Ֆաջ

**Ֆաջ**, աղանդերի տեսակ, որը պատրաստվում է շաքարը, կարագը և կաթը խառնելով։ Այն ստեղծվել է 17-րդ դարում ԱՄՆ-ում, իսկ 19-րդ դարի վերջերին հայտնի է դարձել հատկապես աղջիկների համար նախատեսված ուսումնարաններում։ Ֆաջը, պայմանավորված նրանով, թե որ տարածաշրջանում կամ երկրում է պատրաստվում, ունի տարբեր համեր, սակայն առավել հայտնի են մրգային, ընդեղենային, շոկոլադե և կարամելային տեսակները։ Ֆաջը հաճախ կարելի է գնել որպես նվեր զբոսաշրջային վայրերում։

## Պատմություն

Ֆաջ տերմինը ծագել է 17-րդ դարում անգլերեն *fadge* բայից, որը նշանակում է «անշնորհք ձևով հարմարեցնել»։ Այդ ժամանակաշրջանում *fudge* բառը կիրառվել է նավաստիների կողմից՝ անհեթեությանը կան ստին արձագանքելու համար։

Ֆաջը՝ որպես քաղցրեղեն, լայն տարածում է գտել ԱՄՆ-ում 19-րդ դարի վերջին։ 1880-ական թվականներին ֆաջի բաղադրատոմսերը տպագրվել են բազմաթիվ պարբերականներում։ Դրա ոչ թանկ և ոչ կատարյալ լինելու հատկանիշներն այն հայտնի են դարձրել հատկապես այն մարդկանց շրջանում, որոնք այլընտրանք էին որոնում թանկարժեք կոնֆետների և էժանագին քաղցրավենիքի միջև։ Ֆաջի հատուկ խանութներ են սկսել հայտնվել զբոսաշրջային վայրերում, ինչպիսին էր 1887 թվականին Միչիգան նահանգի Մակինո կղզում բացված խանութը։ Ֆաջի հայտնիության աճը որոշ չափով պայմանավորված է եղել դրա պատրաստման գործընթացի հեշտությամբ։ Հասարակ մարդիկ կարողացել են այն պատրաստել տանը առանց որևէ հատուկ սարքավորումների։ Ավելին՝ զտված սպիտակ շաքարի ինքնարժեքը այդ շրջանում սկսել է նվազել՝ կրճատելով արտադրության ծախսերը։

### Ֆաջը աղջիկների համար նախատեսված ուսումնարաններում
ֆաջ պատրաստելը հայտնի է դարձել աղջիկների համար նախատեսված ուսումնարաններում՝ հատկապես Նյու Յորք նահանգի Փոքիփսի քաղաքի Վասար քոլեջում։ Վասարի ուսանող Էմելին Բաթերսբի Հարթրիջը իր նամակում պատմել է, որ 1886 թվականին Բալթիմորում գնել է մի տուփ ֆաջ՝ 1 ֆունտի համար վճարելով 40 ցենտ։ Վասար քոլեջի մՄեկ այլ ուսանող պնդել է, որ ինքն է 1888 թվականին ներկայացրել ֆաջը քոլեջում՝ վաճառելով իր ունեցած 14 կիլոգրամանոց խմբաքանակը։ Ուսանող Էլմա Մարտինի օրագրում հիշատակվել է 1892 թվականին «ֆաջ» պատրաստելու մասին։ 1893 թվականին Վասար քոլեջի ուսանող Ադելաիդա Մենսֆիլդը իր նամակում պատմել է, որ «ֆաջը» պարունակում է շաքար, միրգ, շոկոլադ, կաթ և կարագ։

*The Sun* թերթում 1895 թվականին տպագրվել է «Վասարի ֆաջերի» բաղադրատոմսը։ Չնայած քաղցրավենիքը նկարագրվել է «Վասարի շոկոլադներ» անունով, բաղադրատոմսը բաղկացած է եղել շաքարից, կաթից, կարագից և վանիլինի էքստրակտից։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ֆաջի համար իրենց բաղադրատոմսերն են ունեցել նաև Ուելսլի քոլեջը և Սմիթ քոլեջը։

## Արտադրություն
### Կառուցվածք
Տեքստուրայով ֆաջը մաստիկայի և կոշտ կարամելի միջև է գտնվում։ Նուրբ ֆաջ պատրաստելու համար կարևոր է կառավարել գերհագեցած շաքարի բյուրեղացումը։ Եթե ժամանակից շուտ բյուրեղացվի շաքարը, ապա ֆաջը կպարունակի շաքարի խոշոր կտորներ։ Արդյունքում ֆաջը կստացվի անհարթ, որը սովորաբար վկայում է ցածր որակի մասին։

### Սառեցում և հետագա փուլեր
Վերջնակետային ջերմաստիճանն է, որով ֆաջը տարբերվում է կոշտ կարամելից։ Որքան բարձր է գագաթնակետային ջերմաստիճանը, այնքան ավելի շատ է շաքարը լուծվում, և ավելի շատ է ջուրը գոլորշանում, ինչի արդյունքում ջրում շաքարի հարաբերակցությունն ավելի բարձր է լինում։ Նախքան մատչելի և ճշգրիտ ջերմաչափերի տարածումը՝ խոհարարները սառույցով ջուր (կամ սառը ջուր) են օգտագործել՝ որոշելու քաղցրավենիքի հագեցվածությունը։ ֆաջը պատրաստվում է «փափուկ գնդակի» փուլում (երբ սառը ջրի մեջ գցված մի կտոր ֆաջը իրարից այլևս չի տարանջատվում), որը տատանվում է 113°C-ից 116°C ջերմաստիճանների միջև։ Այս փուլում կարագ է ավելացվում խառնուրդին և թողնվում է, որ սառչի, որից հետո այնքան է հարվում, մինչև այն խտանում է, և փոքրիկ շաքարային բյուրեղներ են առաջանում։

## Տարատեսակներ
ֆաջի պատրաստման պատմության ընթացքում ստեղծվել են տարբեր համային տեսակներ։ Օգտագործված համերը տարբերվում են՝ ըստ շրջանի կամ երկրի։ ԱՄՆ-ում շոկոլադե ֆաջը հիմնական տեսակն է, իսկ այլընտրանքային տեսակներից են գետնանուշի կարագով և թխկու օշարակով ֆաջերը։ Երբ ֆաջը պատրաստվում է շագանակագույն շաքարով, այն կոչվում է պանուչի և հիմնականում հանդիպում է Նոր Անգլիայում և հարավային նահանգներում։

Մեծ Բրիտանիայում հայտնի համերից են ռոմով և չամիչով, թանձրացած կրեմով ու աղի կարամելով տարբերակները։ 


File:Vegan Chocolate Fudge.jpg|Շոկոլադ
File:Vegan Peanut Butter Maple Fudge.jpg|Գետնանուշի կարագ և թխկու օշարակ
File:Raisin and rum fudge.jpg|Ռոմ և չամիչ


## Տաք ֆաջ
Տաք ֆաջի սոուսը շոկոլադե արտադրանք է, որն օգտագործվում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում որպես պաղպաղակի վրա՝ մասնավորապես սանդեյի, պարֆեի և հազվադեպ սմորի։ Սովորական ֆաջի մեջ օգտագործվող կարագը փոխարինվում է սերուցքով, որի արդյունքում ստացվում է թանձր շոկոլադե սոուս, որը տաք վիճակում լցնում են պաղպաղակի վրա։ Այն սառչելուց հետո ավելի խիտ է դառնում։ Վաճառքի համար նախատեսված տաք ֆաջի սոուսային օշարակները (համեմված բնական ձևով կամ արհեստական համեմիչներով) հիմնականում ավելի նոսր են լինում և կարող են օգտագործվել սենյակային ջերմասիտճանում։

## Տես նաև
* Բուրֆի – Հարավային Ասիային հատուկ աղանդեր, որը պատրաստվում է կաթը և շաքարը եփելով, իր խտությամբ ֆաջի
* Խտացրած կաթ
* Իրիս 
* Կովիկ (կոնֆետ) – լեհական քաղցրավենիք, որը նման է ֆաջի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Science of candy: Fudge

Կատեգորիա:Աղանդեր