Երեք կայսրերի ընթրիք

**Երեք կայսրերի ընթրիք** (ֆր. Dîner des trois empereurs), բանկետ, որը անցկացվեց «Կաֆե Աանգլե»-ում Փարիզում 1867 թվականի հունիսի 7-ին: Այն բաղկացած էր 16 ուտեստից ու 8 տեսակի գինուց, որոնք մատուցվեցին ութ ժամվա ընթացքում։

## Նախապատմություն
Երեք կայսրերի ընթրիքը պատրաստել է շեֆ-խոհարար Ադոլֆ Դյուգլերը՝ Մարի- Անտուան Կարեմի աշակերտը, Պրուսիային թագավոր Վիլհելմ I-ի խնդրանքով, ով հաճախ էր այցելում սրճարան Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ։ Նա խնդրել էր առանձնահատուկ սեղան պատրաստել իրեն ու իր հյուրերին՝ Ռուսաստանի կայսր Ալեքսանդր II-ին, նրա որդուն՝ թագաժառանգին (հետագայում դարձավ Ալեքսանդր III) և Օտտո ֆոն Բիսմարկին, առանց որևէ ծախս խնայելու։ «Երեք կայսրերի ընթրիք» անվանումը որոշ չափով սխալ է և,  ըստ երևույթին, կիրառվել է հետագայում, քանի որ այդ ժամանակ միայն Ալեքսանդր II-ն էր կրում կայսրի տիտղոսը։ Վիլհելմ I-ը մինչև 1871 թվականը կայսր չէր, իսկ Ալեքսանդր III-ը Ռուսաստանի կայսր դարձավ միայն 1881 թվականին, երբ սպանվեց նրա հայրը։ Գինու վարպետ Կլոդիուս Բուրդելին հանձնարարել էին ուտեստները մատուցեն աշխարհի լավագույն գինիներով։ Նա ընտրել էր մադեյրա, շերե, բուրգունդի, չորս մուգ կարմիր և «Cristal Roederer» շամպայն հատուկ բյուրեղյա շշով, որպեսզի կայսր Ալեքսանդրը հիանա փրփուրներով և ոսկեգույն գույնով։ Բանկետը բաղկացած էր 16 ուտեստից ու 8 տեսակի գինուց, որոնք մատուցվեցին ութ ժամվա ընթացքում։ Ընթրիքի արժեքը մեկ անձի համար կազմում էր 400 ֆրանկ (2023 թվականի արժեքով՝ ավելի քան 9000 եվրո)։ Գինիների բարձր գինը նպաստել է ընթրիքի բարձր արժեքին։ Ըստ հաղորդումների, գիշերը ժամը 1-ին  կայսր Ալեքսանդրը դժգոհել է, որ մենյուում Ֆուա-գրա չկա։ Դյուգլերը բացատրել է, որ հունիսին ֆրանսիական խոհանոցում սովորաբարՖուա-գրա չեն ուտում։ Կայսրը գոհ է մնացել պատասխանից։ Հաջորդ տարի հոկտեմբերին յուրաքանչյուր կայսեր, որպես նվեր, ուղարկել է տերին Ֆուա-գրայով։ Բանկետի համար օգտագործված սեղանը և մենյուի պատճենը այսօր ցուցադրված են Փարիզի «La Tour d’Argent» («Արծաթե աշտարակ») ռեստորանում։

## Մենյու
16 ուտեստների մենյու՝ Potage impératrice — հավի բուլյոն, թանձրացրած տապիոկաով, ձվի դեղնուցով և կրեմով, ավելացված են հավի մսի կլոր կտորներ, աքաղաղի միս, աքաղաղի երիկամներ և կանաչ լոբի.։ Potage Fontanges — թարմ կանաչ լոբով պյուրե, խտացված կոնսոմեով, ավելացված շևել և կերվել տերևներ.(շիֆոնադ)։ Soufflé à la Reine — հավի սուպլե՝ տրյուֆելներով։ Sauce vénitienne — սպիտակ գինուց, տաղանդուկի քացախից, սոխ-շալոտից և կերվելից պատրաստված սոուս, որը շաղախված է կարագով և զարդարված կտրատած կերվել ու տաղանդուկով։ Selle de mouton purée Bretonne — ոչխարի սեդլո (հետքի միսը) լոբով պյուրեով, որը խառնար Բրետոնյան սոուսով.։ Poulet à la portugaise — ամբողջ հավ, տապակված՝ ադոբո խյուսով, որը բաղկացած է տոմատից, կարմիր քաղցր պղպեղից, սխտորից, օրեգանոյից, պապրիկայից, կայենի պղպեղից, շագանակագույն շաքարից, կիտրոնի հյութից, սպիտակ գինուց, հավի բուլյոնից և ձիթապտղի յուղից։ Հավը լցոնված է տոմատով և հնդկաձավարով:

Pâté chaud de cailles — տաք թռչնային ուտեստ՝ պատրաստված կռնուտի մսից։ Homard à la Parisienne — լոբստեր, պատրաստված բուլյոնով, կտրատած շերտերով,  զարդարված տոմատի լցոնած մուսսեով, մայոնեզ-գելե խառնուրդով և տրյուֆելով։

Canetons à la rouennaise — տապակած լցոնած մանկադեմուկ (ուկտիկ)։ Ճկույթները և կրծքերը հանվում են, ճկույթները տապակվում են, կրծքերը կտրատվում և դասավորված են լցոնման շուրջ։ Մնացած թռչնի մարմինը սեղմվում է հատուկ մամլիչով՝ հյութը վերցնելու համար, այն ավելացվում է Ռուենյան սոուսին, որով լցոնված ուտուկը մատուցվում է։ (Այս ուտեստը այսօր La Tour d'Argent ռեստորանի գլխավոր signature dish-ներից է)։ Ortolans sur canapés — կենցաղային օվսեա թռչուն (այժմ Եվրոպայում պաշտպանված տեսակ) տոստի վրա։ Aubergines à l’espagnole —սմբուկով ուտեստ՝ լցված կտրատած սմբուկի միջուկով, լոլիկով և խոզապուխտով, վրան՝ թխած Գրյուեր պանիր։ Cassolette princesse (Cassolette argenteuil) — կասսուլե՝ դյուսես կարտոֆիլով և լցոնված սպարագով, հալված կրեմային սոուսով։ CasBombe glacée-ն պաղպաղակի աղանդեր։ Fruit — տարատեսակ պտուղներ։

### Վերականգնում
Ավստրալական շեֆ-խոհարար Շենոն Բենեթը փորձել է վերակերտել բանկետը 2002 թվականին։ Պլանավորմանը ծախսվել է վեց ամիս և որոշ փոփոխություններ կատարվել են հիմնական բաղադրիչների և գինիների բացակայության պատճառով։ Նույնիսկ ժամանակակից համարժեք բաղադրիչներն ու գինիները օգտագործելով՝ մեկ անձի համար ընթրիքի արժեքը կազմել է 7500 դոլար։ 2003 թվականին «Australian Broadcasting Corporation»-ը ցուցադրել է «Երեք կայսրերի ընթրիք» փաստագրական ֆիլմը՝ ներկայացնելով ինչպես սկզբնական բանկետը, այնպես էլ նրա ժամանակակից վերակերտումը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Կատեգորիա:1867 Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Բարձր հասարակություն
Կատեգորիա:Հունիսի 7 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Իրադարձություններ Փարիզում
Կատեգորիա:Փարիզի պատմություն