Սթրեսային անմիզապահություն

**Սթրեսային անմիզապահություն**, անմիզապահության տեսակ, որը հայտնի է նաև, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության հետևանքով առաջացած անմիզապահություն։ Այն պայմանավորված է միզուկի սեղմանի կողմից միզապարկի վզիկի փակման անբավարարությամբ։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Սթրեսային անմիզապահությունը մեզի փոքր չափաբաժինների կորուստն է, կապված հազալու, ծիծաղելու, փռշտալու, ֆիզիկական վարժությունների կամ այլ շարժումների հետ, որոնք մեծացնում են ներորովայնային ճնշումը և, հետևաբար, մեծացնում՝ միզապարկի վրա ճնշումը։

Մեզը արտադրվում է երիկամներում և միզածորանների միջոցով տեղափոխվում է միզապարկ։ Միզապարկի մկանը, որը կոչվում է դետրուզոր մկան, ձգվում է՝ թույլ տալով միզապարկին լցվել: Երբ միզապարկը լցվում է որոշակի քանակությամբ, առաջանում է միզելու ցանկություն, կծկվում է դետրուզոր մկանը՝ հնարավոր դարձնելով մեզի անցումը դեպի միզուկ: Միզուկը սովորաբար պահվում է կոնքի հատակի մկանների և փակեղների կողմից: Եթե այս կարկասի հենարանային գործառույթը որևէ պատճառով խախտված է, միզուկը պատշաճ կերպով չի փակվի ներորովայնային ճնշման բարձրացման ժամանակ և տեղի կունենա ակամա միզարձակում:

Հաշվի առնելով, որ սթրեսային անմիզապահությունը հիմնականում պայմանավորված է կոնքի հատակի մկանների թուլությամբ, լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները, ինչպիսիք են մեզի ընդհանուր քննությունը, ցիստոմետրիան և միզարձակումից հետո մնացորդային մեզի ծավալը, հաճախ լինում են նորմայի սահմաններում: Երբեմն հիվանդները վարում են միզապարկի օրագիր, որի ընթացքում գրանցվում է միզարձակման հաճախականությունը, յուրաքանչյուր միզարձակման ժամանակ արտազատված մեզի քանակը, մեզի ակամա արտահոսքի դրվագների հաճախականությունը և ծանրությունը, ինչպես նաև այլ մանրամասներ 3-7 օրվա ընթացքում: Այս օրագրի տրամադրած տեղեկատվությունը կարող է օգնել ախտորոշմանը և բուժման նկատմամբ պատասխանի վերահսկմանը։

Բացի այդ, կոնքի կամ սեռական օրգանների հետազոտության ժամանակ կարող է իրականացվել հազի սթրես-թեստը․ հետազոտության ընթացքում հիվանդին խնդրում ենք հազալ, թեստը համարվում է դրական, երբ հազալիս նկատվում է մեզի տեսանելի կորուստ: Այս փորձը կարող է իրականացվել և՛ պառկած, և՛ կանգնած դիրքում, սովորաբար չափավոր լի միզապարկի պայմաններում:

Որոշ աղբյուրներ տարբերակում են միզուկի գերշարժունությունը ներքին սեղմանի անբավարարությունից: Վերջինս ավելի հազվադեպ է հանդիպում և պահանջում է տարբեր վիրաբուժական մոտեցումներ:

### Տղամարդիկ
Տղամարդկանց մոտ սթրեսային անմիզապահությունը ամենից հաճախ հանդիպում է շագանակագեղձի վիրահատություններից հետո, ինչպիսիք են շագանակագեղձի հեռացումը (պրոստատէկտոմիա), շագանակագեղձի տրանսուրետրալ ռեզեկցիան, լապարոսկոպիկ պրոստատէկտոմիան կամ ռոբոտիկ պրոստատէկտոմիան։

### Կանայք
Սթրեսային անմիզապահությունը ավելի տարածված է կանանց շրջանում։ Կանանց շրջանում հղիությունը, ծննդաբերությունը, ճարպակալումը և մենոպաուզան հաճախ նպաստում են սթրեսային անմիզապահության առաջացմանը՝ թուլացնելով կոնքի հատակի հենարանային ապարատը կամ վնասելով միզուկի սեղմանը, ինչի արդյունքում այն պատշաճ չի փակվում և առաջանում է մեզի արտահոսք։ Սթրեսային անմիզապահությունը կարող է սրվել սպասվող դաշտանի նախորդող շաբաթվա ընթացքում։ Այդ շրջանում էստրոգենի ցածր մակարդակը կարող է նվազեցնել միզուկի շրջակա մկանների ճնշումը, ինչը մեծացնում է մեզի արտահոսքի հավանականությունը։ Սթրեսային անմիզապահության հանդիպման հաճախականությունը մեծանում է նաև մենոպաուզայից հետո, ինչը նույնպես պայմանավորված է էստրոգենի ցածր մակարդակով։ Պրոֆեսիոնալ կին մարզիկների մոտ, ֆիզիկական բարձր լարվածության ժամանակ մեզի արտահոսք կարող է առաջանալ այնպիսի մարզաձևերում, որոնք ուղեկցվում են ներորովայնային ճնշման հանկարծակի և կրկնվող բարձրացմամբ, ինչը կարող է գերազանցել շեքի հատակի դիմադրողականությանը։

## Բուժում
### Անմիզապահության միջադիրներ
Անմիզապահության միջադիրը բազմաշերտ, ներծծող թերթիկ է, որը կլանում է ակամա միզարձակման հետևանքով արտահոսած մեզը: Նմանատիպ լուծում կարող է հանդիսանալ նաև ներծծող ներքնազգեստը և մեծահասակների տակդիրները: Ներծծող միջոցները կարող են դրսևորել կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են միջադիրից կամ տակդիրից մեզի արտահոսքը, տհաճ հոտը, մաշկի վնասումը և միզուղիների վարակը: Անմիզապահության միջադիրները կարող են լինել նաև փոքրիկ սավանի տեսքով, որը հաճախ օգտագործվում է հիվանդանոցում։ Այն տեղադրվում է հիվանդի տակ, այն դեպքերում, երբ հիվանդին անհարմար է տակդիր կրելը:

Միջադիրների ընտրության հարցում պացիենտները կարող են ունենալ տարբեր նախընտրություններ: Բացի այդ, անմիզապահության միջադիրների արդյունավետությունը տարբեր մարդկանց մոտ կարող է տարբեր լինել: Խորհուրդ է տրվում ընտրել տարբեր դիզայններ՝ կախված առօրյա գործունեությունից, օրինակ՝ քնելու, դուրս գնալու կամ տանը մնալու ժամանակ։ Տղամարդկանց համար ամենաարդյունավետ և մատչելի լուծումը տակդիրի ձևով պատրաստված միջադիրն է: Կանանց համար սովորաբար նախընտրելի են մեկանգամյա օգտագործման անմիզապահության միջադիրները, սակայն այն համեմատաբար ավելի թանկ է։ Ծերանոցներում գտնվող կանանց համար գիշերը նախընտրելի է օգտագործել տակդիր: Լվացվող տակդիրները մատչելի են, սակայն օգտագործողների մեծամասնությունը չի նախընտրում լվացվող տակդիրներ, բացառությամբ որոշ տղամարդկանց, ովքեր նախընտրում են դրանք կրել գիշերը անմիզապահությունը վերահսկելու նպատակով: Մաշկի առողջության տեսանկյունից անմիզապահության միջադիրներից որևէ տեսակի առավելությունն ապացուցված չէ:

### Վարքագծային փոփոխություններ (պահպանողական բուժում)
Որոշ վարքագծային փոփոխություններ կարող են նպաստել սթրեսային անմիզապահության բարելավմանը։ Խորհուրդ է տրվում նվազեցնել ընդունած հեղուկների ընդհանուր քանակը և խուսափել կոֆեին պարունակող ըմպելիքներից, քանի որ դրանք գրգռում են միզապարկը։ Կծու սնունդը, գազավորված ըմպելիքները, ալկոհոլը և ցիտրուսային մթերքները նույնպես կարող են գրգռել միզապարկը և պետք է հնարավորինս խուսափել դրանց օգտագործումից։ Ծխելը դադրեցնելը նույնպես կարող է բարելավել սթրեսային անմիզապահությունը, քանի որ ծխելը գրգռում է միզապարկը և կարող է առաջացնել հազ, որը լրացուցիչ ճնշում է գործադրում միզապարկի վրա։ Այս մոտեցումների արդյունավետությունը այն մարդկանց մոտ, որոնց համար սինթետիկ միջմիզուկային ժապավենի տեղադրման վիրահատությունը չի ապահովել լիարժեք բուժում (անհաջող վիրահատություն), դեռևս հստակ չէ։

2019 թվականին կանանց մոտ իրականացված անմիզապահության վերաբերյալ հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ անհատական և ակտիվ բուժման մեթոդների մեծ մասը ավելի արդյունավետ է, քան որևէ բուժման բացակայությունը։ Վարքագծային թերապիան, թե՛ առանձին, թե՛ այլ միջամտությունների՝ օրինակ հորմոնալ բուժման հետ համակցված կիրառման դեպքում, ընդհանուր առմամբ ավելի արդյունավետ է, քան միայնակ կիրառվող բուժման այլ մեթոդները։

#### Վարժություններ
Սթրեսային անմիզապահության բուժման ամենահաճախ առաջարկվող մեթոդներից մեկը կոնքի մկանների մարզումն է։ Կեգելի վարժությունները, որոնք ուղղված են կոնքի հատակի և սեղմանների ամրապնդմանը, կարող են նվազեցնել անմիզապահության դրվագները։ Առավել լավ արդյունք նկատվում է մինչև 60 տարեկան հիվանդների շրջանում։ Խորհուրդ է տրվում օրական կատարել առնվազն 24 մկանային կծկում՝ ոչ պակաս, քան 6 շաբաթ տևողությամբ։ Կոնքի հատակի մկանների ուժը հնարավոր է գնահատել նաև բիոֆիդբեքի միջոցով, ինչը կարող է բարելավել վարժությունների կատարման որակը և, հետևաբար, ապահովել ավելի լավ բուժական արդյունքներ։

#### Միզապարկի մարզում
Միզապարկի մարզումը մեթոդ է, որի նպատակն է օգնել հիվանդներին փոփոխել միզարձակումների միջև եղած ժամանակահտվածը՝ աստիճանաբար երկարացնելով այն։ Անմիզապահության բուժման նպատակով միզապարկի մարզման արդյունավետության մասին ապացույցները սահմանափակ են։ Այս միջամտության յուրացումը կարող է տևել ամիսներ և կիրառելի չէ այն անձանց համար, ովքեր ֆիզիկապես կամ մտավոր առումով ի վիճակի չեն վերահսկելու իրենց միզարձակման գործընթացը։

### Պեսարիներ
Պեսարին սիլիկոնե բժշկական սարք է, որը տեղադրվում է հեշտոցում և հաճախ կիրառվում կոնքի օրգանների իջեցման (պրոլապս) և անմիզապահության բուժման նպատակով։ Անմիզապահության դեպքում ամենահաճախ օգտագործվող պեսարիի տեսակը ելունով (կոճակով) օղակաձև պեսարին է (Գելհորնի պեսարի), որը տեղակայվում է անմիջապես միզուկի տակ։ Այս տեսակի պեսարին սեղմում է միզուկը դեպի ցայլային համաճոնը և բարձրացնում է միզապարկի վզիկը։ Որոշ կանանց մոտ այն կարող է նվազեցնել սթրեսային անմիզապահության՝ ապահովելով կոնքի հատակի լրացուցիչ ամրություն։

### Դեղորայք
Սթրեսային անմիզապահության դեպքում դեղորայք ցուցված չէ։

### Վիրահատություն
Անմիզապահության բուժման նպատակով վիրահատական միջամտությունները սովորաբար առաջարկվում են այն դեպքում, երբ այլ՝ ոչ վիրահատական բուժման մեթոդներն անարդյունավետ են եղել։ Վիրահատական տարբերակների մեծ մասը բնութագրվում է բարձր արդյունավետությամբ։ Վիրահատական որոշ մեթոդներ ներկայացված են ստորև․

#### Սլինգեր
Կանանց շրջանում սթրեսային անմիզապահության բուժման նախընտրելի վիրահատական մեթոդը սլինգի տեղադրումն է։ Սլինգը սովորաբար կազմված է սինթետիկ ցանցային նյութից՝ նեղ ժապավենի տեսքով, սակայն երբեմն կարող է պատրաստված լինել կենսանյութից (խոշոր եղջերավոր անասունի կամ խոզի ծագման) կամ հենց հիվանդի սեփական հյուսվածքից, որը տեղադրվում է միզուկի տակ։ Միջամտության նպատակը կոնքի հատակի մկանների նվազած ֆունկցիայի փոխհատուցումն է և միզուկի տակ հենարանային աջակցություն ապահովելը։ Վերջին տարիներին տրանսվագինալ ցանցային իմպլանտները հայտնվել են ուշադրության կենտրոնում՝ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության (FDA) հետ կապված հակասությունների պատճառով։ Սկզբում, 510(k) ընթացակարգի շրջանակում, FDA-ն հաստատել էր ներմուծվող ցանցային սարքերը՝ դրանց ավելի վաղ կիրառված նախատիպերին նմանության հիման վրա։ Սակայն այն բանից հետո, երբ հիվանդները սկսեցին հայտնել իմպլանտացված ցանցի հետ կապված երկարաժամկետ վնասների և տառապանքի մասին, FDA-ն 2008 թվականին հրապարակեց անվտանգության հաղորդագրություն, իսկ 2016 թվականի հունվարին վիրահատական ցանցային իմպլանտները վերադասակարգվեցին որպես III դասի՝ բարձր ռիսկ ունեցող բժշկական սարքեր։

**Հետցայլային միջմիզուկային սլինգ**

Կանանց սթրեսային անմիզապահության բուժման ամենատարածված վիրահատական միջամտություններից մեկն է, որի ընթացքում պոլիպրոպիլենային ժապավենը անցկացվում է միզապարկի վզիկի տակ՝ մեզի ակամա արտահոսքը նվազեցնելու նպատակով։ Ժապավենը տեղադրվում է հեշտոցի միջով կատարված կտրվածքի միջոցով այնպես, որ այն անմիջապես գտնվում է միզուկի տակ, և դուրս է բերվում երկու փոքր կտրվածքներով՝ ցայլոսկրի վերևում, երկու կողմերից։

##### Տրանսօբտուրատոր ժապավեն
Տրանսօբտուրատոր ժապավենը (TOT կամ Monarc) սլինգի տեսակի նվազագույն ինվազիվ վիրահատական միջամտություն է, որի դեպքում բացառվում է ասեղի հետցայլային անցկացումը։ Միջամտությունը ներառում է ցանցային ժապավենի տեղադրումը միզուկի տակ՝ աճուկային շրջանում կատարվող երեք փոքր կտրվածքների միջոցով։

##### Մեկ կտրվածքով սլինգ
Մեկ կտրվածքով սլինգի դեպքում ժապավենը անցկացվում է անմիջապես միզուկի տակ, իսկ նրա երկու ծայրերը ամրացվում են այն հյուսվածքներին, որտեղ այն տեղադրվել է։ Արտաքին կտրվածքներ այս միջամտության ժամանակ չեն կատարվում։

##### Ավտոլոգ փակեղային սկինգ
Փակեղային սլինգները պատրաստվում են հիվանդի սեփական հյուսվածքից, որը սովորաբար վերցվում է որովայնի կամ ազդրի շրջանում գտնվող փակեղից։ Մեկ վիրահատական միջամտության ընթացքում՝ անզգայացման պայմաններում, հավաքվում է սլինգի նյութը՝ մոտ 1–3 սմ լայնությամբ, ապա այն տեղադրվում է միզուկի տակ՝ ինչպես մյուս սլինգային միջամտությունների դեպքում։ Այս մեթոդը հաճախ կիրառվում է այն դեպքերում, երբ ցանցային սլինգի կիրառումը նպատակահարմար չէ, ունեն սթրեսային անպիզապահության ծանր աստիճան, նախկինում ունեցել են խնդիրներ ցանցային սլինգով կատարված վիրահատությունից հետո, կամ ունեն միզուկի ախտահարումներ, օրինակ՝ միզուկային դիվերտիկուլ։

##### Կոնքի օրգանների իջեցումների շտկում/Հեշտոցի առաջային պատի պլաստիկա
Կանանց մոտ սթրեսային անմիզապահության դեպքերի մեծ մասը առաջանում է կոնքի հատակի մկանների և փակեղների թուլացման հետևանքով։ Բացի այդ, հնարավոր է, որ առկա լինի կոնքի օրգանների իջեցման բաղադրիչ, որի դեպքում միզուկն ու հեշտոցի առաջային պատը կարող են դուրս գալ սեռական ճեղքից։ Այս պատճառով նման միջամտությունների դեպքում սովորաբար կատարվում է բազմաբաղադրիչ վիրահատություն, որը ներառում է միզուկի նորմալ անատոմիական դիրքի և վերը նշված սլինգի վիրահատությունների համակցումը։

#### Պերի-/տրանս-ուրետրալ խտացնող ներարկումներ
Նախկինում տարբեր նյութեր են օգտագործվել միզուկի սեղմանի և միզապարկի վզիկի հաստությունը մեծացնելու համար, ինչը բարձրացնում է միզապարկի վզիկի շրջանի դիմադրողականությունը և բարելավում սթրեսային անմիզապահությամբ տառապող հիվանդի վիճակը։ Այն համարվում է մինիմալ ինվազիվ միջամտություն և կարող է իրականացվել տեղային կամ ընդհանուր անզգայացմամբ։ Այս մեթոդն առավել արդյունավետ է այն հիվանդների մոտ, ում միզուկը համեմատաբար ֆիքսված է։ Որոշ մասնագետներ օգտագործել են արյուն և ճարպ, սակայն դրանք ունեցել են սահմանափակ արդյունավետություն։ Ամենահաճախ օգտագործվող նյութը գլուտարալդեհիդով խաչակցված կոլագենն է (GAX կոլագեն), որը ցուցաբերել է բարձր արդյունավետություն պացիենտների մեծամասնության մոտ։ Հիմնական թերությունն այն է, որ ժամանակ առ ժամանակ կարող է առաջանալ միջամտության կրկնման անհրաժեշտություն։
alt=Zephyr ZSI 375|ձախից|մինի|Միզուկի արհեստական սեղման տղամարդու մոտ

#### Միզուկի արհեստական սեղման
մինի|ՀՇ պատկերով (սագիտալ կտրվածք) ցույց է տրված կնոջ մոտ միզուկի արհեստական սեղմանի առկայությունը
Անմիզապահության բուժման մեկ այլ մեթոդ է միզուկի արհեստական սեղմանների օգտագործումը, որը ավելի հաճախ կիրառվում է տղամարդկանց մոտ, քան կանանց։ Այս միջամտության ժամանակ վիրաբույժը տեղադրում է արհեստական սեղմանի մանժետը միզուկի շուրջ՝ այնպես, ինչպես ճնշաչափի մանժետը՝ ձեռքի շուրջ։ Սարքն ունի պոմպ, որը տեղադրվում է մաշկի տակ։ Պոմպը սեղմելիս թուլանում է մանժետը, թույլ տալով ազատ միզարձակում։ Այնուհետև արհեստական սֆինկտերը ինքնաբերաբար վերականգնում է ճնշումը, կրկին փակելով միզուկը։

### Ասեղնաբուժություն
Ուսումնասիրությունները բավարար չեն հաստատելու կամ ժխտելու ասեղնաբուժության արդյունավետությունը անմիզապահության բուժման հարցում։

## Տես նաև
* Անմիզապահություն
* Կեգելի վարժություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուրոլոգիա
Կատեգորիա:Ուրոլոգիական հիվանդություններ