Սաիդ Ակլ

**Սաիդ Ակլ** (, ) լիբանանցի բանաստեղծ, լեզվաբան, փիլիսոփա, գրող, դրամատուրգ և լեզվի բարեփոխիչ։ Նա համարվում է ժամանակակից դարաշրջանի ամենակարևոր լիբանանցի բանաստեղծներից մեկը: Նա առավել հայտնի է խոսակցական լիբանանյան արաբերենի կոդիֆիկացման օգտին՝ որպես արդի արաբերենից տարբերվող իրավասություն, որը պետք է գրվի 36 նշաններից բաղկացած ժամանակակից փոփոխված լատինական գրով, որոնք նա համարում էր փյունիկերենի այբուբենի զարգացում։ Այնուամենայնիվ, նա նպաստել է մի շարք գրական շարժումների (հիմնականում սիմվոլիկայի) արդի արաբերենում՝ ստեղծելով արդի արաբական ​​գրականության որոշ գլուխգործոցներ։

Ակլը միացել է լիբանանյան ազգայնականությանը և 1972 թվականին եղել է Լիբանանի վերածննդի կուսակցության հիմնադիր անդամներից մեկը։ Կուսակցությունը, որը բնութագրվում էր իր փյունիկամետ դիրքորոշմամբ, նպատակ ուներ հեռացնել Լիբանանը պանարաբիզմից։ Նրա հայացքները աջակցություն են գտել «Մայրիների պահապաններ» շարժման շրջանակներում։

Նրա գրվածքները ներառում են բանաստեղծություններ և արձակ՝ լիբանանյան արաբերենով և դասական արաբերենով։ Նա նաև գրել է թատերական ներկայացումներ և գրել է բազմաթիվ հայտնի երգերի տեքստեր, ինչպիսիք են «Մեշվարը» («Ճանապարհորդություն») և դասական «Շալը» («Շարֆ»), որոնցից վերջինը գրվել է Ռահբանի եղբայրների կողմից և երգվել է Ֆեյրուզի կողմից, և որը եգիպտացի կոմպոզիտոր և երգիչ Աբդ ալ-Վահաբը նկարագրել է որպես «արաբական երաժշտության մեջ երգի մեջ գրված ամենագեղեցիկ բանաստեղծությունը»։

## Անձնական կյանք
Ակլը ծնվել է 1911 թվականին (չնայած որոշ աղբյուրներ նշում են 1912 թվականը) մարոնիների ընտանիքում՝ Զահլե քաղաքում, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Բեյրութի վիլայեթի կառավարման ներքո՝ Օսմանահպատակ Լիբանանում։ 15 տարեկանում հորը կորցնելուց հետո նա ստիպված է եղել թողնել դպրոցը՝ ընտանիքը պահելու համար, իսկ ավելի ուշ աշխատել է որպես ուսուցիչ, ապա՝ լրագրող։ Այնուհետև նա ուսումնասիրել է աստվածաբանություն, գրականություն և իսլամական պատմություն, դարձել համալսարանի դասախոս և հետագայում դասախոսություններ է կարդացել մի շարք լիբանանյան համալսարաններում, կրթական և քաղաքական ինստիտուտներում։

Նա մահացել է Բեյրութում՝ 103 տարեկան հասակում։

## Գաղափարախոսություն
[մինի|Սաիդ Ակլի արձանը [Բեյրութում գտնվող Ամերիկյան գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանի տարածքում]]
Վաղ տարիներին Ակլն Անտուան Սաադայի գլխավորած Սիրիական սոցիալ-ազգայնական կուսակցության կողմնակից էր, սակայն ի վերջո, Սաադայի կողմից հեռացվել էր անհաշտ գաղափարական վեճերի պատճառով։

Ակլն ընդունել է Լիբանանի իսկական հազարամյակի բնույթի հզոր վարդապետություն, որը հնչում էր լիբանանյան արժանապատվության բարձր զգացումով։ Նրա հիացմունքը լիբանանյան պատմության և մշակույթի նկատմամբ նշանավորվել է Լիբանանի արաբական ինքնության նկատմամբ ուժեղ թշնամանքով։ Նրան մեջբերել են. «Ես կկտրեի աջ ձեռքս միայն արաբ չլինելու համար»։ 1968 թվականին նա հայտարարել է, որ գրական արաբերենը կանհետանա Լիբանանից։

Նա հայտնի է իր արմատական ​​լիբանանյան ազգայնական տրամադրություններով. 1972 թվականին նա օգնել է հիմնադրել Լիբանանի վերածննդի կուսակցությունը, որն առաջարկել է հայտնի գրող և Լիբանանի հին պատմության հետազոտող, ինչպես նաև Ակլի հավատարիմ կողմնակից Մեյ Մուրը։ Այս կուսակցությունը հիմնված էր լիբանանյան ազգայնականության վրա։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Ակլը ծառայել է որպես լիբանանյան քրիստոնյա ծայրահեղ աջ ծայրահեղ ազգայնական «Մայրիների պահապաններ» շարժման հոգևոր առաջնորդ, որը գլխավորում էր Էտիեն Սակրը։

1996 թվականի հարցազրույցում նա նշել է. «Արաբա-իսրայելական հակամարտությունը պետք է անվանվեր պաղեստինա-արտաքին հակամարտություն, այլ ոչ թե պաղեստինա-հրեական հակամարտություն, քանի որ Պաղեստինում կան հրեաներ, և նրանք ողջունելի են, բայց դուք՝ օտարերկրացի հրեա, պետք է վերադառնաք Լեհաստան, Գերմանիա, Ֆրանսիա, վերադառնաք ձեր տուն, և ցանկացած հրեա, ով ցանկանում է ապրել մեզ՝ պաղեստինցիներիս հետ, ողջունելի է, և մենք արաբներ չենք, մենք միայն պաղեստինցիներ ենք [...] և իմացեք, որ Սաիդ Ակլը կկռվի Իսրայելի դեմ, մինչդեռ մյուս արաբները խաղաղություն կհաստատեն Իսրայելի հետ»։

Ակլի համար Լիբանանը մշակույթի և Արևելյան քաղաքակրթության ժառանգորդ, արաբների պատմական ասպարեզ գալուց շատ առաջ։ Նա շեշտը դրեց լիբանանցի ժողովրդի փյունիկյան ժառանգության վրա՝ համահունչ լինելով փյունիկեցիությանը։

## Լիբանանյան լեզու և այբուբեն
Ակլը լիբանանյան լեզվի՝ որպես արաբերենից անկախ լեզվի առաջխաղացման գաղափարախոս էր։ Չնայած արաբերենի ազդեցությունն ընդունելուն, նա պնդում էր, որ լիբանանյան լեզուն հավասարապես, եթե ոչ ավելի, ազդված է փյունիկերենից և խրախուսում էր լիբանանյան լեզվի օգտագործումը՝ գրված փոփոխված լատինական այբուբենով, այլ ոչ թե արաբականով։
մինի|Բանաստեղծ Սաիդ Ակլի պատկերը Բեյրութում
Նա մշակեց լիբանանյան լեզվի այբուբեն՝ օգտագործելով լատինական այբուբենը և լիբանանյան հնչյունաբանությանը համապատասխանելու համար նախատեսված տառեր: Ակլի կողմից մշակված լիբանանյան այբուբենը պարունակում էր 36 տառ։

«پ» (փ) և «ڤ» (վ) տառերը ստանդարտ արաբերենի այբուբենի մաս չեն կազմում և դրանք օգտագործվում են միայն օտար բառերի տառադարձման ժամանակ։

1970-ական թվականներից սկսած՝ Ակլը մրցանակ էր առաջարկում լիբանաներենով լավագույն ակնարկի հեղինակին։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Սաիդ Ակլի մրցանակները շնորհվել են բազմաթիվ լիբանանցի մտավորականների և արվեստագետների։ Նա հրատարակել է իր «Յարա» բանաստեղծությունների գիրքը՝ ամբողջությամբ օգտագործելով իր առաջարկած լիբանանյան այբուբենը՝ դառնալով այս ձևով հրատարակված առաջին գիրքը։ Հետագա տարիներին նա նույն այբուբենով հրատարակել է նաև իր «Խումասիյաթ» բանաստեղծությունների գիրքը։

Ակլը հրատարակել է «Լեբնաան» դեղին թերթը՝ օգտագործելով լիբանաներենը։ Այն հրատարակվել է երկու տարբերակով՝ لبنان (տառադարձություն և արտասանություն՝ Լուբնան, որը արաբերենով նշանակում է Լիբանան), օգտագործելով լիբանաներեն՝ գրված ավանդական արաբական այբուբենով, իսկ մյուսը՝ «Լեբնաան» (լիբանաներեն՝ Լիբանան)՝ իր առաջարկած լիբանանյան լատինական այբուբենով։

## Աշխատանքներ
Ակլին ունի բազմաթիվ ստեղծագործություններ՝ սկսած թատերական պիեսներից, էպոսներից, պոեզիայից և երգերի տեքստերից: Նրա առաջին հրատարակված աշխատանքը լույս է տեսել 1935 թվականին՝ արաբերենով գրված թատերական պիես: Նրա ստեղծագործությունները գրված են կամ լիբանանյան, կամ գրական արաբերեն, կամ ֆրանսերեն լեզուներով:

## Տես նաև
* Լիբանանյան արամեերեն
* Լիբանանյան արաբերեն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Hind Adeeb, *<big>شعرية سعيد عقل</big>*, Dar Al Farabi Editions (Arabic)
*Plonka Arkadiusz, *L’idée de langue libanaise d’après Sa‘īd ‘Aql*, Paris, Geuthner, 2004, . (French)
*Plonka Arkadiusz, "Le nationalisme linguistique au Liban autour de Sa‘īd ‘Aql et l’idée de langue libanaise dans la revue «Lebnaan» en nouvel alphabet", *Arabica*, 53 (4), 2006, pp.&nbsp;423–471. (French)
*Jean Durtal, *Saïd Akl: Un grand poète libanais*, Nouvelles Editions Latine, 1970 (French)
*Elie Kallas e Anna Montanari, *Akl Said, Yaara – Inno alla donna*, Venezia, Cafoscarina, 1997. (Italian)
* (English)
*Franck Salameh, "Language Memory and Identity in the Middle East; The Case for Lebanon", (Lanham, MD: Lexington Books, 2011),  (English)

## Արտաքին հղումներ
* Poet Said Akl- All Poems
* Said Akl's biography 

Կատեգորիա:20-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի գրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Լիբանանցի փիլիսոփաներ