Տերբինաֆին

[մինի|Տերբինաֆին ([Քիմիական բանաձև|կառուցվածքային բանաձև)|300x300փքս]]
**Տերբինաֆին**, հակասնկային դեղամիջոց, դեղատներում վաճառվում է «*Լամիզիլ*» ապրանքանիշի ներքո, ի թիվս այլ դեղամիջոցների, այն ցուցված է կիրառել՝ օնիխոմիկոզի կամ մաշկի սնկային ախտահարման, եղունգների սնկային վարակների, այդ թվում՝ օնիխոլիզիս, օնիխոգրիֆոզ և այլ մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։ Դեղամիջոցի օգտագործման տարբերակներից են՝ դեղահաբ կամ նրբաքսուք։

Դեղահաբի ընդունման դեպքում, տարածված կողմնակի ազդեցություններից են՝ սրտխառնոց, փորլուծություն, գլխացավ, ցան և լյարդի՝ ալանինամինոտրանսֆերազա (ԱԼՏ, ԱլԱտ) բարձր մակարդակ և ալերգիա։ Սակայն, հազվադեպ դեպքերում է նկարագրվում լյարդի ախտահարում։ Հղիության ընթացքում, դեղահաբի ընդունումը սովորաբար խորհուրդ չի տրվում։ Նրբաքսուքը կարող է առաջացնել՝ քոր, սակայն ընդհանուր առմամբ ունի բարձր արդյունավետություն։

Տերբինաֆինը պատկանում է ալիլամինային դեղամիջոցների դասին։ Այս դեղամիջոցի հակասնկային ակտիվությունը պայմանավորված է իր ազդեցությամբ (*տերբինաֆինիա)* սնկային բջիջների մեմբրանի կառուցվածքի վրա՝ արգելափակելով էրգոստերոլի սինթեզը՝ բջջային մեմբրանի աշխատանքի կարևոր տարրը, ի վերջո բերելով սնկային բջիջների մահվան։

Տերբինաֆինը հայտնագործվել է 1991 թվականին։ Այն ներառված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղամիջոցների ցանկում։ 2022 թվականին այն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 255-րդ ամենահաճախ նշանակվող դեղամիջոցն էր՝ ավելի քան 1 միլիոն դեղատոմս։

## Կիրառությունը բժշկության մեջ
Տերբինաֆինը հիմնականում արդյունավետ է «Onygenales» կարգի բորբոսասնկերի և կանդիդա ցեղի (կանդիդոզ) որոշ խմորասնկերի դեմ։ Նրբաքսուքի կամ փոշու տեսքով դեղամիջոցը, կիրառվում է մաշկի մակերեսային վարակների դեմ, ինչպիսիք են՝ ոտնաթաթի քոր (tinea cruris), ոտնաթաթի սնկային հիվանդություն (tinea pedis) և այլ տեսակի մակաբույծների (tinea corporis) դեպքում։

Դեղահաբը հաճախ նշանակվում է օնիխոմիկոզի՝ եղունգների սնկային վարակի բուժման համար, որը սովորաբար զարգանում է դերմատոֆիտների կամ կանդիդա տեսակների կողմից: Եղունգների սնկային վարակները տեղայնացվում են եղունգի խորքում՝ կուտիկուլայում, որտեղ տեղային կիրառվող դեղամիջոցները չեն կարողանում ներթափանցել բավարար քանակությամբ։ Դեղահաբերը հազվադեպ դեպքերում կարող են առաջացնել՝ լյարդի ախտահարում, ուստի հիվանդներին նախապես զգուշացվում է կողմնակի ազդեցությունների մասին, անգամ երբեմն առաջանում է լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի վերահսկման անհրաժեշտություն։

Տերբինաֆինը կարող է առաջացնել կամ վատթարացնել ենթասուր մաշկային կարմիր գայլախտը։ Համակարգային կարմիր գայլախտով տառապող անձինք պետք է բուժումը սկսելուց առաջ, նախ քննարկեն հնարավոր բոլոր ռիսկերը իրենց բուժող բժշկի հետ։

## Կողմնակի ազդեցություններ
մինի|Տերբինաֆին (քթային ցողացիր)|377x377փքս
Տերբինաֆինի հիդրոքլորիդի դեղահաբի ընդունման դեպքում գրանցվել են բազմաթիվ կողմնակի ազդեցություններ և ալերգիկ ռեակցիաներ, պայմանավորված ՝ դրա լայն կենսատարածման և հակասնկային բուժման երկարատև (երկու ամսից ավելի) կիրառման պատճառով։ Տերբինաֆինի օգտագործման հետ կապված անբարենպաստ ազդեցությունների ամբողջական ցանկը ներառում է
* Աղեստամոքսային տրակտի հիվանդություններ՝ փորլուծություն, փորկապություն, սրտխառնոց, որովայնային ցավ,  դիսպեպսիա, գաստրիտ, փորափքանք կամ մետեորիզմ, կղանքի գույնի փոփոխություն կամ արյուն կղանքում։
* Կենտրոնական նյարդային համակարգի հիվանդություններ՝ գլխացավ, գլխապտույտ, գիտակցության մթագնում, պարէսթեզիա։
* Լյարդի հիվանդություններ (այլ կերպ հեպատիկ հիվանդություններ)՝ դեղնուկ, լյարդային անբավարարություն, արյունահոսության, ասցիտ, որովայնի խոռոչում հեղուկի կուտակում։
* Իմունային անբավարարություն, արյան սպիտակ բջիջների՝ լեյկոցիտների քանակի նվազում, ներառյալ՝ պանցիտոպենիա կամ լեյկոզ, լեյկոպենիա, լիմֆոցիտոպենիա, ալեյկիա, նեյտրոպենիա, աուտոիմուն հիվանդություններ, ինչպիսիք են՝ համակարգային կարմիր գայլախտ։
* Հոգեկան խանգարումներ, ինչպիսիք են՝ դեպրեսիա, տագնապ, անքնություն, դեզադապտիվ երազկոտություն կամ երևակայության խաղեր, նևրոզ։
* Զգայական դեպրիվացիա կամ լեզվի համային ֆունկցիաների կորուստ (ագեուզիա), համային զգացողության խանգարում (հիպոգևզիա), դիսգեզիա՝ հայտնի է որպես պարագեզիա կամ համի զգացողության խանգարում, նաև տեսողության խանգարում, այդ թվում՝ հեռատեսություն, դիպլոպիա (երկտեսություն), պրեսբիոպիա: Չափազանց հազվադեպ դեպքերում համի կորուստը կամ խանգարումը կարող է մշտական բնույթ կրել։
* Մաշկային հիվանդություններ, որոնցից են՝ մաշկային ցան կամ պապուլա, եղնջացան, դեղնուկ, մաշկի գրգռվածություն, քոր, Ստիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ։
* Այլ կողմնակի ազդեցություններ (գերհոգնածություն, տախիկարդիա, օջախային մազաթափություն (ալոպեցիա), սակավարյունություն (անեմիա), մկանացավ (միալգիա) և հոդատապ)։

2015 թվականին, մի խումբ բժիշկների կարծիքով, մեթիլենտետրահիդրոֆոլատ ռեդուկտազ (MTHFR) ֆերմենտի մուտացիա ունեցող հիվանդների մոտ (մասնավորապես՝ C677T տարբերակ) տերբինաֆինի (Լամիզիլ) նկատմամբ կողմնակի ռեակցիա է առաջացել (գլխացավ, հոգնածություն և գլխապտույտ): Գենետիկական ճարտարագիտությունը բացահայտել է MTHFR C677T գենի մուտացիա: Նշվել է, որ Լամիզիլը խանգարում է մեթիլացման ցիկլին, և որ դա կարող է կողմնակի ազդեցություններ առաջացնել MTHFR C677T գենի մուտացիա ունեցող անհատների մոտ:

## Դեղագիտություն

Ինչպես մյուս ալիլամինները՝ տերբինաֆինըմ, նույնպես արգելակում է էրգոստերինի սինթեզը՝ բերելով էպօքսիդազա ֆերմենտի արգելակման, որը իր հերթին կատալիզացնում է լանոստերոլի փոխակերպումը։ Սնկերի մոտ լանոստերոլը այնուհետև վերածվում է էրգոստերոլի, իսկ մարդկանց մոտ լանոստերոլը վերածվում է՝ խոլեսթերինի:

Սակայն, քանի որ սնկերը և կենդանիները տարանջատվել են մոտ 1 միլիարդ տարի առաջ, այս ֆերմենտում կան բավականաչափ տարբերություններ, որ տերբինաֆինը նախընտրելիորեն կապվում է սնկային էպօքսիդազի հետ,դարձնելով այն ընտրողական՝ սնկերի մոտ էրգոստերոլի արտադրությունը արգելակելու համար՝ առանց կաթնասունների մոտ խոլեսթերինի արտադրությանը էականորեն ազդելու։ Կա կարծիք, որ այն ոչնչացնում է սնկային բջջաթաղանթը։

Տերբինաֆինը լիպոֆիլ, բարձրակտիվ դեղամիջոց է, որը հակում ունի կուտակվելու՝ մազերում, մաշկում, եղունգներում և ճարպային բջիջներում։ Այս կուտակումը հանգեցնում է տերբինաֆինի թերապևտիկ մակարդակների, նույնիսկ 250 մգ/օր մեկշաբաթյա բուժումից հետո՝ 80 օր անց:

## Քիմիական ազդեցություն
Տերբինաֆինի հիդրոքլորիդը սպիտակ բյուրեղային փոշի է, հեշտությամբ լուծվում է՝ մեթանոլում, դիքլորմեթանում, էթիլ սպիրտում, սակայն դժվար է լուծվում ջրում։

Տերբինաֆինը ստացվում է 3,3-դիմեթիլ-1-բութինի և ակրոլեինի միջև զուգակցմամբ՝ որպես հիմնական էտապ, որին հաջորդում է այս ռեակցիայի արգասիքի՝ 6,6-դիմեթիլհեպտ-1-են-4-ին-3-ոլի, և N-մեթիլ-1-նաֆթալինմեթանամինի միջև զուգակցումը։ Հասանելի են բազմաթիվ արտոնագրեր և հրապարակումներ՝ այլընտրանքային սինթեզների վերաբերյալ։ Չնայած իր անվանը, այն չի պարունակում տերբիում։

## Պատմություն
Եվրոպայում, այս դեղամիջոցը առաջին անգամ հասանելի դարձավ՝ 1991 թվականին, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 1996 թվականին: ԱՄՆ–ում «Սննդի և դեղերի վարչություն» հաստատել է Լամիզիլ (տերբինաֆինի հիդրոքլորիդ) դեղատոմսով դեղահաբի առաջին ջեներիկ տարբերակները: 2007 թվականի սեպտեմբերի 28-ին FDA-ն հայտարարեց, որ տերբինաֆինը այժմ հաստատված է (4+) տարեկան երեխաների բուժման համար։ Միացյալ Նահանգներում 1999 թվականին, 12 շաբաթ տևողությամբ կուրսի արժեքը կազմում էր 547 ԱՄՆ դոլար, սակայն  2015 թվականին, արտոնագրի ժամկետի ավարտից հետո, այն նվազեց մինչև 10 ԱՄՆ դոլար։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Ապրանքանիշներ
* Տերբինաֆինը Հնդկաստանում վաճառվում է, որպես «Տերբոդերմ» (Omega Pharma և Tyza) ընկերությունների կողմից։
* «Լամիզիլ» ապրանքանիշի ներքո, այն վաճառվում է՝ Արգենտինա, Ավստրալիա, Բանգլադեշ, Բելգիա, Բրազիլիա, Կանադա, Չիլի, Կոլումբիա, Խորվաթիա, Եգիպտոս, Չեխիա, Դանիա, Էստոնիա, Ֆինլանդիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Հունաստան, Հունգարիա, Իսլանդիա, Իռլանդիա, Իսրայել, Մեքսիկա, Նիդերլանդներ, Նոր Զելանդիա, Նորվեգիա, Պակիստան, Պերու, Ֆիլիպիններ, Ռումինիա, Ռուսաստան, Սլովակիա, Սլովենիա, Հարավային Աֆրիկա, Շվեդիա, Թաիլանդ, Միացյալ Թագավորություն, ԱՄՆ և Վենեսուելա։
* (Corbinal կամ Terbisil) Թուրքիայում և Պակիստանում, իսկ (Undofen) վաճառքային անունով՝ Լեհաստանում:
* Որպես դեղահաբ, այն Ավստրալիայում վաճառվում է (Sebifin, Tinasil, Terbisil, Terbicor և Tamsil) անուններով, մինչդեռ նրբաքսուքի վաճառքային անուններից են (SolvEasyTinea և Tamsil)։
* Այն նաև հասանելի է որպես դեղահաբ՝ Միացյալ Նահանգներում, Միացյալ Թագավորությունում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Բրազիլիայում, Մեքսիկայում, Կանադայում և Ֆրանսիայում։
* Հնդկաստանում՝ տերբինաֆինի հիդրոքլորիդը հասանելի է քսուքի կիրառման տեսքով (Triabin, Sebifin (Sun Pharma), Zimig (GSK Pharma) և mycoCeaze (Progreś Laboratories)) ապրանքանիշերի ներքո։
* Այլ անուններից են՝ Terbinaforce (Mankind Pharma) և Tafine (Deurali Janta Pharmaceuticals Pvt Ltd.) և Turbo (Apex Pharmaceuticals Pvt Ltd)՝ Նեպալում:
* Տեղային կիրառման նրբաքսուքը ԱՄՆ–ում, վաճառվում է որպես «*Լամիզիլ*»:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Հիվանդություններ և խանգարումներ ըստ համակարգի
Կատեգորիա:Սնկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա