Ալեքսանդր Թաթարսկի

**Ալեքսանդր Միխայլովիչ Թաթարսկի** (, , ), հրեական ծագմամբ ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր, նկարիչ, պրոդյուսեր, Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչ (1996), Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի (1998) և «Նիկա» մրցանակի (1997) դափնեկիր։

## Կենսագրություն
### Խորհրդային շրջան
Ալեքսանդր Թաթարսկին ծնվել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Կիևում՝ հրեական ընտանիքում։ Հայրը եղղել է կրկեսի աշխատող և սցենարիստ Միխայիլ Սեմյոնովիչ Թաթարսկին։ 1974 թվականին Ալեքսանդր Թաթարսկին ավարտել է Կիևի թատրոնի և կինոյի ինստիտուտը՝ ստանալով կինոդրամատուրգ-կինոգետ-խմբագրի մասնագիտություն, ինչպես նաև Ուկրաինական ԽՍՀ պետական ինստիտուտի նկարիչ-մուլտիպլիկատորների մասնագիտացված եռամյա դասընթացները։ Ուսման ընթացքում ծանոթացել է Իգոր Կովալյովի հետ, որը երկար տարիներ դարձել է ամենամոտ ընկերը և համահեղինակը։

Մուլտիպլիկացիայով զբաղվել է 1968 թվականից «Կիևնաուչֆիլմ» ստուդիայում 1980 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա՝ «էկրան» ստուդիայում որպես կինոռեժիսոր աշխատելու համար։

Ալեքսանդր Թաթարսկին և այլ նկարիչներ որոշ ժամանակ բնակություն են հաստատել Կուլիշկիի Երեք սրբերի Եկեղեցում, որտեղ վերանորոգման կարիք կար։ Շուտով եկեղեցին հանձնվել է Մոսկվայի պատրիարքարանին։ Տաճարի վանահայր դարձած Վլադիսլավ Սվեշնիկովը նրանց թույլ է տվել մնալ այնքան ժամանակ, մինչև նրանք նոր ապաստան գտնեն, ինչի համար Նկարիչները օգնել են եկեղեցու վերականգնմանը։

Թաթարսկու նկարահանած «Պլաստիլինե ագռավը» (, 1981) մուլտֆիլմի վերափոխել է պատկերացումները մուլտիպլիկացիայի վերաբերյալ։

1988 թվականին Ալեքսանդր Թաթարսկին, Իգոր Կովալյովը և Անատոլի Պրոխորովը հիմնել են Մոսկվայի «Պիլոտ» ստուդիան (էկրանային նոր տեխնոլոգիաների դպրոց), որտեղ Թաթարսկին ստանձնել է գեղարվեստական ղեկավարի դերը։ «Պիլոտ» ստուդիան դարձել է Խորհրդային Միության առաջին անկախ կինոստուդիան։

Շուտով անձնակազմի մի մասը, այդ թվում՝ Կովալյովը, *Klasky Csupo* ստուդիայի հրավերով աշխատելու է տեղափոխվել ԱՄՆ։ Թաթարսկու խոսքով՝ խորհրդային մուլտիպլիկատորներից առաջինն ինքն է տեղափոխվելու առաջարկ ստացել, սակայն հրաժարվել է։ «Պիլոտականների» մեկնումը նա համարել է  իսկական աղետ հայրենական մուլտիպլիկացիայի համար։

### Ռուսական շրջան
1990-ականներին Թաթարսկին հանդես է եկել որպես բազմաթիվ գովազդային հոլովակների և երաժշտական տեսահոլովակների հեղինակ-ռեժիսոր։

1997 թվականին Ալեքսանդր Թաթարսկին և Անատոլի Պրոխորովը հիմնել են «Պիլոտ ՏՎ» հեռուստաընկերությունը։

1997 թվականին դարձել է «Ձեղնահարկ Ֆրուտիս» (, ՕՐՏ) ամենշաբաթյա հաղորդման հեռուստանախագծի գեղարվեստական ղեկավար։

Թաթարսկու ստեղծած ամենահայտնի կերպարներից են Կոլոբոկ եղբայրները, որոնք այնուհետև վերանվանվել են Պիլոտ եղբայրներ։ Նրանք ոչ միայն մի քանի մուլտֆիլմերի հերոսներ էին, այլև ռուսական հեռուստատեսության առաջին վիրտուալ հաղորդավարները։

1996 թվականին Ալեքսանդր Թաթարսկուն շնորհվել է Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։

1998 թվականին Թաթարսկին ստանցել է Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակ գրականության և արվեստի բնագավառում՝ «Պիլոտ եղբայրների անձնական կյանքից» () շարքի և «Պիլոտ եղբայրների ձեղնահարկը» () հեռուստածրագրի համար։

Ալեքսանդր Թաթարսկու և «Պիլոտ» ստուդիայի ֆիլմերի մեծ մասն ունեն փառատոնային մրցանակներ։ «Բարի գիշեր, փոքրիկներ» հաղորդման նախնական կադրերը գրանցվել են Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ ռեկորդային թվով եթեր դուրս գալու համար։

Թաթարսկին եղել է Սուզդալում Ռուսաստանի անիմացիոն կինոյի բաց փառատոնի նախագահը և Կինեմատոգրաֆիստների միությանը կից անիմացիայի բաժնի ղեկավարը։

2007 թվականին եղել է «Ոսկե արծիվ» կինոմրցանակի փորձագիտական խորհրդի անդամ։

### Մահ
Ալեքսանդր Թաթարսկին մահացել է քնած ժամանակ 2007 թվականի հուլիսի 22-ին։ Մահվան պատճառը եղել է սրտի կանգը (դեռ մանուկ հասակում նրա մոտ ախտորոշվել էր սրտի բնածին արատ)։ Միուսի գերեզմանատանը հուղարկավորությանը ներկա են եղել հարյուրավոր մարդիկ՝ հայտնի ռեժիսորներ, Թաթարսկու բազմաթիվ ուսանողներ և «Պիլոտ» ստուդիայի աշխատակիցներ. թաղման ժամանակ հնչել է «Իջնում էր անցած տարվա ձյունը» մուլտֆիլմի մեղեդին։

## Անձնական կյանք
Ալեքսանդր Թաթարսկին ամուսնացած է եղել երեք անգամ.
* Առաջին կինը՝ Իննա (Ակիմովա)
* Երկրորդ կինը՝ Եկատերինա, 
** Որդին՝ Իլյա (ծնվ.՝ 1992), 
* Երրորդ կինը՝ Ալինա, 
** Որդին՝ Միխայիլ (ծնվ.՝ 2006)։

## Մրցանակներ
* Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչ (դեկտեմբերի 11, 1996) — *արվեստի բնագավառում ունեցած վաստակի համար*
right|thumb|Ալեքսանդր Թաթարսկու աստղը Վիբորգի Դերասանական փառքի ծառուղում
Ալեքսանդր Թաթարսկու մուլտֆիլմերը պարգևների են արժանացել մի շարք փառատոններում.
* «Պլաստիլինե ագռավը» (ընդհանուր՝ 25 մրցանակ).
** Հեռուստաֆիլմերի համամիութենական փառատոնի «Գրան պրի», 1981,
** Գաբրովոյի միջազգային կինոփառատոնի դիպլոմ, Բուլղարիա, 1983,
* «Իջնում էր անցած տարվա ձյունը».
** Վառնայի միջազգային կինոփառատոնի «Արծաթե Կուկեր» մրցանակ, Բուլղարիա, 1983,
** Վառնայի անիմացիոն ֆիլմերի III միջազգային փառատոնի դիպլոմ և այլն,
* «Լուսնի հակառակ կողմը».
** Զագրեբի VI միջագային կինոփառատոնի «Ոսկե ծաղրածու» մրցանակ, 1984,
** Լոնդոնի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ, 1984 և այլն,
* «Հետաքննությունը վարում են Կոլոբոկները» – Վառնայի միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե Կուկեր» մրցանակ, 1987,
* «Վերելակ 1».
** «Մինիմաքս» միջազգային կինոփառատոնի երկրորդ մրցանակ, Սոսնովեց, Լեհաստան, 1989,
** «Կրոկ» անիմացիոն ֆիլմերի փառատոնի ժյուրիի մրցանակ, Կիև, 1989,
** «Դեբյուտ» կինոփառատոնի 1-ին մրցանակ, Մոսկվա, 1990,
* «Պիլոտ եղբայրները նախաճաշի համար մակարոն են պատրաստում» – «Նիկա» մրցանակ լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար, 1997,
* «Քամուց քշվածները» – Զլինի անիմացիոն ֆիլմերի փառատոնի «Գրան պրի», Չեխիա,
* «Ռասյոմոնի կարմիր դարպասները».
** Չիկագոյի մանկական կինոյի միջազգային փառատոնի «Գրան պրի», ԱՄՆ, 2002,
** Էշպինյոյի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ, Պորտուգալիա, 2003,
** Ժյուրիի հատուկ հիշատակում Լայպցիգի վավերագրական և մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի փառատոնում,
** Չիկագոյի միջազգային փառատոնի մրցանակ «Լավագույն ավանդական անիմացիայի համար», «Օզ» մրցանակ, ԱՄՆ, 2003,
* «Փայլաքարերի սարը» – «Ոսկե արծիվ» մրցանակ, 2006 և այլն։

## Ֆիլմագրություն

* 1974 – Իմիջիայլոց, թռչունների մասին ()
* 1976 – Ինչպես կերակրեցին արջուկին (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1976 – Երաժշտական հեքիաթներ (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1977 – Դարբին Վակուլայի արկածները (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1978 – Առաջին ձմեռը (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1979 – Ոսկեեղջյուր եղջերուն (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)  
* 1979 – Ինչպես էին տանում սեղանը (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1979 – Ալարկոտություն (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1979 – Նավապետ Վրունգելի արկածները (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1981 – Կային-չկային մատրյոշկաները (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1981 – Պլաստիլինե ագռավը ()
* 1981 – Բարի գիշեր, երեխաներ (, հաղորդման սկզբի կադրեր)
* 1982 – Միկրոֆիլմեր ()
* 1982 – Ձմեռ պապի ամանորյա երգը ()
* 1982 – Պահպանեք հացը ()
* 1982 – Վերադարձ աստղերից ()
* 1982 – Պատահար թանգարանում ()
* 1982 – Հեռուստաաչք (, հաղորդման սկզբի կադրեր)
* 1983 – Իջնում էր անցած տարվա ձյունը ()
* 1984 – Լուսնի հակառակ կողմը ()
* 1984 – Զարթուցիչ (, հաղորդման սկզբի կադրեր)
* 1984 – Դա ընդհանրապես այդ մասին չէ (, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր)
* 1985 – Նշաններ ()
* 1985 – Թևեր, ոտքեր և պոչեր ()
* 1985 – Վաղ թիթեռը ()
* 1985 – Кубик. Кубик Рубик клоунада
* 1985 – Պրոֆեսոր Չայնիկովի օգտակար խորհուրդները ():
** Ինչպես սպիտակեցնել առաստաղը ()
** Ինչպես չողողել հարևաններին ()
** Ինչպես տաքացնել վրանը ()
* 1985 – Այնտեղ և հետ () 
* 1986—1987 – Հետաքննությունը վարում են Կոլոբոկները ()
* 1989 – Վերելակ 1 ()
* 1989 – Վերելակ 2 ()
* 1991 – Պուտչ ()
* 1992 – Վերելակ 5 ()
* 1992 – Այստեղ է գալիս կատուն (, , Իգոր Կովալյովի հետ)
* 1995—1996 – Պիլոտ եղբայրների անձնական արխիվից (, մուլտսերիալ)
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները նախաճաշի համար մակարոն են պատրաստում ()
* 1996 – Я дам тебе знать (Մաշինա վրեմենի խմբի տեսահոլովակը)
* 1997—1999 – Ձեղնահարկ Ֆրուտիս (, գեղարվեստական ղեկավար)
* 1999 – Սեփական սղալների ակադեմիա  (, գեղարվեստական ղեկավար)
* 1999 – Քամուց քշվածները ()
* 2000—2003 – «Հանգցրեք լույսը» () հեռուստահաղորդում, ստուդիա «Пилот ТВ», ՆՏՎ-ի պատվերով (2000-2001), ՏՎ-6 (2001—2002), ТВС (2002—2003)
* 2001 – Տասը տարի, որոնք ցնցեցին մեզ (, գեղարվեստական ղեկավար)
* 2002 – Ռասյոմոնի կարմիր դարպասները ()
* 2003 – Կարմիր նետ (, գեղարվեստական ղեկավար)
* 2004—2007 – Փայլաքարերի սարը ().
** 2004 – Ինչպես պանը ձի դարձավ ()
** 2004 – Որբ աղվեսը ()
** 2004 – Երազների մեկնաբանություն ()
** 2005 – Խաբեբա ագռավը ()
** 2005 – Մեծ աքաղաղը ()
** 2005 – Ծայր աղքատություն ()
** 2005 – Աղվեսն ու կեռնեխը ()
** 2006 – Սոխակ ()
** 2006 – Մատնաչափիկ ()
** 2007 – Ծառա նապաստակ ()
** 2008 – Ինչպես հաշտվեցին Արևն ու Լուսինը ()
** 2008 – Երկար սպասված Մայման ()
* 2006 – Իմ խրճիթը ծայրինն է (, խորհրդատու)
* 2006—2007 – Мульти-Россия
* 2010 – Ֆիքսիկներ (, մուլտսերիալի գաղափարը, իրականցվել է հեղինակի մահվանից հետո)

## «Պիլոտ եղբայրները» ֆիլմեր
«Պիլոտ եղբայրները» կամ «Պիլոտ եղբայրների անձնական կյանքից» շարքի ֆիլմերը նկարահանվել են «Պիլոտ» ստուդիայում՝ Ա. Թաթարսկու սցենարների հիման վրա՝ տարբեր ռեժիսորների կողմից.
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները հանկարծ որոշեցին որս անել (, «Պիլոտ» ստուդիա, Մոսկվա, ռեժիսոր ՝ Սերգեյ Գորդեև)
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները երբեմն ձուկ են բռնում (, «Պիլոտ» ստուդիա, ռեժիսոր՝ Վասիկո Բեդոշվիլի)
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները երեկոյան թեյ են խմում (, «Պիլոտ» ստուդիա, ռեժիսորներ՝ Անդրեյ Կոլպին, Վալերի Կաչաև)
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները միմյանց ցույց են տալիս ամանորյա աճպարարություններ (, «Պիլոտ» ստուդիա, ռեժիսորներ՝ Նիկոլայ Կոզլով, Լեոնիդ Ստուլև)
* 1996 – Պիլոտ եղբայրները նախաճաշի համար մակարոն են պատրաստում (, «Պիլոտ» ստուդիա, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Գորդեև)

## Անավարտ նախագծեր
Երկար տարիներ Ալեքսանդր Թաթարսկին միտք է ունեցել ստեղծել երկու լիամետրաժ մուլտֆիլմեր. «Գնացքի ժամանումը» () պետք է դառնար հեղինակային նախագիծ գնացքի ուղևորների մասին, որը այլաբանական ձևով ներկայացնելու էր Խորհրդային Միության պատմությունը, իսկ  «Խենթ մազերը» ()՝ կատակերգական դետեկտիվ, որի սյուժեն տեղի է ունեցել Լոնդոնում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ այս Մուլտֆիլմը ստեղծվել է 1960-ականների սկզբին, իսկ 1970-ականների սկզբին ՝ 1980-ականների սկզբին։ Երկու նախագծերն էլ մնացել են անավարտ ռեժիսորի մահվան պատճառով։ Իգոր Կովալյովը, որի հետ նրանք սկսել էին աշխատել «Գնացքի ժամանումը» նախագծի վրա, ցանկություն է հայտնել ավարտին հասցնել այն։

## Գրականություն
* *Татарский А.* «Книга совпадений», Издательство: «CheBuk», 1-е издание — 2011, 2-е издание — 2012, ISBN 978-9984-816-52-4. Сборник рассказов режиссёра о своём детстве, об интересных людях, с которыми его сводила судьба, о коллегах-мультипликаторах, и об удивительных совпадениях, которые случались в его жизни.
* Александр «Pilot» Татарский, составитель *С. В. Капков*, Издательство: ИД Мещерякова, 2016, ISBN 978-5-91045-920-9.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Թաթարսկին Аниматор.ру կայքում 
* «Пилот» ստուդիայի կայքը (լուսանկարներ, ֆիլմագրություն, հղումներ և ստուդիայի պատմությունը  
* Ալեքսանդր Թաթարսկու մասին հիշատակումներ մամուլում 
* The New Times: Ալեքսանդր Թաթարսկին The New Times ստուդիայում, 2007 թվականի հուլիսի 12-ին տրված հարցազրույց
* Ալեքսանդր Թաթարսկի. հարցազրույց «Российская газета» թերթին 
* Ալեքսանդր Թաթարսկու հիշատակին նվիրված արխիվ (տեսանյութեր, լուսանկարներ, հարցազրույց, հոդվածներ) 
* Ալեքսանդր Թաթարսկի։ 9 օր 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի սցենարիստներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հրեա արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Ռուս պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ