Նոր միջազգային տարբերակ (Աստվածաշունչ)

**Նոր միջազգային տարբերակ** (**ՆՄՏ**), Աստվածաշնչի թարգմանությունը ժամանակակից անգլերենով: Հրատարակել է *Biblica*-ն, ամբողջական ՆՄՏ-ն թողարկվել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 27-ին՝ փոքր վերանայմամբ՝ 1984 թվականին և հիմնական վերանայմամբ՝ 2011 թվականին։ ՆՄՏ-ն հիմնված է եբրայերեն, արամեերեն և հունարեն բնօրինակ տեքստերի վերջերս հրապարակված քննադատական հրատարակությունների վրա:

*Biblica*-ն պնդում է, որ «ՆՄՏ-ն ապահովում է ճշգրտության և ընթեռնելիության լավագույն համադրությունը»: 2013 թվականի մարտի դրությամբ թարգմանության ավելի քան 450 միլիոն տպագիր օրինակ է տարածվել։  ՆՄՏ-ն Միացյալ Նահանգներում ամենավաճառվող թարգմանությունն է:

## Պատմություն
### Սկիզբ
1955 թվականին գործարար Հովարդ Լոնգը համոզված էր, որ անհրաժեշտ է Աստվածաշնչի ժամանակակից անգլերեն թարգմանությունը՝  գործարար գործընկերոջ հետ խոսակցության ժամանակ: Նա դժգոհ էր *Թագավոր Ջեյմս տարբերակից*, որն օգտագործում էր ավետարանը փոխանցելու համար և հիասթափված էր դրա հնացած լեզվից: Նա մտածեց. «Ուր էլ որ գնամ՝ Կանադայում, ԱՄՆ-ում, ցանկացած վայրում, կան մարդիկ, ովքեր կցանկանային իրենց Աստվածաշունչը կարդալ իրենց երեխաների համար գիշերը: Եվ նրանք չունեն մի բան, որը երեխաները կարող են հասկանալ»: Նա հիասթափությունը կիսեց իր հոգևոր հովվի՝ վերապատվելի Փիթեր ԴեՋոնգի հետ: Ոգեշնչված ժամանակակից անգլերենով Աստվածաշնչի անհրաժեշտությունից՝ երկու տղամարդիկ միջնորդություն ներկայացրին իրենց դավանանքին՝ քրիստոնեական բարեփոխված եկեղեցուն: Նախնական մերժումից և հետաձգումից հետո, վերջինս հաստատեց այդ հարցը հետաքննող հանձնաժողովը 1957 թվականին։

ՆՄՏ-ը սկսվեց փոքր հանձնաժողովի ձևավորմամբ՝ ուսումնասիրել ամերիկյան ժողովրդի ընդհանուր լեզվով թարգմանության և Ավետարանականների ազգային ասոցիացիայի նախագծի արժեքը 1957 թվականին։ 1964թ.-ին Քրիստոնեական բարեփոխված եկեղեցու և Ավետարանականների ազգային ասոցիացիայի ներկայացուցիչներից կազմված միացյալ կոմիտեն թարգմանչական համաժողովի հրավերներ ուղարկեց, որը հանդիպեց 1965թ. օգոստոսին Տրինիտի քրիստոնեական քոլեջում Փալոս Հայթսում, Իլինոյս, և ընդունեց երկու հիմնական որոշում: Առաջինն այն էր, որ «Աստվածաշնչի ժամանակակից անգլերեն թարգմանությունը պետք է ձեռնարկվի որպես ավետարանական գիտնականների կոլեգիալ ջանքեր»: Երկրորդն այն էր, որ պետք է ստեղծվի «տասնհինգ հոգանոց շարունակական հանձնաժողով», որը պետք է առաջ տանի աշխատանքները։ «Տասնհինգ հոգուց բաղկացած կոմիտեն» ի վերջո կոչվեց Աստվածաշնչի թարգմանության կոմիտե:

1967 թվականին Նյու Յորքի Աստվածաշնչի միությունը (այժմ կոչվում է Բիբլիկա ) ստանձնեց նախագծի պատասխանատվությունը և վարձեց 15 գիտնականներից բաղկացած թիմ տարբեր Ավետարանական քրիստոնեական դավանանքներից և տարբեր երկրներից: Նախնական «Աստվածաշնչի թարգմանության կոմիտեն» բաղկացած էր Լեսլի Կարլսոնից, Էդմունդ Քլոունիից, Ռալֆ Էրլից, կրտսերից, Բերթոն Լ. Գոդարդից, Ռ. Լերդ Հարիսից, Էրլ Ս. Քալլանդից, Քենեթ Կանցերից, Ռոբերտ Հ. Մաունսից, Չարլզ Ֆ. Չարլզ Քալդվել Ռիրի, Ֆրենսիս Ռ. Սթիլ, Ջոն Հ. Ստեկ, JC Wenger, Stephen W. Paine և Marten Woudstra: Նոր Կտակարանը թողարկվել է 1973 թվականին, իսկ ամբողջական Աստվածաշունչը՝ 1978 թվականին, Միացյալ Թագավորության տարբերակը թողարկվել է նաև ամերիկյան անգլերենի և բրիտանական անգլերենի միջև եղած տարբերությունները հազթահարելու համար:  

ՆՄՏ-ը փոքր վերանայման ենթարկվեց 1984 թվականին:

### Ներառական լեզվով հրատարակություններ
1995 թվականին Մեծ Բրիտանիայում լույս տեսավ Նոր Կտակարանի և Սաղմոսների նոր տարբերակը, իսկ ամբողջական Աստվածաշունչը հաջորդեց 1996 թվականին, բայց այն չհրատարակվեց ԱՄՆ-ում՝ այնտեղ պահպանողական ավետարանական խմբերի ընդդիմության պատճառով։ Հետագա հրատարակությունն աննշան խմբագրումներով, լույս է տեսել 1999 թվականին։

Վերանայված անգլերեն հրատարակությունը, կրկին օգտագործեց գենդերային չեզոք լեզու և թողարկվեց որպես Նոր Կտակարան 2002 թվականի մարտին, իսկ ամբողջական Աստվածաշունչը հրատարակվեց 2005 թվականի փետրվարին։

### 2011 update
2011 թվականին թողարկվել է ՆՄՏ-ի թարմացված տարբերակը, ընդ որում դադարեցվել են և՛ 1984 թվականի տարբերակը, և՛ Վերանայվածը:

Թարմացումը փոփոխեց և հեռացրեց գենդերային չեզոք լեզվի մի մասը՝ համեմատած Վերանայվածի, որը ներառում էր վերադառնալ «մարդկության» և «մարդ»-ի օգտագործմանը, այլ ոչ թե «մարդ արարած» և «մարդիկ»: *Biblica*-ի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն Քիթ Դենբին, խոսելով Վերանայվածի մասին, ասաց, որ իրենք չեն կարողացել մարդկանց համոզել, որ փոփոխություններն անհրաժեշտ էին, և որ իրենք թերագնահատել են իրենց ընթերցողների հավատարմությունը 1984 թվականի հրատարակություն։

### Ածանցյալ տարբերակներ
#### Պարզ անգլերեն տարբերակ
1996 թվականին հրատարակվել է դյուրընթեռնելի տարբերակը։ Գրված էր երրորդ դասարանի ընթերցանության մակարդակով՝ թույլ տալով անգլերենի սահմանափակ գիտելիքներ ունեցաղներին հեշտությամբ ընկալել Աստվածաշունչը։

#### Իսպաներեն տարբերակ
1979 թվականին որոշում ընդունվեց հրատարակել Նոր Կտակարանի իսպաներեն թարգմանությունը () վերնագրով, այց այդ տարբերակը հիմնված էր միայն պատմական ձեռագրերի նախկին անգլերեն թարգմանությունների վրա։ 1990 թվականին Աստվածաշնչի թարգմանության կոմիտեն՝ դոկտ. Ռենե Պադիլլան և Լուչիանո Խարամիլյոն երկու կտակարանների թարգմանությունն իրականացրել են պատմական ձեռագրերից անմիջապես իսպաներեն՝ ամբողջությամբ շրջանցելով անգլերենը և 1999 թվականին պատրաստել են ամբողջական իսպաներեն Աստվածաշունչը։

#### Պորտուգալերեն տարբերակ
2001 թվականին հրատարակվել է իսպաներեն տարբերակը։

## Տեքստային հիմք
Հին Կտակարանի ձեռագրերի հիմքը () տեքստն էր: Այլ հին տեքստերից են՝ Կումրամի ձեռագրերը, Յոթանասնիցը, Սամարական հնգամատյանը, Ակվիլան, Սիմմաքը և Թեոդոտիոնը, լատիներեն Վուլգատը, Ասորական Պեշիտան, արամեական թարգմանությունը և Սաղմոսների համար՝ Հերոմիոսինը։  Նոր Կտակարանի ձեռագրերի հիմքը Միացյալ Աստվածաշնչի Միությունների և Նեսթլ-Ալանդի հունարեն հրատարակություններն էին: Երկրորդ կանոնական գրքերը ներառված չեն թարգմանության մեջ։

## Թարգմանության մեթոդիկա
Հիմնական թարգմանչական խումբը բաղկացած էր տասնհինգ աստվածաշնչագետներից, որոնք օգտագործում էին եբրայերեն, արամեերեն և հունարեն տեքստեր, որոնց նպատակն էր ստեղծել ավելի ժամանակակից անգլերեն լեզվով տեքստ, քան Թագավոր Ջեյմս տարբերակը: Թարգմանությունը տևեց տասը տարի և ներգրավեց ավելի քան 100 գիտնականների թիմ Միացյալ Նահանգներից, Կանադայից, Միացյալ Թագավորությունից, Ավստրալիայից, Նոր Զելանդիայից և Հարավային Աֆրիկայից։ Մասնակիցների շարքը ներառում էր բազմաթիվ տարբեր դավանանքներ, ինչպիսիք են անգլիկան, կաթոլիկ, Աստծո ժողովները, բապտիստները, քրիստոնյա բարեփոխվածները, լյութերականները և պրեսբիտերականները:

Վերջին հնագիտական և լեզվաբանական հայտնագործությունները օգնեցին հասկանալու այն հատվածները, որոնք ավանդաբար դժվար էին թարգմանել: Ավանդական թարգմանությունների ուղղագրությունները հիմնականում պահպանվել են:

## Ընդունելություն
Ըստ Քրիստոնեական մանրածախ առևտրի ասոցիացիայի (CBA), Նոր միջազգային տարբերակը դարձել է Աստվածաշնչի ամենահայտնի վաճառվող անգլերեն թարգմանությունը գրախանութներում՝ վաճառելով ավելի քան 450 միլիոն օրինակ ամբողջ աշխարհում:

Կան բազմաթիվ ուսումնասիրության Աստվածաշունչներ, որոնք հասանելի են տեքստի վերաբերյալ ընդարձակ նշումներով և հիմնական տեղեկություններով՝ աստվածաշնչյան պատմություններն ավելի հասկանալի դարձնելու համար:

2009 թվականին Նոր Կտակարանի գիտնական Ն.Թ. Ռայթը գրեց, որ ՆՄՏ-ը թաքցնում է Պողոս Առաքյալի ասածները և երաշխավորում է, որ Պողոսի խոսքերը համապատասխանեն բողոքական և ավետարանական ավանդույթներին: Նա պնդում էր, որ «եթե եկեղեցին միայն, կամ հիմնականում, ապավինում է ՆՄՏ-ին, ուրեմն երբեք չի հասկանա, թե ինչի մասին էր խոսում Պողոսը», հատկապես Գաղատացիների և Հռոմեացիների մոտ: 

Ի պաշտպանություն այդ պնդումի՝ Ռայթը հատուկ նշեց Հռոմեացիներ 3-ի մի քանի հատվածներ, որոնք նա առաջարկեց չփոխանցել, թե ինչպես է «արդարությունը» վերաբերում Աստծո ուխտի հավատարմությանը կամ արտացոլում է իր սեփական մտածելակերպը բանավեճի  վերաբերյալ: ՆՄՏ-ի բոլոր հրատարակությունները տվել են «Աստծո հավատարմությունը» որպես Հռոմեացիներ 3:1–8-ի վերնագիր: Ռայթի առանձնահատուկ առարկությունները գլխի հետագա հատվածների վերաբերյալ այլևս չեն վերաբերում 2011 թվականի ՆՄՏ-ի վերանայմանը, որն ավելին առաջարկում է «Հիսուս Քրիստոսի հավատարմությունը»՝ որպես այլընտրանքային թարգմանություն Հռովմայեցիս 3.22-ում «Հիսուս Քրիստոսի հանդեպ հավատքին»:

Միսսուրիի պետական համալսարանի կրոնագիտության պրոֆեսոր Մարկ Գիվենը քննադատել է ՆՄՏ-ին «մի քանի ոչ ճշգրիտ և ապակողմնորոշող թարգմանությունների» համար, քանի որ շատ նախադասություններ և դրույթներ վերափոխված են, այլ ոչ թե թարգմանվում են եբրայերենից և հունարենից:

Մայքլ Մարլոուն՝ աստվածաշնչյան լեզուների գիտնական, քննադատել է որպես «անպաշտպան» որոշ հատվածներ ՆՄՏ-ում, օրինակ՝ «գլուխը ծածկելու» բազմաթիվ դեպքերը փոխարինել է «երկար մազեր»-ը՝ «ներդաշնակեցնելու այս հատվածը ժամանակակիցի հետ հագնվելու սովորությունները»: Եկեղեցու պատմաբան Դեյվիդ Բերկոտը, որի ուշադրության կենտրոնում է վաղ քրիստոնեությունը, նույնպես տողատակերը համարեց «հնարամիտ մեկնաբանություն», որը «ոչ մի կերպ հունարեն տեքստի այլընտրանքային թարգմանություն չէ»։

Մյուսները նույնպես քննադատել են ՆՄՏ-ն: Ծննդոց 2.19-ում թարգմանությունը, ինչպիսին է Նոր վերանայված ստանդարտ տարբերակը, օգտագործում է «ձևավորված»-ը պարզ անցյալ ժամանակով. «Այսպիսով, Եհովան Աստված ձևավորեց բոլոր կենդանիներին»: Ոմանք կասկածի տակ են դրել Նիվ-ի ընտրությունը՝ օգտագործելու պլպերֆեկտը . «Այժմ Եհովան Աստված ձևավորեց գետնից բոլոր վայրի կենդանիներին»՝ փորձելով ցույց տալ, որ կենդանիներն արդեն ստեղծված են:  Աստվածաբան Ջոն Սայլհամերը հայտարարել է, որ «Ոչ միայն նման թարգմանություն է[...] հազիվ թե հնարավոր լինի[...] բայց դա բաց է թողնում պատմվածքի բուն իմաստը, այն է, որ կենդանիները ստեղծվել են ի պատասխան Աստծո այն հայտարարության, որ լավ չէ, որ մարդը մենակ մնա»:

### 2011 վերանայում
Նոր Կտակարանի ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր Դենիել Բ. Ուոլասը  գովաբանեց 2011 թվականի թարմացումը` այն անվանելով «լավ մտածված թարգմանություն՝ խիստ փորձարկումների միջոցով, համպատասխան հանձնաժողովներով՝ հետևողականություն և ճշգրտություն ապահովելու համար, և հրատարակիչ, որը պատրաստ է նշանակալից ռեսուրսներ տրամադրել՝ այս Աստվածաշունչը քրիստոնյա ընթերցողին գրավիչ դարձնելու համար»։  Հարավային բապտիստական կոնվենցիան մերժեց 2011 թվականի թարմացումը գենդերային չեզոք լեզվի պատճառով  թեև թարմացումը հանել էր 2005 թվականի վերանայման որոշ գենդերային չեզոք լեզու։

Հարավային բապտիստական հրատարակիչ Լայֆվեյը մերժել է Հարավային բապտիստական կոնվենցիայի գրաքննության խնդրանքը՝ ՆՄՏ-ն իր խանութներից հեռացնելու վերաբերյալ:  Մինչ Լյութերական Եկեղեցի-Միսսուրի Սինոդը մերժեց դրա օգտագործումը,  ոմանք Վիսկոնսինի Ավետարանական Լյութերական Սինոդում կարծում են, որ թարգմանությունների փոփոխություններից շատերը ճիշտ են և պաշտպանելի։

Նոր Կտակարանի ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր Ռոդնի Ջ. Դեքերը գրել է Թեմելիոս ամսագրում 2011 թվականին գրել էՄիջնորդական դիրք գրավելով ֆորմալ և ֆունկցիոնալ համարժեքության միջև (չնայած, կարծում եմ, ավելի մոտ է սպեկտրի ֆորմալ ավարտին), NIV-ը կարողացել է ստեղծել մի տեքստ, որն ավելի պարզ է, քան շատ թարգմանություններ, հատկապես նրանք, որոնք ավելի ծանրակշիռ են ֆորմալով։ Համարժեքություն... Եթե մենք լրջորեն ցանկանում ենք Աստծո խոսքը դարձնել կենսական գործիք անգլիախոս քրիստոնյաների կյանքում, ապա մենք պետք է նպատակ ունենանք այնպիսի թարգմանության, որը հստակորեն կհաղորդի միջին անգլիախոս մարդու լեզվով: Այստեղ է, որ ՆՄՏ-ն գերազանցում է: Այն ոչ միայն ճշգրիտ կերպով հաղորդում է Աստծո հայտնության իմաստը, այլ դա անում է անգլերենով, որը հեշտությամբ հասկանալի է անգլերեն խոսողների լայն շրջանակի կողմից: Այն նույնքան հարմար է լուսաբանող քարոզչության համար, որքան հանրային ընթերցանության և Աստվածաշնչի դասերի և մանկական ծառայության ժամանակ օգտագործելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official webpage
**[https://web.archive.org/web/20110707232957/http://www.biblica.com/uploads/pdf-files/NIV_MCT.pdf The NIV: The Making of a Contemporary Translation]*, Barker, Kenneth L. (ed.), Biblica
* "Is Your Modern Translation Corrupt?" on www.equip.org, White, James R., Christian Research Institute

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն