open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպորտային բժշկագիտություն

240px|մինի|Բժիշկները մարզադաշտում առաջին օգնություն են ցուցաբերում վնասվածք ստացած մարզիկին
**Սպորտային Բժշկագիտություն**, բժշկագիտության բաժին, որն ուսումնասիրում է սիրողական և պրոֆեսիոնալ մարզիկների ֆիզիկական զարգացման, առողջության, օրգանիզմի համակարգերի ֆունկցիոնալ վիճակը, ինչպես նաև սպորտով զբաղվելու հետ կապված հիվանդությունների ու վնասվածքների ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման, մարզական ռեաբիլիտացիայի հարցերը, հակադոպինգային հսկողությունը և այլն։

Սպորտային բժշկագիտությունը ձևավորվել է 20-րդ դարի սկզբին։ 1928 թվականին ստեղծվել է Սպորտային բժշկագիտության միջազգային ֆեդերացիան (սկզբնապես՝ ասոցիացիա), որը 1975 թվականին միավորում էր ավելի քան 50 ազգային ֆեդերացիաներ։ Այդ ժամանակից էլ սկսած «Սպորտային Բժշկագիտություն» տերմինը պաշտոնական ճանաչում է գտել։

Որպես ուսումնական առարկա սպորտային բժշկագիտությունը ընդգրկված է ֆիզկուլտուրայի, բժշկական ինստիտուտների և մանկավարժական բուհերի ֆիզկուլտուրայի դաստիարակության ֆակուլտետների ուսումնական պլաններում։

Կատեգորիա:Սպորտային բժշկագիտություն
Սանդերք

200px|Սանդերք|thumb
**Սանդերք**, *սանտերք*, տնային պայմաններում բուրդ կամ բամբակ գզելու գործիք։ Բաղկացած է փայտե պատվանդանից և դրա վրա ուղղահայաց ամրացված մետաղյա (առավելապես՝ պողպատյա) երկշար ատամնաշարից։ Սանդերքով գզում են բուրդ, բամբակ (մտցնում են ատամնաշարի մեջ և երկու կողմից քաշում)։ Գզողը ձեռքորով բռնում է մի կապ բրդի ծայրերից և, միջնամասը թափով հագցնելով սուր մասին, աջ ու ձախ կողմերից քաշում է ներքև։  Սանդերքի վրայից հանված բուրդը կոչվում է մալանչ։ Այն պատրաստ է մանելու։ Օգտագործվում է հնագույն ժամանակներից։

Սանդերքով բուրդ կամ բամբակ գզելու արհեստը կոչվել է գզրարություն։ Հայաստանում այն տարածված է եղել հնագույն ժամանակներից և վերացվել է 1950-ական թվականներին։ Արևմտյան Հայաստանում հայտինի գզրարարեր են եղել  ոզմեցիները։ Նրանք բուրդ գզելու նպատակով հաճախ հասել են Արևելյան Հայաստան և Միջագետք։

## Գրականության մեջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենցաղային գործիքներ
Սառնարանային ագենտ

**Սառնարանային ագենտ** սառնագենտ, սառնարանային մեքենայի աշխատանքային նյութը։ Շոգեկոմպրեսիոն մեքենաներում որպես սառնարանային ագենտ օգտագործվում են ֆրեոններ, ամոնիակ, ածխաջրածիններ (պրոպան, էթան, էթիլեն) և այլն, աբսորբցիոն մեքենաներում՝ ամոնիակի և լիթիումի բրոմիդի ջրային լուծույթներ, շոգեարտարկիչային մեքենաներում՝ ջրային գոլորշի։

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Տիրան Երկանյան

**Տիրան Միսաքի Երկանյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1962)։

## Կենսագրություն
* Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, 1912 թվականին ավարտել է նկարչական դպրոցը, 1928 թվականին՝ Մոսկվայի Վխուտեին-ը
* Հայաստանում Պրոլետարական ճարտարապետների կազմակերպության հիմնադիր-անդամներից է (1929)
* 1944-1952 թվականներին Հայպետնախագիծ ինստիտուտի քաղաքացիական կառույցների նախագծման բաժնի վարիչ
* 1931-1941 թվականներին՝ ԵՊՀ և շինարարական տեխնիկումի դասախոս

## Ստեղծագործական ուղի
Երկանյանի նախագծերով կառուցվել են`
* Երևանի քիմիական գործարանի բնակելի թաղամասը Հանրապետության և Վարդանանց փողոցների անկյունում, 1934
* Մոսկվա կինոթատրոնը, 1935-1937
* Բժշկական ուսումնարանը Կորյունի փողոցում, 1938
* Երևանի թիվ 6 հիվանդանոցը, 1959
* Սպիտակի շաքարի գործարանը, 1940
* Գյումրիի տրիկոտաժի ֆաբրիկան, 1946
* Գյումրիի անկախության հրապարակի վարչական շենքերի համակառույցը, 1952-1954
* Փարաքարի գինու գործարանը, 1947
* Ջերմուկի լոգանքի և թիվ 1 առողջարանի շենքերը, 1950
* Կինոթատրոն Ալավերդիում՝ 1941

## Պատկերասրահ

Կինոթատրոն «Մոսկվա» (1).JPG|Մոսկվա կինոթատրոն
Charles Aznavour Square plaque.jpg|Մոսկվա կինոթատրոնի ճարտարապետներ Տիրան Երկանյանի և Գևորգ Քոչարի անունները փորագրված կինոթատրոնի շենքի վրա


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան
* Դոլուխանյան Լ. Կ, 2012, Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Մահիկ և երկաթյա խաչ

**Մահիկ և երկաթյա խաչ** (), Էդվարդ Ֆրեդերիկ Բենսոնի 1918 թվականին Լոնդոնում հրատարակած գիրքն է, որտեղ անդրադարձել է քրիստոնյաների վիճակին Օսմանյան կայսրությունում։ Աշխատանքը լույս է տեսել Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում և բավական լայն արձագանք է ունեցել։

## Բովանդակություն
Աշխատությունը բաղկացած է յոթ գլխից և ամբողջությամբ նվիրված Է Օսմանյան կայսրության, մեծ տերությունների և հպատակ քրիստոնյա ժողովուրդների դրության հետ կապված հարցերի լուսաբանմանը։ Բենսոնի գիրքն անդրադառնում է Հայոց ցեղասպանության գործում Գերմանիայի մեղսակցության խնդրին։ Աշխատության երրորդ գլուխը կրում է «Հայկական հարցի վերջը» վերտառությունը։ Հեղինակն առանձին-առանձին անդրադառնում է Մուշում, Բիթլիսում, Էրզրումում և այլ բնակավայրերում հայերի կոտորածներին, երիտթուրքերի ծրագրային դրույթներին, նրանց պարագլուխների հայտարարություններին, որոշումներին և քայլերին։

## Հեղինակ
Էդվարդ Ֆրեդերիկ Բենսոն (1867-1940) - անգլիացի գրող է, բազմաթիվ գեղարվեստական և գիտահանրամատչելի գրքերի հեղինակ։ Քենտրբերի արքեպիսկոպոս Էդվարդ Ուայթ Բենսոնի որդին է։

## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Սանտուս

**Սանտուս (Santos)**, քաղաք Բրազիլիայի հարավարևելքում, Սան Պաուլու նահանգում։ Բնակչությունը՝ 433 հազար (2021 թ.)։ Ծովային նավահանգիստ է, նահանգի «ծովային դարպասը»։ Բեռնաշրջանառությունը 17 միլիոն տ. է (1975 թ.)։ Սանտուսով է կատարվում Բրազիլիայի սուրճի արտահանման մոտ 3/4-ը։ Արտահանում է նաև բանան, բամբակ, արքայախնձոր և այլ գյուղատնտեսական մթերքներ։ Երկաթուղային հանգույց է։ Կա սննդի, մետաղամշակման արդյունաբերություն, պարարտանյութերի արտադրություն։ Հիմնադրվել է 1545 թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1546 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վարդան Սամվելյան

**Վարդան Տիգրանի Սամվելյան** (), հայ երգահավաք, երգիչ, երաժշտագետ։

## Կենսագրություն
Վարդան Սամվելյանը ծնվել է 1901 թվականին Վաղարշապատում։ Երաժշտական կրթությունն ստացել է Երևանի կոնսերվատորիայում (1923-1936 թթ.)։ Եղել է Երևանի կոնսերվատորիայի (1933-1936 թթ.), Հայֆիլհարմոնիայի (1937-1938 թթ.), Մոսկվայի հայ կուլտուրայի տան (1940-1941 թթ.), Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի (1941-1943 թթ.) տնօրեն, Հայֆիլհարմոնիայի մենակատար (1943 թ.-ից), Հայկական ԽՍՀ ԳԱ արվեստի պատմության և տեսության սեկտորի գիտաշխատող (1949-1956 թթ.)։ Զբաղվել է հայկական ժողովրդական երգերի հավաքմամբ, կատարել է երաժշտաազգագրական, գիտահետազոտական աշխատանք, գրել հոդվածներ, մենագրություններ հայ երաժշտության պատմության, տեսության, հայ երաժշտական գործիչների մասին։ Կազմել է Երգարան (1948 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորներ
Սառեցում

**Սառեցում**, նյութի ջերմաստիճանի իջեցումը նրանից ջերմություն կորզելու միջոցով։ Սառեցումն իրականացնում են բնական ջերմափոխանակման կամ հակադարձ թերմոդինամիկական (սառնարանային) ցիկլի օգտագործմամբ, որը հնարավոր է դարձնում ցածր ջերմաստիճան ունեցող միջավայրից ջերմությունը փոխանցել ավելի բարձր ջերմաստիճան ունեցողին՝ ի հաշիվ ծախսված մեխանիկական աշխատանքի, ջերմային կամ էլեկտրական էներգիայի։ Այդ սկզբունքով են աշխատում սառնարանային մեքենաները և սառնարանային տեղակայանքները, որոնցում որպես սառնարանային հեղուկներ օգտագործվում են ամոնիակը, ֆրեոնները (CF2C12, CF4, CHF3, C2H3F3 և այլն), պրոպան-պրոպիլենային խառնուրդները են։ Խոր սառեցման (—100&nbsp;°C-ից ցածր) համար կիրառում են ճնշման տակ գտնվող գազի իզոէնթալպիական և իզոէնտրոպիական ընդարձակումը։

## Տես նաև
* Խոր սառեցում

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Իսլամ, Թուրքիա և Հայաստան և ինչպես դրանք պատահեցին

**Իսլամ, Թուրքիա և Հայաստան և ինչպես դրանք պատահեցին** (), Սադիկ Շահիդ բեյի 1898 թվականին հրատարակած գիրքն է։

## Բովանդակություն
Սադիկ Շահիդ բեյը «Իսլամ, Թուրքիա և Հայաստան» գրքի առաջաբանում նշում է, որ իր նպատակն է մանրամասն ու ամբողջապես ներկայացնել թուրքական և հայկական հարցերը՝ իսլամի, Ղուրանի, Մուհամմադ մարգարեի մեկնաբանությունների լույսի ներքո։ Նրա գիրքը Օսմանյան կայսրության ներքին կյանքի իրական բնութագիրն է, որը գրված է ոչ թե ճանապարհորդի կողմից, այլ մի մարդու, ով ապրել է թուրքական իրականության մեջ, այն իսլամական աշխարհընկալում ունեցող մադու դիրքորոշումն է հայկական հարցի վերաբերյալ։

Գրքում հեղինակը ներկայացրել է իսլամի հակիրճ պատմությունը, Մուհամմադ մարգարեի գործունեությունը, քրիստոնեության՝ իսլամի վրա ունեցած ազդեցությունը, իսլամական հասարակության մեջ մուֆթիների ու դերվիշների ունեցած դերը։ Առանձին գլխով հեղինակը ներկայացրել է հայերի պատմությունը, նշել հայերի մասին վաղ շրջանի առաջին հիշատակումերը։ Հայ ժողովրդի վերաբերյալ ընդգծել է նրա աստվածահաճ բնավորությունը, կրոնական հետևողականությունը, նշել, որ հայերը միշտ եղել են աշխատասեր և զարգացող ժողովուրդ, ունեցել են խիստ պահպանողական վերաբերմունք ընտանիքի և հայրենիքի նկատմամբ։ 
 
Նա նկարագրել է 19-րդ դարի առաջին կեսին հայերի վիճակը, անդրադարձել թուրքական կառավարության բնույթին և վերջիննիս քրիստոնյաների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքին, ինչպես նաև հայկական եկեղեցիների նկատմամբ Կ. Պոլիսի ունեցած գերակայությանը։ Նա նշել է այն փաստը, որ հայերի զարգացած ու առաջադեմ լինելու փաստը թուրքերին ավելի անհանդուժող էր դարձրել նրանց նկատմամբ։

Հայկական ջարդերի համար հեղինակը նշում է սուլթանական կառավարության ձեռնարկած նախաքայլերը։ Դրանցից էին մոլեռանդություն քարոզելը, համիդյան ջոկատների կազմավորելն ու հայկական հեղափոխության քողի ներքո վերջիններիս կոտորածները ներկայացնելն է։ Այս ամենի հետևանքով են իրականացվում հայերի կոտորածները 1894 թվականին Սասունում և Զեյթունում։
 
## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հայկանուշ Երեմյան

**Հայկանուշ Գալուստի Երեմյան** (), թատրոնի և կինոյի հայ դերասանուհի, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (1990)։

## Կենսագրություն
Հայկանուշ Երեմյանը ծնվել է 1916 թվականին Իգդիրում։ 1918 թվականին հայրենադարձել է։

1937 թվականից Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնի դերասանուհի-տիկնիկավար։

## Դերերը թատրոնում

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Սառնարանային տեխնիկա

**Սառնարանային տեխնիկա**, տեխնիկայի բնագավառ, որն զբաղվում է 10-ից մինչև — 150°С ջերմաստիճանային տիրույթում արհեստական ցրտի ստացման և օգտագործման հարցերով։ Ավելի ցածր ջերմաստիճանների ստացմամբ զբաղվում է կրիոգենային տեխնիկան։ Տեխնիկայում արհեստական սառնության ստացման ամենատարածված աղբյուրն է սառնարանային մեքենան։ Արհեստական սառնությունը լայնորեն կիրառվում է սննդի քիմիական և նավթավերամշակման արդյունաբերության մեջ։ Քիմիական արդյունաբերության մեջ սառնությունն օգտագործում են գազերի հեղուկացման ու գազային խառնուրդների բաժանման համար, սինթետիկ նյութերի, ամոնիակի, ազոտային պարարտանյութերի արտադրության ժամանակ։ Նավթավերամշակման արդյունաբերության մեջ սառնությունն անհրաժեշտ է բարձրորակ բենզինի և որոշ քսուքային յուղերի ստացման համար։ Արհեստական սառնությունն օգտագործվում է նաև գազի արդյունաբերության մեջ (օրինակ, բնական գազի հեղուկացման համար)։ Արհեստական սառեցումը կիրառվում է նաև մեքենաշինության, շինարարության, բժշկության մեջ, արհեստական սառցադաշտերի կառուցման, ծովային ջրի անուշացման համնար։

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կատեգորիա:Կրիոտեխնիկա
Աքսոր. Մի հայ աղջկա պատմություն

**Աքսոր. Մի հայ աղջկա պատմություն** (), Սրբուհի Թավուքչյանի 1933 թվականին Վաշինգտոնում հրատարակած գիրքն է։

## Հեղինակ
Սրբուհի Թավուկչյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության Իզմիթ քաղաքի մոտ գտնվող Օվեջիկ գյուղաքաղաքում։ Նա տասը տարեկան աղջիկ էր, երբ հազարավոր հայերի նման իր հարազատների հետ աքսորվեց։ Գաղթի ճանապարհին սովից մահացան նրա մայրը, քույրերն ու եղբայրը, իսկ իրեն վաճառեցին արաբներին։ Հրաշքով փրկվելով արաբական հարեմից և գտնելով հորը՝ նա կարողանում է տեղափոխվել ԱՄՆ և 1933 թվականին հրատարակել իր հուշերը։

## Բովանդակություն
Գիրքն այն բացառիկ հուշերից է, որը տպագրվել է ցեղասպանությունից ընդամենը տաս տարի հետո, և պատմում է Սրբուհի Թավուկչյանի ընտանիքի մասին, ցեղասպանության տարիների, ինչպես նաև այն դժվարությունների մասին, որոնց հանդիպեցին վերապրող հայերը պատերազմից հետո։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր է ցեղասպանության տարիներին մուսուլմանների կողմից բռնի դաջված հայ կանանց և աղջիկների ծանր դրության ուսումնասիրության համար։ Սրբուհին մանրամասն ներկայացնում է կանանց առևանգումների, բռնաբարության, նվաստացումների և վաճառքի դաժան փորձությունները, որոնց միջով ստիպված էր անցնել հենց ինքը։

## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հալիդե Էդիպի հուշերը

**Հալիդե Էդիպի հուշերը** (), Հալիդե Էդիպի 1926 թվականին ԱՄՆ-ում հրատարակած գիրքն է։

## Հեղինակ
Հալիդե Էդիպը (1883-1964 թթ.) գրող, հրապարակախոս, հասարակական-քաղաքական գործիչ էր, Թուրքիայում թուրք կանանց իրավունքների համար մղվող պայքարի հիմնադիր։ Էդիպը մտավորական էր, ով գործել է համիդյան, երիտթուրքական և քեմալական իշխանությունների օրոք, և, որպես ակտիվ կին գործիչ՝ կարևոր դեր է խաղացել այդ երկրի պատմության մեջ։

## Բովանդակություն
Հալիդե էդիպը այս գրքում ներկայացնում է իր կյանքը վաղ մանկությունից և մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը։ Գրքում հեղինակը բազմիցս անդրադարձել է հայերին և հայկական հարցին, հայերի ջարդերին, սակայն յուրովի մեկնաբանությամբ՝ փորձելով կամ կոծկել կամ արդարացնել հայերի նկատմամբ իրականացվող ցեղասպան գործողությունները։ Հատկապես հետաքրքրական են X (Toward reaction։ The Armenian Question), XVI (The Warld War, 1914-16), XVII (How I Went to Syria) գլուխները։ Լինելով երիտթուրքական Միություն և Առաջադիմություն կուսակցության պարագլուխների մտերիմ բարեկամը, նա իր գրքում հաճախ է բերում մեջբերումներ հատկապես Ջեմալ փաշայի հետ իր ունեցած զրույցներից՝ փորձելով փրկել այդ մարդկանց հեղինակությունը։

## Քաղվածքներ գրքից
 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1926 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Բլեզ Սանդրար

մինի|Սանդրարը 1907 թվականին
**Բլեզ Սանդրար** (*Cendrars*, իրական անունը՝ **Ֆրեդերիկ Զաուզեր**, *Sauser*, ), ֆրանսիացի և շվեյցարացի գրող։

Սանդրարը տուրք է տվել կուբիզմին և ավանգարդիստական այլ հոսանքների, սակայն դարձել է (Գ․ Ապոլիների հետ) 20-րդ դարի «բանաստեղծական ռեալիզմի» հիմնադիրներից։ «Ոսկի» (1925), «Մորավաժին» (1926), «Դեն Ցաքի խոստովանությունը» (1929), «Ռոմ» (1930), «Ռիսկով լի կյանք» (1938) քննադատական վեպերում Սանդրարն ստեղծել է ժամանակակից արկածախնդիր մարդու էպոպեան։ Նրա հետագա վեպերն ու ակնարկները քնարական ինքնակենսագրության բնույթ ունեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտա-ֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի արձակագիրներ
Ջարդերը Հայաստանում (գիրք)

**Ջարդերը Հայաստանում** (), Ֆայեզ Ղոսեյնի 1918 թվականին Նյու Յորքում հրատարակած գիրքն է։

## Բովանդակություն
Ֆայեզ Ալ-Ղուսեյնն իր «Ջարդերը Հայաստանում» (Ականատեսի վկայություններ) գրքի նախաբանում ընդգծել է, որ իր բոլոր պատմություններն առավել քան հավաստի են։ Դա միայն մի փոքր մասն է այն բոլոր գազանությունների, որոնք իրագործել են թուրքերը հայ ազգի նկատմամբ։ Ֆայեզ Ալ-Ղուսեյնն անդրադարձել է թուրքական կառավարության ծրագրին, հայերի տեղահանության մանրամասներին։ Նա փորձել է իր փաստացի պատմություններով մերժել այն բոլոր մեղադրանքները, որոնք կարող էին ուղղվել իսլամի դեմ և հայերի հանդեպ կատարվածի միակ մեղավոր հայտարարել իշխող թուրքական կառավարությունը։ Առանձին ներկայացվել են նաև դեպքերի մասին թուրքերի տված մեկնաբանությունները։ Ալ-Ղուսեյնը զանգվածային ջարդարարների մեջ առանձնացնում է օսմանյան այն պաշտոնյաներին, ովքեր հրաժարվել են կատարել կառավարության հրահանգները և նշել, որ նրանք, որպես կանոն, թուրքեր չեն եղել։ Առանձին անդրադարձ է կատարվել սիրիական անապատներում հայերին ոչնչացնելու գործընթացում քրդերի ունեցած դերին, Գերմանիայի ունեցած մեղսակցությանը։

Անդրադարձել է Օսմանյան խորհրդարանի հայ պատգամավորներ Վարդգեսի և Գրիգոր Զոհրապի աքսորին, նրանց սպանություններին։ Առանձին ենթագլխում ներկայացրել հայկական հոգևոր մշակությային արժեքների ոչնչացման թուրքական դրսևումները։ Վերջում զետեղված են հայ ժողովրդի ունեցած մարդկային և նյութական կորուստների վերաբերյալ վիճակագրական տվյալներ։

## Հեղինակ
Ֆաեզ Ալ-Ղուսեյն (1883-1968). Սիրիայի Հաուրանի շրջանի արաբական Սուլութ ցեղի ներկայացուցիչ։ Սովորել է Ստամբուլի ցեղապետերի համար գործող հատուկ դպրոցում։ Երեք տարի Խարբերդում զբաղեցրել է կայմակամի պաշտոնը, որը նրան հնարավորություն է տվել մանրամասն ծանոթանալ դեպքերին ու ակամայից ականատես լինել հայերի դժբախտությանը։ 1915 թվականին հրաման է ստացել մեկնել Էրզրում, սակայն Դիարբեքիրում մեկուկես ամիս ձերբակալված է եղել։ Բանտում, հետագայում նաև քաղաքում ապրելով նա գրի է առել ականատեսի իր վկայությունները։

## Քաղվածքներ գրքից
 

## Հրատարակություններ
Գիրքն առաջին անգամ ֆրանսերենով լույս է տեսել 1917 թ. Բոմբեյում, թարգմանվել և տպագրվել է անգլերեն /Լոնդոն, 1918 թ./, որոշ հավելումներով գերմաներեն /Ցյուրիխ, 1918 թ./, 1922 թ. վերահրատարակվել է Պոտսդամում։ Գիրքը թարգմանվել է նաև հայերեն /Նոր Ջուղա, 1920 թ./, վերահրատարակվել Կահիրեում 1960 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Նելսոն Պիկե

**Նելսոն Պիկե Սուոտու Մայոր** (, )՝ բրազիլացի ավտոարշավորդ, Ֆորմուլա 1 ավտոմրցաշարի եռակի հաղթող (1981, 1983, 1987 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նելսոն Պիկեն wildsoft.ru կայքում
* Նելսոն Պիկեն grandprix.com կայքում

Կատեգորիա:Օգոստոսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ավտոարշավորդներ
Կատեգորիա:Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում ծնվածներ
Հայաստան և Եվրոպա․ Մեղադրական ակտ

**Հայաստան և Եվրոպա․ Մեղադրական ակտ**, Յոհաննես Լեփսիուսի 1897 թվականին Բեռլինում հրատարալկած գիրքն է, որում ներկայացվում էին փաստաթղթեր և վկայություններ հայկական կոտորածների մասին։

## Հեղինակ
Բողոքական աստվածաբան և միսիոներ Յոհաննես Լեփսիուսը (1858 Բեռլին – 1926 Մերան) հայտնի եգիպտագետ և լեզվաբան Կարլ Ռիխարդ Լեփսիուսի որդին է։ 1884-1886 թվականներին գործել է Մերձավոր Արևելքում՝ անմիջականորեն ծանոթանալով տարածաշրջանի պատմությանը։ 1894-1896 թվականներին Համիդյան կոտորածներից հետո ծավալել է հայանպաստ գործունեությունը, որը շարունակվել է մինչև իր կյանքի վերջը։ Այն ներառում էր հոդվածների և գրքերի հրատարակում, դասախոսությունների անցկացում, ինչպես նաև գործնական քայլեր՝ կարիքի մեջ գտնվող հայերին օգնելու համար։ Հայոց ցեղասպանության օրերին Լեփսիուսը փորձեց անել հնարավորինը՝ սպանությունները կասեցնելու համար։ Այդ նպատակով նա նույնիսկ 1915 թվականի հուլիսի 24-ին այցելեց Կոստանդնուպոլիս, անգամ օգոստոսի 10-ին հանդիպեց Էնվերի հետ։ Սակայն նրա ջանքերն անարդյունք մնացին։ Սակայան նա կարողացել է տեղում բավական թվով փաստեր հավաքել հայերի դեմ իրականացվող սպանությունների և բռնությունների վերաբերյալ։

## Նախապատմություն
1896 թվականի գարնանը հայազգի հասարակական գործիչ Ջեյմս Գրինֆիլդի հետ Յոհաննես Լեփսիուսը մի քանի շաբաթ շրջել է Անատոլիայում և Սիրիայում՝ հավաքելով վկայություններ Համիդյան կոտորածների վերաբերյալ։ Վերադառնալով Գերմանիա և ի մի բերելով հայկական կոտորածների վերաբերյալ իր ձեռքի տակ եղած փաստերը՝ Լեփսիուսը 1896 թվականի օգոստոսին և սեպտեմբերին բեռլինյան «Reichsbote» ընթերցողների լայն շրջանական ունեցող պարբերականում հրապարակել է «Die Wahrheit über Armenien» (Ճշմարտությունը Հայաստանի մասին) հոդվածաշարը։ Դրանում ներկայացվում էին փաստաթղթեր և վկայություններ հայկական կոտորածների մասին։ Նույն թվականին այդ հոդվածներում ներկայացված նյութ հիման վրա Լեփսիուսը հրապարակում է «Armenien und Europa. Eine Anklageschrift wider die christlichen Großmächte und ein Aufruf an das christliche Deutschland» հատորը։ Դա Հայաստանի և հայ ժողովրդի վերաբերյալ Լեփսիուսի առաջին փաստաթղթերի ժողովածուն էր, որը լայն արձագանք գտավ Եվրոպայում։ Գերմանիայում այն վերահրատակվել է մի քանի անգամ։

## Բովանդակություն
Գրքում ներկայացվում են հայկական կոտարածների փաստերն ու թվային տվյալները՝ նահանգ առ նահանգ։ Ընդհանուր առմամբ Լեփսիուսը նշում է, որ կոտորածների արդյունքում սպանված հայերի թիվը կազմում էր 100.000։ Զուգահեռաբար նա հերքում է այն ժամանակ եվրոպական երկրներում շրջանառվող տեսակետը, ըստ որի հայկական կոտորածների հիմնական դրդապատճառներից մեկը հայերի շրջանում ծավալված հեղափոխական շարժումն էր։ Բացի այդ բացահայտվում են թուրքական փորձերը՝ փոքրացնելու և կոծկելու զոհերի իրական քանակը։

## Քաղվածքներ գրքից

## Հրատարակություններ
Համարյա զուգահեռաբար Լոզանում լույս է տեսել գրքի ֆրանսերեն թարգմանությունը (1896 թ.), որին հետևել է անգլերեն թարգմանությունը (Լոնդոն, 1897 թ.) և հատվածաբար ռուսերենը (Մոսկվա, 1898 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1897 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Սան Ֆրանցիսկոյի պայմանագիր

**Սան Ֆրանցիսկոյի պայմանագիր**, 1951 թվական, 48 պետությունների անջատ պայմանագիր Ճապոնիայի հետ, որ կնքվել է սեպտեմբերի 8-ին Սան Ֆրանցիսկոյի կոնֆերանսում։ Պայմանագիրը նախապատրաստել էին ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունները հակառակ Պոտսդամի դեկլարացիայի և մի շարք դաշնակցային համաձայնագրերի, առանց Խորհրդային Միության և ՉԺՀ-ի մասնակցությամբ։ Պայմանագիրը բաղկացած է 7 գլուխներից (27 հոդված)։

ԽՍՀՄ-ն, Լեհաստանն ու Չեխոսլովակիան, ինչպես նաե կոնֆերանսում չներկայացված Բիրման, ԿԺԴՀ, Հնդկաստանը, ՄԺՀ-ն, ՉԺՀ-ն և ՎԴՀ-ն հրաժարվեցին ստորագրել պայմանագիրը։ Նույն օրը ստորագրվեց ճապոնա-ամերիկյան «անվտանգության պայմանագիրը», որով ԱՄՆ իրավունք էր ստանում ցամաքային, ռազմաօդային և ռազմածովային բազաներ ունենալ ճապոնիայում կամ նրա մոտակայքում։

Կատեգորիա:1951
Կատեգորիա:Ճապոնիայի խաղաղության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիա-ԽՍՀՄ հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Էմիլիանո Սապատա

**Էմիլիանո Սապատա Սալասար** (, ), 1910-1917 թվականների մեքսիկական հեղափոխության հայտնի մասնակից։ Ծագումով գյուղացի։ Հեղափոխության ժամանակ գլխավորել է երկրի կենտրոնում և հարավում ծավալված գյուղացիական շարժումը։ Սապատայի գլխավորությամբ հեղափոխականների մի խումբ մշակել է ագրարային ծրագիր՝ «Այալայի պլան», որը նախատեսում էր խոշոր հողատիրության վերացում՝ փրկագնով հողը գյուղացիներին տալով։ 1914 թվականի դեկտեմբերից 1915 թվականի հուլիսը (ընդհատումներով) Սապատայի և Ֆ․ Վիլյայի ջոկատները գրավել են Մեխիկո մայրաքաղաքը։ Գյուղացիական շարժման ճնշման տակ 1917 թվականի մեքսիկական սահմանադրության մեջ մտցվել են գյուղացիության շահերն արտահայտող մի շարք կետեր։ Սպանվել է իշխանությունների կազմակերպած պրովոկացիայի հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկական հեղափոխական գործիչներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Հայաստան և կարգավորում

**Հայաստան և կարգավորում**, գրքույկ-զեկուցագիր է, որում ներկայացված են 1919 թվականի հունիսի 19-ի Վեսթմինսթերի կենտրոնական սրահում տեղի ունեցած Բրիտանիա-Հայաստան կոմիտեի հավաքույթի մանրամասները։

## Բրիտանիա-Հայաստան կոմիտե
Կոմիտեն կազմավորվել է 1912-1913 թվականներին, որի նպատակն էր համակրանք ստեղծել Հայկական հարցի նկատմամբ, նպաստել վերջինիս լուծմանը։ Բրիտանացի հայանպաստ գործիչ Ջ. Բրայսն իր մասնակցությունն է բերել այս շրջանում հրավիրված կոմիտեի մի շարք նիստերին՝ հանդես գալով ելույթներով։ Կոմիտեի արձանագրությունները շատ կարևոր փաստաթղթեր են Հայկական հարցի, վերջինիս լուծման հնարավոր միջոցների, Հայոց Ցեղասպանության վերաբերյալ։ Հավաքույթը ղեկավարել է Վիկոնտ Գլադսոնը, ներկա են եղել ու զեկույցներով հանդես եկել Ջ. Բրայսը, Թ. Փ. Օ’ Քոնները, Ա.Ուիլամսը, Ռ.Պերկսը, Ն.Բաքսթոնը, Ջ Փ. Գուչը, Ա.Աբրահամյանը։
 
## Նախապայմաններ
Բրայսի այս տեսակետը կիսում էին մյուս ներկա քաղաքական գործիչները՝ Հայկական հարցի լուծման հնարավոր տարբերակների շուրջ։ Ռոնալդ Բարրովսն իր ելույթում առաջարկում է հայերի համար նախատեսվող այդ միջոցառումներն ու մտադրությունները տարածել նաև Մերձավոր Արևելքի մյուս ժողովուրդների և առաջին հերթին նաև հույների նկատմամբ։ Անեուրին Ուլիամսն իր ելույթում հատուկ շնորհակալություն է հայտնում բրիտանացի հայանպաստ գործունեություն ծավալող անձանց։ Նա ընդդծում է այն գաղափարը, որ տեղի մուսուլման և քրիոտոնյա բոլոր բնակիչները պետք է և կարող են ապրել խաղաղ ու անվտանգ ապրել, եթե առաջնորդվեն ազատության կարգախոսով։ Ելույթ է ունեցել նաև ամերիկյան պատվիրակության ներկայացուցիչ՝ Պաուլ Լաինբախը։ Նա իր շնորհակալությունն է հայտնել Մեծ Բրիտանիային՝ նման նախաձեռնության և հրատարակած գրքերի համար, որոնք մանրամասներն են ներկայացնում հայերի հետ կատարվածն ու ներկա վիճակը։ Ելույթ է ունեցել նաև Աբրահամյանը՝ ներկայացնելով կոտորածների ենթարկված հայերի վիճակը։ Գեներալ Անդրանիկ Օզանյանն իր ելույթում նշել է, որ 1 միլիոն հայեր զոհվեցին, մյուս մասն անօթևան են մնացել։ Ելույթի վերջում նա հույս է հայտնում, որ Դաշնակիցների կառավարություններն ու քաղաքակիրթ մարդասիրությունն կօգնեն հայերին դուրս գալ այդ իրավիճակից։

## Քաղվածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Սաջյան ամիրայություն

**Սաջյաններ**, Սաջիներ, Աբբասյանների նշանակած ամիրաներ Ատրպատականում 890—929 թվականին (ընդմիջումով)։

Սաջիների ներկայացուցիչները՝ Մուհամմադ Ավշինը (Աֆշին) և Յուսուֆը, բազմիցս արշավել են Հայաստան՝ այն նվաճելու նպատակով, սակայն Հայոց թագավորներ Սմբատ Ա և Աշոտ Բ Երկաթը երկարատև ու համառ պայքարում խափանել են նրանց ձգտումը։

Աշոտ Բ Երկաթը 929 թվականին Սաջյանների հրոսակներին վերջնականապես վտարել է Բագրատունիների թագավորությունից։ Նույն տարում էլ Սաջյանները կորցրել են իրենց իշխանությունն Ատրպատականում։

Կատեգորիա:Արաբական խալիֆայություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան Իրան
Կատեգորիա:Բագրատունիների թագավորություն
Կատեգորիա:Պարսկաստանի և Իրանի միապետություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Սանտյագո դե Կուբա

**Սանտյագո դե Կուբա** (), քաղաք և նավահանգիստ Կուբայի հարավարևելյան մասում, Օրիենտե նահանգի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է ։

Կա մեքենաշինություն, նավթավերամշակում, սննդի, ցեմենտի, տեքստիլ, կաշվի-կոշիկի, քիմիական արդյունաբերություն, մետաղամշակում, նավաշինություն, Սանտյագոյի մոտ պղնձի արդյունահանում։ Ունի համալսարան։ Հիմնադրվել է 1514 թվականին։

## Պատկերասրահ

Santiago de Cuba (the cathedral).jpg|
View on central square in Santiago de Cuba.jpg|
Street view in Santiago de Cuba.jpg|
In the city of Santiago de Cuba.jpg|
El Morro in Santiago de Cuba.jpg|
Vuew from El Morro.jpg|
Santiago de Cuba at night.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուբայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կուբայում
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Սանտա Կատարինա

**Սանտա Կատարինա** (Santa Catarina), նահանգ Բրազիլիայի հարավում։ Տարածությունը 95,5 հզ կմ² է, բնակչությունը՝ 7 610 հզ․ (2022)։ Վարչական կենտրոնը՝ Ֆլորիանոպոլիս։ Զբաղեցնում է Ուրուգվայ գետի վերին հոսասնքի ավազանը։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Զբաղվում են հացահատիկի, մանիոկի, լոբու, ծխախոտի մշակությամբ, խաղողագործությամբ, մսատու անասնապահությամբ։ Կա փայտամթերում, պարագվայական թեյի հավաքում , քարածխի, կապարի արդյունահանում։ Գործում են փայտասղոցման, փայտամշակման, կաշվի-կոշիկի, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անասնաբուժական միջատազերծում

**Միջատազերծում անասնաբուժական**, միջատների և տզերի ոչնչացումը կենդանիների վրա, անասնապահական, թռչնաբուծական շենքերում, ֆերմաների տարածքում, պահեստներում, կենդանական ծագման հումքի վերամշակման ձեռնարկություններում, սպանդային կետերում, մսի կոմբինատներում են։ Լինում է կանխարգելիչ (կատարվում է պարբերաբար՝ միջատների և տզերի զանգվածային բազմացումը և տարաբնակեցումը կանխելու նպատակով) և ոչնչացնող (միջատներին և տզերին զարգացման բոլոր փուլերում վնասազերծելու նպատակով)։ Միջատազերծում կատարվում է քիմիական, ֆիզիկական, մեխանիկական, կենսաբանական մեթոդներով։ Լայնորեն կիրառվում է քիմիական մեթոդը (օգտագործվում են քլորօրգանական, ֆոսֆորօրգանական, անօրգանական միացություններ, ինչպես նաև բուսական միջատասպաններ)։ Մշակումը կատարվում է հականեխիչ մեքենաներով։

Կատեգորիա:Անասնապահություն
Գյուղատնտեսական միջատազերծում

**Միջատազերծում գյուղատնտեսական** պահեստներում, ալրաղաց և այլ ձեռնարկություններում սերմնանյութի, տնկանյութի, սննդի, կերի պաշարների, տեխնիկական հումքի մեջ եղած վնասակար միջատների ոչնչացումը։ Սովորաբար կատարվում է քիմիական միջատազերծում՝ ֆումիգացում, շենքերի մշակում աերոզոլերով և սրսկում միջատասպան հեղուկներով, սերմերի փոշոտում դուստերով են։ Հատիկի և հատիկային մթերքների վնասատուների դեմ արդյունավետ է նաև մեխանիկական միջատազերծում՝ շենքերի մաքրումը թափված մթերքներից, հատիկների մաքրումը հատիկազտիչ մեքենաներով են (տես նաև ախտահանում սերմերի, վարակազերծում)։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Վլադիմիր Կրամնիկ

**Վլադիմիր Բորիսի Կրամնիկ** (, ), ռուս շախմատիստ, «դասական շախմատի» 2000-2006 թթ. աշխարհի չեմպիոն (ՊՇԱ վարկածով), ՖԻԴԵ աշխարհի չեմպիոն (2006-2007), Աշխարհի գավաթակիր (2013)։ Ռուսաստանի հավաքականի կազմում Համաշխարհային շախմատային օլիմպիադայի եռակի հաղթող (1992, 1994, 1996), Եվրոպայի (1992) և աշխարհի (2013) թիմային առաջնության հաղթող։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։

## Կենսագրություն

11 տարեկանում ընդունվել է Բոտվիննիկի շախմատային դպրոց։

1991-ին դարձել է միջազգային գրոսմայստեր։ Եղել է մինչև 16 և 18 տարեկան պատանիների աշխարհի չեմպիոն։ Աշխարհի առաջնության հավակնորդների մրցության մասնակից է (1993 թվականից)։ Հաղթել է մի շարք միջազգային խոշոր մրցաշարերում և հանդիպումներում։

2000 թվականին Կրամնիկը ՊՇԱ վարկածով դարձել է աշխարհի չեմպիոն՝ Լոնդոնում հաղթելով Գարի Կասպարովին։ 2004 թվականին պաշտպանել է տիտղոսը Պետեր Լեկոյի հետ խաղում։ 2006 թվականին միավորիչ խաղում հաղթել է ՖԻԴԵ վարկածով չեմպիոն Վեսելին Տոպալովին՝ նվաճելով ՊՇԱ վարկածով աշխարհի չեմպիոնի («դասական շախմատից») և ՖԻԴԵ աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսները՝ դառնալով շախմատի աշխարհի 14-րդ չեմպիոնը։ 2007 թվականին կորցրել է չեմպիոնական տիտղոսը Մեխիկոյի առաջնության ժամանակ՝ պարտվելով Վիշի Անանդին։ 2008 թվականին Բոննում Անանդին պարտվել է աշխարհի առաջնության հանդիպումը։

2011 թվականի մայիսին Կազանում Վլադիմիր Կրամնիկը շախմատի աշխարհի չեմպիոնական տիտղոսի համար մրցաշարի մասնակիցներից էր։ Մրցաշարի 1/4-ում «դասական շախմատի» համառ մրցապայքարում Կրամնիկը հաղթեց Թեյմուր Ռաջաբովին, սակայն կիսաեզրափակչու տանուլ տվեց խաղը մեկ այլ ռուս շախմատիստ Ալեքսանդր Գրիշչուկին։

2013 թվականին Կրամնիկը Մագնուս Կարլսենի հետ բաժանեց 1—2-րդ տեղերը հավակնորդների մրցաշարում, սակայն լրացուցիչ արդյունքներով (հաղթանակների քանակ) բաց թողեց խաղարկելու աշխարհի չեմպիոնական տիտղոսը Անանդի հետ։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* В. Крамник, Я. Дамский: Прорыв. — Москва: Наука. Интерпериодика, 2000. ISBN 5-7846-0032-X
## Արտաքին հղումներ

* Kramnik — Official website  
* Վլադիմիր Բորիսի Կրամնիկ
* Կրամնիկի երկրպագուների խումբ
* *Известия*: «Շախմատը և երաժշտությունը փոխկապակցված են»

Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ռուս շախմատիստներ‎
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատվանման աղվես

**Կատվանման աղվեսը** () իրական աղվեսներին պատկանող կենդանի է, որը ապրում է միայն Հյուսիսային Ամերիկայում։ Այս կենդանին շատ նման է ամերիկյան դաշտաղվեսին, սակայն ԴՆԹ անալիզները ցույց են տվել, որ այս երկու տեսակները տարբեր են։

## Ապրելավայրը
Կատվանման աղվեսները կարող են ապրել ծովի մակարդակից 400-1900 մետր բարձրության վրա։ Նրանք ապրում են թփուտներում, անապատային չոր կլիմա ունեցող վայրերում, սակայն նրանց կարելի է հանդիպել նաև մարդաշատ վայրերում և արտերում։

## Ընդհնանուր բնութագիր
### Չափսերը
Կատվանման աղվեսը իրական աղվեսներին պատկանող ամենափոքր կենդանին է։ Իր քաշի շնորհիվ նա կարողանում է ցածրացնել մարմնի ջերմաստիճանը, ինչը նրան տալիս է շատ սուր լսուղություն։ 
Մարմինը ունի մոտ 1,6-2,7 կգ քաշ և մոտ 535 մմ մարմնի երկարություն։ Պոչը ունի մոտ 340 մմ երկարություն։ Արուները ավելի մեծ են էգերից։

### Մորթին
Մորթին ունի մոխրագույն գունավորում սև պոչի ծայրով։ Ականջների հատվածը ավելի բաց է։ Մեջքի մորթին ունի մուգ գունավորում համեմատած մարմնի այլ մասերի։ Քթի շրջանը մուգ մազերով է պատված։

## Սնունդը
Կատվանման աղվեսները սովորաբար որսում են գիշերը։ Նրանք որսի են դուրս գալիս մայրամուտից հետո։ Նրանց սնունդը հիմնականում բաղկացած է մանր կրծողներից՝ առնետներ, փոքր նապաստակներ, մարգագետնային շնիկներ, ձկներ, մողեսներ, միջատներ։ Սովորաբար այս կենդանին համարվում է մսակեր, սակայն գրանցվել են դեպքեր, երբ նրանք սնվել են նաև լիլոկներով, կակտուսի ծաղկով և այլ հատապտուղներով։ 
Սովորաբար կատվանման աղվեսները որսում են նույն տարածքում, բայց ոչ թե նույն ժամին։

## Բազմացումը
Սովորաբար կատվանման աղվեսները իրենց զույգին չեն փոխում կյանքի ընթացքում, սակայն գրանցվել են նաև զույգին ամեն տարին փոխող կենդանիներ։ Այս աղվեսները ընտանիք են կազմում դեկտեմբեր-փետրվար ամիսներին և ձագերը ծնվում են մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Հղիությունը տևում է 49-55 օր։ Ծնվում են 4-7 ձագեր։ Մինչև իրենց չորս շաբաթական հասակը ձագերը մնում են բնում։ Ձագերը սեռապես հասունանում են տասը ամսական հասակում։ 
Բնության գրկում ապրող աղվեսները ապրում են մոտ 5 տարի, իսկ մարդկանց հսկողության տակ ապրողները՝Հյուսիսամերիկյան աղվեսները գրեթե մոնոգամ են[8], որտեղ արուներն ու էգերը սովորաբար զուգավորում են հոկտեմբերից նոյեմբեր։ Բայց այս տեսակի մեջ նույնպես արձանագրվել են բազմակն հարաբերություններ։ Էգ աղվեսի հղիությունը տևում է 49-ից 55 օր, իսկ ձագերը սովորաբար ծնվում են մարտից ապրիլ ամիսներին 1-ից յոթ ձագերի մեջ։ Չորս շաբաթ հետո նրանք կլքեն որջը և ութ շաբաթ հետո կկտրվեն կրծքից։ Երիտասարդ աղվեսները ֆիզիոլոգիապես լիարժեք կլինեն մինչև 10-րդ ամիսը, և հայրը և մայրը մասնակցում են ձագերին խնամելու և պաշտպանելուն։ Կալիֆորնիայի 144 երիտասարդ հյուսիսամերիկյան աղվեսների վրա կատարված ուսումնասիրությունը հայտնել է կյանքի առաջին տարում մահացության 74% մակարդակ։ 12։

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Ավտոտրոֆներ

**Ավտոտրոֆներ** ( — *իր* +  — *սնունդ*) ըստ նյութափոխանակության բնույթի և էներգիայի ստացման եղանակների՝ կենդանի օրգանիզմները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝
* ավտոտրոֆներմինի|աջից|Քեմոտրոֆի օրինակներ
* հետերոտրոֆներ
Ավտոտրոֆներն ընդունակ են անօրգանական նյութերից օրգանական միացություններ սինթեզել։ Դրանցից են որոշ բակտերիաներ և բոլոր կանաչ բույսերը։ Կախված այն բանից, թե էներգիայի ինչ աղբյուր են օգտագործում այդ գործընթացում, ավտոտրոֆները բաժանվում են երկու խմբի՝ ֆոտոտրոֆներ և քեմոտրոֆներ։ Ֆոտոտրոֆների համար էներգիայի աղբյուր է ծառայում լույսը, քեմոտրոֆների համար՝ քիմիական ռեակցիաները։
## Հետերոտրոֆներ
Ընդունակ չեն անօրգանական նյութերից օրգանական միացություններ սինթեզելու։ Նրանք իրենց կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանական նյութերը ստիպված են դրսից ստանալու։ Մանրէների զգալի մասը, սնկերը, որոշ մակաբույծ բույսեր, գրեթե բոլոր կենդանիները, ինչպես նաև մարդը հետերոտրոֆներ են։ Կան կենդանի օրգանիզմներ, օրինակ՝ գիշատիչ բույսերը, որոնք ավտոտրոֆ նյութափոխանակության հետ միասին օժտված են նաև հետերոտրոֆով։

## Տես նաև
* Ֆոտոսինթեզ
* Քեմոսինթեզ
* Կատաբոլիզմ
* Անաբոլիզմ
* Գլիկոլիզ
* Բջջային շնչառություն
* Հետերոտրոֆներ
* Նյութափոխանակություն

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Ջիրոլամո Ֆրակաստորո

**Ջիրոլամո Ֆրակաստորո** (, ), Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի գիտնական, բժիշկ, աստղագետ, բանաստեղծ։

1530 թվականին հրատարակվել է Ֆրակաստորոյի գիտադիդակտիկ պոեմը՝ «Սիֆիլիս կամ Ֆրանսիական հիվանդություն» (այստեղից՝ սիֆիլիս հիվանդության անվանումը)։ Հպման, հպավարակիչ հիվանդությունների և դրանց բուժման մասին հիմնական աշխատությունում (1546) շարադրված է վարակիչ հիվանդությունների, դրանց տարածման և բուժման մասին ուսմունքը։

Ֆրակաստորոն առաջինն է առաջարկել «ինֆեկցիա» տերմինը։ Նկարագրել է ծաղիկ, կարմրուկ, ժանտախտ, կատաղություն, բծավոր տիֆ և այլ հիվանդություններ։ Ֆրակաստորոյի աշխատանքները հիմք հանդիսացան վարակիչ հիվանդությունների կլինիկայի և համաճարակագիտության համար։

## Աշխատանքներ
* *Syphilidis, sive Morbi Gallici* (1530)
* *Di Vini Temperatura* (1534)
* *Homocentricorum sive de Stellis, de Causis Criticorum Dierum Libellus* (1535)
* *Homocentrica* (1538)
* *Syphilis sive de morbo gallico* (1539, поэма)
* *Naugerius sive de Poetica Dialogus* (ca. 1540)
* *De Contagione et Contagiosis Morbis* (1546)

## Գրականություն
* *Джироламо Фракасторо «О КОНТАГИИ, КОНТАГИОЗНЫХ БОЛЕЗНЯХ И ЛЕЧЕНИИ В ТРЕХ КНИГАХ»* под ред. К. М. Быкова (1954)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1919/1920

**1919/1920 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը** երեսուներկուերորդն էր։ Ընդամենը մեկ միավորի առավելությամբ միանձնյա հաղթող դարձավ ի հավաքականը։ Այն առաջինն էր Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, որի ընթացքում զոհվեցին և վիրավորվեցին բազմաթիվ բրիտանացի ֆուտբոլիստներ։

Հետպատերազմյան առաջին միջազգային՝ - խաղում կողմերը բաժանվեցին խաղաղությամբ՝ փոխանակելով մեկական գնդակ։ Ոչ-ոքիների շքերթը շարունակեց ի հավաքականը՝ միավորները կիսելով նախ իռլանդացիների, ապա շոտլանդացիների հետ։ Հաջորդ խաղում շոտլանդացիները խոշոր հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին և դարձան առաջատար։ - խաղում ուելսցիները տարան արտագնա հաղթանակ և շրջանցեցին շոտլանդացիներին։

Մրցաշարի ելքը ավանդաբար վճռվեց - խաղում, ուր շոտլանդացիներին տիտղոսը միանձնյա նվաճելու համար պետք էր հաղթանակ, իսկ ոչ-ոքիի դեպքում նրանք կկիսեին տիտղոսը ուելսցիների հետ։ Սակայն դրամատիկ խաղում 5։4 հաշվով հաղթեցին անգլիացիները, ինչը միանձնյա տիտղոս պարգևեց ուելսցիներին։

## Մրցաշարային աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 2 || 0 || 5 || 4 || +1 || **4**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 2.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 6 || +2 || **3**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || **3** 
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 6 || -3 || **2**

Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։

## Արդյունքներ

## Հաղթող

## Ռմբարկուներ

### 3 գոլ
*  Սթենլի Դևիս
### 2 գոլ
*  Ջոն Կոկ
*  Ռոբերտ Քելլի
*  Թոմ Միլլեր
*  Էնդրյու Նեսբիթ Ուիլսոն
### 1 գոլ
*  Չարլզ Բուչան
*  Ֆրեդերիկ Մորրիս
*  Ալֆրեդ Քուանթրիլ
*  Ուիլյամ Էմերսոն
*  Ջեք ՄաքՔենդլնես 
*  Ջեյմս Ֆերին
*  Ալեքսանդեր Դոնալդսոն
*  Էնդրյու Կանինգհեմ
*  Ալան Մորտոն 
*  Թոմի Քեյրնս
*  Ջոն Էվանս (ֆուտբոլիստ)
*  Ռիչարդ Ռիչարդս
 


Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Got Milk?

thumb|«Got Milk?»-ի տարբերանշանը

**«Got Milk?»** (թարգ.՝ *«կաթ կա՞»*), ամերիկյան նախկին գովազդային արշավ՝ կոչված խթանելու կաթի սպառումը։

Ստեղծվել է 1993 թվականին՝ «Goodby, Silverstein & Partners» գովազդային գործակալության կողմից՝ Կալիֆորնիայի կովի կաթ արտադրողների ասոցիացիայի (անգլ.՝ *California Milk Processor Board*) պատվերով, որը հետագայում օգտագործման լիցենզավորում է շնորհում կաթի վերամշակման ձեռնարկություններին և ֆերմերներին։ Արշավը մեկնարկել է 1993 թվականին հոկտեմբերի 24-ին և ավարտվել 2014 թվականի փետրվարի 24-ին։ «Got Milk?»-ի շնորհիվ կաթի սպառումը խոշոր աճ է արձանագրում Կալիֆորնիա նահանգում, սակայն ոչ այնքան էական ազդեցություն է ունենում մնացած նահանգներում։

Հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների հայտնի ապրանքանիշերից և գովազդային արշավներից մեկը։

«Got Milk?»-ի քարոզարշավներին են մասնակցել այնպիսի հայտնի դեմքեր, ինչպիսիք են Լարի Քինգը, Ջենիֆեր Էնիսթոնը, Դենի Դե Վիտոն, Նաոմի Քեմբելը, Վուպի Գոլդբերգը, Բրիթնի Սփիրսը, Քեյթ Մոսը, Դենիս Ռոդմանը և այլք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գովազդ
Կատեգորիա:Գովազդային արշավներ
Նիկոլայ Սապունով

**Նիկոլայ Սապունով** (, ), ռուս նկարիչ։

1893-1901 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։ «Գոլուբայա ռոզա» խմբավորման ցուցահանդեսի (1907) մասնակից։ Ստեղծել է դեկորատիվ նատյուրմորտներ («Սկահակներ և ծաղիկներ», տեմպերա, 1910, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա), գրոտեսկային կենցաղային պատկերներ («Կարուսել», տեմպերա, յուղաներկ, 1908, (Սանկտ Պետերբուրգ), որոնց բնորոշ է իրականության և թատերայնության զուգորդումը, վառ գուներանգը։

1905 թվականից մասնակցել է Վսևոլոդ Մեյերխոլդի «սիմվոլիկ» թատրոնի ստեղծմանը, հեղինակի, բեմադրողի և նկարչի ձգտումների համադրություն է եղել Ալեքսանդր Բլոկի «Բալագանչիկ» բեմադրությունը Վ․ Կոմիսարժևսկայայի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1906), Ա․ Շնիցլերի «Կոլոմբինայի շարֆը» ֆանտասմագորիկ ձևավորումը Ինտերմեդիաների տանը (Սանկտ Պետերբուրգ, 1910)։

Սապունովի բեմանկարչական և հաստոցային մի քանի աշխատանքներ գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և «Արամ Աբրահամյանի հավաքածու» թանգարանում (Երևան)։ Սապունովը մահացել է Տերիյոկիում նավակով զբոսանքի ժամանակ, երբ ծանրաբեռնված նավակը շրջվել է, մյուս ուղևորներին փրկել է օգնության հասած նավը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sapunov vasy tsvety frukty.jpg|Սապունովի աշխատանքներից
Պատկեր:Сапунов - Цветы и фарфор (1912).jpg|Ծաղիկներ և Ճենապակի


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Լուոլ Դենգ

**Լուոլ Աջու Դենգ** (անգլ.՝ *Luol Ajou Deng*, ), հարավսուդանցի և բրիտանացի նախկին բասկետբոլիստ, բասկետբոլային մարզիչ։ Հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA) անցկացրած մարզական տարիներից։ Ներկա պահին զբաղեցնում է Հարավային Սուդանի բասկետբոլի ֆեդերացիայի նախագահի և Հարավային Սուդանի բասկետբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնները։

Ծնվել է Վաու քաղաքում, որն այժմ մտնում է Հարավային Սուդանի կազմի մեջ։ Պատկանում է Դինկա կոչվող էթնթլեզվական խմբին։ Փոքր տարիքում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Եգիպտոս, այնուհետև՝ Մեծ Բրիտանիա։ Հաճախել է Լոնդոնի հարավում գտնվող Սուրբ Մարիամի կաթոլիկ ավագ դպրոցը, որտեղ սկսել է հետաքրքվել ֆուտբոլով, ընդ որում մասնակցել է Անգլիայի մինչև 15 տարեկանների ֆուտբոլային առաջնությանը։ 14 տարեկանում տեղափոխվել է ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգ և հաճախել Բլեյրի ակադեմիան, որի բասկետբոլային թիմում հանդես գալով՝ թիմակցել է NBA-ի ներկայիս բասկետբոլիստ Չառլի Վիլանուևայի հետ։

Ուսանողական առաջնությունում մեկ ուսումնական տարի ներկայացրել է Դյուկի համալսարանը, որից հետո մասնակցության հայտ է ներկայացրել NBA-ի 2004 թվականի դրաֆթում, որտեղ ընտրվել է առաջին ռաունդի 7-րդ համարով՝ «Ֆինիքս Սանսի» կողմից և միանգամից տեղափոխվել «Չիկագո Բուլս»։ Տասը տարի «Չիկագոյում» հանդես գալուց հետո փոխանակվել է Էնդրյու Բայնեմի հետ և տեղ գտել «Կլիվլենդ Կավալիերսում»։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում 2 անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (2012 թ., 2013 թ.), ինչպես նաև ընդգրկվել «NBA All-Defensive» և «NBA All-Rookie» խորհրդանշական հավաքականներում։

Ակումբային կարիերայից զատ հանդես է եկել նաև Մեծ Բրիտանիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում։ Իրականացնում է բարեգործական գործունեություն և հանդիսանում է Պարենի համաշխարհային ծրագրի (ՊՀԾ) խոսնակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Ալին Լահուդ

**Ալին Լահուդ** (արաբերեն՝ الين لحود, ), լիբանանցի երգչուհի, ով 2005 թվականի մայիսին «Quand tout s'enfuit» երգով պետք է ներկայացներ Լիբանանը Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթում։ Սակայն Եվրոպական հեռարձակողների Միությունը արգելեց Լիբանանին մասնակցել, քանի որ նրանք իրենց հեռուստատեսությունում անջատել էին Իսրայելի մասնակցի ելույթը։

2014 թվականին Ալինը մասնակցել է Ֆրանսիայի ձայնը երաժշտական մրցույթին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«The Voice» հեռուստաշոուի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մարտի 2 ծնունդներ
Բրենդոն Ռոյ

**Բրենդոն Դաուեյն Ռոյ** (անգլ.՝ *Brandon Dawayne Roy*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող պաշտպան։ Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերս» և «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ» ակումբներում։

Ծնվել է Սիեթլում (Վաշինգտոն նահանգ)։ Հաճախել է Սիեթլի «Գարֆիլդ» ավագ դպրոցը՝ համարվելով նահանգի լավագույն դպրոցական բասկետբոլիստներից մեկը։ Ուսանողական առաջնության շրջանակներում ներկայացերել է Վաշինգտոնի համալսարանը, որն ավարտելուց հետո ընտրվել NBA-ի 2006 թվականի դրաֆթի 6-րդ ընտրությամբ՝ «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից։ Մեկնարկային մրցաշրջանում ճանաչվել է տարվա նորեկ։ Զաք Ռենդոլֆի՝ ակումբից հեռանալուց հետո, Ռոյը դառնում է թիմի ավագը։

Մասնագիտական կարիերայում Ռոյը 3 անգամ ճանաչվել է NBA աստղ, ինչպես նաև մի քանի անգամ ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականներում։

2011 թվականին Ռոյն ստիպված է լինում հայտարարել կարիերայից վաղաժամ հեռանալու մասին, բացատրելով, որ ոտքերի ծնկներն այնքան էին դեգեներացվել, որ ոսկրերի միջև աճառային հյուսվածքները չափազանց վնասվել էին։ 2012 թվականին Ռոյն հայտարարում է, որ բավականաչափ ապաքինվել է և ցանկանում է վերադառնալ NBA։ Ռոյի հետ նոր պայմանագիր է կնքում «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզը»։ Նախամրցաշարային խաղերից մեկում Ռոյը կրկին վնասվածք է ստանում և ստիպված վիահատում աջ ծունկը։ «Թիմբերվուլվզի» կազմում խաղալով ընդամենը 5 հանդիպում, Ռոյը կրկին հեռանում է կարիերայից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական Ֆեյսբուք էջ
* Էջը ESPN.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի բասկետբոլիստներ
Bandz a Make Her Dance

**«Bandz a Make Her Dance»**, ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի երգն է, համագործակցությամբ ռեփերներ Լիլ Ուեյնի և Թու Չեյնսի հետ։ Այն թողարկվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 11-ին՝ որպես Ջուսի Ջեյի «Stay Trippy» կոչվող թվով երրորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգի հեղինակներն են Mike WiLL Made It-ը, Ջուսի Ջեյը, Թու Չեյնսը, Լիլ Ուեյնը և Ջասթին Գեյմերը։ Երգը վաճառվել է ավելի քան 1,000,000 օրինակով և ստացել է պլատինե սերտիֆիկատ RIAA կազմակերպության կողմից։ Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթ

### Տարեվերջյան չարթ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Թու Չեյնսի երգեր
Կատեգորիա:Լիլ Ուեյնի երգեր
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի երգեր
Բիգ Ի

**Էտորե Յուեն** (անգլ.` *Ettore Ewen*, ), առավել հայտնի **Բիգ Ի Լենգսթոն** և ներկայումս՝ **Բիգ Ի** ռինգային անուններով, ամերիկացի նախկին փաուերլիֆթեր և պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում մեկ անգամ նվաճել է WWE միջմայրցամաքային, մեկ անգամ՝ NXT և երկու անգամ՝ WWE թիմային չեմպիոնական տիտղոսները (որպես «Նոր օր» խմբավորման անդամ)։ Մինչև ռեստլինգում ելույթներ ունենալը եղել է փաուերլեֆթինգի աշխարհի չեմպիոն։

## Ռեստլինգում
### Ավարտող հնարքներ
* Մեծ ավարտ
### Այցեքարտային հնարքներ
* Ծնկի բարձրացումներ
* Մարմնի վազող արգելափակում

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Թվիթեր կայքում
* Էջը WWE.com կայքում
* Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Ճակատագրի հեգնանք, կամ բաղնիքդ անուշ

**Ճակատագրի հեգնանք, կամ բաղնիքդ անուշ** (), 1975 թվականին նկարահանված երկսերիանոց խորհրդային ֆիլմ, ռեժիսորն է Էլդար Ռյազանովը։

Ֆիլմը առաջին անգամ ցուցադրվել է 1976 թ. հունվարի 1-ին հեռուստատեսությամբ ժամը 17։45-ին։ Առաջին ցուցադրության հեռուստադիտողների քանակը գնահատվում է մոտ 100 միլիոն մարդ, իսկ արդեն փետրվարի 7-ին ֆիլմը կրկին ցուցադրվել է բազմաթիվ հեռուստադիտողների խնդրանքով։

Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև կինոթատրոններում, ունենալով մոտ 7 միլիոն հանդիսատես, ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։

Արդեն երկար տարիներ այս ֆիլմը ցուցադրվել է ԽՍՀՄ-ում ամանորյա օրերին, ինչպես նաև ցուցադրվում է նաև հետխորհրդային շատ երկրներում, ֆիլմը համարվում է ԽՍՀՄ ամենաշատ դիտված ու սիրված ֆիլմերից մեկը։

## Սյուժե
Ֆիլմի գլխավոր հերոսներ Ժենյան և Նադյան իրար են հանդիպում ամանորին զարմանալի զուգադիպությամբ։ Մոսկվաբնակ Ժենյան ըստ ավանդույթի ընկերների հետ ամանորի նախօրեին գնում է բաղնիք, ու առաջին անգամ հարբած ու կիսաքուն Ժենյային Մոսկվա ճանապարհելու փոխարեն ընկերները նրան շփոթմամբ ուղարկում են Լինինգրադ (ներկայումս Սանկտ Պետերբուրգ), որտեղ նա տաքսիով իր Մոսկվայի բնակարանի հասցեով գնում է Լենինգրադի համանուն փողոցի նույն շենքի նույն բնակարան, իր մոտ եղած բանալիով բացելով դուռը մտնում Նադյայի բնակարան և քնում այնտեղ։ Նադյան վերադառնալով իր բնակարանում գտնում է անծանոթ քնած տղամարդու, և դրանից էլ սկսվում են ֆիլմի հիմնական իրադարձությունները ... ։

## Դերերում

## Փաստեր
* 2007 թվականին ռեժիսոր Թիմուր Բեկմամբետովը նկարահանել է ֆիլմի սիքվելը՝ «Ճակատագր հեգնանք. Շարունակություն»
* 2013 թվականին Հնդկաստանում նկարահանվել է «Ես սիրում եմ Նոր Տարին» անվանումով ֆիլմ, որի սյուժեն միանգամայն համահունչ է խորհրդային ֆիլմի սցենարին, Մոսկվայի ու Լենինգրադի փոխարեն ընտրվել են ամերիկյան քաղաքներ Չիկագոն ու Նյու Յորքը, սակայն հնդկացի պրոդյուսերները չեն նշել Ռյազանովի ֆիլմի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ирония судьбы, или С лёгким паром!»  «Մոսֆիլմի» կայքում
* ԿինոՊոիսկ կայքում

## Գրականություն
* Рязанов, Э. А. Старики-разбойники. - АСТ, Зебра Е, 2008. - С. 151-232. - 688 с. - ISBN 978-5-17-048780-6, 978-5-94663-535-6 (Включает новеллизацию фильма «Ирония судьбы, или С лёгким паром!»)
* Николай Калашников. История культового фильма «Ирония судьбы»։ Рязанов снимал Москву и Санкт-Петербург в соседних столичных дворах. Комсомольская правда

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամանորյա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էլդար Ռյազանովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մոսկվայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մոսկվայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1970-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Միքայել Թարիվերդիևի