Յաղագս սկզբանց

**Յաղագս սկզբանց** (; ), քրիստոնյա գրող Որոգինեսի աստվածաբանական տրակտատն է։ Այն համարվում է քրիստոնեական աստվածաբանության առաջին համակարգված շարադրումը։ Այն ստեղծվել է 220-230 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում:

Բացի կանոնավոր տեքստերը, Որոգինեսը հղում է արել նաև պարականոն գրքերի. «Գործք Պաւղոսի», Հերմասի «Հովիւն», «Մովսէսի յամբարձումն», «Թուղթ Բառնաբասի»:

Երբ Որոգինեսը մոտ քառասունհինգ տարեկան էր, նա ընդհատել է սուրբ գրությունների մեկնության իր խոստումնալից ծրագիրը՝ գրելով «Յաղագս սկզբանց»-ը: Այդ աշխատության մեջ նա ներկայացրել է քրիստոնեական ուսմունքների միասնական քննարկում, որպեսզի իր ընթերցողները կարողանան ավելի խորությամբ ուսումնասիրել եկեղեցու հավատքի կանոնը և տարբերակել սուրբ գրությունների հակասական մեկնաբանությունները, որոնք առատ էին Ալեքսանդրիայում 220-ականների վերջին: Այդ տրակտատն ավարտելուց հետո Որոգինեսը վերսկսել է Աստվածաշնչի իր ուսումնասիրությունը՝ հավանաբար դիտարկելով «Յաղագս սկզբանց»-ը որպես, գուցե և անհրաժեշտ, բայց շեղում սուրբ գրությունների մեկնաբանության իր ավելի խոշոր ծրագրից:

## Ստեղծման պատմություն
«Յաղագս սկզբանց»-ի ստեղծումը, հավանաբար, դարձել է վեճի պատճառ Որոգինեսի և Դեմիտրիոս Աղեքսանդրիացի եպիսկոպոսի միջև, ինչի պատճառով` Որոգինեսն ստիպված է եղել լքել Ալեքսանդրիան և հաստատվել Ծովեզրյա Կեսարիայում:
«Յաղագս սկզբանց»-ի բնօրինակը չի պահպանվել, սակայն դրա որոշ պատառիկներ պահպանվել են Որոգինեսի մեկ այլ աշխատության «Բարեսիրության» մեջ, ինչպես նաև` Հուստինիանոսի էդիկտներում:

Տրակտատի լատիներեն թարգմանությունը կատարել է Ռուփինոս Աքվիլեացին` 397 թվականին: Այն ստեղծվել է որոգինական առաջին վեճի ընթացքում, որտեղ Ռուփինոսը որոգինիստների կողմից էր, հետևաբար` ավելի հակված էր Որոգինեսի գաղափարներին ավելի գաղափարներն ավելի ուղղափառ հնչեղություն տալ: Նույն ժամանակաշրջանում, Որոգինեսի աշխատության լատիներեն մեկ այլ թարգմանություն է կատարել Ռուփինոսի ընդդիմախոս Հիերոնիմոս Ստրիդոնցին: Հիերոնիմոսը պնդում էր, որ այդ թարգմանությունն ավելի բառացի է, սակայն այդ թարգմանությունից պահպանվել են սոսկ մեջբերումներ:

## Բովանդակություն
Որոգինեսը ներածության մեջ մեկնել է աստվածաբանության բնույթը: Որոգինեսը կարծում էր, թե առաքյալներն իրենց գործերում հայտնել են միայն այն, ինչը համարել են կարևոր, այդ իսկ պատճառով` պարզաբանման կարիք ունեցող բազմաթիվ հարցեր են մնացել: Որոգինեսը դրանց շարքին էր դասում աստծո միակության, Սուրբ Երրորդության անձերի փոխհարաբերությունների, հարության, կամքի ազատության, հրեշտակների և այլ հարցեր: Նախաբանին հաջորդում է չորս գիրք:

### Գիրք առաջին
Առաջին գրքի առաջին գլուխը նվիրված է աստծուն: Որոգինեսը համոզված էր, թե աստված անմարմնական է: Երկրորդ գլուխը նվիրված է Քրիստոսին, ում նույնացնում է աստծո գերիմաստությանը: Երրորդ գլուխը նվիրված է Սուրբ Հոգուն: Հայրը, Որդին և Սուրբ Հոգին միասին կազմում են Սուրբ Երրորդությունը (Գլուխ Դ): Դրան հաջորդում են հեղինակի մտորումները հրեշտակների անկման պատճառների վերաբերյալ: Որոգինեսը նրանց համարում է բանական էակներ (Գլուխ Ե): հրեշի առաջացման առեղծվածը նա կապում է Եզեկիելի գրքում տեղ գտած Տյուրոսի իշխանի մասին հիշատակմամբ (Եզեկ. 28:12. «Մարդո՛ւ որդի, ո՛ղբ ասա Տիւրոսի իշխանի վրայ ... »): Որոգինեսը գրքի վերջում շարադրում է «բոլոր բաների վրայ հաստատուելու» վարդապետությունը, որի ժամանակ բոլորը կմաքրվեն և կվերածվեն եթերային մարմինների (Գլուխ Զ): Նա հաջորդիվ անում է ենթադրություն, թե երկնային լուսատուները կարելի է դասել բանական արարածներին (Գլուխ Է): Հեղինակը գրքի վերջին` ութերորդ գլխում վերադառնում է հրեշտակների թեմային և նշում է, որ չեն կարող լինել բանական արարածներ` առանց կամքի ազատության, այլապես` նրանք կլինեն բացառապես չար, կամ` բացառապես բարի:

### Գիրք երկրորդ
Երկրորդ գիրքն ուսումնասիրում է նյութական տիեզերքը և մարդկության ստեղծումը: Որոգինեսը, ենթադրելով, որ հնարավոր է այլ աշխարհների գոյությունը, պնդում է, որ Քրիստոսը վերացրել է մեղքը միայն մեր աշխարհում (Գլուխ Գ): Նա հաջորդիվ հերքում է գնոստիկների այն տեսակետը, թե Նոր Կտակարանի աստվածը հակադրվում է Հին Կտակարանի աստծուն (Գլուխ Դ): Այնուհետև, քննադատելով դոկետիզմը, Որոգինեսը պնդում է, որ Հիսուս Քրիստոսն իսկապես մարմնավորված էր մարդկային մարմնում (Գլուխ Զ): Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգու վարդապետությանը, որը, ըստ Որոգինեսի, զգայուն և շարժուն էություն է (Գլուխ Ը)։ Նա, հղում անելով «Ա Կորնթացիներ» գրքին, նշում է, որ հրեշտակների` հոգի ունենալու փաստն ակնհայտ չէ, ինչպես և` արդարների շնչավոր մարմինը վերածվում է հոգևոր մարմնի: Նա այնուհետև նշում է, որ աշխարհը սահմանափակ է, քանի որ աստված ստեղծել է ամեն ինչ թվով և բավարար քանակությամբ (Գլուխ Թ): Միաժամանակ, աստված, սեփական ողորմածությամբ, ամեն ինչ ստեղծել է միաձև, սակայն բանական արարածներին տրված ազատությունն առաջացրել է տարբերություններ արարման մեջ: Որոգինեսը, մտորելով դժոխային կրակի մասին, հանգում է այն մտքին, թե դրա բաղկացուցիչը մեր մեղքերն են, այդ է պատճառը, որ դժոխային կրակը բժշկում է մարմինը, այն մաքրելով մեղքերից և վերածելով հոգու (Գլուխ Ժ):

### Գիրք երրորդ
Երրորդ գիրքն սկսվում է ազատ կամքի վարդապետության բացահայտմամբ, որի հիմքում բնական հակումների ըմբռնումն է: Որոգինեսը, իր տեսակետի հաստատման համար, մանրամասնորեն ուսումնասիրում է այն արտահայտությունը, որ աստված «խստացրել է փարավոնի սիրտը» (Ելից 7:3): Դևերը փորձում են հավերժականացնել մարդու անկումը և թույլ չտալ մարդուն հաղորդակցվել աստծո հետ: Մյուս կողմից, հրեշտակներն օգնում են մարդկանց` աստվածայինը տեսնելու իրենց փնտրտուքում: Ազատ կամքի գաղափարը հիմնարար է Որոգինեսի բարոյական նպատակաբանության համար:

### Գիրք չորրորդ
Չորրորդ գիրքը նվիրված է Սուրբ Գրքի աստվածային ներշնչանքի ապացուցմանը։ Որոգինեսի փաստարկն այն է, որ Սուրբ Գրքի մարգարեությունները կատարվել են։ Սխալ մեկնություններն առաջանում են, քանի որ ոմանք (օրինակ` եբրայեցիները) Սուրբ Գիրքը բառացի են ընկալում (Գլուխ Բ): Նմանապես, գնոստիկները ևս համարվում են հերետիկոս, քանի որ բառացիորեն («պատմականորեն») են մեկնում Հին Կտակարանը: Բառացիի այլընտրանքը «հոգևոր մեկնություն»-ն է, և դրա նպատակահարմարությունը կապված է գայթակղության քարերի և անհնարինությունների հետ, որոնք ներառված են Սուրբ Գրքում:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Աստվածաբանություն