open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամ

**Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամ,**  առաջին համաաֆրիկյան հիմնադրամն է, որն աջակցում է Աֆրկայում կանանց իրավունքներիկազակերպությունների աշխատանքին։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին Բիսի Ադելեյե-Ֆայեմի, Ջոաննա Ֆոսթերի և Հիլդա Մ․ Տարդիայի կողմից։ Հիմնադրամը պատկանում է Կանանց հիմնադրամի միջազգային ցանցին, կազմակերպություն, որը միավորում է ֆեմինիստական հիմնադրամները, որոնք զբաղվում են կանանց իրավունքների պաշտպանությամբ։

## Նվաճումներ
Էլեն Ջոնսոն-Սերլիֆ, Լիբերիա նախագահ և 2011 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի հաղթող, 2010 թվականի նոյեմբերին Գանայի Աքրա քաղաքում տեղի ունեցած հանդիսությունների ժամանակ հանդես է եկել դասախոսությամբ Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամի տասներորդ տարեդարձի կապակցությամբ։  Այս առիթով Սերլիֆն ասել է․ «սրտանց շնորհավորում եմ Ձեզ, 10-րդ տարելիցի կապակցությամբ։ Դուք հաջողությամբ հասել եք ձեր նպատակներին, վերապրել եք համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը, ցուցադրել եք հաստատակամություն և վճռականություն՝ հաջողության հասնելու ձեր ազնիվ գործում՝ առաջնորդությունը խթանելու և աֆրիկացի կանանց հզորացնելու համար»։

2001 և 2016 թվականներին Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամը 26 միլիոն ԱՄՆ-ը դոլար է հատկացրել կանանց իրավապաշպտան կազմակերպություններին։

Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամը ստորագրել է աշխատանքային փատաթուղթը, որը սահմանում է դրա վերլուծությունն ու պրակտիկան։

## Առաքելություն և տեսլական
Աֆրիկացի կանանց զարգացման հիմնադրամի առաքելությունն է մոբիլիզացնել ֆինանսական ռեսուրսները՝ աջակցնելու աֆրիկացի կանանց կազմակերպությունների աշխատանքին, որոնք զբաղվում են կանանց հզորացման, նրանց իրավունքների և առաջնորդության հարցերով։ Հիմնադրամը  աֆրիկացի կանանց համար ձևավորում է այն միջավայրը, որտեղ նրանք կկարողանան լիարժեք գիտակցել իրենց ներուժը և նպաստել իրենց հասարակությունների զարգացմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website

Կատեգորիա:2001 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ պատմական երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Ոչ շահութաբեր կազմակերպություններ Աֆրիկայում
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական կազմակեություններ Աֆրիկայում
Ջոշ Քեռ

**Ջոշ Քեռ** (; ), բրիտանացի մարզիկ, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի մեդալակիր, 2023 թվականի աշխարհի չեմպիոն և 2024 թվականի աշխարհի չեմպիոն 1500 մ վազքում։

## Կենսագրություն և մարզական կաիերա
Ծնվել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Շոտլանդիայի Էդինբուրգ քաղաքում, Մեծ Բրիտանիա:

Ջոշ Քեռը ոսկե մեդալ է նվաճել 2015 թվականի Եվրոպայի պատանիների առաջնությունում։

2016 թվականին Լեհաստանում մինչև 20 տարեկան պատանիների աշխարհի առաջնությունում Քեռը զբաղեցրել է 10-րդ տեղը։

Քեռը ներկայացրել է Մեծ Բրիտանիան 2017 թվականի աշխարհի առաջնությունում, սակայն չի հասել կիսաեզրափակիչ։

2019 թվականին Քաթարի մայրաքաղաք Դոհայում մասնակցել է աշխարհի առաջնությանը։ Այնտեղ նա զբաղեցրել է վեցերորդը՝ 3:32.52 ժամանակով:

Նրա մարզիչներն են եղել՝ Դեյվիդ Քեմփբելը մինչև 2015 թվականը, Մարկ Փոլարդը 2015 թվականին, Ջո Ֆրանկլինը 2015 թվականից մինչև 2018 թվականը, Դենի Մաքին 2018 թվականից առ այսօր։

2020 թվականի Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում Քեռը 1500 մ վազքում բրոնզե մեդալ է նվաճել անձնական լավագույն արդյունքով՝ 3:29.05: Այս եզրափակչում նա պարտվել է Յակոբ Ինգեբրիգցենին և Տիմոթի Չերույոտին։

2023 թվականին Բուդապեշտում անցկացված աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունում Քեռը ոսկի է նվաճել 1500 մետր վազքում՝ 3:29.38 ժամանակով։

## Անձնական ռեկորդեր
**Բաց առաջնությունում**
* 800 մետր - 1: 46,06 (Պորտլենդ, 2019)
* 1500 մետր - 3: 29.05 (Տոկիո, 2021)
* 3000 մետր - 8: 35.15 (Բեդֆորդ, 2014)
* 5000 մետր - 13:28,66 (Լոս Անջելես, 2019)

**Փակ առաջնությունում**

* 800 մետր - 1: 47,37 (Գլազգո 2019)
* 1500 մետր - 3: 35,72 (Բիրմինգհեմ, 2019)
* Մեկ մղոն - 3: 53,65 (Նյու Յորք 2019)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Josh KERR

 
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի թեթևատլետներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի մարզիկներ
Կունհամբեբե

**Կունհամբեբե** () Տուպինամբա ցեղի բնիկ բրազիլացի առաջնորդ, որի գերիշխանությունը տարածվել է ներկայիս Կաբո Ֆրիոյի (Ռիո դե Ժանեյրո) և Բերտիոգայի (Սան Պաուլո) միջև գտնվող տարածաշրջանում։ Նա ապրել է Իպերոյգի գյուղում (ներկայիս Ուբաթուբայի մոտ)։

## Զինվորական կարիերա
Կունհամբեբեն Տամոյոյի համադաշնության ընտրված ղեկավարն էր։ Այս համադաշնությունը ծովափնյա ցեղերի միջև պորտուգալացի գաղութարարների դեմ ռազմական դաշինք էր։ 1567 թվականին Տամոյոյի համադաշնությունը պատերազմ է մղել պորտուգալացիների դեմ մինչև Իպերոյգի խաղաղությունը: Նրանք նաև պատմական պայքար են մղել պորտուգալական զորքերի դեմ՝ ֆրանսիացի զավթիչների հետ դաշինքով, որոնց հրամանատարն էր Նիկոլա Դյուրան դե Վիլեգենյոնը։ 1510–1571 թվականները տևած պայքարը հայտնի է դարձել որպես Ֆրանսիայի Անտարկտիկա։

Ըստ ֆրանսիացի քրմապետ Անդրե դե Թեվեի նկարագրության՝ գերմանացի վարձկան և նավաստի Հանս Ստադենը ​​(1525–1579) եղել է Կունհամբեբեի հոր (նույն անունն էր կրում) գերին 1554-1557 թվականներին։ Տուպինամբան կատաղի մարտիկների և մարդակերների խումբ էր, ինչպես նկարագրել է Հանս Ստադենը, որին մի քանի անգամ սպանվելուց և ուտվելուց փրկել են Կունհամբեբեի հնդկացիները։
ձախից|մինի|1642 թվականի պատկեր՝ վերցված Ուլիս Ալդրովանդիի գրքից
Տամոյոյի համադաշնության կողմից մղված պատերազմը խիստ ազդեցություն է ունեցել Պորտուգալիայի գաղութացման ջանքերի վրա, ուստի երկու պորտուգալացի ճիզվիտ քահանաներ՝ Մանոել դա Նոբրեգան (1517–1570) և Խոսե դե Անչիետան (1534–1597), որոնք հիմնել էին Սան Պաուլո դոս Կամպոս դե Պիրատինգան (որը դարձավ Սան Պաուլոյի ներկայիս մեգապոլիսը), բարձր ռիսկի դիմելով, սկսել են խաղաղության առաքելություն և այցելել Կունհամբեբեի գյուղ։ Չնայած նրանց կասկածանքով են ընդունել, Անչիետան շատ լավ էր խոսում տուպի լեզվով, և նրանք ողջ են մնացել:

Ի վերջո, Անչիետային հաջողվել է բանակցել խաղաղության պայմանագրի շուրջ, որը հարգանքի է արժանացել Կունհամբեբեի և Տուպինամբասների կողմից: Խաղաղության պայմանագիրն ավարտվել է, երբ պորտուգալացիները, ասպետ Դ. Էստասիո դե Սայի (1520–1567) գլխավորությամբ, փորձել են վտարել ֆրանսիացի զավթիչներին։ Այս առիթով ֆրանսիացիներին օգնելու են եկել Տամոյո ցեղերը, հատկապես այն պատճառով, որ նրանք իրենց դավաճանված էին զգում պորտուգալացիների կողմից։ Մյուս պատճառներից մեկն էլ այն էր, որ Տեմիմինո ցեղերը՝ նրանց հիմնական և անգութ թշնամիները, կռվում էին պորտուգալացիների կողմից:

## Մահ
Կունհամբեբեն մահացել է 1563 թվականից հետո բուբոնային ժանտախտից, երբ ուղեկցում էր Մանոել դա Նոբրեգային (1517–1570) և Խոսե դե Անչիետային (1534–1597) դեպի Սան Վինսենտե վերջիններիս դիվանագիտական այցի ժամանակ: Նա մահացել է նախքան այն իրադարձությունները, որոնք ի վերջո հանգեցրել են Տամոյոսների գրեթե լիակատար ոչնչացմանը 16-րդ դարի վերջին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1550-ականների մահեր
Կատեգորիա:16-րդ դարը Բրազիլիայում
Կատեգորիա:Բրազիլացիներ ըստ դարի
Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան հնդկացիների առաջնորդներ
Էմպիեմա

**Էմպիեմա** (), թարախի կուտակում բնական անտոմիական խոռոչներում։ Եզրույթն ավելի հաճախ օգտագործվում է պլևրալ (թոքամզի խոռոչի) էմպիեման նկարագրելու համար։ Այն տարբերվում է աբսցեսից նրանով, որ աբսցեսը թարախի կուտակումն է նոր ձևավորված խոռոչում։ Էմպիեման առավել հաճախ առաջանում է թոքաբորբի բարդացման հետևանքով, բայց կարող է նաև առաջանալ տարբեր ինֆեկցիաների արդյունքում, որոնք հանգեցում են թարախի կուտակմանը մարմնի խոռոչներում։

Եզրույթն ունի հունական ծագում (*ἐμπύημα):*

## Դասակարգում
Էմպիեման առաջանում է՝

* պլևրալ խոռոչում (պլևրալ էմպիեմա՝ պիոթորաքս)
* կրծքավանդակի խոռոչում
* արգանդում (պիոմետրիա)
* ապենդիքսում (ապենդիցիտ)
* թաղանթներում (սուբդուրալ էմպիեմա)
* հոդերում (թարախային հոդաբորբ)
* լեղապարկում

## Ախտորոշում
Կրծքավանդակի ռենտգեն կամ համակարգչային տոմոգրաֆիայի արդյունքում հայտնաբերվում է հեղուկի առկայություն թոքամզի խոռոչում, և օգնում է հասկանալ հեղուկի բնույթը։ Երբ հայտնաբերվում է այդ խոռոչը, իրականցվում է մասնակի կամ ամբողջական դրենավորում ասեղի օգնությամբ, և հետո ուսումնասիրվում է այդ հեղուկի կազմը։ Սա օգնում է բացահայտել հեղուկի կազմը և հասկանալ արդյոք այն ինֆեկցված է, թե ոչ։ Իսկ հետո հայտնաբերվում է ախտածին միկրոօրգանիզմը։ Արյան քննությունը նույնպես կարող է որոշ ինֆորմացիա տալ, օրինակ նեյտրոֆիլների բարձրացած քանակը, կամ այլ բորբոքային ցուցանիշների բարձր մակարդակը ( C-ռեակտիվ սպիատկուց, էրիթրոցիտների նստեցման արագություն), կարող է վկայել օրգանիզմում բորբոքային պրոցեսի առկայության մասին։

Համակարգչային տոմոգրաֆիայից բացի՝ անհրաժեշտություն է լինում անցկացնելու այլ բարդ հետազոտություններ (օրինակ՝ ՄՌՏ), երբ կա կասկած, որ էմպիեման տարածվել է գլխուղեղում։ Այս դեպքում հեղուկի նմուշները ստացվում են ոչ թե գոտկային պունկցիայի միջոցով, այլ ստերիոտակտիկ ասեղների միջոցով, քանի որ ի տարբերություն մենինգիտի որոշ տեսակների՝ գոտկային պունկցիան առավել հաճախ չի հայտնաբերում ախտածին միկրոօրգանիզմին։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ախտաբանական անատոմիա
Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Օմեգա-6 ճարպաթթուներ

**Օմեգա-6 ճարպաթթուներ,** նաև կոչվում են **ω-6 ճարպաթթուներ** կամ **''n''-6 ճարպաթթուներ,** պատկանում են  պոլիչհագեցած ճարպաթթուների ընտանիքին, որոնք ունեն ընդհանուր ածխածին-ածխածին վերջնական կրկնակի կապ ''n'' -6 դիրքում, այսինքն վեցերորդ կապը՝ հաշվելով մեթիլ ծայրից։

## Առողջության վրա հետևանքները
Սրտի ամերիկյան ասոցիացիան «աջակցում է օմեգա-6 պոլիչհագեցած ճարպաթթուների ընդունումը առողջ կենսակերպի և սննդակարգի առաջարկությունների համատեքստում: Ըստ ասոցիացիայի՝ Օմեգա-6 պոլիչհագեցած ճարպաթթուների ընդունումը ներկայիս մակարդակից նվազեցնելու դեպքում ավելի հավանական է, որ սրտի իշեմիկ հիվանդության ռիսկը նվազելու փոխարեն կավելանա»: 

2018 թվականի վերանայումը ցույց է տվել, որ օմեգա-6 ճարպաթթուների ավելացված ընդունումը նվազեցնում է ընդհանուր շիճուկի խոլեստերինը և կարող է նվազեցնել սրտամկանի ինֆարկտը (սրտի կաթվածը), սակայն ցածր խտության լիպոպրոտեինների և տրիգլիցերիդների զգալի փոփոխություն չի հայտնաբերվել:  2021 թվականի վերանայումը պարզել է, որ օմեգա-6 հավելումները չեն ազդում սիրտ-անոթային հիվանդացության և մահացության ռիսկի վրա: 

2023 թվականի վերանայումը պարզել է, որ օմեգա-6 պոլիչհագեցած ճարպաթթուները կապված են արյան բարձր ճնշման ավելի ցածր ռիսկի հետ: Օմեգա-6 ճարպաթթուները կապված չեն նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի հետ:

## Դիետիկ աղբյուրներ
Օմեգա-6 ճարպաթթուների սննդային աղբյուր են՝

* թռչնամիսը
* ձուն
* ընկույզը
* կեղևով քնջութի սերմերը
* հացահատիկային բույսերը
* ցորենը
* ամբողջական հացահատիկը
* դդմի սերմերը
* կանեփի սերմերը

### Բուսական յուղեր
Բուսական յուղերը օմեգա-6 լինոլաթթվի հիմնական աղբյուր են: Աշխարհում տարեկան ավելի քան 100 միլիոն տոննա բուսական յուղ է արդյունահանվում արմավենու մրգերից, սոյայի սերմերից, խաղողի սերմերից և արևածաղկի սերմերից՝ ապահովելով ավելի քան 32 միլիոն տոննա օմեգա-6 լինոլաթթու և 4 միլիոն տոննա օմեգա-3 ալֆա-լինոլենաթթու:  

## Օմեգա-6 ճարպաթթուների ցանկ

Ճարպաթթուների հալման ջերմաստիճանը մեծանում է շղթայում ածխածինների քանակի ավելացման հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուսական յուղեր
Կատեգորիա:Ճարպաթթուներ
Հայկական լեռնաշխարհի ճանապարհային կայաններ

**Հայկական լեռնաշխարհի ճանապարհային կայաններ**

Հայկական լեռնաշխարհ գոյություն ունեցել էին հետևյալ ճանապարհային կայաններ՝

* **Այարչայ**, ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում։ Ըստ թուրք պատմիչ Քյաթիբ Չելեբիի Էրզրում-Դիարբեքիր ճանապարհի վրա։ Հմմտ *Այարբաշ*։
* **Բաբա Թեքիյե**, ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում՝ Էրզրում-Դիարբեքիր ուղեգծի վրա, հիշատակում է թուրք պատմիչ Քյաթիր Չելեբին։
* **Բալլըկայա**, ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում, Մալաթիա-Սեբաստիա ուղեգծի վրա, նշանակված է Կիպերտի կազմած հայկական քարտեզում։
* **Բաշխան**, *Պաշխան*, ճանապարհային կայան, իջևատուն և կամուրջ Արևմտյան Հայաստանում, Մուշի դաշտում, Թոկատից Դիարբեքիր տանող՝ ճանապարհի վրա։ Այստեղ Արածանիի վրա կան կամուրջներ՝ մի հին փոքր և մի մեծ՝ նորը, որ նույնպես կոչվում է Բաշխան։
* **Բարանտեա**, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Նշանակված է Պևտինգերյան քարտեզում՝ Արտաշատ-Սատաղ ուղեգծի վրա։
* **Բարսի**, ճանապարհային կայան Սեբաստիայից Կոնիա տանող ուղեգծում։ Հիշատակում է թուրք պատմագիր Քյաթիբ Չելեբին։
* **Բուբալիա**, ճանապարհային կայան Փոքր Հայքում՝ Նիկոպոլիս֊Զիմարա ուղեգծի վրա, հիշատակված Պևտինգերյան քարտեզում։ Նիկողայոս Ադոնցը տեղադրում է բարձր Հայք Աշխարհի Դարանաղի գավառում։
* **Գավալա**, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Նշանակված է Պևտինգյան քարտեզի Ռավեննացու օրինակում, Արտաշատ֊Սեբաստապոլիս ուղեգծի վրա։
* **Գիլան**, ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումից Դիարբեքիր տանող ճանապարհին։ Հիշատակում է Քյաթիբ Չելեբին։
* **Գյոլբաշը**, ճանապարհային կայան պատմական Փոքր Հայքում, Սեբաստյանից Գոնյա տանող ճանապարհին։ Հիշատակում է թուրք պատմագիր Քյաբիթ Զելեբին։
* **Գոբդի **, *Գոբդե, Գոբդիե*, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Նշանավորված է Պևտինգերյան քարտեզում՝ Արտաշատ-Պարեսակա ուղեգծի վրա։ Եվրոպական ուսումնասիրողներից ոմանք նույնացնում են Պարսկահայքի Խոյ քաղաքի հետ։ Քարտեզի Անանուն Ռավեննացու օրինակում՝ Գոբդիե։ Կոնրադ Միլլերի կարծիքով անվան ուղիղ ընթերցումը կարող է եղած լինել Գոբաիշ, իսկ Մարկվարտի կարծիքով՝ Գոբդե։
* **Գոդոսա,** ճանապարհային կայան և քաղաք Փոքր Հայքում, Մելիտնե-Սեբաստիա ուղեգծի վրա։ Հիշատակում է Պտղոմեոսը։ Ադոնցը նույնացնում է ուշ ժամանակների Գունդուզ գյուղի հետ։
 * **Գութանի**, ճանապարհային կայարան Երևանի խանության Վեդիբացարի գավառում։ Ճշգրիտ տեղադրությունը՝ անորոշ։
* **Դագնևանա**, ճանապարհային կայան և ավան Մեծ Հայքում՝ նշանակված Պևտինգերյան քարտեզի Տիգրանակերտ-Արտաշատ ուղեգծի վրա։ Հակոբ Մանանդյանը ներկայացնում է XIV դարի մի ավետարանի հիշատակարանում նշված Դոնևանք գյուղի, իսկ Մակվարտը՝ Դատվան գյուղաքաղաքի հետ։ Դագնևանա Դատվանի տեղում են տեղադրում նաև Է․ Մեյերը և Ջ․ Գարստոնգը՝ այն համապատասխան համարելով հայկական Դուկկամմա քաղաքին։ Սակայն վերջինս հավանաբար գտնվում էր ոչ թե Վանա լճի մոտ, այլ՝ Բարձր Հայքի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրություն
Աարոն Բրուքս

**Աարոն Մարկել Բրուքս** (, ), ամերիկացի ազատ ոճի ըմբիշ, զբաղվել է նաև ուսանողական ըմբշամարտով, 2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։

## Սպորտային կարիերա
2016 թվականին Աարոն Բրուքսն արժանացել է Ուսանողական սպորտաձևերի ազգային ասոցիացիայի քառակի չեմպիոն և Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի Big Ten կոնֆերենցիայի քառակի չեմպիոն։ 2017 թվականի սեպտեմբերին Աթենքում, եզրափակչում հաղթելով ռուս Արսամագ Խոստիկոևին, դարձել է կադետների աշխարհի առաջնության հաղթող։ 2018 թվականի օգոստոսին Բրուքսը, եզրափակչում զիջելով Ճապոնիայից Հայատո Իսիգուրոյին, նվաճել է Սլովակիայի Տրնավա քաղաքում կայացած մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալը։ 2019 թվականի հունվարին կատարել է իր դեբյուտը մեծահասակների մրցաշարում՝ հաղթելով Կոլորադո Սփրինգսի Դեյվ Շուլցի հուշամրցաշարում։ 2019 թվականի օգոստոսին մասնակցել է Տալլինում կայացած պատանիների աշխարհի առաջնությանը, որտեղ զիջել է ադրբեջանցի ապագա մեդալակիր Աբուբաքր Աբակարովին։ 2024 թվականի ապրիլին հաղթել է իր հայրենակից գործող օլիմպիական չեմպիոն Դևիդ Թեյլորին երկու գոտեմարտում ԱՄՆ-ում կայացած օլիմպիական ըմբշամարտի ընտրական մրցումներում և հնարավորություն ստացել հանդես գալ 2024 թվականի Փարիզի Օլիմպիական խաղերում։ Օգոստոսին կայացած Օլիմպիական խաղերում արժանացել է բրոնզե մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ըմբշամարտիկներ
Աման Սեհրավաթ

**Աման Սեհրավաթ** (, ), հնդիկ ազատ ոճի ըմբիշ, 2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, Ասիայի չեմպիոն, Ասիական խաղերի մրցանակակիր։

## Կարիերա
Մարզվում է Լոլիտա Կումարի գլխավորությամբ։ Հնդկաստանի չեմպիոնի իր առաջին տիտղոսը Սեհրավաթը նվաճել է 2021 թվականին: 2022 թվականի հոկտեմբերին իսպանական Պոնտեվեդրա քաղաքում անցկացված աշխարհի մինչև 23 տարեկան ըմբիշների առաջնության եզրափակչում հաղթելով թուրք Ահմետ Դումանին՝ նվաճել է չեմպիոնի տիտղոսը: 2023 թվականի ապրիլին Աստանայում, եզրափակչում հաղթելով ղրղզ Ալմազ Սմանբեկովին, դարձել է Ասիայի չեմպիոն: 2023 թվականի հոկտեմբերին չինական Հանչժոուում 3-րդ տեղի համար գոտեմարտում 11:0 հաշվով հաղթել է  Լյու Մինհուին՝ դառնալով Ասիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր: 2024 թվականի մայիսին Աման Սեհրավաթը Ստամբուլում մասնակցել է համաշխարհային որակավորման մրցաշարի, որտեղ վճռորոշ գոտեմարտում հաղթել է ԿԺԴՀ-ից Հան Չոնգ Սոնին՝ նվաճելով Փարիզի Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր:

## Անձնական կյանք
Ազգությամբ ջաթ է: Ծնվել է Հարյանա նահանգի Ջաջար շրջանի Բիրոհար գյուղում: Տասնմեկ տարեկանում կորցրել է ծնողներին:

## Ձեռքբերումներ
* Ըմբշամարտի կադետների աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 2018 
* Ասիայի ըմբշամարտի մինչև 15 տարեկան պատանիների առաջնության արծաթե մեդալակիր - 2019
* Ըմբշամարտի մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնության հաղթող - 2022
* Ասիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր - 2022
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնության հաղթող - 2023
* Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր - 2024

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հնդիկ ըմբշամարտիկներ
VRIN մոդել

**VRIN** (կամ VRIO), ռազմավարական մոդել, որը թույլ է տալիս գնահատել ընկերության ռազմավարական ուժերը։ Այս մոդելի համաձայն՝ ընկերության մրցակցային առավելությունը պայմանավորված է արժեք ստեղծող, հազվադեպ, դժվար ընդօրինակվող և չփոխարինվող ռեսուրսների և հմտությունների համադրման ունակությամբ։

## Հասկացություն
### Գնահատման ցանց
VRIN մոդելը մշակվել է ռազմավարության պրոֆեսոր Ջեյ Բարնիի կողմից 1991 թվականին։ Այն վերլուծում է ընկերության ռեսուրսների և հմտությունների կարևորությունը ընկերության համեմատական առավելության մեջ։ Բարնին եզրակացնում է, որ ընկերության ռեսուրսները և հմտությունները պետք է լինեն արժեքավոր, հազվադեպ, անընդօրինակելի և չփոխարինվող։

### Չորս չափանիշներ
Առաջին չափանիշը արժեքավորությունն է։ Ընկերության հմտությունը պետք է լինի արժեքավոր, այսինքն՝ կարողանա արժեք ստեղծել։ Արժեքավոր ռեսուրսների կամ հմտությունների օգտագործումը արտադրական գործընթացում հնարավորություն է տալիս խնայողություններ իրականացնել։

Հազվադեպությունն այն է, երբ մրցակիցները չունեն կամ քիչ ունեն անհրաժեշտ ռեսուրս կամ հմտություն արտադրության համար։ Ընկերության համար այս ռեսուրսների ձեռքբերման բարձր ծախսերը հանդիսանում են մուտքի արգելք ոլորտի համար։

Ոչ կրկնօրինակելիության չափանիշը վերաբերում է մրցակից ընկերությունների համար տվյալ ռեսուրսը կամ հմտությունը պատճենելու և կրկնելու անհնարինությանը։ Ընկերության յուրահատուկ գիտելիքները հնարավորություն են տալիս դժվարացնել արտադրանքի ընդօրինակումը։

Վերջին չափանիշը, անփոխարինելիությունը, վերաբերում է ռեսուրսների կամ հմտությունների փոխարինման անհնարինությանը արտադրական գործընթացում։ Հաճախորդը չի կարող ստանալ նույն համեմատական առավելությունները՝ փոխարինելով այդ ռեսուրսները։

Վերջին չափանիշը վերջերս փոխարինվել է կազմակերպչական չափանիշով՝ հաշվի առնելու ընկերության կազմակերպչական կարողությունը՝ ռեսուրսներն ու հմտությունները արդյունավետ օգտագործելու համար։

## Քննադատություն
Այս մոդելը քննադատվել է 2003 թվականին Հուպսի, Մադսենի և Ուոքերի կողմից։ Նրանք նշում են, որ արժեքի չափանիշը միայն այն դեպքում է ուժի մեջ մտնում, երբ ռեսուրսն ինքնին ունի արժեք, որը չի կարող կրկնօրինակվել մրցակիցների կողմից։

Ռազմավարության պրոֆեսոր Ռոն Սանչեսի կարծիքով՝ մոդելի հիմնական թերությունը չորս չափանիշների վերացականության և հստակեցման պակասն է։

## Տես նաև
* PEST անալիզ
* SWOT վերլուծություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռազմավարական մենեջմենթ
Կատեգորիա:Վերլուծություն
Իվան Միլատ

**Այվան Ռոբերտ Մարկո Միլատ** (այլ տառադարձությամբ՝ Իվան, , ), բալկանյան ծագումով ավստրալիացի սերիական մարդասպան, որը երկար ժամանակ համարվում էր Ավստրալիայի միակ մոլագարը։

## Կենսագրություն
Դատապարտվել է և պատիժը կրել բանտում 1970-ականներին։

### Սպանությունների շարք
Հանցագործությունները կատարել է 1990-ականների առաջին կեսին Նոր Հարավային Ուելսում իրեն լավ ծանոթ տարածաշրջանում՝ սպանելով ընդհանուր առմամբ 7 զբոսաշրջիկների՝ 2 տղամարդու և 5 կնոջ: Զոհերից 2-ը եղել են բրիտանացիներ, 2-ը՝ ավստրալիացիներ, 3-ը՝ գերմանացիներ։ Սպանել է հրազենով, հաճախ սկզբում կապելով զոհերին, այնուհետև նրանք օգտագործելով որպես թիրախ: Որոշ զոհեր սպանվել են դանակի հարվածներով, իսկ առնվազն մեկին նա գլխատել է: Մեղավոր է ճանաչվել նաև կողոպուտի համար, այդ թվում՝ առանց սպանության:

### Հետաքննություն
Դատապարտվել է 1996 վականին: Դատապարտվել է 7 ցմահ ազատազրկման և լրացուցիչ 18 տարվա ազատազրկման։ Միլատի գործում դեռևս թերի հաստատված ասպեկտներ կան: Մասնավորապես, կասկածվում է նաև մի քանի չբացահայտված բռնաբարություններ և սպանություններ կատարելու մեջ, սակայն դրանց մասնակցությունը չի հաջողվել ապացուցել։ Ըստ հետաքննության որոշ մասնակիցների՝ Միլատն ունեցել է օգնական։ Զոհերից երկուսին կապել են, այնուհետև զգալի հեռավորությունից ինքնաձիգով կրակել են գլխին, իսկ մյուս հինգը սպանվել են դանակով, որոշ դեպքերում զոհերի մարմինների վրա եղել են տասնյակ դանակահարության հետքեր։ Քրեական հոգեբանները հակված են կարծելու, որ առաջին դեպքում մարդասպանը փորձել է անմիջականորեն չկապվել զոհերի հետ, միգուցե արյունով չկեղտոտվելու համար, երկրորդում տեղի է ունեցել զոհերի դիտավորյալ սադիստական խոշտանգում։ Միլատի հանցակիցի ներկայությունը հաստատվում է նաև այն փաստով, որ գրեթե բոլոր զոհերը ճանապարհորդել են զույգերով, ինչը շատ դժվար կդարձներ միայնակ հանցագործի համար միաժամանակ վերահսկել երկու զոհին:

### Կյանքը բանտում
Միլատը բազմիցս փորձել է վերանայել գործը։ Դրա համար նա ոչ միայն խնդրագրեր է գրել, այլև կուլ է տվել ածելիներ և (2009 թվականին) կտրել է իր մատերից մկեը (պլաստիկ դանակով): Փորձել է մատը ծրարի մեջ ուղարկել Ավստրալիայի Գերագույն դատարան։ Բժիշկները չեն կարողացել այն հետ կարել:

2019 թվականի մայիսին Միլատի մոտ ախտորոշվել է կերակրափողի քաղցկեղ: Բուժումից հետո սերիական մարդասպանի վիճակը որոշ չափով բարելավվել է, և նրան վերադարձրել են բանտ։ Այնուամենայնիվ, օգոստոսի 9-ին Միլետը կրկին ծանր վիճակում տեղափոխվել է հիվանդանոց։

Իվան Միլատը մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 27-ին առավոտյան ժամը 04:07-ին 74 տարեկան հասակում՝ իր հանցանքների համար բանտում անցկացնելով ավելի քան 25 տարի:

## Մշակույթում
* «Գայլերի փոս», «Գայլերի փոս 2» ֆիլմը և նրա «Գայլերի փոս» հեռուստասերիալը։
* Ավստրալական Goulburn Ghost Tours տուրիստական ընկերությունը հատուկ շրջագայություն է կազմակերպել Բելանգլո անտառում, որտեղ Միլատը թաքցրել է սպանվածների մարմինները: Սակայն հանրության ճնշման տակ ստիպված չեղարկել են այն:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ
Կատեգորիա:Սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Սիդնեյ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ցմահ դատապարտվածներ
Գնումների ցուցակ

մինի| Գնումների ցուցակ՝ գրված անգլերենով.
**Գնումների ցուցակ** (),   ապագայում ձեռք բերվող ապրանքների ցանկ, օգտագործվում է որպես հիշեցում կամ գնումներին օժանդակող միջոց:
[thumb|Գնումների ցուցակ՝ նկարազարդված [Միքելանջելոյի կողմից, նախատեսված անգրագետ ծառայի համար]]

Հասկացությունը մ.թ.ա. առնվազն երկու հազարամյակ առաջ արդեն գոյություն է ունեցել Միջագետքում: Սպառողները հաճախ կազմում են մթերային ապրանքների գնումների ցուցակ՝  հաջորդ այցելության ժամանակ գնելու համար: Գոյություն ունեն հռոմեական և աստվածաշնչյան գնումների ցուցակների պահպանված օրինակներ։

Գնումների ցուցակն ինքնին կարող է լինել ընդամենը մի թղթի կտոր կամ ինչ-որ բան՝ ավելի մանրամասն և մշակված: Գոյություն ունեն մագնիսներով ցուցատախտակներ, որոնք թույլ են տալիս տանը ունենալ հասանելի ցուցակ՝ հիմնականում սառնարանի վրա: Այլ դեպքերում, կարելի է օգտագործել ցանկացած մագնիսական սեղմակ և թղթի կտորներ՝ նույն նպատակին հասնելու համար։ Կան նաև հատուկ սարքեր, որոնք նախատեսված են թղթյա ժապավեններ տրամադրելու համար՝ գնումների ցուցակ ստեղծելու նպատակով։ Բացի այդ, որոշ գնումների սայլակներ ունեն փոքր ցուցատախտակ, որը նախատեսված է ցուցակները պահելու համար։

## Հոգեբանություն
Գնումների ցուցակների օգտագործումը կարող է կապված լինել անհատականության տեսակների հետ: Կան որոշ «ժողովրդագրական տարբերություններ» ցուցակով և առանց ցուցակի գնորդների միջև. առաջիններն ավելի հավանական է, որ լինեն իգական սեռի ներկայացուցիչներ, մինչդեռ երկրորդները՝ ավելի հավանական է, որ լինեն առանց երեխաների:
Գնումների ցուցակը հիշելը հոգեբանության մեջ սովորական փորձարկում է։ Գնումներ կատարելիս ցուցակի օգտագործումը սովորաբար կիրառվում է որպես քաշի կորստի ուղեցույց։ Վերջինս նախատեսված է սննդի գնումները և, հետևաբար, սննդի օգտագործումը նվազեցնելու համար։ Ուսումնասիրությունները, սակայն, տարակարծիք են այս մեթոդի արդյունավետության վերաբերյալ։
Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ մթերային ապրանքների գնորդների մոտավորապես 40%-ն օգտագործում է գնումների ցուցակներ, մինչդեռ այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ  61–67 տոկոսն է օտագործում դրանք: Սովորաբար, թվարկված ապրանքների 80%-ը գնվում է։ Այնուամենայնիվ, ցուցակում նշված ապրանքները կազմում էին գնված ընդհանուր ապրանքների միայն 40%-ը։ Գնումների ցուցակների օգտագործումը հստակորեն ազդում է գնումների վարքագծի վրա. «Ձեռագիր գնումների ցուցակները զգալիորեն նվազեցնում են միջին ծախսերը»:

## Աճող ցուցակներ
Ցուցակը կարող է կազմվել անմիջապես գնումներ կատարելուց առաջ կամ փուլ առ փուլ՝ շաբաթվա ընթացքում առաջացած անհրաժեշտությունների համաձայն։ Փուլային ցուցակները սովորաբար չունեն որևէ կառուցվածք, և նոր տարրերը ավելացվում են ցուցակի վերջում՝ ըստ անհրաժեշտության։ Եթե ցուցակը կազմվում է անմիջապես օգտագործելուց առաջ, ապա այն կարող է կազմակերպվել՝ համաձայն խանութի դասավորվածության (օրինակ՝ սառեցված մթերքները միասին խմբավորվում են գրվում են միասին), որպեսզի նվազեցվի խանութում անցկացվող ժամանակը։ Նախապես տպված ցուցակները կարող են ունենալ նմանատիպ կառուցվածք։

## Տես նաև
* Ժամանակի կառավարում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր
Կատեգորիա:Փաստաթղթեր
Խնդրի առաջադրում

**Խնդրի առաջադրում**, խնդրի նկարագրություն, որը պետք է ստանա լուծում կամ պետք է բարելավվի: Բացահայտում է առկա խնդրի և նպատակի միջև եղած բացը: Խնդիրը լուծելու առաջին պայմանը խնդրի ըմբռնումն է, որը կարելի է անել խնդրի ձևակերպման միջոցով։

Խնդրի առաջադրումներն օգտագործվում են բիզնեսների և կազմակերպությունների մեծ մասի կողմից՝ գործընթացի բարելավման նախագծեր իրականացնելու համար:

## Նպատակը
Խնդրի առաջադրման հիմնական նպատակն է բացահայտել և բացատրել խնդիրը:

Խնդրի առաջադրման մեկ այլ գործառույթն այն է, որ այն ծառայում է որպես հաղորդակցման միջոց: Նախքան ծրագրի մեկնարկը՝ շահագրգիռ կողմերը ստուգում են, որ խնդիրը և նպատակները ճշգրիտ նկարագրված լինեն խնդրի առաջադրման մեջ: Հաստատվելուց հետո նախագիծը քննարկվում է: Այն նաև օգնում է որոշել ծրագրի սահմանը:

Խնդրի առաջադրմումը չի սահմանում լուծումը կամ լուծմանը հասնելու մեթոդները, և միայն ճանաչում է խնդրի և նպատակի միջև եղած բացը:

## Վերլուծություն
Կան մի քանի հիմնական տարրեր, որոնք կարող են ներառվել յուրաքանչյուր խնդրի առաջադրման մեջ: Խնդրի առաջադրումը պետք է կենտրոնանա վերջնական օգտագործողի վրա և չպետք է լինի շատ լայն կամ նեղ:

Խնդրի առաջադրումները սովորաբար հետևում են ձևաչափին: Թեև կան մի քանի տարբերակներ, ներքոնշյալը բիզնեսի վերլուծության մեջ հաճախ օգտագործվող ձևանմուշ է․

# Ցանկալի․ գործընթացի կամ արտադրանքի ցանկալի վիճակը:
# Իրականություն. գործընթացի կամ արտադրանքի ներկա վիճակը:
# Հետևանքներ. ազդեցությունները բիզնեսի վրա, եթե խնդիրը չլուծվի կամ բարելավվի:
# Առաջարկ․ հնարավոր լուծումներ։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Խնդիրների լուծում
Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Վերլուծություն
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Բարի Գոլդուոթեր

**Բարի Մորիս Գոլդուոթեր** (, ), ամերիկացի պետական և քաղաքական գործիչ, գրող։ 1964 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Հանրապետական կուսակցության կողմից նախագահի թեկնածու է առաջադրվել։

1953-1965 և 1969-1987 թվականներին զբաղեցրել է սենատորի պաշտոնը։ Ոչ պաշտոնական պահպանողական կոալիցիայի ազդեցիկ անդամ, որը Կոնգրեսում դեմ է արտահատվել լիբերալներին։

## Կենսագրություն
Հայրը ծագումով հրեա բիզնեսմեն է եղել։ 

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին որպես ռազմական ավիացիայի օդաչու։ 1952 թվականին ընտրվել է սենատորի պաշտոնում։

1964 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Հանրապետական կուսակցության կողմից թեկնածու առաջադրվելով, նախընտրական քարոզարշավում հանդես է եկել «Ազատությունը պաշտպանելու համար էքստրեմիզմը չի կարող չարիք համարվել» կարգախոսով։ Քվեարկության արդյունքներով ձայների զգալի տարբերությամբ պարտվել է Լինդոն Ջոնսոնին։  

Հարել է Աջ պահպանողականների հայացքներին։ Իր հակամունիստական գաղափարների համար սովետական տպագրությունների կողմից որակավորվել է որպես ամերիկյան ագրեսիվ քաղաքական գործիչ։ Գոլդուոթերի հակակոմունիստական ճարտասանությունները լեզվաբանների և կոգնիտիվ հոգեբանների համար դարձել է հետազոտման առարկա։ 

Ժամանակի հետ Գոլդուոթերի հայացքները որոշակի առումով մեղացել են։

Սենատում Գոլդուոթերին հաջորդել է Ջոն Մաքքեյնը։ 

### Անձնական կյանք
1934 թվականին Գոլդուոթերը ամուսնացել է Մարգարետ Ջոնսոնի հետ։ Ունեցել են չորս երեխա՝ երկու դուստր և երկու որդի։

### Մահ
Մահացել է 1998 թվականի մայիսի 28-ին։ Հուղարկավորվել է Քրիստոսի Համբարձում եպիսկոպոսական եկեղեցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Александр Сиротин о Голдуотере

! colspan="3" style="background: #FFBF00;" | ԱՄՆ Սենատ

 
Կատեգորիա:1988 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի գեներալներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գրողներ
Բոգդան Կիրակոսյան

**Բոգդան Կիրակոսյան** (), Աջարական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությոան վաստակավոր ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1912 թ․ հուլիսի 15-ին Բաթումում։
Ծնողները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Մուշ և Բիթլիս քաղաքներից։ 

1931 թ․ ավարտել է Բաթումի արդյունաբերական տեխնիկումը։ 

1934 թ․ նախագծել է Բաթումի ծովափնյա այգու սյունաշարը, որի համար արժանացել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության առաջին պարգևին։ Շուսևի և Աշոտ Մնդոյանցի հետ մասին մասնակցել է Կարմիր հրապարակի համագումարների պալատի վերանորոգման աշխատանքներին։ 

1943 թ․ ավարտել է Թբիլիսիի արդյունաբերական ինստիտուտը՝ ճարտարապետություն մասնագիտությամբ։ Ավարտելուց հետո 6 տարի աշխատել է պետական պաշտոններում, ինչպես նաև քաղաքի կառուցապատման և նախագծման կազմակերպչական աշխատանքներին։  

1939-1945 թթ եղել է Բաթքաղգործկոմիտեի պրոեկտ բյուրոյի ղեկավարն ու ղեկավարել դրա կառուցումը։ 

1948 թ․ Կ․ Ջավախիշվիլու հետ միասին նախագծել է 800 տեղանոց Բաթումի ամառային թատրոնը, որի համար արժանացել է Մոսկվայում անցկացված Համամիութենական մրցույթի երկրորդ մրցանակին։ 

Վերականգնել է Բաթումի կրկեսի շենքն ու ստեղծել դրա բնակելի շենքերի նախագիծը։ Նրա նախագծով են կառուցվել մանկաբարձագինեկոլոգիական հիվանդանոցի, մանկական պոլիկլինիկայի շենքերն ու մի շարք բնակելի տներ։ 

1955 թ․ նշանակվել է Գռուզգիպռոստռոյ պետական նախագծային ինստիտուտի ճարտարապետության և նախագծման բաժնի ղեկավարի պաշտոնին։ 

Նրա նախագծերից են նաև Օզուրգետիի և Նաթանեբիի, ինչպես նաև Ուկրաինայի Վիննիցա քաղաքի մշակույթի տները: Մինչև օրս պահպանվել է Մախինջաուրի ռեստորանի հետաքրքիր ճարտարապետությամբ շենքը։ 

Մահացել է 1972 թ․ ապրիլի 3-ին Վրաստանում։

## Հիշատակ
2019 թ․ օգոստոսի 6-ին Բաթումի Ռուսթավելի փողոցում բացվել է հուշատախտակ՝ նվիրված Բոգդան Կիրակոսյանի հիշատակին:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Богдан Киракосян - гениальный Батумский архитектор
* Բաթումի հայկական հետքը
 
Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Վրացի ճարտարապետներ
Սառա Բալցեր

**Սառա Բալցեր** (, ), ֆրանսիացի ձախլիկ սուսերամարտիկ։ Նա նվաճել է օլիմպիական երկու արծաթե մեդալ․ առաջինը՝ 2021 թվականի թիմային մրցաշարում, երկրորդը՝ սեփական հողի վրա՝ 2024 թվականի անհատական ​​մրցաշարում։ Ըստ վարկանիշային աղյուսյակի՝ նա զբաղեցրել է 1-ին հորիզոնականը կանանց սուսերամարտում 2022-2023 և 2023-2024 թվականներին։

## Անձնական կյանք
Բալցերը ծնվել է Ստրասբուրգում՝ ֆրանսիացի հոր և ալժիրցի մոր ընտանիքում: Նրա մորական պապը ֆրանսիական բանակի սպահի էր։

## Մեդալի ռեկորդներ
### Օլիմպիական խաղեր

### Աշխարհի առաջնություն

### Եվրոպայի առաջնություն

### Աշխարհի գավաթ

### Գրանդ Փրիքս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սուսերամարտիկներ
Էրիկ Մուսամբանի

**Էրիկ Մուսամբանի Մալոնգա** (, ), լողորդ Հասարակածային Գվինեայից։ Նա լայն ճանաչում է ձեռք բերել 2000 թվականի Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերից հետո, որտեղ 100 մետր ազատ ոճում օլիմպիական բոլոր մրցալողերի հաղթողների մեջ ցույց է տվել վատագույն արդյունքը:

## Կենսագրություն
Էրիկը լողով սկսել է զբաղվել Օլիմպիական խաղերից ընդամենը 8 ամիս առաջ․ նա մարզվել է Մալաբոյի 20-մետրանոց հյուրանոցային լողավազանում, իսկ 50-մետրանոց լողավազան առաջին անգամ տեսել է Սիդնեյում։ Ավելին, խաղերի նախօրեին Մուսամբանիին սխալմամբ հայտնել էին, որ նա պետք է մասնակցի միայն 50 մետր մրցատարածության մրցումներին, և նա մարզվել էր՝ դա հաշվի առնելով։ Նա Օլիմպիական խաղերում հայտնվել է թանկարժեք սպորտային օբյեկտներ չունեցող զարգացող երկրներին հատկացվող հատուկ տեղի շնորհիվ։

### Օլիմպիական մրցալող
Իր մրցալողի ժամանակ Էրիկ Մուսամբանին մնացել էր միակ մասնակիցը, քանի որ նրա երկու մրցակիցները որակազրկվել էին սխալ մեկնարկի պատճառով: Տարածության առաջին կեսը լողորդն անցել է 40,97 վայրկյանում: Վերջնարկին նա հասել է 1:52,72 արդյունքով։ Համեմատության համար՝ առաջին տեղը զբաղեցրած Պիտեր վան դեն Հոգենբանդը ցույց է տվել 48,30 վայրկյան արդյունք: Ձևականորեն այդ ժամանակը դարձել է Հասարակածային Գվինեայի նոր ռեկորդ և Մուսամբանիի անձնական ռեկորդ:

Մրցումներից հետո Էրիկը հայտարարել է մամուլին.

### Հետագա տարիներ
Էրիկ Մուսամբանին վիզայի հետ կապված խնդիրների պատճառով չի մասնակցել 2004 թվականին Աթենքի Օլիմպիական խաղերին։ Նա չի մասնակցել նաև Պեկինի օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակածային Գվինեայի լողորդներ
Ստեֆանո Պեսկիերա

**Սեֆանո Պեսկիերա** (; ), պերուացի առագաստանավորդ, մրցարշավային առագաստանավերի «Լազեր» դասում, Օլիմպիական խաղերի մեդալակիր։

## Կենսագրություն
Մասնակցում է առագաստանավային սպորտի տարբեր խոշոր մրցաշարերի: Երեք օլիմպիական խաղերի մասնակից։ Եթե ​​Ռիո դե Ժանեյրոյի և Տոկիոյի խաղերում Պեսկիերան հեռու էր մրցանակներից,ապա 2024 թվականին Փարիզում նրան հաջողվել է բրոնզե մեդալ նվաճել։ Այս մեդալը Պերուի համար առաջինն էր 32 տարվա ընթացքում։ Վերջին անգամ այս երկրի մարզիկները մրցանակներ են նվաճել 1992 թվականին Բարսելոնայում անցկացված խաղերում։

## Ելույթներ Օլիմպիական խաղերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարզիկի պրոֆիլը Sportbox կայքում
* Մարզիկի պրոֆիլը Sports.ru կայքում

Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Պերուացի առագաստանավորդներ
Զարնի Այր

**Զարնի Այր**, քարայր-ամրոց, Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքի Հաղպատ գյուղի տարածքում։

2004 թվականին ընդգրկվել է Հաղպատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում) որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան։

## Անուն
Քարայրն իր անունը ստացել է Զարեհ իշխանի անունից։

## Ճարտարապետական նկարագիր և շրջակայք
Քարայրի մուտքը քարե բարձր պարսպով, որը կառուցված է բազալտե բեկորներով ու կրաշաղախով։ Շարված պատերի ետնամասում կա բավականին ընդարձակ տարածք՝ շուրջ 605 քառակուսի մետր մակերեսով: Գլխավոր մուտքը գտնվում է կենտրոնական մասում, որից դեպի արևմուտք կլոր հատակագծով հսկիչ աշտարակն է:

Զարնի Այր տանող երկու ճանապարհ կա: Առաջինը պատմական ճանապարհն է, որը սկսվում է Հաղպատ գյուղի արևմտյան կողմի հարթակից և ունի շուրջ 650 մ երկարություն: Երկրորդը սկսվում է Հաղպատ-Ծաղկաշատ գյուղերի ժամանակակից ճանապարհի ճամփաբաժանից և ունի շուրջ 1350 մ երկարություն։

Զարնի Այրի հարևանությամբ է գտնվում Պարնի Այր ու Ծակայր քարայրերը։ 

## Պատմություն
Վաղ շրջանում քարայրը ծառայել են որպես պաշտպանական ամրություն: 

## Ներկա կարգավիճակ
Հանդիսանում է Հաղպատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում) հանրապետական նշանակության հուշարձան և ներառված է պահպանվող հուշարձանների ցանկում։

Զարնի Այր քարայր-ամրոցն ընդգրկվել է 2019 թվականին բացված «Զարնի-Պարնի» ռեստորանային համալիրի կազմում: Այն հանդիսանում է Հայաստանի զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը։ Մուտքը վճարովի է։

## Պատկերասրահ

Հազպատ Զարնի Պարնի 14.jpg|Զարնի Այր (ներքևում) և Պարնի Այր (վերևում) քարայրերը
Հազպատ Զարնի Պարնի 19.jpg|Քարայրի ներսում գտնվող ջրավազաններ
Zarner 07.JPG|Զարնի Այրի համայնապատկերը, 2013 թ․
Հաղպատ Զարնի Պարնի 09.jpg|մինի|աջից|«Զարնի-Պարնի» ռեստորանային համալիրը, 2019 թ․


## Տես նաև
* Պարնի Այր
* Ծակայր
* Լաստի Այր
* Ջրաղացաձոր գյուղատեղի
* Ջրաղացաձորի կամուրջ
* Սուրբ Կիրակի մատուռ
* Կայանբերդ
* Հաղպատի վանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաղպատ
Կատեգորիա:Քարայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Չինիլփա

մինի|Լի Վան Յոն, չինիլփա

**Չինիլփա** (կորեերեն՝ 친일파, բառացի՝ ճապոնամետ), կորեական տերմին այն կորեացիների համար, ովքեր աշխատել են ճապոնական գաղութային վարչակազմում կամ համագործակցել են ճապոնական հետախուզական ծառայությունների և զինված ուժերի հետ՝ Ճապոնիայի կողմից Կորեայի գաղութացման տարիներին։ Հարավային և Հյուսիսային Կորեաների ժամանակակից պատմության ընթացքում Չինիլփաները և նրանց ժառանգները ենթարկվել և դեռ ենթարկվում են խտրականության: *Չինիլփա* բառը կորեերենում բացասական նշանակություն ունի։ 

Սկզբում *չինիլփա* տերմինն օգտագործվել է բարձրաստիճան պաշտոնյաների, խոշոր արդյունաբերողների և առևտրականների ներկայացուցիչների նկատմամբ, ովքեր համագործակցում էին ճապոնացիների հետ` հիմնականում իրենց եսասիրական նպատակներով՝ անկախ ազգային շահերից: Հետագայում գաղութային վարչակազմի մանր պաշտոնյաները, ճապոնամետ մտավորականները, ոստիկանները և նրանք, ովքեր կամավոր ծառայում էին ճապոնական բանակում նույնիսկ մինչև համընդհանուր զորակոչի ներդրումը, սկսել են կոչվել *չինիլփա*:

## Տերմինաբանություն
*Չինիլփա* տերմինն առաջին անգամ հիշատակվել է 1966 թվականին *«Չինլիմունհաննոն»* գրքում, որը գրել է կորեացի անկախության ակտիվիստ Իմ Յոն-Գուկը։ Մինչ գրքի հրապարակումը համագործակիցներին սովորաբար անվանում էին *բու-իլբաե*։ Տերմինը հիմնականում ուղղված էր Կորեայի գաղութատիրության ղեկավարությանը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հատուկ օրենք Իմպերիլաստական Ճապոնիայի հետ համագործակցությունների ստուգման մասին
*Ճապոնամետ Համագործակցողների Ունեցվածքի Հետաքննող Հանձնաժողով

Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Կորեական հանրամատչելի մշակույթ
Կատեգորիա:Տերմիններ
Կաղամբահավաք մեքենա

**Կաղամբահավաք մեքենա,** 70 սմ միջշարքային լայնությամբ ցանված միջահաս և ուշահաս սորտերի գլուխ կաղամբի համատարած բերքահավաքի կցովի մեքենա։ Միացքավորվում է 1,4 դասի տրակտորների հետ։ Օգտագործվում են միաշարք և երկշարք կաղամբահավաք մեքենաներ։ Հիմնական բանող մարմիններն են՝ կտրող ապարատը, ընդունող փոխադրիչը, տերև անջատիչը, տեսակավորման սեղանը, բեռնաթափման փոխադրիչը։ ՄՍԿ-1 մակնիշի միաշարք կաղամբահավաք մեքենայի արտադրողականությունը մինչև 0,17 հա/ժ է, այն սպասարկում են տրակտորավարը և 2 բանվոր։ Կտրված կաղամբագլուխները ապրանքային տեսքի են բերվում այդ մեքենայով կամ հատուկ կետերում մշակվում են ձեռքով։ ՈւԿՄ-2 մակնիշի երկշարք կաղամբահավաք մեքենան չունի տերև անջատիչ և կաղամբի գլուխները հավաքում է 2, 4 կամ 6 շարքերից ու լցնում է փոխադրամիջոցների մեջ կամ դասավորում լասերով։ Որոշ երկրներում օգտագործում են միաշարք կաղամբահավաք մեքենա, որը բույսը քաշում-հանում է հողից և կտրում է կաղամբակոթը։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական աշխատանք
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում
Հյուսիսարևմտյան Չինաստան

**Հյուսիսարևմտյան Չինաստան** (), Չինաստանի աշխարհագրական շրջան, որը բաղկացած է երեք նահանգից (Շաանխիից, Գանսուից և Քինղաից) և երկու ինքնավար շրջաններից (Սինծիանից և Նինգսիայից):

Կլիման կիսաչոր մայրցամաքային է: Այն ունի բազմազան բնակչություն և շատ փոքրամասնություններ, օրինակ՝ հույները, ույղուրները և տիբեթցիները։ Մշակութային առումով տարածաշրջանը պատմականորեն գտնվել է մետաքսի ճանապարհին։

## Պատմական անվտանգության նկատառումներ
Չինական Ցին դինաստիաից (Մ. թ. ա. 221-207 թթ.) մինչև Ցինգ դինաստիայի կառավարման ժամանակաշրջանը (Մ. թ. 1644-1911 թթ.), առաջնային նշանակություն էր տարածաշրջանում կայունության և անվտանգության պահպանումը, պատճառաբանելով հյուսիս-արևմուտքից հնարավոր սպառնալիքների վերաբերյալ մտավախություններով։

Անվտանգության խնդիրները մինչ օրս շարունակվում են։ Չինաստանի Հանրապետության գոյության ընթացքում կառավարությունը կարող էր թույլ վերահսկողություն իրականացնել միայն երկրի հյուսիս-արևմուտքում։ 1933 թվականին պանիսլամական և պանթուրքիստական անջատողականները, շարիաթի սահմանադրորեն ամրագրված օրենքների վրա հիմնված,  հռչակեցին Արևելյան Թուրքեստանի իսլամական հանրապետությունը: Ոչ երկար գոյություն ունեցող Իսլամական Հանրապետությունը չի ճանաչվել ոչ մի երկրի կողմից և ճնշվել է իր գոյության երեք ամիսներից հետո։

Խորհրդային Միության աջակցությամբ 1944 թվականին հռչակեցին երկրորդ կարճատև Արևելա-Թուրքեստանյան Հանրապետությունը, որի կենտրոնը Ինինն էր Խորհրդային Միությունը դադարեցրեց իր աջակցությունը 1946 թվականի հունիսին։ Այդ անջատողական շարժումը,  շարունակվում է մինչ օրս։

## Հյուսիսարևմտյան Չինաստանը հողային բարեփոխումների շարժման ժամանակ
Չինաստանում հողային բարեփոխումների շարժման ընթացքում (որը սկսվեց Երկրորդ չին-ճապոնական պատերազմում ճապոնացիների պարտությունից հետո և շարունակվեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության առաջին տարիներին), Կոմունիստական կուսակցությունը խրախուսեց գյուղացի կանանց հասնել «կրկնակի ֆենշենի»,  հեղափոխական վերափոխման ինչպես գյուղացի կնոջ, այնպես էլ տնային տնտեսուհու։ Չինաստանի հյուսիս-արևմուտքում Հուի ցեղի կանանց քարոզում էին կուսակցությունը  որպես հաջողության օրինակ։ Ասում էին, որ գյուղական շարժման շնորհիվ Հուի ցեղի կանայք ոչ միայն հող են ստացել, այլև «իրենց մարմինը տնօրինելու Ազատություն»։ Հուի ցեղի կանայք մասնակցել են քաղաքական կյանքին և գյուղական հեղափոխությանը։ Հողային բարեփոխումների շարժումը հաջողություն ունեցավ, քանի որ ակտիվիստները շահեցին ավագ սերունդների բարեհաճությունը։

## Ավելի քան մեկ միլիոն բնակչություն ունեցող քաղաքներ

## Տես նաև
*Չինաստանի մարզերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստան
Կատեգորիա:Չինաստանի աշխարհագրություն
Խաղամոլը (ֆիլմ, 1938, Գերմանիա)

**«Խաղամոլը»** (), 1938 թվականի գերմանացի ռեժիսոր Գերհարդ Լամպրեխտի ֆիլմը՝ նկարահանված Ֆ.Մ.Դոստոևսկու համանուն վեպի հիման վրա։

## Սյուժե
Պաշտոնաթող գեներալ Կիրիլովը դարձել է խաղամոլ, բացի այդ, թանկ արժեցող սիրուհի ունի։ Նա պարտամուրհակ է ստորագրում վաշխառու Վինսենթին, որի համար նա պետք է հսկայական տոկոսներ վճարի։ Վինսենթը հույս ունի հասնել Կիրիլովի դստերը՝ Նինային, որը մի օր կժառանգի իր տատիկի կարողությունը։ Նինան փորձում է օգնել հորը և ինքն է նստում խաղասեղանի մոտ, բայց պարտվում է։ Նա խնդրում է Ալեքսեյին՝ հոր քարտուղարուհուն, խաղալ իր փոխարեն։ Ալեքսեյը սիրահարված է Նինային և ամեն ինչ կանի նրա համար։ Նա խաղում է, սկզբում պարտվում է և Նինային հրավիրում է հեռացնել Վինսենթին։ Այնուհետև նա կրկին խաղում է, շահում է մեծ գումար, դառնում տիրական և Նինային վերաբերվում է որպես թևթևաբարո աղջկա: Աղջիկը վազում է բժիշկ Տրոնկայի մոտ, ում առաջարկները նա մինչ այժմ մերժել է: Նա մնում է Տրոնկայի հետ, և Ալեքսեյը ամբողջովին ընկնում է խաղային կախվածության մեջ։Չնայած Դոստոևսկու պատմողական և գեղարվեստական ​​հոգածությանը՝ ռեժիսորը ձգտել է ստեղծել չափազանց ճշգրիտ դրամա՝ առանց մթնոլորտի և առանց հոգեբանական խորության։

## Դերերում
* Լիդա Բաարովա — *Նինա*
* Օիգեն Կլյոպֆեր — գ*եներալ Կիրիլովը, նրա հայրը*
* Հիլդե Կոերբեր — կոմսուհի Բլանշե դե Պլասե
* Հաննես Ստելցեր — *Ալեքսեյ Նիկիտին, Կիրիլովայի քարտուղար*
* Ալբրեխտ Շյոնհալս — *դոկտոր Տրոնկա, բժիշկ*
* Հեդվիգա Բլեյբտրեու — *Նինայի տատիկը*
* Կարլ Մարթել — *Բարոն Վինսենթ*
* Էլզա Վագներ — *Մարֆա, դայակ*
* Էլեն Բենգ — *խաղային սենյակի հաղթող*
* Պաուլ Բիլդտ — *տղամարդը խաղասեղանի մոտ*

## Ֆիլմի մասին
Ֆիլմը կինոթատրոններում եղել  է ընդամենը երեք օր, թեև կինոգրաքննության հանձնաժողովի կողմից ստացել է «գեղարվեստական ​​առումով արժեքավոր» պրեդիկատը, բայց արագորեն հանվել է վարձույթից՝ դերասանուհի Լիդա Բաարովայի՝ Յոզեֆ Գեբելսի հետ ունեցած սիրավեպի շուրջ սկանդալի պատճառով, որը առաջացրեց Հիտլերի բարկությունը, իսկ Լիդա Բաարովային վտարեցին Գերմանիայից։

Ֆիլմը վերաթողարկվել է Գերմանիայում 1950 թվականին «Խաղամոլի սիրավեպը» («») վերնագրով։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:1930-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1938 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր
Մանոն 70

**«Մանոն 70»** (), 1968 թվականին նկարահանված դրամատիկ ֆիլմ, որը նկարահանվել է Ժան Օրելի կողմից, գլխավոր դերերում՝ Քեթրին Դենյով, Էլզա Մարտինելի, Սամի Ֆրեյ, Ռոբերտ Ուեբեր, Փոլ Հաբշմիդ և Ժան-Կլոդ Բրիալի։ Օրելի և Սեսիլ Սեն-Լորանի սցենարը հիմնված է եղել Անտուան Ֆրանսուա Պրևոյի 1731 թվականին գրված «Մանոն Լեսկո» վեպի վրա: Բնօրինակ երաժշտությունը հեղինակել է Սերժ Գենսբուրը։

## Սյուժե
Մանոնն անբարոյական, ազատ ոգի է, որը սեքսի միջոցով իրեն շրջապատում է համեմատաբար շքեղ միջավայրով: Լրագրող Ֆրանսուան նրան տեսնում է օդանավակայանում և սիրահարվում։ Երբ նրանք վայրէջք են կատարում Փարիզում, Ֆրանսուան անում է իր քայլը և գողանում նրան այն տղամարդուց, ում հետ նա ճանապարհորդում էր: Ֆրանսուան և Մանոնը սիրահարվում են, բայց Մանոնի եղբայրը ցանկանում է ապրել քրոջ հաշվին և անախորժություններ է առաջացնում: Մանոնը փորձում է Ֆրանսուայի հետ հանդիպելուն զուգահեռ հանդիպել հարուստ տղամարդու հետ:

## Դերասանական կազմ
* Կատրին Դենյովը Մանոնի դերում
* Ժան-Կլոդ Բրիալին Ժան Պոլի դերում
* Սամի Ֆրեյը Ֆրանսուա Դե Գրիոյի դերում
* Էլզա Մարտինելին Էնիի դերում
* Ռոբերտ Ուեբերը Ռավաջիի դերում
* Փոլ Հուբշմիդը Սայմոնի դերում
* Կլոդ Ջենիան որպես կին
* Ժան Մարտին որպես հյուրանոցի մենեջեր

## Ընդունելություն
Ավելի ուշ Դենյովն ասել է, որ ցանկանում է աշխատել Ժան Օրելի հետ, քանի որ հիացած է նրա «Ամեն ինչ սիրո մասին» ֆիլմով (1964): Մանոն 70-ի մասին նա ասել է, որ «Պատմությունը հիանալի է, բայց ի վերջո ֆիլմը պարզապես ձախողվել է»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
Կատեգորիա:1968 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:1968 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ
Քթոսկրեր

**Քթոսկրերը** երկու փոքր երկարավուն ոսկրեր են, որոնք տարբերվում են չափերով և ձևով տարբեր անհատների մոտ։ Դրանք տեղակայված են կողք կողքի դեմքի միջին և վերին հատվածում և դրանց միացման արդյունքում կազմում են քթի վերին մեկ երրորդի քթարմատը։ Յուրաքանչյուրն ունի երկու մակերես և չորս եզր:

## Կառուցվածք
Քթի ոսկորների կառուցվածքում մեծ տարբերություն կա՝  հաշվի առնելով տարբեր մարդկանց մոտ նկատվող քթի չափերի և ձևերի տարբերությունները: Ինչպես ոսկորների, այնպես էլ աճառի անկյունները, ձևերը և ուրվագծերը մեծապես տարբերվում են  տարբեր անհատների միջև: Առհասարակ քթի ոսկրերի մեծ մասը կարող է դասակարգվել որպես «V-աձև» կամ «S-աձև», բայց դրանք գիտական ​​կամ բժշկական դասակարգումներ չեն: Այս ոսկրերի անատոմիական պատկերները դիտելիս  պետք է նաև հաշվի առնել, որ մարդկանց մեծամասնության դեպքում քիչ հավանական է դրանց ճշգրտությունը:

Երկու քթի ոսկրերը միանում են ներքթային կարի միջին գծով և կազմում են քթարմատը։

### Մակերեսներ
Արտաքին մակերեսը վերևից ներքև գոգավոր է, կողքից` ուռուցիկ։ Այն ծածկված է պրոցերուսով և քթի մկաններով, և իր կենտրոնի շուրջ ծակված է քթի բացվածքով, որը փոքր անցուղի է՝ փոքր երակ փոխանցելու համար ծածկված փափուկ հյուսվածքներով: Ներքին մակերեսը կողքից կողք գոգավոր է և վերևից դեպի ներքև անցնում է ակոսով, որով անցնում է նասոցիլիար նյարդի ճյուղը:

### Հոդավորումներ
Քիթը հոդավորված է չորս զույգ ոսկորներով․ երկուսը՝ գանգուղեղային, ճակատային և էթմոիդալ, երկու դիմային, հակառակ կողմում՝ քթային և վերծնոտային:

## Այլ կենդանիներ
Նախնադարյան ոսկրային ձկների և չորքոտանիների մոտ քթի ոսկրերն ամենաառաջայինն են տեղակայված գանգի գագաթը կազմող մյուս չորս զույգ ոսկորների համեմատ, որոնց  հաջորդում են ճակատոսկրը, գագաթոսկրերը և հետգագաթային ոսկրերը: Կենդանի տեսակների մեջ դրանց ձևը խիստ փոփոխական է, կախված գլխի ձևից, բայց նրանք սովորաբար կազմում են դեմքի կամ կտուցի վերին մասըը՝  ձգվելով քթանցքերից մինչև ակնակապիճի ստորին եզր: Կենդանիների մեծ մասի մոտ քթոսկրերն ընդհանուր առմամբ ավելի մեծ են, քան մարդկանց կամ մեծ կապիկների մոտ, վերջիններիս կարճացած դեմքերի պատճառով: Կրիաները, արտասովոր կերպով, չունեն քթոսկրեր, իսկ նախաճակատային ոսկրերը հասնում են մինչև քթանցքներ։

## Պատկերասրահ

Gray153.png|Քթի խոռոչի կողային պատը, որը ցույց է տրված էթմոիդալ ոսկորի դիրքում:
Gray155.png|Աջ քթոսկր. արտաքին մակերես
Gray156.png|Աջ քթոսկր. ներքին մակերես


## Տես նաև
*Ոսկրաբանություն

## Հղումներ

## Արտաքին հղումներ

* «Գանգի առաջային մասի պատկեր».
* «Ակնակապիճներ և այն կազմող այլ ոսկրեր»
* 

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Գանգ
Կատեգորիա:Գլուխ
Կատեգորիա:Դեմք
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Կատեգորիա:Հոտառություն
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ
Կատեգորիա:Քիթ