open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոզ և Ալեք Փիլիպոս վարժարան

**Ռոզ և Ալեք Փիլիպոս վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1969 թվականին, Լոս Անջելեսում՝ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Հոլիվուդի հոգաբարձության նախաձեռնությամբ և Փիլիպոս ամուսինների նվիրատվությամբ։ Ունի ՀՕՄ-ի Մարի Փոստոյանի անվան մանկապարտեզ, նախակրթարան, տարրական, միջնակարգ բաժիններ, երգչախումբ, մարզական խմբեր (բասկետբոլի, վոլեյբոլի, հոկեյի)։ Դասավանդվում են հայոց լեզու, պատմություն, Հայ դատ, կրոն, երգ-երաժշտություն։ Աշակերտների թիվը՝ 1002։ Հրատարակում է տարեգիրք, պարբերաթերթ։

## Արտաքին հղումներ
* Ռոզ և Ալեք Փիլիպոս վարժարանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության ԱՄՆ-ի մասնաճյուղեր

**Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության** (ՀՄԸՄ) ԱՍՆ-ի մասնաճյուղեր, 1918 թվականին Կ. Պոլսում ծնունդ առած ՀՄԸՄ-ի առաջին մասնաճյուղը ԱՄՆ-ում հիմնվել է 1921 թվականին, Նյու Յորքում՝ Մ. Խուբեսերյանի, Օ. Քեմանճյանի, Հ. Գարապեկյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակը հայ պատանիների և աղջիկների ֆիզիկապես առողջ դաստիարակությունն է, նրանց հայրենասիրության ոգով տոգորելը։ Կազմակերպությունը ծավալում է մարզական, սկաուաական, ընկերային գործունեություն։ 1968 թվականից սկսել են կազմակերպվել Կալիֆոռնիայի մասնաճյուղերը։ Գործում են ՀՍՌՄ Կալիֆոռնիայի և Արևելյան Ամերիկայի շրջանային վարչությունները։ Կազմակերպվում են միջմասնաճյուղային, համագաղութային ամենամյա մարզական միջոցառումներ (նավասւպպյան խաղեր), Հայաստանի և Կայիֆոռնիայի ՀՄԸՄ մասնաճյուղերի սկաուաական բանակումներ։

Մասնաճյուղեր են գործում Լոս Անջելեսում, Ֆրեզնոյում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Փասադենայում, Գլենդելում, Օրինջ Քաունթիում, Սան Դինգոյում, Սան Ֆեռնանդո հովտում, Բոստոնում, Նյու Յորքում, Նյու Ջերսիում, Դետրոյտում, Ֆիլադելֆիայում, Բեյսայդում, Փրովիդենսում, Վաշինգտոնում, Հարավային Ֆլորիդայում, Ալբնիում։ Գրեթե բոլոր մասնաճյուղերն ունեն շախմատի, ֆուտբոլի, բասկետբոլի, վոլեյբոլի, թենիսի, քոնգֆու-կարատեի, թեթև աթլետիկայի, դաշտային խաղերի խմբակներ։ Հրատարակել է «Լրատու» (1986, Լոս Անջելես), «Կոչնակ» (1980-1982, Գլենդել) պարբերականները, «Ասպարեզ» օրաթերթի «Հայասա» հավելվածը։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մարզական կազմակերպություններ
DJ Cassidy

**Կեսիդի Դուրանգո Միլթոն Վիլի Պոդել** (, ), ավելի հայտնի է որպես **DJ Cassidy**, ամերիկացի դիջեյ։ Նա հայտնի է բազմաթիվ նշանավոր դեմքերի միջոցառումների համար կատարած իր երաժշտական աշխատանքներով։ Իր դեբյուտային ստուդիական «Paradise Royale» ալբոմը նա թողարկել է 2014 թվականի հունիսին, որի գլխավոր սինգլը՝ «Calling All Hearts» երգը, զուգերգ է ամերիկացի երգիչ Ռոբին Թիքի և անգլիացի երգչուհի Ջեսսի Ջեյի հետ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Paradise Royale» (2014)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Խուան Վալերա

**Խուան Վալերա** (, ), իսպանացի գրող, պետական գործիչ, ակադեմիկոս։ Կրթությամբ՝ իրավաբան։
## Գործունեություն
1846 թվականից անցել է դիվանագիտական ծառայության։ Իսպանական հեղափոխության (1868-1874) ժամանակ եղել է սահմանադրական միապետության կողմնակից։ Բազմիցս ընտրվել է կորտեսների դեպուտատ՝ լիբերալների կողմից։ Հանդես է եկել ռոմանտիկական բանաստեղծություններով, ապա՝ որպես քննադատ, տեսաբան։ Նրա «Նշումներ վեպեր գրելու նոր արվեստի մասին» (1887) գործը ուղղված է արվեստում նատուրալիզմի և միտումնավորության դեմ։ Գրել է էտյուդներ Գյոթեի, Միգել դե Սերվանտեսի մասին, փիլիսոփայական վեպեր՝ «Պեպիտա Խիմենես» (1874, հայերեն հրատարակություն՝ 1967), «Դոնյա Լուս» (1879), «Կոմանդոր Մենդոսան» (1877), «Դոկտոր Ֆաուստինոյի պատրանքները» (1875) և «Խուանիտա երկարը» (1895) վեպերը։

## Խուան Վալերան հայերեն
* Պեպիտա Խիմենես (վիպակ), Ե., «Հայաստան», 1967, 203 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Ա. Հարությունյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թարգմանիչներ
Պոլ Վալերի

**Պոլ Վալերի** (, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ։ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1927)։ Կրթությամբ՝ իրավաբան։

## Գործունեություն
Պոլ Վալերիի ստեղծագործությունը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջի սիմվոլիստների, գլխավորապես՝ Ստեֆան Մալարմեի ազդեցությամբ։ 90-ական թվականներին հանդես է եկել բանաստեղծություններով («Հին բանաստեղծությունների ալբոմ», 1920, ժողովածու)։ Այնուհետև հրատարակել է էսսեներ՝ պարարվեստի, նկարչության, ճարտարապետության, Մալարմեի, Ստենդալի, Շառլ Բոդլերի մասին, ինչպես նաև «Մի երեկո պր-ն Տեստի հետ» (1896) գրական-փիլիսոփայական ստեղծագործությունը։ Հայտնի է դարձել «Երիտասարդ Պարքը» պոեմով և նույն վերնագիրը կրող բանաստեղծությունների ժողովածուով (1917)։ Այնուհետև տպագրվել են «Ծովային գերեզմանոցը» (1920) պոեմը և «Թովչանքներ» (1922) պոեմների ու բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1941 թվականին հրատարակվել է Վալերիի «Իմ Ֆաուստը» վերջին պոեմը (անավարտ)։ Բանաստեղծի պոեզիայի «ինտելեկտուալիզմը» պատրանքային է․ իշխում է այն միտքը, թե բանականությունն անկարող է թափանցել իրերի էության մեջ։ Պոլ Վալերիի ստեղծած կերպարների և ասոցիացիաների աշխարհը, թեև տրամաբանական պարզ կառուցվածք ունի, բայց փակ է, ծայրահեղ սուբյեկտիվ, գերհագեցած է սիմվոլներով, հնարամիտ փոխաբերություններով։

## Հայերեն հրատարակություններ
* Ճանաշյան Մ․, Պոլ Վալերի և իր բանաստեղծությունը, Վենետիկ, 1947։
* Ծաղկաքաղ ֆրանսիական դասական քնարերգության (ժողովածու), Երևան, «Սովետական գրող», 1976
* Պարոն Տեստ (էսսե), Երևան, «Աննա և Միքայել», 1996
* Ոգու քաղաքականություն (էսսեներ), Երևան, «Սարգիս Խաչենց եւ Փրինթինֆո», 2005
* Էվպալինոս կամ ճարտարապետ (էսսեներ), Երևան, «Սարգիս Խաչենց եւ «Փրինթինֆո», 2011
* Մեր ճակատագիրը և գրականությունը, «Գարուն», 1997, № 2:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պոլ Վալերի. «Էվպալինոս կամ ճարտարապետ» - Հրապարակ
* պոեզիա և փիլիսոփայություն. պոլ վալերի 
* Էվպալինոս կամ ճարտարապետ - Զանգակ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Վալերիանաթթու

**Վալերիանաթթու**, *կատվախոտաթթու*, C_4H_9COOH, միահիմն սահմանային օրգանական թթու։ Հայտնի են վալերիանաթթվի չորս իզոմերները․ **վալերիանաթթու**՝ CH_3(CH_2)_3COOH, իզովալերիանաթթու՝ (CH_3)_2CHCH_2COOH, մեթիլէթիլքացախաթթու՝ CH_3CH_2CH(CH_3)COOH և եռմեթիլքացախաթթու՝ (CH_3)_3CCOOH։ Անգույն, բնորոշ հոտով հեղուկներ են։ Վալերիանաթթվի որոշ ածանցյալներ ախտահանիչ են, էսթերները՝ մեծ մասամբ բուրավետ (մրգի, ծաղիկի հոտով) նյութեր։ Իզովալերիանաթթուն ստանում են կատվախոտի արմատներից՝ ջրային գոլորշու հետ թորելով (նաև սինթետիկ եղանակներով)։ Օգտագործվում է դեղամիջոցներ՝ վալիդոլ, բրոմիզովալ և այլն պատրաստելու համար։ Նրա իզոամիլային էսթերը՝ «խնձորի էսենցիա» օգտագործվում է սննդի արդյունաբերությունում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Ճարպաթթուներ
Calling All Hearts

«**Calling All Hearts**» (), ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսեր DJ Cassidy-ի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի երգիչ Ռոբին Թիքի և բրիտանացի երգչուհի Ջեսսի Ջեյի հետ։ Երգը թողարկվել է 2014 թվականի ապրիլի 20-ին որպես DJ Cassidy-ի «Paradise Royale» դեբյուտային ստուդիական ալբոմի գլխավոր սինգլ։ Երգը գրվել է DJ Dassidy-ն, Ջեսսի Ջեյի, Կլոդ Քելլիի և Գրեգորի Կոենի կողմից։

Երգի տեսահոլովակը, որը նկարահանվել է Լոնդոնում և որի ռեժիսորն է Director X-ը, ներկայացվել է 2014 թվականի մարտի 4-ին DJ Cassidy-ի VEVO էջում։ Տեսահոլովակում երգի կատարողները և մի քանի երաժշտական խմբեր, կատարում են երգը սրտաձև տեսք ունեցող վարդագույն բեմի վրա։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում
# «Calling All Hearts» (Ռոբին Թիքի և Ջեսսի Ջեյի հետ) - 4։48

## Հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Զուգերգեր
Կատեգորիա:Ջեսսի Ջեյի երգեր
Կատեգորիա:Ռոբին Թիքի երգեր
Շնկոտեմ

**Շնկոտեմ** (), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|150px|ձախից|Դաշտային շնկոտեմ
Ցողունը կանգուն է, երբեմն՝ թույլ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 5-60 սմ։ Տերևները սրտաձև են, ամբողջաեզր կամ ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ, վարդագույն։

Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը երկսերմ կամ բազմասերմ պատիճակ է։ Սերմերը հարթ են կամ կետիկավոր։

## Հայաստանում
Հայտնի է 70, Հայաստանում՝ 9 (11) տեսակ՝
* շնկոտեմ դաշտային (Thlaspi arvense),
* շնկոտեմ հարթապտղանի (Thlaspi platycarpum),
* շնկոտեմ հովանոցավոր (Thlaspi umbellatum),
* շնկոտեմ Շովիցի (Thlaspi szovitsianum),
* շնկոտեմ Զանգեզուրի (Thlaspi zangezuricum)։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիների խոնավ բացատներում, խոտածածկ լանջերին, գետափերին, թփուտներում և այլն։

## Հոմանիշներ
250px|մինի|Դաշտային շնկոտեմ
**[[Հոմանիշներ]]**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Քիմիական կազմ
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են ֆլավոնոիդներ, ալկալոիդներ, վիտամին C, կարոտին (A-նախավիտամին), սապոնին, սերմերը՝ 20-33% ճարպայուղեր։

## Կիրառում
Օգտագործվում են տեխնիկական նպատակներով և սննդի մեջ, պատրաստուկները՝ որպես հակաբորբոքային միջոց։ Ձանգեզուրի շնկոտեմ հազվագյուտ բնաշխարհիկ է, հանդիպում է Սյունիքի մարզի ալպյան և ենթալպյան գոտիներում։ Աճում է ժայռաճեղքերում։ Ծաղիկները թանաքավարդագույն են. գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Դասակարգում
### Տաքսոնոմիա
Դասը մտնում է  ընտանիքի և  կարգի մեջ.

### Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 70 տեսակ, նրանցից մի քանիսը.
մինի
}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Буш Н.А. Род 681. Ярутка — Thlaspi. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Н. А. Буш. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1939. — Т. VIII. — С. 576—590. — 696 + XXX с. — 5200 экз.

## Արտաքին հղումներ
* Շնկոտեմ 
* Շնկոտեմ 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Չեռնոգորիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Չեռնոգորիան 2014 թ. հուլիսի 18-ին հայտարարեց, որ առաջնելույթ է կատարում Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։Մասնակցելով 2014 և 2015 թվականներին երկիրը հեռացավ մրցույթից։ 2025-ին երկիրը վերադարձավ մրցույթ։

## Մասնակցումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ֆա մաժոր

մինի|աջից|Ֆա Մաժոր
**Ֆա մաժոր**, մաժոր գամմա, ֆա տոնիկայով, լատինական նշանակումը՝ F dur։ Բանալիի մոտ ունի մեկ բեմոլ։
## Ֆա մաժորում գրված հայտնի ստեղծագործություններ
350px|մինի|Ֆա մաժոր գամմա
*Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի 6-րդ սիմֆոնիան
*Մոցարտի Երաժշտական կատակը
*Բեթհովենի 6-րդ և 8-րդ սիմֆոնիաները
*Չայկովսկու 2-րդ լարային կվարտետը
*Բրամսի 3-րդ սիմֆոնիան
*Շոպենի 2-րդ բալլադը
*Կաբալևսկու դաշնամուրային սոնատը
## Աղբյուրներ
* Երաժշտական դպրոցի սոլֆեջիոյի դասագիրք

Կատեգորիա:Տոնայնություններ
Ինքնադիմանկար

**Ինքնադիմանկար**, հիմնականում լինում է գեղանկարչական, կարող է լինել և քանդակագործական, և գրականական, և լուսանկարչական և այլն։ Շատ գեղանկարիչներ են ստեղծել ինքնադիմանկար, ընդ որում նրանցից որոշ մարդիկ գրանցել են ինքնադիմանկարի ռեկորդային քանակ։ Երբեմն նրանք խառնել են իրենց դիմանկարները խմբակային նկարների։ Ենթադրվում է, որ որոշ նկարիչներ նկարել են իրենց՝ որպես հակառակ սեռի ներկայացուցչի։ Որոշ նկարիչներ, ովքեր տառապում են նյարդային հիվանդություններով, իրենցից հետո թողել են ինքնադիմանկարներ, որոնք թույլ են տվել բժիշկներին վերլուծել ուղեղի աշխատանքի խափանումը։ Այդ նկարներից մի քանիսը, նույնիսկ անցել են նյարդաբանության դասագրքեր։

## Ինքնադիմանկարի տեսակներ

image:Carl Ludwig Jessen Selbstporträt.jpg|Արհեստավարժ ինքնադիմանկարներում, ինչպես սա է ՝ Կարլ Լյուդվիգ Յեսսենի աշխատանքներից, գեղանկարիչը նկարում է իրեն աշխատելիս։
image:Dürer_-_Selbstbildnis_im_Pelzrock_-_Alte_Pinakothek.jpg|Դյուրերի այս ինքնանկարը անձնական է, քանի որ այն արտացոլում է մարդու պատկերը
image:Sandro Botticelli 085.jpg|Բոտիչելիի այս նկարը ընդգրկում է խմբային նկար
|Արսենիա Սեմենովի ինքնադիմանկարը այս ժանրի զարգացման վկայությունն է 1960-ական թվականների ռուս գեղանկարչության մեջ
image:Augusto De Luca - Portrait.jpg|Ավգուստա դե Լուկայի ինքնադիմանկարը


## Պատմություն

### Անտիկ ժամանակաշրջան
250px|մինի|Ֆիդիասի ենթադրյալ ինքնադիմանկարը
Աշխատանքի պահին ինքնադիմանկարները հանդիպում են դեռ հին եգիպտական, ինչպես նաև հին հունական ժամանակաշրջանի գեղանկարչության մեջ։ Դեռ առաջին հիշատակումները հանդիպում են հին փիլիսոփա և կենսագիր Պլուտարքոսի մոտ, ով նշում է, որ իր ապրելու ժամանակաշրջանից մի քանի դար առաջ ապրող քանդակագործ Ֆիդիասը ամազոնացիների կռիվը նկարի մեջ նա նկարել է նաև ինքն իրեն։

### Վերածնունդի դարաշրջան
մինի|Լեոնարդո դա Վիչի

Հին նկարիչ Ջոտտո դի Բոնդոնեն ներառել է իրեն հայտնի մարդկանց նկարների շղթայի մեջ։

Իտալացի բնանկարիչ Մազաչչոն իր որմնանկարներից մեկում պատկերել է ինքն իրեն։ Լեոնարդո դա Վինչիի ոչ պակաս հայտնի նկարը շատ հետազոտողներ համարում են միակ ինքնադիմանկարը։ Բանը նրանում է, որ կա տարբերակ, որ Լեոնարդոն իր հայտնի Մոնա Լիզա նկարի հիմքում դրել է հենց իր դիմանկարը։

Ինքնադիմանկարներ ունեն թե Միքելանջելոն, թե Ռաֆայելը։ Տիցիանը ստեղծել է Օրացիո և Մարկո Վեչիլիո նկարը, որը, ըստ քննադատների, ունի շատ խորը փիլիսոփայական բնույթ։ Կտավի վրա պատկերված էին եղել ինքը՝ Տիցիանը, նրա տղան և բարեկամը՝ Մարկոն։ Հայտնի է նաև Տիցիանի՝ ավելի ուշ ժամանակի նկարը, որը նա նկարել է 1566 թվականին։

### Բարոկկո
Այս ժամանակի ամենամեծ քանակով ինքնադիմանկարներն արել է Ռեմբրանդը։ Նրան վերագրվում է մոտ 90 նկար։

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Վելիխան Վալեսյան

**Վելիխան Պարսամի Վալեսյան** (15 ապրիլի 1914 թ., գ․ Ազատան (այժմ՝ Շիրակի մարզում) - 18 մարտի 1977 թ., Երևան), հայ խորհրդային ինժեներ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1952), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1965)։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1939)։ 1962-1977 թվականներին եղել է այդ ինստիտուտի ջրամատակարարման և կոյուղու (այժմ՝ ինժեներական հիդրոլոգիա, ջրամատակարարում ու ջրահեռացում) ամբիոնի վարիչ։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ջրամատակարարման, ինժեներական հիդրոլոգիայի և ջրատնտեսական հաշվարկի հարցերին։

## Երկեր
* Արփա-Սևան, Երևան, 1967։
* Исследование стока горных рек Армянской ССР, М., 1955.

Կատեգորիա:1914 ծնունդներ
Կատեգորիա:1977 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Անողնուց թռչուններ

**Անողնուց թռչուններ,** հայտնի են շուրջ 60 տեսակ, դրանցից մի քանիսն անհետացած են (մադագասկարյան էպիորնիսը, նորզելանդական մոան և այլ)։ Ժամանակակակից ներկայացուցչներն են աֆրիկական ջայլամը, նանդուն (2 տեսակ), կիվին (5 տեսակ), կազուար (3 տեսակ), էմուն և տինամուին 47 տեսականեր։

## Աֆրիկական ջայլամ

Աֆրիկական ջայլամը անողնուց թռչունների վերնակարգի ջայլամների կարգի միակ ներկայացուցիչն է։ Ժամանակակից ամենախոշոր թռչունն է։ Ջայլամն ապրում է Աֆրիկայի տափաստաններում և անապատներում, սովորաբար խմբերով (1 արու և 3-5 էգ)։ Ջայլամն արագավազ է, կարող է զարգացնել մինչև 70 կմ/ժ արագություն։ Ջայլամի ձուն աշխարհի ամենախոշոր ձուն է, ունի մինչև 20 սմ մեծություն, քաշը՝ մինչև 2 կգ։ Հետաքրքիր է, որ ձվերի վրա թխսում է միայն արուն։

## Նանդու

Նանդուն ապրում է Հարավային Ամերիկայում, արտաքնապես նման է ջայլամին, սակայն շատ է տարբերվում նրանից։ Նանդուի 2 տեսակներից ամենախոշորհը սովորական նանդուն է, որի բարձրությունը հազիվ 1,5 մետրի կարող է հասնել։ Նանդուններն ապրում են բաց տեղանքում, մինչև 30 թռչունից բաղկացած խմբերով։
Նանդուն ամենակեր է։ Գերմանիայում փորձ են արվել կլիմայավարժեցնել սովորական նանդուին։ Փորձն առայժմ բարեհաջող է, շուրջ 100 նանդուներ այսօր ազատորեն շրջում են Գերմանիայի հյուսիսում։

## Կազուար և էմու

Կազուար և էմու թռչուններն ապրում են Ավստրալիայում և հարակից կղզիներում։ Կազուարը մեծությամբ աշխարհի երկրորդ թռչունն է ջայլամից հետո, բարձրությունը հասնում է մինչև 1,8 մետրի, քաշը մինչև 80 կգ։ Կազուարին կարելի է ճանաչել գլխին ունեցող սաղավարտով։ Հայտնի է կազուարի 3 տեսակ, որոնցից երկուսն ունեն սաղավարտ, իսկ ամենափոքրը կազուար-մուրուկը, զուրկ է սաղավարտից։

Էմուն նույնպես խոշոր է, երկարությունը մոտ 2 մ է, քաշը մինչև 60կգ։ Կարող է արագ վազել (մինչև 50 կմ/ժ արագությամբ)։ Լայնորեն տարածված է ողջ Ավստրալիա մայրցամաքում։

## Կիվի

Կիվին ապրում է Նոր Զելանդիայում, հավի մեծություն ունի, քաշը 1-4 կգ։ Գիշերային կենդանի է, սնվում է միջատներով, անձրևաորդերով, փափկամորթերով, պտուղներով։ Կիվին որսի է դուրս գալիս մայրամուտից կես ժամ անց։ Կիվին հանդիսանում է Նոր Զելանդիայի ոչ պաշտոնական Խորհրդանիշը։ Նորզելանդացիներին երբեմն կատակով անվանում են կիվի։

Կատեգորիա:Թռչուններ
Սայմոն Բեյքեր

**Սայմոն Լուկաս Բեյքեր** (, ) ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Հայտնի է դարձել «Պատշպանը» և «Մենտալիստը» սերիալների շնորհիվ։ Խաղացել է նաև «Զանգ 2», «Սատանան կրում է Պրադա» և «Տալիս եմ տարի» ֆիլմերում։ Առաջադրվել է Էմմի և Ոսկե Գլոբուս մրցանակների՝ Պատրիկ Ջեյնի դերի համար։

## Ֆիլմեր

## Մրցանակներ և Նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 30 ծնունդներ
Վալին

**Վալին**, a - ամինաիզովալերիանաթթու (CH_3)_2CHCH(NH_2)COOH, անփոխարինելի ամինաթթու։ Սպիտակուցների բաղադրության մեջ գտնվում է a իզոմերի ձևով։ Մեծ քանակությամբ պարունակվում է մարդու շիճուկային ալբումիններում, կաթի կազեինում (7-8%), շարակցական հյուսվածքի էլաստինում (13-14%)։ Պանտոտենաթթվի (վիտամին B_3) և պենիցիլինի կենսասինթեզի ելանյութ է։ Սննդի մեջ վալինի բացակայությունը սպիտակուցները դարձնում է ոչ լիարժեք, հանգեցնում բացասական ազոտային հաշվեկշռի։

## Ծանոթագրություններ
Այ-այ

**Այ-այ** () Մադագասկար կղզում ապրող կենդանիներ՝ գորշ գույնի, երկար փափուկ պոչով, դուրս պրծած աչքերով և մեծ գդալանման ականջներով։

Մադագասկարի տափաստանային անտառներում վարում է գիշերային կենսակերպ։ Գիշերային պրիմատների ամենախոշոր ներկայացուցիչն է։ Ապրում է Մադագասկարի հյուսիսում։ Գրանցված է Կարմիր գրքում։

Սնվում է որդերով և բոժոժներով, որոնց իր երկար մատի օգնությամբ որսում է դժվար հասանելի վայրերից։ Երկարությունը 36-44 սմ է, կարող է կշռել մինչև 2,5 կգ։

## Սննդառություն
Այ-այը ամենակեր է, սնվում է հիմնականում սերմերով, մրգերով, նեկտարով և սնկերով, նաև՝ միջատների թրթուրներով և մեղրով։ Հիմնականում սնունդ հայթայթում են միայնակ, երբեմն՝ խմբերով։ Խմբի ներսում անհատական շարժումները համակարգվում են ինչպես ձայնային, այնպես էլ բույրի ազդանշանների օգնությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը www.arkive.org կայքում (լուսանկար, տեսանյութ) 
* Տեսանյութ youtube.com կայքում
* Այ-այ
* Մադագասկարյան այ-այ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մադագասկարի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Մադագասկարի էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Լեմուրակերպեր
Դիլան Օ'Բրայեն

**Դիլան Օ՛Բրայեն** (, , ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, երաժիշտ։ Հայտնի է դարձել Պատանի գայլը սերիալի շնորհիվ, որտեղ մարմնավորել է Սթայլզ Սթիլինսկիի կերպարը։ 2014 թվականին նկարահանվել է Ջեյմս Դաշների համանուն վեպի էկրանավորման՝ «Լաբիրինթոսում վազողը» ֆիլմում, որտեղ մարմնավորել է գլխավոր հերոս Թոմասին։

## Կենսագրություն
Դիլանը ծնվել է 1991 թվականի օգոստոսի 26-ին Նյու-Յորքում։ Մանկություննը անցել է Սպրինգֆիլդում։ Երբ Դիլանը 12 տարեկան դարձավ, նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Կալիֆոռնիա։ Օ'Բրայենի հայրը վիդեոօպերատոր է, իսկ մայրը՝ եղել է դերասանուհի։ 2009 թվականին ավարտել է Միրա Կոստայի ավագ դպրոցը։

2006 թվականին Դիլանը հայտնի դարձավ YouTube ծիծաղաշարժ վիդեոների շնորհիվ, որոնք նկարում և մոնտաժում էր ինքնուրույն։

Օ՛Բրայենը պլանավորել էր միաժամանակ ավարտել քոլեջը և կինոդպրոցը, սակայն այդ ժամանակ նրան դեր առաջարկեցին Պատանի գայլը սերիալում։ 4 լսումներից հետո նա ստացավ Սքոթթի դերը, սակայն երբ կարդաց սերիալի սցենարը, հասկացավ, որ իրեն ավելի հոգեհարազատ է Սքոթթի լավագույն ընկերոջ՝ Սթայլզի դերը։

Դիլանը նաև նկարահանվել է Գլխավոր Ճանապարհ և ռոմանտիկ կատակերգական ժանրի Առաջին Անգամ ֆիլմերում Բրիտ Ռոբերտսոնի և Վիկտորիա Ջասթիսի հետ։

2013 թվականին հաստատվել է այն լուրը, որ Դիլանը խաղալու է Լաբիրինթոսում վազողը ֆիլմում։

Օ'Բրայենը ունի իռլանդական, ամերիկական, իսպանական և իտալական արմատներ։ Նաև նվագում է հարվածային գործիքներ «Slow Kids At Play» խմբում։

## Անձնական կյանք
Դիլան Օ'Բրայենը հանդիպում է Բրիտ Ռոբերտսոնի հետ, ում հետ ծանոթացել է Առաջին Անգամ ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։

2016 թվականի մարտին Դիլանը Լաբիրինթոսում վազողը ֆիլմի երրորդ մասի նկարահանումների ժամանակ ստացել է ծանր վնասվածք. բժիշկների խոսքով վտանգավոր ոչինչ չկա։ Սակայն ապրիլին հայտարարվեց, որ վնասվածքը շատ ավելի «լուրջ է», քան կարծում էին և նրան ապաքինման համար ավելի երկար ժամանակ է հարկավոր։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Դիլանն ունի իռլանդական, անգլիական, իտալական և իսպանական արմատներ։
* «Slow Kids At Play» խմբում նվագել է հարվածային գործքիների վրա։
* «Պատանի գայլը» հեռուստասերիալում պետք է լիներ Սքոթի դերակատարը, բայց կարդալով սցենարը, իր գործակալին ասել է, որ ցանկանում է փորձել իրեն Սթայլզի դերում։
* Առաջին համբույրը եղել է 14 տարեկանում։
* Համակրանք ունի Քլոյե Գրեյս Մորեցի և Էմմա Սթոունի հանդեպ։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Պատկերասրահ

Dylan O'Brien 3, 2012.jpg|Դիլան Օ'Բրայենը 2012 թվականի մայիսի 23-ին
Tyler Posey, Dylan O'Brien WonderCon 2013.jpg|Դիլան Օ'Բրայենը և Թայլեր Փոուզին 2013 թվականի մարտի 30-ին
Dylan OBrien & Holland Roden.jpg| Հոլանդ Ռոդենը և Դիլան Օ'Բրայենը 2013 թվականի հուլիսի 18-ին
Dylan O'Brien (13948916365).jpg|Դիլան Օ'Բրայենը 2014 թվականի ապրիլի 19-ին
Kaya Scodelario & Dylan O'Brien (14778405501).jpg|Դիլան Օ'Բրայենը և Կայա Սկոդելարիոն 2014 թվականի հուլիսի 5-ին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի թմբկահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք թմբկահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թմբկահարներ
Լիկովներ (ճգնավորներ)

**Լիկովներ** (), Արևմտյան Սայանի Աբականի լեռնաշղթայի լեռներում (Խակասիա) ավելի քան 40 տարի ապրող հնադավանների ընտանիք։

## Ընտանիքի պատմությունը
1930-ականներին մի քանի ընտանիք, այդ թվում նաև Լիկովները, բուն Ռուսաստանից Սայանյան տայգա են տեղափոխվել և տարիներ շարունակ ապրել խիստ մեկուսացման պայմաններում։ Նրանք պատկանում չափավոր հնադավանության «չասովեննի» ճյուղին։

1978 թվականներին երկրաբանները պատահականորեն գտել են Լիկովներին Բոլշոյ Աբական գետի ուսումնասիրության ժամանակ։ Ժամանակակից քաղաքակրթությանը խորթ ճգնավորների մասին ընտանիքի պատմությունը շատ մեծ արձագանք է ունեցել այն տարիների խորհրդային մամուլում։

## Ընտանիքի կազմը
Ի սկզբանե ընտանիքը կազմված էր վեց հոգուց.
* *Կարպ Օսիպովիչ*, հայր (մոտ.1907–16.02.1988)
* *Ակուլինա Կարպովնա*, մայր (մոտ. 16.02.1961 սովից)
** *Սավին*, որդի (1927–1981)
** *Նատալիա*, դուստր (1934–1981)
** *Դմիտրի*, որդի (1940–1981)
** *Ագաֆիա*, դուստր (23.04.1945)

## Տես նաև
* Խակասյան արգելանոց
* Վիկտոր Անտիպին 
* Աննա Անտիպինա

Կատեգորիա:Հնադավանություն
Կատեգորիա:Ընտանիքներ
Կատեգորիա:Խակասիա
Վալիսներիա

200px|մինի|Պարուրաձև վալիսներիա
**Վալիսներիա** (), ջրազարդազգիների ընտանիքի բազմամյա ջրասույզ բույսերի ցեղ։ Հայտնի է 6 տեսակ՝ տարածված արևադարձային, մերձարևադարձային և բարեխառն շրջանների քաղցրահամ ջրավազաններում ու դանդաղահոս գետերում։ ԽՍՀՄ-ում հանդիպում է մեկ տեսակ՝ պարուրաձև վալիսներիա (Vallisneria spiralis), որն աճում է մինչև 1 մ խորության տղմուտ լճերում ու լճակներում։ Նշված տեսակի բույսերի տերևներն ունեն մինչև 80 սմ երկարություն և 12 մմ լայնություն, ժապավենաձև են, ատամնաեզր։ Երկտուն բույս է։ Իգական ծաղիկը երկար ծաղկակոթունով հասնում է մինչև ջրի մակերևույթ, փոշոտվում, ապա պարուրաձև ոլորվում է և նորից ընկղմվում ջրի մեջ, որտեղ և պտուղը հասունանում է։ Պարուրաձև վալիսներիան կեր է ձկների, ջրլող թռչունների և ջրային այլ կենդանիների համար։ Հաճախ աճեցվում է ակվարիումներում։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Վալլե Դ'Աոստա

**Վալլե Դ'Աոստա** (Valle d'Aosta), ինքնավար մարզ Իտալիայում։ Տարածությունը 3,3 հզ կմ² է, բնակչությունը՝ 125,7 հզ (2019)։ Գլխավոր քաղաքը՝ Աոստան է։ Գտնվում է երկրի հյուսիս-արևմուտքում, Ալպերում, հիմնականում համանուն հովտում։ Գետային ցանցը խիտ է։ Գյուղատնտեսական հիմնական ճյուղը կաթնաանասնապահությունն է, արտադրում է պանիր, յուղ և այլն։ Զբաղվում են հացահատիկի, կարտոֆիլի մշակությամբ, այգեգործությամբ։ Կան էլեկտրամետալուրգիական, սինթետիկ և արհեստական գործվածքների ձեռնարկություններ, երկաթի հանքանյութի, անտրացիտի, մարմարի արդյունահանում, ՀԷԿ։ Զարգացած է տուրիզմը և լեռնադահուկային սպորտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Կատեգորիա:Իտալիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Իքս-Ֆակտոր 3 (Հայաստան)

**Իքս-ֆակտոր** մրցույթի 3-րդ եթերաշրջանը եթեր բարձացավ 2014 թվականի ապրիլի 26-ին Շանթ հեռուստաընկերությամբ։ Ներկայացվեցին հազարավոր հայտեր։ Մասնակիցերն առաջին հերթին մասնակցեցին լսումներ փուլին, հետո այդ փուլը հաղթահարած մասնակիցների յուրաքանչյուր խմբից ժյուրիիի 4 անդամները ընտրեցին 10 մասնակցի։ Այնուհետև յուրաքանչյուր թիմի 10 մասնակիցների միջև անցկացվեց «4 աթոռի մենամարտեր» փուլը։

## Պրոդյուսերներ
*Էմմի - աղջիկներ
*Գարիկ Պապոյան - խմբեր
*Անդրե - տղաներ
*Եգոր Գլումով -24-ից բարձր

## Չորս աթոռի մարտահրավեր
Լսումների փուլից հետո յուրաքանչյուր խմբից ընտրվեցին 10 լավագույնները։ Այնուհետև անցկացվեց «4 աթոռի մարտահրավեր» փուլը։ Չորս աթոռի մարտահրավերը նոր ձևաչափ է, որը փոխարինում է թատրոնի և ժյուրիի տան փուլերին։ Խումբ առ խումբ, մեկ առ մեկ, մասնակիցները պայքարելու են աթոռին նստելու համար, այդ աթոռը նրանց անցաթուղթն է, գալահամերգների փուլ։ 10-ից միայն չորսին կհաջողվի հաղթահարել այս փուլը։ Կնստի մասնակիցն աթոռին ելույթից հետո, թե ոչ, կորոշի ներկայացող տասնյակի ղեկավարը (պրոդյուսերը)։ Չնայած անգամ աթոռին նստել չի նշանակում լինել քառյակում։ Տասնյակի ելույթի ընթացքում խմբի ղեկավարը կորոշի՝ ում տալ աթոռ և ում փոխարինել։ Քառյակը վերջնական չէ, քանի դեռ տասնյակի վերջին մասնակիցը չի երգել։ Միայն աթոռին արժանացածները կկարողանան շարունակել պայքարը և ներկայանալ գալա համերգներին։

****<font color="Pink">Վարդագույն </font>***– Մասնակիցներ, ովքեր անմիջապես ելույթից հետո դուրս են մնացել 
****<font color="SkyBlue">Երկնագույն</font>*** – Մասնակիցներ, ովքեր նստել են աթոռներից մեկին, սակայն այնուհետև դուրս են մնացել 
****<font color="Yellow">Դեղին</font>*** – Մասնակիցներ, ովքեր մինչև վերջ նստել են աթոռներին և անցել են եզրափակիչ փուլ

## 12 ֆինալիստների ընտրություն
Այս փուլում ժյուրիի անդամները իրենց 4 մասնակիցներից ընտրում են ընդամենը 3–ին, ովքեր կշարունակեն պայքարը գալա համերգներում։

 Գլումովի որոշումից հետո Գագիկը հայտնեց, որ ինքը լքում է նախագիծը, և իր փոխարեն այն կարող է շարունակել Անահիտը։

## Գալա համերգներ
### Արդյունքներն աղյուսակով

## Տես նաև
*Հայ Սուպերսթար
*Հայաստանի Ձայնը
*Իքս-Ֆակտոր (Հայաստան) 1
*Իքս-Ֆակտոր (Հայաստան) 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Դեյվ Մասթեյն

Դեվիդ (Դեյվ) Սքոթ Մասթեյն (անգլերեն David Scott Mustaine, ), ամերիկացի կիթառիստ-վիրտուոզ, վոկալիստ, երգերի հեղինակ։ Թռեշ-մետալ խումբ Մեգադեթ խմբի հիմնադիրն։ Մինչ այդ նվագել է նաև Metallica խմբում։ 
Guitar World ամսագիրը ներառել է Դեյվ Մասթեյնին 100 լավագույն կիթառահարներ շարքում։

## Կենսագրություն
Դեյվը ծնվել է Լա Մեսա քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Ջո Մասթեյնը ունի իռլանդական, իսկ մայրը՝ Էմիլի Մասթեյնը՝ հրեական ծագում։ Բոլոր 4 երեխաներից Դեյվը միակ տղան էր և ամենափոքրը։ Ծնողները ամուսնալուծվեցին, երբ տղան 4 տարեկան էր, նա մեծացավ առանց հոր։ Քանի որ Ջո Մասթեյնը շարունակում էր անհանգստացնել ընտանիքին, նրանք ստիպված էին անընդհատ տեղից տեղ տեղափոխվել։ Դեյվն ու իր քույր Դեբբին որոշ մխիթարանք գտան այնպիսի երաժիշտների երաժշտության մեջ, ինչպիսին էին Cat Stevens,Elton John-ը։ Քանի որ տանը միայն Էմիլին էր աշխատում, երեխաները վատ էին հագնվում, որի պատճառով Դեյվին հաճախ ծաղրում էին հարևան երեխաները։ 1969 թվականի աշնանը մայրը գումար հավաքեց և որդու համար կիթառ գնեց, բայց այս վաղ վարժությունները չբացահայտեցին նրա տաղանդը։ 15 տարեկանում Դեյվը զբաղվում էր թմրանյութեր վաճառքով, նա իր գումարով բնակարան վարձեց։ Նրա հաճախորդուհիներից մեկը հաճախ գումար չէր ունենում թմրանյութ գնելու, ուստի հաճախ վճարում էր այնպիսի խմբերի սկավառակներով, ինչպիսիք են AC/DC, Motörhead, Judas Priest խմբերը։ 1978 թվականի գարնանը նա թողնում է դպրոցը և իրեն նվիրում էլեկտրոկիթառին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
The Soft Parade

**The Soft Parade**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի չորրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Ալբոմը թողարկվել է 1969 թվականի հուլիսին, և վեցերորդ հորիզոնականն է զբաղեցրել Ամերիկայի չարթերում։ Ալբոմում խումբ մի քանի փորձարարական լարային և փողային գորիծիքներ է օգտագործել որոշ երգերի համար, այդ երգերի մեջ է մտնում խմբի երրորդ և ալբոմի ամենահիթային երգը՝ "Touch Me" (որը համարվում խմբի ամենալավ ինտեգրումը նվագախմբի հետ)։ Ալբոմը ներառում է նաև մի քանի այլ երգեր ինչպիսիք են ռոքային "Wild Child" երգը և "Shaman's Blues"-ը, ու նաև համանուն վեռանագրով երգը, որը բաղկացած է մի քանի հատվածներից և ռոքի ու պոեզիայի խառնուրդ է։ "Tell All the People" և "Wishful Sinful" երգերը, որոնք գրվել են կիթառահար Ռոբի Կրիգերի կողմից, համարվում են ալբոմի առավել թախծոտ երգերը, որոնք սակայն դարձան երկրորդական հիթեր։

## Երգերը
Խմբի վոկալիստ Ջիմ Մորիսոնի ալկոհոլը չարաշահելու և պոեզիայի նկատմամբ մեծ հետաքրքրության պատճառով, ալբոմի վրա մեծ ազդեցություն է թողել խմբի կիթառահար Ռոբի Կրիգերը։ Պետք է նշել, որ այս ալոբմի վրա նա ավելի մեծ ազդեցություն է թողել, քան խմբի մյուս բոլոր ալբոմների վրա, որոնք ձայնագրվել են Մորիսոնի կենդանության օրոք։ Նա նաև Մորիսոնի հետ երգել է "Runnin' Blue" երգի կրկներգը։

Առաջին անգամ խմբի գոյության ընթացքում երգերն արդեն վերագրվել են միայն նրանց, ովքեր գրել են դրանք և ոչ թե ամբողջ խմբին, քանի որ Մորիսոնը դժգոհ էր "Tell All the People" երգի հետևյալ բառերից՝ "get your guns"։ Նա այնքան էլ չէր հավանում այն փաստը, որ որոշ մարդիկ կարող էին այդ բառերը վերագրել իրեն և մտածել, որ նա ցանկանում է, որ երգը լսողները անեն դա։ Չնայած սրան խմբի գալիք ձայնագրություններում երգերի հեղինակներ նորից սկսվում են համարվել խմբի բոլոր անդամները, առանց հաշվի առնելու երգերի բառերը։ Հատկանշական է այն փաստը, որ բոլոր երգերը գրվել են Մորիսոնի և Կրիգերի կողմից։

## Թողարկումը և ընդունումը

Չնայած անտարբեր և ոչ այնքան բարենպաստ ընդունելությանն ալբոմը դարձավ խմբի չորրորդ ալբոմը թոփ տասը ալբոմների ցանկում, իսկ "Touch Me" սինգլը շատ մեծ հաջողություններ գրանցեց։ Այնուամենայնիվ ալբոմը զբաղեցնելով 6-րդ հորիզոնականն Ամերիկայի չարթերում չկարողացավ տեղ զբաղեցնել Մեծ Բրիտանիայի չարթերում, միգուցե այն պատճառով, որ ալբոմի ոչ մի սինգլ այդպես էլ չկարողացավ տեղ զբաղեցնել Մեծ Բրիտանիայի չարթերում։

Ալբոմը մի քանի հակասական կարծիքների հանիդպեց քննադատների և խմբի երկրպագուների կողմից այն պատճառով, որ ալբոմում օգտագործվել էին լարային և փողային գործիքներ, այդպիսով կարելի է ասել խումբը փոխել էր իր նախկին հնչողությունը։ Երկրպագուները նաև բողոքել են, որ *The Soft Parade*-ը շարունակել է խմբի նախկին ալբոմների բառային ֆորմուլաները, և այդ առումով այնքան էլ նորարարական չէր։ Ալբոմի 40- ամյակին նվիրված վերաթողարկման մասին իր տեսությունում Դան Օուլեթը հակառակ կարծիքն է հայտնել նշելով, որ ալբոմը խմբի ստեղծագործական "գագաթնակետն" է։

Այս ալբոմից հետո, խումբը վերադարձավ ավելի հասարակ ոճերին իրենց *[[Morrison Hotel]]*  և *[[L.A. Woman (ալբոմ)|L. A. Woman]]* ստուդիական ալբոմներում։

## Երգացանկ

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - ստեղնաշարային գործիքներ
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Չարթեր

## Վաճառքներ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1969 ալբոմներ
Կատեգորիա:The Doors
Թոքթոգուլ Սաթըլգանով

**Սաթըլգանով Թոքթոգուլ** (), կիրգիզ խորհրդային ժողովրդական ակին։ Բանավոր պոեզիայի գիտակ, կոմպոզիտոր և վիրտուոզ-երաժիշտ։ Կիրգիզական խորհրդային գրականության հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Երգեր է հորինել 12 տարեկանից։ Աշուղական մրցույթների վարպետ։ Ժողովրդականություն են վայելում նրա վաղ շրջանի քնարական գործերը։ Երգիծական ստեղծագործությունների («Հինգ վարազ», «Վաշխառու Չաքըրբայը», «Էշեն-Կալպա» և այլն) համար Սաթըլգանով Թոքթոգուլը աքսորվել է Սիբիր։ 1910 թվականին նրան հաջողվել է փախչել և վերադառնալ հայրենիք։ Այս իրադարձություններն արտացոլվել են «Մնաս բարով, իմ ժողովուրդ», «Աքսորում» և այլ երգերում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նրա երգերը նոր կյանք ստեղծելու կոչ են արել։ Կիրգիզական գրականության մեջ առաջինն է ներկայացրել Լենինի կերպարը։ Ստեղծել է գործիքային երաժշտության դասական նմուշներ (կյուեր)։ Նրա մեղեդիները գրի են առնվել և օգտագործվում են խորհրդային կոմպոզիտորների կողմից։ 1965 թվականին սահմանվել է Թոքթոգուլի անվան հանրապետական պետական մրցանակ։ Նրա բանաստեղծությունները թարգմանվել են ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով։

Կատեգորիա:Ղրղզ երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ղրղզ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ղրղզ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանաստեղծներ
Tell All the People

**Tell All the People**, ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգը։ Երգը ընդգրկվել է խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմում՝ *[[The Soft Parade]]*-ում 1969 թվականին։ Թողարկվել է որպես ալբոմի երրորդ սինգլ նույն թվականին և սինգլի Բ կողմը եղել է *[[Easy Ride]]* երգը։ Երգը նաև հայտնի է "Follow Me Down" վերնագրով, այն պատճառով, որ երգի մեջ հաճախ է կրկնվում այդ արտահայտությունը։ Երգը զբաղեցրել է 57-րդ հորիզոնականը Ամերիկայի չարթերում։

*[[The Soft Parade]]* ալբոմի բոլոր երգերը վերագրվել են միայն խմբի այն անդամներին, որոնք գրել են դրանք և ոչ թե ամբողջ խմբին, ինչպես նախկինում ձայնագրված ալբոմների ժամանակ։ Դա տեղի է ունեցել նրա պատճառով, որ խմբի վոկալիստ Ջիմ Մորիսոնը չի ցանկացել որպեսզի ինչ որ մեկը մտածի թե ինքն է գրել *Tell All the People* երգի բառերը որտեղ լսողներին ասվում է "...get your guns" ("...վերցրեք ձեր զենքերը"):

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Չարթեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Սաթթար Խան

**Սաթթար Խան** (, ), Իրանի սահմանադրական հեղափոխության գործիչ, Իրանի ժողովրդական հերոս։ Երկար տարիներ ապրել է Անդրկովկասում, աշխատել Ալեքսանդրապոլ-Երևան երկաթուղու շինարարությունում, Բաքվի նավթահանքերում։ Որոշ ժամանակ ծառայել է Ատրպատականի փոխարքայի պահակախմբում։

Իրանական հեղափոխության ժամանակ ղեկավարել է պարտիզանական ջոկատներ և 1908-1909 թվականների Թավրիզի ապստամբությունը։ Սաթթար Խանը, և նրա օգնական Բաղիր խանը հենվել են հայկական կամավորական ջոկատների վրա։ Ռուսական մամուլը Սաթթար Խանին անվանել է «իրանական Պուգաչով»։

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Մարլեն Սաթյան

**Մարլեն Ակիմի Սաթյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1979 թվական)։

Ավարտել է Մոսկվայի երկրաբանահետախուզական ինստիտուտը (1954 թվական)։ Աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր երկրաբանական վարչությունում, 1956 թվականից՝ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում (1979 թվականից՝ ռեգիոնալ երկրաբանության և լիթոլոգիայի բաժնի վարիչ)։

Սաթյանի աշխատությունները վերաբերում են լիթոլոգիայի, տարածաշրջանային երկրաբանության, օֆիոլիթային գոտիների առաջացման հարցերին։ Հայկական երկրաբանական ընկերության փոխնախագահ, ԽՍՀՄ ԳԱ Երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի միջգերատեսչական լիթոլոգիական կոմիտեի ռեգիոնալ սեկցիայի նախագահ (1975 թվականից՝ կոմիտեի անդամ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Skyfall (երգ)

«**Skyfall**», բրիտանացի երգչուհի Ադելի երգն է, որը Ջեյմս Բոնդի ֆիլմի սաունդթրեքն է։

## Մրցանակներ

## Երգացանկ

* **Digital download**
# "Skyfall" – 4։49

*; UK CD/7" vinyl single
# "Skyfall" – 4։49
# "Skyfall" (ինստրումենտալ) – 4։46

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվեջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Ադելի երգեր
Ալմազբեկ Ատամբաև

**Ալմազբեկ Շարշենովիչ Ատամբաև** (կիրիլիցա՝ *Алмазбек Шаршенович Атамбаев*, ), ղրղզ քաղաքական գործիչ, Ղրղզստանի Հանրապետության նախագահը 2011 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչև 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ը։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 17-ից մինչև 2011 թվականի դեկտեմբերի 1-ը, ինչպես նաև՝ 2007 թվականի մարտի 29-ից մինչև նոյեմբերի 28 զբաղեցրել է երկրի վարչապետի պաշտոնը։ 1999-2011 թվականներին զբաղեցրել է Ղրղզստանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ղեկավարի պաշտոնը։

Ծնվել է 1956 թվականին՝ Չուի երկրամասի Արաշան բնակավայրում։ Ավարտել է Մոսկվայի կառավարական ինստիտուտը՝ տնտեսագետի որակավորմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ղրղզ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պանթյուրքիստներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի նախագահներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տնտեսագետներ
Ստեֆան Հենդրի

**Ստեֆան Գորդոն Հենդրի** MBE (, ), շոտլանդացի հայտնի սնուկերիստ։ Նա կարիերան ավարտել է 2012 թվականին։

Աշխարհի յոթակի չեմպիոն (1990 թ., 1992-1996 թթ., 1999 թ.)։ Ամենատիտղոսակիր խաղացողը սնուկերի պատմության մեջ — 36&nbsp;հաղթանակ վարկանշային մրցաշարերում։ Սնուկերի պատմության երկրորդ ամենաշատ ամենաբարձր բրեյկ կատարած խաղացողն է՝ 11 անգամ, և ամենաշատ Սենչուրի բրեյկ կատարած խաղացողը՝ 775 անգամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Ստեփան Սաթունց

**Ստեփան Քրիստափորի Սաթունց** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի պրոֆեսոր։

Ճարտարապետ Քրիստափոր Տեր-Սարգսյանի որդին։

## Կենսագրություն
Սովորել է Վրաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ճարտարապետական ֆակուլտետում, 1931 թվականին ավարտել է Վրաստանի ինժեներա-շինարարական ինստիտուտը։ Աշխատել է Թբիլիսիում։ 1944 թվականից դասավանդում էր Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտում (1970 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Միաժամանակ աշխատել է նախագծային կազմակերպություններում։

Սաթունցի նախագծերով կառուցվել են՝ հանգստյան տուն Դագրայում (1933-1935 թթ.), Ծղալտուբոյում (1935-1937 թթ.), կրկեսի շենք Թբիլիսիում (1940 թ., ճարտարապետ Նեպրինցևի և Ուրուշաձեի հետ), Վրաստանի ԿԿ Թբիլիսիի քաղկոմի շենքը (1940 թ., Կուրդիանիի հետ), կրկեսի շենք Գորկիում (1949-1954 թթ.), շամպայն գինիների գործարանի շենքը Երևանում (1949 թ.), Երևանի «Արարատ» ռեստորանի և սրճարանի ներսի հարդարումը (1949 թ., ճարտարապետ Կարո Հալաբյանի հետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Սաթլեջ

**Սաթլեջ**, *Սաթլաջ* (ստորին հոսանքում՝ Փանջնադ), գետ Պակիստանում, Հնդկաստանում և Չինաստանում, Ինդոսի ամենամեծ վտակը (ձախից)։ Երկարությունը 1500 կմ է, ավազանը՝ 395 հազար կմ²։ Սկիզբ է առնում Կայլաս լեռնաշղթայից, հատում Մեծ Հիմալայներն ու նրա ճյուղավորումները, Փենջաբի հարթավայրը։ Սնումը ձնասառցադաշտային և անձրևային է։ Ջրի միջին ծախսը Ռուպարի քաղաքի մոտ 500 մ³/վ է, առավելագույնը՝ մոտ 20 հզ մ³/վ։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Կառուցված են ամբարտակներ, հիդրոտեխնիկական համալիր։ Նավարկելի է առանձին հատվածներում։ Սաթլեջի ափերին են Նանգալ, Բհիլաուր (Հնդկաստան), Բահավալպուր (Պակիստան) քաղաքները։ Սաթլեջի վրա Հնդկաստանում կառուցվել է Բհակրա Նանգալի ջրային հանգույցը։

Կատեգորիա:Հնդկաստանի գետեր
Կատեգորիա:Պակիստանի գետեր
Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Տիբեթի գետեր
Սերգեյ Սարգսյան (տնտեսագետ)

**Սերգեյ Արամի Սարգսյան** (), հայ խորհրդային ինժեներ-տնտեսագետ, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1969), ՌԽՖՍՀ գիտությունների վաստաստակավոր գործիչ (1977)։

## Կենսագրություն
1942-1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1949 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը։ 1967 թվականից նույն ինստիտուտի թռչող ապարատների էկոնոմիկայի և արտադրության կազմակերպման ֆակուլտետի դեկան, 1969 թվականից՝ նաև տեխնիկական մեծ համակարգերի էկոնոմիկայի և կազմակերպման ամբիոնի վարիչ։ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին առընթեր գիտության և տեխնիկայի պետ․ կոմիտեի սեկցիայի, բարձրագույն ատեստացիոն հանձնաժողովի մասնագիտացված խորհրդի և փորձագետների խմբի նախագահն էր, Միջազգային աստղագիտական ֆեդերացիայի տիեզերական օպերացիաների արժեքի իջեցման սեկցիայի համանախագահը։ ԽՄԿԿ անդամ (1943)։

## Աշխատություններ
Գիտական աշխատությունները վերաբերում են տեխնիկական մեծ համակարգերի զարգացման հիմնական միտումներին, այդ զարգացման կանխատեսման մեթոդաբանության, հատուկ տեխնիկայի արդյունավետության տեսական հարցերին։ Առաջարկել է թռչող ապարատների համակարգերի օպտիմալացման նոր սկզբունքներ և մեթոդներ։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվել են թռչող ապարատների և դրանց համակարգերի ռեսուրսային ապահովման կանխատեսման տեսություն, ավիացիայի և տիեզերական տեխնիկայի կիրառման տնտեսապես օպտիմալ ոլորտների որոշման մեթոդներ։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Երկեր
* Экономическая оценка летательных аппаратов, М․, 1972;
* Прогнозирование развития больших систем, М․, 1975 (соавтор Голованов Л․ В․)
* Экономическое прогнозирование, М․, 1977;
* Большие технические системы։ Анализ и прогноз развития, М․, 1977 (и др․);
* Теория прогнозирования и принятия решений, М․, 1979 (и др․)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Սալերի տեսություն

**Սալերի տեսություն**, առաձգականության տեսության բաժին, ուսումնասիրում է փոքր բարձրություն ունեցող (երկարության և լայնության համեմատ) գլանաձև կամ պրիզմայաձև առաձգական պինդ մարմինների՝ սալերի լարվածա-դեֆորմացված վիճակը։ Բարակ սալերի տեսությունը (կիրառական կամ տեխնիկական տեսություն) հիմնված է հետևյալ վարկածի վրա․ սալը ըստ բարձրության երկու հավասար մասերի բաժանող հարթությանը (միջին հարթություն) ուղղահայաց ուղիղները սալի դեֆորմացիայի դեպքում ուղղահայաց են մնում ուղիղ և կորացած միջին հարթությանը (մակերևույթին)։ Այդ դեպքում առաձգականության տեսության եռաչափ հավասարումները բերվում են երկչափ հավասարումների, իսկ հիմնական խնդիրը՝ սալի առաձգական մակերևույթի երկհարմոնիկ հավասարման ինտեգրմանը։ Այդ հավասարումն ինտեգրելով և հաշվի առնելով սալի հենարանային պայմանները, ստանում են սալի առաձգական մակերևույթի ֆունկցիան, որի միջոցով էլ որոշում են սալի լայնական հատույթներում միավոր երկարության վրա ազդող ներքին ուժերը։ Սալերի տեսությունը կիրառվում է անհեծան ծածկերի, կամուրջների, ճանապարհների, հիդրոտեխնիկական կառույցների, նավերի և ինքնաթիռների իրանի, ինչպես նաև սարքաշինության մեջ՝ արտաքին գրգիռներ ընդունող կամ տատանումներ իրականացնող հարթ տարրերի հաշվարկի ժամանակ։

Հայաստանում Սալերի տեսության բնագավառի ուսումնասիրությունները սկսվել են 1930-ական թվականների վերջին։ Հիմնարար հետազոտություններ են կատարել Սարգիս Համբարձումյանը (անիզոտրոպ սալերի տեսություն), Օգսեն Սապոնջյանը (սալերի ծռման խնդիրներ) և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Պինդ մարմնի ֆիզիկա
Կատեգորիա:Առաձգականության տեսություն
Գուրգեն Սարուխանով

**Գուրգեն Լևոնի Սարուխանով (Սարուխանյան)** (), հայ սովետական ինժեներ-հիդրոտեխնիկ։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1938 թվականից, որպես նախագծի գլխավոր ինժեներ, աշխատում է Մոսկվայի Ժուկի անվան «Հիդրոնախագիծ» ինստիտուտում։ Սարուխանովի ղեկավարությամբ մշակվել է ԽՍՀՄ-ի որոշ գետերի հոսքը այլ շրջաններ տեղափոխելու հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծերը։ Մասնակցել է Ձորագետի, Քանաքեռի, Սևանի (լճային) ՀԷԿ-երի նախագծման աշխատանքներին։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1951)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Գաբիթյան

**Գաբիթյան**, գրաբար՝ **Գաբիթեան**, գավառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի կազմում, Կապուտան լճից հյուսիս-արևմուտք, Կոտուրի լեռնաշղթայից արևելք, Զարեվանդ և Շավարշավան գավառների սահմանակցությամբ։

## Պատմություն
Մ․թ․ա․ 8-րդ դարում ասորեստանական սեպագիր արձանագրություններում հիշատակվում է *Սանգիբտու* (Սան-գավիթ) անվանումով, որպես Ուրարտուի արքունական տիրույթ և ռազմատնտեսական խոշոր հենակետ՝ շուրջ 80 բնակավայրով։ Ասորեստանի Սարգոն II թագավորն իր արձանագրություններում պատմում է, որ մ․թ․ա․ 714 թվականին ավերել է այդ գավառի բազմաթիվ բնակավայրեր, ինչպես նաև Սարդուրի Բ և Ռուսա Ա արքաների ջանքերով ստեղծված տնտեսական և ռազմական համալիրներ։

## Տես նաև
* Վասպուրական
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանում

## Գրականություն
* Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան։ «Միտք»։

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի գավառներ
Դերենիկ Ա Արծրունի

**Դերենիկ Արծրունի**, **Դերենիկ-Աշոտ** կամ **Աշոտ-Դերենիկ**, Վասպուրականի թագավորության երկրորդ թագավոր (943-958)։

Վասպուրականի թագավոր Դերենիկ-Աշոտը (Դերենիկ Արծրունի), ծնվել է Վասպուրականի թագավորության մայրաքաղաք Վանում՝ նրա առաջին թագավոր Գագիկ-Խաչիկի ընտանիքում։ Գագիկ-Խաչիկին հաջորդեց ավագ որդի Դերենիկը Աշոտ կրկնանունով, որը թագավորել է 17 տարի և վախճանվել է 958 թվականին։ Իշխել է 943 թվականից։ 

Շարունակելով հոր քաղաքականությունը՝ Վասպուրականի թագավորությունը տնտեսական և մշակութային մեծ վերելքի է պատրաստում։ Ամբողջ Վասպուրականով մեկ լայն շինարարություն ծավալվեց։ Գագիկի և նրա որդու՝ Դերենիկի ժամանակ բարեկարգվում են Վան և Ոստան քաղաքները, Աղթամար կղզում կառուցվում է ամրոց-քաղաք, ինչպես նաև հայկական ճարտարապետության լավագույն կոթողներից մեկը՝ Աղթամարի եկեղեցին և արքայական դահլիճը, անց են կացվում ջրանցքներ, բացվում են դպրոցներ,զարկ է տրվում գյուղատնտեսության, արհեստագործության ու առևտրի զարգացման։

Գագիկի օրոք տեղի ունեցավ դեռևս նրա հոր ժամանակ նշմարվող հայ-քրդական մերձեցումը:Այդ ժամանակ քրդական տարրը դեռևս չէր թափանցել Հայաստան, և Վասպուրական ու դրացի քրդական ցեղերի շահերը հաճախ համընկնում էին, որով հող էր ստեղծվում բարեկամական կապերի համար:Բյուզանդական կայսրությունն էլ, ելնելով իր շահերից, խրախուսում էր այդ մերձեցումը։

Արծրունյաց թագավորներ Գագիկը և նրա որդի Աշոտ-Դերենիկը սատարել են Ատրպատականի Դայսամ Իբրահիմ և Դվինի Շադդադյան Մուհամմադ քուրդ ամիրաներին, որոնք պայքարել են Ատրպատականին տիրացած Սալարյանների դեմ։ Վերջիներիս դեմ պայքարում 953 թվականին պարտված Դայամ Իբրահիմը կրկին ապաստան գտավ Վասպուրականի թագավորությունում, բայց երբ Սալարյան Մարզուբանը նրան ձերբակալելու համար զորք ուղարկեց Վասպուրական, Դայսամը ստիպված հեռացավ Միջագետք։ Երեք տարի հետո նա Ատրպատականին տիրանալու մի վերջին փորձ կատարեց, բայց պարտվեց Մարզուբանից և նորից ապաստանեց Դերենիկի մոտ։ Վերջինս կախման մեջ էր Ատրպատականի տիրոջից, ուստի նրա ճնշմամբ ստիպված եղավ Դայսամին հանձնել նրա ձեռքը։ Դերենիկ Արծրունին ջանում էր զորակցել հակասալաևյան ուժերին և նրանց միջոցով վերջ տալ իր կախվածությանը Մարզուբանից։ Դերենիկի բարեհաճուությունը շահելու նպատակադրումով 956 թվականին Մարզուբանը չորս տարով Վասպուրականը ազատեց հսրկերից։

Դերենիկ Արծրունուն հաջորդում է եղբայրը՝ Աբուսահլ-Համազասպը (958-968) , որի օրոք Բյուզանդիան նպատակ ուներ նվաճել հայկական հողերը։

## Տես նաև
* Աղթամարի կաթողիկոսություն
* Վասպուրականի թագավորություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վասպուրականի թագավորություն
* Վասպուրականի թագավորություն 
* Վասպուրականի թագավորություն
* Վասպուրականի թագավորություն

Կատեգորիա:958 մահեր
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի արքաներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն
Դերենիկ Արծրունի (այլ կիրառումներ)

**Դերենիկ Արծրունի** անունը կարող է վերաբերել.

* Գրիգոր-Դերենիկ Արծրունի, (874-887), Վասպուրականի գահերեց իշխան
* Դերենիկ-Աշոտ Արծրունի, (943-958), Վասպուրականի թագավոր
Սաժեն

մինի|400px
**Սաժեն**, երկարության հին ռուսական միավոր։ Ռուսական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվել է XI դարի սկզբին։ XI-XVII-րդ դարերում հանդիպել է 152 և 176 սմ–անոց սաժեն (այսպես կոչված, ուղիղ սաժեն), որը որոշվել է մարդու ձեռքերի բացվածքով՝ մի ձեռքի մատների ծայրից մինչև մյուս ձեռքի մատների ծայրը։ 216 և 248 սմ-նոց սաժեն (այսպես կոչված, շեղ սաժեն) որոշվել է ոտքի մատներից մինչև անկյունագծով պարզած ձեռքի մատների ծայրը եղած հեռավորությամբ։ 1835 թվականի հրամանագրով սաժենի չափը հավասարեցվել է 7 անգլիական ֆուտի կամ 84 դյույմի։ Դա համապատասխանել է 3 արշինի կամ 213,36 սմ-ի։

Սաժենի ածանցյալ միավորներն են եղել քառակուսի սաժեն՝ հավասար 9 քառակուսի արշինի, և խորանարդ սաժեն՝ հավասար 27 խորանարդ արշինի։ ՌԽՖՍՀ-ում չափերի մետրական համակարգի ներմուծումից (1918 թվական) հետո սաժենը գործածությունից դուրս է եկել։

Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Անտոնիո դի Օլիվեյրա Սալազար

**Անտոնիո դի Օլիվեյրա Սալազար** (, , ), պորտուգալացի պետական գործիչ։ 1917-1928 թվականներին՝ Կոիմբրայի համալսարանի պրոֆեսոր։ Կաթոլիկական կենտրոն կուսակցության (1918 թվական) հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
1921 թվականին ընտրվել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր։ 1926 թվականին և 1928-1940 թվականներին՝ ֆինանսների նախարար, միաժամանակ 1930 թվականին՝ գաղութների նախարար։ 1932-1968 թվականներին՝ Նախարարների խորհրդի նախագահ և Պորտուգալիայի փաստական բռնապետը։ 1930 թվականին հիմնել է Ազգային միություն ֆաշիստ կուսակցությունը, մասնակցել է 1933 թվականի սահմանադրության նախապատրաստմանը, որն ավարտեց Պորտուգալիայում կորպորատիվ ֆաշիստական պետության ստեղծումը։ 1968 թվականին հիվանդության պատճառով հեռացել է պետական գործունեությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պորտուգալացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Կառավարության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի տնտեսագետներ