Մեր հայրերի մոխիրը. Լեռնային Ղարաբաղի անկման պատմությունը (գիրք)

**«Մեր հայրերի մոխիրը. Լեռնային Ղարաբաղի անկման պատմությունը»** (), պատմավերլուծական գիրք, որը ներկայացնում է Արցախյան հակամարտության վերջին տասնամյակների պատմությունը՝ կենտրոնանալով 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունների վրա։ Հեղինակը՝ Գաբրիել Գևինը փորձել է ներկայացնել պատերազմական գործողությունների, քաղաքական զարգացումների և մարդասիրական խնդիրների համակցված պատկերը՝ հիմնված փաստաթղթերի և ականատեսների վկայությունների վրա։

## Բովանդակություն
Գիրքը բաժանված է մի քանի հատվածների, որոնք ընդգրկում են հետևյալ թեմաները՝
* Արցախի ռազմական և քաղաքական պատմության համառոտ ակնարկ
* 2020 թվականի պատերազմը՝ դրա նախապատմություն, ընթացք և հետևանքներ
* Մարդկային կորուստները և տեղահանված բնակչության խնդիրները
* Արցախահայերի սոցիալական և մշակութային հիմնախնդիրները պատերազմից հետո
* Վերլուծություններ և հուշումներ խաղաղության հնարավոր ուղիների վերաբերյալ

## Հրատարակում
Անգլալեզու տարբերակը հրատարակվել է «Հըրսթ» հրատարակչության և Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչության կողմից՝ 2025 թվականի հունվարի 9-ին։ Հայերեն թարգմանությունը տպագրվել է «ՄեդիաՄաքս» հրատարակչության կողմից։

## Հատվածներ գրքից
Մինչ գրքի հրատարակումը, Գաբրիել Գևինը իր գրքից հատվածներ է հրապարակել «Politico» լրատվական կայքում․

«2023 թվականին՝ առաջին հարձակման սկսվելուց րոպեներ առաջ, Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակում ծառայող կամավորներն ու ժամկետային զինծառայողները նկատել են, որ իրենց և հակառակորդի գծերի միջև կանգնած ռուս խաղաղապահները ցատկել են իրենց մեքենաների վրա և շտապել հեռանալ»։

«Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության բռնի ավարտը կարող էր վկայել Ռուսաստանի ազդեցության թուլացման մասին՝ Ուկրաինա նրա աղետալի ներխուժումից հետո, բայց դա նաև անձնական պարտություն էր Եվրոպական խորհրդի այն ժամանակվա նախագահ Շառլ Միշելի համար, մինչդեռ հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը բանակցություններ են վարում Բաքվի հետ՝ հանածո վառելիքի շուրջ նոր գործարքների վերաբերյալ: Դաշինքի մեկ այլ առաջնորդ փորձել է միջնորդի դեր ստանձնել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտությունում։ Երբ Միշելի գրասենյակը հետաքրքրվեց եվրոպական գործերի որոշ ասպեկտներով, նրանք ստացան պարզ պատասխան. նա զբաղված էր Հարավային Կովկասում պատերազմը կանխելու փորձերով»։

«Տեսնելով իշխանության վակուումը, որը ստեղծվել է Ռուսաստանի ռազմավարական փլուզման հետևանքով իր նախկին կայսերական կենտրոններում, սա ԵՄ-ի համար հնարավորություն ընձեռեց ուժեղանալու, ուժեղացնելու իր ազդեցությունը և փոխարինելու Մոսկվայի դաժան իրական քաղաքականությունը արժեքների վրա հիմնված մարդասիրական նկատառումներով: Այնուամենայնիվ, չնայած երկու կողմերի հետ հարաբերություններ հաստատելու ջանքերին, Միշելի արշավը կաղում էր սկզբունքային անկարողությունից՝ հասկանալու, թե ում հետ գործ ունի և որքան բարձր են խաղադրույքները»։

«Ըստ Եվրոկրատների, եթե. Հայաստանն ու Ադրբեջանը բանակցում են, դա առնվազն նշանակում է, որ նրանք միմյանց վրա չեն կրակի, ինչը ճիշտ չէր։ Գրեթե ամենօրյա բախումները, որոնց հետևանքով հարյուրավոր զինվորներ են զոհվել շփման գծի երկայնքով, շարունակվում են անդադար, և ԵՄ պաշտոնյաները, վճռական լինելով չկորցնել անաչառ միջնորդի իրենց դերը, հրաժարվում են մեկնաբանել, թե ով է մեղավոր: Չնայած Բաքվի հասցեին քննադատության ակնարկին, Ադրբեջանի ամենահայտնի մեկնաբանները բարձրաձայն զգուշացնում էին, որ ԵՄ-ն կորցնում է իր չեզոքությունը»։

«Բրյուսելի պաշտոնյաների հետ խոսելը նշանակում էր մուտք գործել զուգահեռ տիեզերք, որտեղ ամեն ինչ ընթանում էր ճիշտ ուղղությամբ: Թյուրիմացություններից խուսափելու միակ միջոցը զգույշ դիվանագիտությունն էր»։

«ԵՄ-ն պնդում էր, որ բանակցություններն իսկապես խոստումնալից են, մինչև որ սկսվեց շրջափակումը, և մարդիկ սկսեցին սոված մնալ: Նրանք պնդում էին, որ խաղաղությունը երբեք ավելի մոտ չի եղել, քան երբևէ: Բայց ամեն քայլափոխի Ադրբեջանը երեք քայլ առաջ էր անում: Նրան գովաբանում էին, երբ սենյակում գտնվող մարդիկ անկարող էին լուծելու այն հակամարտությունը, որում ներքաշված էին»։

«Սա ամենավատ արդյունքն էր, որ կարելի է պատկերացնել: Արևմտյան քաղաքականությունն այն էր, որ վատ ձևակերպված նամակը կարող է զայրացնել ԵՄ երկրրների վարչապետին կամ վրդովեցնել արդյունաբերության լոբբին: Հիմա նրանք դաժան ազգամիջյան վեճի մեջ էին, և ամենավատը, որ կարող էր պատահել, այն էր, որ ինչ-որ մեկը կարող էր այրել ձեր տունը և կտրել ձեր գլուխը»:

«Կարիերային դիվանագետների համար դա պարզապես անպատկերացնելի էր, որոնք համոզված էին, որ ոչ մի խնդիր այնքան մեծ չէ, որ հնարավոր չլինի լուծել Բրյուսելի նիստերի դահլիճում սենդվիչներով ափսեի շուրջ նստած, որ իրենք ունեն անհրաժեշտ ամեն բան, որ ղեկավարեն շոուն: Միշելի թիմը միշտ խոսել է նրա՝ որպես Բելգիայի նախկին վարչապետի լիազորությունների մասին։ Բայց արևմտաեվրոպական փոքր պետության ղեկին լինելը, առանց նկատելի ակտիվ մասնակցության արտաքին քաղաքական հակամարտություններին և միջազգային վեճերին, քաղաքական գործչին միանգամից տիտան չի դարձրել համաշխարհային ասպարեզում։ Ավելի վատ, նա նույնիսկ տիտան չէր իր պաշտոնում»:

«Որպես Եվրահանձնաժողովի նախագահ, ֆոն դեր Լեյենը շատ ավելի գործնական ուժ ուներ, քան Միշելը իր հիմնականում խորհրդանշական դերում: Նա ի սկզբանե կոչ է արել զսպվածության և հարգել արցախահայության իրավունքները և գրեթե երբեք հրապարակային մեկնաբանություններ չի արել այս հարցի վերաբերյալ։ Շուրջ 24 ժամ շարունակվող մարտերի և դրան հաջորդած քառօրյա քաոսի ու անորոշության ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության ծառայության աշխատակիցները փորձում էին իրենց գործը կատարել լավագույնս՝ համակարգելով հակաքայլերը և հետևելով հակառակորդի ուժերի մոտեցմանը։ Նրանք արեցին այն ամենը, ինչ կարող էին»։

## Տես նաև
* Արցախի պատմություն
* Արցախյան հակամարտություն
* 44-օրյա պատերազմ
* Ադրբեջանի ներխուժում Արցախ (2023)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 գրքեր
Կատեգորիա:Հայերեն թարգմանված գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին