Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ

**[[Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]] **(), Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ֆիզիկայի տարբեր ոլորտների ֆիզիկոսներին տրվող ամենամյա մրցանակ։ Ըստ Ալֆրեդ Նոբելի (մահացել է 1896 թվականին) կտակի տրվող հինգ մրցանակներից մեկը, որը տրվում է ֆիզիկայի բնագավառում բացառիկ ներդրում ունեցած անձանց։ Ըստ Նոբելի կտակի՝ մրցանակը կառավարում է Նոբելյան հիմնադրամը և տրվում է Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ընտրված՝ հինգ հոգուց բաղկացած հանձնաժողովի կողմից։ Մրցանակը տրվում է Ստոկհոլմում ամենամյա հանդիսավոր արարողության ժամանակ՝ Ալֆրեդ Նոբելի մահվան տարելիցին՝ դեկտեմբերի 10-ին։ Մրցանակը բաղկացած է մեդալից, դիպլոմից և դրամական պարգևից։

## Վիճակագրություն
2023 թվականի դրությամբ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը ստացել է 224 անձ։ Առաջին մրցանակը տրվել է 1901 թվականին Վիլհելմ Ռենտգենին, որը նաև ստացել է 150,782 Շվեդական կրոն։ Ջոն Բարդինը երկու անգամ ստացած միակ մարդն է (1952 և 1972 թվականներից)։ 

Ուիլյամ Լորենս Բրեգը եղել է ամենաերիտասարդ դափնեկիրը՝ մրցանակը ստանալով 25 տարեկանում (1915 թվական)։ Մինչև 2014 թվականը նա բոլոր բնագավառներում ամենաերիտասարդ դափնեկիրն էր (Մալալա Յուսուֆզայը 2014 թվականին ստացավ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ 17 տարեկանում)։ 2018 թվականին Արթուր Էշկինը 96 տարեկանում դարձել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի ամենատարեց դափնեկիրը։

Մրցանակը ստացել է 5 կին՝ Մարի Կյուրի (1903), Մարիա Գյոպերտ-Մայեր (1963), Դոննա Սթրիքլենդ (2018), Անդրեա Գեզ (2020) և Անն Լը Հյուիլյե (2023)։ Լը Հյուիլյեից բացի մնացած մնացած կայանք ստացել են մրցանակի քառորդ մասը (Լը Հյուիլյեը ստացել է մրցանակի մեկ երրորդ մասը), չնայած Մարի Կյուրին 1911 թվականին միայնակ շահել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ։

Ամուսիններ Մարի և Պիեռ Կյուրիները միասին կիսել են 1903 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը Անրի Բեքերելի հետ (հետագայում՝ 1935 թվականին, նրանց աղջիկներից Իրեն Ժոլիո-Կյուրին իր ամուսնու՝ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի հետ արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի)։ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիրներ Ուիլյամ Հենրի Բրեգի, Նիլս Բորի, Կարլ Սիգբանի և Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոնի որդիները՝ համապատասխանաբար Ուիլյամ Լորենս Բրեգը, Օգե Բորը, Կայ Սիգբանը և Ջորջ Փաջեթ Թոմսոնը, նույնպես ստացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը չի հանձնվել 6 տարի (1916, 1931, 1934, 1940–1942)։ Բացի դա, ինը անգամ մրցանակը հանձնվել է մեկ տարի ուշ.

* 1914 թվականի Մաքս Լաուեի մրցանակը հայտարարվել է 1915 թվականի նոյեմբերին։
* 1917 թվականին մրցանակ չի շնորհվել, քանի որ Նոբելյան հանձնաժողովը որոշել է, որ թեկնածուներից ոչ մեկը արժանի չէ, բայց 1918 թվականին մրցանակը շնորհել են Չարլզ Գլովեր Բարկլային և հաշվել են որպես 1917 թվականի մրցանակ։
* 1918 թվականի Մաքս Պլանկի մրցանակը տրվել է 1919 թվականին,
* 1921 թվականի Ալբերտ Այնշտայնի մրցանակը տրվել է 1922 թվականին,
* 1924 թվականի Կարլ Սիգբանի մրցանակը տրվել է 1925 թվականին,
* 1925 թվականի Ջեյմս Ֆրանկի և Գուստավ Հերցի մրցանակը տրվել է 1926 թվականին,
* 1928 թվականի Օուեն Ուիլանս Ռիչարդսոնի մրցանակը տրվել է 1929 թվականին,
* 1932 թվականի Վերներ Հայզենբերգի մրցանակը տրվել է 1933 թվականին,
* 1943 թվականի Օտտո Շտեռնի մրցանակը տրվել է 1944 թվականին։

### Երկրներն ըստ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների

## Դափնեկիրներ

1900-ականներ •
1910-ականներ •
1920-ականներ •
1930-ականներ •
1940-ականներ •
1950-ականներ


1960-ականներ •
1970-ականներ •
1980-ականներ •
1990-ականներ •
2000-ականներ •
2010-ականներ

----
### 1900-ականներ

### 1910-ականներ
Դեպի վեր

### 1920-ականներ
Դեպի վեր

### 1930-ականներ
Դեպի վեր

### 1940-ականներ
Դեպի վեր

### 1950-ականներ
Դեպի վեր
}
|Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտ
|
|-
|75px
|Իլյա Ֆրանկ
(1908-1990)1/3
| rowspan="2" |Մոսկվայի պետական համալսարան, Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտ
|
|-
|75px
|Իգոր Տամմ
(1895-1971)1/3
|
|-
|rowspan=2|1959
|75px
|Օուեն Չեմբեռլեն
(1920-2006)1/2
|rowspan=2|«Հակապրոտոնի հայտնաբերման համար»
| rowspan="2" |Կալիֆորնիայի Բերկլիի համալսարան
|
|-
|75px
|Էմիլիո Սեգրե
(1905-1989)1/2
|
|}

### 1960-ականներ
Դեպի վեր

### 1970-ականներ
Դեպի վեր

### 1980-ականներ
Դեպի վեր

### 1990-ականներ
Դեպի վեր

### 2000-ականներ
Դեպի վեր

### 2010-ականներ
Դեպի վեր

### 2020-ականներ
Դեպի վեր

## Տես նաև
* Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրների ցանկ
* Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ
* Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետների ցանկ

## Ծանոթագրություններ
;Ընդհանուր

* 

;Հատուկ

;Նշումներ

* Ա. Երկրի մասին տեղեկությունը վերցված է nobelprize.org կայքից՝ Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կայքից, և պետք չէ շփոթել անձի ծննդավայրի կամ քաղաքացիության հետ։
* Բ. Անվան ներքևում գրված թիվը՝ ցույց է տալիս, թե դափնեկիրը մրցանակի որ մասն է ստացել։

## Արտաքին հղումներ

* Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի պաշտոնական կայք 
* Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կաքյ

Կատեգորիա:Գիտնականների ցանկեր
Կատեգորիա:Դափնեկիրների ցանկեր
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ