open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անդրեա դել Կաստանյո

**Կաստանյո** (իսկական անուն-ազգանունը՝ Անդրեա դել Կաստանյո, Andrea del Castagno, ), Վաղ Վերածննդի իտալացի նկարիչ։ XV դ. կեսի ֆլորենցիական արվեստի դեմոկրատական ուղղության ներկայացուցիչ։ Հիմնականում աշխատել է Ֆլորենցիայում, ինչպես նաև Վենետիկում (1442 թ.)։ Կատարել է «Ինը հանրահայտ մարդկանց» (Դանթեի, Պետրարկայի, Բոկաչչոյի և ուրիշների) պատկերող որմնանկարներ (1445—1457 թթ. միջև), այժմ Ֆլորենցիայի Ս. Ապոլլոնիա մենաստանում, որը վեր է ածվել Կաստանյոյի թանգարանի։ Կաստանյոյի գեղանկարչությանը բնորոշ է պլաստիկ ծավալների կերպավորումը, հնչեղ գուներանգը, դրամատիզմը (Ֆլորենցիայի Սանտիսիմա-Աննունցիատա եկեղեցու «Երրորդություն» որմնանկարները, 1454—55 թթ.)։ Կաստանյոյի ստեղծած առնական կերպարները մարմնավորում են Վերածննդի դարաշրջանի մարդու գծերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Գար (դեպարտամենտ)

**Գար** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում։
* Գար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 30։

## Պատմություն
Անտիկ ժամանակներում այս տարածքը լավ յուրացրել էին հռոմեացիները։ Այստեղով էր անցնում «Վիա Դոմիցիա» ճանապարհը։
մինի|ձախից|160px|Գար դեպարտամենտի ռելիեֆային քարտեզը։
Տասնիներորդ դարի կեսերին Նիմը, լինելով տեքստիլի առևտրի ավանդական կենտրոն, նպաստեց, որ զարգանա երկաթուղային հաղորդակցությունը, դառնալով կարևոր երկաթուղային հանգույց։ Կառուցվեց մի քանի շքեղ հյուրանոց, երկաթուղու զարգացման հետ նաև արագ աճ ունեցավ գինեգործությունը, սակայն, տնտեսություններից շատերը սնանկացան 1872 թվականի խաղողի փիլոքսերայի ներթափանցումից։
[մինի|ձախից|160px|[Հին Հռոմի Ժամանակներից մնացած Պոն դյու Գար աքվեդուկը։]]

## Աշխարհագրական տվյալներ
Գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։ Ելք ունի դեպի Լիոնի ծոցը։ Արևմուտքից, հյուսիսից և արևելքից հարևան է Էրո, Լոզեր, Ավերոն, Բուշ-դյու-Ռոն, Վոկլյուզ և Արդեշ դեպարտամենտներին։ Տարածքը 5 853 կմ² է։ Ունի 353 համայնք։

Դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Գարդոն գետից, որի 2002 և 2003 թվականների վարարումներից տնտեսությունը բավականին տուժել է։

## Տեսարժան վայրեր
Գերի տարածքի մեջ է մտնում Սեվեն ազգային զբոսայգու մի մասը։ Այստեղ պահպանվել են Հռոմի կայսրության ժամանակների բազմաթիվ շինություններ։ Գար դեպարտամենտում է գտնվում նաև Ֆրանսիայում և ամբողջ աշխարհում մեծ համբավ ունեցող ածխաթթվային հանքային ջրերի «Պերյե աղբյուրները»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Արքայապսակ

**Արքայապսակ** (), շահպսակ, արքունի կակաչ, շուշանազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100, ՀՀ-ում՝ 4 տեսակ՝ , , , {{bt-armlat|արքայապսակ քրդական|F. kurdica)։ 
## Ձևաբանություն
Սոխուկավոր բույս է։ Ցողունի բարձրությունը 20-25 սմ է։ Տերևները հերթադիր են, նշտարաձև։ Ծաղիկները միայնակ են, հազվադեպ՝ կրկնակի, սպիտակավուն, ոսկեդեղնավուն, մանուշակագույն, մուգ ծիրանագույն, հոտավետ։ Ծաղկում է մարտ-մայիսին։ Պտուղը տուփիկ է, սերմերը՝ մանր, տափակ, դարչնագույն։ Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ։ Գեղազարդիչ է։ 
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի, Կոտայքի, Վայոց ձորի, Արագածոտնի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է չոր, անպտուղ լանջերին, նոսրատառներում, մարգագետիններում, թփուտներում և այլն։

Դեղին արքայապսակը հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի մարզերի վերին լեռնային և ալպյան գոտիների մարգագետիններում։ Ծաղիկները դեղին են, խոշոր։ Քրդական արքայապսակը հանդիպում է Շիրակի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերի միջին լեռնային գոտու խճաքարային և ավազոտ լանջերին, գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։ 

Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կոնտակտային լարումներ

**Կոնտակային լարումներ**, արտաքին ուժերի ազդեցության ենթարկված դեֆորմացվող երկու մարմինների հպման կամ միացման տեղամասերում և դրանց
շրջակայքերում գործող լարումներ։

Կոնտակտային խնդիրների դասական տեսության մեջ կոնտակտային լարման որոշման համար ընդունվում է Հերցի հիպոթեզը, ըստ որի երկու տարբեր առաձգական մարմինների սեղմման խնդրում կոնտակտի տիրույթի չափերի փոքր լինելու պատճառով (մարմինների բնութագրիչ չափերի նկատմամբ) սեղմվող մարմինները փոխարինվում են առաձգական կիսատարածություններով։ Նշված դրվածքով կոնտակտային խնդիրների տեսության հիմնական հարցն է՝ որոշել Կոնտակտային լարման բաշխման օրենքը, ինչպես նաև կոնտակտի տիրույթի կոնֆիգուրացիան և երկու մարմինների փոխադարձ մոտեցման չափը։ Երկու մարմինների սեղմման նշված խնդրում (Հերցի խնդիր) կոնտակտային նորմալ լարումների բաշխումը գնդաձև մարմինների սեղմման և պ-քում. P-սեղմող ուժ, R1 և R2-գնդերի շառավիղները, P0՝ առավելագույն լարումը կոնտակտի Տ հարթակի կենտրոնում, P—լարումը այդ հարթակի կենտրոնից r հեռավորության վրա, a-հարթակի շառավիղը, A-կետ, որտեդ լարումը ամենամեծն է ների որոշումը բերվում է Ֆրեդհոլմի առաջին սեռի հավասարման լուծման, որը սովորաբար կատարվում է պոտենցիալի տեսության մեթոդներով։

Առանձնապես կարևոր նշանակություն ունի երկրորդ կարգի (մասնավորապես, գնդաձև և գլանային) մակերևույթներով ահմանափակված երկու մարմինների կոնտակտային խնդիրը։ Կոնտակտային լարման բաշխման օրենքի հիման վրա կատարվում է ինժեներական կոնստրուկցիաների և դրանց տարրերի կոնտակտային ամրության հաշվարկը, իսկ սեղմվող մարմինների փոխադարձ մոտեցման չափի հիման վրա՝ դրանց կոնտակտային կոշտության հաշվարկը։ Կոնտակտային լարման որոշումը կարևոր գործնական նշանակություն ունի գլորման առանցքակալների, ատամնավոր և որդնակային փոխանցումների անիվների, շարժակազմերի և ռելսերի, կամուրջների հենարանների, գնդային և գլանային գլդոնների, ինչպես նաև հիմնատակերի շինարարության, եռակցովի և սոսնձային միացումների ամրության հաշվարկներում։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Դադարաչափ

**Դադարաչափ**, **Դոլնիկ**, ռուսական տաղաչափության տեսակներից մեկը։ Ոտանավորի այս ձևի մեջ ռիթմը հիմնվում է հարևան տողերում շեշտերի հավասար քանակության վրա, իսկ շեշտված վանկերի միջև տեղավորվում են մեկ կամ երկու անշեշտ վանկեր։
Дней (0) бык (0) пег,
Медленна (2) лет (1) арба,
Наш (0) бог (0) бег,
Сердце (1) наш (2) барабан.
(Վ. Մայակովսկի)

Դադարաչափը միջին տեղ է գրավում դասական՝ վանկաշեշտական և համաշեշտ (տոնիկական) տաղաչափական համակարգերի միջև։ Հատկապես մեծ տարածում է գտել 20-րդ դարի ռուսական պոեզիայում Ա. Բլոկի և նրա հաջորդների ստեղծագործություններում։

## Դադարաչափի օրինակներ


Я зажгла заветные свечи
И вдвоём, с ко мне не пришедшим,
Сорок первый встречаю год,
Но Господняя сила с нами,
В хрустале утонуло пламя
И вино, как отрава жжёт…



Его встречали повсюду
На улицах в сонные дни.
Он шёл и нёс свое чудо,
Спотыкаясь в морозной тени.


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշեշտ տաղաչափություն
Կոռնուոլ

310px|մինի|աջից|Թերակղզին երկնքից
**Կոռնուոլ** (), թերակղզի Մեծ Բրիտանիայի հարավ-արևմուտքում, Բրիստոլի ծոցի և Լա Մանշ նեղուցի միջև։ Երկարությունը մոտ 120 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 72 կմ։

Ափերը ռիասային տիպի են, խիստ կտրտված։ Ռելիեֆում գերակշռում են սարահարթերը՝ Դարտմուր (բարձրությունը՝ 621 մ), Էկսմուր և այլն։ Կլիման բարեխառն է, օվկիանոսային։ Ծածկված է լայնատերև անտառներով, մացառուտներով և տորֆաճահճուտներով։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, աճեցնում՝ վաղահաս մրգեր, ծաղիկներ։

Խոշոր նավահանգիստը Պլիմուտն է։

## Գրականություն

* Balchin, W. G. V. (1954) Cornwall։ an illustrated essay on the history of the landscape. (The Making of the English Landscape). London։ Hodder and Stoughton
* Boase, George Clement; Courtney, W. P. (1874–1882) Bibliotheca Cornubiensis։ a catalogue of the writings, both manuscript and printed, of Cornishmen, and of works relating to the county of Cornwall, with biographical memoranda and copious literary references. 3 vols. London։ Longmans, Green, Reader, and Dyer
* du Maurier, Daphne (1967). Vanishing Cornwall. London։ Doubleday. (illustrated edition Published by Victor Gollancz, London, 1981, ISBN 0-575-02844-0, photographs by Christian Browning)
* Ellis, Peter Berresford (1974). The Cornish Language and its Literature. London։ Routledge & Kegan Paul Books. ISBN 0-7100-7928-1. (Available online on Google Books).
* Graves, Alfred Perceval (1928). The Celtic Song Book։ Being Representative Folk Songs of the Six Celtic Nations. London։ Ernest Benn. (Available online on Digital Book Index)
* Koch, John T. (2006). Celtic culture։ a historical encyclopedia. London։ ABC-CLIO. ISBN 1-85109-440-7. (Available online on Google Books).
* Payton, Philip (1996). Cornwall. Fowey։ Alexander Associates. ISBN 1-899526-60-9.
* Stoyle, Mark (2001). "BBC – History – The Cornish: A Neglected Nation?". BBC History website. BBC. Retrieved 25 May 2009.
* Stoyle, Mark (2002). West Britons։ Cornish Identities and the Early Modern British State. Exeter։ University of Exeter Press. ISBN 0-85989-688-9.
* Williams, Michael (ed.) (1973) My Cornwall. St Teath։ Bossiney Books (eleven chapters by various hands, including three previously published essays)

Կատեգորիա:Անգլիայի աշխարհագրություն
Դեղաբույսեր

[thumb|280px|[Սովորական ուրցի եթերայուղը (*Thymus vulgaris*) պարունակում է 20-54% թիմոլ, որը ուժեղ հակաբորբոքային և հակասնկային դեղամիջոց է ու օգտագործվում է տարբեր դեղերի պատրաստման մեջ: Մինչ ժամանակակից հակաբիոտիկների հայտնաբերումը, ուրցի եթերայուղն օգտագործվել է վիրակապերում:|alt=]]
**Դեղաբույսեր**, մարդկանց և կենդանիների տարբեր հիվանդությունների բուժման, կանխարգելման և այլ դեղերի ստացման նպատակով օգտագործվող բույսեր։ Թեև բույսերը մինչ օրս մնում են տարբեր ֆարմակոլոլգիական ակտիվություն ունեցող նյութերի ստացման աղբյուր, ներկայումս նոր դեղերի ստեղծումը կապված է ավելի շատ սինթետիկ օրգանական քիմիայի հետ։

## Բուսաբուժություն
Դեղաբույսերի հնարավոր բուժիչ հատկությունները պայմանավորված են դրանց օրգաններում առկա տարբեր օրգանական նյութերով (ալկալոիդներ, գլիկոզիդներ, սապոնիններ, եթերայուղեր, ֆլավոնիդներ, աղաղանյութեր, վիտամիններ և այլն)։

Բույսերը մարդկային պատմության ընթացքում կիրառվել են տարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Մեր օրերում բուսաբուժությունը այլընտրանքային բժշկության մաս է համարվում։

Բուսաբուժությունը տարբերվում է ժամանակակից բուսական ծագման դեղերից, քանի որ հիմնված է այն սխալ պակերացումների վրա, որ «բնական» ամբողջական բույսերը ավելի էֆեկտիվ և/կամ անվտանգ են քան բույսերից առանձնացված կամ սինթետիկ դեղերը։

## Հայաստանի դեղաբույսեր
[left|300px|մինի|Դեղաբույսերը նկարագրող հայերեն մագաղաթ։ Պահվում է [Մատենադարանում։]]
Դեղաբույսերի բուժիչ հատկությունների մասին հայ մատենագրության մեջ առաջին գրավոր վկայությունն է թողել Եզնիկ Կողբացին, իսկ որպես դեղամիջոցներ օգտագործել են Մխիթար Հերացին և Ամիրդովլաթ Ամասիացին։

### Տեսակներ
Հայաստանի ֆլորայում տարածված դեղաբույսերը կարելի է խմբավորել մարդու օրգանիզմի վրա ունեցած ենթադրելի ներգործությամբ. սիրտանոթային համակարգի հիվանդությունների դեպքում գործածվող դեղաբույսերից են կուժկոտրուկը, ծխաբույսը, եղեսպակը, մատնոցուկը, գազը, նյարդային համակարգի հիվանդությունների դեպքում՝ շիկատակը, սև բանգին, կատվախոտը, դաղձը և այլն։ Արյան բարձր ճնշումն իջեցնող միջոց են սխտորը, հովվամաղախը, մորենին, ընկուզենին և այլն։ Միզամուղ հատկություն ունեն կուժկոտրուկը, կռատուկը, ճարճատուկը, դաշտային ձիաձետը, գիհին, եգիպտացորենը և այլն։ Լեղամուղ են մասրենին, կանթեղախոտը, անթառամը, գաղձը և այլն։ Ստամոքսի հիվանդությունների դեպքում օգտագործում են տուղտը, նշենին, հորթալեզուն, ոսկեհազարուկը, հոնը, մատուտակը, եզան լեզուն, խատուտիկը, շնչառական ուղիների հիվանդությունների դեպքում՝ տուղտը, խուլեղինջը, դաղձը, ուրցը, տատրակը և այլն։ Քրտնաբեր հատկություններ ունեն ազնվամորին, թանթրվենին, լորենին և այլն։ Ցավամոքիչ են ընձախոտը, շիկատակը, սև բանգին, կակաչը, արջընկույզը և այլն։

## Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կոռնետ

**Կոռնետ** (, ՝ եղջյուր), փողային երաժշտական գործիք։ Կազմված է միմյանց կցված, լայնվածքով վերևում՝ մխոցավոր (պոմպային), ներքսում՝ գլանաձև կափույրիկավոր կոռնետներ՝ ավարտվող գլանաձև և կոնաձև արույրե փողերից, կափույրիկների մեխանիզմից, դնովի մունդշտուկից։

Իրանի երկարությունը (առանց մունդշտուկի) 295-320 մմ է։ Կոռնետը օպերային, սիմֆոնիկ և փողային (գրավում է գլխավոր տեղ) նվագախմբերի կազմի մեջ է։
Կոնստանտին Կոռնիլով

**Կոնստանտին Նիկոլաևիչ Կոռնիլով** (, ), խորհրդային հոգեբան, ՌԽՖՍՀ ՄԳԱ-ի իսկական անդամ (1943) և փոխնախագահ (մինչև 1950 թվական), Հոգեբանության ԳՀԻ-ի տնօրեն 1923-1930 և 1938-1941 թվականներին։

Հոգենյարդաբանության Համառուսաստանյան I և II համագումարներում (1923 և 1924 թվականներ) ղեկավարել է դիալեկտիկական մատերիալիզմի հիման վրա հոգեբանության մեթոդոլոգիական վերակառուցումը։ Ուսումնասիրել է նաև մանկավարժության և անձի հոգեբանության պրոբլեմները։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հոգեբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կոռնիլովյան ապստամբություն

[200px|աջից|մինի|[Լավր Կոռնիլով ]]
[200px|աջից|մինի|[Ալեքսանդր Կերենսկի ]]
**Կոռնիլովյան ապստամբություն** (խորհրդային գրականությունում՝ **Կոռնիլիվյան խռովություն**, **Կոռնիլովշչինա** ()), ռազմական հեղաշրջման ձախողված փորձ 1917 թվականի օգոստոսին, Ռուսաստանի զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար գեներալ Լավր Կոռնիլովի ղեկավարությամբ՝ ընդդեմ Ալեքսանդր Կերենսկու ղեկավարած Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության Երկիշխանության՝ պետրոգրադի խորհուրդն իշխանությունից զրկելու  և երկրում ռազմական դիկտատուր մտցնելու նպատակով։

Հեղաշրջման հիմնական հարվածող ուժը լինելու էր գեներալ Ալեքսեյ Կրիմովի 3-րդ հեծյալ կորպուսը։ Օգոստոսի 25-ին Կոռնիլովը զորքերը շարժեց Պետրոգրադի վրա և պահանջեց ժամանակավոր կառավարության հրաժարականը։ Կերենսկին Կոռնիլովին հայտարարեց խռովարար և ազատեց նրան գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոնից։ Բոլշևիկները կարմիր գվարդիայի կազմը համալրեցին ավելի քան 15 հազար զինյալներով։ Ապստամբության դեմ դուրս եկանՊետրոգրադի, Մոսկվայի բանվորները, Բալթիական նավատորմի նավաստիները։

Օգոստոսի 30-ին կոռնիլովականների առաջխաղացումը ամենուրեք կանգնեցվեց։ Կրիմովը ինքնասպան եղավ։ Ձերբակալվեցին գեներալ Կոռնիլովը և ուրիշներ։ Օգոստոսի 31-ին պաշտոնապես հայտարարվեց Կոռնիլովի մահվան մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կիպրոս (բույս)

**Կիպրոս** կամ **սրնգենի** (), ձիթենազգիների ընտանիքի տերևաթափ և մշտադալար թփերի, հազվադեպ՝ ծառերի ցեղ։ Տերևները պարզ են, հակադիր, լայն նշտարաձև։ Ծաղիկները երկսեռ են, սպիտակ, բուրավետ։ Ծաղկաբույլը հուրան է կամ ողկույզ։ Պտուղը կլոր է, հատապտղանման կորիզապտուղ, կապույտ, մանուշակագույն, կանաչ, սև երանգներով։

Հայտնի 40 տեսակներն աճում են Արևելյան կիսագնդի արևադարձային, մերձարևադարձային և բարեխառն գոտիներում։ Սովորական Կիպրոսը (L. vulgare) տարածված է նաև Հայաստանում։

Տերևաթափ կամ կիսաձմռականաչ թուփ է, 2-5 մ բարձրությամբ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին և երկար ժամանակ մնում թփի վրա։ Աճում է ամենուրեք, թփուտների մեջ, անտառների եզրին։

Մշակության մեջ օգտագործվում է կենդանի ցանկապատեր ստեղծելու համար։ Բազմացվում է սերմերով, կտրոններով։ Հայաստանի Իջևանի, Նոյեմբերյանի շրջաններում մշակության մեջ հանդիպում են նաև փայլուն Կիպրոսի (L. lucidum) և ճապոնական Կիպրոսի (Լ. japonium) մշտադալար տեսակները։

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Վերին Գարոն

**Վերին Գարոն** (*[[ֆրանսերեն]]*՝ Haute-Garonne), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում։ 
* Վերին Գարոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 31։

## Պատմություն
Վերին Գարոնը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է և ձևավորվել է նախկին Լանգեդոկ գավառի տարածքում։
Սկզբում եղել է ավելի մեծ։ Տարածքի փոքրացումը հետևանք է 1808 թվականի նոյեմբերի 21-ի կայսերական դեկրետի, որով հյուսիսային մասում ստեղծվեց Թարն և Գարոն դեպարտամենտը։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|180px|[Թուլուզի քաղաքապետարնը գիշերը]]
մինի|ձախից|180px|Դ'Օ լիճը
Գտնվում է Պիրենեյան լեռների արևելքում։ Երք կողմերից շրջապատված է Վերին Պիրենեյներ, Ժեր, Թարն և Գարոն, Թարն, Օդ և Արյեժ դեպարտամենտներով, հարավ-արևմուտքում սահմանակից է Իսպանիայի Լյեյդա և Ուեսկա գավառներին։
Տարածքը 6 309 կմ2 է։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության հիմնական մասը կենտրոնացած է Թուլուզ քաղաքի շուրջը։ Հարավային մասի բնակչությունը շատ նոսր է։ 1999 թ. տվյալներով բնակչությունը կազմել է մեկ միլիոնից ավելի։ Մինչև 40 տարեկանները կազմում են բնակչության 55%-ը, 20-ից 29 տարեկանները՝ 16%-ը։ Դա բացատրվում է նրանով, որ Թուլուզը համալսարանային քաղաք է։

## Քաղաքականություն
Նախկին վարչապետ Լիոնել Ժոսպինն այս դեպարտամենտն էր ներկայացնում։

Գերագույն խորհրդի նախագահն է Պիեռ Իզարդը, ով ներկայացնում է Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցությունը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Քեթրին Կոռնել

**Քեթրին Կոռնել** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Հանդես է եկել տարբեր թատերախմբերում։ Այրիս Ֆենվիկի (Առլենի «Կանաչ գլխարկ», 1925 թվական) դերակատարումից հետո Կոռնելին համարել են Բրոդվեյի թատրոնի շահութաբեր «աստղ»։

1930 թվականին ամուսնու՝ Դ. Մակ-Կլինտիկի հետ կազմակերպել է թատերախումբ և շրջագայել ամբողջ երկիրը։ Լավագույն դերերից են՝ Ջուլիետ (Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ»), Մաշա (Անտոն Չեխովի «Երեք քույր»), Պատրիկ Քեմպբել (Կիլտիի «Սիրելի ստախոսը») և այլն։

## Գրականություն
* Lucille M. Pederson։ *Katharine Cornell - A Bio-Bibliography*, Westport, Connecticut - London (1994)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Աքլորաբբուկ

**Աքլորաբբուկ** (), խլածաղկազգիների ընտանիքի միամյա, կիսամակաբույծ խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 30 (այլ տվյալներով՝ 50), ՀՀ-ում՝ 4 տեսակ՝ , , , ։

## Ձևաբանություն
Ցողունն ուղիղ է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 20-70 սմ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, ատամնաեզր, նստադիր։ Ծաղկաբույլը հասկանման ողկույզ է, ծաղիկները՝ երկշուրթ, դեղին, բաց դեղին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը կլորավուն, երկբուն, սեղմված տուփիկ է։
Վայրի և մշակովի դաշտավլուկազգի բույսերի մակաբույծ է։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերի միջին և վերին լեռնային գոտիների անտառներում, մարգագետիններում, թփուտներում, տափաստաններում և այլն։

## Պատկերասրահ

պատկեր:Rhinanthus alectorolophus ENBLA01.jpg|*Rhinanthus alectorolophus*
պատկեր:Rhinanthus angustifolius a1.jpg|*Rhinanthus angustifolius*
պատկեր:Rhinanthus glacialis01.jpg|*Rhinanthus glacialis*


Կատեգորիա:Խլածաղկավորներ
Ժեր (դեպարտամենտ)

**Ժեր** (*[[ֆրանսերեն]]*՝ Gers), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում։ 
* Ժեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 32։

## Պատմություն
Ժերը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։
1808 թվականին Լավի քաղաքն անցել է նոր կազմավորված Թարն և Գարոն դեպարտամենտին։

Տարածքը 6 257 կմ2 է։

## Մշակույթ
Գասկոնցիների լեզուն օքսիտաներենի բարբառներից մեկն է, սակայն այն լայնորեն չի գործածվում։ Դեպարտամենտին բնորոշ են հանգիստ, ամրոցային գյուղերը և հարավում երևացող Պիրենեյան լեռները։
Լյուպիակ գյուղում է գտնվում Ալեքսանդր Դյումայի ստեղծած «Երեք հրացանակիրների» հերոս դ'Արտանյանին նվիրված թանգարանը։
մինի|ձախից|120px|Ֆուա գրա
մինի|ձախից|120px|Արմանյակ
Գյուղատնտեսական մշակույթն արտահայտված է հայտնի արտադրանքներով՝
* Արմանյակ բրենդի, 
* Côtes de Gascogne և Floc de Gascogne գինիներ
* Ֆուա գրա, 
* և վայրի սունկ։

## Տեսարժան վայրեր
* Ֆլարան հին աբբայություն
* նախկին ցիստերցիանական վանք, իսկ այժմ՝ թանգարան Բաիզ գետի ափին

## Քաղաքականություն
Գերագույն խորհրդի նախագահն է Ժան Պիեռ Պույոլը, ով ներկայացնում է Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցությունը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Լիլիթ Կարապետյան (ուդահար)

**Լիլիթ Կոստանդնի Կարապետյան** (), հայ ուդահար։ Հայաստանում կրթություն ստացած կին պրոֆեսիոնալ առաջին ուդահարն է։

## Կենսագրություն
Լիլիթ Կարապետյանը ծնվել է 1963 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 միջանակարգ դպրոցում, 1973-1977 թվականներին զուգահեռ՝ Տիգրան Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի կիթառի դասարանում Ժաննա Շելջյանի մոտ։ 1980-1985 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում՝ Կարապետ Արիստակեսյանի ուդի դասարանում, 1989-1992 թվականներին շարունակել է ուսումը ասպիրանտուրայում Միհրան Դեմիրճյանի ղեկավարությամբ։

## Կատարողական և աշխատանքային տարիներ
1981-2003 թվականներին աշխատել է «Շարական», ապա՝ «Տաղարան» անսամբլներում (Գրիգոր Դանիելյանի /Դանիել Երաժիշտի/ և Երվանդ Երկանյանի ղեկավարությամբ) որպես ուդահար, լյուտնահար և կիթառահար։ Կատարել է միջնադարյան և ժամանակակից հայ և եվրոպական հեղինակների բազմաթիվ մշակումներ և փոխադրումներ ուդի և կիթառի համար։Առաջին անգամ ուդի կատարումներում օգտագործել է լյուտնյայի և կիթառի կատարողական հնարքները։ Անսամբլի կազմում շրջագայել է տարբեր երկրներում (Ուրուգվայ, Բրազիլիա, Արգենտինա)։ 1986 թվականին Բաքվում արևելյան երկրների երաժիշտների հետ մասնակցել է ժողովրդական նվագարանների միջազգային առաջին մրցույթին և արժանացել 2-րդ մրցանակի։

1986 թվականից աշխատել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ Հանդիսանում է դպրոցի ուդի դասարանի հիմնադիրը։ 2003 թվականին, առողջական վիճակից և ոչ միայն այդ պատճառով, ելնելով, հրաժարվել է բեմական գործունեությունից և դասավանդել մինչև կյանքի վերջը։ Նրա անունը ընդգրկվել է «Հայուհիներ» երկհատորյա հանրագիտարանում

## Ընտանիք
Հայրական կողմից եղել է Կամսարականների իշխանական տոհմի ժառանգորդ։ Եղել է նաև հաղորդավար, «3-րդ ալիք» հեռուստաընկերության հիմնադիր Կարեն Քոչարյանի կինը։

Դուստրը՝ Կարինե Քոչարյանը,ծնված 1992 թվականի ամուսնացել է և 2019 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ի Յուտա նահանգում։ Աշխատում է,որպես գրաֆիկական դիզայներ «Calltower» ընկերությունում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*https://www.youtube.com/watch?v=1NMW880-Ggw
*https://www.youtube.com/watch?v=64WQEvAGgA4

Կատեգորիա:Հայ ուդահարներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի Անտոն Չեխովի անվան թիվ 55 դպրոցի շրջանավարտներ
Ալադինա

**Ալադինա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սիլվանի գավառակում։

XIX դարի վերջին ուներ 35 տուն հայ բնակիչ։ 1914-1918 թվականներին թուրքերի կողմից ենթարկվել է կոտորածի։ Ջարդից մի կերպ փրկվածները գաղթել են զանազան երկրներ։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալազա

**Ալազա**, գյուղ, Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառում։ 1828 թ.-ին Պարսկաստանի Թավրիզի շրջանից այստեղ են գաղթել և վերաբնակվել 140 հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կինոարդյունաբերությունը Խորհրդային Միությունում

285px|frameless|աջից
**Խորհրդային Միության կինոարդյունաբերությունը** ներառում է միութենական հանրապետությունների կողմից արտադրված ֆիլմեր, որոնք արտացոլում էին իրենց նախախորհրդային մշակույթի, լեզվի և պատմության տարրերը։ Ինչպես ցանկացած բնագավառ, կինոարտադրությունը նույնպես կառավարվում էր Մոսկվայի կենտրոնական իշխանության կողմից։ Խորհրդային Ռուսաստանից (ՌԽՍՖՀ) հետո առավել նշանավոր կինոարդյունաբերություն ունեին Հայաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը և Ուկրաինան։

Ֆիլմապատճենները տպագրվում էին 70, 35, 16 և 8 մմ լայնության կինոժապավենների վրա։ Տպաքանակը որոշվում էր ֆիլմի «գաղափարա-գեղարվեստական նշանակությամբ» (մինչև 1500 օրինակ)։ Կինոպատճենահան արդյունաբերությունում նեգատիվից ստանում էին մի քանի միջանկյալ պոզիտիվներ, ապա դրանցից՝ հակատիպեր (նեգատիվի կրկնօրինակներ), որոնցով էլ իրականացվում էր ֆիլմապատճենի զանգվածային տպագրությունը։ 

Մինչև 1930 թվականը, ֆիլմապատճենը պատրաստվում էր կինոստուդիաների ժապավենի մշակման արտադրամասերում, իսկ դրանից հետո՝ կինոպատճենահան ձեռնարկություններում (Լենինգրադում, Մոսկվայում, Կիևում, Խարկովում, Նովոսիբիրսկում, Ռյազանում և այլուր)։ 

Կինոտեխնիկական արդյունաբերությունն արտադրում Էր ֆիլմ նկարահանող և կինոպրոյեկցիոն, ձայնագրող, վերարտադրող, տպագրող, լուսավորող Էլեկտրաբաշխիչ ապարատներ և սարքավորում։ Հիմնական արտադրողներն էին «Էկրան» արտադրական և Լենինգրադի օպտիկա-մեխանիկական միավորումները։ 

Կինոժապավենի արտադրությունը Խորհրդային Միությունում իրականացնում էին քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկությունները։ Առաջին կինոժապավենն արտադրվել է 1931 թվականին։ Արաադրվում էր ֆիլմերի նկարահանման (նեգատիվային), ֆիլմապատճենների բազմացման (պոզիտիվային), օպտիկական ու մագնիսական շավիղով ձայնի գրառման համար սև-սպիտակ ու գունավոր կինոժապավեններ։

«Հայֆիլմ» կինոստուդիան ունեցել է լաբորատորիա, որտեղ տպագրվում էին հայերեն կրկնօրինակված ֆիլմերի պատճեններ, հայ վավերագրողների, ինչպես նաև «Հայֆիլմ»-ի արտադրանքը։

## Պատմություն
Խորհրդային կինոյի պաշտոնական պատմությունը սկսվել է 1919 թվականի օգոստոսի 27-ին, երբ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդն ընդունեց «Լուսանկարչական և կինեմատոգրաֆիական առևտուրը և արդյունաբերությունը Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի իրավասությանը փոխանցելու մասին» հրամանագիրը»: Հետագայում այդ օրը սկսվել է նշվել որպես «Կինոյի օր» (այժմ՝ «Ռուսական կինոյի օր»):

Ի հիշատակ այս իրադարձության, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1980 թվականի հոկտեմբերի 1-ի «Տոների և հիշարժան օրերի մասին» հրամանագրով օգոստոսի 27-ը սահմանվել է որպես «Կինոյի օր»: Փոփոխված ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1988 թվականի նոյեմբերի 1-ի «ԽՍՀՄ օրենսդրության մեջ փոփոխություններ կատարելու տոների և հիշատակի օրերի մասին» որոշմամբ, այն հայտնի է դարձել որպես «Ռուսական կինոյի օր»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամանց ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արվեստ
Կատեգորիա:Կինոյի պատմություն
Կատեգորիա:Խորհրդային կինեմատոգրաֆիա
Կոռնելիոս Սկիպիոն Էմիլիանոս Աֆրիկացի Կրտսեր

**Կոռնելիոս Սկիպիոն Էմիլիանոս Աֆրիկացի կրտսեր** () (մ. թ. ա. մոտ 185 - մ․ թ․ ա․ 129), հռոմեական զորավար և քաղաքական գործիչ։

Աչքի է ընկել Պիդնայի ճակատամարտում (մ. թ. ա. 168)։ Սենատի հրամանով մ. թ. ա. 146 թվականին ավերել է Կարթագենը։ Պայքարել է Հռոմի ռազմական հզորության պահպանման և հռոմեական բանակի ամրապնդման համար։ Թեև Գրակքոսների ազգականն էր, թշնամաբար էր տրամադրված նրանց հողային քաղաքականության նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Michael Zahrnt։ *Publius Cornelius Scipio Aemilianus – der intrigante Enkel.* In։ Karl-Joachim Hölkeskamp, Elke Stein-Hölkeskamp (Hrsg.)։ *Von Romulus zu Augustus. Große Gestalten der römischen Republik.* Beck, München 2000, ISBN 3-406-46697-4, S. 159–171.
* Robert Hanulak։ *Der Scipionenkreis – Untersuchungen zum Freundeskreis des Scipio Aemilianus.* GRIN Verlag, München 2007, ISBN 978-3-638-77679-0.

Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Մ․ թ․ ա․ 185 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի զորավարներ
Իմրան Կասումով

**Իմրան Հաշիմ օղլի Կասումով** (), ադրբեջանցի խորհրդային գրող, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։ Ադրբեջանի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։ 1961-1975 թվականներին՝ Ադրբեջանի գրողների միության վարչության քարտուղար, 1975 թվականից՝ առաջին քարտուղարը։ ԽՍՀՄ գրողների միության քարտուղար (1976 թ.)։

Նրա սցենարներով ստեղծվել են «Ծովը նվաճողները» (1958, լենինյան մրցանակ, 1961), «Պատմվածք Կասպիի նավթագործների մասին» (1959, երկուսն էլ Ռ. Կարմենի հեղինակակցությամբ), «Մեր փողոցը» (1963 թ.) և այլ կինոնկարներ։ ժամանակակից մարդու աշխատանքային սխրանքներին, նրա ներաշխարհի բացահայտմանն են նվիրված «Երազանք» (1938), «Ծովը սիրում է խիզախներին» (1954 թ.), «Ինչի համար ես ապրում» (1959, երկուսն էլ Հ. Սեիդբեյլիի հետ), «Հեքիաթի սկիզբը» (1972), «Մենք այնքան քիչ ենք ապրում» (1973) և այլ պիեսներ, որոնք բեմադրվել են Բաքվում, Մոսկվայում և այլուր։ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոնը 1976 թվականին բեմադրել է Կասումովի «Գլուխդ բարձր, զինվոր» դրաման։ Կասումովը հեղինակ է «Ֆրանսիական գոբելեն» (1970 թ.) և «Իտալական խճանկար» (1972) փաստագրական վիպակների։

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Միր Բաշիր Կասումով

**Միր Բաշիր Ֆատահ օղլի Կասումով** (, ), խորհրդային կուսակցական, պետական գործիչ։ Կոմկուսի անդամ 1905 թ.-ից։ Մասնակցել է 1905-1907 թթ. հեղափոխությանը։ Եղել է Բաքվի բոլշևիկյան կազմակերպության մարտական դրուժինայի անդամ։ 1917-1918 թթ. կուսակցական աշխատանք է տարել Բաքվում և Լենքորանում։ Ադրբեջանի Կ(բ)կ I համագումարում (1920 թ.) ընտրվել է Կենտկոմի անդամ։ Մուսավաթական կառավարության դեմ 1920 թ. ապրիլի ապստամբության ղեկավարներից էր։ Եղել է Բաքվի հեղկոմի անդամ, 1921-1924 թթ. և 1931-1935 թթ.՝ Ադրբեջանի ԿԳԿ-ի նախագահի տեղակալ, իսկ 1937-1938 թթ.՝ նախագահ։ Միաժամանակ (1935-1937 թթ.)՝ Ադրբ. ԽՍՀ սոցիալական ապահովության ժողկոմ, 1938 թվականից՝ Ադրբ. ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ։

Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ կոմունիստական ​​կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Ալահկ Ներքին

**Ալահկ Ներքին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում։

XX դարի սկզբին ուներ 8 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալախարման

**Ալախարման**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Չարշամբայի գավառակում։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Սպիրոս Կիպրիանու

**Սպիրոս Կիպրիանու** (, ), Կիպրոսի Հանրապետության քաղաքական և պետական գործիչ։ Կրթությամբ՝ իրավաբան։

1959 թվականից արդարադատության, ապա՝ արտաքին գործերի նախարար (մինչև 1972 թվականը)։ 1976 թվականին ընտրվել է Կիպրոսի խորհրդարանի նախագահ։

Նախագահ Մակարիոսի մահից (1977 թվականի օգոստոս) հետո նշանակվել է նախագահի պաշտոնակատար, 1978 թվականի հունվարից՝ նախագահ։ Հանդես է եկել գալիս Կիպրոսի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության, անկախության և կիպրական հարցի արդարացիլուծման օգտին՝ ՄԱԿ-ի որոշումների համաձայն։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի նախագահներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Կիպրացի դիվանագետներ
Արամ Կոստանյան

**Արամ Արսենի Կոստանյան** (), հայ խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1921)։

Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Ուսանելու տարիներին եղել է մարքսիստական աշակերտական խմբակի անդամ։ Հեղափոխական քարոզչական աշխատանքներ է տարել Երևանում, Էջմիածնում, Նոր Բայազետում (հետագայում՝ Կամո, այժմ՝ Գավառ), Մուխումի մարզում և Թիֆլիսում։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո եղել է ներքին գործերի ժողկոմի տեղակալ, գավառային գործադիր կոմիտեի նախագահ, ֆինժողկոմի և հողժողկոմի տեղակալ։ 1934 թվականից եղել է Հայկոոպի վարչության նախագահ, ՀԽՍՀ սննդարդյունաբերության ժողկոմ և Երևանի քաղսովետի նախագահ։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Թեմոս Կոռնարոս

**Թեմոս Կոռնարոս** (, ), հույն գրող։

1945 թվականին հրատարակել է բանտում գրած «Իյայդարի համակենտրոնացման ճամբարը» վեպ-ժամանակագրությունը (գրողը, աննշան ընդմիջումներով, 20 տարի անցկացրել է բանտերում, աքսորներում, համակենտրոնացման ճամբարներում)։

Կոռնարոսի «Մեկ սերնդի պատմություն» (1939) վեպը հանրագումարային է։ ԽՍՀՄ և մի շարք սոցիալիստական երկրներ այցելելուց (1959 թվական) հետո նոր մարդու և նոր կյանքի հաստատման պաթոսով են տոգորված Կոռնարոսի ելույթները «Ավգի» թերթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Արշակ Կոստանյան

**Արշակ Սիմոնի Կոստանյան** (), հայ օպերային երգիչ (քնարադրամատիկական տենոր)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կազանի համալսարանում, 1892 թվականին աշակերտել Նինա Դարիալի-Ղորղանյանին, 1893 թվականին մեկնել Իտալիա՝ շարունակելու երաժշտական կրթությունը։ Երգել է Վորոնեժի, Խարկովի, Իրկուտսկի, Կազանի, Սարատովի և այլ քաղաքների օպերային թատրոններում, 1903 թվականից՝ Մոսկվայի Սոլոդովնիկովի օպերային խմբում։ Կոստանյանին բնորոշ էր գրավիչ, անկաշկանդ կատարումը։

Մահացել է Մոսկվայում, թաղված է տեղի հայկական գերեզմանատանը։

## Դերերգեր
* Հերցոգ, Ալֆրեդ՝ Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Տրավիատա»
* Ֆաուստ՝ Գունոյի «Ֆաուստ»
* Ալմավիվա՝ Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»
* Տուրիդդու՝ Մասկանյիի «Գեղջկական պատիվ»), Դերման (Չայկովսկու «Պիկովայա դամա»
* Վլադիմիր Իգորևիչ՝ Բորոդինի «Իշխան Իգոր»
* Եֆիմ, Սակուս՝ Ա. Ռուբինշտեյնի «Վաճառական Կալաշնիկով», «Ներոն»

## Մատենագիտություն
* Пружанский А. М. Отечественные певцы. 1750-1917: Словарь. Часть первая - М., 1991. С. 235
* Словарь сценических деятелей. - СПб., 1903. Вып. 10
* Мурадян С. Армянское Ваганьковское кладбище (к 200 летию со дня основания). Ер., 2007 ISBN 978-99941-817-5-9
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. - 312 с.: ил. ISBN 5-9676-0034-5

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ տենորներ
Կոպիտառ

**Կոպիտառ**, *Այլասեռ քար* (լատիներեն՝ Cupido սիրո աստծո անունով), բերդ Կիլիկիայում։ Հսկել է Սիս քաղաքի մատույցները։

Կոպիտառի մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ 1149-1151 թվականներին եղել է Հայոց կաթողիկոսանիստը, երբ Գրիգոր Գ Պահլավունին և իր եղբայր Ներսես Շնորհալին Ծովքից առժամանակ տեղափոխվել են Կոպիտառ՝ խույս տալով Իկոնիայի սուլթանի հարձակումից։

Կիլիկյան Հայաստանի եպիսկոպոսական թեմի կենտրոններից էր։ Կիլիկիայի Հայոց իշխաններն ու թագավորները ըմբոստ իշխաններին հաճախ բանտարկել են Կոպիտառում։

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կապիտալ ներդրումների ետգնում

**Կապիտալ ներդրումների ետգտնում**, կապիտալ ներդրումների արդյունավետության ցուցանիշ, որևէ ժամանակահատվածում կատարված կապիտալ ներդրումների և դրանց շնորհիվ ստացված շահույթի աճի հարաբերություն։ Պրակտիկայում որոշվում է գերազանցապես համախառն ներդրումների համար։ Կապիտալ ներդրումների ամբողջ ծավալի համար բնորոշում է ներդրումների բացարձակ արդյունավետությունը, ցույց է տալիս տարեկան շահույթի միավոր աճ ստանալու համար անհրաժեշտ կապիտալ ներդրումների չափը։ Հաճախ օգտագործվում է կապիտալ ներդրումների համեմատական արդյունավետության ցուցանիշը, որը երկու համեմատվող տարբերակների կապիտալ ներդրումների տարբերության և այդ ներդրումների շնորհիվ ստացվող շահույթի աճերի տարբերության հարաբերությունն է։ Եթե արդյունքի գինը համեմատվող տարբերակներում նույնն է, ապա ցուցանիշը որոշվում է տարբերակներում կապիտալ ներդրումների տարբերության և տարեկան արտադրական ծախսերի տարբերության հարաբերությամբ։ Տարբերակներից լավագույնն ընտրելու համար նշված ցուցանիշը համեմատվում է կապիտալ ներդրումների ետգտնման նորմատիվի հետ։ Կապիտալ ծախսումների և դրանց արդյունքի ստացման ժամանակի միջև կա որոշ տեղաշարժ՝ ժամանակի լագ։

Բացի այդ, ներդրումները կատարվում են ոչ միանգամից, այլ բաշխվում են տարվա ընթացքում։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր միավոր ներդրում արդյունք կարող է տալ տարվա միայն մի մասի ընթացքում, հետևանքով առաջանում է հարաբերական, գերբնակչություն։
## Տես նաև
* Կապիտալիստական կուտակման ընդհանրական օրենք

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Քյազըմ Քարաբեքիր

**Քյազըմ Քարաբեքիր** (, ), թուրք գեներալ, փաշա, օսմանյան ռազմական հանցագործ։

1918-1919 թվականներին եղել է 1-ին, 2-րդ, 15-րդ թուրքական Կովկասյան բանակային կորպուսների հրամանատար, մասնակցել Երզնկայի, Էրզրումի և Կարսի գրավմանը, հետագայում՝ Արևելյան ռազմաճակատի զորքերի հրամանատար։ 1920 թվականի սեպտեմբերին թուրքական զորքերը Քարաբեքիրի գլխավորությամբ ներխուժել են Արևելյան Հայաստան։

Կարաբեքիրը հրաժարվել է ճանաչել Հայաստանի հեղկոմի 1921 թվականի Մոսկովյան պայմանագիրը։ Գլխավորել է թուրքական պատվիրակությունները Ալեքսանդրապոլի (1920 թվական) և Կարսի (1921 թվական) բանակցություններում։ Քարաբեքիրի ցուցումներով Տրապիզոնում սպանվել են Թուրքիայի կոմկուսի ղեկավար գործիչները (1921 թվականի հունվար)։

Օժանդակել է սպիտակ գվարդիականների հակախորհրդային խժդժություններին Թուրքիայի հյուսիսարևելյան վիլայեթներում։ 1930-1940-ական թվականներին զբաղեցրել է կուսակցական և պետական պաշտոններ։

Ունեցել է ընդգծված հակախորհրդային դիրքորոշում, վարել հակահայկական գիծ։

## Տես նաև
* Մալթայի աքսորականներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսում ծնվածներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զինվորականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զորահրամանատարներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զորավարներ
Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական պատերազմ
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական հանցագործներ
Կատեգորիա:Հանցագործություն մարդկության հանդեպ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բալկանյան պատերազմներում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան բանակի գեներալներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքական բանակի գեներալներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ընդդիմության առաջնորդներ
Կատեգորիա:Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատերազմի օսմանյան բանտարկյալներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մեջլիսի խոսնակներ
Կատեգորիա:Քուլելի ռազմական դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության մեդալի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Օսմանյան գեներալներ
Ալբերտ Կոստանյան

**Ալբերտ Հովհաննեսի Կոստանյան** (), հայ խորհրդային հոգեբան։ Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971), ՀԽՍՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (1975), ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ (1960)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, 1955 թվականին՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1952 թվականից աշխատում է ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտում, 1965 թվականից՝ լողի ամբիոնի վարիչ։ Զբաղվում է շարժումների հոգեբանության հարցերով։ Ունի մոտ 75 գիտական աշխատություն ու հոդված։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։

## Կրթություն
1942-1946 թվականներին ընդունվել և ավարտվել է կոոպերատիվ տեխնիկական դպրոցը, 1946-1951 թվականներին ընդունվել և ավարտել է պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը հայոց լեզու, տրամաբանություն և հոգեբանություն մասնագիտությամբ։
1951-1955 թվականներին ընդունվել և ավարտել է ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտը։ 
1963 թ. Մանկավարժության մագիստրոսի թեզի պաշտպանություն։
1970 թ. Դոկտորական ատենախոսության պաշտպանություն զարգացման և կրթական հոգեբանության մեջ (Մոսկվա)։

## Աշխատանք
Նա սկսել է աշխատել 1947 թվականից ՝ համադրելով համալսարաններում ուսման հետ։
Նա «Искусство кино» ամսագրի անկախ թղթակիցն էր, և թերթերում գրում էր ոչ միայն հոդվածներ, այլև գրություններ, որոնցից երկուսով նկարահանվել էին կարճամետրաժ ֆիլմեր։
1955 թվականից ի վեր կենտրոնական մարզական տան տնօրենը, այնուհետև՝ մարզչական խմբի նախագահ, այնուհետև դասավանդման փուլը սկսվում է 60-ականներից՝ լողի մարզիչ, Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտի լողի բաժնի վարիչ։

## Երկեր
* Ֆիզիկական վարժությունների ազդեցությունը խուլ դպրոցականների շարժողական ռեակցիայի արագության վրա, Ե., 1962:
* Լող, Ե., 1975 (համահեղինակ՝ Ի. Դ. Սաֆարյան)։

## Մեդալներ և մրցանակներ
: 
 օլիմպիական ջրային պոլոյի թիմի հետ աշխատելու համար։
:
Պատվիրեք :  
Ջրային սպորտի ոլորտում միակ պրոֆեսորը, ով 1977-1990 թվականներին ղեկավարում էր հետազոտական թիմը օլիմպիական ջրային պոլոյի թիմի լաբորատորիան։

1980 թ. Մոսկվայում կայացած Օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալ, որպես ԽՍՀՄ ջրային պոլոյի թիմի մարզիչ և մարզական հոգեբան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գրիգորի Կոստյուկ

**Գրիգորի Սիլովիչ Կոստյուկ** (, դեկտեմբերի 5, 1899, Մոգիլնո (այժմ՝ Կիրովոգրադի մարզի Գայվորոնի շրջանում) - հունվարի 25, 1982, Կիև), խորհրդային հոգեբան, ԽՍՀՄ ՄԳԱ իսկական անդամ (1967 թվական), Կիևի մանկավարժական ինստիտուտի պրոֆեսոր (1935 թվականից), ՈւԽՍՀ հոգեբանության ԳՀԻ-ի տնօրեն (1945 թվականից)։

Հիմնական աշխատությունները նվիրված են մտածողության, հասկացությունների յուրացման հոգեբանության, ուսուցման, դաստիարակության և երեխայի անձի, նրա ընդունակությունների զարգացման փոխկապակցության, ինչպես նաև հոգեբանության պատմության հարցերին։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ
Կոստրոմա

**Կոստրոմա**, քաղաք, Ռուսաստանի Կոստրոմայի մարզի կենտրոնը։ Գտնվում է Վոլգայի ափին, Մոսկվայից 330 կմ հեռավորության վրա։ Նավահանգիստ է, երկաթուղային կայարան։ 277 հազար բնակչություն (2021 թվական)։ Վուշավերամշակման խոշորագույն կենտրոն է։

Կան մեքենաշինական, փայտամշակման, վուշի, տեքստիլ և այլ ձեռնարկություններ, ՋԷԿ, ՊՇԷԿ (40 կմ հարավարևելյան), տեխնոլոգիական, գյուղատնտեսական, մանկավարժական ինստիտուտներ, միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ, վուշի արդյունաբերության գիտահետազոտական ինստիտուտներ, դրամատիկական և տիկնիկային թատրոններ։ Կոստրոմայում պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են՝ Հայտնության մենաստանը (XVI դ.)՝ քարե պարիսպներով, աշտարակներով (XVI —XVII դդ.), Սուրբ Երրորդության տաճարով (1650-1652 թվականներ), զանգակատնով (1603-1605 թվականներ) և այլ կառույցներով Իպատևսկի մենաստանը (այժմ՝ փայտի ճարտարապետության թանգարան-արգելանոց), XVII դարի եկեղեցիներ։ 1781-1784 թվականների հատակագծով Կոստրոման կառուցապատվել է կլասիցիզմի ոճի շենքերով։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում կառուցվել են բնակելի միկրոշրջաններ, կանգնեցվել են Վ. Ի. Լենինի (բրոնզ, գրանիտ, 1927 թվական, քանդակագործ՝ Մ. Ֆ. Լիստոպադ և ուրիշներ), Իվան Մուսանինի (գրանիտ, 1967, քանդակագործ՝ Ն. Ա. Լավինսկի և ուրիշներ) հուշարձանները։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1213 թվականին։ 1977 թվականին Կոստրոման պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1152 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կոստրոմյան տավարի ցեղ

300px|մինի|Կոստրոմյան տավարի ցեղ
**Կոստրոմյան խոշոր եղջյուրավոր տավարի ցեղ** (), կաթնամսատու տավարի ցեղ։ Ստացվել է 1945 թվականին ՝ Կոստրոմայի մարզի տոհմային տնտեսություններում յարոսլավլյան և տեղական տավարի ալգաու և շվից ցեղերի տրամախաչումից (Ստանիսլավ Շտեյմանի, Վաղինակ Շահումյանի և Նիկոլայ Գորսկու ղեկավարությամբ)։

Կենդանիները խոշոր են, ունեն ամուր կոնստիտուցիա։ Թույրը՝ բաց և մուգ մոխրագույն։ Ցուլերի կենդանի զանգվածը 800-900 կգ է, կովերինը՝ 550-650։ Կովերի տարեկան կաթնատվությունն առաջավոր տնտեսություններում՝ 4000-5000 կգ (միջինը՝ 3600-4000 կգ), կաթի յուղայնությունը՝ 3, 9%։ Ռեկորդային կիթը՝ 14115 և 14203 կգ։ Ինտենսիվ աճեցման և բտման դեպքում 18 ամսական ամորձատվածները կշռում են 450-500 կգ։ Սպանդային ելքը՝ 65-67%։ Ցեղը բուծվում է Կոստրոմայի, Իվանովոյի, Վլադիմիրի մարզերում, ինչպես նաև Բելառուսում։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Էնանտիոդրոմիա

[thumb|[Կարլ Գուստավ Յունգ]]
**Էնանտիոդրոմիան** (հուն. ἐνάντιος, enantios, հակառակ + δρόμος, dromos, ընդառաջ վազելով), բոլոր բևեռացված երևույթների իրենց հակառակին վերածվելու հակումն է։ Հոգեբանական օրենք է հույն փիլիսոփա Հերակլիտոսի կողմից առաջարկված, որ պնդում է՝ վաղ թե ուշ բոլոր երևույթները վերածվում են իրենց հակառակին։ Նա մասնավորապես գրում է. Եվ բնությունը ձգտում է հակադրությունների ու դրանցից է ստեղծում համահունչը, ոչ թե միանմանից։
Հերակլիտոսի կարծիքով ամբողջ գոյությունը կազմված է հակադրություններից, որոնք գտնվում են անընդհատ հակամարտության մեջ։ Սակայն, կայացման տեսանկյունից, դրանք դիտարկվում են որպես մեկ ամբողջություն և բնական գործընթացը պայմանավորված է միայն երևույթի իր իսկ հակադրությանն անցնելու գործընթացով։ Օրը փոխարինվում է գիշերով, տաքը՝ սառով և այլն։ Հերակլիտոսը պնդում է, որ «հակամարտությունն ամեն ինչի հայրն է»։ Նրա կարծիքով բնությունը, հասարակությունը և նույնիսկ մարդը կառուցված են համաձայն էնանտիոդրոմիայի սկզբունքի։
Որոշ փիլիսոփաներ հակադրվում էին Հերակլիտոսի կարծիքին, ենթադրելով, որ հակադրություններն ամենևին էլ գոյության անհրաժեշտ պայման չեն և հնարավոր է ստեղծել այնպիսի հասարակություն, որը զերծ կլինի հակամարտություններից և կոնֆլիկտներից։ Այսպես, Էպիկուրի (մ. թ. ա. 341-270 թթ.) կարծիքով, անընդհատ կրկնվող պատերազմներից սկիզբ առնող ավերածություններն ու տառապանքները վերջապես կստիպեն մարդուն հրաժարվել դրանցից, քանի-որ մարդը ձգտում է ձերբազատվել բոլոր դժվարություններից ու տանջանքներից։

Եզրն առաջ է քաշել Կարլ Գուստավ Յունգը։ Յունգի կարծիքով եթե գիտակցականը որոշում է ինչ-որ ծայրահեղ միակողմանի հակում, ապա որոշ ժամանակ անց հոգեկանում հայտնվում է ուժգնությամբ դրան հավասար, սակայն հակառակ ուղղված ուժ (ռուս.՝ контрпозиция)։ Սկզբում գիտակցված դրսևորումը դրա համար հասանելի չէ, սակայն հետագայում Էգո-ի արգելքներն ու գիտակցության վերահսկումը հաղթահարվում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Ալեքսանդր Կովալևսկի

**Ալեքսանդր Օնուֆրիևիչ Կովալևսկի** (, ), ռուս կենսաբան, էվոլյուցիոն սաղմնաբանության և ֆիզիոլոգիայի հիմնադիր, Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1890):

Վ. Օ. Կովալևսկու եղբայրը։

Ուսումնասիրել է ստորին ողնաշարավորների (նշտարիկ) և անողնաշարավորների (ասցիդիա, որդեր և այլն) սաղմնային զարգացումը, ցույց տվել նրանց օրինաչափությունների ընդհանրությունը և փոխադարձ էվոլյուցիոն ազգակցությունը։ Կովալևսկու աշխատանքները հիմք հանդիսացան 19-րդ դարի վերջում սաղմնաբանության մեջ առաջացած ֆիլոգենետիկ ուղղության։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Мечников И. И. Александр Онуфриевич Ковалевский, в кн.։ Страницы воспоминаний. Сборник автобиографических статей, М., 1946
* Письма А. О. Ковалевского к И. И. Мечникову (1866—1900), Л., 1955.
* Догель В. А., А. О. Ковалевский (1840—1901), М.—Л., 1945;
* Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского университета Св. Владимира։ (1834—1884) / сост. и издан под ред. ордин. проф. В. С. Иконникова. — Киев։ в тип. Имп. ун-та Св. Владимира, 1884. — С. 264—268.

Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ալակու

**Ալակու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։

Գյուղի մասին հիշատակել է Ջեյմս Մորիերը։ XIX դարի առաջին կեսին գյուղն արդեն ավերված և լքված էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վլադիմիր Կովալևսկի

**Վլադիմիր Օնուֆրիևիչ Կովալևսկի** (, ), ռուս հնէաբան, Ա. Օ. Կովալևսկու եղբայրը, 1880 թվականից՝ Մոսկվայի համալսարանի դոցենտ։

Լինելով Չարլզ Դարվինի հետնորդը՝ Կովալևսկին դարվինիզմ է քարոզել Ռուսաստանում, թարգմանել և հրատարակել է Չ. Դարվինի, Ք. Հեքսլիի, Չ. Լայելի գրքերը։

Կովալևսկու աշխատանքները նոր գիտության՝ էվոլյուցիոն հնէաբանության հիմքը հանդիսացան։ Ապացուցեց, որ կենդանիների մորֆոլոգիական վերափոխումները պայմանավորված են որոշակի ֆունկցիաների զարգացմամբ, որոնք կապված են գոյության պայմանների փոփոխության հետ։ Կովալևսկին հնէաբաններից առաջինն էր, որ էվոլյուցիոն ուսմունքը կիրառեց ողնաշարավոր կենդանիների ֆիլոգենեզի պրոբլեմները լուծելիս։

Ուսումնասիրելով կաթնասունների հնէաբանական պատմությունը՝ Կովալևսկին գտավ, որ նրանց զարգացման գործընթացում եղել են «մեծ բեկման» շրջաններ՝ համեմատաբար բարձր կազմակերպված խմբերի արագ տարածում, նվազ կատարելագործվածների հանկարծակի վերացում։ Կովալևսկու հետազոտությունները նվիրված են յուրայի, կավճի և կայնոզոյան շրջաններին։ Նա առաջինը լուսաբանեց հին յուրայի և վաղ կավճի շրջանների կենդանա-աշխարհագրական պրովինցիաների հարցը, տվեց դրանց հնէագրական քարտեզները։ Կովալևսկին իրավամբ գտնում էր, որ կայնոզոյան շրջանի կաթնասունների նախնիներին պետք է փնտրել կավճի ցամաքային նստվածքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Борисяк А. А., — В. О. Ковалевский, его жизнь и научные труды, изд. Академии наук СССР, Л., 1928 (приложен полный список научных трудов В. О. Ковалевского)
* Давиташвили Л. Ш., В. О. Ковалевский, М.-Л., 1946
* Ковалевский В.О. Собрание научных трудов (в трех томах). т.1. M., Изд-во АН СССР, 1950.
* Ковалевский В.О. Собрание научных трудов (в трех томах). т.2. M., Изд-во АН СССР, 1956.
* Ковалевский В.О. Собрание научных трудов (в трех томах). т.3. M., Изд-во АН СССР, 1960.
* Резник С. Е., Владимир Ковалевский. Трагедия нигилиста. — М.։ Молодая гвардия (серия ЖЗЛ), 1978

Կատեգորիա:Ռուս հնէաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կովկաս (տիրակալ)

**Կովկաս տիրակալ** (հուն. Kaijxaaog), համանուն լեռնաշխարհի առասպելական տիրակալն ու անվանադիրը։ «Կովկաս տիրակալ» անունն առաջին անգամ հիշատակվում է Հեսիոդոսի (մ.թ.ա. VIII դար) Թեոգոնիայում։ Հին հույների պատկերացմամբ աշխարհի եզրին գտնվող Կովկաս «երկնաքեր լեռանը» Զևսի հրամանով գամվել է Պրոմեթեոսը։ Վրացական ավանդության համաձայն, Թորգոմ նահապետի ժողովուրդը, բազմանալով «Մասիսի և Արագածի երկրում»՝ Հայաստանում, տարածվել է Կովկասյան լեռների, Սև և Կասպից ծովերի միջև։ Թորգոմի դյուցազն որդիներ Հայոսը, Քարթլոսը, Բարդոսը, Մովականը, Լեկոսը, Հերոսը, Կովկասը, Եգերոսը, ապստամբելով աշխարհի առաջին բռնակալ Նեբրովթի դեմ և սպանելով նրան, միմյանց միջև բաժանել են հայրենի կալվածները և անկախորեն իշխել իրենց երկրներում, որոնք իբր, կոչվել են նրանց անուններով։ 
 

Կատեգորիա:Կովկաս