Հարություն Հարությունյան (թարգմանիչ)

**Հարություն Խաչատուրի Հարությունյան** (), հայ թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1973), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։ Գործունեության վաղ շրջանի գրական անունը՝ Հ. Հարություն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թովուզ (այժմ՝ Տավուշ, Տավուշի մարզ) գյուղում։ 1918 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1917 թվականին եղել է այդ դպրոցի տպագիր թերթի («Նոր սերունդ») խմբագիրը։ 1918-1922 թվականներին ուսուցչություն է արել Աբխազիայի Հայկական Աթարա, Կալդախոր գյուղերում և Սուխում քաղաքում, 1922-1923 թվականներին՝ Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավանում)։ 1927 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետի հինգերորդ կուրսը։ 1927-1956 թվականներին որպես գրական աշխատող, ոճաբան և թարգմանիչ աշխատել է «Մաճկալ» (հետագայում՝ «Սոցիալիստական գյուղատնտեսություն»), «Աշխատանք», «Բատրակ», «Հայաստանի աշխատավորուհի», «Խորհրդային Հայաստան», «Կուսաշխատող», «Պարտիական կյանք» (հետագայում՝ «Լենինյան ուղիով») թերթերում ու ամսագրերում և Երևանի ռադիոկոմիտեում։ Մահացել է Երևանում։
Ուշագրավ են Մ. Գորկուց, Ա. Չեխովից, Մ. Շոլոխովից, Ա. Ֆադենից, Վ. Կատաևից, Բ. Պոլեոյից կատարած թարգմանությունները։ Ռուսերենից թարգմանել է նաև Վ. Հյուգոյի «Իննսուներեքը» (1938), Ե. Տարլեի «Նապոլեոն»–ը (1941), Դ. Դեֆոյի «Ռոբինզոն Կրուզո»-ն (1948), Մայն Ռիդի «Անգլուխ ձիավորը» (1958), Ռ. Հագգարդի «Մոնթեսումայի դուսարը» (1969) և այլ գործեր։

## Հ. Հարությունյանի երկերի մատենագրությունը
* Բատրակ, կնքիր պայմանագիր, Երևան, Հայժողկոմատի և Հողանտառ արհմիության կենտ. վարչություն, 1925, 35 էջ։

## Հ. Հարությունյանի կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)

* Կալիգինա Ա. Ս. Գեղջկուհին ամուսնական կյանքում և ընտանիքում, Ե., Պետհրատ, 1925, 31 էջ։
* Բիխովսկի Ն. Ի., Բանվորուհին ու ապահովագրությունը, Ե., Պետհրատ, 1926, 23 էջ։
* Ռոզենֆելդ Ո., Ինչ է արհեստակցական արտադրական միությունը։ Արհմիությունը և կուսակցությունը, Ե., Պետհրատ, 1926, 25 էջ։
* Ռոզենֆելդ Ո., Արհեստակցական շարժումն Ռուսաստանում, Ե., Պետհրատ, 1926, 96 էջ։
* Չելյուսկինի էպոպեան, Ե., Պետհրատ, 1935, 518 էջ։
* Շոլոխով Մ., Հերկած խոպան, Ե., Պետհրատ, 1937, 339 էջ։
* Հյուգո Վ., Իննսուներեքը, Ե., Պետհրատ, 1938, 235 էջ։
* Ֆուրմանով Դ., Չապաև, Ե., Պետհրատ, 1938, 299 էջ։
* Ուլյանովա Ս., Իլյիչի մանկական դպրոցական տարիները, Ե., Պետհրատ, 1938, 40 էջ։
* Տարլե Ե., Նապոլեոնի արշավանքը Ռուսաստան 1812 թիվ, Ե., Պետհրատ,1939, 398 էջ։
* Կալինին Ս., Սուվորով, Ե., Պետհրատ, 1939, 115 էջ։
* Ֆադեև Ա., Ինչպես զոհվեց Սերգեյ Լազոն, Ե., Պետհրատ, 1939, 28 էջ։
* Ռասկովա Մ.,  Շտուրմանի հուշատետրը, Ե., Պետհրատ, 1940, 250 էջ։
* Կոլենկովսկի Ա., Բելոլիպեցկի Վ., 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը, Ե., Պետհրատ, 1940, 64 էջ։
* Երեք եղբայրներ (Ուզբեկական հեքիաթներ), Ե., Պետհրատ, 1940, 22 էջ։
* Բիանկի Վ., Վիպակներ և պատմվածքներ, Ե., Պետհրատ, 1940, 300 էջ։
* Տարլե Ե., Նապոլեոն, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 563 էջ։
* Միխալկով Ս., Շնիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 14 էջ։
* Գրիմմ եղբայրներ, Խաշիլի կճուճը, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 14 էջ։
* Ֆրաերման Ռ., Դինգո վայրի շունը կամ պատմվածք առաջին սիրո մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 240 էջ։
* Ռեզնիկով Ի., Ալեքսանդր Մակեդոնացի, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 142 էջ։
* Կույբիշևա Ե., Վալերիան Կույբիշև, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 76 էջ։
* Լապին Ն., Հաննիբալ, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 83 էջ։
* Տարլե Ե., Նախիմով, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 170 էջ։
* Կամենկովիչ Զ., Երգ առանց խոսքի, Ե., Հայպետհրատ, 1941, 16 էջ։
* Գայդար Արկադի, Թեմուրը և իր ջոկատը, Ե., Հայպետհրատ, 1942, 85 էջ։
* Էրենբուրգ Ի., Կաշտանկա, Ե., Հայպետհրատ, 1942, 16 էջ։
* Պալկևիչ Դ., Անտեսանելին, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 138 էջ։
* Ժիտկով Բ., Պատմվածքներ տեխնիկայի մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 57 էջ։
* Չարուշին Ե., Իմ առաջին կենդանաբանությունը, Ե., Հայպետհրատ, 1944, 15 էջ։
* Օսեևա Վ., Կախարդական խոսքը, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 26 էջ։
* Կատաև Վալենտին, Յոթնաթերթիկ ծաղիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 21 էջ։
* Կուպրին Ա., Սպիտակ Պուդելը, Ե., 1946, 70 էջ։
* Կոտով Մ., Լյասկովսկի Վ., Խիզախների սիրտը, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 127 էջ։
* Գրոսման ասիլի, Ստալինգրադ (թարգմանության հեղինակակից Հ. Մազմանյան), Ե., Հայպետհրատ, 1946, 170 էջ։
* Գայդար Արկադի, Երկնագույն թասը, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 77 էջ։
* Տինյանովա Լիդիա, Մրցակից բարեկամները (վիպակ), Ե., Հայպետհրատ, 1946, 106 էջ։
* Բիանկի Վ., Հեքիաթներ և պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 169 էջ։
* Կասիլ Լև, Իմ սիրելի մանչուկներ, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 207 էջ։
* Անդերսեն Հ., Հեքիաթներ և պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 267 էջ։
* Հաուֆ Վ., Թզուկ քիթը, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 42 էջ։
* Բատ Լ. և Դեյչ Ա., Ֆրիտյոֆ Նանսեն, Ե., Հայպետհրատ, 1947, 149 էջ։
* Կոնոնով Ա., Պատմվածքներ Լենինի մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1947, 105 էջ։
* Ուշինսկի Կ. Դ., Պատմվածքներ և հեքիաթներ, Ե., Հայպետհրատ, 1948, 88 էջ։
* Գրին Էյմար, Քամին հարավից, Ե., Հայպետհրատ, 1948, 199 էջ։
* Գրինվուդ Ջեմս, Փոքրիկ շրջմոլիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1948, 214 էջ։
* Պոլևոյ Բ., Պատմություն իսկական մարդու մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1948, 414 էջ։
* Դեֆո Դանիել, Ռոբինզոն Կրուզո, Ե., Հայպետհրատ, 1948, 308 էջ։
* Ստանյուկովիչ Կ., Ծովային պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1949, 149 էջ։
* Սվիրսկի Ա., Շեկլիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1949, 388 էջ։
* Շուլց Ջ. Վ., Ժայռոտ լեռներում, Ե., Հայպետհրատ, 1949, 309 էջ։
* Պավլենկո Պ., Երջանկություն (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1949, 402 էջ։
* Բիանկի Վ., Վիպակներ և պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1949, 298 էջ։
* Գորկի Մ., Երկերի ժողովածու տասը հատորով, հատոր առաջին, Ե., Հայպետհրատ, 1949, 462 էջ, (հատորի մեջ մտնող «Մակար Չուդրա», «Եմելյան Պիլյայ», «Արխիպ պապը և Լյոնկան», «Չելկաշը» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը)։
* Գորկի Մ., Երկերի ժողովածու տասը հատորոն, հատոր երկրորդ (հատորի մեջ մտնող «Ֆոմա Գարդեն» վիպակը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1950, 762 էջ։ 
* Վասիլի Աժաև, Մոսկվայից հեռու (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1950, 839 էջ։
* Գորկի Մ., Երկերի ժողովածու տասը հատորով, հատոր տասներորդ, Ե., Հայպետհրատ, 1951, 495 էջ։
* Թորեզ Մորիս, Ժողովրդի զավակը, Ե., Հայպետհրատ, 1951, 241 էջ։
* Բիանկի Վ., Երաշտահավի օրացույցը, Ե., Հայպետհրատ, 1951, 72 էջ։
* Ֆուրմանով Դ., Չապաև, Ե., Հայպետհրատ, 1951, 320 էջ։
* Մարգարիտներ (ՍՍՌՄ ժողովուրդների հեքիաթներ), Ե., Հայպետհրատ, 1952, 297 էջ, (ժողովածուի հեքիաթների մեծ մասը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը)։
* Կուպրին Ա., Սպիտակ Պուդելը, Ե., Հայպետհրատ, 1953, 44 էջ։
* Չեխով Ա. Պ., Ընտրի երկեր երեք հատորով, հատոր առաջին (հատորի մեջ մտնող «Գաղտնի խորհրդականը», «Ուսուցիչը», «Լավ մարդիկ», «Տափաստանը» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1953, 594 էջ։
* Դյումա Ալեքսանդր, Երեք հրացանակիրներ, Ե., Հայպետհրատ, 1953, 740 էջ։
* Տոլստոյ Ա., Կռվարար այծը, Ե., Հայպետհրատ, 1953, 63 էջ։
* Օդոևսկի Վ., Քաղաքը տուփի մեջ, Ե., Հայպետհրատ, 1953, 15 էջ։
* Չեխով Ա. Պ., Ընտիր երկեր երեք հատորով, հատոր երկրորդ (հատորի մեջ մտնող «Հարսնացուն» պատմվածքը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ 1954, 513 էջ։
* Փունջ (ժողովրդական դեմոկրատիայի երկրների հեքիաթներ), Ե., Հայպետհրատ, 1954, 180 էջ։
* Գարին-Միխայլովսկի Ն. Գ., Կորեական հեքիաթներ, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 35 էջ։
* Գորկի Մաքսիմ, Մակար Չուդրա, Ե., Հահպետհրատ, 1954, 24 էջ։
* Լեսկով Ն. Ս. Պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 127 էջ։
* Կորոլենկո Վ., Անլեզու մարդը, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 187 էջ։
* Սենկևիչ Հենրիկ, Ամերիկյան նովելներ, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 195 էջ։
* Ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 92 էջ։
* Հաուֆ Վ., Փոքրիկ Մուքը, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 74 էջ։
* Գորկի Մ., Արխիպ պապը և Լյոնկան, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 36 էջ։
* Գարշին Վ., Ազդանշանը, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 19 էջ։
* Պրիշվին Մ., Կռունկը, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 36 էջ։
* Մամին-Սիբիրյակ Դ. Ն., Որսորդ Եմելյան, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 40 էջ։
* Երկու ագահ արջուկներ (ժողովրդական հեքիաթներ), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 26 էջ։
* Զբավացկի Յուրի, Անսպասելի ուղեկիցը, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 49 էջ։
* Կասիլ Լև, Հեռավոր ծովերում, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 113 էջ։
* Ժիտկով Բ., Պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 16 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Հեքիաթներ և զրույցներ, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 325 էջ։
* Կորեական ժողովրդական հեքիաթներ, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 89 էջ։
* Օսեևա Վ., Կախարդական խոսքը, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 32 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Անճոռնի բադիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 15 էջ։
* Ռոսին Վ., Չաչանակ կաչաղակը, Ե., Հայպետհրատ, 1957, 31 էջ։
* Սենկևիչ Հ., Խաչակիրներ, Ե., Հայպետհրատ, 1957, 772 էջ։
* Տոլստոյ Լև, Զարհուրելի գազանը, Ե., Հայպետհրատ, 1957, 18 էջ։
* Ուշինսկի Կ., Չորս ցանկություն, Ե., Հայպետհրատ, 1957, 12 էջ։
* Վոդովոզովա Ե. Ն., Մի մանկության պատմություն, Ե., Հայպետհրատ, 1958, 309 էջ։
* Ռիդ Մայն, Անգլուխ ձիավորը, Ե., Հայպետհրատ, 1958, 516 էջ։
* Սարոյան Վիլյան, Ժամում 60 մղոն (գրքի մեջ մտնող «Ժամում 60 մղոն», «Ամենացուրտ ձմեռը 1854 թվականից հետո», «Որտեղ ես ծնվել եմ, այնտեղ մարդիկ բարեկիրթ են», «Ճամփորդություն դեպի Հանֆորդ», «Նռնենիների պուրակը» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1959, 217 էջ։
* Ուելս Հերբերտ, Ռուսաստանը մշուշի մեջ, Ե., Հայպետհրատ, 1960, 111 էջ։
* Նեկրասով Ա., Նավապետ Փչանգուլի արկածները, Ե., Հայպետհրատ, 1960, 182 էջ։
* Չեխով Ա. Պ., Երկեր հինգ հատորով, հատոր առաջին (հատորի մեջ մտնող «Վինտը», «Ոստրեները», «Բաղնիքում», «Կնոջ բախտը», «Իրարանցում», «Ագաֆիա», «Մղձավանջ», «Տիկինները», «Գաղտնի խորհրդականը», «Ուսուցիչը», «Կենցաղային մանրուք», «Դատարանում» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1960 456 էջ։
* Երես առ երես Ամերիկայի հետ (գրքի մեջ մտնող 682-864-րդ էջերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1960, 867 էջ։
* Չեխով Ա. Պ., Երկեր հինգ հատորով, հատոր երրորդ (հատորի մեջ մտնող «Անվանակոչությունը», «Նոպան», «Տաղտկալի պատմություն» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1961, 556 էջ։
* Չեխով Ա. Պ., Պատմվածքներ (գրքի մեջ մտնող «Ոստրեները», «Դժբախտություն», «Իրարանցում» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1961, 203 էջ։
* Պրուս Բոլեսլավ, «Փարավոն», Ե., Հայպետհրատ, 1962, 685 էջ։
* Տուրգենև Ի., Ծուխ, Ե., Հայպետհրատ, 1963, 231 էջ։
* Դյումա Ալեքսանդր, Քսան տարի անց, Ե., Հայպետհրատ, 1964, 835 էջ։
* Գրինվուդ Ջեմս, Փոքրիկ շրջմոլիկը, Ե., Հայպետհրատ, 1964, 253 էջ։    
* Էդուարդ Վիլդե, Լուսաբացին (վիպակ), Ե., Հայաստան, 1965, 192 էջ։
* Դրայզեր Թեոդոր, Երկերի ժողովածու տասը հատորով, հատոր երկրորդ, Ջենի Գերհարդ, Ե., «Հայաստան», 1966, 450 էջ։
* Ֆուրմանով Դ., Չապաև, Ե., «Հայաստան», 1967, 305 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Անագե տոկուն զինվորիկը, Ե., «Հայաստան», 1967, 12 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Հովվուհին և ծխնելույզ մաքրողը, Ե., «Հայաստան», 1967, 12 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Անճոռնի բադիկը, Ե., «Հայաստան», 1967, 19 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Թռչող սնդուկը, Ե., «Հայաստան», 1967, 15 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Վայրի կարապներ, Ե., «Հայաստան», 1967, 32 էջ։
* Գորկի Մ., Պատմվածքներ (ժողովածուի մեջ մտնող «Մակար Չուդրա», և «Չելկաշ» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., «Հայաստան», 1968, 235 էջ։
* Ղազախական պատմվածքներ (ժողովածուի մեջ մտնող Սաքեն Սեյֆուլինի «Համիտը հետապնդում է բանդիտին», Բեյմբեթ Մայլինի «Շուղայի հուշարձանը», Իլյաս Ջանսուգուրովի «Նաուշաթայը», Սաբիթ Մուքանովի «Ոսկե աշխարհ», Հաբիթ Մուսրեպովի «Մոր արիությունը», Սաին Մուրատբեկովի «Ջմեռային ճանապարհ» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., «Հայաստան», 1968, 361 էջ։
* Հագգարդ Ռայդեր, Մոնթեսումայի դուստրը, Ե., «Հայաստան», 1969, 424 էջ։
* Պոլեվոյ Բ., Պատմություն իսկական մարդու մասին, Ե., «Հայաստան», 1968, 395 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Օլե-Լուկոյե, Ե., «Հայաստան», 1970, 14 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Թագավորի նոր հագուստը, Ե., «Հայաստան», 1971, 7 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Մատնաչափիկը, Ե., «Հայաստան», 1971, 18 էջ։
* Գայդար Արկադի, Երկնագույն թասը, Ե., «Հայաստան», 1971, 39 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Սոխակը, Ե., «Հայաստան», 1972, 14 էջ։
* Հաուֆ Վ., Փոքրիկ Մուքը, Ե., «Հայաստան», 1972, 39 էջ։
* Կռվարար այծը (ռուսական հեքիաթներ Ա. Տոլստոյի մշակմամբ), Ե., «Հայաստան», 1972, 49 էջ։
* Գորկի Մ., Արխիպ պապը և Լյոնկան, Ե., «Հայաստան», 1973, 38 էջ։
* Մամին-Սիբիրյակ Դ., Մոխրավզիկը, Ե., «Հայաստան», 1973, 35 էջ։
* Ֆոյխտվանգեր Լիոն, Գոյա կամ իմացության դժվարին ուղի, Ե., «Հայաստան», 1974, 743 էջ։
* Ֆրաերման Ռ., Դինգո վայրի շունը կամ պատմվածք առաջին սիրո մասին, Ե., «Սովետական գրող», 1978, 142 էջ։
* Գայդար Արկադի, Երկերի ժողովածու երեք հատորով, հատոր 2 (գրքի մեջ մտնող «Երկնագույն թասը» և «Թիմուրը և իր ջոկատը» գործերը թարգմանել է Հ. Հարությունյանը), Ե., «Սովետական գրող», 1978, 390 էջ։
* Անդերսեն Հ. Ք., Հեքիաթներ և զրույցները, Ե., «Սովետական գրող», 1980, 416 էջ։
* Հենրիկ Սենկևիչ, Խաչակիրներ (պատմավեպ), Ե., Արևիկ, 1989, 800 էջ։ 
* Ֆրաերման Ռ., Դինգո վայրի շունը կամ պատմություն առաջին սիրո մասին, Ե., Դարակ, 2020, 184 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ