Ազատականացում

**Ազատականացում** կամ **լիբերալիզացիա,** տերմին, որը նշանակում է օրենքները, համակարգերը կամ կարծիքները մեղմացնելու գործընթաց։ Այն հաճախ ենթադրում է կառավարության կանոնակարգերի վերացում կամ կրճատում։ Այս տերմինը հիմնականում օգտագործվում է տնտեսագիտության մեջ, որտեղ այն վերաբերում է տնտեսական ազատականացմանը, տնտեսական գործունեության (որոշակի ոլորտի) վրա դրված սահմանափակումների վերացմանը կամ նվազեցմանը։ Այնուամենայնիվ, ազատականացումը կամ լիբերալիզացիան կարող է օգտագործվել նաև որպես ապաքրեականացման կամ օրինականացման հոմանիշ (ինչ-որ բան օրինականացնելու գործողություն այն բանից հետո, երբ այն նախկինում անօրինական է եղել), օրինակ՝ թմրանյութերի ազատականացման մասին խոսելիս։

## Տնտեսության և առևտրի մեջ
Տնտեսական ազատականացումը նշանակում է մասնավոր բիզնեսը և առևտուրը վերահսկող կառավարության կանոնների կրճատում կամ վերացում։ Ազատ շուկաների և ազատ առևտրի կողմնակիցները սովորաբար առաջ են մղում այս գաղափարախոսությունը, որը կոչվում է նաև տնտեսական լիբերալիզմ։ Տնտեսական ազատականացումը հաճախ ենթադրում է նաև հարկերի, սոցիալական ապահովագրության և գործազրկության նպաստների կրճատում։

Տնտեսական ազատականացումը հաճախ ընթանում է մասնավորեցման հետ զուգահեռ, այսինքն՝ երբ կառավարությունը բիզնեսների, ծառայությունների կամ հանրային ակտիվների վերահսկողությունը կամ սեփականությունը փոխանցում է մասնավոր ընկերություններին։ Օրինակ, Եվրամիությունը փոխել է գազի և էլեկտրաէներգիայի շուկաները՝ ավելի մեծ մրցակցություն ապահովելու համար: Նախկինում այս շուկաները կարող էին վերահսկվել ընդամենը մի քանի պետական ​​​​ընկերությունների կողմից, բայց այժմ տարբեր ընկերություններ կարող են մուտք գործել և մրցակցել: Այնուամենայնիվ, որոշ էներգիա մատակարարող խոշոր ընկերություններ, ինչպիսիք են Ֆրանսիայի *EDF*-ը և Շվեդիայի *Vattenfall*-ը, դեռևս մասամբ կամ ամբողջությամբ պատկանում են կառավարությանը: Երբ հանրային ծառայությունները, ինչպիսիք են ջուրը, գազը և էլեկտրաէներգիան, բաց են դառնում մասնավոր ընկերությունների համար, խոշոր բիզնեսները հաճախ իրենց ձեռքն են վերցնում վերահսկողությունը։ Սա տեղի է ունենում, քանի որ այս ոլորտները պահանջում են մեծ գումարներ գործունեության համար, ինչը դժվարացնում է փոքր ընկերությունների մրցակցությունը։ Արդյունքում, մի քանի խոշոր ընկերություններ կարող են գերիշխել շուկայում, նույնիսկ ազատականացումից և մասնավորեցումից հետո։ Եվ որոշակի ծառայություններ մնում են օրինական մենաշնորհներ որոշակի խմբերի համար, ինչպիսիք են սպառողները։ Վաշինգտոնի կոնսենսուսը, որը տնտեսական քաղաքականության ամբողջություն է, շուկայական տնտեսության անցում կատարող երկրների համար առաջարկում է երեք հիմնական ռազմավարություն՝ ազատականացում, մասնավորեցում և կայունացում։ Այս ռազմավարությունները հաճախ կիրառվում են զարգացող կամ անցումային տնտեսությունների նկատմամբ՝ համաշխարհային շուկաներում աճը և ինտեգրումը խրախուսելու համար։

1944 թվականի Բրետտոն Վուդսի համաժողովը, որի առաջարկով ստեղծվել են Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) և Համաշխարհային բանկը, խորհուրդ է տվել նաև ստեղծել Միջազգային առևտրի կազմակերպություն (ՄԱՀ): Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Համաշխարհային բանկը հաջողությամբ ստեղծվել են 1946 թվականին, սակայն Միջազգային առևտրի կազմակերպության (ՄԱՀ) ստեղծման ծրագիրը չի իրականացել։ Դրա փոխարեն, 1948 թվականին ստեղծվել է Սակագների և առևտրի ընդհանուր համաձայնագիրը (GATT) որպես այլընտրանք՝ ազատ առևտուրը և տնտեսական աճը խթանելու համար։ *GATT*-ի (Սակագների և առևտրի ընդհանուր համաձայնագիր) հիմնական նպատակն էր խթանել միջազգային առևտուրը՝ նվազեցնելով սահմանափակումները և առևտուրն ավելի բաց դարձնելով։ Սա նպատակ ուներ խրախուսել տնտեսական աճը և բարգավաճումը ամբողջ աշխարհում։ Սակագների և առևտրի ընդհանուր համաձայնագիրը (GATT) ստորագրվել է 1947 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1948 թվականին և գործել է մինչև 1994 թվականը։ 1995 թվականին այն փոխարինվել է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությամբ (WTO), որն իր շրջանակներում շարունակել է օգտագործել 1947 թվականի *GATT*-ի սկզբնական բովանդակությունը։ Սա նշանակալի քայլ է եղել համաշխարհային առևտրի ազատականացման գործում։

Գոյություն ունի նաև հիբրիդային ազատականացման հայեցակարգ։ Հիբրիդային ազատականացումը ազատ շուկայի քաղաքականության և կառավարության վերահսկողության համադրություն է: Օրինակ՝ Գանայում կակաոյի ֆերմերները կարող են իրենց բերքը վաճառել միմյանց հետ մրցող մասնավոր ընկերություններին: Այնուամենայնիվ, կառավարությունը սահմանում է նվազագույն գին՝ ֆերմերներին պաշտպանելու համար, և վերահսկում է բոլոր արտահանումները։ «Ազատականացում» տերմինը ծագում է 19-րդ դարի սկզբին զարգացած լիբերալիզմի քաղաքական գաղափարախոսությունից:

## Սոցիալական քաղաքականության և կառավարման մեջ
Սոցիալական քաղաքականության մեջ ազատականացումը նշանակում է օրենքների մեղմացում որոշակի անձնական ընտրությունների կամ գործունեության վերաբերյալ: Սա կարող է ներառել ամուսնալուծության, աբորտի կամ հոգեմետ դեղամիջոցների ավելի հեշտ հասանելիության ապահովումը։ Քաղաքացիական իրավունքների առումով ազատականացումը կարող է նշանակել այն օրենքների վերացում, որոնք մի ժամանակ արգելում էին այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են համասեռամոլությունը, անձնական զենքի տիրապետումը, միասեռ ամուսնությունները, միջռասայական ամուսնությունները կամ միջկրոնական ամուսնությունները: Նպատակը հաճախ մարդկանց ավելի շատ անձնական ազատություն և հավասարություն տալն է հասարակության մեջ:

Ազատականացումը և ժողովրդավարացումը երկու տարբեր հասկացություններ են։ Ազատականացումը կենտրոնանում է որոշակի ոլորտներում սահմանափակումների նվազեցման վրա, ինչպիսիք են մասնավոր ընկերություններին թույլատրելը գնել պետական ​​սեփականություն։ Դա կարող է տեղի ունենալ առանց ընդհանուր քաղաքական համակարգը փոխելու։ Մյուս կողմից, ժողովրդավարացումը ավելի լայն քաղաքական գործընթաց է, որը ներառում է կառավարության ավելի բաց և ներկայացուցչական դարձնելը, հաճախ ընտրությունների և քաղաքացիների մասնակցության աճի միջոցով։ Չնայած ժողովրդավարացումը կարող է առաջանալ ազատականացումից, այն գործում է ավելի մեծ մասշտաբով՝ ազդելով ամբողջ քաղաքական կառուցվածքի վրա։

## Տես նաև

* Դերեգուլյացիա
* Էմանսիպացիա
* Էներգետիկայի ազատականացում
* Ազատ առևտուր
* Խոսքի ազատություն
* Մտքի ազատություն
* Գերմանիայի միավորում (1990)
* Ազատություն
* Օլիգոպոլիա
* Սոցիալ-լիբերալիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Իրավական բարեփոխումներ
Կատեգորիա:Իրավական կարգավորում
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության իրավական կարգավորում
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն