Գագիկ Գինոսյան

**Գագիկ Մարտիրոսի Գինոսյան** (), ազգագրական պարերի պարագետ, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, հասարակական գործիչ, արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
### Տոհմ
Գագիկ Գինոսյանը սերում է հայկական Կարին քաղաքից մի քանի կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք գտնվող Եղեգիս (Իլիջա) փոքր գյուղաքաղաքում, ուր ապրել է  Գինոսենց տոհմը։ 1828-30 թվականներին Կարապետ Բագրատունի սրբազանի առաջնորդությամբ Էրզրումից և շրջակա հարյուրավոր գյուղերից մոտ 50 հզ. հայ գաղթել և բնակություն է հաստատել Ախալցխայում, Ախալքալաքում, Ծալկայում, Լոռի-Փամբակում և Շորագյալում։ Նախկին իլիջեցիները, այդ թվում՝ Գինոսենց տոհմը, հաստատվում են Ախալցխայի Ծուղրութ գյուղում։
### Կրթություն
Գագիկ Գինոսյանը ծնվել է 1966 թվականի օգոստոսի 3-ին Վրաստանի ԽՍՀ-ի հայաշունչ Ախալցխա քաղաքում` տոհմիկ Կարնեցու ընտանիքում։ 1972-1982 թվականներին սովորել է Ախալցխայի №3 հայկական միջնակարգ դպրոցում։ 1982-1983 թվականներին աշխատել է Ախալցխայի Շարժական մեխանիզացված շարասյունում որպես բանվոր։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի «Տեխնիկական կիբեռնետիկա» ֆակուլտետի «Ավտոմատիկա և հեռուստամեխանիկա» բաժինը և ավարտել այն 1990 թվականին։

1985-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում՝ ծառայությունն անցկացնելով Զաբայկալյան շրջանի Չիտա քաղաքում։

1995-1996 թվականների ընթացքում ավարտել է Խորհրդային Միության Մարշալ Շապոշնիկովի անվան «Վիստրել» Բարձրագույն Սպայական դասընթացը՝ ստանալով «Գնդի և Բրիգադի հրամանատարի» որակավորում։

### Արցախյան պատերազմ
Զինադադարից հետո՝ 1994-96 թվականներին ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում որպես սպա։

ՈՄԱ ստորաբաժանման կազմում մասնակցել է 2020 թվականի մարտական ​​գործողություններին Արցախում։

Գագիկ Գինոսյանը մահացել է 2024 թվականի փետրվարի 6-ին։

## Աշխատանք
1990-1994 թվականներին աշխատել է Երևանի ֆիզիկայի ինսիտուտում։  

1996-1999 թվականներին աշխատել է որպես Գյումրու «Շանթ» հեռուստառադիոընկերության երևանյան գրասենյակի տնօրեն։

2001-2008 թվականներին աշխատել է Պեյո Յավորովի անվան № 131 միջնակարգ դպրոցում՝ որպես զինղեկ։

Երկար տարիներ պարել է «Վան» և «Ակունք» ազգագրական պարի համույթներում։ Զբաղվել է բանահավաքչական գործունեությամբ։  

2001 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է «Ծովակ» և «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբերը, վերականգնել է երկու տասնյակից ավել Կարնո տարածաշրջանի պարարվեստի նմուշներ։ 

2007թվականին հիմնել է Ազգագրության թատրոն և «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի հետ բեմադրել է իր հեղինակած ներկայացումները՝ «Հայոց երգի հայրիկը», «Խնկահոտ Էրգիր», «Վարք հայոց», «Խաչ պատերազմի» և այլն: 

2008 թվականին հանդիսանալով «Հայ ասպետ» կրթադաստիարակչական հիմնադրամի հայ ավանդական պարի փորձագետ՝ հեղինակել է հայ իրականության մեջ հայկական պարի առաջին DVD-պարուսույցը։ 

2013-2024 թվականներին հանդիսացել է Հայկական Լրատվական Ռադիոյի «Հայու տեսակ» հաղորդաշարի հեղինակն ու վարողը: 

2015 թվականին «Այբ» կրթական հիմնադրամի հետ համատեղ ստեղծել է «Ազգային երգ ու պարի ակադեմիա» կրթամշակութային հիմնադրամը:  

2016 թվականին հիմնադրել է «Կարին» հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության և հետազոտման գիտական կենտրոնը։

## Մշակութային գործունեություն
### Ավանդական երգ ու պար

#### Վան և [[Ակունք (ազգագրական համույթ)|Ակունք]]
Գագիկ Գինոսյանն 1987 թվականից սկսել է պարել Հայրիկ Մուրադյանի ստեղծած «Վան» ազգագրական խմբում։ 1987-2001 թվականներին «Վան», «Անդովկ», «Ակունք» խմբերի համերգային ծրագրերի շրջանակներում մասնակցել է արտերկրյա մի շարք շրջագայությունների և դարձել 4 տարբեր միջազգային փառատոնների դափնեկիր՝ 1996 թվականից Իտալիայի Լիկատա քաղաքում երրորդ միջազգային և Պիետրապերցիա քաղաքի փառատոններում, 1999 թվականին Ռումինիայի Յաշ քաղաքում հինգերորդ միջազգային «Կատալինա» և Խորվաթիայի Կառլովաց քաղաքում՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նշանաբանի տակ անցկացվող երկրորդ միջազգային փառատոններում։

#### Ծովակ և [[Կարին (ավանդական երգի-պարի համույթ)|Կարին]]
Գագիկ Գինոսյանը 2001 թվականին հիմնադրել է «Ծովակ» և «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբերը։

«Կարին» ավանդական երգի-պարի համույթն արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի և դափնեգրերի՝ մասնակցելով մի շարք մրցույթների, փառատոնների և հեռուստանախագծերի։ Այս ամենին զուգահեռ համերգներ է ունեցել ինչպես ՀՀ տարածքում, այնպես էլ սփյուռքում՝ իրականացնելով բանահավաքչական աշխատանքներ։ 2024թ․-ից խմբի գեղարվեստական ղեկավարը Անի Գինոսյանն է, երաժշտական մասի ղեկավար՝ Մանվել Շախկյան, խմբավար՝ ժաննա Դավթյան, պարուսույց՝ Աբել Մաթևոսյան։

2011 թվականին Գագիկ Գինոսյանի ղեկավարած «Կարինը» Հայաստանը ներկայացնելով Իսպանիայում 1985 թվականից ի վեր անցկացվող ազգային պարերի 14-րդ համաշխարհային մրցույթ-փառատոնին՝ պարերի անվանակարգում զբաղեցրել է առաջին տեղը, իսկ երաժշտական նվագակցության անվանակարգում նվաճել է երրորդ մրցանակը, ինչի համար Հայաստանի Մշակույթի նախարարությունը Գ. Գինոսյանին «ազգային պարարվեստի զարգացման և տարածման գործում ունեցած զգալի ավանդի համար» պարգևատրվել է Հայաստանի Մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալով։

2012 թվականին «Ծովակ» մանկապատանեկան ավանդական երգի-պարի խմբի հետ արժանացել է 3-րդ մրցանակի Թուրքմենստանի նախագահի կազմակերպած ավանդական պարերի մանկապատանեկան միջազգային մրցույթում։

2005 թվականից ի վեր ամեն ամսվա վերջին ուրբաթ օրը Գագիկ Գինոսյանը Կարին համույթի հետ երևանում անցկացրել է հայկական ազգային պարերի բաց դասեր Մեր Պարերը և Մենք խորագրով, որին մասնակցում են հազարավոր մարդիք։ Ամռանը դասերն անցկացվում էին Կասկադ համալիրի մոտ՝ ավելի շատ մարդկանց գրավելու համար, իսկ ձմռանը՝ Նարեկացի մշակույթի կենտրոնի փակ տարածքում։

## Մտահոգություններ և ուսումնասիրություններ
Երկար տարիներ աշակերտելով Հայրիկ Մուրադյանի մոտ՝ Գագիկ Գինոսյանը զգաց Հայաստանի տարբեր շրջանների, հատկապես՝ Կարնո, Ախալցխայի, Ախալքալաքի, ազգագրական պարերի գրեթե իսպառ բացակայությունը։ Այս մտահոգությունը Գագիկն ուներ դեռ ուսանողական տարիներից, ինչն իր արտահայտությունն է գտել նրա արձակ բանաստեղծություններից մեկի մեջ.

Ուսումնասիրելով Կոմիտասի, ազգագրագետ Սրբուհի Լիսիցյանի, պարագետ Վահրամ Արիստակեսյանի ժառանգությունները՝ ցանկացավ զբաղվել բանահավաքչական աշխատանքներով։ Համերգային գործունեությունը փոխարինվեց բանահավաքչությամբ։ Այս համատեքստում Գինոսյանը, այցելելով բազմաթիվ գյուղեր, գրի է առնում բազում պարեր և նկարագրություններ։ Գագիկ Գինոսյանի կողմից գրառված պարային նմուշների քանակը հասնում է 600-ի։

2016 թվականին հեղինակել է «Կոմիտասի պարային ժառանգությունը» և «Սրբուհի Լիսիցյանի կինետոգրաֆիան (շարժումների գրառում) և ազգային պարարվեստի արդի հիմնախնդիրները» գիտական մենագրությունները:

## «Կաքավագիր» պարերի գրառման համակարգի ծրագիր
աջից|thumb|250px|«Կաքավագիր» պարերի գրառման համակարգի ծրագիրը
Գագիկ Գինոսյանը Instigate ընկերության հետ համատեղ 2013-2014 թվականներին ստեղծել է Սրբուհի Լիսիցյանի կողմից դեռևս 1940-ական թվականներին ստեղծված Կինետոգրաֆիայի (Շարժումների գրառման համակարգ) Կաքավագիր համակարգչային ծրագիրը։ Կաքավագրերի համակարգչային մշակումն ու գրառումն այժմ հաջողությամբ իրականացնում են ԱՅԲ դպրոցի "Կաքավագիր" նախագծային ակումբի աշակերտները։

## Ազգագրության թատրոն
2007 թվականին հիմնել է «Ազգագրության թատրոնը» և իր ղեկավարած «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի հետ բեմադրել իր հեղինակած ներկայացումները՝ Հայրիկ Մուրադյանին նվիրված «Հայոց երգի հայրիկը», «Խնկահոտ Էրգիր», «Վարք հայոց», որը 2009 թվականին բեմադրվել է ՀՀ Մշակույթի նախարարության աջակցությամբ, 2014 թվականին բեմադրել է «Խաչ պատերազմի» հեղինակային ներկայացումը, 2019թ․՝ «Ղողանջ Հարսանեկան» ներկայացումը՝ նվիրված Կոմիտասի 150 ամյակին (ըստ Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմի)։

## Ներդրում
Հեղինակել է «Ուխտագնացություն երգով» երաժշտական ֆիլմը և «Սասնա ծռեր» տեսապատումը:

2009 թվականին հեղինակել է «Հավատո վերածնունդ» ֆիլմը:  

«Արարատից Եվրոպա» փաստավավերագրական ֆիլմի սցենարի հեղինակն է:

ՀՀ հանրակրթական դպրոցներում «Ազգային երգ ու պար» առարկա ծրագրի հեղինակն է (2014):

Հանրային հեռուստաընկերության «Ուս Ուսի» խորագիրը կրող պարուսուցման տեսաշարքի համահեղինակն է:

«Կարին» ավանդական երգի և պարի խմբի հետ իրականացրել է հայ իրականության մեջ նախադեպը չունեցող ռազմապարերի շքահանդես «Նրանք պարում էին կռվելու պես և կռվում՝ պարելու պես» խորագրով:

### «Ազգային երգ ու պարի ակադեմիա» կրթամշակութային հիմնադրամ
Կարևորելով ավանդական երգերի և պարերի պահպանման, մշակման և հանրայնացման միջոցով դրանք կենցաղ վերադարձնելն ու կենդանի մշակույթի մաս դարձնելը և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման խթանումը՝ 2015 թվականին «Այբ» կրթական հիմնադրամը և «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար Գագիկ Գինոսյանը հիմնադրեցին «Ազգային երգ ու պարի ակադեմիա» կրթամշակութային հիմնադրամը։ 

Ազգային երգ ու պարի ակադեմիան զբաղվում է ավանդական երգերի և պարերի պահպանման, գիտական հետազոտության, հանրայնացման, կրթական ծրագրերի մշակման և պարուսուցման աշխատանքներով։

Այն ներառում է չորս ուղղություն՝

• կրթական,

• ռազմապարի,

• մշակութային,

• գիտական։

Իր գործունեության ողջ ընթացքում ԱԵՊԱ-ն հսկայածավալ աշխատանքներ է իրականացրել և շոշափելի արդյունքներ է գրանցել մի քանի ուղղություններով։ Կարևորագույններից է «Ազգային երգ ու պար» առարկայի ներդրումը հանրակրթական դպրոցներում։ 2016թ․ ԱԵՊԱ-ի և ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության միջև **ստորագրվել է փոխըմբռնման հուշագիր**, ըստ որի՝ հիմնադրամը ճանաչվել է ոլորտի գերակա կառույց։

«Ազգային երգ ու պար» առարկան դասավանդում են տարբեր մասնագիտացումներ ունեցող ուսուցիչներ, ովքեր մասնակցում են առարկայական պարտադիր վերապատրաստումներին։ Այսօր առարկան դասավանդվում է ՀՀ հանրակրթական դպրոցների կեսում։

**<big>«</big><big>ԿԱՐԻՆ» հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության և հետազոտման գիտական կենտրոն</big>**

Հայ ավանդական մշակույթը գրագետ ձևով պետք է պահպանել և տարածել։ Դրա համար անհրաժեշտ է վերականգնել նախկինում գրանցված ազգագրական նյութերը և հանդես գալ նոր ուսումնասիրություններով։ 

Հենց այս նպատակով ԱԵՊԱ-ն՝ Գագիկ Գինոսյանի նախաձեռնությամբ և գլխավորությամբ, հիմնեց հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության և հետազոտման գիտական կենտրոն։

Կենտրոնի հիմքում Գ․ Գինոսյանի՝ տարիներ շարունակ կատարած բանահավաքչական աշխատանքների արդյունքում ամբարված հսկայածավալ արխիվն է՝ մեծ քանակությամբ տեսագրված ու ձայնագրված նյութ՝ ինչպես մինչ այդ հայտնի, այնպես էլ նորահայտ հայ ավանդական երգեր, պարեր, պարերգեր, ծեսեր և այլն։

Գիտական կենտրոնը նպատակ ունի ստեղծել հայկական ավանդական պարերի հավաքածու՝ «Պարադարան», կազմակերպել գիտաժողովներ, շարունակել բանահավաքչական և գիտահետազոտական աշխատանքներն ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում։

## Ստեղծագործություններ
2006 թվականին լույս է տեսել Գ. Գինոսյանի «**Ողջու՜յն, տղե՛րք**» գիրքը, որում ընդգրկված են հեղինակի արձակ բանաստեղծութիւնները, աֆորիզմները, ինչպես նաև հրապարակախոսական հոդվածներն ու նյութերը Արցախյան պատերազմի մասին։

## Շքանշաններ և պարգևներ
Գագիկ Գինոսյանը տարբեր տարիների արժանացել է Հայաստանի պետական, գերատեսչական և այլ կարգի մեդալներով։

* 1997 - «Արծիվ Մահապարտներ» հուշամեդալ, Հայաստանի Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանի հրամանագրով
* 1998 - ՀՀ «Արիության» Հայաստանի Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հրամանագրով
* 2000 - Երիտասարդ ստեղծագործողների Ա. Իսահակյանի անվան Հանրապետական գրական մրցույթի 1-ին մրցանակ
* 2005 - «Հայաստանի երկրապահ» հուշամեդալ
* 2007 - «Արծիվ» մահապարտների միության «Վազգեն Սարգսյան» շքանշան
* 2007 - ԱՊՀ ՊՄՏԿՄ (նախկին ԴՕՍԱԱՖ) «Վաստակի համար» շքանշան
* 2008 - ՀՀ ՊՆ «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ
* 2011 - Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* 2011 - Հայաստանի մշակույթի նախարարության բարձրագույն ոսկե մեդալ
* 2012 - Արցախի Հանրապետության «Մարտական ծառայություն» մեդալ
* 2012 - «Գարեգին Նժդեհ»
* 2012 - ՀՀ ՊՆ «ՀՀ զինված ուժեր 20 տարի» հոբելյանական մեդալ
* 2013 - «Երևան քաղաքի մշակույթի պատվավոր գործիչ» մեդալ
* 2015 - «Երախտագիտություն» մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գագիկ Գինոսյան - Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ
* Գագիկ Գինոսյան. «Ով մեր հույսը մեզնից վանում է, ազգի թիվ մեկ թշնամին ու դավաճանն է»
* Գագիկ Գինոսյանի մատյանը
* «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի պաշտոնական կայք էջը 
* Գագիկ Գինոսյանը Եարխուշտա պարելիս
* Գագիկ Գինոսյանը՝ «Կռուախնձոր» հաղորդաշարի հիմնադիր Մասն Ա.ին, մասն Բ.րդ
* Մեր մեջ ասած - Գագիկ Գինոսյան

Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ