open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վազգեն Չալոյան

**Վազգեն Կարապետի Չալոյան** (), հայ խորհրդային փիլիսոփա, հայ պատմափիլիսոփայական գիտության հիմնադիրներից։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1945), ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի թղթակից անդամ (1965), գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1967)։

## Կենսագրություն
Վազգեն Չալոյանը ծնվել է 1905 թվականի հունվարի 7-ին, Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), բանվորի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը (1926) և անցել մանկավարժական աշխատանքի, դասավանդել հանրապետության միջնակարգ և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ 1930-1934 թվականներին եղել է Հայաստանի պատմության և արվեստի թանգարանի տնօրենը։ 1938 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտում, որպես ավագ գիտաշխատող։

1939 թվականին «V  դարի հայ փիլիսոփա Եզնիկ Կողբացու ուսմունքի հարցի շուրջը» աշխատության համար նրան շնորհվում է փիլիսոփայակն գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 1946 թվականին «Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայությունը» աշխատության համար՝ փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

1965 թվականին Վազգեն Չալոյանը ընտրվել է ՀՍՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, իսկ 1967 թվականին արժանացել է ՀՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչման։ 
## Աշխատություններ

Չալոյանի աշխատությունները նվիրված են հին և միջնադարյան շրջանի հայ մտածողների աշխարհայացքի վերլուծությանը և հայ փիլիսոփայության պատմության ամբողջական ուսումնասիրությանը («Հայոց փիլիսոփայության պատմություն», 1959), միջնադարի գաղափարախոսության և մշակույթի ընդհանուր տեսական և մշակութաբանական խնդիրների հետազոտությանը («Վերածնության շրջանի հայ փիլիսոփայության պատմություն»)։ Նա Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայության առաջին ուսումնասիրության հեղինակ է («Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայությունը», 1946)։ Արևելքի և Արևմուտքի ժողովուրդների փիլիսոփայական մտքի կապերի և փոխներթափանցման հարցերն են լուսաբանված «Արևելք - Արևմուտք» գրքում։ Հրատարակել է Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց» («Գիրք հերքմանց») և Հովհան Որոտնեցու «Վերլուծութիւն «Ստորոգրութեանց» Արիստոտէլի» երկերի բնագրերը։

Չալոյանը հարյուրից ավելի գիտական աշխատությունների հեղինակ է։ 
## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան մրցանակակիր (1977)
* «Պատվո նշան» շքանշան

մինի|Վազգեն Չալոյանի հուշատախտակը Երևանում
## Գրականություն
* Հայկական ռենեսանս, 1964։
* Հայոց Փիլիսոփայության պատմություն, 1975։ 
* К вопросу об учении Езника Кохпеци, армянского философа пятого века, 1940։
: 
* Диалектика, ее законы и категории в истории армянской философии, 1971։ 
* Развитие философской мысли в Армении, 1974։ 
* Философия Давида Непобедимого и влияние ее на мыслителей последующих веков, 1980։
## Աղբյուրներ
* ՀՍՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ Ս. Ս. Արևշատյան «Վազգեն Չալոյան» (Ծննդյան 80-ամյակի առթիվ), պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1985, էջ 95-98

Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Արցախյան ազատամարտում զոհված ազատամարտիկներ

1994 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Արցախյան գոյամարտում զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված պատարագի ժամանակ ասել է. 

Դեռևս 1988 թվականի փետրվարյան իրադարձությունների հորձանուտում ծնված ինքնապաշտպանության գաղափարը զարգացող իրադարձությունների ճնշմամբ աստիճանաբար դարձել է առարկայական անհրաժեշտություն։

Ղարաբաղյան շարժման սկզբնափուլում Հայաստանում և Արցախում ընկերային, թաղային սկզբունքով տարերայնորեն կազմավորվեցին առաջին կամավորական և աշխարհազորային ինքնապաշտպանական ջոկատները, որոնցում ընդգրկվում էին 14 տարեկանից մինչև հիսունն անց տղամարդիկ, առանձին դեպքերում՝ նաև կանայք։ Արցախի կամավորականների համար բեկումնային հանդիսացավ այն, որ նրանց շարքերը համալրվեցին Սասունի, Մուշի, Կարինի, Մուսա լեռան, Վանի հերոսական պաշտպանության մասնակիցների այսօրվա ժառանգները, ովքեր իրենց մարտական ոգին միախառնեցին արցախյանին՝ հեղաշրջելով ազատամարտիկի ոգին, նորովի իմաստավորեցին նրանց պայքարը։ ժամանակի և իրականության պարտադրանքով զինվորական համազգեստ հագած հազարավոր հայորդիներ առնականացան Ղարաբաղյան շարժման ալիքի վրա, հասունացան՝ ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերում։ Եվ կռվեցին «Գիտակցված մահն անմահություն է» երդումը շուրթերին։

Հաղթանակը նվաճվեց ազատամարտիկների կամքի, համառության, գոյատևելու, ապրելու աննահանջ ցանկության, տանջանքների ու ընդվզումների գնով։ Բոլոր ապրողներիս սրբազան պարտքն է յուրաքանչյուր զոհվածի ընդունել իբրև հերոսի։

Պատերազմում զոհվեցին շուրջ 6500 ազատամարտիկ։ Նրանցից 6-ն արժանացան Հայաստանի Ազգային հերոսի, 4-ը՝ «Արցախի հերոսի» կոչումների, ՀՀ 1-ին աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով պարգևատրվել են 34, 2-րդ աստիճանով՝ 39, ԼՂՀ 1-ին աստիճանով՝ 73,2-րդ աստիճանով՝ 326, ՀՀ «Արիության», ԼՂՀ «Արիության համար», «Շուշիի ազատագրման համար» և այլ մեդալներով շուրջ 4500 ազատամարտիկ։ ՀՀ և ԼՂՀ գրեթե բոլոր բնակավայրերում տեղադրված են նրանց հիշատակը հավերժացնող հուշարձաններ, խաչքարեր, տապանաքարեր, կառուցվել հուշահամալիրներ։ Նրանց անուններով կոչվել են դպրոցներ, դասարաններ, փողոցներ, նկարահանվել ֆիլմեր, գրվել գրքեր, ստեղծվել երգեր։ Ստորև տրվող ցուցակում ներկայացված են Արցախում և ՀՀ տարբեր շրջաններում զոհվածները՝ 1988-1994 թվականի մայիսը ընկած ժամանակահատվածում։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
It's Hard out Here for a Pimp

«**It's Hard out Here for a Pimp**», ամերիկյան Three 6 Mafia հիփ հոփ խմբի երգ, որը եղել է «Hustle & Flow» (2005) ֆիլմի սաունդթրեքերից մեկը։ Երգի հիմնական մասը գրվել է խմբի անդամներ Ջուսի Ջեյի և DJ Փոլի կողմից, սակայն որոշ մասեր գրվել են նաև ռեփեր Ֆրայզեր Բոյի կողմից։

## Օսկարի 78-րդ մրցանակաբաշխություն
2006 թվականի մարտին խումբը երգը կատարել է Օսկարի 78-րդ ամենամյա մրցանակաբաշխությունում, որտեղ նաև արժանացել է «Լավագույն օրիգինալ երգ» մրցանակին։ Three 6 Mafia-ն դառնում է առաջին հիփ հոփ խումբը, որը հաղթում է այդ անվանակարգում, և առաջին հիփ հոփ կատարողը, որը երաժշտական ելույթ է ունեցել այդ մրցանակաբաշխության բեմում։ «It's Hard out Here for a Pimp»-ը դարձել է հիփ հոփ ժանրի երկրորդ երգը, որը ստացել է Օսկար (առաջինը հիփ հոփ երգը, որը ստացել է այդ մրցանակը, եղել է Էմինեմի «Lose Yourself» կատարումը 2003 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Three 6 Mafia երգեր
Ոստան (տիրույթ)

**Ոստան** (ենթադրվում է՝ պահլ․ ōstān - գավառ, տիրույթ, կամ պարսկերեն ustan, asitan - շեմք, արքունի դուռ, ապարանք բառերից), թագավորի ժառանգական և անօտարելի տիրույթների (կալվածների) ընդհանրական անվանումը պատմական Հայաստանում։ 

Մինչև հայ Արշակունի արքայատոհմի անկումը (428) ոստան են կոչվել Այրարատը, ինչպես նաև այլ նահանգների որոշ արքունապատկան կալվածներ։ Նեղ առումով ոստան են կոչվել Այրարատում գտնվող երկրի վարչաքաղաքական կենտրոնները՝ արքայանիստ քաղաքները (Արտաշատ, Դվին, Վաղարշապատ)։ Ոստանական կալվածները թագավորը տնօրինել է իր կառավարիչների միջոցով, որի եկամուտները մուծվել են արքունի մթերանոցներն ու գանձարանը։ Ոստանում բնակվող կրտսեր ազնվականները կոչվել են ոստանիկներ, որոնց թագավորը հողեր է հատկացրել կամ պարգևել ժամանակավորապես՝ այս կամ այն ծառայության (զինվորական, կառավարչական ևն) դիմաց։ Արշակունյաց թագավորության անկումից և ավատատիրական մասնատվածության խորացումից հետո ոստան են անվանել նախարարական խոշոր տների իշխանանիստ կենտրոնները՝ Դարույնքը (ոստան Բագրատունյաց), Հադամակերտը (ոստան Արծրունյաց), Նախճավանը (ոստան Վասպուրականի), Ոստանը (ոստան Ռշտունյաց) և այլն։

Կատեգորիա:Տիրույթներ
Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Ելիզավետա Չայկինա

մինի|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ (1969թ․)
**Ելիզավետա Իվանովնա Չայկինա** (, ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պարտիզանական շարժման մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, 1942), ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

Եղել է խրճիթ-ընթերցարանի վարիչ, 1939 թվականից՝ ՀամլԿԵՄ Պենոյի շրջկոմի (1941 թվականից, ֆաշիստական օկուպացիայի շրջանում՝ ընդհատակյա) շրջկոմի քարտուղար։ 1941 թվականի նոյեմբերի 2-ին մատնությամբ բռնվել է և խոշտանգումներից հետո գնդակահարվել։ Չայկինայի անունով են կոչվել խորհրդային շրջանի բազմաթիվ ձեռնարկություններ, դպրոցներ, փողոցներ, Կալինին քաղաքում՝ կոմերիտական Փառքի թանգարանը։ Պենո ավանում կանգնեցված է Չայկինայի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ
* Указ Президиума Верховного Совета СССР Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза тов. Чайкиной Е. И.» от 6 марта 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 25 марта (№ 9 (168)). — С. 1.

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ոսկու տարադրամային ռեզերվներ

**Ոսկու տարադրամային ռեզերվներ**, պետությանը (գանձատներին, կենտրոնական բանկերին) պատկանող ոսկու կամ ոսկյա ստակների պաշարներ, արտասահմանյան բանկային հաշիվներում օտարերկրյա արժույթի միջոցներ և օտարերկրյա բանկային տոմսեր։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) անդամ երկրներն իրենց ոսկու տարադրամային ռեզվերների մեջ են ընդգրկում նաև լիմիտի (Ֆոնդի կապիտալին երկրի մուծած անդամավճարի չափը ոսկով) ազատ մնացորդը, որի սահմաններում նրանք անվերապահ իրավունք ունեն Ֆոնդից օտարերկրյա արժույթ պահանջել։ Ոսկու տարադրամային ռեզվերները հիմնականում կատարում էին միջազգային վճարային միջոցների պահեստային ֆոնդի ֆունկցիաներ, անհրաժեշտության դեպքում օգտագործվում են վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտը ծածկելու և ազգային արժույթի կուրսը պահպանելու նպատակով։

Ռեզերվների մեծությունը կայուն չէ․ օպտիմալը դրա այն մակարդակն է, որի դեպքում երկիրը կարողանում է ժամանակին, առանց ընդհատումների մարել օտարերկրյա պարտքերը։ Ռեզերվների սպառվելը վկայում է երկրի անբարենպաստ արժութային դրության մասին։ Ոսկու տարադրամային ռեզվերների ընդհանուր գումարը և դրանում ոսկու բաժինը կապիտալիստական երկրների միջև անհավասար է բաշխված։ 

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսական ցուցանիշներ
Չադի երաժշտություն

մինի|թմբուկահարը հարվածում է թմբուկին
մինի|քսիլոֆոն
**Չադի երաժշտությունը**, բնակչության էթնիկական խայտաբղետության հետևանքով բազմազան է Չադի երաժշտությանի մշակույթը։ Չադի շատ ժողովուրդների երաժշտական ավանդույթները խստորոշ կարգավորված են, նաև կապված հասարակության կաստայական ստորաբաժանման, սոցիալական սահմանափակումների հետ (օրինակ՝ ամեն ոք իրավունք չունի նվազելու այս կամ այն նվագարանը)։

## Նվագարաններ
Երաժշտական գործիքների մեջ մեծ թիվ են կազմում տարբեր ձևերի՝ փայտից, կավից պատրաստված թմբուկները։ Տարածված են նաև այլ հարվածային նվագարաններ՝ ճչանակներ, զանգակներ, քսիլոֆոններ։ Փողային գործիքները, ինչպես և լարայինները (լյուտնյա), ըստ երևույթին բերվել են արաբ երկրներից (ալգաիտա՝ հոբոյի տիպի, կլաոնետ, 230 սանտիմետր֊անոց մետաղյա փող)։

## Անսամբլի կազմ
Տիպիկ պրոֆեսիոնալ անսամբլի կազմն է՝ ալգաիտա, 2—3 թմբուկ, ինքն իրեն նվագակցող երգիչ։ Բազմազան են երգերն ու պարերը, որոնցից շատերը կապված են որոշակի զբաղմունքի (մդոմդանգ՝ որսորդների պար), ծեսի (նդոն մբեսի, բայան, կլյագթաղման և այլ ծեսերի պարեր), տոնակատարության (սաի, բասակա, ջոռո-ջոռո)․ բազմաթիվ են նշանավոր իրադարձություններին կամ մարդկանց նվիրված գովերգերը։ Երգերի մեծամասնությանը բնորոշ է պենտատոնիկան, կատարումը փոխերգով (մենակատար-երգչախումբ կամ 2 երգչախմբի փոխերգ)։

## Զարգացում
Անկախություն նվաճելուց հետո մեծ ուշադրություն է դարձվում երաժշտական մշակույթի զարգացմանը։Նջամենայի համալսարանին կից կազմակերպված Ազգային կենտրոնը հավաքում և մշակում է երաժշտական բանահյուսությունը։1970 թ. ստեղծվել է Պարի ազգային անսամբլ (գեղարվեստական ղեկավարն է Նգորիո Բուլետինը), որի հետ է կապված Չադի բազմաթիվ երաժիշտների, այդ թվում երգիչներ Մագալվան Բետարի, Զայդո Կեմոյի գործունեությունը։ Անսամբլը հյուրախաղերով հանդես է գալիս այլ երկրներում (1975 թ. եղել է ԽՍՀՄ-ում)։

## Գրականություն
* Новейшая история Африки, 2 изд․, М․, 1968;
* Субботин В․ А․, Колонии Франции в 1870—1918 гг․, М․, 1973;
* Сюре-Каналь Ж․, Африка Западная и Центральная, пер․ с франц․, М․, 1961;
* Le Согпес J․, Histoire politique du Tchade de 1900 a 1962, P․, 1963;
* Hugоt P․, Le Tchad, P․, [1965];
* Bpisson J․, Histoire de Tchad et de Fort-Archambault, P․, 1966;
* L՝essor du Tchad, P․, 1969;
* Gonidec P․ F․, La Re¬ publique du Tchad, P․, 1971

Կատեգորիա:Չադի երաժշտություն
Նոր սերունդ (թերթ)

**Նոր սերունդ**, ամսաթերթ, լույս է տեսնում 1955 թվականից, Տորոնտոյում, հայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն։ Հրատարակում է Տորոնտոյի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու վարչությունը։

Կատեգորիա:Կանադայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Հասկ (ամսագիր)

**Հասկ հայագիտական տարեգիրք**, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հրատարակություն (Անթիլիաս)։ Առաջին երկու հատորները 1948-1950 թվականներին լույս են տեսել Գարեգին Ա կաթողիկոս Հովսեփյանի անմիջական ղեկավարությամբ։ Խմբագրական կազմի մյուս անդամներն են եղել Գերենիկ եպիսկոպոս Փոլաայանը, Գնել Տ. վարդապետ Ճերեճյանը, Սիմոն Սիմոնյանը և Բյուզանղ Եղիայանը։ Երրորդ հատորի լույս ընծայումը ձգձգվել է մինչև 1957 թվականը։ Հրատարակության նոր շրջանը սկսվել է 1980 թվականին՝ Գարեգին Բ աթոռակից կաթողիկոս Սարգիսյանի նախաձեռնությամբ և մինչե 2003 թվականը լույս է տեսել ևս 9 հատոր (որից երեքը՝ միացյալ)։

Նոր ժամանակի խմբագիրներն են Սրտավազդ արքեպիսկոպոս Թրթռյանը, Ներսես Բախտիկյանը եպիսկոպոս, Անուշավան վարդապետ Գանիելրսնը, Վազգեն Ղուկասյանը, Արտաշես Տեր-Խաչատուրյանը, Իշխան Չիֆթճյանը, Շահան Տեր վարդապետ Սարգիսյանը։ Հայոց պատմությանն ու մշակույթին նվիրված գիտական հոդվածներ է տպագրում հայերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներով։ Աշխատակցել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ հայագետներ։

Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Անթիլիասի հրատարակչություն
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Գեղարդ (թերթ)

**«Գեղարդ»**, գրական, մշակութային եռամսյա պարբերաթերթ։ Լույս է տեսնում 1969 թվականից, Մոնրեալում։ Հրատարակում է Պոլսահայ միությունը։ Ունի խմբագրական կազմ։ Տպագրում է հայ հեղինակների երկեր, քննադատական ակնարկներ, լուրեր (մասնավորապես պոլսահայ կյանքից) և այլն։ Պոլսահայ միության երիտասարդաց «Սայա» կազմակերպությունը հրատարակում է «Փունջ» պարբերաթերթը, անգլերեն և հայերեն։

Կատեգորիա:Կանադայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կարապետ Ոսկյան

**Կարապետ Արիստակեսի Ոսկյան**, (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր։

1885-ից նորավեպերով, ապա բանաստեղծություններով հանդես է եկել պարբերական մամուլում («Արևելք», «Բուրաստան մանկանց», «Մասիս», «Բյուրակն»)։ Ոսկյանի նորավեպերն արտահայտում են 1880-ականների ռեալիստական շարժման սկզբունքներն ու գաղափարները։ Առավել կարևոր գրակ անպատմական արժեք ունեն նրա բանաստեղծությունները, որոնք հիմնականում սիրո և բնության երգեր են՝ համակված վերահաս մահվան զգացողությամբ (Ոսկյանը մահացել է թոքախտից)։ Արևմտահայ քնարերգության մեջ Ոսկյանը արմատավորել է ռեալիզմի մի շարք տարրեր։ Նրա միակ ժողովածուն՝ «Սրտի ժամեր»-ը, լույս է տեսել 1911-ին, Սիպիլի առաջաբանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Մաճկալաշենի ինքնապաշտպանություն (1992)

**Մաճկալաշենի ինքնապաշտպանություն 1992**, Արցախի Հանրապետության Մաճկալաշեն գյուղի մոտակայքում տեղի ունեցած ինքնապաշտպանություն։

## Ընթացքը
Սեպտեմբերի 7-ի վաղ առավոտյան ուժգին հրետակոծությունից հետո հակառակորդը տասնյակից ավերի հրասայլերի և զրահատեխնիկայի ուղեկցությամբ մտել է գյուղի տարածք, ձգտել՝ ճեղքել պաշտպանությունը։

Համառ մարտերից հետո ինքնապաշտպանության ուժերին (Մարտունիի պաշտպանական շրջանի առանձին ստոոոբաժանումներ և Մաճկալաշենի մոտոհրաձգային գումարտակ) հաջողվել է կասեցնել թվաքանակով և զինտեխնիկայով մի քանի անգամ գերազանցող հակառակորդի առաջխաղացումը։ Ադրբեջանցի զինյալները նահանջել են՝ մարտադաշտում թողնելով խփված 1 հրասայլ, 1 ՀՄՄ և տասնյակ սպանվածներ։ Ինքնապաշտպանության ուժերը վերահսկողության տակ են պահել Մաճկալաշեն գյուղը և նրա հարավարևմտյան տարածքը։ Մաճկալաշենի մարտերի հաղթական ելքը, հայ մարտիկների խիզախության և ափության օրինակ լինելով, ցույց է տվել նաև ստորաբաժանումները նախապատարստելու և մարտը հմտորեն ղեկավարելու՝ հրամանատարների ու շտաբների բարձր կարողությունը։

## Մասնակիցներ
Ինքնապաշտպանությանը մասնակցել են Մաճկալաշենի մոտոհրաձգային գումարտակը (հրամանատար՝ Ա. Մելքումյան), Արայի, Մարտունիի, Ճարտարի և Ակնաղբյուրի կամավորական կազմավորումները։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Չիր (ապուր)

**Չիր (ապուր)**, ավանդական սլովենական ամառային ապուր։ Հիմնական բաղադրամասերն են արիշտան, կաթը և բրինձը։ Հետո ավելացնում են ձեթ և սոխ։ Հաճախ չիր ապուրի մեջ ավելացնում են սունկ, կարտոֆիլ, գազար։ Չիրն ունի պատրաստման տարբեր եղանակներ։

Չիր ապուրը տարածված ուտեստ է Սլովակիայի մարզերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապուրներ
Կատեգորիա:Սլովակյան խոհանոց
Չարշամբա

**Չարշամբա** (), քաղաք Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկ սանջակում (այժմ՝ Սամսոնի իլում), Իրիս գետի (այժմ՝ Եշիլ-Իրմակ) ստորին հոսանքի ափերին, Սամսոնի ծովախորշի արևելյան մասում։ XX դարի սկզբին Չարշամբը ուներ մոտ 5 հազար հայ բնակիչ։ Հայկական և հունական թաղամասերը գտնվել են գետի արևմուտք, թուրքականը՝ արևելք․ ափին։ Չարշամբում կար հայկական եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածին (1790, վերանորոգված 1855-ին),1871-ից գործում էր Մամիկոնյան-Շուշանյան երկսեռ վարժարանը (190 աշակերտով)։ Չարշամբաի մերձակա 17 հայաբնակ գյուղերում բնակվում էր մոտ 10 հազար հայ, հիմնականում՝ համ- շենցիներ։ Չարշամբաի և մերձակա գյուղերի հայերը բնաջնջվեցին 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, բացառությամբ լեռներում ապաստանած մի քանի հարյուր հոգու, որոնք 1923-ին անցան Մուխում և Սոչի։

## Գրականություն
* Հովակիմյան Հ․, Պատմություն հայկական Պոնտոսի, Բեյրութ, 1967։

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Հայկական կրթական բարեսիրական միություն (Լիբանան)

**Հայկական կրթական բարեսիրական միություն** (ՀԿԲՄ), հիմնվել է 1969 թվականին։ Վայելում է Հնչակյան կուսակցության հովանավորությունը։ Սկզբում առավելաբար զբաղվել է կրթական աշխատանքով, հովանավորել Սահակյան-Լեոն Մկրտիչյան քոլեջր, օժանդակել չքավոր աշավերաների և կարիքավոր ընտանիքների։

1988 թվականին Բեյրութի հայաշատ Հաճըն թաղամասում հիմնել է դարմանատուն-ընկերային ծառայության կենտրոն։ Ներկայումս երկու այլ դարմանատներ ունի Բեյրութի արվարձաններից Սին-էլ-Ֆիլում (Թոմարզա թաղ, 1997 թվականից) և Ռաուղայում (Էհլան կենտրոն, 1995 թվականից)։

Կատեգորիա:Լիբանանի բարեսիրական միություններ
Սվետլանա Ավագյան

**Սվետլանա (Լենա) Սեդրակի Ավագյան** (), ազատամարտիկ, կապավոր։ Մինչև Գետաշենի անկումն ապահովել է հեռախոսային կապը ՀՀ-ի հետ։ Մասնակցել է Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանությանը։ Հայտնի էր «Կամա-2» նշանաբանով։ Գետաշենից հեռացել է ազատամարտիկների վերջին խմբի հետ։

Կատեգորիա:Գետաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Արասենա (քաղաք)

**Արասենա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ուելվա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։

Համայնքը գտնվում է Սերյերա-դե-Ուելվա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 184 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը 7739 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 106 *կմ* հեռավորություն։

## Ժողովրդագրություն

## Հայտնի բնակիչներ
Արմատներով Արասանից են գալիս *Վալեր* ազգանունը, որը իրենց վրա կրում էին. Պերուի նվաճող Լուիզ Վալերը և նրա որդին՝ պատմագետ, մետիս Բլաս Վալերը։

## Պատկերասրահ

Aracena ayuntamiento.jpg|
ARACENA-IGLESIA DEL CASTILLO-TORRE MUDEJAR 01.JPG|
Aracena casino.jpg|
Cristo de la Sangre.JPG|


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Հայաստանի քրիստոնեա-դեմոկրատական միություն

**Հայաստանի քրիստոնեա-դեմոկրատական միություն (ՀՔԴՄ)**, քաղաքական կուսակցություն Հայաստանում։

Հիմնադրվել է 1991 թվականին։ Նախագահ՝ Խոսրով Հարությունյան։ 1995 թվականին ընտրված Ազգային Ժողովում ուներ 3 պատգամավոր՝ «Հանրապետություն» խմբակցության կազմում, 2012 թվականին՝ 1 պատգամավոր (Խոսրով Հարությունյան)՝ ՀՀԿ խմբակցության կազմում։

Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ
Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1991 հիմնադրված կուսակցություններ
Հայ դատի հանձնախմբի Կանադայի մասնաճյուղ

**Հայ դատի հանձնախմբի Կանադայի մասնաճյուղ**, Հայ դատի հանձնախմբի մասնաճյուղ Կանադայում։

Հիմնվել է 1970 թվականին։

Նպատակն է պաշտպանել հայ ժողովրդի ազգային ձգտումները, ներկայացնել հայության տեսակետները բոլոր մակարդակներով, ճանաչել տալ Հայոց ցեղասպանության փաստը և Հայ դատի օրինականությունը, հասնել խնդրի քաղաքական լուծմանը։

Կատեգորիա:Կանադահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կանադահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Արամ Չարըգ

**Արամ Չարըգ** (), վտարանդի հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, թարգմանիչ։

Սովորել է Գևորգյան ճեմարանում, Ներսիսյան դպրոցում։ Լայպցիգի համալսարանում հետևել է գրականության ու պատմության դասընթացներին, ապա գրականություն ուսանել Փարիզում։ Ուսուցչություն է արել Ֆիլիպեում, Վառնայում (Բուլղարիա), Կաբինում (1909-1911), եղել Կ․ Պոլսի Օրթագյուղի ազգային վարժարանի տնօրենը (1912-1915)։ Մեծ եղեռնից (1915) հետո եղել է տարբեր երկրներում և վերջնականապես հաստատվել Փարիզում։ 1946 թվականին հրավիրվել է Երևան՝ մասնակցելու Հայաստանի գրողների 2-րդ համագումարին։ Հաջորդ տարի, վերադարձի ճանապարհին, վախճանվել է Մոսկվայում։ Չարնըգի «Բանաստեղծություններ» (1900) ժողովածուն ամփոփում է սիմվոլիզմի ազդեցությունը կրող քնարական երգեր՝ սիրո, բնության, խոհափիլիսոփայական, սոցիալական, հայրենասիրական և ազգային-ազատագրական թեմաներով։ Հայ գրերի գյուտի 1500-ամյակի օրերին գրել է «Ս․ Մեսրոպի տեսիլքը» (1913) պոեմը։ Ունի Խորհրդային Հայաստանին նվիրված բանաստեղծություններ ու հոդվածներ («Խորհրդային մեծ Հայաստան», 1945)։ Չարըգը թարգմանել է Օմար Խայամի քառյակները («Օմար Խայամի քառյակները», 1934)։

## Երկեր
* Վայրի վարդեր Բաքվի Փետրվարյան գերեզմաններին, Վառնա, 1905 թ․

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1947 մահեր
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կարին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Ջորջ Չապմըն

**Ջորջ Չապմըն** (Chapman ), անգլիացի բանաստեղծ և դրամատուրգ։

Ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը։ Չապմընի ստեղծագործությունը պատկանում է ուշ Վերածննդի շրջանին։ Հեղինակը մերթ փորձում է կյանքի կոչել XVI դարի 90-ական թվականների չափածո կատակերգությունը («Բարեկիրթ դռնապանը», «Մսյո դ’Օլիվ», հրատարակվել է 1606 թվականին), մերթ էլ Բ․ Ջոնսոնին հետևելով, գրում է ժամանակի բարքերը մերկացնող կենցաղային կատակերգություններ («Զավեշտական օրվա բերկրանքը», 1599, «Բոլորը հիմարացած», 1605)։ Չապմընի «Հե՜յ, դեպի արևելք» (Զ․ Մարստոնի և Ջոնսոնի հետ, հրատարակվել է 1605 թ.) առավել հայտնի կատակերգությունը քաղաքական երգիծանքի տարրեր է պարունակում։ Չապմընի ողբերգությունները վերադարձ են դեպի նախաշեքսպիրյան դրաման ռոմանտիկ, պաթետիկայով հանդերձ («Բյուսի դ’Ամբուա», հրատարակվել է 1607, «Շառլի՝ Բիրոնի դքսի դավադրությունն ու ողբերգությունը», մաս 1—2, հրատարակվել է 1608 թ.), դրանց հերոսներն աներեր են ընդունում հանգամանքների ճակատագրական զուգադիպությունը («Կեսարն ու Պոմպեոսը», հրատարակվել է 1631 թ.)։ Թարգմանել է Հոմերոսին, Հեսիոդոսին, Դ․ Ցուվենալիսին, ավարտել է Ք․ Մառլոյի «Հերոն և Լեանդրը» (1598) պոեմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրիտանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու դրամատուրգներ
Պատուհան

**Պատուհան**, բացվածք է պատի, մեքենայի, տանիքի մեջ, որը բացված վիճակում թողում է օդի, ձայնի մուտքը։ Առաջին պատուհանները եղել են պատի մեջ ծակվածներ, հետագայում այդ ծակերը փակվել են շորերով կամ տախտակներով։ Հռոմեացիներն առաջինն էին, որ սկսեցին ապակիներ օգտագործել պատուհանների համար (1-ին դարում)։ 19-րդ դարում Անգլիան սկսեց արդատրել որակյալ պատուհաններ։

## Նշանակություն և կիրառություն
Լուսամուտների հիմնական դերը արդյունաբերական շենքերում նույնն է, ինչ որ քաղաքացիական շենքերում՝ լուսավորել և օդափոխել։ Սակայն արդյունաբերական կառույցների լուսամուտները զգալիորեն տարբերվում են իրենց չափերով, քանի որ ավելի շատ լուսավորություն և մաքուր օդ պետք է ապահովեն։ Լուսամուտները լինում են առանձին բացվածքների ձևով, ժապավենաձև ամբողջ մակերեսի կամ նրա առանձին մասերի հոծ ապակեպատմամբ։

Արդյունաբերական կառույցներում, որտեղ աշխատատեղերը արտաքին պատից հեռու են մինչև 2մ, լուսամուտները կառուցվում են մեկ շերտ ապակիով։ 3.6 մ բարձրության դեպքում կառուցում են 2 շերտանի, սակայն դրանից ավելի բարձրի դեպքում ավելացվում է ևս մեկ շերտ։

Հաստատուն ջերմաստիճանի և խոնավության  պայմաններում ամբողջ բարձրությամբ օգտագործում են 2 շերտ ապակի։ Օդափոխության համար ապակեկալների միայն մի մասն է արվում բացվող։ Խուլ մասերում փեղկերից մեկը արվում է բացվող, որպեսզի հարմար լինի վերջիններիս մաքրումը։

Այժմ լուսամուտները պատրաստվում են փայտից, պլաստմասսայից, ալյումինից և այլն։ Նորմալ ջերմախոնավային ռեժիմ ունեցող շենքերում օգտագործվում են փայտե լուսամուտներ, իսկ ավելի կապիտալ շենքերում՝ մետաղյա։
մինի|5 խցիկանի պլաստմասե պատուհանի կտրվածք

### Կառուցվածք
Փայտե լուսամուտները հիմնականում կազմված են շրջանակից և ապակեկալներից։ Շրջանակը հենվում է շենքի կարկասին, որի մեջ զետեղվում են ապակեկալները։ Հորիզոնական առանցքի շուրջը բացվող ապակեկալները կոչվում են **ֆրագմա**։ Դուրս և ներս բացվող փայտե պատուհանների փեղկերը վերևից կախված են։ Լուսամուտի առավելագույն բարձրությունը չպետք է գերազանցի 7.2 մ, հակառակ դեպքում կիրառվում են հատուկ կոնստրուկտիվ միջոցներ։
* *Միափեղկ պատուհանները* լինում են 1.5 մ լայնությամբ
* *Եռափեղկ պատուհանները* լինում են 2.7 մ և 3.0 մ լայնությամբ
* *Քառափեղկ պատուհանները* լինում են 4.5մ լայնությամբ։
Արդյունաբերական շենքերում պողպատե լուսամուտները պատրաստում են 6մ պանելի ձևով և ավելի փոքր բլոկներով։ Լուսամուտների արտաքին գոգը պետք է ծածկվի ցինկապատ թիթեղյա գոգնոցով։
մինի|Գլանաձև վանդակաճաղով պատուհան Սամբուրգից:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Տարոն Ոսկանյան

**Տարոն Հենրիկի Ոսկանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, Երևանի «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
### Փյունիկ
Տարոն Ոսկանյանը Փյունիկի ֆուտբոլային ակադեմիայի սան է։ Նա օր օրի ավելի լավ էր խաղում՝ ցուցադրելով իր տաղանդը։ 2010 թվականի մրցաշրջանում նա մասնակցեց ութ խաղի Հայաստանի առաջնությունում Փյունիկ 2-ի կազմում։

Բարելավելով իր որակները՝ նա կանչվեց թիմ Փյունիկի կողմից։ 2011 թվականի ապրիլի 2-ին նա իր առաջին խաղն անցկացրեց Ուլիսի դեմ։ Ոսկանյանը խաղաց 90 րոպե, իսկ Փյունիկը պարտվեց 1-0 հաշվով։ Ոսկանյանը Փյունիկի հետ հաղթեց 2011 թվականի Հայաստանի սուպերգավաթը։

## Հայաստանի հավաքական
Հավաքականում Ոսկանյանը իր ելույթները սկսել է մինչև 19 տարեկանների հավաքականից։
Ոսկանյանը ազգային հավաքական հրավիրվեց 2012 թվականին Իտալիայի դեմ խաղում, սակայն չմասնակցեց խաղին։ 2012 թվականի նոյեմբերին իր առաջին խաղն անցկացրեց Լիտվայի հավաքականի դեմ՝ փոխարինելով Ռոբերտ Արզումանյանին։ Խաղում հաղթեց Հայաստանի հավաքականը՝ 4-2 հաշվով։

## Տիտղոսներ
 Փյունիկ

* Հայաստանի առաջնություն 2011
* Հայաստանի գավաթ 2013
* Հայաստանի սուպերգավաթ 2011

## Արտաքին հղումներ
*Էջը FFA.am կայքում
*footballdatabase.eu

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կարինե Գևորգյան (ազատամարտիկ)

**Գևորգյան Կարինե Վլադիմիրի** (ծնվել է 1956 թվականին, գյուղ Խաչաղբյուր (ՀՀ Գեղարքունիքի մարզ), մահացել է 1993 թվականին Մաղավուզում (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան)), ազատամարտիկ։

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1982)։ 1982-1992 թվականներին աշխատել է «Նաիրիտ» զիտարատադրական միավորումում։ 1992-1993 թվականներին մասնակցել է ԼՂՀ Մարտակերտի (Գետավան, Հաթերք, Մարաոնգի ջրամբար, Մեծշեն, Մաղավուզ և այլն), Քելբաջարի (Օմարի լեռնանցք) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, բուժօգնություն ցույց տվել ազատամարտիկներին և բռնագաղթածներին։ «Արցախ» հայրենակցական միության վարչության (1988), «Սահմանադրական իրավունք» (1989), «Կանաչներ» (1991) միությունների անդամ։

Թաղված է Եռաբլուրում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Էրվին Չարգաֆ

**Չարգաֆ Էրվին** (, 11 օգոստոս, 1905, Չեռնովցի, Ավստրո-Հունգարիա-20 հունիս, 2002, Նյու-Յորք, ԱՄՆ), ամերիկյան (ազգությամբ՝ ավստրիացի) կենսաքիմիկոս։

Եղել է ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ (1965) և Գիտությունների ու արվեստների ամերիկյան ակադեմիայի (1961) անդամ։ 1928 թվականին ավարտել է Վիեննայի համալսարանը։ Աշխատել է Եյլի (1928—1930), Բեռլինի (1930—1933) համալսարաններում, Փարիզի Պաստյորի ինստիտուտում (1933—1934), Կոլումբիայի համալսարանում (ԱՄՆ, 1952-ից 1974 թվականներին՝ կենսաքիմիայի պրոֆեսոր)։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են նուկլեինաթթուների կենսաքիմիային։ Հայտնաբերել է ԴՆԹ-ի տեսակային առանձնահատկությունը, պարզել, որ ԴՆԹ-ն պարունակում է պուրինային և պիրիմիդինային հիմքերի հավասար քանակություններ, իսկ ՌՆԹ-ում պուրինային հիմքերը սովորաբար գերակշռում են («Չարգաֆի կանոններ»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Հայ օգնության միություն (Կանադա)

**Հայ օգնության միության**, ՀՕՄ-ի Կանադայի մասնաճյուղ։

Մոնրեալի մասնաճյուղը հիմնվել է 1957 թվականին, Տորոնտոյինը՝ 1964 թվականին։ Հետագա տարիներին մասնաճյուղեր են հիմնվել նաև Կանադայի այլ համայնքներում։ Ստեղծման օրվանից ՀՕՄ-ը զբաղվել է մարդասիրական օգնությամբ, հովանավորել դպրոցներ և կրթական ծրագրեր, պատանեկան ճամբարներ, հատկապես օգնել կարիքավոր և տարեց հայրենակիցներին։

Կատեգորիա:Կանադահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Չաղաթայի ուլուս

մինի|մինի|Չաղաթայի խանությունը
մինի|մինի|Չաղաթայ խան
**Չաղաթայի (Ջաղաթայի) ուլուս** (; ; ; , մոնղոլների ասիական այն տիրույթների ընդհանուր անվանում, որոնք 1224 թվականի բաժանմամբ տրվել են Չինգիզ խանի Չաղաթայ որդուն և նրա ընտանիքին՝ իբրև ժառանգական տիրույթ։ Ընդգրկել է Մավերաննահրը (Ամուդարյայի և Սիրդարյայի միջագետքը), Յոթնագետքը (Սեմիրեչիե) և Կաշգարը։ Մեծ խան Մանգուի (Մունքե) հրամանով 1251 թվականին Չաղաթայան դինաստիայի չափահաս անդամների մեծ մասը կոտորվել է։ Չաղաթայի ուլուսն իրար մեջ բաժանել են Մանգուն և Բաթու խանը, որին անցել է Մավերաննահրը։ XIII դարի 60-ական թվականներին Չաղաթայի թոռ Ալղուն վերականգնել է Չաղաթայի ուլուսը։ Չաղաթայանները երկարատև պատերազմներ են մղել Ոսկե հորդայի և իլխանության դեմ (իլխանության զորքի կազմում Չաղաթայանների դեմ կռվել են հայ-վրացական զորամիավորումները)։

Չազաթայի ուլուսի միասնությունն ամրապնդելու՝ տարբեր խաների փորձը չկարողացավ կասեցնել մասնատվածությունը։ Արդեն XIV դարի 40-ական թվականներին Չաղաթայի ուլուսը տրոհվեց մի շարք տիրույթների, իսկ Լենկթեմուրի պետության կազմավորմամբ Չաղաթայանների իշխանությունը Մավերաննահրում դադարեց։

Կատեգորիա:1222
Կատեգորիա:1340
Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրություն
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ղազախստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ղրղզստանի պատմություն
Կատեգորիա:Տաջիկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Եվգենի Չանգա

**Եվգենի Յանովիչ Չանգա** (), լատիշ խորհրդային բալետմայստեր։ Լատվիական ԽՍՀ (1956 թ.) և Հայկական ԽՍՀ (1963 թ.) արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
1940 թվականին ավարտել է Ռիգայի թատրոնին կից բալետի դպրոցը, 1950 թվականին՝ Մոսկվայի թատերարվեստի պետական համալսարանի բալետմայստերական ֆակուլտետը։

1940-1961 թվականներին եղել է Ռիգայի օպերայի և բալետի թատրոնի արտիստ, 1950-1961 թվականներին՝ նաև բալետմայստեր։

Լավագույն բեմադրություններից են՝ Ս. Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1954 թ.), Սկուլտեի «Ասք ազատության» (1950 թ.), Ա․ Կալնինի «Ստաբուրագ» (1957 թ.), Ա. Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1960 թ.)։

1961-1967 թվականներին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր բալետմայստերն էր։ Չանգան մեծապես նպաստել է հայկական բալետի զարգացմանը։

Բեմադրություններից են՝ Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1961 թ.), «Երեք բալետ նովել» 1962 թ., ըստ Ռոսսինիի («Տիկնիկների աշխարհում»), Մ. Ռավելի («Բոլերո»), Ջ. Գերշվինի («Նեգրական թաղամաս») երաժշտության, Ս. Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1963 թ.), «Երեք արմավենի» (ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության), Ա․ Բաբաջանյանի «Հերոսական բալլադ», Է․ Հովհաննիսյանի «Երկնագույն նոկտյուրն» մեկ գործողությամբ բալետները (բոլորը՝ 1964 թ.), Լ. Մինկուսի «Դոն Կիխոտ» (1965 թ.), Է․ Արիստակեսյանի «Պրոմեթևս» (1967 թ.)։

1968-1977 թվականներին Չանգան ղեկավարել է Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» անսամբլը, 1977 թվականից դասավանդել է Թատերարվեստի պետական համալսարանի բալետմայստերական ֆակուլտետում։

ԽՍՀՄ (1951 թ.) և Լատվիայի (1958 թ.) պետական մրցանակների դափնեկիր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Չան Կայշի

**Չան Կայշի**, չինարեն՝ 蔣介石, *Jiǎng Jièshí,* *Ճյան Ճյեշի*, ), չինացի ռազմաքաղաքական գործիչ, Չինաստանի Հանրապետության (Թայվան) առաջնորդը 1928-1975 թթ։

Ավարտել է Բաոդինի և Տոկիոյի ռազմական, ակադեմիաները։ 1920-ական թվականներին, քողարկվելով իբրև «ձախ» գոմինդանական, հարել է Սուն Յաթ Սենին։ 1926-1927 թվականներին, որպես ազգային-հեղափոխական բանակի գլխավոր հրամանատար, մասնակցել է Չինաստանի հյուսիսի դեմ ռազմական, գործողություններին։ 1927 թվականին կատարել է հեղաշրջում և հաստատել բռնատիրական վարչակարգ։ Իր ձեռքում է կենտրոնացրել է գոմինդանի կուսակցական, երկրի պետական և ռազմական, բոլոր բարձրագույն պաշտոնները, իրեն շնորհել գեներալիսիմուսի կոչում։ 1937 թվականին, Չինաստանի վրա Ճապոնիայի հարձակումից հետո, հարկադրված համաձայնության է եկել Չինաստանի Կոմկուսի հետ համատեղ գործելու վերաբերյալ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ճապոնիայի պարտությունից (1945 թվականի սեպտեմբերի 2) հետո մերժել է կոալիցիոն կառավարություն ստեղծելու վերաբերյալ ՉԿԿ-ի առաջարկը և 1946 թվականին սանձազերծել է քաղաքացիական պատերազմ։ Չինական ժողովրդական հեղափոխության հաղթանակից (1949) հետո իր զորքերի մնացորդների հետ փախել է Թայվան կղզի և հիմնավորվել այնտեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Չինացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինացի զորավարներ
Կատեգորիա:Կառավարության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Չինացի գեներալներ
Չարլսթոն (պար)

**Չարլսթոն** (), ամերիկյան պարահանդեսային պար։ Առաջին անգամ ի հայտ է եկել 1920-ական թվականներին Չարլսթոն քաղաքում (Հարավային Կարոլինա նահանգ), ապա տարածվել է Եվրոպայում։ Հիմքում աֆրիկյան պարերն են, չափը՝ քառամաս, ռիթմը՝ սինկոպային։

Կրկին տարածում է գտել 1960-ական թվականների վերջին, 1970-ական թվականների կեսին։

Կատեգորիա:Պարեր
Աղասի Չարչօղլյան

**Աղասի Ենոքի Չարչօղլյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, ԽՄԿԿ անդամ (1928)։

Ավարտել է Մոսկվայի ֆիզիկական կուլտուրայի համալսարանը և ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը։ 1933 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ մթերումների ժողկոմատի Հայաստանի լիազորությունում (հրահանգիչ, բաժնի վարիչ, լիազոր ներկայացուցչի տեղակալ և լիազոր ներկայացուցիչ)։ 1939 թվականից՝ ՀԿ(բ) կ ԿԿ գյուղատնտեսության բաժնի վարիչ, 1941 թվականից՝ ՀԿ(բ) կ ԿԿ կադրերի գծով քարտուղար, 1943-1946 թվականներին՝ 3-րդ քարտուղար։ 1948–1952 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1953-1961 թվականներին և 1969-1975 թվականներին՝ Երևանի ֆիզկուլտուրայի համալսարանի ռեկտոր։ 1961-1969 թվականներին Հայկոոպի նախագահն էր։ Զբաղվել է Հայաստանում ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման պատմության հարցերով։ Եղել է ՀԿԿ ԿԿ և ՀԿԿ ԿԿ բյուրոյի անդամ, ՀԽՍՀ առաջին գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։

## Գրականություն
* Ֆիզիկական կուլտուրայի պատմություն, մաս 2, Ե․, 1958 (հեղինակակից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու շքանշաններ

**Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու շքանշաններ**, շքանշաններ, որոնք սահմանել է Հայ առաքելական եկեղեցին։

Հայ առաքելական եկեղեցին սահմանել է պատվո բարձրագույն «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» և պատվո բարձր «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ»
ու «Սուրբ Ներսես Շնորհալի» շքանշանները։

__TOC__

## Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ շքանշան
«Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» պատվո բարձրագույն շքանշանը հաստատվել է 1919 թվականին՝ Գևորգ Ե Սուրենյանց Ամենայն հայոց կաթողիկոսի օրհնությամբ։ Շնորհվում է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի սրբատառ կոնդակով՝ հանուն Հայաստանյայց առաքելական Սուրբ եկեղեցու և Մայր աթոռՍուրբ էջմիածնի՝ ի նշանավորումն մեծ բարերարությունների, որոնք մատուցվում են Հայոց եկեղեցուն, հայ ժողովրդին և Հայաստան աշխարհին։

Շքանշանը պատրաստվում է ոսկուց և զարդարվում փոքրիկ ադամանդներով (50 x 40 մմ)։ Աջ և ձախ կողմերից երիզված է դափնու և կաղնու ճյուղերով, որոնց մեջ՝ վերին հատվածում, Ամենայն հայոց կաթողիկոսի խորհրդանշանն է՝ խույրով, խաչ-գավազանով, հովվական (եպիսկոպոսական) գավազանով, կոնքեռով և եմիփորոնով (ծայրերին գրվում են ժամանակի հայրապետի անվան սկզբնատառերը՝ «Գ» և «Բ», (Գարեգին Բ)։ Իսկ ներքին հատվածի կենտրոնական մասում Սուրբ էջմիածնի Մայր տաճարն է՝ Արարատ լեռան համապատկերին՝ «Սուրբ էջմիածին» մակագրությամբ։

## Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշան
«Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» պատվո բարձր շքանշանը հաստատվել է 1978 թվականին՝ Վազգեն Ա Պալճյան Ամենայն հայոց
կաթողիկոսի օրհնությամբ։ Շնորհվում է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի սրբատառ կոնդակով՝ հանուն Հայաստանյայց առաքելական Սուրբ եկեղեցու և Մայր աթոռ Սուրբ  Էջմիածնի՝ գիտության, կրթության, գրականության, մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներում մատուցված նշանակալի ծառայությունների համար։

Շքանշանը (50 x 42 մմ) պատրաստվում է արծաթից և ոսկեջրվում։ Բոլորաձև զարդագոտին ավարտվում է մի երիզով, որի վրա գրված է «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ»։ Շքանշանի աջ և ձախ կողմերում դիմահայաց կանգնած են Սուրբ Սահակ Պարթև հայոց կաթողիկոսը և Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցը՝ 2 ձեռքերով բռնած Սուրբ Գիրքը, որի բացված էջերին պատկերված են հայկական այբուբենի «Այբ» և «Բեն» տառերը։ Ներքին հատվածի կենտրոնական մասում Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարն է՝ Արարատ լեռան համապատկերին։

## Սուրբ Ներսես Շնորհալի շքանշան
«Սուրբ Ներսես Շնորհալի» պատվո բարձր շքանշանը հաստատվել է 1978 թվականին՝ Վազգեն Ա Պալճյան Ամենայն հայոց
կաթողիկոսի օրհնությամբ։ Շնորհվում է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի սրբատառ կոնդակով՝ հանուն Հայաստանյայց առաքելական Սուրբ եկեղեցու և Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի՝ գնահատումն բազմամյա բեղմնավոր աշխատանքի, որ կատարվում է Մայր աթոռ Սուրբ էջմիածնի, նվիրապետական աթոռների, Հայաստանում և Սփյուռքում գործող Հայաստանյայց եկեղեցիների և եկեղեցական կազմակերպությունների պայծառացման համար։

Շքանշանը (50 x 40 մմ) պատրաստվում է արծաթից և ոսկեջրվում է։ Կենտրոնում Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարն է՝ Արարատ լեռան համապատկերին։ Աջ և ձախ կողմերից երիզված է ոլորված բուսազարդ գոտիով, որի վերին մասում աղավնակերպ և լուսաճառագայթարձակ Սուրբ Հոգին է, իսկ ներքևում՝ գլուխները հետ շրջած 2 արծիվ։ Զարդագոտին ավարտվում է ժապավենով, որի վրա գրված է՝ «Սուրբ Ներսես Շնորհալի»։

Կատեգորիա:Շքանշաններ
Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի անվան շքանշանակիրներ
Չատկալի լեռնաշղթա

**Չատկալի լեռնաշղթա** (, ), Արևմտյան Տյան Շանում (Ղրղզստանում և Ուզբեկստանում)։ Հյուսիսային-արևմուտքից սահմանափակում է Ֆերգանայի հովիտը։ Երկարությունը մոտ 200 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 3500 մ (առավելագույնը՝ 4503 մ)։

Կազմված է թերթաքարերից, կրաքարերից, գրանիտներից։ Հյուսիսային լանջերը կարճ են, զառիվեր, հարավ՝ առավել զառիկող՝ ծածկված ընկուզենու, տյանշանյան եղևնու, սոճու մացառուտներով, ավելի վեր՝ մարգագետիններով։

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Տյան Շան
Մամիկոն Կալոյան

**Մամիկոն Դավիթի Կալոյան** (), հայ ազատամարտիկ-հրամանատար։ ՀՀ Զինված Ուժերի փոխգնդապետ։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում։

1992 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ և Շուշիի առանձնակի գումարտակի կազմում (վաշտի հրամանատար) մասնակցել Մարտակերտի (Ախավենդ, Կիչան, Գյուլաթաղ Չլդրան, Ջոսբերդ և այլն), Մարտունիի (Մյուփշես, Աղդամի (Ղզըլքենգեռլի), Կուբաթլուի, Զանգելանի, Քելբաջարի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

2010 թ. հունվարի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Տարոն Խաչատրյան

**Տարոն Ազիզի Խաչատրյան** (), հայ ազատամարտիկ, ՀՀ բանակի փոխգնդապետ (2004)։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1980)։

## Կենսագրություն
1980-1989 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ թեթև արդյունաբերության նախարարության հաշվողական կենտրոնում։ 1989-1994 թվականներին «Սասունցիներ» կամավորական ջոկատի կազմում մասնակցել է ՀՀ Մեղրիի (Նյուվադի), Գորիսի (Կոռնիձոր, Շուռնուխ), Վայքի (Բարձրունի, Խնձորուտ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Շամշադինի և ԼՂՀ Մարտակերտի (Կիչան, Լենինավան, Մաղադիս, Դշմբոն) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

1995 թվականից ծառայում է ՀՀ բանակում, եղել է ՊՆ ուսումնական գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, Կոտայքի տարածքային զինկոմիսափատի բաժնի պետ, 2000 թվականից՝ Գլխավոր շտաբի ավագ սպա։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության» մեդալով։

Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ներքին Սասնաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Ավետիք (հանդես)

**«Ավետիք»**, կրոնաբանասիրական հանդես։ Հայ կաթողիկե պատրիարքության պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1932-1971 թվականներին իբրև ամսաթերթ, խմբագրությամբ Մեսրոպ եպիսկոպոս Թերգյանի և Վարդան վարդապետ Թեքեյանի։ 1983 թվականին վերահրատարակվել է իբրև եռամսյա, 1994 թվականից՝ քառամսյա։ Նոր շրջանում խմբագրական աշխատանքները կատարել են Մեսրոպ վարդապետ Ճուրյանը, Մանուել եպիսկոպոս Պաթագյանը, Վարդան Զորենցը (Վարդան եպիսկոպոս Աշգարյան), Կոմիտաս վարդապետ Պյոճյուքյանը, Գևորգ վարդապետ Եդիայանը և Հովսեփ վարդապետ Քելեկյանը։ Լուսաբանում է Հայ կաթողիկե եկեղեցու դերն ու գործունեությունը սփյուռքում, իսկ ԽՍՀՄ-ում վերակառուցման տարիներից և Հայաստանի վերանկախացումից հետո՝ նաև հայրենիքում։ Հրատարակում է հայ ժոդովրդի, հատկապես՝ հայ կաթոլիկ համայնքի պատմությանը, հայ մշակույթի տարբեր ճյուղերին նվիրված գիտական, գիտահանրամատչելի և բարոյագիտական բնույթի հոդվածներ։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տանն Կիլիկիո կաթողիկե եկեղեցի
Սուբռահմանյան Չանդրասեկհար

**Սուբռահմանյան Չանդրասեկհար** (/ˌtʃʌndrəˈʃeɪkɑr/ , , ), ամերիկյան ֆիզիկոս և աստղաֆիզիկոս։ Ազգությամբ հնդիկ, Չանդրասեկհարա Վենկատա Ռամանի՝ ֆիզիկայի նոբելյան մրցանակակրի զարմիկը։

Ավարտել է Մադրասի համալսարանը (1930)։ 1933 թ. փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան է ստացել Քեմբրիջի համալսարանում, որտեղ և աշխատել է մինչև 1936 թ.։ 1936 թ. տեղափոխվել է ԱՄՆ (1953 թ. ընդունել է ամերիկյան հպատակություն) և 1937 թվականից աշխատել Յերքի աստղադիտարանում ու դասավանդել Չիկագոյի համալսարանում (1942 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1944), Գիտությունների և արվեստների ամերիկյան ակադեմիայի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի անդամ։

## Աշխատանքները
Աշխատանքները վերաբերում են աստղերի կառուցվածքին, մթնոլորտին ու դրանց դինամիկային, մաթեմատիկական ֆիզիկային։ Զարգացրել է սպիտակ թզուկների տեսությունը, որը կանխատեսում է դրանց զանգվածների սահմանի գոյությունը և տալիս աստղի զանգվածի ու շառավղի ունիվերսալ առնչությունը, վերջինս որոշում է աստղերի էվոլյուցիայի վերջնական փուլերը։ Հետազոտել է աստղային համակարգերի դինամիկան, ճառագայթային էներգիայի փոխանցումը աստղերի հարթ-զուգահեռ մթնոլորտներում։ Դիտարկել է հիդրոդինամիկական և հիդրոմագնիսական կայունության խնդիրները հարաբերականության ընդհանուր տեսության շրջանակներում։

1983 թ․ Ուիլյամ Ֆաուլերի հետ ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ է ստացել աստղերի էվոլյուցիայի և կառուցվածքի մասին աշխատությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Թագավորական շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Հնդիկ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հնդիկ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հնդիկ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Չանաքքալե

**Չանաքկալե** (), քաղաք և նավահանգիստ Թուրքիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ Փոքր Ասիա թերակղզում, Դարդանելի նեղուցի ափին։ Չանաքկալե իլի վարչական կենտրոնն է։

Համարվում է Թուրքիայում ձկնեղենի պահածոների արտադրության կենտրոններից մեկը։

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Եգեյան ծովի թուրքական նավահանգիստներ և քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հրեական համայնքներ
Կատեգորիա:Չանաքքալեի մարզի բնակավայրեր
Հառաջ (թերթ)

**Հառաջ**, գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1957-1970 թվականներին։ լրիվ անվանումը՝ **«Մեր նշանաբանն է հառաջ»**, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1957-1964 թվականներին։ Արտոնատեր՝ Նեսիբ Նիմր։ Պատասխանատու տնօրեններ՝ Աբդալոս Հոշեյմի, Գասպար Տերտերյան։ Պատասխանատու խմբագիրներ՝ Գառնիկ Աբգարյան, Հովհաննես Աղպաշյան, Հարություն Մասեյան։

## Գործունեությունը
Արտահայտել է Լիբանանի կոմունիստական կուսակցության և նրա հայ անդամների տեսակետները։ Լուսաբանել է արաբական երկրների ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարը, Լիբանանի և Մերձավոր Արևելքի մյուս երկրների կոմունիստական կուսակցությունների գործունեությունը, միջազգային կոմունիստական շարժման հարցերը։ Մեծ տեղ է հատկացրել Լիբանանի ներքին կացությանն ու արտաքին հարաբերություններին։ Ներկայացրել է խորհրդահայ գրականության նվաճումները, տպագրել սփյուռքահայ գրողների գործեր, բանախոսություններ նրանց մասին։

Ծանոթացրել է ռուս դասական ու ժամանակակից գրողներին, գեղանկարչության, երաժշտության ասպարեզի նշանավոր հայ գործիչներին։ 1964 թվականին ունեցել է «Հառաջ-Գրական» շաբաթական հավելվածը (խմբագիրներ՝ Գ. Տերաերյան, Ա. Դարյան, Պ. Մինասյան)։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Ռյոշտի

**Ռյոշտի** (), շվեյցարական ազգային ուտեստ, պատրաստված կարտոֆիլից և կենսաբանական կամ կենդանական ճարպից։ Ռյոշտին հիշում են կարտոֆիլի նրբաբլիթի համով։

Պատմականորեն Ռյոշտին համարվում էր գյուղական նախաճաշ Բեռնում։ Մեր օրերում Ռյոշտի ուտում է ամբողջ Շվեյցարիան։ Ռյոշտին չի համարվում օգտակար սնունդ, քանի որ նրա մեջ շատ է օգտագործվում ձեթ։

Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Շվեյցարական խոհանոց
Կատեգորիա:Գերմանական խոհանոց
Կատեգորիա:Խավարտներ
Ջեյմս Չադվիկ

**Չադվիկ Զեյմս** (James Chadwick, ), անգլիացի ֆիզիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1927)։

## Կենսագրություն
էռնեստ Ռեզերֆորդի աշակերտը։ Ավարտել է Մանչեստրի և Քեմբրիջի համալսարանները։ 1923-1935 թվականներին դասավանդել է Քեմբրիջի համալսարանում, եղել Կավենդիշի լաբորատորիայի տնօրենի տեղակալ։ 1935-1948 թվականներին՝ Լիվերպուլի համալսարանի պրոֆեսոր, 1948 թվականից՝ Քեմբրիջի համալսարանի Գոնվիլ և Քիզ կոլեջի տնօրեն։ Աշխատանքները վերաբերում են ռադիոակտիվությանը, ատոմային միջուկի ֆիզիկային։ 1920 թվականին փորձով հաստատել է, որ միջուկի լիցքը հավասար է տարրի կարգաթվին։ Ուսումնասիրել է (Ռեզերֆորդի հետ) տարրերի արհեստական Փոխակերպումը a-մասնիկների ազդեցությամբ։ Չադվիկի ամենամեծ վաստակը նեյտրոնի հայտնագործումն է (1932), որի համար արժանացել է նոբելյան մրցանակի (1935)։ 1934-1935 թվականներին, իր աշխատակից Մորիս Գոլդհաբերի հետ հետազոտել է դեյտրոնի ֆոտոդիսոցումը նեյտրոնի և պրոտոնի՝ 7 Քվանաների ազդեցությամբ։ 1943-1945 թվականներին գլխավորել է Լոս Ալամոսի լաբորատորիայում (ԱՄՆ) ատոմային ռումբի նախագծի վրա աշխատող անգլիացի գիտնականների խումբը։

## Գրականություն
* Радиоактивность и радиоактивные вещества, пер․ с англ․, Л-, 1935․ 
* Нейтрон․ Предыстория, открытие, последствия, М․, 1975․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Սլավիկ Թամրազյան

**Սլավիկ Էդիկի Թամրազյան** (սեպտեմբերի 16, 1971, քաղաք Թաղավարդ (ԼՂՀ Մարտունիի շրջան) - հունվարի 6, 1993, գ. Գեոպավան, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), հայ ազատամարտիկ։ 1989-1991 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1991 թվականից մասնակցել է մարտունի շրջանի (Ղաջար, Գեորգավան) և այլ գյուղնազատագրական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն «Մարտակրխաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Թաղավարդում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ