open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գեորգի Սպերանսկի

**Սպերանսկի Գեորգի Նեստորովիչ** (), խորհրդային մանկաբույժ, մայրության և մանկության պահպանության համակարգի ստեղծման կազմակերպիչներից, ԽՍՀՍ ԳԱ թղթակից անդամ (1943) և ԽՍՀՍ ԳԱ (1944) ակադեմիկոս, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1957)։

1898 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Ֆիլատովի աշակերտը։ 1912 թվականին Մոսկվայում հիմնել է կրծքի երեխաների առաջին տունը՝ բուժարանով, լաբորատորիայով, կոնսուլտացիայով, կաթնախոհանոցով և մանկամսուրներով։ 1922 թվականից՝ մայրության և մանկության պահպանության ինստիտուտի (այժմ՝ ԽՍՀՄ ԲԳԱ մանկաբուժության ինստիտուտ) տնօրեն։ 1931-1962 թվականներին՝ բժիշկների կատարելագործման կենտրոնական ինստիտուտի մանկաբուժության ամբիոնի վարիչ։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են նախա- և ետծննդյան կանխարգելման, վաղ մանկական տարիքի երեխաների ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանության, կերակրման, խնամքի, կոփման և դաստիարակության հարցերին։ Եղել է մանկաբույժների համամիութենական ընկերության նախագահ (1938-1962), «Պեդիատրիա» ամսագրի խմբագիր (1972 թվականից ամսագիրը կոչվում է Սպերինսկու անվամբ)։ Չեխոսլովակիայի Պուրկինյեի անվան բժշկական ընկերության, Բուլղարիայի և Լեհաստանի մանկաբույժների ընկերության պատվավոր անդամ։ Պարգևատրվել է Լենինի 4 և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մանկաբույժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական եկեղեցիների միություն

**Հայ ավետարանական եկեղեցու Հյուսիսային Ամերիկայի համայնք**, 
## Առաջին եկեղեցիները
Ամերիկահայ առաջին աղոթատեղին՝ ավետարանական Մարտիրոսաց հայ ժողովական եկեղեցին, հիմնվել է 1881 թվականին, Ուստրում։ Հետագա տարիներին հայ ավետարանական համայնքներ են ձևավորվել և եկեղեցիներ են կառուցվել Նյու Յորք, Բոստոն, Ուոթերթաուն, Փրովիդենս, Ֆրեզնո, Նյու Ջերսի, Չիկագո, Լոս Անջելես, Ֆիլադելֆիա, Դետրոյտ և այլ քաղաքներում։ Եկեղեցիներին կից հիմնվել են տիկնանց օժանդակ, երիտասարդական և պատանեկան միություններ, վարժարաններ, ավետարանի դասընթացներ։ 20-րդ դարի սկզբին երկրով մեկ տարածված ավետարանական եկեղեցիները միավորվել են՝ ստեղծելով միջեկեղեցական կազմավորումներ (1901 թվականին Ոատրում՝ ԱՄՆ-ի Արևելյան նահանգների, իսկ 1908 թվականին արևմտակողմի՝ Կալիֆոռնիայի Ֆրեզնոյի Առաջին հայ ավետարանական եկեղեցին հայ ավետարանական եկեղեցիների միությունները)։
## Ավետարանական միություններ
1918 թվականին Նյու Ջերսիում հիմնվել է Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցությունը (Armenian Missionary Association of America), որը հայ ավետարանական եկեղեցիների գործունեության կազմակերպիչն է և գործադիր մարմինը, հայ ավետարանական առաջին և միակ միսիոներական կազմակերպությունը (գործադիր տնօրեն՝ ժիրայր Սողոմյան)։ 1971 թվականին ստեղծվել է Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական միությունը (կենտրոնը՝ Նյու Ջերսի), որն ընդգրկում է ԱՄՆ-ի 20 ավետարանական եկեղեցիներ։ Լոս Անջելեսում գործում է Հայ ավետարանական ընկերային ծառայության կենտրոնը։ Նյու Ջերսիում է գտնվում նաև Հայ ավետարանական համաշխարհային խորհրդի կենտրոնատեղին (հիմնվել է 1980-ական թվականների սկզբին), որը վարում է միությունների ընդհանուր գործերը։ 
## Պարբերականներ
ԱՄՆ-ի հայ ավետարանականները հրատարակել են «Կոչնակ» (1900-1960, Բոստոն, Նյու Յորք), «Ջանասեր» (1916-1923), «Ավետագիր» (1945-1947, Նյու Յորք) հանդեսները։ Ներկայումս լույս են տեսնում Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցության «Լրաբեր» (1965 թվականից, Նյու Ջերսի) ամսագիրը, Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական միության “Forum” (1975 թվականից) և «Զհացմհր հանապազորդ», “AMAA” (Armenian Missionary Association of America) պարբերականները։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի հայ ավետարանական եկեղեցիների միություն
Վենտուրա Քաունթիի հայ մշակութային ընկերություն (ԱՄՆ)

մինի|Սպիտակի երկրաշարժը

**Վենտուրա Քաունթիի հայ մշակութային ընկերություն**, հիմնվել է 1976 թվականին, Վենտուրա Քաունթիում՝ Ս. Քոչեքյանի և Մ. Հակոբյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակը շրջանի հայ ընտանիքներին համախմբելն ու պարբերական հանդիպումների միջոցով հայկական միջավայր ստեղծելն է։ Կազմակերպում է մշակութային ձեռնարկներ, դասախոսություններ, զբոսանքներ։ Հանգանակություն կազմակերպելով՝ ընկերությունը նյութական օգնություն է ցուցաբերել Սպիտակի երկրաշարժի (1988) աղետյալներին, նաև Կալիֆոռնիայի որոշ հայ կրթական հաստատությունների։ Ընկերության գործուն մասնակցությամբ Թաուզընդ Օքսը և Սպիտակը դարձել են քույր քաղաքներ։
Կոմունիստ (թերթ, Բաքու)

**Կոմունիստ**, օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1920-1989 թվականին, Բաքվում շաբաթը 5 անգամ։ Խմբագիրներ՝ Ս. Խանոյան, Ս. Վարդանյան, Ի. Դովլաթյան, Ս. Մանուցյան, Ա. Վարդանյան, Գեղամ Անտելեպյան, Հ. Բաբլումյան, Ե. Գրիգորյան, Համո Ամիրխանյան, Տ. Գրիգորյան, Ե. Բաբայան, Է. Գրիգորյան։

Առաջին տարիներին ներկայացրել է Ադրբեջանի տնտեսության վերակառուցմանն ուղղված միջոցառումները, ծանոթացրել հանրապետության հայ բնակչության առօրյային, տպագրել հայ գրողների գործեր։ Պայքարել է աշխատավորությանը ինտերնացիոնալիզմի և ժողովուրդների բարեկամության ոգով դաստիարակելու համար, պրոպագանդել լենինյան ազգային քաղաքականությունը, խորհրդային հայրենասիրությունը։ Սկզբնական շրջանում մասնակցել է խորհրդային կարգերի ամրապնդմանը, երկրի ինդուստրացմանն ու գյուղատնտեսության կոլեկտիվացմանը, տպագրել Վ. Ի. Լենինի «Ձախության» մանկական հիվանդությունը կոմունիզմի մեջ» աշխատությունը, Ս. Կիրովի, Ս. Օրջոնիկիձեի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Ն. Նարիմանովի, Ա. Միկոյանի, Արտաշես Կարինյանի և ուրիշների հոդվածները։ Լուսաբանել է Կարմիր բանակի և խորհրդային ժողովրդի հերոսական պայքարը Հայրենական մեծ պատերազմում։

1960-ական թվականներից սկսած՝ տեղի կուսակցական և խորհրդային մարմինների ճնշման տակ առավել որոշակի է ուրվագծվել թերթի պասսիվ դիրքորոշումը Ադրբեջանի սահմաններում գտնվող հայկական տարածքների (Լեռնային Ղարաբաղ, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն) և հայաբնակ վայրերի հայ բնակչության հետապնդումների, հայկական հուշարձանների յուրացման կամ ոչնչացման փաստերի վերաբերյալ։ Թերթը փակվել է 1989 թվականի դեկտեմբերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Եգիպտոսի մասնաճյուղ

**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միություն** (ՀԲԸՄ), հիմնադրվել է 1906 թվականի ապրիլի 15-ին, Կահիրեում՝ Պողոս Նուբարի նախաձեռնությամբ, որը և դարձել է նրա առաջին նախագահը։ 1922 թվականին Միության վարչական կենտրոնը Կահիրեից փոխադրվել է Փարիզ, իսկ 1942 թվականից՝ հաստատվելՆյու-3որքում։ Ներկայումս եգիպտահայ համայնքում մշակութային և բարեսիրական գործունեություն է իրականացնում ՀԲԸՄ տեղական շրջանային կազմակերպությունը, որը երկրում ունի երկու մասնաճյուղ՝ Կահիրեում և Ալեքսանդրիայում։ Միաժամանակ գործում են նաև երկու մարզական ակումբներ ՀԲԸՄ «Նուբար» անվանումով՝ Հելիոպոլսում և Ալեքսանդրիայում։ ՀԲԸՄ Կահիրեի մասնաճյուղը մեծ տեղ է հատկացնում հրատարակչական գործունեությանը։

Կատեգորիա:Եգիպտահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Առագաստ (ամսագիր)

**Առագաստ**, գրական, մշակութային, հասարակական պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսնում 2001 թվականից։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ստեփան Ալաջաջյան։ Ունի բազմաբնույթ խորագրեր՝ «Գրական էջեր», «Դիմանկար», «Ազգային գաղափարախոսություն», «Դեմքեր... Դեմքեր...», «Ակնարկ», «Տեսակետ», «Դիտարկումներ», «Հայաստանյան խճանկար» և այլն։ Ամսագրին թղթակցում են մշակութային գործիչներ նաև Հայաստանից։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Տիգրան Երկաթ մշակութային միություն

**«Տիգրան Երկաթ»** մշակութային միությունը հիմնվել է 1902 թ., Ալեքսանդրիայում՝ մի խումբ եգիպտահայ երիտասարդ մտավորականների և արվեստագետների նախաձեռնությամբ։ Գործում է ցայսօր։ Կոչվում է անվանի հասարակական գործիչ և գրող Տիգրան Երկաթի անունով։ Ծավալում է արդյունավետ գործունեություն մշակույթի տարբեր բնագավառներում, կազմակերպում է գրական երեկոներ, դասախոսությաններ, թատերական ներկայացումներ, համերգներ, զբաղվում հրատարակչական գործունեությամբ։ Աջակցում է Պողոսյան ազգային վարժարանին, օգնում Եվրոպայում սովորող հայ ուսանողներին։

Կատեգորիա:Եգիպտահայ մշակութային կազմակերպություններ
Հայերն Իզմիրում

**Հայերն Իզմիրում** հաստատվել են դեռևս 13-րդ դարում։ Գրավոր առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1261 թվականին, երբ հայ առևտրականները մասնակցել են բյուզանդա-ջենովական առևտրա կան պայմանագրի կնքմանը Իզմիր (այն ժամանակ՝ Զմյուռնիա, հայկական աղբյուրներում՝ նաև Զմյուռին) քաղաքում։

## [[17-րդ դար]]

17-րդ դարի սկզբին (պարսից շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղ թից հետո) 1000 հայ ընտանիք Երևանից, Նախիջևանից, Ղարարաբաղից, իսկ 17-րդ դարի վերջին (Աղա Մահմեդխանի 1795 թվականի արշավանքից հետո) մոտ 300 հայ ընտանիք Աշտարակից, Կարբիից, Օշականից, մա սամբ՝ Անկարայից գաղթել և հաս տատվել են Իզմիրում։

1621 թվականին Իզմիրում կար շուրջ 8 հազար, 1731 թվականին՝ 7 հազար, 1836 թվականին՝ 10 հազար հայ։ 1915 թվականին Իզմիրը շրջակա Բոռնովա, Գորդելիո, Կարաթաշ և Գյոզթեփե հայաբնակ արվարձաններով ունեցել է ավելի քան 21 հազար հայ բնակիչ։ 1919-1922 թվականների հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ թուրքերը կոտորել են հայերի մեծ մասին, ողջ մնացածներն արտա գաղթել են Հունաստան, ապա՝ Հայաստան և այլուր։

## Բնակության վայրը
մինի|Մեսրոպյան վարժարան
Հայերը բնակվել են քաղաքի Հայնոց, Գետեզերք, Քարափ թաղամասերում։ Մեծ մասամբ արհեստավորներ էին (ոսկերիչներ, ժամագործներ, մետաքսագործներ)՝ համախմբված էսնաֆությունների մեջ։ Զգալի թիվ են կազմել նաև հայ վաճառականները, որոնցից շատերն առևտրական տներ ունեին Եվրոպայի, Ռուսաստանի, Հնդկաստանի և Եգիպտոսի քաղաքներում։ Արտահանում էին գորգեր, կաշի, բուրդ, հացահատիկ, չոր միրգ, ներմուծում նավթ, շաքար և այլն։ Իզմիրում գործել են 4 հայկական եկեղեցիներ (Հայնոցի Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Հարություն, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, կաթոլիկ՝ Սուրբ Տիրամայր)։ Շրջակա գյուղաքաղաքներում և ավաններում [Այղրն կամ Գյոզալհիսար, Բերղամա (պատմական՝ Պերգամոն), Մանիսա (պատմական՝ Մագնեսիա), Քրքաղաջ, Օդամիշ են] հայերը զբաղվել են նաև արհեստներով, առևտրով, մասամբ՝ այ գեգործությամբ։ 1799 թվականին հիմնվել է Մեսրոպյան վարժարանը, այնուհետև գործել են նաև Հռիփսիմյան իգական թերի միջնակարգ, Աղաբեկյան, Սարգսյան, Սավալանյան, Վանագետյան մասնավոր դպրոցները, Մխիթարյանների դպրոցը, միսիոներական բարձրագույն վարժարանը։ 1802 թվականին կառուցվել է Սուրց Լուսավորիչ ազգային հիվանդանոցը։

1879 թվականին Հովհաննես և Հակոբ Սպարտալյան եղբայրների միջոցներով կառուցվել է նոր հիվանդանոց։ Գործել են Սյունյաց, Արագածունյաց, Ոաումնասեր, Վասպուրական, Հաշտենից մշակութային ընկերությունները, 1909-1922 թվականներին՝ ՀԲԸՄ Իզմիրի մասնաճյուղը, հայկական թատրոն։

## Առաջին հայկական տպարան
Իզմիրի առաջին հայկական տպարանը 1759 թվականին հիմնել է Մահտեսի Մախրար, հետագայում գործել են նաև Մեսրոպյան, Տետեյան, Սամուրյան տպարանները, որտեղ հրատարակվել են հայկական գրքեր, պարբերականներ, դասագրքեր։ Հայկական առաջին թերթը՝ «Արշալույս Արարատյանը», լույս է տեսել 1840 թվականին։ Մինչև 1922 թվականը հրատարակվել է 36 անուն թերթ ու ամսագիր։

Իզմիրը հայ մշակութային և հասարակական-քաղարական կյանքի կարևոր կենտրոն էր։ Նրա հետ է կապված շատ հայ գործիչների՝ Ս. Ոսկանյանի, Ա. Փափագյանի, Մ. Մամտրյանի, Գ. Չիլինկիրյանի, Գ. Կոստանդյանի, Տ. Չուխաճյանի, Վ. Փափազյանի, Ա. Արմենյանի և այլոց գործունեությունը։

ի
Կատեգորիա:Իզմիր
Ապրիլ (թերթ)

**«Ապրիլ»**, գրական-մշակութային պարբերաթերթ։ Լույս է տեսել 1977-1985 թվականներին Լոս Անջելեսում (մինչև 1982 թվականը՝ ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Հովհաննես Երիցյան։ Տպագրել է հոդվածներ հայ մշակույթի և պատմության վերաբերյալ, սփյուռքահայ գրողների գործեր։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայերը Չիկագոյում

Հայերը Չիկագոյում հիմնականում արհեստավորներ, ծառայողներ, առևտրականներ, մտավորականներ են։ Չիկագոյում և նրա արվարձաններում գործում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Ամենայն Սրբոց, Սուրբ Պալոս, Սուրբ Փրկիչ առաքելական եկեղեցիները, Չիկագոյի հայ ավետարանական եկեղեցին, որոնց կից՝ Դանիել Վարուժան, ՀԲԸՄ-ի Վարժապետյան, Մեսրոպյան մեկօրյա դպրոցները։ Համայնքի ձևավորումից ի վեր այստեղ գործում են հայ ազգային կուսակցությունների տեղական կազմակերպությունները, Հայ կրթական հիմնարկությունը, ՀԲԸՄ-ի մասնաճյուղը, ՀՕՄ-ի «Անահիտ» կրտսերաց մասնաճյուղը, Չիկագոյի համալսարանի հայ ուսանողների ընկերակցությունը, համագաղութային այլ կազմակերպությունների և հայրենակցական միությունների տեղական մարմինները, տիկնանց և երիտասարդաց միությունները։ 1922-ին Չիկագոյում կազմակերպվել է «Շանթ» թատերախումբը, որը ներկայացումներ է տվել Հովհաննես Աբելյանի և Հովհաննես Զարիֆյանի մասնակցությամբ։ Չիկագոյում լույս է տեսել 10-ից ավելի անուն պարբերականորեն առաջինը՝ «Դաստիարակը»՝ 1903-ին։

չ
Կատեգորիա:Չիկագո
Սպառման հասարակական ֆոնդեր

**Սպառման հասարակական ֆոնդեր** (), ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, սպառման ֆոնդի մի մասը, որն օգտագործվում է հասարակության անդամների՝ սահմանված պահանջմունքների բավարարման համար՝ ըստ աշխատանքի բաշխման ֆոնդից դուրս։ Բարիքների սոցիալիստական բաշխման հիմնական ձևերից է, որի միջոցով պետությունը պլանաչափորեն ներգործում է բնակչության եկամուտների և սպառման կառուցվածքի վրա՝ մարդկանց, սոցիալական խմբերի, խավերի և դասակարգերի սոցիալ-տնտեսական դրությունն աստիճանաբար մերձեցնելու և հավասարեցնելու նպատակով։

Նյութական արտադրության աշխատողների և նրանց ընտանիքների չաշխատող անդամների անձնական պահանջմունքների բավարարմանը գնացող սպառման հասարակական ֆոնդերի նյութական հիմքն անհրաժեշտ արդյունքն է, իսկ ոչ նյութական արտադրության ոլորտի աշխատողներինն ու նրանց ընտանիքների չաշխատող անդամներինը՝ հավելյալ արդյունքը։ Ընդ որում, նրանք, ովքեր իրենց ծառայություններն իրացնում են նյութական արտադրության աշխատողներին, փոխարենը ստանում են վերջիններիս անհրաժեշտ արդյունքի մի մասը։ Սպառման հասարակական ֆոնդերի հիմնական մասը (մոտ 70%) գոյանում է պետական բյուջեի միջոցներից, ինչպես նաև պետական ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների շահույթից (ստեղծում են սոցիալ-կուլտուրական միջոցառումների ու բնակարանային շինարարության և այլ ֆոնդեր), կոլտնտեսությունների զուտ եկամտից (ստեղծում են կոլտնտեսականների կուլտուր-կենցաղային միջոցառումների, սոցիալ-ապահովության և նյութական օգնության ֆոնդեր)։ Սպառման հասարակական ֆոնդերի հաշվին ապահովվում են անվճար ուսուցումն ու կրթությունը, ներառյալ բարձրագույնը, վճարվում է կրթաթոշակ, ցույց է տրվում անվճար բուժօգնություն և արտոնյալ առողջարանային-կուրորտային սպասարկում, վճարվում են պետական թոշակներ անաշխատունակներին, հղիության և ծննդաբերության նպաստներ, կազմակերպվում բանվոր-ծառայողների և կոլտնտեսականների հանգիստը, ապահովվում ֆիզկուլտուրայի և սպորտի մասսայականությունը, վճարվում են տարեկան արձակուրդները, պահպանվում մանկական նախադպրոցական հիմնարկությունները և այլն։ Ֆոնդերի մի մասն աշխատավորներին է անցնում անկախ նրանց աշխատանքային ներդրումից (հոգևոր, կրթության, առողջության պահպանման և այլ պահանջմունքների բավարարում), մյուս մասը՝ աշխատանքային ներդրումը հաշվի առնելով (թոշակներ, նպաստներ և այլն)։ Սպառման հասարակական ֆոնդերից տրամադրվում են (անվճար կամ արտոնյալ ձևով) նյութական բարիքներ ու ծառայություններ և կատարվում դրամական վճարումներ (1982-ին դրանց ծավալը մոտավորապես հավասար էր)։ Սպառման հասարակական ֆոնդերից վճարումների և արտոնությունների ծավալը որոշվում է արտադրության զարգացման մակարդակով ու տեմպերով, ինչպես նաև սոցիալիստական պետության սոցիալական քաղաքականությամբ։

## Տես նաև
* Պետական բյուջե

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Սոցիալական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Վիեննական Մխիթարյան վարժարան (Ստամբուլ)

**Վիեննական Մխիթարյան վարժարան**, հայ կաթոլիկ վարժարան։ Հիմնվել է 1825 թվականին, Պոլսի Բանկալթի թաղամասում՝ Հ. Արիստակես վրդապետ Պոհչալյանի նախաձեռնությամբ։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան, միջնակարգ և բարձրագույն բաժիններ։ Վարժարանում գործում են գիտական, գրական խմբակներ։ Հայերենով են դասավանդվում նաև մաթեմատիկան, մի շարք այլ առարկաներ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ
Մխիթարյան
Մխիթարյան
Մաշտոց երեկոյան և շաբաթօրյա հայերեն լեզվի դպրոց

**Մաշտոց երեկոյան և շաբաթօրյա հայերեն լեզվի դպրոց**, հիմնվել է 1988 թվականին, Գլենդելում՝ Ա. Արամունի-Քեշիշյանի նախաձեռնությամբ և տնօրինությամբ։ Ներկայումս չի գործում։ Ուներ նախակրթարան և միջին (մինչև 8-րդ դասարան) բաժին, ասմունքի, թատերական խմբակներ։ Դասավանդվում էին հայոց լեզու, հայ գրականություն, պատմություն։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Համայնապատկեր (հանդես)

**«Համայնապատկեր»**, գրական-մշակութային հանդես։ Լույս է տեսնում 1999 թվականից, Լոս Անջելեսում։ Խմբագիր՝ Սարո Գյոդակյան։ Իր էջերում ներկայացնում է Հայաստանում և սփյուռքում տեղի ունեցող իրադարձությունները։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Հայերը Մելբուռնում

մինի|Մելբուռն
**Մելբուռնի հայ համայնքը** կազմավորվել է 1960-ական թվականների սկզբին։ 1966 թվականին այստեղ բնակվել է 1500, 1976 թվականին՝ 4500, 2003 թվականին՝ 10 հզ. հայ։ Համայնքում գործում են Սուրբ Աստվածածին առաքելական եկեղեցին (որին կից Ակինյան շաբաթօրյա դպրոցը) և կաթոլիկ եկեղեցի, ինչպես նաև Համազգայինի Մեսրոպ Մաշտոց մեկօրյա վարժարանը (1985 թվականից), եկեղեցասեր տիկնանց, երիաասարդական, պատանեկան միությունները, ՀԲԸՄ, ՀՄԸՄ Մելբուռնի մասնաճյուղերը, պոլսահայերի կազմած Սահակյան մարզական միության ֆուտբոլի թիմերը։ Գործում են պարախումբ և երգչախումբ, ինչպես և հայկական ռադիոժամ։ 1966 թվականից Մելբուռնում լույս է տեսնում «Հույս» ամսագիրը։

մ
Կատեգորիա:Մելբուռն
Օլգա Սպանդարյան

**Օլգա Վյաչեսլավովնա Սպանդարյան** (**Օլգա Ադամովիչ**, ), հեղափոխական ագիտատոր-պրոպագանդիստ, լրագրող, մանկավարժ։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1905), Սուրեն Սպանդարյանի կինը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի իգական գիմնազիան, սովորել Ժնևի համալսարանում (1899-1900 թվականներ)։ 1910-1912 թվականներին դասավանդել է Թիֆլիսի ուսուցիչների միության դպրոցում, միաժամանակ հեղափոխական պրոպագանդիստական աշխատանք տարել քաղաքում։ Վրաստանում մենշևիկների տիրապետության շրջանում բոլշևիկյան կուսակցության գանձապահն էր Կովկասյան երկրային կոմիտեում։ 1921 թվականից աշխատել է ՌԿ(բ) կ Կենտրոնական Կոմիտեի ագիտպրոպագանդայի բաժնում, ՀամԿ(բ) կ Կենտրոնական Կոմիտեի օրգան «Ռաբոչայա գազետա» («Рабочая газета») թերթի խմբագրությունում խմբագրել է մանկավարժական «Յունիե ստրոիտելի» («Юные строители») և «Մուրզիլկա» («Мурзилка») ամսագրերը, ղեկավարել ՀամԿ(բ) կ ԿԿ-ին կից խմբագիրների կաբինետը և «Զա ինդուստրալիզացիյու» («За индустрализацию») թերթի բանավոր բաժինը։ 1934 թվականից Խորհրդային միութենական կարգի անհատական թոշակառու էր։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1879 ծնունդներ
Կատեգորիա:1971 մահեր
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հունիսի 19 ծնունդներ
Հայ արհեստավարժների միություն

**Հայ արհեստավարժների միություն**, հիմնվել է 1958 թվականին, Լոս Անջելեսում։ Հիմնադիրներ՝ Վ. Արթկին, Լ.
Կարապետյան, Վ. Գրեգըր և ուրիշներ։ Նպատակը բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում սովորող հայ ուսանողների համար կրթաթոշակ հայթայթելն է, նաև գաղութի հայ երիտասարդության շրջանում դաստիարակչական աշխատանք ծավալելը։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտական կազմակերպություններ
Դամբարան

**Դամբարան** (՝ թումբոս), մինչքրիստոնեական գերեզմանների անվանումը հնագիտության մեջ։ Քարի դարից հայտնի են հիմնահողային դամբարանները, դոլմենները, կրոմլեխները։

Բրոնզի դարում առաջացել են քարարկղային դամբարանները, դամբարանաբլուրները։ Ցեղային առաջնորդներին մեծ մասամբ թաղել են դիասայլերի, դիակառքերի վրա, զենքերի և այլ առարկաների (Լճաշեն, Ներքին Գետաշեն և այլն), սպանված կանանց, ծառաների, ձիերի հետ։ Արթիկի բրոնզեդարյան դամբարանադաշտում պեղվել են տուֆաքարի մեջ փորված շատ դամբարաններ։

Մ․թ․ա․ 1-ին հազարամյակում երևան են եկել կարասե, իսկ անտիկ շրջանում՝ կավե տարատեսակ դագաղներով դամբարանները։ Բրոնզի դարաշրջանի նյութական մշակույթը հիմնականում ներկայացնում են դամբարաններից հայտնաբերված գտածոները։

## Ճարտարապետության մեջ
Ճարտարապետության մեջ դամբարանը ստորգետնյա կամ վերգետնյա գերեզմանային կառույց է։ Հայաստանում հնագույներից են Աղավնատան շրջանաձև և Օշականի ուղղանկյուն հատակագծով կառույցները, ուրարտական ժայռափոր դամբարանները։

Հելլենիստական Հայաստանի դամբարաններից են Փարաքարի բոլորակ հատակագծով, քարե բազմանիստ հարթակի վրա բարձրացող աշտարակաձև կառույցը, մեջտեղում ձվաձև գերեզմանով, ինչպես և Սիսիանի իշխանական դամբարանը, որի կեղծ թաղով գետնափոր խցում դրված է կավե սարկոֆագը։ Քրիստոնեական վաղ շրջանի պահպանված օղակներից են Աղցի Արշակունի թագավորների դամբարանը և նույն հորինվածքն ունեցող՝ Իգաձորի (Անի) ժայռափոր կառույցները (4-րդ դար), Էջմիածնում՝ Հռիփսիմեի և Գայանեի (4-5-րդ դարեր), Օշականում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի, Ամարասում՝ Գրիգորիսի (5-րդ դար) դամբարանները։

Ճարտարապետությամբ ինքնատիպ են Զովունիի Սուրբ Վարդան մատուռ-դամբարանը և Ջրվեժի հուշահամալիրը (երկուսն էլ՝ 5-րդ դար)՝ բաղկացած եկեղեցուց, գետնափոր դամբարաններից և կոթողից, Նախճավանի Կամսարականներից երկու խցով դամբարանը (8-րդ դար)։ Հայաստանում որպես դամբարան են ծառայել եռաստիճան եկեղեցիների ստորին հարկը, գավիթներն ու ժամատները։


The maussolleion model dsc02711-miniaturk nevit.jpg|Հալիկառնասոսի դամբարանի մանրապատկերը
Cheops pyramid 01.jpg|դամբարան՝ Եգիպտական բուրգ
Perelachaise-p1000391.jpg|Պեր Լաշեզ դամբարան
Կյուրոս մեծի դամբարան.jpg|Կյուրոս մեծի դամբարան


## Տես նաև
* Հալիկառնասոսի դամբարան
* Արշակունիների դամբարան
* Բարեկամավանի հեթանոսական դամբարան

Կատեգորիա:Դամբարաններ
Կատեգորիա:Կոթողներ
Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Նարեկացու անվան հայագիտության ամբիոն

**Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի [University of California, Los Angeles (UCLA)] Նարեկացու անվան հայագիտության ամբիոն**, հիմնվել է 1969 թվականին, համալսարանի Մերձավոր Արևելքի լեզուների և մշակույթների ֆակուլտետում՝ Ավետիս Սանճյանի ղեկավարությամբ։ Դասավանդվում են գրաբար, հայ գրականություն (դասական, միջին, արդի), լեզվի և մշակույթի պատմություն, պատմագրություն։ UCLA-ի հայագիտական ամբիոնը հովանավորում է մասնագետներին և ուսանողներին՝ մասնակցելու միջազգային գիտաժողովների, կազմակերպում դասախոսություններ, հազվագյուտ հայկական ձեռագրերի և հատուկ թեմաներով պատրաստված նյութերի ցուցադրություններ։

Ունի գրադարան (գեղարվեստական գրականություն, պարբերական մամուլ, գրականագիտական ու պատմական նյութեր պարունակող հայերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով գրքեր, հազվագյուտ ձեռագրեր, փաստաթղթեր և արխիվային նյութեր)։ Ուսանողներին պատրաստում է մագիստրոսի և դոկտորի գիտական աստիճանների համար։ Ամբիոնի վարիչն է Փիթեր Քաուին։

Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի համալսարան
Կատեգորիա:Հայագիտության կենտրոններ
Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպություն

**Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայ կազմակերպություն** (**ՍԴԲՀԿ**), նաև հայտնի է որպես՝ **Սպեցիֆիկներ**,  հայ մարքսիստական կազմակերպություն Ռուսական կայսրությունում։ Ձևավորվել է 1903 թվականի վերջին՝ ժնևում (Շվեյցարիա)։ Այնուհետև իր գործունեությունը տեղափոխել է Կովկաս և գործել մինչև Խորհրդային Ռուսաստանի 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանի գրավումը և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումը։ Կազմակերպության հիմնական կորիզը կազմել են նախկինում Դաշնակցություն կուսակցությանը պատկանող մի խումբ գրականագետ մտավորականներ։

Իրենց գաղափարախոսության մեջ «սպեցիֆիկ» բառի հաճախակի օգտագործման համար անվանվել են «սպեցիֆիկներ»։

Կազմակերպության հիմնական գաղափարախոսներն էին Բախշի Իշխանյանը, Ալեքսանդր Ռուբենին (ով հետագայում միացավ բոլշևիկներին), Ղազար և Նարիման Տեր Ղազարյանները, Տ․ Իսախանյանը, Ե․ Պալյանը, Դ․ Կուզիկյանը (Եսալիմ), Դ. Տեր-Դանիելյանը (Դավիթ Անանուն)։

«Սպեցիֆիկներն» իրենց գլխավոր սկզբունքն էին համարում պրոլետարիատի ներկայացուցիչներին ըստ ազգությունների բաժանելը։ Ըստ նրանց տեսության ամեն մի ազգություն ներկայացնում է յուրահատուկ («սպեցիֆիկ») միջավայր՝ տարբեր դասակարգային շերտավորումով, այդ պատճառով էլ հարկավոր էին համարում, որ յուրաքանչյուր ազգի բանվորների շրջանում գործերդ տվյալ ազգի ինքնավար բանվորական կազմակերպությունը։ «Սպեցիֆիկները» բունդականների նման պահանջում էին կուսակցության կառուցման դաշնային սկզբունք և իրենց հայտարարում հայ պրոլետարիատի միակ ներկայացուցիչը։ Ազգային հարցում քարոզում էին ազգային-մշակութային ինքնավար։ Բոլշևիկները դեմ են արտահայտվել «սպեցիֆիկների» դեմ։ Դեռևս 1904 թվականին, երբ ՌՍԴԲԿ խորհրդում քննարկվում էր ազգային սոցիալ-դեմոկրատների միավորման հարցը և որոշվեց միջկուսակցական կոնֆերանս հրավիրել, Վլադիմիր Լենինը դեմ արտահայտվեց «սպեցիֆիկների» ներկայացուցիչների մասնակցությանն այդ կոնֆերանսին։ 1905 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ՌՍԴԲԿ կենտկոմի անդամներին ուղարկած նամակում Լենինը «սպեցիֆիկների» կազմակերպությունը որակել է որպես *«մի զույգ ժնևյան կազմալուծիչների շայկա»* և *«բունդական կրեատուրա»*։

Լենինին համակրող հայ բոլշևիկներ Բոգդան Կնունյանցը, Ստեփան Շահումյանը, Սուրեն Սպանդարյանը, Սարգիս Կասյանը և ուրիշներ նույնպես քննադատում էին «սպեցիֆիկներին», նրանց որակելով որպես *«բուրժուազիայի գործակալների բանվորական շարժման մեջ»*։

## Աղբյուրներ
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հ. 11, էջ 28

Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական կազմակերպություններ
Պեզճյան մայր վարժարան

**Պեզճյան մայր վարժարան**, մինչև 1830 թվականը՝ Գումգափուի մայր վարժարան, միջնակարգ (երկրորդական) դպրոց, հիմնել է Հովհաննես Կոլոտ Բաղիշեցի պատրիարքը 1715 թվականին՝ Կ. Պոլսի Սկյուտար թաղամասում։ Մինչև 1741 թվականը կոչվել է Ընծայարան։ Նպատակն էր պատրաստել եկեղեցու սպասավորներ, ուսուցիչներ։ Ունեցել է բարձրագույնի ծրագիր, կրոնին ու հայագիտական առարկաներին զուգընթաց դասավանդվել են «Յոթ ազատ արվեստներ», հունարեն, լատիներեն։ Վարժարանում թարգմանվել է գիտական, փիլիսոփայական, աստվածաբանական գրականություն։ Աստվածաբանական առարկաներից բացի, աշակերտները սովորել են հայոց լեզու, հայ ժողովրդի պատմություն, բանահյուսություն, ճարտասանություն, օտար լեզուներ, բնական գիտություններ։ Ուսանելու էին գափս Հայաստանի տարբեր վայրերից։ Շրջանավարտներից շատերը դարձել են կրոնական ու հասարակական նշանավոր գործիչներ (Հակոբ Բ Նալյան պատրիարք, Սահակ Ահագին Կեգեցի՝ ոչ պաշտոնական Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1756-1759 թվականներին, Սամուել Երզնկացի և ուրիշներ)։ 1741 թվականին Հակոբ Բ Նալյան պատրիարքը դպրոցը փոխադրել է Գումգափու՝ պատրիարքարանին կից և վերանվանել Մայր դպրատուն։ Հրավիրվել են նոր դասատուներ, լրացվել ու հաստատվել է վարժարանի կանոնադրությունը (արգելվել են ֆիզիկական պատիժները, սահմանվել աշակերտների և ուսուցիչների իրավունքներն ու պարտականությունները)։ Վարժարանի գրադարանը հարստացվել է հին ձեռագրերով ու մասնագիտական գրականությամբ։

1790 թվականին Միրիճանյան ամիրան Մայր դպրատանը հիմնադրել է տպարան։ 1826 թվականի հրդեհի հետևանքով այրվել են Ստամբուլի պատրիարքարանը, եկեղեցին ու Մայր դպրատունը։ Շենքերը վերակառուցելու արտոնություն է ստացել Պեզճյան Հարություն ամիրան։ 1830 թվականին, շինարարությունն ավարտելուց հետո, վարժարանը վերանվանվել է *Պեզճյան մայր վարժարան*։ Վերջինս պահպանել և շարունակել է Գումգափուի մայր վարժարանի ավանդույթները։ Ունեցել է 3 բաժին՝ աղքատ երեխաների դպրատուն, դպրության վարժոց, երաժշտանոց։ Վարժարանին կից բացվել է նաև ընծայարան՝ հոգևորականներ պատրաստելու համար։ Վարժարանը մեծ դեր է կատարել տարբեր մասնագիտությունների գծով ուսուցչական կադրեր պատրաստելու գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել հայ և եվրոպական ձայնագրության ուսուցմանը։ 1840 թվականին վարժարանին կից բացվել է Լուսավորչական աղջկաց դպրոցը։ 1846 թվականին ստեղծվել է Ընթերցասիրաց ընկերությունը՝ կազմված Պեզճյան մայր վարժարանի շրջանավարտներից։ Վարժարանի ուսուցիչների (Հ. Ոսկան, Մ. Աղաթոն, Կ. Ութուճյան և ուրիշներ) ջանքերով ստեղծվել է մատենադարան (շուրջ 1000 ձեռագիր ու մատյան)։ 1858-1859 թվականի տարեշրջանում վարժարանն ունեցել է 264 աշակերտ, 20-րդ դարի սկզբին դարձել է երկսեռ։ Ներկայումս (2003) գործում է միջնակարգ դպրոցի ծրագրով, դասավանդվում են հայոց լեզու և կրոն, մնացած բոլոր առարկաների ուսուցումը թուրքերեն է։ Տարբեր ժամանակներում վարժարանում դասավանդել են Ղ. Աբրահամյանը, Գասպար դպիրը, Հ. Թոդյանը, Մ Չերազը, Հ. Հինդլյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Մաթեմատիկական սպասում

**Մաթեմատիկական սպասում**, պատահական մեծության կարևոր թվային բնութագրիչներից։ F(x) բաշխման ֆունկցիա ունեցող \xi պատահական մեծության մաթեմատիկական սպասում է կոչվում

E_\xi=\int\limits_{-\infty}^{\infty}xdF_{\xi}(x)

ինտեգրալը, եթե այն բացարձակ զուգամետ է։ Դիսկրետ և անընդհատ պատահական մեծությունների մաթեմատիկական սպասումներն են համապատասխանաբար՝

E_\xi=\sum_{k}{x_k} P(\xi=x_k), E_\xi=\int\limits_{-\infty}^{\infty}xp(x)dx,
որտեղ, x_k-երը \xi-ի հնարավոր արժեքներն են, P(x)-ը՝ \xi-ի հավանականության խտությունը։

Մաթեմատիկական սպասման հիմնական հատկություններն են.

#  EC=C, 
#  E(C\xi)=CE\xi, 
#  E(\xi+\eta)=E\xi+E\eta, 
#  E(\xi \eta)=E\xi E\eta,  
P(x)-ը՝ \xi-ի հավանականության խտությունը։

եթե պատահական մեծություններն անկախ են։ Մաթեմատիկական սպասումը բնութագրում է պատահական մեծության արժեքների դասավորությունը։ Մաթեմատիկական սպասումի այդ հատկությունը ըստ էության բացատրվում է մեծ թվերի օրենքով։

Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսություն
Կատեգորիա:Միջին մեծություններ
Մաթեմատիկական ֆիզիկա

**Մաթեմատիկական ֆիզիկա**, ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների տեսություն, հատուկ տեղ է գրավում մաթեմատիկայում և ֆիզիկայում։ Մաթեմատիկական ֆիզիկան ֆիզիկայի հետ սերտ կապի մեջ է այն մասով, որ վերաբերում է ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների կառուցմանը. մյուս կողմից՝ մաթեմատիկական ֆիզիկա մաթեմատիկայի, բաժին է, որովհետև կառուցված մոդելները ուսումնասիրում են մաթեմատիկական մեթոդներով։ Ֆիզիկայի շատ բաժինների, օրինակ, էլեկտրադինամիկայի, ձայնագիտության, հիդրոդինամիկայի, առաձգականության տեսության երևույթներին համապատասխանող մաթեմատիկական մոդելները նկարագրվում են մասնական ածանցյալներով հավասարումներով, ճառագայթման տեղափոխման, թերմոդինամիկայի ու մի քանի այլ բաժինների խնդիրները նկարագրվում են ինչպես գծային, այնպես էլ ոչ գծային ինտեգրալ, ինտեգրալ-դիֆերենցիալ, ֆունկցիոնալ հավասարումներով, որոնք և կազմում են մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումները։

Ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությունը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս ստանալ այդ երևույթները նկարագրող մեծությունների քանակական բնութագրեր, այլև խորանալ այդ երևույթների ֆիզիկական էության մեջ և, երբեմն էլ, կանխատեսել նոր օրինաչափություններ։ Վերը ասվածի դասական օրինակ է Նյուտոնի տիեզերական ձգողության տեսությունը, որը ոչ միայն հնարավորություն տվեց բացատրել հայտնի մոլորակների շարժումը, այլև կանխատեսել նոր մոլորակների գոյությունը։

Ֆիզիկական երևույթների խորը և ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունը բերում է մաթեմատիկական ֆիզիկայի ավելի բարդ հավասարումների (օրինակ, ոչ գծային հավասարումներ), իսկ քվանտային էլեկտրադինամիկայի, դաշտի աքսիոմատիկ տեսության և ժամանակակից ֆիզիկայի այլ ուղղությունների զարգացումը բերեց մաթեմատիկական ֆիզիկայի ինչպես նոր մեթոդների, այնպես էլ մաթեմատիկական նոր մոդելների ստեղծմանը (օրինակ, ընդհանրացված ֆունկցիաների տեսությունը, անընդհատ սպեկտրով օպերատորների տեսությունը և այլն)։ Մյուս կողմից, հաշվողական մաթեմատիկայի բուռն գարգացումը հնարավորություն տվեց ստեղծելու մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումների լուծման ուղղակի թվային մեթոդներ՝ էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների օգտագործմամբ. դրանցից առաջին հերթին պետք է նշել եզրային խնդիրների լուծման վերջավոր-տարբերակային մեթոդները։

## Տես նաև
* Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ֆիզիկա
Not to Touch the Earth

**Not to Touch the Earth,** ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Երգը ձայնագրվել է խմբի երրորդ ստուդիական ալբոմում՝ *[[Waiting for the Sun]]*-ում։ Այն առաջացել է Ջիմ Մորիսոնի "Celebration of the Lizard" պոեմից։ Խումբը փորձում էր ամբողջ "Celebration of the Lizard" պոմը ձայնագրել որպես երգ, սակայն ի վերջո միայն պոեմի *Not to Touch the Earth* հատվածը ընտրվեց ալբոմում ընդգրկվելու համար։ Իսկ պոեմը հայտնվեց ալբոմի շապիկի ետևի կողմում բանաստեղծության ձևով։ Ամբողջական պոեմը թողարկվեց 2003 թվականին խմբի *Legacy: The Absolute Best* ժողովածուում, և *Waiting for the Sun*-ի վերաթողարկված տարբերակում։ Երգը քննադատվել է նրա համար, որ այն անքայն սուր և նպատակային չէ ինչպես խմբի մյուս երգերը, չնայած երգի թեմային։

## Բառերի իմաստը
Երգը սկսվում է «Not to touch the earth, not to see the sun...» տողով, որը թարգմանաբար նշանակում է «Չդիպչել երկրին... չտեսնել արևը»։ Սրանք Ջեյմս Ջորջ Ֆրեզերի "Ոսկե Ճյուղը" աշխատության 60-րդ գլխի ենթագլուխների վերնագրերն են։ Գլուխը կոչվում է "Երկնքի և Երկրի միջև", առաջին ենթագլխի անունը "Չդիպչել երկրին", իսկ երկրորդ ենթագլխի անունը "Չտեսնել արևը": Այս ենթագլուխները մանրամասնում են որոշ տաբուներ, որոնք կապված են հատուկ անձանց հետ (մասնավորապես ազնվականներին և հոգևորականներին), որոնք քայլում են գետնի վրայով և արևը ուղիղ նրանց վրա է շողում։ Ֆրեյզերը նշել է, որ նման սնահավատությունները տարածված են եղել շատ պարզունակ մշակույթներում, և արտահայտվել է տաբուների ու ավանդությունների միջոցով ի նկատի ունենալով մենարխիան, և շարնուկելով կանանց ընդունելի ծեսերը։ Ֆրեյզերի գիրքը մեծ ազդեցություն է թողել Մորիսոնի վրա, ինչպես նշվում է *No One Here Gets Out Alive* գրքում։

## Քավր տարբերակներ
Երգի քավր տարբերակներ են ձայնագրել Deceased, Queens of the Stone Age, Bile, Nicole Atkins և Otep խմբերը։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության ԱՄՆ-ի տեղական կազմակերպություն

**[[Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն]]** (, ),  քաղաքական կազմակերպություն, ԱՄՆ-ում ստեղծված առաջին հայկական կուսակցական կազմակերպությունը։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին, Վուսթերում, Մասաչուսեթս՝ Գարեգին Չիթչյանի, Նշան Կարապետյանի, Կարապետ Փափազյանի և այլոց նախաձեռնությամբ։

1920-ական թվականներին Ամերիկայի Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցությունը Հայ Բանվորական կուսակցության հետ միանալու փորձ է կատարել, որը, սակայն, ձախողվել է։ 1980 թվականին ՍԴՀԿ-ն ԱՄՆ-ում բաժանվել է Արևելյան և Արևմտյան շրջանների վարիչ մարմինների։ Ներկայումս Հնչակյան կուսակցությունն ԱՄՆ-ում սակավանդամ մասնաճյուղերով և ակումբներով շարունակում է իր մասնակցությունն ունենալ համայնքի մշակութային, կրթական, մարզական կյանքին։ ՍԴՀԿ հովանու ներքո գործող կազմակերպություններն են՝ Նոր սերունդ մշակութային միությունը, Կայծ երիտասարդական միությունը, Հայ մարմնամարզական միությունը, Հայ կրթական բարեգործական միությունը, Արևելյան շրջանում՝ նաև Սահակյան և Կիլիկյան (Սիրիա և Լիբանան) վարժարանների օժանդակ մարմինները։ Փասադենայում լույս է տեսնում «Մասիս» շաբաթաթերթը։

## Տես նաև
* Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն

## Աղբյուրներ
*  *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարան*, 2003

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Guerrilla Games

**Guerrilla games**, նիդերլանդական կազմակերպություն, հայտնի է համակարգչային խաղերի արտադրության ասպարեզում։ Հիմնադրվել է 2000 թվականին։ Ճանաչում է ձեռք բերել սերիական Killzone խաղից։ Հիմնադիրներն են եղել Արյան Բրյուսին, Առնաուտ Վան Դեր Կամպը, Գերման Խուլստոն։

## Արտադրություն
Կազմակերպության խաղերը՝ մասնավորապես Killzone-ը, լույս էին տեսնում հատուկ PS, մեկ այլ դեպքում էլ՝ PSP-ների համար։ Կազմակերպությունում աշխատում են 270 մարդ թե՛ Ամստերդամից, և թե՛ այլ երկրներից։

### Խաղերի ցանկ
Ստորև ներկայացված են *Guerrilla Games* ընկերության խաղերը՝։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նիդերլանդների ընկերություններ
Հայերն Ամասիայում

**Հայերն Ամասիայում** հաստատվել են վաղնջական ժամանակներից։ 1914 թ. քաղաքն ունեցել է շուրջ 14 հազար հայ բնակիչ։ Հիմնականում զբաղվել են արհեստներով և առևտրով։
մինի|Ամիրդովլաթ Ամասիացի
Քաղաքում գործել է երեք եկեղեցի (առաքելական՝ Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Հակոբ, կաթոլիկ՝ Սուրբ Նիկողայոս), 12 դպրոց (միայն առաքելական հայերինը տասն էր՝ 1325 աշակերտով), 5 մանկապարտեզ, ազգային հիվանդանոց, բազմաթիվ մշակութային ընկերություններ։ Շրջակայքում են գտնվել հայկական Ս. Աստվածածին (Մարզվանի Ս. Աստվածածին) և Ս. Արիստակես վանքերը։ Ամասիայում լույս են տեսել «Ապառաժ» շաբաթաթերթը, ապա՝ ամսագիրը (1911 թ.), «Ամասիա» կիսամյա հանդեսը (1911-1914 թթ.)։ Եղել է Սեբաստիայի (Ավագի) վիլայեթի համանուն սանջակի կենտրոնը։ 1915 թ.-ին Ամասիայի և շրջակա ավանների (Գյումուշ, Հաջիքյոյ, Լիճ կամ Քյորքյոյ, Լաթիք են) հայերը բռնությամբ տեղահանվել են։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ 1971 թ. Ամասիայում ապրում էր շուրջ 300 հայ։ Ամասիայում է ծնվել հայ բժշկապետ Ամիրդովլաթ Ամասիացին։

ա
Կատեգորիա:Ամասիա քաղաքում ծնվածներ
Սպիկա

**Սպիկա** (α Կույսի), Կույս համաստեղության ամենապայծառ աստղը՝ 1-ին տեսանելի աստղային մեծության։ Սպեկտրալ կրկնակի աստղ է։ Լուսատվությունը 740 անգամ մեծ է արեգակնայինից։ Սպիկայի «Α» բաղադրիչը պատկանում է Β Ցեֆեոս աստղի դասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղեր
Հայերը Ռոդոսթոյում

200px|մինի|Կարին
Ռոդոսթո (թուրքերեն՝ Թեքիրդաղ՝ հայերեն Թագավորասարի «Թեքֆյուրդաղ» աղավաղումից), առաջին հայ բնակիչները եղել են 17-րդ դարի սկզբին ջալալիների ասպատակությունների և թուրք-պարսկական ավերիչ պատերազմների հետևանքով (1606-1607) Կամախից, Ակնից, Կարինից, Երզնկայից և այլ հայաբնակ վայրերից տեղահանվածները։

## Բնակչություն
19-րդ դարից 20-րդ դարերին հայերի թիվը Ռոդոսթոյում 15 հազար էր (քաղաքի բնակչության գրեթե կեսը)։ Զբաղվել են առևտրով, արհեստներով, ձկնորսությամբ, հողագործությամբ, այգեգործությամբ։ Եղել են նաև բժիշկներ, ճարտարապետներ, իրավաբաններ։

## Հայկական եկեղեցիներ
Առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սուրբ Հրեշտակապետը, կառուցվել է 1607 թվականին՝ համայնքի հոգևոր առաջնորդ Գրիգոր Դարանաղցու նախաձեռնությամբ։ Թուրքերի կողմից ավերվելուց հետո նույն տեղում կառուցվել է Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Ռոդոսթոյում գործել են Սուրբ Թագավոր, Սուրբ Խաչ, Սուրբ Փրկիչ եկեղեցիները, որոնց անուններով էլ կոչվել են քաղաքի հայկական թաղամասերը։ Ռոդոսթոն թեմի առաջնորդանիստ քաղաք էր, որի հոգևոր ենթակայության տակ էր Մալղարա, Չոռլու, Սիլիվրի քաղաքների հայ բնակչությունը։

## Ուսումնական հաստատություններ
Գործել են Հովնանյան, Հիսուսյան վարժարանները։ Դպրոց են ունեցել նաև հայ բողոքականները։ 19-րդ դարի վերջից Ռոդոսթոյում գործել են հասարակական-լուսավորական, բարեգործական, մարմնամարզական, սկաուտական կազմակերպություններ, լսարան-ընթերցասրահներ։

## Այլ կազմակերպություններ
մինի|աջից|Ռումինիան 1941 թվականին
Գործունեություն են ծավալել ՀՀԴ և ՍԴՀԿ տեղական կազմակերպությունները, մշակութային միությունները (անդամներից շատերը մասնակցել են Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության համար Կովկասում կազմակերպված հայդուկային շարժումներին, եղել են օսմանյան լծից Մակեդոնիայի ազատագրության համար մարտնչող հայ ֊բուլղարական ապստամբական զորախմբերում)։ Ռողոսթոյում ներկայացումներով հանդես են եկել Կոստանդնուպոլսից հրավիրված Մ. Մնակյանի, Թ. Ֆասուլաճյանի, Վ. Փափազյանի թատերախմբերը։ 1908 թվականին լույս է տեսել «Կայծեր» խմորատիպ թերթը։ 1895-1896 թվականներին և հատկապես 1915 թվականից հետո Ռոդոսթոյի հասարակական կյանքն անկում է ապրել, իսկ 1922 թվականի զանգվածային բռնագաղթից հետո քաղաքը վերջնականապես հայաթափվել է։ Հայերն ապաստան են գտել Բուլղարիայում, Հունաստանում, Ռումինիայում, Ֆրանսիայում և այլուր։

## Հայտնի ծնունդներ
Ռոդոսթոյում են ծնվել կամ ռոդոսթոցի ծնողների զավակներ են Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա-ն, ակադեմիկոս Հրաչյա Աճառյանը, երգահան Բարսեղ Կանաչյանը, կինոբեմադրիչ Անրի Վեռնոյը (Աշոտ Մալաքյան), գրողներ Վազգեն Շուշանյանը, բուլղարագիր գրող Սևդա Սևանը (Ֆրանսուհի Գևորգի Բահչեջյան, հեղինակ՝ «Ռոդոսթո, Ռոդոսթո» վեպի), մի շարք նշանավոր հասարակական֊քաղաքական ու մշակութային գործիչներ։

ռ
Կատեգորիա:Ռոդոսթո
Ավետաբեր վերելք

**«Ավետաբեր Վերելք»** (“Avedaper Verelk”), ամսագիրը լույս է տեսնում 2000 թվականից, Գլենդելում՝ հայերեն և անգլերեն։ ԱՄՆ-ի արևմտյան հատվածի հայ կաթոլիկ համայնքի պաշտոնաթերթ։ Խմբագիր՝ Հայր Ռաֆայել Մինասյան։ Ստեղծվել է Լոս Անջելեսում հրատարակվող «Վերելք» (1982-1999 թվականներ, խմբագիր՝ Հայր Բարսեղ Ֆերհաթյան) և «Ավետաբեր» (1985 թվականից, խմբագիրներ՝ Հայր Մեսրոպ Թոփալյան, Հայր Ռաֆայել Մինասյան) հայ կաթոլիկ պարբերաթերթերի միավորումով։ Բովանդակում է կրոնական, եկեղեցական, ազգային, մշակութային, դաստիարակչական նյութեր։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Na Na (երգ)

«**Na Na**», ամերիկացի երգիչ Թրեյ Սոնգզի երգը։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի հունվարի 21-ին՝ որպես նրա «Trigga» կոչվող վեցերորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գրվել է Թրեյ Սոնգզի, DJ Mustard-ի, Սեմ Հուկի, Մայք Ֆրիի, Մերի Բրոքեթի և Ալլեն Մգրիերի կողմից։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի մարտի 12-ին։ Տեսահոլովակում նկարահանվել են ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբիշներ՝ Բելլա երկվորյակ քույրերը։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Թրեյ Սոնգզի երգեր
Հայ սիրտ

**«Հայ սիրտ»**-ը գիտական, հասարակական, գրական և մանկական եռամսյա պարբերաթերթ է։ Լույս է տեսնում 1939 թվականից (1939-1946 թվականներին՝ «Հայ Կարմիր խաչ», 1946-1956 թվականներին՝ «Հայ օգնության միություն»), Բոստոնում՝ հայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն։ Հայ օգնության միության կենտրոնական վարչության պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Բարսեղյան, Ար. Բարսեդյան, Ս. Տեստեկյուլ, Ս. Մխիթարյան, Ս. Համաստեղ, Գ. Թոլոլյան, Ժ. Միսաքյան, Ա. Բոպյան։

Հրապարակում է ՀՕՄ-ի տեղեկագրերը, նյութեր միության մասնաճյուղերի գործունեության մասին։ Անդրադառնում է երեխաների հայեցի դաստիարակության խնդիրներին, տպագրում բարոյախոսական, բժշկական բնույթի հոդվածներ։ «Հայրենի լուրեր» խորագրով տեղեկություններ է հաղորդում Հայաստանի կյանքի տարբեր բնագավառների մասին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մանկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Մաթեմատիկական պապիրուսներ

**Մաթեմատիկական պապիրուսներ**, Հին Եգիպտոսի մաթեմատիկական գիտության հուշարձաններ, վերաբերում են Միջին թագավորության շրջանին (մոտ 21-րդ դար-մոտ 18-րդ դար մ. թ. ա.)։ Առավել հայտնի են Ռինդի և Մոսկովյան պապիրուսները։ 
## Ռինդի պապիրուս
Ռինդի պապիրուսը [տիրոջ՝ եգիպտագետ Գ.Ռինդի (Rhind) անունով, գտնվում է Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն)] առաջին անգամ ուսումնասիրել և գերմաներեն հրատարակել է Ա.Այզենլորը 1877 թվականին (այս պապիրուսը հայտնի է նաև Ահմեսի պապիրուս անունով՝ կազմող և գրիչ Ահմեսի անունով)։ Ռինդի պապիրուսն ընդգրկում է կիրառական բնույթի 84 խնդիրների լուծումներ, որոնք վերաբերում են կոտորակների նկատմամբ գործողություններին, ուղղանկյան, եռանկյան, սեղանի և շրջանի մակերեսների հաշվարկներին (որպես վերջինիս մակերես ընդունվում է տրամագծի 8/9-ին հավասար կողմով քառակուսու մակերեսը), ուղղանկյուն զուգահեռանիստի և գլանի ծավալների հաշվարկներին, պարունակում է նաև համեմատական բաժանման, հացահատիկի և նրանից ստացվող հացի կամ գարեջրի քանակական հարաբերության վերաբերյալ խնդիրներ։ 79-րդ խնդրի լուծումը հանգում է երկրաչափական պրոգրեսիայի գումարի հաշվարկի։ Սակայն այս բոլոր խնդիրների լուծման համար չի տրվում որեէ ընդհանուր կանոն և չի արվում որևէ տեսական ընդհանրացում։

## Մոսկովյան պապիրուս
Մոսկովյան պապիրուսը [գտնվում է Ա.Ս.Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանում ] ուսումնասիրել են ռուս եգիպտագետներ Բ.Ա.Տուրաևը (1917) և Վ.Վ.Ստրուվեն (1927), ամբողջությամբ հրատարակվել է գերմաներեն (1930)։ Պարունակում է 25 խնդիր՝ նույն տիպի, ինչ Ռինդի պապիրուսի խնդիրներն են։ Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում 10 և 14-րդ խնդիրները։ 
* 10-րդ խնդրում հաշվվում է կիսագլանի (կամ, հնարավոր է, կիսագնդի) կողմնային մակերևույթը։ Սա մաթեմատիկական գրականության մեջ կոր մակերևույթի մակերես հաշվելու առաջին օրինակն է։ 
* 10-րդ խնդրի լուծումը հիմնված է քառակուսի հիմքով հատած բուրգի ծավալի ճշգրիտ բանաձևի վրա։ 
Մաթեմատիկական պապիրուսների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է ընձեռում պատկերացում կազմելու Հին Եգիպտոսի մաթեմատիկական գիտելիքների մակարդակի մասին։ Տես նաև Եգիպտոս Հին, Տեխնիկան և գիտությունը բաժինը։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գրականություն
Գալուստյան ազգային վարժարան

**Գալուստյան ազգային վարժարան**, երկսեռ ամենօրյա ուսումնական հաստատություն։ Հիմնադրվել է 1828 թվականին Կահիրեում։ Հիմնադիր-բարերարի անունով սկզբում կոչվել է Եղիազարյան հոգետուն, դպրատուն։ Քաղաքի առաջին մասնավոր հայկական դպրոցն էր, որը թույլատրվել էր բացել «շնորհիվ այն ազդեցիկ դիրքի, որ եգիպտահայ համայնքն ուներ եգիպտական արքունիքում»։ Տարրական դպրոց էր։ Հիմնական առարկան կրոնն էր, դասավանդվել է նաև թվաբանություն, հայերեն և արաբերեն։ Գպրատան ծախսերը կատարվել են ազգապատկան կալվածների եկամուտներից։ 1854 թվականին տեղափոխվել է Կարապետ Գալուստի միջոցներով կառուցված նոր շենք և կոչվել Խորենյան (Մովսես Խորենացու անունով) ազգային վարժարան, իսկ 1897 թվականից՝ Գալուստյան ազգային վարժարան։ Հաստատությունը գտնվում է թեմակալ առաջնորդի և հոգաբարձուների հսկողության տակ, գոյատևում է Կարապետ Գալուստի կաակած միջոցներով։ Ունի մանկապարտեզ, տարրական և բարձրագույն նախակրթարանի բաժիններ, ինչպես նաև գրադարան, մատենադարան։ Աշակերտները սովորում են հայոց լեզու և գրականություն, հայոց պատմություն, կրոնագիտություն, թվաբանություն, արաբերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, արվեստի առարկաներ։ 1996 թվականին աշակերտների թիվը 45 էր, ուսուցիչներինը՝ 16։ Այստեղ դասավանդել են Ա. Ալպոյաճյանը, Հ. Օշականը, Հ. Սեթյանը, Լ. Աճեմյանը և ուրիշներ։ Վարժարանի շրջանավարտներից են Վահան Թեքեյանը, Գառզուն, Գոհար Գասպարյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան թեմ

[մինի|[Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Ֆրեզնո)|սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, Ֆրեզնո]]

**Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան թեմ**, Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքում գտնվող, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությանը պատկանող թեմերից մեկը, որը ներկայացնում է ԱՄՆ-ի արևմտյան նահանգներում բնակվող առաքելական հայության մի մասի հոգևոր կյանքը։ Առաջնորդանիստը Մոնթեբելլոյի սուրբ Խաչ տաճարն է։

## Պատմություն
Կազմավորվել է 1972 թվականին, երբ ԱՄՆ-ի Արևմտյան շրջանի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից բաժանված եկեղեցիներն անջատվել են Նյու Յորքում գտնվող իրենց անթիլիասական կենտրոնից և կազմել նոր թեմ՝ դարձյալ Կիլիկիո աթոռին ենթակա։

[մինի|[Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի (Էնսինո)|Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի, Էնսինո]]
ԱՄՆ-ի հայ երեխաներին հայեցի դաստիարակություն տալու նպատակով թեմի աջակցությամբ կազմվել և հրատարակվել է «Կանթեղ», հայոց լեզվի, պատմության և Հայ դատի դասագրքերը, «Հռոմկլա» Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես Կարապետ առաջնորդանիստ եկեղեցին տարեգիրքը, ինչպես նաև Առաջնորդարանի «Պրիսմակ» երկլեզկյա տեղեկատու ամսաթերթը, բազմաթիվ հայագիտական գրքեր։ 1985-1996 թվականներին թեմի առաջնորդն էր Տաթև արքեպիսկոպոս Սարգիսյանը։ Նրա պաշտոնավարության ժամանակ օծվել են Օրինջ Քաունթիի Սուրբ Քառասնից մանկանց և Գլենդելի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները, բացվել են Փասադենայի Լեոն և Հասմիկ Թավլյան և Գլենդելի Թուֆենկյան մանկապարտեզները, տպագրվել են հայոց լեզվի և պատմության դասագրքեր։ Առաջնորդարանի հովանավորությամբ 1995 թվականից գործում է Կալիֆոռնիայի հանրային դպրոցների հայ ուսանողների հարցերով զբաղվող հանձնախումբը (California Armenian Students of Public Schools-CASPS), որը ներկայումս եռանդուն աշխատանք է իրականացնում Գլենդելում։

Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդն է Մուշեղ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը (1996 թվականից)։

## Եկեղեցիներ

Առաջին առաջնորդ Սմբատ արքեպիսկոպոս Լափաճյանի օրոք կազմակերպվել է Օրինջ Քաունթիի համայնքը, հիմնվել են Գլենդելի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին և ամենօրյա վարժարանը (հետագայում՝ Անուշ և Վահան Շամլյան ազգային վարժարան), սկսվել է Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես Կարապետ եկեղեցու կառուցումը։ 1977-1985 թվականներին թեմի առաջնորդն էր Եփրեմ վրդ. Թապազյանը (1980 թվականից՝ եպիսկոպոս)։ Կառուցվել են Ազգային առաջնորդարանի նոր շենքը, Ֆերահյան վարժարանի նոր համալիրը, Սան Ֆրանցիսկոյի Գռուզյան-Զաքարյան Վասպուրական վարժարանը, ավարտվել է Հոլիվուդի Սուրբ Հովհաննես Կարապետ եկեղեցու շինարարությունը, կատարվել է Օրինջ Քաունթիի Սուրբ Քառասնից մանկանց եկեղեցու հիմնարկեքը։ Օծվել է Փասադենայի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին, գնվել նոր եկեղեցի Գլենդելում և այլն։

## Տես նաև
* Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան թեմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան թեմ
Ալեք Մանուկյան վարժարան

**Ալեք Մանուկյան վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնել են Սաութֆիլդի Ալեք Մանուկյան վարժարանի սաները (Միչիգան) 1969 թվականին, Սաութֆիլդում (Միչիգան)՝ Մարի և Ալեք Մանուկյան հիմնարկի և ՀԲԸՄ-ի նախաձեռնությամբ։ Ունի մանկապարտեզ, տարրական և միջնակարգ բաժիններ։ Աշակերտների թիվը՝ 184։ Հրատարակում է տարեգիրք։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Լույս (թերթ, Լոս Անջելես)

**«Լույս»**, հասարակական, մշակութային, գիտահանրամատչելի պարբերաթերթ։ Լույս է տեսնում 1996 թվականից, Լոս Անջելեսում։ Պատասխանատու՝ Ս. Քիրեմիջյան։ Ունի 14 բաժին («Մոլորակի հեքը», «Աշխարհի շուրջ», «Պատմության հիշողությունը», «Մշակույթ և գրողի ամբիոն» են)։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Հայ հեղափոխական դաշնակցության ԱՄՆ-ի տեղական կազմակերպություն

**Հայ հեղափոխական դաշնակցության ([[ՀՀԴ]]) [[ԱՄՆ]]-ի տեղական կազմակերպություն**, ԱՄՆ-ում ՀՀԴ հաստատվել է 1895 թվականին։ Հիմնադիրներն են Սիմոն Շխյանը, Հովհաննես Յուսուֆյանը, Արշակ Վռամյանը, Շահան Նաթալին և ուրիշներ։ ԱՄՆ-ի ՀՀԴ կենտրոնական կոմիտեի նստավայրն արևելյան ափին Ուոթերթաունն է (Մասսաչուսեթս), արևմտյան ափին՝ Գլենդելը (Կալիֆոռնիա)։ Կուսակցության կոմիտեներ են գործում Կալիֆոռնիա, Տեխաս, Իլինոյս, Վիսկոնսին, Միչիգան, Նյու Յորք, Փենսիլվանիա, Նյու Ջերսի, Վաշինգտոն ԿՇ, Ֆլորիդա, Մասսաչուսեթս, Ռոդ Այլենդ, Քոնեքթիքութ, Վիրջինիա նահանգներում։ Կուսակցության հովանու ներքո են գործում Հայ օգնության միությունը, Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միությունը, Համազգային հայ կրթական և մշակութային միությունը, Երիտասարդական և պատանեկան միությունները։ Կարևոր գործունեություն են ծավալում ՀՀԴ Ամերիկայի Հայդատի հանձնախմբերը։ Ուոթերթաունում է գտնվում ՀՀԴ Դիվանը, որտեղ պահվում են հայ ժողովրդի և ՀՀԴ պատմության վերաբերյալ (սկսած 1890 թվականից մինչև մեր օրերը) հարյուրհազարավոր վավերագրեր, նամակներ, արձանագրություններ, հուշագրություններ (հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, օսմաներեն)։ ՀՀԴ ԱՄՆ-ում հրատարակում է «Հայրենիք» (Բոստոն), «Ասպարեզ» (Լոս Անջելես) թերթերը, «Հայրենիք», «The Armenian Review» հանդեսները։ Ունի ռադիոժամեր, հեռուստածրագիր («Հորիզոն»)։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ՀՅԴ