Պահանջարկի էլաստիկություն

thumb|right|250px|էլաստիկ պահանջարկ
thumb|right|250px|Ոչ էլաստիկ պահանջարկ
**Պահանջարկի էլաստիկություն**, պահանջարկի հարաբերական փոփոխության չափանիշ։ Պահանջարկի էլաստիկությունը թույլ է տալիս գրեթե ճշգրիտ չափել գնորդի արձագանքի աստիճանը գների փոփոխության, եկամտի մակարդակի կամ այլ գործոնների նկատմամբ։ Հաշվարկվում է էլաստիկության գործակցի միջոցով։ Ցույց է տալիս Y գործառույթի արժեքի փոփոխության հարաբերակցությունը X փաստարկի հարաբերական փոփոխության միավորի համար։ Անկախ փոփոխականներն են` 1) տվյալ ապրանքի գինը 2) բոլոր մյուս ապրանքների գները 3) եկամուտները։

## Էլաստիկության տեսակներ
Տարբերակում են պահանջարկի գնի էլաստիկություն, պահանջարկի եկամտի էլաստիկություն, ինչպես նաև երկու ապրանքների խաչաձև գնային էլաստիկություն։

### Պահանջարկի գնի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկությունը ցույց է տալիս, թե քանի տոկոսով կփոխվի պահանջարկի մեծությունը, երբ գինը փոխվի 1%-ով։ Հետևյալ գործոնները մեծացնում են պահանջարկի գնի էլաստիկությունը.
* Մեծ թվով մրցակցային ապրանքներ կամ փոխարինող ապրանքներ 
* Գների մակարդակի կտրուկ և նկատելի փոփոխություն գնորդի համար
* Գնորդների իրազեկում իրենց հետաքրքրող ապրանքների շուկայի վերաբերյալ
* Ապրանքի ընտրության համար բավարար ժամանակ
* Ապրանքի բարձր տեսակարար կշիռ սպառողի ծախսերում։

Պահանջարկի էլաստիկության վրա ազդում են պահպանման ժամկետները և արտադրության առանձնահատկությունները։ Պահանջարկի կատարյալ էլաստիկությունը բնորոշ է ապրանքների համար կատարյալ շուկայի պայմաններում, որտեղ ոչ ոք չի կարող ազդել դրա գնի վրա, հետևաբար այն մնում է անփոփոխ։ Ապրանքների ճնշող մեծամասնության համար գնի և պահանջարկի միջև կապը հակադարձ է, այսինքն` գործակիցը բացասական է ստացվում։ Մինուսը սովորաբար ընդունված է բաց թողնել, և գնահատումը կատարվում է ըստ մոդուլի։ Այնուամենայնիվ, կան դեպքեր, երբ պահանջարկի էլաստիկության գործակիցը դրական է, օրինակ, դա բնորոշ է Գիֆենյան ապրանքներին։ Հատկանշական է նաև այն, թե արդյոք գինը բարձրանում կամ նվազում է, ըստ այդմ էլաստիկությունը կարող է տարբեր լինել։

Էլաստիկ պահանջարկ ունեցող ապրանքներ ըստ գնի.
* Շքեղ իրեր՝ զարդեր, նրբահամ խորտիկներ
* Ապրանքներ, որոնց արժեքը շոշափելի է ընտանեկան բյուջեի համար՝ կահույք, կենցաղային տեխնիկա
* Հեշտ փոխարինելի ապրանքներ՝ միս, մրգեր։

Ոչ էլաստիկ պահանջարկ ունեցող ապրանքներ ըստ գնի.
* Առաջին անհրաժեշտության իրեր՝ դեղորայք, կոշիկ, էլեկտրականություն և էներգիայի այլ աղբյուրներ
* Ապրանքներ, որոնց ինքնարժեքն աննշան է ընտանեկան բյուջեի համար՝ մատիտներ, ատամի խոզանակներ
* Դժվար փոխարինելի ապրանքներ՝ հաց, էլեկտրական լամպեր, բենզին։

#### Պահանջարկի կետային էլաստիկություն գնի նկատմամբ
Պահանջարկի գնի կետային էլաստիկությունը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով

E^{D}_{P}=\frac{\Delta Q/Q}{\Delta P/P},

որտեղ համարիչի D-ն նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտարարի P-ն նշանակում է, որ դա պահանջարկի գնի էլաստիկությունն է (-պահանջարկ և -գին, - քանակը, արժեքը բառերից)։ Այսինքն՝ պահանջարկի գնի էլաստիկությունը ցույց է տալիս պահանջարկի փոփոխության աստիճանը՝ ի պատասխան ապրանքի գնի փոփոխության։ Արժեքը սովորաբար բացասական է ստացվում, քանի որ, ինչպես ենթադրում է պահանջարկի օրենքը, գնի բարձրացման հետ մեկտեղ ապրանքի նկատմամբ պահանջարկը նվազում է։

Այս ցուցանիշներից կախված` առանձնացնում են`

#### Պահանջարկի գնի աղեղային էլաստիկություն
Այն դեպքերում, երբ գնի և (կամ) պահանջարկի փոփոխությունները զգալի են (ավելի քան 5 %), ընդունված է հաշվարկել *պահանջարկի աղեղային էլաստիկությունը*.

E^{D}_{P}=\frac{\Delta Q/\overline{Q}}{\Delta P/\overline{P}},

որտեղ \overline{Q} և \overline{P} - համապատասխան մեծությունների միջին արժեքներն են։

Այսինքն, երբ գինը փոխվում է P_1 մինչև P_2 և պահանջարկի ծավալը Q_1 մինչև Q_2, գնի միջին արժեքը կլինի \overline{P}=\tfrac{P_1+P_2}{2}, իսկ պահանջարկի միջին արժեքը` \overline{Q}=\tfrac{Q_1+Q_2}{2}:

### Պահանջարկի եկամտի էլաստիկություն
*Պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը* ցույց է տալիս, թե քանի տոկոսով կփոխվի պահանջարկի մեծությունը, երբ եկամուտը փոխվի 1%-ով։ Դա կախված է հետևյալ գործոններից.

* Ապրանքի նշանակությունը ընտանեկան բյուջեի համար։
* Ապրանքը հանդիսանում է շքեղության առարկա թե առաջին անհրաժեշտության ապրանք։
* Պահպանողականություն ճաշակի մեջ։

Պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը չափելով՝ կարելի է որոշել՝ տվյալ ապրանքը պատկանում է նորմալ կամ ցածրարժեք կատեգորիայի։ Սպառված ապրանքների հիմնական մասը պատկանում է նորմալ կատեգորիայի։ Եկամուտների աճի հետ մեկտեղ մենք ավելի շատ գնում ենք հագուստ, կոշիկ, բարձրորակ սնունդ, երկարատև օգտագործման ապրանքներ։ Կան ապրանքներ, որոնց պահանջարկը հակադարձ համեմատական է սպառողների եկամուտներին։ Դրանք ներառում են սեքընդ հենդի բոլոր ապրանքները և սննդի որոշ տեսակներ (էժան երշիկ, համեմունք)։ Մաթեմատիկորեն, պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը կարող է արտահայտվել հետևյալ կերպ.

E^{D}_{I}=\frac{\Delta Q/Q}{\Delta I/I},

որտեղ է համարիչ D նշանակում է նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտաարար I-ն պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունն է (անգլերեն Demand` պահանջարկ և Income` եկամուտ բառերից)։ Այսինքն` պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը ցույց է տալիս պահանջարկի փոփոխության աստիճանը` ի պատասխան սպառողների եկամուտների փոփոխության։
Կախված ապրանքների հատկություններից, եկամտի առումով այդ ապրանքների պահանջարկի էլաստիկությունը կարող է տարբեր լինել։  Ապրանքների դասակարգումն ըստ E արժեքների ներկայացված է հետևյալ աղյուսակում.

Առանձին-առանձին պետք է նշել, որ և՛ շքեղ ապրանքները, և՛ առաջին անհրաժեշտության ապրանքները նորմալ (լիարժեք) ապրանքներ են, քանի որ պայմանը E^{D}_{I}>0 պարունակում է երկու պայմանները` և՛ E^{D}_{I}>1, և՛ 0:

### Պահանջարկի խաչաձև էլաստիկություն
Սա մեկ ապրանքի պահանջարկի տոկոսային փոփոխությանհարաբերակցությունն է մեկ այլ ապրանքի գնի տոկոսային փոփոխության հետ։ Դրական արժեքը նշանակում է, որ այդ ապրանքները փոխարինելի են (սուբստիտուտներ). բացասական արժեքը ցույց է տալիս, որ դրանք փոխլրացնող են (կոմպլեմենտներ).

E^{D}_{XY}=\frac{\Delta Q_{X}/Q_{X}}{\Delta P_{Y}/P_{Y}},

որտեղ համարիչ D-ն նշանակում է, որ  նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտարար XYը  ասում է, որ սա պահանջարկի խաչաձև էլաստիկությունն է, որտեղ X-ը և Y-ը ենթադրելի ինչ-որ 2 ապրանքներ են։ Այսինքն պահանջարկի խաչաձև էլաստիկությունը ցույց է տալիս մեկ ապրանքի (X) պահանջարկի փոփոխության աստիճանը` ի պատասխան մեկ այլ ապրանքի (Y) գնի փոփոխության։

Կախված E փոփոխականի կողմից ընդունված արժեքներից` X և Y ապրանքների միջև առանձնանում են հետևյալ կապերը.

## Տես նաև
* Էլաստիկություն
* Գիֆենյան ապրանք

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա
Կատեգորիա:Սպառման տեսություն