Ցուգ (քաղաք)

**Ցուգ** (, , , , ), քաղաք Կենտրոնական Շվեյցարիայում, նույնանուն լճի հյուսիսային ափին, նույնանուն լեռան (*Zugerberg* — գերմ., 1039 մ) ստորոտին՝ ծովի մակերևույթից 425 մետր բարձրության վրա, և նույնանուն կանտոնի մայրաքաղաքն է։ Շվեյցարական մերձակա խոշոր քաղաքներից՝ Ցյուրիխից ու Լյուցեռնից գտնվում է գրեթե հավասար՝ 23 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քաղաքի խորհրդանշական տեսարժան վայրը նրա հին թաղամասում՝ Կոլինպլաց հրապարակում գտնվող միջնադարյան նշանավոր, 52 մետր բարձրությամբ Zytturm աշտարակն է, որի վրա սովորական մեծ ժամացույցից բացի, դեռ կես հազարամյակ առաջ տեղադրվել է նաև աստղագիտական ժամացույց։ Քաղաքն զբաղեցնում է 21,61 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Ցուգում ապրում էր 30.205 մարդ, որոնց 31.7%-ը օտարերկրացիներ էին։

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները :
 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:back value:rgb(1,1,1)
  id:bars value:rgb(0.6,0.7,0.8)
 
 
ImageSize  = width:550 height:400
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
 
Period     = from:0 till:25000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:back
 
BarData=
  bar:1850 text:1850
  bar:1860 text:1860
  bar:1870 text:1870
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1980 text:1980
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2008 text:2008
 
PlotData=
  color:bars width:25 align:left
 
  bar:1850 from:0 till:3302
  bar:1860 from:0 till:3854
  bar:1870 from:0 till:4243
  bar:1880 from:0 till:4805
  bar:1890 from:0 till:5120
  bar:1900 from:0 till:6508
  bar:1910 from:0 till:8096
  bar:1920 from:0 till:9499
  bar:1930 from:0 till:11113
  bar:1940 from:0 till:12372
  bar:1950 from:0 till:14488
  bar:1960 from:0 till:19792
  bar:1970 from:0 till:22972
  bar:1980 from:0 till:21609
  bar:1990 from:0 till:21705
  bar:2000 from:0 till:22973
  bar:2008 from:0 till:24854
 
PlotData=
  bar:1850 at:3302 fontsize:S text:3302 shift:(-12,5)
  bar:1860 at:3854 fontsize:S text:3854 shift:(-12,5)
  bar:1870 at:4243 fontsize:S text:4243 shift:(-12,5)
  bar:1880 at:4805 fontsize:S text:4805 shift:(-12,5)
  bar:1890 at:5120 fontsize:S text:5120 shift:(-12,5)
  bar:1900 at:6508 fontsize:S text:6508 shift:(-12,5)
  bar:1910 at:8096 fontsize:S text:8096 shift:(-12,5)
  bar:1920 at:9499 fontsize:S text:9499 shift:(-12,5)
  bar:1930 at:11113 fontsize:S text:11113 shift:(-12,5)
  bar:1940 at:12372 fontsize:S text:12372 shift:(-12,5)
  bar:1950 at:14488 fontsize:S text:14488 shift:(-12,5)
  bar:1960 at:19792 fontsize:S text:19792 shift:(-12,5)
  bar:1970 at:22972 fontsize:S text:22972 shift:(-12,5)
  bar:1980 at:21609 fontsize:S text:21609 shift:(-12,5)
  bar:1990 at:21705 fontsize:S text:21705 shift:(-12,5)
  bar:2000 at:22973 fontsize:S text:22973 shift:(-12,5)
  bar:2008 at:24854 fontsize:S text:24854 shift:(-12,5)
 
TextData=
  fontsize:S pos:(19,32)
  text:Ցուգի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները 1850 թ. հետո
 
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Աղբյուրը՝ OFS
 


## Պատմություն
Քաղաքի անվանումն առնչվում է հին գերմաներեն *Fischzug* (ձկնորսություն) բառի հետ։
Ցուգի ներկայիս տարածքում դեռ հին հռոմեացիների տիրապետությունից առաջ ապրել են կիմերա-տևտոնական ցեղախմբի հելվետյան ճյուղին պատկանող տուգենները՝ ըստ Ամեդե Տիերիի ուսումնասիրությունների։ Նրանց հաջորդել են կելտերը, այնուհետև՝ հին հռոմեացիները։
Որոշ ուսումնասիրողների կարծիքով՝ ներկայիս քաղաքը հիմնադրվել է 12-րդ դարի սկզբներին, ազնվականական Կիբուրգ տոհմի կոմսերի նախաձեռնությամբ, որոնց գրավել է բնակավայրի հարմարավետ դիրքը՝ Ցյուրիխից Հյուսիսային Իտալիա առևտրային ճանապարհի վրա գտնվելը, ինչպես նաև՝ նավարկելով Իմենզեե, այնտեղից՝ Կյուսնախտ, ապա՝ Ֆիրվալդշտատյան (այսինքն՝ Լյուցեռնի) լիճ հասնելու հնարավորությունը։

1242 թվականի մի պատմական փաստաթղթում Ցուգը հիշատակված է Օպպիդում (լատ. *Oppidum* — քաղաք, փոքր քաղաք), 1255 թվականին՝ Կաստրում (լատ. *Castrum* — բերդ, ամրոց) անվանումով։ Բնակավայրի Սուրբ Աստվածամոր մատուռը (գերմ. — *Liebfraukapelle*) պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1266 թվականին։ 1273 թվականին Ռուդոլֆ Հաբսբուրգը Գերմանիայի թագավոր ընտրվելուց շուրջ մեկ ամիս առաջ, գնել է նախկինում Կիբուրգ և Լաուֆենբուրգ տոհմերին պատկանած տարածքների մեծ մասը՝ Ցուգն ու Արտ ամ Զեեն ): Հաբսբուրգներն ամրացրել են քաղաքը, կառուցել պարիսպներ, աշտարակներ։

Սակայն 1352 թվականին, երբ շվեյցարական համադաշնային զորքերը պաշարել են Ցուգը, Ավստրիայի հերցոգ Ալբրեխտ Երրորդը հրաժարվել է օգնական զորք ուղարկել, և քաղաքը հանձնվել է։ 1798 թվականին Վալդշտատեն (Waldstätten) կանտոնի կազմում ընդգրկվել է Շվեյցարիայի Հանրապետության մեջ, հինգ տարի անց՝ 1803 թվականին վերստացել իր ինքնավարությունը՝ Շվեյցարիայի Համադաշնության մեջ մտնելով որպես որոշակի անկախություն ունեցող մի կանտոն։

Ցուգի պատմության թեև սև, բայց և այնպես՝ հիշվող էջերից է 2001 թվականի սեպտեմբերի 27-ին տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունը, երբ Ֆրիդրիխ Լայբախերը կանտոնի խորհրդարանում 14 մարդ սպանեց (այդ դրվագը պատմության մեջ է մտել «*Ցուգի հրաձգություն*» կամ «*Ցուգի կոտորած*» անվանումով
):

## Տնտեսություն
Ցուգի իշխանությունների վարած ցածր հարկադրույքների ու պարզեցված փաստաթղթավորման քաղաքականությունը քաղաքը գրավիչ է դարձրել արտասահմանյան ընկերությունների համար և վերածել առևտրի ու սպասարկման ծառայությունների միջազգային կենտրոնի; 1950—1960- ական թվականներին այստեղ հիմնավորվել են ամերիկյան ճանաչված մի շարք ընկերություններ, 1970—1980-ականներին նրանց հետևել են գերմանական ու բրիտանական, հաջորդ տասնամյակներին՝ նաև ռուսական ընկերություններ;

Ցուգում իրենվց գրասենյակներն ունեցող ընկերություններից են՝
* Hugo Boss-ը
* դեղագործական Actavis-ը
* լեռնահանքային Xstrata plc-ը
* օֆշորային հորատման խոշորագույն կապալառու Transocean Ltd.-ը
* «Հյուսիսային հոսք» գազատարի կառավարիչ Nord Stream AG-ը 
* «Հյուսիսային հոսք-2» գազատարի շինարարության և շահագործման կառավարիչ  New European Pipeline AG-ը
* «Շտոկման դևելոփմենթ ԱԳ»-ը ()
* Շտադլեր-ֆորմ-ը Штадлер Форм
* East Metals AG —ը՝  Evraz Group-ի դուստր ձեռնարկությունը
* Luxoft-ը
* SPB TV-ը
* Alpine Select ներդրումային ընկերությունը
* Amgen-ը (կենսատեխնոլոգիաներ) 
* Agie-Charmilles, fabricant de machines ;
* Converium-ը (ապահովագրական ընկերություն) 
* Crypto AG (տեղեկատվական)
* Zinguerie de Zoug V-ZUG-ը 
* Xstrata-ն
* Precious Woods-ը,
* Bossard-ը
* Informa-ն
* Interactive Brokers-ը
* Բրիտանական դեղագործական Shire-ը
Ուշագրավ փաստ է նաև այն, որ Ցուգը հաճախ անվանում են կրիպտահովիտ՝ այնտեղ գործող և կրիպտաարժույթով աշխատող մեծաքանակ ընկերությունը նկատի առնելովhttp://www.7sur7.be/7s7/fr/1536/Economie/article/detail/2700301/2016/05/10/Une-ville-suisse-va-tester-le-bitcoin-comme-moyen-de-paiement.dhtml:
### Կլիմա

See also climate of Lucerne and Zürich.

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ցուգի մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ երկու գրադարան (կապուցինյան վանքինը և ծխական եկեղեցունը), մեկ հնավայր (ուշբրոնզեդարյան լճափնյա *Sumpf* բնակավայրը), երեք թանգարան (*Burg*-ը՝ ամրոցի թանգարանը, *Kunsthaus*-ը՝ գեղարվեստի թանգարանը և *Museum für Urgeschichte*-ը՝ հնագույն պատմության թանգարանը)։ Սրանց գումարվել են երեք արխիվ. *Bürgerarchiv Zug*-ը, *Staatsarchiv Zug*-ը և *Unternehmensarchiv der Landis & Gyr AG* (Landis & Gyr AG ընկերության արխիվը)։ Հիշարժան պատմամշակութային հուշարձաններից են նաև կաթոլիկ եկեղեցին՝ Charnel house-ի հետ, St. Michael-ի ճեմարանը, քաղաքային պարիսպն ու հին քաղաքամասի մի շարք շինություններ։

Oterswil/Insel Eielen, Riedmatt և Sumpf նախապատմական բնակավայրերը ներառվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Թանգարաններ
* Երկրագիտական թանգարան  (*Heimatmuseum Seehof*)
* Կղմինդրի արտադրության թանգարան (*Ziegelei-Museum*)
* Աֆրիկայի թանգարան (*Afrikamuseum*)
* Ձկնորսության թանգարան (*Fischerei-Museum*)
* Գեղարվեստական (*Kunsthaus*)
* Նախապատմական հասարակության պատմության թանգարան (*Museum für Urgeschichte(n)*)
* Ցուգ ամրոցում գործող թանգարան (*Museum in der Burg*)

## Ուսումնական հաստատություններ
Institut Montana Zugerberg

## Պատկերասրահ

City of zug oldtown aerial view 老镇.jpg |Հին քաղաքամասը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
Sicht auf die Stadt Zug.jpg | Քաղաքի գիշերով
Zug aus der Luft.jpg | Հին քաղաքամասը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
Zug - Oberstadt 2010-06-18 17-50-54 ShiftN.jpg | Փողոց հին քաղաքամասում
Zug - Unterstadt 2010-06-18 17-49-18 ShiftN.jpg | Փողոց հին քաղաքամասում
Huwilerturm zug.jpg | Huwilerturm-ը
Stadthaus Kolinbrunnen Kolinplatz Zug.jpg | Քաղաքապետարանը
Grafenau Firmen Zug.jpg | Մի շարք ընկերությունների համալիրը
Bahnhofplatz Zug.jpg | Տեսարան քաղաքից
Zug - Metalli 2010-06-18 18-19-38 ShiftN.jpg|Քաղաքի նորակառույցներից
Zug - Zytturm 2010-06-18 17-59-26 ShiftN.jpg|Zytturm աշտարակը
Rathaus Zug.jpg|Քաղաքապետարանի նոր շենքը
Kirche St. Oswald Zug.jpg|Սբ. Օսվալդ եկեղեցին
Kunsthaus Zug.jpg|Kunsthaus-ը (պատկերասրահը)
Vorstadtkatastrophe Zug.jpg|1887 թ. ջրհեղեղի ավերածությունները


## Ուշագրավ փաստեր
* Ցուգ քաղաքի անունով է կոչվել տարածված ու սիրված թխվածքներից մեկը՝ ցուգյան բալային տորթը։
* Ցուգ քաղաքում են ծավալվում ամերիկացի անվանի գրող Ֆրենսիս Սքոթ Ֆիցջերալդի «Գիշերն անույշ է» վեպի գործողությունները։

## Անվանի անձինք
140px|thumb|Սիմոնետա Սոմարուգա, 2011
140px|thumb|Ժորժ Շտուբեր, 1954
* Յոհանես Բրանդենբերգ (1660–1729) - նկարիչ
* Հենրիկ Տրենկ (1818–1892) - նկարիչ
* Վալո Լյույոնդ (1927-2012) - կինոդերասան
* Մարկ Ռիչ (1934–2013) - բիզնեսմեն, Glencore-ի հիմնադիր
* Կառլ Ռուտտի (ծնվ. 1949) - կոմպոզիտոր
* Սիմոնետա Սոմարուգա (ծնվ. 1960) - քաղաքական գործիչ, Ծվեյցարիայի Դաշնային խորհրդի անդամ, 2015 թվականին ընտրվել է Շվեյցարիայի Համադաշնության նախագահ  
* Սևերին Հակեր (ծնվ. 1984) - համակարգչագետ, Duolingo-ի համահիմնադիր 
* Մաքս Հուսման (1888-1965) - խաղաղարար (Operation Sunrise), մանկավարժ, Institut Montana Zugerberg բուհի հիմնադիր
* Ուգո Ֆիշ — բժիշկ
; Մարզիկներ
* Ժորժ Շտուբեր - ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, 1930-ական թվականների խաղացել է Շվեյցարիայի հավաքականի կազմում
* Կառլ Ֆրիդլին (ծնվ. 1935) - նախկին լողորդ մարզիկ, 1960 թվական-ի ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից
* Ֆրից Շմիդ (ծնվ. 1959) - մարզիչ, ներկայումս մարզում է Նոր Զելանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը
* Քրիստոֆ Շմիդ (ծնվ. 1982) - մարզիկ հրաձիգ,  2008 թվական-ի ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ
* Hugo Boss-ը Ցուգում

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ցուգ կանտոնի բնակավայրեր