Բալըքլի հայկական գերեզմանատուն

**Բալըքլի հայկական գերեզմանատուն** (), հայկական գերեզմանատուն Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Զեյթինբուրնու թաղամասի Բալըքլը թաղամասում։ Գերեզմանատունն իր անվանումը ստացել է Բալըքլը հին բնակավայրի անվանումից, որն այժմ Զեյթինբուրնուի թաղամասերից մեկն է։ Գերեզմանատան պահպանությունը ու օգտագործումն իրականացնում է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքությունը։

## Պատմություն
Բալըքլի հայկական գերեզմանատունը Ստամբուլի հայկական երկու հնագույն գերեզմանոցներից մեկ է, որը 1554 թվականին Սուլեյման I-ի հրովարտակով փոխանցվել է հայ համայնքի տնօրինությանը։ Ժամանակի ընթացքում գերեզմանատան մեջտեղով ճանապարհ բացվեց և այն բաժանվեց երկու մասի՝ «Մեծ Բալըքլը» և «Փոքր Բալըքլը»։ Հայ պատմաբան Գևորգ Բամպուքճյանի համաձայն՝ Մեծ Բալըքլը համեմատաբար ավելի լավ վիճակում էր, քան Փոքր Բալըքլըն։ 1903 թվականին Սամաթիայի հայկական եկեղեցու տնօրենների խորհրդի ջանքերով պարսպապատվել է գերեզմանատունը։ 1919 թվականին ստեղծվեց գերեզմանատան կազմակերպման կոմիտե, և այս կոմիտեի ամենամեծ գործողությունը գերեզմանոցի ընդհանուր քարտեզի ստեղծումն էր։ 1923-1925 թվականներին գերեզմանատան շուրջը պատ կառուցվեց, և շատ գերեզմանաքարեր օգտագործվել են որպես շինանյութ այդ պատի կառուցման համար։

Ըստ գերեզմանատան արձանագրությունների՝ այստեղի ամենահին տապանաքարը պատկանում է Զարթար անունով մի կնոջ և թվագրված է 1618 թվականին։ Ղուկաս Ինճիճյանը նշում է, որ այստեղի ամենահին տապանաքարը թվագրված է 1551 թվականին, և նշում է, որ կարելի է գտնել նաև ավելի հին տապանաքարեր՝ թաղված գետնի տակ կամ գերեզմաններ՝ առանց արձանագրությունների։ Մեծ Բալըքլիում հանդիպում են նաև հայերեն տառերով թուրքերեն արձանագրություններ։ Այստեղ թաղված հայտնի անունների մասին ամենաընդգրկուն տեղեկությունը տալիս է Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյանը։ Գևորգ Փամուկչյանը 1950-1956 թվականներին այստեղ արձանագրել է նաև դամբարանային գրություններ, տեղեկություններ է տվել դրանց ձևերի մասին և որոշ տեղեկություններ հայերեն տառերով թուրքերեն թարգմանությունների մասին։ Ըստ Պոլսո Հայոց պատրիարքարանի տվյալների՝ այժմ գերեզմանատանը կա մոտ 500 տապանաքար։

Գերեզմանատան մուտքի աջ կողմում գտնվում է Սուրբ Սարգիս մատուռը, որը Սարգիս Գևդերելիօղլուի միջոցներով կառուցվել է 1985 թվականին։ 2016 թվականին գերեզմանատան մեջտեղում տեղադրվել է Հայաստանից տարված խաչքար։

## Գերեզմանատան հայտնի ննջեցյալներ
[մինի| [Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքների ցանկ|Պոլսո Հայոց 83-րդ պատրիարք Շնորհք Գալուստյանի կիսանդրին Սուրբ Սարգիս մատուռի դիմաց]]
Երեմյա Չելեպի Քյոմյուրճյանը «*Ստամբուլի պատմություն»* գրքում հիշատակում է հայտնի մարդկանց, որոնց թաղված են այստեղ։ Այդ անունների համառոտ կենսագրությունները պատրաստել է Վահրամ Թորգոմյանը (1858-1942 թթ)։

Անունները, որոնք թաղված են այս գերեզմանատանը.

* Հակոպ Արադ (1913-1990), նկարիչ
* Հակոպ Քոթողյան (1937-2018), մաշկաբան
* Արթին Փենիք (1921-1982),
* Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյան (1637-1695), պատմաբան, գրող
* Կարապետ Արթինյան (մահ. 1847), ճարտարապետ
* Կարպիս Ճանճիկյան (1920-1946), բանաստեղծ
* Հակոբ Բեկյան (մահ. 1928), բժիշկ
* Հրանտ Դինք (1954-2007), լրագրող, «Ակոս»-ի գլխավոր խմբագիր
* Գևորգ Գեսարյան (մահ. 1766),
* Գրիգոր Չուլհայան (1868-1938), երաժիշտ և կոմպոզիտոր
* Միսաք Մեծարենց (1886-1908), բանաստեղծ
* Նուբար Թեքյայ (1905-1955), ջութակահար
* Նուպար Թերզյան (1909-1994), կինոդերասան
* Հովսեփ Մինասօղլու (1929-2013), լուսանկարիչ
* Սարգիս Չերքեզյան (1916-2009), գրող և քաղաքական գործիչ
* Դպիր Բաղդասար (1683-1768), բանաստեղծ
* Զաքար Թարվեր (1893-1960), բժիշկ և քաղաքական գործիչ

Պատկեր:Grave_of_Hrant_Dink_(1954-2007).jpg|link=Dosya:Grave_of_Hrant_Dink_(1954-2007).jpg|Հրանտ Դինք
Պատկեր:Graves_of_Garbis_Cancikyan_and_Misak_Metsarents.jpg|Միսաք Մեծարենց(ձախից), Կարպիս Ճանճիկյան(աջից)
Պատկեր:Grave_of_Nubar_Terziyan.jpg|link=Dosya:Grave_of_Nubar_Terziyan.jpg|Նուպար Թերզյան
Պատկեր:Grave_details_of_Agop_Kotoğyan.jpg|Հակոպ Քոթողյան
Պատկեր:Grave_of_Nubar_Tekyay.jpg| Նուբար Թեքյայ, Արթին Փենիկ


## Տես նաև
* Սուրբ Հակոբ հայկական գերեզմանատուն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Փամուկչյան, Գևորգ . «Բալըքլի հայկական գերեզմանատան ամենահին արձանագրությունները». *[[Բազմավեպ]]* 128, հ. 9-10, 1970: 263-267.
* Çınar, Ayşenur (2020). Զարդարված տապանաքարեր Ստամբուլի Բալըքլի հայկական գերեզմանատանը (մագիստրոսական աշխատանք). Կայսերի . Էրջիես համալսարան . ս. 163 . Մուտքի ամսաթիվ՝ 17 մարտի 2022 թ .

Կատեգորիա:Ստամբուլի հայկական գերեզմանատներ