Ջոնաթան Լիթել

**Ջոնաթան Լիթել** (, ), գրող, ապրում է Բարսելոնայում։ Նրա առաջին վեպը՝ *«Բարիները»*, որը գրվել է ֆրանսերեն, արժանացել է երկու խոշոր ֆրանսիական մրցանակների, այդ թվում՝ Գոնկուրի և Ֆրանսիայի ակադեմիայի մրցանակների:

Լիթելը մեծացել է Ֆրանսիայում և Միացյալ Նահանգներում և երկու երկրների քաղաքացի է: Բակալավրի կոչումը ձեռք բերելուց հետո ինը տարի աշխատել է մարդասիրական կազմակերպությունում։ 2001 թվականին թողնելով աշխատանքը՝ կենտրոնացել է գրելու վրա։

## Վաղ կյանք և կարիերա
Լիթելը հեղինակ Ռոբերտ Լիթելի որդին է: Թեև նրա տատիկն ու պապիկը հրեաներ են եղել, որոնք 19-րդ դարի վերջում գաղթել են Ռուսաստանից Միացյալ Նահանգներ, Լիթելը իրեն որպես հրեա «ընդհանրապես» չի համարում և ասում է․՝ «Ինձ համար հուդայականությունն ավելի շատ պատմական նախապատմություն է»։

Ծնվելով Նյու Յորքում, Լիթելը երեք տարեկանում մեկնել է Ֆրանսիա, այնուհետև 13-16 տարեկան հասակում ավարտել է իր կրթության մի մասը հայրենի երկրում, նախքան Ֆրանսիա վերադառնալը՝ բակալավրիատի կոչում ստանալու համար: Նա նորից վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ սովորել է Եյլի համալսարանում և 1989 թվականին ավարտել է բակալավրի աստիճանը։ Եյլում սովորելու տարիներին նա ավարտել է իր առաջին գիրքը՝ *«Վատ լարումը»*, իսկ ավելի ուշ հանդիպել է Ուիլյամ Բերրոուզին, ով երկարատև տպավորություն է թողել նրա վրա: Նրա ազդեցության շնորհիվ Լիթելը սկսել է կարդալ Բերրոուզ, ինչպես նաև Սադ, Բլանշո, Ժենե, Սելին, Բատայ և Բեքեթ։ Այնուհետև նա աշխատել է որպես թարգմանիչ՝ անգլերեն թարգմանելով Սադի, Բլանշոյի, Ժենեի և Կինյարի ֆրանսերեն ստեղծագործությունները։ Միաժամանակ նա սկսել է գրել տասը հատորանոց գիրք, սակայն երրորդ հատորից հետո հրաժարվել է նախագծից։

1994-2001 թվականներին նա աշխատել է «Ակցիա սովի դեմ» միջազգային մարդասիրական կազմակերպությունում՝ աշխատելով հիմնականում Բոսնիա և Հերցեգովինայում, ինչպես նաև Չեչնիայում, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Սիերա Լեոնեում, Կովկասում, Աֆղանստանում և Մոսկվայում։ 2001 թվականի հունվարին Չեչնիայում շրջափակման զոհ է դարձել, որի ժամանակ թեթև վիրավորվել է։ Նույն թվականին նա որոշել է թողնել աշխատանքը, որպեսզի կենտրոնանա իր երկրորդ գրքի՝ «Բարիները»-ի հետազոտության վրա։ Այդ ընթացքում նա աշխատել է նաև որպես մարդասիրական կազմակերպությունների խորհրդատու։

Լիթելը Ֆրանսիայի քաղաքացիություն է ստացել (մինչև կարողացել է պահպանել իր ամերիկյան քաղաքացիությունը) 2007 թվականի մարտին, երբ ֆրանսիացի պաշտոնյաները կիրառել են մի կետ, ըստ որի՝ ցանկացած ֆրանսախոս, որի «վաստակավոր գործողությունները նպաստում են Ֆրանսիայի փառքին», կարող են դառնալ քաղաքացի՝ չնայած տարին վեց ամսից ավել Ֆրանսիայում ապրելու պահանջը չկատարելուն։

## Ստեղծագործություններ
Լիթելի *«Բարիները»* վեպը գրվել է ֆրանսերենով և լույս է տեսել Ֆրանսիայում 2006 թվականին։ Վեպը պատմում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Արևելյան ճակատի մասին՝ Մաքսիմիլիեն Աու անունով մի ՍՍ-ական սպայի մտացածին հիշողությունների միջոցով։

Լիթելն ասել է, որ ոգեշնչվել է գրել վեպը, երբ տեսել է Վերմախտի մահապատժի ենթարկված խորհրդային պարտիզան Զոյա Կոսմոդեմյանսկայայի լուսանկարը: Գրքի սկզբնական ոգեշնչումը եղել է 1991 թվականին Հոլոքոստի մասին՝ Կլոդ Լանցմանի հայտնի վավերագրական *«Շոա»* ֆիլմի դիտումից: Նա սկսել է գրքի ուսումնասիրությունը 2001 թվականին և սկսել է առաջին նախագիծը տասնութ ամիս անց, երբ ընթերցել է Երրորդ Ռայխի և Արևելյան ճակատի մասին մոտ երկու հարյուր գիրք, ինչպես նաև այցելել է Գերմանիա, Արևելյան Եվրոպա և Կովկաս: Լիթելը պնդել է, որ ինքը ստանձնել է իր գլխավոր հերոսի՝ Աուի ստեղծման աշխատանքները՝ պատկերացնելով, թե ինքն ինչ կաներ, եթե ծնվեր նախապատերազմական Գերմանիայում և դառնար նացիոնալ-սոցիալիստ։

Լիթելի նախկինում հրատարակված միակ գիրքը՝ *«Վատ լարումը»* կիբերպանկ վեպը, որը Լիթելը համարում է «շատ վատ գիտաֆանտաստիկ վեպ», պատմում է Լինքսի՝ «խառանծնի» մասին, որն ապրում է ֆուտուրիստական Փարիզում։ Վեպում շատ տեսարաններ տեղի են ունենում Փարիզի կատակոմբներում. նա այս վեպում ներառել է նաև անսովոր հավելված, որտեղ զետեղված են բոլոր այն երաժշտություններն ու երգերը, որոնք նա լսել է ստեղծագործելիս: Բացի այդ, Լիթելը հրապարակել է մանրամասն հետախուզական զեկույց Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության մարմինների մասին, Լեոն Դեգրելի *«Ռուսական քարոզարշավը»* գրքի վերլուծությունը՝ սոցիոլոգ Կլաուս Թեվելեյթի աշխատությունների ազդեցության տակ, մեկ գիրք՝ չորս տեքստերով, որոնք գրվել են մինչև «*Բարիները»* և, վերջապես, կարճ էսսե։

«*Բարիները»-ից* հետո Լիթելը նկարահանել է *«Սխալ տարրեր»* վերնագրով վավերագրական ֆիլմը, որտեղ նա հարցազրույցներ է վերցնում Ջոզեֆ Կոնիի նախկին երեխա զինվորականներից: Ֆիլմը արտամրցութային կարգով ցուցադրվել է 2016 թվականի Կաննի կինոփառատոնում։

## Մրցանակներ
2006 թվականին *«Բարիները»* արժանացել է Գոնկուրի մրցանակի և ֆրանսիական ակադեմիայի գլխավոր մրցանակի: 2007 թվականի վերջին Ֆրանսիայում վաճառվել է ավելի քան 700 000 օրինակ։

2018 թվականին նա արժանացել է Սադի մրցանակին «*Հին պատմություն»* գործի համար։

## Մեկնաբանություն
2008 թվականի մայիսին *Haaretz-*ին տված հարցազրույցում Լիթելը մեղադրել է Իսրայելին Հոլոքոստը քաղաքական նպատակների համար օգտագործելու մեջ և Իսրայելի պահվածքը օկուպացված տարածքներում նմանեցրել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ նացիստների վարքագծին. «Եթե Իսրայելի կառավարությունը թույլ տար իր զինվորներին վատ բաներ անել, նրանք կանեին։ Բոլորն ասում են՝ «Տեսեք, թե ինչպես են գերմանացիները վարվել հրեաների հետ նույնիսկ Հոլոքոստից առաջ․ կտրել են մորուքները, նվաստացրել են հանրության առաջ, ստիպել են նրանց մաքրել փողոցը»։ Այսպիսի բաներ այդ տարածքներում ամեն օր են լինում։ Ամեն անիծված օր»։ Սակայն, նա նաև ասել է, որ «Մենք իրականում չենք կարող համեմատել այդ երկուսը»։

## Ստեղծագործություններ
*1989 – *Bad Voltage*
*2006 – *Les Bienveillantes* («*Բարիները»*, 2009)
*2006 – *[http://psan.hypotheses.org/psan-publishing-house/j-littell-the-security-organs-of-the-russian-federation-a-brief-history-1991-2005-full-text-without-graphs The Security Organs of the Russian Federation. A Brief History 1991–2004]*
*2008 – *Le Sec et L'Humide*
*2008 – *Études*
*2008 – *Georgisches Reisetagebuch*
*2009 – *Récit sur Rien*
*2009 – *Tchétchénie, An III*
*2010 – *En Pièces*
*2011 – *Triptyque: Trois études sur Francis Bacon* (*Triptych: Three Studies after Francis Bacon*, 2013)
*2011 – *The Invisible Enemy*
*2012 – *Une vieille histoire*
*2012 – *Carnets de Homs* (*Syrian Notebooks: Inside the Homs uprising*, 2015)
*2013 – *The Fata Morgana Books*
*2018 – *Une vielle histoire (nouvelle version)*
*2022 – *De l'agression russe. Écrits polémiques*
*2023 – *Un endroit inconvénient* (Անտուան դ'Ագաթայի արած լուսանկարներով)
*2024 – *The Damp and the Dry* (անգլերեն է թարգմանել Մաքս Լոութոնը)

## Մրցանակներ
*Grand prix du roman de l'Académie française, 2006, for *Les Bienveillantes*
*Prix Goncourt, 2006, for *Les Bienveillantes*
*Bad Sex in Fiction Award, 2009, for *The Kindly Ones*

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ