open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նիկոլայ Գևորգյան

**Նիկոլայ (Նորայր) Գևորգյան** (), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1984)։

## Կենսագրություն
Նորայր Գևորգյանը ծնվել է 1924 թվականին Արտաշատում։ 1967 թվականից եղել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի դերասան, խաղացել է նաև Երևանի Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում։ Նրա բեմական ուսուցիչներն են եղել թատրոնի ռեժիսորներ Արմեն Գուլակյանը, Վարդան Աճեմյանը, խաղացել է Վահրամ Փափազյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Ավետ Ավետիսյանի, Գուրգեն Ջանիբեկյանի, Դավիթ Մալյանի հետ։

## Դերերը թատրոնում
* «Իմ զոքանչը»
* «Կորսված նամակ»
* «Խելահեղ օր»
* Բարթեմ՝ «Շողոքորթը»
* Տեր հայր՝ «Էսպես մինչև երբ»
* Աթենացի՝ «Լիսիստրատե»
* Շուն Փառնակ՝ «Արդյոք ովքեր են»
* Տերտեր՝ «Չարենցի ուղղիչ տունը»
* Փոստատար՝ «Ես մի ծառ եմ ծիրանի»

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ կուլտուրայի արհմիության Համլկեմ կենտկոմի պատվոգրեր
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ, 1944
* «Հայրենական պատերազմի 40-ամյակի» մեդալ, 1985
* «Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի» շքանշան, 1985
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1984

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտաշատ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ
Ջանղա

**Ջանղա** (,  ― *Ջանղիթաու* ― «Նոր լեռ»), լեռնագագաթ Կովկասյան Գլխավոր լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, Ռուսաստանի և Վրաստանի սահմանագծում։ Գլխավոր գագաթի բարձրությունը 5085 մ է, բարձրությամբ 5-րդն է Կովկասում և Ռուսաստանում, և 2-րդը Վրաստանում (Շխարայից հետո)։

Լեռնաշղթայում Ջանղիթաուն առաջացնում է ևս 2 գագաթ՝ արևմտյան 5058,8 մ (43°01′08″ N, 43°03′07″E), հենց այս գագաթն է քարտեզներում նշվում որպես Ջանղիթաու լեռ, և արևելյան՝ 5033,6 մ (43°00′48″ N, 43°04′14″E)։ Այս գագաթը գլխավոր շտաբի քարտեզներում սխալմամբ նշված է որպես Պուշկինի Պիկ, որն իրականում գտնվում է 6.5 կմ հյուսիս-արևելք, Դիխթաու լեռնազանգվածում։

Ջանղիթաուն 13 կիլոմետրանոց յուրօրինակ լեռնազանգվածի՝ Բեզենգյան պատի կենտրոնական մասն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնագագաթներ
01-99 (այլ կիրառումներ)

**01-99**-ը կարող է վերաբերել․
* «01-99», 1959 թվականին Հայֆիլմում նկարահանված կարճամետրաժ կատակերգական ֆիլմ։
* «01 99 (հաղորդաշար)», ճանաչողական հեռուստանախագիծ Արմենիա հեռուստաընկերության եթերում։
1+1 (այլ կիրառումներ)

**1+1**-ը կարող է վերաբերել․
* 1+1 - Ուկրաինայի համազգային հեռուստաընկերություն։
* 1+1=1 - Պիլոտ խմբի ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։
* 1+1 International - ուկրաինական արբանյակային հեռուստաալիք, «1+1» ազգային հեռուստաալիքի միջազգային տարբերակն է, ուղղված է ուկրաինական սփյուռքի ներկայացուցիչներին։
* 1+1 (ֆիլմ) - օրիգինալ անվանումը՝ «Անձեռնմխելիները» (ֆր.՝ Intouchables), 2011 թվականի ֆրանսիական տրագիկոմեդիա՝ հիմնված իրական փաստերի վրա։
101 դալմատիններ (այլ կիրառումներ)

**101 դալմատիններ** եզրը կարող է վերաբերել․
* 101 դալմատիններ (ֆիլմ) - ռեժիսոր՝ Սթիվեն Հերեկի ֆիլմը, բրիտանացի գրողն՝ Դոդի Սմիթի վեպի հիման վրա։ 
* 101 դալմատիններ (մուլտսերիալ) - մուլտսերիալ, նկարահանված «Walt Disney Television Animation» ստուդիայի կողմից։
10 Years (այլ կիրառումներ)

**10 Years** եզրը կարող է վերաբերել․
* 10 Years (ալբոմ) - երաժիշտ Արման վան Բյուրենսի երգերի հավաքածուն, որը թողարկվել է 2006 թվականին
* 10 Years (խումբ) - ամերիկյան ալտերնատիվ ռոք խումբ։
Մարիա Դիվանյան

**Մարիա Հովհաննեսի Դիվանյան** (), բալետի հայ արտիստ։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2012)։

## Կենսագրություն
Մարիա Դիվանյանը ծնվել է 1974 թվականին, Երևանում։ 1984-1992 թվականներին սովորել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի դասական պարի բաժնում՝ Լ. Սեմանովայի արվեստանոցում։ 1991 թվականից Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի բալետի դերասանուհի է, 1993 թվականից՝ բալետի մենապարուհի։ 2003 թվականից դասավանդում է դասական պար Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում։

## Պարգևներ և կոչումներ
*Մովսես Խորենացու մեդալ (2009)։
*Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2012):

## Դերապարեր
* Միրթա՝ «Ժիզել»
* Կիտրի, փողոցային պարուհի
* Հավերժահարս՝ «Դոն Քիշոտ»
* Գայանե՝ «Գայանե»
* Կարմեն՝ «Կարմեն-սյուիթ»
* Դեզդեմոնա, Էմիլիա՝ «Մավրի պավանա»
* Էգինա՝ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ»
* Մազուրկա՝ «Շոպենիանա»
* Կրակի քրմուհի՝ «Սուրբ Հռիփսիմե և Տրդատ»
* Փերի՝ «Մոխրոտիկ»
* Ա.Պիացցոլլայի «Տանգո»
* Արամ Խաչատրյանի «Հավերժություն»
* «Մեղապարտ կրքեր»
* Պա-դե-դե, վարիացիաներ՝ «Կարմիր լի», «Մարդուկ-Ջարդուկը», «Էսմերալդա», «Պախիտա» բալետներից և համերգային համարներ Բալանշինի, Բրյանցևի բեմադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարիա Դիվանյան

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Ավզաղբյուր (Մուշից արևելք)

**Ավզաղբյուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 22 կմ արևելք՝ Մուշ-Բաղեշ ճանապարհից ձախ։

## Պատմություն
Գյուղի մասին առաջին անգամ հիշատակվել է Գրիգոր Մակվեցի կաթողիկոսի 1445 թ.-ի կոնդակում։ Ըստ կոնդակի գյուղը հանդիսացել է Եղրդուտի ս Հովհաննես վանքի կալվածքը։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 70 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նոննա Զոտովա

**Նոննա Վասիլի Զոտովա** (), հաղորդավար, դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Նոննա Զոտովան ծնվել է 1954 թվականին, Երևանում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 128 միջնակարգ դպրոցը։ 1972-1977 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի երաժշտական կոմեդիայի բաժնում։ 1977-2002 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պետական հեռուստառադիոպետկոմում։ Կիմ Արզումանյանի հրավերով հայտնվել է հեռուստաթատրոնում նկարահանվել է բազմաթիվ հեռուստաներկայացումներում։ Վարել է «Հեքիաթն է կանչում» հաղորդաշարը, հեղինակել և վարել է «Հեքիաթների դաշտ» մանկական զվարճալի ծրագիրը։ Դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետում, դասավանդում է Հեռուստատեսության և ռադիոյի ակադեմիայում։

## Ներկայացումներ
* «Աստղերից իջած մարդը»
* Սիրարփի՝ «Մովսես ապերը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մեր մեջ ասած», Նոնա Զոտովա 

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Աբազինկա (այլ կիրառումներ)

**Աբազինկա** եզրը կարող է վերաբերել․
* Աբազինկա - գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչի Ադլերի շրջանում։
* Աբազինկա (Պշեխայի վտակ) - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում և Բելորեչենսկի շրջանում։
Հովհաննես Դիվանյան

**Հովհաննես Մարտիրոսի Դիվանյան** (), հայ բալետի արտիստ, պարուսույց։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Դիվանյանը ծնվել է 1952 թվականին, Ղազախստանի Գուրևք քաղաքում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի դասական պարի բաժինը և աշխատանքի է անցել Երևանի Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում` որպես բալետի դերասան և մենապարող, 1985 թվականից՝ բալետի փորձավար։ 1979 թվականից դասական պար և դասական զուգապար է դասավանդում պարարվեստի ուսումնարանում։ Եղել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի տնօրեն։

## Դերապարեր
* Սպարտակ, Կրասոս՝ Խաչատրյանի «Սպարտակ»
* Գիքո՝ Խաչատրյանի «Գայանե»
* Արա, Նինոս՝ Եղիազարյանի «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ»
* Տիբալդ՝ Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ»
* Օթելլո, Յագո՝ Պյորսելի «Մավրի պավանա»
* Ռոտբարտ՝ Չայկովսկու «Կարապի լիճը»
* Մսրա Մելիք՝ Էդգար Հովհաննիսյանի «Սասունցի Դավիթ»
* Նադիր Շահ՝ «Ալմաստ» ֆիլմօպերա (Հայֆիլմ, 1985)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայկական պարարվեստը հետնորդներ ունի՞

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Աբանտ (այլ կիրառումներ)

**Աբանտ** եզրը կարող է վերաբերել․
* Աբանտ (Պոսեյդոնի որդին) - հին հունական դիցաբանության կերպար։ Աբանտների անվանահայրը։ Պոսեյդոնի և Արետուսի որդին։
* Աբանտ (Կելեյոսի որդին) - կամ **Ամբանտ**, հունական դիցաբանությունում Էլևսինայի արքա Կելեյայի և նրա կնոջ Մեթանիրայի վեց որդիներից ավագը։
* Աբանտ (Լինեկեյուսի որդին) - հին հունական դիցաբանության կերպար։ Արգոսի թագավոր։ Լինկեյուսի և Հիպերմնեստրայի որդին։
Ելենա Պավլիդի

**Ելենա Պավլիդի** (), բալետի հայ արտիստ։

## Կենսագրություն
Ելենա Պավլիդին ծնվել է 1953 թվականին, Երևանում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի դասական պարի բաժինը՝ Լ. Սեմանովայի արվեստանոցը։ 1969 թվականից աշխատում է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում` որպես բալետի դերասանուհի, 1970 թվականից` բալետի մենապարուհի, 1998 թվականից՝ բալետային խմբի փորձավար։

## Դերապարեր
* Միրթա՝ «Ժիզել»
* Օդեթա և Օդիլիա՝ «Կարապի լիճ»
* Փողոցային պարուհի, հավերժահարս, ընկերուհիներ՝ «Դոն Կիխոտ»
* Էգինա՝ «Սպարտակ»
* Նուարդ, Շամիրամ՝ «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ»
* Էմիլիա՝ «Մավրի պավանա»
* Շտրալ՝ «Դիմակահանդես»
* Մազուրկա, 11 վալս՝ «Շոպենիանա»
* Էվրիդիկա՝ «Օրփեուս»
* Գայանե՝ «Գայանե»
* Էդուարդ Միրզոյանի «Լույսի սիմֆոնիա»
* Խանդուտ՝ «Սասունցի Դավիթ»
* Ուրսուլա՝ «Սատանայի ջրաղացը»

2006 թվականին նկարահանվել է «Աշնան արև» կարճամետրաժ ֆիլմում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայ բալետի արտիստ Ելենա Պավլիդին 1986 թվականին

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Բերդուսչայ

**Բերդուսչայ**, գետ Լեռնային Կիլիկիայում, Պիռամոս գետի ավազանում։ Հոսում է Զեյթունից 25-30 կիլոմետր հարավ-արևելք, Ախըրդաղից ոչ հեռու, Չախըրդերե հայաբնակ գյուղի դիմացով։ Սրա ափին էր գտնվում հին Բերդուս բերդը։ 1895 թ. Բերդուսի ափին հայերի և թուրքական հրոսակների միջև տեղի է ունեցել ճակատամարտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզ
Ֆրանկ Շտեբլեր

**Ֆրանկ Շտեբլեր** (), հունա-հռոմեական ոճի ըմբիշ Գերմանիայից։ Նա հաղթել է 2012 թվականի Եվրոպայի առաջնությունը և 2015 թվականի աշխարհի առաջնությունը 66 կգ քաշային կարգում։ Շտեբերը մարզվում է Գերմանիայի Լայնֆելդեն Էխտերդինգեն քաղաքում, նրա մարզիչն է Յանիս Զամանդուրիդիսը։ Նա նաև մասնակցել է 2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին, ներկայացրել է Գերմանիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Աբա (այլ կիրառումներ)

**Աբա** եզրը կարող է վերաբերել․
* Աբա (քաղաք, Հունգարիա) - քաղաք Հունգարիայի Հանրապետության Ֆեյեր երկրամասում։
* Աբա (քաղաք, Նիգերիա) - քաղաք է Նիգերիայի հարավային մասում, Աբա գետի ափին։
Բարզուկ

**Բարզուկ**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Տավրոս լեռնահամակարգում, Նոր Մալաթիայից հյուսիս-արևելք, ձգվում է արևմուտքից-արևելք մոտ 12 կիլոմետր երկարությամբ։ Լեռնաշղթան հարավ-արևմուտքից ստորոտներով անցնում է Եփրատը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Երևանի պարարվեստի պետական քոլեջ

**Երևանի պարարվեստի ուսումնարան**, **Երևանի պարարվեստի պետական քոլեջ**, հիմնադրվել Է 1924 թվականին, Երևանում՝ որպես պարարվեստի պետական ստուդիա, 1937 թվականից պարարվեստի ուսումնարան (գեղարվեստական ղեկավար՝ Զ. Մուրադյան, 1940-1944 թվականներին՝ Մ. Ֆ. Մոիսեև)։

## Տվյալներ
Գործում է 10-ամյա հանրակրթական ուսուցմամբ, հայկական ժողովրդական պարերի բաժնով (1957-1960 թվականներին՝ ղեկավար Ա. Ղարիբյան, 1960 թվականից՝ Ն. Խաչատրյան)։ 1939 թվականին և 1956 թվականին ուսումնարանը մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հայկական արվեստի տասնօրյակներին։

1960-ական թթ. դասական պարի ուսուցման գործում մեծ ավանդ են ներդրել ՀՀ վաստակավոր ուսուցիչներ Դ. Գացինան, Ա. Բոգանկովան։ 1985 թվականին պարարավեստի ուսումնարանի սաների ուժերով Հայաստանում առաջին անգամ բեմադրվել է Պյոտր Չայկովսկու «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետը և հաստատվել օպերայի և բալետի թատրոնի խաղացանկում։ Ուսումնարանի սաները հաջողությամբ ելույթներ են ունեցել Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Կիևում, Պերմում, Լեհաստանում, Գերմանիայում, Նիդերլանդներում և այլուր։ Պարարվեստի ուսումնարանը պատրաստում է պարողներ և մասնագետ ղեկավարներ օպերայի և բալետի թատրոնի, պարի, երգի և պարի ու պետական այլ համույթների, ինքնագործ խմբերի համար։ Սովորում են նաև սփյուռքահայ ուսանողներ:

## Շրջանավարտներ

* ՌԴ ժողովրդական արտիստ Մաքսիմ Մարտիրոսյան (1959-1971 թվականներին՝ ուսումնարանի գեղարվեստական ղեկավար)
* Թերեզա Գրիգորյան (1974 թվականից՝ տնօրեն)
* Ա. Ղարիբյան
* Ա. Մինասյան
* Վ. Գալստյան
* Վանուշ Խանամիրյան
* Սուրեն Չանչուրյան
* Բելա Հովնանյան
* Էլվիրա Մնացականյան
* Հովհաննես Դիվանյան
* Ֆրունզե Ելանյան
* Պ. Բուռնազյան
* Մ. Մուրադյան
* Ջ. Քալանթարյան
* Վ. Ղարիբյան
* Արմեն Մանդակունյան
* Ռուդոլֆ Խառատյան
* Ա. Թոքմաջյան
* Դոնարա Ալեքսանյան
* Ա. Մարիկյան
* Ն. Մեհրաբյան
* Ս. Պետրոսյան
* Զավեն Հարությունյան
* Նադեժդա Դավթյան
* Ա. Բաբանով 
* Սոֆի Դևոյան
* Լաուրա Վարդանյան
* Զարեհ Մուրադյան
* Ելենա Պավլիդի
* Վիլեն Գալստյան
* Մարիա Դիվանյան
* Սոնա Առուստամյան
* Ռիմա Պիպոյան
* Մերի Ղազարյան
* Րաֆֆի Գալստյան

## Գեղարվեստական  ղեկավարներ
* Ն. Մեհրաբյան
* Մ. Մուրադյան
* Հ. Խաչիկյան
* Հովհաննես Դիվանյան (2007 թ.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երևանի Պարարվեստի Պետական Քոլեջ

Կատեգորիա:Պարարվեստ
Կատեգորիա:Երևանի ուսումնական հաստատություններ
Բուռնազ Քյոփրուսու

**Բուռնազ Քյոփրուսու**, **Պուռնազ Քյոփրուսու**, կամուրջ Կիլիկիայում, նրա արևելյան ուղղությամբ, Բուռնազ գետի վրա։ Ճանապարհորդ Էդիպը կամրջի մոտ եղած ավերակ բնակավայրն անվանում է Բուռնազ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի կամուրջներ
Գարապապա

**Գարապապա**, *Ղարաբաբա*, լեռ պատմական Փոքր Հայքում։ Տեղակայված է Մալաթիայի մարզում՝ Արաբկիր քաղաքի մոտ՝ Անտիտավրոս լեռնահամակարգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Փոքր Հայք
Գյոզալդարա (գետակ, Կուրի ավազան)

**Գյոզալդարա**, գետակ Կուրի ավազանում, նրա վտակ Աղստև գետի Գետիկ օժանդակի ձախակողմյան վտակներից մեկը։ Հոսում է Ղազախի շրջանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Բակո (լճակ)

**Բակո**, լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Աջարիսծղալի գետի մոտ։ Լճակից սկիզբ է առնում համանուն գետակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Բակո (գետակ)

**Բակո**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Բակո լճակից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Ազդեցության ոլորտ

[189px|մինի|Ծաղրանկար, որում փորձ է կատարվում ցույց տալ [Միացյալ Նահանգների ազդեցության ոլորտի տարածումը Լատինական Ամերիկայի վրա (Մոնրոյի դոկտրինա)]]

**Ազդեցության ոլորտ**, կախյալ երկրի տարածքը կամ նրա մի մասը, որտեղ տերությունը կամ կազմակերպությունն ունի մենաշնորհային տնտեսական և քաղաքական ազդեցություն։ «Ազդեցություն ոլորտ» հասկացությունը ծագել է XIX դարի երկրորդ կեսին՝ եվրոպական պետությունների միջև Աֆրիկան բաժանելու կապակցությամբ։ Այսպես կոչված իմպերիալիստական տերությունները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Գերմանիա, Պորտուգալիա, ԱՄՆ, Ռուսաստանը և այլն) համաձայնագրերով փոխադարձաբար ճանաչում էին միմյանց իրավունքներն այս կամ այն տերիտորիայի նկատմամբ և որոշում իրենց ազդեցության ոլորտի սահմանները որևէ աշխարհամասում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ազգային–ազատագրական շարժումների վերելքի շնորհիվ ազդեցության ոլորտը, որպես միջազգային իրավական հասկացություն, վերացել է։

Կատեգորիա:Ազդեցություն (սոցիալական և քաղաքական)
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Գուրի

**Գուրի**, լեռնագագաթ Պոնտական լեռների լեռնահամակարգում, նրա արևելյան հատվածում, Պոնտական և Անտիպոնտական լեռների ջրբաժան գծի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզի լեռներ
Բարանտեա

**Բարանտեա**, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Նշանակված է Պևտինգերյան քարտեզում՝ Արտաշատ-Սատաղ ուղեգծի վրա։ Հ․ Մանանդյանն առաջարկում է այս անունը սրբագրել և կարդալ *Barantea*, այս դեպքում, նա ասում է, որ Բարանտեան համապատասխան կլինի հայկական Վանանդին կամ «Վանանդեա»-ին։ Նա վերջ ի վերջո հանգում է նրան, որ Բարանտեան գտնվելիս է եղել Վերին կամ Ամփայտ Բասենում, որը հնագույն ժամանակներից կարող էր անվանված լինել Վանանդ։ Կիպերտի քարտեզում «*Barantea*» անունով մի գյուղ է նշանակված եղել Բասենում՝ Արաքսի մեջ թափվող գետակներից մեկի վրա։ Հնարավոր է, որ հենց այդ գյուղն էլ և անունով և տեղադրությամբ համապատասխանում է Բարանտեա հնագույն ճանապարհային կայանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ այբբենական կարգով
Ժուռնան

**Ժուռնան** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Պոն Դեն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրակ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01197։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 60 կմ է և 11 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 324 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 217 մարդկանցից 161-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 56-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 74.2 % է, 1999 թվականին՝ 73.9 %)։ 161 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 153-ը (79 տղամարդ, 74 կին), գործազուրկ է եղել 8 մարդ (5 տղամարդ և 3 կին)։ 56 պասիվներից 16 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 36-ը՝ թոշակառու, 4 մարդ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Mairie de Journans.jpg
Sce reyss.jpg
Map commune FR insee code 01197.png


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գյոզալդարա (լեռ, Տավուշ)

**Գյոզալդարա **, լեռ Սևանա լճի հյուսիսային կողմում, Աղստև գետի Գետիկ վտակի վերին հոսանքի շրջանում, նրա ձխակողմյան Գյոզալդարա վտակի ձախ կողմում։ Բարձրությունը 2348 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Միափորի լեռնաշղթա
Աբայ (այլ կիրառումներ)

**Աբայ** եզրը կարող է վերաբերել․
* Աբայ Կունանբաև - ղազախ լուսավորիչ-բանաստեղծ, ղազախական գրականության հիմնադիրը։
* Աբայ (Սարկանդսկի շրջան) - գյուղ Սարկանդսկի շրջանում, Ղազախստանի Ալմատինսկի մարզում։
* Աբայ (Կոքսայի վտակ) - գետ Ռուսաստանում, հոսում Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոքսա գետի ափին։
Բուսնիկ

**Բուսնիկ**, գետ Թուրքիայում, Եփրատի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակը։ Հոսում է սարահարթով և մայր գետին է միանում Երզնկա քաղաքից արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզ
Կատեգորիա:Եփրատ գետի վտակներ
Սենի (Էն)

**Սենի**, կոմունա արևելյան Ֆրանսիայի Էն գավառում։

Սենին տեղակայված է շրջանի արևելքում՝ Գենևա լճի նահանգում։ Այն փռված է RN 5 մայրուղու վրա, որը միացնում է Փարիզը Գենևային և 5 րոպեի ճանապարհ է Գենևայի օդանավակայանից։ Տեղական ավտոբուսային ընկերությունը առաջարկում է երթուղի, որը միացնում է Սենին Գենևայի կենտրոնին։

Սենին դարձել է դարձել է կոմունաների կենտրոնի անդամ 1996 թվականի հունվարի 1-ին։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* INSEE

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ավտողեկ

մինի|Ավտողեկ՝<br>
'''1''' - սովորական<br>
'''2''' - կասեցված<br>
'''3''' - հավասարակշռված<br>
'''4''' - կիսահավասարակշռված<br>
'''5''' - անհավասարակշռված
**Ավտողեկ**, **գիրողեկ**, Էլեկտրանավագնացային սարք՝ նավը տրված ուղղության վրա ավտոմատորեն պահելու, ինչպես նաև ուղղությանը փոխելու համար։ Ավտողեկի գործողության սկզբունքն այն է, որ նավը տրված ուղղաթյունից շեղվելու դեպքում ղեկի հարմարանքը ավտոմատորեն միանում է։ Ավտողեկը աշխատում է գիրոկողմնացույցի կամ ուղղաթյան այլ ցուցչի միջոցով։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Նիկո Լոմոուրի

**Նիկո Իոսիֆի Լոմոուրի** (, ), վրացի գրող և բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Նիկո Լոմոուրին ծնվել է Քարթլիի Արբո գյուղում, վանականի ընտանիքում։ Լոմոուրին գրել ու կարդալ սովորել է եկեղեցու ատենադպիրի մոտ, ապա ընդունվել է Գորիի հոգևոր ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո՝ 1869 թվականին, սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիա։ Սեմինարիան ավարտելուց հետո Լոմոուրին մեկնել է Կիև։ Կիևում կրթություն ստանալուց հետո վերադարձել է Վրաստան և դարձել Թիֆլիսի արքունի ուսումնարանի տեսուչ։ Երեք տարի անց սկսել է մանկավարժական գործունեությամբ զբաղվել Գորիի գիմնազիայում՝ շարունակելով երեք տարի։

Մահացել է Գորիում 1915 թվականի ապրիլի 17-ին։

## Ստեղծագործություն
Նիկո Լոմոուրիի առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է «Մնատոբի» ամսագրում 1871 թվականին, բայց նրա առաջին նշանակալի գործը՝ «Կրակ» (ალი, *ալի*) պատմվածքն է, որ տպագրվել է «Իվերիա» ամսագրում 1879 թվականին։ Դրան հետևում է մանկական պատմվածքների ժողովածուն։ Դրանցից մեկի՝ «Քաջանա» պատմվածքի հիման վրա 1941 թվականին նկարահանվել է ֆիլմ։ Լոմոուրին վրացերեն է թարգմանել Ջորջ Գորդոն Բայրոնի ստեղծագործություններից։

Իր ստեղծագործություններում Նիկո Լոմոուրին պատկերել է վրացական գյուղի կյանքը. նրա ստեղծագործությունների հերոսներն են նախկին կալվածատերեր, հարուստ գյուղացիներ, դարբիններ, վաշխառուներ։ «Քրիստոնյա լեզգիներ» պատմվածքում Նիկո Լոմոուրին պատկերել է գյուղացի Սիմոն Լուկաշվիլու ու իշխանության ներկայացուցչի վեճը։ Այն բանից հետո, երբ Լուկաշվիլին մերժում է տանուտերին կաշառք տալ, տանուտիրոջ մարդիկ ներխուժում են Լուկաշվիլու տուն ու ավերում այն։ Լուկաշվիլուն տանում են տանուտիրոջ տուն ու կապում սյանը։

Լոմոուրիի ստեղծագործության լեզուն աչքի է ընկնում ազատությամբ ու հարստությամբ։ Սյուժեն զարգանում է համաչափորեն, լավ են կազմված երկխոսությունները։ Բնության նկարագրությունը միշտ կապված է սյուժեի զարգացման հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Թբիլիսիի Վանո Սարաջիշվիլիի անվան պետական կոնսերվատորիա

**Վանո Սարաջիշվիլու անվան Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիա** (), երաժշտական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։

## Պատմություն
Կոնսերվատորիան հիմնադրվել է 1917 թվականի մայիսի 1-ին։ 1924 թվականին կոնսերվատորիան ստացել է պետական կոնսերվատորիայի կարգավիճակ։ 1947 թվականին ուսումնական հաստատությունը անվանվել է ի պատիվ վրացի քնարադրամատիկական տենոր Վանո Սարաջիշվիլու։

Տարբեր ժամանակներում կոնսերվատորիան ղեկավարել են վրացի և ռուս երաժիշտներ՝

* Նիկոլայ Նիկոլաև (1917-1918)
* Նիկոլայ Չերեպնին (1919-1922)
* Միխայիլ Իպոլիտով-Իվանով (1924-1925)
* Զաքարիա Փալիաշվիլի (1918-1919, 1922-1923, 1930-1931)
* Դիմիտրի Արաղիշվիլի (1926-1929)
* Գրիգորի Կալաձև (1945-1952)
* Իոնա Թուսկիա (1952-1961)
* Օթար Թաքթաքիշվիլի (1962-1964)
* Սուլխան Ցինցաձե (1965-1984)
* Նոդար Գաբունիա (1984-2000)
* Մանանա Դոյջաշվիլի (...-...)

Ներկայումս կոնսերվատորիայի ռեկտորն է պրոֆեսոր Ռեզո Կիկնաձեն։

Շենքը, որտեղ տեղակայված է կոնսերվատորիան, Վրաստանի ճարտարապետական հուշարձան է։ Շինարությունն ավարտվել է 1917 թվականին։ Կոնսերվատորիայում կա 3 համերգասրահ՝ 500, 200 և 80 տեղանոց։

Կոնսերվատորիան Վրաստանի երաժշտական կյանքի կենտրոնն է։ Ուսումնական հաստատության պատկերի ներսում տեղի են ունենում երաժշտական փառատոներ, միջազգային երաժշտական մրցույթներ, մաստեր-կլասներ, համերգներ և այլ միջոցառումներ։

## Դասավանդողներ
* Մեդեա Ամիրանաշվիլի
* Թենգիզ Ամիրեջաբի
* Դավիթ Անդղուլաձե
* Նոդար Անդղուլաձե
* Դավիթ Բադրիձե
* Անդրիա Բալանչիվաձե
* Օլգա Բախուտաշվիլի-Շուլգինա
* Եվգենի Վրոնսկի
* Սանդրո Ինաշվիլի
* Օթար Թաքթաքիշվիլի
* Դավիդ Տորաձե
* Աննա Տուլաշվիլի
* Վլադիմիր Շերբաչյով

## Նշանավոր շրջանավարտներ
### Կոմպոզիտորներ
* Անդրիա Բալանչիվաձե
* Գիա Ղանչելի
* Վանո Մուրադելի
* Օթար Թաքթաքիշվիլի
* Միքայել Թարիվերդիև
* Էրիկ Հարությունյան

### Դիրիժորներ
* Սամուիլ Սամոսուդ
* Օդիսեյ Դիմիտրիադի
* Ջանսուղ Կախիձե

## Դաշնակահարներ
* Ռուդլոֆ Կերեր
* Գիորգի Լացաբիձե

### Վոկալիստներ
* Մեդեա Ամիրանաշվիլի
* Նանի Բգեգվաձե
* Ստելլա Գրիգորյան - մեցցո-սոպրանո, Հունգարիայի պետական օպերայի մենակատարուհի
* Նինո Մաչիաձե - սոպրանո, «Լա Սկալա»-յի մենակատարուհի
* Էլվիրա Ուզունյան - քնարակոլորատուրային սոպրանո, դերասանուհի։ ՀԽՍՀ և Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Աննա Կասյան - սոպրանո, Փարիզ
* Աննա Կիկնաձե - մեցցո-սոպրանո, Մարիինյան թատրոնի մենակատարուհի
* Վարդուհի Շահսուվարյան  - հայ օպերային երգչուհի, դերասանուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1917 հիմնադրումներ Վրաստանում
Կատեգորիա:1917 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի համալսարաններ
Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն (2009)

**[[2009]] թվականին մեկնարկած [[Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն]]**, որը կայացել է Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքի սպորտի տանը, 2009 թվականի ապրիլի 24-ից 26-ը։

## Հաղթողներ և մրցանակակիրներ
### Տղամարդիկ

### Կանայք

## Մեդալային երկրներ

#### +78 կգ

## Արտաքին հղմուներ
* Results
* Video footage

Կատեգորիա:2009 սպորտում
Կատեգորիա:Սպորտը Վրաստանում
Բոժանա աղբյուրներ

**Բոժանա աղբյուրներ**, աղբյուրներ, հավանաբար Վրաստանի Բորժոմի շրջանում, այստեղ Անի քաղաքի մեծամեծերը 1122-1123 թվականներին ներկայացան Վրաստանի թագավոր Դավիթ IV Շինարարին և խնդրեցին նրան քաղաքից դուրս քշել թուրք-սելջուկներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բորժոմի շրջան
Մարի (գետ)

**Բարանդուզ**, *Բարանդուս, Բարանտուզ, Մարի*, գետ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, Ուրմիա լճի ավազանում։ Լիճն է թափվում նրա հարավարևմտյան կողմից։ Հոսում է համանուն գավառով։ Գետի ձախ կողմում գտնվում է ասորական Ադիշա գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուրմիա լճի ավազան
Կատեգորիա:Իրանի գետեր
Ամինակարագաթթու

մինի|<math>\alpha </math> ամինակարագաթթու
մինի|<math> \beta </math> ամինակարագաթթու
մինի|<math> \gamma -</math> ամինակարագաթթու
**Ամինակարագաթթու**, օրգանական միացություն, ալիֆատիկ շարքի ամինաթթու։ Հայտնի է մի քանի իզոմերների ձևով։

կարբօքսիլ և ամինախմբերի դիրքի լինում են՝
* \alpha  ամինակարագաթթու
*  \beta  ամինակարագաթթու
* <math> \gamma -</math> ամինակարագաթթու

## Հատկություններ
Ամինակարագաթթունները ջրում լուծվող, եթերում չլուծվող բյուրեղներ են։

### <math>\alpha </math> ամինակարագաթթու
 \alpha - ամինակարագաթթու կա արյան, մեզի մեջ, բուսական և կենդանական հյուսվածքներում։

### <math> \beta </math> ամինակարագաթթու
 \beta  ամինակարագաթթունները օրգանիզմներում չի հայտնաբերված։

### <math> \gamma- </math> ամինակարագաթթու
 \gamma-  ամինաթթու մեծ քանակությամբ կա բուսական և կենդանական հյուսվածքներում։ Կաթնասունների ուղեղում  \gamma-  ամինակարագաթթուները մոտ 50 մգ % է։

Կատեգորիա:Քիմիական տարրեր
Օքսիդապատում

**Օքսիդապատում,** մետաղական շինվածների մակերևութային շերտի կանխամտածված օքսիդացում։ Օքսիդապատման հետևանքով առաջացող օքսիդաթաղանթները (միկրոնի թասերից մինչև 500-600 մկմ հաստության) շինվածքները պաշտպանում են կոռոզիայից, ունեն դեկորատիվ նշանակություն, ծառայում են որպես էլեկտրամեկուսիչներ, հիմք են հանդիսանում պաշտպանական պատվածքների (լաքերի, ներկերի, յուղային քսուքների և այլնի) համար։

Օքսիդապատում կատարում են քիմիական կամ էլեկտրաքիմիական (տես Անոթային օքսիդացում) եղանակով, ինչպես նաև օդի ներգործությամբ՝ բարձր ջերմաստիճանների պայմաններում։

## Տես նաև
*Մղտագունում 
* Անոթային օքսիդացում

Կատեգորիա:Օքսիդացում
Իվան Նիֆոնտով

** Իվան Նիֆոնտով ** (, ), ռուս ձյուդոիստ։ Նա բրոնզե մեդալ է նվաճել 2012 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում՝ տղամարդկանց մինչև 81 կիլոգրամ քաշայինների մրցապայքարում։ Սոչիի ձմեռային օլիմպիական խաղերի (2014 թ.) բացման արարողության ժամանակ Իվան Նիֆոնտովն է ներս բերել օլիմպիական ջահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս ձյուդոիստներ
Գարասար

**Գարասար**, *Կարասար*, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճի հարավ-արևելքում, Չուխի լեռնահամակարգում։ Ձգվում է հարավից հյուսիս ուղղությամբ։ Նրա լանջերից է սկիզբ առնում Խոշաբ գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Անգելոսներ

**Անգելոսներ** (), կայսերական հարստություն Բյուզանդիայում՝ 1185֊1204 թվականներին։

## Հիմնադրում
Առաջին ներկայացուցիչն էր Իսահակ Բ-ն (առաջին անգամ իշխել է՝ 1185֊1195 թվականներին), որն իշխանության գլուխ անցավ Անդրոնիկոս Ա Կոմնենոս կայսրին տապալելով։ Անգելոսների օրոք կայսրության ներքին և արտաքին վիճակը վատթարացավ։ Իսահակ Բ-ն թեպետ ետ մղեց Սիցիլիայի նորմանների հարձակումները, սակայն մի քանի պարտություններ կրեց Իկոնիայի սելջուկյան սուլթան Խլիճ Արսլանից և հարկադրված եղավ նրան հարկ վճարել։ Իսահակ Բ-ի հարկային քաղաքականությունը և այլազգիների դեմ հալածանքը ուժեղացրին ներքին դժգոհությունները։ 1186 թվականին ապստամբեցին բուլղարներն ու վալաքները և Բուլղարիան անկախ դարձավ։ Կայսրության սահմաններում բնակվող հայերին քաղկեդոնություն պարտադրելու փորձերը և նրանց նկատմամբ կիրառվող հալածանքները Կիլիկիայի հայկական իշխանությանը կողմնորոշեցին դեպի լատինական պետությունները։

## 1195 թվական
1195 թվականին Ալեքսիոս Գ-ն, տապալելով և կուրացնելով եղբորը՝ Իսահակ Բ-ին, իրեն կայսր հռչակեց (իշխեց մինչև 1203 թվականը)։ Սրա օրոք թուլացած կայսրությունը հրաժարվեց կրոնական բացահայտ հալածանքների քաղաքականությունից։ Բյուզանդիայի ազդեցությունը Կիլիկիայում վերջնականապես չկորցնելու հույսերով Ալեքսիոս Գ-ն շտապեց ճանաչել Լևոն Բ-ին՝ նրան ուղարկելով թագ և հանդերձանք։ Նա միաժամանակ Լևոն Բ-ին դրդեց վերըստին քննարկել հայկական և բյուզանդական եկեղեցիների միացման հարցը։ 1197 թվականին Ներսես Լամբրոնացու գլխավորությամբ հայկական նոր դեսպանություն ուղարկվեց Կոստանդնուպոլիս՝ բանակցելու կայսեր առաջարկությունների շուրջ։ Բանակցություններն ապարդյուն անցան, քանի որ Բյուզանդիան նպատակ ուներ Կիլիկյայի հայկական թագավորությունը վասալական կախման մեջ դնել։

## 1203 թվական
1203 թվականին Ալեքսիոս Գ-ն, չկարողանալով դիմադրել կայսրություն խուժած խաչակիրների զորամասերին (Խաչակրաց չորրորդ արշավանք), կողոպտեց պետական գանձարանը և փախավ։ Կրկին կայսր հռչակվեց Իսահակ Բ-ն (երկրորդ անգամ իշխեց 1203-1204 թվականներին), որը կուրության պատճառով կառավարում էր որդու՝ Ալեքսիոս Դ֊ի հետ։ 1204 թվականի փետրվարի 5֊ի ապստամբությամ Անգելոսների հարստությանը վերջ տրվեց։

Կատեգորիա:Անգելոսներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի տոհմեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր
Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր
Գյոզալդարա (լեռ, Գեղարքունիք)

**Գյոզալդարա**, լեռ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում Սևանա լճից հարավ, Վարդենիսի լեռներում, այժմյան Վարդենիկ գյուղից մի քանի կմ հոյւսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2443 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Վրացիները Բելառուսում

**Վրացիները Բելառուսում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Բելառուսում։ Բելառուսում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 3700-4000 մարդ, որոնք բնակվում են հիմնականում Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում։

Նրանք պահպանում են իրենց մշակութային ժառանգությունը, խոսում վրացերեն և պատկանում վրաց ուղղափառ եկեղեցուն։ Մինսկում կա վրացական ուղղափառ եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուսի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռքի պատմություն
Ատոմական շառավիղ

մինի
**Ատոմական շառավիղ**, ատոմին վերագրվող շառավիղ, որը պայմանավորում է միջատոմական հեռավորությունները նյութերում։

Ըստ քվանտային մեխանիկայի, ատոմի չափերը որոշակի չեն, սակայն նրան կարելի է վերագրել որոշակի մեծություն, քանի որ միջուկից տվյալ հեռավորության վրա էլեկտրոնի գտնվելու հավանականությունը ինչ-որ հեռավորությունից սկսած չափազանց արագ նվազում է։ Երկու ատոմների ատոմական շառավիղների գումարը մոտավորապես հավասար է նրանց առաջացրած քիմիական կապի երկարությանը (միջատոմական հեռավորությանը միացության մեջ)։

Տվյալ ատոմի ատոմական շառավիղ, որը 10−8 սմ կարգի մեծություն է, կախված է հարևան ատոմի հետ առաջացրած քիմիական կապերի թվից և մոլեկուլում կամ բյուրեղում նրան շրջապատող ատոմների քանակից։

Ըստ քիմիական կապի բնույթի, տարբերում են՝
* կովալենտային ատոմական շառավիղ (հավասար է X-X կապի երկարության կեսին, որտեղ X ոչ մետաղի ատոմն է)
* մետաղական ատոմական շառավիղ (մետաղ տարրի բյուրեղում ամենամոտ կանգնած ատոմների 1Վոլտ որոշում են ռենտգենոգրաֆիական, էլեկտրոնագրաֆիական և այլ եղանակներով։

## Ատոմական շառավիղի փորձնական չափումներ

Կատեգորիա:Ատոմներ
Օրորոցային երգ

մինի|«Օրորոցային», նկարիչ՝ Ֆրանսուա Ռիս
**Օրորոցային երգ**, օրորոցային, օրորերգ, օրոր, 1․ ժողովրդական ստեղծագործության քնարական երգատեսակ։ Հայ ազգագրական տարբեր խմբերում կոչվել է նաև հարյուր, լուրիկ, ճոր-ճոր, դանդան, նեննի, նանար։

## Երգի կառուցվածք
Կառուցված է երկտող, եռատող, քառատող կամ բազմատող տներից․ ունի կրկնակներ, որոնք, շեղվելով բանաստեղծական տվյալ չափից, երգին հաղորդում են ռիթմաերաժշտության բազմազանություն։ Ավանդական (կայուն) Օրորոցային երգերին հաճախ հարակցվել են հանպատրաստից հորինված մասեր։ Օրորոցային երգերում գերիշխող մոտիվները (մանկանն ուղղված գովք, բարեմաղթություն և այլն) հաճախ զուգորդվել են երգող մոր անձնական ապրումն արտացոլող մոտիվներով։ Արտահայտելով ժողովրդի սոցիալ-պատմական կյանքի տարբեր կողմեր ու իրողություններ, ընտանեկան–կենցաղային հարաբերություններ, զանազան հավատալիքներ ու պատկերացումներ՝ Օրորոցային երգերը պատմաճանաչողական արժեք են ստանում։ Ռ․ Գրիգորյան մեղեդիական առումով օրորները հիմնականում հանպատրաստից հորինվող հանդարտահոս եղանակներ են․ պարզագույն դեպքերում՝ բառը եղանակավորող փոքրածավալ ռիթմաինտոնացիոն դարձվածքի կրկնումներ, զարգացած օրինակներում՝ համեմատաբար լայնածավալ, հանգուցավորված իմպրովիզացիոն կառուցվածքներ։ Բնորոշ է ռիթմական և լադային հենակետերին շարունակ անդրադառնալը։ Հայ ժողովրդական օրորների առավել զարգացած նմուշներն իրենց բանաստեղծական-երաժշտության ձևով ու բովանդակությամբ լիովին կազմավորված երգ են և կազմում են ազգային ավանդական քնարական երգարվեստի մի նշանակալից ժանրը։ Որպես կանոն՝ հայ ժողովրդական օրորները առանձնանում են տեղային-ոճական բնորոշությամբ։

## Նմուշներ
Լավագույն նմուշներից են՝ Կոմիտասի գրառած Ակնա (հայրենի չափով) և Վաղարշապատի (Ռ․ Պատկանյանի «Քուն եղիր, բալաս» խոսքերով) օրորները, Գ․ Սյունու Կարնո օրորը, Մ․ Թումաճանի Ակնա և Բութանիայի օրորները, Հ․ Հարությունյանի Վանա օրորոցայինը։ 2․ Վոկալ կամ գործիքային հանդարտահոս քնարական (երբեմն՝ նաև դրամատիկական բնույթի պահեր պարունակող) պիես, հիմնված ժողովրդական օրորի ոճավորման կամ ժողովրդական կերպարների բանաստեղծականացված վերաիմաստավորման վրա։ Որպես պրոֆեսիոնալ երաժշտության ժանր սկզբնավորվել է 18-րդ դարի վերջին։

## Հեղինակներ
Ձայնի և դաշնամուրի համար Օրորոցային երգեր են գրել Ֆ․ Շուբերտը, Յո․ Բրամսը, Հ․ Վոլֆը, Մ․ Պ․ Մուսորգսկին, Պ․ Ի․ Չայկովսկին և ուրիշներ, ջութակի և դաշնամուրի համար՝ Մ․ Ռավելը, նվագախմբի համար՝ Ի․ Ստրավինսկին և ուրիշներ։ Դաշնամուրային բազմաթիվ Օրորոցային երգերից առավել նշանավոր Է Ֆ․ Շոպենի «Բերսյոզը»։

Հայ կոմպոզիտորներից Օրորոցային երգերի հեղինակներ են՝ Կոմիտասը (ձայն և դաշնամուր, մեներգիչ և երգչախումբ), Գ․ Սյունին (խմբերգ), Բ․ Կանաչյանը (մեներգ դաշնամուրով, նաև նվագախմբով), Ալ․ Սպենդիարյանը (սիմֆոնիկ պիես), Ա․ Հարությունյանը («Հայրենիք» կանտատից) և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ավանդական երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Երգեցողություն
Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Ժողովրդական երաժշտություն
Կատեգորիա:Հայ ժողովրդական երգատեսակ
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Կատեգորիա:Մանկական երաժշտություն
Կատեգորիա:Քուն
Կատեգորիա:Օրորոցային երգեր
Խաղաղության կամուրջ (Թբիլիսի)

**Խաղաղության կամուրջ** (), հետիոտնային կամուրջ Թբիլիսիում, Կուր գետի վրա, Մետեխի և Բարատաշվիլի կամուրջների միջև։ Կամուրջը միավորում է Հերակլ II փողոցը և Ռիկե զբոսայգին։

Կամուրջը բաղկացած է ապակով պատված 156 մետրանոց պողպատե կարկասից։ Ամբողջ կառուցվածքը հենվում է 4 հզոր հենարանների վրա։ Կամրջի վրա կարելի է բարձրանալ ինչպես Հերակլես II փողոցից և Ռիկե զբոսայգուց, այնպես էլ առափնյա ծառուղուց։

## Պատմություն
Կամուրջը կառուցվել է Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլու աջակցությամբ։ Պատվիրատուն Թբիլիսիի քաղաքապետարանն էր։ Կամուրջը պաշտոնապես բացվել է 2010 թվականի մայիսի 6-ին։

կամրջի ճարտարապետը իտալացի Միկելե դե Լուկին է (), ով դրանից առաջ կառուցել էր Հավլաբարի նախագահական նստավայրն ու Ներքին գործերի նախարարության նոր շենքը։ Դիզայները ֆրանսիացի Ֆիլիպ Մարտինոն էր ()։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խաղաղության կամուրջ 

Կատեգորիա:Թբիլիսիի կամուրջներ
Կատեգորիա:Հետիոտնային կամուրջներ
Օթար Թաքթաքիշվիլի

**Օթար Թաքթաքիշվիլի** (, ), վրացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1974)։ Վրացական ԽՍՀ օրհներգի հեղինակն է։

## Կենսագրություն
Օթար Թաքթաքիշվիլին աբխազական ազնվական Վասիլի Չաչիբայայի և վրացական իշխանուհի Ելիզավետա Թաքթաքիշվիլիի որդին է։ Կրել է մոր ազգանունը։ Երաժշտական կրթությունը ստացել է Թբիլիսի նախ երաժշտական դպրոցում, ապա ուսումնարանում։ 1947 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիան, իսկ ասպիրանտուրան 1950 թվականին Սերգեյ Բարխուդարյանի կոմպոզիցիայի բաժնում։ 1952 թվականից դասավանդել է պոլիֆոնիա և գործիքագիտություն, 1959 թվականից դոցենտ էր, իսկ 1966 թվականից պրոֆեսոր։ 1962-1965 թվականներին եղել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի ռեկտորը։

Դեռևս կոնսերվատորիայում ուսանելու տարիներին (1945) մասնակցել է Վրաստանի օրհներգի ստեղծման համար Վրաստանի կոմպոզիտորների միության հայտարարած մրցույթին, շահել է այն։

1944-1946 պատերազմական տարիներին աշխատել է, որպես կոնցերտմեյստր և դիրիժոր Ռադիոհաղորդակցության կոմիտեում։ Եղել է Վրացական ԽՍՀ պետական երգչախմբային կապելայի կոնցերտմեյստեր և դիրիժոր (1947-1952) և գեղարվեստական ղեկավար (1952-1956)։ 1952 թվականից, իր ստեղծագործությունները կատարելիս, որպես դիրիժոր ղեկավարել է հանրապետության առաջավոր երաժշտական տարբեր համույթներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Վրացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Մայր Քարթլի (հուշարձան)

**Մայր Քարթլի** (), հուշարձան Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում, որը դարձել է Թբիլիսիի խորհրդանիշերից մեկը։ Հուշարձանը կառուցվել է 1958 թվականին Սոլոլակի բլրի գագաթին, երբ Թբիլիսի քաղաքը նշում էր իր 1500- ամյակը։ 20 մետր բարձրություն ունեցող հուշարձանի հեղինակն է վրացի Էլգուջա Ամաշուկելին։ Հուշարձանը սկզբից կառուցվել էր փայտից, իսկ արդեն 1963 թվականին այն ալյումինե դարձրեցին։
260px|մինի|ձախից|Հուշարձանի տեսքը
Արձանը խորհրդանշում է Վրաստանի ազգային բնավորությունը։ Արձանի կնոջ ձախ ձեռքում քանդակված է մի բաժակ գինի՝ հյուրերին, ընկերներին ողջունելու համար, իսկ աջ ձեռքում՝ սուրը, նրանց համար, ովքեր եկել են որպես թշնամի։

## Տես նաև
* Մայր Հայաստան հուշահամալիր

## Արտաքին հղումներ
* ''Denkmalkultur in Georgien''  in GWZ Berlin, Das Forschungsjahr, 2008.

Կատեգորիա:Թբիլիսիի արձաններ
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:1958 քանդակներ
Վրացիները Բելգիայում

**Վրացիները Բելգիայում**, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Բելգիայում։ Բեգիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 1000-2000 մարդ, որոնք բնակվում են հիմնականում Բելգիայի մայրաքաղաք Բրյուսելում և մյուս խոշոր քաղաքներում՝ Անտվերպենում և Բրյուգգեում։

2001 թվականին Անտվերպենում հիմնադրվեց Սուրբ Նինոյի վրացական ուղղափառ եկեղեցին։ Նույն թվականին Անտվերպենում Բելգիայի վրացական համայնքի միջնորդությամբ հիմնադրվում է Սուրբ Թամարի եկեղեցին։ 2004 թվականին վրացական եկեղեցի է հիմնվում նաև Մայրաքաղաք Բրյուսելում։

Բելգիայի վրացական համայնքը ունի իր պարի սեփական դպրոցը Բրյուսելում և Անտվերպենոմ։ Կան նաև վրացական դպրոցներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Կատեգորիա:Բելգիայի ազգեր
Ամպիր

մինի|Մադլեն եկեղեցին, Փարիզ
**Ամպիր** ( - կայսրություն), 19-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակների եվրոպական ճարտարապետության և կերպարվեստի (հիմնականում՝ դեկորատիվ-կիրառական) ոճ, որով ավարտվեց կլասիցիզմի զարգացումը։ Տիպարներ փոխառնելով անտիկ արվեստից՝ ամպիրը օգտվեց նաև արխաիկայի շրջանի Հունաստանի ու կայսերական Հռոմի գեղարվեստական ժառանգությունից՝ վերցնելով ռազմական հզորություն ու փառք մարմնավորող մոտիվներ՝ վիթխարի մույթերի (առավելապես դորիական և տոսկանական օրդերների) մոնումենտալ ձևեր, զինանշաններ (լիկտորական ժապավեններ, զենք ու զրահ, դափնեպսակներ, արծիվներ և այլն)։

## Պատմություն
Ամպիր ներառվել է նաև հին եգիպտական ճարտարապետության և քանդակագործության առանձին մոտիվներ (պատերի և մույթերի խոշոր, չմասնատված հարթություններ, երկրաչափական հոծ ծավալներ, զարդանախշ, սֆինքսներ և այլն)։

Ամպիրը կազմավորվելով կլասիցիզմի ընդերքում՝ նրա ձևերի և հարդարանքի նրբագեղությունն ու պարզությունը հետզհետե փոխարինեց առավելագույն խստությամբ և մոնումենտալ արտահայտչականությամբ։ Դրա ծայրահեղ արտահայտությունը եղավ Կ. Լեդուի և ֆրանսիական մեծ հեղափոխության շրջանի մի շարք այլ ճարտարապետների նախագծերում տեղ գտած քաղաքացիական պաթոսով տոգորված գեղարվեստական գաղափարները դարձան համաեվրոպական Ամպիրի զարգացման հիմք՝ տարբեր երկրներում ստանալով տեղական բնութագծեր։

### Նապոլեոն 1-ինի կայսրության շրջան
Նապոլեոն 1-ինի կայսրության շրջանում պետության փառաբանմանը ծառայեց մեմորիալ ճարտարապետությունը (հաղթակամարներ, հուշասյուներ)՝ երբեմն կրկնելով հին հռոմեական օրինակները, ինչպես Փարիզի Կարուզել հրապարակի հաղթակամարը (1806 թվականին, ճարտապետներ Շ. Պերսիե և Պ. Ֆոնտեն), որը Հռոմի Մեպտիմիոս Սևերոսի կամարի կրկնությունն էր։

## Ոճերի առանձնահատկություններ
Պերսիեի ու Ֆոնտենի վերակառուցած պալատների (Մալմեզոն, Ֆոնտենբլո, Բոգառնե և այլն) հանդիսավոր ինտերիերի հարդարանքում՝ եգիպտական հարթաքանդակների, էտրուսկյան սկահակների, պոմպեյան որմնանկարների, հունական և հռոմեական դեկորի, վերածննդի շրջանի ֆրեսկոների և զարդանախշերի մոտիվները համահնչյուն են Ֆ. Ժակոբի ամպիրյան կահույքին և Պ. Թոմիրի բրոնզյա իրերին, որոնք ոճավորված են հին հռոմեական հարուստ բնակելի տան կահավորանքի ոգով։
 
Կազմավորվելով Ֆրանսիայում՝ Ամպիր ազգային ինքնատիպ գծեր ձեռք բերեց Մեծ Բրիտանիայում, Դանիայում, Իտալիայում, Ռուսաստանում և Գերմանիայում՝ դառնալով այդ երկրների պետական անկախության գաղափարների արտահայտությունը։



Colonne Vendôme.jpg|Վենդոմե զորասյուն, Փարիզ
Arc de Triomphe du Carrousel 2006.jpg|Կարուզելի կամար, Փարիզ
Kazan Cathedral, St. Petersburg, Russia.jpg|Կազանի Աստվածամոր տաճար (Սանկտ Պետերբուրգ)
Moscow 05-2017 img17 Triumphal Gate.jpg|Մոսկվայի հաղթանակի դարպասներ
TrafalgarSquare.JPG|(Նելսոնի սյունակ, Լոնդոն
Napoleon-Throne.480.jpg|Նապոլեոնի գահը
Armchair Parent Louvre OA11736.jpg|Գահը Լուվրից
Clock Thomire Louvre OA9511.jpg|Սեղանի Ժամացույցներ
Tabouret.jpg|Ֆոնթեբլո (ապարանք)
Sevres Egyptian Service.JPG|



## Գրականություն
* *Александр Спельц*. Орнаменты Ампира. — 1924. Иллюстрации 
* *Bourgeois E.* Le style Empire, ses origines et ses caractères. P- ., 1930.
* *Некрасов А. И.* Русский ампир. — М., 1935.

Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր
Վրացիները Գերմանիայում

**Վրացիները Գերմանիայում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Գերմանիայում։ Գերմանիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 4000-5000 մարդ :

Մեծ թվով վրացիներ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն ներգաղթել են Իրանից և ավելի մեծ թվով Թուրքիայից։ Վիրքի թագավոր Վախթանգ Գորգասալի անունով վրացական եկեղեցիներ են կառուցվել Մյունխենում և Դյուսելդորֆում։

## Տես նաև
* Հայերը Գերմանիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Թեոնա Քումսիաշվիլի

**Թեոնա Քումսիաշվիլի** (, ), վրացի գրող, երգչուհի, Փշավի-Խևսուրեթի շրջանի երգերի երգահան։ Թեոնային անվանել են «լեռնային սոխակ» իր յուրահատուկ ձայնի համար։

## Կենսագրություն
Թեոնա Քումսիաշվիլին ծնվել է Արևելյան Վրաստանի Սիոնի գյուղում՝ Սուրբ Նինոյի օրը։ 2007-2010 թվականներին Վրաստանում մասնակցել է տարբեր ժողովրդական փառատոների, ինչպիսիք են՝ «Խևսուրյան երեկո» (ხევსურული საღამო) և «ArtGene» (არტ-გენი).

2007 թվականին Թուրքիայում Ինեգլոս ժողովրդական փառատոնի ժամանակ հանդես է եկել Շավնաբադա Անսամբլի հետ։

2010 թվականի հուլիսի 22-ին Խևսուրեթի շրջանի բարձր լեռնային հատվածում որդիների, քրոջ և ընկերների հետ ավտովթարի զոհ են դառնում։ Վարորդը կորցրել է սրընթաց մեքենայի տիրապետումը և այն գլորվել է լեռնային գետը։ Մեքենայում գտնվող անձանից 7-ը (այդ թվում և երեխաները) զոհվել են։ Թեոնայի ամուսինը և եղբայրը ողջ են մնացել։

## Դիսկոգրաֆիա
Թեոնան ձայնագրել է ժողովրդական երգերի երկու ալբոմ. 
*2006 - "პირიმზე"
*2009 - "მარტო სიმღერით გითხარ ამდენი სიყვარული"

## Ընտանիք
Ամուսին՝ Գելա Դայաուրի, գրող։ Զույգն ունեցել է երկու որդի՝ Դեմետրե (08. 07. 2008 թ.) և Ջարջի (30. 09. 2009 թ.)։

## Արտաքին հղումներ
*Teona Qumsiashvili

Կատեգորիա:Վրացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 22 մահեր
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Վրացիները Լիտվայում

**Վրացիները Լիտվայում** (), էթնիկական փոքրամասնություն, ովքեր ապրում է Լիտվայում։ Վրացիները Լիտվիայում ապրել են հիմնականում մայրաքաղաք Վիլնյուսում և Պանևեժիս քաղաքում։ Ըստ 2001 թվականի տվյալների, Լիտվիայում վրացիների թիվը հասել է 372 մարդու։ Ըստ նույն թվականի, այն երմրում զբաղեցրել է 13-րդ էթնիկ փոքրամասնությունը։

Լիտվիայում կա վրացական ռեստորան *Ադրիա* անվանումով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Խևի

**Խևի** (, որը նշանակում է «կիրճ»), լեռնային կիրճ Թերեք գետի վերին հոսանքի երկայնքով, Մեծ Կովկասի հյուսիսային լանջին։ Համապատասխանում է ժամանակակից Մցխեթ-Մթիանեթ քաղաքի Ղազբեգի մունիցիպալիտետի տարածքին։ Կիրճի հյուսիսային կետն է Դարիալը և Կազբեկը, որի ստորոտին պահպանվել է հինավուրց Գերգեթի եկեղեցին։ Խևիով է անցնում վրացական ռազմավիրական ճանապարհը։

Միջնադարյան վրացական աղբյուրներում այս հողն անվանվել է Թսանարե։ Բնակեցվել են վրաց-մոհվեցիներով, օսերով, և ղեկավարել է «կիրճի ավագանին» - խեվիսբեր։ 1743 թ.-ին լեռնաբնակների ղեկավարումն Արգավ էրիստավին, չնայած նրանց իշխանությունը երկար ժամանակ մնում էր դոմինանտ։ 1804 թ.-ին լեռնաբնակներն ապստամբեցին ռուսական իշխանության դեմ և, որը ճնշվել է։

## Հղումներ

* География Грузии Вахушти Багратиони (1745)
* Хевское ущелье 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի կիրճեր
Կատեգորիա:Պատմական Վրաստան
Անապատային արևայրուկ

[մինի|Ժայռապատկերներ անապատային արևայրուքի մակերեսին ([Նևադա)]]
**Անապատային արևայրուկ**, պաշտպանական կեղև, ապարների մուգ դարչնագույն կամ սև, բարակ (0,5-5 մմ) թաղանթ։

Առաջանում է արևի երկարատև ազդեցությամբ, մազանոթներով ապարից մակերևույթ դուրս եկած մանգանի և երկաթի օքսիդային միացությունների կուտակումից։

Տարածված է անապատային շրջաններում և բարձր լեռներում (Հայաստանում՝ Արագածի լեռնազանգվածում, Վարդենիսի, Գեղամա լեռնաշղթաներում և այլն)։

Կատեգորիա:Ապարներ
Վրացիները Դանիայում

**Վրացիները Դանիայում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Դանիայում։ Դանիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 200-250 մարդ։ Դանիայի վրացական բնակչությունը կենտրոնացած է հիմնականում մայրաքաղաք Կոպենհագենում։ Որոշ քանակությամբ վրացիներ բնակվում են նաև Օրհուսում, Ռոսկիլդեում, Օդենսեում և Օլբորգում։

Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենում տեղակայված է Սուրբ Գրիգոլ Պարաձեի եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Կոստանդին III (Աբխազիայի արքա)

**Կոստանդին III** (, ), Աբխազիայի թագավոր 894 թվականից 923 թվականներին։ Անոսիդների տոհմից։ Նա Բագրատի որդին ու իրավահաջորդն էր։   Աբխազիայի թագավոր 899-916 թվականներին։ Հաջորդել է Բագրատ I֊ին։

Անոսիդների իշխանական տոհմի ներկայացուցիչներից Լևոն II-ը 786 թվականին ապստամբել էր Բյուզանդիայի գերիշծանության դեմ և իրեն թագավոր հռչակում։ Մեկ դար անց՝ 879 թվականին Հովհաննես բռնապետը զավթում է աբխազական գահը։

Կոստանդին III-ի հայրը՝ Բագրատը, մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս և մի քանի տարի անցկացնում այնտեղ։ 888 թվականին նա գահընկեց է անում գահը զավթած Հովհաննես բռնապետի որդուն՝ Ատրներսեհին, և հաստատվում իր հոր՝ Դեմետրե II-ի գահին։

## Տես նաև
* Աբխազիայի արքաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի արքաներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:10-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Աբխազական ազնվականություն
Վրացիներն Իտալիայում

**Վրացիներն Իտալիայում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Իտալիայում։ Իտալիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 1000 մարդ։ Հիմնական բնակչությունը ապրում է Հռոմում, սակայն որոշ մաս ապրում է նաև Ֆլորենցիայում, Միլանում և Նեապոլում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգեր
Վրացիները Լատվիայում

**Վրացիները Լատվիայում,** ազգային փոքրամասնություն, որը ապրում է Լատվիայում։ Լատվիայում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 1500 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լատվիայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Վրացիները Նորվեգիայում

**Վրացիները Նորվեգիայում**, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Նորվեգիայում։ Այստեղի վրացիները կազմում է շուրջ 150 բնակիչ։ Նրանք հիմնականում բնակվում են Օսլոյում, Օլեսունում և Տրոնհեյմում։

Նրանք Վրաց ուղղափառ եկեղեցիու հետևորդներն են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Վրացիները Միացյալ Թագավորությունում

**Վրացիները Միացյալ Թագավորությունում**, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Միացյալ Թագավորությունում։ Միացյալ թագավորությունում նրանք կազմում են 10000-15000 բնակիչ։ Նրանք հիմնականում ապրում են մայրաքաղաք Լոնդոնում։ Այստեղի հայտնի բնակիչներից է վրաց երգահան, երգչուհի Քեթի Մելուան։

Լոնդոնում կա վրաց ուղղափառ եկեղեցի՝ սուրբ Գեորգի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Վրացիները Ռուսաստանում

**Վրացիները Ռուսաստանում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որն ապրում է Ռուսաստանում։ Ռուսաստանում է գտնվում վրացական ամենախոշոր գաղթավայրը, և այստեղ վրացիները հաստատվել են տարիների ընթացքում։ Վերջին տվյալներով, Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվում է ավելի քան 1,000,000 վրացի, որոնցից միայն 300,000-ը բնակվում են քաղաքամայր Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք