Մարդակեր բույս

աջից|մինի|387x387փքս|Յատևեո ծառի հետ հանդիպող աբորիգենների նկարը Ջ. Բուլի «Երկիր և ծով» գրքից 1887
**Մարդակեր բույս,** տարբեր երկրների բանահյուսությունում տարածված առասպելական գիշատիչ բույս, որը բավականաչափ մեծ է, և կարողանում է մարդկանց կամ խոշոր կենդանիներին թակարդի մեջ գցել և կուլ տալ։

## Մադագասկարի մարդակեր ծառ
Մարդակեր բույսի մասին ամենավաղ հայտնի հաղորդումը ստեղծվել է որպես գրական հորինվածք, որը գրել է Էդմունդ Սպենսերը «Նյու Յորք Ուորլդ» ամսագրի համար։ Սպենսերի հոդվածն առաջին անգամ հայտնվել է «Նյու Յորք Ուորլդ» օրաթերթի 1874 թվականի ապրիլի 26-ի համարում, իսկ երկու օր անց կրկին հայտնվել է թերթի շաբաթական համարում***'։ Հոդվածում հրապարակվել «Կարլ Լեչե» անունով ենթադրյալ գերմանացի բնախույզի նամակը (հետագայում գրված է նաև Կառլ Լիխե), որ հաղորդում է [[Մադագասկար]]ի «Մկոդո ցեղի» կատարված [[Մարդկային զոհաբերություն|զոհաբերությանը]] հանդիպելու մասին և նկարագրում, թե ծառը ինչպիսի արագությամբ և վայրագությամբ է կլանել զոհերին։ Այս պատմությունը վերատպվել է այլ օրաթերթերում, որոնք ներառում էին 1874 թվականի հոկտեմբերի 27-ի «Հարավային Ավստրալիայի գրանցամատյանը»'''', որի միջոցով մարդակեր ծառի լեգենդը մեծ տարածում է ստացել***'։

Խաբեությունը հետագայում կրկին հրապարակվել է Միչիգանի նախկին նահանգապետ Չեյղ Օսբորնի «Մադագասկար. Մարդակեր ծառի երկիր» գրքում։ Օսբորնը պնդել է, որ Մադագասկարի և՛ ցեղերը, և՛ միսիոներները գիտեին ահավոր ծառի մասին, կրկնել է Լիչեի պատմությունը և խոստովանել. որ իր  նպատակն է կենտրոնացնել ընթերցողի հետաքրքրությունը աշխարհի ամենաքիչ հայտնի կետերից մեկի վրա»։

Գիտնական Վիլի Լեյը1955 թվականի *«*Սալամանդրներ և այլ հրաշքներ*»* գրքում  հաստատել է, որ Մկոդո ցեղ, Կառլ Լիչե և Մադագասկարի մարդակեր ծառ  չկան և այդ բոլորը հերյուրանքներ են։

## Յատևեո
Ջեյմս Վ. Բյուելի  1889 թվականի *«*Ծով և երկիր*»* գրքում Յատևեո բույսը նկարագրված է որպես Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի բնիկ բույս, որն այդպես է անվանվել իսպաներեն  («այժմ տեսնում եմ քեզ») արտահայտության նման։ Ըստ նկարագրության բույսն ունի թունավոր «փշեր», որոնք  «բազմաթիվ հսկայական օձերի նման , կարծես  բռնում և խոցում են հասանելի ցանկացած արարածի»։

## Վամպիրի որթատունկ
«Ռիվյու օֆ Ռիվյուզ» () ամսագրի խմբագիր Ուիլյամ Թոմաս Սթեդը 1891 թվականի հոկտեմբերին հրապարակել է հակիրճ հոդված, որտեղ քննարկվել է «Լյուցիֆեր» ամսագրում տպված մի պատմություն, որը նկարագրում էր Նիկարագուայի մի բույս, որը բնիկները կոչում էին «սատանայի որոգայթ»։ Այս բույսը կարող է  «ցամաքեցնել ցանկացած կենդանի արարածի արյունը, որը հասանելի է  իր մահացու հպմանը»։

Սթեդի գրախոսության հետաքննությունը պարզել է, որ նման հոդված չի տպագրվել «Լյուցիֆերի» հոկտեմբերյան համարում և հանգել է եզրակացության, որ «Ռիվյու օֆ Ռիվյուզի» պատմությունը  խմբագրի հորինածն է։ Պատմությունն իրականում հայտնվել է սեպտեմբերյան համարում, որին նախորդել էր ավելի երկար տարբերակը թերթի 1889 թվականի համարներից մեկում, որտեղ Դանսթանը նկարագրվել էր որպես «հայտնի բնագետ» Նոր Օռլեանից։

## Գրականությունում
* Ֆիլ Ռոբինսոնի 1881 թվականի «Մարդակեր ծառը» պատմվածքում (ներառված է նրա *«*Պանկայի տակ*»* գրքում) նկարագրում է Նուբիայում հայտնաբերված «մարդակեր ծառը»։
* Հերբերտ Ուելսի «Տարօրինակ խոլորձի ծաղկումը» (ի սկզբանե տպագրվել է *Pall Mall Budget* ամսագրում, օգոստոսի 2 և 9, 1894 թ.), ստեղծագործությունում  պատմվում է խոլորձի մասին, որն ընդունակ է թմրեցնել մարդուն և քամել նրա արյունը։
* Ֆրեդ Մ. Ուայթի 1899 թվականի «Մանուշակագույն սարսափը» ստեղծագործությունը ներկայացնում է մանուշակագույն ծաղիկներով մակաբույծ խաղողի վազեր, որոնք հայտնի են որպես «սատանայի կակաչ», որոնք բռնում և թունավորում են կենդանիներին։
* «Իսպանական վրեժը» (1906) ներկայացնում է «Յատվեո» Մեքսիկայում, որը նման է մեծ կակտուսի՝ բազմաթիվ երկար փշոտ ձեռքերով, որը հարձակվում է տեխասցի ճանապարհորդի վրա**** 
* *1971 թվականի «*Conan the Buccaneer» վեպում Ամազոնի սևամորթ ցեղը օգտագործում է մարդակեր ծառերի պուրակը, որը կոչվում է «կուլամտու»՝ որպես մահապատժի առանձնահատուկ դաժան մեթոդ։ 
* Էննի Պրուլքսի 2008 թվականի  «The Sagebrush Kid» պատմվածքը  ներկայացնում է մի բույս, որը աճում է կենդանիների և մարդկանց ուտելոով, այն բանից հետո, երբ նրան «մեծացրել» և սնել է անզավակ Վայոմինգցի մի զույգ։
* Ջասպեր ֆորդեն իր 2012 թվականի «Մոխրագույնի երանգները. Ճանապարհ դեպի բարձր զաֆրա»  ստեղծագործությունում ներկայացնում է մսակեր յատեվեո ծառը։ «Վտանգավոր ինֆոգանդա» տեսահոլովակը թողարկվել է YouTube-ի միջոցով՝ վեպի գովազդման նպատակով, որը վերնագրված է «Ինչպես կուլ չգնալ Յատևեոյին»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բույսեր դիցաբանությունում
Կատեգորիա:Գիշատիչ բույսեր
Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Քաղաքային լեգենդներ