open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ամանդին Լեյնո

**Ամանդին Սյուզան Մոնիք Լեյնո** (, ), ֆրանսիացի հանդբոլիստուհի, հունգարական «Դյոր Էտո» ակումբի և Ֆրանսիայի կանանց հավաքականի դարպասապահ։ 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, 2016 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, 2017 թվականի աշխարհի չեմպիոն և 2018 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։ Ֆրանսիայի հավաքականում անցկացրել է ավելի քան 200 հանդիպում։

## Կարիերա
### Ակումբային
Ամանդին Լեյնոն իր կարիերան սկսելլ է 18 տարեկանում «Մեց» թիմում՝ ֆրանսիական կանանց ամենաշատ մրցանակներ ստացած ակումբում։ Վեց անգամ հաղթել է Ֆրանսիայի առաջնությունում, յոթ լիգայի գավաթ և մեկ Ֆրանսիայի գավաթ։ 2012 թվականի մարտին Ամանդինը հայտարարել է Ռումինիկու-Վիլչիի «Օլթխիմ» թիմ տեղափոխվելու մասին, այնուամենայնիվ, նա չի հասցրել ոչ մի հանդիպում անցկացնել, քանի որ ստացել է կապանների լուրջ պատռվածք, որի պատճառով վեց ամիս չի խաղացել։

2013 թվականի փետրվարին Ամանդինն իր կամքով հեռացել է Ռումինիայի ակումբից և տեղափոխվել Սկոպյեի «Վարդար» թիմ։ 2014 թվականի փետրվարի 17-ին Ամանդինը Էլիսոն Պինոյի և Սիրաբա Դեմբելեի հետ երկարաձգել է պայմանագիրը հայրենակիցներ մինչև 2016 թվականի ավարտը։

### Ազգային հավաքականում
Ազգային հավաքականում Ամանդինն անցկացրել է ավելի քան 220 հանդիպում և դարձել երկու գոլի հեղինակ։ Առաջին խաղը անցկացրել է 2005 թվականի նոյեմբերի 14-ին Գերմանիայի դեմ։ Ազգային հավաքականում նա փոխարինել է Վալերի Նիկոլասին, որն ավարտել էր կարիերան Պեկինի Օլիմպիական խաղերից հետո։ 2017 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն։ Երկու անգամ դարձել է արծաթե մեդալակիր աշխարհի առաջնությունում (2009, 2011), 2016 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացված  Օլիմպիական խաղերում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ 2020 թվականին Տոկիոյում դարձել է Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։

## Ձեռքբերումներ
### Ակումբ
* Ֆրանսիայի չեմպիոն – 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011
*Լիգայի գավաթակիր – 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011
*Ֆրանսիայի գավաթակիր – 2010

### Ազգային հավաքականում
* Օլիմպիական չեմպիոն – 2020
* Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր – 2016
*Աշխարհի չեմպիոն – 2017
*Աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 2009, 2011
*Եվրոպայի չեմպիոն – 2018 
*Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր – 2016

## Պարգևներ և կոչումներ
2016 թվականի նոյեմբերի 30-ին դարձել է «Ծառայությունների համար» շքանշանի ասպետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օլիմպիական չեմպիոններ
Ռոմեն Քենոն

**Ռոմեն Քենոն** (, ), ֆրանսիացի սուսերամարտիկ, Տոկիոյի 2020 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։

Ճանաչվել է 2020 թվականի տարվա մարզիկ Կոլմարում (Ֆրանսիա)։

## Կենսագրություն և մարզական կարիերա
Ռոմեն Քենոն ծնվել է 1997 թվականի ապրիլի 12-ին Ֆրանսիայի Բուլոն-Բիյանկուր քաղաքում։

Վաղ տարքիում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Բրազիլիա։ Այնուհետև նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Նյու Յորքի Ստորին Իսթ Սայդ, այնտեղ էլ 12 տարեկանում սկսել է զբաղվել սուսերամարտով, հետագայում Մայքլ Մոկրեցովի ղեկավարությամբ մարզվել է Նյու Յորքի Քոնի Այլենդ սուսերամարտի ակադեմիայում 13 տարեկանում։

2019 թվականին Քանոնը Բուդապեշտում կայացած տղամարդկանց շախմատի աշխարհի անհատական առաջնությունում զբաղեցրել է 30-րդ տեղը։ Տոկիոյի 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերում ոսկե մեդալից առաջ նրա ամենաբարձր նվաճումը եղել է 7-րդ տեղը Վանկուվերի աշխարհի առաջնությունում 2019 թվականի փետրվարի 8-ին։ 2019 թվականին, երբ Քենոնն անցել է Օլիմպիական խաղերի որակավորման փուլ, նա եղել է Սկեմի բիզնես-դպրոցի ուսանող։

## Օլիմպիական խաղեր 2020
Ռոմեն Քենոնը, որն ի սկզբանե նախատեսված էր միայն որպես փոխարինող, 2020 թվականի Ֆրանսիայի հավաքականի ամենաերիտասարդ անդամն էր։ Սակայն 2021 թվականի հունիսի 18-ին, երբ ֆրանսիացի սուսերամարտիկ Դանիել Ժերենը դոպինգ թեստի պատճառով հեռացվել է թիմից, նրան փոխարինող է նշանակվել Քենոնը։

2021 թվականի հուլիսի 25-ին նա քառորդ եզրափակչում հաղթել է ռուս Սերգեյ Բիդուին և կիսաեզրափակչում ուկրաինացի Իգոր Ռեյզլինին ու նվաճել ոսկե մեդալը՝ եզրափակչում հաղթելով աշխարհի նախկին չեմպիոն հունգարացի սուսերամարտիկ Գերգեյ Շիկլոշիին։ Համեմատաբար անծանոթ լինելով իր հակառակորդների համար՝ նա նրանց զարմացրել է`զբաղվելով ստեղծագործական հարձակողական սուսերավարությամբ և ցուցադրելով գեղեցիկ տեխնիկական պալիտրա։

Քենոնի հաղթանակը որակվել է որպես «անսպասելի»։ Նա դարձել է անհատական սուսերամարտի Ֆրանսիայի առաջին օլիմպիական չեմպիոնը այն բանից հետո, երբ Բրիս Գայյարը ոսկե մեդալ էր նվաճել 2004 թվականին։

## Մեդալներ
### Օլիմպիական խաղեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սուսերամարտիկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օլիմպիական չեմպիոններ
Էդուարդ (լիճ)

**Էդուարդ լիճ** կամ **Ռուտանզիգե**  (  Lake Edward ), 1973 թվականից մինչև 1979 թվականը կոչվել է  **Իդի Ամին Դադա**, լիճ Կենտրոնական Աֆրիկայում, Ուգանդայի և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության սահմանին, հասարակածից մի քանի կիլոմետր հարավ։ Աֆրիկական Մեծ լճերից ամենափոքրն է։

Կոչվել է ի պատիվ Վիկտորիա թագուհու ավագ որդու՝ Էդուարդ VII-ի։ Իր հերթին, Աֆրիկայի մեկ այլ մեծ լիճ` Վիկտորիա լիճը կոչվում է Վիկտորիա թագուհու անունով։ Լճի անունը տրվել է Մորտոն Ստենլին, ով այցելել է լիճը 1888 թվականին։ Հետագայում լիճը վերանվանվել է Իդի Ամին Դադա` ի պատիվ Ուգանդայի բռնապետ Իդի Ամինի, սակայն այսօր լիճը կրկին կրում է իր նախկին անունը։

Էդուարդ լիճ են թափվում Նիամուգասանի, Իշաշա, Ռուցուրու և Ռվինդի գետերը։ Լճից ջուրը հյուսիսից Սեմլիկի գետով հոսում է Ալբերտ լիճ։ Էդվարդ լիճը Կազինգա ջրանցքով կապված է նաև հյուսիսարևելյան Ջեորջ լճի հետ։

Լիճը գտնվում է 912 մ բարձրության վրա։ Լճի մակերեսը 2.150 կմ² է (մայրցամաքում մեծությամբ 15-րդը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի լճեր
Կատեգորիա:Լեռնային լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության լճեր
Կատեգորիա:Նեղոս
Կատեգորիա:Ուգանդայի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Տարակեմա

**Տարակեմա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 520 կովկասի թաթար բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սահակ Ծաղկարար

**Սահակ Տեր-Գրիգորյան (Սահակ Ծաղկարար), (Իսահակ Ծաղկարար) **  (), հայ բնագետ, քիմիկոս, գրիչ և մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1788 թվականին, Երևանում, քահանա Մահտեսի Տեր-Գրիգորյանի ընտանիքում։ Ուսում է ստացել Վաղարշապատի Ժառանգավորաց վարժարանում, դարձել է Էջմիածնի միաբանության անդամ, 1812 թվականին՝ վարդապետ, 1832 թվականին՝ եպիսկոպոս։ Հոգևորականի գործին  զուգահեռ զբաղվել է կիրառական քիմիայով։  Սահակ Ծաղկարարի դիմանկարը  իր «Այրարատ. Բնաշխարհ Հայաստանեայց» բանբերում զետեղել է Ղևոնդ Ալիշանը, անվանելով նրան «հռչակավոր Ծաղկարար»։ 1956 թվականին «Բանբեր Մատենադարանի» միջնադարագիտական, հայագիտական, ձեռագրագիտական հանդեսում տպագրվել է Երևանի պետական համալսարանի անօրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Տիրան Ղազանչյանի ընդարձակ հոդվածը, որտեղ նշված է, որ Ծաղկարարին է պատկանում Մատենադարանում պահվող N6247 և 9029 ձեռագրերը, որոնցում ներկայացված են իր մասին տվյալները և քիմիական հայտնագործությունները։

Սահակ Ծաղկարարը եղել է ինքնուս-քիմիկոս։ 1836 թվականին Էջմիածնի կազմատնից շպրտվող թղթի մնացորդները կրկին թղթի վերածելու համար նա փորձեր է կատարել, ինչը պսակվել էին հաջողությամբ։ Էջմիածնի Սինոդը երկու անգամ՝ 1836 և 1837 թվականներին նրան մերժել է թղթի վերամշակման նոր գործարանի կառուցումը։ Ծաղկարարի հաջորդ քիմիական գործունեությունը հաջողվել է իրականացնել Ռուսական կառավարության աջակցությամբ․ Երևանի նահանգը  Ռուսական Կայսրությանը միացնելուց հետո ռուսները  հետաքրքրվել են Արարատյան դաշտի որդան կարմիրից ներկ ստանալու գործընթացով և Սահակ Ծաղկարարին նշանակել  են որդան կարմիրի ստացման գործընթացի կազմակերպիչ։ Այդ աշխատանքների համար Ռուսաստանի ցարը 1834 թվականին Սահակ Ծաղկարարին նվիրել է ամեթիստե ադամանդակուռ մատանի, 1839 թվականի հունիսից նշանակել է 200 ռուբլի ցմահ թոշակ։

Սահակ Ծաղկարարը պատմականորեն համարվում է վերջին մարդը, որը 19-րդ դարում փորձել է վերականգնել որդան կարմիրի բաղադրատոմսն ու դրանից ներկանյութ ստանալ։

Սահակ Ծաղկարարը բացի որդան կարմիրից, ներկեր է ստացել տարբեր եղանակներով։

Բացի որդան կարմիրից՝ Ծաղկարարը գրել է նաև մի ամբողջ տետր՝ նվիրված տարբեր ներկերի ստացման եղանակներին։ Հատկապես զբաղվել է լաջվարդ ներկի արտադրությամբ, որը սովորել է մի պարսիկ պալատական նկարչից։ Բացի այդ  նա նաև անդրադարձել է պոտաշի ստացմանը, մետաղների ոսկեզօծմանը և արծաթազօծմանը, սոսինձի պատրաստմանը, երկաթ հալելու ու մխելու, կաշվի դաբաղման խնդիրներին և հարցերին։

Սահակ Ծաղկարարը մահացել է 1857 թվականին, Երևանում։ 1863 թվականին, Միքայել Նալբանդյանն իր նամակներից մեկում՝ հասցեագրված Ղազարոս Նալբանդյանին, գրել է՝ «Ծաղկարարը մեռավ և նրա հետ գերեզման իջավ (ներկ) պատրաստելու եղանակը»։

## Աշխատություններ
*«Խրատ ծաղկարարութեան» (1815-1840, Մատենադարան, ձեռագիր N9029),
*«Գաղափար օրինակի մանրանկարաց Սահակաց Ծաղկարարի (1819-1837, ձեռագիր N6248) 
*«Բազմավեպ» (1843, ձեռագիր N6247)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հավերժական ներկը՝ որդան կարմիրը
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 267-268
*Быть ли новому армянскому бренду?

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ բնագետներ
Փիրդովդան

**Փիրդովդան**, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, Կապան քաղաքից 22 կմ հարավ-արևելք, Քաջարան քաղաքի հարավային կողմում, Թղջի գետի աջակողմյան Հանքավան վտակի փախ ափին, նախկին Հանքավան բանավանի տեղում, որը մասամբ մտել է Քաջարան քաղաքի շրջագծի մեջ։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Պատմություն
1922 թվականին ուներ 19 թուրք բնակիչ։ 1922 թվականից հետո գյուղը ապաբնակեցվել է։

## Բնակչություն
Բնակիչները հայեր էին։

Փիրդովդանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր պղնձի հանքավայր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում եղել է Սուրբ Դավիթ (Փիրդովդան) անունով մատուռ, որը օտարները թարգմանելիս աղավաղել և դարձրել են Փիրդովդան կամ Փիդոուդան, որից էլ առաջացել է գյուղի անվանումը։ Ըստ ավանդության Դավիթը եղել է եպիսկոպոս, որը սպանվել է անհայտ մարդկանց ձեռքով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիխան Սամադով

**Ալիխան Իմամխան օկլի Սամադով** (, ), ադրբեջանցի երաժիշտ, բալաբանով ժողովրդական երգերի կատարող։ Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2018):

## Կենսագրություն
Ալիխան Սամեդովը ծնվել է 1964 թվականին Սումգայիթում, երաժշտի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Սումգայիթում (1971-1979)։ Նա ուսումը շարունակել է Սամեդ Վուրգունի անվան երաժշտական դպրոցում և Նարիման Նարիմանովի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1986 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական մանկավարժական ինստիտուտ։ Ավարտել է 1990 թվականին։

1993 թվականից ապրում է Թուրքիայում։ Հանտիսանում է Կադիկոյի ժողովրդական բանահյուսության կենտրոնի երաժշտական ղեկավարը։ Համերգային ծրագրերով հանդես է եկել Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ժապոնիայում, Իսպանիայում, Սինգապուրում, Մակեդոնիայում, Կոսովոյում, Ռումինիայում, Հունաստանում և Բուլղարիայում։ Ալիխան Սամեդովի ստեղծագործական երգացանկում օգտագործվել են ժողովրդական երգեր, ադրբեջանցի կոմպոզիտորներ Թոֆիկ Կուլիևի և Ալեքպեր Թաղիևի հանրաճանաչ երգեր։

2018 թվականի մայիսի 27-ին նրան շնորհվել է Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Folk Dances — The Best Music, Ստամբուլ, 1993։
* The Best Music & The Best Musician, Լեհաստան, 1996։
* Թուրքական «Միլլիյեթ» թերթի հատուկ մրցանակ, Ստամբուլ, 1997։
* Mine Akça, Ստամբուլ, 2004։
* Երաժշտական ստեղծագործության համար ՝ «Յաշամ մյուզիկ» հիմնադրամ, Ստամբուլ, 2005։
* Ակադեմիկոս Յուսիֆ Մամեդալիևի անվան մեդալ, Ադրբեջան, 2007։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Nidel, Richard (2005). World music: the basics. Psychology Press. pp.&nbsp;214–. ISBN 9780415968003. Retrieved 2 May 2011. "ALIHAN SAMEDOV. Clarinet, balaban, zurna and sax player now residing in Turkey. Balaban."
Օխչի (Ղափանի շրջան)

**Օխչի**, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, շրջանի հարավ-արևմտյան մասում, Ողջի գետի վերին հոսանքի ձախ ափին։

Գյուղն ուներ պղնձի հանքավայր։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Պատմություն
1939 թվականից հետո գյուղը մտել է Քաջարան քաղաքի շրջագծի մեջ։

## Բնակչություն
Օխչիի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Mail.ru

**Mail.ru**-ն ռուսալեզու ինտերնետային պորտալ է, որը պատկանում է VK տեխնոլոգիական ընկերությանը։

Կատեգորիա:Ռուսական կայքեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն կայքեր
Կատեգորիա:Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում տեղադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային փոստ
Կատեգորիա:Համացանցային ընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ընկերություններ
Միքայել Գիգու

**Միքայել Գիգու** (, ),  ֆրանսիացի հանդբոլիստ, ֆրանսիական «Նիմ» ակումբի և Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի ձախ եզրային։ Ամենաշատ պարգևների արժանացած հանդբոլիստներից մեկն է պատմության մեջ։

## Կարիերա
### Ակումբ
Միքայել Գիգուն «Ավինյոն» ակումբի սան է։ 1999 թվականին պրոֆեսիոնալ պայմանագիր է կնքել «Մոնպելիե» ակումբի հետ։ Գիգուն «Մոնպելիեում» անցկացրած 20 մրցաշրջանների ընթացքում օգնել է ակումբին 11 անգամ հաղթել Ֆրանսիայի չեմպիոնը, ինչպես նաև օգնել է հաղթել ԵՀՖ Չեմպիոնների լիգայում 2003 և 2018 թվականներին։ Նա 11 անգամ ճանաչվել է Ֆրանսիայի առաջնության լավագույն ձախ եզրային։ 2019 թվականին նա տեղափոխվել է «Նիմ»։

### Ազգային հավաքական
Միքայել Գիգուն 2002 թվականից հանդես է գալիս Ֆրանսիայի հավաքականում, որտեղ անցկացրել է 283 հանդիպում և դարձել 970 գոլի հեղինակ։ Ազգային հավաքականի պատմության ամենաարդյունավետ հինգ խաղացողներից մեկը։

## Վերնագրեր
* Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն՝ 2008, 2012, 2020
* Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր՝ 2016
* Աշխարհի գավաթակիր՝ 2009, 2011, 2015, 2017
* Եվրոպայի առաջնության հաղթող՝ 2006, 2010, 2014
* ԵՀՖ Չեմպիոնների լիգայի հաղթող՝ 2003, 2018
* Ֆրանսիական լիգայի հաղթող՝ 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
* Ֆրանսիայի գավաթակիր՝ 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2012, 2013, 2016
* Ֆրանսիայի լիգայի գավաթակիր՝ 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2014, 2016

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միքայել Գիգուն «Մոնպելիե» ակումբի կայքում
* Միքայել Գիգուն LNH Division 1 կայքում

Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օլիմպիական չեմպիոններ
Սամվել Սիրականյան

**Սամվել Նապոլեոնի Սիրականյան** (), հայազգի քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (2015)։

## Կենսագրություն
Սամվել Սիրականյանը ծնվել է 1961 թվականին, Վրաստանի Գանձա գյուղում։ 1978 թվականին ավարտել է Գանձայի թիվ 2 դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը, որն էլ ավարտել է 1984 թվականին։ Որպես առաջատար գիտաշխատող 1985 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիային կից Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ Աշխատել է համակցված ալիցիկլո և տարացիկլո[c]պիրիդինների բնագավառում։ Սամվել Սիրականյան կողմից հայտնաբերվել են երկու նոր վերախմբավորումներ, կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների սինթեզի երեք նոր եղանակներ, մոտ 70 նոր տարացիկլիկ համակարգերի մոտ 5000 ածանցյալներ։ Սինթեզված միացություններից մի քանիսը ցուցաբերել են արտահայտված հակաուռուցքային, հակավիրուսային, կարդիոտոնիկ, հակացնցումային և այլ ակտիվություններ։

1990 թվականին ավարտել է ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան, 1991 թվականին պաշտպանել թեկնածուական թեզ։

Սամվել Սիրականյանը  մոտ 130 գիտական աշխատության հեղինակ է։ 2017 թվականին Վրաստանում լույս է տեսել նրա հեղինակած “Исследования в области аннелированных пиридинов с целью изыскания биологически активных веществ” մենագրությունը։

2011 թվականից հանդիսանում է Վրաստանի քիմիկոսների ընկերության պատվավոր անդամ է։

## Պարգևներ
2011 թվականին «Գիտական համագործակցություն» միջազգային հիմնադրամի կողմից արժանացել է Ոսկե կրծքանշան։
Մոսկվայի Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի և «Գիտական համագործակցություն» միջազգային հիմնադրամի կողմից 2015 թվականին  պարգևատրվել է Ա.Ն. Կոստի անվան Ոսկե մեդալով և դիպլոմով։ Սամվել Սիրականյանը 2018 թվականին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՄԱԿՑՎԱԾ ՊԻՐԻԴԻՆՆԵՐԻ ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ՝ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՐԵՆ ԱԿՏԻՎՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅՏՆԱԲԵՐԵԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿՈՎ 
*https://www.youtube.com/watch?v=iCfnnde_d7M&ab_channel=ShavTsar

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Հովհաննես Սարկավագյան

**Հովհաննես Կարպիսի Սարկավագյան** (), հայ բժիշկ, վիրաբույժ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ բժշկական կենտրոնի Կրծքային վիրաբուժության բաժանմունք վարիչ։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Սարկավագյանը ծնվել է 1955 թվականի օգոստոսի 18-ին Երևան քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Երևանի թիվ 78 միջնակարգ դպրոցում 1962-1972 թվականներին, որից հետո՝ 1972-1978 թվականներին, սովորել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի Բուժական գործ ֆակուլտետում, 1978-1979 թվականներին ուսումը շարունակել է նույն բուհի ինտերնատուրայում և ստացել  վիրաբույժի որակավորում։

1989–1994 թվականներին կամավոր մեկնել է Ստեփանակերտ, Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջան (Դրմբոն), գործուղվել Հայաստանի Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Սիսիանի, Արարատի շրջաններ, որտեղ մասնակցել է վիրավոր ազատամարտիկների բուժօգնության աշխատանքներին։

Վերապատրաստվել է ԱՄՆ-ի Բոստոնի և ՌԴ Սանկտ-Պետերբուրգի բժշկական համալսարանների ասպիրանտուրաներում։

Որպես վիրաբույժ՝ 1978-1982 թվականներին աշխատել է Արագածի և Արարատի շրջանային հիվանդանոցներում։ 2006 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն և ստացել բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2010 թվականից հանդիսանում է Եվրոպայի կրծքային վիրաբույժների ասոցիացիայի անդամ։

Մոտ 50 տպագիր աշխատանքի հեղինակ է։

## Պարգևներ
*ՀՀ ազգային ժողովի նախագահի շնորհակալագիր (2005)
*ՀՀ նախագահի՝ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 2-րդ աստիճանի մեդալ» (2006)
*ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան մեդալ» (2007)
*Պողոսյան մրցանակ (2014)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հովհաննես Սարկավագյան
*Dr. Hovhannes Karpis Sarkavagyan
*Հովհաննես Սարկավագյան 
*"Поставьте четкую задачу": Армен Саркисян готов просить помощь по своим каналам

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Աշոտ Մարգարյան (մարզիկ)

**Աշոտ Յուրիի Մարգարյան** (Մարկարյան, ), ռուս սամբիստ և ձյուդոիստ, ԽՍՀՄ առաջնությունների չեմպիոն և մեդալակիր, Եվրոպայի չեմպիոն, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ, Արմավիրի քաղաքային դումայի պատգամավոր, Արմավիր քաղաքի պատվավոր քաղաքացի, տնտեսական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Աշոտ Մարգարյանը ծնվել է Արմավիրում, 1968 թվականի հունվարի 12-ին, ծառայողների ընտանիքում։ 1984 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ընդունվել է Արմավիրի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ինդուստրիալ-մանկավարժական ֆակուլտետ։ 1986-1988 թվականներին ծառայել է բանակում։ 1991 թվականին ավարտել է ինստիտուտը։ 2003 թվականին ավարտել է Ադիգեայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Պաշտպանել է թեկնածուական թեզ «Համակարգային շուկայավարման գործիքները մարզչական և սպորտային-առողջարարական ծառայությունների ռուսական շուկայում» թեմայով։

Անհատ ձեռնարկատեր է, «Բակար» արտադրական և առևտրային միավորման նախագահը, «Օլիմպ-2000» ՍՊԸ-ի տնօրենը։

Մանկուց հրապուրվել է սպորտով՝ մարմնամարզությամբ, բասկետբոլով, սամբոյով և ձյուդոյով։ Նրա մարզիչն է եղել Ռուդոլֆ Մկրտչի Բաբոյանը։ 17 տարեկանում դարձել է սպորտի վարպետ։ ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի սամբոյի և ձյուդոյի առաջնությունների բազմակի չեմպիոն և մեդալակիր է, Եվրոպայի և աշխարհի չեմպիոն։ 1997 թվականից սամբոյի և ձյուդոյի Արմավիրի մարզական դպրոցի մարզիչ է։

2004 թվականից Արմավիրում անցկացվում են ամենամյա միջազգային մրցաշարեր Ա. Յու. Մարգարյանի մրցանակների համար։ 2005 թվականի փետրվարի 24-ին Աշոտ Մարկարյանին շնորհվել է «Արմավիրի պատվավոր քաղաքացու» կոչում։

## Սպորտային արդյունքներ
* ԽՍՀՄ սամբոյի գավաթ 1991 - 2-րդ տեղ,
* Ռուսաստանի սամբոյի առաջնություն 1992 - 3-րդ տեղ,
* Ռուսաստանի սամբոյի առաջնություն 1993 - 1-ին տեղ,
* Ռուսաստանի սամբոյի առաջնություն 1994 -1-ին տեղ,
* Ռուսաստանի սամբոյի առաջնություն 1995 -1-ին տեղ,
* Ռուսաստանի սամբոյի առաջնություն 1997 -2-րդ տեղ։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ձյուդոիստներ
Կատեգորիա:Հայ սամբիստներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Քուրդլար

**Քուրդլար**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Գտնվում էր Գորիս քաղաքից 14 կմ հարավ-արևելք, Հարժիս գյուղից հարավ-արևելք, Որոտանի առափնյա հարթության վրա։

## Պատմություն
1916 թվականին ձուլվել է Հալիձոր գյուղին։

## Բնակչություն
Քուրդլարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ կիսավեր եկեղեցի՝ գավիթով, որի մեջ կար արձանագրությամբ մեծ տապանաքար։ Եկեղեցու դրսում կային խաչքարեր։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կիբելա (քանդակ)

**Կիբելա** (), ֆրանսիացի քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենի քանդակը։ Այն իրենից ներկայացնում է Ռոդենի առաջին մասնակի ֆիգուրներից մեկը, որոնք հայտնի են որպես ավարտուն աշխատանքներ համարվող «ֆրագմենտներ»։

## Պատմություն
Ոգեշնչված է հունական արվեստի ֆրագմենտներով և Միքելանջելոյի աշխատանքներով Ռոդենը ստեղծել է առանց գլխի նստած կնոջ ոչ մեծ էտյուդ։ 1877 թվականի սկանդալից հետո, երբ Ռոդենին անիրավացի մեղադրել են այն բանում, որ նա «Բրոնզե դար» քանդակը ստեղծելիս ծեփապատճեն է արել կենդանի բնորդից, վարպետը սովորաբար նախընտրում էր ստեղծել փոքրացված քանդակներ։ «Կիբելայի» համար մոդել է ծառայել Աննա Աբրուցեզին՝ երկու քույրերից մեկը, որոնց նա հաճախ օգտագործում էր այդ դերում։ Արվեստաբան Ժորժ Գրափը այդ քանդակը թվագրել է 1889 թվականով և առանց աղբյուրի հայտարարել, որ այն «Դժոխքի դարպասներ» քանդակի էտյուդ է եղել։

1904 թվականին Ռոդենի օգնականը՝ Անրի Լեբոսեն, Աշիլ Կոլի հայտնագործած մեքենայի միջոցով ստեղծել է աշխատանքի մեծացված գիպսե տարբերակը։ Այս մոնումենտալ աշխատանքը որպես ֆիգուրա ներկայացվել է 1905 թվականին Փարիզում Կերպարվեստի միության սալոնում։ Այդ ժամանակ քանդակը Ռոդենի ընկերներին և ենթավարպետներին հայտնի էր «Նստած Աբրուցեզին» վերնագրով․ մոդելի ազգանունով, որը դիրք էր ընդունել քանդակի համար։

Միայն 1914 թվականին աշխատանքը ստացել է իր ներկայիս անվանումը՝ «Կիբելա»՝ փրյուգացի աստվածուհու պատվին, որը մարմնավորում էր մայր բնությունը։ Մեծացված տարբերակի բրոնզե ծեփապատճենը որպես «Կիբելա» նույն թվականին ցուցադրվել է Լոնդոնի Գրոսվենոր հաուսում։

## Պատճեններ
thumb|upright|Ռոդենի «Կիբելա»-ի պատճենը Սթենֆորդի համալսարան 2011 թվականին 
Գիպսե տարբերակը, որը ցուցադրվել է սալոնում 1905 թվականին, այժմ պահվում է Բորդոյի գեղարվեստի թանգարանում։ Դրանից արվել են բազմաթիվ բրոնզե պատճեններ, որոնք այժմ կարելի է հանդիպել տարբեր վայրերում՝ ներառյալ․

* Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարան, Լոնդոն (այս պատճենը 1914 թվականին համարվել է միակը, որը ստեղծվել է Ռոդենի կենդանության օրոք)
* Ռոդենի թանգարան, Փարիզ (1981)
* Բրուքլինի թանգարան, Բրուքլին, Նյու Յորք (1981)
* Այրիշ և Ջերալդ Կանտորների գեղարվեստի կենտրոն, Սթենֆորդի համալսարան, Սթենֆորդ, Կալիֆոռնիա (1981))
* Լիլի և Հյու Ռոյ Կալենի քանդակների այգի, Հյուստոն, Տեխաս (1982)
* Հյուսիսային Կարոլինայի արվեստի թանգարան, Ռոլի, Հյուսիսային Կարոլինա (1987)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Օգյուստ Ռոդենի ստեղծագործություններ
Picsart

**Picsart,** Կալիֆոռնիայի Սան Ֆրանցիսկո և Հայաստանի Երևան քաղաքներում գործող տեխնոլոգիական ընկերություն, որը մշակում է առցանց լուսանկարների և տեսանյութերի խմբագրման Picsart ծրագրերի փաթեթը՝ սոցիալական ստեղծագործական համայնքի հետ միասին։ Հարթակը թույլ է տալիս օգտվողներին նկարել և խմբագրել նկարներ և տեսանյութեր, նկարել շերտերով և պատկերները կիսել Picsart-ի և այլ սոցիալական ցանցերում։

Ընկերությունը հիմնադրվել է 2011 թվականին։

## Պատմություն
Picsart-ը հիմնադրվել է 2011 թվականի նոյեմբերին հայ ձեռնարկատեր Հովհաննես Ավոյանի և հայ ծրագրավորողներ Արտավազդ Մեհրաբյանի և Միքայել Վարդանյանի կողմից։  Հիմնադիրները մշակեցին առաջին Picsart հավելվածը որպես առանձին գործիք, որն օգնում էր մարդկանց փոխել իրենց հեռախոսի լուսանկարը, և ժամանակի ընթացքում ավելացվեցին լրացուցիչ հնարավորություններ։ Առաջին PicsArt ծրագիրը թողարկվել է 2011 թվականի նոյեմբերին Android սարքերի համար։

## Ապրանքներ
Picsart-ը մշակում է չորս բջջային հավելված և վեբ դիտարկիչի գործիքների հավաքածու՝ տեսանյութեր և լուսանկարներ խմբագրելու համար։ Հավելվածը և կայքի գործիքները աջակցում են սոցիալական ցանցերի գործունեությանը։

## Ֆինանսավորում
2020 թվականի սեպտեմբեր ամսվա դրությամբ ընկերությունը 65 միլիոն դոլարի վենչուրային ֆինանսավորում է ստացել Sequoia Capital-ից, Insight Venture Partners- ից և այլ հիմնադրամներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:IOS-ի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Անդրոիդի ծրագրային ապահովում
Տան մասին

**About the House** (), Ուիսթեն Հյու Օդենի բանաստեղծությունների գիրքն է, որը հրատարակված 1965 թվականին, Random House հրատարակչության կողմից (Անգլիայում առաջին անգամ հրատարակվել է Ֆաբեր և Ֆաբեր հրատարակչության կողմից, 1966 թվականին)։

Գիրքը բաղկացած է երկու չհամարակալված՝ «Thanksgiving for a Habitat» և «In and Out» մասերից, որոնցից առաջինը Ավստրիայի Կիրխստետեն քաղաքում Օդենի տան մասին բանաստեղծությունների հավաքածու էր։ Գրեթե բոլոր բանաստեղծությունները գրվել են 1960-ից մինչև 1964 թվականները։ «Thanksgiving for a Habitat» հաջորդականությունը ներառում է 15 բանաստեղծություններ տարբեր ձևերով, ոմանց հաջորդում է «Հետգրություն»՝ ընդհանուր առմամբ հայկու տեսքով։ Հերթականությունը, ի թիվս այլ բանաստեղծությունների, ներառում է «The Cave of Making», «The Geography of the House», «Tonight at Seven-Thirty», «The Cave of Nakedness» և «The Common Life»: Հերթականության մեջ մի բանաստեղծություն` «Grub First, Then Ethics»-ը գրվել է 1958 թվականին և հրատարակվել է Օդենի նախորդ գրքում` «Homage to Clio»-ում «On Installing an American Kitchen in Lower Austria» վերնագրով։

Բանաստեղծությունները «In and Out» բաժնում ներառում են «A Change of Air», «You», «Et in Arcadia Ego», «On the Circuit», «After Reading a Child's Guide to Modern Physics», և «Whitsunday in Kirchstetten»:

Սա Օդենի գրքերից առաջինն էր, որը ներառում էր հայկու ձևը, որը նա շարունակել է օգտագործել իր բազմաթիվ բանաստեղծություններում իր կարիերայի մնացած մասի համար։

Գիրքը նվիրված է Էդմունդին և Ելենա Ուիլսոնին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The W. H. Auden Society

Կատեգորիա:1965 գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Գայանե Չիլոյան

**Գայանե Չիլոյան** (), հայ թեթևատլետուհի, կարճ տարածության  (սպրինտ) վազորդ, Հայաստանի աթլետիկայի հավաքականի անդամ, ազգային առաջնությունների հաղթող և մեդալակիր, մի քանի սպրինտային մարզաձևերում Հայաստանի գործող ռեկորդակիր, Ռիո դե Ժանեյրոյի ամառային Օլիմպիական խաղերի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գայանե Չիլոյանը ծնվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Երևան քաղաքում։ 10 տարեկանից սկսել է զբաղվել թեթև ատլետիկայով։

Կարճ տարածության վազքում առաջին լուրջ հաջողությանը հասել է 2016 թվականին՝ 15 տարեկանում, երբ Արտաշատում Հայաստանի առաջնության ժամանակ սահմանել է իր անձնական ռեկորդները 100 և 200 մետր տարածություններում՝ համապատասխանաբար 11,54 վայրկյան և 23,16 վայրկյան։ Լրացրել է օլիմպիական խաղերին մասնակցելու նորմատիվը, դարձել Հայաստանի հավաքականի անդամ և ձեռք բերել Ռիո դե Ժանեյրոյի ուղեգիր։ Օլիմպիադայի մեկնարկին չի կարողացել հաղթահարել  որակավորման փուլը և դուրս է մնացել։

Դարձել է Հայաստանի պատմության մեջ Օլիմպիական խաղերի ամենաերիտասարդ մասնակիցը։

Ռիոյի օլիմպիադայից հետո Չիլոյանը մնացել է Հայաստանի թեթև ատլետիկայի հավաքականի կազմում և մասնակցել միջազգային մրցաշարերի։ 2017 թվականին Ստամբուլում տեղի ունեցած Բալկանյանը երկրների երիտասարդների առաջնությունում Գայանե Չիլոյանը 100 մետր վազքում գրանցել է 12.28 վայրկյան արդյունք և զբաղեցրել առաջին տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  ATHLETE NAME Gayane CHILOYAN
* Gajane Tschilojan  bei sports-reference.com (englisch)
* Vorstellung von Gajane Tschilojan auf der Website des Nationales Olympisches Komitee Armeniens|Nationalen Olympischen Komitees Armeniens (armenisch)

Կատեգորիա:Հայ թեթևատլետներ
Կատեգորիա:Հայ վազորդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ կանայք
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի մարզիկներ Հայաստանից
Գեֆիրոֆոբիա

**Գեֆիրոֆոբիա,** տագնապային խանգարում կամ հատուկ ֆոբիա, որը բնութագրվում է կամուրջներից և թունելներից վախով։ Գեֆիրոֆոբիայով տառապողները կարող են խուսափել այն երթուղիներից, որոնք անցնում են կամուրջների վրայով։

## Նկարագրություն
*Գեֆիրոֆոբիա* եզրույթը ծագել է հունարեն γέφυρα (*գեֆիրա*)՝ «կամուրջ» և φόβος (*ֆոբոս*)՝ «վախ» բառերից։ Գեֆիրոֆոբիայի հնարավոր դրսևորումներ կարող են լինել վախը կամրջով անցնելուց, ուժգին քամուց, որը կարող է մարդուն գցել կամրջից կամ վախն այն բանից, որ կամուրջը կփլվի դրա վրայով անցնելու դեպքում (վախ, որ կամուրջը կառուցվածքային ամբողջություն չունի)։ Այդ վախը զուգակցվում է ակրոֆոբիայի (վախ բարձրությունից) հետ, քանի որ գեֆիրոֆոբիան սովորաբար ուժեղանում է ավելի բարձր կամուրջների դեպքում։

Նյու Յորքի հոգեբուժական ինստիտուտի տագնապային խանգարումների կլինիկայի հիմնադիր դոկտոր Մայքլ Լիբովիցն ասել է. «Դա մեկուսացած ֆոբիա չէ, այլ ավելի մեծ համաստեղության մի մասն է... Այսպիսի մարդիկ խուճապի նոպաներ են ունենում։ Նկատվում է գլխապտույտ, արագ սրտխփոց։ Անձը վախենում է, որ իրեն թակարդում կզգա»։ Դա իրավիճակային ֆոբիա է։

Նյու Յորքի ավտոճանապարհի ադմինիստրացիան նախատեսում էր 2008 թվականից գեֆիրոֆոբիկներին անցկացնել Թափան Զի կամրջի վրայով։ Վարորդը կարող է նախապես զանգահարել համապատասխան մասնագետին և պայմանավորվել, որ ֆոբիա ունեցող ուղևորը կամուրջն անցնի նրանց մեքենայով։ Իշխանությունն այդ ծառայությունը մատուցում է տարեկան մոտ վեց անգամ։

Մերիլենդ նահանգի տրանսպորտային մարմինն առաջարկել է նմանատիպ ծառայություն Չեսապիկի Բեյ կամրջի համար։

Մակինակի կամրջի վարչակազմը, որը վերահսկում է Միչիգանի վերին և ստորին թերակղզին կապող Մակինակի կամուրջը, օգնության կարիք ունեցող գեֆիրոֆոբիկներին հատուկ մեքենաներով անվճար փոխադրում է կամրջով։ Ամեն տարի շուրջ հազար վարորդ օգտվում է այս անվճար ծրագրից։

## Լրատվամիջոցներում
Գեֆիրոֆոբիան *The Middle*-ի «Կամուրջ» ֆիլմի գլխավոր սյուժեն է։ Բրիքի հերոսը տառապում է ֆոբիայով։

1965 թվականին *Չարլի Բրաունի Սուրբ Ծնունդը* ֆիլմում Լյուսին նշում է գեֆիրոֆոբիայի մասին (թեև մի փոքր սխալ հայտարարությամբ), երբ փորձում է ախտորոշել Չարլի Բրաունի խնդիրները իր հոգեբուժական կլինիկայում։

Եզրույթը հիշատակվում է 2012 թվականի «1967 թվականի Արծաթե կամրջի աղետ» գրքում, որը պատմում է 1967 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Օհայո գետի վրա գտնվող Արծաթե կամրջի փլուզման մասին։

Գեֆիրոֆոբիան հիշատակվում է «Սա մենք ենք» հեռուստասերիալի երկրորդ սեզոնի «Մեքենան» դրվագում։

## Տես նաև
* Ֆոբիաների ցանկ
* Ակրոֆոբիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆոբիաներ
Օլեգ Քամալյան

**Օլեգ Արմանի Քամալյան** (), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (2009), պրոֆեսոր (2011)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, Արցախի Ճարտար գյուղում։ 1969 թվականին ավարտել է ծննդավայրի դպրոցը և նույն թվականին ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1970 թվականին ծառայության է անցել ԽՍՀՄ բանակում։ Ծառայությունն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետում և այն ավարտել է 1977 թվականին։

Օլեգ Քամալյանն իր դիպլոմային աշխատանքը կատարել է ԽՍՀՄ ԳԱ էլեմետօրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ 1977 թվականին աշխատանքի է անցել Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ամբիոնում որպես լաբորանտ, այնուհետև՝ ուսումնական լաբորատորիայի վարիչ և դոցենտ։ Թեկնածուական ատենախոսություն Օլեգ Քամալյանը պաշտպանել է 1989 թվականին։ Որպես դասախոս 1993 թվականին ՀՀ հատուկ ծրագրերի պետական վարչության կողմից գործուղվել է Արցախի պետական համալսարան։ 1993-1994 թվականներին եղել է նույն համալսարանի քիմիայի ամբիոնի հիմնադիր-վարիչը։

Բացի դասախոսական աշխատանքներից՝ որոշ աշխատանքներ է կատարել ԼՂՀ ՊԲ բնագավառում, որի համար պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական ծառայություն» մեդալով։ 2006-2007 թվականներին եղել է ԼՂՀ գնահատման և թեստավորման կենտրոնի հիմնադիր-տնօրեն, 2007-2012 թվականներին՝ ԵՊՀ ֆիզիկական և կոլոիդների քիմիայի ամբիոնի դոցենտ և պրոֆեսոր, 2012-2019 թվականներին՝ ՀԱԱՀ ընդհանուր քիմիայի ամբիոնի վարիչ, որից հետո՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր։

Օլեգ Քամալյանը մոտ 100-ից ավելի գիտական աշխատության և մի քանի ուսումնամեթոդական աշխատանքների և ձեռնարկների հեղինակ է

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 280-281 

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ռոմիկ Քամալյան

**Ռոմիկ Գուրգենի Քամալյան** (), կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր(1990)։

Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գյուղատնտեսական կենսաքիմիայի հիմնադիր Գուրգեն Քամալյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ռոմիկ Քամալյանը ծնվել է 1937 թվականին, Երևան քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Երևանի թիվ 20 դպրոցում։ 1962 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ Որպես բժիշկ աշխատել է Արզնիի առողջարանում։

1964-1967 թվականներին ուսումը շարունակել է է Կենսաքիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1968 թվականին։

1970-1995 թվականներին աշխատել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում՝ որպես բաժնի վարիչ, նույն պաշտոնը զբաղեցրել է նաև ՀՀ ԳԱԱ կենսաքիմիայի ինստիտուտի ֆերմենտների ակտիվության կարգավորման լաբորատորիայում՝ 1995-2000 թվականներին։ Միաժամանակ Երևանի պետական համալսարանի կենսաքիմիայի ամբիոնում և  Սլավոնական համալսարանում ունեցել է դասախոսություններ։ 2000-2019 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան կենսաքիմիայի և ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։

Ուսումնասիրել է նյարդաակտիվ ամինաթթուների մետաբոլիզմի յուրահատկությունները ուղեղի միտոքոնդրիումներում և բացահայտել դրանց կարգավորման մեխանիզմները, Ցույց է տվել, որ ուղեղի և լյարդի միտոքոնդրիումներում դեամինո-ՆԱԴ-ը նպաստում է ասպարագինա և գլյուտամինաթթվի յուրացմանը, որը զուգորդվում է ամոնիակի առաջացմամբ, հայտնաբերել է էթանոլամինի ացետիլացման դարձելի ռեակցիան, ցույց է տվել N-ացետիլէթանոլամինի խթանիչ ազդեցությունը հավի սաղմի զարգացման և ճտերի աճի վրա, պարզաբանել է էթանոլամինի և ացետիլ-էթանոլամինի հակաալերգիկ և Օ-սուլֆոէթանոլամինի հակասթրեսային ազդեցությունները, առաջարկել այն որպես հորթերի փոխադրական սթրեսի կանխման գործոն։

Եղել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ կուսկոմիտեի քարտուղար, Երևանի Մյասնիկյանի շրջխորհրդի պատգամավոր, մասնագիտական, գիտական և խմբագրական խորհուրդների, Միջազգային (1997) և Եվրոպական (1997) նյարդաքիմիկոսների, Հայաստանի կենսաքիմիկոսների և նյարդաքիմիկոսների 1966) ընկերությունների անդամ։

Մահացել է 2020 թվականի հուլիսի 8-ին։

## Աշխատություններ
Ռոմիկ Քամալյանը 135 գիտական աշխատության, 3 հեղինակային վկայականի, 1 դասագրքի և 2 ուսումնական ձեռնարկի հեղինակ է, ինչպես նաև հեղինակ է «Մտորումներ ճանապարհին» (ռուս., 1990) և «Նաիրի երկրում» (ռուս., 1999) բանաստեղծությունների ժողովածուների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Камалян Роман Гургенович
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 279-280

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Արմեն Սիմոնյան

**Արմեն Արշալույսի Սիմոնյան** (), հայ կենսաքիմիկոս, ՌԴ բնական և էկոլոգիական գիտությունների ակադեմիաների ակադեմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, Գավառի պետական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է, Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ, Գավառ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։

## Կենսագրություն
Արմեն Սիմոնյանը ծնվել է 1932 թվականին, Հացառատ գյուղում։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1960 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայում, 1975 թվականին նշանակվել է սաղմնաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչ։ 1974 թվականին ստացել է կենսաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ 1991 թվականից աշխատում է Գավառի պետական համալսարանում, 1996 թվականին նշանակվել է բնագիտության ամբիոնի վարիչ։

Արմեն Սիմոնյանի աշխատանքները  նվիրված են կենդանիների օնտոգենեզում նյարդային հյուսվածքում կենսաէներգետիկական մեխանիզմների բացահայտմանը, այդ պրոցեսների օնտոգենետիկ ու ֆիլոգենետիկ էվոլյուցիոն փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։

Նրա անունը ընդգրկվել է ԱՄՆ-ում հրատարակվող «Ով ով է աշխարհում» համաշխարհային կենսագրական հանրագիտարանի, ինչպես նաև Քեմբրիջի (Մեծ Բրիտանիա) հրատարկվող Միջազգային կենսագրական հանրագիտարանի մեջ։

## Աշխատություններ
Արմեն Սիմոնյանը մոտ 400 գիտական աշխատանքների, մենագրությունների և կենսաբանական բառարանների հեղինակ և համահեղինակ է, այդ թվում՝ Ռուս-հայերեն կենսաքիմիական բառարան (համահեղինակ, 1997) և Ռուս-անգլերեն-հայերեն կենսաբանական բացատրական բառարան (համահեղինակ, 1998)։

## Անդամակցություն
*Ուղեղի ուսումնասիրության միազգային կազմակերպության անդամ (1995)
*Կենսաքիմիկոսների եվրոպական ընկերության անդամ (1970)
*ՌԴ էկոլոգիական ակադեմիայի անդամ (1996) ակադեմիաների անդամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 253 
*Սիմոնյան Արմեն Արշալույսի 

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Արծրուն Սաֆարյան

**Արծրուն Մարտիրոսի Սաֆարյան** (), հայ  ճարտարագետ-քիմիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (2009)։

## Կենսագրություն
Արծրուն Սաֆարյանը ծնվել է Երևանում, 1954 թվականին։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1975-1978 թվականներին աշխատել է Խորհրդային Հայաստանի գիտությունների ակադեմիային կից Ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում, եղել է լաբորանտ, ճարտարագետ, կրտսեր գիտաշխատող։

Եղել է Լենինգրադի Լենսովետի անվան տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտ, թեկնածուական ատենախոսությունը  պաշտպանել է 1982 թվականին։ 1983-1985 թվականներին սովորել է ՀԿԿԿ-ին կից Մարքսիզմի-Լենինիզմի համալսրանում 1982-1988 թվականներին Ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում եղել է ավագ գիտաշխատող, 1988-1992 թվականներին՝ Լենսովետի անվան տեխնոլոգիական ինստիտուտի դոկտորանտ։ Սանկտ Պետերբուրգի «Նևաստիտ» միավորումում աշխատել է որպես փորձագետ՝ 1993-1995 թվականներին, որից հետո՝ մինչև 1997 թվականը զբաղեցրել է Ռուսաստանի Դաշնության Կինգիսեսպ քաղաքի թիվ 7 դպրոց-գիմնազիայի փոխտնօրենի պաշտոնը։

1997-2003 թվականներին Արծրուն Սաֆարյանը եղել է «Կրուիզ 99» կոոպերատիվի փոխտնօրեն, իսկ 2003-2008 թվականներին «Բեյզ մեթըըս» ՍՊԸ-ի գործադիր տնօրենի խորհրդական։

Երևանի Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում 2000-2009 թվականներին եղել է քիմիայի և կապակցող նյութերի ամբիոնի դոցենտ, հետագայում՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր։

Արծրուն Սաֆարյանի աշխատանքները վերաբերում են ՀՀայաստանի Հանրապետության ընդերքի քիմիական հետազոտություններին և դրանց հիման վրա քիմիական ու շինարարական տեխնոլոգիաների մշակման հարցերին։

Մոտ 160 գիտական աշխատության, 2 մեթոդական ձեռնարկի, 29 հեղինակային վկայականի, 7 գյուտի արտոնագրի կեղինակ է, ինչպես նաև հեղինակ է «Силикатные матералы при переработке высококремнеземнистого алюмосиликатного сырья» (Е., 1992) մենագրության։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 252
Երվանդ Պարոնիկյան

**Երվանդ Գառնիկի Պարոնիկյան** (), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (2003)։

## Կենսագրություն
Երվանդ Պարոնիկյանը ծնվել է 1951 թվականին, Երևան քաղաքում։

1973 թվականին  ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը, որից հետո ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1975 թվականին զորացրվել է և ընդունվել է Խորհրդային Հայաստանի ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտուտի ասպիրանտուրան։ Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1980 թվականին։  1978 թվականից աշխատում է Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 2015 թվականին նշանակվել է լաբորատորիայի վարիչ։

1991 թվականից դասավանդել է Երևանի բժշկական ինստիտուտում, 2014 թվականին նշանակվել է ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են տարացիկլիկ միացությունների, համակցված պիրոլի և պիրիդինի ածանցյալների սինթեզի, քիմիական հատկությունների և կենսաբանական ակտիվության հարցերին։ Հայտնաբերել է նոր վերախմբավորումներ, մշակել նոր տարացիկլիկ համակարգերի ստացման եղանակներ, իրականացրել է բարձր արդյունավետությամբ օժտված կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների նպատակային սինթեզ։

Մոտ 200-ից ավելի գիտական աշխատանքների հեղինակ է, որոնցից 35-ը հեղինակային իրավունքներ են և արտոնագրեր։ Միջազգային գիտաժողովներում զեկուցումների համար արժանացել է ոսկե մեդալի և դիպլոմների։

Երվանդ Պարոնիկյանի ղեկավարությամբ պաշտպանել է թեկնածուական 5 ատենախոսություն, ղեկավարել է մի շարք դրամաշնորհային ծրագրեր։

«Գիտական համագործակցություն» միջազգային ֆոնդի, Մոսկվայի պետական համալսարանի և Ռուսաստանի քիմիական ընկերության կողմից 2008 և 2015 թվականներին պարգևատրվել է  ոսկե մեդալով և դիպլոմով։

Գիտական և մասնագիտական խորհուրդների, Նյու Յորքի Գիտությունների ակադեմիայի (1995) և Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի (2011) անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 234-235 

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գրիգորի Կուսիկյանց

**Գրիգորի Ֆիլիպի Կուսիկյանց** (), բռնցքամարտի խորհրդային մարզիչ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1964)։ Համամիութենական կարգի դատավոր։

## Կենսագրություն
Գրիգորի Կուսիկյանցը ծնվել է 1915 թվականի մարտի 12-ին Արմավիրում։ 1933 թվականին, երբ ընտանիքը տեղափոխվել է Լենինգրադ, նա զբաղվել է բռնցքամարտով և դարձել առաջին կարգի մարզիկ։ Ավարտել է Պ․ Ֆ․ Լեսգաֆտի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտը։ 1941 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում, կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, ծառայել Գորելովոյի օդանավակայանում որպես անվտանգության պետ։ Օդանավակայանի ռմբակոծության ժամանակ արկի հարվածից ստացած կոնտուզիայից հետո եղել է ներքին գործերի նախարարության նախազորակոչային ռազմական նախապատրաստության բաժնի ղեկավար։

1945 թվականից աշխատել է որպես մարզիչ։ 1961-1973 թվականներին եղել է «Դինամո» մանկապատանեկան սպորտային ընկերության կենտրոնական խորհրդի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը, 1961-1967 թվականներին՝ ԽՍՀՄ հավաքականի մարզչական շտաբի անդամ։ Մարզել է  ԽՍՀՄ առաջնության մրցանակակիրներ Ալեքսեյ Պիչուգինին, Բորիս Օպուկին, Լեոնիդ Պիվովարովին, Վիկտոր Եգորովին, ԽՍՀՄ չեմպիոններ Ռոման Կարիստեին և Յուրի Կոնոպլյովին։ Գրիգորի Կուսիկյանցի ամենահայտնի սաներից է եղել   օլիմպիական չեմպիոն, Վել Բարկերի գավաթակիր Վալերի Պոպենչենկոն։

Գրիգորի Կուսիկյանցը մահացել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Թաղված է Սերաֆիմովսկոյե գերեզմանատանը։

## Հիշատակ
* 2003 թվականից Սանկտ Պետերբուրգում ամեն տարի անցկացվում է բռնցքամարտի մրցաշար նվիրված Գրիգորի Կուսիկյանցի հիշատակին։
* Կրասնոգվարդեյսկայա մանկապատանեկան մարզադպրոցի բազայի վրա ստեղծվել է Գրիգորի Կուսիկյանցի անվան բռնցքամարտի «Օլիմպ» ակումբը։
* Գրիգորի Կուսիկյանցի անունը հավերժացվել է Սանկտ Պետերբուրգի Կրասնոսելսկի շրջանում գտնվող սպորտի աստղերի փառքի ծառուղում։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Мостов А.Г. Сердце отданное рингу — СПб, 2008. — 55 с. 
* Зал славы НГУ имени П. Ф. Лесгафта

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Լիպարիտ Նավասարդյան

**Լիպարիտ Հայրապետի Նավասարդյան** (), կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2004)։

## Կենսագրություն
Լիպարիտ Նավասարդյանը ծնվել է Կոտայքի մարզի Գեղաշեն գյուղում, 1940 թվականի մայիսի 9-ին։

1957 թվականին  ավարտել է հարազատ գյուղի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը, որն էլ ավարտել է 1963 թվականին։  Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1975 թվականին։ Որպես ճարտարագետ, ասպիրանտ, գիտաշխատող, գիտական բաժնի վարիչ, դոցենտ, այնուհետև՝ պրոֆեսոր 1964 թվականից աշխատանքի է անցել Երևանի պետական համալսարան կենսաքիմիայի ամբիոնում։

Ուսումնասիրել է արտակարգ վիճակներում (ազոտային քաղց, ջերմաստիճանային և ճառագայթային գործոնների ազդեցություն) խմորասնկերի սպիտակուցների փոխանակության և նուկլեինաթթուների կառուցվածքային փոփոխությունները, նշադրված ամինաթթուների օգտագործմամբ ուսումնասիրել ամինաթթուների՝ բջիջ թափանցելու, փոխանակության և սպիտակուցների սինթեզում դրանց մասնակցության հարցերը, ինչպես նաև ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության պայմաններում խմորասնկային բջիջների կենսունակությունը, խմորասնկային ԴՆԹ-ի կառուցվածքում նկատվող փոփոխությունները և կառուցվածքային վնասվածքների վերացման մեթոդները։

## Աշխատություններ
Լիպարիտ Նավասարդյանը մոտ 60 գիտական աշխատության հեղինակ և համահեղինակ է՝
*«Խմորասնկային բջիջների սպիտակուցային փոխանակության մաս-սպեկտրաչափական ուսումնասիրության սկզբունքներ» (Երևան, 1985)
*«Կենսաքիմիայի լաբորատոր աշխատանքների ուսումնամեթոդական ձեռնարկ» (Երևան, 2003)
*«Խմորասնկային բջիջներից հիստոնային սպիտակուցների և ԴՆԹ-ի անջատումը և ֆլյուորեսցենտային ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրումը» (Երևան, 2006)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
*Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 222 

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Փշավել)

**Փշավելի գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**  հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանի Փշավելի գյուղում։

## Պատմություն
Փայտաշեն եկեղեցին 1845 թվականին հիշվում է Սուրբ Աստվածածին անվամբ։
Եկեղեցին որևէ այլ վավերագրում հիշատակված չէ։ Այդ պատճառով նրա մասին լրացուցիչ տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Փշավել գյուղի հայությունը իր զարգացման շրջանում՝ մինչև 1845 թվականը զուրկ է եղել ծխական քահանայից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 102
Վյաչեսլավ Կալիկյան

**Վյաչեսլավ Արդավասի Կալիկյան** (), հայազգի ռուս քաղաքական գործիչ, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդում (2004-2006) Մագադանի մարզի պետական իշխանության օրենսդիր մարմնի ներկայացուցիչ, Դաշնության խորհրդի Հյուսիսի և փոքրաթիվ ժողովուրդների գործերի գծով կոմիտեի անդամ։

## Կենսագրություն
Վյաչեսլավ Կալիկյանը ծնվել է 1949 թվականի ապրիլի 6-ին Կրասնոդարի երկրամասի Շահումյան գյուղում։
Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է որպես Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսե քաղաքի ճանապարհների նորոգման և շինարարական տրեստի թունելա-կամրջային ջոկատի բետոնագործ։

1968 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ 1970 թվականին, ծառայությունն ավարտելուց հետո, մեկնել է սովորելու Ռոստովի ավտո-ճանապարհային տեխնիկումում։ 1976 թվականին աշխատանքի է անցել Կամչատկայում, Ելիզովսկի կամրջաշինական թիվ 21 վարչությունում  որպես մոնտաժող, այնուհետև դարձել վարպետ, աշխղեկ, ավագ աշխղեկ, տեղամասի պետ։ Կրասնոդարի երկրամասի ավտոճանապարհների վերանորոգման և շինարարության Ազով-Սևծովյան վարչության ճանապարհների վերանորոգման և շինարարության վարպետից դարձել է ՌԽՖՍՀ ավտոճանապարհների նախարարության Կամչատկայի մարզի  "Автомост" արտադրական միավորման Ելիզովսկի կամրջաշինական վարչության ավագ աշխղեկ-տեղամասի պետ։ 1985 թվականին ղեկավարել է ՌԽՖՍՀ ավտոճանապարհների նախարարության «Մագադանավտոդոր» արտադրական նորոգման և շինարարական միավորման  կամուրջների վերանորոգման և շինարարության վարչությունը։

1991 թվականին ստացել է Պրիմորսկի գյուղատնտեսական ինստիտուտի դիպլոմ։ 1992 թվականի դեկտեմբերից եղել է «Մագադանմոստ» պետական ձեռնարկության տնօրեն։ 2002 թվականին նշանակվել  է «Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարարության Մագադանի մարզի դաշնային ճանապարհների գրասենյակ» պետական հաստատության վարչության պետ (Ուպրդոր «Մագադան»)։

2004 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է  Դաշնության խորհրդի պատգամավոր։ Պատգամավորական լիազորությունները դադարեցվել են նրա մահից հետո՝ 2006 թվականի մայիսին։ Դաշնության խորհրդում աշխատանքի ընթացքում եղել է Դաշնության խորհրդի Հյուսիսի հարցերի և փոքրաթիվ ժողովուրդների հարցերի գծով կոմիտեի անդամ, աշխատել է Ռուսաստանի Դաշնության հաշվիչ պալատի հետ փոխգործակցության հանձնաժողովի անդամ, Դաշնության խորհրդի գործունեության վերահսկողության ապահովման հանձնաժողովում։

2006 թվականի մայիսի 2-ին ողբերգականորեն մահացել է Սոչի քաղաքի մոտակայքում տեղի ունեցած ավտովթարի հետևանքով։

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար», II աստիճանի շքանշանով,
* «Ռուսաստանի պատվավոր ճանապարհաշինարար» (Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարարություն) (1995 ),
* «Ռուսաստանի աշխատանքի վետերան» (1997),
* Սուրբ Սերգեյ Ռադոնեժսկու  III աստիճանի շքանշան (Ռուսական  ուղղափառ եկեղեցի) (2003)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Информация на сайте Совета Федерации

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ