open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դեմյան Բեդնու փողոց (Կրասնի Սուլին)

**Դեմյան Բեդնու փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային բանաստեղծ Դեմյան Բեդնու (1883-1945) պատվին։ Սկիզբ է առնում Թելմանի փողոցից և, հատելով Դեմյան Բեդնու փակուղին, ավարտվում Կունդրյուչյա գետի ափից մոտ 200 մետր հեռավորության վրա։ Փողոցի երկարությունը 430 մետր է։

## Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Դեմյան Բեդնու փողոցը գտնվում է քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Թելմանի փողոցից, հատում Լերմոնտովի փողոցի 1-ին և 2-րդ նրբանցքները, Դեմյան Բեդնու փակուղին և ավարտվում Կունդրյուչյա գետի ափից մոտ 200 մետր հեռավորության վրա։ Փողոցում կա համարակալված 26 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 14 և աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 12։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 430 մետր է։

Դեմյան Բեդնու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Փողոցն անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային բանաստեղծ, բոլշևիկ, հասարակական գործիչ, սոցիալիստական ռեալիզմի հիմնադիրներից մեկի՝ Դեմյան Բեդնու (1883-1945) պատվին։ Նրա իսկական անունը Եֆիմ Ալեքսեևիչ Պրիդվորով էր։ Բեդնին բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ Դեմյան Բեդնու ստեղծագործությունը բարերար ազդեցություն է ունեցել ռուս խորհրդային պոեզիայի զարգացման վրա, նպաստել պոետական լեզվի դեմոկրատացմանը, առակի ժանրի թարմացմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Демьяна Бедного в Красном Сулине
*Подробная карта Улица Демьяна Бедного, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*г. Красный Сулин, Улица Демьяна Бедного 

Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Փրփրուկ տափաստանային

**Փրփրուկ տափաստանային** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Բարակ կոճղարմատով, ուղիղ, վերին մասում ճյուղավոր ցողունով բազմամյա խոտաբույս է, որի բարձրությունը 15-30 սմ է։ Կոճղարմատներից դուրս են գալիս պալարանման կամ իլիկաձև հաստացած արմատները։ Արմատամերձ տերևները փետրաձև մասնատված են բազմաթիվ ատամնաեզր տերևիկների։ Սակավաթիվ ցողունային տերևները անհամեմատ փոքր են, իսկ տերևակիցները՝ ատամնաեզր։ Հուրանաձև բազմածաղիկ ծաղկաբույլը կազմված են մանր վեցանդամ սպիտակ կամ բաց վարդագույն ծաղիկներից։ Չբացվող տերևապտուղը ծածկված է մազիկներով։

## Տարածվածություն
Աճում է նախալեռնային, ստորին և միջին լեռնային գոտիների չոր մարգագետիններում, լեռնային տափաստաններում, թփուտներում։ Տարածված է Հայաստանի Շիրակի, Սյունիքի, Լոռու մարզերում և Արցախում։ Մեղրատու բույս է։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում է կոճղարմատները արմատներով, ինչպես նաև վերգետնյա մասը։ Կոճղարմատներն ու արմատներն ունեն յուրահատուկ հոտ և դառը համ, այն իր մեջ պարունակում է եթերային յուղ և ֆլավոնոիդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Մարինա Լինչուկ

**Մարինա Լինչուկ** (, ), բելառուս թոփ մոդել։

## Կենսագրություն
Մարինա Լինչուկն իր կարիերան սկսել է հայրենի քաղաքում՝ Մինսկում, հետո տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ընդունվել է *IQ Models* մոդելական գործակալությունը։ Մոդելի համար նշանակալի իրադարձություն է եղել ֆոտոսեսիան հայտնի լուսանկարիչ Սթիվեն Մեյզելի մոտ, որից հետո նրա վրա ուշադրություն են դարձրել և առաջարկել համագործակցություն այնպիսի բրենդների հետ, ինչպիսիք են՝ Versace, Donna Karan, Christian Dior, Gap, Kenneth Cole, Escada, Dolce & Gabbana, Max Mara, DSquared2 և այլն։

Հետագայում բազմիցս աշխատել է պոդիումներում բազմաթիվ նորաձևության տների համար, որոնց թվում են՝ Givenchy, Gucci, Michael Kors, Christian Lacroix, Alexander McQueen, Dolce & Gabbana, Paul Smith, Versace, Christian Dior, John Galliano, Marc Jacobs, Ralph Lauren, Valentino, Chanel, Fendi, Louis Vuitton, Yves Saint Laurent, Roberto Cavalli, Tommy Hilfiger նորաձևության տները։

Հայտնվել է *[[Վոգ]]*, *[[Harper's Bazaar]]*, *Numéro*, *[[Glamour (ամսագիր)|Glamour]]* և *[[Elle (ամսագիր)|ELLE]]* ամսագրերի ռուսական, իտալական, թուրքական, գերմանական, մեքսիկական, իսպանական և պորտուգալական տարբերակներում։

2008 թվականին ներկայացրել է Escada ֆիրմայի «Moon Sparkle fragrance» օծանելիքը, իսկ 2009 թվականին հրավիրվել է նկարահանվելու Dior-ի «Miss Dior Chérie» նոր բույրը ներկայացնող գովազդում։ Գովազդային հոլովակի ռեժիսորը եղել է Սոֆյա Կոպպոլան։

2009 թվականին *[[Vogue (ամսագիր)|Vogue]]* ամսագիրը Մարինային ընդգրկել է 2000-ականների 30 լավագույն մոդելների ցանկում, որում ներառված էին նաև Ժիզել Բյունդհեն, Նատլայա Վոդյանովան, Աննա Սելեզնյովան, Լիլի Կոուլը և այլն։

2011 թվականին ճանաչվել է տարվա մոդել Glamour Russia-ի վարկածով։

Մասնակցել է 2008, 2009, 2010, 2011, 2013 թվականների Victoria’s Secret fashion show նորաձևության շոուներին։

## Հետաքրքիր փաստեր

* Տիրապետում է՝ ռուսերեն, ճապոներեն և անգլերեն։
* Բուսակերության կողմնակից է։
* Սիրելի մարզաձևերը՝ սերֆինգ, սնոուբորդ, բռնցքամարտ, յոգա։
* Մարինան նախատեսում է նկարահանվել կինոյում։ Որպես դերասանուհի իր ուժերը փորձել նրան առաջարկել է Սոֆյա Կոպպոլան։
* Ընկերություն է անում մոդելներ Նատաշա Պոլիի, Սաշա Պիվորվարովայի, Վլադա Ռոսլյակովայի և Օլգա Շերերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բելառուս մոդելներ
Որբ աղվեսը

**«Որբ աղվեսը»**, ռուսական նկարված մուլտֆիլմ, որը ստեղծվել է 2004 թվականին ռեժիսոր Սերգեյ Գորդեևի կողմից «Պիլոտ» ստուդիայում բաշկիրական հեքիաթի մոտիվներով։

Մուլտֆիլմը «Գունագեղ քարերի սարը» մուլտսերիալի մաս է։ Մուլտֆիլմի սկզբում «Մենք ապրում են Ռուսաստանում՝ Բաշկորտոստանում» պլաստիլինե գրադրվագն է։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմն ունի բաշկիրական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներ և իսպանական ժողովրդական «Մեղրի կճուճը» հեքիաթի նմանօրինակն է։

Մի անգամ հանդիպում են Արջը, Գայլը, Նապաստակը և Աքաղաղը և որոշում ապրել միասին։ Նրանք տուն են կառուցում և սկսում են աշխատել։ Արջը մեղվանոց է ձեռք բերում, Նապաստակը և Գայլը ձուկ են որսում, իսկ Աքաղաղը խրտվիլակ է աշխատում։

Մի անգամ ընկերները շուկայում փեթակը փոխանակում են կովի հետ։ Նրանց սկսում է բավականացնել և՛ կաթը, և՛ սերուցքը, և՛ կարագը։ Իսկ կարագն այնքան շատ էր, որ ընկերները ձեղնահարկում ձմռան համար պաշար են մթերում։ Հանկարծ նրանց մոտ է գալիս «որբ» Աղվեսը և սկսում ապրել նրանց մոտ։ Երբ իմանում է կարագի մասին, սովորություն է դարձնում գնալ ձեղնահարկ և այն ուտելը։ Շուտով նա ուտում է ողջ կարագը, իսկ մեղքը գցում Արջի վրա։ Բայց Աքաղաղը գիտեր ճշմարտությունը և ամեն ինչ պատմում է Նապաստակին, Գայլին և Արջին։ Նրանք միասին կարագի կճուճի մեջ են թաքցնում մեղուների փեթակը։ Այսպիսով Աղվեսն իր խորամանկության ու ագահության համար պատժվում է։

## Ստեղծողներ

## Պրեմիերա և մրցանակներ
* 2005 թվականի փետրվարին Սուզդալում անցկացվող անիմացիոն ֆիլմերի 10-րդ ռուսական Բաց փառատոնի շրջանակներում տեղի է ունեցել «Գունագեղ քարերի սարը» շարքի առաջին 11 ֆիլմերի պրեմիերան
* 2005 թվականին արժանացել է Սյուզդալի (2005) անիմացիոն ֆիլմերի 10-րդ  ռուսական բաց փառատոնի (ԱՖՌԲՓ) ժյուրիի դիպլոմին։
* 2006 թվականին կինոմոտոգրաֆիայի ոլորտում արժանացել է «Ոսկե արծիվ» ազգային մրցանակին 2005 թվականի ընթացքում «Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» կատեգորիայում «Գունագեղ քարերի լեռը» շարքի համար (2004 թվականի 11 մուլտֆիլմներ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Мультисказка.ru — сайт проекта «Гора Самоцветов» 

Կատեգորիա:2004 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր
Շչադենկոյի փողոց (Կրասնի Սուլին)

**Շչադենկոյի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է հեղափոխական, խորհրդային ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-գնդապետ Եֆիմ Աֆանասևիչ Շչադենկոյի (1885-1951) պատվին։ Սկիզբ է առնում Տեպլիչնի նրբանցքից և ավարտվում Թելմանի փողոցի սկզբնամասում։ Երկարությունը 390 մետր է։

## Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Շչադենկոյի փողոցը գտնվում է քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Տեպլիչնի նրբանցքից, հատում Լերմոնտովի փողոցի 1-ին նրբանցքը, Եյսկի անցուղին և ավարտվում Թելմանի փողոցի սկզբնամասում։ Փողոցում կա համարակալված 43 շինություն։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 390 մետր է։

Շչադենկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Փողոցն անվանվել է հեղափոխական, խորհրդային ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-գնդապետ Եֆիմ Աֆանասևիչ Շչադենկոյի (1885-1951) պատվին։ Նա ծնվել է Դոնի զորքի մարզի Կամենսկայա Ստանիցայում (այժմ՝ Ռոստովի մարզի Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքում)։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զբաղեցրել է հրամանատարական բարձր պաշտոններ։ Մասնակից է եղել Կարմիր բանակում զանգվածային բռնաճնշումներին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Щаденко в Красном Сулине
*Подробная карта Улица Щаденко, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*г. Красный Сулин, улица Щаденко 

Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միություն

**Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միություն** (), Բոսնիա և Հերցեգովինայում ֆուտբոլի վերահսկողություն և կառավարում իրականացնող կազմակերպություն։ Գտնվում է Սարաևոյում։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միությունը հիմնադրվել է 1992 թվականին, ՖԻՖԱ-ին անդամակցել է 1996 թվականին, իսկ ՈՒԵՖԱ-ին՝ 1998 թվականին։ Միությունը կազմակերպում և կառավարում է ֆուտբոլի ազգային հավաքականները (արական, իգական, երիտասարդական)։ Միության հովանու ներքո անցկացվում են Բոսնիայի և Հերցեգովինայի տղամարդկանց և կանանց առաջնությունները, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ մրցումներ։

## Որակազրկում ՖԻՖԱ-ից և ՈՒԵՖԱ-ից
2011 թվականի ապրիլի 1-ին Բոսնիայի և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միությունը հեռացվել էր ՖԻՖԱ-ի և ՈՒԵՖԱ-ի կազմից իրենց կանոնադրության պահանջներին չհամապատասխանելու համար, որը բոսնիացիներին հանձնարարվել էր 2011 թվականի մարտի 31-ից ոչ ուշ փոխել 2010 թվականի հոկտեմբերի 4-ի (ՈՒԵՖԱ) և 2010 թվականի հոկտեմբերի 28-ի (ՖԻՖԱ)։ Միությունից պահանջվում է իշխող խորհրդի փոխարեն իր համար ընտրել մեկ գլուխ, որն ընտրվում է էթնիկ հատկանիշով (սերբ, բոսնիացի և  խորվաթ)։ 2011 թվականի մարտի 29-ին Սարաևոյի գլխավոր ասամբլեայում միությունը քվորում չէր հավաքել կանոնադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու համար, քանի որ փոփոխությունների օգտին քվեարկել է 54 պատվիրակներից միայն 22-ը։ Մինչև որակազրկումը չեղյալ հայտարարելը Բոսնիայի հավաքականները, ակումբները, դատավորները և պաշտոնատար անձինք իրավունք չունեին մասնակցել միջազգային խաղերին։

Մայիսի 26-ին Սարաևոյում հաստատվեց միության նոր կանոնադրությունը, որից հետո մայիսի 28-ին Լոնդոնում ՈՒԵՖԱ-ի արտակարգ իրավիճակների աշխատանքային խումբը հանեց իր որակազրկումը, իսկ Ցյուրիխում կայացած հանդիպման ժամանակ ՖԻՖԱ-ի գործադիր կոմիտեն նույնպես որոշում կայացրեց ԲՀՖՄ-ը վերադարձնել իր շարքերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт
* Страница на сайте ФИФА 
* Страница на сайте УЕФА

Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կազմակերպություններ
Անձրևից հետո (նկար, Կուինջի)

**«Անձրևից հետո»,** ռուս նկարիչ Արխիպ Կուինջիի (1841/1842-1910) նկարը, ստեղծվել է 1879 թվականին։ Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուի մաս է  ( 883): Նկարի չափերը՝ 102 × 159 սմ։

## Պատմություն և նկարագրություն
«Անձրևից հետո» նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1879 թվականին Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության (պերեդվիժնիկների) 7-րդ ցուցահանդեսում նկարչի 2 այլ աշխատանքների՝  «Հյուսիս» և «Կեչիների պուրակ» նկարների հետ միասին։

Նկարում պատկերված են տափաստանային խուտորի տներ, որոնք լուսավորվել են քիչ առաջ տեղի ունեցած ամպրոպից հետո փայլող արևի լույսով։ Հետին պլանում անձրևաբեր ծանր ամպերով ծածկված սև երկինքն է։ Վառ կանաչ լույսով են ցուցադրված արևով լուսավորված խոտը։

## Արձագանքներ
Արվեստագետ Վլադիմիր Պետրովն Արխիպ Կուինջիի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված հոդվածում գրել է․

․․․Հարավային բնության կյանքի լարվածությունը, դինամիզմը հատկապես սուր զգացվում է «Անձրևից հետո» նկարում։ Նրանում Կուինջին արտացոլել է այն պահը, երբ տափաստանային խուտորի վերևում ամպրոպից հետո հենց նոր պարզված երկինքը դեռ պատված է դեպի հորիզոնը ձգվող սև-մանուշակագույն ամպերով, բայց դրանց միջով արդեն ճեղքել են արևի շողերը, որ լուսավորում են տարափից լվացված խոտն ու կառույցների թաց տանիքները, և թարմ օդում առկա է ծիածանի նախազգացումը։ Երկնքի եռանդուն գեղատեսիլությունը, որ հզորություն է փոխանցում ամպրոպային տարերքին, նկարում համադրվում է դետալների պոետական սրտառուչության հետ, առաջին հերթին գետի մոտ հանդարտ արածող հրեղեն ձիու պատկերմամբ (Կուինջիի մոտ անիմալիստական տարրերն ընդհանրապես շատ արտահայտիչ են)։

## Այլ նկարներ
Կուինջին ունի այդ կամ նման վերնագրով մի քանի այլ նկարներ։ Դրանցից մեկը՝ «Ամպրոպից հետո» («После грозы», 1879), գտնվում է  Սումիի պատկերասրահի հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1879 նկարներ
Կատեգորիա:Արխիպ Կուինջիի նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Կաչամակ

**Կաչամակ**, **բաքրդան** կամ **բաքրդանիկ** (կիրիլիցա՝: качамак; ալբաներեն՝: *Kaçamaku),*, հայտնի է նաև **pura** (Cyrillic: пура) անվանումով, ավանդական յուրօրինակ կերակրատեսակ, որը պատրաստվում է եգիպտացորենի ալյուրից։

Տարածված է Մակեդոնիայում, Սերբիայում, Մոնտենեգրոյում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Բուլղարիայում, Թուրքիայում։ Կաչամակին կարելի է հավելել տարբեր բաղադրատարրեր, ինչպես, օրինակ, ճերմակ պանիր, տապակած խոզաճարպ, տապակած մսակտորներ, կաթ, շաքարափոշի, սերուցք (կայմակ):Ալյուրի ծախսը նվազեցնելու նպատակով կարելի է խառնել լավ եփված ու տրորված կարտոֆիլ։

Բալկանյան երկրներում այս կերակրատեսակը հայտնի է զանազան անվանումներով. մամալիգա, ժգանցի, պուրա, պալենտա կամ պոլենտա։ Իտալիայում և եվրոպական մի շարք այլ երկրներում ևս օգտագործում են համանման մի կերակրատեսակ, որը նույնպես անվանվում է *palenta* կամ *polenta*: Իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հարավում այն հայտնի է  *grits* անվանումով։

Կաչամակը ժամանակին համարվել է աղքատների կերակուր։ Մեր օրերում օգտագործում են հասարակության բոլոր խավերը։ Կաչամակը մատուցվում է նաև ռեստորաններում։

## Մատուցում
Բուլղարիայում կաչամակը ավանդաբար մատուցում են տապակած խոզաճարպով կամ արևածաղկի ձեթով, խորոված կծու պղպեղով։ Հաճախ հավելում են նաև խոզի մսի տապակած կտորներ։

Մոնտենեգրոյում, Ալբանիայում և Հերցեգովինայում կաչամակը պատրաստում են նաև լավ եփված ու տրորված կարտոֆիլով և պանրով. խառնում ու տրորում են այնքան, որ ստացվի համասեռ թանձր զանգված։

Կենտրոնական Սերբիայում կաչամակը մատուցում են ճերմակ պանրով ու կայմակով, աղացված ու կարագով տապակված մսագնդիկներով, խաղողի եռացված հյութով, կաթով, յոգուրթով,մեղրով, թթվասերով, երբեմն՝ նաև տավարի մսի տապակած կտորներով։

## Պատկերասրահ


File:Качамак со месо 1.jpg|Կաչամակ՝ մսով
File:Качамак со овчо сирење.jpg|Կաչամակ՝ ոչխարի պանրով
File:Качамак со месо 2.jpg|Կաչամակ՝ մսով



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Մակեդոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Չեռնոգորական խոհանոց
Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Սոֆյա Ատեսլանդեր

**Սոֆյա Ատեսլանդեր** (, ), լեհ նկարչուհի։ Ակտիվ գործունեություն է ծավալել 1889–1928 թվականներին Բեռլինում, Փարիզում և Վիսբադենում։ Ի սկզբանե մասնավոր կրթություն է ստացել Յացեկ Մալչևսկու  մոտ Կրակովում, հետագայում՝ Ֆրանց ֆոն Լենբախի, Հենրիխ Կնիրի (1862–1944) մոտ, Մյունխենում սովորել է Ստանիսլավ Գրոչոլսկու մոտ, 1902 թվականից՝ Ադոլֆ Հյոլցելի մոտ Դախաու քաղաքում։ Մասնագիտացել է դիմանկարչության և նատյուրմորտի ժանրերում։

Վիսբադենում ապրելու ընթացքում 1904 թվականին նկարել է Ռումինական թագավորական ընտանիքի դիմանկարները։ Փարիզում բնակվելու ժամանակ 1908 թվականին Ֆրանսիական արվեստի սալոններ ու ակադեմիաների կողմից պարգևի է արժանացել։ 1904 թվականին միացել է Վարշավայի Գեղարվեստի խթանման միությանը (*Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych*), 1903 թվականին՝ Կրակովի արվեստի ընկերների միությանը (*Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych*): Բացի յուղաներկով արված աշխատանքները, ստեղծել է նաև պաստելայի գործեր։ Աշխատանքները հաճախ մակագրել է՝ **"Zo"**: Սոֆյա Ատեսլանդերի մասին վերջին տեղեկությունները ստացվել են 1928 թվականին։

## Պատկերասրահ

Zofia Atterslander Portret młodej kobiety z narcyzami.jpg|Նարգիզներով երիտասարդ կնոջ դիմանկար
Zofia Atteslander Portret kobiety 1916.jpg|Կնոջ դիմանկար
Zofia Atteslander Dziewczynka w zielonym kapeluszu 1906.jpg|Կանաչ գլխարկով աղջիկը
Zofia-atteslander-portret-dziewczyny-w-kapeluszu-1915.jpg|Գլխարկով աղջկա դիմանկարը
Portret Lady Stanhope.jpg|Լեդի Սթենհոփի դիմանկարը (1912)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Constantin Marian von Gorski: Atteslander, Sofie. In: Ulrich Thieme, Felix Becker (Hrsg.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. Band 2: Antonio da Monza–Bassan. Wilhelm Engelmann, Leipzig 1908, S. 217 (Textarchiv – Internet Archive).
* Atteslander, Sophie. In: Hans Vollmer: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts. Band 1: A–D. E. A. Seemann, Leipzig 1953, S. 76.
* Renate Böhning: Atteslander, Zofia. In: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL). Band 5, Saur, München u. a. 1992, ISBN 3-598-22745-0, S. 552.

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարչուհիներ
Յակուբ Բարտոշ

**Յակուբ Բարտոշ** (, (), լեհ ֆուտբոլիստ, խաղում է պաշտպանի դիրքում։ Հանդես է գալիս լեհական «Վիսլա» (Կրակով) ակումբի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
Բարտոշը Կրակովի «Վիսլա» ակումբ սան է։  2014 թվականին ավարտել է ակումբի ակադեմիան և դրանից գրեթե անմիջապես հետո՝ 2014 թվականի ապրիլի 12-ին, կատարել է իր նորամուտը Լեհաստանի առաջնությունում՝ «Պոդբեսկիձե» ակումբի դեմ խաղի 24-րդ րոպեին փոխարինելով Պյոտր Բրոժեկին։

2014/2015 մրցաշրջանում նա խաղացել է երիտասարդական կարիերան, ինչից հետո խաղադաշտ է վերադարձել 2015/2016 մրցաշրջանում։ Մասնակցել է վեց խաղի, որոնցից չորսում խաղադաշտ է դուրս եկել թիմի մեկնարկային կազմում։ 2016/2017 մրցաշրջանում սկսել է խաղալ որպես մենկարկային կազմի խաղացող, սակայն հետո կրկի վերադարձել է պահեստայինների նստարանին։

## Կարիերան հավաքականում
Մասնակցել է Լեհաստանի հավաքականի ընկերական հանդիպումներին, բայց միայն մարզավիճակի ստուգման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Սեթի II

**Մերիամոն Սեթի II **, XIX արքայատոհմի փարավոն։ 

Նա կառավարել է մ.թ.ա. 1200-1194 թվականներին։

Պատկանում է թագավորական ընտանիքին՝ Մերնեպտահ փարավոնի և Իստնոֆրետ II թագուհու որդին է: Մերնեպտահին հաջորդած չորս փարավոններից (ներառյալ Ամենմեսեն, Ռամզես Սեփթահը և Թաուսրեթը) միակը,  որի գահակալությունը համարվում էր օրինական։

## Անուններ
Գահակալական անունը Ուսերխեպերուրա-Մերիամոն (Ուաշխուրու-Ռիա-Մայ-Ամանա) նշանակում է  «Ռաի հզոր երևույթ, Ամոնի սիրելի»։ Սեթին զոհասեղանով և անհատական անուններով պատիվ արեց այդ ժամանակվա չորս հիմնական պետական աստվածներին՝ Ամոնին, Ռաին, Սեթին, Պտահին։

Անձնական անունն էր Սեթի Մերնեպտահ. «Սեթ, որին սիրում էր Պտահը»։

մինի|180px|Սեթի II փարավոնի մումիան

## Կառավարում
մինի|Կառնակի տաճար
Սեթին, տարեց հոր՝ Մերնեպտահ  I-ի կենդանության օրոք կառավարում է նրա երկիրը։ Ըստ երևույթին, Սեթի կառավարումը բավականին խաղաղ էր։ Ռամզես Սեփթահի օրոք (ըստ այլ ուսումնասիրությունների) Սեթի II-ը եղել է Նուբիայի նահանգապետ։ Հեղինակավոր քահանաների հետ Ամոնի ամուր կապերը թույլ են տալիս նրան հեռացնել իր նախորդից։ Սեթին հասել էր որոշակի կայունության և կառուցեց 2 տաճար (Կառնակ և Շմուն-Հերմոպոլ)։

Նա կարճ թագավորեց և դարձավ խարդավանքի զոհ։

## Ընտանիք
* Կանայք՝ Թաուսրեթ, Տիա
* Երեխաներ։

## Մահ
Սեթին մահացել է կառավարման 6-րդ տարում։ Թաղվել է Թագավորների հովիտ 15 անավարտ գերեզմանոցում։ Նրա նույնականացված մումիան հայտնաբերվել է Թագավորների հովիտ 35-ում։

## Անուն


## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Սեթի II
Սատարաշ

**Սատարաշ** (szataras), բալկանյան կերակրատեսակ, որ պատրաստվում է բանջարեղենով, սովորաբար՝ լոլիկով, ոչ կծու պղպեղով ու սոխով։ Անվանումն առաջացել է հունգարերեն *շատարաս* բառից szataras: Ուտեստն անվանվում է նաև  **бећарац** կամ **бећар-паприкаш**.

Սատարաշը իր պատվավոր տեղն է գրավել Հարավարևելյան Եվրոպայի ժողովուրդների խոհանոցում։ Այն սիրված ուտեստ է նաև Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Սերբիայում, Խորվաթիայում։

Ծառայում է որպես տաք խորտիկ և կարող է լինել նաև մսի, բրնձի կամ կարտոֆիլի հավելումով։ Ցանկության դեպքում կարելի է ուտել նաև սառը վիճակում։

Սովորաբար օգտագործվող լոլիկին, պղպեղին ու սոխին հաճախ հավելում են դդմիկ, սմբուկ, գազար։ Որոշ վայրերում ընդունված է ավելացնել նաև ձու, սխտոր։ Համեմունքներից՝ աղ, աղացած պղպեղ, ցանկության դեպքում՝ մի թեյի գդալ շաքարավազ, օրիգանո կանաչի։ Աղի փոխարեն կարելի է գործածել սոյայի սոուս։

Սատարաշը, որպես կանոն, եփում են լայն կաթսայի մեջ, որպեսզի ջուրը համեմատաբար արագ գոլորշիանա, և եփվող բանջարեղենը պահպանի ցանկալի պնդությունը։
## Տես նաև

* Լեչո
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Կատեգորիա:Խորվաթական խոհանոց
Կատեգորիա:Չեռնոգորական խոհանոց
Տաուրագնաս

**Տաուրագնաս** (), լիճ Լիտվայում։

Երկրի նշանակալի լճերից մեկն է։ Լիճը տեղակայված է Լիտվայի հյուսիսարևելքում գտնվող Աուկշտայտի ազգային պարկում։ Ավազանի մակերեսը կազմում է 5 կմ²։ Երկարությունը 9,5 կմ է, իսկ լայնությունը 0,54 կմ։ Ջրհավաք ավազանի մակերեսը 74 կմ² է։ Ամենամեծ խորությունները գտնվում են լճի արևմուտյան հատվածներում, միջին խորությունը 18,4 մ է։ Լճի ծավալը 0,0956 կմ³ է։ Հայելու բացարձակ բարձրությունը 164 մ է։

Տաուրագնասը Լիտավի ամենախորը լիճն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվայի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Ժորժետա Լեբլան

thumb|Ժորժետա Լեբլանը ''Մոննա Վաննայի'' դերում՝ Փարիզում
**Ժորժետա Լեբլան** (ֆր. *Georgette Leblanc*,  ), ֆրանսիացի օպերային երգչուհի, դերասանուհի և գրող։

## Կյանք և ստեղծագործություն
ժորժետա Լեբլանը հարուստ նավատիրոջ ընտանիքի փոքր դուստրն էր։ Նրա մեծ եղբայրը հայտնի դետեկտիվ ժանրի գրող Մորիս Լեբլանն էր։ Ժորժետան ընդունվել է փարիզյան կոնսերվատորիան, որտեղ սովորել է երգեցողություն։ Առաջին անգամ նա ելույթ է ունեցել 1893 թվականի նոյեմբերին Ֆրանսուազայի դերում՝ «Հարձակում ջրաղացի վրա» (*«L’Attaque du Moulin»*) օպերայում, փարիզյան Կոմեդի թատրոնում(*Opéra-Comique*): 1894 թվականին նա պայմանագիր է կնքում բրյուսելյան Լա-Մոննե (*Théâtre de la Monnaie*) թատրոնի հետ և այնտեղ կատարում է գլխավոր արիաները *[[Կարմեն]]*, *[[Թայիս]]* օպերաներում, ինչպես նաև Ժյուլ Մասնեյի *Նավարցիներ* օպերայում Անիտայի դերը։ Երգչուհու ինքնասիրությանը մեծ հարված էր Կլոդ Դեբյուսիի այն որոշումը, որ իր *[[Պելեաս և Մելիսանդա]]* օպերայում (1902) գլխավոր արիան պետք է կատարեր երգչուհի Մերի Գարդենը, չնայած այն բանին, որ պիեսի հեղինակը, որի հիման վրա ստեղծվել էր օպերան, դրամատուրգ Մորիս Մետերլինկն էր՝ Ժորժետա Լեբլանի քաղաքացիական ամուսինն էր և այդ դերը սկզբնապես խոստացված էր նրան։ 1907 թվականի մայիսին երգչուհին շատ մեծ հաջողությամբ կատարեց Արիանայի դերը  Պոլ Դյուկայի *«Արիանա և Կապույտ մորուք»* օպերայում՝ բեմադրված փարիզյան *Կոմեդի թատրոնի* բեմում։
1918 թվականին՝ միասին ապրած 23 տարիներից հետո Մորիս Մետերլինկն ու Ժորժետա Լեբլանը բաժանվեցին (նրանք երբեք պաշտոնապես ամուսնացած չեն եղել)։ Մորիս Մետերլինկը միացավ քսանվեցամյա դերասանուհի Ռենե Դագոնի հետ, որի հետ արդեն ութ տարի սիրային հարաբերությունների մեջ էր։ 1920-ական թվականների սկզբին Ժորժետա Լեբլանը ծանոթացավ ամերիկացի գրող Մարգարետ Անդերսոնի (1886—1973) հետ և մինչև իր կյանքի վերջ  ապրում է նրա հետ լեսբիական հարաբերությունների մեջ։

## Ստեղծագործություններ
* 1904 *Le Choix de la Vie*
* 1919 *Maeterlinck’s Dogs*
* 1927 *The Choice of Life*
* 1931 *Souvenir*
* 1932 *Souvenirs: My life with Maeterlinck*
* 1947 *La Machine à Courage*, (տպագրվել է հետմահու)

## Գրականություն
* Paula R. Feldman: *Margaret Anderson. American Writers in Paris, 1920—1939*, Dictionary of Literary Biography, Detroit (1980)
* William Patrick Patterson: *Ladies of the Rope. Gurdjieff’s Special Left Bank Women’s Group* (1996) ISBN 1-879514-41-9
* Gabriele Griffin: *Who’s Who in Lesbian and Gay Writing*, Routledge (2002)

## Ծանոթագրություններ

## Հավելումներ
* Жоржетта Леблан и Маргерита Андерсон (ֆրանսերեն լեզվով)
* Жоржетта Леблан (անգլերեն լեզվով)

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1869 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 մահեր
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասանուհիներ
Ռազմիկ Մալխասյան

**Ռազմիկ Տաճատի Մալխասյան** (), հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1996): Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի թղթակից անդամ (2001):

## Կենսագրություն
Ռազմիկ Մալխասյանը ծնվել է 1941 թվականի նոյեմբերի 28-ին, Երևան քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը: 1966-1975 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ անօրգանական քիմիայի, 1975-1992 թվականներին՝ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտներում։ 1993-2005 թվականներին եղել է «Ատոմ» գիտաարտադրական ձեռնարկության հիմնադիր-տնօրեն, 2005 թվականից՝ վերջինիս հիմքի վրա վերակազմավորված «Նանոամորֆ տեխնոլոգիաներ» Փակ բաժնետիրական ընկերության (ՓԲԸ) սեփականատեր և գործադիր տնօրեն, միաժամանակ 1975-1992 թվականներին դասախոսել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում։

Աշխատանքները վերաբերում են մասսպեկտրային մեթոդով իոնային և մոլեկուլային փնջերի փոխազդեցությունների ուսումնասիրություններին։ Մշակել և ստեղծել է նոր անհավասարակշռված քվանտաքիմիական տեխնոլոգիա, որի օգնությամբ աշխարհում առաջին անգամ սինթեզել է նոր դասի՝ նանոամորֆ նյութեր, մասնավորապես նանոամորֆ մետաղներ։

## Անդամակցություն
Նյութագիտության համաշխարհային ընկերության անդամ (1995)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Օնիկ Գրիգորյան

**Օնիկ Կարոյի Գրիգորյան** (), Պաշտպանության բանակի N զորամասի հրամանատար ԹԳ (թիկունքի գծով) տեղակալ, փոխգնդապետ, զոհվել է քառօրյա պատերազմի մարտական գործողությունների ժամանակ։

## Կենսագրություն
Օնիկը ծնվել է 1978 թվականի հուլիսի 25–ին Ասկերանի Խրամորթ գյուղում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է գյուղի  դպրոցում և ծառայության անցել Պաշտպանության բանակի շարքերում։ Մեկ տարի անց՝ 1996 թվականին Օնիկին շնորհվել է լեյտենանտի կոչում և նա նշանակվել է դասակի հրամանատար։ Ավարտել է Արցախի Պետական համալսարանի «Ֆիզկուլտուրա և նախնական զինվորական պատրաստություն» բաժինը և աշխանքի անցել Իվանյան գյուղի միջնակարգում դպրոցում՝ որպես զինղեկ։ Ամուսնանալուց հետո ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, շառայության ընթացքում եղել է տարբեր սահմանային զորամասերում, 2016 թվականի հունվարին նշանակվել է ՊԲ N զորամասի հրամանատարի թիկունքի ու կոմունալ շահագործման ծառայության գծով տեղակալ։

Քառօրյա պատերազմի մարտական գործողությունների ընթացքում փոխգնդապետներ Ալեքսան Առաքելյանը, Օնիկ Գրիգորյանը, Ռոման Պողոսյանը, մայոր Սուրեն Մելքումյանն ու ավագ լեյտենանտ Մաքսիմ Գրիգորյանը օգնության են հասել 112 դիրքի զինվորներին։ Ադրբեջանական բանակի դեմ մղած մարտական գործողությունների ընթացքում  խմբի տղաները զոհվել են։

Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։

## Պարգևներ
*«Ծովակալ Իսակով» մեդալ
*«Մարտական ծառայություն» մեդալ
*«Նելսոն Ստեփանյան» մեդալ
*«ՀՀ ԶՈՒ 20 տարի» մեդալ
*«Անբասիր ծառայության» 1-ին և 2-րդ աստիճանի մեդալներ
*«Մարտական Խաչ» 1-ին աստիճանի, իսկ ԼՂՀ նախագահի կողմից «Արիության համար» շքանշաններ (հետմահու)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Փոխգնդապետ Օնիկ Գրիգորյան. կռվել է մինչև վերջ, հնարավորություն տալով զինակիցներին փրկվել։
*Օնիկ Գրիգորյան` պարզապես հայրենիքին նվիրված մարդ։ 

Կատեգորիա:Հայ փոխգնդապետներ
Կատեգորիա:Քառօրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Գյուվեչ

thumb|300px|Օվչարյան գյուվեչ տավարի մսով
**Գյուվեչ** (, , ), մոլդովական, ռումինական և բուլղարական խոհանոցի ավանդական ճաշատեսակների ընդհանուր անուն, որոնք իրենցից ներկայացնում են մսով յախնիայի տեսակներ։ Կա նաև բուսակերների համար տարբերակ` պատրաստված բանջարեղենից և ավելացված ձիթապտղի կամ արևածաղկի յուղ։ Նմանատիպ ճաշատեսակ կա նաև այլ ազգերի խոհանոցներում (օրինակ, հունգարական խոհանոցում` գուլյաշ, վրացական խոհանոցում` չանախի, թաթարական խոհանոցում` ազու)։ Երբ պատրաստվում է բաժնով տրվող կաթսաներում (գյուվեչետներում), գրեթե պատրաստ ուտեստի վերևում մեկ ձու է կոտրվում (ձվի դեղնուցը պետք է մնա ամբողջական) և թխվում է մինչև պատրաստ լինելը։ Դա արվում է նրա համար, որպեսզի մատուցման ժամանակ նրբագեղություն հաղորդվի։

Գյուվեչը նաև կափարիչով հրակայուն կավե ամանի բուլղարական անվանումն է, որն օգտագործվում է տարբեր ճաշատեսակներ պատրաստելու համար։ Փոքրիկ գյուվեչը  կոչվում է գյուվեչե։

## Պատրաստման տեխնոլոգիա
Այս ուտեստը հիմնականում պատրաստվում է մսից (հորթի, տավարի, ոչխարի, խոզի և հավի)` ավելացված մեծ քանակությամբ ամենատարբեր բանջարեղեն` սոխ, դդմիկ, սմբուկ, գազար, բամիա, լոլիկ, ոլոռ, կանաչ լոբի, կարտոֆիլ, կանաչ սալոր, սխտոր։ Բացի այդ, կարելի է գյուվեչ պատրաստել միայն բանջարեղենից կամ ավելացնել ձուկ կամ մսի խճողակ։

Պատրաստումը սկսվում է միսը փոքր կտորների կտրտելով և, կախված այն բանից, թե ինչի մեջ է պատրաստվում գյուվեշը (կաթսայում, ջեռոցում խոր, լայն տապակի մեջ կամ ավանդական կավե ամանի մեջ), միսը կարելի է նախօրոք եփել։

Բանջարեղենը կտրատվում է խոշոր կտորներով, սխտորը ավելացվում է ամբողջական հատիկներով։ Երբ պատրաստում են ավանդական ձևով կավե ամանի մեջ, բոլոր մթերքները միաժամանակ են դրվում, վրեն լցնում են սպիտակ գինի, ջուր կամ արգանակ և ամանի կափարիչը կնքում են խմորով։ 
Ուտեստի պատրաստումը համեմատաբար կարճ ժամանակ է պահանջում, բայց եթե այն պատրաստվում է դանդաղ կրակի վրա, ապա գյուվեչը ձեռք է բերում աներևակայելի համ։

## Գյուվեչի տեսակներ
* Գյուվեչ ոչխարի մսով զարզավատ
* Գյուվեչ կաթնային ոչխարի մսով
* Գյուվեչ օվչարյան խճողակով
* Գյուվեչ ձկնային
* Գյուվեչ կաթնային հորթի մսով
* Գյուվեչ կարտոֆիլով
* Գյուվեչ տյուրլու
* Գյուվեչ բրնձով
* Գյուվեչ կարտոֆիլով և լոբով
* Գյուվեչ ձմեռային 
* Գյուվեչ զարզավատ
* Գյուվեչ օվչարյան տավարի մսով
* Գյուվեչ ֆրակիյան
* Գյուվեչ ամառային
* Գյուվեչ կարտոֆիլով և բրնձով
* Գյուվեչօվչարյան ձևով
* Գյուվեչ կարակաչանյան ձևով
* Գյուվեչ բանջարեղենային
* Գյուվեչ կաթնային
* Գյուվեչոչխարի մսով և բանջարեղենով
* Գյուվեչ դոբրուժդանյան ձևով
* Գյուվեչ տավարի մսով և բանջարեղենով

## Տես նաև
* Գուլյաշ
* Չանախի
* Ազու
* Գիվեչ
* Յախնիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գառան մսով գյուվեչ
* Բանջարեղենային գյուվեչ

Կատեգորիա:Ալբանական խոհանոց
Կատեգորիա:Բալկանյան խոհանոց
Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ
Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Խորվաթական խոհանոց
Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Մակեդոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Մոլդովական խոհանոց
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորական խոհանոց
Կատեգորիա:Ռումինական խոհանոց
Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Միտիկե

**Միտիկե** (), գրական-գեղարվեստական հորինված կերպար, որը հանդես է գալիս ռումինացի գրող Յոն Լուկա Կարաջալեի որոշ ակնարկներում։ Կերպարի անունը Դումիտրու կամ Դիմիտրիե (Դմիտրի անվան ռումինական տարբերակը) անվան փոքրացուցիչ-փաղաքշական տարբերակն է։ Նա Կարաջալեի՝ 1901 թվականին լույս տեսած «Momente și schițe» ժողովածուի, ինչպես նաև ամբողջ ռումինական երգիծական գրականության ամենահայտնի կերպարներից մեկն է։ Միտիկեն տղամարդ է, որն ապրում է Բուխարեստում, և որի նախապատմությունը և կարգավիճակը միշտ չէ, որ հայտնի է։ Որպես կանոն՝ նա դիտվում է որպես միջին բուխարեստցու կամ առավել լայն՝ Ռումինիայի հարավային շրջանների՝ Վալախիայի և Մունթենիայի բնակչի այլաբանություն։

Կարաջալեն սատիրիկ համատեքստերում օգտագործել է Միտիկեին որպես կարծրատիպային կերպար։ Հեղինակը նրա կենսագրության քիչ տեղեկություններ է ներկայացրել, և դրանք հաճախ հակասական են։ Միտիկեի բնութագրական գծերից են ծաղրական պատասխաններ տալու և խրատական սուր արտահայտություններ անելու հակումը, ֆրանսականացված խոսքը, ինչպես նաև ժամանակն իզուր վատնելու սովորությունը, խնդրահարույց իրավիճակներից արագ ելք գտնելու կարողությունը։ Իր կատակներում նա պարբերաբար հիշատակում է Բուխարեստի պատմությունից տարբեր իրադարձություններ։ Լաչեի և Մաչեի պես, որոնք առկա են Կարաջալեի բելետրիստիկայում, կերպարը սովորաբար պատկերվել է որպես պետական ծառայող, որը հազիվ է ծայրը ծայրին հասցնում, բայց հաճելի էր իր շրջապատին։

Շնորհիվ իր ծաղրանկարային կերպարին՝ Միտիկեն շարունակել է իր «կյանքը» նաև Կարաջալեի ստեղծագործություններից դուրս։ Կերպարը խաղացել են մի շարք դերասաններ, մասնավորապես՝ Շտեֆան Յորդակը «Ինչու՞ է ղողանջում զանգը, Միտիկե՛» (1981) ֆիլմում.։ Ժամանակակից Ռումինիայում նրա անունը վերածվել է հասարակ անվան և հաճախ կիրառվում է հոգնակի թվով՝ «Միտիչ» ձևով։
## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Șerban Cioculescu, *Caragialiana*, Editura Eminescu, Bucharest, 1974, p.&nbsp;115-117. 
* George Călinescu, *Istoria literaturii române. Compendiu*, Editura Minerva, Bucharest, 1983, p.&nbsp;181/
* Marius Chivu, «Lumea înainte și după Caragiale: Ioana Pârvulescu, ''În Țara Miticilor. De şapte ori Caragiale''» , in *[[Dilema Veche]]*, 176/IV, June 2007.
* Florian Bichir, «Noii 'Mitici' şi provincia», in *Evenimentul Zilei*, January 23, 2007/
* Dan C. Mihăilescu, «Mitică prin Heidegger», in *Ziarul Financiar*, March 4, 2003

Կատեգորիա:Կարծրատիպեր
Կատեգորիա:Հորինված տղամարդիկ
Կատեգորիա:Ռումինիայի մշակույթ
Տորշի

300px|մինի|աջից|Թթու դրած սոխ
**Տորշի** (արամեերեն, արաբերեն.  *mukhallal*, պարսկերեն.  *torshi*; քրդերեն.  *Tirşîn, tirşî, trshin*; ;  *toursí*;  *turshiya*; բոսնիերեն, խորվաթերեն, չեռնոգորերեն, սերբերեն. *turšija*/*туршија *; ալբաներեն. *turshi* եբրայերեն. *חמוצים, khamutsim;* մակեդոներեն. *туршија*), Բալկանյան և Մերձավոր Արևելքի շատ երկրների խոհանոցների թթու դրած բանջարեղեն։ *turşu* բառը ծագել է պարսկական *tursh* բառից, ինչը նշանակում է թթու։ Թյուրքերեն լեզուներով, ինչպես թուրքերեն և ադրբեջաներեն, այն գրվում է *turşu*:

Տորշին տարածված է Մերձավոր Արևելյան խոհանոցներում, ինչպիսիք են արաբական խոհանոցը, թուրքական խոհանոցը և իրանական խոհանոցը։ Իրանը պարծենում է տորշիի հարյուրավոր տարբեր տեսակներով` կապված տարածաշրջանային սովորույթների և տարբեր իրադարձությունների հետ։ Որոշ ընտանիքներում սննդի մեջ ոչ մի կերակրատեսակ ամբողջական չի համարվում եթե սեղանի վրա չկա տորշի աման։ Բուլղարիայի խոհանոցում ամենատարածված տեսակներն են` *tsarska turshiya* (թագավորի թթու) և *selska turshiya* (գյուղական թթու)։ *Toursi* ավանդական նախուտեստ է (մեզե), որն օգտագործվում է արակի, ռակիի, ուզոյի, ցիպուրոյի և ռակիայի հետ։ Որոշ շրջաններում տորշիի ջուրը (*turşu suyu*) նույնպես խմում են և շատ տարածված է Թուրքիայում։

Տանը աշնանային ամիսների ընթացքում տորշիի պատրաստումը դեռևս շատ տարածված ավանդույթ է, նույնիսկ քաղաքներում։ Տորշին հաճախ մատուցվում է ռեստորաններում կամ արդեն պատրաստի կարելի է գնել սուպերմարկետներից։

## Բաղադրատոմսեր
Տորշին պատրաստվում է սխտորով, կարմիր պղպեղով, նեխուրով, ծաղկակաղամբով, գազարով, ճակնդեղով, շալոտ սոխով, կաղամբով, սմբուկով և այլ բանջարեղենով, ինչպես նաև քացախի կամ կոնյակի մեջ մարինացված չորացրած կանաչիներով և համեմունքների տարբեր խառնուրդներով, որոնց մեջ սովորաբար լինում են սև պղպեղ, կոճապղպեղ և այլն։ Պարսկական ձևով պատրաստված տորշին պարունակում է ավելի շատ քացախ, իսկ թուրքականը՝ ավելի շատ աղ, որպես հակաբակտերիալ գործոն։

*Torshi Liteh*-ը պատրաստվում է սմբուկով և խոտաբույսերով (մաղադանոս, գինձ, անանուխ, թարխուն, ռեհան)։ Սմբուկները դնում են ջեռոցը, ապա դրվում են ապակե բանկայի մեջ համեմունքների և քացախի խառնուրդով և պահվում են երկու-երեք ամիս տաք, չոր տեղում։

*Tsarska turshiya*-ն պատրաստվում է ծաղկակաղամբով, կարմիր պղպեղով, գազարով և նեխուրով։ Բանջարեղենին մի փոքր աղ և շաքար են խառնում, և թողնում ամբողջ գիշեր։ Հաջորդ օրը հյութին քացախ խառնում և մի քանի րոպե եռացնում։ Բանջարեղենը դրվում է ապակե բանկաների մեջ և սեղմվում ներքև բալի ճյուղերով և գետի կլոր քարերով, ապա բանկաները լցվում են սառեցված թթու մարինադով։

*Selska turshiya*-ն պատրաստվում է կանաչ պղպեղով, կանաչ լոլիկով, գազարով, ծաղկակաղամբով, կաղամբով և նեխուրով։ Բանջարեղենը դրվում է տարայի մեջ, սեղմված մի քանի ճյուղերով և քարով, և ավելացվում է աղից, քացախից և ջրից պատրաստված մարինադ։ Թողնում են, որպեսզի թթուն խմորվի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A detailed recipe for ''torshi liteh'' 

Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Սիրիական խոհանոց
Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ
Շուշվե

**Շուշվե** (), գետ կենտրոնական Լիտվայում, Նյավեժիս գետի աջ վտակը։ Սկսվում է Կելմե շրջանից, Տիտուվենայ քաղաքից գտնվում է 6 կմ հեռավորության վրա դեպի հարավ-արևելք։ Հոսում է հարավարևելյան ուղղությամբ։ Գրաուժայ գյուղից ոչ հեռու թափվում է Նյավեժիս գետը։

Լայնությունը 2-3 կմ վերին հոսանքում և 350-450 մ ստորին հոսանքում։ Թեքությունը 6-15 մ։ Սառչում է դեկտեմբերին և վարարում է մարտին։

Գլխավոր վտակներ՝
* ձախ՝ Բերժե, Ժիեդուպե, Սրաուտաս, Սարվա
* աջ՝ Գոմերտա, Ժադիկե, Աժիտե, Լիեդաս, Լապսկոյիս, Վիկշրուպիս, Պուտնուտիս

Շուշվե գետի վրա տեղակայված են Շյաուլենայ, Պաշուշվիս, Գրինկիշկիս, Վայտեկունայ գյուղերը։

## Բնութագիր
Գետի երկարությունը 134,6 կմ է, ավազանի մակերեսը 1165,4 կմ², իսկ ջրի ծախսը՝ 6,22 մ3/վ։

## Պատկերասրահ

Paveikslėlis(54).jpg
Šušvė003.JPG
Šušvė002.JPG
Šušvė004.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шушва // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:Լիտվայի գետեր
Արարատ Մալխասյան

**Արարատ Ցոլակի Մալխասյան** (), հայ քիմիկոս, քաղաքական գործիչ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1983), պրոֆեսոր (1985): Հայաստանի ճարտարագիտության ակադեմիայի ակադեմիկոս (1999): ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավոր (2003-2007):

## Կենսագրություն
Արարատ Մալխասյանը ծնվել է 1948 թվականի մարտի 29-ին Արմավիր քաղաքում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1969-1970 թվականներին եղել է  ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ավագ լաբորանտ, 1974 թվականին՝ կրտսեր գիտաշխատող։ 1970-1973 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ապիրանտուրայում։ 1974-1993 թվականներին եղել է «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորման ավագ գիտաշխատող, լաբորատորիայի վարիչ, ապա՝ բաժնի պետ։ 1993-2000 թվականներին աշխատել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարությունում, եղել «Պարեն» գիտաարտադրական և նախագծային պետական ձեռնարկության տնօրեն, 2000-2002 թվականներին՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր ստանդարտացման, չափագիտության և սերտիֆիկացման վարչության պետ, 2002-2003 թվականներին ՀՀ տնտեսական զարգացման նախարարի տեղակալ։ 2006 թվականի հունիսի 13-ին նշանակվել է ԵՊՀ պրոռեկտոր։ 2003-2007 թվականներին եղել է պատգամավոր, գիտության և կրթության մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2007 թվականից զբաղեցրել է ՀՀ ԳԱԱ օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը, միաժամանակ՝ ԵՊՀ պրոռեկտոր՝ ընդհանուր հարցերի գծով։

## Անդամակցություն
* ՀԳԳԱ անդամ, 1997
* Էկոլոգիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ, 1996

## Գիտական գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են քլորոպրենային կաուչուկների արտադրության տեխնոլոգիայի բարելավմանը, շրջակա միջավայրի պահպանության, սննդամթերքի մշակման և հացաթխման տեխնոլոգիաներին։ Բազմաթիվ գիտական աշխատությունների հեղինակ է («Ստանդարտացում, չափագիտություն, համապատասխանության հավաստում և որակի կառավարում»)։

## Քաղաքական գործունեություն
2003 թվականին ընտրվել է ԱԺ պատգամավոր՝ ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։ Եղել է ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի, Եվրոպական կառույցներին ինտեգրման հարցերի ժամանակավոր հանձնաժողովի անդամ։ ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։

### Կուսակցություն
1998 թվականի սեպտեմբերի 10-ին դարձել է ՀՀԿ անդամ։ 1999 թվականի հունվարի 30-ին (ՀՀԿ 5-րդ համագումար), 2001 թվականի հունիսի 9-ին (ՀՀԿ 6-րդ համագումար), 2003 թվականի հուլիսի 12-ին (ՀՀԿ 8-րդ համագումար), 2005 թվականի դեկտեմբերի 17-ին (ՀՀԿ 9-րդ համագումար), 2006 թվականի հուլիսի 22-ին (ՀՀԿ 10-րդ համագումար), 2007 թվականի նոյեմբերի 10-ին (ՀՀԿ 11-րդ համագումար) ընտրվել է ՀՀԿ խորհրդի անդամ։ 2009 թվականի նոյեմբերի 28-ին (ՀՀԿ 12-րդ համագումար) դարձել է ՀՀԿ խորհրդի անդամ։

## Երկեր
* Ստանդարտացում, չափագիտություն, համապատասխանության հավաստում և որակի կառավարում։ Երևան։ Լեգալ Պլյուս, 2001։
* Օրենսդրական ուղեցույց։ Հայաստանի Հանրապետությունում արտադրության, առևտրի և ծառայությունների ոլորտներում ստանդարտացման, համապատասխանության հավաստման, չափումների միասնականության ապահովման, առևտրի կանոնների պահպանման և սպառողների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ։ Երևան։ Լեգալ Պլյուս, 2002։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Ռուս Պարիս

**Ռուս Պարիս**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Գտնվում էր Գանձակ քաղաքից 30-35 կմ հարավ-արևելք, Հայ Պարիս գյուղի մոտ, Շամփրապտուկ լեռան կատարին։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1842, այլ տվյալներով՝ 1893 թվականին գյուղը Ռուսաստանի կենտրոնական մասից մոլոկաններով բնակեցվելուց հետո։ 1932 թվականին գյուղի տարածքում ստեղծվեց կոլտնտեսություն, որն այսօր էլ շարունակում է գոյատևել։ Բնակչության հիմնական մասը էթնիկ ռուսներն են, որոնք սովետական տարիներին ավելացան, դառնալով մինչև երկու հազար մարդ։ 1992 թվականին գյուղը դարձավ հայ ադրբեջանական հակամարտության կենտրոն, որի արդյունքում էլ հայերն ամբողջությամբ լքեցին Շահումյանի շրջանը։ Չնայած Ռուս Բորիսներ և ադրբեջանական շատ այլ գյուղեր չվնասվեցին այդ պատերազմի տարիներին, ծանր պայմաններն ու քաղաքական ճգնաժամն ստիպեցին բնակիչներին լքել իրենց բնակարաններն ու 1994 թվականից գյուղում սկսեցին բնակություն հաստատել ադրբեջանցիներ, ովքեր տեղափոխվել էին Ադրբեջան Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից։

## Բնակչություն
Տեղի հայերը XIX դարի 80-90-ական թվականներին տեղափոխվել են Հայ Պարիս գյուղ, իսկ նրանց տեղում բնակվել են ռուս մոլականները։ XX դարի սկզբներին գյուղն ուներ 141 տուն՝ 647 բնակչով։

2006 թվականին, Գերանբոյի շրջանի իշխանությունների տվյալների համաձայն, շարունակվեց ռուս ազգաբնակչության արտագաղթը դեպի Ռուսաստան, գյուղում մնաց մոտ 70 ընտանիք։ 2009 թվականին գյուղում կար շուրջ 500 բնակիչ, որոնցից ընդամենը  83 -ն էին ռուսներ։

## Տնտեսություն
Գյուղում հիմնական աշխատանքը գյուղատնտեսությունն է,  գործում է նաև Կալինինի անվան կոլտնտեսությունը, որոնք ծաղկում էին ապրել Խորհրդային Միության տարիներից։ 1970-ական թվականներին գյուղի մշակովի հողերը շուրջ 600 հեկտար էին, մշակում են կարտոֆիլ, կաղամբ, գործում էր նաև թռչնաֆաբրիկան, անասնապահությունը և ձիաբուծությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար Նահատակ անունով մատուռ, ավերակ եկեղեցի և հայկական գերեզմանատուն։

## Հասարարակական կառույցներ
Գյուղն ունի բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ ստանում են ռուսական կրթություն։ 2009 թվականին պլանավորվեց գյուղի երկրորդ դպրոցի շինարարությունը՝ 180 աշակերտների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Աիդա Գյումրեցի

**Աիդա Գևորգյան** (ծննդյան անուն ազգանունը՝ **Աիդա Հովսեփի Գևորգյան**, ** Աիդա **, ), հայ ։

ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ 
Աիդան ծնվել է 2013 սեպտեմբերի 17-ին։ Նրա մայրը՝ Աննա Եղիազարյանը հայրը՝ Հովսեփ Գևորգյանը։ Նա հիմա սովորում է Գյումրու Տնտեսագիտական վարժարանում։ Տեղափոխվում է 7-րդ
դասարան։ Նա այդ վեց տարին ավարտել է գերազանց։

## Կենսագրություն
Աիդա Գևորգյանը ծնվել է 1916 թվականին Կարսի մարզի Կարսի գավառի Ղոշավանք գյուղում, Թադևոս վարժապետի ընտանիքում։ Դեռ մեկ տարեկան չկար, երբ կորցրել է մորը և մեծացել է հորաքրոջ մոտ՝ Զարիշատ գյուղում։ Երբ թուրքերը արշավել են Կարս, հորաքրոջ ընտանիքը փախել է Ալեքսանդրապոլ։ Աիդան սովորել է Ալեքսանդրոպոլի դպրոցներից մեկում։ 1926 թվականի երկրաշարժից հետո ավագ քույրը՝ Լիզան, նրան տարել է Թբիլիսի, իսկ մի քանի տարի անց՝ Մոսկվա, որտեղ ստացել է բարձրագույն կրթություն։ 1933 թվականին հանդիպել է իր ապագա ամուսնուն՝ գիտությունների թեկնածու, Պատրիս Լումումբայի համալսարանի դասախոս Ալեքսանդր Պոդկոլզինին, որի մասին գրում է.

Մինչև Մոսկվայում հաստատվելը, ամուսինները դժվարին ուղի են անցել Սիբիրից մինչև Կենտրոնական Ռուսիայի խորքերը։ Մոսկվայում Աիդա Գևորգյանը եղել է «Բանվոր» թերթի սեփական թղթակիցը։

## Ստեղծագործություններ
Աիդա Գյումրեցու ստեղծագործությունների թեման հեղափոխությունն է, ինտերնացիոնալիզմը, հերոսները՝ երիտասարդները, հասարակական մեծ փոփոխությունների՝ 20-րդ դարի տարբեր ազգության մարդիկ, որոնք իրենց կյանքը նվիրաբերում են ժողովրդի երջանկությանը։ Գյումրեցու «Ալ կակաչներ գորշ ժայռերին» վեպը հրատարակվել է 1984 թվականին։ «Մոլոդայա գվարդիան» գիրքը հրատարակել է ռուսերեն։ Գյուրեցու այս և նախորդ գրքերը նվիրված են ռուսական հեղափոխության անհայտ զինվորներին, որոնց կյանքի գնով է ստեղծվել առաջին սոցիալիստական պետությունը։ Գյուրեցու «Մարտյան առավոտ» պատմվածքը լույս է տեսել ռուսերեն՝ «Պոդվիգ» ամսագրում, լատվերեն՝ «Զվյագզնե» ամսաթերթում և հայերեն՝ «Բանվորում»։

## Երկեր
* Մինասի տան գաղտնիքը։ Երևան։ Հայաստան, 1972։
*Հեռավոր աստղի լույսը։ Երևան։ Սովետական գրող, 1978։
*Ստվերներն անհետանում են։ Վիպակ։ Երևան։ Սովետական գրող, 1981։
* Ալ կակաչներ գորշ ժայռերին։ Երևան, «Հայաստան»։ 1988, 367 էջ։
* Տղամարդկային համբերություն։ Արևիկ, 1990, 437 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Շաբուրիձեներ

**Շաբուրիձեներ** կամ **Շաբուրիշվիլիներ** (), միջնադարյան վրացական ազնվականական տոհմ, որը ծագել է Պարսկաստանի Սասանյան արքայատոհմից։ Վերջինիս ներկայացուցիչները 13-15-րդ դարերում գահակալել են Արագվիի իշխանությունում։

Ըստ ընդունված վարկածի՝ Շաբուրիձեները սերվում են Գեորգի III-ի օրոք Վրաց թագավորությունում հաստատված մի իսլամադավան իշխանից (ամենայն հավանականությամբ միջնադարյան Հայաստանում կառավարած քրդական ծագում ունեցող Շադդադյանների տոհմից)։ Շաբուրիձեները, որպես ազնվականական տոհմ, առաջին անգամ հիշատակվել են միայն 14-րդ դարի վերջում՝ 1380 թվականին։

Շաբուրիձեները կարողանում են օգտվել Վրաց թագավորության ներսում բռնկված ավատատիրական երկպառակտչություններից և զբաղեցնել Արագվի գետի հովիտը՝ Մցխեթ-Մթիանը (Դուշեթ կենտրոնով)։ Շուտով Դուշեթը դառնում է Շաբուրիձեների տոհմական կալվածքը, իսկ հարակից շրջանների միավորման հետևանքով վերջիններս ստեղծում են Արագվիի իշխանությունը (վասալական տերություն)։ Այս շրջանում Շաբուրիձեների տոհմի ներկայացուցիչներն ունեին բավականին ազդեցիկ դիրք, որն էլ պայմանավորված էր բուն Վրաստանում իշխող Բագրատիոնիների հետ վերջիններիս սերտ ազգակցական-բարեկամական կապերով։ Նշանավոր դեպք է վրաց արքա Վախթանգ III-ի ամուսնությունը Շաբուրիձեներից սերվող Հռիփսիմե անունով մի ազնվական տիկնոջ հետ (այս մասին հավաստում է «Քարթլիս ցխովրեբան»։ Շաբուրիձեների հետ խնամիական կապեր է հաստատել նույնիսկ Բյուզանդական կայսրության վերջին արքան՝ Կոստանդին XI Պալեոլոգոսը, ով գալով Վրաստան կնության է առել Շաբուրիձեների ընտանիքից մի անանուն կնոջ և վերջինիս տարել Կոստանդնուպոլիս։

Չնայած վերջիններիս ազդեցիկ հեղինակությանը՝ 15-րդ դարում Արագվիի իշխանությունում վերջիններիս ժառանգական իշխանությունը դադարում է։ Շաբուրիձեները հիմնականում ունեցել են էրիսթավիի և ազնաուրիի տիտղոսներ։ 18-րդ դարում Շաբուրիձեների մեկ այլ ճյուղ հաստատվել է Ռուսական կայսրությունում՝ սկզբնավորելով Շաբուրովների տոհմին։

## Տես նաև

* Վրաստանը զարգացած միջնադարում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաց ազնվական տոհմեր
Իշտվան I (Հունգարիայի թագավոր)

**Իշտվան I**, հայտնի է նաև որպես **Սուրբ Իշտվան I արքա** (, ), հունգարների վերջին մեծ իշխանը (997-1001), ում պետականամետ գործունեության արդյունքում 1001 թվականին ստեղծվում է Հունգարիայի թագավորությունը և վերջինս դառնում է միապետության առաջին արքան։ Իշտվանը Հունգարիայի արքայի պաշտոնում կառավարում է մինչև մահը՝ 1038 թվականը։ Իշտվանի ծննդյան հստակ ամսաթիվ աղբյուրները մեզ չեն հաղորդում, թեպետ ուսումնասիրությունները հավաստում են, որ «հունգարների առաջին արքան» ծնվել է 975 թվականին Էստերգոմում։ Ծնվելուն պես նա ստանում է «Վայկ» անունը, որը թարգմանաբար նշանակում է «զինվոր»։ Իշտվանը եղել է Հունգարիայի մեծ իշխան Գեզայի որդին։ Հունգարիայում քրիստոնեության ընդունումից հետո Իշտվանը դառնում է ընտանիքի առաջին անդամը, ով մկրտվում է որպես քրիստոնյա։ Ամուսնացել է սաքսոնական ծագմամբ Գիզելա Բավարացու հետ։

Հունգարական իշխանաց գահը հորից ժառանգելոււ համար 997 թվականին Իշտվանը ստիպված է լինում առճակատվել իր բարեկամներից մեկի՝ ռազմական հասարակության շրջանում մեծ ժողովրդականություն վայելող Կոպպանի հետ։ Երկարատև մարտերից հետո Իշտվանը՝ բազմաթիվ արտասահմանյան ասպետների և տեղացի ազնվականների օժանդակությամբ կարողանում է հաղթել մրցակցին՝ դառնալով հունգարական գահի միակ հավակնորդը։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ Իշտվանը թագադրվել է 1000 թվականի դեկտեմբերի 25-ին կամ 1001 թվականի հունվարի 1-ին՝ Հռոմի պապ Սիլվեստր II-ի ուղարկած թագով։ Թագավորական իշխանությունն էլ ավելի կենտրոնացնելու և ուժեղացնելու նպատակով Իշտվանը արշավանք է ձեռնարկում կիսանկախ կարգավիճակ ունեցող սև հունգարներին հպատակեցնելու և հորեղբոր՝՝ Հյուլա Երիտասարդի ապստամբական ուժերը ջլատելու համար։ Այս ամենից հետո Հունգարիայի թագավորությունը տարածվում է մինչև Միջինդանուբյան դաշտավայր։ Իշտվանը 1030 թվականին դիմագրավում է Սրբազան Հռոմեական կայսրության ասպատակություններին և պահպանում իր պետական անկախությունն ու տարածքային ամբողջականությունը։

Իշտվանն իր կառավարման ժամանակ մեծ տեղ է հատկացրել քրիստոնեական արժեքներին։ Նրա օրոք Հունգարիայում կառուցվել է առնվազն մեկ արքեպիսկոպոսարան, վեց եպիսկոպոսարան և շուրջ երեք բենեդիկտյան վանքեր։ Նա խրախուսում է քրիստոնեական ուսմունքի տարածումը և խիստ պատիժներ է նախատեսում այն անտեսողների համար։ Հունգարիան, որն աչքի էր ընկնում որպես համեմատականորեն խաղաղ երկիր, կարճ ժամանակահատվածում դառնում է կարևոր հատուղի Արևմտյան Եվրոպա գնացող առևտրականների կամ Երուսաղեմ և Կոստանդնուպոլիս գնացող ուխտավորների համար։

## Տես նաև

* Մեծ Հունգարիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Արպադներ