Լյուսի Մակ Սմիթ

**Լյուսի Մակ Սմիթ** (, ), Ջոզեֆ Սմիթի՝ Վերջին Օրերի Սրբերի շարժման հիմնադրի մայրն էր։ Նա հայտնի է Ջոզեֆ Սմիթի, Մարգարեի և նրա նախահայրերի շատ սերունդների համար հուշերի, կենսագրական ուրվագծերը գրելու համար և Ջոզեֆի կյանքի ընթացքում եղել է շարժման կարևոր առաջնորդ:

## Նախապատմություն և վաղ կյանք
Լյուսի Մակը ծնվել է 1775 թվականի հուլիսի 8-ին Գիլսումում, Նոր Հեմփշիր, քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական փոփոխությունների ժամանակաշրջանում: Տասնութերորդ դարի երկրորդ կեսին ամերիկյան ընտանիքում նկատվեց պարտականությունների դանդաղ զարգացում: Թեև Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմը կարագացնի այդ տեղաշարժը, սկզբնական ազդակը ծագեց փոփոխվող տնտեսական իրավիճակից: Կանանց պատմաբան Լինդա Կերբերի կարծիքով՝ աճող շուկայական տնտեսությունը և «արդյունաբերական տեխնոլոգիաները վերափոխեցին տնային աշխատանքի ուրվագիծը» (7): Այս անցումը դեպի կոմերցիոնիզմը մղեց հոր աշխատանքը տնից ավելի հեռու, ինչի արդյունքում մայրն այժմ ստանձնեց հոր նախկին դերը երեխաների կրթության և նրանց բարոյական և կրոնական դաստիարակության համար (Bloch, 113): Ամսագրերը և կրթական հրատարակությունները մայրերին ավետում էին որպես «կրոնական և բարոյական արժեքների գլխավոր փոխանցողներ» (Bloch, 101):

Մակը հպարտանում էր, որ իր հայրը մասնակցում է Հեղափոխական պատերազմին: Թեև Սոլոմոն Մաքը հավատարիմ չէր որևէ կրոնական հավատքի համակարգի, նա գնահատում էր իր կնոջ ջանասիրությունը երեխաների հոգևոր և կրթական կարիքները հոգալու հարցում։ Նա ասաց, որ ամբիոնի ողջ ծաղկուն պերճախոսությունը չէր կարող համապատասխանել երեխաների վրա իր կնոջ ազդեցությանը(գլուխ 1): Մաքի մայրը՝ Լիդիա Գեյթս Մաքը, տասնութերորդ դարի վերջին տասնամյակների ընթացքում «բարոյական մոր» տեսակի օրինակ էր: Մաքի ավագ եղբայրը՝ Ջեյսոնը, դարձավ «որոնող» և ի վերջո ստեղծեց իր կրոնական համայնքը. նրա երկու ավագ քույրերից յուրաքանչյուրը տեսիլքով հաստատում էր, որ իրենց մեղքերը ներված են, և որ Աստված կանչեց նրանց «վկայելու» ուրիշներին ապաշխարության անհրաժեշտության մասին: Բարեպաշտության նման ժեստերը սպասելի էին օրվա խիստ լիցքավորված վերածննդի մթնոլորտում: Ինչպես նշել են պատմաբանները, հոգևորականները «խրախուսում էին մարդկանց «տեսիլքներ» առաջացնել» (Buel, 11): Մաքի հայրը, մարմնի և մտքի սուր տառապանքների ժամանակաշրջանից հետո, 1810 թվականին ենթարկվեց կրոնական դարձի: 

Նոր Անգլիայի հյուսիսային գյուղական շրջաններում ավետարանական կրոնական աղանդների տարածումը և ընտանիքի՝ որպես բարոյական ուժի վրա նախավիկտորյանական շեշտադրումը հատկապես կարևոր ուժեր էին Մաքի կյանքում: Այս տարածք գաղթականներն իրենց հետ տարել էին քաղաքական անկախության հեղափոխական ոգին։ Նրանք նաև խրախուսել էին կրոնական գերիշխանության հին կարգի տապալումը։ «Գաղութային կրոնական մշակույթի ճիրանները կոտրվեցին, և հայտնվեց կրոնական բազմազանության նոր ամերիկյան ոճը»: Նման միջավայրը պարարտ հող դարձավ կրոնական փորձերի և եզակի ամերիկյան կրոնական աղանդների ծնունդի համար, որոնցից մի քանիսը «ձեռնամուխ եղան սոցիալական և տնտեսական կարգը վերասահմանելու լայն ընտանիքի մոդելի միջոցով»: Առանց կայուն ինստիտուցիոնալ կառույցների, ընտանիքն այսպիսով դարձավ «խառնարան» «գյուղական կյանքի առաջնային ինքնության, սոցիալականացման և մշակութային նորմերի» ձևավորման համար (Marini, 7, 56, 31): Մակը այս միջավայրի արդյունքն էր:

## Ամուսնություն և երեխաներ
Լյուսի Մակը ամուսնացավ Ջոզեֆ Սմիթ Ավագի հետ 1796 թվականի հունվարին՝ բերելով 1000 դոլար հարսանեկան նվեր իր եղբորից՝ Սթիվեն Մաքից և նրա բիզնես գործընկեր Ջոն Մաջեթից: Լյուսի Սմիթը ստանձնեց իր երեխաների բարոյական և կրոնական առաջնորդության, ինչպես նաև նրանց աշխարհիկ կրթության պատասխանատվությունը: Արդյունքում, նա հայտնվում է որպես մեծ ազդեցություն՝ նախապատրաստելով նրանց ներգրավվելու Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցու հիմնադրմանը:

Վեց տարվա ամուսնությունից հետո Սմիթը հիվանդացավ, նրա մոտ ախտորոշվեց «հաստատված սպառում»(հայտնի է նաև որպես տուբերկուլյոզ), հիվանդություն, որից մահացել էին նրա քույրերը՝ Լովիզան և Լովինան, և բժիշկները հրաժարվեցին նրանից (Սմիթ,գլուխ 11): Սմիթը պատրաստ չէր մահվան դատաստանին. «Ես չգիտեի Քրիստոսի ճանապարհները, բացի այդ, թվում էր, թե իմ և Փրկչի միջև մութ ու միայնակ անդունդ կար, որը ես չհամարձակվեցի փորձել անցնել»: Հսկայական ջանքեր գործադրելով՝ նա նկատեց «լույսի թույլ շող»: Նա գիշերն անցկացրեց՝ աղաչելով Տիրոջը, որ խնայի իր կյանքը, որպեսզի կարողանա մեծացնել իր երեխաներին (Էլվինին և Հայրումին) և «մխիթարություն լինել» իր ամուսնու համար: Նա երդվեց, որ եթե իր կյանքը խնայվի, նա կծառայի Աստծուն իր ամբողջ սրտով, որից հետո նա լսեց մի ձայն, որը խորհուրդ էր տալիս նրան.«Փնտրեք և կգտնեք,թակեք և այն կբացվի ձեր առաջ: Թող ձեր սիրտը մխիթարվի; դուք հավատում եք Աստծուն, հավատացեք նաև ինձ»։ Այդ պահից սկսած Սմիթը սկսեց երկար փնտրել մի կրոն, որը կսովորեցներ նրան փրկության ճանապարհը: Դրանով նա հետևում էր իր մշակույթի ցուցումներին: Հետհեղափոխական այս շրջանում կրոնական բանախոսները մշտապես շեշտում էին կանացի բարեպաշտության «մշակումը», որպեսզի կանայք ավելի հմուտ կերպով կատարեն «բարոյական մոր» իրենց դերը (Bloch, 118):

Սմիթը շարունակեց կրթել իր երեխաներին աշխարհիկ, ինչպես նաև հոգևոր հարցերում: Դոկտոր Ջոն Սթաֆֆորդը Պալմիրայից, Նյու Յորք, 1880թ.-ին հարցազրույց տված, հիշեց, որ Սմիթը «մեծ հավատ ուներ, որ իրենց երեխաները մեծ բան են անելու» և նաև հիշեց, որ Սմիթն իր տասը երեխաներին սովորեցրել է Աստվածաշնչից: (Չնայած Սմիթը ծնեց տասնմեկ երեխա, նրանց առաջինը մահացավ ծննդաբերությունից անմիջապես հետո՝ 1797 թվականին): Ջոզեֆ կրտսերը «բավականին անգրագետ էր», - ասաց նա, բայց «այն բանից հետո, երբ նրանք սկսեցին դպրոց ունենալ իրենց տանը, նա մեծապես բարելավվեց» (Vogel 2:122): Սմիթի հավակնություններն ու հավատը իր երեխաների կարողությունների նկատմամբ արտասովոր չէին այն ժամանակվա մոր համար: Լինդա Կերբերը պատմում է, թե ինչպես հանրապետական ​​մայրը պետք է «խրախուսեր իր որդիների քաղաքացիական շահն ու մասնակցությունը: Նա պետք է կրթեր իր երեխաներին և առաջնորդեր նրանց բարոյականության և առաքինության ճանապարհներով» (283): Նենսի Վոլոչը նշում է, որ նախարարները, «նախասահմանությունը(կանխագուշակում) որպես աքսիոմա մերժելուց հետո, այժմ առաջարկեցին, որ մայրերը, ոչ թե Աստված, պատասխանատու են իրենց երեխաների հոգիների համար» (121): Սմիթը լրջորեն էր վերաբերվում նման պարտականություններին սեփական ընտանիքում: Հետագայում Ուիլյամ Սմիթը հաստատեց, որ իր մայրը շատ բարեպաշտ կին էր և շատ հետաքրքրված էր իր երեխաների բարօրությամբ, թե՛ հիմա, թե՛ հետագայում. «Նա հաղթեց մեզ, որպեսզի ներկա գտնվենք ժողովներին [մեթոդիստական ​​վերածնունդը, որը քարոզում է Ջորջ Լեյնը], և գրեթե ողջ ընտանիքը հետաքրքրվեց այդ հարցով և որոնեց ճշմարտությունը… Մայրս շարունակեց իր դժվարություններն ու ջանքերը՝ մեզ հետաքրքրելու մեր անմահ հոգիների փրկությունը փնտրելու կարևորությամբ, մինչև որ ընտանիքի գրեթե բոլոր անդամները դարձի բերվեցին կամ լրջորեն հակվեցին» (Vogel 1:494–95):

Սմիթի բարեպաշտությունն ու սկզբունքները հիմնական բարոյական ազդեցությունն էին նրա երեխաների կյանքում, բայց նա նաև մտահոգված էր իր ամուսնու հոգևոր բարեկեցությամբ: Նոր Անգլիայի նախարարները հայտարարեցին, որ կնոջ դարձի գալը կարող է նաև օգնել նրան կատարել «տղամարդկանց Աստծուն վերադարձնելու իր մեծ գործը» (Welter, 162): Տասնիններորդ դարի սկզբի տարբեր հրապարակումներում նշվում էր.Կրոնը կամ բարեպաշտությունը կնոջ առաքինության առանցքն էր, նրա ուժի աղբյուրը: Կրոնը աստվածային իրավունքով պատկանում էր կնոջը՝ Աստծո և բնության պարգև: Կրոնի հանդեպ այս «յուրահատուկ հակվածությունը» նրան տրվել է մի պատճառով. «բարեպաշտության բոցը, որը դրախտի կողմից վառվում է կնոջ կրծքում» իր ճառագայթները նետում էր տղամարդկանց չարաճճի աշխարհը (Welter, 152):

Ըստ Նենսի Վոլոչի՝ «Նոր Անգլիայի Երկրորդ Մեծ Զարթոնքի ժամանակ կին նորադարձները գերազանցում էին նորադարձների թիվը երեքից երկուսին: Օրինակ՝ մինչև 1814 թվականը Ուտիկայի գյուղական եկեղեցիներում և կրոնական հասարակություններում կանայք ավելի շատ էին տղամարդկանցից, և նրանց կարելի էր ապավինել ընտանիքի անդամների դարձի գալը հորդորելու հարցում» (121):

Սմիթը նախաձեռնեց՝ փորձելով իր ընտանիքին ներգրավել «ճշմարիտ եկեղեցու» որոնման մեջ: Ջոզեֆ Ավագի անտարբերության լույսի ներքո, նա մխիթարություն էր փնտրում աղոթքով, որ ավետարանը կբերվեր իր ամուսնուն և հանգստացավ երազով, որ իր ամուսնուն կտրվի «Աստծո Որդու մաքուր և անարատ Ավետարանը» (56): Մոտավորապես այս ժամանակ Ջոզեֆ Ավագը սկսեց երազներ տեսնել խորհրդանշական բովանդակությամբ, որոնք մեկնաբանվում էին որպես կրոնական հավատքի հանդեպ նրա երկիմաստության հետ: Այս երազները շարունակվեցին ընտանիքի՝ Նյու Յորք նահանգի Պալմիրա տեղափոխվելուց հետո, մինչև որ նա ընդհանուր առմամբ յոթն ունեցավ; Լյուսին բավական լավ հիշում էր հինգը՝ մանրամասն մեջբերումներ անելու համար։

## Մորմոնի Գիրք
Ճշմարիտ կրոնը գտնելու Սմիթի ջանքերը շարունակվեցին Պալմիրայում: Նա գնաց աղանդից աղանդ; 1824թ.-ից որոշ ժամանակ անց նա և իր երեք զավակները՝ Հայրումը, Սամուելը և Սոֆրոնիան, միացան Արևմտյան Պրեսբիտերական եկեղեցուն՝ Պալմիրայում հավաքատեղ ունեցող միակ եկեղեցուն:Չնայած Սմիթը փափագում էր, որ իր ընտանիքը միանա իրենց կրոնական հավատքին, նա չկարողացավ համոզել իր ամուսնուն և իր որդուն՝ Ջոզեֆին, միանալ իրենց:

1827 թվականին, երբ Ջոզեֆը ձեռք բերեց ոսկե թիթեղները, որոնք պատմում էին ամերիկյան մայրցամաքի վաղ բնակիչների պատմության մասին, Սմիթը դադարեցրեց պրեսբիտերական ժողովներին գնալը: Նա ասաց. «Այժմ մենք հաստատվեցինք այն կարծիքի մեջ, որ Աստված պատրաստվում էր ի հայտ բերել մի բան, որի վրա մենք կարող էինք թողնել մեր միտքը, կամ որ նա մեզ ավելի կատարյալ գիտելիք կտա փրկության ծրագրի և մարդկային ընտանիքի փրկագնման մասին։ Սա մեզ մեծ ուրախություն պատճառեց, ամենաքաղցր միությունն ու երջանկությունը համակեցին մեր տունը, և հանգստություն տիրեց մեր մտքերում» (Սմիթ,գլուխ 19): Այս ժամանակահատվածում Սմիթի ուշադրության մեծ մասը ուղղված էր այն հույսով, որ նրա ընտանիքը կլինի ողջ մարդկային ընտանիքի փրկությունը բերելու գործիքը: Երբ Ջոզեֆը շարունակեց հաստատել այն, ինչ նա ուսուցանում էր՝ սկզբնական քրիստոնեական եկեղեցու վերականգնումն էր, դա միջոց էր՝ իրականացնելու իր մոր երազանքը կրոնական ներդաշնակության մեջ միավորված ընտանիքի մասին: Ջոզեֆի «վերականգնման» նախագիծը նրա մայրը ընկալել է որպես Սմիթների ընտանիքի ձեռնարկություն. ինչպես Յան Շիփսն է նշել, Լյուսի Սմիթը օգտագործում է «մենք», «մեր» և «մեզ» դերանունները, քան պարզապես նկատի ունենալով Ջոզեֆի հատուկ դերը (Mormonism, 107):

## Եկեղեցու ղեկավարություն

Սմիթը ստանձնեց որպես մայր գործչի դերը նորադարձների համար, ովքեր մկրտվեցին Քրիստոսի Եկեղեցում: Օհայո նահանգի Կիրթլենդում Սմիթը կիսում էր իր տունը նոր ժամանած ներգաղթյալների հետ, երբեմն ինքը քնում էր հատակին, երբ տունը լիքն էր: Նա մասնակցել է միսիոներական աշխատանքին և որոշ ժամանակ կանգնել է պրեսբիտերական ծառայության դեմ՝ ի պաշտպանություն իր հավատքի:

Երբ Ջոզեֆը իր հորը դարձրեց եկեղեցու առաջին պատրիարքը 1833թ. դեկտեմբերին, նա ընդգծեց վաղ մորմոնների շարժման ընտանեկան բնույթը: Իր հորը նմանեցնելով Ադամին, Ջոզեֆն ասաց. «Այդպես կլինի իմ հոր հետ; նա կկոչվի իշխան իր սերունդների համար՝ Երկրի վրա Աստծո արքայության, նույնիսկ Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցու վրա պահելով հայրապետական քահանայության բանալիները(ծնվ. Բեյթս և Սմիթ, 34): Այս կոչման մեջ «Հայր Սմիթը» պետք է հայրապետական օրհնություններ տար Վերջին Օրերի Սրբերին; երբ նա մասնակցում էր օրհնության ժողովներին, նա պնդում էր, որ իր կինը ուղեկցի իրեն (գլուխ 44): Առնվազն մեկ անգամ Լյուսի Սմիթը ավելացրեց իր օրհնությունը կամ հաստատեց այն, ինչ արդեն ստացել էր (Crosby):

Միսսուրիի ժամանակաշրջանում, երբ Ջոզեֆ կրտսերը և Հայրումը բանտարկված էին Լիբերթի բանտում, Լյուսի Սմիթը առաջնորդ էր իր ընտանիքում և եկեղեցում: Իլինոյս նահանգի Նավու քաղաքում Սմիթը մեկուսացավ՝ հոգալով մահացող ամուսնու մասին, և նրա դերը եկեղեցում, հետևաբար, նվազեց: Նրա ամուսնու մահամերձ օրհնությունը նրա վրա վերահաստատելն էր իր դերն ու կարգավիճակը. «Մայրիկ, չգիտե՞ս, որ դու նույնքան մեծ ընտանիքի մայրն ես, ինչպիսին երբևէ ապրել է երկրի վրա: Նրանք մեծացել են Տիրոջ աշխատանքը կատարելու համար» (գլուխ 52):

## Ընտանեկան մահեր
Սմիթի ավագ երեխան՝ Էլվինը, մահացավ 1823թ. նոյեմբերի 19-ին: Նրա հաջորդ երկու որդիները՝ Ջոզեֆը և Հայրումը սպանվեցին 1844թ. հունիսի 27-ին Կարթագենում, Իլինոյս: Երբ Սմիթը տեսավ իր նահատակ որդիների մարմինները, նա բղավեց. «Աստված իմ, Աստված իմ, ինչո՞ւ լքեցիր այս ընտանիքը»(գլուխ 54): Մոտ մեկ ամիս անց նրա որդին՝ Սամուելը, մահացավ մեկամսյա հիվանդությունից հետո, որը պայմանավորված էր Ջոզեֆի և Հայրումի սպանությունների ազդեցությամբ և այլ իրադարձություններով: Այս ժամանակ, Սմիթը հիշում է. «Ես ամայի մնացի իմ նեղության մեջ: Ես մեծացրել էի վեց որդի մինչև տղամարդ, և բոլորից միայն մեկը մնաց, և նա շատ հեռու էր, որպեսզի ինձ մի մխիթարական խոսք ասի այս դժվարին ժամին» (գլուխ 54):Ուիլյամը՝ ողջ մնացած որդին, առաքելության մեջ էր Նյու Յորքում, երբ մահացան նրա եղբայրները:

## Իրավահաջորդության ճգնաժամ

Ջոզեֆի և Հայրումի մահից հետո առաջնորդության ճգնաժամը պատեց եկեղեցին: Հայրումը Ջոզեֆի ընտրված իրավահաջորդն էր, և անհասկանալի էր, թե ով պետք է ղեկավարեր, երբ երկուսն էլ սպանվեցին: Մինչ Սմիթը ի սկզբանե պաշտպանում էր Ջեյմս Սթրենգի ղեկավարության պնդումները, ի վերջո Վերջին Օրերի Սրբերի մեծամասնությունը կողմ եղավ Բրիգամ Յանգի ղեկավարությանը և Տասներկուսի Քվորումի մյուս անդամներին:

Ջեյմս Սթրենգը հրապարակեց մի հայտարարություն, որը, իբր, ստորագրված էր Սմիթի, նրա որդու՝ Ուիլյամի և նրա երեք դուստրերի կողմից՝ հավաստելով, որ «Սմիթների ընտանիքը իսկապես հավատում է Ջոզեֆի իրավահաջորդ Ջ.Ջ.Սթրենգին»: Այնուամենայնիվ, Սմիթը ավելի ուշ դիմեց եկեղեցու անդամներին 1844 թվականի հոկտեմբերի գերագույն համաժողովում և ասաց, որ հույս ունի, որ իր բոլոր երեխաները կուղեկցեն Վերջին Օրերի Սրբերին դեպի արևմուտք, և եթե նրանք ուղեկցեն, նա նույնպես կգնա: Յանգն ասել է. «Մենք օգնության ձեռք ենք մեկնել մայր Սմիթին: Նա ունի լավագույն կառքը քաղաքում և, մինչ ապրում է, կհեծանի այն, երբ և որտեղ կամենա» (*[[Millennial Star]]*, vol. 7, p.&nbsp;23):

Այս ժամանակ Սմիթը դարձավ շարունակականության խորհրդանիշ՝ այդ ժամանակ ավելի մեծ նշանակություն ձեռք բերելով՝ Յանգի և Ջոզեֆի այրիներից մեկի՝ Էմմայի միջև լարված հարաբերությունների պատճառով: Օսեա Ստաուտը 1845 թվականի փետրվարի 23-ին իր օրագրում նշել է, որ Սմիթը խոսել է եկեղեցու ժողովի ժամանակ: Նա խոսեց «ամենազգայուն և սրտացավ ձևով» «փորձությունների և դժվարությունների միջով, որոնց միջով անցել էր Քրիստոսի Եկեղեցու հիմնադրման և այն հալածանքների ու տառապանքների մասին, որոնց միջով անցել էին իր որդիներն ու ամուսինը» (1:23): Սմիթը նաև թույլտվություն խնդրեց խոսելու 1845թ. հոկտեմբերի գերագույն համաժողովում Նավուում: Այն բանից հետո, երբ նա արտասանեց իր ընտանիքի տառապանքները եկեղեցու անունից, նա հարցրեց, թե արդյոք նրանք իրեն մայր են համարում Իսրայելում: Յանգը պաշտոնապես շնորհեց այս կոչումը Սմիթին՝ ասելով. «Բոլոր նրանք, ովքեր Իսրայելում մայր Սմիթին համարում են մայր, ցույց են տալիս «այո» ասելով: Մեկ համընդհանուր «այո» հնչեց ամբողջ ընթացքում»(*[[History of the Church (Joseph Smith)|History of the Church]]* 7:470-71):

Սմիթը չմեկնաբանեց անցումային ժամանակաշրջանում եկեղեցու առաջնորդների հետ իր հանդիպած դժվարությունները, որոնք, անկասկած, սրվեցին նրա որդու՝ Ուիլյամի՝ Յանգին հպատակվելուց հրաժարվելու պատճառով, բայց դրանք առաջարկվում են մի քանի նամակներում և երկրորդ ձեռքի հաղորդագրություններում, որոնք գոյատևել են (Quaife, 246–48): Արդյո՞ք Սմիթը կրկին տեղափոխեց իր աջակցությունը Յանգից դեպի Սթրենգ 1845 թվականի հոկտեմբերի համաժողովին հաջորդող տարում, քննարկման առարկա է: Հստակ է, որ նա երբեք չի փորձել ճանապարհորդել Յուտայի ​​տարածք; նա մնացել է Նավուում իր դուստրերի, հարսի՝ Էմմայի և Էմմայի ու Ջոզեֆի որդիների (Ջոզեֆ III, Դեյվիդ Հայրում, Ալեքսանդր Հեյլ և Ֆրեդերիկ Գ. Վ.) հետ՝ մինչև նրա մահը՝ 1856 թվականի մայիսին։

## Ծագումն ու ժառանգները
Սմիթը Օլիվեր Քաուդերիի երրորդ զարմիկն էր, որը ոսկե թիթեղների վկա էր, Մորմոնի Գրքի գրագիր և Եկեղեցու Երկրորդ Երեցն ու Օգնականը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ