open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երկշաքիլավորներ

**Երկշաքիլավորներ** () կամ **մագնոլիոփսիդներ** (), ծաղկավոր բույսերի դաս, որը բնորոշվում է սերմի սաղմում երկու շաքիլների առկայությամբ։ Խումբը ընդգրկում է մոտ 199,350 տեսակ։ Այն բույսերը, որոնք երկշաքիլավոր չեն, անվանվում են միաշաքիլավոր և սովորաբար ունեն մեկ սաղմնատերև։

## Ձևաբանական առանձնահատկություններ
[thumb|left|Երկշաքիլավորների սերմի կառուցվածքը <br />a — սերմնամաշկ, b — [էնդոսպերմ, c — շաքիլներ, d — սաղմ]]
Երկշաքիլավոր բույսերի սերմի սաղմն ունի երկու շաքիլ։ Փոխադրող խրձերը բաց են, այսինքն՝ փոխադրող խրձերն ունեն կամբիում, ի տարբերություն միաշաքիլավորների, որոնց փոխադրող խրձերը փակ են և չունեն կամբիում։ Երկշաքիլավորների արմատային համակարգը հիմնականում առանցքային է, իսկ միաշաքիլավորներինը՝ փնջաձև։ Երկշաքիլավորներն ունեն պարզ և բարդ տերևներ ցանցաձև ջղավորությամբ, իսկ միաշաքիլավորները՝ միայն պարզ տերևներ զուգահեռ կամ աղեղնաձև ջղավորությամբ։ Ծաղկի անդամների թիվը 4-5 կամ դրանց բազմապատիկը, իսկ միաշաքիլավորների մոտ՝ 3 կամ դրա բազմապատիկը։

## Երկշաքիլավորները որպես ծաղկավոր բույսերի դաս
Երկշաքիլավորներն առանձնանում են վեգետատիվ և գեներատիվ օրգանների բազմազանությամբ, որը բարդացնում է դասի ներսում՝ կարգերի և ընտանիքների միջև ազգակցական կապերի հաստատումը։ Երկշաքիլավորների նախնիները, ինչպես նաև նրանց ծագման վայրն ու ժամանակը դեռևս պարզված չէ։ Ամենատարածված վարկածի համաձայն՝ պոլիկարպ երկշաքիլավորները (մագնոլիածաղկավորներ, գորտնուկածաղկավորներ և այլն) ծածկասերմերի ամենավաղ տեսակներից են։

## Դասակարգման APG համակարգ
Ծածկասերմերի դասակարգման APG համակարգը մշակվել է «Ծածկասերմերի ֆիլոգենեզի խմբի կողմից» () APG I՝ 1998, APG II՝ 2003 և APG III համակարգը՝ 2009 թվականներին։ APG համակարգում չեն օգտագործվում *կարգից* () բարձր տաքսոններ։ Այս համակարգը կազմող ցեղերը, ընտանիքներն ու կարգերը միավորվում են պայմանական խմբերի՝ կլադների մեջ, որոնց համար հեղինակները չեն սահմանել գիտական լատիներեն անվանումներ՝ պատճառաբանելով այդ խմբերի պայմանական բնույթով։ Խմբերի անվանումները տրվում են միայն անգլերեն լեզվով։ Երկշաքիլավորներին այդ համակարգում համապատասխանում է ոչ թե դասական *Magnoliopsida* (*Dicotyledones*) դասը, այլ՝ **[[էուդիկոտներ]]ի** (*eudicots*) մոնոֆիլետիկ և որոշ այլ խմբերի ամբողջությունը (վերջիններս հաճախ միավորվում են **[[պալեոդիկոտներ]]** (*palaeodicots*) խմբում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի դասեր
Կատեգորիա:Երկշաքիլավորներ
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կոնսոնանս և դիսոնանս

**Կոնսոնանս և դիսոնանս**, միաժամանակ լսվող երկու կամ ավելի հնչյունների մասնակի տոների այս կամ այն հարաբերության արդյունքը, որ լսողությամբ ընկալվում է որպես համահնչություն կամ տարահնչություն։ Կոնսոնանսը (*լատ. consonantia, հուն. oujLicpoovia*) հնչյունների միաձուլվածությունն է (նաև՝ միաձույլ համահնչյունը), որ գոյանում է նրանց կազմում գոնե մեկ, լավ լսելի ընդհանուր մասնակի տոնի առկայության պայմանում։ Կոնսոնանս առաջ բերող հնչյունների տատանման հաճախականությունների թվային հարաբերությունները պարզ են, 1։1՝ գոյացնում է մաքուր պրիմա երկհնչյունը, 2։1՝ օկտավա, 3։2՝ կվինտա, 4։3՝ կվարտա, 5։3՝ մեծ սեքստա, 5։4՝ մեծ տերցիա, 6։5՝ փոքր տերցիա և 8։5՝ փոքր սեքստա։ Դիսոնանսը (լատ. dissonantia, հուն. Siaqpoma) հնչյունների չմիաձուլվելն է, «անբարեհնչությունը»։ Այս դեպքում լավ լսելի մասնակի տոները միմյանց հակասող են, չեն ձուլվում, այլ գոյացնում են բաբախում, իսկ հաճախականությունների հարաբերությունները համեմատաբար բարդ են՝ 7։5՝ ստեղծում է եռատոն, 9։5՝ կամ 16։9՝ փոքր սեպտիմա, 9։8 կամ 10։9՝ մեծ սեկունդա, 15։8՝ մեծ սեպտիմա և 16։15՝ փոքր սեկունդա։ Ձայնաբանության առումով կոնսոնանսի և դիսոնանսի տարբերությունը քանակային է, և մեկից մյուսին անցման սահմանը՝ պայմանական (թույլ դիսոնանսն արդեն ինչ-որ չափով կոնսոնանս է, և՝ հակառակը)։

Դիսոնանս-կոնսոնանս հարաբերությունը երկար դարերի ընթացքում ընկած է եղել երաժշտական մտածողության հիմքում, նրանց տրամաբանված հաջորդումը ծառայել է երաժշտական մտքի դինամիկական զարգացման կարևոր միջոց։ Երաժշտական արտահայտչության առումով կոնսոնանսը հնչում է փափուկ, արտահայտում համեմատաբար հանգիստ, կայուն վիճակ, իսկ դիսոնանսը սուր է և արտահայտում է անկայուն, լարված վիճակ։ Այդպիսի ընկալումը, սակայն, նույնպես պայմանական է՝ կախված երաժշտության իմաստային համոզչությունից և ընկալող միջավայրի լսողական ընկալման զարգացածության աստիճանից։ Ընդհանրապես, դիսոնանսի և կոնսոնանսի նկատմամբ գեղագիտական վերաբերմունքն ինքը պատմականորեն փոփոխվող է։ Այն դեպքում, երբ դասական երաժշտության մեջ դիսոնանսները գործածվել են կոնսոնանսներին ենթարկված վիճակում (օրինակ, «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում պահանջվել է դիսոնանսը խնամքով նախապատրաստել և լուծել համապատասխան կոնսոնանսի մեջ), նոր ժամանակների երաժշտության մեջ դիսոնանսները ձեռք են բերել լիակատար ինքնուրույնություն։ Չնայած դրան, դիսոնանսի և կոնսոնանսի արտահայտչական տարբերությունը միշտ պահպանվում է։ Տաղաչափության մեջ հանգավորող համահնչության տեսակ, որտեղ շեշտված ձայնավորները տարբեր են՝ Կարին-Կարեն, լոթիներին-լատիներեն։ Դիսոնանսում հնչյունակրկնությունը կառուցվում է բաղաձայն հնչյուններով, դրա համար էլ այն երբեմն անվանում են կոնսոնանս։ Դիսոնանսը բանաստեղծական պրակտիկայի մեջ է մտել XX դարում, որպես հազվադեպ, բայց արտահայտիչ ձև։ 

Կատեգորիա:Երաժշտական հոգեբանություն
Էլեկտրամագնիսական կոնտակտոր

մինի|Միաբևեռ էլեկտրամագնիսական կոնտակտորի սխեմա. 1,2. կոնտակտներ, 3. խարիսխ, 4. միջուկ, 5. էլեկտրամագնիսի փաթույթ, 6. աղեղմարիչ հարմարանք, 7. էլեկտրական հոսանք։
**Էլեկտրամագնիսական կոնտակտոր**, էլեկտրական ապարատ՝ հաստատուն և փոփոխական հոսանքի էլեկտրական ուժային շղթաների հաճախակի միացումների և անջատումների համար (մինչև 1500 փոխանջատում մեկ ժամում)։ Կիրառվում է էլեկտրական մեքենաների և ապարատների կառավարման համար, երբ հոսանքի ուժը չի գերազանցում 1 կԱ։

Էլեկտրամագնիսական կոնտակտորի հիմնական տարրերն են՝ գլխավոր կոնտակտները, աղեղմարիչ հարմարանքը և հաղորդակը (սովորաբար էլեկտրամագնիսական)։ Կարճ միացված ասինխրոն շարժիչների համար նախատեսված էլեկտրամագնիսական կոնտակտորները կոչվում են մագնիսական գործարկիչներ։

Կատեգորիա:Կոմուտացիոն սարքեր
Կատեգորիա:Էլեկտրամեխանիկա
Համատեքստ

**Համատեքստ** (Կոնտեքստ) ( - կցում, միացում, կապ), տեքստի կամ խոսքի՝ իմաստով համեմատաբար ավարտուն հատված, որի սահմաններում առավել ճշգրիտ ու կոնկրետ ի հայտ է գալիս նրա մեջ մտնող առանձին խոսքի (նախադասության) կամ նրանից որպես մեջբերում վերցված արտահայտության իմաստն ու նշանակությունը։ Համատեքստից դուրս («համատեքստից պոկված») մեջբերումը կարող է ձեռք բերել մեկ այլ, նույնիսկ հակառակ նշանակություն։ Գեղարվեստական գրականության մեջ համատեքստն որոշում է ոչ միայն առանձին բառերի, արտահայտությունների, ասույթների, այլև գեղարվեստական զանազան միջոցների կոնկրետ բովանդակությունը, արտահայտչականությունն ու ոճական երանգը։ Համատեքստը որոշում է ոճական տվյալ շարքի բառերի ընտրությունը։ Համատեքստի խախտումը քանդում է տեքստի գեղարվեստական միասնությունը և բուն գեղարվեստական կերպարը (համատեքստից դուրս, օրինակ, հնարավոր չէ ընկալել հեգնանքը), իսկ երբեմն գրական երկերում օգտագործվում է ոճական էֆեկտի համար, օրինակ, պարոդիաներում։

Կատեգորիա:Գրականություն
55 (թիվ)

**55** (**հիսունհինգ**), բնական թիվ է, հաջորդում է 54 թվին և նախորդում 56 թվին։

## Մաթեմատիկա

* Եռանկյունային թիվ է (triangular number)՝ հանդիսանում է 1-10 թվերի գումարը։
* Բրգային թիվ է (square pyramidal number)՝ հանդիսանում է 1-5 թվերի քառակուսիների գումարը։
* Ֆիբոնաչիի թվերից 10-րդն է՝ 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, **<u>55:</u>** 
* Բաժանարարները՝ 1, 5, 11, 55:

## Գիտություն

### Քիմիա
* **55**-ը Ցեզիումի ատոմային թիվն է։

### Աստղագիտություն
* **55** կարգային թիվն է կրում Պանդորա աստերոիդը։
* Աստղագիտության Նոր Ընդհանուր կատալոգում NGC **55** օբյեկտը 7,9 մագնիտուդով պարուրաձև գալակտիկա է Քանդակագործ համաստեղությունում։

## Երաժշտություն և կինո

* "55", Մաք Միլլերի երգ
* "I Can't Drive 55", Սեմմի Հագարի երգ
* Ol' 55, ավստրալական ռոք խումբ
* Primer 5, ամերիկյան ռոք խումբ
* *Station 55*, Քրիստիան Վոգելի ալբոմ, 2005թ.
* *55 Cadillac*, Andrew W.K.-ի ալբոմ
* *55 օր Պեկինում (55 Days at Peking)* ֆիլմ, 1963թ.

## Տարեթվեր

* ՔԱ 55 թ.
* 55 թ.
* 1755 թ.
* 1855 թ.
* 1955 թ.

## Այլ բնագավառներ
* 55-ը Ֆրանսիայի Մյոզ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
* Միացյալ Նահանգներում առավելագույն արագության մասին օրենքը 1974 թվականից մինչև 1987 թվականն արգելեց ժամում 55 մղոնից (90 կմ/ժ) ավելի արագության սահմանաչափերը։
* Երևան քաղաքի **55** երթուղայինի ուղին՝ Նոր Նորքի 2-րդ զանգված - Նոր Խարբերդ։
* Երևանում 55 համարն է կրում Ա. Չեխովի անվան հիմնական դպրոցը։
## Տես նաև
* 55-րդ հարավային զուգահեռական
* 55-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* Ֆիբոնաչիի թվեր
56 (թիվ)

**56** (**հիսունվեց**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 56 կարգային թիվն է կրում Մելեթե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 56-ը Բարիումի ատոմային թիվն է
## Տես նաև
* 56-րդ հարավային զուգահեռական
* 56-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Կոնտինուում (այլ կիրառումներ)

**Կոնտինուում** (-անընդհատ)։

## Տոպոլոգիա
Կոմպակտության և կապակցվածության հատկություններով օժտված մետրիկական (կամ, երբեմն, գաուսդորֆյան տոպոլոգիական) տարածությունը (տոպոլոգիական կոնտինուում)։ Ամեն մի անվերջ տոպոլոգիական կոնտինուում ունի կոնտինուում հզորություն։ Ցանկացած չվերածվող փակ հատված, շրջան, գունդ, զուգահեռագիծ (և ընդհանրապես կամայական փակ, սահմանափակ կապակցված բազմություն էվկլիդեսյան տարածությունում) տոպոլոգիական կոնտինուում է։

## Բազմությունների տեսություն
Բոլոր իրական թվերի բազմության հզորությունը (կոնտինուում՝ հզորություն)։ Կոնտինուումի հզորություն ունեն նաև որոշ բազմություններ, որոնք չեն կարող դիտարկվել որպես տոպոլոգիական կոնտինուումներ, օրինակ, էվկլիդեսյան տարածությունում ցանկացած ուղիղը, հարթությունը, անկյունը, բաց հատվածը։

## Իրական թվեր
Բոլոր իրական թվերի բազմությունը երբեմն անվանում են «թվային կոնտինուում»։

## Մաթեմատիկա
Մաթեմատիկական մի շարք բարդ հարցեր կապված են «կոնտինուումի վարկածի» հետ, ըստ որի գոյություն չունեն այնպիսի միջանկյալ հզորություններ, որոնք մեծ են բնական թվերի բազմության հզորությունից և փոքր՝ կոնտինուում հզորությունից։ Կոնտինուումը Գյոդելի (1936) և ամերիկացի մաթեմատիկոս Պ.Կոհենի (1963) ստացած արդյունքներից բխում է, որ կոնտինուումի վարկածը հնարավոր չէ ո՛չ ապացուցել, ո՛չ էլ հերքել բազմությունների տեսության արդի միջոցներով։
57 (թիվ)

Goom

**57** (**հիսունյոթ**), բնական թիվ է

## Աստղագիտության մեջ
* 57 կարգային թիվն է կրում Մնեմոսինե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 57-ը Լանթանի ատոմային թիվն է
## Տես նաև
* 57-րդ հարավային զուգահեռական
* 57-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Կոնտրալտո

**Կոնտր ալտ** ()՝ կանանց ամենացածր երգչաձայնը, ձայնածավալը փոքր օկտավայի (մի-ից) ֆա-ից մինչև երկրորդ օկտավայի սոլ-ը (լյա-ն) ((e)f-g2(a²)), ամենաարտահայտիչ և ազատ հնչող ձայնասահմանն է, կրծքայինը, առնական և ուժգին հնչողը, օպերաներում կոնտր ալտ հանձնարարում են նաև տղաների դերերգեր։ Երգչախմբում կոնտր ալտը (ինչպես և մեցցո-սոպրանոն) կոչվում է ալտ։

Առավել բնութագրական և արտահայտչական ռեգիստրը՝ կրծքային (մինչև 1-ին օկտավայի սի-բեմոլ)։ Կոնտրալտո օպերային դերերգերից են՝ Օլգա (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Կոնչակովնա (Բորոդինի «Իշխան Իգոր»)։ Կոմպոզիտորները հաճախ կոնտրալտո դերերգեր են գրել դեռահաս տղաների և պատանիների համար՝ Վանյա (Գլինկայի «Իվան Սուսանին»), Զիբել (Գունոյի «Ֆաուստ») և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երգչական ձայներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Կոնտրֆորս

259px|մինի

**Կոնտրֆորս** (ֆրանս. contre-force-հակազդող ուժ), որմնահեց, որմնամույթի, առանձին կանգնած մույթի, ընդլայնական որմի և այլ ձևով լրացուցիչ ամրություն, որն իր վրա կրելով հիմնականում հորիզոնական հրող ուժերը (թաղածածկի, կամարի, գմբեթի հրող ուժերը, բնահողի ճնշումը հենապատին, ամբարտակի հիմքին ազդող ճնշումը և այլն)՝ ուժեղացնում է հիմնական կրող կառուցվածքը։ Հրող մեծ ուժերի դեպքում սովորաբար իր հորիզոնական հատվածքի չափերը դեպի հիմքը գնալով մեծանում են (սահուն կամ սանդղաձև)։ Կոնտրֆորսը լինում է քարաշեն, բետոնե, երկաթբետոնե։ Քարաշեն կոնտրֆորսը գոթիկայի հիմնական կառուցվածքային և կոմպոզիցիոն տարրերից է։

Կատեգորիա:Ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Կոնտրակտացում

**Կոնտրակտացում** ( - պայմանագիր), գյուղատնտեսական ապրանքների պետական գնման միասնական ձև նախկին Խորհրդային Միությունում։ Իրականացվել է պետական մթերող կազմակերպությունների և գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների միջև կնքված պայմանագրերով՝ ելնելով պետական գնումների պլանի կատարման և արտապլանային գնումների անհրաժեշտությունից։

Ըստ Սովետական հանրագիտարանի, կոնտրակտացման միջոցով պետությունը կենտրոնացնում էր գյուղատնտեսական ապրանքների հիմնական զանգվածը, որն էլ հնարավորություն էր տալիս բնակչությանն ապահովել սննդամթերքով, արդյունաբերությանը՝ հումքով։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
58 (թիվ)

**58** (**հիսունութ**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 58 կարգային թիվն է կրում Կոնկորդիա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 58-ը Ցերիումի ատոմային թիվն է
## Այլ բնագավառներում
* 58-ը Ֆրանսիայի Նյևր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 58-րդ հարավային զուգահեռական
* 58-րդ հյուսիսային զուգահեռական
59 (թիվ)

**59** (**հիսունինը**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 59 կարգային թիվն է կրում Էլփիս աստերոիդը
## Քիմիայում
* 59-ը Պրազեդիումի ատոմային թիվն է
## Այլ բնագավառներում
* 59-ը Ֆրանսիայի Նոր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 59-րդ հարավային զուգահեռական
* 59-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Կոնտրադիկտոր հարաբերություն

**Կոնտրադիկտոր հարաբերություն** ( - հակադիր), հարաբերության հակասող դատողությունների (ասույթների) միջև, որոնք միաժամանակ չեն կարող լինել ո՝ չ ճշմարիտ, ո՛չ կեղծ։ Երկու կոնտրադիկտոր դատողություններից (ասույթներից) ճշմարիտ է միայն ու միայն մեկը, իսկ մյուսը անպայման կեղծ է։

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
60 (թիվ)

**60** (**վաթսուն**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 60 կարգային թիվն է կրում Էխո աստերոիդը
## Քիմիայում
* 60-ը Նեոդիմի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 60-ը Ֆրանսիայի Ուազ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 60-րդ հարավային զուգահեռական
* 60-րդ հյուսիսային զուգահեռական
61 (թիվ)

**61** (**վաթսունմեկ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 61 կարգային թիվն է կրում Դանաե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 61-ը Պրոմեթիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* +61-ը Ավստրիայի միջազգային հեռախոսային կոդն է
## Տես նաև
* 61-րդ հարավային զուգահեռական
* 61-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Առյուծատամ

**Առյուծատամ** (), առյուծաժանի, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50, ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝ , , ։ Աճում է գրեթե բոլոր մարզերի միջին և վերին լեռն, գոտիներում, մերձալպյան, ալպյան ու չոր մարգագետիններում, քարքարոտ լանջերին։
## Ձևաբանություն
Ցողունը պարզ է, երբեմն՝ ճյուղավորվող, բարձր, ՝ 10-50 սմ. Տերևներն ամբողջական են կամ կտրտված՝ մերձաոմատային վարդակներում։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ Է, ծաղիկները՝ դեղնավուն, երբեմն՝ նարնջակարմրավուն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը փուփուլավոր գլանաձև կամ իլիկաձև սերմիկ է։ Մեղրատու և գեղազարդիչ է։
thumb|280px|left|Leontodon saxatilis

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
62 (թիվ)

**62** (**վաթսուներկու**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 62 կարգային թիվն է կրում Էրաթո աստերոիդը

## Քիմիայում
* 62-ը Սամարիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 62-ը Ֆրանսիայի Պա-դը-Կալե դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 62-րդ հարավային զուգահեռական
* 62-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Ամբրոջո Կոնտարինի

**Ամբրոջո Կոնտարինի** (Contarini) (), Վենետիկի հանրապետության դիվանագետ և ճանապարհորդ։ 1474 թվականի փետրվարին ուղարկվել է Թավրիզ՝ ակկոյունլուների տիրակալ Ուզուն-Հասանի մոտ՝ Վենետիկի հետ Թուրքիայի դեմ պատերազմ սկսելու առաջարկությամբ։ 1474 թվականին անցել է Հայաստանով։ Թավրիզից վերադառնալիս այցելել է Մոսկվա (1475 թվականի սեպտեմբեր-1476 թվականի հունվար), ուր նրան ընդունել է Իվան III Վասիլևիչ ցարը։ 1487 թվականին Ամբրոջո Կոնտարինին հրատարակել է ուղեգրություն, որն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում Պարսկաստանի, Անդրկովկասի, Ռուսաստանի, Լեհաստանի, Ղրիմի և Աստրախանի խանության մասին։
thumb|upright|''Viaggio al signor Usun Hassan re di Persia'', 1487

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճանապարհորդներ
63 (թիվ)

**63** (**վաթսուներեք**), բնական թիվ է
## Քիմիայում
* 63-ը Եվրոպիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 63-ը Ֆրանսիայի Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 63-րդ հարավային զուգահեռական
* 63-րդ հյուսիսային զուգահեռական
64 (թիվ)

**64** (**վաթսունչորս**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 64 կարգային թիվն է կրում Անջելինա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 64-ը Գադոլինիումի ատոմային թիվն է
## Տես նաև
* 64-րդ հարավային զուգահեռական
* 64-րդ հյուսիսային զուգահեռական
67 (թիվ)

**67** (**վաթսունյոթ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 67-ը Հոլմիումի ատոմային թիվն է
* 67 կարգային թիվն է կրում Ասիա աստերոիդը
## Այլ
## Տես նաև
* 67-րդ հարավային զուգահեռական
* 67-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 67 թ. 
* Մ. թ. ա. 67 թ.
* 1967 թ.
Թռիչք կկվի բնի վրայով (այլ կիրառումներ)

**Թռիչք կկվի բնի վրայով** կարող է վերաբերել հետևյալ ստեղծագործություններին՝

*Թռիչք կկվի բնի վրայով (վեպ), Կեն Կիզիի վեպ
*Թռիչք կկվի բնի վրայով (ֆիլմ), Միլոշ Ֆորմանի ֆիլմ համանուն վեպի հիման վրա
68 (թիվ)

**68** (**վաթսունութ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 68-ը Էրբիումի ատոմային թիվն է
* 68 կարգային թիվն է կրում Լետո աստերոիդը
## Այլ
## Տես նաև
* 68-րդ հարավային զուգահեռական
* 68-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 68 թ.
* Մ. թ. ա. 68 թ.
* 1968 թ.
69 (թիվ)

**69** (**վաթսունինը**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 69-ը Թուլիումի ատոմային թիվն է
* 69 կարգային թիվն է կրում Հեսպերիա աստերոիդը
*69-ը բնական, կենտ, երկնիշ (տասնորդական) թիվ է։
*Գուգոլից փոքր ֆակտորալ ունեցող ամենամեծ թիվը։
*«E» նիշի ASCII կոդը։
*Լոտոյի խաղում 69 տակառը կանչվում է հետ ու առաջ։
*69 - Ռոնի ֆրանսիական դեպարտամենտի հերթական համարը։
*69-ը թայերեն թաիլանդական գեղարվեստական ֆիլմ է։
*Նավահանգիստ 69-ն օգտագործվում է TFTP-ի կողմից։
*«69 Eyes» ֆիննական անգլիական ռոք խումբ է։
*«69 Վայրեր, որոնց պետք է այցելել մահացած արքայադստեր հետ», Հոմ Ստյուարտի գիրքն է։
*ԳԱԶ-69-ը արտաճանապարհային մարդատար ավտոմեքենա է։
*STS-69 - MTKK Endeavor-ի տիեզերական թռիչք Space Shuttle ծրագրի շրջանակներում։
*CVN-69-ը ամերիկյան Dwight Eisenhower ավիակիրի կողային համարն է։
*U-69-ը Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների մի քանի գերմանական սուզանավերի կորպուսի թիվն է, ներառյալ U-69 Laughing Cow-ը, որը խորտակվել է 1943 թվականի փետրվարին Նյուֆաունդլենդի արևելքում բրիտանական կողմից։
*69 թիվը հաճախակի է հայտնվում Grand Theft Auto շարքում։
## Այլ
## Տես նաև
* 69-րդ հարավային զուգահեռական
* 69-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 69 թ.
* Մ. թ. ա. 69 թ.
* 1969 թ.

Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Իվո Մանֆրեդ Ռեբանե

**Իվո Մանֆրեդ Ռեբանե** (, ), Էստոնիայի կառավարության պետական խորհրդանիշերի գծով խորհրդական, Պետական խորհրդանիշերի վարչության պետ։

Ավարտել է Տարտուի համալսարանի Իրավաբանական ֆակուլտետը 1981 թ․, ավարտական աշխատանքի թեման՝ «Հանգստի ժամանակի օրենսդրական կարգավորումը»։

Ի թիվս այլ նախագծերի, ստեղծել է Ռաննու (Էստոնիայի շրջան) և Հելմե (Էստոնիայի շրջան) քաղաքապետարանների զինանշանները։

## Գրականություն
* Իվո Մանֆրեդ Ռեբանե, *Էստոնիայի դրոշ*, Տալլին, 1999 թ․, 2-ր հրտ․ 2005 թ․
: Ivo Manfred Rebane, *Eesti lipp*, Tallinn, 1999, 2. trükk 2005
* Հաննես Վալտեր, Պաուլ Լուհտեին, Իվո Մանֆրեդ Ռեբանե, *Էստոնիայի պետական պարգևներ*, Կառավարության պաշտոնական հրատարակություն, 2003
: Hannes Walter, Paul Luhtein, Ivo Manfred Rebane, *Eesti riiklikud teenetemärgid*, Riigikantselei, 2003

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Էստոնացիներ
Թռիչք կկվի բնի վրայով (վեպ)

**«Թռիչք կկվի բնի վրայով»** (), Կեն Կիզիի, 1962 թվականին գրված վեպ։ Վեպը նվիրված է ժամանակի հոգեբուժական մեթոդների քննադատությանը և անհատի պայքարին դրանց դեմ։ 1975 այն իր էկրանավորումն է ստացել Միլոշ Ֆորմանի կողմից «Թռիչք կկվի բնի վրայով» ֆիլմում, որը միանգամից հինգ «մեծ» Օսկարի արժանացած 3 ֆիլմերից մեկն է։

## Ամփոփ բովանդակություն
Ստեղծագործությունը շարադրվում է առաջնորդ Բրոդմենի անունից, ով վաղուց արդեն հոգեբուժարաններում է և ձևանում է խուլ ու համր։ Հոգեբուժարանում արդեն երկար ժամանակ է` ամեն ինչ ընթանում է հին, անփոփոխ ու երկաթյա օրակարգով, որ հաստատել է բուժքույր Ռետչիդը։ Ամբողջ օրը դասավորված է րոպեներով․ վեր֊կաց, լվացվել, ճաշարան, խաղասենյակ․․․ Բրոդմենը գիտի, որ գլխավոր բուժքույրն է կառավարում իրենց բոլորին տարբեր ձևերով՝ մշուշ բաց թողնելով, ստիպելով դրա մեջ թաղվել ու ժամանակի ընթացքը կառավարելով։

Այս վաղուց հաստատված օրակարգը խախտում է Ռենդլ ՄաքՄերֆին, որ հոգեբուժարան է տեղափոխվում բանտից՝ իր իսկ ցանկությամբ հոգեկան հիվանդություն ձևացնելով։ Նա կարծում է, որ հիվանդանոցում ավելի լավ կանցնի ազատազրկման ժամանակահատվածը։

Գիրքը բաղկացած է երեք մասերից։ Առաջինում ՄաքՄերֆիի հայտնվելն է, նրա պայքար մտցնելը բուժքրոջ դեմ։ Երկրորդ մասին բնորոշ է ՄաքՄերֆիի խուսափումը բուժքրոջ հետ հետագա պայքարից ու ապստամբական ոգու անկումը․ նա բացահայտում է, որ գլխավոր բուժքրոջ որոշումից է կախված՝ ինչքան ժամանակ նա կմնա այդտեղ։ Երրորդ մասում հին ՄաքՄերֆին վերադառնում է․ նա կրկին սկսում է պայքարել «Կոմբինատի» դեմ։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Գիրքն ու ֆիլմն արմատապես տարբերվում են իրարից։
* Կեն Կիզին չէր սիրում իր ֆիլմը ու համարում էր գրքի աղավաղում։ Մինչև կյանքի վերջը չի շփվել նկարահանող խմբի հետ։
* Կեն Կիզին աշխատել է հոգեբուժարանում և այս վեպը գրել է որպես ապստամբություն առկա կարգերին։ Իր այս գրքով նրան հաջողվել է որոշակի փոփոխությունների հասնել այս ոլորտում։
* Քույր Ռետչիդի (Ratched) անունը ռուսերեն թարգմանել են իմաստային՝ Гнусен (wretched՝ անգլերենից գարշելի)։
* Ֆիլմում Մաքմերֆիին մարմնավորած Ջեք Նիկոլսոնի մազերը մուգ են, իսկ գրքում՝ նարնջագույն։
* Անգլերենում "cuckoo"-ն ոչ միայն կկուն է, այլև խելագարը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ռոզենհանի գիտափորձ

Կատեգորիա:1962 վեպեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ ինքնասպանության մասին
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:1962 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած ամերիկյան վեպեր
The Common Linnets

**The Common Linnets**, հոլանդական խումբ որի անդամներն են Իլզե ԴեԼանջը և Ուեյլոնը։ 2013 թվականի նոյեմբերի 25-ին հոլանդական AVRO և TROS հեռուստաընկերությունները հայտարարեցին որ խումբը ներկայացնելու է Նիդերլանդներ Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Մրցույթում խումբը իր «Calm After The Storm» երգով զբաղեցնում է 2-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հոլանդական խմբեր
70 (թիվ)

**70** (**յոթանասուն**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 70-ը Իթերբիումի ատոմային թիվն է
* 70 կարգային թիվն է կրում Պանոփեա աստերոիդը
## Տես նաև
* 70-րդ հարավային զուգահեռական
* 70-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 70 թ. 
* Մ. թ. ա. 70 թ.
* 1970 թ.
Ասկոխիտա

**Ասկոխիտա** (), անկատար սնկերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 500, ՀՀ-ում՝ 120 տեսակ։ Առավել տարածված են բույսերի հիվանդությունների հարուցիչներ , ,  և այլ տեսակներ։ Պտղամարմինը (պիկնիդիում) գնդաձև է, սև, ունի հերձանցք, որի միջով դուրս են գալիս անգույն, երկբջջանի սպորները։ Վերջիններս տարածվելով՝ ամրանում են բույսի տերևներին կամ ցողուններին և առաջացնում գորշ բծավորություն (ասկոխիտոզ)։

Կատեգորիա:Անկատար սնկեր
Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Առնասպար

**Առնասպար** (), գնարբուկազգիների ընտանիքի միամյա կամ երկամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100 (այլ տվյալներով՝ 120), ՀՀ-ում՝ 8 տեսակ՝ , , ,  և այլն։
## Ձևաբանություն
Բարձրությունը 2-30 սմ է, տերևները ձվաձև, Էլիպսաձև կամ գծանման են՝ արմատամերձ վարդակում։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ վարդագույն՝ մեկական կամ հավաքված հովանոցանման ծաղկաբույլերում։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը գնդաձև տուփիկ է, սերմերը՝ մանր, փոքրաթիվ։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են։ Գեղազարդիչ է։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում տարածված է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնայինից մինչև ալպյան գոտու քարքարոտ, խճաքարային վայրերում, խոտածածկ չոր լանջերին, ցանքերում և այլն։

Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կումունիստների միություն

250px|մինի|Կոմունիստների դատավարությունը Քյոլնում (պատկերազարդում)
**Կոմունիստների միություն** () 1847 թվականին հիմնադրված միջազգային կոմունիստական քաղաքական կուսակցություն, որը ստեղծվել է Կառլ Շապպերի «Արդարների միության» և Կոմունիստական նամակագրության կոմիտեի, որում կենտրոնական անձինք էին Կառլ Մարքսը և Ֆրիդրիխ Էնգելսը, միավորմամբ։

«Արդարների միության» I կոնգրեսի (1847 թվականի հունիս, Լոնդոն) հաստատած կանոնադրության նախագծի մեջ մտցվեցին դեմոկրատիզմի, ցենտրալիզմի և ընտրովիության սկզբունքները։ «Արդարների միությունը» անվանափոխվեց «Կոմունիստների միություն»։ Միության հին նշանաբանը՝ *«Բոլոր մարդիկ եղբայրներ են»*, փոխվեց Մարքսի և Էնգելսի առաջարկած *«[[Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՛ք]]»* հայտնի լոզունգով։ Միությունից վտարվեցին վայտլինգականները։ Կոմունիստների միության նստավայրը դարձավ Լոնդոնը։ Կոմունիստների միության II կոնգրեսը (1847 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր, Լոնդոն) ընդունեց կատարելագործված կանոնադրություն և Մարքսին ու Էնգելսին հանձնարարեց մշակել «Կոմունիստների միության» ծրագիրը, որը դարձավ «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստը։ Միության հիմնական հենակետերը գտնվում էին Լոնդոնում, Փարիզում, Բրյուսելում, Շվեյցարիայում, մոտ 30 համայնք (սկզբնական կազմակերպություններ) գործում էր Գերմանիայում (անօրինական)։

Միությունը պաշտոնապես լուծարվել է 1852 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ պրուսական կառավարության Քյոլնի կոմունիստական դատավարությունից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Ասպերգիլ

**Ասպերգիլ** (), անկատար սնկերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 170, ՀՀ-ում՝ մոտ 50 տեսակ։ Առավել հաճախ հայտնաբերվում են , , , ,  տեսակները, որոնք բնակվում են հողում, այնտեղից տարածվում միջավայրի տարբեր հիմնանյութերի վրա։

## Սնկի նկարագրություն
### Արտաքին կառուցված
Միցելիումի հենարանային բջջից դեպի վեր աճում են ուղղաձիգ կոնիդիակիրներ, որոնց գնդաձև կամ գավազանաձև լայնացած գագաթը կրում է կոնիդիոգեն բջիջների (ստերիգմաներ) վրա շղթայաձև դասավորված կոնիդիումներ։ Որոշ տեսակների մոտ հայտնաբերվել է պայուսակավոր փուլը, որի ժամանակ առաջանում են մանր գնդաձև պտղամարմիններ՝ կլեյստոտեցիումներ։

### Սննդառություն
Սապրոտրոֆներ են, կան նաև մակաբույծներ։ Մասնակցում են ոչ միայն բուսական, և կենդանական մնացորդների, այլև քիմիական կազմով բավականին բարդ նյութերի քայքայման շարժընթացներին, նպաստում հողագոյացմանը և նյութերի շրջանառությանը։

## Նշանակություն
Բորբոսապատում են սննդամթերքը, անասնակերը, արդ. հումքը, արտադրանքը, ձեռագրերը, գրքերը։ Առավել վնասակար են ախտածին տեսակները (ծխագույն, դեղին, սև, սպիտակավուն ասպերգիլները), որոնք առաջացնում են մարդու և կենդանիների ասպերգիլոմիկոզներ, ասպերգիլոտոքսիկոզներ, ալերգիա։ Ասպարգիլներն ունեն խոշոր տնտեսական նշանակություն, դրանք համարվում են ֆերմենտների, օրգանական թթուների, հակաբիոտիկների, վիտամինների և այլնի պրոդուցենտներ։

Կատեգորիա:Անկատար սնկեր
Կատեգորիա:Ասկոմիցետներ
Կատեգորիա:Մակաբույծ սնկեր
Suit & Tie

«**Suit & Tie**», ամերիկացի երգիչ-երգահան Ջասթին Թիմբերլեյքի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփեր Ջեյ Զիի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի հունվարի 15-ին, որպես Ջասթին Թիմբերլեյքի «The 20/20 Experience» կոչվող երրորդ ստուդիական առաջին սինգլ։ Երգի հեղինակներն են Ջասթին Թիմբերլեյքը, Թիմբալենդը, J-Roc-ը, Ջեյ Զին, Ջեյմս Ֆաունտլերոյը, Թերենս Սթաբսը, Ջոնի Ուիլսոնը և Չարլզ Սթիլը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը նկարահանվել է 2013 թվականի հունվարի 25-ին։ Այն բեռնվել է Ջասթին Թիմբերլեյքի VEVO ալիքում փետրվարի 14-ին, 2013։ Տեսահոլովակի ռեժիսորն է Դևիդ Ֆինչերը, ում հետ Ջասթինը նախկինում նաև աշխատել էր «Սոցիալական ցանց» (2010) ֆիլմի շրջանակներում։ Տեսահոլովակը, Red Epic տեսախցիկով նկարահանել է հայտնի կինեմատոգրաֆիստ Մեթյու Լիբատիկը։ 2014 թվականի հունվարին այն ստացել է «Լավագույն տեսահոլովակ» մրցանակը Գրեմմիի 56-րդ մրցանակաբաշխությունում։

### Բառերով հոլովակ
Մինչև պաշտոնական տեսահոլովակի նկարահանումը, երգի համար նկարահանվել էր բառերով հոլովակ (lyric video), որի ռեժիսորն է Լեբան Ֆիդիասը։ Այդ հոլովակի պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի հունվարի 24-ին MTV-ի եթերում, ինչպես նաև տեղադրվել է երգչի VEVO ալիքում։ Բառերով հոլովակում նկարահանվել է միայն Ջասթինը։

Հոլովակի սկզբում Ջասթին Թիմբերլեյքը վարում է իր դասական մեքենան Լոս Անջելեսի փողոցներով, որից հետո հասնում է տեղ։ Հաջորդող կադրերում նա սափրվում և կտրում է մազերը, իսկ այնուհետև հագնում է իր սև կոստյումն ու փողկապը։ Այնուհետև նա գնում նստում է դաշնամուրի առջև և սկսում է նվագել, որի ընթացքում նաև ծխում ու երգում է։ Այնուհետև նա հայտնվում է խաղատանը, որտեղ հաղթելուց հետո դուրս է գալիս, նստում մեքենան և գնում է։ Հոլովակի ավարտին Ջասթինը կանգնած սպիտակ ֆոնի առջև, մուրճով ջարդում է ապակի, որի վրա գրված է «The 20/20 Experience․ Շուտով»։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում
# «Suit & Tie» - 5։27

;Թվային ներբեռնում – Radio Edit
# «Suit & Tie» (Radio edit) - 4։29

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը YouTube-ում
* Բառերով հոլովակը YouTube-ում

Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր
Կատեգորիա:Ջեյ Զիի երգեր
Ղրղզներ

**Ղրղզներ** (), ազգություն, Ղրղզստանի հիմնական բնակչությունը։ Բնակվում են նաև Ուզբեկստանում, Տաջիկստանում, Ղազախստանում, քիչ քանակությամբ՝ ՉԺՀ-ում և Աֆղանստանի հյուսիս-արևելքում։

Պատկանում են մոնղոլոիդ ռասայի հարավ-սիբիրական տիպին։ Խոսում են ղրղզերեն, ռուսերեն։ Հավատացյալները սուննի մուսուլմաններ են։

Խորհրդային գիտնականների կարծիքով ղրղզների կորիզը կամ նրանց կազմի մեջ մտած հիմնական տարրերից մեկն ունի կենտրոնական ասիական ծագում։

## Պատմություն
Ղրղզների վաղ շրջանի էթնիկական պատմությունը կապված է հոների, դինլինների, սակերի և ուսունների ցեղային միավորումների հետ։ Հետագայում ղրղզների կազմի մեջ մտան 6-10-րդ դարերում Սայանո-Ալթայան Մերձիրտիշյան, Արևելյան Տյան-Շանի թյուրքալեզու բնակչության միջավայրում ձևավորված, ինչպես նաև Յոթնագետքի ու Մավերաննահրի թյուրքալեզու ցեղեր (կարլուկներ, ույգուրներ), ապա՝ մոնղոլական, իսկ 16-17-րդ դարերում՝ ղազախա-նողայական ցեղերի մի մասը։

19-րդ դարի 1-ին կեսին ղրղզները Կոկանդի խանության տիրապետության տակ էին, իսկ 19-րդ դարի 60-70-ական թվականներին նրանց բնակեցրած տարածքի մեծ մասը մտավ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղրղզստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ասիայի թյուրքական ժողովուրդներ
Միկոյան եղբայրներ (այլ կիրառումներ)

**Միկոյան եղբայրներ**, հանրահայտ խորհրդահայ եղբայրներ՝ ծնված Սանահին գյուղում․

* **[[Անաստաս Միկոյան]]**, նոյեմբերի 25, 1895 — հոկտեմբերի 21, 1978, Խորհրդային պետական ու քաղաքական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1943)
* **[[Արտեմ Միկոյան]]**, օգոստոսի 5, 1905 - դեկտեմբերի 9, 1970, աշխարհահռչակ ավիակոնստրուկտոր, ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-գնդապետ, ՄԻԳ ռազմական օդանավերի ստեղծողը։
Անուշավան Արշալույսյան

**Անուշավան Խաչիկի Արշալույսյան** (), բանաստեղծ, Հայաստանի գրողների միության անդամ՝ 1989 թվականից։ Ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 8-ին ՀՍՍՀ Թալինի շրջանի Կարմրաշեն գյուղում։ 1961 թվականին ընդունվել է Երևանի Պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1966 թվականին։

Ա.Արշալույսյանը բանաստեղծություններ սկսել է գրել պատանեկան տարիներից։ Հանրապետական մամուլում տպագրվել է 1960-ական թվականներին («Ավանգարդ», «Գրական թերթ», «Սովետական գրականություն», «Գարուն» և այլն)։

## Հրատարակված գրքեր
# «Այս օրը իմն է», 1978, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
# «Հայացք» 1984, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
# «Ամպեր», 1988, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
# «Հույզեր», 1999, «Վերնատուն» հրատարակչություն
# «Ընտրանի», 2004, ՀԳՄ հրատարակչություն
# "Ապրումների սանդուղքով", 2016, ՀԳՄ հրատարակչություն

## Ստեղծագործության բնութագիր
Ա.Արշալույսյանի սկզբնական շրջանի բանաստեղծություններում գերիշխողը մենակության տրամադրություններն են, խորը դրամատիզմով հագեցած թախծի ու վշտի բանաստեղծական արտահայտությունները՝ խորհրդանշական-պատկերային ինքնատիպ համակարգով։ Հետզհետե նրա բանաստեղծություններում ավելի ու ավելի են խտանում լուսավոր, պայծառ գույները։ Այդ ներքին տրամադրությունները հակադրված են գորշ, անհոգեկիր ու մռայլ իրականությանը։ Քնարական անձի հոգու աչքերը ուղղված են դեպի հեռուն ("Հեռուներ"&nbsp;-&nbsp;"Հույզեր" ժ-ից), լույսը, կապույտը ("Կապույտը"&nbsp;-&nbsp;"Հայացք" ժ-ից), դեպի պայծառ, խորը երկինքը, դեպի ամպերը՝ որպես ազատության, թեթևության, մաքրության իմաստակիրների, աստվածային գեղեցկության խորհրդանիշերի, և, վերջապես, դեպի Աստված։ Իրականության մեջ գերիշխող բացասականության բևեռացումներին բանաստեղծը հակադրում է ներանձնյա լուսավոր ապրումները՝ մերթ խոսքի բուռն, փոթորկուն կամ ռիթմիկ-երաժշտական ծավալումներով, մերթ՝ կամերային, ներհուն, մեղմ-քնարական բռնկումներով։ Ա. Արշալույսյանի պոեզիան կարելի է բնորոշել որպես համադրության (սինթեզի) պոեզիա. սպիտակ անհանգ-ռիթմիկ բանաստեղծություններ (վերլիբր), ինչպես նաև հանգավոր-տրադիցիոն բանատողով գրված չափածո։ Խոհա-փիլիսոփայական բանաստեղծությունների կողքին շնչում և թրթռում է մեղմ, քնարական բանաստեղծությունը, խորհրդանիշ պատկերների ենթատեքստում, բացի ներաշխարհի հոգեկան արտահայտություններից, կարդացվում են նաև ռեալ իրականության իմաստները։ Արժեքավոր են նրա 19-րդ դարի ֆրանսիական և ռուսական պոեզիայից կատարած թարգմանությունները. Պոլ Վերլեն, Ալբեր Սամեն (ֆրանսերենից), Ֆեոդոր Տյուտչև, Կոնստանտին Սլուչևսկի, Ալեքսեյ Ապուխտին, Կոնստանտին Ֆոֆանով, Կոնստանտին Բալմոնտ, Ֆեոդոր Սոլոգուբ ("Հույզեր"&nbsp;-&nbsp;ժ-ում)։

#### Արտաքին հղումներ
* Անձնական կայք

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ղրղզստանի Ժուսուպ Բալասագընի անվան ազգային համալսարան

**Ղրղզստանի Ժուսուպ Բալասագընի անվան ազգային համալսարան** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Ղրղզստանում։ Հիմնադրվել է 1951 թվականին, Ֆրունզեում (այժմ՝ Բիշկեք), Ղրղզական մանկավարժական համալսարանի (ստեղծված 1932 թվականին) հիման վրա։

Ունի ֆիզիկայի, մեխանիկա-մաթեմատիկական, քիմիայի, կենսաբանական, աշխարհագրական, տնտեսագիաական, բանասիրական, պատմության, իրավաբանական, օտար լեզուների ֆակուլտետներ, նախապատրաստական, երեկոյան և հեռակա բաժիններ, հաշվողական կենտրոն, ավելի քան 60 ուսումնական և գիտական լաբորատորիա, բուսաբանական այգի, կենդանաբանական թանգարան, գրադարան։

1968 թվականից հրատարակում է «Դիտական աշխատությունների ժողովածու»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах. - Бишкек։ Главная редакция энциклопедии и Центра госязыка. 2002. - ISBN 5-89750-142-4 - С. 66.

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Ղրղզերեն

**Ղրղզերեն** (ինքնանվանում՝ кыргыз тили), ղրղզների լեզուն։ Պատկանում է թյուրքական լեզուների ղրղըզ-ղփչաղյան (հյուսիսարևմտյան) խմբին։

Խոսվում է Ղրղզստանում, Ուզբեկիստանում, Տաջիկիստանում, ինչպես նաև Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Աֆղանստանի որոշ շրջաններում։

## Հատկանիշներ
Ղրղզերենի առանձնահատկություններից են՝ երկար ձայնավորների և բառասկգբի **ջ** հնչյունի առկայությունը, ձայնեղ և խուլ բաղաձայնների հակադրությունը։

Ղրղզերենն ունի երեք բարբառ՝ հյուսիսային, հարավարևելյան և հարավարևմտյան։ Բայական համակարգին բնորոշ են ներկա-ապառնի ժամանակի, անվանական համակարգին՝ սեռականի ու բացառականի յուրահատուկ ձևեր։

Մինչև 1928 թվականը ԽՍՀՄ-ի տարածքում օգտագործվել է արաբագիր այբուբեն։ 1928 - 1940 թվականներին՝ լատինագիր։ Իսկ ներկայիս այբուբենը ռուսագիր է։ Սակայն Չինաստանի, Աֆղանստանի և այլ պետություններում, որոնք նախկին ԽՍՀՄ երկրների թվին չեն պատկանում օգտագործվում է արաբագիր այբուբեն։

## Ներկայիս այբուբեն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Helmut Glück (Hrsg.)։ Metzler Lexikon Sprache. 1. Auflage. J. B. Metzler, Stuttgart 1993. ISBN 3-476-00937-8
* Heinz F. Wendt։ Fischer Lexikon Sprachen. Fischer Taschenbuch, München 1961, 1987. ISBN 3-596-24561-3
* Heinz-Gerhard Zimpel։ Lexikon der Weltbevölkerung. Geografie – Kultur – Gesellschaft. Nikol, Hamburg 2000. ISBN 3-933203-84-8

## Արտաքին հղումներ
* Kyrgyz (Kyrgyz tili / Кыргыз тили / قىرعىز تىلى) 

Կատեգորիա:Թյուրքական լեզուներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեզուներ
Կոնտրակցիոն վարկած

**Կոնտրակցիոն վարկած**, (— սեղմում, կրճատում), տեկտոնական վարկած։ Տարածված էր 19-րդ դարում (ֆրանսիացի երկրաբան Լ. Էլի դը Բոմոն, ավստրիացի երկրաբան Է. Զյուս)։ Ըստ կոնտրակցիոն վարկածի՝ ապարների շերտերի ծալքավորությունը կատարվում էր Երկրի շառավղի և երկրակեղևի մակերևույթի աստիճանական փոքրացման հետևանքով։ Երկրի չափերի կրճատման պատճառ էր համարվում նրա երկարատև սառեցումը, քանի որ կոնտրակցիոն վարկած ելնում էր հրահեղուկ զանգվածներից մոլորակների առաջացման մասին այժմ մերժված վարկածից։ Ռադիոակտիվ տարրերի տրոհման գյուտից հետո կոնտրակցիոն վարկածի ֆիզիկական հիմքը սասանվեց։ Բացահայտվեց նաև կոնտրակցիոն վարկածի անկարողությունը՝ սպառիչ բացահայտություն տալ տեկտոնական պրոցեսներին և առանձնապես մագմատիկ գործունեությանը։ Այնուամենայնիվ մի շարք գիտնականներ (Լ. Քոբեր, Հ. Շտիլլե) շարունակեցին զարգացնել կոնտրակցիոն վարկածը 20-րդ դարում։ Սակայն երկրաբանական տվյալները վկայում են, որ լիտոսֆերայում սեղմմանը զուգընթաց կատարվում է նաև ընդարձակում։ Ուստի, ի հակադրություն կոնտրակցիոն վարկածի, առաջ քաշվեցին պատկերացումներ ընդարձակվող Երկրի, ինչպես նաև լիտոսֆերայում միմյանց համակշռող ընդարձակման և սեղմման գոտիների առկայության մասին (նոր գլոբալ տեկտոնիկա)։

## Տես նաև
* Մոբիլիզմ
* Տեկտոնական հիպոթեզներ

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Կատեգորիա:Հնացած գիտական տեսություններ
Կոնտրապոստ

Chiasmo Contrapposto-Canone Canon policleteo (2of3pages)-scheme-diagram-photo Paolo Villa 2024 CC BY-SA 4.0 (and italian Law & MiC)- Doryphoros by Polykleitos, photo-scheme-diagram.pdf
Apoxyomenos Pio-Clementino (Contrapposto).jpg|մինի
Chiasmo Contrapposto-Canone Canon policleteo (3pages)-scheme-diagram-photo Paolo Villa 2024 CC BY-SA 4.0 (and italian Law & MiC)- Doryphoros by Polykleitos, photo-scheme-diagram.pdf

**Կոնտրապոստ**, հակադիրք ( - Հակադրություն), կերպարվեստում՝ մարմնի պատկերման եղանակ, երբ նրա մի մասի դիրքը հակադրվում է մեկ ուրիշ մասի (օրինակ, իրանի վերին մասը պատկերված է շրջադարձ դիրքով, ստորինը՝ ճակատային)։ Կոնտրապոստը դինամիկ է դարձնում մարմնի ռիթմը, հնարավորություն տալիս հաղորդելու նրա շարժումն ու լարվածությունը, չխախտելով ձևերի ընդհանուր հավասարակշռությունը՝ ուժեղացնում է պատկերի եռաչափությունը։

Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Անատոլի Կոնի

**Անատոլի Ֆեոդորովիչ Կոնի** (), ռուս իրավաբան, հասարակական գործիչ և գրող, Իրավունքի դոկտոր (1890), Մոսկվայի համալսարանի պատվավոր անդամ (1892), Պետերբուրգի ԳԱ-ի պատվավոր ակադեմիկոս (1900), պետական խորհրդի անդամ (1907), 1918-1922 թվականներին եղել է Պետրոգրադի համալսարանի քրեական դատավարության պրոֆեսոր, օրենքների և կանոնադրությունների նախապատրաստման օրենսդրական հանձնաժողովի անդամ, Պետրոգրադի իրավաբանական ընկերության նախագահ (1916)։

1866 թվականից ծառայել է դատական մարմիններում։

Պետական հասարակական կարգի հարցերում ունեցել է չափավոր լիբերալ հայացքներ։ Հռչակվել է Վ. Զասուլիչի գործի կապակցությամբ։ Գրական երկերում կերտել է ժամանակի պետական և հասարակական խոշոր գործիչների վառ կերպարներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Кони, Анатолий Федорович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Смолярчук В. И. Анатолий Фёдорович Кони (1844-1927). — М.։ Наука, 1982. — 216 с. — (Научные биографии). — 175 000 экз.
* Смолярчук В. И. Анатолий Фёдорович Кони // Гиганты и чародеи слова. Русские судебные ораторы второй половины XIX - начала XX века.. — М.։ Юридическая литература, 1984. — С. 153-187. — 272 с. — 50 000 экз.
* Смолярчук В. И. Кони и его окружение. — М.։ Юридическая литература, 1990. — 400 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-7260-0274-1
* Высоцкий С. А. Кони. — М.։ Молодая гвардия, 1988. — 429(3) с. — (Жизнь замечательных людей. Серия биографий). — 150 000 экз. — ISBN 5-235-00224-5
* Кони А. Ф. Воспоминания о писателях / Сост., вступ. ст. и комм. Г. М. Миронова и Л. Г. Миронова. — М.։ Правда, 1989. — 656 с. — 300 000 экз.
* Сашонко В. Н. А. Ф. Кони в Петербурге—Петрограде—Ленинграде. — Л.։ Лениздат, 1991. — 304, [16] с. — (Выдающиеся деятели науки и культуры в Петербурге—Петрограде—Ленинграде). — 100 000 экз. — ISBN 5-289-00774-1 (в пер.)
* Чудаков М. Ф. Анатолий Фёдорович Кони // Судебные речи։ Сборник. — Минск։ Новое знание, 2002. — С. 529-588. — 780 с. — 2300 экз. — ISBN 985-6516-60-9

Կատեգորիա:1844 ծնունդներ
Կատեգորիա:1927 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դատավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 19 մահեր
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 9 ծնունդներ
Կոշավանք

**Կոշավանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի համանուն գավառում։ 1913 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով ուներ 357 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Բնակիչները տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Խորհրդային Հայաստանում։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ջորջե Սեբաստիանի Կոշբուկ

**Ջորջե Սեբաստիանի Կոշբուկ** (), ռումին բանաստեղծ, հրապարակագիր, թարգմանիչ։ Ռումինական ակադեմիայի անդամ (1916 թ.)։ Հռչակվել է «Զամֆիրայի հարսանիքը» (1889 թ.) պոեմով։ Կոշբուկին համարել են «գյուղացիության բանաստեղծ»։ Թարգմանել է Հոմերոսի, Վիրգիլիոսի, Դանթե Ալիգիերիի, Ջորջ Բայրոնի, Ֆրիդրիխ Շիլլերի և ուրիշների գործերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանահավաքներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռումինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գիտնականներ
Կոշիցեի ծրագիր

**Կոշիցեի ծրագիր** (), պայմանագիր Չեխոսլովակիայի կոմունիստների և Լոնդոնում հիմնված Չեխոսլովակիայի վտարանդի կառավարության միջև։ Հռչակվել է 1945 թվականի ապրիլի 5-ին, Կոշիցե քաղաքում։

Նախատեսում էր Չեխոսլովակիայի՝ որպես իրավահավասար երկու ժողովուրդների՝ չեխերի ու սլովակների ժողովրդա-դեմոկրատական պետության զարգացումը, Անդրկարպատյան Ուկրաինայի հարցի լուծումը դրա բնակչության կամքի համաձայն, տեղերում հաստատում ժողովրդի ընտրած Ազգային կոմիտեների իշխանություն, աշխատավորությանը լայն դեմոկրատական ազատություններ վերապահում, արգելում ֆաշիստական և պրոֆաշիստական կուսակցությունները։

Ըստ Կոշիցեի ծրագիրի գերմանական ու հունգարական սեփականատերերի և կոլաբորացիոնիստների ունեցվածքը վերցվում էր, հողը բաժանվում հողազուրկ և սակավահող գյուղացիներին։ Արտաքին քաղաքականության հարցում Կոշիցեի ծրագիրը առաջադրում էր *«ռազմական, քաղաքական, տնտեսական և կուլտուրական բնագավառներում անխախտ միություն և համագործակցություն [[ԽՍՀՄ]]-ի հետ»*։ 

Կատեգորիա:Չեխիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սլովակիայի պատմություն
Կոշիի ինտեգրալ

**Կոշիի ինտեգրալ**, \frac{1}{2{\pi}i}\int \frac{f(t)}{t-z}dt տեսքի ինտեգրալ, որտեղ f ֆունկցիան հոլոմորֆ է վերջավոր թվով ուղղելի կորերով սահմանափակված \overline{G} փակ տիրույթում, իսկ ինտեգրումը կատարվում է տիրույթի \Gamma եզրով դրական ուղղությամբ։ Կոշիի ինտեգրալը հավասար է f ֆունկցիայի արժեքին z կետում, եթե z-ը գտնվում է \overline{G} տիրույթում, և զրոյի՝ G-ից դուրս գտնվող կամայական կետում։ Այսպիսով, կամայական հոլոմորֆ ֆունկցիան կարող է վերականգնվել իր հոլոմորֆության տիրույթի եզրում ընդունած արժեքների միջոցով։ Կոշիի ինտեգրալը առաջին անգամ դիտարկել է Օ. Կոշին (1831)։

Կոշիի ինտեգրալի ընդհանրացումներն են Կոշիի ինտեգրալի տիպի ինտեգրալները, դրանք ունեն նույն տեսքը, սակայն \Gamma-ն որևէ (ոչ անպայման փակ) ճանապարհ է, իսկ f(t)-ն որոշված Է \Gamma-ի վրա։ Այս ինտեգրալները դարձյալ որոշում են հոլոմորֆ ֆունկցիաներ, որոնց արժեքները \Gamma-ի վրա, ընդհանրապես ասած, տարբերվում են f(t)-ից։

Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Սարգիս Աբովյան (գյուղատնտես)

**Սարգիս Եսայու Աբովյան** (), հայ գյուղատնտեսական կաթի մշակման տեխնոլոգիայի և կաթնամթերքների արտադրության մասնագետ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հունվարի 2-ին, Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան)։

1883 թվականին ավարտել է տեղի ծխական դպրոցը։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Մեկ տարի սովորել է Գևորգյան ճեմարանում։ 1892 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի հողաչափների դպրոցը, 1895 թվականին Լայպցիգի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը, իսկ ավելի ուշ՝ Հալլեի համալսարան] ընդհանուր ագրոքիմիայի ֆակուլտետի լրիվ դասընթացները և մասնագիտացել կաթի տեխնոլոգիայի գծով։ Լինելով եվրոպական տարբեր երկրներում (Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Հոլանդիա, Նորվեգիա) ծանոթացել է անասնապահական, անասնաբուժական գործին։

1897 թվականին վերադառնալով Ջալալօղլի՝ երկար ժամանակ մեծ խանքեր է գործադրել Լոռու գյուղերում կաթնագործական ընկերություններ կազմակերպելու, անասնապահության ու անասնաբուծության նորագույն մեթոդներ ներդնելու ուղղությամբ։ Նրան հաջողվել է 1890-ական թվականների վերջերին Շուլավերում բացել պանրագործարան, որը գոյատևել է մի քանի տարի։ 1898 թվականին Լոռիում և Ախալքալաքում ստեղծել Է կաթնատնտեսական ֆերմաներ։

1906-1921 թվականներին Թիֆլիսում պաշտոնավարել է որպես ուսուցիչ, Գայանյան օրիորդաց դպրոցի տեսուչ։ 1921-1923 թվականներին աշխատել է Երևանում որպես Հայաստանի հողժողկոմի տեղակալ։ 1923-1930 թվականներին եղել է Երևանի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետի դասախոս, ամբիոնի վարիչ, դեկան։ Համալսարանի վերակառուցումից հետո Աբովյանը դառնում է նորաստեղծ գյուղատնտեսական ինստիտուտի առաջին տնօրենը (1930—1937)։ Աբովյանի գիտական աշխատությունները նվիրված են կաթի վերամշակման հարցերին։ Մահացել է հունիսի 21-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ռոդնեյ Արիսմենդի

**Ռոդնեյ Արիսմենդի** (, ), ուրուգվայցի քաղաքական գործիչ, Ուրուգվայի կոմունիստական կուսակցության (ՈԻԿԿ) անդամ (1931)։

1936 թվականից եղել է ղեկավար աշխատանքի Ուրուգվայի կոմունիստական երիտասարդության ֆեդերացիայում, ապա ՈԻԿԿ Կենտկոմում։ 1955 թվականին ընտրվել է ՈԻԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար, «Էստուդիոս» («Estudios») տեսական ամսագրի խմբագիրը, 1946 թվականից՝ խորհրդարանի պատգամավոր։

Մասնակցել է ԽՄԿԿ XIX համագումարին, գլխավորել է ՈԻԿԿ պատգամավորությունը ԽՄԿԿ XX, XXI, XXII և XXIII համագումարներում, ինչպես նաև 1957 թվականի և 1960 թվականի Մոսկվայի՝ կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների ներկայացուցիչների խորհրակցություններում։

1973 թվականի հունիսի 27-ին Ուրուգվայում տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո իշխանությունները, զինված ուժերի հրամանատարության աջ թևի համագործակցությամբ, օրենքից դուրս հայտարարեցին կոմկուսը և Լայն ճակատի մեջ միավորված մյուս կուսակցություններն ու կազմակերպությունները, իսկ 1974 թվականի մայիսի 8-ին Մոնտեվիդեոյում ձերբակալեցին Արիսմենդիին։

1973 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով։ 1975 թվականից բնակվում է Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի գրողներ
Աբխազական ապստամբություն 1866

**Աբխազական ապստամբություն 1866**, հակաֆեոդալական և հակագաղութային ապստամբություն Աբխազիայում։ Պատճառը գյուղացիների դժգոհությունն էր կառավարության կողմից նախապատրաստվող ագրարային ռեֆորմից։ Սկսվել է հուլիսի 26-ին, Լիխնի գյուղում (այժմ Գուդաութայի շրջանում) և ապա ընդգրկել գրեթե ամբողջ Աբխազիան։

Ապստամբները մոտ 20 000 մարդ էին։ Ապստամբական ջոկատները (ավելի քան 4 000 հոգի) հուլիսի 27-ին գրավեցին Սուխումի արվարձանները. Սուխումի բերդին տիրանալու նրանց բազմակի փորձերը հաջողություն չունեցան։ Գյուղացիների քաղաքական հետամնացության պատճառով ապստամբության ղեկավարությունն անցավ ֆեոդալներին, որոնք համաձայնություն էին փնտրում ցարիզմի հետ։ Նրանց օգնությամբ էլ իշխանությունները ճնշեցին ապստամբությունը։ Դատի տրվեց 15 հոգի, որոնցից երեքը հրապարակայնորեն մահապատժի ենթարկվեցին, շատերն արտաքսվեցին Աբխազիայից։ Դատապարտված գյուղացիների մի մասը կամովին քրիստոնեություն ընդունեց՝ գերադասելով պատիժը կրել Սիբիրում, քան տեղափոխվել սուլթանական Թուրքիա։

## Գրականություն
* Дендзария Г. А., Восстание 1866 г. в Абхазии. Сухуми, 1955

Կատեգորիա:Աբխազիայի պատմություն
Ստեփանոս Աբկարյան

**Ստեփանոս Աբկարյան** (Անկյուրացի, ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVIII դարի հայ մանկավարժ-բնագետ։ Միակ հայտնի աշխատությունը՝ «Գիրք որ կոչի սկզբունք բնական գիտութեանց» (1796), դասագիրք է՝ գրված մանուկների համար։ Գրքում հարց ու պատասխանի ձևով տեղեկություններ են տրվում Երկրին վերաբերող գիտությունների, հատկապես՝ աշխարհագրության մասին, ընդհանուր գծերով բնութագրվում են Արեգակնային համակարգության մեջ Երկրի դիրքն ու կառուցվածքը, ինչպես և մթնոլորտային երևույթներն ու օրգանական աշխարհը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բնագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Տիգրան Մեծի շքանշանի ասպետների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Տիգրան Մեծի շքանշանի (2002-2014 թթ.՝ «Տիգրան Մեծ» շքանշանի) ասպետների ցանկը։ Ցանկը սպառիչ չէ և ենթակա է ամբողջացման 2002-2008 թթ. պարգևատրվածներով։ ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի պաշտոնավարման ժամանակահատվածում (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր) շքանշանով պարգևատրվել է մեկ անձ։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
71 (թիվ)

**71** (**յոթանասունմեկ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* Լութեցիումի ատոմային թիվն է
* 71 կարգային թիվն է կրում Նիոբե աստերոիդը
* 71-ը Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Տուլայի մարզի կոդն է
## Տես նաև
* 71-րդ հարավային զուգահեռական
* 71-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 71 թ. 
* Մ. թ. ա. 71 թ.
* 1971 թ.
Արիստակես Գրիչ (այլ կիրառումներ)

# **[[Արիստակես Գրիչ (Սկևռա վանք)|Արիստակես Գրիչ]]** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), հայ գրիչ, բառարանագիր
# **[[Արիստակես Գրիչ (Ռըստակես Գրիչ)|Արիստակես Գրիչ]]**, Ռըստակես Գրիչ, «որդի Խոցադեղի և Գրամիկի»
# **[[Արիստակես Գրիչ (Սանահինի վանք)|Արիստակես Գրիչ]]**, «որդի Զանփաշի և Նուկրարի»