open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վլադիմիր Չեռնիգովսկի

**Վլադիմիր Նիկոլաևիչ Չեռնիգովսկի** (, ) ակադեմիկոս։ Ավարտել է Պերմի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1930)։

## Աշխատանք
1932-1937 թվականներին աշխատել է Սվերդլովսկի բժշկական ինստիտուտում, 1937 թվականից՝ Լենինգրադի Համամիութենական փորձառական բժշկության ինստիտուտում (1946 թվականից՝ լաբորատորիայի վարիչ), 1941-1952 թվականներին՝ Լենինգրադի ռազմածովային ակադեմիայում։ 1952-1959 թվականին եղել է ԽՍՀՄ ԲԳԱ Մոսկվայի նորմալ և ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի, 1959-1977 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Ի․ Պավլովի անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտների տնօրեն, 1963 -1967 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար։

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են գլխուղեղի կեղևի և ներքին օրգանների ֆունկցիոնալ փոխհարաբերության, ներքին ընկալչության (ինտերոռեցեպցիա), տիեզերական ֆիզիոլոգիայի և բժշկագիտության հարցերին։ Ուսումնասիրել է արյան համակարգի ռեֆլեքսային կարգավորումը, բացահայտել որոշ ներքին օրգանների՝ գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի կեղևում գտնվող ներկայացուցչական գոտիները, ստեղծել է (աշխատակիցների հետ) հիպերտոնիկ հիվանդության մոդելը։

## Մրցանակներ և կոչումներ
ՍՍՀՄ VI գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Ստացել է ՍՍՀՄ ԳԱ Ի․ Պավլովի անվ․ (1944) և Ի․ Սեչենովի անվ․ (1974, Ս․ Մուսյաշչիկովայի հետ) մրցանակներ և ՍՍՀՄ ԳԱ Ի․ Պավլովի անվ․ ոսկե մեդալ (1964)։ 
Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի անդամ (1965-ից)։

## Հիմնական աշխատություններ
* Черниговский В. Н. Прогнозы развития науки. Физиология висцеральных систем и механизмы регулирования их деятельности. М., 1972.
* Черниговский В. Н. Избранные труды. Серия։ Памятники отечественной науки. ХХ век. СПб Наука, 2007 г. 574 с.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ա. Նոզդրաչյով, Դասական դարձած ռոմանտիկը (Վ. Չեռնիգովսկու ծննդյան 100-ամյակի առթիվ) ռուս.
* ''Գ. Չուկրեև, Բարձր թռիչք,  ռուս.
* Վ. Չեռնոգովսկին Личности նախագծում ռուս.

Կատեգորիա:Նյարդաֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Սովետական ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Համաեվրոպական հեռախոսամարաթոն (ՀՀՀ)

**Համաեվրոպական հեռախոսամարաթոն** «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի երկրորդ խոշոր դրամահավաք միջոցառումն է Լոս Անջելեսից հեռարձակվող հեռուստամարաթոնից հետո։ Այն անցկացվում է Ֆրանսիայի տեղական մարմնի գլխավորությամբ՝ սկսած 2000 թվականից։ Չորս օր անընդմեջ հայ և այլազգի կամավորներ զանգահարում են մասնակից երկրներում բնակվող հայ ընտանիքներին և կոչ անում մասնակցել Հայաստանի և Արցախի վերածննդին ուղղված դրամահավաքին։

## Համաեվրոպական հեռախոսամարաթոնի պատմությունը

2000 թ.-ին, երբ Ֆրանսիայի տեղական մարմինն առաջին անգամ անցկացրեց հեռախոսամարաթոն, մասնակից կամավորների թիվն ընդամենը 70 էր, և զանգեր կատարվեցին միայն Փարիզում գործող հեռախոսակայանից։ Արդյունքում, հավաքագրվեց 216.500 եվրոյին համարժեք ֆրանկ։

## Արտաքին հղումներ
* Ամենամյա հեռսխոսամարաթոն /2004-2013/ http://www.himnadram.org/index.php?lang=2&id=22693
* Գերմանիայի տեղական մարմին (http://www.himnadram.de)
* ԱՄՆ արևելյան ափի տեղական մարմին /Նյու Յորք/ http://www.armeniafundusa.org 
* ԱՄՆ արևմտյան ափի տեղական մարմին /Լոս Անջելես/ http://www.armeniafund.org
* Փաստագրական ֆիլմ-համաեվրոպական ֆոնեթոնի մասին https://www.youtube.com/watch?v=2hE-gm7gpsE

Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Կատեգորիա:Հայկական սփյուռքի պատմություն
Պոպկորն

thumb|
**Ադիբուդի** (նաև՝ *Պոպկորն*, *Բովհատ*, *Բոհրած կորեկ*), «Zea mays everta» տեսակի եգիպտացորենի հատիկներից պատրաստվող ուտելիք։

## Պատրաստման ձևը
Այն սովորաբար պատրաստում են թավայի մեջ։ Սկզբում թավան տաքացնում են, այնուհետև եգիպտացորների հատիկները լցնում և սպասում 5-10 րոպե։ Այդ ընթացքում հատիկները ճայթում են և դառնում ադիբուդի։ 1984 թվականից գործածության մեջ է դրվել հատուկ միկրոալիքային վառարան, որը կարողանում է միանգամից մեծ քանակությամբ ադիբուդի պատրաստել։ Պոպկորները հայտնի են որպես կինոթատրոնների, սպորտային իրադարձությունների և այլ միջոցառումների ընթացքում հանդիսատեսի կողմից օգտագործվող ուտելիք։

## Ճայթման ընթացքը
Կոշտ եգիպտացորենի արտաքինը կոշտ է, ներքինը` փափուկ և փոքր քանակությամբ ջուր է պարունակում։ Ջերմության բարձրացման հետևանքով այդ ջուրը գոլորշիանում է, սակայն քանի որ այն շրջապատված է եգիպտացորենի միջուկով, ջրի գոլորշին ճնշում է գործադրում եգիպտացորենի հատիկի միջուկի վրա։ Այդ ճնշումը ընդլայնում է միջուկը և արտամղում այն դուրս։

Կատեգորիա:Բուսակերական խոհանոց
Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Եգիպտացորեն
Յուրի Մկրտումյան

**Յուրի Իսրայելի Մկրտումյան** (), հայ անվանի ազգագրագետ, դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Կրթություն
1957 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Թբիլիսիի 56-րդ միջնակարգ դպրոցը, 1957-1962 թվականներին սովորել և գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Մ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանը՝ պատմաբան-ազգագրագետի որակավորմամբ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
1962-1963 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում որպես ավագ լաբորանտ, 1963-1971 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող, 1971-1989 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի ավագ դասախոս, ապա դոցենտ, 1989-1994 թվականներին՝ ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի հիմնադիր վարիչ, 1997-2005 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, 1997-2004 թվականներին՝ ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի վարիչ։

## Դիվանագիտական գործունեությունը
* 1994 թվականի ապրիլ-հունիս՝ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի խորհրդական։
* 1994-1997 թվականներին՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Կոչումներ
* Պատմական գիտությունների թեկնածու։
* Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, 1998։

## Մահ
Վախճանվել է 2005 թվականի նոյեմբերի 12-ին Երևանում, երկարատև և ծանր հիվանդությունից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Վեներա (դիցաբանություն)

[մինի|Վեներան ծովախեցու վրա, ֆրեսկո Պոմպեյից (ամենաուշը [79|մ․թ․ 79)]]

**Վեներա** ( - «սեր»), սիրո և գեղեցկության աստվածուհի հռոմեական դիցաբանությունում, նույնացվում է հունական դիցաբանության Ափրոդիտեի հետ։

Վեներայի պաշտամունքն սկիզբ է առել Լատիում երկրամասում։ Նրան նվիրված ամենահին տաճարը կառուցված է մ․թ․ա․ 293-ի օգոստոսի 18֊ին։ Այդ օրը Հին Հռոմում նշվում էր Վեներային նվիրված տոնը՝ Վինալիան։ Ապրիլի 1-ին նշվում էր մեկ այլ տոնակատարություն՝ Վեներալիան։

Վեներան սովորաբար պատկերվում է ձեռքին որևէ կլոր առարկա (օրինակ՝ խնձոր կամ հայելի), հաճախ Կուպիդո կամ Վիկտորիա աստվածների հետ, երբեմն էլ թիակի կամ դելֆինի հետ։ Վեներայի պաշտամունքը շարունակվել է մինչև մ․թ․ 4-րդ դար։

## Հետաքրքիր
* Վեներական հիվանդություններ բժշկական տերմինն առաջացել է Վեներայի անունից և վերաբերում է սեռավարակային հիվանդություններին։

## Տես նաև
* Վեներայի գիշերային տոնը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղեցկության աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Ագիլ (Արղանայի գավառ)

**Ագիլ**, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, օսմանյան շրջանում՝ Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում։ Հնում կոչվում էր Անգղ և գտնվում էր Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք աշխարհի Անգեղտուն գավառում։ Եղել է գավառի կենտրոնը։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Դիարբեքիրի մարզի Ագիլի շրջանում։

Ըստ Ֆորրերի և Մանանդյանի, այստեղ էր գտնվում խեթական արձանագրություններում հիշատակվող Հայասայի Ինգլավա քաղաքը, որը հունալատինական աղբյուրներում նշվում է Ինգիլա կամ Ինգիլենե ձևերով։

## Անվանումներ
Քաղաքն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Ագել, Ագըլ, Ագիլ, Ալկի, Ակել, Ակիլ, Ակլ, Ակլա, Անգել, Անգելենա, Անգեղ, Անգեղատուն, Անգեղտուն, նգ-Ինգիլկա, Անգլ, Անգղ, Անխիոլուս, անկիլ, Անկղ, Անհիլ, Արկաթիակերտ, Արկաթիանկերտ, Արկաթիոկերտ, Արկաթիոկերտա, Եպիփանի, Երկաթակերտ, Էգիլ, Էլկ, Էլկի, Էկիլ, Ինգիլա, Ինգիլեն, Ինգիլենե, Կարթասիոկերտ, Կարկադիոկերտ, Կարաթիակերտ, Կարկաթիոկերտ, Վաղարշոպոլիս, Ուղուկ։

## Պատմություն
Հիմնադրման ճշգրիտ ժամանակն անհայտ է։ Մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում եղել է առևտրի և արհեստագործության կարևոր կենտրոն։

160 թվականին Անգղ բերդաքաղաքը գրավվեց Ծոփքի թագավոր Արկաթիասի կողմից և վերանվանվեց **Արկաթիակերտ**։ Բերդաքաղաքը դարձավ Ծոփքի թագավորության մայրաքաղաք։

Արշակունիների տիրապետության ժամանակ (1-5-րդ դարեր) հանդիսացել է Հայաստանի հարավարևմտյան կողմի կարևորագույն հենակետներից մեկը։ Արշակունի թագավորներից մի քանիսը թաղված են եղել այստեղ։ Այստեղ է պահվել նաև Արշակունիների գանձերը։

Տեղի հայ բնակչությունը կոտորածի ենթարկվեց 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին Ագիլն ուներ 101 տուն հայ և 250 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը կտավագործությունն ու վարձու բանվորությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Անգղում էր գտնվում Ծոփքի թագավորների պանթեոնը։ Բարձր քարաժայռի վրա պահպանվել են հին բերդի ավերակներն ու վիմափոր սենյակները։

Ագիլն ուներ **Ս. Թագավոր** անունով եկեղեցի և Անգղի **Ս. Նշան** վանք։

## Կրթություն
Քաղաքն ուներ հայոց վարժարան, որն ուներ 35 աշակերտ։

## Կրոն
Եղել է հեթանոսական Տորք աստծո պաշտամունքի կենտրոն։ Քրիստոնեական ժամանակաշրջանում հանդիսացել է եպիսկոպոսանիստ քաղաք։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ագզը-Աչըկ

**Ագզը-Աչըկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում, Էրզրում քաղաքից 50 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղի անվանումը թուրքերենով նշանակում է «բաց-բերան»։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարագանդա

**Կարագանդա** (), քաղաք Ղազախստանում, Կարագանդայի մարզի վարչական կենտրոնը։ Երկաթուղային կայարան է Պետրոպավլովսկ-Չու երկաթուղու վրա։

## Անվանում
Անվանման հիմքում կարական «դեղին ակացիա» (ինչպես նաև «աղվես») բառն է, որին ավելացվել է ածականի բառակազմական **-դի** վերջածանցը։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Կարագանդայի ածխավազանի կենտրոնում գտնվող հանքափորների ավանի տեղում։ Քաղաք է 1934 թվականից։

## Բնակչություն
Խիտ բնակեցված քաղաք է։ Ունի 480 075 հազար բնակիչ (2013)։ 2012 թվականի դրությամբ համարվում է չորրորդը Ղազախստանում։
Բնակչության կազմը 2010 թվականի հունվարի 1-ին՝
* ռուսներ - 214.969 մարդ. (50.57%)
* ղազախներ - 171.038 մարդ. (36.25%)
* ուկրաինացիներ - 22.631 մարդ. (4.80%)
* գերմանացիներ - 15.608 մարդ. (3.31%)
* թաթարներ - 14.395 մարդ. (3.05%)
*կորեացիներ - 7423 մարդ. (1.57%)
* բելառուսներ - 5484 մարդ. (1.16%)
* լեհեր - 2535 մարդ. (0.54%)
* չեչեններ - 2127 մարդ. (0.45%)
* ադրբեջանցիներ - 1502 մարդ. (0.32%)
* բաշկիրներ - 1 404 մարդ. (0.30%)
* ուզբեկներ - 1028 մարդ. (0.22%)
* մոլդովացիներ - 809 մարդ. (0.17%)
* չուվաշներ - 714 մարդ. (0.15%)
* լիտվացիներ - 615 մարդ. (0.13%)
* հույներ - 531 մարդ. (0.11%)
* այլ - 7.933 մարդ. (1.68%)
* ընդհանուր - 480.075 մարդ. (100.00%)

## Արդյունաբերություն
Արդյունաբերության գլխավոր ճյուղը ածխարդյունահանությունն է։

## Համալսարաներ
Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական, բժշկական, մանկավարժական, ֆիզիկական դաստիարակության ինստիտուտներ, 2 դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան, բուսաբանական այգի։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1931 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքներ
Ագիլ (Գյումուշխանեի գավառ)

**Ագիլ**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում։ Գտնվում էր Գյումուշխանե քաղաքից հարավ՝ Գայլ (Կելկիթ) գետի ձախակողմյան շրջանում։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Թթենի (պատմվածք)

**Թթենի**, Զորայր Խալափյանի պատմվածքներից, որի հիման վրա 1979 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանվել է համանուն ֆիլմը։

## Սյուժեն
Բակերը բաժանող ցանկապատի մեջ աճել է մի վիթխարի թթենի, որ երկու հարևանների վեճի առարկան է։ Գասպարի հինգ տղաները Սամսոնի աղջիկներին չեն թողնում թութ քաղել, քանզի համոզված են, որ ծառն իրենցն է։ Այնինչ Սամսոնը պնդում էր, որ ծառն իր պապերն են տնկել։ Նույն վեճը կրկնվել է ամեն տարի, ծառն անցել է մեկին, հետո մյուսին։ Հերթական անգամ ծագում է նույն վեճը։ Բայց ամեն անգամ հաշտվում են ու միասին վայելում իրենց բակերի միջև կանգնած ծառի պտուղները։

## Էկրանավորում
1979 թվականին ռեժիսոր Գենադի Մելքոնյանը պատմվածքի մոտիվներով նկարահանել է համանուն ֆիլմը։ Դերասանուհի Թամար Հովհաննիսյանը, ով ֆիլմում կատարում է Շուշանի դերը, պատմում է. 

Ես Գենադիին հարցրի՝ ինչի մասին է ֆիլմը, երևի՝ որ կյանքը կարճ է, կարիք չկա մանր-մունր պատճառներով կռվել, չնչին հոգսերով իրար մաշել, պետք է սիրել, իրար հետ լավ լինել։ Լռեց-լռեց, ապա ժպտալով ասաց. «Իսկ եթե՝ հակառա՞կը. որ կյանքը հենց դա է՝ մանր-մունր վեճերով, թթի ծառի համար կռիվ տալով…Որ պետք է կռվեն, որպեսզի հետո հաշտվեն…

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զորայր Խալափյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Կակազություն

**Կակազություն**, խոսքի բարդ խանգարում է։ Արտահայտվում է խոսքի բնականոն ռիթմի խախտումով, խոսելու ժամանակ ակամա դադարներով, առանձին հնչյունների և վանկերի հարկադրական կրկնություններով։ Լինում է ֆունկցիոնալ և օրգանական. ֆունկցիոնալ կակազության դեպքում չեն նկատվում կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի խոսքի մեխանիզմների օրգանական ախտահարումներ։ Օրգանական կակազությունը հազվադեպ լինում է կենտրոնական նյարդային համակարգի (գլխուղեղ) վնասվածքների և նյարդային համակարգն ախտահարող վարակիչ հիվանդությունների դեպքում։ Կակազությունը, որպես կանոն, առաջանում է վաղ մանկական հասակում (2—5 տարեկան), ծավալուն, ընդհանրացված ֆրազային խոսքի ձևավորման ընթացքում։
## Արտաքին հղումներ
*Կակազություն - Մեդեքս

Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Միխալիս Կակոյանիս

**Միխալիս Կակոյանիս** (, ), հույն կինոռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր։

## Կենսագրություն և կարիերա
Միխալիս Կակոյանիսը ծնվել է 1922 թվականին Կիպրոսում։ 1939 թվականին նրան ուղարկում են ուսման Լոնդոնում որպես փաստաբան։

Սովորելու տարիներին սկսվումմ է հետաքրքրվել կինեմատոգրաֆիայով։ Նա ընդունվում է Օլդ Վիկ քաղաքի թատերական դպրոց և հանդես է գալիս Մայքլ Յաննիս կեղծանունով։ Չկարողանալով աշխատանք գտնել բրիտանական կինոյում նա վերադառնում է Հունաստան։ 1953 թվականին նկարահանում է իր առաջին ֆիլմը՝ «Windfall in Athens»։

Կակոյանիսի ամենահայտնի ֆիլմը 1964 թվականին Նիկոս Կազանձակիսի ստեղծագործության հիման վրա նկարահանված «Հույն Զորբան» ֆիլմն էր, որը մեծ ճանաչում բերեց ռեժիսորին, իսկ ֆիլմը արաժանացավ մի շարք մրցանակների (որոնց թվում 3 Օսկար)։ 1983 թվականին նա մասնակցել է Բրոդվեյում բեմադրվող համանուն ներկայացմանը, որը ավելի շատ հիմնված էր իր ֆիլմի վրա քան Կազանձակիսի ստեղծագործության։

Կակոյանիսը իր ֆիլմերի մեծ մասը նկարահանել է հին հունական դասական գրականության ստեղծագործությունների հիման վրա, հատկապես Եվրիպիդեսի երկերի («Էլեկտրա», «Տրոյացի կանայք», «Իֆիգենիա»)։ 1999 թվականին Անտոն Չեխովի համանուն ստեղծագործության մոտիվներով նկարահանում է «Բալենու այգին» ֆիլմը։

2003 թվականին Միխալիս Կակոյանիսը հիմնում է «Միխալիս Կակոյանիս» ֆոնդը, որը զբաղվում է հունական ազգային թատերական արվեստի և կինեմատոգրաֆիայի զարգացման աշխատանքներով։

## Ֆիլմագրություն
Նկարահանել է 16 ֆիլմ, 15 ֆիլմի սցենարի հեղինակ է, 10 ֆիլմի պրոդյուսեր։ 
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.

## Մրցանակներ
Ընդհանուր թվով ստացել է 11 կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 11-ի, որոնց թվում՝ 
* 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի
* 9 անգամ ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնի տարբեր մրցանակների, ստացել 2 մրցանակ
* 1 անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի Ոսկե Գլոբուս լավագույն ռեժիսորի համար անվակարգում
* 2 անգամ ներկայացվել է BAFTA-ի
* ստացել է 1 Դավիդ դի Դոնատելլո մրցանակ
* 1 անգամ ներկայացվել է Բեռլինի կինոփառատոնի մրցանակի
* հունական Թեսաղոնիկեի կինոփառատոնի 5 մրցանակ
* Մոնրեալի կինոփառատոնի մրցանակ կինոյում ունեցած ավանդի համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IMDb-ում էջ
* Միխալիս Կակոյանիսի Ֆոնդ

Կատեգորիա:Հույն ռեժիսորներ
Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 25 մահեր
Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հույն կիպրացիներ
Կատեգորիա:Հույն դերասաններ
Ագիս

**Ագիս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում։

1851 թ.-ին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագիտքոմ

**Ագիտքոմ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Օլթիի գավառում, Օլթի քաղաքից մոտ 36-37 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում էր Օլթի գետի ավազանին պատկանող գետակներից մեկի անտառապատ հովտում։

XX դարի սկզբին ուներ 49 տուն թուրք բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն է։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ագլի գավառ

**Ագլ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթում` Տիգրիսի ակունքների շրջանում։ Վարչական կենտրոնը Ագլ գյուղն է։ Ագլը համապատասխանում է պատմական Անգեղտուն գավառին։

Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը խաղողագործությունն ու գինեգործությունն էր։ Ագլեցիները Տիգրիսի վրայով փայտանյութ էին մատակարարում Դիարբեքիրի գավառին։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Տունդրայի գայլ

**Տունդրայի գայլը** () գորշ գայլի ենթաընտանիքին պատկանող գայլ է, որը հանդիպում է եվրոպական և ասիական տունդրաներում՝ Ռուսաստանում (Կամչատկա) և Սկանդինավիայի ծայրահեղ հյուսիսում։

## Բնութագիր
### Չափսերը
 
Տունդրայի գայլերը ունեն բավական մեծ չափսեր և երկար մազեր։ 
Արուների մարմնի երկարությունը 118-137 սմ է, էգերինը՝ 112-136 սմ։ Արուների պոչի երկարությունը 42-52 սմ է, էգերինը՝ 41-49 սմ։ Արուների քաշը 40-49 կգ է, իսկ էգերինը 36-41 կգ։

### Մորթին

Տունդրայի գայրերը ունեն շատ երկար խիտ փափուկ և ալիքավոր մազեր։ Վերին մազերը 150-160 մմ երկարություն ունեն, ներքինը՝ 70 մմ, իսկ միջին մազերը՝ 80-150 մմ։ Մազերը բաց մոխրագույն և սպիտակ են։ Ներքին մազերը գորշ են, իսկ վերինները մոխրագույն և կարմրավուն։

### Ապրելակերպը

Տունդրայի գայլերը սովորաբար իրենց բույնը պատրաստում են չոր վայրերում կամ գետին մոտ գտնվող հովիտներում։ Ապրում են 5-7 ոհմակի անդամներով։ 
Սնվում են տարբեր ընտանի և վայրի կենդանիներով՝ ոչխարներ, տարբեր եղջրավորներ, արկտիկական աղվեսներ և այլն։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կարմիր լուրեր բարեկամես

**Կարմիր լուրեր բարեկամես**, Սիամանթոյի բանաստեղծությունների շարքերից, որ գրել է Ադանայի կոտորածներից հետո, հրատարակել 1909 թվականին Կոստանդնուպոլիսում։ Գրքի խորագիրը գրված է արյունահոս տառերով, արյունը լճացել է գրքի շապիկի ներքևում։

Բանաստեղծությունների շարքն սկսվում է «Սուգ» բանաստեղծությամբ, որին հաջորդում են արյունոտ դրվագներ պատմող 11 նամակ-քերթվածներ («Պարը», «Քավություն», «Լոգանք», «Դաշույն» և այլն), սակայն ավարտվում է «Հաղթանակ մը» բանաստեղծությամբ, որտեղ Սիամանթոն պայքարի կոչ է անում՝ համոզված, որ արիաբար մաքառելու ունակ ժողովուրդը չի կորչի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Պարը» ստեղծագործությունը armenews.com կայքում 

Կատեգորիա:Սիամանթոյի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ
Ագլ

**Ագլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Ագլի գավառում։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից հյուսիս՝ Տիգրիսի ձախ կողմում։ Գյուղը համապատասխանում էր պատմական Անգեղտան գավառի կենտրոն Անգղ բերդին։

XIX դարի սկզբին ուներ 60 տուն հայ և թուրք բնակիչ, իսկ նախկինում եղել է 250 տուն հայ բնակիչ։ Հայերից շատերը սովից մահացել են, իսկ մնացածն էլ ցրվել են տարբեր տեղեր։

1986 թվականի դրությամբ գյուղում պահպանվում էր վիմափոր փոքր եկեղեցին, իսկ լեռան գագաթին հին բերդի ավերակները, երկու բուրգերը, ջրհորը, դեպի Տիգրիս տանող գետնուղու մնացորդները։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նանոմեխանիկա

**Նանոմեխանիկան**՝ (), նանոգիտության ճյուղերից մեկն է, որն ուսումնասիրում է ֆիզիկական համակարգերի ֆունդամենտալ մեխանիկական հատկությունները (կինետիկ, առաձգական, ջերմային և այլն)՝ նանոմետրական մասշտաբում։

## Պատմություն
Նանոմեխանիկան սկսել են ուսումնասիրել նախորդ դարի կեսերից, դրա հիմքը կազմում են դասական մեխանիկան, պինդ մարմնի ֆիզիկան, վիճակագրական մեխանիկան, նյութագիտությունը և քվանտային քիմիան։
 
Որպես նանոգիտության ոլորտ, նանոմեխանիկան նանոտեխնոլոգիաների մշակման համար գիտական հիմք է։ Սակայն երբեմն նանոմեխանիկան դասում են նանոտեխնոլոգիայի ոլորտների շարքին, այսինքն՝ որպես ինժեներական նանոկառուցվածքների և նանոհամակարգերի մեխանիկական հատկություններն ուսումնասիրող գիտություն։ Նշված համակարգերի օրինակներ են նանոթաղանթները, նանոփոշիները, նանոձեղերը, նանոկոմպոզիտ նյութերը, ցրված նանոմասնիկներով հեղուկները, նանոխողովակները և այլն։

## Էմպիրիկ սկզբունքները
Նանոմեխանիկայի լավ զարգացած ճյուղերից են նանոնյութերի, նանոտրիբոլոգիայի (նանոչափերի կոնտակտի, շփման ու մաշման մեխանիկա), նանոհեղուկներ ու նանոէլեկտրոմեխանիկական համակարգեր։ Որպես ֆունդամենտալ (հիմնարար) գիտություն, նանոմեխանիկան հիմնված է որոշ էմպիրիկ սկզբունքների վրա.

#### Ընդհանուր մեխանիկայի սկզբունքներ
# էներգիայի ու իմպուլսի պահպանումը,
# Համիլտոնի վարիացիոն սկզբունքը,
# Համաչափության (սիմետրիկություն) սկզբունքը,

#### Ֆիզիկական փոքր չափերից ելնող հատուկ սկզբունքներ
# միջատոմային հեռավորության հետ համեմատելի չափերով ուսումնասիրման առարկայի դիսկրետություն,
# նանոկառուցվածքի ազատության աստիճանների (վերջավոր) բազմաթիվություն,
# ջերմաստիճանի փոփոխության (ֆլուկտուացիայի) կարևորություն,
# էնտրոպիայի կարևորություն,
# քվանտային էֆեկտների կարևորություն։

Այս սկզբունքները նանոչափական օբյեկտների մեխանիկական նոր հատկությունների (ինչպիսիք առկա չեն, կամ էապես տարբերվում են միևնույն օբյեկտի մակրոչափական մոդելի մեխանիկական հատկություններից, օրինակ նանոձողերի և մակրոչափական ձողերի հատկությունները) ուսումնասիրման հիմք են ստեղծում։ Օբյեկտի փոքր չափերը, մասնավորապես, առաջացնում են մակերևութային նոր էֆեկտներ՝ պայմանավորված նանոհամակարգերի մակերևույթի ու ծավալի հարաբերությամբ, ըստ այդմ էլ ազդում են նանոկառուցվածքների էներգետիկ ու ջերմաստիճանային հատկությունների վրա (հալման ջերմաստիճան, ջերմունակություն և այլն)։

Նանոկառուցվածքի դիսկրետության մասին ենթադրության շնորհիվ է, որ հնարավոր է լինում ուսումնասիրել նանոկաուցվածքում ալիքների տարածման խնդիրներ։ Նանոկառուցվածքի ազատության աստիճանների ու ջերմաստիճանի ֆլուկտուացիայի մասին դրույթները բերում են նանոմասնիկների ջերմային թունելավորմանը (тунелирование ) պոտենցիալային խոչընդոտների միջով։ Քվանտային էֆեկտները հաշվառում են նանոկառուցվածքների էլեկտրական, օպտիկական ու քիմիական հատկությունները, և այդպիսով հիմք են հանդիսանում նանոգիտության նոր ոլորտների ուսումնասիրման համար (նանոէլեկտրոնիկա, նանոկենսատեխնոլոգիա և այլն)։

## Տես նաև
* Նանոտեխնոլոգիա
* Նանոքիմիա

## Գրականություն
* Sattler KD. Handbook of Nanophysics։ Vol. 1 Principles and Methods. CRC Press, 2011.
* Bhushan B (editor). Springer Handbook of Nanotechnology, 2nd edition. Springer, 2007.
* Liu WK, Karpov EG, Park HS. Nano Mechanics and Materials։ Theory, Multiscale Methods and Applications. Wiley, 2006.
* Cleland AN. Foundations of Nanomechanics. Springer, 2003.

Կատեգորիա:Նանոտեխնոլոգիա
Լեռան աղջիկը (պոեմ)

**Լեռան աղջիկը**, Լևոն Շանթի պոեմներից, որ գրվել է 1892 թ.։ Հեղինակն ինքը ստեղծագործությունն անվանել է *վիպերգ*։

## Սյուժե
Պոեմի պատանի հերոսը դպրոցի անձուկ միջավայրից գնում է Գեղարդ՝ խաշնարածների մոտ։ Լեռներում անցկացրած գիշերը, խավարը ճեղքող կայծակն ու անձրևի շառաչն այնքան են ոգևորում երիտասարդին, որ նրան թվում է, թե կարող է նվաճել անկարելին։ Բնությամբ ներշնչված պատանու երևակայության մեջ խաշնարած աղջիկը դառնում է աշխարհի անսպառ հմայքի խորհրդանիշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պոեմներ
Սանահինի կամուրջ

**Սանահինի կամուրջ**, պատմամշակութային հուշարձան Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում։ Միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր ինժեներական կառույցներից է։ Իրար է միացնում Դեբեդ գետի երկու ափերը։ Կառուցել է Աբաս Բ Կյուրիկյանի կինը՝ Վանենի թագուհին։

Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրների հետ միասին այն հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ (ID 777-003)։

## Պատմություն
Կամուրջը կառուցել է 12-րդ դարի վերջին Իվանե և Զաքարե Զաքարյանների քրոջ՝ Վանենի թագուհու կողմից՝ ի հիշատակ իր ամուսին Աբաս Բագրատունու։

1795 թվականին Աղա Մահմեդ խանի հրոսակները ոչնչացրել են կամրջի արձանագիր խաչքարի այն մասը, որի վրա գրված էր կառուցման թվականը։

Նորոգվել է մի քանի անգամ։ 1888 թվականին Թիֆլիսի Նորաշեն Ս. Աստվածածին եկեղեցու քահանա սանահինցի Երվանդենց Թադևոսի միջոցներով ամրացվել են կամրջի ձախակողմյան պատերի խախտված հիմքերը։ 1928-1929 թվականներին Ալեքսանդր Թամանյանի ղեկավարությամբ մասնակիորեն ամրացվել են ձախափնյա խելի հիմքերը։ 1939-1940, 1976-1977 թվականներին իրականացվել են ճակատային երեսապատերի վերաշարման աշխատանքներ։

### Կեղծ վարկած
Վրացական որոշ շրջանակների, մասնավորապես, զբոսաշրջային ոլորտի հարթակների կողմից հայոց Վանենի թագուհու կողմից կառուցված կամուրջը վերագրվում է վրաց Թամար թագուհուն։

## Ճարտարապետական նկարագիր
18,6 մ երկարություն ունեցող միաթռիչք, կամարակապ կամրջի աջակողմյան խելը բարձրադիր ժայռի վրա է, իսկ ձախակողմյանը՝ գետի ցածրադիր ափին, որի հետևանքով կամրջի այս կեսը զգալի վերելք ունի դեպի կենտրոն, իսկ մյուս կեսը հարթ է։ Կամրջի քարաշեն պատնեշի վրա կան առյուծների բարձրաքանդակներ։

## Պատկերասրահ

Sanahin bridge 14.JPG
Sanahin bridge 2019-06-22.jpg
Sanahin bridge 2015 aug pic 12.JPG
Alaverdi, Sanahin Bridge1.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալավերդի
Կատեգորիա:Ալավերդու շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կամուրջներ
Նավը լեռան վրա

**Նավը լեռան վրա** (արևմտ․՝ Նաւը լերան վրայ), Կոստան Զարյանի վեպը, որ նա գրել է 1943 թվականին՝ Բոստոնում ապրելու տարիներին։ Հետագայում վեպը վերամշակվել է կոմունիստական գրաքննության կողմից և 1963 թվականին կրճատումներով հրատարակվել Երևանում։

## Սյուժեն
Վեպում շարունակվում ու զարգացվում են այն տրամադրությունները, որոնք արտահայտված էին Կոստան Զարյանի «Անցորդը և իր ճամփան» ուղեգրության մեջ և «Բանկոոպը և մամութի ոսկորները» վեպում։ Վեպում պատկերված է 1918-20 թվականներին Հայաստանը՝ հայերի պայքարը թուրքերի դեմ, Սարդարապատի ճակատամարտը, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության տարիներն ու Հայաստանում սովետական կարգերի հաստատումը։ Հայաստանը լցված էր արևմտահայ փախստականներով, թուրքերը հարձակվում էին, նոր ստեղծված պետությունը, ինչպես Զարյանն է ներկայացնում, անզոր էր աղետի առաջն առնելու։ Հերյանը Հայաստան է գալիս ահա այդ ճակատագրական տարիներին և չնայած բոլոր դժվարություններին՝ մնում է հայրենիքում։ Սա է Հերյանի ամենամեծ տարբերությունը Զարյանի նախորդ գրքերի «անցորդ» հերոսներից։ Հեռավոր նավարկությունների նավապետ Արա Հերյանը Բաթում քաղաքում նավ է գնում, գնացքով բերում Հայաստան, այնուհետև եզներով քաշում մինչև Քանաքեռ, սակայն քաղաքական պատճառներով երկար ժամանակ նավը մնում է այդտեղ։

Վեպում նավը ընթացքի ու շարժման խորհրդանիշ է, լեռը՝ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի։ Նավը լեռը բարձրացնելը՝ Սևան հասցնելը, խորհրդանշում է հայոց պետականության վերականգնումը։

Վեպի առաջին տարբերակում Հերյանին այդպես էլ չի հաջողվում նավը հասցնել Սևան, սակայն երկրորդ տարբերակում կոմունիստները Հերյանին օգնում են նավը հասցնել Սևան և ջուրն իջեցնել։

Միշա Թումանյանը նույնպես նավապետ է, որը թողել է իր ծառայությունը ռուսական նավատորմում և եկել Հայաստան՝ իր հայրենիքին ծառայելու։ Նրան չի հուսահատեցնում այն, որ ծովերի և օվկիանոսների փոխարեն իր առջև ընդամենը Սևանա լիճն է, նա էլ կառուցում է ի՛ր երազանքի նավը՝ խղճուկ նավակ այն նավերի փոխարեն, որոնցով ինքը նավարկել է Ռուսաստանում։ Բայց նա նվիրված է իր երազանքին ու իր հայրենիքին, որը նա նոր-նոր է սկսում ճանաչել։

Այս խմբին է պատկանում նաև երիտասարդ սպա Բաբկեն Միրանյանը, որը դաստիարակվել է Ռուսաստանում և ծառայել է ցարական բանակում, ապա ծառայության է անցել հայկական բանակում և զոհվում է թուրքերի դեմ մղված մարտերում։

Հերյանին հակադրվում է վեպի մեկ այլ գործող անձ ևս. Պետրոս Մարկը, որն Ամերիկայից վերադարձել է Հայաստան, ուսումնասիրում է Հայաստանը, փորձում հասկանալ նախնիների հայրենիքը։ Զարյանը էջեր է նվիրում նրա և Հերյանի զրույցներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կոստան Զարյան, Նավը լեռան վրա, Երևան, 1963։

## Արտաքին հղումներ
*Մեջբերումներ Նավը լեռան վրա վեպից

Կատեգորիա:Կոստան Զարյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1943 վեպեր
Կատեգորիա:1963 վեպեր
Վայմար

**Վայմար** (), շրջանային ենթակայության քաղաք Գերմանիայի Թյուրինգիա մարզում։

*Բնակչությունը՝* 65,2 հզ մարդ (2010)։

## Պատմություն
XVIII դարի երկրորդ կեսին Վայմարի դուքսերի պալատը դարձել է գերմանական Լուսավորության կենտրոն. 1775—1832 թթ. Վայմարում է ապրել Գյոթեն, 1799-1805 թթ.՝ Շիլլերը։ Այստեղ է իր կյանքի վերջին երեք տարիներն անցկացրել Նիցշեն։

XIX դարում այստեղ բուծվել է որսաշների վայմարյան ցեղատեսակը։

1919 թվականին Վայմարում ազգային սահմանադիր ժողովն ընդունել է երկրի նոր սահմանադրությունը, և այդ նկատառումով էլ Գերմանիայի պատմության 1919-ից 1933 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանն ստացել է *Վայմարյան Հանրապետության ժամանակաշրջան* անվանումը։

1920 թվականին Վայմարը մտել է նոր կազմավորված Թյուրինգիա երկրամասի կազմի մեջ և մինչև 1946 թվականը մնացել նրա մայրաքաղաքը։

Պատմության և մշակույթի հուշարձաններով հարուստ քաղաքը 1998 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում,  հաջորդ տարում էլ հռչակվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։

## Պատկերասրահ

Kasseturm in Weimar.jpg|Միջնադարյան աշտարակը
We-marktplatz01.jpg|Շուկայի հրապարակը
The Grand-Ducal Palace, Weimar.jpg|Վայմարի մեծ դուքսերի պալատը
Jedemdasseine.jpg|Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարի գլխավոր մուտքի դարպասը
030430-goethehaus.jpg|Գյոթեի տուն-թանգարանը
Schiller Weimar.jpg|Շիլլերի տուն-թանգարանը
Goethe-Schiller-Archiv Weimar.JPG|Գյոթեի և Շիլլերի արխիվի շենքը
Weimar Stadtkirche Peter Pa.jpg|Պողոս-Պետրոս եկեղեցին
Die Jakobskirche in Weimar.jpg|Սբ. Հակոբ եկեղեցին
Herz-Jesu-Kirche Weimar2.JPG|*Հիսուսի սուրբ սիրտ* եկեղեցին
Russ orthodoxe kirche we2.JPG|Ռուսական ուղղափառ եկեղեցին
Bauhaus University Weimar 03.JPG|Բաուհաուս համալսարանի հարավային մասնաշենքը
Theater Weimar.JPG|Թատրոնի շենքը՝ Գյոթեի ու Շիլլերի հուշարձանով


## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ
*  
* Historic tour in 49 pictures
* Deutsches Nationaltheater (German National Theater)
* The Weimar Story
* Ginkgo Museum, Weimar
* Latin Place Names

700px|thumb|center|Վայմար քաղաքի համայնապատկերը

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բերգեն

**Բերգեն** ( ), Նորվեգիայի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը, Հորդլանդ ֆյուլքեի վարչական կենտրոնը և Արևմտյան Նորվեգիայի խոշորագույն քաղաքը։ Տեղակայված է երկրի արևմտյան մասում՝ Հյուսիսային ծովի ափին՝ Միդտորլան տարածաշրջանում։ Զբաղեցնում է Բերգենյան թերակղզին։

Մինչև 1299 թվականը եղել է Նորվեգիայի մայրաքաղաքը, մոտավորապես մինչև 1830-ական թվականները՝ երկրի խոշորագույն քաղաքը։ Այսօր Բերգենը խոշոր նավահանգիստ և նավթային արդյունաբերության կենտրոն է։ Քաղաքն ունի համալսարան։

Բերգենի միջնադարյան նավամատույցը ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է։ 2000 թվականին Բերգենը հռչակվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։ Այստեղ է անցկացվել Եվրատեսիլ 1986 երգի մրցույթը։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1070 թվականին Վոգենյան բուխտայի ափին Օլաֆ III արքայի կողմից, *Bjørgvin* անվամբ։ Մի քանի տասնամյակ անց բուխտայի հյուսիսային եզրին կանգնեցվեց Բերգենխուս քարե ամրոցը։ 12-րդ և 13-րդ դարերում Բերգենում ապրել են նորվեգական արքաներն ու եպիսկոպոսները։ 1217-1299 թվականներին Բերգենը եղել է միջնադարյան Նորվեգիայի մայրաքաղաքը։

14-րդ դարում նորվեգական միապետության թուլացման հետ մեկտեղ Բերգենում իշխանությունն անցավ հանզենյան առևտրականների ձեռքը։ Նրանց է քաղաքը պարտական իր գեղեցիկ զբոսավայրերով։ Բերգենում առևտրականների կառավարումը տևեց մինչև 18-րդ դար։

Չնայած 1702 և 1916 թվականների ավերիչ հրդեհներին՝ Բերգենը գրեթե իր ողջ պատմության ընթացքում մնաց Նորվեգիայի արևմտյան ափի կարևորագույն նավահանգիստը։ 1665 թվականին հենց Վոգենյան բուխտայում բռնկվեց անգլո-հոլանդական պատերազմներից մեկը։

## Աշխարհագրական դիրք
Բերգենը տեղակայված է Նորվեգիայի արևմտյան մասում՝ Հյուսիսային ծովի ափին։ Բերգենի կոմունայի (քաղաքապետարանի) շրջանակներում ափը բաժանված է մի քանի ֆյորդերի։ Կոմունան բաղկացած է մի քանի հովիտներից, որոնք բացվում են դեպի ծով, իսկ Բերգենը գտնվում է Բերգենսդալեն հովտում՝ Բերգենյան թերակզղում։ Բերգենի կոմունայում նաև մի շարք լճեր կան, որոնցից խոշորագույնն է Կալանվանետը (Kalandvannet)։

700px|center|thumb|Բերգեն քաղաքի համայնապատկերը

700px|center|thumb|Քաղաքի թաղամասերից մեկի համայնապատկերը

## Կլիմա

## Հետաքրքիր փաստեր
Բերգեն քաղաքի արվարձանում բազմաթիվ տներ միանման են։ Որպեսզի երեխաները չշփոթեն իրենց տները, յուրաքանչյուր դռան վրա փակցված է տանտիրուհու նկարը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այցելեք Բերգեն 
* Բերգեն քաղաքի պաշտոնական կայք 
* Բերգենի մասին տեղեկություն Նորվեգիայի պաշտոնական տուրիստական պորտալում
* Բերգենը Գանզեյական միության ժամանակաշրջանում 

Կատեգորիա:1070 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքներ
Ագլախա

**Ագլախա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում, Արդվին քաղաքից 5&nbsp;կմ հյուսիս-արևելք՝ անտառապատ վայրում։

XX դարի սկզբին ուներ 33 տուն բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն է։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Արաբական գայլ

Արաբական գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus arabs) գայլի տարատեսակ է, որը այսօր հանդիպում է հարավային Իսրայելում, հարավային և արևմտյան Իրաքում, Օմանում, Եմենում, Հորդանանում, Սաուդյան Արաբիայում և Եգիպտոսի Սինայ Պենինսուլա հատվածում։ Չափսերով արաբական գայլը փոքր է և հարմարվել է ապրել անապատային պայմաններում։

## Բնութագիր

### Չափսերը

Այլ գայլերի հետ համեմատած չափսերով արաբական գայլերը ավելի փոքր են և թեթև։
Արաբական գայլերի ականջները ավելի մեծ են։

### Ապրելակերպը
thumb|right|200px|Արաբական գայլ

Համեմետած այլ գայլերի արաբական գայլերը չեն ապրում մեծ խմբերով։ Նրանք որսում են 3-4 գայլերից կազմված ոհմակներով։ Մեծ թվով ոհմակները հազվագյուտ են։
Ի տարբերություն այլ գայլերի, արաբական գայլերը չեն ոռնում։

### Մորթին

Արաբական գայլերի մորթին շատ խիտ չէ և ունի բավական կարճ մազեր, որի պատճառով էլ այս գայլերը ավելի փոքր տեսք են ստանում։ Միայն մեջքի վրայի մորթին է, որ նույնիսկ ամռանը երկար է մնում։ Ձմեռային մորթին երկար է, բայց ոչ այնքան երկար ինչպիսին այն լինում է այս գայլի հյուսիսում ապրող ցեղակիցների մոտ։
Այս գայլը միակն է ում մոտ բացակայում են թաթերի մեջտեղի երկու մատերը։ Սա բնորոշ է աֆրիկական վայրի շանը։

### Սնունդը

Արաբական գայլերը հարձակվում են այծերի և նույն կամ ավելի փոքր չափս ունեցող բոլոր կենդանիների վրա՝ նապաստակներ, կրծողներ և այլ փոքր գիշատիչ կենդանիներ։ Այս գայլը հովիվների համար լուրջ վտանգ է և նրանք կարող են ազատ կրակել այս գիշատիչի վրա։ Որսորդության պատճառով այս գայլերի թիվը կտրուկ նվազել է, բայց վերջին ժամանակներում գայլերին սպանողների պատիժների կիրառումներից հետո այս կենդանիների թիվը նորից սկսել է աճել։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կատեգորիա:Իսրայելի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իրաքի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Օմանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եմենի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հորդանանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Ագխն

**Ագխն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում է Երզնկա քաղաքից 50 կմ հյուսիս՝ բարձրադրիր վայրում։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագ-կալա

**Ագ-կալա**, գյուղ, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում, Սևանա լճի ափին՝ փոքր հրվանդանի վրա։ Գտնվում էր Այրիվան գյուղից հյուսիս-արևելք։

XIX դարի վերիջին ուներ 30 տուն բնակիչ։ Գյուղի շուրջբոլորը հայկական հին բնակավայրերի ավերակներ էին։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ագլվան

**Ագլվան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Մոկսի գավառակում։ Գտնվում էր արևելյան Տիգրիսի աջ կողմում՝ լեռնոտ վայրում։

Հիշատակված է եղել Միքայել գրչի 1691 թվականի հիշատակարանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գետազատ

**Գետազատ**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Ազատ գետի աջ ափին։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 930 մետր, հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 12 կմ հյուսիս։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գետազատի մշտական բնակչությունը կազմել է 1882, առկա բնակչությունը՝ 1833 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները գաղթել են 1828-1829 թթ. Խոյի և Սալմաստի գյուղերից։
Գետազատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբյ, անասնապահությամբ և թռչնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղից 1 կմ հյուսիս գտնվում է Տիկնունի ամրոց (Թագավորի պալատ) բնակատեղին (4-17դդ.)։ Գյուղի կենտրոնում է գտնվում սբ. Աստվածածին եկեղեցին (1841 թ.), իսկ արևելյան մասում՝ սբ. Սարգիս եկեղեցին։

## Տես նաև
* Գետազատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ցեղին սիրտը (ժողովածու)

**Ցեղին սիրտը**, Դանիել Վարուժանի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է ընծայվել 1909 թվականին։

Ժողովածուն բաղկացած է «Նախերգանքից» և «Բագինին վրա», «Կրկեսին մեջ» ու «Դյուցազնավեպեր» շարքերից։ Ժողովածուն նախապես ունեցել է «Վրեժին քուրմերը» խորագիրը. Դանիել Վարուժանն այդպես է անվանել այն հայորդիներին, ովքեր զենքով պաշտպանում են իրենց իրավունքը։

«Ցեղին սիրտը» ժողովածուի համար Վարուժանը բնաբան է ընտրել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» հետևյալ տողը. «Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր...»

Ժողովածուի առաջին շարքում հեղինակը պատկերում է հայերի ջարդերը, պանդխտության մեջ գտնվող հայերին և այլն (*Անիի ավերակներուն մեջ, Մարած օջախը, Կարոտի նամակ, Դիակի սայլը, Ծեր կռունկը, Կիլիկյան մոխիրներուն* և այլն), երկրորդ շարքի բանաստեղծությունները պայքարի ու հաղթանակ նվաճելու կոչեր են (*Հաղթողը, արյան հաղթանակ, Դյուցազնի մը սուրին, Վահագն, Կռվի երթ, Առաքյալը* և այլն)։ «Դյուցազնավեպեր» շարքում ընդգրկված են երեք պոեմներ՝ «Հովիվը», «Արմենուհի», «Եիկիտ Տոնել»։

Ռուս բանաստեղծ ու թարգմանիչ Սերգեյ Գորոդեցկին գրել է.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Շարքի բանաստեղծություններից

Կատեգորիա:Դանիել Վարուժանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ
Հեթանոս երգեր (ժողովածու)

**Հեթանոս երգեր**, Դանիել Վարուժանի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է ընծայվել 1912 թվականին Կ.Պոլսում։ Բաղկացած է «Գողգոթայի ծաղիկներ» ու «Հեթանոս երգեր» շարքերից և «Հարճը» պոեմից։

## Բովանդակություն
Ժողովածուն գրված է հեթանոսական շարժման սկզբունքներին համապատասխան։ Ժողովածուն բաղկացած է երեք բաժնից՝ «Գողգոթայի ծաղիկներ» ու «Հեթանոս երգեր» շարքերից և «Հարճը» պոեմից։ Առաջին շարքում պատկերված են իրականությունը, բուրժուական իրականության զոհ բանվորներն ու աշխատավորները (*Աստուծո լացը, Մեռնող բանվորը, Խաբված կույսեր, Միջոն, Սպասում, Ընկեցիկը, Պատգամավորներս* և այլն)։

«Հեթանոս երգեր» շարքում պատկերված է իդեալը, մարդու պաշտամունքը։ Այս շարքի բանաստեղծությունները կնոջ ու գեղեցկության գովերգեր են (*Կղեոպատրա, Օ, Տալիթա, Հեթանոսական, Արևելյան բաղնիք, Օրհնյալ ես դու ի կանայս, Անահիտ* և այլն)։

## Պատմություն
Դեռևս 1908 թվականի հունվարին Վարուժանը գրել է. «Հեթանոս կյանքը օրեօր զիս կգրավե. եթե այսօր կարելի ըլլար կրոնքս կը փոխեի և սիրով կ'ընդգրկեի բանաստեղծական հեթանոսությունը»։ Նույն թվականի մայիսին Չոպանյանին ուղղված  նամակում գրել է. «Արդեն ծրագիր դրած եմ բանաստեղծությանց ուրիշ շարք մը, բոլորովին մտերմական և ապրված», իսկ նոյեմբերին արդեն որոշել էր շարքերից մեկի վերնագիրը` «Գողգոթայի ծաղիկներ»։ 1909 թվականի վերջին որոշել է նոր ժողովածուի վերնագիրը` «Հեթանոս երգեր». Վարուժանի արխիվում կա խզբզված թղթի մի կտոր, որի վրա բանաստեղծը գլխատառերով գրել է «Հեթանոս երգերի» վերնագրի մի քանի տարբերակ` «Հեթանոս բամբիռ, Հեթանոս բամբիռն, Հեթանոս քնար, Բամբիռն հեթանոս, Հեթանոս երգեր»։ Գրքի ստեղծագործությունների հիմնական մասը Վարուժանը գրել է 1910-1912 թվականներին` Սեբաստիայում և Թոքատում որպես ուսուցիչ աշխատելու ժամանակ։ Ժողովածուն տպագրության է հանձնել 1912 թվականի ամռանը. հրատարակության ծախսը հանձն է առել ռոստովցի մի գրասեր հարուստ` Հովհաննես Պալյանը (նրա հետ ծանոթ չի եղել), որին Վարուժանը նվիրել է ժողովածուի վերջին բանաստեղծությունը` «Մատյանն ահա»։  Գիրքը տպագրվել է 1912 թվականի վերջին, սակայն ընթերցողներին հասանելի է դարձել միայն հաջորդ տարվա սկզբում։ Դրա մասին տպագրվել են բազմաթիվ գրախոսություններ, այն արժանացել  է հակասական գնահատականների արևմտահայ և արևելահայ մտավորականների կողմից (Քյուֆենճյան, Գազազյան, Փայլակ, Սուրխաթյան, Տերյան և այլն)։

## Տես նաև
*Հարճը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Շարքի բանաստեղծություններից

Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ
Կատեգորիա:Դանիել Վարուժանի ստեղծագործություններ
Եսի մարդը (դրամա)

**Եսի մարդը**, Լևոն Շանթի դրամաներից, որ նա գրել է 1901 թվականին։ Այս ստեղծագործության հիմքում հեղինակը դրել է հայրենասիրության ու եսասիրության բախումը։

## Սյուժեն
Սեդրակը, կիսատ թողնելով ուսումը Եվրոպայում, դավաճան Մուշեղին պատժելու նպատակով վերադառնում է Կ.Պոլիս, սակայն տատանվում է համաձայնություն տալ գաղտնի կազմակերպության՝ Սեդրակին գնդակահարելու որոշմանը։ երիտասարդ տարիքում Մուշեղը, որ սեդրակի հարևանն է եղել, տարվել է ժողովրդին ծառայելու գաղափարով։ Սեդրակն էլ ոգևորվել է Մուշեղի հայրենասիրական գործերով, սիրել է նրա քրոջ աղջկան։ Ժամանակի ընթացքում, սակայն, Մուշեղն ծառայության է անցել ոստիկանության շարքերում և մատնել է իր ընկերներին՝ այդ ամենն անելով սեփական անձի շահի համար։

Մուշեղը Սեդրակին է հանձնում վերջինիս գրած «վտանգավոր» բովանդակությամբ նամակները և խորհուրդ տալիս, որ զգույշ լինի։ Մուշեղի այս արարքն ազդում է Սեդրակի վրա, ով որոշում է Մուշեղին համոզել թողնել սխալ ուղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Դրամաներ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Երազ օրեր

**Երազ օրեր**, Լևոն Շանթի վիպակներից, որ նա գրել է 1892 թ.։ Վիպակը գրված է օրագրության ձևով և ունի «գիշերօթիկի մը հուշատետրեն» ենթախորագիրը։

Երվանդը հայրենասիրական գաղափարներով համակված երիտարադ է, որին ոգևորել է Շիլլերի Մարկիզ Պոզայի հայրենասիրությունը։ Իր սիրած աղջկան՝ Վարդուհուն, համեմատում է Իվան Տուրգենևի «Նախօրեին» վիպակի հերոսուհի Ելենայի հետ։ Սակայն Երվանդն հայրենի երկրին ոչնչով չի օգնել և հավանաբար ոչնչով չի էլ օգնի, ու նրա ծրագրերը կմնան միայն երազանք, որովհետև ժողովրդի ծանր կյանքն անհամատեղելի է «երազ օրերի» հովվերգության հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Վիպակներ
Մոլեկուլային օրբիտալների տեսություն

Մոլեկուլային օրբիտալների (ՄՕ) տեսությունը ներկայումս հիմք է հանդիսանում քվանտաքիմիական հաշվարկների համար։ Այս տեսության շրջանակներում մոլեկուլը դիտարկվում է ոչ թե առանձին ատոմների միավորվածություն, այլ որպես միասնական համակարգ։ Այստեղ էլեկտրոնները վերագրվում են ոչ թե ատոմների միջև առաջացող կապերին, այլ դիտարկվում են որպես միջուկի ազդեցության ներքո ողջ մոլեկուլով շարժվող մասնիկներ։ Ընդունվում է, որ տվյալ մոլեկուլների բոլոր ատոմները բաշխվում են համապատասխան մոլեկուլային օրբիտալներով, որոնք հնարավոր է նկարագրել Ψ ալիքային ֆունկցիաներով։ Յուրաքանչյուր ՄՕ-ի Ψj ալիքային ֆունկցիան կարելի է ներկայացնել, որպես φi ատոմային օրբիտալների ալիքային ֆունկցիաների գծային կոմբինացիա.

Ψj=Σcijφi

Այս եղանակը անվանում են ատոմային օրբիտալների գծային կոմբինացիայի մոտավորություն։ Այն հաճախ է օգտագործվում քվանտաքիմիական հաշվարկների համար։ ՄՕ այսպիսի պատկերացման ընտրությունը հասկանալի է. մոլեկուլի յուրաքանչյուր միջուկի շրջակայքում էլեկտրոնի վարքը պետք է նման լինի նրա վարքին ատոմում և պետք է նկարագրվի տվյալ ատոմին համապատասխան ԱՕ։ Իսկ միջմիջուկային տարածքում ՄՕ նկարագրվում է ԱՕ-ի վերադրմամբ։ Այսպիսով ՄՕ ալիքային ֆունկցիաների որոշման խնդիրը բերվում է cij գործակիցների որոշմանը։ Գործակիցների թվային արժեքները կարելի է գտնել տեղադրելով այս հավասարումը Շրեդինգերի հավասարման մեջ և կիրառելով վարիացիոն սկզբունքը։ Այսպիսով մոլեկուլում, ինչպես և ատոմում, գոյություն ունեն Ψ ալիքային ֆունկցիայով նկարագրվող դիսկրետ էներգետիկ մակարդակներ։ Ատոմային s-, p-. d-, f- օրբիտալների նմանությամբ ՄՕ նշանակվում են σ-, π-, δ-, γ- տառերով։ Մոլեկուլի էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան որոշվում է ՄՕ միասնությամբ, երբ հայտնի են նրանց տիպերը և նրանցում գտնվող էլեկտրոնների քանակը։
Գոյությունունեն 3 տեսակի մոլեկուլային օրբիտալներ՝ կապող, չկապող և քանդող։ Եթե տվյալ օրբիտալը պատկանում է այն օրբիտալներին, որոնցում գտնվող էլեկտրոնը մեծ հավանականությամբ կգտնվի միջուկների միջև, ապա այս օրբիտալը կլինի կապող օրբիտալ և հակված կլինի իրար մոտ պահելու միջուկները։ Եթե էլեկտրոնները գտնվում են այնպիսի ՄՕ, որ իրենց միջմիջուկային տարածությունում գտնվելու հավանականությունը շատ փոքր է, ապա այս օրբիտալները հանդիսանում են քանդող օրբիտալներ և թուլացնում են մոլեկուլի կապը։ Չկապող ՄՕ գտնվում են միջուկին մոտ, դրանք խոր օրբիտալներն են, և մեծ մասամբ պատկանում են միայն մեկ միջուկի։ Այսպիսով էլեկտրոնները անցկացնում են հավասարաչափ ժամանակահատվածներ միջմիջուկային տարածություններից ներս և դուրս և ոչ ուժեղացնում, ոչ էլ թուլացնում են կապը։ Չկապող էլեկտրոնային օրբիտալները քիմիական կապի առաջացման մեջ ներդրում չունեն։ Մոլեկուլը կայուն է միայն այն դեպքում, երբ կապող ՄՕ-ում գտնվող էլեկտրոնների քանակը գերազանցում է քանդող ՄՕ-ում գտնվող էլեկտրոնների քանակին։

Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քվանտային քիմիա
Հովսեփ Կարալյան

**Հովսեփ Արտեմի Կարալյան (Կարալով)** (), հայ խորհրդային նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

## Կենսագրություն
1914-1916 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչական դպրոցում, 1936-1940 թվականներին՝ Մոսկվայի բարձրագույն Գեղարվեստատեխնիկական ինստիտուտում։ Ապրել և ստեղծագործել է Թիֆլիսում, Բաքվում, Մոսկվայում, 1953 թվականից՝ հաստատվել Երևանում։ 1922-1936 թթ. զբաղվում է մանկավարժական աշխատանքով։ 1936 թ. մասնագիտական կրթությունը շարունակում է Մոսկվայի բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական ինստիտուտի գրաֆիկայի բաժնում։ Ինստիտուտն ավարտելուց երկու տարի անց նկարիչների միության անդամ է դառնում։ 1947 թ. տեղափոխվում է Բաքու և Աշխաբադի՝ այնտեղ տարհանված գեղարվեստի ուսումնարանում դասավանդում գծանկար ու գեղանկար։

## Ստեղծագործական կյանք
Կարալյանի ժանրային պատկերներն արտացոլում են հին Թիֆլիսի և Սագարեջոյի անկյունները, մարդկանց նիստուկացը, աշխատանքային առօրյան։ Կարալյանի արվեստին հատուկ են մեղմ քնարական վերհուշը, ֆիգուրների անշարժ, կայուն դիրքավորումները, զուսպ արտահայտչականությունը («Դեպի քաղաք», 1958 թ., «Հանգիստ ճանապարհին», 1959 թ.)։

Մոսկվայի հայկական պետական դրամատիկական ստուդիայում ձևավորել է Գաբրիել Սունդուկյանի «Քանդած օջախ»-ը (1935 թ., ռեժիսոր Ռ. Սիմոնով)։ Ստեղծել է պլակատներ (Պետրոս Բարխուդարյանի «16-րդը» ֆիլմի համար - 1929, «Լենին», 1956 թ., «Արդյունաբերական էլեկտրականությունը տրված է ժամկետին», 1957 թ.), ձևավորել գրքեր, զբաղվել մանկավարժությամբ։

1969 թ. էկրան բարձրացած Ս. Փարաջանովի «Նռան գույնը» կինոնկարի զգեստների էսքիզների հեղինակն է։ Նա զբաղվել է նաև գրքի գրաֆիկայով եւ պլակատով։ Հանրապետական, համամիութենական ու արտասահմանյան ցուցահանդեսներին մասնակցելուց զատ, ունեցել է նաև անհատական ցուցահանդեսներ Երևանում, Մոսկվայում, Նովոսիբիրսկում։

Նրա ստեղծագործությունները պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պետական պատկերասրահում, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Թումանյանի տուն-թանգարանում և բազմաթիվ մասնավոր հավաքածուներում։

### Կենցաղային ժանրի նկարներ
* «Ձվի վաճառք»
* «Փայտածուխ վաճառողը» (1959 թ.)
* «Կիտրոնաջուր վաճառողը» (1959 թ.)
* «Չուչխելի են կախում» (1964 թ.)

### Կինտոյի կերպար
* «Շալախո» (1958 թ.)
* «Պար փողոցում» (1972 թ.

### Լավագույն աշխատանքներ
*«Փոքրիկ Նորայի դիմանկարը» (1920 թ.)
*«Փողոցում» (1950 թ.)
*«Դեպի քաղաք» (1958 թ.)
*«Սուջուխ են կախում» (1964 թ.)
*«Գարուն. Ծաղկած ակացիա» (1965 թ.)
*«Գաղթականներ» (1965 թ.)
*«Ռեքվիեմ» (1970 թ.)
*«Սենյակում» (դեկորատիվ մոտիվ)
*«Սեղանի շուրջ»
* «Պարսկական ճաշարան»
* «Ընտանիք»
* «Այցելություն մորը»
* «Խնջույք անտառում»

## Ցուցահանդեսներ
*Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1967 թ.), Մոսկվայում և Նովոսիբիրսկում (երկուսն էլ՝ 1969 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Դարձ (վիպակ)

**Դարձ**, Լևոն Շանթի վիպակներից, որ նա գրել է 1897 թ.։

Վիպակի հերոս Արտաշեսը երիտասարդ եկեղեցական է։ Խծկոնքի վանքում նա հանդիպում է Շուշանիկին, հասկանում, որ կրոնին ծառայելու համար անհնար է մարդու մեջ խեղդել մարդկայինը։ Արտաշեսը մտածում է, թե հոգևորական լինելով դժվար է օգնել ժողովրդին, սակայն, միայն երազելով ապագա գործունեության մասին, այդպես էլ նպատակին հասնելու վճռական քայլ չի կատարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Վիպակներ