Մոտոլի գետտո

**Մոտոլի գետտո** (1941 թվականի ամառ – 1942 թվականի գարուն), հրեական գետտո, Բրեստի մարզի Իվանովսկի շրջանի Մոտոլ քաղաքի և հարակից բնակավայրերի հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայր՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի գրավման ընթացքում հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում:

## Մոտոլի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
Մոտոլը գերմանական զորքերի կողմից գրավվել է 1941 թվականի հունիսի 26-ին։ 

Իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը՝ գերմանացիները գետտոներ են ստեղծել Բելառուսի գրեթե բոլոր քաղաքներում և բնակավայրերում, որտեղ կար հրեա բնակչությունը։ Մոտոլում օկուպացիայից անմիջապես հետո կազմակերպվել է յուդենրատը, իսկ հրեաներին քշել են գետտո։

## Գետտոյի ոչնչացում
Գերմանացիները շատ լուրջ էին վերաբերվում հրեական դիմադրության հնարավորությանը, հետևաբար, գետտոյում կամ նույնիսկ դրա ստեղծումից առաջ առաջին հերթին սպանում էին 15-50 տարեկան արական սեռի հրեաներին՝ չնայած տնտեսական աննպատակահարմարությանը, քանի որ նրանք ամենաաշխատունակ կալանավորներն էին։  Այդ պատճառով 1941 թվականի օգոստոսի 2-ին պատժիչները շրջապատել են տարածքը, այնուհետև բոլոր հրեաներին քշել են շուկայի հրապարակ։  Այնուհետև հրեաները՝ տղամարդիկ՝ մեծահասակներ և երեխաներ, շարասյունով տեղափոխվել են Մոտոլից մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա տեղակայված Օսովնիցա գյուղ, որտեղ նրանք գնդակահարվել են և թաղվել գյուղից արևելք գտնվող չորս խրամատներում: Հրեաներին ստիպել են իրենց համար փոսեր փորել։  Մի խումբ հրեաների այրել են Օսովնիցա գյուղի գոմում։ Ընդհանուր առմամբ այդ օրը սպանվել է 1400 տղամարդ հրեա։  Տեղի բնակիչներին քշել են գերեզմանափոսերը լցնելու։
մինի|Հրեաների հուշարձան Մոտոլում
1941 թվականի օգոստոսի 3-ին ողջ մնացած հրեա կանանց և երեխաներին հավաքել են քաղաքի կենտրոնում, այնուհետև տարել  Գայ տրակտատ և գնդակահարել՝ Մոտոլից 500 մետր հարավ, Կալիլա գյուղ տանող ճանապարհին։
Ընդհանուր առմամբ  երկու օրվա ընթացքում «ակցիաների» արդյունքում (նացիստները նման էվֆեմիզմ են օգտագործել իրենց կազմակերպած զանգվածային սպանություններն անվանելու համար) սպանվել է 1550 հրեա։

1942 թվականի գարնանը մոտոլում գետտոյի ամբողջական վերացման ժամանակ գնդակահարվել է մոտ 1500 հրեա։ 

Արտակարգ պետական հանձնաժողովի տվյալներով՝ ընդհանուր առմամբ Մոտոլում սպանվել կամ ողջ-ողջ թաղվել է մոտ 3000 (2400-2800) հրեա։  Նրանցից մոտ 1000-ը եղել են 1939-1940 թվականներին եկած Լեհաստանից փախստականներ, մնացածը Մոտոլի մշտական բնակիչներ էին։

## Հիշատակ
Օսովնիցայի մոտ (գյուղից 0,5 կմ արևելք) գնդակահարման խրամատներից մեկի տեղում կանգնեցվել է հրեաների ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշարձան։

Հրեաների զանգվածային գերեզմանի վրա Գայի տրակտում տեղադրված է հուշարձան։ 

Հրապարակվել են Մոտոլի սպանված հրեաների ոչ ամբողջական ցուցակները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* Мотоль // Российская еврейская энциклопедия / Главный редактор Г. Г. Брановер. — Москва: Российская академия естественных наук, Российско-израильский знциклопедический центр «ЭПОС».
* Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Минск: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.
* А.П. Красоўскi, У.А. Мачульскi, У.I. Мезенцаў i iнш. (рэдкал.), У.I. Мезенцаў (укладальнік). «Памяць. Віцебскi раён». — Минск: «Мастацкая літаратура», 2004. — 771 с. — ISBN 985-02-0647-0. (бел.)
* Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.
* Якубоўскі У. М. Гета // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне. 1941―1945. Энцыклапедыя (бел.) / Шамякін І. П. (гал. рэд.) і інш. — Белорусская советская энциклопедия, 1990. — 679 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-5-85700-012-0.
* Урбан М., Боровик А. Гетто на оккупированной территории Белоруссии в 1941-1944 гг. // Сост. Басин Я. З. Уроки Холокоста: история и современность : Сборник научных работ. — Минск: Ковчег, 2009. — Вып. 1. — ISBN 978-985-6756-81-1.
* Альтман И. А. Холокост и еврейское сопротивление на оккупированной территории СССР / Под ред. проф. А. Г. Асмолова. — М.: Фонд «Холокост», 2002. — 320 с. — ISBN 5-83636-007-7.

Կատեգորիա:Հոլոքոստը Բելառուսում