Ծերունական ասթենիա

**Ծերունական ասթենիա,** տարածված ծերաբանական համախտանիշ, որն ունի տարեցների շրջանում առողջության և գործունեության աղետալի վատթարացման մեծ ռիսկ։ Ծերունական ասթենիան ծերացման հետ կապված հիվանդություն է, որը մարդկանց մոտ հայտնաբերվել է դարեր շարունակ։ Սա թուլության ավելի տարածված համախտանիշի նշան է՝ տկարության, դանդաղաշարժության, էներգիայի պակասի, ակտիվության նվազման և, հիվանդության սուր լինելու դեպքում՝ ոչ միտումնավոր քաշի կորստի հետ մեկտեղ։ Որպես տարեցների մոտ հաճախ հանդիպող կլինիկական համախտանիշ՝ մեծ տարիքում առողջության վատթարացման և թուլության հետ կապված են տարբեր առողջական ռիսկեր, ինչպիսիք են ընկնելը, անկարողությունը, հոսպիտալացումը և մահացությունը։ Ընդհանրապես, ծերունական ասթենիան հանդիպում է տարեց մեծահասակների մոտ, որոնք կորցնում են ինքնուրույնությունը։ Սա նաև կապված է սոցիալական և հուզական մեկուսացման ռիսկի պատճառով արժանապատվությունը կորցնելու հետ։ Ծերունական ասթենիան համարվում է որպես թուլամտության զարգացման ռիսկի գործոն։

Քանի որ բնակչությունը մեծանում է, ծերաբանների և հանրային առողջապահության ոլորտի մասնագետների հիմնական գործառույթը հասկանալն է, ապա նպաստավոր կերպով միջամտելն է այն գործոններին և գործընթացներին, որոնք նման ռիսկի են ենթարկում տարեցներին, հատկապես սթրեսորների նկատմամբ խոցելիության մեծացմանը (օրինակ ՝ ծայրահեղ շոգ և ցուրտ, վարակ, վնասվածք կամ նույնիսկ դեղորայքի փոփոխություններ), որը բնորոշ է շատ տարեց մեծահասակների։

## Ծերունական ասթենիայի հետ կապված ծերաբանական համախտանիշներ
### Սարկոպենիա
Սարկոպենիան կմախքի մկանային զանգվածի, որակի և ուժի դեգեներատիվ կորուստն է, որը կապված է ծերացման հետ։ Մկանների կորստի արագությունը կախված է մարզվածության մակարդակից, ուղեկցվող հիվանդություններից, սննդառությունից և այլ գործոններից։ Սարկոպենիան արտահայտված տկարության պատճառով կարող է հանգեցնել գործունեության կարգավիճակի նվազմանը և առաջացնել զգալի անկարողություն։ Մկանների կորուստը կապված է մկանների գոյացման ազդանշանային ուղիների փոփոխությունների հետ, չնայած սրա ընկալումը թերի է։ Բջջային մեխանիզմները տարբերվում են մկանային ապաճման այլ տեսակներից, ինչպիսին է հյուծանքը, որի դեպքում մկանները քայքայվում են ցիտոկինային դեգրադացիայի հետևանքով, չնայած երկու հիվանդություններն էլ կարող են միաժամանակ առկա լինել։

### Օստեոպորոզ
մինի|Օստեոպորոզի հետևանքով որոշ մարդկիկ ունեն կռացած մարմին:
Օստեոպորոզը ոսկրերի տարիքային հիվանդություն է, որը հանգեցնում է կոտրվածքի մեծ ռիսկի։ Օստեոպորոզի ժամանակ **ոսկրերի հանքային խտությունը** (BMD) նվազում է, ոսկրերի միկրոարխիտեկտուրան խաթարվում է, և ոսկրերում սպիտակուցների քանակն ու բազմազանությունը փոխվում է։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) կանանց մոտ օստեոպորոզը սահմանում է որպես ոսկրային առավելագույն զանգվածից ցածր՝ ոսկրերի հանքային խտության 2,5 ստանդարտ շեղում (20 տարեկան, առողջ իգական սեռի անձի դեպքում), որը չափվում է ըստ DXA-ի։ «Հաստատված օստեոպորոզ» տերմինը նշանակում է, որ առկա է փխրունության հետևանքով ոսկորների կոտրվածք։

Օստեոպորոզն առավել հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ դաշտանադադարից հետո և կոչվում է հետդաշտանադադարային օստեոպորոզ*:* Սա կարող է զարգանալ նաև տղամարդկանց մոտ։ Օստեոպորոզը կարող է առաջանալ նաև յուրաքանչյուրի մոտ որոշակի հորմոնալ խանգարումների և այլ քրոնիկական հիվանդությունների առկայության դեպքում կամ դեղամիջոցների, մասնավորապես գլյուկոկորտիկոիդների հետևանքով և այս դեպքերում հիվանդությունը կոչվում է ստերոիդի կամ գլյուկոկորտիկոիդի հետևանքով առաջացած օստեոպորոզ։ Հաշվի առնելով դրա ազդեցությունը փխրունության հետևանքով ոսկորների կոտրվածքի ռիսկի վրա ՝ օստեոպորոզը կարող է զգալիորեն ազդել կյանքի տևողության և որակի վրա։

### Մկանային թուլություն
Մկանային թուլությունը (կամ ուժի պակասը), որը հայտնի է նաև որպես մկանների հոգնածություն, վերաբերում է կմախքի մկանների միջոցով ուժ գործադրելու անկարողությանը։ Թուլությունը հաճախ հաջորդում է մկանների ապաճմանը և ակտիվության նվազմանը, օրինակ ՝ հիվանդության հետևանքով անկողնում երկար պառկելուց հետո։ Գոյություն ունի նաև սարկոպենիայի՝ կմախքի մկանների տարիքային կորստի հետևանքով առաջացող մկանային թուլության աստիճանական զարգացում։
ձախից|մինի|Մկանների թուլությունը դժվարացնում է առօրյա գործողությունների կատարումը, օրինակ ՝ լոգարանում լոգանք ընդունելը:
Ուժի փորձարկումը հաճախ օգտագործվում է մկանային խանգարման ախտորոշման ժամանակ, նախքան էթիոլոգիայի հայտնաբերումը։ Նման էթիոլոգիան կախված է մկանային թուլության տեսակից, որը կարող է լինել զգալի կամ թեթև, ինչպես նաև փոփոխվող՝ ըստ հատվածի։ Զգալի թուլությունը ավելի սուր է արտահայտվում, մինչդեռ թեթև թուլության դեպքում նույն գործը կատարելու համար պահանջվում է ավելի շատ ջանքեր գործադրել։ Մյուս կողմից, մկանային թուլությունը լինում է կենտրոնական, նեյրոնային և ծայրամասային։ Կենտրոնական մկանային թուլությունը ամբողջ մարմնի ընդհանուր հյուծվածությունն է, իսկ ծայրամասային թուլությունը առանձին մկանների հյուծվածությունն է։ Նեյրոնային թուլությունը վերոնշյալ երկուսի համեմատ կենտրոնական դիրք է գրավում։

## Կենսաբանական և ֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ
Ենթադրվում է, որ ծերունական ասթենիայի պատճառները բազմագործոն են, որոնք ներառում են բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական համակարգերի գործառույթի խանգարումներ։  Պրոբորբոքային վիճակը, սարկոպենիան, սակավարյունությունը, անաբոլիկ հորմոնների (անդրոգեններ և աճի հորմոն) հարաբերական անբավարարությունը և կատաբոլիկ հորմոնների (կորտիզոլ) ավելցուկը, ինսուլինառեզիստենտականությունը, գլյուկոզայի մակարդակը, իմունային համակարգի խանգարված գործունեությունը, միկրոսննդանյութերի անբավարարությունը և օքսիդատիվ սթրեսը առանձին - առանձին կապված են ծերունական ասթենիայի բարձր հավանականության հետ։ Լրացուցիչ բացահայտումները ցույց են տալիս, որ ծերունական ասթենիայի ռիսկը մեծանում է մարմնի անկանոն համակարգերի թվի ավելացման հետ մեկտեղ։ Այս բացահայտումը ցույց է տալիս, որ մի քանի համակարգեր թիրախավորող միջամտությունները կարող են ավելի մեծ արդյունքներ գրանցել ծերունական ասթենի կանխարգելման և բուժման գործում, քան միայն մեկ համակարգ թիրախավորող միջամտությունները։

Պարզվել է, որ հատուկ հիվանդություններ, ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, շաքարախտը, լյարդի քրոնիկական հիվանդությունները, որոնց ժամանակ տեղի է ունենում բորբոքում, նույնպես փոխկապակցված են ծերունական ասթենիայի հետ։ Կլինիկորեն գնահատելի հիվանդության վիճակները կարող են դրսևորվել և արտահայտվել նախքան ծերունական ասթենիայի առաջացումը։ Ընդամենը մեկ հիվանդության վիճակ անհրաժեշտ և բավարար չէ ծերունական ասթենիայի ախտածնության համար, քանի որ քրոնիկական հիվանդություններ ունեցող շատ մարդիկ ֆիզիկապես թույլ չեն։ Հետևաբար, գնահատելի հիվանդությունների առկայությունից կախված լինելու փոխարեն, ծերունական ասթենիայի ֆիզիոլոգիական խանգարումների զգալի քանակի արտահայտումն է։ Ծերունական ասթենիան համարվում է թուլամտության զարգացման ռիսկի գործոն։

### Տեսության ընկալում
Ծերունական ասթենիայի վերաբերյալ վերջին հետազոտությունը փորձում էր բնութագրել ինչպես մարմնում կատարվող հիմնային փոփոխությունները, այնպես էլ ծերունական ասթենիայի ճանաչելի դարձնող դրսևորումները։ Կա ընդունված կարծիք, որ ֆիզիոլոգիական պաշարների և դիմադրողականության նվազումը ֆիզիկապես թույլ լինելու էությունն է։ Նմանապես, գիտնականները համաձայնում են, որ ծերունական ասթենիայի ռիսկը մեծանում է տարիքի և հիվանդությունների առաջացման հաճախականության մեծացման հետ։ Դրանից բացի, այժմ կան հիմնավոր ապացույցներ, որոնք հաստատում են այն տեսությունը, որ ծերունական ասթենիայի առաջացման ու զարգացման ժամանակ օրգանիզմում էներգիայի արտադրման, օգտագործման և վերականգնման համակարգերի գործունեությունը վատթարանում է, ինչը բացասաբար է ազդում շատ տարբեր ֆիզիոլոգիական համակարգերի գործունեության վրա։ Բազմաթիվ համակարգերի գործունեության վատթարացումը ազդում է նորմալ բարդ հարմարվողական վարքագծի վրա, որն էական նշանակություն ունի առողջության համար  և, ի վերջո, հանգեցնում է ծերունական ասթենիայի, որը որպես կանոն, դրսևորվում է որպես տկարության, դանդաղաշարժության, ակտիվության նվազման, էներգիայի պակասի և ոչ միտումնավոր քաշի կորստի ամբողջության համախտանիշ։ Երբ վիճակն առավել ծանր է, այսինքն, կան այս դրսևորումներից 3-ը կամ ավելի, անհատը մահվան բարձր ռիսկի տակ է։

## Ծերունական ասթենիայի գնահատում
Կա վարկած, որ ծերունական ասթենիայի համախտանիշը արտացոլում է բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական համակարգերի կարգավորման խանգարումները՝ դրսևորելով ֆիզիոլոգիական մարտահրավերների նկատմամբ դիմացկունության պակասը և հետևաբար մի շարք բացասական վերջնարդյունքների բարձր ռիսկը։ Ընդհանրապես, անհատների ծերունական ասթենիայի փորձառական գնահատումը ձգտում է ի վերջո բացահայտել այս կամ դրա հետ կապված առանձնահատկությունները, թեև գրականության մեջ նման գնահատման հստակ մոտեցումներ են ներկայացվել։

Ստորև ներկայացված են երկու ամենատարածված մոտեցումները, որոնք տարբերվում են իրենց բնույթով և շրջանակներով։ Դրանց հաջորդում են այլ մոտեցումներ։

### Ծերունական ասթենիայի ֆենոտիպ
Ծերունական ասթենիայի գնահատման հայտնի մոտեցումը ներառում է հինգ ախտանիշների գնահատումը, որոնք ենթադրվում է, որ արտացոլում են այն համակարգերը, որոնց խանգարված կարգավորումն ընկած է համախտանիշի հիմքում։ Դրանք են՝

* ոչ միտումնավոր քաշի կորուստ,
* հյուծվածություն,
* մկանային թուլություն,
* դանդաղ քայլվածք
* ակտիվության ցածր մակարդակ

Այս հինգ ախտանիշները կազմում են խանգարված գործունեության մասին վկայող հատուկ չափանիշներ, որոնք կիրառվում են հիվանդների կողմից ներկայացվող և նրանց կատարողականի վրա հիմնված միջոցների համադրությամբ։ Նրանք, ովքեր համապատասխանում են չափանիշներից առնվազն երեքին, սահմանվում են որպես «թույլ», իսկ նրանք, ովքեր չեն համապատասխանում հինգ չափանիշներից որևէ մեկին, սահմանվում են որպես «ուժեղ»։ Այս գաղափարի վերաբերյալ լրացուցիչ աշխատանքներ կատարել են Բենդին Րոշը և այլք 2006 թվականին, չնայած որոշ ճշգրիտ չափանիշներ և միջոցներ տարբերվում են։ Գրականության այլ ուսումնասիրություններ նույնպես որդեգրել են Լինդա Ֆրայդի և այլոց 2001 թվականին ներկայացված ընդհանուր մոտեցումը, չնայած, կրկին, ճշգրիտ չափանիշները և դրանց հատուկ միջոցները հնարավոր է տարբերվեն։ Այս գնահատման մոտեցումը մշակվել և կատարելագործվել է Ֆրայդի և Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի Ծերության հետ կապված խնդիրների և առողջության կենտրոնի գործընկերների կողմից։ Այս կենտրոնում է գտնվում Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի Քլոդ Փեփըրի անվան տարեց ամերիկացիների ինքնուրույնության հետ կապված խնդիրների կենտրոնը, որը զբաղվում է ծերունական ասթենիայի վերաբերյալ հետազոտություններով և գործարկել է ֆիզիկական թուլության ծերունական ասթենիայի գիտությանը նվիրված կայք՝ ։

### Ծերունական ասթենիայի ցուցիչ/ Պակասուրդի մեծացում
Ծերունական ասթենիայի գնահատման մեկ այլ ուշագրավ մոտեցում (եթե ոչ նաև որոշ չափով դրա հայեցակարգայնացումը) պատկանում է Րոքվուդին և Միտնիցկիին (2007), ըստ որի ծերունական ասթենիան դիտվում է անհատի մեջ դրսևորվող առողջության «պակասուրդի» քանակի առումով, ինչը հանգեցնում է ծերունական ասթենիայի շարունակական չափման։ Այս մոտեցումը մշակվել է Դոկտոր Րոքվուդի և Դալհուզի համալսարանի գործընկերների կողմից։

### Ծերունական ասթենիայի չորս տիրույթներ
Ծերունական ասթենիայի չորս տիրույթներից բաղկացած մոդելը առաջարկվել է ի պատասխան Բրիտանական բժշկական ամսագրի հոդվածի։ Այս հայեցակարգայնացումը կարող է դիտվել որպես ֆենոտիպային և ինդեքսային մոդելների միախառնում։ Հետազոտողները փորձարկել են այս մոդելը պարբերաբար հավաքագրված հիվանդանոցային տվյալների վրա, այնուհետև արդյունքներն օգտագործել են ծերունական ասթենիայի մոդելի մշակման ժամանակ՝ հայտնաբերելով, որ մոդելը նույնիսկ ունի բժշկական օգնության 3 վերջնարդյունքներ կանխատեսելու կարողություն։ Ծերանոցներում իրականացվող խնամքի մի հետազոտություն ցույց է տվել, որ ոչ բոլոր չորս տիրույթներն են պարբերաբար գնահատվել բնակիչների մոտ, ինչը վկայում է այն մասին, որ ծերունական ասթենիան դեռևս դիտվում է միայն ֆիզիկական առողջության տեսանկյունից։

### SHARE ծերունական ասթենիայի ինդեքս
SHARE ծերունական ասթենիայի ցուցիչն (SHARE-FI) ի սկզբանե 2010 թվականին մշակվել է Ռոմերո-Օրտունոյի և այլ հետազոտողների կողմից՝ որպես Եվրոպայում առողջության, ծերացման և կենսաթոշակի անցման հետազոտության մաս։ Այն բաղկացած է ծերունական ասթենիայի ֆենոտիպի հինգ տիրույթներից.

* Հոգնածություն
* Ախորժակի կորուստ
* Բռնելու ուժ
* Գործունեության հետ կապված դժվարություններ
* Ֆիզիկական ակտիվություն

SHARE ծերունական ասթենիայի ցուցիչի հաշվիչն անվճար հասանելի է առցանց օգտագործման համար։ Հաշվիչը անհատներին դասակարգում է որպես.

# թույլ
# պակաս թույլ
# ոչ թույլ/ ուժեղ

SHARE ծերունական ասթենիայի ցուցիչն ունի կլինիկական մեծ օգտակարություն, քանի որ հաճախ վատ առողջապահական պայմաններում սա ապահովում է ծերունական ասթենիայի համեմատաբար արագ գնահատում։

## Կանխարգելում
### Ռիսկի գործոնների հայտնաբերում
Ծերունական ասթենիայի կանխարգելումը հաշվի առնելիս կարևոր է հասկանալ ռիսկի գործոնները, որոնք նպաստում են ասթենիայի առաջացմանը և վաղ հայտնաբերել դրանք։ 2005 թվականին կատարված դիտողական հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ ծերունական ասթենիայի և մի շարք ռիսկի գործոնների միջև կան կապեր, ինչպիսիք են ՝ ցածր եկամուտը, մեծ տարիքը, քրոնիկական հիվանդությունները, կրթության պակասը և ծխելը։

### Ֆիզիկական վարժություններ
Ծերունական ասթենիայի կանխարգելման կարևոր թիրախը ֆիզիկական ակտիվությունն է։ Տարիքի հետ ֆիզիկական ակտիվությունը զգալիորեն նվազում է. դեռահասության շրջանում նկատվում է կտրուկ անկում, որը շարունակվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Ֆիզիկական ակտիվության ցածր մակարդակը կապված է ծերունական ասթենիայի համախտանիշի հիմնական բաղադրիչի հետ։ Հետևաբար, մի շարք հետազոտություններում ուսումնասիրվել է ֆիզիկական վարժությունների համալիր՝ որպես ասթենիան կանխելու միջամտություն։ 2017 թվականին հրապարակված ռանդոմիզացված վերահսկվող հետազոտությունը հայտնաբերել է թուլության զգալիորեն ավելի ցածր ցուցանիշներ տարեց մեծահասակների մոտ, որոնց նշանակվել է վարժությունների համալիր՝ ի տարբերություն նրանց, ովքեր գտնվում էին հսկվող խմբում։ Այս հետազոտության ընթացքում հսկվող խմբի 15.3%-ի մոտ հետազոտության ընթացքում նկատվել է ծերունական ասթենիա, ի տարբերություն մարզվող խմբի 4.9%-ի։ Գնահատվել են նաև մարզվող խմբի անդամների օրգանիզմում առկա սննդանյութերը, որը ասթենիայի կանխարգելման ևս մեկ թիրախ է։

### Սննդառություն
Սննդառությունը ծերունական ասթենիայի կանխարգելման հիմնական թիրախն է եղել։ 2019 թվականին կատարված ամփոփիչ հոդվածում ուսումնասիրվել են մի շարք հետազոտություններ և հայտնաբերվել են ապացույցներ, որ սննդառության հետ կապված միջամտությունը ծերունական ասթենիայի կանխարգելման արդյունավետ միջոց է։ Հատկապես միջերկրածովյան սննդակարգը նվազեցնում է ծերունական ասթենիայի ռիսկը մինչև 60%-ով։

## Ոչ վիրաբուժական բուժում
### Ֆիզիկական վարժություն
Ֆիզիկական վարժություններ անող անհատները, ըստ երևույթին, ունեն ծերունական ասթենիայի կանխարգելման ներուժ։ 2018 թվականին համակարգված ուսումնասիրության արդյունքում եզրակացվեց, որ խմբային ֆիզիկական վարժությունները նպաստում են 65 և բարձր տարիքի մեծահասակների շրջանում ծերունական ասթենիայի առաջացման հետաձգմանը։

### Էրգոթերապիա
Առօրյա գործողությունների շարքին են պատկանում այն գործողությունները, որոնք անհրաժեշտ են կյանքի պահպանման համար, օրինակ՝ ատամները լվանալը, անկողնուց վեր կենալը, հագնվելը, լողանալը և այլն։ Էրգոթերապիան թեթևակիորեն բարելավել է տարեց մեծահասակների շարժունակությունը` առօրյա գործողություններ կատարելու համար։

### Սննդային հավելումներ
Ծերունական ասթենիայի ժամանակ կարող են կատարվել փոփոխություններ, օրինակ՝ քաշի կորուստ։ Միջամտությունները պետք է կատարվեն՝ կարևորություն տալով հավելումների և սննդակարգի հետ կապված ցանկացած խնդրի։ Նրանք, ովքեր հնարավոր է՝ թերի են սնվում և չեն ստանում համապատասխան կալորիաներ, սնունդ ընդունելու միջև ընկած հատվածում բերանով ընդունվող սննդային հավելումներ օգտագործելով կարող են նվազեցնել սննդային անբավարարությունը։

Տարիքի հետ ոսկրերի հանքային խտությունը նվազում է։ Հետևաբար, վիտամին D-ի հավելումը կարող է բարելավել կայունության և մկանային ուժի պահպանումը։

### Պալիատիվ բուժօգնություն
Պալիատիվ բուժօգնությունը կարող է օգտակար լինել այն անձանց համար, ովքեր տառապում են ծերունական ասթենիայի ամենածանր վիճակով, որը հնարավոր է ուղեկցվում է այլ հիվանդություններով։ Պալիատիվ բուժօգնության նպատակն է ցավը և այլ բացասական ախտանիշները նվազեցնելով կյանքի որակի բարելավումը։ Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ պալիատիվ բուժօգնության վրա հիմնվելիս ծախսերը կրճատվում են, ի տարբերություն թանկարժեք բուժօգնության, որը հնարավոր է լինի ավելորդ և անարդյունավետ։

## Վիրահատական հետևանքներ
Ծերունական ասթենիա ունեցող տարեցները հետվիրահատական բարդությունների և երկարաձգված բուժօգնության անհրաժեշտության բարձր ռիսկի տակ են։ Վիրահատությունից և սիրտ - անոթային հիվանդությունների պատճառով հիվանդացության և մահացության ռիսկը ավելի քան կրկնապատկվում է։ Նախքան պլանային վիրահատությունները տարեց հիվանդների առողջության գնահատումը կարող է ճշգրիտ կերպով կանխատեսել հիվանդների վերականգնման ընթացքը։ Ծերունական ասթենիայի սանդղակը բաղկացած է հինգ կետից
* անցյալ տարվա ընթացքում 4․5 կգ-ից ավել ոչ միտումնավոր քաշի կորուստ
* հիվանդի կողմից ներկայացվող հյուծվածություն
* բռնելու ուժ, որը մտնում է 20%-ից քիչ կազմող բնակչության մեջ
* դանդաղ քայլվածք, որը մտնում է բնակչության ամենացածր քառորդի մոջ՝ ըստ 4 րոպեանոց քայլքի թեստի կատարողականի
* ցածր ֆիզիկական ակտիվություն, որի դեպքում մարդիկ միայն հազվադեպ են կարճատև զբոսանքի դուրս գալիս

Առողջ մարդը հավաքում է 0 միավոր, իսկ շատ թույլ մարդը՝ 5: Ֆիզիկապես ոչ թույլ տարեցների համեմատ, ծերունական ասթենիայի միջին ցուցանիշ ունեցող մարդիկ (2 կամ 3) երկու անգամ ավելի հավանական է, որ ունենան հետվիրահատական բարդություններ, 50%- ով ավելի շատ ժամանակ անցկացնեն հիվանդանոցում և երեք անգամ ավելի հավանական է, որ նրանց ժամանակավորապես տեղափոխեն տարեցների և հիվանդների խնամքի կենտրոններ՝ իրենց տան փոխարեն։ Թույլ տարեց հիվանդները (4 կամ 5 միավոր) նույնիսկ ավելի վատ արդյունքներ ունեն, ընդ որում, ոչ թույլ տարեցների համեմատ նրանց ժամանակավորապես տարեցների և հիվանդների խնամքի կենտրոններ տեղափոխելու վտանգը քսան անգամ ավելի մեծ է։

## Համաճարակաբանություն և հանրային առողջապահություն
Ծերունական ասթենիան ծերաբանական համախտանիշ է։ Տարեց բնակչության շրջանում ծերունական ասթենիայի տարածվածության ցուցանիշները կարող են տարբեր լինել կախված մի շարք գործոններից, այդ թվում ՝ այն միջավայրից, որտեղ գնահատվում է տարածվածությունը, օրինակ ՝ ծերանոց (ավելի մեծ տարածվածություն) հակառակ համայնքի (ավելի փոքր տարածվածություն), ծերունական ասթենիայի գործառնական սահմանումը։ Օգտագործելով Ֆրայդի՝ 2001 թվականին առաջարկած լայնորեն կիրառվող թուլության ֆենոտիպային շրջանակը, տարածվածության ցուցանիշների 7-16%-ը կազմել են ոչ հատուկ հաստատություններում, իրենց համայնքում ապրող բնակության տարեց մեծահասակները։

Ծերունական ասթենիայի առաջացումը աստիճանաբար աճում է տարիքի հետ, ավելի հաճախ հանդիպում է տարեց կանանց, քան տղամարդկանց, և ավելի ցածր սոցիալտնտեսական կարգավիճակ ունեցողների շրջանում։ Թույլ տարեց մեծահասակները բացասական մեծ հետևանքների բարձր ռիսկի տակ են, ինչպես ֆիզիկական անկարողությունը, ընկնելը, հատուկ հաստատություններ տեղափոխվելը, հոսպիտալացումը և մահացությունը։

Համաճարակաբանական հետազոտությունները մինչ օրս հանգեցրել են ծերունական ասթենիայի մի շարք ռիսկի գործոնների բացահայտմանը, այդ թվում ՝ (ա) քրոնիկ հիվանդություններ, ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, շաքարախտը, երիկամների քրոնիկ հիվանդությունները, ընկճախտը և ճանաչողական խանգարումները, (բ) ֆիզիոլոգիական խանգարումները, ինչպիսիք են բորբոքման և արյան մակարդման համակարգերի ակտիվացումը, սակավարյունությունը, աթերոսկրելոզը, ինքնավար նյարդային համակարգի գործունեության խանգարումը, հորմոնալ խանգարումները, ճարպակալումը, տղամարդկանց մոտ վիտամին D-ի անբավարարությունը և շրջակա միջավայրի հետ կապված գործոնները, ինչպիսիք են ապրելու վայրը և հարակից տարածքների առանձնահատկությունները։ Ծերունական ասթենիայի հնարավոր փոփոխվող ռիսկի գործոնների վերաբերյալ առաջընթացն այժմ հիմք է տալիս կիրառական հետազոտությունների համար, որոնք ուղղված են տարեց մեծահասակների թուլության կանխարգելմանը և բուժմանը։ Վերջերս կատարված համակարգված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ ֆիզիկական վարժությունների եղանանակով միջամտությունները կարող են մեծացնել մկանների ուժը և բարելավել ֆիզիկական գործունեությունը, այնուամենայնիվ, արդյունքները տարբեր են համայնքի ֆիզիկապես թույլ տարբեր մեծահասակների դեպքում։

Ուսումնասիրությունը կենտրոնացել է շաքարախտ ունեցող մարդկանց մոտ ծերունական ասթենիայի համախտանիշի և ստորին վերջույթների քրոնիկ իշեմիայի միջև կապի վրա։ Մի կողմից, ստորին վերջույթների քրոնիկ իշեմիան կարող է հանգեցնել  ծերունական ասթենիայի առաջացման, մյուս կողմից, ծերունական ասթենիայի առկայությունը կարող է ազդել մարդկանց մոտ ծայրամասային զարկերակների հիվանդության նախիմացության վրա։

## Սեռական տարբերություններ ծերունական ասթենիայի դեպքում
Մետանալիզները ցույց են տվել, որ ծերունական ասթենիայի տարածվածությունն ավելի մեծ է իգական սեռի մեծահասակների մոտ, քան արական սեռի մեծահասակների։ Այս սեռային տարբերությունը շարունակ հայտնաբերվել է նաև նախակլինիկական հետ ազոտությունների ժամանակ՝ ցույց տալով ծերունական ասթենիայի առաջացման սկզբում բոլոր տեսակների մոտ առկա սեռային երկձևությունը և դրա հիմքում ընկած հնարավոր ախտաբանական ֆիզիոլոգիան։ Վերջին հետազոտությունները, որոնց ժամանակ երկու սեռերի առողջ և թույլ տարեց մեծահասակներից վերցված մկանների կենսազննում է կատարվել, ցույց են տվել մկանային զանգվածի սեռին հատուկ փոփոխություններ՝ կապված ֆիզիկական թուլության հետ առնչվող ֆիզիկական տկարության հետ։ Այս բացահայտումները միասին ցույց են տալիս արական-իգական առողջության գոյատևման տարբերությունները, քանի որ իգական սեռի ներկայացուցիչների կյանքի տևողությունն ավելի երկար է՝ համեմատած արական սեռի ներկայացուցիչների հետ, սակայն ծերունական ասթենիայի տարածվածությունն ավելի մեծ է իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ, քան արական սեռի ներկայացուցիչների։ Հետագա հետազոտությունները դեռ պետք է բացահայտեն, թե որն է կանանց մոտ ծերունական ասթենիայի ավելի մեծ տարածվածության պատճառը։

## Ընթացիկ կլինիկական փորձարկումներ
2021 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ ԱՄՆ-ում ծերունական ասթենիայի համախտանիշի ընթացիկ կլինիկական փորձարկումները ներառում են.

* ծերունական ասթենիայի ազդեցությունը որովայնային աորտայի անևրիզմայից բուժված հիվանդների կլինիկական արդյունքների վրա
* «նախապատրաստական» վարժությունների համալիրի կիրառումը, որն իրականացվում է նախքան փոխպատվաստման վիրահատությունը, որպեսզի ստացողի մոտ կանխվի ծերունական ասթենիայի ազդեցությունը
* որովայնի նեխավարակումից հետո ֆիզիկական թուլության սուր փոփոխությունների սահմանում
* «Fisetin» հակաբորբոքային դեղամիջոցի արդյունավետությունը տարեցների մոտ ծերունական ասթենիայի նշանների նվազման գործում
* Սրտի վիրահատությունից հետո վաղ հետվիրահատական կուրսի (Cardiostep) ֆիզիկական կատարողականի գնահատում և ծերունական ասթենիայի կանխատեսում

Ծերունական ասթենիայի համախտանիշի և այլ հիվանդությունների վերաբերյալ ընթացիկ կլինիկական փորձարկումների մասին արդի տեղեկություն կարելի է գտնել clinicaltrials.gov կայքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծերաբանություն