Վարչական բաժանումներ

**Վարչական բաժանումներ** (նաև վարչական միավորներ, վարչական շրջաններ, ենթապետական կառույցներ կամ կազմող նահանգներ, ինչպես նաև բազմաթիվ նմանատիպ ընդհանուր տերմիններ), աշխարհագրական տարածքներ, որոնց բաժանվում է տվյալ անկախ և ինքնիշխան պետությունը։ Նման միավորը սովորաբար ունի վարչական իշխանություն, որն իր տարածքի համար կարող է կայացնել վարչական կամ քաղաքական որոշումներ։ Վարչական բաժանումները հաճախ օգտագործվում են որպես բազմանկյուններ գեոտարածական վերլուծության մեջ։

## Նկարագրություն
Սովորաբար ինքնիշխան պետությունները ունեն վարչական բաժանման մի քանի մակարդակ։ Գլխավոր (ամենամեծ) վարչական բաժանումների տարածված անվանումներն են․ նահանգներ (ենթապետական նահանգներ, այլ ոչ թե ինքնիշխան պետություններ), պրովինցիաներ, երկրամասեր, մարզեր և շրջաններ։ Դրանք, իրենց հերթին, հաճախ բաժանվում են ավելի փոքր վարչական միավորների, որոնք կարող են կոչվել կոմարկաներ, շրջաններ, որոնք էլ հետագայում բաժանվում են համայնքների, կոմունաների կամ ավանների՝ կազմելով ամենափոքր բաժանման միավորները (տեղական ինքնակառավարում)։ Որոշ վարչական բաժանման անվանումներ (օր.՝ դեպարտամենտներ, կանտոններ, պրեֆեկտուրաներ, կոմսություններ կամ գավառապետություններ) կարող են օգտագործվել թե՛ հիմնական, թե՛ երկրորդ, թե՛ երրորդ մակարդակի բաժանումների համար։

Վարչական բաժանումների մակարդակներն ու կառուցվածքը մեծապես տարբերվում են՝ կախված երկրից (երբեմն նույնիսկ՝ մեկ երկրի ներսում)։ Սովորաբար որքան փոքր է երկիրը (տարածքով կամ բնակչությամբ), այնքան քիչ մակարդակներ ունի վարչական բաժանումներում։ Օրինակ՝ Վատիկան քաղաքը ընդհանրապես վարչական բաժանումներ չունի, իսկ Մոնակոն ունի միայն մեկ մակարդակ (երկուսն էլ քաղաք-պետություններ են), մինչդեռ Ֆրանսիան և Պակիստանը ունեն հնգական մակարդակ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները բաղկացած է նահանգներից, տիրապետություններից, տարածքներից և դաշնային շրջանից, որոնք ունեն տարբեր քանակի ենթաբաժանումներ։

Երկրի հիմնական վարչական բաժանումը երբեմն կոչվում է «առաջին մակարդակի (կամ առաջին կարգի) վարչական բաժանում» կամ «առաջին վարչական մակարդակ»։ Դրան հաջորդող բաժանումը կարող է կոչվել «երկրորդ մակարդակի վարչական բաժանում» կամ «երկրորդ վարչական մակարդակ» և այդպես շարունակ։ Այլընտրանքային տերմինաբանություն է առաջարկում Վիճակագրական տարածքային միավորների անվանացանկը (NUTS), որի համաձայն հիմնական բաժանումը համարվում է երկրորդ մակարդակ կամ NUTS-2։

Վարչական բաժանումները գաղափարապես տարբերվում են կախյալ տարածքներից. նախորդները պետության անբաժան մաս են, իսկ վերջիններս գտնվում են միայն որոշակի ցածրակարգ վերահսկողության ներքո։ Սակայն "վարչական բաժանում" տերմինը կարող է ներառել նաև կախյալ տարածքները, ինչպես նաև ընդունված վարչական բաժանումները (օրինակ՝ երկրաչափական տվյալների բազաներում)։

Ֆեդերացիայի կազմում միավորված համայնքներն ավելի հստակ անվանվում են դաշնային նահանգներ։ Ֆեդերացիոն նահանգը կարող է կոչվել պրովինցիա, տարածաշրջան, կանտոն, երկիր, գավառ, մարզ, էմիրություն կամ պետություն։ Վարչական միավորները, որոնք չեն գտնվում ֆեդերացիայի կամ կոնֆեդերացիայի մեջ, բայց ունեն ավելի մեծ ինքնավարություն կամ ինքնակառավարում, քան երկրի մյուս տարածքները, կարող են համարվել ինքնավար շրջաններ կամ փաստացի կազմող պետություններ։ Այսպիսի հարաբերությունները որոշ հեղինակների մոտ կոչվում են ֆեդերացիա կամ անկանոն ֆեդերալիզմ։ Օրինակ՝ Ուզբեկստանի կազմում գտնվող Քարաքալփակստանի ինքնավար հանրապետությունը։

## Օրինակներ
մինի|Համաշխարհային քաղաքական տարաձայնություններ

### Տերմինաբանություն
Տարբեր երկրներում անգլերենից ոչ անգլերեն լեզուներ թարգմանելիս տերմինների համատեղելիությունը հաճախ դժվարությամբ է ապահովվում։ Շատ օրինակներում, հատկապես բրիտանական մշակութային ազդեցությունից առաջացած տերմինների դեպքում, փոքր բնակչությամբ տարածքները կարող են կրել անուն, որն ակնկալելի է ավելի մեծ կամ ավելի փոքր միավորի համար։ Այստեղ չկա հստակ կանոն, քանի որ «քաղաքականությունն ամբողջությամբ տեղային է», ինչը շատ լավ արտացոլում է այս անվանումների հարաբերական համակարգային անճշտությունը։

Ինքնակառավարման ոլորտում այս բոլոր ձևերը հնարավոր է հանդիպեն անգամ մի ուղու վրա, որը հիմնականում անցնում է գյուղական և անմարդաբնակ տարածքով։ Քաղաքային վարչատարածքային բաժանումները հանդիսանում են տեղական և մարզային իշխանությունների վարչական բաժանմունքներ, որոնց միջև հարաբերություններն ու սահմանումները կախված են տեղական ինքնակառավարման օրենքներից, ավանդույթներից և պետական կարգավորումներից։

Բրիտանական մշակութային ժառանգության մեջ որոշ տարածքային միավորներ սկզբում շատ մեծ էին (օրինակ՝ մեծ գավառներ), որոնք ժամանակի ընթացքում բաժանվել են մի քանի փոքր միավորների։

Այս միավորների ներսում կան խոշոր և փոքր քաղաքներ կամ քաղաքներ, որոնք կարող են լինել կամ չլինել շրջանային կենտրոն։ Կախված երկրից, որոշ մեծ քաղաքներ կարող են տարածվել մի քանի գավառների վրա, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև պետական կամ մարզային սահմանների վրա, բայց հազվադեպ են ընդգրկվում մեկ տեղական ինքնակառավարման մարմնի ներքո։

Շատ քույր քաղաքներ ունեն ջրային սահմաններ, որոնք հաճախ հանդիսանում են ինչպես քաղաքների, այնպես էլ գավառների սահման։ Օրինակ՝ Քեմբրիջն ու Բոստոնը, Մասաչուսեթս նահանգը արտաքինից կարող են թվալ որպես մեկ խոշոր քաղաք, սակայն տեղական մակարդակում նրանք մշակութային առումով տարբեր են և գտնվում են տարբեր վարչություններում։

#### Ցանկ
* Տարածաշրջաններ
* Իսպանիայի ինքնավար համայնքներ
* Բաններ
* Բարանգայ
* Բարոնի
* Մայրաքաղաք
* Կանտոն (վարչական)
* Կանտրեֆ
* Շրջան
* Համայնք
* Ընտրատարածք
* Իշխանությունից կախվածություն
* Դեպարտամենտ (տարածքային միավոր)
* Գավառ
* Բաժանում
* Դքսություն
* Ռուսաստանի դաշնային սուբյեկտներ
* Գավառ
* Կամպոնգ
* Թագավորություն
* Իրավաբանական անձ
* Տեղական խորհուրդ
* Քաղաքապետարան
** Տարածաշրջանային
** Տարածաշրջանային շրջան
** Գյուղական
* Մարզ
* Ծխական
* Պրեֆեկտուրա
* Իշխանություն
* Պրովինցիա
* Պետական մարմին
* Ռեգենտություն
* Տարածաշրջաններ
* Ինքնավար հանրապետություն
* Ձիավարություն
* Նահանգ
* Հատուկ վարչական շրջան
* Տարածք
* Թեմ (Բյուզանդիայի վարչական միավոր)
* Վոյեվոդություն

#### Քաղաքային կամ գյուղական տարածքներ
Այս միավորված տարածքների ընդհանուր տերմինները ներառում են՝ «քաղաքային համայնք», «նվաճում» կամ «ներգաղթ», «տարածաշրջան» և «բնակեցված տարածք»:

* Թաղամաս, բուրգ կամ "Բորո"
* Քաղաք
* Գյուղ
* Տեղական սպասարկման տարածք
* Կոմսություն
* Քաղաք
* Գյուղ
* Վարչական շրջան

#### Բնիկ
* Ցեղ
* Հնդկական պահոց
* Հնդկական արգելոց
* Խումբ
* Ռանչերիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* SALB  Second Administrative Level Boundaries (SALB) programme of the United Nations.
* Statoids, an international convention with standardized two-letter-based multi-level summaries of administrative divisions worldwide (e.g. GH.AH.AS represents Adansi South (AE) in the Accra Home (AH) region of Ghana (GH)).

Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Երկրի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Պետական կառավարում
Կատեգորիա:Վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Վարչատարածքային միավորներ
Կատեգորիա:Տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Քաղաքական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն