open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Փայլուն կեռակտուց

**Փայլուն կեռակտուց** (), թռչունների դասի ներայացուցիչ։

## Նկարագիր
Փայլուն կեռակտուցների երկարությունը հասնում է մինչև 14,5 սմ։ Վերև թեքված սև կտուցի ծայրամասը շագանակագույն է։ Փետուրները առավելապես փայլուն սև են։ Միայն ուսի փետուրն են երկնագույնի մոտ մոխրագույն։ Աչքերը մուգ են։ Սեռական երկձևությունն արտահայտված է թույլ։ Երիտասարդ թռրունները նման են մեծրին, սակայն ունեն ավելի գունատ կտուց։

## Տարածում
Թռչունները բնակվում են մերձարևադարձային և արևադարձպյին խոնավ լեռնային և մառախլապատ անտառներում, ծովի մակարդակից 2000-ից 3250 մետր բարձրության վրա, վենեսուելական Անդերից դեպի հարավ մինչև Կոլումբիա, ինչպս նաև հանդիպում են արևելյան Անդերում, հարավային Էկվադորից դեպի հյուսիսային Պերու։

## Կենսակերպ
Սովորական փայլուն կեռակտուցները հանդիպում են ինչպես զույգերով, այնպես էլ առանձին։ Ժամանակ առ ժամանակ նրանք նստում են ծառերի կատարներին և ծլվլում են։ Սակայն առավել հաճախ նրանք անտսանելի են դառնում խիտ բուսականության մեջ։ Թռչում են գետնից ոչ շատ մեծ բարձրության վրա, խուսափելով բաց լանդշաֆտներից։ Սնվում են միջատներով և շաղափում են ծաղկապսակներն իրենց կտուցով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Robert S. Ridgely, Paul J. Greenfield: *Birds of Ecuador Field Guide*, Vol. 1, Cornell University Press, 2001, S.&nbsp;714, ISBN 978-0-8014-8720-0
* Robert S. Ridgely, Paul J. Greenfield: *Birds of Ecuador Field Guide*, Vol. 2, Cornell University Press, 2001, S.&nbsp;621f, ISBN 978-0-8014-8721-7
* Rodolphe Meyer de Schauensee, William H. Phelps, Guy Tudor: *A Guide to the Birds of Venezuela.* Princeton University Press, 1992, S.&nbsp;329 ISBN 978-0-691-08205-9
* François Vuilleumier: *Systematics and evolution in Diglossa (Aves, Coerebidae)* American Museum novitates, Vol. 2381, 1969

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Քրիստիան Ռոմերո

**Քրիստիան Ռոմերո** (, ), արգենտինացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս Յուվենտուսից վարձավճարով հանդես է գալիս Ջենոայի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Բելգրանո
Ռոմերոն Բելգրանոյի ակադեմիայի սան է։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2016 թվականի օգոստոսի 28-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Ինդեպենդիենտեի դեմ խաղում։ Առաջին հանդիպումը մայրցամաքային առաջնություններում անցկացրեց սեպտեմբերի 22-ին՝ Հարավամերիկյան գավաթի Կուրիտիբայի դեմ խաղում՝ այս խաղում ստանալով դեղին քարտ։ Բելգրանոյի առաջին թիմի կազմում Ռոմերոն անցկացրեց 19 հանդիպում։

### Ջենոա
2018 թվականի հուլիսի 13-ին Ռոմերոն տեղափոխվեց Ջենոա։ Իր դեբյուտը Սերիա A-ում նշեց հոկտեմբերի 20-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Յուվենտուսի դեմ խաղում։ Իր առաջին գոլը Ջենոայի կազմում խփեց հոկտեմբերի 28-ին՝ Ուդինեզեի դեմ խաղում, սակայն հեռացվեց խաղադաշտից 7 րոպե անց։ 2019 թվականի ապրիլի 3-ին Ռոմերոն հեռացվեց խաղադաշտից Ինտեր Միլանի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով հանդիպման 39-րդ րոպեին։ Մայիսի 5-ին արգենտինացին գոլ խփեց Ռոմայի դեմ հանդիպման 90-րդ րոպեին՝ փրկելով Ջենոային պարտությունից։ Իր առաջին մրցաշրջանում Ռոմերոն անցկացրեց 27 հանդիպում՝ դառնալով 2 գոլի և 2 գոլային փոխանցման հեղինակ։

### Յուվենտուս
2019 թվականի հուլիսի 12-ին Ռոմերոն 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Յուվենտուսի հետ, սակայն 2019-20 մրցաշրջանում վարձավճարով վերադարձավ Ջենոա։ Ակումբը նրա համար վճարեց 26 միլիոն եվրո։

## Միջազգային կարիերա
Ռոմերոն ներկայացրել է Արգենտինան մինչև 20 տարեկանների երիտասարդական հավաքականում։ 2017 թվականի նա Մ20 հավաքականի կազմում մասնակցեց Հարավային Ամերիկայի առաջնությանը՝ անցկացնելով 7 հանդիպում և հեռացվելով խաղադաշտից 2 խաղում։ Ռոմերոն գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Բրազիլիայի դեմ խաղում, իսկ Արգենտինան զբաղեցրեց չորրորդ հորիզոնականը մրցաշարում։

## Կարիերայի վիճակագություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2019 թվականի հուլիսի 30-ի դրությամբ*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոմերոյի պաշտոնական Ինսագրամի էջը
* Ռոմերոն transfermarkt-ում
* Ռոմերոն soccerbase.com-ում
* Ռոմերոն WhoScored.com կայքում
* Ռոմերոն Ջենոայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգրանոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատալանտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Նինա Հայրապետյան

**Նինա Հովհաննեսի Հայրապետյան** (), հայ մանկավարժ, հասարակական գործիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ։

## Կենսագրություն
1907 թվականին, ավարտելով միջնակարգ դպրոցը, նվիրվում է մանկավարժական աշխատանքի։ Աշխատում է Տանակերտ գյուղի ծխական դպրոցում, այնուհետև՝ Մոզդոկի, Քութայիսիի, Դերբենդի հայկական ծխական դպրոցներում։ Ավարտելով նախադպրոցական մասնագիտական դասընթացը՝ 1920 թվականին գործուղվում է Հյուսիսային Կովկաս՝ մանկապարտեզներ կազմակերպելու, որտեղ նահանգային լուսբաժնի կողմից նշանակվում է նախադպրոցական ոլորտի հրահանգիչ։ Այդ տարիներին նրա նախաձեռնությամբ Կիսլովոդսկում, Եսենտուկիում, Պյատիգորսկում կազմակերպվում են առաջին մանկապարտեզները։ Այնուհետև Պյատիգորսկում աշխատում է որպես մանկապարտեզի վարիչ։ Տեղափոխվելով Հայաստան՝ Երևանում կազմակերպում է նոր մանկապարտեզ։ Ամիրյան փողոցում նրա նախաձեռնությամբ կառուցվել է նոր մանկապարտեզի շենք։

Նինա Հայրապետյանը մի քանի անգամ ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհուրդի պատգամավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2015

**Բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2015**, անցկացվել է 2015 թվականի օգոստոսի 6-ից 15-ը Սամոկով քաղաքում։

### Մեդալակիրներ

## Ընդհանուր հաշվարկ

## Աղբյուրներ
* Արդյունքներ

Կատեգորիա:2015 բռնցքամարտում
Կատեգորիա:Բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություններ
Խվիթի (Կասպի շրջան)

**Խվիթի** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 880 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 15 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 218 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Միշա Ղազարյան

**Միշա Արիստակեսի  Ղազարյան** (), հայ աստղաֆիզիկոս։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1988)։

## Կենսագրություն
Միշա Ղազարյանը ծնվել է 1932 թվականի մարտի 5-ին, Մարալիկ (այժմ Շիրակի մարզ) գյուղում։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1958-1980 թվականներին աշխատել է Բյուրականի աստղադիտարանում։ 1968 թվականին Գրիգոր Գուրզադյանի ղեկավարությամբ պաշտպանել է թեկնածուական թեզը, 1990 թվականին արժանացել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի։ 1968 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի աստղաֆիզիկայի ամբիոնում, 1990 թվականից` պրոֆեսոր։ Ղազարյանը բազմաթիվ դիպլոմային, մագիստրոսական և թեկնածուական թեզերի ղեկավար է։ 1980-1990 թվականներին միաժամանակ ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի արհեստական արբանյակների դիտողական կայանը։ Միջազգային աստղագիտական միության, Եվրոպական և Հայկական աստղագիտական ընկերությունների անդամ է։ 1994-2005 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի աստղաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, աստղաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր է։

Աշխատանքները վերաբերում են աստղերի, միգամածությունների և գալակտիկաների ֆիզիկային։ Հայտնաբերել է մոլորակաձև միգամածություններ, ուլտրամանուշակագույն ավելցուկով գալակտիկաներ (հայտնի են «Ղազարյանի գալակտիկաներ» անվամբ), փոփոխական և *H11* աստղեր, ուսումնասիրել դրանց ֆիզիկական առանձնահատկությունները։ Ստացել է մի շարք արժեքավոր դիտողական արդյունքներ միգամածությունների ֆիզիկայի, փոփոխական աստղերի, Վոլֆ-Ռայե տիպի աստղերի, կարմիր աստղերի և ԳՄ ավելցուկով գալակտիկաների վերաբերյալ։ Հրապարակել է բազմաթիվ գիտական աշխատանքներ։

## Անդամակցություն
* Միջազգային աստղագիտական միության անդամ։ 
* Եվրոպական և Հայկական աստղագիտական ընկերությունների անդամ։
*ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի գիտական խորհրդի անդամ
*Բյուրականի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանին կից գիտական աստիճաններ շնորհող խորհրդի անդամ

## Մրցանակներ
* Բյուրականի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանի կողմից հայտարարված 1-ին կարգի և լավագույն աշխատանքի մրցանակներ
* ԵՊՀ-ում առաջին անգամ գիտական աշխատանքների համար հայտարարված մրցույթի 1-ին կարգի մրցանակ, 1979

## Երկեր
* Լուսին։ [Մոլորակի բացահայտման և ուսումնասիրման պատմություն], Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1979 (համահեղինակ)։
* Աստղերի ջերմաստիճանների որոշման մեթոդները։ Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ, 1989, տիտղթ. (Միշա Արիստակեսի Ղազարյան)։
* Օրվա մասերի բաժանումը հին և միջնադարյան Հայաստանում։ Երևան, 1990, տիտղթ. (խմբ.՝ Միշա Արիստակեսի Ղազարյան)։
* Անանիա Շիրակացի։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1991 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Արև և լուսին

**Արև և լուսին**, բալլադ, որը մշակել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։ Սյուժեն վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։

## Պատմություն
Այս բալլադը գրելիս Թումանյանն օգտվել է ավանդության Լոռվա տարբերակից, որը նա վերցրել է բանավոր աղբյուրներից։ Այդ մասին Մոսկվայում 1890 թվականին տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում կա հեղինակային ծանոթագրություն. «Այս ավանդությունը Լոռի են պատմում»։

Բալլադը գրվել է 1887 թվականին։ Թումանյանն այս բալլադի մասին գրել է 1916 թվականի օգոստոսի 24-ին Ցոլակ Խանզադյանին ուղղած նամակում։

Բալլադի ինքնագիրը չի պահպանվել։ Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են սևագիր հատվածներ։

Թումանյանն այս բալլադին անդրադարձել է նաև «Թե ինչպես իմ «Անբախտ վաճառականները» դարձավ американскаяа» հոդվածում։

Առաջին տպագրության մասին պարզ է դառնում 1890 թվականի հուլիսի 29-ին Անուշավան Աբովյանին ուղղած նամակում, երբ Թումանյանը գրում է, թե «Արև և լուսինը» Ղ. Աղայանի խորհրդով կհանձնի «Աղբյուր» ամսագրին, իսկ օգոստոսի 27-ով թվագրված նամակում տեղակացնում է, որ բալլադն արդեն տպագրվել է նշված ամսագրում։

Առաջին անգամ բալլադը տպագրվել է Թիֆլիսի «Աղբյուր» ամսագրի 1890 թվականի համար 8-9-ի 20-րդ էջում, իսկ հետո` 1890 թվականին Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուի 62-66 էջերում, այնուհետև` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 272-274 էջերում։

Այդ ավանդության առաջին հրատարակությունից մի քանի շաբաթ անց Մոսկվայում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում բալլադը ենթարկվել է մի շարք փոփոխությունների` հատկապես լեզվական առումով։ Այդ փոփոխությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ իր «Բանաստեղծությունների» 1-ին հատորի ձեռագիրը  տպագրության համար Մոսկվա ուղարկելուց առաջ Թումանյանն արդեն ստեղծած է եղել բալլադի մի նոր տարբերակ, որն էլ տպագրվել է գրքում։

## Սյուժե
Բալլադը պատմում է մի կնոջ մասին, որն ապրում էր ապարանքում և ուներ 2 երեխա. մեծը` աղջիկը` Արեգակն էր, իսկ փոքրը` տղան` Լուսնյակը։ Մի օր մայրը խմոր հունցելիս նրանց երկուսին էլ կանչում է իր մոտ և ասում, որ նրանցից մեկը պետք է լուսավորի ցերեկը, իսկ մյուսը` գիշերը։ Լուսնյակն ուզում էր լուսավորել ցերեկը, բայց Արեգակը վախենում էր դուրս գալ գիշերը։ Մայրը Լուսնյակին փորձում է բացատրել, որ նա պետք է զիջի քրոջը, բայց Լուսնյակը չի համաձայնում։ Մայրը նրան խմորոտ ձեռքով ապտակում է, Լուսնյակը նեղանում է, հեռանում, և այդ օրվանից Լուսնյակի քիթ ու մռութը խմորոտ է։ Արեգակին մայրը տալիս է սուր-սուր ասեղներ, որ մարդիկ չկարողանան նրան նայել։ Այդպես քույր ու եղբայր իրար հերթափոխելով սկսում են իրենց գործը, բայց կարոտը նրանց խանգարում էր, և աստված նրանց տալիս է մեկ ժամ, որպեսզի իրար տեսնեն. այդ մեկ ժամը նրանք իրար գրկած են լինում, և մարդիկ մեկ ժամ լույսի երես չեն տեսնում։ Մարդիկ չեն կարողանում նայել Արեգակին, քանի որ այն աչք է ծակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բալլադներ
Երեք քույր (Ավստրալիա)

**Երեք քույր** (), ժայռային գոյացում  Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգում։ Գտնվում են Կապույտ լեռներում, Բլու-Մաունթինզ ազգային պարկում։
մինի|Երեք քույր ժայռերը մայրամուտին

## Նկարագրություն
Երեք քույրը երեք ժայռե գագաթներ են, որոնք ունեն հատուկ անուններ` Միհնի (922 մետր), Վիմլա (918 մետր) և Գաննեդու (906 մետր): Նրանք վեր են բարձրանում Ջեմիսոն դաշտավայրում, տեղակայված են Կատումբա քաղաքից կես կիլոմետր հեռու։

Փափուկ ավազաքարից բաղկացած ժայռերը ստացել են իրենց այժմյա տեսքը բազմադարյան էրոզիայի հետևանքով։ Քույրերի մոտ է տանում ավելի քան 800 աստիճանից բաղկացած «Հսկայական սանդուղքը»։

## Լեգենդ

Այս լեգենդը համարվում է աբորիգենների իրական ֆոլկլոր, սակայն դոկտոր Մարտին Թոմասն իր *The artificial horizon: imagining the Blue Mountains* գրքում պնդում է, որ այն հորինվել է 1920-ական թվականների վերջից ոչ շուտ Կատումբայի բնակիչ Մել Վարդի կողմից։ Նա ուզում էր ձգել  զբոսաշրջիկներին իրենց կողմերը։

Գոյություն ունի լեգենդի նաև այլ տարբերակում, ըստ որի քույրերին կախարդել էր իրենց հայրը` շամանը, որպեսզի պաշտպանել նրանց հրեշից։ Հետո հրեշն սկսել է շամանի հետևից ընկնել։ Փրկվելու համար շամանը  դարձավ քնարահավ, սակայն կորցրեց իր կախարդական ոսկորը, առանց որի այդպես էլ չկարողացավ վերադարձնել իր դստրերի մարդկային կերպարանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Panoramic View of the Three Sisters, Jamison Valley, Blue Mountains, New South Wales, Australia
* Larry Rivera. The Three Sisters - Blue Mountains, Australia на сайте *goaustralia.about.com
* Alex Turnbull. [http://googlesightseeing.com/2008/06/three-sisters-australia/ The Three Sisters - Blue Mountains, Australia] на сайте *googlesightseeing.com*, 24 июня 2008
* [http://www.99boomerangs.com/#!the-giant-stairway-of-the-blue-mountains/czke The Giant Stairway of the Blue Mountains]  на сайте *99boomerangs.com
* Три сестры (Австралия) в городе Leura - Туристические достопримечательности @ Travel Advisor!

Կատեգորիա:Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ավստրալիայի տեսարժան վայրեր
Արշավիր Ղազարյան (այլ կիրառումներ)

**Արշավիր Ղազարյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Արշավիր Մելիքսեթի Ղազարյան  (սեպտեմբերի 25, 1914, գյուղ Աղավնաձոր (Եղեգնաձորի շրջան) - նոյեմբերի 7, 1995), հայ խորհրդային դերասան և դրամատուրգ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1955)։
* Արշավիր Պետրոսի Ղազարյան (մայիսի 22, 1896 Օլթի, Էրզրումի նահանգ, Թուրքիա Խմբագրել Վիքիտվյալներում - հունվարի 21, 1981 Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ Խմբագրել Վիքիտվյալներում), հայ համաճարակաբան։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1945)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1950)։
Ագդա Մոնտելիուս

**Ագդա Մոնտելիուս** (, լրիվ անունը՝ , ծննդյամբ , ), շվեդ ֆեմինիստուհի և բարեգործ։

## Կենսագրություն
Ագդա Մոնտելիուսը ծնվել է 1850 թվականի ապրիլի 23-ին, Կյոպինգում։ Նա երկրի պաշտպանության նախարար գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսանդր Ռեյտերսկիելդի և նրա կնոջ՝ Աննա Շենստրյոմի (*Anna Schenström*) դուստրն էր։ Սովորել է Ստոկհոլմի *Hammarstedtska flickpensionen* կանանց դպրոցում։ 1900-ական թվականներին դարձել է Շվեդիայի բարեգործական ասոցիացիայի առաջատար ներկայացուցիչը՝ ղեկավարելով մի շարք կանանց ասոցիացիաներ` Maria skyddsförening, New Idun և  Föreningen för välgörenhetens ordnande, 1889-1911 թվականներին ընդգրկվել է *Sällskapet för uppmuntran av öm och sedlig modersvård,Centralförbundet för socialt arbete* և *Svenska fattigvårdsförbundet* ընկերությունների վարչությունների կազմում։

1886 թվականին Ագդա Մոնտելիուսը դարձել է «Ֆրեդերիկ Բրեմերի ասոցիացիա» (*Fredrika Bremer Förbundet*, *FBF*) կանանց կազմակերպության անդամ, 1895 թվականին՝ նրա փոխնախագահը։ Մոնտելիուսը ակտիվորեն մասնակցել է կանանց ձայնի իրավունքի համար մղվող պայքարին։ 1899 թվականին *FBF*–ի պատվիրակությունը Ագդայի գլխավորությամբ Շվեդիայի վարչապետ Էրիկ Բոստրյոմին հանձնել է կանանց ընտրական իրավունք տրամադրելու վերաբերյալ առաջարկությունը։

[մինի|ձախից|Ագդա Մոնտելիուսը և [Գերտրուդա Ադելբորգը միջնորդագիրը հանձնում են Էրիկ Բոստրյոմին]]

1902 թվականին հիմնադրվեց Կանանց ընտրական իրավունքի Շվեդիայի ազգային ասոցիացիան (*Landsföreningen för kvinnans politiska rösträtt*, *LKPR*): Մոնտելիուսը այդ կազմակերպության անդամ չէր, բայց ակտիվորեն օժանդակում էր այդ  ասոցիացիային։ 1912 թվականին նա ամուսինների իրավունքների մասին օրենքի  բարեփոխման հարցերով կառավարական հանձնաժողովի խորհրդատուն էր և վերջնական արդյունքում 1920 թվականին հասավ նրան, որ ամուսինները ստացան հավասար իրավունքներ։

Մահացել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, Ստոկհոլմում։

## Պարգևներ
Շվեդական մշակույթին, գիտությանը և հասարակությանը մատուցած  ակնառու ծառայությունների համար 1910 թվականին Ագդա Մոնտելիուսն արժանացել է Իլլիս Կվորում մրցանակի։

## Անձնաձնական կյանք
250 px|right|thumb|Ագդա և Օսկար Մոնտելիուսների գերեզմանը
1871 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Ագդա Մոնտելիուսը ամուսնացավ Շվեդական ակադեմիայի անդամ, պրոֆեսոր Օսկար Մոնտելիուսի հետ։ Երկուսն էլ թաղված են Ստոկհոլմի Հյուսիսային գերեզմանոցում (*Norra begravningsplatsen*): Նա աչքի հիվանդություն ուներ ինչի արդյունքում կորցրել էր մեկ աչքը։

Շվեդական *Antikvarisk-topografiska arkivet* արխիվում պահվում են ամուսինների անձնական փաստաթղթերի հավաքածուն, որն իր մեջ ընդգրկում է Ագդայի և Օսկարի նամակագրությունը, ինչպես նաև Ագդա Մոնտելիուսի ձեռագրերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Österberg, Carin et al. (1990) Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare (Lund: Signum) ISBN 91-87896-03-6
* Barbro Hedwall; Susanna Eriksson Lundqvist (2011) Vår rättmätiga plats. Om kvinnornas kamp för rösträtt (Stockholm: Förlag Bonnier) ISBN 978-91-7424-119-8

## Արտաքին հղումներ
* Ագդա Մոնտելիուս
* Ագդա Մոնտելիուս

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Շվեդ բարեգործներ
Կատեգորիա:Շվեդ սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Շվեդ ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Արշավիր Ղազարյան (համաճարակաբան)

**Արշավիր Պետրոսի Ղազարյան** (), հայ համաճարակաբան։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1945): ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1950): ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր համաճարակաբան (1955-1975):

## Կենսագրություն
Արշավիր Ղազարյանը ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի (մայիս) 22 (4)-ին, Օլթի (Կարսի մարզ) քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1938-1952 թվականներին եղել է Լենինականի սանիտարահամաճարակաբան, կայանի գլխավոր բժիշկ, 1953-1955 թվականներին՝  համաճարակաբան։ 1955-1975 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր համաճարակաբանը։

Աշխատանքները վերաբերում են ուղեղապատյանաբորբի, աղիքային սուր վարակիչ հիվանդությունների, դիֆթերիայի, սալմոնելոզի, վիրուսային լյարդաբորբի կլինկային, համաճարակաբանությանն ու կանխարգելմանը։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1951): 
* Լենինի շքանշան (1954) :

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Մոսկովյան բակ

**«Մոսկովյան բակ»** (), ռուս նկարիչ, պերեդվիժնիկ Վասիլի Պոլենովի քաղաքային բնապատկերը, որն ստեղծվել է 1878 թվականին։  Կտավը պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Պոլենովի ամենահայտնի նկարներից մեկն է։

## Ստեղծման պատմություն
1877 թվականի հունիսին Վասիլի Պոլենովը Սանկտ Պետերբուրգից տեղափոխվել է Մոսկվա և բնակարան վարձել Մոսկվա, Դուրնովսկի նրբանցք, Բաումգարտենի տուն (148 կալվածք) հասցեում, որը գտնվում էր Դուրնովսկի և Տրուբնիկովսկի նրբանցքների անկյունում։ Նայելով իր բնակարանի պատուհանից՝ նա նկարել է էտյուդ իր «Մոսկովյան բակ» բնանկարի համար։ Պոլենովն այսպես է նկարագրել նկարի ստեղծման պատմությունը. «Ես գնացի բնակարան փնտրելու։ Տեսա գրություն, գնացի նայելու, և հենց պատուհանից ինձ ներկայացավ այս տեսարանը։ Ես անմիջապես նստեցի ու նկարեցի այն»։

Էդյուդ կտավի վրա նկարվել է նորից (մի քիչ փոխվել է ռակուրսը և ընդլայնվել տեսարանը), և բակում ավելացվել են մարդիկ։ Այս նկարը Վասիլի Պոլենովն ուղարկել է Սանկտ Պետերբուրգ՝ պերեդվիժնիկների 1878 թվականի ցուցահանդեսին։ Պոլենովն Իվան Կրամսկոյին գրել է. «Ցավոք, ես ժամանակ չունեի ավելի նշանակալի բաներ նկարելու, իսկ ես ցանկանում էի ինչ-որ պատշաճ բանով հանդես գալ պերեդվիժնիկների ցուցահանդեսում։ Հուսով եմ, որ ապագայում աշխատել արվեստի համար կորցրած ժամանակը։ Իմ նկարը պատկերում է Մոսկվայում գտնվող բակ ամռան սկզբին»։ Վասիլի Պոլենովի կտավը ցուցահանդեսին մեծ հաջողություն է ունեցել և նկարչին ճանաչում բերել։ Ցուցահանդեսից կարճ ժամանակ անց կտավն իր հավաքածուի համար ձեռք է բերել Պավել Տրետյակովը։

## Նկարագրություն
Նկարում պատկերված է տիպիկ հին մոսկովյան բակ ամռան սկզբին։ Արևը դեռ շատ չի բարձրացել հորիզոնից։ Բակում խաղում են երեխաները, մի կին գնում է դույլը ձեռքին, կանգնած էր սայլակին լծված ձին։ Հետին պլանում եկեղեցու գմբեթն է։ Արվեստաբան Տ. Յուրովայի խոսքով՝ «Վ. Պոլենովը կտավում ներդրել է մարդկանց և կյանքի հանդեպ իր սիրո ողջ ուժը, հենց այդ սերն է բանաստեղծական դարձնում ամենասովորական առօրեական երևույթները»։

## Նկար

Պատկեր:Wassilij Dimitriewitsch Polenow 002.jpg|«Մոսկովյան բակ», 1877 թվական
Պատկեր:Stamp of USSR 1702.jpg|ԽՍՀՄ նամականիշ, 1952 թվական, «Մոսկովյան բակ»
Պատկեր:MOW Church of Saviour on Sand 02.jpg|Փրկչի Պայծառակերպության տաճար
Պատկեր:Сопоставление_вида_московского_дворика_с_картины_Поленова_1877_года_и_карты_Хотева_1852_года.jpg|Մոսկովյան բակը Պոլենովի 1877 թվականի նկարում և Խոտովի՝ 1852 թվականի քարտեզում


## Տես նաև
* Տատիկի այգին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Московский дворик , www.nearyou.ru
* Журнал «Третьяковская галерея» #3 2013 (40), рубрик «ШЕДЕВРЫ РУССКОГО ИСКУССТВА», Элеонора Пастон, «Москва, как но««го в этом звуке…»

Կատեգորիա:1878 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Վասիլի Պոլենովի նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Շախմատի Եվրոպայի առաջնություն 2012

**Շախմատի Եվրոպայի առաջնություն 2012**, անցկացվել է 2012 թվականի մարտի 19-ից ապրիլի 1-ը Պլովդիվում։

* Մրցանակային ֆոնդ․ 100 000 եվրո. 1-ին տեղ՝ 14 000
* Առաջին 23 տեղի մասնակիցները որակավորվում են աշխարհի գավաթին
* Գլխավոր մրցավար ֊ միջազգային կարգի մրցավար Զդրավկո Նեդև (Բուլղարիա)
* Ժամանակ ֊ 90 րոպե առաջին 40 քայլի համար և 30 րոպե մինչև պարտիայի ավարտը 30 վայրկյան ավելացվելով յուրաքանչյուր քայլի համար սկսած առաջինից
* Ոչ ոքիի առաջարկն արգելվում է մինչև 40֊րդ քայլը

## Ժամանակացույց

## Մասնակիցներ
* 2700֊ից ոչ պակաս վարկանիշ ունեցող
* 2012 թ․ մարտ ամսվա տվյալներով

## Եզրափակիչ դիրք
* Նշված են առաջին 14 տեղերը

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Առաջնության արդյունքները chess-results.com կայքում

Կատեգորիա:2012 շախմատում
Կատեգորիա:Շախմատի Եվրոպայի առաջնություններ
Ճպուռն ու մրջյունը (այլ կիրառումներ)

**«Ճպուռն ու մրջյունը»**, կարող է վերաբերել՝

* «Ճպուռն ու մրջյունը» – Իվան Կռիլովի առակը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1808 թվականին «Դրամատիկական բանբեր» ամսագրում,
* «Ճպուռն ու մրջյունը» – 1913 թվականի ռուսական մուլտֆիլմ՝ ստեղծված Վլադիսլավ Ստարևիչի կողմից,
* «Ճպուռն ու մրջյունը» – 1961 թվականի խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ՝ ստեղծված ռեժիսոր Նիկոլայ Ֆեոդորովի կողմից 1961 թվականին Իվան Կռիլովի համանուն առակի մոտիվներով։
Հայրամ Բինգհեմ

**Հայրամ Բինգհեմ** (, ), ամերիկացի հնագետ և քաղաքական գործիչ, հայտնի է դարձել «ինկերի կորած քաղաք» Մաչու Պիկչուի բացահայտմամբ։

## Կենսագրություն
Հայրամ Բինգհեմը ծնվել է 1875 թվականի նոյեմբերի 19-ին Հոնոլուլուում։ Նրա հայրը և պապը միսիոներներ էին, որոնք Հավայան կղզիների բնակիչներին քրիստոնեություն էին քարոզում։ Հորից Հայրամը սովորել է լեռնագնացության հմտություններ, որոնք նրան թույլ են տվել ճանապարհորդել դժվարանցանելի լեռնային վայրերում։ 1906 թվականին նա կրկնել է Վենեսուելայից Կոլումբիա Սիմոն Բոլիվարի ճանապարհը, իսկ երկու տարի անց Անդերը հատել է Բուենոս Այրեսից Լիմա ճանապարհով։

1911 թվականին Բինգհեմը գլխավորել է Եյլի համալսարանի կազմակերպած արշավը՝ ուղղված ինկերի կորած քաղաքի որոնմանը, որը չէին կարողացել գտնել իսպանական կոնկիստադորները։ Ըստ ինկերի քաղաքակրթության գրավոր աղբյուրների` քաղաքը պետք է փնտրել Կուսկոյի շրջակայքում` լեռնային անառիկ գագաթների շրջանում։

Կյանքը վտանգելով՝ Բինգհեմն այցելել է ինկերի քաղաքակրթության մի քանի հնագիտական հուշարձաններ. 1911 թվականի հուլիսի 24-ին հայտնաբերել է Մաչու Պիկչու ամրոցը, իսկ օգոստոսին տեսել Վիտկոսի կիսավեր պալատը, որտեղ ինկերի կառավարիչ Մանկո Յուպանկին թաքնվում էր կոնկիստադորներից։ Իր հայտնագործությունները նա նկարագրել է բեսթսելլեր դարձած «Ինկերի երկիրը» (1922), «Մաչու Պիկչու» (1930) և «Ինկերի կորած քաղաքը» (1948) գրքերում։

Բինգհեմը զբաղվել է նաև դասախոսական գործունեությամբ․ Հարվարդի  և Փրինսթոնի համալսարաններում դասավանդել է պատմություն։ Դասախոսական գործունեության մեծ մասն անցկացրել է Եյլի համալսարանում։

1922-1923 թվականներին Բինգհեմը Կոնեկտիկուտի փոխնահանգապետն էր, 1924 թվականին ընտրվել է որպես այդ նահանգի 84-րդ նահանգապետ, սակայն պաշտոնը ստանձնելու հաջորդ օրը պաշտոնաթող Է եղել, որպեսզի ընտրվի սենատ։ Նրա որդիները (ոսկերիչ Չարլզ Թիֆանիի թոռնուհու հետ ամուսնությունից) նույնպես նշանակալի դեր են խաղացել ամերիկյան քաղաքականության մեջ։

Բինգհեմը մահացել է 1956 թվականի հունիսի 6-ին Վաշինգտոնում։ Հուղարկավորվել է Վաշինգտոնի Արլինգթոնյան գերեզմանատանը։ 2008 թվականին ամերիկյան և պերուական կառավարությունները համաձայնություն ձեռք բերեցին Պերու վերադարձնել ինկերի քաղաքակրթության՝ Բինգհեմի կողմից ԱՄՆ տարված 40 հազար առարկաների մի մասը։

## Հիշատակում
* Հայրամ Բինգհեմին համարում են Ինդիանա Ջոնսի նախատիպերից մեկը։
* Հայրամ Բինգհեմի պատվին լուսնի վրա խառնարան է անվանակոչվել։
* Հայրամ Բինգհեմի պատվին անվանակոչվել է պերուական երկաթուղային ընկերությանը պատկանող գնացքներից մեկը, որը երթևեկում է Կուսկոյից (Պորոյ կայարան) դեպի Ագուաս Կալիենտես։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալֆրեդ Բինգհեմի ''Մաչու Պիկչուի հայտնագործողը'' գրքի կայքը 
* Մաչու Պիկչուն The Discovery կայքում 
* ''Ինկերի երկիրը'', Հայրամ Բինգհեմ 

Կատեգորիա:Ամերիկացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Անհնազանդության տոն (այլ կիրառումներ)

**«Անհնազանդության տոն»**, կարող է վերաբերել՝

* «Անհնազանդության տոն», խորհրդային գրող Սերգեյ Միխալկովի «հեքիաթ-վիպակը երեխաների և ծնողների համար»,
* «Անհնազանդության տոն», խորհրդային տիկնիկային լիամետրաժ ֆիլմ-հեքիաթ, որը նկարահանվել է 1977 թվականին ռեժիսոր Յուլիան Կալիշերի կողմից։
Գևորգյան ժայռ

**Գևորգյան ժայռ** (Սուրբ Հայտնության ժայռ ուկր. *Ске́ля свято́го Явле́ння*)-վերջրյա ժայռ փոքրիկ կղզու տեսքով։ Գտնվում է Ֆիոլենտ հրվարդանի վերջամասից 1,5 կմ դեպի արևելք և Հասպիսի լողափից 140 մ հեռու` Սևաստոպոլի Բալակլավսկի շրջանում։ Անվանումն ստացել է այն բանից հետո, երբ ըստ ավանդության, 891 թվականին այստեղ խորտակվող հույն ձկնորսներին հայտնվեց Սուրբ Գևորգ Զորավարը։ Ժայռի վրա գտել էին նրա սրբապատկերը, և հենց նույն թվականին ափին հիմնադրվեց Սուրբ Գևորգի վանքը։

1891 թվականին ժայռի վրա տեղղադրվեց սպիտակ մարմարից խաչ։ 20-ական թվականներին խաչը հանեցին։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Սուրբ Նիկոլ եկեղեցում  (Սևաստոպոլի Եղբայրական գերեզմանոցում) օծվեց նոր մետաղյա խաչ` 1400 կգ ծանրությամբ։ Այն տեղադրվեց սուրբ Հայտնության ժայռի վրա Ռուսաստանի ՌԾՆ Սևծովյան նավատորմի աջակցությամբ։
2018 թվականի նոյեմբերին փոթորիկների ժամանակ մետաղյա խաչն ընկել էր։ 2019 թվականի հուլիսին տեղադրվեց նոր, մարմարե խաչ (հիմնակմախքը մետաղից է) գրանիտե հիմքով։ Նոր խաչի օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թվականի հուլիսի 24-ին։ Խաչի բարձրությունը ութ մետր է։ Տեղադրման ժամանակ ժայռի մեջ արվել է երկու մետրանոց խորացում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Крым: православные святыни. Составитель Е. М. Литвинова. Симферополь: РуБин, 2003. С 241—242. ISBN 966-96158-1-X

## Արտաքին հղումներ
* Сферическая панорама со скалы Святого Явления
* Балаклавский Свято-Георгиевский монастырь. Скала Святого Явления 
* Легенды и мифы о Фиоленте, Чёрном море, Крыме 
* 

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալակլավա
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Սև ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Սևաստոպոլի ժայռերը
Կատանիան և Էտնա լեռը

**Կատանիան և Էտնա լեռը** (), բրիտանացի նկարիչ Էդվարդ Լիրի 19-րդ դարի կեսերին ստեղծված նկար։ Կտավ-յուղաներկով արված աշխատանքում պատկերված է Էտնա լեռը և Կատանիայի մերձակայքում գտնվող սիցիլիական վայրերը։ Նկարը գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

## Նկարագրություն
### Նախապատմություն
Բրիտանական միջին խավի անդամ Էդվարդ Լիրը (1812-1888) շատ էր ճամփորդում մայրցամաքային Եվրոպայում։ 1842 թվականին Լիրը սկսել է իտալական ճամփորդությունների շարքը (այն ժամանակ՝ պետությունների բաժանված շարք), որի ընթացքում այցելել է մի շարք շրջաններ և քաղաքներ։ Լիրի այցելությունը իտալական թերակղզի տևել է մի քանի տարի, իսկ 1847 թվականի ամռանը (ձմեռը Հռոմում անցկացնելուց հետո) նա այցելել է Սիցիլիա կղզի։ Լիրը տպավորված էր Սիցիլիայի պատմությամբ, տեսարաններով, և նկարիչը սկսեց ստեղծել կղզին պատկերող տասնյակ գործեր։

1847 թվականի հունիսին Լիրն իր ընկեր Ջոն Պրոբիի հետ այցելել է սիցիլիական Կատանիա քաղաքի մերձակայքում գտնվող հրաբուխ՝ Էտնա լեռ։ Հունիսի 16-ին Լիրը գծանկարել է Էտնան և Կատանիան, որն այժմ հայտնի է որպես «Կատանիա և Էտնա լեռ»։ Հաջորդ երեկո Լիրն ու Պրոբին ճանապարհորդել են դեպի լեռը և բարձրացել հրաբխային կոնը։

### Գծանկար
Լիրի գծանկարը պատկերում է Արևելյան Սիցիլիայի բնապատկերը։ Միջնամասում երևում է Կատանիա քաղաքը, իսկ հետնամասում կարելի է տեսնել ձյունով ծածկված Էտնա լեռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1847 նկարներ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Տիրոջ Պայծառակերպության եկեղեցի (Կայաանի)

**Տիրոջ Պայծառակերպության եկեղեցի** (), Ֆինլանդիայի ուղղափառ եկեղեցու Օուլուի թեմի տաճար, որը գտնվում է Կայաանի քաղաքում։

## Պատմություն
Տիրոջ Պայծառակերպությանը նվիրված ուղղափառ տաճարը Կայաանիում կառուցվել է 1959 թվականին ճարտարապետ Իլմարի Ահոնենի նախագծով։ Եկեղեցու ներքին հարդարումը կատարվել է բյուզանդական տաճարների ավանդույթով, որմնանկարները ծածկում են պատերը հատակից մինչև գմբեթ։ Եկեղեցին որմնանկարներով զարդարելու վրա ավելի քան 17 տարի՝ 1987-2005 թվականներին, աշխատել են Ֆինլանդիայում ամենահայտնի սրբանկարիչ Պետրոս Սասակին և կիպրոսցի Ալկիվիադիս Կեպոլիսը (Alkiviadis Kepolas): Այս եկեղեցին երբեմն կոչվում է «Բյուզանդական մարգարիտ» և համարվում է Ֆինլանդիայի ամենագեղեցիկ եկեղեցիներից մեկը։

Տաճարի ծուխը միակն է Կայնուու նահանգում և կազմում է Օուլուի թեմի Կայաանիի առանձին ծուխ։ Ծխի փոխանորդ եպիսկոպոսը և միաժամանակ վանքի վանահայրը Յուրկի Պենտտոնենն է։

2009 թվականի դրությամբ Կայաանիի ուղղափառ համայնքն ուներ մոտ 1850 անդամ։ 2017 թվականի դրությամբ՝ ուղղափառ համայնքի թվաքանակը նվազել է մինչև 1576 մարդ։ Սա պայմանավորված է Ֆինլանդիայի ռուսալեզու բնակչության աստիճանական վերաբնակեցմամբ դեպի երկրի հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի եկեղեցիներ
Իդֆու

**Իդֆու**, (Էդֆու, եգիպտ. Բեհդետ (bḥd.t) կամ Ջեբա (ḏb3), հուն. Ἀπόλλωνος πόλις μεγάλη), քաղաք Նեղոսի արևմտյան ափին, Լուքսորից 100 կիլոմետր դեպի հարավ։

Վերին Եգիպտոսի II նոմի մայրաքաղաք, Խորա Բեհդետսկովո Աստվածուհու պաշտամունքային կենտրոն, որը հույները նույնացրել են Ապոլլոնի հետ։

## Հնագիտական հետազոտություն
Արևմտյան եվրոպացիներից առաջինը Իդֆու է այցելել Կլոդ Սիկարը։

Ֆրանսիացիների (1921-1933 թվականներ) և ֆրանկո-լեհացիների (1936 - 1939 թվականներ) պեղումները հայտնաբերեցին հնագույն քաղաքի մեծ մասը և մեծ գերեզեմանատուն (տես նաև՝ Իդֆուն Կազիմեժ Միխալովսկիի հոդվածում)։ Այստեղ հայտնաբերվել են 6-րդ դինաստիայի ժամանակաշրջանի բազմաթիվ մաստաբաներ, այդ թվում աստվածացրած Իզին, II նոմի ղեկավար՝ Ջեդկար Իսեսի և Պեպի առաջին թագավորների ժամանակ։ Իր կենդանության օրոք նա եղել է վեզիր, դատավոր, թագավորական արխիվի և «մեծագույն Հարավի Տասնյակի» կառավարիչ, մահվանից հետո արժանացել է տեղական սրբի կոչման։ Գտնվել են նաև Առաջին անցումային և Միջին թագավորական գերեզմանատան հետքեր։
## Հորի տաճար

250px|մինի|ձախից|Հորի տաճարը Իդֆույում
thumb|left| Տեսքը հին քաղաքի
Ի պատիվ Հոր Բեխդետսկովո Աստծու կառուցվել է հսկայական տաճար, որն այժմ հանդիսանում է լավագույն պահպանված եգիպտական տաճարային շենքերից մեկը։ 137 մետր երկարությամբ, 79 մետր լայնությամբ, 36 մետր բարձրությամբ քանդակազարդ սյուներով, նա համարվում է Կառնակից հետո երկրորդ խոշոր տաճարը։ Շինարարությունը սկսվել է մ. թ. ա. 237 թվականին Պտղոմեոս 3-րդ Էվերգետի օրոք և ավարտվել է մ. թ. ա. 47 թվականին Պտղոմեոս 12-րդ Նեոս Դիոնիսոսի օրոք։ Տաճարը բացվել է Պտղոմեոս 10-րդ Ալեքսանդրի ժամանակաշրջանում (մ. թ. ա. 107-88 թվականներ)։

Էդֆու Հորը պատկերված է թևավոր սկավառակի, բազեի, երբեմն էլ բազեի գլխով մարդու տեսքով։ Էդֆուի մակագրություններում նա եղել է նաև Հորոմ-Ռա՝ տաճարի ռելիեֆը ընդգծում է Հորի սերտ կապը հոր՝ Օսիրիսի, մոր՝ Իսիդայի և Հատհորի հետ։

էդֆու տաճարի արձանագրությունները մեծ նշանակություն ունեն եգիպտական բանասիրության համար, քանի որ դրանք ներկայացնում են հունահռոմեական ժամանակի հիերոգլիֆ տեքստերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկը։

## Գրականություն
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Эдфу на egyptology.ru
Անհնազանդության տոն (մուլտֆիլմ)

**«Անհնազանդության տոն»** (), խորհրդային տիկնիկային լիամետրաժ ֆիլմ-հեքիաթ երեխաների և մեծահասակների համար խաղարկային կինոյի տարրերով։ Նկարահանվել է 1977 թվականին ռեժիսոր Յուլիան Կալիշերի կողմից գրող Սերգեյ Միխալկովի համանուն հեքիաթ-վիպակի մոտիվներով «Էկրան» կինոընկերությունում։

## Սյուժե
Մի օր քաղաքի ամբողջ մեծահասակ բնակչությունը որոշում է թողնել իրենց քմահաճ ու անհնազանդ երեխաներին և միաժամանակ հեռանալ քաղաքը։ Այս պատմությունն այն մասին է, թե ինչ ստացվեց այդ ձեռնարկումից և թե ինչպես էին երեխաներն ապրում առանց ծնողների դիտողությունների։

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակներ – Ռոման Կաչանով, Սերգեյ Միխալկով
* Ռեժիսոր – Յուլիան Կալիշեր
* Նկարիչներ – Վալերի Դմիտրյուկ, Ելենա Բոգոլյուբովա
* Օպերատոր – Եվգենի Տուրևիչ
* Կոմպոզիտոր – Ալեքսեյ Ռիբնիկով
* Հնչյունային օպերատոր – Վիտալի Ազարովսկի
* Երգերի տեքստերի հեղինակ – Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկի
* Մոնտաժող – Ս. Սիմուխինա
* Մուլտիպլիկատորներ – Ալլա Գրիշկո, Գալինա Զոլոտովսկայա, Պավել Պետրով, Սերգեյ Օլիֆիրենկո (տիտրերում նշված է որպես «*Ս. Օլիֆերենկո*»), Ա. Դեգտյարյով
* Ինչպես նաև – Ա. Վորոնկովա, Օլգա Ռոզովսկայա, Վալերի Ստրուկով, Ն. Ալյոխինա, Օլեգ Կուզնեցով
* Դերակատարներ.
** Միրա Արդովա – *անհնազանդի մայր*
** Լյոնյա Բարաս – *անհնազանդ երեխա*
* Դերերը հնչյունավորել են.
** Սվետլանա Խարլապ
** Վալենտին Գաֆտ
** Իգոր Լեդոգորով
** Գարրի Բարդին
** Ռոգվոլդ Սուխովերկո – *Կաստորկին, վարեցնող* (տիտրերում նշված է որպես «*Վ. Սուխովերկո*»)
* Տիկնիկները պատրաստվել են «Էկրան» հեռուստաընկերության արվեստանոցում։

## Վերաթողարկումներ
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է մուլտֆիլմերի հավաքածուներում DVD տարբերակով՝ «Нехочуха», DVD, տեղայնացնող՝ «Крупный план». ISBN 4600448024109

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1977 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կրկեսի մասին
Սակորինթլո

**Սակորինթլո** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 780 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 16 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 114 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ցիխիսուբանի (Կասպի շրջան)

**Ցիխիսուբանի** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում:Համաձայն Կասպիի մունիցիպալ խորհրդի 2010 թվականի սեպտեմբերի 9-ի որոշման միացվել է Կավթիսխևի գյուղին։

2013 թվականից Ցիխիսուբանի գյուղը գտնվում է վրացական եկեղեցու Սամթավիի և Կասպիի պատրիարքի ենթակայության տակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Երկրների ցանկ ըստ միլիոնանոց քաղաքների թվի

**Երկրների ցանկ ըստ միլիոնանոց քաղաքների թվի**, ցույց է տալիս միլիոնանոց քաղաքների բաշխումն ըստ երկրների։

Առաջին քաղաքը, որ հասել է 1 միլիոն բնակչության, Հռոմն է մոտավորապես մեր թվարկության սահմանագծին, սակայն 5-6-րդ դարերում Հռոմի բնակչությունն էականորեն նվազել է։ Ալեքսանդրիայի բնակչությունը 1 միլիոնին մոտ է եղել մի փոքր ավելի վաղ (մեր թվարկության 1-ին դարից) և ավելի ուշ։ Առաջին հազարամյակի կեսերին միլիոնանոց բնակչությամբ և աշխարհի ամենամեծ քաղաքն էր չինական Սիանը, իսկ առաջին հազարամյակի վերջին՝ Բաղդադը։ Ըստ որոշ գնահատականների՝ 2-րդ հազարամյակի սկզբին միլիոնանոց են եղել նաև Չինաստանի Կայֆին և Հանչժոու քաղաքները։ Նոր ժամանակների առաջին միլիոնանոց քաղաքը Էդոն (այժմ՝ Տոկիո) է 1800 թվականին։ 1850 թվականին եղել է այդպիսի 2 քաղաք, իսկ 1985 թվականին՝ 273: Ներկայիս վիճակը ներկայացված է ստորև բերված աղյուսակում։

## Երկրների ցանկ՝ դասավորված ըստ միլիոնանոց քաղաքների թվի

## Հետաքրքիր փաստեր
* Բանգլադեշն ամենաբնակեցված և խիտ բնակեցված պետությունն է. ընդամենը հինգ քաղաք է, որոնց բնակչությունը գերազանցում է մեկ միլիոնը։
* Ռուսաստանը, չնայած երկու անգամ ավելի քիչ բնակչություն ունի ԱՄՆ-ից, ավելի շատ միլիոնանոց քաղաքներ ունի։
* Նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում կա միլիոնանոց 24 քաղաք, ինչը զիջում է Հնդկաստանի և ՉԺՀ-ի միլիոնանոց քաղաքների թվին։
* Սանկտ Պետերբուրգը () միլիոնանոց քաղաքներից Երկրի աշխարհագրական բևեռին ամենամոտ գտնվողն է։
* Ուլան Բատորն զբաղեցնում է երկրի տարածքի 0,3 %-ը, սակայն այնտեղ բնակվում է Մոնղոլիայի բնակչության 40 %-ը։
* ՄԱԿ-ի անդամ 193 պետություններից 96-ն ունեն միլիոնանոց քաղաք։
* Միլիոնանոց երեք քաղաքներ գտնվում են մասամբ ճանաչված պետությունում՝ Չինաստանի Հանրապետությունում։

## Տես նաև
* Աշխարհի երկրներն ըստ բնակչության
* Աշխարհի երկրներն ըստ բնակչության խտության

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշխարհի քաղաքների բնակչություն
* Տվյալներ ըստ երկրների և քաղաքների բնակչության
* Department of Economic and Social Affairs Population Division
* A portal to the countries of the world.
* Города с населением >1 млн человек
Աբանո (Քարելի շրջան)

**Աբանո** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 720 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 27 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 239 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Մարվան Քենզարի

**Մարվան Քենզարի** (, ), թունիսցի ծագումով հոլանդացի դերասան։

## Կարիերա
Դերասանական կարիերան սկսել է 2008 թվականին՝ նկարահանվելով «Կատիայի քույրը» ֆիլմում։ Նա Նիդերլանդներում ճանաչում բերեց 2013 թվականին՝ «Գայլը» ֆիլմում նկարահանվելուց հետո, որի համար ստացավ Gouden Kalf մրցանակ «Լավագույն դերասան» անվանակարգում։ 2014 թվականին ստացել է Shooting Star մրցանակ Բեռլինի կինոփառատոնում։

Քենզարին խոսում է արաբերեն. հոլանդերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն։ 2016 թվականին նա նկարահանվել է «Բախվել», «Բեն Հուր» և «Խոստումը» անգլալեզու ֆիլմերում։ 2019 թվականին Քենզարին խաղացել է Ջաֆարի կերպարը «Ալադին» ֆիլմում։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Սերիալներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 

Կատեգորիա:Հոլանդացի դերասաններ
Օլովո

**Օլովո** (), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի հյուսիսային հատվածում։ Տեղակայված է Սարաևոյից 50 կմ հյուսիս-արևելք։ Վարչական կենտրոնը գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համանուն համայնքի վարչական կենտրոնն է։

## Բնակչություն

## Քույր քաղաքներ
*  Կըրշեհիր, Անկարա, Թուրքիա
*  Սարաևր Ստարի Գրադ, Սերբական Հանրապետություն, Բոսնիա և Հերցեգովինա

## Հայտնի անձինք
* Մատիա Դիվկովիչ (1563-1631), բոսնիացի գրող։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի գրականության հիմնադիր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981 и 1991.

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Մեծ Պոլյանկա, տուն № 11/14

**Մեծ Պոլյանկա, տուն** **№ 11/14,** Մոսկվայի տեսարժան վայր, շենք։

Հայտնի է, որ այն Նաշչոկինների դաստակերտի գլխավոր շենքն է։

Շենքը բնակեցված չէ։

Գտնվում է Մոսկվայի անշարժ գույքի մշակութային ժառանգության գրանցամատյանում։ Տարածքը 1079 քառակուսի մետր (մ²) է։

## Աշխարհագրական դիրք
Տեղակայված է Մոսկվայի կենտրոնական վարչական շրջանի Յակիմանկա թաղամասում։

Տարածքը պատմականորոն պատկանում է Զամոսկվորեչեին։

Գտնվում է Մեծ Պոլյանկա փողոցի վրա, շենք 1, տուն 11/14 հասցեում։

## Պատմություն
XVIII դարում հանդիսացել է Կ. Նաշչոկինի դաստակերտի գլխավոր շենքը։

1801 թվականին այդ տանը ծնվել և մինչև 1814 թվականն ապրել է հասարակական գործիչ Պավել Վոյնովիչ Նաշչոկինը։ Նրա մտերիմ ընկերն էր Ալեքսանդր Պուշկինը։

Հարկ է նշել, որ այդ շենքը 1812 թվականի հրդեհից չի տուժել։

1912 թվականին շենքը վերակառուցվել է։

1997 թվականի դեկտեմբերի 30-ին հաստատվել է որպես հուշարձան՝ Պուշկինի ծննդյան 200-ամյակի կապակցությամբ։

2008 թվականի ապրիլի 19-ին շենքի դիմաց տեղի են ունեցել Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի ուսանողների ցույցերը։ Նրանք պահանջում էին իրենց հանրապետությունների անկախությունը և անջատումը Վրաստանից։

Ներկա պահին (2015 թվական) շենքը վերանորոգված է։ Այդ շենքում տեղակայված է Ռուսաստանում Եվրոպական հանձնաժողովի դեսպանի նստավայրը։

## Ճարտարապետություն
Կողային պատերին երևում է պալատների՝ 18-րդ դարի հարդարումը։

Այն բարոկկո և մասամբ կլասիցիզմ ոճի կառույց է։

Շենքն ունի երեք հարկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի առանձնատներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Մոսկվայում
Լիվնո (համայնք)

**Լիվնո համայնք** (, ), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականորեն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Լիվնո քաղաքը։

## Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվում է 40600 մարդ։

## Տես նաև
* Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. године.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Saopćenje Federalnog saveza za statistiku 9.septembar 2009. godine
* Լիվնո համայնքի պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Անի Խաչիկյան (դերասան)

**Անի Խաչիկյան** (), հայ դերասանուհի և հաղորդավարուհի։ Հայտնի է «Սուպեր մամա» և «Սուպեր մամա 2» ֆիլմերում Սոնայի դերով։

## Կենսագրություն
Անի Խաչիկյանը ծնվել է 1993 թվականի հունիսի 4-ին, սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի կինոգիտության բաժնում։ Փոքր տարիքից նկարահանվել է գովազդային հոլովակներում, ապա ճանաչման է հասել դեբյուտային «Հրեշտակների դպրոցը» հեռուստասերիալում ունեցած դերով։ Դրան հաջորդել են դերերը «Տիգրանի մոլորակը», «Բախտաբեր», «Հատուկ բաժին» հեռուստասերիալներում և Սուպեր մամա, Սուպեր մամա 2 հումորային ֆիլմերում, Արցախյան պատերազմին նվիրված «Կյանք ու կռիվ» դրամատիկ ֆիլմում։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 5-ին թողարկվելու է նաև իտալական «Իդեալական անծանոթներ» ֆիլմի հայկական ռիմեյքը՝ Անիի մասնակցությամբ, որն ունի «Անհայտ բաժանորդ» անվանումը։

Ամուսնացել է Հայկ Բարսեղյանի հետ, 2018 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Տեսլան։ 2020 թվականի ապրիլին Անին հայտնել է բաժանվելու մասին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անի Խաչիկյան - Երևանի Դրամատիկական Թատրոն

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Գասապյան

**Գասապյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արշակ Գասապյան (?-1915), բժիշկ։
* Զապել Գասապյան (1900-ական թթ.-1950-ական թթ. հետո), նկարիչ, դերասանուհի։
* Զորա Սարգսի Գասապյան (1882-1971), բանաստեղծ, լրագրող։
* Լևոն Գասապյան (19-րդ դար-?), թղթակից։
* Հակոբ Գասապյան (1877-?), թղթակից։
* Հմայակ Գասապյան (1891-1971), բանաստեղծ։
* Հովհաննես Գրիգորի Գասապյան (1880-1915), բժիշկ։
* Մինաս Գաբրիելի Գասապյան (1882-1945), բանասեր, լրագրող։
* Ներսես Լևոնի Գասապյան (1904-1985), բանասեր։
* Նշան Հ. Գասապյան (19-20-րդ դար), թարգմանիչ։
* Սարգիս Մկրտչի Գասապյան (1848-1907), գրող, մանկավարժ։
* Սուրեն Գասապյան (՞-20-րդ դար), թղթակից։
* Տիգրան Ա. Գասապյան (՞-1915), բժիշկ։
* Տիգրան Պետրոսի Գասապյան (մոտ 1883-1915), բժիշկ, բանաստեղծ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Արշակ Խաչատրյան

**Արշակ Ռուբենի Խաչատրյան** (), հայ բժիշկ, Նախիջևանի ԻԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ, բժշկական ծառայության փոխգնդապետ։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1958 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1924 թվականի Երևանում։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի բժշկական ինստիտուտ։ 1944 թվականին, բուհն ավարտելուց հետո, զորակոչվել է բանակ։ Զինվորական ծառայությունը շարունակել է մինչև 1973 թվականը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Երրորդ Ուկրաինական ռազմաճակատի զորամասերում որպես հրաձգային գնդի կրտսեր բժիշկ, վիրավորներին օգնություն է ցույց տվել Հարավսլավիայի ու Հունգարիայի ազատագրման և Ավստրիայի գրավման համար մղած մարտերում։ Երկու անգամ վիրավորվել է, սակայն շարունակել է աշխատանքը։ Պատերազմից հետո շարունակել է զինվորական ծառայությունը, մասնագիտական խորացում է ձեռք բերել մի քանի անգամ և որակավորվել ուրոլոգիայի, մաշկաբանության, թերապիայի ոլորտում։ 1973 թվականին զորացրվել է բանակից և նշանակվել Երևանի թիվ 10 պոլիկլինիկայի գլխավոր բժիշկ։

Արժանացել է կառավարական 20 պարգևի, «ԽՍՀՄ առողջապահության գերազանցիկի» կրծքանշանի և Նախիջևանի ԻԽՍՀ վաստակավոր բժշկի կոչման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հնդկական ճուռակային արծիվ

**Հնդկական ճուռակային արծիվ** (), ճուռակների ընտանիքի գիշատիչ թռչուն։

## Բնութագիր
Հնդկական ճուռակային արծիվը դա 46-61 սմ երկարությամբ և 105-140 սմ թևերի բացվածքով փոքր արծիվ է։ Թևերը նեղ են, փոքր չափերով։ Պոչը երկար է, մի քիչ կլորավուն։ Ոտների մատերը և մագիլները երկար են։

Մեծահասակ թռչունների ամբողջ մարմինը սև է, ներառյալ գլխի կողմերը մինչև աչքերի բարձրությունը։ Կզակը, վիզը և այտերը սպիտակ են։ Մարմնի ստորին մնացած մասը, ինչպես նաև ոտքերի և ստորին ծածկող թևերը կարմրավուն-շագանակագույն գույնի են, լայն սև շերտերով։ Պոչի և թևերի ներքևի մասը մոխրագույն է,  լայնակի մուգ գծերով։ Գլխին կա մի փոքր փոմփոլ։ Ոտքերը մինչև մատները ունեն կոճղեր։ Կտուցը սև է, աչքի ծիածանաթաղանթը մուգ շագանակագույն։  Մաշկը և ոտքերի մատերը դեղին են, մագիլները սև են։ Սեռային դիմորֆիզմը (երկձևությունը) չի արտահայտվում։

## Տարածվածություն
Տեսակը բնակվում է Հնդկա-Մալայզիական գոտու արևադարձային գոտում։ Տեսակը տարածված է Հնդկական ենթահամակարգի առանձնացված տարածքներում, Մալայզիայում, արևմտյան Ինդոնեզիայում և Ֆիլիպիններում։ Թռչունները բնակվում են արևադարձային, մշտադալար խոնավ անտառներում։

## Սնունդ
Այս տեսակի համար հիմնական սնունդ են հանդիսանում փոքր և միջին չափի թռչունները և փոքր կաթնասունները։ Գիշատիչի հաստատված որսը սև լոֆուրն է, վայրի հավերը և տնային հավերը, ծաղկաբտիտ լորերը (Galloperdix sp.), թփուտի լորերը (Arborophila sp.), կանաչ աղավնիները (Treron sp.), տնային աղավնիները, ալկեդոները և սկյուռիկները։

## Բազմացում
Հնդկական ճուռակային արծիվը փոքր ճյուղերից կառուցում է մեծ բույն մինչև 1.2 մ տրամագծով և 60 սմ բարձրությամբ այն ծառերի վրա, որոնք ունեն 25-30 մ բարձրություն։ Դնում է մեկ ձու։ Թուխս նստելու տևողությունը և ձագեր հանելու շրջանը անհայտ է։

## Դասակարգում
մինի|Հնդկական ճուռակային արծիվ
մինի|Հնդկական ճուռակային արծիվը թռչելիս
Ավելի վաղ այս տեսակը կոչվում էր *Hieraaetus:* Այնուամենայնիվ, ըստ միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի և բջջային ԴՆԹ-ի ուսումնասիրությունների արդյունքների, հնդկական ճուռակային արծիվը Hieraaetus սեռի հետ կապ չունեցող տեսակ է։ Քանի որ այն մորֆոլոգիական առումով նույնպես շատ է տարբերվում մնացած սեռից, այն ճանաչվեց որպես Lophotriorchis սեռի միակ եզակի տեսակը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*James Ferguson-Lees, David A. Christie: Raptors of the World. Christopher Helm, London 2001. ISBN 0-7136-8026-1

Կատեգորիա:Ճուռակներ
Քվեմո Սամծկղարո

**Քվեմո Սամծկղարո** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 880 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 7 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Քարելի շրջան