Ամադեո Ջանինի

**Ամադեո Պիետրո Ջանինի** (, ), հայտնի է նաև որպես *«Amadeo Peter Giannini»* կամ *«A. P. Giannini»*, ամերիկացի բանկիր, որը հիմնադրել է Իտալիայի բանկը, որը հետագայում դարձել Է «Bank of America»: Համարվել է բազմաթիվ ժամանակակից բանկային մեթոդների գյուտարար։ Մասնավորապես, Ջանինին առաջին բանկիրներից մեկն էր, որը բանկային ծառայություններ է առաջարկել ոչ միայն միջին, այլև բարձր դասի ամերիկացիներին։ Նա նաև մշակել է հոլդինգային ընկերության կառուցվածքը և ստեղծել առաջին ժամանակակից անդրազգային կազմակերպություններից մեկը։

## Վաղ տարիներ
Ամադեո Պիետրո Ջանինին ծնվել է Կալիֆոռնիայի Սան Խոսե քաղաքում՝ իտալացի ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նա Լուիջի Ջանինիի (1840-1877 թվականներ) և Վիրջինիա Ջանինիի (1854-1920 թվականներ) առաջին որդին էր։ Լուիջի Ջանինին Միացյալ Նահանգներ է ներգաղթել Ֆավալե դի Մալվարոյից, որը գտնվում է Սարդինիայի Թագավորության Լիգուրիա նահանգի մոտակայքում՝ 1849 թվականի Կալիֆոռնիայի ոսկու տենդի շրջանակներում հետախուզություն իրականացնելու համար։

Լուիջին շարունակել է զբաղվել ոսկով 1860-ական թվականներին և 1869 թվականին վերադարձել Իտալիա՝ Վիրջինիայի հետ ամուսնանալու նպատակով. նրան բերել է ԱՄՆ։ Նրանք բնակություն են հաստատել Սան Խոսեում։ 1872 թվականին Լուիջի Ջանինին Ալվիզոգիեպից գնել է 40 ակր (16 հա) ֆերմա և վաճառքի համար աճեցրել մրգեր և բանջարեղեն։ Չորս տարի անց Լուիջի Ջանինին մահացու վիրավորվել է իր աշխատողի կողմից աշխատավարձի վեճի պատճառով։ Նրա այրին՝ Վիրջինիան, որը մնացել է երկու երեխաների հետ և հղի էր երրորդ երեխայով, ստանձնել է արտադրական բիզնեսը։

1880 թվականին Վիրջինիան ամուսնացել է Լորենցո Սկատենայի (1859-1930 թվականներ) հետ, որը հիմնադրել է «L. Scatena & Co.»-ն։ Ջանինին սովորել է Հիլդ քոլեջում, բայց հասկացել է, որ բիզնեսում նա կարող էր ավելի շատ հաջողությունների հասնել, քան քոլեջում։ 1885 թվականին նա թողել է ուսումը և լրիվ դրույքով աշխատանքի անցել որպես արտադրանքի բրոքեր «L. Scatena & Co.»-ում։ Նա հաջողության է հասել այս բիզնեսում։

1892 թվականին Ջանինին ամուսնացել է Կլորինդա Կունեոյի (1866-1949 թվականներ)՝ Սան Ֆրանցիսկոյի Հյուսիսային Բիչգիեպ քաղաքի անշարժ գույքի մագնատի դստեր հետ և, ի վերջո, վաճառել իր մասնաբաժինը իր աշխատակիցներին և թոշակի անցել 31 տարեկանում՝ իր աներոջ ունեցվածքը կառավարելու համար։ Ավելի ուշ նա դարձել է «Columbus Savings & Loan» ընկերության տնօրենը, որտեղ նրա սկեսրայրը բաժնեմաս է ունեցել։ Ջանինին հնարավորություն է ունեցել սպասարկելու բանկ չունեցող ներգաղթյալների աճող թվին։ Այլ տնօրենների հետ վիճաբանության ժամանակ, որոնք չեն կիսել նրա տրամադրությունները, նա հուսահատորեն լքել է տնօրենների խորհուրդը և հիմնել իր սեփական բանկը։

## Bank of Italy
1904 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Ջանինին հիմնադրել է «Bank of Italy»-ն Սան Ֆրանցիսկոյում։ Բանկը հիմնվել է վերասարքավորված սրահում՝ որպես «փոքրիկ մարդու» հաստատություն։ Դա նոր բանկ էր աշխատասեր ներգաղթյալների համար, որոնց այլ բանկեր չէին սպասարկում։ Առաջին օրվա ավանդները կազմել են 8780 դոլար։ Տարվա ընթացքում ավանդները գերազանցել են 700,000 դոլարը։ 1906 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի երկրաշարժն ու հրդեհները քաղաքի մեծ մասը հավասարեցրել են հողին։ Համատարած ավերածությունների պայմաններում Ջանինին ստեղծել է ժամանակավոր բանկ՝ ավանդներ ներգրավելով, վարկեր տրամադրելով և հայտարարելով, որ Սան Ֆրանցիսկոն «կբարձրանա մոխիրներից»։

Երկրաշարժից անմիջապես հետո, բայց մինչ մոտալուտ հրդեհի քաղաքը վառելուն, նա գումարը պահոցից տեղափոխել է իր տուն՝ այն ժամանակվա Սան Մատեո գյուղի հրդեհի գոտուց դուրս, դրանից 18 մղոն (29 կմ) հեռավորության վրա։ Աղբի տակ թաքցրած գումարը տեղափոխելու համար օգտագործվել է աղբատար մեքենա։ Հրդեհները տաքացրել են այլ խոշոր բանկերի պահոցները, այնպես որ ջերմաստիճանի հանկարծակի փոփոխությունը կարող էր ոչնչացնել պարունակությունը. շատ պահեստներ մի քանի շաբաթ փակ են մնացել։ Այս ժամանակահատվածում Ջանինին այն սակավաթիվ բանկիրներից մեկն է եղել, որը կարող էր բավարարել դուրսբերման պահանջները և վարկեր տրամադրել՝ աշխատելով փողոցում գտնվող երկու տախտակե տակառի վրա։ Ջանինին ձեռքսեղմումով վարկեր է տրամադրել նրանց, որոնք հետաքրքրված են եղել վերականգնմամբ։ Տարիներ անց նա պատմել է, որ բոլոր վարկերը մարվել են։ Որպես պարգև աղբահանին, որի ֆուրգոնը տեղափոխել է բանկի ակտիվները, Ջանինին այդ մարդու որդուն տվել է իր առաջին աշխատանքը, երբ նա դարձել է 14 տարեկան։

1909 թվականին՝ Կալիֆոռնիայի բանկային մասնաճյուղերը թույլատրող օրենքի ընդունումից անմիջապես հետո, բանկային մասնաճյուղերը ներդրվել են Ջանինիի կողմից։ 1909 թվականին Սան Խոսեում՝ Սան Ֆրանցիսկոյից դուրս, հիմնադրվել է նրա առաջին մասնաճյուղը։ 1916 թվականին Ջանինին ընդլայնվել է և բացել ևս մի քանի մասնաճյուղ։ Ջանինին հավատացել է բանկային մասնաճյուղերին՝ որպես դժվարին ժամանակներում բանկերը կայունացնելու, ինչպես նաև կապիտալ բազան ընդլայնելու միջոց։ Նա գնել է բանկերի կողմից թողարկված արժեթղթեր և  հենց բանկեր ամբողջ Կալիֆորնիայում, և ժամանակի ընթացքում «Bank of Italy»-ն ունեցել է հարյուրավոր մասնաճյուղեր ողջ նահանգում։

## Bank of America
[thumb|աջից|1973 թվականի [Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ փոստային նամականիշ՝ Ջիանինիի պատկերով]]
«Bank of America»-ը հիմնադրվել է 1923 թվականին Լոս Անջելեսում Օրրա Է. Մոննետի կողմից։ Ջանինին սկսել է ներդրումներ կատարել «Bank of America»-ում, «Los Angeles»-ում, քանի որ Լոս Անջելեսի պահպանողական բիզնեսի ղեկավարները ավելի քիչ են աջակցել «Bank of Italy»-ին, քան Սան Ֆրանցիսկոյի բնակիչները։ «Bank of America»-ը ներկայացնում է Ջանինիի աճի ուղին, և նախագահ ու խորհրդի նախագահ Մոնեթը աջակցել է Ջանինիի ներդրումներին։ Միաձուլման ավարտից հետո Ջանինին և Մոնեթը համաձայնել են, որ Ամերիկայի բանկի անվանումը իդեալականացրել է նոր բանկի ավելի լայն առաքելությունը։ 1929 թվականին բանկն ունեցել է ավելի քան 400 բանկային մասնաճյուղ Կալիֆոռնիայում։ Նոր հաստատությունը շարունակել է գործել Ջանինիի նախագահությամբ մինչև 1945 թվականը՝ նրա թոշակի անցնելը։ Մոնեթը պահպանել է իր պաշտոնը և տեղը խորհրդի կազմում։ Բացի այդ, որպես միաձուլման պայման, Մոնեթը վճար է ստացել բանկի «հիմնադրման պատմության» նկատմամբ իր իրավունքները Ջիանինիին փոխանցելու համար, որի համար համար հետագայում զղջացել է։

Նախքան Լոս Անջելեսում «Bank of America»-ի մետաղադրամների ցանցի ստեղծումը, բանկերի մեծ մասը սահմանափակվել է մեկ քաղաքով կամ տարածաշրջանով։ Մոնեթն առաջինն է եղել, որը ստեղծել է կանխիկ դրամի կենտրոնացված մշակման, հաշվառման և թողարկման համակարգ։ Համայնքային շրջանակի դիվերսիֆիկացման շնորհիվ, որը «Bank of America»-ն սպասարկել էր միաձուլումից հետո, հաստատությունն ավելի լավ է պատրաստված եղել տեղական փոքր տնտեսական խնդիրների լուծմանը։

Ջանինին նպաստել է Կալիֆոռնիայում Կինոարտադրության և գինեգործության զարգացմանը։ Նա միջոցներ է տրամադրել Ուոլթ Դիսնեյին «Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները»՝ ԱՄՆ-ում նկարահանված առաջին լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը արտադրելու համար։ Մեծ ճգնաժամի ժամանակ նա գնել է պարտատոմսեր, որոնք ֆինանսավորել են «Ոսկե դարպասներ» կամրջի կառուցումը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ֆինանսավորել է արդյունաբերող Ջոն Կայզերին և նրա ձեռնարկություններին, որոնք աջակցել են ռազմական գործողություններին։ Պատերազմից հետո Ջանինին այցելել է Իտալիա և վարկեր վերցրել՝ օգնելու վերականգնել պատերազմի հետևանքով ավերված «Fiat» գործարանները։ Ջանինին նաև կապիտալ է տրամադրել Ուիլյամ Հյուլեթին և Դեյվիդ Փաքարդին՝ օգնելու ձևավորել «Hewlett-Packard»-ը։

Ջանինին հիմնել է ևս մեկ ընկերություն՝ «Transamerica Corporation»-ը, որպես հոլդինգ՝ իր տարբեր հետաքրքրությունների համար, այդ թվում՝ «Transamerica»-ն ժամանակին եղել է «Bank of America»-ի վերահսկիչ բաժնետեր։ Նրանք առանձնացվել են 1956 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից ընդունված օրենսդրությամբ՝ «Բանկային հոլդինգային ընկերությունների մասին» օրենքի ընդունմամբ, որն արգելել է բանկային հոլդինգային ընկերությունների մասնակցությունը արդյունաբերական գործունեությանը։

Ջանինին երկար ժամանակ հանրապետական է եղել, բայց Մեծ ճգնաժամի տերիներին՝ Հանրապետական կուսակցության փլուզմամբ, նա սկսել է զբաղվել դեմոկրատների հանրային քաղաքականությամբ։ 1934 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգապետի ընտրություններում Ջանինին քրտնաջան աշխատել է, որպեսզի ձախական Էփտոն Բիլ Սինքլերը չկարողանա հաղթել դեմոկրատական կուսակցության նախնական ընտրություններում։ Նա ձախողվել է և Սպիտակ տան աջակցությամբ Ջանինին աջակցել ու օգնել ֆինանսավորել հանրապետական թեկնածու, գործող նահանգապետ Ֆրենկ Մերիամին, որը հաղթել է Սինքլերին։

1949 թվականին՝ Ջանինիի մահից հետո, նրա որդին՝ Մարիո Ջանինին (1894-1952 թվականներ), ստանձնել է բանկի ղեկավարությունը։ Ջանինիի դուստրը՝ Քլեր Ջանինի Հոֆմանը (1905-1997 թվականներ), ստանձնել է իր հոր տեղը բանկի տնօրենների խորհրդում, որտեղ մնացել է մինչև 1980-ական թվականները։ Ջանինին թաղված է Քալիֆորնիայի Կոլմեգիեպ քաղաքի Հոլի Կրոս գերեզմանատանը։

## Հիշողություններ
[thumb|Խճանկարային [որմնանկարը (1963 թվական) պատմում է Ա. Պ. Ջանինիի կյանքի պատմությունը: Նախագծվել է Լուի Մակույարի կողմից, կառուցվել է Ալֆոնսո Պարդինյասի կողմից, գտնվում է Սան Մատեոյում (Կալիֆոռնիա)։]]
* Սան Մատեոյի նրա «Յոթ կաղնիներ» կալվածքը, որը գնվել է 1900-ական թվականների սկզբին, գտնվել է Սան Մատեոյի Էլ-Սերիտո պողոտայի 20 հասցեում և այժմ ներառված է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։
* Սան Ֆրանցիսկոյի կենտրոնում գտնվող «Bank of America» բանկի շենքի մեծ տարածքը կոչվել է Ջանինիի անունով։
* 1954 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի Սանսեթ ծառուղում բացված «A. P. Giannini» միջնակարգ դպրոցը նույնպես անվանվել է նրա անունով։ Ջանինիի անունով այլ վայրեր և խմբեր ներառում են Ջանինիի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության հիմնադրամը և Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության և ռեսուրսների վարչությունը։ Ջանինիի անունով այլ վայրեր և խմբեր ներառում են Ջանինիի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության հիմնադրամը և Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության և ռեսուրսների վարչությունը։
* Թոնի Մարտինը նկարահանվել է 1962 թվականի «The Steady Man» սերիալի «Մահվան հովտի օրեր» սինդիկատային անթոլոգիայի դրվագում Ջանինիի դերում, որը վարել էր Սթենլի Էնդրյուսը։ Դրվագը ներկայացրել է «Bank of America»-ի ստեղծման բեմադրությունը։ Պատմությունը կենտրոնացել է այն բանի վրա, թե 1906 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի երկրաշարժի հետևանքներից ինչպես է Ջանինին փրկել իր բանկը և այն վերածել աշխարհի ամենամեծ ֆինանսական հաստատության։ Այս դրվագում նկարահանվել է նաև Փարլի Բաերը՝ Քրաուդերի դերում։
* Գոյություն ունի 1963 թվականի խճանկարային որմնանկար, որը մշակվել է Լուի Մակույարի կողմից և կառուցվել է Ալֆոնսո Պարդինյասի կողմից, և պատկերում է Ա.Պ. Ջանինիի կյանքի պատմությունը։ Գտնվում է «Bank of America»-ի ժամանակակից կեսդարյա ոճի բաժանմունքի դիմաց («Bank of Italy»-ի նախկին մասնաճյուղ), «300 S. El Camino Real» հասցեում (Սան Մատեո, Կալիֆորնիա)։
* 1963 թվականին նկարը տարվել է կովբոյների և Արևմտյան ժառանգության ազգային թանգարանի Մեծ արևմտյան սրահ։
* ԱՄՆ փոստային ծառայությունը հարգել են Ջանինիի ներդրումը ամերիկյան բանկային համակարգում՝ 1973 թվականին թողարկելով 21 ցենտ փոստային նամականիշ՝ նրա դիմանկարով։ Արարողությունը տեղի է ունեցել Սան Մատեոյի՝ նրա նախկին տան մոտ։
* «Թայմ» ամսագիրը Ջանինին անվանել է 20-րդ դարի «շինարարներից և տիտաններից» մեկը։ Նա միակ բանկիրն է եղել, որը ընդգրկված է եղել «Թայմ 100»-ում, 20-րդ դարի ամենակարևոր մարդկանց ցուցակում, որը կազմել է ամսագիրը։
* Բանկի նախագահ Ուոլտեր Հյուսթոնի կերպարը Ֆրենկ Կապրայի 1932 թվականի «Ամերիկյան խելագարություն» ֆիլմում հիմնականում հիմնված է եղել Ջանինիի վրա։
* Իտալա-ամերիկացի բանկիրը, որին մարմնավորել է Էդվարդ Գ. Ռոբինսոնը «Օտարների տունը» ֆիլմում (1949 թվական), նույնպես մասամբ հիմնված է եղել Ջանինիի վրա։
* «American Banker» ամսագիրը նրան ճանաչել է 20-րդ դարի հինգ ամենաազդեցիկ բանկիրներից մեկը։
* 2004 թվականին Իտալիայի կառավարությունը Ջանինիին մեծարել է ցուցահանդեսի ժամանակ՝ ի նշան Իտալիայի բանկի հիմնադրման հարյուրամյակի։ 
* 2010 թվականին Ջանինին ընդգրկվել է Կալիֆոռնիայի փառքի սրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Antognini, Richard. "The Role of A.P. Giannini in the 1934 California Gubernatorial Election." *Southern California Quarterly* 57.1 (1975): 53–86. online
*Bonadio, Felice A. (1994) *A.P. Giannini: Banker of America*  (Berkeley: University of California Press) 
*Dana, Julian (1947) *A.P. Giannini: A Giant in the West*  (Prentice-Hall)
*James, Marquis (1954) *Biography of a Bank; the story of Bank of America N.T. & S.A*  (Westport, Conn., Greenwood Press)
*Josephson, Matthew (1972) *The Money Lords; the great finance capitalists, 1925–1950* (New York, Weybright and Talley)
*Nash, Gerald D. (1992) *A.P. Giannini and the Bank of America* (Norman, OK: University of Oklahoma Press) 

## Արտաքին հղումներ
*
*A.P. Giannini, Marriner Stoddard Eccles, and The Changing Landscape of American Banking
*A collection of works by Amadeo Giannini
*Amadeo Pietro "A.P." Giannini at Find a Grave

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր