open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիկտորիա դե լաս Տունաս

150px|մինի|աջից|Վիկտորիա դե լաս Տուանսը քարտեզի վրա

**Վիկտորիա դե լաս Տունաս**, քաղաք Կուբայում, Օրիենտե նահանգում։ Երկաթուղով կապվում է Կամագուեյ, Սանտյագո և Պուերտո Մանատի քաղաքներին։ Գյուղատնտեսական շրջանի առևտրական կենտրոն է։ Կա սննդի արդյունաբերություն։

Կատեգորիա:Կուբայի քաղաքներ
Վիճակի երգեր

**Վիճակի երգեր**, ջանգյուլումներ, հայ ժողովրդական խաղիկների ծիսական տեսակ՝ բաղկացած քառատող, եռատող, երկտող տներից՝ հատուկ իմաստ ունեցող որոշակի կրկնակների հետ հարակցված։ Երգվել են համբարձման (տես Համբարձում) կամ ծաղկամոր տոնին, դեռատի աղջիկների և երիտասարդ կանանց կողմից, վիճակահանության ժամանակ (տես Վիճակ)։ Ծեսը կատարվել է բնության գրկում, ծաղիկներով, դալար ճյուղերով ու տերեւներով ծածկված աղբյուրի կամ առվի մոտ։ Բախտագուշակման խորհրդավոր արարողությունը կապված է եղել բնության զարթոնքի, պտղաբերման, ջրի և բույսերի պաշտամունքի հետ։ Վիճակի երգերն ունեցել են մեծ մասամբ սիրային բովանդակություն, կանխորոշել են ամուսնության և երջանկության հնարավոր տարբերակները և հիշատակել սոցիալական ու բարոյական կարգի այն երևույթները, որ կարող էին առնչվել տվյալ անձի հետ։ Վիճակի երգեր բանաձևված կայուն կրկնակներից հայտնի են․ I ու III տողից հետո՝ «Ջան գյուլում, ջան, ջան», II ու IV տողից հետո՝ «Ջան ծաղիկ, ջան, ջան», և երգի յուրաքանչյուր տնից հետո՝«Հարս, հան վիճակդ ի բարին, Աստված իր սրտի մուրազ կատարի» կրկնակները։ Վիճակահանությունը երգառատ ծես է։ Բացի բուն «բախտագուշակ» քառյակներից, որոնք արտասանվում, բայց ավելի հաճախ մեներգվում են խմբական կրկներգով, այդ ծեսը, հարսանեկանի նման, ընդգրկել է նաև իր առանձին դրվագներին մասնավորեցված հատուկ երգային հատվածներ ու պարերգեր։ Սրանցից են՝ աղջիկների նախատոնական գիշերվա «հսկումի» երգը (հսկում են, որպեսզի տղաները բաց երկնքի տակ թաքցված ջրամանը չգողանան),
Ը՛ սկլա, ըսկլա՛, պատին տամ,
Հավկուրը շուռ տամ,
Վախենամ քնեմ, քունս տանի,
Չիքիաս տանել տամ․․․
որը, կանացի հանդերձանքի տարրերի հաջորդական թվարկումով, տարբերակվելով կրկնվում է պարի ուղեկցությամբ (տես Կոմիտասի «Վիճակի երգեր» շարում 1-ին՝ «Երկնքի աստղերը» խմբերգը, Երկ․ ժող․, հ․ 3,  1969 թ.), վիճակահանության առավոտվա, բուն ծեսի հանդիսավոր ու երկարատև նախերգանքը՝ փոխ առ փոխ հնչող երգերով ու ընդհանուր խմբական պարերով (նույն շարում՝ «Հե՜յ, գյուլ եմ»), խմբական հաստատուն ռեֆրենը, որ հնչում է ամեն մի առանձին վիճակը հանելուց հետո (նույն շարում՝ «Ծաղիկ ունեմ նարնջի», Երևանի տարբերակ, ըստ Կոմիտասի՝ կրկնակը «Ջա՜ն, ծաղիկ, ջա՜ն, վիճակ․․․») են։ Ընդհանուր առմամբ ծեսի «երաժշտական ձևավորումը», բաղկացած տարբեր բնույթի ու տրամադրության երգերի համադրման և հակադրական հաջորդումներից, ներկայացրել է մի ծավալուն ու բազմերանգ ժողովրդաերաժշտական պատկեր։ Երգերի մեղեդիներում անդրադարձվել են տվյալ վայրերի ժողովրդական երաժշտության ոճից բխող ելևէջային ու կառուցվածքային (կամ՝ երաժշտա-բարբառային) հատկանիշներ, այստեղից էլ՝ Վիճակի երգեր մեղեդիական բազմազան տարբերակների առկայությունը։

Կատեգորիա:Երգեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Նեոգաղութատիրություն

**Նեոգաղութատիրություն**, զարգացող սուվերեն երկրներին իմպերիալիստական պետությունների կողմից պարտադրվող անհավասար տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների համակարգ, որի նպատակն է պահպանել այդ երկրների ժողովուրդների իմպերիալիստական շահագործումն ու կախյալ վիճակը։ Զարգացող երկրներում նեոգաղութատիրության նյութական հիմքը՝ օտարերկրյա ընկերությունների (կամ դրանց մասնաճյուղերի), բանկերի մոնոպոլիստական կապիտալն է։ Իմպերիալիստական երկրները նեոգաղութատիրական նպատակներով օգտագործում են նախկին գաղութների և կիսագաղութների տնտեսական և գիտատեխնիկական հետամնացությունը։ Նեոգաղութատիրության գաղափարական հիմքը՝ նեոգաղութատիրական տարբեր տեսություններն են («կապիտալիզմի տրանսֆորմացիայի», «շահերի ներդաշնակության», «խառը էկոնոմիկայի», «փոխադարձ կախման» և այլն)։ Նեոգաղութատիրությունը առաջացել է իմպերիալիզմի գաղութային սիստեմի քայքայման, սոցիալիզմի համաշխարհային սիստեմի ստեղծման և զարգացման հետևանքով՝ ուղղակի գաղութային կախման լիակատար վերացման պայմաններում։ Ժամանակակից կապիտալիզմը, հարմարվելով աշխարհում ստեղծված նոր իրավիճակին, դիմում է ազատագրված երկրների ստրկացման նոր եղանակների։ Նեոգաղութատիրությունը դրսևորվում է տարբեր կերպ, օտարերկրյա մոնոպոլիստական կապիտալի ներթափանցումը երիտասարդ սուվերեն պետություններ, «օգնություն» վարկերի և դրամական հատկացումների ձևով (որով նրանք փաստորեն վերահսկողություն են հաստատում այդ երկրների տնտեսական զարգացման վրա), նրանց ընդգրկումը իրենց ենթակա տնտեսական, քաղաքական և ռազմական խմբավորումների մեջ, անհավասար պայմանագրերի պարտադրում, միջամտություն ներքին գործերին, հետադիմական հեղաշրջումներ ու խամաճիկ վարչակարգերի հաստատում, ազգամիջյան ու ցեղամիջյան բախումների հրահրում և այլն։ Նեոգաղութատիրությունը օգտագործում է նաև գաղութատիրության «ավանդական» եղանակները՝ ռազմական ճնշում, բացահայտ ռազմական միջամտություն և այլն։ Երբեմնի գաղութներն ու կիսագաղութները որպես զարգացած կապիտալիստական երկրների էկոնոմիկայի գյուղատնտեսական-հումքային կցորդ պահելու նախկին ձգտմանը զուգընթաց, ուժեղանում է զարգացող երկրները համաշխարհային կապիտալիստական տնտեսության «արտադրական կցորդը» դարձնելու նոր միտումը։ Իմպերիալիստական մոնոպոլիաները աշխատում են իրենց մոտ նվազ շահութաբեր, շրջակա միջավայրը աղտոտող արտադրությունները փոխադրել Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի երկրներ։ Օգտագործելով զարգացող երկրների էժան բանվորական ուժը՝ մոնոպոլիստական կապիտալը փորձում է այդ երկրներում ստեղծել արտադրության ամբողջ ցիկլեր, որոնք առավել բարձր շահույթներ են ապահովում, քան զարգացած կապիտալիստական երկրներում։ Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի երկրների առաջադեմ ուժերը պայքարում են նեոգաղութատիրության բոլոր դրսևորումների, նախ և առաջ, մոնոպոլիստական կապիտալի ներթափանցման ու ճնշման դեմ։

## Տես նաև
* Գաղութացում

Կատեգորիա:Գաղութատիրություն
Կատեգորիա:Քաղաքական համակարգեր
Շատրվան

350px|մինի|Շատրվան Հռոմում

**Շատրվան**, ճարտարապետության մեջ՝ կառույց, որը ավազանի համալիրում հիմք է ցայտող կամ հոսող ջրի շիթերի համակարգերի համար։ Ջրի շիթի զուգակցումը ճարտարապետական, քանդակագործական տարրերի և կանաչապատման հետ լայնորեն օգտագործվել է պարտեզա-պուրակային արվեստում և քաղաքային անսամբլներում։ Շատրվաններ կառուցվել են անտիկ, միջնադարյան, արևմտաեվրոպական քաղաքներում, Արևելքի երկրներում։ Շատրվանի համալիրներ կան Ֆրանսիայում (Վերսալ), Իտալիայում (Հռոմ, Ֆլորենցիա), Ռուսաստանում (Պետերգոֆ)։ Հին և միջնադարյան Հայաստանում արքունական և իշխանական պալատներին կից կառուցվել են ջրավազաններ՝ շատրվաններով, որոնց մասին պահպանվել են միայն գրավոր տեղեկություններ։ Շատրվաններ կային նաև Հայաստանի օտար կառավարիչների պալատներում։ Խորհրդային շրջանում շատրվանի կառուցումն ընդունել է քաղաքաշինությանը համապատասխան ընթացք։

## Շատրվաններ Հայաստանում
Առաջին շատրվաններից է Ստեփան Շահումյանի արձանի համալիրում կառուցվածը (1930, ճարտարապետ Իվան Ժոլտովսկի)։ Ետպատերազմյան տարիներին շատրվաններ կառուցվել են Երևանի Լենինի (1955, ճարտարապետ Էդուարդ Սարապյան) և Սպանդարյանի անվան (1957-1958, ճարտարապետ Ա․ Մինասյան) հրապարակներում, Շահումյանի անվան պուրակում՝ նվիրված Երևանի 2750-ամյակին (1968, ճարտարապետ Լիպարիտ Սադոյան), 26 կոմիսարների անվան (1972, ճարտարապետ Գ․ Մուշեղյան) և օղակաձև (1976-1978, ճարտարապետ Ֆենիքս Դարբինյան, ինժեներ Ա․ Կաժոյան) զբոսայգիներում, գլխավոր պողոտայում (1979, ճարտարապետ Արմեն Զարյան), Նորքի զանգվածում (1981, նկարիչ Վլադիմիր Աթանյան, ճարտարապետ Էդուարդ Սաֆարյան), Վանաձորի (1965, ճարտարապետ Շ․ Սահակյան), Գյումրու(1968, ճարտարապետ Լ․ Սադոյան, Գուրգեն Մուշեղյան) քաղխորհուրդների և Էջմիածնի կենտրոնական (1976, ճարտարապետ Գարրի Ռաշիդյան) հրապարակներում։

Fountains, Yerevan 11.JPG|Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2750-ամյակի շատրվաններ
Fountains, Yerevan 12.JPG|Ստեփան Շահումյանի հուշարձանի համալիրի շատրվաններ


Կատեգորիա:Շատրվաններ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Շահպրակ

**Շահպրակ** (), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորների) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունն ուղիղ է, բարձրություն՝ 15-80 սմ։ Տերևները պարզ են, հերթադիր, նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ բազմերանգ և բուրավետ, պարզ կամ լիաթերթ, տարբեր գունավորմամբ, ողկույզներով։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղը պատիճ է։

## Տարածվածություն
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ շահպրակ հոտավետ (*M.odoratissima*)։
Հանդիպում է Կոտայքի, Վայոց ձորի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է կավոտ և քարքարոտ լանջերին։ Մշակության մեջ տարածված է շահպրակ ալեհերը (*M. incana*)։

Հայտնի է շահպրակի 50 տեսակ՝ տարածված Միջերկրածովյան երկրներում, Առաջավոր և Միջին Ասիայում, Ավստրալիայում, տարածված է Հայաստանի բնական բուսահանդակներում։ Գեղազարդիչ է։

Ծաղիկները մեղուների կողմից օգտագործվում են որպես նեկտարի հավաքման աղբյուր։

## Տեսակներ
Դասը ընդգրկում է 22 տեսակ՝

## Պատկերասրահ

Matthiola tricuspidata2.jpg
Ponta de São Lourenço (north) - May 2007.jpg
Matthiola longipetala.jpg
2006-11-16Matthiola06-03.jpg
P1070367.jpg
Matthiola incana0.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Gardening for the Million by Alfred Pink
* Левкой — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 8 октября 2009)
* Левкой // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (Проверено 16 июня 2009)

## Արտաքին հղումներ
* ''Левкой'' в Биологическом энциклопедическом словаре
* ''Левкой'' в Энциклопедии декоративных садовых растений

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Շանսի

**Շանսի** (), նահանգ Չինաստանում, Հուանհե գետի միջին հոսանքի ավազանում։ Տարածությունը 150 հզ․ կմ² է, բն․՝ 36 միլիոն (2014), վարչական կենտրոնը՝ Թայյուան։ Շանսիի տարածքը զբաղեցնում են Լյոսային սարավանդի արևելյան մասը և Տայհանշան լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերը։ Կլիման բարեխառն է, մուսսոնային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հյուսիսում -16&nbsp;°C է, հվ-ում՝ —2&nbsp;°C, հուլիսինը՝ համապատասխանաբար 20&nbsp;°C և 25&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումները 400-500 մմ են։ Բուսականությունը արևմուտքում և հյուսիսում կիսաանապատային է, արևելքումում՝ անտառային։ Զարգացած են քարածխի արդյունահանությունը, մեքենաշինական, քիմիական, տեքստիլ, սննդի, շինանյութերի արդյունաբերությունը, մետալուրգիան, արհեստները։ Արդյունաբերության հիմնական կենտրոններն են՝ Տայյուանը, Դատունը, Ցանցյուանը։ Շանսիի տարածքը հնագույն հողագործական շրջան է։ Ցանքատարածությունների ավելի քան կեսը զբաղեցնում են հացահատիկային կուլտուրաներ (ցորեն, չումիզա, չինական կորեկ, եգիպտացորեն, վարսակ)։ Մշակում են նաև բամբակենի, վուշ, քնջութ, գետնանուշ, շաքարի ճակնդեղ։ Կենտրոնական և հարավային շրջաններում տարեկան ստանում են գյուղատնտեսական 2 բերք։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Շամախիի աստղադիտարան

**Շամախիի աստղադիտարան** (), Ադրբեջանի ԳԱԱ գիտահետազոտական ինստիտուտ։ Հիմնադրվել է 1960 թ.։ Գտնվում է Պիրկուլի լեռան հարավ-արևելյան սարահարթում՝ Շամախի քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1435 մ բարձրության վրա։ Գիտական հիմնական ուղղություններն են Արեգակի, աստղերի և միգամածությունների ֆիզիկա, ռադիոաստղագիտություն, երկնային մեխանիկա, մոլորակային աստղագիտություն։ Դիտողական գլխավոր գործիքներն են՝ 2 մ տրամագծով հայելիով աստղադիտակը, արեգակնային հորիզոնական դիտակը, գունոլորտալուսոլորտային արեգակնային դիտակը։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ադրբեջանում
ա
Իվան Շահումյան

**Իվան Կոստանդինի Շահումյան** (), խորհրդային հայազգի զինվորական, փոխգնդապետ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (հոկտեմբերի 30, 1943)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Պառավաթումբ գյուղում (այժմ՝ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում)։ 1941 թ. ավարտել է Մոսկվայի Կ․ Ա․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ 1941 թ. սեպտեմբերից՝ Ելնյայի, ապա՝ Վոլոկոլամսկի համար մղված մարտերում Մոսկվայի աշխարհազորային դիվիզիայի շարքերում մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացել է 69-րդ հրաձգային դիվիզիայի 120-րդ գնդի կազմում, որպես քիմպաշտպանության ջոկի հրամանատար, 1943 թ. հոկտեմբերի 15-ին Գոմելի մարզի Լոևի շրջանում Դնեպրը գետանցելու, աջ ափին ծխաքողարկում ստեղծելու և գնդի առաջխաղացումն ապահովելու համար։ Աչքի է ընկել նաև Ռումինիայի գրավման և Ֆաշիստական Գերմանիայի ջախջախման մարտերում։

Պատերազմից հետո զորացրվել է, աշխատանքի անցել Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Սուրեն Շահումյան

**Սուրեն Ստեփանի Շահումյան ** (), խորհրդային ռազմական գործիչ, Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Բոլշևիկ հեղափոխական Ստեփան Շահումյանի ավագ որդին։

## Կենսագրություն
Սովորել է Աստրախանի և Բաքվի գիմնազիաներում։ Ավարտել է Մոսկվայի ռազմական ակադեմիան և ՌԿ(բ)կ Կենտկոմի մարքսիզմի դասընթացները։ 1917 թվականից կատարել է կուսակցության Բաքվի կոմիտեի առաջադրանքները, ընդգրկվել մարտական դրուժինայի շարքերը և ակտիվ մասնակցություն ունեցել մարտական գործողություններին։

1918 թվականին կարմիր գվարդիականների շարքերում կռվել է թուրք-մուսավաթականների դեմ։ Բաքվի կոմունայի պարտությունից հետո ձերբակալվել է 26 կոմիսարների հետ և տարվել Կրասնովոդսկ։ Բանտից երաշխավորությամբ ազատվելուց հետո, 1919 թվականին, վերադարձել է Բաքու և շարունակել բոլշևիկյան գործունեությունը։ Վերստին ձերբակալվել և բանտարկվել է, ապա՝ արտաքսվել Բաքվից։ 1919 թվականի վերջից Վրաստանում կատարել է կուսակցության ընդհատակյա երկրկոմի առաջադրանքները, որոնց համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Ռազմական ակադեմիան ավարտելուց հետո աշխատել է դիվիզիայի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ, հրամանատարի տեղակալ։

1927 թվականին եղել է Օրյոլի զրահատանկային դպրոցի, ապա՝ բելառուսական օկրուգի, իսկ 1932 թվականին՝ Լենինգրադի զինվորական օկրուգի զրահատանկային զորքերի պետը։ Շահումյանը մեծ աշխատանք է կատարել կարմիր բանակի զրահատանկային զորքերի կազմակերպման ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Նարկոտիկ բույսեր

250px|մինի|Գուշակների եղեդփակ, Salvia divinorum
**Նարկոտիկ բույսեր** (), բույսեր, որոնք պարունակում են կենտրոնական նյարդային համակարգը գրգռող կամ ընկճող նյութեր։ Մեծ մասամբ բարձրակարգ են, ստորակարգ են միայն որոշ սնկեր։

## Բույսերի օրինակներ
Նարկոտիկ բույսերից են քնաբեր խաշխաշը, ծխախոտը, հնդկական կանեփը, ելաբույսը, մահամորմը,բանգին, թեյը, սրճենին և այլն։ Նարկոտիկ բույսերի ազդող նյութը գլխավորապես ալկալոիդներն են։ Մեկ բույսը կարող է պարունակել մի քանի ալկալոիդ (օրինակ, քնաբեր խաշխաշի ափիոնը բաղադրում է 25 տարբեր ալկալոիդ՝ մորֆին, նարկոտին, պապավերին, կողեին և այլն), որոնք մեծ մասամբ գտնվում են օրգանական թթուների աղերի ձևով և ունեն ֆիզիոլոգիական մեծ ակտիվություն։ Դրանով է պայմանավորված Նարկոտիկ բույսեր-ի ուժեղ ներ գործությունը օրգանիզմի վրա։

## Կիրառումը
Շատ նարկոտիկ բույսեր արժեքավոր դեղաբույսեր են և կիրառվում են նյարդային համակարգի, ներքին օրգանների ու այլ հիվանդությունների բուժման համար)։ Բազմաթիվ նարկոտիկ բույսեր խիստ թունավոր են, և դրանցից ստացված պատրաստուկները հաճախակի օգտագործելիս առաջանում է թմրամոլություն։ Շատ ժողովուրդներ նարկոտիկ բույսերն օգտագործում են ծխելու, ծամելու համար։ Որպես ըմպելիք տարածված են թեյը, սուրճը, կակաոն։ Ծխախոտից ստացվող նիկոտինը, ելաբույսից՝ անաբազինն օգտագործում են որպես միջատասպան։ Մախորկայից ստացվում է կիտրոնաթթու։

## Տարածված շրջաններ
Նարկոտիկ բույսերը տարածված են Հարավային Ամերիկայի արևադարձային շրջաններում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Կենտրոնական Ասիայում։ ԽՍՀՄ-ում նարկոտիկ բույսերից մշակվում էր մահամորմը, թեյը, ծխախոտը։ ՀԽՍՀ-ում աճում են սովորական արջընկույզը, մշակվում է ծխախոտ։

## Տես նաև
* Նարկոտիկ դեղանյութեր
* Թմրամոլություն

Կատեգորիա:Բույսեր
Կատեգորիա:Հոգեմետ դեղեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Վահրամ Շահումյան

**Վահրամ Հարությունի Շահումյան** (), հիդրոտեխնիկայի և ոռոգման բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1949)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ջրային տնտեսության ինստիտուտը։ 1931 թվականից աշխատել է Հիդրոտեխնիկայի և մելիորացիայի համամիութենական ԳՀԻ-ում (Մոսկվա)։ Մասնակցել է Ուզբեկական ԽՍՀ-ի, Ամուդարյա գետի ստորին հոսանքի և Սարդարապատի դաշտի ոռոգման համակարգերի, Արաքս գետի պոմպակայանների, Ռուբլևյան պատվարի (Մոսկվա գետի վրա) շինարարությանը։ Մշակել է Միջին Ասիայի, Անդրկովկասի, ՀԽՍՀ-ի, ՌԽՖՍՀ-ի ոռոգման համակարգերի շահագործումը բարելավելու միջոցառումներ, անպատվար ջրընդունիչի հանգույցի կոնստրուկցիան։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հիդրոէներգետիկներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սերգեյ Սարխոշև

**Սերգեյ Աբրահամի Սարխոշև** (), ասորի զինվորական, Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 22, 1944), լեյտենանտ։

1941 թվականի մայիսին զորակոչվել է կարմիր բանակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում մասնակցել Տագանրոգ, Դոնի Ռոստով քաղաքների համար մարտերին, Կովկասի պաշտանությանը։ Հերոսի կոչման է արժանացել Դնեպրի գետանցման ժամանակ (1943 թ. սեպտեմբեր) ցուցաբերած արիության համար։ 1944-1945 թթ., որպես սակրավորների դասակի հրամանատար, մասնակցել է հակառակորդի Կորսուն-Շևչենկովսկիի խմբավորման ջախջախմանը, Լեհաստանի ազատագրմանը, Օդերի գետանցմանը, Բեռլինի գրավմանը։ 1945 թ. զորացրվել է։ Պարգևատրվել է Լենինի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Արզնի գյուղում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Շաղգամ

մինի
**Շաղգամ** (), կաղամբազգիների ընտանիքին է դասվում, կաղամբի ցեղի երկամյա բանջարային բույս։ Առաջին տարում ձևավորվում են վարդակը և արմատապտուղը, երկրորդում՝ ցողունը, ծաղիկները և սերմերը։ Ծաղկաբույլը վահան է, Շաղգամի սորտեր․ /․ Պետրովսկայա-1, 2․ Միլանսկայա սպիտակ կարմրագլուխ, 3․ Մայսկայա դեղին կանաչագլուխ պտուղը՝ երկփեղկանի պատիճ, սերմերը մանր են, կլոր, մուգ գորշ գույնի,1000 սերմի զանգվածը՝ 1-3 գ։ Տերևները՝ թույլ կտրտված եզրերով, թավոտ։ Սերմնաբույսի բարձրությունը՝ 50—150 սմ։

մինի|ձախից
Արմատապտուղը պարունակում է 8,5—16,9% չոր նյութեր (կեսը՝ շաքարներ), С (22— 73 մգ%), Bi, B2 վիտամիններ, կարոտին, հանքային աղեր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, մանանեխի յուղ, վերջինս պայմանավորում է Շաղգամի յուրահատուկ հոտն ու համը։ Արմատապտղի միսը հյութալի է, կեղևը՝ սպիտակ կամ դեղին, վերևի մասում՝ կանաչավուն, մանուշակագույն, կլոր տափակավունից մինչև երկարավուն ձևի։ Շաղգամ օգտագործվում է սննդի մեջ թարմ, խաշած, խորոված վիճակում։ Շաղգամը լավ է աճում խոնավ, ավազա-կավային և կավավազային բերրի հողերում։ Սերմերը ծլում են 2-3&nbsp;°C-ում։

Ցանքերը սնուցում են ֆոսֆորական, կալիումական պարարտանյութերով՝ 10-15 կգ/հւս ազդող նյութի հաշվով, փխրեցնում են հողերը, կատարում նոսրացում՝ թողնելով միջբուսային տարածություն 6-8 սմ։ Բերքը հավաքում են ցրտահարություններից առաջ։ ԽՍՀՄ-ում, այդ թվում նաև ՀԽՍՀ-ում, շրջանառված սորտերից են՝ Պետրովսկայան, Մայսկայան, Սամարկանդսկայան, Միլանսկայա բելայան են։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Երգեհոն

250px|մինի|Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքի Սուրբ Թոմաս տաճարի երգեհոնը
**Երգեհոնը** (` ὄργανον organon, երգեհոն բառից), երաժշտական ստեղնաշարային գործիք։ Այն կազմված է մի քանի ստեղնաշարերից։ Երգեհոն նվագում են ոտքերով և ձեռքերով։ Երգեհոնն աշխարհում ամենահին երաժշտական գործիքներից մեկն է, առաջացել է Արևմտյան Եվրոպայում։ Ենթադրվում է, որ այն ստեղծել է (կամ մասնակցություն է ունեցել ստեղծմանը) հույն Կտեսիբիոսը՝ Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքից, ում անվան հետ էլ կապվում է նվագարանի առաջին հիշատակությունը։ Երգեհոնը կարևոր նշանակություն ունի կաթոլիկ եկեղեցու ժամերգության մեջ։

## Ընդհանուր ակնարկ
Խողովակավոր երգեհոնները ձայնը տարածում են գործիքի վերին մասին գտնվող խողովակների միջոցով։ 16-րդ դարից սկսած, երգեհոններ պատրաստելիս սկսեցին օգտագործել տարբեր խողովակներ, որոնք հնարավորություն էին տալիս փոփոխել ձայնի որակը։ Ընդհանրապես, երգեհոնն ամենամեծ չափեր ունեցող երաժշտական գործիքն է։ Մինչ արդյունաբերական հեղափոխությունը, երգեհոնը համարվում էր մարդկության ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը։ Ժամանակակից երգեհոնն ունի 2 կամ 3 ձեռքի ստեղնաշար՝ կազմված 5 օկտավայից կամ 62 ստեղնից և 2,5 օկտավայից կազմված ոտքի ստեղնաշար` կազմված 32 ոտնակներից։ Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը երգեհոնն անվանում էր «երաժշտական գործիքների թագուհի»։

## Պատմություն
250px|մինի|Երգեհոնի դիապազոնը
Երգեհոնն ամենահին երաժշտական գործիքներից է։ Նրա պատմությունը գալիս է մի քանի հազարամյակ առաջվանից։ Ենթադրվում է, որ երգեհոնը ստեղծել է հույն հայտնագործող Ցտետիբուսը՝ մ.թ.ա. 290-280-ական թվականներին։ Մեծ չափեր ունեցող երգեհոններ սկսել են ստեղծվել 4-րդ դարում, ավելի կատարելագործված ձևերը՝ 7-8-րդ դարերում։

Երգեհոններ ստեղծելու մշակույթը սկիզբ է առել Իտալիայում, որտեղից էլ 9-րդ դարում տարածվեց Ֆրանսիայում։ Ավելի ուշ այս մշակույթը տարածվեց նաև Գերմանիայում։ Ամբողջ Եվրոպայում երգեհոնը տարածվեց 14-րդ դարից։ Միջնադարյան երգեհոնի ամենահին օրինակը հայտնաբերվել է Նորլանդիայում (վանական համալիր Հոլանդիայում), որը թվագրվում է 1370-1400 թվականներին։ Այն այժմ պահվում է Ստոկհոլմի պատմության ազգային թանգարանում։

## Աղբյուրներ
* Barnes, William Harrison (2007). The Contemporary American Organ - Its Evolution, Design And Construction. Barnes Press. p.&nbsp;376. ISBN 978-1-4067-6023-1.
* Hunt, Henry George Bonavia (2008). A Concise History of Music. BiblioLife. p.&nbsp;137. ISBN 0554753871.

Կատեգորիա:Երգեհոն
Կատեգորիա:Ստեղնաշարային երաժշտական գործիքներ
Ֆեոդոր Սարկիսով

**Ֆեոդոր Իսայու Սարկիսով** (), Խորհրդային Միության հերոս (նոյեմբերի 1, 1943), գվարդիայի լեյտենանտ։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին Սարկիսովը Կրասնոդարի երկրամասի Նովոկուբանսկի շրջանի Պրոնոկոպսկի գյուղի կոլտնտեսության նախագահն էր։ 1941 թվականի սեպտեմբերին կազմակերպել է աշխարհազորային հեծյալ էսկադրոն և եղել դրա քաղղեկը։ Կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ 1943 թ. հոկտեմբերին, որպես 126-րդ Դորլովյան հրաձգային դիվիզիայի 366-րդ հրաձգային գնդի 3-րդ գումարտակի քաղղեկ, մասնակցել է Մելիտոպոլի ազատագրմանը, այդ մարտերում ցուցաբերած անձնական խիզախության և արիության համար արժանացել հերոսի կոչման։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։ Զոհվել է Մ․ Ուպին բնակավայրի համար կռիվներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Տոմարես

**Տոմարես** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Մեծ Սևիլյա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 5 կմ²։ Բնակչությունը՝ 23 310 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 4 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* http://www.tomareshoy.com 
* Partido político Tomares Siglo 21, la alternativa joven 
* http://www.tomaressiglo21.org 
* Tomares 
* http://www.cnt.es/tomares 
* http://usuarios.lycos.es/meteotomares/ 
* http://www.iutomares.org 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Շարահարություն

**Շարահարություն**, նախադասության անդամների և բարդ նախադասության բաղադրիչների կապակցության եղանակ, որը բնորոշվում է կապակցության բառական և ձևաբանական միջոցների բացակայությամբ։ Կոչվում է նաև անշաղկապ կապակցություն։ Շարահարությունը հատուկ է առանձնապես բարդ նախադասություններին։ Շարահարությամբ կարող են կապակցվել և՝ բարդ համադասական, և՝ բարդ ստորադասական նախադասությունների բաղադրիչները, որոնց միջև եղած հարաբերությունների բնույթը որոշվում և դրանց կապակցությունը իրականացվում է հնչերանգի, շարադասության,
բայ-ստորոգյալների ժամանակների հաջորդականության, բարդ նախադասության բառային կազմի իմաստային կառուցվածքի օգնությամբ («Աշուն Է, օրերը ցրտել են», «Գյուղ կանգնի, գերան կկոտրի»)։ Բարդ նախադասությունների անշղկապ կապակցությունը հատուկ է առանձնապես բանավոր խոսքին, առածներին, ասացվածքներին։ Շարահարությամբ կարող են կապակցվել նաև նախադասության երկուսից ավելի բազմակի անդամները, բացի վերջինից, որը միանում է շաղկապով (օրինակ՝ Աշոտը, Արամը և Անահիտը գնացին)։ Այս դեպքում կապակցությունը իրականացվում է թվարկման հնչերանգով և շարադասությամբ (բազմակի անդամները հաջորդում են իրար)։ Լայն առումով շարահարությունը կարելի է համարել նաև առդրությունը, որի ժամանակ լրացման և լրացյալի ստորադասական կապակցությունը իրականացվում է դրանց սոսկական կցումով՝ շարադասությամբ։

Կատեգորիա:Քերականություն
Շամպայն (մարզ)

**Շամպայն** (), պատմական մարզ Ֆրանսիայում, Սեն և Մառն գետերի ավազանում։ Գլխավոր քաղաքը՝ Տրուա։ Միջին դարերում Շամպայն եղել է կոմսություն։ 12—13-րդ դարերում հայտնի էր տոնավաճառներով։ Ֆրանսիայի թագավորական կալվածքներին միանալուց (1284, իսկ վերջնականապես՝ 1361) հետո մինչև 1790 թվականը ունեցել է նահանգի ստատուս։ 17-րդ դարի վերջին Շամպայնում առաջին անգամ կազմակերպվել է փրփրուն գինու՝ *շամպայնի* արտադրությունը։

Շամպայնի ներկայիս տարածքում են գտնվում Արդեններ, Մառն, Վերին Մառն, մասամբ նաև Էն, Սեն և Իոն դեպարտամենտները։ Տարածությունը 31,3 հազար *քկմ* է, բնակչությունը 1,8 *մլն* (1975)։ Կա մետաղամշակություն, մեքենաշինություն, տեքստիլ, տրիկոտաժի, սննդի (հատկապես՝ փրփրուն գինու), փայտամշակման և թղթի արդյունաբերություն։ Գյուղատնտեսության մեջ գերա կշռում է հացահատիկի (ցորեն, գարի, եգիպտացորեն) մշակությունը և խաղողագործությունը։ Զարգացած է անասնապահությունը։
մինի

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:1361 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալեքսանդր Շահվերդյան

**Ալեքսանդր Իսահակի Շահվերդյան** (), հայ երաժշտագետ-պատմաբան, քննադատ, հրապարակագիր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Ռուբեն Շահվերդյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1916 թվականից ապրել է Թիֆլիսում, դաշնամուրի դասեր է առել Հովսեփ Տեր-Դավթյանից, կոնսերվատորիայում աշակերտել Քրիստափոր Քուշնարյանին։ 1924-1926 թվականներին սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի գիտակոմպոզիտորական ֆակուլտետում, շարունակել և 1931 թվականին ավարտել Մոսկվայի կոնսերվատորիան, որտեղ դասավանդել է 1931-1934 թվականներին։ 1930-1937 թվականներին որպես, խմբագիր աշխատել է համամիութենական ռադիոյում։ 1937-1946 թվականներին աշխատել է «Մուզիկա» և «Սովետսկոյե իսկուսստվո» լրագրերի խմբագրություններում, 1946-1950 թվականներին ղեկավարել ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության երաժշտագիտության և երաժշտական քննադատության հանձնաժողովը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Շահվերդյանի քննադատական մեթոդը բնութագրվում է տրամաբանական հիմնավորվածությամբ և գաղափարագեղարվեստական կոնկրետ վերլուծությամբ։ Երաժշտագետի տեսադաշտում զգալի տեղ են գրավել Կոմիտասի արվեստի և հայ դասական ու ժամանակակից երաժշտության ուսումնասիրությունները, որոնք ընդհանուր առմամբ առանձնանում են նյութերի լայն ընդգրկումով, կշռադատված համակարգումով, պատմավերլուծական մոտեցումով։ Շահվերդյանը մասնակցել է 1939 թվականին Մոսկվայում կայացած Հայ արվեստի տասնօրյակի նախապատրաստմանը, հանդես եկել հոդվածներով, խմբագրել նոտային ժողովածուներ։ 1945 թվականին նրա խմբագրությամբ է իրականացվել Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ» օպերայի առաջին բեմադրությունը։

## Երկեր
* Հայ երաժշտության պատմության ակնարկներ XIX-XXդդ., Ե., 1959։
* Ալեքսանդր Սպենդիարյան (կյանքը և ստեղծագործությունը), Ե., 1971։
* Комитас и армянская музыкальная культура, Е., 1956.
* Избр. статьи, М., 1958.
* Комитас, 2 изд., доп., М., 1989.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քննադատներ
Ստեփան Շահբազյան

**Ստեփան Կարապետի Շահբազյան**, (), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ, բուլղարահայ կոմունիստների մարտական ղեկավար։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պլովդիվի հայկական դպրոցում և բուլղարական գիմնազիայում։ Իր ուսուցչի՝ Դմիտրի Բլագոևի ազդեցությամբ ծանոթացել է մարքսիզմին։ 1901 թվականին մտել է Բուլղարական բանվորական սոցիալ֊դեմոկրատական (ԲԲՍԴԿ), իսկ 1903 թվականին՝ տասնյակ սոցիալիստների (տ․ ս․) կուսակցության շարքերը։ 1904 թվականին ծանոթացել է Վ․ Կոչարովի հետ և դարձել նրա զինակիցը։ Կուսակցական ընդհանուր աշխատանքի հետ Շահբազյանը գլխավորել է բուլղարահայ աշխատավորության մեջ տարվող հեղափոխական աշխատանքը, մասնավորապես Պլովդիվում կազմակերպել «Հայ բանվորական» և «Նոր հոսանք» լուսավորական խմբերը։ ԲԲՍԴ (տ․ ս․) Կ XXI համագումարում (1915) Շահբազյանի նախաձեռնությամբ ընդունվել է բողոքի հատուկ բանաձև՝ «Հայ ժողովրդին թուրքական բարբարոսական օլիգարխիայի կողմից ոչնչացնելու դեմ»։ Բալկանյան (1912-1913 թվականներին) և առաջին համաշխարհային (1914—1918 թվականներ) պատերազմների տարիներին Շահբազյանը հեղափոխական ընդհատակյա աշխատանք է տարել բուլղարական բանակում, որի համար մի խումբ բուլղար հեղափոխականների հետ հանձնվել է ռազմ, ատյանի դատին։ 1919 թվականին ընտրվել է ԲԿ (տ․ ս․) կ. Պլովդիվի քաղաքային, իսկ ապա օկրուգային կոմիտեի քարտուղար, ԲԿ (տ․ ս․) կ Կենտկոմի անդամ։ Համաբուլղարական կուսակցական աշխատանքին զուգընթաց շարունակել է աշխատանքը բուլղարահայ աշխատավորության շրջանում։ 1919 թվականին գլխավորել է Պլովդիվում ստեղծված «Հայ բանվորական կոմունիսատական ինքնազարգացման միությունը», իսկ 1920 թվականին ընտրվել հայ աշխատավորության մեջ տարվող աշխատանքի համար ստեղծված «Մամուլի կոմիտեի» նախագահ։ Սփյուռքահայության համար իր խմրագրությամբ հրատարակել է «Կարմիր լուրեր» (1920 թվական) և «Նոր աշխարհ» (1922 թվական) սփյուռքահայ առաջին կոմունիստական թերթերը։ Դրանց էջերից Շահբազյանը անխնա պայքար է մղել հայ բուրժուանացիոնալիստական գաղափարախոսության դեմ և պրոպագանդել Սովետական Հայաստանին սատարելու գործը։ 1921 թվականին եղել է Սովետական Հայաստանում և Բուլղարիայի աշխատավորների անունից նվերներ և նյութական օգնություն տրամադրել Հայաստանի աշխատավորությանը։ Շահբազյանը ԲԿ (տ․ ս․) կ-ի մյուս ղեկավար գործիչների հետ գլխավորել է 1923 թվականի հունիսյան և սեպտեմբերյան ապստամբությունները՝ ընդդեմ երկրում ստեղծված ֆաշիստական վարչակարգի։ Ապստամբության պարտությունից հետո մյուս ղեկավարների հետ գնդակահարվել է։

## Հիշատակ
Գնդակահարման վայրում կանգնեցված է Շահբազյանի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Շանթապաշտպանություն

175px|մինի
**Շանթապաշտպանություն**, միջոցառումների և տեխնիկական միջոցների համալիր՝ արդյունաբերական և քաղաքացիական (այդ թվում նաև բնակելի) կառույցները կայծակի հարվածից առաջացող վնասումներից պաշտպանելու համար։
Շանթապաշտպանության համար կիրառում են պաշտպանվող օբյեկտի նկատմամբ բարձր դիրքում տեղադրվող ձողավոր կամ մետաղաճոպանային շանթարգելներ։ Շանթապաշտպանութան նպատակով շենքում եղած բոլոր մետաղական կոնստրուկցիաները և խողովակները հուսալիորեն միացնում և հողանցում են։ Բաշխման և կայանային այլ հարմարանքների շանթապաշտպանություն կատարվում է պարպիչների միջոցով, որը գերլարումների դեպքում անջատում է գիծը։ Էլեկտրամատակարարման ընդհատումներից խուսափելու համար օգտվում են ավտոմատ կրկնակի միացման համակարգից։

Կատեգորիա:Շանթապաշտպանություն
Նեոտեկտոնիկա

**Նեոտեկտոնիկա** (նեո և տեկտոնիկա), նորագույն տեկտոնիկա, գեոտեկտոնիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է երկրակեղևի նորագույն դեֆորմացիաները և տեղաշարժերը։ Վերջիններն առավելապես կենտրոնացած են օվկիանոսներից ցամաքազանգվածներին անցնող շրջաններում, ներօվկիանոսային լեռնաշղթաներում, ալպիական տիպի լեռնաշղթաների ստորոտներում, ռիֆտային հովիտների և ներքին ծովերի եզրամասերում։ Նեոտեկտոնական դեֆորմացիոն ստրուկտուրաներն արտահայտված են առավելապես խզվածքների, օվալաձև ու կամարաձև բարձրացումների և իջեցումևերի, ռիֆտերի ու ֆլեքսուրաների, իսկ նստվածքային շերտախմբերով լցված ճկվածքներում՝ նաև ծալքավոր ստրուկտուրաների ձևով։ Նեոտեկտոնական պրոցեսների անմիջական կամ ածանցյալ արտահայտություններ են երկրաշարժերը, հրաբուխները, լիթոսֆերայի բլոկների տեղաշարժերը, հանքայնացման որոշ երևույթները։ Տավրոս-Կովկասյան մարզումն նրա շրջակայքում նեոտեկտոնական շարժումների առավել ակտիվ դրսևորման մարզեր են Եգեյան, Սև և Կասպից ծովերի ավազանները, Առաջավոր Ասիայի կենտրոնական խզվածքի զոնան և նրան հարող օվալային իջվածքները։ Նեոտեկտոնական շարժումներն ընդգրկում են նաև այն բոլոր ալպինատիպ լեռնաշղթաները, որոնք դրսևորում են ծանրության ուժի պակաս (Բուգե ռեդուկցիայով)։ Այդ շարժումները արտահայտվում են նշված լեռնաշղթաների դիֆերենցիալ բարձրացումներով։ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակը վերջին 10 միլիոն տարի ժամանակաշրջանում բարձրացել է մոտ 2000 մ, իսկ վերջին 1 միլիոն տարիների ընթացքում՝ մոտ 200 մ։ Նեոտեկտոնական հետազոտությունների մեջ լայնորեն օգտագործում են գեոմորֆոլոգիական, գեոդեզիական, ռադիոաստղաբաշխական, ստրուկտուրային, երկրաբանական, հիդրոերկրաբանական մեթոդներ։ Այդ ուսումնասիրությունների հիման վրա կազմվում են նեոտեկտոնական քարտեզներ, որոնք արտացոլում են մասնավորապես երկրակեղևի ակտիվ դեֆորմացիաների շրջանները, դեֆորմացիաների զարգացման արագությունը, գրադիենաները։ Նեոտեկտոնական քարտեզները օգտագործում են ինժեներական կառուցվածքների կայունության երկրաբանական պայմանները գնահատելու, հակասեյսմիկ միջոցառումների և ջրամատակարարման հարցերի լուծման հետ կապված նախագծերի մշակման համար։

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Գուրգեն Շատվորյան

**Գուրգեն Իսահակի Շատվորյան** (), դասական ոճի խորհրդային ըմբիշ, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1953)։

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է ծննդավայրի հայկական դպրոցում, այնուհետև ավարտել Սևաստոպոլի Նախիմովի անվան Սևծովյան բարձրագույն ուսումնարանը (1941), որպես մոտորանավակի հրամանատար մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին, ծանր վիրավորվել, կոնտուզիա ստացել։ Պատերազմից հետո վերսկսել է ընբշամարտի մարզումները, մասնակցել մրցումների, դարձել ԽՍՀՄ (1950, 1952) և աշխարհի (1953) չեմպիոն։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

1954 թվականին ավարտել է իր մարզական մրցելույթները։ Հետագայում դարձել է Ռոստովի Ֆիզկուլտուրայի տան տնօրեն։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է «Ռոստսելմաշ» գործարանի մարզական ակումբին առընթեր մանկապատանեկան մարզադպրոցի ստեղծման նախաձեռնողներից մեկը և դրա առաջին տնօրենը։ Նրա եռանդուն մասնակցությամբ է հիմնադրվել Դոնի Ռոստով քաղաքի «Հերկուլես» մարզահամալիրը։

## Հիշատակ
* Գուրգեն Շատվորյանի մահից հետո՝ 1975 թվականին, նրա անունով է կոչվել նրա հիմնադրած մանկապատանեկան մարզադպրոցը։
* Դոնի Ռոստովում բազմիցս անց է կացվել հունահռոմեական ըմբշամարտի մրցաշար՝ նվիրված Գուրգեն Շատվորյանի հիշատակին։
* Այն տան պատին, որտեղ երկար տարիներ ապրել է Գ. Շատվորյանը, տեղադրվել է համապատասխան հուշատախտակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Гурген Шатворян на сайте Спортивный некрополь
* Победные схватки первых чемпионов  
* Семь футов под килем

## Աղբյուրներ
* Звёзды спорта (գիրք)
* 

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքային արիության համար» մեդալակիրներ
Չորբա

**Շորվա** **կամ չորբա (چوربا ''chorbā''),** Միջին Արևելքի երկրների, Իրանի, Բալկանների, Թուրքիայի, Միջին և Կենտրոնական Ասիայի, Կովկասյան երկրների, նաև մոլդովական, ռումինական խոհանոցների ազգային ապուր։ 

Բառը եվրոպական լեզուներին անցել է օսմաներենի միջոցով, որն էլ իր հերթին բառը վերցրել է պարսկերենից։

Սովորաբար մսով, բրնձով և բանջարեղենով թանձր ապուր է։ Տարբեր երկրներում պատրաստման եղանակը տարբերվում է։ Հայաստանի տարբեր շրջաններում այն պատրաստում են մսով ու ձավարով կամ բրնձով, յուղով, նաև կան առանց մսի տարբերակներ։

Բուլղարական չորբան պատրաստում են մսով, ձկով, ավելացնելով բանջարեղեն,  նաև թանձրացնում են ալյուրի խյուսով։

## Բաղադրատոմս
* Համեմունքներ
* Միս
* բրինձ
* բանջարեղեն

## Նմանատիպ ուտեստներ
* Շուրպա

## Տես նաև
* Բուլղարական խոհանոց
* Մոլդովական խոհանոց

## Արտաքին հղումներ
* Չորբայի բաղադրատոմսը հորթի մսով և սնկով 

## Նկարներ

Պատկեր:Ciorba-e.jpg|Չորբա
Պատկեր:LTBorscht.jpg|Չորբա
Պատկեր:Shkembe-chorba.jpg|Չորբա
Պատկեր:Chorba in Budva 2019.jpeg|Չորբա


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապուրներ
Նիկոլայ Շատսկի

**Նիկոլայ Սերգեևիչ Շատսկի** (, ), խորհրդային երկրաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953)։

## Կենսագրություն
1929 թվականին ավարտել է Մոսկվայի լեռնային ակադեմիան։ 1932 թվականից՝ Մոսկվայի երկրաբանահետախուզական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ 1934 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ երկրաբանական ինստիտուտում։ 1956 թվականից՝ տնօրեն։ Շատսկին տեկտոնական նոր ուղղությունների և ուսումնասիրության մեթոդների հիմնադիրն է։ 1933 թվականին Ա․ Դ․ Արխանգելսկու հետ կազմել է ԽՍՀՄ տարածքի տեկտոնական կառուցվածքի ընդհանուր սխեման, ուսումնասիրել է պլատֆորմների տեկտոնական կառուցվածքները և մշակել նրանց դասակարգման հիմունքները։ Շատսկու ղեկավարությամբ կազմվել են Եվրասիայի երկրաբանական և ԽՍՀՄ տեկտոնական առաջին քարտեզները (1952, 1956)։ ԽՍՀՄ պետական (1946) և լենինյան (1958) մրցանակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Նեապոլյան օպերային դպրոց

300px|մինի|Նեապոլյան օպերային դպրոցի հիմնադիր համարվող Սկարլատտին
**Նեապոլյան օպերային դպրոց** (), իտալական օպերային արվեստում կոմպոզիտորական և կատարողական դպրոց։

## Պատմություն
Ձևավորվել է 17-18-րդ դարերում սահմանագծում, Նեապոլում։ Այստեղ են սկզբնավորվել և բյուրեղացել սերիա-օպերայի և բուֆ-օպերայի ժանրերը, որոնք լայև տարածում են գտել Իտալիայի մյուս երաժշտական կենտրոններում և Եվրոպայի խոշորագույև երկրներում։ Սերիա-օպերայում («լուրջ» օպերա՝ հերոսական-առասպելաբանական կամ պայմանական-պատմական սյուժեով) հաստատվեցին օպերային արիայի տիպական ձևերը (հատկապես եռամաս «դա կապո» արիան), նախերգանքի (այսպես կոչված՝ «իտալական»), ասերգի («նվագակցված» ասերգ՝ նվագախմբի և «չոր» ասերգ՝ կլավեսինի նվագակցությամբ) տարատեսակները։ Զարգացում է ստացել կանտիլենային («բել կանտո») և փայլուն վիրտուոզային երգեցողությունը։ Բուֆ-օպերան (կոմիկական օպերա՝ կենցաղային սյուժեով) իր հետ բերել է վոկալ նոր ձևեր (արիաների տարատեսակներ, անսամբլներ, ֆինալներ)։ Նեապոլյան օպերային դպրոցի դասականներն են Ա․ Սկարլատտին (սերիա-օպերա) և Զ․ Պերգոլեզին (բուֆ-օպերա)։ Նեապոլյան օպերային դպրոցի ներկայացուցիչներ են նաև Ֆ․ Պրովենցալեն, Լ․ Վինչին, Ն․ Պորպորան, Ն․ Յոմելլին, Ն․ Պիչչինին, Դ․ Չիմարոզան, լիբրետիստներ Ա․ Զենոն, Պ․ Մեաստազիոն։ Սերիա-օպերայի ազդեցությունը կրել են Գ․ Ֆ․ Հենդելը, Ա․ Հասսեն և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ստեղծագործական միավորումներ
Կատեգորիա:Օպերա
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորական դպրոցներ
Էռերա (Անդալուսիա)

**Էռերա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Սիերրա–Սուր–դե–Սևիլյա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 53 կմ²։ Բնակչությունը՝ 6516 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 120 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Herrera 
* Información de Herrera 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ալեքսանդրու Շահիկյան

**Ալեքսանդրու Մելքոնի Շահիկյան** (), հայազգի ռումինական գրող, հրապարակագիր։

Յոն Շահիկյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ուսանել է Բուխարեստի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1924 թվականից աշխատակցել է առաջադիմական մամուլին, պայքարել ֆաշիզմի դեմ, հետապնդվել իշխանությունների կողմից։ 1936 թվականին հրատարակել է «Ատլաս» շաբաթաթերթը, որտեղ հոդվածներ է տպագրել նաև Խորհրդային Հայաստանի հաջողությունների մասին։ Ռումինիայի ազատագրումից (1944 թ.) հետո վարել է պատասխանատու պաշտոններ, 12 տարի գլխավորել է «Ռևյու Ռումեն» («Revue Roumaine») ֆրանսիական հանդեսը։ Ռումինական գրականության լավագույն նմուշներից կազմել և աշխատասիրությամբ լույս է ընծայել «Աշխատանքի ն ազատության պոեզիա» գիրքը։ Հրատարակվել են նրա «Հանքագործների գործադուլը» (1929 թ.), «Գրիվիցա» (1933 թ.) և այլ պոեմներ, «Դանուբյան պատմվածքներ» (1959 թ.) գիրքը, «Կապույտ թռչուն» (1961 թ.) բանաստեղծությունների ժողովածուն։ Քիչ չեն մանուկների ու պատանիների համար Շահիկյանի գրած գրքերը («Ռիչ Ռիչ» (1948 թ.), «Մինչև տասը եկ հաշվենք» (1953 թ., հայկական հրատարակչություն 1959 թ.), «Ոսկյա սաղավարտը» (1962 թ.), «Խտացած չարությունը» (1965 թ.) և այլն։ Տպագրվել են նաև «Գեորգե», «Ջուրջույի եղբորորդին», «Ջայլամի փետուրներով գլխարկը», «Խորտակում» և այլ պիեսներ (բեմադրվել են Բուխարեստի թատրոններում), «Տյանշանից մինչև Ժասպի լեռները» ճանապարհորդական նոթերի ժողովածուն։ Շահիկյանի շատ գործեր թարգմանվել են հայերեն, ռուսերեն, ուկրաիներեն, հունգարերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով։ Պարգևատրվել է ՌԽՀ-ի շքանշաններով։ Ռումինիայի կոմկուսի անդամ 1943 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Շատբերդ

**Շատբերդ**, հայկական հնագույն ամրոց-բնակավայր Մեծ Հայքի Կաղարջք գավառում, և հետագայում Շավշեթ գավառում։ Շատբերդը ասպատակել են արաբները, սելջուկ-թուրքերը, մոնղոլները։ Արաբ նվաճողների տևական տիրապետության ընթացքում Շատբերդն ամայացել ու կործանվել է։ Ն․ Մառի արտահայտությամբ «․․․Միջնաձորում, Շատբերդում և մյուսներում, ինչպես երևում է, տիրում էր բիրտ ավերածություն, և միայն իրենց հայկական անունները կարող են հավաստել երկրամասի երբեմնի լավ օրերի գոյությունը» (Георгий Мерчул, Житие св․ Григория Хандзтийского, грузинский текст, перевод Н․ Марра, 1911, § 16)։ 10-11-րդ դարերում հնարավոր է դարձել Շատբերդը վերաշինել, ավերված հայկական եկեղեցիները վերականգնել։ Պատմությամբ հաղորդվում է, որ մեծ հայր Սոֆրոնը մինչև դարի (10-րդ դար) ավարտը վերականգնել է Շատբերդի եկեղեցին։ Գեորգի Մերչուլը, գրելով Գրիգոր Խանձթեցու վարքը, նշել է նրա ծավալած եռանդուն գործունեությունը Կղարջքի հայկական ավերված եկեղեցիների վերականգնման և նորերի ստեղծման գործում։ Շատբերդի եկեղեցում, ինչպես հայկական քաղկեդոնական մյուս եկեղեցիներում թարգմանվել, արտագրվել և նկարազարդվել են ինչպես հայերեն, այնպես էլ հունարեն, վրացերեն ձեռագրեր, ստեղծվել են նորերը։ Շատբերդի հայությունը 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներում ենթարկվել է բռնի տեղահանության։

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Գուգարքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Վրաստան)
Ազատ Շահինյան

**Ազատ Նիկոլայի Շահինյան** (), հայ խորհրդային գրող, դրամատուրգ, արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

## Կենսագրություն
Ազատ Շահինյանը ծնվել է 1928 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Բաքվում։ 1930 թվականից բնակվում է Երևանում։ 1944 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական տեխնիկումը։ 1946 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1946-1948 թվականներին աշխատել է Երևանի ուսումնաարտադրական կոմբինատում։ Հետագայում աշխատել է Երևանի հեռուստատեսության ստուդիայում։ 1970-1985 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում՝ որպես գրական բաժնի վարիչ։ Շահինյանը ոչ միայն արձակագիր է, այլև՝ դրամատուրգ։ Շահինյանի դրամաները բեմադրվել են. «Սուրի և Սամի արկածները» (1960, Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն), «Արագիլ, բարով եկար» (1968, Երևանի տիկնիկային թատրոն), «Թող ղողանջեն զանգերը» (Արտաշատի պետական թատրոն)։ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնը 1980 թվականին բեմադրել է Շահինյանի «Արգելված երազներ» դրաման։ Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոնում բեմադրվել է «Տրամվայը պարկ է գնում» և այլ պիեսներ։ Ռուսերեն լույս է տեսել Ազատ Շահինյանի «Տղան և նրա բարի թզուկները» (Երևան, 1971) գիրքը։

Մահացել է 2002 թվականին Երևանում։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է հիմնականում պատանիների համար։ 1955 թվականին հրատարակվել է նրա «Ձմեռային գիշերվա երազը» պատմվածքների առաջին ժողովածուն, որին հաջորդել են «Մեր գիշերային արկածները» (1956 թ.), «Թատրոնը սառույցի վրա» (1962 թ.) և այլ ժողովածուներ, «Սուրի և Սամի արկածները» (1959 թ.), «Անհայտ մարդիկ» (1962 թ.) վիպակները, «Տղան և նրա բարի թզուկները» (1968 թ.) վիպակների ու պատմվածքների ժողովածուն։ Շահինյանի «Սուրի և Սամի արկածները» (1960 թ.), «Փոքր բակի մեծ հոգսերը» (1963 թ.), «Իմ սիրելի փոքրիկը» (1966 թ.), «Տրամվայը պարկ է գնում» (1974 թ.), «Արգելված երազներ» (1980 թ.) դրամաները բեմադրվել են Երևանի, Մոսկվայի, Կիևի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Վարշավայի, Բուդապեշտի թատրոններում։ Շահինյանի ստեղծագործության թեման իր ժամանակաշրջանի կյանքն է։ Նրա շատ գործեր թարգմանվել են նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդների մի քանի լեզուներով։

## Երկեր
* Ձմեռային գիշերվա երազը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 102 էջ։
* Մեր գիշերային արկածները, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 90 էջ։
* Փոքրիկ ընկերները, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 16 էջ։
* Սուրի և Սամի արկածները, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 174 էջ։
* Ինչպես պատահեց, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 15 էջ։
* Թատրոնը սառույցի վրա, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 155 էջ։
* Անհայտ մարդիկ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 155 էջ։
* Տղան և նրա բարի թզուկները, Երևան, «Հայաստան», 1968, 198 էջ։
* Սուրի և Սամի արկածները, Երևան, «Հայաստան», 1975, 174 էջ։
*Երկնագույն եւ կարմիր երազներ։ Միջին տարիքի դպրոցականների համար։ Սովետական գրող, 1984, 270 էջ։
*Գորտիկ ղորտղորտիկի արկածները, Ամրոց գրուպ, 2002, 10 էջ։
*Ամենաօրինակելի տղան։ Հեքիաթ, Ամրոց գրուպ, 2003, 24 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Լոմբարդ (փողոց)

**Լոմբարդ** (), Լոնդոն սիթիի կենտրոնական փողոց, Լոնդոնի գործարար մաս, որտեղ տեղակայված էին ամենահայտնի բանկերն և այլ ֆինանսական հաստատություններ։ 1691 թվականից այստեղ էր գտնվում *Լլոյդի* հայտնի սրճարանը, նշանավորելով հայտնի Lloyd's of London ֆինանսական կազմակերպությունը։

Անվանումը ստացել է իտալական հայտնի Լոմբարդինիա պրովինցիայից, որի կենտրոնը Միլանն է։ Միլանում, ինչպես և մնացած իտալական քաղաքներում, առաջացել էին առաջին բանկերը։

Այժմ ամենահայտնի բանկերը և ֆինանսական համալսարանները տեղափոխվել են Լոնդոնի նոր գործնական շրջան՝ Շների կղզի։

## Պատկերասրահ

1 Cornhill, 82 Lombard Street, London.jpg|Լոմբարդի փողոց 1
Lombard Street, EC3 - geograph.org.uk - 1094108.jpg|


Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ
Ալեքսանդր Շահսուվարյան

** Ալեքսանդր (Սաշա) Հարությունի (Արտեմի) Շահսուվարյան**, (1888, Ելիզավետպոլ - 1938), բոլշևիկ հեղափոխական, կուսակցական ու պետական գործիչ, ՌՍԴԲԿ անդամ (1907)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը (1910), սովորել Դորպատի (Տարտու) համալսարանում (1912-1915)։

Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է Ներսիսյան դպրոցում սովորելիս, Դորպատում ընտրվել է ՌՍԴԲԿ ընդհատակյա ուսանողական կոմիտեի անդամ։ 1915 թվականին վերադարձել է Ելիզավետպոլ և կատարել հեղափոխական աշխատանք։ 1915-1917 թվականներին կուսակցական-կազմակերպչական գործունեություն է ծավալել բանակում (Հյուսիսային Իրան)։ Դիլմանում ընտրվել է զինվորների դեպուտատների սովետի նախագահ։ 1917-1921 թվականներին գործել է Թիֆլիսում, ընտրվել ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կոմիտեի Նախագահության անդամ և քարտուղար, ՎԿ(բ) կ ընդհատակյա Կենտկոմի անդամ, ապա՝ ՌԿ(բ) կ Կովկասյան բյուրոյի անդամության թեկնածու։ Երեք անգամ ձերբակալվել է և բանտարկվել Մետեխի, Քութայիսի և Բաթումի բանտերում։ Վրաստանում խորհրդային ռեժիմ հաստատվելուց հետո նշանակվել է Թիֆլիսի Հավլաբար, Մեյդանի և Նավթլուղ շրջանների հեղկոմի նախագահ։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ 1922-1923 թվականներին Շահսուվարյանն եղել է ՀԿ(բ) կ ԿԿ-ի բաժնի վարիչ, 1924-1928 թվականներին՝ ՀԿ(բ) կ ԿԿ-ի քարտուղար։ 1929-1931 թվականներին՝ Անդրֆեդերացիայի աշխատանքի ժողկոմի տեղակալ, 1931-1934 թվականներին՝ ՀԽՍՀ բանգյուղտեսչության ժողկոմի տեղակալ։ 1935 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ։ 1937 թվականին միաժամանակ ընտրվել է Երևանի քաղաքային սովետի նախագահ։ Եղել է ՎԿ(բ) կ և ՀԿ(բ)կ ԿԿ-ների Նախագահության, ՀԽՍՀ և ԱՍՖՍՀ Կենտգործկոմների անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Շառաչող գազ

250px|մինի|Շառաչող գազի պատրաստման ագրեգատ (19-րդ դար)
**Շառաչող գազ**, 2 ծավալ ջրածնի և 1 ծավալ թթվածնի խառնուրդ։ Հրկիզելիս, տաքացնելիս, նույնիսկ ուժեղ լուսավորելիս պայթում է շառաչյունով (այստեղից՝ անվանումը)։ Սպունգանման պլատինի առկայությամբ այրվում է ավելի մեղմ։ 2H_2+O_2=2H_2O+572,5 կջ (136,74 կկալ) ռեակցիայի պրոցեսում ստացվում են բարձր ջերմաստիճաններ (2800°С)։ Շառաչող գազի բոցը օգտագործվում է քվարցի, պլատինի և այլնի հալման, մետաղների կտրման, գազային եռակցման համար։ Երբեմն շառաչող գազ են անվանում նաև գազային այլ պայթուցիկ խառնուրդները (H_2+Cl_2, 2C_2H_2+5O_2 և այլն)։

Կատեգորիա:Գազեր
Կատեգորիա:Այրում
Կատեգորիա:Թթվածին
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Լոնդոն Գրեմմեր

**Լոնդոն Գրեմմեր** — բրիտանական երաժշտական կոլեկտիվ ստեղծված 2009 թ.-ից։ Խմբի կազմի մեջ են մտնում վոկալիստ Հաննա Րեիդը (Hannah Reid), կիթառահար Դեն Ռոթմանը և մուլտիինստրումենտալիստ Դոտ Մեիջորը (Dot Major)։

## Խմբի պատմությունը
**Հաննա Րեիդը** և **Դեն Ռոթմանը** ծանոթանում են 2009 թ.-ին Նոթինգհեմի համալսարանի ապագա ուսանողների հետ և միասին սկիզբ են դնում իրենց երաժշտական գործունեությանը։ Ավելի ուշ խմբի անդամներին է միանում **Դոտ Մեիջորը**։ Առաջին համերգային ելույթներն ունեցել են ոչ մեծ բարերում։ 2012 թ.-ի դեկտեմբերին խումբը ինտերնետում է տեղադրում իրենց «Hey Now» կատարումն, որն արդեն ուներ որոշակի հաջողություններ։ Փետրվար ամսին թողարկում են իրենց առաջին մինի ալբոմը՝ *Metal & Dust* անվամբ, որը զբաղեցրեց ավսրալիական iTune-ներում հինգերորդ հորիզոնականը։ 2013-ի հունիսին լույս տեսավ խմբի «Wasting My Young Years» սինգլը, որը զբաղեցրեց 31-րդ հորիզոնականը բրիտանական հիթ-շքերթներում։
Այդ նույն ամսին տեղի ունեցավ **Disclosure** խմբի դեբյուտային ալբոմի պրեմիերան՝ *Settle* անվամբ, որի մեջ ընդգրկվեց «Help Me Lose My Mind» երգը, Լոնդոն Գրեմմերի մասնկակցությամբ։
Խումբը ներկայացրեց իր առաջին ստուդիական աշխատանքը *If You Wait* 2013 թ.-ի սեպտեմբերի 9-ին։

## Ոճը
Երաժշտական քննադատներն առաջին հերթին ուշադրություն են դարձնում **Հաննա Րեիդի** վոկալին, և համեմատում են Ջեսսի Ուերի, Ֆլորենս Ուելչի և Նատաշա Հանի ձայների հետ, իսկ խմբի ընդհանուր հնչողությամբ նմանություններ են տեսնում **The xx** խմբի միջև։

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Խմբի YouTube-յան վիդեոալիքը
*Խմբի Twitter-յան միկրոբլոգը

Կատեգորիա:Բրիտանական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ինդի-փոփ խմբեր
Շառավղաառանցքային հիդրոտուրբին

250px|մինի|Ֆրենսիսի տուրբին
**Շառավղաառանցքային հիդրոտուրբին**, **Ֆրենսիսի տուրբին** (ամերիկացի ինժեներ Ջեյմս Ֆրենսիսի անունով), ռեակտիվ հիդրավլիկական տուրբին, որի աշխատանքային անվի գոտում ջրի հոսքը սկզբում ունի շառավղային (առանցքի նկատմամբ), իսկ հետո առանցքային ուղղություն։ Շառավղաառանցքային հիդրոտուրբինի աշխատանքային անվի թիակները կոշտ ամրակված են վերևի և ներքևի անվահեցերին, որի շնորհիվ շառավղաառանցքային հիդրոտուրբինը ձեռք է բերում բարձր ամրություն։ Շառավղաառանցքային հիդրոտուրբինները պատրաստվում են ուղղաձիգ լիսեռով։ Խոշոր և միջին շառավղաառանցքային հիդրոտուրբինները կիրառում են միջին և բարձր էջքի Հէկ-երում։ Շառավղաառանցքային հիդրոտուրբինի հզորությունը մինչև 500 Մվտ է, աշխատանքային անվի տրամագիծը՝ մոտ 8 մ։

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Տուրբիններ
Շավիղ (թերթ)

**«Շավիղ»**, ազգային, գրական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1894-1897 թվականներին, Թեհրանում։ Խմբագիրներ՝ Հ․ Մասեհյան, Վ․ Փափազյան։ Ունեցել է չափավոր-լիբերալ ուղղություն, մեծ տեղ է հատկացրել աշխատավորության, մասնավորապես գյուղացիության սոցիալ-տնտեսական, իրավական ու կենցաղային վիճակին, բարձրացրել լուսավորության, դպրոցը եկեղեցուց անջատելու հարցեր։ Ունեցել է գրական բաժին, թարգմանաբար ներկայացրել եվրոպական, ռուս և պարսիկ գրողներին։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում