open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մեսրոպյան ընկերություններ

**Մեսրոպյան ընկերություններ**, տարբեր ժամանակ Կ. Պոլսում և այլուր գործած կրթական-լուսավորական կազմակերպություններ։ Առաջինը հիմնել են (1847) Կ․ Պոլսի կաթոլիկ հայերը (կոչվել է նաև Մեսրոպյան եղբայրություն)։ Նրա խնամակալությամբ գործել է նույնանուն վարժարան։ 1888 թվականին ընկերությունը վերակազմվել է՝ հոգալով նաև վարժարանի չքավոր աշակերտների ուսումնական ծախքերը։ 1854 թվականին կազմվել է մեկ այլ Մեսրոպյան ընկերություններ, որի նպատակն էր տպագրել գրական գործեր (1855 թվականից հրատարակել է նաև «Աստղիկ արևելյան» ամսագիրը)։ Նույն թվականի վերջին ընկերությունը ցրվել է, դադարել է նաև ամսագրի լույսընծայումը։ 1864 թվականին Մեսրոպյան ընկերություններ է հիմնվել նաև Կ․ Պոլսի Ռումելի Հիսար թաղամասում (նպատակներից մեկը եղել է աղքատ արհեստավորներին ձրի ուսում տալը)՝ գոյատևելով մինչև 1880-ական թվականները։ 1869 թվականին Մեսրոպյան ընկերություններ է ստեղծվել Կ․ Պոլսի Եենի Դաբու թաղամասում։ 1881 թվականի փետրվարին Զմյուռնիայում ևս հիմնվել է Մեսրոպյան ընկերություններ, որը ծավալել է կրթական-լուսավորական եռանդուն գործունեություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ կրթություն
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ
Մերկապտաֆոս

**Մերկապտաֆոս**, սիստոկս, միջատասպան նյութ, ֆոսֆոր-օրգանական միացություն։ Սովորական պայմաններում բաց շագանակագույն հեղուկ է։ Միջատասպան հատկությունը պայմանավորված է օրգանիզմի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ ֆերմենտները, հատկապես խոլինէսթերազները, ապաակտիվացնելու կարողությամբ։ Ւփստ թունավոր է։ Քիմիապես անկայուն է, արագ քայքայվում է և բույսի վրա երկար չի մնում։ Օգտագործվում է բամբակենու և դեկորատիվ բույսերի վնասատուների դեմ պայքարելու համար։

Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Մերձանտարկտիկական գոտի

[260px|մինի|[Անտարկտիկա]]
**Մերձանտարկտիկական գոտի**, աշխարհագրական գոտի Հարավային կիսագնդում, բարեխառն և անտարկտիկական գոտիների միջև։ Օվկիանոսային գոտի է անտարկտիկական մթնոլորտային ճակատի սեզոնային տեղաշարժերի սահմանում՝ հարավային լայնության 65—67° և 58—60° միջև։ Զմռանը գերակշռում են անտարկտիկական, ամռանը՝ բարեխառն լայնությունների օդային զանգվածները։ Զմռանը օդի միջին ջերմաստիճանը —5&nbsp;°C-ից մինչև —15°С է, ջրինը՝ —1, 5&nbsp;°C-ից մինչև -2°С։ Ամռանը օդի և ջրի ջերմաստիճանը 0-2°С է։ Զմռանը ամբողջ տարածությունն զբաղեցնում են ձևով ծածկված լողացող սառույցները, շատ են այսբերգները։ Հաճախակի են հողմերը, ձնաբքերը և մառախուղները։ Կլիմայի դաժանությանը նպաստում են օդի բարձր խոնավությունը և փոթորկային քամիները, որոնք առաջանում են ցուրտ մայրցամաքի և համեմատաբար տաք ծովի միջև եղած ճնշման մեծ գրադիենտի հետևանքով։ Տեղումների տարեկան քանակը 500 մմ է, գլխավորապես՝ ձնային։ Ամռանը տարածքն ազատվում է սառույցներից։ Ջրի աղիությունը տարվա ընթացքում քիչ է փոփոխվում (33—34%)։ Բնորոշ է ծովի ալիքայնությունը (ալիքների բարձրությունը՝ 2—5 մ/ից մինչև 10 մ)։ Զարգացած է պլանկտոնը, որի շնորհիվ հարուստ է ձկներով և թռչուններով։ Մերձանտարկտիկական գոտին կետորսության հիմնական շրջանն է։ Կղզիները ծածկված են մամուռներով, քարաքոսերով և թփուտներով։

Կատեգորիա:Անտարկտիկա
Մերսում

մինի|աջից|Մերսում
**Մերսում**, **մասաժ** (), բուժման մեթոդ, իրականացվում է մարդու մարմնի մակերևույթին և օրգաններին ձեռքով կամ հատուկ սարքերով մեխանիկական և ռեֆլեկտոր գրգիռներ հաղորդելով։ Կիրառվել է Չինաստանում (մ․ թ․ ա․ 2-րդ հազարամյակ), Հնդկաստանում, Հին Հունաստանում, Եգիպտոսում և Հռոմում։ Մերսումը գրգռում է մաշկի, մկանների, հոդերի, անոթների պատերի նյարդային վերջույթները, կենտրոնական նյարդային համակարգը և ներքին օրգանները, նպաստում մաշկի անոթների լայնացմանը, արյան շրջանառության արագացմանը, բարելավում է հյուսվածքների սնուցումը, ուժեղացնում քրտնագեղձերի արտ ազատական ֆունկցիան։

Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Մերսում
Մեցցո-սոպրանո

**Մեցցո-սոպրանո**, (իտալերեն` mezzo soprano, < mezzo — միջին), կանացի երգչական ձայն, սոպրանոյի և կոնարալտոյի նկատմամբ միջին դիրքում։

Տարբերակում են բարձր (քնարական) մեցցո-սոպրանո (մուտ է սոպրանոյին) և ցածր (մոտենում է կոնտրալտոյին)։ Մեցցո-սոպրանոյի համար գրված օպերային դերերգերից են՝ Ամներիս (Վերդիի «Աիդա»), Կարմեն (Ժորժ Բիզեի «Կարմեն»), Մարֆա (Մուսորգսկու «Խովանշչինա»), Լյուբաշա (Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն»), Ալմաստ (Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Փառանձեմ (Չուխաճյանի «Արշակ Բ») և այլն։ Տարատեսակներից է կոլորատուրային մեցցո-սոպրանո։
մինի|ձախից

Կատեգորիա:Երգչական ձայներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Մելիք Մելիքյան

**Մելիք Գալուստի Մելիքյան** («Դեդուշկա»),(), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, հրապարակախոս, ԽՄԿԿ անդամ (1898)։

## Գործունեություն
1886 թվականից որպես բանվոր աշխատել է նախ Բաքվում, ապա Թիֆլիսում և վաղ հասակից ներգրավվել հեղափոխական շարժման մեջ։ 1898 թվականին մի քանի համակիր հեղափոխականների հետ, Թիֆլիսում ստեղծել է հայ բանվորների առաջին մարքսիստական խումբը։ Եղել է ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կազմակերպության ղեկավար աշխատողներից, ակտիվ մասնակցություն է ունեցել տեղի բանվորական գործադուլներին, 1901 թվականի մայիսմեկյան ցույցին, հանդես է եկել որպես լենինյան «Իսկրա»-ի գործակալ։ 1901 թվականին Լ. Կրասինի, Բոգդան Կնունյանցի, Նիկոլայ Կեցխովելու հետ միասին եղել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հիմնադիր անդամներից, 1902 թվականին՝ Ստեփան Շահումյանի, Բոգդան Կնունյանցի, Արշակ Զուրաբյանի և ուրիշների հետ Թիֆլիսում «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միության» կազմակերպիչներից։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բաքվի ընդհատակյա «Նինա» տպարանի ստեղծմանն ու 1903 թվականի համընդհանուր գործադուլի կազմակերպմանը։

ՌՍԴԲԿ II համագումարից հետո, անվերապահորեն ձևավորելով բոլշևկյան կողմորոշվածություն, ծավալել է հեղափոխական գործունեություն։ ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միութենական կոմիտեի հանձնարարությամբ ղեկավար մասնակցություն է ունեցել բոլշևիկյան կազմավորումների հիմնմանը Գանձակում, Հաղպատում, Ալավերդիում և այլուր։ Լայնամասշտաբ գործունեություն է ծավալել ռուսական առաջին հեղափոխության տարիներին, եղել Ալավերդու բանվորների 1905 թվականի նոյեմբերյան և 1906 թվականի օգոստոսյան գործադուլների կազմակերպիչներից։ Ակտիվորեն մասնակցել է հայալեզու բոլշևիկյան պրոպագանդիստական մամուլի ստեղծմանը, թղթակցել «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր» և այլ թերթերի։ Հեղափոխության հետագա շրջափուլերում կազմակերպական ու պրոպագանդիստական գործունեություն է ծավալել Բաքվում, Թիֆլիսում, Ղափանում և Լոռիում, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ լենինի անունից կատարել է ագիտացիոն աշխատանքներ՝ բնակչության շրջանում մարքսիզմ-լենինիզմ քարոզելով։

Հեղափոխական գործունեության համար բազմիցս բանտարկվել է ցարական իշխանությունների կողմից։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակաշրջանում եղել է Բաքվի բոլշևիկյան կազմակերպության ակտիվ աշխատողներից։ Հանդես է եկել Բաքվի կոմունայի ստեղծման օգտին, ընտրվել Բաքվի խորհրդի պատգամավոր և Բալախանիի կուսշրջկոմի անդամ, կազմակերպել է բանվորական մարտական դրուժինաներ, հանդես եկել զեկուցումներով, հանդես եկել այլ կուսակցությունների դեմ։ Սպանվել է թուրք-մուսավաթական խմբավորումների ձեռքով։

Հանդես է եկել նաև որպես բանվոր-գրող, արձակագիր և հրապարակել բազմաթիվ հոդվածներ ու պատմվածքներ, որոնց գլխավոր հերոսը բանվորն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մեքսիկացիներ

**Մեքսիկացիներ**, (, *մեխիկանոս*), լատինամերիկյան էթնոս, Մեքսիկայի հիմնական բնակչությունը (մոտ 119 մլն)։ Ավելի քան 11 միլիոն մեքսիկացիներ (գրանցված) բնակվում են ԱՄՆ-ում։ Խոսում են իսպաներեն, որում կան բազմաթիվ փոխառություններ Մեքսիկայի հնդկացիների զանազան լեզուներից։ Մեքսիկացիների մեծամասնությունը դավանում են կաթոլիկություն։

Մեքսիկացի ազգը ձևավորվել է իսպանացիների, բնիկ հնդկացիների, ինչպես նաև աննշան քանակությամբ սևամորթերի միասերման հետևանքով (XIX դարում կազմավորվեց մեքսիկացիների մետիսական կորիզը)։

Մեքսիկացիների ցայտուն և ինքնատիպ մշակույթի մեջ պահպանվում են իսպանական և հնդկացիական մշակութային ավանդույթներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի ազգեր
Մերկաչքեր

մինի|աջից|Մերկաչք
**Մերկաչքեր** (), մողեսների ենթակարգի, սցինկայիների ընտանիքի սողունների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 13 սմ է։ Վերջավորությունները թույլ են, որոշ տեսակներինը՝ թերզարգացած։ Կոպերը սերտաճած են և առաջացնում են թափանցիկ անշարժ թաղանթ (այստեղից՝ «Մ․» անվանումը)։ Ականջի փոքր անցքերը հաճախ ծածկված են մաշկով կամ թեփուկներով։ Ապրում են չոր, քարքարոտ, լեռնային տափաստաններում։ Ակտիվ են ցերեկը։ Սնվում են հիմնականում միջատներով և այլ անողնաշարավորներով։ Բազմանում են ձվադրությամբ, մեկ տեսակը ձվակենդանածին է։ Հայտնի է մոտ 30 տեսակ՝ տարածված Աֆրիկայում, Հարավ-Արևելյան Եվրոպայում, Միջին և Առաջավոր Ասիայում, Ավստրալիայում,

Հայաստանում հանդիպում են շերտավոր և եվրոպական մերկաչքեր։

Կատեգորիա:Սողուններ
Մեքենաների դետալներ

մինի|աջից|Հին մեքենայի շարժիչ

**Մեքենաների դետալներ**, 1․ մեքենաների, հարմարանքների և սարքերի առանձին մասեր կամ դրանց պարզագույն միացումներ։ Ընդհանուր նշանակման մեքենաների դետալների դասին են պատկանում երկատվող (հեղուսային, պտուտակային, երիթային են) և չերկատվող (գամային, եռակցումային, մամլային են) միացումները, փոխանցումները ( ատամնավոր, որդնակային, շղթայական, շփական են), լիսեռները, կցորդիչները, առանցքակալները, զսպանակները, զսպանները, խողովակաշարի տարրեր են։

2․ Մեքենաների դետալների տեսության, հաշվարկի և կառուցման մասին գիտական առարկա, որի հիմնական խնդիրը ռացիոնալ դետալների նախագծման եղանակների և նորմաների մշակումն է (տեսականորեն հիմնավորված և փորձով ստուգված)։ Մեքենաների դետալներ գիտական առարկան կապված է տեսական մեխանիկայի, մեքենաների և մեխանիզմների տեսության, նյութերի դիմադրության, մետաղագիտության, մշակման և հավաքման տեխնոլոգիայի, ինչպես նտե տեխնիկական գծագրության հետ։ Մեքենաների դետալների պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսի ընտրությունը նախատեսում է ամուր, մաշակայուն դետալների ստեղծում։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Մերկուրոռեդուկտոմետրիա

**Մերկուրոռեդուկտոմետրիա** (լատիներեն mercurius — այստեղ՝ սնդիկ, reductio — վերականգնում, վերադարձ և մետրիա), սնդիկաչափություն, քիմիական անալիզի տիտրաչափական եղանակ։ Հիմնված է մերկուրոիոնի՝ Hg22+-ի վերականգնող հատկության վրա, որի լուծույթում գոյություն ունի Hg22+←→Hg2++Hg° հավասարակշռությունը (E°= 0, 8 վ)։ Մերկուրոռեդուկտոմետրիա կիրառվում է Au (3-րդ), Ce (4-րդ), MnՕ4-, ClO- և այլն օքսիդիչների քանակական որոշման համար։ Ավելի թույլ օքսիդիչները որոշելու համար հետազոտվող լուծույթին ավելացվում են Hg2+ իոնի հետ կայուն կոմպլեքսներ առաջացնող իոններ (CNS և այլն), որոնք իջեցնում են համակարգի պոտենցիալը։ Հետազոտվող լուծույթի մեջ Fe2+ իոնների ավելցուկ մտցնելիս մերկուրոռեդուկտոմետրիայի հնարավորությունները մեծանում են։ Օգտագործում են Hg2 (NՕ3)2 կամ Hg2 (ClO4)2 պարունակող աշխատանքային լուծույթներ, որոնք կայուն են և օդում համարյա չեն օքսիդանում։ Տիտրման ավարտը որոշում են էլեկտրաքիմիական եղանակով կամ ինդիկատորներով։ Եղանակը մշակել
և «Մերկուրոռեդուկտոմետրիա» տերմինն առաջարկել է Վ․ Թառայանը։

Կատեգորիա:Տիտրաչափական եղանակ
Մեքենաների փորձարկում

մինի|աջից|Midnight Sun X-ի փորձարկումը 2011 թվականին

**Մեքենաների փորձարկում**, փորձով մեքենաների կոնստրուկտիվ և շահագործման հատկությունների որոշում։ Մեքենաների փորձարկումը կարևոր է հատկապես նոր մեքենաների ընդունման ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է պարզել, թե որքանով են մեքենայի հատկությունները (ամրությունը, մաշակայունությունը, հուսափությունը ևն) համապատասխանում տեխ․ պահանջներին։ Փորձարկումները կատարվում են ըստ հաստատված ծրագրի ու տեխնիկական պայմանների։ Նախքան մեքենաները սերիական արտադրության հանձնելը, դրանք ենթարկում են լաբորատոր, գործարանային շահագործման, ընթացային, թռիչքային, ճանապարհային և այլ փորձարկումների։ Որոշ դեպքերում մեքենաների հուսալիությունը և երկարակեցությունը պարզելու նպատակով կատարում են արագացված փորձարկումներ (սովորականից ցածր աշխատանքային պայմաններում), որոնք հնարավորություն են տալիս կարճ ժամկտում պարզելու հիմնական հանգույցների և մասերի մաշման ինտենսիվությունը, խափանումների առաջացման պատճառները և այլն։ Մեքենաների փորձարկումը․ նոր տեխնիկայի ստեղծման նախագծային և հետազոտական աշխատանքի բաղադրիչ մասն է և կարևոր նշանակություն է ստանում մեքենաների որակի բարձրացման և դրանց յուրացման ժամկետների կրճատման գործում։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Մերվ

մինի
**Մերվ** (, ), Միջին Ասիայի հնագույն քաղաքներից։ Գտնվել է Մուրղաբ գետի ափին (ներկայիս Թուրքմենստանի Բայրամալի քաղաքի մոտ)։ Մերվի ավերակներն ուսումնասիրվում են 19-րդ դարի 80-ական թվականներին (1946 թվականից պեղել է սովետական հնագետ Մ․ Մասոնի հնագիտական արշավախումբը)։ Մերվի հնագույն մասը՝ էրկ Կալան, գոյություն է ունեցել մ․թ․ա․ 1-ին հազարամյակի կեսից։ Մերվը բարգավաճել է մ․թ․ա․ 2-րդ դարից․—մ․թ․ 3-րդ դարեր, ունեցել է մոտ 60 կմ² տարածք, եռամաս կառուցվածք՝ միջնաբերդ (էրկ Կալա), բուն քաղաք (այժմյան՝ Գյաուր Կալա) և արվարձան (բոլորն էլ՝ պարսպապատ)։ 3-րդ դարից Մերվը եղել է Սասանյանների պետության կազմում, իսկ 7-րդ դարին նվաճել են արաբները։ Այս շրջանում Գյաուր Կալայում կառուցվել են բուդդայական և քրիստոնեական մենաստաններ, ֆեոդալների դղյակներ։ Մերվը առավել ծաղկման է հասել 11-րդ դարից —13-րդ դարերի 1-ին կեսին, երբ դարձել է սելջուկների մայրաքաղաքը։ 12-րդ դարի վերջից—13-րդ դարի սկզբին Խորեզմշահերի պետության խոշոր կենտրոն էր։ 1222 թվականին Մերվը ավերել են մոնղոլները։ Դրանից հետո քաղաքը մասնակիորեն վերածնվել է, բայց այլևս նշանակալի դեր չի խաղացել։ 1520-1524 թվականներին և 1601-1747 թվականներին գտնվել է պարսիկների իշխանության ներքո, 19-րդ դարին վերջնականապես անկում է ապրել։

Մերվի ավերակներն ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքմենստանի հնագիտական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքմենստանում
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացու հիմնադրած քաղաքներ
Մերձարևադարձային կլիմա

thumb|320px|Մերձարևադարձային կլիմա
**Մերձարևադարձային կլիմա**, մերձարևադարձային գոտուն հատուկ կլիմա, ամռանը ձևավորվում է մերձարևադարձային անտիցիկլոնների, ձմռանը՝ միջին լայնությունների ցիկլոնների ազդեցությամբ։ Մերձարևադարձային կլիմային հատուկ են պարզ արտահայտված չոր և խոնավ եղանակները։ Շրջանների խոնավացման աստիճանը փոփոխվում է կախված տեղումների քանակից՝ ծայրահեղ դեպքում ստեղծելով պայմաններ խոնավ անտառների կամ անապատների գոյության համար։ Երկրի մակերևույթի ռադիացիոն հաշվեկշիռը ամբողջ տարին դրական է, ջերմաստիճանի տարեկան ընթացքը՝ լավ արտահայտված։ Հարթավայրերում բացակայում է հաստատուն ձնածածկույթը։ Տաք պայմանները նպաստում են մշտադալար բուսականության գոյությանը։ Մթնոլորտի շրջանառության սեզոնային փոփոխությունները մեծ տարածությունների վրա պայմանավորում են արևմուտքից արևելք խոնավացման զգալի տարբերություններ։ Մայրցամաքների արևմուտքում տեղումների տարեկան ընթացքում պարզ արտահայտված է խոնավ ձմեռ և չոր ամառ (Միջերկրածովյան տիպ), արևելքում՝ մուսսոնային տիպ։ Երկու կիսագնդերում մերձարևադարձային կլիման տարածված է 30°—40°, տեղ-տեղ մինչև 25°—45° լայնությունների միջև։ 

Կատեգորիա:Կլիմա
Մեքենաների համակարգ

**Մեքենաների համակարգ**, մեքենաների բարդ կոոպերացիա, միմյանց լրացնող տարասեռ մեքենաների շարք, որոնք իրականացնում են արդյունքի պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսի հաջորդական փուլերը։ Դրանով մեքենաների համակարգը տարբերվում է մեքենաների պարզ կոոպերացիայից, որը համասեռ ու միաժամանակ գործող մեքենաների տարածական կենտրոնացում է։ Մեքենաների համակարգի կիրառման շնորհիվ խորացել է աշխատանքի տեխնիկական ու հասարակական բաժանումը, ուժեղացել արտադրության հասարակական բնույթը, փոխվել բանվորի ֆունկցիոնալ դերը և էապես բարձրացել աշխատանքի արտադրողականությունը։ 

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Կատեգորիա:Համակարգեր
Կատեգորիա:Աշխատանք
Մերձարևադարձային մշակաբույսեր

մինի|Մանդարին
մինի|Լիմոն
մինի|Գրեյպֆրութ
**Մերձարևադարձային մշակաբույսեր**, մեծ մասամբ մշտադալար, երբեմն տերևաթափ բազմամյա բույսեր, որոնք մշակվում են մերձարևադարձային գոտում։ Մերձարևադարձային մշակաբույսերից նարնջենին, կիտրոնը, մանդարինը, գրեյպֆրութը, թզենին, խուրման, ձիթենին և այլն ծառեր են։ Տեխնիկական նշանակություն ունեն թեյը, դափնին, շաքարեղեգը, էվկալիպտը, բամբուկը, եղրիզենին և այլն, դեկորատիվ՝ նոճին, արմավենին, մագնոլիան, սեկվոյան և այլն։ Մերձարևադարձային մշակաբույսերը բնորոշվում են ցածր ցրտադիմացկունությամբ և երկարատև վեգետացիայով։ Ի տարբերություն արևադարձային բույսերի, Մերձարևադարձային մշակաբույսերի աճի ու զարգացման համար պահանջվում է որոշ չափով կայուն ձմեռային հանգստի շրջան։ Մերձարևադարձային պտղաբուծությունը զարգացած է գլխավորապես միջերկրածովյան երկրներում։ Ցիտրուսայինների պտուղները երկշերտ կեղևով են։ Արտաքինը դեղին կամ նարնջագույն է, ունի եթերայուղերով լցված անոթներ, որոնց վնասվելուց պտուղները կորցնում են բույրը և արագ փչանում։ Երկրորդ շերտը սպիտակ է, դառը (պարունակում է հեսպերիդին գլյուկոզիդ)։ Պտուղների սննդային արժեքը շատ բարձր է, պարունակում են շաքարներ, օրգանական թթուներ, վիտամիններ (C, Bi, B2, РР, կարոտին), պեկտինային նյութեր, հանքային աղեր, եթերայուղեր, գլյուկոզիդներ։ Օգտագործում են թարմ և վերամշակված (հյութ, մարմելադ, մուրաբա, ստանում են յուղ, կիտրոնաթթու և այլն) վիճակում, էվկալիպտի տերևները, որոնք պարունակում են 4% եթերայուղ, կիրառվում են բժշկության և օծանելիքի արդյունաբերության, իսկ բնափայտը՝ կահույքի և այլ արտադրության մեջ։ Բամբուկի բնափայտից պատրաստում են՝ կահույք և սպորտային առարկաներ։ Եղրիզենու պտուղներից ստանում են բարձրարժեք յուղ, որն օգտագործվում է լաքեր ու ներկեր արտադրելու համար։ Հայաստանի մերձարևադարձային գոտին հիմնականում գտնվում է Մեղրու ցածրադիր մասում, որտեղ աճում են թզենի, նռնենի, նշենի։ Կիտրոնն աճեցվում է Կարճևանում (1924 թվականից) ապրիլից մինչև հոկտեմբեր պահում են դրսում, այնուհետև՝ ծածկի տակ։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Մեքսիկական ծոց

**Մեքսիկական ծոց**, կիսապարփակ ծով Ատլանտյան օվկիանոսում։ Գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավարևելյան ափերի մոտ, Ֆլորիդա, Յուկատան թերակղզիների և Կուբա կղզու միջև։ Մակերեսը 1543 հզ․ կմ2 է, ջրի ծավալը՝ 2332 կմ3, խորությունը՝ մինչև 5203 մ։ Կլիման հարավում արևադարձային է, հյուսիսում՝ մերձարևադարձային։ Ամռանը մակերեսին ջրի ջերմաստիճանը 29&nbsp;°C է, ձմռանը հյուսիսում՝ 18&nbsp;°C, հարավում՝ մինչև 25&nbsp;°C։ Աղիությունը 36 — 36, 0°/օօ է։ Հաճախակի են փոթորիկները։ Մակերեսային հոսանքները հիմնականում ունեն ժամացույցի սլաքի շարժման ուղղությունը։ Մեքսիկական ծոցից է սկիզբ առնում Գոլֆստրիմը։ Կա ձկնարդյունագործություն, նավթարդյունահանություն։ Հիմնական նավահանգիստներն են Նոր Օռլեանը (ԱՄՆ), Վերակրուսը (Մեքսիկա), Հավանան (Կուբա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցեր
Մեխանիցիզմ

**Մեխանիցիզմ**, աշխարհըմբռնում և մտածողության եղանակ, ըստ որի բնության բազմազան երևույթների հիմքում ընկած են մեխանիկական շարժման օրենքները, ուստի և դրանք հանգեցնելի են այդ օրենքներին, բացատրելի են դրանցով։ Մեխանիցիզմը բնորոշ է եղել նոր ժամանակի բնագիտությանը և փիլիսոփայությանը, որոնց դասական ներկայացուցիչները (Ռ․ Դեկարտ, Գ․ Գալիլեյ, Ի․ Նյուտոն, Պ․ Լապլաս, Ֆ․ Բեկոն, Թ․ Հոբս, ֆրանսիացի մատերիալիստներ) հնարավոր էին համարում բնության բոլոր երևույթներն արտածել մեխանիկայի օրենքներից և ներկայացնել մաթեմատիկական հավասարումների տեսքով։ Այս մտածելակերպին համապատասխանում է մեխանիկական պատկերացումը մատերիայի ներքին կառուցվածքի մասին, երբ բոլոր մարմինները դիտվում են որպես հեռավորութան վրա անմիջականորեն փոխազդող նյութական կետերի հավաքականություն (ագրեգատ)։ Համապատասխանաբար, աշխարհի ընդհանրական պատկերը ներկայանում է որպես ներփակ մեխանիկական համակարգ, որի վիճակների նկարագրության համար միանգամայն բավարար է մեխանիկական պատճառականության սկզբունքը (այսպես կոչված, լապլասյան դետերմինիզմ)։ Սակայն մեխանիկայի սկզբունքների տարածումը որակական նոր բնագավառների վրա՝ ջերմային, էլեկտրամագնիսական, քիմիական երևույթների մեխանիկական տեսությունների կառուցումը, պահանջում էր մուծել փորձնական հաստատում չգտնող մտակառույց էություններ (եթեր, ֆլյուիդներ և այլն), իսկ դա հակասում էր փորձնական բնագիտության աշխարհայացքային և մեթոդաբանական ելակետային սկզբունքներին։ Ուստի, 19-րդ դարի վերջին դասական մեխանիկայի քննադատության հետ միասին մեխանիցիզմն իջավ ասպարեզից։ Ներկայումս «Մեխանիցիզմ» անվանում են ամեն մի մոտեցում, ըստ որի առհասարակ մատերիայի շարժման բարձր ձևերը հանգեցնելի են ավելի ցածր ձևերին (հասարակական երևույթները՝ կենսաբանական-հոգեբանական օրինաչափություններին, գիտակցությունն ու մտածողությունը՝ նյարդային գործունեության ֆիզիոլոգիային, կենսաբանական երևույթները՝ ֆիզիկական և քիմիական օրինաչափություններին և այլն)։ ժամանակակից մեխանիցիզմին առանձնապես սնում են մարդու վարքի, գործունեության, մտածողության կիբեռնետիկական մոդելավորման հաջողությունները։ Աշխարհի որակական բազմազանության իր մեկնաբանությամբ՝ վերլուծման և հանգեցման (ռեդուկցիայի) մտածելակերպով, մեխանիցիզմը մետաֆիզիկայի, որպես հակադիալեկտիկայի, առաջացման և գոյության նախապայմաններից է։ 

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Մթերատվություն

**Մթերատվություն**, որոշակի ժամանակահատվածում կենդանուց, թռչունից, փեթակից, լճակային ձկնաբուծական և որսորդական տնտեսություններում 1 հա-ից միջին քանակի սննդամթերքի կամ հումքի ստացում։ Մթերատվությունն արդյունք է բոլոր հյուսվածքների, օրգանների ու համակարգերի ֆիզիոլոգիական փոխազդեցությամբ պայմանավորված կենսագործունեության և կենդանիների տնտեսական օգտակար հատկություն է։ Ըստ ստացված արդյունքի տարբերում են՝ կաթնատվություն, մսատվություն, բրդատվություն, ձվատվություն և մթերատվության այլ ձևերը։ Գործնականում կիրառվում են կենդանիների առանձին տեսակների համար մթերատվության հաշվառման ու գնահատման հրահանգներ։ Դրանք տոհմային, մասամբ նաև ապրանքային տնտեսություններում նոր ցեղերի, գծերի, հիբրիդների ստացման աշխատանքների պարտադիր մասերից են։ Մթերատվության ավելացումն իրականացվում է աշխատանքի ճիշտ կազմակերպման և անասնաբուծության հիմունքների կիրառման միջոցով։

## Տես նաև
* Կաթ
* Բուրդ
* Միս
* Ձու
* Կաշի
* Մեղր

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Մթերափոխանակություն

**Մթերափոխանակություն**, արտադրողների տնտեսական հարաբերության ձև, երբ աշխատանքի արդյունքներն ու տարբեր ծառայությունները փոխանակվում են անմիջաբար, ուղղակի, առանց փողի միջնորդության։ Կիրառվել է մինչկապիտալիստական ֆորմացիաներում։ Ապրանքափողային հարաբերությունների զարգացման հետ աստիճանաբար սահմանափակվել է՝ ընդգրկելով միայն թույլ զարգացած երկրները։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Մեսետա

մինի|Հացահատիկի դաշտ Մեսետայում
**Մեսետա** (), **Իբերյան Մեսետա, Կաստիլյան սարահարթ**, սարահարթ, գրավում Պիրենեյան թերակղզի մեծ մասը։ Կենտրոնական Կորդիլիերներով (Ալմանսոր լեռ, 2592 մ-ի ամենաբարձր կետը) Մեսետան բաժանվամ է Հին Կաստիլիա և Նոր Կաստիլիա սարահարթերի։ Կան կապարի, պղնձի, սնդիկի, կոբալտի, երկաթի, ոսկու, անագի և վոլֆրամի հանքավայրեր։ Կլիման մերձարևադարձային է, միջերկրածովյան։ Խոշոր գետերն են Դուերոն, Տախոն, Գվադիանան, Մինիոն։ Գերիշխում են գորշանտառային և շագանակագույն հողերը։ Տարածված են մակվիսի, գարիգայի և տոմիլյարի բուսական համակցությունները, լեռներում՝ անտառները։

Կատեգորիա:Իսպանիայի աշխարհագրություն
Կենդանիների մենամուսնություն

**Մենամուսնություն** կենդանիների, սեռերի հարաբերություն, երբ արուն զուգավորվում է միևնույն էգի հետ և սովորաբար մասնակցում սերնդի խնամքին։ Մենամուսնությունը բնորոշ է թռչունների մեծամասնությանը, ընդ որում կարապները, արագիլները, արծիվները, անգղները զույգեր են կազմում մի քանի տարով, երբեմն՝ ամբողջ կյանքում, սագերը, բադերը՝ միայն մեկ սեզոնի ընթացքում։ Կաթնասուններից կապիկների զույգերը պահպանվում են մի քանի տարի, գայլերի, աղվեսների, գորշուկների, կուղբերի զույգերը՝ մեկ սեզոն։ 

Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Մենաշնորհային գին

**Մենաշնորհային գին**, ապրանքի շուկայական գնի առանձնահատուկ տեսակ, որ սահմանում են շուկայական հզորություն ունեցող վաճառողի կողմից, այսինքն վաճառողը, որը կարող է բարձրացնել գինը ՝ իջեցնելով իր վաճառած քանակությունը, ի հակադրումն «կատարյալ մրցակցության» կոնցեպտի, որի դեպքում ապրանքի կամ ծառայության շուկայական գինը պիտի որոշվեր է բազմաթիվ արտադրողների և սպառողների կողմից ներկայացված առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցության միջոցով։ Շուկայական հզորության պարզագույն օրինակը մենաշնորհային ձեռնարկությունն է, որը զուրկ լինելով շուկայական մրցակցությունից, հանդիսանում է արդյունաբերության արտադրանքի միակ արտադրողը։ Քանի որ մենաշնորհը գերիշխող դիրք է գրավում շուկայում, այն կարող է մենաշնորհային գին սահմանել, որը գերազանցում է ընկերության սահմանային (տնտեսական) ծախսերը։ Քանի որ սահմանային արժեքը արտադրանքի լրացուցիչ միավոր արտադրելու համար պահանջվող ընդհանուր (տնտեսական) ծախսի աճն է, ընկերությունը կարող է շահույթ ստանալ, եթե դրա հաստատուն արժեքը բավարար չափով ցածր է։

## Տես նաև
* Մենաշնորհային շահույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Էռնեստ Մեյսոնիե

**էռնեստ Մեյսոնիե** կամ **Մեսոնիե**(, ), ֆրանսիացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Փարիզում, Լ․ Կոնիեի մոտ։ Հայտնի է անցած դարաշրջանների կենցաղը (հիմնականում XVII-XVIII դարերի․ Ֆրանսիայի) և մարտի տեսարաններ պատկերող ոչ մեծ ժանրային նկարներով («Նապոլեոն 3-րդը Սոլֆերինոյի մոտ», 1863, Լուվր, Փարիզ, «Ֆրիդլանդ, 1807», 1875, Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք)։ Երևույթները գերազանցապես մակերեսորեն պատկերող Մեյսոնիեի նկարները ուշագրավ են հետաքրքիր սյուժեով, պատմական միջավայրի հարազատ պատկերումով։ ժամանակակից թեմայով գործերից մեկը նվիրված է 1848 թվականի հունիսյան դեպքերին («Բարիկադ», 1848, Լուվր, Փարիզ)։ Եղել է Նապոլեոն 3-րդի սիրելի նկարիչն ու արվեստի հարցերով գլխավոր խորհրդատուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Մենամ Չաո Պրայա

**Մենամ Չաո Պրայա**, Մենամ, գետ Հնդկաչին թերակղզում (Թաիլանդում)։ Երկարությունը մոտ 1200 կմ է, Պինգ վտակի ակունքներից՝ մոտ 1500 կմ, ավազանը՝ մոտ 150 հազար կմ2։ Սկիզբ է առնում Կհունտհան լեռնաշղթայից, թափվում Սիամի ծոց (Հարավ-Չինական ծով)։ Սնումը անձրևային է, ռեժիմը՝ մուսսոնային։ Միջին ծախսը ստորին հոսանքում մոտ 2700 մ3/վրկ է։ Ջրերը օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Նավարկելի է գետաբերանից սկսած 400 կմ, վարարումների ժամանակ՝ 750 կմ։ Դելտայում են Բանգկոկ և Այուտահայա քաղաքները։

Կատեգորիա:Թաիլանդի գետեր
Մենաշնորհային ռենտա

**Մենաշնորհային ռենտա**, առաջանում է այն ժամանակ, երբ ապրանքները վաճառվում են մրցակցային միջավայրի բացակայության պայմաններում, այնուհետև վաճառողն օգտագործում է իր՝ հատկապես բարենպաստ շուկայական պայմանները (ապրանքի յուրահատկությունը, տարբեր բաժնետոմսերը և այլն) գինը բարձրացնելու համար։ Գյուղատնտեսության մեջ մենաշնորհային ռենտա կարող է առաջանալ այնպիսի հողակտորներում, ուր մշակվում են հազվագյուտ մշակաբույսեր (խաղողի, թեյի, ծխախոտի հատուկ սորտեր և այլն),  արդյունահանող արդյունաբերության մեջ՝ հազվագյուտ մետաղներ հայթայթելիս և վաճառելիս։ Քանի որ հազվագյուտ ապրանքների արտադրության առանձնապես նպաստավոր պայմաններ ունեցող հողակտորները սահմանափակ են, իսկ այդ ապրանքների պահանջարկը մեծ է, ուստի հնարավորություն է առաջանում ավելի կամ պակաս տևական ժամանակաընթացքում շուկայում դրանք վաճառել իրենց արժեքից բարձր գներով։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Մենատիպ

250px|մինի|«Կինն իր մազերը հավաքելիս»
**Մենատիպ**, **մոնոտիպիա** (մոնո․ և հուն. τύπος — դրոշմ), տպագիր գրաֆիկայի տեսակ։ Մենատիպ տեխնիկայի տպանմուշ ստանալու համար բացարձակ ողորկ տպագրական կաղապարի մակերեսին ձեռքով անց են կացնում ներկերը՝ հաստոցի վրա հերթականությամբ տպելու նպատակով։ Թղթի վրա ստացված դրոշմանկարը լինում է միակը, եզակին։ Մենատիպ տեխնիկայով կատարված աշխատանքներին բնորոշ են նուրբ գունահարաբերումները, մեղմ ու սահուն ուրվագծերը և արտաքնապես ջրաներկ նկարներ են հիշեցնում։ Մենատիպը հայտնի է 17-րդ դարից, սակայն տարածում է գտել 19-րդ դարի վերջին և հատկապես՝ 20-րդ դարում։

 

Կատեգորիա:Գրաֆիկա
Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմ

**Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմ** (իսկական ազգանունը՝ Բրոյդե, ըստ անձնագրի՝ Շոլոմ-Յակով Աբրամովիչ, ), հրեա գրող։

## Գործունեություն
Նախապես գրել է իվրիտով։ 1860 թվականին լույս է տեսել նրա «Աշխարհի դատաստանը» բանաստեղծությունների և հոդվածների ժողովածուն՝ ուղղված կրոնական մոլեռանդության և կահալների (հրեական համայնքի ժողով) պարագլուխների բռնությունների դեմ։ Գրողն այդ ժամանակ կանգնած էր լուսավորականության դիրքերում։ Պրոպագանդել է բնական գիտությունները, կազմել եռահատոր «Բնության պատմություն»-ը (1862-1867)։ 1862 թվականին գրել է «Լավ սովորեք» (2-րդ, ընդլայնված խմբագրությամբ՝ «Հայրեր և որդիներ», 1868) վիպակը։ 1860-ական թվականներին նրա հայացքները լուսավորական-նարոդնիկականից դարձել են հեղափոխական-դեմոկրատական։ Այդ շրջանում Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմն սկսել է գրել իդիշով՝ ժողովրդի խոսակցական լեզվով։ «Փոքրիկ մարդուկը» (1864) վիպակում ծաղրել է հարստության ձգտող խարդախներին։ Նույն ոգով է գրված նաև «Գորշուկաշուն կամ Քաղաքային բարերարների հրոսակ» (1869) դրամատիկական պամֆլետը, որտեղ պատկերված են հրեական միջավայրի դասակարգային բախումները։ Աշխատավորների նկատմամբ սիրով է տոգորված «Կաղ Ֆիշկան» (1869) վիպակը։ 1870-ական թվականների իր ստեղծագործության մեջ Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմը շարունակել է երգիծանքը («Յաբու», 1873, «Բենիամին Երրորդի ճանապարհորդությունը», 1878)։ «Երդմնադրյալ մատանի» (մաս 1-2, 1888), «Շլոյմե րեբ Հայիմ» (1894-1917, «Հայրեր և որդիներ»-ի վերամշակված տարբերակը) երկերում պատկերված է հրեա ժողովրդի կյանքը։ Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմը հրեական նոր գրականության առաջին դասականը, գրական լեզվի հիմնադիրն է։ Նրա ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն է գործել հրեական գրականության զարգացման վրա, թարգմանվել է աշխարհի շատ լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:Օդեսա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Արտյոմ Մելքոնյան

**Արտյոմ Սերգոյի Մելքոնյան** (), հայ խորհրդային այգեգործ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1972 թ.), պրոֆեսոր (1973 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1954 թ.)։ Եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության մինիստրի (1972 թ.) և ՀԿԿ Կենտկոմի գյուղատնտեսության բաժնի վարիչի տեղակալ (1972—1974 թթ.), 1974—1980 թվականներին՝ Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական ԳՀԻ-ի տնօրեն։ 1981 թվականից ՀԽՍՀ պտուղ-բանջարեղենի տնտեսության մինիստրի առաջին տեղակալն է։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են խաղողի վազի կենսաբանական պրոցեսների կարգավորման, բերքատվության բարձրացման, այգեգործության ինտենսիվացման, ինչպես նաև Հայաստանի կիսաանապատային քարքարոտ հողերում խաղողի այգիների մշակության առավել արդյունավետ եղանակների ներդրման և այլ հարցերին։ Իտալիայի խաղողագործության և գինեգործության ակադեմիայի թղթակից անդամ (1977 թ.)։ ՍՄԿԿ անդամ 1958 թվականից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ժողովուրդների բարեկամության, «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ այգեգործներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Պողոս Մելիքյանց

**Պողոս Մովսեսի Մելիքյանց** (**Մելիքով**, ), ռուսական բանակի գեներալ-մայոր (1819)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մանր ազնվականի ընտանիքում։ 1796 թվականից անցել է զինվորական ծառայության։ Մասնակցել է ռուս-ավստրո-ֆրանսիական (1805), ռուս-պրուսա-ֆրանսիական (1806-1807), ռուս-շվեդական (1808-1809) պատերազմներին։ Աչքի է ընկել Կրեմսայի (Ավստրիա), Լոնդսբերգի, Բալթուսի (Լեհաստան), Ֆրիդլանդի (Պրուսիա), Պրեյսիշ-Էյլաուի (այժմ՝ Բագրատիոնովսկ, Կալինինգրադի մարզում) մարտերում։ Ֆրիդլանդի ճակատամարտում (1807 թվականի հունիսին) ցուցաբերած հերոսության համար պարգևատրվել է Ոսկյա սրով։ 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Սմոլենսկի, Վյազմայի, Վիտեբսկի մատույցներում մղված կռիվներին և Բորոդինոյի ճակատամարտին, այնուհետև՝ ռուս, բանակի 1813-1814 թվականների արտասահմանյան արշավանքին, պարգևատրվել է Սբ․ Վլադիմիրի և Սբ․ Աննայի 2-րդ աստիճանի ու դաշնակից պետությունների շքանշաններով։ 1816-1823 թվականներին եղել է Բաքվի ամրոցի պարետը։ 1830 թվականին թողել է զինվորական ծառայությունը։ Մասնակցել է Մոսկվայի հայ գաղութի հասարակական կյանքին և Լազարյան ճեմարանի աշխատանքներին։ Մելիքյանցի նախաձեռնությամբ և նյութական օժանդակությամբ է հիմնադրվել Մոսկվայի հայոց «Գասպարյան աղքատանոց»ը (1841), որին և կտակել է իր դրամական խնայողությունները։

## Գրականություն
* Կեոքչյան Հ., Ծանօթութիւն յաղագս կենաց զօրագլխի Պօղոսի Մովսիսեան Մելիքեանց, Մ.,1852:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսահայ գեներալ-մայորներ
Վարդան Մեշտուճյան

**Վարդան (Վիկտոր) Գեորգի Մեշտուճյան** (), ռումինահայ հրապարակախոս, մանկավարժ, գրող, պատմաբան, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել, ապա դասավանդել է Կ․ Պոլսի Ենի Գափու թաղամասում՝ հոր բացած Մեշտուճյան վարժարանում։ 1890-ական թթ․ կեսին, հետապնդվելով թուրք ոստիկանությունից, անցել է Բուլղարիա, 1896-1897 թվականներին աշխատակցել է «Իրավունք» թերթին, 1898 թվականին գրող Երուխանի հետ հիմնադրել «Շարժում» թերթը։ 1899 թվականին տեղափոխվել է Բուխարեստ։ 1906 թվականին հրատարակել է «Աուրորա», 1924-1942 թթ «Արարատ» ռումինական հայագիտական ամսագրերը։ Եղել է 1920 թվականին Բուխարեստում վերաբացված Միսաքյան ազգային վարժարանի տնօրենը, հայ գաղթականների հարցով զբաղվող «Ռումինիայի հայերի միության» ընդհանուր քարտուղարը, ապա՝ տնօրենը։ Մեշտուճյանը հրապարակել է ռումինական «Նախագծեր և ֆիլմեր» (1913) պատմվածքների ժողովածուն, «Զետտա» (1916) վեպը, «Բուխարեստ Սահարա» (1913), Երուսաղեմ (1914) ուղեգրությունները, «Հայոց պատմություն» (1923-1926) պատմաքննական երկը։ Ռումինիայում է թարգմանել Հ․ Զոհրաբյանի «Հայ եկեղեցու պատմությունը քրիստոնեության մուտքից մինչև մեր օրերը» (1934), «Հայկական պատարագը» (1937), կազմել և թարգմանել «Հայ բանաստեղծների փոքր ժողովածու»-ն (1934)։ Ֆրանսերենից ռումիներեն է թարգմանել Վ․ Հյուգոյի «Թշվառները» (1913), Գի դը Մոպասանի նովելներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Մետակենտրոն

**Մետակենտրոն**, կետ, որի դիրքից է կախված լողացող մարմնի հավասարակշռության կայունությունը։ Հավասարակշռության դեպքում, լողացող մարմնի վրա մարմնի ծանրության կենտրոնում (ԾԿ) կիրառված Р ծանրության ուժից բացի, Լողացող մարմնի М մետակենարոնի դիրքը կայուն և անկայուն հավասարակշռության դեպքում ազդում է նաև А վերամբարձ ուժը, որի ազդման գիծն անցնում է այսպես կոչված ջրատարողության կենտրոնով՝ ՋԿ (մարմնի ընկղմված մասի ծավալով հեղուկի զանգվածի ծանրության կենտրոնը)։ Այն դեպքում, երբ լողացող մարմինն ունի սիմետրիայի երկայնական հարթություն, այդ հարթության և վերամբարձ ուժի ազդման գծի հատման կետն էլ կոչվում է Մետակենտրոն։ Մարմնի թեքվելու դեպքում Մետակենտրոնի դիրքը փոխվում է։ Լողացող մարմնի հավասարակշռությունը կլինի կայուն, եթե Մետակենտրոններրից ամենաստորինը (երբեմն այն էլ անվանում են Մ․) գտնվում է մարմնի ծանրության կենտրոնից վեր։

Կատեգորիա:Նավի տեսություն
Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Մետակրիլաթթու

**Մետակրիլաթթու**, a-մեթիլակրիլաթթու, СН2= С (СН3)—СООН, չհագեցած միահիմն կարբոնաթթու։ Սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, հալման ջերմաստի ճանը՝ 16°С, եռմանը՝ 160, 5°С, խտությունը՝ 1015, 3 կգ/մ³ (20°С-ում)։ Լուծվում է ջրում և օրգանական լուծիչներում։ Մետակրիլաթթուն նատրիումի ամալգամով վերականգնվում է իզոկարագաթթվի, հիմքերի և սպիրտների հետ առաջացնում է մետակրիլատներ [CH2= C (CH3)—COOR]։ Հեշտությամբ պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիմետակրիլաթթու, որն անգույն, փխրուն, խիստ խոնավածուծ նյութ է։ Արդյունաբերության մեջ մետակրիլաթթու ստանում են ացետոնից և կապտաթթվից։ Մետակրիլաթթու և նրա ածանցյալներն օգտագործվում են պոլիմերային նյութեր ստանալու համար։ Առավել նշանակություն ունի մեթիիմետակրիլատը, որն օգտագործվում է օրգանական ապակու, կարբօքսիլատային կաուչուկների, անբեկոր ապակու, սոսինձների, իոնափոխանակային խեժերի արտադրության մեջ։ Պոլիմետակրիլաթթվի աղերն օգտագործվում են որպես էմուլգատորներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնոմերներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Գևորգ Մեսրոպ

**Գևորգ Մեսրոպ** (Գևորգ Պողոսի Տեր-Մեսրոպյան) (), մանկավարժ, պատմաբան, բանասեր, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայրի Ներսես-Շուշանյան վարժարանում, ամերիկյան դպրոցում, Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում (1899-1902), Արմաշի դպրևանքում (1905-1908)։ 1908-1922 թվականներին Մեսրոպն իբրև տեսուչ և մանկավարժ աշխատել է Կ․ Պոլսում, Ռոդոստոյում, Ատափազարում, դասավանդել հայոց լեզու, հայ ժողովրդի պատմություն, հայ մատենագրության պատմություն, աշխարհագրություն, հայ քաղաքակրթության և դիվանագիտական մտքի պատմություն։ Կ․ Պոլսում գլխավորել է հայկական պատրիարքարանի գաղտնի դիվանի գործունեությունը։ Մասնակցել է բազմաթիվ վիճակագրական և պատմական վավերաթղթերի կազմմանը։ 1922 թվականից գիտամանկավարժական և հրապարակախոսական գործունեությունը շարունակել է Բուլղարիայում։ 1923 թվականին Պլովդիվում հիմնել է «Մեսրոպյան ճեմարանը» (1925-1937 թվականներին՝ Սոֆիայում)։ 1937  թ. նշանակվել է Խասքովոյի ազգային վարժարանի տնօրեն։

Գևորգ Մեսրոպը հրատարակել է (կնոջ՝ Շաքե Մեսրոպի հետ) «Հայելի աշխարհի» (1937, Սոֆիա) գիտամանկավարժական պարբերաթերթը։ Աշխատություններից են «Քրիստոնէութեան մուտքն ի Հայս Ս. Գրիգոր Լուսաւորչէն առաջ» (1910), «Ուրարտու կամ Հայաստանի նախաբնիկները եւ իրենց քաղաքակրթութիւնը» (1911), «Պատմութիւն հայ եկեղեցւոյ» (հ․ 1-2, 1913-1914) դասագիրքը։ Նրա «Հայոց պատմութիւն» (տարրական և միջին 4 դասարանների համար) դասագիրքը օգտագործվել է սփյուռքի բոլոր դպրոցներում, ունեցել մի քանի հրատարակություն, հեղինակ է նաև «Հայոց պատմութիւն» (քննական, բարձր դասարանների համար, հ․ 1, 1914) և «Աշխարհագրութիւն պատմական Հայաստանի» (1924) դասագրքերի։

Մահացել է 1948 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, Սոֆիայում։

## Երկեր
* Հայաստան, ԿՊ, 1919։
* Հայկարան, Սոֆիա, 1931։

## Գրականություն
* Գէորգ Մեսրոպ (կենսագրական գիծեր), Սոֆիա, 1929։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Իվան Մեշչանինով

**Իվան Իվանովիչ Մեշչանինով** (), խորհրդային լեզվաբան, հնագետ։ Փոքր Ասիայի և Կովկասի մեռած լեզուների, հատկապես ուրարտերենի (խալդերենի) մասնագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1932 թ.), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945 թ.)։

Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ լեզվի և մտածողության ինստիտուտի տնօրեն (1935-1950 թթ.), գրականության և լեզվի բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար (1934-1950 թթ.) և ԽՍՀՄ ԳԱ Նախագահության անդամ։ 1926-1931 թվականներին հնագիտական պեղումներ է կատարել հյուսիսային մերձսևծովյան շրջաններում և Հարավային Կովկասի տարբեր վայրերում (Լեռնային Ղարաբաղ, Նախիջևան, Կիրովաբադ)։ Նրա գիտական հայացքների ձևավորման վրա զգալի ազդեցություն է ունեցել Ն․ Յա․ Մառը։ Մեշչանինովը սկզբնավորել է տարբեր համակարգ ունեցող լեզուների շարահյուսության տիպաբանությունը, քննել է լեզուների զարգացման հիմնական փուլերը, ստեղծել լեզուների շարահյուսության տիպաբանության տեսություն, մշակել նախադասության տեսության խնդիրները։ Մեծ են Մեշչանինովի ծառայությունները Հյուսիսի և Կովկասի գիր չունեցող ժողովուրդների լեզուների ուսումնասիրությունը կազմակերպելու գործում։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1943 թ., 1946 թ.)։ Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հնագետներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Կովկասագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ազգագրագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Եհուդի Մենուհին

**Եհուդի Մենուհին** (, ), Ամերիկայում ծնված ջութակահար։

## Կենսագրություն
Ջութակ նվագել սովորել է 4 տարեկանից՝ Զ․ Անկերի մոտ։ Կատարելագործվել է Շվեյցարիայում՝ Ա․ Բուշի, Ռումինիայում և Ֆրանսիայում՝ Ջորջե Էնեսկուի մոտ։ Մենուհինը 20-րդ դարի խոշորագույն ջութակահարներից էր։ Համերգացանկում տեղ են գրավել դասական, նաև ժամանակակից կոմպոզիտորների (Ու․ Ուոլտոն, Ջ․ Էնեսկու, Է․ Բլոխ) երկեր։ Եղել է ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի Միջազգային երաժշտական խորհրդի նախագահ (1971-1975 թթ.)։ Հանդես է եկել աշխարհի շատ երկրներում (ԽՍՀՄ-ում առաջին անգամ՝ 1945 թվականին)։ Ելույթ է ունեցել քրոջ՝ դաշնակահարուհի Հեֆցիբա Մենուհինի (1920, Սան Ֆրանցիսկո) հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Մեֆիստոֆելես

մինի
**Մեֆիստոֆելես**, սատանա, հյուսիսային Եվրոպայում Վերածննդի ժամանակաշրջանի առասպելաբանության մեջ չար ոգու կերպար։ 1587թ.-ին հայտնի է դարձել որպես գրական հերոս գերմանական ժողովրդական «Պատմություն բժիշկ Ֆաուստի մասին…» գրքում և մեծ համբավ է ձեռք բերում փիլիսոփայական «Ֆաուստ» դրամայի շնորհիվ։ ։ Բավական հայտնի, սակայն ոչ ամենահարգված և ամենահզոր դևն է դժոխքում։

## Անունը
Հայտնի են մի քանի տարբերակներ նրա անվան գրելաձևի` Mephistopheles, Mephostophilis, Mephistopheies, Mephistophilus, Mephistos: Մեֆիստոֆելես անունը հավանական է, որ ունի հին եբրայական ծագում, կազմված է «մեֆից» և «տոֆել» բառերից որոնք համապատասխանաբար նշանակում են «տարածող» և «մեղք»։ Աստվածաշնչում նրա կերպարը բացակայում է։ Ամենայն հավանականությամբ այն առաջացել է Վերածննդի ժամանակաշրջանում և այդ ժամանակ օգտագործվել է որպես այլընտրանքային տարբերակ վախ ներշնչող «սատանա» բառին։ 

## Արտաքին տեսք
Մեֆիստոֆելեսի արտաքին տեսքը ունի շատ ընդգծված առանձնահատկություններ, որի շնորհիվ նույնիսկ օգտագործվել են արտահայտություններ, ինչպիսիք են «Մեֆիստոֆելեսյան կերպարանք» « Մեֆիստոֆելեսյան մորուք» և այլն։ Ըստ պատկերացումների նա ուներ սուր քիթ, սուր արտահայտված դիմագծեր և այծամորուք։ Հաշվի առնելով այն, որ այս կերպարի մասնակցությամբ շատ օպերաներ են բեմադրվել, կարելի են ենթադրել, որ նրա կերպարը ստեղծված է բամբասանքների հիման վրա։

## Մեֆիստոֆելեսի մասին օպերաներ
Լուի (Լյուդվիգ) Շպոռ։ Ֆաուստ (1818)

Էկտոր Բեռլիոզ։ Ֆաուստի նզովքը (1845-46)

Ռոբերտ Շուման

Շառլ Գունո։ Ֆաուստ (1859)

Արրիգո Բոիտո։ Մեֆիստոֆելես (1868)

Սերգեյ Պրոկոֆև։ Աշնանային հրեշտակ (1927-55)

## Մեֆիստոֆելեսը ֆիլմերում
մինի|332x332փքս
1896 – Սատանայի ամրոցը

1897 – Ֆաուսը և Մարգարիտան

1897 – Մեֆիստոֆելեսի կաբինետը

1903 – Ֆաուստի մահը

1911 – Ֆաուստ (Сесиля Хепуорта)

1919 – Ֆաուստ (Ռուսաստան)

1926 – Ֆաուստ (Эмиль Яннингс)

1950 – Սատանայի գեղեցկությունը

1967 – Բժիշկ Ֆաուստ

1969 – Ֆաուստ (ԽՍՀՄ)

1979 - Звёздный крейсер «Галактика»

1981 – Մեֆիստո

1994 – Ֆաուստի դասը

2007 – ՈՒրվական մոտոցիկլիստ

2011 – Ֆաուստ – Անտոն Ալեքսանդրովիչ

2011 – Անիմե (Blue Exorcist)

2012 - ՈՒրվական մոտոցիկլիստ 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Իվան Մեշչերսկի

**Իվան Վսեվոլոդովիչ Մեշչերսկի** (, ), խորհրդային մաթեմատիկոս։

Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը (1882), 1890 թվականից՝ մեխանիկայի ամբիոնի դոցենտ։ 1902 թվականից՝ Պետերբուրգի (այնուհետև Լենինգրադի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են փոփոխական զանգվածով մարմինների մեխանիկայի հարցերին և կազմում են ռեակտիվ տեխնիկայի, երկնային մեխանիկայի պրոբլեմների մշակման տեսական հիմքը։ Կազմել է «Տեսական մեխանիկայի խնդիրների ժողովածու»-ն (1911, հայերեն հրատարակություն՝ «Տեսական մեխանիկայի խնդիրներ», 1971), որը բազմիցս հրատարակվել է ԽՍՀՄ-ում և դրանից դուրս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Եքվթիմե Մթածմիդելի

**Եքվթիմե Մթածմիդելի** (հայերեն՝ Եքութիմեոս Սուրբսարեցի կամ Աթոսացի, ), մատենագիր, մանկավարժ, թարգմանիչ։

1005-1019 թվականներին Աթոսում եղել է վրաց մայրավանքի վանահայրը։ Վրաց մատենագրության պատմության մեջ թարգմանական նոր դպրոցի հիմնադիրը (դպրոցին բնորոշ է բնագրային միջամտությունն ու ազգային իրականության արտացոլումը)։ Մթածմիդելին թարգմանել է Հովհաննես Ոսկեբերանի, Բարսեղ Կեսարացու, Գրիգոր Նարեկացու, Եփրեմ Ասորու և ուրիշների ստեղծագործություններից, Դավթի սաղմոսները, Աստվածաշնչի մի քանի գիրք, վկայություններ, վարքեր, մեկնություններ, ճառեր, քարոզներ։ Վրացերենից հունարեն է թարգմանել «Տաղավարի պատմություն»-ը։ Գրել է վրացերեն և հունարեն ինքնուրույն երկեր։

Կատեգորիա:Վրացի մատենագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Մերձարկտիկական գոտի

մինի|աջից
**Մերձարկտիկական գոտի**, Հյուսիսային կիսագնդում, արկտիկական և բարեխառն գոտիների միջև։ Հարավային սահմանը օվկիանոսում անցնում է սառույցների սեզոնային տարածման սահմանով։ Կլիման ցուրտ է։ Ամենատաք ամսվա միջին ջերմաստիճանը 5°-10&nbsp;°C է, ցուրտ ամռանը՝ -5&nbsp;°C-ից մինչև -30&nbsp;°C, - 40&nbsp;°C (երբեմն-50&nbsp;°C)։ Ամռանը գերակշռում են արևմտյան բարեխառն օդային հոսանքները և ցիկլոնային ինտենսիվ գործունեությունը, ձմռանը՝ արկտիկական օդային հոսանքները և մթնոլորտի անտիցիկլոնային վիճակը։ Տեղումները (տարեկան՝ 300-500 մմ) գլխավորապես թափվում են պինդ վիճակում, որոնց քանակը գերակշռում է գոլորշիացմանը։ Ձնածածկույթը պահպանվում է ավելի քան 8 ամիս։ Կա գրունտների խոր սառածություն։ Միկրո և մեզոռելիեֆում գերակշռում են հիդրոլակոլիթները՝ կապված սոլիֆլյուկցիայի հետ։ Մերձարկտիկական գոտում առանձնացվում են տունդրայի և անտառատունդրայի զոնաներ։ Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրասիայում առանձնացվում են երկուական մերձօվկիանոսային և մեկական ցամաքային սեկտորներ։

Կատեգորիա:Արկտիկա
Գիորգի Մթածմիդելի

**Գիորգի Մթածմիդելի** (, ), վրացի մատենագիր, թարգմանիչ, մեկնիչ, հոգևոր գործիչ։

Թարգմանության բնագավառում շարունակել է Մթածմիդեփ Եքվթիմեի գործը։ Կատարել է Սուրբ Գրքի վերջնական վրացական խմբագրությունը, վրացերեն է թարգմանել բազմաթիվ վարքեր, մեկնություններ, պարականոն երկեր։ Մթածմիդելու ինքնուրույն գործերից հայտնի է Եքվթիմե Մթածմիդելու վարքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի մատենագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ‎
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կատեգորիա:Վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Մեքենա-տրակտորային կայան

մինի|աջից|255px|Խորհրդային շրջանի փոստային նամականիշ (1940)
**Մեքենա-տրակտորային կայան**, **ՄՏԿ** (), ԽՍՀՄ-ում պետական գյուղատնտեսական ձեռնարկություն, որոնք նախատեսված էին կոլտնտեսություններին, խորհտնտեսություններին և գյուղատնտեսական կոոպերատիվներին տեխնիկական և կազմակերպչական օգնություն ցույց տալու համար։ ՄՏԿ-ում կենտրոնացված էին գյուղատնտեսական արտադրության հիմնական մեքենաները (տրակտորներ, կոմբայններ և այլն) և կոլտնտեսություններին սպասարկում էին պայմանագրային հիմունքներով։

Առաջին մեքենատրակտորային կայանը կազմավորվել է 1928 թվականին, Օդեսայի մարզում (Խորհրդային Հայաստանում՝ 1929 թվականին, Հոկտեմբերյանի շրջանում)։ 1958 թվականին դրանք վերակազմավորվեցին նորոգման տեխնիկական կայանների (ՆՏԿ), իսկ տեխնիկական բոլոր միջոցները (շուրջ 32 միլիարդ ԽՍՀՄ ռուբլի արժեքով) վաճառվեցին կոլտնտեսություններին։ Նույն թվականին ՄՏԿ-ները վերածվեցին «Գյուղտեխնիկա»-ի (1978 թվականից՝ Գյուղատնտեսության արտադրատեխնիկական ապահովման պետական կոմիտե) շրջանային միավորումների։

ՄՏԿ-ների կազմակերպման փորձը օգտագործվել են նաև սոցիալիստական ճամբարի որոշ երկրներում։ 

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Մեշչորայի դաշտավայր

**Մեշչորայի դաշտավայր**, Մեշչորայի ցածրավայր (), գտնվում է Կլյազմա, Մոսկվա, Օկա, Սուդոգդա և Կոլպ գետերի միջև, Մոսկվայի, Ռյազանի և Վլադիմիրի մարզերի սահմաններում։ Ալյուվիալ հարթավայր է՝ 80-130 մ բարձրությամբ։ Չորրորդական սառցապատման հալոցքային ջրերի և գետերի գործունեության հետևանք է։ Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Գետերը դանդաղահոս են, հովիտները ճահճացած։ Կան շատ լճեր ու ճահիճներ։ Հողերը պոդզոլային են։ Տարածքի 50% ֊ից ավելին ծածկված է խառն անտառներով (ավազուտները՝ սոճուտներով), Կլյազմայի և Օկայի հովիտները՝ մարգագետիններով։ Արդյունահանվում է տորֆ, քվարցային ավազ։ Մեշչորայի դաշտավայրում տարվում են ճահիճների չորացման աշխատանքներ։ Կա մսակաթնատու անասնապահություն և թռչնաբուծություն։ 

Կատեգորիա:Իջվածքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իջվածքներ
Մեսամե-դասի

**«Մեսամե-դասի»** (, թարգմանավար՝ «Երրորդ դաս, խումբ»), սոցիալ-դեմոկրատական առաջին կազմակերպությունը Անդրկովկասում։ Հիմնադրվել է 1892 թվականին, Զեստափոնում, որպես գրական-քաղաքական խումբ, Էգնատե Նինոշվիլու և Միխայիլ Ցխակայայի նախաձեռնությամբ։ 1893 թվականին իրեն հռչակել է սոցիալիստ-մարքսիստների խումբ։ Առաջին հրապարակային ելույթը կայացել է 1894 թվականի մայիսի 8-ին։ Գրող, հասարակական գործիչ Իրակլի Ծերեթելին «Կվալի» թերթում կազմակերպությունն անվանեց «Մեսամե-դասի» (առաջին խումբ՝ «Պիրվելի դասի» և երկրորդ խումբ՝ «Մեորե դասիի հեղափոխական-դեմոկրատական էին)։

«Մեսամե-դասի»-ի անդամներն ուսանող երիտասարդության շրջանում պրոպագանդում էին Կառլ Մարքսի, Ֆրիդրիխ Էնգելսի, Գեորգի Պլեխանովի աշխատությունները։ Կազմակերպության գործունեության կենտրոնը Թիֆլիսն էր, սակայն կապեր ուներ նաև Անդրկովկասի մյուս մեսամե-դասի խմբակների հետ։ Հենց սկզբից խումբը քաղաքականապես միատարր չէր։ Մեծամասնությունը հակված էր դեպի «լեգալ մարքսիզմն» ու ազգայնականությունը, հետագայում՝ դեպի «Էկոնոմիզմը»․ հանդես էր գալիս «դասակարգային պայքարի» մարքսիստական ըմբռնման դեմ։

Կատեգորիա:Վրաստանի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական պատմություն
Կատեգորիա:1890-ականների հիմնադրումներ Վրաստանում
Մեքենաների հավաքում

մինի|աջից|Մերսեդես Սիմպլեքս 508
**Մեքենաների հավաքում**, պատրաստի հանգույցների, դետալների և ագրեգատների որոշակի հաջորդականությամբ միացում, որի հետևանքով ստացվում է սահմանված տեխնիկական պայմաններին լիովին բավարարող պատրաստի մեքենա կամ մեխանիզմ։ Տարբերում են հանգուցային մեքենաների հավաքում, որի դեպքում առանձին դետալներից հավաքում են հանգույցներ և ագրեգատներ, և ընդհանուր, երբ հանգույցներից և ագրեգատներից մոնտաժում են մեքենաներ։ Մեքենաների հավաքումը կազմում է մեքենաների պատրաստման ընդհանուր աշխատատարության 40%։ Զանգվածային շինվածքները (գլորման առանցքակալներ, հոդակապի շղթաներ, ավտոմոբիլի կարդանային փոխանցումներ են) հավաքվում են ավտոմատներով և կիսաավտոմատներով։ Ըստ արտադրության պահանջների մեքենաների հավաքումը կատարվում է․ դետալների (հանգույցների) լիակատար համափոխարինելիության դեպքում, դետալներն ըստ խմբերի տեսակավորելով, դետալների ընտրության, կոմպենսատորների կիրառման, դետալների անհատական հարմարադրման եղանակներով։ 

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Իվան Մեշտրովիչ

**Իվան Մեշտրովիչ** (), խորվաթ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1901-1904 թվականներին սովորել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1903 թվականից մասնակցել է «Վիեննական Սեցեսսիոնի» ցուցահանդեսներին։ 1941 թվականին ձերբակալվել է ուստաշների ոստիկանության կողմից։ 1942 թվականից ապրել է Հարավսլավիայի սահմաններից դուրս, 1947 թվականից՝ ԱՄՆ-ում։ Կրելով Օ․ Ռոդենի, Է․ Ա․ Բուրդելի և «մոդեռն» ոճի ազդեցությունը, ձգտել է ստեղծել ազատագրական գաղափարներով տոգորված ազգային արվեստ (Կոսովոյի ճակատամարտ 1389 թվականին նվիրված տաճարի (չի իրագործվել) քանդակները, մարմար, բրոնզ, գիպս, 1907-1912 թվականներ, մեծ մասը ժողովրդական թանգարանում, Բելգրադ)։ Զբաղվելով արվեստների համադրման խնդիրներով, հանդես է եկել նաև որպես ճարտարապետ (Գեղեցիկ արվեստների տուն, այժմ՝ ժողովրդական հեղափոխության թանգարան Զագրեբում, 1934-1938 թվականներ)։ Սպլիտում է Մեշտրովիչի պատկերասրահը, Զագրեբում՝ տուն-թանգարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորվաթ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորվաթ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորվաթ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա