Կոնտրադանսա

Կոնտրադանսա*** (, '''նաև կոչվում է ''կոնտրադանզա կրիոլլա'', ''դանսա'', ''դանցա կրիոլլա'' կամ ***հաբաներա**'') ''կոնտրադանսեի'' իսպանական և իսպանա-ամերիկյան տարբերակն է, որը 18-րդ դարում միջազգային ճանաչում ունեցող երաժշտության և պարի ոճ էր, որը ծագել է անգլիական քանթրի պարից և ընդունվել [[Ֆրանսիա|Ֆրանսիայի]] արքունիքում: Կոնտրադանզան բերվել է Ամերիկա և այնտեղ ստացել է ժողովրդական ձևեր, որոնք մինչ օրս գոյություն ունեն [[Բոլիվիա|Բոլիվիայում]], [[Մեքսիկա|Մեքսիկայում]], [[Վենեսուելա|Վենեսուելայում]], [[Կոլումբիա|Կոլումբիայում]], [[Պերու|Պերուում]], [[Պանամա|Պանամայում]] և [[Էկվադոր|Էկվադորում]]:''

19-րդ դարում [[Կուբա|Կուբայում]] այն դարձել է կարևոր ժանր՝ առաջին նոտագրված երաժշտությունը, որը ռիթմիկորեն հիմնված էր աֆրիկյան ռիթմի վրա, և առաջին կուբայական պարը, որը միջազգային ժողովրդականություն է ձեռք բերել, [[Դանսոն|դանսոնի]], [[Մամբո (պար)|մամբոյի]] և [[Չա-չա-չա|չա-չա-չայի]] նախահայրը՝ բնորոշ «հաբաներա ռիթմով» և երգված տեքստերով։

Կուբայից դուրս կուբայական կոնտրադանսան հայտնի է դարձել որպես ''հաբաներա''՝ [[Հավանա|Հավանայի]] պար, և այդ անվանումը ստացել է նաև Կուբայում՝ 19-րդ դարի վերջին միջազգային ճանաչում ձեռք բերելուց հետո, չնայած այն երբեք այդպես չեն կոչել այն ստեղծողները։

== Պատմություն ==
[[Պատկեր:Georges_bizet.jpg|մինի|Բիզեն իր ''[[Կարմեն (օպերա)|«Կարմեն»]]'' օպերայում ներառել է հաբաներա, որը բխում է Յրադիեի «El Arreglito»-ից:]]
Կոնտրադանսան տարածված էր Իսպանիայում և տարածվել է ամբողջ Իսպանական Ամերիկայում 18-րդ դարում: Երաժշտագետ Պիտեր Մանուելի կարծիքով, կոնտրադանսայի ծագման հարցը լուծել հնարավոր չէ, ինչպես նշել է կուբացի երաժշտագետ Նատալիո Գալանը, ժանրը հումորով անվանելով «''անգլաֆրանսաիսպանաաֆրիկյակուբայական''» ():

Այս հայտնի կուբայական ժանրի ծագման վերաբերյալ ամենաընդունելի կոնսենսուսը հաստատել է վիպասան [[Ալեխո Կարպենտիեր|Ալեխո Կարպենտիերը]] իր 1946 թվականի ''«Երաժշտությունը Կուբայում»'' գրքում: Գրքում նա առաջարկում է մի տեսություն, որը ֆրանսիական կոնտրեդանսը, որը ենթադրաբար Կուբա է ներմուծվել Հայիթիի հեղափոխությունից (1791–1803) փախչող ֆրանսիացի ներգաղթյալների կողմից, որպես կրեոլացված կուբայական կոնտրադանցայի ստեղծման նախատիպ է նշում: Այնուամենայնիվ, կուբացի այլ կարևոր երաժշտագետների, ինչպիսիք են Զոիլա Լապիկը և Նատալիո Գալանը, գտնում են, որ շատ հավանական է, որ կոնտրադանասն Հավանա է ներմուծվել անմիջապես Իսպանիայից, Ֆրանսիայից կամ Անգլիայից մի քանի տասնամյակ առաջ: 

Ամենավաղ կուբայական կոնտրադանսան, որի մասին պահպանվել է գրառում, «Սան Պասկուալ Բայլոն»-ն է, որը գրվել է 1803 թվականին։ 19-րդ դարի կեսերին որոշակի առանձնահատկություններ էին տարբերում կուբայական կոնտրադանսան կոնտրադանսեյից, մասնավորապես՝ ''[[տրեսիլյո]]'' կոչվող աֆրիկյան խաչաձև ռիթմի ներառումը։ 

Հաբաներան նաև ավելի դանդաղ է և որպես պար՝ ավելի նրբագեղ ոճով, քան հին կոնտրադանսան, բայց պահպանում է [[Սյուիտ|դասական պարի]] [[Բարդ երկմաս ձև|երկմաս ձևը]]՝ կազմված լինելով երկու մասից՝ յուրաքանչյուրը 8-ից 16 տակտ, չնայած հաճախ ունի [[նախանվագ]]։ Վաղ ճանաչելի կոնտրադանսա հաբաներա է «La Pimienta»-ն՝ անանուն երգ, որը հրատարակվել է 1836 թվականի ժողովածուում, ամենավաղ հայտնի ստեղծագործությունն է, որտեղ օգտագործվել է հաբաներայի բնորոշ ռիթմը դաշնամուրի ձախ թևում։

Կոնտրադանսան, երբ նվագվում էր որպես պարային երաժշտություն, կատարվում էր [[Տիպիկ նվագախումբ|տիպիկ նվագախմբի]] կողմից, որը կազմված էր երկու ջութակից, երկու կլառնետից, կոնտրաբասից, կոռնետից, տրոմբոնից, օֆիկլեյդից, պայլայից և գիրոից։ Սակայն հաբաներան երգվում էր և պարվում։

19-րդ դարի առաջին կեսին կոնտրադանսան այնքան գերիշխող էր Կուբայի երաժշտական ասպարեզում, որ այդ ժամանակի գրեթե բոլոր կուբացի կոմպոզիտորները, անկախ նրանից՝ ստեղծագործում էին համերգասրահի, թե պարասրահի համար, փորձում էին իրենց ուժերը կոնտրադանսայում։ Նրանցից ամենահայտնիը [[Մանուել Սաումել|Մանուել Սաումելն]] է (1817–1870):

Նոր Օռլեանում ծնված դաշնակահար/կոմպոզիտոր [[Louis Moreau Gottschalk|Լուի Մորո Գոտշալկը]] (1829–1869) գրել է մի քանի ստեղծագործություններ ռիթմով, որոնք մասամբ քաղվել են Կուբայում և Վեստ Ինդիայում կատարած իր ճանապարհորդություններից՝ «Դանզա» (1857), «Լա Գալինա, Կուբայական պար» (1859), «Օխոս Կրիոլոս» (1859) և «Սուվենիր դե Պորտո Ռիկո» (1857) և այլն:Կարծիք կա, որ կուբայական ոճը [[Իսպանիա]] են բերել նավաստիները, որտեղ այն որոշ ժամանակով ժողովրդականություն է վայելել մինչև քսաներորդ դարի սկիզբը։ [[Բասկեր|Բասկ]] կոմպոզիտոր [[Sebastián Iradier|Սեբաստիան Իրադիեի]] «[[La Paloma|Լա Պալոմա]]» («Աղավնի») պարը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել Իսպանիայում և Ամերիկայում։ Պարը ընդունվել է հասարակության բոլոր դասերի կողմից և իր ժողովրդականությունն է գտել անգլիական և ֆրանսիական սրահներում։

Այն այնքան լավ էր հաստատվել որպես իսպանական պար, որ [[Ժյուլ Մասնե|Ժյուլ Մասնեն]] այն ներառել է իր ''«Սիդ»'' (1885) օպերայի բալետի երաժշտության մեջ։ [[Մորիս Ռավել|Մորիս Ռավելը]] գրել է ''«Վոկալիզ-էտյուդը Հաբաներայի ձևով»'' և հաբաներա «Իսպանական ռապսոդիայի» համար (III մաս, սկզբնապես դաշնամուրային ստեղծագործություն, գրված 1895 թվականին), [[Քամիլ Սեն-Սանս|Կամիլ Սեն-Սանսի]] «''Հավանանեզը''» ջութակի և նվագախմբի համար մինչ օրս նվագվում և ձայնագրվում է, ինչպես նաև Էմանուել Շաբրիեի «''Հաբաներան» նվագախմբի համար'' (սկզբնապես դաշնամուրի համար)։ [[Բերնարդ Հերման|Բեռնար Հերմանի]] «[[Գլխապտույտ (ֆիլմ)|Գլխապտույտ]]» (1958)  ֆիլմում ռիթմը ակնառու կերպով օգտագործվում է որպես ստեղծագործության առեղծվածի հուշում։

[[Անդալուզիա|Անդալուսիայում]] (հատկապես [[Կադիս|Կադիսում]]), [[Վալենսիա (ինքնավար համայնք)|Վալենսիայում]] և [[Կատալոնիա|Կատալոնիայում]] հաբաներան դեռևս տարածված է։ «Լա Պալոմա», «Լա բելլա Լոլա» կամ «Էլ մեու ավի» («Իմ պապիկը») ոճերը լավ հայտնի են։ Իսպանիայից այս ոճը հասավ Ֆիլիպիններ, որտեղ այն դեռևս գոյություն ունի որպես արվեստի երկրորդական ձև։ 

20-րդ դարում հաբաներան աստիճանաբար դարձավ Կուբայի մասունքային ձև, հատկապես «Son cubano[[Son (music)|»]] ոճի հաջողությունից հետո։ Այնուամենայնիվ, դրա որոշ ստեղծագործություններ տառադարձվեցին և հետագայում կրկին հայտնվեցին այլ ձևաչափերով. Էդուարդո Սանչես դե Ֆուենտեսի «''Տու»-ն'' դեռևս շատ սիրված ստեղծագործություն է}։ ''Կոնտրադանսայի/դանզայի'' երաժշտությունն ու պարը այլևս տարածված չեն Կուբայում, բայց երբեմն դրանք հնչում են ֆոլկլորային խմբերի ելույթներում։

== Ծանոթագրություններ ==


**Աղբյուրներ'''
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Կուբայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Պարային ոճեր