Ջովանի Գրոնկի

**Ջովանի Գրոնկի** (, ), իտալացի պետական գործիչ, Իտալիայի երրորդ նախագահ (1955-1962): Գրոնկայի նախագահական ժամկետը, որը ներկայացնում էր քրիստոնյա դեմոկրատների ձախ թևը, նշանավորվեց ձախ կուսակցությունների համար կառավարական կոալիցիա բացելու «ձախ տեղաշարժի» անհաջող փորձով:

## Կենսագրություն
### Քաղաքական կարիերայի սկիզբ
Եղել է Իտալիայում քրիստոնեական շարժման առաջին անդամներից մեկը, որը հիմնադրվել է կաթոլիկ քահանա Ռոմոլո Մուրրիի կողմից 1902 թվականին։ Նա ստացել է իր առաջին գիտական աստիճանը գրականության և փիլիսոփայության ոլորտում՝ սովորելով Պիզայի Բարձրագույն նորմալ դպրոցում: 1911-1915 թվականներին ուսուցիչ է աշխատել Իտալիայի մի քանի քաղաքներում, այդ թվում՝ Պարմայում, Մասսայում, Բերգամոյում և Մոնցայում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո նա կամավոր մասնակցեց ռազմաճակատին, իսկ դրա ավարտից հետո՝ 1919 թվականին, նա դարձավ կաթոլիկ իտալական ժողովրդական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը: 1919 և 1921 թվականներին Գրոնկին ընտրվել է Իտալիայի խորհրդարան՝ որպես Պիզայի պատգամավոր։ Միևնույն ժամանակ նա ղեկավարում էր քրիստոնյա աշխատավորների Իտալիայի համադաշնությունը, իսկ 1922-1923 թվականներին Բենիտո Մուսոլինիի առաջին կառավարությունում արդյունաբերության և առևտրի փոխնախարար էր: Այնուամենայնիվ, 1923-ի ապրիլին Թուրինում կայացած ժողովրդական կուսակցության Ազգային ժողովում որոշում կայացվեց հեռացնել այս կուսակցության ներկայացուցիչներին բոլոր կառավարական պաշտոններից, որոնց թվում էր նաև Ջովաննի Գրոնկին: Դրանից հետո նա վերադարձավ արհմիությունների առաջնորդի պաշտոնին և հետագայում հաճախ ընկավ խայտառակության մեջ ֆաշիստական կազմավորումների հետ, որոնց հետ նա ստիպված էր գործ ունենալ:

1924 թվականին, այն բանից հետո, երբ Լուիջի Ստուրցոն հեռացավ Ժողովրդական կուսակցության քարտուղարի պաշտոնից, Գրոնկին ստանձնեց այդ պաշտոնը՝ երկու այլ նշանավոր կուսակցական գործիչների (Սպատարո և Ռոդինո) հետ միասին։ Նույն թվականին նա կրկին ընտրվեց խորհրդարան և միացավ հակաֆաշիստական ընդդիմությանը, այսպես կոչված, Ավենտինյան դաշինքին։ 1926 թվականին երկրում նոր ռեժիմի գալուստով Գրոնկին հեռացվեց խորհրդարանից։

1926-1943 թվականներին Գրոնկին, չցանկանալով միանալ ֆաշիստական կուսակցությանը, դադարեցրեց իր քաղաքական կարիերան։ Այս բոլոր տարիներին նա ապրուստ էր վաստակում՝ վարելով իր սեփական բիզնեսը՝ նախ որպես վաճառող, ապա՝ արդյունաբերող:

### Կարիերա Իտալիայի կառավարությունում
1943-1944 թվականներին նա եղել է նոր Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը, ինչպես նաև դարձել է խմբակցության ձախ թևի առաջնորդը՝ Ջորջիո Լա Պիրայի, Ջուզեպպե Դոսետիի և Էնրիկո Մատտեի հետ միասին։ Նույն տարիներին նա Ազգային ազատագրման բազմակուսակցական կոմիտեի անդամ էր, որտեղ ներկայացնում էր իր կուսակցությունը։ Երբ սառը պատերազմի սկսվելուն պես սոցիալիստներն ու կոմունիստները հեռացվեցին կառավարությունից, Գրոնկին կտրուկ բողոքեց որոշման դեմ։

Չնայած Գրոնկին հաճախ առճակատման մեջ էր մտնում իր կուսակցության շատ ղեկավարների, այդ թվում՝ նրա գլխավոր քարտուղար Ալչիդե դե Գասպերիի հետ, նա, այնուամենայնիվ, բավականին բարձր ճանապարհ անցավ Իտալիայի նոր կառավարությունում՝ 1944-1946 թվականներին ղեկավարելով արդյունաբերության նախարարությունը, իսկ 1946 թվականին ընտրվեց հիմնադիր ժողովի անդամ։ 1948-1955 թվականներին Գրոնկին եղել է Իտալիայի Պատգամավորների պալատի նախագահ։ Այն բանից հետո, երբ Գրոնկին դեմ արտահայտվեց դե Գասպերիի կառավարության մի շարք «արտակարգ միջոցների» դեմ (ներառյալ գործադուլի իրավունքի սահմանափակումը), ՔԴԿ-ի վերնախավը փակեց նրա «Լիբերտա» թերթը: 1945-ին նա դարձավ կուսակցության նախագահ, իսկ 1946-ին՝ կուսակցության նախագահ:

1952 թվականին ՔԴԿ-ի IV համագումարում, քրիստոնեական ժողովրդավարության մեջ կենտրոնամետ հոսանքի ներկայացուցչի հետ միասին, Ամինտոր Ֆանֆանին դեմ արտահայտվեց ծայրահեղ աջ ուժերի (նեոֆաշիստներ և միապետականներ) հետ ընտրական դաշինքին և իտալական սոցիալիստական կուսակցության և այլ ձախերի հետ «ձախ կենտրոնամետ դաշինք» ստեղծելու համար՝ բացառելով կոմունիստներին: 1953 թվականին ՔԴԿ-ի համագումարում, կոմունիստական կուսակցության 1954 թվականին ՔԴԿ-ի 5-րդ համագումարում Գրոնկին կրկին կոչ արեց, փոխելով դաշնակիցներին, կատարել «ձախ տեղաշարժ»։

1955 թվականին ավարտվեց Իտալիայի առաջին նախագահ Լուիջի Էյնաուդիի ժամկետը, և խորհրդարանը պետք է ընտրեր նրա իրավահաջորդին։ Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության նոր քարտուղար Ամինտորե Ֆանֆանին աջակցություն է ցուցաբերել լիբերալ Չեզարե Մերցագորային, որն այդ ժամանակ գլխավորում էր երկրի սենատը: Այնուամենայնիվ, Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության ծայրահեղ աջ թևը՝ Ջուզեպպե Պելլայի, Ջուլիո Անդրեոտիի, Գվիդո Գոնելլայի և Սալվատորե Սկոկայի գլխավորությամբ, աջակցեց ձախակողմյան առաջնորդներ Ջովանի Պաստորեին, Ջորջիո Բոյին և Ակիլե Մարացային, ովքեր դեմ էին կուսակցության ղեկավարությանը՝ նպատակ ունենալով խթանել Ջովանի Գրոնկին: Երկար փոխհրաձգություններից և կենտրոնամետ կոալիցիայի վերջնական փլուզումից հետո, 1955 թվականի ապրիլի 29-ին Գրոնկին ընտրվեց Իտալիայի նախագահ՝ 833 ձայնից հավաքելով 658 ձայն։

1956 թվականին Դ. Գրոնկիի նախագահության օրոք Իտալիան հյուրընկալեց VII ձմեռային Օլիմպիական խաղերը, որոնք տեղի ունեցան Կորտինա դ’Ամպեցո քաղաքում։ Ընդ որում, նա բացել է այդ խաղերը։ 1960 թվականին, երբ Գրոնկին մնաց նախագահ, Իտալիան հյուրընկալեց XVII ամառային Օլիմպիական խաղերը, որոնք տեղի ունեցան Հռոմ քաղաքում: Ընդ որում, նա բացել է այդ խաղերը։ Գրոնկին դարձավ աշխարհի երկրորդ քաղաքական գործիչը, ով երկու անգամ բացեց Օլիմպիական խաղերը:

### Նախագահություն
Խորհրդարանին ուղղված իր երդմնակալության ուղերձում Գրոնկին կոչ է արել սոցիալական բարեփոխումներ իրականացնել, հարգել քաղաքացիական ազատությունները, վերացնել աղքատությունն ու գործազրկությունը: Նախագահի պաշտոնում նրա գործունեությունը նշանավորվեց ձախ կուսակցությունների համար կառավարությունն աստիճանաբար բացելու ցանկությամբ: Աջակողմյան քննադատները գրոնկայի քաղաքականությունը ներկայացնում էին որպես քայլ դեպի սոցիալիստների և կոմունիստների հնարավոր վերադարձը կառավարություն, և, հետևաբար, Իտալիայի ելքը ՆԱՏՕ-ից: Այդ պատճառով այդ նախագծերին հանդիպել է լիբերալ կուսակցությունների կոշտ ընդդիմությունը։

1959 թվականին փակուղուց դուրս գալու համար Գրոնկին վարչապետ նշանակեց իր իսկ կաթոլիկ ձախ խմբակցության վստահելի անդամ Ֆերնանդո Տամբրոնիին։ Այնուամենայնիվ, շուտով Թամբրոնին ապացուցեց, որ աջակողմյան քաղաքական կուրսի, այդ թվում՝ գրաքննության և հակակոմունիստական հետապնդումների առաջնորդն է: Բախվելով մեծ դիմադրության՝ նա խորհրդարանում մնաց միայն իտալական սոցիալական շարժման նեոֆաշիստների ձայների շնորհիվ։ 1960 թվականին Իտալիայի շատ քաղաքներում զանգվածային անկարգություններ տեղի ունեցան Տամբրոնի քաղաքականության դեմ, որոնցից հատկապես լուրջ էին Ջենովայում, Լիկատայում և Ռեջիո նել Էմիլիայում, որտեղ ոստիկանությունը կրակ բացեց ցուցարարների վրա՝ սպանելով տասը մարդու։ Ջենովայի փողոցներ տանկեր են դուրս բերվել։ Ի պատասխան՝ Իտալիայի աշխատանքի համընդհանուր համադաշնությունը բազմամիլիոնանոց գործադուլ անցկացրեց, որին աջակցում էին կոմունիստական, Սոցիալիստական, Սոցիալ-դեմոկրատական և Հանրապետական կուսակցությունները:

Դրանից հետո Տրամբոնին և նրա քրիստոնյա դեմոկրատների կառավարությունը ստիպված եղան խայտառակությամբ հրաժարական տալ։  Թամբրոնիի կառավարման տխուր փորձը խարխլեց Ջովաննի Գրոնկիի հեղինակությունը, և մինչև իր պաշտոնավարման ավարտը՝ 1962 թվականը, նա հասարակության մեջ հայտնի դարձավ որպես ձախողված նախագահ: 1962 թվականին Էնրիկո Մատեայի աջակցությամբ Գրոնկին փորձեց ստանալ երկրորդ մանդատը, բայց փորձը ձախողվեց, և Անտոնիո Սենիին ընտրվեց նախագահ։

1962 թվականի մայիսի 11-ից՝ ցմահ սենատոր (Իտալիայի Սահմանադրությանը համապատասխան)։

Մահացել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Հռոմում՝ 91 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Igino Giordani, *Alcide De Gasperi il ricostruttore*, Rome: Edizioni Cinque Lune, 1955.
* Giulio Andreotti, *De Gasperi e il suo tempo*, Milan: Mondadori, 1956.
* 
* Paul Ginsborg, *A History of Contemporary Italy*, Penguin Books, 1990 (lengthy account of post-war events in Italy from a rather heavily biased left-wing point of view; Gronchi’s election and its peculiar political circumstances are not covered; the Tambroni affair is narrated, but Gronchi’s role in it is glossed over).
* Indro Montanelli and Mario Cervi, *L’Italia del Novecento*, Rizzoli, 1998 (in Italian; a somewhat journalistic account of twentieth-century Italy, from a liberal point of view).
* S. Bertelli (ed.) *Scritti e discorsi su Giovanni Gronchi a vent’anni dalla morte (1998)*, Giardini, 2000 (in Italian; mostly eulogies by old friends).
* Nico Perrone, *Il segno della DC*, Bari: Dedalo Libri, 2002, ISBN 88-220-6253-1.

## Արտաքին հղումներ
* Биография Джованни Гронки