Մայա (Պլեադներ)

**Մայա** ( - «մայր», «սնող», ), հունահռոմեական դիցաբանության կերպար, Պլեադների յոթ քույրերից մեկը՝ տիտան Ատլասի և օվկիանուհի Պլեոնեի դուստրը։ Հունական դիցաբանության համաձայն՝ Մայան Զևսից ծնել է Հերմեսին։ Արդյունքում, մյուս քույրերի հետ, նա համբարձվել է աստղային երկինք՝ Բազումք ցրված աստղային կուտակումներում։

Հռոմում հույն մայաների կերպարը միաձուլվել է իտալական աստվածուհի Մայայի կամ Մայեստա պաշտամունքի հետ։ Նրան սկսել են մեծարել որպես Վուլկանի կնոջ կամ Մերկուրիի մոր, և նա դարձել է մայիս ամսվա համանունը։ Հին աղբյուրներից մեկը Մայային նույնականացնում է որպես Բարի Աստվածուհի։

## Հունական առասպելներ
Մայայի մասին հիշատակող ամենավաղ պահպանված աղբյուրը Հոմերոսի «Ոդիսականն» է։ Այստեղ խոզարած Եվմեոսը զոհաբերություններ է մատուցում «նիմփաներին և Հերմեսին՝ Մայայի որդուն», հետևաբար հնագետները եզրակացնում են, որ արդեն Հոմերոսի դարաշրջանում Մայային համարում էին լեռնային նիմփա։ Սկսած առնվազն Հեսիոդոսից, նա համարվում էր յոթ Պլեադներից մեկը՝ տիտան Ատլասի և օվկիանուհի Պլեյոնեի դուստրը (Փսևդո-Ապոլլոդորոսը նրան անվանում է ավագ դուստր)։ Հելլենների համոզմունքների համաձայն, Մայան ծնվել և ապրել է Արկադիայում՝ Կիլենե լեռան վրա, քարանձավներից մեկում։ Այնտեղ, Հերայից գաղտնի, նրան այցելել է Զևսը, որից Մայան որդի է ունեցել՝ Հերմեսին։ Պատմական ժամանակներում լեռան վրա կառուցվել է Հերմես Կիլենյան տաճարը։

Նորածին Հերմեսը դուրս եկավ իր օրորոցից, գողացավ Ապոլլոնի կովերի նախիրները, թաքցրեց դրանք և վերադարձավ: Երբ Ապոլլոնը գուշակությամբ իմացավ գողի անունը, եկավ Կիլենե և պահանջեց հետ իր նախիրները: Ըստ Պսևդո-Ապոլլոդորոսի՝ Մայան ցույց տվեց Հերմեսին բարուրած և ասաց, որ մանուկը չէր կարող անել այն, ինչի մեջ նրան մեղադրում էին: Ըստ Հոմերոսյան օրհներգներից մեկի՝ Մայան իմացավ որդու խորամանկությունների մասին մինչև Ապոլլոնի ժամանումը և դրանից հետո չմիջամտեց աստվածների զրույցին:

«Մայա» անունը հին հունական մեկնաբանությամբ նշանակում է «մայր», «սնող», ինչը ցույց էր տալիս նրա կերակրման և դաստիարակության բնածին գործառույթները: Հենց այս նիմփային էր, որ Զևսը տվեց իր որդուն՝ Արկադոսին, մոր՝ Կալիստոյի մահից հետո: Հետագայում Մայան իր բոլոր Պլեադես քույրերի հետ Զևսի կողմից բարձրացվեց աստղազարդ երկինք՝ Պլեադեսների ցրված աստղային կուտակումներում: Առասպելներից մեկի համաձայն՝ դա տեղի է ունեցել, քանի որ Պլեադեսները փախչում էին Օրիոնից, մյուսի համաձայն՝ նրանք կոլեկտիվ ինքնասպանություն են գործել իրենց եղբոր՝ Գիգանտի և Հիադես քույրերի մահից հետո:

Պլեադես քույրերից բացի, Մայան սովորաբար հիշատակվում է միայն որպես Հերմեսի մայր։ Հունական դիցաբանության մեջ նա չի ստացել որևէ անհատական ​​​​հատկանիշ կամ եզակի հատկանիշներ:

## Հռոմեական Մայա
Հունական դիցաբանության մեջ Մայան համարվում էր Զևսի սիրելին ու Հերմեսի մայրը։ Այս պատկերացումները մաս դարձան նաև հռոմեական մշակույթի. «այստեղ Զևսին ու Հերմեսին համապատասխանեցին Յուպիտերը և Մերկուրիոսը»։ Մայան հիշատակվում է Օգոստոս կայսեր դարաշրջանի բանաստեղծների՝ Վերգիլիոսի, Հորացիոսի և Օվիդիուսի գործերում։ Վերջինս նրան անվանում է Ատլանտոսի դուստրերից ամենագեղեցիկը։ Վերգիլիոսի «Էնեականի» վերաբերյալ Մավրոս Սերվիուս Հոնորատի սխոլիում ստերոպեն անվանվում է Մայայի մայր (ակնհայտորեն սխալմամբ): Աստիճանաբար հույն Մայայի կերպարը միաձուլվեց բերրիության աստվածուհի Մայայի կամ Մայեստայի կերպարի հետ, որի պաշտամունքը գոյություն ուներ Հին Իտալիայում: Հռոմեացիները սկսեցին մեծարել Մայային որպես Մերկուրիի մոր և Վուլկանի կնոջ՝ Հեփեստոսի (*Maia Vulcani*) հռոմեական կրկնօրինակի: Մակրոբիուսի խոսքերով՝ Լուցիոս Ցինցիուս Ալիմենտուսը կարծում էր, որ Մայան դարձել է մայիս ամսվա համանունը։ Որպես փաստարկ նա օգտագործել է, մասնավորապես, այն փաստը, որ հենց Վուլկանի Ֆլամիններին էին զոհաբերություններ կատարում Մայային մայիսյան օրացույցի (մայիսի 1-ի) ժամանակ:

Կոռնելիոս Լաբեոն ըստ Մակրոբիոսի, Մայային նույնականացնում էր որպես Բարի Աստվածուհի։ Հռոմում այս աստվածուհու պաշտամունքն ուներ մի շարք նշանակալի տարբերություններ մյուս պաշտամունքներից։ Միայն կանանց էր թույլատրվում մտնել նրա միստերիաներ և մասնակցել նրան նվիրված առեղծվածներին, և Բարի Աստվածուհու իրական անունը տաբու էր։ Հետևաբար, կային բազմաթիվ ենթադրություններ այն մասին, թե ով էր իրականում «Բարի Աստվածուհին»։ Նրան կարելի էր նույնականացնել Ֆաունայի, Օպայի, Ֆատուայի, Մայայի,Մեդեայի, Սեմելեի, Հեկատա և նույնիսկ Յունոնա հետ։ Համապատասխանաբար, Մայան նույնպես կարելի էր նույնականացնել այս աստվածուհիների հետ։

Հին աղբյուրների համաձայն՝ մայաները կապված էին Բարի Աստվածուհու հետ, նրանց պատվին տոնի ամսաթվի (մայիսի 1) և հողի հետ կապի հետ։ Մայաներին առաջարկվում էր երկրի յուրահատուկ զոհաբերություն՝ հղի խոզ: Հայտնի է, որ մայիսի 15-ին զոհաբերություններ էին կատարվում նաև Հռոմի Մաքսիմուսի մոտ գտնվող Մերկուրիի մեծ կրկեսում: Աուլոս Գելիոսի «Ատտիկ գիշերներում» պահպանվել է հռոմեացիների կողմից «Վուլկանցի Մայային» և այլ աստվածություններին մատուցված աղոթքի տեքստը:thumb|Մայան և Մերկուրին մ.թ. 2-րդ դարի հին արծաթե բաժակի հատակին։Մեդալների կաբինետ, Փարիզ|ձախիցԺամանակակից պատկերացումների համաձայն՝ մայաները դարձել են գալո-հռոմեացիներ Ռոզմերտայի նախատիպը: Հին դարաշրջանում մայաների պաշտամունքը գոյություն է ունեցել ոչ միայն Հռոմում, այլև Լացիաումի այլ քաղաքներում, ինչպես նաև Պոմպեյում, Դելոսում (որտեղ ձևավորվել է հռոմեացի վաճառականների համայնք, որոնք իրենց անվանում էին Մերկուրիալներ), Ցիսալպինում և Նարբոնենսիս Գալիայում:

## Արվեստի և գիտության մեջ
thumb|«Վուլկան և Մայա»։Բարթոլոմեուս Սփրենջեր,1585 թվական։ Արվեստի պատմության թանգարան, Վիեննա
Հունական Մայան պատկերված է մի քանի հին ծաղկամանների վրա, որոնք մինչ օրս պահպանվել են: Բոլոր յոթ Պլեադների մի շարք պատկերներ միասին, բայց դրանք անուններ չունեն և զուրկ են որևէ անհատականացումից: Հռոմեացի նկարիչների կողմից Մերկուրիի կողքին պատկերված կինը սովորաբար նույնացվում է որպես Մայա: Նոր շրջան Մայան իր ամուսնու՝ Վուլկանի հետ պատկերել է ֆլամանդացի նկարիչ Բարթոլոմեոս Սպրանգերը (1585):

Հին հույները Պլեադես քույրերին տեսնում էին Ցուլ համաստեղության բազումքում, որը հայտնվում էր աստղազարդ երկնքում: Աստղերից մեկը ստացել է «Մայա» անունը, որը պահպանվում է մինչ օրս: Մայայի պատվին է անվանվել նաև (66) Մայա աստղակերպ, որը հայտնաբերվել է 1861 թվականին ամերիկացի աստղագետ Հորաս Թատլի կողմից Հարվարդի աստղադիտարանում:

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ և գրականություն
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցարանի աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Նիմփաներ