Մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքներ

**Մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքներ**, ձվարանների նորագոյացությունների դաս, կարող են լինել բարորակ կամ չարորակ: Այս խմբի նորագոյացությունները ենթադրաբար առաջանում են ձվարանների մակերեսային էպիթելից (փոփոխված որովայնամիզ), էկտոպիկ էնդոմետրիումից կամ արգանդափողային (ֆալոպյան) հյուսվածքից: Այս տեսակի ուռուցքները կոչվում են նաև **ձվարանի ադենոկարցինոմա**: Ուռուցքների այս խումբը կազմում է ձվարանի քաղցկեղի բոլոր դեպքերի 90%-ից 95%-ը, սակայն հիմնականում հանդիպում է միայն հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց շրջանում, բացառությամբ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, որտեղ դեպքերի 7%-ը հանդիպում է 40 տարեկանից փոքր կանանց շրջանում: Արյան շիճուկում CA-125-ը հաճախ բարձր է, բայց միայն 50%-ով է ճշգրիտ, ուստի այն օգտակար ուռուցքային մարկեր չէ բուժման ընթացքը գնահատելու համար: Ձվարանի քաղցկեղ ունեցող կանանց 75%-ը հայտնաբերվում է տարածված փուլերում, այնուամենայնիվ ավելի հավանական է, որ երիտասարդ հիվանդները ունենան ավելի լավ կանխատեսումներ, քան տարեց հիվանդները:

## Դասակարգում
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ovarian_tumors_by_incidence_and_cancer_risk.png|մինի|300x300փքս|[Ձվարանի ուռուցք|Ձվարանի ուռուցքները ըստ ձվարանի քաղցկեղի առաջացման տարածվածության և ռիսկի, վերևի մասում մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքներն են։]]
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Incidence_of_ovarian_cancers_by_histopathology.png|մինի|354x354փքս|Ձվարանների քաղցկեղը 20 տարեկանից բարձր կանանց շրջանում, որտեղ մակերեսը ներկայացնում է հարաբերական տարածվածությունը, իսկ գույնը՝ [5-ամյա հարաբերական ապրելիություն|5-ամյա հարաբերական ապրելիության մակարդակը։ Մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքները նշված են գլխավոր դիագրամի կենտրոնում և ներկայացնում են բոլոր տեսակները, բացառությամբ վերևում առանձնացվածների։]]
Էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքները դասակարգվում են էպիթելային բջիջների տեսակի, էպիթելի և հենքի հարաբերական քանակի, պապիլյար ելուստների առկայության և էպիթելային տարրերի տեղակայման հիման վրա: Մանրադիտակային հյուսվածքաբանական առանձնահատկությունները որոշում են, թե արդյոք մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքը բարորակ է, սահմանային, թե չարորակ (չարորակության և հենքի ինվազիայի ապացույցներ): Սահմանային ուռուցքները անորոշ չարորակ ներուժ ունեն:

Այս խումբը բաղկացած է շճային (սերոզ), լորձային (մուցինոզ), էնդոմետրիոիդ, մաքուր բջջային և Բրենների (փոխանակային բջջային) ուռուցքներից, չնայած կան մի քանի խառը, չտարբերակված և չդասակարգված տեսակներ։

### Շճային ուռուցքներ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Histopathology_of_lining_of_a_benign_serous_tumor_of_the_ovary.jpg|մինի|Ձվարանի բարորակ շճային ուռուցքի էպիթելի հյուսվածքաբանական պատկերը։ Ձվարանի բարորակ շճային ուռուցքները բարակ պատերով միախոռոչանի կիստաներ են, որոնք պատված են թարթչավոր կեղծ բազմաշերտ խորանարդաձև կամ գլանաձև էպիթելով։

* Այս ուռուցքները տարբերվում են չափերով՝ փոքրից և գրեթե աննկատելիից մինչև մեծ՝ լցնելով որովայնի խոռոչը։
* Շճային ուռուցքների բարորակ, սահմանային և չարորակ տեսակները կազմում են ձվարանի բոլոր ուռուցքների մոտ 30%-ը։
* 75%-ը բարորակ կամ սահմանային չարորակ են, իսկ 25%-ը՝ չարորակ։
* Այս ուռուցքի չարորակ ձևը՝ շճային ցիստադենոկարցինոման, կազմում է ձվարանի բոլոր կարցինոմաների մոտ 40%-ը և ձվարանի ամենատարածված չարորակ ուռուցքն է։
* Բարորակ և սահմանային չարորակ ուռուցքները ամենատարածվածն են 20-ից 50 տարեկան հասակում։
* Չարորակ շճային ուռուցքները միջինում առաջանում են կյանքի ուշ շրջանում, չնայած ընտանեկան դեպքերում՝ մի փոքր ավելի վաղ։
* Բարորակ ուռուցքների 20%-ը, սահմանային չարորակ ուռուցքների 30%-ը և չարորակ ուռուցքների 66%-ը երկկողմանի են (ազդում են երկու ձվարանների վրա)։

Բաղադրիչները կարող են ներառել՝

# կիստոզ հատվածներ
# կիստոզ և ֆիբրոզ հատվածներ
# հիմնականում ֆիբրոզ հատվածներ

Ուռուցքի չարորակացման հավանականությունը մեծանում է առկա սոլիդ հատվածների քանակի մեծացմանը զուգընթաց, ներառյալ և՛ պապիլյար կառուցվածքները, և՛ առկա ցանկացած մեռուկային հյուսվածք:

#### Ախտաբանություն
* երիզված է բարձր, գլանաձև, թարթչավոր էպիթելային բջիջներով
* լցված է թափանցիկ շճային հեղուկով
* «սերոզ» տերմինը, որը ծագել է որպես կիստոզ հեղուկի նկարագրություն, այժմ նկարագրում է այս ուռուցքներում հանդիպող էպիթելային բջիջների հատուկ տեսակը
* կարող է ընդգրկել ձվարանի մակերեսը
* բարորակ, սահմանային և չարորակ բաժանումը որոշվում է՝ գնահատելով՝
** բջջային ատիպիան (արդյոք առանձին բջիջները ոչ նորմալ տեսք ունեն, թե ոչ)
** ձվարանի շրջակա հենքի ինվազիա (արդյոք բջիջները ներթափանցում են շրջակա հյուսվածք, թե ոչ)
** սահմանային ուռուցքները կարող են ունենալ բջջային ատիպիա, բայց չունենալ ներխուժման նշաններ
** պսամոմային մարմնիկների առկայությունը ցիստադենոկարցինոմաների բնորոշ մանրադիտակային պատկեր է

#### Կանխատեսում
Շճային ուռուցքի, ինչպես այլ նորագոյացությունների մեծ մասի, կանխատեսումը կախված է հետևյալից՝

* տարբերակման աստիճան
** սա այն է, թե որքանով են ուռուցքային բջիջները նման բարորակ բջիջներին
** բարձր-տարբերակված ուռուցքը շատ նման է բարորակ ուռուցքներին
** ցածր-տարբերակված ուռուցքը կարող է ընդհանրապես նման չլինել ծագման բջջային տեսակին
** միջին-տարբերակված ուռուցքը սովորաբար նման է ծագման բջջային տեսակին, բայց մեծամասամբ չարորակի տեսք ունի

* ուռուցքի տարածումը այլ կառուցվածքների վրա
** հատկապես շճային չարորակ ուռուցքների դեպքում, չարորակ տարածման առկայությունը որովայնամզի վրա կարևոր է կանխատեսման համար։

Սահմանային ուռուցքների և ձվարաններով սահմանափակված չարորակ ուռուցքների 5-ամյա ապրելիության մակարդակը համապատասխանաբար 100% և 70% է: Եթե ներգրավված է որովայնամզը, այս ցուցանիշները դառնում են 90% և 25%:

Թեև սահմանային ուռուցքների 5-ամյա ապրելիության ցուցանիշները գերազանց են, սա չպետք է դիտարկել որպես բուժման ապացույց, քանի որ կրկնությունները կարող են առաջանալ տարիներ անց:

### Լորձային ուռուցքներ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Histopathology_of_lining_of_a_benign_mucinous_tumor_of_the_ovary.jpg|մինի|Ձվարանի բարորակ լորձային ուռուցքի էպիթելի հյուսվածքաախտաբանական պատկերը։ Ձվարանի բարորակ լորձային ուռուցքները բաղկացած են պարզ, միաշերտ գլանաձև էպիթելից՝ հիմային տեղակայված հիպերքրոմատիկ կորիզներով, որը նման է ստամոքսի ֆովեոլար էպիթելին։
Լորձային ուռուցքներ․

* Շատ նման են իրենց շճային համարժեքներին, բայց քիչ հավանական է, որ երկկողմանի լինեն։
* Մի փոքր ավելի քիչ տարածված են՝ կազմելով ձվարանների բոլոր նորագոյացությունների մոտ 25%-ը։
* Որոշ դեպքերում շճային ուռուցքները բնութագրվում են տարբեր չափերի ավելի շատ կիստաներով և ձվարանի մակերեսի ընդգրկման հազվադեպությամբ՝ համեմատած շճային ուռուցքների հետ։
* Բացի այդ, համեմատած շճային ուռուցքների հետ, լորձային ուռուցքները քիչ հաճախությամբ են երկկողմանի լինում. առաջնային լորձային ուռուցքների միայն 5%-ն են երկկողմանի։
* Կարող են առաջացնել շատ մեծ կիստոզ զանգվածներ, որոնց գրանցված զանգվածը գերազանցում է 25 կգ-ը։

#### Ախտաբանություն
Լորձային ուռուցքները բնութագրվում են բարձր գլանաձև էպիթելային բջիջների երիզով՝ գագաթային տեղակայված լորձով և թարթիչների բացակայությամբ, որոնք արտաքին տեսքով նման են արգանդի վզիկի բարորակ կամ աղիքային էպիթելի: Արտաքին տեսքով դրանք կարող են նման լինել հաստ աղիքի կամ ձվարանների քաղցկեղի, բայց սովորաբար առաջանում են կույր աղիքի ելունից: Սահմանային ուռուցքները չարորակ ուռուցքներից տարբերակելու համար ուշադրություն են դարձնում հենքի ինվազիային:

#### Կանխատեսում
Ձվարաններով սահմանափակվող սահմանային ուռուցքների, ինվազիա չունեցող չարորակ ուռուցքների և ինվազիվ չարորակ ուռուցքների 10-ամյա ապրելիության ցուցանիշները գերազանցում են համապատասխանաբար 95%-ը, 90%-ը և 66%-ը: Ձվարանների լորձային նորագոյացությունների հետ կապված հազվադեպ, բայց նշանակալի վիճակ է որովայնամզի պսևդոմիքսոման (pseudomyxoma peritonei): Քանի որ ձվարանների առաջնային լորձային ուռուցքները սովորաբար միակողմանի են (մեկ ձվարանում), երկկողմանի լորձային ուռուցքների առկայության դեպքում անհրաժեշտ է բացառել ոչ ձվարանային ծագումը, սովորաբար կույր աղիքi ելունից ծագած լինելը:

### Էնդոմետրիոիդ ուռուցքներ
Էնդոմետրիոիդ ուռուցքները կազմում են ձվարանի բոլոր քաղցկեղների մոտ 20%-ը և հիմնականում չարորակ են (էնդոմետրիոիդ կարցինոմաներ): Դրանք կազմված են խողովակավոր գեղձերից, որոնք շատ նման են բարորակ կամ չարորակ էնդոմետրիումին: Էնդոմետրիոիդ կարցինոմաների 15-30%-ը հանդիպում է էնդոմետրիումի կարցինոմա ունեցող անհատների շրջանում, և այս բուժառուներն ունեն ավելի լավ կանխատեսում: Դրանք նման են այլ մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքներին՝ սոլիդ և կիստոզ հատվածներով: Այս ուռուցքների 40%-ը երկկողմանի են, երբ երկկողմանի են լինում, հաճախ առկա են մետաստազներ:

#### Ախտաբանություն
* Գեղձեր, որոնք մեծ նմանություն ունեն էնդոմետրիումի գեղձերին
* Բարորակ ուռուցքներն ունեն հասուն տեսք ունեցող գեղձեր՝ տեղակայված ֆիբրոզ ստրոմայում
* Սահմանային ուռուցքներն ունեն բարդ ճյուղավորման պատկեր՝ առանց հենքային ինվազիայի
* Կարցինոմաները (չարորակ ուռուցքներ) ունեն ինվազիվ գեղձեր՝ խիտ դասավորված, ատիպիկ բջիջներով, հաճախակի միտոզներով: Ավելի ցածր տարբերակման դեպքում ուռուցքը դառնում է ավելի սոլիդ։

#### Կանխատեսում
Կանխատեսումը կրկին կախված է ուռուցքի տարածումից, ինչպես նաև ուռուցքի տարբերակման աստիճանից։ Ընդհանուր կանխատեսումը որոշ չափով ավելի վատ է, քան սերոզ կամ լորձային ուռուցքների դեպքում, և ձվարաններով սահմանափակված ուռուցքներով բուժառուների 5-ամյա ապրելիության մակարդակը կազմում է մոտավորապես 75%։

### Մաքուր բջջային ուռուցքներ
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ovarian_clear_cell_carcinoma_-a-_very_high_mag_-_cropped.jpg|աջից|մինի|Ձվարանի մաքուր բջջային կարցինոմային մանրադիտակային պատկեր։ [Հեմատոքսիլին-էոզինային ներկում։]]
Մաքուր բջջային ուռուցքները բնութագրվում են խոշոր էպիթելային բջիջներով՝ առատ թափանցիկ ցիտոպլազմայով և կարող են դիտվել ձվարանի էնդոմետրիոզի կամ էնդոմետրիոիդ կարցինոմայի հետ համատեղ՝ նմանվելով էնդոմետրիումի մաքուր բջջային քաղցկեղին: Դրանք հիմնականում կարող են լինել սոլիդ կամ կիստոզ: Եթե սոլիդ են, «թափանցիկ» բջիջները դասավորվում են շերտերով կամ խողովակներով: Կիստոզ տարբերակի դեպքում նորագոյացության բջիջները կազմում են կիստայի պատը:

#### Կանխատեսում
Այս ուռուցքները հակված են ագրեսիվ լինելու, ձվարաններով սահմանափակված ուռուցքների հինգամյա ապրելիության մակարդակը մոտավորապես 65% է: Եթե ախտորոշման պահին ուռուցքը տարածվել է ձվարաններից դուրս, կանխատեսումը վատ է:

### Բրեների ուռուցք
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brenner_tumour4.jpg|աջից|մինի|Բրեների ուռուցք։ Հեմատոքսիլին-էոզինային ներկում։
Բրեների ուռուցքները հազվադեպ հանդիպող մակերեսային-էպիթելային հենքաբջջային ուռուցքներ են, որոնցում էպիթելային բջիջը (որը սահմանում է այս ուռուցքները) անցումային բջիջ է: Սրանք արտաքին տեսքով նման են միզապարկի էպիթելին: Ուռուցքները կարող են լինել շատ փոքրից մինչև շատ մեծ չափերի և կարող են լինել սոլիդ կամ կիստոզ: Հյուսվածքաբանորեն ուռուցքը բաղկացած է վերը նշված անցումային բջիջների կուտակումներից շրջակա հյուսվածքում, որը նման է նորմալ ձվարանին: Բրեների ուռուցքները կարող են լինել բարորակ կամ չարորակ՝ կախված նրանից, թե արդյոք ուռուցքային բջիջները ներխուժում են շրջակա հյուսվածք:

### Մանր բջջային ուռուցքներ
Ձվարանի մանր բջջային քաղցկեղը (small cell ovarian cancer, SCCO) սովորաբար դասակարգվում է որպես էպիթելային ուռուցք, որը ունի տարբերակիչ էնդոկրին առանձնահատկություններ:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) SCCO-ն ճանաչում է որպես երկու առանձին միավոր՝ ձվարանի հիպերկալցեմիկ տիպի մանր բջջային քաղցկեղ (Small Cell Ovarian Cancer of Hypercalcemic Type, SCCOHT) և ձվարանի թոքային տիպի մանր բջջային քաղցկեղ (Small Cell Ovarian Cancer of Pulmonary Type, SCCOPT):

Մանր բջջային ուռուցքները հազվադեպ են և ագրեսիվ, դրանք կազմում են բոլոր գինեկոլոգիական չարորակ ուռուցքների 2%-ից քիչ մասը։ Ախտորոշման միջին տարիքը 24 տարեկանն է, և բուժառուների մեծ մասը նաև հիպերկալցեմիա ունի (62%)։ Այն սովորաբար դրսևորվում է միակողմանի մեծ ուռուցքով։ Կանանց մեծ մասը մահանում է ախտորոշումից հետո մեկ տարվա ընթացքում։

## Բուժում
Ավելի ընդհանուր տեղեկությունների համար տե՛ս ձվարանի քաղցկեղ։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ձվարանի էնդոմետրիալ քաղցկեղի (Endometrial Ovarian Cancer, EOC) առաջին գծի բուժման մեջ պեգիլացված լիպոսոմային դոքսոռուբիցինը կարբոպլատինի հետ զուգակցված բավարարող այլընտրանք է կարբոպլատինի հետ պակլիտաքսելի համակցությանը։ Պլատինային թերապիայի նկատմամբ զգայուն ռեցիդիվող EOC ունեցող մարդկանց շրջանում հետազոտությունները ցույց են տվել, որ պեգիլացված լիպոսոմային դոքսոռուբիցինը կարբոպլատինի հետ ավելի լավ բուժում է, քան պակլիտաքսելը կարբոպլատինի հետ։ Կան նաև ապացույցներ, որ պլատինային թերապիայի նկատմամբ զգայուն ռեցիդիվող EOC ունեցող մարդիկ պեգիլացված լիպոսոմային դոքսոռուբիցինը կարբոպլատինի հետ ավելի լավ են տանում։

Այս հյուսվածքաբանության տարածված քաղցկեղի դեպքում ԱՄՆ Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտը խորհուրդ է տալիս քիմիաթերապիայի մեթոդ, որը համատեղում է դեղերի ներերակային (ն/ե) և ներորովայնամզային (ն/ո) կիրառումը: Նախընտրելի քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոցներից է տաքսանի հետ համակցված պլատինային խմբի դեղամիջոցը:

## Մետաստազներ
Մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքների դեպքում մետաստազի ամենատարածված տեղամասերն են պլևրալ խոռոչը (33%), լյարդը (26%) և թոքերը (3%):

## Ազդեցությունը վերարտադրողականության վրա
Մակերեսային էպիթելային-ստրոմալ ուռուցքների բուժումից հետո վերարտադրողականությունը հիմնականում կախված է ուռուցքի հյուսվածքաբանությունից և ախտորոշման պահին փուլից՝ վաղ սահմանային (կամ ավելի բարորակ) և տարածված սահմանային (կամ ավելի չարորակ): Վաղ փուլի սահմանային ուռուցքների պահպանողական բուժումը (առանց ձվարանների երկկողմանի հեռացման) հանգեցնում է ինքնաբուխ հղիության ավելի քան 50% հավանականության՝ ուռուցքի մահացու կրկնության ցածր ռիսկով (0.5%): Մյուս կողմից, տարածված սահմանային ուռուցքների պահպանողական բուժման դեպքում ինքնաբուխ հղիության մակարդակը գնահատվում է 35%, իսկ ուռուցքի մահացու կրկնության ռիսկը՝ 2%:

## Ծանոթագրություններ


## Աղբյուրներ
* 

## Արտաքին հղումներ

* Johns Hopkins: "Surface Epithelial Tumors"
* Diagram: "Epithelial Stromal Ovarian Tumors"
* Small Cell Ovarian Cancer Research Collaboration & Patients Registry 

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքների տեսակներ