Վիրտուալ Մետաքսի ճանապարհ

**Վիրտուալ Մետաքսի ճանապարհ** (), ՆԱՏՕ-ի հեռահաղորդակցության նախագիծ, որը ստեղծվել է 2001 թվականի հունիսին: Նախագծի նպատակն է զարգացնել ինտերնետ հասանելիությունը Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրներում՝ Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Ղազախստանում, Ղրղզստանում, Տաջիկստանում, Թուրքմենստանում և Ուզբեկստանում: Աֆղանստանը միացել է նախագծին 2005 թվականին։

## Ստեղծման պատմություն
2001 թվականի հունիսին ՆԱՏՕ-ի գիտական կոմիտեի նիստում որոշում է կայացվել ստեղծել «Վիրտուալ Մետաքսի ճանապարհ» նախագիծը՝ նախատեսված Կենտրոնական Ասիայի, Կովկասի և Եվրոպայի ակադեմիական համայնքների միջև տեղեկատվության փոխանակման բարձրացման համար: Նախագծի ստեղծման պահին այդ երկրներում տեղեկատվական ռեսուրսների հասանելիության մակարդակը չափազանց ցածր էր, առկա էր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բաց աշխարհի մնացած մասի հետ, ինչը խոչընդոտում էր կրթության և գիտության զարգացմանը։ Նախագծի անվանումը հղում է կատարում Արևելյան Ասիան Միջերկրական ծովի հետ կապող հայտնի Մետաքսի ճանապարհի պատմությանը: Այն ոչ միայն քարավանային ճանապարհ էր ապրանքների տեղափոխման համար, այլև տեղեկատվության փոխանցման, գիտելիքների փոխանակման և աշխարհի խոշոր տարածաշրջանների միջև մշակույթների փոխադարձ հարստացման ուղի:

### Նպատակներ
«Վիրտուալ մետաքսի մայրուղի» նախագծի հայտարարված նպատակներն են՝ հաղթահարել Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի երկրների տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հետամնացությունը, ինտեգրել մասնակից երկրների գիտական համայնքները համաշխարհային գիտական հանրությանը և խթանել գիտական համագործակցությունը կրթության ոլորտում: Նախագիծը հնարավորություն է տալիս հեռավար կրթության, այդ թվում՝ բարձր մակարդակի միջոցառումների համար տեսակոնֆերանսների միջոցով: ՆԱՏՕ-ի գիտական կոմիտեի ծրագրի համաձայն՝ այս նախաձեռնությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջ տարածաշրջանը վերածել կայունության, անվտանգության և բարիդրացիության գոտու: Միևնույն ժամանակ, այն ծառայում է ազգային զարգացման նպատակների՝ գիտության և կրթության, տնտեսագիտության և բիզնեսի առաջընթացի հասնելուն և նպաստում է ժողովրդավարական և տեխնոլոգիապես գրագետ հասարակության ձևավորմանը։

## Զարգացում
### Նախագծի տեխնիկական կողմ
Նախագծի նպատակներից էին յուրաքանչյուր մասնակից երկրի գիտական համայնքի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում կոմպետենտության մակարդակի բարձրացումը։ Մասնակից երկրների հետազոտական կենտրոնները համաշխարհային տեղեկատվական համակարգի հետ կապող վիրտուալ տեղեկատվական ալիք ստեղծելու համար նախագծի նախաձեռնողները նախատեսել էին ձեռք բերել բոլոր անհրաժեշտ տեխնիկական սարքավորումները: Համակարգչային համակարգեր և բաղադրիչներ արտադրող կորպորացիաները ստանձնեցին «Վիրտուալ մետաքսի ճանապարհի» տեխնիկական աջակցությունը՝ օգտագործելով ՆԱՏՕ-ի դրամաշնորհները: Արբանյակային կապի սարքավորումները տրամադրվել են ամերիկյան Kalitel ընկերության, իսկ ցանցային սարքավորումները՝ ամերիկյան Cisco միջազգային ընկերության կողմից: Արբանյակային ալեհավաքները և այլ սարքավորումները փորձարկվել են DESY գերմանական հետազոտական կենտրոնի կողմից, ապա ուղարկվել յուրաքանչյուր մասնակից երկիր, որտեղ բոլոր սարքավորումները տեղադրվել են ակադեմիական հաստատություններում:

Նախագծի իրականացումը ընթացել է արագ տեմպերով։ Աշխատանքներ են տարվել ԵվրասիաՍատ արբանյակի միջոցով միաժամանակ երկու կապուղի գործարկելու ուղղությամբ։ Առաջինը Համբուրգի և Բուդապեշտի միջև է, որտեղ ՆԱՏՕ-ի առաջադեմ ցանցային կենտրոնը կազմակերպել է տեխնիկական անձնակազմի ուսուցում և պատրաստում «Մետաքսի ճանապարհի վիրտուալ տվյալների կապի տեղադրում» ծրագրի շրջանակներում։ Երկրորդը միացնում էր Համբուրգը և Տաշքենդը։ Այն դարձել է նախագծի շրջանակներում Կենտրոնական Ասիայի առաջին կապուղին։ 2002 թվականի օգոստոսին մեկնարկել է արբանյակի արևմտյան և արևելյան ճառագայթների խաչաձև միացումը։ Օգոստոսի 20-ին, Կենտրոնական Եվրոպայի ժամանակով ժամը 11:00-ին ԵվրասիաՍատի միջոցով հաստատվել է երկկողմանի ռադիոկապ Համբուրգի ցանցային շահագործման կենտրոնի և Բուդապեշտի Կենտրոնական Եվրոպայի համալսարանի կոնֆերանսների կենտրոնի կապի հանգույցի միջև։

## Նշանակություն
Ռուս փորձագետները նշում են, որ գիտական նպատակներից բացի, «Վիրտուալ մետաքսի ճանապարհ» նախագիծն ունի նաև էական աշխարհառազմավարական նշանակություն. այն դիտվում է որպես Ալյանսի կողմից վիրտուալ դիրքից ակտիվ հարձակում: ՆԱՏՕ-ն օգտագործում է հեռահաղորդակցության ցանցը իր տեղեկատվական ծրագրերը տարածելու համար, որոնց բովանդակությունը համապատասխանում է Ալյանսի ընդլայնմանը և Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրներում իր ազդեցության ամրապնդմանը։ Միջազգային քաղաքագիտության ասոցիացիայի և «ՆԱՏՕ-ի ապագան» հետազոտական խմբի անդամ Վլադիմիր Լուկովի կարծիքով, այս նախագիծը սկզբնապես իրականացվել է գիտական նպատակներով՝ նախատեսված «ժամանակակից բաց հասարակության» հիմքերը դնելու համար: Իրականում, Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրները համակարգիչներով հագեցնելու ծրագիրը ծառայում է Հյուսիս-Ատլանտյան դաշինքի և Միացյալ Նահանգների աշխարհաքաղաքական շահերին։ Այս նախագիծը ամբողջապես համապատասխանել է ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության փաստաթղթերում նկարագրված ցանցակենտրոն պատերազմի հայեցակարգին: Այս հայեցակարգի համաձայն՝ ցանցային տեխնոլոգիաները ծառայում էին որպես ԱՄՆ քաղաքական շահերի գոտում գտնվող տարածաշրջանում ազդեցություն հաստատելու հիմնական գործիք: Պատահական չէր, որ նախագծի ամենազարգացած ուղղությունը  դարձել է «Վիրտուալ մետաքսի ճանապարհ - Աֆղանստան»-ը: 2010 թվականին, երբ այլ ոլորտների ֆինանսավորումն արդեն դադարեցվել է, ԱՄՆ կառավարությունը Աֆղանստանին տրամադրել է 3.1 միլիոն դոլարի դրամաշնորհ՝ բարձր արագությամբ ինտերնետին հասանելիություն ապահովելու և թողունակությունը ընդլայնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհ