Յոհան Գալթունգ

**Յոհան Վինսենթ Գալթունգ** (), նորվեգացի սոցիոլոգ, խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրությունների գիտակարգի հիմնադիր։

1959 թ․ Գալթունգը հիմնադրել և մինչ 1970 թ․ ղեկավարել է Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը (ՕԽՀԻ)։ 1964 թ․ հիմնադրել է *[[Խաղաղության ուսումնասիրության ամսագիր|Խաղաղության հետազոտությունների ամսագիրը]]։* Օսլոյի համալսարանում 1969 թ․ ստանձնել է աշխարհում առաջին՝ խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրություններին նվիրված ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ Այնուհետև 1977 թվականին հրաժարվելով Օսլոյում դասավանդելուց՝ սկսել է դասախոսություններով հանդես գալ մի շարք այլ համալսարաններում։ Իբրև վաստակավոր պրոֆեսոր՝ 1993-2000 թվականներին Հավայան համալսարանում դասավանդել է խաղաղագիտություն։ Տեղափոխվելով Կուալա Լումպուր՝ մինչև 2015 թվականը դասավանդել է Մալազիայի միջազգային իսլամական համալսարանում։

Գալթունգը 1950-ական թվականներից հանդիսանում է Նոր ձախակողմյանների շարժման կարկառուն ներկայացուցիչ։ Հայտնի է 1950-ականներին սոցիոլոգիայի ոլորտում, 1960-ականներին՝ քաղաքագիտության, 1970-ականներին՝տնտեսագիտության և պատմության, ինչպես նաև 1980-ականներին մակրոպատմության, մարդաբանության և աստվածաբանության ոլորտներում կատարած իր ներդրումներով։ Գալթունգը հանդիսանում է «խաղաղության հետազոտություն» տերմինի հեղինակը։ Մշակել է մի շարք ազդեցիկ տեսություններ, ինչպես օրինակ, դրական և բացասական խաղաղության, ստրուկտուրալ բռնության, հակամարտության ևհակամարտության կարգավորման տեսությունները, խաղաղաշինության հայեցակարգը, իմպերիալիզմի կառուցվածքային տեսությունը և Միացյալ Նահանգների՝ միաժամանակ թե՛հանրապետություն և թե՛ կայսրություն լինելու տեսությունը։ Հաճախ հանդես է եկել արևմուտքի՝ Գլոբալ հարավի նկատմամբ վերաբերմունքի քննադատական գնահատականով։ 1987 թվականին արժանացել է «Ճիշտ ապրուստի» մրցանակին «խաղաղությանը հանգեցնող պայմանների ու հանգամանքների» համակարգված և բազմաշերտ ուսումնասիրության համար։ Ինչպես նաև, արժանացել է բազմաթիվ այլ մրցանակների և շնորհակալագրերի։

## Կյանք
մինի|Գալթունգը ելույթ է ունենում Մեխիկոյի Մոնտերեյի տեխնոլոգիայի և բարձրագույն կրթության ինստիտուտում:
Գալթունգը ծնվել է Օսլոյում ։ 1956 թվականին Օսլոյի համալսարանում ձեռք է բերել ակադեմիական աստիճան մաթեմատիկայի ոլորտում, իսկ մեկ տարի անց՝ սոցիոլոգիայի դոկտորի կոչում։

Ե՛վ հայրը, և՛ պապը եղել են բժիշկներ։ Գալթունգն ամուսնացել է երկու անգամ, և ունի երկուական զավակ յուրաքանչյուր կնոջից։

## Կարիերա
Մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո Գալթունը տեղափոխվում է Նյու Յորք և ավելի քան երկու տարի դասավանդում Կոլումբիայի համալսարանի Սոցիոլոգիայի ամբիոնում։ 1959 թվականին վերադառնալով Օսլո՝ հիմնում է Խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտը (ԽՀԻՕ)։ Ղեկավարելով այն մինչ 1969 թվականը՝ Գալթունգն այն Նորվեգիայի սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի կազմում գործող բաժնից վերածում է անկախ գիտահետազոտական ինստիտուտի, որը ֆինանսավորվում է Նորվեգիայի կրթության նախարարության կողմից։

1964 թվականին Գալթունգը հիմնում է խաղաղագիտությանը նվիրված առաջին գիտական՝ *:* Նույն թվականին ունենում է իր ուրույն ներդրումը Խաղաղության միջազգային հետազոտությունների ասոցիացիայի հիմնադրման գործում։

Գալթունգը ականավոր գործիչ է, ով սոցիոլոգիայի տարբեր ոլորտներում ունեցել է իր ուրույն ներդրումը։ Հրատարակել է *ավելի քան 1000 հոդված և 100 գիրք*։ Տնտեսագետ և խաղաղության ջատագով Քենեթ Բոլդինգը Գալթունգի մասին նշել է, որ վերջինիս *«ներդրումն այնքան մեծ է և բազմաշերտ, որ դժվար է հավատալ՝ այն արվել է մարդու կողմից*»։ Գալթունգը նաև Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ է։

## Հիմնական գաղափարներ
Գալթունգն առաջինն էր, որ խաղաղաշինությունը վերածեց *[[հայեցակարգ]]ի։* Այն ենթադրում է այնպիսի համակարգերի հաստատում, որոնք հանգեցնում են '''''կայուն խաղաղության''''' կամ ***խաղաղության կայունությանը***։ Իսկ ահա խաղաղություն կերտող կառույցները պետք է վերհանեն կոնֆլիկտների բուն պատճառները և նպաստեն խաղաղության կառավարման և հակամարտությունների լուծման տեղական կարողություններին։

Գալթունգն իր կյանքի ընթացքում զբաղեցրել է տարբեր կարևոր պաշտոններ միջազգային հետազոտական խորհուրդներում և եղել խորհրդատու տարբեր միջազգային կազմակերպությունների համար։ 2004 թվականից ի վեր անդամակցում է *[[Ժողովրդավարական ՄԱԿ-ի հանձնաժողով|ՄԱԿ-ի Ժողովրդավարական կոմիտեի]] [[Խորհրդատվական մարմնին]]*։

Հեղինակել է բազմաթիվ էմպիրիկ և տեսական հոդվածներ, որոնք հիմնականում առնչվում են խաղաղության և հակամարտությունների ուսումնասիրությանը։ Գալթունգի գործունեությունն աչքի է ընկնում ինչպես իր առաջադրած յուրահատուկ գաղափարներով, այնպես էլ իր կողմից՝ '''''նորարարությանը''''' և '''''միջգիտակարգայնությանը''''' վերագրվող հույժ կարևորությամբ։

Գալթունգը նաև հիմք է դրել ***[[Խաղաղության լրագրություն]]*** հայեցակարգին, որը գնալով ավելի մեծ կարևորություն է ձեռք բերում հաղորդակցման և լրատվության աշխարհում։

Գալթունգը հանդիսանում է հետևյալ հասկացությունների հեղինակը՝

* *[[Ստրուկտուրալ]]* կամ ***[[Կառուցվածքային բռնություն]]***՝ համակարգ, որի միջոցով վարչակարգը խոչընդոտում է անհատի ամբողջ ներուժի իրացումը։ Վառ օրինակ են ինստիտուցիոնալ ռասիզմը կամ սեքսիզմը։
*'''''Բացասական և դրական խաղաղություն.''''' համաձայն այս տարանջատման՝ խաղաղությունը չի սահմանափակվում պարզապես ակնհայտ բռնի հակամարտության (բացասական խաղաղություն) բացակայությամբ։ Ավելին, այն ենթադրում է բազմաբնույթ հարաբերություններ՝ ընդհուպ մինչև ազգերի (կամ հակամարտող ցանկացած խմբավորումների) միջև համագործակցային և միմյանց օժանդակող հարաբերություններ (դրական խաղաղություն)։ Չնայած Գալթունգն այս եզրույթները չի մեջբերում որևէ այլ աղբյուրից՝ այնուամենայնիվ, դրանք նախկինում արդեն իսկ սահմանվել և քննարկվել էին՝ 1907 թվականին ՝ Ջեյնն Ադամսի, իսկ 1963 թվականին՝ Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերի կողմից։

## Միացյալ Նահանգները՝ միաժամանակ թե՛ հանրապետություն և թե՛ կայսրություն
Յոհան Գալթունգի համոզմամբ՝ ԱՄՆ-ն միաժամանակ և՛ հանրապետություն է, և՛ կայսրություն, իսկ վերջիններիս միջև տարբերակումը, ըստ Գալթունգի, խիստ անհրաժեշտ է։ ԱՄՆ-ն մի կողմից սիրված է իր հանրապետական հատկանիշների համար, իսկ մյուս կողմից՝ խիստ անցանկալի երկրից դուրս ծավալած զինված հարձակումների պատճառով։ Վերոնշյալ հանրապետական հատկանիշների թվում են ազատության գաղափարը, ամերիկյան աշխատանքային էթիկան և դինամիկան, աշխատանքային արդյունավետությունն ու ստեղծարարությունը։ Մյուս կողմից, սակայն, քննադատության են արժանի ԱՄՆ-ի ռազմական և քաղաքական մանիպուլյացիաները՝ համակցված ագրեսիվությամբ, ամբարտավանությամբ, բռնությամբ և կեղծավորությամբ, ինչպես նաև ամերիկացի հանրության շրջանում այլ մշակույթների մասին իրազեկվածություն ցածր մակարդակով և ծայրահեղ նյութապաշտությամբ։

## Կանխատեսումներ
Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր՝ Գալթունգը տարբեր կանխատեսումներ է արել այն մասին, թե ԱՄՆ-ն երբ կդադարի գերտերություն լինելուց։ Այս դիրքորոշումը հանգեցրել է որոշակի հակասությունների։ 2004 թվականին հրատարակված իր մի հոդվածում Գալթունգը թվարկում է 14 «հակասություններ», որոնք կարող են հանգեցնել ԱՄՆ-ի կայսրության «փլուզմանն ու անկմանը»։ Իրաքի պատերազմի սկսվելուց հետո նա վերանայում է իր կանխատեսումը «ԱՄՆ-կայսրության անկման» մասին ՝ այն համարելով արդեն անհերքելի փաստ։ Գալթունգն այժմ Ամերիկա կայսրության (սակայն ոչ Ամերիկա հանրապետության) անկումը կանխատեսում է 2020 թվականին։ Նրա պնդմամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի պես Ամերիկայի Հանրապետությունն առանց կայսրության շատ ավելի հեռանկարային է։

## Քննադատություն
; Բրյուս Բաուերի և Բարբարա Քեյի կողմից

Իր գործունեության ընթացքում Գալթունգի արված որոշ հայտարարություններ և տեսակետներ քննադատության են արժանացել, մասնավորապես՝ նրա՝ սառը պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո արևմտյան երկրների քննադատությունը և այն, ինչը նրա քննադատներն ընկալում են որպես դրական վերաբերմունք Խորհրդային Միության, Կուբայի և կոմունիստական Չինաստանի նկատմամբ։ Բրյուս Բաուերի 2007 թվականին *City Journal* ամսագրում հրապարակված և *National Post- ում* նույն տարվա փետրվարին արդեն Բարբարա Քեյի հեղինակած հոդվածներում քննադատվում են Գալթունգի որոշ հայտարարություններ հատկապես Կոմունիստական Չինաստանի վարած քաղաքականության նկատմամբ դրական վերաբերմունք արտահայտելու համար։

## Հիմնական մրցանակներ
* Dr honoris causa, University of Tampere, 1975, խաղաղագիտություն
* Dr honoris causa, University of Cluj, 1976, խաղաղագիտություն
* Dr honoris causa, Uppsala University, 1987, Հասարակագիտության ֆակուլտետ
* Dr honoris causa, Soka University, Tokyo, 1990, խաղաղություն/բուդդիզմ
* Dr honoris causa, University of Osnabrück, 1995, խաղաղագիտություն
* Dr honoris causa, University of Torino, 1998, իրավունքի սոցիոլոգիա
* Dr honoris causa, FernUniversität Hagen, 2000, փիլիսոփայություն
* Dr honoris causa, University of Alicante, 2002, սոցիոլոգիա
* Dr honoris causa, Benemérita Universidad Autónoma de Puebla, 2006, իրավաբանություն
* Dr honoris causa, Complutense University, Մադրիդ, 2017, politics and sociology
* Honorary Professor, University of Alicante, Alicante, 1981
* Honorary Professor, Free University of Berlin, 1984–1993
* Honorary Professor, Sichuan University, Chengdu, 1986
* Honorary Professor, Witten/Herdecke University, Witten, 1993
* Distinguished Professor of Peace Studies, University of Hawaii, 1993-
* John Perkins University Distinguished Visiting Professor, 2005-
* Right Livelihood Award, 1987
* First recipient of the Humanist Prize of the Norwegian Humanist Association, 1988
* Jamnalal Bajaj International Award for Promoting Gandhian Values, 1993
* Brage Prize, 2000
* First Morton Deutsch Conflict Resolution Award, 2001
* Honorary Prize of the Norwegian Sociological Association, 2001
* Premio Hidalgo, Madrid, 2005
* Augsburg Golden Book of Peace, 2006
* Member of the Norwegian Academy of Science and Letters
* Honorary member of the Green Party, 2009
* Erik Bye Memorial Prize, 2011

## Աշխատանքներ
Գալթունգը հրատարակել է ավելի քան հազար հոդված և հարյուրից ավելի գիրք։

* *Statistisk hypotesepröving* (*Վիճակագրական հիպոթեզի ճշգրտում*, 1953) 
* *Gandhis politiske etikk* ( *Գանդիի քաղաքական էթիկա*, 1955, փիլիսոփա Արն Նուսի հետ համատեղ) 
* *Հասարակական հետազոտությունների տեսություն և մեթոդներ* (1967) 
* *Բռնություն, խաղաղություն և խաղաղության հետազոտություն* (1969) 
* *Երկու աշխարհների անդամներ* (1971) 
* *Fred, vold og* *imperialisme* (*Խաղաղություն, բռնություն և իմպերիալիզմ*, 1974) 
* *Խաղաղություն. Հետազոտություն - կրթություն - գործողություն* (1975) 
* *Եվրոպան կայանալիս* (1989) 
* *Գլոբալ Գլասնոստ. Տեղեկատվության և հաղորդակցման նոր համաշխարհային ընթացակարգ:* (1992 թ., Ռիչարդ Ս. Վինսենտի հետ համատեղ) 
* ''Global Projections of Deep-Rooted U.S Pathologies''  (1996) 
* *Խաղաղություն խաղաղ միջոցներով. Խաղաղություն և բախում, զարգացում և քաղաքակրթություն* (1996) 
* *Johan uten land.* *På fredsveien gjennom verden* (*Յոհանն առանց հողի:* *Խաղաղության ճանապարհով ամբողջ աշխարհում*, 2000 թ., Ինքնակենսագրություն, որի համար արժանացել է Բրեյջի մրցանակի) 
* *50 տարի. 100 խաղաղության և հակամարտության հեռանկարներ* (2008) 
* *Ժողովրդավարություն - խաղաղություն - զարգացում* (2008 թ., Փոլ Դ. Սքոթի հետ) 
* *50 տարի. 25 ուսումնասիրված մտավոր լանդշաֆտ* (2008) 
* *Գլոբալիզացնելով Աստծուն. կրոն, հոգևորություն և խաղաղություն* (2008 թ., Գրեմ ՄըքՔուինի հետ համատեղ)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Boulding, Elise. 1982. "Review: Social Science—For What?: Festschrift for Johan Galtung." *Contemporary Sociology*. 11(3):323-324. JSTOR Stable URL
* Boulding, Kenneth E. 1977. "Twelve Friendly Quarrels with Johan Galtung." *Journal of Peace Research*. 14(1):75-86. JSTOR Stable URL
* Bawer, Bruce. 2007. "The Peace Racket". *City Journal*. Summer 2007. Link .

## Արտաքին հղումներ
*TRANSCEND: A Peace Development Environment Network
*Galtung-Institute for Peace Theory and Peace Practice
*Peace Research Institute Oslo (PRIO)
* Biography on Right Livelihood Award
*Lecture transcript and video of Galtung's speech at the Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice at the University of San Diego, December 2010
*Audio recordings with Johan Galtung in the Online Archive of the Österreichische Mediathek (Interviews and lectures in German). Retrieved 18 September 2019

Կատեգորիա:Եվրոպացի պացիֆիստներ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խաղաղության պարգևներ
Կատեգորիա:Խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրություն
Կատեգորիա:Նորվեգացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ