Կորդովայի պատմական կենտրոն

**Կորդովայի պատմական կենտրոն** (), Եվրոպայի ամենահին քաղաքներից մեկը։ 1994 թվականին Կորդովայի հին քաղաքն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, չնայած դեռևս 1984 թվականին այդ նույն հին քաղաքի մի մասը` Կորդովայի մզկիթը, արդեն հռչակվել էր Համաշխարահային ժառանգության օբյեկտ։ Կորդովան Անդալուզիայի ամենահին քաղաքն է։ Գտնվում է Իսպանիայի հարավարևմտյան մասում` Գվադալկիվիր գետի աջ ափին։

## Պատմություն
250px|մինի|ձախից|Կորդովայի պատմական կենտրոնը թռչունի թռիչքի բարձրությունից
Կորդովան հիմնադրվել է Հռոմեական կայսրության շրջանում` մ. թ. ա. 2-րդ դարում, երբ նրա զբաղեցրած տարածքը գտնվում էր Կարթագենի տիրապետության տակ։ Կորդովան եղել է տուրդետան ցեղի կենտրոնը։ Քաղաքը հռոմեացիները գրավել են Երկրորդ Պունիկյան պատերազմի ժամանակ (մ. թ. ա. 218-201): Կորդուբան (Կորդովա) եղել է առաջին քաղաքը, որ Հռոմը հիմնադրել է այդ տարածքում։ Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր օրոք այն եղել է հին հռոմեական Բետիկա նահանգի գլխավոր քաղաքը։ Մ. թ. ա 25-14 թվականներին` Օգոստոսի կառավարման շրջանում, քաղաքի սահմաններն ընդարձակվել են, և Կորդովան զբաղեցրել է Գվադալկիվիրի գետի երկու ափերի տարածքները։ Քաղաքը ենթարկվել է վանդալների, Բյուզանդիայի, վեստգոթերի նվաճումներին, իսկ 711 թվականին այն նվաճվել է Արաբական խալիֆայության զորքերի կողմից։ 721 թվականին այստեղ առաջին անգամ կառուցվել է մզկիթ։ 756 թվականին Կորդովան դարձել է Կորդովայի ամիրայության, իսկ 929 թվականին՝ Կորդովայի խալիֆայության մայրաքաղաքը։ 8-րդ դարի սկիզբը նշանավորվել է Կորդովայի զարգացմամբ։ Մուսուլմանների կողմից նվաճումը քաղաքին տվել է արևելյան դիմագիծ. կառուցվել են մի քանի հարյուր մզկիթներ, պալատներ ու հասարական շինություններ։

10-րդ դարում քաղաքը հասել է իր զարգացման գագաթնակետին։ Այն դարձել է լուսավորության ու գիտության կենտրոններից մեկը, ունեցել է մինչև մեկ միլիոն բնակիչ, բազմաթիվ պալատներ, մզկիթներ, քարվանսարաներ և եղել է արաբական գիտության, պոեզիայի ու արվեստի կենտրոն։ Կորդովայի խալիֆայության անկումից հետո` 1031 թվականին, Կորդովան կարողացել է պահել իր ինքնուրույնությունը մինչև 1070 թվականը, երբ սկսվել է ենթարկվել Սևիլիայի ամիրայությանը։ Ռեկոնկիստայի շրջանում` 1236 թվականին, քաղաքն անցել է Կաստիլիայի արքա Ֆերդինանդ III-ի տիրապետության տակ և հետագայում սկսել է հիշատակվել որպես Կաստիլիայի, ապա նաև Իսպանիայի տարածք։ Ֆերնանդոն վերականգնում է Կորդովայի եպիսկոպոսությունը, որ գոյություն է ունեցել 294 թվականից և դադարել գոյություն ունենալուց 10-րդ դարի վերջին։ 1482 թվականին կատարվել է առաջին հրադատությունը։ 1523 թվականին մզկիթային համալիրի կենտրոնում սկսվել է կաթոլիկ մեծ վանքի շինարարությունը։

17-րդ դարում Կորդովան հայտնվել է ճգնաժամում, ինչը բացասական ազդեցություն է ունեցել քաղաքի զարգացման վրա։ 1767 թվականին ճիզվիտները վտարվել են Կորդովայից և ընդհանրապես Իսպանիայից։ 18-րդ դարում քաղաքը դարձյալ սկսում է զարգացում ապրել, սակայն դարակեսին միջնադարյան պատի ավերումը բացասական ազդեցություն է թողնում քաղաքի հետագա զարգացման վրա։

20-րդ դարում ժողովրդագրական աճը դառնում է քաղաքային նոր թաղամասերի առաջացման պատճառ։ 21-րդ դարում Կորդովայում կարելի է գտնել տարբեր ժամանակների նյութական հուշարձաններ` կամուրջներ, պատեր, աշտարակներ, ամրոցային դարպասներ, ջրաղացներ, մզկիթներ, եկեղեցիներ, մենաստաններ, պալատներ և այլն։

## Կորդովայի մզկիթ

Մզկիթի շինարարությունը սկսվել է 786 թվականին՝ մուսուլմանների կողմից Կորդովան նվաճելուց հետո։ Այն մեծությամբ երրորդ մզկիթն է աշխարհում։ Մզկիթի շենքը կարծես մայր տաճար լինի։ Ամեն նվաճողից հետո մզկիթը ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Աբր ար Ռախման 3-րդը կառուցել է նոր մինարեթ, Ալ Հաքամ 2-րդը 961 թվականին ընդարձակել է հրապարակը և հարստացրել միհրաբը, Ալ Մանսուր Իբն Աբի Աամիրը 987 թվականին իրականացրել է վերանորգում։ Ֆերդինանդ 3-րդ Կաստիլացու կողմից 1236 թվականին Կորդովան գրավելուց հետո մզկիթը վերածվել է քրիստոնեական եկեղեցու։

Ներկայումս այն հռոմեակաթոլիկական տաճար է։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Puerta de los Deanes de la Mezquita de Córdoba (España).jpg|Вход "Puerta de los Deanes"
Պատկեր:Puerta de San Miguel - Mezquita de Córdoba 02.jpg|"Puerta de San Miguel"-ի մուտքը
Պատկեր:Puerta de San Esteban (Mezquita de Córdoba, España).jpg|"Puerta de San Esteban"-ի մուտքը
Պատկեր:Chapel of Sagrario - La Mezquita - Córdoba.JPG|Սագրարիո ժամատուն
Պատկեր:Altar - Chapel of Sagrario - La Mezquita - Córdoba.JPG|Սագրարիո ժամատան խորան
Պատկեր:Monstrance - Capilla de Santa Teresa - La Mezquita - Córdoba.JPG|Սուրբ Թերեզայի ժամատուն
Պատկեր:Royal Chapel - La Mezquita - Córdoba (2).JPG|Արքայական ժամատուն
Պատկեր:Capilla Real - Mezquita de Córdoba.jpg|Արքայական ժամատուն 3
Պատկեր:Capilla real de la Mezquita-catedral de Córdoba.jpg|Արքայական ժամատուն 4
Պատկեր:Cathedral of Córdoba - La Mezquita - Córdoba (2).JPG|Մայր տաճար 2
Պատկեր:Mihrab - La Mezquita - Córdoba.JPG|Միհրաբ
Պատկեր:Ceiling - Cathedral of Córdoba - La Mezquita - Córdoba.JPG|Տաճարի առաստաղը
Պատկեր:Choir - Cathedral of Córdoba - La Mezquita - Córdoba.JPG|Կապելա


## Հռոմեական կամուրջ

Կորդովայի Հռոմեական կամուրջը 16-կամարանի կամուրջ է` 250 մ երկարությամբ։ Այն կառուցվել է հռոմեացիների կողմից Գվադալկիվիր գետի վրա մ. թ. 45 թվականին՝ Մունդի ճակատամարտից հետո։ Կամուրջը եղել է Հռոմից Կադիս տանող ճանապարհի հատվածում և կոչվել Ավգուստինյան։ Եղել է քաղաքի միակ կամուրջը։ 8-րդ դարում այն վերակառուցել են մավրերը, հետագայում` քրիստոնյա իշխանավորները։ Որոշ տվյալներով վերջին փոփոխությունները կատարվել են 1876 թվականին։ 14-րդ դարում կամրջի համալիրին հարավային կողմից ավելացվել է Կալաորի աշտարակը, իսկ 16-րդ դարում հակառակ կողմից` Պուերտա դել Պուենտեի մուտքի դարպասները (իսպաներենից թարգմանաբար նշանակում է «կամրջի դռներ»). դրանք որոշ ժամանակ եղել են նաև Կորդովայի պատմական կենտրոնի մուտքը ամրոցային պատից։ Դարպասները կառուցվել են 1571 թվականին ճարտարապետ Գերման Ռուիսի նախագծով Վերածննդի ոճով։ 17-րդ դարում կամրջի կենտրոնում քանդակագործ Բերնաբե Գոմես դել Ռիոն կանգնեցրել է հրեշտակապետ Ռաֆայելի մարմարե քանդակը։ Ռաֆայելը պատկերված է սյան վերին հատվածում, իսկ նրա ոտքերի մոտ նրան փառաբանում են հրեշտակները։

2004 թվականից Հռոմեական կամուրջը բաց է միայն հետիոտների համար։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Cordoba (15009809709).jpg|
Պատկեր:Cordoba, Roman Bridge (4427303258).jpg|
Պատկեր:Córdoba puente romano.jpg|
Պատկեր:Roman Bridge - Calle Ronda de Isasa, Cordoba (14584110028).jpg|


## Եպիսկոպոսական պալատ
Կորդովայի Եպիսկոպոսական պալատը գտնվում է քաղաքի պատմական կենտրոնի սրտում` Կորդովայի մզկիթի արևմտյան ճակատի դիմաց։ Պալատը կառուցվել է 16-րդ դարում. այդ ժամանակաշրջանում այն եղել է խալիֆների ալկասար և վեստգոթերի իշխանական նստավայր, սակայն քաղաքի նվաճումից հետո այն վերակառուցվել է, ավելացվել են մի քանի շինություններ` պալատը դարձնելով եպիսկոպոսական նստավայր։ 1745 թվականին պալատում մեծ հրդեհ է բռնկվել, ինչից հետո այն վերակառուցվել է։ 18-րդ դարում կառուցվել է պալատի ներքին բակը։

Ներկայումս այս շենքում է տեղակայված Թեմական թանգարանը, որի բացումը կայացել է 1989 թվականին։ Թանգարանի սրահներից մեկում կախված են Կորդովայի բոլոր եպիսկոպոսների դիմանկարները` սկսած 1238 թվականից։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Palacio Episcopal de Córdoba.JPG|Եպիսկոպոսական պալատ
Պատկեր:Córdoba 2015 10 23 2622 (25613174814).jpg|Պալատի ճակատային մասը
Պատկեր:Balcón - Palacio Episcopal de Córdoba (España).jpg|Պատշգամբ
Պատկեր:Cordoba (5990467503).jpg|Պալատի ճակատամաս
Պատկեր:Palacio Episcopal de Córdoba 003.JPG|Ճակատամասի դետալներ
Պատկեր:Palacio Episcopal de Córdoba 002.JPG|Ճակատամասի դետալներ 2
Պատկեր:Palacio episcopal - Torre - Córdoba (España).jpg|Պալատի աշտարակ


## Սան հիվանդանոց
Սան հիվանդանոցը գտնվում է Կորդովայի մզկիթի տաճարի արևմտյան ճակատամասի դիմաց։ Շինությունը կառուցվել է 16-րդ դարում։ 16-19-րդ դարերում շենքում գործել է հիվանդանոց մայրերի ու մանուկների համար, իսկ 1981 թվականից մինչ օրս այնտեղ է տեղակայված Կոնգրեսի պալատը, ինչպես նաև Զբոսաշրջության գրասենյակը։

Շենքի հիմնական մասը մենաստանն է, որ կառուցված է մավրիտանական ոճով, իսկ ժամատունը` գոթական ոճով։ Շենքի ճարտարապետը Էրնան Ռուիզ  I-ն է, ով 1514 թվականին ավարտել է շենքի ճակատամասի կառուցումը։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg|
Պատկեր:Córdoba - Ex Hospital de San Sebastián (Palacio de Congresos y Oficina de Turismo).jpg|
Պատկեր:Cordoba 15 (17092270497).jpg|
Պատկեր:Cordoba cathedral exterior.jpg|
Պատկեր:Detalle de la portada del Hospital de San Sebastián - Córdoba (España) 04.JPG|
Պատկեր:Detalle de la portada del Hospital de San Sebastián - Córdoba (España) 01.JPG|
Պատկեր:Detalle de la portada del Hospital de San Sebastián - Córdoba (España) 03.JPG|

Պատկեր:Antiguo Hospital de San Sebastián - Córdoba (España) 002.jpg|
Պատկեր:Córdoba (16696595225).jpg|
Պատկեր:Córdoba - Ex Hospital de San Sebastián, sede del Palacio de Congresos y de la Oficina de Turismo.jpg|
Պատկեր:Cordoba-palacio-congresos (5698779925).jpg|
Պատկեր:Córdoba (7213459628).jpg|


## Սինագոգ
Կորդովայի սինագոգը գտնվում է քաղաքի հրեական թաղամասի փողոցներից մեկում։ Այն կառուցված է մուդեխար ոճով։ Սինագոգը համանման միակ շինությունն է ողջ Անդալուզիայում և երեք սինագոգերից մեկը Իսպանիայում։ 1315 թվականին սկսվել է սինագոգի շինարարությունը։ 1391 թվականին Կորդովայի հրեական բնակչության կոտորածի ժամանակ այն գրեթե ամբողջովին ոչնչացել է։ Հրեաների վտարումից հետո` 1492 թվականին, սինագոգը տերբեր ժամանակներում օգտագործվել է որպես հիվանդանոց, եկեղեցի, մանկապարտեզ։

1884 թվականին Կորդովայի սինագոգը հռչակվել է Իսպանիայի ազգային հուշարձան։ 2016 թվականին սինագոգը դարձել է Կորդովայի` ամենաշատ այցելուներ ունեցող երկրորդ շինությունը։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Cordoba - Sinagoga 01.JPG|
Պատկեր:La Sinagoga - Calle Judios, Cordoba - sign (14757594786).jpg|
Պատկեր:Sinagoga de Córdoba (España).jpg|
Պատկեր:Cordoba - Sinagoga 02.JPG|
Պատկեր:Sinagóga. Córdoba.(2).JPG|
Պատկեր:Córdoba 2015 10 23 2642 (26218166275).jpg|
Պատկեր:Córdoba 2015 10 23 2645 (26192237946).jpg|
Պատկեր:Sinagóga. Córdoba.(2).JPG|
Պատկեր:Cordoba - Sinagoga 05.JPG|
Պատկեր:Patio of the Synagogue of Córdoba.JPG|


## Քրիստոնյա թագավորների ալկասար

Ալկասարը կառուցվել է 1328 թվականին Ալֆոնսո XI արքայի կողմից։ Այն եղել է Իզաբելլա I Կաստիլացու և Ֆերդինանդ II Արագոնցու նստավայրը։ Ալկասարը եղել է Էնրիկե IV-ի և Ալֆոնսոյի միջև քաղաքացիական պատերազմի վայրը, որի ընթացքում նորացվել են պաշտպանական կառույցները։ Այս նույն ժամանակաշրջանում է կառուցվել Ալկասարի աշտարակը, որը ներկայումս հայտնի է *Ինկվիզիցիայի աշտարակ* անունով։ Ալկասարի աշտարակը քառակուսի է։ Նրա մակերեսը կազմում է 4.100 մ², իսկ այգիների մակերեսը` 55.000 մ²։ Կառույցն ունի 4 աշտարակ։
* *Հարգանքի աշտարակ* () - պալատի գլխավոր աշտարակն է, գտնվում է հյուսիս-արևելքում։ Այս աշտարակի ճարտարապետությունը տարբերվում է գոթական ոճի զարդապատկերներով։ Նախկինում աշտարակի վրա եղել է ժամացույց։
* *Ինկվիզիցիայի աշտարակ* () - հարավարևմտյան աշտարակն է։ Այն պալատի ամենաբարձր աշտարակն է, ունի բաց պատշգամբ։ Նախկինում եղել է ինկվիզիցիայի արխիվ։
* *Առյուծների աշտարակ* () - հյուսիսարևմտյան աշտարակն է, աշտարակներից ամենահինը։ Այստեղ գտնվել է սուրբ Եվստաթեոսի ժամատունը։
* *Աղավնու կամ Գիշերային պահակազորի աշտարակ* () - հարավարևելյան աշտարակն է։ 19-րդ դարակեսին ավերվել է, սակայն վերականգնվել է 20-րդ դարի առաջին կեսին։

1931 թվականին Ալկասարը հռչակվել է պատմական հուշարձան, ինչից հետո կատարվել են վերականգնողական աշխատանքներ։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Alcázar de los Reyes Cristianos. Torre del Homenaje (25877275806).jpg|Հարգանքի աշտարակ
Պատկեր:Córdoba Spain - Alcázar de los Reyes Cristianos (18377106900).jpg|Հարգանքի աշտարակ (2)
Պատկեր:Alcázar de los Reyes Cristianos - Av. del Alcazar, Cordoba - Tower of the Inquisition (14755065411).jpg|Ինկվիզիցիայի աշտարակ
Պատկեր:Alcázar de los Reyes Cristianos - Exterior 002.jpg|Ինկվիզիցիայի աշտարակ (2)
Պատկեր:Córdoba (9362953692).jpg|Առյուծների աշտարակ
Պատկեր:Torre de los Leones - Alcázar de los Reyes Cristianos 002.jpg|Առյուծների աշտարակ (2)
Պատկեր:Alcázar de los Reyes Cristianos - Av. del Alcazar, Cordoba - Tower of Pigeons (14571664508).jpg|Գիշերային պահակազորի աշտարակ
Պատկեր:Vista lateral del Alcázar de los Reyes Cristianos.jpg|Գիշերային պահակազորի աշտարակ (2)

Պատկեր:Alcazar Wall - Córdoba, Spain.jpg|
Պատկեր:Wall of the Alcazar Fortress - Cordoba, Spain - 02.jpg|
Պատկեր:Córdoba Spain (13922954224).jpg|
Պատկեր:North Wall ramparts and Tower of Homage, Alcázar, Cordoba, 21 July 2016.JPG|
Պատկեր:Mudejar courtyard, Alcázar, Cordoba, 21 July 2016 (1).JPG|
Պատկեր:Córdoba (9360197741).jpg|


## Կալաորի աշտարակ
Աշտարակը կառուցվել է 12-րդ դարի վերջին` Իսպանիայում մուսուլմանական գերիշխանության շրջանում որպես պաշտպանական կառույց Գվադալկիվիրի ձախ ափին։ 14-րդ դարում, երբ Կորդովան նվաճում են քրիստոնյաները, շենքը վնասվում, ապա հետագայում վերակառուցվում է։ 1931 թվականին այն դարձել է մշակութային պահպանվող օբյեկտ։ Ներկայումս Կալաորի աշտարակում գործում է Անդալուզիայի պատմության ու տարբեր շրջանների մշակույթի թանգարանը։ Այս թանգարանն անվանում են նաև Երեք մշակույթների թանգարան (մուսուլմանական, քրիստոնեական, հրեական)։ Շենքն ունի 14 սրահներ, որոնցից յուրաքանչյուրը նվիրված է Կորդովայի պատմության որոշակի շրջանի։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Calahorra Tower (14770079565).jpg|
Պատկեր:Torre de la Calahorra desde el aire (Córdoba, España).jpg|
Պատկեր:WLM14ES - 15102009 123505 CRDB 0148 - .jpg|
Պատկեր:Foso de la Torre de la Calahorra.jpg|
Պատկեր:Calahorra Tower - Museo Vivo de Al-Andalus (14769293764).jpg|
Պատկեր:Torre de la Calahorra en restauración 01.jpg|
Պատկեր:Torre (3051408680).jpg|
Պատկեր:WLM14ES - 15102009 123911 CRDB 0164 - .jpg|


## Գվադալկիվիրի ջրաղացներ
Գվադալկիվիր գետի երկայնքով գետի երկու ափերին տեղակայված են ընդհանուր հաշվով 11 ջրաղաց։ 2009 թվականին դրանք հռչակվել են Անդալուզիայի պատմական ժառանգության օբյեկտներ։ Դրանք են`
* Ալբոլաֆիա ջրաղաց
* Պապալո ջրաղաց
* Էնմդեիո ջրաղաց
* Սուրբ Անտոնիոյի ջրաղաց
* Երջանկության ջրաղաց
* Սուրբ Լորենսի ջրաղաց
* Սուրբ Ռաֆայելի ջրաղաց
* Մարտոսի ջրաղաց
* Լոպե Գարսիաի ջրաղաց
* Կարբոնել ջրաղաց
* Կասիլիաս ջրաղաց

### Ալբոլաֆիա ջրաղաց
Կառուցվել է հռոմեական տիրապետության շրջանում։ Հռոմեացիների համար այն ծառայել է որպես հացահատիկ աղալու ջրաղաց։ Արաբների տիրապետության շրջանում խալիֆը հրամայել է վերափոխել ջրաղացը` փոխելով նաև նրա գործառույթը. այն ծառայել է ջուրը գետից արքայական նստավայր հասցնելու միջոց։ 15-րդ դարում ջրաղացի աղմուկի պատճառով, ինչը դուր չի եկել թագուհի Իզաբելլա I-ին, ջրաղացը չեն գործարկել։ 16-րդ դարում միաբանուհիները պատվիրել են վերականգնել ջրաղացը։ Ջրաղացն ունի պատմական մեծ նշանակություն. այն եղել է առաջին տեղը, որտեղ եվրոպացիները սկսել են թուղթ արտադրել, որը նախկինում ներմուծում էին Չինաստանից։

**Պատկերասրահ**

Պատկեր:Córdoba maravillosa.jpg|
Պատկեր:Cordoba Water Wheel.jpg|
Պատկեր:Molino de la Albolafia - Córdoba.jpg|
Պատկեր:Molino de la Albolafia (Córdoba, España).jpg|
Պատկեր:Córdoba 2015 10 23 2593 (25944141760).jpg|


## Տես նաև
* Համաշխարհային ժառանգություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կայք
* Կորդովա, Իսպանիա

Կատեգորիա:Իսպանիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Կորդոբա
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում