Գրիբոյեդովի ջրանցք

**Գրիբոյեդովի ջրանցք** (, մինչև 1923 թվականը՝ Եկատերինայի ջրանցք (*Екатерининский канал*), ջրանցք Սանկտ Պետերբուրգում, որը սկիզբ է առնում Մոյկա գետից Մարսովո դաշտում և թափվում է Ֆոնտանկա գետը Մալո-Կալինկինի կամրջի մոտ։  Ջրանցքի երկարությունը կազմում է 5,1 կմ, լայնությունը՝ 32 մ, խորությունը՝ մինչև 3,5 մ, ջրի միջին ծախսը՝ 3,1 — 3,4 մ³/վ։ Տեղանունն օգտագործվում է նաև որպես Գրիբոյեդովի ջրանցքի առափնյա փողոցի առօրյա անվանում։

## Պատմություն
Ջրանցքն անցկացվել է Կրիվուշի գետի (այլ անուն՝ Գլուխայա (Խուլ) գետ) հունով, որն սկիզբ էր առնում ճահճուտից, որը ընկած է ներկայիս Կոնյուշեննայա հրապարակի և Արվեստների հրաապարակի միջև։  Սկզբում ջրանցքը կոչվել է Եկատերինինսկի՝ ի պատիվ կայսրուհի Եկատերինա II-ի, որի իշխանության օրոք էլ այն կառուցվել է:

280px|մինի|Ջրանցքի սկիզբը Մոյկա գետից, «Երեք կամուրջ»
1735 թվականին Վոզնեսենսկի պողոտայի առանցքի երկայնքով կառուցվել է Վոզնեսենսկի փայտե կամուրջը։

Կրիվուշ գետի երկայնքով տարածքը սկսել է կառուցապատվել 1737 թվականին, երբ այստեղ սկսել են տարածքներ տրամադրել ծովային գերատեսչության աշխատակիցներին։  Սկզբում կառուցապատվել է աջ ափը։ Սեփականատերերի պարտականությունների թվում էին ափի բարեկարգումը, դրա անջրպետումը փայտով։  Գետի հունի երկայնքով տներ կառուցելու համար հատվել է անտառը, սակայն ցարական հրամանագրով արգելվում էր այնտեղ կաղնու, թխկի և լորենու հատումը։  Եթե այդ ծառերը գտնվում էին կառուցապատման վայրում, ապա դրանք պետք է վերատնկվեին այգիներում և բանջարանոցներում:

1739 թվականին Կրիվուշի գետի ակունքը միացվել է Մոյկային, 1764-1790 թվականներին խորացվել է հատակը, ամրացվել են ափերը և կառուցվել են գրանիտե առափեր (շինարարներ՝ ինժեներներ Ի. Մ.Գոլենիշչև-Կուտուզով, Ի. Ն. Բորիսով, Ֆ. Վ. Բաուր, Կ. Ֆ. Մոդերախ)։

1923 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ջրանցքը վերանվանվել է ի պատիվ ռուս դրամատուրգ և դիվանագետ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Գրիբոյեդովի, որը բնակվել է ջրանցքի առափնյա տներից մեկում. այն սկսել է կոչվել *Գրող Գրիբոյեդովի ջրանցք* () իսկ 1931 թվականից՝ Գրիբոյեդովի ջրանցք։

Գոյություն ունի քաղաքային լեգենդ, որը ջրանցքի նոր անունը կապում է ինժեներ Կ. Դ. Գրիբոյեդովի անվան հետ, որն զբաղվել է դրա բարելավմամբ, սակայն դա հերքվում է տեղանվանագիտության մասնագետների կողմից։

1954-1956 թվականներին ջրանցքի առափնյա հատվածը Մոյկայից մինչև Իտալական փողոց երեսպատվել է գրանիտով։
270px|մինի|Գրիբոյեդովի ջրանցքը Առյուծի կամրջի մոտ
[մինի|[Արծվառյուծների քանդակներով հետիոտնային Բանկային կամուրջ Ռուսաստանի կայսրության նախկին Ասիգնացիոն բանկի շենքի մոտ, որի տարածքում այժմ գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի պետական տնտեսագիտական համալսարանը]]
2007-2008 թվականներին մի կողմից վերանորոգվել է ջրանցքի առափնյան Կազանյանից մինչև Բանկային կամուրջ։  Հետիոտնային կամրջին հարող մյուս կողմն այդպես էլ մնացել է վթարային վիճակում:

2016 թվականի սեպտեմբերի 10-ից առափնյայի կենտ կողմում՝ Կազանի հրապարակից մինչև Գրիվցովի նրբանցք հատվածում, սահմանվել է միակողմանի երթևեկություն։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Ջրանցքի երկարությունը կազմում է 5,1 կմ, լայնությունը՝ 32 մ, խորությունը՝ 3,5 մ, ջրի միջին ծախսը՝ 3,1 — 3,4 մ³/վ ։ Սանկտ Պետերբուրգի մյուս ջրանցքներից Գրիբոյեդովի ջրանցքը տարբերվում է իր նեղ և շատ ոլորուն հունով։

## Կամուրջներ
Ջրանցքի վրա գցվել է 21 կամուրջ.
* Թատերական կամուրջ
* Նոր Կոնյուշեննայա կամուրջ
* Իտալական կամուրջ
* Կազանի կամուրջ
* Բանկային կամուրջ
* Ալյուրի կամուրջ
* Քարե կամուրջ
* Դեմիդով կամուրջ
* Սեննոյ կամուրջ
* Կոկուշկինի կամուրջ
* Վոզնեսենսկի կամուրջ
* Պոդյաչեսկի կամուրջ
* Առյուծի կամուրջ
* Խառլամով կամուրջ
* Նովո-Նիկոլսկի կամուրջ
* Կրասնոգվարդեյսկի կամուրջ
* Պիկալով կամուրջ
* Մոգիլյովի կամուրջ
* Ալարչին կամուրջ
* Կոլոմենսկի կամուրջ
* Մալո-Կալինկինի կամուրջ

## Տեսարժան վայրեր
* Միխայլովսկի այգին Ռուսական թանգարանի Միխայլովսկի պալատին կից
* Спас на Крови եկեղեցին ջրի եզրին, 1881 թվականի մարտի 1-ին «Ժողովրդական կամք» ահաբեկչական հեղափոխական կազմակերպության անդամների կողմից Ալեքսանդր II կայսեր սպանության վայրում։  Եկեղեցին կառուցվել է ժողովրդի փողով նեոռուսական ոճով։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում այն օգտագործվել է ոչ նպատակային և երկար տարիներ փակվել է վերականգնման համար: Այն մաս է կազմել Իսահակի տաճարի թանգարանային համալիրի, որը ներառում էր Սմոլնիի տաճարը և Սամպսոնիևսկի տաճարը Վիբորգի կողմում։ 
* Կոնյուշեննայա հրապարակ կայսերական Կոնյուշեննայա գերատեսչության շենքերի համալիրով: Հիմնական շենքում գտնվել է Անձեռակերտ կերպարի Փրկչի Եկեղեցին, որում տեղի է ունեցել Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի հուղարկավորությունը, որն ապրել է Մոյկա գետի ափին (տուն 12): Խորհրդային տարիներին շենքում եղել են տարբեր կազմակերպություններ։  Հետխորհրդային տարիներին շենքը սպասում է վերակառուցման՝ ժամանակակից օգտագործման համար: Խորհրդային տարիներին հրապարակում եղել է տրամվայի օղակ։ Հրապարակի հարևանությամբ անցնում են Բոլշայա Կոնյուշեննայա փողոցը և Մալայա Կոնյուշեննայա փողոցը, որտեղ ապրել են ախոռային գերատեսչության ծառայողները։  Մալայա Կոնյուշեննայա փողոցը 1990 թվականին վերածվել է հետիոտնային գոտու։ 
* Ռուսական պետական թանգարան Բենուայի մասնաշենքը, որն ի սկզբանե եղել է Ալեքսանդր III-ի թանգարանը։ Շենքը թանգարանի գլխավոր շենքի՝ Միխայլովսկի պալատի ուշ շրջանում ավելացված հատվածն է, որը նայում է Արվեստների հրապարակին։  Մասնաշենքը ծառայում է որպես թանգարանի ժամանակավոր ցուցահանդեսների վայր։ Շենքի մուտքը Գրիբոյեդովի ջրանցքի առափնյայից է:
* «XX դար» պետական գրական թանգարանը գրող Միխայիլ Զոշչենկոյի բնակարանում՝ կայսերական ախոռային գերատեսչության նախկին բնակելի շենքում։
* Գրքի տուն, Լենինգրադի գլխավոր գրախանութը մի շենքում, որը կառուցվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ՝ որպես ամերիկյան «Զինգեր» ընկերության ներկայացուցչություն։ 
* Էնգելգարդտի տուն (Նևսկի պողոտա, տուն 30), 19-րդ դարի առաջին կեսին պարահանդեսների անցկացման վայր, որոնցից մեկում վրա տեղի է ունենում Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» դրամայի գործողությունը։  Խորհրդային տարիներին շենքում տեղակայված է եղել Մ. Ի. Գլինկայի անվան ֆիլհարմոնիայի փոքր դահլիճը, որտեղ տեղի են ունեցել կամերային երաժշտության համերգներ։  Նևսկի պողոտայի անկյունում և Գրիբոյեդովի ջրանցքի առափնյա հատվածում գտնվում է շենքի մեջ ներկառուցված «Նևսկի Պրոսպեկտ» մետրոյի կայարանի նախասրահներից մեկը և «Գոստինի դվոր» կայարան անցումը։ 
* Կազանի տաճարը, որը կառուցվել է 19-րդ դարի առաջին տասնամյակում, ուրվագծերով հիշեցնում Է Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարը։  1812 թվականի Հայրենական պատերազմից հետո տաճարը դարձել է ռուսական ռազմական փառքի հուշարձան. այնտեղ տեղ են գտել ռուսական բանակի հրամանատար ֆելդմարշալ Կուտուզովի գերեզմանը և ռազմավարային դրոշները, իսկ շենքի դիմաց կանգնեցվել են Կուտուզովի և այդ ժամանակվա մեկ այլ ռուս ռազմական առաջնորդ Միխայիլ Բարկլայ դե Տոլլիի հուշարձանները։  
* Ասիգնացիոն բանկի շենքը, 2024 թվականին եղել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական տնտեսագիտական համալսարանի կողմից զբաղեցրած շենքերից մեկն է,
* Արծվառյուծների քանդակներով Բանկային կամուրջը,
* Գոլիդեյի եկամտաբեր տունը (այժմ՝ № 97), 1812 թվականից հետո, 19-րդ դարի 1-ին կեսին շենքի մի մասն իր կարիքների համար վարձակալել է կայսերական թատրոնների տնօրինությունն։  Այստեղ տեղակայված են եղել թատերական և երաժշտական գործակալություններ, ինչպես նաև պաշտոնյաների, նկարիչների և թատերախմբի մասնակիցների բնակարաններ։ Առաջին հարկում գտնվել է Պոխորսկու տպարանը, որը տպել է պիեսներ և պաստառներ, «Հոթել դյու Նորդ» պանդոկը, ուր այցելել են տան բնակիչները։  Ի թիվս այլոց, տանը ապրել են արտիստներ Բրյանսկիները, Անդրեյ Կարատիգինի ընտանիքը (դեպի Մարիինյան ինստիտուտ և Սպայական փողոց նայող պատուհաններով բնակարանում), Եվգենյա Կոլոսովան իր դստեր՝ Եկատերինա Տելեշովայի հետ, Ա. Ս. Յակովլևը։

Պատկեր:Piter 20201106 134315.jpg|Ջրանցքի միանալը Ֆոնտանկային
Պատկեր:The Griboyedov Canal Quay in Saint Petersburg.jpg|Գրիբոյեդովի ջրանցքը Կոկուշկինի կամրջի մոտ
Պատկեր:Griboedov and Krukov Channels crossing.jpg|Կրյուկովի ջրանցքի և Գրիբոյեդովի ջրանցքի հատման վայրը
File:2.Сад Михайловский и Михайловский дворец.JPG|Միխայլովսկի այգին և պալատը
File:2020-03-26 - Church of the Saviour on the Blood - Photo 3.jpg|Ջրանցքի առափնյան այգու ցանկապատի հետ
File:4Y1A1444 Saint Petersburg, Russia (34667855440).jpg|Միխայլովսկի այգու ցանկապատի հատված ջրանցքի ափին
File:Museo russo, esterno lungo il canale griboyedova.JPG|Ռուսական թանգարանի Բենուայի մասնաշենքի ճակատը Գրիբոյեդովի ջրանցքի կողմից


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Вяземский С. М.* Канал Грибоедова // Блокнот агитатора. — 1968. — № 24—25.
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 445. — 511 с.
* 
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд., перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 310. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.
* 
* кан.Грибоедова // Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 39. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1730-ականների ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ջրանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գետեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 1