Հենրիկ Սիրավյան

**Հենրիկ Նիկոլայի Սիրավյան** (**Սիրավ**, ), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1977)։

Նկարիչներ Դավիթ, Գագիկ և Նունե Սիրավյանների հայրն է։

## Կենսագրություն
*1948 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը
*1954 թվականին՝ Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը
*1954 թվականից հանրապետական, անդրկովկասյան, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների մասնակից (Պորտուգալիա, Դանիա, Արգենտինա, Ֆրանսիա, Ավստրիա, Իտալիա)
*1954-1955 թվականներին Լիդիա Դուռնովոյի գլխավորությամբ նկարիչների խմբի հետ մասնակցել է Էջմիածնի Մայր Տաճարի որմնանկարների վերականգնման աշխատանքներին 
*1956 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ
*1958-1966 թվականներին աշխատել է Մարտիրոս Սարյանի արվեստանոցում, նրա էսքիզներով իրականացրել «Հայաստան» ապակե նկարը (1965), Սունդուկյանի անվան թատրոնի ճեմասրահի «Հայաստան» պաննոն (1966), Հայֆիլհարմոնիայի Փոքր դահլիճի ճեմասրահում՝ «Հայաստան» եռամաս վիտրաժը։

[մինի|300px|«[Հայ ժողովրդական երգի տոն, ծաղկի տոն», Հայաստանի երաժշտական ընկերության ճեմասրահ, որմնանկար՝ նվիրված արևմտահայության հիշատակին, 1984-1987 թվականներ, տեմպերա, 330 x 1350 սմ]]

* 1962 թվականին արժանացել է մրցանակի համամիութենական երիտասարդական ցուցահանդեսում (Մոսկվա) Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյանի դիմանկարների համար
* 1962 թվականին մասնակցել է «Հինգի ցուցահանդեսին» (Արփենիկ Ղափանցյան, Լավինա Բաժբեուկ-Մելիքյան, Ալ. Գրիգորյան, Մինաս Ավետիսյան և Հենրիկ Սիրավյան)
* 1966 թվականին ուղեկցել է Մարտիրոս Սարյանին Բուխարեստ (Ռումինիա) Մարտիրոս Սարյանի անհատական ցուցահանդեսի կապակցությամբ (45 օր)
* 1967 թվականին նկարիչ Հակոբ Հակոբյանի հետ կատարել է «Հայաստան» պաննոն Դամասկոսի միջազգային տոնավաճառի Հայաստանի տաղավարի համար
* 1968 թվականին Պաննո Բրազիլիայի (Ռիո դե Ժանեյրո) տոնավաճառի Հայաստանի տաղավարի համար
* 1969 թվականին արժանացել է մրցանակի «Պիոներ» մանկական ամսագրի լավագույն նկարչական ձևավորման համար 
* 1969 թվականին Էջմիածնի Կոմիտասի թանգարանի (Գևորգյան ճեմարան) գմբեթի նկարչական ձևավորումը (կազմված է 8 մասից) նկարիչներ Հակոբ Հակոբյան]]ի և Ա. Մելքոնյանի հետ
* 1970 թվականին կատարել է Հրազդանի շրջանի Քաղսի գյուղի Մշակույթի տանը «Աղբյուրի մոտ»(2 x 12 մ) և «Որս»(4 x 7 մ) որմնանկարները 
* 1973 թվականին «Հայաստան» եռապատկեր որմնանկարը Հայաստանի գրողների միության նախագահության ճեմասրահում
* 1974 թվականին ԽՍՀՄ ազգային ցուցահանդեսի հայկական բաժնի ձևավորումը Նիգերիայի Լագոս քաղաքում
* 1975 թվականին մասնակցել է հինգ նկարիչների ցուցահանդեսի Չեխոսլովակիայի Պրահա քաղաքում 
* 1975 թվականին «Բջնիի անցյալը և ներկան»որմնանկարը Բջնիի Մշակույթի ակումբում (4x40  մ)
* 1976 թվականին ԽՍՀՄ ազգային ցուցահանդեսի հայկական բաժնի ձևավորումը Արգենտինայի Բուենոս Այրես քաղաքում
* 1977 թվականին ԽՍՀՄ ազգային ցուցահանդեսի հայկական բաժնի ձևավորումը ԱՄՆ-ի Լոս Անջելես քաղաքում (պաննո 2x62մ)
* 1977 թվականին Հայաստանի վաստակավոր նկարչի կոչում
* 1978 թվականին Հայկական ԽՍՀ-ի Գերագույն խորհրդի պատվոգիր
* 1979 թվականին ԽՍՀՄ ազգային ցուցահանդեսի Հայաստանի տաղավարի ձևավորումը Հարավսլավիայի Զագրեբ քաղաքի միջազգային տոնավաճառում
* 1981 թվականին «Դավիթ Բեկ» օպերայի ձևավորումը Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան Երևանի  օպերայի և բալետի պետական թատրոնի նորաբաց եռամաս բեմի համար
* 1981 թվականին Հայաստանի տաղավարի ձևավորումը «Էքսպո-81»միջազգային ցուցահանդեսում Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում
* 1982 թվականին միջազգային ցուցահանդեսի հայկական տաղավարի ձևավորումը Հնդկաստանի Դելի քաղաքում։ Ստացել է ոսկե մեդալ լավագույն ձևավորման համար
* 1982 թվականին պարգևատրվել է ԽՍՀՄ ԱԱՊ-ի 50-ամյակին նվիրված հոբելյանական շքանշանով
* 1984 թվականին ԽՍՀՄ տաղավարի հայկական բաժնի ձևավորումը Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքի միջազգային տոնավաճառում, որի համար արժանացել է Բարսելոնայի քաղաքապետարանի «Գեղեցկության աստվածուհի»մրցանակին
* 1984-1987 թվականներին «Հայկական երգ» որմնանկարը (3.3 x 15.5 մ) Հայաստանի երգչախմբային ընկերության ճեմասրահում
* 1985 թվականին արժանացել է առաջին մրցանակի «Երևանը և երևանցիները» ցուցահանդեսում
* 1985 թվականին Եղեգնաձոր քաղաքի ձևավորումը Գլաձորի Համալսարանի 700-ամյակի առթիվ
* 1986 թվականին ԽՍՀՄ միջազգային ցուցահանդեսի Հայաստանի բաժնի ձևավորումը (4 x 16 մ) Ֆրանսիայի Փարիզ քաղաքում։ Գրան Պրի լավագույն ձևավորման համար
* 1986 թվականին պարգևատրվել է Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով
* 1993 թվականին անհատական ցուցահանդես Երևանում` Նկարչի տանը

## Ստեղծագործություններ
[մինի|Գարուն, [Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահ]]
[մինի|«Վիլյամ Սարոյան», [Վանաձորի կերպարվեստի թանգարան]]
Հենրիկ Սիրավյանը ստեղծագործել է տարբեր ժանրերում՝ տուրք տալով առավելապես հայրենի եզերքի բնապատկերներին։ Սիրավյանի հաստոցային աշխատանքների ճնշող մեծամասնությունը գյուղական, ճարտարապետական, լիրիկական կտավներ են, իսկ մոնումենտալ, զուսպ բնանկարները` այլաբանորեն իմաստավորված թեմատիկ հորինվածքներ։
Կատարել է մի շարք մոնումենտալ-դեկորատիվ աշխատանքներ՝
*Կոմիտասի թանգարանի գմբեթի ձևավորումը (Էջմիածնի հոգևոր սեմինարիա)՝ նկարիչներ Հակոբ Հակոբյանի և Ա. Մելքոնյանի հետ համատեղ
*«Որս» որմնանկարները՝ Հրազդանի Քաղսի գյուղի մշակույթի պալատում
*«Հայաստան» եռապատկեր պաննոն՝ Հայաստանի գրողների տան նախագահության ճեմասրահում
*«Բջնիի անցյալն ու ներկան» որմնանկարը՝ Բջնիի մշակույթի պալատի ճեմասրահում
*Գլաձորի համալսարանի 700-ամյակի առթիվ Եղեգնաձոր քաղաքի ձևավորումը
*«Հայկական երգ» որմնանկարը Հայաստանի Երգչախմբային ընկերության ճեմասրահում 
*«Անի քաղաքը» 
*«Վիլյամ Սարոյան»
*«Շորժայի ժայռերը»
*«Գրիգոր Լուսավորչի տեսիլքը»
*«Զանգեզուր»
*«Բջնիի տաճարը. 11-րդ դար», 1957 
*«Կոմիտաս» (Էսքիզ եռապատկերի համար), 1961
*«Ուսանողուհի Ժաննա Հակոբյանի դիմանկարը», 1962 
*«Մարտիրոս Սարյան», 1963
*«Առավոտը Զանգեզուրում», 1963 
*«Գառնիի սարը», 1966
*«Առնո Բաբաջանյան», 1966
*«Ծաղկեպսակ» (Կոմիտասը և Հովհաննես Թումանյանը), 1969 
*«Զանգեզուրի լեռներ», 1969 
*«Ինքնադիմանկար», 1969
*«Հոռոմոսի վանքը», 1970 
*«Ձմեռ. Երևան», 1971
*«Աղբյուրի մոտ»
*«Էջմիածնի Մայր Տաճար.  Տրդատի դուռը, 1973
*«Գեղարդ», 1973
*«Պրահայի գարուն. Կոմիտասի անվան քառյակը Էդգար Հովհաննիսյանի հետ», 1980
*«Սարոյանը Ահնիձորում», 1982
* «Հայ ժողովրդական երգի տոն, ծաղկի տոն», 1984-1987
*«Հրանտ Մաթևոսյան», 1987
*«Հասմիկ Պապյան», 1989
*«Երանոս սարը», 1990
*«Թուփը», 1991
*«Ժայռեր», 1992 
*Շուշին ազատագրված, 1992
*«Սերգեյ Փարաջանով», 1995
*«Հնադարյան թթենի, Դալմայի այգիներ», 1995
*«Աղբյուրի մոտ, Կոմիտաս», 1998

Ձևավորել Է՝
*Հայաստանի առևտրա-արդյունաբերական ցուցահանդեսները Բարսելոնում, Մոնրեալում, Դելիում և այլուր (1974-1986)
*Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» օպերան (1981, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն)
*1967 թվականից միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառներում ձևավորել է հայկական տաղավարները (Դամասկոս, 1967, Ռիո դե Ժանեյրո, 1968, Լագոս, 1974, Բուենոս Այրես, 1976, Լոս Անջելես, 1977, Զագրեբ, 1979, Էքսպո-81, Մոնրեալ, Դելի, 1982, ոսկե շքանշան լավագույն ձևավորման համար, Բարսելոն, 1984, «Գեղեցկության աստվածուհի» մրցանակ, Փարիզ, 1986, Գրան պրի)

1962 թվականին Երևանում մասնակցել է «Հինգի» ցուցահանդեսին (Մինաս Ավետիսյան, Ալեքսանդր Գրիգորյան, Արփենիկ Ղափանցյան և Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան)։

Սիրավյանի արվեստին բնորոշ են պատկերի պայմանական ընդհանրացումը, նուրբ քնարականությունը, գուներանգների և կոմպոզիցիայի ներդաշնակումն ու կերպարների վառ արտահայտչականությունը։

Հենրիկ Սիրավայանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարանում, Սանկտ Պետերբուրգի, Կիևի և այլ քաղաքների մասնավոր հավաքածուներում։

## Պարգևներ
1962 թվականից Հենրիկ Սիրավյանի ստեղծագործությունը նշանավորվել է տարբեր պարգևներով ու մրցանակներով։
*Համամիութենական երիտասարդական ցուցահանդեսի մրցանակ, Մոսկվա, 1962
*Մանկական ամսագրի լավագույն նկարազարդման համար մրցանակ, 1969, «Պիոներ», Երևան
*Գերագույն խորհրդի պատվոգիր, 1978
*Հոբելյանական շքանշան ԽՍՀՄ առևտրա-արդյունաբերական պալատի 50-ամյակի առթիվ, 1982
*«Երևան և երևանցիներ» ցուցահանդեսում առաջին մրցանակ, 1985
*«Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշան, 1986
*ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1977

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
* Նկարիչների տուն, Երևան, 1993 
* Նկարիչների տուն, Երևան (հետմահու ցուցահանդես), 2003
* Նկարիչների տուն, Երևան (հետմահու ցուցահանդես), 2009
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ (հետմահու ցուցահանդես), 2013
* Սարգիս Մուրադյան պատկերասրահ (հետմահու ցուցահանդես), 2016
* Մարտիրոս Սարյանի տուն թանգարան, «Իմ աղոթքը Հայաստանի մասին» ցուցահանդես՝ նվիրված Հենրիկ Սիրավյանի 90-ամյակին (հետմահու ցուցահանդես), 2018
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Անհատական (հետմահու) ցուցահանդես ՝ նվիրված Հենրիկ Սիրավյանի 95 և Փարաջանովի 100-ամյա հոբելյաններին, 2024

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* WebTV-ն գեղանկարիչ Հենրիկ Սիրավյանին նվիրված ֆիլմ է նկարահանել
* Հենրիկ Սիրավյան
* «Սիրավը և նկարչությունը, Սիրավը և Հայաստանը, Սիրավն ու իր տեսակը», Ցուցահանդես՝ նվիրված «եզակի մարդու» 85-ամյակին
* Հենրիկ Սիրավյան, 1989
* Հենրիկ Սիրավյան, 2000
* Սիրավի աղոթքը Հայաստանի մասին
* Հենրիկ Սիրավյանի աղոթքը

Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:2001 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մարտի 16 մահեր