Ատամի էմալ

**Ատամի էմալ** (կամ ուղղակի էմալ), մարդու ատամի պսակային հատվածի արտաքին շերտ։

Էմալը մարդու օրգանիզմի ամենապինդ հյուսվածքն է։ Էմալը կազմված է 97% անօրգանական նյութերից,  2-3% ջրից և 1-2% օրգանական նյութերից։ Կոշտությունը 397․6 կգ/մմ² է (250-800 ըստ Վիքերսի մեթոդի)։ Էմալի հաստությունն ատամի տարբեր տեղամասերում տարբեր է, ամենահաստը պսակային հատվածում է, իսկ վզիկային հատվածում գրեթե բացակայում է։

Էմալի ճիշտ հիգիենան մարդու հիգիենայի կարևոր մասերից է։

## Քիմիական կազմություն
Էմալի ամրությունը խայմանավորված է անօրգանական նյութերի բարձր պարունակությամբ (մոտ 97%), հիմնական մասը կազմում է կալցիումի հիդրօքսիապատիտը՝ Ca10(PO4)6(OH)2, կան նաև մագնեզիումի, ֆտորի և ածխածնի տարրեր։ Առողջ էմալ ունի 2-3% ջուր և 1-2% օրգանական նյութեր (սպիտակուցներ, լիպիդներ, ածխաջրեր)։  Ջուրը զբաղեցնում է բյուրեղային և օրգանական միացությունների միջև ընկած տարածությունը։

Հիդօքսիապատիտները շատ անկայուն են թթուներին նկատմամբ և pH<4․5 դեպքում սկսվում են քայքայվել (թքի pH-ը 5․6-7․6 է)։

## Անատոմիական կառւցվածք
Էմալի հիմնական կառուցվածքային տարրը էմալային պրիզման է (ունի 4-6 մկմ չափեր), որը կազմված է հիդրօքսիապատիտի բյուրեղներից։  Պրիզմաների միջև ընկած տարածությունը նույնպես կազմված է բյուրեղներից, սակայն բաղադրությամբ փոքր ինչ տարբերվում է։ Էմալի արտաքին շերտը և ներքին՝ դենտին-էմալային սահմանի շերտը չեն պարունակում էմալային պրիզմաներ (ոչ պրիզմային էմալ)։ Այդ շերտերում կան փոքր և շատ մեծ բյուրեղներ։ Էմալն ունի նաև էմալային թիթեղներ  *(լամելաներ)*, որոնք  պարունակում են ոչ լրիվ բյուրեղացած տարրեր և գտնվում են միջպրիզմային տարածություններում։ Նրանք տեղակայված են էմալի ամբողջ հաստությամբ։

Մյուս կառւցվածքային տարրը էմալային իլիկներն են։ Դրանք օդոնտոբլաստների ծայրային հատվածների հաստացումներն են, որոնք գտնվում են էմալ-դենտինային հատածներում։

## Հիգիենա
Էմալը նույնպես կարիք ունի հիգիենայի։ Ամեն անգամ հաց ուտելուց հետո հարկավոր է լվանալ ատամները։ Հիգիենայի բացակայության դեպքում էմալի վրա կուտակվում են միկրոօրգանիզմներ, սննդի մնացորդներ, ածխաջրեր, թթվային միացություններ, որոնք կարող են քայքայել էմալի արտաքին շերտը և առաջացնել կարիես։

Կարիեսի կանխարգելման համար հարկավոր է բերանի խոռոչը ողողել ջրով, լվանալ ատամները խոզանակով կամ ծամել շաքարավազ չպարունակող մաստակ։

## Էմալի կարիեսակայունություն
Կարիեսակայունությունը կամ ռեզիստենտությունը կախված է հետևյալ պայմաններից․
# Անատոմիական առանձնահատկություններ․ բնական ճեղքերում և ատամների միջև ընկած տարածություններում կան բարենպաստ պայմաններ ատամնափառի երկարատև ամրացման համար։
# Էմալի կազմության մեջ ֆտորի պարունակությունը․ Ֆտորը ունի հակակարիեսային հատկություններ՝ շնորհիվ ֆտորապատիտի առաջացման, որը առավել կայուն է թթուների նկատմամբ։
# Բերանի խոռոչի հիգիենան նվազեցնում է սննդանյութերի և թթուների ազդեցության տևողությունը։
# Դիետաներ․ փափուկ, ածխաջրերով հարուստ սնունդը նպաստում է կարիեսի առաջացմանը։ Վիտամինները, միկրոէլեմենտները և թուքը նույնպես կարող են նպաստել կարիեսի առաջացմանը։
# Թքի որակը և քանակը․ քիչ քանակով թուքը նպաստում է բակտերիաների և սննդի մասնիկների ամրացմանը էմալին՝ նպաստելով կարիեսի առաջացմանը։ Կարիեսակայունության մեջ կարևոր է նաև թքի բուֆերային համակարգերը, որոնց շնորհիվ pH-ը մնում է հաստատուն։
# Օրգանիզմի ընդհանուր վիճակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Быков В. Л.* «Гистология и эмбриология органов полости рта человека». 1998.
* *Гемонов В. В.*, *Лаврова Э. Н.*, *Фалин Л. И.* «Атлас по гистологии и эмбриологии органов ротовой полости и зубов». — , 2003.
* *Кузнецов С. Л.*, *Торбек В. Э.*, *Деревянко В. Г.* «Гистология органов полости рта». — , 2012.
* 

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Ատամներ
Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Կատեգորիա:Հյուսվածաբանություն
Կատեգորիա:Հյուսվածքներ
Կատեգորիա:Քիմիական խառնուրդներ