Գնումներ

**Գնումներ**,  սահմանված որոշակի ընթացակարգերի բազմափուլ գործընթաց՝ միտված օպտիմալ գնով որակյալ ապրանքների և/կամ ծառայությունների ձեռքբերմանը հանրային մարմինների, մասնավոր ընկերությունների և կորպորացիաների, ինչպես նաև շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների կողմից։

Այն ներառում է ցանկացած գործունեություն, որը կապված է այնպիսի ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների ձեռքբերման հետ, որոնք անհրաժեշտ են պատվիրատուին (հանրային մարմիններ, մասնավոր ընկերություններ և կորպորացիաներ, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններին) իր ամենօրյա գործառնություններն իրականացնելիս՝ գնահարցումներ, շահավետ պայմանների շուրջ բանակցություններ, ապրանքների, աշխատանքների և/կամ ծառայությունների ձեռքբերում, դրանց ստացում, ստուգում, գրանցում, վճարում, փաստաթղթավորում, գործընթացին առնչվող այլ քայլեր։

## Գնումների տեսակներ
Մասնավոր ոլորտում գնումների դասակարգման մի քանի մոտեցումներ կան։ Դրանք, մի կողմից, կարող են լինել ուղիղ և անուղղակի՝ կախված այն բանից, թե ինչ եղանակով է կատարվում գնումը։ Կարող են լինել նաև ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների գնումներ՝ կախված նրանից, թե ինչ է ձեռք բերվում։

* Ուղիղ գնումները վերաբերում են այն ամենին, ինչը միտված է վերջնական արտադրանք ստեղծելուն, օրինակ՝ հումք, բաղադրամասեր, իսկ մանրածախ առևտրով զբաղվողների դեպքում՝ մեծածախից գնված ցանկացած ապրանք՝ հաճախորդին վերավաճառելու նպատակով, ձեռք են բերվում ուղիղ գնումների միջոցով։ 
* Անուղղակի գնումները սովորաբար ներառում են այնպիսի ապրանքների ձեռքբերում, որոնք կարևոր են ամենօրյա գործունեության համար, բայց ուղղակիորեն չեն ազդում ընկերության ստեղծելիք վերջնարդյունքի վրա։ Դրանք կարող են լինել գրասենյակային պարագաներ, կահույք, գովազդային արշավներ, խորհրդատվական ծառայություններ, սարքավորումների սպասարկում և այլն։ 
* Ապրանքների գնումը վերաբերում է ֆիզիկական իրերի ձեռքբերմանը։ Բայց երբեմն կարող է ներառել, օրինակ, ծրագրային ապահովման բաժանորդագրություններ։ Ընդ որում, դրանք կարող են ձեռք բերվել ինչպես ուղիղ, այնպես էլ անուղղակի գնման եղանակով։
* Ծառայությունների գնումները կենտրոնանում են մարդկանց ռեսուրսի գործոնի վրա, օրինակ՝ կապալառուների, իրավաբանական, անվտանգության, թարգմանչական և այլ ծառայությունների, ինչպես նաև աշխատանքների վարձում։ Ծառայության և աշխատանքների գնումը ևս կարող է կատարվել ինչպես ուղիղ, այնպես էլ անուղղակի գնման ճանապարհով։

Հանրային ոլորտի գնումների կարևոր տեսակ է դրանց դասակարգումը՝ ըստ գնման ընթացակարգի։ Հայաստանում հանրային գնումների ընթացակարգերն են մրցույթները, գնանշման հարցումները, մեկ անձից գնումները և էլեկտրոնային աճուրդները։

## Գնումների գործընթացի փուլեր
Գնումների գործընթացը և դրա տևողությունը կարող են տարբերվել՝ կախված գնումը կատարող կազմակերպության չափերից, կառուցվածքից, կարիքներից և այլ գործոններից, սակայն, ընդհանուր առմամբ, կարելի է առանձնացնել գնումների գործընթացի 3 փուլեր։

# Կարիքների վերհանման փուլ
# Գնումների փուլ
# Վճարման փուլ
Կարիքների վերհանման փուլը ներառում է կարիքների սահմանում, գնահարցումների իրականացում և ստացված գնառաջարկների վերլուծություն։ Գնումների փուլը ներառում է պայմանների շուրջ բանակցություններ, պատվերների գրանցում և ստուգում։ Իսկ վճարման փուլը ներառում է պատվերների և հաշիվ-ապրանքագրերի համընկման ստուգում՝ ճշտգրտումների նպատակով, վճարման փաստաթղթի հաստատում, վճարման իրականացում։

Տարածված է նաև գնումների գործընթացի հնգափուլ տարաբաժանումը․

# Կարիքների գնահատում և գնահարցման տեքստի կազմում՝ համաձայն վերհանված առաջնահերթությունների 
# Մրցույթի փուլ՝ ներառյալ տեխնիկական բնութագրերի և ընտրության չափանիշների մշակումը, մրցույթի հրապարակումը, գնառաջարկների ներկայացումը
# Ստացված հայտերի գնահատում և առաջարկված տարբերակներից լավագույնի ընտրության մասին որոշման կայացում
# Հետգնառաջարկային գործողություններ, ինչպիսիք են պայմանների շուրջ հնարավոր վերաբանակցումներ, պատվերի վերջնականացում, պայմանագրի տեքստի մշակում
# Փաստաթղթավորում և աուդիտ

Հանրային գնումներում ընդունված է կիրառել գնումների գործընթացի քառափուլ ստորաբաժանում․

# գնումների պլանավորում, 
# գնման գործընթացի կազմակերպում (ներառյալ գնման առարկայի բնութագրերի հաստատումը), 
# պայմանագրի կնքում,
# պայմանագրի կատարում և կառավարում

Կարևոր է, որ գնումների գործընթացի փուլերը իրարից մեկուսացված գործողություններ չեն։ Դրանք անհրաժեշտ է դիտարկել որպես մեկ ամբողջություն՝ համակարգ։

## Հանրային գնումներ
Գնումների գործընթաց կազմակերպում և իրականացնում են ոչ միայն մասնավոր ընկերությունները, այլև պետական, տեղական ինքնակառավարման մարմինները, պետական գործակալությունները, ինչպես նաև շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունները։ Այն դեպքում, երբ պետությունն է մասնավոր հատվածից ձեռք բերում ապրանքներ և/կամ ծառայություններ, գործընթացը կոչվում է հանրային գնումներ։ 

### Հանրային և մասնավոր ոլորտներում գնումների միջև տարբերությունները
Պետության և շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների դեպքում գնումների գործընթացը, ընդհանուր առմամբ, նման է մասնավոր ընկերությունների կողմից կիրառվող պրակտիկային։ Սակայն կան մի քանի կարևոր տարբերություններ։ 

Քանի որ առաջինների դեպքում գումարը գոյանում է հանրային ֆինանսներից, հանգանակություններից և նվիրատվություններից, նրանք գնումների ողջ գործընթացում պետք է աչալրջորեն հետևեն մի քանի սկզբունքների, որոնք, խոշոր հաշվով, հանրային ծառայողներին և/կամ շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին պարտավորեցնող էթիկական նորմեր են։ Դրանցից որոշները կարող են արդյունավետորեն օգտագործվել նաև մասնավոր ընկերությունների ընթացակարգերում։ 

### Հանրային գնումների գործընթացի սկզբունքներ
Ստորև ներկայացված են գնումների գործընթացի ամենատարածված յոթ սկզբունքները․ 

1․ *Արժեք՝ գումարի դիմաց*

Ապրանքներ և ծառայություններ ձեռք բերելիս պետություն և/կամ կազմակերպությունը պետք է արդյունավետ կառավարի իր միջոցները, օրինակ՝ իրականացնի ծախս-օգուտ վերլուծություն կամ ռիսկերի գնահատում։ Հարկ է նշել, որ ցածր գինը ոչ միշտ է համարժեք արժեքին։ Որակը, երկարակեցությունը և այլ բնութագրեր նույնպես պետք է հաշվի առնվեն գնման գործընթացում որոշումներ կայացնելիս։

2․ *Արդարություն*

Գնումների գործընթացում չպետք է կանխակալ վերաբերմունք ցուցաբերվի որևէ անհատի կամ մատակարարի հանդեպ։ Բոլոր հայտերը պետք է գնահատվեն օբյեկտիվորեն՝ հիմնվելով վերհանված կարիքներին համապատասխանության վրա։ 

3․ *Մրցակցություն*

Խրախուսելի է մի քանի մատակարարներից գնային հարցումներ իրականացնելն ու համապատասխան մրցակցային հայտերի ստացումը՝ բացառությամբ որոշակի դեպքերի, օրինակ՝ մեկ աղբյուրից գնումը (երբ ապրանքը կամ ծառայությունը հասանելի է միայն մեկ անհատից կամ ընկերությունից)։ 

4․ *Արդյունավետություն*

Գնումների գործընթացները պետք է կազմակերպվեն և իրականացվեն արդյունավետորեն՝ հնարավոր ուշացումներից խուսափելու և առավելագույն արդյունքի հասնելու համար։ 

5․ *Թափանցիկություն*

Գնումների վերաբերյալ համապատասխան տեղեկատվությունը պետք է հասանելի լինի հանրությանը՝ բացառությամբ ակն դեպքերի, երբ հակառակի համար կան իրավական, անվտանգային կամ այլ հիմնավոր պատճառներ։ 

6․ *Բարեվարքություն*

Հանրային գնումների գործընթացում ներգրավվածները պետք է գործեն այնպես, որ ընկալվեն որպես վստահելի, ազնիվ և պատասխանատու կազմակերպություններ։ Հանրային միջոցների օգտագործումը պետք է բխի սահմանված նպատակներից և լինի հօգուտ հանրային շահի։ 

7․ *Հաշվետվողականություն*

Գնումների գործընթացներում ներգրավված անձինք պետք է հաշվետու լինեն իրենց որոշումների և գործողությունների համար։ Նրանք պետք է ճշտգրիտ զեկուցեն գործընթացի շրջանակներում իրականացված ցանկացած գործողության մասին՝ ներառյալ սխալ քայլերի։ 

### Կոռուպցիան և նրա հետևանքները հանրային գնումների գործընթացում
Պետական համակարգում կոռուպցիոն ամենաշատ ռիսկեր պարունակող ուղղություններից մեկը հանրային գնումների գործընթացն է։ Պատճառների թվում են գործարքների ծավալները, պետական ու հանրային պաշտոնյաների և բիզնեսների միջև սերտ փոխգործակցությունը, շահագրգիռ կողմերի բազմազանությունը, ինքնին գործընթացի բարդությունւը և այլն։ Բացի դրանից, այն կարող է տեղի ունենալ նաև անձնական կամ գործնական ֆինանսական շահերի բախման հետևանքով, երբ, օրինակ, հանրային պաշտոնյան ցանկանում է իր հետ փոխկապակցված անձանց համար երաշխավորել որոշակի օգուտներ՝ շրջանցելով արտոնությունների շնորհման՝ օրենսդրությամբ նախատեսված պահանջները։

Գնումների ոլորտում կոռուպցիայի հետևանքները դժվար է չափել միայն քանակական տվյալներով՝ հաշվի առնելով դրա գաղտնի, լատենտային բնույթը։ Այնուամենայնիվ, շատ են հետազոտությունները պետական ներդրումների և պետության գործունեության վրա կոռուպցիայի բացասական ազդեցության մասին։ Օրինակ՝ Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլի գնահատումներով՝ կոռուպցիայի հասցրած վնասը պետական համակարգին կարող է կազմել միջինում 10-25 տոկոս, իսկ վատագույն դեպքում՝ պայմանագրային արժեքը մինչև 50 տոկոսը։ 

Պետական գնումներում կոռուպցիայի հասցրած վնասները միայն ֆինանսական տվյալներով չպետք է չափվեն․ երբեմն դրանք կյանքեր արժեն։ Կոռուպցիայի արդյունքում, դիցուք, պայմանագրով նախատեսված շինարարական աշխատանքները կարող են թերի կատարվել, ինչը կարող է հանգեցնել շենքի փլուզման։ Կամ պետական միջոցներով գնված անորակ կամ կեղծ դեղամիջոցները չեն բավարարի քաղաքացիների կարիքները։ 

Հանրային գնումների գործընթացի բաղկացուցիչ բոլոր փուլերում էլ մեծ է կոռուպցիոն դրսևորումների հավանականությունը։ Ընդ որում, կոռուպցիան այս ոլորտում կարող է խնդիր լինել ինչպես զարգացած, այնպես էլ զարգացող երկրներում: Համաձայն Տնտեսական զարգացման և համագործակցության զարգացման 2014 թվականի տվյալների՝ ամբողջ աշխարհում կաշառքի դեպքերի 57 տոկոսը հանրային գնումների գործընթացներին առնչվող կոռուպցիայի հետևանք են։

Հանրային գնումների ոլորտում կոռուպցիան տարբեր կերպ է դրսևորվում՝ կաշառք, յուրացում, գործառույթների չարաշահում և այլն:

Ստորև ներկայացված են դիտարկվող ոլորտում կոռուպցիոն մի քանի դրսևորումներ․ 

*1․ Մրցակցությունից խուսափում*

Առողջ տնտեսական մրցակցությունը վերացնելու կամ նվազեցնելու միջոցով մենաշնորհի ձգտող ընկերությունները ձգտում են ավելի շատ շահույթ ստանալ, քան հնարավոր կլիներ իրական և բաց մրցակցության պայմաններում: Դրանց ղեկավարները, հետևաբար, կարող են պատրաստ լինել ներգրավվելու կոռուպցիոն պայմանավորվածությունների մեջ, օրինակ՝ լինել միակը, ով հրավիրվել է հայտ ներկայացնելու: Կամ պայմանները կարող են հարմարեցված լինել այնպես, որ նրանք լինենդրանք բավարարող միակ մատակարարները: Կարող են անգամ նախագծվել կաշառքի, միաձուլումների, ահաբեկման, կարտելի և այլ սցենարներ։ 

*2․ Մրցակցային գործընթացների տապալում*

Բիզնես ընկերությունները, խուսափելով արդար մրցակությունից, կարող են փորձել հանրային գնումների գործընթացը տապալել մի քանի ձևերով։ Օրինակ՝ կարող են փորձել կաշառքի միջոցով տապալել մրցակցային գնումների գործընթացները մի քանի ձևով: Նրանք կարող են փորձել կաշառքի միջոցով ազդել գնումների գործընթացի պատասխանատու պետական ​​ծառայողների (գնողների վրա): Նրանք կարող են ակտիվորեն ներքին տեղեկատվություն փնտրել պահանջների և պայմանների վերաբերյալ, որոնց այլ հայտատուներ հասանելիություն չունեն: Հնարավոր է նաև հակառակը․ նրանք կարող են ազդեցություն ունենալ գնորդների վրա՝ հարմարեցնելու գործընթացի բաղադրիչներն այնպես, որոնք դրանք համապատասխանեն իրենց ընկերության ռեսուրսներին։ 

*3. Խաբեություններ առաքումների ժամանակ*

Նույնիսկ եթե գործընթացի մեկնարկը մրցակցային և թափանցիկ է, հնարավոր է, որ ծառայություն մատուցող ընկերությունները փորձեն շրջանցել պայմանագրային պարտավորությունները՝ օրինակ, ժամկետները ձգձգելով կամ նախատեսված որակին չհամապատասխան ապրանք/ծառայություն տրամադրելով։ 

*4․ Կոռուպցիոն պայմանավորվածություններ*

Գնումների կոռուպցիոն գործընթացները ներառում են գնորդի (պետության ներկայացուցիչների) և մատակարարների միջև որևէ տեսակի համաձայնություններ։ Դրանք կարող են տարբեր կերպ արտահայտվել, օրինակ՝ լինել պայմանների և վճարումների շուրջ, որոնք առավելություններ են տալիս մատակարար ընկերությանը՝ այդպիսով ողջ գործընթացը դարձնելով անմրցակցային և անարդար։ 

*5․ Շահերի բախում*

Գնումների կոռուպցիոն գործընթացների համատեքստում շագերի բախումը պետք է ընկալել որպես մի կողմից ստանձնած պարտավորությունների, իսկ մյուս կողմից՝ անձնային շահերի միջև բախումը։ Գնորդը (պետությունը), օրինակ, կարող է կաշառք խնդրել մրցութային կանոնների այնպիսի շրջանակի ձևավորման դիմաց, որը ձեռնտու է կոնկրետ հայտատուի, կամ էլ գնահարցման հայտարարությունը հրապարակել այնպիսի հարթակներում, որտեղ այլ պոտենցիալ մատակարարներ չեն կարող գտնել։ 

*6․ Պետության զավթում և ավազակապետություն*

Ծայրահեղ դեպքերում, մասնավոր ընկերությունների կոռումպացված ռազմավարությունները կարող են հանգեցնել պետության զավթման, եթե կա հավանականություն, որ խոշոր բիզնեսը ի վիճակի է էական ազդեցություն ունենալ կառավարության որոշումների վրա: Մյուս կողմից, հնարավոր է ռիսկ, որ կառավարության ներկայացուցիչները չարաշահեն իրենց իշխանությունը նեղ անձնական հետաքրքրությունների կամ հարստանալու նպատակով, քանի որ քաղաքացիների շահերի սպասարկումը իրենց համար առաջնահերթություն չէ։ 

*7․ Քաղաքական կամքի բացակայություն*

Վերջիվերջո, հանրային գնումների գործընթացներում կոռուպցիոն ռիսկերը նվազեցնելու կարևոր նախապայման է իշխանության ներկայացուցիչների քաղական պատրաստակամությունը։ Կան բազմաթիվ օևինակներ, երբ հակակոռուպցիոն ջանքերը ձախողվում են, քանի որ իշխանության ներկայացուցիչները խուսափում են դրանք իրականացնելուց։ Ստացվում է, որ միայն տեխնիկական լուծումներով հնարավոր չէ պայքարել կոռուպցիայի դեմ կամ կանխարգելել այն գնումների գործընթացներում:

## Հակակոռուպցիոն գործիքներ և մոտեցումներ
Գոյություն ունեն մի շարք միջազգային չափանիշներ, գործիքներ և լավագույն փորձ գնումների գործընթացներում կոռուպցիան կանխելու կամ նվազեցնելու համար։ Մասնավորապես պետական գնումների ոլորտում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնական մոտեցումները ներառում են․ 

* Ուժեղ օրենսդրական դաշտ

Գնումների գործընթացի իրավական տեսանկյունը սովորաբար կարգավորվում է տվյալ երկրի ազգային, ինչպես նաև միջազգային օրենսդրությամբ։ Վերջին տարիներին մի շարք տարածաշրջանային և միջազգային հակակոռուպցիոն պայմանագրեր, ինչպիսին է ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիան, սահմանել են միջազգայնորեն համաձայնեցված դրույթներ, որոնք կարող են օգտագործվել որպես չափանիշ:

* Թափանցիկություն

Անհրաժեշտ է փոխադարձաբար ապահովել տեղեկատվության դյուրին հասանելիությունը գնումների գործընթացի ողջ ընթացքում, հատկապես՝ կապված մրցույթի հնարավորությունների, ընտրության չափանիշների, գնահատման գործընթացների, շնորհման գործընթացների և որոշման հիմնավորման, պայմանագրի պայմանների և հետագա փոփոխությունների, պայմանագրի կատարման և այլնի մասին։

* Ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառում

Սա կարևոր է ոչ միայն գործընթացի թափանցիկությունը երաշխավորելու, այլև առանձին պաշտոնյաների կամ պատասխանատու անձանց հայեցողության մակարդակը սահմանափակելու տեսակետից։ Օրինակ, էլեկտրոնային գնումները կարող են բարելավել շուկային հասանելիությունն ու մրցակցությունը, ինչպես նաև նվազեցնել կոռուպցիոն ռիսկերը՝ դյուրինացնելով տեղեկատվության հասանելիությունը առցանց հրապարակման, չափանիշների ստանդարտացման, գնումների ցիկլի նկատմամբ վերահսկողության միջոցով։ 

* Գնումների գործընթացի լավ կառավարում

Գնումների գործընթացում ներգրավված անձինք պետք է ունենան բարձր մակարդակի մասնագիտական գիտելիքներ, հմտություններ, համապատասխանեն բարեվարքության չափանիշներին։ Մյուս կողմից, պաշտաճ վարձատրությունը, արժանիքների վրա հիմնված աշխատակազմի ձևավորումը և նրանց պարբերաբար վերապատրաստումները կարող են նպաստել մասնագիտական բարձր որակավորումներին՝ ապահովելով, որ հանրային միջոցները գնումների գործընթացումմ օգտագործվեն սահմանված նպատակներին համապատասխան։

* Սխալ վարքագծի կանխարգելում

Գնումների ոլորտի պաշտոնյաների բարեխղճությունը կարող է խթանվել էթիկայի չափանիշների բարձրացմամբ՝ վարքագծային կանոնների և շահերի բախման կանոնակարգերի ընդունման և կիրարկման միջոցով։

* Բարեվարքության համաձայնագրեր

Գնառաջարկ ներկայացնող կազմակերպությունները և գնումների գործընթացում ներգրավված պաշտոնյաները կարող են պարտավորվել զերծ մնալ կաշառքից և կանխել կոռուպցիան՝ ստորագրելով բարեվարքության համաձայնագիր, որը կարելի է դիտարկել որպես գնումների գործընթացում հավասար պայմաններ ստեղծելու գործիք։ 

* Պայմանագրային գործընթացի մշտադիտարկում

Միջազգային չափանիշներն ընդգծում են գնումների ցիկլի բոլոր փուլերի մշտադիտարկման կարևորությունը։ Ի լրումն անկախ պետական մարմինների ներքին մշտադիտարկումների և արտաքին աուդիտի՝ քաղաքացիների և քաղաքացիական հասարակության կողմից մշտադիտարկումը կոռուխցիայի կանխարգելման կամ հայտնաբերման արդյունավետ գործիք է։ Ընդունված գործելակերպ է կարմիր դրոշակների, ստուգաթերթերի կամ ցուցիչների մշակումը՝ գնումների գործընթացի՝ սահմանված կանոնակարգերին համապատասխանությունը գնահատելու համար։

* Հաշվետվողականություն և վերահսկողություն

Ներքին անկախ վերահսկողական համակարգերը և արտաքին աուդիտները կարևոր նշանակություն ունեն գնումների գործընթացում ներգրավված պաշտոնյաների որոշումների նկատմամբ հաշվետվողականություն ապահովելու տեսանկյունից։ Սա ներառում է կոռուպցիայի բացահայտման և հետաքննության արդյունավետ մեխանիզմների ստեղծում, կանոնների համապարփակ, արժանահավատ կիրարկում, ինչպես նաև պայմանագրերով նախատեսված պատժամիջոցների համաչափ կիրառում (օրինակ՝ ապօրինի շահույթի առգրավում, վնասի համար պատասխանատվության կանչում, պայմանագրերի չեղարկում, արգելանք և այլն)։

Գնումների ոլորտում կոռուպցիայի բացասական ազդեցությունը նվազագույնի հասցնելուն է միտված նաև Միավորված ազգերի կազմակերպության Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիան, որի 9-րդ հոդվածը Կոնվենցիային միացած պետություններից պահանջում է «ձեռնարկել անհրաժեշտ քայլեր՝ ստեղծելու համար գնումների պատշաճ համակարգեր, որոնք հիմնվում են թափանցիկության, մրցակցության և որոշումների ընդունման օբյեկտիվ չափանիշների վրա, որոնք, inter alia, կոռուպցիայի կանխարգելման տեսանկյունից արդյունավետ են համարվում»։  Նույն հոդվածը նաև պահանջում է թափանցիկություն և հաշվետվողականություն հանրային ֆինանսների կառավարման գործում՝ ներառյալ բյուջետավորման, պետական ​​եկամուտների և ծախսերի մասին հաշվետվությունների, աուդիտի ընթացակարգերում։

* Գնումների գործընթացում կոռուպցիայի կանխարգելման ռազմավարություններ է առաջարկում նաև ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակը։ 
* Գնումների արդյունավետ քաղաքականությունների որդեգրում՝ արժեքը գումարի դիմաց սկզբունքին համապատասխան
* Գնումների գործընթացին ներգրավման ունակությունների ձևավորում
* Գնումների արդյունավետ կիրարկման մեթոդների որդեգրում, օրինակ՝ պոտենցիալ մատակարարների հետ թափանցիկ ու արդար հաղորդակցության վարում, ընտրության համար հստակ չափանիշների մշակում, և այլն
* Պայմանագրային փորձի և ընթացակարգերի կիրառում
* Վերահսկողություն գնումների գործընթացի յուրաքանչյուր փուլում
* Գնումներին առնչվող փաստաթղթաբանության պատշաճ, ամբողջական և թափանցիկ իրականացում
* Մատակարարման ողջ շղթայում կոռուպցիայի նվազեցմանն ուղղված միջոցների իրականացում

Կարևոր ռազմավարական սկզբունք պետք է լինի նաև հանրային գնումների գործընթացներում քաղաքացիական հասարակության ներգրավվածությունը։ Հանրությունը՝ պետական ներդրումների վերջնական շահառուն, միշտ պետք է խորհրդակցի և ստանա աջակցություն գնումների գործընթացում ներգրավված լինելու համար։ Դա ներառում է նաև հնարավորություն քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին՝ անկախ մշտադիտարկում իրականացնելու մրցույթների և նախագծերի իրականացման ողջ ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գույքային իրավունք
Կատեգորիա:Լոգիստիկա
Կատեգորիա:Համակարգերի ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Մենեջմենթ
Կատեգորիա:Պետական կառավարում
Կատեգորիա:Ֆինանսներ