Գեղարվեստ

**Գեղարվեստ**, արվեստի մի շարք ճյուղերի՝ գեղանկարչության, քանդակագործության, ճարտարապետության, երաժշտության և պոեզիայի ընդհանուր անվանումը։

Եվրոպական ակադեմիական ավանդույթներում գեղարվեստը (կամ գեղեցիկ արվեստները) ստեղծվել է հիմնականում  էսթետիկայի կամ ստեղծագործականության արտահայտման համար, որոնք այն առանձնացնում են զանգվածային արվեստից, դեկորատիվ արվեստից կամ դեկորատիվ-կիրառական արվեստից, որը նույնպես կամ որևէ գործնական գործառույթ ունի (ինչպիսիք են կավագործությունը կամ մետաղագործության տեսակների մեծ մասը) կամ հիմնականում սահմանափակ գեղարվեստական առանձնահատկություններ ունի հանրության հետաքրքրությանն արժանանալու համար։     
[մինի|301x301փքս|''[Self-Portrait with Two Circles|Դիմանկար երկու շրջանակներով*, [[Ռեմբրանդ վան Ռեյն|Ռեմբրանդտ]],1665–1669, [[Քենվուդ Հաուս]], Լոնդոն]]
[[Պատկեր:Jan_Vermeer_-_The_Art_of_Painting_-_Google_Art_Project.jpg|մինի|297x297փքս|*Նկարելու արվեստը,* [[Յան Վերմեեր]]1666–1668, յուղաներկով կտավ, 1.3 × 1.1մ, [[Արվեստի պատմության թանգարան (Վիեննա)|Արվեստի պատմության թանգարան]] ([[Գերմաներեն|գերմ.]] Kunsthistorisches Museum)

( [[Վիեննա]], [[Ավստրիա]])]]
[[Պատկեր:Pieter_Bruegel_the_Elder_-_The_Tower_of_Babel_(Vienna)_-_Google_Art_Project.jpg|մինի|250x250փքս| *Բաբելոնի աշտարակը,* [[Պիտեր Բրեյգել Ավագ]]; 1563, յուղաներկ նկարչական տախտակի վրա, 1.14 × 1.55 մ, Արվեստի պատմության թանգարան]]
[[Իտալական Վերածնունդ|Իտալական վերածննդի]] ժամանակաշրջանում մշակված էսթետիկ տեսություններում բարձրագույն արվեստն այն էր, որը թույլ էր տալիս արվեստագետի երևակայության ամբողջական արտահայտումն ու ներկայացումը՝ զերծ մնալով, օրինակ, [[թեյնիկ]]ի պատրաստման և զարդարման ժամանակ  նրա գործառույթները հաշվի առնելուց։ Կարևոր է  նաև այն փաստը, որ արվեստի գործ ստեղծելն իրենից չի ենթադրում այդ աշխատանքը բաժանել մասնագիտական հմտություններ ունեցող տարբեր անհատների միջև, ինչն անհրաժեշտ է օրինակ կահույքի մաս պատրաստելու համար։ Նույնիսկ գեղարվեստի դեպքում գոյություն ուներ [[ժանրային ստորակարգություն]], որը հիմնված էր անհրաժեշտ ստեղծագործ երևակայության սահմանների վրա, [[պատմական գեղանկարչություն]]ն ավելի բարձր դիրք ուներ, քան [[նատյուրմորտ]]ը (մեռած բնություն)։

Պատմական համատեքստում գեղարվեստի հինգ հիմնական տեսակներն էին [[գեղանկարչություն]]ը, [[քանդակագործություն]]ը, [[ճարտարապետություն]]ը,  [[երաժշտություն]]ը և [[պոեզիա]]ն։ Այլ «աննշան կամ երկրորդական արվեստները» ևս ներառված էին գեղարվեստի մեջ, հատկապես կատարողական արվեստները, ինչպիսիք էին [[թատրոն]]ը և [[պար]]ը, որոնք համարվում էին «հնագույններից և ամենահամընդհանուրներից»։ Գործնականում կրթական տիրույթից դուրս այս հասկացությունը հիմնականում վերաբերում է  [[կերպարվեստ]]ին։ [[Վարպետի հին փորագրություն]]ը և [[նկարչություն]]ը կապված էին գեղանկարչության հետ, ինչպես գրականության արձակի ձևերն էին կապված պոեզիայի հետ։ Այսօր, գեղարվեստի ճյուղերի շրջանակը (քանի դեռ այս տերմինը գործածության մեջ է) սովորաբար ընդգրկում է ժամանակակից արվեստի հավելյալ տեսակներ, ինչպիսիք են [[ֆիլմ]]ը, [[լուսանկարչություն]]ը և [[վիդեո արտադրություն]]ը/[[Վիդեո խմբագրում|խմբագրումը]], ինչպես նաև գեղարվեստի համատեքստում ստեղծված արվեստի ավանդական տեսակները, ինչպիսիք են [[արվեստանոցի կավագործություն]]ը և [[արվեստանոցի ապակեգործություն]]ը, որոնց համարժեք ձևերը կարելի է ստեղծել այլ նյութերով։

*Գեղարվեստի* սահմանումներից մեկը հետևյալն է․ «կերպարվեստ, որը ստեղծվել է հիմնականում [[Էսթետիկա|էսթետիկ]] և իմաստային ներգործության նպատակով և գնահատվում է իր գեղեցկությունն ու իմաստը, ճյուղերից են հատկապես գեղանկարչությունը, քանդակագործությունը, նկարչությունը, ջրաներկով նկարչությունը, գրաֆիկան և ճարտարապետությունը»։ Այդ առումով գեղարվեստի, և դեկորատիվ կամ դեկորատիվ-կիրառական արվեստների (այս երկու տերմինն էլ ունեն հիմնականում միևնույն մեթոդները) միջև առկա են հայեցակարգային տարբերություններ։ Արվեստի գործը գնահատողի տեսանկյունից էսթետիկ որակների ընկալումը պահանջում էր փայլուն դատողություն, ինրը սովորաբար նշանակում էր ունենալ լավ [[Գեղագիտական ճաշակ|ճաշակ]], որը գեղարվեստը տարբերակում էր զանգվածային արվեստից և ժամանցից։ 
[[Պատկեր:Kazimir_Malevich,_1915,_Black_Suprematic_Square,_oil_on_linen_canvas,_79.5_x_79.5_cm,_Tretyakov_Gallery,_Moscow.jpg|մինի|260x260փքս|[[Կազիմիր Մալևիչ]], *Սև քառակուսի*, 1915, յուղաներկ կտավի վրա, 79.5 x 79.5 սմ, [[Տրետյակովյան պատկերասրահ]], [[Մոսկվա]]]]
«Գեղեցիկ» բառը հիմնականում չի վերաբերում տվյալ արվեստի գործի որակին, այլ արվեստի այս ճյուղի ինքնատիպությանը՝  Եվրոպական ավանդական սկզբունքների համաձայն։ Բացառությամբ ճարտարապետության պարագայի, որտեղ գործնական կիրառությունն էր ընդունված, այս սահմանումը ի սկզբանե չէր վերաբերում «օգտակար» դեկորատիվ-կիրառական կամ դեկորատիվ արվեստներին և [[արհեստ]]ի նմուշներին։ Ներկայիս իրականության մեջ այս տարբերակումներն ու սահմանափակումներն էականորեն անիմաստ են դարձել, քանի որ առաջնահերթությունը տրված է արվեստագետի գաղափարին կամ  միտմանը, այլ ոչ թե տվյալ արվեստի գործի ստեղծման միջոցներին։

Այս տերմինը սովորաբար օգտագործվում է միայն Արևմտյան արվեստի պարագայում Վերածննդի ժամանակաշրջանից սկսած, թեև ժանրային տարբերակումները կարող են այլ մշակույթներին պատկանող արվեստներին վերաբերել, հատկապես [[Արևելյան Ասիա]]յի մշակույթի։ «Գեղեցիկ արվեստների» շարքը հաճախ կոչվում է «հիմնական արվեստներ», իսկ «փոքր արվեստները» նույնն են, ինչ դեկորատիվ արվեստները։ Այս տերմինները հիմնականում կիրառվում են միջնադարյան և հնագույն արվեստի մեջ։

== Ծագումը, պատմությունը և զարգացումը ==
 Ըստ որոշ գրողների՝ գեղարվեստի՝ որպես առանձին տարատեսակի գաղափարը հայտնաբերվել է Արևմուտքում [[վաղ ժամանակակից ժամանակաշրջանում]]։ Լարրի Շիներն իր  *Արվեստի գյուտը․ Մշակութային պատմություն* (2003) գրքում արվեստի գյուտը վերագրում է 18-րդ դարին․ «Տասնութերորդ դարից առաջ Արևմուտքում գոյություն ուներ ավանդական «արվեստների համակարգ» (Այլ ավանդական մշակույթները դեռևս ունեն այդ համակարգը)։ Այդ համակարգում արվեստագետը կամ արհեստավորը հմուտ ստեղծագործող էր կամ մասնագետ, արվեստի գործը հմուտ արվեստագետի կողմից ստեղծված արժեքավոր նմուշ էր, իսկ արվեստի գնահատումը հիմնված էր առօրյա կյանքում դրա ունեցած ազդեցության վրա։ Այլ կերպ ասած «արվեստը» ունի մոտավորապես միևնույն իմաստը ինչ հունարեն «տեխնե» բառը կամ անգլերեն «հմտություն» բառը, իմաստ, որը կիրառվել է «պատերազմի արվեստը», «սիրո արվեստը» և «բժշկության արվեստը» արտահայտություններում։ Նման գաղափարներ արտահայտվել են նաև [[Պաուլ Օսկար Կրիստելլերի]], [[Պիեռ Բուրդյոյի]], և [[Թերրի Իգլթոնի]] (օրինակ՝ «Էսթետիկի գաղափարախոսությունը») կողմից, թեև հիմնականում համարում են, որ գյուտը տեղի է ունեցել ավելի վաղ, [[իտալական վերածննդի]] ժամանակ․  [[Էնթոնի Բլանտը]] նշում է որ «arti di [[disegno]]» տերմինը՝ միևնույն հասկացությունը, ի հայտ է եկել Իտալիայում 16-րդ դարի կեսերին։

Սակայն կարող են պնդումներ լինել, որ [[անտիկ շրջան]]ում, որտեղից պահպանվել են արվեստի վերաբերյալ տեսական շատ քիչ թվով աշխատություններ, իրականում գոյություն ունեին միևնույն տարբերակումները։ Գրական աղբյուրներում պահպանված էին հիմնականում հույն նկարիչների ու քանդակագործների անուններ, և ավելի քիչ են հիշատակված [[գեմմա]]ներ փորագրողների անունները։ Այս խմբերի մի շարք անհատներ շատ հայտնի էին և նրենց մահից հետո էլ նրանց հիշում ու ընդօրինակում էին երկար տարիներ։ Անհատի արվեստագիտական հանճարի գաղափարը, որը «գեղեցիկ» արվեստը մյուս արվեստներից տարբերակելու Վերածննդի տեսական հիմքի կարևոր մասն էր կազմում, ոգեշնչված էր անցյալի նախադեպերից, ինչպես հատկապես արձանագրել է [[Պլինիոս Ավագ]]ը։ Մի շարք այլ տեսակի նմուշներ, հատկապես [[Հին հունական կավագործություն|Հին հունական կավագործության]] հաճախ իրենց հեղինակների կամ արվեստանոցի սեփականատիրոջ կողմից ստորագրվում են  հավանաբար ինչ-որ չափով իրենց աշխատանքները գովազդելու համար։
[[Պատկեր:Willem_van_Haecht_(II)_-_Apelles_painting_Campaspe_-_2.jpg|մինի|250x250փքս|*Ապպելեսը նկարում է Կամպասպեին*, [[Willem van Haecht|Վիլլեմ վան Հախտ]], 1630, [[Մաուրիցհեյս]]]]
«Գեղեցիկ արվեստներ» հասկացության գործածությունից դուրս գալը հիշատակվել է  [[Ջորջ Կուբլեր]]ի և այլոց կողմից մոտավորապես 1880 թվականին։ Երբ այն մոտ 1900 թվականին սկսեց այլևս «նորաձև» չհամարվել, [[ժողովրդական արվեստ]]ը աստիճանաբար սկսեց կարևոր համարվել։ Ի վերջո առնվազն [[Արվեստի տեսություն|արվեստի տեսությամբ]] հետաքրքրվողների շրջանում «գեղեցիկ արվեստները» գործածությունից դուրս էր եկել մոտ 1920 թվականին արդյունաբերական դիզայնի կողմնակիցների շնորհիվ ... որոնք դեմ էին արվեստի գործերի և գործնականում կիրառվող իրերի գնահատման երկակի չափանիշներին։ Այս փոփոխությունը տեղի էր ունեցել տեսաբանների շրջանում, արվեստի առքուվաճառքի ոլորտի և հանրության համար երկար ժամանակ պահանջվեց այս ամենն ընդունելու համար։ Այնուամենայնիվ, միևնույն ժամանակ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին արվեստի շուկայի գները հակառակի մասին էին վկայում, գեղեցիկ արվեստների գործերի գներն ավելի բարձր էին, քան դեկորատիվ արվեստինը։

Տերմինը որոշ նշանակություն ունի [[արվեստի առքուվաճառք]]ի ոլորտում մինչև մոտ 1900 թվականը ստեղծված նմուշների համար և կարող է կիրառվել աճուրդների կամ աճուրդի տների բաժինների և նման այլ շրջանակների նկարագրության համար։ Տերմինը նաև գործածության մեջ է մնում  [[Բարձրագույն կրթություն|բարձրագույն կրթության]] ոլորտում՝ հիշատակվելով քոլեջների, ֆակուլտետների և դասընթացների անվանումներում։ Անգլիախոս աշխարհում այն հիմնականում կիրառվում է Հյուսիսային Ամերիկայում, սակայն իր համարժեքներն ունի եվրոպական այլ լեզուներում, ինչպիսիք են *beaux-arts*-ը ֆրանսերենում կամ *bellas artes*-ը իսպաներենում։

== Մշակութային մոտեցումներ ==
[[Պատկեր:Ch'ien_Hsüan_001.jpg|մինի|*Վան Սիչժին հիանում է սագերով,* [[Ցյան Սյուան]]; 1235-1307 թվականից առաջ, ձեռագիր (թղթի վրա թանաք, տարբեր գույներ և ոսկեգույն),9 x 36  [[Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարան]]]]
Արվեստների և դեկորատիվ արվեստների կամ արհեստների հայեցակարգային տարբերակումը, որը հաճախ գերակշռում է Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում, ընդունված չէ մնացած բոլոր մշակույթներում։ Սակայն ավանդական [[չինական արվեստ]]ը ևս ուներ նման տարբերակումներ՝ [[Չինական գեղանկարչություն|չինական գեղանկարչության]] մեջ տարբերակվում էին հիմնականում լանդշաֆտներ պատկերող [[literati painting|գիտնականների նկարչությունը]] և արքունական պալատի նկարչության և քանդակագործության դպրոցների վարպետների արվեստը։ Թեև մեծ հեղինակություն ունեին նաև հատկապես խեցեգործության, [[Գլիպտիկա|ժադեիտի փորագրության]], մանածագործության և ասեղնագործության բազմաթիվ նմուշներ, որոնք Արևմուտքում համարվում էին արվեստի նմուշներ, որոնք որպես կանոն ավելի անհայտ էին մնում, քան Արևմուտքում։ Նմանատիպ տարբերակումներ էին արվում [[Ճապոնիայի արվեստ|Ճապոնական]] և [[Կորեական արվեստ|կորեական]] արվեստներում։ [[Իսլամական արվեստ|Իսլամական արվեստում ամենամեծ]] հեղինակությունն ունեին [[Իսլամական գեղագրություն|գեղագրությունը]], [[Պարսկական մանրանկարչություն|պարսկական մանրանկարչության]] ճարտարապետները ու նկարիչները, ինչպես նաև նրանց հետ կապված ավանդույթները, սակայն նրանք դեռևս շատ հաճախ [[Արքունիքի նկարիչ|արքունիքի աշխատողներն]] էին։ Նրանք սովորաբար նաև զբաղվում էին լավագույն [[իրանական գորգ]]երի, ճարտարապետական [[սալիկներ]]ի, ինչպես նաև այլ դեկորատիվ միջոցների դիզայնով, ինչն այստեղ ավելի հաճախ էր հանդիպում, քան Արևմուտքում։

Մինչև 20-րդ դարը [[Լատինական Ամերիկայի արվեստ]]ը հիմնականում ոգեշնչված էր Եվրոպական գաղութատիրությամբ, երբ տեղական արվեստը սկսեց ոգեշնչվել [[Կոնստրուկտիվիզմ|Կոնստրուկտիվիզմի շարժմամբ]], որը արվեստը վերամիավորում էր արհեստի հետ՝ հիմնվելով սոցիալիստական սկզբունքների վրա։ Աֆրիկայում  [[Յորուբա արվեստ]]ը սովորաբար ունի քաղաքական և հոգևոր գործառույթ։ Ինչպես չինական արվեստի դեպքում, Յորուբա արվեստը ևս բաղկացած է Արևմուտքում սովորաբար արհեստի նմուշ համարվող նմուշներից։ Դրա ամենաարժեքավոր դրսևորումները, ինչպիսիք են տեքստիլ արդյունաբերությունները, մտնում են այս տարատեսակի մեջ։

== Կերպարվեստ ==
=== Երկչափ արվեստի գործեր ===

==== Գեղանկարչություն և նկարչություն ====
Գեղանկարչությունը որպես գեղարվեստի ճյուղ իրենից ենթադրում է նկարել հարթության վրա (ի տարբերություն, օրինակ, քանդակ ստեղծելու կամ կավից առարկաներ պատրաստելու) հիմնականում մի քանի գույն օգտագործելով։ Բնական քարե մակերևույթների և պատի վրա արված, հատկապես [[ֆրեսկո]]յի տեխնիկայով թաց կրասվաղի վրա պահպանված կտավը մինչ վերջերս ամենագլխավորն է։ Դարեր շարունակ արևմտյան աշխարհում ամենակարևոր արվեստի գործերն են եղել փայտե վահանակի կամ կտավի վրա հիմնականում [[տեմպերա]]յով կամ [[Յուղաներկեր|յուղաներկով]] արված շարժական նկարները։ Ասիական գեղանկարչության մեջ շատ հաճախ թուղթ էր օգտագործվում [[Արևելյան Ասիա]]յում գերակշռող միագույն [[Թանաքով և ջրով նկարչություն|թանաքով և ջրով նկարչության]] հետ միասին։ Այն նկարները, որոնք ծրագրել են զետեղել գրքում կամ ալբոմում՝ կամ արևմտյան կոչվում են «մանրանկարներ», օրինակ արևմտյան [[Պատկերազարդ ձեռագիր|պատկերազարդ ձեռագրի]] կամ [[Պարսկական մանրանկարչություն|պարսկական մանրանկարչության]] և [[Օսմանյան կայսրության մանրանկարչություն|թուրքական մանրանկարչության]] նմուշները, կամ տարբեր տեսակի [[հնդկական նկար]]ները։ [[Ջրաներկ]]ով նկարչությունը թղթի վրա նկարչության արևմտյան տարբերակն է՝ [[գուաշ]], կավիճ և առանց վրձիններ օգտագործելու նման այլ նյութեր օգտագործելը փաստացի նկարչության մեթոդներն են..

Նկարչությունը կերպարվեստի գլխավոր տեսակներից մեկն է, և նկարիչներին անհրաժեշտ են նաև արվեստագետին բներեշ հմտություններ։ Նկարչության հիմնական գործիքներն են [[գրաֆիտ]]ային [[մատիտ]]ները, [[Գրիչ|գրիչը և թանաքը]], [[Ink|թանաքով]] [[Brush|վրձինները]], մոմե հումք ունեցող [[գունավոր մատիտ]]ները, [[յուղամատիտ]]ները, [[Փայտածուխ|նկարչական ածուխները]], [[կավիճ]]ը, [[պաստել]]ները, [[գունավոր նշիչներ]]ը, [[ստիլոս]]ը, կամ տարբեր մետաղները, ինչպիսին է [[արծաթյա ծայրով մատիտ]]ը։ Գոյություն ունեն նկարչության մի շարք տարատեսակներ՝ այդ թվում [[մուլտիպլիկացիա]]ն և [[կոմիքս]]ների ստեղծումը։ <gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:The_Garden_of_Earthly_Delights_by_Bosch_High_Resolution.jpg|*Երկրային վայելքների այգի,* [[Հիերոնիմոս Բոսխ]], մոտ 1504, նկարչական տախտակ, յուղաներկ,
Պատկեր:Creación_de_Adán.jpg|*Ադամի արարումը,* [[Միքելանջելո]], 1508–1512, ֆրեսկո,[[Սիքստինյան կապելլա]]
Պատկեր:Miraj_by_Sultan_Muhammad.jpg|[[Պարսկական մանրանկարչություն|Պարսկական մանրանկար]]   [[Սուլթան Մուհամեդ]] մարգարեի [[Իսրա և միրաջ|համբարձում]], 1539–1543, [[Բրիտանական գրադարան]]
Պատկեր:Fragonard_-_swing.jpg|*Ճոճանակը,* [[Ժան Օնորե Ֆրագոնար]], 1767–1768, կտավ, յուղաներկ, [[Ուոլեսի հավաքածու]]
</gallery>

==== Խճանկարչություն ====
Խճանկարները պատկերներ են՝ քարի կամ ապակու փոքրիկ կտորներից բաղկացած, որոնք կոչվում են *թեսերաներ*։ Դրանք կարող են լինել դեկորատիվ կամ ֆունկցիոնալ։ Այն արվեստագետը, որը նախագծում և ստեղծում է խճանկարներ, կոչվում է խճանկարի վարպետ կամ խճանկարիչ։ Հին [[Հին Հունաստան|հույները]] և [[Հին հռոմեական ճարտարապետություն|հռոմեացիները]] ստեղծում էին ռեալիստական խճանկարներ։

Դիցաբանական թեմաները կամ որսորդության կամ այլ հարուստ մարդկանց գործունեության մասին տեսարանները հայտնի էին որպես ավելի մեծ երկրաչափական դիզայնով կարևոր հատվածներ՝ ընդգծված եզրերով։ 4-րդ դարից սկսած վաղ քրիստոնեական [[բազիլիկ]]ների պատերը և առաստաղը զարդարված էին խճանկարներով։ Խճանկարներով զարդարված ամենահայտնի [[Բյուզանդիոն|բյուզանդական]] բազիլիկներն էին [[Ռավեննա]]յի (Իտալիա) [[Սան Վիտալե բազիլիկ]]ը և  [[Կոստանդնուպոլիս|Ստամբուլի]] (Թուրքիա) [[Սուրբ Սոֆիայի տաճար (Ստամբուլ)|Սուրբ Սոֆիայի տաճարը]]։<gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:MosaicEpiphany-of-Dionysus.jpg| *Դիոնիսոսի աստվածահայտնությունը,* Ք․հ․ 2-րդ դար, from the Դիոնիսոսի տաճարից, [[Դիոնի ճարտարապետական թանգարան]]
Պատկեր:P1170845_Louvre_jugement_de_Pâris_Ma3443_rwk.jpg|*Փարիզի դատարան,* Ք․հ․115–150 թվականներ, [[Անտիոք]]ի գավիթ ունեցող տնից
Պատկեր:Basilica_di_Santa_Maria_Maggiore_abside_a_Roma.jpg|*Սանտա Մարիա Մաջորե* եկեղեցու աբսիդ [[Հռոմ]]ում, 5-րդ դարում զարդարված գեղեցիկ խճանկար
Պատկեր:Emilia_Ravenna5_tango7174.jpg|[[Ռավեննա]]յի (Իտալիա)  [[Սան Վիտալե բազիլիկ]]ի ինտերիեր, զարդարված բարդ խճանկարներով 
</gallery>

==== Գրատպություն ====
[[Պատկեր:Dürer_Melancholia_I.jpg|մինի|*Մելանխոլիա*, 1514, [[Փորագրություն (այլ կիրառումներ)|Փորագրություն]]  [[Ալբրեխտ Դյուրեր]]]]
[[Գրատպություն]]ը թղթի վրա պատկերների ստեղծման գործընթաց է, որոնք բազմիցս կարող են վերարտադրվել [[Գրատպություն|տպագրության]] գործընթացի շնորհիվ։ Դարեր շարունակ Արևմտյան և Արևելյան Ասիայում այն կարևոր գեղարվեստական միջոց է եղել։ Պատմական համատեքստում դրա հիմնական միջոցներն են  [[Փորագրություն մետաղի վրա|փորագրությունը]], [[փայտագրություն]]ը և [[օֆորտ]]ը Արևմուտքում և [[փայտե տպագրություն]]ը Արևելյան Ասիայում, որտեղ ճապոնական [[Ուկիյո-է]] ոճն է ամենակարևորը։ 19-րդ դարում [[Վիմագրություն|վիմագրության]] գյուտը, այնուհետև լուսանկարչական մեթոդները որոշ չափով փոխարինել են պատմական մեթոդներին։ Ավելի հին տպագրությունները բաժանվում են երկու տեսակի՝ Հին վարպետի տպագրության և տպագրության հայտնի նմուշների գրքային պատկերազարդումներով և այլ առօրյա պատկերներով, որոնցից են մեջտեղում գտնվող քարտեզները։

Բացառությամբ [[մոնոտիպ]]ի պարագայի՝ այս գործընթացն իրենից ենթադրում է միևնույն նմուշի բազմաթիվ օրինակները վերարտադրելը, որը կոչվում է տպագրություն։ Ի տարբերություն պատճեն հասկացության, յուրաքանչյուր տպագրություն ինքնատիպ է։ Պատճառն այն է, որ տպագրությունը այլ ոլորտից մեկ այլ ոլորտի՝ օրինակ գեղանկարչության [[արվեստի գործ]]ի վերարտադրումը չէ, այլ ի սկզբանե որպես փորագրություն ստեղծված պատկեր։ Առանձին տպագրությունը ևս գրատպության նմուշ է։ Տպագրություններն արվում են առանձին հիմնական մակերևույթի վրա, որը տվյալ մասնագիտական ոլորտում հայտնի է որպես [[Մատրիցա (տպագրություն)|մատրիցա]]։ Մատրիցաների հիմնական տեսակներն են մետաղյա թիթեղը, հիմնականում պղնձե կամ ցինկե [[Փորագրություն մետաղի վրա|փորագրության]] կամ [[օֆորտ]]ի համար նախատեսված թիթեղները, վիմագրության համար կիրառվող քարը, փայտագրության համար կիրառվող փայտի կտորները, [[Լինոփորագրություն|լինոփորագրության]] համար կիրառվող լինոլիումը և [[Տրաֆարետային տպագրություն|տրաֆարետային տպագրության]] դեպքում կիրառվող մանվածքը։ Սակայն կան շատ այլ տեսակներ։ Բազմաթիվ գրեթե նույնական տպագրությունները կոչվում են [[Հրատարակություն (խմբագրություն)|հրատարակություն]]։ Մեր օրերում յուրաքանչյուր տպագրություն ստորագրվում ու թվագրվում է՝ ձևավորելով «սահմանափակ հրատարակություն»։ Տպագրությունները կարող են հրատարակվել նաև գրքերի ձևով, ինչպես [[Արվեստագետի գիրք|արվեստագետների գրքերը]]։ Մեկ տպագրության մեջ կարող են մեկ կամ հազարավոր մեթոդներ կիրառել։ <gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:Giovanni_Benedetto_Castiglione_-_The_Creation_of_Adam_-_Google_Art_Project.jpg|[[Մոնոտիպ]], տեխնիկայի ստեղծող  [[Ջովանի Բենեդետտո Կաստիլիոնե|Ջովաննի Բենեդետտո Կաստիլիոնե]], *Ադամի արարումը*, 1642
Պատկեր:Hokusai,_The_Underwave_off_Kanagawa.jpg|*Կանագավայի մեծ ալիք,* Կացուշիքա Հոքուսայ 1829–1833, գունավոր փայտե տպագրություն
Պատկեր:En_plein_soleil_LACMA_M.84.279.3.jpg|*Արևի ողջ լույսի ներքո*, [[օֆորտ]]  [[Ջեյմս Ուիսթլեր|Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր]] 1858
Պատկեր:Henri_de_Toulouse-Lautrec_-_Divan_Japonais_-_Google_Art_Project.jpg|*Divan Japonais,* [[Անրի դը Թուլուզ-Լոտրեկ]], 1893–1894, Գունավոր մատիտ, վրձին, ցող և տրաֆարետին փոխանցված վիմագրություն
</gallery>

==== Վայելչագրություն ====
Վայելչագրությունը կերպարվեստի տեսակ է։ Վայելչագրության աշխատանքի ներկայիս սահմանումն է․ «նշաններին արտահայտիչ, ներդաշնակ և հմուտ տեսք հաղորդելը»։ Ժամանակակից գեղագրություն ընդգրկում է գործնականում կիրառելի ձեռագիր արձանագրություններ և գեղարվեստի դիզայններ, որտեղ ձեռագիր նշանների վերացական արտահայտումը կարող է կամ չի կարող վնասել տառերի ընթեռնելիությանը։ Դասական գեղագրությունը տարբերվում է տիպոգրաֆիկայից և ոչ դասական ձեռքով գրությունից, թեև գեղագիրն է ստեղծում այն, նշանները հնուց ի վեր կանոնակարգված են, սակայն ճկուն են և գրելու պահին ինքնաբուխ հորինված։<gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|[[Lindisfarne Gospels|Լինդիսֆարնի ավետարան]], 27-րդ էջ, 8-րդ դար, 8th century; [[Քոթթոնի գրադարան]]   ([[Բրիտանական գրադարան]], Լոնդոն)
Պատկեր:Mi_Fu-On_Calligraphy.jpg|*Գեղագրության մասին,* [[Մի ֆեյ|Մի Ֆեյ]], [[Սուն կայսրություն]], Չինաստան 
Պատկեր:Folio_from_a_Koran_(8th-9th_century).jpg|[[Իսլամական գեղագրություն]], էջ [[Ղուրան]]ից (8–9-րդ դար), [[Աբբասյան խալիֆայություն|Աբբասյան]] Կուֆիկյան գեղագրություն
Պատկեր:Malnazar_-_Decorated_Incipit_Page_-_Google_Art_Project.jpg|[[Հայաստան|Հայկական]] [[Պատկերազարդ ձեռագիր|պատկերազարդ ձեռագրի]] էջ, 1637–1638, [[Գեթի կենտրոն]] (Լոս Անջելես, ԱՄՆ)
</gallery>

==== Լուսանկարչություն ====
*Լուսանկարչական արվեստն* ընդգրկում է այն լուսանկարները, որոնք ստեղծվել են արվեստագետի ստեղծագործ աշխարհայացքը արտահայտելու համար։ Լուսանկարչական արվեստը հակադրվում է ֆոտոլրագրությանն ու կոմերցիոն լուսանկարչությանը։ ֆոտոլրագրությունը տեսականորեն պատմություններ ու մտքեր է հաղորդում հիմնականում տպագրության և թվային մեդիայի միջոցով։ Լուսանկարչական արվեստը ստեղծվել է հիմնականում արվեստագետի աշխարհայացքն արտահայտելու համար, սակայն նաև կարևոր է եղել որոշ խնդիրներ բարձրացնելու համար։ Մերկության պատկերումը լուսանկարչական արվեստի հիմնական թեմաներից մեկն է եղել։ <gallery widths="170" heights="170">
Պատկեր:067- Alfred Stieglitz, c.1916.jpg|[[Ալֆրեդ Ստիգլից]], մերկ, մոտ 1916

Պատկեր:Eugène Atget, Paris Interior, ca. 1910.jpg|Փարիզի ինտերիեր, հեղինակ  [[Էժեն Ատժե]], մոտ 1910 
Պատկեր:Adams The Tetons and the Snake River.jpg|*Տետոններ և Սնեյք գետ,* 1942,[[Անսել Ադամս]]
</gallery>

=== Եռաչափ արվեստի գործեր ===
==== Ճարտարապետություն ====
[[Ճարտարապետություն]]ը հաճախ համարվում է գեղարվեստի ճյուղ, հատկապես երբ իր [[Էսթետիկա|գեղագիտական]] բաղադրիչներն ավելի արտահայտված են՝ ի տարբերություն [[Կառուցվածքային ինժեներություն|կառուցվածքային-ինժեներական]] կամ  [[Կառուցման կազմակերպում|կառուցման կազմակերպման]] բաղադրիչների։ Ճարտարապետական գործերը ընկալվում են որպես մշակութային և քաղաքական [[խորհրդանիշ]]ներ և արվեստի գործեր։ Պատմական [[քաղաքակրթություն]]ները հաճախ հիմնականում հայտնի են իրենց ճարտարապետական նվաճումներով։ Շինություններն, ինչպիսիք են [[Հին Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] [[բուրգ]]երը և Հռոմի [[Կոլիզեում]]ը, մշակութային խորհրդանիշներ են և հանրային գիտակցության մեջ ընկալվում են որպես կարևոր կապ անցյալի հետ նույնիսկ երբ [[գիտնական]]ները շատ տեղեկություններ են հայտնաբերել անցյալի քաղաքակրթությունների մասին այլ միջոցներով։ Քաղաքները, տարածաշրջանները և մշակույթները շարունակում են իրենց նույնացնել և հայտնի լինել իրենց ճարտարապետական հուշարձաններով։ <gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:Parthenon_(30276156187).jpg|[[Աթենքի Ակրոպոլիս]]ի [[Պարթենոն]] նվիրված [[Աթենաս|Աթենաս աստվածուհուն]]
Պատկեր:Colosseo 2020.jpg|[[Հռոմ]]ի [[Կոլիզեում]]
Պատկեր:Moscou.-_La_Cathédrale_Basile-le-Bienheureux.jpg|[[Վասիլի Երանելու տաճար]], [[Կարմիր հրապարակ]] (Մոսկվա)
Պատկեր:Stift_Wilhering_Kirche_Orgel_01.jpg|[[Վիլհերինգ վանք]]ի ([[Վիլհերինգ]], [[Ավստրիա]]) ինտերիեր, [[Ռոկոկո]] ճարտարապետության նմուշ
</gallery>

==== Կավագործություն ====
Ներկայումս որոշ բացառություններով [[կավագործություն]]ը չի համարվում գեղարվեստի ճյուղ, սակայն «գեղեցիկ կավագործությունը» մասնագիտական առումով հատկապես ընդունված է [[Հնագիտություն|հնագիտության]] մեջ։ «Գեղեցիկ իրերը» բարձրորակ կավագործության նմուշներ են՝ հաճախ ներկված, կաղապարված կամ այլ կերպ զարդարված և բազմաթիվ ժամանակաշրջաններում տարբերվում են «սովորական իրերից», որոնք մարդկանց կողմից հիմնականում ավելի շատ առօրյայում կամ խոհանոցում, քան պաշտոնական նպատակներով կիրառվող անոթներն են։

[[Ճենապակի|Ճենապակյա]] իրերի դեպքում նույնիսկ երբ կավագործության նմուշը չունի որևէ գործնական կիրառություն, դրա պատրաստումը հիմնականում համտեղ և կիսաարդյունաբերական գործընթաց է՝ տարբեր հմտություններ ունեցող բազմաթիվ մասնակիցների ներգրավմամբ։<gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:Baltimore_Painter_-_Volute_Krater_-_Walters_4886_-_Side_A.jpg|[[Հին հունական արվեստ|Հին հունական]] volute krater, Ք․ա․ 320–310, կերամիկա, բարձրություն․ 1.1 մ, [[Ուոլթերսի արվեստի թանգարան]]   ([[Բալթիմոր]], ԱՄՆ)
Պատկեր:The_David_Vases.jpg|The [[David սկահակներ]], 1351 (Յուան կայսրություն), ճենապակի, կապույտ կոբալտե զարդարանք, բարձրություն․ 63.8&nbsp;սմ, [[Բրիտանական թանգարան]] (Լոնդոն)
Պատկեր:Oval_basin_or_dish_with_subject_from_Amadis_of_Gaul_MET_DP320592.jpg|[[Վերածննդի դարաշրջան|Վերածննդի]] դարաշրջանի օվալաձև աման կամ ափսե, Գալլիայի Ամադիսի պատկերներով,մոտ 1559–1564, մայոլիկա,ընդհանուր 6 × 67.3 × 52.4&nbsp;սմ, [[Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարան]] (Նյու Յորք)
Պատկեր:The_Elements,_Chelsea_Porcelain_Manufactory_-_Indianapolis_Museum_of_Art_-_DSC00573.JPG|[[Դասական տարր]]երով [[ռոկոկո]] [[Անձնավորում|կերպարներ]], 1760-ականներ, [[Չելսիի ճենապակու գործարան]], [[Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարան]] ([[Ինդիանապոլիս]], ԱՄՆ)
</gallery>

==== Քանդակագործություն ====
[[Քանդակագործություն]]ը [[Եռաչափ տարածություն|եռաչափ]] արվեստի գործ է՝ ստեղծված ծանր կամ [[Պլաստիկություն (այլ կիրառումներ)|պլաստիկ]] նյութը՝ հիմնականում [[Քարե քանդակագործություն|քարը]] (կամ [[ապար]]ը կամ [[մարմար]]ը), [[մետաղ]]ը կամ [[փայտ]]ը կաղապարելով։ Որոշ քանդակներ արվում են հենց  միջոցով, մյուսները հավաքում են, կառուցվում և [[Թրծավառարան|թրծվում]], [[Եռակցում|եռակցվում]], [[Կոճղակաղապար|կաղապարվում]] կամ [[Ձուլում|ձուլվում]]։ Քանի որ քանդակագործությունն իրենից ենթադրում է այն նյութերի կիրառումը, որոնք կարող են կաղապարվել կամ ձևափոխվել, այն համարվում է [[պլաստիկ արվեստ]]ներից մեկը։ [[Հանրային արվեստ]]ի տեսակներից հիմնականը քանդակագործությունն է։  [[Այգի|Այգու]] շրջակայքում գտնով քանդակները միասին կազմում են [[քանդակագործության այգի]]ն։

Քարե քանդակներն ավելի լավ են պահպանվել, քան փխրուն նյութերով պատրաստված [[Կերպարվեստ|արվեստի]] գործերը և հաճախ ներկայացնում են հիմնականում անցյալի մշակույթներից պահպանված գործերը (բացառությամբ [[Կավագործություն|կավագործության]]), մյուս կողմից փայտե քանդակագործության ավանդույթները հնարավոր է գրեթե ամբողջությամբ վերացել են։ Այնուամենայնիվ հին քանդակներից շատերը վառ գույներով ներկում էին, և այդ ներկն այժմ վերացել է։<gallery widths="170px" heights="170px">
Պատկեր:'David'_by_Michelangelo_Fir_JBU002.jpg|*Դավիթ,* [[Միքելանջելո]], 1501–1504, մարմար, 517&nbsp;սմ × 199&nbsp;սմ, [[Galleria dell'Accademia]] (Ֆլորենցիա) 
Պատկեր:Nofretete_Neues_Museum.jpg|*Նեֆերտիտիի կիսանդրի,* Ք․ա․1352–1332, ներկված [[կրաքար]], բարձրություն․ 50&nbsp;սմ, [[Նոր թանգարան]] ([[Բեռլին]], Գերմանիա)
Պատկեր:Front_views_of_the_Venus_de_Milo.jpg|*Միլոսյան Վեներա*; Ք․ա․ 130–100, մարմար, բարձրություն․ 203&nbsp;սմ (80&nbsp;ինչ), Լուվր
Պատկեր:LouisXIV-Bernini.jpg| *Լյուդովիկոս XIV-ի կիսանդրի,*  Լորենցո Բերնինի, 1665, մարմար, 105 × 99 × 46&nbsp;սմ, Վերսալի պալատ
</gallery>

=== Կոնցեպտուալ արվեստ ===
[[Պատկեր:An_Oak_Tree_(conceptual_art_installation).jpg|մինի|*Կաղնի*  [[Մայքլ Քրեյգ Մարտին]], 1973]]
Կոնցեպտուալ արվեստն այն արվեստն է, որտեղ հասկացություններն ու գաղափարներն առաջնահերթ են, քան ավանդական գեղագիտական և նյութական որակների վրա կենտրոնացումը։ 1960 թվականին ծագած այս տերմինը վերաբերում էր *գաղափարի վրա հիմնված արվեստի* խիստ և կենտրոնացված մոտեցմանը, որը հաճախ դեմ էր գնում կարպարվեստի հետ ասոցացվող ավանդական գեղարվեստական չափանիշներին՝ կերպարվեստը ներկայացնելով տեքստի տեսքով։ Այնուամենայնիվ, 1990 թվականի ընթացքում այն ասոցացնելով [[բրիտանացի երիտասարդ նկարիչ]]ների և [[Թըրների մրցանակ]]ի հետ և լայնորեն գործածվելով հատկապես [[Միացյալ Թագավորություն|Մեծ Բրիտանիայում]], այն դարձավ այն բոլոր [[ժամանակակից արվեստ]]ների պես, որոնցում կիրառելի չեն [[Գեղանկարչություն|գեղանկարչության]] և[[Քանդակագործություն|քանդակագործության]] ավանդական հմտությունները։

== Կատարողական արվեստներ ==
=== Երաժշտություն ===

[[Պատկեր:Porträt_des_Komponisten_Pjotr_I._Tschaikowski_(1840-1893).jpg|մինի|[[Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկի]] (1840–1893), աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր]]
Երաժշտությունը արվեստի և մշակութային գործունեության ձև է, որի արտահայտչամիջոցը հնչյունն է՝ արտահայտված ժամանակի մեջ։ Երաժշտության հիմնական բաղադրիչներն են ուժգնությունը (որն ազդում է մեղեդու և հարմոնիայի վրա), ռիթմը (և դրա հետ կապված հասկացությունները՝ տեմպ, մետր և արտասանություն), դինամիկան (հնչեղությունը և մեղմությունը) և տեմբրի ձայնային որակներն ու կառուցվածքը (որոնք երբեմն բնորոշվում են որպես երաժշտական հնչյունի «գույներ»։ Երաժշտության տարբեր ոճերն ու տեսակները կարող են ընդգծել, անտեսել կամ քողարկել այդ տարրերի մի մասը։

Երաժշտությունը նվագում են մեծ թվով գործիքներով և վոկալ տեխնիկաներով՝ երգեցողությունից մինչև ռեփ, գոյություն ունեն միայն գործիքային երաժշտական գործեր, միայն վոկալ երաժշտական գործեր (ինչպիսիք են առանց գործիքայի նվագակցության գործերը) և գործեր, որոնց կատարումն ուղեկցվում է երգեցողությամբ ու երաժշտական գործիքներով։

«Երաժշտություն» բառը ծագում է հունարեն μουσική (*երաժշտություն*, «մուսաների արվեստ»)։
[[Պատկեր:Vaslav_Nijinsky,_1912.jpg|մինի|[[Վասլավ Նիժինսկի|Վասլավ Նիժինկսկին]] պարում է   *Վայրի բնության*  բալետը (1912)]]

=== Պար ===
Պարն արվեստի ձև է որն արտահայտվում է հիմնականում մարմնի ռիթմիկ շարժումների միջոցով և կապված է երաժշտության հետ, համարվում է  [[Հուզական արտահայտում|ինքնարտահայտման]], [[հասարակական հարաբերություններ]]ի ձև կամ ներկայացված է հոգևոր կամ [[Կատարողական արվեստ|հանրային]] միջավայրերում։ Պարը նաև մարդկանց կամ [[կենդանիներ]]ի ([[մեղուների պար]], վարքագծի ձևերն, ինչպիսին է զուգավորման պարը), միջև [[Ոչ վերբալ հաղորդակցություն|ոչ վերբալ հաղորդակցության]] (տես [[մարմնի լեզու]]), անշունչ մարմինների շարժման («տերևների պարը քամու հնչյունների ներքո») և երաժշտական որոշ ժանրերի նկարագրության համար։ Սպորտում, մարմնամարզությունը [[գեղասահք]]ը և [[գեղալող]]ն ունեն պարին բնորոշ որակներ, մինչդեռ [[մարտարվեստներ]]ի *կատան* հաճախ գտնվում է պարային որակների հետ հակադրության մեջ։

=== Թատրոն ===

[[Պատկեր:Royal_Opera_House_and_ballerina.jpg|մինի|[[Քովենտ Գարդեն արքունական թատրոն]], Լոնդոն]]
Ժամանակակից արևմտյան [[թատրոն]]ում գերակշռում է [[Ռեալիզմ (արվեստ)|ռեալիզմը]], այդ թվում՝ [[դրամա]]ն և [[կատակերգություն]]ը։ Արևմտյան մեկ այլ հայտնի տեսակ է [[երաժշտական թատրոն]]ը։ Թատրոնի դասական ձևերը՝ այդ թվում [[Հին հունական թատրոն|հունական]] և [[Հին հռոմեական թատրոն|հռոմեական թատրոնը]], դասական [[անգլիական դրամա]]ն (այդ թվում [[Ուիլյամ Շեքսպիր|Շեքսպիրը]] և [[Քրիստոֆեր Մառլո|Մառլոն]]) [[Ֆրանսիայի թատրոն|ֆրանսիական թատրոնը]] (այդ թվում՝ [[Մոլիեր]]ը), մեր օրերում դեռևս ներկայացվում են։ Ավելին, արևելյան դասական ձևերի կատարումները, ինչպիսիք են [[Նո]]ն և [[կաբուկի]]ն ներկայացվում են նաև արևմուտքում, սակայն ավելի քիչ հաճախականությամբ։

=== Կինոնկար ===

[[Պատկեր:Satyajit_Ray.jpg|աջից|մինի|[[Սաթյաջիտ Ռայ]], [[Հնդկաստան]]ի [[Բենգալացիներ|բենգալացի]] ռեժիսոր]]
*Գեղարվեստական կինոնկարը* տերմին է, որը ներառում է շարժանկարները և ֆիլմի՝ որպես գեղարվեստի բնագավառը։ *Գեղարվեստական կինոթատրոնը* մի վայր է, որը ստեղծվել է հիմնականում այդպիսի ֆիլմեր դիտելու համար։ [[Կինոնկար]]ները հիմնականում ստեղծվում են աշխարհի տարբեր պատկերները [[տեսախցիկ]]ներով  [[Վիդեոնկարահանում|նկարահանելով]] կամ [[Անիմացիա|անիմացիոն]] մեթոդներով կամ [[Համակցված կինոնկարահանում|համակցված կինոնկարահանման մեթոդներով]] պատկերներ ստեղծելով։ Կինոնկարները կոնկրետ [[մշակույթ]]ների [[Մշակութային նմուշ|նմուշներն]] են, որոնք այդ մշակույթների արտացոլանքն են և միևնույն ժամանակ ազդեցություն ունեն դրանց վրա։ Կինոնկարը [[արվեստ]]ի կարևոր ձև է ժամանցի հայտնի աղբյուր և քաղաքացիներին [[Վավերագրական ֆիլմ|կրթելու]] կամ  [[Քարոզչություն|քարոզչության]] հզոր մեթոդ։ Կինոթատրոնի վիզուալ տարրերը շարժանկարները դարձնում են համընդհանուր հաղորդակցության հզոր միջոց։ Որոշ աշխարհահռչակ ֆիլմեր հետաքրքրություն են ձեռք բերել [[Կրկնօրինակում|կրկնօրինակման]] կամ [[ենթագրեր]]ի միջոցով, որոնցով [[Թարգմանություն|թարգմանվել են]] երկխոսությունները։

[[Կինեմատոգրաֆիա]]ն այն բնագավառն է, որը զբաղվում է [[Կինոնկար|կինոթատրոնի]] համար լուսանկարչական պատկերներ ստեղծելիս [[Բեմական լուսավորություն|լուսավորության]] և [[տեսախցիկ]]ի ընտրությամբ։ Այն սերտորեն կապված է [[Լուսանկարչություն|լուռ լուսանկարչության]] արվեստի հետ, թեև և տեսախցիկի, և տեսարանի տարրերի շարժման ընթացքում բազմաթիվ հավելյալ խնդիրներ կարող են առաջանալ։

[[Անկախ ֆիլմարտադրություն]]ը հաճախ արվում է [[Միացյալ Նահանգների կինոթատրոն|Հոլիվուդից]] կամ այլ հիմնական [[ստուդիաների համակարգ]]ից դուրս։ Անկախ ֆիլմը ֆիլմ է, որն ի սկզբանե արտադրվել է առանց ֆիլմերի հիմնական ստուդիայի ֆինանսավորման կամ թողարկման։ 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին ստեղծագործ, գործարար և տեխնոլոգիական գործոնները նպաստել են անկախ ֆիլմարտադրության զարգացմանը։

== Պոեզիա ==

[[Պատկեր:Pushkin_(by_Mate).jpg|մինի|[[Վասիլի Մատե]], *Ալեքսանդր Պուշկինի* դիմանկար (1899)]]
Պոեզիան (տերմինը ծագում է հունարեն ποίησις բառից (*poiesis*, որը նշանակում է «ստեղծել») գրականության տեսակ է, որի հիմքում լեզվի գեղագիտական և ռիթմային որակներն են, ինչպիսիք են հնչիմաստը, բարեհնչությունը և մետրը, և որը հիմնական, սկզբնական իմաստին կամ դրա փոխարեն այլ իմաստ է հաղորդում։

== Այլ ==
* [[Ավանգարդ երաժշտություն]]ը հաճախ համարվում է և՛ կատարողական արվեստ, և՛ գեղարվեստ։
* [[Էլեկտրոնային մեդիա]] – գուցե գեղարվեստի նոր տեսակ, քանի որ այն արտադրության և ներկայացման համար օգտագործում է ժամանակակից տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են համակարգիչները։ Այլ միջոցների հետ միասին կիրառվում են նաև վիդեո, թվային լուսանկարչություն, թվային տպագրություն և ինտերակտիվ արվեստի գործերը։
* [[Տեքստիլային գործվածք|Տեքստիային գործվածքները]], այդ թվում՝ [[Մանածագործական արվեստ|մանածագործությունը]] և մարդկանց «կրած» կամ «նախկինում կրած» իրերը հաճախ մտնում են գեղարվեստի իրերի տարատեսակի մեջ, երբեմն որպես գեղարվեստի ցուցադրության մի մաս։
* [[Դասական արվեստ|Արևմտյան արվեստի (կամ դասական) երաժշտությունը]] կատարողական արվեստ է, որը հաճախ համարվում է նաև գեղարվեստ։ 
* [[Օրիգամի]] – Նախորդ դարում ծալվող առարկաների նկատմամբ նոր հետաքրքրություն առաջացավ, որի մեջ իրենց ներդրումն ունեին նաև արվեստագետներն ու գիտնականները։ Օրիգամին տարբերվում է արվեստի մյուս տեսակներից։ Թեև գեղանկարչությունն իրենից ներկայացնում է նյութի ավելացում, իսկ քանդակագործությունը՝ հեռացում, օրիգամիի դեպքում ոչինչ չի ավելացվում կամ հեռացվում։ Այն ձևափոխում է։ Օրիգամիի վարպետները ընդլայնում են այդ արվեստի սահմանները՝ այն համապատասխանեցնելով տվյալ ժամանակաշրջանին, դրա սկզբունքները կիրառելով տեխնոլոգիաների և տիեզերանավի դիզայնի մեջ։ Դրա հաշվարկային կողմն ու տարածելու որակը (տրված սոցիալական ցանցերի շնորհիվ) ընդհանուր պատկերի այն մասն են, որոնք օրիգամին դարձնում են 21-րդ դարի պարադիգմատիկ արվեստ։

== Ակադեմիական կրթություն ==
=== Աֆրիկա ===


=== Ասիա ===
* [[Գուանչժուի գեղարվեստի ակադեմիա|Գուանչժոուի գեղարվեստի ակադեմիան]] Չինաստանի Գուանչժոու քաղաքում գտնվող պետական համալսարան է, որն ապահովում է գեղարվեստի և դիզայնի դոկտորական, մագիստրոսական և բակալավրի աստիճաններով։  
* [[Գեղարվեստի ակադեմիա, Կալկաթա|Կալկաթայի գեղարվեստի ակադեմիան]] Հնդկաստանի Արևմտյան Բենգալիա նահանգի Կալկաթա քաղաքում գտնվող գեղարվեստի հաստատություն է։


=== Հարավային Ամերիկա ===
* Բրազիլիա․ Բրազիլիայի արվեստի ինստիտուտը ունի թատրոնի, կերպարվեստի, արդյունաբերական դիզայնի և երաժշտության բաժիններ։

=== Միացյալ Նահանգներ ===
[[Միացյալ Նահանգներ]]ում գեղարվեստի ակադեմիական դասընթացն ընդգրկում է ոլորտում գեղարվեստի [[Bachelor of Arts|բակալավրիատի]] և/կամ  [[գեղարվեստի մագիստրատուրա]]յի աստիճան – հիմնականում ամենաբարձր աստիճանը։ [[Գեղարվեստի դոկտոր|Գեղարվեստի դոկտորական աստիճանը]], այնուամենայնիվ, հակադրվելով [[պատվավոր դոկտոր]]ի աստիճանի հետ, սկսեց ի հայտ գալ ԱՄՆ որոշ ակադեմիական հաստատություններում։ ԱՄՆ հիմնական արվեստի դպրոցները․

* [[Եյլի համալսարան]], Նյու Հեվն, Կոննեկտիկուտ – Գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան, Արվեստի բակալավրի աստիճան։
* [[Ռոդ Այլենդի դիզայնի դպրոց]], Փրովիդենս, Ռոդ Այլենդ – Գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան, Գեղարվեստի բակալավրի աստիճան։
* [[Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ]]ի դպրոց, Չիկագո, Իլինոյս – Ստուդիոյի մագիստրոսի աստիճան, գրականության մագիստրոսի աստիճան։
* [[University of California Los Angeles|Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիական համալսարան]], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա – Գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան։
* [[Արվեստների կալիֆոռնիական ինստիտուտ]], Վալենսիա, Կալիֆոռնիա։
* [[Կարնեգի Մելոն համալսարան|Կառնեգի Մելոն համալսարան]], Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա։
* [[Կրանբրուքի արվեստի ակադեմիա]], Բլումֆիլդ Հիլս, Միչիգան։
* [[Մերիլենդի արվեստի քոլեջ]], Բալթիմոր, Մերիլենդ։
* [[Ֆորդհեմ համալսարան]], (Գեղարվեստի բակալավրի աստիճան)։
* [[Կոլումբիայի համալսարան]], Գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան, իրավագիտության դոկտոր և գեղարվեստի մագիստրոս, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։
* [[Ջուլիարդի դպրոց]], Նյու Յորք, 1905 թվականին ստեղծված [[կատարողական արվեստներ]]ի կոնսերվատորիա է։ Այն ավարտական կուրսում սովորողներին և շրջանավարտներին սովորեցնում և վերապատրաստում է պարի, թատրոնի և երաժշտության ոլորտներում։ Այն հայտնի է որպես աշխարհի առաջատար [[երաժշտական դպրոց]]ներից մեկը՝ իր ամենահեղինակավոր արվեստի ծրագրերով:
* [[ArtCenter դիզայնի քոլեջ]], Փասադենա, Կալիֆոռնիա, 1930 թվականին հիմնադրված հասարակական, մասնավոր քոլեջ է։ ArtCenter-ը վերջին կուրսում սովորողներին առաջարկում է արվեստի և դիզայնի բազմաթիվ ոլորտներում կրթական ծրագրերի լայն շրջանակ, ինչպես նաև հանրային ծրագրեր երեխաների  և բարձր դասարանի աշակերտների համար։ *U.S. News & World Report- ը* ևս  Art Center's Art-ը՝ իր արդյունաբերական և մեդիա դիզայնի դասընթացների կրթական ծրագրերով հանդերձ դասում է ԱՄՆ լավագույն 20 ավարտական դպրոցների շարքին։

== Տես նաև ==
* [[Արվեստներ]]
* [[Կերպարվեստ]]

== Ծանոթագրություններ ==


* [[Anthony Blunt|Blunt Anthony]], *Artistic Theory in Italy, 1450–1600*, 1940 (refs to 1985 edn), [[OUP]], 

== Գրականություն ==
* Ballard, A. (1898). . New York: A.S. Barnes & Company.
* Caffin, Charles Henry. (1901). . New York: Doubleday, Page & Co.
* Crane, L., and Whiting, C. G. (1885). . Boston: Chautauqua Press. 
* Hegel, G. W. F., and Bosanquet, B. (1905). [https://books.google.com/books?id=YmgRAAAAYAAJ The introduction to Hegel's Philosophy of fine art]. London: K. Paul, Trench &.
* Hegel, G. W. F. (1998). [https://books.google.com/books?id=Iw-maVonxV4C Aesthetics: lectures on fine art]. Oxford: Clarendon Press.
* Neville, H. (1875). . London: R. Bentley and Son.
* Rossetti, W. M. (1867). . London: Macmillan.
* Shiner, Larry. (2003). "[[The Invention of Art: A Cultural History]]". Chicago: University of Chicago Press. 
* Torrey, J. (1874). . New York: Scribner, Armstrong, and Co.
* ALBA (2018). [http://www.alba.edu.lb/french/Alexis-Boutros-fondateur-Alba] .
* Antonio Luis Ramos Molina, *La magia de la química fotográfica: El quimigrama. Conceptos, técnicas y procedimientos del quimigrama en la expresión artística*, In: *Tesis Doctoral'', Universidad de Granada 2018.

Կատեգորիա:Արվեստ
Կատեգորիա:Գեղագիտություն
Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Էսթետիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն