open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նույնության օրենք

**Նույնության օրենք**, ավանդական տրամաբանության մեջ՝ մտածողության հիմնական օրենքներից, ըստ որի ճիշտ կշռադատության մեջ տարբեր դեպքերում հանդես եկող հասկացությունները (կամ դատողությունները) նույնացվում են միայն այն դեպքում, երբ իրականում նույնական են։ Նույնության օրենքի պահանջի խախտման բնորոշ դեպքեր են տերմինների չորսացումը սիլլոգիզմի մեջ (օրինակ՝ «Վայրի բույսերն աճում են առանց ջրելու, ծառը բույս է, հետևաբար, ծառն աճում է առանց ջրելու» սիլլոգիզմի մեջ նույնացված են «վայրի բույս» և «բույս» հասկացությունները, որոնք իրականում նույնական չեն) և թեզիսի գաղտնափոխումը ապացուցման մեջ (երբ նույնացվում են ըստ էության տարբեր դատողությունները)։ Այդպիսի խախտումներին նպաստում է հասկացությունների (դատողությունների) լեզվական արտահայտության կամ բովանդակության որոշակի ընդհանրությունը։ Նույնության օրենքով կշռադատության մեջ արգելվում է ոչ թե առհասարակ մի հասկացության (դատողության) փոխարինումը մյուսով, այլ՝ գաղտնափոխումը, երբ, ասենք A-ն փոխարինվում է իրենից տարբեր В-ով, բայց B-ն շարունակում է դիտվել իբրև A (նույնացվում են իրականում ոչ նույնական օբյեկտներ)։ Նույնության օրենքի ձևակերպման մեջ չի նշվում, թե ինչ է նույնությունը, այդ ըմբռնումը պատրաստի ձևով վերցվում է դրսից։ Նույնության օրենք ապահովում է մեր մտքերի որոշակիությունը, հստակությունը։ Նրա օբյեկտիվ հիմքն է այն իրողությունը, որ առարկաները, իրենց փոփոխականությամբ հանդերձ, ունեն հարաբերական կայունություն, որով հնարավոր է դառնում նրանց նույնացումը գոյության տարբեր դեպքերում։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Նվիրաբերություն

**Նվիրաբերություն** քաղաքացիական իրավունքում, պայմանագիր, որի մեկ կողմը՝ նվիրատուն, գույքն անհատույց մյուս կողմին՝ նվիրառուին է տալիս ի սեփականություն։ Նվիրաբերությունը ռեալ պայմանագիր է, իրավունքներ ու պարտականություններ առաջանում են գույքը հանձնելու պահին։ Նվիրապետության պայմանագրի առարկա կարող է լինել քաղաքացիական շրջանառությունից չհանված ամեն մի գույք։ 500 ռուբլուց ավելի գումարի նվիրատվության պայմանագիրը վավերացվում է նոտարական կարգով։ Բնակարանի նվիրպետության համար պահանջվում է հատուկ սահմանված կարգ։ Սոցիալիստական կազմակերպություններին քաղաքացու գույքի նվիրապետության պայմանագիրը, անկախ գումարից, կնքվում է հասարակ գրավոր ձևով։ Նվիրապետության պայմանագիրը միակողմ է։ Քաղաքացին կարող է նաև գույք նվիրել սոցիալիստական կազմակերպությանը՝ որոշակի հանրօգուտ նպատակի համար օգտագործելու պայմանով։

Կատեգորիա:Նվիրաբերություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Ժողովրդային տուն

մինի|Մոսկվայի ժողտունը (1904)
**ժողովրդային տներ** (), ի սկզբանե՝ ժամանցի և մշակույթի կենտրոններ, որոնք կառուցվել էին` նպատակ ունենալով աշխատավոր դասակարգի համար հասանելի դարձնել արվեստը և մշակույթը։

Սակայն, արդի ժողովրդային տները, բաց են բոլոր դասակարգերի համար եւ շատ մեծ դեր ունեն հասարակությունների առաջացման գործին մէջ։

### Ժողովրդային տների առաքելությունները
Ժողովրդային տները հիմնվեցան իբրև աշխատավորական ընտանիքրի մշակութային եւ ժամանցի վայր։
Ժողովրդային տների ամենեն առաջին առաքելությունն է՝ զարգացնել աշխատավոր ընտանիքներին եւ այդ առաքելությունը կատարելու համար նա հիմնեց գրադարաններ ուր աշխատավորները ձրիաբար կարող են կարդալ գրքեր.կազմակերպեց քաղաքական, պատմական, մշակութային եւ մարդասիրական ձեռնարկնե, վեճեր եւ դասավանդումներ.հյուրընկալեց աշխատավորական,սոցիալիստական սոցիալ դեմոկրատականկուսակցությունների ժողովներն ու հաւաքոյթները.չափահասներին եւ երեխաներին կրթություն ապահովեց։
Ժամանցի կողմեն՝ կազմակերպեց պարահանդեսներ, խնճոյքներ, խրախճանքներ, երգահանդեսներ եւ այլ սոցիալական ձեռնարկներ։

### Ժողովրդային տները Հայկական սփյուրքում
Հայկական սփյուրքում, ժողովրդային տները հարաբերություն ունեն Հ.Յ.Դ.-ին հետ։
Նրանք շատ մեծ դեր խաղցան սփյուռքահայի առաջադիմնութեան գործին մէջ.դասավանդելով իրեն քաղաքականություն, պատմություն, մշակույթ եւ այլ հանրային գիտակցություններ։
Այսօր, ժողովրդային տներում գտնվում են Հ.Յ.Դ.-ի պատանեկան, երիտասարդական եւ ուսանողական միությունների կենտրոն։

### Ժողովրդային տները Սկանդինավիայում
Սկանդինավիայում ծանօթ է իբրեւ (folkets hus)։
Ժողովրդային տները, եղած են Սկանյինավիական աշխատավորական շարժման շտաբները, այնտեղից է աշխատավորական շարժումը տարածում իր գաղափարներն ու ծրագիրները.անտեղից է որ երկրի բոլոր աշխատավորները միանում են պայքար են մղում անարդարության եւ անհավասարության դեմ։
սոցիալ դեմոկրատ եւ ձախ կուսակցությունները, արհմիություններն ու այլ աշխատավորական կազմակերպությունները ժողովրդական տներին դարձուցած են իրենց մշակութային կենտրոնը։

### Ժողովրդային տները այլ երկրներում
Իսպանիայում ժողովրդական տները հայտնի են որպես casa del pueblo և առնչվում են սոցիալիստական կառույցների ու արհմիությունների հետ։
Իտալիայում դրանք անվանվում են Casa del Popolo, Ռուսաստանում՝ Народный дом, Թուրքիայում՝ halkevleri։

Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումների պատմություն
Կատեգորիա:Մշակույթի կենտրոններ
Ստանիսլավ Նեյման

**Ստանիսլավ Կոստկա Նեյման** (, ), չեխ բանաստեղծ, Չեխոսլովակիայի ժողովրդական արվեստագետ (1945)։

## Ստեղծագործություններ
Առաջին բանաստեղծությունները գրել է բանտում, ուր նա ընկել էր 1893 թվականին որպես չեխ ուսանող և բանվոր երիտասարդության «Օմլադինա» կազմակերպության մասնակից։ 1890-ական թվականներին հարել է սիմվոլիզմին («Ես նոր կյանքի առաքյալն եմ», 1896 թ., ժողովածու)։ 1900 թվականի սկզբին Նեյմանը մերձեցել է բանվորական շարժման անարխիստակոմունիստական թևի հետ։ Բանաստեղծությունների ժողովածուներում փառաբանել է կռվի ելնող ժողովրդի զանգվածներին («Երազ հուսալքվածների ամբոխի մասին և այլ բանաստեղծություններ», 1903 թ.), արտացոլել ազգային-ազատագրական պայքարը («Չեխական երգեր», 1910 թ.)։ 1914 թվականին հրատարակել է «Անտառների, բլուրների և շրերի գիրք» բնանկարային ու փիլիսոփայական քնարերգության ժողովածուն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին դիմել է ուրբանիստական մոտիվների («Նոր երգեր», 1918 թ., ժողովածու)։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության ազդեցությամբ անցել է մարքսիստական դիրքերը, մասնակցել է Չեխոսլովակիայի կոմկուսի ստեղծմանը։ Խմբագրական գործունեության, հրապարակախոսության ասպարեզում հանդես է եկել որպես այսպես կոչված՝ «պրոլետարական արվեստի» տեսաբան ու կրքոտ պրոպագանդիստ։ «Կարմիր երգեր» (1923 թ.) ժողովածուն դարձել է սոցիալիստական ռեալիզմի առաջին ստեղծագործություններից մեկը չեխական պոեզիայում։ 1930-1940-ական թվականներին ակտիվ մասնակցել է հակաֆաշիստական շարժմանը, որին է նվիրված «Սիրտ և ամպեր» (1935 թ.), «Երկրային հորիզոնների սոնատ» (1937 թ.), «Անհուն տարի» (1945 թ.), «Ժանտախտավոր տարիներ» (1946 թ.) աշխատանքները։ Հրատարակվել են նաև Նեյմանի «Ոսկե ամպ» (1932 թ.) վեպը, հրապարակախոսական, ռեպորտաժային և մեմուարային գրքեր, գիտամասսայական մենագրություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Չեխ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ
Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Չեխ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ
Վարդապետարան

**Վարդապետարան**, բարձր տիպի դպրոց միջնադարյան Հայաստանում, որի շրջանավարտներին կարող էր շնորհվել վարդապետի աստիճան և ինքնուրույն գործելու (դպրոց հիմնել, քարոզել և այլն) իրավունք։ Առաջին վարդապետարանը հիմնվել է Վաղարշապատում (այժմ՝ էջմիածին, տես Վաղարշապատի դպրոց)։   
   
Վարդապետարանի ծրագիրը սկզբնական շրջանում ընդգրկել է Սուրբ գիրքը, վարքաբանությունը և եռյակ գիտությունները (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա)։  
   
Հետագայում ծրագրերում մտցվել են բնաբանական, աստվածաբանական, բարոյական, տնտեսական, քաղաքական, թվաբանական, երաժշտական, երկրաչափական, աստղաբաշխական և այլ առարկաներ։ Նշանավոր են եղել Սյունյաց, Արշարունյաց, Սանահինի, Սևանի, Անիի, Հաղպատի, Տաթևի, Գոշավանքի, Խորանաշատի, Խոր Վիրապի, Մշո Առաքելոց, Գլաձորի, Հերմոնի, Երզնկայի, Մեծոփա, Խառաբաստա, Ամրդոլու և Կիլիկյան Հայաստանի մի շարք վանքերի վարդապետարանները, որոնք տվել են մշակույթի, գիտության, հասարակական-քաղաքական բնագավառների խոշոր գործիչներ։   
   

Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ
Կատեգորիա:Կրթությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու վարդապետություն
Նեմերտիններ

300px|մինի|Նեմերտիններ

**Նեմերտիններ** (), անողնաշարավոր կենդանիների տիպ։ Գերազանցապես ծովային, ազատ ապրող, գիշատիչ, հազվադեպ մակաբույծ կենդանիներ են։ Նեմերտինների երկարությունը սովորաբար 2-20 սմ է, լայնությունը 1-5 մմ (Lineus Iongissimus-ինը՝ 30 մ և 1 սմ համապատասխանաբար)։ Մարմինը երկկողմանի համաչափ է, չհատվածավորված, որդանման ձգված, գորշավուն, երբեմն խայտաբղետ գունավորված, պատված միաշերտ թարթիչային էպիթելով, որի տակ գտնվում է մաշկամկանային պարկը։ Շարժվում են վերջիններիս կծկումների շնորհիվ, մանր ձևերը՝ թարթիչների միջոցով։ Մարմնի առջևում տեղավորված երկար, մկանուտ կնճիթը հանգիստ վիճակում ներքաշված է հատուկ խոռոչի մեջ, իսկ հարձակվելիս կամ պաշտպանվելիս դուրս է նետվում։ Որոշ Նեմերտինների կնճիթը զինված է մեկ կամ մի քանի խայթերով (զինված Նեմերտիններ), մի քանիսն ունեն թունավոր գեղձեր, որոնցով կաթվածահարում են զոհին։ Նեմերտինները ունեն մարսողական, արյունատար, արտաթորության և նյարդային համակարգեր, տեսողական, շոշափելիքի, քիմիական զգացողության և հավասարակշռության օրգաններ։ Բաժանասեռ են, սաղմնային զարգացումն ուղղակի է կամ կերպարանափոխությամբ։ Բազմաթիվ տեսակների բնորոշ է հատուկ սաղավարտաձև թրթուրը՝ պիլիդիումը։ Հիմնականում հատակամերձ կենդանիներ են, կեր են ծառայում ձկների համար։ Հայտնի է նեմերտինների մոտ 1000 (ԽՍՀՄ-ում՝ ավելի քան 100) տեսակ։ Տարածված են բոլոր ծովերում ու օվկիանոսներում, մոտ 50 տեսակ՝ քաղցրահամ ջրերում, 10-ը՝ ցամաքում։

Կատեգորիա:Անողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Նարինի գոգավորություն

**Նարինի գոգավորություն** (), միջլեռնային իջվածք ներքին Տյան Շանում, Ղրղզստանում, Նարին գետի միջին հոսանքի շրջանում։ Բարձրությունը 1300—3000 մ է, երկարությունը՝ մոտ 300 կմ, լայնությունը՝ մինչև 50 կմ։ Նարին գետի ափին տարածված են բեդլենդները։ Կլիման խիստ ցամաքային է, ցուրտ։ Տարեկան տեղումները 200—300 մմ են։

Բաց գորշավուն հողերի վրա տարածված են աղուտաօշինդրային և լեռնատափաստանային բույսերը։

Կատեգորիա:Ղրղզստանի գոգավորություններ
Նեյտրոնային դեկրետներ

**Նեյտրոնային դեկրետներ**, նեյտրոնների գրանցման սարքեր, որոնց աշխատանքը հիմնված է ատոմային միջուկների հետ նեյտրոնների փոխազդեցության հետևանքով առաջացող երկրորդային մասնիկների գրանցման վրա։ Դանդաղ նեյտրոնների գրանցման համար օգտագործվում են նեյտրոնների ազդեցությամբ թեթև միջուկների ճեղքման, ծանր միջուկների տրոհման ռեակցիաները, նեյտրոնների ռադիացիոն զավթումը միջուկներով, ինչպես նաև արհեստական ռադիոակտիվության գրգռումը (ակտիվացիոն վերլուծություն)։ Այս պրոցեսներում առաջացող a-մասնիկների, պրոտոնների, «բեկոր միջուկների» գրանցման համար կիրառվում են իոնացման խցիկներ, համեմատական հաշվիչներ, սցինտիլյացիոն հաշվիչներ, որոնք նեյտրոնային դեկրետների հիմնական տեսակներն են։ Դրանցով արագ նեյտրոնների գրանցման արդյունավետությունը հարյուրավոր անգամ պակաս է, այդ պատճառով վերոհիշյալ հաշվիչները պատում են պարաֆինով, որը դանդաղեցուցիչի դեր է կատարում։ Իբրև նեյտրոնային դեկրետներ կիրառվում են նաև ֆոտոէմուլսիաները։

## Տես նաև
* Միջուկային ռեակցիաներ
* Միջուկի ճեղքում
* Միջուկային ֆոտոէմուլսիա
* Դետեկտորներ տարրական մասնիկների

Կատեգորիա:Սարքեր
Նենեցներ

220px|մինի|Նենեցների ընտանիք (2006)
**Նենեցներ** (նախկին անվանումը՝ սամոյեդներ, յուրակներ), ժողովուրդ։ Բնակվում են Կոլա թերակղզուց մինչև Ենիսեյ գետի ստորին հոսանքի աջափնյա շրջաններն ընդգրկող տարածքում, մեծ մասը՝ ՌԴ Արխանգելսկի մարզի Նենեցական, Տյումենի մարզի Յամալո-Նենեցական և Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրական (Դոլգանո-Նենեցական) օկրուգներում։ Թիվը՝ 30 հազար (1979)։ Խոսում են նենեցերեն։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նենեցական մշակույթը տուժեց խորհրդային կոլեկտիվացման քաղաքականության պատճառով։ Նենեցների մի մասն ընդունեց ուղղափառություն, մեծամասնությունը պահպանեց ոգեպաշտական հավատալիքները, տարածված էր շամանությունը։ 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կարմիր Վարդան

**Վարդան Մամիկոնյան Փոքր** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), հայ զորավար, 571-572 թվականների ազատագրական շարժման առաջնորդ։ Վարդ Մամիկոնյանի թոռը, Վասակի որդին։ Վարելով հայկական զորքերի հրամանատարությունը, Վարդան Մամիկոնյանը հակադրվել է Մարզպանական Հայաստանում պարսից Սասանյան արքունիքի վարած հայ ավատատերերի իրավունքների ոտնահարման, հարկերի ծանրացման և բռնի կրոնափոխման քաղաքականությանը (պարսիկ մարզպան Սուրենը սաստկացրել է հայերի հալածանքները, նենգորեն սպանել Վարդան Մամիկոնյանի եղբայր Մանվելին, Դվինում հիմնել ատրուշաններ և այլն)։  
  
Իր շուրջ համախմբելով հայրենասեր ուժերին (մոտ 20 հազար մարտիկ), Հայոց կաթողիկոս Հովհաննես Բ Գաբեղենեցու աջակցությամբ Վարդան Մամիկոնյանը գումարել է նախարարների գաղտնի խորհրդակցություն, որը որոշել է զինված պայքար մղել պարսկական տիրողների դեմ և օգնություն խնդրել Բյուզանդական կայսրությունից։ Հուստինիանոս 2-րդ կայսրը (565—578) Հայաստանի բյուզանդական մասի զինվորական հրամանատարին հանձնարարել է ռազմական օգնություն ցույց տալ հայերին։ Վարդան Մամիկոնյանին հաջողվել է պարսից դեմ ռազմական դաշինք կնքել նաև եգերացիների, աբխազների, ալանների, վրացիների և աղվանների հետ։ Սուրեն մարզպանը լրացուցիչ ուժեր (15 հազար զինվոր) կենտրոնացնելով Դվինում, փորձել է ճնշել ապստամբությունը։ 
մինի|Դվին  
  
Սակայն 571 թվականի վաղ գարնանը Վարդան Մամիկոնյանը հանկարծակի գրոհով գրավել է Դվինը և գլխովին ջախջախել անկազմակերպ փախուստի դիմած թշնամուն։ Մարտում սպանվել է նաև Սուրեն մարզպանը (ըստ Անանիա Շիրակացու՝ Զորակ Կամսարականի ձեռքով)։ Պարսից արքա Խոսրով 1-ին Անուշիրվանը Հայաստան է ուղարկել նոր զորաբանակ (ավելի քան 20 հազար զինվոր, մարտական փղեր են)՝ Վահրամ Միհրևանդակի հրամանատարությամբ։ Խաւղամախու դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտում Վարդան Մամիկոնյանը հմուտ ռազմավարությամբ ջախջախել է թշնամուն։ Հայաստանը, Վիրքը և Աղվանքը թոթափել են պարսկական տիրապետությունը և անցել Բյուզանդիայի հովանավորության ներքո։ Այդ պատճառով 572 թվականին Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև սկսվել է պատերազմ, որը փոփոխակի հաջողություններով տևել է շուրջ 20 տարի։  
  
Վարդան Մամիկոնյանը, որը նախարարների անմիաբանությունից դժգոհ 572 թվականին իր զինակիցների հետ մեկնել էր Կոստանդնուպոլիս և ծառայության մտել բյուզանդական բանակում, նույն թվականին վերադարձել է հայրենիք և չորս տարի կռիվներ մղել պարսկական նվաճողների դեմ։ Վարդան Մամիկոնյանի հետագա գործունեության ու ճակատագրի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

Նրա ռազմական տաղանդի ու քաջության մասին մեծ գովեստով են խոսում ինչպես ժամանակակից պատմիչներ Հովհաննես Եփեսացին ու Եվագրոսը, այնպես էլ հետագա պատմիչներ Մենանդրոսը, Թեոփիլակտոս Սիմոկատտասը, Փոտը, Սեբեոսը, Հովհաննես Դրասխանակերտցին, Ստեփանոս Տարոնեցին (Ասողիկ) և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Տարոնի իշխաններ
Կատեգորիա:Բյուզանդական Հայաստան
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Սերգեյ Նարինյան

**Սերգեյ Հովհաննեսի Նարինյան ** (), հրետանու գեներալ-մայոր (1958 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1932 թ.), Լենինգրադի հրամկազմի ակադեմիական դասընթացները (1938 թ.)։ 1939-1940 թվականներին, որպես հակատանկային հրանոթների դասակի հրամանատար, մասնակցել է խորհրդա-ֆիննական պատերազմին («Մաներհայմի գծի» ճեղքմանը, Վիբորգի գրոհին)։ Հայրենական մեծ պատերազմիժամանակ եղել է հրետանային մարտկոցի հրամանատար, հրաձգային դիվիզիայի հրետանու շտաբի պետի օգնական, կորպուսի, ապա՝ բանակի հրետանու շտաբի օպերատիվ բաժնի պետի օգնական։ Մասնակցել է Լենինգրադի պաշտպանությանը, գերմանաֆաշիստական զորքերին Կարելական պարանոցից դուրս քշելու համար մղված մարտերին։ Պատերազմից հետո, մինչև զորացրվելը (1967 թ.), ծառայել է տարբեր ռազմական օկրուգներում, 1961-1967 թվականներին դասավանդել Ֆ․ է․ Զերժինսկու անվան հրետանային ակադեմիայում։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թ.-ից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի երկրորդ, Հայրենական պատերազմի առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Գարեգին Ղազարյան։ 1000 հայազգի գեներալներ,ծովակալներ.-Ե.,Հեղինակային հրատարակություն, 2009 թ.,էջ 497։ ISBN 978-9939-53-105-2
* Меружанян А. Маршалы, генералы и адмиралы армянского происхождения в Санкт-Петербурге. - Санкт-Петербург: третье издание, издательство "Роза ветров", 2014, с.198 ISBN 978-5-906634-11-5
* Арутюнян К.А., Погосян Г.Р. "Вклад армянского народа в победу в Великой Отечественной войне". М., 2010
* Штурмовые дни // Казарян А.В. Война, люди, судьбы. Очерки. Ер., 1975

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հրետանային զորքերի հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Եղիշե Վարդանյան

**Եղիշե Գևորգի Վարդանյան** (մայիսի 9, 1905, գ. Խոշգյալդի, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխ գավառ (Արևմտյան Հայաստան) - օգոստոսի 11, 1958, Քաջարան), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հայաստանի կոմունիստական գյուղատնտեսական բարձրագույն դպրոցը (1937) և ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցի հեռակա բաժինը (1950)։ Եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի հրահանգիչ (1937-1938), 1938 թվականից՝ ՀՍՍՀ Նոյեմբերյանի շըրջսովետի գործկոմի նախագահ, ապա՝ ՀԿԿ
Նոյեմբերյանի շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1940 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի կազմակերպության Ստալինյան շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1947 թվականից  եղել է Երևանի քաղսովետի գործկոմի նախագահ, 1952 թվականից՝ ՀԽՍՀ շինանյութերի արդյունաբերության նախարար, 1955 թվականից՝ «Քաջարանշին» տրեստի կառավարիչը։ Եղել է ԽՍՀՄ III, ՀԽՍՀ II գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ ԿԿ-ի (1939-1954), ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի (1948-1952), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության (1947-1951) անդամ։

## Հիշատակ
* Երևանի Թումանյան փողոցի 32 շենքի պատին, որտեղ բնակվել է Եղիշե Վարդանյանը, 1999 թվականին տեղադրվել է հուշատախտակ։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան,
*«Պատվո նշան» շքանշան,
*«Աշխատանքային արիության համար» մեդա,
*«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ,
*«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հմայակ Վարդանյան

**Հմայակ (Համո) Արմենակի Վարդանյան** (1902, Ներքին Ախտա, [այժմ՝ ք․ Հրազդան - 1938), Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1918)։

Ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան (1918)։ Եղել է Հայաստանում «Սպարտակ» կոմունիստական երիտասարդական միության կազմակերպիչներից։ Մասնակցել է 1920 թվականի Երևանի մայիսմեկյան ցույցերին, որի համար բանտարկվել է։ Հայաստանում 1921 թվականի քաղաքացիական կռիվներից հետո ընտրվել է Հայաստանի կոմերիտական կազմակերպության առաջին քարտուղար։ 1928 թվականին ընտրվել է Կոմունիստական երիտասարդական ինտերնացիոնալի գործադիր կոմիտեի և քարտուղարության անդամ։ Կուսակցական բարձրագույն դասընթացներն ավարտելուց հետո պատասխանատու աշխատանք է տարել Գորկիում և Իրկուտսկում։

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հրաչիկ Վարդանյան

**Հրաչիկ Եղիշեի Վարդանյան** (), կուսակցական և պետական աշխատող, բժշկական գիտությունների թեկնածու (1972), ԽՄԿԿ անդամ (1953), ՀԽՍՀ գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող Եղիշե Վարդանյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը (1954)։ 1954 թվականից եղել է Արթիկի շրջսովետի գործկոմի առողջապահության բաժնի վարիչ, այնուհետև նույն շրջանի գլխավոր բժիշկ, 1959 թվականից՝  ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության կուրորտասանատորիական գլխավոր վարչության պետի տեղակալ, 1960 թվականից՝ Երևանի պրոֆեսոր Յոլյանի անվան կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի տեղակալ։ 1962 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ վարչության մարմինների բաժնի հրահանգիչ, 1963 թվականից՝ Հայկական ԽՍՀ առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ։ 1973 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի գործերի կառավարիչ։ 1976-1981 թվականներին՝ ՀԿԿ ՎՀ-ի անդամ, 1981 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, ՀԽՍՀ IX-XI գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի Նախագահության անդամ։ 1991-1994 թվականներին եղել է ՀՀ պետեկամուտների ծառայության ֆինանսատնտեսագիտական վարչության պետ։ 1990 թվականից՝ ԽՍՀՄ անհատական թոշակառու։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» (2) շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Ալաշկերտ ՖԱ

**«Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբ**, պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Հայաստանի Պրեմիեր Լիգայում։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
Ալաշկերտ ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1990 թվականին Մարտունի քաղաքում։

### Վերադարձ
“Ալաշկերտ” ֆուտբոլային ակումբը վերածնվել է 2011 թ. դեկտեմբերին։ Ակումբի հիմնադիր նախագահն է “Բագրատ Տուր” տուրիստական գործակալության տնօրեն Բագրատ Նավոյանը։ Հիմնադրումից անմիջապես հետո՝ հենց հաջորդ տարվա գարնանը, “Ալաշկերտը” ներգրավվեց պայքարի ոլորտը՝ մասնակցելով առաջին խմբի առաջնությանը։ Քանի որ 2012 թ. անցում էր կատարվում գարուն-աշուն մրցակարգից աշուն-գարուն մրցակարգին, ապա մեկնարկած առաջնությունը երկարատև եղավ, և թիմերից պահանջեց սովորականից ավելի բարձր պատրաստականություն ու պրոֆեսիոնալիզմ։ Հեշտ չէր հատկապես նորաստեղծ “Ալաշկերտի” համար, որը գլխավոր մարզիչ Ալբերտ Սարգսյանի ղեկավարությամբ պետք է այդ մարաթոնյան մրցավազքում ոչ միայն նվաճեր բարձրագույն խմբի միակ ուղեգիրը, այլ նաև չեմպիոնի կոչումը։ “Ալաշկերտի” երիտասարդ կոլեկտիվը պատվով կատարեց իր առջև դրած խնդիրը, իսկ չեմպիոնի կոչումը նվաճեց նույնիսկ ժամանակից շուտ՝ առաջնության ավարտից չորս տուր առաջ։ Թիմը տոնեց մի շարք տպավորիչ և խոշոր հաշվով հաղթանակներ, տուրից տուր բարելավեց իր խաղը, առաջադիմեց։ Իսկ ալաշկերտցի Վարդան Պետրոսյանը հեղինակած 15 գոլերով ճանաչվեց առաջին խմբի առաջնության լավագույն ռմբարկու։ Ալաշկերտը վստահ մեկնարկեց նաեւ գավաթի խաղարկությունում, նա հաղթահարեց “Բանանցի” արգելքը (0;0, 0:0, 5:4՝ 11 մետրանոցների հարվածաշարում), իսկ հաջորդ փուլում դուրս մնաց պայքարից՝ նվազագույն հաշվով զիջելով “Գանձասարին” (0:0, 0:1)։

2013-2014 թվականի Հայաստանի առաջնությունում Ալաշկերտը զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը։

## «Ալաշկերտ» մարզադաշտ
Կառուցվել է 1960 թվականին։ Տարողունակությունը` 6850 հանդիսական (1850 առանձին նստատեղ)։ Մինչև 2013 թվականը կրել է «Նաիրի» անվանումը, այնուհետև ստադիոնը ձեռք է բերվել «Ալաշկերտի» սեփականատեր Բագրատ Նավոյանի կողմից և վերանվանվել «Ալաշկերտ»։ Ամբողջովին փոխվել է խոտածածկը` միջազգային չափանիշներին համապատասխան։ Մարզադաշտի հարևանությամբ տեղակայված է մարզումային խաղադաշտը։

## Նվաճումներ
;**[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Բարձրագույն խումբ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (4) 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2020-21

## Մասնակցությունը եվրոգավաթներին
«Աշաշկերտը» եվրոգավաթներին առաջին անգամ մասնակցության իրավունք է ստացել 2015 թվականին։ Հայաստանի առաջնության 2014/15 մրցաշրջանի արդյունքում վաստակած 38 միավորով 4-րդ հորիզոնականը զբաղեցրած «Ալաշկերտը» մասնակցեց Եվրոպա Լիգայի 2015/16 մրցաշրջանին՝ որակավորման առաջին փուլից։ Առաջին խաղն անցկացրել է 2015 թվականի հուլիսի 2-ին, Վազգեն Սարգսյանի անվան Հանրապետական մարզադաշտում՝ մրցելով շոտլանդական «Սենտ Ջոնսոն» ակումբի հետ։ Այդ խաղում 59-րդ րոպեին Միհրան Մանասյանի խփած միակ գոլի շնորհիվ «Ալաշկերտը» հաղթեց և երկու խաղերի արդյունքով դուրս եկավ որակավորման երկրորդ փուլ։

Երկրորդ փուլում մրցեց ղազախական «Կայրաթի» հետ, որի հարկի տակ պարտվեց 3:0 հաշվով, իսկ Երևանում հաղթեց 2:1 հաշվով։ Երկու խաղերի արդյունքով «Ալաշկերտն» ավարտեց ելույթները Եվրոգավաթներում։

## Ներկա կազմ
*ըստ Սեպտեմբեր 14, 2018-ի*

## Մարզիչներ

## Աղբյուրներ

Ա
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ այբբենական կարգով
Նույնություն

**Նույնություն**, առարկայի, երևույթի ինքն իր հետ կամ այլ առարկաների և երևույթների հետ ունեցած հավասարությունը, միատեսականությունը։ Առարկաները համարվում են նույնական, եթե դրանցից մեկին բնութագրող բոլոր հատկությունները բնութագրում են նաև մյուսներին։ Բացարձակ նույնություն չի կարող լինել, որովհետև առարկաները մշտապես փոփոխվում են։ Այդ պատճառով նույնությունը հարաբերական է, ժամանակավոր և պարունակում է տարբերություններ։ Այս կերպ ըմբռնված նույնությունը հնարավորություն է տալիս ձևակերպել նույնության հասկացության ձևական տրամաբանական մոդելը, որը կախված չէ այդ հասկացության բովանդակությունից։ (Անտեսվում են նույնականացման ընթացակարգերը և նույնացման արդյունքների կախվածությունը նույնականացման պայմաններից կամ եղանակներից)։ Մաթեմատիկայում նույնությունը հավասարում է, որը ճիշտ է այդ հավասարման մեջ մտնող փոփոխականների բոլոր հնարավոր արժեքների համար։
Նույնականության սկզբունք

**Նույնականության սկզբունք**, քվանտային մեխանիկայի հիմնական սկզբունքներից, որի համաձայն նույնական մասնիկներից (միևնույն զանգված, լիցք, սպին ունեցող) բաղկացած համակարգում ոչ մի փորձով հնարավոր չէ մասնիկները զանազանել միմյանցից, մասնիկների տեղերը փոխանակելիս համակարգի վիճակը չի փոխվում։ Դասական մեխանիկայում նույնական մասնիկները կարելի է տարբերել ըստ շարժման վիճակի, դրանցից յուրաքանչյուրն ունի որոշակի հետագիծ։ Քվանտային համակարգի վիճակը նկարագրվում է մասնիկների ալիքային ֆունկցիաներով, որոնք իրար ծածկում են, այսինքն՝ տարածության յուրաքանչյուր կետում որոշակի՝ զրոյից տարբեր հավանականությամբ կարող է գտնվել համակարգի կազմում եղած մասնիկներից որևէ մեկը։ Ամբողջ սպինով (Բոզե-Էյնշտեյնի մասնիկներ) նույնական մասնիկների համակարգի վիճակը նկարագրվում է սիմետրիկ ալիքային ֆունկցիայով, իսկ կիսաամբողջ սպինով (Ֆերմի-Դիրակի մասնիկներ) մասնիկներինը՝ հակասիմետրիկ ալիքային ֆունկցիայով։ Դրանցից առաջինը չի փոխվում նույնական մասնիկների ցանկացած զույգի կոորդինատների տեղափոխության ժամանակ, իսկ երկրորդը փոխում է միայն նշանը (տես Փոխանակային փոխազդեցություն)։ Նույնական մասնիկների յուրահատկությունները դրսևորվում են նաև մակրոսկոպիկ աշխարհում, այդ մասնիկների համակարգերը ենթարկվում են որոշակի վիճակագրական օրինաչափությունների (տես Բոզե-Էյնշտեյնի վիճակագրություն և Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրություն)։

Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Կատեգորիա:Սկզբունքներ
Նուս

**Նուս** ( — ՝ միտք, խելք, բանականություն), անտիկ փիլիսոփայության կատեգորիա, որն արտահայտում է իրականության օրինաչափությունների ընդհանրացված ըմբռնումը։ Նուսը հակադրվում է քաոսին։ Անաքսագորասը նուսը դիտել է իբրև մատերիայի մասնիկների (հոմեոմերիաների, ինչպես հետագայում անվանել է Արիստոտելը) կազմավորման շարժիչ ուժ և կարգավորման հիմք, միաժամանակ՝ իբրև առավել նրբինը և անարատը նյութերից։ Նուսը մատերիալիստորեն մեկնաբանել է նաև Դեմոկրիտը։ Պլատոնի, Արիստոտելի ուսմունքներում նուսը մեկնաբանվել է իդեալիստորեն։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Նուրբ գրքեր

**Նուրբ գրքեր**, անկանոն գրքերի տարատեսակ։ Հայ հին մատենագրության մեջ (Նուրբ գրեանք) առնչվում են Հին և Նոր կտակարանների հետ և վերաբերում են Նուրբ գրքերին առավելապես դրանց մեկնաբանություններին։ Այդ են վկայում միջնադարյան ցանկերում նշված Նուրբ գրքերի նաև վերնագրերը՝ «Ցաղագս աստուածային անուանց», «Յաղագս խորհրդական աստուածաբանութեան», «էակքն Դաւթի», «Պէտքն Մովսէսի», «Մեկնութիւնք Հին և Նոր կտակարանաց» (Սուրբ Եփրեմի, Սուրբ Եպիփանու, Ասկեբերանի, Կիւրեղ Աղեքսանդրացւոյ)։

## Գրականություն
* Անասյան Հ․ Ս․, Հայկական մատենագիտություն, հ․ 1, Ե․ 1959, էջ 16 - 18։

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Նուպարյան մատենադարան

**Նուպարյան մատենադարան**, հայկական բարեգործական ընդհանուր միության գրադարան, հայ մշակութային խոշորագույն կենտրոն Փարիզում։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին, Պողոս Նուբար Փաշայի ջանքերով։ Նուպարյան մատենադարանում պահվում են հայերեն տպագիր գրքերի (ավելի քան երեք հազար) և պարբերականների արժեքավոր հավաքածուների, հին ձեռագրերի, ինչպես նաև եվրոպական լեզուներով հարուստ ֆոնդեր։ Երկու համաշխարհային պատերազմի տարիներին հիտլերականները գրադարանի գրքային ունեցվածքը տեղափոխել են Գերմանիա։ 1947 թվականին հաջողվել է դրա մի մասը վերադարձնել Փարիզ։ Մատենադարանը յուրատեսակ գիտելիքների կենտրոն է ինչպես Սորբոնի հայ ուսանողության, այնպես էլ հայագիտությամբ զբաղվող այլազգիների համար։ Սերտ կապի մեջ է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի հետ, ֆոնդերը հարստացվում են ՀԽՍՀ-ից և սփյուռքահայ գաղթավայրերից ստացվող գրքերով և հրատարակություններով։ Նուպարյան մատենադարանի տնօրեններ են եղել Ա․ Անտոնյանը, Ա․ Սալմասլյանը և Ա․ Գարտաշյանը։

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ կրթություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական դպրոցներ
Նրբապատ կոնստրուկցիաներ

**Նրբապատ կոնստրուկցիաներ** շինարարական կոնստրուկցիաներ, որոնց չափերից մեկը (հաստությունը) շատ փոքր է մյուս երկուսի համեմատությամբ։ Նրբապատ կոնստրուկցիաներ են՝ թաղանթները, գմբեթ ները, թաղերը, ծալքավոր կառուցվածքները, հարթ և կողավոր սալերը։ Նրբապատ կոնստրուկցիաներ զուգակցում են թեթևությունն ու բարձրամրությունը, լայն տարածում են ստացել շինարարություն ում՝ առավելապես, արդյունաբերական և հասարակական շենքերի, ինչպես նաև ինժեներական կառույցների (բունկերներ, ռեզերվուարներ) ծածկերի տարածական կոնստրուկցիաների ձևով։ Նրբապատ կոնստրուկցիաների պատրաստման համար օգտագործվում են մետաղ, երկաթեբետոն, շերտավոր պլաստիկատ և այլ նյութեր։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Նորաբանություն

**Նորաբանություն**, լայն առումով՝ լեզվի մեջ երևան եկած և դեռ քաղաքացիության իրավունք չստացած նոր բառեր, իմաստներ, դարձվածքային միավորներ, ինչպես նաև ոճական ու քերականական իրողություններ, նեղ առումով՝ լեզվի յուրաքանչյուր էվոլյուցիոն փուլում գործածվող այն բոլոր նոր բառերը, որ կազմվում են նոր հասկացություն արտահայտելու կամ նոր առարկա, երևույթ, հատկանիշ և այլն նշանակելու համար։

Նորաբանությունների մեջ առնում են նաև նորագույն փոխառությունները։ Տարբերակում են՝ բառային նորաբանություններ, որոնք իրենց հնչյունական կազմով և իմաստով բոլորովին նոր բառեր են և առաջին անգամ են գործածվում լեզվում, իմաստային նորաբանություններ, որոնք լեզվում արդեն եղած բառերն են՝ նոր իմաստներով։ Նոր բառը լեզվում լայն տարածում ստանալուց հետո դադարում է նորաբանություն լինելուց։

Առանձնանում են հեղինակային նորաբանությունները կամ դիպվածային բառերը, որոնք կազմվում են առանձին հեղինակների կողմից կամ զանազան առիթներով և լեզվում տարածում չեն գտնում՝ որսասար (Հովհաննես Թումանյան), մասիսվել, արարատվել (Հովհաննես Շիրազ), լեզվամտածողություն (Գուրգեն Մահարի) և այլն։

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Նարին (այլ կիրառումներ)

**Նարին** եզրը կարող է վերաբերել.

* Նարին - մարզ Ղրղզստանում
* Նարին - քաղաք Ղրղզստանում
* Նարին - գետ Ղրղզստանում
* Նարին - գոգավորություն Ղրղզստանում
* Նարին - ղրղզական ուտեստ
Նուկուս

**Նուկոս**՝ Կարակալպակյան ԻՀ մայրաքաղաքը (1939 թվականից)։ Գտնվում է Ամուդարյայի ափին։ Ավտոխճուղիների հանգույց է, ունի երկաթուղային կայարան։ 312 հազար բնակիչ (2018 թվական)։ Կա մետաղամշակություն, շինանյութերի արտադրություն, սննդի և թեթև արդյունաբերություն, կահույքի ֆաբրիկա։ Գործում են Ուզբեկական ՀՍՀ ԳԱ Կարակալպակյան մասնաճյուղը, մանկավարժական ինստիտուտ, 11 միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություն, պատմահայրենագիտական և Կարակալպակյան ՀՍՀ-ի արվեստի թանգարանները, երաժշտադրամատիկական թատրոն, ֆիլհարմոնիա։ Հիմնադրվել է 1932 թվականին, Նուկոս աուլի տեղում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Նորածին

**Նորածին**, երեխան՝ ծնվելու պահից մինչև կյանքի առաջին ամսվա վերջը (նորածնային շրջան)։ Նորածնին բնորոշ է օրգանիզմի հարմարվելը արտաքին նոր միջավայրին, ծնվելու պահից կարգավորվում է թոքային շնչառությունը, արտարգանդային արյան շրջանառությունը, սկսում են գործել մարսողական օրգանները, առաջանում է ջերմականոնավորում, փոխվում են արյան մորֆոլոգիական և ֆիզիկա-քիմիական առանձնահատկությունները։ Նորածնի զարգացումն այդ շրջանում պայմանավորված է հասունության հիմնական ցուցանիշներով (մարմնի զանգվածը, հասակը, գլխի, կրծքավանդակի շրջագիծը)։ Կյանքի առաջին (մինչև 4-5-րդ) օրերին տեղի է ունենում մարմնի զանգվածի ֆիզիոլոգիական անկում (5-8%), իսկ 7-10-րդ օրերից այն սկսում է վերականգնվել։ Առաջին ամսվա ընթացքում քաշն ավելանում է 600-700 գրամով։ Հասուն նորածնի ճիչը բարձր է, ծծելու ռեֆլեքսը՝ ակտիվ, ֆիզիոլոգիական ռեֆլեքսները լավ արտահայտված են։ Մաշկը նուրբ է, հարթ, դյուրավնասելի, եղջերաշերտերը, մկանները՝ թույլ զարգացած։ Պաշտպանական հատկությունները թույլ են արտահայտված։ Ենթամաշկային ճարպաշերտը ձևավորվում է ներարգանդային կյանքի վերջին երկու ամիսների ընթացքում, կազմելով նորածնի մարմնի զանգվածի 15-18 %-ը։ Բնորոշ է ծալիչ մկանների գերլարվածությունը, որը պայմանավորված է նյարդային հյուսվածքի թերզարգացմամբ։ Ողնաշարը չունի ֆիզիոլոգիական ծռումներ, կրծքավանդակը տակառաձև է։ Նորածնի նյութափոխանակության փոփոխություններն ընթանում են հոմեոստազի շեղումներով, կյանքի առաջին ժամերին բնորոշ է ֆիզիոլոգիական ացիդոզը։

250px|մինի|Նորածին
Նորածնի շնչառությունը մակերեսային է, անհավասար ընդմիջումներով (1 րոպեում 40-55 շնչառական շարժում)։ Սիրտ-անոթային համակարգի հարմարվելու պրոցեսը կապված է շնչառության կանոնավորման հետ։ Նկատվում է հաճախասրտություն (զարկերակը 1 րոպեում՝ 120-140 զարկ, լաց լինելիս՝ 160-200 զարկ)։ Ներարգանդային զարգացման վերջում գլխուղեղն ունի այնպիսի ֆունկցիոնալ հասունություն, որ կարող է ընդունել արտաքին գրգիռները նորածնի կյանքի հենց առաջին ժամից։ Հետևաբար՝ նորածնի մոտ կան բոլոր նախապայմանները հասարակ ռեֆլեքսային կապերի ստեղծման համար, իսկ դրանց առաջացման հաջորդականությունը պայմանավորված է համապատասխան կեղևային վերլուծիչների մորֆոլոգիական հասունությամբ։ Ելնելով նորածնի ստամոքսաաղիքային համակարգի առանձնահատկություններից (ֆերմենտային ցածր ակտիվություն, աղիքների լորձաթաղանթի բարձր թափանցելիություն, դյուրավնասելիություն)՝ լավագույն սննդառություն է համարվում կրծքով կերակրելը։

Կատեգորիա:Երեխաներ
Շառլեռուա

**Շառլեռուա** (, ), քաղաք Բելգիայի թագավորության էնո նահանգում։ Ունի 204 670 բնակիչ (2012)։ Տրանսպորտային հանգույց է, նավահանգիստ Սամբրա գետի վրա։ Նավարկելի ջրանցքով կապված է Բրյուսելի հետ։

## Արդյունաբերություն
Արդյունաբերական խոշոր շրջանի կենտրոն է։ Կա քարածխի արդյունահանում, մետալուրգիա, մեքենաշինություն, քիմիական արդյունաբերություն, ապակու, հրակայուն նյութերի արտադրություն։

## Քույր քաղաքներ

## պատկերասրահ

File:Charleroi - Place du Manège - 2023-09-03 - 02.jpg
File:Charleroi altar church.jpg
File:Charleroi - Place Verte - 2021-03-27 - 01.jpg
File:Charleroi - 2019-08-24 - 05 - quai Arthur Rimbaud et quai de Sambre.jpg
File:Charleroi - Beffroi vu de la rue Montal - 01.jpg
File:Charleroi - église Saint-Christophe - 2024-10-16 - 01.jpg


## Գրականություն
* Шарльруа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

Կատեգորիա:Բելգիայի նավահանգիստներ
Ջոն Նեփյեր

**Ջոն Նեպեր**, *Ջոն Նեյպիր*, (, ['neɪpɪə] ), շոտլանդացի մաթեմատիկոս, լոգարիթմների ստեղծողը։

Սովորել է Էդինբուրգի համալսարանում։ Լոգարիթմի գաղափարին Նեպերը հանգել է, հավանաբար, դեռևս մինչև 1594 թվականը, բայց նրա «Լոգարիթմների զարմանալի աղյուսակների նկարագրությունը» աշխատությունը, որում շարադրված է լոգարիթմների տեսությունը, տպագրվել է 1614 թվականին։ Այդ աշխատանքում տրված է լոգարիթմների սահմանումը, հատկությունների բացատրությունը, եռանկյունաչափական ֆունկցիաների լոգարիթմների աղյուսակը, ինչպես նաև կիրառություններ։ Նեպերին է պատկանում լոգարիթմի մի սահմանում, որն ըստ էության համարժեք է դիֆերենցիալ հավասարման միջոցով լոգարիթմի սահմանմանը («Լոգարիթմների զարմանալի աղյուսակի կառուցումը» աշխատության մեջ, հրատարակվել է՝ 1619 թվականին)։

## Գրականություն
* Գութեր, Յու.-Լ. Պոլունով, Ջոն Նեպեր, 1550-1617 թվականներ, Մոսկվա, 1980․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Աստղագետներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆիզիկոսներ
Շագանակագույն հողեր

**Շագանակագույն հողեր**, չոր տափաստանային հողերի տիպ։ Տարածված են Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Չինաստանում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Ռուսաստանում, Ղազախստանում,  և այլն։ Շագանակագույն հողերը ձևավորվել են խիստ ցամաքային և չորային կլիմայական պայմաններում։ Շագանակագույն հողերի տարածման գոտուն յուրահատուկ է արդյունավետ խոնավության անբավարար քանակը, չլվացվող ջրային ռեժիմը։ Հողառաջացնող ապարները կարբոնատային նստվածքներն են, որոնցում գերակշռում են լյոսանման կավավազները, լյոսերը, կարբոնատային ավազները, ավազակավերը, ալյուվիալ բերվածքները, իսկ լեռնային երկրներում՝ հրաբխային և նստվածքային ապարների հողմահարումից առաջացած էլյուվիալ, էլյուվիալ-դե- լյուվիալ և դելյուվիալ խճով և կարբոնատներով հարուստ կավավազները և ավազակավերը։

Շագանակագույն հողերը պարունակում են մեծ մասամբ գիպս (հատկապես պրոֆիլի ստորին շերտերում) և կարբոնատներ։ Կլանող կոմպլեքսը հագեցված է հողալկալիական մետաղներով՝ կալցիումով (70-80%) և մագնեզիումով (15-30%)։ Շագանակագույն հողերի զգալի մասն ալկալիացած է։ Չալկալիացած հողերում ջրալույծ աղերի քանակը չի անցնում 0,2-0,3%-ից, ալկալիացած հողերի վերին հորիզոններում հասնում է 0,2-0,3, իսկ ստորին հորիզոններում (120-170 սմ) 0,5-2%-ը։ Ըստ հումուսի քանակի և կազմի, աղային պրոֆիլի, կարբոնատների, գիպսի, դյուրալույծ աղերի պարունակության շագանակագույն հողերը բաժանվում են 3 ենթատիպի՝ մուգ շագանակագույն, շագանակագույն և բաց շագանակագույն։Հումուսի պարունակությունը կախված է մեխ․ կազմից, մուգ շագանակագույն, կավային և կավավազային հողերում 3,5-4,5% է, թեթև կավավազային և ավազակավային հողերում՝ 2,5-3%, տիպիկ շագանակագույն հողերում համապատասխանաբար՝ 2,5-3,5 և 2,0-2,5%, բաց շագանակագույն հողերում՝ 1,5-2,5% և 1,2-1,8%։ Շագանակագույն հողերը, ունեն չեզոք կամ թույլ հիմնային ռեակցիա (pH 7,0-7,5)։ Ըստ մեխ․ կազմի լինում են ծանր, միջին և թեթև կավավազային, ավազակավային և ավազային։

ՀՀ-ում շագանակագույն հողերը (333 հզ․ հա կամ հանրապետության ընդհանուր տարածքի 11,2%) զբաղեցնում են Արարատյան գոգահովտի և Արփա ու Որոտան գետերի միջին հոսանքին հարող շրջանների՝ ծովի մակերևույթից 1250-1700 մ բարձրության վրա գտնվող բլրաթմբային թեք հարթությունները։ Ձևավորվել են էլյուվիալ, էլ-յուվիալ-դելյուվիալ և դելյուվիալ խճերով հարուստ կարբոնատային կավավազների և ավազակ ավեր ի վրա։ ՀՀ-ում շագանակգույն հողերը բնութագրվում են հումուսային հորիզոնների ոչ մեծ հզորությամբ (30-60 սմ), զգալի կարբոնատայնությամբ, որը նպաստում է կարբոնատային ցեմենտացած հորիզոնի առաջացմանը, ինչպես մակերեսային, այնպես էլ խորքային քարքարոտությամբ։ Գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործվում է շագանակագույն հողերի մոտ 50% (վարելահողեր՝ 22%, բազմամյա տնկարկներ՝ 3,8%, խոտհարքներ՝ 0,7% և արոտավայրեր 13,7%)։ Շագանակագույն հողերիի գոտում մշակվում են հացահատիկային (ցորեն), կերային (առվույտ, կորնգան), տեխ․ (ծխախոտ) կուլտուրաներ։ Զարգացած է նաև խաղողագործությունը և այգեգործությունը։ Մշակությունը կատարվում է բացառապես ջրովի պայմաններում։

Կատեգորիա:Հողի տեսակներ
Նեպալցիներ

**Նեպալցիներ**, նեպալիներ, 1․ Նեպալի բոլոր քաղաքացիների անվանումը։ 2․ Գուրքաների (Նեպալի կենտրոնական և հարավ-արևմտյան շրջաններում բնակվող ժողովուրդների պայմանական անվանումը) կոնֆեդերացիայի մեջ մտնող և աստիճանաբար միասնական ժողովրդի վերաճող ժողովուրդների ինքնանվանումը։ Կազմում են երկրի բնակչության մոտ կեսը։ Խոսում են նեպալերեն։
225px|մինի|Նեպալցիներ

## Տես նաև
* Նեպալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բութանի ազգեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Նեպալի ազգեր
Շագանակագեղձ

մինի|աջից|Շագանակագեղձ

**Շագանակագեղձ** (Prostata, gl․ prostatica), տղամարդու սեռական գեղձ, գեղձամկանային կենտ օրգան։ Նման է շագանակի, երկարությունը 3-4 սմ, լայնությունը՝ 3-5 սմ, հաստությունը՝ 1,7-2,5 սմ։ Գտնվում է կոնքի խոռոչում, միզասեռական ստոծանու վրա, միզապարկից ցած և առաջ, շրջագրկում է միզապարկի վզիկը և միզուկի սկզբնական (շագանակային) հատվածը։

## Շագանակագեղձի կառուցվածքը
Շագանակագեղձը կազմված է երեք բլթից, 30-40 առանձին գեղձիկներից, որոնց միջև գտնվում է օրգանի հենքը կազմող՝ հիմնականում հարթ մկանահյուսվածքը։ Արտաքինից պատված է սպիտակուցային պատյանով։ Գեղձերի ծորանները բացվում են միզուկի շագանակային հատվածի մեջ։ Շագանակագեղձը անոթավորվում է միզապարկային ստորին և ուղիղաղիքային միջին զարկերակների ճյուղերով։

## Շագանակագեղձի ֆունկցիաները
Շագանակագեղձը արտադրում է կաթնագույն թանձր արտազատուկ, որը կազմում է սերմնահեղուկի բաղադրության մեծ մասը և պահպանում սպերմատոզոիդների կենսունակությունը։ Շագանակագեղձի մկանային մասը ծառայում է որպես միզուկի ներքին սեղման, հատկապես կանխում է մեզի հոսքը սերմնացայտման պահին։

## Շագանակագեղձի ախտահարումներ
Առավել հաճախ հանդիպող հիվանդություններն են՝ պրոստատիտը (շագանակագեղձի բորբոքում) և գեղձուռուցքը (ադենոմա)։

## Արտաքին հղումներ
*Շագանակագեղձ. կառուցվածքը և դերը

Կատեգորիա:Տղամարդու սեռական օրգաններ
Կատեգորիա:Գեղձեր
Նույնանիշություն

**Նույնանիշություն** լեզվի արտահայտության և բովանդակության պլանների(ձևի և բովանդակության) փոխհարաբերությունները բացահայտող լեզվական երևույթի՝ հոմանիշության տարատեսակը, որով բնորոշվում են ձևով տարբեր, իմաստով լրիվ նույնական լեզվական միավորները՝ նույնանիշները։ Նույնանիշությունը լինում է բառական և քերականական։ Բառական նույնանիշ ները ձևով տարբեր, իմաստով նույնական բառեր են, որոնք կարող են ունենալ գործառական-ոճական տարբերություններ (փող-դրամ, այտ-թուշ, աքլոր-աքաղաղ)։

Այդպիսի տարբերություններ չունենալու դեպքում ժամանակի ընթացքում նույնանիշներից մեկը դուրս է գալիս գործածությունից կամ ձեռք է բերում իմաստային նրբերանգ՝ վերածվելով համանիշի։ Քերականական նույնանիշները առկա են հիմնականում ձևաբանական մակարդակում, դրանք նույնիմաստ քերականական ձևույթներն են, որոնք գտնվում են լրացուցիչ բաշխման հարաբերության մեջ [եր-ներ, ի-ու-վա, ի-ու (եցի-եցա)], և զուգահեռ բառաձևերը (ամռան-ամառվա, ամսի-ամսվա, բերի-բերեցի)։ Շարահյուսական մակարդակում նույնիմաստ շարահյուսական կառույցները սովորաբար ունենում են գործառական-ոճական տարբերություններ (այդ հարցի մասին-այդ հարցի վերաբերյալ), որով և պայմանավորվում է նրանց գոյությունը։

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Նեպեր (չափման միավոր)

**Նեպեր** (Ջոն Նեպերի անունով), լոգարիթմական հարաբերական մեծության (երկու նույնանուն ֆիզիկական մեծությունների հարաբերության բնական լոգարիթմի) արտահամակարգային միավոր։	Նշանակվում է Նպ (միջազգային նշանակումը՝ Np)։

1 Նպ=ln(F2/F1),

երբ F2/F1=e, F2֊ը և F1֊ը ֆիզիկական «ուժային» մեծություններ են (լարում, հոսանքի ուժ, ճնշում և այլն), իսկ e-ն բնական լոգարիթմների հիմքն է։ Երկու նույնանուն P1 և P2 էներգետիկ մեծությունների (հզորություն, էներգիա և այլն) դեպքում

1 Նպ=0,5 In (P2/P1), երբ P2/P1=e2։

Նեպերը կիրառվում է հիմնականում կապի գծերում էլեկտրական ազդանշանների թուլացումը (մարումը) չափելիս։

1 Նպ = 0.8686 բ = 8.686 դբ։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Նավիե Ստեփանոս անապատ

**Նավեի Սուրբ Ստեփանոս անապատ**, ճարտարապետական հուշարձան Վասպուրականի Գողթն գավառում, Տևի գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք (այժմ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում)։ Նավեի Սուրբ Ստեփանոս անապատի հատակագիծը կրկնում է ուշմիջնադարյան Հայաստանի 17-րդ դարի վանքերի կառուցվածքը՝ ուղղանկյուն պարսպի կենտրոնում եկեղեցին է։ Համալիրից պահպանվել են մեկ զույգ մույթերով եռանավ բազիլիկի հորինվածքով եկեղեցին և կիսավեր գավիթը։ Եկեղեցու որմերում ագուցված վիմագիր խաչքարերը վկայում են, որ անապատը հիմնվել է 11-13-րդ դարերում։ Համաձայն մուտքի բարավորի ընդարձակ արձանագրության, վերակառուցվել է 1677 թվականին։ Այստեղ 15-17-րդ դարերում նորոգվել ու գրվել են մի շարք ձեռագրեր։

Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Նոր ուղի (ալմանախ)

**«Նոր ուղի»**, երիտասարդ ստեղծագործողների գրական ալմանախ։ Լույս է տեսել 1913-1916 թվականներին, Ալեքսանդրապոլում (8 գիրք)։ Խմբագիր՝ Ա․ Սիմոնյան։ Տպագրել է Անդրկովկասի, մասնավորապես Հայաստանի սկսնակ հայ գրողների ստեղծագործությունները, որոնց հիմնական թեման սերն էր ու հայրենիքը, դասակարգային հակասություններն ու հայ ժողովրդի դատը։ Թարգմանաբար հրատարակել է նաև Հ․ Հայնեի, Մ․ Շահինյանի և ուրիշների գործերից։

Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նոր ուղի (ամսագիր, Երևան)

**«Նոր ուղի»**, գրական-գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1929-1932 թվականներին, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Պ․ Մակինցյան, Ա․ Կարինյան, Ե․ Չուբար, Դ․ Սիմոնյան։ Անցյալի գրական ժառանգության գնահատության հարցերում ուղեցույց ունենալով կուսակցության համապատասխան որոշումները նշանակալի չափով նպաստել է հայ սովետական գրականության զարգացմանը, գրական-գեղարվեստական նոր ըմբռնումների ձևավորմանն ու ամրապնդմանը։ Միքայել Նալբանդյանի, Հակոբ Պարոնյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Ավետիք Իսահակյանի երկերի հետ մեկտեղ տպագրել է Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Ստեփան Զորյանի, Մովսես Արազու, Վահան Թոթովենցի, Նաիրի Զարյանի, Ազատ Վշտունու, Գեղամ Սարյանի, Գուրգեն Մահարու, Վ․ Նորենցի և այլոց ստեղծագործությունները։ Գրականագիտական և քննադատական հոդվածներով հանդես են եկել Ա․ Տերտերյանը, Հ․ Սուրխաթյանը և ուրիշներ։ Երաժշտության ու արվեստի հարցերին անդրադարձել են Ռ․ Թերլեմեզյանը, Գ․ Լևոնյանը, Ա․ Սարգսյանը, Վ․ Ղորղանյանը, Ս․ Քոչարյանը։ Ամսագիրն ուներ «Ռուսական գրականություն», «Արտասահմանյան գրականություն», «Անդրկովկասյան գրականություն» բաժիններ, հետևողականորեն լուսաբանում էր ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրական կյանքը։ Գիտական բաժնում տպագրվել են Գ․ Ղափանցյանի, Ռ. Գաբրիելյանի, Է․ Հասրաթյանի, Մորուս Հասրաթյանի և ուրիշների հաղորդումներն ու հոդվածները։ Հասարակական-քաղաքական նյութերը նվիրված էին սոցիալիստական շինարարության տարբեր խնդիրներին, դաշնակցության քննադատությանը, հեղափոխական շարժումների պատմության լուսաբանմանը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նոր ուղի (թերթ, Բուխարեստ)

**«Նոր ուղի»**, գրական, հասարակական եռօրյա թերթ։ Ռումինիայի հայ հայրենասերների պաշտոնական, ապա՝ «Հայաստանյան ճակատ» կազմակերպության օրգան։ Լույս է տեսել 1944-1945 թվականներին, Բուխարեստում։ Նպատակն էր ռումինահայ գաղութին հաղորդակից դարձնել հայրենիքի իրադարձություններին։ Պատմել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Գերմանա-խորհրդային թատերաբեմում հայ մարտիկների սխրանքների մասին, տպագրել գրական-գեղարվեստական գործեր, երգիծական պատմվածքներ։

Աշխատակցել են Վ․ Պալճյանը, Մ․ Պոտուրյանը, Ե․ Գոլանճյանը, Ա․ Մնացականյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Նվազագույն մակերևույթներ

**Նվազագույն մակերևույթներ**, մակերևույթներ, որոնց բոլոր կետերում միջին կորությունը զրո է։ Առաջ են եկել տրված փակ եզրագծի վրա հենված մակերևույթներից փոքրագույն մակերես ունեցող մակերևույթի որոշման վարիացիոն խնդիրներ լուծելիս։ Եթե կորը հարթ է, ապա այդ մակերևույթը կորով սահմանափակված հարթության մասն (կտորը) է։

Տարածական (ոչ հարթ) կորի դեպքում մակերևույթի մակերեսը նվազագույն լինելու անհրաժեշտ պայմանը ստացել է Ժոզեֆ Լուի Լագրանժը (1760), այնուհետև ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Ժան Բատիստ Մյոնիեն (1754-1793) տվել է մի համարժեք պայման, այն է՝ միջին կորության՝ H-ի զրո լինելը։ Սակայն H=0 պայմանը բավարար չէ մակերևույթի մակերեսի փոքրագույն լինելու համար, բայց և այնպես այդ պայմանին բավարարող մակերևույթների համար հետագայում պահպանվեց «Նվազագույն մակերևույթներ» անվանումը։ Այդ անվանումը «արդարացվում» է նրանով, որ այդպիսի մակերևույթի ցանկացած պարզ կետ կարելի է շրջափակել այնպիսի ժորդանյան կորով, որի սահմանափակած մակերևույթը նվազագույնն է այդ կորի վրա հենված մակերևույթներից։ Նվազագույն մակերևույթի ասիմպտոտական ցանցը ուղղահայաց է, իսկ գաուսյան կորությունը՝ ոչ դրական։ Պտտման մակերևույթներից միակ (իրական) նվազագույն մակերևույթը կատենոիդն է, իսկ գծավոր մակերևույթներից՝ հարթությունը և պտուտակագծային մակերևույթը։

Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ երկրաչափություն
Անտոնիո Նունիես Խիմենես

**Անտոնիո Նունիես Խմենես** (Nunez Jimenez) ), կուբացի պատմաբան, աշխարհագրագետ, պետական և հասարակական գործիչ։ Պրոֆեսոր, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր։։

## Կենսագրություն
Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1940 թվականին հիմնադրել է Կուբայի քարայրագետների ընկերությունը, 1940-1950 թվականներին եղել է նրա նախագահ։ 1950 թվականին ավարտել է Հավանայի համալսարանի պատմաաշխարհագրական ֆակուլտետը։ 1955 թվականին Կենտրոնական համալսարան Լաս-Վիլյասում դարձել է աշխարհագրության դասախոս։ Եղել է ագրարային ռեֆորմի ազգային ինստիտուտի փոխնախագահ (1959-1961), Կուբայի ԳԱ նախագահ (1962-1972), Կուբայա-խորհրդային բարեկամության միության նախագահ (1969-1972)։ Խորհրդային մասնագետների հետ Կուբայի Ազգային ատլասը կազմելու աշխատանքներին մասնակցելու համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1973)։

## Գրքեր
* Ագրարային բարեփոխումներ Կուբայում։ Համառոտ պատմական էսքիզ։
* Կուբայի աշխարհագրությունը։ Համաշխարհային գրականություն։
* Կուբայի հանրապետությունը։ Պատմական ակնարկ։
* Գանձերի կղզի՝ երիտասարդական կղզի։
* Ֆիդելի ոճով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Fundación Antonio Núñez Jiménez de la Naturaleza y el Hombre 

Կատեգորիա:Կուբացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կուբացի լուսանկարիչներ
Նստանյարդ

**Նստանյարդ** մարդու և ողնաշարավոր կենդանիների ամենախոշոր նյարդացողուն։ Մարդու նստանյարդը նյարդավորում է ստորին վերջույթը։ Կազմվում է գոտկային վերջին երկու և սրբոսկրային առաջին երեք կամ չորս նյարդերի (ողնուղեղային) առաջային ճյուղերից։ Սրբոսկրային հյուսակի անմիջական շարունակությունն է։ Բաժանվում է հաստ՝ ոլոքային և բարակ՝ նրբոլոքային ընդհանուր ճյուղերի։ Ոլոքային նյարդը շարժիչ նյարդերով նյարդավորում է սրունքի ետին խմբի ծալիչ և ոտքի ներբանի մկանները, իսկ զգացողներով՝ սրունքի և ներբանի մաշկը։ Նրբոլոքային ընդհանուր նյարդը նյարդավորում է սրունքի առաջային խմբի տարածիչ, նրբոլոքային երկար ու կարճ և ոտքի թիկնային երեսի մկանները, մասնակցում է նաև սրունքի ու ոտքի թիկնային երեսի մաշկի նյարդավորմանը։ Հիվանդություններից ավելի հաճախ հանդիպում է նստանյարդաբորբը։

Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ջոշուա Նքոմո

**Ջոշուա Նքոմո** (, ), զիմբաբեցի հեղափոխական։

1950-ական թվականների սկզբից գլխավորել է Զիմբաբվեի ազգային-ազատագրական շարժումը։ 1957 թվականից Զիմբաբվեի աֆրիկյան ժողովրդի միության (ԶԱԺՄ, մինչև 1960 թվականը՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրես․ 1960-1961 թվականներին եղել է Ազգային դեմոկրատական կուսակցություն) նախագահը։ 1963-1974 թվականներին եղել է կալանքի տակ։ 1976 թվականին Ռոբերտ Մուգաբեի հետ դարձել է Զիմբաբվեի Հայրենասիրական ճակատի առաջնորդը։ 1980 թվականի Փետրվարին, ընդհանուր ընտրություններում Հայրենասիրական ճակատի հաղթանակից հետո, նշանակվել է Զիմբաբվեի ներքին գործերի նախարար։

## Կենսագրություն
Ջոշուա Նքոմոն ծնվել է 1917 թվականի հունիսի 19-ին Մատոպի մարզի Հարավային Ռոդեզիայում (այժմ Զիմբաբվե), գյուղական ուսուցիչների և Լոնդոնի միսիոներական հասարակության քարոզիչների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը տվել է մոտավորապես հազար գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն և եղել է բավականին հետևողական, որպեսզի Ջոշուային, որը եղել է ընտանիքի ութ երեխաներից մեկը, ստանա բարձրագույն կրթության։ Մահացել է 1999 թվականի հուլիսի 1-ին Զիմբաբվեում։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զիմբաբվեի Աֆրիկյան ազգային միություն - Հայրենասիրական ճակատի անդամներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հեղափոխականներ