Դավիթ երեցի խաչքար (Մայր Աթոռ)

**Դավիթ երեցի խաչքար**, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի արևելյան կողմում, ցայտաղբյուրի հարևանությամբ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.23)։

## Տեղադրություն

[thumb|70px|ձախից|[Մարիամ Աստվածածին|Տիրամայրն ու Քրիստոսը ավետարանիչների հետ։|alt=]]Մայր Աթոռի արևելյան կողմում, ցայտաղբյուրի հարևանությամբ։ Կանգնեցված է բազալտե պատվանդանին։ Նախկինում գտնվում էր Գեղարքունիքի մարզի Լճավան գյուղից 4 կմ հյուսիսարևմտյան ուղղության վրա գտնվող «Գթաշեն» գյուղատեղիի գերեզմանոցում՝ ավերակ եկեղեցու ներսը, որտեղ էլ Բարուխուդարյանը գրի էր առել խաչքարի արձանագրության մի մասը։

## Պատկերաքանդակներ

thumb|70px|ձախից|Արևի քանդակ|alt=Խաչքարն աչքի է ընկնում բարձրարվեստ քանդակներով, մասնավորապես եռանկյունաձև քիվի պատկերաքանդակում Աստվածածնին և մանուկ Քրիստոսին իր թևերի տակ է առել Հովհաննես ավետարանչին խորհրդանշող արծիվը։ Նրանց ոտքերի մոտ քանդակված են մնացած ավետարանիչների խորհրդանիշները։

thumb|70px|ձախից|Լուսնի քանդակ|alt=
#Մատթեոսը նույնացվում է մարդու հետ, որովհետև նրա Ավետարանը սկսվում է Քրիստոսի մարդեղության պատմությունով։ 
#Մարկոսը ներկայացվում է առյուծի խորհրդանիշով, որովհետև իր Ավետարանի սկզբում առյուծի պես քաջաբար հայտարարում է, թե Հիսուս Աստծո Որդին է։
#Ղուկասը նույնացվում է եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ նրա Ավետարանը սկսվում է Զաքարիայի`  տաճարում զոհի պատրաստության պաշտամունքի նկարագրությամբ։ Այս պատմությունն իր հերթին դիտվել է իբրև պատրաստություն Քրիստոսի զոհաբերության։
#Հովհաննեսը ներկայացվում է արծվի խորհրդանիշով, որովհետև նա իր Ավետարանի սկզբում սավառնում է վեր` հայտարարելով Քրիստոսի աստվածությունը

Քիվի աջ հատվածում քանդակված են արև և աստղ, իսկ ձախում` լուսին ու վիմագրում հիշվող տեր Դավիթը` ծնրադիր, ում էլ հավանաբար նվիրված է խաչքարը։ Արևնառհասարակ խորհրդանշում է Նոր, իսկ լուսինը` Հին կտակարանը։ Տիրամոր և Քրիստոսի ոտք երի տակ պատկերված է Ադամի գանգը (սովորաբար Ադամի գանգը պատկերվում է Գողգոթայի հետ համատեղ, որը ներկապատկերաքանդակում բացակայում է)։ Խաչքարի քանդակային հորինվածքում առանձնանում է նաև կենտրոնական խաչի ստորին ուղղաձիգ թևը երկու կողմից բռնած հրեշտակների պատկերումը։

## Վիմական արձանագրություն

Խաչքարի ստորին մասին, շեշտված եռանկյունաձև քիվին, աջակողմյան նեղ նիստին և թիկունքին առկա են վիմական արձանագրություններ.

### Արձանագրություն 1

Քանդակային հորինվածքի հետ համակցված են տերունական չորս` ՏՐ (Տէր), ԱԾ (Աստուած), ՅՍ(Յիսուս), ՔՍ (Քրիստոս) ելնդագիր բառերը, իսկ քիվի ձախ անկյունում նույնպես ելնդագիր` ՏՐ ԴԱՎԻԹ։

### Արձանագրություն 2
Վարդյակի երկու կողմերում․

#ԹՎ[ԻՆ] ՌԺԸ

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցվել է 1569 թվականին։

### Արձանագրություն 3
Խաչքարի աջ կողմում՝ 12 տող վիմական արձանագրություն․

#ԴԱՒԻ
#Դ ԷՐԷՑ
#ԿԱՆԿԵ
#ՑԱՔ Խ
#ԱՉԵՐ
#Ս ԲԱՐԵ
#ԽԱՒՍ ՄԵ
#Զ ՀԱՒՐ
#ՄԵՐ ՍԱՒ
#ԼԴԱՆՂ
#ՈՒԼԻ
#Ն

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցրել է Դավիթն իր հոր՝ Սուլթանղուլի, հիշատակին։

### Արձանագրություն 4

Խաչքարի թիկունքի՝ 13 տող վիմական արձանագրություն․

#Ա̅Վ ՄԵՔ` ԴԱՒ
#ԻԹ ԷՐԷՑՍ, :Ե:(5)
#ՈՐԴԻՔՍ ՍԱՒԼԹԱՆ
#ՂՈՒԼԻՆ, ԵՂԻՇԻՆ` ԹՈՌ
#Ն ՂԱԼԱՄԻՆ, ՈՐ ԵՆՔ
#ԾՆՈՒՆԴ ՍԱՐՈՒ ԱՄԻՐ
#ՃԱՆԻՆ, ՈՐ ԲԱԶՈՒՄ ՋԱՆ
#ԻՒ ԵՒ ՀՆԱՐԻՒ ԲԵՐԵ[Ա]Լ ՍԱ
#ՐԴԱՀՆԱՅ ՊՌԻ ՍԱՐԻՆ
#ՋՈՒՐՆ Ի ԴԱՇՏՆ ԳԹԱՅ
#ՇԻՆՈՅ, ՇԻՆԵԱՑ :Բ: (2) ՋԱ
#ՂԱՑՆ ԵԹՈՂ ՀԱ[Յ]ՐԵՆ
#ԻՔ ԻՒՐ ԾՆԸՆԴՈՑ

Արձանագրությունը խոսք է գնում Սուլթանղուլի հինգ որդիների և Ղալամի թոռ Եղիշեի կողմից ջրաշինական աշխատանքների, մասնավորապես ջուր բերելու և ջրաղաց կառուցելու մասին։

## Այլ տեղեկատվույթյուն

*«Գթաշեն» գյուղատեղիի գերեզմանոցից Մայր Աթոռ տեղափոխվել է Սուլթանղուլին նվիրված ևս մեկ խաչքար։

## Տես նաև
* Էջմիածնի Մայր Տաճար
* Սուլթանղուլի խաչքար (Մայր Աթոռ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մայր Աթոռի խաչքարեր
Կատեգորիա:Տեղահանված խաչքարեր
Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Կատեգորիա:Պատկերաքանդակ խաչքարեր