Շները

«**Շները**», Հրանտ Մաթևոսյանի պատմվածքներից։ Գրվել է 1965 թվականին։

## Գնահատական
«Օգոստոս» ժողովածուի առաջին մասում տեղ է գտել նաև «Շները» պատմվածքը։ Հանդիպումների ու հանգամանքների ազդեցությամբ պատանու պատկերացումների ու հոգեբանության մեջ կատարվում են փոփոխություններ։ Կենսական փաստերը առաջադրում են նոր ու դժվարին խնդիրներ՝ արագացնելով նրա հասունացումը։ Պատանու կարոտները, մաքուր ու անաղարտ սերը աստիճանաբար ներառնում է կյանքի այլևայլ կողմեր, սոցիալ-հոգեբանական այլ երևույթներ։ Այս հիմքի վրա էլ «Շները» պատմվածքն միաձուլվում է ողջ շարքին՝ ընդհանրության մեջ դառնալով անհրաժեշտ միավոր։ …Հենց այս պատմվածքից էլ սկզբնավորվում է Հր․ Մաթևոսյանի մայրերգությունը, որը հետագա ստեղծագործություններում աստիճանաբար զորանալով՝ զուգորդվում է ամենակարևոր ու կենսական թեմաների հետ։…Պատումի մեջ միաձույլ են սարերի ու Բոբի նկատմամբ եղած պատանեկան կարոտը՝ արտահայտված անխարդախ անմիջականությամբ ու պայծառությամբ։ Գեղեցկությունները մնում են հեռվում։ Սոցիալական հոգսերն ու ցավերն են այսուհետ զբաղեցնելու նրա միտքը, ուղեկցելու կյանքի կեռմաններում։

## Սյուժե
Պատմվածքը սկսում է այն պատկերով, թե ինչպես հովիվ հայրն  որդուն տանում էր ընդունելու ուսումնարան։ Նրանք տարել էին նաև իրենց շանը, որը լեզու չէր գտնում վարիչի փոքր շան հետ։ Տղան  ընդամենը տասնչորս տարեկան էր։ Վարիչը նրանց  վատ ընդունեց, պատճառաբանելով, թե ուշացել են։ Նա ասում է, որ ընդունելությունը վերջացել էր ամսի  քսանութին, իսկ արդեն ամսի մեկն էր։ Անասնապահ հայրը դեռ երկար համոզում էր, որ վարիչն ընդունի որդուն, քանի որ տղայի գնահատականները գերազանց են եղել գյուղում, բայց վարիչը, սարկազմով հարցնում է՝ ինքն՞ է ստացել, թե՞ նշանակել են։ Տղան միանգամից պատասխանում է, որ ինքը ստացել է՝ նրանք նշանակել։  Երկար ձգվող երկխոսությունների մեջ նկատվում է Բաբիի անասնապահ հոր խեղճությունը, ուսումնական մարդու նկատմամբ ունեցած պատկառանքը։ Երկար երկխոսություններից հետո, երբ արդեն վարիչը կարծես թե որոշել էր, որ չընդուներ տղային՝ նրա մոտ կանգնած լուռ հետևում  և  լսում էր հանրահաշվի ծեր ուսուցիչը՝ ընկեր Հախումյանը։ Այս բարի ուսուցչի խնդրանքով ընդունեցին տղային։ Ահա և սկսվեց դասերը։ Դասերին և դասերից դուրս պատանու միտքը հեռվում մնացած իր լեռների հետ էր, հովվական կյանքի անաղարտ գեղեցկությունների մեջ։ Հանրահաշվի ծեր ուսուցիչը առանց կշտամբանքի, հարազատաբար պարապում էր նրա հետ, բայց տղան միայն անբավարարներ էր ստանում։ Բաբիի միտքը գյուղում էր։ Քառորդները նա անբավարար էր փակում՝ և  պետք է պարապեր, որ հանձներ պարտքը։ Գյուղում նա ամեն ինչ անում էր՝ բացի պարապելուց։ Նրա մայրը ամեն անգամ նրան հիշեցնում էր պարտքի մասին և անդադար ասում, որ պարապի, իսկ նա մորը խղճում էր, տեսնում նրա գլխի երկու սպիտակ մազերը և վճռում, որ պետք է գնա ուսումնարան, քանի որ սարերում դա անել հնարավոր չէր։ Նա Հախումյանին ասում է, որ ցանկանում է հանրաաշիվ սովորել, որ իրեն այլևս  չեն հետաքրքրում շներն ու սարերը, որովհետև մոր մազերը  սպիտակում են, իսկ եթե սովորի՝ չեն սպիտակի։ Բաբին երկար պարապում է Հախումյանի հետ և վերջապես սովորում է հանրահաշիվ։ Նրանք միասին զրուցում են անցյալի հուշերից, յուրաքանչյուրը պատմում է իր սրտի ուզածը և անցած ճանապարհը։ Բաբին  գերազանց հանձնում է իր պարտքը։ Վարիչը հիացած էր։ Բոլոր ժողովներում Բաբիկը վերադասիարակվածի օրինակ էր՝ ահավոր ընդունակությունների ու ահավոր ծուլության տեր։ Հախումյանն արդեն անցել էր թոշակի և մեկ-մեկ Բաբիկը գնում էր նրա հետ զրուցելու։ Հախումյանը Բաբիկին  ասում է, որ երբ  մայրդ  ծերանա ու նրա համար մեկ լինի դու դասատու կլինես, թե սարերում հովիվ՝ վեր կաց ու գնա սարեր՝ շները գայլերի հետևից արա և վազիր… վազիր… վազիր… այնքան վազիր։ Հախումյանը մահանում է և Բաբիկին պահում են ուսումնարանում որպես հանրահաշվի ուսուցիչ։

## Կերպարներ
* Բաբիկ Հովիվյան
* Բաբիկի հայրը
* Հանրահաշվի ուսուցիչը՝ Հախումյանը
* ՈՒսումնարանի վարիչ Զուլոյան
* Բաբիկի մայրը

## Տես նաև

* Ահնիձոր (Հրանտ Մաթևոսյան)
* Գոմեշը
* Ալխո (վիպակ)
* Իմ գայլը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրանտ Մաթևոսյան, Շները
Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1965 գրքեր