open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջիբութիի քաղաքների ցանկ

մինի|330px|Ջիբութիի քարտեզը
Սա Ջիբութի պետության քաղաքների ցանկն է ըստ բնակչության թվաքանակի։

## Ուրիշ բնակավայրեր

* Աս Էլա
* Բալհո
* Չեբելե
* Դայմոլի
* Դաուդաույա
* Դորալե
* Դումերա
* Գոդորիա
* Խոր Անգար
* Ռանդա
* Ռաս Սիյան
* Սագալու
* Յաբուկի

## Տես նաև

* Ջիբութիի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Ջիբութիի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ջիբութի
Կատեգորիա:Քաղաքների ցանկեր ըստ երկրի
Գանձասարի կաթողիկոսների ցանկ

Ստորև բերված է **[[Աղվանից եկեղեցի|Աղվանից եկեղեցու]] կաթողիկոսների ամբողջական անվանացանկը**։

### 4-րդ դար
* Գրիգորիս (314-335)
* Դավիթ Ա (4-րդ դար)
* Հովհան Ա (4-րդ դարի վերջ)
* Երեմիա (5-րդ դարի սկիզբ)

### 5-ից 10-րդ դար
* Աբաս (552–596)
* Վիրո (596–629)
* Զաքարիա Բ (629–644)
* Հովհան Բ (644–671)
* Ուխտանես (671–683)
* Եղիազար (683–689)
* Ներսես Ա (689–706)
* Սիմեոն Ա (706–707)
* Միքայել (707–744)
* Անաստաս (744–748)
* Հովսեփ Ա (748–765)
* Դավիթ Բ (765–769)
* Դավիթ Գ (769–778)
* Մատթե Բ (778–779)
* Մովսես Բ (779–781)
* Ահարոն (781–784)
* Սողոմոն Ա (784)
* Թեոդորոս (784–788)
* Սողոմոն Բ (788–799)
* Հովհաննես Գ (799–824)
* Մովսես Գ (824)
* Դավիթ Դ (824–852)
* Հովսեփ Բ (852–877)
* Սամուել (877–894)
* Հունան (Հովնան, 894–902)
* Սիմեոն Բ (902–923)
* Դավիթ Ե (923–929)
* Սահակ Բ (929–947)
* Գագիկ Ա (947–958),
* Դավիթ Զ (958–965)
* Դավիթ Է (965–971)
* Պետրոս Ա (971–987)
* Մովսես Դ (987–993)
* Մարկոս Ա
* Հովսեփ Գ
* Մարկոս Բ

### 11-ից 15-րդ դար
* Ստեփանոս Ա (հաջորդաբար՝ 993–1079)
* Հովհաննես Ե (1079–1129)
* Ստեփանոս Բ (1129–1131)
* Գագիկ Բ (Գրիգորիս, 1139)
* Բեժգեն (1140)
* Ներսես Բ (1149–1155)
* Ստեփանոս Գ (1155–1195)
* Հովհաննես Զ (1195–1235)
* Ներսես Գ (1235–1262)
* Ստեփանոս Դ (1262–1323)
* Սուքիաս
* Պետրոս Բ (հաջորդաբար՝ 1323–1331)
* Զաքարիա (1331)
* Դավիթ Ը (հիշատակվում է միայն ցանկերում)
* Կարապետ (1402–1420)
* Հովհաննես Զ (1426–1428)
* Մատթեոս Գ (1434)
* Աթանաս (ըստ ցանկերի, գահակալել է 1 տարի)
* Գրիգոր Բ (ըստ ցանկերի)
* Հովհաննես Է, որդի Ջալալի (1441–1470)
* Ազարիա (ըստ ցանկերի)
* Մատթեոս (1488)
* Արիստակես (ըստ ցանկերի)
* Թումա Սոկյութլվեցի (1471)
* Ստեփանոս (1476)
* Ներսես Դ (1478)
* Շմավոն Ա (1481)
* Առաքել Սոկյութլվեցի (1481–1497)

### 16-ից 19-րդ դար
* Արիստակես Բ (1515–1516)
* Սարգիս Ա Ղշլաղեցի (1554)
* Գրիգոր, որդի Մեյրամμեկի (1559–1574)
* Պետրոս Գ (1571)
* Դավիթ Թ (1573)
* Փիլիպպոս Տումեցի (ըստ ցանկերի, գահակալել է 1 տարի)
* Հովհաննես Ը, որդի Մեյրամբեկի (1574–1586)
* Դավիթ (1584)
* Աթանաս (1585)
* Շմավոն Բ (1586–1611)
* Արիստակես Գ Քոլատակցի (1588)
* Մելքիսեթ Արաշեցի (1593)
* Սիմեոն Գ (1616)
* Պետրոս Խանձկեցի (1653–1675)
* Սիմեոն Դ Խոտորաշենցի (1675–1701)
* Երեմիա Բ Հասան-Ջալալյանց (1676–1700)
* Եսայի Հասան-Ջալալյանց (1702–1728)
* Ներսես Ե, հակաթոռ (1706–1736)
* Իսրայել (1728–1763)
* Ներսես (1763)
* Հովհաննես Ժ Գանձասարեցի (1763–1786)
* Սիմեոն Ե Խոտորաշենցի (1794–1810)
* Սարգիս Բ (1810–1815, 1815–1828-ին՝ մետրոպոլիտ)

*
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Կրոն
Ելք

մինի|Մովսեսը և տասը պատվիրանները։ Ռեմբրանտ (1659)
**Ելք** (հին հունարեն՝ ἔξοδος (exodos), եբրայերեն՝ שמות‎ (Շեմոթ (անուններ)), Հին Կտակարանի երկրորդ գիրքը։ Գրքում շարադրվում է Աբրահամի ժառանգների Եգիպտոսում ապաստան գտնելուց և բազմամարդ ժողովուրդ դառնալուց հետո փարավոնի կողմից նրանց ստրկացման, Տիրոջ կողմից Մովսես մարգարեի միջոցով իր ժողովրդին ազատագրման, Սինա լեռան վրա ուխտի կնքման ու իր պատվիրանների ու օրենքների հայտնության, Աստծո համար վկայության խորանի կառուցման պատմությունը։

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Հին Կտակարան
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Ղևտական

**Ղևտական** (եբրայերեն՝ וַיִּקְרָא‎ (Վա-յիկրա «Եվ կանչեց»)́, լատիներեն՝ Leviticus; հին հունարեն՝ Λευϊτικόν), Հին Կտակարանի և Հնգամատյանի երրորդ գիրքը։ Նվիրված է Իսրայելի կյանքի կրոնական-պաշտամունքային կողմին։ Բաղկացած է 27 գլխից։ Գիրքը մանրամասն ներկայացնում է եբրայական կրոնական օրենքը, ծեսերը, նվիրական անոթները, քահանաների և սպասավորների՝ ղևտացիների (այստեղից էլ՝ գրքի անվանումը) պարտականությունները։
Գրքի նպատակը կամ գլխավոր գաղափարն է իսրայելից Աստծու ժողովուրդ կազմել, որը Տիրոջ հետ կլինի հոգևոր, բարոյական սերտ հաղորդակցության մեջ։ Այդ նպատակին են ծառայում Ղևտականում զետեղված հրամանները՝ 
# զոհաբերումների տեսակները և կատարման կարգը (Ա-Է գլուխներ)
# հոգևորականների կարգման արարողությունները (Ը-Ժ գլուխներ)
# մաքրության և անմաքրության վերաբերյալ (բոլոր տեսակի անմաքրությունների ցանկը, որոնք խոչընդոտում են մարդուն Աստծո հետ հաղորդակցվելու, ԺԱ-ԺԶ գլուխներ)
# Աստծո ժողովրդի անձնական սրբությունը կենցաղում ու հասարակական կյանքում, ծեսերի, պասշտամունքների մատուցման սրբությունն ու կարգը, սրբազան օրերը և այլն (ԺԷ-ԻԷ)

## Արտաքին հղումներ
«Ղևտական» գիրքը աշխարհաբար թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Հավաքածու

**Հավաքածու** կամ **կոլեկցիա** (՝ հավաքում, հավաքածու), միատեսակ կամ թեմատիկ ընդհանրությամբ առարկաների համակարգված ժողովածու, որն ունի գիտական, պատմական կամ գեղարվեստական արժեք։

## Ձևեր
Հավաքածուի հիմք կարող են հանդիսանալ տարաբնույթ առարկաներ, նյութական և հոգևոր մշակույթի հուշարձաններ՝ ձեռագրեր, գրքեր, թղթադրամներ, մետաղադրամներ, նամականիշեր, կերպարվեստի ստեղծագործություններ, ինչպես նաև հանքանյութեր, բույսեր, միջատներ և այլն։ Ձևավորվել են հավաքածուների ստեղծման ինքնուրույն ուղղություններ՝ գիտական, ուսումնական, սիրողական։ Հավաքածուներ ստեղծելիս առաջատար դերը պատկանում է թանգարաններին։

## Պատմություն
Հավաքածուներ ստեղծվել են հնուց։ Սակայն հավաքածուն որպես մարդկային գործունեության հատուկ բնագավառ սկզբնավորվել և զարգացել է Վերածննդի դարաշրջանում։ Մեդիչիների ընտանիքի հավաքածույում (Ֆլորենցիա), ի թիվս արվեստի ստեղծագործությունների, կային նաև հանքաքարերի հազվագյուտ նմուշներ։

Եզակի իրերի հավաքածուներ են ունեցել՝
*Լյուդովիկոս XIV-ը,
*Հուլիոս II պապը,
*Լևոն X պապը,
*Պետրոս I-ը,
*Յո. Վ. Գյոթեն։

## Տես նաև
* Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոբբի
Հավաքորդություն

**Հավաքորդություն** - գործունեություն է, որի հիմքում ընկած է հավաքածու՝ այսինքն միատեսակ կամ թեմատիկ ընդհանրությամբ առարկաների համակարգված ժողովածու, որն ունի գիտական, պատմական կամ գեղարվեստական արժեք, հավաքելը։

## Հավաքորդության ձևեր
### Տպագիր կամ փոստային արտադրանք
*Ֆիլատելիա - փոստային նամականիշներ, ծրարներ ու բացիկներ,
*Բիբլիոֆիլիա - գրքեր,
*Ֆիլոտայմիա - գրպանի օրացույցներ,
*Ֆիլոկարտիա - փոստային բացիկներ,
*Ֆիլումենիա - լուցկու պիտակներ,
*Պերիդրոմոֆիլիա - ուղևորատոմսեր,
*Կոֆրոկարտիա - հյուրանոցային կպցնովի պիտակներ,
*Մաքսիմոֆիլիա - քարտ մաքսիմումներ,
*Սիգիլատիա - փոստային ծրարներ,
*Էրինոֆիլիա - ոչ փոստային դրոշմանիշեր,
### Թղթադրամ, մետաղադրամ, արժեթղթեր
*Բոնիստիկա - թղթադրամներ,
*Նումիզմատիկա - մետաղադրամներ,
*Էկզոնումիա - փողի կարգավիճակ չունեցող արժեթղթեր,
*Սկրիպոֆիլիա - արժեքազուրկ թղթադրամներ։
### Զինվորական թեմատիկա
*Սիգնումանիստիկա - նշանատրեզներ և տարբերանշաններ,
*Միլիտարիա - զինվորական առարկաներ,
*Ունիֆորմոլոգիա - զինվորական մունդիրներ և հագուստ,
*Ֆալերիստիկա - շքանշաններ, մեդալներ և կրծքանշաններ
*Ֆիլոբուտոնիստիկա - կոճակներ։

Կատեգորիա:Հավաքորդություն
Ալկմեոն

**Ալկմեոն** (, ),   հնագույն շրջանի հույն բժշկագետ և փիլիսոփա։ Եղել է Պյութագորասի աշակերտներից։ Համարվում է հին հունարեն առաջին բժշկագիտական տրակտատի հեղինակը։ Հետաքրքրված է եղել նաև աստղագուշակությամբ և օդերևութաբանությամբ։ Աշխատությունները պահպանվել են միայն քաղվածքների տեսքով ավելի ուշ շրջանի հեղինակների գործերում։ Մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդու զգայարաններին, հատկապես ուղեղին, որ համարել է գիտակցության կարևոր գործոն։ Առաջիններից է եղել իր բնագավառում, ովքեր կատարել են դիահերձում։

Ալկմեոնը բնորոշվել է որպես անտիկ շրջանի բնափիլիսոփայության և բժշկագիտության տեսության ու նյարդաբանության առավել աչքի ընկնող ներկայացուցիչներից մեկը։ Կենսաբանությանը վերաբերող նրա աշխատությունը առաջիններից մեկն է այդ բնագավառում։ Ալկմեոնի ծննդյան տարեթիվը որոշելու հետ կապված դժվարությունների պատճառով նրա դերն ու կարևորությունը երկար ժամանակ անտեսվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Диоген Лаэртский "О ЖИЗНИ, УЧЕНИЯХ И ИЗРЕЧЕНИЯХ ЗНАМЕНИТЫХ ФИЛОСОФОВ"
* 
* 
* 
* 
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*
*Alcmaeon Fragments Read the philosophical fragments

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն բժշկագետներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Թվեր (գիրք)

**Թվեր** (‎ (Բե-Միդբար (անապատում)), , ), Հին Կտակարանի և Հնգամատյանի չորրորդ գիրքը։ Իր անվանումը ստացել է Իսրայելի ժողովրդի երկու մարդահամարներից։ Նկարագրվում է իսրայելացիների քառասնամյա դեգերումը անապատում մինչև Մովաբ երկիր (Մեռյալ ծովի արևելքում) հասնելը։

Գրքի բնույթը պատմողական է, բաղկացած է 36 գլուխներից։ Բովանդակային առումով գիրքը կարելի է բաժանել երեք մասերի։ Առաջին մասը (Ա-Թ գլուխներ) շարունակում և ամբողջական է դարձնում «Ելք» և «Ղևտական» գրքերում նկարագրված միջոցառումների կազմակերպումը՝ մարդահամարը, սրբարանի նվիրագործումը և ղևտացիների սրբագործումը։

Երկրորդ մասում (Ժ-ԻԵ գլուխներ) Իսրայելը հեռանում է Սինա լեռից, անցնում անապատով, հասնում Հորդանանա գետը՝ Մովաբ երկրի սահմաններ։

Երրորդ մասում (ԻԶ-ԼԶ գլուխներ) նկարագրվում է իսրայելցիների մեկ այլ մարդահամար, մադիանացիների վրա հարձակման պատմությունը, Իսրայելի՝ Եգիպտոսից մինչև Հորդանանի ափ կատարած ճանապարհորդության հանգրվանների համառոտագրությունը։

## Արտաքին հղումներ
* «Թվեր» գիրքը աշխարհաբար թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Բլյու բոքս

[աջից|մինի|280px|[Սթիվ Վոզնյակի ստեղծած BlueBox-ը Համակարգչային պատմության թանգարանում]]
**Blue box** (անգլերեն՝ *կապույտ արկղ*), վաղ շրջանի ֆրիկերական սարք է, որը նմանակում էր հեռախոսակային օպերատորի կառավառակետը (կոնսոլը)։

Blue Box–երը չեն գործում ժամանակակից հեռախոսային ցանցերում, քանի որ 1990-ականների կեսերից օգտագործվող գրեթե բոլոր ավտոման հեռախոսակայանները թվային են և աշխատում են այլ սկբունքներով՝ ուղարկելով ծառայողական ազդանշանները հիմնական ձայնային շերտից դուրս, դրանով իսկ անհնար դարձնելով այդ գործընթացի վրա բաժանորդի ազդեցությունը։

## Գործողության սկբունքը
Blue box-ն օգտագործում էր 1970-ականների հեռախոսային կոմունիկացիաների հատկությունը։ Բաժանորդը հավաքում է հեռախոսահամար, որին սպասարկում է ուրիշ ԱՀԿ։ Զանգն անցնում է «տնային» և «արտաքին ԱՀԿ-ներով»։ Երբ զանգը գնում է, բաժանորդը Bluebox-ի միջոցով ուղարկում է տոնային ազդանշան 2600 Հց ( կամ 2600+2400Հց՝ միջազգային զանգերի դեպքում)։ Այդ դեպքում արտաքին ԱՀԿ-ն ստանում է նախորդ անջատման զանգի հրաման, մինչդեռ «տնային» ԱՀԿ-ն այդ ազդանշանը չի ընդունում, «մտածելով» , որ գիծը զբաղված է։
Դրանից հետո 2600 Հց գիծն ազատվում է զանգի համար և BlueBox-ի միջոցով կարելի է հավաքել ցանկացած հեռախոսահամար, օգտագործելով արտաքին ԱՀԿ-ն, և հնարավոր էր կատարել միջազգային և միջքաղաքային զանգեր ներքաղաքային գներով, կամ անվճար։

## Հաճախականությունները և տևողությունները
Ամեն բազմահաճախանի ազդանշանը (MF tone) կազմված է երկու հաճախականություններից, որոնք բերված են ձախ աղյուսակում։ Նրանք տարբերվում են բաժանորդների կողմից հավաքվող տոնային ազդանշանների հաճախականություններից, որոնք բերված են աջ աղյուսակում։







Կատեգորիա:Հեռախոսակապ
Անձինք Եմենի մետաղադրամների վրա

**Անձինք Եմենի մետաղադրամների վրա։** 50px
 
Խստորեն հետևելով իսլամի կանոններին, Եմենի նախա-հանրապետական (տեղական էմիրությունների) դրամների վրա անձինք չէին պատկերվում։ Այդ ավանդությանը հետևեց նաև գաղութատեր Բրիտանիան, որը նույնպես չէր պատկերում իր միապետների կերպարները մետաղադրամների երեսակողմի վրա, ինչը գրեթե պարտադիր էր բոլոր բրիտանական մետաղադրամների վրա։ Միայն անկախություն ստանալուց հետո Եմենի (այդ թվում՝ Եմենի Արաբական Հանրապետություն և Եմենի Ժողովրդական Դեմոկրատական Հանրապետություն) դրամների վրա սկսեցին պատկերվել անձինք։

## Աղբյուրներ
* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century), Pages 2014, 2016*

Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ռիալ
Կատեգորիա:Դինար
Կատեգորիա:Եմենի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հոբելյանական դրամներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Ժակ դը Մորգան

**Ժան Ժակ Մարի դը Մորգան** (, ), ֆրանսիացի հնագետ և պատմաբան, մասնագիտությամբ հանքային ճարտարագետ։ Պեղել է Աքեմենյան Պարսկաստանի մայրաքաղաք Շոշ քաղաքը, գրել հետազոտություններ Ուրարտուի մասին, հեղինակ է «Հայ ժողովրդի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» աշխատության։ 1880-ական թթ երկրորդ կեսին զբաղեցրել է Ֆրանսիական կապիտալի կողմից շահագործվող Ալավերդու պղնձի արդյունահանման գործարանի տնօրենի պաշտոնը։ 1887-89 թթ. ընթացքում Ալավերդիի և Ախթալայի տարածքում կատարել է պեղումներ՝ ի թիվս այլ հնագիտական նմուշների հայտնաբերելով պղնձե զարդեր, զենքեր, կենցաղային առարկաներ։

Դատապարտել է 1915-18 թթ. Հայոց ցեղասպանությունը, իր հրապարակումներում բարձրացնում էր երիտթուրքերի պարագլուխներին պատասխանատվության ենթարկելու խնդիրը։ «Երբ ուշադիր կարդում ես հայերի եղեռնին վերաբերող փաստաթղթերը, ապշում ես, թե ինչ հեռատեսությամբ ու հմտությամբ էր երիտթուրքական կառավարությունը կազմակերպել այդ սարսափները։ Ամեն ինչ նախատեսված էր. զոհերի զինաթափումը, դիմադրելու ընդունակ երիտասարդության մեկուսացումը, զանգվածային տեղահանությունը և տանջանքները ճանապարհին, տղամարդկանց ոչնչացումը, կանանց և աղջիկների ընտրությունը մահմեդականացնելու համար... Կգա օրը, երբ այդ ոճրագործները... պատասխան պետք է տան իրենց արարքների համար և հատուցեն իրենց կատարած չարագործությունների դիմաց»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի եգիպտագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Ռասելի թեյնիկ

մինի|200px|Բերտրան Ռասելը

**Ռասելի թեյնիկ**, երբեմն անվանվում է **Երկնային թեյնիկ**, մի համանմանություն է, որն առաջին անգամ օգտագործել է փիլիսոփա Բերտրան Ռասելը (1872–1970)։ Համանմանության նպատակն է հերքել այն գաղափարը, որ կրոնների անհերքելի հայցերի հակառակը ապացուցելու հոգսը թերահավատների վրա է։ Ռասելի թեյնիկը դեռ նշվում է Աստծո գոյության մասին քննարկումներում։

## Ռասելի սկզբնական տեքստը
*Իլուստրեյթդ* պարբերականի կողմից 1952 թվականին պատվիրված, բայց երբեք չհրատարակված, «Արդյո՞ք Աստված կա» անունով հոդվածում, Ռասելը գրում է՝

## Ժամանակակից օգտագործում
Նույնանմանությունը այժմ նաև օգտագործվում է հավատացյալների և թերահավատների միջև քննարկումներում։

Ռիչարդ Դոկինզը այս նմանաբանությունից օգտվում իր 2003 թվականին լույս տեսած գրքում, «Մի Սատանայի ծառայողական քահանա»։

Ռասելի թեյնիկի հասկացությունից օգտվելով, ուրիշ ընդօրինակումներ են կատարվել, որոնցից են Անտեսանելի վարդագույն միաեղջյուրը, Սպագետու թռչող հրեշը, և Վիշապն իմ գարաժում։

## Տես նաև
* Անտեսանելի վարդագույն միաեղջյուր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Անաստվածություն
Կատեգորիա:Բերտրան Ռասել
Կատեգորիա:Թերահավատություն
Կատեգորիա:Կրոնի քննադատություն
Կատեգորիա:Պարոդիաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական վիճաբանություններ
Անձինք ԱՄՆ մետաղադրամների վրա

**Անձինք ԱՄՆ մետաղադրամների վրա**

## Գաղութատիրական ժամանակաշրջան
**[[Մեծ Բրիտանիա|Բրիտանական]] գաղութները ժամանակակից ԱՄՆ տարածքում։**

## Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
[մինի|կենտրոն|200px| [Ջորջ Վաշինգտոնը՝ ԱՄՆ 1 դոլար մետաղադրամի վրա։]]

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ մետաղադրամների պատկերներ *(անգլերեն)*

## Աղբյուրներ
* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century), 2nd Edition. Page 1092*
* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century). Pages 1920-1946*
* *A Guide Book of United States Coins by R.S. Yeoman, Racine, WI. 34th Revised Edition, 1981*

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Հոբելյանական դրամներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Լուսնային քայլվածք

thumb|Լուսնային քայլվածք
«**Լուսնային քայլվածք**» (անգլերեն՝ moonwalk), պարային շարժում է, որի հնարումը սխալմամբ վերագրում են Բիլլ Բեյլին, չնայած նրան, որ ի սկզբանե այս շարժումը կոչվում էր «լուսնաքայլային էֆֆեկտ» և հանդիպում էր որոշ աֆրո-ամերիկյան պարերում սկսած 1920 թ-ններից։ Այն ինչ պոպուլիզացրել է Մայքլ Ջեքսոնը կոչվում է «լուսնաքայլային էֆֆեկտ», հանդիսատեսի մոտ այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ ձգողականության ուժերը վերացել են։ Պարողը կարծես շարժում է առաջ, սակայն իրականում անընդհատ ետ է գնում։ Լուսնային քայլվածքը դարձավ Մայքլ Ջեքսոնի «այցեքարտը», նա այն կատարում էր միայն «Billie Jean» երգի ժամանակ։

«Լուսնային քայլվածք»-ը աշխարհի ամենաճանաչելի շարժումներից մեկն է։ Սովորաբար պարողը այն կատարում է կողքով կանգնելով հանդիսատեսին։

## [[Մայքլ Ջեքսոն]]
Մայքլը առաջին անգամ ցուցադրեց այդ շարժումը 1983 թվականի մարտի 25-ին կազմակերպված «Motown 25: Երեկ, Այսօր, Ընդմիշտ» համերգին։ Նա հագել էր սև տաբատ, արծաթագույն փայփլուն վերնաշապիկ, սև գույնի, բարակ, փայփլուն ժակետ, ձախ ձեռքին նա հագել էր սվարովսկու բյուրեղներով բյուրեղապատ ձեռնոց։ 

Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Մայքլ Ջեքսոն։ Ահա և վերջ

**«Մայքլ Ջեքսոն։ Ահա և վերջ»** (), երաժշտական-վավերագրական ֆիլմ է, որի ռեժիսորն է Քեննի Օրթեգան, ֆիլմը ստեղծվել է Ջեքսոնների ընտանիքի աջակցությամբ։ Համաշխարհային պրեմիերան եղել է 2009 թ-ին հոկտեմբերի 29-ին։
Ֆիլմի պրեմիերային, որը տեղի է ունեցել Nokia համերգասրահում, այցելել էին Մայքլի եղբայրները, ինչպես նաև մի շարք աստղեր։

Ի սկզբանե պլանավորվում էր, որ ֆիլմը կցուցադրվի միայն 2 շաբաթ, սակայն այցելուների թիվը այնքան շատ էր, որ Սոնին որոշեց երկարացնել ցուցադրումը 3 շաբաթով։

## Ցուցադրություն
Ցուցադրման առաջին շաբաթվա ընթացքում ֆիլմը հավաքել է ԱՄՆ-ում $ 2,2 միլիոն, առաջին ուիքենդի ժամանակ - 23,2 միլիոն, ինչը հանդիսանում է ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը։ Առաջին 37 օրվա ընքացքում ֆիլմը հավաքեց $252,3 միլիոն ամբողջ աշխարհում (դրանից 72 միլիոն-ը ԱՄՆ-ում և Կանադայում, 180,2 միլիոն մնացած երկրներում), դրանով իսկ դառնալով ամենաշատ գումար հավաքած վավերագրական ֆիլմը, և ամենաշատ գումար հավաքած համերգը ողջ կինոպատմության ընքացքում։

## Յուրահատկություններ
Ֆիլմը իրենից ներկայացնում է տեսահամերգ, որը բաղկացած էր This Is It համերգի փորձերից, ինչպես նաև հարցազրույցներից։ Ֆիլմի հիմքը իրենից ներկայացնում է 111 րոպեանոց տեսամատերալ, որը This Is It չկայացած համերգի փորձերի տեսագրություններն են, որը $60 միլիոն գնել է Սոնի Փիքչերսը և Սոնի Մյուզիք Ինթերթեյմանթը, համերգի հեղիանակային իրավունքների տիրոջից՝ AEG Live-ից։

Ֆիլմի որոշ մասեր նկարահանված են 3D ֆորմատով։

## Ֆիլմում հնչած երգերը, ըստ ֆիլմում հնչելու հերթականության

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Իռլանդիայի վարչական բաժանում

Իռլանդիան կազմված է 4 պատմական շրջաններից, որոնք բաժանված են 32 պատմական կոմսությունների։ Օլսթերի 9 կոմսություններից 6 մտնում են Հյուսիսային Իռլանդիայի մեջ, որը իր հերթին գտնվում է Միացյալ Թագավորության կազմի մեջ։

## Շրջաններ

## Կոմսություններ

Կատեգորիա:Իռլանդիայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Մեգրելիա

**Մեգրելիա, Մինգրելիա** կամ **Սամեգրելո/Սամարգալո** (վրացերեն՝ სამეგრელო (Սամեգրելո); մեգրելերեն՝ სამარგალო (Սամարգալո)), ներկայիս Վրաստանի արևմուտքում գտնվող պատմական նահանգ, նախկինում հայտնի է եղել նաև Օդիշի անունով։ Բնակեցված է վրացական ենթաէթնիկական խումբ՝ մեգրելների կողմից։

Մեգրելիան հյուսիս-արևմուտքից սահմանակից է Աբխազիային, հյուսիսից՝ Սվանեթին, արևելքից՝ Իմերեթին, հարավից Գուրիային, արևմուտքից՝ Սև ծովին։

Ըստ Վրաստանի ներկայիս վարչատարածքային բաժանման պատմական Մեգրելիայի գրեթե ամբողջ տարածքը (բացառությամբ Աբխազիայի կողմից վերահսկվող Գալի շրջանի) մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզի մեջ։

Կատեգորիա:Վրաստանի պատմական շրջաններ
Կատեգորիա:Մեգրելիա
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Քրիստափոր Ա Տիրառիջցի

**Քրիստոփոր Ա Տիրառիջցի** (նաև՝ **Քրիստափոր Փիլիսոփա**, ), հայ հոգևորական գործիչ, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (539-545), հաջորդել է Սահակ Բ Ուղկեցուն։

## Կենսագրություն
Հայտնի է Մարզպանական Հայաստանում և հարևան երկրներում նեստորականության և քաղկեդոնականության դեմ մղած իր պայքարով։ Այդ նպատակով, ուղղափառ ասորիներին ներստորականներից պաշտպանելու համար նախ գրով, ապա անձամբ ուղևորվել է Միջագետք և Պարսկաստան, ներկայացել շահնշահ Խոսրով Անուշիրվանին և Ասորական եկեղեցու համար կատարել ձեռնադրություններ, որոնցից հիշվում է Ասորական եկեղեցու մեծագործ եպիսկոպոս Աքուդեմեն։ Ապա շրջագայել է Վերին Ասորիք՝ ամենուրեք քարոզելով 431 թվականին Եփեսոսի տիեզերական ժողովում հաստատված ուղղափառ դավանությունը և ամրապնդելով Հայ Առաքելական եկեղեցու դիրքն ու հեղինակությունը Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիների մեջ։

Պարսկա-բյուզանդական պատերազմի ընթացքում՝ 542 թվականին, Խոսրով Անուշիրվանի կարգադրությամբ Պարսկահայաստանի զորահրամանատար Նաբեդեսը (Նահապետ) Քրիստափորին ուղարկում է Բյուզանդական Հայաստանի զորահրամանատար Վալերիանոսի մոտ, որպեսզի բողոքի դեսպանների ուշանալու համար։ Կաթողիկոսն իր հետ տանում է նաև իր եղբորը, որը զորահրամանատարին տեղեկացնում է Խոսրովի հաշտություն կնքելու ցանկության իրական դրդապատճառները (արքայի դեմ գահակալական կռիվներ էին սկսվել, բանակում համաճարակ էր սկսվել)։

Մահացել է 545 թվականին, կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Ղևոնդ Ա Եռաստեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Քրիստափոր Բ Ապահունի

**Քրիստոփոր Բ Ապահունի** (), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 628–630 թվականներին (ըստ Մաղաքիա Օրմանյանի հաշվարկների)։ Հաջորդել է Կոմիտաս Ա Աղցեցուն։ Քրիստոփոր Բ Ապահունին սերել է Ապահունյաց նախարարական տոհմի Աբրահամյան ճյուղից։ Եղել է Ապահունյաց եպիսկոպոսը։ Կաթողիկոս է ընտրվել Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունու աջակցությամբ։ Սեբեոսի հաղորդմամբ՝ բնավորությամբ հպարտ էր, ամբարտավան և սուր լեզու ուներ։ Երկամյա գահակալությունից հետո հակադրվել է ժամանակի մարզպան Վարազտիրոց Բագրատունուն (իբր՝ Քրիստափորն իր չարախոսություններով գժտեցրել էր Վարազտիրոցին իր եղբոր հետ)։ Մարզպանը և նրա կողմնակիցները կաթողիկոսի դեմ մեղադրանքներ են հարուցել, ինչի հետևանքով նա 630 թվականին հարկադրված հրաժարվել է գահից։ Կյանքի մնացած մասն անցկացրել է Մասյացոտն գավառի Ուղիք գյուղի մոտ կառուցված մենարանում։

Կաթողիկոսական գահին Քրիստոփոր Բ Ապահունուն հաջորդել է Եզր Ա Փառաժնակերտցին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
«Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Ապահունիներ
Շմուել (կաթողիկոս)

**Շմուել** (աղբյուրներում հիշատակվում է նաև որպես **Շամվել Ասորի**, ծննդյան թվականն անհայտ- 436 թ.), Ամենայն հայոց կաթողիկոս՝ 432 թվականից։ Ծագումով՝ ասորի։ Կաթողիկոս է կարգվել Բրքիշոյի գահընկեցությունից հետո պարսից արքայից արքա Վռամ Ե-ի կողմից Վաչե Արծրունու, Աշոցքի տեր Հմայակի և նրանց կողմնակից հայ նախարարների խնդրանքով՝ որպես Սահակ Պարթևին ընդդիմադիր և հակաթոռ հայրապետ։ Իրավունք է ստանում ընկերանալ մարզպանին, վերահասու լինել պահանջվելիք հարկերի բաշխմանը, դատական գործերին և աշխարհական այլ կարգերին։ Հայ մաենագիրների կողմից ներկայացվում է որպես խիստ բացասական կերպար՝ ագահ, ոչ միայն վախճանված այլև ողջ եպիսկոպոսների վիճակները հափշտակող։ Մասնավորապես պատմվում է, որ նա մեղադրելով եպիսկոպոսներին արքունի հարկերի չվճարման մեջ, հալածում էր և նրանց վիճակները յուրացնում։ Իր այդ քաղաքականությամբ նա ատելի դարձավ բոլոր հայ եպիսկոպոսների համար՝ արժանանալով նրանց արհամարհանքի։

Նրա մահից հետո կաթողիկոսությունը նորից անցնում է Սահակ Ա Պարթևին։

## Արտաքին հղումներ
* Շամվել Ասորի 

Կատեգորիա:5-րդ դարի ասորի կաթողիկոսներ
Ղևոնդ Ա Եռաստեցի

**Ղևոնդ Ա Եռաստեցի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Եռաստ (Առբերանի գավառ) – 548), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 545 թվականից։ Հաջորդել է Քրիստափոր Ա Տիրառիջցուն։ Ղևոնդ Ա Եռաստեցու հայրապետական գործունեության մասին ոչինչ չի ավանդվում։

Կաթողիկոսական գահին Ղևոնդ Ա Եռաստեցուն հաջորդել է Ներսես Բ Բագրևանդցին։

## Արտաքին հղումներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հովհաննես Բ Գաբեղենացի

**Հովհաննես Բ Գաբաղենցի** (հիշատակվում է նաև որպես Հովհաննես Բ Գաբեղյան, ), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 557 թվականից։ Շարունակելով նախորդի քաղաքականությունը՝ գործուն պայքար է ծավալել նեստորականության և քաղկեդոնականության դեմ։ Այդ նպատակով թղթեր (նամակներ) է հղել Սյունյաց Միհրարտաշիր իշխանին, Վրթանես եպիսկոպոսին և Աղվանից Աբաս կաթողիկոսին։ Հովհաննես Բ Գաբաղենցին նաև քաջալերական մի նամակ է գրել Երուսաղեմի հայ միայնակյացներին, որոնց հալածել են հույն հոգևորականները՝ Քաղկեդոնի ժողովը չընդունելու և «երկու բնություն» չխոստովանելու համար։ 571 թվականին զորավար Վարդան Մամիկոնյանի հետ մեկնել է Կ. Պոլիս՝ Պարսկաստանի դեմ պատերազմում Բյուզանդիայից օգնություն խնդրելու նպատակով։ Հավատալով կայսրի խոստումներին՝ դավանաբանական հարցերում գնացել է զիջումների՝ Ս. Սոֆիայի Մայր եկեղեցում հաղորդվելով հույների հետ (ըստ Ասողիկ պատմիչի, այն դուռը, որտեղից հայերը եկեղեցի են մտել, կոչվել է «Դուռն Հայոց»)։ Ըստ ժամանակի ասորի պատմիչ Հովհաննես Եփեսացու, Հայաստանում իմանալով այդ մասին, բոլոր եպիսկոպոսները խիստ և սպառնալի ուղերձ են ուղարկել կաթողիկոսին ու հայ նախարարներին, որոնք համարձակվել էին հաղորդվել քաղկեդոնականների հետ։ Հետագայում Հովհաննես Բ Գաբաղենցին վերադարձել Հայ եկեղեցու դավանանքին և 572 թվականին Կ. Պոլսում հիմնել հայոց առանձին կրոնական համայնք։ Վախճանվել է տարագրության մեջ։

Կաթողիկոսական գահին Հովհաննես Բ Գաբաղենցուն նախորդել է Ներսես Բ Բագրևանդցին, հաջորդել՝ Մովսես Բ Եղիվարդեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Գաբեղյաններ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Սամվել Ա Արծկեցի

**Սամվել Ա Արծկեցի** (ծ. թ. անհայտ, ք. Արծկե (Բզնունիք գավառ) – 526) - Ամենայն հայոց կաթողիկոս 516 թվականից։ Հաջորդել է Բաբկեն Ա Ոթմսեցուն։ Ըստ Մաղաքիա Օրմանյանի՝ նա հավանաբար սերել է Աղբիանոսյանների տոհմից և թերևս նույնանում է Դվինի Ա եկեղեցական ժողովին (506 թ) մասնակցած Բզնունյաց եպիսկոպոս Սամվելին։ Կաթողիկոսական գահին Սամվել Ա Արծկեցուն հաջորդել է Մուշե Ա Այլաբերցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Մուշե Ա Այլաբերցի

**Մուշե Ա Այլաբերացի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Այլաբերք-Ալափարս (Կոտայք գավառ) – 534), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 526 թվականից։ Հաջորդել է Սամվել Ա Արծկեցուն։ Ստեփանոս Օրբելյանի վկայությամբ, Սյունիքի եպիսկոպոս Մուշեի մահից հետո Սյունյաց նախարարի այրին՝ Սահակիա իշխանուհին, կաթողիկոսին հրավիրում է Սյունիք՝ եպիսկոպոսական ընտրություններ անցկացնելու։ 526 թվականին մեկնում է Սյունիք, գումարում ընտրական ժողով և եպիսկոպոս ձեռնադրում հայր Երիցակին։ Կաթողիկոսական գահին Մուշե Ա Այլաբերացուն հաջորդել է Սահակ Բ Ուղկեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Մովսես Բ Եղիվարդեցի

**Մովսես Բ Եղիվարդեցի** (), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 574 թվականից։ Նրա օրոք գործածության մեջ է դրվել Հայոց տոմարը։ 591 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Մորիկը ժողով է գումարել Կ. Պոլսում, որը Հայոց կաթողիկոսից պահանջում է, որ Հայ եկեղեցին ընդունի քաղկեդոնականություն։ Հայ եկեղեցու բյուզանդականին միաբանվելու միջոցով գաղափարապես ամրապնդվելու էր կայսրության տիրապետությունը Հայաստանում։ Սակայն Մովսես Բ Եղիվարդեցին մերժում է այդ առաջարկը, ինչից հետո կայսրը Հայաստանի բյուզանդական մասում ստեղծում է հակաթոռ կաթողիկոսություն՝ կաթողիկոս կարգելով Հովհաննես Բագարանցուն (591–611), որի աթոռանիստն է դառնում Կոտայք գավառի Ավան գյուղաքաղաքը։

Կաթողիկոսական գահին Մովսես Բ Եղիվարդեցուն նախորդել է Հովհաննես Բ Գաբեղենցին, հաջորդել՝ Աբրահամ Ա Աղբաթանեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Վրացիներ

**Վրացիներ** կամ **քարթվելներ** (, ինքնանվանում՝ **քարթվելեբի**) քարթվելական ընտանիքի ազգ, որոնց մեծ մասը կենտրոնացած է Վրաստանի սահմանների ներսում՝ Սև ծովի ափին, Կավկասիոնի և Թրիալեթի լեռնաշղթաների միջև ընկած հատվածում։ Զգալի թվով վրացիներ բնակվում են նաև Թուրքիայի արևելյան նահանգներում և Իրանի ներքին շրջաններում՝ հատկեպես Ֆերեյդուն-Քենար քաղաքում։ Շատ վրացիներ ունեն մուգ գույնի մազեր, հանդիպում են նաև շիկահերներ։ Վրացիների մեծ մասի աչքերը շագանակագույն են, իսկ 30%-ինը կապույտ կամ մոխրագույն։ Լեզվաբանական սկզբունքով վրացիները բաժանվում են 3 խմբի՝ իբերական, սվանական և մեգրելա-լազական։ Վրացիների դավանանքը քրիստոնեությունն է (ուղղափառությունը), որն ընդունվել է 319 թ. մայիսի 6-ին։ Մարդաբանորեն պատկանում են հիմնականում եվրոպոիդ ռասայի պոնտոսական և կավկասիոնական խմբերին։ Վրաց ազգի կազմավորման ավարտը համարվում է հիմնականում 5-10 դարերը, թեև ողջ միջնադարում վրացիները բաղկացած են եղել տարբեր ազգագրական խմբերից և ցեղերից։

## Վրացիների էթնիկ խմբեր

Վրացիները կազմված են հետևյալ էթնիկ խմբերից՝

## Տարածվածություն
մինի|ձախից|250px|վրացական էթնիկ խմբերը Հարավային Կովկասում

## Գրականություն
*Rapp, S. H. Jr. & Crego, P. (2018) Languages and Cultures of Eastern Christianity: Georgian, Taylor & Francis, ISBN 9781351923262
*W.E.D. Allen (1970) Russian Embassies to the Georgian Kings, 1589–1605, Hakluyt Society, ISBN 978-1-4094-4599-9 (hbk)
*Eastmond, Anthony (2010), Royal Imagery in Medieval Georgia, Penn State Press
*Suny, R. G. (1994), The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press, ISBN 978-0253209153
*Lang, D. M. (1966), The Georgians, Thames & Hudson
*Rayfield, D. (2013), Edge of Empires: A History of Georgia, Reaktion Books, ISBN 978-1789140590
*Rapp, S. H. Jr. (2016) The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Sam Houston State University, USA, Routledge
*Toumanoff, C. (1963) Studies in Christian Caucasian History, Georgetown University Press
Կատեգորիա:Վրացիներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Առաջավոր Ասիայի ազգեր
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի ազգեր
Եզր Ա Փառաժնակերտցի

**Եզր Ա Փառաժնակերտցի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Փառաժնակերտ (Այրարատ նահանգի Նիգ գավառ) – 641, ամփոփվել է Դվինում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 630 թվականից առ 641 թ.։ 633 թվականին Կարինում հանդիպել է բյուզանդական Հերակլ Ա կայսեր հետ և ստորագրել համաձայնեցված դավանաբանական բովանդակությամբ մի փաստաթուղթ։ Մինչ այդ, ըստ Սեբեոսի, Հերակլ կայսրից խնդրել էր ուղարկել «Գիր հաւատոյ խոստովանութեան» դավանագիրը, որտեղ նզովվում էին բոլոր աղանդավորները, այդ թվում՝ Նեստորը, բայց երեք տիեզերական ժողովների կողքին հիշատակված էր նաև 451-ի Քաղկեդոնի ժողովը։ Ժամանակի հայ նշանավոր աստվածաբան, եպիսկոպոս Մաթուսաղա Սյունեցին և այլ հայ հոգևորականներ, քննելով Հերակլի ուղարկած թուղթը, հանգել են այն եզրակացության, թե այն ընդհանուր առմամբ ուղղափառ է և ընդունելի, միայն թե չի նզովված Քաղկեդոնի ժողովը։ Կաթողիկոսի հրամանով Մաթուսաղան գրել է Հերակլ կայսրին ուղղված դավանաբանական թուղթ, որը նրան է հանձնվել Կարինում։ Այստեղ կայսրը և Կ. Պոլսի Սերգիոս պատրիարքը (610–638) Եզր Ա Փառաժնակերտցուն են ներկայացրել միակամական դավանագիր։ Թղթում չէր հիշվում Լևոնի տոմարը, Քաղկեդոնի ժողովը և, թեպետ բացարձակ մի բնություն չէր քարոզվում, սակայն ուսուցանվում էր մի կամք, մի ներգործություն, որով և անուղղակիորեն ջատագովվում էր մի բնության վարդապետությունը։ Հայ եկեղեցու պատգամավորությունը ստորագրել է Հերակլ կայսրի առաջարկած հավատո խոստովանության գիրը և հույն հոգևորականների հետ հաղորդվել Կարինի Մայր եկեղեցում։ Այդ քայլը պարտադրված էր ժամանակի քաղաքական իրադրությամբ՝ Մեծ Հայքի բյուզանդական մասում հակաթոռ կաթողիկոսություն ստեղծելու Հերակլ կայսրի սպառնալիքներին տեղի տալով։ Պատմական իրադրության փոփոխության պատճառով (արաբական արշավանքները և դրանց հետ կապված Բյուզանդական կայսրության սահմանների փոքրացումը)՝ այդ դավանագրի ստորագրումը որևէ երկարատև հետևանք չունեցավ Հայ եկեղեցու համար։
Հետագա հայ պատմիչները (Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Ստեփանոս Տարոնեցի, Վարդան Արևելցի, Կիրակոս Գանձակեցի, Ստեփանոս Օրբելյան), դատապարտել են Եզր Ա Փառաժնակերտցու արարքը, հանիրավի մեղադրել նրան քաղկեդոնականություն ընդունելու մեջ։ Ժամանակակիցներից բացահայտ ընդդիմացել է կաթողիկոսի այդ քայլին VII դ. հայ նշանավոր դավանաբան և աստվածաբան Հովհան Մայրավանեցին (Մայրագոմեցի)։ 
Եզր Ա Փառաժնակերտցին շարունակել է աթոռակալել Կարինի ժողովից հետո ևս ութ տարի՝ մինչև իր կյանքի վերջը։ Զբաղվել է շինարարական և բարենորոգչական գործունեությամբ (վերակառուցել է Էջմիածնի Կաթողիկեն, Հռիփսիմե ու Գայանե եկեղեցիները)։ Վախճանվել է ծեր հասակում։

Կաթողիկոսական գահին Եզր Ա Փառաժնակերտցուն նախորդել է Քրիստափոր Բ Ապահունին, հաջորդել՝ Ներսես Գ Տայեցին։

### Արտաքին հղումներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Աբխազիայի վարչական բաժանում

աջից|մինի|250px|Աբխազիայի շրջանները
Խորհրդային ժամանակներից Աբխազական ԻԽՍՀ-ի տարածքը բաժանված է եղել 6 շրջանների (աբխազերեն՝ араион), որոնք ստացել էին վարչկենտրոնների անվանումները՝ Գագրայի, Գուդաութի, Սուխումի, Օչամչիրա, Գուլրիպշի և Գալի շրջաններ։ Նույն բաժանումը դե յուրե մնացել է վրացական փաստաթղթերում։

Իսկ հենց Աբխազիայի Հանրապետությունում հիմա գոյություն ունի 7 շրջան՝ 6 նշվածը և Թքուարչալի շրջանը, որը կազմված է եղել 1995 թվականին Օչամչիրայի և Գալիի շրջանների տարածքներից։

## Աբխազիայի Հանրապետության շրջաններ և բնակավայրեր

## Աբխազիայի պատմական շրջաններ
մինի|200px|Աբխազիայի քարտեզ
Աբխազիան ավանդորեն բաժանվում է 7 պատմական շրջանների։ Դրանք նշված են Աբխազիայի Սահմանադրության մեջ և դրանց խորհրդանշում են Աբխազիայի պետական դրոշի վրա գտնվող 7 աստղերը։)
* Սաձեն
* Փսխու Աիբգա
* Բզիփին
* Գումա
* Աբժուա
* Դալ Ցաբալ
* Սամուրզական

## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի վարչական բաժանում
Չավին դե Ուանտար

**Չավին դե Ուանտար** () կամ **Ուանտար Չավին** (), հնագիտական ավերավայր, որը գտնվում է ավելի քան 3200 մետր ծովի մակարդակից բարձրության վրա Անդերում Պերուի Անքաշ շրջանում, մոտ 250 կմ դեպի հյուսիս Լիմայից։ Վերաբերվում էր Չավինյան մշակույթին, որը իր հսկողության տակ էր պահում առևտրի ճանապարհները մինչև Խաղաղ օվկիանոս Անդերի անցումներով և դեպի արևելք մինչև Ամազոնիան։
Ռոքաս

**Ռոքաս օղակղզի** (), օղակղզի  Ատլանտյան օվկիանոսում։ Մտնում է Բրազիլիայի Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգի կազմի մեջ։ Գտնվում է Նատալ քաղաքից մոտավորապես 260 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և Ֆեռնանդու դի Նորոնիա կղզեխմբից 145 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Կազմված է կորալներից։
մինի|ձախից|Հին փարոսի ավերակներ (առջևի պլանում) և նոր փարոս (հետևում)

## Աշխարհագրություն
Օղակղզին ունի հրաբխային ծագում, ձևավորվել է կորալներից։ Հարավային Ատլանտիկայի միակ օղակղզին է, աշխարհի ամենափոքր օղակղզիներից մեկը։

Օղակղզին ձվաձև է, նրա երկարությունը մոտավորապես 3,7 կմ է, լայնությունը՝ 2,5 կմ։ Ծովալճակի խորությունը 6 մ է, մակերեսը՝ 7,1 կմ²։ Օղակղզու երկու կղզյակների (Cemitério՝ հարավ-արևմուտքում և Farol Cay՝ հյուսիս-արևմուտքում) տարածքը 0,36 կմ² է, որի մոտ երկու երրորդը կազմում է Farol Cay-ը։ Ամենաբարձր կետը Farol Cay-ի հարավում ավազաթումբն է, որի բարձրությունը կազմում է 6 մ։ Օղակղզին բաղկացած է հիմնականում կորալներից և կարմիր ջրիմուռներից։ Կորալային օղակը գրեթե փակ է, բացառությամբ հյուսիսային կողմում գտնվող 200 մետր լայնությամբ նեղուցի, իսկ արևմտյան կողմում գտնվող շատ ավելի նեղ նեղուցի։

Երկու կղզիները գերաճած են խոտերով, թփերով, դրանց վրա աճում են նաև մի շարք արմավենիներ։ Կղզիներում ապրում են ծովախեցգետիններ, սարդեր, կարիճներ, ավազի ոջիլներ, բզեզներ, ինչպես նաև թռչունների շատ տեսակներ։ Օղակղզու մոտ բնակվում են կրիաներ, շնաձկներ, դելֆիններ։

Օղակղզին արգելոցային տարածք է։ 2001 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այն ճանաչել է որպես Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ` Ֆեռնանդու դի Նորոնիա կղզեխմբի հետ միասին։ Իրենց հեռավոր դիրքի պատճառով կղզիները հիմնականում զերծ են մնում մարդու ազդեցությունից։ Օգտագործվում են միայն գիտական հետազոտության համար։

## Պատմություն
Հայտնաբերվել է 1503 թվականին Gonçalo Coelho նավի նավաբեկությունից հետո։ Կղզին ունի բրազիլական ռազմածովային նավատորմի փարոս, որը կառուցվել է 1960-ականներին Farol ծովածոցի հյուսիսային ծայրամասում։ Դրա կողքին գտնվում է լքված փարոս, որը կառուցվել է 1933 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Իլյա Գրանդե

## Արտաքին հղումներ
* 
* UNESCO — World Heritage 
* Радиолюбительская станция Атолл Рокас ZV0R

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Բրազիլիայում
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Աբու Մենա

**Աբու Մենա** (, ; ,&nbsp; æbuˈmæyːnæ), հին քաղաք, վանքային համալիր և քրիստոնեական ուխտագնացության կենտրոն վաղ միջնադարյան Եգիպտոսում։ Գտնվում է Ալեքսանդրիայից 45 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։  Նրա մնացորդները 1979 թվականին ներառվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ նկատի առնելով վայրի կարևորությունը վաղ քրիստոնեական ժամանակներում։ Ընդամենը մի քանի կանգուն կառույցներ են մնացել։ Այդուհանդերձ՝ խոշոր շինություններից շատերի, այդ թվում՝ մեծ բազիլիկի, հիմքերը կարելի է հստակ զատորոշել։

Առաջին հնագիտական պեղումներն այստեղ իրականացվել են 1905-1907 թվականներին, և դրանց արդյունքում հայտնաբերվել են հինհռոմեական բաղնիքներ, մեծ բազիլիկը, կից եկեղեցին, որտեղ հավանաբար պահվել են սրբերի մասունքները։

## Պատկերասրահ

File:Artifacts at Abu Mena (II).jpg|Արտեֆակտներ
File:Artifacts at Abu Mena (IV).jpg|Արտեֆակտներ
File:Artifacts at Abu Mena (VII).jpg|Արտեֆակտներ
File:Basilica of The Crypt at Abu Mena (II).jpg|Մեծ բազիլիկը
File:Basilica of The Crypt at Abu Mena (III).jpg|Մեծ բազիլիկը
File:Basilica of The Crypt at Abu Mena (V).jpg|Մեծ բազիլիկը
File:Baths at Abu Mena (II).jpg|Հռոմեական բաղնիքները
File:Baths at Abu Mena (V).jpg|Հռոմեական բաղնիքները
File:Baths at Abu Mena (XXI).jpg|Հռոմեական բաղնիքները
File:Landscape at Abu Mena (II).jpg|Հնավայրի բնապատկերը 
File:Pilgrimage Center at Abu Mena (II).jpg|Ուխտագնացության կենտրոնը
File:Pilgrimage Center at Abu Mena (IV).jpg|Ուխտագնացության կենտրոնը
File:Religious Complex at Abu Mena (VI).jpg|Պաշտամունքային համալիրը
File:Ruins of the Great Basilica at Abu Mena (III).jpg|Մեծ բազիլիկի ավերակները 
Religious Complex at Abu Mena (XIII).jpg|Աբու Մենայի ավերակները
File:Ruins at Abu Mena (VIII).jpg|Աբու Մենայի ավերակները 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002
*Weitzmann, Kurt, ed., *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century]*, no. 591, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, 

## Արտաքին հղումներ
*Abu Mena at UNESCO World Heritage Centre; includes links to 360˚ panoramic photos of the site

Կատեգորիա:Ավերված եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Մուսուլմանների կողմից ավերված եկեղեցիներ
Բրու նա Բոյն

**Բրու նա Բոյնը** () 40 գերեզմանաբլուրներից կազմված համալիր է Իռլանդիայում, որը գտնվում է Բոյն գետի ավազանում, մոտ 40 կմ դեպի հյուսիս Դուբլինից, Միթ կոմսությունում։ Զբաղեցնում է 10 քառ. կմ տարածք։Երեսունյոթ փոքր գերեզմանատները շրջապատում են երեք հսկայական դամբարաններ `Նյուգրենեսը, Դութը և Նոութը։ Նրանց չափերը տասնյակ մետր տրամագծով են։ Դրանք բոլորը պատկանում են այսպես կոչված միջանցքային դամբարանների տիպին. Երկար զանգվածային նեղ միջանցք, որը կառուցված է զանգվածային քարե բլոկներից, տանում է դեպի գավազանի տակ գտնվող գերեզմանատուն։ Այս մեգալիթների տարիքը մոտ 5 հազար տարի է, այսինքն ՝ դրանք հազար տարի ավելի հին են, քան հայտնի Սթոունհենջը և հինգ հարյուր տարեկան ՝ Գիզայի եգիպտական բուրգերը։

Այս շենքերը այսօր համարվում են Եվրոպայում մեգալիթյան արվեստի ամենամեծ և կարևորագույն հուշարձանները։

Նրանք նաև համարվում էին ամենահին Իռլանդիայում։ Այնուամենայնիվ, ըստ ռադիոկարբոնային ուսումնասիրությունների արդյունքների, գերեզմանում գտնվող գերեզմանները շատ ավելի հին են ՝ մ.թ.ա. 3800-4400: 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իռլանդիայում
Կահոկիա

**Կահոկիա** ()՝ 109 գերեզմանաբլուրների խումբ, որը կառուցել են հյուսիսամերիկյան հնդկացիները։ Գտնվում է Քոլինսվիլ և Սենթ Լուիս քաղաքների մոտ Իլիոնոյս նահանգում, Միսիսիպի գետի ափին։ Միսիսիպյան մշակույթի (7 - 13-րդ դարեր) ամենամեծ հնագիտական հուշարձանն է, իսկ 1982 թվականից գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ որպես Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Cahokia Mounds Homepage and Map of the Site
*  "Cahokia Mounds State Historic Site, Illinois" , *World Heritage Site*, National Park Service
* "Cahokia Mounds" , Illinois Historic Preservation Agency
* "Cahokia Mounds" 
*   "Metropolitan Life on the Mississippi", *Washington Post*, March 12, 1997
* Mississippian Art and Artifacts 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ԱՄՆ-ում
Ուբսու Նուր (ջրավազան)

**Ուբսու Նուրը** համանուն գետի ջրավազանն է, նաև Կենտրոնական Ասիայի ամենափակ ջրավազանը։ Ավազանի տարածքը մտնում է Մոնղոլիայի (համանուն գետի շրջանը) և Ռուսաստանի կազմի մեջ (Ուբսունուրյան գոգահովիտ արգելափակոցը)։ Գտնվում է այդ երկու երկրների պետական պաշտպանության տակ։ Ընդհանուր տարածքը 1 068 853 հեկտար է։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Մոնղոլիայում
Կիժի

**Կիժի** (), կղզի Օնեգա լճում՝ Կարելիայում (Ռուսաստան), որտեղ գտնվում է հանրահայտ Կիժիի պոգոստի ճարտարապետական համալիրը։ Լճի բազմաթիվ կղզիների վրա 16-րդ դարից սփռված Էին ավելի քան 100 գյուղ, որոնց վարչական կենտրոնը Կիժին էր։ Պահպանվել է Կիժիի 18-19-րդ դարերի փայտաշեն համալիրը՝ բաղկացած Պրեօբրաժենսկայա (1714) և Պոկրովսկայա (1764) եկեղեցիներից։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արգելոց-թանգարաններ
Ավստրալիայի արևելյան ափի անձրևային անտառներ

**Ավստրալիայի արևելյան ափի անձրևային անտառները** ()՝ համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ են Ավստրալիայի ցամաքային մասի արևելյան ափին, Քվինսլենդ և Նոր Հարավային Ուելս նահանգների սահմանին։

Գիտական տեսակետից դրանք անչափ կարևոր նշանակություն ունեն, քանի որ դրանցում կուտակված են Ավստրալիայի հնագույն բուսականության հսկայական քանակությամբ ու բազմազան տեսակներ, որոնք կազմավորվել են դեռևս այն ժամանակներում, երբ ներկայիս մայրցամաքը Գոնդվանա գերմայրցամաքի մի մասն էր դեռևս։

Բուսական ու կենդանական աշխարհները չափազանց հարուտ են. անտառներում արձանագրվել են ավստրալիական բոլոր բուսատեսակների մոտավորապես կեսը, կաթնասունների ու թռչունների տեսակների շուրջ մեկ երրորդ մասը։ Եվ դա՝ այն դեպքում, երբ անտառներն զբաղեցնում են Ավստրալիայի մայրցամաքային ամբողջ տարածքի ընդամենը 0,3 %-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ավստրալիայում
Մ.թ.ա. 394

**Մ.թ.ա. 394**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 390-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 395 և մ.թ.ա. 393 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 389

**Մ.թ.ա. 389**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 380-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 390 և մ.թ.ա. 388 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Առաքելական հանգանակ

**Առաքելական հանգանակը** () մեզ հասած ծագումով ամենահին հավատո հանգանակն է։ Ըստ ավանդության՝ նրա հեղինակները Քրիստոսի առաքյալներն են, սակայն ժամանակակից ուսումնասիրողների և աստվածաբանների մեծ մասը գտնում է, որ այն կազմվել է մ.թ. II դարում։ Առաքելական հանգանակի կազմության պատմությունը տրված է Օգոստինոսին վերագրված ճառերից մեկում՝ «Հանգանակի մասին» վերնագրով։ Այստեղ հանգանակի բանաձևումներից ամեն մեկը վերագրվում է որևէ առաքյալի։

Առաքելական հանգանակը հատկապես մեծ հեղինակություն է վայելում Արևմտյան քրիստոնեական եկեղեցիներում (կաթոլիկ և անգլիկանական եկեղեցիներ), որոնք ընդունում են հանգանակի առաքելական ծագումը, իբրև հավաքական խմբագրություն՝ կատարված Սուրբ Հոգու ներշնչումով։

Արևելյան եկեղեցիներում այդ մոտեցումն առարկվում է այն հիմնավորմամբ, թե առաքյալները եթե իրապես խմբագրած լինեին հանգանակը, ապա դա անպայման կհիշատակվեր Գործք առաքելոցում։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Մ.թ.ա. 370

**Մ.թ.ա. 370**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 360-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 371 և մ.թ.ա. 369 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 360

**Մ.թ.ա. 360**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 350-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 361 և մ.թ.ա. 359 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 350

**Մ.թ.ա. 350**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 340-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 351 և մ.թ.ա. 349 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Նիկիական հանգանակ

**Նիկիական հանգանակ** կամ «Նիկիո հավատի հանգանակ», Հայ առաքելական եկեղեցու քրիստոնեական դավանանքի ամփոփում, որն ընդունվել է Նիկիայի Ա տիեզերական ժողովի ժամանակ։ Ժողովը գումարվել է 325 թվականին Հռոմեական կայսր Կոստանդիանոս Մեծի (306-337) հրամանով, Բութանիայի Նիկիա քաղաքում, մայիսի 20-ին։ Ժողովին մասնակցել են Ընդհանրական եկեղեցու 318 հայրապետներ, այդ թվում Ալեքսանդրիայի պատրիարք Ալեքսանդր Ալեքսանդրացին, Աթանաս Ալեքսանդրացին (այդ ժամանակ դեռևս սարկավագ), Գրիգոր Լուսավորչի կրտսեր որդին՝ Արիստակեսը և եկեղեցու այլ նշանավոր եպիսկոպոսներ։ Առաջին տիեզերական ժողովի հրավիրման շարժառիթն էր Ալեքսանդրիայի քահանա Արիոսի հերետիկոսական ուսմունքի քննությունը և դատապարտումը։ Արիոսը քարոզում էր, թե Քրիստոս անսկիզբ չէ, այլ ստեղծվել է ժամանակներից առաջ, Հայր Աստծո ցանկությամբ, որպեսզի նրա միջոցով կատարվի արարչագործությունը։ Միակ անծնունդը, հավիտենականը և անսկիզբը Հայր Աստվածն է։ Ըստ Արիոսի՝ կա մեկ և միակ Աստված։ Դա Հայր Աստվածն է։ Մնացած ամեն ինչ, որ գոյություն ունի, իր էությամբ խորթ է Աստծուն և ունի մեկ այլ ինքնուրույն էություն։ Որդին առաջացել է ոչ թե Հոր էությունից, այլ՝ ոչնչից։ Կար ժամանակ, երբ Որդին չկար։ Որդին թեև ստացել է Հայր Աստծո ողջ շնորհքը և որդեգրվել, սակայն անապական չէ ինչպես Հայրը, այլ այլայլելի, ինչպես արարածները։ Նա ժխտում էր Հիսուսի հավասարությունը Հայր Աստծո հետ և չէր ընդունում Հիսուսի Աստված լինելը։ Այլ խոսքով Որդին չի եղել, այլ առաջացել է, այսինքն արարած է։ Նրա համար Հիսուսը պարզապես գերմարդկային մի արարած էր։

Հանգանակին հաջորդում է եկեղեցական նզովք, որը դատապարտում է հերետիկոսական ուսմունքները։ Գրիգոր Լուսավորիչը Հանգանակին ավելացրել է փառաբանություն, որը հաջորդում էր նզովքին։ Փառաբանական մասը Աստծու նկատմամբ երախտագիտության կարճ արտահայտությունն է։

Հանգանակի վերջին բառը՝ «Ամեն»-ը, Հայ Եկեղեցու պատարագում ասվում է Գրիգոր Լուսավորչի փառաբանությունից հետո։

## Նիկիական Հանգանակի տեքստը
### Հաւատամք

### Նզովք

### Գրիգոր Լուսավորչի փառաբանություն

## Արտաքին հղումներ
* Ներսես Լամբրոնացի Մեկնություններ «Հավատամքի» և «Հայր մեր»-ի։ - Էջմիածին։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 2007.- 104 էջ։
* Պատարագամատոյց Հայաստանեայց Սուրբ եկկեղեցւոյ 

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու պատմություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական հանգանակներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Լաս Մեդուլաս

**Լաս Մեդուլաս** (), ոսկու հին հռոմեական հանքավայր, որը գտնվում է Իսպանիայի հյուսիսարևմտյան մասում, Պոնֆերադա քաղաքի մոտ։ Համարվել է ոսկու ամենամեծ բաց հանքը ամբողջ հռոմեական կայսրությունում։ 2014 թվականին Lidar-ի կիրառմամբ տեղանքում իրականացված հետազոտությունների միջոցով հստակեցվել է հինհռոմեացիների կատարած աշխատանքների ծավալների մեծությունը։ 1997 թվականին *Լաս Մեդուլասը* ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում՝ որպես բնության հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*Lewis, P. R. and G. D. B. Jones, *Roman gold-mining in north-west Spain*, Journal of Roman Studies 60 (1970): 169-85
*Jones, R. F. J. and Bird, D. G., *Roman gold-mining in north-west Spain, II: Workings on the Rio Duerna*, Journal of Roman Studies 62 (1972): 59–74.
**Domergue, C. and Hérail, G., *Conditions de gisement et exploitation antique à Las Médulas (León, Espagne)* in L'or dans l'antiquité: de la mine à l'objet, B. Cauuet, ed., Aquitania Supplement, 9 (Bordeaux 1999): 93-116.
**Journeys Through European Landscapes/Voyages dans les Paysages Européens*. COST-ESF, Ponferrada: 101–104.
*Pipino g. "Lo sfruttamento dei terrazzi auriferi nella Gallia Cisalpina. Le aurifodine dell'Ovadese, del Canavese-Vercellese, del Biellese, del Ticino e dell'Adda".  Museo Storico dell'Oro Italiano, Ovada 2015

## Արտաքին հղումներ
* Webpage of Fundación Las Médulas, with itineraries, virtual visit and practical information 
* UNESCO official website
* Photo gallery and explanation of the explotaition system  
* "Las Médulas, the Roman El Dorado".  

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում
Մ.թ.ա. 340

**Մ.թ.ա. 340**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 330-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 341 և մ.թ.ա. 339 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 330

**Մ.թ.ա. 330**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 320-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 331 և մ.թ.ա. 329 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 320

**Մ.թ.ա. 320**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 310-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 321 և մ.թ.ա. 319 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Ապելլեսը նկարում է «Անադիոմենի Աֆրոդիտա» նկարը (մոտավոր տարեթիվը)։
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 310

**Մ.թ.ա. 310**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 300-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 311 և մ.թ.ա. 309 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սքելիգ Մայքլ

**Սքելիգ Մայքլ**, նաև հայտնի է որպես «Մեծ Սքելիգ» (, թարգ. «Միխայիլի ժայռը»), մեծ կղզի-քարաժառ է մոտ 15 կմ դեպի արևմուտք իռլանդական Քեռի կոմսությունից։ Ամենամեծն է Սքելիգյան կղզիներից։

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իռլանդիայում