Ավիացիոն ռումբ

[thumb|right|[Առաջին համաշխարհային պատերազմի 20 ֆունտ (9,1 կգ) կշռող պղնձե պատյանով օդային ռումբ:]]
[thumb|right|[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի գերմանական օդային ռումբեր, ձախից՝ մարտական, աջից՝ բետոնե ուսումնական ռումբեր (250 և 50 կգ տրամաչափի)]]
thumb|right|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի գերմանական օդային ռումբեր
**Ավիացիոն ռումբը** կամ **ավիառումբը** ավիացիոն խոցման հիմնական միջոցներից մեկն է։
Ավիացիոն ռումբը նետվում է ինքնաթիռից կամ այլ թռչող սարքից՝ ծանրության ուժի ներքո կամ ցածր սկզբնական արագությամբ (հարկադիր անջատման դեպքում) անջատվելով ամրակներից։ Որոշ աղբյուրներ օգտագործում են **«չկառավարվող»** և **«ղեկավարվող»** ռումբեր արտահայտությունները։

## Պատմություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում աշխարհի ոչ մի երկիր, որպես այդպիսին, սերիական, քիչ թե շատ արդյունավետ ավիացիոն ռումբեր չի ունեցել։ Այն ժամանակ ձեռքի ու հրացանի նռնակները նույնպես սովորաբար կոչվում էին ռումբեր։ Ընդ որում «աէրոպլանային ռումբ» արտահայտությունն ի սկզբանե նշանակում էր ձեռքի ծանր նռնակ, որն օդաչուների կողմից նետվում էր ինքնաթիռներից։ Որպես ավիացիոն ռումբեր հաճախ օգտագործվում էին 75 մմ և բարձր տրամաչափի հրետանային արկեր։ Բայց Մեծ պատերազմի ավարտին Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանական և Ռուսական կայսրություններում ստեղծել էին բավականին արդյունավետ բեկորային, ֆուգասային, զրահահար, քիմիական և ծխային ռումբեր։ Այս ռումբերը հագեցած էին թևավոր կամ օղակավոր կայունացուցիչներով և ունեին լիովին ժամանակակից տեսք։

## Դասակարգում
* Ըստ նշանակության՝
** *հիմնական*՝ նախատեսված է անմիջապես թիրախները խոցելու համար,
** *օժանդակ*՝ ստեղծում է իրավիճակ, որը նպաստում է հիմնական մարտական խնդրի լուծմանը կամ նախատեսված է լուծել զորքերի ուսումնամարտական պատրաստության խնդիրները։
Օժանդակ ռումբերի շարքին են դասվում հետևյալ ավիառումբերը՝ ծխային, լուսավորող,  լուսավորություն, ֆոտոավիառումբեր (գիշերային լուսանկարչության համար լուսավորող ռումբեր), ցերեկային (գունավոր ծուխ) և գիշերային (գունավոր կրակ), տեղորոշիչ-ազդանշանային, տեղորոշիչ-ծովային (ջրի վրա ստեղծում է գունավոր ֆլուորեսցենտային կետ և գունավոր կրակ), քարոզչական (հագեցած քարոզչական նյութերով), գործնական (ուսումնական ռմբակոծման համար՝ պայթուցիկ նյութ չեն պարունակում կամ պարունակում է դրա շատ փոքր լիցք, ավիառումբերը, որոնք լիցք չեն պարունակում, ամենից հաճախ պատրաստվում են ցեմենտից) և իմիտացիոն (նմանակում են միջուկային ավիառումբը): (ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներում տեղորոշիչ-ազդանշանային և տեղորոշիչ-ծովային ավիառումբերն ունեն ընդհանուր մարկերային անվանումը):
* ըստ ակտիվ նյութի տեսակի՝ սովորական (ոչ միջուկային), միջուկային և ջերմամիջուկային, քիմիական, թունավոր, մանրէաբանական (հիվանդահարույց վիրուսներով կամ դրանց կրիչներով հագեցած ազատ անկման ավիառումբերը նույնպես պատկանում են մանրէաբանական կատեգորիային, թեև, վիրուսները բակտերիաներ չեն հանդիսանում),
* ըստ խոցող ազդեցության բնույթի՝ 
** բեկորային (խոցող ազդեցությունը հիմնականում բեկորներով),
** բեկորաֆուգասային, որոնք խոցում են բեկորներով և ֆուգասային և փշրտող ազդեցություններով։ Արևմուտքում նմանատիպ զինամթերքը կոչվում է ընդհանուր նշանակության ռումբ,
** ֆուգասային, որոնք խոցում են ֆուգասային և փշրտող ազդեցություններով,
** թափանցող ֆուգասային ռումբեր (նաև հայտնի են որպես հաստապատ ֆուգասային, նաև «սեյսմիկ ռումբեր» (արևմտյան անվանում)  անվանումներով), որոնք թափանցում են գետնի տակ որոշակի խորության վրա և այնտեղ պայթում,
** բետոնաջարդ (Արևմուտքում նման զինամթերքը կոչվում է կիսազրահահար) իներտ (չեն պարունակում պայթուցիկ լիցք), թիրախը խոցում է միայն իր կինետիկ էներգիայի շնորհիվ);
** բետոնաջարդ պայթող (կինետիկ էներգիայով և փշրտող ազդեցություններով)՝ կինետիկ էներգիան օգտագործվում է միայն հարձակման ենթարկված օբյեկտի մեջ ներթափանցելու համար՝ ճեղքելով բետոնե միջնապատերը, մինչդեռ հիմնական կործանարար ազդեցությունը դրա պայթուցիկ լիցքի պայթյունն է,
** զրահահար պայթող, որոնք ունեն համեմատաբար դիմացկուն կորպուս՝ հարձակման տակ գտնվող օբյեկտ (օրինակ՝ նավ) ներթափանցելու համար՝ ծակելով թիրախի զրահը անկման ժամանակ կուտակված կինետիկ էներգիայի շնորհիվ,
** զրահահար կումուլյատիվ՝ ինչպես ցանկացած կումուլյատիվ զինամթերք, խոցում են հարձակման տակ գտնվող օբյեկտները կումուլյատիվ շիթով,
** զրահահար-բեկորային/կումուլյատիվ-բեկորային (կումուլյատիվ շիթով և բեկորներով), ունի զրահաթափանց ազդեցություն հարձակման ենթարկված օբյեկտի վրա կումուլյատիվ շիթով, զրահի ներքին մասի բեկորներով կամ իր կորպուսի զրահաթափանց բեկորներով,
** «հարվածային միջուկի» սկզբունքի հիման վրա զրահահար ավիացիոն ռումբեր, պատրաստված սպառված ուրանից,
** հրկիզող ռումբեր՝ խիստ դյուրավառ այրվող նյութի լիցքավորմամբ ռումբեր, որոնք բռնկվում են հատուկ պայթուցիչով և ստեղծում հրդեհի օջախներ կամ լիցքով, որի պայթեցումը ստեղծում է բարձր ջերմաստիճանի տարածք, որտեղ տեղի է ունենում այրվող նյութերի բոցավառում,
** ֆուգասահրկիզող՝ ավիառումբեր, որոնք համատեղում են ֆուգասային և հրկիզող ազդեցությունները,
** բեկորաֆուգասահրկիզող՝ ավիառումբեր, որոնք համատեղում են բեկորային, ֆուգասային և հրկիզող ազդեցությունները,
** հրկիզող ծխային՝ հրկիզող ռումբը հիմնական (հրկիզող) ազդեցությունից բացի, նաև ստեղծում է տարածքի ծխոտում,
** քիմիական և թունավոր՝ ավիառումբեր, որոնք զինված են տարբեր մարտական թունավորող նյութերով,
** թունավորող ծխային (պաշտոնապես այս ռումբերը ստացել են «թունավոր ծխով ծխող ավիացիոն ռումբեր» անվանումը), միաժամանակ թունավորող ազդեցությամբ ստեղծում են տարածքի ծխոտում,
** բեկորային թունավորող/բեկորաքիմիական (բեկորներով և թունավորող նյութերով),
** միկրոկենսաբանական (ինֆեկցիոն ազդեցություն, մանրէաբանական), հիվանդահարույց միկրոօրգանիզմների ցրում տարածքի վրա (սովորաբար սպորների տեսքով) կամ կրիչներ (առավել հաճախ՝ միջատներ և փոքր կրծողներ),
** սովորական միջուկային (ի սկզբանե անվանում էին ատոմային) և ջերմամիջուկային ռումբեր (ԽՍՀՄ-ում անվանում էին ատոմաջրածնային) ավանդաբար առանձնացվում են առանձին կատեգորիայի ոչ միայն ակտիվ նյութով, այլև խոցող ազդեցությամբ, թեև, դրանք կարելի է համարել գերբարձր հզորության ֆուգասահրկիզող ավիացիոն ռումբ (միջուկային պայթյունի լրացուցիչ խոցող գործոնների ճշգրտմամբ՝ ռադիոակտիվ ճառագայթում և ռադիոակտիվ տեղումներ): Այնուամենայնիվ, կան նաև «ուժեղացված ճառագայթման միջուկային ռումբեր», որոնց հիմնական խոցող գործոնը ներթափանցող ճառագայթումն է, մասնավորապես պայթյունի ժամանակ ձևավորված արագ նեյտրոնների հոսքը (ինչի հետ կապված նման միջուկային ռումբերը ստացել են «նեյտրոնային» անվանումը):
** առանձին կատեգորիայի մեջ են դասակարգում ծավալային պայթյունային ռումբերը (նաև հայտնի են որպես ծավալային պայթյունային ռումբեր, ջերմոբարիկ, վակուումային և վառելիքային ռումբեր)։
* հարձակման ենթարկվող թիրախի բնույթով, օրինակ՝ հակաբունկերային (Bunker Buster), հակասուզանավային, հակատանկային և կամուրջային օդային ռումբեր (վերջիններս նախատեսված էին կամուրջների և վիադուկների վրա օգտագործելու համար),
* տրամաչափով (քաշով)՝ արտահայտված կիլոգրամներով կամ ֆունտներով (ոչ միջուկային ռումբերի համար) կամ հզորությամբ՝ արտահայտված տրոտիլային համարժեքի կիլոտոններով կամ մեգատոններով (միջուկային ռումբերի համար):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Авиационные бомбы // Сайт «Военное дело»
* *А. Б. Широкорад*. История авиационного вооружения

## Գրականություն
* Авиационные средства поражения. Миропольский Ф. П. и др.; под ред. Ф. П. Миропольского. — , 1995. — 255 с

Կատեգորիա:Ավիացիա