Անկախության օր (Ֆիլիպիններ)

**Անկախության օր** (*Araw ng Kalayaan*), Ֆիլիպինների պետական տոն, որը նշվում է ամեն տարի հունիսի 12-ին։  Նվիրված Իսպանիայից անկախության հռչակագրեր1898 թվականին։ 1962 թվականից այն Ֆիլիպինների ազգային տոնն է։

Ֆիլիպինները գտնվում էին իսպանական, այնուհետև ամերիկյան գաղութային կառավարման ներքո գրեթե չորս դար` 1565-1946 թվականներին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ երկիրը լիակատար ինքնիշխանություն ձեռք բերեց միայն 1946 թվականի հուլիսի 4-ին, 1962 թվականին նախագահ Դիոսդադո Մակապագալը տոնը տեղափոխեց հուլիսի 4-ից հունիսի 12-ը՝ ընդգծելու դրա խորհրդանշական իմաստը։

## Պատմություն
thumb|1898 թվականի հունիսի 12-ին Անկախության հռչակման պատկերները 1998 թվականին Ֆիլիպինների անկախության հարյուրամյակի առթիվ թողարկված 100 000 պեսո անվանական արժեքով Հուշադրամի դարձերեսին
thumb|right|220px|Անկախության հռչակագիր
Տոնի առաջին հիշատակումը կապված է Անդրես Բոնիֆասիոյի հետ, ով Էմիլիո Ջացինտոյի, Ռեստիտուտո Գավիերի, Գիլերմո Մանանգկայայի, Աուրելիո Տոլենտինոյի, Ֆաուստինո Մանալակի, Պեդրո Սաբալայի և այլոց հետ գնաց Ռոդրիգեսի Պամիտինան քարանձավ`  Կատիպունան կազմակերպությունում նոր անդամներ ընդունելու համար:Բոնիֆասիոն քարանձավի պատերին գրել է «Կեցցե Ֆիլիպինների անկախությունը» (), իր գաղտնի հասարակության նպատակը արտահայտելու համար: Բոնիֆասիոն նաև ղեկավարում էր Ֆիլիպինյան հեղափոխության սկզբնական փուլը։ Կատիպունանի անդամները՝ Անդրես Բոնիֆասիոյի գլխավորությամբ, պատռեցին իրենց հարկային վկայագրերը (cédulas personales)՝ բողոքելով իսպանական նվաճման դեմ:

1896 թվականին Ֆիլիպինյան հեղափոխությունը տարածվեց ամբողջ երկրում, իսկ 1897 թվականի դեկտեմբերին, երբ ստորագրվեց Բիակ-նա-Բատո դաշնագիրը՝ իսպանական գաղութային կառավարության և ռեվոլ սիոնների միջև կնքված համաձայնագիրը, զինադադար է հաստատվել։ Համաձայնագրի դրույթների համաձայն՝ Էմիլիո Ագինալդոն և այլ հեղափոխական առաջնորդներ աքսորվել են Հոնկոնգ։

Իսպանա-ամերիկյան պատերազմի սկզբում կոմոդոր Ջորջ Դյուին Հոնկոնգից նավարկեց Մանիլա ծովածոց՝ գլխավորելով ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ասիական Էսկադրիլիան։ 1898 թվականի մայիսի 1-ին Դյուին հաղթեց իսպանացիներին Կավիտայի ճակատամարտում՝ փաստորեն հաստատելով ԱՄՆ-ի վերահսկողությունը իսպանական գաղութային կառավարության վրա։ Հետագայում, նույն ամսվա ընթացքում, ամերիկյան նավատորմը Ագուինալդոյին հետ բերեց Ֆիլիպիններ։ 1898 թվականի մայիսի 19-ին Ագուինալդոն ժամանեց Կավիտա՝ միավորելով հեղափոխական ուժերը։ Այդ տարվա հունիսին Ագինալդոն կարծում էր, որ անկախության հռչակումը մարդկանց ոգեշնչելու է պայքարել իսպանացիների դեմ և միևնույն ժամանակ կխրախուսի այլ երկրներին ճանաչել Ֆիլիպինների անկախությունը:

1898 թվականի հունիսի 5-ին Ագուինալդոն հրամանագիր է ստորագրել 1898 թվականի հունիսի 12-ը Անկախության օր հռչակելու մասին։ Ագուինալդոյի գլխավորությամբ այս միջոցառումը տեղի է ունեցել Ագուինալդոյի տանը, որը գտնվում է Կավիտայում, որը նախկինում հայտնի էր որպես Կավիտե էլ Վիեխո (իսպ.՝ Cavite El Viejo)։ Ֆիլիպինների անկախության հռչակագիրը հանդիսավոր կերպով ընթերցեց դրա հեղինակ Ամբրոսիո Ռիանսարես Բաուտիստան՝ ագինալդոյի հատուկ պատվիրակ և ռազմական խորհրդական։  21 էջանոց հռչակագիրը ստորագրել են Ագինալդոյի կողմից նշանակված 98 ֆիլիպինցիներ և հրետանու պաշտոնաթող ամերիկացի սպա, գնդապետ Լ. Մ. Ջոնսոնը։ Դրոշն առաջին անգամ պաշտոնապես տարածվել է տեղական ժամանակով ժամը 16:30-ին, Մինչդեռ San Francisco de Malabon խումբը կատարել Է Ֆիլիպինների հիմնը։
thumb|left|175px|Հուշատախտակ՝ նվիրված Ֆիլիպինների անկախության հռչակմանը
Հռչակագիրն առաջին անգամ վավերացվել է 1898 թվականի օգոստոսի 1-ին հեղափոխական բանակի վերահսկողության տակ գտնվող 16 նահանգների հարյուր իննսուն քաղաքապետերի կողմից։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 29-ին այն կրկին վավերացվեց Մալոլոսի կոնգրեսի կողմից։

Ֆիլիպիններին չի հաջողվել հասնել իր անկախության միջազգային ճանաչմանը, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ից և Իսպանիայից։ Ավելի ուշ Իսպանիայի կառավարությունը 1898 թվականի Փարիզի պայմանագրի պայմաններով Ֆիլիպինյան արշիպելագը զիջեց ԱՄՆ-ին։ Ֆիլիպինների նոր ձևավորվող հեղափոխական կառավարությունը չճանաչեց պայմանագիրը, որի արդյունքում սկսվեց ֆիլիպինա-ամերիկյան պատերազմը։

thumb|Անկախության օրվա տոնակատարության շրջանակներում քաղաքացիական և ռազմական շքերթներ (2023)
1946 թվականի հուլիսի 4-ին ԱՄՆ-ը ստորագրեց Մանիլայի պայմանագիրը, որով Ֆիլիպիններին անկախություն շնորհվեց։ Ամսաթիվը ընտրվել է Միացյալ Նահանգների կողմից այն պատճառով, որ այն համընկնում էր Միացյալ Նահանգների Անկախության օրվա հետ, Ֆիլիպիններում այս օրը նշվում էր որպես Անկախության օր մինչև 1962 թվականը: 1962 թվականի մայիսի 12-ին Նախագահ Դիոսդադո Մակապագալը ստորագրեց թիվ 28 նախագահական հրամանագիրը, որով հունիսի 12-ը հատուկ պետական տոն է Ֆիլիպինների ողջ տարածքում «... Ի նշանավորումն մեր ժողովրդի ազատության և անկախության բնական և անքակտելի իրավունքի մասին հռչակագրի»։ 1964 թվականի օգոստոսի 4-ին, հանրապետության թիվ 4166 օրենքի համաձայն, հուլիսի 4-ի տոնը վերանվանվել է «Ֆիլիպինների Հանրապետության օր», հունիսի 12-ը հռչակվել Է Ֆիլիպինների Անկախության օր, իսկ երկրի քաղաքացիներին փաստաթուղթը կոչ է արել այն նշել պատշաճ արարողություններով։

## Դրոշի օր
Մինչև 1964 թվականը Ֆիլիպիններում հունիսի 12-ը նշվում էր որպես դրոշի օր։ 1965 թվականին նախագահ Դիոսդադո Մակապագալը հրապարակեց № 374 հռչակագիրը, որով պետական դրոշի օրը տեղափոխվեց մայիսի 28 (ի պատիվ այն ամսաթվի, երբ Ֆիլիպինների դրոշն առաջին անգամ օգտագործվեց ալապանի համար մղվող ճակատամարտում)։ 1994-ի մայիսին նախագահ Ֆիդել Ռամոսը հրապարակեց թիվ 179 գործադիր հրամանագիրը, որը նախատեսում էր տոնակատարության ժամանակահատվածի ավելացում, որը կշարունակվի մայիսի 28-ից մինչև Ֆիլիպինների անկախության օրը, որը նշվում է հունիսի 12-ին: Նաև պետական գործակալություններին, պետական գերատեսչություններին, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, մասնավոր ձեռնարկություններին և այլն: Այս ընթացքում հանձնարարվել է հանդիսավոր կերպով տեղադրել պետական դրոշը հասարակական շենքերի և պետական հաստատությունների նշանավոր վայրերում։ Կրթության նախարարությանը հանձնարարվել է մասնավոր հատվածի, հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքացիական խմբերի հետ համատեղ նպաստել պետական դրոշի լայն տեղադրմանը հրապարակներում և, հնարավորության դեպքում, մասնավոր շենքերում և տներում՝ Ի պատիվ ազգային անկախության տոնակատարության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիլիպինների պատմություն