Հավալա (խաղ)

[thumb|[Պիտեր Բրեյգել Ավագի «Մանկական խաղեր» կտավը, որը պատկերում է հավալա խաղը]]
**Հավալա**, աշխարհում լայն տարածում ունեցող մանկական խաղ, որի մասնակիցները հերթով ցատկում են խաղընկերների վրայով, որոնք կանգնած են կռացած դիրքում։ Հավալան զարգացնում է ճարպկություն, շարժումների համակարգում, աչքաչափ, քաջություն, վստահություն և ձեռքերի և ոտքերի ուժ։

## Պատմություն
Հավալան հայտնի է առնվազն միջնադարից ի վեր։ Պիտեր Բրեյգել Ավագի «Մանկական խաղեր» կտավը պատկերում է հավալա խաղը։ «Փոքրիկ գեղեցիկ գրպանի գրքում» (1767) նկարագրվում են երեխաներ, որոնք հավալա են խաղում։ Նույն տեսակի խաղը՝ ըստ անգլերեն գրավոր աղբյուրների հիշատակվել են սկսած առնվազն XVI դարից ի վեր։

## Նկարագրություն
### Առաջին տարբերակ
Մի մասնակից  ձեռքերը հենում է ծնկներին և թեքվում։ Մյուս խաղացողները ձեռքերը դնում են առաջինի մեջքին և ցատկում՝ ոտքերը լայն բացելքվ և աշխատելով չկպնել առաջի մասնակցի այլ մասերի։ Այն մասնակիցը, որ դիպչում է ոտքերով առարի խաղընկերոջ գլխին կամ մեջքին, փոխարինում է նրան։
### Երկրորդ տարբերակ
Առաջին մասնակիցը ձեռքերը հենում է ծնկներին և թեքվում։ Հաջորդ խաղացողը ձեռքերը դնում է առաջինի մեջքին և ցատկում է ՝ ոտքերը լայն բացելքվ։ Վայրէջքից հետո նա է կանգնում նույն դիրքով առաքին խաղացողի կողքին, և երրորդը ցատկում է առաջին և երկրորդի վրա, այնուհետև չորրորդը և բոլոր մյուսները հաջորդականությամբ։ Երբ բոլոր խաղացողները կանգնում են, շարքում վերջինն իր հերթին սկսում է ցատկել բոլոր մյուսների վրայով։ Մասնակիցների թիվը ֆիքսված չէ։

## Տարբերակներ
Խաղի ֆրանսիական տարբերակը կոչվում է *saute-mouton* (բառացիորեն «ցատկող ոչխար» )։  Ռումինիայում այն կոչվում է «capra», այսինքն «այծ» կամ «բարձր հենարան»։ Հնդկաստանում այն հայտնի է որպես "Aar Ghodi Ki Par Ghodi", որը նշանակում է "ձիացատկ". Իտալիայում "la cavallina", այսինքն «քուռակ» կամ «մտրուկ»։ Հոլանդիայում խաղի անվանում է "bokspringen" (բառացի՝ «այծցատկոցի») կամ "haasje-over" (բառացի՝ «նապաստակի վրայով»).

Չինաստանում այս խաղը հայտնի է որպես «跳 山羊» (բառացիորեն «ցատկող այծ»), որը խաղում են երկուսով։ Առաջին խաղացողը, հանդես գալով որպես «այծ», ցատկում է մյուս խաղացողի վրայից, ով խաղում է «լեռան» դերը։ Այնուհետև նրանք դերերով փոխում են, և «լեռը» մի փոքր բարձրանում է ամեն անգամ, երբ նրանք ցատկում են իրար վրա։ Երկու մասնակիցները շարունակում են խաղալ, մինչև նրանցից մեկին՝ հերթական «այծին» չի հաջողվում ցատկել «սարի» վրայով։

Ֆիլիպինյան մշակույթում նմանատիպ խաղ կոչվում է * luksóng báka * (բառացիորեն՝ «ցատկող կով»)։ Այստեղ տարածված է խաղի առաջին տարբերակը՝ մեկ կռացած մասնակցով։ Կորեյական և ճապոնական տարբերակներում (* '말뚝 박기' *, որը նշանակում է  *կույտերի տեղափոխում* և * '馬 跳 び' * * 'う ま と び' * 'umatobi' ', բառացիորեն՝ * ձիապան *) խաղացողը ցատկում է մյուս խաղացողների վրայով, որոնք  գիծ են կազմում՝ փորձելով փլուզել գիծը։

## Պատկերասրահ

File:Pieter Bruegel d. Ä. 042.jpg|mini|hochkant|links|Ausschnitt aus Breughels *Kinderspiele*
File:Fotothek df roe-neg 0000563 001 Bockspringen.jpg|mini|hochkant|Bockspringen 1948 in der Oberlausitz
File:leapfrog9987.jpg|thumb|right|250px|Երեխաները խաղում են հավալա
File:Leapfrog in Mussoorie.jpg|thumb|Հնդկաստանում հավալա խաղացող աղջիկները
File:Albert Anker - Böckligumpen (1866).jpg|mini|Ալբերտ Անկեր «Հավալա» (1866)]]


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
#  http://worldofchildren.ru/to-kids/igryi-na-svejem-vozduhe/1664-chexarda.html 
# https://www.youtube.com/watch?v=aw6z2EeBxiQ – Խաղեր՝ հավալա
# https://imyerevan.com/hy/society/view/6598  – Մեր մանկության խաղերը. Առնոս Մարտիրոսյան. «Ереван» ամսագիր, 2011, N12

Կատեգորիա:Խաղեր
Կատեգորիա:Մանկական խաղեր