Սոցիալական բևեռացում

**Սոցիալական բևեռացում**, հասարակության ներսում առաջացող բաժանում, որը ձևավորվում է այնպիսի գործոնների ազդեցությամբ, ինչպիսիք են եկամուտների անհավասարությունը, անշարժ գույքի շուկայի տատանումները և տնտեսական տեղաշարժը (տեղահանությունը), որոնց արդյունքում սոցիալական խմբերը տարբերակվում են՝ բարձր եկամուտ ունեցողներից մինչև ցածր եկամուտ ունեցողներ։ Այն վիճակ կամ միտում է, որը բնութագրում է սոցիալական հիերարխիայի ծայրամասերում գտնվող խմբերի աճը և դրան զուգահեռ՝ միջին խավի շուրջ գտնվող խմբերի նեղացումը։ Սոցիալական բևեռացման վերաբերյալ վաղ հետազոտություններից մեկը իրականացրել է Ռ. Է. Փահլը Շեփի կղզում, որտեղ նա համեմատել է նախաարդյունաբերական և կապիտալիստական հասարակությունները։

Վերջին շրջանում մի շարք հետազոտական ծրագրեր ավելի ու ավելի են կենտրոնանում զարգացած տնտեսություններում սոցիալական բևեռացման խնդիրների վրա։ Երբ սոցիալական բևեռացումը տեղի է ունենում տնտեսական վերակառուցման հետ մեկտեղ, հատկապես քաղաքներում, սոցիալական դասերի և ռասայական գծերով տնտեսական անհավասարությունը սրվում է։ Այդպիսի տարանջատումն առավել ակնհայտ է քաղաքային միջավայրում, *«որտեղ ծայրահեղ հարստության և սոցիալական իշխանության համայնքները խառնվում են զրկանքների, բացառման և անկման վայրերին»*։

Բացի այն բանից, թե ինչպես են քաղաքներում կառավարվում տարածական կառուցվածքները, սոցիալական հարաբերությունների հետ կապված կիրառվող տեխնոլոգիաները նույնպես կարող են նպաստել սոցիալական բևեռացմանը։

Սոցիալ-տնտեսական խմբերի տարածական տարանջատման աճը խիստ փոխկապակցված է սոցիալական բևեռացման, ինչպես նաև մարգինալիզացման և հասարակական ֆրագմենտացիայի հետ։

## Ստեղծարար դաս
Այս հասկացության որոշ կողմեր կարող են նաև կապվել ստեղծարար դասի երևույթի հետ և այն հանգամանքի, թե ինչպես են այս դասի ներկայացուցիչները հասարակության ներսում ձևավորել իրենց գերիշխող դիրքը։ Գլոբալիզացիան և դրա հետ կապված «ստեղծարար քայքայումը» շատ քաղաքներում էլիտաների համար ապահովել են զգալի բարեկեցություն և աճ։ Հակառակ դրան՝ ստեղծարար քայքայման գործընթացն իր բնույթով տարածականորեն անհավասար է, և գլոբալիզացիայից «ստացող կողմում» գտնվող որոշ քաղաքային թաղամասեր դրանից տուժում են։

## Քաղաքային աղքատություն
Մի շարք տեսական մոդելներ կարելի է միավորել՝ բացատրելու այն հիմքերը, որոնք ստեղծում են սոցիալական բևեռացում, ինչպես նաև այն հետագա զրկանքները, որոնք առաջանում են բարձր և ցածր կարողություն ունեցող խմբերի միջև ծայրահեղ անհավասարության պայմաններում։ Դրանք են՝

* աղքատության մշակույթը,
* աղքատության շրջապտույտը,
* պետական ձախողումը՝ հատկապես այն դեպքում, երբ հանրային քաղաքականության հաստատությունները բաժանված են առանձին գերատեսչությունների (կրթություն, բնակարանային քաղաքականություն և այլն) և անարդյունավետ են աղքատների միջառարկայական խնդիրների լուծման հարցում,
* ռեսուրսների և հնարավորությունների անհավասար բաշխումը,
* դասակարգային հակամարտությունը,
* ստորին դասի հասկացությունը։

Երբ այս երևույթները համադրվում են քաղաքային տարածքներում, դրանք կարող են խթանել սոցիալական բևեռացումը։ Քաղաքային քայքայումը սոցիալական բևեռացման տեսանելի դրսևորում է, մինչդեռ անկարգությունները, քաղաքացիական խռովությունները և հասարակական ընդհանուր ապամիավորումը նույնպես կարող են հանդիսանալ այս հասկացության ախտանիշներ։

Միաժամանակ, սա կարող է նաև նպաստել ոչ ֆորմալ տնտեսության ձևավորմանը բազմաթիվ քաղաքային տարածքներում։

## Մեդիայի դերը
մինի|313x313փքս
Թվային մեդիան, և հատկապես սոցիալական մեդիան, կարող է պոտենցիալ դեր խաղալ սոցիալական բևեռացման խթանման մեջ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ սոցիալական մեդիայի հարթակները, ինչպիսիք են Facebook-ը, կարող են նպաստել ընկերների և ծանոթների խմբավորմանը համանման շրջանակներում, իսկ սոցիալական նորությունների կայքերը, օրինակ՝ Digg-ը, կարող են հեշտացնել այնպիսի նորությունների սպառումը, որոնք կողմնակալ են օգտատիրոջ ընտրություններով։ Ծայրահեղ դեպքում *«ընդհանուր հանրային դաշտի»* բացակայությունը կարող է հանգեցնել մեկուսացված և բևեռացված խմբերի ձևավորմանը, որոնք նույնիսկ կարող են թշնամաբար վերաբերվել միմյանց։ Օրինակ, Արաբական գարնան ապստամբությունների ընթացքում նկատվել է, որ սոցիալական մեդիան խորացրել է մի շարք արաբական պետություններում արդեն իսկ առկա սոցիալական շերտավորումը։

Նույն կերպ, ավանդական մեդիայի լուսաբանումը կարող է ակամա նպաստել սոցիալական բևեռացմանը սոցիալական ցանցերում, մասնավորապես՝ առցանց սոցիալական ցանցերում, այն պատճառով, որ մարդիկ սկսում են փոխել իրենց սոցիալական կապերը։ Մոդելավորման սիմուլյացիաները և սոցիալական մեդիայի տվյալները ցույց են տալիս, որ մարդիկ հակված են կորցնել սոցիալական կապերը հակադիր քաղաքական գաղափարախոսություն ունեցող ընկերների հետ, երբ նորությունների լուսաբանումը զգալիորեն տարբերվում է քաղաքական հակադիր կողմնորոշում ունեցող լրատվամիջոցների միջև, այսինքն՝ բևեռացված տեղեկատվական էկոհամակարգի պայմաններում։ Սա կարող է տեղի ունենալ նույնիսկ այն դեպքում, երբ մարդիկ չգիտեն իրենց ընկերների քաղաքական կողմնորոշումները, քանի որ նրանք արձագանքում են ընկերների վարքագծին՝ նորությունների հետ կապված. ձեր ընկերների վարքագիծը կարող է թվալ անհամապատասխան, եթե նրանք հետևում են ձեզանից տարբեր լրատվամիջոցների և, հետևաբար, սպառում են միանգամայն տարբեր նորություններ։ Այսպիսով, բևեռացված նորությունների լուսաբանումը կարող է հանգեցնել նրան, որ մարդիկ ակամա ձևավորեն իրենց սոցիալական ցանցերը քաղաքական գծերով՝ դրանով խթանելով սոցիալական բևեռացումը։

Այնուամենայնիվ, կիբերբալկանիզացիան՝ այն երևույթը, որի դեպքում մեդիայի լսարանները մասնատվում են «անկլավների» մեջ, որտեղ նրանք սպառում են միայն այն բովանդակությունը, որի հետ համաձայն են, և որը տեսականորեն նպաստում է սոցիալական բևեռացմանը, հնարավոր է՝ չունենա այնքան մեծ ազդեցություն, որքան հաճախ ենթադրվում է։ Օգտագործելով Nielsen-ի հեռուստատեսային և ինտերնետային լսարանների տվյալները՝ Ջեյմս Գ. Վեբսթերը պարզել է, որ մեդիա օգտատերերի շրջանում գաղափարախոսական սեգմենտացիան քիչ հավանական է, քանի որ *«նույնիսկ նեղ մասնագիտացված մեդիայի սպառողները իրենց ուշադրության մեծ մասը նվիրում էին ավելի լայն լսարանի համար գրավիչ բովանդակությանը»*։

Այնուամենայնիվ, Վեբսթերը ընդունում է, որ իր հետազոտությունը չի չափում սպառված նյութի կոնկրետ բնույթը կամ այն, թե որքան ուժեղ է այն ազդել մեդիայի դիտողների հասարակության վերաբերյալ ընկալումների վրա։

Բևեռացումը, որը դիտվում է սոցիալական մեդիայի որևէ հարթակում, պարտադիր չէ, որ լինի այդ հարթակում տեղի ունեցող իրադարձությունների կամ քննարկումների արդյունք։ Հետևաբար, առցանց սոցիալական մեդիայում դիտվող բևեռացման միտումները կարող են առաջանալ օգտատերերի գործունեությունից այլ առցանց հարթակներում կամ նույնիսկ օֆլայն միջավայրում։ Որպես օրինակ՝ 2019 թվականի ուսումնասիրության մեջ պարզվել է, որ Twitter-ում կլիմայի փոփոխությունը ժխտող համոզմունքներ տարածող հաղորդագրությունները համատեղաբար գնահատվել են որպես ոչ հավաստի։ Ուստի չափազանց քիչ հավանական է, որ նման ոչ վստահելի հաղորդագրությունները կարողանան մեծացնել կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ կարծիքների բևեռացումը Twitter-ում։

## Տես նաև
* Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն
* Մարգինալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակական դասեր
Կատեգորիա:Հասարակական խնդիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալական անհավասարություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական հասարակություն