open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարգարտածաղիկ

**Մարգարտածաղիկ** (օշոշ, զատկածաղիկ, նախածաղիկ, ), բարդածաղկավորների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայրենիքը Եվրոպան է։ Մարգարտածաղիկը բազմամյա, 15 սմ բարձրությամբ կոմպակտ բույս է, սակայն մշակվում է որպես երկամյա։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից
Տերևներն արմատամերձ վարդակներում են, տերևազուրկ ցողունները վերջանում են ծաղկազամբյուղներով։ Ծաղիկները սպիտակ են, վարդագույն կամ կարմրավուն, սերմերը հարթ են, ձվաձև։ Ծաղիկները սպիտակ են, վարդագույն կամ կարմրավուն։ Ծաղկում է մայիս-սեպտեմբերին։ Բազմանում է սերմերով և թփիկների բաժանումով։ Խիստ ցրտադիմացկուն են, ձյան տակ պահպանվում են ոչ միայն տերևները, այլև կոկոնները։

## Բազմացում
Մեր պայմաններում բաց գրունտում ձմեռած մարգարտածաղիկը սկսում է ծաղկել ապրիլ ամսից՝ սպիտակ-վարդագույն, բաց կարմիր, կարմիր, միաթերթ և լիաթերթ մանր կամ խոշոր ծաղիկներով։ Խոշոր ծաղիկներ ունեցող տեսակներից աչքի է ընկնում Ֆրանկֆուրտի փառքը (Rhum von Frankfurth), որն ունի խիտ, լիաթերթ, մուգ կարմիր ծաղիկներ, որոնց տրամագիծը հասնում է 5-6 սմ-ի։ Այսպիսի խոշոր ծաղիկներ ունեցողներից է նաև Սպիտակ Գոլիաֆ տեսակը (Weisser goliaf)` սպիտակ, գեղեցիկ ծաղիկներով։
Ծաղկումը տևում է վաղ գարնանից մինչև ուշ աշուն։ Փոքր-ինչ ընդմիջում է տալիս ամառվա շոգին։ Օգտագործվում է եզրագծեր, ղևանդներ, ծաղկեթմբեր ձևավորելու համար։ Փակ գրունտում ձմռան ընթացքում հիանալի ծաղկում է, տալով մեծ քանակությամբ կտրած ծաղիկներ։ Բազմանում է սերմերով և թփիկների բաժանումով։ Ջերմատներում ուշ աշնանը կամ ձմեռվա սկզբում կատարված ցանքից ստացված մարգարտածաղիկները բավականին հաջող ծաղկում են հաջորդ տարվա գարնանը, սակայն բաց գրունտում ձմեռն անցկացրած մեկ տարեկան բույսերը համեմատաբար հաջող և առատ են ծաղկում։
Սերմերը ծլում են 5-10 օրվա ընթացքում։ Մեկ գրամում պարունակվում է մոտավորապես 3000 հատիկ, ծլունակությունը պահպանում են 2-3 տարի։

## Տարածում
Մարգարտածաղկի տեսակ վայրի վիճակում աճում է Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, ԽՍՀՄ-ում՝ 2։ Բազմամյա մարգարտածաղիկ (*B. perennis*) որպես վաղ գարնանը ծաղկող դեկորատիվ բույս մշակվում է Արևմտյան Եվրոպայում, Ղրիմում, ինչպես նաև ԽՍՀՄ-ում։ 
Հանդիպում է հյուսիսային մարզերում, հատկապես՝ Վահագնի գետի առափնյա մարգագետիններում և անտառային թփուտներում։ Մշակության մեջ հայտնի են
բազմաթիվ բազմաթերթ, խոշորածաղիկ սորտեր (Ֆրանկֆուրտի փառք, Սպիտակ գոլիաֆ և այլն)։

## Տեսակներ
մինի
մինի|աջից
Հայտնի է 10, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ Օշոշ բազմամյա (*B. perennis*)

## Կիրառում
Գեղազարդիչ է։ Օգտագործվում է ծաղկաթմբերի, գորգային ձևավորումների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.։ Просвещение, 1981. — С. 470.
* Luc Brouillet։ ''Bellis L.'' - textgleich online wie gedrucktes Werk. (Abschnitt Beschreibung)
* Omar Fiz, Virginia Valcárce, Pablo Vargas։ *Phylogenetic position of Mediterranean Astereae and character evolution of daisies (Bellis, Asteraceae) inferred from nrDNA ITS sequences.* In։ *Molecular Phylogenetics and Evolution*, Volume 25, Issue 1, 2002, S. 157–171.  (Abschnitt Systematik)

## Արտաքին հղումներ
* Маргаритка на сайте ''Энциклопедия декоративных садовых растений''
* Տեղեկություն բույսի մասին։ 
*Flora Europaea: ''Bellis''

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Գեղարվեստական մարմնամարզություն

thumb|200px
thumb|200px
**Գեղարվեստական մարմնամարզությամբ** զբաղվում են միայն կանայք։

Մրցությունների ժամանակ մարզուհիները երաժշտության ուղեկցությամբ կատարում են մարմնամարզական և պարային վարժություններ՝ կա՛մ առանց մարզագործիքների, կա՛մ՝ մարզագործիքներով, դրանք են՝ ժապավեն, գնդակ, գուրզ, օղակ, ցատկապարան։

Անցկացվում են ինչպես առանձին մարզաձևերի, այնպես էլ՝ բազմամարտի և թիմային վարժությունների պաշտոնական մրցումներն։

Թիմն ունենում է 6 հոգանոց կազմ։

Մարմնամարզուհիները մարզագործիքներով վարժությունները կատարում են միայն կամավոր ծրագրով, որը տևում է 1-1.30 րոպե։

Առանց գործիքի՝ ազատ, վարժություններն անցկացվում են և՛ պարտադիր, և՛ կամավոր ծրագրերով։ Կամավոր ծրագրին տրվում է 1.30 րոպե, իսկ պարտադիր ծրագրին՝ մինչև 2 րոպե ժամանակ։

Մարզուհիների կատարած վարժությունները մրցավարների կողմից գնահատվում են մինչև 10 միավորով։

Հաղթող է ճանաչվում առավել մեծ թվով միավորներ ձեռք բերած մարզուհին կամ թիմը։

## Արտաքին հղումներ
* Գեղարվեստական մարմնամարզություն 
* Գեղարվեստական մարմնամարզության միջազգային առաջնություն՝ Գյումրիում

Կատեգորիա:Մարզաձևեր
Մարգարիտ Նավառացի

**Մարգարիտ Նավառացի** (, ), Նավառայի թագուհի, գրող։ Համակրել է չափավոր Ռեֆորմացիային։ Պաշտպանության տակ է առել նրա կողմնակիցներին։ Մարգարիտ Նավարացու շուրջ խմբված էին ֆրանսիացի ականավոր հումանիստներ (Մարոն, Դեպերյեն, Դոլեն, Ռաբլեն)։

## Ստեղծագործությունները
մինի|ձախից|Մարգարիտ Նավառացու արձանը Անգուլեմում
Առավել հայտնի ստեղծագործությունը՝ «Հեպտամերոնը» (1559, գրված է Բոկաչչոյի ազդեցությամբ), պատկերում է 16-րդ դարի կեսի ֆրանսիացի ազնվականության բարքերն ու ապրելակերպը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարգարետ թագուհու ստեղծագործություններ
* Մարգարետ թագուհի, անգլերեն 
* Մարգարետ թագուհի, իսպաներեն
* Մարգարիտ Նավառացի, ֆրանսերեն 

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագուհիներ և կայսրուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստներ
Ասատուր Մարգարյան

**Ասատուր Եփրեմի Մարգարյան** (), հայ խորհրդային պտղաբույծ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1962), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սուխումի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտը (1934)։ 1938 թվականից Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի պտղաբանջարաբուծության ամբիոնի վարիչ։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում պտղաբուծության զարգացման, սորտաշրջանացման և գրոտեխնիկայի հարցերին։ Ուսումնասիրել է ՀԽՍՀ խնձորենու ձևագոյացման կենտրոնները, հեռավոր հիբրիդացման եղանակով նոր սորտերի ստացումը, նկարագրել է խնձորենու տեսակային և սորտային կազմի կենսաբանական առանձնահատկությունները, հայտնաբերել դրա տեղական 60 սորտ, որոնցից 4-ը (Ղափար, Չխչխկան, Սյունիքախնձոր, Կարմրկենի) ներդրել է ՀԽՍՀ հյուսիսարևելյան շրջաններում։ Մշակել է ՀԽՍՀ լեռնային և նախալեռնային շրջաններում պտղատու այգիների հիմնադրման և մշակության ագրոմիջոցառումներ։

## Երկեր
* Հայաստանի վայրի պտուղները, Երևան, 1959 (համահեղինակ)։
* Տեղական ծագում ունեցող խնձորենու տեսակային և սորտային կազմը Հայկական ԽՍՌ-ում, Երևան, 1960։
* Պտղաբուծություն, Երևան, 1976 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ֆրանսուա Մանսար

**Ֆրանսուա Մանսար** (, ), ֆրանսիացի ճարտարապետ։ XVII դարի ֆրանսիական կլասիցիզմի հիմնադիրներից։ Աշակերտել է Ս. դը Բրոսսին։ Մանսարի կառույցներում (Բլուայի դղյակը, վերակառուցվել է 1635-1638 թվականներին, Մեզոն-Լաֆֆիտ պալատը, 1642-1650, Փարիզում՝ Վալ դե Գրաս եկեղեցին, 1645-1646, շինարարությունը շարունակել է Ժ. Լեմերսիեն, Կառնավալե հյուրանոցը, վերակառուցվել է 1660-1661 թվականներին և այլն) ճակատների պլաստիկ, ճոխ հարդարանքը (բարոկկոյի տարրերով) համադրված է ընդհանուր ծավալատարածական հորինվածքի պարզությանն ու հստակությանը, կանոնավոր հատակագծին։ 
[մինի|ձախից|[Մեզոն-Լաֆիտ պալատը]]
[մինի|ձախից|[Վալ դե Գրաս եկեղեցին]]

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ
Մարզական ֆեդերացիա

**Մարզական ֆեդերացիա**, **սպորտային ֆեդերացիա**, ֆիզկուլտուրայի ու սպորտի միջազգային (աշխարհամասային) և ազգային (որևէ երկրի) պետական կազմակերպություն, որն ունի տվյալ երկրում անցկացվող կոնկրետ մարզաձևի անցկացումը կարգավորող գործառույթներ։ Աշխարհի տարբեր երկրներում գործում են բազմաթիվ մարզական ֆեդերացիաներ։

Հայաստանում գործում են ֆուտբոլի, բասկետբոլի, մարմնամարզության, շախմատի, ժամանակակից հնգամարտի, բռնցքամարտի, ծանրամարտի, ջրային, տեխնիկական ու պաշտպանական մարզաձևերի, թեթև աթլետիկայի, թենիսի, սեղանի թենիսի, դասական ըմբշամարտի, պաուերլիֆտինգի և այլ մարզական ֆեդերացիաներ։

Կատեգորիա:Սպորտային կազմակերպություններ
Ժայռային փոքր սիտեղ

thumb|''Sitta neumayer syriaca''
**Ժայռային փոքր սիտեղ** (), սիտեղների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 13, 5-14, 5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23-25 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 24-27 գ։ Մարմինը վերևից և պոչը կապտամոխրագույն են, ներքևից՝ սպիտակ, ներքնապոչը՝ բաց նարնջագույն։ Կտուցը բարակ է, սև, հիմքում՝ բաց գույնի։ 
Կտուցի հիմքից դեպի ծոծրակն է ձգվում սև, համաչափ լայնությամբ ակնաշերտը։

## Կենսակերպ
Բնակվում է ժայռոտ սարալանջերին, ձորերում, ձմռանը՝ ծառերի վրա։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով, պտուղներով։ Աղմկոտ է, շարժունակ և ամրակազմ։ Երգը նման է սուլոցների։ Ժայռերի, թփերի արանքում ցատկոտում է ընդհատ-ընդհատ ոստյուններով։ Հաճախ կտրուկ թափ է տալիս թևերն ու շարժում պոչը։

## Բնադրում
Հարսանեկան խաղերն սկսվում են փետրվարի կեսից մայիս-հունիս։ Բնադրազույգերը մշտական են։ Բույնը կառուցում է հիմնականում արուն՝ 15-18 օրվա ընթացքում (էգը ժամանակ առ ժամանակ շինանյութ է մատակարարում)։ Բնադրում է ժայռաճեղքերում կամ ժայռերի պատերին։ Բույնը կլորավուն է (կավե պուլիկի վզիկի նմանվող թռիչքային անցքով), ծեփում է կավից (որը շաղախում է թքով), օգտագործում գունավոր բզեզների և այլ միջատների մնացորդներ, արտաքին մասը պատում մեծ թրթուրների (որոնց ճզմում է կտուցով) լորձով։ Ցամքարը բաղկացած է մանր կրծողների մազերից։ Ապրիլի սկզբին բնում հայտնվում են առաջին ձվերը։

Դնում է 21 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ կարմրադարչնագույն վրձնախազերով 5-10 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 15-18 օր։ 25 օրական ձագերը դուրս են գալիս բնից, սակայն կատարյալ թռիչքի ունակություն ձեռք են բերում ևս 24-25&nbsp;օր ծնողների հսկողության տակ մնալուց հետո։

Կատեգորիա:Սիտեղներ
Իբիսներ

**Իբիսներ** (), արագիլանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 30, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ տարգալակտուց և քաջահավ։ 
## Արտաքին կառուցվածք
Ուղիղ կամ աղեղնաձև կեռված երկար կտուցով, երկար ոտքերով ու պարանոցով թռչուններ են։ 
Մարմնի կեցվածքն ուղղահայաց է, կտուցի ծայրը՝ գդալանման լայնացած կամ բարակ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Royal Spoonbill444.jpg
Պատկեր:Eurasian Spoonbill (Platalea leucorodia) at Bharatpur I IMG 5670.jpg


Կատեգորիա:Արագիլանմաններ
Պայմանական դատապարտություն

**Պայմանական դատապարտություն**, դատավճռով նշանակված պատիժը դատապարտյալի նկատմամբ ի կատար չածելը՝ պայմանով, որ նա սահմանված փորձաշրջանում նոր դիտավորյալ հանցագործություն չի կատարի։ Ըստ խորհրդային օրենսդրության, պայմանական դատապարտություն կիրառվում է ազատազրկման և ուղղիչ աշխատանքների դատապարտվածների նկատմամբ այն դեպքերում, երբ, հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու հանցավորի անձնավորությունը, դատարանը նպատակահարմար է համարում նշանակված պատիժը հանցավորի նկատմամբ ի կատար չածել։ Փորձաշրջանում (նշանակվում է 1–5 տարի ժամկետով) նոր հանցագործություն կատարելու և ազատազրկման դատապարտվելու դեպքում դատապարտյալի նկատմամբ պատժաչափը վերջնականորեն որոշվում է մի քանի դատավճիռներով պատիժ նշանակելու և պատիժներն ի մի գումարելու կանոնով։ Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանում նոր հանցագործություն (հասարակական կամ այլ կարգի խախտումներ) չի կատարում, նշանակված ժամկետն անցնելուց հետո դատվածությունը մարվում է։

Կատեգորիա:Օրենսդրություն
Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Արշալույս Մարգարյան (բանաստեղծ)

**Արշալույս Հակոբի Մարգարյան ** (), հայ խորհրդային բանաստեղծուհի։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։

## Կենսագրություն
Արշալույս Մարգարյանը ծնվել է 1914 թվականի ապրիլի 18-ին, Թիֆլիսում։ Ծնողները գաղթել են Վանից։ Նախնական կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի համար 73 հայկական միջնակարգ դպրոցում։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։

## Ստեղծագործություններ
Առաջին գիրքը՝ «Ձնծաղիկներ» խորագրով, լույս է տեսել 1947 թվականին։ Հրատարակել է «Գարնանային վտակներ» (1954), «Հայրենի հովիտ» (1958), «Հեռաստաններ» (1962), «Երբ սիրում ես» (1970), «Դու ինձ սպասում էիր» (1975), «Ինձ հետ էիր դու» (1979) և այլ ժողովածուներ։ Գրել է նաև մանուկների համար՝ «Թթենու տակ» (1954), «Մանկապարտեզ № 1» (1972)։ Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Ծաղկունք» (Երևան, 1956), «Հեռաստաններ» (Մոսկվա, 1970), «Դու ինձ սպասում էիր» (Մոսկվա, 1979) գրքերը։

## Երկեր
* Ձնծաղիկներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 36 էջ։
* Գարնանային վտակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 68 էջ։
* Թթենու տակ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 32 էջ։
* Հայրենի հովիտ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 112 էջ։
* Հեռաստաններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 142 էջ։
* Երբ սիրում ես, Երևան, «Հայաստան», 1970, 460 էջ։
* Մանկապարտեզ համար 1, Երևան, «Հայաստան», 1970, 460 էջ։
* Դու ինձ սպասում էիր, Երևան, «Հայաստան», 1975, 154 էջ։
*Փոքրիկ հովիվը։ Բանաստեղծություններ, Արևիկ, 1989, 16 էջ։
*Ծաղկած ծիրանի։ Բանաստեղծություններ, Խորհրդային գրող, 1990, 182 էջ։

## Թարգմանություններ

* Համանվագ.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 107 էջ.- Բովանդ-ից՝ Մեժելայտիս Է. Զանգը; Կեշոկով Ա. Օջախը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Մարկազիտ

**Մարկազիտ** (ուշ լատ․ marcasita, բառն ունի պարսկական ծագում), ճառագայթող հրաքար, միներալ, բնական ծծմբային երկաթի (FeS2) բազմաձև տարբերակը։ Բյուրեղագիտական համակարգը ռոմբային է։ Առաջացնում է նիզակաձև, հաճախ բարդ կրկնաբյուրեղներ, կատարանման մակաճումներ, կլորավուն կոնկրեցիաներ կամ սև մրախառը զանգվածներ։ Գույնը՝ լատունի դեղին, փայլը՝ մետաղական։ Կարծրությունը՝ 6-6, 5, խտությունը՝ 4900 կգ/3։ Առաջանում է հիդրոթերմալ հանքավայրերում սպիրիտի, պիրոտինի և այլ սուլֆիդների հետ միասին։ Օգտագործվում է ծծմբաթթու ստանալու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ
Կատեգորիա:Երկաթի սուլֆիդներ
Կատեգորիա:Միներալներ
Իժեր

**Իժեր** (), սողունների դասի թեփուկավորների կարգի օձերի ենթակարգի ընտանիք։ Ընդգրկում է 3 ենթաընտանիքի շուրջ 36-38 ցեղի 259 տեսակ։ Հայաստանում տարածված է իժերի (*Viperinae*) ենթաընտանիքի 4 տեսակ՝  Հայկական տափաստանային իժ, Հայկական իժ (Հայկական լեռնատափաստանային վահանագլուխ իժ), Դարևսկու վահանագլուխ իժ և գյուրզա, որոնք տարբեր հետազոտողների կողմից դասվում են 2-3 ցեղերի։

## Արտաքին կառուցվածք
Ընդգրկում է մանր, միջին չափի և խոշոր տեսակներ (երկարությունը՝ 0, 35-3, 5 մ)։ Բնորոշվում են համեմատաբար հաստ մարմնով ու հիմնականում կարճ պոչով։ Գլուխը տարանջատված է մարմնից և ծածկված է մանր կատարավոր թեփուկներով կամ հարթ վահանիկներով (վահանագլուխ իժեր)։ Մաշկը ծածկված է կատարավոր կամ հարթ թեփուկներով։ Աչքերը լավ են զարգացած, բիբը օվալաձև է և ուժեղ լույսի պայմաններում ունի ուղղահայաց ճեղքի տեսք։

## Թունավորություն
Բոլոր իժեր թունավոր են։ Վերծնոտային ոսկրերը շատ կարճ են ու շարժուն, օժտված են երկար խողովակավոր թունամուղ ատամներով։ Ատամներ կան նաև թևանման ոսկրերի և ստորին ծնոտի վրա։

## Ներքին կառուցվածք
Զարգացած է իժերիի միայն աջ թոքը, ձախը մնացորդային է։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է լայն վահանիկների 1 շարքով։

## Բազմացում և զարգացում
Կան ձվակենդանածին և ձվադիր տեսակներ։ Հայտնի է նաև 1 կուսածին տեսակ։

## Կենսակերպ
Բնակվում են տարբեր կենսավայրերում՝ ներառյալ կանգուն և հոսող ջրավազանների առափնյա տարածքները, անտառները, անապատներն ու լեռնային տարածքները։ Հայտնի են կիսաջրային, փորող և ծառերի վրա մագլցող տեսակներ։

## Տարածվածությունը Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օձեր
1905-ի հոկտեմբերի 17-ի հռչակագիր

300px|մինի|Վեդոմոստի Սանկտ Պետերբուրգ: քաղաքային վարչարարություն: 18 հոկտեմբերի, 1905 թ
**«Պետական կարգի կատարելագործման մասին» հռչակագիր** (), **«Հոկտեմբերյան մանիֆեստ»** (*Октябрьский манифест*) Նիկոլայ II-ի հրապարակած մանիֆեստը 1905 թվականի հոկտեմբերի համառուսաստանյան գործադուլի օրերին։ Մանիֆեստը նախապատրաստել էր Սերգեյ Վիտտեն, ով ինքնակալության պահպանման միակ միջոցը համարում էր սահմանադրական զիջումները։ Մանիֆեստը խոստանում էր քաղաքացիական ազատություններ, անձի անձեռնմխելիություն, խղճի, խոսքի, ժողովների և միությունների ազատություն, Պետական դումայի ընտրություններին մասնակցելու (հնարավորին չափ) իրավունք (գլխավորապես բանվորներին և քաղաքային մտավորականությանը)։ Դուման ճանաչվում էր օրենսդիր մարմին, առանց որի հավանության ոչ մի օրենք ուժ չէր ստանա։ Վիտտեն կազմեց նոր կառավարություն, հոկտեմբերի 21-ին հարկադրված հայտարարվեց համաներում, այնուհետև վերացվեց նախնական գրաքննությունը։ Սկսվեց նոր ընտրական օրենքի (հաստատվել է 1905 թվականի դեկտեմբեր 11-ին) նախապատրաստությունը։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1905
Ջերմաչափություն

[մինի|38,7 [°C ջերմություն ցույց տվող բժշկական ջերմաչափ]]

**Ջերմաչափություն**, կիրառական ֆիզիկայի բաժին, որը զբաղվում է ջերմաստիճանի չափման մեթոդների ու միջոցների մշակման հարցերով։ Ջերմաչափությունը նաև չափագիտության բաժին է, որի խնդիրներից են ջերմաստիճանային չափումների միասնականության ու ճշգրտության ապահովումը, ջերմաստիճանային ցուցնակների և էտալոնների ստեղծումը, ջերմաստիճանի չափման սարքերի աստիճանավորման ու ստուգման մեթոդների մշակումը։ Ջերմաստիճանը հնարավոր չէ անմիջականորեն չափել։ Նրա փոփոխությունն արտահայտվում է մարմինների ֆիզիկական այն հատկությունների (ծավալ, ճնշում, էլեկտրական դիմադրություն, էլեկտրաշարժ ուժ, ճառագայթման ինտենսիվություն և այլն) փոփոխությամբ, որոնք ջերմաստիճանի հետ կապված են որոշակի օրինաչափություններով։ Ուստի ջերմաստիճանի չափման մեթոդներն ըստ էության հանգում են թվարկված ջերմաչափական հատկությունների չափման մեթոդներին։ Կոնկրետ մեթոդի կամ սարքի մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է ընտրել ջերմաչափական այնպիսի նյութ, որի համապատասխան հատկությունը լավ վերարտադրվում է և նկատելիորեն փոփոխվում ջերմաստիճանի հետ։ Ջերմաստիճանի չափման համար (ցանկացած մեթոդի դեպքում) անհրաժեշտ է ընտրել նաև ջերմաստիճանային ցուցնակ։ 

## Ջերմաչափության մեթոդներ
Ջերմաստիճանի չափման մեթոդները բազմազան են․ դրանք կախված են օգտագործվող սարքերի՝ ջերմաչափերի և պիրոմետրերի գործողության սկզբունքից, չափվող ջերմաստիճանների տիրույթից, չափումների պայմաններից ու պահանջվող ճշգրտությունից։ Այդ մեթոդները կարելի է բաժանել երկու հիմնական խմբի, կոնտակտային մեթոդներ (դա հենց բուն ջերմաչափությունն է) և անկոնտակտ մեթոդներ (ճառագայթման ջերմաչափություն կամ պիրոմետրիա)։ 

### Կոնտակտային մեթոդներ
Չափման կոնտակտային մեթոդների համար ընդհանուրն ու էականը այն է, որ միջավայրի ջերմաստիճանը չափող յուրաքանչյուր սարք պետք է ջերմային հավասարակշռության մեջ գտնվի միջավայրի հետ, այսինքն՝ ունենա վերջինիս ջերմաստիճանը։ Ջերմաստիճանի չափման սարքերի հիմնական հանգույցներն են՝ զգայուն տարրը, որը դրսևորում է ջերմաչափական հատկությունը և վերջինիս թվային արժեքները որոշող չափիչ սարքը։ Չափիչ սարքերը՝ մանոմետրերը, պոտենցիոմետրերը, չափիչ կամրջակները, միլիվոլտմետրերը ևն, կոչվում են երկրորդային սարքեր։ Ջերմաստիճանի չափման ճշգրտությունը կախված է երկրորդային սարքերի ճշգրտությունից։ Տեխնիկական կիրառության ջերմաչափերը սովորաբար առանձին-առանձին չեն աստիճանավորվում, այլ դրանց կցվում են համապատասխան երկրորդային սարքեր, որոնց ցուցնակներն աստիճանավորվում են հենց°C-ով։ 

### Անկոնտակտ մեթոդներ
Ցածր և գերցածր ջերմաստիճանային տիրույթներում, չափման սովորական մեթոդներից բացի, կիրառում են նաև յուրահատուկ մեթոդներ, դրանցից են մագնիսական ջերմաչափությունը, ϒ-ճառագայթման անիզոտրոպության և Մյոսբաուերի էֆեկտի ջերմաստիճանային կախման վրա հիմնված մեթոդները և այլն։ Գերցածր ջերմաստիճանների տիրույթում ջերմաչափության հիմնական դժվարությունը միջավայրի և ջերմաչափի միջև ջերմային կոնտակտի ստեղծումն է։ Ջերմաստիճանային չափումների միասնականությունն ու ճշգրտությունն ապահովում է ջերմաստիճանի միավորի՝ կելվինի պետական էտալոնը։ 

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Մանող մեքենա

250px|մինի|Փլեթ եղբայրների մանող մեքենան

**Մանող մեքենա**, նախաթելից կամ ժապավենից մշակում է մանվածք, ավարտում մանրաթելային նյութի մշակումը մանման արտադրության մեջ։ Ըստ կիրառվող մանրաթելի տեսակի տարբերում են բամբակի, կեղևային մանրաթելերի, բրդի, մետաքսի մնացորդների մանող մեքենաներ. Քիմիական մանրաթելից մանվածք ստանում են բնական մանրաթելերի մանման մեքենայով։ Բոլոր տեսակի մանրաթելերը մանելու համար հիմնականում կիրառվում է անընդհատ գործողության օղավոր մանող մեքենան, որը բարակեցնում է կիսաֆաբրիկատը, գոյացնում ժապավեն, ոլորում և փաթաթում մանվածքը։ Բամբակի մանման երկկողմանի օղավոր մանող մեքենայում նախաթելը, կոճից արձակվելով, մտնում է ձգիչ սարքի սնող զույգի մեջ։ Դուրս եկող ժապավենը ոլորվում է, ստացված մանվածքը մանում է թելուղղիչ, անցնում օղակի վրա հագցվող աղեղիկով, ապա փաթաթվում իլիկի վրա հագցված թելակոճի կամ կապիչի վրա։ Ստեղծվել են անիլիկ մանող մեքենաներ, որոնք իրականացնում են սնող արտադրանքի դիսկրետացումը (առանձին մանրաթելերի անջատումը), մանրաթելերի դիսկրետ հոսքի փոխազդումը, անընդհատ արտադրանքի ձևավորման համար դրանց միացումը կամ խտացումը, մանվածքի ոլորումը և փաթաթումը։ Այդ մեքենաներից արդյունաբերության մեջ տարածում է ստացել պնեմոմեխանիկական մանող մեքենան։

Կատեգորիա:Մանածագործական սարքեր
Պրոկրուստյան մահիճ

**«Պրոկրուստյան մահիճ»** (**', «ձգող»), հայտնի է նաև **Պոլիպեմոն** (**', «շատ տառապանքներ պատճառող») կամ Դամաստիս (**, «ստրկացնող»), փաստերն արհեստական չափանիշի հարմարեցնելու իմաստով գործածվող այլաբանական արտահայտություն։ Առաջացել է առասպելական Դամաստես ավազակի Պրոկրուստես (բառացի՝ ձգող-երկարացնող) մականունից։ Ըստ հին հունական դիցաբանության, Ելևսիս քաղաքի մոտակայքում հաստատված Դամաստես Պրոկրուստեսը, բռնելով ուղևորներին, պառկեցրել է հատուկ երկաթե մահճակալի վրա և խոշտանգել նրանց, եթե զոհը չի համապատասխանել մահճակալի չափերին․ եթե զոհը երկար է եղել մահճից, կտրել է նրա ոտքերը, եթե կարճ՝ մարմինը ձգելով հասցրել է մահճի երկարությանը։ 

Այսպիսով, «Պրոկրուստեոս» բառը օգտագործվում է թևավոր խոսք՝ նկարագրելու, օրինակ, այն իրավիճակները, երբ հաջողությունը չափելու համար օգտագործվում է կամայական չափանիշ՝ միաժամանակ լիովին անտեսելով ջանքերի հետևանքով առաջացած ակնհայտ վնասը։

Ավազակին նրա իսկ ձևով սպանել է Թեսևսը։

## Ծագում
Պրոկրուստեսը Պոսեյդոնի որդին էր, իսկ նրա մայրն անհայտ էր։ Պրոկրուստեսը Սինիս անունով որդի ուներ Սիլեայից (Կորնթոսի դուստր), որն իր հոր նման չարագործ էր։ Նա չարագործություններ էր անում հոր մահից հետո, որին գերի էր վերցրել և սպանել էր Թեսևսը։

## Դիցաբանություն
Պրոկրուստեսն ավազակ էր, որն ամրոց ուներ Կորիդալոս լեռան վրա՝ Էրինեուսում, Աթենք և Էլեֆսիս քաղաքների միջև ընկած սրբազան ճանապարհի վրա։  Նա դարանակալում էր ճամփորդներին և խաբեությամբ հրավիրում իր ամրոց՝ գիշերելու։ Ամրոցում նա ուներ մի մահճակալ, որի վրա պառկած մարդկանց նա սկսում էր աշխատել իր դարբին մուրճով՝ նրանց ձգելով մինչև մահճակալի չափին հավասարեցնելը։ Ավելի հին պատմություններում ասվում է, որ եթե հյուրը չափազանց բարձրահասակ էր, Պրոկրուստեսը կտրում էր ավելորդ երկարությունը. եթե հյուրը չափազանց կարճ էր, Պրոկրուստեսը ձգում էր նրանց մինչև մահ. ոչ ոք երբեք ճշգրիտ չէր համապատասխանում մահճակալին։  

[մինի|''<small>Վերնագիր</small>․'' «Պրոկրուստես»<br>''<small>Մահճակալի գրություն</small>․'' «Սոցիալիստական ​​օրենք»<br>''<small>Նկարի տակ գրառում</small>․'' «Ինչպես տեսնում եմ, [Ազատություն|Ազատությունը մի քիչ ավել է. շատ բարի, մենք անմիջապես կշտկենք այն, և դուք գոհ կմնաք»։ (Նա [ Բիսմարկ ] կտրում է նրա [սոցիալիզմ])*«Բեռլինյան իշամեղուներ»*, 19-րդ դարի գերմանական երգիծական ամսագրից ծաղրանկար ]]

Պրոկրուստեսը շարունակում էր իր սարսափի կառավարումը, մինչև որ նրան գերի է վերցնում Թեսևսը, որը սուրբ ճանապարհով ճանապարհորդում էր դեպի Աթենք, և Պրոկրուստեսին «համապատասխանեցնում» է իր մահճակալին։Նա սպանեց Դամաստեսին, որին մականունը Պրոկրուստես էր, ստիպելով նրան իր մարմինը համապատասխանեցնել իր մահճակալին, ինչպես նա սովորություն ուներ անել օտարների մարմնի հետ։ Եվ նա դա արեց՝ ընդօրինակելով Հերակլեսին։ Քանզի այդ հերոսը պատժում էր նրանց, ովքեր իրեն ծառայելու համար բռնություն կիրառել էին առաջարկում։Պրոկրուստեսի սպանությունը Թեսևսի վերջին արկածն է Տրոզենից Աթենք ճանապարհորդության ժամանակ։

## Տես նաև
* Էրգոնոմիկա, համակարգերի նախագծում իրենց օգտատերերին համապատասխան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անդամահատումներ
Կատեգորիա:Էգալիտարիզմ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ
Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Լուսաձորի դոլոմիտի հանքավայր

**Լուսաձորի դոլոմիտի հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Լուսաձոր և Ակնաղբյուր գյուղերի միջև։

## Բնութագիր
Նստվածքային հանքավայր է։ Ուսումնասիրվել է 1960-1961 թվականներին։ Հանքավայրի դոլոմիտային ապարները տեղադրված են վերին յուրայի 350&nbsp;մ հաստության կարբոնատային ստվարաշերտում։ Հանդիպում են զուտ դոլոմիտների և թույլ կրային դոլոմիտների 20-150 մ/հաստության հանքաշերտեր։ Հանքանյութում բարձր է MgO-ի (16-22%), CaO-ի (27-33%) և ցածր՝ խառնուրդների (SiO2, MnO և այլն) պարունակությունը։

Շերտաձև, տիպիկ քիմիածին դոլոմիտների հետ հանդիպում են միներալատեղակալված դոլոմիտներ, որոնք առաջացել են նստվածքագոյացման փուլում։ Դոլոմիտներից կարելի է ստանալ խեժադոլոմիտային և կոնվերտերայիn հրակայուն նյութեր, կաուստիկ դոլոմիտ, դոլոմիտային մետաղաձուլական փոշի, մետաղ, մագնեզիում և վակուումային ապակի։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Խուստուփ-Գիրաթաղի տեկտոնական բեկվածք

**Խուստուփ-Գիրաթաղի տեկտոնական բեկվածք**, երկրակեղևի խզումնային խախտում Հանքավան-Զանգեզուրի բեկվածքային գոտու հարավ-արևելքում։

Սկսվում է Արաքսի հովտից, ձգվում  (մոտ 80&nbsp;կմ) Խուստուփ լեռնագագաթով, Վերին Գիրաթաղ գյուղի մոտով, հասնում Որոտանի հովիտ, ապա շարունակվում մինչև Սևանի հարավային ափերը։ Արևելյան թևով բարձրացած վերնետվածք է։ Երկայնքով տարածվող ապարները խիստ սեղմված ու շերտավորված են։ Տեղաշարժման լայնույթը մոտ 1&nbsp;կմ է։ Բեկվածքին հարում են հանքային ջրերի ելքեր, երկրաշարժերի վերնակենտրոններ և սողանքային տեղամասեր։ 	Զանգեզուրի և Կապանի մայրցամաքային կեղևի բեկորները վրաշարժվում են Խուստուփ-Գիրաթաղի տեկտոնական բեկվածքի վրա։

Կատեգորիա:Հայաստանի տեկտոնական բեկվածքներ
Մանսարդ

[մինի|Մանսարդային տանիք ([Շչեցին, Լեհաստան)]]
**Մանսարդ**, սենյակ (հիմնականում՝ բնակելի) շենքի ձեղնահարկում, որի տանիքի լանջերը երկթեք են։ Մանսարդները տալիս են լրացուցիչ օգտակար մակերես, արտաքուստ հարստացնում են շենքի ծավալը, ճարտարապետական-գեղարվեստական կերպարը։ 	Տանիքի այս կառուցվածքը լայնորեն կիրառել է ֆրանսիացի ճարտարապետ Ֆրանսուա Մանսարը (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Աբու ալ-Մանսուր

**Աբու Ջաֆար Աբդալլահ իբն Մուհամմադ ալ-Մանսուր** (, ),, Արաբական խալիֆա (754-775)։ Աբբասյանների դինաստիայից։ Մանսուր (նշանակում է «Հաղթական»), ամրապնդել է Աբբասյանների նորաստեղծ պետությունը։ Անց է կացրել վարչական-ֆինանսական բարեփոխումներ, ծանրացրել է հարկերը (Արմինիա կուսակալությունը տարեկան վճարել է 13 միլիոն արծաթ դիրհեմ), 762 թվականին հիմնել է Բաղդադը, որը դարձել է խալիֆայության մայրաքաղաքը։

## Արմինիա կուսակալություն
Աբու ալ-Մանսուրը 750-753 թվականներին եղել Արմինիայի ոստիկան։ Խալիֆա դառնալուց հետո, նրա հրամանով վերացվում է զինվորական նպաստը, որի վերացվելուց հետո այն այլևս չի վերականգնվում ու նաև վերացվում է նախարարների և նրանց հեծելազորի քանակը պահելու անհրաժեշտությունը։ Մանսուրի օրոք Արմինիայում բռնկվել է (774-775) ապստամբություն Մուշեղ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, և մոտ մեկ տարի երկիրը գտնվել է ապստամբների ձեռքին։

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* «Армения и арабский халифат», Տեր-Ղևոնդյան Ա. Ի., Երևան, 1977, էջ 105-110.

Կատեգորիա:Աբբասյան խալիֆներ
Կատեգորիա:Արմինիայի ոստիկաններ
Ծաղկունյաց-Զանգեզուրի տեկտոնական գոտի

**Ծաղկունյաց-Զանգեզուրի տեկտոնական գոտի**, տեկտոնական գոտի ՀՀ կենտրոնական մասում։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք, ընդգրկում Ծաղկունյաց, Գեղամա և Զանգեզուրի լեռնաշղթաները։

Ձևավորումը սկսվել է մինչքեմբրից, շարունակվել մինչև հետբայկալյան լեռնակազմական շարժումները։ Սահմանազատվում է Բազում-Զանգեզուրի  (հյուսիս-արևելքից) և Անի-Օրդուբադի  (հարավ-արևմուտքից) խորքային խախտումներով, որոնց հետևանքով Ծաղկունյաց և Զանգեզուրի լեռնաշղթաների բյուրեղային հիմքերն ունեն բարձր դիրք և վերածվել են վերնետվածք-կամարածալքային միջնազանգվածների։ Բնորոշ են բարդ տեկտոնական կառուցվածքը, հերցինյան ու ալպյան ծալքավորումները, խզումնային խախտումները, տարբեր կազմերի ու հասակների մագմայական ներժայթուքները, ապարների փոխակերպությունն ու շերտայնությունը։

Կատեգորիա:Հայաստանի տեկտոնական գոտիներ
Լոռու արտեզյան ավազան

**Լոռու արտեզյան ավազան**, ընդգրկում է Լոռու միջլեռնային գոգավորությունը՝ եզրավորված Ջավախքի, Բազումի ու Վիրահայոց լեռնաշղթաներով, արևելքում՝ Դեբեդի կիրճով։ Գոգավորության հատակը լցված է պլիոցեն-անթրոպոգենի բազմաշերտ լավաներով ու 400-500&nbsp;մ հաստության գետային, լճագետային ու ջրասառցադաշտային նստվածքներով՝ հագեցած ստորերկրյա ջրերով։

## Սնուցում
Լոռու արտեզյան ավազանը սնվում է մթնոլորտային տեղումներից ու շրջակա լեռնաշղթաների ընդերքի ստորերկրյա ջրհոսքերից։ Ավազանում առանձնացվում են վերին՝ գրունտային ու ճնշումագրունտային, և ստորին՝ ճնշումային ջրերի հորիզոնները։ Վերին հորիզոնի հաստությունը 4-49&nbsp;մ է, ջրերի մակարդակի խորությունը՝ 0, 2-7, 2 մ։ Դրանք երկրի մակերևույթ են դուրս գալիս աղբյուրների խմբերով։ Առավել ջրառատ աղբյուրախմբերի (Նովոսելցովոյի, Գետավանի) գումարային ջրաքանակը 1546 լ/վ է, որի մեծ մասն օգտագործվում է Լոռու մարզի ջրամատակարարման համար։ Ստորին հորիզոնը 3-4 ջրակալած միջակայքերով տեղադրված է լավային ստվարաշերտերում։ Հորիզոնի արդյունավետ հաստությունը 11-173&nbsp;մ է, ջրապարունակ հորիզոնի առաստաղը՝ 2, 2-158 մ³-ներում, ջրերի մակարդակը՝ բացասական։ Առանձին տեղերում հորատանցքերը շատրվանում են 2-3&nbsp;մ բարձրությամբ՝ մինչև 50 լ/վ։ Ճնշումային հորիզոնի ջրերը թույլ հանքայնացած են (0, 14-0, 75 գ/լ), փափուկ, սառն ու բարձրորակ։

Կատեգորիա:Հայաստանի արտեզյան ավազաններ
Ծափաթաղի քրոմիտի հանքավայր

**Ծափաթաղի քրոմիտի հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանա լճի հարավարևելյան ափին՝ Ծափաթաղ գյուղից մոտ 3&nbsp;կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնութագիր
Հայտնաբերվել և հետախուզվել է 1920-1930-ական թվականներին։ Վերին կավճի մագմայական հանքավայր է՝ տեղադրված Ջիլ-Խաչ գաբրո-պերիդոտիտային զանգվածի սերպենտինացած դունիտների տեղամասերում։ Բաղկացած է 2 երևակումից, որոնք ուղղահայաց դիրքով, խիտ ցանավոր, հոծ հանքանյութով, ոսպնյակաձև (երկարությունը՝ 7-10 մ, հաստությունը՝ 0, 8-2 մ) ու բնաձև (լայնակի կտրվածքը՝ 4-6 մ²), 36-46% Cr2Օ3-ի պարունակությամբ հանքամարմիններ են։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կապանի պղնձի հանքավայր

**Կապանի պղնձի հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ողջի գետի ավազանում, Կապան քաղաքից 3-4&nbsp;կմ հյուսիս։ Հայաստանի պղնձի հիմնական հանքավայրերից է։

## Բնութագիր
Տարածքը ավելի քան 25&nbsp;կմ² է։ Հայտնի է հնագույն ժամանակներից, շահագործվում է 1846 թվականից։ Միջին ջերմաստիճանի ջրաջերմային հանքավայր է՝ կապված միջին յուրայի հրաբխային գործունեության հետ։ Հանքայնացումը պլագիոկլազային և քվարցային պորֆիրիտների մեջ է՝ ներկայացված երակներով (ավելի քան 500 արդյունաբերական նշանակության հանքային երակ) և երակիկացանավոր գոտիներով։ 	

Արդյունաբերական նշանակության հանքանյութերի հիմնական պաշարները կապված են երակիկացանավոր հանքայնացման հետ, որն ըստ խորության փոխարկվում է երակային հանքայնացման։ Երակիկացանավոր մարմինները ոսպնյակաձև են և մերձլայնական ուղղությամբ ձգվում են 400-500 մ։ Ըստ խորության՝ դրանք հետամտվում են մինչև 500&nbsp;մ հաստության՝ 10-20 մ։ Երակների միջին հաստությունը 0, 2-0, 5&nbsp;մ է, ըստ տարածման՝ հետամտվում են 100-150, երբեմն՝ 300-350 մ, ըստ անկման՝ 200-250 մ։ Հանքանյութը կազմված է հիմնականում խալկոպիրիտ, քիչ քանակությամբ՝ բոռնիտ, խալկոզին, գալենիտ, սֆալերիտ, քվարց, կալցիտ, անհիդրիտ, գիպս և այլ միներալներից։ Պղնձի պարունակությունը 1, 54, 6% է։ Կան նաև ոսկի (մինչև 0, 3 գ/տ) և արծաթ (մինչև 24 գ/տ)։ Հանքադաշտը տեկտոնական խախտումներով բաժանված է բեկորների, որոնց շարժման տատանումները հասնում են 100-300&nbsp;մ խորքում՝ տասնյակ մետրերի։ Կապանի պղնձի հանքավայրի հիմքի վրա գործում է Կապանի հանքահարստացուցիչ ֆաբրիկան։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կապուտանի երկաթի հանքավայր

**Կապուտանի երկաթի հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Կոտայքի մարզի Կապուտան գյուղի մոտ՝ Հատիս լեռան ստորոտին։ Բարձր ջերմաստիճանի, ջրաջերմային-միներալատեղակալված մագնետիտ-ապատիտային հանքավայր է։

## Առաջացում
Հանքանյութն առաջացել է մագմայական օջախից դուրս եկող երկաթով հարուստ հանքաբեր լուծույթներից։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են նեոգենի և անթրոպոգենի անդեզիտներ, բազալտներ, դացիտներ, ռիոլիտներ, վանակատներ, պեռլիտներ, նստվածքային գոյացումներ՝ կավեր (հաճախ՝ գիպսի ու քարաղի շերտերով) և կիսախորքային երակային ապարներ։

## Կազմություն
Հանքանյութը կազմված է հիմնականում մագնետիտ և ապատիտ միներալներից։ Հանքայնացումը հարում է պլիոցենի թթվային՝ անդեզիտադացիտային կազմի ապարներին և ներկայացված է երակաձև ու ոսպնյակաձև հանքամարմիններով (երկարությունը՝ 150-300 մ, հաստությունը՝ մինչև 70 մ)։ Առանձնացվում են հոծ երկաթով հարուստ (58-65% Fe), երակաձև միջին հարստության (30-55% Fe) և երակիկացանավոր աղքատ (20-29% Fe) հանքանյութեր։ Հետախուզված արդյունաբերական պաշարները 240 միլիոն տ են՝ 32% Fe-ի միջին պարունակությամբ։ Հանքանյութում ապատիտի հետ կապված առկա են հիմնականում արդյունաբերական նշանակության ցերիումի խմբի հազվագյուտ հողեր։

Կապուտանի երկաթի հանքավայրի մասին տեղեկություններ կան Վ․ Մելլերի (1917) և Կ․ Պաֆենհոլցի (1948) ամփոփագրերում։ Հանքավայրը մանրամասն ուսումնասիրել են երկրաբաններ Հ․ Մաղաքյանը (1947), Լ․ Սարուխանյանը (1971), Գ․ Մեժլումյանը (1978), Ա․ Կարապետյանը (1982) և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Ռաֆայել Մանվելյան

**Ռաֆայել Լևոնի Մանվելյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ, ինֆեկցիոնիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1961), պրոֆեսոր (1962)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1943)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Դոնի Ռոստովի Վարշավյան համալսարանի բնագիտության (1919) և Բաքվի համալսարանի բժշկական (1923) ֆակուլտետները։ 1926-1933 թվականներին աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ներքին հիվանդությունների պրոպեդնաիկայի ամբիոնում, 1937-1973 թվականներին՝ վարակիչ հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են աղիքային վարակի կլինիկա-համաճարակաբանական ուսումնասիրություններին։ Մանվելյանը ՀԽՍՀ-ում ինֆեկցիոն ծառայության հիմնադիրն է, եղել է առողջապահության մինիստրության ինֆեկցիոնիստը, ՀԽՍՀ ինֆեկցիոնիստների ընկերության պատվավոր նախագահ (1973 թվականից)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կաքավասարի բազմամետաղային հանքավայր

**Կաքավասարի բազմամետաղային հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Կաքավասար գետի ափին՝ Ամուլսարի գոգածալքի արևմտյան մասում։

## Բնութագիր
Հայտնի է հնագույն ժամանակներից։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են վերին էոցենի հրաբխածին առաջացումները։ Լայնորեն տարածված են գաբրոների և մոնցոնիտների ներժայթուքներ, դիորիտային պորֆիրիտների դայքեր։ Հանքավայրը հարում է խորքային խզումների կառուցվածքային հանգույցին։ Հայտնաբերված ավելի քան 70 հանքամարմիններից 20-25-ն ունեն գործնական նշանակություն, իսկ 5-ը՝ առաջնահերթ։

## Կազմություն
Հանքանյութը կազմված է հիմնականում պիրիտ, խալկոպիրիտ, գալենիտ, սֆալերիտ և խունացած միներալներից, բնածին ոսկուց և արծաթից։ Հատկապես բարձր է արծաթի պարունակությունը։ «Պայմանական ոսկու» (արծաթը՝ ներառյալ) պարունակությունը 8-20 գ/տ է։ Հանքավայրը հետախուզում է «ԱՍԱՏ» ընկերությունը։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կողբի երկաթի հանքավայր

**Կողբի երկաթի հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Կողբ գյուղից մոտ 3&nbsp;կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնութագիր
Միներալատեղակալված-փոխակերպային, ջրաջերմային հեմատիտային հանքավայր է։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են յուրայի պորֆիրիտներ, տուֆափշրաքարեր, կրաքարեր, կրաքարային ավազաքարեր, Կողբի խորքային զանգվածի հրային ապարներ։ Սահմանազատված 4 հանքային տեղամասերը միավորված են մեկ ընդհանուր հանքավայրի սահմաններում։

## Կազմություն
Հանքանյութը կազմված է հիմնականում մուշկետովիտ, մագնետիտ, հեմատիտ և պիրիտ միներալներից։ Երկաթահանքային կուտակումներն առաջացնում են ոսպնյակաձև, երականման ու անկանոն հանքամարմիններ (երկարությունը՝ 70 սմ-ից մինչև 24 մ)։ Հանքավայրի կանխատեսված պաշարները 2 միլիոն տ են՝ 30, 5% Fe-ի միջին պարունակությամբ։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Յուլիան Մարխլևսկի

**Յուլիան Բալտազար Մարխլևսկի** (, ), լեհ կոմունիստ քաղաքական գործիչ, հեղափոխական ակտիվիստ։

Հեղափոխական շարժման մեջ ընդգրկվել է 1880-ական թվականներին, որպես լեհական առաջին հեղափոխական կուսակցության՝ «Պրոլետարիատ-1»-ի անդամ։ 1891 թվականին բանտարկվել է, 1893 թվականին տարագրվել Շվեյցարիա։ Եղել է Լեհական թագավորության ս-դ-ի հիմնադիրներից։ 1896 թվականից աշխատակցել է լեհական և գերմանական ս-դ. մամուլին։ Օժանդակել է Վլադիմիր Լենինին՝ «Իսկրա»-ի կազմակերպման գործում։ 1905 թվականին վերադարձել է Վարշավա, մասնակցել 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխությանը։ Եղել է ՌՍԴԲԿ V (լոնդոնյան) համագումարի (1907) պատգամավոր, ընտրվել է Կենտկոմի անդամության թեկնածու։ Եղել է II Ինտերնացիոնալի Ցյուրիխի և Շտուտգարտի կոնգրեսների պատգամավոր։ 1909 թվականից հիմնականում աշխատել է գերմանական ս-դ. կուսակցությունում, հանդիսանալով դրա ձախ թևի ղեկավարներից, մասնակցել է «Սպարտակ միության» կազմակերպմանը։ 1916 թվականին բանտարկվել է։ Ազատվել է 1918 թվականին, խորհրդային կառավարության պահանջով և ուղարկվել Ռուսաստան։ 1918 թվականին դարձել է Համառուսաստանյան Կենտգործկոմի անդամ։ Մասնակցել է Կոմինտերնի ստեղծմանը։ 1919 թվականից՝ Գերմանիայի կոմկուսի ԿԿ անդամ, 1920 թվականից՝ ՌԿ (բ)Կ ԿԿ-ին կից Լեհական բյուրոյի անդամ, Լեհաստանի ժամանակավոր հեղափոխական կոմիտեի նախագահ։ 1921-1922 թվականներին կատարել է դիվանագիտական աշխատանք։ 1922 թվականից՝ իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծած ՄՕՊՌ-ի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1866 ծնունդներ
Կատեգորիա:1925 մահեր
Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ լրագրողներ
Կատեգորիա:Լեհ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Էդմ Մարիոտ

**էդմ Մարիոտ** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ հիմնադրման օրից (1666)։ Եղել է Դիժոնի շրջակայքում գանվող վանքի քահանա։ Աշխատանքները վերաբերում են գազերի և հեղուկների մեխանիկային, ինչպես նաև օպտիկային։ 1676-ին արտածել է գազի ծավալի և ճնշման հակադարձ համեմատականության օրենքը։ Առաջինն է օգտագործել այդ օրենքը բաբոմետրի ցուցմունքով տեղանքի բարձրությունը որոշելու համար։ 1668-ին հայտնաբերել է աչքի կույր բիծը։ Նկարագրել է շատրվանների գործողությունը, հեղուկների հոսքըխողովակներով։ Հետազոտել է նաև մարմինների հարվածի երևույթը, Արեգակի և Լուսնի շուրջը երեկացող գունավոր օղակները։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1620 թվականին՝ Դիժոնում։
Ապրում էր Դիժոնի մոտակայքում։ Մարիոտը Փարիզում հիմնադրված գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիրերից և առաջին անդամներից էր։ Մահացել է Փարիզում 1684թ.:
Մարիոտի կարևորագույն աշխատանքները հավաքված են նրա «Essais de physique»-ում (4 թողարկում, 1676-1681), նրանցից ամենահայտնին երկրորդ թողարկումն է. «De la nature de l’air» (1679), որը պարունակում էր գազի առանձգականության և ծավալի միջև հայտնի կախվածության շարադրանքը, նույն օրենքը 17 տարի առաջ հայտնաբերվել էր Բոյլի կողմից և սովորաբար այն անվանում են «Բոյլ-Մարիոտի օրենք»։
Այլ «Essais»-ները վերաբերում են հեղուկների շարժման և բնույթին վերաբերող հարցերին, մարմինների անկմանը և այլն, չորրորդը իրենից գույների և ներկերի մասին հետաքրքիր մենագրություն էր ներկայացնում`  հարցի ֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական կողմով, Մարիոտի բազմաթիվ հետաքրքիր դիտումների մեջ արժե մատնանշել նրա կողմից աչքում կույր բծի հայտնաբերումը։
«Recueil des ouvrages de MM. de l’ Académie des Science» հավաքածուն և «Histoire et Mémoires de l’Académie»-ի առաջին հատորը պարունակում են Մարիոտի հեղինակած բազմաթիվ հոդվածներ հիդրոդինամիկայի վերաբերյալ, ելնելով Գալիլեյի և Տորիչելլիի եզրահանգումներից, Մարիոտը գալիս է մեծ թվով կարևոր եզրահանգումների հեղուկների հոսքի, խողովակների, խողովակների միջի ճնշման, հեղուկ մարմինների հավասարակշռության և  այլնի վերաբերյալ։

## Հիշողություն
1970թ. միջազգային աստղագիտական միությունը Մարիոտի անվամբ Լուսնի հակառակ կողմում գտնվող խառնարան կոչեց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթոլիկ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Մասյաց աղավնի (ամսագիր)

**«Մասյաց աղավնի»**, ամսագիր («Ավետաբեր Հայաստանյայց» ենթավերնագրով)։ Լույս է տեսել 1855-1858, Փարիզում` հայերեն և ֆրանսերեն, 1860-1865 թվականին՝ Թեոդոսիայում հայերեն և ռուսերեն։ Խմբագիր-հրատարակիչը Գաբրիել Այվազովսկին է եղել։ Նպատակն էր ծանոթացնել եվրոպական քաղաքակրթության և գիտության նվաճումներին, սեր առաջացնել արվեստների ու արհեստների հանդեպ, նպաստել ժողովրդի բարոյական դաստիարակությանը։ Կարևոր նշանակություն է տվել կրթությանն ու գիտությանը, տպագրել գիտահանրամատչելի զրույցներ, մանկավարժական ու պատմական բնույթի հոդվածներ են։ 1860 թվականից ունեցել է «Ռադուգա» հավելվածը։

## Գրականություն
* Հանրագիտակ, «Մշակույթի աշխարհ», ՀԳՄ հրատարակչություն, 2007, 195-րդ էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կուտականի քրոմիտի հանքավայր

**Կուտականի քրոմիտի հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում՝ Կուտական գյուղից 3&nbsp;կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Սևանի լեռնաշղթայի հարավ֊արևմտյան լանջին։

## Բնութագիր
Հայտնաբերվել է 1935 թվականին, հետախուզվել 1945 և 1952 թվականներին։ Վերին կավճի մագմայական հանքավայր է՝ բաղկացած լայնակի ուղղությամբ տարածվող 15 ոսպնյակաձև (երկարությունը՝ 4-25&nbsp;մ հաստությունը՝ 0, 2-1 մ) ու 3 բնաձև (լայնակի կտրվածքը՝ մոտ 2մ²) հանքամարմիններից։ Տեղադրված է պերիդոտիտային տեղամասերում և եզրավորված է մինչև 3 սմ հաստության դունիտային շերտով։ Հանքանյութը հոծ է (43% Cr2O3), հազվադեպ՝ ցանավոր։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Մասկուլինիզացիա

**Մասկուլինիզացիա** ( - արական), արականացում, էգ կենդանիների կամ կանանց օրգանիզմում արական սեռին հատուկ հատկանիշների առաջացում։ Կանանց մասկուլինիզացիայի բնորոշ ձևերը պայմանավորված են պտղի մակերիկամների կեղևի անդրոգենային բնածին գերֆունկցիայով և գլյուկոկորտիկոստերոիդ հորմոնների (հատկապես կորտիզոլի) անբավարարությամբ (այսպես կոչված, ադրենո-գենիտալ սինդրոմ)։ Անդրոգեն հորմոնների ազդեցության ներքո պտղի արտաքին սեռական օրգանները զարգանում են արական տիպի, ներքին սեռական օրգանները (արգանդ, ձվարան) ետաճում են (կեղծ հերմաֆրոդիտիզմ)։

Երբեմն այս ձևը կարող է դրսևորվել ավելի ուշ՝ պատանեկան, երիտասարդական շրջանում, դեմքը մազակալում է՝ ձայնը կոպտանում, դաշտանային ցիկլը խանգարվում։ Մասկուլինիզացիան կարող է զարգանալ նաև ձվարանների կամ մակերիկամների անդրոգեն հորմոններ արտադրող ուռուցքների դեպքում, ինչպես նաև կանանց սեռական օրգանների (հատկապես արգանդի) և կրծքագեղձի ուռուցքների ու նրանց մետաստազների տարածումը կանխելու նպատակով արական հորմոնների (տեստոստերոն) տևական օգտագործումից։ 

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Սեռական դիմորֆիզմ
Հաղարծնի երկաթի հանքավայր

**Հաղարծնի երկաթի հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Տավուշի մարզում՝ Հաղարծին գետի ստորին հոսանքում՝ Դիլիջանից մոտ 2&nbsp;կմ հարավ-արևելք։

## Բնութագիր
Նստվածքային մագնետիտ-ավազաքարային հանքավայր է։ Հանքանյութը գոյացել է էոցենի ծովային մերձափնյա գոտում։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են պորֆիրիտներ, ավազաքարեր, տուֆաավազաքարեր, տուֆախառնաքարեր։ Հանքավայրի շրջանում մերկանում են մոնցոնիտային կազմի խորքային ապարները։

## Կազմություն
Հանքանյութը կազմված է տիտանամագնետիտ, քիչ քանակով՝ իլմենիտ, նաև պլագիոկլազ ու քվարց միներալներից։ Առանձնացվում են երկաթով հարուստ հոծ, միջին հարստության և աղքատ ցանավոր հանքանյութեր։ Հանքավայրի կանխատեսված պաշարները 6 միլիոն տ են՝ 26% Fe-ի միջին պարունակությամբ։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Մասնավոր մեղադրանք

**Մասնավոր մեղադրանք**, քրեական հետապնդման ձև, ըստ որի գործ է հարուցվում բացառապես տուժողի (կամ նրա ներկայացուցչի) բողոքի հիման վրա և կարճվում է մեղադրյալի հետ հաշտվելու դեպքում։ Մեղադրանքն այդ գործերով «մասնավոր» է, այսինքն՝ պաշտպանում է ինքը՝ տուժողը։ Մասնավոր մեղադրանքի գործեր են հարուցվում ծեծի, զրպարտության, վիրավորանքի և հասարակական ոչ մեծ վտանգավորություն ներկայացնող այլ հանցագործությունների դեպքերում։ Քրեական գործը հարուցում է դատարանը, եթե մինչ այդ հաշտեցման նրա գործողություններն անցել են ապարդյուն։ Հաշտեցումը թույլատրվում է մինչև դատավճռի արձակման համար խորհրդակցական սենյակ գնալը, իսկ Լիտվայում, Էստոնիայում քրեական դատավարության օրենսգրքերով՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Եթե տուժողը անօգնական վիճակի կամ այլ պատճառների հետևանքով ի վիճակի չէ պաշտպանել իր շահերը, կամ գործն ունի հասարակական հատուկ նշանակություն, դատախազին իրավունք է վերապահվում գործ հարուցել սեփական նախաձեռնությամբ։ Դատախազն իրավասու է նաև ցանկացած պահին, հաշվի առնելով գործի կարևորությունը, ներգրավվել գործի մեջ։ Դատախազի մասնակցության այդպիսի դեպքերում տուժողի և մեղադրյալի հաշտեցումը (որոշ հանրապետություններում) արգելվում է։ Որոշ հանրապետություններում մասնավոր մեղադրանքի գործը ենթակա չէ կարճման, եթե քննվել է նախաքննության կամ հետաքննության մարմիններում։ 

Կատեգորիա:Քրեական դատավարական իրավունք
Մանկամսուր

մինի|Երեխաների զարգացման կենտրոն
**Մանկամսուր**, 2 ամսականից մինչև 3 տարեկան երեխաների նախադպրոցական դաստիարակության հիմնարկություն՝ առողջապահության նախարարության համակարգում։ Հանդիսանում է մոր և մանկան պահպանության ապահովման կարևոր օղակ, միջոցառումներ է իրականացնում երեխաների առողջության ապահովման, նրանց հոգեկան ու ֆիզիկական զարգացման ուղղությամբ։

Մանկամսուրում երեխաները բաժանվում են չորս խմբի, մինչև 9 ամսական (կրծքի երեխաներ), 9-14 ամսական (չորեքթաթ գնացողներ), 14-24 ամսական (միջին) և 2-3 տարեկան (ավագ), որոնցից յուրաքանչյուրի համար սահմանված է համապատասխան ռեժիմ ու բժշկական հսկողություն։

Որոշ երկրների մանկական հիմնարկներում պահվում են նաև մսուրային հասակի երեխաներ։

Կատեգորիա:Կրթություն
Դևշիրմե

**Դևշիրմե** կամ **մանկահավաք** (, *devşirme*, բառացի՝ «հավաքում», նաև թարգմանվում է «արյան հարկ»), գործընթաց Օսմանյան կայսրությունում, երբ զինվորական, հարեմական կամ պետական ծառայության նպատակներով հավաքագրվում էին քրիստոնյա երեխաներ, գլխավորապես Բալկանյան թերակղզու ժողովուրդներից։

8-ից մինչև 20 տարեկան քրիստոնյա տղաներ հավաքագրվում էին և տարվում Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ստիպվում էին ընդունել Իսլամը և պատրաստվում ծառայության համար վարժեցվում զինվորական գործի կամ քաղաքացիական ծառայության համար։ Մանկահավաքի միջոցով էին կազմվում օսմանյան բանակի ամենահայտնի զորամասերը՝ ենիչերիները։

Դևշիրմեն սկսվել է 1300-ական թվականների կեսերին Մուրադ Ա-ի օրոք․ նպատակն էր հզորացնել թուրքական ազնվականությանը։ Բազմաթիվ գիտնականների կարծիքով՝ այս գործընթացը հակասում էր շարիաթին, քանի որ հակասում էր շարիաթում սահմանված զիմմիների իրավունքներին։ Սա չէր ընդունում Հալիլ Ինալջըքը, ով գտնում է, որ դևշիրմեն ստրուկ չէ, չնայած կրոնափոխվել է իսլամի:

15-րդ դարի կոսերից մինչև 17-րդ դարի կեսերը գրեթե բոլոր մեծ վեզիրները եղել են քրիստոնյաներ, որոնք վերցվել են դևշիրմե համակարգի ներքո և վարժեցվել են պալատային համակարգում։ 1700 թվականի դրությամբ գործընթացը կասեցվեց, սակայն մոտ 200.000 երեխա վերցվել են այս եղանակով։ 1703 թվականին փորձ եղավ վերականգնել այս համակարգը սակայն ընդդիմացան օսմանցիները, ովքեր զբաղեցնում էին զինվորական և քաղաքացիական պաշտոններ։ Վերջապես Ահմեդ III-ի կառավարման առաջին օրերից դևշիրմե համակարգն արգելվեց։

## Տես նաև
* Ենիչերիների կորպուսի լուծարում
*Ենիչերիներ
*Մամլուքներ
*Ներքինի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Իսլամի պատմություն
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Մշակութային ձուլում
Կատեգորիա:Ստրուկ զինվորներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զինված ուժեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության մշակույթ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյաների հետապնդում
Կատեգորիա:Օսմանյան հասարակություն
Մանրարուրք

**Մանրարուրք**, ոսկերչական տեխնիկա՝ նուրբ ոսկեթելը կամ արծաթաթելը զարդանախշի ձևով դասավորելն ու ամրացնելը։ Մանրարունքի եղանակով պատրաստված իրերը (գոտի, սափոր, մասնատուփ, կենցաղային առարկաներ) զարդարվել են փիրուզյա և գունավոր այլ ակներով, մարգարիտներով։ Հնուց հայտնի է եղել աշխարհի շատ ժողովուրդների։ Հայաստանում կիրառվել է Վանում, Կարինում, Արծկեում, Մուշում, Ալեքսանդրապոլում, Երևանում և այլուր։ Մեր օրերում Երևանի ոսկերիչ վարպետները շարունակում են ավանդական մանրարունքի օրինակով ստեղծել նոր զարդեր ու կենցաղային առարկաներ։

## Տես նաև
* Ցանցկեն

Կատեգորիա:Ոսկերչական տեխնիկա
Չափիչ մանրադիտակ

235px|մինի|Ունիվերսալ չափիչ մանրադիտակ
**Մանրադիտակ չափիչ**, գործիքային մանրադիտակ, չափիչ սարք, որի դիտոցը մանրադիտակն է։ Չափիչ մանրադիտակի հաշվարկային հարմարանքը լինում է օպտիկական կամ մեխանիկական։ Մանրադիտակ չափիչը կիրառվում է բարդ դետալների (օրինակ ատամնավոր փոխանցումների և պարուրակային միացումների տարրերի, պրոֆիլային շաբլոնների, կտրող գործիքների և այլն ) գծային և անկյունային չափերը ուղղանկյուն և բևեռային կոորդինատներով որոշելու համար։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Մանրադիտակներ
Մարզական դպրոցներ

մինի|աջից|Ալբերտ Ազարյան

**Մարզական դպրոց**, մասնագիտացված ուսումնա-դասաիարակչական հիմնարկներ նախկին Խորհրդային Միությունում և հետխորհրդային պետություններում, որոնք կոչված են բարձր որակավորման մարզիկներ պատրաստելու։ ԽՍՀՄ-ում մարզական դպրոցները ստեղծվում էին լուսավորության ու հաղորդակցության ճանապարհների մինիստրությունների, արհմիությունների, ֆիզկուլտուրայի ու սպորտ կոմիտեների և այլ կազմակերպությունների համակարգում և լինում էին 3 տեսակի՝ 
**[[մանկապատանեկան մարզական դպրոց]]ներ (ՄՊՄԴ)*, 
**օլիմպիական ռեզերվի մասնագիտացված մարզական դպրոցներ,*
**մարզական բարձրագույն վարպետության դպրոցներ (ՄԲՎԴ)*։ 
 
Առաջին մանկական մարզական դպրոցը բացվել է 1934 թվականին, Մոսկվայում, 1940 թվականին ԽՍՀՄ-ում կար 262 ՄՊՄԴ, 1977 թվականին՝ ավելի քան 6000 մարզական դպրոցներ, այդ թվում՝ 5400 ՄՊՄԴ, 600 օլիմպիական ռեզերվների և 71 ՄԲՎԴ։

Հայաստանում գործում են պատանի մարմնամարզիկների, բռնցքամարտիկների, հնգամարտիկների, ֆուտբոլիստների, շախմատիստների, ըմբիշների, մարզական պարերի, գեղարվեստական մարմնամարզության, մարզական վարպետության բարձրացման դպրոցներ։ Երևանում կար նաև մարզական թեքումով միջնակարգ դպրոց (համար 10)։ Խորհրդային շժրջանի մարզիչ-մանկավարժներից միջազգային ճանաչում ունեին Հրանտ Շահինյանը, Ալբերտ Ազարյանը, Վլադիմիր Ենգիբարյանը, Իգոր Նովիկովը, Հենրիկ Գասպարյանը, Նորայր Մուշեղյանը և ուրիշներ։ 

Կատեգորիա:Սպորտ