Ֆրենսիս Ֆոլի

**Ֆրենսիս (Ֆրենկ) Էդվարդ Ֆոլի** (, ), բրիտանական գաղտնի հետախուզական ծառայության սպա։ 1930-ականներին Բեռլինի դեսպանատանը որպես անձնագրային սպա ծառայելիս, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց առաջ օգնել է հազարավոր հրեական ընտանիքների լքել նացիստական ​​Գերմանիան։

## Կենսագրություն
Ֆրենկ Ֆոլին ծնվել է 1884 թվականի նոյեմբերի 24-ին Սոմերսեթ կոմսության Հայբրիջում։ Ընտանիքը ապրել է աղքատ։ Նա սովորել է Լանքաշիրի Հիսուսական Սթոնիհերսթ քոլեջում։ Նա խորապես կրոնասեր կաթոլիկ էր և պլանավորում էր քահանա դառնալ։ Քոլեջն ավարտելուց հետո Ֆոլին երեք տարի սովորել է Ֆրանսիայի Պուատիե քաղաքի աստվածաբանական ճեմարանում։

Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, նա Համբուրգում փիլիսոփայություն էր սովորում։ Ֆոլին լքել է Գերմանիան Նիդերլանդների միջոցով և միացել բրիտանական բանակին։ Նա թոքում ծանր վիրավորում է ստացել Ֆրանսիայում մարտերի ժամանակ և հետագայում տարհանվել է Մեծ Բրիտանիա։ Պատերազմից հետո Ֆոլին որոշ ժամանակ ծառայել է Քյոլնի միջդաշնակցային ռազմական վերահսկողության հանձնաժողովում։ Նա թոշակի է անցել 1921 թվականին, որից հետո նրան առաջարկվել է աշխատանք բրիտանական հետախուզությունում։

1922 թվականին լեյտենանտ Ֆոլին ժամանել է Բեռլին որպես հետախուզության սպա, որը նշանակվել է Բրիտանական դեսպանատանը՝ կոմունիստական ​​գործունեությանը հակազդելու համար: Իր հիմնական գործունեությունը լուսաբանելու համար նա պաշտոնապես նշանակվել է գլխավոր անձնագրային սպա: Նրան նաև տրվեցին լայն լիազորություններ օտարերկրացիների Բրիտանական կայսրություն մուտք գործելու հարցում: Նա այս պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։

1933 թվականին նացիստների իշխանության գալուց հետո Ֆոլիի աշխատանքը տեղափոխվել է Գերմանիայի վերազինման վերահսկողության վրա։ Միևնույն ժամանակ, նա սկսել է օգնություն ցուցաբերել այն հրեաներին, ովքեր ցանկանում էին արտագաղթել Գերմանիայից նացիստական ​​հալածանքների պատճառով։ Այս գործունեությունը հատկապես ակտիվացել է 1938 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած Բյուրեղապակյա գիշերվա ջարդերից հետո։ Պատերազմի սկսվելուց հետո Ֆոլին վերադարձաել է Մեծ Բրիտանիա։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆոլին ղեկավարել է A1 հետախուզական ստորաբաժանումը Նորվեգիայում և Գերմանիայում: 1941 թվականի մայիսին նա մասնակցել է Մեծ Բրիտանիա թռչող փոխֆյուրեր Ռուդոլֆ Հեսսի հարցաքննությանը։ Ֆոլին փրկել է Նորվեգիայի ոսկու պաշարները նացիստներից, հավաքագրել մի շարք գերմանացի գործակալներ և մասնակցել «Բոդիգարդ» ​​գործողության մշակմանը, որը դաշնակիցների կողմից Նորմանդիա ներխուժումից առաջ գերմանական հրամանատարությանը ապատեղեկացնելու և մի շարք այլ կարևոր գործողություններ իրականացնելու արշավ էր։ 1945-ից 1947 թվականներին նա փնտրել է նախկին նացիստների, ապա վերադարձել Լոնդոն, որտեղ շարունակել է աշխատել Mi-6-ում մինչև 1949 թվականը։

Մայորի կոչումից հետո նա և իր կինը տեղափոխվել են Ստուրբրիջ։ Թոշակի անցնելուց հետո Ֆոլին զբաղվում էր այգեգործությամբ, ապրում էր միայնակ կյանքով և մահացավ սրտի կաթվածից 1958 թվականի մայիսի 8-ին։

## Օգնություն հրեա փախստականներին
Գերմանիայից մանդատային Պաղեստին ներգաղթելու համար դիմորդներին անհրաժեշտ էր 1000 բրիտանական ֆունտ (մոտավորապես 40,000 ֆունտ 21-րդ դարի սկզբի գներով): Գերմանացի հրեաների մեծ մասը չուներ այս գումարը, մասամբ այն պատճառով, որ նացիստները սառեցրել էին հրեական հաշիվները և բռնագրավել հրեական գումարը: Ֆոլին օգնել է փախստականներին շրջանցել այս խոչընդոտը: Մասնավորապես, նա ընդունել է չապահովված երաշխիքներ՝ Պաղեստին ժամանելուն պես այս գումարը տրամադրելու համար՝ որպես վիզա տրամադրելու հիմնավորում։

1938–1939 թվականներին Ֆոլին բազմաթիվ կեղծ բրիտանական անձնագրեր է տրամադրել գերմանացի հրեաներին՝ թույլ տալով նրանց փախչել Մեծ Բրիտանիա: Նա մի քանիսին թաքցրել է իր տանը, մինչև նրանք լքել են Գերմանիան։ Ֆոլին մանիպուլյացիաներ էր անում բրիտանական օրենքների և կանոնակարգերի միջոցով՝ հուսահատ մարդկանց օգնելու համար։ Դիվանագիտական ​​անձեռնմխելիությունից զուրկ լինելով՝ Ֆոլին վտանգի է ենթարկել իր կյանքը՝ այցելելով համակենտրոնացման ճամբարներ և ձգտելով հրեաների ազատագրմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես նա լքել է Գերմանիան՝ թողնելով հրեաների համար պատրաստ բազմաթիվ ներգաղթի փաստաթղթեր։

## Մրցանակներ և ճանաչում
thumb|Ֆոլիի հուշարձանը Հայբրիջում
1959 թվականին, Ֆոլիի հիշատակին, նրա ընկերներն ու գործընկերները անտառ են տնկել Իսրայելի Հարել կիբուցի տարածքում։ Ֆոլիի անունը 1960 թվականին Ադոլֆ Այխմանի դատավարության ժամանակ վկաների կողմից հիշատակվել է որպես հրեաների փրկիչ։

Միայն գրեթե 40 տարի անց Ֆոլիի պատմությունը լայնորեն հայտնի է դարձել The Daily Telegraph-ի լրագրող և նախկին ռազմական հետախուզության սպա Մայքլ Սմիթի շնորհիվ, ով 1999 թվականին հրատարակել է իր «Foley: The Spy who Saved 10 000 Jews» գիրքը։ Ֆոլիին անվանում էին «բրիտանական Շինդլեր»՝ իր կողմից փրկված մեծ թվով հրեաների պատճառով։

1999 թվականի փետրվարի 25-ին Իսրայելի Հոլոքոստի և հերոսության ինստիտուտ «Յադ Վաշեմը» Ֆրենկ Ֆոլիին շնորհել է «Ազգերի արդար» պատվավոր կոչումը՝ հրեաներին փրկելու գործում ցուցաբերած օգնության համար։ Ֆոլին նաև Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշանի ասպետ-կոմանդոր է։

2004 թվականին Բեռլինի դեսպանատանը, որտեղ աշխատել է Ֆոլին, հուշատախտակ է տեղադրվել։ Ֆոլիի հուշարձանը տեղադրվել է նրա ծննդավայր Հայբրիջում 2005 թվականին։ Մեկ այլ հուշատախտակ բացվել է Լոնդոնում Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Ուիլյամ Հեյգի կողմից 2012 թվականին։

2010 թվականին բրիտանական կառավարությունը հետմահու Ֆոլիին շնորհել է «Բրիտանական Հոլոքոստի հերոս» կոչումը։ Մեդալը հանձնվել է Փեթ Դանստանին՝ Ֆոլիի ծոռնուհուն։

## Ընտանիք
Ֆոլին ամուսնացած էր և ուներ դուստր՝ Ուրսուլա անունով: Նրա կինը՝ Քեթրինը, նրա մահից հետո վկայություն է տվել Ֆոլիի հրեաներին փրկելու աշխատանքի մասին։ Նա ամուսնուց 21 տարով ավելի երկար է ապրել և մահացել է 1979 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բրիտանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Գաղտնի հետախուզական ծառայության աշխատակիցներ