Ածանցյալ գործիքների շուկա

**Ածանցյալ գործիքների շուկա** (), ֆինանսական գործիքների, ինչպիսիք են ֆյուչերսային պայմանագրերը, օպցիոնները, և այլ ածանցյալ գործիքների ֆինանսական շուկան։ 

Շուկան կարելի է բաժանել երկու խմբի՝ բորսայական շուկա և արտաբորսայական շուկա: Այս 2 խմբերի իրավական բնույթը շատ տարբեր է, ինչպես նաև դրանց առևտրի ձևը, թեև շուկայի շատ մասնակիցներ ակտիվ են: Ածանցյալ գործիքների շուկան Եվրոպայում ունի 660 տրիլիոն եվրո ենթադրյալ գումար:

## Ածանցյալ շուկայի մասնակիցներ
Ածանցյալ գործիքների շուկայի մասնակիցները կարող են բաժանվել չորս խմբերի՝ ելնելով իրենց առևտրային դրդապատճառներից․
* Հեջավորողներ
* Սպեկուլյատորներ
* Մարջինային ներդրողներ
* Արբիտրաժներ

## Ֆյուչերսային շուկաներ
Ֆյուչերսային բորսաները, ինչպիսիք են Եվրոպական նոր տեխնոլոգիական բորսան և Չիկագոյի ապրանքային բորսան, առևտուր են անում ստանդարտացված ածանցյալ պայմանագրերով: Սրանք օպցիոն, սվոպ և ֆյուչերսային գործարքներ են: Բորսայի անդամներն այս պայմանագրերում հատուկ դիրք են զբաղեցնում բորսայի հետ, որը հանդես է գալիս որպես կենտրոնական կոնտրագենտ: Երբ մի կողմ գնում է ֆյուչերսային պայմանագիր, ապա դա երկար դիրք է, իսկ մյուս կողմը վաճառում է կարճ դիրք։ Երբ նոր պայմանագիր է մտցվում, պայմանագրում ընդհանուր դիրքը զրո է: Հետևաբար, բոլոր երկար դիրքերի գումարը պետք է հավասար լինի բոլոր կարճ դիրքերի գումարին: Այլ կերպ ասած, ռիսկը մի կողմից մյուսին փոխանցելը զրոյական գումարի խաղի տեսակ է:

Բոլոր չմարված դիրքերի ընդհանուր անվանական գումարը 2004 թվականի հունիսի վերջին կազմել է $53 տրլն. (աղբյուրը՝ http://www.bis.org/publ/regpubl.htm)։ Այդ ցուցանիշը 2008 թվականի մարտի վերջին հասել է 81 տրիլիոն դոլարի (աղբյուրը՝ http://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qa0806.pdf#page=108)։

## Արտաբորսայական շուկա
«Պատվիրված» ածանցյալ գործիքները (), որոնք չեն վաճառվում ֆյուչերսային բորսայում, վաճառվում են արտաբորսային շուկաներում: Դրանք բաղկացած են ներդրումային բանկերից, որոնք շուկաներ են ստեղծում այս ածանցյալ գործիքներով, և հաճախորդներից, ինչպիսիք են հեջային ֆոնդերը, առևտրային բանկերը, կառավարության կողմից հովանավորվող ձեռնարկությունները և այլն: Արտադրանքները, որոնք միշտ վաճառվում են բորսայում, սվոպներն են, ֆորվարդային համաձայնագրերը և պայմանագրերը, վարկային ածանցյալ գործիքները և այլն: Բոլոր չմարված դիրքերի ընդհանուր անվանական գումարը 2004 թվականի հունիսի վերջին կազմել է $220: տրիլիոն (աղբյուր՝ http://www.bis.org/publ/regpubl.htm). 

2007 թվականի վերջի դրությամբ այս ցուցանիշն աճել է մինչև 596 տրիլիոն դոլար, իսկ 2009 թվականին այն կազմել է 615 տրիլիոն դոլար (աղբյուր՝ http://www.bis.org/statistics/otcder/dt1920a.pdf):

Արտաբորսայական շուկաները սովորաբար բաժանվում են երկու հիմնական հատվածի՝ ​​հաճախորդների շուկա և միջդիլերային շուկա: Հաճախորդները գրեթե բացառապես առևտուր են անում դիլերների միջոցով՝ որոնման և գործարքի բարձր ծախսերի պատճառով: Դիլերները խոշոր հաստատություններ են, որոնք գործարքներ են կազմակերպում իրենց հաճախորդների համար՝ օգտագործելով նրանց մասնագիտացված գիտելիքները, փորձը և կապիտալի հասանելիությունը: Հաճախորդների հետ գործարքների արդյունքում առաջացած ռիսկերը հեջավորելու համար դիլերները դիմում են միջդիլերային շուկա կամ բորսայում վաճառվող շուկաներ: Դիլերները կարող են նաև առևտուր անել իրենց համար կամ հանդես գալ որպես մարքեթ ստեղծող արտաբորսայական շուկայում (աղբյուր՝ http://chicagofed.org/digital_assets/publications/understanding_derivatives/understanding_derivatives_chapter_3_over_the_counter_derivatives.pdf):

## Ցանցեր
Ստորև բերված թվերը 2008 թվականի երկրորդ եռամսյակի տվյալներ են, որը վերաբերում է ԱՄՆ-ին․

* Ընդհանուր ածանցյալ գործիքներ՝ 182,2 տրլն դոլար
** Տոկոսադրույքային պայմանագրեր՝ $145.0 տրլն (86%)
** Արտարժույթային պայմանագրեր՝ $18,2 տրլն (10%)
** Բանկերի առևտրային եկամուտներ՝ $1,6 մլրդ

* Ածանցյալ գործիքներ ունեցող առևտրային բանկերի ընդհանուր թիվը՝ 975:

Արտաբորսայական ածանցյալ գործիքների շուկայում դիրքերը արագ տեմպերով աճել են 2004թ.-ին իրականացված վերջին եռամյա հետազոտությունից հետո: 2007 թվականի հունիսի վերջին նմանատիպ գործիքների հաշվառված գումարները կազմել են $516 տրլն դոլար (աղբյուր՝ http://www.occ.treas.gov/ftp/release/2008-115a.pdf), ինչը 135%-ով բարձր է 2004թ.-ի հետազոտության մակարդակից: Չմարված անվանական գումարները օգտակար տեղեկատվություն են տալիս կառուցվածքի վերաբերյալ:

2012թ. դեկտեմբերի դրությամբ չմարված պայմանական գումարները կազմում են 632 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար՝ ըստ վերջին հետազոտության:

## Այս շուկաների դերը 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամում
Ածանցյալ գործիքների շուկաները կարևոր դեր են խաղացել 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ: Հատկանշական ներդրողներ են եղել վարկային դեֆոլտի սվոպները (), ֆինանսական գործիքները, որոնք վաճառվում են արտաբորսային ածանցյալների շուկաներում, և հիփոթեքով ապահովված արժեթղթերը ()` արժեթղթավորված պարտքի տեսակ: Մեծ քսանյակի առաջարկները ֆինանսական շուկաների բարեփոխման վերաբերյալ առաջարկում են.

* կապիտալի ավելի բարձր չափանիշներ,
* ավելի ուժեղ ռիսկերի կառավարում,
* ֆինանսական ընկերությունների գործունեության միջազգային հսկողություն,
* կապիտալի դինամիկ կանոններ։

## Տես նաև
*Ապրանքային բորսա

## Ծանոթագրություններ

## Ընթերցանության նյութեր
*
*
*
* Damodaran, A. (2013). Living with noise: Valuation in the face of uncertainty. Journal of Applied Finance, 23(2), 6-22. 
* Weinberg, Ari, "The Great Derivatives Smackdown", Forbes magazine, May 9, 2003.
* European Central Bank (Editor: Tom Kokkola), "The Payment System", Frankfurt am Main 2010, Chapter 3, .

## Արտաքին հղումներ
* Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure – Federal Reserve Bank of Chicago
* PBS (WGBH, Boston),  "The Warning", Frontline TV public affairs program, October 20, 2009. "At the center of it all he finds Brooksley Born, who speaks for the first time on television about her failed campaign to regulate the secretive, multitrillion-dollar derivatives market whose crash helped trigger the financial collapse in the fall of 2008."

Կատեգորիա:Դերիվատիվներ
Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Տնտեսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ