Վերջին եզնարածը

«**Վերջին եզնարածը**» Սերո Խանզադյանի «Ձմեռային պատմվածքներ» շարքում տեղ գտած ստեղծագործություններից է, որը գրվել է 1961 թվականին։

## Գնահատական
Խանզադյանը շատ բան է տվել երկրին, ժողովրդին ոչ միայն իբրեւ գրող, այլև քաղաքացի՝ օժտված քաղաքացիական բարձր գիտակցությամբ ու պայքարի ջիղով: Հատկանիշներ, որոնք խարսխված են մարդկայնության, բարոյականության անխախտելի հիմքի վրա:

## Սյուժե
Հեղինակը պատմում է, որ իրենց գյուղում կային անխախտ նախապաշարումներ, որոնք շատ վաղուց էին և ամեն ինչից բարձր։ Օրինակ՝ արգելվում էր վար անելիս հորովել երգելը, քանի որ մտածում էին, որ երաշտ կլինի կամ միջին թաղում ապրողներից քավոր չէին վերցնում, որովհետև ձևավորվել էր այն միտքը, որ այդ մարդկանց սանիկները դժբախտ են լինում։ Գյուղացիները, եզները կալ տանելու համար, միայն Բոլունց տոհմից էին մարդ վարձում, քանի որ հազար տարի փորձել էին, և նրանց կալի օրերին արևը երկարում էր։ Սակայն Բոլունց տոհմում մնացել էր երեք ծուխ, և նրանցից հասակավորը քեռի Մաթևոսն էր։ Գյուղացիները քեռի Մաթևոսին կերակրում էին, հագցում, ով ինչ կարողանում էր տալիս էր նրան։ Մաթևոսը գոհ էր մնում ամեն ինչից՝ թե՛ քչից, թե՛ շատից։ Անտարբեր էր Մաթևոսը, նույնիսկ չգիտեր՝ ինչ են անում կինը, աղջիկները, եթե նրան ասում էին, որ գյուղում մարդ է մահացել, շատ անտարբեր ասում էր․ «Աստված հոգին լուսավորի» և վերջ։ Այս ամենին հակառակ քեռի Մաթևոսը արտակարգ սեր ուներ դեպի եզները, նրանց հետ դառնում էր զգայուն և քնքուշ։ Աշխատանքից հետո Մաթևոսի հանգրվանը հաչա թթենու ստվերն էր։ Մաթևոսը չէր հավատում ո՜չ եկեղեցուն, ո՛չ Աստծո գոյությանը, պատճառաբանում էր, որ եթե չի տեսել իր աչքով, ապա չի հավատում։ Որոշ ժամանակ անց գյուղը դարձավ կոլխոզ, Մաթևոսը՝ նունպես։ Գարնանը գյուղացիները իմանում են, որ ցորենը մեքենայով են կալսելու, այլևս պետք չի լինի կալ ու կամ։ Մաթևոսի աղջիկը մի օր հորն ասում է, որ արդեն բերել են կալսիչ մեքենան։ Մաթևոսը իր բնավորության համաձայն չի հավատում, քանի որ չի տեսել իր աչքով։ Հարևանները շատ հաճախ Մաթևոսին տեսնելիս պատմում էին, որ տեսել են մեքենան, որ լավ բան է, որ հարյուր կալի գործը մի օրում կանի, իսկ Մաթևոսը տարակուսանքով հարցնում էր․ «կանի՞ որ․․․»։  Այդ տարի ոչ ոք չկանչեց Մաթևոսին կալի եզները պահելու, նրան կերակուր չուղարկեցին, տրեխ ու գլխարկ չտվեցին։ Այդ ժամանակ Մաթևոսը մտածեց, որ ճիշտ էր ամեն բան, հիմա ինչով պիտի ապրի։ Որոշեց, որ գնա և կալսիչը տեսնի։ «Քեռի Մաթևոսը զարհուրեց մեքենայի տեսքից, նրա բանեցնող տրակտորի ճայթյուններից, ծխից։ Նա մեխվեց տեղն ու հասկացավ, որ մեծ ահի հետ մի սուր ատելություն էլ ծնվեց իր սրտում դեպի կալսիչը, որն իր չխկչխկոցով սպառնում էր․ Հե՛-ռու՜․․․ թե չէ քեզ էլ կխժռեմ»։ Մաթևոսին նաև շատ վիրավորեց այն, որ այդտեղ աշխատող մարդկանցից ոչ ոք նրան չնկատեց։ Կնոջ հետ միշտ կռվում էին, որ Մաթևոսը չի աշխատում, ինչպես պետք է ապրեն։ Բայց Մաթևոսը միշտ համառում էր և ասում, որ երբեք այդ ճախարակի հացը չի ուտի։ Նա այլևս չէր նստում թթենու տակ, եզնարածը վշտով էր ապրում, տանջվում այն մտքից, թե ոնց է լինելու հետո։ Մի օր աղջիկը պատմում է հորը, որ մայրը և մյուս քույրը գնացել են կալսիչի վրա աշխատելու։ Մաթևոսը կատաղում է, նույնիսկ ցանկանում է մարդ սպանել։ Իրեն կորցրած Մաթևոսը վազում է կնոջ մոտ՝ աչքերը լայնացած և ձեռնափայտը ամուր սեղմած։ Բարկանում կնոջ վրա, անիծում կալսիչը ստեղծողին։ Կինը այլևս չի համբերում․ «Ու՞ր հեռանանք, հող ենք ուտելո՞ւ, որ չաշխատենք, ինչո՞վ պիտի ապրենք, քու հույսի՞ն»։ Քեռի Մաթևոսը սկսում է ձեռնափայտով հարվածել կալսիչին, իսկ գյուղացիներից ոմանք քրքջում էին։ «Քեռի Մաթևոսը հևում էր, գոռում, սակայն նրա ձայնը հետզհետե մարեց, ձեռքերը թուլացան։ Իսկ երբ մեծ կալսիչից հեռանում էր, ոտքերը հազիվ էին շարժվում։ Աչքերը լիքն էին արցունքով։ Ուշ երեկոյան հարևանները նրան մեռած գտան հաչա թթենու տակ»։ Դա մեծ ձորի վերջին եզնարածն էր․․․   

## Կերպարներ
* Քեռի Մաթևոս
* Մաթևոսի կին
* Մաթևոսի աղջիկ

## Տես նաև
* Կանաչ դարպաս 
* Պրաստոյ Պետրուսը
* Բաղդասար նախագահը
* Բախտավոր Աղավելը
* Նա ուրիշ էր արդեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայերեն ձայնային գրքեր (աուդիոգրքեր) համացանցում։ Սերո Խանզադյան
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր