Լիբերալ դեմոկրատներ (Մեծ Բրիտանիա)

մինի|294x294փքս|Լիբերալ դեմոկրատների կողմից օգտագործված սկզբնական լոգոն՝ 1988 թվականին հիմնադրումից հետո

**Լիբերալ դեմոկրատներ** (), Մեծ Բրիտանիայի երրորդ ամենահայտնի կուսակցությունն է: Ստեղծվել է 1988 թվականին Լիբերալ կուսակցության և Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության միավորման միջոցով (1981 թվականին լեյբորիստներից աջակողմյան պառակտում):

## Պատմություն
1981 թվականին Լեյբորիստական կուսակցությունում պառակտում տեղի ունեցավ, որի արդյունքում աջ թևի մի մասը ստեղծեց իր կուսակցությունը՝ անվանելով այն Սոցիալ-դեմոկրատական: Նոր կուսակցությունը լայն աջակցություն չուներ հասարակության մեջ և 1983 թվականի ընտրություններից առաջ կոալիցիա կազմեց Լիբերալ կուսակցության հետ, որը երկար ժամանակ երկրի երկու խոշորագույն քաղաքական ուժերից մեկն էր, սակայն 20-րդ դարի առաջին կեսին կորցրել էր իր ազդեցությունը: Դեյվիդ Սթիլի և Ռոյ Ջենկինսի գլխավորած լիբերալների և սոցիալ-դեմոկրատների դաշինքն իր առաջին ընտրություններում ստացավ 7,780,949 ձայն (25.4%), նվաճելով 23 տեղ համայնքների պալատում: Նախորդ ընտրություններում լիբերալները կարողացել էին խորհրդարան անցկացնել ընդամենը 11 պատգամավոր: Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության կազմավորման պահին այն միացան 29 պատգամավոր, այդ թվում՝ մեկ պահպանողական պատգամավոր: 1984 թվականին ԼԿ-ՍԴԿ դաշինքը մասնակցեց Եվրախորհրդարանի ընտրություններին, սակայն չկարողացավ ոչ մի տեղ ստանալ, չնայած կոալիցիան հավաքեց ձայների 19%-ը Անգլիայում, Ուելսում և Շոտլանդիայում: 1987 թվականի ընտրությունների արդյունքում Դ. Սթիլի և Դեյվիդ Օուենի գլխավորած սոցիալ-դեմոկրատների և լիբերալների դաշինքը ստացավ ավելի քիչ ձայներ (7,341,651 կամ 22.6%)՝ կորցնելով մեկ տեղ համայնքների պալատում (22 մանդատ): Նույն թվականին Լիբերալ կուսակցության նախագահ Դ. Սթիլն առաջարկեց միավորել երկու կուսակցությունները:

1988 թվականի մարտի 2-ին Լիբերալ և Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունները միավորվեցին Սոցիալական և լիբերալ դեմոկրատների կուսակցության մեջ. կուսակցության ժամանակավոր ղեկավար դարձավ Ռոբերտ Մակլեննանը: 1988 թվականի հուլիսին, փոստային քվեարկության միջոցով, Լիբերալ դեմոկրատների կուսակցության նախագահ ընտրվեց Փեդի Էշդաունը։ 1989 թվականին կուսակցությունը վերանվանվել է Լիբերալ դեմոկրատների կուսակցություն:

Միավորումից հետո Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցությունը լուրջ ֆինանսական դժվարություններ էր ունենում, քանի որ և՛ Լիբերալ, և՛ Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունների անդամների մի մասը անցել էին այլ կուսակցություններ: Նոր կուսակցությունը ստիպված էր խիստ միջոցներ ձեռնարկել դրամական միջոցների խնայողության համար: 1989 թվականի Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններում կուսակցությունը ստացել է ձայների 6%-ը: Դա նրա ամենավատ արդյունքն էր: Կուսակցության վարկանիշը շարունակաբար նվազում էր և 1989 թվականին հասավ իր նվազագույն կետին, երբ նրան աջակցում էր ընտրողների 1%-ը: Սակայն աստիճանաբար կուսակցության ժողովրդականության վերականգնման միջոցառումները, որոնք ձեռնարկվել էին նրա ղեկավարության կողմից՝ Փեդդի Էշդաունի գլխավորությամբ, սկսեցին արդյունք տալ: Արդեն 1990 թվականին լիբերալ դեմոկրատները հաղթեցին Իսթբորնի տեղական ընտրություններում: Լիբերալ դեմոկրատների կուսակցության ժողովրդականության աճը հաճախ կապում են 1992 թվականին Բլեքփուլում կայացած ամենամյա կուսակցական համաժողովի հաջող անցկացման հետ: Պահպանողական կուսակցության ճգնաժամը նույնպես դեր խաղաց լիբդեմների հանրաճանաչության աճի գործում։

1992 թվականին իր առաջին ազգային ընտրություններում Ազատական դեմոկրատների կուսակցությունը հանդես եկավ մանիֆեստով, որը կոչվում էր «Փոխենք Բրիտանիան դեպի լավը»: Այս ընտրություններում ազատական դեմոկրատների օգտին քվեարկել է ընտրողների 17,8%-ը, և նրանք ստացել են 20 տեղ խորհրդարանի ստորին պալատում:

1997 թվականի ազգային ընտրություններում Ազատական դեմոկրատներ կուսակցությունը սերտորեն համագործակցում էր Լեյբորիստական կուսակցության հետ: Այս համագործակցությունը նաև հայտնի է որպես «լեյբորիստական-լիբերալ համաձայնագիր»: Երկու կուսակցությունները նախընտրական ծրագրերում հանդես էին գալիս Մեծ Բրիտանիայում ընտրական համակարգի վերանայման, քաղաքական իշխանության ապակենտրոնացման և Լորդերի պալատի բարեփոխման օգտին: Աշխատավորական և Ազատական դեմոկրատական կուսակցությունների միջև կնքվել էր համաձայնագիր՝ փոխադարձ քննադատությունը թուլացնելու մասին: Բացի այդ, ընտրարշավի ընթացքում Ազատական դեմոկրատական կուսակցության նախագահն առաջարկել էր տակտիկական քվեարկության մեխանիզմ: Դրա էությունն այն էր, որ որոշ ընտրատարածքներում Աշխատավորական կուսակցության ընտրողները քվեարկեին Ազատական դեմոկրատների թեկնածուների օգտին, ինչը թույլ կտար կանխել պահպանողականների հաղթանակը:

Պառլամենտական ընտրությունների նախաշեմին՝ 1997 թվականին, լիբերալ դեմոկրատները ներկայացրեցին մանիֆեստ, որը կոչվեց «Անենք այլ կերպ»: Արդյունքում կուսակցությունը ստացավ ընտրողների 16,7%-ի ձայները և կրկնապատկեց իր ներկայացուցչությունը խորհրդարանում 1992 թվականի ընտրությունների համեմատ՝ զբաղեցնելով 46 տեղ:

1999 թվականին Պեդի Էշդաունը հրաժարական տվեց: Կուսակցության նոր նախագահ է դառնում Չարլզ Քենեդին: Այս ժամանակ լիբերալ դեմոկրատների և լեյբորիստների դիրքորոշումները տարբեր հարցերի շուրջ սկսում են էականորեն տարբերվել: 2001 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին լիբերալ դեմոկրատները ներկայացրին մանիֆեստ, որը կոչվեց «Ազատություն, արդարադատություն, ազնվություն»: Այս ընտրություններում լիբերալ դեմոկրատների օգտին քվեարկել է ընտրողների 18,3%-ը, ինչը նրանց հնարավորություն է տվել խորհրդարանում զբաղեցնել 52 տեղ:

2003 թվականին լիբերալ դեմոկրատները սուր քննադատության ենթարկեցին Իրաքում ռազմական գործողությունները։

2005 թվականի ընտրություններին ընդառաջ՝ լիբերալ դեմոկրատները ներկայացրին մանիֆեստ, որը կոչվեց «Իրական այլընտրանք»: Այս ընտրություններում լիբերալ դեմոկրատներին ընտրողների 22%-ը քվեարկել է, և նրանք զբաղեցրել են խորհրդարանում 62 տեղ:

2006 թվականին ալկոհոլի հետ կապված խնդիրների պատճառով Չարլզ Քենեդին ստիպված էր հրաժարական տալ: Ազատական դեմոկրատների կուսակցության նոր նախագահ է դարձել Մենզիս Քեմփբելը, ով հեռացավ պաշտոնից արդեն 2007 թվականի հոկտեմբերի 15-ին: Հրաժարականի պատճառ դարձան կուսակցության առաջնորդի նվազող հեղինակությունը և մամուլում հայտնված բացասական հրապարակումները՝ կապված նրա տարիքի և կուսակցության ղեկավարման հետ: 2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Լիբերալ դեմոկրատների կուսակցության նախագահ է ընտրվել Նիք Քլեգը: Նոր առաջնորդը հայտարարել է, որ լիբերալ դեմոկրատների հիմնական առաջնահերթություններն են՝ քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությունը, քաղաքական իշխանության ապակենտրոնացումը, առողջապահության և կրթության համակարգերի ֆինանսավորման ավելացումը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը:

2010 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Մեծ Բրիտանիայի պատմության մեջ առաջին անգամ տեղի ունեցան հեռուստաբանավեճեր: Առաջին հեռուստաբանավեճում, ըստ հասարակական կարծիքի հարցումների արդյունքների, հաղթեց Նիք Քլեգը: Ապրիլի 20-ին կայացած երկրորդ հեռուստաբանավեճի ժամանակ Նիք Քլեգը 1 տոկոսով զիջել է իր գլխավոր մրցակցին՝ պահպանողականների առաջնորդ Դեյվիդ Քեմերոնին: Լիբդեմների համար ընտրությունների արդյունքները հակասական էին։ Կուսակցությանը հաջողվեց ստանալ ընտրողների ձայների 23,0%-ը, ինչը ավելին էր, քան 2005 թվականին, սակայն Համայնքների պալատում նա զբաղեցրեց ընդամենը 57 տեղ, 5-ով պակաս, քան նախկինում։ Սակայն, քանի որ ընտրությունների արդյունքներով ոչ մի կուսակցություն չի հավաքել բացարձակ մեծամասնություն (կեսից ավելին) Համայնքների պալատում, լիբդեմները իրենց պատմության մեջ առաջին անգամ հնարավորություն ստացան մտնել կառավարության կազմի մեջ:

2010 թվականի մայիսի 8-ին, Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության խորհրդարանական անդամների հանդիպումից հետո, հայտարարվեց, որ Նիք Քլեգգի՝ պահպանողականների հետ կոալիցիոն բանակցությունների ռազմավարությունը ստացել է խմբակցության «լիակատար աջակցությունը»: 2010 թվականի մայիսի 12-ին, Բրիտանիայի հետպատերազմյան պատմության մեջ առաջին անգամ, ձևավորվեց կոալիցիոն կառավարություն; Լիբերալ դեմոկրատների առաջնորդ Նիք Քլեգը զբաղեցրեց փոխվարչապետի պաշտոնը: Ընդհանուր առմամբ լիբդեմներն զբաղեցրել են 29 տեղից 5-ը Դեյվիդ Քեմերոնի Նախարարների կաբինետում:

2012թ. սեպտեմբերի 4-ին Դ. Քեմերոնը փոփոխություններ կատարեց կառավարության կազմում, որի արդյունքում լիբդեմները ստացան 32-ից 6 տեղ:

Պահպանողականների հետ կոալիցիոն կառավարությանը մասնակցությունը և նախընտրական խոստումների խախտումը (մասնավորապես՝ բարձրագույն կրթության վճարները չբարձրացնելը) բացասաբար անդրադարձան լիբերալ դեմոկրատների աջակցության վրա։ 2015 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով կուսակցությունը կորցրեց Համայնքների պալատում իր տեղերի մեծ մասը, և կուսակցության առաջնորդ Նիկ Քլեգը հրաժարական տվեց:

2017 թվականի հունիսի ընտրություններում կուսակցությունն ավելացրեց իր ներկայացուցչությունը խորհրդարանում մինչև 12 տեղ, սակայն չնայած դրան, կուսակցության առաջնորդ Թիմ Ֆարոնը հայտարարեց հրաժարականի մասին: Նրա խոսքերով, միաժամանակ հավատացյալ քրիստոնյա և կուսակցության առաջնորդ լինելը դարձել էր անհնար իր համար:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт
* История Партии либеральных демократов
* 

## Գրականություն
; Անգլերեն

* Holmes A. Devolution. Coalitions and the Liberal Democrats: Necessary Evil or Progressive Politics? // Parliamentary Affairs 12.05.2007
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Ռուսերեն

* 
* 
* 

Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Լիբերալ կուսակցություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կուսակցություններ