Նիգերիական խոհանոց

[մինի|[Սույա]]
[մինի|[Ասարո]]
[մինի|[Նկվոբի]]
մինի|Նիգերիան քարտեզի վրա
[մինի|[Էգուս|Էգուսի ապուր պոնմոյով, տավարի մսով և ձկով]]
**Նիգերիական խոհանոց,** բաղկացած Նիգերիան կազմող հարյուրավոր բնիկ աֆրիկյան էթնիկ խմբերի ճաշատեսակներից կամ սննդամթերքից: Արևմտյան Աֆրիկայի այլ խոհանոցների նման, այն օգտագործում է արմավենու կամ գետնանուշի յուղով համեմունքներ և խոտաբույսեր՝ հարուստ համով սոուսներ և ապուրներ ստեղծելու համար:

Նիգերիայի խնջույքները կարող են լինել գունեղ և ճոխ, մինչդեռ բուրումնավետ շուկայական և փողոցային տաղավարների  խորոված և տապակած խորտիկները առատ են և բազմազան: Նիգերիայում օգտագործում են նաև վայրի կենդանու միս։ Նիգերիայում ամենահայտնի վայրի կենդանիների մսերից են փշախոզը և առնետները:

Նիգերիայում լայնորեն օգտագործվում են արևադարձային մրգեր, ինչպիսիք են ձմերուկը, արքայախնձորը, կոկոսը, բանանը, նարինջը և մանգոն:

Նիգերիայի խոհանոցը, ինչպես և շատ արևմտյան աֆրիկյան խոհանոցներ, հայտնի է իր աղիությամբ և կծվությամբ:

## Հիմնական կերակրատեսակներ
### Բրնձով պատրաստված ուտեստներ

* Կոկոսով պատրաստված բրինձը եփվում է կոկոսի կաթի և այլ համեմունքների մեջ։
* Ջոլոֆը բրնձից պատրաստած կերակուր է, որը պատրաստվում է լոլիկի և շոտլանդական պղպեղի խյուսից պատրաստված սոուսով։
* Օֆադան Նիգերիայի հարավ-արևմուտքում հայտնի բրնձի տեսակ է: Այն ուտում են այամասե կամ օֆադա սոուսով։
* Տապակած բրինձը բանջարեղենով (կաղամբ, գազար, կանաչ ոլոռ), մսով, թռչնամսով կամ ծովախեցգետինով պատրաստված հարուստ ուտեստ է։
* Պաշտետը պատրաստվում է աղացած չոր եգիպտացորենից, բրնձից կամ աչհայից։ Ամենից հաճախ այն համակցում է բանջարեղենի՝ սպանախի, լոլիկի, սոխի, պղպեղի, սմբուկի, լոբու (լոկուստ տեսակի), գետնանուշի, տավարի կրծքամսի և աղացած մսի հետ։ Այս ուտեստը տարածված է Նիգերիայի հյուսիս-արևմուտքում, այնպիսի նահանգներում, ինչպիսիք են Կանոն, Կադունան, Նասարավան և Պլատոն։
* *[[Տուվո մասարա|Տուվո մասարան]] եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստված ուտեստ է, որն ուտում են [[Հյուսիսային Նիգերիա|Հյուսիսային Նիգերիայում]]*։
* *[[Տուո շինկաֆա|Տուո շինկաֆան]] թանձր բրնձի շիլա է, որը սովորաբար մատուցվում է [[Միյան կուկա|միյան կուկայի]] (թանձր ապուր) և այծի շոգեխաշած կամ [[Միյան թաշե|միյան թաշեի,]] սպանախով դդմի ապուրի, մսի (սովորաբար այծի կամ գառի) և ապխտած ձկան հետ*։ Այն հայտնի է երկրի հյուսիսային մասում:
* Սպիտակ բրինձը սովորաբար մատուցվում է ռագուով, պղպեղով ապուրով և սոուսներով: Նաև այն հաճախ մատուցվում է լոլիկի և պղպեղի ռագուով։
* Բանգա բրինձը  նիգերիական ավանդական ուտեստ է՝ պատրաստված արմավենու ընկույզից և բրնձից։ Այն հատկապես տարածված է երկրի հարավային (Դելտա նահանգ) և արևելյան մասերում։
* Արմավենու յուղով բրինձը հաճախ կոչվում է «տեղական բրինձ» կամ «դեղին բրինձ»: Այն սովորաբար պատրաստվում է թարմ արմավենու յուղով, տարբեր տեսակի ձկներով (չորացրած, ապխտած), համեմված տեղական համեմունքներով, ինչպիսիք են ֆերմենտացված լոբիները (օկպեյի կամ դավա դավա), սոխը և պղպեղը: Կարելի է պատրաստել Ջոլոֆի տեսքով կամ մատուցել առանձին՝ արմավենու յուղի սոուսով։
* Կարրի բրինձը թարմ քրքումով կամ կարրիով, սոխով, ըստ ճաշակի ավելացրախ աղով և համեմունքներով եփած բրինձ է։ Այն սովորաբար մատուցում են բուսական սոուսով։
* alt=It is also referred to as rice cake in English.|մինի|Մասան հյուսիսային նիգերական դելիկատես է, որը Նիգերիայի հյուսիսային բնակիչների շրջանում նաև հայտնի է որպես ՎաինաՄասան հյուսիսային նիգերական դելիկատես է, որը նաև հայտնի է որպես Վաինա: Այն պատրաստվում է տուո շինքաֆա բրնձից, որը մաքրվում է քարերից, մանրացվում է և խառնվում սոխի և համեմունքների հետ։  Այնուհետ խմորիչը ավելացնում են, թողնում են խմորը բարձրանա, իսկ հետո եփում են թույլ կրակի վրա հատուկ խմորի ամանի մեջ։
* Դանբու բրինձը երկրի հյուսիսում պատրաստվող բրնձի մեկ այլ տեսակ է։ Սկզբում այն աղում են և ավելացնում պղպեղ։
* Գետնանուշի յուղով պատրաստած բրինձը ներառում է ձուկ (չոր կամ թարմ), թարմ լոլիկ, սոխ, թարմ պղպեղ և մեծ քանակությամբ խեցգետին:

### Լոբով պատրաստված ուտեստներ
* Ակարաժեն, հայտնի նաև որպես «լոբի տորթ», լոբիից պատրաստված նրբաբլիթ է:
* Գբեգիրին լոբով ապուր է, որը ծագում է հարավ-արևմտյան Նիգերիայից:
* Աբուլա ապուրը Գբեգիրիի (լոբով ապուր), Էվեդուի (բանջարեղենով ապուր) և ռագուի համադրություն է։ Այն սովորաբար ուտում են Ամալայի (ֆուֆու, որը պատրաստված է չորացրած յամի ալյուրից) կամ Լաֆունի հետ (ֆուֆու, որը պատրաստված է չոր հացարմատի ալյուրից): Դա հարավային Նիգերիայի Յորուբա ժողովրդի ավանդական ուտեստն է։
* Մոյն-մոյնը, որը նաև հայտնի է որպես «Ọ̀lẹ̀lẹ̀», հարավ-արևմտյան նիգերական շոգեխաշած լոբով խյուս է, որը պատրաստված է կեղևավորված և լվացված «սև աչքավոր» լոբիից՝ խառնված սոխով և թարմ աղացած պղպեղով:
* Էկուրուն շոգեխաշած աղացված լոբով ուտեստ է, որը ծագում է հարավ-արևմտյան Նիգերիայից։
* Էվա ագանյին խաշած լոբի է, որն ուտում են պղպեղի սոուսով: Այս ուտեստը հայտնի է Նիգերիայի հարավ-արևմտյան մասում:
* Օկպան նախաճաշ է, որը պատրաստված է բամբարա ընկույզի ալյուրից: Այն հայտնի է Նիգերիայի հարավ-արևելքում:
* Ադալուն լոբուց և քաղցր եգիպտացորենից պատրաստված ապուր է, որը հարավ-արևմտյան Նիգերիայի ավանդական ուտեստ է:

### Եգիպտացորենով պատրաստված ուտեստներ
* Էգբոն ավանդական յորուբա ուտեստ է, որը կարելի է ուտել պղպեղի սոուսով կամ համադրել լոբի հետ:

## Մսով պատրաստած ուտեստներ
մինի|Պոնմո (կովի կաշի) վաճառող կին
Միսը նիգերիական խոհանոցի հիմնական բաղադրիչն է։

* ''Սույան'' (հյուսիսային Նիգերիայի ուտեստ) տապակված միս է, որը պատված է աղացած չիլի պղպեղով, գետնանուշի ալյուրով և տեղական համեմունքներով: Պատրաստվում է շամփուրներով գրիլի վրա։ Այն նիգերիական ամենահայտնի դելիկատեսներից մեկն է, որը հասանելի է ամբողջ երկրում**։
* *[[Տսիրե|Տսիրեն]]* մսով ուտեստ է առատորեն պատված գետնանուշի և պղպեղի փոշիով։ Կարող է մատուցվել շամփուրով կամ առանց դրա։
* *[[Կիլիշի|Կիլիշին]]* նման է տավարի ջերկիին։ Այն պատրաստելու համար միսը կտրատում են շատ բարակ շերտերով և չորացնում։ Այնուհետև այն պատում են չիլի պղպեղով, համեմունքներով և տեղական խոտաբույսերի մածուկով, նախքան թեթև խորովածանելը:
* ''Բալանգուն'' փայտի կամ ածուխի վրա խորոված միս է: Դրա յուրահատկությունը պատրաստման ժամանակ համեմունքների բացակայությունն է՝ մսի (այծի, գառան կամ տավարի) բնական համը պահպանելու համար։ Աղն ու համեմունքները եփելուց հետո ավելացնում են ըստ ճաշակի*։*
* *[[Նկվոբի|Նկվոբին]]* տավարի սրունքներ է՝ շոգեխաշած արմավենու յուղի վրա հիմնված խիտ, կծու սոուսով: Այս դասական ուտեստը ծագում է հարավարևելյան Նիգերիայից։
* *[[Ասուն|Ասունը]]* կծու տապակած այծի միս է, որը կտրատված է փոքր կտորներով և համեմված սոխով, հաբաներոով, սխտորով և բուլղարական պղպեղով։ Դա Նիգերիայի հարավ-արևմտյան Օնդո շրջանի յորուբա ժողովրդի ավանդական ուտեստն է։
* Աղի չորացրած գառան միս, յորուբա լեզվով՝ Էրան Օնիյո։ Աղի չորացրած գառան ռիզոտոն հայտնի ուտեստ է Լագոս նահանգի մուսուլմանների շրջանում: Այն սովորաբար պատրաստվում է Էյդ ալ-Քաբիր փառատոնի մնացած գառան մսից։ Լավագույն կտորները (ազդրերը, կողոսկրերը և ճարպային մասերը) լվանում են կրաքարի ջրի մեջ՝ արյունը հեռացնելու համար, այնուհետև առատորեն աղ են շաղ տալիս և մի քանի օր չորացնում արևի տակ։

## Ապուրներ
* *[[Բանգա ապուր|Բանգա ապուրը]],* պատրաստվում է արմավենու ընկույզից և օգտագործում են հիմնականում Նիգերիայի հարավային և կենտրոնական-արևմտյան հատվածներում։ Այն նաև հայտնի է որպես Ատամա ապուր Կրոս Ռիվերի և Ակվա Իբոմի բնիկների շրջանում: Այն սովորաբար մատուցվում է ցանկացած տեսակի գարնիրի(օրինակ` Գարրի, Սեմո և մանրացված Յամ) հետ:
* *[[Օֆե Ակվու]],* նույնպես պատրաստվում է արմավենու ընկույզից, բայց այն ավելի շատ նման է շոգեխաշի, որը նախատեսված է բրնձի հետ ուտելու համար։
* *[[Միյան կուկա]],* շատ տարածված է Հաուսա ժողովրդի շրջանում, պատրաստվում է փոշիացված բաոբաբի տերևներից և չոր բամիայից։
* *[[Միյան յակուվա]],* հայտնի ապուր Հաուսա ժողովրդի շրջանում։
* *[[Էվեդու ապուր]],* հայտնի է Նիգերիայի հարավ-արևմտյան Յորուբա ժողովրդի շրջանում: Այն սովորաբար պատրաստվում է ջուտի տերևներից, որոնք խյուս են անում բլենդերի կամ հատուկ ցախի միջոցով։
* Իլա ալասեպո, բամիայով ուտեստ է, որը տարածված է Յորուբա ժողովրդի շրջանում: Այն սովորաբար պարունակում է մեծ քանակությամբ միս, ձուկ և ծովամթերք։
* *[[Էկա ապուր]]*(Բենիսիդ ապուր), հայտնի ուտեստ է Բենուե նահանգի Իդոմա, Կրոս Ռիվեր նահանգի Օգոջաս և Կոգի նահանգի Իբիրա բնակիչների շրջանում: Էկան քունջութի սերմերի, բոված գետնանուշի և արմավենու խյուսի խառնուրդ է։
* *[[Մարգի Սպեշըլ,]]* տարածված է Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում՝ Բորնո, Ադամավա և Յոբե նահանգներում: Այս ապուրը ծագում է գետային տարածքներում ապրող Մարգիներից։ Այն պատրաստվում է ցանկացած տեսակի թարմ ձկով և աֆրիկյան թրթնջուկով (Յակուվա՝ Հաուսայում կամ Օմբլանջի՝ Մարգիում)։
* *[[Էդիկանգ-իկոնգ]],* բուսական ապուր է, որը պատրաստվում է ուգուից (դդմի տերևներ) և սպանախից, որը ծագում է Անանգ, Իբիբիո և Էֆիկ ժողովուրդներից:
* *[[Գբեգիրի]],* հարավ-արևմտյան Նիգերիայում տարածված շոգեխաշած լոբի  է։
* *[[Օրունլա]]*, չորացրած բամիայից պատրաստված ապուր է, որը կտրատում են խոշոր կտորներով և չորացնում արևի տակ։
* *Պղպեղով ապուր*, թեթև ուտեստ է, որը պատրաստվում է մսի և ձկան խառնուրդից խոտաբույսերով և համեմունքներով: Այն նիգերիական խոհանոցի այն սակավաթիվ ապուրներից է, որը կարելի է ուտել առանց ինչ-որ բանի, այն չի օգտագործվում որպես սոուս՝ ածխաջրերով հարուստ հիմնական ուտեստի համար, ինչպիսիք են ֆուֆուն կամ մանրացված յամը: Այն կարելի է պատրաստել նաև մշկընկույզով և չիլի պղպեղով։ Այն խավարտված է ձկան, տավարի, այծի կամ հավի մսով։ Պղպեղով ապուրը երբեմն մատուցվում է որպես նախուտեստ պաշտոնական միջոցառումների ժամանակ, բայց այն նաև օգտագործում են երեկոյան պանդոկներում և հասարակական հավաքույթների ժամանակ:
* *[[Աֆանգ]],* բանջարեղենային ապուր է, որը ծագում է հարավարևելյան Նիգերիայի Էֆիկ, Իբիբիո և Անանգ ժողովուրդներից: Այն պատրաստվում է սպանախից, աֆանգից (վայրի սպանախ), կպոմոյից, ծովային խխունջներից, միսից ու ձկից։
* *Եգիպտացորենի ապուր,* նաև հայտնի է որպես օմի ուկբոկա, պատրաստվում է աղացած չորացրած եգիպտացորենից և խառնվում ապխտած ձկան հետ: Դա Աֆեմայի ժողովրդի ավանդական ճաշատեսակն է, և հատկապես հայտնի է հյուսիսային Էդո նահանգի Ագենիբոդեի բնակիչների համար:
* *Բամիայի ապուր*, (օկորոենյերիբե կամ Դրով ապուր) պատրաստվում է բամիայից և եփում մինչև թանձրանալը։
* *[[Էֆո րիրո]], տերևավոր բանջարեղենից, պղպեղից, արմավենու յուղից և այլ բաղադրիչներից պատրաստված պինդ ապուր է, որը տարածված է յորուբաների շրջանում*։
* *[[Էգուսի ապուր]]*, եփվում է սեխի աղացած սերմերով և պարունակում է տերևավոր բանջարեղեն, համեմունքներ և միս: Այն հաճախ ուտում են այնպիսի ուտեստների հետ, ինչպիսիք են ամալան, մանրացված յամը (իյան), ֆուֆուն և այլն:
* *[[Միյան տաուշ]], գետնանուշի և դդմի տերևների խառնուրդ է՝ համեմված պղպեղով, դավադավայով (իրու) և արգանակի խորանարդներով: Այն լավագույնս համադրվում է [[Տուվո շինկաֆա|տուվո շինկաֆայի]] հետ։*

աջից|մինի|Մաաֆե
աջից|մինի|Էգբուրեգբու ապուրը սովորաբար պատրաստում են Էբոնի նահանգի բնիկները

* *[[Մաաֆե]],* գետնանուշով, լոլիկով և սոխով պատրաստված ռագու։ Այն կարող է տարբեր լինել՝ հավի մսով, տավարի մսով կամ ձկով, ինչպես նաև տարբեր տերևավոր բանջարեղենով՝ նուրբ համային նրբերանգների համար: Գետնանուշի ռագուն պատրաստվում է աղացած չորացրած գետնանուշից, բանջարեղենից, ձկից, մսից, տեղական համեմունքներից և արմավենու յուղից՝ Էդո նահանգի Էցակորի բնակիչների կողմից:
* *[[Բուկա]]*, յորուբացիների ապուր է, որը պատրաստվում է այծի, տավարի կամ հավի մսով, լոլիկով, սոխով և պղպեղով։
* *[[Օգբոնո]],* ապուրը պատրաստվում է աղացած օգբոնո սերմերից, տերևավոր բանջարեղենից, այլ բանջարեղենից, համեմունքներից և մսից։ Այն սովորաբար ուտում են այնպիսի ուտեստների հետ, ինչպիսիք են մանրացված յամը, ամալան, ֆուֆուն և այլն:
* *Սպիտակ ապուր*, նաև հայտնի է որպես օֆեն նսալա, պատրաստվում է ուտազի տերևներով։
* *Դառը տերևներով ապուր*, (օֆե օնուգբու) պատրաստվում է տարոյով, արմավենու յուղով, տարբեր տեսակի ձկով և մսով, համեմունքներով:
* *[[Օֆադա ապուր]]*(Այամաս), արմավենու յուղի վրա հիմնված ապուր, որը ավանդական է Նիգերիայի հարավ-արևմտյան յորուբա ժողովրդի շրջանում: Այն պատրաստվում է արմավենու յուղից, չհասունացած պղպեղից և լոլիկից, տավարի մսից, ճամփուկից, կովի կաշվից և մորեխի ֆերմենտացված հատիկներից։ Սա ավանդական ապուր է տեղական օֆադա բրնձի (շագանակագույն բրինձ) համար, որը սովորաբար մատուցվում է լայն տերևներով փաթաթված:
* *[[Էֆո Էլեգուսի|Էֆո Էլեգուսի,]]* յորուբացիների ապուր է, որը պատրաստվում է Էֆոյի տերևների և Էգուսիի սերմերի խառնուրդից։ Երբեմն այն պարզապես կոչվում է Էգուսի:
* *Էվեդուով Էգուսի*, պատրաստվում է աղացած Էգուսի սերմերից և էեդուի տերևներից:
* *Գետնանուշով ապուր*, պատրաստվում է թարմ աղացած գետնանուշից (երբեմն բոված), սոխով տապակած արմավենու յուղի մեջ, ապա եփվում մսի արգանակի մեջ։
* Օ*րա (Օհա) ապուր*, պատրաստվում է տարոյով, արմավենու յուղով և համեմունքներով։
* *Էդո Էսան (սև ապուր)*, բաղկացած է հիմնականում անուշաբույր տերևներից, ուզիզայի և դառը տերևներից։
* *Օֆե օվերրի*, պատրաստվում է չորս տեսակի տերևավոր բանջարեղենով՝ օկազի, ուգու, ուզիզի և օհա: Ապուրը թանձրացնելու համար օգտագործում են տարոյի հատուկ տեսակ։ Այս բանջարեղենային ապուրը հայտնի է արևելյան Նիգերիայի իգբո բնակիչների շրջանում: Օֆե նշանակում է ապուր Իգբոյում, իսկ Օվերրին Իմո նահանգի մայրաքաղաքն է:
* *[[Աչարա ապուր]]*, հիմնականում հանդիպում է Աբիա նահանգում՝ Նդիվո, Նգվա, Ումուահիա, Իտումբաուզո շրջաններում:
* ''Օկազի ապուր'', պատրաստվում է վայրի սպանախով, աչիի խտացուցիչով, տարբեր տեսակի մսով և ձկով։
* *Ձվով ապուր*, պատրաստվում է ձվով, անուշաբույր տերևներով, թարմ պղպեղով և արմավենու յուղով։
* Պ*ղպեղով խխունջ ապուր*, հիմնական բաղադրիչն է աֆրիկյան հսկա խխունջները։
* *Պղպեղով Յամ ապուր, պատրաստվում է փափուկ սպիտակ պունա Յամից։*
* ''Օթոնգ ապուր'', տարածված է էֆիկցիների շրջանում։ Պատրաստվում է ուգուի, ուզիզայի և բամիայի տերևներով։
* ''Օֆե Ուջուջու,'' հայտնի է Իկացիների և Ագբորցիների շրջանում: Պատրաստվում է ուջուջուի տերևներով, մսով, ձկով և համեմունքներով։

## Գարնիր
աջից|մինի|Դոդո (տապակած պլանտան)

* *Դոդո*, տապակած եզան կերակուր, որը եփվում է բուսական կամ արմավենու յուղով, սովորաբար օգտագործում են հասած սոսի։
* Գիզդոդո, տապակած դոդոյի և տապակած ստամոքսի (Գիզդեր) համադրություն:
* Կծու գիզդեր, Պոմո (կովի կաշի), Շակի (տրիպա):
* Ֆունկասո, կորեկի նրբաբլիթներ
* *Մասան, ֆերմենտացված եգիպտացորեն, որը վերածվում է թանձր մածուկի, տապակվում և ցողվում շաքարով։ Այս ուտեստը յուրահատուկ համ ունի։ Այլընտրանքային տարբերակը պատրաստվում է շատ փափուկ սոսիներից, որոնք մաքրվում են, խառնվում են չորացրած սև պղպեղի հետ, տապակվում, ապա ցանվում շաքարավազով*։

## Պուդինգներ, մածուկներ և շիլաներ
* *Մոյն-մոյն, յորուբա ժողովրդի աղի շոգեխաշած պուդինգ, որը պատրաստվում է կեղևավորված սև ոլոռի խառնուրդից և փաթաթվում տերևներով (օրինակ՝ բանանի տերևներով):*
* Պլանտան պուդինգ, որը սովորաբար հայտնի է որպես Օկպո օգեդե:
* Եգիպտացորենի պուդինգ, հայտնի է որպես Օկպո օկա:
* Բրնձի պուդինգը պատրաստվում է մանրացված տուվոն բրնձից, որը լցնում են եռման ջրի մեջ։ Այն պետք է անընդհատ խառնել չափավոր ջերմության վրա, մինչև եփվի։
* Պապ (նաև կոչվում է ակամու կամ օգի), պատրաստվում է սորգոյից, կորեկից կամ եգիպտացորենից։
* Տապիոկայի պուդինգ, պատրաստվում է մանյակի էքստրակտից։ Արտաքինով և պատրաստման եղանակով նման է պապային։
* *Էկպանգ նկուկվու, պատրաստվում է թարմ քերած ջրային յամով և տարոյի թարմ տերևներով փաթաթված: Այն պատրաստվում է ծովային խխունջներով, տարբեր տեսակի ձկներով և մսով, ծովախեցգետնով, արմավենու յուղով և համեմունքներով։ Այն հարավային Նիգերիայի Էֆիկ և Իբիբիո ժողովուրդների ավանդական ուտեստն է։*

### Յամով պատրաստված
մինի|Մանրացված յամ (իյան) և էգուսլոլիկի ռագուով

* Իյան (անգլ․՝ pounded yam ) նման է կարտոֆիլի պյուրեին, բայց այն տրորվում է մինչև ամբողջովին հարթ խտությունը։ Այն ուտում են ապուրների հետ։
* *[[Ամալա|Ամալան]] (aririguzofranca), խիտ մածուկ է, որը պատրաստվում է յամից, լվացված, չորացրած և ապա աղացած մածուկներից: Այն ունի մուգ շագանակագույն գույն*։
* Պոունդո՝ վերամշակված յամի ալյուր, որն օգտագործվում է մանրացված յամի նման ուտեստ պատրաստելու համար:
* Շոգեխաշածը յամը ավանդական տնական ուտեստ է, որը տարածված է Նիգերիայի արևելյան և հարավային մասերում: Յորուբացիներն այն անվանում են Ասարո, և այս անունը լայն տարածում է գտել ամբողջ երկրում: Պատրաստման եղանակը կախված է ճաշակից և նախասիրություններից, սակայն հիմնականում պետք է խիտ սոուսում եռացնել և թեթև տրորել լոլիկը, չիլին և կարմիր պղպեղը: Որոշ դեպքերում արմավենու փոխարեն օգտագործվում է բուսական յուղ։ Ճաշատեսակին կարող եք ավելացնել ձուկ, միս կամ ծովախեցգետին։
* Էբիրիպոն Նիգերիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Ռեմո քաղաքի յորուբա ժողովրդի ավանդական ուտեստն է: Այն պատրաստվում է քերած տարոյից, որին ավելացնում են աղ և գետնանուշի յուղ։ Ստացված խառնուրդը փաթաթում են տերևների մեջ՝ փոքր չափաբաժիններով, այնուհետև եփում։ Այն սովորաբար ուտում են այնպիսի ապուրների հետ, ինչպիսին էֆո րիրոն է։
* *Իկոկորեն (կամ Իֆոկորեն) Նիգերիայի հարավ-արևմտյան Իջեբու շրջանի յորուբա ժողովրդի հայտնի ուտեստ է: Պատրաստման մեջ այն նման է ասարոյին, սակայն յամի փոխարեն օգտագործում են ջրային յաման (Dioscorea alata), որը քերիչով անցկացնում են՝ թողնելով մանր կտորներ, ապա եփում պղպեղով, արմավենու յուղով, ձկան ու տարբեր համեմունքներով*։
* Լոբով յամ, պատրաստելու համար լոբին խաշել համեմունքներով և արմավենու յուղով, իսկ եփելու վերջում ավելացնել յամ։
* Տապակած Յամ․ Յամը մանր կտրատում են և տապակում բուսայուղի մեջ։ Տարբեր խտության համար այն կարելի է նախապես եփել տապակելուց առաջ։

### Կասավայով պատրաստված
* *[[Էբան]], որը նաև կոչվում է [[գարրի]], շատ թանձր մածուկ է, որը կամ մտցնում են գնդիկների մեջ, կամ մատուցում են որպես ամալա: Պատրաստվում է կասավայից(մանիոկ)*։
* Ֆուֆու, հիմնական ուտեստ Նիգերիայում և Արևմտյան Աֆրիկայի մեծ մասում։alt=fufu or swallow|մինի|Ֆուֆու
* *Լաֆունն նման է [[Ամալա|ամալային]], բայց շատ ավելի բաց գույն ունի և պատրաստված է մանիոկից: Այն չպետք է շփոթել յանի հետ, քանի որ այն ունի բոլորովին այլ համ և հոտ, այն լրիվ տարբեր է յանգից պատրաստված յանից:*

## Նախաճաշ
մինի|Ագիդի կամ Էկո

* Մասան (հա) ծագում է հյուսիսային Նիգերիայից և ուտում են ինչպես նախաճաշի, այնպես էլ ճաշի ժամանակ: Բրինձը թրջում են, հետո մանրացնում։ Խմորին ավելացնում են մածուն՝ թույլ տալով, որ այն թանձրանա և խմորվի, կամ փոխարենը՝ ըստ ճաշակի, ավելացնում են խմորիչ և շաքար։ Այնուհետև խմորը լցնում են կավե կաղապարների մեջ և եփում կրակի վրա՝ շրջելով և հանելով սպաթուլայի միջոցով։ Ավանդաբար մասսան մատուցվում է դդմի ապուրով (միյան տաուշե) կամ մեղրով:
* Սինասիրը հարթ *մասա* *է, որը պատրաստվում է պարզապես բրնձի մածուկը թավայի մեջ լցնելով, որը չի պահանջում այն պտտելու անհրաժեշտությունը, ինչպես որ մասսաի դեպքում է: Սա [[Հաուսա ժողովուրդ|Հաուսա ժողովրդի]] ավանդական ուտեստն է։*
* Ալկուբուսը Հաուսա-Ֆուլանի ժողովրդի շոգեխաշած հացն է, որը պատրաստվում է ցորենից, ալյուրից, խմորիչից և ջրից։ Խմորը դնում են կաղապարների մեջ և շոգեխաշում։ Մատուցվում է միյան տաուշեով։
* Կտրատված  լոլիկով և սոխով Յամ կարմիր սոուսով կամ քերած ձվով։
* *Էկոն, որը նաև հայտնի է որպես [[ագիդի]], Նիգերիայում հայտնի նախաճաշի է: Այն սովորաբար մատուցվում է այլ ուտեստների հետ, ինչպիսիք են՝ [[Ակարաժե|ակարաժեն]] (տապակած լոբով տորթ), լոբին, պղպեղով ապուրը և այլ ապուրներ*։
* *[[Օգի|Օգին]] կամ ակամուն եգիպտացորենի պուդինգ է, որը տարածված է Նիգերիայում: Յորուբա ժողովուրդն այն անվանում է Օգի, իսկ Իգբո ժողովուրդը՝ Ակամու։* *Այն ուտում են հացով, ակարաժեով կամ լոբով։*
* Էգբոն եգիպտացորենից պատրաստված ուտեստ է։
* Մոսան յորուբացիների կերակրատեսակ է, որը պատրաստվում է շատ հասած պլանտայով, ձվով, պղպեղով և համեմունքներով:

## Խորտիկներ
* *[[Չին չին|Չին չին,]]* տապակած թխվածքաբլիթ, որը պատրաստվում է ալյուրից, ձվից և կարագից:
* *[[Պուֆ-պուֆ]],* տապակած քաղցր խմորի գնդիկներ։
* *[[Բուն(ուտեստ)|Բուն,]]* ևս մեկ տապակած քաղցր խորտիկ խմորի գնդիկների տեսքով, բայց առանց խմորիչի:
* *Ակարա,* բլիթ, որը պատրաստվում է սև լոբու խմորից։ Երբեմն այն մատուցվում է նախաճաշին:
* *[[Ալկակի]]* (դոնաթ) պատրաստվում է ցորենի և շաքարավազի մածուկից:
* ''Կուլի-կուլի,'' խորտիկ, որը պատրաստվում է աղացած գետնանուշից:
* *[[Կոկորո|Կոկորո,]]* եգիպտացորենից և գարրիից (կասավա) պատրաստված տապակած չոր խորտիկ:
* *[[Մսով կարկանդակ]]*՝ խմորով փաթաթված տավարի միս և բանջարեղեն։
* Ձկան կարկանդակ՝ խմորով փաթաթված ձուկ և բանջարեղեն։
* *[[Վարա]]*, յորուբա ժողովրդի փափուկ կաթնաշոռ, որը պատրաստված է թարմ կովի կաթից:
* *Ավարա* կամ *[[բեսկե]]*, յորուբաների շրջանում տոֆուի տեղական անվանում:
* *[[Պլանտանի չիպսեր]]*, նիգերիական խրթխրթան, աղի կամ քաղցր խորտիկ, որը պատրաստված է բուսական յուղի մեջ տապակած հասած կամ չհասունացած պլանտաններից:
* ''Չիփսեր''
* Կոկոսի կոնֆետներ
* *[[Աադուն]]*, պատրաստված է եգիպտացորենի ալյուրից, չիլի պղպեղից և արմավենու յուղից:
* *[[Դունդու]]*, ավանդական յորուբա ճաշատեսակ, որը պատրաստվում է տապակած կամ թխած յեմի կտորներից: Տապակում են արմավենու կամ բուսայուղի մեջ, իսկ եփելու ժամանակ թթուները փափկելու համար ջուր են ավելացնում։ Սովորաբար մատուցվում է գետնանուշի կամ արմավենու յուղից, լոլիկից, չիլի պղպեղից և համեմունքներից պատրաստված սոուսից։
* *Օջոջոն, յորուբա բլիթ, որը պատրաստվում է քերած ջրային յամից(Dioscorea alata): Պղպեղը, սոխը և համեմունքները տապակելուց առաջ խառնում են քերած մածուկի հետ։ Նիգերիայի հարավ-արևմտյան մասում ջրային յամը հայտնի է որպես իսոի էվուրա:*
* *[[Սամոսա]]*
* *[[Գարնանային ռուլետ]]*
* Բալևա քաղցր քաղցրավենիք՝ կոշտ կոնֆետի տեսքով:

## Խմիչքներ
[մինի|267x267փքս|[Զոբո]]

* *[[Կունու]]* շատ տարածված ըմպելիք, որը պատրաստվում է կորեկից, սորգոյից կամ եգիպտացորենից:
* *[[Ֆուրա]]* հանրաճանաչ ըմպելիք, հատկապես հյուսիսային Նիգերիայում, որը պատրաստվում է խաշած և աղացած կորեկից կամ սորգոյից՝ ավելացնելով մի քիչ կովի կաթ:
* Արմավենու գինի, որը կարելի է թորել օգոգորոյի (ալկոհոլային խմիչք) մեջ:
* Զոբո (հիբիսկուսի տերևային ըմպելիք) ըմպելիք, որը պատրաստված է ռոզելի հյութից (սպիտակ տեսականի, որը Յորուբայում կոչվում է իսապա):
* *[[Սոյայի կաթ|Սոյայի կաթ՝]]* ըմպելիք, որը պատրաստվում է թրջած, աղացած և քամած սոյայի հատիկներից։

## Տես նաև
* West African cuisine
* List of African cuisines

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկա
Կատեգորիա:Աֆրիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Նիգերիա
Կատեգորիա:Նիգերիայի մշակույթ