Չիա Թեք Լենգ

**Չիա Թեք Լենգ** (谢德龙 Xìe Délóng,) դատապարտված սպիտակ օձիքավոր հանցագործ Սինգապուրից, որը հայտնի է իր չորս տարվա առևտրային խարդախությամբ, որը ներառում է 117 միլիոն դոլարի խարդախություն չորս օտարերկրյա խոշոր բանկերից՝ իր մոլախաղերից կախվածությունը կերակրելու համար։ Այս ամենը կատարել է Ասիա Խաղաղօվկիանոսյան գարեջրագործությունում ֆինանսական մենեջեր աշխատելու ընթացքում։ Հայտնի է, որ Չիայի հանցագործությունը Սինգապուրի ամենասարսափելի առևտրային հանցագործությունն է, որը կատարվել է քաղաք-պետությունում՝ գերազանցելով Թեո Չենգ Կիատի հանցագործությանը, որը յուրացրել է 35 միլիոն դոլար Singapore Airlines-ից 13 տարի շարունակ։

Չիա Թեք Լենգը ձերբակալվել է 2003 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, երբ Առևտրային գործերի վարչությունը  ինչ-որ կերպ գիտակցել է նրա խարդախ գործողությունները, և, հետևաբար, նրան սպառնում է ցմահ ազատազրկում, երբ նրա դեմ հարուցվել են խարդախության հետ կապված 46 քրեական մեղադրանքներ։ Թեև Չիային հաջողվել է խուսափել ցմահ ազատազրկման առավելագույն ժամկետից՝ կարճ դատավարության ընթացքում 14 շարունակվող մեղադրանքներում մեղավոր ճանաչվելուց հետո, այնուամենայնիվ, նա դատապարտվել է երկարատև 42 տարվա ազատազրկման իր հանցագործության համար, որը, ըստ տեղեկությունների, դարձել է երբևէ գրանցված ամենաերկար ազատազրկման ժամկետը։ Սինգապուրի դատարանների կողմից առևտրային հանցագործության համար։

## Վաղ կյանք
Չիա Տեկ Լենգը ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Սինգապուրում։

Իր վաղ տարիներին Չիան ավարտել է իր տարրական և միջնակարգ դպրոցը։ Նախադպրոցական տարիներին Չիան սովորել է Վիկտորիա դպրոցում և լավ գնահատականներով սովորել է հաշվապահություն Սինգապուրի ազգային համալսարանում և այդպիսով ավարտել է իր կոչումը։

Համալսարանն ավարտելուց հետո Չիա Տեկ Լենգը սկսել է աշխատել Արթուր Անդերսեն հաշվապահական ընկերությունում։ Նա շարունակել է զբաղեցնել մի քանի բարձր պաշտոններ, ներառյալ Միացյալ արտասահմանյան բանկի փոխնախագահ և Swire Pacific Offshore ծովային ծառայությունների ընկերության ֆինանսական վերահսկիչ։ Նրա վերջին աշխատանքը եղել է Asia Pacific Breweries- ում ֆինանսական մենեջեր՝ սկսած 1999 թվականի հունվարի 20-ից, տարեկան 200,000-ից մինչև 300,000 ԱՄՆ դոլար աշխատավարձով։ Այդ ժամանակահատվածում Չիան ամուսնացել է ուսուցչի հետ։ Նա ունեցել է երկու որդի՝ ծնված համապատասխանաբար 1987 և 1989 թվականներին։  

Ըստ նրա ընտանիքի, ընկերների և գործընկերների՝ Չիան անպարկեշտ, բայց հավատարիմ ընտանիքի մարդ է եղել։

## Քրեական կարիերա
### Դրամախաղային կախվածություն և առևտրային խարդախություն
1994 թվականին, երբ դեռ աշխատում էր Swire Pacific Offshore-ում, Չիա Թեկ Լենգը սկսել է մոլախաղ խաղալ։ Չիան աստիճանաբար մեծ կախվածություն է ձեռք բերել մոլախաղերից, ինչը հանգեցրել է նրան, որ 1995-1996 թվականներին նա ունեցել է հսկայական պարտքերից և մի քանի բանկերի պարտք մոտ 100,000 դոլար՝ օվերդրաֆտի և կրեդիտ քարտի վճարների տեսքով։ Միայն 1997 թվականին, երբ Չիան գրեթե ամեն երկու շաբաթը մեկ այցելում էր Star Cruise նավեր՝ մոլախաղերի համար, նա սկսել է շահումներ հավաքել, որոնք մեծ արժեք են ունեցել և նա ստացել է $75,000 վարկային առաջարկ։ Նրա շահումները մեկ տարուց պակաս ժամանակահատվածում աճել են մինչև $1 միլիոն։

Այնուամենայնիվ, 1998 թվականի օգոստոսին Չիան կորցրել է իր շահումները՝ 1 միլիոն դոլարի չափով մեկ մոլախաղերից, և նա տուժել է նոր պարտքերից՝ իր կորուստների հետևանքով։ Չիայի պարտքերը բարձրացել են, երբ միացել է Asia Pacific Breweries (APB) ընկերությանը որպես ֆինանսական մենեջեր 1999 թվականի հունվարի 20-ին։ Պարտքերը մարելու հուսահատությունից Չիան սկսել է փաստաթղթեր կեղծել իր նոր աշխատանքի անցնելուց ընդամենը հինգ օր անց։ Իր չորս տարվա կեղծիքների հանցագործության ընթացքում Չիան թիրախավորել է չորս արտասահմանյան բանկ՝ մեկ եվրոպական բանկ Skandinaviska Enskilda Banken (SEB), երկու ճապոնական բանկ Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) և Mizuho Corporate Bank և մեկ գերմանական Bayerische Hypo-und Vereinsbank Aktiengesellschaft: (HVB), նրանցից ընդհանուր առմամբ 117 միլիոն դոլար խաբեություն է կատարել։

Օգտագործելով իր կեղծ փաստաթղթերը՝ Չիան կարողացավ բանկային հաշիվներ բացել APB-ի անունով, և նա իրեն նշանակեց որպես միակ ստորագրող։ Չիան SEB-ից 500,000 ԱՄՆ դոլարի վարկային վարկ ուներ իր օգտագործման համար՝ իր թիրախավորված չորս բանկերի թվում։ Չիան այս հաշիվների միակ վերահսկիչն էր, քանի որ նա կարողացավ կեղծել տնօրենների խորհրդի որոշումները, որոնք նրան իրավունք էին տալիս ստանալ վարկային միջոցներ, ստորագրել գործարքները և կառավարել բանկային հաշիվները APB-ի անունից։ Չիան նաև հաջողությամբ կեղծեց APB-ի տարբեր տնօրենների ստորագրությունները, այն բանից հետո, երբ նա կիրառեց տարեկան հաշվետվությունների և ներքին փաստաթղթերի նմուշները որպես հղումներ, որպեսզի ստորագրությունները վավերական տեսք ունենան։

Չիայի գործելակերպը երեք բանկերից՝ SMBC-ից, Mizuho-ից և HVB-ից, գումարներ հանելն էր այն կեղծ հաշիվների միջոցով, որոնք նա բացել էր APB-ի անունով, նախքան դրանք փոխանցելը SEB բանկային հաշիվներին։ SEB-ի հաշվի միջոցով Չիան կարողացավ դրամական միջոցներ ներգրավել մոլախաղերի համար՝ դրանք փոխանցելով DBS-ի իր երկու անձնական հաշիվներին, նախքան դրանք փոխանցվել էին Ավստրալիայի, Բրիտանիայի, Հոնկոնգի, Մալայզիայի և Ֆիլիպինների խաղատներին։ Մինչև նրա հանցավոր ճանապարհների բացահայտումը, բանկերը խորապես վստահում էին Չիային որպես վստահելի և վարկունակ հաճախորդի, քանի որ նա կարողանում էր ժամանակին ավանդներ կատարել հաշիվներին, երբ մարումները պետք է կատարվեին, ինչի համար ավանդները ստացան այն միջոցներից, որոնք նա խաբել էր որևէ մեկից։ 1999 թվականի նոյեմբերին, երբ Չիան OCBC-ի հետ APB հաշվից հանեց 53 միլիոն դոլար, նա կարողացավ փոխարինել ամբողջ գումարը մինչև 2002 թվականի հոկտեմբերը՝ այդպիսով խուսափելով հայտնաբերելուց։

Չիայի մոլախաղային սխրանքներն աճում էին, այնպես որ նա ճանաչվեց աշխարհի բազմաթիվ կազինոների կողմից։ 2000 թվականի հուլիսից Չիան գնում էր Crown Casino Մելբուռնում մասնավոր վարձակալված ինքնաթիռներով, որոնք տրամադրվում էին կազինոյի կողմից։ Նրան ցուցաբերեցին VIP բուժում և հրավիրեցին մնալ կազինոյի ամենաթանկ սենյակում, որտեղ սպասարկող ծառայություն էր մատուցվում։ Այն ժամանակ ընդամենը մեկ գիշեր այնտեղ անցկացնելն արժեր 25000 ավստրալիական դոլար։ Նա նաև կանոնավոր հաճախում էր London Ritz's Club-ում, որտեղ կարող էր ավելի բարձր խաղադրույքներով զբաղվել։ Սկզբնապես «Star Cruise» կազինոյում իր սեանսների ժամանակ 200 դոլար խաղադրույքներ կատարելով, Չիան սկսեց բրիտանական խաղատներում 20,000-ից մինչև 25,000 A$-ի չափով առանձին խաղադրույքներ կատարել։ Եղել է դեպք, երբ նա 400,000 ավստրալիական դոլարի մեկ խաղադրույք է կատարել Crown Casino-ում։

### Չիայի շքեղ ապրելակերպն ու սիրուհին
2002 թվականի ապրիլին, կազինո զբոսաշրջային նավի վրա, Չիան առաջին անգամ հանդիպել է 22-ամյա չինացի Լի Ջինին, որը հետագայում դարձավ նրա սիրուհին։

Նույն գիշեր Չիան նրանից 1 միլիոն դոլար է շահել։ Դրա շնորհիվ Չիան սկսել է խնդրել Լի Ջինին որպես մոլախաղի իր հակառակորդ՝ համարելով նրան որպես իր «հաջողության հմայքը», և նա կարողացավ նաև հաղթել ամեն անգամ, երբ նրա դեմ խաղ էր խաղում։ Կազինոյի կրած հսկայական կորուստները ստիպեցին խաղատանը որոշել Լիիին հանգստյան օր տալ, երբ Չիան ժամաներ նավի վրա։ Լին, ով ավարտել էր Նանջինգի համալսարանը, ավելի ուշ հրաժարական տվեց, և նա եկավ Սինգապուր՝ հարաբերություններ հաստատելու Չիայի հետ, հետևաբար դառնալով Չիայի սիրուհին։

Իր խաղային սխրանքների արդյունքում Չիան շռայլորեն ծախսեց գնումներ կատարելու վրա, և նրա գնումները ներառում էին 150,000 դոլար արժողությամբ Mercedes-Benz և 530,000 դոլար արժողությամբ բնակարան Grange Road-ում։ Նա նաև 300 հազար դոլար ընդհանուր արժողությամբ թանկարժեք նվերներ է տվել տարբեր մարդկանց, այդ թվում՝ իր ընկերուհուն։ Չիան նույնիսկ 10,000 դոլար է վճարել Լիի անունից կեղծ թայվանական անձնագիր ձեռք բերելու համար, ինչը հեշտացրել է նրա մուտքն ու դուրս գալը Սինգապուր։ Չու Չիաո-Լինգ կեղծանունով Լին 2002 թվականի նոյեմբերից 2003 թվականի հունվար ընկած ժամանակահատվածում ճանապարհորդել և դուրս է եկել Սինգապուր՝ կեղծ անձնագրի օգնությամբ։

## Ձերբակալություն և հետաքննություն
2003 թվականի սեպտեմբերի 2-ին 43-ամյա Չիա Թեք Լենգը ձերբակալվել է իր տանը, այն բանից հետո, երբ Առևտրային գործերի վարչությունը անհայտ միջոցներով տեղեկացվել և բացահայտել է Չիայի հանցավոր գործունեությունը։ Լի Ջինը նույնպես ձերբակալվել է, և նա վեց ամիս անցկացրել է բանտում՝ կեղծ անձնագիր օգտագործելու համար։

Ձերբակալվելուց հետո Չիային երկու օր անց՝ 2003 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, մեղադրանք է առաջադրվել երկու հոդվածով, մեկը՝ խաբեության և մեկը՝ 3 միլիոն դոլարի հետ կապված կեղծիքի համար, որը նա խաբեություն է արել SEB-ից 1999 թվականի փետրվարին։  Հետագա հետաքննությունների ընթացքում Չիայի հանցագործությունների իրական չափերի աստիճանական բացահայտումը հանգեցրել է Չիայի դեմ ավելի շատ մեղադրանքների առաջադրմանը։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 11-ին նրան ութ նոր մեղադրանք է առաջադրվել։ Նա մեղադրվել է ավելի վաղ չորս բանկերին՝ SMBC-ին, Mizuho-ին, HVB-ին և SEB-ին, խաբելու մեջ՝ իրեն մոտ 113 միլիոն դոլար ընդհանուր վարկ տրամադրելու համար։

2003 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Չիայի հանցագործությունների նոր բացահայտված մանրամասները հարուցել են ևս 18 մեղադրանքներ՝ կապված չորս բանկերից փողերի դուրսբերման հետ, օրինակ՝ 25 միլիոն ԱՄՆ դոլար SEB-ից և 10 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ SMBC-ից։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Չիային մեղադրանք է առաջադրվել ևս չորս կեղծիքի համար՝ կապված բանկային հաշիվներ բացելու և APB-ի OCBC բանկային հաշվից Citibank-ի կեղծ հաշվին գումար փոխանցելու հետ։

Ընդհանուր առմամբ, Չիային 46 մեղադրանք է առաջադրվել՝

* Կեղծիքի 14 մեղադրանք
* 18 մեղադրանք խաբեության համար
* չորս մեղադրանք՝ վստահությունը խախտելու համար
* երկու մեղադրանք՝ փողերի լվացման համար
* ութ մեղադրանք՝ անձնագիր կեղծելուն աջակցելու մեջ (կապված Լի Ջինի հետ)
Չիային առաջադրված մեղադրանքներից ամենածանրը եղել է կեղծիքը, որը նախատեսում է առավելագույն պատիժ՝ ցմահ ազատազրկում կամ որպես այլընտրանք՝ մինչև տասը տարվա ազատազրկում՝ հնարավոր տուգանքով։ Հետաքննության սկզբից Չիան լիովին համագործակցում է ոստիկանության հետ։ Նա նրանց փոխանցել է բոլոր մանրամասները, թե ինչ է արել այդ չորս տարիների ընթացքում։ Նա ոչ միայն պատասխանել է նրանց հարցերին, այլև կամավոր տեղեկություններ է տրամադրել այլ բանկային հաշիվների մասին, որտեղ պահվում են միջոցների մեծ մասը, ինչպես նաև դրամական միջոցների հոսքի մասին։ Նա նաև օգնել է հետագծելու և գումարի վերականգնմանը՝ ստորագրելով բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերը։ Ընդհանուր առմամբ վերականգնվել է ավելի քան 34,8 մլն դոլար, իսկ մնացած 82,3 մլն դոլարը մնացել է անհետ կորած։ Լի Ջինի առգրավված գումարներից մի քանի հազարը, որոնք ընդհանուր առմամբ կազմում էին 1,2 միլիոն դոլար, նույնպես ներառվել են ոստիկանության կողմից վերականգնված միջոցների մեջ։ Ոստիկանությունը ենթադրել է, որ Չիան մոտ 62 միլիոն դոլար է կորցրել մոլախաղերի պատճառով։ Օտարերկրյա իշխանությունները նաև որոշակի գումար են տվել՝ 11 միլիոն դոլար և 230 միլիոն դոլար՝ և՛ Chia Teck Leng-ի կազինոյից, և՛ Ավստրալիայում և Շվեյցարիայում բանկային հաշիվներից։

## Դատավարություն և դատավճիռ
2004 թվականի ապրիլի 2-ին Չիա Թեկ Լենգը կանգնել է Սինգապուրի Բարձրագույն դատարանի առջ իր կատարած տարբեր ֆինանսական հանցագործությունների համար։ Միակ մեղադրող Թոնգ Չի Կունը որոշել է 46 մեղադրանքներից 14-ը վարել, իսկ մնացածը հաշվի կառնվեն դատավճռի կայացման ժամանակ։ Չիան, որին ներկայացնում էին պաշտպաններ Էդմոնդ Պերեյրան և Բենջամին Չուն, նույն օրը մեղավոր ճանաչվեց կեղծիքի վեց և խաբեության ութ մեղադրանքներով։ Հաղորդվում է նաև, որ նա մտադրություն է հայտնել իրեն մեղավոր ճանաչել մինչ իր դատավարությունը։

Դատախազ Թոնգ չի Կունը դատավճռի վերաբերյալ իր եզրափակիչ խոսքում շատ հիմնավոր փաստարկներ է ներկայացրել։ Թոնգը պնդել է, որ Չիայի համար պատիժը պետք է արտացոլի օրենքով սահմանված պատժաչափի և զսպման սկզբունքները։ Նա այս դեպքը որակել է որպես «Սինգապուրի պատմության մեջ առևտրային խարդախության ամենամեծ դեպքը», որտեղ աննախադեպ 117 միլիոն դոլար խաբվել է չորս բանկերից, որոնք միջոցները տրամադրել են՝ ելնելով գործարար հարաբերություններ հաստատելու իրենց շահերից։ Չիայի հանցանքների հետևում ընկած կանխամտածվածությունն ու պլանավորումը նույնպես սրում էին, և դրանք հավասարազոր էին գործատուների և բանկերի կողմից նրան դրված վստահության չարաշահմանը, ինչպես նաև վնասում էին Սինգապուրի՝ որպես ազնիվ և արդյունավետ ֆինանսական կենտրոնի համբավը։ Նույնիսկ եթե Չիան առաջին հանցագործն էր և իրեն մեղավոր էր ճանաչել, նրա հանցագործությունների խիստ ծանրացնող բնույթը և ապացույցների առատությունը նվազեցրել էին նրա գործի մեղմացուցիչ գործոնները, հետևաբար անհրաժեշտ է երկարաժամկետ ազատազրկում։

Պաշտպանական կողմի փաստաբան Էդմոնդ Պերեյրան պատիժը մեղմացնելու միջնորդություն է ներկայացրել դատարան՝ միջնորդելով ավելի մեղմ պատիժ սահմանել։ Նրանք հավաքել են Չիային ճանաչող մարդկանց վկայությունները՝ հաստատելու նրա լավ բնավորությունը և բարեգործության մեջ նրա ներդրումը նրա գրավմանը նախորդող տարիների ընթացքում, նույնիսկ Չիայի երկու որդիները դատավորին գրել են սրտաճմլիկ անձնական նամակ՝ խնդրելով իրենց հորը ավելի մեղմ դատավճիռ կայացնել, քանի որ նրանք նրան համարում են լավ, հոգատար և սիրող մարդ։ Նրա լիակատար համագործակցությունը և հանցագործությունների կատարման և դրամական միջոցների յուրացման կամավոր ճանաչումը այլ գործոններ էին, որոնք պետք է հաշվի առնվեն որպես մեղմացուցիչ հանգամանքներ նրա օգտին։

Պերեյրան նաև ասաց, որ Չիան հանցագործությունները կատարել է իր ֆինանսական պարտքերը մարելու հուսահատության պատճառով, և նա դա չի արել իր ագահությունը և խաղային կախվածությունը բավարարելու համար, և բանկերը պետք է ուշադիր լինեին Չիային փող տալուց, երբ ստացան կեղծ փաստաթղթերը։ Բանկերը նաև պետք է ավելի խիստ միջոցներ ձեռնարկեին՝ խուսափելու համար իրենց խարդախությունից, և դրանք անհրաժեշտ էին Սինգապուրի՝ որպես ազնիվ և արդյունավետ ֆինանսական կենտրոնի համբավը պահպանելու համար, այլ ոչ թե խիստ պատիժ սահմանելու՝ համախոհներին զսպելու համար։ Ի վերջո, Պերեյրան նաև պնդել է, որ ցմահ բանտարկությունն անհրաժեշտ չէ, քանի որ Չիան որևէ գումար չի փոխանցել գաղտնի հաշիվներին և, հետևաբար, բանտից ազատվելուց հետո հնարավորություն չի ունենա վայելելու իր անօրինական գործողությունների պտուղները։

## Ծանոթագրություններ