Վագոտոմիա

**Վագոտոմիա,** վիրաբուժական միջամտություն է, որը ներառում է թափառող նյարդի մի մասի հեռացում։ Այն իրականացվում է որովայնի շրջանում։

## Տեսակներ
Պարզ վագոտոմիան վերացնում է պարասիմպաթիկ մատակարարումը ստամոքսից դեպի լայնական հաստ աղիքի ձախ կողմը։ Մյուս մեթոդները կենտրոնանում են հետանցքից դեպի ստամոքս տանող ճյուղերի վրա։

Վագոտոմիան լինում է`
#  Ցողունային․ վագուսի ցողուններն ու ճյուղերը հատվում են հենց կերակրափողի վրա։
#  Սելեկտիվ․ պահպանվում են դեպի լյարդ, լեղուղիներ գնացող ճյուղերը, հատվում են միայն ստամոքսային ճյուղերը։
#  Պրոքսիմալ սելեկտիվ, բացի լյարդային ճյուղերից պահպանվում է դեպի պիլորիկ հատված իջնող Լատարժեի շարժիչ նյարդը` պահպանելու պիլորիկ սֆինկտերի (սեղմանի) գործունեությունը։ Այն ցուցված է հիմնականում 12-մատնյա աղիքի չբարդացած խոցերի ժամանակ։

Վագոտոմիան պեպտիկ (տասներկումատնյա աղիքի և ստամոքսի) խոցային հիվանդության վիրաբուժական միջամտության կառավարման կարևոր բաղադրիչն է։ Վագոտոմիան ժամանակին սովորաբար իրականացվում էր խոցային հիվանդության բուժման և կանխարգելման համար։ Այնուամենայնիվ, H2 ընկալիչների անտագոնիստներով, ինչպիսիք են ցիմետիդինը, ռանիտիդինը և ֆամոտիդինը, և պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները (ՊՊԻ), ինչպիսիք են պանտոպրազոլը, ռաբեպրազոլը, օմեպրազոլը և լանսոպրազոլը, թթվային սեկրեցիայի գերազանց վերահսկման առկայության դեպքում, անհրաժեշտ խոցի վիրաբուժական միջամտությունը կարելի է կատարել։ Խոցային հիվանդությունը զգալիորեն նվազել է դեղորայքի ընդունումից հետո։

Վագոտոմիայի հիմնական տեսակներն են.
* Ցողունային վագոտոմիան ներառում է վագուսի հիմնական ցողունի բաժանումը (ներառյալ նրա ցելիակային/լյարդային ճյուղը) և պիլորուսի դենիերվավորում։ Հետևաբար, անհրաժեշտ է պիլորային դրենաժային պրոցեդուրա, ինչպիսին է պիլորի ընդլայնումը կամ պիլորոմիոտոմիա, պիլորոպլաստիկա կամ գաստրոյեյունոստոմիա։ Այս պրոցեդուրան նաև դեներվացնում է լյարդը, լեղուղիները, ենթաստամոքսային գեղձը և բարակ ու հաստ աղիները։
* Բարձր ընտրողական վագոտոմիան ներառում է ստամոքսի միայն հատակի և մարմնի (պարիետալ բջիջներ պարունակող տարածքներ) դեներվավորում (նաև կոչվում է պարիետալ բջջային վագոտոմիա)։ Այն պահպանում է անտրումի և ստամոքսաելքի նյարդավորումը։ Պիլորիկ հատվածի դրենավորում անհրաժեշտ չէ։ Չի նյարդավորվում լյարդը, լեղուղիները, ենթաստամոքսային գեղձը կամ բարակ ու հաստ աղիքները։ Այս պրոցեդուրան կոչվում է նաև ստամոքսի պրոքսիմալ վագոտոմիա։
Վագոտոմիայի բոլոր տեսակները կարող են իրականացվել բաց վիրահատությամբ (լապարոտոմիա) կամ ինվազիվ վիրահատությամբ (լապարոսկոպիկ)։

Խոցային հիվանդության կառավարման համար վագոտոմիան երբեմն զուգակցվում է անտրէկտոմիայի հետ (ստամոքսի անտրալ հատվածի հեռացում)՝ կրկնվելու արագությունը նվազեցնելու համար։ Վերակառուցումը կատարվում է գաստրոդուոդենոստոմիայով (Billroth I), երբ ստամոքսի ծայրատը բերանակցվում է 12- մատնյա աղիքի հետ։ Այս դեպքում սնունդը ստամոքսից անցնում է 12-մատնյա աղիք, ենթարկվում նախնական մարսման, ապա անցնում բարակ աղիքներ։ Պահպանվում է սննդի անցման ֆիզիոլոգիական բնականոն ընթացքը, կամ գաստրոյեյունոստոմիայով (Billroth II)։ Բիլռոթ երկրորդի ժամանակ սնունդը ստամոքսից անցնում է միանգամից բարակ աղիք` շրջանցելով 12-մատնյա աղիքը։ Սա ոչ ֆիզիոլոգիական է և երբեմն կարող է առաջացնել տարբեր ախտաբանական վիճակներ։ Այդ պատճառով ցուցումները սահմանափակ են` Բիլռոթ երկրորդ մեթոդը կիրառվում է այն դեպքում, երբ հնարավոր չէ կատարել Բիլռոթ առաջին (օր.` երբ մասնահատումից հետո ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի ծայրատները չեն մոտենում միմյանց, կամ առկա է 12-մատնյա աղիքի ցածր խոց, կամ հայտնաբերված է քրոնիկական դուոդենոստազ և այլն)։ Երկու մեթոդներն էլ ունեն բազմաթիվ մոդիֆիկացիաներ։ Բիլռոթ երկրորդ մեթոդով վիրահատության ժամանակ ստամոքսի մշակված ծայրատը բերանակցվում է աղիճ աղիքի հետ, որը մոտեցվում է ծայրատին կամ կարճ ճանապարհով` միջաձիգ հաստ աղիքի հետևով` միջընդերքում բացված պատուհանի միջով (օրինակ` ՀոֆմեյստերՖինստերերի մեթոդ), կամ էլ երկար ճանապարհով` միջաձիգ աղիքի առջևով (օրինակ` Բալֆուրի մեթոդ)։ Այս դեպքում, որպեսզի բերող գալարում ճնշումը չբարձրանա պանկրեատիկ հյութի, լեղու, դուոդենալ հյութի դժվար անցնելու պատճառով, առաջարկվում է բերող և տանող գալարների միջև ձևավորել միջգալարային բերանակցում (Բրաունի անաստոմոզ)։ Վագոտոմիան մնում է անձեռնմխելի բարձր ընտրողական վագոտոմիայի ժամանակ, ուստի ստամոքսի դատարկման գործառույթը մնում է անփոփոխ։

## Կիրառություն
Տասներկումատնյա աղիքի քրոնիկական խոցի բուժման տարբերակ է միջանցքային վագոտոմիան։ Այն ժամանակին համարվում էր ոսկե ստանդարտ, բայց այժմ սովորաբար նախատեսված է այն հիվանդների համար, ովքեր ձախողել են *[[Հելիկոբակտեր պիլորի վարակ|Helicobacter pylori]]* վարակի դեմ առաջին գծի «եռակի թերապիան»՝ երկու հակաբիոտիկներ (կլարիտրոմիցին և ամոքսիցիլին կամ մետրոնիդազոլ) և պրոտոնային պոմպի արգելակիչ (օրինակ՝ օմեպրազոլ )։ Այն նաև օգտագործվում է ստամոքսի ելքի խցանման բուժման համար։

2007թ.-ին ուսումնասիրվում էր վագոտոմիայի օգտագործումը գիրության բուժման համար։ Վագուս նյարդը էֆերենտ նյարդային ազդանշաններ է հաղորդում հիպոթալամուսի սովի և հագեցվածության կենտրոններից՝ ուղեղի մի հատված, որը պատասխանատու է սննդի ընդունման և էներգիայի ծախսերի կարգավորման համար:Շրջանակը սկսվում է հիպոթալամուսի մի տարածքից՝ աղեղնավոր միջուկից, որն ունի ելքեր դեպի կողային հիպոթալամուս և վենտրոմեդիալ հիպոթալամուս, համապատասխանաբար ուղեղի սնուցման և հագեցվածության կենտրոններ։ Վնասված վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսով կենդանիները կգիրանան նույնիսկ սննդի ընդունման վրա դրված խիստ սահմանափակումների դեպքում, քանի որ նրանք այլևս չեն տալիս էներգիայի պահեստավորումն անջատելու և էներգիայի այրումը հեշտացնելու համար անհրաժեշտ ազդանշանը:Մարդկանց մոտ վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսը երբեմն վնասվում է սուր լիմֆոբլաստիկ լեյկեմիայի շարունակական բուժման կամ վիրահատության կամ ճառագայթման հետևանքով հետին գանգուղեղային ֆոսայի ուռուցքների բուժման համար։

Երբ վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսը անջատված է և այլևս չի արձագանքում ծայրամասային էներգիայի հավասարակշռության ազդանշաններին, սիմպաթիկ ակտիվությունը նվազում է, ինչը հանգեցնում է անբավարարության և էներգիայի ծախսի նվազմանը, իսկ վագուսային ակտիվությունը մեծանում է, ինչը հանգեցնում է ինսուլինի սեկրեցիայի և ադիպոգենեզի ավելացմանը»։ «Վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսի դիսֆունկցիան նպաստում է ավելորդ կալորիականության ընդունմանը և կալորիականության ծախսի նվազմանը, ինչը հանգեցնում է քաշի շարունակական և անխնա ավելացման։ Ադրեներգիկ կամ սերոտոներգիկ նյութերով կալորիականության սահմանափակման կամ դեղաբուժության փորձերը նախկինում ունեցել են փոքր կամ կարճ հաջողություն այս համախտանիշի բուժման մեջ»։ Ենթադրվում է, որ թափառող նյարդը հանդիսանում է այս ազդեցությունների հիմնական միջնորդներից մեկը, քանի որ վնասվածքները հանգեցնում են ինսուլինի սեկրեցիայի քրոնիկական բարձրացման՝ նպաստելով ճարպային բջիջներում էներգիայի կուտակմանը։

## Պատմություն
Վագոտոմիան ժամանակին հայտնի էր որպես խոցային հիվանդության և հետագա խոցային պերֆորացիաների բուժման և կանխարգելման միջոց։ Ենթադրվում էր, որ խոցային հիվանդությունը պայմանավորված է ստամոքսում թթվային միջավայրի ավելցուկային արտազատմամբ, կամ գոնե այդ խոցային հիվանդությունը վատթարացել է հիպերթթվայնության պատճառով։ Վագոտոմիան ստամոքսի թթվայնությունը նվազեցնելու միջոց է՝ թթու արտադրող պարիետալ բջիջները դեներվավորելով։ Դա արվել է այն հույսով, որ դա կբուժի կամ կկանխարգելի պեպտիկ խոցը։ Այն նաև նվազեցրեց կամ վերացրեց գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս ունեցող անձանց ախտանիշները, ովքեր տառապում էին դրանից։ Վագոտոմիայի հաճախականությունը նվազել է Բարրի Մարշալի և Ռոբին Ուորենի բացահայտումից հետո, որ Helicobacter pylori-ն է  պատճառ հանդիսանում պեպտիկ խոցերի մեծ մասի համար, քանի որ H. pylori-ն հնարավոր է ինվազիվ բուժվել:Վագոտոմիայի հնարավոր կողմնակի ազդեցություններից մեկը վիտամին B12-ի պակասն է։ Քանի որ վագոտոմիան նվազեցնում է ստամոքսի սեկրեցումը, ներքին գործոնի արտադրությունը կարող է խաթարվել։ Սննդից վիտամին B12-ն արդյունավետորեն կլանելու համար անհրաժեշտ է ներքին գործոն, և որոշակի պոպուլյացիաներում նման պրոցեդուրայից հետո կարող են պահանջվել ներարկումներ կամ վիտամինի մեծ չափաբաժիններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Overview and illustrations at surgeryencyclopedia.com
* Four types, at endoscopy-sages.com 
* Overview at healthatoz.com 
* News article &mdash; interview 

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Նյարդավիրաբուժություն
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն