Իգրար Ալիև

**Իգրար Հաբիբ օղլու Ալիև** (, ), խորհրդային և ադրբեջանցի պատմաբան, Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ արդեն 2001 թվականից ակադեմիկոս։

Ադրբեջանցիների աղվանական ծագման տեսության կողմնակիցներից մեկը։ Իր աշխատություններում անդրադարձել է նաև մյուս ժողովուրդների էթնոգենեզին, այդ թվում՝ թուրքերի, ուկրաինացիների, ռուսների և այլն։ Նրա աշխատությունների մեծ մասը նվիրված է եղել մարերին ու Մարաստանին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1924 թվականի մարտի 14-ին Բաքվում։ 1945 թվականին գերազանցությամբ ավարտելով Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը՝ Իգրար Ալիևը իր կարիերան սկսում է Ադրբեջանական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտում։ 1949 թվականին պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսությունը։

Դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունից առաջ նշանակվել է Ադրբեջանի պետական մանկավարժական հեռակա ինստիտուտի հնագույն պատմության ամբիոնի վարիչ, որը գլխավորել է 1947-1955 թվականներին։

1978 թվականից Ալիևը դասավանդել է Ադրբեջանի պետական համալսարանում։ Նույն տարվանից մինչև 2004 թվականի հունիսի 11-ը եղել է Ադրբեջանի գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի տնօրեն։ 1981-1984 թվականներին էլ եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ հասարակագիտության բաժնի քարտուղար- ակադեմիկոս։ 1980 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ արդեն 2001 թվականին՝ գործող անդամ։

Իգրար Ալիևը գլխավորում էր Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահությանը կից տեղանունների հանձնաժողովը, եղել է Ադրբեջանական խորհրդային հանրագիտարանի գիտախմբագրական խորհրդի անդամ։

Տիրապետել է հին հունարեն և լատիներեն լեզուներին։

Պատմաբանի 80-ամյակին նվիրված գիտաժողովի ժամանակ Պատմության ինստիտուտի փոխտնօրեն Ջաբի Բահրամովը, հանդես գալով «Ճանապարհ դեպի գիտության բարձրունքներ» թեմայով զեկույցով, պատմել է «ակադեմիկոս Իգրար Ալիևի բովանդակալից կենսական ճանապարհի, նրա հասած գիտական խոշոր հաջողությունների, մասնավորապես Ադրբեջանի պատմության հետազոտության մեջ նրա ձեռքբերած բացառիկ հաջողությունների մասին»։ Բահրամովի խոսքով՝ Ալիևը հեղինակել է ավելի քան 200 գիտական հոդված և 6 մենագրություն։

## Քննադատություն
Ադրբեջանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, պատմական գիտությունների դոկտոր Այդըն Բալաևը իր «19-20-րդ դարերում էթնոլեզվական գործընթացները Ադրբեջանում» գրքում պնդում է, որ ադրբեջանցիների պատմության գլխավոր խեղաթյուրողը եղել է Ադրբեջանի հնագույն պատմության գիտական դպրոցի հիմնադիր, Ա. Բակիխանովի անվան Պատմության ինստիտուտի տնօրեն Իգրար Ալիևը։Հայրենական պատմագրության մեջ «գիտական» այդ ուղղության հիմնադրի կասկածելի փառքը իրավամբ պատկանում է Իգրար Ալիևին։ Ավելի քան կես դարի ընթացքում հենց նա էր ղեկավարում ադրբեջանցիների ազգային հիշողության դեմ «խաչակրցած պատերազմը»։ Անհրաժեշտ է խոստովանել, որ այդ ժամանակահատվածում նա անձամբ ավելի մեծ հաջողությունների է հասել ադրբեջանցիների պատմության էթնոլեզվական կեղծարարությունների հարցում, քան արտասահմանում գտնվող հակաադրբեջանական կենտրոնները միասին վերցրած։ Տառապելով թյուրքատյացության ախտաբանական ձևերով՝ Ի. Ալիևը, սկսած 20-րդ դարի 40-ական թվականներից, իր բազմաթիվ աշխատություններում հանդգնությամբ, որն արժանի էր լավագույն կիրառման, քարոզում էր մի «գաղափար», համաձայն որի ադրբեջանական ժողովրդի ձևավորման գլխավոր դերում հանդես են եկել իրանալեզու և կովկասալեզու ցեղերն ու ժողովուրդները, որոնք բնակվել են հին Մարաստանում և Ատրպատականում, ինչպես նաև Աղվանքում։Պատմաբան Ֆարիդա Մամեդովան էլ նշել է.

## Պարգևներ
* «Քաջարի աշխատանքի համար» մեդալ,
* Ադրբեջանական ԽՍՀ գիտությունների պատվավոր գործիչ (1979 թվական),
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան,
* «Շոխրաթ» («Պատվո») շքանշան (2002)։

## Աշխատություններ
* Ի. Ալիև, «Ադրբեջանի տարածքում ցեղային առաջին միությունների մասին», 1959 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, «Մարաստանի պատմություն», 1960 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, Գ. Ասլանով, «Մեր թվարկության առաջին դարում Ադրբեջանի տարածք սարմատական, մազքութական և ալանական ցեղերի ներթափանցման հարցի շուրջ», 1975 թվական, Օրջոնիկիձե,
* Ի. Ալիև, «Ադրբեջանում սկյութների և սկյութական թագավորության մասին», 1979 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, Ֆ. Գադիրով, «Կաբալա», 1985 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, «Ատրպատականի պատմության ուրվագիծ», 1989 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, «Լեռնային Ղարաբաղ. պատմություն, փաստեր, իրադարձություններ», 1989 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, «Ադրբեջանի պատմություն. Հնագույն ժամանակներից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը», 1995 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, Կ. Մամեդզադե, «Ղարաբաղի աղվանական հուշարձանները», 1997 թվական, Բաքու,
* Ի. Ալիև, «Ադրբեջանական ժողովրդի էթնիկ պատմության որոշ հարցերի մասին», 2002 թվական, Բաքու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Remembering Igrar Aliyev: Historian of Ancient Azerbaijan in Azerbaijan International Online, Autumn 2004
* Видные азербайджанцы // Алиев Играр

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ