Շրջակա միջավայրի կայունություն

**Շրջակա միջավայրի կայունություն**, շրջակա միջավայրի կարողունակությունն է դիմակայել մարդու ազդեցությանը։ Էկոլոգիայում այս եզրույթը վերաբերում է կենսաբանական համակարգերի կենսաբազմազանության պահպանման և զարգացման ունակությանը։

Ջրաճահճային տարածքները և անտառները կենսակայուն համակարգերի բնորոշ օրինակներ են։ Մարդկանց համար, շրջակա միջավայրի կայունությունը հնարավորություն է տալիս պահպանել կյանքի որակը, վերարտադրությունը, ընդհանուր բարեկեցությունն ու զարգացումը (բնապահպանական, տնտեսական և սոցիալական տեսանկյունից)։ Առողջ էկոհամակարգերը մատակարարում են մարդկանց և այլ օրգանիզմների կենսագործունեության համար անհրաժեշտ միջոցներ։

Մարդու բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու և էկոհամակարգերը բարելավելու երկու հիմնական եղանակ կա։ Առաջինը բնապահպանական կառավարումն է, որը հիմնված է երկրագիտության, կիրառական էկոլոգիայի և պահպանության, կենսաբանության կատարած ուսումնասիրությունների վրա։ Երկրորդ մոտեցումը մարդկության կողմից ռեսուրսների սպառման կառավարումն է, որը հիմնված է տնտեսագիտության կատարած ուսումնասիրություների վրա։

Կայուն զարգացման տնտեսությունը, որը սերտորեն կապված է էկոլոգիայի հետ և ենթադրում է սոցիալական, մշակութային և ֆինանսական ասպեկտներ։ Կայուն տնտեսության ստեղծումը մարտահրավեր է աշխարհին՝ միջազգային և ազգային օրենսդրության, սպառման, քաղաքաշինության, տրանսպորտի մակարդակով և ազդում է յուրաքանչյուր մարդու ապրելակերպի վրա։

Երկրի Խարտիայի առաքելությունն է խթանել կայուն ապրելակերպը և ձևավորել գլոբալ հասարակություն, որը հիմնված կլինի ընդհանուր էթիկական սկզբունքների վրա և կձևավորի հարգանք և հոգատարություն, էկոլոգիական ամբողջականության սկզբունքներ, մարդու համընդհանուր իրավունքներ, հարգանք մշակութային բազմազանության, տնտեսական արդարության, ժողովրդավարության և խաղաղության մշակույթի նկատմամբ։

Կայուն ապրելակերպի ուղիներ կարելի է գտնել կենսամիջավայրի վերակազմավորման միջոցով (օրինակ ՝ էկոգյուղեր, էկոքաղաքներ և կայուն քաղաքներ, վերակառուցելով տնտեսական հատվածները (պերմակուլտուրա, կանաչ շինարարություն, կայուն գյուղատնտեսություն և կայուն ճարտարապետություն), օգտագործելով նոր «կանաչ» տեխնոլոգիաներ, վերականգնվող էներգիա։
մինի|367x367փքս

## Սպառում-Բնակչություն, տեխնոլոգիա, ռեսուրսներ
Մարդկային գործոնի ազդեզությամբ ոչնրանում են կենսաֆիզիկական ռեսուրսները, և հատկապես երկրի էկոհամակարգերը։ Մարդկության ընդհանուր ազդեցությունը կախված է երկրի բնակչության քանակից, մարդու ազդեցությունից, որն իր հերթին կախված է օգտագործվող ռեսուրսներից, դրանց տեսակից (Օրինակ ՝ վերականգնվող կամ չվերականգնվող ռեսուրսներ) և մարդկային գործունեության մասշտաբից՝ կապված էկոհամակարգերի արտաքին ազդեցությանը դիմակայելու ունակության հետ։ Մարդկության ազդեցությունը մաթեմատիկորեն արտահայտելու առաջին փորձերից մեկը կատարվել է 1970 թվականին՝ հատուկ բանաձևով, որն արտահայտում է ռեսուրսների սպառումը՝ հաշվի առնելով բնակչությունը, սպառման մակարդակը և ազդեցությունը օգտագործված ռեսուրսի միավորը։

Բանաձևն ունի հետևյալ տեսքը՝ I = P × A × T

Որտեղ՝ I = շրջակա միջավայրի վրա ազդեցություն, P = Բնակչություն, A = սպառման մակարդակ, T = տեխնոլոգիա (քանի որ սպառումը կախված է օգտագործվող տեխնոլոգիայից)

## Բնակչություն
Համաշխարհային բնակչությունը հասել է 7 միլիարդի 2011 թվականի հոկտեմբերի 30-ի տվյալներով և, ըստ ԱՄՆ վիճակագրական գործակալության գնահատականի մինչև 2050 թվականը կգերազանցի 9 միլիարդը։

Ավելի մեծ աճ տեղի կունենա զարգացող երկրներում, որտեղ բնակչությունը կաճի 5,6 միլիարդից (2009 թ.) մինչև 7,9 միլիարդ (2050 թվականը)։ Գիտնականները գտնում են, որ բնակչությունը 2070 թվականին կհասնի թվաքանակի գագաթնակետին՝ հասնելով 9-10 միլիարդ մարդու, իսկ հետագա նվազումը՝ մինչև 2100 թվականը՝ մինչև 8,4 միլիարդ։
մինի|416x416փքս

## Շրջակա միջավայրի արտաքին ազդեցությանը դիմակայելու ունակություն
Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ մարդկությունն այժմ արդեն ավելի շատ ռեսուրսներ է սպառում, քան ստեղծվում է Երկրի վրա։ Մարդկային պահանջարկը համեմատվում է մոլորակի էկոլոգիական համակարգերի վերականգնվելու ընդունակության հետ։ Էկոլոգիական ոտնահետքը մարդու կողմից օգտագործված ռեսուրսների և առաջացող թափոններն արդյունավետ վնասազերծելու ունակությունն է։

## Շրջակա միջավայրի կայությունը և աղքատությունը
Շրջակա միջավայրի կայունության հասնելու ամենակարևոր խթանը աղքատության դեմ պայքարն է։ Ընդհանուր առմամբ ընդունված է, որ աղքատությունը շրջակա միջավայրի դեգրադացիայի հետևանք է։ Այս արդյունքը հնչեցվել է Brundtland-ի և Millennium Development Goals-ի զեկույցներում:մինիԸստ Brundtland-ի զեկույցի՝ «աղքատությունը գլոբալ բնապահպանական խնդիրների հետևանքներից մեկն է ։ Այս առումով պետք է պայքարել բնապահպանական խնդիրների դեմ, հասկանալ աղքատության և միջազգային անհավասարության պատճառները։

Աղքատության մեջ ապրող մարդիկ ավելի շատ ապավինում են տեղական էկոհամակարգերին՝ որպես հիմնական ռեսուրսների (սնունդ և բժշկություն) և ընդհանուր բարեկեցության աղբյուր։

Համաշխարհային բնակչության աճի հետ մեկտեղ մեծանում է ճնշումը տեղական էկոհամակարգերի վրա։ ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի համաձայն, բարձր պտղաբերությունն ու աղքատությունն ուղղակի կապ ունեն, և աշխարհի ամենաաղքատ երկրները նույնպես աչքի են ընկնում բարձր պտղաբերությամբ և, համապատասխանաբար, բնակչության աճի տեմպերով։
մինի
մինի

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն

* Adams, W. M. and Jeanrenaud, S. J. (2008). ''Transition to Sustainability: Towards a Humane and Diverse World.'' Gland, Switzerland: IUCN. 108 pp.&nbsp;ISBN 978-2-8317-1072-3.
* Blewitt, J. (2008). *Understanding Sustainable Development*. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-454-9.
* Botkin, D.B. (1990). *Discordant Harmonies, a New Ecology for the 21st century.* New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507469-7.
* Bookchin, M. (2004). *Post Scarcity Anarchism.* Oakland: AK Press, pp.&nbsp;24–25. ISBN 978-1-904859-06-2.
* Bookchin, M. (2005). *The Ecology of Freedom: the emergence and dissolution of hierarchy." * Oakland: AK Press. ISBN 1-904859-26-7.
* Bookchin, M. (2007). *Social Ecology and Communalism.* Oakland: AK Press, p.&nbsp;19. ISBN 978-1-904859-49-9.
* Brower, M. & Leon, W. (1999). *The Consumer’s Guide to Effective Environmental Choices: Practical Advice from the Union of Concerned Scientists.* New York: Three Rivers Press. ISBN 0-609-80281-X.
* Clark, D. (2006). *A Rough Guide to Ethical Living*. London: Penguin. ISBN 978-1-84353-792-2
* Clarke, R. & King, J. (2006). *The Atlas of Water.* London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-133-3.
* Costanza, R. *et al*. (2007). *[http://www.eoearth.org/article/An_Introduction_to_Ecological_Economics_%28e-book%29 An introduction to ecological economics]*. This is an online editable text available on the Encyclopaedia of the Earth at. First published in 1997 by St. Lucie Press and the International Society for Ecological Economics. ISBN 1-884015-72-7.
* Daly, H. & J. Cobb (1989). *For the Common Good: Redirecting the Economy Toward Community, the Environment and a Sustainable Future.* Boston: Beacon Press. ISBN 0-8070-4703-1.
* Daly, H.E. & Farley, J. (2004). *Ecological economics: principles and applications.* Washington: Island Press. ISBN 1-55963-312-3.
* Devall, W. and G. Sessions (1985). *Deep Ecology: Living As If Nature Mattered.* Layton, Utah: Gibbs Smith, p.&nbsp;70. ISBN 978-0-87905-247-8.
* Diamond, J. (1997). *Guns, Germs and Steel: the Fates of Human Societies*. New York: W.W. Norton & Co. ISBN 0-393-06131-0.
* Emden, H.F. van & Peakall, D.B. (1996). *Beyond Silent Spring.* Berkeley: Springer. ISBN 978-0-412-72810-5.
* Fuad-Luke, A. (2006). *The Eco-design Handbook*. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-28521-3.
* Goodall, C. (2007). *How to Live a Low-carbon Life*. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-426-6.
* Groombridge, B. & Jenkins, M.D. (2002). *World Atlas of Biodiversity*. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-23668-4.
* Hak, T. *et al*. (2007). *Sustainability Indicators*, SCOPE 67. London: Island Press. ISBN 1-59726-131-9.
* Hassall, K.A. (1990). *The Biochemistry and Uses of Pesticides.* London: Macmillan. ISBN 0-333-49789-9.
* Hawken, P, Lovins, A.B. & L.H. (1999). *Natural Capitalism: Creating the next Industrial Revolution.* Snowmass, USA: Rocky Mountain Institute. ISBN 0-316-35300-0.
* Krebs, C.J. (2001). *Ecology: the Experimental Analysis of Distribution and Abundance*. Sydney: Benjamin Cummings. ISBN 0-321-04289-1.
* Leakey, R. & Lewin, R. (1995). *The Sixth Extinction: Patterns of Life and the Future of Humankind*. New York: Bantam Dell Publishing Group. ISBN 0-385-46809-1
* Lutz W., Sanderson W.C., & Scherbov S. (2004). *The End of World Population Growth in the 21st Century* London: Earthscan. ISBN 1-84407-089-1.
* Macy, J. & Young Brown, M. (1998). *Coming Back to Life: Practices to Reconnect Our Lives, Our World*. Gabriola Island: New Society Publishers, pp.&nbsp;25–37. ISBN 0-86571-391-X.
* Mason, J. & Singer, P. (2006). *The Way We Eat: Why Our Food Choices Matter*. London: Random House. ISBN 1-57954-889-X
* Smil, V. (2000). *Cycles of Life*. New York: Scientific American Library. ISBN 978-0-7167-5079-6.
* Soederbaum, P. (2008). *Understanding Sustainability Economics*. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-627-7.
* Visser, Wayne, Dirk Matten, Manfred Pohl, and Nick Tolhurst (Editors) (2007). The A to Z of Corporate Social Responsibility. London, England; New York, NY: Wiley. ISBN 978-0-470-72395-1.
* Wright, R. (2004). *A Short History of Progress.* Toronto: Anansi. ISBN 0-88784-706-4.
* Wilson, E.O. (2002). *The Future of Life*. New York: Knopf. ISBN 0-679-45078-5.
* Atkinson, G., Dietz, S. & Neumayer, E. (2007). *Handbook of Sustainable Development*. Cheltenham: Edward Elgar. ISBN 978-1-84376-577-6.
* Bartlett, A. (1998). Reflections on Sustainability, Population Growth, and the Environment—Revisited  revised version (January 1998) paper first published in *Population & Environment* **16(1)**: 5-35. Retrieved on: 2009-03-12.
* Benyus, J. (1997). *Biomimicry: Innovations Inspired by Nature*. New York: William Morrow. ISBN 0-06-053322-6.
* Blackburn, W.R. (2007). *The Sustainability Handbook*. London: Earthscan. ISBN 978-1-84407-495-2.
* Costanza, R., Graumlich, L.J. & Steffen, W. (eds), (2007). *Sustainability or Collapse? An Integrated History and Future of People on Earth*. Cambridge, MA.: MIT Press. ISBN 978-0-262-03366-4.
*  
* Norton, B. (2005). *Sustainability, A Philosophy of Adaptive Ecosystem Management*. Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-59521-4.

## Արտաքին հղումներ
* Compilation of Fact Sheets  published by the University of Michigan's Center for Sustainable Systems
* Elements of sustainability  at Microdocs
* Sustainability  at The College of William and Mary

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Բիոէթիկա
Կատեգորիա:Բնություն
Կատեգորիա:Երկիր
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Կայուն զարգացում
Կատեգորիա:Կայունություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայր
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Կատեգորիա:Ուրբանիզմ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական զարգացում
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքաշինություն