Զիգնալկուպպե

**Զիգնալկուպպե**, կամ **Պունտա-Նյիֆետտի** (գերմ. *Signalkuppe*, итал. *Punta Gnifetti*), 4554 մետր բարձրությամբ գագաթ ծովի մակարդակից բարձր Պենինյան Ալպերի Մոնտե Ռոզա զանգվածում՝ Շվեյցարիայի և Իտալիայի սահմանին։ Զիգնալկուպեի գագաթի առաջին վերելքը կատարվել է Ջովաննի Նյիֆետտի, Ջուզեպպե Ֆարինետտի, Քրիստոֆորո Ֆերարիսի, Քրիստոֆորո Գրոբերի, Ջակոմո Ջորդանոնի և Ջովաննի Ջորդանոնի կողմից 1842 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ երկու ուղեկցողների ուղեկցությամբ։ Զիգնալկուպեի գագաթին՝ ծովի մակարդակից 4554 մետր բարձրության վրա, գտնվում է Արևմտյան Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնային ապաստարանը՝ Մարգարիտան։

## Անվան ծագումնաբանություն
1825 թվականին Լյուդվիգ Վելդենը նախկինում անանուն լեռը անվանել է Զիգնալկուպե (*գերմ.՝ Signalkuppe, անգլ.՝ Sign summit, Վերшина-նշան*) իր գագաթին նկատելի ելուստի պատճառով։ Այս ելուստը ավերվել է 1893 թվականին Մարգարիտայի ապաստարանի կառուցման ժամանակ։ Լեռան գագաթի անվան իտալական տարբերակը՝ Պունտա-Նյիֆետտի (իտալ.՝ Punta Gnifetti), հայտնվել է ի պատիվ լեռան առաջին մագլցողի՝ իտալացի քահանա Ջովաննի Նյիֆետտիի։ 1867 թվականին Նյիֆետտիի մահից հետո թաղվել է լեռան լանջին:

## Ֆիզակա-աշխարհագրական բնութագիր

Զիգնալկուպե գագաթը գտնվում է Շվեյցարիայի Վալե կանտոնի և Իտալիայի Պիեմոնտ շրջանի սահմանին։ Այն Մոնտե-Ռոզա լեռնազանգվածի չորրորդ ամենաբարձր գագաթն է Դյուֆուր գագաթից, Նորդենդից և Ցումշտայնշպիցեից հետո՝ Ալպերի չորսհազարանոց գագաթների պաշտոնական ցանկում: Զիգնալկուպե գագաթը իտալական Վերչելլի գավառի ամենաբարձր կետն է:

Զիգնալկուպե գագաթը գտնվում է Մոնտե Ռոզա լեռնազանգվածի հարավ-արևելյան մասում։ Գագաթից 700 մետր դեպի հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Ցումշտայնշպիտցե գագաթը, որը բաժանված է նրանից Կոլե Նյիֆետի լեռնանցքով (*Colle Gnifetti*)՝ ծովի մակարդակից 4452 մետր բարձրության վրա: Զիգնալկուպե գագաթից մոտավորապես 1 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք գտնվում է Պարրոտշպիտցե գագաթը։ Զիգնալկուպեի արևելյան պատը զառիթափ է և ժայռոտ և հանդիսանում է Մոնտե-Ռոզա Մակունյագա զանգվածի (*իտալ. Macugnaga*) արևելյան պատի մի մասը։ Գագաթի արևմտյան պատը ձյունածածկ սառցադաշտ է:

## Մագլցումների պատմություն
Գագաթի առաջին վերելքը կատարել է Իտալիայի Ալանյա-Վալսեզիա կոմունայից ծխական քահանա Ջովաննի Նյիֆետտին 1842 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ 8 հոգուց բաղկացած խմբի կազմում։ Նրա հետ գագաթ է բարձրացել նաև Ջուզեպպե Ֆարինետտին, Քրիստոֆորո Ֆերարիսը, Քրիստոֆորո Գրոբերը, Ջակոմո Ջորդանոն, Ջովաննի Ջորդանոն և երկու ուղեկցող։ Խումբը վերելք է կատարել Իտալիայի կողմից Լիսյոխ լեռնանցքով և գագաթի հարավ-արևմտյան պատով։ Դա  եղել է Նյիֆետտիի չորրորդ փորձնը բարձրանալ Զիգնալկուպեի գագաթը. 1834, 1836 և 1839 թվականների վերելքներն անհաջող ավարտվել է անհաջող:

Առաջին վերելքը արևելյան պատով կատարվել է 1887 թվականի հուլիսի 28-ին բրիտանացի ալպինիստ Հարոլդ Ուորդ Թոֆեմի կողմից՝ Ալոիս Զուպերզակսոյի և ուղեկցողի հետ համատեղ։ Երթուղին կոչվել է Կրեստ-Զիգնալ (*Cresta Signal*), նաև առաջին անցնողի պատվին այն երբեմն անվանում են Թոֆեմգրատ (*Tophamgrat*):

Հարավարևելյան պատով առաջին վերելքը կատարվել է Ա. Օրիոնի, Ֆ. դե Ցինիզի, Ջ. Գուլյելմինետիի և Ջ. Կիարանի կողմից 1906 թվականին:

## Մագլցման երթուղիներ
Դասական երթուղին դեպի գագաթ սկսվում է Ցերմատ համայնքում և գնում է դեպի գագաթ հարավ-արևմտյան պատով՝ Մոնտե-Ռոզա խրճիթի միջով։ Ըստ UIAA դասակարգմամբ երթուղին ունի II կարգ(*PD- ըստ IFAS դասակարգման*)։ Գագաթի արևելյան կողմը համարվում է ամենադժվարը գագաթը բարձրանալու համար, որի մի շարք երթուղիներ ունեն IV (Զիգնալ խաչի երթուղի) և V կարգեր:

Ծովի մակարդակից 4554 մետր բարձրության վրա գտնվող Զիգնալկուպեի գագաթին է գտնվում Մարգարիտա ապաստարանը (*Refuge Margherita, կամ Capanna Osservatorio Regina Margherita*), որը Արևմտյան Եվրոպայի ամենաբարձրադիր ապաստարանն է։ 1889 թվականի հուլիսի 14-ին իտալական ալպիական ակումբի ներկայացուցիչների ժողովում (*Assembly of Delegates of the СAI*) հաստատվեց ծովի մակարդակից ավելի քան 4500 մետր բարձրության վրա ապաստարան կառուցելու պլանը, որպեսզի հեշտացվի ալպինիստների և գիտնականների մուտքը բարձրադիր շրջաններ։ 1890 թվականին ընտրվեց վայրը՝ Զիգնալկուպեի գագաթը։ 1893 թվականի սեպտեմբերի 4-ին ապաստարանը պաշտոնապես բացվել է այցելությունների համար։ Ապաստարանն անվանվել է ի պատիվ Մարգարիտա Սավոյացու, ով այդ ժամանակ եղել է Իտալիայի թագուհին։ Թագուհի Մարգարիտան անձամբ ներկա է գտնվել ապաստարանում 1893 թվականի օգոստոսի 18-ին և 19-ին՝ մինչև դրա պաշտոնական բացումը մի քանի օր առաջ։ 1899 թվականին ապաստարանում բացվեց օդերևութաբանական դիտարան։ 1977 թվականին սկսվեց նոր ապաստարանի կառուցումը՝ հինի փոխարեն, որը ժամանակի ընթացքում դարձել էր անպիտան։ Նոր ապաստարանը բացվել է 1980 թվականի օգոստոսի 30-ին:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի լեռներ