Թերեզ Լիզյոացի

**Թերեզ Լիզյոացի** (ֆր.՝ Thérèse de Lisieux, աշխարհիկ անունը՝ Մարի-Ֆրանսուազ-Թերեզ Մարտեն, ֆր.՝ Marie-Françoise-Thérèse Martin, վանական անունը՝ Թերեզ՝ Հիսուս Մանկան և Սուրբ Երեսի, հունվարի 2, 1873 թ., Ալանսոն, Ֆրանսիա — սեպտեմբերի 30, 1897 թ., Լիզյո, Ֆրանսիա)՝ կարմելական միանձնուհի, ներկայում՝ ամենահայտնի կաթոլիկ Սրբերից մեկն աշխարհում, չորս կանանցից մեկը պատմության մեջ, ով արժանացել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետի (Ուսուցչի, Դոկտորի) կոչման։ Պիոս X Պապը նրան անվանել է «արդի ժամանակների մեծագույն Սուրբ»:

Թեև կյանքի ընթացքում Թերեզն ապրել է միանձնուհու թաքնված ու մեկուսի կյանքով և հայտնի չի եղել իր մերձավոր շրջանակից դուրս, բայց մահվանից հետո համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերել՝ շնորհիվ իր հոգևոր ինքնակենսագրական գրվածքների: Դրանք նա ի սկզբանե գրել էր իր հարազատ քույրերի ու վանքի մայրապետի համար, սակայն իր ննջումից հետո մենաստանը որպես հետմահու շրջաբերական հրատարակում է դրանք «Մի հոգու պատմություն» վերնագրով՝ այդպիսով սկիզբ դնելով նրա համաշխարհային աներևակայելի համբավին: Այդ ձեռագրերում նա, մասնավորապես, փորձում էր բացատրել իր հոգևոր «Փոքր ճանապարհը», որն, ըստ էության, մանկան հոգեվիճակի ձեռքբերման մասին էր՝ Աստծու և աշխարհի նկատմամբ: Իր մեծ ժողովրդականության և սրբության համբավի շնորհիվ՝ Թերեզը սրբադասվեց իր ննջումից ընդամենը 28 տարի անց՝ 1925 թ.-ին, իսկ 1997 թ.-ին՝ ննջման հարյուրամյակի տարում, Հռոմի Հովհաննես Պողոս II Պապը նրան հռչակեց Եկեղեցու Ուսուցիչ: Կաթոլիկ եկեղեցում նրա հիշատակության տոնը 1927–1969 թթ.-ին հոկտեմբերի 3-ն էր, իսկ այնուհետ հաստատվեց հոկտեմբերի 1-ին: Լիզյոյում նրա հոյակերտ բազիլիկը Ֆրանսիայի երկրորդ ամենահայտնի ուխտատեղին է Լուրդից հետո:

## Կյանքը
### Ընտանիքի նախապատմությունը
ձախից|մինի|Լուի Մարտենը՝ Թերեզի հայրը
ձախից|մինի|374x374փքս|Զելի Մարտենը՝ Թերեզի մայրը
Թերեզը ծնվել է 1873 թ.-ի հունվարի 2-ին Ֆրանսիայի Ալանսոն քաղաքում (Ալանսոնի Սեն-Բլեզ փողոցի №36 տանը): Նա Մարի-Ազելի (Զելի) Գերենի և Լուի Մարտենի կրտսեր դուստրն էր: Հայրը ժամագործ էր, ոսկերիչ, իսկ մայրը զբաղվում էր ժանեկագործությամբ, և երկուսն էլ բարեպաշտ կաթոլիկ քրիստոնյաներ էին (2015 թ.-ին նրանք սրբադասվեցին Հռոմի Ֆրանցիսկոս I Պապի կողմից՝ դառնալով Կաթոլիկ եկեղեցու միասին սրբադասված առաջին և մինչ օրս միակ ամուսնական զույգը):

Հայրը երիտասարդ տարիներին փորձել էր ճգնավոր դառնալ, բայց լատիներենին չտիրապետելու պատճառով մերժում էր ստացել: Մայրը նույնպես երիտասարդ տարիքում փորձել էր միանձնուհի դառնալ, սակայն ապագա ամուսնու պես դարձյալ մերժվել էր (հավանաբար՝ պայմանավորված երիտասարդ տարիքում իր ունեցած առողջական տկարությամբ): Այնուհետ Զելին սովորել էր ժանեկագործական արհեստը և Սեն-Բլեզ փողոցի հայրական իր տանը 22 տարեկանում հիմնել ժանյակների սեփական արտադրությունը:

1858 թ.-ի սկզբին Լուի Մարտենն ու Զելի Գերենը կամրջի վրա պատահմամբ հանդիպել էին իրար և կարճ ժամանակ անց՝ նույն տարվա հուլիսի 13-ին, պսակադրվել Ալանսոնի Աստվածամոր տաճարում: Իրենց միայնակեցական իղձերին համահունչ՝ սկզբում նրանք որոշել էին ապրել ինչպես քույր ու եղբայր, սակայն քահանայի միջամտությունը շուտով կատարելապես փոխել էր նրանց նախնական մտադրությունը, և կարճ ժամանակում այդ ընտանիքում մեկը մյուսի հետևից ինը երեխա էր լույս աշխարհ եկել: 1867–1870 թթ.-ին երեխաներից 4-ը մահացել էին. 3-ը՝ նորածին հասակում, իսկ մեկը՝ Հելենը՝ 5 տարեկանում, ում մահն առանձնակի ծանրությամբ էր տանում Զելին: Ողջ մնացած բոլոր հինգ դուստրերն էլ հետագայում միանձնուհիներ դարձան՝

Մարի-Լուիզը (Մարի) (քույր Մարի, փետրվարի 22, 1860 թ. – հունվարի 19, 1940 թ.),

Մարի-Պոլին (Պոլին) (Մայր Ագնես, սեպտեմբերի 7, 1861 թ. – հուլիսի 28, 1951 թ.),

Մարի-Լեոնի (Լեոնի) (քույր Ֆրանսուազ-Թերեզ, հունիսի 3, 1863 թ. – հունիսի 16, 1941 թ.) և

Մարի-Սելին (Սելին) (քույր Ժենևիև, ապրիլի 28, 1869 թ. – փետրվարի 25, 1959 թ.),

Մարի-Ֆրանսուազ-Թերեզ (Թերեզ) (քույր Թերեզ, հունվարի 2, 1873 թ – սեպտեմբերի 30, 1897 թ.):

### Ծնունդն ու մանկությունը
մինի|400x400փքս|Ալանսոնի Սեն-Բլեզ փողոցի 36 համարը կրող այն տունը, ուր ծնվել և մինչև 1877 թ.-ը ապրել է Թերեզը:
Թերեզի ծնվելուց տարիներ առաջ՝ 1865 թ.-ին, Զելիի մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղի նախանշաններ էին ի հայտ եկել, և նա իր զավակներին այդուհետ այլևս ստիպված էր սկզբնական շրջանում հանձնել ստնտու դայակների խնամքին: Այդպես, Թերեզը ծնվելուց կարճ ժամանակ անց մեկ տարով հանձնվել էր Սեմալեում բնակվող Ռոզա Թայեի խնամքին, ով իր սեփական երեխաներն ուներ և արդեն իսկ կերակրել էր Մարտենների զավակներից երկուսին:

Շիկահեր, կապուտաչյա, բարի ու ժպտերես, տարիքից անհամեմատ ավելի խելացի, կենսախինդ, բայց չափազանց զգայուն ու զայրույթի ահավոր բռնկումներով, նրբազգաց ու ինքնակամ Թերեզը շատ արագ ընտանիքի սիրելին էր դարձել: Մոտ մեկ տարի ստնտու դայակի մոտ անցկացնելու հետո՝ 1874 թ.-ի ապրիլի 2-ին, նա վերադարձել էր Ալանսոն, որտեղ անմիջապես շրջապատվել էր ընտանիքի ջերմ սիրով: Այդ շրջանի մասին մայրը գրում է (տիկին Մարտինի նամակը Պոլինին, 21 նոյեմբերի, 1875թ.). «Լսում եմ, թե ինչպես է Թերեզն ինձ կանչում. «Մայրի՜կ»: Նա մենակ չի բարձրանա աստիճաններով, եթե ամեն աստիճանի վրա ինձ չկանչի. «Մայրի՜կ, մայրի՜կ»: Որքան աստիճաններ, այնքան «մայրիկ»-ներ: Եվ եթե պատահաբար մոռանամ թեկուզ մեկ անգամ պատասխանել. «Հա, իմ փոքրի՛կ աղջիկ», նա մնում է այնտեղ՝ առանց առաջ կամ հետ գնալու»:
ձախից|մինի|219x219փքս|Թերեզը 1876 թ.-ին
Թերեզը մեծանում էր բարեպաշտ քրիստոնեական միջավայրում, որտեղ աղոթք էին անում, պահք պահում և կանոնավոր կերպով մասնակցում Պատարագներին: Ընտանիքում ընդունված էր նաև բարեգործությունը. նրանք այցելում էին հիվանդների, տարեցների և երբեմն էլ իրենց ճաշի սեղանին մասնակից դարձնում թափառաշրջիկների: Չնայած ընդհանուր առմամբ իր ուրախ ու երջանիկ բնավորությանը՝ այնուամենայնիվ, վաղ մանկության տարիներին Թերեզին բնորոշ էին նաև հուզական դրսևորումները. «Սելինը փոքրիկի հետ խաղում է խորանարդիկներով. նրանք ժամանակ առ ժամանակ վիճում են իրար հետ, և Սելինը զիջում է, որպեսզի ևս մի մարգարիտ ավելացնի իր թագին: Ես ստիպված եմ հանդիմանել խեղճ բալիկին, ով սարսափելիորեն նյարդայնանում է. երբ որևէ բան իր ուզածով չի լինում, նա հուսահատորեն թավալվում է գետնին՝ կարծելով, թե ամեն բան կորած է: Երբեմն դա իր ուժերից վեր է, և նա շնչակտուր է լինում: Շատ նյարդային երեխա է, բայց միևնույն ժամանակ` շատ անուշիկ ու խելացի, նա ամեն բան մտապահում է», – գրում է մայրը դստերը՝ Պոլինին: Հետագայում, արդեն երբ միանձնուհի էր, Թերեզը կգրի վաղ մանկության այդ տարիների մասին. «Ես հեռու էի փոքրիկ անթերի աղջնակ լինելուց»:
մինի|323x323փքս|Ալանսոնի Աստվածամոր բազիլիկը, ուր մկրտվում է Թերեզը:
1876 թ.-ի վերջից Զելիի առողջական վիճակը սկսում է կտրուկ վատթարանալ: Հաջորդ տարվա հունիսին նա մեկնում է Լուրդ՝ հույս ունենալով բժշկվել իր հիվանդությունից, բայց հրաշքը տեղի չի ունենում և երկու ամիս անց՝ օգոստոսի 28-ին, 46 տարեկան հասակում Զելին մահանում է: Նրա հուղարկավորման արարողությունը տեղի է ունենում Ալանսոնի Աստվածամոր տաճարում, ուր նա տարիներ առաջ պսակադրվել էր Լուի հետ: Մոր հիվանդության վերջին օրերին ընտանիքի կրտսեր զավակներին՝ Սելինին ու Թերեզին (վերջինն այդ ժամանակ ընդամենը չորսուկես տարեկան էր), փորձում էին տանը չթողնել և ամեն օր ուղարկում էին իրենց ազգականների տուն: Սակայն, այնուամենայնիվ, շատ բաներ չեն վրիպում նրանց աչքերից: Հետագայում Թերեզն այդ օրերի մասին այսպես է գրում. «Մեր թանկագին մայրիկի հիվանդության բոլոր մանրամասները դեռ կենդանի են իմ սրտում: Հատկապես հիշում եմ երկրի վրա նրա անցկացրած վերջին շաբաթները: .... Վերջին օծման հուզիչ արարողությունը նույնպես տպավորվել է իմ հոգում: Դեռ աչքիս առաջ է այն տեղը, ուր կանգնել էի Սելինի կողքին: Բոլոր հինգս կանգնել էինք՝ ըստ ավագության, և խեղճ հայրիկն էլ էր այնտեղ ու հեկեկում էր... .... Մայրիկի մահվան թե հաջորդ օրը նա գրկեց ինձ ու ասաց. «Գնա համբուրիր վերջին անգամ քո խեղճ մայրիկին»: Եվ ես, առանց որևէ բան ասելու, շրթունքներս մոտեցրի իմ թանկագին մայրիկի ճակատին... Չեմ հիշում, որ շատ լաց եղած լինեմ. ես ոչ ոքի չէի պատմում իմ ունեցած խոր ապրումները... Ես լուռ նայում ու լսում էի... ոչ ոք ժամանակ չուներ ինձնով զբաղվելու, ուստի ես շատ բաներ էի տեսնում, որոնք պետք է թաքցնեին ինձնից: Ինչ-որ պահի հայտնվեցի դագաղի կափարիչի դիմաց... երկար կանգնած նայում էի. երբեք նման բան չէի տեսել, մինչդեռ հասկանում էի... Ես այնքան փոքր էի, որ չնայած մայրիկի կարճ հասակին՝ ստիպված էի գլուխս բարձրացնել՝ դրա վերևի մասը տեսնելու համար, և այն ինձ շատ մեծ էր թվում... շատ տխուր...», – և շարունակում է Թերեզը. «մայրիկի մահվանից հետո իմ երջանիկ բնավորությունն ամբողջովին փոխվեց: Ես, որ այդքան աշխույժ, այդքան անմիջական էի, դարձա ամաչկոտ ու հեզ, ծայրահեղ զգայուն: Մեկ հայացքը բավական էր՝ ինձ արցունքների մեջ սուզելու համար. պետք է ոչ ոք ինձ վրա ուշադրություն չդարձներ, որպեսզի ես ինձ լավ զգայի, ես չէի կարողանում տանել անծանոթ մարդկանց միջավայրը և զվարթությունս վերագտնում էի միայն ընտանիքի գրկում... Մինչդեռ ես շարունակում էի շրջապատված մնալ ամենանրբանկատ քնքշությամբ»:

Կնոջ վաղաժամ մահվանից երեք ամիս անց Լուի Մարտենը լքում է Ալանսոնը, ուր անցել էին իր երիտասարդությունն ու ընտանեկան կյանքի առաջին տարիները, և տեղափոխվում նորմանդական Լիզյո քաղաքը, որտեղ ապրում էր Զելիի դեղագործ եղբայրը՝ Իսիդոր Գերենը, իր կնոջ՝ Սելին Ֆուրնե-Գերենի և երկու դուստրերի՝ Ժաննայի և Մարիի հետ: Կյանքի վերջին ամիսներին Զելին թողել էր ժանյակների արտադրության գործը, և նրա մահվանից հետո Լուին վաճառում է այն ու այդ գումարով Լիզյոյում, Գերենների ընտանիքից ոչ հեռու վարձակալում մի գեղեցիկ, ընդարձակ առանձնատուն՝ «Բյուսոնեն», որ քաղաքին նայող բլրի լանջի վրա գտնվող մեծ այգում էր: Բյուսոնե տեղափոխվելը տարիներ անց Թերեզը կհամարի իր կյանքի երեք շրջաններից երկրորդի՝ «ամենացավալիի» սկիզբը. «Այդ շրջանը ձգվում է չորսուկեսից մինչև տասնչորս տարեկանս` այն տարիքը, երբ ես վերագտա իմ մանկական բնավորությունը՝ մտնելով հասուն կյանք», – գրում է նա: Լիզյոյում Պոլինը դառնում է Թերեզի երկրորդ մայրիկը, ինչն առավել է մտերմացնում նրանց:

### Վաղ տարիները
մինի|400x400փքս|Բյուսոնեն՝ Մարտենների վարձակալած առանձնատունը Լիզյոյում, ուր տեղափոխվում է ընտանիքի Զելիի մահվանից հետ: Թերեզն այս տանն է ապրում մինչև 1888 թ.-ին իր մուտքը Կարմել:
Թերեզը մինչև ութուկես տարեկանը կրթություն է ստանում տանը՝ ավագ քույրերի կողմից, ինչից հետո ընդունվում է Լիզյոյի բենեդիկտյան աբբայությանը կից գիշերօթիկ դպրոցը, ուր մինչ այդ ուսանել էին իր քույրերը: Ավագ քույրերի՝ Մարիի ու Պոլինի կողմից լավ կրթություն ստացած լինելով՝ Թերեզը դասարանում գրեթե մշտապես առաջինն էր (բացառությամբ գրչության ու թվաբանության դասերի): Սակայն իր համեմատաբար փոքր տարիքի և ստացած բարձր գնահատականների պատճառով, ինչը հաճախ հարուցում էր դասընկերուհիներից ոմանց նախանձը, նա սկսում է խայթոցների առարկա դառնալ: Ամենից շատ նրան հոգեբանորեն ճնշում էր տասնչորս տարեկան մի աղջիկ, որը վատ էր սովորում դպրոցում: Իսկ Թերեզը շատ էր տառապում իր զգայունության պատճառով և լուռ լաց էր լինում՝ առանց որևէ բան ասելու: Դասամիջոցներին երեխաների աղմկոտ խաղերը նրան չէին գրավում. նա նախընտրում էր իր շուրջը հավաքվող աշակերտուհիներին տարատեսակ պատմություններ պատմել, որոնք հաճախ օրեր էին տևում: «Այնտեղ [դպրոցում] անցկացրածս հինգ տարիներն ամենից տխուրն էին իմ կյանքում. եթե իմ թանկագին Սելինն ինձ հետ չլիներ, ես այնտեղ մեկ ամիս էլ չէի կարողանա դիմանալ՝ առանց հիվանդանալու... Խեղճ փոքրիկ ծաղիկը սովորել էր իր թույլ արմատները խրել ընտրյալ հողի մեջ, որ հատուկ իր համար էր պատրաստված, բացի այդ` նրան դժվար էր գտնվել ամեն տեսակ ծաղիկների մեջ, հաճախ` ոչ այնքան նուրբ արմատներով, և ստիպված լինել գտնել այդ ընդհանուր հողում իր գոյության համար անհրաժեշտ հյութերը...»: Միակ մխիթարությունն այն էր, որ ամեն երեկո նա վերադառնում էր իր սիրաշատ ընտանիքն ու վորագտնում միջանձնային հարաբերությունների ջերմությունը. «Բարեբախտաբար, ես ամեն երեկո վերագտնում էի հայրական օջախը, և այդժամ սիրտս նորից բացվում էր, ես ցատկում էի իմ արքայի ծնկներին` պատմելով նրան իմ ստացած գնահատականների մասին, և նրա համբույրն ինձ մոռացնել էր տալիս իմ բոլոր ցավերը...»:
ձախից|մինի|426x426փքս|Ութամյա Թերեզը (1881 թ.)
1882 թ.-ի հոկտեմբերին, երբ Թերեզն ինը տարեկան էր, նրա ավագ քույրը Պոլինը, ում հետ նա շատ կապված էր, հատկապես՝ մորը կորցնելուց հետո, մտնում է Լիզյոյի Կարմելի ​մենաստան: Թերեզի համար դա անսպասելի էր և մեծ հարված է դառնում: Նա հասկանում է, որ Պոլինն այլևս լքել է աշխարհը և էլ երբեք չի վերադառնա: «Ես սրտիս խորքում ասում էի. «Պոլինը կորած է ինձ համար...»»: Թերեզը նույնպես մանկուց ցանկանում էր կարմելիտուհի դառնալ, և ավագ քրոջ մուտքից ի վեր՝ այդ ցանկությունը նոր ուժով է բռնկվում, սակայն իրեն ասում են, որ նա դեռ շատ փոքր է դրա համար, և, այնուամենայնիվ, Թերեզն այնքան է տպավորում Կարմելի մայրապետին՝ Մայր Մարի դը Գոնզագին, որ վերջինս, որպես մխիթարություն, 1882-1883 թթ.-ի միջև մի նամակ է գրում՝ անվանելով նրան վանական եղանակով՝ «իմ փոքրիկ դուստր Թերեզ՝ Հիսուս Մանկան»:

### Հիվանդությունը
Այդ շրջանում Թերեզի մոտ հաճախ տևական գլխացավեր էին լինում: 1883 թ.-ի Զատկի օրը, երբ Թերեզը Սելինի հետ մենակ էր քեռու՝ Իսիդոր Գերենի տանը (հայրը ավագ քույրերի հետ գնացել էր Փարիզ, և Իսիդորը Թերեզին ու Սելինին իրենց տուն էր տարել), քեռին սկսում է բարի թախիծով նրան պատմել Զելիի, անցած-գնացած հիշողությունների մասին, ինչը շատ է ազդում Թերեզի վրա, ու նա լաց է լինում: Երեկոյան՝ քնելուց առաջ, Թերեզի մոտ ուժգին նյարդային դող է սկսվում: Ենթադրելով, թե նա մրսում է, ընտանիքը Թերեզին ծածկում է վերմակներով, սակայն դողը չի դադարում: Նրանք զանգահարում են բժիշկ Նոտտային, ով չի կարողանում այդժամ ճշգրիտ ախտորոշում կատարել:

Անհանգստացած՝ Պոլինը սկսում է Կարմելից նամակներ գրել Թերեզին և փորձում օգնել քրոջը: Ի վերջո, մայիսի 13-ին՝ Հոգեգալստյան օրը, Թերեզը բժշկվում է. այդ օրը, իր բնորոշմամբ, հրաշք է տեղի ունենում, երբ նա, անկողնում պառկած, այլևս հուսահատ, շրջվում է ու նայում մահճակալի կողքին տեղադրված Տիրամոր արձանիկին՝ խնդրելով Նրան վերջապես գթալ իրեն: Այդժամ, իր խոսքերով, Տիրամայրն ասես ժպտում է իրեն. «Ա՜խ, – մտածեցի ես, – Տիրամայրը ժպտաց ինձ. ի՜նչ երջանիկ եմ ես...»: Սակայն, երբ Թերեզն իր ավագ քրոջ՝ Մարիի խնդրանքով պատմում է այս տեսիլքի մասին կարմելիտուհի միանձնուհիներին, վերջինների՝ իրեն ուղղված հարցերի տարափը կասկածներ է սերմանում իր ներսում կատարվածի վերաբերյալ. «Ես ինձ երևակայեցի, թե ստել եմ... Անկասկած, եթե պահպանած լինեի գաղտնիքս, պահպանած կլինեի նաև իմ երջանկությունը .... ես չէի կարողանում նայել ինքս ինձ` առանց խոր սարսափի զգացողության...», – գրում է նա: «Չգիտեմ ինչպես նկարագրել այդպիսի տարօրինակ հիվանդությունը, – գրում է Թերեզը, – ես հիմա համոզված եմ, որ դա սատանայի գործն էր, բայց բուժվելուցս դեռ երկար ժամանակ հետո ես կարծում էի, թե միտումնավոր եմ հիվանդացել, և դա իսկական տառապանք էր հոգուս համար...»:

Այժմ էլ նա սկսում է տառապել նևրոտիկ խղճմտանքներից, որոնց մասին հետագայում այսպես է գրում. «Մարդ պետք է անցնի այս նահատակության միջով, որպեսզի լավ հասկանա այն, և ինձ համար անհնար կլինի արտահայտել այն, ինչ ես ապրել եմ մեկուկես տարի»:

1886 թ.-ի հոկտեմբերին ավագ քույրը՝ Մարին, նույնպես մտնում է Կարմել, ինչը նոր հարված է լինում Թերեզի համար:

### «Կատարյալ վերափոխումը»
ձախից|մինի|332x332փքս|Տասներեքամյա Թերեզը (1886 թ.)
1886 թ.-ի Սուրբ Ծննդյան գիշերը շրջադարձային էր Թերեզի կյանքում. նա հետագայում գրում է, որ այդ գիշեր է ստացել «իր կատարյալ վերափոխան շնորհը»: Այդ գիշեր նա կարողանում է ներքուստ հաղթահարել մոր մահից հետո իր մոտ առաջացած հոգեկան խոր ընկճվածությունը: «Բարի Աստված պետք է մի փոքրիկ հրաշք գործեր ինձ համար, որպեսզի ինձ մեծացներ մի ակնթարթում, և այդ հրաշքը Նա գործեց Սուրբ Ծննդյան անմոռանալի օրը .... Այդ լուսավոր գիշերը, – գրում է նա, – սկսվեց իմ կյանքի երրորդ շրջանը` ամենից գեղեցիկն ու ամենից առատը երկնային շնորհներով... Այն գործը, որը ես չէի կարողացել անել տասը տարում, Հիսուս արեց մի ակնթարթում` բավարարվելով իմ բարի կամքով, որն ինձ երբեք չի լքել»:

Այդ գիշեր Լուի Մարտենն իր դուստրերի՝ Լեոնիի, Սելինի ու Թերեզի հետ Սուրբ Ծննդյան կեսգիշերային Պատարագին մասնակցելուց հետո հոգնած վերադարձել էր տուն: Լեոնին մի քանի օր է, ինչ վերադարձել էր Ալանսոնի կլարիսուհիների մենաստանից այնտեղ մտնելու անհաջող փորձից հետո (այնտեղ մտնելուց յոթ շաբաթ անց նա հիվանդացել էր և, բացի այդ, լինելով ֆիզիկապես ու հոգեբանորեն թույլ, դժվարությամբ էր հարմարվում փոփոխություններին), և քույրերն օգնում էին նրան հաղթահարել ձախողման ու նվաստացման զգացումը: Ինչպես ամեն տարի, այս անգամ էլ Թերեզը, ֆրանսիացի երեխաների սովորության համաձայն, թողել էր իր ոտնամանները բուխարու վրա՝ սպասելով նվերների: Պատարագից հետո հոգնած վերադառնալով տուն ու բուխարու վրա տեսնելով Թերեզի կոշիկները՝ Լուին վրդովված ասում է. «Վերջապե՛ս, բարեբախտաբար սա վերջին տարի՛ն է...»: Թերեզն այդ պահին աստիճանների վրա էր և, լսելով հոր խոսքը, ուժգին հուզվում է, ու Սելինը, որ նրա մոտ էր, տեսնելով քրոջ հուզմունքը և իմանալով նրա դյուրաբեկ բնավորությունը, խնդրում է նրան անմիջապես ներքև չիջնել, այլ սպասել մի փոքր: Սակայն Թերեզն հավաքում է իրեն, սրբում արցունքները և վազելով իջնում աստիճաններով ու, ծնկի գալով բուխարու մոտ, վերցնում ոտնամաններն ու սկսում ուրախ-ուրախ հանել դրա միջի բոլոր նվերները: Այդ օրը նա հայտնաբերում է ինքնամոռացման ուրախությունը. «Ես զգացի, որ գթասիրություն մտավ իմ սիրտը, պահանջմունք՝ մոռանալու սեփական անձս հանուն ուրիշների ուրախության, և այդուհետ ես երջանիկ եմ եղել... .... Այդ օրհնյալ գիշերվանից ի վեր` ես չեմ պարտվել և ոչ մի մարտում, այլ ընդհակառակը՝ ընթացել եմ մի հաղթանակից մյուսը և սկսել եմ, այսպես ասած, «հսկայի վազքը»... Իմ արցունքների աղբյուրը ցամաքեց և այլևս միայն հազվադեպ ու դժվարությամբ բացվեց»:

Թերեզի բնավորությունը և այն ձևավորած նրա վաղ փորձառությունները տարիներ շարունակ վերլուծության առարկա են եղել: Որոշ ուսումնասիրողներ ենթադրում են, որ Թերեզն իր կյանքի մեծ մասի ընթացքում ուժեղ նևրոտիկ բաղադրիչ է ունեցել իր անհատականության մեջ: Մասնավորապես, Հարիսոնը եզրակացնում է, որ «նրա խառնվածքը ձևավորված չէր փոխզիջման կամ չափավորության համար [...] կյանք, որն անցնում էր՝ ոչ թե իր ախորժակն ու կամքը սանձելու համար, այլ՝ ուղղորդելու, կյանք, որը, թերևս, կրճատվեց իր ցանկության ու մղման ուժի ազդեցությամբ» :

### Ճանապարհորդությունը դեպի Հռոմ և մուտքը Կարմել
մինի|400x400փքս|Սուրբ Թովմա Գեմբացու «Համահետևումն Քրիստոսի» գրքի՝ XV դարի ձեռագիր օրինակ, Բելգիայի թագավորական գրադարան:
Մինչև տասնչորս տարեկանը՝ մինչ իր «կատարյալ վերափոխումը», Թերեզն ամբողջովին տարված էր Սուրբ Թովմա Գեմբացու «Համահետևումն Քրիստոսի» գրքի ընթերցանությամբ: Դրա ամեն տող հեղինակը կարծես հենց իր համար էր գրել. «Աստծու արքայությունը քո ներսում է... Քո ողջ սրտով դարձի՛ր դեպի Տերը ու թո՛ղ այս թշվառ աշխարհը, և քո հոգին հանգիստ կգտնի»: Այդ գիրքն իր մշտական ուղեկիցն էր դարձել, որը նա միշտ իր մոտ էր պահում. «Ես անգիր գիտեի իմ թանկագին «Համահետևման» գրեթե բոլոր գլուխները. այս փոքրիկ գրքույկն ինձ երբեք չէր լքում. ամռանը ես այն կրում էի իմ գրպանում, ձմռանը` ձեռնամուշտակիս մեջ», – գրում է Թերեզը: Այնուհետ սկսում է մի շրջան, երբ նա տարվում է պատմության ու գիտության վերաբերյալ գրքերի անհագ ընթերցանությամբ. «Ազատվելով իր խղճմտանքներից ու ծայրահեղ դյուրազգացությունից` իմ միտքը զարգացավ: Ես միշտ էլ սիրել եմ մեծը, գեղեցիկը, բայց այդ շրջանում համակվեցի ճանաչելու ծայրահեղ ցանկությամբ: Չբավարարվելով այն դասերով ու առաջադրանքներով, որ ուսուցչուհիս ինձ տալիս էր, ես ինձ նվիրեցի պատմության ու գիտության առանձնահատուկ ուսումնասիրությանը: Մյուս առարկաների հանդեպ անտարբեր էի, բայց այս երկուսը գրավում էին իմ ողջ ուշադրությունը, և մի քանի ամսում ես ավելի շատ գիտելիք ձեռք բերեցի, քան ուսմանս տարիների ընթացքում: Ա՜խ, սակայն սա միայն ունայնություն էր և հոգու տանջանք...», – ասում է Թերեզը:
մինի|400x400փքս|Թերեզի և Լուի Մարտենի՝ Հոգեգալստյան օրը պարտեզում նրանց զրույցը պատկերող արձանները՝ Բյուսոնեում, ճիշտ այն տեղում, ուր ժամանակին այդ զրույցը տեղի է ունեցել:
1887 թ.-ի մայիսին՝ Հոգեգալստյան կիրակի օրը Թերեզը մոտենում է հորը՝ Լուիին (ով տարած թեթև կաթվածից հետո ապաքինման շրջանում էր գտնվում), երբ նա կեսօրին նստած էր Բյուսոնեի հետնամասի այգում, և հայտնում նրան իր միանձնուհի դառնալու երազանքի մասին ու ասում, որ ցանկանում է «իր վերափոխման» տարեդարձը՝ Սուրբ Ծննդյան գիշերը, լինել Կարմելում: Լուին հուզվում է այդ լուրից, բայց, Թերեզին գրկած, վեր է կենում ու այգում մի փոքր զբոսնելուց հետո մոտենում պատի վրա աճած փոքրիկ ծաղիկներին և, այնտեղից մի սպիտակ ծաղիկ զգուշորեն պոկելով, տալիս դստերը՝ բացատրելով, թե ինչ խնամքով է Աստված այն ստեղծել ու պահպանել մինչև այդ օրը: Թերեզն ավելի ուշ գրում է. «Նրան լսելիս ես կարծում էի, թե իմ պատմությունն եմ լսում, քանի որ այնքան նմանություն կար նրա միջև, ինչ Հիսուս արել էր այդ փոքրիկ ծաղկի և փոքրիկ Թերեզի համար... Ես վերցրի այդ փոքրիկ ծաղիկը՝ որպես մասունք, և տեսա, որ այն քաղելիս հայրիկն հանել էր դրա բոլոր արմատները` առանց դրանք վնասելու. թվում էր՝ նրան դեռ վիճակված է ապրել մի ուրիշ՝ ավելի արգասաբեր հողում, քան այն փափուկ մամուռը, որում անցել էին իր առաջին այգաբացները... Դա ճիշտ նույն բանն էր, ինչ հայրիկն արել էր ինձ համար մի քանի վայրկյան առաջ` թույլ տալով ինձ մագլցել Կարմելի լեռը և լքել այն մեղմ հովիտը, որն այս կյանքում իմ առաջին քայլերի ականատեսն էր եղել»: Թերեզը շարունակում է իր փորձերը՝ մտնելու Կարմել, սակայն Կարմելի մեծավորն արգելում է  նրան՝ հղում անելով նրա երիտասարդ տարիքին:
ձախից|մինի|350x350փքս|Անրի Պրանզինին
Ամռանը ֆրանսիական թերթերը գրում են երկու կանանց ու մեկ երեխայի դաժան սպանության մասին, որն իրագործել էր Անրի Պրանզինին: Զայրացած հանրության համար Պրանզինին մարմնավորում էր այն ամենը, ինչ սպառնում էր Ֆրանսիայում արժանապատիվ կյանքին: Թերեզն, իմանալով այս պատմության մասին, 1887 թ.-ի հուլիս և օգոստոս ամիսներին սկսում է ջերմագին կերպով աղոթել այդ հանցագործի դարձի համար, անգամ Պատարագներ է պատվիրում եկեղեցում այդ նպատակով, սակայն Պրանզինին, ըստ տարածվող լուրերի, զղջման նշաններ չէր ցուցաբերում: Օգոստոսի վերջին՝ Պրանզինիի մահապատժի հաջորդ օրը, թերթերը գրում են, որ մահվանից վայրկյաններ առաջ նա վերցրել էր քահանայի ձեռքից խաչելությունը և երեք անգամ համբուրել այն: Թերեզը սքանչացան մեջ էր. նա հավատում էր, որ իր աղոթքների արդյունքում է նա դարձի եկել։ Նա շարունակում էր աղոթել Պրանզինիի համար նաև վերջինի մահվանից հետո:
մինի|415x415փքս|Տասնհինգամյա Թերեզը (1888 թ.)
1887 թ.-ի նոյեմբերին Լուին Սելինին ու Թերեզին տանում է Հռոմ՝ թեմական ուխտագնացության, որ կազմակերպվել էր Հռոմի Լևոն XIII Պապի քահանայապետական հոբելյանի առիթով: 1887 թ.-ի նոյեմբերի 20-ին՝ ուխտագնացության մասնակիցների՝ Պապի մոտ ընդհանուր ընդունելության ժամանակ, Թերեզը, իր հերթին մոտենալով Պապին, ծնկի է գալիս և խնդրում նրան թույլ տալ իրեն Կարմել մտնել 15 տարեկանում: Պապը պատասխանում է. «Դե ինչ, զավա՛կս, արեք այնպես, ինչպես մեծավորները կասեն Ձեզ», այդ ժամանակ Թերզը, ձեռքերը դնելով նրա ծնկին, մի վերջին ճիգ է գործադրում և աղաչող ձայնով ասում. «Օ՜, Ամենասո՜ւրբ Հայր, եթե Դուք ասեիք` այո, բոլորը կհամաձայնեին...»: Պապը սևեռուն հայացքով նայում է նրան և ասում. «Լավ... Լավ... Դուք կմտնեք, եթե բարի Աստված դա կամենում է...»:
ձախից|մինի|340x340փքս|Հռոմի Լևոն XIII Պապը
Ճանապարհորդության ընթացքում նրանք այցելում են Փարիզ, Լյուցեռն, Միլան, Վենետիկ, Պադովա, Բոլոնյա, Լորետտո, Հռոմ, Նեապոլ, Պոմպեյ, Ասսիզի, Ֆլորենցիա, Պիզա, Ջենովա, Նիս, Մարսել, Լիոն ու՝ նորից Փարիզ: Գրեթե մեկ ամիս տևած ուխտագնացության ընթացքում, Թերեզի խոսքով, ինքն ավելին է սովորում, քան շատ տարիների: Դա իր կյանքում առաջին և վերջին անգամն էր, որ նա լքում էր իր հայրենի Նորմանդիան: Այդ ճամփորդության ընթացքում նա նաև ականատես եղավ քահանաների ամենօրյա կյանքին ու հասկացավ, որ նրանք նույնպես ամեն տեսակ տկարությունների ենթակա մարդիկ են: Նա մինչ այդ արդեն համոզմունք ուներ, որ իր կոչումն է աղոթել և իր կյանքը զոհաբերել Պրանզինիի նման մեղավորների համար, սակայն Կարմելի միաբանությունը հատկապես իր կոչումն էր համարում քահանաների համար աղոթելը, և դա զարմացնում էր Թերեզին, քանի որ նրանց հոգիներն իրեն «բյուրեղից ավելի մաքուր» էին թվում: «Երկրորդ փորձառությունը, որ ունեցա, քահանաներին է վերաբերում, – գրում է Թերեզը: – Երբեք ապրած չլինելով նրանց միջավայրում` ես չէի կարողանում հասկանալ Կարմելի բարեփոխման հիմնական նպատակը: Մեղավորների համար աղոթելն ինձ հիացնում էր, բայց աղոթելը քահանաների հոգիների համար, որոնք, կարծում էի, բյուրեղից ավելի մաքուր են, ինձ զարմանալի էր թվում... Ա՜խ, իմ կոչումը ես հասկացա Իտալիայում, և այն շատ հեռու չէր՝ այդպիսի օգտակար գիտելիքի հետևից գնալու համար... Մեկ ամիս շարունակ ես ապրեցի շատ սուրբ քահանաների հետ և տեսա, որ թեև իրենց վսեմ կոչումն իրենց բարձրացնում է հրեշտակներից էլ վեր` իրենք դրանից պակաս թույլ ու փխրուն մարդիկ չեն... Եթե սուրբ քահանաները, որոնց Հիսուս Իր Ավետարանում «երկրի աղ» է անվանում, իրենց վարքով ցույց են տալիս, որ աղոթքների ծայրահեղ կարիք ունեն, ապա ի՞նչ ասել նրանց մասին, որոնք գաղջ են: Մի՞թե Հիսուս չի ասել դարձյալ. «Եթե աղը անհամանա, ինչո՞վ այն կաղվի»»:

Ուխտագնացությունից կարճ ժամանակ անց Բայոյի եպիսկոպոսը, համոզվելով, որ կարմելիտուհի դառնալու Թերեզի ցանկությունը հարակայուն է, փոխում է իր որոշումը և հանձնարարում Կարմելի վանահորը ընդունել Թերեզին: 1888 թ.-ի ապրիլի 9-ին նա՝ որպես հայցորդուհի, մտնում է Լիզյոյի Կարմելի մենաստան: «Հուզմունքս արտաքնապես չէր զգացվում, – հետագայում գրում է Թերեզը. – թանկագին ընտանիքիս բոլոր անդամներին գրկելուց հետո ես ծնկի եկա իմ աննման հայրիկի առաջ` խնդրելով նրա օրհնությունը, և այն տալու համար հայրիկն ինքը ծնկի իջավ ու արտասվելով օրհնեց ինձ... Դա մի տեսարան էր, որ պետք է ժպտալ տար հրեշտակներին, երբ ծերունին Տիրոջն է հանձնում դեռևս կյանքի գարունն ապրող իր զավակին... Մի քանի ակնթարթ անց սուրբ տապանի դռները փակվում էին իմ ետևից, և ես ստանում էի թանկագին քույրերիս գրկախառնությունները, ովքեր ինձ համար մայր էին եղել, և որոնց ես այսուհետ պետք է որպես իմ վարքի օրինակ ունենայի...»:

### Լիզյոյի Կարմելի մենաստանը
ձախից|մինի|401x401փքս|Լիզյոյի Կարմելի մենաստանը
Մենաստանը, ուր Թերեզը մտավ, կառուցվել էր դրանից 50 տարի առաջ: 1838 թ.-ին Պուատիեի Կարմելից երկու միանձնուհիներ ուղարկվել էին Լիզյո՝ այնտեղ մենաստան հիմնելու համար: Նրանցից մեկը՝ Մայր Ժենևիևն էր, ով դեռ կենդանի էր Թերեզի ընդունվելու ժամանակ: Մյուս կողմից՝ այնտեղ ապրում էին նաև շատ այլ տարեց միանձնուհիներ, որոնցից ոմանք տարօրինակ էին ու քմահաճ, ուրիշներ՝ հիվանդ ու անհանգիստ, իսկ ոմանք էլ՝ անտարբեր ու ինքնագոհ: Քույրերից գրեթե բոլորը մանրբուրժուական և արհեստագործական խավից էին, և միայն մայրապետն ու նորընծայուհիների մեծավորուհին էին հին նորմանդական ազնվականներից: Հավանաբար, Մարտեն քույրերը միակն էին, որ այնտեղ ներկայացնում էին աճող բուրժուազիայի նոր դասը:

Կարմելական ​​միաբանությունը բարեփոխվել էր XVI դարում Սուրբ Թերեզա Ավիլացու կողմից, և հիմնականում նվիրված էր անձնական ու ընդհանրական աղոթքին: Լիզյոյի միանձնուհիները հետևում էին հաստատված խիստ կանոնադրությանը, որը թույլ էր տալիս տարվա յոթ ամիսների ընթացքում օրական միայն մեկ անգամ ճաշել և քիչ ազատ ժամանակ էր տրամադրում: Ողջ վանքում, բացի հիվանդասենյակից, ջեռուցվում էր միայն մեկ սենյակ: Լռության և առանձնության ժամանակները շատ էին, բայց նաև ժամանակ էր նախատեսված՝ համատեղ աշխատանքի և հանգստի համար. կյանքի խստությունը չպետք է խանգարեր համայնական բարի հարաբերություններին: Հիմնադրված լինելով 1838 թ.-ին՝ Լիզյոյի Կարմելի մենաստանը 1888 թ.-ին ուներ 26 միանձնուհի, որոնք, ինչպես նշվեց, տարբեր խավերից էին և տարբեր ծագում ունեին: Թերեզի կյանքի մեծ մասի ընթացքում մայրապետը Մայր Մարի դը Գոնզագն էր (ավազանի անունը՝ Մարի-Ադել-Ռոզալի Դավի դը Վիրվիլ): Երբ Թերեզը մտավ վանք, Մարի դը Գոնզագը 54 տարեկան էր՝ փոփոխական տրամադրությամբ մի կին, որ խանդով էր վերաբերվում սեփական հեղինակությանը, ինչը երբեմն օգտագործում էր քմահաճ կերպով, և դա արդեն իսկ հասցրել էր հանգեցնել վանքում սահմանված կանոնների պահպանման հարցում որոշակի անփութության: XIX դարի 60–70-ական թթ.-ին ծագումով ազնվականը մանրբուրժուական մենաստանում շատ ավելի մեծ նշանակություն ուներ, քան կարող ենք այսօր պատկերացնել: Միաբանության մեծավորները Մարի դը Գոնզագին իր նորընծայության ավարտից անմիջապես հետո բարձրագույն պաշտոնների էին նշանակում, և այդպիսով՝ 1874 թ.-ին սկսվել էր նրա մայրապետության երկարատև շրջանը:

### Հայցորդության շրջանը
մինի|541x541փքս|Նորընծայուհի Թերեզը (1889 թ.)
Թերեզի՝ Կարմել մտնելուց անմիջապես հետո սկսվեց նրա հայցորդության շրջանը: Մենաստան մտնելու ժամանակ Թերեզն ընդամենը 15 տարեկան էր: Այդ օրվա մասին նա հետագայում գրում է. «Վերջապես իմ երազանքներն իրականացել էին, հոգիս այնպիսի քաղցր ու խոր խաղաղություն էր զգում, որ ինձ անհնար է նկարագրել, և յոթուկես տարի այդ ներքին խաղաղությունն իմ բաժինն է մնացել ու ինձ չի լքել անգամ մեծագույն փորձությունների ժամանակ»:

Մանկուց Թերեզը երազել էր այն անապատի մասին, ուր Աստված մի օր պետք է տանի իրեն: Այժմ նա մտել էր այդ անապատը... Չնայած՝ որ նա այժմ վերամիավորվել էր իր հարազատ քույրերի՝ Մարիի ու Պոլինի հետ, սակայն առաջին իսկ օրվանից նա ներքին պայքար է սկսում՝ հաղթահարելու նրանց հետ իր բնական կապվածությունը՝ վերջինների հետ ճգնակեցական կյանքին հատուկ հեռավորություն պահպանելու համար: Սկզբում մայրապետ Մայր Մարի դը Գոնզագը հայցորդուհի Թերեզին հանձնում է իր ավագ քրոջը՝ Մարիին, որպեսզի վերջինը նրան ուսուցանի մենաստանի ծիսակարգը: Ավելի ուշ նա Թերեզին նշանակում է ճաշարանում Պոլինի օգնական: Իսկ երբ Թերեզի զարմուհի Մարի Գերենը նույնպես մտնում է նույն մենաստանը, Մարի դը Գոնզագը նրան և Թերեզին ծառայության է նշանակում ավանդատանը: Թերեզը, չնայած իր կարճահասակությանը, այնուամենայնիվ, Մարտեն քույրերից ամենաբարձրահասակն էր. նրա հասակը 1մ 62սմ էր:

Թերեզը խստորեն հետևում էր այն վանական կանոնին, որն աշխատանքի ընթացքում արգելում էր որևէ ավելորդ խոսակցություն: Նա իր քույրերին միասին տեսնում էր միայն ճաշից հետո՝ ընդհանուր հանգստի ժամերին: Այդ պահերին, ըստ վկայությունների, նա սովորաբար չէր գնում նրանց մոտ, այլ նստում էր իր կողքին պատահաբար հայտնված այն միանձնուհու մոտ, որին այդ պահին առավել տխուր էր նկատում: Երիտասարդ Թերեզն ընդհանուր առմամբ լավ էր հարմարվում նոր միջավայրին. «Բարի Աստված ինձ շնորհ արեց որևէ պատրանք չունենալու Կարմել մտնելիս, – գրում է հետագայում Թերեզը: – Ես գտա վանական կյանքն այնպիսին, ինչպիսին պատկերացրել էի, ոչ մի զոհողություն չզարմացրեց ինձ, թեև Դուք գիտեք, թանկագի՛ն Մայրիկ, որ իմ առաջին քայլերն ավելի շատ փշերի հանդիպեցին, քան վարդերի...»:

Նա որպես իրեն հոգևոր առաջնորդ է ընտրում Ալմիր Պիշոնին, ով մինչ այդ Մարիի՝ իր ավագ քրոջ հոգևոր խորհրդատուն էր եղել: Մենաստանում իրենց առաջին հանդիպման ժամանակ՝ 1888 թ.-ի մայիսի 28-ին, Թերեզն ընդհանուր խոստովանություն է կատարում՝ հիշելով իր բոլոր անցած մեղքերը, ինչից հետո դուրս է գալիս խոստովանարանից՝ մեծապես թեթևացած, քանի որ քահանան, ով ինքն էլ տառապում էր խղճմտանքներից, հասկացել էր նրան և կարողացել հանգստացնել նրա մտատանջությունները: Մի քանի ամիս անց Հայր Պիշոնը մեկնում է Կանադա, և Թերեզն այլևս կարողանում էր նրանից խորհուրդներ հարցնել միայն նամակներով, իսկ Տեր Հոր պատասխանները գնալով ավելի հազվադեպ էին դառնում: Իր հայցորդության շրջանում Թերեզին հաճախ խածոտում էին մյուս քույրերը, քանի որ նա այդքան էլ վարժ չէր ձեռագործի ու ֆիզիկական աշխատանքի մեջ: Քույր Սենտ-Վենսան-դը-Պոլը՝ համայնքի լավագույն ասեղնագործուհին, նրան հաճախ էր անհարմար զգալ տալիս և նույնիսկ վիրավորանքներ թույլ տալիս նրա հասցեին:

Ինչպես բոլոր միանձնուհիների, այնպես էլ Թերեզի մոտ վանական կյանքում հաճախ էին լինում ցավագին հանգամանքներ՝ կապված մյուս քույրերի խառնվածքի, բնավորության, զգայունության կամ տկարությունների հետ, սակայն ամենամեծ տառապանքը գալիս էր միաբանության դրսից: 1888 թ.-ի հունիսի 23-ին Լուի Մարտենն անհետացել էր և գտնվել միայն մի քանի օր անց Հավրի փոստատանը: Այս ցավագին միջադեպը սկիզբն էր նրա հոր առողջական վիճակի անդարձ վատթարացման, որն, ի վերջո, ավարտվեց վերջինի մահով՝ 1894 թ.-ի հուլիսի 29-ին:

### Նորընծայությունը
ձախից|մինի|625x625փքս|Նորընծայուհի Թերեզը (1889 թ.)
Թերեզի հայցորդության շրջանն ավարտվեց 1889 թ.-ի հունվարի 10-ին իր զգեստառությամբ: Այդ օրվանից ի վեր՝ նա այլևս պետք է կրեր կարմելիտուհիների կոշտ, շագանակագույն սքեմը՝ գոտևորված կաշվե գոտիով, որին ամրացվում էր վարդարանը, ինչպես նաև՝ սպիտակ քող (մինչև սև քողի ստացումը՝ ուխտադրությունից հետո), իսկ ոտքերին՝ բրդյա գուլպաներ՝ պարանե սանդալներով: Այդ օրերին Լուի Մարտենի առողջությունը ժամանակավորապես կայունացել էր, և նա կարողացավ մասնակցել այդ արարողությանը, թեև արարողությունից տասներկու օր անց նա նոր կաթված ստացավ և այս անգամ տեղափոխվեց Կանի «Բարի Փրկիչ» մասնավոր առողջարան, ուր մնաց երեք տարի, նախքան 1892 թ.-ին Լիզյո վերադառնալը: Այս ժամանակահատվածում Թերեզն է՛լ առավել էր փորձում ծածուկ ու ստվերում գործվող առաքինությունների կյանք վարել՝ լցված աղոթքով ու անձնուրացությամբ: «Ես հատկապես փորձում էի, – գրում է նա, –  փոքր առաքինություններ գործադրել՝ դժվարություն ունենալով գործադրելու մեծերը»: Իր նորընծայության շրջանի նամակներում Թերեզն անդադար վերադառնում է փոքրության այս հանգամանքին՝ իրեն անվանելով «փոքրիկ ավազահատիկ»՝ մի պատկեր, որ նա փոխառել էր Պոլինից... Փոքրանալու այս մղումը հետագայում կուղեկցի նրան ողջ կյանքում:

Նա այդ շրջանում կարդում էր Սուրբ Հովհաննես Խաչի (Խուան դե լա Կրուզ) աշխատությունները, որոնք անսովոր ընթերցանություն էին համարվում, հատկապես՝ այդքան երիտասարդ միանձնուհու համար: Մինչդեռ, թվում է, նրան այդքան էլ չէր գրավում Կարմելական միաբանության մյուս անվանի գործչի՝ Սուրբ Թերեզա Ավիլացու հոգևոր ժառանգությունը: «Ա՜խ, որքա՜ն լույսեր եմ քաղել մեր Հայր Սուրբ Խուան դե լա Կրուզի գործերից... – գրում է Թերեզը, – 17–18 տարեկանում ես չունեի այլ հոգևոր սնունդ, բայց ավելի ուշ բոլոր գրքերն ինձ ցամաքության մեջ էին թողնում, և ես դեռ այդ վիճակում եմ: Երբ որևէ հոգևոր հեղինակի գրած գիրք եմ բացում (անգամ՝ ամենագեղեցիկը, ամենասրտառուչը), անմիջապես զգում եմ, թե ինչպես է սիրտս ճմլվում, և կարդում եմ, կարելի է ասել, առանց հասկանալու, կամ եթե հասկանում եմ, միտքս կանգ է առնում` չկարողանալով խորհրդածել... Այդ անկարողության մեջ Սուրբ Գիրքն ու «Համահետևումն» են գալիս ինձ օգնության, նրանցում եմ ես վստահելի ու մաքրամաքուր սնունդ գտնում: Բայց ամենից վեր՝ Ավետարանն է, որ ինձ օգնում է աղոթքներիս ժամանակ, ես նրանում գտնում եմ այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է իմ խեղճ փոքրիկ հոգուն: Ես այնտեղ մշտապես նոր լույսեր, թաքուն ու առեղծվածային իմաստներ եմ բացահայտում...»: Թերեզին խորթ էր նաև հոգևոր կյանքը՝ հիմնված Աստծու հանդեպ վախի վրա, ինչը հաճախ էր նա տեսնում որոշ քույրերի մոտ. «Ես այնպիսի բնավորություն ունեմ, որ վախն ինձ ստիպում է նահանջել, իսկ սիրով ես ոչ միայն առաջ եմ ընթանում, այլև թռչում եմ...»:

Կարմելական միանձնուհիները սովորաբար իրենց անվանը ևս մեկ կամ մի քանի անուն են կցում, օրինակ՝ որևէ Սրբի կամ որևէ քրիստոնեական խորհրդի, որի հանդեպ տվյալ անձն առանձնակի նվիրում ունի, ինչպես՝ Թերեզա Հիսուսի, Եղիսաբեթ՝ Սուրբ Երրորդության, Աննա՝ Հրեշտակների և այլն: Թերեզն այդպիսի երկու մակդիր ուներ՝ Հիսուս Մանկան և Սուրբ Երեսի (Դիմապատկերի): Առաջինը, որ նա ստացավ վանք մտնելուց անմիջապես հետո, նրան խոստացել էր տալ Մայր Մարի դը Գոնզագը, երբ Թերեզը դեռ ինը տարեկան էր և պատմել էր մայրապետին Կարմել մտնելու իր երազանքի մասին: Մանուկ Հիսուսի պաշտամունքի ավանդույթը Կարմելական միաբանության մեջ  ձևավորվել էր՝ XVII դարից սկսած, այն ընդգծում էր, հանուն մարդկանց հանդեպ ունեցած սիրո, աստվածային մեծության՝ ցնցող նվաստացման գնալու հանգամանքը, երբ ամենակարող Աստված մարդանում է՝ ծնվելով որպես տկար ու անօգնական Մանուկ: Քողառությունից հետո Թերեզը վերցրեց նաև երկրորդ անունը՝ Սուրբ Երեսի: Նորընծայության ընթացքում Սուրբ Երեսի մասին խորհրդածությունները սնուցում էին նրա ներքին հոգևոր կյանքը: Սուրբ Երեսը կամ Սուրբ Դիմապատկերը՝ դաստառակը, ներկայացնում էր Տիրոջ դեմքը Իր չարչարանքների ժամանակ: Թերեզն այս առնչությամբ հատկապես խորհրդածում էր Եսայու մարգարեության 53-րդ գլխի շուրջ, որում խոսվում է Մեսիայի կրելիք չարչարանքների մասին: Մահվանից յոթ շաբաթ առաջ Թերեզը քրոջը՝ Պոլինին ասել էր. «Եսայու այս խոսքերը՝ «Ո՞վ հավատաց Տիրոջ մասին մեր տված լուրին .... Նա ո՛չ տեսք ուներ և ո՛չ էլ գեղեցկություն... և այլն», ողջ հիմքն են դրել Սուրբ Երեսին իմ նվիրման կամ, ավելի ճիշտ է ասել, իմ ողջ բարեպաշտության: Ես նույնպես երազել եմ լինել առանց գեղեցկության, միայնակ՝ խաղողը հնձանում ճզմելիս, անհայտ՝ բոլոր արարածներին...»: Տիրոջ՝ չարչարանքների ժամանակ Իր վեհությունը արտաքին անշքության տակ թաքցրած երեսի մասին խորհրդածությունը օգնում էր նրան նաև մխիթարվելու հոր նվաստացուցիչ վիճակի հետ կապված:

Սովորաբար, ուխտադրությանը նախորդող նորընծայության շրջանը մեկ տարի էր տևում: Ուստի՝ Թերեզն հույս ուներ իր ուխտադրությունը կատարել 1890 թ.-ի հունվարի 11-ին կամ դրան մոտ մի օր, սակայն, հաշվի առնելով նրա դեռևս չափազանց երիտասարդ տարիքը, իր ուխտադրությունը հետաձգվում է: Այդպիսով, նա սովորականից 8 ամիս ավելի է մնում նորընծայուհու կարգի մեջ: Մինչ այդ՝ 1889 թ.-ի ավարտին, նրանց հին տունը՝ Բյուսոնեն, վերջնականապես լքվել էր Մարտենների կողմից, և կահույքը բաժանվել Գերինների ընտանիքի ու Կարմելի միջև: Թերեզն իր ուխտադրությունը կատարում է 1890 թ.-ի սեպտեմբերի 8-ին, երբ տասնյոթուկես տարեկան էր: Դրան նախորդած ռետրետը՝ աղոթական առանձնացումը, անցնում է «մեծ ցամաքության» մեջ, և նախորդ երեկոյան՝ ժամերգությունից հետո, նա մեծ տագնապ է զգում՝ կարծելով, թե իր կոչումն իրական չէ, այլ ընդամենը պատրանք է ու երազ: Սակայն նորընծայուհիների մեծավորուհին և մայրապետը հանգստացնում են նրա հոգեկան խռովքը, ինչն հաճախ էր պատահում միանձնուհիների մոտ նման կարևոր պահերից առաջ, և ուխտադրության օրը՝ սեպտեմբերի 8-ին, նա միայն խոր ու երջանիկ խաղաղություն էր զգում իր ներսում. «Սեպտեմբերի 8-ի առավոտյան ես ինձ հեղեղված զգացի խաղաղության գետով, և այդ «ամենայն մտքից վեր» խաղաղության մեջ էր, որ արտասանեցի իմ Սուրբ ուխտերը... Տիրոջ հետ իմ միությունը կնքվեց ոչ թե ամպրոպների ու կայծակների մեջ, այսինքն` արտասովոր շնորհների, այլ՝ մեղմ զեփյուռի գրկում` նման այն մեկին, որ լեռան վրա լսեց մեր Հայր Սուրբ Եղիան...»:

### Կյանքը որպես կարմելիտուհի
ձախից|մինի|500x500փքս|Սելինը (քույր Ժենևիև), Պոլինը (Մայր Ագնես), Մայր Մարի դը Գոնզագը, Մարին և Թերեզը (1894 թ.)
Հաջորդող տարիները Թերեզի կյանքում հոգևոր հասունացման տարիներ էին: Նա աղոթում էր առանց մեծ զգայական ապրումների, և ավելացնում իր կյանքում այլոց հանդեպ հոգատարության փոքր բարի գործերը: Նա լռությամբ էր ընդունում քննադատությունը, անգամ՝ անարդար քննադատությունը, և բարեկամաբար ժպտում էր այն քույրերին, որոնք հաճելի չէին իրեն։ Նա նաև մշտապես աղոթում էր քահանաների համար, որոնք իրենց ծառայությունն էին կատարում աշխարհի տարբեր անկյուններում:

Կարմելի վանահայր Հայր Յուֆը շատ էր քարոզում դժոխքի վախի մասին: Հոգևոր նահանջների այդ ժամանակաշրջանում քարոզիչները մարդկանց ուշադրությունն հատկապես փորձում էին հրավիրել մեղքի, քավարանի ու դժոխքի տառապանքների վրա: Սակայն դա չէր օգնում: Թերեզը, որ 1891 թ.-ի ընթացքում մեծ ներքին փորձությունների միջով էր անցնում և անգամ երբեմն իրեն հարց էր տալիս, թե արդյոք գոյություն ունի Երկինքը, երբ լսում է քարոզներից մեկի ժամանակ քահանայի խոսքը, թե ոչ ոք չգիտի՝ ինքն արդյոք սիրո է արժանի, թե ատելության, հուսահատված լաց է լինում: Սակայն նույն տարվա հոկտեմբերին՝ ամենամյա ռետրետի ժամանակ, Հայր Ալեքսիս Պրուի՝ անձնուրացության ու գթության մասին կարդացած քարոզը նորից շունչ է տալիս Թերեզի հոգուն: Հայր Ալեքսիսը ֆրանցիսկյան միաբան էր, որ քարոզում էր գերազանցապես մարդկանց մեծ բազմությունների (ինչպես օրինակ՝ ֆաբրիկաների կամ գործարանների բազմաքանակ աշխատավորները) և, թվում է, լավագույն թեկնածուն չէր, ով կարող էր օգնել կարմելական միաբաններին, սակայն նրանցից մեկին նա վստահաբար շատ է օգնում՝ քույր Թերեզին: Նրա խոսքերն հաստատում են Թերեզի սեփական կռահումները: Հետագայում նա գրում է. «Հոգիս նման էր գրքի, որը քահանան ավելի լավ էր կարդում, քան ես ինքս... Նա ինձ փքված առագաստներով բաց թողեց վստահության ու սիրո ալիքների վրա, որոնք այդքան ուժգնորեն գրավում էին ինձ, բայց որոնց վրա ես չէի համարձակվում առաջանալ...»: Թերեզի հոգևոր կյանքը գնալով ավելի էր հենվում Ավետարանի վրա, որը նա միշտ իր մոտ էր պահում: Այդ շրջանում հոգևոր կյանքը քրիստոնյաների մոտ առավելաբար սնվում էր Սուրբ Գրքի մեկնաբանություններով, բայց Թերեզը խնդրել էր Սելինին, որ վերջինս Ավետարաններից ու Պողոս Առաքյալի նամակներից մեկ փոքր հատոր կազմի, որն ինքը կկարողանա մշտապես իր մոտ կրել: «Բայց ամենից վեր՝ Ավետարանն է, – գրում է նա, – որ ինձ օգնում է աղոթքներիս ժամանակ, ես նրանում գտնում եմ այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է իմ խեղճ փոքրիկ հոգուն: Ես այնտեղ մշտապես նոր լույսեր, թաքուն ու առեղծվածային իմաստներ եմ բացահայտում...»:
մինի|Թերեզը՝ Կարմելում (1895 թ.)
Ժամանակի ընթացքում Թերեզն հասկացավ, որ իր համար չեն «մեծ հոգիների» բարձր, վեհ ու դժվարին ճանապարհները: Նա ճանապարհ էր փնտրում անմիջականորեն Տիրոջ խոսքերի մեջ, և 1892 թ.-ի իր ռետրետի ընթացքում նա գտավ այդ ճանապարհը՝ «փոքր ճանապարհը», ինչպես նա այն անվանում էր: Նա արդեն հրաժարվել էր այս աշխարհում ամեն բանից, սակայն իրեն դեռ պետք էր «ազատվել» նաև սեփական անձից: 1892 թ.-ի հոկտեմբերի 19-ին նա գրում է քրոջը՝ Սելինին, ով դեռ մենաստան չէր մտել (նա խնամում էր հիվանդ հորը և միանձնուհի դարձավ նրա մահվանից հետո՝ 1894 թ.-ին). «Նա մեզ վեր է բարձրացրել այս աշխարհի բոլոր փխրուն բաներից, որոնց պատկերն անցնում է, Նա ամեն բան, այսպես ասած, դրել է մեր ոտքերի տակ: Զակքեոսի պես մենք բարձրացանք ծառի վրա՝ տեսնելու Տիրոջը... .... Լսենք, թե ինչ է Նա մեզ ասում. «Շտապեք իջե՛ք այդտեղից, որովհետև այսօր պետք է, որ Ես ձեր տանը գիշերեմ»: Եվ ի՛նչ. Հիսուս ասում է, որ իջնենք... Եվ, ուրեմն, ո՞ւր մենք պետք է իջնենք: Սելի՛ն, դու դա ինձնից լավ գիտես, սակայն թույլ տուր քեզ ասել, թե մենք դեպի ուր պետք է հիմա հետևենք Տիրոջը: Նախկինում հրեաները հարցնում էին մեր աստվածային Փրկչին. «Վարդապե՛տ, ո՞ւր է Քո օթևանը», և Նա պատասխանեց նրանց. «Աղվեսները որջ ունեն, երկնքի թռչունները՝ բույն, իսկ Ես տեղ չունեմ, որ Իմ գլուխը դնեմ»: Ահա՛ թե ուր մենք պետք է իջնենք, որպեսզի կարողանանք Տիրոջ համար օթևան դառնալ: Այնքան աղքատ լինենք, որ տեղ չունենանք գլուխներս դնելու: Ահա թե, իմ թանկագի՛ն Սելին, ինչ արեց Հիսուս իմ հոգում իմ ռետրետի ընթացքում... .... Տիրոջ ուզածն այն է, որ մենք ընդունենք Նրան մեր սրտերում. անկասկած, դրանք արդեն դատարկ են արարածներից, բայց, ավա՜ղ, ես զգում եմ, որ իմը լիովին դատարկ չէ ինձնից, և դրա համար է Հիսուս ինձ ասում, որ ես իջնեմ... Նա՝ արքաների Արքան, Իրեն այնպես խոնարհեցրեց, որ Իր դեմքը ծածկված էր, և ոչ ոք Իրեն չէր չճանաչում... և ես նույնպես ուզում եմ թաքցնել իմ դեմքը...»:

### Մայր Ագնեսի մայրապետությունը
մինի|581x581փքս|Թերեզը՝ Կարմելում (1896 թ.)
1893 թ.-ի փետրվարի 20-ին Պոլինն ընտրվում է Կարմելի մայրապետ՝ այդու անվանվելով «Մայր Ագնես»: Նա նախկին մայրապետին՝ Մայր Մարի դը Գոնզագին, նշանակում է նորընծայուհիների մեծավորուհի, իսկ Թերեզին դարձնում նրա օգնականը: Սակայն նորընծայուներին առաջնորդելու աշխատանքը հիմնականում ընկնում է Թերեզի վրա:

Հաջորդ մի քանի տարվա ընթացքում Թերեզը դրսևորում է իր տաղանդը բացատրելու քրիստոնեական վարդապետությունը նրանց, ովքեր իր չափ կրթություն չէին ստացել: Սուրբ Երրորդությունը, օրինակ, նա համեմատում էր գեղադիտակի հետ, որի երեք հայելիները գունավոր թղթերի կտորները վերածում են գեղեցիկ նախշերի. այդպես է նաև մարդկանց պարագայում, որոնք, քանի դեռ գտնվում են Տիրոջ ներկայության ներքո, հրաշալի գեղեցկություն են արտացոլում, սակայն երբ հեռանում են Նրանից, վերածվում են հասարակ թղթի կտորտանքների: Մեկ այլ դեպքում էլ նա բացատրում էր Աստծու շնորհը այդ ժամանակ դեռ նոր հորինված վերելակի օրինակով, որը մեզ բարձրացնում է այնտեղ, ուր մենք ինքներս մեր ուժերով չէինք կարողանա հասնել: Քույր Մարթան, որ իր մանկությունն անցկացրել էր մի շարք որբանոցներում և հուզականորեն խիստ անհավասարակշիռ էր ու ծանր բնավորություն ուներ, Թերեզի երանելիացման գործընթացի ժամանակ վկայություն է տվել իր երիտասարդ մեծավորուհու «անսովոր նվիրվածության ու ներկայության» մասին՝ ասելով, որ նա միտումնավոր փնտրում էր այն միանձնուհիների ընկերակցությունը, որոնց խառնվածքն ամենից դժվարն էր համարում. ի՞նչ արժանիք կա սիրով վարվելու նրանց հետ, ում բնականորեն ես սիրում: Թերեզն ամեն ինչ անում էր՝ իր ժամանակն անցկացնելու այն մարդկանց հետ և, հետևաբար, սիրելու նրանց, ում հանդեպ նա բնականից ներքին հակակրանք էր զգում:

1893 թ.-ի սեպտեմբերին Թերեզը, որն արդեն մատուցել էր իր ժամանակավոր ուխտերը (3 տարի ժամկետով), խնդրում է չդառնալ լիիրավ միանձնուհի, այլ մնալ նորընծայուհու կարգում: Որպես նորընծայուհի՝ նա մշտապես պետք է թույլտվություն հարցներ հավիտենական ուխտեր տված մյուս քույրերից այս կամ այն բանը անելիս, նա երբեք չպետք է ընտրվեր կարևոր պաշտոններում և պետք է դասվեր մյուս նորընծայուհիների շարքը:

1841 թ.-ին Ժյուլ Միշլեն իր «Ֆրանսիայի պատմություն» աշխատության V հատորի մեծ մասը նվիրել էր Ժաննա դ'Արկի պատմությանը: Ֆելիքս Դյուպանլուն անխոնջ աշխատել էր Ժաննա դ'Արկի փառաբանման համար, ով 1429 թ.-ի մայիսի 8-ին ազատագրել էր Օռլեանը՝ այն քաղաքը, որի եպիսկոպոս էր նա դարձել 1849 թ.-ին: 1894 թ.-ին Ժաննա դ'Արկին նվիրված համազգային տոնակատարություն է տեղի ունենում: Նույն տարվա հունվարի 27-ին Լևոն XIII Պապն արտոնում է նրա երանելիացման գործընթացի մեկնարկը: Թերեզն այս ընթացքում երկու փոքրիկ թատերական ներկայացումներ է գրում՝ նվիրված Ժաննա դ'Արկի՝ իր մանկության հերոսուհու պատմությանը, որոնք որոշակի տոների առիթով բեմադրվում են Կարմելում: Դրանցից առաջինը՝ «Ժաննա դ'Արկի առաքելությունը», Կարմելում բեմադրվում է 1894 թ.-ի հունվարի 21-ին, իսկ երկրորդը՝ «Ժաննա դ'Արկն իրագործում է իր առաքելությունը», որ պատմում էր նրա նահատակության մասին՝ ուղիղ մեկ տարի անց՝ 1895 թ.-ի հունվարի 21-ին: Նրա կենսագիրներից մեկի՝ Իդա Գյորեսի գնահատմամբ, դրանք «հազիվ քողարկված ինքնանկարներ են»: 1894 թ.-ի հուլիսի 29-ին մահանում է Լուի Մարտենը:

### «Փոքր ճանապարհը»
ձախից|մինի|278x278փքս|Թերեզը՝ Կարմելում (1896 թ.)
Թերեզը Լիզյոյի Կարմել մտավ Սուրբ դառնալու վճռականությամբ, սակայն, 1894 թ.-ի վերջին, որպես կարմելիտուհի անցկացրած վեց տարիները նրան բերեցին իր փոքրության ու աննշանության գիտակցմանը: Նա զգաց իր բոլոր ջանքերի սահմանափակությունը և մնաց փոքր ու շատ հեռու այն անսպառ սիրուց, որը կցանկանար ունենալ: Ասում են՝ նա այդ ժամանակ է հասկացել, որ պետք է սովորի հենց այդ աննշան վիճակից խնդրել Աստծու օգնականությունը: Իր ֆոտոխցիկի հետ միասին Սելինն իր հետ բերել էր նաև տետրեր, որոնց մեջ կային Հին Կտակարանից արտագրված հատվածներ, որը Թերեզը չուներ Կարմելում (Լուվենի կաթոլիկ Աստվածաշունչը չէր ներառում Հին Կտակարանը): Տետրերում Թերեզը գտնում է Առակների գրքից մի հատված, որը ցնցող ազդեցություն է թողնում իր վրա. «Ով բոլորովին փոքր է, թող գա ինձ մոտ» (հմմտ.՝ Առակներ 9.4): Նրան ցնցում է նաև մեկ այլ հատված Եսայի մարգարեի գրքից. «Ինչպես որ մայրն է գգվում իր մանկանը, այնպես էլ Ես պիտի գգվեմ ձեզ: Իմ ուսերին առած՝ ձեզ պիտի բերեմ և Իմ ծնկներին դրած՝ պիտի գգվեմ ձեզ...» (Եսայի 66.13,12): Այս տողերից նա եզրակացնում է, որ այդ Հիսուս պետք է գրկած իրեն բարձրացնի մինչև սրբության գագաթը: Այսպիսով, սեփական փոքրությունն ու տկարությունը Թերեզի համար դառնում են ոչ թե հուսահատության պատճառ, այլ՝ ուրախության: Միայն իր ինքնակենսագրական երրորդ ձեռագրում է, որ Թերեզն իր այս հայտնագործությունը սկսում է անվանել «փոքր ճանապարհ» («petite voie»): Նա գրում է. «Բարի Աստված չի կարող անիրականանալի ցանկություններ ներշնչել, ուրեմն ես կարող եմ, չնայած իմ փոքրությանը, սրբության ձգտել: Մեծանալն ինձ համար անհնար է, ես պետք է տանեմ ինձ այնպիսին, ինչպիսին կամ՝ իմ բոլոր անկատարություններով, բայց ես ուզում եմ հնար գտնել հասնելու Երկինք մի ինչ-որ փոքր ճանապարհով` շատ ուղիղ, շատ կարճ, բոլորովին նոր մի փոքր ճանապարհով: Մենք հայտնագործությունների դարում ենք. հիմա այլևս կարիք չկա աստիճաններով բարձրանալու, հարուստների մոտ վերելակը դրանց հաջողությամբ փոխարինում է: Եվ ես նույնպես կցանկանայի մի վերելակ գտնել, որն ինձ կբարձրացներ դեպի Տերը, քանի որ ես չափազանց փոքր եմ՝ կատարելության դժվարին աստիճաններով բարձրանալու համար»: Այդժամ ես Սուրբ Գրքի մեջ ակնարկներ փնտրեցի իմ երազած վերելակի մասին և կարդացի հավիտենական Իմաստության շուրթերից բխած այս խոսքերը. «Ով բոլորովին փոքր է, թող գա ինձ մոտ»: Այդպիսով, ես հասա՝ կռահելով, որ գտել եմ այն, ինչ փնտրում էի, և ցանկանալով իմանալ, Ով Աստվա՜ծ իմ, թե Դու ինչ կանես այդ բոլորովին փոքրի հետ, ով կարձագանքի Քո կանչին, ես շարունակեցի փնտրտուքը և ահա՛ թե ինչ գտա. «Ինչպես որ մայրն է գգվում իր մանկանը, այնպես էլ Ես պիտի գգվեմ ձեզ: Իմ ուսերին առած՝ ձեզ պիտի բերեմ և Իմ ծնկներին դրած՝ պիտի գգվեմ ձեզ...»: Ա՜խ, դեռ երբեք ավելի քնքուշ ու քաղցրաձայն խոսքեր չէին եկել ցնծացնելու իմ հոգին. վերելակը, որ պետք է ինձ բարձրացնի մինչև Երկինք, Քո ձեռքերն են, Ո՜վ Հիսուս: Դրա համար ես կարիք չունեմ մեծանալու, ընդհակառակը` պետք է, որ ես փոքր մնամ և փոքրանամ ավելի ու ավելի»:
ձախից|մինի|481x481փքս|Սելինն ու Թերեզը (1896 թ.)
Սրբության որոնման և դրան հասնելու ու Աստծու հանդեպ իր սերն արտահայտելու համար նա հավատում էր, որ անհրաժեշտ չէ հերոսական արարքներ կամ մեծ գործեր կատարել: Նա գրում է. «Ես էլ Եկեղեցու երեխան եմ... .... Եվ հարստություն ու փառք չէ, որ խնդրում է փոքրիկ երեխայի սիրտը... .... Փառահեղ գործերն արգելված են իրեն, նա չի կարող քարոզել Ավետարանը, հեղել իր արյունը... .... Բայց ինչպե՞ս նա կապացուցի իր սերը, քանի որ սերը գործերով է ապացուցվում: .... Ես չունեմ ուրիշ հնար` ապացուցելու Քեզ իմ սերը, քան ծաղիկներ շաղ տալը, այսինքն` բաց չթողնելը որևէ փոքրիկ զոհողություն, որևէ հայացք, որևէ բառ, օգուտ քաղելը բոլոր ամենափոքր բաներից և անելը դրանք սիրով...»:

Հենց այս «փոքր ճանապարհն» էր այն հիմնական ուղենիշը, որով ապրեց Թերեզն իր կարճ կյանքը, Սրբության հասնելու ճանապարհ, որը չէր ենթադրում հերոսական մեծագործություններ կամ սխրանքներ՝ հանուն հավատի, այլ իրական հերոսություններն ու սխրանքները գործվում էին առօրյա կյանքում, ամենից հասարակ ու կենցաղային իրադրություններում։

Թերեզի «փոքր ճանապարհը» իր հոգևոր կյանքի հիմքն էր: Կաթոլիկների շրջանում Թերեզի այդ ուսմունքը երկար ժամանակ հայտնի էր «հոգևոր մանկության փոքր ճանապարհ» անունով, բայց Թերեզն ինքը երբեք այն այդպես չի անվանել և չի գործածել «հոգևոր մանկություն» արտահայտությունը. այդ Պոլինն է Թերեզի ննջումից հետո նրա հոգևոր ճանապարհը վերնագրել այդ անվամբ: 1897 թ.-ի մայիսին Թերեզը իր հոգևոր եղբայր Հայր Ռուլանին գրում է. «Իմ ճանապարհը ամբողջովին վստահության ու սիրո մասին է: .... Երբեմն, երբ որոշակի հոգևոր քննախոսություններ եմ կարդում, որտեղ կատարելությունը ներկայացվում է հազարավոր խոչընդոտների միջից, շրջապատված պատրանքների բազմությամբ, խեղճ միտքս շատ արագ հոգնում է, ես փակում եմ այդ խելոք գիրքը, որ կոտրում է իմ գլուխն ու չորացնում իմ սիրտը, և վերցնում եմ Սուրբ Գիրքը: Այդժամ ամեն բան ինձ լուսավոր է թվում, մեկ բառը անսահման հորիզոններ է բացում հոգուս առջև, կատարելությունն ինձ հեշտ է թվում, ես տեսնում եմ, որ բավական է ճանաչել սեփական ոչնչությունը և մանկան պես հանձնել քեզ բարի Աստծու գիրկը: Մեծ հոգիներին ու մեծ մտքերին թողնելով այն գեղեցիկ գրքերը, որոնք ես չեմ կարողանում հասկանալ, առավել ևս՝ գործնականում կիրառել, ես հրճվում եմ, որ փոքր եմ, քանի որ միայն մանուկները և նրանք, որ նման են նրանց, կընդունվեն երկնային խնջույքին»:

### Տիրոջ ողորմած սերը
մինի|550x550փքս|Թերեզը՝ Ժաննա դ'Արկի հագուստով (Կարմել, 1894 թ.)
Թերեզի՝ Ժաննա դ'Արկի մասին գրած երկրորդ պիեսի բեմականացման վերջում, որտեղ նա մարմնավորում էր հենց Ժաննային, նրա հագած զգեստը անզգույշ պատահարի արդյունքում քիչ էր մնում այրվեր: Սպիրտային վառարանները, որ կոչված էին պատկերելու մահապատժի խարույկը այրում են այն վարագույրը, որի ետևում այդ պահին կանգնած էր Թերեզը: Թերեզը այդ միջադեպի ժամանակ չի վախենում, սակայն դա խոր մտածումների առիթ է դառնում իր համար: Կրակի թեման հետագայում գնալով ավելի ու ավելի մեծ նշանակություն պետք է ստանար իր գրվածքներում: 1895 թ.-ի հունիսի 9-ին՝ Սուրբ Երրորդության տոնի առիթով մատուցվող Պատարագի ժամանակ, Թերեզն հանկարծակի ոգեշնչում է զգում, որ պետք է իրեն որպես զոհ ընծայի Տիրոջ ողորմած սիրուն: Այդ ժամանակ որոշ միանձնուհիներ իրենց որպես զոհ էին ընծայել Տիրոջ արդարությանը: Իր խցում նա իր և Սելինի համար կազմում է այդ «Զոհաբերության ուխտը», և հունիսի 11-ին նրանք երկուսով ծնկի են գալիս Տիրամոր հրաշագործ արձանիկի առաջ, և Թերեզն ընթերցում է իր գրած ու ստորագրած ուխտը: «Ես կուզեի մխիթարել Քեզ չարագործների ապերախտության համար .... Եթե տկարության պատճառով երբեմն ընկնեմ, թող Քո աստվածային Հայացքն անմիջապես մաքրի՛ իմ հոգին` այրելով իմ բոլոր անկատարությունները, ինչպես կրակը, որն ամեն բան իրեն է վերածում... .... Այս աշխարհի տարագրությունից հետո ես հույս ունեմ գնալ և ուրախանալ Քեզնով Հայրենիքում, բայց ես չեմ ուզում արժանիքներ դիզել Երկնքի համար, ես ուզում եմ աշխատել միայն քո Սիրո համար, Քեզ հաճելին անելու միակ նպատակով, մխիթարելու համար Քո Սուրբ Սիրտը և փրկելու հոգիներ, որոնք կսիրեն Քեզ հավիտենապես: Այս կյանքի երեկոյին ես դատարկաձեռն կհայտնվեմ Քո առաջ, որովհետև ես Քեզ չեմ խնդրում, Տե՜ր, հաշվել իմ գործերը»:

1895 թ.-ի օգոստոսին չորս Մարտին քույրերին վանքում միանում է նաև նրանց զարմուհին՝ Մարի Գերենը՝ վերցնելով Մարի Սուրբ Հաղորդության անունը: Լեոնին, միանձնուհի դառնալու մի քանի անհաջող փորձերից հետո, ի վերջո Թերեզի ննջումից հետո՝ 1899 թ.-ի հունվարին, վերջնականապես մտնում է Կանի Այցելության վանք (խոսքը Տիրամոր այցելության մասին է Եղիսաբեթին)՝ վերցնելով կրտսեր քրոջ անունը՝ Ֆրանսուազ-Թերեզ: Հետագայում ՝ 1941 թ.-ին, նա այնտեղ էլ մահանում է:
ձախից|մինի|394x394փքս|Հայր Ադոլֆ Ռուլանը
Տասնչորս տարեկանում Թերեզն համոզվել էր, որ իր կոչումը քահանաների համար աղոթելն է, «առաքյալների առաքյալ» լինելը: 1890 թ.-ի սեպտեմբերին՝ իր ուխտադրությունից առաջ կատարված կանոնական քննության ժամանակ, այն հարցրին, թե ինչու է ինքը եկել Կարմել, նա պատասխանում է. «Ես եկել եմ հոգիներ փրկելու և, հատկապես, աղոթելու քահանաների համար»: Իր ողջ կյանքում նա ջերմեռանդորեն աղոթում էր քահանաների համար և, մասնավորապես, նամակագրական կապի մեջ էր երիտասարդ քահանա Ադոլֆ Ռուլանի և երիտասարդ ճեմարանական Մորիս Բելիերի հետ, որոնք այդպիսով իր հոգևոր եղբայրներն էին դարձել: 1892 թ.-ին նա քրոջը՝ Սելինին գրում է. «Մեր՝ կարմելիտուհիներիս առաքելությունն է ավետարանական մշակներ ստեղծել, որոնք հազարավոր հոգիներ կփրկեն, որոնց մայրերը մենք կլինենք...»:

1895 թ.-ի հոկտեմբերին երիտասարդ ճեմարանական և Սպիտակ Հայրերի միաբանության ենթասարկավագ Մորիս Բելիերը (1974–1907) Լիզյոյի Կարմելի մենաստանից խնդրում է, որ այնտեղի միանձնուհիներից մեկը իր ամենօրյա աղոթքներով ու զոհաբերություններով հոգեպես աջակցի իրեն իր միսիոներական գործում և այն հոգիներին, որոնք ապագայում պետք է իր խնամքի տակ հայտնվեն: Մայր Ագնեսը որպես այդպիսի միանձնուհի է նշանակում Թերեզին: Թերեզն այդպես էլ երբեք չի հանդիպում Հայր Բելիերին, սակայն նրանք տասը նամակ են հասցնում փոխանակել միամյանց հետ:

Մեկ տարի անց Փարիզի արտասահմանյան առաքելությունների միության անդամ Հայր Ադոլֆ Ռուլանը (1870–1934) նույն ծառայությունն է խնդրում իր համար Լիզյոյի Կարմելի մենաստանից, նախքան Արևմտյան Չինաստանի Սիչուանի միսիոներական առաքելության մեկնելը: Թերեզն այս անգամ ևս ստանձնում է պահանջվող «հոգևոր քրոջ» պարտականությունները: Երկու դեպքում էլ Թերեզը, անկախ իր կամքից և քահանայական պաշտոնի նկատմամբ ունեցած պատկառանքից, հանդես էր գալիս որպես հոգևոր խորհրդատու և ուսուցանում էր այս քահանաներին իր հոգևոր «փոքր ճանապարհը»:

### Վերջին տարիները
ձախից|մինի|500x500փքս|Թերեզը՝ մահվան մահճում (օգոստոսի 30, 1897 թ.)
Թերեզի վերջին մեկուկես տարին նշանավորվում են նրա առողջության կայուն անկմամբ, որը նա տանում էր ներքին անսասան վճռականությամբ և առանց տրտունջի՝ համարելով դա իր հոգևոր ճամորդության ու առաքելության մի մասը: 1896 թ.-ի Մեծ պահքի խիստ կարգն անցնելուց հետո՝ Ավագ հինգշաբթի օրվա գիշերը, նախքան անկողնում պառկելը նա զգում է, թե ինչպես է ներսից մի բան փրփրալով բարձրանում ու հասնում շուրթերին: Նա թաշկինակով անմիջապես սրբում է շուրթերը, սակայն, կանխազգալով եղելությունը, որոշում է, այնուամենայնիվ, լապտերը չվառել՝ պատահածը պարզելու համար, այլ սպասել առավոտվան: Հաջորդ առավոտյան, նայելով թաշկինակին, նա տեսնում է դրա վրայի արյունը, ինչը մեկ բան էր նշանակում՝ թոքախտ, իսկ թոքախտը՝ մահ: Նա գրում է. «Տիրոջ Գերեզմանի մոտ մինչև կեսգիշեր մնալուց հետո ես վերադարձա մեր խուց, բայց հազիվ էի հասցրել գլուխս բարձին դնել, երբ հորձանքի պես մի բան զգացի, որ փրփրելով բարձրացավ, հասավ շուրթերիս: Ես չգիտեի, թե դա ինչ է, բայց մտածում էի, որ գուցե մահանում եմ, և հոգիս ցնծությամբ էր հեղեղվել... Մինչդեռ, քանի որ մեր լամպը հանգած էր, ասացի ինքս ինձ, որ պետք է սպասել առավոտվան՝ երջանկությանս մեջ համոզվելու համար, որովհետև ինձ թվում էր, թե փսխածս արյուն է: Առավոտն իրեն երկար սպասել չտվեց: Արթնանալիս անմիջապես մտածեցի, որ ինչ-որ ուրախալի բան եմ իմանալու, և մոտենալով պատուհանին՝ կարողացա արձանագրել, որ չեմ սխալվել... Ա՜խ, հոգիս մեծ մխիթարությամբ էր լցվել, ես խորապես համոզված էի, որ Հիսուս Իր մահվան տարելիցի օրը կամեցել էր ինձ լսել տալ առաջին կանչը: Դա նման էր մի քաղցր ու հեռավոր շշուկի, որ ազդարարում էր ինձ Փեսայի ժամանումը...»:

Թերեզը նամակագրական կապի մեջ էր Ֆրանսիական Հնդկաչինում՝ Կոխինխինայում գտնվող կարմելական ​​առաքելության հետ և հրավիրվել էր միանալու նրանց, բայց հիվանդության պատճառով չէր կարող ճանապարհորդել: Թոքախտը դանդաղորեն քայքայում էր նրա մարմինը: Երբ նա մահվան մոտ էր, նրա ֆիզիկական տառապանքն այն աստիճանի էր հասել, որ նույնիսկ բժիշկն է ստիպված լինում բացականչել. «Ա՜խ, եթե միայն իմանայի՜ք, թե ինչպես է տառապում այս երիտասարդ միանձնուհին»: Մահվանից ժամեր առաջ Թերեզն ասում է քույրերին. «Երբեք չէի հավատա, թե հնարավոր է այսքան տառապել... երբե՜ք, երբե՜ք»: 1897 թ.-ի հուլիսի սկզբին նրան վերջնականապես տեղափոխում են միաբանության հիվանդասենյակ: Օգոստոսի 19-ին նա ստանում է իր վերջին Հաղորդությունը: Թերեզը ննջում է 1897 թ.-ի սեպտեմբերի 30-ին, երեկոյան մոտավորապես 7:20-ին: Նա ընդամենը 24 տարեկան էր: Մահվան մահճում նա ասում էր. «Ես հասել եմ նրան, որ այլևս չեմ կարող տառապել, որովհետև բոլոր տառապանքները քաղցր են ինձ համար»: Մահվան պահին նա նայում է Խաչելությանը և ասում. «Օ՜, ես սիրո՜ւմ եմ Նրան....... Աստված իմ... ես սիրում եմ Քեզ.....»: Սրանք Թերեզի վերջին խոսքերն էին:
մինի|350x350փքս|Ննջեցյալ Թերեզի մարմինը (հոկտեմբերի 1, 1897 թ.)
Թերեզի մարմինը հուղարկավորվեց 1897 թ.-ի հոկտեմբերի 4-ին՝ Լիզյոյի քաղաքային գերեզմանատան՝ կարմելական միանձնուհիների համար առանձնացված հատվածում, որին կից թաղված էին նաև իր ծնողները: Նրա մարմինն առաջին անգամ արտաշիրիմվեց 1910 թ.-ի սեպտեմբերին: Այդ ժամանակ նրա մասունքները տեղադրվեցին կապարե դագաղի մեջ և վերահուղարկավորվեցին առաջին գերեզմանի կողքին: Երանացման գործընթացի ժամանակ՝ 1917 թ.-ի օգոստոսին, տեղի ունեցավ նրա մասունքների երկրորդ արտաշիրիմումն ու մասունքների ճանաչումը, իսկ 1923 թ.-ի մարտին, նախքան նրան Երանիելի հռչակելն ու սրբադասելը, կատարվեց նրա մասունքների երրորդ և վերջին արտաշիրիմումը, որից հետո դրանք տեղադրվեցին հատուկ պատրաստված մասնատուփ-տապանակի մեջ և մեծ հանդիսավորությամբ վերադարձվեցին Կարմելի մենաստան: Թերեզի ննջումը պատկերող՝ ապակյա տապանակի մեջ դրված քանդակը, որ գտնվում է Կարմելի մատուռում, նրա իրական մարմինը չէ, այլ՝ մի մահարձան, որ ստեղծվել է իր հետմահու լուսանկարների և Սելինի հեղինակած նկարների հիման վրա: Սակայն դրա մեջ են պահվում նրա որոշ մասունքներ, մասնավորապես՝ կրծքավանդակի հատվածից:

## Հոգևոր ուսմունքը
Թերեզ Լիզյոացին առաքելական ժամանակներից ի վեր ամենահայտնի Սրբերից մեկն է Կաթոլիկ եկեղեցում: Նրա սրբության օրինակը մարդկանց ընդօրինակելի է թվում ոչ միայն դրանում առերևույթ «մեծ գործերի» բացակայության պատճառով, այլև՝ նրա ապրած շրջանի պատմական մոտիկության:

Որպես Կաթոլիկ եկեղեցու Ուսուցիչ՝ Թերեզի հոգևոր ուսմունքը բազմաթիվ աստվածաբանական ուսումնասիրությունների առարկա է եղել, և նա շարունակում է մնալ մեծ ժողովրդական նվիրման կիզակետում, քանի որ իր ուղերձը հարազատ է թվում միլիոնավոր մարդկանց: XX դարի առաջին կեսին նա սրբության խիստ ազդեցիկ օրինակ էր կաթոլիկ քրիստոնյաների համար՝ շնորհիվ հոգևոր կյանքին իր մոտեցման պարզության ու կիրառելիության:

Թերեզը մեծ նվիրում ուներ Սուրբ Հաղորդության երկրպագությանը, և 1895 թ.-ի փետրվարի 26-ին՝ մահվանից կարճ ժամանակ առաջ, առանց նախնական սևագրերի, գրում է, իր բանաստեղծական գլուխգործոցը՝ «Ապրել սիրով»-ը, որը մինչ այդ մտահղացել էր Սուրբ Հաղորդության երկրպագության ժամանակ: Դեռ իր կենդանության օրոք բանաստեղծությունն արդեն ուղարկվել էր տարբեր միաբանական համայնքների՝ ներառվելով իր բանաստեղծությունների տետրում:

Թերեզը մշտապես ապրել է թաքնված կյանքով և ցանկացել է անհայտ լինել, մինչդեռ մահվանից հետո նա աներևակայելի համբավ է ձեռք բերել՝ շնորհիվ իր թողած ինքնակենսագրական ձեռագրերի: Նրանից մնացել են նաև նամակներ, բանաստեղծություններ, հոգևոր պիեսներ, աղոթքներ ու կյանքի վերջին ամիսներին իր հետ զրույցներից՝ հարազատ քույրերի կողմից գրի առնված հատվածներ: Նրան պատկերող նկարներն ու լուսանկարները, որոնք հիմնականում քրոջ՝ Սելինի աշխատանքներն էին, հետագայում նույնպես մեծապես նպաստեցին նրա ճանաչմանը:

Թերեզն իր մահվան մահճում ասում էր. «Ես սիրում եմ միայն պարզությունը: Ես սարսափում եմ կեղծավորությունից», և նա խոսում էր Սրբերի վարքերի վերաբերյալ իր ժամանակներում գրվող որոշ պնդումների դեմ. «Մենք չպետք է անհավանական բաներ ասենք կամ բաներ, որ չգիտենք: Մենք պետք է տեսնենք նրանց՝ իրական, այլ ոչ՝ երևակայական կյանքը»: Իր հոգևոր ճանապարհը, որի մասին նա ասում էր. «Իմ ճանապարհը միայն վստահություն է և սեր», մինչ օրս բազում հավատացյալների է ոգեշնչում: Իր փոքրությունը տեսնելով՝ նա իր անձի սրբացումն ամբողջովին վստահում էր Աստծուն: Նա ցանկանում էր դրախտ գնալ մի բոլորովին նոր, փոքր ճանապարհով։ «Ես ցանկանում էի մի վերելակ գտնել, որն ինձ կբարձրացներ դեպի Տերը», և այդ վերելակը Տիրոջ բազուկներն էին, որ պետք է բարձրացնեին իր փոքրիկ հոգին առ Աստված:

Նա ասում էր. «Ես քաջություն չեմ ունենում ստիպելու ինձ գրքերի մեջ գեղեցիկ աղոթքներ փնտրել .... Ես վարվում եմ այն երեխաների նման, ովքեր կարդալ չգիտեն. ես շատ պարզ կերպով բարի Աստծուն ասում եմ այն, ինչ ուզում եմ Իրեն ասել, առանց գեղեցիկ արտահայտությունների, և Նա միշտ հասկանում է ինձ... Ինձ համար աղոթքը սրտի պոռթկում է, այն մի պարզ հայացք է՝ հառած Երկնքին, երախտագիտության ու սիրո ճիչ` ինչպես փորձության մեջ, այնպես էլ` ուրախության, վերջապես, այն մի մեծ ու գերբնական բան է, որ ընդարձակում է իմ հոգին և միավորում ինձ Տիրոջ հետ»:

### «Մի հոգու պատմություն»-ը
մինի|368x368փքս|«Մի հոգու պատմության» տիտղոսաթերթը (1940 թ.)
Թերեզն այսօր առավելապես հայտնի է իր ինքնակենսագրական հուշերով, որոնք իր մահվանից մեկ տարի անց լույս են տեսնում «Մի հոգու պատմություն» (Histoire d'une âme) վերնագրով: Դա երեք առանձին ձեռագրերի ժողովածու է, որոնցից առաջինը գրվել էր 1895 թ.-ին իր քույր Պոլինի՝ Մայր Ագնեսի  հանձնարարությամբ, երբ վերջինը մայրապետ էր, և պատմում էր իր մանկության տարիների մասին: Պոլինն այդպիսի հանձնարարություն էր տվել Թերեզին Մարտեն քույրերից ամենաավագի՝ Մարիի հորդորով: Երկրորդը երեք էջանոց մի նամակ է՝ ուղղված ավագ քրոջը՝ Մարիին, որ գրվել է 1896 թ.-ի սեպտեմբերին՝ վերջինի խնդրանքով, ով, գիտակցելով Թերեզի հիվանդության լրջությունը, խնդրել էր նրան գրի առնել իր «փոքրիկ ուսմունքը»: 1897 թ.-ի հունիսին Մայր Ագնեսը խնդրում է մայրապետի պաշտոնում իրեն նոր փոխարինած Մայր Մարի դը Գոնզագին, հանձնարարել Թերեզին մեկ այլ հուշագրություն գրել, որում իր կրոնական կյանքն ավելի մանրամասնորեն նկարագրված կլիներ (նպատակն այն ծառայեցնելն էր հետմահու շրջաբերականի կազմման համար, որը, որպես կանոն, միանձնուհու մահվանից հետո ուղարկվում էր կարմելական մյուս վանքերին):

Մահվան մահճում Թերեզը քանիցս խոսում է այդ շրջաբերականի ապագայի և մարդկանց համար դրա օգտակարության մասին՝ լիազորելով Պոլինին հետագայում կատարել դրանում այն բոլոր փոփոխությունները, որոնք վերջինը կկամենա: Արդյունքում՝ պատրաստվող հրատարակության մեջ Թերեզի ձեռագրերը խիստ խմբագրվում են Պոլինի կողմից, ով դրանցում ավելի քան 7000 փոփոխություններ է կատարում: Բացի ոճական փոփոխություններից՝ Մայր Մարի դը Գոնզագը հանձնարարում է Պոլինին փոփոխել նաև ձեռագրերի առաջին երկու բաժինները՝ դրանք նույնպես ներկայացնելով հասցեագրված Մայր Մարի դը Գոնզագին: Գիրքը հրատարակվում է որպես սովորական «շրջաբերական», որով կարմելական մյուս միաբանություններին պետք է տեղեկացնեին միանձնուհու մահվան մասին՝ խնդրելով նրանց աղոթքները: Այնուամենայնիվ, այն շատ ավելի լայն տարածում է ստանում, քան կանխատեսվում էր. դրա օրինակները ձեռքից ձեռք էին անցնում, և շուտով՝ ընդամենը 2000 օրինակով տպագրված առաջին հրատարակությանը հետևում են նորանոր հրատարակություններ՝ բազմահազար օրինակներով:

Թերեզի ձեռագրերի անխմբագիր, բնօրինակ տարբերակները առաջին անգամ հրատարակվում են 1957 թ.-ին՝ բոլոր Մարտեն քույրերի մահվանից հետո: Իսկ 1973 թ.-ից՝ նրա ծննդյան 100-ամյակից հետո լույս են տեսնում նրա բոլոր ստեղծագործությունների ֆրանսերեն բնօրինակների երկու հոբելյանական հրատարակություններ: Թերեզի ձեռագրերն այսօր թարգմանված են աշխարհի ավելի քան 50 լեզուներով:

### Նվիրումը Տիրոջ սուրբ դիմապատկերին
մինի|384x384փքս|Քրիստոսի դաստառակը
Քրիստոսի Սուրբ Երեսին նվիրումը կաթոլիկ աշխարհում սկզբնավորվել է 1844 թ.-ին Տուրում (Ֆրանսիա) կարմելական միանձնուհի քույր Մարի Սեն-Պիեռի կողմից,, իսկ այնուհետև՝ տարածում ստացել Լեո Դյուպոնի կողմից, ով հայտնի էր նաև որպես «Սուրբ Երեսի Առաքյալ», և ով 1851 թ.-ին Տուրում հիմնադրել էր Սուրբ Երեսի եղբայրությունը: Թերեզն այս եղբայրության անդամ էր դարձել 1885 թ.-ի ապրիլի 26-ին: Նրա ծնողները՝ Լուի և Զելի Մարտինները, նույնպես աղոթում էին Տուրի Սուրբ Երեսի աղոթատանը, որը հիմնադրվել էր Դյուպոնի կողմից: Քրիստոսի Սուրբ Երեսի այս պաշտամունքը հիմնված էր Սուրբ Վերոնիկայի վարշամակի (դաստառակ) պատկերի վրա, այլ ոչ՝ Թուրինյան պատանքի, որի վրայի պատկերն առաջին անգամ լուսանկարչական թիթեղի վրա պետք է հայտնվեր միայն 1898 թ.-ին:

1889 թ.-ի հունվարի 10-ին ՝ իր զգեստառության օրը, Թերեզը ստացավ «Թերեզ՝ Հիսուս Մանկան» վանական անունը: Նա իր ուխտադրությունը կատարեց 1890 թ.-ի սեպտեմբերի 8-ին, իսկ քողառության արարողությունը տեղի ունեցավ նույն տարվա սեպտեմբերի 24-ին, և այդ ժամանակ էլ նա որպես անվանական երկրորդ հավելում վերցրեց «Սուրբ Երես»-ը, այդպիսով կոչվելով «Թերեզ՝ Հիսուս Մանկան և Սուրբ Երեսի»: Խորհելով դաստառակի վրա դրոշմված Քրիստոսի տառապանքների մասին՝ Թերեզն հոգեպես ավելի էր փորձում մոտենալ Տիրոջը:

Թերեզը 1896 թ.-ի օգոստոսի 6-ին իր և երկու այլ միանձնուհիների՝ քույր Ժենևիևի (այսինքն՝ Սելինի՝ իր հարազատ քրոջ) և քույր Մարիի (Սուրբ Երրորդության) համար գրում է «Ընծայում Սուրբ Երեսին» ուխտագիրը: Ընծայման տեքստի նախաբանը սկսվում էր հետևյալ կերպ. «Քանզի այս մաքուր Սիրուց մի փոքրն ավելի օգտակար է եկեղեցուն, քան մնացյալ այդ բոլոր գործերը միասին վերցրած... Ուստի՝ մեծագույն կարևորություն ունի, որ մեր հոգիները շատ վարժված լինեն Սիրո մեջ, որպեսզի արագ սպառվելով՝ մենք երկար կառչած չմնանք երկրի վրա, այլ շուտով հասնենք Տիրոջը դեռմ առ դեմ տեսության»: Այս ընծայումը մեծ ազդեցություն է թողնում այս երեք միանձնուհիների վրա, որոնք իրենց վանական անուններին այնուհետ ավելացնում են նաև «Սուրբ Երեսի» հավելումը:

Թերեզը մի շարք աղոթքներ է գրել, որոնցում իր նվիրումն էր արտահայտում Տիրոջ Սուրբ Երեսի նկատմամբ և իր ցանկությունը՝ նմանվելու Տիրոջն ու տառապելու հանուն սիրո: 1895 թ.-ի օգոստոսին (մահվանից 2 տարի առաջ) նա Սուրբ Երեսին նվիրված մի բանաստեղծություն է գրում, որտեղ ասում է. «Հիսո՛ւս, Քո անճառելի պատկերն այն աստղն է, որ առաջնորդում է իմ քայլերը: Ա՜խ, Դու գիտես, Քո անուշ Երեսն ինձ համար դրախտ է երկրի վրա: Իմ սերը բացահայտում է արցունքներով զարդարված Քո Երեսի հմայքը: Ես ժպտում եմ արցունքներից միջից, երբ նայում եմ Քո վշտերին»: Թերեզն այդ անվանական հավելումներով ցանկանում էր ընդգծել Աստծու ողորմածությունը ինչպես՝ Նրա Ծննդյան, այնպես էլ՝ Չարչարանքների մեջ: Թերեզի գրած բանաստեղծություններն ու աղոթքները տարիներ շարունակ նպաստել են կաթոլիկների շրջանում Տիրոջ Սուրբ Երեսի պաշտամունքի տարածմանը:

## Ճանաչումը
մինի|Թերեզի սրբադասման արարողությունը Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարում (մայիսի 17, 1925 թ.)

### Սրբադասումը
Հիրավի, աներևակայելի էր նրա ինքնակենսագրական ձեռագրերի ժողովածուի ազդեցությունը: Նրա համաշխարհային համբավն այն աստիճանի էր հասել, որ Պիոս XI Պապը նրան անվանում էր իր «քահանայապետության աստղը»:

Պիոս X Պապը Թերեզի սրբադասման գործընթացի մեկնարկի հրամանագիրը ստորագրում է 1914 թ.-ի հունիսի 10-ին: Այդ գործընթացն արագացնելու համար՝ Պիոս X-ին հաջորդած Բենեդիկտոս XV-ը հատուկ հրամանագրով Թերեզի համար վերացնում է թեկնածուի մահվան և երանացման միջև ըստ ընդունված կարգի պահանջվող նվազագույն հիսուն տարվա հետաձգման արգելքը, և 1921 թ.-ի օգոստոսի 14-ին հրապարակում Թերեզի առաքինությունների հերոսականության մասին կոնդակը, իսկ 1923 թ.-ի ապրիլի 29-ին նրան դասում Երանելիների շարքը:

Թերեզը սրբադասվում է Պիոս XI Պապի կողմից 1925 թ.-ի մայիսի 17-ին՝ ննջումից ընդամենը 28 տարի անց: Այդպիսով, նա Սուրբ է հռչակվում Ժաննա դ'Արկից հինգ տարի և մեկ օր անց: Սակայն 1925 թ.-ին Թերեզի հիշատակին նվիրված տոնակատարությունները շատ ավելի մեծ շուքով են անցնում, քան Ֆրանսիայի լեգենդար հերոսուհու տոնակատարությունները: Թերեզի սրբադասման արարողության ժամանակ Պիոս XI Պապը վերականգնում է նման իրադարձությունների ժամանակ Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարը ջահերով ու լամպերով ծածկելու հին ավանդույթը: «The New York Times» ամսագիրն իր առաջին էջում հոդված է հրապարակում այդ առիթով, որ վերնագրված էր՝ «Ողջ Հռոմը հիանում է Սուրբ Պետրոսի փայլով նոր Սրբի համար»: Ըստ «Times» ամսագրի՝ ավելի քան 60000 մարդ էր ներկա գտնվել սրբադասման արարողություններին, որը դրանից 22 տարի առաջ տեղի ունեցած Պիոս X Պապի թագադրումից ի վեր, ամենամեծաքանակ բազմությունն էր, որ հավաքվել էր Սուրբ Պետրոսի տաճարում: Իսկ երեկոյան արդեն 500000 ուխտավորներ էին հավաքվել լուսավորված հրապարակում:

Թերեզն արագորեն դառնում է XX դարի ամենահայտնի Սրբերից մեկը: Նրա հիշատակության օրը 1927 թ.-ին Հռոմեական տոնացույցում սահմանվում է հոկտեմբերի 3-ը: 1969 թ.-ին՝ 42 տարի անց, Հռոմի Պողոս VI Պապը տեղափոխում է այն հոկտեմբերի 1-ին՝ նրա ննջման («dies natalis»՝ «[երկնային] ծննդյան օր») հաջորդ օրը, որը մնում է նաև այսօր:

Սուրբ Թերեզ Լիզյոացին Կաթոլիկ եկեղեցում համարվում է առաքելությունների, միսիոներների (Սուրբ Ֆրանսիս Քսավիեի հետ մեկտեղ, 1927 թ.-ից), Ֆրանսիայի (Սուրբ Ժաննա դ'Արկի հետ մեկտեղ, 1944 թ.-ից), Ռուս կաթոլիկ եկեղեցու, թոքախտով հիվանդների, ծաղկագործների, այգեպանների, որբ երեխաների, անտունների և օդաչուների հովանավոր Սուրբը:

1997 թ.-ի հոկտեմբերի 19-ին «Divini Amoris Scientia» («Աստվածային սիրո գիտություն») առաքելական նամակով Հովհաննես Պողոս II Պապը Թերեզին հռչակում է Կաթոլիկ եկեղեցու թվով 33-րդ Ուսուցիչ: Այդ պատվին Կաթոլիկ եկեղեցում մինչ այդ միայն երկու կանայք էին արժանացել՝ Թերեզա Ավիլացին (1970 թ.) և Կատարինա Սիենացին (1970 թ.) ( 2012 թ.-ին նրանց շարքին է դասվում նաև Հիլդեգարդ Բինգենացին): 2015 թ.-ին Ֆրանցիսկոս I Պապը Կաթոլիկ եկեղեցու այդ բարձրագույն կոչումն է շնորհում նաև Սուրբ Գրիգոր Նարեկացուն (թվով 36-րդը): Այժմ Կաթոլիկ եկեղեցին ունի 38 Ուսուցիչ:

Թերեզի հանդեպ նվիրումն այժմ տարածված է ողջ աշխարհում: Համաձայն որոշ կենսագիրների՝ հանրահայտ ֆրանսիացի երգչուհի Էդիթ Պիաֆը 1922 թ.-ին, երբ ընդամենը յոթ տարեկան էր, բուժվել է կուրությունից, երբ ծնողները ճարահատ նրան ուխտագնացության են տարել Թերեզի գերեզմանին, ով այդ ժամանակ դեռևս պաշտոնապես չէր սրբադասվել:
մինի|350x350փքս|Լուի և Զելի Մարտենների մասունքակիր տապանակը

### Ծնողների սրբադասումը
Զելի և Լուի Մարտեններն առաջինն էին պատմության մեջ, որ ներկայացվեցին սրբադասման որպես ամուսնական զույգ ու սրբադասվեցին միասին: 2004 թ.-ին Միլանի արքեպիսկոպոսը որպես նրանց միջնորդությանը վերագրվող հրաշք էր համարել 2002 թ.-ին Միլանի մերձակայքում թոքերի հիվանդությամբ ծնված փոքրիկ Պիետրո Շիլիրոյի անսպասելի ապաքինումը: Բենեդիկտոս XVI Պապի կոնդակով 2008 թ.-ի հոկտեմբերի 19-ին նրանք երանելիների շարքը դասվեցին Լիզյոյի Սուրբ Թերեզի բազիլիկում։

2013 թ.-ի հունվարի 7-ին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում սկսվեց նրանց միջնորդությանը վերագրվող ենթադրյալ հրաշքի ուսումնասիրման թեմական ընթացակարգը, որ վերաբերում էր մի նորածին աղջկա՝ Կարմեն Պերես Պոնսի հանկարծակի և անբացատրելի բժշկմանը, ով վաղաժամ էր ծնվել (Լուի և Զելի Մարտենների երանացումից ընդամենը չորս օր անց) և տառապում էր ուղեղի ծանր արյունահոսությունից ու այլ բարդացումներից: 2013 թ.-ի մայիսի 21-ին հրաշքի ուսումնասիրության թեմական ընթացակարգն ավարտվում է, և գործն ուղարկվում Հռոմի սրբադասման հանձնաժողով: Արդյունքում Լուի և Զելի Մարտինները Ֆրանցիսկոս I Պապի կողմից 2015 թ.-ի հոկտեմբերի 18-ին սրբադասվում են:

### Ավագ քրոջ՝ Լեոնիի սրբադասման հայտը
մինի|Լեոնին՝ մահվանից կարճ ժամանակ առաջ
Թերեզի ավագ քույրերից Լեոնին՝ հինգ քույրերից միակը, ով չէր դարձել կարմելիտուհի, այժմ նույնպես դիտարկվում է որպես սրբադասման թեկնածու: Լեոնին երեք անգամ անհաջող կերպով փորձել էր տարբեր միաբանություններում միանձնուհի դառնալ, սակայն միայն 1899 թ.-ին՝ Թերեզի ննջումից մեկուկես տարի անց է նա վերջնականապես մտնում Կանի Այցելության վանք՝ որպես վանական անուն վերցնելով կրտսեր քրոջ անունը՝ Ֆրանսուազ-Թերեզ: Նա Թերեզի հոգևոր «փոքր ճանապարհի» ջերմագին հետևորդ էր: Նա մահանում է 1941 թ.-ին Կանի Այցելության վանքում, որտեղ էլ այժմ գտնվում է իր գերեզմանը և հասանելի է այցելության համար: 2015 թ.-ի հուլիսի 2-ին Կանի Այցելության վանքի մատուռում բացվում է Լեոնիի կյանքի և հնարավոր սրբադասման վերաբերյալ թեմական քննությունը: Այժմ Կաթոլիկ եկեղեցին նրան պաշտոնապես անվանվում է «Աստծու ծառա», ինչը խորհրդանշում է երանելիացման նրա թեկնածության հանգամանքը:

## Պատկերագրությունը
### Խորհրդանիշներ
Սովորաբար Սուրբ Թերեզ Լիզյոացու պատկերագրության մեջ ամենաավանդական բաղադրիչը վարդերն են: Նա հաճախ պատկերվում է՝ ձեռքին վարդերով կամ վարդերով շրջապատված, երկնքից վարդեր նետելիս կամ էլ վարդերով ծածկված խաչելություն բռնած:
ձախից|մինի|Թերեզի սրբապատկերներից (Սելին)
Իր գրվածքներում Թերեզն հաճախ էր ծաղիկները որպես փոխաբերություն գործածում իր կողմից կատարվող սիրո գործերի մասին խոսելիս: Նա իրեն անվանում էր «Հիսուսի փոքրիկ ծաղիկ» Աստծու պարտեզում: Միաբանության նորընծայուհիներն իրենց վկայություններում պատմում էին, որ Թերեզն իր կյանքի վերջին շրջանում ասում էր, թե իր մահվանից հետո նա «վադերի անձրև» կտեղացնի՝ ի նկատի ունենալով այն շնորհներն ու օրհնությունները, որ նա ցանկանում էր ուղարկել երկիր, երբ Երկնքում լիներ:

### Ն​​երկայացումը գեղարվեստական գործերում
Սելինը՝ Թերեզի քույրը, որ նկարչուհի էր և նույնպես միանձնուհի էր դարձել Լիզյոյի Կարմելի մենաստանում՝ վերցնելով քույր Ժենևիև վանական անունը, Թերեզի ննջումից հետո կրտսեր քրոջ մի քանի դիմանկարներ է նկարում, որոնք լայն տարածում են ստանում՝ վերատպվելով տարատեսակ բացիկների ու առարկաների վրա: Դրանք նաև օգտագործվում են «Մի հոգու պատմության» մի քանի հրատարակությունների նկարազարդումների համար, ինչպես նաև՝ Թերեզի մասին Լիզյոյի Կարմելի մենաստանի կողմից հրատարակված մի շարք գրքերում:

Սելինի կտավներից է, մասնավորապես, Թերեզի հայտնի դիմանկարը՝ խաչելություն և վարդերի փունջ ձեռքին, որը նա նկարել է 1912 թ.-ին՝ վերհիշելով, թե ինչպես էր Թերեզն իր մահվան մահճում թերթաթափ անում վարդերն իր խաչելության վրա: Երկար ժամանակ այն գրեթե «պաշտոնական դիմանկար» էր համարվում, քանի որ լայն տարածում էր գտել և մեծ ճանաչում ստացել հավատացյալների շրջանում՝ հիմք դնելով Թերեզի պատկերագրությանը:

### Լուսանկարները
Երբ Սելինը 1894 թ.-ին դարձավ միանձնուհի՝ մտնելով Կարմելի մենաստան ու միանալով իր քույրերին, նա մայրապետից թույլտվություն ստացավ իր հետ վանք բերելու նաև իր լուսանկարչական սարքը: 1894–1897 թթ.-ի ընթացքում նա դրանով Թերեզի 41 լուսանկար արեց, որոնցում Թերեզը պատկերված էր ինչպես միայնակ, այնպես էլ՝ այլ միանձնուհիների հետ: Դրանք Թերեզի կյանքի վերջին տարիների՝ մինչ օրս հայտնի միակ լուսանկարներն են: Թերեզի մյուս բոլոր լուսանկարներն արվել են ավելի վաղ. չորսը՝ նախքան նրա միանձնուհի դառնալը, իսկ երկուսը՝ նորընծայության ժամանակ: Այս բոլոր լուսանկարների բնօրինակներն այսօր պահվում են Լիզյոյի Կարմելի մենաստանի արխիվում:

Մինչ Սելինի մահը Կարմելի մենաստանը հրապարակում էր Թերեզի՝ միայն խիստ մշակման ենթարկված լուսանկարները, քանի որ ցանկանում էր, որ Թերեզի պատկերագրությունն ավելի շատ համապատասխանի կաթոլիկ Սրբերի ավանդական ներկայացմանը: Սելինը, ով նաև իր կրտսեր քրոջ հիմնական պատկերագիրն էր, կարծում էր, որ իր նկարներն ավելի ճշգրտորեն են պատկերում Թերեզին, քան իր արած լուսանկարները, և՝ որ լուսանկարները պետք է խմբագրվեն՝ Թերեզի դեմքն ու հոգին առավել լավ արտացոլելու համար: Սելինի մահվանից (1959 թ.) հետո Թերեզի՝ Կարմելում արված բոլոր լուսանկարները հրապարակվեցին առանց խմբագրման՝ վերջապես աշխարհին հայտնի դարձնելով Թերեզի իրական տեսքը:

### Արձանները
մինի|467x467փքս|Թերեզի արձանը՝ Լիզյոյի Կարմելի մենաստանի դիմաց
1923 թ.-ին Թերեզին Երանելի հռրակելուց հետո Կաթոլիկ եկեղեցին այլևս թույլատրեց նրա պաշտամունքը, ինչը հնարավորություն տվեց Լիզյոյի Կարմելի մենաստանին Թերեզին պատկերող արձաններ պատրաստել և վաճառել դրանք տարբեր եկեղեցիների ու անհատների: Կարմելը Թերեզի արձանի նմուշօրինակի պատրաստումը պատվիրեց քանդակագործ Հայր Մարի-Բեռնարին (ավազանի անունը՝ Լուի Ռիշոմ), ով պատրաստեց այն՝ հինվելով Սելինի «Թերեզը վարդերով» նկարի վրա: Ըստ գնահատականների՝ մինչ օրս այդ արձանի ավելի քան 300000 օրինակ է տարածվել ողջ աշխարհում:

Հայր Մարի-Բեռնարի աշխատանքներն են նաև Թերեզի տասնյակից ավելի այլ քանդակներ, որոնք այժմ տեղադրված են Լիզյոյի Կարմելում, Բյուսոնեում, Սուրբ Թերեզի բազիլիկում և այլուր:

## Պաշտամունքը
### Հետմահու պաշտամունքը
Սելին Մարտենը Լիզյոյի Կարմելի մենաստան էր մտել 1894 թ.-ի սեպտեմբերի 14-ին: Նա Մայր Ագնեսի թույլտվությամբ իր հետ մենաստան էր բերել նաև իր տեսախցիկը, ինչը բնավ սովորական երևույթ չէր: Թեև սովորական չէր նաև այն լուսանկարների ճակատագիրը, որոնք Սելինը պետք է աներ Կարմելում՝ պատկերներ, որոնք պետք է հետագայում անթիվ անգամներ ուսումնասիրվեին ու վերատպվեին: Նույնիսկ վատ ստացված լուսանկարներում, միևնույն է, Թերեզի աչքերը գրավում են դիտողին: Դրանք լուսանկարներում մուգ են երևում, թեև ականատեսների կողմից նկարագրվում էին որպես երկնագույն կամ մոխրագույն: Թերեզի լուսանկարները մեծապես նպաստել են իր ննջումից հետո իր արտասովոր պաշտամունքի ձևավորմանը:

1902 թ.-ին լեհ կարմելական վանական Հայր Ռաֆայել Կալինովսկին լեհերեն է թարգմանում Թերեզի ինքնակենսագրական ձեռագրերը՝ «Մի հոգու պատմություն»-ը: 1912 թ.-ին՝ Թերեզի սրբադասման գործընթացի պաշտոնական բացումից դեռ երկու տարի առաջ, Գլազգոյի թեմի ճեմարանի ուսուցիչ Հայր Թոմաս Թեյլորը գրում է նրա կարճ վարքագրությունը՝ հետագայում դառնալով Շոտլանդիայում Թերեզի պաշտամունքի նշանավոր ջատագովներից: Լինելով Քարֆին քաղաքի Սուրբ Ֆրանսիս Քսավիեի եկեղեցու հովիվ՝ նա այնտեղ կառուցում է Լուրդում գտնվող Աստվածամոր երևման քարանձավի կրկնօրինակը և դրա ներսում Թերեզին նվիրված փոքրիկ խորան պատրաստում՝ «Մարեմյան լեգեոնի» կողմից նվիրաբերված Թերեզի արձանով: Այդպիսով՝ Քարֆինը դառնում է ուխտատեղի:

### Ուխտատեղիներ՝ Լիզյոյում
ձախից|մինի|500x500փքս|Տարեկան ավելի քան 2 միլիոն այցելու ունենալով՝ Լիզյոյի Սուրբ Թերեզի բազիլիկը Ֆրանսիայի երկրորդ ամենամեծ ուխտատեղին է Լուրդից հետո:
Տարեկան ավելի քան երկու միլիոն այցելու ունենալով՝ Լիզյոյի Սուրբ Թերեզի բազիլիկը Լուրդից հետո այժմ Ֆրանսիայի երկրորդ ամենամեծ ուխտատեղին է: Եվ, առհասարակ, Լիզյո քաղաքը, որտեղ Թերեզ Մարտենն ապրել է իր կյանքի մեծ մասի ընթացքում, այժմ ուխտագնացության մեծ կենտրոն է դարձել: Լիզյոյի Սուրբ Թերեզի բազիլիկի նավակատիքի արարողությունը կատարվել է 1937 թ.-ին պապական նվիրակ, կարդինալ Յուջենիո Պաչելլիի (ապագա Պապ Պիոս XII) կողմից և օծվել 1954 թ.-ի հուլիսի 11-ին: Քաղաքին նայող բլրի վրա կառուցված հոյակերտ բազիլիկը մեծածավալ կառուցվածք ունի և կարող է ավելի քան 3000 մարդ տեղավորել:
ձախից|մինի|500x500փքս|Թերեզի ննջումը պատկերող մասունքակիր արձանիկը Լիզյոյի Կարմելի մենաստանի մատուռում
Սուրբ Թերեզի բազիլիկից բացի՝ քաղաքի մի շարք վայրեր նույնպես պահպանում են Թերեզի հիշատակը՝ բազիլիկի հետ միասին կազմելով «Լիզյոյի սրբավայրը»: Սրբավայրի հիմնական վայրերն են Լիզյոյի Կարմելի մենաստանը, ուր պահվում են նրա մասունքները, «Բյուսոնեն»՝ այն տունը, ուր մեծացել է Թերեզը, Սուրբ Պետրոսի տաճարը, ուր մանուկ հասակում նա հաճախում էր իր ընտանիքի հետ, Լիզյոյի քաղաքային գերեզմանատունը, ուր նա թաղվել էր նախքան երանացման ժամանակ իր վերջին արտաշիրիմումը (1923 թ.): Բացի այդ՝ սրբավայրում կան հատուկ այդ նպատակով կառուցված հյուրատներ, որոնք նախատեսված են ուխտավորներին ընդունելու և տեղավորելու համար:

### Մասունքների շրջագայությունը
ձախից|մինի|400x400փքս|Թերեզի մասունքակիր տապանակը
Սուրբ Թերեզի մասունքները առաջին անգամ լքում են հայրենի Լիզյոն միայն 1945 թ.-ին, որպեսզի մինչև 1947 թ.-ը շրջեն ողջ Ֆրանսիայով՝ ի երկրպագություն հավատացյալ ժողովրդի: Սկսած 1994 թ.-ից՝ Թերեզի մասունքներն այժմ շրջում են ողջ աշխարհում՝ լինելով բոլոր հինգ մայրցամաքներում: Շրջագայությունը ներառում է ոչ միայն առաջին կարգի մասունքներ, այլև Սրբի վանական զգեստը, նրա վարդարանը և մի շարք այլ իրեր:

Աստղագնաց Ռոն Գարանը, ով 2008 թ.-ին «Discovery» մաքոքային առաքելության կազմում էր, իր հետ տիեզերք է տանում Սուրբ Թերեզի մասունքներից մեկը, որը նրան էր հանձնվել Տեխասի Նյու Քեյնիի կարմելական միաբանության կողմից, որպեսզի իրականացվի Թերեզի երազանքը «քարոզելու Ավետարանը միաժամանակ բոլոր հինգ մայրցամաքներում և նույնիսկ՝ ամենահեռավոր կղզիներում»:

ԱՄՆ-ի Իլինոյս նահանգի Դարիեն քաղաքի Սուրբ Թերեզի տաճարում է այժմ գտնվում Սրբուհու մասունքների և անձնական իրերի՝ Լիզյոյից հետո աշխարհում ամենամեծ հավաքածուն:

Այսօր Թերեզի անունն են կրում տասնյակ և նույնիսկ հարյուրավոր եկեղեցիներ ու կառույցներ աշխարհի ամենատարբեր անկյուններում:

### Կրոնական միաբանություններ
Սուրբ Թերեզի կրոնական միությունը հիմնվել է 1933 թ.-ին Լյուսոնի (Ֆրանսիա) թեմի քահանա Գաբրիել Մարտենի և Բեատրիքս Դուիյարի կողմից: Միության առաքելությունն է քարոզել ծխական համայնքներում և օգնել Թերեզին «իր Երկինքն անցկացնել՝ բարիք գործելով երկրի վրա»:

Լիզյոյի Սուրբ Թերեզի միաբանությունը հիմնադրվել է 1931 թ.-ի մարտի 19-ին Բասիլիուս Թոմաս Պանաթի կողմից՝ Մալաբար կաթոլիկ եկեղեցու մետրոպոլիտ Օգոստինոս Կանդաթիլի թույլտվությամբ՝ որպես եղբայրների համար առաջին հնդկական կրոնական միաբանություն:

### Առնչվող գեղարվեստական գործեր
#### Ֆիլմեր
1929 թ.՝ Ժուլիեն Դյուվիվիե, «Թերեզ Մարտենի սքանչելի կյանքը»,

1939 թ.՝ Մորիս դը Կանոնժ, «Թերեզ Մարտեն»,

1952 թ.՝ Անդրե Հագուե, «Գործընթաց Վատիկանում»,

1964 թ.՝ Ֆիլիպ Ագոստինի, «Թերեզ Լիզյոացու իրական դեմքը»,

1986 թ.՝ Ալեն Կավալյե, «Թերեզ» (1987 թ.-ին ֆիլմն արժանացել է 6 Սեզար մրցանակի՝ ներառյալ Սեզար մրցանակը լավագույն ֆիլմի համար),

2004 թ.՝ Լեոնարդո Դեֆիլիպիս, «Թերեզ. Սուրբ Թերեզ Լիզյոացու պատմությունը»:

#### Երաժշտություն
1969 թ.-ին անգլիացի կոմպոզիտոր Ջոն Տավեները ուղղափառություն ընդունելուց կարճ ժամանակ առաջ գրում է «Թերեզ» օպերան՝ հիմնված Թերեզի կյանքի պատմության վրա:

1973 թ.-ին բրազիլացի կոմպոզիտոր Խոսե Անտոնիո դե Ալմեյդա Պրադոն Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության պատվերով գրում է «Թերեզ. Աստծո սերը» օրատորիան՝ հիմնված Թերեզ Լիզյոացու տեքստերի վրա և նախատեսված ասմունքողների, մենակատարների, երգչախմբի ու նվագախմբի համար: Ստեղծագործության պրեմիերան տեղի է ունենում Ռիո դե Ժանեյրոյում 1975 թ.-ին:

1992–1997 թթ.-ին կարմելական վանական և երաժիշտ Պիեռ Էլիանը Թերեզի բանաստեղծությունների հիման վրա չորս սկավառակ է թողարկում:

2013 թ.-ին Գրեգուարը Թերեզի որոշ բանաստեղծություններ երգերի է վերածում՝ թողարկելով «Թերեզ. ապրել սիրով» ալբոմը՝ համագործակցությամբ Նատաշա Սեն-Պիերի, Անգունի, Մայքլ Լոնսդեյլի, Գրեգորի Տուրպենի, «Les Stentors»-ի, Սոնյա Լասենի, Էլիզա Տովատիի, Մոնսենյոր դի Ֆալկոյի և «Փարիզի փոքրիկ երգիչներ»-ի:

2016 թ.-ին «Chairman Dances»-ի թողարկած «Թերեզ» երգը նկարագրում է Թերեզի կյանքը՝ սկսած այն պահից, երբ նա իր առաջին արյունաթքությունն է ունենում:

2017 թ.-ին Սերբան Նիչիֆորը գրում է «Հիսուս Մանկան Սուրբ Թերեզի պատարագը»:

### Թերեզի նվիրյալները
մինի|375x375փքս|Էդիթ Պիաֆ
Տարիների ընթացքում բազում նշանավոր մարդիկ մեծ նվիրում են ունեցել Թերեզի հանդեպ: Այդ շարքը ներառում է (բայց չի սահմանափակվում դրանցով) հետևյալ անունները, որոնք դասավորված են ըստ այբբենական կարգի:

Ալբինո Լուչիանի՝ Հռոմի ապագա Պապ Հովհաննես Պողոս I. Թերեզին հասցեագրված նամակ է գրել, որը հրապարակվել է իր թեմի կաթոլիկ թերթում: Նա գրում է, որ ընդամենը տասնյոթ տարեկան էր, երբ կարդացել է նրա «Մի հոգու պատմությունը», որն իրեն հայտնվել է «ինչպես կայծակ կապույտ երկնքում»:

Ալեն Միմուն՝ ալժիրցի և ֆրանսիացի օլիմպիական մարաթոնի չեմպիոն: 1955 թ.-ին նա իսլամից դառնում է կաթոլիկության: 1956 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերից մի քանի շաբաթ առաջ նա սկսում է ներքուստ կասկածել հաղթելու իր ունակության վրա: Հուսահատության մեջ, հետևելով իր ընկերներից մեկի խորհրդին, գնում է Լիզյո՝ Սուրբ Թերեզի բազիլիկ: Մեկ ամիս անց նա հաղթում է մարաթոնում: Այդ օրից ի վեր նա համոզված էր, որ այդ հաղթանակի համար պարտական ​​է Թերեզի օգնականությանը: Դրանից հետո ամեն տարի Սրբուհու տոնի օրը նա ուխտագնացություն էր կատարում Լիզյո: Նա ասում էր. «Սուրբ Թերեզ Լիզյոացին իմ հովանավոր Սուրբն է: Սպիտակ վարդերը, որոնք տնկել եմ նրա [այգում նրա արձանի] առաջ, ծաղկում են գրեթե ողջ տարին»:

Սուրբ Ալֆոնսա Անարատ Հղության՝ կլարիսուհի վանական, սրբադասվել է 2008 թ.-ին Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս XVI-ի կողմից:
ձախից|մինի|333x333փքս|Մայր Թերեզա
Երանելի Ալֆրեդո Օբվիար՝ ֆիլիպինցի եպիսկոպոս. հիմնել է Սուրբ Թերեզ Լիզյոացու միսիոներ կատեխիզատորների միությունը:

Սուրբ Աննա Շեֆեր՝ գերմանացի միստիկ. սրբադասվել է Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս XVI-ի կողմից 2012 թ.-ին:

Անրի Գեոն՝ ֆրանսիացի դրամատուրգ, բանաստեղծ, գրող և քննադատ, 1934 թ.-ին գրել է «Սուրբ Թերեզ» վերնագրով գիրքը:

Սուրբ Բենեդետտա Բիանկի Պորրո՝ իտալացի միստիկ, ում մասնտուփը ներառում էր Թերեզի խոսքերի մեջբերումը. «Ես չեմ մահանում, այլ մտնում եմ կյանք»: 1964 թ.-ի իր ծննդյան օրը՝ հունվարի 23-ին, նա ուխտ է անում՝ կարդալով Թերեզի՝ Տիրոջ ողորմած սիրուն ընծայման աղոթքը:

Երանելի Դանիել Բրոտիե. դեռ զինվորական քահանա եղած ժամանակվանից մեծ նվիրում ուներ «փոքրիկ միանձնուհու» հանդեպ: Հետագայում նա որոշում է մի մատուռ կառուցել Թերեզի պատվին, ով ամիսներ առաջ էր Երանելի հռչակվել, որպեսզի որբերը կարողանային աղոթել «նրան արժանի սրբարանում»:

Դանիկա Շիրոլա՝ խորվաթ ուսուցչուհի և բանաստեղծուհի, որ հայտնի էր որպես «Խորվաթացի փոքրիկ ծաղիկ»:

Դելիա Սմիթ՝ բրիտանացի գրող. «Թերեզը... ոչ միայն մարմնավորում էր առաջին երանությունը, այլև, խորապես համոզված եմ, հոգևոր կյանքի մեծագույն ուսուցիչ է»:
մինի|500x500փքս|Պիոս XI Պապը աղոթում է Թերեզի արձանի առաջ (1927 թ.)
Էդիթ Պիաֆ՝ ֆրանսիացի երգչուհի: Ծնվելուց կարճ ժամանակ անց Էդիթի մոտ կատարակտ է զարգանում: Նա գրեթե երեք տարի կույր է լինում: Նրա տատիկը` Լուիզան, նրան տանում է Լիզյո՝ աղոթելու Թերեզի գերեզմանին, ով դեռևս չէր սրբադասվել, ինչից հետո փոքրիկ Էդիթը ապաքինվում է և սկսում տեսնել: Դա իսկական հրաշք էր Էդիթի և իր ընտանիքի համար։ Այդ ժամանակից ի վեր՝ նա իսկական նվիրում ուներ Թերեզի հանդեպ... Նա մշտապես իր մահճակալի կողքին էր պահում Սրբուհու փոքրիկ լուսանկարը:

Էմանյուել Մունիե՝ ֆրանսիացի գրող և փիլիսոփա: Թերեզ Լիզյոացու մասին գրել է. «Այն ժամանակ, երբ մանրբուրժուական ոգին չի կարողանում հանդես չգալ որպես քրիստոնեական կյանքի ամենամռայլ հակոտնյա, մի՞թե Սուրբ Հոգու հնարամտության, ողորմածության պարադոքս չէ՞ր այս պարզ տեսքի տակ թաքցնել սիրո բարձրագույն հրի խորհուրդները»:

Լյուսի Դելարյու-Մարդրուս՝ ֆրանսիացի գրող. «Կարմելիտուհու տեսիլքը... հայտնվեց՝ վարդերը ձեռքին, մի դարաշրջանի կեսին, որը վշտացնում և սարսափեցնում է բանաստեղծներին... Թերեզն իմ հայրենակցուհին է և գրեթե իմ ժամանակակիցը: Ես չեմ ուզում, որ նրա փառահեղ մուտքը սրբություն անցնի առանց նրան իմ ձևով մեծարելու: Եվ բացի այդ՝ նա այսուհետ հանրային սեփականություն է»:
ձախից|մինի|282x282փքս|Սուրբ Ջուզեպպե Մոսկատի
Լուիզ Բրուքս՝ ամերիկացի պարուհի և դերասանուհի. նրա հոգևոր ճանապարհին առանցքային նշանակություն ուներ Սուրբ Թերեզի կյանքի մասին պատմող Ջոն Բիվերսի «Փառքի փոթորիկ» գիրքը: Նա այնքան էր հիացած Թերեզով, որ մի ամբողջ կիրակի է անցկացնում մահճակալի մեջ՝ իր մոլբերտի վրա ածուխով նկարելով ութամյա Թերեզին (վերջինիս հայտնի լուսանկարից): Այդ գործը դառնում է նրա տասնյակ արվեստի գործերից լավագույնն ու ամենահուզիչը:

Սուրբ Թերեզա Կալկաթացի (Մայր Թերեզա). իր վանական «Թերեզա» անվան ընտրությունը Մայր Թերեզան բացատրում էր հետևյալ կերպ. «Ես Թերեզին ընտրեցի որպես իմ համանվանակից, քանի որ նա անում էր սովորական բաներ անսովոր սիրով»: Նա և Թերեզը՝ երկուսն էլ խորապես ազդված էին խաչի վրա Քրիստոսի արտասանած խոսքով. «Ծարավ եմ»:

Ժակ Ֆեշ՝ ֆրանսիացի մարդասպան, որ մահվան էր դատապարտվել ոստիկանի սպանության համար: Նա մահապատժի է ենթարկվում 1957 թ.-ին: Բանտում գտնվելու ընթացքում դառնում է բարեպաշտ կաթոլիկ քրիստոնյա:

Ժան Գիտոն՝ ֆրանսիացի կաթոլիկ փիլիսոփա և աստվածաբան: Թերեզ Լիզյոացու հանդեպ իր նվիրումն ու հոգևոր կապվածությունը արտահայտել է իր մի շարք գործերում, մասնավորապես՝ «Մարթա Ռոբինի դիմանկարը» ստեղծագործության մեջ:

Ժիլբեր Սեբրոն՝ ֆրանսիացի վիպասան. 1952 թ.-ին գրում է Թերեզի մասին պատմող «Կոտրելով արձանը» պիեսը:

Ժորժ Բեռնանոս՝ ֆրանսիացի գրող: Մահվանից մի քանի ամիս առաջ Թերեզը գրում էր մի պատի մասին, որ բարձրանում է մինչև երկինք... «Երբ ես օրհներգում եմ երկնային երանությունն ու Աստծուն հավիտենապես փարվելը, դրանից որևէ ուրախություն չեմ զգում, որովհետև օրհներգում եմ պարզապես այն, ինչին ուզում եմ հավատալ...»: Բեռնանոսը՝ Թերեզի նվիրյալը, նույն պատկերն է գործածում իր «Գյուղական քահանայի օրագիրը» նովելում, որտեղ քահանան իր օրագրում խոստովանում է. «Իմ ետևում ոչինչ չկար, իսկ իմ առջև՝ մի պատ, սև պատ»:

Հենրի Բերգսոն՝ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր. «Փիլիսոփա Հենրի Բերգսոնի կողմից Թերեզին այդքան բարձր գնահատելու պատճառներից մեկն այն էր, որ նա հիացած էր բնավորության այն հատկանիշներով, որոնք նրան դրդել էին դիմակայել իր ժամանակի Պապ Լևոն XIII-ին՝ իր սեփական ցանկությունները հետապնդելու համար... քահանայի կողմից բացահայտորեն արգելված լինելով դիմել Լևոն XIII-ին՝ Թերեզն անտեսել էր արգելքը... երկու պապական թիկնապահներ նրան քարշ էին տվել: Սա դժվար թե այն հիմարիկ ու հնազանդ Սուրբը լինի, որին Թերեզի արձանները չափազանց հաճախ պատկերում են» (Մերի Բրայդեն, «Գրականություն և աստվածաբանություն»):

Երանելի Մարթա Ռոբեն՝ ֆրանսիացի միստիկ. պատմում է, որ 1926 թ.-ի հոկտեմբերի 3-ին՝ Թերեզ Լիզյոացու առաջին պատարագային տոնին, վերջինը երեք անգամ հայտնվել է իրեն՝ ասելով, որ ինքը չի մահանա, այլ կապրի և կշարունակի իր առաքելությունը ամբողջ աշխարհում:
մինի|324x324փքս|Սուրբ Մաքսիմիլիան Կոլբե
Երանելի Մարի Սուրբ Սեսիլիայի՝ «Հիսուսի և Մարիամի կրոնական միաբանության» կանադացի անդամ: Նա Թերեզ Լիզյոացուն համարում էր հոգևոր օրինակ, ում ցանկանում էր հետևել նրա «փոքր ճանապարհով»: Երանելիների շարքն է դասվել 1993 թ.-ին Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից:

Երանելի Մարիա Կանդիդա Սուրբ Հաղորդության. ոգեշնչվել է «Մի հոգու պատմության» ընթերցանությամբ, Երանելիների շարքն է դասվել 2004 թ.-ին Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից:

Մարի-Ժոզեֆ Լագրանժ՝ Երուսաղեմի Աստվածաշնչյան դպրոցի հիմնադիր:

Մարկ Սաննիե՝ «Le Sillon» հասարակական կաթոլիկ շարժման հիմնադիր:

Աստծու ծառա Մարսել Վան՝ վիետնամցի քարոզիչ. մեծապես ազդվել է Թերեզի հոգևոր ճանապարհից: Նրան անվանում էին «սիրո առաքյալ», ով շարունակում է Թերեզի «փոքր ճանապարհի» ուսմունքը:

Մաքսենս Վան դեր Միրշ՝ կաթոլիկ հակմամբ ֆրանսիացի և ֆլամանդացի գրող: 1943 թ.-ին նա կրոնական վարքագրություն է գրում Թերեզ Լիզյոացու մասին՝ «Փոքրիկ Սուրբ Թերեզը» վերնագրով:

Սուրբ Մաքսիմիլիան Կոլբե՝ Աուշվիցի նահատակներից, որ մեկ այլ կալանավորի փոխարեն, ով երեխաներ ուներ, իրեն ինքնակամ հանձնել է՝ համակենտրոնացման ճամբարի նկուղում սովամահ արվելու համար: Իր առաջին քահանայական Պատարագը մատուցել է Թերեզի երանացման և սրբադասման նպատակադրմամբ: Նա նաև Թերեզին է նվիրել իր ասիական առաքելությունները:

Շառլ Մորա՝ ֆրանսիացի հեղինակ, լրագրող, բանաստեղծ և քաղաքական փիլիսոփա:

Ջեք Կերուաք՝ ամերիկացի վիպասան. մանկության տարիներին եկեղեցում դպիր էր և Թերեզին աղոթելու սովորություն ուներ:

Ջոն Գվեն՝ ուելսցի նկարչուհի. նրա վերջին նկարներից մի քանիսը կրոնական թեմաներով էին, ներառյալ Թերեզ Լիզյոացու և նրա ավագ քույրերի լուսանկարների բազում՝ ավելի քան 700 փոքրիկ թանաքային արտանկարները:

Ջովաննի Պապինի՝ իտալացի լրագրող, վիպասան, բանաստեղծ և փիլիսոփա, որ սկզբում հակակղերական էր, բայց հետո կաթոլիկություն է ընդունում: 1957 թ.-ին հետմահու հրատարակված իր «Il muro dei gelsomini» («Հասմիկի պատը») գրքում նա հիշատակում է նաև Թերեզ Լիզյոացու մասին: Պատմվածքներից մեկը կոչվում է «Սրբուհու ժպիտը»: Նա պատմում է, որ մանկության տարիներին շատ է տպավորվել Ֆլորենցիայի Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացի եկեղեցու մատուռներից մեկում գտնվող մի երիտասարդ աղջկա արձանիկի ժպիտից: Մի քանի տարի անց նա իմանում է, որ այդ աղջնակն իրականում Թերեզ Լիզյոացին է, ով 1887 թ.-ին իր ծնողների հետ ուխտագնացության էր եկել նույն եկեղեցի:
ձախից|մինի|400x400փքս|Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոս I
Սուրբ Ջուզեպպե Մոսկատի՝ իտալացի բժիշկ և համալսարանական պրոֆեսոր, որ հայտնի էր իր բարեպաշտությամբ: Սրբադասվել է 1987 թ.-ին Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից:

Վիտա Սակվիլ-Վեստ. հեղինակել է Թերեզա Ավիլացու և Թերեզ Լիզյոացու մասին «Արծիվն ու աղավնին» գիրքը, նա հիանում էր «Մի հոգու պատմության» էջերում հայտնվող «հերոսականության ամուր առանցքով»:

Ֆերնանդո դել Վալե՝ ամերիկացի օպերային երգիչ, տենոր:

Հռոմի Ֆրանցիսկոս I Պապ. «Երբ ես խնդիր եմ ունենեմ, խնդրում եմ Սրբին ոչ թե լուծել այն, այլ վերցնել այն իր ձեռքերի մեջ և օգնել ինձ ընդունել այն»:

Կարդինալ Ֆրենսիս Բորն. «Ես շատ եմ սիրում Սուրբ Թերեզ Լիզյոացուն, քանի որ նա պարզեցրել է ամեն բան. Աստծու հետ մեր հարաբերություններում նա վերացրել է մաթեմատիկան»:

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Story of a Soul։ the Autobiography of St. Therese of Lisieux, translated from the original manuscripts by John Clarke, O.C.D. Third edition, 1996. ISBN 0935216588
* Story of a Life։ St. Thérèse of Lisieux by Guy Gaucher, O.C.D. HarperOne։ 1193. ISBN 978-0060630966
* Thérèse of Lisieux։ a biography by Patricia O'Connor, 1984 ISBN 0-87973-607-0
* Thérèse of Lisieux։ the way to love by Ann Laforest, 2000 ISBN 1-58051-082-5
* The Story of a Soul by T. N. Taylor, 2006 ISBN 1-4068-0771-0
* Thérèse of Lisieux by Joan Monahan, 2003 ISBN 0-8091-6710-7
* Thérèse of Lisieux։ God's gentle warrior by Thomas R. Nevin, 2006 ISBN 0-19-530721-6
* Therese and Lisieux by Pierre Descouvemont, Helmuth Nils Loose, 1996 ISBN 0-8028-3836-7
* St. Thérèse of Lisieux։ a transformation in Christ by Thomas Keating, 2001 ISBN 1-930051-20-4
* Thérèse of Lisieux։ Through Love and Suffering, by Murchadh O Madagain, 2003 ISBN
* 15 Days of Prayer with Saint Thérèse of Lisieux by Constant Tonnelier, 2011 ISBN 978-1-56548-391-0

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* Սուրբ Թովմա Գեմբացի, «Նմանություն Հիսուս Քրիստոսի» (առցանց տարբերակ)
* Thérèse: The Story of Saint Thérèse of Lisieux
* Լիզյոյի Կարմելի մենաստանի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Միանձնուհիներ
Կատեգորիա:Սրբեր
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին գրողներ