Բեռլինի գրավման համար (մեդալ)

**«Բեռլինի գրավման համար» մեդալ** (), ԽՍՀՄ պետական ​​պարգև: 1945 թվականի հունիսի 9-ի ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդի նախագահությունը այն հիմնադրել է «Բուդապեշտի գրավման համար», «Քյոնիգսբերգի գրավման համար», «Վիեննայի գրավման համար» և «Բեռլինի գրավման համար» մեդալները սահմանելու մասին հրամանագրով: Մեդալի դիզայնի հեղինակը նկարիչ Ալեքսանդր Կուզնեցովն է:

Մրցանակը հիմնադրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի վերջին փուլում տեղի ունեցած Նացիստական ​​Գերմանիայի մայրաքաղաքի գրավման պատվին: Մրցանակի կանոնադրության համաձայն՝ այն շնորհվել է Բեռլինի գրոհին անմիջական մասնակցություն ունեցած խորհրդային զինծառայողներին, ինչպես նաև այդ գրավման ընթացքում մարտական ​​գործողությունների կազմակերպիչներին և ղեկավարներին: Տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ «Բեռլինի գրավման համար» մեդալով պարգևատրվածների թիվը կազմել է մոտ 1100000 մարդ:

«Բեռլինի գրավման համար» մեդալը ԽՍՀՄ նախապատերազմյան տարածքից դուրս գտնվող քաղաքների գրավման համար սահմանված յոթ խորհրդային պարգևներից մեկն է:

## Պատմական համատեքստ
1945 թվականի ապրիլի 16-ին սկսվել է Բեռլինի գործողությունը, որը, պատմաբանների կարծիքով, դարձել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի գլխավոր և ամենամեծ գործողություններից մեկը: Խորհրդային Միության մարշալ Գ.Կ. Ժուկովը գրել է. «Բեռլինի համար սպասվող ճակատամարտը յուրահատուկ էր, անհամեմատելի որևէ այլ բանի հետ: Ճակատի զորքերը պետք է ճեղքեին հզոր պաշտպանական գծերի անընդհատ էշելոնացված գոտին՝ սկսած Օդրայից և ավարտվելով ուժեղ ամրացված Բեռլինով: Անհրաժեշտ էր հաղթել նացիստական ​​զորքերի ամենամեծ խմբին Բեռլինի մատույցներում և գրավել նացիստական ​​Գերմանիայի մայրաքաղաքը, որի համար թշնամին անպայման կպայքարեր մինչև մահ»:

Գործողությանը մասնակցել են 1-ին բելառուսական, 2-րդ բելառուսական և 1-ին ուկրաինական ճակատների ուժերը, ինչպես նաև հեռահար ավիացիայի 18-րդ օդային բանակը, Դնեպրի ռազմական նավատորմը և Բալթյան նավատորմի մի մասը։ Բեռլինի մատույցներում եղել են հզոր գերմանական պաշտպանական կառույցներ։ Զեելովյան բարձունքների համար լուրջ մարտեր են մղվել, որոնք փակել են խորհրդային զորքերի ճանապարհը դեպի Բեռլին և գրավվել են 1945 թվականի ապրիլի 18-ին։

1945 թվականի ապրիլի 25-ին սկսվել է հարձակում Բեռլինի վրա. քաղաքում սկսվել են կատաղի փողոցային մարտեր: Ապրիլի 30-ին խորհրդային զորքերը սկսել են  գրոհել Ռայխստագը: Մայիսի 2-ի առավոտյան Բեռլինի հրամանատարը, տեսնելով դիմադրության անիմաստությունը, ստորագրել է մայրաքաղաքի կայազորին խորհրդայիններին հանձնվելու հրաման: Նույն օրը, ժամը 15:00-ին, քաղաքում գերմանական դիմադրությունը դադարել է:

## Պատմություն
thumb|110փքս|2015 թվականի ռուսական փոստային նամականիշ՝ «Բեռլինի գրավման համար» մեդալի պատկերով
thumb|120փքս|«Բեռլինի գրավման համար» մեդալի դարձերեսը
1945 թվականի ապրիլի 19-ին Կարմիր բանակի թիկունքային զորամասերի պետ, բանակի գեներալ Ա. Վ. Խրուլյովը  հանձնարարել է գլխավոր ինտերնեյթրի տնօրինության տեխնիկական կոմիտեին մշակել ԽՍՀՄ-ից դուրս քաղաքների գրավման և ազատագրման մեդալների նախագծերը:

1945 թվականի ապրիլի 24-ին ներկայացվել են «Բեռլինի գրավման համար» մեդալի առաջին ուրվագծերը, երբ Գերմանիայի մայրաքաղաքի համար մարտերը լիարժեք ընթացքի մեջ էին: Ապագա մրցանակի տեսքը որոշելու համար մրցույթին ներկայացվել է ընդհանուր առմամբ 116 ուրվագիծ: Մայիսի 3-ին տեխնիկական կոմիտեի փորագրող Վիկտոր Անդրիանովը սկսել է մետաղե առաջին նմուշների արտադրությունը՝ ներկայացված նախագծերից լավագույնների հիման վրա: Ինչպես նշել է պատմաբան և ֆալերիստ Վալերի Դուրովը, մեդալների անունները երկար ժամանակ քննարկվել են: Հետազոտողը գրել է․ «Սակայն արդյունքում նրանք եկան ընդհանուր եզրակացության, որ սլավոնական մայրաքաղաքների հիտլերյան լծից ազատագրման համար տրվող մեդալների վրա գրված կլինի «Ազատագրման համար», իսկ մյուս մեդալների վրա՝ «Գրավելու համար»»։

Վալերի Դուրովը գրել է․ «Մեծ հաղթանակով ոգեշնչված նկարիչները փորձում էին իրենց նկարներում հնարավորինս վառ արտահայտել Բեռլինի գրավման նշանակությունը որպես հիտլերիզմի ամրոց»: Այսպիսով, նկարիչ Եվդոկիմ Ռոմանովը «Հաղթանակ»ի շքանշանի պատկերը դարձրել է իր ուրվագծերի տարրերից մեկը: Ալեքսանդր Կուզնեցովը, որն արդեն մասնակցել էր մի շարք խորհրդային շքանշանների և մեդալների մշակմանը, ներկայացրել է մի քանի տարբերակներ: Դուրովը նկարագրելով Կուզնեցովի ուրվագծերը գրել է․ «Նախագծերից մեկում նա պատկերել է սվաստիկայի վրա ոտնակոխ անող խորհրդային զինվորի, մյուսում՝ դաշնակիցների երեք դրոշներ՝ կենտրոնում խորհրդայինը, իսկ կողքերում՝ ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի դրոշները՝ որպես ֆաշիզմի դեմ համատեղ պայքարում ռազմական համագործակցության նշան: Ստորև խաչված բանալիներ են՝ որպես նացիստական ​​Գերմանիայի մայրաքաղաքի կապիտուլյացիայի խորհրդանիշ»: Նկարիչ Կիսելևը առաջարկել է մեդալի նախագիծ, որը պատկերում է խորհրդային տանկեր, որոնք անցնում են ծածանվող դրոշներով՝ Բրանդենբուրգյան դարպասների ֆոնին:

Թշնամու քաղաքների գրավման համար տրվող մեդալների վրա միայն արձանագրություն տեղադրելու որոշման հաստատումից հետո, նկարիչ Ալեքսանդր Կուզնեցովի ուրվագծերից մեկն ընդունվել է որպես վերջնական տարբերակ։ Նախագծում միայն «Բեռլինի գրավման համար» բառերն ու քաղաքի անկման ամսաթիվն էր:

1945 թվականի հունիսի 9-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհուրդը նախագահության հրամանագրով «Բեռլինի գրավման համար» մեդալը սահմանվել է երեք այլ մեդալների հետ միաժամանակ՝ «Բուդապեշտի գրավման համար», «Քյոնիգսբերգի գրավման համար», «Վիեննայի գրավման համար»։ Փաստաթուղթը հրապարակվել է «ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի ամփոփագիր» շաբաթաթերթում՝ 34 համարի ներքո: Այսպիսով, «Բեռլինի գրավման համար» մեդալը դարձել է ԽՍՀՄ նախապատերազմյան տարածքից դուրս գտնվող քաղաքների գրավման համար սահմանված յոթ խորհրդային պարգևներից մեկը:

## Մեդալի կանոնակարգ
«Բեռլինի գրավման համար» մեդալը շնորհվել է Կարմիր բանակի, ռազմածովային ուժերի և ՆԳԺԿ զորքերի զինծառայողներին, ովքեր անմիջականորեն մասնակցել են Բեռլինի «հերոսական գրոհին և գրավմանը», ինչպես նաև այդ քաղաքի գրավման ընթացքում մարտական ​​գործողությունների կազմակերպիչներին և ղեկավարներին։ Մեդալը շնորհվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության անունից՝ «նշված քաղաքների գրոհին և գրավմանը փաստացի մասնակցությունը հավաստող փաստաթղթերի հիման վրա, որոնք տրվել են ստորաբաժանումների հրամանատարների և ռազմաբժշկական հաստատությունների ղեկավարների կողմից»:

Մեդալը շնորհվել է «Կարմիր բանակի և նավատորմի զորամասերում գտնվող անձանց՝ զորամասերի հրամանատարների կողմից, իսկ բանակից կամ նավատորմից հեռացած անձանց՝ մարզային, քաղաքային և շրջանային զինվորական կոմիսարների կողմից՝ պարգևատրվողների բնակության վայրի»:

«Բեռլինի գրավման համար» մեդալը կրում են կրծքավանդակի ձախ կողմում. եթե կան շքանշաններ և այլ մեդալներ, այն տեղադրվում է «Վիեննայի գրավման համար» մեդալից հետո:

## Նկարագրություն
«Բեռլինի գրավման համար» մեդալը 32 միլիմետր տրամագծով արույրից պատրաստված կատարյալ շրջան է։

Մեդալի վրա տեղադրված բոլոր պատկերներն ու գրությունները ուռուցիկ են։ Մեդալի դիմերեսին՝ կենտրոնում, գրված է «ԲԵՌԼԻՆԻ ԳՐԱՎՄԱՆ ՀԱՄԱՐ» (ռուս․՝«ЗА ВЗЯТИЕ БЕРЛИНА»), գրության վերևում հնգաթև աստղ է, իսկ ներքևում՝ շրջագծի երկայնքով՝ կաղնու տերևներից կիսապսակ։ Մեդալը եզրագծված է շրջագծի երկայնքով։ Մեդալի հակառակ կողմում փորագրված է Բեռլինի գրավման ամսաթիվը՝ «1945 թվականի մայիսի 2»(«2 МАЯ 1945»)։ Ամսաթվի տակ հնգաթև աստղ է։

Մեդալը ագուցված է ականջով և օղակով, որը ծածկված է 24 միլիմետր լայնությամբ կարմիր մետաքսե մուարով։ Ժապավենի մեջտեղում կան հինգ շերտեր՝ երեք սև և երկու նարնջագույն (այսպես կոչված «գվարդիական ժապավեն»)։ Արտաքին սև շերտերը եզրագծված են նեղ նարնջագույն շերտերով։

## Պարգևատրում
[thumb|[Կրամատորսկ|Կրամատորսկի պատմության թանգարանում պահվող «Բեռլինի գրավման համար» մեդալի վկայական]]
Տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ «Բեռլինի գրավման համար» մեդալով պարգևատրվածների թիվը կազմում է շուրջ 1100000 մարդ, հետազոտող Դ. Ա. Տարասը մեջբերում է տվյալներ, որ մեդալով պարգևատրվել է 1000090 մարդ։ Մեդալով պարգևատրված զինվորական առաջնորդների թվում են Խորհրդային Միության մարշալներ Գեորգի Ժուկովը և Իվան Կոնևը։

«Բեռլինի գրավման համար» մեդալների մեծ մասը շնորհվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո առաջին երեք տարիների ընթացքում: Եթե պարգևը չէր հանձնվում անմիջապես զորամասում, զորացրվելիս զինծառայողը ստանում էր համապատասխան փաստաթուղթ, որի հիման վրա նա կարող էր մեդալը ստանալ իր բնակության վայրի զինկոմիսարիատում:

Մինչև 1951 թվականը պարգևատվրողի մահից հետո մեդալը և նա վկայականը վերադարձվում էին պետությանը: 1951 թվականի փետրվարի 5-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով որոշվել է, որ պարգևատվրողի մահվանից հետո «Բեռլինի գրավման համար» մեդալը և նրա վկայականը կարող են մնալ պարգևատրողի հարազատների մոտ:

Ինչպես նշում է «Аргументы и факты» հրատարակչության լրագրող Անդրեյ Սիդորչիկը, պատերազմից հետո «մոտ երկու տասնյակ հազար նախկին զինվորներ և սպաներ» լուրջ ուշացումով ստացել են «Բեռլինի գրավման համար» մեդալը։ Պաշտպանության նախարարության մասնագետները շարունակեցին փնտրել նրանց, ովքեր չէին ստացել պարգևը։ Այսպիսով, 2003 թվականին Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատունը կազմակերպել է «Բեռլինի գրավման համար» մեդալի հանձման արարողությունը երևանաբնակ Անատոլի Զելենցովին։ Կարմիր բանակում գվարդիայի ավագ Զելենցովը մասնակցել է Բեռլինի գրոհին, վիրավորվել մարտում և ուղարկվել հիվանդանոց։

## Հերալդիկ ազդեցություն
2009 թվականի մարտի 4-ին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի № 238 հրամանով ստեղծվել է «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 65 տարի» հոբելյանական մեդալ՝ «Բեռլինի գրավման համար» մեդալի ժապավենին նման գույնի ժապավենով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մեդալներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պարգևներ