Կախարդները հանրամատչելի մշակույթում

Կախարդները ժողովրդական մշակույթի ակնառու և մնայուն դեմքեր են եղել բազմաթիվ մեդիաներում, այդ թվում՝ գրականության, կինոյի, հեռուստատեսության, երաժշտության և տեսախաղերի մեջ: Հենվելով պատմական բանահյուսության, կրոնական ավանդույթների և գրական նախատիպերի վրա՝ կախարդների մասին ժողովրդական պատկերացումները ժամանակի ընթացքում զգալիորեն զարգացել են՝ սկսած հեքիաթների և սարսափ պատմությունների չարամիտ պրոտագոնիստներից մինչև ժամանակակից ֆենտեզիի և գերբնական գեղարվեստական գրականության համակրելի գլխավոր հերոսներ (մասնավորապես՝ երիտասարդական լսարանի համար նախատեսված ստեղծագործություններում): Այս պատկերումները արտացոլել և ձևավորել են հասարակության վերաբերմունքը կախարդանքի, կանացիության և գերբնականի նկատմամբ:

## Պատմական համատեքստ
Կախարդների հասկացությունը խորը կապ ունի կախարդության հետ և պատմականորեն չարիքի մարմնավորում է համարվել շատ մշակույթներում: Այս բացասական ընկալումը հիմնականում ծագել է Եվրոպայում՝ քրիստոնեական համոզմունքների միջոցով, որտեղ կախարդներին մեղադրում էին քաոս առաջացնելու մեջ՝ «անպարկեշտ վարքագծի և դիվային ծեսերի» միջոցով: Չնայած հաճախ նկարագրվում էին որպես զզվելի կանայք, տղամարդ կախարդներ նույնպես գոյություն ունեին և Ֆրանսիայում նույնիսկ կարծում էին, որ տղամարդ կախարդներն ավելի շատ են եղել, քան կանայք: Կախարդի իրական ինքնության բացահայտումը հաճախ հանգեցնում էր մահացու հետևանքների, ինչպիսիք են խարույկի վրա այրելը կամ կախաղան հանելը, դրանց վառ օրինակ է Սալեմի կախարդների դատավարությունները։

Արևմտյան զանգվածային մշակույթում կախարդի մասին պատկերացումը զգալիորեն զարգացել է՝ արտացոլելով հասարակական փոփոխությունները, մասնավորապես՝ ֆեմինիստական քաղաքականության և կանանց ազատության վերաբերյալ տեսակետների մեջ։ Պատմականորեն, կախարդը ծառայել է որպես «վերահսկող կերպար», որը նախատեսված է եղել պատրիարխալ նորմերին չենթարկվելու դեպքում կանանց զգուշացնելու համար, դրա միջոցով նրանք մարմնավորել են չարիքն ու մեկուսացումը։ Այս նախատիպը, որը Բարբարա Քրիդը նկարագրել է որպես «կանացիության ստոր բնույթի» ներկայացուցիչ, կանանց ուժը շփոթել է չարամտության և բնականացված գենդերային անհավասարության հետ։ Այնուամենայնիվ, կախարդի կերպարը ֆեմինիստների կողմից վերականգնվել է որպես հալածանքի այլաբանություն կամ դիմադրության խորհրդանիշ։ Այս զարգացումը հարցեր է առաջացնում այն մասին, թե արդյոք ժամանակակից կախարդների պատկերացումները իսկապես դիմադրում են պատրիարխությանը, թե՞ նրբորեն վերահաստատում են այն։

## Կախարդները կինոյում և հեռուստատեսությունում
Պատմականորեն, դասական կինոյում և գրականության մեջ կախարդները հիմնականում բաժանվում են երկու կատեգորիայի՝ ուժազրկված զոհ կամ ուժեղ չարիք։ Ուժազրկված զոհի տրոպը տարածված է պատմական կախարդների դատավարությունների դրամատիզացիաներում, ինչպիսին է *«Կախարդների որոնողը» ֆիլմը*, որը ընդգծում է, թե ինչպես են կանանց սեռականության վերաբերյալ անհանգստությունները հանգեցրել հալածանքների։ Ուժեղ չար կախարդը նույնիսկ ավելի տարածված է՝ մարմնավորելով վտանգավոր կանացիություն, ինչպես երևում է «Սև կիրակի» կամ «Արյունը Սատանայի ճանկի վրա» ֆիլմերում։ Այս կախարդները հաճախ պատկերվում են գեղեցկությամբ և նրբագեղությամբ, որոնք քողարկում են մահն ու քայքայումը, ի վերջո ծառայելով որպես Սատանայի գործակալներ, որոնց պետք է պարտության մատնեն տղամարդիկ՝ վերականգնելով պատրիարխալ օրենքն ու կարգը։ Այս երկատվածությունը սահմանափակում է կանանց՝ լինելով կամ հզոր, բայց բարոյապես կոռումպացված, կամ անզոր, բայց անմեղ, շփոթելով կանանց գործունեությունը չարիքի հետ։ Քվիր տեսաբանները նշում են, որ նման շրջանակները մարգինալացնում են նրանց, ովքեր չեն համապատասխանում դրանց, հատկապես, երբ դրանք զուգակցվում են բարու/չարի նման բարոյական երկբևեռությունների հետ։ Վերջնական արդյունքում, այս շրջանակը թելադրում է, որ հզոր կանայք պետք է պատժվեն, իսկ լավ կանայք՝ տառապեն, երկուսն էլ պատրիարխալ ենթարկվածության ներքո։

### Կախարդների պատմական ներկայացումներ (1960-1980-ականներ)
Կախարդների ավելի նրբերանգային պատկերացումները սկսեցին ի հայտ գալ 1960-ականներից մինչև 1980-ականները։ Այս ժամանակահատվածը հաջորդել է Մեծ Բրիտանիայում կախարդության մասին օրենքի 1951 թվականի չեղարկմանը, ինչը հանգեցրել է ժամանակակից հեթանոսական մոգության զարգացմանը և այլընտրանքային, շրջակա միջավայրի համար անվտանգ և գենդերային առումով հավասարակշռված համոզմունքների համակարգերի նկատմամբ հետաքրքրության աճին։ Երկրորդ ալիքի ծաղկող ֆեմինիստական շարժումը հետագայում խթանել է վիկկանների հետաքրքրությունը սրբազան կանացիության հզորացման նկատմամբ, մասնավորապես՝ աստվածուհու պաշտամունքին, որը կենտրոնացած է Դիանիկ մոգության վրա։
մինի|225x225փքս|Կախարդվածը (1968)
Այս փոփոխությանը նպաստել են այնպիսի կինոգործիչներ, ինչպիսին է Ջորջ Ռոմերոն՝ ավելի համակրելի կերպարներով։ Նրա «*Կախարդների եղանակը»* (1972) ֆիլմը, որը նա համարում էր ֆեմինիստական, ներկայացնում է Ջոան անունով գլխավոր հերոսուհու, որը դիմում է կախարդությանը՝ իր դաժան ամուսնու նկատմամբ դժգոհությունը և դստեր սեռական ազատության նկատմամբ խանդը լուծելու համար։ Ֆիլմը զգալիորեն շեղվում է ավանդական պատմություններից՝ չպատժելով Ջոանին տաբուները խախտելու համար, ինչպիսիք են սիրավեպ ունենալը և պատահաբար ամուսնուն սպանելը. փոխարենը, այն ավարտվում է նրանով, որ նա գայթակղում է մյուս տնային տնտեսուհիներին «կախարդական ուժերի» միջոցով։ Այնուամենայնիվ, ֆիլմի գագաթնակետը երկիմաստ է, ինչը ենթադրում է, որ ուժերը չեն երաշխավորում երջանկություն կամ ազատություն։

«Կախարդված» (1964–72) հեռուստասերիալում ներկայացվել է Սամանտա Սթիվենսը՝ արվարձանային կախարդուհի, որն ունի բարոյապես չեզոք կախարդական ուժեր։ Մինչ Սամանտան ներկայացնում է կախարդանքով «ծնված» ապագա կախարդների նախատիպը, նրա ուժերը հաճախ խաթարվում է իր վերահսկող ամուսնու՝ Դարենի կողմից, որը ճնշում է գործադրում նրա վրա՝ կախարդանքից հրաժարվելու և «նորմալ կյանքով» ապրելու համար։ Նույնիսկ երբ նա հրաժարվում է, նրա կախարդանքը սովորաբար ընտելացվում է՝ պատրիարխալ միջուկային ընտանիքին ծառայելու համար։ Ավելի արմատական կերպարներ, ինչպիսիք են նրա մայրը՝ Էնդորան և զարմուհի Սերենան, որոնք մարմնավորում են կախարդների համար տրանսգրեսիվ ապագան, հաճախ պատումային խոչընդոտներ են հանդիսանում Սամանտայի ընտանեկան երջանկության համար։

### «Ծնված որպես կախարդ»-ի նախատիպ (1990ականներից - վաղ 2000-ականներ)
Քսաներորդ դարի վերջին տեղի է ունեցել կախարդների դրական ներկայացման պայթյուն, որը փոխել է կախարդության աղբյուրը։ Համայնքների կողմից պիտակավորվելու կամ Սատանայի հետ պայմանագիր կնքելու փոխարեն, այս կախարդները պարզապես կախարդներ էին ծնվել։

Այս կախարդությունը հաճախ դառնում էր ընտանեկան գիծ, որը փոխանցվում էր սերնդեսերունդ կամ գենետիկորեն, ինչպես երևում է *«Սաբրինա՝ դեռահաս կախարդուհին»* և *«Հմայվածները*» հեռուստասերիալներում: Նույնիսկ առանց ուղղակի գենետիկ կապերի, Հերմայոնի Գրեյնջերի (*Հարրի Փոթեր*) կամ Ուիլոու Ռոզենբերգի (*Բաֆֆի՝ վամպիրներ ոչնչացնողը*) նման կերպարները տիրապետում էին բնածին, ներքին կախարդանքի: Սա նշանավորել է անցումը կախարդից՝ որպես «ժամանակավոր շեղում» դեպի «տեսակ», բնածին ինքնություն։

Կախարդների էսենցիալիզմի այս բումը համընկել է 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի «կանացի ուժի» շարժման հետ։ Կորպորացիաները և լրատվամիջոցները օգտագործեցին կանանց լիազորությունների մաքրագործված տարբերակը՝ շուկա ստեղծելով կախարդների համար, որոնք կարող էին հերոսներ ծառայել երիտասարդ աղջիկների համար։

Այս միտումը նաև զուգահեռ էր ԼԳԲՏՔ+ շարժման մոբիլիզացիային ինքնության էսենցիալիստական ընկալումների հետ՝ մերժելով սեռականության հասկացությունները որպես «մեղավոր կենսակերպի ընտրություն»՝ հօգուտ բնածին, կենսաբանորեն որոշված ինքնությունների: Ինչպես միլենիալ գեյ/լեսբուհի ակտիվիստները, այնպես էլ միլենիալ կախարդը չէր «ընտրում չարիքը», այլ պարզապես «ծնվում էր որպես կախարդ»։

Կախարդական էսենցիալիզմը առաջարկում էր լիազորություններ՝ կախարդին առանձնացնելով ավանդական *լիազորված զոհ/լիազորված չար* երկատումից, թույլ տալով նրանց լինել և՛ բարի, և՛ հզոր: Սա նրանց դարձրել է երիտասարդ աղջիկների համար կուռք: Այս դարաշրջանի «բարի կախարդների» օրինակներից են Գլինդան *«Օզի կախարդը»* ֆիլմից, Սաբրինա Սփելմանը և Հմայված քույրերը, որոնք օգտագործում են իրենց ուժերը ուրիշներին օգնելու համար։

### «Ծնված որպես կախարդ» նախատիպի սահմանափակումներն ու քննադատությունները
Իր ուժեղ կողմերին չնայած, «ծնված որպես կախարդ» նախատիպը դարձավ ևս մեկ «վերահսկող կերպար», որը բնականացրել է անհավասարությունը և ստեղծել նոր սահմանափակող երկատվածություններ։

Այս կախարդական ուժերով օժտված հազարամյակի կախարդները հաճախ հայտնվում էին հետերոնորմատիվ սահմաններում, պարտադիր չէ, որ ազատագրվեին իրենց սիրային հարաբերություններում կամ ավանդական գենդերային նորմերից: «Լավ (աղջիկ) կախարդուհուց» հաճախ սպասվում էր կանացի լինել և նրա պատմությունը կենտրոնացած պետք է լիներ սիրավեպի, այլ ոչ թե ինքնաբացահայտման շուրջ։

Օրինակ՝ Հերմայոնի Գրեյնջերը, որը հիանում էր իր հանճարեղությամբ, հիմնականում ծառայել է որպես Հարրիին օգնող ընկեր և նրա լավագույն ընկերոջ սիրային հետաքրքրությունների առարկա։ Նրա կարողությունները զարգանում էին միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ նա կասկածի տակ չէր դնում Հարրիի՝ գլխավոր հերոսի դերը, ինչը դրսևորվում է նրանում, որ նա մերժում է իր սեփական ուժը՝ հօգուտ «ընկերության և քաջության»։ Այս շարքում կանանց հերոսությունը հիմնականում սահմանափակվում է իրենց երեխաների համար զոհաբերություններով (օրինակ՝ Լիլի Փոթեր) կամ իրենց ընտանիքները պաշտպանելով (օրինակ՝ Մոլի Ուիզլի)։ Կարիերայի վրա կենտրոնացած կանայք հաճախ զրպարտվում են (օրինակ՝ Ռիտա Սկիթեր, Բելատրիքս Լեսթրեյնջ, Դոլորես Ամբրիջ)։

Իշխանատենչ «ծնված որպես կախարդը» սովորաբար ներկայացվում էր որպես սպառնալիք, արձագանքելով քրիստոնեական ոգեշնչմամբ «չար կախարդ» նախատիպին: Ուիլոու Ռոզենբերգը սկզբում կախարդանքն օգտագործում էր բարու համար, բայց ավելի ուշ դիմեց դրան անձնական շահի համար, ինչն էլ հանգեցնում է «մթին կախարդանքի պարույրի», որը կործանում է հարաբերությունները և գագաթնակետին հասավ նրանով, որ նա դառնում է եթերաշրջանի «Մեծ չարագործը»՝ իր ընկերուհու սպանությունից հետո: Մինչ ոմանք պնդում են, որ նրա վրեժխնդրության ուղին ապահովել է կատարսիսը, պատմությունը նրա կախարդական ուժը պատկերում է որպես վտանգավոր գայթակղություն, որին պետք է դիմադրել: Ուիլոուն, ի վերջո, սկսում է վախենալ իր կախարդանքից և պետք է օգտագործի թեթև կախարդանք, դրանով նա պայքարում է այն չարիքի դեմ, որը իր սև մոգությունն էր ի հայտ բերել։

Երբ «լավ (աղջիկ) կախարդները» շեղվում են ազնիվ նպատակներից, նրանց կախարդանքը կարող է սահմանափակվել կամ անհետանալ: «Մոգություն» ֆիլմում վտարական կախարդներ Նենսին, Բոնին և Ռոշելը կորցնում են իրենց ուժերը, իսկ Նենսին ինստիտուցիոնալացվում է՝ անձնական շահի և վրեժխնդրության համար կախարդանքն օգտագործելուց հետո, ինչը հանգեցնում է մահվան: Քննադատները նշել են ֆիլմում Նենսիի (աղքատ, բռնության զոհ) և Ռոշելի (ռասայական ծաղրի ենթարկված) նման կերպարների անհարմար դիվայնացումը՝ բարձր դասի սպիտակամորթ աղջկա՝ Սառայի «մաքրությունը» բարձրացնելու համար: Սա ենթադրում է, որ «այս կախարդուհու» ուժը սահմանափակ է. նա չի կարող օգտագործել իր կախարդանքը եսասիրության կամ համակարգային ճնշման դեմ վրեժխնդրության համար և հետերոսեքսուալ, ոչ սպիտակամորթ, ոչ հարուստ կամ ոչ ավանդական կանացի կախարդների կախարդանքը դիտվում է կասկածանքով։

### «Bad Bitch Witch» նախատիպ (21-րդ դար)
Քսանմեկերորդ դարը ականատես եղավ «Bad Bitch Witch» կախարդների վերելքին, որը պոտենցիալ ավելի հեղափոխական նախատիպ է և պայմանավորված է կրոնական անպատկանելության աճով և ֆեմինիստական զայրույթի վերածննդով: Ժողովրդական մշակույթի կողմից բարոյական երկիմաստության ընդունումը, չնայած հաճախ օգուտ է բերում տղամարդկային պրոտագոնիստներին, սակայն կարող է ստեղծել նաև բարդույթավորված կանանց, ովքեր առանց ներողություն խնդրելու քաոս են սփռում իրենց ճնշողների վրա՝ առանց պատժվելու։

Այս կախարդուհիներն օգտագործում են իրենց կախարդանքը՝ մարտահրավեր նետելով ավանդական նախատիպերին և իրականացնելով այն ենթատեքստային հզորացումը, որը դիմադրողական ընթերցողները վաղուց գտել են կախարդների պատմություններում: Նրանք փախչում են իրենց նախորդներին սահմանափակող *անզոր զոհի կարգավիճակից/ուժեղ չարի* թակարդից։

Օրինակներից են *«[[Սաբրինայի սարսափազդու արկածները (հեռուստասերիալ)|Սաբրինայի սարսազդու արկածները]]» հեռուստասերիալի* գլխավոր հերոսները, ովքեր սկզբում երկրպագում են Սատանային, բայց ի վերջո գահընկեց են անում նրան՝ կառուցելով մատրիարխալ կախարդների հասարակություն, գիտակցելով, որ Մութ տիրակալին իրենց ենթարկելը նման է քրիստոնեական պատրիարխալ սահմանափակումների։

«Գերբնական» հեռուստասերիալից Ռովենա ՄաքԼեոդը վերստեղծում է չարի լիազորված նախատիպը։ Չնայած իր հոգին իշխանության համար վաճառելուն և անառակ կանանց նկատմամբ ամոթանք ստանալուն, նա հպարտորեն ընդունում է «չար» լինելը և մնում է անտարբեր։ Նույնիսկ նրա վերջնական զոհաբերությունը կախարդանքի և մարգարեության հանդեպ իր հավատքի համար է, այլ ոչ թե անձնուրացության և նա ավարտում է հեռուստասերիալը՝ ուրախությամբ կառավարելով անդրշիրիմյան աշխարհը, ի տարբերություն նախկին «չար կախարդների», որոնք պատժվել էին։

«Կախարդը» ֆիլմից Թոմասինը վերստեղծում է անզոր զոհի կերպարը։ Սկզբում հանդես գալով որպես կախարդների դեմ հիստերիայի պասիվ զոհ, նա մերժում է այս կարգավիճակը՝ ստորագրելով Սատանայի գիրքը և որոշելով «հրաշալի ապրել», որտեղ նա հաղթանակախ օդ է բարձրանում քովենի մնացած անդամների հետ։ Սա պատկերում է, թե ինչպես կարող են կրոնական և պատրիարխալ ճնշումները հեգնանքով կերտել հենց այն կախարդին, որից նրանք վախենում են։

*«Վախի փողոց»* եռերգությունը նույնպես բացահայտում է, որ Սառա Ֆիերի հանդեպ, որը սկզբում ներկայացված էր որպես չարամիտ «չար կախարդ», կեղծ մեղադրանք է առաջադրվել իր արգելված սիրո պատճառով: Նրա վրեժխնդրությունը թիրախավորում է հարուստ, սպիտակամորթ ընտանիքի, որը դիվային պայմանագիր է կնքել, ի վերջո վերջ դնելով նրանց բռնակալական տիրապետությանը և ստեղծելով ավելի արդար աշխարհ։

Այս պատկերումները կարող են կանանց հնարավորություն տալ ընդունել տրանսգրեսիվ ազատագրումը՝ թույլ տալով նրանց հակվել «անհավասարության համակարգերի գործակալներին պատժելու ավելի մութ ցանկությունների»։ Այս կախարդները ներողություն չեն խնդրում իրենց սեռականության համար և չեն վախենում «չար» լինելուց։ Ի տարբերություն որոշ նախորդ նախատիպերի, այս «չարության» ընդունումը միշտ չէ, որ հանգեցնում է հպատակեցման կամ մահվան նոր ձևերի, ինչպես դա երևում է Սյուզի Բաննիոնի դեպքում՝ *«Սուսպիրիա*» ֆիլմի ռեմեյքում, որը զոհից վերածվում է հզոր աստվածուհու, որը կարող է և՛ ողորմածության, և՛ դաժան վրեժխնդրության մարմնավորում լինել։

### «Bad Bitch Witch» նախատիպի սահմանափակումներն ու քննադատությունները
Չնայած իրենց տրանսգրեսիվ գրավչությանը, ոչ բոլոր քննադատներն են այս պատկերումները զորացնող համարում: Ոմանք պնդում են, որ Թոմասինի նման կերպարները պարզապես ենթարկվում են պատրիարխության նոր ձևի և որոշ իրական կյանքի կախարդներ մտահոգություն են հայտնում, որ կախարդներին Սատանայի հետ կապելը սնուցում է բացասական կարծրատիպերը: «Վատ քած կախարդուհու» նախատիպը բնույթով ուտոպիական չէ և դրա սահմանափակումները ցուցադրվում են այնպիսի հեռուստասերիալներում, ինչպիսին է *[[Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Կախարդների գիշերաժողով|«Ամերիկյան սարսափ պատմություն.]]* *[[Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Կախարդների գիշերաժողով|Կախարդների գիշերաժողովը»]]*: Այս սերիալը ցույց է տալիս, թե ինչպես են հատվող ինքնությունները (օրինակ՝ ռասան, կանացիությունը և գրավչությունը) ազդում այն բանի վրա, թե ում է թույլատրվում խախտել և ով է պատժում: Մինչդեռ սպիտակամորթ, ավանդաբար գրավիչ կախարդները, ինչպիսիք են Մեդիսոնը և Զոհին, ուժեր են ստանում հակադարձ բռնության համար, Քուինին, որը «այլ» է համարվում իր գիրության և սևամորթության պատճառով, պատժում է իր ուժով՝ կապված ինքնավնասման հետ որպես «մարդկային վուդու տիկնիկ»: «Վատ քած կախարդ» շրջանակի համառությունը հաճախ խաթարում է այս տրանսգրեսիվ կախարդների ուժը: Հզոր դեմքեր, ինչպիսիք են Գերագույն կախարդ Ֆիոնա Գուդը և Վուդուի թագուհի Մարի Լավոն, չնայած նրան, որ «վատ քած կախարդուհիներ» են՝ ի վերջո պատժվում են դատապարտությամբ: Հեռուստասերիալն ավարտվում է «լավ (աղջիկ) կախարդի» նախատիպով՝ Կորդելիայով, որը գլխավորում է «սպիտակամորթ ֆեմինիստ» կախարդների ակադեմիան, որտեղ աշակերտները մեծ մասամբ սպիտակամորթ են՝ չնայած բազմազանության նկատմամբ կատարողական ակնարկներին: Կախարդների ներկայացման պատմությունը գծային, առաջադեմ պատմություն չէ: Նոր և հին շրջանակները հաճախ համակեցության մեջ են, ինչը նշանակում է, որ «ծնված որպես կախարդուհու» բարոյական սահմանափակումները շարունակում են ազդել նոր պատմությունների վրա և «վատ քած կախարդուհին» կարող է հեշտությամբ վերադառնալ «չար կախարդի» կերպարին: Պարզապես տրանսգրեսիվ կախարդի նախատիպի ընդունումը չի երաշխավորում ներառական և ֆեմինիստական ներկայացվածություն: Հաճախ այն անտեսում է իշխանության դինամիկան և ամրապնդում է ռեգրեսիվ երկբևեռությունները, ինչպիսիք են սպիտակամորթ/սևամորթ կամ նիհար/գեր: Որպեսզի կախարդի ներկայացումը լինի իսկապես ներառական, այն պահանջում է կանանց, ԼԳԲՏՔ+ անձանց և գունավոր մարդկանց լիազորել՝ պատմելու պատմություններ, որոնք արտացոլում են նրանց ապրած փորձը։

## Կախարդները մուլտֆիլմերում
Մալեֆիսենտան «*[[Քնած գեղեցկուհին (մուլտֆիլմ, 1959)|Քնած գեղեցկուհին»]]* (1959) մուլտֆիլմից. Նույնականացվում է որպես «չարագործ փերի» և Դիսնեյի կախարդ, որը արդարացնում է իր կոչումը՝ «Բոլոր չարքերի տիրուհին»։ Նա անեծք է դնում արքայադուստր Ավրորայի վրա և կարող է հիպնոսացնել նրան կամ վերափոխվել վիշապի։

Մադամ Միմը *[[Թուրը քարի մեջ|«Թուրը քարի մեջ»]]* (1963) մուլտֆիլմից. Նկարագրվում է որպես «չար և վատ կախարդ», որն օգտագործում է իր կախարդական ունակությունները՝ ուրիշների կյանքը ողբալի դարձնելու համար: Նա «դաժան և անբարոյական կին» է, որը արհամարհում է ամեն ինչ, ինչպիսին է արևի լույսը և կարող է վերափոխվել տարբեր կերպարանքների, այդ թվում՝ վիշապի։

Ուրսուլան *[[Ջրահարսը (մուլտֆիլմ, 1989)|«Ջրահարսը»]]* (1989) մուլտֆիլմից. Դիսնեյի աշխարհի ամենահայտնի կախարդներից մեկը։ Նրան Ատլանտիկայից աքսորել է Տրիտոն թագավորը և նա վրեժ է լուծում։ Ուրսուլան գործարք է կնքում Արիելի հետ՝ իր ձայնը մարդկային ոտքերի հետ փոխանակելու համար, նպատակ ունենալով Արիելին մշտապես կապել իրեն և գերիշխել Տրիտոն թագավորի նկատմամբ։

Ջաֆարը «Ալադին» (1992) *մուլտֆիլմից*. ճանաչվել է որպես Դիսնեյի տիեզերքի ամենահայտնի կախարդներից մեկը։ Նա «չար կախարդ» է և թագավորական վեզիր, որը ցանկանում է ավելի շատ իշխանություն ձեռք բերել՝ նպատակ ունենալով տապալել երիտասարդ Ժասմինի թագավորությունը և դառնալ Ագրաբայի սուլթանը։

Դոկտոր Ֆասիլիերը «*[[Արքայադուստրը և գորտը|Արքայադուստրը և գորտը»]]* (2009) մուլտֆիլմից. «Չար կախարդ» և «բոքոր» է։ Նա արքայազն Նավինին վերածում է երկկենցաղի և պլանավորում է կառավարել Նոր Օռլեանը իր «անդրաշխարհի ընկերների» օգնությամբ։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Թեմաներ հանրամատչելի մշակույթում
Կատեգորիա:Վհուկներ