Վահանալեզվային բուշտ

**Վահանալեզվային բուշտ կամ վահանալեզվային ծորանի բուշտ**, վահանալեզվային ծորանի մնացորդից առաջացած բուշտ։ Վահանալեզվային բուշտը պարանոցի շրջանում ոչ կանոնավոր գոյացություն է կամ արտափքում, որն առաջանում է վահանագեղձի վաղ զարգացման շրջանից մնացած հյուսվածքների և բջիջների մնացորդներից։ 

Վահանալեզվային բշտերը պարանոցի միջային գծի գոյացությունների ամենահաճախակի պատճառն են, և հիմնականում տեղակայվում են կորճոսկրից պոչային (վար)։ Այս գոյացությունները կարող են առաջանալ վահանալեզվային ծորանի ցանկացած հատվածում՝ լեզվի հիմքից մինչև վերկրծոսկրային փոսություն։ Լիմֆադենոպաթիան, դերմոիդ բշտերը և ատամների զարգացման տարբեր անոմալիաները պարանոցի միջային գծի գոյացությունների այլ ամենահաճախակի պատճառներից են։

Վահանալեզվային բշտերը բնածին են։ Բշտերի արտահայտվածության աստիճանը որոշելու համար կիրառում են տարբեր ախտորոշիչ մեթոդներ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Վահանալեզվային ծորանի բշտերը պարանոցի միջին գծով տեղակայված, սովորաբար շոշափելի և անախտանիշ գոյացություններ են, որոնք հիմնականում (դեպքերի շուրջ 65%-ում) գտնվում են կորճոսկրից վար։ Պարանոցի գոյացությունը տեղաշարժվում է կլման և լեզուն հանելու ժամանակ, քանի որ վահանագեղձի վայրէջ ծորանով կպած է լեզվի հիմքին։ Որոշ հիվանդների մոտ առկա է պարանոցի կամ կոկորդի ցավ, կամ դիսֆագիա։

Պահպանված ​​ծորանը կամ ծոցը կարող են նպաստել բերանի խոռոչից թքի արտազատմանը, որը կարող է հանգեցնել բշտերի վարակմանը: Վահանալեզվային բշտերի կեսից ավելին ախտորոշվում է միայն չափահաս տարիքում: Ծորանը երկար տարիներ նույնիսկ տասնամյակներ կարող է մնալ քնած վիճակում, մինչև որևէ գործոնի ազդեցությամբ բուշտը ակտիվանա։ Վարակը կարող է նպաստել գոյացության ժամանակավոր առաջացմանը կամ բշտի չափսերի մեծացմանը։ Այս գործընթացը երբեմն պարբերաբար կրկնվում է։ Կարող է նկատվել նաև հեղուկի սպոնտան արտազատում։ Տարբերակում են էկտոպիկ վահանագեղձից, մեծացած ավշային հանգույցներից, դերմոիդ բշտերից և խպիպից։

Վահանալեզվային բուշտը պարանոցի միջին գծով տեղակայված հիմնականում անցավ, հարթ և կիստոզ արտափքում է, սակայն վարակվելու պարագայում կարող է լինել ցավոտ։ Բշտի չափսերի մեծացման դեպքում նկատվում է դժվարաշնչություն, դիսֆագիա (կլման դժվարացում) կամ դիսպեպսիա (որովայնի վերին հատվածում անհարմարության զգացում)։

Վահանալեզվային բուշտը հիմնականում տեղակայված է պարանոցի միջին գծով կամ վահանագեղձի նեղուցի և կորճոսկրի միջև կամ կորճոսկրից մի փոքր վեր։ Վահանալեզվային բուշտը կարող է հանդիպել վահանալեզվային ծորանի ցանկացած հատվածում, սակայն լեզվի մեջ և բերանի խոռոչում հանդիպում է հազվադեպ։ Լեզու հանելու ժամանակ բուշտը տեղաշարժվում է դեպի վեր։ Վահանալեզվային բշտերը հաճախ ասոցացված են վահանագեղձի էկտոպիկ հյուսվածքի հետ։ Երբեմն լեզվային վահանագեղձը երևում է, որպես մորենման արտափքում՝ տեղակայված լեզվի հիմում։

### Բարդություններ
#### Վարակ
Վահանալեզվային բուշտը չախտորոշելու կամ երկարատև չբուժելու պարագայում այն կարող է վարակվել։ Վարակման աստիճանը որոշվում է ըստ եզրերի տեղաշարժման՝ բշտի մեծացման հաշվին՝ կորճոսկրից ներքև։ Բշտի արագ մեծացման արդյունքում առաջանում է փափուկ հյուսվածքների այտուց, շնչուղիների խցանում և կլման դժվարացում։ Վարակման դեպքում հազվադեպ դեպքերում հնարավոր է հեղուկի արտազատում դեպի ըմպան, որը հանգեցնում է պարանոցում այլ խնդիրների։

File:Infected site.jpg|Վահանալեզվային բշտի հետվիրահատական կարերի վարակում։
File:Post stitches infection.jpg|Վահանալեզվային բշտի վարակում հետվիրահատական շրջանում կարերը հեռացնելուց հետո։


#### Վահանալեզվային խուղակ
Վահանալեզվային ծորանի բուշտը կարող է անսպասելիորեն պատռվել, ինչի արդյունքում առաջանում է դրենավորվող խոռոչ, որը հայտնի է որպես վահանալեզվային խուղակ: Բշտի ոչ լրիվ հեռացման դեպքում նույնպես կարող է առաջանալ վահանալեզվային խուղակ։ Հիմնականում դրսևորվում է բշտի հեռացումից հետո վերքի շրջանից արյունահոսությամբ, այտուցով և հեղուկի արտազատումով։ 

#### Վահանալեզվային ծորանի կարցինոմատոզ բուշտ
Հազվադեպ (դեպքերի մինչև 1%) վահանալեզվային ծորանի բշտում գտնվում է քաղցկեղ։ Այն որպես կանոն բշտում վահանագեղձի էկտոպիկ հյուսվածքից առաջացած վահանագեղձի պապիլյար քաղցկեղ է։

## Պատճառներ
Վահանալեզվային բշտերը բնածին արատ են։ Սաղմնային զարգացման ընթացքում ձևավորվում է վահանագեղձը, որը ձգվում է լեզվի հիմից մինչև պարանոցի խողովակ՝ հայտնի է որպես վահանալեզվային ծորան։ Երբ վահանագեղձը հասնում է իր վերջնական տեղակայման հատված, ծորանը անհետանում է։ Որոշ մարդկանց մոտ մնում են ծորանի մնացորդներ, որոնք ձևավորում են փոքր գրպանիկներ՝ կոչվում են բշտեր։ ժամանակի ընթացքում բշտերի խոռոչները լցվում են հեղուկով, լորձով, մեծանում են վարակվելու ժամանակ և ձևավորում են վահանալեզվային բուշտ։

## Սաղմի զարգացում
Վահանալեզվային ուղին սկսվում է կույր անցքից (foramen cecum) և ձգվում է մինչև լեզվի առաջային երկու երրորդի և հետին մեկ երրորդի միացման հատված։ Ուղու ցանկացած մնացորդ կարող է պահպանվել և առաջացնել խոռոչ, խուղակ կամ բուշտ։ Խուղակների մեծ մասն առաջանում է վարակված վահանալեզվային բշտի պատռումից կամ հատումից։ Վահանալեզվային բուշտը ներսից պատված է կեղծ թարթչավոր էպիթելով, մինչդեռ վահանալեզվային խուղակը խողովակավոր էպիթելով։

## Ախտորոշում

Վահանալեզվային ծորանի բշտի ախտորոշումը դրվում է բժիշկ մասնագետի կողմից ֆիզիկալ զննման ժամանակ։ Կարևոր է որոշել, թե արդյոք վահանալեզվային բուշտը պարունակում է վահանագեղձի հյուսվածք, քանի որ այն կարող է ցույց տալ ախտահարման աստիճանը։

Վահանալեզվային բշտի ախտորոշումը ներառում է՝

### Կլինիկական դրսևորումներ
Կլինիկական դրսևորումները 75% դեպքերում այտուցներ են միջին գծով՝ ունեն ենթակորճային տեղակայում։ Մնացած դեպքերում այտուցը տեղակայվում է կողմնայնորեն և հասնում է մինչև կորճոսկրի կողմնային ծայրը։

Բուշտը տեղաշարժվում է դեպի վեր լեզուն հանելու ժամանակ, քանի որ ամրացած է սաղմնային ծորանին և կլման ժամանակ, քանի որ ամրացած է կույր անցքի (foramen caecum) ուղուն։

## Բուժում
Չնայած բուշտը բարորակ է, բայց վարակվելու, դժվարաշնչության կամ կլման դժվարացման ժամանակ անհրաժեշտ է այն հեռացնել։ Նույնիսկ ախտանիշների բացակայության պարագայում, անհրաժեշտ է բուշտը հեռացնել, վարակումն ու կարցինոմայի առաջացումը բացառելու համար։

Որպեսզի հասկանանք, որ վահանագեղձի նորմալ գործող հյուսվածքը ունի ճիշտ տեղակայում, անհրաժեշտ է մինչև վիրահատությունը ստուգել վահանագեղձի գործառույթը և իրականացնել վահանագեղձի սքանավորում։ Պարանոցի ուլտրաձայնային հետազոտությունը էժան և արդյունավետ մեթոդ է, ՀՇ և ՄՌՇ հետազոտությունները նույնպես օգտակար են, բայց որպես կանոն ցուցված չեն։ 

Վիրահատական միջամտությունը ներառում է՝ Սիսթրունքի միջամտություն, պարանոցի կենտրոնական բլոկի դիսսեկցիա, տրանսհիոիդային ֆարինգոտոմիա, Քյոմփելի վերկորճային տեխնիկայի կիրառում։ Ցիստէկտոմիան ոչ էֆեկտիվ է։

### Սիսթրունքի միջամտություն
Սիսթրունքի միջամտությունը առաջին անգամ նկարագրվել է 1920 թվականին, իրենից ներկայացնում է կորճոսկրի կենտրոնական հատվածի վիրահատական ճանապարհով հեռացում՝ կորճոսկրի և կույր անցքի միջև տեղակայված հյուսվածքային կտորի հետ միասին։ Վիրահատությունը ներառում է ոչ միայն բշտի, այլ նաև նրա ուղիների և ճյուղերի հեռացում։ Ուոլտեր Սիսթրունքի օրիգինալ աշխատությունները առկա են օնլայն տարբերակով (1920 թվականին նկարագրված «դասական» միջամտությունը և 1928 թվականին նկարագրված «մոդիֆիկացված» տարբերակը)՝ նորագույն տվյալների մեկնաբանություններով։

Ընդհանուր առմամբ գործընթացը կազմված է երեք փուլերից՝

# հատում
# բշտի և կորճոսկրի հեռացում
# դրենավորում և փակում

Կան Սիսթրունքի միջամտության մի քանի տարբերակ՝

* «դասական» տարբերակ՝ կորճոսկրի կենտրոնական հատվածի հեռացում վահանալեզվային ծորանի բշտի հետ միասին, լեզվի մկանների մեկ ութերորդ դյույմ տրամագծով հատվածի հեռացում ներառյալ լորձաթաղանթը՝ կորճոսկրից վեր 45 աստիճանի անկյան տակ մինչև կույր անցք, կորճոսկրի կենտրոնական հատվածի մեկ քարորդ դյույմ չափսով հատվածի հեռացում, կորճոսկրի կտրված ծայրերի հեռացում և դրենավորում։

* «մոդիֆիկացված» տարբերակ՝ իրականացնել դիսսեկցիա լեզվի հիմով՝ չներառելով լորձաթաղանթը։ Ինչպես առաջնային, այնպես էլ կրկնվող դեպքերի ժամանակ նախընտրելի է Սիսթրունքի վիրահատության մոդիֆիկացված տարբերակը։
* կորճոսկրի աճառի կտրումով տարբերակ՝ կորճոսկրի հասուն ոսկրացման բացակայության դեպքում չմիաձուլված աճառային մասը կարող է հեռացվել Բովի միաբևեռ էլեկտրակատերիզացիայի կամ մկրատի միջոցով։ Սիսթրունքի միջամտության դասական և մոդիֆիկացված տարբերակների միջև վիճակագրական տարբերություններ չկան։
Միջամտությունը համեմատաբար անվտանգ է։ 35 մանկահասակ հիվանդների հետազոտման արդյունքում Մադալոզոն և ուրիշները որևէ լուրջ բարդություն չեն հայտնաբերել, սակայն նկատել են թեթև բարդություններ (6 հիվանդի մոտ հայտնաբերվել է սերոմա, իսկ 4 հիվանդի մոտ տեղային վերքային վարակ)։ Ավելի ուշ ուսումնասիրվել են վահանալեզվային բշտի հեռացման բարդությունների ուսումնասիրմանն ուղղված 24 հետազոտական աշխատանքներ, համաձայն որի Սիսթրունքի միջամտությունից (դասական կամ մոդիֆիկացված) և հասարակ ցիստէկտոմիայից հետո հիվանդների 6%-ի մոտ են հայտնաբերվել բարդություններ։ Կրկնումների տեսանկյունից Սիսթրունքի վիրահատությունը ցույց է տվել լավագույն արդյունքներ, այսինքն կրկնումների հաճախականույունը եղել է նվազագույն։

Սիսթրունքի միջամտությունը ապահովում է 95% բուժելիություն և 95-100% երկարատև ապրելիություն։

## Համաճարակաբանություն
# Դեպքերի 90%-ը հանդիպում է մինչև 10 տարեկան երեխաների շրջանում
# Պարանոցի անոմալիաների 70%-ն առաջանում է վահանալեզվային բշտերից
# Վահանալեզվային ծորանի բշտերը լիմֆադենոպաթիաներից հետո պարանոցի ամենահաճախ հանդիպող անոմալիաներն են
# Մարդը երկար տարիներ կարող է ապրել վահանալեզվային բշտերով՝ չունենալով գանգատներ, մինչև ախտանիշների զարգացումը
# Բնակչության մոտ 7%-ի մոտ հանդիպում են վահանալեզվային ծորանի մնացորդներ
# Վահանալեզվային բշտերի 1-2% դեպքերում հանդիպում է վահանալեզվային ծորանի կարցինոմա

## Տես նաև
* Ռանուլա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* http://www.doctoronline.nhs.uk/masterwebsite1Asp/targetpages/testandprocedures/surgery/thyroglo.asp

Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ