Սրբազան ուխտ

«**Սրբազան ուխտ**», ստեղծագործությունը Հրաչյա Քոչարի պատմվածքն է, որը գրվել է 1946 թվականին և  զետեղված է «Սրբազան ուխտ» շարքում։

## Գնահատական
Սրբազան ուխտը սրտառուչ մի պատմություն է հայ մարտիկ Նահապետ Մխիթարյանի նվիրական զգացմունքների մասին: Մխիթարյանի ազնիվ կերպարը համակրանք է
շարժում, նրա մեջ Քոչարը մարմնացրել է այն նոր եղբայրությունը, որը
գոյություն ունի միայն սովետական բազմազգ ժոդովուրդների, նրանց
ներկայացուցիչների մոտ, որը ավելի ամրապնդվեց ու նվիրագործվեց պատերազմի բոցերում՝ ցողվելով մխիթարյանների, յուրչենկոների արյամբ։
Հայ մարտիկի՝ Մխիթարյանի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան վեՀ ու
ազնիվ զգացում է ժողովուրդների եղբայրության զգացումը։ Քոչարը այդ
զգացումը ավելի խորացրել է՝ նկարագրելով եղբայրական գերեզմանի շուրջը
համախմբված, ազգային տարբեր ծագում ունեցող աղջիկների վիշտը: Գերեզմանի շուրջ համախմբված ուկրաինացի, ոուս երիտասարդ աղջիկների արարքը վերին աստիճանի հուզիչ է։ Նրանցից ամեն մեկը իրեն համար մի գերեզման է ընտրել, ի դիմաց իր սպանված հոր, եղբոր և այլն՝ առանց իմանալու, թե ովքեր են թաղված այդ գերեզմաններում։

## Սյուժե
Պատմվածքն սկսվում է Արևելյան Պրուսիայի Տիլզիտ քաղաքի ավերակների նկարագրությամբ, որտեղ շրջում էր պատմողի խումբը: Հրապարակը, որտեղ շուտով հայտնվում են նրանք, վայրկենական զվարթ տրամադրություն է փոխանցում ներկաներին, ինչը թերևս այդտեղ եկած ռուս աղջիկների շնորհիվ էր նաև: Վերջիններս ծաղկեփնջեր էին դրել հրապարակում թաղված զինվորների անանուն գերեզմաններին և մեղմ երգելով զբոսնում էին: Նրանց հետ ծանոթությունից պարզ է դառնում, որ աղջիկները եկել են՝ աշխատելու նոր գործարանում, ապա միասին խոսում են պատերազմից, և թե ով ինչ կորուստ է ունեցել: Աղջիկներից մեկը՝ Վերան, կորցրել է եղբորը, իսկ Մարիան՝ հորը, և ահա նրանք կարծում են, որ այդտեղ է իրենց հարազատների գերեզմանը: Իրենց հետ հայրենիքից հայրենի հող էին բերել և լցրել գերեզմաններին, որ օտար հողը ծանրություն չանի նրանց շիրիմներին: Հեղինակն իր հիացմունքն է հայտնում աղջիկների արարքի վերաբերյալ, միաժամանակ խոսք չի գտնում՝ բնորոշելու այդ անձնվեր արարքը և երախտապարտ լինելու աղջիկներին: Շուտով նրանց է մոտենում մի բեռնատար՝ լի կարմիր ու սև ժապավեններով զարդարված պսակներով: Ներկաները հերթով շարում են պսակները ու կարդում անունները՝ որոնելով իրենց հարազատներին: Մարիան իմանում է, որ այն հողաթմբի տակ, որ հոր գերեզմանն էր կարծել, իր հասակակից մի մարդ է թաղված:
Հեղինակը շուտով հայկական ազգանուն է լսում. «Փոքր ժողովուրդ ենք, բայց ամեն տեղ, ամենուրեք, և՛ հերոսների, և՛ նահատակների մեջ կան մեր ազգակից անունները»։
Ներկա զինվորները ակնածանքով են հիշում Նահապետ Մխիթարյանին և սկսում պատմել նրա մասին. սկզբում Նահապետը քաշվող ու հանդարտ տղա էր, չէր խոսում, չէր կատակում, ընկերներ չուներ, կարգապահ էր ու հանդարտ, բայց մի անգամ այնպես պատահեց, որ անկարգի անուն վաստակեց վերադասների մոտ, այն էլ՝ ուրիշի պատճառով: Բարի էր Նահապետը, դրամ չունեցողին դրամ էր տալիս, զինվորի դիակ տեսնելիս լաց էր լինում, ավերված գյուղերի ու քաղաքների միջով անցնելիս լաց էր լինում, չթաղված դիակները թաղում ու էլի լաց լինում:
Մի անգամ Մխիթարյանը դիմում է գնդի հրամանատարին, որ իրեն արձակուրդ տան. մինչև հարձակումն սկսվելը ինքը կգա կհասնի, իսկ առայժմ արձակուրդ է պետք, որ գնա Բուդդյոնովկա՝ Կուրսկի մարզի Շեբեկինի շրջան: Ընկերոջ հարցին, թե չլինի՞ սիրուհի ունի, Նահապետը ամոթանք է տալիս, բայց և ոչինչ չի ասում:
Մի օր էլ մարտերի ժամանակ ծանր վիրավորվում է Նահապետը: Ընկերոջը (պատմությունը պատմողին) խնդրում է գրել Եկատերինա Մասլովային, որ գերեզմանին ծաղիկներ դնի: Պարզվում է, որ անտեղի էին սիրուհու մասին կատակները. Եկատերինան 60 տարեկան մի ուսուցչուհի էր, որը պատասխան նամակում գրել էր, թե ոնց է ճանաչել Նահապետին: Եկատերինան իրենց գյուղի ուսուցչուհին էր, մի անգամ իրենց գյուղի գերեզմաններն այցելելիս տեսնում է մի երիտասարդ զինվորի: Դա հենց Նահապետն էր, ու այդ օրը նրանք ծանոթանում են, Նահապետը պատմում է իր կյանքի մասին, թե ինչպես էր ռազմաճակատում իր ձեռքերի մեջ զոհվել իր քաղղեկը՝ Յուրչենկոն՝ խնդրելով, որ երբ իրենց երկիրն ազատագրվի, ու Կարմիր բանակը հաղթի, Նահապետը ձայն տա Յուրչենկոյին, որ իր երկիրն ազատագրված է. ինքը հողի տակ կլսի: Ու ահա Նահապետը եկել է նրա գերեզմանին՝ սրբությամբ կատարելու իր բարեկամի կամքը: Զինվորն ավարտում է Նահապետի մասին պատմությունը: Այդ ընթացքում լսում էին նաև աղջիկները: Վերան հանկարծ հարցնում է Յուրչենկոյի անունը և ցնցվում, երբ հասկանում է, որ դա իր եղբայրն է եղել՝ Վլադիմիրը՝ Վոլոդիան, ու փաթաթվում Մխիթարյանի գերեզմանին:

## Կերպարներ
* հեղինակ
* Մարիա
* Վերա
* Նահապետ Մխիթարյան
* Վլադիմիր Յուրչենկո

## Տես նաև
* Փրկիչը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրաչյա Քոչարի ստեղծագործություններ