Ոգեկոչություն

**Ոգեկոչություն, ոգեկանչություն** կամ **էվոկացիա,** արևմտյան առեղծվածային ավանդույթում ոգի, դև, աստվածություն կամ այլ գերբնական միջնորդներ առաջացնելու, կանչելու ու կոչ անելու կամ աղաչանքի ու բուռն խնդրանքի գործողություն: Կանչելիս հաճախ օգտագործվում է մոգական հմայական միջոցներ: Ամենից հաճախ կոչը կատարվում է հիշելով խոստումը կամ երդումը։ Ոգեկանչության խոսքերը գրիմուարներում, ի թիվս այլի, գրավոր գրություններ են:

Գուշակության նպատակով մահացածների ուրվականների կամ ոգիների կանչելը կոչվում է նեկրոմանտիա: Նմանատիպ պրակտիկաներ կան բազմաթիվ կրոններում և մոգական ավանդույթներում և կարող են օգտագործվել գիտակցությունը փոխող (փսիխոտրոպ) նյութեր` արտասանված բառային հմայական  բանաձևերով կամ առանց դրանց: 19-րդ դարի վերջում ոգեպաշտության ի հայտ գալու հետ մեկտեղ առաջին պլան են եկել հիմնականում շառլատաններն ու խարդախները։ Հայտնի աճպարար Հարրի Հուդինին խարդախ նեկրոմանների դեմ պայքարը դարձրել է իր կյանքի գործը։ Ալֆրեդ Հիչքոքն իր «Ընտանեկան դավադրություն» (*Family Plot,* 1976) ֆիլմում օգտագործել է ենթադրյալ մեդիումի խաբեության մոտիվը:

## Հմայություն
[ձախից|մինի|[Հնդկացիներ|Բնիկ ամերիկացին «կախարդում է»  1590 թվականի փորագրության մեջ]]
Ավանդական և ամենաժամանակակից իմաստով ոգեկանչությունը *հմայություն* է, որն առնչվում է հոգիներ կանչելու կամ կախարդական հմայանքներն օգտագործելու մոգական գործողությանը: Ձեռնածության կամ ձեռքերի ճարպկության համատեքստում այն կարող է վերաբերել նաև շոուի համար պատրանքի կամ իլյուզիոն հնարքների կատարմանը:

Բնօրինակ կրոնները եղել են ոգեպաշտական, և ոգեկանչության ծեսերը կատարել են հոգևորականները, և դրանց առաջնային իմաստը գերբնական կամ պարանորմալ բնույթի երևույթների հետ են կապվել, ինչպես նաև մոգական կողմնորոշված կրոնների ծեսերը, ինչպիսիք են բոնը, մասամբ դաոսականությունը, վուդուն:

Համաձայն տարածված համոզմունքի՝ մարդիկ հավատացել են, որ կարող են դևեր կանչել և օգտվել դրանցից՝ օգտագործելով ատրիբուտներ, պարեր, ժեստեր և հմայական խոսքեր։ Երբեմն դա ներառել է, այսպես կոչված, զոհաբերություններ կենդանիների, արյան կամ սննդի և առարկաների այրման տեսքով:

Իսլամում, օրինակ, կան ջիներ, որոնց հնարավոր է կանչել կամ վտարել: Քրիստոնեության մեջ աղոթքներն են ծառայում աստվածային օգնություն կանչելուն: Բայց անցյալում վանական բժշկությունում օգտագործվել է նաև հիվանդությունների դևերի ոգեկանչությունը:

Այսօրվա որոշ մոգական ավանդույթների շրջանակներում, ինչպիսիք են նեոպագական կախարդությունը, հուդուն և հերմետիկությունը կամ ծիսական մոգությունը, ոգեկանչությունը կարող է վերաբերել հատկապես աստվածներ և այլ ոգիներ կանչելու կամ դրանց կոչ անելու գործողությանը, կամ կարող է ավելի ընդհանուր առմամբ վերաբերել տարբեր տեխնիկաների կիրառմամբ կախարդանքի խոսքեր ասելուն:

## Արևմտյան էզոթերիզմում
[մինի|[Ջոն Դին և Էդվարդ Քելլին ոգի են կանչում]]

Լատինական *evocatio* բառը նշանակել է «կանչել» կամ «կոչ անել» քաղաքի հովանավոր աստվածությանը: Ծեսն իրականցվում էր ռազմական պայմաններում` թշնամու պաշարման, կամ հանձնվելու դեպքում, և նպատակ ուներ աստծո բարեհաճությունն ուղղել դեպի հռոմեական կողմը՝ սովորաբար խոստանալով ավելի շատ երկրպագել նրան կամ ավելի շքեղ տաճար կառուցել:

### Հռոմեական հնարք կամ ռազմավարություն
Որպես մարտավարության հոգեբանական ձև, էվոկաթիան խաթարում էր հակառակորդի անվտանգության զգացումը` սպառնալով  խախտել քաղաքի սրբազան սահմանները (*[[պոմերիում]]*) և աստվածային պաշտպանության այլ ձևերը: Այսպիսով, *Էվոկատթիոն* բառը մի տեսակ ծիսական հնարք էր, որի նպատակն էր մեղմել սրբավայրերից սրբազան առարկաների կամ պատկերների կողոպուտը, որոնք այլապես համարվում էին սրբապիղծ կամ անբարոյական թալան:

Էվոկացիայի մասին գրավոր տեղեկություններ հայտնի են միայն Հռոմեական հանրապետության ժամանակաշրջանում։ Կրոնական մշակութային ձուլման այլ ձևեր ի հայտ են եկել Օգոստոսի ժամանակներից՝ հաճախ կապված Հին Հռոմում կայսերական պաշտամունքի հաստատման հետ:

### Հռոմեական իրավունքի տերմին
*Evocatio*  տերմինը որպես «ծանուցում», նույնպես հռոմեական իրավունքի տերմին է՝ առանց ակնհայտորեն հղում կատարելու նրա մոգական-կրոնական իմաստին: Դատարանի կողմից ամբաստանյալին կանչելը կարող է կատարվել կա՛մ նամակով (*evocatio litteris*), կա՛մ, եթե ամբաստանյալի բնակության վայրը հայտնի չէ, հրապարակային հայտարարությամբ (*evocatio edicto*):

### Անտիկ շրջանում
Ոգեկանչությունը համեմատաբար տարածված պրակտիկա է եղել նեոպլատոնականության, թեուրգիայի (երկրպագական զոհաբերություն) և անտիկ շրջանի այլ էզոթերիկ համակարգերում: Ժամանակակից արևմտյան էզոթերիզմում գրիմուարների մոգությունը հաճախ դիտվում է որպես այս գաղափարի դասական օրինակ, ինչպիսիք են *Սողոմոն թագավորի մեծ բանալին*, *Փոքր բանալին* (կամ *Լեմեգետոն*), *Աբրամելին* *մոգի սուրբ մոգությունը* ձեռագրերը:

Ոգեկանչության թեման արծարծվում է գոթական բազմաթիվ սարսափ պատմություններում, ինչպես նաև բազմաթիվ գրիմուարներում: Սարսափ ֆիլմերի շատ սցենարները նույնպես օգտագործում են այս տոպոսը:

## Օկուլտիզմում
Ոգեկանչությունը օգտագործվում է օկուլտիզմում, որի ժամանակ պետք է ոգեղեն էակ կանչվի: Ավանդական մոգության մեջ սա կուլտային և ծիսական գործողություն է, իսկ հոգի կանչելը հավատ է: Ժամանակակից գիտության տեսանկյունից նման ոգեղեն էակներ գոյություն չունեն կամ լավագույն դեպքում հոգեբանական ազդեցությունից են:

Էվոկացիա տերմինը հիշատակվում է ուշ անտիկ դարաշրջանի կրոնական գրականության մեջ, օրինակ՝ Տիտոս Լիվիուսի, Պլինիոս Ավագի (Բնագիտություն գրքում), Մակրոբիուսի և այլոց գրածներում։

Արևմտյան օկուլտիզմի պրակտիկայում ծեսն իրականացնողը հայտնվում է նախապես գծված «պաշտպանիչ շրջանում»: Ոգին, որը պետք է կանչել, պետք է ի հայտ գա շրջանակից դուրս «կախարդական եռանկյունու» մեջ: Այդ նպատակով ավանդական «մոգական կնիքներ» կամ սիգիլներ (*լատ.` sigillum*), ոգեղեն էակների անուններ, ինչպես նաև կախարդական համապատասխանություններ, այսինքն օգտագործվում են սիմվոլային համակարգեր:

Ի տարբերություն ինվոկացիայի (Invocation), որում կապի մեջ մտնող մարդը հետապնդում է կանչված ոգեղեն էակի հետ միության հասնելու գաղափարը, էվոկացիայի նպատակն է էակին իր երևակայական ոլորտից բերել մարդու համար տեսանելի աշխարհ: Ենթադրյալ ոգեղեն էակները, որոնք կանչվում են, բազմազան են, օրինակ, էլեմենտալ (տարրերից) էակներ, աստվածներ, երկնային էակներ, հրեշտակներ կամ դևեր:

Այս մոգությունը նախատեսված է շատ տարբեր նպատակների ծառայելու նրանց համար, ովքեր կատարում են այն: Նրանք կարծում են, որ այն կարող է օգտագործվել ոգեղեն էակներին ծառայեցնելու, նրանց պաշտպանությունը ձեռք բերելու, դաշինք կնքելու համար (ինչպես Գյոթեի Ֆաուստը) կամ համապատասխան էակի գիտելիքները ստանալու համար: Նմանատիպ գաղափարներ կան տարբեր կրոնների հմայական ծեսերում:

Էվոկացիոն գաղափարների հայտնի ներկայացուցիչներից են Հայնրիխ Կոռնելիուս Ագրիպա ֆոն Նետսհայմը, Ալիսթեր Քրոուլին, Ֆրանց Բարդոնը, Իսրայել Ռեգարդին, Քենեթ Գրանտը և Փիթեր Ջեյմս Քերոլը:

Էզոթերիկ Ռուդոլֆ Շտայները կիրառել է ոգու հմայություններ, իսկ ավելի ուշ՝ իր անթրոպոսոֆիական շրջանում, փորձել է հեռու մնալ դրանից՝ վերաիմաստավորելով մահացածների հետ կապ հաստատելու իր փորձերը որպես «հոգևոր հայեցումներ»:

## Հիվանդության դևերի ոգեկոչությունը միջնադարում
[մինի|«Գիշերային մղձավանջ», [Յոհան Հայնրիխ Ֆյուսլիի կտավում պատկերված են երկու մահր (*[https://de.wiktionary.org/wiki/Mahr#cite_note-5 Mahr]*)]]
Միջնադարի, այսպես կոչված, վանական բժշկության մեջ, ի լրումն բարեպաշտ օրհնությունների աղոթքների, որոնցում մարդու հիվանդությունների համար Աստծուց օգնություն էին խնդրում, կանչում և ոգեկոչում էին նաև հիվանդությունների անձնավորված դևերին:

Օրինակ՝ 10-րդ դարից հայտնի հիվանդության որդին կանչելը` «գանգ ուզ նեսո» («*Gang uz, Nesso*») նզովքը. հին գերմաներենից թարգմանաբար` «Դուրս արի, որդ, ինը փոքրիկ որդերով, [ոսկրածուծից] երակների մեջ, երակից դեպի մարմին, մսից՝ մաշկի մեջ, մաշկից՝ այս նետի մեջ» (Նունը հին սաքսոներենից թարգմանաբար` «Դուրս արի, որդ, ինը փոքրիկ որդերով, ողնուղեղից ոսկոր, ոսկորից դեպի մարմին, մսից մաշկի մեջ, մաշկից՝ այս նետի մեջ։ Տե՛ր, արա այդպես»:

Կամ *թափառաշրջիկ դոդոշ* անունով արգանդի հիվանդության դևին կանչելը.  «Նզովում եմ քեզ, սպիտակ, սև, կանաչ, դեղին մատրիցա, սատանայական, անմաքուր, ինչ տեսակ էլ լինես» դուրս արի, որը հայտնի է 10-րդ դարից:

Կամ ժանտախտի կանչումը. «Նզովում եմ եմ քեզ, գեղձ և խոց»:

[ձախից|մինի|''Մյունխենի գիշերային'' ''օրհնության''  վերջում գրված է [SATOR քառակուսի|Sator բանաձևը` լատիներեն  դյուրադարձուկ քառակուսի, որը նաև ծառայում էր դևերին հեռացնելու համար]]
Կամ Վայրի որսի (Wild Hunt) ժամանակ էլֆերի և ալպիական ոգիների հալածելը, այսպես կոչված, *Մյունխենի գիշերային օրհնությունը*: Սա 13-րդ դարի վերջի հմայություն է, որի օգնությամբ քնածից պետք է հեռու պահվեին չար ոգիները, ինչպիսիք են հրեշները, վհուկները, գոբլինները, դրուդները (Druden), էլֆերը և մահրերը (*[https://woerterbuchnetz.de/?sigle=DWB&lemid=M00431 Mahr])*: Քրիստոնեական գաղափարներն ու հեթանոսական մոտիվները միախառնվել են *օրհնության* մեջ և տպավորիչ կերպով ցույց են տալիս, թե ինչից էին մարդիկ վախենում։ Թվարկվում են թափառող ուրվականներ, վհուկներ, որոնք ուտում են մարդկանց կամ կաթ են գողանում, Օդինի վայրի բանակ, գիշերային ոգիներ, որոնք կծկվում են քնածի կրծքին կամ սողում նրա վրայով, մահ ավետող ողբացող մայր, էակներ, ովքեր վնաս են հասցնում իրենց չար աչքով կամ ծծում են մարդու սիրտը: Այս բանաձևը ասվում էր այս բոլորի դեմ, նրանց սպառնում էին և աղաչում էին Քրիստոսի անվամբ և աղոթքի բանաձևերով։ Դևերին հեռացնելու համար կիրառվում էր նաև Sator բանաձևը:

Այս հնագույն տեքստերը գրեթե միշտ գրանցված են եղել կոդեքսներում գործնական բժշկական միջոցների հետ մեկտեղ (քսուքներ, դեղաբույսեր, վիրաբուժական միջամտություններ) և ծառայել են բժիշկներին օգնելու համար որպես ուղեկցող ներշնչման թերապիա, որպես քրիստոնեական-արխաիկ «հոգեթերապիայի» վաղ ձև, որի տեքստերից են գալիս ժողովրդական բուժիչ խոսքերի (հմայական աղոթք, կրոնական օրհնություն) հարուստ պաշար մինչև մեր օրերը։

## Տես նաև
* Տելեկինեզ
* Նեկրոմանտիա
*Խորհրդապաշտություն
*Էկզորսիզմ
*Դրուիդ
*Աղոթք հմայական
*Քաոսային մոգություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անկանոն երևույթներ
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Կատեգորիա:Ծիսակատարություններ
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Կատեգորիա:Հերմետիզմ
Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունքի եզրույթներ
Կատեգորիա:Մոգություն
Կատեգորիա:Պարապսիխոլոգիա
Կատեգորիա:Ռազմական մարտավարություն