Վելլեյոս Պատերկուլոս

**Գայուս Վելլեյոս Պատերկուլոս** (, ), հռոմեացի պատմիչ։

Վելլեյոս Պատերկուլոսը ծնվել է Կապուա քաղաքում (Կամպանիայում)։ Իր իսկ վկայությամբ երկար տարիներ եղել է զինվորական ծառայության մեջ, մասնավորապես Տիբերիոսի հրամանատարության ներքո։ Իբրև զինվորական ջոկատի պետ՝ Պատերկուլոսը մասնակցել է Տիբերիոսի ղեկավարությամբ գերմանական և պաննոնական արշավանքներին։ Մեր թվարկության 6 թվականին վերադարձել է Հռոմ, որպես քվետորի թեկնածու, իսկ 15 թվականին հասնում է պրետորի աստիճանի։ Նա միշտ վայելել է Տիբերիոսի հատուկ համակրանքը։ Ազատ ժամանակը նվիրել է գրական աշխատանքին։ Նրա մասին որոշ տեղեկություններ չեն պահպանվել։

30 թվականին հրապարակում է երկու գրքից բաղկացած «Հռոմեական պատմությունը»։ Առաջին գրքի մեծ մասը կորել է։ Վելլեյոսի «Պատմությունը» համառոտ ներածություն է ըստ ժամանակագրության, որում հեղինակը հաղորդել է միայն ամենակարևոր իրադարձությունները։ Նկատի ունենալով, որ Վելլեյոս Պատերկուլոսի աշխատությունը, շատ հարցերում տարբերվում է Տիտոս Լիվիոսի հաղորդած վկայություններից, այն յուրահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում։ Գրված է հապճեպորեն, որի մասին ինքն էլ է խոստովանում։

«Պատմության» առաջին գրքում հեղինակը խիստ համառոտ շարադրում է Հռոմի պատմությունը մինչև Կարթագենի և Կորնթոսի կործանումը։ Երկրորդ գիրքն ավարտվում է Տիբերիոս կայսեր կառավարման բնութարումով։ Վելլեյոս Պատերկուլոսը կարողացել է հակիրճ ժամանակագրական հաջորդականությամբ տալ Հռոմի ամբողջ պատմության ամենակարևոր իրադարձությունները։ Ավելի ուշ ժամանակաշրջանին վերաբերող դեպքերը շարադրել է համեմատաբար ավելի մանրամասնորեն։ «Պատմության» մեջ մեծ տեղ է հատկացրել առանձին գործիչների բնավորության ու բարքերի նկարագրությանը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացրել Տիբերիոսին՝ մեծ գովեստներ շռայլելով նրան։ Ճիշտ են բնութագրված Տիբերիոսի վարչական և ռազմական գործերը, պրովինցիաներում նրա հմուտ միջոցառումները՝ վարչական և դատաստանական գործերը կանոնավորելու ուղղությամբ, արտաքին քաղաքականության մեջ՝ նրա հեռատես խաղաղասիրությունը ի հակադրություն Գերմանիկոսի ռազմատենչ միտումների։ Խոսելով Տիբերիոսի ռազմական ձիրքի մասին՝ Պատերկուլոսը ասում է. *«Նա իր կողմն էր գրավել [[խերուսկներ]]ին։ Արշավելով [[Գերմանիա]] Տիբերիոսը խաղաղեցրել է [[Հռենոս]]ի աջ հովտում ապրող գերմանացիներին, թափանցելով մինչև ֆրիզների և խավկեի երկիրը։ Այլևս չէր մնացել Գերմանիայում ոչ մի ցեղ, որ նվաճած չլիներ Տիբերիոսը»*։ Պատերկուլոսը հիշատակում է հռոմեական լեգեոնների պետ Քվինտիլիոս Վարոսի ձախողակ քաղաքականությունը Գերմանիայում, որի հետևանքով Տևտոբուրգյան անտառում 9 թվականին *«հռոմեական լավագույն զորքը, որը իր քաջությամբ, կարգապահությամբ և ռազմական հմտությամբ գրավում էր առաջին տեղը, ծուղակն ընկավ և ոչնչացվեց»*։ Պատերկուլոսը արձանագրում է նաև Վարոսի կողմից գերմանական արշավանքից առաջ Սիրիայի բնակչությանը բարբարոսաբար թալանելու մասին. *«Նա աղքատ եկավ այդ հարուստ երկիրը և հարստացած վերադարձավ արդեն աղքատ այդ երկրից»*։

Վաղ պրինցիպատի պատմության համար հարկ է լինում դիմելու Վելլեյոս Պատերկուլոսի վկայություններին, որպես ժամանակակցի ու ականատեսի։ Պատերկուլոսից օգտվելիս նկատի պետք է ունենալ նաև, որ նա շատ հարցերում Լիվիոսից տարբերվում է իր վկայություններով ու մեկնաբանություններով։ Համեմատելով միևնույն հարցերի մասին նրանց տարբեր կարծիքները, հնարավոր է դառնում հանգելու ճշմարտությանը մոտ եզրակացությունների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հռոմեացի պատմագիրներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ