Լիմերենս

**Լիմերենս** կամ **լիմերենցիա,** հոգեվիճակ, որն առաջանում է մեկ այլ անձի հանդեպ սիրային զգացմունքներ ունենալիս։ Որպես կանոն՝ այն ներառում է մոլուցքային և մելանխոլիկ մտքեր կամ ողբերգական անհանգստության զգացում, ինչպես նաև փոխադարձ զգացմունքներ ստանալու և այդ մարդու հետ հարաբերություններ հաստատելու ցանկություն։

«Լիմերենս» երզույթն ստեղծել է հոգեբան Դորոթի Թենովը, երբ 1960-ականներին իր աշխատությունը գրելու համար սիրո պատկերացումների մասին հարցազրույց է վերցրել ավելի քան 500 մարդուց։ Այն «Ամորենս» բառի (ամորենսը սիրահարված լինելու հոգեվիճակն է) ձևափոխված տարբերակն է։ Իր՝ «Սեր և լիմերենս» գրքում Թենովը գրել է, որ «լիմերենսում լինելը նշանակում է զգալ այն, ինչը սովորաբար կոչվում է «սիրահարված լինել»»։ Տերմինի ստեղծումը նպատակ է հետապնդել որոշակիացնել հենց այս զգացումը, որը տարբերվում է մնացած այլ՝ ավելի ինտեսնիվ զգացմունքներից և խուսափելու այն ենթադրությունից, որ նրանք, ովքեր չեն ունեցել լիմերենսի զգացում, ի վիճակի չեն սեր զգալու։

Ըստ Թենովի, ինչպես նաև մի շարք այլ անձանց, լիմերենսի հոգեվիճակը կարելի է համարել ռոմանտիկ սեր, կրքոտ սեր, կույր սեր , սիրային կարոտ կամ նույնիսկ սիրային խելագարություն։ Այն հաճախ համեմատվում է քրաշի հետ (, մարդ, ում հանդեպ սիրային զգացմունքներ են առաջանում), սակայն լիմերենսը ավելի խորը և բուռն հոգեվիճակ է։

«Սեր և լիմերենս» գիրքը անվանվել է ռոմանտիկ սիրո մասին հիմնարար ստեղծագործություն։ Մարդաբան և հեղինակ Հելեն Ֆիշերը գրել է, որ սիրային գրավչության վերաբերյալ տվյալների հավաքագրումը սկսվել է այն բանից հետո, երբ Թենովը տարբեր մարդկանցից հավաքել է հարցումների պատասխաններ, անձնական օրագրեր և այլ անձնական գրառումներ։ Ֆիշերը, ով ճանաչում էր Թենովին և վերջինիս հետ նամակագրական կապի մեջ էր, նշել է, որ Թենովի «լիմերենս» եզրույթն իր մեջ տխուր կոմպոնենտ ունի։

Լիմերենսը կապված է ուղեղի դոֆամին հորմոնի պարգևատրման համակարգի հետ (անգլ.՝ reward system): Ռոմանտիկ սիրո վաղ փուլն անվանում են փոփոխված հոգեվիճակ և համեմատում վարքագծային կախվածության կամ մարդուց կախվածության հետ։ Ուղեղի սկանավորումները ցույց են տվել, որ սիրած մարդու մասին մտածելու ժամանակ մարդիկ մեծ ցանկություն կամ մոտիվացիա են զգում։ Մի տեսություն լիմերենսում գտնվող անձի՝ այլ մարդու նկատմամբ ունեցած մոլուցքային մտքերը համեմատում է Օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման հետ, ինչից բխում է մի վարկած, ըստ որի դրանք կարող են կապված լինել ուղեղում սերոտոնինի ցածր մակարդակի հետ։ Բայց այդ թեմայով ուսումնասիրությունների արդյունքները դեռևս անորոշ են։

## Նկարագրություն
Դորոթի Թենովի հայեցակարգը ռոմանտիկ սիրո բնույթը ուսումնասիրելու գիտական փորձ է։ Նա սիրահարված լինելու հետ կապված մի շարք հոգեբանական առանձնահատկություններ է սահմանել, որոնք մեկ բառով անվանել է «լիմերենս»։ Այլ ուսումնասիրողներ լիմերենսը նույնպես բնորոշել են որպես էմոցիոնալ և մոտիվացիոն վիճակ, որը կենտրոնացնում է ուշադրությունը նախընտրելի զուգընկերոջ վրա կամ հանդես է գալիս որպես կապվածության գործընթաց։

Ջո Բիմը լիմերենսը բնորոշում է որպես խելագարորեն սիրահարված լինելու զգացում։ Նիքի Հեյսը երևույթը նկարագրում է որպես «կուրացնող, ամբողջովին կլանող կիրք», այն սիրո տեսակը, որը Դանտեն զգում էր Բեատրիչեի հանդեպ, կամ Ռոմեոն՝ Ջուլիետը հանդեպ։ Լիմերենսի էությունը չբավարարված, ինտենսիվ կարոտն է մեկ այլ անձի նկատմամբ, որը ստիպում է մարդուն «տարված լինել այդ անձով և իր ժամանակի մեծ մասն անցկացնել նրա մասին երևակայելով»։ Հեյսը ենթադրում է, որ «զգացմունքի այդքան հզոր լինելու պատճառը նպատակի անհասանելի բնույթն է»։

Սևերուս Սնեյփի սիրո պատմությունը Լիլի Էվանսի՝ Հարրի Փոթերի մոր հանդեպ, լիմերենսի ժամանակակից գեղարվեստական ​​ներկայացում է։ Մեկ այլ հայտնի պատմական օրինակ է լորդ Բայրոնի և լեդի Քերոլայն Լեմի բուռն սիրավեպը։

Թենովի համար լիմերենսի գլխավոր առանձնահատկությունն այն էր, որ այս հոգեվիճակում գտնվող մարդիկ իսկապես տեսնում էին իրենց սիրո օբյեկտի անձնական թերությունները, բայց պարզապես անտեսում էին դրանք կամ նույնիսկ գրավիչ էին համարում։ Թենովն այս երևույթը անվանում է «բյուրեղացում»՝ հենվելով ֆրանսիացի գրող Ստենդալի նկարագրության վրա։ Սիրո օբյեկտի այս «բյուրեղացված» տարբերակը Թենովն անվանում է «լիմերենտ օբյեկտ» կամ «ԼՕ» (այսինքն՝ այն մարդն է, ում սիրահարվել են)։

Լիմերենսը հոգեբանական առանձնահատկություններով նման է կրքոտ սիրուն, սակայն, ըստ Թենովի հայեցակարգի, լիմերենսը միշտ սկսվում է նախքան որևէ հարաբերությունների ձևավորումը և նախքան լիմերենսի մեջ գտնվող անձն իմանա, թե արդյոք իր զգացմունքները փոխադարձ են։ Թենովը նշում է, որ այդ պատճառով լիմերենսը հաճախ մնում է անպատասխան։ Նա պնդում է, որ այս հոգեվիճակում գտնվելու և մտավոր նման համակվածության մեջ գտնվելու համար որոշակի իրավիճակային անորոշություն անհրաժեշտ է։ Օրինակ՝ մտատանջությունը, թե արդյոք ԼՕ-ն նույն զգացմունքներն ունի ձեր հանդեպ, կամ ԼՕ-ից ֆիզիկապես և հոգեպես հեռու լինելը, կամ՝ մտածմունքները ձեր ապագայի վերաբերյալ։ Այս անորոշությունները լիմերենսում գտնվող անհատին ստիպում է ավելի շատ մտածել ԼՕ-յի մասին և ուժեղացնում է սիրային զգացմունքները։ Որոշ մարդիկ նաև կարող են վախենալ մտերմությունից, ինչի արդյունքում նրանք իրենց հեռու են պահում և խուսափում են ԼՕ-յի հետ իրական շփվելուց։

Թենովի կարծիքով` սեռական ցանկությունը լիմերենսի կարևորագույն կողմերից է, սակայն հուզական նվիրվածության ցանկությունը ավելի մեծ է։ Թենովի զրուցակիցների մոտ սեռական ցանկությունները հաճախ ստվերվում էին իրենց սիրելիների հետ կապ հաստատելու, հանդիպման հրավեր ստանալու և փոխադարձ կիրք զգալու ցանկություններից։ Ավելի նոր հեղինակները ենթադրում են, որ սեռական ցանկությունը առանձին (թեպետ փոխկապակցված) երևույթ է, և որ սիրահարվածությունը, ինչպես օրինակ լիմերենսը, երբեմն կարող է դրսևորվել առանց սեռական ցանկության։ Մարդիկ մոտիվացվում են զույգ կազմելու համար, որը տարբերվում է սեռական ցանկությունից։

Ոչ բոլորն են ապրում լիմերենսի հոգեվիճակը։ Հիմնվելով իր անցկացրած հարցումների պատասխանների վրա՝ Թենովն ասում է, որ կանանց 50%-ը և տղամարդկանց միայն 35%-ն են զգում լիմերենս։ Լիմերենսը հասկանալը դժվար կարող է լինել նրանց համար, ովքեր երբեք չեն զգացել այն, և հաճախ այն ծաղրվում ու անտեսվում է որպես անցանկալի երևույթ՝ ինչ-որ տեսակի պաթոլոգիա, ծիծաղելի ֆանտազիա կամ ռոմանտիկ գրականության գաղափարական կառույց։ Ըստ Թենովի՝ լիմերենսը հոգեկան հիվանդություն չէ, թեև այն կարող է լինել «բարդ ու չափազանց ցավալի», «իռացիոնալ, հիմար, ամոթալի ու աննորմալ», իսկ երբեմն էլ անհատի ապրած «ամենամեծ երջանկությունը» (կախված ով է հարցին պատասխանում)։

## Կոմպոնենտներ
Լիմերենսի սկզբնական կոմպոնենտները, ըստ «Love and Limerence» գրքի, հետևյալներն են.
*Մոլուցքային մտքեր ձեր կրքոտ ցանկության օբյեկտի («լիմերենսի օբյեկտ» կամ «LO») մասին։
*Պատասխան գործողության հասնելու սուր ցանկություն։
*ԼՕ-ի գործողություններից կամ, ավելի ճիշտ, ԼՕ-ի գործողությունների ձեր մեկնաբանությունից տրամադրության կախվածությունը։
*Մեկից ավելի մարդու նկատմամբ լիմերենտ վերաբերմունք ցուցաբերելու անկարողություն (բացառություններ կարող են լինել միայն այն դեպքում, երբ լիմերենսը գտնվում է ցածր մակարդակի վրա՝ սկզբնական կամ վերջնական փուլում)։
*Մերժումից վախ և երբեմն խանգարող, սակայն միշտ անհանգստացնող ամաչկոտություն ԼՕ-ի ներկայության ժամանակ, հատկապես սկզբում և երբ անորոշություն է առաջանում։
*անբարենմաստ մթնոլորտի միջոցով սաստկացում։
*Սուր զգայունություն ցանկացած գործողության, մտքի կամ վիճակի նկատմամբ, որը կարող է ընկալվել բարենպաստ, և զարմանալի ունակություն՝ բացատրելու, թե ինչու այն չեզոքությունը, որը կարող է տեսնել անշահախնդիր դիտորդը, իրականում ԼՕ-ում թաքնված կրքի նշան է։
*«Սրտի» ցավ (կրծքավանդակի առջևի կենտրոնում), երբ անորոշությունը ուժեղ է։
*Կենսուրախություն՝ (յոթերորդ երկնքում լինելու զգացողություն), երբ փոխադարձությունը (reciprocation) ակնհայտ է թվում։
*Ընդհանուր ուժեղ զգացում, որը մոռացության է տալիս մյուս մտահոգությունները։
*Ուշագրավ կարողություն՝ ընդգծելու ԼՕ-ի իրական արժանիքները և խուսափելու բացասականին անդրադառնալուց, անգամ կարեկցանքով արձագանքելով դրանց ու վերածելով դրական հատկանիշի։

## Կապը այլ հասկացությունների հետ
### Սեր
«Լիմերենս» տերմինը (հաճախ «սիրահարված լինելու» հոգեվիճակը) ստեղծելու համար Դորոթի Թենովը մի քանի պատճառ է բերում։ Հիմնական պատճառներից մեկը «սեր» բառի երկակի կիրառության մեջ եղած անորոշությունները հաղթահարելն էր, քանի որ այն օգտագործվում է և՛ իբրև գիտակցված ընտրությամբ գործողություն, և՛ իբրև անխուսափելիորեն ապրելիք վիճակ։.

Այն սիրո տեսակը, որը կենտրոնացած է ուրիշների հանդեպ հոգատարության վրա, կոչվում է կարեկից սեր կամ ագապե։

Մյուս հիմնական պատճառաբանությունն այն էր, որ նա հանդիպել էր մարդկանց, ովքեր երբեք չեն եղել լիմերենսի մեջ։ Առաջին նմանատիպ անձը, որի հետ Թենովը շփվել է, նրա տարիների ընկերուհին Հելեն Փեյնն էր։ Թենովը գրում է, որ Հելենին «ռոմանտիկ կապերի նրբությունները» նկարագրելը «նման էր ի ծնե կույր մարդուն կարմիր գույնը նկարագրելուն»։ Թենովը նման մարդկանց անվանում է «ոչ լիմերենտներ» (անհատներ, ովքեր տվյալ պահին չեն ապրում լիմերենս), սակայն նաև նշում է, որ ըստ իրեն՝ գոյություն չունի «ոչ լիմերենտ» բնավորություն, և որ տեսականորեն յուրաքանչյուր ոք կարող է հայտնվել լիմերենսի մեջ։ Նա ասում է.

Թենովը մի քանի տեղում հարց է բարձրացնում՝ արդյոք լիմերենսը սեր է։ Մեկ տեղում նա բացահայտ նշում է, որ լիմերենսը, առնվազն որոշ դեպքերում, սեր է.

Այնուհանդերձ, Թենովը հաջորդաբար ներկայացնում է բավականին տխուր պատմություն մի կնոջ մասին, որը ցավով է հիշում այն ժամանակը, որը վատնել է սիրելով մի տղամարդու, որի նկատմամբ այժմ ոչինչ չի զգում։ Այդ ժամանակ դեռ կենդանի էր նրա հայրը, իսկ երեխաները «հրաշալի փոքրիկներ էին, ովքեր իրենց մայրիկի ուշադրությունն էին պահանջում»։ Թենովը նշում է, որ հենց այս պատճառով է, որ լիմերենսը (այս «սերը») տարբերակվում է մյուս սերերից ։ Նա նաև ասում է, որ համակրանքն ու սիրահարվածությունը սովորաբար ոչինչ չեն սպասում փոխարենը, բայց լիմերենսի ժամանակ մարդն ակնկալում է փոխադարձ զգացմունքներ, ու դրա համար ստիպված է զոհաբերել իր կյանքի մյուս կողմերը, նույնիսկ սովորական սերը։ Թենովը նշում է, որ «թեպետ լիմերենսը երբեմն կոչվում է սեր, այն սեր չէ»։

### Ռոմանտիկ սեր

Դորոթի Թենովը լիմերենսը երբեմն նույնացնում է «ռոմանտիկ սիրո» հետ։ Այս բառը ունի բարդ պատմություն և տարբեր սահմանումներ, բայց ռոմանտիկ սիրո գրականությունը ցույց է տալիս լիմերենս գաղափարի նախածնունդը։ Շատ պատմություններ այդ ուղղությամբ պատկերում են են ողբերգական կամ չստացված սեր, կամ ներկայացնում են լիմերենսի վաղ օրինակները։ Նրանցից մի քանի հայտնի օրինակ են՝ Լեյլի և Մեջնունը, Տրիստան և Իզոլդան, Դանտեն և Բեատրիսը («La Vita Nuova»), Ռոմեո և Ջուլիետը, ինչպես նաև «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձնական կյանք
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Էսթետիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սեր
Կատեգորիա:Սեքսոլոգիա
Կատեգորիա:Սիրո փիլիսոփայություն