Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան

**Արցախի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպան**, Արցախի Հանրապետությունում պետական ​​մարմինների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից ոտնահարված մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները պաշտպանող անկախ պաշտոնատար անձ։

## Պատմություն
2005 թվականի փետրվարի 9-ին ընդունվեց «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքը: Սակայն շուրջ երեք տարի Պաշտպան չէր նշանակվում, քանի որ օրենքը հստակ չէր սահմանում, թե որ պետական մարմնի կողմից պետք է առաջադրվի պաշտպանի թեկնածությունը՝ ամրագրելով, որ այդ իրավունքն ունի թե՛ Արցախի նախագահը և թե՛ Ազգային ժողովի պատգամավորների կազմի 1/5-ը: Մարդու իրավունքների պաշտպանը սահմանադրական հաստատության կարգավիճակ ձեռք բերեց 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին ընդունված Արցախի Սահմանադրությամբ: 2007 թվականի մայիսի 30-ին օրենսդրական փոփոխության միջոցով պաշտպանի ընտրության մեխանիզմը կատարելագործվեց՝ թեկնածուի առաջադրման և ընտրության իրավասությունը վերապահելով Արցախի Ազգային ժողովին: 2008 թվականի ապրիլի 16-ին Արցախի Ազգային ժողովն ընտրեց Արցախի մարդու իրավունքների առաջին պաշտպանին` Յուրի Հայրապետյանին, իսկ մայիսին ձևավորվեց նրա աշխատակազմը: Օրենքն ամրագրեց, որ պաշտպանը վստահության արժանի անկախ անձ է, որը խորհրդարանի կողմից լիազորված է պաշտպանելու քաղաքացիների իրավունքները և ընդարձակ հսկողության ձևով վերահսկողություն է իրականացնում բոլոր պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու դրանց պաշտոնատար անձանց նկատմամբ` առանց նրանց կողմից ընդունված որոշումների փոփոխության իրավունքի: 2009 թվականին Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպանը դարձավ Եվրոպական օմբուդսմենների ինստիտուտի անդամ:

2016 թվականի մայիսի 5-ին Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան ընտրվեց Ռուբեն Մելիքյանը: Պաշտպանի հաստատությունն ընդլայնեց իր գործունեության ուղղությունները՝ ամրապնդելով պաշտպանի գործունեության միջազգայնացման ու հանրայնացման գործընթացը: Պաշտպանն իր գործունեության առանցքում դրեց 2016 թվականի Ապրիլյան պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից կատարված պատերազմական հանցագործությունների վերաբերյալ միջազգային հանրությանը բավարար փաստերի ներկայացումը՝ տեղի ունեցածը համապատասխան միջազգային գնահատականի արժանացնելու նպատակով:

2017 թվականի փետրվարի 20-ին հանրաքվեով ընդունվեցին Արցախի Սահմանադրության փոփոխությունները, ինչը որակական նոր մակարդակի վրա դրեց մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում իրականացվող քաղաքականությունը: 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ընդունվեց «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» նոր օրենքը, որը հաստատությանն ընձեռեց որակապես նոր հնարավորություններ, մասնավորապես.
* Մարդու իրավունքների պաշտպանի համար սահմանվեցին խոշտանգումների կանխարգելման ազգային մեխանիզմին բնորոշ և վերաբերելի միջազգային պայմանագրերով նախատեսված բոլոր բովանդակային լիազորությունները,
* Սահմանվեց մարդու իրավունքներին և ազատություններին վերաբերող նորմատիվ ակտերի մշակման փուլում դրանց կատարելագործմանը նպաստելու իրավական լայն գործիքակազմ,
* Ամրագրվեցին երեխաների իրավունքների երաշխավորմանը նպաստելու լրացուցիչ իրավական գործիքներ,
* Հանրային ծառայության ոլորտում գործող կազմակերպությունների կողմից մարդու իրավունքների և ազատությունների պահպանման հարցերը ներառվեցին Պաշտպանի իրավասությանը ենթակա հարցերի շրջանակ,
* Ընդարձակվեցին պաշտպանի հաստատության անկախության երաշխիքները,
* Ամրագրվեց Պաշտպանի աշխատակազմի կառուցվածքային և գործառնական արդյունավետ մոդել, այն է՝ բովանդակային գործառույթ իրականացնող ստորաբաժանման՝ դեպարտամենտի և տեխնիկական գործառույթ իրականացնող ստորաբաժանման՝ քարտուղարության առանձնացում, ինչպես նաև՝ հասարակական հիմունքներով խորհրդականների ինստիտուտի ստեղծում:

## Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպանները
* Յուրի Հայրապետյան (ապրիլի 16, 2008 - մայիս, 2016)
* Ռուբեն Մելիքյան (մայիսի 5, 2016 - հոկտեմբեր, 2018)
* Արտակ Բեգլարյան (հոկտեմբեր, 2018 - դեկտեմբեր, 2020)
* Գեղամ Ստեփանյան (մարտ, 2021 - պաշտոնավարում է)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպաններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներն Արցախում