Արյան ընդհանուր հետազոտություն

**Արյան ընդհանուր հետազոտությունը** իրենից ներկայացնում է բժշկական լաբորատոր թեստերի ամբողջություն, որոնք տեղեկատվություն են տրամադրում մարդու արյան մեջ գտնվող բջիջների մասին։ Արյան ընդհանուր հետազոտությունը ցույց է տալիս լեյկոցիտների, էրիթրոցիտների և թրոմբոցիտների քանակը, հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի կոնցենտրացիան (էրիթրոցիտների ծավալային տոկոսը):Ինչպես նաև նշվում է էրիտրոցիտների ցուցանիշները, որոնք ցույց են տալիս հեմոգլոբինի միջին չափն ու պարունակությունը էրիտրոցիտներում, և կարող է ներառվել լեյկոցիտների տարբերաքանակը, որը տարբեր տեսակի լեյկոցիտներ է հաշվում։

Արյան ընդհանուր հետազոտությունը հաճախ բժշկական հետազոտության մի մասն է կազմում և կարող է արվել առողջությունը վերահսկելու կամ հիվանդություններն ախտորոշելու համար։ Արդյունքները մեկնաբանվում են դրանք համեմատելով հղումների միջակայքերի հետ, որոնք տարբերվում են ըստ սեռի և տարիքի։ Այնպիսի վիճակներ ինչպիսիք են սակավարյունությունն ու թրոմբոցիտոպենիան որոշվում են արյան ընդհանուր հետազոտության միջոցով։ Էրիտրոցիտների ինդեքսները կարող են տեղեկություն տրամադրել անձի սակավարյունության պատճառների մասին, ինչպիսիք են երկաթի, B12-ի պակասը, իսկ լեյկոցիտների դիֆերենցիալ արդյունքները կարող են օգնել ախտորոշել վիրուսային, բակտերիալ և մակաբուծային ինֆեկցիաներ և արյան հիվանդություններ` օրինակ լեյկոզը։ Հղման սահմաններից դուրս գտնվող բոլոր արդյունքները չեն պահանջում բժշկական միջամտություն։

Արյան ընդհանուր հետազոտությունն իրականացվում է հիմնականում լաբորատոր սարքավորումների կամ ավտոմատացված հեմատոլոգիական վերլուծչի միջոցով, որը հաշվում է բջիջները և հավաքում տեղեկություն դրանց չափի և կառուցվածքի վերաբերյալ։ Հեմոգլոբինի կոնցենտրացիան չափվում է, և էրիտրոցիտների ինդեքսը հաշվարկում են էրիտրոցիտների և հեմոգլոբինի չափումների հիման վրա։ Մանուալ թեսթերը կարող են օգտագործվել արդյունքները ինքնուրույն հաստատելու համար։ Մոտավորապես 10-25%֊ը պահանջում է արյան քսուքի փորձարկում, որի ընթացքում արյունը ուսումնասիրվում է մանրադիտակի տակ, ստուգվում` արդյոք անալիզատորի արդյունքները համապատասխանում են բջիջների տեսքին և փնտրում շեղումներ։ Հեմատոկրիտը կարող է որոշվել ձեռքով` նմուշը ցենտրիֆուգացնելով և չափելով էրիթրոցիտների համամասնությունը, իսկ լաբորատորիաներում առանց ավտոմատ սարքերի, արյան բջիջները հաշվում են մանրադիտակի տակ` օգտագործելով հեմոցիտոմետր։

1852 թվականին Կառլ Վիեռորդը հրապարակեց արյան ստուգման առաջին ընթացակարգը, որը ենթադրում էր մանրադիտակի սլայդին արյան հայտնի ծավալի տարածում և յուրաքանչյուր բջջի հաշվում։ Լուի-Չարլզ Մալասեսի կողմից 1874 թ.-ին արված հեմոցիտոմետրի գյուտը պարզեցրեց արյան բջիջների մանրադիտային վերլուծությունը,իսկ 19-րդ դարի վերջին Փոլ Էրլիչը և Դմիտրի Լեոնիդովիչ Ռոմանովսկին մշակեցին լեյկոցիտների և էրիթրոցիտների գունավորելու մեթոդներ, որոնք մինչ այժմ օգտագործվում են արյան քսուքները ուսումնասիրելու համար։ 1920-ականներին մշակվել են հեմոգլոբինի չափման ավտոմատ մեթոդներ, իսկ Մաքսվել Ուինթրոբը 1929 թվականին ներմուծել է Ուինթրոբի հեմատոկրիտի մեթոդը, որն իր հերթին թույլ է տվել էրիթրոցիտների բջիջների ինդեքսները։ Արյան բջիջների հաշվարկի ավտոմատացման մեջ կարևոր իրադարձություն էր Կուլտերի սկզբունքը, որն արտոնագրվել է Ուոլաս Հ. Կուլտերի կողմից 1953 թվականին։ Կուլտերի սկզբունքը օգտագործում է էլեկտրական դիմադրողականության չափումներ արյան բջիջները հաշվելու և չափելու համար. դա տեխնոլոգիա է, որը մինչ օրս օգտագործվում է շատ ավտոմատ վերլուծիչներում։ 1970-ականների հետագա ուսումնասիրությունները ներառում էին օպտիկական չափումների օգտագործումը բջիջների հաշվարկի և նույնականացման համար, ինչը հնարավորություն տվեց ավտոմատացնել լեյկոցիտների տարբերակումը։

## Նպատակ
մինի|Բջիջներ և թրոմբոցիտներ մարդու արյան մեջ: Թթվածին կրող  էրիթրոցիտները  գերակշռում են և որոշում են արյան գույնը: Լեյկոցիտները իմունային համակարգի մաս են կազմում: Թրոմբոցիտներն անհրաժեշտ են թրոմբների առաջացման համար, որոնք կանխում են ավելորդ արյունահոսությունը:
[մինի|[Արյան ձևավոր տարրեր ]]
Արյունը բաղկացած է հեղուկ մասից, որը կոչվում է պլազմա և բջջային մաս, որը պարունակում է էրիտրոցիտներ,  լեյկոցիտներ և թրոմբոցիտներ}}: Արյան ամբողջական հաշվարկը գնահատում է արյան երեք բջջային բաղադրիչները։ Որոշ վիճակներ, ինչպիսիք են սակավարյունությունը կամ թրոմբոցիտոպենիան, բնութագրվում են արյան բջիջների քանակի նկատելի աճով կամ նվազմամբ։ Օրգանների շատ համակարգերում փոփոխությունները կարող են ազդել արյան վրա, ուստի արյան ընդհանուր հետազոտության արդյունքները օգտակար են վիճակների լայն տեսականի ուսումնասիրելու համար։ Ներկայացված տեղեկատվության քանակի պատճառով արյան ամբողջական հաշվարկը ամենից հաճախ իրականացվող բժշկական լաբորատոր հետազոտություններից մեկն է։ Հիվանդությունը հայտնաբերելու համար արյան ամբողջական հաշվարկը հաճախ օգտագործվում է որպես բժշկական հետազոտության մաս։ Այն նաև պահանջվում է, երբ առողջապահական ծառայություններ մատուցող ընկերությունը կասկածում է, որ անձը ունի արյան բջիջների վրա ազդող խանգարում, ինչպիսիք են վարակը, արյան մակարդման խանգարումը կամ քաղցկեղի որոշ տեսակներ։ Մարդիկ, որոնց մոտ ախտորոշվել է խանգարում, որը կարող է անբավարարություն առաջացնել իրենց արյան ընդհանուր հետազոտության արդյունքների մեջ, կամ ովքեր բուժում են ստանում, ինչը կարող է ազդել արյան բջիջների քանակի վրա, կարող են ունենալ կանոնավոր արյան ընդհանուր հետազոտություն՝ իրենց առողջությունը վերահսկելու համար, և այս թեստը հաճախ ամեն օր կատարվում է այն մարդկանց համար, որոնք հոսպիտալացված են։
Արդյունքները կարող են ցույց տալ արյան կամ թրոմբոցիտների փոխներարկման անհրաժեշտությունը։ Արյան ամբողջական հաշվարկը հատուկ կիրառություններ ունի բժշկական շատ ոլորտներում։
Այն հաճախ արվում է նախքան վիրահատությունը ՝ անեմիա հայտնաբերելու, թրոմբոցիտներ բավարար քանակով ապահովելու և վարակի առկայությունը ստուգելու համար, իսկ վիրահատությունից հետո ՝ արյան կորուստը վերահսկելու համար։ Շտապ օգնության մեջ (ԱԸՀ)-ն օգտագործվում է բազմաթիվ ախտանիշներ որոնելու համար, ինչպիսիք են ջերմությունը, որովայնի ցավը և հևոցը, ինչպես նաև գնահատել արյունահոսությունն ու վնասվածքները and to assess bleeding and trauma.: Արյան թեստերը մանրազնին վերահսկվում են քաղցկեղի համար քիմիաթերապիա կամ ճառագայթային թերապիա անցնող մարդկանց մոտ, քանի որ այդ բուժումները ճնշում են ոսկրածուծում արյան բջիջների արտադրությունը և կարող են հանգեցնել լեյկոցիտների բջիջների, թրոմբոցիտների և հեմոգլոբինի շատ ցածր մակարդակի։ Սովորական  (ԱԸՀ)-ն  անհրաժեշտ է որոշակի հոգեմետ դեղամիջոցներ օգտագործող մարդկանց համար, ինչպիսիք են կլոզապինը և կարբամազեպինը, որոնք հազվադեպ դեպքերում կարող են կյանքին սպառնացող լեյկոցիտների բջիջների քանակի (ագրանուլոցիտոզ) պատճառ դառնալ։ Քանի որ հղիության ընթացքում սակավարյունությունը կարող է վատթարանալ արդյունքը մոր և նրա երեխայի համար, արյան ամբողջական հաշվարկը նախածննդյան խնամքի սովորական մասն է. իսկ նորածինների համար կարող են պահանջել արյան ամբողջական հաշվարկ՝ դեղնախտը ստուգելու կամ լեյկոցիտների դիֆերենցիալում չհասունացած բջիջների հաշվարկման համար, ինչը կարող է լինել սեպսիսի ցուցիչ։ Արյան ամբողջական հաշվարկը արյունաբանական կարևոր գործիք է, որն ուսումնասիրում է արյան հետ կապված հիվանդությունների պատճառները, կանխատեսումները, բուժումը և կանխարգելումը։ ԱԸՀ֊-ի և քսուկի արդյունքները արտացոլում են արյունաստեղծ համակարգի `օրգանների և հյուսվածքների աշխատանքը, որոնք մասնակցում են արյան բջիջների, հատկապես ոսկրածուծի արտադրության և զարգացման գործընթացին։ Օրինակ, բոլոր երեք տեսակի բջիջների (պանցիտոպենիա) ցածր քանակը կարող է ցույց տալ, որ ոսկրածուծի խանգարումը ազդում է արյան բջիջների արտադրության վրա, և ոսկրածուծի հետազոտությունը կարող է հետագայում բացահայտել պատճառը։ Արյան քսուքի մեջ բջիջները կարող են ցույց տալ սուր լեյկոզ կամ լիմֆոմա, մինչդեռ աննորմալ բարձր նեյտրոֆիլների կամ լիմֆոցիտների քանակը, զուգորդված ինդիկատիվ ախտանիշների և արյան քսուքի արդյունքների հետ, կարող է առաջացնել միելոպրոլիզացնող հիվանդության կամ լիմֆոպրոլֆերատիվ հիվանդության կասկած։  ԱԸՀ-ի և արյան քսուկի արդյունքների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզել սակավարյունության պատճառները, ինչպիսիք են սննդային անբավարարությունը, ոսկրածուծի խանգարումները, ձեռք բերված հեմոլիտիկ անեմիաները և ժառանգական պայմանները, ինչպիսիք են մանգաղ բջջային անեմիան և թալասեմիան։ Արյան ամբողջական հաշվարկի համար հղումների միջակայքերը ներկայացնում է արդյունքների շարքը, որոնք հայտնաբերվել են  առողջ անհատների համարյա 95% -ի մոտ}}: Ըստ սահմանման, արդյունքների 5% -ը միշտ դուրս կգա այս միջակայքից, ուստի որոշ աննորմալ արդյունքներ կարող են արտացոլել բնական տատանումները, այլ ոչ թե մատնանշել բժշկական խնդիր : Սա հատկապես հավանական է, եթե այդպիսի արդյունքները միայն փոքր-ինչ դուրս են սահմաններից, եթե դրանք համահունչ են նախորդ արդյունքներին, կամ եթե ԱԸՀ-ն ցույց չի տալիս որևէ այլ շեղում։ Երբ թեստը կատարվում է համեմատաբար առողջ բնակչության վրա, կլինիկական աննշան շեղումների քանակը կարող է գերազանցել հիվանդությունն արտացոլող արդյունքների քանակը։ Այդ պատճառով, Միացյալ Նահանգների, Միացյալ Թագավորության և Կանադայի մասնագիտական մարմինները խորհուրդ են տալիս առանց նախնական վիրաբուժական միջամտության թեստեր իրականացնել ֆիզիկական անձանց ցածր ռիսկային վիրահատությունների համար ՝ առանց հիմքում ընկած բժշկական պայմանների։ Հոսպիտալացված հիվանդների մոտ արյունաբանական հետազոտության համար արյան կրկնակի նմուշառումը կարող է նպաստել ներհիվանդանոցային անեմիայի և կարող է հանգեցնել ավելորդ փոխներարկումների։

## Ընթացակարգ
մինի|ձախից|ԱԸՀ-ն իրականացվել է մատը ծակելու մեթոդով `օգտագործելով Abbott Cell-Dyn 1700 ավտոմատ անալիզատոր:

Նմուշը հավաքվում է արյունը ներմուծելով հակակոուլանտ պարունակող խողովակի մեջ, սովորաբար EDTA, դրա բնական խտացումը դադարեցնելու համար։ Սովորաբար արյունը վերցվում է երակից, բայց երբ դա դժվար է, այն կարելի է մատի մազանոթներից վերցնել կամ երեխաների մոտ կրունկ ծակելով : Թեստավորումը սովորաբար իրականացվում է ավտոմատացված անալիզատորի վրա, բայց ոչ նորմալ արդյունքները քննելու համար կարող են օգտագործվել ձեռքի մեթոդներ, ինչպիսիք են արյան քսուքը կամ հեմատոկրիտի ձեռքով թեստը։ Բջիջների քանակը և հեմոգլոբինի չափումը կատարվում են ձեռքով այն լաբորատորիաներում, որտեղ հասանելի չեն ավտոմատացված գործիքները։

**Ավտոմատացված**

Վերլուծիչի վրա նմուշը խառնվում է բջիջները հավասարաչափ բաշխելու համար, այնուհետև նոսրացնում և բաշխում առնվազն երկու ուղղու, որոնցից մեկը օգտագործվում է էրիթրոցիտների և թրոմբոցիտների հաշվարկման համար, մյուսը ՝ լեյկոցիտների հաշվարկման և հեմոգլոբինի կոնցենտրացիան որոշելու համար։  Որոշ գործիքներ հեմոգլոբինը չափում են առանձին ուղղով, և լրացուցիչ ալիքները կարող են օգտագործվել լեյկոցիտների բջիջների դիֆերենցիալ հաշվարկի, ցանցաթաղանթների և թրոմբոցիտների հատուկ չափումների համար : Հեմոգլոբինի կոնցենտրացիան չափելու համար նմուշին ավելանում է քիմիական ռեակտիվ, որը ոչնչացնում է էրիթրոցիտների բջիջները մի ալիքում, որը առանձնանում է էրիթրոցիտների բջիջների հաշվարկի համար օգտագործվող ալիքից։ Վերլուծիչների վրա, որոնք լեյկոցիտները հաշվում են նույն ուղղում, ինչ հեմոգլոբինը, սա պարզեցնում է լեյկոցիտների հաշվարկը։ Արյունաբանության անալիզատորները հեմոգլոբինը չափում են սպեկտրաֆոտոմետրիայով և հիմնված են լույսի կլանման և առկա հեմոգլոբինի քանակի միջև գծային հարաբերությունների վրա։ Քիմիական նյութերն օգտագործվում են հեմոգլոբինի տարբեր ձևերը, ինչպիսիք են օքսիհեմոգլոբինը և կարբոքսիհեմոգլոբինը, մեկ կայուն ձևի, սովորաբար ցիանմետեմոգլոբինի վերափոխելու և գույնի մշտական փոփոխություն ստեղծելու համար}}: Արդյունքում ստացվող գույնի կլանումը, երբ չափվում է որոշակի ալիքի երկարությամբ՝ տիպիկ 540 նանոմետր, համապատասխանում է հեմոգլոբինի կոնցենտրացիային։
մինի|Sysmex XT-4000i ավտոմատ արյունաբանական անալիզատոր  Կուլտերի սկզբունք. կարճաժամկետ հոսանք,որի անկումը  մասնիկի ծավալի  համամասն է։
մինի|Կուլտերի սկզբունքը` անցողիկ հոսանքի անկումը համամասն է մասնիկների ծավալին

Սենսորները նմուշում հաշվում և նույնացնում են բջիջները`օգտագործելով երկու հիմնական սկզբունք` էլեկտրական դիմադրություն և լույսի ցրվածություն։ Արգելափակման վրա հիմնված բջիջների հաշվարկն աշխատում է Կուլտերի սկզբունքի համաձայն:Բջիջները կասեցվում են հեղուկի մեջ, որի միջով գնում է էլեկտրական հոսանք, և փոքր անցքով անցնելիս դրանք առաջացնում են հոսանքի նվազում՝ նրանց էլեկտրական վատ հաղորդունակության պատճառով։ Բջջի անցքը անցնելիս առաջացած լարման զարկերակի ամպլիտուդը փոխկապակցված է բջջի կողմից տեղահանված հեղուկի քանակի, հետևաբար՝ էլեմենտի ծավալի հետ, մինչդեռ իմպուլսների ընդհանուր քանակը փոխկապակցված է նմուշի բջիջների քանակի հետ։ Բջիջների ծավալների բաշխումը ցուցադրվում է հիստոգրամայի վրա, և յուրաքանչյուր բջիջի տիպային չափերի հիման վրա սահմանելով ծավալի շեմեր, կարելի է նույնացնել և հաշվել բջիջների տարբեր պոպուլյացիաներ։

Լույսի ցրման տեխնիկայում լազերային կամ վոլֆրամի հալոգեն լամպի լույսը ուղղվում է բջիջների հոսքի վրա`դրանց չափի և կառուցվածքի վերաբերյալ տեղեկատվություն հավաքելու համար։ Բջիջները ճառագայթի միջով անցնելիս ցրվում են լույսը տարբեր անկյուններից, որն արձանագրվում է ֆոտոմետրերի միջոցով։ Առջևի ցրումը, որը վերաբերում է ճառագայթի առանցքի վրա ցրված լույսի քանակին, հիմնականում առաջանում է լույսի դիֆրակցիայի արդյունքում և փոխկապակցված է բջիջի չափի հետ, իսկ կողային ցրումը (90 աստիճանում ցրված լույսը) առաջանում է արտացոլմամբ և բեկմամբ և տեղեկություններ է տրամադրում բջիջի բարդության մասին։  Ռադիոհաճախականության վրա հիմնված մեթոդները կարող են օգտագործվել իմպեդենսիայի հետ համատեղ:Այս մեթոդներն աշխատում են ընթացիկ ընդհատումը չափելու նույն սկզբունքի վրա, երբ բջիջները անցնում են բացվածքով, բայց քանի որ բարձր հաճախականության RF հոսքը մտնում է բջիջներ, ստացված զարկերակի ամպլիտուդը կախված է գործոններից, ինչպիսիք են միջուկի հարաբերական չափը, կառուցվածքը միջուկը և ցիտոպլազմայում հատիկների քանակը :  Փոքր էրիթրոցիտների բջիջները և բջջային բեկորները, որոնք չափերով նման են թրոմբոցիտներին, կարող են խանգարել թրոմբոցիտների քանակին, և մեծ թրոմբոցիտները կարող են սխալ հաշվվել, այդ իսկ պատճառով որոշ վերլուծաբաններ թրոմբոցիտները չափելու համար օգտագործում են լրացուցիչ մեթոդներ, ինչպիսիք են լյումինեսցիայի գունավորումը, բազմանկյուն լույս ցրումը և պիտակավորումը մոնոկլոնալ հակամարմիններով։
մինի|ձախից|Լեյկոցիտների ցրման  օրինակ. Տարբեր գույների փնջեր ցույց են տալիս բջիջների տարբեր պոպուլյացիաներ

Վերլուծիչներից շատերն ուղղակիորեն չափում են էրիտրոցիտների միջին չափը, որը կոչվում է միջին բջիջների ծավալ (MCV) և հաշվարկում հեմատոկրիտը` էրիտրոցիտների քանակը բազմապատկելով MCV-ով։ Ոմանք հեմատոկրիտը չափում են ՝ համեմատելով էրիտրոցիտների ընդհանուր ծավալը վերցված արյան նմուշի ծավալի հետ, և MCV- ն ստանում են հեմատոկրիտից և էրիտրոցիտներից։ Հեմոգլոբինի կոնցենտրացիան, էրիթրոցիտների քանակը և հեմատոկրիտը օգտագործվում են յուրաքանչյուր էրիթրոցիտում միջին հեմոգլոբինի`միջին կորպուսկուլյար հեմոգլոբինի (MCH) հաշվարկման համար; և դրա կոնցենտրացիան ՝ կորպուսկուլյար հեմոգլոբինի (MCHC) միջին կոնցենտրացիան.: Մեկ այլ հաշվարկ` էրիթրոցիտների բաշխման լայնությունը (RDW), ստացվում է բջիջների միջին ծավալի ստանդարտ շեղումից և արտացոլում է բջիջների չափի փոփոխությունը։

Ռեակտիվներով բուժումից հետո լեյկոցիտները կազմում են երեք հստակ գագաթներ, երբ դրանց ծավալները գծագրվում են հիստոգրամայի վրա։ Այս գագաթները մոտավորապես համապատասխանում են հատիկների, լիմֆոցիտների և այլ միամիջուկ բջիջների պոպուլյացիաներին, ինչը թույլ է տալիս եռակողմ տարբերակել ՝ ելնելով միայն բջիջների ծավալից։ Ավելի առաջադեմ անալիզատորները օգտագործում են լրացուցիչ մեթոդներ`հինգից յոթ մասի դիֆերենցիալ ստանալու համար, ինչպիսիք են լույսի ցրումը կամ ռադիոհաճախականության վերլուծությունը կամ ներկերի օգտագործումը բջիջներում որոշակի քիմիական նյութեր ներկելու համար, ինչպիսիք են նուկլեինաթթուները, որոնք ավելի բարձր կոնցենտրացիաներում հայտնաբերվում են անչափահաս բջիջները կամ միելոպերօքսիդազ՝ միելոիդ ծագման բջիջներում հայտնաբերված ֆերմենտ։

Բազոֆիլները կարելի է հաշվել առանձին ուղղով,որտեղ ռեակտիվը ոչնչացնում է այլ լեյկոցիտներ և բազոֆիլները թողնում անձեռնմխելի։ Այս չափումներից հավաքված տվյալները վերլուծվում և գծագրվում են ցրման վրա, որտեղ ձևավորվում են կլաստերներ, որոնք փոխկապակցված են յուրաքանչյուր տեսակի լեյկոցիտների հետ։ Դիֆերենցիալ հաշվարկի ավտոմատացման մեկ այլ մոտեցում է թվային մանրադիտակի ծրագրակազմի օգտագործումը, որն օգտագործում է արհեստական ինտելեկտ՝ լեյկոցիտները դասակարգելու արյան ֆոտոմիկրոգրաֆներից։ Բջջային պատկերները ցուցադրվում են մարդ֊օպերատորին, որը անհրաժեշտության դեպքում կարող է մեխանիկորեն վերադասակարգել բջիջները։

Վերլուծաբանների մեծամասնությունը մեկ րոպեից էլ պակաս ժամանակ է պահանջում ԱԸՀ- ի բոլոր թեստերն ավարտելու համար։ Քանի որ վերլուծիչները ընտրում և հաշվում են բազմաթիվ միայնակ բջիջներ, արդյունքները շատ ճշգրիտ են։ Այնուամենայնիվ, որոշ ոչ նորմալ բջիջներ կարող են սխալ հայտնաբերվել՝ պահանջելով գործիքի արդյունքների ձեռքով վերանայում և  ոչ նորմալ բջիջների նույնացում այլ ձևերով, որոնք գործիքը չի կարող դասակարգել։

**Թեստավորում**

Բուժօգնության ցուցաբերման թեստավորումը լաբորատորիայի սահմաններից դուրս կատարված թեստերն են, օրինակ հիվանդի տանը կամ կլինիկայում։ Փորձարկման այս մեթոդը ավելի արագ է և պահանջում է ավելի քիչ արյուն, քան սովորական մեթոդները և չի պահանջում հատուկ պատրաստված անձնակազմ, ուստի այն օգտակար է արտակարգ իրավիճակներում և ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությամբ տարածքներում։ Արյունաբանական հետազոտության համար սովորաբար օգտագործվող սարքերը  ներառում են HemoCue-ն`դյուրակիր անալիզատոր, որն օգտագործում է սպեկտրոֆոտոմետրիա` նմուշի հեմոգլոբինի կոնցենտրացիան չափելու համար, և i-STAT- ը, որը հեմոգլոբինի ընթերցում է բերում`գնահատելով էրիթրոցիտների կոնցենտրացիան,

արյան հաղորդունակությունը։ Հեմոգլոբինը և հեմատոկրիտը կարելի է չափել բժշկական սարքերով, որոնք նախատեսված են արյան գազերը վերլուծելու համար, բայց այդ չափումները երբեմն վատ են առնչվում ստանդարտ մեթոդներով ստացված չափումների հետ։ Կան կլինիկական օգտագործման համար նախատեսված արյունաբանության անալիզատորների պարզեցված տարբերակներ, որոնք կարող են ապահովել արյան ամբողջական և դիֆերենցիալ հաշվարկ։

**Մանուալ    **
մինի|ձախից|Հեմատոկրիտի մանուալ որոշում: Արյունը ցենտրիֆուգացվեց, բաժանվեց էրիթրոցիտների և պլազմայի:

Թեստերը կարող են կատարվել ձեռքով, երբ ավտոմատացված սարքավորումները մատչելի չեն, կամ երբ վերլուծիչի արդյունքները ցույց են տալիս հետագա ուսումնասիրության անհրաժեշտություն : Ավտոմատ արդյունքները 10-25% դեպքերում  նշվում են ձեռքի արյան քսուքի վերլուծության համար, ինչը կարող է պայմանավորված լինել բջիջների աննորմալ պոպուլյացիայով, որը վերլուծիչը չի կարող ճիշտ կարդալ, անալիզատորի կողմից առաջացած ներքին դրոշները, որոնք առաջարկում են արդյունքներ, կարող են լինել անճիշտ կամ թվային արդյունքներ, սահմանված շեմերից այն կողմ։ Այս խնդիրները քննելու համար արյունը քսում են մանրադիտակի սահիկին, ներկում Ռոմանովսկու ներկով և մանրադիտակի տակ զննում։ Արյան կարմիր և սպիտակ բջիջների և թրոմբոցիտների տեսքը գնահատվում է, իսկ առկայության դեպքում `որակվում են որպես շեղումներ։ Էրիտրոցիտների արտաքին տեսքի փոփոխությունները կարող են մեծ ախտորոշիչ նշանակություն ունենալ. Օրինակ, մանգաղ բջիջների առկայությունը ցույց է տալիս մանգաղ բջիջների անեմիա, և մեծ թվով մասնատված էրիտրեցիտներ (շիստոցիտներ) պահանջում են հրատապ հետազոտություն, քանի որ հեմոլիտիկ անեմիան կարող է ցույց տալ միկրոանգիոպաթիա։ Որոշ բորբոքային իրավիճակներում և պարապրոտեինային հիվանդություններում, ինչպիսին է բազմակի միելոման, արյան մեջ սպիտակուցի բարձր պարունակությունը կարող է հանգեցնել էրիտրոցիտների իրար վրա հավաքմանը, որը կոչվում է ռուլո։ Որոշ մակաբուծային հիվանդություններ, ինչպիսիք են մալարիան և բաբեզիոզը, կարող են հայտնաբերվել արյան քսուքի մեջ պաթոգեններ հայտնաբերելու միջոցով, և թրոմբոցիտների քանակը կարելի է գնահատել արյան քսուկից, ինչը օգտակար է, եթե թրոմբոցիտների ավտոմատ քանակը սխալ  է։ Լեյկոցիտների դիֆերենցիալ վերլուծություն կատարելու համար մանրադիտակը հաշվում է 100 բջիջ արյան քսուքի մեջ և դասակարգում դրանք ըստ դրանց արտաքին տեսքի. երբեմն հաշվվում է մինչև 200 բջիջ։ Սա տալիս է յուրաքանչյուր տեսակի լեյկոցիտի տոկոսը, և բազմապատկելով այս տոկոսը լեյկոցիտների ընդհանուր քանակի վրա, կարելի է ստանալ յուրաքանչյուր տեսակի լեյկոցիտի բացարձակ թիվը։ Մանուալ հաշվարկը հակված է նմուշառման սխալներին, քանի որ շատ քիչ բջիջներ են հաշվարկվում ավտոմատ վերլուծության համեմատ, բայց այն կարող է հայտնաբերել ոչ նորմալ բջիջներ, որոնք անալիզատորները չեն կարող, ինչպիսիք են լեյկոցիտների մանրադիտակային հետազոտությունից սուր լեյկոզում հայտնաբերված պայթյունային բջիջները։ Կլինիկական նշանակալի նշաններ, ինչպիսիք են թունավոր հատիկավորումը և վակուոլացումը, կարող են հայտնաբերվել նաև լեյկոցիտների մանրադիտակային հետազոտությամբ։ Հեմատոկրիտը կարելի է ոչ ավտոմատ կերպով որոշել՝ մազանոթային խողովակը արյունով լցնելով, ցենտրիֆուգացնելով և էրիտրոցիտներից կազմված արյան տոկոսը չափելով։ Սա օգտակար է որոշ իրավիճակներում, որոնք կարող են հանգեցնել հեմատոկրիտի ինքնաբերաբար սխալ որոշման, ինչպիսիք են պոլիցիտեմիան (էրիտրոցիտների շատ բարձր քանակ) կամ ծանր լեյկոցիտոզը (լեյկոցիտների շատ բարձր քանակը, որը խանգարում է էրիտրոցիտների չափումներին՝ առաջացնելով լեյկոցիտներ) ) արյան բջիջները պետք է համարել էրիտրոցիտներ)։ Էրիթրոցիտները, լեյկոցիտներն ու  թրոմբոցիտները կարելի է հաշվել հեմոցիտոմետրով, մանրադիտակի սլայդով, որն ունի խցիկ` արյան նոսրացված  հատուկ ծավալով։ Հեմոցիտոմետրի խցիկը հագեցած է տրամաչափված ցանցով `բջիջների հաշվարկը հեշտացնելու համար։ Ցանցի վրա տեսանելի բջիջները հաշվվում և բաժանվում են վերլուծվող արյան ծավալի, որը որոշվում է ցանցում հաշվարկված քառակուսիների քանակով `նմուշում բջիջների կոնցենտրացիան ստանալու համար։ Բջիջների ոչ ավտոմատ կերպով հաշվումը աշխատատար է և անճիշտ `համեմատած ավտոմատ մեթոդների հետ, ուստի դրանք հազվադեպ են օգտագործվում, բացառությամբ լաբորատորիաների, որոնք չունեն ավտոմատ անալիզատորներ : Լեյկոցիտների հաշվարկման համար նմուշը նոսրացվում է `օգտագործելով էրիթրոցիտների լիզացման միացություն, ինչպիսիք են ամոնիումի օքսալատը, քացախաթթուն կամ աղաթթուն : Երբեմն լուծիչին ավելացվում է ներկ, որն ազատում է լեյկոցիտների միջուկները, ինչը հեշտացնում է դրանց նույնացումը:Թրոմբոցիտների մանուալ հաշվարկը կատարվում է նույն կերպ, չնայած որոշ մեթոդներ էրիտրոցիտները թողնում են անձեռնմխելի։ Ֆազային հակադրություն մանրադիտակի օգտագործումը, այլ ոչ թե լուսային մանրադիտակը, կարող է հեշտացնել թրոմբոցիտների նույնացումը։ Էրիթրոցիտների մանուալ հաշվարկը հազվադեպ է արվում, քանի որ դրանք անճիշտ են և էրիթրոցիտները գնահատելու համար մատչելի են այլ մեթոդներ, ինչպիսիք են հեմոգլոբինոմետրիան և ձեռքի հեմատոկրիտը։ բայց անհրաժեշտության դեպքում, էրիթրոցիտների քանակը կարելի է հաշվել արյան աղային լուծույթի մեջ։
մինի|Ձախից ՝ Փոփոխված Ֆուքս-Ռոզենտալ հեմոցիտոմետր։ Աջից տես հեմոցիտոմետր մանրադիտակի միջոցով։ Ներկառուցված ցանցը օգնում է հետևել, թե որ բջիջներն են հաշվել։

Հեմոգլոբինը կարելի է ձեռքով չափել `օգտագործելով սպեկտրաֆոտոմետր կամ գունաչափիչ։ Հեմոգլոբինը ձեռքով չափելու համար նմուշը նոսրացնում են ռեակտիվներով, որոնք քայքայում են էրիթրոցիտները՝ հեմոգլոբին ազատելու համար։ Այլ քիմիական նյութեր օգտագործվում են տարբեր տեսակի հեմոգլոբինի մեկ ձևի վերածելու համար, ինչը հեշտացնում է չափումը։ Դրանից հետո լուծույթը տեղադրվում է չափիչ կուվետի մեջ և օպտիկական խտությունը չափվում է որոշակի ալիքի երկարությամբ, ինչը կախված է օգտագործվող ռեակտիվի տեսակից։ Հայտնի քանակությամբ հեմոգլոբին պարունակող  ստանդարտ է օգտագործվում, որի միջոցով որոշվում է կլանման և հեմոգլոբինի կոնցենտրացիայի կապը, որը թույլ է տալիս չափել նմուշում հեմոգլոբինի մակարդակը։

Գյուղական և տնտեսապես անապահով տարածքներում հասանելի փորձարկումները սահմանափակվում են սարքավորումների և անձնակազմի քիչ լինելու պատճառով։ Այս շրջանների առաջնային խնամքի հաստատություններում փորձարկումը  կարող է սահմանափակվել էրիթրոցիտների մորֆոլոգիայով և հեմոգլոբինի ձեռքով չափմամբ, մինչդեռ շրջանային լաբորատորիաներում կատարվում են ավելի բարդ մեթոդներ, ինչպիսիք են ձեռքով բջիջների հաշվարկը և տարբերակումը, և երբեմն `ավտոմատ բջիջների հաշվարկը։ Մարզային և գյուղական հիվանդանոցներն ու ակադեմիական կենտրոնները սովորաբար ունենում են ավտոմատ անալիզատորներ։ Եթե լաբորատոր սարքավորումները մատչելի չեն, հեմոգլոբինի կոնցենտրացիայի նախահաշիվը կարելի է ստանալ`մի կաթիլ արյուն դնելով ստանդարտ թղթի վրա և համեմատելով այն գունային մասշտաբի հետ։

**Որակի հսկողություն**

Ավտոմատ անալիզատորները պարբերաբար պետք է ստուգաչափվեն։ Արտադրողների մեծամասնությունը պահպանում է արյունը սահմանված պարամետրերով, և վերլուծիչները ճշգրտվում են, եթե արդյունքները դուրս են գալիս սահմանված շեմերից։ Ճշգրիտ արդյունքներ ապահովելու համար որակի հսկողության նմուշները, որոնք սովորաբար տրամադրվում են գործիքներ արտադրողի կողմից, ստուգվում են առնվազն օրը մեկ անգամ։ Նմուշները նախատեսված են հատուկ արդյունքներ ապահովելու համար, և լաբորատորիաները համեմատում են դրանց արդյունքները հայտնի արժեքների հետ`գործիքի պատշաճ գործելու համար։ Լաբորատորիաների համար, որոնք չունեն առևտրի որակի վերահսկման նյութեր, Հնդկաստանի կարգավորող կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս, որ հիվանդի նմուշները կրկնօրինակվեն և արդյունքները համեմատվեն։ Որպես որակի վերահսկման լրացուցիչ տեխնիկա, կարող է օգտագործվել շարժվող միջին չափումը, որում հիվանդի նմուշների միջին արդյունքները չափվում են սահմանված ընդմիջումներով։ Ենթադրելով, որ հիվանդի պոպուլյացիայի բնութագրերը ժամանակի ընթացքում մոտավորապես նույնն են մնում, միջինը պետք է մնա հաստատուն, միջինում մեծ տեղաշարժերը կարող են ցույց տալ գործիքների հետ կապված խնդիրներ. The MCHC values are particularly useful in this regard.: MCHC-ի արժեքները հատկապես օգտակար են այս առումով։

Հայտնի արդյունքների որակի հսկողության ներքին նմուշների վերլուծությունից բացի, լաբորատորիաները կարող են որակի արտաքին գնահատման նմուշներ ստանալ կարգավորող կազմակերպություններից։ Չնայած որակի ներքին հսկողության նպատակը տվյալ լաբորատորիայում անալիզատորի արդյունքների վերարտադրելիության ապահովումն է, որակի արտաքին գնահատումը հաստատում է, որ տարբեր լաբորատորիաներից ստացված արդյունքները համապատասխանում են միմյանց և նպատակային արժեքներին։ Արտաքին որակի գնահատման համար նմուշների ակնկալվող արդյունքները չեն հաղորդվում լաբորատորիա։ Որակի գնահատման արտաքին ծրագրերը լայն տարածում ունեն Հյուսիսային Ամերիկայում և Արևմտյան Եվրոպայում, և լաբորատորիաներից հաճախ պահանջվում է մասնակցել այդ ծրագրերին`հավատարմագրումը պահպանելու համար : Լոգիստիկայի հետ կապված խնդիրները կարող են դժվարացնել ռեսուրսներով սահմանափակված տարածքներում գտնվող լաբորատորիաների կողմից որակի գնահատման արտաքին սխեմաների իրականացումը։

## Ներառված թեստեր
Արյան ամբողջական հաշվարկը (ԱԸՀ) չափում է թրոմբոցիտների, էրիթրոցիտների և լեյկոցիտների, ինչպես նաև հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի քանակը։Էրիթրոցիտների քանակը՝ MCV, MCH և MCHC, որոնք նկարագրում են էրիթրոցիտների չափը և դրանց հեմոգլոբինի պարունակությունը, հաղորդվում են էրիթրոցիտների բաշխման լայնության (RDW) հետ միասին, որը չափում է էրիթրոցիտների չափի տատանման աստիճանը։

**Էրիթրոցիտներ, հեմոգլոբին և հեմատոկրիտ**
մինի|ձախից|Երկաթի դեֆիցիտի սակավարյունություն ունեցող անձի արյան քսուք `բնորոշ էրիթրոցիտների մորֆոլոգիայով: Էրիթրոցիտները ոչ նորմալ կերպով փոքր են (միկրոցիտոզ), ունեն կենտրոնական գունատության մեծ տարածքներ (հիպոքրոմիա) և մեծապես տարբերվում են չափերով (անիսոցիտոզ):  Քրոնիկ միելոիդային լեյկոզով տառապող անձի արյան քսուք. Նկատվում են շատ չհասունացած և  ոչ նորմալ լեյկոցիտներ:

Էրիթրոցիտները թթվածինը տեղափոխում են թոքերից հյուսվածքներ, իսկ վերադառնալուց ածխաթթու գազը հետ են բերում թոքեր, որտեղ այն արտաշնչվում է։ Այս գործառույթները միջնորդվում են բջիջների հեմոգլոբինի կողմից։ Վերլուծիչը հաշվում է էրիթրոցիտները՝ արդյունքի մասին հայտնելով 106 բջիջների, արյան մեկ միկրոլիտր արյան մեջ (× 106 / μl) կամ 1012 բջիջ մեկ լիտրի համար (× 1012 / լ) և չափում է դրանց միջին չափը, որը կոչվում է բջիջների միջին ծավալ և արտահայտվում է ֆեմոլիտրերում կամ խորանարդ միկրոմետրերում։ Բջիջների միջին ծավալը բազմապատկելով էրիթրոցիտների քանակով, կարելի է ձեռք բերել հեմատոկրիտ (HCT) կամ փաթեթավորված բջիջների ծավալ (PCV)՝ չափելով էրիթրոցիտների տոկոսը և երբ հեմատոկրիտը ուղղակիորեն կատարվում է, միջին բջիջների ծավալը կարելի է հաշվարկել հեմատոկրիտից և էրիթրոցիտների քանակից։ Հեմոգլոբինը, որը չափվում է կարմիր արյան բջիջների քայքայումից հետո, սովորաբար արտահայտվում է գրամով մեկ լիտրի համար (գ / լ) կամ գրամով մեկ դեցիլիտում (գ / դլ)։ Ենթադրելով, որ էրիթրոցիտները նորմալ են, հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի միջև անընդհատ կապ կա, հեմատոկրիտի տոկոսը մոտ երեք անգամ ավելի է, քան հեմոգլոբինի արժեքը գ / դլ-ում`գումարած կամ մինուս երեք։ Այս հարաբերակցությունը, որը կոչվում է երեքի կանոն, կարող է օգտագործվել ԱԸՀ- ի արդյունքները վավերացնելու համար։

Մյուս երկու չափումները հաշվարկվում են ելնելով էրիթրոցիտների քանակից, հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի կոնցենտրացիայից, միջին կորպուսկուլյար հեմոգլոբինից։ Այս պարամետրերը նկարագրում են հեմոգլոբինի պարունակությունը յուրաքանչյուր էրիթրոցիտում։ MCH-ը և MCHC-ն կարող են շփոթեցնող լինել, իրականում MCH-ը էրիթրոցիտներում հեմոգլոբինի միջին քանակի չափիչ է։ MCHC-ն տալիս է բջիջի միջին համամասնությունը, որը հեմոգլոբին է։ MCH-ը հաշվի չի առնում էրիթրոցիտների չափը, մինչդեռ MCHC- ն առնում է։ Ընդհանուր MCV, MCH և MCHC կոչվում են էրիթրոցիտների ինդեքսներ։ Այս ցուցանիշների փոփոխությունները տեսանելի են արյան քսուքի վրա, ոչ նորմալ մեծ կամ փոքր  էրիթրոցիտները կարելի է նույնացնել լեյկոցիտների չափի համեմատ,իսկ հեմոգլոբինի ցածր կոնցենտրացիայով բջիջները գունատ են թվում։ Մեկ այլ պարամետր հաշվարկվում է էրիթրոցիտների նախնական չափումների հիման վրա` էրիթրեցիտների բաշխման լայնություն կամ RDW, որն արտացոլում է բջիջների չափի տատանման աստիճանը։

Ոչ նորմալ ցածր հեմոգլոբինը, հեմատոկրիտը կամ էրիթրոցիտները ցույց են տալիս անեմիա : Սակավարյունությունն ինքնին ախտորոշում չէ, այլ ցույց է տալիս մարդու էրիթրոցիտների վրա ազդող հիմքում ընկած պատճառը։ Սակավարյունության ընդհանուր պատճառները ներառում են արյան կորուստ, արատավոր էրիթրոցիտների արտադրություն (անարդյունավետ էրիթրոպոեզ), էրիթրոցիտների արտադրության նվազում (անբավարար էրիթրոպոեզիա) և էրիթրոցիտների ոչնչացում (հեմոլիտիկ անեմիա) : Սակավարյունությունը նվազեցնում է արյան թթվածինը տեղափոխելու ունակությունը`առաջացնելով ախտանիշներ` հոգնածություն և հևոց : Հնարավոր է, որ արյան փոխներարկում պահանջվի, եթե հեմոգլոբինի մակարդակը շեմերից ցածր լինի՝ ելնելով անձի կլինիկական վիճակից.:

Էրիթրոցիտներ քանակի ավելացումը, որը սովորաբար հանգեցնում է հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի ավելացմանը, կոչվում է պոլիցիտեմիա։ Ջրազրկումը կամ միզամուղ միջոցների օգտագործումը կարող է առաջացնել «հարաբերական» պոլիտիթեմիա `կապված էրիթրոցիտների համեմատ պլազմայի քանակի նվազման հետ : Էրիթրոցիտների քանակի իրական աճը, որը կոչվում է բացարձակ պոլիցիտեմիա, կարող է առաջանալ, երբ մարմինը ավելի շատ էրիթրոցիտներ է արտադրում ՝ փոխհատուցելու թթվածնի քրոնիկորեն ցածր մակարդակը այնպիսի պայմաններում, ինչպիսիք են թոքերի կամ սրտի հիվանդությունները, կամ երբ անձը ունի էրիթրոպոետինի  ոչ նորմալ բարձր մակարդակ(EPO), հորմոն, որը խթանում է էրիթրոցիտների արտադրությունը։ Պոլիցիտեմիայի ժամանակ ոսկրածուծը չափազանց բարձր արագությամբ արտադրում է էրիթրոցիտներ և արյան այլ բջիջներ։

Էրիտրոցիտների քանակը օգնում է որոշել սակավարյունության պատճառը։ Եթե MCV- ն ցածր է, ապա սակավարյունությունը կոչվում է միկրոկիտային անեմիա, իսկ բարձր MCV ունեցող անեմիան ՝ մակրոցիտային անեմիա։ Ցածր MCHC ունեցող անեմիան կոչվում է հիպոքրոմիկ անեմիա։ Եթե առկա է սակավարյունություն, բայց էրիթրոցիտների քանակը նորմալ է, անեմիան համարվում է նորմոխրոմիկ և նորմոցիտիկ։ «Հիպերխրոմիա» տերմինը, որը վերաբերում է բարձր MCHC- ին, սովորաբար չի օգտագործվում։ MCHC-ի վերին նշանի արժեքից բարձր աճը հազվադեպ է լինում, հիմնականում այնպիսի պայմաններում, ինչպիսիք են սֆերոցիտոզը, մանգաղ բջջային անեմիան և հեմոգլոբին C հիվանդությունը։ Բարձր MCHC- ն կարող է նաև լինել կեղծ այնպիսի վիճակներում, ինչպիսիք են էրիթրոցիտների կուտակումը (որն առաջացնում է  էրիթրոցիտների քանակի կեղծ նվազում, MCHC-ի աճ) կամ արյան մեջ լիպիդների շատ բարձր քանակություն(ինչը հեմոգլոբինի արդյունքի կեղծ աճ է առաջացնում)
:

Միկրոցիտային անեմիան սովորաբար կապված է երկաթի պակասության, թալասեմիայի և անեմիայի քրոնիկ հիվանդությունների հետ, մինչդեռ մակրոցիտային անեմիան կապված է ալկոհոլիզմի, ֆոլաթթվի և B12 անբավարարության, որոշակի դեղամիջոցների և ոսկրածուծի որոշ խանգարումների հետ։ Արյան մեծ կորուստը, հեմոլիտիկ անեմիան, ոսկրածուծի խանգարումները և տարատեսակ քրոնիկ հիվանդությունները կարող են հանգեցնել սակավարյունության` նորմալ ցիտիկական պատկերով։ MCV-ն լրացուցիչ նպատակ է ծառայում որակի լաբորատոր հսկողության գործընթացում։ Այն ժամանակի ընթացքում համեմատաբար կայուն է `համեմատած այլ ԿԲԿ պարամետրերի հետ, ուստի MCV- ի մեծ փոփոխությունը կարող է ցույց տալ, որ նմուշը վերցվել է սխալ հիվանդից։ Ցածր RDW-ն չունի կլինիկական նշանակություն, սակայն բարձր RDW-ն ներկայացնում է էրիթրոցիտների չափի մեծ տատանումներ, իրավիճակ`հայտնի որպես անիզոցիտոզ։

Անիզոցիտոզը տարածված է սննդային անեմիաների մեջ, ինչպիսիք են երկաթի պակասություն ունեցող անեմիան և սակավարյունությունը, որոնք առաջանում են վիտամին B12-ի կամ ֆոլաթթվի պակասից, մինչդեռ թալասեմիայով տառապող մարդիկ կարող են ունենալ նորմալ RDW: Ելնելով ԱԸՀ արդյունքից, սակավարյունությունը հետաքննելու համար կարող են ձեռնարկվել հետագա քայլեր, ինչպիսիք են ֆերրիտինի թեստը` երկաթի պակասությունը հաստատելու համար կամ հեմոգլոբինի էլեկտրոֆորեզը` հեմոգլոբինոպաթիան ախտորոշելու համար, ինչպիսիք են թալասեմիան կամ մանգաղ բջջային հիվանդությունը։

**Լեյկոցիտներ**

Լեյկոցիտները պաշտպանում են ինֆեկցիաներից և մասնակցում են բորբոքային ռեակցիաներին : Լեյկոցիտների մեծ քանակությանը` լեյկոցիտոզը, հաճախ հանդիպում է վարակների, բորբոքումների և ֆիզիոլոգիական սթրեսի դեպքերում։ Դա կարող է առաջանալ նաև հիվանդությունների հետ, որոնք կապված են արյան բջիջների  ոչ նորմալ արտադրության հետ, ինչպիսիք են միելոպրոլիզացնող և լիմֆոպրոլիզացնող հիվանդությունները։ Լեյկոցիտների քանակի նվազումը, որը կոչվում է լեյկոպենիա, կարող է հանգեցնել վարակի ավելացման ռիսկի և տեղի է ունենում այնպիսի բուժումների ժամանակ, ինչպիսիք են քիմիաթերապիան և ճառագայթային թերապիան, և արյան բջիջների արտադրությունը խոչընդոտող բազմաթիվ պայմաններ։Սեպսիսը կապված է ինչպես լեյկոցիտոզի, այնպես էլ լեյկոպենիայի հետ։ Լեյկոցիտների ընդհանուր քանակը սովորաբար հաղորդվում է որպես բջիջներ մեկ միկրոլիտր արյան մեջ (/ μL) կամ 109 բջիջ մեկ լիտրի համար (× 109 / լ)։

Լեյկոցիտների դիֆերենցիալում տարբեր տեսակի լեյկոցիտներ հայտնաբերվում և հաշվում են։ Արդյունքները ներկայացված են տոկոսներով և բացարձակ թվերով`ըստ միավորի ծավալի։ Սովորաբար չափվում են լեյկոցիտների հինգ տեսակ ՝ նեյտրոֆիլներ, լիմֆոցիտներ, մոնոցիտներ, էոզինոֆիլներ և բազոֆիլներ։ Որոշ գործիքներ նշում են չհասունացած հատիկավորների քանակը, որը դասակարգում է, որը բաղկացած է նեյտրոֆիլների,  մասնավորապես` պրոմիելոցիտների, միելոցիտների և մետամիելոցիտների նախորդներից}}: Բջջի այլ տեսակները նշվում են, եթե դրանք որոշվում են ոչ ավտոմատ տարբերակմամբ։

Դիֆերենցիալ արդյունքները օգտակար են բազմաթիվ հիվանդությունների ախտորոշման և մոնիտորինգի ժամանակ։ Օրինակ ՝ նեյտրոֆիլների (նեյտրոֆիլիա) ավելացած քանակը կապված է բակտերիալ վարակի, բորբոքումների և միելոպրոլիֆերատիվ խանգարումների հետ, մինչդեռ նվազած թիվը (նեյտրոֆենիա) կարող է առաջանալ այն մարդկանց մոտ, ովքեր անցնում են քիմիաթերապիա կամ որոշակի դեղամիջոցներ են ընդունում կամ ունեն ոսկրածուծի վրա ազդող հիվանդություններ։

Նեյտրոֆիլների մի խումբ, երիտասարդ նեյտրոֆիլներ, որոնք չունեն մասնատված միջուկներ կամ հատիկավոր բջիջների բազմացում, որը կոչվում է ձախ հերթափոխ, տեղի է ունենում սեպսիսում, արյան որոշ խանգարումներում, բայց նորմալ է հղիության ընթացքում։ Լիմֆոցիտների բարձր քանակը (լիմֆոցիտոզ) կապված է վիրուսային վարակի և լիմֆոպրոլիզացնող խանգարումների հետ, ինչպիսիք են քրոնիկ լիմֆոցիտային լեյկոզը, մոնոցիտների ավելացված քանակը (մոնոցիտոզ) կապված է քրոնիկ բորբոքային վիճակների հետ,մակաբուծային վարակների և ալերգիկ վիճակների դեպքում էոզինոֆիլների թիվը հաճախ ավելանում է (էոզինոֆիլիա)։ Բազոֆիլների ավել քանակը, որը կոչվում են բազոֆիլիա, կարող է առաջանալ միելոպրոլիզացնող հիվանդություններով, ինչպիսիք են քրոնիկ միելոիդային լեյկոզը և պոլիցիտեմիան։ Որոշ տիպի ոչ նորմալ բջիջների առկայությունը, ինչպիսիք են պայթյունները կամ ուռուցքային հատկություններով լիմֆոցիտները, ցույց են տալիս արյունաբանական չարորակությունը։

**Թրոմբոցիտներ**
մինի|ձախից|Արյան քսուք լուրջ թրոմբոցիտեմիայի համար: Թրոմբոցիտները տեսանելի են ինչպես փոքր մանուշակագույն պատկերներ:

Թրոմբոցիտները կարևոր դեր են խաղում մակարդման հարցում։ Երբ արյան անոթի պատը վնասվում է, թրոմբոցիտները կպչում են վնասված վայրի մակերեսին և փակում բացը։ Կոագուլյացիայի կասկադի միաժամանակյա ակտիվացումը հանգեցնում է ֆիբրինի առաջացմանը, որն ուժեղացնում է թրոմբոցիտների խրոցը` ստեղծելով կայուն թրոմբ : Թրոմբոցիտների ցածր քանակը, որը հայտնի է որպես թրոմբոցիտոպենիա, կարող է արյունահոսություն առաջացնել, եթե ուժեղ է։ Դա կարող է պատահել այն մարդկանց մոտ, որոնք անցնում են ոսկրածուծի ճնշման բուժումներ, ինչպիսիք են քիմիաթերապիան կամ ճառագայթային թերապիան կամ որոշակի դեղամիջոցներ են ընդունում, ինչպիսիք են հեպարինը, ինչը կարող է հանգեցնել իմունային համակարգի թրոմբոցիտների ոչնչացմանը։ Թրոմբոցիտոպենիան արյան բազմաթիվ խանգարումների ախտանիշ է, ինչպիսիք են սուր լեյկոզը և ապլաստիկ անեմիան, ինչպես նաև որոշ աուտոիմուն հիվանդություններ։ Եթե թրոմբոցիտների քանակը չափազանց ցածր է, կարող է կատարվել թրոմբոցիտների փոխներարկում : Թրոմբոցիտոզը, որը թրոմբոցիտների մեծ քանակ է, կարող է առաջանալ բորբոքումների կամ վնասվածքների, ինչպես նաև երկաթի պակասության դեպքում, և թրոմբոցիտների քանակը կարող է  մարդկանց մոտ հասնել բացառապես բարձր մակարդակի էական թրոմբոցիտեմիայի` արյան հազվադեպ հիվանդության։Թրոմբոցիտների քանակը կարող է արտահայտվել բջիջների միավորներով մեկ միկոլիտր արյան համար (/ μl), 103 բջիջ մեկ միկոլիտրի համար (× 103 / μl) կամ 109 բջիջ մեկ լիտրի համար (× 109 / լ)։

Թրոմբոցիտների միջին ծավալը (MPV) չափում է թրոմբոցիտների միջին չափը ֆեմոլիտրերում։ Սա կարող է օգնել որոշելու թրոմբոցիտոպենիայի պատճառը։ Բարձր MPV- ն կարող է առաջանալ, երբ երիտասարդ թրոմբոցիտները մտնում են արյան մեջ՝ հատուցելու թրոմբոցիտների ավելացված ոչնչացումը, մինչդեռ ոսկրածուծի դիսֆունկցիայի պատճառով թրոմբոցիտների արտադրության նվազումը կարող է հանգեցնել MPV-ի ցածր մակարդակի։ MPV-ն օգտակար է նաև թրոմբոցիտոպենիա առաջացնող բնածին խանգարումները տարբերակելու համար։ Որոշ անալիզատորներ հայտնում են թրոմբոցիտների չհասունացած կոտորակի (IPF) կամ թրոմբոցիտների զուտ հաշվարկի մասին և տեղեկատվություն են տրամադրում թրոմբոցիտների արտադրության արագության վերաբերյալ` չափելով արյան մեջ չհասունացած թրոմբոցիտների քանակը։

**Այլ թեստեր  **

**Ռետիկուլոցիտների քանակը**
մինի|Էրիթրեցիտները ներկված են նոր մեթիլեն կապույտով. Մուգ կապույտ պատկերներ պարունակող բջիջները ցանցաթաղանթ են:

Ռետիկուլոցիտները չհասունացած էրիթրոցիտներն են, որոնք, ի տարբերություն հասուն բջիջների, պարունակում են RNA: Ռետիկուլոցիտների քանակը երբեմն արվում է որպես արյան ամբողջական հաշվարկի մաս՝ սովորաբար պարզելու համար անձի սակավարյունության պատճառը կամ գնահատելու դրանց արձագանքը բուժմանը։ Ռետիկուլոցիտների մեծ քանակով սակավարյունությունը կարող է ցույց տալ, որ ոսկրածուծը էրիթրոցիտներ է արտադրում ավելի բարձր տեմպերով՝ արյան կորուստը կամ հեմոլիզը փոխհատուցելու համար, մինչդեռ ռետիկուլոցիտների ցածր քանակով անեմիա կարող է ցույց տալ, որ անձը ունի այնպիսի վիճակ, որը նվազեցնում է մարմնի էրիթրոցիտներ արտադրելու կարողությունը։ Երբ սննդային անեմիա ունեցող մարդկանց դիետիկ հավելումներ են տրվում, ռետիկուլոցիտների քանակի աճը ցույց է տալիս, որ նրանց մարմինը արձագանքում է բուժմանը`ավելի շատ էրիթրոցիտներ արտադրելով։ Արյունաբանության անալիզատորները իրականացնում են ցանցաթաղանթի քանակներ` էրիթրոցիտներ ներկելով ՌՆԹ-ին կապվող ներկով, իսկ ցանցաթաղանթների քանակը չափվում է լույսի ցրման կամ լյումինեսցիայի վերլուծության միջոցով։ Թեստը կարող է իրականացվել ոչ ավտոմատ կերպով ` արյունը ներկելով նոր մեթիլեն կապույտով և մանրադիտակի տակ հաշվելով ՌՆԹ պարունակող էրիթրոցիտների տոկոսը։ Ռետիկուլոցիտների քանակը արտահայտվում է որպես բացարձակ թիվ կամ որպես էրիթրոցիտների տոկոս։

Որոշ գործիքներ չափում են հեմոգլոբինի միջին քանակը յուրաքանչյուր ցանցաթաղանթում, պարամետր, որն ուսումնասիրվել է որպես երկաթի պակասի ցուցանիշ այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն սովորական թեստերին խանգարող ստանդարտներ : Ոչ հասուն ցանցաթաղանթի ֆրակցիան (IRF) ևս մեկ չափում է, որը կատարվել է որոշ վերլուծիչների կողմից, որը քանակապես գնահատում է ռետիկուլոցիտների հասունությունը, որոնք պակաս հասուն են, պարունակում են ավելի շատ ՌՆԹ և դրանով ավելի ուժեղ լյումինեսցենտային ազդանշան են արտադրում։ Այս տեղեկատվությունը կարող է օգտակար լինել սակավարյունության ախտորոշման և էրիթրոցիտների արտադրության գնահատման համար սակավարյունության կամ ոսկրածուծի փոխպատվաստման բուժումից հետո։

**Միջուկավորված էրիթրոցիտներ**

Ոսկրածուծի, ինչպես նաև պտղի, լյարդի և փայծաղի ձևավորման ժամանակ  էրիթրոցիտները պարունակում են բջիջների միջուկ, որը սովորաբար բացակայում է արյան մեջ շրջանառվող հասուն բջիջներում : Հայտնաբերվելուց հետո, միջուկային էրիթրոցիտների առկայությունը, հատկապես երեխաների և մեծահասակների մոտ, ցույց է տալիս էրիթրոցիտների մեծ պահանջարկ, ինչը կարող է առաջանալ արյունահոսությունից, որոշ տեսակի քաղցկեղներից և սակավարյունությունից։ Վերլուծաբաններից շատերը կարող են դիտարկել այս բջիջները որպես բջիջների դիֆերենցիալ հաշվարկ։ Միջուկային էրիթրոցիտների մեծ քանակությունը կարող է առաջացնել բարձր լեյկոցիտների կեղծ քանակ, որը պետք է ճշգրտվի։

**Այլ պարամետրեր**

Արյունաբանության առաջադեմ անալիզատորները առաջացնում են արյան բջիջների նոր չափումներ, որոնք գիտական հետազոտություններում ցույց են տվել ախտորոշիչ նշանակություն, բայց դեռ լայն կլինիկական օգտագործում չեն գտել : Օրինակ, անալիզատորների որոշ տեսակներ ապահովում են կոորդինատային ցուցումներ, որոնք ցույց են տալիս լեյկոցիտների յուրաքանչյուր կլաստերի չափը և դիրքը։ Այս պարամետրերը (որոնք կոչվում են բջիջների պոպուլյացիայի տվյալներ) ուսումնասիրվել են որպես արյան հիվանդությունների, բակտերիալ վարակների և մալարիայի պոտենցիալ նշիչներ : Վերլուծիչները, որոնք օգտագործում են միելոպերօքսիդազի ներկում դիֆերենցիալ քանակներ ստանալու համար, կարող են չափել լեյկոցիտների կողմից ֆերմենտի արտահայտումը, որը փոխվում է տարբեր հիվանդությունների ժամանակ։ Որոշ գործիքներ կարող են հայտնել հիպոքրոմային էրիթրոցիտների տոկոսի մասին, բացի միջին MCHC-ից կամ ապահովել մասնատված էրիթրոցիտների (շիստոցիտների) քանակ, որոնք հայտնաբերվել են հեմոլիտիկ անեմիայի որոշ տեսակների մեջ, քանի որ այդ պարամետրերը հաճախ հատուկ են անալիզատորի որոշ տեսակների, և դա լաբորատորիաների համար դժվար է մեկնաբանել և համեմատել արդյունքները։

## Հղումների միջակայքեր
Արյան ամբողջական հաշվարկը կատարվում է սկզբնական տվյալները համեմատելով հղումների միջակայքերի հետ,որոնք ներկայացնում են գործնականում առողջ մարդկանց 95% -ի մոտ ստացված արդյունքները։     Նորմալ վիճակագրական բաշխման հիման վրա փորձարկված նմուշների միջակայքերը տարբերվում են ըստ սեռի և տարիքի։ Միջին հաշվով, մեծահասակ կանանց մոտ հեմոգլոբինի, հեմատոկրիտի և կարմիր արյան բջիջների քանակը ցածր է տղամարդկանցից, տարբերությունը նվազում է, բայց դաշտանադադարից հետո պահպանվում է։

Նորածինների արյունը շատ տարբեր է ավելի մեծ  երեխաների արյունից, մեծահասակների արյունից նույնպես։ Նորածինների մոտ հեմոգլոբինի, հեմատոկրիտի և կարմիր արյան բջիջների քանակը չափազանց բարձր է `փոխհատուցելու արգանդում թթվածնի ցածր մակարդակը և պտղի հեմոգլոբինի մեծ մասը, որն ավելի քիչ արդյունավետ է թթվածին հյուսվածքներ հասցնելու հարցում,քան հեմոգլոբինի հասուն ձևերը՝ էրիթրոցիտների ներսում։ MCV-ն նաև ավելանում է, և լեյկոցիտների քանակը մեծանում է նեյտրոֆիլների գերակշռությամբ։ Էրիթրոցիտների քանակը և դրանց հետ կապված արժեքները սկսում են նվազել ծնվելուց անմիջապես հետո՝ հասնելով իրենց նվազագույն արժեքի մոտ երկու ամսականում, ապա ավելանում։ Նորածինների և ավելի մեծ երեխաների էրիթրոցիտները ավելի փոքր են, ավելի ցածր MCH- ով, քան մեծահասակների մոտ։ Երեխաների լեյկոցիտների դիֆերենցիալում լիմֆոցիտների քանակը հաճախ գերազանցում է նեյտրոֆիլների քանակը, մինչդեռ մեծահասակների մոտ գերակշռում են նեյտրոֆիլները։

Բնակչության միջև այլ տարբերությունները կարող են ազդել վերահսկողության տիրույթների վրա, օրինակ, ավելի բարձր վայրերում  ապրող մարդիկ ունեն հեմոգլոբինի, հեմատոկրիտի և կարմիր արյան բջիջների ավելի մեծ քանակություն, իսկ աֆրիկյան ծագում ունեցող մարդիկ միջինում լեյկոցիտների ավելի ցածր ցուցանիշ ունեն։ Անալիզատորի տեսակը, որն օգտագործվում է ԱԸՀ կատարելու համար, նույնպես ազդում է հղման միջակայքերի վրա։ Հետևաբար, հղումների միջակայքերը սահմանվում են առանձին լաբորատորիաների կողմից ՝ հիմնվելով իրենց հիվանդների խմբերի և սարքավորումների վրա։

## Սահմանափակումներ
Որոշ իրավիճակներ կամ արյան ստուգման հետ կապված խնդիրներ կարող են հանգեցնել անճիշտ արդյունքների։ Եթե նմուշը տեսանելիորեն թանձրացած է, ինչը կարող է պայմանավորված լինել ֆլեբոտոմիայի վատ տեխնիկայով, ապա այն հարմար չէ փորձարկման համար, քանի որ թրոմբոցիտների քանակը կեղծորեն կիջեցվի, իսկ մյուս արդյունքները կարող են ոչ նորմալ լինել։ Մի քանի ժամ սենյակային ջերմաստիճանում պահված նմուշները կարող են կեղծ բարձր MCV արժեքներ ցույց տալ, քանի որ էրիթրոցիտները մեծանում են, երբ կլանում են պլազմայից ջուրը,իսկ թրոմբոցիտների և լեյկոցիտների դիֆերենցիալ ախտորոշման արդյունքները հին նմուշներում կարող են սխալ լինել, քանի որ ժամանակի ընթացքում բջիջները դեգրադացվում են։

Բիլիռուբինի կամ պլազմայի լիպիդների բարձր մակարդակ ունեցող մարդկանցից վերցված նմուշները (համապատասխանաբար կոչվում են սառցային նմուշներ կամ լիպեմիկ նմուշներ) կարող են հեմոգլոբինի կեղծ բարձր արժեքներ ցույց տալ, քանի որ այդ նյութերը փոխում են նմուշի գույնն ու անթափանցությունը, ինչը խանգարում է հեմոգլոբինի չափմանը։ Այս ազդեցությունը կարելի է մեղմել պլազմային աղի փոխարինմամբ։

Որոշ մարդիկ ստեղծում են հակամարմիններ, որոնք առաջացնում են նրանց թրոմբոցիտների խցանում, երբ նրանց արյունը քաշվում է EDTA պարունակող խողովակների մեջ ՝ հակագոուլանտ, որը սովորաբար օգտագործվում է ԱԸՀ նմուշներ հավաքելու համար։ Թրոմբոցիտների թրոմբերը կարող են հաշվարկվել ավտոմատ անալիզատորների կողմից որպես մեկ թրոմբոցիտներ, արդյունքում թրոմբոցիտների քանակի կեղծ նվազում։ Դրանից կարելի է խուսափել`օգտագործելով այլընտրանքային հակագոուլանտ, ինչպիսիք են նատրիումի ցիտրատը կամ հեպարինը։

Մեկ այլ հակամարմիններով միջնորդավորված վիճակ, որը կարող է ազդել ԱԸՀ արդյունքների վրա,էրիթրոցիտների  կուտակումն է։ Այս երևույթը հանգեցնում է էրիթրոցիտների խտացման՝ բջիջների մակերեսին հակամարմինների կապման պատճառով։ Էրիթրոցիտների ագրեգատները անալիզատորի կողմից հաշվարկվում են որպես միայնակ բջիջներ, ինչը հանգեցնում է էրիթրոցիտների և հեմատոկրիտի քանակի նկատելի նվազմանը, ինչպես նաև MCV և MCHC-ի զգալի աճին։ Հաճախ այդ հակամարմինները ակտիվ են միայն սենյակային ջերմաստիճանում (այս դեպքում դրանք անվանում են սառը ագլուտինիններ), և ագլուտինացիան կարող է փոխվել ՝ նմուշը տաքացնելով 37&nbsp;°C (99&nbsp;°F): Ավտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիա ունեցող մարդկանց նմուշները կարող են ցույց տալ էրիթրոցիտների կուտակում, որը չի անհետանում տաքացնելիս։

Չնայած պայթյունի և լիմֆոմայի բջիջները կարելի է մանուալ կերպով նույնականացնել, միկրոսկոպիկ հետազոտությունը չի կարող ստույգ պարզել արյունաստեղծ բջջային շարքը։ Այս տեղեկատվությունը հաճախ անհրաժեշտ է արյան քաղցկեղի ախտորոշման համար։ Ոչ նորմալ բջիջները հայտնաբերելուց հետո, լրացուցիչ մեթոդներ, ինչպիսիք են հոսքի ցիտոմետրիայի իմունոֆենոտիպավորումը, կարող են օգտագործվել բջիջների մասին լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրող նշաններ հայտնաբերելու համար։

## Պատմություն
Նախքան ավտոմատ բջիջների հաշվիչների ստեղծումը, ձեռքով կատարվեց արյան ամբողջական հաշվարկ, լեյկոցիտների և էրիթրոցիտների, իսկ թրոմբոցիտները հաշվարկվեցին մանրադիտակների միջոցով : Առաջինը, որը հրապարակեց արյան բջիջների մանրադիտակային դիտարկումները, Էնթոնի վան Լիուվենհոկն էր, որը 1674 թ. Լոնդոնի Թագավորական հասարակության գիտական աշխատությանը ուղղված նամակում հայտնեց էրիթրոցիտների առաջացման մասին։ Յան Սվամմերդամը նկարագրել էր էրիթիոցիտները մի քանի տարի առաջ, բայց այդ ժամանակ չէր հրապարակել իր արդյունքները։ 18-րդ և 19-րդ դարերի ընթացքում մանրադիտակի տեխնոլոգիայի առաջընթացը, ինչպիսին է ախրոմատիկ ոսպնյակները, հնարավորություն տվեց հաշվել լեյկոցիտներն ու թրոմբոցիտները չմշակված նմուշներում
:

Ֆիզիոլոգ Կառլ Վիեռորդը կատարել է արյան առաջին անալիզը : 1852 թվականին հրապարակված նրա տեխնիկան բաղկացած էր արյան մանրակրկիտ չափված ծավալը մազանոթային խողովակի մեջ ներծծելուց և այն կիրառելուց `մանրադիտակի սահիկով, որը ծածկված էր ձվի սպիտակուցով։ Արյան չորացնելուց հետո նա հաշվեց սլայդի յուրաքանչյուր բջիջ, ինչը կարող է տևել երեք ժամ։ Լեյ-Չարլզ Մալասսի կողմից 1874 թվականին ներդրված հեմոցիտոմետրը պարզեցրեց արյան բջիջների մանրադիտակի հաշվարկը։ Մալասեսի հեմոցիտոմետրը բաղկացած էր մանրադիտակի սլայդից, որը պարունակում էր հարթեցված մազանոթային խողովակ։ Նոսրացած արյունը մազանոթային խոռոչ է մտցվել մի ծայրին կցված ռետինե խողովակի միջոցով, իսկ մանրադիտակին կցվել է մասշտաբավորված ցանցով մի ակնապակի, ինչը թույլ է տալիս մանրադիտակին հաշվել արյան ծավալի բջիջների քանակը։ 1877 թվականին Ուիլյամ Գաուերսը հեմոցիտոմետր հնարեց ինտեգրված հաշվիչ ցանցով՝ վերացնելով յուրաքանչյուր մանրադիտակի համար հատուկ տրամաչափված ակնոցներ արտադրելու անհրաժեշտությունը։

1870-ական թվականներին Պոլ Էրլիչը մշակեց գունազերծման տեխնիկա՝ օգտագործելով թթվային և բազային ներկեր, որոնք կարող էին տարբերակել լեյկոցիտների տարբեր տեսակներ և թույլատրել ուսումնասիրել էրիթրոցիտների մորֆոլոգիան : Դմիտրի Լեոնիդովիչ Ռոմանովսկին կատարելագործեց այս տեխնիկան 1890-ական թվականներին` օգտագործելով էոզինի և հնեցված մեթիլեն-կապույտի խառնուրդ`առաջ բերելով երանգների այնպիսի լայն տեսականի, որոնք չկան, երբ որևէ  գույն առանձին էր օգտագործվում։ Սա հիմք դարձավ Ռոմանովսկու գունազարդման համար, տեխնիկա, որը մինչ օրս օգտագործվում է արյան քսուքը ձեռքով դիտելու համար։

Հեմոգլոբինի չափման առաջին մեթոդները մշակվել են 19-րդ դարի վերջին և ներառում էին նոսրացված արյան գույնի տեսական համեմատություն հայտնի ստանդարտի հետ։ Սպեկտրաֆոտոմետրիայի և գունաչափության միջոցով այս գործընթացն ավտոմատացնելու փորձերը սահմանափակվել են այն փաստով, որ հեմոգլոբինը արյան մեջ առկա է տարբեր ձևերով, ինչը նշանակում է, որ այն հնարավոր չէ չափել մեկ ալիքի երկարությամբ։ 1920 թվականին ներմուծվեց հեմոգլոբինի տարբեր ձևերը մեկ կայուն ձևի (ցիանմետեմոգլոբին կամ հեմոգլոբին ցիանիդ) փոխակերպելու մեթոդ, որը ավտոմատ կերպով չափում է հեմոգլոբինի մակարդակը։ Ցիմանթեմոգլոբինի մեթոդը մնում է հեմոգլոբինի չափման համար որպես հղումային մեթոդ և մինչ օրս օգտագործվում է արյունաբանության շատ ավտոմատացված անալիզատորներում։

Մաքսվել Ուինթրոբինն է համարվում հեմատոկրիտի թեստի գյուտը։ 1929 թվականին նա Տուլանի համալսարանում ստացավ ասպիրանտուրայի նախագիծ `որոշելու էիիթրոցիտների պարամետրերի նորմալ սահմանները և հորինեց մի մեթոդ, որը հայտնի է որպես Վինտրոբ հեմատոկրիտ։ Նախկինում գրականության մեջ նկարագրված էին հեմատոկրիտի չափումները, բայց Ուինթրոբի մեթոդը տարբերվում էր նրանով, որ այն օգտագործում էր մի մեծ խողովակ՝ ինտեգրված մասշտաբով, որը կարող էր զանգվածաբար արտադրվել՝ ճշգրիտ բնութագրերով։ Էրիտրոցիտների համամասնությունը փորձանոթում չափվել է ցենտրիֆուգումից հետո`հեմատոկրիտը որոշելու համար։ Հեմատոկրիտի արժեքների որոշման համար վերարտադրվող մեթոդի գյուտը   Ուինթրոբին թույլ տվեց որոշել էրիթրոցիտների պարամետրերը։

Բջիջների ավտոմատ հաշվարկի հետազոտությունները սկսվել են 20-րդ դարի սկզբին։ 1928-ին մշակված մեթոդով օգտագործվել է նոսրացված արյան նմուշի միջով անցած լույսի քանակը, որը չափվում է ֆոտոմետրիայով, էրիթրոցիտների քանակը գնահատելու համար, բայց դա ապացուցել է, որ սխալ է ոչ նորմալ էրիթրոցիտներով նմուշների համար։ 1930-ականների և 1940-ականների այլ անհաջող փորձեր կապված էին մանրադիտակների հետ կցված ֆոտոէլեկտրական դետեկտորների հետ, որոնք հաշվում էին բջիջները սկանավորվելիս : 1940-ականների վերջին Ուոլաս Հ. Քուլթերը, հիմնվելով Հիրոսիմայի և Նագասակիի ռմբակոծությունից հետո էրիթրոցիտների հաշվարկման կատարելագործված մեթոդների անհրաժեշտության վրա, փորձեց բարելավել ֆոտովոլտային բջիջների հաշվարկման մեթոդները։ Նրա հետազոտությանը օգնել է նրա եղբայր Ժոզեֆ Ռ. Կուլտերը Չիկագոյի նկուղային լաբորատորիայում։ Նրանց արդյունքները, օգտագործելով ֆոտոէլեկտրական մեթոդները, հիասթափեցնող էին, 1948 թվականին Ուոլեսը, կարդալով մի հոդված, որը կապում էր արյան հաղորդունակությունը էրիթրոցիտների կոնցենտրացիայի հետ, մշակեց «Կուլտերի սկզբունքը»։

Այդ տարվա հոկտեմբերին Ուոլեսը կառուցեց հաշվիչ՝ այս սկզբունքը ցուցադրելու համար : Ֆինանսական սահմանափակումների պատճառով, անցքը արված է եղել ծխախոտի տուփի վրայի ցելոֆանի այրման միջոցով։ Այս տեխնիկայի համար Ուոլեսը արտոնագիր է ներկայացրել 1949 թվականին, իսկ 1951 թվականին Ռազմածովային հետազոտությունների գրասենյակից խնդրել է ֆինանսավորել Coulter վաճառասեղանի զարգացումը։ Ուոլեսի արտոնագրային հայտը շնորհվել է 1953 թվականին, և անցքը բարելավելուց և նմուշի չափը ճշգրիտ վերահսկելու համար սնդիկի չափիչ մտցնելուց հետո եղբայրները 1958 թվականին հիմնադրել են Coulter Electronics Inc.- ը` իրենց գործիքները շուկայահանելու համար։ Coulter վաճառասեղանն ի սկզբանե մշակվել էր էրիթրոցիտներ հաշվելու համար, սակայն հետագա փոփոխություններով այն ապացուցեց, որ արդյունավետ է լեյկոցիտների հաշվարկման համար։ Բժշկական լաբորատորիաներում լայնորեն օգտագործվում են կտրոնների հաշվիչները։

Առաջին անալիզատորը, որը միաժամանակ կարող է հաշվել բազմաթիվ բջիջներ, եղել է 1965 թվականին թողարկված Technicon SMA 4A-7A: Դա դրան հասավ արյան նմուշները բաժանելով երկու ալիքի.մեկը` էրիթրոցիտներն ու լեյկոցիտները հաշվելու համար, իսկ մյուսը` հեմոգլոբինը չափելու համար:Այնուամենայնիվ, գործիքը վստահելի չէր և դժվար էր պահպանել։ 1968թվականին թողարկվեց Coulter Model S անալիզատորը և լայն տարածում գտավ։ Ինչպես Technicon-ը, այն նույնպես օգտագործեց երկու տարբեր ռեակցիոն խոռոչներ` մեկը էրիթրոցիտները հաշվելու, իսկ մյուսը` լեյկոցիտները հաշվելու և հեմոգլոբինը որոշելու համար։ Model S-ը նաև որոշեց բջիջների միջին ծավալը` օգտագործելով իմպեդանսի չափումներ, ինչը թույլ տվեց որոշել էրիթրոցիտների քանակը և հեմատոկրիտը։ Թրոմբոցիտների ավտոմատ հաշվարկը ներկայացվել է 1970 թվականին Technicon Hemalog-8 ի միջոցով և ընդունվել է Coulter's S Plus սերիայի անալիզատորների վրա 1980 թվականին։

Բջիջների հիմնական հաշվարկի ավտոմատացումից հետո լեյկոցիտների տարբերակումը դժվար էր։ 1970-ականների ընթացքում հետազոտողները ուսումնասիրել են դիֆերենցիալ հաշվարկի ավտոմատացման երկու մեթոդ` թվային պատկերի մշակումը և հոսքի ցիտոմետրիան : Օգտագործելով 1950-60ականներին մշակված տեխնոլոգիան `Pap- նմուշների ընթերցումն ավտոմատացնելու համար, արտադրվել են պատկերի մշակման անալիզատորների մի քանի մոդելներ։ Այս գործիքները կստուգեն ներկված արյան քսուքը բջիջների միջուկները գտնելու համար և այնուհետև բջջի ավելի բարձր լուծաչափով պատկեր կվերցնեն, որպեսզի այն վերլուծեն՝ օգտագործելով դենսիտոմետրիա։ Դրանք թանկ էին, դանդաղ և քիչ էին նվազեցնում լաբորատոր ծանրաբեռնվածությունը, քանի որ դրանք դեռ պահանջում էին արյան քսուքների պատրաստում և գունավորում, ուստի հոսքի ցիտոմետրիայի վրա հիմնված համակարգերը դարձան ավելի տարածված, իսկ 1990 թվականին դրանք ավելի տարածված էին և ԱՄՆ-ում և Արևմտյան Եվրոպայում թվային պատկերի առևտրային վերլուծիչներ չկային : Այս տեխնիկան վերածնվեց 2000ականներին արհեստական նեյրոնային ցանցերի օգտագործմամբ պատկերների վերլուծության ավելի առաջադեմ հարթակների հայտնվելով։

Նախնական հոսքի ցիտոմետրիայի սարքերը լույսի ճառագայթներ են արտանետել բջիջների որոշակի ալիքի երկարության վրա և չափել արդյունքում ստացվող կլանումը, լյումինեսցիան կամ լույսի ցրումը ՝ տեղեկություններ հավաքելով բջիջների մասին և թույլ տալով բջջային պարունակության քանակական որոշումը, ինչպիսին է ԴՆԹ-ն : Նման գործիքներից մեկը` Արագ բջիջների սպեկտրոֆոտոմետրը, որը Լուի Կամենտսկին մշակել է 1965 թվականին՝ արգանդի վզիկի ցիտոլոգիան ավտոմատացնելու համար, կարող է առաջացնել արյան բջիջների ցրման գծապատկերներ` օգտագործելով ցիտոքիմիական գունազարդման մեթոդներ։ Լեոնարդ Օրնշտեյնը, որը օգնեց զարգացնել Արագ բջիջների սպեկտրոֆոտոմետրերի ներկման համակարգը, և նրա գործընկերները հետագայում ստեղծեցին լեյկոցիտների առաջին կոմերցիոն հոսքի ցիտոմետրիկ դիֆերենցիալ անալիզատոր` Hemalog D. Introduced in 1974,գունավորում` բացի «խոշոր չբացահայտված բջիջներից» հինգ սպիտակ լեյկոցիտների նույնականացման համար, դասակարգում, որը սովորաբար բաղկացած է անտիպ լիմֆոցիտներից կամ պայթյունային բջիջներից։ Hemalog D- ն կարող է հաշվել 10,000 բջիջ մեկ գործողության ընթացքում, ինչը զգալի բարելավում է մանուալ դիֆերենցիալի համեմատ։ 1981 թվականին Technicon-ը միավորեց Hemalog D-ը Hemalog-8 անալիզատորի հետ`ստեղծելով Technicon H6000-ը` առաջին համակցված ԱԸՀ և դիֆերենցիալ վերլուծության վերլուծիչը։ Այս անալիզատորը տարածված չէր արյունաբանության լաբորատորիաներում, քանի որ այն աշխատատար էր, բայց 1980-ականների վերջին և 1990-ականների սկզբին նման համակարգերը լայնորեն արտադրվում էին այլ արտադրողների կողմից, ինչպիսիք են Sysmex, Abbott, Roche և Beckman Coulter:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Արյուն
Կատեգորիա:Կենսաբանության հասկացություններ