Լյարդաբջջային քաղցկեղ

**Լյարդաբջջային քաղցկեղ** (ԼԲՔ) մեծահասակների մոտ լյարդի առաջնային քաղցկեղի ամենատարածված տեսակն է և ներկայումս ցիռոզով հիվանդ մարդկանց մահվան ամենատարածված պատճառն է։ ԼԲՔ-ն աշխարհում քաղցկեղից մահացության երրորդ առաջատար պատճառն է։

Լյարդաբջջային կարցինոման առաջանում է լյարդի քրոնիկ բորբոքման պայմաններում և սերտորեն կապված է քրոնիկական վիրուսային հեպատիտի (հեպատիտ B կամ C) կամ տոքսինների ազդեցության հետ, ինչպիսիք են ալկոհոլը, աֆլատոքսինը կամ պիրոլիզիդին ալկալոիդները։ Որոշ հիվանդություններ, ինչպիսիք են հեմոքրոմատոզը և ալֆա 1-անտիտրիպսինի անբավարարությունը, զգալիորեն մեծացնում են ԼԲՔ-ի զարգացման ռիսկը։ Մետաբոլիկ համախտանիշը և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները նույնպես համարվում են ԼԲՔ-ի ռիսկի գործոններ։

Ինչպես ցանկացած քաղցկեղի դեպքում, ԼԲՔ-ի բուժումը և կանխատեսումը ևս կախված է ուռուցքի հիստոլոգիական առանձնահատկություններից, չափից, քաղցկեղի տարածվածությունից և հիվանդի ընդհանուր առողջական վիճակից։

Լյարդաբջջային քաղցկեղի դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը և բուժումից հետո ապրելիության ամենացածր ցուցանիշները գրանցվում են Ասիայում և Ենթասահարյան Աֆրիկայում, այն երկրներում, որտեղ հեպատիտ B-ն համարվում է էնդեմիկ վարակ, և շատերը մոտ վարակումը բնածին է։ ԱՄՆ-ում և այլ զարգացող երկրներում ԼԲՔ-ով հիվանդացությունը աճում է հեպատիտ C վիրուսով վարակվածության աճի հետևանքով։ Տղամարդկանց մոտ անհայտ պատճառներով հիվանդացությունը ավելի քան չորս անգամ հաճախ է, քան կանանց մոտ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
ԼԲՔ-ի դեպքերի մեծ մասը հանդիպում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր արդեն ունեն լյարդի քրոնիկ հիվանդության նշաններ և ախտանիշներ։ Դրանք կարող են դրսևորվել ախտանիշներրի վատթարացումով կամ ախտանիշները կարող են բացակայել։ ԼԲՔ-ը կարող է դրսևորվել ոչ սպեցիֆիկ ախտանիշներով, ինչպիսիք են որովայնի ցավը, սրտխառնոցը, փսխումը կամ հոգնածության զգացումը։ Որոշ ախտանշաններ, որոնք ավելի սերտերեն են կապված լյարդի հիվանդությունների հետ, ներառում են դեղնուկը (դեղնախտ), որովայնի մեծացում՝ որովայնի խոռոչում առկա հեղուկի պատճառով, կապտուկներ՝ պայմանավորված արյան մակարդման խանգարումներից հետ, ախորժակի կորուստ, քաշի կորուստ, որովայնի ցավ, սրտխառնոց, փսխում կամ հոգնածության զգացում։

## Ռիսկի գործոններ
Քանի որ ԼԲՔ-ն հիմնականում առաջանում է լյարդի ցիռոզով հիվանդ մարդկանց մոտ, ռիսկի գործոնները հիմնականում այն գործոններ են, որոնք առաջացնում են լյարդի քրոնիկ հիվանդություններ, որոնք էլ իրենց հերթին կարող են հանգեցնել լլարդի ցիռոզի առաջացման։ Այնուամենայնիվ, ռիսկ որոշ գործոններ ավելի շատ են կապված ԼԲՔ-ի հետ, քան մյուսները։ Օրինակ, ալկոհոլի չարաշահումը գնահատվում է որպես ցիռոզի 60-70%-ի պատճառ, ԼԲՔ-ի ճնշող մեծամասնությունը առաջանում է վիրուսային հեպատիտի հետևանքով առաջացած ցիռոտիկ լյարդում։

Ճանաչված ռիսկի գործոններն են՝
* Քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ (ընդհանուր դեպքերի 80% )
** Քրոնիկ հեպատիտ B (դեպքերի մոտ 50%) 
** Քրոնիկ հեպատիտ C (դեպքերի մոտ 20%)
* Տոքսիններ՝
** Լյարդի ալկոհոլային հիվանդություն
** Աֆլատոքսին
** Հեմոքրոմատոզ
** Պիրոլիզիդին ալկալոիդները
* Մետաբոլիկ՝
** Ոչ ալկոհոլային ստեատոհեպատիտ (20% պրոգրոսիա դեպի ցիռոզ)
** լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպային հիվանդություն
** Տիպ 2 շաքարային դիաբետ (հավանակ կապված ճարպակալման հետ)
* Բնածին խանգարումներ
** Ալֆա 1-անտիտրիպսինի անբավարարությունը
** Վիլսոնի հիվանդություն (Հակասական; ոմանք կարծում են, որ ռիսկը մեծանում է, Մինչդեռ դեպքերի ուսումնասիրությունները հազվադեպ են և վկայում են հակառակը, որ Վիլսոնի հիվանդությունը իրականում կարող է պաշտպանել։) 
** Հեմոֆիլիա,

Այս ռիսկի գործոնների նշանակությունը տարբեր է։ Այն տարածաշրջաններում, որտեղ հեպատիտ B-ն էնդեմիկ է, օրինակ՝ հարավ-արևելյան Չինաստանը, հեպատիտ B-ն լյարդի ցիռոզի գերակշռող պատճառն է։ Հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստումներով պաշտպանված պոպուլյացիաներում, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները, ԼԲՔ-ն առավելապես կապված է այնպիսի ցիռոզի պատճառների հետ, ինչպիսիք են քրոնիկ հեպատիտ C-ն, գիրությունը և ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը։

Լյարդի որոշ բարորակ ուռուցքներ, ինչպիսիք են լյարդաբջջային ադենոման, երբեմն կարող են կապված լինել չարորակ ԼԲՔ-ի հետ։ Բարորակ ադենոմաների հետ չաորորակացման դեպքերի հետ կապված ապացույցները սահմանափակ են. Այնուամենայնիվ, համարվում է, որ լյարդի ադենոմայի չափը կապված է չարորակացման ռիսկի հետ, ուստի մեծ ուռուցքները կարող են հեռացվել վիրահատական ճանապարհով։ Ադենոմայի որոշ ենթատեսակներ, մասնավորապես β-CAM ենթատեսակ ունեցողները, ունեն ԼԲՔ-ի բարձր ռիսկի։

Երեխաների և դեռահասների մոտ լյարդի քրոնիկ հիվանդությունները հազվադեպ են. Այնուամենայնիվ, լյարդի բնածին խանգարումները կապված են ԼԲՔ-ի զարգացման հավանականության մեծացման հետ։ Մասնավորապես, լեղուղիների ատրեզիայով, մանկական խոլեստազով, գլիկոգեն-պահեստավորման հիվանդություններով և լյարդի այլ ցիռոտիկ հիվանդություններ ունեցող երեխաները մանկության հասակում հակված են ԼԲՔ-ի զարգացմանը։

Երիտասարդ մեծահասակները, որոնք տառապում են լյարդաբջջային քաղցկեղի հազվագյուտ ֆիբրոլամելյար տարբերակով, կարող են բնորոշ ռիսկի գործոններից ( ցիռոզը և հեպատիտը ) ոչ մեկը չունենալ։

### Շաքարային դիաբետ
Տիպ 2 դիաբետով հիվանդների մոտ հեպատոցելուլյար քաղցկեղի վտանգը ավելի մեծ է (2,5-ից մինչև 7,1 անգամ)՝ կախված շաքարախտի տևողությունից և բուժումից։ Այս ռիսկի գործոնի կասկածելի աճը կապված է շրջանառվող ինսուլինի կոնցենտրացիայի հետ։ Շաքարախտով այն հիվանդները, որոնք ունեն ինսուլինի մակարդակի վատ վերահսկում կամ բուժուման արդյունքում ինսուլինի արտադրության բարձրացում (երկու վիճակներն էլ նպաստում են շրջանառվող ինսուլինի կոնցենտրացիայի բարձրացմանը), ունեն լյարդաբջջային քաղցկեղի զարգացման ավելի մեծ ռիսկ, քան շաքարախտով այն հիվանդները, որոնց բուժումը նվազեցնում է շրջանառվող ինսուլինի կոնցենտրացիան։ Այս նկատառումով, որոշ դիաբետիկներ, ովքեր զբաղվում են ինսուլինի խիստ վերահսկողությամբ (հսկելով մակարդակի բարձրացումը), ռիսկի մակարդակը բավական ցածր է, և չի տարբերվում ընդհանուր բնակչության ռիսկի գործոնից։ Այսպիսով, այս երևույթը միայն 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի հետ չի կապված, քանի որ ինսուլինի վատ կարգավորումը հայտնաբերվում է նաև այլ դեպքերում, ինչպիսիք են մետաբոլիկ համախտանիշը (մասնավորապես, երբ առկա են լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպային հիվանդություն)։ Կան պնդումներ, որ անաբոլիկ ստերոիդներ չարաշահողները ավելի մեծ ռսիկ ունեն (ենթադրվում է, որ դա պայմանավորված է ինսուլինի և աճի ինսուլինանաման գործոն հետ), սակայն միակ ապացույցը, որը հաստատել է այս պնդումը կապված է անաբոլիկների ազդեցությամբ ադենոմաների չարորակացման վտանգի հետ։

## Պաթոգենեզ
Հեպատոցելուլյար քաղցկեղը, ինչպես ցանկացած այլ քաղցկեղ, զարգանում է, երբ բջջային մեխանիզմների վրա ազդող էպիգենետիկ փոփոխությունները և մուտացիաները, առաջացնում են բջիջների ռեպլիկացիայի հաճախության բարձրացում և/կամ հանգեցնում են բջիջների ապոպտոզից խուսափելուն։

Մասնավորապես, քրոնիկ հեպատիտ B և/կամ C վարակները կարող են նպաստել լյարդաբջջային քաղցկեղի զարգացմանը՝ բրելով մարմնի սեփական իմունային համակարգի կողմից լյարդի բջիջների վրա հարձակումների, որոնցից միայն մի մասն են վարակված են վիրուսով, իսկ մյուսները՝ ոչ։ Ակտիվացված իմունային համակարգի բորբոքային բջիջների կողմից արտադրվում են ազատ ռադիկալներ, ինչպիսիք են թթվածնի ռեակտիվ տեսակները և ազոտի օքսիդի ռեակտիվ տեսակները։ Այս ազատ ռադիկալները իրենց հերթին կարող են առաջացնում են ԴՆԹ-ի վնասում և հանգեցնում են քաղցկեղածին գենային մուտացիաների։ Թթվածնի ազատ ռադիկալները նաև առաջացնում են ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի էպիգենետիկ փոփոխություններ։

Վնասման այս հաստատուն ցիկլը, որին հաջորդում է վերականգնումը, վերականգման ընթացքում կարող է հանգեցնել սխալների, որոնք իրենց հերթին հանգեցնում են քաղցկեղի առաջացման։ Այս վարկածը ներկայումս ավելի կիրառելի է հեպատիտ C-ի համար։ Քրոնիկ հեպատիտ C-ն առաջացնում է ԼԲՔ ցիռոզի փուլով։ Քրոնիկ հեպատիտ B-ի դեպքում վիրուսային գենոմի ինտեգրումը վարակված բջիջ կարող է ուղղակիորեն բերել ոչ ցիռոտիկ ԼԲՔ զարգացման։ Որպես այլընտրանք, մեծ քանակությամբ էթանոլի շարունակական օգտագործումը կարող է նմանատիպ ազդեցություն ունենալ։ Ասպերգիլուս սնկերի որոշ տեսակների թույն աֆլատոքսինը քաղցկեղածին է և կուտակվելով լյարդում նպաստում է լյարդաբջջային քաղցկեղի առաջացմանը։ Աֆլատոքսինի և հեպատիտ B-ի համակցված բարձր տարածվածությունը այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Չինաստանը և Արևմտյան Աֆրիկան, հանգեցրել է լյարդաբջջային քաղցկեղի հիվանդացության համեմատաբար բարձր ցուցանիշների։ Այլ վիրուսային հեպատիտներ, ինչպիսիք են հեպատիտ A-ն, չունեն քրոնիկ վարակ դառնալու պոտենցիալ, հետևաբար կապված չեն ԼԲՔ-ի հետ։

## Ախտորոշում
Լյարդաբջջային քաղցկեղիի ախտորոշումը բժշկական պատկերավորման բարելավմամբ հետ կապված զզարգացել է։ Ինչպես ասիմպտոմատիկ հիվանդների, այնպես էլ լյարդային հիվանդության ախտանիշ ունեցող հիվանդների գնահատումը ներառում է արյան քննության և գործիքային մեթոդների արդյունքների գնահատում։ Պատմականորեն, ԼԲՔ-ի հստակ ախտորոշման համար անհրաժեշտ էր ուռուցքի բիոպսիա։ Այնուամենայնիվ, վիզուալիազացիայի մեթոդները (հատկապես ՄՌՏ) կարող են բավական համոզիչ լինել։

### Սկրինինգ
ԼԲՔ-ը շարունակում է կապված լինել մահացության բարձր մակարդակի հետ, մասամբ այն պատճառով, որ նախնական ախտորոշումը սովորաբար կատարվում է հիվանդության ուշ փուլում։ Ինչպես քաղցկեղի այլ տեսակների դեպքում, արդյունքները զգալիորեն բարելավվում են, եթե բուժումը սկսվում է հիվանդության ավելի վաղ փուլերում։ Քանի որ ԼԲՔ-ի դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը առաջանում է լյարդի որոշ քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող մարդկանց մոտ, հատկապես ցիռոզով հիվանդների մոտ, հետևաբար լյարդի սկրինինգը սովորաբար առաջարկվում է կատարել այս պոպուլյացիաում։ Ժժամանակի ընթացքում կրինինգի հատուկ ուղեցույցները շարունակում են զարգանալ։ Լյարդի հիվանդությունների ուսումնասիրման ամերիկյան ասոցիացիայի (AASLD) կողմից հրապարակված ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս ցիռոզով հիվանդ մարդկանց յուրաքանչյուր վեց ամիսը մեկ կատարել ուլտրաձայնային հետազոտություն՝ արյան մեջ ուռուցքային մարկեր ալֆա-ֆետոպրոտեինի մակարդակի չափմամբ կամ առանց դրա։

ԱՖՊ-ի բարձր մակարդակները կապված են ակտիվ ԼԲՔ հիվանդության հետ, թեև դրանց հուսալիությունը կարող է անհամապատասխան լինել ( >20 ), զգայունությունը 41–65% է, իսկ սպեցիֆիկությունը՝ 80–94%։ Այնուամենայնիվ, 200-ից բարձր մակարդակի դեպքում զգայունությունը 31 է, իսկ սպեցիֆիկությունը՝ 99%։

Ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ ԼԲՔ-ը հաճախ դիտվում է որպես վատ սահմանագծված եզրերով, կոպիտ, անկանոն ներքին ներառուկներով, փոքր հիպոէխոգեն ախտահարում։ Ուռուցքի մեծաման հետ զուգահեռ կարող է դիտվել տարասեռություն կապված ֆիբրոզի, ճարպային փոփոխությունների և կալցիֆիկացիաների առկայության հետ։ Այս տարասեռությունը կարող է նման լինել ցիռոզին և շրջակա լյարդի պարենքիմային։ ՈՒՁՀ զգայունությունը կազմում է 60% (95% CI 44–76%), իսկ սպեցիֆիկությունը՝ 97% (95% CI 95–98%)։

### Բարձր ռիսկ ունեցողներ
Այն անձինք, ովքեր ունեն ԼԲՔ-ի առկայության բարձր կասկած, օրինակ՝ ախտանիշներով կամ արյան աննորմալ թեստերով (այսինքն՝ ալֆա-ֆետոպրոտեինի և դես-գամմա կարբոքսիպրոտրոմբինի մակարդակներ), նրանց գնահատումը պահանջում է լյարդի վիզուալիզացիա ՀՇ կամ ՄՌՏ սկանավորման միջոցով։ Այս սկանավորումները կատարվում են ներերակային կոնտրաստային նյութով, լյարդի արյունամատակարարման տարբեր փուլերում։ ԼԲՔ-ի արյան հոսքի բնորոշ օրինաչափությունը թույլ են տալիս վերջնականապես հայտնաբերել լյարդաբջջային քաղցկեղը։ Որպես այլընտրանք, սկանավորումը կարող է հայտնաբերել անորոշ ախտահարումներ, որոնք հետագա գնահատման համար կարելի է իրականացվել լյարդի բիոպսիա։

### Պատկերավորում
thumb|Լյարդաբջջային քաղցկեղի եռափուլ ՀՇ պատկեր
Ուլտրաձայնային հետազոտությունը, ՀՇ և ՄՌՏ կարող են օգտագործվել լյարդաբջջային քաղցկեղը գնահատելու համար։ ՀՇ և ՄՌՏ հետազոտությունների դեպքում ԼԲՔ-ը կարող է ունենալ աճի երեք հստակ օրինաչափություն՝
* Միայնակ մեծ ուռուցք
* Բազմակի ուռուցքներ
* Ոչ հստակ, ինֆիլտրատիվ աճի պատկերով ուռուցք

Համակարգային ՀՇ ախտորոշման զգայունությունը 68% (95% CI 55–80%) է, իսկ սպեցիֆիկությունը՝ 93% (95% CI 89–96%)՝ համեմատելով պաթոլագիական հետազոտությունների հետ։ Եռափուլ ՀՇ-ի դեպքում զգայունությունը եղել է 90% կամ ավելի բարձր, սակայն այս տվյալները չեն հաստատվել դիահերձման ուսումնասիրություններով։

Այնուամենայնիվ, ՄՌՏ-ն ունի առանց իոնացնող ճառագայթման լյարդի բարձր որակի պատկերներ տրամադրելու առավելություն։ ԼԲՔ-ն նկարագրվում է որպես բարձր ինտենսիվության T2 պատկեր, իսկ T1-ում ցածր ինտենսիվության պատկեր։ ՄՌՏ-ի առավելությունն այն է, որ այն ունի բարելավված զգայունություն և յուրահատկություն համեմատած ուլտրաձային և ՀՇ-ի հետ, որոնց դեպքում դժվար է տարբերակել ԼԲՔ-ը ռեգեներացիոն հանգույցներից։ Համակարգված վերանայումը ցույց տվեց, որ զգայունությունը 81% էր (95% CI 70–91%), իսկ սպեցիֆիկությունը՝ 85% (95% CI 77–93%)՝ համեմատած արտամղված կամ ռեզեկցիոն լյարդի պաթոլոգիական հետազոտության հետ՝ որպես հղման ստանդարտ։ Զգայունությունն ավելի է մեծանում գադոլինիումի կոնտրաստի կիրառման և դիֆուզիոն պատկերներ։

Մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիան ավելի զգայուն և սպեցիֆիկ է քան համակարգչային ծերտագրությունը.։

Ռադիոլոգները կասկածելի վնասվածքների համար օգտագործում են ստանդարտացված համակարգեր։ Կատեգորիաները տատանվում են LI-RADS (LR) 1-ից մինչև 5, ըստ քաղցկեղի հավանականության Եթե առկա են պատկերավորման որոշակի բավարար չափանիշներ, ապա ԼԲՔ ախտորոման հաստատման համար բիոպսիա չի պահանջվում։

### Ախտաֆիզիոլոգիա
thumb|right|Լյարդաբջջային քաղցկեղի միկրոսկոպիկ պատկեր
Լյարդի քաղցկեղը մակրոսկոպիկ բնութագրվում է որպես հանգույցավոր կամ ինֆիլտրատիվ ուռուցք։ Հանգույցային տիպը կարող է լինել միայնակ (մեծ գոյացություն) կամ բազմակի (երբ զարգանում է որպես ցիռոզի բարդություն)։ Ուռուցքային հանգույցները կլոր կամ օվալ, մոխրագույն կամ կանաչ են (եթե ուռուցքն արտադրում է լեղի), լավ շրջագծված են, բայց պատիճավորված չեն։ Դիֆուզ տեսակը վատ եզրագծված է և ներթափանցում է դռներակ կամ լյարդային երակներ (հազվադեպ)։
Միկրոսկոպիկ լյարդաբջջային քաղցկեղի չորս կառուցվածքային և բջջաբանական տեսակներն են առանձնացվում՝ ֆիբրոլամելյար, պսևդոգլանդուլյար (ադենոիդ), պլեոմորֆ (հսկա բջիջային) և մաքուր բջիջային։ Լավ տարբերակված ուռուցքային բջիջները նման են հեպատոցիտներին, ձևավորում են տրաբեկուլներ, լարեր և ցանցեր և ցիտոպլազմայում կարող են պարունակել լեղու պիգմենտ։ Վատ տարբերակված ձևերում չարորակ էպիթելի բջիջները լինում են դիսկոհեզիվ, պլեոմորֆ, անապլաստիկ և հսկա։ Ուռուցքն ունի սակավ ստրոմա և վատ անոթավորման պատճառով կենտրոնական նեկրոզ։ Հինգերորդ նկարագրված ձևը լիմֆոէպիթելիոման է (հեպատոցելուլյար քաղցկեղ)։


Պատկեր:Histopathology of well-differentiated hepatocellular carcinoma.jpg|alt=|Լավ տարբերակված ԼԲՔ
Պատկեր:Histopathology of moderately differentiated hepatocellular carcinoma.jpg|alt=|Չափավոր տարբերակված ԼԲՔ
Պատկեր:Histopathology of poorly differentiated hepatocellular carcinoma.jpg|alt=|Վատ տարբերակված ԼԲՔ


### Փուլավորում
Լյարդաբջջային քաղցկեղի կանխատեսման վրա ազդում է ուռուցքի փուլը և լյարդի ֆունկցիան՝ կապված լյարդի ցիռոզի հետ։

Հասանելի են ԼԲՔ-ի փուլի մի շարք դասակարգումներ։ ԼԲՔ-ի դասակարգման համակարգը պետք է ներառի ուռուցքի չափը և քանակը, անոթային ինվազիայի և արտալյարդային տարածման առկայությունը, լյարդի ֆունկցիան (շիճուկային բիլիռուբինի, ալբումին մակարդակը, ասցիտի առկայություն և պորտալ հիպերտենզիան) և հիվանդի ընդհանուր առողջական վիճակը։

Փուլի դասակարգման առկա բոլոր համակարգերից Բարսելոնայի կլինիկայի լյարդի քաղցկեղի փուլավորման դասակարգումը ներառում է վերը նշված բոլոր բնութագրերը։ Այս փուլային դասակարգումը կարող է օգտագործվել բուժման համար։

Ուռուցքի կԿարևոր առանձնահատկություններն են՝
* չափ
* տարածում
* լյարդային անոթների ինվազիա
* ուռուցքի պատիճի առկայություն
* արտալյարդային մետաստազների առկայություն
* սուդտր հանգույցների առկայություն
* ուռուցքի անոթավորում

Ուռուցքի պատիճը գնահատելու համար ՄՌՏ-ն համարվում է լավագոյն մեթոդը

Մետաստազների ամենատարածված վայրերն են թոքերը, որովայնի ավշային հանգույցները և ոսկրերը։

## Կանխարգելում
Քանի որ հեպատիտ B-ն և C-ն լյարդաբջջային քաղցկեղի հիմնական պատճառներն են, վարակի կանխարգելումը առանցքային է ԼԲՔ-ի կանխարգելման համար։ Այսպիսով, հեպատիտ B-ի դեմ մանկական տարիքում պատվաստումը կարող է ապագայում նվազեցնել լյարդի քաղցկեղի վտանգը։ Ցիռոզով հիվանդները պետք է խուսափեն ալկոհոլի օգտագործումից։ Բացի այդ, որոշ հիվանդների համար կարող է օգտակար լինել հեմոքրոմատոզի սկրինինգը։

## Բուժում
Հեպատոցելուլյար քաղցկեղի բուժումը կախված է հիվանդության փուլից, վիրահատություն իրականացնելու հնարավորությունից և լյարդի փոխպատվաստման հասանելիությունից։

### Վիրաբուժական ռեզեկցիա
thumb|Լյարդաբջջային քաղցկեղի մակրոսկոպիկ պատեր

Ուռուցքի վիրաբուժական հեռացումը կապված է քաղցկեղի ավելի լավ կանխատեսման հետ, սակայն հիվանդների միայն 5-15%-ն է կատարվում վիրահատական ռեզեկցիա՝ հիվանդության տարածման կամ լյարդի վատ ֆունկցիայի պատճառով։ Վիրահատությունը դիտարկվում է միայն այն դեպքում, եթե ամբողջ ուռուցքը կարող է ապահով կերպով հեռացվել՝ պահպանելով լյարդի բավարար ֆունկցիոնալություն։ Նախավիրահատական պատկերավորումը կարևոր է թե՛ ԼԲՔ-ի չափը որոշելու և թե՛ վիրահատությունից հետո մնացած լյարդի մնացորդային քանակությունը գնահատելու համար։ Լյարդի ֆունկցիան պահպանելու համար լյարդի մնացորդային ծավալը ոչ ցիռոտիկ լյարդի դեպքում պետք է գերազանցի լյարդի ընդհանուր ծավալի 25%-ը, իսկ ցիռոտիկ լյարդի դեպքում՝ ավելի քան 40%։ Վիրահատությունը դիտարկվում է միայն այն դեպքում, եթե ամբողջ ուռուցքը կարող է ապահով կերպով հեռացվել՝ պահպանելով լյարդի բավարար ֆունկցիոնալություն։ Նախավիրահատական պատկերավորումը կարևոր է թե՛ ԼԲՔ-ի չափը որոշելու և թե՛ վիրահատությունից հետո մնացած լյարդի մնացորդային քանակությունը գնահատելու համար։ Լյարդի ֆունկցիան պահպանելու համար լյարդի մնացորդային ծավալը ոչ ցիռոտիկ լյարդի դեպքում պետք է գերազանցի լյարդի ընդհանուր ծավալի 25%-ը, իսկ ցիռոտիկ լյարդի դեպքում՝ ավելի քան 40%։ Հիվանդ կամ ցիռոտիկ լյարդի վիրահատությունը սովորաբար կապված է ավելի բարձր հիվանդացության և մահացության հետ։ Ռեզեկցիայից հետո ռեցիդիվների հաճախությունը կազմում է 50-60%։ Սինգապուրի լյարդի քաղցկեղի կրկնության սանդղակը կարող է օգտագործվել վիրահատությունից հետո կրկնվելու ռիսկը գնահատելու համար։

### Լյարդի փոխպատվաստում
Լյարդի փոխպատվաստումը, փոխարինելով հիվանդ լյարդը դիակի կամ կենդանի դոնորի լյարդով, աճող դեր է խաղում ԼԲՔ-ի բուժման մեջ։ Թեև լյարդի փոխպատվաստման արդյունքներն ի սկզբանե վատ էին (20%-36% ապրելիության մակարդակ), արդյունքները զգալիորեն բարելավվել են վիրաբուժական տեխնիկայի բարելավմամբ և ԱՄՆ փոխպատվաստման կենտրոններում Միլանի չափանիշների ընդունմամբ։ Չինաստանում Շանհայի ընդլայնված չափանիշները հանգեցրել են ընդհանուր ապրելիությաան և հիվանդություն անկախ ապրելիության ցուցանիշների բարձրացմանը։ 2000-ականների վերջին կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել ապրելիության ավելի բարձր մակարդակ՝ 67%-ից մինչև 91%։
Լյարդի փոխպատվաստման ռիսկերը գերազանցում են բուն ընթացակարգի ռիսկը։ Դոնորական լյարդի մերժումը կանխելու համար կիրառվող իմունոսուպրեսիվ դեղամիջոցները խաթարում են դիսֆունկցիոնալ բջիջների դեմ օրգանիզմի բնական պայքարը։ Եթե մինչև փոխպատվաստումը ուռուցքը լյարդից դուրս չբացահայտված տարածում ունի, ապա այս դեղամիջոցները արդյունավետորեն մեծացնում է հիվանդության առաջընթացի արագությունը և նվազեցնում ապրելիությունը։ Սա նկատի ունենալով, լյարդի փոխպատվաստումը կարող է բուժիչ մոտեցում լինել ԼԲՔ ունեցող այն հիվանդների համար, ովքեր չունեն արտալյարդային մետաստազներ։ Հիվանդի ընտրությունը համարվում է հաջողության գլխավոր բանալին։
### Աբլացիա
* Ռադիոհաճախային աբլյացիայի դեպքում օգտագործվում է բարձր հաճախականության ռադիոալիքներ, որոնք ունեն լոկալ ազդեցոություն ուռուցքի վրա։ Էլեկտրոդներն ուլտրաձայնային հետազոտության հսկողությամբ տեղադրվում են լյարդի ուռուցքի մեջ՝ օգտագործելով միջմաշկային, լապարոսկոպիկ կամ բաց վիրաբուժական մոտեցում։ Այն հարմար է փոքր ուռուցքների համար (<5 սմ)։ Ռադիոհաճախային աբլյացիայի լավագույն արդյունքները դիտվում են 4 սմ-ից փոքր միայնակ ուռուցք ունեցող հիվանդների մոտ։ Քանի որ այն տեղային բուժման մեթոդ է և ունի նվազագույն ազդեցություն հարակից առողջ հյուսվածքների վրա, այն կարող է կրկնվել մի քանի անգամ։ Ավելի փոքր ուռուցք ունեցողների համար ապրելիության ցուցանիշը ավելի բարձր է։ 302 հիվանդների շրջանում կատարված ուսումնասիրություններում 5 սմ, 2,1-ից 5 սմ և ≤2 սմ ախտահարումներ ունեցողների եռամյա ապրելիության մակարդակը համապատասխանաբար եղել է 59, 74 և 91%։ Ավելի մեծ ռանդոմիզացված փորձարկումը, որը համեմատում էր փոքր ԼԲՔ-ի հհիվանդների շրջանում վիրաբուժական մասնահատումը և ռադիոհաճախային աբլացիան, ՌՀԱ-ով բուժվող հիվանդների համար ցույց տվեց նույնատիպ չորս տարվա ապրելիություն և ավելի քիչ հիվանդացություն։
* Կրիոաբլյացիան մեթոդ է, որի դեպքում ուռուցքային հյուսվածքը ոչնչացնելու համար օգտագործվում է ցածր ջերմաստիճան։ Ուռուցքը չի հեռացվում, իսկ ոչնչացված քաղցկեղը ներծծվում է օրգանիզմի կողմից։ Լյարդի անվիրահատելի ուռուցքներով հիվանդների մոտ նախնական արդյունքները համարժեք են ռեզեկցիայի արդյունքներին։ Կրիովիրաբուժության դեպքում չժանգոտվող պողպատից զոնդը տեղադրվում է ուռուցքի կենտրոնական հատվածում։ Հեղուկ ազոտը շրջանառվում է այս սարքի ծայրով։ Ուռուցքը և կես դյույմ եզրագիծով նորմալ լյարդային հյուսվածքը 15 րոպե տևողությամբ սառեցվում է մինչև -190&nbsp;°C, ինչը մահացու է բոլոր հյուսվածքների համար։ Տվյալ հատվածը հալեցվում է 10 րոպե, այնուհետև ևս 15 րոպե սառեցվում մինչև −190&nbsp;°C: Ուռուցքի հալվելուց հետո զոնդը հանվում է,  վերահսկվում է արյունահոսությունը և պրոցեդուրան ավարտվում է։ Հիվանդը հետվիրահատական առաջին գիշերն անցկացնում է վերակենդանացման բաժանմունքում և սովորաբար  3-5 օր անց դուրս է գրվում։ Հաճախ կրիովիրաբուժությունն օգտագործվում է լյարդի ռեզեկցիայի հետ համատեղ։
* Միջմաշկային էթանոլային ներարկումը լավ տանելի է փոքր (<3 սմ) միայնակ ուռուցքների դեպքում; 2005թ.-ի դրությամբ ոչ մի ռանդոմիզացված փորձարկում չի համեմատել ռեզեկցիան միջմաշկային բուժման հետ։ ռեցիդիվների հաճախականությունը նման է հետվիրահատականին։ Այնուամենայնիվ, համեմատական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ փոքր ԼԲՔ ունեցող հիվանդների համար տեղային թերապիայի դեպքում 5-ամյա ապրելիության մակարդակը կարող է հասնել մոտ 60%։

## Կանխատեսում
Սովորական կանխատեսումը վատ է, քանի որ լյարդաբջջային կարցինոմայի միայն 10-20%-ը կարող է ամբողջությամբ հեռացվել վիրահատության միջոցով։ Եթե քաղցկեղը հնարավոր չէ ամբողջությամբ հեռացնել, հիվանդությունը սովորաբար մահացու ելք է ունենում 3-6 ամսվա ընթացքում։ Սա մասամբ պայմանավորված է ուռուցքով հիվանդների ուշ դիմելիությամբ, ինչպես նաև ԼԲՔ-ի բարձր տարածվածություն ունեցող մարզերում բժշկական փորձի և հաստատությունների բացակայությամբ։ Այնուամենայնիվ, ապրելիությունը կարող է տարբեր լինել, և երբեմն կարող է հասնել 6 ամիս կամ ավելի։

## Համաճարակաբանություն
thumb|upright=1.3|2004 թվականին լյարդաբջջային քաղցկեղից տարիք ստանդարտացված մահերը 100,000 բնակչի հաշվով
thumb|Liver tumor types by relative incidence in adults in the United States, with hepatocellular carcinoma at left.
ԼԲՔ-ը աշխարհում ամենատարածված ուռուցքներից մեկն է։ Տղամարդիկ ավելի շատ են հիվանդանում, քան կանայք։ Հիվանդությունը առավելապես դիտվում է 30-ից 50 տարեկանների շրջանում։ Հեպատոցելուլյար քաղցկեղը ամբողջ աշխարհում տարեկան 662,000 մահվան պատճառ է դառնում, որի մոտ կեսը գրանցվում է Չինաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լյարդի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ