Սեմագլյուտիդ

**Սեմագլուտիդ** հակադիաբետիկ դեղամիջոց, օգտագործվում է 2-րդ տիպի շաքարախտի բուժման և գիրության դեմ, քաշի երկարաժամկետ կառավարման համար։ Այն պեպտիդ է, որը նման է գլյուկագոնի նման պեպտիդ-1 (GLP-1) հորմոնին, որը ձևափոխված է կողային շղթայով։ Այն կարող է օգտագործվել ենթամաշկային ներարկումով կամ օրալ։ Այն վաճառվում է **Ozempic** և ** Rybelsus** ֆիրմային անվանումներով՝ շաքարախտի համար, իսկ **Wegovy** ապրանքանիշով՝ քաշ կորցնելու համար։

Սեմագլուտիդը գլյուկագոնանման պեպտիդ-1 ընկալիչների ագոնիստ է։ Ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններն են սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, որովայնի ցավ և փորկապություն։

Այն բժշկական օգտագործման համար ԱՄՆ-ում հաստատվել է 2017 թվականին։ 2021 թվականին այն 90-րդն էր ԱՄՆ-ում ամենաշատ նշանակված դեղամիջոցներից՝ ավելի քան 8 միլիոն դեղատոմս։

## Բժշկական օգտագործում
Սեմագլուտիդը նշանակվում է որպես սննդակարգի և վարժությունների հավելում` 2-րդ տիպի շաքարախտով հիվանդ մեծահասակների մոտ գլիկեմիկ հսկողությունը բարելավելու համար։

Սեմագլուտիդի ավելի մեծ չափաբաժինները ցուցվում են որպես սննդակարգի և վարժությունների հավելում գիրություն ունեցող մեծահասակների քաշի երկարատև կառավարման համար (մարմնի զանգվածի սկզբնական ինդեքս (BMI) ≥ 30 կգ/մ2) կամ ավելաքաշ (նախնական BMI ≥ 27 կգ)։ /մ2) և ունեն քաշի հետ կապված առնվազն մեկ ուղեկցող հիվանդություն։

2024 թվականի մարտին FDA-ն սիրտ-անոթային մահվան, սրտի կաթվածի և ինսուլտի ռիսկը  նվազեցնելու համար, սրտանոթային հիվանդություն ունեցող գեր կամ ավելորդ քաշ ունեցող մեծահասակների մոտ ընդլայնեց սեմագլուտիդի (Wegovy) ցուցումները՝ զուգակցված նվազեցված կալորիականությամբ սննդակարգի և ավելացված ֆիզիկական ակտիվության հետ։
### Սննդառության խանգարումներ
Սեմագլուտիդը և նմանատիպ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են դուլագլուտիդը և լիրագլուտիդը, օգտագործվել են շատակերության (BED) բուժման համար, քանի որ դրանք կարող են հաջողությամբ նվազագույնի հասցնել սննդի վերաբերյալ և ուտելու ցանկությունների մոլուցքային մտքերը։ Այս դեղերի որոշ օգտագործողներ հայտնել են «սննդի աղմուկի» (անընդհատ, անկասելի մտքեր ուտելու մասին՝ չնայած ֆիզիկապես քաղցած չլինելուն) զգալի կրճատման մասին։

## Կողմնակի ազդեցություններ
2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով և ռեֆլյուկոզով հիվանդ մարդկանց մոտ, հնարավոր կողմնակի ազդեցություններն են՝ սրտխառնոց, փորլուծություն, փսխում, փորկապություն, որովայնի ցավ, գլխացավ, հոգնածություն, մարսողության խանգարում/այրոց, գլխապտույտ, որովայնի ընդլայնում, հիպոգլիկեմիա (արյան ցածր գլյուկոզա)

Սեմագլուտիդի ԱՄՆ FDA պիտակում նշված է կրծողների մոտ վահանաձև գեղձի C-բջջային ուռուցքների առաջացման վերաբերյալ նախազգուշացում։ Հայտնի չէ, արդյոք սեմագլուտիդը մարդկանց մոտ առաջացնում է վահանաձև գեղձի C-բջիջների ուռուցքներ, ներառյալ վահանաձև գեղձի մեդուլյար քաղցկեղ։

## Հակացուցումներ
GLP-1-ով միջնորդավորված վահանաձև գեղձի C-բջջային հիպերպլազիայի վերաբերյալ տվյալները ցույց են տալիս, որ վահանաձև գեղձի մեդուլյար քաղցկեղի անձնական կամ ընտանեկան պատմություն կամ 2-րդ տիպի բազմաթիվ էնդոկրին նորագոյացություններ ունեցող մարդկանց կողմից  օգտագործումը հակացուցված է։

## Գործողության մեխանիզմ
Սեմագլուտիդը գլյուկագոնի նման պեպտիդ-1 ընկալիչների ագոնիստ է։ Դեղը նվազեցնում է արյան շաքարի մակարդակը։ Ենթադրվում է, որ նվազումը պայմանավորված է ինկրետին գլյուկագոնանման պեպտիդ-1-ի (GLP-1) նմանակմամբ։ Այն նաև ուժեղացնում է ենթաստամոքսային գեղձի բետա բջիջների աճը, որոնք պատասխանատու են ինսուլինի արտադրության և ազատման համար։ Բացի այդ, այն արգելակում է գլյուկագոնի արտադրությունը՝ հորմոն, որը մեծացնում է գլիկոգենոլիզը (լյարդից կուտակված ածխաջրերի ազատումը) և գլյուկոնեոգենեզը (նոր գլյուկոզայի սինթեզը)։ Այն նվազեցնում է ախորժակը և դանդաղեցնում մարսողությունը, օգնելով նվազեցնել մարմնի ճարպը։

## Կառուցվածք և դեղաբանություն
thumb|upright=1.5|Սեմագլուտիդի և լիրագլուտիդի կառուցվածքների սխեմատիկ ներկայացում, համեմատած GLP-1-ի հետ
Սեմագլուտիդը քիմիապես նման է մարդու GLP-1-ին։ GLP-1-ի առաջին վեց ամինաթթուները բացակայում են։

Արյան մեջ սեմագլուտիդի կիսաքայքայումը մոտ յոթ օր է տևում։

## Պատմություն
2008 թվականի հունիսին սեմագլուտիդի կլինիկական փորձարկումne8i  II փուլy սկսվեց։

2012 թվականին Նովո Նորդիսկի հետազոտողների թիմը, գիտնական Լոտտե Բյեր Կնուդսենի գլխավորությամբ, շաքարախտի բուժման համար, մշակեց սեմագլուտիդը, որպես լիրագլուտիդի՝ շաբաթական մեկ անգամ, ավելի երկար գործող այլընտրանք։ Այն ստացավ Ozempic ապրանքանիշը։ Կլինիկական փորձարկումները սկսվեցին 2016 թվականի հունվարին և ավարտվեվին 2017 թվականի մայիսին։.

2021 թվականի մարտին III փուլի, կրկնակի կույր փորձարկման ժամանակ 30 և ավելի մարմնի զանգվածի ինդեքսով 1961 մեծահասակների նշանակվել է շաբաթական մեկ անգամ ենթամաշկային սեմագլուտիդով կամ պլացեբո բուժում, 2:1 հարաբերակցությամբ, նաև ապրելակերպի փոփոխություն։ . Փորձարկումները տեղի են ունեցել Ասիայի, Եվրոպայի, Հյուսիսային Ամերիկայի և Հարավային Ամերիկայի 16 երկրներում 129 տեղամասերում։ Մարմնի քաշի միջին տոկոսային փոփոխությունը 68-րդ շաբաթվա ընթացքում սեմագլուտիդային խմբում եղել է -14,9%, իսկ պլացեբոյի խմբիում՝ −2,4%։

2022 թվականին գիրության դեմ բուժումների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ սեմագլուտիդը, ինչպես նաև թիրզեպատիդը (որի գործողության մեխանիզմը համընկնում է) ավելի խոստումնալից են, քան գիրության դեմ նախորդ դեղամիջոցները, թեև ավելի քիչ արդյունավետ են, քան բարիատրիկ վիրաբուժությունը։.

2023 թվականի մարտին Novo Nordisk-ի պաշտոնյան հայտարարեց, որ նիհարելու համար սեմագլուտիդ օգտագործող հիվանդները իրենց սկզբնական քաշը կարող է վերականգնվել, բուժումը դադարեցնելուց հետո, առնվազն 5 տարվա ընթացքում։

ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) սեմագլուտիդը հաստատել է՝ հիմնվելով 2-րդ տիպի շաքարախտով 4087 մասնակիցների նկատմամբ յոթ կլինիկական փորձարկումների վրա։ Փորձարկումներն անց են կացվել 33 երկրների 536 վայրերում, այդ թվում՝ Կանադայում, Մեքսիկայում, Ռուսաստանի Դաշնությունում, Ուկրաինայում, Թուրքիայում, Հնդկաստանում, Հարավային Աֆրիկայում, Ճապոնիայում, Հոնկոնգում, բազմաթիվ եվրոպական երկրներում, Արգենտինայում և Միացյալ Նահանգներում։ Այս երկու (NCT #02054897 և NCT#02305381) փորձարկումներում, մասնակիցներին պատահականության սկզբունքով նշանակվել է շաբաթական սեմագլուտիդ կամ պլացեբո ներարկում։ Մինչ փորձարկումների ավարտը, ոչ մասնակիցը, ոչ բուժաշխատողը չգիտեին, թե որ բուժումն էր իրականացվում։ Բուժումը տրվել է 30 շաբաթ։ Մյուս հինգ փորձարկումներում (NCT #01930188, 01885208, 02128932, 02207374, 02254291) մասնակիցներին պատահականորեն նշանակվել էր սեմագլուտիդ կամ մեկ այլ հակադիաբետիկ դեղամիջոց և մասնակիցն ու մատակարարը գիտեին, թե որ դեղամիջոցն է տրվել Բուժումը տևել է 30 շաբաթ կամ 56 շաբաթ։

Յուրաքանչյուր փորձարկման ընթացքում HbA1c-ը չափվել է փորձարկման սկզբից մինչև փորձարկման ավարտը և համեմատվել սեմագլուտիդի խմբի և այլ խմբերի միջև։

FDA-ն նաև հաշվի է առել 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով 3297 հիվանդների, ովքեր սրտանոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկի խմբում էին առանձին փորձարկման տվյալները (NCT #01720446)։ Այս փորձարկումն իրականացվել է Եվրոպայի 20 երկրներում, Ռուսաստանի Դաշնությունում, Թուրքիայում, Բրազիլիայում, Իսրայելում, Մալայզիայում, Բրազիլիայում, Մեքսիկայում, Թաիլանդում, Թայվանում, Կանադայում և Միացյալ Նահանգներում։ Մասնակիցները պատահական կերպով բաժանվել են սեմագլուտիդ կամ պլացեբո ստանացող խմբերի։ Ո՛չ մասնակիցը, ո՛չ բուժաշխատողը չգիտեին, թե որ բուժումն է իրականացվում։ Բուժումը տևել է 104 շաբաթ (2 տարի), և սիրտ-անոթային հիվանդության դեպքերի, այդ թվում՝ սրտի կաթվածի, ինսուլտի հոսպիտալացման դեպքեր են գրանցվել և արդյունքները համեմատվել։

2024 թվականի մարտին FDA-ն ընդլայնեց սեմագլուտիդի (Wegovy) օգտագործման ցուցումները՝ մեծահասակների մոտ նվազեցնելու սիրտ-անոթային հիվանդությունների և գիրություն պատճառով մահացության դեպքերը։ Այս նոր ցուցման արդյունավետությունն ու անվտանգությունը ուսումնասիրվել են բազմազգ, բազմակենտրոն, պատահականորեն պլացեբո կամ սեմագլուտիդ՝ կրկնակի կույր, 17600 մասնակիցների նկատմամբ փորձարկման ժամանակ։ Երկու խմբերի մասնակիցները նաև ստացել են ստանդարտ բուժում (օրինակ՝ արյան ճնշման և խոլեստերինի կառավարում) և առողջ ապրելակերպի խորհրդատվություն (ներառյալ դիետան և ֆիզիկական ակտիվությունը)։ Սեմագլուտիդը (Wegovy) զգալիորեն նվազեցրեց սրտանոթային հիմնական անբարենպաստ իրադարձությունների ռիսկը (սրտանոթային մահ, սրտի կաթված և ինսուլտ)՝ մասնակիցների 6.5%-ի մոտ, ովքեր ստացել էին սեմագլուտիդ (Wegovy)՝ համեմատած 8%-ի հետ, ովքեր ստացել էին պլացեբո։

## Հասարակություն և մշակույթe
### Իրավական կարգավիճակ
2016 թվականի դեկտեմբերին սեմագլյուտիդը հաստատման է ներկայացվել՝ նոր դեղամիջոցի դիմում (NDA), ԱՄՆ FDA, իսկ 2017 թվականի հոկտեմբերին FDA խորհրդատվական կոմիտեն միաձայն հաստատել է այն։

2017 թվականի դեկտեմբերին Միացյալ Նահանգներում Ozempic ապրանքանիշը կրող ներարկվող տարբերակը հաստատվեց շաքարախտով հիվանդ մարդկանց կողմից օգտագործման համար, իսկ 2018 թվականի հունվարին՝ Կանադայում։

2018 թվականի փետրվարին օգտագործման թույլտվությունը տրվել է Եվրոմիությունում, 2018 թվականի մարտին՝ Ճապոնիայում, և 2019 թվականի օգոստոսին՝ Ավստրալիայում

2019 թվականի սեպտեմբերին օրալ տարբերակը (Rybelsus) օգտագործման համար հաստատվել է Միացյալ Նահանգներում, և 2020 թվականի ապրիլին՝ Եվրոմիությունում։
2021 թվականի հունիսին ներարկային օգտագործման Wegovy ապրանքանիշով, ավելի մեծ չափաբաժնով, տարբերակը հաստատվել է ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչության կողմից (FDA)՝ որպես գիրության դեմ դեղամիջոց, մեծահասակների քաշի երկարաժամկետ կառավարման համար։ 2021 թվականի նոյեմբերին Եվրոպական դեղամիջոցների գործակալության (EMA) առաջարկեց Novo Nordisk A/S-ին Wegovy-ն առաքելու շուկայավարման թույլտվություն տրամադրել։ 2022 թվականի հունվարին Wegovy-ն Եվրոմիությունում բժշկական օգտագործման համար հաստատվեց<ref։։

2023 թվականի հոկտեմբերին Բելգիան հայտարարեց, որ քննարկում է Ozempic-ը որպես նիհարեցնող դեղամիջոց օգտագործման ժամանակավոր արգելքը։ Կառավարությունը նախկինում բժիշկներին խորհուրդ էր տվել դեղը նշանակել միայն դիաբետով հիվանդներին։ Նույն ամսվա սկզբին նման հրաման էր արձակվել Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից՝ լրացուցիչ արգելելով 2-րդ տիպի դիաբետով հիվանդների համար նոր դեղատոմսերի բաց թողումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պեպտիդներ
Կատեգորիա:Ճարպակալում
Կատեգորիա:Շաքարախտ
Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Իմիդազոլներ
Կատեգորիա:2008 գիտությունում
Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Կատեգորիա:Ինդոլի ածանցյալներ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:2008 Դանիայում
Կատեգորիա:Գուանիդիններ