open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արշարունյաց դպրոցներ

**Արշարունյաց դպրոցներ,** գործել են V– XIV դարերում, Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում։ Մեզ հայտնի գրչության հնագույն խոշոր դպրոցներ են եղել Մայրաձոր անապատն ու Սանդղկավանքը։ Հիմնադրվել են V դարում, Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Ա Պարթևի աշակերտներ Թաթուլի ու Վարոսի ջանքերով։ Բուռն ծաղկում են ապրել VI դարում։ Այնտեղ ընդգրկված էին 36 ընտիր գրչագրեր։ Ուսուցանել են գրչության արվեստներ՝ աստվածաբանություն և փիլիսոփայություն։

Ըստ Ստեփանոս Օրբելյանի՝ Արշարունյաց դպրոցը VII դարում համարվել է «վարդապետարան հայոց...»։ Արշարունյաց իշխաններից բացի դպրոցը հովանավորել են Բագրատունիները և Կամսարականները։ Վահան Կամսարականի խնդրանքով «քաջ փիլիսոփա և նախընտիր վարդապետ» հռչակված Գրիգորիս Արշարունին VIII դարի սկզբին շարադրել է «Մեկնութիւն ընթերցուածոց» աշխատությունը։ X դարի վերջին Կարսի Աբաս թագավորը (984–1029 թվականներ) Արշարունյաց գավառում է կառուցել վանք՝ կից կառույցներով և համալրել։ Նույն դարում աչքի է ընկել Վարդկավանքի դպրոցը, վարդապետարանը վերաշինող՝ առաջնորդ Վարդիկի անունով։ Հաճախադեպ արշավակրոնավորներովնքները կործանել են մշակութային կենտրոնները, սակայն դրանցից ոչ հեռու ծաղկել են այլ կենտրոններ։ X դարի Կաղզվանի մոտ հիմնադըրվել է Կամրջաձորի դպրոցը, որն ունեցել է մոտ 300 միաբան սան։ Նշանավոր էին Սամվել Կամրջաձորեցին, նրա աշակերտներ Ստեփանոս Ասողիկը և Գևորգ Թառիճեցին (Ուռճեցին)։ XI դ. զարգացում են ապրել Մայրաձորի կամ Կանչնուտի և Սանդղկավանքի գրչության դպրոցները։ Առաջին դարից մեզ են հասել «Մողնու», «Սանդղկավանքի» և «Բեկյունց» Ավետարանները, որոնց նկարազարդումները (գրիչ և ծաղկող՝ Հովհաննես Սանդղկավանեցի) հայ մանրանկարչության արժեքավոր գործերից են։ XIV դարի հայտնի էին Հանկյունաց վանքի, Կաղզվանի և գրչության այլ դպրոցներ։

Կատեգորիա:Վաղ միջնադարի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ
Բեթլեհեմի անապատ

**Բեթլեհեմի անապատ**, Թբիլիսիի Քարափի թաղում, Նարիկալա ամրոցի հյուսիսային կողմում։ Բեթլեհեմի անապատի Սուրբ Աստվածածին միանավ թաղածածկ հորինվածքով եկեղեցին XIII դարում հիմնադրել է Գրիգոր քահանան, շինարարությունն ավարտել է նրա թոռ Բարսեղը XIV դար։ 1636-ին Հալեպից Թիֆլիս տեղափոխված գրիչ և մանրանկարիչ Մկրտիչը Բեթլեհեմի անապատում բացել է գրչագրության արվեստի դպրոց։ 1641-ին նա ընդօրինակել և նկարազարդել է Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցին պատկանող Ավետարան։ 1658-ին կառուցվել է Բեթլեհեմի անապատի ժամատունը։ XVII դարում սկսվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հիմնովին վերակառուցումը։ Եկեղեցին քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկ է, որի բազմանիստ թմբուկով գմբեթը բարձրանում է խորանի անկյունների և արևելյան մույթերի միջև ձգվող կամարների վրա։ Ավանդատները երկհարկ են. 2-րդ հարկերը խոշոր կամարներով բացվում են աղոթասրահի մեջ։ Առաջին հարկի հյուսիսային ավանդատունը նվիրված է Գրիգոր Ա Լուսավորչին, հարավը՝ Հովհաննես Մկրտչին։ Գմբեթի թմբուկին «Աստվածածինը մանկան հետ» պատկերաքանդակն է։

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Գոհարինյանք

**Գոհարինյանք**, Սուրբ Գոհարինյան վկաներ (նահատակվել են 1156 թ. կամ 1155, ք. Սեբաստիա), 12-րդ դարի տոնելի վկաներ.

Չորս սեբաստացի եղբայրներ՝ Գոհարինոս (Գոհարմելիք), Ռատիկոս (Ռատիոս), Ծամիդոս (Ծամիդես) և Տուքիկոս (Տունկիոս)։ Որդիներն էին Դավիթ անունով սեբաստացի մի հայ իշխանավորի, որն իր ավագ որդու՝ Արեգի (Արևի) հետ իսլամ էր ընդունել՝ ընտանիքը փրկելու նպատակով, բայց հիշյալ չորս երիտասարդները, իսլամական բանակում ծառայելով հանդերձ, համարձակորեն վկայում էին իրենց քրիստոնեական հավատքը՝ հետևելով բարեպաշտ մոր վարքին։

Զինվորները չարախոսել են եղբայրների մասին, թե, լինելով իսլամադավան հոր զավակներ, գարշում են մուսուլմաններից և իբր ուրացել են իսլամն ու ընդունել քրիստոնեություն կրոնը։ Եղբայրները, հանուն հավատի, հրաժարվել են բանակից, բայց նրանց վերստին ամբաստանել են, ենթարկել բազմապիսի չարչարանքների՝ հավատուրացության մղելու նպատակով։ Երբ Գոհարինյան վկաները աներկյուղ վկայել են, որ հանուն Հիսուսի պատրաստ են մահվան, այնժամ գլխատման հրահանգ է տրվել, որը գործադրվել է, հավանորեն, 1156 թ.-ի հունվարի 28-ին (ըստ այլոց՝ 1136 թ.-ին և կամ 1155 թ.-ի հուլիսի 28-ին)։ Չորս մարտիրոսների մարմիններն ու կտրված գլուխները ամփոփվել են Մարդճակի գետեզրի Քառակուսի կոչված ճանապարհի մոտ։

Գոհարինոսի որդին՝ Թեոդորոսը, քահանայացել է։ Շուտով նրան էլ են ամբաստանել և դրդել հավատուրացության։ Մերժելով՝ Թեոդորոսը բանտարկվել է։ Ապարդյուն են անցել նաև նրան բռնությամբ մզկիթ մտցնելու բոլոր ջանքերը։ Թեոդորոսը մինչև մահ մնացել է անհողդողդ քրիստոնյա։ Նրան սպանել են՝ կտոր-կտոր անելով, հոր մահից 5 ամիս հետո։

## Սուրբ Գոհարինյանց հիշատակը

Հայ եկեղեցին սուրբ Գոհարինյանց հիշատակը տոնում է Վերափոխման 3-րդ կիրակիին հաջորդող երկուշաբթի օրը՝ սուրբ Ստեփանոս Ուլնեցու հիշատակի հետ միասին։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Աղ (քրիստոնեություն)

**Աղ**, անարյուն զոհաբերության նյութ կամ ընծա, որ կիրառվում է եկեղեցիներում։ Հոգևոր առումով ունի մաքրագործիչ, պահպանիչ և զորացուցիչ նշանակություն։ Ավանդված է դեռևս Հին կտակարանից, մովսիսական օրենքով. «Ձեր ամեն մի զոհաբերությունը Տիրոջը թող աղով աղվի. ձեր զոհաբերություններից չպակասեցնեք Աստծու ուխտի աղը. բոլոր զոհաբերությունների ժամանակ ա՛ղ մատուցեցեք»։ Աղ մատուցվում էր մյուս անարյուն զոհաբերությունների՝ ալյուրի, ձեթի, խունկի, ցորենի և այլ ընծայաբերումների շարքում, որպես երախայրիք Աստծո սեղանին կամ եկեղեցուն։ Նոր կտակարանում Աղի խորհրդաբանությունը կապվում է առաքյալների և առհասարակ հավատացյալ մարդու հետ, ինչպես հավաստում է տերունական խոսքը. «Դո՛ւք եք երկրի աղը...»։ Աղ օգտագործվում է մատաղի ժամանակ։

## Աղօրհնեք
Աղօրհնեք, Հայ եկեղեցում ընդունված խորհրդապաշտական արարողություն։ Ըստ Սահակ Ա Պարթևի եկեղեցական կանոնների և Ներսես Շնորհալու «Թուղթ ընդհանրականի», Աղի օրհնությունը հաստատել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը։ Օրհնված աղ զոհաբերվող (մատաղացու) կենդանուն տալով՝ վերացվում է նախնական մեղքը, քանզի Ադամի և Եվայի պատվիրանազանցության պատճառով անիծվել են իրենց հետ դրախտում եղած կենդանիները ևս, ինչպես նաև ողջ երկիրը։ Քահանայի օրհնած աղը, մաքրելով տվյալ կենդանուն, արժանի է դարձնում նվիրաբերելու Աստծուն։ Աղ օրհնվում է նաև Տնօրհնեքի (տես Հոգևոր բարեպաշտական արարողություններ հոդվածում) ժամանակ և այլ պարագաներում։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Գայանե Մամաջանյան

**Գայանե Աշոտի Մամաջանյան** (), հայ նկարչուհի։

Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Աշոտ Մամաջանյանի դուստրն է, նշանավոր գեղանկարիչ, 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ կերպարվեստի ամենակարկառուն ներկայացուցիչ Մինաս Ավետիսյանի կինը։

## Կենսագրություն
1953-1958 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1960 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Միութենական, հանրապետական ցուցահանդեսների մասնակից է։ Զբաղվում է կերամիկայով, գոբելենով, գեղանկարչությամբ։ 2012 թվականին հեղինակել է կատալոգ՝ նվիրված Հայաստանի նկարիչների միության 80-ամյակին։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Աշոտ Մամաջանյան
* Ամուսին՝ գեղանկարիչ Մինաս Ավետիսյան
* Որդին՝ Արման Ավետիսյան
* Որդին՝ նկարիչ, արվեստի տեսաբան Նարեկ Ավետիսյան

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Կատալոգ նվիրված Հայաստանի նկարիչների միության 80-ամյակին, 2012։

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հունիսի 5 ծնունդներ
Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակություն

**Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակություն**, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի չորս պատվիրակություններից մեկը, որը կազմավորվել է 1980 թվականին, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Պատվիրակության կենտրոնն է Վիեննա քաղաքը, որտեղ գործում է նաև հայ կաթողիկե Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը։ Առաջնորդանիստը Վիեննայի սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին է։

## Պատմություն
Կազմավորման պահին ընդգրկում էր Ավստրիայի, Շվեդիայի և Գերմանիայի հոգևոր հովվությունները։ Վերջինս առանձնացել էր Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակությունից, ապա նաև անկախացել էր 1991 թվականին՝ որպես ինքնուրույն թեմ։

2004 թվականին պատվիրակության կազմում է ընդգրկվել Հունգարիայի հոգևոր հովվությունը, որն ընդլայնել է իր սահմանները և 2006 թվականից դարձել Հունգարիայի և Չեխիայի հոգևոր հովվություն։ 2014 թվականից սկսած որոշ ժամանակ կրոնական կազմակերպությունը հայտնի էր որպես «Կենտրոնական Եվրոպայի և Շվեդիայի Հայրապետական պատվիրակություն»։

Բացի վերոհիշյալ հոգևոր հովվություններից՝ պատվիրակության համակարգում են Նորվեգիայի, Ֆինլանդիայի և Դանիայի հայ համայնքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենտրոնական Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակություն
Սոցիալական խումբ

**Սոցիալական խումբ**, սոցիալական հանրույթի տեսակ, հասարակության կառուցվածքային տարր, ընդհանուր շահերով, նպատակներով և գործունեությամբ միավորված մարդկանց ամբողջություն։ Սոցիալական խումբը դասակարգման տարբեր սկզբունքներ կան՝ ըստ դասակարգային, ազգային պատկանելության, դավանանքի, զբաղմունքի և այլն։ Սոցիալական խումբը բնութագրվում է տարբեր աստիճանի կարգավորվածությամբ՝ մանրամասն կանոնակարգումից (բանակ) մինչև տարերային վիճակը (ամբոխ), ինչպես և մեկուսացվածությամբ։

Պլյուրալիզմը բոլոր սոցիալական խմբերը համարում է անկախ և հավասարազոր։

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական դասակարգեր
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Ռուս-իտալական հարաբերություններ

**Ռուս-իտալական հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Իտալիայի Հանրապետության միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1924 թվականի փետրվարին, միաժամանակ ստորագրվել է առևտրի և ծովագնացության վերաբերյալ պայմանագիր [դրան նախորդել է նախնական համաձայնագիր 1921, որը նշանակում էր Խորհրդային Ռուսաստանի ճանաչումը դեֆակտո]։ 1933 թ. բարեկամության, չհարձակման և չեզոքության պայմանագիր]ը ձևականորեն ուժի մեջ մնաց մինչև 1941 թվականի հունիսի 22-ը, երբ ֆաշիստական Իտալիան պատերազմ հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին։ Իտալիայի կապիտուլյացիայից (1943 թվականի սեպտեմբեր 29) հետո երեք տերությունների ներկայացուցիչների Մոսկովյան խորհրդակցությունում (1943 թվականի հոկտեմբեր) ընդունվեց «Իտալիայի մասին դեկլարացիա», որտեղ շարադրված էին Իտալիայի նկատմամբ քաղաքականության հիմնական սկզբունքները։ 1944 թվականի հոկտեմբերին վերականգնեցին դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Միության և Իտալիայի միջև։

Հաշտության պայմանագրի կնքումից (1947) հետո ստորագրվեցին առևտրական և ծովագնացության պայմանագիր 1948, մշակութային 1960, ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման 1965, տնտեսական և գիտատեխնիկական համագործակցության 1966, ԽՍՀՄ-ում մարդատար ավտոմոբիլների գործարան կառուցելու 1966, հյուպատոսական 1967, Իտալիային սովետական բնական գազ և ԽՍՀՄ-ին գազարդյունաբերության համար իտալիայի խողովակներ մատակարարելու 1969 համաձայնագրեր և այլն։ 1970-ական թվականներին կնքվեցին նոր պայմանագրեր ու համաձայնագրեր երկարաժամկետ առևտրի 1970, առևտրական նավագնացության 1972, գիտատեխնիկական համագործակցության 1974, 1975—79 թվականների և 1980— 1985 թվականների տնտեսական համագործակցության վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի արտաքին հարաբերություններ
Խորհրդա-եգիպտական հարաբերություններ

[250px|մինի|Խորհրդային ռազմական մասնագետները Եգիպտոսում ([Գիզա, 1972)]]

**Խորհրդա-դանիական հարաբերություններ**, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության միջև։

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1943 թվականին։ Եգիպտոսում միապետության անկումից հետո, 1950-ական թվականների սկզբին, ստորագրվեցին համաձայնագրեր առևտրի և վճարումների (1953) մասին։ 1956 թվականի համատեղ կոմյունիկեում կողմերը արտահայտվեցին բազմակողմանի համագործակցության օգտին։ Սուեզի ճգնաժամի (1956) ժամանակ Խորհրդային Միությունը սատարեց Եգիպտոսին, իսկ Նիկոլայ Բուլգանինը Իսրայելի նախագահ Բեն Գուրիոնին մեղադրեց «եվրոպական գաղութատիրությանն» աջակցելու մեջ։

Հետագայում կնքվեցին համաձայնագրեր «ատոմային էներգիան խաղաղ նպատակներով օգտագործելու ասպարեզում» համագործակցության (1956), մշակութային, համագործակցության (1957), տնտեսական և տեխնիկական համագործակցության (1958), կանոնավոր օդային հաղորդակցության, Ասուանի ամբարտակի առաջին հերթի շինարարությանը տնտեսական և տեխնիկական օժանդակություն ցույց տալու, Եգիպտոսին երկարաժամկետ վարկ տրամադրելու (1958), Ասուանի ամբարտակի կառուցումն ավարտելու (1960), նոր երկարաժամկետ վարկ տրամադրելու (1962) մասին։ 1966 թվականի արձանագրությամբ նախատեսվում էր խորհրդային աջակցությունը Հելուանի մետալուրգիական համալիրի կառուցմանը։ Վեցօրյա պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միությունը պաշտպանեց Իսրայելի հակառակորդ ուժերին։ 1970-ական թվականներին կնքվեցին մի շարք տնտեսական, տեխնիկական, գիտական համագործակցության համաձայնագրեր։ 1971 թվականին կնքվեց «բարեկամության և համագործակցության» պայմանագիր։ 

Կատեգորիա:Եգիպտոսի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի երկկողմ հարաբերություններ
Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար

մինի|ԽՄԿԿ ԿԿ վերջին քարտուղար, ԽՍՀՄ առաջին և վերջին նախագահ Միխայիլ Գորբաչովը
**[[Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն|Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության]] [[Կենտրոնական կոմիտե (ԽՄԿԿ)|կենտրոնական կոմիտե]]ի գլխավոր քարտուղար**, ընտրում է ԽՄԿԿ կենտկոմը։ Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնն առաջին անգամ սահմանել է ՌԿ(բ)Կ XI համագումարում (1922) ընտրված Կենտկոմի պլենումը։ ԽՄԿԿ ԿԿ 1953 թվականի սեպտեմբերյան պլենումը վերացրեց ԽՄԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը և ընտրեց ԽՄԿԿ ԿԿ առաջին քարտուղար։ ԽՄԿԿ XXIII համագումարը (1966 թվականի մարտ—ապրիլ) վերականգնեց ԽՄԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղարներ
Գորգեցիներ

**Գորգեցիներ**, Գորգիկ, աղանդավորական հոսանք 13-14-րդ դարերում։ Այն տարածված էր Կիլիկիայում, Երզնկայում։
Աղանդի հիմնադիրը եղել է ոմն Գորգ (Գորգիոս)։ Միջնադարյան քնարերգու Հովհաննես Թլկուրանցու (14-15-րդ դարեր) տաղերից մեկում ասվում է, որ նա Նարեկ գյուղի տանուտերն էր։ Որոշ ժամանակ ապրել է Կիլիկիայում, Լամբրոնից արևելք, Արմեն լեռան հյուսիսային լանջին գտնվող Արմեն անապատում, ունեցել բազմաթիվ աշակերտներ։ Նրանցից ոմանք անցել են Երզնկա և ծավալել աշխույժ գործունեություն։

## Աղանդի գաղափարախոսությունը

Աղանդի հետևորդները դավանել են արիոսական և սաբելյան (աստվածաչարչարություն) գաղափարներ։ Ըստ Մխիթար Ապարանեցու (14-րդ դար) վկայության, Գորգեցիներին նույնացնում են Քրիստոսին, Հորը և Սուրբ Հոգուն, հետևաբար, նրանց պնդումով, Խաչի վրա չարչարվեց և մեռավ Սուրբ Երրորդությունը։ Երզնկայում ապաստանած աղանդավորներից Մովսեսը սահմանել էր կանոններ, որոնցից մեկը հրահանգում էր ինչպես եկեղեցում, այնպես էլ նրանից դուրս բարձրաձայն չարտաբերել «Հայր մեր» տերունական աղոթքը, «այլ՝ միայն ի միտս եւ ի ծածուկ»։

Կատեգորիա:Աղանդները Հայաստանում
Գերտրուդ Սթայն

**Գերտրուդ Սթայն** (, ), ամերիկացի գրող, գրականության տեսաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հարուստ հրեաների ընտանիքում, մանկությունն անցկացրել է Եվրոպայում (Վիեննա, Փարիզ), մեծացել է Կալիֆորնիայում։ Քեմբրիջում լսել է Ուիլիամ Ջեյմսի հոգեբանության դասախոսությունը, հետո սովորել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, կուրսը չի ավարտել։ 1902 թ. եղբոր՝ Լեոյի հետ մեկնում է Փարիզ, որտեղ անցկացնում է ամբողջ հետագա կյանքը, միայն երբեմն-երբեմն այցելելով Անգլիա և Իսպանիա։

## Արվեստ
Սթայնի էքսպերիմենտալ, կուբիզմին մոտիկ պոեզիան ու արձակը, եվրոպական ավանգարդի վրա տեղորոշված, բայց դրա հետ մեկտեղ ամերիկյան շունչը փոխանցելուն ձգտող, երբեք ընթերցողական լայն լսարան չեն ունեցել։ Միակ բացառությունը դարձավ «Ալիսա Բ. Տոկլասի ինքնակենսագրությունը» (1933), որը Գերտրուդը գրել է արդեն բավականին հասուն տարիքում։ Դա Փարիզի կենդանի ու սրամիտ նկարագրությունն է Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ, գրված քաղաքի սիրահարվածի աչքերով։ Այդ գիրքը հրատարակվել է շատ անգամ ու թարգմանվել տարբեր լեզուներով։

## Ճանաչում
Սթայն Գերտրուդը պատկերված է Պավել Չելիշևի հայտնի «Ֆենոմեններ» նկարում, Պաբլո Պիկասսոյի «Գերտրուդ Սթայնի դիմանկարը» կտավում։ Ալան Ռուդոլֆի «Մոդերնիստներ» (1987) ֆիլմում, Ուոլտեր Սատտերտուեյթի «Դիմակահանդես» (1998 թ., ռուսական թարգմանությամբ - «Կլոունադա»), Էռնեստ Հեմինգուեյի «Տոն, որ միշտ քեզ հետ է» ստեղծագործության մեջ, Վուդի Ալլենի «Կեսգիշերը Փարիզում» (2011 թ.) ֆիլմում անդրադառնում են նրա կերպարին։ Սթայնի տեքստերի համար երաժշտություն գրել են Վիրջիլ Թոմսոնը (1934 թ., 1947 թ.) և Ջեյմս Թիննի (1970 թ.), գերմանացի կոմպոզիտոր Իրիս տեր Շիպհորսթ (Inside-outside II, 1989 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գերթրուդ Սթայնը bookmark.am֊ում

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կին ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լեսբուհի գրողներ
Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կուբիզմ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Ավանի կաթողիկոսություն

**Ավանի կաթողիկոսություն**, Հակաթոռ կաթողիկոսություն։ Գործել է 591-602 թվականներին, Երևանի այժմյան հյուսիսարևելյան մասում։ Ստեղծվել է Բյուզանդիայի Մորիկ կայսրի կարգադրությամբ՝ ի հակակշիռ Պարսկաստանի տիրապետության տակ գտնվող Դվինի Հայոց հայրապետական աթոռի։ Ըստ 7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսի, կաթողիկոսարանը կառուցել է Հայաստանի բյուզանդական մասի հակաթոռ կաթողիկոս Հովհան Բագարանցին 591 թվականին, Այրարատ նահանգի Կոտայք գավառի Ավան գյուղաքաղաքում։ Կաթողիկոսարանի Կաթողիկե եկեղեցին (ավելի ուշ անվանվել է Ս. Հովհաննես եկեղեցի) արտաքուստ ուղղանկյուն է, ներսից՝ խաչաձև գմբեթավոր (գմբեթը չի պահպանվել), քառախորան, չորս անկյուններում շրջանաձև հատակագծով, գմբեթածածկ ավանդատներով, որոնք աղոթասրահի հետ հաղորդակցվում են շրջանի երեք քառորդ հատվածքի խորշերով։ Կառուցված է տեղական տուֆի սրբատաշ քարերով, ունի զուսպ հարդարանք, առանձնանում է ճակտոնազարդ, կամարակապ, տպավորիչ շքամուտքը։ Ավանի Կաթողիկեն հռիփսիմեատիպ եկեղեցիների վաղագույն թվագրված նմուշն է և քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ առաջին հնգագմբեթ եկեղեցիներից։ Կաթողիկեին հյուսիսից կից է կաթողիկոսական պալատը, որը եկեղեցու հետ հաղորդակցվում է հյուսիսային խորանում բացված մուտքով։ 602 թվականին Պարսից Խոսրով 2-րդ Փարվեզ արքան գրավել է Ավանը և վերացրել Ավանի կաթողիկեն, որից հետո այն դարձել է վանք։ 607 թվականին Հայոց կաթողիկոս Աբրահամ Ա Աղբաթանեցու հրավիրած եկեղեցական ժողովին մասնակցել է Ավանի վանքի երեց Հունանեսը։ Ավանի Կաթողիկեի հարավային կողմում է թաղվել 611 թվականին վախճանված Հովհան Բագարանցի հակաթոռ կաթողիկոսը։ 1679 թվականի հունիսի 4-ի երկրաշարժից Ավանի կաթողիկոսարանի համալիրն ավերվել է։ 1940 թվականին պեղվել է կաթողիկոսարանի տարածքը, նորոգվել են արևմտյան և մասնակիորեն՝ հյուսիսային ու արևելյան ճակատները։ 1968 թվականին բարեկարգվել է տարածքը։ 1978 թվականին պեղվել է կաթողիկոսարանի պալատական շենքը, նորոգվել Կաթողիկեի հարավային ճակատը։

## Պատկերներ

Image:Avan 2.JPG
Image:Avan 3.JPG
Image:Avaninsc1.JPG|
Image:Avaninsc2.JPG|
Image:Avan Lintel.JPG|
Image:Vishap avan church2.jpg|
Image:Interior Avan Church.JPG|
Image:Avan Khachkars.JPG|


Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու պատմություն
Հարցուպատասխանի

**Հարցուպատասխանի** (նաև՝ Հարցում, Հարցմունք և պատասխանիք), քրիստոնեական մատենագրության ամենատարածված տեսակներից, որտեղ հարց ու պատասխանի եղանակով արծարծվել են աստվածաբանական, դավանաբանական, բնագիտական հաճախ վիճելի, հրատապ խնդիրներ։ Ելնելով ուսումնագիտական նկատառումներից՝ հայ մատենագիրները եկեղեցու նշանավոր հայրերի երկերից քաղել և կազմել են հարցուպատասխանիներ. առավել ներկայանալի օրինակներից են Բարսեղ Կեսարացու և Գրիգոր Նազիանզացու Հարցմունքը, Գրիգոր Նազիանզացու «Առ որս» ճառաշարի հիման վրա կազմված հարցուպատասխանի և այլն։ Հայ ինքնուրույն մատենագրության մեջ հայտնի են հետևյալ երկերը. Գրիգոր Լուսավորչի Հարցումը, «Եղիշէ վարդապետի Հարցմունք եւ պատասխանիք ի գիրս Ծննդոց», «Հարցումն Արձանայ թագաւորի և պատասխանիք Եզնկա վարդապետի Կողբացւոյ», «Հարցումն Աշոտոյ Սմբատայ թագաւորի եւ պատասխանիք Եզնկայի հայոց վարդապետի», «Դաւթի Հարքացւոյ եւ փիլիսոփայի որ յիմաստասիրված եւ յիմաստասիրելի հարցուածս», «Հարցումն Աշոտոյ իշխանին վասն մատաղի պատասխանի Սահակի հայոց վարդապետի», «Կոմիտասի հայոց կաթողիկոսի եւ Պիռոսի պատրիարգի՝ Հարցաքննութիւն եւ վիճաբանութիւն», «Տիրանայ հայոց վարդապետի պատասխանի հարցմանց թագաւորացն Աղուանից Ատրներսեհի եւ Փիպէի», «Հարցմունք զանազանք՝ արարեալ Վանական վարդապետի և պատասխանի բարառնաբար», «Հարցումն սուրբ վարդապետին Դաւթի մականուն Ալաւկա որդի», «Հարցումն պատրիարգին եւ պատասխանի սրբոյն Ներսիսի»։ Փոքր թիվ չեն կազմում նաև անանուն հարցուպատասխանիները. «Հարցմունք եւ պատասխանիք հայոց վարդապետաց ընդդէմ երկաբնակաց», «Հարցմունք եւ պատասխանիք ի Գրոց Սրբոց» և այլն։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Ռուս-իրաքյան հարաբերություններ

**Ռուս-իրաքյան հարաբերություններ** (), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Իրաքի Հանրապետության միջև։
## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1941 թ. մայիսին, խզվել են 1955 թ. և վերականգնվել 1958 թ. հուլիսին՝ Իրաքի Հանրապետության հռչակումից հետո։ Ստորագրվել են առևտրական 1958, տնտեսական և տեխնիկական, մշակութային համագործակցության 1959, օդային հաղորդակցության 1962, Իրաքին մեքենաներ ու սարքավորում մատակարարելու 1966 թ. և 1967 թ. արձանագրություններ), Իրաքի նավթարդյունահանման արտադրության զարգացմանը աջակցելու 1969, անասնապահական և տեխնիկական համագործակցության հետագա զարգացման 1971 են համաձայնագրեր։ 1972 թ. «բարեկամության և համագործակցության» պայմանագրում կողմերը հաստատեցին իրենց ժողովուրդների սոցիալտնտական նվաճումները պահպանելու և զարգացնելու ձգտումը։ Նոր համաձայնագրեր կնքվեցին Իրաքում ջերմաէլեկտրակայանների, ցեմենտի գործարանի շինարարությանն աջակցելու, ատոմային էներգիան խաղաղ նպատակներով օգտագործելու (1975), առևտուրը զարգացնելու (1981) վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իրաքի արտաքին հարաբերություններ
Պղնձի կարբոնատ

**Պղնձի կարբոնատ II** (CuCO3)։ Ածխաթթվի և  պղնձի  աղը։ Առաջանում է, երբ լուծույթում փոխազդեցության մեջ են մտնում երկավալենտ պղնձի աղը և ուրիշ մետաղի լուծելի կարբոնատ, առաջանալուց հետո միանգամից ենթարկվում է հիդրոլիզի։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Անկայուն, տաքացնելիս քայքայվող, սպիտակ բյուրեղային նյութ կանաչավուն  երանգով (դա հիդրոլիզի արդյունք է)։ Ջրում անլուծելի է։  
thumb|450px|center|Պղնձի կարբոնատի բյուրեղային կառուցվածքը

## Ստացումը
Այն անհնար է ստանալ  երկվալետն պղնձի աղի և այլ մետաղի կարբոնատի փոխազդեցությունից (տեղի է ունենում հիդրոլիզ, անջատվում է պղնձի հիդրոքսոկարբոնատներ՝ CuCO3·Cu(OH)2 և 2CuCO3·Cu(OH)2)։ 
::~\mathsf{ 2Cu(NO_3)_2 + 2Na_2CO_3 + H_2O\ \longrightarrow \ CuCO_3\cdot Cu(OH)_2\downarrow +4NaNO_3 + CO_2\uparrow} 
Պղնձի կարբոնատ ստանում են հիդրոքսոկարբոնատներին ավելացնելով CO2  4,8 ՄՊա ճնշման տակ և 180&nbsp;°C ջերմաստիճանում։ 
::~\mathsf{ CuCO_3\cdot Cu(OH)_2 + CO_2\ \xrightarrow{4.6 MPa, 180^oC} \ 2CuCO_3 + H_2O\uparrow}

## Քիմիական հատկություններ
Պղնձի կարբոնատը խիստ թունավոր և անկայուն է, տաքացնելիս քայքայվում է առաջացնելով  պղնձի օքսիդ և ածխաթթու գազ` 
::~\mathsf{ CuCO_3 \ \xrightarrow{290^oC} \ CuO + CO_2\uparrow} 
Ինչպես բոլոր կարբոնատները այն հեշտությամբ փոխազդում է թթուների  հետ առաջացնելով երկվալենտ պղնձի աղ և ածխաթթու գազ` 
::~\mathsf{ CuCO_3 + H_2SO_4\ \longrightarrow CuSO_4 + CO_2\uparrow + H_2O} 
Ամոնիակի ջրային լուծույթը և մետաղների ցիանիդների լուծույթները իրենց մեջ լուծում է  պղնձի կարբոնատը համապատասխանաբար առաջացնելով ամիակատներ  և  երկվալենտ պղնձի ցիանոկոմպլեկսներ` 
::~\mathsf{ CuCO_3 + 4NH_3\cdot H_2O \ \longrightarrow [Cu(NH_3)_4]CO_3 + 4H_2O}
:: ~\mathsf{ CuCO_3 + 4KCN \ \longrightarrow K_2[Cu(CN)_4] + K_2CO_3}
Պղինձը և նրա համձուլվածքները (բրոնզ, լատուն, մելխիոր և այլն) խոնավ օդում ջրի և ածխաթթու գազի ազդեցությամբ ծածկվում են պղնձի կարբոնատի շերտով, որը բաղադրությամբ նման է մալաքիտին։
    
## Կիրառությունը
Պղնձի կարբոնատը լայն կիրառություն չգտավ, սակայն պղնձի հիդրոքսոկարբոնատները ունեն լայն կիրառությունը` 
* Օգտագործվում է պղնձի այլ միացությունների սինթեզի համար։
* Կարծր մալքիտը շատ թանկարժեք քար է։
* Օգտագործվում է  «Մալաքիտային կանաչ» ներկի ստացման համար։
* Ազուրիտը օգտագործում են պղինձ ստանալու համար։
 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պղնձի միացություններ
Կատեգորիա:Կարբոնատներ
Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողով

մինի|ԽՄԿԿ տարբերանշանը
**Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողով, ԿՎՀ** (), ԽՄԿԿ բարձրագույն մարմիններից մեկը, որն ընտրվում էր համագումարի կողմից և, ըստ կանոնադրության, պատասխանատու էր կուսակցության ֆինանսական հաշվետվությունների, կուսակցության կենտրոնական մարմիններում գործերի ընթացքի արագության և ճշգրտության համար, աուդիտի ենթարկելով ԽՄԿԿ կենտկոմի դրամարկղն ու ձեռնարկությունները (կուսակցական դպրոցներ, հրատարակչություններ և այլն)։

ԿՎՀ ստեղծելու հարցն առաջին անգամ դրվել էր կուսակցության XI համագումարում (1917) և արտահայտվել դրա ընդունած կանոնադրությամբ։ Չնայած այդ համագումարում ԿՎՀ չէր ընտրվել, սակայն համագումարը հանձնարարել էր այն կազմել Մոսկվայի մարզային կազմակերպության 3 և Պետրոգրադի քաղաքային կազմակերպության 2 ներկայացուցիչներից։ ԿՎՀ-ի հաշվետվություն առաջին անգամ լսվել էր ՌԿ(բ)կ VIII համագումարում (1919), որտեղ ընտրվել էր 3 հոգուց բաղկացած նոր կազմ.։

Կուսակցության IX-XI համագումարների նիստերում ԿՎՀ-ի հաշվետվություններ չէին լսվել և կազմի նորություններ չէին կատարվել։ Այնուամենայնիվ, այդ տարիներին ԿՎՀ-ն իրագործել էր իր վերահսկիչ գործառույթը կուսակցության Կենտկոմում միջոցների ստացման և ծախսման նկատմամբ, որի մասին կանոնավոր ներկայացվում էին գրավոր հաշվետվություններ։

ՌԿ(բ)Կ XI համագումարը (22) հաստատեց ԿՎՀ-ի կանոնադրություն, որում նախատեսվում էր, որ կուսակցության համագումարը ԿՎՀ-ն է ընտրում երեք հոգուց, Կենտկոմի հետ նույն ժամկետում։ Համագումարը միաժամանակ Կենտկոմին հանձնարարեց այդ փաստաթղթի հիման վրա համապատասխան կանոնադրություն մշակել տեղական ԿՎՀ-ների մասին։

Սկսած ՌԿ(բ) կ XII համագումարից կուսակցության բոլոր համագումարներում հաստատվեցին ԿՎՀ-ի հաշվետվությունները, անցկացվեցին նոր կազմի ընտրություններ։ Հանձնաժողովի թվական կազմը, կապված կուսանդամների քանակական աճի և գործի ծավալի մեծացման հետ, աճեց։

ԽՄԿԿ XXVI համագումարում (1981) ընտրված ԿՎՀ բաղկացած էր 75 կուսակցականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ
Թարգմանչաց ավետարան

**«Թարգմանչաց Ավետարան»**, 1232 թ. նկարազարդ մագաղաթե ձեռագիր մատյան։ Գրչագրել է Տիրացուն, ծաղկել՝ Գրիգորը։ Ընդօրինակման վայրը նշված չէ (ըստ Ս. Տեր-Ներսեսյանի, ընդօրինակվել է Հյուսիսային Հայաստանի քաղաքներից կամ վանքերից մեկում)։ XIV դարի սկզբին պատկանել է Վերին Խաչենի իշխան Գրիգոր Դոփյանին ու նրա կնոջը՝ Սյունյաց Տարսայիճ իշխանի դուստր Ասփային, որը ձեռագիրը նվիրել է Դադիվանքին։ 1900-ին եղել է Ուտիքի Թարգմանչաց վանքում (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

1916 թ/ Գարեգին վրդ. Հովսեփյանը այն բերել է սուրբ Էջմիածին։ Այժմ պահվում է Մատենադարանում (ձեռ. № 2743), չափերը՝ 30x23 սմ, բաղկացած է 374 թերթից։ Գրիգոր Բ Դոփյանի պատվիրած ոսկե կազմը չի պահպանվել, այժմ կաշեկազմ է։

Ձեռագրի գեղանկարչական զարդարանքը բաղկացած է 10 խորանից, Մատթեոս և Հովհաննես ավետարանիչների դիմանկարներից, 4 անվանաթերթից, 7 ամբողջական էջերի վրա պատկերված տերուն. մանրանկարներից («Ավետում», «Ծնունդ», «Մկրտություն», «Խորհրդավոր ընթրիք», «Հրեշտակի հայտնությունը Յուղաբեր կանանց», «Դժոխք իջնելը», «Աստվածածնի վերափոխումը»), որոնք դասավորված են ձեռագրի համապատասխան հատվածի կողքին, 15 լուսանցազարդ մանրանկարներից («Քրիստոսի բժշկումները», «Քրիստոսի զրույցը սամարացի կնոջ հետ», «Փորձություն անապատում», «Պետրոսի զղջումը» ևն), ինչպես նաև բազմաթիվ լուսանցազարդերից ու զարդագրերից։ «Թարգմանչաց Ավետարան»-ի բնորոշ առանձնահատկությունը կերպարների զուսպ շարժուձևերով հանդերձ լարված դրամատիզմն է՝ արտահայտված զուտ գեղ. միջոցներով, հորինվածքով (որը միշտ կառուցված է կա՛մ հորիզոնական և ուղղաձիգ գծերի, կա՛մ անկյունագծերի առանցքների խաչավորմամբ), ձևերի անհանգիստ բնույթով (հագուստի ծալքերում, ճարտարապետական կառուցվածքներում և, հատկապես՝ բնանկարի տարրերում, որտեղ ժայռաբեկորները ուժեղ ճնշումից կարծես զարնվում են միմյանց) և կոլորիտով, որն ստեղծվում է թանձր կապույտի և մուգ կարմիր գուներանգների համադրությամբ՝ ներառվելով թավշամանուշակագույն ընդհանուր գունաշարում (որի հետ լավ ներդաշնակվում է կանաչ ներկի ու ոսկու փոշու խառնուրդից գոյացած թույլ առկայծող ոսկու արտասովոր նրբերանգը), ինչպես նաև գործող կերպարների դեմքերով, որոնց յուրահատուկ արտահայտչականություն և հուզական մեծ ուժ է հաղորդում աչքերի ցայտուն երանգավորումը։ Գունագեղության կատարելությամբ և կերպարների արտահայտչականությամբ «Թարգմանչաց Ավետարան» հայկական մանրանկարչության ամենանշանավոր ձեռագրերից է։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
2743
Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի հայրապետական պատվիրակություն

**Հնդկաստանի և ծայրագույն արևելքի հայրապետական պատվիրակություն**, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի չորս պատվիրակություններից մեկը, որը կազմավորվել է 1958 թվականին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Պատվիրակության կենտրոններն են Կալկաթա և Սիդնեյ քաղաքները։ Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի հայրապետական պատվիրակն է Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմի առաջնորդ Աղան արքեպիսկոպոս Պալիոզյանը (1981 թվականից)։

## Պատմություն
Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի հայ համայնքները 16-րդ դարից եղել են Իրանա-Հնդկաստանի թեմի կազմում, 1958 թվականին անջատվել են թեմից և անմիջականորեն ենթարկվել Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնին։ 1911 թվականի դրությամբ առանձնացած էր նաև Բաթավիայի թեմը, որը Ինդոնեզիայի մայրաքաղաք Ջակարտայի հին անվանումն է։ Այն ուներ երկու եկեղեցի՝ սուրբ Գևորգ և սուրբ Հովհաննես, հավատացյալների թիվը հաշվվում էր չորս հազար։

1958 թվականին Ասողիկ եպիսկոպոս Ղազարյանը նշանակվել է Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի (Չինաստան, Ինդոնեզիա, Սինգապուր, Բանգլադեշ, Բիրմա (1989 թվականից՝ Մյանմա), Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա) հայրապետական պատվիրակ։

1968 թվականին Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան անջատվել են և հռչակվել առանձին թեմ։ 1980 թվականին Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով Հնդկաստանի և ծայրագույն արևելքի հայրապետական պատվիրակությունը հանձնվել է Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց առաջնորդարանի (Սիդնեյ) իրավասությանը՝ մինչև նոր տնօրինություն։

## Եկեղեցիներ
Ծայրագույն արևելքի (Չինաստան, Ինդոնեզիա, Սինգապուր, Բանգլադեշ, Մյանմա, Ֆիլիպիններ) հայ համայնքները կազմավորվել են 17-րդ դարում։ Չինաստանի Հարբին քաղաքում 1920-ական թվականներին կառուցվել է սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, Շանհայում՝ մատուռ։ Ջակարտայում (Ինդոնեզիա) կառուցվել է Սուրբ Հովհաննես (1852) եկեղեցին, Սուրաբայայում՝ Սուրբ Գևորգը (1927)։ Հայ համայնք չլինելու պատճառով Չինաստանի և Ինդոնեզիայի եկեղեցիներն այլևս հայկական չեն։

Դաքքայում (Բանգլադեշ) կառուցվել է Սուրբ Հարություն (1781), Յանգոնում (Մյանմա)՝ սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ (1862), Սինգապուրում՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (1885, չգործող) եկեղեցիները։ Հարուստ անցյալ ունեցող այս գաղութներում այսօր հատուկենտ հայեր են բնակվում։ Մնացել են անցյալի փառքի խոսուն վկաներ եկեղեցիները և շիրմաքարերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի հայրապետական պատվիրակություն
Աջապահյաններ

**Աջապահյաններ**, իշխանական տոհմ Կիլիկյան Հայաստանում։ Ժառանգաբար պահպանել են կաթողիկոսական իշխանության խորհրդանիշ համարվող Սրբազան Աջերը (ս. Գրիգոր Ա Լուսավորչի, ս. Սեղբեստրոսի, ս. Նիկողայոս Սքանչելագործի, ս. Պարսամի) և այլ սրբություններ։ Այստեղից էլ՝ տոհմի անունը։ Ձեռագիր հիշատակարաններում արձանագրված ավանդության համաձայն, գերդաստանը սերել է Հեթում Բ թագավորի եղբայր Հովհաննեսից։ 1292-ի հուլիսի 28-ին եգիպտական զորքերը, գրավելով Հռոմկլան, գերեվարել են Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցի կաթողիկոսին և տարել կաթողիկոսական բոլոր սրբություններն ու թանկարժեք անոթները։ Մի քանի տարի հետո, մեծ ջանքերի գնով, Հեթում արքային ու Հովհաննես Արքաեղբորը հաջողվել է վերադարձնել սրբությունների մի մասը, որոնց թվում՝ նաև սրբազան Աջերը։ Հետագայում, նման դեպքերից խուսափելու համար, դրանք հանձնվել են ի պահպանություն Հովհաննես Արքաեղբորն ու իր հաջորդներին։ Այսպես հիմնվել է Աջապահյան տոհմը, որը մեծ դեր է կատարել Կիլիկյան Հայաստանի մայրաքաղաք Սսի, մասնավորապես՝ Կիլիկիայի կաթողիկոսության եկեղեցական, վարչական, հոգևոր կյանքում։ 1731-ին Հուսիկ քահանա Աջապահյանը մեկնել է Կոստանդնուպոլիս և սուլթանից ստացել Կիլիկիայի կաթողիկոսության հրովարտակը, որով Թեոդորոս Ա-ին իրավունք է տրվել տնօրինելու կաթողիկոսության գահը։ 1731–1866-ին, անընդմեջ, կաթողիկոս են օծվել Աջապահյանների Սսի ճյուղի ներկայացուցիչները հետևյալ հաջորդականությամբ. Ղուկաս Ա (1731–1737), Միքայել Ա (1737–58), Գաբրիել Ա (1758–1770), Եփրեմ Ա (1771–1784), Եղիազար Ա (1772, անվավեր), Թեոդորոս Ա (այլ ցանկերում՝ Թորոս Գ, 1784–1796), Կիրակոս Ա Մեծ (1797–1822), Եփրեմ Բ (1823–33), Միքայել Բ (1833–55), Կիրակոս Բ (1855–1866)։ Աջապահյան տոհմի կաթողիկոսները (Ղուկաս Ա, Միքայել Ա, Կիրակոս Ա) ծավալել են շինարարական, վարչական, հոգևոր-մշակութային և կրթական մեծ գործունեություն։ Գրական գործունեությամբ աչքի է ընկել Եփրեմ Ա Ձորագեղցի կաթողիկոսը։ 1860-ի Ազգային սահմանադրությամբ սահմանափակվել են Աջապահյանների իրավունքները, թեև, համաձայն գերդաստանի սրբագործված ավանդության, Աջապահյանների ժառանգներն իրենց տիրական ներկայությունը պահել են Կիլիկիայի կաթողիկոսական աթոռի միաբանության շարքերում։ Մեծ եղեռնի տարիներին նրանք նույնպես ենթարկվել են ջարդի և տեղահանության։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել Լիբանանում, որտեղից էլ հետագայում սփռվել են այլ երկրներ։

Աջապահյան տոհմի ներկայացուցիչ է 2001 թվականից Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել Արքեպիսկոպոս Աջապահյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոհմեր
NBA բոլոր աստղերի խաղ

**NBA բոլոր աստղերի խաղ**, ցուցադրական խաղ, որը տեղի է ունենում տարին մեկ անգամ։ Այդ խաղում NBA-ի Արևելյան կոնֆերենցիայի աստղային խաղացողները մրցելու են Արևմտյան կոնֆերենցիաի աստղային խաղացողների դեմ։ Առաջին անգամ տեղի է ունեցել Բոստոն Գարդենում 1951 թվականի մարտի 2-ին։

Առաջին կազմը որոշվում է երկրպագունների քվեարկությամբ այն ժամանակահատվածում մինչև գլխավոր մարզիչները կորոշեն փոխարինողներին, բայց մարզիչները չեն կարող քվեարկել իրենց խաղացողների օգտին։ Եթե ընտրված անձը վնասվածք ունի, ապա նա չի միանա կազմին և NBA-ի լիազորները կորոշեն փոխնորդներին։

Գլխավոր մարզիչը այն թիմի, որի ցուցանիշները լավագույն են ընտրվում է համապատասխան կոնֆերենցիայի մարզիչ։ Չնայած մարզիչների ցուցանիշներին երկու հաջորդող սեզոնների ժամանակ նա չի կարող ընտրվել NBA բոլոր աստղերի խաղի մարզիչ։ Հայտնի է, որպես "Ռայլի կանոն" դա կապված է նրա հետ, որ նախկին Լոս Անջելես Լեյքերսի մարզիչ Պետ Ռայլին իր թիմով հաղթել է այնքան շատ, որ իրավունք է ստացել մարզել արևելյան թիմը ինը տարի շարունակ։

## NBA բոլոր աստղերի խաղի արդյունքները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:NBA
Կատեգորիա:Բասկետբոլ
Սինհալերեն

**Սինհալերեն**, սինհալների՝ Շրի Լանկայի հիմնական բնակչության լեզուն, երկրի պետական լեզուն (թամիլերենի հետ)։ Խոսողների թիվը՝ մոտ 16 միլիոն։ Պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդարիական խմբին։ Ծագել է սինհալական պրակրիտից։

Հնչյունական կազմը միտում է ձայնային ներդաշնակության։ Ձևաբանական կառուցվածքն աչքի է ընկնում կցականության ուժեղ տարրերով։ Բառապաշարում շատ են փոխառությունները (մեծ մասամբ դրավիդյան, ինչպես նաև արևմտաեվրոպական լեզուներից)։ Սինհալերենն օգտագործում է հվ-հնդ․ գրատեսակներից մեկը։ Հնագույն արձանագրությունները՝ մ․ թ․ ա․ III դարից։
Գրական սինհալերենը զարգացել է 13—14-րդ դարերում, հին ձևը պահպանվել է մինչև 19-րդ դարը։

Ավելի ուշ կենդանի խոսակցական լեզվի հիմքի վրա ձևավորվել է գրական սինհալերենի նոր ձևը, որը պարունակում է մեծ թվով սանսկրիտաբանություններ։ Խոսակցական լեզվի (որը կորցրել է խոնարհման կարգը) և գրականի միջև էական տարբերություն կա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիական մշակույթ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Սարկազմ

**Սարկազմ** (, բառացի՝ միս պատառոտել), կատակերգականի տեսակ, սպանիչ ծաղր պարունակող դատողություն։ Հեգնանքի բարձրագույն աստիճան, որով դրական սկզբնախոսքից անմիջապես հետո բացահայտվում է երևույթի բացասական «արժեքը»։ Նպատակամիտվածությամբ սարկազմը միշտ անխնա է, ծաղրող, մինչդեռ հեգնանքը, որպես հումոր օգտագործվելիս, ձեռք է բերում խաղաղ նրբերանգներ։ Ի տարբերություն ուղղակի մերկացման, սարկազմը դրսևորվում է որպես առարկայի վերաիմաստավորման պրոցես։ Սարկազմով են հագեցած, Հակոբ Պարոնյանի, Երվանդ Օտյանի շատ երկեր։

## Տերմինի զարգացումը
Տերմինը առաջացել է հունարեն «σαρκασμός» (sarkasmos) բառից, որն էլ վերցված է «σαρκάζειν» բառից և բառացիորեն նշանակում է միս կտրտել, բարկանալիս, ծաղրելիս շուրթերը կծել։
Առաջինը այն հայտնվել է Անգլիայում՝ 1579 թվականին՝ Էդմունդ Սպենսերի «The Shepheardes Calender» անանիացիայում։
Այնուամենայնիվ սրկազտիկ (sarcastic) բառը՝ նշանակելով «բնորոշելով, կամ պարունակելով սարկազմ» ի հայտ բերեց սարկազմ՝ սուր կտրուկացված կամ հազվագյուտ դիպուկ էր, որը չէր հայտնվել մինչև 1695 թվականը։

## Օգտագործումը
Բառարանները սարկազմը բացատրում են որպես բառային արտահայտչական միջոց, որն օգտագործվում է նպատակայնորեն, անկանոն պահվածքներում (մանեռա), իր մեջ պարունակում է իռոնիա կամ նույն ինքը հեգնանք։ Հաճախ շատ բառագետներ և տերմինագետներ վիճում են սրկազմում իռոնիայի առկայության վերաբերյալ (օրինակ՝ Հենրի Ուաթսոն՝ սարկազմը չունի իրոնիա, այն ուղղակի մտադրված է ցավ պատճառելուն և Ջոն Հեյման՝ սարկազմը՝ անխաղտելիորեն կապված է իրոնիայի հետ, և հաճախ այն բնորոշվում է որպես ամենադաժան և հետաքրքիր իրոնիայի բաղադրիչ)։
Մեկ այլ կերպով այն բացատրվում է որպես պաշտպանողության գալուստ որոշակի իրադրություններում։ Սարկազմը ոչ անկեղծ պահելաոճ է, որն օգտագործվում է դիմացինին վիրավորելու համար։

## Սարկազմի տարբերակումը
Ֆրանսիական ընկերությունը զարգացրել է անալիտիկ սարք, որը կարողանում է 80% ճշտությամբ ճանաչել սարկազմը օնլայն հղումներից և փոստերից։
Իսկ 2014 թվականի հունիսին ԱՄՆ-ի Գաղտնի Ծառայությունը առաջարկում, պահանջում է ծրագիր, որը թվիթերի (tweet) մեջ կտարբերակի սարկազմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեգնանք
Կատեգորիա:Տերմիններ
Աղոթագրություն

**Աղոթագրություն**, միջնադարյան հայ մատենագրության տեսակ. սկիզբ է առել V դարից՝ հայ գրերի գյուտից անմիջապես հետո, խարսխվել քրիստոնեական վարդապետության և Սուրբ Գրքի վրա, կանոնացվել Հայ եկեղեցու կողմից։ Հայ աղոթագրությունը հիմնականում ամփոփված է զանազան աղոթագրքերի, Ժամագրքի, Պատարագամատույցի, Շարակնոցի, Մաշտոցի, Գանձարան-Տաղարանների մեջ։

## Զարգացումը
100px|մինի|Սահակ Ա Պարթև
Այն զարգացրել են Սահակ Ա Պարթևը, Մեսրոպ Մաշտոցը, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Հովհաննես Սարկավագը և ուրիշներ։ Աղոթագրությունը մեծարժեք նյութ է պարունակում հայ ժողովրդի պատմաքաղաքական անցյալի, ազատագրական ու հայրենասիրական ձգտումների, աշխարհընկալման, աստվածաբանական և փիլիսոփայական մտքի վերաբերյալ։ Որոշակի հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև գեղարվեստական գրականության համար՝ իր կառուցվածքային և լեզվաոճական բազմազան առանձնահատկություններով։

## Թարգմանչական գործունեություն
145px|մինի|Հովհան Ոսկեբերան
5-րդ դարից մեծ թափ է ստացել նաև հայ թարգմանչական աղոթագրությունը։ Թարգմանվել են Ընդհանրական եկեղեցու Սուրբ հայրերի (Հովհան Ոսկեբերան, Բարսեղ Կեսարացի, Եփրեմ Ասորի և ուրիշներ) աղոթքներն ու աղոթագրքերը, որոնք նույնպես տեղ են գտել հայ ծիսական և աղոթքների ժողովածուներում։

Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Կատեգորիա:Աղոթքներ
Ռուս-լաոսյան հարաբերություններ

**Ռուս-լաոսյան հարաբերություններ** (), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Լաոսի Ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետության միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1960 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ Ստորագրվել են առևտրական, վճարային, Նամնյեպ գետի վրա ՀԷԿ-ի շինարարությանը աջակցելու, որպես նվիրատվություն Վիենտյանում հիվանդանոցի և ռադիոկայանի կառուցմանը 1962, օդային հաղորդակցության 1970։ Լաոսի ազգային միասնության ժամանակավոր կառավարությանը տնտ» օգնություն ցույց տալու 1975 համաձայնագրեր, մշակութային ու գիտական փոխանակման ծրագիր 1978, 1981—85 թթ. տնտեսական և տեխնիկական համագործակցության 1980 համաձայնագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Պապին Պողոսյան

**Պապին Պողոսյան** (), հայ երգիչ։

## Կենսագրություն
Պապին Պողոսյանը ծնվել է ՀԽՍՀ Մարտունու շրջանի Գեղհովիտ գյուղում։
15 տարեկան հասակում մասնակցել է Սայաթ-Նովայի անվան երգի մրցույթին և արժանացել ոսկե մեդալի, ապա ձայնագրվել հայ մեծատաղանդ ռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմում։ 1970-ական թվականներին սովորել է Երևանի Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի վոկալ-դասական բաժնում։ 1978 թվականից աշխատել է Հայաստանի ռադիոյի և հեռուստատեսության Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների անսամբլում` որպես մեներգիչ։ Անսամբլի հետ ունեցած ավելի քան 100 ձայնագրությունները պահպանվում են Հայաստանի ռադիոյի ոսկե ֆոնդում։ Համագործակցել է Բոստոնի «Երևան» երգչախմբի և Հայաստանի Ռադիոյի սիմֆոնիկ-էստրադային ջազ նվագախմբի հետ։

1991 թվականին Մոսկվայում թողարկել է «Հավատքի երգ» ձայնասկավառակը։ Հայաստանի անկախացումից հետո, հայ երգը ներկայացրել է Միացյալ Ազգերի Կազմակերպությունում։ Արցախի պատերազմի տարիներին մի շարք բարեգործական համերգներ է ունեցել՝ օգնելու ազատամարտիկների ընտանիքներին։ 1995 թվականին առանձնացել է Մերանգուլյանի անվան նվագախմբից և ստեղծել ու ղեկավարում է «Վերածնունդ» ժողովրդական էստրադային անսամբլը։ Արժանացել է բազմաթիվ պետական պարգևների ու պատվոգրերի։ 1997 թվականին և 2001 թվականին Մոսկվայում արժանացել է «Ոսկե սկավառակ» մրցանակի։ Հանդիսացել է հայ գուսանների և կոմպոզիտորների երգերի առաջին կատարողը։ Եղել է Երևանի «Մշակույթ» համալսարանի մշակույթի բաժնի դեկանը։ Հյուրախաղերով եղել է աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։ Թողարկել է ավելի քան 10 ձայնասկավառակ, նկարահանել է մի շարք տեսահոլովակներ, որոնցից է «Երևանի սիրուն աղջիկ»-ը։ 2006 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ի Լոս Անջելես քաղաքում, որտեղ 2011 թվականին նկարահանել է «Ասա ընկեր» տեսահոլովակը։

## Սկավառակագրություն
### Ձայնասկավառակներ
* Եղնիկի պես (1994)
* Հայացքդ երկնային (1998)
* Գանձազար (2000)
* Բախտս սերն է քո (2002)
* Տարիներ հետո (2006)

### Երգացանկ
* Ալվան վարդ
* Անջիգյար
* Արարատյան դաշտի
* Դու օրորա
* Եկեք պարենք
* Երևանի սիրուն աղջիկ
* Հայ աղջիկ
* Հայացքդ երկնային
* Հայաստանի գյոզալները
* Ջահել չես մնա պայքարի աղջիկ
* Կարաբալա
* Կուզես լինեմ
* Մայրիկիս
* Պոպուրի
* Քո ծննդյան տոնին
* Սիրո երգ
* Տարիներ հետո
* Տույ-տույ

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալ, 2016

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պապին Պողոսյան
* Պապին Պողոսյան 

Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ ժողովրդական երգիչներ
Թագադիր ասպետություն

[մինի||400px|աջից|[Մեծ Հայքի թագավորությունը 298-387 թթ.]]

**Թագադիր ասպետություն**, թագակապ ասպետություն, Հայոց արքունի գործակալություն Արշակունիների օրով (1-5-րդ դարեր)։ Ավանդաբար եղել է արքայատան խնամիական կապերով ազգական՝ Բագրատունիների իշխանական տան մենաշնորհը։ Բագրատունիների նահապետը կամ գահակալ իշխանը կրել է «թագադիր»֊ կամ «թագակապ ասպետ» տիտղոսը և գահակալական հանդիսավոր արարողության ժամանակ օրինադրել է արքայի թագը, կապել ապարոշը, զենքերը։ Նա է հետևել Գահնամակով սահմանված արքունի կարգուկանոնին, գահակալ իշխանների «բարձ ու պատվին»։

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազնվականական կոչումներ
Եդեմ

մինի|Տիգրիս գետը
մինի|Տիգրիս և Եփրատ գետերը քարտեզի վրա
**Եդեմ**, երանության, բերկրության վայր, հրաշագեղ երկիր, որը, ըստ Աստվածաշնչի, գտնվում էր Արևելքում։ Նրա կենտրոնում էր Աստված տնկել դրախտը, իսկ Եդեմից դուրս էր գալիս մի գետ՝ դրախտային պարտեզը ջրելու համար (դա, ըստ Աստվածաշնչի մեկնիչների, խորհրդանշում է երկնային գետը, իսկ նրա ջրերը՝ երկնային կյանքի տարածումը)։ Այնուհետև գետը բաժանվում էր չորս ճյուղերի՝ Փիսոն, Գեհոն, Տիգրիս, Եփրատ։ Սրանից ելնելով՝ մի շարք մեկնիչներ կորուսյալ Եդեմը կամ դրախտը զետեղում են Հայաստանում, մյուսները՝ այլ տեղեր։ Սակայն, ըստ Աստվածաշնչի, հիշյալ Եդեմը, Ադամի և Եվայի արտաքսմամբ, կորսված է և Աստծո սուրբ կամքի համաձայն՝ արգելված ու փակված հին մարդու՝ Ադամի և նրա սերնդի համար. «Աստված դուրս հանեց Ադամին, բնակեցրեց բերկրության դրախտի դիմաց և հրամայեց քերովբեներին ու բոցեղեն սրին շուրջանակի հսկել դեպի կենաց ծառը տանող ճանապարհները»։ Դեպի դրախտ, դեպի Կենաց ծառ տանող ճանապարհը բացվում է Հիսուս Քրիստոսով, իր՝ տերունական խոսքի համաձայն, թե՝ «...Ես իսկ եմ հարություն և կյանք...»։ Աստծո Որդու քավչարար արյամբ սրբված հավատացյալներին խոստացվում է մի նոր Եդեմ՝ կենաց պարտեզ՝ առավել փառավոր և հավիտենական՝ Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալստյան ժամանակ. «Երանելի՜ են նրանք, որ պահում են նրա պատվիրանները։ Նրանք իրավունք ունեն ուտելու կենաց ծառից և մտնելու քաղաքի դռներով»։

## Ծանոթագրություններ
Ըստ Աստվածաշնչյան վկայությունների՝ Աստծո կամքով և զորությամբ ստեղծվել է ներկայիս Ադամյան (բանական մարդ) կոչվող մարդկային տիպը։ Այն սկսել է ձևավորվել Բիբլիական Եդեմ կոչվող երկրում, որը ուներ հարուստ բուսականությամբ բարեբեր հողեր և մարդկային ու կենդանական աշխարհի գոյատևման համար բարենպաստ կլիմա։ Այդ երկրից սկիզբ էին առնում չորս խոշոր գետեր՝ առաջինը Արաքսը (բիբլիական Փիսոնը), որը անցնում էր մի տարածքով որտեղ շատ էր ոսկին, սուտակը և գահանակը։ Երկրորդ գետը Քուռը (բիբլիական Ք/գ/եհոնը), որը հոսում Էր մեծ լեռան (Կովկասի) ստորոտով։ Երրորդ գետը Տիգրիսն էր, իսկ չորրորդը Եփրատը, որոնք հոսում էին հարավ և նրանց միջև ընկած երկիրը Սենաարի (Միջագետքի) երկիրն էր։ Բիբլիական Եդեմի երկիրը՝ Ադամյան մարդաբանական տիպի առաջացումից հետո կոչվեց՝ , հետագայում՝ սուրբ գրքում հիշատակվում է  անվամբ:

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Դրախտ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան արտահայտություններ
Հայերեն հնագույն թղթյա ձեռագիր

**Հայերեն հնագույն թղթյա ձեռագիր**, մեզ հասած հայերեն ամենահին թղթյա ձեռագիրը՝ գրված 981 թվականին։ Բաղկացած է 360 թերթից, ունի 28,5x15,5 սմ մակերես։ Հնությամբ աշխարհում չորրորդն է։ Հայերեն հնագույն թղթյա ձեռագրերը ինքնագրով մեզ հասած առաջին ժողովածուն է և բոլորգրով գրված առաջին ամբողջական մատյանը։ Կազմել է Դավիթ քահանա մատենագիրը, գրել որդին՝ Ղուկասը (հավանաբար՝ Արգինայում)։ Բովանդակում է աստվածաբանական, պատմագրական, տիեզերագիտական, տոմարական, չափագրական, աշխարհագրական, փիլիսոփայական նյութեր, ժամանակագրական, գեղարվեստական առանձին երկեր, հանելուկներ են։ Ընդգրկում է հայ հեղինակների մեծ ցանկեր Գրիգոր Ա Լուսավորիչ, Եղիշե, Մովսես Խորենացի, Հովհաննես Ա Մանդակունի, Աթանաս Տարոնացի (որպես ժամանակագիր առաջին անգամ ենք հանդիպում), Դավիթ Հարքացի, Պետրոս Սյունեցի, Վրթանես Քերթող, Անանիա Շիրակացի, Հովհաննես Գ Օձնեցի, Ստեփանոս Սյունեցի և ուրիշներ։ Այստեղ ընդգրկված են նաև Փիլոն Ալեքսանդրացու, Աթանաս Ալեքսանդրացու, Գրիգոր Նազիանզացու Գրիգոր Նյուսացու, Ապողինար Լաոդիկեցու, Գրիգոր Նյուսացու, Եպիփան Կիպրացու, Հովհան Ոսկեբերանի, Կյուրեղ Ալեքսանդրացու և այլոց երկերից հատվածներ։

## Ծանոթագրություններ
Խորհուրդների համագումարներ (ԽՍՀՄ)

**Խորհուրդների համագումարներ**, Խորհրդային Ռուսաստանում և մի շարք այլ միութենական հանրապետություններում իշխանության տեղական և կենտրոնական մարմիններ 1917 թվականից մինչև 1936 թվականը։ Ներառել է շրջանային (գավառային), մարզային (նահանգային), երկրամասային, հանրապետական (ինքնավար և միութենական հանրապետությունների) խորհուրդների համագումարներն ու Խորհուրդների համամիութենական համագումարը։

Համագումարները կազմավորվում էին բազմաստիճան ընտրությունների միջոցով, բաց քվեարկությամբ ուղղակի ընտրությունները կիրառվում էին միայն քաղաքային և գյուղական խորհուրդների պատգամավոր ընտրության ժամանակ (ընտրությունները տեղի էին ունենում արտադրական և տերիտորիալ սկզբունքով գումարվող ժողովներում)։ Շրջանային (գավառային) խորհուրդների համագումարներ կազմավորվում էին տվյալ շրջանի տարածքում գտնվող քաղաքային և գյուղական խորհուրդների ներկայացուցիչներից։ Խորհուրդների մարզային, նահանգային, հանրապետական և համամիութենական համագումարները կազմավորվում էին ստորադաս Խորհուրդների համագումարների ներկայացուցիչներից։ Մասնավորապես մարզային (նահանգային), երկրամասային, ինքնավար հանրապետության Խորհուրդների համագումարներ կազմավորվում էին շրջանային խորհուրդներում ընտրված պատգամավորներից։ Օրենսդրությամբ նախատեսվում էր նաև շրջանային, մարզային (նահանգային) և երկրամասային համագումարներ անմիջականորեն պատգամավորներ ուղարկել քաղաքի սահմաններից դուրս գտնվող ֆաբրիկաներից ու գործարաններից։

Միութենական հանրապետությունների Խորհուրդների համագումարները կազմավորվում էին մարզային (նահանգային), երկրամասային (նահանգային բաժանում չունեցող հանրապետությունների Խորհուրդների համագումարներ՝ շրջանային) Խորհուրդների համագումարների ներկայացուցիչներից։ Խորհուրդների համագումարները որոշում էին պետական, տնտեսական, մշակութային շինարարության հարցեր։ Խորհուրների միութենական և հանրապետական համագումարները կառավարության զեկույցների հիման վրա սահմանադրական, տնտեսության և մշակութային, պաշտպանության և արտաքին հարաբերությունների հարցերով ընդունում էին կարևորագույն որոշումներ։ 1936 թվականի ԽՍՀՄ սահմանադրությամբ Խորհուրդների համագումարներին փոխարինեցին միասնական, աշխատավորների պատգամավորների խորհուրդները, 1977 թվականի սահմանադրությամբ՝ ժողովրդական պատգամավորների խորհուրդները։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ իրավունք