open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անտառաբուծություն (գիտություն)

**Անտառաբուծություն**, գիտություն անտառի աճեցման և բարելավման, արդյունավետության բարձրացման և վերարտադրման եղանակների մասին։ Ուսումնասիրում է անտառի աճի ու զարգացման կենսաբանական գործոնները և դրանց փոխադարձ կապը միջավայրի հետ։ Մշակում է բնակլիմայական տարբեր պայմաններում անտառաճեցման և անտառտնտեսվարման եղանակներ, անտառի գլխավոր օգտագործման և խնամքի, հատումների տեսական և գործնական հարցեր, բնական վերականգնման ու բարձրարժեք երկարակյաց անտառների աճեցման ուղիներ։

## Անտառաբուծությունը Հայաստանում
Հայաստանում անտառաբուծությունը, որպես գիտություն, սկզբնավորվել է 1929 թվականից՝ Վանաձորի անտառփորձակայանի հիմնադրմամբ։ Հետազոտվել են ՀՀ նոսրանտառները, անտառկազմող հիմնական ծառատեսակների աճի առանձնահատկությունները, ծառուտների ձևավորման օրինաչափությունները և անտառի բնական վերականգնման, անտառների աճեցման ու տնտեսավարման բնագավառում լեռնային անտառների տիպաբանական խնդիրները։ ՀՀ ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտի անտառաբուծության, բևապահպանման և երկրաբուսաբանության բաժանմունքում (1963 թվականից՝ անտառագիտության բաժին), Մարտունիի բարձրլեռնային անտառբարելավման կայանի և Նոյեմբերյանի անտառային գիտական հենակետերում ուսումնասիրվել են անտառները, մշակվել անտառածածկ տարածքների ընդարձակման, պաշտպանական անտառտնկարկների ստեղծման, ՀՀ տարածքում անտառապատման ու կանաչապատման ընդլայնման գիտական հիմունքները, Սևանա լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով ազատված ափամերձ տարածքի անտառբարելավման եղանակները։ ՀՀ-ում ծառաթփային տեսակների վերարտադրման և ընտրասերման աշխատանքներով զբաղվում են Հայանտառ և Անտառային գիտափորձարարական կենտրոն կազմակերպությունները։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Անտառաբուծություն (այլ կիրառումներ)

**Անտառաբուծություն**, կարող է վերաբերել,

* Անտառաբուծություն, գիտություն անտառի աճեցման և բարելավման, արդյունավետության բարձրացման և վերարտադրման եղանակների մասին։
* Անտառաբուծություն, բուսաբուծության ճյուղ, խնդիրն է անտառի պլանավորված աճեցումը՝ փայտանյութի ստացման, ջրային ռեժիմի կարգավորման, հողբարելավման նպատակով։
Մյուզետ (այլ կիրառումներ)

**ՄՅՈՒԶԵՏ**, ֆրանս․ musette, 
*պարկապզուկի տարատեսակ։ 17-ից 18-րդ դդ․ տարածված է եղել Ֆրանսիայում, կիրառվել օպերային նվագախմբում։ 
*Փողային գործիք՝ հոբոյի տարատեսակ (հոբոյ դը պաուտու)։ 
*Ֆրանսիայում, ժողովրդական արագ պար՝ երկմաս չափով։ Կատարվում է նույնանուն գործիքի նվագակցությամբ։ 18-րդ դարում մյուզետ պալատական օպերա-բալետային դիվերտիսմենտի մասերից էր։ Մյուզետը հանդիպում է Գ․ Ֆ․ Հենդելի, Վ․ Ա․ Մոցարտի, Ա․ Կ․ Գլազունովի և այլոց ստեղծագործություններում։
Անտառային հրդեհ

[thumb|300px|[Եղջերուները, կանգնած ջրում, փրկվում են անտառային հրդեհից, Մոնտանա նահանգ]]
**Անտառային հրդեհներ**, կրակի տարերայնորեն տարածումն անտառում, որի հետևանքով անտառը լրիվ կամ մասնակի ոչնչանում է։ Մեծ չափերի են հասնում խիտ և հատկապես ասեղնատերև անտառներում։ Առաջանում են բնական ճանապարհով (կայծակից, տորֆի ինքնաբռնկումից) և մարդու անզգուշությունից (ծխախոտից կամ ապակուց, որը կատարում է ոսպնյակի դեր)։ Անտառների հրդեհավտանգությունը պայմանավորված է տեղումների զգալի պակասով, որը բարձրացնում է օդի ջերմաստիճանը և նվազեցնում հարաբերական խոնավությունը։

## Անտառային հրդեհների տեսակներ
Անտառային հրդեհները լինում են

* գետնամերձ (կրակը տարածվում է հողի մակերևույթով՝ այրելով չոր խաշամը, մամռան խոտածածկույթները, երբեմն նաև ենթանտառը և մատղաշը),
* սաղարթային (այրվում է նաև ծառերի սաղարթը),
* ստորգետնյա (այրվում են տորֆն ու փտած խաշամը, հաճախ կրակը չի նկատվում)

## Հրդեհների մարում
Գետնամերձ հրդեհները հանգցնում են կրակի վրա հող, ավազ լցնելով, հարվածելով կտրած ճյուղերով, սաղարթայինը՝ բնական կամ արհեստական հակահրդեհային խոչընդոտներով, քիմիական նյութերով, ստորգետնյան՝ որոշ հեռավորության վրա փորելով 1&nbsp; Մ լայնության և տորֆի շերտի հաստության ակոսներ։

Անտառային հրդեհները լինում են նաև *անցումային* (մի տիպի հրդեհը փոխարինվում է մյուսով) և *խառը* (տարբեր տիպերը տարածվում են միաժամանակ)։

Անտառային հրդեհները մեծ վնաս են հասցնում տնտեսությանը, փչացնում են փայտանյութերը, նվազեցնում հողի բերրիությունը, ազդում ծառերի հետագա աճի և ծառուտների կազմի վրա, նպաստում վնասատուների տարածմանը և սանիտարահիգիենային վիճակի վատթարացմանը։

Հայաստանում հրդեհային անվտանգության միջոցառումներն իրականացնում է Հայանտառ կազմակերպությունը։

Կատեգորիա:Հրդեհներ
Կատեգորիա:Անտառներ
Կատեգորիա:Անտառային հրդեհներ
Անտառային տնտեսություն

300px|մինի
**Անտառային տնտեսություն** (անտառտնտեսություն), արտադրության բնագավառ, որն իրականացնում է անտառների կայուն կառավարումը՝ անտառապահպանությունը, անտառապաշտպանությունը, անտառվերականգնումը, անտառապատումը, անտառգույքագրումը, անտառի արդյունավետության բարձրացումը և արդյունավետ անտառօգտագործումը՝ պահպանելով անտառների կենսաբազմազանության ինքնավերականգնման կարողությունը և ապահովելով անտառների բնապահպանական, սոցիալական ու տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը ներկա և ապագա սերունդների համար։

Անտառային տնտեսությունները վարում են անտառշինական նախագծերով նախատեսված համալիր միջոցառումներով։ Անտառային տնտեսության գործառույթներից է նաև անտառային տարածքներում բնապահպանական պահանջների պահպանության հսկողության ապահովումը՝ անտառխախտումների արձանագրման, ապօրինի անտառային պաշարների առգրավման, խախտումների նկատմամբ տարբեր պատժամիջոցների (տուգանքներ, վնասի հատուցում, վարչական և քրեական պատասխանատվություն) կիրառման միջոցով։ Անտառային տնտեսությունների համակարգը ղեկավարում է «Հայանտառ» կազմակերպությունը, որի կազմում կա 24 անտառային տնտեսություն (2005)։ Անտառային տնտեսությունները համապատասխան մասնագիտացված ծառայությունների միջոցով հաստատած ծրագրերով իրականացնում են անտառտնտեսվարման աշխատանքներ։

Հայաստանում առաջին անտառային տնտեսությունը կազմակերպվել է 1924 թվականին՝ Հրազդանի շրջանում, (այժմ՝ Կոտայքի մարզում)։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Հայաստանի անտառային ֆոնդ

**Հայաստանի անտառային ֆոնդ**, հանրապետության անտառածածկ և անտառային տնտեսության կարիքների համար տրամադրված ոչ անտառածածկ տարածքը։

Վերջինս ներառում է գյուղատնտեսական հողատեսքեր (վարելահող, խոտհարք, արոտավայր), հատուկ նշանակության տարածքներ (ճանապարհ, ջրանցք, տնամերձ), ինչպես նաև ճահճուտներ, ավազուտներ, հեղեղատներ, թեք լեռնալանջեր։

Հայաստանի անտառային ֆոնդը 463,3 հազար հեկտար է, որից անտառածածկ է 86,7%-ը (2006)։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Սպիրիտուալիզմ (փիլիսոփայություն)

**Սպիրիտուալիզմ** (ֆրանս․ spiritualisme, < լատ․ spiritualis – հոգևոր, spiritus – հոգի, ոգի) կամ **Ոգեպաշտություն**, իդեալիստական փիլիսոփայական ուսմունք, որ աշխարհի Էությունն ու նախահիմքն Է համարում ոգին և մատերիայի ճանաչողության հնարավորությունը ժխտելով գիտությունը փոխարինում Է հավատով։

Սպիրիտուալիզմը օբյեկտիվ իդեալիստական հայեցակետ է, որը ոգին համարում է իրականության նախահիմք, մատերիայից դուրս և դրանից անկախ գոյություն ունեցող անմարմին սուբստանց։ Որպես փիլիսոփայական տերմին «սպիրիտուալիզմ» առաջին անգամ օգտագործել է Վ․ Կուզենը, հետագայում սպիրիտուալիստական են կոչվել XIX–XX դդ․ ֆրանսիական և իտալական փիլիսոփայության մի շարք դպրոցներ և ուղղություններ։ Ըստ էության սպիրիտուալիստական է աստծու կեցության և հոգու անմահության նկատմամբ հավատը։ Փիլիսոփայության մեջ սպիրիտուալիզմը բնորոշ է այն բոլոր ուսմունքներին, որոնք սուբստանց են համարում հոգևոր էությունը (Պլատոն, Գ․ Լայբնից, Ջ․ Բերկլի և ուրիշներ)։ Երբեմն «սպիրիտուալիզմ» հասկացության բովանդակության մեջ շեշտվում են ոգու իռացիոնալ կողմերը և ոգին դիտվում է իբրև մի ամբողջականություն, որը չի հանգում բանականությանը, գաղափարին կամ իր այլ դրսևորումներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Է.Գարթման, «Философии бессознательного»
* Willman, «Geschichte des Idealismus» (3 т.);
* Vacherot, «Le nouveau spiritualisme» (П., 1884);
* Volkmann von Volkmar, «Lehrbuch der Psychologie» (Kemend, 2 изд., 1875);
* Կլյուպե, «Введение в философию» (СПб., 1901);
* Паулсен, «Введение в философию» (М., 1894).

## Արտաքին հղումներ
* Սպիրիտուալիզմ եզրույթը Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտարանային բառարանում
* Փիլիսոփայական հանրագիտարան

Կատեգորիա:Դուալիզմ
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Սուրեն Հովհաննիսյան (վիրաբույժ)

**Սուրեն Զաքարի Հովհաննիսյան** (), հայ վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1966)։ ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը (1942)։ 1966 թվականից՝ Հայաստանի առողջապահության նախարարության 4-րդ բուժվարչության վիրաբույժ-խորհրդատու, միաժամանակ, 1966-1976 թվականներին՝ Հայաստանի գլխավոր վիրաբույժ։ 1971-1985 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային, 1985-1988 թվականներին՝ մասնավոր վիրաբուժության ամբիոնների վարիչ, 1988-1998 թվականներին՝ պրոֆեսոր։

## Աշխատություններ
Աշխատանքները վերաբերում են ստամոքսաղիքային համակարգի վիրաբուժական հիվանդությունների ուսումնասիրությանը և վիրահատական բուժման հարցերին։

## Երկեր
* Эпителиальные ходы и кисты копчиковой области, Е․, 1970

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սուրեն Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Հովհաննիսյան**, կարող է վերաբերել.

* Սուրեն Հովհաննիսյան (վիրաբույժ)
* Սուրեն Հովհաննիսյան (դերասան)
* Սուրեն Հովհաննիսյան (բժիշկ)
* Սուրեն Հովհաննիսյան (փիլիսոփա)
* Սուրեն Հովհաննիսյան (մանկավարժ)
Քաղցած խաղեր (այլ կիրառումներ)

**Քաղցած խաղեր** (անգլ. *The Hunger Games*) կարող է վերաբերել՝

*Քաղցած խաղեր (եռագրություն) - Սյուզեն Կոլլինզի գրքային եռագրությունը
** Քաղցած խաղեր (վեպ) - եռագրության առաջին վեպը
*Քաղցած խաղեր (ֆիլմ) - Գերի Ռոսսի ֆիլմը, գրքի էկրանավորումը
* Քաղցած խաղեր։ Եվ բռնկվում է կրակը - Ֆրենսիս Լուուրենսի ֆիլմը
* Քաղցած խաղեր։  Ճայ-Ծաղրասարյակ. Մաս 1 - Ֆրենսիս Լուուրենսի ֆիլմը Ջենիֆեր Լոուրենսի մասնակցությանբ
* Քաղցած խաղեր։  Ճայ-Ծաղրասարյակ. Մաս 2 -  Ֆրենսիս Լուուրենսի ֆիլմը
* Քաղցած խաղեր ֆիլմի դերասանական կազմ - կերպարներ

Կատեգորիա:Քաղցած խաղեր (ֆիլմաշար)
Անոթի խաղեր (եռագրություն)

**«Անոթի խաղեր»** () ամերիկյան գրող Սյուզեն Քոլլինզի եռագրությունը։ Եռագրության մեջ են մտնում երեք վեպեր. «Անոթի խաղեր» 2008 թվականին, «Անոթի Խաղեր։ Եվ բռնկվում է կրակը» 2009 թվականին, «Ճայ-ծաղրասայրակ» 2010 թվականին։ Կարճ ժամանակում դրանք դարձան լավագույնս վաճառվող գրքեր։ Առաջին երկու վեպերը երկու տարի շարունակ գտնվում էին ԱՄՆ-ի գրքերի վաճառման լավագույն տասնյակում։ Lionsgate ընկերությունը գնեց էկրանիզացման իրավունք եռագրության բոլոր վեպերի համար։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի ունեցավ 2012 թվականի մարտի 12-ին («Քաղցած խաղեր»)։ Երկրորդ վեպը՝ 2013 թվականի նոյեմբերի 13-ին («Քաղցած խաղեր։ Եվ բռնկվում է կրակը»), երրորդի առաջին մասը՝ 2014 թվականի նոյեմբերի 10-ին («Քաղցած խաղեր։ Ճայ-ծաղրասայրակ. մաս 1»), իսկ երրորդ գրքի երկրորդ մասը՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 19-ին («Քաղցած խաղեր։ Ճայ-ծաղրասայրակ. մաս 2»)։

## Ստեղծման պատմություն
Գրքի հեղինակ Սյուզեն Քոլլինզը եռագրության ստեղծման մասին պատմել է մի քանի պատնություններ։ Առաջին հերթին նրան ոգեշնչել է Հունական դիցաբանության Թեսևսի և Մինոտավրոսի մասին միֆը, որի համաձայն յութ տղաների և յոթ աղջիկների ուղարկում էին Կրետե և փակում լաբիրինթոսում։ Երկրորդ հերթին Քոլլինզին ոգեշնչել է իր հայրիկը, որը զինվորական էր, ВВС վետերան, ում հետ Քոլլինզը գնում էր հայտնի մարտական վայեր։ Քոլլինզը նշում է նաև, որ իրեն ոգեշնչել են Հին Հռոմի գլադիատորների մարտերը։

Սյուզենը նաև ասում է, որ գրիքը սկսել է գրել հանկարծակի։ Հեռուստացույցի ալիքները թերթելով՝ նա տեսնում է ռեալիթի շոու, որտեղ պատմվում էր իրական պատերազմի մասին, որը տեղի էր ունեցել Իրաքում։

## Գրքերը
### Քաղցած խաղեր
«Քաղցած խաղեր» վեպը ԱՄՆ-ում հրատարակվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։

Կարճ ժամանակահատվածում գիրքը դառնում է ԱՄՆ-ում ամենաշատ կարդացվող գրքերից մեկը։ Գիրքը նաև մեծ ճանաչում է ձեռք բերում նաև ամբողջ աշխարհում։ Կես տարվա ընթացքում գիրքը վաճառվում է մոտ 800 հազար անգամ։

Գիրքը հաղթող է ճանաչվել մի շարք մրցանակաբաշխությունների տարբեր նոմինացիաներում։

### Եվ բռնկվում է կրակը
«Եվ բռնկվում է կրակը» վեպը ԱՄՆ-ում հրատարակվել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Կարճ ժամանակում վաճառվել է մոտ 750 հազար օրինակ։ Այս գիրքը նույնպես ունեցավ մեծ ճանաչում։

Ըստ «Թայմս» ամսագրի գիրքը գտնվում էր լավագույն գրքերի տասնյակում։

### Ճայ-ծաղրասայրակ
«Ճայ-ծաղրասայրակ» վեպը ԱՄՆ-ում հրատարակվել է 2010 թվականի օգոստոսի 10-ին։ Առաջին իսկ շաբաթում վաճառվել է գրքի 450 հազար օրինակ։ Անվանումը ստացել է թռչունի անունից։ Վեպում Ճայ-ծաղրասայրակ են անվանում գլխավոր հերոսուհուն, ով ոգեշնչում էր ժողովրդին։

Ճայ-ծաղրասայրակը մուտանտ-թռչուն է, որին ստեղծել են լաբորատոր պայմաններում։ Խոսող ճայի և ծաղրասայրակի հիբրիդ։ Նա կարողանում է ընկալելով մարդու ձայնը վերարտադրել այն։ Թռչունի միջոցով դիստրիկտներում կարողնում են փոխանցել ինֆորմացիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական վեպեր
Պրոպելլերային տուրբին

**Պրոպելլերային տուրբին**, ռեակտիվ հիդրավլիկական տուրբին, որում հզորության փոփոխությունն իրականացվում է ուղղորդիչ ապարատի թիակների դարձի միջոցով։ Պրոպելլերային տուրբինի աշխատանքային անվի թիակները լիսեռի հետ ունեն կոշտ միացում։ Ըստ աշխատանքային անվում ջրի հոսքի ուղղության տարբերում են՝ առանցքային և շառավղաառանցքային պրոպելլերային տուրբիններ։ Առանցքայինները կարող են լինել անկյունագծային, առանցքային և շառավղային ուղղորդիչ ապարատով։ Ուղղորդիչ ապարատով առանցքային պրոպելլերային տուրբինները կիրառվել են ուղղահոս ագրեգատներում։ Առավել տարածված են շառավղաառանցքային պրոպելլերային տուրբինները, որոնց օ․գ․գ-ի անկումը բեռնվածքի կամ ճնշման փոփոխման դեպքում առանցքայինների համեմատությամբ ավելի փոքր է։

Կատեգորիա:Տուրբիններ
Կատեգորիա:Շարժիչներ
Պրոպան

**Պրոպան**,  CH_3-CH_2-CH_3, հագեցած ածխաջրածին։ Անգույն, անհոտ, այրվող գազ է, հալման ջերմաստիճանը՝ -187, 7°С, եռմանը՝ -42, 1° С։ Պարունակվում է բնական և նավթային գազերում։ Արդյունաբերության մեջ պրոպանի կատալիտիկ դեհիդրմամբ ստանում են լրացուցիչ պրոպիլեն, նիտրմամբ՝ նիտրոմեթան (նիտրոէթանի և նիտրապրոպանի խառնուրդով)։ Պրոպանը օգտագործում են նաև որպես լուծիչ (օրինակ՝ նավթամթերքների պարաֆինազրկման ժամանակ), իսկ բութանի հետ խառնուրդը՝ կենցաղում օգտագործվող գազն է։ Պրոպանի և բութանի խառնուրդից ստացվում է հեղուկ գազ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գազեր
Կատեգորիա:Նավթամթերքներ
Կատեգորիա:Ալկաններ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Սառեցնող նյութեր
Կատեգորիա:Բնական գազ
Կատեգորիա:Օրգանական հանածո վառելիքներ
Ռաֆայել Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Ռաֆայել Հովհաննիսյան**, հայկական անուն և ազգանուն, որը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Ռաֆայել Հովհաննիսյան (գեներալ-մայոր)
* Ռաֆայել Հովհաննիսյան (հեռուստահաղորդավար)
* Ռաֆայել Հովհաննիսյան (ֆիզիկոս)
* Ռաֆայել Հովհաննիսյան (զինծառայող)
Մկունդ

**Մկունդ**, մեծ գեղարդ, մեծ նիզակ, տեգ, զենքի հնագույն տեսակ։ Սկզբում պատրաստել են քարե, ապա՝ պղնձե, բրոնզե, սկսած ուրարտական շրջանից՝ երկաթե շեղբերով, որոնք ամրացվել է փայտե կոթերին։ Շատ տարածված է եղել միջին դարերում։ Մկունդ կրող զինվորները կոչվել են մկնդավորներ։ 

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Բելգարդ ան Մարշ (կանտոն)

**Բելգարդ ան Մարշ** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Օբյուսոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 2607 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2304 է։ Բելգարդ ան Մարշ կանտոնում կա 9 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Բելգարդ ան Մարշ կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սամսոն Մկրտումյան

**Սամսոն Մովսեսի Մկրտումյան (Մկրտումով)** (), հայ խորհրդային զինվորական, ավիացիայի կապիտան, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (1942)։

Ավարտել է Ստալինգրադի օդաչուական դպրոցը (1935), Մոսկվայի գնդի հրամանատարների դասընթացները (1943)։ Մասնակցել է  Խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատին։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, որպես էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, ապա հրամանատար, գրոհային ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, մասնակցել է Կովկասի պաշտպանության, Ուկրաինայի և Բելառուսիայի ազատագրման համար մարտերին։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացել է 1942 թվականի աշնանը՝ Օրջոնիկիձեի շրջանում օդային մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է Գոմելի մարզի ազատագրման մարտերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Մինիոններ

**Մինիոններ**, ամերիկյան եռաչափ անիմացիոն ֆիլմ, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2015 թվականի հուլիսի 10-ին։ «Անճոռնի ես» և «Անճոռնի ես 2» մուլտֆիլմերի շարունակությունը, որը պատմում է, թե ինչպես են ստեղծվել մինիոնները։ Արտադրությունը՝ Universal Pictures-ի։ Սցենարը գրել է Բրայան Լինչը, ռեժիսորներն են Պիեռ Քոֆինը և Կայլ Բալդան, պրոդյուսերները՝ Քրիս Մելենդանդրին և Ջանեթ Հելին։ Սանդրա Բուլոկը հնչունավորելու է Սկարլետ Օվերքիլին՝ ֆիլմի չարագործին, իսկ Ջոն Հեմը՝ նրա ամուսնուն՝ գյուտարար Հերբ Օվերքիլին։

## Սյուժե
Մինիոնները չարագործների դեղին օգնականներն են, ովքեր գոյություն ունեն վաղնջական ժամանակներից և զարգացման արդյունքում միաբջիջ օրգանիզմներից վերածվել են կենդանի օրգանիզմների, որոնց նպատակը մեկն է՝ ծառայել ամենափառասեր չարագործներին։ Այն բանից հետո, երբ մինիոններն իրենց հիմարության պատճառով ոչնչացրին իրենց տերերին՝ ներառյալ դրակուլային, տիրանոզավրին և Չինգիզ խանին, որոշեցին մեկուսանալ աշխարհից և նոր կյանք սկսել Անտարկտիդայում։ 1960-ական թվականներին տերերի բացակայության պատճառով նրանք դեպրեսիայի մեջ ընկան, այդ իսկ պատճառով Կևինը Ստյուարտի և Բոբի հետ ճանապարհ ընկավ՝ իրենց համար նոր տեր գտնելու։ Շուտով նրանք հայտնվում են չարագործների համաժողովին, որտեղ նրանց վիճակվում է պայքարել Սկարլետ Օվերքիլի սպասարկուները դառնալու իրավունքի համար։ Սկարլետը նորաձև հավակնոտ չարագործ է, ով ցանկանում է զավթել աշխարհը և դառնալ առաջին սուպերչարագործը։

## Թողարկում
2012 թվականի օգոստոսի 21-ին հայտարարվեց, որ ֆիլմը կթողարկվի 2014 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ 2013 թվականի փետրվարին Սանդրա Բուլոկը միացավ նկարահանող խմբին՝ հնչունավորելու Սկարլետ Օվերքիլին Ջոն Հեմի հետ, ով 2 ամիս անց նույնպես միացավ՝ հնչունավորելու Սկարլետի ամուսնուն՝ Հերբ Օվերքիլին։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ֆիլմի թողարկման ամսաթիվը հետաձգվեց 2014 թվականի դեկտեմբերի 19-ից 2015 թվականի հուլիսի 10։ Հետաձգման պատճառը Universal Pictures-ի՝ «Անճոռնի ես 2» մուլտֆիլմի հուլիսյան թողարկումից գոհ լինելն էր․ այդ պատճառով այս ֆիլմի համար ևս ցանկացան օգտվել ամառային թողարկման բարենպաստ հնարավորություններից։

## Դերերում
* Սանդրա Բուլոկ՝ Սկարլետ Օվերքիլ, հավակնոտ չարագործ
* Ջոն Հեմ՝ Հերբ Օվերքիլ, Սկարլետի ամուսին և գյուտարար
* Սթիվ Քերել՝ Գրյու
* Սանադա Հիրոյուկի՝ չարագործ-սումոիստ
* Պիեռ Քոֆին՝ Կևին, Բոբ, Ստյուարտ և այլ մինիոններ
* Քրիս Ռենաուդ՝ մինիոններ
* Ռամոնա Գիլմոր-Դարլինգ՝ Լունետա ծաղրածու

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* «Մինիոններ» ֆիլմի մասին Big Cartoon DataBase կայքում
* «Մինիոններ» ֆիլմի մասին Metacritic կայքում

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր
Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր դինոզավրերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1968 թվականին
Վանքաձոր

**Վանքաձոր**, Հայաստանի գետակ Սյունիքի մարզում, Ողջի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գոմբակ լեռան հյուսիսային լանջից և Ներքին Գիրաթաղ գյուղից 5 կմ արևելքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ողջի գետի վտակներ
Վանքիձոր

**Վանքիձոր**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիս լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերից և Արծվանիստ գյուղում ձախից միախառնվում Կոթիկ գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կոթիկ գետի վտակներ
Վարդաղբյուր (գետ)

**Վարդաղբյուր**, գետ Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ցողասարի լեռների ծայր արևելյան մասից և Ողջի գյուղում ձախից միախառնվում Աշոցք գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշոցք գետի վտակներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Ռադիոկայան

**Ռադիոկայան**, ռադիոալիքների միջոցով ինֆորմացիա հաղորդելու և (կամ) ընդունելու սարքավորումների համալիր։

Ըստ նշանակման տարբերում են հաղորդող (օրինակ, հաղորդող ռադիոկենտրոնի կազմում), ընդունող և ընդունող-հաղորդող ռադիոկայաններ։ Հաղորդող ռադիոկայանի հիմնական հանգույցներն են ռադիոհաղորդիչը, անտենան, դրանք միացնող ֆիդերը և էլեկտրասնման աղբյուրները, ընդունող ռադիոկայանի հիմնական հանգույցները՝ ռադիոընդունիչը, անտենան, ֆիդերը և էլեկտրասնման աղբյուրները։ Բացի դրանից, հաղորդող ռադիոկայանի կազմի մեջ կարող են մտել հաղորդման ենթակա ինֆորմացիայի որևէ կրիչից (օրինակ, մագնիսական ժապավենից) վերարտադրող սարքերը, իսկ ընդունող ռադիոկայանի կազմի մեջ՝ ընդունվող ազդանշանները գրանցող կամ էլ դրանք ձայնի կամ լուսային պատկերի ձևափոխող սարքավորումները։ Ռադիոկայանները դասակարգվում են նաև ըստ ռադիոծառայությունների բնույթի՝ ժամանակավոր կամ մշտական, կապի մշտական ծառայության (կապ որոշակի կետերի միջև), կապի շարժական ծառայության (կապ շարժական և անշարժ օբյեկտների կամ մի քանի շարժական օբյեկտների միջև), ռադիոհաղորդման, ռադիոնավագնացության և այլ ռադիոկայաններ։

Կատեգորիա:Սարքավորումներ
Կատեգորիա:Ռադիոհաղորդիչներ
Կատեգորիա:Ռադիոնավագնացություն
Կատեգորիա:Ռադիոհաղորդում
Վարդաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**Վարդաղբյուր** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Վարդաղբյուր (գետ), գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում։
* Վարդաղբյուր (գյուղ), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում։
Մյուզիք-հոլլ

մինի|Օլիմպիա մյուզիք-հոլլ
**Մյուզիք-հոլլ** (՝ համերգային դահլիճ), էստրադային թատրոնի տեսակ։ Մյուզիք-հոլլի ծրագիրը կազմված է կրկեսային, բալետային, երաժշտական համարներից, ինչպես նաև սքեթչներից ու վոդևիլներից։

Առաջին մյուզիք-հոլլերից մեկը ստեղծվել է Լոնդոնի Վոքսհոլլ արվարձանում։ 

Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Շատլյու Մալվալե (կանտոն)

**Շատլյու Մալվալե** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Գերե օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 3768 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2310 է։ Շատլյու Մալվալե կանտոնում կա 10 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Շատլյու Մալվալե կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Վարդանիձոր (գետ)

**Վարդանիձոր**, գետ Հայաստանի  Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների կենտրոնական մասի հարավային լանջերից և Վարդանիձոր գյուղի մոտ ձախից միախառնվում Մեղրի գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մեղրի գետի վտակներ
Վարդաջուր (Գուգարաց լեռներ)

**Վարդաջուր**, գետ Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների հյուսիսարևմտյան լանջերից և Թեղուտ գյուղից 6 կմ հարավարևելյան ձախից միախառնվում Շնող գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շնող գետի վտակներ
Վարդաջուր (Ջավախքի լեռներ)

**Վարդաջուր**, գետ Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևելյան լանջերից և Տաշիր քաղաքից 2 կմ հյուսիսում աջից միախառնվում Տաշիր գետին։ Երկարությունը՝ 20 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տաշիր գետի վտակներ
Վարժական (գետ)

**Վարժական**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գետիկի ձախակողմյան վտակ՝ Խորաձոր գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Պուտաքար լեռան արևմտյան լանջից և Մարտունի գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խորաձոր գետի վտակներ
Վարդանիձոր (այլ կիրառումներ)

**Վարդանիձոր** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Վարդանիձոր (գետ), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Վարդանիձոր - գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Վարդանիձոր -  ջրվեժ Սյունիքի մարզում, Վարդանիձոր  գյուղից 2.5 կմ հյուսիս-արևմուտք, Բերդաքար գետի Վարդանիձոր վտակի վրա
Վերիգետ

**Վերիգետ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զոհաջրի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գառնարած լեռան հարավային լանջերից և Սալվարդ գյուղի մոտ միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Զոհաջուր գետի վտակներ
Թորգոմ Ջուհարյան

**Թորգոմ Գևորգի Ջուհարյան** (1905 դեկտեմբերի 27, գյուղ Կըզըլ-Չախչախ (Կարսի նահանգ)- 1988 թվականի ապրիլի 17, Երևան), հայ մանկավարժ, մեթոդիստ, բանասեր, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1968 թ.), պրոֆեսոր (1969 թ.)։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետը, երկար տարիներ դասախոսել է մանկավարժություն և մանկավարժության պատմություն համալսարանում (1930-1936 թթ.), մանկավարժական ինստիտուտներում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից է։ 1967 թվականից դասախոսական աշխատանքի է անցել Երևանի համալսարանի մանկավարժության և հոգեբանության ամբիոնում։ 1972-1979 թվականներին ղեկավարել է համալսարանի մանկավարժության ամբիոնը։

1945-1967 թվականներին աշխատել, գիտամանկավարժական աշխատանք է կատարել Լուսավորության նախարարությունում, Մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական, Ուսուցիչների կատարելագործման ինստիտուտներում։

Զգաղվել է հայ գրականության, նաև հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդիկաների հարցերով։ Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների և դպրոցական դասագրքերի։ Աշխատությունները նվիրված են հայոց լեզվի, գրականության, պատմության ուսուցմանը։

## Երկեր
* Հայրենագիտական աշխատանքը դպրոցում, Ե., 1949, 
* Հայ գրականության մեթոդիկա․ բարձր դասարանների ուսուցիչների համար, Ե․, 1966, 1978, 
* Հայ գրականության մեթոդիկա։ Ուսումնական ձեռնարկ բուհերի համար, Ե., Երևանի համալս., 1972.-512 էջ, 1980- 2 հրտ․, 
* Հայ գրականության մեթոդիկա, Ե., Երևանի համալս., 1980.-521 էջ, 
* Հայոց լեզվի մեթոդիկա Գիրք 1, Ե., Լույս, 1978.-258էջ, 
* Հայ գրականություն։ Դասագիրք ոչ հայկական միջնակարգ դպրոցի VIII դասարանի համար, Երևան, Լույս, 1970 - առաջին հրատ., Երևան, Լույս, 1972 - երկրորդ հրատ., Երևան, Լույս, 1978 - հինգերորդ հրատ., 
* Ծրագիր «ՍՍՌՄ պատմություն» դասընթացի։ (Միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների համար), Երևան, Հայպոլիգրաֆհրատի N 2 տպ, 1951, 
* Բայի ուսուցման հիմնական հարցերը, Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1956, 
* Գրականության մեթոդիկայի ուրվագծեր։ (5-8-րդ դասարանների հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչների համար), Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1962։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:1905 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Սպիտակամորուք (գետ)

**Սպիտակամորուք**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Արամազդ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Արամազդ լեռան հարավարևմտյան լանջերից և Վերին Գեղավանք գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արամազդ գետի վտակներ
Ֆելտեն (կանտոն)

**Ֆելտեն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Օբյուսոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 4315 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2316 է։ Ֆելտեն կանտոնում կա 9 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Ֆելտեն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
*Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սպիտակաջուր (գետ, Սյունիքի մարզ)

**Սպիտակաջուր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բաղացսար լեռան արևելյան լանջերից և Շիշկերտ գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Հանդիսանում է Շիշկերտ գետի աջ օժանդակը։ Ունի 2 կմ երկարություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շիշկերտ գետի վտակներ
Վչկան

**Վչկան**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մթնաձոր գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հյուսիսային լանջերից բխող աղբյուրներից և Ծավ գյուղից 3,5 կմ հարավ-արևելքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 6,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մթնաձոր գետի վտակներ
Սպիտակաջուր (գետ, Տավուշի մարզ)

**Սպիտակաջուր**, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Իջևանի լեռների հարավային լանջերից և Հաղարծին գյուղից 0,5 կմ արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Հանդիսանում է Աղստևի ձախ օժանդակը։ Ունի 7 կմ երկարություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Մաթևոսյան

**Մաթևոսյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Այսեր Վարազդատի Մաթևոսյան (ծնվ. 1950, Գեղարոտ, Հայաստան), նկարիչ։
* Անատոլի Բենիամինի Մաթևոսյան (ծնվ. 1953), իրավաբան։ 
* Արա Մաթևոսյան (ծնվ. 1948), դերասան։
* Արաքս Սուրենի Մաթևոսյան (ծնվ. 1941), կոմպոզիտոր, դաշնակահարուհի, մանկավարժ։
* **[[Արտաշես Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)|Արտաշես Մաթևոսյան]]**
** Արտաշես Ալեքսանդրի Մաթևոսյան (1904-1999), բուսաբույծ։
** Արտաշես (Արտուշ) Սիմոնի Մաթևոսյան (1922-2004), հայագետ, պատմաբան, աղբյուրագետ, ձեռագրագետ։
* Դավիթ Ղևոնդի Մաթևոսյան (1960-2020), ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր, ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, քաղաքական գործիչ։
* Էդուարդ Մաթևոսյան (1937-2020), կինոռեժիսոր, օպերատոր։ 
* Իշխան Ժորայի Մաթևոսյան (ծնվ. 1961), ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։
* Լիաննա Մաթևոսյան (ծնվ. 1957), բանասեր։
* **[[Կարեն Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)|Կարեն Մաթևոսյան]]**
** Կարեն Արտաշեսի Մաթևոսյան (ծնվ. 1958), հայագետ, աղբյուրագետ, արվեստի պատմաբան։
** Կարեն Բաղիշի Մաթևոսյան (ծնվ. 1961), իրավաբան։
* Համբարձում Մաթևոսյան (ծնվ. 1992), պետական, քաղաքական գործիչ։
* Համլետ Շմավոնի Մաթևոսյան (ծնվ. 1950), Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի հիմնադիր, փ/ծ գեներալ-մայոր, ռազմագիտության դոցենտ, մանկավարժ։
* Հայկազ Գրիգորի Մաթևոսյան (1925), մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Հռիփսիմե Շավարշի Մաթևոսյան (ծնվ. 1950), կենսաբան։
* **[[Հրանտ Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)|Հրանտ Մաթևոսյան]]**
** Հրանտ Իգնատի Մաթևոսյան (1935-2002), արձակագիր, կինոսցենարիստ։
** Հրանտ Հենրիկի Մաթևոսյան (ծնվ. 1947), ռադիոֆիզիկոս։
* Հրաչյա Իգնատի Մաթևոսյան (1937-2016), արձակագիր, հրապարակախոս, լրագրող։
* Ղևոնդ Մելիքի Մաթևոսյան (1920-1986), մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Մարտուն Սարգսի Մաթևոսյան (ծնվ. 1955), քիմիկոս։
* **[[Շավարշ Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)|Շավարշ Մաթևոսյան]]**
** Շավարշ Բագրատի Մաթևոսյան (1924), մանկավարժ։
** Շավարշ Մաթևոսի Մաթևոսյան (1895-1969), կենսաբան, պարազիտոլոգ։
* Պարոնիկ Մաթևոսյան (1836-1926), բժիշկ, վիրաբույժ։
* **[[Ռաֆայել Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)|Ռաֆայել Մաթևոսյան]]**
** Ռաֆայել (Ռաֆիկ) Մաթևոսի Մաթևոսյան (1929-1993), ֆուտբոլիստ։
** Ռաֆայել Ռուբենի Մաթևոսյան (1924-1994), շինարարական մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի բնագավառի գիտնական։
* Ռուբեն Մացակի Մաթևոսյան (ծնվ. 1941), երգիչ։
* Սամվել Մինասի Մաթևոսյան (1912-2003), երկրաբան։
* Սարգիս Ղուկասի Մաթևոսյան (1924-1992), ճարտարապետ։
* Վարդգես Գեդեոնի Մաթևոսյան (1945-2010), պետական գործիչ։
* Վիլհելմ Հարությունի Մաթևոսյան (1931-2001), արվեստաբան։

## Գրական հերոսներ
* *Մաթևոսյան (դատապարտյալ)*, Արամ Վարդանյանի «Մեղավոր հոգու շշունջը» վեպի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Մալակկա (այլ կիրառումներ)

**Մալակկա**, կարող է վերաբերել,

* Մալակկա, Հարավ-Արևելյան Ասիայի թերակղզիներից, Հնդկաչին թերակղզու հարավային մասը։
* Մալակկա (քաղաք), քաղաք և նավահանգիստ Մալայզիայում, Մալակկա թերակղզում։
Մալխասյան (այլ կիրառումներ)

**Մալխասյան**, կարող է վերաբերել,

* Եկատերինա Մալխասյան, հայ խորհրդային դաշնակահարուհի, մանկավարժ (1919)։
* Էդուարդ Մալխասյան, հայ խորհրդային երկրաբան (1926)։
* Կոնստանտին Մալխասյան, ԽՍՀՄ վաստակավոր փորձարկող-շտուրման, ռազմաօդային ուժերի պահեստի գնդապետ (1916)։
* Հովհաննես Մալխասյան, հայ գյուղագիր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ (1866-1931)։
* Մկրտիչ Մալխասյան, հայ կինոօպերատոր և սցենարիստ (1979)։
* Վիգեն Մալխասյան, հայ խորհրդային վիրաբույժ (1921)։

## Տես նաև
*Մալխաս (այլ կիրառումներ)
Բաաս կուսակցություն

225px|thumb|Բաաս կուսակցության իրաքյան ճյուղի պատկերանշանը|right
**Արաբական Սոցիալիստական Բաաս Կուսակցություն** (**ԱՍԲԿ**, , *Hizb Al-Ba'ath Al-'Arabi Al-Ishtiraki*, **Բաաս** նշանակում է «վերածնունդ», «վերականգնում», **Արաբական Սոցիալիստական Վերածննդի Կուսակցություն**), կուսակցություն Իրաքում և Սիրիայում։ Հիմնադրվել է 1947 թվականի ապրիլի 7-ին, Դամասկոսում, Միշել Աֆլակի և Սալահ ալ-Դին ալ-Բիտարի կողմից և սկզբում կոչվել է *Արաբական վերածննդի կուսակցություն*։ 1954 թվականից, Աքրամ Հաուրանիի *Արաբական սոցիալիստական կուսակցության* հետ միանալուց հետո, կրում է ներկա անվանումը։

Հիմնական գաղափարախոսությունն է բաասիզմը՝ պանարաբիզմի, արաբական ազգայնականության, արաբական սոցիալիզմի և հակաիմպերիալիզմի տարրերով։ Հիմնական նպատակը սոցիալիզմի և արաբների միասնության ստեղծումն է։ Կարգախոսը՝ «*Միասնություն, Ազատություն, Սոցիալիզմ*»։

1966 թվականին կուսակցությունը կիսվել է երկու ճյուղերի՝ սիրիական և իրաքյան։ Ներկայումս սիրիական ճյուղը Սիրիայում կանգնած է իշխանության գլխին՝ Բաշշար ալ-Ասադի գլխավորությամբ։ 1968-2003 թվականներին իրաքյան ճյուղը Սադդամ Հուսեյնի գլխավորությամբ կառավարել է Իրաքում, սակայն 2003 թվականի մայիսի 1-ին, Իրաքի պատերազմից հետո պաշտոնապես լուծարվել է, բայց շարունակում է ընդհատակյա գործունեություն ծավալել Իզզատ Իբրահիմ ադ-Դուրիի ղեկավարությամբ։

Կուսակցության երկու ճյուղերը գործում են նաև արաբական այլ երկրներում՝ Յեմեն, Լիբանան, Պաղեստին և այլն, սակայն քաղաքական իշխանություն չեն ներկայացնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բաաս կուսակցության Ազգային ղեկավարության կայք (Ս. Հուսեյն)
* Բաաս կուսակցության կայք (Բ. ալ-Ասադ) 

Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Իրաքի կուսակցություններ
Մալյան (այլ կիրառումներ)

**Մալյան**, կարող է վերաբերել,

* Դավիթ Մալյան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1904-1976)։
* Հենրիկ Մալյան, հայ նշանավոր կինոբեմադրիչ է (1934-1988)։
* Նարեկ Մալյան, հայ գրող, քաղտեխնոլոգ։
Պոնտարյոն (կանտոն)

**Պոնտարյոն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Գերե օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 2879 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2321 է։ Պոնտարյոն կանտոնում կա 10 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Պոնտարյոն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
*Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սուրբկարապետիջուր

**Սուրբկարապետիջուր**, *Սուրբ Կարապետի ջուր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Բոլորկոնդ լեռան լանջերից և Հաղպատ գյուղից 1,5 կմ արևելք աջից միախառնվում Դեբեդ գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դեբեդ գետի վտակներ
Սրկղոնք

**Սրկղոնք**, *Ղուրուչայ, Կուրուչայ, Սրկցույաղց*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գայլեձոր լեռան հարավային լանջից և Եղեգնաձոր քաղաքից 1,5 կմ հարավ-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 11,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Մալեզյան (այլ կիրառումներ)

**Մալեզյան**, կարող է վերաբերել,

* Հովսեփ Մալեզյան, մանկավարժ, բանաստեղծ (1801-1881)։
* Վահան Մալեզյան, հայ գրող, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ (1871-1966)։
Մալցև (այլ կիրառումներ)

**Մալցև**, կարող է վերաբերել,

* Անատոլի Մալցև, խորհրդային մաթեմատիկոս (1909-1967)։
* Տերենտի Մալցև, գյուղատնտեսական արտադրության նորարար, ՀամԳԳԱ պատվավոր ակադեմիկոս (1895)։
Մախարաձե (այլ կիրառումներ)

**Մախարաձե**, կարող է վերաբերել,

* Ֆիլիպ Մախարաձե, խորհրդային պետական գործիչ, գրականագետ (1868-1941)։
* Մախարաձե, քաղաք Վրաստանում։
* Մախարաձե, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։
Մյուզիքլ

մինի|The Black Crook (1866 թ.) Ներկայացված է երաժշտության պրեմիերան:
**Մյուզիքլ** (), երաժշտական-բեմական ստեղծագործություն՝ առավելապես կատակերգական բնույթի, ուր օգտագործվում են էստրադային և կենցաղային երաժշտության, օպերայի և օպերետի, խորեոգրաֆիայի արտահայտչամիջոցներ։ Մյուզիքլի բնորոշ գծերից է ընկալման համար ոչ բարդ գեղարվեստական միջոցներով դրամատուրգիական լուրջ խնդիրներ լուծելու միտումը։
մինի|ձախից|Ցուցապաստառ
Սկզբնավորվել է ԱՄՆ-ում, XIX դարի վերջին, լայն տարածում է գտել Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Ճանաչում են ստացել Գերշվինի «Քեզ եմ երգում» (1931), Ռ․ Ռոջերսի «Օկլահոմա» (1943), «Երաժշտության հնչյուններ» (1959), Է․ Բեռլինի «Վերցրու հրացանը, Էնն» (1946), Ֆ․ Լոուի «Իմ չքնաղ լեդի» (1956), Լ․ Բեռնստայնի «Վեստսայդյան պատմություն» (1957), 1960-ական թթ․՝ անգլիացի կոմպոզիտոր Լ․ Բարտի «Օլիվեր», «Մեգգի Մեյ» մյուզիքլները։
մինի|Երաժշտական ներկայացումներ

Հայ կոմպոզիտորներից մյուզիքլներ գրել է Ռ․ Ամիրխանյանը՝ «Ատամնաբույժն արևելյան» (ըստ Հ․ Պարոնյանի, 1976) և մանկական «Դինգ-դոնգ» (1979)։

Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Կատեգորիա:Մյուզիքլ
Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Երաժշտության պատմություն ըստ ժանրի
Կատեգորիա:Վոկալ երաժշտություն
Կատեգորիա:Երգեցողություն
Սուրբկիրակիջուր

**Սուրբկիրակիջուր**, *Սուրբ Կիրակի ջուր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ձիթհանիցսար լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Վանաձոր քաղաքից հարավ-արևելքում միախառնվում Տանձուտ գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տանձուտ գետի վտակներ
Մաքս Մյուլլեր

**Մաքս Մյուլլեր (Muller)** Ֆրիդրիխ Մաքս (), անգլիացի լեզվաբան, ընդհանուր լեզվաբանության մասնագետ, հնդկագետ, դիցաբան։

Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր (1854—1876 թթ.)։ Մյուլլերը լեզվաբանության մեջ հարել է նատուրալիստական ուղղությանը, սակայն, ի տարբերություն Ա․ Շչայխերի, լեզուն համարել է ոչ թե ինքնուրույն օրգանիզմ, այլ միայն «օրգանիզմի անհրաժեշտ ֆունկցիա»։ Ըստ Մյուլլերի լեզվի զարգացումը «աճ» է, բնական զարգացում, իսկ լեզվաբանությունը՝ գիտություն բնության մասին։ Դեռես երիտքերականներից առաջ Մյուլլեր նշել է անգիր լեզուների ուսումնասիրման կարևորությունը և կենդանի բարբառների դերը լեզվի զարգացման գործում։ Մյուլլեր թարգմանել է «Ռիգվեդան» (հ․ 1—6, 1849—1874), հրատարակել է «Արեելքի սուրբ գրքերը» (հ․ 1—55, 1879—1924) մատենաշարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ
Ջաղացջուր (գետ)

**Ջաղացջուր**, գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ախուրյանի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Արդենիս գյուղի շրջակա աղբյուրներից և Ալվար գյուղից 1,5 կմ հյուսիս-արևելքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ախուրյան գետի վտակներ
Լա Սուտերեն (կանտոն)

**Լա Սուտերեն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Գերե օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 10713 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2325 է։ Լա Սուտերեն կանտոնում կա 10 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Լա Սուտերեն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
*Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կրյոզ դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Մահտեսյան

**Մահտեսյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Մանուկ Ակոբջանի Մահտեսյան (1857-1908), ծովանկարիչ։
* Ցոլակ Ծաղոյի Մահտեսյան (1928), տնտեսագետ։
* Օննիկ Մահտեսյան (1894-՞), գրող, խմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ջառջառիս

**Ջառջառիս**, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռների հարավային լանջերից և Մելիքգյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտքում ձախից միախառնվում Քասաղ գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Քասաղ գետի վտակներ
Մանգո (հագուստեղեն)

**Պունտո Էֆ Էյ, Էս.Էլ.** (Punto Fa,S.L.), որոնք վաճառվում են **Մանգո** (MANGO) բրենդի անվան տակ, հագուստի ձևավորման և արտադրման ընկերություն է, որը հիմնել են եղբայրներ Իսահակ Անդիկը և Նահման Անդիկը Բարսելոնայում 1984 թվականին։

## Պատմություն
Մանգոյի առաջին կայքը ստեղծվել է 1995 թվականին, իսկ արդեն 5 տարի հետո՝ 2000 թվականին այն բացել է իր առաջին առցանց խանութը։ Էյջ.Ի.-ն (H. E.) թողարկվում է Մանգոյի կողմից. տղամարդկանց հագուստի հավաքածու է։ Ստեղծվել է 2008 թվականին։
Մանգոն ունի շուրջ 8600 աշխատող, որոնցից 1850-ը աշխատում է "Հանգար Դիզայն Կենտրոնում" (Hangar Design Centre)և Բարսելոնայում գտնվող իր գլխավոր գրասենյակներում։ Չնայած որ Մանգոն հանդիսանում է իսպանական ընկերություն և ունի թվով ամենաշատ խանութները Իսպանիայում, հատկապես Մադրիդում, Իստանբուլում են գտնվում Մանգոյի ամենաշատ խանութները։
2011 աշուն հավաքածույից սկսած Մանգոյի մուսան է հանդիսանում մոդել Քեյթ Մոսսը։ Նա առաջին անգամ հայտնվեց մի տեսահոլովակում Թերրի Ռիչարդսոնի հետ, ով հանդիսանում է գովազդի ռեժիսորը։ Վերջերս Մոսսին փոխարինելու եկավ ավստրալիացի մոդել Միրանդա Քերրը։ 
2011 թվականի ապրիլին Աստուրիասի արքայադուստր Լետիցիան այցելեց ընկերության գլխավոր գրասենյակ՝ կրելով Մանգո զգեստ։ 2013 թվականի ապրիլի 24-ին Սավարում (Բանգլադեշ) գտնվող "Ռանա Պլազա" առևտրի կենտրոնի ութ հարկանի շենքը փլուզվեց։ Շուրջ 1129 մարդ մահացավ։ Շենքը պատկանում էր Սոհել Ռանային։ Այնտեղ էին գտնվում հագուստի մի շարք ֆաբրիկաներ, որտեղ աշխատում էին մոտավորապես 5000 մարդ, ինչպես նաև խանութներ և բանկեր։ Ֆաբրիկաներում արտադրում էին հագուստեղեն այնպիսի բրենդների համար, ինչպիսիք են՝ Բենեթոն Գրուպը, Կատոն, ԴրեսսԲարնը, Մանգոն, Մատալան և այլն։

## Դատավարություններ
2010 թվականին դատական հայց հարուցվեց ֆրանսիական մասնաճյուղի նկատմամբ Աննե-Սեսիլ Կուետիլի կողմից (Վելվետին բրենդի հիմնադիր)։ Նա պնդում էր, որ Մանգոն կրկնօրինակել է իր պայուսակների երկու տեսակը։ Չնայած ամեն ինչի նա կորցրեց դատական գործը։ Նրան տուգանեցին 6000 եվրո հօգուտ Մանգոյի։ Իր բլոգում Կուետիլին գրում է, որ ցանկանում է հայց ներկայացնել։ Մի շարք բլոգերների զարմացրել էր դատավորի վճիռը. նրանք ասում էին, որ այն անարդար էր։ Մանգոն այս ամենին պատասխանեց ֆեյսբուքյան իր պաշտոնական էջում և Կուետիլինի բլոգում։

## Ծանոթագրություններ

Մանգո
Մանգո հագուստներ

Կատեգորիա:Բրենդներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Կատալոնիա
Կատեգորիա:Հագուստ
Մակարով (այլ կիրառումներ)

**Մակարով**, կարող է վերաբերել,

* Ստեպան Մակարով, ռուս նավատորմավար, օվկիանոսագետ, բևեռախույզ, նավաշինարար, դեր-ծովակալ (1848-1904)։
* Օլեգ Մակարով, ԽՍՀՄ տիեզերագնաց-օդաչու (1933)։
* Ստեպան Մակարովի արձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Մաղաքյան

**Մաղաքյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Անի Համլետի Մաղաքյան (ծնվ․ 1988), սցենարիստ, մանկավարժ, գրող, լրագրող։
* Արթուր Մաղաքյան (1925-2014), մարմնամարզիկ։
* Արփի Մաղաքյան (ծնվ․ 1980), հեքիաթագիր, ռեժիսոր, հրապարակախոս։
* Հարություն Կարապետի Մաղաքյան (1902-1954), երկրաբուսաբան։
* Հովհաննես Գևորգի Մաղաքյան (1914-1982), երկրաբան, պրոֆեսոր։
* Մատթեոս Մաղաքյան (*[[Թեոփիլյան]]*, 1767-1847), բանասեր։
* Մարտիրոս Բեգլարի Մաղաքյան (ծնվ․ 1923), մանկավարժ։
* Միհրան (Գնել) Արմիկի Մաղաքյան (1961-1993), ազատամարտիկ։
* Պետրոս Ամբրոսիոսի Մաղաքյան (1821-1891), դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ։
* Վիկտոր Սարգիսի Մաղաքյան (1915-1977), զինվորական։
* Տիգրան Յուրիի Մաղաքյան (ծնվ. 1953 հուլիսի16), աստղաֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, միջազգային աստղաֆիզիկական մի շարք ընկերությունների անդամ, ԲԱ մասնագիտական խորհրդի նախագահ, ԵՊՀ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի դասախոս:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Մաճկալ (այլ կիրառումներ)

**Մաճկալ**, կարող է վերաբերել,

* Մաճկալ, գութանի, արորի կոթը՝ մաճը, բռնող շինականը։
* Մաճկալ, գյուղացիական թերթ։
Ջիլ (գետ)

**Ջիլ**, գետ Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռների հարավարևմտյան լանջերից և համանուն գյուղից 4 կմ արևմուտքում թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Լեռնային վշասարեկ

**Լեռնային վշասարեկ** (), սերինոսների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։
 
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22-24 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 15-20 գ։ Փետրածածկը մուգ խայտերով է, թևի ու պոչի հիմքի փետուրները՝ սպիտակ երիզով։ Կտուցը կարճ է, կոնաձև, դեղնավուն։ Թռչելիս նկատելի է թևատակի վառ սպիտակ հատվածը։ Բնադրման շրջանում թևերն ու պոչը սևավուն են, մեջքին և կրծքի կողքերին կան մուգ խայտեր։ Արուի գոտկատեղն ավելի լայն վառ վարդագույն շերտով է, հետբնադրման շրջանում՝ ավելի դարչնագույն ու խիտ խայտերով։ Երիտասարդն ավելի մուգ է, քան հետբնադրման շրջանի անհատը, խայտավոր է, գոտկատեղը՝ դարչնագույն։

## Կենսակերպ
Փոքր երամներով կերակրվում է քարքարոտ լեռնալանջերին։ Բնադրման շրջանում արուները մեծ «երգչախմբեր» են կազմում մայրամուտին։ Լոգանք ընդունելու համար հաճախ այցելում է ջրատարածքներ։ Ամռանը բնակվում է լեռնատափաստաններում, ձմռանը՝ պտղատու այգիներում և ցանքադաշտերում։

## Սննդառություն
Սնվում է սերմերով, մանր անողնաշարավորներով։

## Բնադրում
Վաղ գարնանային զույգերը ձևավորվում են և խմբակային երգերը (մի քանի տասնյակ անհատների մասնակցությամբ) լսվում են մարտի սկզբից, որին հաջորդում են էգի և արուի հարսանեկան խաղերը։ Բույնը փոքր է, գավաթաձև՝ խոտաբույսերից, փետուրներից, բրդից։ Բնադրում է քարերի տակ կամ ցածր ծառերի ճյուղավորումներում։

## Ձվադրում
Դնում է 18 մմ տրամագծով, կապտավուն-կանաչ՝ սև դարչնագույն պտերով 4-5 ձու. լրիվ քանակով բներում հայտնվում են հունիսի 1-ին տասնօրյակում, որին զուգընթաց գրանցվում են նաև բնից հեռանալու ընդունակ ձագեր։ Թխսակալում է էգը՝ 13-14 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 14-17-րդ օրը, 2 շաբաթ անց տիրապետում կայուն թռիչքին և կազմում ընտանեկան խմբեր ու երամներ (100-300 թռչուն)։ Աչքի է ընկնում թվաքանակի կայունությամբ և վարքի դրսևորման հետաքրքիր հատկանիշներով։

Մեծ թվաքանակի շնորհիվ կարևոր նշանակություն ունի մոլախոտերի սերմերի ոչնչացման գործում։ Հարմարվել է անազատ պայմաններին։

Կատեգորիա:Սերինոսներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Իսաակ Գրամոֆֆ

**Իսաակ Գրամոֆֆ** (անգլ.՝ Isaac Gramoff), հայ թարգմանիչ։ Ծնվել է Շուշիում, կրթություն ստացել տեղի գերմանական դպրոցում։ Տիրապետել է կովկասյան թաթարերեն, ռուսերեն, գերմաներեն լեզուներին։ Ծառայել է Շուշիի կառավարչի գրասենյակում, ապա իշխան Գրիգոլ Օրբելյանիի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Շուշի քաղաքում ծնվածներ
Լոքոյաձկներ

**Լոքոյաձկներ** կամ **Լոքոներ** (), լոքոյակերպների՝ ծածանակերպերի կարգի ձկների ընտանիք։ Ընդգրկում է 2 ցեղի շուրջ 10 տեսակ։ Հայաստանում տարածված է 1 տեսակ՝ սովորական լոքոն։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը զուրկ է թեփուկներից։ Մարմնի երկարությունը մինչե 5 մ է, քաշը՝ մինչե 300 կգ։ Մարմինը լերկ է, առանց թեփուկների, լորձնապատ։ Հետնալողակը երկար է և ձգվում է մինչև պոչի լողակի հիմքը։ Վերին ծնոտի վրա առկա է 1, ստորինի վրա՝ 1-2 զույգ բեղիկներ։ Ծնոտները զինված են մանր, մի քանի շարքով դասավորված ատամիկներով։

## Տարածում
Հայտնի է 8 սեռ՝ տարածված Եվրոպայի և Ասիայի քաղցրահամ ջրերում։

Հայաստանի ջրավազաններում ապրող ամենամեծ ձուկն է սովորական լոքոն ()։ Ունի մեծ գլուխ, լայն, տափակ դունչ, մեծ բացվող բերան։

## Բազմացում
Վերին ծնոտի 2 բեղիկները երկար են ներքին ծնոտի 4 բեղիկներից։ Սնվում է ձկներով, գորտերով, ջրալող թռչուններով։ Ջերմասեր ձուկ է։ Սեռահասուն է դառնում կյանքի 4-5 տարում, ձվադրում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Սովորական լոքոներ տարածված է Սև, Կասպից, Արալյան ծովերի ավազաններում, որտեղ ունի արդյունագործական նշանակություն, իսկ Հայաստանի Ախուրյան, Քասաղ, Արփա և Որոտան գետերում ապրող լոքոներ սպորտային որսի օբյեկտ են։

## Դասակարգում
մինի|300px|''Kryptopterus vitreolus''
*  - 2 տեսակ
*  - 2 տեսակ
*  - 3 տեսակ
*  - 1 տեսակ
*  - 23 տեսակ
*  - 20 տեսակներ
*  - 1 տեսակ
*  - 15 տեսակներ
*  - 8 տեսակներ
*  - 16 տեսակներ
*  - 5 տեսակներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Arratia G., Kapoor B. G., Chardon M., Diogo R. *Catfishes*. – Enfield, New Hampshire: Science Publishers, 2003.
* Burgess W. E. *An atlas of freshwater and marine catfishes – a preliminary survey of the Siluriformes*. – Neptune City, New Jersey: TFH Publications, 1989.

Կատեգորիա:Լոքոյակերպներ