Անքսիոլիտիկներ

**Անքսիոլիտիկներ** (անգլ․՝ anxiolytic, antipanic կամ anti-anxiety agent), նաև **տագնապամարիչներ** կամ **տրանկվիլիզատորներ**, դեղամիջոցների խումբ, որը կիրառվում է տագնապային խանգարումների և դրանց հետ կապված այլ հոգեբանական և ֆիզիկական սիմպտոմների բուժման նպատակով։ Անքսիոլիտիկները իրենց ազդեցությամբ անտագոնիստ են անքսիոգեններին, որոնք ուժեղացնում են տագնապի զգացումը։

## Տագնապային խանգարում
Տագնապը համարվում է օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական ադապտացիոն, պաշտշանական ռեակցիա։ Երբ մարդու տագնապի զգացումը գերազանցում է թույլատրելի սահմանը, առաջանում է տագնապային խանգարում։ Վերջինով տառապող մարդիկ կարող են ցուցապերել գերզգոնություն, ունենալ ոչ տեղին վախի զգացում և բացասական հույզեր, որոնք պաշտպանողական վարքագծի դրսևորումներ են։ Տագնապային խանգարում ունեցող մարդկանց մոտ կարող են զարգանալ այլ ուղեկցող հոգեբանական խանգարումներ, օրինակ՝ դեպրեսիա։ Տագնապային խանգարումները դասակարգվում են ըստ կլինիկական դրսևորման։

Տագնապային խանգարման տեսակները կարող են ուղեկցել մեկը մյուսին։

## Էթիոլոգիա
Տագնապային խանգարումների էթիոլոգիան բացահայտված չէ։ Կան հնարավոր գործոններ, որոնք կարող են նպաստել տագնապային խանգարման առաջացմանը։ Դրանցից են մանկական տարիքում բարձր տագնապայինությունը, կենտրոնական ստիմուլատիվ ազդեցությամբ պրեպարատներով դեղորայքային ինդուկցիան, նյութափոխանակության խանգարումները, դեպրեսիվ ֆոնը։

## Ընդհանուր տեղեկություն
Անքսիոլիտիկները բոլոր այն դեղամիջոցներն են, որոնք կիրառվում են տագնապային խանգարումների բուժման նպատակով։ Թերապևտիկ էֆեկտը ձևավորվում է կենտրոնական նյարդայն համակարգի այնպիսի նեյրոտրանսմիտերների վրա ունեցած ազդեցությամբ, ինչպիսիք են նորադրենալինը, սերոտոնինը, դոֆամինը և գամմա-ամինակարագաթթուն (ԳԱԿԹ)։ Ըստ ազդեցության մեխանիզմի տագնապամարիչները բաժանվում են վեց խմբի՝ հակադեպրեսանտներ, բենզոդիազեպիններ, ազապիրոններ, հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցներ, հակափսիխոտիկներ և բետա-ադրենոպաշարիչներ։

Հակադեպրեսանտներն իրենց հերթին բաժանվում են սերոտոնինի հետզավթումը սելեկտիվ ընկճողների (SSRIs), սերոտոնինի և նորադրենալինի հետզավթումն ընկճողների (SNRIs), եռցիկլիկ հակադեպրեսանտների (TCA), մոնոամին օքսիդազի պաշարիչերի (MAOI)։ SSRIs-ն կարող է կիրառվել բոլոր տեսակի տագնապային խանգարումների դեպքում,SNRIs-ն՝ գերալիզացված տագնապային խանգարուների դեպքում։ Երկուսն էլ տագնապային խանգարումների բուժման առաջին շարքի պրեպարատներ են։  Եռցիկլին հակադեպրեսանտները համարվում են երկրորդ շարքի դեղամիջոցներ, քանի որ ունեն ավելի ծանր կողմնակի ազդեցություններ։ Բենզոդիազեպինները էֆեկտիվ են անհետաձգելի և կարճատև միջամտություն պահանջող իրավիճակներում, քանի որ ունեն կարճ ազդեցության սկիզբ։ Կարող են առաջացնել կախվածություն։  Գերալիզացված տագնապային խանգարուների բուժման նպատակով կարող է կիրառվել բուսպիրոնը, որն ունի համեմատաբար դանդաղ ազդեցության սկիզբ և դրա հետ մեկտեղ ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ։ Չի առաջացնում հանման համախտանիշ։

## Պատմություն
Առաջին մոնոամին օքսիդազի պաշարիչը իպրոնիազիդն է, որը հայտնաբերվել է պատահաբար՝ նոր հակատուբերկուլոզային պրեպարատի ստեղծման ընթացքում։ Հետազոտությունների ընթացքում նկատվել է, որ դեղամիջոցն առաջացնում է էյֆորիա, լավացնում է ախորժակը և քնի որակը։

Առաջին եռցիկլիկ հակադեպրեսանտը իմիպրամինն է, որն ի սկզբանե ստեղծվել և ուսումնասիրվել է որպես առաջին սերնդի հակահիստամինային դեղամիջոց, ինչպիսին պրոմետազինն է։ TCA-ն, ընկճելով փոխադրիչ սպիտակուցը, բարձրացնում է նորադրենալինի և սերոտոնինի մակարդակը։ Հաշվի առնելով նորադրենալինի վրա արտահայտված ազդեցությունը՝ կարող է առաջացնել քնկոտություն և հիշողության կորուստ։

Հակահիստամինային և հակախոլիներգին կողմնակի ազդեղությունները նվազեցնելու նպատակով ստեղծվել են սերոտոնինի հետզավթումը սելեկտիվ ընկճող դեղամիջոցներ։ Առաջին SSRIs-ին ֆլուոկսետինն է (Prozac), որը հայտնաբերվել է 1974 թվականին և հաստատվել է ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչության (FDA) կողմից 1987 թվականին։ Այնուհետև շուկայում հայտնվել են այլ SSRIs-ներ, որոնցից են զերտալին (Zoloft), պարոքսետին (Paxil), էսցիտալոպրամ (Lexapro)։

Սերոտոնինի և նորադրենալինի հետզավթումն ընկճող առաջին դեղամիջոցը վենլաֆաքսինն է (Effexor), որը շուկայում հայտնվել է 1993 թվականին։ SNRIs-ն ազդում է սերոտոնինի և նորադրենալինի մակարդակի վրա՝ առանց այլ նեյրոտրանսմիտերների ընկալիչների (α1, α2, β, H1, M, D, հետսինապտիկ սերոտոնինային) վրա էական ազդեցության։

## Դասակարգում
Անքսիոլիտիկ դեղամիջոցները բաժանվում են 6 խմբի։

### Հակադեպրեսանտներ
Դեղամիջոցներ են, որոնք ցուցված են ինչպես տագնապային խագարումների, այնպես էլ դեպրեսիաների դեպքում։ SSRIs-ն և SNRIs-ն նոր սերնդի պրեպարատներ են, ունեն ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ, քան հին խմբի դեղամիջոցները, ինչպիսիք են MAOI-ն և TCA-ն։ Սրանով պայմանավորված  SSRIs-ն և SNRIs-ն համարվում են առաջին շարքի պրեպարատներ և կիրառվում են ցանկացած տիպի տագնապային խանգարման դեպքում։
### Բենզոդիազեպիններ
Ցուցված են սուր, անհետաձգելի և տագնապային խանգարումների ժամանակ, ինչպես նաև սկզբնական շրջանում կարող են կիրառվել SSRIs/SNRIs-ով բուժման կայունացման նպատակով։ Խորհուրդ չի տրվում կիրառել երկարատև բուժման նպատակով։ Չեն համարվում առաջին խմբի պրեպարատներ։ Տարբեր բենզոդիազեպիններ ունեն տարբեր ֆարմակոդինամիկ և ֆարմակոկինետիկ հատկություններ, ազդեցության տևողության և մետաբոլիզմի տարբեր ժամանակներ։ Ցուցումներն են խուճապային խանգարումները, քնի խանգարումը, դողը, սուր վարքային խանգարումները, մկանային սպազմը, փոքր միջամտությունների իրականացման ժամանակ պրեմեդիկացիան և սեդիացիան

### Ազապիրոններ
Բուսպիրոնը կարող է կիրառվել գեներալիզացված տագնապային խանգարումների (GAD) բուժման նպատակով, սակայն էֆեկտիվ չէ խուճապային խանգարման, սոցիոֆոբիայի կամ այլ ֆոբիաների դեպքում։ Երկարատև կիրառման համար ավելի անվտանգ տարբերակ է, քանի որ չի առաջացնում կախվածություն, ինչպես բենզոդիազեպինները։

### Հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցներ
Հազվադեպ կիրառվում են հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման (PTSD) բուժման նպատակով։ Կան որոշակի տվյալներ տագնապային խանգարման դեպքում հակաէպիլեպտիկների էֆեկտիվության մասին, բայց ընդհանուր առմամբ հետազոտությունների արդյունքները ոչ բավարար են։

Ըստ հետազոտությունների հակաէպիլեպտիկներից պրեգաբալինը պլացեբոյի համեմատ էֆեկտիվություն է դրսևորվել, որը համարժեք է բենզոդիազեպինների էֆեկտիվությանը։ Գաբապենտինը հազվադեպ նշանակվում է տագնապային խանգարումների դեպքում։ Որոշ մինչկլինիկական հետազոտություններ ցույց են տալիս վերջինիս էֆեկտիվությունը, սակայն գիտական տվյալները բավարար չեն։ Վալպրոատը ևս գտնվում է հետազոտման փուլում։

### Հակափսիխոտիկներ
Օլանզապինը և ռիսպերիդոնը ատիպիկ անքսիոլիտիկներ են և էֆեկտիվ են գեներալիզացված տագնապային խանգարումների, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման դեպքում։ Կողմնակի ազդեցությունների առաջացման հավանականությունն ավելի մեծ է, քան այլ անքսիոլիտիկներինը։

### Բետա-ադրենոպաշարիչներ
Պրոպրանոլոլն ի սկզբանե կիրառվել է զարկերակային հիպերտենզիայի և այլ սրտային հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Այն էֆեկտիվ է դողով, տախիկարդիայով ուղեկցվող տագնապային խանգարումների դեպքում։ Լայն կիրառվում է հանրային ելույթներից առաջ լարվածությունը և տագնապը նվազեցնելու նպատակով։

## Ազդեցության մեխանիզմ
### SSRIs և SNRIs
Սերոտոնինի հետզավթումը սելեկտիվ ընկճողները և սերոտոնինի և նորադրենալինի հետզավթումն ընկճողներն արգելակում են նյարդայն ազդակի փոխանցումն ապահովող նեյրոմեդիատորների հետզավթումը։ Սերոտոնինը և նորադրենալինը մասնակցում են տրամադրության կարգավորմանը։ Հետզավթումը հնարավորություն է տալիս խուսափել սինապտիկ ճեղքում վերջիններիս կուտակումից։ Հետզավթման շնորհիվ նեյրոնները կարողանում են վերականգնել հանգստի պոտենցյալը և կրկին ազդակ ստանալ։ Սակայն տագնապային խանգարումներով տառապող մարդկանց դեպքում նշված նեյրոմեդիատորների մակարդակը ցածր է կամ իջած է դրանց նկատմամբ ընկալիչների զգայունությունը։ Այս դեպքում SSRIs-ն և SNRIs-ն պաշարում են սերոտոնինի և նորադրենալինի հետզավթումը՝ ապահովելով նեյրոմեդիատորների բավարար քանակություն։ Պետք է հաշվի առնել, որ նեյրոմեդիատորների բարձրացած մակարդակն ի վերջո բերում է ընկալիչների դեսենսիբիլիզացիայի, և այդ պատճառով SSRIs-ի և SNRIs-ի լիարժեք ազդեցությունը ձևավորվում է ընդունումից 4-6 շաբաթ անց։
### Բենզոդիազեպիններ
Բենզոդիազեպինները ազդում են ԳԱԿԹ-երգիկ համակարգի վրա, որը կենտրոնական նյարդային համակարգի արգելակիչ է։ Լավացնելով ԳԱԿԹ-ԳԱԿԹ-ընկալիչ կապումը՝ բենզոդիազեպինները լավացնում են դեպի նեյրոններ քլորիդ իոնների հոսքը, հետևաբար նաև դժվարանում է վերաբևեռացումը և նյարդային ազդակի հետագա փոխանցումը։ Այսպիսով բենզոդիազեպինները ուժեղացնում են ԳԱԿԹ-երգիկ համակարգի ազդեցությունը ԿՆՀ-ում և նվազեցնում են տագնապային խանգարման ախտանիշները։

## Կլինիկական կիրառում
### Սերոտոնինի հետզավթումը սելեկտիվ ընկճողներ (SSRIs)
Կիրառվում են դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների, օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման և որոշ անձնային խանգարումների բուժման նպատակով։ Տագնապային խանգարումների բուժման համար համարվում են առաջին շարքի պրեպարատներ։ Սերոտոնինը ԿՆՀ-ի նեյրոմեդիատորներից է, որը մասնակցում է տրամադրության կարգավորմանը և ունի հակատագնապային ազդեցություն։ SSRIs-ն բարձրացնում է սերոտոնինի մակարդակը՝ ընկճելով նրա հետզավթումը։ Ցուցված է ինչպես սուր ռեակցիաների, այնպես էլ երկարատև բուժում պահանցող իրավիճակների՝ դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների դեպքում։ Սկզբնական շրջանում SSRIs-ն կարող է ուժեղացնել տագնապի զգացումը, որը պայմանավորված է սերոտոնիներգիկ աուտոընկալիչներով առաջացացող հետադարձ բացասական կապով։ Այդ պատճառով բուժման սկզբում՝  նախքան SSRIs-ի ազդեցության ձևավորումը, զուգահեռ կարող են կիրառվել բենզոդիազեպիններ։

ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) հաստատել է պարոքսետինի և էսցիտալոպրամի կիրառումը գեներալիզացված տագնապային խանգարումների բուժման համար։
#### Ցուցումներ

#### Կողմնակի ազդեցություններ
Սերոտոնինի հետզավթումը սելեկտիվ ընկճող դեղամիջոցների տարածված վաղ կողմնակի ազդեցություններից են սրտխառնոցը և դիարեան, որոնք անցնում են բուժումը դադարեցնելուց հետո։ Այլ կողմնակի ազդեցություններ են գլխացավը, գլխապտույտը, անքնությունը։

Ավելի ուշ զարգացող կողմնակի ազդեցություններ են սեքսուալ դիսֆունկցիան, անօրգազմիան, էրեկտիլ դիսֆունկցիան, լիբիդոյի ընկճում։ Այս կողմնակի ազդեցությունները կարող են պահպանվել անգամ դեղամիջոցի ընդունումը դադարեցնելուց հետո։

SSRI-ի ընդունման կտրուկ դադարեցումը առաջացնում է հանման համախտանիշ, որը դրսևորվում է գլխապտույտով, գլխացավով և մի շարք հիպո ախտանիշներով  (հոգնածություն, մկանային թուլություն, դիարեա և այլն)։ Հանման համախտանիշն առաջանում է, քանի որ դեսենսիբիլիզացված ընկալիչները չեն հասցնում վերականգնել նեյրոմեդիատորի նկատմամբ զգայունությունը։ Խոսքը գնում է հատկապես կարճ կիսադուրսբերման պարբերությամբ դեղերի մասին, ինչպիսին պարոկսետինն է։ Ֆլուոկսետինը և նրա ակտիվ մետաբոլիտներն ունեն ավելի մեծ կիսադուրսբերման պարբերություն և դրանով պայմանավորված թույլ արտահայտված հանման համախտանիշ։

### Սերոտոնինի և նորադրենալինի հեզավթումն ընկճողներ (SNRIs)
SNRIs-ում ներառված են վենլաֆաքսինը և դուլոկսետինը, որոնք կիրառվում են գեներալիզացված տագնապային խանգարումների բուժման նպատակով։ Տագնապային խանգարումների դեպքում SNRIs-ի և SSRIs-ի էֆեկտիվությունը համարժեք է։

### Եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ
Ունեն բարձր արդյունավետություն, սակայն ծանր կողմնակի ազդեցությունների և գերդոզավորման ռիսկի պատճառով փոխարինվել են այլ հակադեպրեսանտներով։ Այս խմբի դեղամիջոցներից են իմիպրամինը, կլոմիպրամինը, դօքսեպինը, ամիտրիպտիլինը, նորտրիպտիլինը և դեզիպրամինը։

#### Ցուցումներ

#### Հակացուցումներ
Եռցիկլիկ հակադեպրեսանտները հակացուցված են հիպոտոնիայով, առիթմիաներով և այլ սիրտանոթային հիվանդություններով տառապող հիվանդներին։

### Տետրացիկլիկ հակադեպրեսանտներ
Միրտազապինը ցուցաբերում է SSRIs-ին համարժեք անքսիոլիտիկ ազդեցություն, սակայն ազդեցությունը զարգանում է շատ ավելի արագ, քան SSRIs-ի դեպքում։ Հազվադեպ կարող է սրել տագնապային խանգարումը։

### Մոնոամին օքսիդազի պաշարիչներ
Առաջին սերնդի հակադեպրեսանտներ են, ունեն բարձր անքսիոլիտիկ ակտիվություն, սակայն կողմնակի ազդեցությունների և բուժման ընթացքում սննդային սահմանափակումների պատճառով սահմանափակ են կիրառվում։ Մոնոամին օքսիդազի պաշարիչներ են ֆենելզինը, իզոկարբօքսազիդը, տրանիլցիպրոմինը պիրինդոլը, որը մոնոամին օքսիդազի դարձելի պաշարիչ է և բուժման ընթացքում չի պահանջում սննդային սահմանափակումներ։

### Բարբիտուրատներ
Օժտված են արտահայտված անքսիոլիտիկ հատկություններով, սակայն ընտելացման պատճառով բարձր է գերդոզավորման ռիսկը։ Բարբիտուրատները համարվում են հին անքսիոլիտիկներ, կիրառվում են ծանր անքնության բուժման նպատակով, երբ բենզոդիազեպինային և ոչ բենզոդիազեպինային անքսիոլիտիկներն անարդյունավետ են։

### Բենզոդիազեպիններ
Կիրառվում են խուճապային գրոհների ժամանակ, ինչպես նաև հակադեպրեսանտներով բուժման լատենտ շրջանում։ Դեղամիջոցի ընդունման կտրուկ դադարեցումն առաջացնում է հանման և անդրադարձի համախտանիշ։ Կարող է զարգանալ ընտելացում և կախվածություն։ Գերդոզավորման ռիսկն ավելի ցածր է, քան բարբիտուրատներինը։ Հնարավոր են կոգնիտիվ և վարքային խանգարումներ։

Բենզոդիազեպիններ են ապրազոլամը (Xanax), բրոմազեպամը, քլորդիազեպօքսիդը (Librium), կլոնազեպամը (Klonopin), դիազեպամը (Valium), լորազեպամը (Ativan), օքսազեպամը, տեմազեպամը և տրիազոլամը։
#### Ցուցումներ

#### Կողմնակի ազդեցություններ
Բենզոդիազեպինները առաջացնում են կենտրոնական նյարդային համակարգի ընկճում և դրանով պայմանավորված այնպիսի կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են քնկոտությունը, գերդրդվածությունը, թեթև գլխապտույտը, հիշողության վատացումը, որն ավելի բնորոշ է տարեց հիվանդներին, հիպերսալիվացիան, ատաքսիան, խոսքի խանգարումը և այլ փսիխոմոտոր էֆեկտներ։

### Սիմպաթոլիտիկներ
Հակահիպերտենզիվ պրեպարատների խումբ է, որն ընկճում է սիմպաթիկ նյարդային համակարգը։ Կենտրոնական ազդեցության բետա-ադրենոպաշարիչները նվազեցնում են տագնապի զգացումը, տախիկարդիան և տագնապով պայմանավորված դողը։ Այս խմբին են պատկանում պրոպրանոլոլը, օքսպրենոլոլը, մետոպրոլոլը։ α1-անտագոնիստ պրազոզինը կարող է կիրառվել հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման դեպքում։ α2-ագոնիստ կլոնիդինը և գուանֆացինը դրսևորում են անքսիոգենետիկ ազդեցություն։

### Այլ դեղամիջոցներ
#### Բուսպիրոն
5-HT1A սերոտոնինային ընկալիչների ագոնիստ է, կիրառվում է գեներալիզացված տագնապային խանգարումների դեպքում։ Եթե հիվանդը նոր է դադարեցրել բենզոդիազեպինների ընդունումը, բուսպիրոնը կարող է ավելի քիչ արդյունավետ լինել։

#### Պրեգաբալին (Lyrica)
Անքսիոլիտիկ ազդեցությունը զարգանում է ընդունումից 1 շաբաթ անց և բենզոդիազեպինների համեմատ ավելի արտահայտված է։ Չի առաջացնում վերջիններիս կողմնակի ազդեցությունները (քնի, կոգնիտիվ և փսիխոմոտոր խանգարումներ)։

#### Հիդրօքսիզին (Atarax)
Հակահիստամինային պրեպարատ է, որն ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) հաստատել է դեռևս 1956 թվականին։ Կենտրանական հիստամինային ընկալիչները պաշարելով՝ առաջացնում է սեդացիա և դրա հաշվին տագնապի նվազում։ Գեներալիզացված տագնապային խանգարումների բուժման էֆեկտիվությունը համարժեք է բենզոդիազեպիններին։

#### Ֆենիբութ (Anvifen, Fenibut, Noofen)
Ռուսաստանում կիրառվող անքսիոլիտիկ է։ Ֆենիբութը ԳԱԿԹ-ընկալիչների ագոնիստ և պոտենցյալ-կախյան կալցիումական անցուղիների α2δ-ենթամասի անտագոնիստ է, նման է գաբապենտինոիդներին (գաբապենտին, պրեգաբալին)։  ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) չի հաստատել դեղամիջոցի կիրառումը, սակայն այն վաճառվում է օնլայն հարթակում։

#### Թեմգիկոլուրիլ (Mebicar)
Արտադրվում է Լատվիայում և կիրառվում է Արևելյան Եվրոպայի երկրներում։ Թեմիգիկոլուրիլն ազդում է լիմբիկո-ռետիկուլյար համակարգի և չորս հիմնական նեյրոմեդիատորների՝ ԳԱԿԹ-ի, ացետիլխոլինի, սերոտոնինի, նորադրենալինի վրա։ Չի ազդում դոֆամիներգիկ համակարգի վրա։

#### Ֆաբոմոտիզոլ (Afobazole)
Անքսիոլիտիկ դեղամիջոց է, որն արտադրվում է Ռուսաստանում 2000-ական թվականներից։ Ազդեցության մեխանիզմը վատ է ուսումնասիրված։ Հնարավոր մեխանիզմներ են  ԳԱԿԹ-երգիկ համալկարգի վրա ազդեցությունը, նյարդերի աճի գործոնի (NGF) և գլխուղեղի նեյրոտրոֆիկ գործոնի (BDNF) քանակի ավելացումը, մելատոնինային МТ3-ընկալիչների պաշարումը և σ-ընկալիչներ դրդումը։

#### Բրոմատան
Ռուսաստանում 1980-ականներին արտադրված պրեպարատ է։ Անքսիոլիտիկ ազդեցությունը դրսևորում է դոֆամինի կենսասինթեզն ընկճելու հաշվին։

#### Էմօքսիպին
Հակաօքսիդանտ է, որը կարող է ունենալ նաև անքսիոլիտիկ էֆեկտ։ Կառուցվածքով նման է պիրիդօքսինին (վիտամին B6)։

#### Մեթիլ իզովալերատ
Արոմատիկ սննդային հավելում է, որը վաճառվում է Ռուսաստանում  Validol վաճառքային անվանմամբ և կիրառվում է որպես սեդատիվ։

#### Ալպիդեմ
Ոչ բենզոդիազեպինային անքսիոլիտիկ, որն իր ազդեցությամբ նման է բենզոդիազեպիններին։ Ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ, քան բենզոդիազեպինները։ Կիրառվել է Ֆրանսիայում, սակայն դուրս է եկել շուկայից հեպատոտոքսիկության պատճառով։
#### Էթիֆոքսին
Ունի բենզոդիազեպիններին համարժեք էֆեկտիվություն։ Չի առաջացնում հիշողության և կենտրոնացման խանգարումներ, կախվածություն և հանման համախտանիշ։

#### Ալկոհոլ
Հիվանդները հաճախ են կիրառում ինքնաբուժման նպատակով։ Ալկոհոլի անքսիոլիտիկ ազդեցությունը կարելի է ստուգել ֆունկցիոնալ մագիսա-ռեզոնանսային շերտագրության միջոցով։

## Ալտերնատիվ բուժման եղանակներ
Կոգնիտիվ-վարքային թերապիան արդյունավետ է խուճապային խանգարումների, սոցիոֆոբիայի, գեներալիզացված տագնապային խանգարումների և օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման դեպքում։ Էքսպոզիցիոն թերապիան խորհուրդ է տրվում կիրառել ֆոբիաների բուժման նպատակով։ Հաճախ դեղորայքային և հոգեբանական բուժման մեթոդները զուգակցվում են, սակայն հետազոտությունները ցույց չեն տվել առավելություն մոնեթերապիայի նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեակտիվ դեղեր
Կատեգորիա:Հոգեբուժություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի վրա ազդեցությամբ դեղեր
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ