open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալ-Բատտանի

**Աբու Աբդուլլահ Մուհամմեդ իբն Ջաբիր իբն Սինան ալ-Ռակկի ալ-Հարրանի ալ Սաբի ալ-Բատտանի** (արաբ․՝ أبو عبد الله محمد بن جابر بن سنان الحراني الصابي البتاني‎‎‎‎, ), միջնադարի աստղագետ և մաթեմատիկոս։ Դատելով անունից ծագումով սաբիա է։ Միջնադարյան Եվրոպայում հայտնի է եղել Albategnius լատինականացված անունով։ Ալ-Բատտանին Ալ-Ռակկայում և Դամասկոսում 877 և 919 թվականների միջև անց է կացրել բազմաթիվ աստղագիտական դիտումներ, դրանց արդյունքների հիման վրա կազմել է «Սաբեյական զիջը»։ Ավելի ստույգ, քան Պտղոմեոսը որոշեց դեպի հասարակած արեգակնային ուղեծրի թեքությունը՝ 23°35′41″, և գիշերահավասարի ազդարարումը՝ 54,5″ մի տարով կամ 1° 66 տարում։ Զիջի մեջ մաթեմաթիկական մասում Ալ-Բատտանին նկարագրում է կորնթարդ եռանկյունու հաշման մեթոդները, որը հետագայում զարգացրեցին իսլամական աշխարհի այլ մաթեմատիկոսները։ Ալ-Բատտանին գրել է նաև «Երկնային լուսատունների հեռավորությունների մասին աշխատություն» և մի շարք այլ աստղագիտական աշխատություններ։ Ալ-Բատտանիին նաև հաջողվեց հաշվել արեգակնային տարին, ընդ որում նրա տվյալները լրիվությամբ համապատասխանում են ժամանակակից տվյալներին (24 վայրկյան սխալմամբ)։ Ալ-Բատտանիի Զիջը թարգմանվել է լատիներեն լեզվով 1116 թվականին Պլատոնի (Plato Tiburtinus ) կողմից։ Այն մեծ ազդեցություն է գործել եվրոպական աստղագիտության վրա, ընդհուպ Գեորդ Պուրբախի, Ռեգիոմոնտանի և Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի վրա։

Ալ-Բատտանի պատվին Լուսնի վրա խառնարանը կոչեցին ալ-Բատտանի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
* Матвиевская Г. П., Розенфельд Б. А. Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII—XVII вв.). В 3 т.. — М.: Наука, 1983.
* Матвиевская Г. П. Очерки истории тригонометрии. — Ташкент: Фан, 1990.

## Արտաքին հղումներ
Ал-Батани // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:Աստղագետներ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջնադարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Մերիա

**Մերիա** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում։

## Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 30 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օզուրգեթից հեռու է 13 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ գյուղի բնակչությունը կազմել է 1494 մարդ։ Գյուղը բնակեցված է վրացիներով։

## Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին. գյուղում գտնվում է հերթական կայարանը։

Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Արս ան Ռե

**Արս ան Ռե** (), համայնք Ֆրանսիայում, Պուատու Շարանտա մարզի Ռե գավառում։ Մտնում է Ծովափնյա Շարանտ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Արս ան Ռե շրջանը։ Համայնքի շրջանն է Լա Ռոշելը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 17019։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 1330 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 746 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 546-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 200-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 73.2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 72.2 %)։ 546 աշխատունակ բնակիչներից 502-ը աշխատում էին (272 տղամարդ և 230 կին), անաշխատանք էին 44-ը (19 տղամարդ և 25 կին)։ 200 անգործունակ մարդկանցից 46-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 104-ը թոշակառու, 50-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ․ Արս ան Ռե 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մասիս Ոսկանյան

**Մասիս Արթուրի Ոսկանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, «Կոխիդեի», Հայաստանի երիտասարդական և ազգային հավաքականների կիսապաշտպանը։

## Ակումբային կարիերա
Ծնվել է 1990 թվականի հուլիսի 11-ին, Աբովյանում։ 2009 թվականին պայմանագիր է կնքել «Սերկլ Բրյուգե» ակումբի հետ։ 2010 թվականին տեղափոխվել է Բելգիայի Երկրորդ լիգայում հանդես եկող «Ռուսելարե» ակումբ։ «Ռուսելարեում» խաղացել է 81 խաղ և խփել ընդամենը 1 գնդակ։ 2014-2015 թվականներին խաղացել է «Փյունիկում»։ 2015 թվականին տեղափոխվել է բելգիական «Կոխիդե»։

## Կարիերան հավաքականում
2009-2010 թվականների ընթացքում խաղացել է Հայաստանի ֆուտբոլի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։ 2010 թվականից խաղում է Հայաստանի երիտասարդական հավաքականում։ Երիտասարդական հավաքականում դեբյուտել է Եվրոպայի ֆուտբոլի երիտասարդական առաջնության որակավորման գոտում, 2009 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, Շվեյցարիայի դեմ (1-3)։

2012 թվականին դեբյուտել է Հայաստանի ազգային հավաքականում՝ Սերբիայի դեմ խաղում։ Երիտասարդական հավաքականում մի քանի որակյալ խաղերից հետո մարզչական շտաբը որոշել էր խաղացողին ընդգրկել գլխավոր կազմում։ Այդ խաղում Սերբիան 2-0 հաշվով հաղթանակ տարավ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը footballdatabase.eu կայքում 
* Պրոֆիլը soccerway.com կայքում 
* Պրոֆիլը National Football Teams կայքում

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսելարեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերկլ Բրյուգեի ֆուտբոլիստներ
Մշկամուկ

**Մշկամուկ** (), խլուրդների ընտանիքի գետնափորների կարգի կենդանի է։ «Desmaninae» ենթաընտանիքի երկու տեսակներից մեկը, որը երբեմն առանձնացվում է որպես ընտանիք. երկրորդ տեսակը պիրենեյան մշկամուկն է (Galemys pyrenaicus)։

## Տարածվածություն
Մշկամուկը մնացուկային տեսակ է, բնաշխարհիկ է նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում։ Նախապատմական ժամանակներում հանդիպել է Եվրոպայում մինչեւ Բրիտանական կղզիները։ Նրա ժամանակակից բնական արեալը հիմնականում սահմանափակվում է Դնեպրի, Վոլգայի, Դոնի և Ուրալի ավազաններով։ Հանդիպում է նաեւ Ղազախստանում։ Ուկրաինայում, Լիտվայում և Բելառուսում հազվադեպ է։

## Արտաքին կառուցվածքը
Մշկամուկը փոքրիկ կենդանի է։ Մարմնի երկարությունը 18-22 սմ է, պոչինը՝ նույնպես, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 520 գրամ է։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Պադաունգներ

մինի|Թայլանդաբնակ պադուանգուհի
**Պադաունգներ** (, եզակի՝ պադաունգ, պադոնգ, պադաուն, կայան), կարենների խմբին պատկանող ժողովուրդ, ովքեր բնակվում են Մյանմայում (Բիրմա), հատկապես Կայա նահանգի հյուսիս-արևմուտքում, Կարեն նահանգի հյուսիսում և Շան նահանգի հարավ-արևմուտքում, ինչպես նաև Թաիլանդում։ Խոսում են Տիբեթա-Բիրմանական լեզուների կարենյան ճյուղի կայան լեզվով։

Պադաունգները հիմնականում ապրում են բարձրլեռնային գյուղերում։ Ի տարբերություն բիրմայական այլ ցեղերի, իրենց տները կառուցում են ոչ թե ցցագերանների, այլ հողի վրա։ Աճեցնում են բրինձ։ Այս ցեղի տղամարդիկ հաճախ աշխատում են որպես գրաստավար կամ զբաղվում են փղեր պահելով։ Պադաունգները անիմիզմի հետևորդներ են՝ մշտապես զոհաբերություններ են մատուցում հոգիներին, հատկապես ցեղի գերագույն կանացի հոգուն։

1990-ական թվականներին Բիրմայի զինվորական խունտայի հետ կոնֆլիկտների և հարկադրաբար վերաբնակեցնելու քաղաքականության պատճառով, պադաունգները գաղթել են հարևան Թաիլանդ, որտեղ ապրում են սահմանամերձ գյուղերում։

Պադաունգ ցեղի կանայք հինգ տարեկան հասակից պարանոցի վրա կրում են պղնձյա պարուրաձև օղակներ։ Հետզհետե օղակների քանակը (պարույրների շրջանակը) ավելացնում են, որը երկար պարանոցի պատրանք է ստեղծում։ Մեծահասակ կանանց օղակների քանակը կարող է հասնել երկու տասնյակի, իսկ զանգվածը 4-5 կգ-ի։ Հաճախակի օղակները ըստ ցանկության կամ անհրաժեշտության դեպքում հանում են և կրկին հագցնում պարանոցին։ Դա առողջական խնդիր չի առաջացնում։ Իսկ օղակներից ընդհանրապես հրաժարվելու դեպքում պարանոցը 1-3 տարվա ընթացքում ընդունում է իր սովորական տեսքը։ Հաճախ պարույրները ավելորդ անգամ բարձրացվում են, որի պատճառով ստիպված են լինում գլուխը մշտապես պահել վեր։ Այդ դեպքերում կանայք կորցնում են գլուխը պտտելու կամ խոնարհելու ունակությունը, քանի որ այդ պատճառով շարժումներ կատարելը պարզապես բավականին բարդանում է և դա անատոմիական փոփոխությունների արդյունք չի հանդիսանում։ Միաժամանակ այդպիսի պարույրները հանելիս առկա է պարանոցը կոտրելու վտանգ, քանի որ պարանոցի մկանները կարող են ատրոֆիայի ենթարկվել (բթանալ)։ Սակայն այդպիսի դեպքեր հազվադեպ են լինում։ Ռենտգեն հետազոտությունները ցույց են տվել, որ օղակների հաշվին պարանոցը երբեք չի երկարում, այլ դեֆորմացվում է ուսերի շրջանը։ Ուսագոտին օղակների ծանրության տակ աստիճանաբար ցած է իջնում, քանի որ այն միացված է կմախքին ընդամենը մեկ հոդի միջոցով։ Արդյունքում ստեղծվում է երկար պարանոցի պատրանք, սակայն իրականում պարանոցը ոչ մի փոփոխության չի ենթարկվում։ Հետաքրքիրն այն է, որ օղակները տեսնելու նպատակով այս ցեղի գյուղեր են այցելում տարեկան հազարավոր տուրիստներ։ Կանայք օղակներ կրում են նաև ձեռքերին և ոտքերին։

Օղակներ կրելու ավանդույթի իմաստը պարզ չէ՝ կան բազմաթիվ վարկածներ, սակայն միանգամայն հասկանալի է, որ երկար պարանոցը համարվում է գեղեցկության խորհրդանիշ։

Պարանոցին օղակներ կրելու ավանդույթ ունեն նաև հարավային Աֆրիկայում բնակվող նդեբելե ցեղի կանայք։

Կատեգորիա:Թաիլանդի ազգեր
Կատեգորիա:Մյանմայի ազգեր
Պարային Եվրատեսիլ 2008

**Պարային Եվրատեսիլ 2008** (), երկրորդ պարային Եվրատեսիլը, որը կազմակերպել է Եվրոպական հեռարձակողների միությունը (ԵՀՄ)։

Մրցույթը տեղի է ունեցել Գլազգո քաղաքում 2008 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, Շվեդիայի կոնֆերանս կենտրոնում, իսկ կանոնները նույնն էր ինչպես Պարային Եվրատեսիլ 2007 մրցույթը։

Մրցույթի հիմնական փոփոխությունը այն էր, որ զույգերից մեկը պետք է լիներ պրոֆեսիոնալ, իսկ մյուստ ոչ պրոֆեսիոնալ։ Պարային Եվրատեսիլ 2008-ի հիմանական մասնակիցները տեղի «Պար աստղերի հետ» հաղորդման մասնակիցներն էին։ Մրցույթը ներկայացել է նաև մեկ ուրիշ փոփոխությամբ, որի համաձայն զույգերը պետք է ներկայացնեին միայն մեկ պարային կատարում, սակայն պարային համարների տևողությունը ավելացել էր 2 րոպեով։ Պարային համարները կարող էին լինել տարբեր ոճերի, ըստ մասնակիցների ցանկությամբ, սակայն հագուստները պետք է լիներ իրենց ազգային գույներով և տարազներով։

## Մասնակիցների ցուցակ

## Քվեարկություն

### 12 միավորներ

### Հեռուստադիտողի քվեարկություն
* *1*  - **134**
* *2*  - **103**
* *3*  - **97**
* *4*  - **78**
* *4*  - **78**
* *6*  - **61**
* *7*  - **54**
* *8* - **40**
* *9*  - **39**
* *10*  - **34**
* *11*  - **32**
* *11*  - **32**
* *13*  - **29**
* *14*  - **1**

## Միջազգային քվեարկություն ն հեռուստահաղորդում
### Խոսնակներ

#  - Կարին դա Սիլվա
#  - Մարվին Վոլֆ
#  - Իենս Բլաուենֆենդ
#  - Ուսնիա Մախարամովա
#  - Բրայն Օսմոնդ
#  - Յանա Պելկոնեն
#  - Մարկուս վան Տեիլինգեն
#  - Օդրուիս Գիրժադաս
#  - Կառոլ Սմաիլ
#  - Լարիսա Վերբիցկայա
#  - Ռիկա Վագիաննին
#  - Խելեհա Կոէլո
#  - Աննա Պոպեկ
#  - Յուլիա Օկրոպիրոզդե

### Մեկնաբաններ

;Մասնակցող երկրներ
*  - Անդի Կնոլ և Նիկոլ Բերնս-Խանսեն(ORF 2)
*  - Լեյլա Ալիեվա և Մուրադ Ռագիմով (Ictimai TV))
*  - Լեն Գուդման և Կռեյգ Ռեվել Խորվուդ (BBC One)
*  - Մարիա Կոզակոու և Վոուլա Սանտոռինեու (ERT2)
*  - Սիսսե Ֆիսկեր և Կլաուս Լարսեն(DR1)
*  - Մայքլ Ֆլետլի և Բայան Ռոդմոնդ(RTÉ One)
*  - Աստա Էնիկիտե և Վիրգիննիյուս Բիսոցկաս (LTV)
*  - Լյուսիլ Բեռներ և Կոռ վան դե Ստրոետ (NPO 1)
*  - Արթուր Օրցեքս և Զբիգնեվ Զասադա (TVP2)
*  - Իզաբել Անգելինո և Ալբերտո Ռոդրիգես (RTP1)
*  - Յանա Չուրիկովա և Ստանիսլավ Պոպով (Первый канал)
*  - Տումուռ Միռոսնիչենկո և Միռոսլավ Կեբա(NTU)
*  - Դավիդ Խելենիուս և Տոնի Իռվինգ(TV4)
;Չմասնակցող երկրներ
*  - Լեոն Մենկշի (RTSH)
*  - Ֆելիքս Խաչատրյան և Հրաչուհի Ութմազյան (Հ1)
*  - Դենիս Կուրյան և Տատյանա Բոնդարչուկ (Բելառուս 1)
*  - Деян Кукрич (BHT1)
*  - Մելինա Կարագեորգինա(PIK 2)
*  - Եվա Մարիա Իոնստոդիր(RÚV)
*  - Սանդրա Դեվինու(TVE2)
*  - Էիլին Մոնտեվզին(TVM)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* ESCKaz - Պարային Եվրատեսիլի մասին

Կատեգորիա:Մրցույթներ
Ստեփան Լիսիցյանի կիսանդրի (Երևան)

**Ստեփան Լիսիցյանի կիսանդրի**, հուշարձան Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ Ստեփան Լիսիցյանի անվան հ. 34 դպրոցի առջև։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Տեղադրվել է 1982 թվականին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան
* Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Արևշատյան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1982 քանդակներ
Աղասի Խանջյանի կիսանդրի (Երևան)

**Աղասի Խանջյանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ Աղասի Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոցի առջև։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Տեղադրվել է 1987 թվականին։
ձախից|մինի
## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Հրանտ Հովսեփյան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Վարդենիս)

**Սուրբ Հակոբ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արագածոտնի մարզի Վարդենիս գյուղում։

## Պատմություն
Սուրբ Հակոբ եկեղեցին գտնվում է Ապարանի Վարդենիս գյուղում (նախկինում՝ Գյուլլուջա, Քյուլլուջա)։ Հայաստանի ազգային արխիվում պահպանվում են գյուղի Ս. Հակոբ եկեղեցու 1853-1879 թթ. և 1901-1918 թթ. չափաբերական ծխամատյանները, որտեղ գրանցված են այդ թվականների ծնունդները, մկրտությունները, ամուսնությունները և մահերը։ Վարդենիս (Քյուլլուջա) գյուղի բնակիչների խնդրանքով 1844 թ. հունվարի 29-ին Ս. Գայանե եկեղեցում Հովհաննես Տեր-Մինասյանը  ձեռնադրվել է քահանա։
Եկեղեցին վերաօծվել է 2012 թվականին։ Վերաօծումից հետո դարձել է գործող եկեղեցի և եկեղեցական արարողությունը Սուրբ Հակոբ եկեղեցում կատարում է Տեր Մուշե Վահանյանը։

1887 թ. տվյալներով գյուղի եկեղեցու քահանաներ են եղել Տեր Նիկողոսը և Տեր Համազասպը։

Եկեղեցու պատին կա արձանագրություն.

2012 թվականին եկեղեցու տարածքում «Պապենի Նարեկ» անվամբ սրբավայրի տեղում կառուցվել և նույն թվականի օգոստոսի 25-ին օծվել է «Սուրբ Նարեկ» մատուռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Հայկական վիրտուալ համալսարան

**ՀԲԸՄ Հայկական վիրտուալ համալսարան,** (ՀՎՀ) հավատարմագրված օնլայն ուսումնական հաստատություն, որ հայագիտական առարկաներ է դասավանդում նոր տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Չնայած համալսարանը հիմնված է Երևանում, այն հիմնականում ծառայում է հայկական սփյուռքին, ուր հայոց լեզու սովորելու հնարավորությունները համայնքից համայնք տարբեր են։ ՀՎՀ-ի առաքելությունն է կրթությամբ հետաքրքրված բոլոր անձանց հնարավորություն տալ ստանալ հայկական համապարփակ կրթություն՝ անկախ տարիքից, բնակության վայրից կամ գիտելիքների մակարդակից։ ՀՎՀ-ի առաքելությունն է նաև ստեղծել կրթական վիրտուալ համայնք, որը կարող է խթանել ինչպես մշակութային կրթությունը, այնպես էլ սոցիալական հաղորդակցությունը այն ուսանողների շրջանակներում, ովքեր ցանկանում են շարունակել իրենց կրթությունը հայագիտության բնագավառում։ Ներկայումս ՀՎՀ-ն իր ծառայություններ է մատուցել մոր 4000 ուսանողի աշխարհի 75 երկրներից։ ՀՎՀ ուսանողները կարող են յուրաքանչյուր ավարտած դասընթացից կուտակել կրեդիտներ՝ արդյունքում ստանալով վկայական, դիպլոմ և/կամ մագիստրոսի կոչում։ Ուսանողները նաև կարող են փոխանցել ՀՎՀ դասընթացների կրեդիտները աշխարհի տարբեր համալսարաններ և ուսումնական հաստատություններ։

Անդրանիկ ուսումնական շրջանը մեկնարկեց 2009 թվականին հայոց լեզվի և հայոց պատմության դասընթացնեով։ Այսօր ՀՎՀ դասընթացները հասանելի են տարբեր մակարդակներով և դասավանդման 7 լեզուներով՝ արևելահայերեն, արևմտահայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, իսպաներեն և թուրքերեն։

## Պատմություն
Հայկական վիրտուալ համալսարանի գաղափարը ծնվեց և ծրագիրը նախագծվեց 2004 թվականին՝ ՀԲԸՄ Սիլիկոն Վելի մասնաճյուղի նախագահ Երվանդ Զորյանի կողմից։ Ծրագրի նպատակն էր ապահովել այն ուսանողների կրթական պահանջները, ովքեր ցանկանում են սովորել հայոց լեզու, հայոց պատմություն ու մշակույթ, բայց հնարավորություն չունեն սովորելու իրենց համայնքներում դպրոցների բացակայության պատճառով։ Նախագծի նպատակն էր նաև հայագիտության ոլորտում առաջարկել նորարարական մոտեցմամբ և նոր տեխնոլոգիաներով մատուցվող մի ծրագիր, որը կգրավեր այսօրվա ուսանողին։

2013 թվականին Գրանադայի համալսարանի հետ սկսված համագործակցության արդյունքում ՀՎՀ-ի արևելահայերեն լեզվի դասընթացները առաջակվեցին Գրանադայի համալսարանի ուսանողների՝ որպես երրորդ օտար լեզու։2014 թվականին ՀՎՀ-ն վերաիմաստավորեց հայկական փորձը՝ ներկայացնելով նոր բազմահարթակ մեդիա արտադրանք՝ ՀՎՀ մուլտիմեդիա էլ. գրքերի շարքը , որն ընդգրկում է Հայաստանին վերաբերող թեմաների լայն շրջանակ՝ պատմություն, մշակույթ, ինչպես նաև արդի թեմաներ։ ‹‹Հայկական լեռնաշխարհ›› խորագրով էլեկտրոնային գիրքի թողարկմամբ, որն առաջինն է ինտերակտիվ թվային գրքերի շարքում, սկիզբ դրվեց ՀՎՀ-ի ընդլայնմանը նոր և հետաքրքիր ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ
Յանա Յազովա

**Յանա Յազովա** (, գրական անունը՝ Լյուբա Թոդորովա Գանչևա, Liuba Gantcheva, ), բուլղարացի մտավորական, գրող։

## Կենսագրություն
Յանա Յազովան ծնվել է բուլղարական Լոմ քաղաքում։ 1935 թվականին ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի սլավոնական բանասիրության ֆակուլտետը։ Սորբոնում ուսանել է ֆրանսիական բանասիրություն։ 1940 թվականին տպագրվել են նրա «Վերջին հեթանոսը» պատմական դրաման և «Կապիտան» նովելը։ 1942-1943 թվականներին համագործակցելով Ալեքսանդր Բալաբանովի հետ, խմբագրել է մանկական *Blok* ամսագիրը։

Նրա պոեզիան թարգմանվել է էսպերանտո լեզվով, չեխերեն, սերբերեն, ուկրաիներեն։ Ճամփորդել է Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում, գրել է նաև իր ճամփորդությունների մասին։

Նրա «Ալեքսանդր Մակեդոնացի» վեպը և «Բալկաններ» եռագրությունը տպագրվել են հետմահու։

1974 թվականին Սոֆիայի իր բնակարանում նրան գտել են սպանված։

## Ընտրյալ երկեր
* Yazove, պոեզիա (1931)
* Revolt, պոեզիա (1934)
* Crosses, պոեզիա (1935)
* Ana Dyulgerova, նովել (1936)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Էդման Այվազյան

**Էդման Այվազյան** (Էդիկ Այվազյան, ), հայ նկարիչ։ Ծովանկարիչների թագավորական միության անդամ (2002 )։ Լոնդոնի գեղանկարիչների թագավորական ինստիտուտի անդամ (2006)։

## Կենսագրություն
Էդման Այվազյանը ծնվել է Թեհրանում։ 1939-1948 թվականներին սովորել է Թեհրանի Թամադոն միջնակարգ դպրոցում, 1964-1966 թվականներին՝ Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1948 թվականին մասնակցել է պատանի նկարիչների ցուցահանդեսին և արժանացել մրցանակի։ 1958 թվականին Իրանի կողմից ընտրվել է Վենետիկի Բիենալեի մասնակից և արժանացել է Արվեստի և մշակույթի նախարարության առաջին մրցանակին։ 1960-1974 թվականներին աշխատել է ճարտարապետության բնագավառում (Գաջերե հյուրանոց, Թոմասյան դպրոց)։ Ստեղծել է Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու տաճարի պատկերները։

1973 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն։ 1980 թվականին գծագրել է Աբդուլազիզ թագավորի անվան օդանավակայանի Մեծ մզկիթի ինտերիերը, Ռիադ։

Էդման Այվազյանն անդրադարձել է «Սասունցի Դավիթ» էպոսին, նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի երկերը, ստեղծել է դիմանկարներ, ծովանկարներ։ Այվազյանի ստեղծագործությունները գտնվում են տարբեր եկեղեցիներում, թանգարաններում՝ Լազար պատկերասրահ, Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարան։

2015 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Արշիլ Գորկի» մեդալով։

## Ցուցահանդեսներ
1950-1990 թվականներին անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ է ունեցել Իրանում, Հայաստանում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում։

«Մշակույթ միության» պարսկահայ նկարիչների խմբակային ցուցահանդես, 1949 
* Խմբակային ցուցահանդես «Գարուն» ակումբ, Թեհրան, 1950
* Մշակութային կապերի համամիութենական ընկերության ամենամյա ցուցահանդես, Թեհրան, 1950-1951 թ
* Խմբակային ցուցահանդես «Իրան-ԱՄՆ» ընկերություն, Թեհրան, 1952 
* Ժամանակակից արվեստագետների խմբակային ցուցահանդես, Թեհրան, 1954 , 1955 
* Անհատական ցուցահանդես «Իրան-ԱՄՆ» ընկերություն, Թեհրան, 1956 
* Գրաֆիկական աշխատանքների անհատական ցուցահանդես, Գիլդհոլ, Լոնդոն, 1967 
* Անհատական ցուցահանդես, Գյուլբենկյան սրահ, Լոնդոն, 1982 
* Անհատական ցուցահանդես, Գորկի սրահ, Նյու Յորք, 1983 
* Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, 1987 
* Ցուցահանդես Արարատ ակումբում, Թեհրան
* Կոմիտասին նվիրված խմբակային ցուցահանդես-փառատոն, Կանադա, 2009 
* «Հայրենիքի գույները», Երևան, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, 2015
* «Հանդիպում ընկերոջս՝ Սարգիս Մուրադյանի հետ», Սարգիս Մուրադյան պատկերասրահ, 2016

## Պատկերասրահ

Edman Ayvazyan 1.JPG| Էդման Այվազյան
Adman Ayvazyan 2.JPG|«Արշիլ Գորկի» մեդալով պարգևատրվելիս
Edman Ayvazyan Exhibition 1.JPG|«Հայրենիքի գույները» ցուցահանդեսը ՀԱՊ-ում
Edman Ayvazyan exhobition 2.JPG|«Հայրենիքի գույները» ցուցահանդեսը ՀԱՊ-ում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Վիրտուալ համալսարան

**Վիրտուալ համալսարան,** կրթական հաստատություն, որն ապահովում է բարձրագույն կրթության ծրագրեր էլեկտրոնային մեդիայի, այս դեպքում ինտերնետի միջոցով։ Որոշ համալսարաններ ֆիզիկապես գոյություն ունեցող ուսումնական հաստատություններ են, որ ապահովում են առցանց ուսուցում՝ որպես համալսարանի ընդլայնված դասընթացների մի մաս, մինչդեռ մյուսները բացառապես առաջարկում են առցանց դասընթացներ։ Սրանք համարվում են հեռավար ուսուցման մի տեսակ։ Վիրտուալ համալսարանների նպատակն է կրթություն ապահովել բնակչության այն հատվածի համար, ովքեր չեն կարողանում հաճախել ֆիզիկապես գոյություն ունեցող ուսումնական հաստատություն, այնպիսի պատճառներով, ինչպիսիք են հեռավորությունը, երբ ուսանողները շատ հեռու են ապրում են ուսումնական հաստատությունից, որպեսզի հաճախեն կանոնավոր դասընթացների, և ճկունությունը. որոշ ուսանողներ ճկուն գրաֆիկի կարիք ունեն, որպեսզի տանը սովորեն այն ժամանակ, երբ իրենց է հարմար։
Վիրտուալ համալսարանում ուսուցումը իրականացվում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների միջոցով, ինչպիսիք են վեբ կայքերն ու էջերը, էլ. փոստը և այլ ցանցային աղբյուրներ։

## Պատմություն
Բոլոր տեսակների և բոլոր սերունդների հեռավար ուսուցմանը բնորոշող հատկությունը ուսանողի և ուսուցչի տարանջատումն է ժամանակի և տարածության մեջ։ Հեռավար կրթությունը կարելի է դիտել որպես առցանց ուսուցման նախնական տարբերակ։ Երբ առաջին անգամ ի հայտ եկավ «վիրտուալ» տերմինը, այն կիրառվեց այնպիսի բաների հետ, որոնք կապված էին համակարգչի հետ, ինչպես օրինակ վիրտուալ հիշողությունը։ Ժամանակի ընթացքում, ածականը սկսեց կիրառվել այնպիսի առարկաների հետ, որոնք ֆիզիկապես գոյություն ունեն և ստեղծվել են կամ իրականացվում են համակարգիչների միջոցով։Միացյալ Թագավորության Բաց համալսարանը աշխարհում հեռավար ուսուցման առաջին հաջող գործող համալսարան է համարվում։ Այն հիմնադրվել է 1960-ականներին այն համոզմամբ, որ տեղեկատվական հաղորդակցական տեխնոլոգիաները կարող են ապահովել բարձրորակ կրթություն այն մարդկանց համար, ովքեր հնարավորություն չունեն հաճախելու ավանդական համալսարաններ։

## Դասավանդման եղանակներ

Երբ առաջին անգամ սկսվեցին օնլայն դասընթացներ առաջարկվել, դասավանդման հիմնական եղանակը երկկողմանի տեսաձայնային ցանցն էր։ Այժմ վիրտուալ ուսուցման ծրագրերը մեծ մասամբ հիմնված են այսօր շատ հայտնի մուլտիմեդիա տեխնոլոգիաների վրա։ Այս առցանց դասավանդման ձևերը օգտագործվում են, ապահովելու հասանելիություն այնպիսի ծրագրերի և ծառայությունների համար, որոնք առկա են ցանկացած պահի և ցանկացած վայրում։ 
Վիրտուալ կրթության դասվանդման եղանակների մեջ կան դասընթացներ, որոնք հիմնված հիպերտեքստի, տեսանյութերի, աուդիո նյութերի, էլեկտրոնային նամակների և տեսակոնֆերանսների վրա։

## Տես նաև

*Հայկական վիրտուալ համալսարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեռավար ուսուցում
Արկադիևկա (այլ կիրառումներ)

**Արկադիևկա**, կարող է վերաբերել՝

* Արկադիևկա - գյուղ, Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում
* Արկադիևկա - գյուղ, Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանում
Չավդար Մութաֆով

**Չավդար Մութաֆով** (, ), բուլղարացի ճարտարապետ, գրող, երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում համարվել է առաջատար էքպրեսիոնիստ գրող։ Հանդես է եկել նաև «Չավդար» անունով։

## Կենսագրություն
Չավդար Մութաֆովը ծնվել է բուլղարական Սևլիևո քաղաքում։ 1908-1914 թվականներին Մյունիխում ուսանել է ճարտարապետություն։ Ամուսնացել է Ֆանի Պոպովա-Մութաֆովայի հետ։

Մութաֆովն աշխատել է որպես ճարտարապետ։ Տպագրել է էսսեներ *Zlatorog* (Ոսկեղջյուր) ամսագրում, հարցազրույցներ է ունեցել ժամանակակից արվեստի, երաժշտության, ֆիլմերի և արդյունաբերական դիզայնի մասին։ Բացի էսսեներն ու վեպերը գրել է գրոտեսկ ժանրի գործեր, կարճ պատմվածքներ։ Նրա ստեղծագործությունները գրաքննության են ենթարկվել Բուլղարիայում կոմունիստական վարչակարգի օրոք։

Մահացել է 1954 թվականին Սոֆիայում։

1993 թվականին տպագրվել է նրա էսսեների ընտրանին։

## Ընտրյալ երկեր
* Zeleniiat kon (Կանաչ ձին), էսսե (1920)
* Diletant (Դիլետանտ), վեպ (1926)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Տղամարդ վիպասաններ
Հարձակում Բոմակոյի հյուրանոցում

**Հարձակում Բոմակոյի հյուրանոցում**, զինված մարդկանց ահաբեկչական հարձակում 2015 թվականի նոյեմբերի 20-ին Մալիի մայրաքաղաքի Radisson հյուրանոցում։ Ըստ ԶԼՄ-ների տեղական ժամանակով 7:00-ին ահաբեկիչները գրոհով մտել են հյուրանոց և պատանդ են վերցրել 170 հոգի՝ 140 այցելու և 30 հոգի աշխատակազմից, զոհվել է է մոտավորապես 18 հոգի։ Պատանդ վերցված մարդկանցից մի մասին՝ մոտ 100 հոգու, ով կարողացել է Ղուրանից հատվածներ կարդալ, ահաբեկիչները բաց են թողել։

Հարձակման պատասխանատվությունը իր վրա է վերցրել Ալ Քաիդա ահաբեկչական կազմակերպության հետ կապված «Ալ Մուրաբիտուն» խմբակցությունը։

Ավելի ուշ՝ ըստ BBC-ի, պատանդները գրոհով ազատվել են։ Հատուկ ստորաբաժանումները հյուրանոցում պատանդների 27 դիակ են գտել։ Գործողության ընթացքում երեք ահաբեկիչ է զոհվել։

## Դեպքերի ընթացքը
Ահաբեկիչները հյուրանոցին մոտեցել են դիվանագիտական մեքենաներով։ Հարձակվողները չճշտված տվյալներով 2-5 հոգի են եղել։ Վիրավորելով հյուրանոցի պահակին Ալահ աքբար գոչելով խուժել են հյուրանոց և պահանջել մարդկանց հավաքվել սպասասրահում։

Ահաբեկիչները պատանդների մի մասի հետ բարիկադավորվել են վերջին՝ յոթերորդ հարկում։ Մնացած պատանդները իրենց սենյակներում են մնացել։ Մալիի հատուկ ստորաբաժանումներին օգնության են ժամանել ֆրանսիացի և ամերիկացի ոստիկաններ։ Պատանդներին ազատելու գործողությունները տևել են մոտ 5 ժամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:2015 ահաբեկչություններ
Կատեգորիա:2015 զանգվածային սպանություններ
Կատեգորիա:2015 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն
Արս սյուր Ժիրոնդ

**Արս սյուր Ժիրոնդ** (), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ռե գավառում։ Մտնում է Կոզ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սենտ։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 17015։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 661 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 416 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 314-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 102-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 75.5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67.5 %)։ 314 աշխատունակ բնակիչներից 279-ը աշխատում էին (150 տղամարդ և 129 կին), անաշխատանք էին 35-ը (17 տղամարդ և 18 կին)։ 102 անգործունակ մարդկանցից 21-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 45-ը թոշակառու, 36-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ․ Արս սյուր Ժիրոնդ 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լյոտո

**Լյոտո**, փոքր կղզի Նիգեր գետում։ Երկարությունը կազմում է 16 կիլոմետր, լայնությունը՝ 4 կիլոմետր, իսկ մակերեսը՝ 40 կիլոմետր քառակուսի։ Կղզուն բնորոշ են սեզոնային հեղեղված հողերը, հետևապես՝ խիտ ու փարթամ խոտածածկույթը։

## Հակամարտություններ
Լյատան մի քանի փոքր կղզիների հետ միասին գտնվելով Նիգեր գետում երկար ժամանակ հանդիսացել է առճակատման օբյեկտ Նիգերիայի և Բենինի համար, որոնց հակամարտությունը սկսվել էր դեռևս այն ժամանակ, երբ գաղութներ էին հանդիսանում Ֆրանսիայի համար։ Պատերազմը սկսվել էր 1963 թվականին, բայց ի վերջո այն լուծվեց խաղաղ ճանապարհով։ 2001 թվականին երկրների հարցը ձգվեց և հասավ միջազգային դատարան։ 2005 թվականի հուլիսի 12-ին դատարանը վճռեց կղզին հանձնել Նիգերիային։

## Գրականություն
* Decalo, Samuel (1997). Historical Dictionary of the Niger (3rd ed.). Boston & Folkestone: Scarecrow Press. ISBN 0810831368. :p.&nbsp;37 
* Fabio Spadi (2005) The ICJ Judgment in the Benin-Niger Border Dispute: the interplay of titles and ‘effectivités’ under the uti possidetis juris principle, Leiden Journal of International Law 18: 777—794

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիգերի կղզիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կղզիներ
Ռիչարդ Հարիս

**Ռիչարդ Սենտ Ջոն Հարիս** (, ), իռլանդացի դերասան, երաժիշտ, գրող և ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ռիչարդ Հարիսը ծնվել է 1925 թվականին, Լոնդոնում։ Դերասան է դարձել ոչ միանգամից։ Կատարել է մի շարք աշխատանքներ, միաժամանակ սովորել է թատերական արվեստի բարձրագույն դպրոցում։ Նկարահանվել է տասնյակ ֆիլմերում, այդ թվում Միքելանջելո Անտոնիոնիի «Կարմիր անապատը» (1964), Անտենի Մաննի «Տելեմակի հերոսները» (1965), Ջոն Հյուստոնի «Ավետարանը» (1965), Մարտին Ռիտի «Պատվերով դավաճան» (1970), ազգությամբ հայ՝ Ռիչարդ Սարաֆյանի «Վայրի կառախումբը» (1971), Ռիչարդ Լեստերի «Սարսափ «Բրիտանիկի» վրա» (1975), Գեորգի Պան Կոսմատոսի «Կասանդրա Կրոսինգ» (1976), Աշլիյ  Լաձարուսի «Ոսկե ժամադրություն» (1977), Էնդրյու Մկիագլենի «Ծովի գայլերը» (1980), Պիտեր Կարտերի «Բարձր Կետ» (1981), «Տարզան-մարդակապիկը» (1982) և այլն։ 1963 թվականին Կաննում կայացած 16-րդ միջազգային փառատոնում Հարիսն արժանանում է լավագույն դերակատարման համար սահմանված մրցանակին)։ Այնուհետև 1971 թվականին, Անգլիայում կայացած փառատոնում Հարիսն արժանանում է արծաթյա մրցանակի նկարահանվելով Կեն Հյուսսի «Կրոմվել» ֆիլմում։
Հարիսը Կաննի կինոփառատոնի, Գրեմմիի և Ոսկե գլոբուսի դափնեկիր է։ Խաղացել է Հարրի Փոթթերի մասին պատմող առաջին և երկրորդ ֆիլմերում՝ մարմնավորելով Հոգվարթսի տնօրեն Ալբուս Դամբլդորի դերը։ Խաղացել է նաև Գլադիատոր ֆիլմում՝ մարմնավորելով Մարկոս Ավրելիոսին։

Մահացել է 2002 թ-ին և համաձայն նրա կամքի իր աճյունի մնացորդները թափվել են Բահամյան Կղզիների վրա, որտեղ նա ապրել է իր կյանքի վերջին տարիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ռիչարդ Հարիսը peoples.ru կայքում
* Հարիսի ֆան կայքը 

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի երգիչներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Ֆանի Պոպովա-Մութաֆովա

**Ֆանի Պոպովա-Մութաֆովա** (, ), բուլղարացի գրող, որի գեղարվեստա-պատմական ստեղծագործությունները համարվում են բեսթսելեր։

## Կենսագրություն
Ֆանի Պոպովան ծնվել է Սևլիևոյում՝ բուլղարական բանակի սպա Դոբրի Պոպովի ընտանիքում։ Կրթությունն ստացել է Սոֆիայում, Թուրինում, Իտալիա։ 1922 -1925 թվականներին երաժշտական կրթություն է ստացել Գերմանիայում։ Անդրանիկ ստեղծագործությունները տպագրվել են *Vestnik na Zenata*, * Bulgarska misul* and *Zlatorog* ամսագրերում։

Նրա ստեղծագործությունները 1930-1940-ական թվականներին վաճառվել են ռեկորդային թվաքանակով։

Ֆանի Պոպովա-Մութաֆովան միացել է 1941 թվականին Յոզեֆ Գեբելսի հիմնադրած «Եվրոպացի գրողների միությանը» (Europäische Schriftstellervereinigung)։

Կոմունիստական ռեժիմի օրոք 7 տարի դատապարտվել է ազատազրկման իր գրվածքների համար, 11 ամիս հետո առողջական խնդիրների պատճառով ազատվել է պատժից, սակայն նրան թույլ չեն տվել 1943-1972 թվականներին տպագրելու որևէ ստեղծագործություն։ Ապրուստ վաստակելու համար թարգմանություններ է արել իտալերենից։

Ամուսանցել է բուլղարացի գրող Չավդար Մութաֆովի հետ։

Մահացել է Սոֆիայում՝ 74 տարեկան հասակում։

## Ընտրյալ երկեր
* *Солунският чудотворец*, պատմավեպ (1929-30)
* *Недялка Стаматова* (1933)
* *Дъщерята на Калояна* (Կալոյանի դուստրը), պատմավեպ(1936)
* *Иван Асен II* (Իվան Ասեն II), պատմավեպ (1936)
* *Д-р П. Берон* (Բժիշկ Պետար Բերոն, պատմավեպ (1972)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հրապարակախոսներ
1492։ Դրախտի գրավում

**«1492։ Դրախտի գրավում»** (), ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Իսպանիայի համատեղ արտադրության պատմական ֆիլմ։ Ֆիլմը նկարահանված է Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնաբերման 500 ամյակին։ Ֆիլմի ռեժիսորը Ռիդլի Սքոթն է։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնաբերման մասին և ցույց տալիս այդ բացահայտման ազդեցությունը Ամերիկայի աբորիգենների, Եվրոպայի և հենց Կոլումբոսի վրա։

## Արտադրություն
Ֆիլմի սցենարը գրել է ֆրանսուհի լրագրող Ռոզելին Բոշը, որը տվել է պրոդյուսեր Ալեն Գոլդմանին։ Ռիդլի Սքոթը ռեժիսորի թեկնածուների ցուցակում առաջինը չէր, նրանից առաջ դիտարկվում էին Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպոլան, Ռոլան Ժոֆֆեն, Օլիվեր Սթոունը և Դավիդ Փաթմենը։ Սկոթը, ով վաղուց երազում էր աշխատել պատմական ֆիլմի վրա, այլ կինոմատոգրաֆիկական նախագծում՝ «Քրիստափոր Կոլումբոս. Ամերիկայի հայտնաբերումը» ֆիլմում համարվում էր պոտենցիալ ռեժիսոր, որը Ալեքսանդր և Իլիա Զալկինդների արտադրություն էր։

Քրիստափոր Կոլումբոսի դերը խաղացել է ֆրանսիացի դերասան Ժերար Դեպարդիեն, ում Ռիդլի Սքոթը այդ դերի համար համարում էր իդեալական թեկնածու։ Թագուհի Իզաբելլա Կաստիլացու դերը սկզբում տրված էր Անժելիկա Հյուստոնին, բայց հետո տրվեց Սիգուրնի Ուիվերին, ով առաջ Սքոթի հետ «Ուրիշը» ֆիլմում աշխատել էր։ Տեխնիկական անձնակզմից ռեժիսորի հետ աշխատել են նկարիչ-բեմադրող Նորիս Սպենսերը, կոմպոզիտոր Վանգելիսը, օպերատոր Ադրիան Բիդլը և բեմանկարիչ Էնն Մոլոն։

## Շահույթ
Չնայած, որ ֆիլմի բյուջեն 44 միլիոն դոլար էր, այն ԱՄՆ-ում հավաքեց ընդամենը 7,2 միլիոն դոլար։

## Դերերում
* Ժերար Դեպարդիե - Քրիստափոր Կոլումբոս
* Արմանդ Ասանտե - Գաբրիել Սանչես
* Սիգուրնի Ուիվեր - Իզաբելլա I
* Լորեն Դին - Ֆերդինանդ Կոլումբոս
* Անխելա Մոլինա - Բեատրիս Էնրիկե դե Արենա
* Քևին Դան - կապիտան Մենդես
* Առնոլդ Վոսլու - Էռնանդո դե Գևարա

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''1492 Conquest of Paradise'' at Rotten Tomatoes

Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1992 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Միջնադարի թեմատիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիդլի Սքոթի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Հյուսիսային Ամերիկայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Էթելրեդ II

**Էթելրեդ II** (, , ), Անգլիայի արքա 978 - 1013 և 1014—1016 թթ.: Նրան նախորդել է Էդվարդ Տառապյալը, իսկ հաջորդել է Կանութ դանիացին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
Կանութ Դանիացի

**Կանութ դանիացի կամ Սվեն Երկարամորուս** (, , , ), Անգլիայի, Դանիայի և Նորվեգիա արքա 1013 - 1014 թթ.։ Նրան նախորդել է Էթելրեդ II-ը, իսկ հաջորդել է Հարոլդ I-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Լեոպոլդ I

**Լեոպոլդ I** (), Բելգիայի թագավորության I արքան, որը կառավարել է 1831 թվականի հուլիսի 21-ից մինչև 1865 թվականի դեկտեմբերի 10-ը։ Նրան հաջորդել է Լեոպոլդ II-ը։ Ունեցել է գեներալ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Բավական երկար տարիներ ապրել և ծառայել է Ռուսական կայսրությունում։

Ժանտախտի ավարտից հետո Վիեննայում կառուցել է սուրբ Պետրոս եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Լեոպոլդ II

**Լեոպոլդ II** (, ), Բելգիայի երկրորդ արքան է, ով կառավարել է 1865 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 1909 թվականի դեկտեմբերի 17։ Հաջորդել է իր հորը Լեոպոլդ I-ին։ Նրան հաջորդել է իր զարմիկ Ալբերտ I-ը։ Արքայի նկատմամբ սատիրայով հանդես են եկել Մարկ Տվենը և Արթուր Կոնան Դոյլը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անդրեևյան ասպետ – Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II 

Կատեգորիա:Բելգիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Getsu Fūma Den

**«Getsu Fūma Den»** (, թարգմանաբար՝ *«Գեթսու Ֆումայի լեգենդը»*), «Family Computer» պլատֆորմի համար թողարկված երկչափ դերակատարողական (RPG) էքշըն ժանրի վիդեոխաղ՝ մշակված և թողարկված «Konami» ընկերության կողմից, 1987 թվականին։

Խաղի գլխավոր հերոսն է Գեթսու Ֆուման (թարգմանվում է որպես *«Լուսնային քամու ոգի»*), ում կերպարն ստեղծված է 16-րդ դարի ճապոնացի շինոբի Ֆումա Կոտարոյի նախատիպով։

Պաշտոնական տարբերակը հասանելի է եղել բացառապես Ճապոնիայում։ Անգլերեն թարգմանությամբ տարբերակը ոչ պաշտոնապես թողարկվել է 1998 թվականին

## Սյուժե
Մ. Թ. 1467 թվականին՝ Դիվային դարաշրջանի (魔暦元年, *Մարեկի Գան-նեն*) առաջին տարում, դիվային տիրակալ Ռյուկոցուկին (龍骨鬼) փախչում է դժոխքից և փորձում տիրել արտաքին աշխարհին, որը կառավարում էին երեք Գեթսու եղբայրները (月氏三兄弟)։ Եղբայրները դիմադրություն են ցուցաբերում չար տիրակալին՝ գործի դնելով իրենց սերնդեսերունդ փոխանցված թրերը (波動剣, *հադոկեն*)։ Ի վերջո, հաղթող է դուրս գալիս Ռյուկոցուկին, իսկ եղբայրներից կենդանի է մնում միայն կրտսերը՝ Ֆուման (風魔)։ Ուխտելով վրեժխնդիր լինել եղբայրների համար, Ֆուման ուղևորվում է Չար ոգու կղզի (狂鬼島, *Կյոկի-տո*), որպեսզի ետ բերի բոլոր երեք սրերը և հանգուցյալ եղբայրների ոգիների համախմբմամբ կարողանա մեկընդմիշտ հաշվեհարդար լինել չար Ռյուկոցուկիի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Nintendo.co.jp կայքում
* Խաղը անցման ուղեցույց StrategyWiki.org կայքում

Կատեգորիա:1987 տեսախաղեր
Կատեգորիա:NES տեսախաղեր
Գորշ կարդինալ

[thumb|300px|[Ֆրանսուա Լեկլեր դը Տրամբլեն ֆրանսիացի նկարիչ Ժան-Լեոն Ժերոմի կտավին]]
**Գորշ կարդինալ**, գաղտնի կերպով գործող, հատկապես՝ քաղաքականությունում, և, սովորաբար, այդ գործողությունների չափին համապատասխանող լիազորություններով պաշտոններ չզբաղեցնող մարդկանց անվանում։

## Եզրի ծագումը
Ֆրանսիայում Լյուդովիկոս 13-րդի պաշտոնական գահակալության ժամանակ պետությունը իրականում ղեկավարում էր Ռիշելյեն (ում «կարմիր կարդինալ» են անվանել կարդինալին բնորոշ կարմիր գլխարկի համար), ում հետևից էլ կանգնած էր ոչ մի ֆորմալ պաշտոն չզբաղեցնող հայր Ժոզեֆը, ով կրում էր «գորշ կարդինալ» մականունը, քանի որ գորշ գույնի սքեմ կրող Կապուցինների միաբանության վանական էր։ «Երեք հրացանակիրները» վեպում ասվում է, որ «նրա անունը տալիս էին ոչ այլ կերպ, քան շշուկով»։

## Օրինակները պատմությունում
* Կրեմլագետները գորշ կարդինալ էին անվանում Միխայիլ Սուսլովին, ով գաղտնի կերպով զբաղվում էր ԽՍՀՄ ԿԿ գաղափարաբանական աշխատանքների հարցերով։
* Գերմանիայի պատմությունում «գորշ կարդինալ» անվանումը հաստատվել է դիվանագետ Ֆրիդրիխ դոն Հոլշտեյնից, ով, չզբաղեցնելով որևէ նշանակալի պաշտոն, սահմանում էր 1890-1906 թվականների Գերմանիայի արտաքին քաղաքականությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Մարդկանց վերաբերվող քաղաքական փոխաբերություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Վաղինակ Զաքարյան (ազատամարտիկ)

**Վաղինակ Համլետի Զաքարյան (Կայծակ Վաղո)** (դեկտեմբերի 31, 1967 - նոյեմբերի 21, 1990), Արցախյան ազատամարտի մասնակից, առաջին զոհված հայ հետախույզը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Երևանում։ Սովորել Երևանի №49 դպրոցում։ Ավարտել է №24 ուսումնարանը։ 1986-1988 թվականներին ծառայել է Դոնի Ռոստովում։

Սումգայիթի ջարդերից հետո՝ 1988 թվականից, անդամագրվել է Երկրապահ կամավորների հատուկ ջոկատին և մեկնել Ղարաբաղ։

Մարտական առաջին մկրտությունը ստացել է Երասխավանում, այնուհետև՝ Իջևան, Նոյեմբերյան, Շամշադին, Կոռնիձոր, Գորիս։ Հանձնարարություններն արագ կատարելու համար ընկերները նրան «Կայծակ Վաղո» մականունով էին կնքել։

Զոհվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 21-ին Բերդաձորի Հինշեն գյուղում՝ վիրավորվելով հրազենային 72 գնդակից։

## Պարգևներ
* Հայաստանի կողմից պարգևատրվել է Արիության մեդալով

## Արտաքին հղումներ
* ԵՐԵՔ ՕՐԻՑ ՀԵՏ ԿԳԱՄ, ՄԱ՛Մ
* Վաղինակ Զաքարյան Համլետի
* Վաղինակ Զաքարյան առաջին զոհված հետախույզը

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 21 մահեր
Կատեգորիա:Հայ հետախույզներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Ալբերտ I

**Ալբերտ I** (, ), Բելգիայի թագավորության երրորդ թագավորը, ով կառավարել է 1909 թ-ի դեկտեմբերի 23-ից մինչև 1934 թ-ի փետրվարի 17-ը։ Նրան հաջորդել է իր որդի Լեոպոլդ III-ը։ Ալբերտը դարձել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։ Թագավորի ամենամեծ տարերքը եղել է ալպինիզմը և նա իր կյանքի մի մասը անց է կացրել սարերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Монархи Европы. Судьбы династий, Часть ПЕРВАЯ. ЦАРСТВУЮЩИЕ ДИНАСТИИ. БЕЛЬГИЯ. ДИНАСТИЯ САКСЕН-КОБУРГ-ГОТА

Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Բելգիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Տույ-տույ

**Տույ-տույ**, հարսանեկան, ծիսական, մեկ շարքով կամ խառը դասավորությամբ ճանապարհի հայկական պար։ Կատարում են «Տույ-տույ» բարձր բացականչություններով (որից էլ պարը ստացել է իր անունը), աղմկելով, երկու ձեռքերի բթամատներով ու միջամատներով շրխկացնելով։ Նպատակը ճանապարհից «չար ուժերին» վանելն է։ Տարածված է եղել 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին կեսին Գյումրիում ու նրա շրջակայքում շիրակցիների («շորագյալցիների») մեջ։

Աղավաղված ձևով «Դոյ- դոյ» կոչվող մի կատակ պար պահպանվել է Ախալքալաքի գավառում։ Հիմնական պարաքայլը ոտ փոխելն է (դանդաղ ու թռիչքներով), մենապարերում նաև՝ օձաձև աջ ու ձախ գնացող քայլերը։ Կատարվել է տարեկան տոներին և հարսանիքների, երթերի ժամանակ։

Պարեղանակի չափը 2/4 է, կատարման տեմպը՝ միջին արագության։

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Կատեգորիա:Հարսանիք
Բանտու (այլ կիրառումներ)

**Բանտու**, կարող է նշանակել․
# Բանտու լեզվաընտանիք, Աֆրիկա մայրցամաքի ամենամեծ լեզվաընտանիքը։
# Բանտու ժողովուրդ, բանտու լեզուներով խոսող ժողովուրդների հավաքական անվանումը։

## Տես նաև
* Աֆրիկայի լեզուներ
Ռամազան Օզջան

**Ռամազան Օզջան** (, ), ավստրիացի դարպասապահ, ով հանդես է գալիս գերմանական «Ինգոլշտադտ 04» ակումբում և Ավստրիայի ազգային հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
### «Հոֆֆենհայմ»
2008 թվականին Ռամազանը պայմանագիր է կնքել գերմանական «Հոֆֆենհայմի» հետ։ Թիմի կազմում անցկացրել է երկու մրցաշրջան և մասնակցել 25 խաղի։

### «Բեշիկթաշ»
2010 թվականին Օզջանը վարձավճարով տեղափոխվել է «Բեշիկթաշ»։

### «Ինգոլշտադտ 04»
2011 թվականի մայիսին տեղափոխվել է «Ինգոլշտադտ 04»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը «Բեշիկթաշի» պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Ավստրիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բայեր Լևերկուզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բեշիկթաշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրք ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոֆենհայմի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեդ Բուլ Զալցբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Dollar Signs

«**Dollar Signs**», շոտլանդացի դիջեյ/երաժշտական պրոդյուսեր Քելվին Հարիսի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի ամերիկացի երգչուհի Թինաշեն։ Այն ընդգրկվել է Հարիսի «Motion» անվանումը կրող չորրորդ ալբոմում, որը թողարկվել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ին։ Երգը զբաղեցրել է 31-րդ հորիզոնականը ամերիկյան Billboard Hot Dance/Electronic Songs հիթ շքերթում։

## Նախապատմություն
thumb|150px|right|Երգը ամբողջությամբ կատարում է Թինաշեն։
2014 թվականի օգոստոսին Թինաշեն Capital Xtra ռադիոկայանի հետ հարցազրույցում հայտարարեց, որ համագործակցել է Քելվին Հարիսի հետ և կատարեց երգից մի փոքրիկ հատված։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 5-ին Հարիսը Թվիթթերի իր էջում գրեց «Motion» ալբոմում մասնակցություն ունեցող արտիստների անունները, որոնց թվում էր նաև երգչուհի Թինաշեն։ Այնուհետև հրապարակվեց ալբոմի երգացանկը, որի վերջին՝ 15-րդ ստեղծագործությունը կոչվում է «Dollar Signs» և այն համագործակցություն է Թինաշեի հետ։ Երգի պրեմիերան կայացավ հոկտեմբերի 29-ին, իսկ հոկտեմբերի 31-ին «Motion» ալբոմը դուրս եկավ վաճառքի։

## Հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի աուդիոն ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:Թինաշեի երգեր
Կատեգորիա:Քելվին Հարիսի երգեր
Եդեմից դեպի արևելք

**«Եդեմից դեպի արևելք»** ()՝ Ջոն Ստայնբեքի 1952 թվականի սեպտեմբերին հրատարակված վեպը։ «Եդեմից դեպի արևելք»-ը հաճախ համարում են Ստայնբեքի ամենահավակնոտ ստեղծագործությունը, այստեղ հեղինակը պատմում է երկու ընտանիքների՝ Թրասքների և Համիլտոնների, խառը մանրամասների մասին։

Վեպը նախապես հղված էր հեղինակի որդիներին՝ Թոմին ու Ջոնին։ Ստայնբեքը ուզում էր մանրամասն նկարագրել Սալինաս Վալին, նրա վայրերը, ձայներն ու հոտերը։ Կարծիք կա, թե վեպում նկարագրված Համիլտոնների ընտանիքի համար հիմք է ծառայել իրական Սեմուել Համիլտոնի ընտանիքը, ով մորական կողմից Ստայնբեքի պապն էր։ Բացի այդ վեպում որպես երկրորդական կերպար հանդես է գալիս Ջոն Ստայնբեքը։

Ըստ Ստայնբեքի երրորդ կինը՝ Էլայնը, Ջոն Ստայնբեքը այս վեպը համարել է իր լավագույն ստեղծագործությունը ()։ Ինքը՝ Ջոն Ստայնբեքը '«Եդեմից դեպի արևելք»-ի մասին ասել է՝

«Եդեմից դեպի արևելք» վեպի երկրորդ մասը էկրանավորել է Էլիա Կազանը 1955 թվականին։

## Ստեղծման պատմություն
Վեպը գրելու ընթացքում Ստայնբեքը դիտարկել է տարբեր վերնագրեր՝ որոնցից էին «Սալինաս Վալի»-ն, նախապես ընտրված աշխատանքային վերնագիրը, «Իմ հովիտը», որը հայտնվեց, երբ մի բիզնեսմեն առաջարկեց վեպի անունը ավելի համապիտանի սարքել, «Հովտի ճանապարհին», «Կայենի նշանը» տարբերակ, որը հայտնվել է, երբ հեղինակը մտցրել է որոշ ավետարանից թեմաների ակնարկներ։ Եվ միայն այս բոլորից հետո վերջնական անունը ընտրվել է «Եդեմից դեպի արևելք» տարբերակը։

Վեպում արծածվում են բարոյազրկության, գթասրտության, սիրո, պայքարի, ճանաչման պայքարի, վեհության, ինքնակործանման թեմաները։ Հատուկ ուշադրությսւն է տրամադրվել մեղքի և ազատության թեմաներին։ Վեպի գրելուց Ատայնբեքը նեշնչվել է Ծննդոց գրքի չորրորդ գլխից, որտեղ ներկայացված է Կայենի և Աբելի պատմությունը։ Բացի այդ Ստայնբեքը վեպի հերոսների անունների հարցում էլի է հենվել Կայենի և Աբելի պատմությանը, նրանց անունների նմանությամբ հերոսների անուններն են Կարլ և Ադամ, Քեյլեբ և Արոն, Քեթի Էյմս (բոլորը սկսում են Ա () կամ Կ ( տառերով)։

Վեպը առաջին անգամ՝ 1952 թվականին հրատարակել է «Viking Press» հրատարակչությունը։ Առաջին հրատարակությունը երկու թողարկում է ունեցել՝ 1500 օրինակը Ստայնբեքի ստորագրությամբ, մնացածը առանց։ Ամեն տարի վաճառվում է գրքի 50000 օրինակ։ Այն բեսթսելերների ցանկում երկրորդ տեղում տեղում է գտնվում։

## Քննադատություն
Սկզբում գրաքննադատները սառն են ընդունել վեպը։ Այն համարվել է դաժան և անհամոզիչ, հատկապես Աստվածաշնչի հետ զուգահեռներ ունեցող հատվածներում։ Չնայած սրան 1962 թվականին՝ լույս տեսնելուց մի քանի ամիս անց գիրքը բեսթսելեր է դարձել։ Այժմ նա համարվում է Ստեյնբեքի լավագույն գործերից մեկը։

## Գրականություն
* Govoni, Mark W. «Symbols for the Wordlessness': The Original Manuscript of *East of Eden*.» *[http://libx.bsu.edu/cdm/compoundobject/collection/steinbeck/id/1961/rec/43 Steinbeck Quarterly]* 14.01-02 (Winter/Spring 1981): 14-23 
* McDaniel, Barbara. "Alienation in *East of Eden*: 'The Chart of the Soul'. *[http://libx.bsu.edu/cdm/compoundobject/collection/steinbeck/id/1961/rec/43 Steinbeck Quarterly]* 14.01-02 (Winter/Spring 1981): 32-39

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 գրքեր
Կատեգորիա:1952 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Ջոն Ստայնբեքի վեպեր
Աֆրիկանթրոպոս

**Աֆրիկանթրոպոս** (Աֆրիկա և -մարդ), հնագույն աֆրիկական մարդ կամ էյասիի մարդ, նախամարդու տիպ։ 1935 և 1938 թվականների քարե գործիքների հետ աֆրիկանթրոպոսի գանգի և վերին ծնոտի մասեր (երկու սեղանատամներով) են գտնվել էյասի լճի (Տանզանիա) նստվածքներում։ Աֆրիկանթրոպոս կառուցվածքով նման է Եվրոպայի և Ասիայի մյուս նախամարդկանց։ Նրա գոյության ժամանակաշրջանը համարվում է պլեյստոցենի 2-րդ կեսը։

Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա
Կատեգորիա:Հոմինիդներ
Կոնստանտին Էնգել

**Կոնստանտին Էնգել** (գերմ․՝ Konstantin Engel, ), ղազախ կիսապաշտպան, ով հանդես է գալիս «Ինգոլշտադտ 04» ֆուտբոլային ակումբի և Ղազախստանի հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Ինգոլշտադտ 04»
2013 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Էնգելը պայմանագիր է կնքել գերմանական «Ինգոլշտադտ 04»-ի։ Մինչև այժմ ֆուտբոլիստը թիմի կազմում մասնակցել է 31 խաղի։

## Միջազգային կարիերա
Իր դեբյուտը Ղազախստանի հավաքականի կազմում նշել է 2012 թվականի հուլիսի 6-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը transfermarkt.de կայքում

Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ղազախ ֆուտբոլիստներ