Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունություն

**Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունություն** կամ **Խրուսոսի համախտանիշ**, հազվադեպ հանդիպող գենետիկական խանգարում, որը կարող է լինել ընտանեկան կամ սպորադիկ: Այն բնութագրվում է թիրախային գլյուկոկորտիկոիդների նկատմամբ հյուսվածքների մասնակի կամ ընդհանուր անզգայունությամբ:

Կլինիկական սպեկտրը ներառում է ծանր, պոտենցիալ մահացու խանգարումներ, ինչպիսիք են հիպոգլիկեմիան, ալկալոզը կամ ծանր հիպոկալեմիան, ինչպես նաև լիովին անախտանիշ ձևեր: Հիվանդության ամենատարածված ախտանիշը հոգնածությունն է: Մեզի հետ օրական ազատ կորտիզոլի մեծ քանակությոմբ արտազատումը՝ հիպերկորտիզոլիզմի կլինիկական նշանների բացակայության պայմաններում և շիճուկում կորտիզոլի բարձր կոնցենտրացիաները մատնանշում են ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունության ախտորոշումը:

Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունության բուժման նպատակն է նվազեցնել ԱԿՏՀ-ի չափազանց մեծ արտազատումը, ինչն իր հերթին նվազեցնում է անդրոգենային և միներալոկորտիկոիդային հատկություններ ունեցող մակերիկամային ստերոիդների արտադրությունը: Բուժման շրջանակներում օգտագործվում են արհեստական գլյուկոկորտիկոիդների բարձր դեղաչափեր, ինչպիսին է դեքսամետազոնը, որոնք պահպանում են միներալոկորտիկոիդները։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունություն ունեցող հիվանդների մոտ կարող է դիտվել կենսաքիմիական հիպերկորտիզոլիզմ՝ Քուշինգի համախտանիշի ախտանիշների բացակայության պայմաններում: Այս խանգարման կլինիկական պատկերը տատանվում է լիովին անախտանիշ դեպքերից մինչև օրգանիզմում միներալոկորտիկոիդների ավելցուկի նշաններ, ինչպիսիք են հիպոկալեմիկ ալկալոզը և զարկերակային գերճնշումը և/կամ անդրոգենների ավելցուկը, ներառյալ օլիգոսպերմիան տղամարդկանց շրջանում, դաշտանային ցիկլի խանգարումները, ցածր պտղաբերությունը և ամենոռեան կանանց շրջանում, վաղաժամ սեռական հասունացումը, տղամարդկանց բնորոշ մազաթափությունը, ակնեն, հիրսուտիզմը և երկակի սեռական օրգանները՝ ծնվելիս 46, XX հավաքակազմ:

Հիպոգլիկեմիայի, ծանր զարկերակային գերճնշման, կերակրման ժամանակ արագ հոգնելիության, աճի հորմոնի անբավարարության և 2-ամյա աղջկա մոտ տարածուն ցնցումների, քրոնիկական հոգնածությամբ մեծահասակ բուժառուների և հիպոգլիկեմիայով, հիպոկալիեմիայով ու բարձր զարկերակային ճնշմամբ նորածինների դեպքում հազվադեպ գլյուկոկորտիկոիդների կայունություն է գրանցվել։

## Պատճառներ
NR3C1 գենի դե նովո գենետիկական արատները (կետային մուտացիաներ, դելեցիաներ կամ ինսերցիաներ) կարող են հանգեցնել Խրուսոսի համախտանիշի սպորադիկ դեպքերի, կամ հիվանդությունը կարող է ժառանգվել աուտոսոմ-ռեցեսիվ կամ դոմինանտ տիպով: Ենթատեսաթմբում և մակուղեղում արատավոր գլյուկոկորտիկոիդային ընկալիչների առկայությունը Խրուսոսի համախտանիշով հիվանդների շրջանում խաթարում է գլյուկոկորտիկոիդային բացասական հետադարձ կապը, ինչը հանգեցնում է ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոնի (ԱԿՏՀ), կորտիկոտրոպին-ռիլիզինգ հորմոնի և արգինին-վազոպրեսինի կոմպենսատոր գերարտազատման:

## Մեխանիզմ
Գլյուկոկորտիկոիդներ կոչվող ստերոիդ հորմոններն արտադրվում են մակերիկամի կեղևի խրձային գոտում (zona fasciculata), ինչպես նաև մի շարք օրգաններում, օրինակ՝ մաշկում, ուրցագեղձում և աղիքներում: Այս լիպոֆիլ մոլեկուլներն անհրաժեշտ են ինչպես հանգստի վիճակում գտնվող, այնպես էլ վտանգված հոմեոստազի պահպանման համար. դրանք արտազատվում են արյան շրջանառություն՝ ի պատասխան սթրեսային գործոնների և պայմանավորված են ուլտրադիան և ցիրկադային ռիթմերով:

## Ախտորոշում
Հիպերկորտիզոլիզմի կլինիկական նշանների բացակայության պայմաններում մեզի հետ օրական ազատ կորտիզոլի մեծ քանակությամբ արտազատումը և շիճուկում կորտիզոլի բարձր կոնցենտրացիաները մատնանշում են ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունության ախտորոշումը: Պլազմայում ԱԿՏՀ-ի կոնցենտրացիաները կարող են տատանվել ցածրից մինչև բարձր: Ախտորոշումը հաստատելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել ծայրամասային արյան միակորիզ բջիջները թիմիդինի ներդրման և դեքսամետազոնի կապման թեստերում՝ մարդու գլյուկոկորտիկոիդային ընկալիչի գենի հաջորդականացման հետ համատեղ: 

Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունության ախտորոշման ժամանակ տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է լրացուցիչ գործոններ, որոնք կարող են հանգեցնել հիպերանդրոգենիզմի կամ վիրիլիզմի՝ ներառյալ մակերիկամների բնածին հիպերպլազիան, ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշը և իդիոպաթիկ հիրսուտիզմը. հիպերալդոստերոնիզմը, էսենցիալ զարկերակային գերճնշումը և միներալոկորտիկոիդներով հարուցված այլ հիպերտենզիվ խանգարումները. այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են բնականոն հղիությունը և էստրոգենային թերապիան, որոնք կապված են շիճուկում կորտիկոստերոիդ-կապող գլոբուլինի բարձր կոնցենտրացիաների հետ. կեղծ Քուշինգի խանգարումները, ինչպիսիք են մելանխոլիկ դեպրեսիան և ընդհանուր տագնապայնությունը և Քուշինգի հիվանդության թեթև ձևերը, որոնց դեպքում ԱԿՏՀ-ի նորմալ կամ փոքր-ինչ բարձր կոնցենտրացիաները համակցվում են հիպերկորտիզոլիզմի հետ:

## Բուժում
Ընդհանուր գլյուկոկորտիկոիդային կայունության բուժման նպատակն է նվազեցնել ԱԿՏՀ-ի չափազանց մեծ քանակությամբ արտազատումը, ինչն իր հերթին նվազեցնում է անդրոգենային և միներալոկորտիկոիդային հատկություններ ունեցող մակերիկամային ստերոիդների հետագա արտադրությունը: Որպես բուժում կիրառվում են միներալոկորտիկոիդ-պահող արհեստական գլյուկոկորտիկոիդների (ինչպիսին է դեքսամետազոնը) բարձր դեղաչափեր՝ մուտանտային և/կամ վայրի տիպի hGRα-ն ակտիվացնելու և հիվանդների մոտ ԱԿՏՀ-ի բնական արտազատումը ճնշելու նպատակով:

## Տես նաև
* Քուշինգի համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Endotext

Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մակերիկամի ֆունկցիայի բնածին խանգարում
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ