open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպիտակ ձի (պատկերասրահ)

**«Սպիտակ ձի» ժամանակակից արվեստի պատկերասրահ** (), աղբից պատրաստված նկարների մշտական ցուցադրմամբ թանգարան Գելենջիկում։ Թանգարանը «Մտրուկ» միջազգային մանկական մշակութա-էկոլոգիական ստեղծագործական մրցույթի կազմակերպիչն է։ 2014 թվականին մրցույթի էկոլոգիական ակցիային մասնակցել են 3000 երեխա Ռուսաստանի և Ուկրաինայի 72 քաղաքներից։ Պատկերասրահի հիման վրա կազմակերպվում են վարպետության դասեր և դասընթացներ երեխաների համար՝ դեկորատիվ-կիրառական առարկաների պատրաստում փաթեթավորված, միանգամյա օգտագործված և այլ վերամշակված նյութերից։

Պատկերասրահի հիմնադիրն է Terre de Femmes-2011 թվականի դափնեկիր Նինա Նիկիֆորովան, ով անձամբ է պատրաստել պատկերասրահի հիմնական ցուցադրությունը, որը մասսայականացնում է Կուրթ Շվիթերսի «Մերց» արվեստի ոճը։

## Ստեղծման պատմություն
Նինա Նիկիֆորովան ավարտել է Վլադիվոստոկի պետական բժշկական ինստիտուտը, աշխատել է որպես մանկական վիրաբույժ։ 2000 թվականին Վլադիվոստոկից տեղափոխվել է Գելենջիկ, որտեղ սկսել է զբաղվել գեղարվեստական գործունեությամբ։ Ստեղծագործել է ձեռքի տակ եղած նյութերից` թուղթ, ապակի, փայտ, տեքստիլ, ինչպես նաև հին և ավելորդ իրեր։ Հետագայում դարձել է Գելենջիկի «Աշխարհի ժողովուրդների արվեստը» միջազգային միության և Կուբանի նկարիչների միության անդամ։ Աշխատանքային գործընթացում Նինա Նիկիֆորովայի մոտ ծնվել է պատկերասրահ ստեղծելու գաղափարը, որտեղ կարելի է ցուցադրել աղբից ստացված արվեստի գործերը։ Նիկիֆորովայի խոսքերով, երեխա տարիքում նա հնարել է սպիտակ ձիու մասին հեքիաթը, որը ցանկացած պահի նրան փրկելու կգար։ Նրա պատվին էլ անվանվել է պատկերասրահը, որը բացվել է 2006 թվականին։

## Թանգարանի շենք
Թանգարանը զբաղեցնում է 700 քառակուսի մետր տարածք։ Ցանկապատը պատրաստված է հիսուն հազար պլաստիկ շշերից։  Պատկերասրահն ունի երեք ցուցասրահ և արվեստանոց։ Ցուցադրություն կա նաև թանգարանի բակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* В Москве презентовали каталог социальных предпринимателей

Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2006 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի թանգարաններ
Խոխ

**Խոխ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 7 կմ հարավ-արևելք, Խարբերդի դաշտը հյուսիսից հատող լեռնաճյուղի հարավ-արևելյան ստորոտում, ձախակողմյան Կարասու վտակի աջ ափին։

## Պատմություն
Ըստ ոմանց գյուղը համապատասխանում է IX դարում հիշատակվող Խախոն ամրոցին։ Հայ բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 400 տուն՝ 2500 հայ և թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Գյուղն ուներ արգավանդ հող։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն (ցորենի, գարու և բամբակի մշակություն), անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խոխն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Վարչական բաժանում
Գյուղն իր մեծությամբ նման էր գյուղաքաղաքի։ Այն բաժանված էր երկու մասին՝ Խոխ Վերին և Խոխ Ներքին։ Հիմնականը Խոխ Վերինն էր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բնության թանգարան (Սոչի)

**Սոչիի ազգային պարկի բնության թանգարան** (), մշակութային, կրթական հաստատություն Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի քաղաքի Խոստինսկի շրջանի Մացեստա միկրոշրջանում։ Սոչիի ազգային պարկի ցուցահանդեսային բաժինն է։ Բացվել է 1998 թվականին 1984 թվականին կառուցված շենքում։

## Նկարագրություն
Սոչիի բնության թանգարանը հիմնադրվել է 1998 թվականին։ Թանգարանի այցելուները հնարավորություն ունեն ծանոթանալու Արևմտյան Կովկասի բուսական և կենդանական աշխարհի պատմությանը։ Թանգարանը համարվում է Սոչիի ազգային պարկի ցուցասրահը։ Բնության թանգարանի տարածքը 80 մ2 մի փոքր մեծ է։ Ունի երկու սրահ։ Առաջին սրահում ներկայացված է ազգային պարկի և առողջարանի պատմությանը,  երկրորդ սրահում` Մեծ Սոչիի բնության պատմությունը։

## Ցուցադրություն
Թանգարանի ցուցադրությունը բաժանված է ըստ կլիմայական գոտիների։ Այստեղ կան ստենդներ և դիորամներ, որտեղ ներկայացված են բարձր լեռները, անտառային բեկորներ այնտեղ բնակվող տարբեր բնակիչների հետ միասին։ Այստեղ ցուցադրված են կովկասյան ջրասամույրի, կովկասյան գորշ արջի, կովկասյան լեռնային այծի խրտվիլակներ։ Կան նաև մեծ թվով հերբարիում բույսեր, մրգեր, թռչունների ձվեր։ Թանգարանում ներկայացված են օգտակար հանածոների արժեքավոր ցուցանմուշներ։ Թանգարանային ցուցադրության մի մասը գտնվում է Կրասնոպոլյանսկի անտառային տնտեսությունում, որի կազմում ներկայացված են էկզոտիկ բույսեր Հյուսիսային Ամերիկայից, Չինաստանից և Ճապոնիայից։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Ռուսաստանի Սոչի քաղաքի Ռուչեյ դե Սիմոնա 3 հասցեում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* МУЗЕЙ ПРИРОДЫ НАЦИОНАЛЬНОГО ПАРКА
* ОПИСАНИЕ ПРИРОДЫ «МУЗЕЙ ПРИРОДЫ СОЧИНСКОГО НАЦИОНАЛЬНОГО ПАРКА»

Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1998 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Բնագիտական թանգարաններ
Կատեգորիա:Սոչիի թանգարաններ
Կրասնոդարի երկրամասի Ֆ. Ա. Կովալենկոյի անվան գեղարվեստի թանգարան

**Կրասնոդարի երկրամասի Ֆ. Ա. Կովալենկոյի անվան գեղարվեստի թանգարան** (), Հյուսիսային Կովկասի ամենահին թանգարաններից մեկը։

## Պատմություն
Թանգարանի հիմնադիրն է Ֆեոդոր Ակիմովիչ Կովալենկոն (1866-1919)։ 1924-1993 թվականներին թանգարանը կոչվել է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական կրթության կոմիսար Անատոլի Վասիլևիչ Լունաչարսկու անունով, 1993 թվականի ապրիլից՝ կրկին Ֆեոդոր Կովալենկոյի անունով։

## Ֆոնդ
Թանգարանի ֆոնդն ունի շուրջ 13000 գեղանկարչական, գրաֆիկական, քանդակի և դեկորատիվ արվեստի նմուշներ։ Ռուսական արվեստի հավաքածուն ներկայացված է սրբապատկերների հիմնական դպրոցներով։

Թանգարանի հավաքածուի առավել արժեքավոր ուղղություններից են՝ ռուսական ավանգարդը, ճապոնական գունավոր փայտափորագրություն (18-րդ դար-19-րդ դարի կեսեր), Նիդերլանդների 16-րդ դարի արվեստ, Ռուսաստանի և խորհրդային գեղանկարչություն, ինչպես նաև էքսլիբրիս։

Թանգարանի ցուցասրահը համալրվել է վիրտուալ տարածությամբ. կիրառվում են սենսորային վահանակներ, «Թանգարանի կյանքի խրոնիկա։ Պատմության էջեր» գիրքը։

### Հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն ունի շուրջ 13 հազար նմուշ, որոնցից ամենաթանկարժեք հավաքածուներն են՝
* Ռուսական ավանգարդ՝ 85 նմուշ
* Ճապոնական գունավոր փայտափորագրություն (18-ից 19-րդ դարի կես)՝ 190 նմուշ
* Նիդերլանդների 16-րդ դարի արվեստ՝ 50 նմուշ
* Ակադեմիկոս Լեոնիդ Ֆեոդորովիչ Իլյիչևի հավաքածու։ Ռուսական և խորհրդային գեղանկարներ` 85 նմուշ
* Էքսլիբրիս հավաքածու (18-20-րդ դարեր)՝ 2474 նմուշ

## Շենք
Թանգարանը գտնվում է երկու շենքերում` «Ինժեներ Բ. Շարդանովի տանը», որը 19-դարի վերջի ճարտարապետական հուշարձան է (Կրասնայա փողոց 13) և «Պետական բանկի Եկատերինոդարի գրասենյակում»` 19-20-րդ դարերի ճարտարապետական հուշարձան (Կրասնայա փողոց 15)։

## Պատկերասրահ

Elizaveta Alexeevna with roses by Vigee-Le Brun (1790s, Krasnodar museum) detail.jpg|Էլիզաբեթ Վիժե լը Բրոն, «Ելիզավետա Ալեքսեևնա»
Drovokol (Goncharova, 1910).jpg|Նատալիա Գոնչարովա, «Փայտահատ»
Room (Rozanova, 1915).jpg|Օլգա Ռոզանովա, «Սենյակ»
Composition with Cards (Rozanova, 1915).jpg|Օլգա Ռոզանովա, «Խաղաթղթերով կոմպոզիցիա»


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Краснодарский краевой художественный музей имени Ф. А. Коваленко. Классика русского авангарда. Каталог. - М.: ГТГ, 2001. - 32 с.
* Гонтарь С. М. Русский авангард в Краснодаре. Произведения русского авангарда в собрании краевого художественного музея им. Ф. А. Коваленко. - Краснодар: Советская Кубань, 2001. - 108 с. - ISBN 5-7221-0388-8.
* Кондратенко Т. Краснодарский краевой художественный музей имени Ф. А. Коваленко. - М.: Белый город, 2004. - 65 с. - ISBN 5-7793-0749-0.

Կատեգորիա:Կրասնոդարի թանգարաններ
Կատեգորիա:1904 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1904 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Թաց մարգագետին (նկար)

**«Թաց մարգագետին»** (), ռուս նկարիչ, բնանկարի վարպետ վաղամեռիկ Ֆեոդոր Վասիլևի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1872 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 70 × 114 սմ։ «Թաց մարգագետին» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա, Ռուսաստանի Դաշնություն)։ Գույքագրման համար՝ 905:

## Նկարագիր
«Թաց մարգագետին» ստեղծագործությունում հեղինակը վրձնել է եղանակի փոփոխության պահը, երբ հեռվից գալիս են ամպերը, սակայն ձախ հատվածում արդեն երկինքը բացվում է։ Առաջին պլանում Ֆեոդոր Վասիլևը պատկերել է անձրևից թրջված մարգագետին։ Հետին պլանում մի քանի ծառեր են պատկերված։ Նկարում պատկերված թարմությունը և բնականությունը հեղինակը ստացել է կանաչ գույնի բազմաթիվ գուներանգներ օգտագործելով։

## Պատմություն
1871 թվականի հուլիսին Ֆեոդոր Վասիլևն այցելում է Ղրիմ՝ հույս ունենալով, որ այնտեղ կապաքինվի իր հիվանդությունից։ Հենց Ղրիմում էլ հեղինակը ստեղծում է այս աշխատանքը. կտավում ներկայացված լանդշաֆտն իրական է։ Հեղինակը կտավն ավարտին է հասցնում 1872 թվականին։ Նույն թվականին «Թաց մարգագետին» ստեղծագործությունը ցուցադրության է ներկայացնում Նկարիչների խրախուսման հասարակությունում և երկրորդ մրցանակն է ստանում լանդշաֆտային գեղանկարչությունից. առաջին մրցանակը ստանում է Իվան Շիշկինը «Սոճու անտառ։ Կայմափայտի անտառը Վյատսկի մարզում» նկարի համար։

Իվան Կրամսկոյին ուղղված նամակում Վասիլևը հայտնել է, որ իր այս աշխատանքը գնել է ցանկացել մեծ իշխան Նիկոլայ Կոնստանտինովիչը, սակայն Պավել Տրետյակովն ավելի շուտ է գնել այս ստեղծագործությունը՝ նախքան ցուցահանդեսի մեկնարկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Wet Meadow, 1872, Fyodor Vasilyev, Google Art Project, www.googleartproject.com 
* Художник Фёдор Васильев и его пейзаж «Мокрый луг», Радиостанция «Эхо Москвы», www.echo.msk.ru

Կատեգորիա:1872 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆեոդոր Վասիլևի նկարներ
Քաղցրավենիքի աղերս

մինի

**Քաղցրավենիքի աղերս** (), Հելոուին ավանդույթներից է մի շարք անգլախոս երկներում և Մեքսիկայում։ Երեխաները կոստյումներով (հաճախ կրում են հրեշների հագուստ, բայց պարտադիր չէ) տնից տուն են գնում, որպեսզի քաղցրավենիք խնդրեն՝ կոնֆետներ (կամ որոշ երկրներում՝ գումար), հետևյալ հարցով. «Քաղցրավենիք թե՞ ստորություն» (): «Ստորություն» () նշանակում է տանտերերին կամ նրանց ունեցվածքին վնաս պատճառելու հումորային սպառնալիք, եթե նրանք երեխաներին քաղցրավենիք չտան։

Հյուսիսային Ամերիկայում քաղցրավենիքի աղերսը դարձել է Հելոուինի սովորական ավանդույթ, համենայն դեպս 1920-ական թվականների վերջից։ Մարդիկ, ովքեր ցանկանում են մասնակցել, սովորաբար իրենց տան ելքը զարդարում են պլաստիկ սարդոստիկով, թղթե կմաղքներով և Ջեքի լուսակալներով։ Որոշ տանտերեր ուղղակի կոնֆետ են դնում  սանդղամուտքի վրա, իսկ ոմանք կարող են ակտիվ մասնակցություն ունենալ ավանդույթին, և նույնիսկ խնդրել երեխաներին ինչ-որ բան անել, որպեսզի քաղցրավենիք ստանան։ Վերջին տարիներին այս ավանդույթը տարածվել է ԱՄՆ-ի գրեթե բոլոր շրջաններում։

Տնից տուն գնալը և քաղցրավենիք աղերսելը դարեր շարունակ գոյություն է ունեցել Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում՝ *Souling* անվամբ, երբ երեխաները և աղքատները քաղցրավենիքի փոխարեն հոգեհանգստյան աղոթքներ էին կարդում։

*Guising*  անվամբ ավանդույթը, երբ երեխաները զգեստավորվելով գնում էին տնից տուն  սնունդ և դրամ աղերսելու, նույնպես նախորդել է ժամանակակից քաղցրավենիքի աղերսմանը, ինչպես նաև նշվել է 1895 թվականին Շոտլանդիայում Հելուոնի ժամանակ, երբ  դիմակավորված ու լապտերներով գնում էին տնից տուն, որպեսզի քաղցրավենիք, մրգեր և փող  խնդրեն։

Տվյալ ավանդույթը լայն տարածում է գտել Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իռլանդիայում, Պուերտո Ռիկոյում, ինչպես նաև հյուսիս-արևմտյան Մեքսիկայում

Այդ երկրում այս  փորձը կոչվում է *calaverita* (իսպաներեն՝ «փոքր գանգ»), իսկ «Քաղցևրավենիք թե՞ ստորություն»-ն փոխարեն երեխաները հարցնում են՝  «Կարող ե՞ք ինձ տալ իմ փոքր գանգը», իսկ *calaverita-ը*  փոքր գանգ է շաքարից և շոկոլադից։

2005 թվականի հարցումները ցույց են տվել, որ ԱՄՆ-ում մեծահասակաների 80 %-ը պատրաստվում է Հելոունին՝ քաղցրավենքի գնելով, իսկ 93 % երեխաներ մտադրություն են ունենում այցելել հարևանների տուն, քաղցրավենիք ստանալու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տոներ
Կատեգորիա:Ավանդույթներ
Կատեգորիա:Կանադայի տոներ
Էմանուել Սենդերս

**Էմանուել Սենդերս** (, ), ամերիկյան ֆուտբոլիստ, ով խաղում է Ֆուտբոլի ազգային լիգայի (NFL) «Դենվեր Բրոնկոս» ակումբում՝ որպես ռեսիվեր։

## Կարիերա
Հարավային մեթոդաբանության համալսարանում (Southern Methodist University) խաղալուց հետո, 2010 թվականին նա սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան «Փիթսբուրգ Սթիլերզ» ակումբում։ 2014 թվականին տեղափոխվել է «Դենվեր Բրոնկոս» ակումբ։

## Անձնական կյանք
Սենդերսը ունի երկու կրտսեր քույր։ Նրա մայրը՝ Ստեֆանին, մահացել է 41 տարեկանում 2011 թվականին։ 2013 թվականին նա նշանվել է Գաբրիելա Վահիդի հետ, ումից ունի երկու երխա՝ Փրիստոնը (ծնված 2014 թվականին) և Զոին (ծնված 2016 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Էջը «Դենվեր Բրոնկոս» կայքում

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ամերիկյան ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 17 ծնունդներ
Խորվաթները Սերբիայում

**Խորվաթները** Սերբիայում համարվում են ազգային փոքրամասնություն։ Ազգային փոքրամասնության կարգավիճակ ստացել է 2002 թվականին։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, Սերբիայում բնակվում են 57 900 խորվաթներ, որոնցից 54 785 մարդ՝ Վոևոդինայում և Բելգրադում։

## Ժողովրդագրություն

Սերբիայի խորվաթների համար պոպուլյացիոն աճը բնորոշ էր  մինչև 1960-ական թվականները, ապա թվային կրճատումը կապված է բնական աճի դանդաղեցմամբ, արտագաղթի և էթնիկ պատկանելության փոփոխությամբ։ Մարդահամարի տվյալներով՝ 1948 թվականին Սերբիայում ապրում էր 169 864 մարդ, իսկ ըստ 1991 թվականի մարդահամարի՝ 105 406 խորվաթական ազգության անձինք, որ կազմել է 2,6 %, իսկ 1,1 %-ը կազմել է Սերբիայի բնակչությունը։

Հարավսլավիայի  բնակչության մարդահամարի ժամանակ  1948-1991 թվականների ժամանակահատվածում խորվաթներին վերագրել են և բունևների և շոկցիների էթնիկ խմբերը։ Այս պահին, շատ շոկցիներ իրենց համարում են խորվաթներ, իսկ բունևների մեծ մասը իրեն համարում է առանձին էթնոս։

1991 թվականից հետո տեղի է ունենում Սերբիայի խորվաթական բնակչության թվաքանակի կտրուկ նվազում, որը Հարավսլավիայի պատերազմների հետ կապված լարվածություն է առաջացնում ազգամիջյան հարաբերություններում, և, առաջին հերթին, Խորվաթիայի պատերազմում։ 1992 թվականի ամռանը 10 000-ից ավելի խորվաթներ Վոևոդինայից փոխանակել են իրենց անշարժ գույքը Խորվաթիայի սերբերի անշարժ գույքի հետ և, ընդհանուր առմամբ, շուրջ 20 000 խորվաթների լքել են Սերբիան։ Ըստ Վոևոդինայի խորվաթների Ժողովրդավարական դաշինքի  ներկայացուցիչների պնդումների այդ ընթացքում Սերբիան լքել են ավելի քան 50 000 խորվաթներ։

Խորվաթները Սերբիայում կենտրոնացած են հիմնականում Վոևոդինայի ինքնավար երկրամասում, որտեղ, ըստ 2011 թվականի մարդահամարի ապրում էին 47 033 կամ 81,2 % Սերբիայի խորվաթները։ Առավելագույն խորվաթական բնակչությունը գերակշռուում է Վոևոդինայում, որտեղ 1961 թվականին եղել են՝ 19, 1981 թվականին՝ 18, 1991 թվականին՝ 12: Կոսովոյի և Մետոխիայում 1961 և 1981 թվականներին 7 բնակավայրերում գերակշռում էին խորվաթները, իսկ Կենտրոնական Սերբիայում  նման բնակավայրեր ընդհանրապես չեն եղել։

** Սերբիայում խորվաթների թվաքանակը**

## Լեզու
Խորվաթերենը Վոևոդինայի ինքնավար երկրամասի պաշտոնական լեզուն է։

## Տես նաև
* Սերբիայի վիճակագրություն
* Խորվաթներ
* Խորվաթները Վոևոդինայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր
Տարտուի գեղարվեստական քոլեջ

**Տարտուի գեղարվեստական քոլեջ** (, **TKK**), կերպարվեստի բարձրագույն ուսումնական հաստատություն էստոնական Տարտու քաղաքում։ Հիմնվել է 2000 թվականի օգոստոսի 1-ին, գտնվում է Կարլովի շրջանում։

## Նախորդողներ
1919-1960 թվականներին Տարտուի գեղարվեստական քոլեջին նախորդող հաստատությունները, որպես միջին ու ավագ ուսումնական հաստատություններ, գոյություն են ունեցել տարբեր անվանումներով։
* 1919-1924. «Պալլաս» արվեստի ասոցիացիայի գեղարվեստական դպրոց 
* 1933-1940. «Պալլաս» արվեստի բարձրագույն դպրոց
* 1940-1941. Կոնրադ Մյագիի անվան բարձրագույն գեղարվեստական դպրոց 
* 1942-1943. Տարտուի պատկերային արվեստի բարձրագույն կուրսեր 
* 1943-1944. Պալլաս բարձրագույն գեղարվեստական դպրոց 
* 1944. Կոնրադ Մյագիի անվան պետական բարձրագույն դպրոց 
* 1944-1951. Էստոնական ԽՍՀ-ի Տարտուի պետական գեղարվեստական ինստիտուտ 
* 1951-1955. Էստոնական ԽՍՀ-ի պետական գեղարվեստական ինստիտուտի Տարտուի մասնաճյուղ 
* 1951-1960. Տարտուի գեղեցիկ արվեստների դպրոց
* 1960-2000. Տարտուի գեղարվեստական դպրոց
* 2000-ից մինչև այժ. Տարտուի գեղարվեստական քոլեջ

## Վարչակազմ
* Ռեկտոր. Վալո Նուուստ  (ծնվել է 1962 թվականին, աշխատում է 2005 թվականից)
* Կրթության հարցերով պռոռեկտոր. Մարլեեն Վիինդուլ (ծնվել է 1981 թվականին, աշխատում է 2012 թվականից)
* Պրոռեկտոր. Մաարյա Աէլտերման (ծնվել է 1987 թվականին, աշխատում է 2011 թվականից)

## Բաժիններ
### Լուսանկարչության ֆակուլտետ
1997 թվականին Տարտուի գեղարվեստական դպրոցը բացել է լուսանկարչության ուսումնական ծրագիր, ուսումնական ծրագրի ղեկավարը Վալո Կալամեեսն էր։ Ֆակուլտետի նպատակն էր ուսանողներին ապահովել միջազգային որակի մասնագիտական կրթությամբ, զարգացնել նրանց մասնագիտական հմտություններն ու թույլ տալ նրանց հասնել իրենց ստեղծագործական նպատակներին։ Ֆակուլտետը գլխավորում է փիլիսոփայության դոկտոր, Պեետեր Լիննապը (ծնվել է 1960 թվականին)։

### Կերպարվեստի ֆակուլտետ
1997 թվականին սկսվել է «Կերպարվեստ և որմնանկարի ռեստավրացիա» ծրագիրը, որի ղեկավարն է դառնում Հելի Տուկսամը։ Ծրագրի հիմնական նպատակն է պարտադիր կրթություն ապահովել կերպարվեստի և ստեղծագործությունների վերականգնման ոլորտում, թույլատրել շրջանավարտներին իրենց մասնագիտության մասնագետը դառնալ կամ շարունակել կրթությունն ասպիրանտուրայում։ Ֆակուլտետը գլխավորում է Հելի Տուկսամը (ծնվել է 1956 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ
Ուրալի կամավորական տանկային կորպուսի մարտիկների հուշարձան

**Ուրալի կամավորական տանկային կորպուսի մարտիկների հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է Ուրալի կամավորական տանկային կորպուսի մարտիկների հերոսությանը։ Տեղադրված է քաղաքի կայարանամերձ հրապարակում, բացումը տեղի է ունեցել 1962 թվականի փետրվարի 23-ին։

## Հեղինակներ
Հուշարձանի քանդակագործներն են Վ. Մ. Դրուզինը և Պ. Ա. Սաժինը, իսկ ճարտարապետը՝ Գ. Ի. Բելյանկինը։

## Նկարագրություն
Ծեր բանվորի և երիտասարդ տանկիստի պատկերաքանդակներով հորինվածքը խորհրդանշում է ճակատի և թիկունքի միասնությունը։ Տանկիստ զինվորականը փոքր-ինչ առաջ է կանգնած՝ ասես ընդգծելով, որ իր կրծքով ապահով պաշտպանում է նրանց, ովքեր մնացել են թիկունքում։ Երկու քանդակներն էլ տեղադրված են տանկին նմանվող պատվանդանի վրա, որը կառուցվել է ողորկված ուրալյան մոխրագույն գրանիտից։

Պատվանդանի վրա ռելիեֆային բրոնզագույն տառերով գրված է.

Հուշարձանի հիմքի մոտ տեղադրված է մեկ այլ տախտակ՝ հետևյալ գրությամբ. 

Քանդակների բարձրությունը 6 մետր է, ընդհանուր հուշարձանի բարձրությունը՝ 14 մետր։

մինի|Հուշարձանը մոտիկից

## Հետաքրքաշարժ փաստեր
* Բնորոշ մանրամասնության՝ բանվորական թաթպանով առաջ պարզած ձեռքի պատճառով հուշարձանը ժողովրդի մեջ ստացել է «Թաթպան» մականունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի հուշարձաններ
Ավրորա (կինոթատրոն, Կրասնոդար)

**«Ավրորա» կինոթատրոն** (),  լայնաֆորմատ կինոթատրոն Կրասնոդարում։ Շենքը ճանաչվել է քաղաքային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան։

## Պատմություն
Կինոթատրոնի շենքը շահագործման է հանձնվել 1967 թվականի մայիսի 13-ին։ Նախագծի հեղինակն է Սոչիի «Հիպրոկոմուստրոյ» նախագծային ինստիտուտը, գլխավոր ճարտարապետը`Եվգենի Ալեքսանդրովիչ Սերդյուկովը։ Կինոթատրոնում առաջին ցուցադրությունը տեղի է ունեցել 1967 թվականի մայիսի 14-ին. ներկայացվել է «Ավրորայի համազարկ» ֆիլմը։

1981 թվականին շրջգործկոմի թիվ 540 որոշմամբ «Ավրորա» կինոթատրոնը ճանաչվել է  ճարտարապետական հուշարձան։

2000-ական թվականներին կինոթատրոնը վերակառուցվել է, փոխարինվել է պրոյեկցիոն և ձայնային սարքավորումները, կատարվել են ներքին հարդարանքների վերանորոգում, փոխվել են դահլիճի նստարանները։

2009 թվականի նոյեմբերին մեծ դահլիճում տեղադրվել է թվային պրոյեկտոր, ինչը հնարավորություն տվեց ֆիլմերի ցուցադրումը 2D և 3D ձևաչափերով։

2010 թվականի սեպտեմբերին ամբողջովին վերակառուցվել է կինոթատրոնի փոքր դահլիճը։ Դահլիճի հարմարավետությունը բարելավելու համար նստարանների քանակը կրճատվել է։ Լիովին փոխարինվել են սարքավորումները. տեղադրվել է թվային պրոյեկտոր՝ ֆիլմերը «2D» և «3D» ձևաչափերով ցուցադրելու համար, տեղադրվել են նոր անատոմիական աթոռներ։

2015 թվականի հունվարի 29-ից կինոթատրոնը փակվել է վերականգնման համար, որը պետք է տևեր մինչև 2016 թվականի կեսեր, սակայն ֆինանսների բացակայության պատճառով վերանորոգումը ձգձգվում է։ Վերանորոգման ընթացքում վերականգնվել է կինոթատրոնի ճակատը և Ավրորայի քանդակը, որոնք միասին կազմում են մեկ ճարտարապետական համալիր, սակայն կինոթատրոնի ներքին հարդարանքները չեն իրականացվել։

## Կառուցվածք
Կա կարծիք, որ կինոթատրոնի ճարտարապետական լուծումը յուրահատուկ է եղել իր ժամանակի համար։ Շենքի քիվերը կառուցված են T-աձև գերաններից 140 սմ լայնությամբ և 83 մետր երկարությամբ։ Հարավային (ճակատը) և կողային մասերը պատրաստված են տարբեր չափերի ապակե պատուհաններից, իսկ հյուսիսային կողմում ներսարված է բարձր լարման ենթակայանը։ Շինության ճակատային մասի կողքին կան «շատրվաններ» և «Ավրորա» քանդակը, որը 1975 թվականին շրջգործկոմի թիվ 63 որոշմամբ ճանաչվել է արվեստի հուշարձան։

Կինոթատրոնն ունի երկու սրահ՝
* Մեծ՝ 1200 տեղ
* Փոքր՝ 80 տեղ

## Պատկերասրահ

Avrora kino 2.jpg|«Ավրորա» կինոթատրոնը մինչև վերակառուցում
2015. Краснодар 030.jpg|Նոր Ալեքսանդրովյան բուլվարը և շատրվանը, որը բացվել է 2015 թվականին
2015. Краснодар 031.jpg|Շատրվաններ
2015. Краснодар 032.jpg|Կրասնոդարի երկրամասի կազմավորման 78-րդ ամյակին նվիրված համերգի նախապատրաստական աշխատանքներ
2015. Краснодар 034.jpg|«Ավրորա» հուշարձանը մինչև վերակառուցումը 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Аврора на фотографиях и открытках

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կինոթատրոններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձան (Եկատերինբուրգ)

**Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է ռուս նշանավոր ֆիզիկոս, ռադիոյի գյուտարար Ալեքսանդր Ստեպանովիչ Պոպովին։ Տեղադրված է քաղաքի կենտրոնում, Պոպովի անվան պուրակում, որը գտնվում է Պուշկինի փողոցում։

## Պատմություն
Ռադիոյի գյուտարար Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձանը տեղադրելու գաղափարը ծնվել է դեռևս 1950-ական թվականներին։ Սակայն այդ գաղափարի իրականացումը սկսվել է միայն 1970-ական թվականներին։ Հուշարձանը տեղադրելու նախաձեռնողը դարձել է Սվերդլովսկի Ռադիոկենտրոնի պետ Ա. Ս. Մենշենինը։

Որպես հիմք ընդունվել է քանդակագործ Վ. Ե. Եգորովի տարբերակը, սակայն հուշարձանը պատրաստելու բարդությունը գերազանցել է Ուրալի կոմպրեսորների գործարանի հնարավորությունները, որտեղ ենթադրվում էր ձուլել արձանը։ Այդ պատճառով էլ Պոպովը պատկերված է խոհուն դիրքով նստած, թեև սկզբնապես նախատեսվում էր նրան տեղադրել կանգնած։ Հուշարձանը հավաքվել է էլեկտրական եռակցման օգնությամբ՝ մի քանի թուջե դետալներից և ողորկվել է։ Նկատի ունենալով հուշարձանի ստեղծման գործում ոչ միայն քանդակագործ Եգորովի, այլև ճարտարապետ Պ. Դ. Դեմինցևի և ինժեներ-մետաղագործ Լ. Ս. Դրեզինի մեծ ավանդը՝ վերջիններիս անունները նշված են արձանին փակցված տախտակի վրա։

Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը կայացել է 1975 թվականի մայիսի 7-ին Քաղաքային լճակի և գլխավոր փոտատան մոտ, Հոգևոր ուսումնարանից ոչ հեռու, որտեղ սովորել է Պոպովը։ Հուշարձանն անմիջապես դարձել է տեսարժան վայր, իսկ Ուրալի դաշնային համալսարանի ռադիոֆակուլտետի ուսանողներն ու դասախոսները երկար տարիներ ավանդույթ ունեն՝ մայիսի 7-ի երեկոյան  (Ռադիոյի օրը) Լենինի պողոտայով երթ կատարել դեպի հուշարձանը, այն լվանալ, ծաղիկներ դնել և ցուցաբերել իրենց հարգանքը գիտնականին։

2005 թվականին հուշարձանը կարգի է բերվել, ներկվել է բրոնզագույն և օծվել։ Հուշարձանի օծումը կատարել է Եկատերինբուրգի և Վերխոտուրիեի արքեպիսկոպոս Վիկենտին։

Հուշարձանի մոտ ստեղծվել է Պոպովի պուրակը, գործում է շատրվան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կրասնոդարի Ե. Դ. Ֆելիցինի անվան պետական պատմա-հնագիտական թանգարան-արգելոց

**Կրասնոդարի Ե. Դ. Ֆելիցինի անվան պետական պատմա-հնագիտական թանգարան-արգելոց** (), հիմնադրվել է 1879 թվականին։

## Պատմություն
1991 թվականից արգելոց-թանգարանը կրում է իր հիմնադրի Եվգենի Դիմիտրևիչ Ֆելիցինի անունը։ Ռուսաստանի նախագահի հրամանագրով այն ընդգրկվել է դաշնային նշանակության օբյեկտների ցանկի մեջ։ Ընդհանուր առմամբ Կրասնոդարի պետական պատմա-հնագիտական թանգարան-արգելոցի ֆոնդերում պահվում են 428400 ցուցանմուշներ։

1879 թվականին Կուբանի մարզային վիճակագրական կոմիտեի քարտուղար  Եվգենի Ֆելցինը հիմնում է ազգագրական և բնապատմական թանգարան, որը պաշտոնական կարգավիճակ է ստանում 1908 թվականի հուլիսի 12-ին։ 1917 թվականին  ազգագրական և բնապատմական թանգարանի ֆոնդերը կազմում էին ավելի քան 11 000 միավոր։

1918 թվականի վերջին ծագում է Կենտրոնական մարզային թանգարանի ստեղծման գաղափարը։ Նոր Կուբան-Սևծովյան մարզային թանգարանի ստեղծման համար հիմք է ծառայում նախկին թանգարանն ավելի քան 13000 միավոր հավաքածուով։ 1924 թվականից Կրասնոդարի թանգարանը ստանում է գիտական կարգավիճակ։

1930-ական թվականների կեսերից  թանգարանը կոչվում է Կրասնոդարի գավառագիտական թանգարան, որի ֆոնդերը կազմում էին 40000 միավոր։ Հավաքածուն համալրում էին հնագիտական և հնէաբանական արշավախմբերը։

Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում թանգարանը հիմնականում զբաղվել է Կուբանի բնական և հումքային  ռեսուրսների պաշարների հայտնաբերման ուսումնասիրությամբ։ Գերմանական օկուպացիայի տարիներին թանգարանի գործունեության մասին շատ քիչ տվյալներ են հայտնի։

Քաղաքի ազատագրումից հետո թանգարանը շարունակում էր աշխատել։ 1961 թվականի հուլիսից թանգարանը տեղափոխվում է Գիմնազիական 67 հասցեում գտնվող Բոգոռուսկովների նախկին առանձնատուն։ 70-ական թվականների երկրորդ կեսից վերածնվում է ազգագրության նկատմամբ ունեցած հետաքրքրությունը։

1977 թվականին  Կրասնոդարի երկրամասի Անապայի և Տեմրյուկի գավառագիտական թանգարանների , ինչպես նաև երկրամասի  այլ թանգարանների բազայի վրա ստեղծվում է Կրասնոդարի պետական պատմահնագիտական թանգարան արգելոցը։ Բացվում են նոր ցուցահանդեսներ, համալրվում է թանգարանի հավաքածուն, կատարվում են զգալի գիտա-լուսավորչական աշխատանքներ։

## Մասնաճյուղեր
*Անապայի
**Անապայի հնագիտական թանգարան
* Տամանսկի
* Տեմրյուկի
* Տիմաշևսկի
**Տիմաշևսկի Ստեպանովների ընտանքի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1879 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի թանգարաններ
Պուտին (ճաշատեսակ)

thumb|Փութին
**Փութին** (), քվեբեկյան ազգային ուտեստ` արագ սննդի շարքից, բաղկացած է ֆրիից, անալի պանրից (cheese curds) և սոուսից։ Քվեբեկում հայտնվել է 1950-ական թվականներին, 2000-ական թվականներին լայն ճանաչում է գտել նաև այլ երկրներում` ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Բելգիա։ Առկա է տեղի ռեստորանների ճաշացանկում, ինչպես նաև McDonald's, Burger King, KFC և A&W ցանցերի  կանադական մասնաճյուղերում։ Երբեմն մատուցվում է ծովամթերքների հետ, մասնավորապես, լավ է համակցվում թառափի դասի ձկնեղենի, մանր և խոշոր ծովախեցգետինների հետ։

## Պատմություն
Փութինը Քվեբեկում հայտնվել է 1950-ական թվականներին։ Այս ուտեստի ի հայտ գալու մի քանի տարբերակներ կան.

* *Ուորիկ* (Warwick): Ամենատարածված տարբերակն այն է, որ Փութինը 1957 թվականին հայտնվել է   *Le lutin qui rit* ռեստորանում, որը գտնվում է Կենտրոնական Քվեբեկի  Ուորիկ փոքրիկ քաղաքի Սեն Լուի փողոցում։ Ռեստորանի այցելուներից մեկը` Ժան Գի Լենեսը, Ֆեռնան Լաշանս անունով ռեստորանատիրոջը պատվիրում է մեկ ափսե ֆրի, այնուհետև որոշում է նրա վրա լցնել անալի քերած պանիր։
* *Դրամոնվիլ* (Drummondville): Այլ վարկածով Փութին առաջին անգամ մատուցել են 1964 թվականին Դրամոնվիլում նոր բացված *Le roy Jucep* ռեստորանում։ Նրա սեփականատերը` Ժան Պոլ Ռուան պնդում էր, որ հենց ինքն է ստեղծել Փութինը։ Ուտեստի անվանումը ծագում է ռեստորանում աշխատող խոհարարի անունից` Տի-Պու։ Այդ մասին մինչև օրս էլ գրված է ռեստորանի պաշտոնական կայքում։
* *Նիկոլե* (Nicolet) կամ *Սենտ-Իասենտ* (Saint-Hyacinthe): Փութինի հայրենիք են անվանում նաև Կենտրոնական Քվեբեկում գտնվող Նիկոլե քաղաքը։ Այդ շրջանում կան պանրագործարաններ, որտեղ արտադրվում է չեդեր պանրի տեսակը, որը կարող է բացատրվել որպես Փութինի ծագման բացատրություն։
* *Պրինսվիլ* (Princeville): Հնարավոր է, որ Փութինը ծագել է Պրիսվիլում, Կենտրոնական Քվեբեկ։ Այնտեղ էր գտնվում «Արքայադուստր» պանրի գործարանը։ 1966 թվականին պանրի գործարանի հարևանությամբ բացվում է  *La P’tite Vache* փոքրիկ ռեստորանը։ Պանրի գործարանն ու ռեստորանը պայմանավորվում են պանրի վաճառքի համար, այնպես որ այցելուները կարող էին պատվիրել ֆրի և նրա վրա լցնել քերած պանիր։

## Ծագումնաբանություն
1950-1960-ական թվականներին Քվեբեկում անգլերեն պուդինգ բառով անվանում էին ցանկացած ուտեստ, որի բաղադրության մեջ խառնվում էին շատ տարբեր բաղադրիչներ։

1880 թվականին կանադացի լրագրող և բառարանագիր Օսկար Դանը  հրատարակում է «Կանադայում օգտագործվող խեղաթյուրված արտահայտությունների Ֆրանկոկանադական բացատրական բառարան», որտեղ կա նաև Փութին բառը հետևյալ նշանակությամբ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.mapoutine.ca — A website for poutine lovers!
* Restaurant Le Roy Jusep. Historique

Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կատեգորիա:Կանադական խոհանոց
Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Պանրով ուտեստներ
Կրասնոդարի երկրամասի կերպարվեստի ցուցասրահ

**Կրասնոդարի երկրամասի կերպարվեստի ցուցասրահ** (), խոշորագույն գեղարվեստական ցուցահանդեսային կենտրոն Ռուսաստանի հարավում։

## Պատմություն
Կրասնոդարի երկրամասի կերպարվեստի ցուցասրահը բացվել է 1989 թվականին  Ռաշպիլևսկայա փողոցի 32 հասցեում գտնվող բազմահարկ բնակելի շենքի առաջին հարկում։ Ցուցահանդեսային կենտրոնի ցուցասրահի տարածքը կազմում է 1100 քառակուսի մետր։ Այստեղ տարեկան կազմակերպում են  60-ից մինչև 80 միջազգային, տարածաշրջանային, մարզային, քաղաքային, խմբակային, անհատական ցուցահանդեսներ, ինչպես նաև գեղարվեստական նախագծեր և հիշարժան իրադարձություններ։

## Մարատ Գելմանի «ICONS» ցուցահանդես
2012 թվականի մայիսի 15-ին Կրասնոդարի երկրամասի կերպարվեստի ցուցասրահում պետք է բացվեր Մարատ Գելմանի «Սրբապատկերներ»  ցուցահանդեսը։ Մայիսի 8-ին Կրասնոդարի երկրամասի ղեկավարին բաց նամակով դիմում է Ստավրոպոլի և Նեվինոմիսկի եպիսկոպոս Կիրիլը  (Պոկրովսկի), կոչ անելով արգելել հանցավոր գործունեությունը Ձեզ վստահված տարածաշրջանում»։ Մայիսի 12-ին Կրասնոդարում տեղի ունեցավ հանրահավաք և քաղաքացիների հանդիպում տարածաշրջանային օրենսդիր ժողովի պատգամավորների հետ, որտեղ էլ  բողոք ներկայացվեց Կրասնոդարում այդ ցուցահանդեսի անցկացման կապակցությամբ։ Այդ ցուցահանդեսի բացման դեմ բողոք ներկայացրեցին նաև Եկատերինոդարի և Կուբանի եպիսկոպոսները։

Մայիսի 12-ին հայտնի դարձավ, որ Կրասնոդարի երկրամասի օրենսդիր ժողովի էթիկայի հանձնաժողովին կից Հանրային խորհուրդը մտադիր է հանձնարարել փորձագետներին ուսումնասիրելու այն աշխատանքների բարոյականությունը, որ Մարատ Գելմանը պատրաստվում է ցուցադրել Կրասնոդարի ցուցահանդեսում։

Ցուցահանդեսի բացումից մի քանի ժամ առաջ ոստիկանությունում ահազանգ ստացվեց այնտեղ տեղադրված ռումբի մասին։ Ցուցահանդեսային համալիրի մուտքի մոտ հավաքված բողոքող կազակները, ուղղափառները, ՌԴԿԿ և ՌԼԴԿ կուսակցությունների ներկայացուցիչները  ստորագրահավաք էին սկսել «Գելմանի դեմ Կրասնոդարի բնակչությունից » մակագրությամբ և վանկարկում էին «Գելման դուրս կորիր Կուբանից»։ Անհանգստացած այն փաստով, որ Կրասնոդարի կենտրոնում կազմակերպվել է հայտնի նկարչի ցուցահանդեսը, բողոքավորները մասսայական ծեծկրտուք հրահրեցին։ Ցուցահանդեսի բացումը որոշ ժամանակ հետաձգվեց, կապված կազակների և ուղղափառ հասարակության ներկայացուցիչների բուռն բողոքի հետ։ Ցուցահանդեսային համալիրի մուտքի մոտ ներկա գտնվող Գելմանը նույնպես ծեծի ենթարկվեց։ Տեղական ոստիկանությունը այդ կապակցությամբ հայտարարեց. «Ցուցարարներից մեկը խնդրեց Գելմանին հանել արևապաշտպան ակնոցները, նա հրաժարվեց, տղամարդը փորձեց ինքը հանել ակնոցները, հրելով նրան։  
 
## Հավաքածու
Կրասնոդարի երկրամասի կերպարվեստի ցուցասրահը ակտիվորեն զբաղվում է սեփական հավաքածուի ձևավորմամբ, որի մեջ մտնում են  Ռուսաստանի հարավի հեղինակների գեղանկարչական, գրաֆիկական, քանդակագործական և դեկորատիվ կիրառական արվեստի ստեղծագործություններ։ Ցուցասրահի ֆոնդերը 2007 թվականի դրությամբ կազմում են 370 միավոր, որում ներառված են Կուբանի առաջատար արվեստագետների և երիտասարդ  հեղինակների ստեղծագործությունները, որոնք բազմազան են իրենց ոճով, պատկերներով և թեմատիկայով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կրասնոդարի թանգարաններ
Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված թանգարաններ
Թխկու տերև

մինի|Թխկու տերևի վեկտորային տարբերակ
**Թխկու տերև** (, ), Կանադայի պաշտոնական խորհրդանշերից մեկը։

## Կանադայի խորհրդանիշ
Թխկու տերևը կարելի է տեսնել Կանադայի ազգային խորհրդանիշներից դրոշի վրա (դրոշի կենտրոնում այն տեղադրվել է միայն 1965 թվականին): Կարմիր թխկու տերևն, ինչպես ստիլլիզացված նկարում, այնպես էլ դրոշի վրա, ունի 11 ծայր։

## Կանադական մետաղադրամների վրա
Այսօր այս միջազգայնորեն ճանաչված խորհրդանիշը պահպանվել է միայն կանադական 1 և 5 ցենտանոց մետաղադրամների վրա։

## Թխկու տերևը պատմության մեջ
* Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին ընկերությունը՝ Սեն Ժամ Բատիստը, թխկու տերևը 1834 թվականին ընդունել է որպես պաշտոնական խորհրդանիշ։
* 1848 թվականին Տորոնտոյի ամենամյա գրական «Մեյփլ Լիֆ» հրատարակչությունը թխկու տերևը ճանաչել է որպես Կանադայի գլխավոր խորհրդանիշ։
* 1860 թվականին Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության մաս կազմող Ուելսի մարզի արքայազնի Կանադա այցի ժամանակ թխկու տերևն առաջին անգամ օգտագործվել է 100-րդ զորագնդի ձևավորման համար։ Այն Կանադայում լայնորեն օգտագործվում է նաև որպես զարդանշան։
* 1868 թվականին Օնտարիոն և Քվեբեկն իրենց դրոշների վրա ավելացրեցին թխկու տերև։

## Տես նաև
* Կանադա
* Թխկի

## Պատկերասրահ

File:Flag of Canada.svg|Կանադական դրոշը
File:Roundel of Canada.svg|Կանադայի ռազմաօդային ուժերի դրոշը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադայի պետական խորհրդանիշեր
Գալուստ Անդրեասյան

**Գալուստ Սարգսի Անդրեասյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Գալուստ Անդրեսյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Մուշ քաղաքում։ 1887 թվականին ավարտել է տեղի Հայոց միացյալ ընկերության կենտրոնական վարժարանը։ Աշխատակցել է Կ․ Պոլսի «Մասիս» պարբերականին, 1898 թվականից եղել է «Բիւրակն» թերթի խմբագիր։ Հոդվածներում հաճախակի անդրադարձել է արևմտահայ գրական լեզվի մաքրության և գրականության ժողովրդայնության հարցերին։

Հայերեն է թարգմանել Թոմաս Հեքսլիի «Գիտական զրույցներ» ժողովածուները և նրա ազդեցությամբ գրել ու հրատարակել «Գիտութիւններու վրայ ժողովրդական դասեր։ Հետևողութեամբ Հըքսլէյի» (ԿՊ, 1897, Ճանիկ Արամյանի տպարան) աշխատությունը։ Օգտագործել է Նուրհան ծածկանունը։ Կյանքի վերջին տարիներին պաշտոնավարել է Մուշի Մխիթարյանների դպրոցում։

## Գրականություն
* Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան, 1973, էջ 98
* Ասատուր Փաշայան, Հայ մշակույթի վաղամեռիկ գործիչներ, Ե., 2002, էջ 22

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Անդաստան (հանդես)

«**Անդաստան**», գրականության և արվեստի եռամսյա հանդես, ապա՝ տարեգիրք։ Լույս է տեսել 1952-1969 թվականներին Փարիզում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Բյուզանդ Թոփալյան։ Տպագրվել է գեղարվեստական գործեր, գրականության, արվեստի, գեղագիտության հարցերին նվիրվածհոդվածներ, հայ նկարիչների գործերի գունավոր վերարտադրություններ։ Զգալի տեղ է հատկացրել խորհրդահայ և թարգմանչական (հիմնականում՝ ֆրանսերենից) գրականությանը, հայ դասականների (Նահապետ Քուչակ, Սայաթ-Նովա, Հովհաննես Թումանյան, Դանիել Վարուժան, Եղիշե Չարենց և ուրիշներ) ստեղծագործություններին։ Աշխատակցել են Հովհաննես Զարդարյանը, Զարեհ Որբունին, Վահե Քաչան, Վահրամ Մավյանը և ուրիշներ։

1980 թվականին լույս է տեսել «Անդաստան»-ի հավելված «Կամ» հանդեսը (3 համար, հիմնադիր-խմբագիր՝ Մարկ Նշանյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Անդրանիկ Անդրեասյան (գրող)

**Անդրանիկ Վահանի Անդրեասյան** (), հայ գրող, խմբագիր։ Մեծ Եղեռնից մազապուրծ՝ ապաստանել է Ալեքսանդրապոլի, ապա՝ Կ.Պոլսի և Հունաստանի որբանոցներում։ 1928 թվականին հաստատվել է ԱՄՆ-ում։ 1936 թվականին՝ «Նոր գիր» ամսաթերթի, 1957-1969 թվականներին՝ «Պայքար» օրաթերթի, 1963-1968 թվականներին, միաժամանակ՝ «Պայքար» հանդեսի, 1937-1957 թվականներին և 1970 թվականից՝ «Նոր օր» օրաթերթի խմբագիր։

## Ստեղծագործություն
Լույս են տեսել Անդրեասյանի «Սպիտակ արդարութիւն» (1938 թ.), «Կարմիր ասպատակի օրագրէն» (1947 թ., Բոստոն), «Վերջին կայանը» (1956 թ.), «Սփիւռքը և հայրենիքը» (1962 թ., Բոստոն, «Զարթոնքի» տպարան), «Տարագիր երկինքի տակ» (1967 թ.), «Անմարմին սէրը» (1983 թ., Լոս Անջելես, «Ապրիլ» տպապրան), «Դառնության բաժակը» (1984 թ.) պատմվածքների, ուղեգրությունների ժողովածուները, «Երկար գիշերին մէջէն» (1974 թ.), «Փլուզում և վերածնունդ» (հ.1-3, 1985-1993 թթ., Բոստոն, «Պայքարի» տպարան) վեպերը, «Խոհեր» (հ.1-3, 1961-1980 թթ.), «Հայկական դատին նոր հանգրուանը» (1967 թ.) աշխատությունները։

## Երկեր
* Երկերի ժողովածու, գիրք 1-3, Երևան, 2006 թ.
* Գրականութեան և գրողների մասին։ Դատումներ և գնահատումներ, Լոս Անջելես, 1988 թ.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Դանիելյան Ս., Ամերիկահայ վիպագիրներ, Երևան, 1990

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Անհաղթների գերեզման

**Անհաղթների գերեզման** (), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանին նվիրված հուշարձան։ Գտնվում է Մակեդոնիայի Հանրապետության Պրիլեպ քաղաքում։ Հուշարձանը և հուշահամալիրը կառուցվել են 1961 թվականին՝ ի պատիվ Մակեդոնիայի ժողովրդա-ազատագրական պայքարի ժամանակ մահացած մարտիկների։ Հուշահամալիրի հեղինակն է սերբ ճարտարապետ Բոգդան Բոգդանովը։

Հուշահամալիրը բաղկացած է աճյունասափորներից և այն մարդկանց եղբայրական գերեզմաններից, որոնք մահացել են պատերազմի ժամանակ։ Աճյունասափորները մարմարից են և արտաքին տեսքից նման են անտիկ աճյունասափորներին։ Ամենամեծ աճյունասափորի գագաթին կա Հավերժական կրակի խորհրդանիշ, որը խորհրդանշում է մակեդոնական ազգային պայքարը հանուն անկախության։ Հուշահամալիրի երկրորդ մասը դամբարանն է, որում գտնվում են Պրիլեպի և հարակից շրջանների 462 մարտիկների աճյունները։ Նրանց անունները փորագրված են մարմարե սալիկների վրա։

2007-2008 թվականներին համալիրը ամբողջովին վերականգնվեց։

## Նկարագրություն
Հուշահամալիրը գտնվում է Հեղափոխության այգում` քաղաքի հարավային մասում, և շրջապատված է մշտադալար բույսերով։ 1961 թվականին հուշահամալիրի տարածքում տեղակայվեց Մակեդոնիայի ազգային-ազատագրական պայքարի բոլոր մարտիկների և մահացածների հուշարձան։ Հուշահամալիրի տարածքում է տեղակայված կիսաբոլորաձև գերեզմանաբլուր, որի ներքին մասերը մարմարային սալիկներով են հարթեցված։ Նրանց վրա գրված են Պրիլեպի և հարակից շրջանների 462 մարտիկների անունները։ Գերեզմանաբլուրի առջև տեղակայված են ութ մարմարե աճյունասափորներ, որոնք խորհրդանշում են Մակեդոնիայում առաջին պարտիզանական խմբավորումների ձևավորումը, և նրանց հետագա ձևափոխումը ուժեղ ռազմական միավորի։

1989 թվականին Հեղափոխության այգու տարածքը հռչակվեց մշակութային ժառանգության հուշարձան։ 1961 թվականին այգում պաշտոնապես բացվեց ազգային հերոսներին նվիրված ծառուղի։ Ծառուղու վրա է տեղակայված ինն ազգային հերոսների բրոնզե կիսանդրի, որոնք ծնվել են Պրիլեպում։ Նրանք են՝ Կիրո Գավրիլովը, Իլյա Իվանովը, Իորդան Չոպելան, Բորկա Տալեսկին, Կուզման Յասիֆովսկին, Միրչե Ասևը, Բորկա Վալեվսկին, Լևկով Ռամպոն և Կրումա Վոլնարովսկին։ 2012 թվականից ծրագիր է ընդունվել, որի համաձայն պետք է տեղադրվեն ևս չորս ազգային հերոսի կիսանդրի։ Նրանք նույնպես Պրիլեպից են, սակայն քաղաքական գործիչներ են։ Նրանք են՝ Վերա Ասևան, Բորկո Տամելկովացին, Դորա Դամևացին և Կռստե Ցրվենացին։

## Պատկերասրահ

File:Прилеп Р. Македонија (Могила на непобедените) 2.jpg|Հեղափոխության այգին ու հուշահամալիրը
File:Споменици на паднатите борци во Прилеп.jpg|Աճյունասափորներ
File:Могила на непобедените - Прилеп 8.JPG|Մահացած ազգային հերոսների եղբայրական գերեզման
File:Mogila na nepobedenite 4.JPG|Աճյունասափոր
File:Могила на непобедените - Прилеп 5.JPG|Աճյունասափորներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1961 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Անդրադարձ (թերթ)

«**Անդրադարձ**», ազգային, մարզային ամսաթերթ։ Հայոց ազգային մարզային միության հրատարակությունը։ Լույս է տեսնում 1993 թվականից Ամմանում (Հորդանան)։ Խմբագիր՝ Հայկավետ Չըգրըճյան։ Լուսաբանում է միության գործունեությունը, հայկական համայնքի ազգային կյանքը, տպագրում լուրեր Հայաստանից, Սփյուռքից, միջազգային անցուդարձից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Հորդանանում
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Անի (հանդես)

«**Անի**» («Ani»), հայագիտական եռամսյա հանդես, ապա՝ տարեգիրք։ Լույս է տեսել 1935-1938 և 1941-1943 թվականներին [որպես տարեգիրք (2 գիրք)] Բուխարեստում՝ ռումիներեն։ Խմբագիր՝ Հակոբ Սիրունի։ Ռումին ժողովրդին ծանոթացրել է հայոց պատմությանն ու մշակույթին, լուսաբանել հայագիտական խնդիրներ, արտացոլել հայերի դերը Ռումինիայի մշակութային կյանքում։ Տարեգրքում զետեղվել են Հրանտ Ասատուրի, Յոհաննես Լեփսիուսի, Լեման Հաուպտի, Նիկոլայ Յորգայի, Նիկողայոս Ադոնցի, Ա. Թիրյաքյանի, Շառլ Դիլի, Նիկողայոս Մառի, Կ. Պարտուտցիի, Արշակ Ալպոյաճյանի, Գ. Մեսրոպի, Ն. Գասապյանի և ուրիշ հայագիտական հոդվածները։

Թարգմանաբար տպագրել է հայ գրողների ստեղծագործություններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Անի (թերթ)

«**Անի**» («Ani»), ազգային, գրական-գեղարվեստական պարբերաթերթ։ Լույս է տեսել 1986-1994 թվականներին Փարիզում՝ ֆրանսիական՝ «Արշակ Չոպանյան» ակումբի մեկենասությամբ։ Հայ սփյուռքի հետազոտության կենտրոնի հրատարակչություն։ Հիմնադիր՝ Ժան-Կլոդ Քեպապճյան, խմբագիր՝ Պետրոս Տեր-Սարգսյան։ Ջանացել է համախմբել ֆրանսահայ մտավորականությանը, տպագրել է պատմագիտության, գրականության և մշակույթի խնդիրներին նվիրված հոդվածներ։ Աշխատակցել են նաև ֆրանսիացի անվանի պատմաբաններ ու գրողներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Անդրկովկասի աշխատավորուհի

«**Անդրկովկասի աշխատավորուհի**», պատկերազարդ ամսագիր։ ՌԿ(բ)Կ Անդրերկրկոմի կինբաժին պաշտոնական հրատարակությունը։ Լույս է տեսել 1922-1924 թվականներին Թիֆլիսում։ Պարբերականի նպատակը աշխատավոր կանանց կրթելն ու լուսավորելն էր, նրանց հասարակական-քաղաքական իրադարձությունների ոլորտ ներգրավելը։

Ունեցել է «Քաղաքական», «Գիտական», «Գրական» բաժիններ։ «Անդրկովկասի Աշխատավորուհու կյանքից», «Տուն և տնտեսություն» խորագրերով տպագրել է լուրեր, տեղեկություններ կանանց հասարակական գործունեության և առօրյայի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի ամսագրեր
Գրիգոր Անիսոնյան

**Գրիգորի Յուրիի Անիսոնյան ** (), լրագրող, խմբագիր։
«Նոյան տապան» տեղեկատվական-վերլուծական թերթի գլխավոր խմբագիր և հիմնադիր, Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության անդամ, ինչպես նաև Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի խորհրդի և Ռուսաստանի հայերի միության անդամ։

## Կենսագրություն
1968 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը և ուսումը շարունակել Երևանի պետական համալսարանի Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում (1973)։ Աշխատել է Երևանի մի շարք հրատարակչություններում, 1984 թվականից՝ Հայաստանի գրողների միությունում, ապա թղթակցել է «Արմենպրես» և «Նոյան տապան» լրատվական գործակալություներին։ Ավելի ուշ անցել է աշխատանքի մասնավորապես՝ Երքաղխորհրդի համակարգում և ԽՍՀՄ էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարարությունում։

1997 թվականին Քիշնևում հիմնադրել է «Նոյան Տապան» տեղեկատվավերլուծական թերթը և «Նոյան Տապան մեդիա» ՍՊԸ ընկերությունը։ 1999 թվականից իր գործունեությունը շարունակել է Մոսկվայում։ Եղել է ՌԺՄ (1998 թվականից) և ՌՀՄ (2000 թվականից) անդամ։

## Մրցանակներ
Հանդիսանում է Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության մրցանակի դափնեկիր, ստացել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան շքանշան, «Սուտակե Խաչ» և ՌՀՄ «Ոսկե Խաչ» շքանշանները, մեդալ՝ ԱՊՀ երկրների միջխորհրդարանական վեհաժողովի «Մամուլի և տեղեկատվության զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար», «Մովսես Խորենացու» մեդալ, ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության կողմից ստացել է «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մեդալ։
։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [youtube.com կայքում https://www.youtube.com/watch?v=Kexnu17XiPs Գ․ Անիսոնյանի հարցազրույցը «Նոյան տապան» թերթի մասին]

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Սխրանք հանուն կյանքի (հուշահամալիր)

**Սխրանք հանուն կյանքի** (), Սոչի քաղաքի հիվանդանոցի բժշկական անձնակազմին նվիրված ճարտարապետական հուշահամալիր, որը 1941-1945 թվականների Հայրենական պատերազմի ընթացքում ավելի քան կես միլիոն վիրավորների է ոտքի կանգնեցրել։ Գտնվում է Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի  Սոչի քաղաքի Կենտրոնական շրջանում՝ Կուրորտային պողոտայի սկզբում, «Ռիվիերա» այգու հիմնական մուտքի հարևանությամբ։

## Պատմություն
Հուշարձանը սկսել են կառուցել 1974 թվականին, թեև այն բացվել է ավելի քան 20 տարի անց`1995 թվականի մայիսի 8-ին` Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է պողպատե կամար, որի ներքևի մասում բժիշկների, բուժքույրերի և վիրավորների մարմարե և գրանիտե ֆիգուրներ են։ Հիվանդանոցներում մահացած զինվորների Հին գերեզմանատան հուղարկավորության տեղում այլ հեղինակներ կառուցել են Զավոկզալնի հուշահամալիրը։

## Հեղինակներ
Հուշարձանի հեղինակներն են մոսկվացի քանդակագործ Դանիիլ Ռյաբիչևը և Սոչիից ճարտարապետ Յուրի Լվովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սոչիի հուշարձաններ
Նոտր Դամ դը Քվեբեկ տաճար

**Նոտր Դամ դը Քվեբեկ տաճար** (), կաթոլիկ տաճար, որը գտնվում է Կանադայի Քվեբեկ քաղաքում։ Նոտր Դամ դը Քվեբեկը հանդիսանում է Քվեբեկի արքեպիսկոպոսության մայր տաճարը։ Այն նաև Կանադայի ամենահին կաթոլիկ տաճարն է։

1989 թվականից ի վեր գրանցված է Կանադայի պատմամշակութային անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Նոտր դամ դը Քվեբեկը կառուցվել է 1647 թվականին։ Կառուցումից հետո երկու անգամ հրդեհվել է։ 1759 թվականին՝ բրիտանական ուժերի կողմից Քվեբեկի պաշարման ընթացքում, եկեղեցին հիմնովին ավերվել է։ 1743 թվականին այն վերականգնվել է ֆրանսիացի ռազմական ինժենիեր Գասպար Յոզեֆ Շոսեգրո դե Լերիի նախագծով։ Եկեղեցու ինտերիերը 1786-1822 թվականներին հեղինակել են Ժան Բեյլիրգեին և իր որդին՝ Ֆրանսուան։ 1843 թվականին Փարիզի Սենտ Ժենևևի տաճարի օրինակով վերակառուցվում է Նոտր Դամ դը Քվեբեկի ճակատային հատվածը։ Արդյունքում՝ տաճարը դարձավ Քվեբեկի նեոդասական ճարտարապետական ոճով կառույցը։ Տաճարը արտաքնուստ և ներքուստ զարդարված է արվեստի տպավորիչ գործերով։

1922 թվականին եկեղեցին կրկին այրվել է «Կու Կլուքս Կլան» ընկերության կողմից և հաջորդիվ վերակառուցվել Ռաուլ Շենեվերտի կողմից։ 2014 թվականին մեծ շուքով նշվում է տաճարի 350-ամյակը։ Տոնակատարությունների շրջանակներում կառուցվում է տաճարական սուրբ դուռ (երկրորդը՝ Եվրոպայից դուրս և ութերորդը՝ աշխարհում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադայի տաճարներ
Կատեգորիա:Կանադայի տեսարժան վայրեր
«Զինվորական փառքի քաղաք» կոթող (Տուապսե)

**«Զինվորական փառքի քաղաք» [[Ստելա|կոթող]]** (), գտնվում է Տուապսե քաղաքի Մորսկոյ բուլվարում՝ ի հիշատակ քաղաքի «Զինվորական փառքի քաղաք» պատվավոր կոչման։ 
## Պատմություն
Կոթողի բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի մայիսի 8-ին։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է 11 մետրանոց գրանիտե դորիական սյուն, որը ոսկեզօծ բրոնզից պատրաստված Ռուսաստանի Դաշնության զինանշանի մեծացված տարբերակն է։

Սյունը տեղադրված է քառանկյուն հրապարակի կենտրոնում գտնվող պատվանդանի վրա։

Պատվանդանի առջևի մասի զարդատախտակի վրա Ռուսաստանի Նախագահի հրամանագիրն է Տուապսե քաղաքին «Զինվորական փառքի քաղաք» պատվավոր տիտղոս շնորհելու մասին, պատվանդանի հակառակ կողմում բրոնզե զարդատախտակի վրա պատկերված է քաղաքի զինանշանը։  Հրապարակի անկյուններում տեղադրված են հարթաքանդակներ։

«Զինվորական փառքի քաղաք» կոչումը Տուապսե քաղաքին շնորհվել է 2008 թվականի մայիսի 5-ին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հրամանագրով (№557):
## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Ս. Ա. Շչերբակով
* Ճարտարապետներ՝ Ի. Ն. Վոսկրեսենսկի, Վ. Վ. Պերֆիլև

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի հուշարձաններ
Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ
Ավստրիայի տոներ

Ավստրիայում տոները որոշվում են դաշնային կամ հողային օրենսդրությամբ։

Աստղանիշ (*) նշանակում է շարժական տոն։

Հավելյալ օրեր նկատվում են որոշ հողերում ու ոլորտներում։ Ստորև նշված տոները նշվում են որոշ դաշնային հողերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիական մշակույթ
Կատեգորիա:Տոների ցանկեր ըստ երկրի
Ոսկե գեղմ (Սոչի)

**«Ոսկե գեղմ» քանդակ** (), խորհրդանշական կոմպոզիցիա, որը պատկերում է արգոնավորդների և ոսկե գեղմի մասին հայտնի հին հունական առասպելը։ Քանդակը գտնվում է Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի քաղաքի Կենտրոնական շրջանում՝ Սոչիի գեղարվեստի թանգարանի հարևանությամբ գտնվող Արվեստի հրապարակում։

## Պատմություն
Հուշարձանը բացվել է 2008 թվականի հունվարի 14-ին։ Այն ստեղծվել է 2005-2006 թվականներին։ Վիշապի հեղինակը նկարիչ  Յ. Մատուսովսկին է։ Կոմպոզիցիան ստեղծել է Սոչիի գեղարվեստի թանգարանի տնօրեն Պ. Խրիսանովը։ Կոմպոզիցիայի ընդհանուր քաշը 5 տոննա է։ Քանդակված գեղմը ոսկեզօծ է։ Հուշարձանը գտնվում է տեսախցիկների շուրջօրյա հսկողության ներքո։

## Նկարագրություն
Նրբագեղ սյուների միջև երկարությամբ ձգված է ոչխարի ոսկեձույլ մորթին, որը պահպանում է ահեղ վիշապը։ Հեղինակը քանդակում մարմնավորել է Հունաստանի պատմական միասնությունը օլիմպիական Սոչի քաղաքի հետ, հավատալով, որ առասպելը մարմնավորում է Սև ծովի ափին գտնվող հին հունական ծովագնացների իրական ասպատակությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոչիի հուշարձաններ
Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Ռուսաստանում