Մարգարիտ Քեթրին Պերեյ

մինի|'''Մարգարիտ Քեթրին Պերեյ'''
**Մարգարիտ Քեթրին Պերեյ** (1909 թ. հոկտեմբերի 19 – 1975 թ. մայիսի 13) ֆրանսիացի ֆիզիկոս և Մարի Կյուրիի աշակերտուհին է եղել։ 1939 թվականին Պերեյը հայտնաբերեց ֆրանսիում տարրը՝ մաքրելով ակտինիում պարունակող լանթանի նմուշները։ 1962 թվականին նա առաջին կինն էր, ով ընտրվեց ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Պերեյը մահացել է քաղցկեղից 1975 թվականին։

## Վաղ կյանք
Պերեյը ծնվել է 1909 թվականին Ֆրանսիայի Վիլմոմբլ քաղաքում, որը գտնվում է Փարիզի մերձակայքում և հայտնի էր Կյուրիի Ռադիումի ինստիտուտով: Թեև նա երազում էր բժշկություն սովորել, հոր մահը ստիպեց ընտանիքին բախվել ֆինանսական դժվարությունների, ինչը խոչընդոտեց նրա ծրագրերին:

1929 թվականին Պերեյը ստացավ քիմիայի դիպլոմ Փարիզի Կանանց կրթության տեխնիկական դպրոցում: Թեև այդ վկայականը «դիպլոմ» չէր իր պաշտոնական նշանակությամբ, այն նրան հնարավորություն տվեց որակավորվել որպես քիմիայի տեխնիկ և սկսել աշխատել մասնագիտությամբ: 1929 թվականին, 19 տարեկան հասակում, Պերեյը հարցազրույց տվեց Մարի Կյուրիի անձնական օգնականի (տեխնիկի) դերի համար Կյուրիի Ռադիումի ինստիտուտում Փարիզում, Ֆրանսիա, և ընդունվեց աշխատանքի: Դա մեծ հնարավորություն էր նրա կարիերայի համար, որն այդպես էլ դարձել է մեծ ազդեցություն ունեցող փուլը նրա կյանքում: Մարի Կյուրին ստանձնեց Պերեյին մենթորի դերը՝ նրան վերցնելով որպես իր անձնական օգնական։

## Վաղ կարիերա
Ռադիումի ինստիտուտում Մարի Կյուրիի ղեկավարությամբ Պերեյին սովորեց, թե ինչպես մեկուսացնել և մաքրել ռադիոակտիվ տարրերը՝ կենտրոնանալով ակտինիում քիմիական տարրի վրա (հայտնաբերվել է Կյուրիի լաբորատորիայում 1899 թվականին քիմիկոս Անդրե-Լուի Դեբիերնի կողմից): Փերին մեկ տասնամյակ անցկացրեց՝ մաղելով ակտինիումը ուրանի հանքաքարի մյուս բոլոր բաղադրիչներից, որն այնուհետև Կյուրին օգտագործեց տարրի քայքայման իր ուսումնասիրության մեջ: Մարի Կյուրին մահացավ ապլաստիկ անեմիայից միայն հինգ տարի անց, այն բանից հետո, երբ Պերեյը սկսեց աշխատել նրա հետ։ Այնուհանդերձ, Պերեյը և Դեբիերնը շարունակեցին իրենց հետազոտությունները ակտինիումի վերաբերյալ, և Պերեյին նշանակեցին ռադիոքիմիկոս՝ շարունակելով Մարի Կյուրիի աշխատանքը և առաջ մղելով ռադիոակտիվ նյութերի ուսումնասիրությունը:

## Ֆրանսիումի հայտնաբերում
1935 թվականին երին կարդաց ամերիկացի գիտնականների հոդվածը, որը պնդում էր, թե նրանք հայտնաբերել են ակտինիումի կողմից արտանետվող ճառագայթման նոր տեսակ՝ բետա մասնիկներ: Սակայն Պերեյը թերահավատ էր, քանի որ բետա մասնիկների հաղորդած էներգիան, ըստ նրա, չէր համընկնում ակտինիումի տվյալներին, ինչը նրան հետաքրքրեց և մղեց հետագա ուսումնասիրությունների: Նա որոշեց ինքնուրույն հետաքննել՝ տեսություն ստեղծելով, որ ակտինիումը քայքայվում է մեկ այլ տարրի (դուստր ատոմի) և որ դիտարկված բետա մասնիկները իրականում գալիս են այդ դուստր ատոմից: Փերին հաստատեց դա՝ առանձնացնելով չափազանց մաքուր ակտինիումը և արագ ուսումնասիրելով նրա ճառագայթումը: Նա հայտնաբերեց ալֆա ճառագայթման փոքր քանակություն՝ ճառագայթման մի տեսակ, որը ներառում է պրոտոնների կորուստ և, հետևաբար, փոխում է ատոմի ինքնությունը: Այս հայտնագործությունը կարևոր քայլ էր ռադիոակտիվ նյութերի ուսումնասիրության մեջ և նպաստեց ռադիոակտիվ գործընթացների ավելի խոր ուսումնասիրությանը: Ալֆա մասնիկի կորուստը (որը բաղկացած է 2 պրոտոնից և 2 նեյտրոնից) ակտինիումի (տարր 89, 89 պրոտոն) կողմից առաջացնում է ատոմի միջուկի փոխում՝ այն կվերածի տեսականացված, բայց նախկինում չտեսնված 87 տարրի՝ ֆրանցիումի (Fr), որն ունի 87 պրոտոն: Այս պրոցեսը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ռադիոակտիվ նյութի փոփոխությունը հանգեցնել նոր տարրի ձևավորման՝ պրոցես, որը կարևոր է քիմիայի և ֆիզիկայի ոլորտում:

Պերեյը հայտարարեց 87 տարրի հայտնաբերման մասին՝ գրելով այն *Comptes Rendus* ամսագրում, որը ներկայացվել է Գիտությունների ակադեմիայում Ժան Բապտիստ Պերինի կողմից 1939 թվականի հունվարի 9-ին: Գրառման վերնագիրը եղել է «Ակտինիումից ստացված 87 տարրի մասին», որտեղ նա մանրամասն ներկայացրել էր իր հետազոտությունների արդյունքները և այն, թե ինչպես է ակտինիումի ալֆա ճառագայթումը հանգեցրել նոր տարրի՝ ֆրանցիումի ստեղծմանը: Պերեյի հայտնագործության մասին հայտարարել է Փերինը, այլ ոչ թե ինքը, քանի որ նա ընդամենը լաբորանտ էր՝ առանց համալսարանական աստիճանի: Փերեյն անվանել է ֆրանցիում տարրը իր հայրենի երկրի անունով, և այն միացել է տարրերի պարբերական աղյուսակի 1-ին խմբի մյուս ալկալիական մետաղներին: Ֆրանցիումը երկրորդ ամենահազվագյուտ տարրն է (աստատինից հետո)՝ երկրակեղևի ամբողջ ընդերքում գոյություն ունի ընդամենը մոտ 550 գրամ: Դա բնության մեջ հայտնաբերված վերջին տարրն էր:

## Հետագա կարիերա
Պերեյը դրամաշնորհ ստացավ Փարիզի Սորբոնում սովորելու համար, բայց քանի որ նա չուներ բակալավրի աստիճան, նրանից պահանջվեց անցնել դասընթացներ և ստանալ բակալավրիատի համարժեք աստիճան՝ կատարելու իր PhD ծրագրի պահանջները, նախքան նա կկարողանար ստանալ դոկտորական աստիճան: 1946 թվականին ավարտել է Սորբոնի համալսարանը՝ ստանալով ֆիզիկայի դոկտորի կոչում։ Իր դոկտորականը ստանալուց հետո Պերեյը վերադարձավ Ռադիումի ինստիտուտ որպես ավագ գիտնական և այնտեղ աշխատեց մինչև 1949 թվականը:

1949 թվականին Պերին նշանակվեց Ստրասբուրգի համալսարանի միջուկային քիմիայի ամբիոնի վարիչ, որտեղ նա մշակեց համալսարանի ռադիոքիմիայի և միջուկային քիմիայի ծրագիրը և շարունակեց իր աշխատանքը ֆրանցիումի վրա: Պերեյը հիմնել է լաբորատորիա, Միջուկային հետազոտությունների կենտրոնում: Նա նաև աշխատել է որպես Ատոմային կշիռների հանձնաժողովի անդամ 1950-1963 թվականներին:

Ֆրանցիումի հետ իր աշխատանքի պատճառով Պերեյը հինգ անգամ առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, բայց, ցավոք, այդպես էլ չի ստացել այն։

Ճակատագրի հեգնանքով Պերեյը հույս ուներ, որ ֆրանցիումը կօգնի ախտորոշել քաղցկեղը, բայց իրականում այն ​​ինքնին քաղցկեղածին էր, որն ի վերջո սպանեց նրան: Պերեյը մահացել է 1975 թվականի մայիսի 13-ին (65 տարեկան)։

## Ժառանգություն
Պերիի արխիվները (1929-1975 թվականների) պահվում են Ստրասբուրգի համալսարանում։ Դրանք ներառում են լաբորատոր նոթատետրեր, միջուկային քիմիայի պրոֆեսորի նրա աշխատանքից կուրսային նյութեր, լաբորատորիայի տնօրենի աշխատություններ և հրապարակումներ: Բոլոր փաստաթղթերը ներկայումս պահվում են Archives départementales du Bas-Rhin-ում (Հռենոսային շրջանի գերատեսչական արխիվ):

## Հրապարակումներ
* "Sur un élément 87, dérivé de l'actinium," *Comptes-rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences,* 208: 97 (1939).
* "Francium: élément 87," *Bulletin de la Société chimique de France,* 18: 779 (1951).
* "On the Descendants of Actinium K: 87Ac223," *Journal de Physique et le Radium,* 17: 545 (1956).

## Պաշտոններ
* 1929–34՝ Մարի Կյուրիի անձնական օգնական, Ռադիումի ինստիտուտ։
* 1934–46՝ ռադիոքիմիկոս, Ռադիումի ինստիտուտ։
* 1949թ.՝ Ստրասբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր, տիտղոսակիր:
* 1950–63թթ.՝ Ատոմային կշիռների հանձնաժողովի անդամ:

## Պատիվներ
Պերեյն ընտրվել է Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ 1962 թվականին՝ դառնալով առաջին կինը, ով ընտրվել է Ֆրանսիայի ինստիտուտում։ Թեև նշանակալի քայլ էր, սակայն նրա ընտրվելը որպես «թղթակից անդամ», այլ ոչ թե լիիրավ անդամ, եղավ սահմանափակ արտոնություններով:

* Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի Ուայլդի մրցանակ (1950)
* Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի Լե Կոնտի մրցանակ (1960)
* Փարիզ քաղաքի գիտության գլխավոր մրցանակ (1960)
* Պատվավոր լեգեոնի պաշտոնյա (1960)
* Ընտրվել է Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից (1666)։
* Գիտությունների ակադեմիայի Լավուազեի մրցանակ (1964)
* Société Chimique de France-ի արծաթե մեդալ (1964)
* Մերիտե ազգային շքանշան (1974)

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցում
* 
*  
*