Թվի քերականական կարգ

**Թիվ**, քերականական կարգ, դրսևորվում է գոյականական, դերանվանական ու բայական համակարգերում, հին հայերենում` նաև ածականների ու թվականների մեջ։ Ժամանակակից հայերենում ունի երկու դրսևորում` եզակի թիվ և հոգնակի թիվ։ Գրաբարում, միջին գրական հայերենում, ինչպես նաև որոշ բարբառներում պահպանվում են նաև երկակի թվի հետքեր։
## Գոյականի թվի քերականական կարգ
### Եզակի թիվ

Եզակի թիվը ցույց է տալիս մեկ առարկա։ Սովորաբար այն բառի ուղիղ ձևն է։ Եզակին բազմանշանակ է, այն ցույց է տալիս ոչ միայն մեկ առարկա, այլև տվյալ տեսակի առարկաներից յուրաքանչյուրի քանակային հարաբերությունը, նրանց այս կամ այն խումբը և այլն, օրինակ՝ *Ծառից խնձոր ընկավ։ Խնձորն օգտակար միրգ է։ Աղջիկը խնձոր էր քաղում։* Առաջին նախադասության մեջ խոսքը վերաբերում է մեկ առարկայի, երկրորդում՝ տվյալ տեսակի բոլոր առարկաներին, իսկ երրորդում եզակի թվով դրված բառը վերաբերում է նույն տեսակի առարկաների մի խմբին։
### Հոգնակի թիվ

Հոգնակի թիվը ցույց է տալիս մեկից ավելի միատեսակ առարկաներ։

Հոգնակին կարող է կազմվել տարբեր եղանակներով՝
* Կրկնություն (*«» — «լեռ», «yamayama» — «լեռներ»*)։
* Վերջավորությունների միջոցով՝ (*նստարան - նստարաններ,  — «խլուրդ», «кроты» — «խլուրդներ»*)։
* Բառահիմքի փոփոխությամբ - (* -մարդ, «люди» - մարդիկ*).
* Հնչյունափոխությամբ - («» — «գիրք», «կուտուբ» — «գրքեր»).

Հայերենում հոգնակին կազմվում է *-եր* (միավանկ բառերի դեպքում) և *-ներ* հոգնակերտերով, իսկ որոշ բառերի հոգնակին կազմվում է *իկ* (*մարդիկ*), *այք* (*կանայք, տիկնայք, պարոնայք*), *ինք* (անձինք), *ք* (հատուկ է բարբառներին, օրինակ՝ *գյուղացիք*) վերջավորություններով։

Հոգնակի թիվը կարող է արտահայտել տարբեր նշանակությւոններ՝
*«մեկից ավելի» - «Սեղանին գրքեր կան։» = «Սեղանին մեկից ավելի գրքեր կան։»,
*«յուրաքանչյուրը» - «Էլեկտրոններն ունեն բացասական լիցք։» = «Յուրաքանչյուր էլեկտրոն ունի բացասական լիցք։»,
*«տիպականություն» - «Թռչունները կարողանում են թռչել։» = «Տիպիկ թռչունը կարող է թռչել։»,
*«վերոհիշյալներից յուրաքանչյուրը» - «Մեր տուն եկան Արամն ու Արմենը։ Հյուրերը մնացին մինչ երեկո։»,
*«մեծամասնություն» - «Հայերը քվեարկեցին հանուն անկախության։»,
*«մեծ խումբ» - «Խավարասերների ներկայությունը տունը դարձնում է անտանելի։»,
*հարգալից դիմում - «Դուք կարող եք ներս մտնել։» և այլն։

### Հավաքական գոյականներ
*Հավաքական գոյականները* ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների հավաքական ամբողջություն, բազմություն։ Դրանք ձևով եզակի են, նախադասության մեջ գործածվում են որպես եզակի գոյականներ, բայց արտահայտում են հոգնակի թվի իմաստ, օրինակ՝ *ուսանողություն, հայություն, գյուղացիություն։ Ուսանողությունը նշեց բուհի հիմնադրման 20-ամյակը։*։ Սրանք սովորաբար կարող են փոխարինվել համապատասխան հոգնակի թվով, օրինակ՝ *Ուսանողները նշեցին բուհի հիմնադրման 20-ամյակը*։

Հայերենում հավաքական գոյականներ են կազմվում *-ություն, -եղեն, -անք, -ենք, -ոնք, -այք, -անի* ածանցներով, ինչպես՝ *երիտասարդություն, Վարդանանք, ամանեղեն, դեղորայք, առածանի* և այլն։

### Անեզական գոյականներ
*Անեզական գոյականները* ( - «միայն հոգնակի»}) գործածվում են միայն հոգնակի ձևով, բայց ունեն եզակիի իմաստ։ Դրանք մեծ մասամբ աշխարհագրական անուններ են, օրինակ՝ *[[Նիդերլանդներ]], [[Ֆիլիպիններ]], [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]], [[Ալպեր]], [[Հիմալայներ]]* և այլն։ Որոշ լեզուներում մի շարք բառեր ունեն մաիյն հոգնակիի ձև, իսկ դրանց հայերեն համարժեքներն ունեն եզակիի ձև, օրինակ՝ ռուսերեն *брюки, качели, ножницы, очки, часы, шахматы, шашки*, անգլերեն *scissors, glasses, trousers* բառերը։
### Անհոգնական գոյականներ
*Անհոգնական գոյականները* ( - «միայն եզակի») իրենց արտահայտած հատուկ իմաստների պատճառով (հաշվարկելի չեն) ունեն միայն եզակիի ձև։ Նման բառերը երբեմն կարող են գործածվել նաև հոգնակի թվով, սակայն այս դեպքում հոգնակին ունի որոշակիորեն յուրահատուկ և համեմատաբար հազվադեպ կիրառություն։

Սովորաբար միայն եզակի թվով են գործածվում՝
*Հատուկ անունները (անձնանունները, ազգանունները, տեղանունները և այլն), օրինակ՝ *Արամ, Աշոտ, Արագած, Երևան, Հայաստան* և այլն։ Սրանք հոգնակի թվով գործածվում են այն դեպքում, երբ ցույց են տալիս նույն անունը ունեցող անձինք կամ նույն ընտանիքի, տոհմի անդամներ, օրինակ՝ *Դասարանում երկու Արամներ կան։ Արշակունիները Հայաստանում թագավորել են համեմատաբար կարճ ժամանակ։*
*Գիտությունների, ուսմունքների, կրոնների անունները՝ *[[ֆիզիկա]], [[լեզվաբանություն]], [[մատերիալիզմ]], [[նատուրալիզմ]], [[քրիստոնեություն]]* և այլն։
*Վերացական հասկացությունների անուները՝ *հպարտություն, խաղաղություն, [[սեր]], զայրույթ* և այլն։
*Նյութերի անուները, օրինակ՝ *[[ջուր]], [[գինի]], [[ավազ]], [[ազոտ]], ձավար* և այլն։ Հոգնակի թվով գործածվելիս այս բառերը ցույց են տալիս նրա տարբեր տեսակներ (օրինակ՝ *գինիներ, հյութեր*) կամ առատությունը (օրինակ՝ *անձրևներ, ջրեր, ցրտեր*)։ 
*Շաբաթվա օրերի, ամիսների անունները՝ *[[երկուշաբթի]], [[կիրակի]], [[հուլիս]], [[մարտ]]* և այլն։
*Բնության մեջ հանիպող եզակի երևույթների անունները, օրինակ՝ *[[Լուսին]], [[Արև]], [[Երկիր]], հյուսիս, հարավ* և այլն։

## Բայի թվի քերականական կարգ
Բայի թիվը ցույց է տալիս՝ մե՞կ, թե՞ մեկից ավելի անձինք կամ առարկաներ են կատարում գործողությունը։ Ըստ այդմ էլ տարբերում են բայի երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի։

Բայի եզակի թիվը ցույց է տալիս մեկ անձի կամ առարկայի կատարած գործողություն, օրինակ՝ *գնում եմ, երգում է, հեռացի՛ր, կանչես* և այլն։

Բայի հոգնակի թիվը ցույց է տալիս երկու կամ ավելի անձերի կամ առարկաների կատարած գործողություն, օրինակ՝ *գրել ենք, կհասնեք, պիտի մարտնչեք* և այլն։

Հայերենում բայի թվի և դեմքի քերականական կարգերն արտահայտվում են դիմաթվային նույն վերջավորություններով, օրինակ՝ *տեսնում եմ, խոսես, կարդանք, հասնեն* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձևաբանություն