Էռնստ Ֆրիդրիխ Շումախեր

**Էռնստ Ֆրիդրիխ Շումախեր** (), Գերմանիայում ծնված բրիտանացի վիճակագիր և տնտեսագետ, որն առավել հայտնի էր մարդկային մասշտաբի, ապակենտրոնացված և համապատասխան տեխնոլոգիաների պաշտպանությամբ։ 1950-ից 1970 թվականներին ծառայել է Մեծ Բրիտանիայի ազգային ածխի խորհրդի գլխավոր տնտեսական խորհրդական՝ նշանակալի դեր խաղալով էներգետիկայի ոլորտում տնտեսական քաղաքականության ձևավորման գործում: 1966 թվականին նա հիմնադրել է «Միջանկյալ տեխնոլոգիաների զարգացման խումբը», որն այժմ հայտնի է «Պրակտիկ գործողություն» անվամբ, որը նվիրված է համայնքների, մասնավորապես զարգացող երկրների համար մատչելի և կայուն լուծումների խթանմանը:

Շումախերը համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել իր 1973 թվականի «Փոքրը գեղեցիկ է. տնտեսագիտության ուսումնասիրություն, կարծես մարդիկ նշանակություն ունեին» գրքի համար, որը պնդում էր, որ տնտեսական համակարգերը պետք է առաջնահերթություն տան մարդկային բարեկեցությանը, համայնքի կարիքներին և շրջակա միջավայրի կայունությանը մեծածավալ արդյունաբերական աճի փոխարեն: 1995 թվականին «The Times Literary Supplement»-ը այն դասել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր հրատարակված 100 ամենաազդեցիկ գրքերի շարքում։ 1977 թվականին նա հրատարակել է «Ուղեցույց շփոթվածների համար» փիլիսոփայական աշխատությունը, որը քննադատում էր մատերիալիստական գիտությունը և ուսումնասիրում գիտելիքի բնույթն ու կազմակերպումը, ավելի ամրապնդելով իր հեղինակությունը որպես մտածողի, որը մարտահրավեր էր նետում ավանդական տնտեսական և գիտական ​​տեսանկյուններին։

## Վաղ կյանք
Շումախերը ծնվել է 1911 թվականին Բոննում (Գերմանիա)։ Նրա հայրը քաղաքատնտեսության պրոֆեսոր էր։ Կրտսեր Շումախերը սովորել է Բոննում և Բեռլինում, ապա 1930 թվականից՝ Անգլիայում՝ որպես Ռոդսի կրթաթոշակառու Օքսֆորդի Նյու Քոլեջում, իսկ ավելի ուշ՝ Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանում՝ ստանալով տնտեսագիտության դիպլոմ։ Այնուհետև նա աշխատել է բիզնեսի, գյուղատնտեսության և լրագրության ոլորտներում։ Նրա քույրը՝ Էլիզաբեթը, ֆիզիկոս Վերներ Հայզենբերգի կինն էր։

## Տնտեսագետ
### Քեյնսի պաշտպանյալը
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց կարճ ժամանակ առաջ Էռնստ Ֆրիդրիխ Շումախերը վերադարձել է Անգլիա։ Պատերազմի ընթացքում նա որոշ ժամանակով ներկալվել էր մեկուսացված անգլիական ֆերմայում՝ որպես «թշնամի օտարական»։ Այդ տարիներին նա գրել է «Բազմակողմանի մաքրում» վերնագրով մի հոդված, որը գրավել է հայտնի տնտեսագետ Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի ուշադրությունը։ Շումախերի տնտեսական խորաթափանցությամբ տպավորված՝ Քեյնսը կազմակերպել է նրա ազատ արձակումը ներգաղթից և օգնել նրան աշխատանքի անցնել Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ Շումախերը նպաստել է Մեծ Բրիտանիայի տնտեսական և ֆինանսական մոբիլիզացիային պատերազմի ժամանակ։

Լեոպոլդ Քորի Շումախերի մասին մահախոսականի համաձայն, երբ «Բազմակողմանի մաքրումը» հրապարակվել է «Economica» ամսագրում 1943 թվականի գարնանը, դա որոշակի անհարմարություն է առաջացրել Քեյնսի համար, քանի որ տեքստը գրեթե բառացիորեն ներառվել էր Քեյնսի սեփական «Միջազգային մաքրման միության ծրագրի» մեջ, որը բրիտանական կառավարությունը հրապարակել է որպես Սպիտակ թուղթ ընդամենը մի քանի շաբաթ անց:

### Ածխային խորհրդի խորհրդական
Պատերազմից հետո Շումախերը աշխատել է որպես տնտեսական խորհրդատու, իսկ ավելի ուշ՝ գլխավոր վիճակագիր Բրիտանական վերահսկողական հանձնաժողովի համար, որը պատասխանատու էր Գերմանիայի տնտեսության վերականգնման համար: 1950-ից 1970 թվականներին նա եղել է Ազգային ածխի խորհրդի գլխավոր տնտեսական խորհրդականը, որը աշխարհի ամենամեծ կազմակերպություններից մեկն էր՝ 800,000 աշխատակիցներով։ Այս պաշտոնում նա պնդում էր, որ աշխարհի բնակչության էներգետիկ կարիքները բավարարելու համար պետք է օգտագործվի ածուխ, այլ ոչ թե նավթ։ Նա նավթը համարում էր սահմանափակ ռեսուրս՝ վախենալով դրա սպառումից և, ի վերջո, անընդունելի գնից, և տագնապով էր վերաբերվում այն իրականությանը, որ «ամենահարուստ և ամենաէժան պաշարները գտնվում են աշխարհի ամենաանկայուն երկրներից մի քանիսում»:

Նրա դիրքը Ածխի խորհրդում հաճախ հիշատակվում էր Շումախերին կամ նրա գաղափարները ներկայացնողների կողմից։ Շումախերը կանխատեսել էր ՕՊԵԿ-ի վերելքը և միջուկային էներգիայի բազմաթիվ խնդիրներ:

### Մտածել ստանդարտից դուրս
1955 թվականին Շումախերը որպես տնտեսական խորհրդատու մեկնել է Մյանմար։ Այնտեղ գտնվելու ընթացքում նա մշակել է սկզբունքների մի ամբողջություն, որը նա անվանել է «բուդդայական տնտեսագիտություն», որը հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ անհատները կարիք ունեն լավ աշխատանքի՝ մարդկային պատշաճ զարգացման համար։ Նա նաև հայտարարել է, որ «տեղական կարիքների համար տեղական ռեսուրսներից արտադրությունը տնտեսական կյանքի ամենաարդյունավետ ձևն է»։ Նա ճանապարհորդել է Երրորդ աշխարհի բազմաթիվ երկրներում՝ խրախուսելով տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ստեղծել ինքնուրույն տնտեսություններ։ Շումախերի փորձը նրան դարձրել է համապատասխան տեխնոլոգիայի ռահվիրա. օգտագործողին հարմար և էկոլոգիապես հարմար տեխնոլոգիա, որը կիրառելի է համայնքի մասշտաբի համար. մի հասկացություն, որը շատ մոտ է Իվան Իլիչի ընկերասիրությանը։ Նա 1966 թվականին հիմնադրել է Միջանկյալ տեխնոլոգիաների զարգացման խումբը (այժմ՝ Պրակտիկ գործողություն)։ Նրա զարգացման տեսությունները շատերի համար ամփոփվել են այնպիսի կարգախոսներով, ինչպիսիք են «միջանկյալ չափս» և «միջանկյալ տեխնոլոգիա»։ Նա Սքոթ Բեյդերի համագործակցության հոգաբարձու էր, իսկ 1970 թվականին՝ Հողի ասոցիացիայի նախագահը:

Է. Ֆ. Շումախերի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Մահաթմա Գանդին և Ջ. Չ. Կումարապպան, ինչպես նաև Գանդիի «մշտականության տնտեսության» և համապատասխան տեխնոլոգիայի հայեցակարգերը: 1973 թվականին Վարանասիի (Հնդկաստան) Գանդիի ուսումնասիրությունների ինստիտուտում Գանդիի հիշատակին նվիրված դասախոսություն կարդալիս Շումախերը Գանդիին անվանել է մեծագույն «ժողովրդական տնտեսագետ», որի տնտեսական մտածողությունը համատեղելի էր հոգևորականության հետ։

### Ազդեցություն
Շումախերի վրա իր ողջ կյանքի ընթացքում ազդեցություն են ունեցել Ռիչարդ Հենրի Թոնիը, Մահաթմա Գանդին, Լեոպոլդ Կորը, Գաուտամա Բուդդան, Ադամ Սմիթը, Կարլ Մարքսը, Ջոն Մեյնարդ Քեյնսը, Ա.Թ. Արիյարատնեն, Ջոն Ռասկինը և կաթոլիկ եկեղեցին։ Նա և մեծ տնտեսական խնդիրների իր լուծումները ազդեցություն են ունեցել Շումախերի նոր տնտեսագիտության կենտրոնի, The Arche-ի, Ջորջ ՄաքՌոբիի, Ուիլյամ Շվեկի և շատ ուրիշների վրա։

## Շումախերը որպես գրող
Շումախերը տնտեսագիտության մասին գրում էր Լոնդոնի «Թայմս»-ում և դարձավ թերթի գլխավոր խմբագրական հոդվածագիրներից մեկը։ Այս պաշտոնում նրան հանձնարարվել է Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի մահախոսականի համար տեղեկատվություն հավաքել։ Նա նաև գրում էր «*[[The Economist]]*»-ի և «Resurgence»-ի համար։ Նա խորհրդական էր Հնդկաստանի պլանավորման հանձնաժողովում, ինչպես նաև Զամբիայի և Բիրմայի կառավարություններում, ինչը հանգեցրել է նրա շատ կարդացվող «Բուդդայական տնտեսագիտություն» էսսեի ստեղծմանը։

«Փոքրը գեղեցիկ է. տնտեսագիտության ուսումնասիրություն, կարծես մարդիկ նշանակություն ունեին» էսսեների ժողովածուի 1973 թվականի հրատարակությունը, որն ավարտվել էր իր ընկերոջ՝ Լեոպոլդ Կորի տանը, նրա գաղափարները հասցրել է ավելի լայն լսարանի։ «Փոքրը գեղեցիկ է» գրքում նրա հիմնական փաստարկներից մեկն այն է, որ մենք չենք կարող տեխնոլոգիական արտադրության խնդիրը լուծված համարել, եթե այն պահանջում է, որ մենք անզգուշորեն քայքայենք մեր սահմանափակ բնական կապիտալը և զրկենք ապագա սերունդներին դրա օգուտներից։ Շումախերի աշխատանքը համընկավ էկոլոգիական մտահոգությունների աճի և շրջակա միջավայրի պաշտպանության «ծննդյան» հետ, և նա դարձել է հերոս շրջակա միջավայրի պահպանության և համայնքային շարժման համար։

1976 թվականին նա արժանացել է Շառլ Վեյոնի եվրոպական ակնարկի մրցանակին՝ «Փոքրը գեղեցիկ է» վեպի համար։

Նրա 1977 թվականի «Ուղեցույց շփոթվածների համար» աշխատանքը միաժամանակ մատերիալիստական գիտության քննադատություն է և գիտելիքի բնույթի ու կազմակերպման ուսումնասիրություն։

### Չափի հարց
Ինչպես իր ուսուցիչ Լեոպոլդ Քորը, Շումախերը «Փոքրը գեղեցիկ է» գրքում քննարկում է անջատողականության և տարածաշրջանայինության խնդիրները, որոնք նա անվանում է «չափի հարց»։ Ինչպես Քորը, Շումախերը կոչ է անում անջատողականության և մարդկության ապակենտրոնացմանը՝ փոքր ազգերի և համայնքների։ Սակայն, անջատողականության մշակութային և սոցիալական ասպեկտների վրա կենտրոնանալու փոխարեն, նա քննարկում է տնտեսական հեռանկարը։ Նա քննադատում է այն համոզմունքը, որ պատմությունը հիմնված է միավորման վրա, որ ցեղերը կազմել են ազգ, որը հետագայում կազմել է ազգերի միություն, և որ այժմ կարելի է ակնկալել համաշխարհային կառավարություն։ Նա նշում է, որ տեղի է ունենում հակառակ գործընթացը, քանի որ աշխարհի երկրների թիվն աճում է, քանի որ խոշոր ազգերը բաժանվում են փոքրերի, և նշում է, որ բալկանացումը չպետք է ունենա բացասական ենթատեքստ։ Նա կասկածի տակ է դնում «որքան մեծ, այնքան լավ» գաղափարը՝ պնդելով, որ իրականում փոքր ազգերը ավելի լավ են տնտեսապես գործում, քան մեծ ազգերը, և նշում է, որ Շվեյցարիայի և Ավստրիայի գերմանախոս մասերը կարողացել են բարգավաճել՝ առանց Գերմանիային միանալու անհրաժեշտության։ Շումախերի կարծիքով՝ Գերմանիայի միավորումը չէր պատասխանատու Գերմանիայի տնտեսական հաջողության համար, և աշխարհի ամենահարուստ երկրների մեծ մասը մեկ շնչի հաշվով փոքր են, մինչդեռ ամենամեծ երկրները համեմատաբար աղքատ են։ Նա պնդում է, որ փոքր երկրի փոքր ներքին շուկան խոչընդոտ չէ, այլ մեծ տնտեսական ներուժի և զարգացման հիմք։

Այնուհետև Շումախերը նշում է, որ «մեծության» առասպելը ի հայտ է գալիս նաև կորպորացիաների դեպքում, քանի որ «ընդհանուր առմամբ ասվում է, որ հսկա կազմակերպությունները անխուսափելիորեն անհրաժեշտ են»։ Սակայն Շումախերի համար, հենց որ ստեղծվում է մեծ չափերի կազմակերպություն, դա անխուսափելիորեն ենթադրում է «մեծության մեջ փոքրության հասնելու լարված փորձ»՝ արդյունավետ մնալու համար. նա պնդում է, որ General Motors-ը կազմակերպվել է որպես միջին չափի ընկերությունների ֆեդերացիա և հիշում է իր փորձը Բրիտանական ազգային ածխային խորհրդում, որը լորդ Ռոբենսի օրոք ապակենտրոնացվել է «բազմաթիվ կիսաընկերությունների ֆեդերացիայի»։  Շումախերը պնդում է, որ չնայած շատերը դեռևս զբաղվում են «մեծ չափերի կռապաշտությամբ», գործնականում ոչ ոք չի կարող ժխտել «փոքրության հարմարավետությունը, մարդկայնությունը և կառավարելիությունը»։ Նա կրկնում է Լեոպոլդ Կորի փաստարկները. երբ որևէ մարմին չափազանց մեծանում է, այն նաև դառնում է անկառավարելի և խիստ դիսֆունկցիոնալ՝ Լոնդոնը, Նյու Յորքը և Տոկիոն անվանելով գերաճած քաղաքների օրինակներ, որտեղ «միլիոնները չեն ավելացնում քաղաքի իրական արժեքը, այլ պարզապես ստեղծում են հսկայական խնդիրներ և առաջացնում մարդկային դեգրադացիա»։

Նա նաև քննարկում է գլոբալիզացիան՝ «հսկայականության կռապաշտությունը» որակելով որպես տեխնոլոգիական առաջընթացից բխող վնասակար համոզմունք. բարձր զարգացած կապի համակարգը զգալիորեն մեծացրել է աշխատուժի շարժունակությունը՝ մարդկանց դարձնելով «ազատ»։ Նա նշում է, որ ամեն ինչի համար անհրաժեշտ է կառուցվածք, և չնայած զանգվածային տրանսպորտի ի հայտ գալուց առաջ մարդիկ համեմատաբար անշարժ էին, այնուամենայնիվ, կարելի էր տեղաշարժվել, ինչպես օրինակ՝ իռլանդացի ներգաղթյալները Միացյալ Նահանգներում։ Երբ ամեն ինչ դառնում է չափազանց շարժունակ, բոլոր կառույցները ավելի խոցելի և սպառնալիքի տակ են, քան երբևէ։ Նրա համար արագ տրանսպորտը վերջիվերջո ոչնչացնում էր ազատությունը, այլ ոչ թե ապահովում այն, հաշվի առնելով, թե ինչպես է այն խոցելի դարձնում յուրաքանչյուր կառուցվածք և անհրաժեշտ դարձնում այն գործողությունները, որոնք կմեղմացնեին այս տեխնոլոգիական զարգացման կործանարար հետևանքները։ Նա պնդում է, որ այս խնդիրը ազդում է ինչպես մեծ, այնպես էլ փոքր երկրների վրա, և որ այժմ չափազանց բարձր աշխատուժի շարժունակությունը կարող է ոչ միայն ոչնչացնել սոցիալական համախմբվածությունը (հանգեցնելով օտարացման և անոմիայի), այլև անկայունություն առաջացնել։

Հետևաբար, անգործության գործոնը որքան լուրջ է, այնքան մեծ է երկիրը։ Դրա կործանարար հետևանքները կարելի է նկատել և՛ հարուստ, և՛ աղքատ երկրներում։ Հարուստ երկրներում, ինչպիսին է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, այն, ինչպես արդեն նշվեց, ստեղծում է «մեգապոլիսներ»։ Այն նաև առաջացնում է արագ աճող և ավելի ու ավելի դժվար լուծելի «դուրս մնացածների» խնդիր, այն մարդկանց, ովքեր, անգործ դառնալով, չեն կարողանում տեղ գտնել հասարակության մեջ։ Դրա հետ անմիջականորեն կապված՝ այն առաջացնում է հանցագործության, օտարացման, սթրեսի, սոցիալական քայքայման սարսափելի խնդիր՝ մինչև ընտանիքի մակարդակ։ Աղքատ երկրներում, կրկին ամենածանրը՝ խոշորագույններում, այն առաջացնում է զանգվածային միգրացիա դեպի քաղաքներ, զանգվածային գործազրկություն և, քանի որ գյուղական վայրերից կենսունակությունը սպառվում է, սովի սպառնալիք։ Արդյունքը «երկակի հասարակություն» է՝ առանց որևէ ներքին համախմբվածության, որը ենթակա է քաղաքական անկայունության։ 

Այնուհետև Շումախերը իր ուշադրությունը կենտրոնացնում է ազգային պետությունների վրա, որոնք նա նույնպես համարում է վտանգված «մեծության» պատճառով, որը սահմանվում է որպես անեքսիա կամ միավորում ավելի մեծ պետությունների մեջ: Նա նշում է, որ Դանիայի կամ Բելգիայի միացումը համապատասխանաբար Գերմանիային և Ֆրանսիային կկանգնեցնի նրանց աճը, կհանգեցնի նրանց տնտեսական ներուժի լիակատար անտեսմանը, կսպառնա նրանց լեզվին և մշակույթին, և վերջապես կհանգեցնի նրանց անջատողական գործի մերժմանը ժամանակակից լրատվամիջոցների և քաղաքական գործիչների կողմից.

Պատկերացրեք, որ 1864 թվականին Բիսմարկը միացրել էր ամբողջ Դանիան, այլ ոչ թե միայն մի փոքր մասը, և որ այդ ժամանակվանից ի վեր ոչինչ տեղի չէր ունեցել։ Դանիացիները կլինեին էթնիկ փոքրամասնություն Գերմանիայում, հավանաբար պայքարելով իրենց լեզուն պահպանելու համար՝ դառնալով երկլեզու, պաշտոնական լեզուն, իհարկե, գերմաներենը։ Միայն լիովին գերմանացմամբ նրանք կարող էին խուսափել երկրորդ կարգի քաղաքացիներ դառնալուց։ Ամենահավակնոտ և ձեռներեց դանիացիների, լիովին գերմանացմամբ, անդիմադրելի տեղաշարժ կլիներ դեպի հարավի մայրցամաքային մաս, և ինչպիսի՞ն կլիներ այդ դեպքում Կոպենհագենի կարգավիճակը։ Հեռավոր նահանգային քաղաքի կարգավիճակը։ Կամ պատկերացրեք Բելգիան որպես Ֆրանսիայի մաս։ Ինչպիսի՞ն կլիներ Բրյուսելի կարգավիճակը։ Կրկին՝ անկարևոր նահանգային քաղաքի կարգավիճակը։ Ես կարիք չունեմ մանրամասնելու դրա մասին։ Պատկերացրեք հիմա, որ Գերմանիայի մաս կազմող Դանիան, իսկ Ֆրանսիայի մաս կազմող Բելգիան, հանկարծակի դարձնեն այն, ինչն այժմ հմայիչ կերպով անվանում են «նատներ», որոնք ցանկանում են անկախություն։ Անվերջ, բուռն վեճեր կլինեին այն մասին, որ այս «ոչ երկրները» չեն կարող տնտեսապես կենսունակ լինել, որ նրանց անկախության ձգտումը, ինչպես մեջբերել է մի հայտնի քաղաքական մեկնաբան, «պատանեկան հուզականություն, քաղաքական միամտություն, կեղծ տնտեսագիտություն և մաքուր անամոթ օպորտունիզմ» էր։ 

Շումախերը շարունակում է. ազգերն ու պետությունները կազմված են մարդկանցից, և մարդիկ «կենսունակ» են միայն այն ժամանակ, երբ «կարող են կանգնել իրենց ոտքերի վրա և վաստակել իրենց ապրուստը»։ Նա նշում է, որ մարդիկ կենսունակ չեն դառնա, երբ ստիպված լինեն միավորվել մեկ հսկայական համայնքում, և որ նրանք նույնպես չեն դառնա «անկենսունակ», երբ բաժանվեն ավելի փոքր, ավելի համահունչ և կառավարելի համայնքների։ Նա պնդում է, որ անջատողականությունը պետք է ծափահարել, այլ ոչ թե ծաղրել, քանի որ այն ենթադրում է ազատ և ինքնուրույն տարածաշրջան դառնալու ցանկություն։ Նա նաև ծաղրում է միութենականությունը՝ պնդելով, որ «եթե երկիրը ցանկանում է արտահանել ամբողջ աշխարհով մեկ և ներմուծել ամբողջ աշխարհից, երբեք չի համարվել, որ այն պետք է անեքսիայի ենթարկի ամբողջ աշխարհը դրա համար»։ Նա տարածաշրջանայինացման հարցը համարում է «ամենակարևոր խնդիրը», բայց ընդգծում է, որ տարածաշրջանայինացումը չի նշանակում պետությունների միավորում ազատ առևտրի համակարգերի մեջ, այլ յուրաքանչյուր երկրի ներսում բոլոր տարածաշրջանների զարգացում։

Շումախերը անջատողականությունը անվանում է «տարածաշրջանային զարգացման անհրաժեշտության տրամաբանական և ռացիոնալ արձագանք» և պնդում է, որ աղքատ համայնքների համար հաջող տարածաշրջանային զարգացումից բացի ոչ մի հույս չկա։ Նա նշում է, որ ժամանակակից զարգացումների մեծ մասը հանգեցնում է միայն հարուստների և աղքատների միջև եղած անջրպետի մեծացմանը, քանի որ նրանք գրեթե բացառապես կենտրոնանում են մայրաքաղաքի կամ արդեն իսկ հարուստ տարածքների վրա, քանի որ դրանք ամենամեծ շահույթն են բերում։ Այսպիսով, ժամանակակից արդյունաբերողները ձգտում են արդեն իսկ շատ շահութաբեր շրջաններն ավելի հարուստ դարձնել, մինչդեռ աղքատ շրջանները մնում են դժբախտ։ Սա աղքատներին պահում է «հնարավորինս թույլ բանակցային դիրքում», քանի որ աղքատացած շրջանները զարգացում չեն տեսնում, չնայած ամենաշատն են դրա կարիքն ունենում: Շումախերը «գիգանտիզմի տնտեսագիտությունը» համարում է «տասնիններորդ դարի պայմանների և տասնիններորդ դարի մտածողության մնացորդ», որն այլևս չի վերաբերում ժամանակակից խնդիրներին։ Նա պնդում է, որ ժամանակակից տեխնոլոգիական և գիտական ներուժը պետք է կենտրոնանա մարդկային դեգրադացիայի դեմ պայքարի վրա՝ «մտերիմ շփման» մեջ անհատների և փոքր խմբերի հետ, այլ ոչ թե մեծ պետությունների։ Շումախերի համար ժողովրդավարությունը մարդկանց հարց է, ովքեր կարող են «լինել իրենք իրենց» միայն փոքր և հասկանալի խմբերում: Նա պնդում է, որ տնտեսական մտածողությունը անօգուտ է, եթե այն զբաղվում է միայն «հսկայական աբստրակցիաներով», ինչպիսիք են՝ «ազգային եկամուտը, աճի տեմպը, կապիտալ/արտադրանք հարաբերակցությունը, մուտք-արտադրանք վերլուծությունը, աշխատուժի շարժունակությունը, կապիտալի կուտակումը», փոխարենը անդրադառնալու «աղքատության, հիասթափության, օտարացման, հուսահատության, փլուզման, հանցագործության, փախուստի, սթրեսի, գերբնակվածության, տգեղության և հոգևոր մահվան մարդկային իրականություններին»։

## Հետագա կյանք
Երիտասարդ տարիքում Շումախերը նվիրված աթեիստ էր, սակայն մատերիալիստական, կապիտալիստական, ագնոստիկ ժամանակակիցությունից նրա հետագա մերժումը զուգորդվեց կրոնի նկատմամբ աճող հետաքրքրությամբ։ Նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել բուդդիզմի նկատմամբ, սակայն 1950-ականների վերջից սկսած կաթոլիկությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա մտածողության վրա։ Նա նկատել է ուժեղ զուգահեռներ իր տնտեսական գաղափարների և պապական հանրագիտարանների սոցիալական ուսմունքների միջև՝ սկսած Հռոմի պապ Լևոն XIII-ի «Rerum novarum»-ից մինչև Հովհաննես XXIII-ի «Mater et magistra», ինչպես նաև կաթոլիկ մտածողների՝ Ջ. Կ. Չեստերտոնի, Հիլեր Բելլոկի և Վինսենթ ՄաքՆաբի կողմից պաշտպանվող բաշխողական սկզբունքների միջև։ Փիլիսոփայական առումով Շումախերը ընդունել ՝ թոմիզմի մեծ մասը՝ գնահատելով դրա օբյեկտիվ շրջանակը որպես այլընտրանք այն բանին, ինչը նա համարում էր ժամանակակից մտքի և հասարակության եսակենտրոն սուբյեկտիվիզմ և հարաբերականապաշտություն։ Նա նաև մեծապես հետաքրքրված էր քրիստոնեական միստիցիզմի ավանդույթով և կարդում էր այնպիսի գրողների, ինչպիսիք են Սուրբ Թերեզան Ավիլացի և Թոմաս Մերտոն։ Սրանք բոլորը հետաքրքրություններ էին, որոնք նա կիսում էր իր ընկերոջ՝ կաթոլիկ գրող Քրիստոֆեր Դերիկի հետ։ 1971 թվականին նա կաթոլիկություն է ընդունել։

Կյանքի վերջին տարիներին նա բազմաթիվ հարցազրույցներ է տվել և գրել լայն հանրության համար, միաժամանակ զբաղվելով իր կյանքի հետաքրքրություններից մեկով՝ այգեգործությամբ։ Նա մահացել է սրտի կաթվածից 1977 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ Շվեյցարիայի Ռոմոնտ քաղաքի Բիլենս հիվանդանոց ժամանելուց հետո, երբ Ցյուրիխում դասախոսությունների ժամանակ գնացքում ընկել է։

## Ժառանգություն
Շումախերի անձնական գրքերի և արխիվների հավաքածուն պահվում է Մասաչուսեթս նահանգի Գրեյթ Բարինգթոն քաղաքում գտնվող Շումախերի անվան նոր տնտեսագիտության կենտրոնի գրադարանում: Կենտրոնը շարունակում է Շումախերի աշխատանքը՝ պահպանելով հետազոտական գրադարան, կազմակերպելով դասախոսություններ և սեմինարներ, հրատարակելով հոդվածներ, մշակելով մոդելային տնտեսական ծրագրեր և տրամադրելով տեխնիկական օգնություն խմբերին՝ բոլորն էլ մարդկանց, հողը և համայնքը կապելու նպատակով՝ ուժեղ, բազմազան տեղական տնտեսություններ կառուցելու համար։

### Շումախերի շրջանակ
Շումախերի շրջանակը կազմակերպությունների ընտանիք է, որոնք հիմնադրվել են Շումախերի հիշատակին կամ ոգեշնչվել են նրա աշխատանքով, և որոնք համագործակցում են միմյանց աջակցելու համար: Շրջանի մեջ են մտնում Դևոնի Տոտնես քաղաքում գտնվող Շումախերի քոլեջը, Resurgence Magazine-ը (այժմ՝ Resurgence & Ecologist), Green Books հրատարակչությունը, Practical Action միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունը, Մեծ Բրիտանիայի Նոր տնտեսագիտության հիմնադրամը, Նոր Անգլիայում հիմնադրված Շումախերի նոր տնտեսագիտության կենտրոնը (նախկին Է. Ֆ. Շումախերի ընկերության ժառանգորդ) Հողի ասոցիացիան, Հյուսիսային Ուելսի այլընտրանքային տեխնոլոգիաների կրթական կենտրոնը (CAT), Ջիվիկա Թրաստը և Բրիստոլի Շումախերի ինստիտուտի հետազոտական կազմակերպությունը։

### Դոկտոր Է. Ֆ. Շումախերի ընկերություն
Դոկտոր Է. Ֆ. Շումախերի ընկերությունը, որը հայտնի է որպես Շումախերի Մեծ Բրիտանիա, հիմնադրվել է 1978 թվականին Բրիստոլում, (Անգլիա):

Շումախերի գաղափարները տարածում էին Մեծ Բրիտանիայում գործող Շումախերի և ԱՄՆ-ում գտնվող Է. Ֆ. Շումախերի ընկերությունը:

### Շումախերի քոլեջ
Շումախերի քոլեջը հիմնադրվել է 1991 թվականին: Այն գործել է մինչև 2024 թվականի սեպտեմբեր:

## Ընտրված մատենագրություն
* *«Փոքրը գեղեցիկ է. տնտեսագիտության ուսումնասիրություն, կարծես մարդիկ նշանակություն ունեին»* (1973 թվական, ), հրատարակվել է 25-ամյակին նվիրված հրատարակությունը ()
* *«Ուղեցույց շփոթվածների համար»* (1977 թվական, , դեռևս փափուկ կազմով, )
* *«Ես սրան եմ հավատում» և այլ ակնարկներ* (1977 թվական, վերահրատարակված, )
* *«Լավ աշխատանք»* (1979 թվական, )

## Տես նաև
* Grameen Bank
* Սոցիալական ձեռնարկատիրություն
* Կայուն զարգացում

## Գրականություն

* Էթերդեն, Պիտեր, https://web.archive.org/web/20100130003229/http://ownership.blog.co.uk/2009/03/20/schumacher-enigma-revisited-5794529/ «Շումախերի հանելուկը», «Չորրորդ աշխարհի ակնարկ», 1999 թվական
* Կրիկ, Ջոֆրի, խմբ. «Շումախերը էներգիայի մասին» (Լոնդոն: Sphere Books, 1983 թվական)
* Փիրս, Ջոզեֆ, «Փոքրը գեղեցիկ է», (Վիլմինգտոն: ISI Books, 2006 թվական)
* Վուդ, Բարբարա, https://web.archive.org/web/20080427024426/http://www.smallisbeautiful.org/Wood%20bio/index.html «Է.Ֆ. Շումախեր. Նրա կյանքն ու մտքերը» (Նյու Յորք, Harper & Row, 1984 թվական)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Նոր տնտեսության կոալիցիա (Նոր տնտեսագիտության ինստիտուտի և Նոր տնտեսագիտության ցանցի միավորումից հետո)
* Շումախերի նոր տնտեսագիտության կենտրոն (նախկինում՝ Է.Ֆ. Շումախերի ընկերություն)Գրեյթ Բարինգտոնում, Մասաչուսեթս, որտեղ տեղակայված են նրա անձնական գրադարանը և արխիվները
* Շումախերի լուսանկար.
* Միջանկյալ տեխնոլոգիաների զարգացման խումբ / Պրակտիկ գործողություններ
* Շումախերի մասին, Բրիտանական Շումախերի ընկերության կայքից
* Շումախերի կայուն համակարգերի ինստիտուտը անկախ հետազոտական կազմակերպություն է, որը աշխատում է Շումախերի ժառանգությունը շարունակելու ուղղությամբ։
* Էսսե բուդդայական տնտեսագիտության մասին
* «Է.Ֆ. Շումախերի կրթությունը»
* Փոքրը գեղեցիկ է, հարցազրույց Ջոզեֆ Փիրսի հետ՝ Անջելո Մատերայի կողմից, «Godspy», 2004 թվական
* Տնտեսագիտություն, կարծես մարդիկ կարևոր լինեին, նկատել է Է.Ֆ. Շումախերը
* Երկխոսություն Է.Ֆ. Շումախերի և Ֆրիտյոֆ Կապրայի հետ
* Է.Ֆ. Շումախեր. Հետադարձ հայացք և խորհրդածություն 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ից հետո 
* Հարցազրույց Է. Ֆ. Շումախերի հետ հրապարակվել է «Manas Journal»-ում, 1976 թվականի մայիսի 19-ին
* Ֆրից Շումախերի աշխարհը բարելավելու ծրագրերը՝ Ջոն Թոյեի կողմից։ Հրապարակված է «Քեմբրիջի տնտեսագիտության հանդես»-ում, 36,2: 387–403
* հիսուն հնարավոր եղանակ՝ չափազանց առևտրայնությանը մարտահրավեր նետելու համար
* Պարզությունից այն կողմ. Նոր դարաշրջանի դժվար խնդիրներ հեղինակ՝ Ալբերտ Ջ. Ֆրիչ, փիլիսոփայության դոկտոր
* Շումախերի մասին ներածություն (MP3)
* Դիտեք «Փոքրը գեղեցիկ է. Ֆրից Շումախերի տպավորությունները» վավերագրական ֆիլմը 
* ef-schumacher.org կայք, որը ստեղծվել է Շումախերի ընտանիքի կողմից՝ նրա հարյուրամյակի կապակցությամբ