Անախարսիս

**Անախարսիս** (; , սկյութ.` Ἀνάχαρσις «անխոցելի», *ana* (ան) + *hvar* (խոցել), ), ով ապրել է մ.թ.ա. 6-րդ դարում սակական ծագումով սկյութ փիլիսոփա, Գնուր թագավորի որդին, Սավլիոս թագավորի և Կադուիտի եղբայրը։ Սոլոնի ժամանակ ժամանել է Աթենք, որտեղ էլ հանդիպել է Սոլոնի և մեկ այլ ազնվական սկյութ Թոքսարիսի հետ, ով Աթենքում հայտնի էր որպես բժիշկ և իմաստուն։ Հետագայում ճանապարհորդել է հունական այլ քաղաքներ։ Դիոդորոս Սիկիլիացին և Դիոգենես Լայերտացին նշում են, որ նա այլ իմաստունների հետ այցելել է Լիդիական թագավոր Կրեսոսին, որին պարսիկները համարում էին Սկյութիայի հարցերով խորհրդական։

Անախարսիսը հայտնի դարձավ որպես իմաստուն, փիլիսոփա և ամեն ինչում չափավորության կողմնակից, դասվեց յոթ իմաստունների շարքում և նրան վերագրվեցին բազմաթիվ ողջամիտ ասացվածքներ ու գյուտեր։ Անախարսիսի 50-ից ավելի ասացվածքներ կան տարբեր թեմաներով.

* արտացոլումներ մարդու վարքագծի վերաբերյալ
* մարդկանց միջև հարաբերությունների մասին
* սեփական արժանապատվությունը պաշտպանելու մասին
* նախանձի մասին
* լեզվի իմաստի մասին
* ծովագնացության մասին
* մարմնամարզության մասին
* քաղաքականության և սոցիալական կառուցվածքի մասին
* գինու և հարբեցողության վտանգների մասին և այլն։

Անախարսիսի տասը «ցինիկ» նամակներ կան՝ Լիդիական թագավոր Կրեսոսին (երկու), աթենացիներին, Սոլոնին, բռնակալ Հիպարքոսին, Մեդոկին, Աննոնին՝ թագավորական որդուն, Տերևսին՝ Թրակիայի դաժան տիրակալին, Թրասիլոքոսին։ Անախարսիսի անունով այս նամակները, ըստ գիտնականների, թվագրվում են մ.թ.ա. 3-1-ին դարերին և հարում ավանդույթին, որը իդեալականացնում էր «բնական», «բարբարոս» ժողովուրդներին և լի էր կինիզմի ազդեցությամբ սոցիալական սուր բովանդակությամբ։ Ըստ լեգենդի՝ Անախարսիսն է հորինել խարիսխը, կատարելագործել բրուտի անիվն ու առագաստը։

Սկյութիա վերադառնալուց հետո, ըստ Հերոդոտոսի, նրան սպանել է սեփական եղբայրը՝ օտար կրոնական արարողություն կատարելու համար։ Անախարսիսի մահվան մասին Հերոդոտոսը հայտնում է (IV, 76-78).

Անախարսիսը հետազոտողների կողմից սովորաբար դիտվում է որպես իրական պատմական դեմք։ Թեև նրա սպանության պատճառների վերաբերյալ կան մի քանի վարկածներ, այդ թվում՝ սկյութական տիրակալի մտավախությունները իր թագավորական տիտղոսի կամ առևտրային վեճերի համար, Անախարսիսի գոյությունը և նրա դաժան մահը մեծ կասկած չեն հարուցում։ Անախարսիսի անունը հին հունական գրականության մեջ հայտնի է եղել դեռևս Հերոդոտոսից առաջ, պահպանվել են նրա ճանապարհորդությունների վկայությունները։ Օլվիայի պեղումներից գտնված արձանագրությունը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. VI դարի կեսերին, հնարավոր է նույնիսկ կատարել է Անախարսիսի որդին։

Կասկածելի է, որ այնպիսի հեռավոր և իրար հետ քիչ կապված վայրերում, ինչպիսիք են Օլվիա և Պելոպոնես պատմական վայրերը, դժվար թե նույն անձի մասին նովելներ հյուսվեին, եթե նա հորինված կերպար լիներ։

17-րդ դարի վերջին Մոսկվայի Նովոսպասկի վանքի տաճարում վարպետ Ֆյոդոր Զուբովը մուտքի մոտ տանող աստիճանների կողքերում նկար է ստեղծել, որի վրա Անախարսիսն է պատկերված Պլատոնի, Արիստոտելի, Պլուտարքոսի, Սոլոնի, Կլավդիոս Պտղոմեոսի, Հերոդիոնի, Հոմերոսի և առասպելական Օրփեոսի հետ միասին։ Որմնանկարի գաղափարն էր ներկայացնել հին փիլիսոփաներին և բանաստեղծներին, ովքեր դիմավորեցին ծխականներին որպես քրիստոնեության նախակարապետներ։

Ֆրանսիացի փիլիսոփա, քաղաքական գործիչ և հեղափոխական Ժան-Բատիստ Քլոտսը վերցրել է Անախարսիս Քլուտս անունը՝ տարված լինելով անտիկ ժամանակների գաղափարներով։ քաղաքական գործիչ և հեղափոխական ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Սկյութներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ