Լենինգրադի ռմբակոծություն

**Լենինգրադի ռմբակոծություն**, Լենինգրադի վրա ավիահարձակման շարք, որն իրականացրել է նացիստական Գերմանիայի ավիացիան Երկրորդ հայրենական պատերազմի ժամանակ (1941-1943 թվականներ)։

Երեք տարվա ընթացքում գերմանական ավիացիան իրականացրել է 272 օդային հարձակումներ (դրանիցի 193՝ գիշերը)։ Բաց է թողնվել 69613 այրվող և 4686 ֆուգասային ռումբեր։ Օդային տագնապը հայտարարվել է 642 անգամ, և տևվում էր 702 ժամ։

Գերմանական ինքնաթիռները (Me-109, Ю-88) բազավորվում էին Գատչինայի և Սիվերսկու, ինչպես նաև Լյուբանի, Պսկովի և Տոսնոյի շրջաններում։

## Օդային հարձակումների դինամիկա
1941 թվականի հուլիս և օգոստոս ամիսներին Լենինգրադի վրա իրականացվել է 17 խմբակային օդային հարձակում (8-ը ցերեկը, 9-ը գիշերը)։ Ընդ որում քաղաք ճեղքեցին հարձակմանը մասնակից ինքնաթիռների աննշան քանակ։ Սեպտեմբերին իրականացվեց 23 խմբային հարձակում (դրանցից 11 ցերեկը), հոկտեմբերին՝ 18։ 1942 թվականի սկզբին օդային հարձակումները դադարեցին։ Ընդհանուր առմամբ օդային հարձակումներն ուներին անհանգստացնող բնույթ, Նևայի վրայի ոչ մի կամուրջ չէր քանդվել, ինչպես չէին տուժել Լիտեյնի պողոտայում Սմոլնի և ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի շենքերը։

## Լենինգրադի հակաօդային պաշտպանություն
1941 թվականի հունիսին քաղաքի հակաօդային պաշտպանությունն իրականացնում էին ՀՕՊ-ի Հյուսիսային գոտին։ Լենինգրադից դուրս դրա կազմից գտնվում էր ՀՕՊ-ի 2-րդ կորպուսը և օպերատիվ դրան ենթարկվող ՀՕՊ կործանիչների ավիացիոն 7-րդ կորպուսը։ Լենինգրադին պաշտպանում էին 6 զենիթա-հրետանային դասակներ  (115, 169, 189, 192, 194, 351), 2-րդ զենիթային գնդացիրային դասակը և այլ ենթաբաժիններ։ Սպառազինությունը կազմում էր 305 կործանիչներ, մոտ միջին տրամաչափի 600 զենթային զենք (պլյուս ևս պահեստային 246) և 94 փոքր տրամաչափի, 141 զենիթային գնդացիր։ ՀՕՊ ուժերը տեղակայված էին արգելափակման օդապարիկներով և լուսարձակող դասակներով (438 լուսարձակող)։ Պաշտպանների սպառազինության մեջ կային նաև Ռուս-1 և Ռուս-2 ռադիոլոկացիոն կայան։ Պատերազմի առաջին տարվա ավարտին Լենինգրադի ՀՕՊ և Կյանքի ճանապարհը ապահովում էին Ռուս-2-ի 10 կայաններ։

Հակառակորդի առաջին ինքնաթիռը խոցվել է 192 զենիթա-հրետանային գնդի15-րդ մարտկոցի կողմից, հուլիսի 23-ի գիշերը KGr.806 1-ին էսկադրիլիայի Ju-88A, վնասվածք ստանալով այրվեց և հարկադիր վայրէջք կատարեց։ Անձնակազմի բոլոր անդամները՝ ներառյալ հրամանատարը՝ լեյտենանտ Հանս Թուրմեյերը (Hans Turmeyer) գերի ընկան

Դիպուկ կրակի համար 192 զենիթա-հրետանային գնդի 15-րդ մարտկոցի հրամանատար Պիմչենկով Ալեքսեյ Տիտովիչը պարգևատրվեց Կարմիր Խաչ շքնանշանով։

## Ֆիննական ավիացիայի դերակատարումը
Լենինգրադը հարավից շրջափակվել էր գերմանական զինված ուժերի կողմից (ֆոն Լեեբ) և հյուսիսից՝ ֆինների։ Այնուամենայնիվ ֆիննական ավիացիան քաղաքի վրա հարվածներ չէր հարձակում։ Միայն1944 թվականին (փետրվարի 21 և մարտի 10) ֆիննական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին Լենինգրադի հյուսիսային հատվածների խորհրդային օդանավակայանները․ Գորսկայա, Կասիմովո, Լևաշովո, Յուկի։ Պատմաբանները հիշատակում են նաև Յոենսուուից 1944 թվականի ապրիլի 4-ին 35 ռմբարկոծիչների հարձակումը, որոնք հանդիպեցին խորհրդային Հակաօդային պաշտպանության կրակին և չկարողացան ճեղքեր քաղաք։

## Զոհեր
Ռմբակոծությունից զոհվել է ավելի քան 2 հազար մարդ, 10 հազարը ստացել են տարբեր աստիճանի ծանրության վիրավորում։

## Նշանակալից ավիահարձակումների ժամանակաբանություն
մինի|1941 թվականի սեպտեմբերի 19-ի հարձակման հետևանքով զոհվածների հիշատակին նվրված ցուցատախտակ (Սուվորովի պողոտա, 50-52)

* 1941 թվականի սեպտեմբերի 8-ին քաղաքն ենթարկվեց առաջին կրկնակի ավիահարձակման։ 18։ 55-ին 23 գերմանական Dornier Do 17 ինքնաթիռներ (օբերսթ Հ․ Ռիքհոֆ) ռմբակոծեցին Բադաևսկու պահեստները՝ ոչնչացնելով 3 հազար տոննա ալյուր։ Երկրորդ հարձակման ժամանակ վնասվածքներ ստացան Մոսկովյան կայանը և քաղաքի գլխավոր ջրմուղկայանը։
* 1941 թվականի սեպտեմբերի 10-ին գերմանական 20 ռմկակոծիչ ինքնաթիռներ քաղաքի վրա հարձակում իրականացրին՝ ռուբեր արձակելով Կիովյան գործարանի, նավաշինարանի և հրուշակեղենի գործարանի վրա։ Երկրորդային ռմբակոծության ենթարկվեցին Բադաևսկու պահեստները։
* 1941 թվականի սեպտեմբերի 19-ին լուֆթվաֆեն Լենինգրադի վրա իրականցրեց 6 հարձակում, որին մասնակցում էին մինչև 276 գերամանական ինքնաթիռներ։ Հարձակման արդյունքում զոհվեց ավելի քան 1000 մարդ («ամենասարսափելի օդային հարձակում»), զոհվածների մեծամասնությունը Սուվորովի պողոտայի հիվանդանոցում էր։ Վնասվեցին Մարիինյան թատրոնը և Հյուրերի տունը։ Լենինգրադի պաշտպաններին հաջողվեց խոցել հակառակորդի միայն 5 ինքնաթիռ։
* 1941 թվականի սեպտեմբերի 21, 22 և 23-ին եղել են Կրոնշտադտյան ռազմա-ծովային բազայի և Բալթիկ ծովի նավահանգստի նավերի զանգվածային ավիահարձակումներ։ Մասնակցել են մինչև 400 գերմանական ինքնաթիռներ։ Արդյունքում խորտակվեցին և շարքից դուրս հանվեցին «Մարատ» գծանավը, «Մինսկ» առաջնորդ նավը, էսկադրային ականակիր «Ստերեգուշի», «Հողմապտույտ» պահակային նավը, «Պիոներ» հրետանավը և М-74 սուզանավը։ «Հոկտեմբերյան հեղափոխություն» գծանավը, երկու հածանավը, երեք էսմինեցը, ականադիր նավը և մի շարք այլ նավեր վնասվածքներ ստանցան։
* 1941 թվականի սեպտեմբերի 27-ին քաղաքի վրա երեք ավիահարձակումներում (ժամը 8, 12 և 17) մասնակցել են 197 գերմանական ինքնաթիռ։ Հարձակումն իրականացվեց Ֆիննական ծոցի կողմից։ Գերմանական ավիացիան իրականացրել է ռմբակոծություններ 2-3 կմ բարձրությունից։ Հարձակումներն իրականացվում էին խմբերով՝ 10-15 ինքնաթիռներով։ Հիմնական հարվածը հասցվում էին խորհրդային օդանավակայաններին (Կոմենդանտսկի, Լևաշովո, Մանուշկինո, Ուգլովո)։ Ռումբերի պայթյուններից զոհվել է 28 մարդ, 100-ը ստացել են վիրավորումներ։
* 1941 թվականի նոյեմբերի 5-ին Լենինգրադի երկնքում տեղի ունեցավ օդային կռիվ, որի արդյունքում օդաչու Սևաստիանովը իր Ի-153 ինքնաթիռով զարկեց Heinkel He 111։ Գերմանական ինքնաթիռի բեկորներն ընկան Թավրիզյան այգում։ Գերմանական ավիացիայի հարձակումներից տուժել են Красный выборжец և Ֆինլանդյան կայարանը։
* 1942 թվականի ապրիլի 4-30-ին գերմանական ավիացիան կենտրոնացած էր Բալթֆլոտի ռմբակոծության վրա (Այսշթոս)։
* 1943 թվականի մայիս․ Լենինգրադի անհնագստացնող ռմբակոծություններում առաջին անգամ գործածվեցին FW-190 ինքնաթիռներ։
* 1943 թվականի հոկտեմբերի 17-ին տեղի է ունեցել լյուֆթաֆեի՝ Լենինգրադի վրա վերջին օդային հարձակումը։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Бомбардировки немецкой авиацией Ленинграда в 1941—1943 гг. 

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Լենինգրադի բլոկադա