open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արագածոտնի մարզի Վարդաբլուր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
* Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Լոռու մարզի Վարդաբլուր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
Վարդաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Վարդաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ** արտահայտությունը կարող է վերաբերել՝
* Վարդաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ՝ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Վարդաձոր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը,
*Վարդաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ՝ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վարդաձոր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը,
* Վարդաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ՝ Գեղարքունիքի մարզի Վարդաձոր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։
Վարդան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդան - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում
* Վարդան - 13-րդ դարի հայ մանրանկարիչ
Վարդան Մամիկոնյան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Մամիկոնյան**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդան Մամիկոնյան - 5-րդ դարի հայ զորավար, հայոց զորքերի սպարապետ
* Վարդան Մամիկոնյան փոքր 6-րդ դարի հայ զորավար
* Վարդան Մամիկոնյան - երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանում
Ժան Բեններ

**Ժան Բեններ** (կրտսեր) (, ), ֆրանսիացի ժանրային նկարիչ և դիմանկարիչ, ակադեմիստ, Գեղեցիկ արվեստների ազգային միության () անդամ։

## Կենսագրություն
[thumb|left|219px|'''«Սալոմե»''' (1899), ''կտավ, յուղաներկ'', [Գեղարվեստի թանգարան (Նանտ)|Գեղեցիկ արվեստների թանգարան, Նանտ, Ֆրանսիա]]
Ժանն ու իր երկվորյակ եղբայր Էմանուիլը ծնվել են 1836 թվականի մարտի 28-ին Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում՝ Էլզասի Վերին Ռեյն դեպարտամենտի Մյուլուզ քաղաքում, հնատոհմ բեմանկարիչ, կտորեղենի նկարիչ Ժան Բեններ-Ֆրիզի (ավագ, 1796-1849) ընտանիքում, ով ուներ շվեյցարական ծագում։

Նախնական կրթությունն ստանալով հոր ստուդիայում աշխատելու ընթացքում՝ Ժան Բենները տեղափոխվել է Փարիզ ու ընդունվել Գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոց, որտեղ սովորել է Իզիդոր Պիլսի, Լեոն Բոնի ու Էռնեստ Հեբերտի ղեկավարությամբ։

Նկարչի ստեղծագործության վրա նշանակալի ազդեցություն է ունեցել Ժան Ժակ Էնները, ում Բենները համարել է ֆրանսիական գեղանկարչության մեջ էլզասյան դպրոցի հիմնադիրը, որ առանձնացել է սոցիալական ու քաղաքական ուղղվածությամբ Ֆրանս-պրուսական պատերազմում Ֆրանսիայի պարտությունից հետո, որի ընթացքում Ֆրանսիան կորցրել է Էլզասն ու Լոթարինգիայի մեծ մասը։ Ժան Ժակ Էնների մահից հետո Ժան Բենները հրատարակել է իր հիշողությունները նրա մասին։

Գեղարվեստի ակադեմիայի Փարիզյան սալոնին Ժան Բեններն առաջին անգամ մասնակցել է 1859 թվականին։ «Փոթորկից հետո Կապրիում» նկարի համար, որ ցուցադրվել է Փարիզյան սալոնում 1872 թվականին, Ժան Բեններն արժանացել է ակադեմիայի երկրորդ դասի մեդալով։ 1879 թվականից մասնակցել է Սալոնին մրցույթից դուրս։ Արժանացել է երկու բրոնզե մեդալների 1889 և 1900 թվականներին Փարիզում անցկացված Համաշխարհային ցուցահանդեսներում։

1894 թվականին Ժան Բենները դարձել է Պատվե լեգեոնի շքանշանի ասպետ և ընտրվել Գեղարվեստի ազգային միության անդամ։

Ժան Բենները մահացել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Թաղված է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը՝ եղբոր կողքին։

Ժան Բենների աշխատանքների մեծ մասը գտնվում է Բելֆորում Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, ինչպես նաև նրա հայրենի Մյուլուզ քաղաքում՝ Գեղարվեստի թանգարանում։

## Պատկերասրահ
>>
Պատկեր:Benner 001.jpg|**«Ծաղիկներ»** (1860-ական թվականներ), *կտավ, յուղաներկ*, *մասնավոր հավաքածու*.
Պատկեր:Jean Benner-A la France toujours.jpg|**«Ֆրանսիա ընդմիշտ»** (1871), *կտավ, յուղաներկ*Գեղարվեստի թանգարան, Մյուլուզ
Պատկեր:Jean Benner-Portrait de Jean-Jacques Henner.jpg|**Ժան Ժակ Էնների դիմանկարը** (1890-ական թվականներ), *կտավ, յուղաներկ*, Ժան Ժակ Էնների ազգային թանգարան, Փարիզ
Պատկեր:Jean Benner, L'Extase ( Musée d'art moderne et contemporain de Strasbourg ).JPG|**«Էքստազ»** (1896), *կտավ, յուղաներկ*Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Ստրասբուրգ
Պատկեր:Jeune fille de Capri (Benner, 1906).jpg|**«Աղջիկ: Կապրի»** (1906), *կտավ, յուղաներկ*, Գեղարվեստի թանգարան, Նանտ


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Աշխարհի ամենաշատ այցելվող թանգարանների ցանկ (2014)

**Աշխարհի ամենաշատ այցելվող թանգարանների ցանկում** զետեղված են այցելուների կողմից առավել մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերված 100 թանգարան և պատկերասրահ։

Ցանկը կազմվել է միջազգային ազդեցիկ The Art Newspaper գեղարվեստական ամսագրի տվյալների հիման վրա, որը հրատարակում է նմանատիպ ցուցակներ տարին մեկ անգամ հաճախականությամբ, այս ցանկը կառուցվել 2014 թվականի տվյալների հիման վրա։

Ցանկում այցելուների քանակով ամենաշատը ներկայացված են հետևյալ երկրների թանգարանները՝ ԱՄՆ - 18 և Մեծ Բրիտանիա -14, դրանցից հետո
Իսպանիա (9), Ֆրանսիա (8), Բրազիլիա (5), Ռուսաստան (5) և Հարավային Կորեա (5)։ Ամենաշատ այցելուները տարվա կտրվածքով ունենում են Մեծ Բրիտանիայի թանգարանները՝ ավելի քան 30 000 000 մարդ։

Ցանկում ամենաշատը ներկայացված են Լոնդոնի -11 և Փարիզի — 7 թանգարանները, 4-ական թանգարան՝ Բեռլինում, Մադրիդու և Տոկիոյում։

Ցուցակում ամենաշատը ներկայացված թանգարանները գտնվում են Եվրոպայի տարածքում — 55, Հյուսիսային Ամերիկայում — 22 թանգարան, Ասիայում — 12 թանգարան, Հարավային Ամերիկայում — 6, Ավստրալիայում — 5 թանգարան։ Աֆրիկա մայրցամաքի թանգարանները ցուցակում առկա չեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Թոփ ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Թանգարաններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Մշակույթ
Էշերա

**Էշերա** (աբխազերեն՝ Ешыра, ), գյուղ Աբխազիայի Սուխումի շրջանում, Գումիստա գետի աջ ափին, Սուխումից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 30 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 1257 մարդ` հիմնականում հայեր, իսկ Էշերայի գյուղխորհրդին ենթակա տարածքի հետ միասին` 3883 մարդ, հիմնականում հայեր, ինչպես նաև ռուսներ և աբխազներ։

1989 թվականին, Էշերա գյուղում ապրում էր 2130 մարդ, հիմնականում կրկին հայեր, դրան գումարած նաև գյուղխորհրդին ենթակա Գուանդրա գյուղում ապրող 1750 հայերը, Կուտիշխա գյուղի 1628 հայերն ու ռուսները, ինչպես նաև Շիծկվարա գյուղի 1169 հայերն ու աբխազները, որն ընդհանուր առմամբ կազմում էր` 6677 մարդ։

2011 թվականին Էշերայի բնակչության թիվը 2141 էր, որոնցից 876 (40,9%) - աբխազներ, 873 (40,8%) - հայեր, 233 (10,9%) - ռուսներ, 41 (1,9%) - վրացիներ, 26 (1,2%) - ուկրաինացիներ, 13 (0,6%) - հույներ և 79 (3,7%) այլ ազգություններ։

Հայերը եկել են 1884 թվականին՝ Օրդուից։

## Պատմական ակնարկ
Ներքին Էշերայի տարածքում կան բազմաթիվ հուշարձաններ, որոնցից առավել հայտնի են կրոմլեխները և անտիկ քաղաքատեղին` Աբխազիայի ափերին հունական քաղաքակրթության ժամանակաշրջանին վերաբերող առավել վառ արտահայտված վկայությունը։ Վերին Էշերայի մատույցներում հայտնաբերվել են յուրահատուկ դամբարանային կառույցներ` դոլմեններ, որոնք կառուցվել են մ.թ.ա. երկու հազար տարի առաջ` բրոնզե դարում։

19-րդ դարի վերջերում, Էշերայի բլուրներից մեկի վրա ամառանոց է կառուցել ռուս նկարիչ Վասիլի Վերեշչագինը։ 1940-ական թվականներին Էշերայում գործում էր օդանավակայան, որի տեղում հետագայում կառուցվեց ԽՍՀՄ կենտրոնական օլիմպիական բազան։ Էշերայում գործել է նաև «Էշերա» առողջարանը։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ հայկական միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ, բուժկայան, երկաթուղային կայարան, նավթաբազա, ալրաղաց կոմբինատ, գյուղտեխնիկայի կայան և այլն։

1990-ական թվականներին, վրաց-աբխազական հակամարտությունների արդյունքում առողջարանի և սպորտբազայի շենքերը խիստ տուժել են։

1945 թվականին Էշերայում է ծնվել Աբխազիայի առաջին նախագահ Վլադիսլավ Արձինբան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Բերյոզա (քաղաք)

**Բերյոզա** (), քաղաք Պոլեսեյում, Յասելդա գետի վրա։ Բերյոզայի շրջանի ադմինիստրատիվ կենտրոն, Բրեստի մարզ, Բելառուս։ 2016 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 29 408 մարդ։

## Զինանշան
Բերյոզա քաղաքի զինանշանը իրենից ներկայացնում է վահան, որի երկնագույն դաշտում պատկերված են արծաթագույն դարպասներ։ Դաշտի նեքևի հատվածում արծաթագույն եզր է, որին հաջորդում են երկու ալեծածան գոտիներ, վերևինը՝ արծաթագույն, ներքևինը՝ երկնագույն։

Զինանշանը պետականորեն հաստատված է Բելառուսի հանրապետության նախագահի կողմից № 659 2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ին.

## Պատմություն
Առաջին հիշատակումները Բերյոզա գյուղի մասին 1477 թվականից են, երբ գյուղի ղեկավար Յան Գամշենը հիմնադրեց Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին։ XV դարի վերջին Բերյոզան դարձավ առևտրային քաղաք, ստանալով քաղաքային կանոնադրություն և իրավունք անցկացնելու շաբաթական տոնավաճառներ։ 1538 թվականից 1600 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Կալվինականության խոշոր կենտրոն էր ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bereza // Encyclopaedia Judaica / Ed. Fred Skolnik, Michael Berenbaum. — Second edition. — Macmillan Reference USA, 2007. — Vol. 3 (Ba–Blo). — P. 413-414. — ISBN 978-0-02-865931-2.
* Еленская И. Э., Розенблат Е. С. Берёза // Холокост на территории СССР: Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — М.: РОССПЭН, 2009. — С. 84-85. — 1143 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8243-1296-6.

## Արտաքին հղումներ
* Фотографии города на сайте «Глобус Беларуси»
* Картезианский монастырь в Берёзе 

Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքներ
Օսակայի ամենաբարձր շենքերի ցանկ

Այս ցանկում բերված են Օսակա քաղաքի 150 մետր  ստանդարտ հարթություններում կառուցված շենքեր։

400px|thumb|Տարածաշրջան .

## Ամենաբարձր շենքերը

### Գործընթացում կառուցվել
Ցուցակում նշված կառուցվող շենքերը  նախատեսվում է կգերազանցի շեմը 150 մետր։

### Առաջարկված
Ցուցակում ներկայացված են շենքեր բարձրությամբ 150 մետր։

### Առավել բարձր շենքերի ժամանակագրությունը

## Արտաքին հղումներ
* https://www.emporis.com/city/100299/osaka-japan
* http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=860
* http://www.skyscrapercenter.com/
Բարսելոնա ֆուտբոլային ակումբի թանգարան

**«[[Բարսելոնա ՖԱ|Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբի]] թանգարան** (FC Barcelona Museu), բացվել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 24-ին` Լուի Նունյեսի կողմից։ 2000 թվականին Նունյեսին հաջորդող «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբի նախագահ Ժոան Գասպարտի նախաձեռնությամբ թանգարանը վերանվանվել է Նունյեսի անունով։ 2010 թվականի հուլիսի 15-ին` երկարատև վերանորոգումից հետո թանգարանը կրկին վերաբացվել է։

## Սրահներ
Բարսելոնա ֆուտբոլային ակումբի թանգարանի վերակառուցումը նախատեսում էր թանգարանը բաժանել 3 սրահների` եռաչափ կինո, տեսալսողական սենսորային էկրան, ինչպես նաև տեղեկատվության սրահ Բարսելոնայի պատմության մասին։

*Առաջին սրահը* իր մեջ ընդգրկում է լուսանկարների, փաստաթղթերի և հաղթանակների հավաքածուներ։ Ինտերակտիվ ապակե պատի վրա կարելի է տեսնել ակումբի մանրակրկիտ պատմությունը, որն այցելուներին հնարավորություն է տալիս էկրանին դիպչելով` հետաքրքրող ինֆորմացիան տեսնել պատի վրա, դիտել տեսաֆիլմեր, պատկերներ և երաժշտություն լսել սարքի միջոցով։ Ապակե պատը, որը հագեցած է լազերային տեխնոլոգիաներով, հնարավորություն է տալիս դիտել տեսաֆիլմեր, պատկերներ և ունկնդրել երաժշտություն` ըստ օգտատերերի արձագանքների։

*Երկրորդ սրահը* հանդիսանում է թանգարանի մշտական արվեստի ստեղծագործությունների ցուցանմուշների մասնավոր հավաքածու, որը ցուցադրում է կատալոնյան նկարիչների աշխատանքները, այդ թվում` Դալիի և Անտոնի Տապիեսի ():

Ֆուտբոլային արվեստի հավաքածուի *երրորդ սրահը* ցուցադրվում է ակումբի պատմության ընթացքում ձեռք բերած ֆուտբոլային բազմազան պատմական ցուցանմուշները, այդ թվում` նվաճումների սենյակը` իր գավաթներով կամ դրանց կրկնօրինակներով, որոնք ակումբը երբևէ ստացել է։

Երրորդ սրահում ցուցադրվող հավաքածուի ցուցանմուշներից են համարվում նաև այն մարզակոշիկները, որոնցով Ռոնալդ Կումանը Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում` 111-րդ րոպեում (ավելացրած ժամանակի 21-րդ րոպեում) տուգանային հարվածով գրավեց Սամպդորիայի դարպասը։

## Այցելուներ
Թանգարանը զբաղեցնում է 3500 քառակուսի մետր տարածք և տարեկան ունենում է 1.2 միլիոն այցելու` զբաղեցնելով 2-րդ տեղը Պիկասոյի թանգարանից հետո, որը տարեկան ունենում է 1.3 միլիոն այցելու և համարվում է Բարսելոնայի ամենաայցելվող թանգարանը։

## Պատկերասրահ

Uniforme Puyol.jpg|Կառլես Պույոլի համազգեստը
Balón Final Copa de Ferias 1958.jpg|1958 թվականի գնդակ
Koeman FC Barcelona Botes.JPG|1992 թվականի Ռոնալդ Կումանի մարզակոշիկը Եվրոպայի գավաթի առաջնությունից
Real Orden del Mérito Deportivo.JPG|Թագավորական շքանշան` 1993 թվականին սպորտում մատուցած ծառայությունների համար
Maradona Barcelona shirt.jpg|Դիեգո Մարադոնայի մարզահագուստը
Barcelona - panoramio (424).jpg|Ռիկարդո Սամորայի խաղակոշիկներն ու գնդակը
Camp de les Corts - Primera pedra.JPG|«Բարսելոնա» ակումբի «Կամպ դե լես Կորտս» մարզադաշտի հիմնաքարը (19.2.1922)
Messi's Golden Shoe (51937265513).jpg|Լիոնել Մեսսիի Ոսկե խաղակոշիկը
David Villa - muammerokumus.jpg|Դավիդ Վիլյայի մարզաշապիկը
Juliano Belletti - Botas de París.jpg|Ժուլիանո Բելետտիի խաղակոշիկները
06 Autocar Camp Nou.JPG|1957 թվականի ավտոբուս, «Կամպ Նոու»

* FC Barcelona - „El Cant del Barça“ im Camp Nou
* Museus Registrats. Visites 2008 (I) 

Կատեգորիա:Բարսելոնայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բարսելոնա ՖԱ
Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Բայհելյանի ստորջրյա թանգարան

thumb|Թանգարանի ստորջրյա տեսքը
[thumb|[Ցին կայսրություն|Ցին արքայատոհմի ժամանակաշրջանի ձկան քանդակ, որը նախկինում գտնվում էր Սպիտակ կռունկի լեռնագոտում, իսկ այժմ ցուցադրվում է թանգարանում]]

**Բայհելյանի ստորջրյա թանգարանը** կամ **«Սպիտակ կռունկի լեռնագոտու ստորջրյա թանգարանը»** ստորջրյա թանգարան է, որը կառուցվել է Ֆուլինի Սպիտակ կռունկի լեռնագոտու () մերձակայքում։ Դա Չինաստանի առաջին ստորջրյա թանգարանն է։ Այն գտնվում է Չոնցզին քաղաքում։

Թանգարանը կառուցված է Յանցզի գետի վրա, հայտնի Երեք կիրճերի ջրամբարտակի մոտ։ Թանգարանի բացումն արվել է 2009 թ. մայիսի 18-ին։ Թանգարանի շինարարության աշխատանքները սկսվել էին 2002 թ. և արժեցել էին 28 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Թանգարանի ճարտարապետն է Գե Ձյուրունը։

Բայհելյանը (բառացի` «Սպիտակ կռունկի լեռնագոտի») Չոնցզինի տարածքում գտնվող հնավայր էր, որը Երեք կիրճերի ջրամբարտակի կառուցման ընթացքում մնացել է ջրի տակ։

Թանգարանում ցուցադրված են վիմագրեր, որոնց վրա նկարագրված են Յանցզի գետի մակարդակի տատանումները մոտ 1200 տարվա ընթացքում։ Այդտեղ ներկայացված են նաև Տան հարստության ժամանակաշրջանի ձկնաքանդակներ և վիմագրություններ։ Ընդհանուր առմամբ թանգարանում ներկայացված է 14 ձկնաքանդակ, որոնց վրա նշված են ջրի մակարդակի տատանումները։ Վիմագիր արձանագրությունների ընդհանուր ծավալը կազմում է մոտ 30.000 բառ։

1994 թվականից սկսած Չինաստանի կառավարական տարբեր հանձնաժողովներ քննարկում էին հնավայրի պահպանության հարցը և վերջապես որոշվեց այն վերածել ստորջրյա թանգարանի։

Ներկայում թանգարանը ծածկված է ապակեպատ կամարով և լցված է իոնազերծված ջրով, որպեսզի թանգարանի ամբողջ տարածքում ջրի ճնշումը լինի նույնը։ Գետի ափերից դեպի ներքև են իջնում երկու հորան, որոնցով այցելուները կարող են իջնել ստորջրյա դիտասրահներ և տեսնել հնավայրը։

Հնավայրի տարածքում հայտնաբերված որոշ նմուշներ ցուցադրված են Չոնցզինի կենտրոնում գտնվող Երեք կիրճերի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Չինաստանում
Կատեգորիա:2009 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Չինաստանի թանգարաններ
Բեզանսոն (շրջան)

**Բեզանսոն** ()՝ շրջան () Ֆրանսիայում, Ֆրանշ-Կոնտե մարզի շրջաններից մեկը։
Շրջանի դեպարտամենտ՝ Դու։ Սուպերֆակտուրա՝ Բեզանսոն։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 259.168 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 104 մարդ/կմ2։ Շրջանի տարածքը կազմում է 2497 կմ2։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ՝ Բեզանսոնի շրջան 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Աստիճան (ճարտարապետություն)

մինի|Աստիճանաքայլ Պերսեպոլիսում․Իրան
**Աստիճան** (աստիճանաքայլ), մշակվել է մարդու ոտքի համար հենարան ծառայելու նպատակով՝ ուղղահայաց վեր բարձրանալու ժամանակ։ Աստիճանների համակարգը, որտեղ աստիճանները դասավորված են մեկը մյուսի վրա՝ անվանում են աստիճանահարթակ։

## Տեսակավորում և կիրառություն
Աստիճանները բաժանվում են հետևալ խմբերի․
* Ֆրիզային բարձրացում (ճարտարապետութուն)․
* Ֆրիզային իջեցում (հարթությանն անմիջապես կից)․
* Շարքային․

Աստիճանները տարբերակվում են հորիզոնական հարթությամբ քայլքով և ուղղաձիգ (բեռնաբարձման բարձրություն)։ Աստիճանները հաճախ կտրում են, հատկապես կտրուկ աստիճանաքայլի դեպքում, որպեսզի մեծացնեն քայլերի բարձրությունը։ Քայլերի բարձրությունը (*j*) տատանվում է 12-22 սմ, իսկ լայնությունը՝ (*e*) պետք է լինի 25-40 սմ։ Այս ցուցանիշները, ինչպես և մյուսները, կախված են աստիճանների նշանակությունից։ Օրինակ, 12-40 սմ հարաբերությունը օգտագործվում է արտաքին աստիճանների, այգիների և այնպիսի վայրերում, որտեղ բացակայում են սարքավորումները հատուկ կարիքներ և սահմանափակումներ ունեցող անձանց համար։ 22-25 սմ հարաբերությունը օգտագործվում է նկուղային, հրդեհային և էվակուացիոն պայմանների համար։ Աստիճանների ամենաօպտիմալ չափերը քայլելու համար հանդիսանում է 15-30 սմ-ն։
մինի|Աստիճանաքայլի օրինակ՝ հասարակ հենարանով
Տեսակի բանաձևեր աստիճանների բարձրության և լայնության համար։ Սա բանաձև է քայլի, անվտանգության և հարմարության համար։ Քայլի բանաձևը դրանցից ամենակարևորն է։

## Բանաձևեր
* Հարմարավետության բանաձև՝ e — j = 12 սմ․
* Քայլի բանաձև՝ 2 j + e = 62 (60-64) սմ (հիմնական բանաձև)․
* Անվտանգության բանաձև՝ e + j = 46 սմ․
Չնայած դրան, կան նաև այլ տարբերակներ․

### Թույլատրելի շեղումներ
* Քայլք՝ 26 ≤ e ≤ 32 в միջինը՝ 29․
* Բարձրություն՝ 14 ≤ j ≤ 20 միջինը՝ 17․
* Քայլի բանաձև՝ 60 ≤ 2 j + e ≤ 66 միջինը՝ 63 (62)․
* Հարմարավետության բանաձև՝ e — j միջինը՝ 12․
* Անվտանգության բանաձև՝ 45 ≤ e + j ≤ 47 միջինը՝ 46․

#### Մետաղական աստիճանաքայլ
Մետաղական աստիճանաքայլերը մեծ մասամբ կիրառվում են արդյունաբերական կառույցներում։ Եթե մասնավոր շինարարության դեպքում կարող են ընտրել, որ շինանյութն է ավելի նպատակահարմար (փայտ, էկո-շինանյութեր), ապա արդյունաբերության դեպքում մետաղը մնում է միակ հնարավոր տարբերակը։

Մետաղական աստիճանաքայլերն անգնահատելի են արդյունաբերության մեջ, նրանք շատ ամուր են, կարող են կրել մեծ բեռներ (ավելի քան 50 տ)։ Նրանք ունեն նաև անվիճելի առավելություններ․
* եթե մետաղական աստիճանաքայլը բացօդյա է, ապա հեշտ է նրա վրայից թափվում ջրերը, ձյունը և չի սառուցապատվում․
* կայուն են ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունների նկատմամբ․
* մետաղական աստիճանաքայլերը ապահովում են հեշտություն և ապահովություն ամբողջ կոնստրուկցիային․

Ինչպես արդյունաբերական, այնպես էլ մասնավոր շինարարության դեպքում մետաղական աստիճանաքայլերը ունեն անվիճելի օգուտներ, որտեղ կարևոր տեղ է զբաղեցնում հուսալիությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Վարդանլի (այլ կիրառումներ)

**Վարդանլի**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդանլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում
* Վարդանլի, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի շրջանում
Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արարատի մարզի Վարդաշատ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
* Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արցախի Հադրութի շրջանի Վարդաշատ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
Վարդաջուր (այլ կիրառումներ)

**Վարդաջուր**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդաջուր - գետ Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների հյուսիսարևմտյան լանջերից և Թեղուտ գյուղից 6 կմ հարավարևելյան ձախից միախառնվում Շնող գետին
* Վարդաջուր - գետ Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևելյան լանջերից և Տաշիր քաղաքից 2 կմ հյուսիսում աջից միախառնվում Տաշիր գետին
Մայամիի ամենաբարձր շենքերի ցանկ

Այդ ցուցակը ներառում է skyscrapers,  ըստ բարձրության վրա, ամենաբարձր շենքը ՝ Մայամիում — 70-հարկանի հյուրանոց "Չորս եղանակները",,բարձրությունը 240 մետր է։

### Նախագծի փուլում
Այս ցանկում նախագծվող շենքերի բարձրությունը լինելու է ոչ պակաս 120 մետր ից ։

### Կառուցումը հավանության է արժանացել

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամենաբարձր կառույցների ցանկեր
Վարդավ (այլ կիրառումներ)

**Վարդավ**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդավ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում
* Վարդավ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում
Լուսնային պրեցեսիա

[thumb|[Արեգակի ազդեցությունը Լուսնի ուղեծրի վրա]]

**Լուսնային պրեցեսիա**, երևույթ, որի ժամանակ մարմնի ուղեծրի պտույտը փոխում է ուղղությունը տարածության մեջ ուժի մոմենտի ազդեցությամբ։ Լուսնի ուղեծիրը ունի երկու կարևոր պրեցեսիոն շարժումներ։ Լուսնային պրեցեսիայի պատճառ է հանդիսանում Արեգակնային հոսանքների մեծ ակտիվությունը։ 
 
thumb|Օրբիտալային պրեցեսիա Լուսնային ուղեծրի ասպիդային գծերի ուղղության փոփոխությունը 8,85 տարում

## Ուղեծրային պրեցեսիա
Լուսնի ուղեծիրը առաջին աստիճանում Երկրից ունենում է էլիպսի տեսք։ Սակայն այդ էլիպսի ասպիդի գիծը տարածության մեջ չի հանդիսանում անշարժ, այն պտտվում է արևելյան ուղղությամբ (այսինքն հենց այն ուղղությամբ, ինչ որ Լուսինը պտտվում է Երկրագնդի շուրջ)։ Ուղեծրային պրեցեսիայի հետևանքով արևադարձային ամիսը (Լուսնի՝ Երկրի շուրջ պտտվելու պարբերությունը՝  T_A=27,554551, կամ 27 օր 13 ժամ, 18 րոպե 33,2 վայրկյան) մի փոքր գերազանցում է Լուսնի պտույտին Արեգակի շուրջ (աստղային ամիս՝ T_S=27,321661, կամ 27 օր 7 ժամ 43 րոպե 11,5 վայրկյան)։ Լուսնային ուղեծրի պրեցեսիայի ժամանակահատվածը P_O  կազմում է մոտավորապես 3233 օր, կամ 8,85 տարի (մոտ 8 տարի 10 ամիս)։ Այս մեծությունը հաշվվում է հետևյալ բանաձևով՝

\frac{1}{P_O}=\frac{1}{T_S}-\frac{1}{T_A}.

## Հանգույցների պրեցեսիա
[thumb|Լուսնի հանգույցներ, Լուսնի ուղեծրի և [Խավարածիր|Խավարածրի  հանդիպման կետեր]]

Լուսնի ուղեծրի մակերևույթը ևս պտտվում է, տարածության մեջ հետագծելով լայն կոն։ Դրա պատճառով Լուսնի ուղեծրի հանգույցները շարժվում են երկնքի տարածքով դեպի արևմուտք (այսինքն Լուսնի պտտման ուղղությանը ճիշտ հակառակ ուղղությամբ)։ Պրեցեսիայի հետևանքով Դրակոնիական ամսի (Դրակոնիկական ամիսը երկու համանուն հանգույցներով Լուսնի կենտրոնի երկու հաջորդական անցումների միջև ընկած ժամանակամիջոցն է T_D=27,2122204 ։ Նրա տևողությունը հավասար է 27 օր 5ժ 5ր 35,8վ կամ 27,21 օր։) հանգույցները մի փոքր քիչ են Աստղային ամսից։ Հանգույցների պրեցեսիայի ժամանակահատվածը P_N  հավասար է 6793 օր, կամ 18,6 տարի։ Այս մեծությունը որոշվում է հետևյալ բանաձևով՝

\frac{1}{P_N}=\frac{1}{T_D}-\frac{1}{T_S}.
  
Ուղեծրային պրեցեսիայի շնորհիվ ամեն 18,6 տարին մեկ Լուսնի դիապազոնի Թեքումը հասնում է առավելագույն նշանակության։

## Տես նաև
* Լուսնի ուղեծիր
* Պրեցեսիա

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Լուսին
Վերին Էշերա

**Վերին Էշերա** (), գյուղ Աբխազիայի Սուխումի շրջանում, Սուխումից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, իսկ Էշերա գյուղից հյուսիս։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 160 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով գյուղում ապրում էր 595 մարդ` հիմնականում հայեր։ Վերին Էշերայի գյուղական խորհուրդը, որն ընդգրկում էր ներառյալ Վերին Էշերան` ևս չորս գյուղ (Աղդարա, Աձիգեժի, Ամբարիխուցա և Ուազաբաա), ուներ 1953 բնակիչ, որտեղ կրկին գերակշռում էին հայերը։

1989 թվականին, գյուղում ապրում էր 738 մարդ` մեծամասնությունը հայեր, ինչպես նաև աբխազներ։ Գյուղական խորհրդի ընդհանուր բնակչության թվաքանակը կազմում էր 2031 մարդ։

2011 թվականի տվյալներով գյուղն ուներ 1052 բնակիչ, որոնցից 737 (70,1%) - հայեր, 243 (23,1%) - աբխազներ, 12 (1,1%) - ռուսներ, 4 (0,4%) - ուկրաինացիներ, 1 (0,1%) - սվաններ և 55 (5,2%) այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։

Վերին Էշերայի մատույցներում հայտնաբերվել են յուրահատուկ դամբարանային կառույցներ` դոլմեններ, որոնք կառուցվել են մ.թ.ա. երկու հազար տարի առաջ` բրոնզե դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Վարդենիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Վարդենիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ**, կարող է վերաբերել՝
* Վարդենիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արագածոտնի մարզի Վարդենիս գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
* Վարդենիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
Վարեզե (այլ կիրառումներ)

**Վարեզե**, կարող է վերաբերել՝
* Վարեզե - կոմունա Իտալիայում
* Վարեզե - գավառ Իտալիայում
Վարեն սյուր Ալյե (այլ կիրառումներ)

**Վարեն սյուր Ալյե**, կարող է վերաբերել՝
* Վարեն սյուր Ալյե - համայնք Ֆրանսիայում
* Վարեն սյուր Ալյե - կանտոն Ֆրանսիայում
Չմշկավազք

**Չմշկավազք սպորտաձև** կամ **արագավազք չմուշկներով**, մարզաձև, որում անհրաժեշտ է փակ շրջանում հնարավորինս արագ հաղթահարել որոշակի տարածություն սառույցի վրա։ Բաժանվում է դասական ու շորթ թրեկ ձևերի։ Սովորաբար չմշկավազք սպորտաձև տեղի է ունենում 400 մետր վազքուղիում։

## Պատմություն
thumb|Չմշկասահք, XVII դարասկզբի հոլանդական նկար
thumb|282px|2006 թվականի Օլիմպիադայի բրոնզե մեդալակիր Եկատերինա Լոբոշեվա

Չմշկավազք սպորտաձևը հնագույն սպորտաձևերից մեկն է։ «Չմուշկ» բառի ամենավաղ հիշատակումը կարելի է գտնել «Անգլերեն-Նիդեռլանդական» բառարանում, Գեմախա (1648)։ Ամենահին չմուշկները հնագետները հայտնաբերվել են 3200 տարի առաջ։ Դրանք պատկանում էին «Կիմերներ» քոչվոր ցեղին (Հյուսիսային Սևծովյան հատված)։

Պաշտոնապես արձանագրված առաջին մրցումները տեղ են ունեցել 1763 թվականի հունվարին Մեծ Բրիտանիայում։ Մրցումներում հաղթող է ճանաչվել պարոն Լեմբը, ով 15 մղոն հեռավորությունը վազել է 46 րոպեում։ Որպես սպորտաձև չմշկավազքը զարգացում է ապրել XIX դարի երկրորդ կեսին։ 1742 թվականին Էդինբուրգում ստեղծվել է առաջին չմշկավազքի ակումբը, իսկ 1863 թվականին նմանատիպ ակումբներ հայտնվեցին Լոնդոնում և Գլազգոյում, 1849 թվականին՝ Ֆիլադելֆիայում, 1863 թվականին Նյու Յորքում, 1864 թվականին՝ Թրոնհեյմում և Սանկտ Պետերբուրգում։

1889 թվականին Ամստերդամում, Նիդերլանդներում տեղի ունեցավ չմշկավազքի աշխարհի առաջնությունը։ Հաղթող ճանաչվեց Ալեքսանդր Պաշինը։ Երեք տարի անց հիմնադրվեց «Չմշկավազորդների Միջազգային Միությունը»,(ՉՄՄ) որը ներկայումս միավորում է ավելի քան 60 ազգերի ֆեդերացիա։ ՉՄՄ-ն 1889 թվականին հայտարարեց մրցումները պրոֆեսիոնալ և 1893 թվականին Ամստերդամում անցկացրեց առաջին պաշտոնական չմշկավազքի տղամարդկանց աշխարհի առաջնությունը։ Նույն թվականին անցկացվեց Եվրոպայի առաջնությունը։ Առաջին պաշտոնական չեմպիոն է ճանաչվել հոլանդացի Յաապ Էդենը և շվեդ Ռուդոլֆ Էրիկսոնը։ 1901 թվականին Ստոկհոլմում աշխարհի չեմպիոն է ճանաչվել Ֆրանց Վատեն Ֆինլանդիայից, իսկ 1910 և 1911 թվականների առաջնություններում հաղթող է ճանաչվել ռուսազգի Նիկոլայ Ստրուննիկովը։

Չմշկավազքի ռեկորդները սկսել են գրանցվել 1980 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական մարզաձևեր
Կատեգորիա:Անհատական մարզաձևեր
Վարզուգա (այլ կիրառումներ)

**Վարզուգա**, կարող է վերաբերել՝
* Վարզուգա - գետ Ռուսաստանում
* Վարզուգա - գյուղ Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Տերսկի շրջանի կազմում
Վարյաշ (այլ կիրառումներ)

**Վարյաշ**, կարող է վերաբերել՝
* Վարյաշ - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում
* Վարյաշ - գետ Բաշկիրիում, Բույայի վտակը
Վարլամովկա (այլ կիրառումներ)

**Վարլամովկա**, կարող է վերաբերել՝
* Վարլամովկա - գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Միլյուտինսկի շրջանում
* Վարլամովկա - գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանում
Արսեն Միխայլով

**Արսեն Պյոտրի Միխայլով** (), ծագումով ասորի հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 6-րդ և 7-րդ գումարումների պատգամավոր։ Անկուսակցական է, «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1963 թվականի հունվարի 29-ին ասորական ընտանիքում Արզնի գյուղում (այժմ՝ Կոտայքի մարզ), Հայկական ԽՍՀ։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։

### Կրթություն
1986 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի Արդատով քաղաքի գյուղատնտեսական տեխնիկումը։ 2008 թվականին ավարտել է Լվովի Ս.Ձ.Գժիցկու անվան պետական համալսարանի (այժմ՝ Իվան Ֆրանկոյի անվան Լվովի ազգային համալսարան) բժշկագիտություն և անասնաբուծություն ֆակուլտետը։ Մասնագիտությամբ՝ ճարտարագետ-անասնաբույծ։

### Աշխատանքային գործունեություն
1983-1989 թվականներին աշխատել է Արզնի գյուղի սովխոզի կոմերիտական կազմակերպության ազատված քարտուղար։ 1989-1996 թվականներին աշխատել է Արզնի գյուղի սովխոզի կուսակցական կազմակերպության ազատված քարտուղար։ 1997-2017 թվականներին աշխատել է Արզնիի համայնքապետի տեղակալ։
* 2007 թվականից՝ ՀՀ նախագահի աշխատակազմին կից ազգային փոքրամասնությունների կազմակերպությունների համակարգող խորհրդի անդամ է։
* 2017 թվականի ապրիլի 2-ին Համապետական 2 մաս (ազգային փոքրամասնություն՝ ասորիներից) ընտրացուցակով ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավոր։ ՀՀ ԱԺ Առողջապահության և սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։ Անկուսակցական է, ՀՀԿ խմբակցության անդամ։
* 2019 թվականի հունվարի 14-ից պատգամավոր է, «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ։

### Հասարակական գործունեություն
* 1991-1994 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ասորական կոնգրեսի փոխնախագահ։ 1994-2001 թվականներին եղել է Հայաստանի «Աթուռ» ասորական ասոցիացիայի փոխնախագահ, իսկ 2001 թվականից նույն կազմակերպության նախագահ։
* 2001 թվականից Ասորական համաշխարհային միության վարչության անդամ է, Արևելյան Եվրոպայի ասորական կազմակերպությունների պատասխանատու քարտուղար։
* 2001 թվականից Իրանում անցկացվող համաասորական «Թամուզ» օլիմպիական սպորտային ամենամյա խաղերի համահեղինակ է։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Տես նաև
* Ասորիները Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արզնի գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ասորիները Հայաստանում
Վարնա (այլ կիրառումներ)

**Վարնա**, կարող է վերաբերել՝
* Վարնա - քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում
* Վարնա - գյուղ Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Վարնենսկի շրջանի կազմում
* Վարնա - տերմին հին Հնդկաստանի չորս հիմնական խավերը նշելու համար
Վարշավա (այլ կիրառումներ)

**Վարշավա**, կարող է վերաբերել՝
* Վարշավա - Լեհաստանի մայրաքաղաքը, քաղաքական, տնտեսական մշակութային և գիտական կենտրոնը
* Վարշավա - Վարշավայի ամենահին թաղամասը
Վարպետը և Մարգարիտան (այլ կիրառումներ)

**Վարպետը և Մարգարիտան**, կարող է վերաբերել՝
* Վարպետը և Մարգարիտան - ռուս գրող Միխայիլ Բուլգակովի հայտնի վեպը
* Վարպետը և Մարգարիտան - Վլադիմիր Բորտկոյի կողմից նկարահանված հեռուստասերիալ Միխայիլ Բուլգակովի համանուն վեպի հիման վրա
Բրեստ (շրջան)

**Բրեստ** (ֆր.՝ *Brest*)՝ շրջան (ֆր.՝ *Arrondissement*), Ֆրանսիայում, Բրետան մարզի շրջաններից մեկը։ Շրջանի դեպարտամենտ՝ Ֆինիստեր։ Սուպերֆակտուրա՝ Բրեստ։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 361.877 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 257 մարդ/կմ2։ Շրջանի տարածքը կազմում է 1408 կմ2։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ Բար սուր Օբի շրջան

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ֆինիստեր
Ուրագ

thumb|<center>Ուրագ<center>
300px|thumb|<center>Փորձարարական փայտի կտրում քարե ուրագով<center>
**Ուրագ** (; ; ), ատաղձագործի գործիք, որը կացին է հիշեցնում։ Ի տարբերություն կացնի ունի ուղղահայաց կտրող բերան։ Այն օգտագործվում է տարբեր փայտե արտադրատեսակներ (օրինակ` կերակրատաշտ, նավակ և այլն) կտրելու համար։ Որոշ ազգեր գերադասում են ուրագի հենց այդ ձևը։ Բրոնզե դարից սկսած իրականության մեջ գոյություն ունեն համակցված գործիքներ` ուրագ, կացին ():
[thumb|<center>Ողորկ ուրագ [Շվեդիայից]]
Քարե արդյունաբերության մեջ ուրագ են անվանում կտրող գործիքները, որոնք ունեն ասիմետրիկ բերանի ձև։ Ըստ երևույթին ուրագանման գործիքներ օգտագործվել են գյուղատնտեսական աշխատանքների մեջ, ինչպես թոխրը (, ) կամ բահը (): Ուրագներին միշտ չէ որ ամրացրել են բռնակներ։ Դրանք նաև օգտագործվել են շորթելի նմանությամբ ։ Քարե ուրագները լայնորեն օգտագործվել են քարերի կոտրման և վերամշակման մեջ, օգտագործվել են առանց բռնակների կամ քլունգի տեսքով։ Բրոնզե (I ի սկզբանե` պղնձե) այնուհետև երկաթե ուրագները նույնպես լայնորեն օգտագործվել են հին քարտաշների կողմից։ Միայն Նոր Զելանդիայում են մշտապես ուրագ օգտագործել, որպես զենք։

## Դեկսել
Դեկսելը գործիք է, որը օգտագործվում է երկաթուղային շինարարության մեջ

## Գրականություն
* *Деревянко А. П., Маркин С. В., Васильев С. А.* Палеолитоведение: введение и основы. — Новосибирск: ВО «Наука». Сибирская издательская фирма, 1994. — С. 118, 119. — ISBN 5-02-030873-0.
* *Стоун, Джордж Кэмерон|Стоун Дж. К.* Большая энциклопедия оружия и доспехов. Оружие и доспехи всех времён и народов / Пер с англ. — М.: АСТ, Астрель, 2008. — C. 608, 609. — ISBN 978-5-17-052742-7, ISBN 978-5-271-21108-9, ISBN 978-5-17-052752-6, ISBN 978-5-271-21109-6, ISBN 0-486-40726-8 (англ.).

## Արտաքին հղումներ
* «Ուրագ» խորհրդային մեծ հանրագիտարան

Կատեգորիա:Գործիքներ
Վացի (այլ կիրառումներ)

**Վացի**, կարող է վերաբերել՝
* Վացի - գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում
* Վացի - Պատմական Բելվարոշ շրջանի գլխավոր փողոցը՝ Բուդապեշտի կենտրոնում
Հազարան Բլբուլ (ռուսական)

## Տես նաև
* Փյունիկ
* Հազարան Բլբուլ

## Գրականություն
* *Перетц, Владимир Николаевич|Перетц В. Н.* 
* Жар-птица // Мифологический словарь. Гл. ред. Мелетинский, Елеазар Моисеевич|Е. М. Мелетинский. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.

Կատեգորիա:Դիցաբանական թռչուններ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փյունիկներ
Վեբստեր շրջան (այլ կիրառումներ)

**Վեբստեր շրջան**, կարող է վերաբերել՝
* Վեբստեր շրջան - ԱՄՆ Լուիզիանա նահանգի 64 վարչական միավորներից մեկը
* Վեբստեր շրջան - ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը
* Վեբստեր շրջան - ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը
* Վեբստեր շրջան - ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի 159 վարչական միավորներից մեկը
Իտալիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

**[[Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն|Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության]]** (ՄԱԿԳՄԿ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ) Համաշխարհային ժառանգությունը բնական և մարդու ձեռքերով ստեղծած մշակութային արժեքներ են, որոնք պաշտպանվում և ժողովրդականացվում են իրենց յուրահատուկ պատմական կամ էկոլոգիական նշանակության համար։ 1972 թ. ՄԱԿԳՄԿ-ը ընդունել է «Համաշխարհային մշակութային և բնական ժառանգության պաշտպանման կոնվենցիան»։ Իտալիան վավերացրել է այս կոնվենցիան 1978 թվականի հունիսի 23-ին՝ իրավասու դարձնելով իր պատմական տարածքները, որպեսզի դրանք ընդգրկվեն այդ ցուցակում։ 2018 թվականի դրությամբ Իտալիան ունի 53 մակագրված տարածքներ, որոնք կազմում են ընդհանուր թվի 4,9 %-ը (1092՝ 2018 թվականի դրությամբ)։

Իտալիայի վայրերը ներառվել են Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 3-րդ նստաշրջանում, որը տեղի է ունեցել 1979 թվականին Եգիպտոսի Կահիրե և Լուքսոր քաղաքներում։ Այդ նիստում ավելացվել է միայն մեկ վայր՝ Կամոնիկա հովտի ժայռապատկերները։ Թվով 25 իտալական վայրեր ավելացվել են 1990-ականներին և ևս 10 վայր ընդգրկվել է հանձնաժողովի 21-րդ նիստում, որը տեղի է ունեցել 1997 թվականին Իտալիայի Նեապոլ քաղաքում։

54 վայրերից 5-ը Իտալիան կիսում է այլ երկրների հետ. «Սան Ջորջո լեռը» և «Ռետիկա երկաթուղին (RhB)» Շվեյցարիայի հետ, «Հռոմի պատմական կենտրոնը»՝ Վատիկանի, «Ալպերի շուրջ նախապատմական կացարանները» Ավստրիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Սլովենիայի և Շվեյցարիայի հետ։ Իտալիայի 5 վայրեր բնական տիպի են, մնացած 49-ը՝ մշակութային վայրեր են։

## Օբյեկտների ցանկ
Տվյալ աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են Համաշխարհային ժառանգության կողմից դասակարգված ձևով։

## Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն

## Թեկնածու օբյեկտների ցանկ
Աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են ըստ հերթականության։ Այս ցանկում այն վայրերն են, որոնք ներկայացված են Իտալիայի կառավարության կողմից՝ որպես թեկնածու օբյեկտներ։ Դրանք պետք է ընդգրկվեն Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն




## Տես նաև
* Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն
* Համաշխարհային ժառանգություն
* Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Ասիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Հյուսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Հարավային Ամերիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտոնական կայք․ Իտալիայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ
* Իտալիայում Համաշխարհային ժառանգության վերաբերյալ հղումների տեղեկատու
* http://heritage.unesco.ru/index.php?id=30&L=9#I 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում
Կատեգորիա:Իտալիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Իտալիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր
Վեզեր (այլ կիրառումներ)

**Վեզեր**, կարող է վերաբերել՝
* Վեզեր - գետ Գերմանիայում
* Վեզեր - գետ Ֆրանսիայի հարավում
Վեժա Յու (այլ կիրառումներ)

**Վեժա Յու**, կարող է վերաբերել՝
* Վեժա Յու - գետ Ռուսաստանում, Եվայի վտակը
* Վեժա Յու - գետ Ռուսաստանում, Մեզենի վտակը
Վեժայու (այլ կիրառումներ)

**Վեժայու**, կարող է վերաբերել՝
* Վեժայու - գետ Ռուսաստանում, Լիմվայի վտակը
* Վեժայու - գետ Ռուսաստանում, Կասյան Կեդվայի վտակը
* Վեժայու - գետ Ռուսաստանում, Կոինի վտակը
* Վեժայու - գետ Ռուսաստանում, Վիմի վտակը
* Վեժայու - գետ Ռուսաստանում, Վիչեգդայի վտակը
Վել (այլ կիրառումներ)

**Վել**, կարող է վերաբերել՝
* Վել - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում
* Վել -  Արխանգելսկի մարզում, Վագա (Հյուսիսային Դվինայի վտակը) գետի ձախ վտակը
* Վել - գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում
Վելիկի Յար (այլ կիրառումներ)

**Վելիկի Յար**, կարող է վերաբերել՝
* Վելիկի Յար - գետ Ռուսաստանում
* Վելիկի Յար - գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում
Վելիկոբուդիշչանսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

**Վելիկոբուդիշչանսկի գյուղական խորհուրդ**, կարող է վերաբերել՝
* Վելիկոբուդիշչանսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչսկի շրջանում
* Վելիկոբուդիշչանսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանսկի շրջանում
Վելիկուշա (այլ կիրառումներ)

**Վելիկուշա**, կարող է վերաբերել՝
* Վելիկուշա - գետ Ռուսաստանում, Օբնորայի վտակը
* Վելիկուշա - գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում
Վելյու (այլ կիրառումներ)

**Վելյու**, կարող է վերաբերել՝
* Վելյու - Ֆրանսիայում գտնվող համայնք
* Վելյու - գետ Ռուսաստանում
Վեռիոռա (այլ կիրառումներ)

**Վեռիոռա**, կարող է վերաբերել՝
* Վեռիոռա - գյուղական ավան Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռիոռա շրջանում
* Վեռիոռա - շրջան Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգում
Վեսելի (այլ կիրառումներ)

**Վեսելի**, կարող է վերաբերել՝
* Վեսելի - գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում
* Վեսելի - գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ռեմոնտնենսկի շրջանում
* Վեսելի - գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ռոդիոնովո-Նեսվետայսկի շրջանում
* Վեսելի - գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ցելինսկի շրջանում
* Վեսելի - ավան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Օկտյաբրսկի շրջանում
* Վեսելի - գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Օռլովսկի շրջանում
* Վեսելի - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում
Մեծ Բրիտանիայի ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիա

**Մեծ Բրիտանիայի ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիա** (), չափագիտության և նյութագիտության լաբորատորիա, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա, տեղակայված է Բուշի զբոսայգում, Ռիչմոնդ - ապիոն - Թեմս, (, , տառացի **Ռիչմոնդը Թեմզայի վրա**), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա ։ Այն պատասխանատու է երկրի ազգային չափագրումների համակարգի և տեխնիկական ֆիզիկական ստանդարտների համար։ Հանդիսանում է խոշորագույն կազմակերպություն, որը զբաղվում է կիրառական ֆիզիկայով։

## Պատմություն, նկարագրություն
1900 թվականին Մեծ Բրիտանիայում կազմավորվել է ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիան, նրա գտնվելու վայրում հայտնաբերվել է ՝ նախկին թագավորական բնակավայր կառուցված 1663 թվականին։ Այժմ այնտեղ մնացել է միայն մի քանի լաբորատորիա, երկու փոքրիկ թանգարաններ, որոնք ներկայացնում են հին գիտական սարքավորումներ (Scientific instrument) և հանդիպումների ու կոնֆերանսների համար նախատեսված մի քանի սենյակ։ Ի սկզբանե Ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիան եղել է կառավարական կազմակերպություն, իսկ նրա աշխատակիցները համարվում էին քաղաքացիական ծառայողներ (Her Majesty's Civil Service): Այդպես շարունակվել է մինչև 1995 թվականը, երբ կառավարման համակարգը փոխվեց «Կառավարությունը տնօրինում է, կապալառուն աշխատում» -ի, Ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիան անցավ **աութսորսինգ կազմակերպությանը, որը ամենից զատ լրջորեն զբաղվում էր ռազմական պաշտպանության պատվերներով։

Այժմ ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիան կատարում է ինչպես մասնավոր, այնպես էլ կառավարական պատվերներ, մասնավորապես լաբորատորիայի ատոմային ժամացույցները ապահովում են պետությանը ճիշտ ժամի ազդանշաններով։ Ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիայի մասնաշենքների մեծ մասը տեղակայված են Թեդինկտոնում (Teddington), բայց կան նաև մասնաճյուղեր Հադերսֆիլդում, որտեղ զբաղվում են տարածական չափագիտությամբ (Dimensional metrology),  իսկ Վրեյսբերիում (Wraysbury), համանուն ջրամբարի մոտ զբաղվում են ստորջրյա ակուստիկայով։

2013 թվականի դրությամբ NFL -ն ուներ 650 աշխատակից։ Նույն թվականին հայտարարվեց լաբորատորիայի նոր ժամանակակից մասնաշենքի կառուցման մասին, 25 միլիոն ֆունտ ստերլինգ արժողությամբ.
2014 թվականից NFL -ն իրականացնում է հետբուհական մասնագիտական կրթություն, ինչպես նաև 2014 թվականին Ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիան պայմանավորվեց 5 տարով համագործակցել Տոմսկի պետական համալսարանի հետ։

## Մասնաշենքեր

Bushy House - geograph.org.uk - 1613545.jpg|, կառուցված 1663 թվականին
Npl building2.JPG|Դարվին - բիլդինգ
National Physical Laboratory - geograph.org.uk - 16240.jpg|Կոմպլեքս 16 ից  մոդուլներ, կառուցված 2000-ականների սկզբին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт НФЛ 
** *Дж. И. Робинсон* и *Х. Дж. Хэдоу*. Национальная физическая лаборатория: Развитие в Теддингтоне 1900—1970   на официальном сайте НФЛ, март 1970
* National Physical Laboratory Podcast  на сайте *feeds.feedburner.com
* [http://www.nplsc.co.uk/news.php Спортивный клуб НФЛ]  
* [https://www.youtube.com/user/NPLdigital?hl=en-GB&gl=GB Канал НФЛ] на *youtube.com
* Национальная физическая лаборатория   на сайте ''2zn.ru

Կատեգորիա:Լոնդոնի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ստանդարտացման կազմակերպություններ
Վեսթերհայմ (այլ կիրառումներ)

**Վեսթերհայմ**, կարող է վերաբերել՝
* Վեսթերհայմ - կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում՝ Ներքին Ալգոյ շրջան
* Վեսթերհայմ - կոմունա Գերմանիայի Բրանդեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում
Սարաֆյան եղբայրներ

**Սարաֆյան եղբայրներ**, տիգրանակերտցի լուսանկարիչ երեք եղբայրներ, որոնց մասնագիտական գործունեությունը ընթացել է հիմնականում Բեյրությում 1894-1930 թվականներին։ Նրանց 1895 թվականին հիմնած Սարաֆյան եղբայրներ ընկերությունը (Sarrafian Bros.) գոյատևել է մինչև 1975 թվականը։ Նրանց՝ Լիբանանի տարազներն ու մշակույթը պատկերող լուսանկարները և բացիկները աղբյուր են պատմական այդ շրջանը ուսումնասիրողների համար։ Սամուելը ավարտել է Սիրիայի բողոքական քոլեջը (ապագա Ամերիկյան համալսարանը) ստանալով բիզնեսի կառավարման դիպլոմ։

## Կենսագրություն
Սարաֆյանները երեք եղբայր էին Աբրահամը (ծնվ․1873), Պողոսը (ծնվ․1876) և Սամուելը (ծնվ․1884)։ Հայրը բանկիր էր Դիարբեքիրում, զբաղվում էր գորգի վաճառքով, հետաքրքրվում էր անտիկվարիատով և դրամագիտությամբ։

### Ուսում
Աբրահամն ու Պողոսը ավարտելով տեղական ազգային դպրոցը, շարունակել են ուսումը Մարդինի ամերիկյան ավագ դպրոցի բարձր դասարաններում։ Աբրահամը տասնչորս տարեկանում՝ չորս տարի ուսումնասիրելով գիտություն, անգլերեն և արաբերեն ստացել է դիպլոմ, Պողոսը շարունակել է ուսումը ուսումնասիրելով արաբերեն և անգլերեն։ Աբրահամը՝ մեկ տարի Բեռլինում փորձ ձեռք բերելուց հետո, վերադարձել է Դիարբեքիր և եղբոր՝ Պողոսի հետ լուսանկարչական լաբորատորիա է բացել։ 1896 թվականին Աբրահամը ամուսնացել է Դիարբեքիրի Եպիսկոպոսյան եկեղեցու առաջնորդի աղջկա՝ Երանիկ Կարապետյանի հետ։

### Գործունեություն
1894 թվականին երկու եղբայրները ութ ամիս ճամփորդել են Միջագետքում, հասել մինչև Մոսուլ։ Բազմաթիվ լուսանկարներ են կատարել։ Վերադառնալով Դիարբեքիր, հոր խորհրդով անտիկվարի խանութ են բացել։ Վերադարձից երեք ամիս անց սկսվել են հայերի զանգվածային ջարդերը Արևմտյան Հայաստանում։ Սարաֆյան եղբայրները ստիպված տեղափոխվել են Բեյրութ՝ այնտեղից Եվրոպա անցնելու մտադրությամբ։ Հայ բողոքական միսիոներները համոզել են եղբայրներին հաստատվել Բեյրությում։ 1895 թվականին Բեյրութի Բաբ Իբրիս շրջանում հիմնել են Sarrafian bros. ընկերությունը, որը հայտնի էր Մերձավոր Արևելքի հնագիտական վայրերի, պատմական հուշարձանների լուսանկարներով և բացիկներով։ Աբրահամ Սարաֆյանը 1925 թվականին արժանացել է լուսանկարչական Dhour es-Shweir մրցանակին։ Եղբայրները շուտով ընդլայնել են իրենց բիզնեսը՝ բացելով նոր մասնաճյուղեր Սիրիայի և Պաղեստինի այլ քաղաքներում։ Ընկերությունը գործել է եղբայրների մահից հետո էլ մինչև 1975 թվական՝ Լիբանանի Քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը։


Yezidis of Mount Sinjar.jpg|Ջաբալի եզդիները
Postcard by Sarrafian Bros. of Beirut - Baalbek Columns of Jupiter.png|Յուպիտերի տաճարի սյունաշարը
Postcard by Sarrafian Bros. of Beirut - Baalbek, la colnnade de l'ancienne mosquée.png|Անտիկ տաճարի սյունաշար Բաալբեկում
Postcard by Sarrafian Bros. of Baalbek - Baalbek vue générale de l'acropole.png|Բաալբեկի Ակրոպոլիսի համայնապատկերը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Վեսկիդ Վոժ (այլ կիրառումներ)

**Վեսկիդ Վոժ**, կարող է վերաբերել՝
* Վեսկիդ Վոժ - գետ Ռուսաստանում, Լյոկ Ներյազի վտակը
* Վեսկիդ Վոժ - գետ Ռուսաստանում, Պոսկայուի վտակը
Վեսյոլայա (այլ կիրառումներ)

**Վեսյոլայա**, կարող է վերաբերել՝
* Վեսյոլայա - գետ Կամչատկայի երկրամաս՝ Ռուսաստանում հյուսիս-արևմուտքում, թափվում է Օխոտի ծով
* Վեսյոլայա - գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կալինովկայի շրջանում
* Վեսյոլայա - գյուղ Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Սևերնի շրջանի կազմում
Մաթերհորն

**Մաթերհորն**, ֆրանսերեն կոչվում է Մոն Սերվին, իսկ իտալերեն՝ Մոն Սերվինո, առաջացել է գերմաներեն «մարգագետին» ու «գագաթ» բառերից։ Այն Ալպերի յոթերորդ ամենաբարձր լեռն է, որն ունի 13434 ոտնաչափ (4478 մ) բարձրություն և վեր է խոյանում Իտալիայի և Շվեյցարիայի սահմանին՝ Զերմաթ գյուղի մոտ։ Այն աշխարհի ամենագեղեցիկ լեռներից մեկն է։

## Պատմություն
մինի|Մաթերհորնը հարավից և արևելքից
Մաթերհորնը առաջացել է մոտավորապես 90 մլն. տարի առաջ Աֆրիկայից դեպի Եվրոպա երկրակեղևի շարժման արդյունքում։ Լեռը հայտնի է ոչ այնքան իր չափերի, որքան գագաթի ձևի շնորհիվ։ Դարեր շարունակ կարծվել է, որ անհնարին է մագլցել այս լեռը, սակայն 1865 թվականին Բրիտոն Էդվարդ Ուայմփերի գլխավորած յոթ լեռնագնացների խումբը ի վերջո հասավ լեռան գագաթին։ Դժբախտաբար, խմբի չորս անդամները զոհվեցին վայրէջքի ժամանակ։ Մաթերհորնի բրգաձև  գագաթի չորս նիստերը ուղղված են դեպի կողմնացույցի չորս ուղղությունները՝ այդպիսով ստեղծելով լեռան եզակի գագաթը, որը քաջ հայտնի է ողջ աշխարհում։ Այսօր Մաթերհորնը Եվրոպայի ամենահայտնի լեռներից մեկն է, որի բարձունքը փորձում են նվաճել տարեկան 3000 լեռնագնացներ։

### Կլիմա
Շնորհիվ այն բանի, որ լեռան գագաթը գտնվում է հիմնական ալպիական ջրբաժանի ուղղությամբ և ունի մեծ բարձրություն, Մաթերհորնին բնորոշ են եղանակային կտրուկ փոփոխությունները։ Լեռան գագաթին նույնիսկ ամռանը մշտապես առկա է ձյան շերտ և բացասական ջերմաստիճան։ Գլոբալ տաքացման հետևանքները և շրջակա միջավայրի վրա կլիմայի ազդեցությունը պարզելու համար լեռը դարձել է ուսումնասիրության օբյեկտ։ Մասնավորապես 2003 թվականին Եվրոպայում եղանակի անբնական փոփոխության ժամանակ լեռան սառցադաշտերի հալվելը առաջացրեց լայնածավալ սողանքներ և քարաթափում, որի պատճառով ստիպված եղան կազմակերպել մի քանի տասնյակ լեռնագնացների փրկարարական և տեղափոխման աշխատանքներ։ Ընդհանուր առմամբ գիտնակաների հետազոտությունների տվյալներով պարզվել է, որ մի քանի տասնյակ տարիների ընթացքում լեռան գագաթի ձյան շերտը զգալիորեն պակասել է։ 2007-2011 թվականներին Մաթերհորնի հարևան Փոքր Մաթերհորն լեռնագագաթին Ցյուրիխի Շվեյցարական բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի մի խումբ գիտնականներ հատուկ սարքավորումների օգտագործման միջոցով այդ շրջանում անցկացրին տեղումների բնույթի հետազոտություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի լեռներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի լեռներ
Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Վեսյոլովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

**Վեսյոլովսկի գյուղական խորհուրդ**, կարող է վերաբերել՝
* Վեսյոլովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյսկի շրջանում
* Վեսյոլովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվլսկի շրջանում
Վետկի (այլ կիրառումներ)

**Վետկի**, կարող է վերաբերել՝
* Վետկի - գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում
* Վետկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում
Վետո (այլ կիրառումներ)

**Վետո**, կարող է վերաբերել՝
* Վետո - Հին Հռոմում հռոմեացի մագիստրատի՝ մյուս մագիստրատների որոշումների վրա արգելք դնելու իրավունքը
* Վետո - կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Ռեջիո Էմիլիա գավառում