Վիլի և Վե

մինի|Օդինը և նրա եղբայրները ստեղծում են աշխարհը
**Վիլի և Վե** (նորվեգերեն՝ Vile և Vé), սկանդինավյան դիցաբանության մեջ երկու ասեր, Օդինի եղբայրներ։ Երեքն էլ նախամարդ-արարած Բուրի որդու՝ Բորի և նրա կնոջ՝ սառցե հսկաների նախամայր Բեստլայի որդիներն են։ Վեն կրտսերն է, Վիլեն՝ միջնեկը, իսկ Օդինը՝ ավագը։

Գիլֆագինինգի (Կրտսեր Էդդայի) համաձայն՝ Վեն և Վիլին Օդինի հետ միասին ներգրավված են հսկա Իմիր կյանքը խլելու և նրանից աշխարհը ստեղծելու գործում։ Այնուհետև նրանք՝ Օդինի հետ միասին, ծովափին գտնված երկու ծառերից ստեղծում են առաջին մարդկանց՝ Ասկին և Էմբլային։

Վիլին այդ փայտի գերաններին տալիս է շարժում և ինտելեկտ, իսկ Վեն նրանց տալիս է ձև, խոսք, տեսողություն և լսողություն։ Սակայն Էդդայի «Վոլյուսպա» պոեմում Օդինը, Հյոնիրը և Լոդուրն են ստեղծել Ասկին և Էմբլային։ Հնարավոր է, որ Վեն հոմանիշ լինի Հոնրի, Հյոնի կամ Հյոնեի հետ, մինչդեռ Վիլին կարող է հոմանիշ լինել Լոդուրի, Լոկիի և Մունդիլֆորեի հետ։

Վիլն ու Վեն էին թագավորում, երբ Օդինը նրանց հետ էր։ Սնորի Սթուրլուսոնի սկանդինավյան սագաների «Հեյմսկրինգլա»  գրքում պատմվում է, որ երբ Օդինն այնքան երկար ժամանակով բացակայեց, որ աեսիրները չէին հավատում, որ նա կվերադառնա, նրանք երկուսն էլ ամուսնացան նրա կնոջ՝ Ֆրիգգի հետ և բաժանեցին նրա ժառանգությունը իրենց միջև։

## Անվան ստուգաբանություն
Հին սկանդինավյան «Վե» (Vé կամ Véi) թեոնիմը կապված է գոթական «քահանա» (*weiha)* անվան հետ, որոնք երկուսն էլ ծագում են նախագերմանական «վիհոն» (*wīhōn) բառից, որն էլ ծագում է «վիհազ» (*wīhaz) ածականից, որը նշանակում է «սուրբ» (հմմտ. գոթերեն՝ *weihs*, հին բարձր գերմաներեն wīh)**': Կապակցված գոյականը՝ «սրբավայր» (*''wīhan''), կարող է նաև վերակառուցվել հին սկանդինավյան «սրբավայր» (''vé''), հին անգլերեն «կուռք» (''wēoh'') և հին սաքսոնական «տաճար» (''wīh'') բառերի հիման վրա**':

«Վիլի» (*Vili*) հին սկանդինավյան լեզվով բառացի նշանակում է «կամք»։ Այն ծագում է նախագերմանական «կամք, ցանկություն» (**weljōn* ~ **weljan)* գոյականից (համեմատեք գոթական *wilja*, հին անգլերեն *willa* և հին բարձր գերմաներեն *willo*)։

Վիլի, Վե և Օդին առաջին մաքրարյուն ասերն են: Նրանց անունները՝  երեքն էլ ցույց են տալիս հոգևոր կամ բարոյագիտական վիճակ. Վիլի նշանակում է բանական կամք կամ ցանկություն, Վե նշանակում է սրբագործված, իսկ Օդինը, որի հիմքում ընկած է օդր՝ *Óðr* բառը, ցույց է տալիս ցասում և էքստազային վիճակ։

## Վկայություններ
[մինի|[Լորենց Ֆրյոլիխի նկարազարդման մեջ Իմիրի վրա հարձակվում են Օդին, Վիլի և Վե եղբայրները]]Նախասկանդինավյան լեզվով երեք եղբայրների անունները ալիտերացիոն են,  **, , *,  այնպես որ դրանք կարելի է ընդունել որպես **, wiljô, wīhą* եռյակ, որը մոտավորապես նշանակում է ոգեշնչում (տրանսցենդենտալ, մանտիկ կամ մարգարեական գիտելիք), ճանաչողություն (կամք, ցանկություն, ներքին միտք, որը հանգեցնում է գործողության) և նումեն (հոգևոր ուժ, որը գտնվում է արտաքին աշխարհում, սրբազան առարկաներում):

Վիլին և Վեն, Օդինի հետ միասին, պատկերված են որպես երեք եղբայրներ, որոնք սպանեցին Իմիրին՝ վերջ դնելով հսկա յոտնար ցեղի նախնադարյան տիրապետությանը, և ասերից առաջիններն են: Երեքից Օդինն ավագն է, Վիլին՝ միջնեկ, իսկ Վեն՝ կրտսեր: Առաջին մարդկային զույգին՝ Ասկին և Էմբլային, Օդինը հոգի և կյանք տվեց. Վիլին (Հյոնիր)՝ խելք (բանականություն) և շոշափելիքի զգացողություն և Վեն (Լոդուր) տվեց դեմք (արտաքին տեսք, դեմքի արտահայտություն), խոսք, լսողություն և տեսողություն։

Ըստ վկայությունների Վիլին և Վեն քիչ նշանակալիություն ունեն սկանդինավյան դիցաբանության մեջ, իսկ նրանց եղբայր Օդիննն ավելի նշանավոր դեր ունի որպես սկանդինավյան պանթեոնի առաջնորդ։ Օդինը մնում է ամենահզոր աստվածների՝ Օդինի, Թորրի և Ֆրեյրի եռյակի գլխավորը։ «Գիլֆագինինգ»-ում՝ «Էդդա» արձակի առաջին գրքում, Օդինը նաև անվանվում է Տրիդի՝ «երրորդը», որի դեպքում նա հայտնվում է Հարրի և Ջաֆնհարրի («բարձրը» և «ավելի բարձրը» կամ «նույնքան բարձրը») կողքին՝ որպես «Երրորդ Բարձրը»։ Այլ դեպքերում նա Թվեգգին է՝ «երկրորդը»։ Օդին-Վիլի-Վե եռյակի հետ կապված՝ Գրիմը համեմատում է հին գերմանական willa-ն, որը ոչ միայն արտահայտում էր voluntas, այլև votum, impulse, spiritus և կամքի մարմնացում, հին անգլերեն աղբյուրներում Ուելայի հետ։

Քեյզերը եռյակը մեկնաբանում է որպես «Հոգի, Կամք և Սրբություն», ենթադրելով, որ Վիլիի և Վեի մեջ կա մի տեսակ գերմանական Երրորդություն, որը «կրկին խառնվում է համընդհանուր Համաշխարհային Հոգու մեջ՝ Օդինի մեջ։ [...] միայն նա է Ալ-հայրը, որից սերում են մյուս բոլոր բարձրագույն, աշխարհ-ուղղորդող էակները՝ ասերը»։

Լոկիի խոսքերով՝ ''Լոկասեննայում'' Վիլին և Վեն սիրավեպ են ունենում Օդինի կնոջ՝ Ֆրիգգի հետ։ Գրիմը սա համարում է երեք եղբայրների հիմնարար ինքնության արտացոլում, ուստի Ֆրիգգը կարող է համարվել նրանցից որևէ մեկի կինը։ Այս պատմության համաձայն՝ Օդինը երկար ժամանակ բացակայել էր երկրից, և նրա բացակայության ժամանակ նրա փոխարեն գործել են եղբայրները։ Հարկ է նշել, որ Սաքսո Գրամմատիկուսը նաև Օդինին (լատիներեն՝ Օթինուս) է ստիպում ճանապարհորդել օտար երկրներ, իսկ Միտոդինին (լատիներեն՝ Միթոթին)՝ լրացնել նրա տեղը, և, հետևաբար, Միտոդինի դիրքը լույս է սփռում Վիլիի և Վեի դիրքի վրա։ Սակայն Սաքսոն Օդինին ներկայացնում է որպես կրկին աքսորյալ և Ուլրին (լատիներեն՝ *Ollerus*) է դնում նրա տեղում։

*Հեյմսկրինգլայի* 3-րդ գլուխը նշում է, որ Օդինը երկու եղբայր ուներ՝ Վիլին և Վեն։ Մինչ Օդինը բացակայում էր, նրա եղբայրները կառավարում էին նրա թագավորությունը։ Երբ Օդինն այնքան երկար ժամանակով բացակայեց, որ Ասիրները հավատացին, որ նա այլևս չի վերադառնա, նրա եղբայրները սկսեցին բաժանել Օդինի ժառանգությունը, «բայց նրա կնոջը՝ Ֆրիգգին, նրանք կիսեցին իրենց միջև։ Սակայն, հետագայում [Օդինը] վերադարձավ և կրկին տիրացավ իր կնոջը»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Grimm, *Teutonic Mythology* (1835), ch. 7, ch. 19.
* E. A. Philippson, *Die Genealogie der Götter in Germanischer Religion, Mythologie und Theologie*, Illinois studies in language and literature vol. 37, Urbana, Illinois (1953), 44–52.

Կատեգորիա:Աստվածներ
Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն