open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գավառի Հրաչյա Բունիաթյանի անվան պատկերասրահ

**Գավառի Հրաչյա Բունիաթյանի անվան պատկերասրահ**, ստեղծվել է 1991 թվականին ակադեմիկոս Հրաչյա Բունիաթյանի՝ Գավառ քաղաքին նվիրաբերած սեփական հավաքածուի հիման վրա։

## Ցուցադրություն
Պատկերասրահում ներկայացված են 19-20-րդ դդ. հայ և ռուս անվանի նկարիչների ստեղծագործություններ (գեղանկար, գծանկար, փորագրություն, քանդակ)։

Գավառի Հրաչյա Բունիաթյանի անվան պատկերասրահը միակն է ՀԱՊ-ի մասնաճյուղերի շարքում, որի հավաքածուն ընդգրկում է աշխատանքներ ոչ թե պետական ֆոնդերից, այլ նվիրաբերվել է մասնավոր անձի կողմից։ Հավաքածուում ներկայացված է տարբեր ժամանակաշրջանների հայ և ռուս արվեստագետների ստեղծագործություններ՝ գեղանկար, գրաֆիկա և կոլեկցիոների դիմաքանդակը 
(քանդակագործ՝ Գետիկ Բաղդասարյան), ներկայացված են նաև Եղիշե Թադևոսյանի, Էդգար Շահինի, Մարտիրոս Սարյանի, Հովհաննես Ալխազյանի, Հակոբ Կոջոյանի, Հովհաննես Զարդարյանի, Գևորգ Գրիգորյանի, Խաչատուր Եսայանի, Մինաս Ավետիսյանի, Ռուբեն Ադալյանի, Ռուդոլֆ Խաչատրյանի, Մարտին Պետրոսյանի և այլոց ստեղծագործություններ։

Հավաքածուի ռուսական արվեստի բաժնում ներկայացված են նկարիչներ Ա. Օստրոումովա-Լեբեդևայի, Ա. Ֆոնվիզինի և Գ. Վերեյսկու գրաֆիկական գործերը։

## Հասցե
Պատկերասրահը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Գավառ, քաղաքի Զորավար Անդրանիկի 5 հասցեում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Գավառի Հրաչյա Բունիաթյանի անվան պատկերասրահ

Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1991 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:ՀԱՊ մասնաճյուղեր
Կատեգորիա:Հայ հավաքորդներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատկերասրահներ
Շողյուն

250px|մինի|Շողյունի տեխնոլոգիայով ջնարակված սափոր (Մեծ Բրիտանիա, մոտ 1815)

**Շողյուն**, լյուստր ( - փայլ, լատ.՝ lustrare - լուսավորել), խեցեղեն կերտվածքների ջնարակե մակերեսը զարդանկարելու գունանյութ, որը, վերաթրծումից հետո, մետաղական կամ սադափի փայլով ի հայտ է գալիս առարկայի մակերեսին և ոսկեփայլ, շագանակագույն-ձիթապտղագույն, պղնձակարմիր, մանուշակագույն և այլ տոների հարուստ գունաշարի շնորհիվ ուժեղացնում զարդի գեղանկարչական էֆեկտը։ Շողյունի նախշագարդերով գեղարվեստական խեցեղենը ի հայտ է եկել 8-րդ դարի վերջին 9-րդ դարում Եգիպտոսում (Ֆուստատ), Սիրիայում (Ռաքքա), Իրաքում (Սամարրա), Իրանում (Շոշ)։ 10-12-րդ դարերում բարձր ծաղկման է հասել Եգիպտոսում, 11-14-րդ դարերում Իրանում, շողյունապատ խեցեգործությունը (երեսապատման սալիկներ, մարդկանց և կենդանիների պատկերներով զարդանախշված սպասք)՝ ազդելով 13-15 դարերի իսպանամավրիտանական շողյունի և 15-16-րդ դարերի շողյունով պատված իտալական մայոլիկայի վրա։

Հայաստանում (Դվին, Անի) շողյունը կիրառվել է 9-11-րդ դարերից հախճապակու արտադրության մեջ։ Շողյունը լայնորեն օգտագործում են գեղարվեստական խեցեգործության վարպետները։

Կատեգորիա:Խեցեգործություն
Սաբիր Ստեփանյան

**Սաբիր Նիկոլայի Ստեփանյան** (), ՀԽՍՀ հասարակական-պետական գործիչ, տնտեսության գործիչ, երկրաբան։

## Կրթություն
* Ծնվել է ծառայողի ընտանիքում։
* 1951 թ. ավարտել է Երևանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումը։
* 1962 թ. ավարտել է Վորոնեժի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1951-1954 թթ. աշխատել է Քաջարանի երկրաբանա-հետախուզական խմբում որպես պաշարների հաշվարկման խմբի երկրաբան, ապա փորման երկրաբան, ապա տեղամասի պետ։
* 1954-1955 թթ. - Փխրուտի երկրաբանա-հետախուզական խմբի պետ։
* 1955-1957 թթ. - Ագարակի երկրաբանա-հետախուզական խմբի պետ։
* 1957-1958 թթ. - Հոկտեմբերյանի նավթի և գազի փնտրման և հետախուզման խորը փորման խմբի պետ։
* 1962-1964 թթ. - Վայոց ձորի երկրաբանա-փնտրողական արշավախմբի պետ։
* 1964-1967 թթ. - Էջմիածնի շրջանի խմելու ջրի ջրաերկրաբանական արշավախմբի պետ։
* 1967-1971 թթ. - Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի տնօրեն։
* 1971-1977 թթ. - Հրազդանի լեռնաքիմիական կոմբինատի տնօրեն։
* 1977-1983 թթ. - «Հայոսկի» ոսկու արդյունահանման հայկական արտադրական միավորման պետ։
* 1983-1986 թթ. - Հայկական ԽՍՀ գազաֆիկացման պետական կոմիտեի նախագահ։
* 1987 թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 11-րդ գումարման ժողովրդական պատգամավոր։
* 1986-1991 թթ. - Հայկական ԽՍՀ նյութատեխնիկական մատակարարման պետական կոմիտեի (Պետմատ) նախագահ, ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահության անդամ։
* 1988 թ. դեկտեմբերի 8-ից - Երկրաշարժի հետևանքների վերացման հանձնաժողովի անդամ։
* 1991-1992 թթ. - Թուրքիայում ԽՍՀՄ առևտրային ներկայացուցչի տեղակալ։
* 1993-1998 թթ. - Ռուսաստանի էկոնոմիկայի մինիստրության բաժնի պետ, Հայաստանին աջակցության ցուցաբերման հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։
* 1998-2002 թթ. - «Հայոսկի» ոսկու արդյունահանման հայկական արտադրական միավորման գլխավոր տնօրեն։
* 2002-2004 թթ. - «Արմենալ» (ԿանԱԶ) ԲԲԸ ապահովման գծով տնօրեն։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր երկրաբան (1969)։
* Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշան (1971, 1977)։
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1989)։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2012)։
* Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու «Սուրբ ներսես Շնորհալի» պատվո շքանշան (2012)։
* Մեդալներ։
* Ագարակի պատվավոր քաղաքացի։
* Հրազդանի պատվավոր քաղաքացի։
* Հայաստանի Հանրապետության ճարտարագիտական ակադեմիայի իսկական անդամ։
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2013)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ղազախ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության ճարտարագիտական ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Վորոնեժի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Մարտունու պատկերասրահ

**Մարտունու պատկերասրահ**, Հայաստանի ազգային պատկերասրահի Մարտունու մասնաճյուղ, բացվել է 1978 թվականին Մշակույթի նախարարության Նկարչական շրջիկ արվեստանոցից հատկացված ստեղծագործությունների հիման վրա։

## Ցուցադրություն
Թանգարանի հավաքածուն ներառում է շուրջ 200 առարկա՝ գեղանկար, քանդակ, գրաֆիկա, որոնք ներկայացնում են 1960-1980-ական թթ. հայ կերպարվեստը։ Հավաքածուում ներառված աշխատանքների մեծ մասը ստեղծվել է պետական պատվերով՝ Նկարիչների տանը կազմակերպվող հանրապետական ցուցահանդեսների համար, այնուհետև աշխատանքները պահվել են շրջիկ արվեստանոցի ֆոնդերում։ Ներկայացված թեմատիկան ընդգրկում է Հոկտեմբերյան հեղափոխության ամենամյա տոնակատարություններին, Հայրենական Մեծ պատերազմում տարած սովետական ժողովրդի հաղթանակի հոբելյաններին, երկրի շինարարությանը, սպորտին, աշխատանքին, ուսմանը, մայրությանը նվիրված աշխատանքներ, լուսաբանում է Հայաստանի գեղարվեստական կյանքը՝ ներկայացնելով մի քանի սերունդ կողք-կողքի ստեղծագործող նկարիչների աշխատանքները (բացառություն են կազմում ժողովրդական նկարիչներ Սեդրակ Առաքելյանի և Գաբրիել Գյուրջյանի կտավները)։

Արվեստագետների ավագ սերնդի ներկայացուցիչներից ներկայացված են Մհեր Աբեղյանի, Երվանդ Քոչարի, Եփրեմ Սավայանի աշխատանքները։ Ներկայացված են նաև Արա Բեքարյանի, Էդուարդ Իսաբեկյանի, Հովհաննես Զարդարյանի, Գրիգոր Խանջյանի, Սարգիս Մուրադյանի, Արմինե Կալենցի, Լավինա Բաժբեուկ-Մելիքյանի, Ալեքսանդր Գրիգորյանի, Վ. Գաբուզյանի, Է. Զաքարյանի, Բ. Գրիգորյանի, եղբայրներ Հենրի և Ռոբերտ Էլիբեկյանների և շատ այլ նկարիչների գործերը։

Հավաքածուում ներկայացված են նաև քանդակագործներ Նիկողայոս Նիկողոսյանի, Թերեզա Միրզոյանի, Ռուզան Քյուրքչյանի, Ռ. Բադալյանի, Սերժ Մեհրաբյանի, Հովհաննես Մուրադյանի և այլոց դիմաքանդակներն ու թեմատիկ ստեղծագործությունները։

## Հասցե
Պատկերասրահը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքի Շահումյանի 6 հասցեում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարտունու պատկերասրահ 

Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1978 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:ՀԱՊ մասնաճյուղեր
Կատեգորիա:Հայաստանի պատկերասրահներ
Էթերի Թումանյան

**էթերի Գրիգորի Թումանյան** (), հայ խորհրդային լեզվաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972)։

## Կենսագրություն
Էթերի Թումանյանը ծնվել է 1923 թվականին Խորհրդային Ադրբեջանի Գանձակ քաղաքում։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտը։ 1954 թվականից ավագ գիտաշխատող ԽՍՀՄ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտում։ Իր աշխատություններում հետազոտել է հայերենի հոլովաձևերի զարգացումը, հոդերի յուրահատկությունները, դասական հայերենի քերականությունը և ծագումնաբանական հարցեր («Հայերենի հնդեվրոպական անունների կառուցվածքը», 1978)։ Էթերին հին և ժամանակակից գրական հայերենի քերականական կառուցվածքի հարցերը քննել է համաժամանակյա և միաժամանակյա ուսումնասիրությամբ՝ ընդհանուր, համեմատական և սոցիոլոգիական լեզվաբանության տեսանկյունից։

## Երկեր
* Ակնարկներ ժամանակակից գրական հայերենի հոլովական ձևերի զարգացման պատմության, 1962։ 
* Հոդերը ժամանակակից հայերենում, 1963։ 
* Հին հայերեն, 1971։ 
* Հնդեվրոպական անունների կառուցվածքը հայերենում, 1978։ 
* Լեզուն որպես հանրալեզվաբանական համակարգերի համակարգ, 1985։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Առողջապահական կետ

**Առողջապահական կետ**, առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելու համար նախատեսված վայր, որը կազմակերպվում է արդյունաբերական ձեռնարկություններում, հիմնարկներում և այլուր։

Առողջապահական կետն ինքնուրույն բուժհիմնարկ չէ և սովորաբար գտնվում է մոտակա պոլիկլինիկայի կամ բժշկասանիտարական մասի կազմում։ Առողջապահական կետը նախաբժշկական կամ առաջին բուժօգնություն է ցույց տալիս վնասվածքների, հանկարծահաս հիվանդությունների և մասնագիտական թունավորումների ժամանակ, իսկ հետագա բուժումը կատարվում է պոլիկլինիկայում, հիվանդանոցում կամ հատուկ բուժհիմնարկում։

Առողջապահական կետում կատարում են անհրաժեշտ բուժարարողություններ, վիրակապում և այլն։ Բուժական անձնակազմն անցկացնում է պլանային բուժառողջարարական և հակահամաճարակային միջոցառումներ (ապահովում է բանվորների և ծառայողների պարբերական զննումն ու դիսպանսերացումը, կազմակերպում է զանգվածային կանխարգելիչ պատվաստումներ, հիվանդությունների նվազեցման և վնասվածքների կանխարգելման նպատակով ձեռնարկության վարչության և արհմիության հետ միասին իրականացնում բուժական կանխարգելիչ միջոցառումներ)։ Առողջապահական կետի կարևոր խնդիրներից են սանկանխարգելիչ աշխատանքները՝ արտադրամասերի, արտադրական և կենցաղային շինությունների սանիտարական վիճակի հսկում, սանիտարալուսավորական աշխատանքներ, սանիտարական ակտիվի նախապատրաստում և այլն։
Արթուրը և երկու աշխարհների պատերազմը

**Արթուրը և երկու աշխարհների պատերազմը** () Լյուկ Բեսոնի ֆիլմն է։

## Սյուժե
Ֆիլմի նախորդ մասում Ուրդալակը աստղադիտակի միջից դուրս էր թռել մարդկանց աշխարհ և դարձել մեծ։ Նրա նպատակն է. գալ իշխանության։ Արթուրը շփոթված է. երկու միլիմետր երկու մետրի դիմաց, անհեթեթություն է։ Արթուրը հիշում է, որ պապիկի գրքերի միջև գտնվում է սրվակներով աճի դեղաթույն։ Ուրդալակը պահանջում է հենց այդ սրվակը։

Ո՞վ է ավելի արագ հասնելու այդ սրվակին։ Կաշխուժացնի՞ այդ խմելիքը Ուրդալակի բանակին։ Կգրավի՞ նա աշխարհը։ Այդ դեղաթույնը մեկն է աշխարհում, բայց գուցե դա միակը չէ այդ տանը, գուցե դեռ ողջ է դրա հեղինակը։

Մարդիկ արդեն ներգրավված են երկու աշխարհների պատերազմի մեջ։ Արթուրը, Սելենիան, Բարախլյուշը, աղջիկը մի փոքրիկ բանակ են։ Հայտնվում է մեկ այլ դաշնակից։ Այդ դեպքում ուժերը կհավասարվեն։ Հաջողվո՞ւմ է դա նրա մոտ։ Ո՞վ կհաղթի երկու աշխարհների պատերազմում։ Ուրդալակը և մի քանի հազար մժեղնե՞րը, թե՞ Արթուրը, նրա ընկերները և այդ փոքրիկ քաղաքը, որտեղ զենք ունեն միայն ոստիկանները։

## Դերերում
* Ֆրեդի Հայմոր - *Արթուր*
* Փենի Բալֆոր - *Ռոզա* ()
* Միա Ֆերոու - *Մարգարիտա*
* Ռոբերտ Սթենթոն - *Արման*
* Սելենա Գոմես - *Սելենիա* (հնչյունավորում)

### Ռուսական տարբերակում
* Ֆիլիպ Բլեդնի - *Արթուր*
* Մարիա Կաժևինիկովա - *[[Արքայադուստր Սելինիան]]*
* Դիոմիդ Վինագրադով - *Բարախլյուշ*
* Վլադիմիր Զայցև - *Ուրդալակ*

## Կարծիքներ
«Արթուրը և երկու աշխարհների պատերազմը» ֆիլմը արժանացել է մի շարք բացասական արձագանքների։ Մի քննադատ ֆիլմը համարում է իր նախորդ մասերի մեղմ բարելավումը և այն գնահատել է 2/5։ Ֆիլմն արժանացել է 20% դրական արձագանքի *Rotten Tomatoes*-ի կողմից, միջին վարկանիշով 4,8/10։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայք
* Ֆիլմի ֆան կայքը 
* Ոչ պաշտոնական «պատմություններ և այլ գրություններ» ֆիլմի մասին

Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:EuropaCorp ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լյուկ Բեսոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Եղեգնաձորի պատկերասրահ

**Եղեգնաձորի պատկերասրահ**, ՀԱՊ-ի «Եղեգնաձորի պատկերասրահ» մասնաճյուղը հիմնադրվել է 1978 թվականին։

## Ցուցադրություն
Պատկերասրահում տարբեր տարիների կազմակերպվել են հայ և արտասահմանյան նկարիչների աշխատանքների ցուցադրություններ։ Վերանորոգումից հետո մասնաճյուղի վերաբացումը համընկել է XIII դարի վերջ XIV դարի I կեսերի գրիչ, մանրանկարիչ, քանդակագործ և ճարտարապետ Մոմիկ Վարդապետի (1260-1333/1339 թվականներ) ծննդյան 750-ամյակին նվիրված տոնակատարությունների հետ, և պատկերասրահում ցուցադրվել է նաև Մոմիկի և իր ժամանակակիցների աշխատանքները։

Պատկերասրահում ներկայացված են Անատոլի Պապյանի, Վլադիմիր Սահակյանի, Հակոբ Անանիկյանի, Բաբկեն Քոլոզյանի, Լավինյա Բաժբեուկ-Մելիքյանի, Հովհաննես Շարամբեյանի, Մանուկ Ղրդյանի, Էդուարդ Իսաբեկյանի, Փարավոն Միրզոյանի, Հենրիկ Սիրավյանի, Զաքար Խաչատրյանի, Ա. Խանզատյանի և ուրիշների աշխատանքները։

## Հասցե
Պատկերասրահը գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձոր քաղաքի Մոմիկի 1 հասցեում։

## Արտաքին հղումներ
* Եղեգնաձորի պատկերասրահ

Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1978 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Եղեգնաձորի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:ՀԱՊ մասնաճյուղեր
Կատեգորիա:Հայաստանի պատկերասրահներ
Սադուն Ա Արծրունի

**Սադուն Ա Արծրունի**, XII-XIII դարերի Մահկանաբերդի իշխան։ Մահկանաբերդի Արծրունիների տոհմից։ Այլ իշխանների հետ Մխիթար Գոշին օժանդակել է Նոր Գետիկի վանքի (Գոշավանք) կառուցման գործում։ Սադուն Ա Արծրունու հովանավորությամբ շինարարական աշխատանքներ են կատարվել նաև Շխմուրատի վանքում։ Կառավարման տարիները զուգադիպել են Մահկանաբերդի Արծրունիների թուլացման ժամանակաշրջանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մահկանաբերդի իշխաններ
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայ իշխաններ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ իշխաններ
Քաջազուն Գյուրջյան

**Քաջազուն Հակոբի Գյուրջյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Քաջազուն Գյուրջյանը ծնվել է Արտաշատի շրջանի Ոստան գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1941-1972 թվականներին եղել է Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոնի դերասան, 1974-1985 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի դերասան, 1995 թվականից՝ Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի դերասան։

## Դերերը
Թատրոնում մարմնավորել է ավելի քան 150 կերպար, այդ թվում՝  
 
* Ոստիկանապետ` «Կամո»
*Յագո` «Օթելլո»
*Թափառնիկոս`«Ատամնաբույժ արևելյան»
*Էլիզբարով` «Պատվի համար»
*Մերուժան Արծրունի`«Սամվել»
*Եզոպոս` «Եզոպոս»
*Իշխան Փանդիաշվիլի` «Խանումի արարքներ»
*Զամբախով՝ «Խաթաբալա»
* Թադե՝ «Շողոքորթն»
* Արտաշ թագավոր՝ «Չարենցի ուղղիչ տունը»
* Տարոն՝ «Գնա մեռի, արի սիրեմ»
* Տեր հայր՝ «Էսպես մինչև երբ»
* Աթենացի՝ «Լիսիստրատե»
* Կացավենի՝ «Կորսված նամակ»

## Պարգևներ և կոչումներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2013)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Հովհաննես Ալխազյան

**Հովհաննես Ալխազյան**, *Ժան* (), հայ նկարիչ։ Փարիզի Նասիոնալ ընկերության իսկական անդամ (1929)։

## Կենսագրություն
1898-1903 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչական դպրոցում, որտեղ սովորել է Հովհաննես Շամշիյանի և Ս. Գաբաևի մոտ։ 1905-1908 թվականներին սովորել է Փարիզի գեղարվեստի դպրոցում՝ Ֆ. Կորմոնի արվեստանոցում։ Էտյուդներ և բնանկարներ է ստեղծել Ֆինլանդիայում, Հոլանդիայում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում։

Ալխազյանի շուրջ 200 գործ պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Աշխատանքներից ներկայացվել են artnet աճուրդում։

## Ստեղծագործական ուղի
Ալխազյանի ստեղծագործական սկզբունքը ռեալիստական է։ Նրա բնանկարները, ուր մարդը գրեթե բացակա է, կատարված են գունային շեշտված անցումներով՝ պարուրված մեղմ, հանգիստ տրամադրությամբ։ Ստեղծագործություններին բնորոշ են զարդանկարչական և հարթապատկերային լուծումները։

Գործերից են՝
* «Սպիտակ գիշեր Ֆինլանդիայում»
* «Ձմռան արևը»
* «Գյուղը ձյունի տակ»
* «Ջրաղացը Ավենի վրա»
* «Վենետիկի մոտ»
* «Լուարա գետի ափերը»
* «Վաղ գարուն»
* «Տեսարան Պրովանսից»
* «Կամուրջ Տոլեդոյում»
* «Նավակներ»
* «Այծեր»

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է «Աշնանային սալոնի» ընկերության, «Անկախ արվեստագետների միության» մի շարք ցուցահանդեսների, 1918 թվականին Սենտ Օգյուստեն սրահում բացվել է Ալխազյանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ֆրանսիայում (1918, 1920, 1922)։ Համագործակցել է հայ համայնքի հետ, մասնակցել «Անի», «Հայ ազատ արվեստագետների միության» ցուցահանդեսներին (1933, 1934, 1945), ցուցադրվել է Փարիզի «Ալլար» սրահում։ Անհատական վերջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1934 թվականին Փարիզի «Շանթ» հայ գրավաճառատան ցուցասրահում։

## Գրականություն
* Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Ե., 1958։
* Խաչատրյան Շ., Ֆրանսահայ կերպարվեստ, Ե., 1991։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Բնանկարներ՝ առանց մարդկային կերպարների, Հովհաննես Ալխազյան 

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ռուբեն Չաչիկյան

**Ռուբեն Գրիգորի Չաչիկյան** (), տիեզերական տեխնիկայի բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1970), ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1985)։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի մեքենաշինական ինստիտուտը։ 1931-1970 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի ռազմատեխնիկական ուսումնարանում, 1970-1986 թվականներին՝ Մոսկվայի «Վոսխոդ» սարքաշինական կոնստրուկտորական բյուրոյի ղեկավար և գլխավոր կոնստրուկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են ավիաշարժիչների ջերմային շարժընթացների տեսությանը, ավտոմատիկային, հաշվողական տեխնիկային (ավիացիոն և հատուկ տեխնիկայի կառավարման ինքնաշխատ համակարգեր ու սարքեր), թռչող ապարատների տեղեկատվական համակարգերին և սարքերին։ Մասնակցել է «Բուրան», «Բուրյա» գերձայնային թևավոր հրթիռների ստեղծման աշխատանքներին։

## Մրցանակներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1910 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 12 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Դոնարա Ալեքսանյան

**Դոնարա Տաճատի Ալեքսանյան** (), բալետի արտիստուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1967)։

ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Տաճատ Ալեքսանյանի դուստրն է, քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վիլեն Ալեքսանյանի քույրը։

## Կենսագրություն
1947 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը։ 1948-1972 թվականներին` Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարուհի, 1972-1989 թվականներին` դերուսույց։

Լավագույն դերապարերից են՝ Կիտրի (Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Նունե (Արամ Խաչատրյանի «Գայանե»), Չմշկիկ («Խանդութ»), Հուր («Երեք արմավենի», երկուսն էլ՝ ըստ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի երաժշտության)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ պարուհիներ
Տաճատ Ալեքսանյան

** Տաճատ Պետրոսի Ալեքսանյան** (), փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1949)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1968)։

Քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վիլեն և բալետի արտիստուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստ Դոնարա Ալեքսանյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Տաճատ Ալեքսանյանը ծնվել է 1898 թվականի ապրիլի 25-ին (մայիսի 7) Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում։ 1929 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի, Թիֆլիսի, 1933 թվականից՝ Երևանի բուհերում, 1961-1964 թվականներին` ՀՊՄՀ փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։

Աշխատությունները վերաբերում են իմացաբանության հարցերին։ Ռուսերենից թարգմանել է Գեորգ Հեգելի «Փիլիսոփայության ներածությունը» (1964)։

## Երկեր
* «Մարքսիզմ-լենինիզմի հիմունքները» դասընթացի պլանը։ Համալսարանների, տեխնիկական, գյուղատնտեսական, բժշկական, արվեստագիտական և մանկավարժական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համար։ Պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ, Մարքսիզմ-լենինիզմի հիմունքների ամբիոն, Երևան, Հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1944։
* «Մարքսիզմ-լենինիզմի հիմունքները» դասընթացի պլանը։ (Համալսարանների և ինստիտուտների պատմական, լեզվագրական և արվեստագիտական ֆակուլտետների համար)։ Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտ, Մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոն, Երևան, Հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1945։
* Փիլիսոփայական ընտիր երկեր։ [2 հտ.], Երևան, Հայպետհրատ, 1948 (հեղինակակից)։
* Մարքս-լենինյան թեորիայի մի քանի հարցերը Ստեփան Շահումյանի երկերում։ Երևան, Հայպետհրատ, 1957։
* Ստեփան Շահումյանը որպես մարտնչող մատերիալիստ։ Երևան, Հայկական ՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, 1957։
* Վ. Ի. Լենինի պայքարը ռևիզիոնիզմի դեմ։ (Դասախոսության թեզիսներ)։ Երևան, ՀՍՍՌ քաղ. և գիտ. գիտելիքների տարածման ընկ., 1958:
* Պրակտիկայի դերն իմացության մեջ։ (Զգայություն և ընկալում)։ Երևան, Հայպետհրատ, 1959 (հեղինակակից)։
* Փիլիսոփայության ներածություն։ Փիլիսոփայական պրոպեդևտիկա։ Երևան, Հայպետհրատ, 1964 (հեղինակակից)։
* Վ. Ի. Լենինի պայքարը ռեվիզիոնիզմի ու դոգմատիզմի դեմ և արդիականությունը։ Երևան, Հայպետհրատ, 1964 (հեղինակակից)։
* Հոգեկանի զարգացման պրոբլեմները։ ՌՍՖՍՀ մանկավարժական գիտությունների ակադեմիա, Երևան, «Լույս», 1968 (հեղինակակից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Մարլոն Ռուդետ

**Մարլոն Ռուդետ** (, ), վինսենթացի և բրիտանացի երաժիշտ, «Mattafix» խմբի նախկին անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լոնդոնում։ Հայրը՝ Քեմերոն Մակվեյը, երաժշտական պրոդյուսեր է։ Մոր և քրոջ հետ Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ տեղափոխվելուց հետո սկսում է իր երաժշտական կարիերան։ 17 տարեկանում վերադառնում է Լոնդոն։

Ունի երկքաղաքացիություն։ Բրիտանական արմատները հոր կողմից, իսկ Սենթ-Վինսենթի արմատները, մոր կողմից։

Հիմնականում ստեղծագործում է փոփ և ռեգգի ոճերում։

## Երաժշտական կարիերան
### 2011 թվական։ Դեբյուտային սոլո ալբոմ
2011 թվականի հուլիսի 17-ին թողարկում է իր դեբյուտային սոլո ալբոմը՝ «Brotherhood of the Broken»: Հուլիսի 20-ին հրապարակում է «New Age» կատարումը որպես առաջին սինգլ։ 2011 թվականի օգոստոսի 16-ին «New Age» հասանելի էր «iTunes»-ի բոլոր հարթակներում։ Սինգլը գրավեց առաջին տեղը Գերմանիայում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում։ 
 
## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*  Dutch աղյուսակում 
* Swiss աղյուսակում

Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ
Վիլեն Ալեքսանյան

**Վիլեն Տաճատի Ալեքսանյան** (), քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1972)։

ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Տաճատ Ալեքսանյանի որդին է, բալետի արտիստուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստ Դոնարա Ալեքսանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Լենինգրադի համալսարանը։ 1965-1983 թվականներին՝ Մոսկվայի տարրօրգանական միացությունների ինստիտուտի մոլեկուլային սպեկտրադիտման լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են տատանող-պտտողական փոխազդեցության և բազմատոմ մոլեկուլների ենթակարմիր սպեկտրների կլանման շերտերի ինտենսիվության հարցերին։

## Երկեր
* Каталог спектров комбинационного рассеяния углеводородов, 1976, т.л. (В. Т. Алексанян); конц. (Алексанян, Вилик Таджатович).
* Лекции по молекулярной спектроскопии, 1976 : (Алексанян Вилен Тачатович).
* Raman Spectra of Hydrocarbons: Oxford: Pergamon Press, 1980, t.p. (Aleksanyan, V. T.).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Լեպրեխոն

մինի
**Լեպրեխոն** կամ **լեպրեկոն** ( ), իռլանդական ժողովրդական բանահյուսության կերպար, ավանդաբար պատկերվում է որպես փոքր, կարճահասակ, ամրակազմ մարդ։ Լեպրեխոնի հագուստի գույնը կախված է տեղանքից, որտեղ նա ապրում է։ Ըստ XX դարի ժողովրդական մշակույթի` լեպրեխոնները հիմնականում կրում են կանաչ հագուստ։ Ինչպես և այլ դիցաբանական արարածներ, կապվում են Դանա աստվածուհու ցեղերի հետ։ Ըստ երևույթին առաջացել է իռլանդական *leipreachán* (*luchrupán, luchorpán*) բառից։ Արտասանության տեսակներից մեկն է ՝ *leithbrágan*, որը ծագում է «ձախ կոշիկ» բառակապակցությունից և կապվում է լեպրեխոնների դասական նկարագրության հետ, որտեղ նա պատկերվում է կոշիկ նորոգելիս։ Լեպրեխոններն ունեն կարճահասակ, ալևոր մարդու տեսք։

մինի|ձախից
Լեպրեխոնների մասին ամենավաղ հիշատակություններից մեկն է՝ «Ֆերգուսի՝ Լետիի որդու ճանապարհորդությունը» գրքից, որտեղ Ֆերգուսը քնում է լողափին և արթնանում է նրանից, որ իրեն քաշում են երեք *lúchorpáin*։ Նա բռնում է նրանց և ազատության դիմաց լեպրեխոնները կատարում են նրա երեք ցանկությունները։

Ըստ Ուիլյամ Բաթլեր Յեյթսի, լեպրեխոնների գլխավոր հարստությունները մնացել են դեռևս հին պատերազմների ժամանակներից։ Ըստ Մականալիի՝ լեպրեխոնը չար ոգու և փերիի որդին է, որը իր բնույթով ոչ բարի է, և ոչ էլ չար։

Ավանդություններում նկարագրված լեպրեխոնների չափերը փոքրացան, քրիստոնեության տարածման հետ նվազեց նաև նրանց կարևորությունը։

Իռլանդիայում լեպրեխոնների կերպարն օգտագործում են զբոսաշրջության շքեղությունը նկարագրելու համար։ Սուրբ Պատրիկի հիշատակության օրվան և լեպրեխոններին նվիրված բացվեց աշխարհում ամենափոքր այգին՝ Միլ Էնդս Պարկը։ 2006 թվականին ԱՄՆ-ում տարածվեց լուր այն մասին, որ Ալաբամա նահանգի Կրայտոն քաղաքում տեսել են իրական լեպրեխոն։ Սակայն այդ լուրերը տարածվում էին միայն զբոսաշրջիկներին գրավելու համար։

2010 թվականին Դուբլինում բացվեց լեպրեխոնների Ազգային թանգարան։

Գոյություն ունեն նաև կլուրիկոններ, որոնք համարվում են լեպրեխոնների տարատեսակ։

## Լեպրեխոնները մշակույթում
մինի
մինի
Լեպրեխոնները՝ իբրև ֆանտաստիկ էակներ, հանդես են գալիս տարբեր ստեղծագործություններում և համակարգչային խաղերում։

* Լեպրեխոնները հանդիպում են «*Heroes of Might and Magic IV*» համակարգչային խաղում, որտեղ նրանք հանդես են գալիս իբրև Բնություն խմբի ֆիզիկապես թույլ կենդանիներ, որոնք գիտեն հաջողություն բերող կախարդական խոսքեր։ Լեպրեխոններին հնարավոր չէ վարձել քաղաքներում, խաղացողը պետք է այցելի այդ կերպարներին համապատասխանող կացարաններ կամ օգտվեն մոգական կարողություններից։
* «Հարի Փոթերը և Հրե գավաթը» գրքում լեպրեխոնները հանդիսանում էին քվիդիչի Իռլանդիայի հավաքականի թալիսմանը։
* *«Age of Wonders: Shadow Magic»* համակարգչային խաղում լեպրեխոնները հանդիսանում են իբրև իրենց ցեղի ամենաուժեղ տեսակ։

## Տես նաև
*Գոբլիններ
*Քսանա
*Պիքսի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Իռլանդական դիցաբանություն
Պահանջարկի կոր

[մինի|[Առաջարկի և պահանջարկի օրենք|Առաջարկ-պահանջարկ-հավասարակշռություն, որտեղ Q-ն ապրանքների քանակն է, որի նկատմամբ ներկայացված է պահանջարկը, իսկ P-ն  գինը. Եթե մյուս գործոնների անփոփոխ լինելու դեպքում գներն իջնում են, ապա պահանջարկն աճում է և հակառակը. գների բարձրացումն առաջ է բերում պահանջարկի քանակական նվազում]]
**Պահանջարկի կոր**, ցույց է տալիս, թե գնորդները տվյալ պահին տարբեր գներով ինչ քանակի տնտեսական բարիքներ են պատրաստ գնելու։
Ապրանքների քանակությունը, որը գնվում է մարդկանց կողմից, կախված է դրանց գներից։ Ապրանքի շուկայական գնի և այն քանակության միջև, որի նկատմամբ ներկայացվում է պահանջարկ, գոյություն ունի որոշակի փոխհարաբերակցություն։ Քանակային արտահայտությամբ՝ ապրանքների պահանջարկը փոխվում է տվյալ ապրանքի գնին հակադարձ համեմատական։ Ապրանքի բարձր գինը սահմանափակում է դրա պահանջարկը, իսկ գնի իջեցումը, որպես կանոն, առաջ է բերում պահանջարկի ավելացում։ Այդ կախվածությունը կարելի է արտահայտել գծանկարի միջոցով, որը կոչվում է պահանջարկի կոր։ Եթե աբսցիսների առանցքն ընդունենք որպես ապրանքների քանակ (Q), որի նկատմամբ ներկայացված է պահանջարկը, իսկ օրդինատների առանցքը՝ գին (P), ապա պահանջարկի (D) կորը կներկայացվի վարընթաց տեսքով՝ իջնելով ձախից աջ։ Եթե մյուս գործոնների անփոփոխ լինելու դեպքում գներն իջնում են, ապա պահանջարկն աճում է և հակառակը. գների բարձրացումն առաջ է բերում պահանջարկի քանակական նվազում։
Եթե ազդում է գնային գործոնը ապա փոփոխվում է պահանջարկի մեծությունը(շարժվում է աջ և ձախ D կորի երկայնքով)։ Ոչ գնային գործոնների ազդեցության պատճառով տեղի է ունենում պահանջարկի փոփոխություն։ Պահանջարկի ավելացման դեպքում D կորը տեղափոխվում է D1 դիրքը, իսկ պակասեցման դեպքում- D2։

## Աղբյուրներ
* Ավետիսյան Ս.Ս., Թովմասնյան Ռ.Ա., Տնտեսագիտության տեսություն. - Երևան, ։«Նահապետ», 2010 թ.,324 էջ
* Աղաջանյան Հովսեփ, Տնտեսագիտության տեսության ընդհանուր հիմունքները.-Երևան, Տնտեսագետ, 2008.- 172 էջ։
* Տնտեսագիտության տեսություն, Գ.Ե. Կիրակոսյանի և Ի.Ե. Խլղաթյան-Երևան, Տնտեսագետ, 2009.- 752 էջ։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Անատոլի Պապյան

**Անատոլի Ղազարոսի Պապյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1983), պրոֆեսոր (1984)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1951-1953 թվականներին կատարելագործվել Մոսկվայում։ 1953 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1962 թվականի՝ ԵԳԹԻ-ում

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում և այլուր։

## Ստեղծագործական ուղի
[մինի|Անատոլի Պապյանի հուշատախտակը [Կիևյան փողոց (Երևան)|Երևանի Կիևյան փողոցում]]
Պապյանի դիմանկարներն ու կոմպոզիցիաներն աչքի են ընկնում անմիջականությամբ, ժամանակի (1950-1960-ական թվականներ) անհատի ապրումները, նաև հասարակական գեղագիտական ըմբռնումներն արտահայտելու շեշտված միտումով։ Գունանկարներին բնորոշ են կուռ կառուցվածքը, զուսպ միջոցներով մեծ արտահայտչականության հասնելու վարպետությունը։
* «Մեղեդի», 1960, ՀԱՊ
* «Մեսրոպ Մաշտոց», 1962, ՀԱՊ
* «Առավոտ», 1978, ՀԱՊ
* «Օջախ», 1983, ՀԱՊ
* «Որդիները», 1965, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարան, Մոսկվա
* «Ռեքվիեմ ըստ Նարեկացու», 1987-2000
* «Գարուն ա, ձուն ա արել», 2000
* «Պար հին ծառերի տակ», 2000, մասնավոր հավաքածու, Փասադենա
Առավել տպավորիչ և հուզական են նրա վերջին շրջանի գործերը՝
* «Ռեքվիեմ ըստ Նարեկացու», 2003, եռապատկեր
* «Առավոտ», 2004
* «Կեսօր», 2004
* «Երեկո», 2004

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1981, 1999, 2004), Փասադենայում (2000)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Г. Акопян, Анатолий Папян (буклет), Ереван, 1971.
* Ե. Հովհաննիսյան, Անատոլի Պապյան, «Խորհրդային Հայաստան», 1967 թ., №10։

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Էյկոզան

**Էյկոզան**, ալկանների դասին պատկանող օրգանական միացություն C20H42 քիմիական բանաձևով։ Այն ունի 366,319 կառուցվածքային իզոմեր։

## Հատկություններ
Էյկոզանին բնորոշ են գրեթե նույն ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, որոնք որ բնորոշ են այլ ալկաններին։

Էյկոզանը անգույն բյուրեղական նյութ է (ն.պ.), քիմիապես պասիվ է, ոչ բևեռային։ Չի լուծվում ջրում, բայց լուծվում է էթանոլում, կամայական ծավալային հարաբերությամբ խառնվում է դիէթիլ եթերի հետ։ Ստեղծում է թույլ միջմոլեկուլային և Վան-դեր-Վալսյան կապեր։

Խտություն` 0,778 գ/սմ3, հալման ջերմաստիճան` 36,4&nbsp;°C, եռման ջերմաստիճանը՝ 342,7&nbsp;°C, տեսակարար ջերմունակություն` 463,6 Ջ/(մոլ·Կ), գոյացման էնթալպիա` −456,07 կՋ/մոլ, բեկման ցուցիչ՝ 1,4426, 150 °С-ում հագեցած գոլորշու ճնշումը հավասար է 1-ի։

## Կիրառություններ
Էյկոզանը գրեթե չի օգտագործվում նավթամշակման պրոցեսում, քանի որ այն ունի բարձր եռման ջերմաստիճան։ Էյկոզանի N-իզոմերը պարաֆինների հիմնական մասն է կազմում և հենց դրա պատճառով այն ազատ տեսքով քիչ է օգտագործվում, փոխարենը օգտագործվում են պարաֆինները, որոնց մի մասն էլ էյկոզանն է կազմում։

## Տես նաև
* Տետրակոզան
* Հեպտադեկան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էյկոզան 

Կատեգորիա:Ալկաններ
Կատեգորիա:Ածխաջրածիններ
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Թույլտվության համակարգ

**Թույլտվության համակարգ** 
# որոշակի առարկաների և նյութերի (զենք, ռազմամթերք, պայթուցիկ, ռադիոակտիվ և թունավոր նյութեր, կնիքներ, դրոշմակնիքներ, գրատառեր և այլն), բազմացնող սարքերի արտադրության, ձեռք բերման, օգտագործման, պահպանման, վաճառքի և տեղափոխման, փորագրող արհեստանոցներ, պոլիգրաֆիական ձեռնարկություններ և նման կարգի այլ արտադրություններ հիմնելու, ինչպես նաև լուսակինոնկարահանումներ կատարելու հատուկ կարգ։ 
#Սահմանային գոտի և հատուկ նշանակության այլ վայրեր մեկնելու և բնակություն հաստատելու կարգ։ Թույլտվության համակարգ սահմանվում է պետական անվտանգության և հասարակական կարգի պահպանման նպատակով։

Կատեգորիա:Իրավական նորմեր
Ռուբեն Ջրբաշյան

**Ռուբեն Տիգրանի Ջրբաշյան** (), հայ երկրաբան։ Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1994), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։

Երկրաբան, պրոֆեսոր Տիգրան Ջրբաշյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է ԵՊՀ։ 1957 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում.
1993-2006 թվականներին՝ տնօրեն (1994 թվականից միաժամանակ դասախոսում է ԵՊՀ-ում)։ 1984-1991 թվականներին՝ Կովկասի հնահրաբխագիտական հանձնաժողովի, Հայկական երկրաբանական ընկերության նախագահ (1993), ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ (2004)։

Աշխատանքները վերաբերում են հրաբխականության զարգացման և տեղաբաշխման օրինաչափություններին, դրանց նշանակությանը երկրակեղևի ձևավորման և օգտակար հանածոների առաջացման գործում, հրաբխային շարքերի ու կազմավորումների դասակարգմանը, տարբեր երկրադինամիկական պայմաններում հրաբխայնության և տեկտոնիկայի փոխկապակցվածության բացահայտմանը, երկրաբանական վտանգավոր երևույթներին ու նրանց ազդեցության նվազեցման գիտական խնդիրներին։

Մասնակցել է «ՀՍՍՌ երկրաբանությունը» բազմահատորյակի 3-րդ և 4-րդ հատորների ստեղծման աշխատանքներին։

Ռուբեն Ջրբաշյանը համահեղինակ է «ԽՍՀՄ առաջին հնահրաբխագիտական քարտեզի» (Մոսկվա, 1990)։ ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (1999)։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություններ Երկրի մասին» տեղեկագրի գլխավոր խմբագիր (2001 թվականից), ՀՀ ԿԳՆ «Գիտություններ Երկրի մասին» բնագավառի փորձագիտական հանձնաժողովի նախագահ (1992 թվականից), Հրաբխագիտության և Երկրի ընդերքի քիմիայի միջազգային ընկերակցության անդամ (1994 թվականից)։

## Մրցանակներ, պարգևներ
*ԱՄՆ-ի հայ գիտնականների և ճարտարագետների միության Վիկտոր Համբարձումյանի անվան մրցանակակիր (1995)
*ՌԴ Պ. Կապիցայի (1998) մեդալ
*Ալբերտ Էյնշտեյնի (2002) մեդալ
*ՀՀ Անանիա Շիրակացու (2003) մեդալ
*Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2012)։

## Երկեր
*Геология и перспективы нефтегазоносно- сти мезокайнозойских седиментационных бассейнов центральной части Армении, Е., 1999 (համահեղինակ)
*Главнейшие месторождения цеолитолитов Армении, Е., 1999 (համահեղինակ)։

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Երկրորդային գերճնշում

**Երկրորդային գերճնշում**, գերճնշման տեսակ, որն առաջանում է հայտնաբերվող պատճառից։ Այս հիվանդությունն ավելի քիչ տարածում ունի, քանի առաջնային գերճնշումը և հանդիպում է հիպերտոնիկ հիվանդների միայն 5%-ի մոտ։ Ունի մի շարք պատճառներ, այդ թվում՝ ներզատական համակարգի հիվանդությունները, երիկամների հիվանդությունները և ուռուցքները։ Կարող է հանդիպել նաև որպես շատ դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցություն։
## Արտաքին հղումներ
* CVPhysiology 
* CNN  
* Մայո կլինիկա 
* Գերճնշման տեսակներ  

Կատեգորիա:Երիկամային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Գերճնշում
Գերճնշումային կրիզ

**Գերճնշումային կրիզ (հիպերտոնիկ կրիզ),** զարկերակային ճնշման կտրուկ բարձրացում (սիստոլիկ 180 կամ դիաստոլիկ 110 մմսս․․- ի հավասար կամ բարձր), որը կարող է բերել լուրջ բարդությունների։ Այսպիսի բարձր ԶՃ- ով անձիք կարող են լինել անախտանիշ, սակայն 22% դեպքերում գանգատվում են գլխացավերից և գլխապտույտներից։ Այլ ախտանշաններից կարող են լինել տեսողության վատացումը՝ ցանցաթաղանթի վնասման պատճառով, հևոցը՝ սրտային անբավարարության պատճառով կամ ընդհանուր թուլության զգացողությունը՝ երիկամային անբավարարության պատճառով։ Հիպերտոնիկ կրիզոց մարդիկ սովորաբար ունենում են գերճնշում, իսկ ԶՃ- ի կտրուկ բարձրացմանը բերում է ինչ-որ հավելյալ գրգռիչ։

Հիպերտոնիկ անհետաձգելի իրավիճակ ախտորոշվում է, եթե առկա են մեկ կամ մի քանի թիրախ օրգանների ուղղակի վնասման նշաններ։ Սրանք կարող են ընդգրկել հիպերտոնիկ էնցեֆալոպաթիան, որը առաջանում է գլխուղեղի այտուցի և դիսֆունկցիայի պատճառով և բնորոշվում է գիտակցության փոփոխությամբ։ Թիրախ օրգանների վնասման այլ նշաններ են ցանցաթաղանթի այտուցը կամ արյունազեղումները։ Կրծքավանդակի ցավը կարող է խոսել սրտամկանի վնասման մասին, ինչ կարող է անցնել սրտամկանի ինֆարկտի կամ երբեմն աորտայի շերտազատման։ Հևոցը, հազը և արյունախխումը թոքերի այտուցի նշաններ են, որը առաջանում է ձախ փորոքի անբավարարության պատճառով, երբ այն ի վիճակի չի լինում արյունը բավարար չափով մղել դեպի շրջանառություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Մարիամ Թումանյան

**Մարիամ Մարկոսի Թումանյան** (**Մարիա Մարկովնա Թումանովա**, օրիորդական ազգանունը՝ Դոլուխանյան, ), հայ մշակույթի գործիչ, բարերար։

Գեորգի Թումանովի կինը։

## Գործունեություն
Մարիամ Թումանյանը ծնվել է 1870 թվականի հուլիսի 21 (28)-ին, Թիֆլիսում, Արցախի հայտնի իրավաբան և հասարակական գործիչ Մարկոս Դոլուխանյանի ընտանիքում։ Սովորել է Թիֆլիսի Մուղնու Սուրբ Գևորգ եկեղեցում կից գործող Գայանյան օրիորդաց դպրոցում, այնուհետև Թիֆլիսի առաջին իգական գիմնազիայում։ Մարիամ Թումանյանի անհատականության ձևավորման գործում մեծ  դեր է խաղացել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Միսակ Արամյանը՝ սերմանելով նրա մեջ սեր դեպի մայրենի լեզուն ու գրականությունը։ 17 տարեկան հասակում ամուսնացել է հրապարակախոս, հասարակական գործիչ, «Նովոյե օբոզրենիե» լրագրի խմբագիր Գեորգի Թումանովի հետ` ոտք դնելով իշխանական մի ընտանիք, որտեղ առհասարակ հայերեն խոսք չէր հնչում։ Մարիամ Թումանյանը հեղաշրջում է կատարում այս տանը՝ հայեցի դաստիարակություն տալով իր զավակներին։

Աշխատակցել է Հովհաննես Թումանյանի երկերի թարգմանական հրատարակություններին՝ «Աղբյուր», «Մշակ», «Հասկեր» և այլ պարբերականների։ 1902 թվականին Գաբրիել Սունդուկյանի հետ Թիֆլիսում հիմնել է Հայոց դրամատիկական ընկերությունը (1903-1907 թվականներին՝ նախագահ), մասնակցել Հավլաբարի ժողովրդական թատրոնի ստեղծմանը։ 1908 թվականին կազմակերպել է «Իշխանուհի Մ. Թումանյան և ընկերներ» հրատարակչությունը, լույս ընծայել գունավոր պատկերներով մանկական գրքեր։ Նյութապես օժանդակել է հայ գրողներին։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո եղել է Հայաստանի օգնության կոմիտեի (ՀՕԿ) անդամ, թղթակցել «Կարմիր ծիլեր», «Պրոլետար» թերթերին։

## Մահ
Մարիամ Թումանյանը մահացել է 1947 թվականին Թբիլիսիում։

## Երկեր
* Իմ համառոտ կենսագրությունը և իմ հիշողությունները, Երևան, 2003։

## Ժառանգություն
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի պետական թանգարանի՝ Մարիամ Թումանյանի ֆոնդում պահվում  է «Իմ  համառոտ  կենսագրությունը  և  իմ  հիշողությունները» հուշագրությունը, որը մանրամասն տեղեկություններ է տալիս ինչպես Մարիամ Թումանյանի գործունեության, այնպես էլ 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի կովկասահայ հասարակական-մշակութային կյանքի, Ռուսաստանում 1905-1920 թվականներին տեղի ունեցած  իրադարձությունների վերաբերյալ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մշակութաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Մարո Թումանյան

**Մարո Ավետիսի Թումանյան** (), հեղափոխական, կուսակցական աշխատող։ 1896-1905 թվականներին եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1900 թվականին տեղափոխվել է Տաշքենդ, ուր հիմնել է հեղափոխականներին օգնող կանանց խմբակ։ 1906 թվականին աշխատել է «Կայծ», «Նոր խոսք» բոլշևիկյան քարոզչական թերթերի խմբագրություններում, 1914-1917 թվականներին՝ Բաքվի սպառողական կոոպերացիայում, ուր և կատարել է Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ Կոմունայի մայրամուտի օրերին համակիրների հետ Մոսկվայից զենք և զինամթերք է հասցրել Բաքու։ 1920 թվականի դեկտեմբերին աշխատանքի է ուղարկվել Խորհրդային Հայաստան։ 1921-1927 թվականներին աշխատել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի կինբաժնում, 1927-1931 թվականներին՝ էլեկտրաքիմիական տրեստում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Սադաո Սեյ

, ճապոնացի աստղագետ։

1983 թ. մայիսի 9-ին հայտնաբերել է 2909 Հոշի-նո-իե աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Համաձայնության թեորեմ

**Համաձայնության թեորեմ**ի պարզեցումը, բուլյան հանրահաշվում , կատարվում է այս կերպ.

:xy \vee \bar{x}z \vee yz = xy \vee \bar{x}z

Թեորեմի ապացույցը.

    xy \vee \bar{x}z \vee (x \vee \bar{x})yz
    = xy \vee \bar{x}z \vee xyz \vee \bar{x}yz
    = xy \vee xyz \vee \bar{x}z \vee \bar{x}yz
    = xy(1 \vee z) \vee \bar{x}z(1 \vee y)
    = xy \vee \bar{x}z

Մեկ այլ բանաձևով արտահայտվում է այսպես.

:(x \vee y)(\bar{x} \vee z)(y \vee z) = (x \vee y)(\bar{x} \vee z)

## Տես նաև

*Բուլյան հանրահաշիվ

Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ
Մինորու Կիձավա

, ճապոնացի աստղագետ, աշխատում է Նիհոնդայրա աստղադիտարանում։ 
Ինքնուրույն և ճապոնացի այլ աստղագետների հետ միասին հայտնաբերել է 12 աստերոիդ։.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Հինգ շաբաթ օդապարիկով

**«Հինգ շաբաթ օդապարիկով»** (), Ժյուլ Վեռնի առաջին արկածային ստեղծագործությունը։

## Սյուժե
### Ընդհանուր նկարագրություն
Ինչ-որ դոկտոր Սամուել Ֆերգյուսոնը՝ Լոնդոնի աշխարհագրական միության անդամ, Ջո անունով ծառայի ու «Դիք» մականունով ընկերոջ՝ Ռիչարդ Քենեդիի հետ ճանապարհորդության է մեկնում դեպի Աֆրիկա, այդ ժամանակ դեռևս չհայտնաբերված ջրածնով լցված օդապարիկով։ Ֆերգյուսոնը հայտնագործել էր մեխանիզմ, որի շնորհիվ պետք չէր գազ բաց թողնել կամ բալաստ դատարկել, այդ իսկ պատճառով նման օդապարիկով կարելի էր գնալ շատ հեռու։ Վեպում այս արկածը պետք է միավորեր Արևելյան Աֆրիկայում գտնվող սըր Ռիչարդ Ֆրենսիս Բերթոնի ու Ջեն Հենինգի և Սահարայում ու Չադում գտնվող Հայնրիխ Բարտի արշավախմբերը։ Ճանապարհորդությունը սկսվում է Զանզիբարի արևելյան ափից և անցնում է ժամանակակից Սենեգալի Վիկտորիա, Չադ լճերով, Ագադեզով, Թիմբուկտույով, Սեգուով, Սեն-Լուիով, Ժենեով։ Գրքում Կենտրոնական Աֆրիկան նկարագրվում է որպես անապատ, բայց իրականում սավանա է։

### Հերոսների գործողությունները
Գրքում հերոսները նոր աշխարհագրական հայտնագործություններ են անում ու բազմիցս ստիպված են լինում պայքարել տեղաբնիկների դեմ։ Վեպի ընթացքում հերոսները՝
* 18-րդ գլխում (43-ից) բացահայտում են Նեղոսի ակունքները
* Քարոզչին փրկում են տեղաբնիկ ցեղերից, որոնք որոշել էին նրան զոհաբերել
* Խմում են ամբողջ ջուրը Սահարայով ուժասպառ թռչելուց հետո
* Դիմադրում են կոնդորների հարձակմանը, ընդ որում Ջոն թռչում է օդապարիկից
* Փրկում են Ջոյին
* Հազիվ փրկվում են զինվորական բանակից, երբ օդանավը ծակվում է։

Հերոսները, հիմնականում, ողջ են մնում իրենց անկոտրում համառության ու հաջողակության շնորհիվ. նրանք փրկվում են բազմաթիվ լուրջ վտանգներից այն պատճառով, որ քամին փոխում է ուղղությունը, կամ որ համապատասխան կողմ էին նայում։

Արկածների վերջում օդապարիկը ծակվում է, բայց մինչ այդ վայրէջք է կատարում բարեկամ հողերում, որի շնորհիվ հերոսները հաջող ավարտում են ճանապարհորդությունն ու վերադառնում Անգլիա։

## Արտաքին հղումներ
* Ճանապարհորդության քարտեզ

Կատեգորիա:1863 վեպեր
Կատեգորիա:Արկածային վեպեր
Կատեգորիա:Ժյուլ Վեռնի վեպեր
Կատեգորիա:Վեպեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Կատեգորիա:1863 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Եվգենի Լևխանյան

**Եվգենի Արշակի Լևխանյան** (), հայ գեղանկարիչ, թատերական նկարիչ։

## Կենսագրություն
1922-1927 թվականներին սովորել է Աստրախանի գեղարվեստական ուսումնարանում։ 1929-1936 թվականներին աշխատել է Երևանում, ձևավորել է մի շարք բեմադրություններ, 1936-1941 թվականներին՝ Օրջոնիկիձեում (Վլադիկավկազ)։ 1945 թվականից բնակվել է Լվովում, ապա՝ Կիևում։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1935 թվականից։ 1961 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

## Ստեղծագործություններ
### Բեմադրություններ
*«Նամուս»
*«Գիքոր»
*«1905 թվական»
*«Քաջ Նազար»
*Հնդկաստանի դուստրը»
*«Անկա» 
*«Հարութ»
*«Երկու գիշեր»
*«Լույս և ստվերներ»
*«Առաջին ճառագայթներ»
*«Քրդեր և եզդիներ» 
*Սև թևի տակ

### Գեղանկարներ
*«Կլիմենտ Վորոշիլովի դիմանկարը»
*«Կոստա Խետագուրով»
*«Կազակներ»
*«Էլբրուս»
*«Իմ բակը»
*«Կոմբայնը աշխատանքի մեջ»
Ստեղծել է բնանկարների լվովյան շարք։

## Մատենագրություն
*Ե. Ա. Լևխանյան. Բուկլետ-կատալոգ. Երևան, 1961 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 մահեր
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ղզլար քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թատերական նկարիչներ
Սանտա Մարիա դե Կայոն (քաղաք)

200px|մինի|ձախից|Սանտա Մարիա դե Կայոն
**Սանտա Մարիա դե Կայոն** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կանտաբրիա պրովինցիայի, Կանտաբրիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Լոս Վալիես Պասիեգոս* շրջանում։ Զբաղեցնում է 47.8 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 8814 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Ayunt. de Santa María de Cayón 
* Web acerca del Valle de Cayón 
* Web sobre Cayón

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արտյուշա Կարապետյան

**Արտյուշա Հակոբի Կարապետյան** (), հայ մշակույթի և կրթության գործիչ, պարուսույց։ ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2017)։

## Ստեղծագործական և աշխատանքային գործունեությունը
1965 թվականից ղեկավարել է պարային և ազգագրական ինքնագործ և ժողովրդական անսամբլներ, հավաքել ու գրանցել է շուրջ 250 պար։ 1970-1974 թթ. եղել է ժողովրդական ստեղծագործության տան պարարվեստի բաժնի մեթոդիստ, ապա՝ տնօրեն, 1974 թվականից՝ Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական անսամբլի պարային խմբի ղեկավար և պարուսույց։ 1980-1988 թթ. եղել է ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության ժողստեղծագործության և կուլտլուսավորական աշխատանքների գիտամեթոդական կենտրոնի պարարվեստի բաժնի բալետմայստեր։
1988 թվականից դասավանում է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետի պարարվեստի մանկավարժության ամբիոնում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2013)
* Համամիութենական և հանրապետական ինքնագործունեության փառատոնների ութակի դափնեկիր
* ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2017)

## Հասարակական և քաղաքական գործունեություն
* Հայաստանի ազգային պարարվեստի և պարագետների միության անդամ
* Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Արման Քուչուկյան

**Արման Թագվորի Քուչուկյան** (), տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1979), պրոֆեսոր (1987), Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986)։ ՀԽՍՀ և Հայաստանի գիտության գործիչ։

## Կրթություն
* 1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը՝ «Հաշվողական տեխնիկա և կառավարման համակարգեր» մասնագիտությամբ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1979 թ. նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել է ЕС-2345 մատրիցային պրոցեսորը, որը առաջինն էր ԽՍՀՄ-ում։
* Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի դասախոս, պրոֆեսոր։
* Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ գիտական գծով։
* Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների միացյալ համակարգի գլխավոր կոնստրուկտոր։
* 57 գիտական աշխատությունների հեղինակ։

## Հետազոտությունների բնագավառը
* Հաշվողական մեքենաներ, ինֆորմացիոն և ավտոմատ կառավարման համակարգերի մշակում։
* Երեք սերնդի էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների և համակարգերի մշակում և ներդրում։
* Ինֆորմացիոն և ավտոմատացված կառավարման համակարգերի, Փարոս, Արաքս, MIDAS և այլ ծրագրերի մշակում և ներդրում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1974, 1976)։
* ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1981)
* Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1983)։
* Լեհաստանի «Արժանիքների համար» առաջին աստիճանի շքանշանի ասպետ։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանակիր։
* Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1979)։
* Պրոֆեսոր (1987)։
* ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից-անդամ (1986)։
* Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1996)։
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի (1986)։
* Պողոսյան մրցանակ (2003)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2013)։

## Աշխատություններ
* Электронная вычислительная машина ЕС-1045.- Москва, Финансы и статистика, 1981, 183 с.
* Электронная вычислительная машина ЕС-1046.- Москва, Радио и связь, 1987, 224 с.
### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սոֆիա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Միջնագետ (գետ)

**Միջնագետ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռներում, Արջահունի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հյուսիսային լանջերից և մայր գետին միանում Լեռնաձոր գյուղից 8,5 կմ հարավ-արևելք։ Երկարությունը՝ 3,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արջահուն գետի վտակներ
Պարաշյուտ Տ-4

մինի
**Տ-4** (), ուսումնական ղեկավարվող պարաշյուտ։ Նախատեսված է մարզիկ պարաշյուտիստների ուսումնական թռիչքների համար։ Բարձր ապահովության պարաշյուտ է, ապահովում է կայուն վայրէջք և ունի բարձր մանևրային հնարավորություններ։ Հնարավորություն է տալիս կատարել թռիչքներ ինչպես հարկադիր այնպես էլ ձեռքով բացումով։ Ձեռքով բացման ապահովույան համար օգտագործվում է ППК-У ապահովագրող սարքը։ Հայաստանում Տ-4 պարաշյուտը օգտագործվում է Հայաստանի պարաշյուտային սպորտի ֆեդերացիայի սաների ուսումնամարզական թռիչքների համար, որպես անցումային մինչև առավել բարդ պարաշյուտային համակարգը։

## Պարաշյուտի մարտավարա-տեխնիկական բնութագրեր
* ուղղահայաց արագություն, ոչ ավել քան 6.3 մ/վ,
* հորիզոնական արագություն դեպի առաջ 4 մ/վ,
* հորիզոնական արագություն դեպի հետ 2.3 մ/վ,
* շրջադարձ կամայական ուղղությամբ 5-6.5 վայրկյանի ընթացքում,
* պահեստային Զ-5 պարաշյուտի օգտագործում,
* տեխնիկական ռեսուրս՝ 600 օգտագործում,
* պարաշյուտի քաշը ապահովագրող սարքով 14 կգ,
* գմբեթի մակերեսը 61 մ²։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարաշյուտներ ըստ տեսակի
Միջնաջուր (գետ)

**Միջնաջուր**, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Խաչաղբյուր գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Ցիցքար լեռան արևելյան լանջից և Ահնիձոր գյուղից 7,5 կմ հարավ-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 7 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խաչաղբյուր գետի վտակներ