Քյոչախ Մաութեն

մինի|Քյոչախ Մաութենի համայնապատկերը
մինի|Մանդորֆի ամրոցը
մինի|Շատրվան Քյոչախի գլխավոր հրապարակում
մինի|Խաչուղի Լեզախթալի Սուրբ Հակոբի մերձակայքում
**Քյոչախ Մաութեն** (, Կոչա Մուտա ()), տոնավաճառային համայնք Ավստրիայի Կարինթիա նահանգի Հերմագոր շրջանում։ Բնակավայրում ապրում է մոտ 3400 մարդ։

Քյոչախ Մաութենը կլիմայաբուժական առողջարան է։

## Աշխարհագրություն
### Տեղադրություն
Քյոչախ Մաութենը գտնվում է Հերմագոր շրջանում, Հերմագոր Փրեսեգեր Զեե քաղաքից 34 կմ արևմուտք, մայրաքաղաք Վիեննայից` մոտ 410 կմ հարավ-արևմուտք։ Համայնքը գտնվում է Գայլիթալ հովտի վերին հատվածում, որտեղ այն միանում է Լեզախթալ հովտին։ Քյոչախ Մաութենը կարևոր ճանապարհային հանգույց է, որտեղից սկիզբ են առնում մեծ թվով ճանապարհներ. հյուսիսում՝ դեպի Գայլբերգի թամբակ, հարավում՝ դեպի Փլյոքենի լեռնանցք, արևմուտքում՝ դեպի Լեզախթալ, իսկ արևելքում` Հերմագոր։

### Վարչական բաժանում
Քյոչախ Մաութենը բաժանված է չորս կադաստրային շրջանների` Քյոչախ (Կոչե), Մաութեն (Մուտա), Շթրայախ (Ստրեյախ) և Վյուրմլախ (Բումլյե)։ Կադաստրային շրջանը Ավստրիայի, Բոսնիայի, Խորվաթիայի, Չեխիայի, Սլովակիայի, Նիդերլանդների և իտալական մի քանի մարզերի քաղաքներում գործող վարչական բաժանման ձև է։

Համայնքը կազմված է 31 գյուղերից և 3 գյուղակներից։

Գյուղերն են.

* Այգեն
* Բուխախ
* Գայլբերգ
* Գենչախ
* Գրաթցհոֆ
* Դոբրա
* Դոլինգ
* Զիթմոոս
* Լաաս
* Լանց
* Լեզախթալի Սբ. Հակոբ
* Հյոֆլինգ
* Մալբախ
* Մանդորֆ
* Մաութեն
* Նիշլվիթց
* Շթրայախ
* Վայդենբուրգ
* Վեթցման
* Վյուրդա 
* Վյուրմլախ
* Փասաու
* Փլյոքեն
* Փլոն
* Փոդլանիք
* Քյոչախ
* Քոսթա
* Քրիքհոֆ
* Քրոյթ
* Քրոյցբերգ
* Քրոնհոֆ


Երեք գյուղակներն են. Մայերլե, Վորհեգ, Քինցլ։

## Պատմություն
Քյոչախ Մաութենի տարածքում առաջին բնակավայրը հայտնի է Ք.ա 2-րդ դարից։ Վյուրմլախի քոչավայրում հայտնաբերվել է վենետերեն ժայռափոր արձանագրություն, որն Ավստրիայի հնագույն գրավոր հուշարձաններից է։ Փլյոքենի լեռնանցքով անցնում էր հռոմեական ճանապարհ, որը տանում էր դեպի Նորիկում գավառում գտնվող Լոնցիում օթանոց, որը գտնվում էր ժամանակակից Մաութենի տարածքում։

1886 թվականին կատարված պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են միայն հռոմեական դիտարանի մնացորդները։ Հարակից բլուրների և թեմական եկեղեցու մոտ կատարված հետագա պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են պատի հիմքի մնացորդներ, որոնք ևս կարող էին պատկանել Լոնցիումին։ Մաութեն անվանումը ծագում է հին գերմաներեն «վճար» () բառից, որն էլ իր հերթին ծագում է գոթերեն «մաքս» () բառից։

Միջնադարում շրջանը տնտեսական վերելք էր ապրում երկաթաքարի, ոսկու, արծաթի և կապարի հանքարտադրության շնորհիվ։ Ժամանակակից գյուղերի մեծամասնությունն առաջին անգամ հիշատակվում է միջնադարում. Մաութեն (1276), Հյոֆլինգ (1300), Քյոչախ (1308), Փոդլանիք (1374), Վյուրմլախ (1374), Սբ. Հակոբ (1376)։ 16-րդ դարում հիշատակվում են Լաասը (1510), Մանդորֆը (1521) և Գենչախը (1590)։ 1319 թվականին գավառի դատարանը տեղափոխվել է Մաութեն, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այն արդեն այդ ժամանակ կարևոր նշանակություն ուներ։

1478 թվականի հունիսի 20-ին օսմանյան հեծելազորն Օմար իբն Բեքրի գլխավորությամբ ասպատակել է վերին Գայլթալը և հրի մատնել Քյոչախը և մերձակա քաղաքները։

1485 թվականին Աքվիլեայի պատրիարքի հանձնարարությամբ Պետրոս Կաորլեացի եպիսկոպոսը Փլյոքենի լեռնանցքով ուղևորվել է դեպի Գայլթալ և Արևելյան Թիրոլ` եպիսկոպոսական գործառույթները կատարելու համար։ Նրա ուղեկից Պողոս Սանտոնինոսն իր նոթերում նշել է, որ եպիսկոպոսն իջևանել է Մաութենում և Քյոչախում։

1524 թվականի մարտի 25-ին Կառլոս V կայսրը Մաութեն տոնավաճառին շնորհել է զինանշանի թույլտվություն։ Զինանշանի վրա պատկերված է վիրավոր արջ կապտադեղին դաշտում։

1618 թվականին մեծ հրդեհը մեծապես վնասել է քաղաքը և ոչնչացրել մեծ թվով կարևոր փաստաթղթեր։ 16-րդ դարից տարածաշրջանը պատկանել է Օրթենբուրգի կոմսությանը։ Այդտեղ կառուցվել են մեծ թվով երկաթաձուլարաններ։

1800 թվականին Նապոլեոնի բանակը Փլյոքենի լեռնանցքով ներխուժել է Մաութեն և այն միացրել Իլլիրիական թագավորությանը։ Տարածաշրջանում այդ ժամանակվանից պահպանվել են ֆրանսական տեղանուններ։ 1813 թվականին ֆրանսական զորքերը դուրս են բերվել այդտեղից։

Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Մաութենը կարևոր կետ էր Փլյոքենի լեռնանցքի մերձակայքում, որտեղ գտնվում էին հիվանդանոցներ և բաղնիքներ, և անցնում էին պարենային շարասյուներ։ Իտալական հրետանին հրետակոծել է 34 անգամ։ Պատերազմից հետո իտալացիները ռազմական ճանապարհ են կառուցել դեպի Հերմագոր։

1930 թվականին՝ Կարինթիայի հանրաքվեի տասնամյակի պատվին Քյոչախն ստացել է տոնավաճառի կարգավիճակ։ 1958 թվականին Քյոչախը և Մաութենը միացվել են զույգավանի մեջ։ 1973 թվականին վերին Գայլթալի և ստորին Լեզախթալի բնակավայրերը ևս միացվել են բնակավայրին։

## Մշակույթ և տեսարժան վայրեր
մինի|Քյոչախի թեմական եկեղեցին
մինի|left|Մաութենի թեմական եկեղեցի
* Փիթերսբերգ գյուղատեղի
* Վայդենբուրգ գյուղատեղի
* Մանդորֆ ամրոց. առաջին անգամ հիշատակվում է 1521 թվականին։ Կառուցել են Օրթենբուրգ մինիստերիալները։
* Վայդենբուրգ ամրոց. կառուցվել է 1225 թվականին և պատկանել է Գորիցիայի իշխաններին։
* Քյոչախի թեմական եկեղեցի. ուշ գոթական եկեղեցի, որն առաջին անգամ հիշատակվում է 1399 թվականին։ Այն իր նոր տեսքն ստացել է 1518-1527 թվականների վերակառուցումից հետո։ Շինարարության վարպետն է եղել Բարթիմէ Ֆիրթալերը։ Այն եռանավ ուշ գոթական եկեղեցի է։ Դրա հարավային նավն ավելի նեղ է, քանի որ ներառում է հին շինությունը։ Եկեղեցու` կլասիցիզմի օրինակ խորանը 1833 թվականին կառուցել է Ֆրանց Շթաուդերը։
* Մաութենի Սուրբ Մարկոս թեմական եկեղեցի. գմբեթավոր աշտարակը կառուցվել է 1234 թվականին։ Եկեղեցին առաջին անգամ հիշատակվում է 1466 թվականին։ 1478 թվականի օսմանյան հարձակումից ավերվելուց հետո, վերականգնվել է 1485 թվականին։
* Լեզախթալի Սուրբ Հակոբ թեմական եկեղեցի
* 1915–18 թվականների թանգարան. 1992 թվականին տոնավաճառային քաղաքի քաղաքապետարանում բացվել է թանգարան, որը նվիրված է 1915–1918 թվականների Լեռնային պատերազմին, որի ճակատն անցել է քաղաքից ոչ շատ հեռու։
* Մուսեն բնապահպանական շրջան
* Մաութենի կիրճ բնության հուշարձանը

## Բնակչություն
### Բնակչության կազմ
2019 թվականի տվյալներով Քյոչախ Մաութենում ապրում է մոտ 3400 մարդ։ Բնակչության 95,0%-ն ավստրիացիներ են, 1,2%-ը գերմանացիներ և 0,9%-ը` թուրքեր։ Բնակչության 89,1%-ը կաթոլիկներ են, 6,6%-ը բողոքական են, 1,3%-ը` մուսուլման, իսկ 1,8%-ը չեն պատկանում որևէ դավանանքի։

### Բնակչություն ըստ տարիների

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
ImageSize  = width:800 height:auto barincrement:20
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4000
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey  increment:1000 start:0 
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 
BackgroundColors = canvas:sfondo
PlotData=
    color:skyblue width:14 shift:(-50,-5) fontsize:M anchor:till
   bar:1869 from:0 till:2739 text:2.739
   bar:1880 from:0 till:2901 text:2.901
   bar:1890 from:0 till:2687 text:2.687
   bar:1900 from:0 till:2683 text:2.683
   bar:1910 from:0 till:3199 text:3.199
   bar:1923 from:0 till:2937 text:2.937
   bar:1934 from:0 till:3079 text:3.079
   bar:1939 from:0 till:3301 text:3.301
   bar:1951 from:0 till:3673 text:3.673
   bar:1961 from:0 till:3663 text:3.663
   bar:1971 from:0 till:3740 text:3.740
   bar:1981 from:0 till:3632 text:3.642
   bar:1991 from:0 till:3673 text:3.673
   bar:2001 from:0 till:3613 text:3.613
   bar:2011 from:0 till:3417 text:3.417
   bar:2018 from:0 till:3348 text:3.348

TextData=
  fontsize:M pos:(35,20)
  text:"Աղբյուրը: Ավստրիայի վիճակագրական ծառայություն"


## Տնտեսություն և ենթակառուցվածքներ
մինի|Քյոչախ Մաութենի երկաթուղային կայարան
մինի|Լեզախթալի ջրանիվներից մեկը
Քյոչախ Մաութենը կարևոր քաղաք է վերին Գայլթալում։ Քաղաքը տարածաշրջանի համար նշանակալի է անտառանյութերի և ջերմափախանակիչների արտադրությամբ։ Քաղաքի տնտեսության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում զբոսաշրջությունը և հասարակական սննդի ոլորտը։ Քյոչախ Մաութենը կլիմայաբուժական առողջարան է։ Քաղաքում է գտնվում տարածաշրջանի ամենախոշոր լողավազանը։ Լաասում գործում է հիվանդանոց։

1877 թվականից քաղաքում հատուկ պահպանվում են ավանդական արհեստները, օրինակ` դարբնությունը։

2016 թվականից երկաթուղային հաղորդակցությունը դադարեցվել է, և հիմնական միջքաղաքային տրանսպորտն ավտոբուսն է։

### Էներգիա
2005 թվականից Քյոչախ Մաութենում գործում է կենսագազի արտադրություն, որն օգտագործվում է Քյոչախի ջերմակայանում, ինչպես նաև` խողովակաշարով փոխանցվում է Վիեննա։

Քյոչախ մաութենն Ավստրիայի 24 համայնքներից մեկն է (առ 2019 թվականը), որ արժանացել է էներգախնայողության և կանաչ էներգիայի օգտագործման համար բարձր գովասանքի։

## Հայտնի մարդիկ
* Օսվալդ Նիշելվիթցեր (1811–1894), Մաութենի քաղաքապետ, երկրամասային և պետական խորհուրդների անդամ, Պետական խորհուրդի առաջին նախագահ
* Յոզեֆ Քլաուզ (1910–2001), ավստրիացի քաղաքական գործիչ (ԱԺԿ), Զալցբուրգի նահանգապետ (1949–1961), Ավստրիայի վարչապետ (1964–1970)
* Ֆրանց Փիխլեր Մանդորֆ (1885–1972), ավստրիացի քաղաքական գործիչ (ԱՍԴԿ), Քլագենֆուրթի քաղաքապետ
* Իգնաց Չուրչենթալեր (1890–1954), ավստրիացի քաղաքական գործիչ (ԱԺԿ)
*  Հայդուլֆ Գերնգրոս (ծն. 1939), ավստրիացի ճարտարապետ, արվեստագետ և ST/A/R մշակութային ամսագրի հրատարակիչ
* Սիսի Զոնլայթներ (ծն. 1953), ավստրիուհի խոհարար, համադամագետ և հեղինակ
* Հայմո Ցոբերնիք (ծն. 1958), ավստրիացի արվեստագետ
* Ռիխարդ Քափլենիք (ծն. 1963), ավստրիացի արվեստագետ
* Գերֆրիդ Զիթար (ծն. 1968), ավստրիացի հոգևորական, աչվեստագետ և հեղինակ

## Քաղաքական և հասարակական կյանք
մինի|Քյոչախ Մաութենի քաղաքապետարանը
Քյոչախ Մաութենում գործում են երիտասարդական, մշակութային և կրթական տարբեր կենտրոններ։

2015 թվականի տեղական ինքնակառավարման ընտրություններից հետո երկրամասի խորհուրդ է ընտրվել 23 անդամ. 
* 13 ԱՍԴԿ
* 7 ԱԺԿ
* 2 անկախ թեկնածու
* 1 ԱԱԿ

Քյոչախ Մաութենի քաղաքապետը Վալթեր Հարթլիբն է (ԱՍԴԿ)։

## Գրականություն
* Karl Klaus: *Kötschach-Mauthen, Plöcken und Umgebung*. Selbstverlag des Verfassers
* H. Dolenz: *Spätantiker Turm in Mauthen*. Wien 1940
* F. C. Keller: *Ausgrabungen bei Mauthen*. Carinthia I, Jb 1886
* H. Koban: *Die Veneter- und Römerstraße bei Mauthen, Bemerkungen über Loncium und den verschollenen Veneterstein*. Carinthia I, Jg. 1948

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով