Թիենանմեն հրապարակի ցույցեր (1989)

**Թիենանմեն Հրապարակի բողոքի ցույցեր**, Չինաստանում հայտնի որպես «**Հունիսի չորսի միջադեպ»**,  ուսանողական ցույցեր, որոնք տեղի են ունեցել Պեկինի Թիենանմեն հրապարակում 1989 թվականի ապրիլի 15-ից մինչև հունիսի 4-ը: Ցուցարարների և Չինաստանի կառավարության միջև խաղաղ լուծում գտնելու շաբաթներ տևած անհաջող փորձերից հետո, հունիսի 3-ի գիշերը Չինաստանի կառավարությունը հրապարակում զորքեր տեղակայեց։ Միջադեպը հետագայում անվանվեց **Թիենանմեն Հրապարակի կոտորած**: Իրադարձությունները երբեմն անվանում են **89 թվականի ժողովրդավարական շարժում**,  **Թիենանմեն Հրապարակի միջադեպ**, կամ **Թիենանմենի ապստամբություն**։

Բողոքի ցույցերը սկսվեցին 1989 թվականի ապրիլին Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության բարեփոխումների կողմնակից գլխավոր քարտուղար Հու Յաոբանի մահից հետո և Մաոյի տապալումից հետո։ Դեպքերը էլ ավելի զարգացան Չինաստանում արագ տնտեսական զարգացման և սոցիալական փոփոխությունների ֆոնին: 1980-ականների բարեփոխումները հանգեցրեցին շուկայական տնտեսության զարգացմանը, որը շահավետ էր որոշ մարդկանց համար, սակայն լուրջ խնդիրներ էր առաջացնում մյուսների համար: Այդ ժամանակ օրհասական խնդիրներից էին գնաճը, կոռուպցիան, և քաղաքական ակտիվության սահմանափակումները: Ուսանողների պահանջներից էին սահմանադրական արդար դատավարությունը, ժողովրդավարությունը, մամուլի ազատությունը և խոսքի ազատությունը: Աշխատավորների բողոքի ցույցերը հիմնականում կենտրոնացած էին գնաճի վրա։ Հասարակության տարբեր խմբերը միավորվել էին կոռուպցիայի դեմ պայքարի, տնտեսական քաղաքականության ճշգրտման և սոցիալական ապահովության պաշտպանության պահանջների շուրջ: Բողոքի ցույցերին մասնակցել է մոտ մեկ միլիոն մարդ։ 

Բանակի և ցուցարարների միջև մի քանի շաբաթ տևած դիմակայություններից և բախումներից հետո, որոնց արդյունքում երկու կողմերից շատերը ծանր վիրավորվեցին, Չինաստանի Կոմունիստական Կուսակցության ղեկավարության միջև հունիսի 1-ին կայացած հանդիպումն ավարտվեց հրապարակը բռնի ուժով մաքրելու որոշմամբ։ Հունիսի 4-ի վաղ առավոտյան զորքերը մտան Պեկինի կենտրոնական հատվածներ՝ անցնելով քաղաքի գլխավոր մայրուղիներով, և արյունալի բախումների մեջ մտան փողոցները փակել փորձող ցուցարարների հետ, որոնց հետևանքով զոհվեցին հազարավոր մարդիկ՝ ցուցարարներ, ցույցին չմասնակցող քաղաքացիներ և զինվորներ։ 

Իրադարձություններն ունեցան ինչպես կարճաժամկետ, այնպես էլ երկարաժամկետ հետևանքներ։ Տարբեր արևմտյան լրատվամիջոցներ ճնշումները որպես «կոտորած» որակեցին։ Բողոքի ցույցերից հետո Չինաստանի կառավարությունը ճնշեց Չինաստանում տեղի ունեցող այլ բողոքի ցույցեր, իրականացրեց ցուցարարների զանգվածային ձերբակալություններ, խստորեն վերահսկեց իրադարձությունների լուսաբանումը ներքին և արտասահմանյան մամուլում և պաշտոնից ազատեց ցույցերը սատարող պաշտոնյաներին։ Ավելի լայն առումով, ճնշումները վերջ դրեցին 1986 թվականին սկսված քաղաքական բարեփոխումներին և կասեցրեցին 1980-ականների ազատականացման քաղաքականությունը, որը միայն մասամբ վերսկսվեց Դեն Սյաոպինի 1992 թվականի հարավային շրջագայությունից հետո։ Իրադարձությունները դեռևս համարվում են Չինաստանում ամենաշատ գրաքննվող թեմաներից մեկը:

## Անվանում
Չինաստանի կառավարությունը 1989 թվականից սկսած այս իրադարձության համար օգտագործել է բազմաթիվ անվանումներ։ Իրադարձություններն անվանվել են «հակահեղափոխական ապստամբություն», որը հետագայում պարզապես վերափոխվեց «անկարգության», որին հաջորդեցին «քաղաքական անկարգություններ» և «1989 թվականի փոթորիկ» անվանումները:

Չինաստանից դուրս և Չինաստանի ներսում ցույցերը քննադատողները դեպքերը չինարենով սովորաբար անվանում են «Հունիսի չորրորդի կոտորած» (六四屠殺) և «Հունիսի չորրորդի բռնաճնշում» (六四鎮壓): Համացանցում իրադարձությունները նկարագրելիս օգտագործում են այլընտրանքային անվանումներ, ինչպիսիք են՝ մայիսի 35, VIIV (6 և 4 հռոմեական թվեր), Ութի Քառակուսի (8 2 = 64)  և 8964 (տարի, ամիս, օր)։

Անգլերենում իրադարձությունները նկարագրելու համար հաճախ օգտագործվում են «*Tiananmen Square Massacre*», «*Tiananmen Square Protests*» և «*Tiananmen Square Crackdown*» տերմինները: Պեկինում տեղի ունեցած բռնությունների մեծ մասը իրականում տեղի են ունեցել ոչ թե Թիենանմենում, այլ հրապարակից դուրս՝ Չանյան պողոտայի հատվածում: Տերմինը նաև թողնում է մոլորեցնող տպավորություն, որ ցույցերը տեղի են ունեցել միայն Պեկինում, մինչդեռ իրականում ցույցերը տեղի են ունեցել Չինաստանի բազմաթիվ քաղաքներում:
[մինի|«Տանկի Մարդը», [Քյոլն, Գերմանիա]]

## Հունիսի 5 և Տանկի Մարդը
Հունիսի 5-ին զինվորականները սկսեցին վերականգնել վերահսկողությունը քաղաքի մայրուղիներում, մասնավորապես՝ Չանան պողոտայում։ 1-ին զրահատանկային դիվիզիայի տանկերի շարասյունը լքեց հրապարակը և, Չանան պողոտայով դեպի արևելք շարժվելով, հանդիպեց պողոտայի կենտրոնում կանգնած միայնակ ցուցարարի։ Ցուցարարի և տանկերի միջև կարճատև դիմակայությունը նկարահանվել է արևմտյան լրատվամիջոցների կողմից։ Մի քանի րոպե անց տղամարդուն մի խումբ մարդիկ մի կողմ քաշեցին։ Չարլի Քոուլը պնդել է, որ այդ տղամարդիկ չինական կառավարության գործակալներ էին, մինչդեռ *The Globe and Mail-ի* լրագրող Ջան Վոնը հայտնել է, որ նրանք պարզապես մտահոգ անցորդներ էին։
Չնայած այն բանին, որ տանկի մարդու ճակատագիրը հայտնի չէ, Չինաստանի նախկին առաջնորդ Ծյան Զեմինը 1990 թվականին հայտարարել է, որ չի կարծում, թե տղամարդը սպանվել է։ Ավելի ուշ *«Time»-ը* տանկի մարդուն դասել է 20-րդ դարի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց շարքում։

## Արտաքին հղումներ
* 
* Tiananmen Square, 1989
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 Չինաստանում
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն