Տեսողական ձյան համախտանիշ

**Տեսողական ձյան համախտանիշ** (*)*, տեսողական ձյան համախտանիշ**,** հազվագյուտ նյարդաբանական վիճակ, որի առաջնային ախտանիշը մշտական ​​թարթող սպիտակ, սև, թափանցիկ կամ գունավոր կետերն են ամբողջ տեսողական դաշտում: Այն տարբերվում է բուն տեսողական ձյան ախտանիշից, որը կարող է առաջանալ նաև մի քանի այլ պատճառներով. այս դեպքերը կոչվում են «տեսողական ձյան համախտանիշի նմանակներ»:

Այլ ընդհանուր ախտանիշներն են՝ պալինոպսիան, ուժեղացված էնտոպտիկ երևույթները, լուսավախությունը և լարվածությանգլխացավը։ Վիճակը սովորաբար միշտ առկա է և չունի հաստակ բուժում, քանի որ հնարավոր բուժման եղանակների հայտնաբերումը դեռ հետազոտության փուլում է: Աստիգմատիզմը, թեև չի ենթադրվում, որ կապված է այս տեսողական խանգարումների հետ, ընդհանուր ուղեկցող հիվանդություն է: Միգրենը և աղմուկը ականջներում տարածված ուղեկցող հիվանդություններ են, որոնք երկուսն էլ կապված են համախտանիշի ավելի ծանր դրսևորման հետ:

Համախտանիշի պատճառն անհայտ է։ Ենթադրվում է, որ հիմքում ընկած մեխանիզմը ուղեղիկի աջ լեզվային գալարում և ձախ առաջային բլթում նեյրոնների չափազանց ակտիվությունն է: Մեկ այլ վարկած առաջարկում է, որ տեսողական ձյան համախտանիշը կարող է լինել տեսաթումբ-կեղևային դիսռիթմիայի տեսակ և ներառել տեսաթմբի ցանցային կորիզը: Տեսաթմբի ցանցային կորիզից արգելակող գործողության խաթարումը կարող է լինել գրգռիչ զգայական տեղեկատվությունը ճնշելու անկարողության հիմքում ընկած պատճառը: Հետազոտությունը սահմանափակ է եղել դեպքերի նույնականացման, ախտորոշման և ուսումնասիրված խմբերի սահմանափակ թվի պատճառով, թեև ախտորոշման խնդիրը այժմ հիմնականում լուծված է: Ուղեղի ֆունկցիոնալ պատկերավորման նախնական հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ տեսողական ձյունը ուղեղի խանգարում է:

## Տարբերությունը տեսողական ձյան ախտանիշից
Տեսողական ձյունը՝ որպես ախտանիշ, երբեմն կարող է լինել անցողիկ, և հնարավոր է, որ դա բնական երևույթ է, երբեմն կարծում են, որ այն տեսանելի է շատ մարդկանց համար, եթե նրանք կենտրոնանան դրա վրա: Տեսողական ձյան համախտանիշի դեպքում, այնուամենայնիվ տեսողական ձյունը միշտ առկա է, անկախ լուսավորության պայմաններից և նույնիսկ երբ աչքերը փակ են։ Ի տարբերություն միգրենի հետևանքով առաջացած տեսողական երևույթների, որոնք կարող են տևել մինչև մոտ մեկ ժամ, տեսողական ձյան համախտանիշի հետևանքով առաջացած կայունությունը շարունակաբար տևում է մի քանի ամիս:

Եթե ​​տեսողական ձյունը մշտական ​​է, շարունակական և ուղեկցվում է այլ ախտանիշներով, ինչպիսիք են էնտոպտիկ երևույթը, պալինոպսիան, լուսավախությունը և/կամ հավկուրությունը, դա կարող է վկայել տեսողական ձյան համախտանիշի մասին: Այս համախտանիշը ոչ թե պարզապես երեւույթ է, այլ նյարդաբանական վիճակ, որտեղ մարդն անընդհատ տեսողական խանգարումներ է ունենում՝ անկախ լուսավորության պայմաններից։ Տեսողական ձյան համախտանիշը կապված է ուղեղի տեսողական շրջանների նյարդային զգայունության բարձրացման հետ: Այնուամենայնիվ կարևոր է չշփոթել այն տեսողական ձյան այլ պատճառների հետ, որոնք երբեմն կոչվում են տեսողական ձյան համախտանիշ նմանակներ:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Տեսողական ձյունը, հավանաբար, ներկայացնում է կլինիկական շարունակականություն՝ տարբեր աստիճանի ծանրության: Համակցված հիվանդությունների առկայությունը, ինչպիսիք են միգրենը և ականջների աղմուկը, կապված են տեսողական ախտանիշների ավելի ծանր դրսևորման հետ:

Ոչ տեսողական ախտանիշները կարող են ներառել կենտրոնանալու դժվարություն, անքնություն, հաճախակի միգրեն, սրտխառնոց և գլխապտույտ:

### Ախտորոշում
Տեսողական ձյան համախտանիշը սովորաբար ախտորոշվում է հետևյալ առաջարկվող չափանիշներով
* տեսողական ձյուն. դինամիկ, շարունակական, փոքրիկ կետեր, որոնք դիտվում են ամբողջ տեսողական դաշտում օրվա ցանկացած ժամի, անկախ լուսավորության պայմաններից, որոնք պահպանվում են ավելի քան երեք ամիս:
* կետերը սովորաբար սև/մոխրագույն են սպիտակ ֆոնի վրա և մոխրագույն/սպիտակ՝ սև ֆոնի վրա; սակայն դրանք կարող են լինել նաև թափանցիկ, սպիտակ թարթող կամ գունավոր:
* հետևյալ 4 կատեգորիաների առնվազն 2 լրացուցիչ տեսողական ախտանիշների առկայություն.
* պալինոպսիա. հետևյալներից առնվազն 1-ը՝ շարժվող առարկաների հետպատկերներ կամ հետքեր
* ընդլայնված էնտոպտիկ երևույթներ. հետևյալներից առնվազն 1-ը. երկու աչքերում չափազանց լողացող պատկերներ, չափազանց կապույտ դաշտի էնտոպտիկ երևույթ, աչքի ինքնալուսավորում (ֆոսֆեններ) կամ ինքնաբուխ ֆոտոպսիա:
* լուսավախություն
* հավկուրություն․ գիշերային տեսողության խանգարում.
* ախտանիշները չեն համապատասխանում բնորոշ միգրենի աուրային
* ախտանիշներն ավելի լավ չեն բացատրվում մեկ այլ խանգարմամբ (ակնաբուժական, թմրամիջոցների չարաշահում)
* նորմալ ակնաբուժական թեստեր (լավագույն կերպով շտկված տեսողության սրությունը, բբի լայնացման հետազոտություն, տեսողական դաշտ և էլեկտրառետինոգրամ, չի առաջանում  հոգեմետ դեղերի նախկին ընդունումից:
Լրացուցիչ և ոչ տեսողական ախտանիշեր, ինչպիսիք են ականջներում աղմուկը, ականջի ճնշումը, գիտակցության մթագնումը և այլն: Այն կարող է ախտորոշվել նաև ՊԷՇ սկանավորման միջոցով

#### Նման հիվանդություններ
Տեսողական ձյան համախտանիշից բացի հետևյալ վիճակները կարող են նաև առաջացնել տեսողական ձյան ախտանիշներ, և պետք է զգույշ լինել, որպեսզի դրանք չշփոթվեն դրա հետ.
* նյարդաբանական պայմանները, որոնք ազդում են ծոծրակային տեսողական տարածքի վրա, օրինակ. ինսուլտ, էպիլեպսիա, բազմակի սկլերոզ
* ծոծրակային էպիլեպսիա
* ծոծրակային կաթված
* կրեյտցֆելդտ-Յակոբի սպորադիկ հիվանդության «Հայդենհեյնի տարբերակները», մահացու պրիոնային հիվանդություն, հնարավոր է, որ այն ազդեցություն ունի ծոծրակային կեղևի վրա
* գլիցին ընկալիչի հակամարմինների համախտանիշ, հնարավոր է, քանի որ գլիցին ընկալիչի ալֆա-1 ենթամիավորը մարդու ցանցաթաղանթի արգելակող նյարդամիջնորդանյութ  է
* գլխի վնասվածք, որը հնարավոր է, վկայում է տեսողական հատվածի վնասվածքի մասին
* աչքի անոմալիաներ, օրինակ. դեղին բծի ատրոֆիա, կենտրոնական շճային խորիոռետինոպաթիա
* ցանցաթաղանթի հիվանդություն, ներառյալ ցուպիկասրվակիկային դիստրոֆիան կամ ցանցաթաղանթի պիգմենտային բորբոքում
* ծիածանաբորբ
* հալյուցինոգենային ընկալման մշտական խանգարում, հնարավոր է, որ և՛ այն, և՛ տեսողական ձյան համախտանիշ-ը ներառում են սերոտոներգիկ սինապսային փոխանցում
* թմրամիջոցների հետ կապված տեսողական ձյունը, որը կարող է առաջանալ մի քանի դեղամիջոցների պատճառով
* այլ համակարգային հիվանդություններ, որոնք նշված չեն այստեղ
Այն պետք է տարբերել նաև տեսողական աուրայով միգրենից։

### Հաճախակի սխալ պատկերացումներ
* Աչքի պաթոլոգիաները կամ այլ նյարդաբանական վիճակները կարող են նաև լինել տեսողական անոմալիաների պատճառ, ներառյալ տեսողական ստատիկ կամ ընկալման այլ փոփոխություններ: Բացի այդ, հոգեբանական խանգարումները, ինչպիսիք են սոմատիկ խանգարումները, կարող են պոտենցիալ նպաստել այս ընկալման խանգարումներին:
* Մոնոքրոմ գույների, երկնքում կամ մթության մեջ տեսողական ստատիկ, թարթող կամ հատիկավորություն ընկալելը կարող է նորմալ երևույթ լինել՝ կապված նյարդային աղմուկի հետ, որը ուժեղանում է վառ տեսողական գրգռիչների բացակայության դեպքում: Այս էֆեկտը կապված է այն բանի հետ, թե ինչպես են աչքերը և ուղեղը մշակում տեսողական տեղեկատվությունը ցածր լույսի պայմաններում: Նման միջավայրերում տեսողական համակարգը դառնում է ավելի զգայուն լույսի նկատմամբ՝ ուժեղացնելով աղմուկը կամ տեսողական ազդանշանների աննշան փոփոխությունները: Օրինակ, ցածր լույսի պայմաններում հիմնականում ակտիվանում են լուսընկալիչ ցուպիկերը, որոնք պատասխանատու են մութ միջավայրում լույսի ընկալման համար: Այնուամենայնիվ, նրանք չեն կարող տարբերել մանրամասները կամ գույները, ինչը հանգեցնում է մշուշոտ և հատիկավոր տեսողական փորձի առանց հստակ ուրվագծերի: Սրվակիկները, որոնք պատասխանատու են գունային ընկալման և մանրամասների համար, ակտիվանում են ավելի պայծառ լույսի ներքո, մինչդեռ ցուպիկներն ապահովում են տեսողություն ցածր լույսի պայմաններում, բայց նվազեցված ճշգրտությամբ: Հետևաբար, մթության մեջ ընկալվող հատիկավորությունը մեր տեսողության բնական հարմարեցումն է լուսընկալիչների սահմանափակումներին, այլ ոչ թե ոչ նորմալ նշան: Կարևոր է նշել, որ նման երևույթների ընկալումը կարող է տարբեր լինել անհատների միջև՝ ընկալման և զգայունության տարբերությունների պատճառով:
* Փակ աչքերով տեսողական աղմուկը, որը նաև հայտնի է որպես ֆոսֆեններ, վերաբերում է այն երևույթին, երբ մարդն ընկալում է պատահական լույս կամ մուգ բծեր՝ առանց արտաքին լույսի աղբյուրի: Այս էֆեկտը կապված է տեսողական համակարգի շարունակական գործունեության հետ, նույնիսկ փակ աչքերով, և կարող է առաջանալ ցանցաթաղանթի կամ տեսողական կեղևի նեյրոնների էլեկտրական ակտիվության պատճառով: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տեսողական համակարգը դառնում է ավելի զգայուն, երբ աչքերը փակ են, ինչը կարող է հանգեցնել մթության մեջ ֆոսֆենների կամ տեսողական աղմուկի ընկալմանը: Այս երևույթները ուղեղի աշխատանքի նորմալ մասն են, քանի որ այն շարունակում է տեղեկատվության մշակումը արտաքին գրգռիչների բացակայության դեպքում։

### Համակցված հիվանդություններ
Միգրենը և աուրայով միգրենը տարածված ուղեկցող հիվանդություններ են: Այնուամենայնիվ, ուղեկցվող միգրենի ազդեցությամբ վատթարանում է որոշ լրացուցիչ տեսողական ախտանիշներ և ականջների աղմուկ, որոնք դիտվում են «տեսողական ձյան» համախտանիշում: Սա կարող է շեղել միգրենով հիվանդների ​​հետազոտությունների արդյունքները, որոնք ավելի հավանական է, որ մասնակցեն ուսումնասիրությանը, քան միգրեն չունեցողները՝ ավելի ծանր ախտանիշներ ունենալու պատճառով: Ի տարբերություն միգրենի, բնորոշ միգրենի աուրայի համակցվածությունը չի վատթարացնում ախտանիշները։

Տեսողական ձյան ոչ տեսողական ախտանշանները կարող են ներառել ապաանձնավորում, դեռեալիզացիա, դեպրեսիա, լուսավախություն և հելոֆոբիա տուժած անհատի մոտ։

Տեսողական «ձյուն» ունեցող բուժառուներն ունեն նորմալ համարժեք մուտքային աղմուկի մակարդակ և կոնտրաստային զգայունություն: 2010 թվականի ուսումնասիրության մեջ Ռաղավենը և այլք. ենթադրել են, որ այն, ինչ հիվանդները տեսնում են որպես «ձյուն», eigengrau է: Սա նաև կբացատրի, թե ինչու շատերը նշում են ավելի շատ տեսողական ձյուն ցածր լույսի պայմաններում. «Պրիմատների սրվակիկների ներքին մութ աղմուկը համարժեք է ~4000 կլանված ֆոտոնին/վայրկյանում՝ միջին լույսի մակարդակներում. դրանից ցածր կոնի ազդանշաններում գերակշռում է ներքին աղմուկը»։

## Պատճառներ
Տեսողական ձյան համախտանիշի պատճառները պարզ չեն։ Ենթադրվում է, որ հիմքում ընկած մեխանիզմը ներառում է նեյրոնների չափազանց գրգռվածությունը գլխուղեղի կեղևի ներսում, մասնավորապես աջ լեզվական գալարը և ուղեղիկի ձախ ուղեղային առաջային բիլթը:

Մշտական ​​տեսողական ձյունը կարող է հանդես գալ որպես միգրենի բարդության առաջատար հավելում, որը կոչվում է մշտական աուրա առանց ինֆարկտի, որը սովորաբար կոչվում է մշտական միգրենի աուրա (PMA): Միգրենի այլ կլինիկական ենթատեսակներում գլխացավը կարող է բացակայել, և միգրենի աուրան կարող է չընդունել զիգզագային ամրացման սպեկտրի բնորոշ ձևը (շողացող սկոտոմա), բայց դրսևորվում է կիզակետային նյարդաբանական ախտանիշների մեծ բազմազանությամբ:

## Վերջին ուսումնասիրություներ
* 2015 թվականի մայիսին Շանկինի և Գոդսբիի ուսումնասիրության մեջ տեսողական ձյունը նկարագրվեց որպես կայուն դրական տեսողական երևույթ, որը տարբերվում է միգրենի աուրայից։
* 2020 թվականի դեկտեմբերին ուսումնասիրությունը հայտնաբերել է տեսողական ձյան համախտանիշով հիվանդների շրջանում ուղեղի տարածքային արյունամատակարարման աճ:
* 2021 թվականի սեպտեմբերին երկու ուսումնասիրություններ հայտնաբերել են սպիտակ նյութի փոփոխություններ տեսողական ծառի կեղևի մասերում և տեսողական ծառի կեղևից դուրս՝ տեսողական ձյան համախտանիշով հիվանդների մոտ:
* 2023 թվականի նոյեմբերին կատարված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ գլյուտամատը և սերոտոնինը ներգրավված են ուղեղի կապի փոփոխությունների մեջ տեսողական ձյան համախտանիշ-ի տեսողական, աչքի ընկնող և լիմբիական համակարգերի տարածքներում: Կարևոր է, որ փոփոխված սերոտոներգիկ կապը անկախ է միգրենից տեսողական ձյան համախտանիշ-ում և միաժամանակ համեմատելի է աուրայով միգրենի հետ՝ ընդգծելով խանգարումների միջև ընդհանուր կենսաբանությունը

## Բուժում
Բուժմամբ դժվար է լուծել տեսողական ձյունը, սակայն բուժման միջոցով հնարավոր է նվազեցնել ախտանիշները և բարելավել կյանքի որակը, ինչպես համախտանիշի, այնպես էլ դրա ուղեկցող հիվանդությունների դեպքում։ Որոշ ուսումնասիրություններում լամոտրիգինը՝ որպես տեսողական ձյան համախտանիշի բուժում, արդյունավետություն է ցուցաբերել հիվանդների միայն 20%-ի շրջանում, իսկ մեկ ուսումնասիրության ժամանակ լամոտրիգին օգտագործող հիվանդները նույնիսկ հայտնել են ախտանիշների վատթարացում: Դեղամիջոցները, որոնք կարող են օգտագործվել, ներառում են լամոտրիգինը, ացետազոլամիդը, վերապամիլը, կլոնազեպամը, պրոպրանոլոլը և սերտրալինը, բայց դրանք միշտ չէ, որ դրական ազդեցություն են ունենում: 2021 թվականի դրությամբ երկու ընթացիկ կլինիկական փորձարկումներ էին օգտագործում՝ ներուղեղային մագնիսական խթանում և նեյրոհետադարձ, տեսողական ձյան համար:

Բրիտանական ակնաբուժության ամսագրում կատարված վերջին ուսումնասիրությունը հաստատել է, որ ընդհանուր դեղորայքային բուժումներն ընդհանուր առմամբ անարդյունավետ են տեսողական ձյան համախտանիշի (տեսողական ձյան համախտանիշ) դեպքում: Վիտամիններն ու բենզոդիազեպինները, այնուամենայնիվ, որոշ հիվանդների համար օգտակար են եղել և կարող են անվտանգ համարվել այս վիճակի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Տեսողական խանգարումներ և կուրություն
Կատեգորիա:Տեսողական համակարգ
Կատեգորիա:Տեսողություն