Պետրուս Բերտիուս

**Պետրուս Բերտիուս** (նաև Պիտեր Բերտիուս, ), ֆլամանդացի աստվածաբան, պատմաբան, աշխարհագրագետ և քարտեզագիր։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Պետրուս Բերտիուսը ծնվել է 1565 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Արևելյան Ֆլանդրիայի Բևերեն քաղաքում, ֆլամանդացի քարոզիչ Պիտեր Միխիլզոոն Բարդտի ընտանիքում։ 1567 թվականին կրոնական հալածանքներից խուսափելու համար ընտանիքը փախել է Լոնդոն։ Երիտասարդ տարիներին նա շատ է ճանապարհորդել, հաճախ՝ կրոնական հալածանքների պատճառով։ Եղել է Անգլիայում, Գերմանիայում և այլ եվրոպական երկրներում, որտեղ ձգտել է կատարելագործել օտար լեզուների իր գիտելիքները։ Միայն 1577 թվականին Պետրուս Բերտիուսը վերադարձել է Նիդերլանդներ և ընդունվել Լեյդենի համալսարան։ Նա իր առաջին աշխատավարձը ստացել է դասավանդելով ցածր կուրսերի ուսանողներին։

### Աստվածաբան
Ուսումն ավարտելուց հետո Բերտիուսն աշխատել է որպես գրադարանավար և մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Լեյդենի համալսարանում: 1593 թվականին նա նշանակվել է Լեյդենի համալսարանի աստվածաբանական քոլեջի ռեգենտի օգնական: Նույն թվականին ամուսնացել է քոլեջի առաջին ռեգենտ՝ Յոհաննես Կուխլինուսի դստեր Մարիտգենի հետ՝ նրա պաշտոնը ստանձնելու և ռեֆորմատական եկեղեցու համար երիտասարդ քահանաներ պատրաստելու հեռանկարով: Բերտիուսը բողոքական աստվածաբան և Հոլանդական ռեֆորմատական եկեղեցու ազդեցիկ դեմք Յակոբուս Արմինիուսի ընկերն է եղել: Նրան է վստահվել 1609 թվականին նրա հուղարկավորության ժամանակ ճառ արտասանելը: Արմինիոսն արմինիզմի հիմնադիրն է․ նրա անունով է կոչվել բողոքական աստվածաբանության դպրոցը, որը հաստատում է ազատ կամքի գլխավոր դերը փրկության գործում: Հենց այդ հուղարկավորության ճառն է, որն ավելի ուշ հրատարակված տեսքով, բուռն բանավեճ է առաջացրել Ֆրանցիսկուս Գոմարուսի հետ, ով արմինիզմի առաջատար հակառակորդ էր և խիստ կալվինիստական կանոնների կողմնակից։ 1612 թվականին Բերտիուսը լատիներեն հրատարակել է իր աստվածաբանական աշխատությունը՝ «Hymenaeus Desertor»-ը, որտեղ զարգացրել է Արմինիուսի գաղափարները։ Սակայն այն լավ չի ընդունվել նրա գործընկերների կողմից և հետագայում անհամաձայնություններ են առաջացել արմինիզմի մյուս ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ Ուիլյամ Լուիսի և կոմս Նասաու-Դիլենբուրգի հետ։ Այնուամենայնիվ, Բերտիուսը 1613 թվականին պնդել է իր հայացքները, իսկ ավելի ուշ՝ 1615 թվականին, հրատարակել  իր աշխատության հոլանդերեն թարգմանությունը։ Նախկին գործընկերների հետ կոնֆլիկտը սրվել և իր գագաթնակետին է հասել և ավարտվել դասավանդման լիակատար արգելքով։

### Քարտեզագիր
thumb|left|Ռուսաստանի քարտեզը, որը 1616 թվականին հրատարակել է Պետրուս Բերտիուսը («Tabularum Geographicarum Contractarum»)
Բացի իր աստվածաբանական աշխատություններից, Բերտիուսը հայտնի է դարձել որպես աշխարհագրագետ և քարտեզագիր: 1598 թվականին հրատարակել է իր առաջին քարտեզագրական աշխատանքը՝ Բարենտ Լանգենեսի «Caert Thresoor» մանրանկարչական աշխարհագրական ատլասը: Նրա ամենահայտնի աշխատանքների թվում են Պտղոմեոսի «Աշխարհագրությունը», որը պարունակում է 28 քարտեզ, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1618-1619 թվականներին, ինչպես նաև Գերմանական կայսրության ճարտարապետությանը և քաղաքային տեսարաններին նվիրված գրպանի աշխարհագրական ատլասը, որը հրատարակվել է 1616 թվականին և պարունակում է 26 փորագրված քարտեզ և 101 քաղաքային համայնապատկերներ:

Բերտիուս Պետրուսի ամենահաջողված աշխատանքը «Tabularum Geographicarum Contractarum» գրպանի ատլասն է, որը 1600 թվականից սկսած մի քանի անգամ հրատարակվել է լատիներեն և ֆրանսերեն: Այդ ատլասի երկրորդ հրատարակության քարտեզները տպագրվել են 1602 թվականին Ամստերդամում: Հետագա հրատարակությունները ներառել են աշխարհի 18 քարտեզ, այդ թվում՝ կիսագնդերի կրկնակի պատկեր, Հրո երկրի՝ որպես կղզու առաջին հրապարակված պատկերը (հայտնաբերվել է Վիլլեմ Շուտենի և Յակոբ Լե Մերի կողմից 1615-1617 թվականներին) և Ռուսաստանի առաջին քարտեզներից մեկը: Չնայած իրենց փոքր չափսերին՝ ընդամենը 12 x 8.5 սմ, քարտեզները, իրենց ժամանակի համար, բավականաչափ մանրամասնորեն պատկերում են աշխարհագրական առանձնահատկությունների մեծ մասը և նույնիսկ զարդարված են դեկորատիվ մանրամասներով, ինչպիսիք են նավերը, ծովային հրեշները և ծովի գեղարվեստական ստվերագծերը: Բերտիուսն անձամբ է գրել ատլասի լատիներեն տեքստը և  հավանաբար, նաև աշխատել է որոշ քարտեզների վրա։ Սակայն դրանց մեծ մասը փորագրվել են Բելգիայում քարտեզագիր և հրատարակիչ Պիտեր վան դեն Կարիուսի (Petrus Kaerius, 1570-1630) կողմից, որը 1599 թվականին ամուսնացել է Բերտիուսի քրոջ՝ Աննայի հետ։ *Tabularum Geographicarum Contractarum*-ի հիմքը Լանգենեսի Caert Thresoor ատլասն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1598 թվականին։ Պետրուս Բերտիուսը բազմակողմանի զարգացած անձնավորություն է եղել։ 1618 թվականին, երբ Նիդերլանդներում իր կարիերան շարունակելը խնդրահարույց է  դարձել, նա տեղափոխվել է Փարիզ։ 1620 թվականին ընդունել է կաթոլիկություն և սկսել հռետորաբանություն դասավանդել Բոնկուր քոլեջում, որը Փարիզի համալսարանի մաս է կազմել։ Շուտով նրան առաջարկել են դառնալ Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIII-ի աշխարհագրագետն ու պատմագիրը։ Բացի իր աստվածաբանական և քարտեզագրական աշխատություններից, հրատարակել է նաև  բազմաթիվ գիտական աշխատություններ մաթեմատիկայի և պատմության վերաբերյալ: 

Բերտիուս Պետրուսը մահացել է 1629 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Փարիզում։

## Հիշատակ
Պետրուս Բերտիուսը առաջին քարտեզագիրներից մեկն է, որը 1616 թվականին հրատարակել է Ավստրալիայի առանձին քարտեզ (Terra Australis Incognita): Այդ իրադարձության և նրա մյուս նվաճումների պատվին Անտարկտիդայի *Bertius Inlet* ծոցն անվանակոչվել է նրա անունով:

## Աշխատություններ
* 1609: *Liick-oratie over de doot van den Eerweerdighen ende wytberoemden Heere Jacobus Arminius*
* 1612: *Hymenaeus desertor: sive de sanctorum apostasia problemata duo. (1: An fieri possit ut justus deserat justitam suam? 2: An quae deseritur fuerit vera justitia?)*
* 1616: *Commentariorum Rerum Germanicarum libri tres*, including commentary on the *Tabula Peutingeriana*
* 1619: *Theatri Geographiae Veteris*
* 1625: *Notitia Chorographica Episcopatuum Galliae*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Wiep van Bunge et al. (editors), The Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers (2003), Thoemmes Press (two volumes), article Bertius, Petrus, p.86-9.Bertius, Petrus, p.86-9.

Կատեգորիա:Աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Բողոքական կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի փիլիսոփաներ