open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սեթ ՄաքՖարլեյն

**Սեթ Վուդբերի ՄաքՖարլեյն** (անգլ.՝ *Seth Woodbury MacFarlane*, ), ամերիկացի դերասան, հնչյունավորող, անիմատոր, սցենարիստ, կատակերգու, պրոդյուսեր, ռեժիսոր և երգիչ։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է որպես «Գրիֆինների ընտանիքը» (1999–2002 թթ., 2005 թ.–այժմ) անիմացիոն սիթքոմի ստեղծող և «Ամերիկյան հայրիկ» (2005 թ.–այժմ), «Կլիվլենդի շոու» (2009–2013 թթ.) անիմացիոն սիթքոմների համաստեղծող, որոնցում կատարել է նաև բազմաթիվ հնչյունավորումներ։

Ծնվել և մեծացել է Կոնեկտիկուտ նահանգի Քենթ ավանում։ Ռոդ Այլենդի դիզայնի դպրոցում անցկացրած տարիներին սովորել է անիմացիա և ստացել բակալավրի աստիճան կերպարվեստի ոլորտում։ Կարիերայի նախնական տարիներին աշխատել է «Հաննա-Բարբերա» անիմացիոն ստուդիայում, որպես «Ջոննի Բրավո», «Կովն ու հավը», «Դեքստերի լաբորատորիան», «Ես աքիս եմ» և «Լարի և Սթիվ» մուլտսերիալների անիմատոր և սցենարիստ։

1999 թվականին ՄաքՖարլեյնը «20th Century Fox» ընկերության հետ համատեղ ստեղծում է սեփական շոուն՝ «Գրիֆինների ընտանիքը» (անգլ. անվանում՝ *Family guy*, թարգմանաբար՝ *«Ընտանիքի մարդ»*), որն արագորեն սկսում է մեծ ժողովրդայնություն վայելել։
մինի|Սեթ ՄաքՖարլեյնի ստորագրությունը|աջից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IMDb.com էջը

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 ծնունդներ
Գրագողություն

frameless|աջից
**Գրագողություն**, ժուռնալիստիկայում, գրականությունում հանդիպող երևույթներից մեկը, երբ առանց հեղինակին հղում կատանելու օգտագործում են տվյալ հեղինակի մտավոր աշխատանքը։

Գրագողությունը կամ հեղինակային իրավունքի խախտումը նույնպես համարվում է քրեորեն պատժելի արարք և կարգավորվում է Հայաստանի Քրեական օրենսգրքի 158-րդ հոդվածով, այն է՝ «Հեղինակային կամ հարակից իրավունքի օբյեկտն ապօրինի օգտագործելը կամ հեղինակությունը յուրացնելը, եթե այդ արարքը խոշոր վնաս է պատճառել, պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի  չափով, կամ ուղղիչ աշխատանքով՝ առավելագույնը երկու տարի»։

2006 թվականի հուլիսի 15-ին ընդունված «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» Հայաստանի օրենքը կարգավորում է այդ իրավունքներին առնչվող հարաբերություններն ու դրանց խախտումները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին

Կատեգորիա:Գրագողություն
Կատեգորիա:Գողություն
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
OS X Mavericks

**Օէս X Մավերիքս** () (տարբերակ՝ 10.9), OS X-ի 10-րդ հիմնական թողարկումը։ Օէս X Մավերիքսը հայտարարվել է 2013 թվականի հունիսի 10-ին էփլի Worldwide Developers կոնֆերանսի ժամանակ և թողարկվել է նույն թվականի հոկտեմբերի 22-ին, որպես Mac App Store-ի միջոցով անվճար թարմացում։

Թարմացումը ընգծվում էր մարտկոցի երկար կյանքով, Finder-ի բարելավմամբ, փորձառու օգտատերերի համար այլ բերելավումներով և շարունակում է iCloud-ի ինտեգրումը, ինչպես նաև հնարավորություն էր ընձեռնում OS X-ում օգտագործել iOS-ի ավելի շատ ծրագրեր։ Մավերիքսները, որոնք անվանվել են Կալիֆոռնիայի Մավրիքս սերֆինգի վայրի անվամբ, OS X-երի շարքում ինչ-որ վայրի անվանում ստացած առաջին օպերացիոն համակարգն էր։

## Պատմություն
Էփլը ներկայացրել է OS X Mavericks-ը 2013 թվականի հունիսի 10-ին՝ կազմակերպության Apple Worldwide Developers Conference-ի գլխավոր զեկույցի ժամանակ (որը նաև ներկայացնում է iOS 7-ը, MacBook Air նոր տարբերակ, վեցերորդ սերնդի AirPort Extreme, հինգերորդ սերնդի AirPort Time Capsule և վերամշակված Mac Pro)։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ին էփլը հայտարարեց, որ 10.9-ի պաշտոնական թողարկումը Mac App Store-ում կլինի, իսկ անվճար թարմացումը հասանելի կլինի Snow Leopard (10.6.8) և ավելի նոր օպերացիոն համակարգերի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր
Կալորաչափ

մինի|աջից|Լավուազյեի ու Լապլասի կոլոմետր
**Կալորաչափ** կամ **կալորիմետր** (լատ.՝ *calor — ջերմություն*), սարք, որի օգնությամբ չափում են ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական որևէ գործընթացքում անջատված կամ կլանված ջերմության քանակությունը։

Կալորաչափ տերմինն առաջարկել են Ա. Լավուազիեն և Պ. Լապլասը 1780 թվականին։

Ժամանակակից կալորաչափերն աշխատում են 0,1-ից մինչև 3500 K ջերմաստիճանների տիրույթում, դրանցով հնարավոր է չափել ջերմության քանակությունը 10−2% ֊ի ճշգրտությամբ։ Կալորաչափերի կառուցվածքը տարբեր է և կախված է ուսումնասիրվող գործընթացի բնույթից և տևողությունից, պրոցեսի իրականացման ջերմաստիճանների տիրույթից, չափվող ջերմության քանակից ու պահանջվող ճշգրտությունից։ Պրոցեսի սկզբից մինչև ավարտն անջատվող ջերմության գումարային քանակությունը չափող սարքը կոչվում է *կալորաչափ-ինտեգրատոր*, գործընթացի տարբեր փուլերում ջերմության հզորությունը և դրա փոփոխությունը չափող սարքը՝ *սցիլիոգրաֆ*։

Ըստ կալորաչափման համակարգի կառուցվածքի և չափման եղանակի, տարբերում են հեղուկային ու զանգվածային կալորաչափ, *եզակի* (մի մասից կազմված) և *կրկնակի* (դիֆերենցիալ) կալորաչափ։ Իզոթերմ պատյանով փոփոխական ջերմաստիճանի հեղուկային կալորաչափ ինտեգրատորը օգտագործում են լուծման և քիմիական ռեակցիաների ջերմությունները չափելու համար։

Զանգվածային կալորաչափ ինտեգրատորը գլխավորապես օգտագործում են բարձր ջերմաստիճաններում (մինչև 2500&nbsp;°C) նյութերի էնթալպիան որոշելու համար։ Հզորություն չափող կալորաչափ, ի տարբերություն կալորաչափ -ինտեգրատորի, պետք է օժտված լինի զգալի ջերմափոխանակությամբ, որպեսզի դրան արված ջերմության քանակությունն արագ հեռանա, և կալորաչափի վիճակը որոշվի ջերմային պրոցեսի հզորության ակնթարթային արժեքով։ Հզորությունը չափող կալորաչափի օրինակ է ֆրանսիացի գիտնական Է. Կալվեի (1895-1966) ստեղծած կալորաչափը։

Ադիաբատիկ կալորաչափի օգնությամբ որոշվում են պինդ և հեղուկ նյութերի ջերմությունները 0,1-ից մինչև 1000 K տիրույթում։ Սենյակային և ավելի ցածր ջերմաստիճաններում ադիաբատիկ կալորաչափը պաշտպանում է վակուումային պատյանով և տեղավորում Դյուարի անոթում, որը լցված է հեղուկ հելիումով, ջրածնով կամ ազոտով։ Բարձր ջերմաստիճաններում (100&nbsp;°C-ից բարձր) կալորաչափը տեղավորում են ջերմակայունացված էլեկտրական վառարանում։

## Գրականություն
* Dieter Meschede։ Gehrtsen Physik. 24 Auflage. Springer, Heidelberg, Dordrecht, London, New York 2010, ISBN 978-3-642-12893-6, S. 260.

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կալցիումի հիդրօքսիդ

**Կալցիումի հիդրօքսիդ**, հանգած կիր։ Քիմիական բանաձևը՝ Ca (OH)2, ուժեղ հիմք է։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2240 կգ/մ3։ Կալցիումի հիդրօքսիդը սպիտակ, փաթիլանման փոշի է։ Տաքացնելիս անջատում է ջուր՝ փոխարկվելով CaO-ի

**CaO + H<sub>2</sub>O → Ca (OH)<sub>2</sub>**

100 գ ջրում 20&nbsp;°C-nւմ լուծվում է 0, 165 գ կալցիումի հիդրօքսիդ, 100&nbsp;°C-ում՝ 0, 077 գ։ Աղերի առկայությամբ լուծելիությունը խիստ բարձրանում է։ Ջրային լուծույթը կոչվում է կրաջուր, իսկ սուսպենզիան՝ կրակաթ։ Օդից հեշտությամբ կլանում է ածխաթթու գազ՝ վերածվելով կալցիումի կարբոնատի։

Կիրառվում է որպես էժան ալկալի, նաև շինարարության մեջ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկալիներ
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Կալցիումական միացություններ
Կատեգորիա:Կիր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Մանոլիս Կալոմիրիս

**Մանոլիս Կալոմիրիս** (, ), հույն կոմպոզիտոր, հունական ժամանակակից երաժշտական դպրոցի հիմնադիր, Աթենքի ԳԱ անդամ (1945)։

Սովորել է Աթենքում և Կոստանդնուպոլսում, 1901-1906 թվականներին՝ կատարելագործվել Վիեննայի կոնսերվատորիայում։

1906-1910 թվականներին դասավանդել է Խարկովի երաժշտական ուսումնարանում, 1911 թվականից՝ Աթենքի էլինիկոն Օդիոն կոնսերվատորիայում (1919-1926 թվականներին՝ տնօրեն)։

1926 թվականին Աթենքում հիմնել է Ազգային կոնսերվատորիա, մինչև կյանքի վերջը եղել նրա տնօրենը։

1935-1957 թվականներին Հունաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահն էր։ Գրել է օպերաներ (այդ թվում՝ «Ավագ վարպետը», (1915), որով սկզբնավորվել է հունական օպերային արվեստը), սիմֆոնիկ և կամերա-գործիքային գործեր, երգեր և այլն։ Երաժշտության տեսության դասագրքի հեղինակ է։

## Գրականություն
* Музыкальный энциклопедический словарь. Москва: Советская энциклопедия, 1990, с.&nbsp;228.
* *М. М. Яковлев.* Каломирис Манолис // Музыкальная энциклопедия. Москва: Советская энциклопедия, 1974, т.&nbsp;2, стлб.&nbsp;660.
* *С. Я. Колмыков.* Греческая музыка // Музыкальная энциклопедия. Москва: Советская энциклопедия, 1974, т.&nbsp;2, стлб.&nbsp;52-55.
* Manolis Kalomiris, "La musique en Grèce", *Le Ménéstrel*, n°37, 12 septembre 1924, pp.&nbsp;385–386 et n°38, 19 septembre 1924, pp.&nbsp;393–395. (article réédité presque intégralement sous le titre : "L’évolution de la musique en Grèce", in *Atti del Congresso Internazionale di Musiche Popolari Mediterranee e del Convegno dei Bibliotecari Musicali (Palermo, 26-30 giugno 1954)*, Palermo, Vincenzo Belloti-Ministero della Pubblica Istruzione-Assessorato per la Publica Istruzione della Regione Siciliana, 1959)
*  Manolis Kalomiris, *Ma vie et mon art, Mémoires 1883-1908*, Athènes, Nefeli, 1998.
*  *Kalomiris et la musique grecque. Textes de et sur Manolis Kalomiris*, Samos, Festival Manolis Kalomiris, 1997.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1883 ծնունդներ
Կատեգորիա:1962 մահեր
Կատեգորիա:Իզմիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հույներ
Կատեգորիա:Զմյուռնիայի հույներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հույն դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կալցիումի կարբոնատ

**Կալցիումի կարբոնատ**, քիմիական բանաձևը՝ CaCO3, ածխաթթվի կալցիումական աղ է։ Բնության մեջ առաջացնում է երկու միներալ՝ կալցիտ և արագոնիտ, որոնք տարբերվում են իրենց բյուրեղային կառուցվածքով։ 900&nbsp;°C-ից բարձր տաքացնելիս քայքայվում է՝ **CaCO<sub>3</sub> → CaO + CO<sub>2</sub>** (կրի ստացման եղանակ)։ Վատ է լուծվում ջրում, լավ՝ թթուներում։

Բնական կալցիումի կարբոնատ (կրաքար, մարմար) կիրառվում է որպես շինանյութ, կավիճը (աղացած կալցիումի կարբոնատ)՝ որպես լցոն ռետինե խառնուրդների, թղթի, լինոլեումի համար։ Ավելի փափուկ ու նուրբ նյութը (նստեցրած կալցիումի կարբոնատ), որ ստացվում է CaCl2-ի և Na2CO3 փոխազդեցությունից, օգտագործվում է ատամի փոշու, կոսմետիկ միջոցների և այլ նյութերի արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կալցիումի աղեր
Կատեգորիա:Կարբոնատներ
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Ալֆա-ռիթմ

thumb|Ալֆա ռիթմերը|400px|right
**Ալֆա ռիթմը** (α-ռիթմ) կազմված է 50-100 տատանասահմանով 8-13 Հց հաճախականությամբ, գրեթե սինուսոիդային տեսակի կանոնավոր ալիքներից։ Այն դիտվում է հանգիստ արթնության, մեդիտացիայի վիճակում։ Առաջին հերթին այն ի հայտ է գալիս ծոծրակային շրջաններում, ուր ավելի արտահայտված է և կարող է պարբերաբար տարածվել ուղեղի մյուս շրջաններով։ Հաճախ տատանումների տատանասահմանը աստիճանաբար մեծանում է, հետո փոքրանում։ Այս երևութը կոչվում է α-ռիթմի իլիկ։ Իլիկների տևողությունը մի քանի միլիվայրկյանից մինչև մի քանի վայրկյան է։ Ըստ մի շարք գիտնականների բնածին կույրերի կամ երկար ժամանակ կուրությամբ տառապող անձանց մոտ, ինչպես նաև միայն լուսազգայունության պահպանման դեպքում այս ռիթմը բացակայում է։ Տեսողական նյարդի ապաճման դեպքում դիտվում է α-ռիթմի անհետացում։ Համարվում է, որ կեղևի ռիթմիկ ակտիվությունը, մասնավորապես α-ռիթմը, պայմանավորված է առավելապես ենթակեղևային գոյացությունների, այդ թվում նաև տեսաթմբի ազդեցությամբ։ Տեսաթմբի միակողմանի հեռացումը հանգեցնում է համակողմյան մասում α-ռիթմի լրիվ անհետացմանը։ Կեղևի հեռացման ժամանակ տեսաթմբի ռիթմիկ ակտիվությունը գործնականորեն չի փոխվում։ Տեսաթմբերի խորքային կառույցների ակտիվությունը գրանցելիս բացայատվել է, որ այդտեղ առկա են տարբեր, այսպես կոչված տեսաթմբային ռիթմավարներ (պեյսմեքերներ)։ Սրանք դրդող և արգելակող կապերով ընդունակ են ստեղծել և պահպանել ռիթմիկ ակտիվություն։ Դրանց վրա ազդում են նաև տեսաթումբ եկող ազդակները։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Սիգմա-ռիթմ

right|300px|Սիգմա ռիթմը
**Սիգմա-ռիթմը** (σ-ռիթմ) նման է ալֆա-ռիթմին (քնային իլիկներ), այն գրանցվում է դանդաղ քնի սկզբնական փուլում և անմիջապես հաջորդում է նիրհին։ Այս ռիթմը դիտվում է ԷՈՒԳ-ում դեպի արագ քնի փուլ անցման ժամանակ։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Կատեգորիա:Քուն
Գայսինի շրջան

**Գայսինի շրջան** (), վարչական միավոր Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի արևելքում։ Վարչական կենտրոնը Գայսին քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կամում է 1100 կմ²։

Հիմնական գետերը՝ Հարավային Բուգ, Սոբ, Կուբլիչ։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը կազմում է 58 414 մարդ (2013 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ), այդ թվում քաղաքային բնակչությունը կազմում է 25 857 մարդ (44,26%), գյուղականը՝ 32 557 մարդ (55,74%)։

## Բնակավայրեր
* շրջանային նշանակության քաղաքներ - 1 (Գայսին)
* քաղաքատիպ ավաններ - 1
* ավաններ - 7
* գյուղեր - 55

## Արտաքին հղումներ
* Շրջանի տեղեկությունները Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում 
* Տեղեկություններ մարզային վարչության կայքում  

Կատեգորիա:Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջան
Մյու-ռիթմ

[thumb|300px|[Ալֆա-ռիթմ|Ալֆա ռիթմի օրինակ։ Ալֆա ռիթմը հանդես է գալիս մյու ռիթմի հետ նույն հաճախականությամբ, չնայած որ գրանցվում է գլխուղեղի տարբեր հատվածներում ]] 
[thumb|[Գլխուղեղի ձախ շարժողական կեղևը կամ բրոդմանի շրջանը նշված է կանաչով։ Հենց այս շրջանում էլ գրանցվում են մյու ռիթմերը]]
**Մյու ռիթմը** (μ-ռիթմ) նաև **ռոլանդյան կամ կամարաձև ռիթմ** գրանցվում է ռոլոնդյան ակոսում։ Տատանասահմանով և հաճախությամբ մոտ է α-ռիթմին, բայց տարբերվում է ալիքների ձևով, որոնք ունեն կլորավուն գագաթներ և նման են կամարների ու հանդիպում են հազվադեպ։ Այս ռիթմը կապված է շոշափական և պրոպրիոցեպտիվ գրգռման ու շարժողական գործընթացների հետ։ Արտահայտված է կույրերի մոտ։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Բետա-ռիթմ

right|thumb|Բետա ռիթմեր
**Բետա ռիթմը** (β-ռիթմ) ունի 13-30Հց հաճախականություն և 5-30 մկՎ տատանասահման։ Զգայական խթանիչների (օրինակ՝ լույսի ազդեցություն, ուժեղ ձայն) և հույզերի դեպքում, ալֆա-ռիթմը փոխարինվում է բետա ռիթմով (դեսինխրոնիզացիա), որը գրանցվում է գլխուղեղի ճակատային, կենտրոնական շրջանների էլեկտրագրում։ Մեխանիզմը պայմանավորված է ուղեղաբնի ցանցանման գոյացությունից և լիմբիական համակարգով հաղորդվող վերընթաց ազդակներով։ Բետա ռիթմը արտացոլում է գլխուղեղի գործառական ակտիվությունը։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ժմերինկայի շրջան

**Ժմերինկայի շրջան** (), վարչական միավոր Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի արևմուտքում։ Վարչական կենտրոնը Ժմերինկա քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կամում է 1130 կմ²։

Հիմնական գետերը՝ Հարավային Բուգ, Կրասնյանկա, Դումկա, Ռով։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը կազմում է 35 482 մարդ (2013 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ), այդ թվում քաղաքային բնակչությունը կազմում է 4 730 մարդ (13,33%), գյուղականը՝ 30 752 մարդ (86,67%)։

## Բնակավայրեր
* քաղաքատիպ ավաններ - 1
* ավաններ - 10
* գյուղեր - 58

## Արտաքին հղումներ
* Շրջանի տեղեկությունները Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում 
* Տեղեկություններ մարզային վարչության կայքում  

Կատեգորիա:Վիննիցայի մարզի Ժմերինկայի շրջան
Կաթնբեկ

մինի
**Կաթնբեկ** կամ **իշամառոլ** (), բարդածաղկավորների ընտանիքի բույսերի ցեղ։

## Տարածում
Տարածված է ստորին և միջին լեռն, գոտիներում։ Աճում է բացատներում, այգիներում, բանջարանոցներում, աղի ճահճուտներում, թփուտներում, որոշ տեսակներ դաշտային չարորակ մոլախոտեր են։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, բարձրությունը ՝ 40-150 (200) սմ։ Տերևները երկար են, նստադիր, գոգավոր-բլթակավոր կամ քնարաձև։ Ծաղկազամբյուղները վահանաձև, հուրանանման ծաղկաբույլերով են, ծաղիկները՝ դեղին։ Ծաղկում է մայիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը սերմնապտուղ է, փուփուլավոր սերմիկ։ Մեղրատու է և կերաբույս։ Միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսեր են, երբեմն՝ կիսաթփեր, սովորաբար կաթնահյութով։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 80 (Եվրասիայում և Աֆրիկայում), ՀՀ-ում՝ 7 տեսակ՝ կաթնբեկ խորդուբորդ (*Sonchus asper*), կաթնբեկ ճահճային (*Sonchus palustris*), կաթնբեկ դաշտային (*Sonchus arvensis*) և այլն։ Կան նաև ՀՀ բնաշխարհիկներ՝ կաթնբեկ արարատյան (*Sonchus araraticus*) և կաթնբեկ Սոսնովսկու (*Sonchus sosnow- skyi*)։
Ամենավնասակարը դաշտային կամ դեղին կաթնբեկն է (*Sonchus arvensis*)։ Բազմամյա բույս է, աղբոտում է հացահատիկային, շարքացան կուլտուրաների ցանքսերը։ Աճում է բանջարանոցներում, ճանապարհների եզրերին, խամ հողերում և այլուր։ Տարածված է Արարատյան դաշտում, նախալեռնային շրջաններում։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Կաթնուկ (հիվանդություն)

**Կաթնուկ**, լորձաթաղանթի (հիմնականում բերանի խոռոչի) հիվանդություն։

Առաջանում է խմորասնկերի տիպի սնկերով () ախտահարվելիս, որոնք բնականոն պայմաններում գտնվում են բերանի խոռոչի, աղիքների և այլ լորձաթաղանթներում։ Առավելապես կրծքի երեխաների հիվանդություն է, մեծահասակներն ախտահարվում են երկարատև, հյուծող հիվանդությունների (դիզենտերիա, տիֆ և այլն) դեպքում։

Արտահայտվում է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի կաթնասպիտակավուն փառով, որի չափերն աստիճանաբար մեծանում են և տեսքով հիշեցնում կաթնամթերքի մնացորդ (այստեղից էլ՝ անվանումը)։ Բուժումը, ողողում հիմքային լուծույթներով, յոդի, մեթիլեն կապույտի լուծույթի քսում, վիտամինաբուժում։
Կախեթի լեռնաշղթա

**Կախեթի լեռնաշղթա** (), լեռնաշղթա Վրաստանում, Մեծ Կովկասի հարավային մասում։ Ջրբաժան է Իորի և Ալազան գետերի միջև։ Երկարությունը 120 կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 2506 մ (Լագաիսմթա լեռ)։

Լանջերը ծածկված են լայնատերև անտառներով և թփուտներով, 2000 մ-ից բարձր տարածված են լեռնային մարգագետինները։

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Կախեթի մարզի աշխարհագրություն
Վիլլեմ Կալֆ

**Վիլլեմ Կալֆ** (, ), հոլանդացի նկարիչ, նատյուրմորտի վարպետ։

1640-1645 թվականներին աշխատել է Ֆրանսիայում, 1653 թվականից՝ Ամստերդամում։ Նկարել է խոհանոցներ ու ետնաբակեր («Գյուղացու տան բակը», էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ), թանկարժեք կահ-կարասիներով ու հարավային պտուղներով նատյուրմորտներ («Նախաճաշ», Պետական թանգարան, Ամստերդամ)։

## Պատկերասրահ
 
Պատկեր:Willem_Kalf_002.jpg|
Պատկեր:Willem_Kalf_001.jpg|
Պատկեր:Willem_Kalf_003.jpg|



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կաթնատնտեսություն

[մինի|Կաթնատնտեսական ֆերմա [Իսրայելում]]
**Կաթնատնտեսություն**, գյուղատնտեսության ճյուղ։

## Նպատակ
Խնդիրն է զարգացնել կաթնատու, գլխավորապես խոշոր եղջերավոր անասնապահությունը։ Լավագույն կաթնատու ցեղը սև խայտաբղետն է, որը բուծվում է գրեթե բոլոր երկրներում։

Կաթի արտադրությունն ավելացնելու նպատակով ստեղծվում էին կերի կայուն բազա, արհեստական արոտավայրեր, ընդլայնվում էր դաշտային կերարտադրությունը, բարելավվում էին բնական արոտավայրերն ու խոտհարքները։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կատեգորիա:Կաթ
Կաթնատու (Ախալքալաքի մունիցիպալիտետ)

**Կաթնատու**, հայաբնակ գյուղ Վրաստանում։ Գյուղը հիմնադրել են 1928 թվականին Ախալքալաքի շրջանի Աբուլ և Թորիա գյուղերից տեղափոխված հայերը (սրանց նախահայրերը գաղթել են 1830 թվականին, Արևմտյան Հայաստանից)։

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատոդ

**Կատոդ** (հին հունարեն κάθοδος - վերև շարժում), կատոդն այն էլեկտրոդ է, որտեղից սովորական հոսանքը թողնում է բևեռացված էլեկտրական սարք, ինչպիսին է կապարաթթվային մարտկոցը։ Այս սահմանումը կարելի է հիշել՝ օգտագործելով մնեմոնիկ CCD՝ կատոդային հոսանքի մեկնումների համար։ Պայմանական հոսանքը նկարագրում է այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական լիցքերը։ Էլեկտրոններն ունեն բացասական էլեկտրական լիցք, ուստի էլեկտրոնների շարժումը հակառակ է սովորական հոսանքի շարժմանը։ Հետևաբար, մնեմոնիկ կատոդի հոսանքը հեռանում է նաև նշանակում է, որ էլեկտրոնները արտաքին միացումից հոսում են սարքի կաթոդ։ Օրինակ, կենցաղային մարտկոցի վերջը, որը նշված է + (գումարած) նշանով, կատոդն է։

## Լիցքավորման հոսք
Պայմանական հոսանքը կաթոդից անոդ է հոսում բջիջից կամ սարքից դուրս (էլեկտրոններով շարժվում են հակառակ ուղղությամբ), անկախ բջիջի կամ սարքի տեսակից և գործող ռեժիմից։
Կաթոդի բևեռականությունը անոդի նկատմամբ կարող է լինել դրական կամ բացասական՝ կախված սարքի շահագործման եղանակից։ Սարքի կամ բջիջի ներսում դրական լիցքավորված կատիոնները միշտ շարժվում են դեպի կաթոդ, իսկ բացասական լիցքավորված անիոնները շարժվում են դեպի անոդ, չնայած կաթոդի բևեռականությունը կախված է սարքի տեսակից և կարող է նույնիսկ տատանվել ըստ գործող ռեժիմի։ Անկախ նրանից, թե կաթոդը բացասաբար բևեռացված է (օրինակ՝ մարտկոցի լիցքավորումը), թե դրական բևեռացված (օրինակ՝ օգտագործվող մարտկոցը), կատոդը էլեկտրոններ կներգրավի իր մեջ դրսից, ինչպես նաև դրական լիցքավորված կատիոններ կներգրավի ներսից։ Օգտագործվող մարտկոցը կամ գալվանական բջիջը ունի կատոդ, որը հանդիսանում է դրական տերմինալը, քանի որ այնտեղ սովորական հոսանք է հոսում սարքից։ Այս արտաքին հոսանքը ներքուստ իրականացվում է դրական իոնների միջոցով, որոնք շարժվում են էլեկտրոլիտից դեպի դրական կատոդ (քիմիական էներգիան պատասխանատու է այս «վերև» շարժման համար)։ Այն շարունակվում է արտաքինից էլեկտրոնների միջոցով, որոնք շարժվում են դեպի մարտկոց, որը կազմում է դրական հոսանք, որը հոսում է դեպի դուրս։ Օրինակ, Դանիելյան գալվանական բջիջի պղնձի էլեկտրոդը դրական տերմինալն է և կաթոդը։
Լիցքավորվող մարտկոցը կամ էլեկտրոլիզ կատարող էլեկտրոլիտիկ բջիջը ունի իր կաթոդը որպես բացասական տերմինալ, որից հոսանքը դուրս է գալիս սարքից և վերադառնում արտաքին գեներատոր, երբ լիցքը մտնում է մարտկոց/բջջ։ Օրինակ, Դանիելյան գալվանական բջիջում ընթացիկ ուղղությունը փոխելը այն վերածում է էլեկտրոլիտիկ բջիջի, որտեղ պղնձի էլեկտրոդը դրական տերմինալն է և նաև անոդը։
Դիոդում կաթոդը բացասական տերմինալն է սլաքի նշանի մատնանշված վերջում, որտեղ հոսանքը դուրս է հոսում սարքից։ Դիոդների էլեկտրոդների անվանումը միշտ հիմնված է առաջընթաց հոսանքի ուղղության վրա (սլաքի ուղղությունը, որում հոսանքը հոսում է «ամենահեշտ»), նույնիսկ այնպիսի տեսակների համար, ինչպիսիք են Zener դիոդները կամ արևային բջիջները, որտեղ հետաքրքրող հոսանքը հակադարձ հոսանք. Վակուումային խողովակներում (ներառյալ կատոդային խողովակները) այն բացասական տերմինալն է, որտեղ էլեկտրոնները ներթափանցում են սարքը արտաքին միացումից և անցնում դեպի խողովակի մոտ վակուում, որը կազմում է սարքից դուրս հոսող դրական հոսանք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Կաթողիկե արձագանք

**«Կաթողիկե արձագանք»**, կրոնական, գրական և տեղագրական շաբաթական հանդես։ Հայ կաթոլիկների Կ.Պոլսի պատրիարքարանի պաշտոնաթերթը։ Լույս է տեսել 1911-1915 թվականներին, Հռոմում և Կ. Պոլսում (1912)։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Գ. Թերզիպաշյան։

Ներկայացրել է հայ կաթոլիկ համայնքի առօրյան, տպագրել պատրիարքարանի հրամաններն ու հայտարարությունները։ Հանդես է եկել Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ։ Թշնամական վերաբերմունք է ցուցաբերել պոլսահայ առաջադիմական մամուլի նկատմամբ, որդեգրել պահպանողական գործելակերպ պատրիարքարանի վարչակարգի ու կազմի բարեփոխման հարցերում։ Տպագրել է կրոնա-բարոյախոսական բնույթի հոդվածներ ու գեղարվեստական գործեր։ Ներկայացրել է միջազգային և Թուրքիայի քաղաքական կյանքը։

Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կալուս

աջից|մինի

**Կալուս** ( - հաստ մաշկ, կոշտուկ), հյուսվածք, որն առաջանում է բույսերի վնասված մակերևույթի (ճեղքեր, կտրվածքներ, պատվաստման ժամանակ պատվաստակալի և պատվաստացուի միակցման տեղեր) վրա և նպաստում ապաքինմանը։ Կալուսը կազմված է բարակ պատեր ունեցող, չտարբերակված պարենքիմային բջիջներից, որոնցում հետագայում առանձնանում են հաղորդիչ տարրեր և կամբիում, առաջանում աճման կետեր։ Վերջիններից զարգանում են հավելյալ արմատներ։

## Արտաքին հղումներ
* Cultures of Meristems and Calli 

Կատեգորիա:Հյուսվածքներ
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կախան

**Կախան**, ձմեռվա համար միրգ (խաղող, տանձ, խնձոր, նուռ, սերկևիլ) պահելու միջոց։ Աշնանն ընտրում են խաղողի հատուկ, դիմացկուն սորտեր, կախում բազմաճյուղ փայտիկներից (ցող), մյուս մրգերի պոչերը թելով կապում են միմյանց և կախում մառանի կամ նկուղի առաստաղից։

Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կաթողիկոսություն

**Կաթողիկոսություն**, հոգևոր և եկեղեցավարչական գերագույն իշխանությունը Արևելքի քրիստոնեական մի շարք եկեղեցիներում (Հայոց, Վրաց, Ասորոց, Մալաբարի, նեստորական ասորիների), նաև՝ կաթողիկոսի պաշտոնը, կոչումը։

Կաթողիկոսությունը գլխավորում և կառավարում է Կաթողիկոսը։ Կաթողիկոսության հսկողության ու տնօրինության տակ են գտնվում եկեղեցական հոգևոր, իրավա-վարչական, նախկինում՝ նաև մշակութային-կրթական բոլոր օղակները։ Կաթողիկոսության գիտությամբ ու թույլտվությամբ են կայացվում եկեղեցական կարևորագույն որոշումները, ժողովները, կատարվում մյուռոնօրհնեք, եպիսկոպոսների ձեռնադրությունները։ Կաթողիկոսության գործերն իրականացվում են կաթողիկոսարանի միջոցով։

## Հայոց կաթողիկոսություն
Հայոց պաշտոնական Կաթողիկոսությունը հիմնվել է 302 թվականին, Վաղարշապատում։

Հայոց Կաթողիկոսությունը կոչվել է նաև քահանայապետություն, եպիսկոպոսապետություն, հայրապետություն։ Պատմա-քաղաքական դեպքերի բերումով Հայոց Կաթողիկոսության նստավայրը հաճախ է տեղափոխվել։ Ստեղծվել են միաժամանակ գործող հակաթոռ կաթողիկոսություններ։

Հայոց կաթողիկոսությունը, որը հիմնականում 15-րդ դարից կոչվում է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսություն, այժմ գտնվում է Էջմիածնում։ Գոյություն ունեն նաև Կիլիկիայի և հայ կաթոլիկների (Բեյրութին մերձակա Զմմառում) կաթողիկոսություններ։

Կատեգորիա:Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիներ
Կամֆեն

**Կամֆեն** (3, 3-դիմեթիլ- 2-մեթիլենբիցիկլո- [1, 2, 2]-հեպտան), տերպենների շարքի ածխաջրածին, քիմիական բանաձևը՝ C10H16։

## Հատկանիշներ
Անգույն, ցնդող, կամֆորայի բնորոշ հոտով բյուրեղային նյութ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 51-52&nbsp;°C, եռմանը՝ 160-161&nbsp;°C, խտությունը՝ 0, 845 գ/սմ3։ Լավ է լուծվում եթերում, վատ՝ սպիրտում, ջրում չի լուծվում։ Քիչ քանակությամբ պարունակվում է բևեկնայուղում և Փշատերև բույսերի եթերային յուղերում, որոնցից կարելի է անջատել ռեկտիֆիկացմամբ և սառեցմամբ։

Արդյունաբերության մեջ ստանում են պինենի կատալիտիկ իզոմերացմամբ։ Միջանկյալ նյութ է կամֆորայի սինթեզում։ Կամֆենը լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ։ Կամֆենի քլորացմամբ ստանում են միջատասպաններ՝ քլորոֆեն, պոլիքլորկամֆեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսամոլեկուլներ
Կատեգորիա:Ալկեններ
Իոնային փոշիացում

մինի|Կաթոդային փոշիացման ագրեգատ
**Իոնային փոշիացում**, գազային պարպման ընթացքում կաթոդի նյութի ատոմների կամ մոլեկուլների անջատման և ցրման երևույթը, պայմանավորված է կաթոդի մակերևույթին գազի դրական իոնների հարվածներով։ Բնութագրվում է կաթոդային փոշիացումման գործակցով, որը կախված է կաթոդի նյութից, հարվածող իոնների էներգիայից, զանգվածից, անկման անկյունից և գազի ճնշումից։ Իոնային սարքերում կաթոդային փոշիացում առաջացնում է կաթոդի քայքայում, խողովակի ներսում ցրված նյութի նստվածքներ, գազի ճնշման անկում և այլն։ Կաթոդային փոշիացման օգտակար կիրառումներից են մակերևույթների մաքրումը, նյութի կառուցվածքի ուսումնասիրումը, ուղղորդված ատոմային փնջերի ստացումը և, հատկապես, մետաղյա ծածկույթների ու թիթեղների գերբարակ շերտերի պատրաստումը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Իվան Կալուգին

**Իվան Իվանովիչ Կալուգին** (, ), ռուս անասնաբույծ։

Ավարտել է Մոսկվայի Պետրովսկու անվան (այժմ՝ Տիմիրյազևի անվան) գյուղատնտեսական ակադեմիան (1890)։ 1925-1926 թվականներին ղեկավարել է Ադրբեջանի անասնապահությունը ուսումնասիրող գիտական արշավախումբը։

1932-1944 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի կերակրման ամբիոնի վարիչ։ Կալուգինի գիտական աշխատանքները նվիրված են Անդրկովկասում անասնապահության զարգացման, գյուղատնտեսական կենդանիների կերակրման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կաթսա-ուտիլիզատոր

**Կաթսա-ուտիլիզատոր**, սեփական հնոց չունեցող շոգեկաթսա, որը տաքացվում է արդյունաբերական կամ էներգետիկ որևէ տեղակայանքի հեռացող գազերով։

Ջրատաքացման կաթսա-ուտիլիզատորները, սովորաբար, կոչվում են ուտիլիզացիոն Էկոնոմայզերներ։ Առավել տարածված են բազմապատիկ ստիպողական շրջապտույտով ջրախողովակային կաթսա-ուտիլիզատորները։ Կաթսա-ուտիլիզատոր մտնող գազերի ջերմաստիճանը տատանվում է 350-400&nbsp;°C-ից մինչև 900-1500&nbsp;°C։ Կաթսա-ուտիլիզատորները հիմնականում կիրառվում են քիմիական, նավթի, սննդի, տեքստիլ արդյունաբերությունում։

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կատեգորիա:Ջերմաէլեկտրակայաններ
Կաթսայական տեղեկայանք

**Կաթսայական տեղեկայանք**, ագրեգատների և սարքերի համալիր, որն ապահովում է տաք ջրի կամ գոլորշու ստացումը վառելիքի այրմամբ։ Բաղկացած է կաթսայական ագրեգատից և օժանդակ սարքավորումներից (ծխաքաշեր, օդափոխիչներ, փոշի պատրաստող կայանքներ, մոխիրը որսող և հեռացնող սարքեր, սնուցիչ պոմպեր և այլն)։ Կաթսայական տեղեկայանքները զբաղեցնում են հազարավոր մ³ ծավալ, այրում մինչև 600 տ/ժ վառելիք, արտադրում մինչև 4 հզ. տ/ժ գոլորշի։

## Տես նաև
* Շոգեկաթսա 
* Շոգեգեներատոր

Կատեգորիա:Էներգետիկա
Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կաթսայադիրտ

**Կաթսայադիրտ**, կաթսայական ագրեգատի (շոգեգեներատորի) տաքացման մակերևույթների և ջերմափոխանակիչ այլ ապարատների խողովակների ներքին պատերի կարծր նստվածք, որն առաջանում է տարբեր աղեր պարունակող ջրի տաքացման կամ եռման հետևանքով։

Կաթսայադիրտի առկայությունը խիստ վատացնում է ջերմափոխանակման պրոցեսը և կարող է շոգեկաթսայի գոլորշածին և ջերմատաքացուցչային մակերևույթներում առաջացնել մետաղի գերտաքացում։

Ըստ քիմիական բաղադրության՝ կաթսայադիրտը բաժանվում է երեք հիմնական խմբի՝ հողալկալիական (կարբոնատային, սուլֆատային, սիլիկատային, ֆոսֆատային), երկաթային (երկաթօքսիդային, երկաթֆոսֆատային և երկաթսիլիկատային) և պղնձային (մետաղական պղինձ և դրա օքսիդները)։

Կաթսայադիրտի առաջացումը կարելի է կանխել ջուրը նախապես քիմիական մշակման ենթարկելով։ Կաթսայադիրտը հեռացնում են մեխանիկական կամ քիմիական միջոցներով։

Կատեգորիա:Նստվածքներ
Կատեգորիա:Քիմիա
Մոտովելոդրոմո Ապպիո

**Մոտովելոդրոմո Ապպիո** (), ֆուտբոլի և հեծանվասպորտի մարզադաշտ, որը տեղակայված էր Հռոմ քաղաքում։ Մարզադաշտում իր տնային հանդիպումներն էին անցկացնում Ռոմա, Ալբա-Աուդաչե, Կինոտտո Ների, ՖԵԴԻՏ ֆուտբոլային ակումբները։ Մարզադաշտում անցկացվում էին նաև հեծանվասպորտի առաջնություններ։ Ռոմա ֆուտբոլային ակումբը իր տնային հանդիպումները Մոտովելոդրոմո Ապպիոյում անցկացնում էր 1927-ից 1929-ը թվականներին։

## Արտաքին հղումներ
* Մարզադաշտի պատմությունը

Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ
Ֆենիլալանին

Ֆենիլալանինի քիմիական կառուցվածք|մինի
**Ֆենիլալանին**, β-ֆենիլ-a-ամինապրոպիոնաթթու, արոմատիկ, անփոխարինելի ամինաթթու։

Գոյություն ունի օպտիկապես ակտիվ Լ և D, ռացեմիկ DL ձևերով՝ ազատ և սպիտակուցների կազմի մեջ։ Հանդիպում է ազատ վիճակում կենդանիների օրգանիզմում, բույսերում, միկրոօրգանիզմներում։ Փոխարկվում է թիրոզին ամինաթթվի։ Մարդու օրգանիզմում ֆենիլալանինի փոխանակության բնածին խանգարումը (ֆենիլկետոնուրիա) հանգեցնում է մտավոր թուլության։

Հասուն մարդու ֆենիլալանինի օրական պահանջը 1,1 գրամ է։ Ֆենիլալանինը արդյունաբերության մեջ ստանում են միկրոբիոլոգիական միջոցներով։ Օգտագործման ոլորտներից մեկը կենդանիների կերերի հավասարակշռումն է որպես սպորտային սնունդ։

## Ծանոթագրություններ
Ռոնդինելլա մարզադաշտ

**Ռոնդինելլա մարզադաշտ** (), ֆուտբոլային մարզադաշտ, որը տեղակայված էր Հռոմ քաղաքում։ Մարզադաշտում 1914-ից 1957 թթ. իր տնային հանդիպումներն էր անցկացնում Լացիո ֆուտբոլային ակումբը։ 1914 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ բացման արարողությունից հետո, Լացիոն հանդիպեց Հռոմի մեկ այլ թիմի՝ Ալբա-Աուդաչեի հետ և հաղթանակ տարավ 3։2 հաշվով։ Մոտովելոդրոմո Ապպիո մարզադաշտից Ռոման պետք է տեղափոխվեր նորակառույց Կամպո Տեստաչչո մարզադաշտ, այդ ժամանակ Ռոման 1 տարվա ընթացքում հանդես եկավ Ռոնդինելլա մարզադաշտում, մինչ լիարժեք կկառուցվեր նոր մարզադաշտը։

## Արտաքին հղումներ
* Մարզադաշտի պատմությունը

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ
Կայծակնային պատերազմ

[աջից|մինի|[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]

**Կայծակնային պատերազմ** կամ **Բլիցկրիգ** (, Blitz - կայծակ և Krieg - պատերազմ), գերմանական ռազմագետների ջախջախման մոդելի պատերազմավարության տեսություն, որը ենթադրում էր ամենակարճ ժամկետում (օրերի կամ ամիսների ընթացքում) հաղթել հակառակորդին։ Հիմնական գործիքակազմերն էին՝ մարտավարական օդուժը, որը ակտիվորեն օգնում էր մասսայական տանկային զորքերին, որոնց հետ ներդաշնակված կիրառվում էին մոտոհետևակն ու շարժական հրետանին։ Գերմանա-նացիստական հրամանատարությունը, մասնավորապես, կայծակնային պատերազմ էր պլանավորել Խորհրդային Միության դեմ՝ նպատակ ունենալով օգտագործել հարձակման հանկարծակիությունը ու 1,5 ամսվա ընթացքում պարտության մատնել վերջինին։

## Գրականություն
* Karl-Heinz Frieser - Blitzkrieg-Legende — Der Westfeldzug 1940 — Operationen des Zweiten Weltkrieges Band 2; München 2005 ISBN 3-486-57824-3,
* Jean Vanwelkenhuyzen, 1940. Pleins feux sur un disastre, Editions Racine, 1995
* Crémieux-Brilhac, Les Français de l'an 40, Deel I։ La guerre oui ou non? en Deel II։ Ouvriers et soldats, Uitg. Gallimard, 1990
* Bruno Comer, Mei '40. De onbegrijpelijke nederlaag, Uitg. Davidsfonds, Leuven, 2010

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Ֆենոլներ

աջից|180px|thumb|Ֆենոլների դասի պարզագույն ներկայացուցիչ ֆենոլի մոլեկուլային կառուցվածք
**Ֆենոլներ**, արոմատիկ միացություններ, որոնց մոլեկուլում հիդրօքսիլ (-ОН) խմբերը անմիջականորեն կապված են արոմատիկ օղակի հետ։

Ըստ -ОН խմբերի քանակի տարբերում են միա-, երկ- և եռատոմ ֆենոլներ։ Ֆենոլների պարզագույն ներկայացուցիչը ֆենոլն է (կարբոլոնաթթու կամ
օքսիբենզոլ)՝ C6H5OH որը օդում վարդագույն դարձող, անգույն բյուրեղներ է։

Հալման ջերմաստիճանը՝ 40, 9&nbsp;°C է, եռմանը՝ 182&nbsp;°C։ Թունավոր է։ Օգտագործվում է ախտահանման համար, ներկանյութերի, պեստիցիդների արտադրության մեջ։ Ֆենոլներն ունեն թույլ թթվային հատկություններ, առաջացնում են աղանման նյութեր՝ ֆենոլատներ։

Ֆենոլներն անգույն, բնորոշ հոտով բյուրեղներ են, հազվադեպ հեղուկներ, լավ լուծվում են օրգանական լուծիչներում (սպիրտ, եթեր, բենզոլ)։ Ֆենոլների և CO2-ի համատեղ տաքացումից առաջանում են ֆենոլաթթուներ (օրինակ, սալիցիլաթթու)։ Ֆենոլներն ստացվում են քարածխի խեժից, սինթեզում են համապատասխան հալոգենային ածանցյալների հիդրոլիզից և այլ եղանակներով։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/4739.html

Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Կատեգորիա:Ֆունկցիոնալ խմբեր
Գամմա-ռիթմ

right|thumb|Գամա ռիթմ|400px|right
**Գամա ռիթմը** (γ-ռիթմ) 30-ից մինչև 120-170 Հց, իսկ որոշ հեղինակների տվյալներով մինչև 500 Հց տիրույթի պոտենցիալների տատանումներն են՝ մոտ 2 մկՎ տատանասահմանով։ Այս ռիթմը կարելի է դիտել կեղևի հարկենտրոնական, ճակատային, քունքային, գագաթային և մենահատուկ գոտիներում։ Դիտվում է ուշադրության առավելագույն կենտրոնացում պահանջվող խնդիրների լուծման ժամանակ։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Նեյրոհոգեբանություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ֆենոլոգիա

**Ֆենոլոգիա** ( - ցուցադրել և *լոգիա* բառերից), բնության սեզոնային երևույթների, դրանց սկսման ժամկետների և այդ ժամկետները կանխորոշող պատճառների մասին գիտելիքների համակարգ։

Ֆենոլոգիան գրանցում և ուսումնասիրում է բուսական ու կենդանական աշխարհի սեզոնային երևույթները (կենսաֆենոլոգիա), ինչպես նաև ձնածածկույթի հաստատման ու վերացման, առաջին ու վերջին ցրտահարության, սառցակալման ու սառցահալքի ժամկետները և այլն։ Բույսերի համար գրանցվում են զարգացման սեզոնային փուլերը, բողբոջաուռչում և բողբոջաբաց, տերևակալում, ծաղկում (սկիզբը և սվարտը), պտուղների և սերմերի հասունացում, տերևների աշնանային գունավորում, տերևաթափ։ ․

Կենդանիների ֆենոլոգիայում գրանցվում են զուգավորումը, ձագերի հայտնվելը, սեզոնային մազափոխումը և միգրացիան, թռչունների ֆենոլոգիաում՝ բնադրումը, ձվադրումը, առաջին ձագերի հայտնվելը և թռիչքը, չվող թռչունների համար՝ գարնանային և աշնանային չուն և այլն։

Ժամանակակից գիտական ֆենոլոգիաի հիմնադիրը շվեդ բուսաբան Կառլ Լիննեյն է։ Հայաստանում ֆենոլոգիական առաջին աշխատանքները սկսվել են 1930-ական թթ․ սկզբներին, որոշ ընդմիջումից հետո՝ վերսկսվել 1962-ին։ ՀԽՍՀ-ում այն կառավարել է Հայկական աշխարհագրական ընկերության ֆենոլոգիական հանձնաժողովը։

Ֆենոլոգիական օրինաչափությունների հիման վրա կազմում են սեզոնային աշխատանքների և միջոցառումների կազմակերպման տեղական ժամկետները, 
որոնք օգտագործվում են բնության պահպանության, մշակովի բույսերի վնասատուների դեմ պայքարի, մեղվաբուծության, օդանավագնացության ու ժողովրդական տնտեսության այլ բնագավառներում։

## Գրականություն
* Методика фенологических наблюдений в ботанических садах СССР. — М.։ Изд-во АН СССР. 1975. — 27 с.
* Стрижев А. Календарь русской природы. — М.։ Московский рабочий, 1973. — 272 с.

## Արտաքին հղումներ
* USA National Phenology Network 

Կատեգորիա:Ֆենոլոգիա
Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Թետա-ռիթմ

[thumb|[ԷՈՒԳ-ով գրանցված թետա ռիթմի օրինակ|400px|right]]
**Թետա ռիթմը** (θ-ռիթմ) ունի 4-8 Հց հաճախություն և 20-ից մինչև 100 մկՎ տատանասահման։ Առավել արտահայտված է ջրաձիու գալարում (հիպոկամպ)։ Հասուն մարդու մոտ գրանցվում է գլխուղեղի առաջնային շրջաններում՝ հուզական երկար լարվածության, որոնողական վարքի ժամանակ և դանդաղ քնի շրջանում։ Որոշակիորեն գրանցվում է երեխաների մոտ, երբ նրանք գտնվում են հուզականորեն անբավարարված իրավիճակում։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ասատուր Կախոյան

**Ասատուր Ստեփանի Կախոյան** (, կուսակցական ծածկանունը՝ **Բանվոր Խեչո**), հեղափոխական գործիչ, լրագրող։

## Կենսագրություն
Ասատուր Կախոյանը ծնվել է Հաղպատ գյուղում։ Կուսակցական ծածկանունը եղել է Բանվոր Խեչո։ Եղել է Կոմկուսի անդամ 1898 թվականից։ Վաղ շրջանից մտել է հեղափոխական շարժման մեջ, գործել Բաքվում, Թիֆլիսում, Բաթումում, Հայաստանում։ 1898 թվականին Թիֆլիսում կազմակերպված հայ բանվորների առաջին մարքսիստական խմբի անդամ էր։ 1900 թվականի սկզբներին Կախոյանի, Հ. Փիլոսյանի, Գ. Կոզիկյանի նախաձեռնությամբ լույս է տեսել «Բանվոր» ձեռագիր թերթը։

1907 թվականին Բորչալուի գավառից հայտնի բոլշևիկ հեղափոխական Միխա Ցխակայայի հետ ընտրվել է ՌՍԴԲՊ V համագումարի պատգամավոր։ Կոնսպիրացիոն նպատակներով պատվիրակները Լոնդոն են մեկնել փոքր խմբերով։ Ասատուր Կախոյանը համագումար է մեկնել և Թիֆլիս վերադարձել Իոսիֆ Ստալինի հետ։ Լոնդոնոնում Կախոյանը ծանոթացել և հանդիպումներ է ունեցել Վլադիմիր Լենինի հետ։ 

Աշխատակցել է «Բանվորի ձայնը», «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր» բոլշևիկյան թերթերին։ Եղել է ՌԱԳԲԿ V (Լոնդոնյան) համագումարի պատգամավոր (վճռական ձայնի իրավունքով)։ Մասնակցել է Անդրկովկասում բոլշևիկյան կազմակերպությունների ստեղծմանը, ռեակցիայից հետո, հեղափոխության վերելքի տարիներին՝ այդ կազմակերպությունների վերականգնմանը։

1920 թվականին եղել է Լոռի-Փամբակի Հեղկոմի նախագահ։ Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաղթանակից հետո ընտրվել է Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) Հեղկոմի անդամ։ 1923-1926 թվականներին եղել է Վրաստանի կաշեգործների արհմիության նախագահ, 1926 թվականին՝ Հայաստանի կաշվի տրեստի կառավարիչ, 1927 թվականին՝ կաշվի միավորման Անդրկովկասյան բաժանմունքի կառավարչի տեղակալ։

Բազմիցս ընտրվել է Անդրերկրկոմի, Հայաստանի և Վրաստանի Կենտգործկոմների անդամ։

## Մահ
Դարձել է ստալինյան բռնաճնշումների զոհ, անհիմն բռնադատվել է Երևանում և գնդակահարվել, 1955 թվականին (հետմահու) արդարացվել։

## Երկեր
* Կախոյան, Ասատուր Ստեփանի։ Հոդվածներ և հուշեր։ ՍՄԿՊ Կենտկոմին կից Մարքսիզմ-Լենինիզմի ինստիտուտ, Հայկական ֆիլիալ - ՀԿՊ կենտկոմին կից պարտիայի պատմության ինստիտուտ։ «Հայպետհրատ», Երևան, 282 էջ։
* Կախոյան Ասատուր։ Հիշողություններ (ընդհատակյա աշխատանքների շրջանից)։ 1892-1917։ Թիֆլիս։ տպ. «Զարյա Վոստոկա»ի, 1930։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հեղափոխական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Դելտա-ռիթմ

[thumb|[ԷՈՒԳ-ում գրանցված դելտա ռիթմեր|400px]]
[thumb|Դանդաղ քնի 3-րդ աստիճանում գտնվող հիվանդի [ԷՈՒԳ|500px]]
**Դելտա ռիթմը** (δ-ռիթմ) ունի 0,5-4 Հց հաճախականություն և 200-300 մկՎ տատանասահման։ Այն հաճախ գրանցվում է բնական խորը քնի և թմրադեղային քնի ժամանակ, որը վկայում է գլխուղեղի ակտիվության նվազման մասին։ Գրանցվում է նաև կեղևային այն հատվածներից, որոնք սահմանակցում են ուռուցքով ախտահարված շրջանին։ Դրվագներով գրանցվում է գլխուղեղի բոլոր շրջաններում։

## Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Էլեկտրաուղեղագրություն

**Էլեկտրաուղեղագրությունը (ԷՈԻԳ)** կամ **էլեկտրաէնցեֆալոգրամման** ( — սաթ,  — գ;խուղեղ և  — ձայնագրում բառերից) գլխուղեղում կատարվող բարդ էլեկտական պրոցեսների գրաֆիկական պատկերն է, որը գրանցվում է էլեկտրաուղեղագրի միջոցով։ Էլեկտրաուղեղագրի էլեկտրոդները տեղադրվում են գլխուղեղի մեջ կամ գանգի մակերեսին և գրանցում՝ նեյրոններում տեղի ունեցող էլեկտրական պրոցեսների ընդհանուր էլեկտրական գումարը։

## ԷՈՒԳ-ի բնութագիրը
thumb|160px|Հանս Բերգեր
Մարդու կենտրոնական նյարդային համակարգի էլեկտրաուղեղագրական հետազոտության մեթոդներից առավել տարածված են ուղեղի էլեկտրական պոտենցիալների տատանումների գրանցումը գանգի մակերեսից՝ էլեկտրաուղեղագրությունը (ԷՈՒԳ)։ 
thumb|ԷՈՒԳ-ի գրանցած տվյալների մեկ վայրկյանը|400px|right
Ենթադրվում է, որ ժամանակի յուրաքանչյուր պահին ԷՈՒԳ-ն արտացոլում է բջիջների գումարային էլեկտրական ակտիվությունը, հիմնականում, կեղևի նյարդաբջիջների հետսինապսային պոտենցիալները։ Դրանք գլխի ինտակտ մաշկից գրանցված պոտենցիալների մշտական տատանումներն են։ Հանս Բերգերը առաջին գիտնականն էր, որը ցույց տվեց մաշկի մակերեսից գլխուղեղի էլեկտրական ակտիվության գրանցման հնարավորությունը։ ԷՈՒԳ-ում արտացոլվում են միայն 10 միլիվայրկյանից մինչև 10 րոպե տևողությամբ ցածր հաճախականությամբ կենսաէլեկտրական գործընթացները։ ԷՈՒԳ-ն բարդ տատանողական գործընթաց է, որում կարելի է առանձնացնել որոշակի հաճախականությամբ ռիթմիկ տատանումներ։

## ԷՈՒԳ-ի ռիթմերը

## Գրականություն
* 
* Гусельников В. И. Электрофизиология головного мозга. М։ Высшая школа, 1976.

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Գլխուղեղի հետազոտման մեթոդներ
Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաուղեղագրություն
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ստեփան Ղորղանյան

**Ստեփան Ալեքսանդրի Ղորղանյան** (), հայ ռազմական և պետական հասարակական գործիչ Ղորղանյանների տոհմից, գեներալ-մայոր։

## Գործունեություն
1885-1888 թվականներին եղել է Սուրմալուի, 1888-1895 թվականներին՝ Նախիջևանի գավառապետի օգնական, 1895-1910 թվականներին՝ Նոր Բայազետի, 1910-1915 թվականներին՝ Քութայիսի գավառապետ, 1919-1920 թվականներին՝ Կարսի նահանգապետ։ Կարսի անկումից (1920 թվականի հոկտեմբերի 30) հետո բնակություն է հաստատել Թիֆլիսում։

Նոր Բայազետում անցկացրել է ջրանցք, բացել հիվանդանոցներ, եղել է Սևանա լճի նավագնացության կազմակերպիչներից, կառուցել է Բայազետից Վարդենիս 75-վերստանոց նոր ճանապարհ։

1886 թվականից «Մշակ» օրաթերթում հրապարակված «Գավառական նամակներ» և «Նյութեր հասարակական կյանքի ուսումնասիրության» (1896) հոդվածաշարում լիբերալ նարոդնիկության դիրքերից փորձել է վերլուծել Հայաստանի տնտեսական կացությունը (հատկապես 1870 թվականի գյուղացիական ռեֆորմը և դրա հետևանքները), դեմ արտահայտվել Ռուսաստանի ցարական կառավարությանը, սատարել «մանր արտադրողի շահերը»։

Անդրկովկասում 11-րդ Կարմիր բանակի ներխուժումից և խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո անցել է կենսաթոշակի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Եղիազարյան Ա.Մ., *Հայ լեգալ նարոդնիկ Ստեփան Ղորղանյան*, «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ», 1959, №8

Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Կատեգորիա:Ռուսահայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Սիմոն Ճուլարտյան

**Սիմոն Ճուլարտյան** (), հայ բանահավաք, բանասեր։ Մխիթարյան միաբանության անդամ։ Խմբագրել և հրապարակել է հայկական («Առածք ազգայինք», 1880) և տաճկական (թուրք. «Տաճկական առածք», 1882) առած-ասացվածքների ժողովածուները։ Հայկական առածների ժողովածուն ներկայացնում է Կոստանդնուպոլսի, Վանի, Ալաշկերտի, Կարնո, Ջուղայի, Երևանի, Թիֆլիսի, Ղրիմի, Տրանսիլվանիայի խոսվածքներով 4000 առած-ասացվածք, որոնք հեղինակի գրառումներն են, ինչպես նաև տպագիր այլ աղբյուրներից քաղած նյութեր (Անանիա վարդապետ, Միքայել Միանսարյանց, Խաչատուր Աբովյան, Խոջոյան)։ Ժողովածուն համառոտած 1888 թվականին ֆրանսերեն և անգլերեն է թարգմանել Գևորգ Պայանը։ Ճուլարտյանի տաճկական առածների ժողովածուն գերազանցապես հեղինակի գրառումներն են՝ տպագրված հայատառ թուրքերենով (շուրջ 4500 գրաոում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Իվան Կաիրով

**Իվան Անդրեյևիչ Կաիրով** (, ), խորհրդային մանկավարժ և կրթության բնագավառի գործիչ, Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, ՌՍՖՍՀ ՄԳԱ-ի անդամ (1944) և նախագահ (1946-1967), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1963), ԽՄԿԿ անդամ (1917), ՌԽՍՖՀ լուսավորության նախարար (1949-1956)։

Մասնակցել է մանկավարժական համալսարանների համար մանկավարժության դասագրքերի կազմմանը։ 3 անգամ պարգևատրվել է Լենինի անվան շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախարարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կալ

280px|մինի|Կալ
[thumb|250px|right|[Ալեքսեյ Վենեցիանով|Ա. Վենեցիանով, «Կալ», 1821]]
[thumb|250px|right|[Կլավդի Լեբեդև|Կ. Լեբեդև. «Կալ», 1894]]

**Կալ**, հացահատիկը դիզելու, կալսելու և մաքրելու տեղ։

Կալում, ծածկերի տակ, երբեմն տեղավորում էին խրձանոցը։ Կալի այն հատվածը, որտեղ ծեծում, մաքրում և տեսակավորում էին հատիկը, կոչվում էր կալատեղ։ Հացահատիկը կալսելու համար պատրաստվում էին նաև առանձին փայտե շինություններ։

Արվեստում կալը հանդիպում է Ա.Գ. Վենեցիանովի «Կալ» կտավում, Մ.Յու. Լերմոնտովի «Հայրենիք» ստեղծագործության մեջ և այլուր։ Ռուս գրող Լև Տոլստոյի «Խավարի իշխանություն» պիեսի վերջին՝ հինգերորդ գործողությունը կատարվում է կալում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կամֆորա

**Կամֆորա** կամ *կամֆարա, քափուր, քաֆուր* (ուշ ), տերպենների շարքի կետոն։ Բնորոշ հոտով, հեշտ ցնդող, անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 178-178, 5&nbsp;°C, եռմանը՝ 209, 1&nbsp;°C, խտությունը՝ 1000կգ/մ3։ Վատ է լուծվում ջրում, լավ՝ օրգանական լուծիչներում։ Տարածված է բնության մեջ, կազմում է փշատերև ծառերի, կամֆորայի ծառի եթերային յուղերի բաղադրիչ մասը։

Արտադրության մեջ ստանում են բևեկնայուղից կամ դրա հիմնական բաղադրամասից՝ պինենից։ Կիրառվում է ցելուլոիդի և կինոժապավենների արտադրության մեջ՝ որպես պլաստիֆիկատոր։

## Գրականություն
# Рудаков Г. А., Химия и технология камфоры, 2 изд., М., 1976
# *The Merck Index*, 7th edition, Merck & Co, Rahway, New Jersey, USA, 1960.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցիկլոալկաններ
Կատեգորիա:Կետոններ
Կամֆորա (դեղանյութ)

**Կամֆորա**, դեղանյութ, որը խթանում է արյան շրջանառությունը և շնչառությունը, ուժեղացնում սրտամկան նյութափոխանակության գործընթացները։ Սրտի թուլության, կոլապսի, վարակիչ հիվանդությունների, քնաբեր և թմրեցուցիչ դեղանյութերով թունավորումների դեպքում շնչառությունը գրգռելու համար կամֆորա յուղի ձևով ներարկում են մաշկի տակ կամ խմում ժելատինի պատիճներով։ Բրոմկամֆորան (փոշի, հաբ) նշանակում են կենտրոնական նյարդային համակարգի գրգռվածության, նևրասթենիայի և սրտի նևրոզների դեպքում։ Արտաքին գործածության պատրաստուկները՝ կամֆորայի յուղը, քսուքն ու սպիրտը, գործածում են բորբոքային գործընթացների ու ռևմատիզմի դեպքում, «Դենտա» կաթիլները (ատամի կաթիլներ)՝ որպես ցավերը հանգստացնող, մասամբ՝ հականեխիչ միջոց։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Աղախինը Մանհեթթենում

**Աղախինը Մանհեթթենում** (), իսպանալեզու հեռուստասերիալ, հիմնված է 2002 թ. «Columbia Pictures» կինոընկերության կողմից նկարահանված «Տիկին աղախինը» ֆիլմի վրա։

## Սերիալի պատմությունը
Աղախինը Մանհեթթենում հեռուստասերիալ նկարահանված Նյու Յորքում 2011 թվականին։
Նովելի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականի նոյեմբերի 29-ին Տելեմունդո հեռուստաընկերության եթերում։ Սերիալը սկսվել է Իմ սիրտը պնդում է Լոլա Վոլքանին սերիալից հետո։ Սերիալը ավարտվել է 2012 թվականի հուլիսի 9-ին, իր տեղը զիջելով Վարդագույն Ադամանդը հեռուստասերիալին։

## Սցենար
Աղախինը Մանհեթթենում սերիալը պատմում է երիտասարդ Մարիսա Լուխանի մասին մասին, որը հյուրանոցի աղախին է Մանհեթթենում։ Մանհեթթենի հյուրանոցում պատահաբար հանդիպում է Հարուստ նախագահի թեկնածուի որդի Քրիստոբալ Պարկերին Էուխենիո Սիլեր։ Եվ այստեղից էլ սկսվում է հեքիաթային սիրո պատմությունը։

## Դերասանական կազմ
** Գլխավոր Դերերում**

## Մրցանակներ
*Աղախինը Մանհեթթենում*  նոմինացված է Տարվա հեռուստանովել Տիտղոսում, Լավագույն Դերասան Դերասանուհի տիտղոսում, Լավագույն վատ դերը տիտղոսում, լավագույն պահանջված դերասանը տիտղոսում, լավագույն զույգը տիտղոսում, Լավագույն վատ LOOK-ը տիտղոսում, և լավագույն ՍաունդԹրեք տիտղոսում։ Հաղթանակ է տարվել Լավագույն պահանջված դերասանուհին և Լավագույն փոքրիկ դերը տիտղոսում։

**[[Premios tu mundo (2012)|Պրեմիոս տու մունդո 2012]]**

## Համաշխարհային ցուցադրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Իսպաներեն հեռուստասերիալներ
Կամֆորա (այլ կիրառումներ)

**Կամֆորա** կարող է վերաբերել՝

* Կամֆորա - տերպենների շարքի կետոն։
* Կամֆորա - դեղանյութ, որը խթանում է արյան շրջանառությունը և շնչառությունը։