Դուբրովնիկի հանրապետություն

**Դուբրովնիկի հանրապետություն** (, , , ) միջնադարյան քաղաք-պետություն Հարավային Եվրոպայում՝ ներկայիս Խորվաթիայի տարածքում։ Այժմ այն կազմում է երկրի հարավային անկլավը՝ Կորչուլա կղզու հետ միասին։

Տարածքը կազմել է շուրջ 1500 կմ2։ Տեղակայված էր Ադրիատիկ ծովի ափին, որը գոյություն է ունեցել 1358-1808 թվականներին։ Հանրապետության մայրաքաղաքը Դուբրովնիկ նավահանգստային քաղաքն էր, որից բացի պետության տարածքը ներառում էր Դալմաթիայի ափը՝ Նեումից մինչև Բոկա Կոտորսկա, Պելեշաչ թերակղզին և Լաստովո, Մլետ և մի շարք այլ փոքր կղզիներ մայրաքաղաքի շուրջ։

Բնակչությունը կազմել է շուրջ 30.000 մարդ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ բնակչության ճնշող մեծամասնությունը սլավոններ էին, հանրապետության սոցիալ-քաղաքական համակարգը և իշխող վերնախավը գտնվում էին իտալական ուժեղ ազդեցության տակ, իսկ պետության պաշտոնական անվանումը «Ռագուզայի հանրապետություն» ()։

Դուբրովնիկի հանրապետությունը, դառնալով Բալկանների հետ ծովային և ցամաքային առևտրի կենտրոն, հասավ իր հզորության գագաթնակետին 15-16-րդ դարերում, երբ դարձավ Օսմանյան կայսրության և եվրոպական պետությունների տնտեսական հարաբերությունների հիմնական միջնորդներից մեկը:Իր պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում Դուբրովնիկը ճանաչել է Բյուզանդիայի, Վենետիկի հանրապետության, Հունգարիայի, Օսմանյան կայսրության և Ավստրիայի անվանական գերիշխանությունը, բայց փաստորեն մնաց անկախ։ Հանրապետության կառավարման կառուցվածքն ապահովում էր իշխանությունը մեկ անձի ձեռքում կենտրոնացնելու անհնարինությունը։ 1806 թվականին Դուբրովնիկի տարածքը գրավել են Նապոլեոն Բոնապարտի զորքերը, 1808 թվականին հանրապետությունը վերացվել է և միացվել Ֆրանսիային։

## Պատմություն
### Վաղ միջնադար
7-րդ դարում (ըստ ավանդույթի՝ 614 թվականին) Էպիդաուրուս քաղաքից, որն ավերվել էր սլավոնա-ավարական արշավանքից, հույն փախստականները Դալմաթիայի ափերի մոտ գտնվող մի փոքրիկ կղզում հիմնադրել են Ռագուզա քաղաքը։ Ռագուզա կղզու դիմաց՝ մայրցամաքում, Սրջ լեռան ստորոտին, նույն 7-րդ դարում առաջացել է սերբական տրավունյան ցեղի բնակավայր, որը կոչվել է Դուբրավա (ի պատիվ շրջակա կաղնու պուրակների), որը հետագայում վերածվել է Դուբրովնիկի։ Աստիճանաբար երկու բնակավայրերն էլ միաձուլվեցին մեկում, և նրանց բաժանող նեղուցը ցամաքեցվեց, և նրա տեղում առաջացավ քաղաքի կենտրոնական փողոցը՝ Ստրադունը։ Սերբական Տրավունիա շրջանը գտնվում էր Դուբրովնիկի շրջակայքում։

Դարեր շարունակ առօրյա խոսքում երկու անուններն էլ օգտագործվում էին զուգահեռ՝ քաղաքը սովորաբար անվանվում էր «Ռագուզա» հույն բնակչության ժառանգների կողմից, «Դուբրովնիկ»՝ սլավոնական բնակչության կողմից։ Այնուամենայնիվ, պաշտոնական գրառումներում քաղաքը շատ երկար ժամանակ հիշատակվում էր բացառապես որպես Ռագուզա, չնայած այն հանգամանքին, որ հռոմեական ծագման դալմաթերենը, որով խոսում էին հույն փախստականները, գործնականում անհետացել էր գործածությունից դեռևս 16-րդ դարում։ Դրա պատճառներն այն են, որ պատմականորեն այս վայրերի պաշտոնական լեզուն մնացել է լատիներենը մինչև 15-րդ դարի կեսերը, իսկ հետագայում իտալերենը դարձել է պաշտոնական լեզու։

Դուբրովնիկն իր սլավոնական անվան տակ առաջին անգամ հիշատակվել է «Povelje Ban Kulina»-ում՝ Բոսնիական Բան Կուլինայի 1189 թվականի կանոնադրությունում, իսկ «Դուբրովնիկ» անվանումը պաշտոնապես սկսել է օգտագործվել միայն առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջին տարում՝ 1918 թվականին՝ կապված ազատագրման հետ, երբ հարավսլավոնական հողերը ավստրիական տիրապետությունից։

### Զարգացած միջնադար
Երկար ժամանակ Դուբրովնիկը Բյուզանդիայի տիրապետության տակ գտնվող սլավոնա-հռոմեական խառը բնակչությամբ փոքր բնակավայր էր և մտնում էր Դալմաթիայի թեմի մեջ։ Հարակից մայրցամաքային հողերը զբաղեցնում էին խաղողի այգիները, ինչի համար քաղաքի բնակիչները տուրք էին տալիս հարևան սերբ Տրավունիայի և Զախումիայի իշխաններին։ Դուբրովնիկում քրիստոնեացման գործընթացը բավականին արագ էր և բնութագրվում էր Հռոմի պապի ուժեղ ազդեցությամբ։ Արդեն 1022 թվականին քաղաքը դարձավ անկախ արքեպիսկոպոսության կենտրոն։
[մինի|[Իշխանական պալատ (Դուբրովնիկ)|Իշխանական պալատ]]
Դալմաթիայում իշխանության համար պայքարը տարբեր պետական ​​սուբյեկտների միջև սուր բնույթ ստացավ 9-րդ դարում։ 866-867 թվականներին Դուբրովնիկը երկար ժամանակ պաշարված էր արաբական նավատորմի կողմից, բայց ոչինչ չմնաց։ Ի հիշատակ սրա՝ կանգնեցվել է Օռլանդոյի (Կոմս Ռոլանդ) հուշարձանը՝ հաղթանակի խորհրդանիշ։ 922 թվականին քաղաքը գրավել են բուլղարները։

10-րդ դարի վերջից Վենետիկի տնտեսական և քաղաքական դերը տարածաշրջանում մեծացել է։ 948 թվականին վենետիկցիները փորձեցին գրավել Դուբրովնիկը, սակայն պարտություն կրեցին։ Ըստ լեգենդի՝ Դուբրովնիկի բնակիչների այս հաղթանակը ձեռք է բերվել սուրբ Վլասի միջամտության շնորհիվ, ով հետագայում դարձավ քաղաքի հովանավոր սուրբը։ 1000 թվականին Վենետիկին հաջողվեց որոշ ժամանակով գրավել Դուբրովնիկը։ Ավելի ուշ, Հարավային Իտալիայի Նորմանդական թագավորությունը հավակնում էր այդ տարածքներին։ Արդյունքում Դուբրովնիկը ստիպված եղավ փոխըմբռնման հասնել Բյուզանդիայի, Վենետիկի և Սիցիլիայի թագավորության միջև՝ ճանաչելով այս կամ այն ​​կողմի գերակայությունը, ինչը նպաստեց քաղաքի անկախության ամրապնդմանը։

1186 թվականին սերբ իշխան Ստեֆան Նեմանյայի զորքերի նկատմամբ դուբրովնիկցիների հաղթանակից հետո կնքվել է սերբական այլ հողերում բարեկամության և առևտրի ազատության մասին առաջին պայմանագիրը։ 1189 թվականին նմանատիպ պայմանագիր կնքվեց Բոսնիայի հետ (դրանում առաջին անգամ հիշատակվում էր քաղաքի սլավոնական անվանումը՝ Դուբրովնիկ)։ 1192 թվականին Իսահակ II Անգելոս կայսրը դուբրովնիկ վաճառականներին Բյուզանդիայում անմաքս առևտրի իրավունք շնորհեց։ Այնուհետև իտալական համայնքների հետ կնքվեցին առևտրային պայմանագրեր։ Խաչակրաց չորրորդ արշավանքի ընթացքում՝ 1205 թվականին՝ վենետիկցիների կողմից Կոստանդնուպոլսի անկումից մեկ տարի հետո հետո, Դուբրովնիկն անցել է վենետիկյան տիրապետության տակ։ Մի շարք սահմանափակումներ մտցվեցին քաղաքի ծովային առևտրի վրա։ 
[մինի|[Ֆրանցիսկյան վանք (Դուբրովնիկ)|Ֆրանցիսկյան վանք]]
Վենետիկյան տիրապետության ժամանակաշրջանում Դուբրովնիկի քաղաքային կառավարման համակարգը վերջապես ձևավորվեց իտալական համանքների օրինակով։ Քաղաքը ձևավորվել է Մեծ խորհրդի կողմից՝ բարձրագույն օրենսդիր մարմնի, Փոքր խորհրդի՝ բարձրագույն գործադիր մարմնի, Սենատի և հյուպատոսների համակարգի կողմից։ Այս մարմինների կառուցվածքն ու գործառույթները հիմնականում կրկնօրինակում էին վենետիկյան նմանատիպ հաստատությունները։ Համայնքի պրոյորը ստացել է արքայազնի կոչում և եղել է Դուբրովնիկի քաղաքային կառավարության պաշտոնական ղեկավարը՝ հաշվետու լինելով Վենետիկի հանրապետության Մեծ խորհրդին։ Ի տարբերություն իտալական քաղաքների, Դուբրովնիկում բավականին թույլ գույքային տարբերակում կար, ինչը հանգեցրեց միայն երկու սոցիալական շերտերի ձևավորմանը՝ ազնվականության և հասարակ բնակչության։

Ազնվականները (պատրիկները) իրենց ձեռքում կենտրոնացրին մեծ առևտուրը և քաղաքում հաստատեցին իշխանության մենաշնորհը. 1235 թվականին Դուբրովնիկի Մեծ խորհուրդ մուտքը փակվեց նոր անդամների համար, որոնք ձևավորեցին նեղ իշխող օլիգարխիա։ Դուբրովնիկ կոմունայի մեկ այլ առանձնահատկությունն այն էր, որ պահպանվում էր հնագույն հզոր ազդեցությունը. սերտ քաղաքական կապը քաղաքի և շրջակա տարածքի միջև, պաշտոններ զբաղեցնելու համար վճարների բացակայությունը և ազնվականների միջև նոր ձեռք բերված հողերի հավասար բաշխումը։ Այս ժամանակաշրջանի իտալական կոմունաներին բնորոշ պոդեստատ համակարգը Դուբրովնիկում չի զարգացել։

Դուբրովնիկը 1268 համաձայնվել է նշել սերբական դանակը (srpski danak) 2000 perpera-ի չափով Սուրբ Դեմետրիոսի օրը, որն ընկել է Սերբիայի վասալության տակ։ Այդ ժամանակ Դուբրովնիկը զգալիորեն ընդլայնեց իր սահմանները. 1333 թվականին սերբական թագավորը (հետագայում կայսր) Դուշանը, որպես սիրո նշան, Սթոն քաղաքին շնորհեց Պելեշաց թերակղզին և Մլետ կղզին։ Դուշանը տվել է Դուբրովնիկին Ադրիատիկի ափը՝ Ստոնից մինչև Զատոն։

### Ուշ միջնադար
Հունգարիայի թագավոր Լայոշ Մեծի կողմից Վենետիկին պարտության մատնելուց հետո, 1358 թվականին Զադարի պայմանագրի համաձայն, Դալմաթիան Դուբրովնիկի հետ անցնում է Հունգարիայի տիրապետության տակ։ 1358 թվականի հունիսի 27-ին Ռագուսացի արքեպիսկոպոս Ջովանի Սարակայի և Լայոշ I-ի միջև համաձայնեցվել են Դուբրովնիկի վրա հունգարական թագավորի իշխանության հատուկ ձևերը։ Հունգարիայի իշխանությունը, որը գործնականում չուներ նավատորմ, զուտ անվանական էր, և քաղաքի ողջ իշխանությունը փոխանցվեց տեղի ազնվականությանը։
[մինի|[Դուբրովնիկի պարիսպներ]]
Այս ընթացքում Դուբրովնիկի՝ որպես արհեստագործական կենտրոնի նշանակությունը կտրուկ բարձրացավ։ Իտալիայից շատ արհեստավորներ տեղափոխվեցին քաղաք, և տեղի ունեցավ արտահանմանն ուղղված արհեստների մասնագիտացում և կատարելագործում, հատկապես՝ զինագործություն և ջուլհակություն։ Դուբրովնիկի արտադրամասերում ակտիվորեն օգտագործվում էր վարձու աշխատուժը։ Դուբրովնիկը դարձավ Դալմաթիայի միակ քաղաքը՝ արհեստների զարգացման մակարդակով, չզիջելով իտալական համայնքներին։ Այնուամենայնիվ, դասական գիլդիայի արհեստագործական կառույցը չզարգացավ Դուբրովնիկում։ Արհեստավորները միավորվեցին կրոնական կորպորացիաների՝ եղբայրությունների մեջ, որոնք ազդեցություն չունեին հանրապետության քաղաքական համակարգի վրա։ Վենետիկյան տիրապետությունից ազատագրվելը նպաստել է նաև ծովային առևտրի աճին և քաղաքի բարգավաճմանը։

14-15-րդ դարերում հանրապետության բնակչությունը սրընթաց աճեց՝ հիմնականում բալկանյան պետություններից ներգաղթի հաշվին։ 15-րդ դարի վերջին Դուբրովնիկի բնակչությունը կազմում էր մոտ 20 հազար մարդ։ Սլավոնների ներհոսքի շնորհիվ հռոմեական տարրի նշանակությունը բնակչության ազգային կազմում սկսեց նվազել։ Սակայն իշխող վերնախավի լեզուն մնաց իտալերենը (1492 թվականից այն փոխարինեց լատիներենին՝ որպես պաշտոնական լեզու), պահպանվեցին եկեղեցական կախվածությունը Հռոմից և սերտ կապերը իտալական քաղաքների հետ։ Հանրապետության կառավարման համակարգը հիմնված էր նաև իտալական կոմունաների քաղաքային օրենքի վրա։ Իշխանությունը շարունակում էր մնալ մի քանի տասնյակ ազնվական ընտանիքների նեղ օլիգարխիայի ձեռքում, սակայն այս ընթացքում սոցիալական հակամարտություններ չնկատվեցին։
[մինի|[Սուրբ Փրկչի եկեղեցի (Դուբրովնիկ)|Սուրբ Փրկչի եկեղեցի]]
14-րդ դարի վերջին Դուբրովնիկի հանրապետության գոյության համար թուրքական վտանգ առաջացավ։ Օսմանյան կայսրությունը աստիճանաբար նվաճեց Բալկանյան պետությունները՝ մոտենալով Դուբրովնիկի սահմաններին։ Սկսվեց սլավոնական փախստականների զանգվածային ներհոսքը քաղաք, իրականացվեցին ամրաշինական աշխատանքներ և արագացված տեմպերով ամրություններ կառուցվեցին Դուբրովնիկի մատույցներում։ Քաղաքը դարձավ Բալկանների ամենահզոր ամրոցներից մեկը։ Միաժամանակ, պետության իշխող վերնախավը սկսեց վարել հանդարտ քաղաքականություն։ Արդեն 1430-ական թվականներին Դուբրովնիկի և Օսմանյան կայսրության միջև կնքվեց առաջին առևտրային պայմանագիրը։

1458 թվականին հանրապետությունը պաշտոնապես ճանաչեց սուլթանի գերիշխանությունը և պարտավորվեց տուրք վճարել, ինչի դիմաց նրան տրվեց կայսրության ներսում առևտրի ազատություն։ 1481 թվականին տուրքը հասցվեց տարեկան 12500 դուկատի։ Այնուամենայնիվ, հանրապետության կախվածությունը Օսմանյան կայսրությունից չափազանց թույլ էր և փաստացի սահմանափակվում էր տուրքերի վճարմամբ։ Ընդհակառակը, կայսրությունում դուբրովնիկ վաճառականներին բացառիկ արտոնությունների տրամադրումը բարենպաստ պայմաններ ստեղծեց քաղաքի և նրա առևտրի հետագա զարգացման համար։ Դուբրովնիկը դարձավ Օսմանյան կայսրության հիմնական առևտրային ալիքը Ադրիատիկում, և Բալկանների թուրքական քաղաքների Դուբրովնիկ բնակավայրերը պահպանեցին լայն ինքնավարություն և արդյունավետորեն մենաշնորհեցին առևտրային գործունեությունը տարածաշրջանում։ Դուբրովնիկ նավերն իրավունք ունեին նավարկելու Սև ծովով, որը փակ էր այլ երկրների նավերի համար։ Օսմանյան կայսրության և իտալական պետությունների միջև միջնորդական առևտուրը դարձավ քաղաքի հիմնական տնտեսական հատվածը։

Հանրապետության տնտեսության կախվածությունը Օսմանյան կայսրության հետ առևտրից կանխորոշեց թուրքերի և արևմտյան տերությունների միջև ռազմական հակամարտությունների ժամանակ Դուբրովնիկի որդեգրած չեզոքության քաղաքականությունը։ Չեզոքությունը թույլ տվեց շարունակել առևտրային հարաբերությունները երկու պատերազմող խմբակցությունների հետ և նպաստեց Դուբրովնիկի առևտրի ընդլայնմանը, որն արդեն ներառում էր Եգիպտոսը, Սիրիան և Իսպանիան։ Միջերկրական ծովի բոլոր խոշոր նավահանգիստներում ստեղծվեցին հանրապետության մշտական ​​ներկայացուցչություններ։ Դուբրովնիկի նավատորմը գերազանցել է 200 նավը։ Նույնիսկ երբ 16-րդ դարի վերջին, Հռոմի պապի ճնշման ներքո, հանրապետությունն իր նավատորմը դրեց Իսպանիայի տրամադրության տակ՝ պայքարելու մուսուլման ծովահենների և Բարձր դռան վասալների դեմ, Օսմանյան կայսրությունը չհակառակվեց դրան՝ ցանկանալով օգտագործել Դուբրովնիկը՝ առևտուր եվրոպական երկրների հետ շարունակելու համար։ Դուբրովնիկի հանրապետության տնտեսական և ռազմական հզորությունը, որին աջակցում էին թուրքերը, թույլ տվեցին նրան դառնալ Վենետիկի գլխավոր մրցակիցը Միջերկրական և Ադրիատիկ ծովերում։

### Նոր շրջան
16-րդ դարի վերջից սկսվեց Դուբրովնիկի առևտրի թուլացումը և հանրապետության անկումը, որը պայմանավորված էր աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններով, եվրոպական առևտրային ուղիների շարժմամբ դեպի Ատլանտյան օվկիանոս և ֆրանսիացիների, հոլանդացիների և անգլիացիների աճող մրցակցությունով՝ ծովային առևտրում, իսկ սլավոն և հույն վաճառականների մրցակցությունով՝ Բալկաններում։ Կտրուկ վատթարացան հարաբերությունները Վենետիկի հետ, որը պայքար մղեց Ադրիատիկում իր դիրքերն ընդլայնելու համար և փորձեց դուրս մղել Դուբրովնիկը թուրքական շուկայից (սա առավել ցայտուն դրսևորվեց 16-րդ դարի վերջին Սպլիտ նավահանգստի վերակառուցման ժամանակ) Վենետիկի հանրապետությունը միջամտեց Դուբրովնիկի առևտրին Իտալիայի հետ և սկսեց տուրքեր գանձել Ադրիատիկ ծովով բեռների փոխադրման համար։
[մինի|[Ստրադուն՝ Դուբրովնիկի գլխավոր փողոցը]]
1602 թվականին վենետիկցիները Լաստովո կղզում ապստամբություն կազմակերպեցին Դուբրովնիկի իշխանությունների դեմ։ 1630-1633 թվականներին Դուբրովնիկի և Վենետիկի միջև ռազմական հակամարտություն է սկսվել Լոկրում կղզու վերահսկողության համար։ Դուբրովնիկի հանրապետությունը ստիպված էր ավելի ու ավելի կենտրոնանալ Օսմանյան կայսրության վրա, առանց որի աջակցության անհնար էր պայքարել Վենետիկի դեմ։ Արդյունքում 17-րդ դարում Դուբրովնիկը դարձավ թուրքերի ամենահավատարիմ դաշնակիցը եվրոպական պետությունների շարքում։ Կրետեի պատերազմի ժամանակ (1645-1669) Դուբրովնիկի առևտրային գործունեությունը որոշ չափով վերածնվեց, բայց հանրապետության միությունը Բարձր Դռան հետ առաջ բերեց նրա տարածքի վրա հարձակումներ խորվաթների և Չեռնոգորիայի կողմից, որոնք ավերեցին Դուբրովնիկի ափամերձ շրջանները։

1667 թվականին տեղի ունեցավ մեծ երկրաշարժ, որի հետևանքով զոհվեց ավելի քան 5000 մարդ և ավերվեց քաղաքի շենքերի մեծ մասը։ Աստիճանաբար քաղաքը վերակառուցվեց, բայց այդպես էլ չկարողացավ ամբողջությամբ վերականգնել։ Վենետիկը օգտվեց Դուբրովնիկի թուլացումից՝ մեծացնելով ճնշումը հանրապետության վրա և առաջարկելով նրան իր հովանավորությունը։ Դուբրովնիկը 1684 թվականին պետք է անվանական ճանաչեր Սրբազան Հռոմեական կայսր և Հունգարիայի թագավոր Լեոպոլդ I-ի գերագահությունը՝ ցանկանալով օգտագործել այն Վենետիկի պահանջների դեմ։

Երբ 1694 թվականին վենետիկյան բանակը գրավեց Տրեբինեն և Հերցեգովինան՝ դրանով իսկ կտրելով հանրապետությունը Օսմանյան կայսրության տարածքից, կայսրը հասավ վենետիկյան զորքերի դուրսբերմանը։ Սակայն 1699 թվականին, Կարլովիցի պայմանագրի պայմանների համաձայն, Դալմաթիան անցել է Վենետիկի տիրապետության տակ։ Որպեսզի վենետիկցիները հետագայում ցամաքով չհարձակվեն Դուբրովնիկի վրա, հանրապետությունը Օսմանյան կայսրությանը զիջեց իր տարածքի երկու փոքր հատվածը՝ դրանով իսկ կտրելով իրեն մայրցամաքում գտնվող վենետիկյան կալվածքներից։ Այդ տարածքներից մեկը՝ Նեում քաղաքի հյուսիսային սահմանին, ներկայումս Բոսնիա և Հերցեգովինայի միակ ելքն է դեպի Ադրիատիկ ծով։

17-18-րդ դարերի վերջին Դուբրովնիկի հանրապետության տնտեսությունը լիակատար անկում ապրեց։ Դուբրովնիկի բիզնեսը և առևտրային գործունեությունը Բալկաններում և Լևանտում գրեթե ամբողջությամբ դադարեցրեցին միայն Ադրիատիկով օտարերկրյա ապրանքների փոխադրումը։ 18-րդ դարի կեսերին Միջերկրական ծովում վենետիկյան գերիշխանության ավարտով Դուբրովնիկի առևտուրը որոշ չափով վերածնվեց, բայց այն չդիմացավ Օսմանյան կայսրությունում հատուկ արտոնություններ ստացած Ֆրանսիայի մրցակցությանը։
[մինի|[Դոմինիկյան վանք (Դուբրովնիկ)|Դոմինիկյան վանքը քաղաքի նավահանգստում]]
1768-1774 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ հանրապետությունը անցավ Բարձր դռան կողմը՝ տրամադրելով իր նավատորմը Ռուսաստանի դեմ ռազմական գործողություններ իրականացնելու համար։ Բայց 1775 թվականին կոմս Ալեքսեյ Օրլովի մեծ ջոկատը մտավ Դուբրովնիկի նավահանգիստ։ Քաղաքում բացվեց ռուսական հյուպատոսություն, և այդ ժամանակվանից սկսվեցին դիվանագիտական ​​հարաբերությունները Դուբրովնիկի հանրապետության և Ռուսաստանի միջև։ Ենթադրվում է նաև, որ Դուբրովնիկն առաջին եվրոպական պետությունն էր, որը ճանաչեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների անկախությունը 1776 թվականին։

Հանրապետության քաղաքական համակարգը 17-18-րդ դարերում մնացել է անփոփոխ։ Պահպանվում էր ազնվականների իշխանության մենաշնորհը։ Բարձրագույն պոպոլանները, որոնք մուտք չունեին կառավարությանը, ստեղծեցին երկու փակ կրոնական և քաղաքական կազմակերպություններ՝ Սուրբ Անտուանի եղբայրությունը (խոշոր առևտրականներ, նավատերեր և ամենահարուստ քաղաքաբնակները) և Սուրբ Ղազարի եղբայրությունը (արևելքի հետ առևտրականներ)։ 1667 թվականի երկրաշարժից հետո Սուրբ Անտուանի եղբայրությունից չորս ընտանիքներ մուտք գործեցին Մեծ խորհուրդ, բայց Պոպոլական նոր վերնախավի և ազնվականության իրական միաձուլումը տեղի չունեցավ։

1806 թվականին Դուբրովնիկը պաշարվեց ռուս-չեռնոգորական զորքերի կողմից, որոնք մի քանի ամիս ռմբակոծեցին քաղաքը։ Երբ ֆրանսիական նավատորմը մոտեցավ Դուբրովնիկին, հանրապետությունը կապիտուլյացիայի ենթարկվեց ֆրանսիացիներին։ Քաղաք մտան ֆրանսիական զորքերը գեներալ Մոլիտորի գլխավորությամբ։ 1808 թվականին Դուբրովնիկի հանրապետությունը վերացվեց, և նրա տարածքը մտավ Իլիրիայի նահանգների մի մասը՝ անմիջապես ենթարկվելով Ֆրանսիային։ Ֆրանսիացի մարշալ Օգյուստ Մարմոնը հռչակվել է Ռագուզայի դուքս։

1814 թվականին քաղաք մտան գեներալ Թոդոր Միլուտինովիչի ավստրիական զորքերը՝ անգլիական արշավախմբի աջակցությամբ։ Ֆրանսիական վարչակազմը լուծարվեց։ 1815 թվականին Վիեննայի վեհաժողովի որոշմամբ Դուբրովնիկը միացվեց Ավստրիական կայսրությանը և դարձավ Դալմաթիայի թագավորության մաս։ 1815 թվականին հանրապետությունը վերստեղծելու Դուբրովնիկի ազնվականության փորձերը ձախողվեցին։

## Կառավարում
### Պետական կարգ
Դուբրովնիկի հանրապետության կառավարման համակարգը կառուցված էր օլիգարխիկ սկզբունքով. ամբողջ իշխանությունը պատկանում էր ազնվականության նեղ խմբին, որին դեմ էին քաղաքաբնակների մեծ մասը՝ պոպոլացիները, որոնք ազդեցություն չունեին պետական ​​մարմինների ձևավորման վրա և չէին մասնակցում քաղաքական գործունեության մեջ։ 16-17-րդ դարերում Պոպոլանների (առևտրական-նավատերերի) գագաթը դարձավ քաղաքացիների առանձին շերտ, որի անդամներին հնարավորություն տրվեց զբաղեցնել փոքր համայնքային պաշտոններ, իսկ 1667 թվականի երկրաշարժից հետո քաղաքաբնակների մի քանի ընտանիքներ ընդունվեցին Մեծ խորհուրդ։ Ազնվականների, քաղաքացիների և պոպոլների միջև դասակարգային սահմանները խիստ հստակ էին, միջդասակարգային ամուսնությունները խստիվ արգելված էին։ Իշխանության հասանելիության սահմանափակ շրջանակի մասին են վկայում հանրապետության Մեծ և Փոքր խորհրդի կազմի մասին տվյալները. օրինակ՝ 1802 թվականին Փոքր խորհրդի 8 անդամներից 6-ը և 20 անդամներից 15-ը։ Մեծ խորհուրդը ներկայացնում էր Դուբրովնիկի 11 առավել ազնվական ընտանիքները, իսկ կեսը Դուբրովնիկ իշխաններն էին հանրապետության գոյության վերջին ութ տարիների ընթացքում 5 ազնվական ընտանիքներից։
[մինի|[Դուբրովնիկի տաճար՝ հիմնված 6-րդ դարում, վերակառուցված հռոմեական ոճով 12-րդ դարում, հիմնովին վերականգնված Դուբրովնիկի երկրաշարժից հետո]]
Դուբրովնիկի հանրապետության ղեկավար մարմինների կառուցվածքը հիմնականում կրկնօրինակել է վենետիկյան կառավարման մոդելը։ Բարձրագույն օրենսդիր մարմինը Մեծ խորհուրդն էր (լատիներեն Consilium Maior, խորվաթերեն Veliko vijeće - Մեծ ժողով), որում ընդգրկված էին Դուբրովնիկի ազնվականության բոլոր ներկայացուցիչները, ովքեր հասել էին 18 տարեկան։ Այս մարմինն ընդունեց օրենքներ, ընտրեց արքայազնին, ընտրեց և հաստատեց դատավորներին, մաքսավորներին, հյուպատոսներին և քաղաքապետարանի այլ պաշտոնյաներին և լուծում պետական ​​իրավական և սահմանադրական հարցեր։ Մեծ խորհուրդը ձևավորեց Սենատը (լատ. Consilium rogatorum) 45 անդամից՝ 40 տարեկանից բարձր, ընտրված մեկ տարով։ Հենց նա ուներ ամենամեծ իշխանությունը հանրապետությունում։ Ի տարբերություն իտալական կոմունաների, Սենատի կազմակերպումը կանխեց մեկ ընտանիքի գերիշխանության հաստատումը (ինչպես Ֆլորենցիայում Մեդիչիները կամ Վերոնայում Սկալիգերները), սակայն այս մարմնի գոյության գրեթե ողջ պատմության ընթացքում սորգի ընտանիքի անդամները. ամենամեծ ազդեցությունն է ունեցել դրանում։

Փոքր խորհուրդը (լատիներեն Consilium Minor, խորվաթերեն Malo vijeće - Փոքր ժողով) գործադիր մարմին էր, որը բաղկացած էր 11 անդամից (1667 թվականից հետո - 7), որոնք ընտրվում էին արքայազնի կողմից Մեծ Խորհրդից 1 տարով։ Արքայազնը (լատիներեն ռեկտոր) ղեկավարում էր գործադիր իշխանությունները, նախագահում էր Մեծ և Փոքր խորհուրդները և կատարում ներկայացուցչական գործառույթներ։ Արքայազնն ընտրվում էր Մեծ խորհրդի կողմից, իսկ նրա պաշտոնավարման ժամկետը ընդամենը մեկ ամիս էր, և նա կարող էր վերընտրվել միայն երկու տարի անց։ Արքայազնի ազդեցությունը զուտ անվանական էր, և նրա կարճաժամկետ պաշտոնավարումը թույլ չտվեց հանրապետությունում իշխանության կենտրոնացումը մեկ անձի ձեռքում։ Այս փաստը թույլ է տալիս որոշ պատմաբանների Դուբրովնիկի հանրապետությունը համարել առաջին դեմոկրատական ​​պետությունը Եվրոպայում, թեև նրա «ժողովրդավարությունը» վերաբերում էր երկրի միայն մի քանի տասնյակ արիստոկրատ ընտանիքներին։ Այնուամենայնիվ, հանրապետության դրոշի վրա գրված էր «Libertas» (լատիներեն նշանակում է «ազատություն») բառը, իսկ «Non bene pro toto libertas venditur auro» կարգախոսը («ազատությունը չի վաճառվում ոչ մի ոսկով»)։

### Լեզուներ և ազգային կազմ
Ավստրո-Հունգարական կայսրության տարածքում անցկացված մարդահամարի համաձայն՝ 1890 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Դուբրովնիկի համայնքն ընդգրկված է 36,26 քառակուսի կիլոմետր տարածքի մեջ և ունի 11177 մարդ, որոնցից 9713-ը (կամ 87%) խոսում էին սերբերենով։

Դուբրովնիկի բնակչության ազգային կազմը բավականին բազմազան էր։ Պատմության վաղ փուլերում հռոմեական բնակչությունը, ըստ երևույթին, գերակշռում էր, ինչը փաստացի հիմք դրեց հանրապետության պոլիս-համայնքային հասարակական-քաղաքական կառուցվածքին։ Այնուամենայնիվ, սլավոնական տարրի նշանակությունը, որը բավականին նշանակալի էր արդեն Ռագուսա և Դուբրավա բնակավայրերի միավորման պահից, անշեղորեն աճում էր և, հավանաբար, արդեն 12-13-րդ դարերում տարածված դարձավ։ Թուրքական նվաճումների սկզբում Բալկաններից սլավոնական վերաբնակիչների նոր ալիքը շտապեց քաղաք, որն ապահովեց Դուբրովնիկի վերափոխումը հիմնականում սլավոնական քաղաքի, թեև Իտալիայից գաղութարարների սոցիալ-տնտեսական կշիռը (հիմնականում բարձր հմուտ մասնագետների շրջանում)։ Արհեստավորներ և խոշոր վաճառականներ) նույնպես նշանակալից էր։ Դուբրովնիկի սլավոնները սերբական և խորվաթական խառը ծագում ունեին, որտեղ գերակշռում էր խորվաթական տարրը, ըստ ժամանակակից պատմաբանների։
մինի|Դուբրովնիկցի վաճառական, 1708
Դուբրովնիկի հանրապետության պաշտոնական լեզուն ի սկզբանե եղել է լատիներենը, որի հիման վրա միջնադարում ձևավորվել է եզակի դալմաթերեն լեզու։ Այն օգտագործվում էր հիմնականում բանավոր և առօրյա հաղորդակցության մեջ, թեև լեզվով գրավոր հուշարձաններ են հասել մեզ։ Սլավոնների հոսքը սկզբում հանգեցրեց քաղաքում սլավոնա-ռոմանական երկլեզվության տարածմանը, իսկ հետո համեմատաբար փոքր դալմաթերեն լեզվի աստիճանական վերացմանը։ Փորձելով փրկել վտանգված դալմատերեն լեզուն՝ 1472 թվականին Դուբրովնիկի Սենատը այն հաստատեց որպես քննարկման և պետական ​​ակտերի լեզու։ Բայց այս ժամանակ սերտորեն կապված իտալերենն արդեն դարձել էր քաղաքաբնակների վերնախավի լեզուն, առաջին հերթին՝ ազնվականության, որոնք իրենց ձեռքում էին կենտրոնացրել հանրապետության ողջ իշխանությունը, թեև բնակչության մեծ մասն արդեն անցել էր սերբերին։ լեզուն 15-րդ դարում։

14-15-րդ դարերում վենետիկյան թալասոկրատիայի ազդեցության տակ Դուբրովնիկի արիստոկրատիայի ճնշող մեծամասնությունը՝ թե՛ դալմատական, թե՛ սլավոնական, ենթարկվել է ուժեղ իտալացման և իրեն համարում է այսպես կոչված դալմատյան իտալացիներ։ Սլավոնների թվային առավելությունը քաղաքային արիստոկրատիայի մեջ ակնհայտ դարձավ 16-17-րդ դարերում, թեև նրանք շարունակեցին օգտագործել իտալերենը և կենտրոնանալ իտալական քաղաք-պետությունների մշակույթի վրա, ինչը նրանց մեկուսացվածությունը դրսևորելու միջոցներից մեկն էր։ Ավստրիական կայսրության, ապա Ավստրո-Հունգարիայի վերահսկողության տակ գտնվող Վենետիկի իշխանության անկման հետ մեկտեղ քաղաքի և շրջանի կյանքում իտալական տարրը թուլացավ 1815 թվականի 33%-ից մինչև 12,5%՝ 1865 թվականին, 3,1%՝ 1880 թվականին։ Համապատասխանաբար մեծացավ խորվաթների գերակշռությունը քաղաքի կյանքում հանրապետության անկումից հետո։

Դուբրովնիկի պատմության վաղ շրջաններում օգտագործվել է նաև դալմատերեն՝ ռոմանական ծագում ունեցող լեզու։ Պահպանվել են մի քանի փաստաթղթեր՝ գրված դալմատերեն լեզվի ռագուսական բարբառով, որոնք թվագրվում են 13-րդ դարով։ Դուբրովնիկի ռոմանական բնակչության տեղահանմամբ սլավոնների կողմից դալմատերեն լեզվի նշանակությունը նվազել է, և 16-րդ դարում այդ լեզուն դուրս է եկել հանրապետությունում գործածությունից։

Ինչ վերաբերում է խորվաթերենին, ապա դրա վերելքը սկսվեց 15-րդ դարում, երբ Դուբրովնիկի արիստոկրատիայի և հոգևորականության մի մասը սկսեց լատիներենից և իտալերենից գրականություն թարգմանել խորվաթերենի տեղական տարբերակի։ Այսպիսով, 1597 թվականին դուբրովնիկ բանաստեղծ Դոմենիկո Զլատարիչը խորվաթերեն թարգմանեց Սոֆոկլեսի «Էլեկտրա» ողբերգությունը։ Հետագայում սերբերենը գործածվեց դուբրովնիկ գրողների և բանաստեղծների մի ամբողջ գալակտիկայի՝ Բեռնարդին Պավլովիչի, Յակոբ Միկալիի, Յոակիմ Ստուլիչի և այլոց ստեղծագործություններում։ Խորվաթերենի Դուբրովնիկ տարբերակով գրված այս հեղինակների ստեղծագործությունները նշանակալի դեր են խաղացել խորվաթական գրականության զարգացման և խորվաթերենի ժամանակակից չափանիշների ձևավորման գործում։

### Տնտեսություն
Բյուզանդական տիրապետության շրջանում՝ 11-12-րդ դարերում Միջերկրական ծովում ընդհանուր տնտեսական վերելքի պատճառով արագացել է Դուբրովնիկի զարգացումը որպես առևտրի և արհեստագործական կենտրոն։ Բալկանների ներքին և ծովային շրջանների ողջ Եվրոպայի հետ կապի հարմար ուղիները նպաստեցին քաղաքի մասնակցությանը միջազգային առևտրին, ինչպես նաև արհեստագործության (հիմնականում նավաշինության և փայտամշակման) կարևոր կենտրոնի։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեցան Դուբրովնիկի և հարևան սլավոնական իշխանությունների միջև առևտրային հարաբերությունները։ 
[մինի|[Սպոնցա պալատ]]
Սերբիայի և Բուլղարիայի հետ Դուբրովնիկի առևտրային հարաբերությունների ընդլայնումը նպաստեց այս ավատատիրական պետությունների տնտեսական առաջընթացին 13-14-րդ դարերում։ Այս ժամանակահատվածում Դուբրովնիկը դարձավ Ադրիատիկ ծովի արևելյան ափի խոշորագույն առևտրային կենտրոնը, որի միջոցով իրականացվում էին Եվրոպայի և Բալկանների միջև առևտրային հարաբերությունները։ Սլավոնական պետություններից Դուբրովնիկով արտահանվում էր հիմնականում գյուղատնտեսական արտադրանք և մորթի, ներմուծվում էր զենք, ապակյա և մետաղական արտադրանք։ Քաղաքի եկամտի ամենամեծ աղբյուրը աղի առևտուրն էր։

Դուբրովնիկի վաճառականների դիրքերը հատկապես ուժեղ էին Սերբիայում, որտեղ նրանց տրվեցին բազմաթիվ առևտրային արտոնություններ և մենաշնորհներ օգտակար հանածոների արդյունահանման համար (ներառյալ թանկարժեք մետաղների արդյունահանման հանքերը)։ Բալկանյան պետությունների բոլոր խոշոր քաղաքներում առաջացել են Դուբրովկա բնակավայրեր, և այդ գաղութները օգտվում էին ներքին ինքնակառավարման իրավունքներից։ Միաժամանակ զարգացավ առևտուրը Դուբրովնիկի և Վենետիկի միջև, որտեղ դուբրովնիկցի վաճառականների ապրանքներն ազատված էին տուրքերից։

Ուշ միջնադարում՝ անկախության ձեռքբերումից հետո, Դուբրովնիկը վերածվել է բալկանյան երկրների դրամական գործարքների և վարկավորման կենտրոնի։ Չնայած մի շարք ռազմական հակամարտություններին Սերբիայի և Բոսնիայի հետ, հանրապետությունը ընդհանուր առմամբ լավ հարաբերություններ էր պահպանում իր հարևանների հետ՝ միաժամանակ շարունակելով ընդլայնել իր տարածքը. շրջան Կավտատ քաղաքի հետ, իսկ հետո ափը դեպի Բոկա Կոտորսկա։ Դուբրովնիկը դարձավ նաև Արևելյան Միջերկրական ծովի ստրկավաճառության գլխավոր կենտրոններից մեկը (ստրկավաճառությունն արգելվեց միայն 1416 թվականին)։
880px|մինի|կենտրոն|Դուբրովնիկի հանրապետության առևտրային ուղիները, հյուպատոսությունները և նավամատույցները 16-րդ դարի սկզբին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* История Югославии. В 2-х тт. — М., 1963
* 
* Марэн Фрейденбергժ Дубровник и Османская империя. — М., 1989.
* 
* 
* Tomaz, Luigi, *Il confine d’Italia in Istria e Dalmazia. Duemila anni di storia*, Think ADV, Conselve 2007.
* 
*D'Atri, Stefano. "Ragusa (Dubrovnik) In Eta Moderna: Alcune Considerazioni Storiografiche," [Ragusa (Dubrovnik) in the modern era: some historiographic considerations] *Societa e Storia* (giu 2005), Vol. 28 Issue 109, pp.&nbsp;599–609, covers 1500 to 1600
* Delis, Apostolos. "Shipping Finance and Risks in Sea Trade during the French Wars: Maritime Loan Operations in the Republic of Ragusa" *International Journal of Maritime History* (June 2012) 24#1 pp.&nbsp;229–242
*
* Vekaric, Nenad. "The Population of the Dubrovnik Republic in the Fifteenth, Sixteenth, and Seventeenth Centuries," *[[Dubrovnik Annals]]* 1998, Vol. 2, pp 7–28
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
* 
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Исторические факты о Дубровнике
* Historical facts about Dubrovnik, from Dubrovnik Online
* Flags of Ragusa
* Storia e monetazione di Ragusa, oggi Dubrovnik (Dalmazia)

Կատեգորիա:Դալմաթիա
Կատեգորիա:Դուբրովնիկ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հանրապետություններ
Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Խորվաթիայի տարածքում