Դրագոման

մինի|Ամեդեուս Ժոբերտը (ձախից) «Նապոլեոնի սիրելի արևելագիտության խորհրդականն էր և դրագոմանը»։ Նա Ֆինկենշտեյնի պալատում ուղեկցել է Պարսից դեսպանորդ Միրզա Մոհամմադ-Ռեզա Ղազվինին 1807 թվականի ապրիլի 27-ին Նապոլեոնի հետ հանդիպմանը ՝ Ֆինկենշտեյնի խաղաղության պայմանագիրը կնքելու համար։
մինի|Էլիոթ Ուորբերթոնի կիսալուսնի և խաչի պատկերով ափսե, որը կոչվում է «Ճամբար Բաալբեկում»․ տիկինը և դրագոմանը առաջին պլանում։
**Դրագոման**, թարգմանիչ և պաշտոնական ուղեկից Մերձավոր Արևելքի թուրքախոս, արաբախոս և պարսկախոս պետությունների և եվրոպական դեսպանությունների, հյուպատոսությունների, փոխհյուպատոսությունների և առևտրի կենտրոնների միջև: Դրագոմանը պետք է տիրապետեր արաբերենին, պարսկերենին, թուրքերենին և եվրոպական լեզուներին։ 

Օսմանյան կայսրությունում դրագոմանները հիմնականում հունական համայնքի անդամներ էին, ովքեր ունեին զգալի լեզվական հմտություններ, քանի որ հունական առևտրային համայնքները զգալի բիզնես էին վարում Միջերկրական, Սև, Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների շուկաներում։ Ավելի քիչ ներգրավված էին նաև միջազգային առևտրային կապեր ունեցող այլ համայնքներ, մասնավորապես՝ հայերը։
[մինի|Դրագոման Ջոզեֆ Շաար. [Յուպիտերի տաճար, Բաալբեկ, 1891 թվական]]

## Ստուգաբանություն
Արաբերեն այս բառը հնչում է «ترجمان » (թարջուման), թուրքերեն՝ «tercüman» (թերջուման)։ Բառը ծագում է սեմական չորս տառ արմատից՝ t-r-g-m, աքքադերենում այն հնչում է որպես «targumannu», դասական եթովպերեն՝ որպես «ትርጓም» (t-r-GW-m), իսկ արամեերենում՝ որպես «targemana»: Եբրայերենում տարբերակվում է «מתרגם» (մետարգեմա), որը նշանակում է գրավոր տեքստերի թարգմանիչ և «מתורגמן» (meturgeman), որը նշանակում է բանավոր խոսակցությունների կամ ելույթների թարգմանիչ: Վերջինս ակնհայտորեն ավելի սերտորեն կապված է նշված այլ լեզուների հետ, չնայած երկուսն էլ բխում են նույն սեմական արմատից: Ենթադրություններ կան այս տերմինի խեթական ծագման մասին

Միջին անգլերենում բառը հնչում է որպես դրագման, հին ֆրանսերենում՝ դեղեման, միջնադարյան լատիներենում՝ դրագումաննուս, միջին հունարենում՝ «δραγομάνος» (դրագոմանոս)։ Ավելի ուշ եվրոպական տարբերակները ներառում են գերմանական trutzelmann, ֆրանսիական trucheman կամ truchement, իտալական turcimanno և իսպանական trujamán, trujimán և truchimán․ այս տարբերակները ցույց են տալիս թուրքերեն կամ արաբերեն «թուրջուման» բառը՝ տարբեր իմաստներով։

Խորվաթիայի առաջին հետկոմունիստական նախագահ Ֆրանյո Տուջմանի ազգանունը ցույց է տալիս, որ նրա նախնիներից մեկը, հնարավոր է, դրագոման է եղել։

## Պատմություն
Թուրքական ավանդույթի համաձայն, դրագոմանի պաշտոնը հիշատակվում է Ռումի նախաօսմանյան Սուլթանության մեջ 13-րդ դարում Քեյղուբադ I-ի օրոք, երբ նշանակվեցին երկու դրագոմաններ և երկու թարգմանիչ գործավարներ։

### Օսմանյան կայսրությունում
Օսմանյան տարեգրություններում նշվում է, որ առաջին կայսերական դրագոմանը եղել է Լյութֆի փաշան, որը 1479 թվականին ուղարկվել է Վենետիկ՝ խաղաղության պայմանագիր կնքելու համար։
[alt=Letter issued by Sultan Ahmed III assigning Nicola Danal Spiro as dragoman to Thomas Funck, Swedish envoyée to the Ottoman court.|մինի|Սուլթան [Ահմեդ III-ի նամակը Նիկոլա Դարնել Սփիրոյին Օսմանյան արքունիքում շվեդ բանագնաց Թոմաս Ֆունկի դրագոման նշանակելու մասին:]]
Այս դիրքորոշումը հատուկ նշանակություն է ձեռք բերել Օսմանյան կայսրությունում, որտեղ դրագոմանների միջնորդական ծառայությունների պահանջարկը, ինչպես պնդում են, առաջացել է մուսուլման օսմանների կողմից ոչ մուսուլման ժողովուրդների լեզուները սովորելու դիմադրությունից: Այս պաշտոնը ներառում էր ինչպես դիվանագիտական, այնպես էլ լեզվական պարտականություններ, մասնավորապես՝ կապված նավահանգիստների հարաբերությունների հետ քրիստոնեական երկրների հետ, և այդպիսով որոշ դրագոմաններ սկսեցին վճռական դեր խաղալ Օսմանյան քաղաքականության մեջ: Այս մասնագիտության մեջ, ընդհանուր առմամբ, գերակշռում էին էթնիկ հույները, այդ թվում՝ առաջին Օսմանյան դրագոման Պանայոտիս Նիկուսիոսը, Սուլթանի դիվանի (կայսերական խորհրդի) պաշտոնական թարգմանիչը և նրա իրավահաջորդը՝ Ալեքսանդր Մավրոկորդատոսը: Բայց այս գերիշխանությունը փոխվեց 1821 թվականին՝ Հունաստանի անկախության պատերազմի բռնկմամբ։

1821 թվականին Գլխավոր դրագոման Կոնստանտին Մուրուզին մահապատժի ենթարկվեց անհավատարմության կասկածանքով, իսկ նրա իրավահաջորդ Ստավրակի Արիստարխիուսը հեռացվեց և աքսորվեց 1822 թվականին։

Դրագոմաններն ազատվել են հարկերից։

Սովորական դարձավ, որ Դանուբյան իշխանություններում (Մոլդովա և Վալախիա) Ֆանարիոտ տիրապետության տիրակալների մեծ մասը (մոտավորապես 1711-1821 թվականներին) նախկինում զբաղեցնում էին այս օսմանյան պաշտոնը, ինչը նրանցից շատերին չէր խանգարում միանալ դավադրություններին, որոնք ուղղված էին այս տարածաշրջանում թուրքական տիրապետությունը տապալելուն:

### Արևմտյան դրագոմաններ
Դրագոմանները կարևոր դեր են խաղացել 17-րդ և 18-րդ դարերում ամբողջ Լատինական Եվրոպայում իսլամական մշակույթի նկատմամբ լայն հետաքրքրության տարածման գործում: Նրանք ստացել են ակադեմիական լեզվաուսուցում պարսկերեն, արաբերեն և թուրքերեն լեզուներով, քանի որ նրանք թարգմանիչներ, արձակագիրներ և հեղինակներ էին և շատ բաց էին Օսմանյան մշակույթի նյութական և նորաձև նրբությունների համար:

Որպես դիվանագիտության ոլորտում բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների խումբ՝ նրանք աշխատանքի են ընդունվել եվրոպացիների կողմից դեսպանատներում և հյուպատոսություններում՝ ոչ միայն գրավոր թարգմանություններ կատարելով, այլև հաճախ հանդիպելով Օսմանյան կայսրության պաշտոնյաների հետ՝ իրենց գործատուի բացակայության պայմաններում: 18-րդ դարի Վենետիկի դեսպանը դրագոմաններին նկարագրեց որպես «լեզու, որը խոսում է, ականջ, որը լսում է, աչք, որը տեսնում է, ձեռք, որը տալիս է, ոգի, որը գործում է, և որից կարող է կախված լինել ցանկացած բանակցությունների կյանքն ու հաջողությունը»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bernard Lewis, *From Babel to Dragomans: Interpreting the Middle East*, Oxford University Press, London and New York, 2004
* Philip Mansel, "Viziers and Dragomans," in *[[Constantinople: City of the World's Desire 1453–1924]]*, London, 1995. pp.&nbsp;133–162
* Marie de Testa, Antoine Gautier, "Drogmans et diplomates européens auprès de la Porte Ottomane", in *Analecta Isisiana*, vol. lxxi, Les Éditions ISIS, Istanbul, 2003
* Frédéric Hitzel (ed.), *Istanbul et les langues Orientales*, Varia Turca, vol. xxxi, L'Harmattan, Paris and Montreal, 1997
* Rabin, Chaim. 1963. Hittite Words in Hebrew. *Orientalia* 32.113–139.
* Salonen, Armas. 1952. Alte Substrat- und Kulturwörter im Arabischen. *Studia Orientalia* xvii.2.

## Արտաքին հղումներ
* 
* The Dragoman –  Interpreter at the Crossroads of East & West

Կատեգորիա:Արևելագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ ըստ դերակատարության
Կատեգորիա:Թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ծառայության ոլորտի մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Կառավարության մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմություն
Կատեգորիա:Ոչ արդիական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կառավարություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան տիտղոսներ