Մանուել Հայ

200px|մինի|Ոսկեդրամներ Միքայել Ա Ռանգաբեի և նրա գահակից Թեոֆիլակտոսի դիմապատկերներով
200px|մինի|Ոսկեդրամներ Լևոն Ե Հայի (813–820) դիմապատկերով
**Մանուել Հայ** (Μανουηλ ό Άρμένιος), հայկական ծագումով բյուզանդական նշանավոր զորավար, ով զբաղեցրել է զինվորական բարձրագույն՝ սքոլաների դոմեստիկոսի պաշտոնը։

## Կենսագրություն
Մանուելը ծնվել է հայկական ընտանիքում։ Նրանից բացի ընտանիքում եղել է առնվազն ևս մեկ երեխա. վերջինս նրա եղբայր Մարինն էր՝ ապագա կայսրուհի Թեոդորայի հայրը։ Մանուելն իր կարիերան սկսել է Միքայել I Ռանգաբե կայսեր օրոք (811-813)՝ զբաղեցնելով պրոտոստրատորի պաշտոնը։ Այդ ժամանակ նա բավականին երիտասարդ էր՝ մոտ 20 տարեկան։ Նա Միքայել կայսեր աջակիցն էր Լևոն Հայի հետ վերջինիս առճակատման ժամանակ, սակայն 813 թվականին Միքայելը գահընկեց արվեց, և գահ բարձրացավ Լևոն Հայը։ Այդուհանդերձ՝ Մանուելն ստացավ պատրիկոսի տիտղոս և դարձավ Արմենիակոն թեմի ստրատեգոս: Իսկ դա նշանակում է, որ նա նշանակվել է բյուզանդական զինվորական ամենաբարձր պաշտոնում, մի պաշտոն, որը մինչև իր թագադրվելը զբաղեցնում էր անձամբ Լևոնը ։ Ըստ բյուզանդագետ գիտնականներ Ջ. Բյուրիի և Վ. Թրեդգոլդի՝ 819 թվականին՝ Լևոնի թագավորության ավարտից մոտ մեկ տարի առաջ, Մանուելը նրանից ստացել է Անատոլիայում կայսրության հինգ թեմաների մոնոստրատեգոսի եզակի, աննախադեպ պաշտոնը։ Թրեդգոլդի կարծիքով՝ այդ բացառիկ միջոցառումը ձեռնարկվել է ոչ թե ռազմական արշավ կազմակերպելու համար, այլ այն նպատակով, որպեսզի ավելի արդյունավետ պայքար տարվի կայսեր վարած քաղաքականությանը դիմադրող պատկերամարտիկների դեմ ։ Սակայն, ըստ  աշխատության խմբագիրների, այդպիսի պաշտոնի նշանակում հավանաբար տեղի չի էլ ունեցել, և դրա մասին ենթադրությունները պարզապես սկզբնաղբյուրի թյուրըմբռնման հետևանք են ։ Միքայել Ասորի պատմիչը գրել է, որ մոտավորապես այդ նույն ժամանակ Մանուելը պաշտոնապես բանակցություններ է վարել փախստական խուրամիտների և նրանց առաջնորդ Նասրի հետ։ Վերջինս հետագայում մտել է բյուզանդական զինվորական ծառայության մեջ, մկրտվել է և ստացել Թեոֆոբոս անունը։ Սակայն ընդհանուր առմամբ այս դրվագի ժամանակագրությունը բավականին խառնաշփոթ է և ըստ էության՝ վստահություն չի ներշնչում ։ Միքայել II-ի օրոք (820-829) անհայտ պատճառներով փախել է Արաբական խալիֆայություն, ծառայել արաբ. բանակում, խալիֆայությանը ենթարկել Խորասանը։ 831-ին, կայսր Թեոփիլոսից ներում ստանալով, վերադարձել է Բյուզանդիա, նշանակվել սխոլերի դոմեստիկոս (սպարապետ)։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել արաբների դեմ մղված պատերազմներին, մարտերից մեկում Թեոփիլոսին փրկել է գերվելուց։ 836-ին արաբներից գրավել է Զապետրա (Սոզոպետրա), Սամոսատ քաղաքները, 838-ին մասնակցել է Ամորիոնի կռիվներին (արաբների կողմում մարտնչում էր հայկական զորքը), որտեղ, ըստ որոշ սկզբնաղբյուրների, սպանվել է։ Ըստ Թեոփանեսի Շարունակող պատմիչի, Թեոփիլոսը մահից (842) առաջ Մ. Մամիկոնյանին նշանակել է իր մանկահասակ ժառանգի՝ ապագա Միքայել III-ի խնամակալներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (рус. дореф.)
* The Oxford Dictionary of Byzantium : [англ.] : in 3 vol. / ed. by Dr. Alexander Kazhdan. — N. Y. ; Oxf. : Oxford University Press, 1991. — 2232 p. — ISBN 0-19-504652-8.
* Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate; Brandes, Wolfram; Martindale, J. R. & Bichlmeier, Harald (1998–2013), Manuel, Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit[en], Berlin und Boston: De Gruyter, pp. 136–141, https://www.degruyter.com/database/PMBZ/entry/PMBZ15874/html». 
* 
* Treadgold Warren T. The Byzantine Revival, 780–842 (англ.) / American Council of Learned Societies. — Stanford, CA: Stanford University Press, 1988. — XV, 504 p. — (ACLS Humanities E-Book). — ISBN 0-804-71462-2. — ISBN 978-0-804-71462-4.
* 

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:838 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 27 մահեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ