Լիբերտաս

[աջից|մինի|300x300փքս|[Կասիոս Լոնգինոսի և Լենտուլուս Սպինտերոսի կողմից թողարկված դենար (մ.թ.ա. 42), որի վրա պատկերված է Լիբերտասի թագադրված գլուխը, իսկ հակառակ կողմում զոհաբերության կուժ և լիտուուսներ։]]
**Լիբերտաս** (լատիներեն 'liberty' or 'freedom', ), հռոմեական աստվածուհի և ազատության մարմնացում։ Նա դարձավ քաղաքականացված դեմք ուշ հանրապետության շրջանում։ Նա երբեմն նաև հայտնվել է կայսերական շրջանի մետաղադրամների վրա, ինչպիսիք են Գալբայի «Ժողովրդի ազատությունը» մետաղադրամները Ներոնի մահից հետո նրա կարճատև գահակալության ժամանակ։ Նա սովորաբար պատկերվում է երկու զարդով, նիզակով և փռյուգյան գլխարկով, որը նա պահում է աջ ձեռքում, այլ ոչ թե գլխին։

Լիբերտաս աստվածուհու հունական համարժեքը Էլևթերիան է՝ ազատության մարմնացումը: Կան ազատության բազմաթիվ հետդասական պատկերումներ որպես անձ, որոնք հաճախ պահպանում են հռոմեական աստվածուհու պատկերագրության որոշ մասեր:

## Ստուգաբանություն
«Ազատություն» գոյականը, որի վրա հիմնված է աստվածության անունը, ծագում է լատիներեն *lībertās* «ազատ» բառից, որը ծագում է նախաիտալերեն leuþero բառից, և ի վերջո նախահնդեվրոպական *hileudhero «ժողովրդին պատկանող» բառերից, հետևաբար՝ «ազատ»։

## Բնութագրություններ
Լիբերտասը կապված էր պիլեուսի հետ՝ գլխարկի, որը սովորաբար կրում էին ազատ արձակված ստրուկները։

Հռոմեացիների շրջանում թաղիքե գլխարկը ազատության խորհրդանիշն էր։ Երբ ստրուկը ազատություն էր ստանում, նա գլուխը սափրում էր և մազերի փոխարեն կրում չներկված պիլեուս։ Հետևաբար, «servos ad pileum vocare» արտահայտությունը ազատության կոչ է, որով ստրուկներին հաճախ կոչ էին անում զենք վերցնել ազատության խոստումով: «Ազատության պատկերը Անտոնինոս Պիոսի որոշ մետաղադրամների վրա, որոնք հատվել են մ.թ. 145 թվականին, այս գլխարկը պահում է աջ ձեռքում»:Լիբերտասը Հին Հռոմում ճանաչվում էր նաև գավազանով (vindicta կամ festuca), որը ծիսականորեն օգտագործվել է «Manumissio vindicta» ծեսի ժամանակ, որը լատիներեն նշանակում է «ազատություն գավազանով»։

## Տաճարներ
Հռոմեական Հանրապետությունը հաստատվեց Լիբերտասի ստեղծման հետ միաժամանակ որը կապված է Տարկինյան թագավորների տապալման հետ։ Նրան երկրպագում էին Յունիները՝ Մարկոս Յունիոս Բրուտոսի ընտանիքը։ Ք.ա. 238 թվականին, Երկրորդ Պունիկյան պատերազմից առաջ, Տիբերիուս Սեմպրոնիուս Գրակչուսը Ավենտինյան բլրի վրա կառուցել է Լիբերտասի տաճարը։ Մարդահամարի աղյուսակները պահվում էին տաճարի նախասրահում։ Հաջորդ տաճարը կառուցվել է (մ.թ.ա. 58–57) Պալատին բլրի վրա, որը Հռոմի յոթ բլուրներից մեկն էր, Պուբլիոս Կլոդիոս Պուլխերի կողմից։ Տաճարը կառուցելով և օծելով այն ժամանակ աքսորված Ցիցերոնի նախկին տան տեղում՝ Կլոդիոսը ապահովել է, որ հողը օրինականորեն բնակելի չլինի։ Վերադառնալուց հետո Ցիցերոնը հաջողությամբ պնդել է, որ օծումը անվավեր է և այդպիսով կարողացել է վերադարձնել հողը և ոչնչացնել տաճարը։ Մ.թ.ա. 46 թվականին Հռոմի Սենատը քվեարկել է Լիբերտասին սրբավայր կառուցելու և նվիրաբերելու օգտին՝ ի նշան Հուլիոս Կեսարի, բայց տաճար չի կառուցվել. փոխարենը աստվածուհու փոքրիկ արձանը կանգնեցվել է Հռոմեական ֆորումում։

## Հետդասական
[alt=The Statue of Liberty in New York, United States of America|մինի|[Նյու Յորքում գտնվող Ազատության արձանը (Liberty Enlightening the World) ծագում է հին աստվածուհի Լիբերտասի անունից։]]
Լիբերտա աստվածուհին պատկերված է նաև 1848 թվականին ստեղծված Ֆրանսիայի մեծ կնիքի վրա։ Սա այն պատկերն է, որը հետագայում ազդել է ֆրանսիացի քանդակագործ Ֆրեդերիկ Օգյուստ Բարտոլդիի վրա՝ ստեղծելով նրա «Ազատությունը լուսավորում է աշխարհը» արձանը։

Լիբերտասը, այլ հռոմեական աստվածուհիների հետ միասին, ոգեշնչման աղբյուր է հանդիսացել ժամանակակից բազմաթիվ մարմնավորումների համար, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների Լիբերթի կղզում գտնվող Ազատության արձանի համար։ Ազգային պարկերի ծառայության տվյալներով՝ արձանի հռոմեական զգեստը Լիբերտասին և Ազատության խորհրդանիշին բնութագրող հիմնական առանձնահատկությունն է, որից էլ արձանը ստացել է իր անունը։

Բացի այդ, պատմության ընթացքում փողը կրել է Լիբերտասի անունը կամ պատկերը: Որպես «Ազատություն»՝ Լիբերտասը պատկերված էր ԱՄՆ-ի մետաղադրամների առջևի կողմին, մինչև քսաներորդ դարը, և պատկերը դեռևս օգտագործվում է ամերիկյան «ոսկե արծիվ» ոսկե մետաղադրամների համար: Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանը գրանցել է երկու դեպք, երբ նշանակալից բանկերը իրենց նահանգում պատկերել են Լիբերտասին իրենց թղթադրամների վրա: Լիբերտասը պատկերված է Շվեյցարիայի 5, 10 և 20 ռափեն անվանական արժեքի մետաղադրամների վրա:

Կոլումբիա խորհրդանշական կերպարը, որը ներկայացնում է Միացյալ Նահանգները և Մարիանը, որը ներկայացնում է Ֆրանսիան, Ազատության արձանը՝ Նյու Յորքի նավահանգստում, և արդի ժամանակաշրջանի բազմաթիվ այլ կերպարներ ու հայեցակարգներ ստեղծվել են և դիտվում են որպես Լիբերտասի մարմնացումներ:

## Տես նաև
* Ազատություն (մարմնավորում)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ

* David Hackett Fischer, ''Liberty and Freedom'' (2005) The many faces of Miss Liberty

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Իգական անձնանուններ
Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ
Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցարանի աստվածուհիներ