M 13 (աստղակույտ)

**M 13-ը** (**NGC 6205 , GCL 45)**, հանդիպում է անգլերեն անունը **Great Cluster in Hercules**) գնդաձև կույտ է Հերկուլես համաստեղությունում։ Կույտի տեսանելի մեծությունը +5.8մ է և կարելի է դիտարկել անզեն աչքով լավ պայմաններում։ Կույտը հայտնաբերվել է 1714 թվականին, իսկ Արեսիբո հաղորդագրությունը ուղարկվել է դրան 1974 թվականին։ Այն Գալակտիկայի ամենապայծառ և լավագույնս ուսումնասիրված կույտերից մեկն է։

## Բնութագիր
M 13-ը գնդաձև աստղակույտ է, որը գտնվում է Արեգակից 25,000 լուսային տարի հեռավորության վրա: Դրա տրամագիծը մոտ 150 լուսային տարի է, չնայած նրա ամենախիտ մասը սահմանափակվում է 100 լուսային տարվա տրամագծով: Աստղակույտն ինքնին պարունակում է առնվազն մի քանի հարյուր հազար աստղ, որոնց կոնցենտրացիան աստղակույտի կենտրոնում հարյուրավոր անգամներ ավելի մեծ է, քան Արեգակի մոտակայքում: Աստղակույտում դիտվում են չորս շրջաններ, որոնք համեմատաբար աղքատ են աստղերով։

Տարիքն M 13 է, հիմնվելով նրա գունային դիագրամ-աստղային մեծության վրա՝ համարվում է 13.5 միլիարդ տարեկան, ընդ որում՝ նրա աստղերից մեկը՝ Բարնարդ 29-ը , B2 սպեկտրալ տիպի է , ինչը սպասելի չէ այդքան հին աստղակույտում: Սկզբում ենթադրվում էր, որ այն աստղ է, որը որսացել է աստղակույտը, բայց այժմ ենթադրվում է, որ այն գտնվում է շատ կարճ էվոլյուցիոն փուլում. այն լքել է ասիմպտոտիկ հսկա ճյուղը և ի վերջո կդառնա մոլորակային միգամածություն։

Կլաստերային աստղերի մետաղականությունը-1.58 է, որը համապատասխանում է արեգակնայինի համեմատ 3%-ից պակաս երկաթի հարաբերական պարունակությանը։ Միևնույն ժամանակ, ալֆա-պրոցեսի տարրերի պարունակությունը երկաթի նկատմամբ ավելի մեծ է արեգակնայինի համեմատ։մոտ 0.2 է։ Բացի այդ, M 13 աստղերը հելիումի մեծ մասն ունեն. աստղերի պոպուլյացիաներից մեկը հելիումի զանգվածային մասնաբաժին ունի արեգակնայինին մոտ՝ 25%, իսկ ևս երկուսը՝ համապատասխանաբար՝ 33% և 38%։

## Ուսումնասիրության պատմություն
Աստղակույտը հայտնաբերվել է Էդմունդ Հալլիի կողմից 1714 թվականին, սակայն նա չի կարողացել այն բաժանել առանձին աստղերի։ Նա նշել է, որ կույտը տեսանելի է անզեն աչքով պարզ, անլուսին երկնքում։ Հալլիից հետո կույտը դիտարկել է նաև Ջոն Բևիսը, որը այն ներառել է իր աստղային երկնքի ատլասում։ 1764 թվականին Շառլ Մեսիեն կույտը ավելացրել է իր կատալոգում որպես M 13, և կույտն առաջին անգամ բաժանվել է առանձին աստղերի 1779 թվականին։

1888 թվականին աստղակույտը ներառվեց Ջոն Դրեյերի կողմից կազմված նոր ընդհանուր Կատալոգում՝ 6205 համարի ներքո։ 1974 թվականին աստղակույտին ուղարկվեց հիպոթետիկ արտերկրային քաղաքակրթությունների առաջին ռադիոհաղորդագրություններից մեկը՝ Արեսիբո հաղորդագրությունը: Այս աստղակույտը Գալակտիկայի լավագույնս ուսումնասիրված գնդաձև աստղակույտերից մեկն է.

## Դիտարկումներ
M 13-ի տեսանելի մեծությունը +5.8մ է, ինչը այն դարձնում է դիտարկելի անզեն աչքով լավ պայմաններում, և ամենապայծառ գնդաձև կույտերից մեկը։ Դրա անկյունային տրամագիծը մոտ 20 արկային րոպե է, բայց ամենապայծառ շրջանը սահմանափակվում է 13 արկային րոպե տրամագծով։ Դիտարկման համար լավագույն ամիսը հուլիսն է։

M 13-ը հեշտ է նկատել հեռադիտակով. փոքր մեծացման դեպքում աստղակույտը թվում է մշուշոտ կետ, կենտրոնում ավելի պայծառ։ Ավելի մեծ աստղադիտակի միջոցով, որի օբյեկտիվի տրամագիծը մոտ 150 մմ է, աստղակույտի արտաքին շրջաններում գտնվող առանձին աստղերը դառնում են տեսանելի, և դրա գնդաձև ձևը հստակ երևում է։ 300 մմ-ից մեծ ապերտուրայով աստղադիտակը թույլ է տալիս տարբերակել աստղակույտի կենտրոնում գտնվող աստղերը։

## Մշակույթում
M 13 աստղակույտի մասին հիշատակումներ կան գեղարվեստական ​​ստեղծագործություններում, այդ թվում՝ Կուրտ Վոննեգուտի «Տիտանի հիրիկները» վեպում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Գալակտիկաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծիր Կաթին
Կատեգորիա:Նոր ընդհանուր կատալոգի օբյեկտներ