Մարդու հոգին սոցիալիզմի օրոք

«**Մարդու հոգին սոցիալիզմի օրոք**» (), Օսկար Ուայլդի էսսեն, որը գրվել է 1891 թվականին և հրապարակվել է *The Fortnightly Review*-ում նույն թվականի փետրվարին։ Այնտեղ նա բացատրում է լիբերտարիական սոցիալիզմի աշխարհայացքը և քննադատում բարեգործությունը։ «Մարդու հոգին սոցիալիզմի ներքո» գրությունը կատարվել է Ուայլդի՝ Պյոտր Կրոպոտկինի ստեղծագործությունները կարդալուց հետո անարխիստական փիլիսոփայությանը դիմելուց հետո։

«Մարդու հոգին սոցիալիզմի օրոք» աշխատության մեջ Ուայլդը պնդում է, որ «մարդկանց մեծ մասը կործանում է իրենց կյանքը անառողջ և չափազանց ալտրուիզմով. նրանք, ըստ էության, ստիպված են դա անել». իրենց իրական տաղանդները գիտակցելու փոխարեն, նրանք կործանում են իրենց կյանքը՝ լուծելով կապիտալիզմի պատճառած սոցիալական խնդիրները: Այսպիսով, հոգատար մարդիկ, «գերազանց, բայց սխալ մտադրություններով, կատարյալ անկեղծությամբ և սենտիմենտալությամբ, առաջարկում են իրենց բուժել իրենց ճանապարհին հանդիպող չարիքները: Սակայն այս դեղամիջոցները չեն բուժում հիվանդությունը, դրանք միայն հետաձգում են այն», քանի որ, ինչպես Ուայլդը տեսնում է, «իրական նպատակն է փորձել կառուցել հասարակություն այնպիսի սկզբունքների վրա, որ աղքատությունը ոչ մի հնարավորություն չունենա»:

## Ակնարկ
Ուայլդը կարծում է, որ բարությունն ու անձնուրացությունը սոցիալական խնդիրների լուծման բանալին չեն, և «անձնուրացությունն է այս մտադրության իրականացման իրական խոչընդոտը։ Ահա թե ինչու ամենավատ ստրկատերերը նրանք էին, ովքեր իրենց ստրուկներին վերաբերվում էին խնամքով՝ այդպիսով զրկելով նրանց համակարգի սարսափը գիտակցելու հնարավորությունից։ Ժամանակակից Անգլիայում ամենամեծ վնասը պատճառում են նրանք, ովքեր փորձում են բարիք գործել», մինչդեռ դեռևս հավատարիմ են մնում հին համակարգին։

Ուայլդը մեծ նշանակություն էր տալիս մարդկային հոգուն. երբ նա «Մարդու հոգին սոցիալիզմի օրոք» աշխատության մեջ վերլուծում էր աղքատության պատճառներն ու հետևանքները, նա մտահոգված էր ոչ միայն աղքատների նյութական բարեկեցությամբ, այլև նրանով, թե ինչպես է հասարակությունը խանգարում նրանց հասնել սեփական «ես»-ի ըմբռնմանը: Նա Նազովրեցի Հիսուսի կերպարը ներկայացրեց որպես բարձրագույն անհատականության խորհրդանիշ: Ուայլդը պաշտպանում էր սոցիալիզմը, որը, նրա խոսքով, «կգնահատվի հենց այն պատճառով, որ այն հանգեցնի անհատականության» և «մասնավոր սեփականությունը ժողովրդի հարստության վերածելով՝ կվերականգնի հասարակությունը լիովին առողջ օրգանիզմի օգտակար վիճակի և կապահովի նրա յուրաքանչյուր անդամի նյութական անվտանգությունը»:

Ուայլդը ուսումնասիրել է մարդու լիարժեք ինքնադրսևորման և արվեստին նրա նվիրվածության համար անհրաժեշտ քաղաքական պայմանը։ Նա պնդում էր, որ «արվեստը անհատականություն է՝ խանգարող և կործանարար ուժ։ Ահա թե ինչում է թաքնված դրա անգին արժեքը։ Այն քանդում է կարծրատիպերը, սովորության ստրկությունը, առօրյա կյանքի բռնապետությունը և մարդուն մեքենայի մակարդակի իջեցումը»։

Ուայլդը շեշտում է «անհատապաշտական» և «ավտորիտար» սոցիալիզմի միջև եղած տարբերությունը՝ պնդելով ավելի լիբերալ մոտեցման օգտին։ «Մեզ անհրաժեշտ է ինդիվիդուալիզմ։ Եթե սոցիալիզմը ավտորիտար է, եթե իշխանությունը իր ձեռքում պահում է տնտեսական լիազորությունները, ինչպես այժմ պահում է քաղաքական լիազորությունները, եթե, մի խոսքով, մենք ունենք արդյունաբերական բռնապետություն, ապա մարդու վիճակը վերջին դեպքում ավելի վատ կլինի, քան առաջինում»։

Սոցիալիզմի պայմաններում մարդիկ կկարողանային իրացնել իրենց տաղանդները. «հասարակության յուրաքանչյուր անդամ կմասնակցեր հասարակական կարգի ընդհանուր բարգավաճմանը և երջանկությանը»։ Ուայլդն ասել է, որ «սոցիալիզմը կգնահատվի հենց այն պատճառով, որ այն կհանգեցնի անհատականության», քանի որ մարդիկ այլևս չեն վախենա աղքատությունից և սովից։ Անհատականությունը, իր հերթին, կպաշտպանի քաղաքացիներին այն կառավարություններից, որոնք իշխանության լծակները պահում են իրենց ձեռքում։ Այնուամենայնիվ, Ուայլդը պաշտպանում է ոչ կապիտալիստական ​​անհատականությունը. «իհարկե, կարելի է պնդել, որ մասնավոր սեփականության պայմաններում ձևավորված անհատականությունը միշտ չէ, որ օրինակելի է» (ճիշտ քննադատություն): Ուայլդի երևակայության մեջ սոցիալիզմը կազատեր մարդկանց ֆիզիկական աշխատանքից և թույլ կտար նրանց նվիրել իրենց ժամանակը ստեղծագործական զբաղմունքներին՝ այդպիսով զարգացնելով իրենց հոգիները։ Նա իր ակնարկն ավարտում է հետևյալ հայտարարությամբ. «նոր անհատականությունը նոր հելլենիզմն է»։

## Հիմք
Ուայլդի սոցիալիզմի հանդեպ հետաքրքրությունը սկսվել է Ջորջ Բեռնարդ Շոուի հետ նրա բարեկամությունից։ Հնարավոր է, որ հենց Շոն է Ուայլդին հրավիրել մասնակցելու Ֆաբիանական ընկերության հանդիպմանը, երբ նկարիչ Ուոլթեր Քրեյնը 1888 թվականի հուլիսի 6-ին ելույթ է ունեցել «Արվեստի հեռանկարները սոցիալիզմի պայմաններում» թեմայով, քանի որ Ռոբերտ Ռոսը հետագայում «զարմացրել» է Շոուին՝ բացահայտելով, որ Օսկար Ուայլդը իր «Մարդու հոգին սոցիալիզմի օրոք» էսսեն գրել է Քրեյնի ելույթի պատասխան։ Ավելի մեծ հավանականություն կա, որ Ուայլդը անձամբ ներկա է եղել Ջորջ Բեռնարդ Շոուի դասախոսություններին։ 1889 թվականին Ուայլդը գրել է «Աշխատանքի երգեր. ժողովրդի երգարան» գրքի գրախոսությունը, որում նա հստակեցրել է, որ սոցիալիզմը արվեստի նոր շարժիչ ուժն է։

Հաճախ նշվում է, որ Ուայլդը «Մարդու հոգին սոցիալիզմի ժամանակ» գիրքը գրել է Պյոտր Կրոպոտկինի ստեղծագործությունները կարդալու արդյունքում: Իր «De Profundis» նամակում Ուայլդը նրան նկարագրել է որպես «մարդ՝ գեղեցիկ ձյունաճերմակ հոգով, ինչպես Քրիստոսը, որը, կարծես, մեզ մոտ է եկել Ռուսաստանից»: Անարխիզմի պատմաբան Ջորջ Վուդքոքը 1962 թվականին Ուայլդի ակնարկը գնահատել է որպես 1890-ականների անարխիստական ​​գրականության մեջ ամենահամարձակ ներդրումը: Այնուամենայնիվ, Վուդքոքը նշել է, որ «Մարդու հոգին սոցիալիզմի ժամանակ» գիրքը ավելի մեծ ազդեցություն է թողել Գոդվինի վրա, քան Կրոպոտկինի վրա: Ջ. Դ. Թոմասը, իր հերթին, նշել է Ուայլդի ռոմանտիկ ինդիվիդուալիզմի և Գոդվինի «տիպիկ տասնութերորդ դարի ռացիոնալիզմի» միջև եղած տարբերությունները: Ուայլդի ակնարկն ավելի շատ ընդհանրություններ ունի Ուիլյամ Մորիսի «Նորություններ ոչ մի տեղից» գրքի հետ, քան Գոդվինի «Քաղաքական արդարադատության» հետ:

1873 թվականին ֆրանսիական Էրմիտաժ գրական ամսագրի համար անցկացված հարցման մեջ Ուայլդն իրեն նկարագրել է որպես «արվեստագետ և անարխիստ»։ Երբ Ջորջ Բեռնարդ Շոուն կազմակերպեց խնդրագիր՝ ի պաշտպանություն 1886 թվականի Հեյմարկետի անկարգությանը մասնակցած արհմիութենականների, Ուայլդն առաջիններից մեկն էր, ով ստորագրեց այն։

## Ընկալում
Ռուս կրոնական փիլիսոփա Նիկոլայ Բերդյաևը հետաքրքրությամբ էր վերաբերվում «Օսկար Ուայլդի ուսումնասիրությանը»՝ նշելով, որ չնայած բրիտանացի գրողը մոտ չէր սոցիալիստական շարժմանը և սոցիալիստական տեսություններին, նա «շատ նրբորեն, ավելի նրբորեն, քան շատ սոցիալիստներ, հասկանում էր, որ սոցիալիզմի դրական իմաստը անհատականության բացահայտման մեջ է՝ իր ողջ ներքին եզակիությամբ» :

Չնայած այն հանգամանքին, որ Ուայլդի սոցիալիզմի ընկալումը չէր համընկնում մարքսիստականի հետ, «Մարդու հոգին սոցիալիզմի պայմաններում» ակնարկը նույնպես դրականորեն բնութագրվեց Լ. Ալեքսանդրովիչի «Օսկար Ուայլդը և սոցիալիզմը» հոդվածում, որը հրապարակվել էր 1919 թվականին բոլշևիկյան «Բոց» գրական շաբաթաթերթում, հիմնականում մասնավոր սեփականության վրա հիմնված հասարակության քննադատության և այն նոր սկզբունքներով վերակառուցելու անհրաժեշտության ճանաչման համար:

Ջորջ Օրուելը Ուայլդի սոցիալիզմի տեսլականը անվանել է ուտոպիական և անարխիկ։ Մասնավորապես, Օրուելը Ուայլդի երկու ենթադրությունները սխալ է համարել.
* աշխարհը չափազանց հարուստ է և տառապում է միայն այս հարստության անպատշաճ բաշխման պատճառով։
* Բոլոր ձեռքի աշխատանքները կարող են կատարվել մեքենաների կողմից։

Բրիտանացի փիլիսոփա և պատմաբան Պիտեր Հյու Մարշալը գրել է անարխիզմի մասին մի երկարաշունչ (840 էջ) աշխատություն՝ «Պահանջելով անհնարինը», որտեղ նա Օսկար Ուայլդին անվանում է «բրիտանացի ազատության մարտիկ», որի լիբերտարիան սոցիալիզմը անարխիզմի և սոցիալիզմի բոլոր տարբերակներից ամենազարմանալին է։ Մարշալը շարունակում է նշել, որ ժամանակի ֆաբիանացի և մարքսիստ սոցիալիստները ծիծաղում էին Ուայլդի բարոյական և սոցիալական համոզմունքների վրա, բայց ինչպես պնդում էր Ջորջ Բեռնարդ Շոուն, Օսկարն էր վերջինը ծիծաղում, քանի որ նրան կհիշեն դեռ շատ ժամանակ անց, երբ մյուս բոլորը մոռացված կլինեն։

Բրիտանացի գրականության պատմաբան Մեթյու Բոմոնտը Ուայլդին անվանում է ուշ վիկտորիական ուտոպիզմի ներկայացուցիչ։ Սակայն նա նշում է, որ «Մարդու հոգին սոցիալիզմի պայմաններում» աշխատությունը պարունակում է հակասական ուտոպիական պնդումներ, քանի որ Ուայլդը համառորեն քննադատում է առկա պայմանները, բայց միևնույն ժամանակ ենթադրում է, որ անցյալի ըմբռնումը կախված է անհատական ազատության աստիճանական ծավալումից, որի դեպքում ներկան մասամբ մնում է անփոփոխ։

Գրականագետ Էմիլի Ջոնսոնը նշել է, որ Ուայլդը գրել է իր էսսեն այն ժամանակ, երբ ի հայտ էր գալիս զանգվածային արդյունաբերական արտադրությունը, այդ իսկ պատճառով Ուայլդի ուտոպիայում արդյունաբերականությունն ու ռոմանտիզմը խաղում են փոխադարձաբար բացառող դեր. մեկը գոյություն ունի մյուսին ծառայելու համար։

Սլովենացի քաղաքական փիլիսոփա Սլավոյ Ժիժեկը կիսում է Ուայլդի մտավորական արհամարհանքը բարեգործության նկատմամբ՝ նշելով, որ աղքատներին կերակրելը երբեք չի լուծի աղքատության խնդիրը։ Նա իր դասախոսություններում և գրքում մեջբերում է Ուայլդի էսսեներից համապատասխան հատվածներ։

## Հրատարակություններ
Էսսեն առաջին անգամ հրատարակվել է «The Fortnightly Review»-ում 1891 թվականի փետրվարին։ Այն վերահրատարակվել է 1895 թվականին, այն տարում, երբ Ուայլդը բանտարկվել էր «կոպիտ անպարկեշտության» համար։ Այս մասնավոր սահմանափակ հրատարակությունը՝ 50 օրինակով, «Մարդու հոգին» կրճատ վերնագրով, հրատարակվել է Արթուր Համֆրիի կողմից։ Ինչպես գրում է Գրեգորի Մաքին, Համֆրին օգտվել է առիթից՝ անարդարությունը վիճարկելու և դատավճիռը քննադատելու համար։

Ուայլդի մահից հետո՝ 1904 թվականին, նույն Արթուր Համֆրին հրապարակեց «Մարդու հոգին» էսսեն՝ Սեբաստիան Մելմոթի անվամբ (Ուայլդի կեղծանուններից մեկը): 1908 թվականին Ռոբերտ Ռոսը էսսեն՝ «Մտադրությունների» հետ միասին, ներառեց Ուայլդի ստեղծագործությունների ընտրանի հրատարակության մեջ:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* ''The Soul of Man: Oscar Wilde and Socialism'' — специальный выпуск журнала *OSCHOLARS*, посвящённый эссе «Душе человека при социализме».
* Oscar Wilde: *The Soul of Man under Socialism*. In: *The Fortnightly Review*, Februar 1891, S. 292—319, archive.org = s:en:The Soul of Man Under Socialism.

Կատեգորիա:1891 աշխատություններ
Կատեգորիա:1891 գրքեր
Կատեգորիա:Սոցիալիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայության աշխատություններ