Երևանի տրանսպորտային բարեփոխումներ

**Երևանի տրանսպորտային բարեփոխումներ**, 2019 թվականից սկսված լայնածավալ տրանսպորտային բարեփոխումների ծրագիր, որի նպատակն է արդիականացնել Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի հանրային տրանսպորտը, բարելավել երթևեկելիությունը, նվազեցնել օդի աղտոտվածությունը և ներդնել միասնական կառավարման ու վճարման համակարգեր։ Բարեփոխման ծրագիրը ներառում է նոր ավտոբուսների և տրոլեյբուսների ձեռքբերում, մետրոյի ենթակառուցվածքների զարգացում, տոմսային միասնական համակարգի ներդրում, երթուղային ցանցի օպտիմալացում և հսկողության նոր մեխանզիմներ։

## Պատմական ակնարկ
### Ուղեվարձի թանկացման դեմ ցույցեր Երևանում (2013)

մինի|Տրանսպորտի ուղեվարձի թանկացման դեմ բողոքի ցույց Երևանում, հունիսի 22, 2013 թվական:
Երևանի տրանսպորտային համակարգը երկար ժամանակ գործել է տարբեր չափերի ու տեխնիկական վիճակի ավտոբուսների, միկրոավտոբուսների և հին տրոլեյբուսների խառը մոդելով։ 2013 թվականի հուլիսի 20-ից մինչև 25-ը Երևանում տեղի ունեցան բողոքի ցույցեր, որոնք կազմակերպվել էին հիմնականում երիտասարդ ակտիվիստների կողմից՝ Երևանի քաղաքապետարանի այն որոշման դեմ, համաձայն որի երթուղային տրանսպորտի ուղեվարձը պետք է բարձրանար 50%-ով՝ 100 դրամից դառնալով 150 դրամ։ Բողոքի ակցիայի հիմնական պատճառներից էին ուղեվարձի զգալի թանկացումը, և այն հանգամանքը, որ քաղաքապետարանի որոշումը չէր նախատեսում փոխադրող ընկերությունների ցանկացած պարտավորություն, մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական վիճակի և սպասարկաման բարելավման ուղղությամբ։ Այդ տարիներին Երևանի երթուղային տաքսիների պարկը արդեն գտնվում էր տեխնիկապես մաշված և անբավարար վիճակում, ինչը դժգոհությունը մեծացրել էր։ Ցույցերը մի քանի օր շարունակվել էին քաղաքի կենտրոնական փողոցներում և հանրային արձագանքի լայն ալիք էին ստեղծել։ Բաղոքի ցույցերի արդյունքում հուլիսի 25-ին Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը հայտարարեց, որ կասեցվում է ուղեվարձի բարձրացման վերաբերյալ որոշման կատարումը։ Քաղաքապետարանի որոշման դադարեցումը դարձավ բողոքի ակցիաների գլխավոր արդյունքներից, և երթուղային տաքսիների ուղեվարձը պահպանվեց նախկին՝ 100 դրամի մակարդակում։

Բողոքի ցույցերին մասնակցած մի շարք հայտնի անձինք (Ալեն Սիմոնյան, Սուրեն Գրիգորյան), 2018 թվականի թավշյա հեղափոխությամբ իշխանության գալով, այլևս դեմ չեն արտահայտվում տրանսպորտի ուղեվարձի թանկացմանը, նշելով, որ ներկայիս տրանսպորտային համակարգը զգալիորեն տարբերվում է այն ժամանակվա պայմաններից և արդիականացման գործընթացը պահանջում է հավելյալ ծախսեր։

### Մատչելիության խնդիրներ
[մինի|«Գազել» մակնիշի երթուղային տաքսին՝ [Խանջյան փողոց (Երևան)|Խանջյան փողոցում, 2014 թվական:]]
Երևանում 2010-ականների սկզբներին իրականացվել էին մի շարք ծրագրեր՝ քաղաքային միջավայրը հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար ավելի հասանելի դարձնելու նպատակով։ Սակայն 2014 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ հանրային տրանսպորտի մատչելիության խնդիրը շարունակում էր մնալ չլուծված, քանի որ ավտոբուսների և միկրոավտոբուսների զգալի մասը չէր համապատասխանում հենաշարժման դժվարություններ ունեցող անձնանց պահանջներին, իսկ համապատասխան հարմարեցված երթուղային գծերը դեռևս չէին գործարկվում լայնածավալ ձևով։ 

### Թվայնացում և տոմսային համակարգ
[մինի|«Ժոնգ տոնգ» մակնիշի երթուղային ավտոբուսը՝ [Մարշալ Բաղրամյան պողոտա (Երևան)|Բաղրամյան պողոտայում, հունիս, 2023 թվական:]]
2010-ականների վերջում սկսվեց համակարգի ամբողջական վերանայումը՝ նպատակ ունենալով անցնել եվրոպական տիպի միասնական ու կառավարվող համակարգի։ 2021 թվականի նոյեմբերի 23-ին Երևանի քաղաքապետարանը հայտարարեց հասարակական տրանսպորտի միասնական տրանսպորտային համակարգի ներդրման գործընթացի մեկնարկի մասին և այս նպատակով սկսեց ֆինանսական օպերատոր ընտրելու բաց, հրապարակային մրցույթ։

2022 թվականի հունվարի 24-ից մինչև փետրվարի 2-ը միջազգային «Gellup International Association» կազմակերպությունը իրականացրեց հեռախոսային սոցիոլոգիական հարցում՝ ընդգրկելով 800 քաղաքացու։ Հարցման արդյունքների համաձայն՝ քաղաքացիների 64%-ը կարծում էր, որ առաջնահերթ պետք է զարգացնել ավտոբուսային տրանսպորտը։ Մետրոյի զարգացման անհրաժեշտությունը նշել էր 23,1%-ը, ֆիքսված տաքսիների բարելավման կարիքը՝ 14,2%, իսկ տրոլեյբուսային համակարգի զարգացման օգտին հանդես էր եկել 10,7%-ը։

2022 թվականի փետրվարի 8-ին, Երևանի ավագանու նիստում քաղաքապետ Հրաչյա Սարգսյանը ներկայացրեց տրանսպորտային համակարգի բարեփոխումների ընթացքի վերաբերյալ հաշվետվություն։ Նրա խոսքով՝ վերջին տարիներին տրանսպորտի ոլորտում իրականացվել էին զգալի աշխատանքներ՝ ուղղված հանրային տրանսպորտի արդիականացմանը։ Նա հայտարարել էր, որ շուտով կավարտվի 12 մետրանոց 100 նոր ավտոբուսների ձեռքբերման ծրագիրը, և ըստ նախատեսված ժամանակացույցի՝ ավտոբուսները 2022 թվականի վերջին արդեն պետք է գտնվեին Հայաստանում։ Փետրվարի 22-ին Երևանի քաղաքապետարանը հայտարարեց, որ տրանսպորտային բարեփոխումների շրջանակում մայրաքաղաքի հանրային տրանսպորտը շարունակում է համալրվել նոր շարժակազմերով։ Քաղաքապետարանից նշել էին, որ մինչև միասնական էլեկտրոնային տոմսային համակարգին անցնելը հանրային տրանսպորտում վճարումը կկատարվի բացառապես 100 դրամանոց մետաղադրամներով։ 

Մարտի 23-ին Երևանի քաղաքապետ Հրաչյա Սարգսյանը հանդիպեց Լիոնի քաղաքապետի տեղակալ Սոնիա Զդորովցոֆֆի գլխավորած պատվիրակության հետ։ Հանդիպման ընթացքում Լիոնի քաղաքապետի տեղակալը հայտնեց, որ պատրաստ են աջակցել Երևանին տրանսպորտային բարեփոխումների իրականացման ընթացքում, փոխանակելով իրենց ուսումնասիրված և հաջողված փորձը։ 

Ապրիլի 11-ին, Երևանի քաղաքապետարանում կայացած հերթական աշխատանքային խորհրդակցության ընթացքում հայտարարվեց, որ քաղաքային տրանսպորտում 100 դրամանոց մետաղադրամների մեծ պահանջարկի պատճառով համայնքային բոլոր նոր ավտոբուսների և միկրոավտոբուսների վարորդները այդ օրվանից իրենց մոտ պետք է ունենան որոշակի քանակությամբ մանրադրամ՝ ուղևորների վճարումները ապահովելու համար։ «Երևանի ավտոբուս» ՓԲԸ տնօրեն Էլբակ Թարփոշյանը հայտնել էր, որ առկա մետաղադրամների պաշարը կազմում է օրական շրջանառության ընդամենը 15%-ը։ Նրա խոսքով՝ միասնական տոմսային համակարգի ներդրումից առաջ կարևոր էր, որ քաղաքացիները օգտագործեն 100 դրամանոց մետաղադրամներ, որպեսզի վճարային գործընթացը անխափան իրականացվի։ Քաղաքապետարանը հայտարարել էր, որ նախատեսում է ձեռք բերել լրացուցիչ 100 նոր ավտոբուս՝ գրանցվող տրանսպորտային հոսքերը սպասարկելու և շարժակազմը ամբողջությամբ արդիականացնելու նպատակով։ Քաղաքապետը համապատասխան ստորաբաժանումներին հանձնարարել էր պատրաստել ավտոբուսների ձեռքբերման մրցութային փաթեթը, որպեսզի գնման գործընթացը մեկնարկի սահմանված ժամկետում։ Երևանի տրանսպորտային համակարգի բարեփոխումների շրջանակում նախատեսվում էր նաև «Էլեկտրատրանսպորտ» ընկերության շարժակազմի արդիականացում։ Մասնավորապես՝ առաջիկայում պետք է հայտարարվեր 15 նոր տրոլեյբուսի ձեռքբերման մրցույթ, որի միջոցով նախատեսվում էր վերազինել մայրաքաղաքի տրոլեյբուսային պարկը։

2025 թվականի հունվարի 8-ին, լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ Երևանի փոխքաղաքապետ Սուրեն Գրիգորյանը հայտարարեց, որ հաջորդ օրը կհրապարակվի տեղեկատվություն այն մասին, թե որտեղ և երբ Երևանի բնակիչները կկարողանան ձեռք բերել տրանսպորտային քարտեր՝ միասնական տրանսպորտային համակարգի ներդրման շրջանակում։ Նրա խոսքով՝ փետրվարի 1-ից քաղաքային հասարակական տրանսպորտում ուղեվարձը այլևս չի լինի 100 դրամ։ Սուրեն Գրիգորյանը նշել է, որ ուսանողական տարիներին մասնակցել է Երևանի հասարակական տրանսպորտի ուղեվարձը 150 դրամ բարձրացնելու դեմ բողոքի ակցիաներին, քանի որ իր խոսքով, չի հասկացել, թե ինչու պետք է ավելի շատ վճարի նույն «գազելներով» տեղափոխվելու համար։ Նա հավելել է, որ չնայած նրան, որ որոշ քաղաքացիների համար նախատեսվող ուղեվարձի բարձրացումը կարող է դժվարություններ ստեղծել, «ամոթ չէ նման քայլին դիմելը, քանի որ ներկայիս տրանսպորտային համակարգը չի կարող համեմատվել այն ժամանակվա հետ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:2013 Երևանում
Կատեգորիա:2014 Երևանում
Կատեգորիա:2021 Երևանում
Կատեգորիա:2022 Երևանում
Կատեգորիա:2025 Երևանում