Կրոնի ազատությունը Հունգարիայում

Կրոնի ազատությունը Հունգարիայում ճանաչվում է որպես օրինական իրավունք։ Հունգարիայի Սահմանադրությւոնը սահմանում է, որ երկիրը հիմնված է քրիստոնեական արժեքների վրա, բայց երաշխավորում է կրոնի ազատության և կրոնական խտրականությունից ազատ լինելու իրավունքը։ Հունգարիայում կրոնական ազատության պատմությունը բազմազան է եղել. կրոնի ազատությունն առաջին անգամ ճանաչվել է 1919 թվականին, նախքան 20-րդ դարի կեսերին կոմունիստական կառավարության կողմից սահմանափակվելը։ Կրոնական իրավունքները վերականգնվել են Հունգարիայում կոմունիզմի ավարտից հետո, սակայն Վիկտոր Օրբանի գլխավորած կառավարությունը քննադատության է ենթարկվել կրոնական ազատությունների սահմանափակման համար։

2023 թվականին երկիրը կրոնական ազատության համար գնահատվել է 3-ից 4 միավորով։

## Պատմություն
Հունգարիան հռչակվել է որպես քրիստոնեական ազգ, երբ Իշտվան I-ը 1000 թվականին Հռոմի պապի կողմից թագադրվել է։ 16-րդ դարի Ռեֆորմացիայի ժամանակ Հունգարիան հիմնականում բաժանված էր կաթոլիկների և կալվինիստների միջև։ Հաջորդ դարերի ընթացքում զարգացան մի շարք այլ քրիստոնեական դավանանքներ և հրեական զգալի բնակչություն։ Արդյունքում, Հունգարիայում զարգացել է կրոնական բազմակարծության մշակույթ, և 1895 թվականին ընդունվել է օրենք, որը երաշխավորում էր Հունգարիայում կրոնի ազատության իրավունքը։ Այս օրենքի համաձայն՝ հանրային պաշտամունքը կարգավորվել է, և եկեղեցիները ճանաչվել են կառավարության կողմից։

Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցությունը կարճ ժամանակով վերահսկողություն է հաստատել երկրի նկատմամբ 1919 թվականին և ստեղծել է Հունգարիայի Խորհրդային Հանրապետությունը՝ պետական աթեիզմի քաղաքականությամբ։ Այս կառավարությունը տապալվել է նախքան իր կրոնական քաղաքականությունը կհասցվեր իրականացնել։ Հունգարիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցությունը իշխանության է եկել 1949 թվականին, և Խորհրդային Միության աջակցությամբ կրոնական գործունեությունը սահմանափակվել է Հունգարիայում։ 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխությունից հետո կրոնի նկատմամբ սահմանափակումները մեղմացել են՝ չնայած կրոնական բնակչության շարունակական անկմանը։

Կոմունիստական կառավարումն ավարտվել է 1989 թվականին, և նոր կառավարության օրոք կրոնի ազատությունը ճանաչվել է որպես սահմանադրական իրավունք։ Հունգարիայի Սահմանադրությունը փոխարինվել է 2011 թվականի նոր Հիմնարար օրենքով, որը կոդիֆիկացրել է կրոնի ազատության իրավունքը, և ընդունվել Հունգարիայում կրոնը կարգավորելու համար։ Վարչապետ Վիկտոր Օրբանի օրոք կառավարությունը շեշտը դրել է քրիստոնեության դերի վրա Հունգարիայում, և Հունգարիայի կառավարությունը քննադատության է ենթարկվել կրոնական իրավունքները սահմանափակելու և որոշ կրոնական կազմակերպություններին արտոնյալ վերաբերմունք տրամադրելու համար։

## Իրավական կարգավիճակ
### Հունգարիայի Հիմնարար օրենք
Հունգարիայի Հիմնարար օրենքը ուժի մեջ է մտել 2012 թվականին՝ որպես Հունգարիայի սահմանադրություն։ Այս օրենքը սահմանում է քրիստոնեության կարևորությունը հունգարական կառավարությունում, միաժամանակ ճանաչելով կրոնի ազատության իրավունքը։ Սահմանադրությունը սահմանում է եկեղեցու և պետության բաժանումը։ Քաղաքացիներն իրավունք ունեն հռչակել և ուսուցանել իրենց կրոնական համոզմունքները կրոնական արարողությունների և արարողությունների միջոցով կամ ձեռնպահ մնալ կրոն հռչակելուց։ Սահմանադրությունը նաև երաշխավորում է կրոնի հիման վրա խտրականությունից զերծ լինելու իրավունքը։ Սահմանադրության նախաբանում նշվում է, որ Հունգարիան հիմնադրվել է որպես քրիստոնեական Եվրոպայի մաս, և որ քրիստոնեությունը դեր ունի պետականության պահպանման գործում։

*Հունգարիայի քաղաքացիական ազատությունների միությունը* վիճարկել է կրոնական կազմակերպությունների նկատմամբ Հունգարիայի անհավասար վերաբերմունքը, սակայն Սահմանադրական դատարանը որոշել է, որ կրոնի ազատությունը չի ենթադրում կառավարության կողմից հավասար աջակցություն ստանալու իրավունք։ Սահմանադրությունը նաև արգելում է կրոնի հիման վրա ատելության խոսքը։ 2020 թվականին Սահմանադրությունը փոփոխվել է՝ նշելով, որ երեխաները պետք է կրթվեն քրիստոնեական մշակույթի արժեքներով։

### 2011 թվականի C օրենքը
2012 թվականին ուժի մեջ մտնելուց ի վեր, Հունգարիայում կրոնական իրավունքը կարգավորվում է *2011 թվականի «Խղճի և կրոնի ազատության իրավունքի, ինչպես նաև եկեղեցիների, կրոնական դավանանքների և կրոնական համայնքների իրավական կարգավիճակի մասին» C օրենքով*։ Այս օրենքը վերահաստատում է կրոնի ազատության իրավունքը հունգարական հասարակության տարբեր ասպեկտներում և կրոնական խտրականությունից զերծ լինելու իրավունքը։ Այն նաև նկարագրում է այն իրավական համակարգը, որի շրջանակներում գործում են կրոնական կազմակերպությունները և թե ինչպես են դրանք ճանաչվում օրենքի համաձայն։ Հանրային դպրոցի առաջին ութ տարիներին աշակերտները պարտավոր են ստանալ էթիկայի կրթություն։ Ծնողներին և աշակերտներին տրվում է կրոնական էթիկայի և աշխարհիկ էթիկայի միջև ընտրության հնարավորություն։ Ցանկացած կրոնական կազմակերպություն կարող է ղեկավարել կրոնական դպրոց և ստանալ պետական սուբսիդիաներ՝ հիմնվելով աշակերտների թվի վրա։ Կրոնական իրավունքները տարածվում են նաև բանտարկյալների և զինծառայողների վրա։

2011 թվականի C օրենքը քննադատության է ենթարկվել կրոնական կազմակերպությունների նկատմամբ խտրական վերաբերմունքի հնարավորություն ընձեռելու համար։ Ուժի մեջ մտնելուց հետո օրենքը չեղյալ է հայտարարել հարյուրավոր կրոնական կազմակերպությունների իրավական կարգավիճակը։ 2014 թվականին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը պարզել է, որ այս օրենքը խախտում է կրոնի ազատության և միավորման ազատության իրավունքները։ 2018 թվականին օրենքում կատարված փոփոխության համաձայն՝ Հունգարիան ճանաչում է կրոնական կազմակերպությունների չորս կատեգորիա՝ տարբեր արտոնություններով։ Կառավարությունը յուրաքանչյուր կրոնական կազմակերպության հետ առանձին բանակցություններ է վարում՝ հանրային ծառայության և այլ կրոնական գործունեության դիմաց սուբսիդիաներ սահմանելու համար։ Կառավարությունը նաև լիազորված է լուծարել կրոնական կազմակերպությունը, եթե նրա գործունեությունը համարվի անօրինական, չնայած կառավարությունը լիազորություն չունի վերահսկելու կրոնական կազմակերպությունները։

### Վիկտոր Օրբանի կառավարություն
Վիկտոր Օրբանի կառավարության՝ Ֆիդես կուսակցության գլխավորությամբ ձևավորվելուց ի վեր՝ 2010 թվականին, այն մեղադրվում է կրոնական խտրականության և որոշակի կրոնական խմբերի նկատմամբ արտոնյալ վերաբերմունքի մեջ։ Ֆիդեսը մեղադրվում է պետական լրատվամիջոցներն օգտագործելու համար՝ քսենոֆոբիկ հաղորդագրություններ տարածելու համար, այդ թվում՝ հրեական և մուսուլմանական բնակչությանը թիրախավորող հաղորդագրություններ։ Հունգարիայի կառավարությունը քննադատության է ենթարկվել կրոնական գաղափարների վրա հիմնված օրենսդրություն ընդունելու և պետական պարտականություններն ու հանրային ծառայությունները եկեղեցիներին հանձնելու համար։

Վարչապետ Վիկտոր Օրբանի կառավարությունը քննադատվել է որպես հակասեմական, չնայած Օրբանը հերքում էր այս պնդումները։ Օրբանը նաև քննադատության է ենթարկվել իսլամաֆոբիայի համար։ Օրբանի գլխավորած կառավարությունը մուսուլման փախստականներին ներկայացրել է որպես Հունգարիայի համար սպառնալիք։ Հունգարիայի մուսուլմանների կազմակերպությունը քննադատել է կառավարությանը՝ գերեզմանատանը անբավարար տարածք հատկացնելու, Յակովալը Հասան Փաշա մզկիթի վերականգնումը հետաձգելու և բանտում գտնվող մուսուլմաններին խոզի միս տրամադրելու համար՝ չնայած այլընտրանքային սննդի օրինական իրավունքին։

## Հասարակական կարգավիճակ
Հունգարիայում հակասեմականությունը տարածված է։ 2019 թվականին անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ հունգարացիների 36%-ը կարծում է, որ գոյություն ունի «գաղտնի հրեական ցանց», որը վերահսկում է քաղաքականությունն ու տնտեսությունը, և որ 15%-ը ցանկանում է, որ հրեաները լքեն երկիրը։ 2019 թվականին հունգարացի հրեաների շրջանում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ 77%-ը հակասեմականությունը համարում է Հունգարիայի լուրջ խնդիր, և որ 35%-ը ոտնձգությունների է ենթարկվել հարցումից առաջ հինգ տարիների ընթացքում։ «Մագյար Գարդան» կազմակերպությունը 2007-2009 թվականներին թիրախավորել էր փոքրամասնություններին, մասնավորապես՝ հրեաներին։ 2021 թվականին Հունգարիա կատարած այցի ժամանակ Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը հակասեմականությունը որակել է որպես երկրի լուրջ խնդիր։

Հունգարիայի մուսուլման բնակչության սահմանափակ լինելու պատճառով, իսլամաֆոբիան մինչև 2015 թվականը Հունգարիայում լուրջ խնդիր չէր։ 2015 թվականին իսլամական երկրներից Եվրոպա փախստականների հոսքից հետո իսլամաֆոբիկ ուղերձները զգալիորեն աճել են։ Պարզվել է, որ մուսուլմանները ոտնձգությունների են ենթարկվում հասարակական վայրերում, մասնավորապես թիրախավորվում են հիջաբ կրող կանայք և աղջիկները։

## Տես նաև
* Իսլամը Հունգարիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրոնը Հունգարիայում