Աղա Հասան Աբեդի

**Աղա Հասան Աբեդի** () (), պակիստանցի բանկիր և դատապարտված հանցագործ, որը հիմնադրել է Վարկային և առևտրային միջազգային բանկը և ականատես է եղել դրա փլուզմանը, երբ բացահայտվել է պատմության մեջ եղած ամենամեծ բակային խարդախության սկանդալը։ Նախքանը մահը նա Արաբական Միացյալ Էմիրությունների խարդախությունների դատարանի կողմից դատապարտվել է 8 տարի ազատազրկման։ Աբեդի նաև հիմնադրել է United Bank Limited-ը։ Աբեդի 1988 թվականին սրտի փոխպատվաստման վիրահատության է ենթարկվել և մահացել է Կարաչիում 1995 թվականի օգոստոսի 5-ին սրտի կաթվածից։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Աղա Հասան Աբեդին ծնվել է Բրիտանական Հնդկաստանի Լաքհնաու քաղաքում՝ ուրդու խոսող մուհաջիր միջին դասի ընտանիքում։ Ընտանիքի անդամները Նավաբ Աուդայի համար ծառայել են որպես խորհրդականներ և պալատականներ։ Նա ստացել է անգլիական գրականության մագիստրոսի կոչում, իսկ Լաքնաուի համալսարանում ստացել է իրավաբանի կոչում։ Աբեդին 1947 թվականին Պակիստանի ստեղծումից հետո գաղթել է Պակիստան։

## Կարիերա
Աբեդին իր կարիերան սկսել է 24 տարեկան հասակում՝ միանալով Habib Bank Limited-ին։

1959 թվականին Աբեդին հիմնադրել է United Bank Limited-ը (UBL): Նա եղել է հիմնադիր-նախագահը։ Նրա ղեկավարության ներքո UBL-ը դարձել է Պակիստանի երկրորդ ամենամեծ բանկը։ Աբեդին ներկայացրել է առևտրին և արդյունաբերությանն ուղղվածանհատականացված ծառայությունների և բանկային աջակցության հայեցակարգը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բանկի արտասահմանյան գործառություններին։ Լինելով առաջիններից մեկը, որ հասկացել է Պարսից ծոցում նավթային բումի ընձեռած հնարավորությունները, Աբեդին դարձել է Պակիստանի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների միջև մասնավոր հատվածում սերտ տնտեսական համագործակցության առաջամարտիկ։ ԱՄԷ-ի նախագահ Շեյխ Զայեդ բին Սուլթան ալ-Նահյանը իր հովանավորության ներքո է վերցրել UBL-ի գործունեությունը՝ ինչպես Պակիստանում, այնպես էլ արտասահմանում։

### Վարկային և առևտրային միջազգային բանկ
1972 թվականին Աբեդին հիմնադրել է Վարկային և առևտրային միջազգային բանկը՝ սկզբնական շրջանում միայն 2,5 միլիոն դոլար ֆինանսավորմամբ։ Մեկ տասնամյակի ընթացքում այն ​​աշխարհի ամենաարագ զարգացող բանկն է դարձել։ Իր վերելքի շրջանում այն գործել է ավելի քան յոթանասուն երկրներում և ունեցել մոտ 1,3 միլիոն ավանդատու։

1988 թվականին նա հեռացել է վատառողջության պատճառով։

1991 թվականի հուլիսին միջազգային կարգավորող մարմինները պարզել են, որ բանկը ներգրավված է կոլումբիական նարկոկարտելների, Աբու Նիդալ կազմակերպության և Կենտրոնական հետախուզական վարչության համար զանգվածային խարդախության և փողերի լվացման մեջ։ Արդյունքում նրա ակտիվները բռնագրավվել են։

Լյուքսեմբուրգում գրանցված ՎԱՄԿ-ը սկսել է իր գործունեությունը Լոնդոնում գտնվող երկու սենյականոց գլխամասային գրասենյակից։ Այն հասել է համաշխարհային բանկային գործունեության՝ մասնաճյուղեր բացելով 72 երկրներում. ունեցել է 16000 աշխատակից։ Աբեդին անձամբ պատասխանատու է մեծ թվով պակիստանցիների միջազգային բանկային ոլորտում ներգրավելու համար, և ՎԱՄԿ-ի գլխավոր գործադիր պաշտոնների գրեթե 80 տոկոսը գլխամասային գրասենյակում և տարբեր երկրների մասնաճյուղերում զբաղեցրել են պակիստանցիները։ «Այն հիմնադրվել է խարիզմատիկ Աղա Հասան Աբեդիի կողմից 1972 թվականին՝ մերձավորարևելյան ներդրողների աջակցությամբ և ղեկավարվում է հիմնականում հարավասիացիների կողմից»։ Աբեդին խզել է իր կապը ՎԱՄԿ-ի հետ 1990 թվականին սրտի կաթվածից հետո և անցել է թոշակի՝ բնակվելով Կարաչիում մինչև սրտի անբավարարության պատճառով իր մահը՝ 1995 թվականին Կարաչիի Աղա Խանի համալսարանական հիվանդանոցում։

### Մարդասիրություն

Աբեդին բարեգործական կազմակերպություններ է հիմնադրել Մեծ Բրիտանիայում, Հնդկաստանում, Բանգլադեշում, Զիմբաբվեում և Պակիստանում։

Ինֆաք հիմնադրամն ունի միայն մեկ գրասենյակ Պակիստանի Կարաչի քաղաքում։ Այն ունի ավելի քան 2,50 միլիարդ ռուփի կապիտալ և պահուստներ, որը 2009 թվականին համարժեք է եղել 30 միլիոն ԱՄՆ դոլարիի։ Հայտնի հաստատություններից հիմնական շահառուներն են Սինդի ուրոլոգիայի և փոխպատվաստման ինստիտուտը, Սրտանոթային հիվանդությունների ազգային ինստիտուտը, Լեդի Դաֆերինի հիվանդանոցը և Կարաչիի  սըր Սայեդի անվան ճարտարագիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանը և Ղուլամ Իշաք Խանի անվան ինժեներական գիտությունների և տեխնոլոգիաների ինստիտուտը Խայբեր Պախտունխվա նահանգի Տոպի քաղաքում։ Ղուլամ Իշաք Խանը հիմնադրամի առաջին նախագահն է եղել 1983-1995 թվականներին։

1980 թվականին Աբեդին նաև հիմնադրել է ՎԱՄԲ-ի Սոցիալական ծառայությունների զարգացման կենտրոնը՝ 100 միլիոն ռուփի դրամաշնորհով, որի նպատակն է խթանել կրթությունը համակարգչային գիտության ոլորտում։ Այն այժմ Պակիստանի առաջին բազմակամպուսային համալսարանն է՝ հայտնի որպես Համակարգչային և զարգացող գիտությունների ազգային համալսարան։ Այն ունի 5 կամպուսներ Իսլամաբադում, Փեշավերում, Կարաչում, Լահորում և Ֆեյսալաբադում։

Աբեդին շարունակել է ներդրում է կատարել՝ հիմնադրելու Ղուլամ Իշաք Խանի անվան ինժեներական գիտությունների և տեխնոլոգիայի ինստիտուտը։

## Անձնական կյանք
Հասան Աբեդի ամուսնացած է եղել Ռաբիա Աբեդիի հետ։ Զույգն ունեցել է դուստր Մահա անունով։ Չնայած Աբեդին ծնվել է շիա մուսուլմանական ընտանիքում, նա եղել է հայտնի մուսուլման միստիկ։ Վարկային և առևտրային միջազգային բանկի (ՎԱՄԲ) հանդիպումների ելույթների ժամանակ նա ժամեր շարունակ կիսվել է միստիկական իր համոզմունքներով։ Նա հավատացել է, որ ՎԱՄԲ-ը միայն բանկ չէ, այլ աստծո կողմից տրված կառույց, որը անմիջականորեն կապված է տիեզերքի հետ։

## Պարգևներ
*Պակիստանի Խայբեր Պախտունխվա նահանգի Սվաբի քաղաքի Ղուլամ Իշա խանի անվան ինժեներական գիտությունների և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի Աղա Հասան Աբեդի լսարանը կոչվում է նրա անունով։
* Աղա Հասան Աբեդին հետմահու պարգևատրվել է Հիլալ-ի-Իմթազով՝ Պակիստանի քաղաքացիական մրցանակ, որը շնորհվել է 2015 թվականին Պակիստանի նախագահի կողմից ազգին մատուցած ծառայությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
;Կենսագրական
*Աղա Հասան Աբեդի, Սալամ
*Մահացել է Աղա Հասան Աբեդին, 
;Վարկային և առևտրային միջազգային բանկի վերաբերյալ
*ՎԱՄԿ-ի գործը, Ամերիկացի գիտնականների ֆեդերացիա (www.fas.org)
;Սոցիալական ծառայությունների զարգացման կենտրոն
*ՍԾԶԿ, պաշտոնական կայք
*Կորանգի ակադեմիա, պաշտոնական կայք

;Այլ
*Գիտության և տեխնոլոգիայի զարգացման հիմնադրամի (FAST) վերաբերյալ, Ազգային համալսարան
*Genesis, GIK ինստիտուտ
Կատեգորիա:Պակիստանցիներ