Տասնութերորդ արքայատոհմ

**Եգիպտոսի տասնութերորդ արքայատոհմ** (, գրվում է նաև **Արքայատոհմ XVIII**, այլընտրանքային ձևով՝ **18-րդ արքայատոհմ** կամ  **Արքայատոհմ 18**), Եգիպտոսի նոր թագավորության առաջին արքայատոհմ, որի ժամանակաշրջանում Հին Եգիպտոսը հասել է իր հզորության գագաթնակետին։ Տասնութերորդ արքայատոհմն ընդգրկել է մ․թ․ա․ 1550/1549 - 1292 թվականները։ Հայտնի է նաև որպես **Թութմոսների արքայատոհմ՝** ի պատիվ Թութմոս անունով չորս փարավոնների։

Եգիպտոսի ամենահայտնի փարավոններից մի քանիսը պատկանել են տասնութերորդ արքայատոհմին, այդ թվում՝ Թութանհամոնը, որի դամբարանը 1922 թվականին հայտնաբերել է Հովարդ Քարթերը։ Այս արքայատոհմի ներկայացուցիչ այլ փարավոններից են՝ ամենաերկար իշխած կին-փարավոն Հատշեպսուտը (մ․թ․ա․ մոտավորապես 1479 –1458 թվականներ) և «հերետիկոս փարավոն» Էխնաթոնը (մ․թ․ա․ մոտավորապես 1353–1336 թվականներ) իր մեծ թագուհի Նեֆերտիտիի հետ։ Եգիպտական մյուս արքայատոհմերի մեջ տասնութերորդ արքայատոհմը եզակի է նրանով, որ ունեցել է երկու կին-փարավոն՝ Հատշեպսուտը, որը համարվում է Հին Եգիպտոսի ամենանորարար կառավարիչներից մեկը, և Նեֆերնեֆրուատոնը, որը սովորաբար նույնացվում է Նեֆերտիտիի հետ։

## Պատմություն
### Վաղ շրջանի XVIII արքայատոհմ
[ձախից|մինի|Ահմոս-Նեֆերտարի․ եղել է 17-րդ արքայատոհմի փարավոն Սեքենենրե Տաո II-ի դուստրը։ Նրա հայրն ապստամբել է [Հիքսոսների դեմ։ Ահմոս-Նեֆերտարիի եղբայր Ահմոսը քշել է Հիքսոսներին, ու նրա քույրը դարձել է միացյալ Եգիպտոսի թագուհի։ Մահից հետո աստվածացվել է։]]
[մինի|Վաղ շրջանի տասնութերորդ արքայատոհմի փարավոնի գլուխ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1539–1493 թվականներ, 37.38E, [Բրուքլինի թանգարան]]
XVIII արքայատոհմը հիմնադրվել է Ահմոս I-ի կողմից, որը 17-րդ արքայատոհմի վերջին փարավոն Կամոսի եղբայրն էր կամ որդին։ Ահմոսն է ավարտել հիքսոսյան տիրակալներին վռնդելու արշավը։ Նրա գահակալությունը համարվում է Եգիպտոսի Երկրորդ միջանկյալ ժամանակաշրջանի ավարտը և Նոր թագավորության սկիզբը։ Ահմոսի կինը՝ թագուհի Ահմոս-Նեֆերտարին համարվել է «անշուշտ, Եգիպտոսի պատմության ամենահարգված կինը և 18-րդ արքայատոհմի նախատատը»։ Մահից հետո սրբադասվել է։ Ահմոսին հաջորդել է իր որդի Ամենհոտեպ I-ը, որի գահակալությունը համեմատաբար իրադարձություններով հարուստ չի եղել։

Ամենհոտեպ I-ը հավանաբար արու ժառանգ չի թողել և հաջորդ փարավոն Թութմոս I-ն արքայական ընտանիքի հետ կապ է ունեցել միայն ամուսնության շնորհիվ։ Նրա գահակալության տարիներին եգիպտական կայսրության սահմանները հասել են իրենց ամենալայն ծավալին՝ հյուսիսում տարածվելով դեպի Եփրատի աջ ափին գտնվող Կարքեմիշ քաղաք, իսկ հարավում՝ մինչև Նեղոսի չորրորդ սահանքի Կուրգուս քաղաքը։ Թութմոս I-ին հաջորդել է Թութմո II-ն իր թագուհու՝ Հատշեպսուտի հետ, որը Թութմոս I-ի դուստրն էր։ Ամուսնու մահից և մանկահասակ խորթ որդու (որը հետագայում պիտի դառնար Թութմոս III փարավոնը) ռեգենտությունից հետո Հատշեպսուտը դարձել է փարավոն ու կառավարել քսան տարի։

Թութմոս III-ը, որը հայտնի է դարձել որպես երբևէ եղած ամենամեծ ռազմական փարավոն, գահ բարձրանալուց հետո նույնպես երկար է կառավարել։ Մեծ տարիքում նա ևս մեկ համառեգենտություն է ունեցել, այս անգամ իր որդու՝ Ամենհոտեպ II-ի համար։ Ամենհոտեպ II-ին հաջորդել է Թութմոս IV-ը, որին էլ հաջորդել է վերջինիս որդի Ամենհոտեպ III-ը, որի թագավորությունը դիտվում է որպես այս արքայատոհմի գագաթնակետ։

Ամենհոտեպ III-ի գահակալությունը աննախադեպ բարգավաճման, գեղարվեստական շքեղության և միջազգային հզորության ժամանակաշրջան էր, ինչպես վկայում են Սիրիայից մինչև Նուբիա հայտնաբերված ավելի քան 250 արձաններն ու 200 խոշոր քարե ։ Ամենհոտեպ III-ը նախաձեռնել է խոշորածավալ շինարարական նախագծեր, որոնց չափը կարելի է միայն համեմատել տասնիններորդ արքայատոհմի ավելի երկար գահակալած փարավոն Ռամզես II-ի աշխատանքների հետ։ Ամենհոտեպ III-ի կինը մեծ թագուհի Տիյան էր, որի համար նա արհեստական լճակ է կառուցել, ինչպես նկարագրված է տասնմեկ սկարաբներում։

### Էխնաթոն, Ամառնայի ժամանակաշրջան և Թութանհամոն
[մինի|325x325փքս|<center>[Աթոնըi-t:n-ra]]
[մինի|[Էխնաթոնն ու իր ընտանիքը Աթոնին երկրպագելիս։ Ձախից երկրորդը Մերիթաթոնն է՝ Էխնաթոնի դուստրը։]]
Ամենհոտեպ III-ը հնարավոր է մինչև տասներկու տարի գահակալած լինի իր որդի Ամենհոտեպ IV-ի հետ։ Այս ենթադրյալ համառեգենտության վերաբերյալ բազմակարծություն է տիրում․ որոշ փորձագետներ գտնում են, որ եղել է երկարաժամկետ, ոմանք՝ կարճաժամկետ ռեգենտություն, իսկ մի մասի կարծիքով համառեգենտություն ընդհանրապես չի եղել։

Իր գահակալության հինգերորդ տարում Ամենհոտեպ IV-ը փոխել է իր անունն Էխնաթոնի (, «Աթոնին օգտակար») և մայրաքաղաքը տեղափոխել Ամառնա, որն անվանել է Ախեթաթեն։ Էխնաթոնի գահակալության ընթացքում Աթոնը (, արևի սկավառակ) նախ դարձել է ամենանշանավոր աստվածությունը, ապա ի վերջո համարվել միակ աստվածը։ Իսկական միաստվածության այս հարցը շարունակում է քննարկման առարկա լինել ակադեմիական համայնքում։ Ոմանք նշում են, որ Էխնաթոնն ստեղծել է միաստվածություն, մյուսները նշում են, որ նա պարզապես ճնշել է արևի գերիշխող պաշտամունքը մեկ այլ պաշտամունք հաստատելով, ու նա երբեք ամբողջությամբ չի անտեսել մի քանի այլ ավանդական աստվածություններ։

Հետագայում եգիպտացիներն այս «Ամառնայի ժամանակաշրջանը» համարել են դժբախտ մոլորություն։ Մահից հետո Էխնաթոնին հաջորդել են կարճատև գահակալությամբ երկու փարավոններ՝ Սմենխկարեն ու Նեֆերնեֆերուատոնը, որի մասին քիչ բան է հայտնի։ 1334 թվականին Էխնաթոնի որդի Թութանկաթենն է բարձրացել գահ։ Կարճ ժամանակ անց նա վերականգնել է եգիպտական բազմաստվածությունն ու ի պատիվ Ամոն աստծո փոխել իր անունը Թութանհամոնի։ Նրա մեռելածին դուստրերը՝ 317a և 317b մումիաները, տասնութերորդ արքայատոհմի ժառանգաբանորեն վերջին սերունդն էին։

### Էյե և Հորեմհեբ
[մինի|[Էյե (Եգիպտոսի փարավոն)|Էյեի արձանը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1336–1327 թվականներ, 66.174.1, Բրուքլինի թանգարան]]
Տասնութերորդ արքայատոհմի վերջին երկու ներկայացուցիչները՝ Էյեն ու Հորեմհեբը, փարավոններ են դարձել արքայական արքունիքի պաշտոնյաների շարքերից, թեև Էյեն հնարավոր է եղած լինի Էխնաթոնի մորեղբայրը՝ որպես Յույայի ու Տույայի ժառանգ։

Էյեն հավանաբար ամուսնացել է այրիացած մեծ թագուհի ու Թութանհամոնի խորթ քույր Անհեսենամոնի հետ իշխանություն ձեռք բերելու համար, սակայն կինը երկար չի ապրել։ Հետո Էյեն ամուսնացել է Նեֆերտիտիի ծծմայր Թեիի հետ։

Էյեի իշխանությունը կարճ է եղել։ Նրան հաջորդել է Հորեմհեբը, որը Թութանհամոնի գահակալության ընթացքում բանակի գեներալ է եղել, և որին փարավոնը հավանաբար որպես իրեն հաջորդող է նախատեսած եղել, եթե հանկարծ ինքը կենդանի զավակներ չունենա։  Հորեմհեբն Էյեից գահը խլել է պետական հեղաշրջմամբ։ Չնայած Էյեի որդին կամ խորթ որդին՝ Նախտմինը, հայտարարվել էր իր հոր/խորթ հոր թագաժառանգ, նա մահացել է հենց Էյեի գահակալության ընթացքում, որով Հորեմհեբին հնարավորություն է տվել պահանջներ ներկայացնել գահին։

Հորեմհեբը նույնպես մահացել է առանց կենդանի ժառանգ թողնելու և իր վեզիր Պարամեսուին նշանակել է որպես իրեն հաջորդող։ Այս վեզիրը գահ է բարձրացել մ․թ․ա․ 1292 թվականին որպես Ռամզես I և հանդիսացել տասնիններորդ արքայատոհմի առաջին փարավոնը։

Աջ կողմում գտնվող այս քանդակը պատկերում է Էյե անունով մի մարդու, որը հասել է Ամոնի երկրորդ մարգարեի ու Մուտի քահանայապետի կրոնական բարձրագույն կոչումների։ Նրա կարիերան ծաղկում է ապրել Թութանհամոնի օրոք, որի ընթացքում էլ արձանն ստեղծվել է։ Արձանի վրա առկա Թութանհամոնին հաջորդած փարավոն Էյեի քարտուշով արհեստավորը փորձ է արել «թարմացնել» քանդակը։

### Հարաբերություններ Նուբիայի հետ
Թութմոս I-ի օրոք տասնութերորդ արքայատոհմի կայսրությունը նվաճել է ամբողջ ստորին Նուբիան։ Մինչև Թութմոս III-ի կառավարումը եգիպտացիները վերահսկում էին Նուբիայից մինչև Նեղոս ընկած տարածքը, որն անվանում էին Քուշ և որը ղեկավարվում էր փոխարքայի կողմից։ 18-րդ արքայատոհմը ձեռք էր բերում նուբիական ոսկի, կենդանիների կաշի, փղոսկր, էբենոսափայտ, խոշոր եղջերավոր անասուններ և ձիեր, որոնք բոլորը բացառիկ որակի էին։ Եգիպտացիները տաճարներ են կառուցել ամբողջ Նուբիայով մեկ, որոնցից ամենամեծն ու ամենակարևորը նվիրված էր Ամոնին ու գտնվում էր Նապատա քաղաքի Ջեբել Բարկալ լեռան վրա։ Ամոնի այս տաճարը հետագայում ընդարձակվել է եգիպտացի ու նուբիացի փարավոնների, մասնավորապես՝ Տահարքայի կողմից։
Պատկեր:Nubian Tribute Presented to King Tutankhamun, Tomb of Huy MET DT221112.jpg|Նուբիացիները հարգանքի տուրք են մատուցում փարավոնին, Հույի դամբարան, MET DT221112
Պատկեր:Nubian Prince Hekanefer bringing tribute for King Tut, 18th dynasty, Tomb of Huy.jpg|Նուբիացի արքայազն Հեքանեֆերը հարգանքի տուրք է մատուցում Թութանհամոնին, 18-րդ արքայատոհմ, Հույի դամբարան
Պատկեր:Nubians bringing tribute for King Tut, Tomb of Huy.jpg|Նուբիացիները հարգանքի տուրք են մատուցում Թութանհամոնին, Հույի դամբարան


### Հարաբերություններ Մերձավոր Արևելքի հետ
Հիքսոսների կառավարման ժամանակաշրջանի ավարտից հետո տասնութերորդ արքայատոհմն ընդգրկվել է էքսպանսիոնիզմի եռանդուն փուլի մեջ ու գրավել Մերձավոր Արևելքի հսկայական տարածքներ, հատկապես Թութմոս III փարավոնի օրոք, որը հպատակեցրել է հյուսիսային Քանանի «շասու» Բեդուիններին ու Ռետջենուի երկիրը՝ հասնելով մինչև Սիրիա ու Միտաննի մ․թ․ա․ մոտավորապես 1450 թվականին տեղի ունեցած իր բազմաթիվ ռազմական արշավանքների ընթացքում։
Պատկեր:Block from a Relief Depicting a Battle MET 213 S3BR2 01GG.jpg|Եգիպտական ցայտաքանդակ, որը պատկերում է պայքար արևմտյան ասիացիների դեմ: Ամենհոտեպ II-ի ժամանակաշրջան, տասնութերորդ արքայատոհմ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1427–1400 թվականներ։ 
Պատկեր:West Asiatic tribute bearers tomb of Sobekhotep 18th Dynasty Thebes.jpg|Արևմտա-ասիացի հարգանքի տուրք մատուցողները Սոբեկհոտեպի դամբարանում, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1400 թվական, Թեբե։ Բրիտանական թանգարան։


## Թվագրում
Ռադիոածխածնային թվագրման տվյալների համաձայն՝ տասնութերորդ արքայատոհմը կարող է ղեկավարումն սկսած լինել ընդունված մ․թ․ա․ 1550 թվականից մի քանի տարի առաջ։ Ռադիոածխածնային թվագրումը սկիզբ է համարում մ․թ․ա․ 1570–1544 թվականները, որի միջնակետը հանդիսանում է մ․թ․ա․ 1557 թվականը։

## 18-րդ արքայատոհմի փարավոններ
Տասնութերորդ արքայատոհմի փարավոնները գահակալել են մոտավորապես 250 տարի (մ․թ․ա․ մոտավորապես 1550–1298 թվականներին)։ Ներքոբերյալ աղյուսակի անուններն ու տարեթվերը վերցված են Դոդսոն և Հիլթոնից։ Փարավոններից շատերը հուղարկավորվել են Թեբեի Արքաների հովտում (գրվում է՝ KV)։ Ավելի շատ տեղեկություն կարելի է քաղել «Theban Mapping Project» կայքում։ Եգիպտոսի նոր թագավորությունը հայտնի է եղել մի քանի դիվանագիտական ամուսնություններով․  օտարերկրյա թագավորների այս դուստրերը հաճախ հիշատակվել են սեպագիր արձանագրություններում ու ուրիշ ոչ մի տեղ։ Ամուսնություններն այս պետությունների միջև լավ հարաբերությունների հաստատման միջոց են եղել։

## 18-րդ արքայատոհմի ժամանակագրություն

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars  = justify

DateFormat = yyyy
Period     = from:-1550 till:-1285
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-1550
ScaleMinor  = unit:year increment:10  start:-1550

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:GP   value:red
  id:eon    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -1550 till: -1525 color:PA text:"Ահմոս I (մ․թ․ա․ 1550–1525 թվականներ)"
  from: -1525 till: -1504 color:PA text:"Ամենհոտեպ I (մ․թ․ա․ 1525–1504 թվականներ)"
  from: -1504 till: -1492 color:PA text:"Թութմոս I (մ․թ․ա․ 1504–1492 թվականներ)"
  from: -1492 till: -1479 color:PA text:"Թութմոս II (մ․թ․ա․ 1492–1479 թվականներ)"
  from: -1479 till: -1457 color:PA text:"Հատշեպսուտ (մ․թ․ա․ 1479–1457 թվականներ)"
  from: -1479 till: -1425 color:PA text:"Թութմոս III (մ․թ․ա․ 1479–1425 թվականներ)"
  from: -1427 till: -1401 color:PA text:"Ամենհոտեպ II" (մ․թ․ա․ 1427–1401 թվականներ)
  from: -1401 till: -1391 color:PA text:"Թութմոս IV" (մ․թ․ա․ 1401–1391 թվականներ)
  from: -1391 till: -1353 color:PA text:"Ամենհոտեպ II" (մ․թ․ա․ 1391–1353 թվականներ)
  from: -1353 till: -1335 color:PA text:"Էխնաթոն" (մ․թ․ա․ 1353–1335 թվականներ)
  from: -1336 till: -1335 color:PA text:"Սմենխկարե ?" (մ․թ․ա․ 1336–1335 թվականներ?)
  from: -1335 till: -1333 color:PA text:"Նեֆերնեֆերուատեն?" (մ․թ․ա․ 1335–1333 թվականներ?)
  from: -1333 till: -1323 color:PA text:"Թութանհամոն (մ․թ․ա․ 1333–1323 թվականներ)"
  from: -1323 till: -1319 color:PA text:"Էյե (մ․թ․ա․ 1323–1319 թվականներ)"
  from: -1319 till: -1292 color:PA text:"Հորեմհեբ (մ․թ․ա․ 1319–1292 թվականներ)"

  barset:skip


## Պատկերասրահ

Պատկեր:Trial piece showing a head of an unknown king in profile. Uraeus on forehead. Limestone relief. 18th Dynasty. From Thebes, Egypt. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|Ուրեյը ճակատին անհայտ թագավորի կիսադեմ։ Կրաքարային ցայտաքանդակ։ 18-րդ արքայատոհմ։ Հայտնաբերվել է Թեբեից, Եգիպտոս: Գտնվում է Եգիպտական հնագիտության Պետրի թանգարանում, Լոնդոն։
Պատկեր:AhmoseI-StatueHead MetropolitanMuseum.png|Ահմոս I։ Թեև համարվում է 18-րդ արքայատոհմի հիմնադիրը, եղել է 17-րդ արքայատոհմի վերջին փարավոն Կամոսի եղբայրը։ Իր գահակալության տարիներին Հիքսոսներին վռնդել է Ստորին Եգիպտոսից ու Նեղոսի դելտան վերցրել իր իշխանության տակ՝ մեկ անգամ ևս քաղաքականապես միավորելով Եգիպտոսը։
Պատկեր:Statua cultuale di Amenhotep I ATG 1766.TIF|Ամենհոտեպ I-ը գահը ժառանգել է իր երկու ավագ եղբայրների մահից հետո։ Եղել է Ահմոսի և Ահմոս-Նեֆերտարիի որդին։ Նրան հաջորդել է Թութմոս I-ը, որն ամուսնացել է սրա դուստր Ահմոսի հետ։
Պատկեր:Amenhotep I.jpg|Ամենհոտեպ I-ն իր մոր՝ Ահմոս-Նեֆերտարիի հետ։ Նրանց է վերագրվում Դեյր էլ-Մեդինայի աշխատավորական գյուղի բացումը, որտեղ բնակություն էին հաստատել Արքաների հովտում 18-21 արքայատոհմերի փարավոնների դամբարանների վրա աշխատող արհեստավորներն ու բանվորները։ Ամենհոտեպ I-ն ու իր մայրն աստվածացվել են ու համարվել այդ գյուղի գլխավոր աստվածները։
Պատկեր:ColossalSandstoneHeadOfThutmoseI-BritishMuseum-August19-08.jpg|Թութմոս I։ Ռազմական գործիչ լինելով՝ իշխանության է եկել՝ ամուսնանալով Ամենհոտեպ I-ի քրոջ հետ: Իր գահակալության տարիներին նա Եգիպտոսի սահմանները հասցրել է մինչև Նուբիա և Լևանտ: Նրան է վերագրվում շինարարական նախագծերի մեկնարկը ներկայիս Կառնակի տաճարում:
Պատկեր:Thotmes II. (1884),  TIMEA.jpg|Հատված Թութմոս II-ի տաճարի ցայտաքանդակից։ Թույլ միապետ համարվելով՝ նրան ամուսնացրել են իր քույր Հատշեպսուտի հետ։ Իր որդի Թութմոս III-ին նշանակել է իրեն հաջորդող, որպեսզի խանգարի Հատշեպսուտին գահ բարձրանալ։ Նրանք մեկ դուստր են ունեցել՝ Նեֆրուրան։
Պատկեր:Hatshepsut temple33.JPG|Հատշեպսուտ։ Լինելով Թութմոս I-ի դուստրը՝ գահակալել է որպես իր խորթ որդի Թութմոս III-ի համառեգենտ, սակայն շուտով գահը վերցրել է իրեն ու ինքն իրեն փարավոն հռչակել։ Թեև հնարավոր է, որ նրանից առաջ եղած լինեն այլ կին փարավոններ, նա միակն է, որը կրել է խորհրդնշական մորուքը։
Պատկեր:Thutmosis III wien front.jpg|Թութմոս III։ Ռազմական գործիչ ու Թութմոսյանների արքայատոհմի այս անդամին սովորաբար անվանում են «Եգիպտոսի Նապոլեոն»: Լևանտի նրա նվաճումները Եգիպտոսի տարածքներն ու ազդեցությունը հասցրել են առավելագույնի։
Պատկեր:Statue of Amenhotep II from the Museo Egizio.jpg|Ամենհոտեպ II։
Պատկեր:Thutmosis IV Head.jpg|Թութմոս IV։
Պատկեր:Berlin Neues Museum - statue d'Amenhotep III.jpg|Ամենհոտեպ III։
Պատկեր:Akhenaten statue.jpg|Էխնաթոնը՝ ծնյալ Ամենհոտեպ IV, կրոնական հեղափոխություն է սկսել, որում նա Աթոնին գերագույն աստված է հռչակել ու երես թեքել հին ավանդույթներից: Մայրաքաղաքը տեղափոխել է Ախենաթեն։
Պատկեր:Wiki nefertiti bittidjz.jpg|Թագուհի Նեֆերտիտին՝ Էյեի դուստրը, ամուսնացել է Էխնաթոնի հետ։ Արքունիքի առօրյա կյանքում նա շուտով հասել է Մեծ թագուհուց մինչև համառեգենտի դերի։ Հնարավոր է նաև, որ նա կառավարած լինի Եգիպտոսը որպես փարավոն Նեֆերնեֆերուատեն։
Պատկեր:PrincesseAmarna.jpg|Թագուհի Մերիթաթոնն Էխնաթոնի ու Նեֆերտիտիի ավագ դուստրն էր ու Սմենխքարեի կինը։ Հնարավոր է, որ կառավարած լինի Եգիպտոսը և համարվում է փարավոն Նեֆերնեֆերուատոնի հնարավոր թեկնածուներից մեկը։
Պատկեր:Ägyptischer Maler um 1360 v. Chr. 002.jpg|Նեֆերնեֆրուրան ու Նեֆերնեֆրուատոն-Տաշերիտը։ Այստեղ որպես երեխա պատկերված աղջիկները Էխնաթոնի ու Նեֆերտիտիի վեց դուստրերից երկուսն են։ Հնարավոր է, որ Նեֆերնեֆերուատոն-Տաշերիտն իր հայրիկի համառեգենտը եղած լինի, կամ էլ կառավարած որպես կին-փարավոն Նեֆերնեֆերուաթոնը։
Պատկեր:PortraitStudyOfAkhenaten-ThutmoseWorkshop EgyptianMuseumBerlin.png|Սմենխկարե, Էխնաթոնի համառեգենտը, որն իշխել է վերջինիս մահից հետո։ Համարվում է, որ Սմենխկարեն Նեֆերտիտին է՝ ծպտված որպես տղամարդ, սակայն ընդունված է, որ Սմենխկարեն եղել է արական սեռի ներկայացուցիչ։ Նա ամուսնացել է Մերիթաթոնի՝ Նեֆերտիտիի դստեր հետ։
Պատկեր:Tutmask.jpg|Թութանհամոնը, նախկինում՝ Թութանխաթեն, Էխնաթոնի որդին էր։ Փարավոն դառնալով՝ նա հրահրել է Եգիպտոսին իր հին կրոնին վերադարձնելու քաղաքականություն և մայրաքաղաքը տեղափոխել Ախեթաթենից:
Պատկեր:Opening of the Mouth - Tutankhamun and Aja-2.jpg|Էյեն եղել է Էխնաթոնի ու Թութանհամոնի վեզիրն ու Նեֆերտիտիի հայրը։ Թութանհամոնի մահից հետո գահի նկատմամբ նկրտումներ է ներկայացրել՝ Թութանհամոնին հուղարկավորելուց ու իր թոռնուհի Անհեսենամոնի (Թութանհամոնի կնոջ) հետ ամուսնանալուց հետո։
Պատկեր:StatueOfHoremhebAndTheGodHorus-DetailOfHoremheb02 KunsthistorischesMuseum Nov13-10.jpg|Էյեի մահից հետո Հորեմհեբն է տիրել գահին։ Հասարակ ծագում ունենալով՝ եղել է Թութանհամոնի ու Էյեի վեզիրը։ Վարել է հիշատակի ուրացման քաղաքականություն՝ ուղված Ամառնայի ժամանակաշրջանի հետ կապ ունեցած բոլորի դեմ։ Ամուսնացել է Նեֆերտիտիի քրոջ՝ Մուտնեջմեթի հետ, որը մահացել է ծննդաբերության ժամանակ։ Ժառանգ չունենալով՝ իր վեզիր Պարամեսուին նշանակել է որպես իրեն հաջորդող։
Պատկեր:Ägyptisches Museum Berlin 027.jpg|Տիյան Յույա վեզիրի դուստրն էր։ Ամուսնացել է Ամենհոտեպ III-ի հետ ու դարձել նրա գլխավոր կինը։ Կառավարության մասին նրա գիտելիքները օգնել են նրան ձեռք բերել իշխանություն իր պաշտոնում ու նա շուտով ղեկավարում էր պետական և արտաքին գործերն ամուսնու՝ Ամենհոտեպ III-ի, իսկ ավելի ուշ՝ որդու՝ Էխնաթոնի փոխարեն։ Թութանհամնի տատն էր։
Պատկեր:Senenu Grinding Grain, ca. 1352-1336 B.C..jpg|Ամոնի քրմապետ Սենենուն Դեյր էլ-Բահարիում հացահատիկ աղալիս, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1352–1292 թվականներ, կրաքար, Բրուքլինի թանգարան։
Պատկեր:Tomb of Nakht (6).jpg|Հովտի գեղեցիկ փառատոնը (մեռյալների տոնակատարություն Թեբեում)։ 


## Տես նաև
* Հին Եգիպտոսի ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Hatshepsut: from Queen to Pharaoh, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF)

Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի դինաստիաներ
Կատեգորիա:Հին աշխարհ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 13-րդ դարում կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 16-րդ դարում հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Փարավոններ