open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բարձրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

**Բարձրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ**, կարող է վերաբերել՝
* Բարձրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Արարատի մարզի Բարձրաշեն գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկ
* Բարձրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Շիրակի մարզի Բարձրաշեն գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկ
Բարձրունի (այլ կիրառումներ)

**Բարձրունի**, կարող է վերաբերել՝
* Բարձրունի - գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում
* Բարձրունի - երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում
Բարղամ (այլ կիրառումներ)

**Բարղամ**, կարող է վերաբերել՝
* Բարղամ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի վիլայեթում, Տիվրիկ լեռան լանջին
* Բարղամ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառում
Բարմա (այլ կիրառումներ)

**Բարմա**, կարող է վերաբերել՝
* Բարմա - գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում
* Բարմա - գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում
Թինա Խիդաշելի

**Թինաթին (Թինա) Խիդաշելի** (; ), վրացի պետական և քաղաքական գործիչ, իրավաբան։ 2015 թվականի մայիսի 1-ից մինչ 2016 թվականի օգոստոսի 1-ը եղել է Վրաստանի պաշտպանության նախարարը։ Խիդաշելին Վրաստանի հանրապետական կուսակցության առաջնորդներից մեկն։

## Կենսագրություն
1995 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի միջազգային իրավունքի ֆակուլտետը, ինչպես նաև Կենտրոնական եվրոպական համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետի մագիստրատուրան։ Ստացել է միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության մագիստրոսի կոչում։

1994-ից 1995 թվականներին աշխատել է Վրաստանի խորհրդարանում որպես գլխավոր մասնագետ, իսկ 1996-1997 թվականներին Արժույթի միջազգային հիմնադրամում որպես մասնագետ։ 1997-1999 թվականներին ղեկավարել է վրացական կառավարության մի շարք ծրագրեր։ Դասավանդել է Հավայաամերիկյան համալսարանի Թբիլիսիի մասնաճյուղում։ 2000-2004 թվականներին եղել է Վրաստանի երիտասարդ իրավաբանների ասոցիացիայի նախագահ, 2002-2004 թվականներին աշխատել է հակակոռուպցիոն հանձնաժողովում։

2005 թվականին եղել է կոռուպցիայի դեմ պայքարի և մարդու իրավունքների հարցերով զբաղվով միջազգային կազմակերպության կոնսուլտանտ։

### Քաղաքական կարիերա
2005 թվականին իր ամուսնու՝ Դավիթ Ուսուփաշվիլիի հետ դարձել է Հանրապետական կուսակցության անդամ։ Ավելի ուշ Ուսուփաշվիլին դարձել է կուսակցության առաջնորդ, իսկ Խիդաշելին՝ կուսակցության արտաքին կապերի պատասխանատու։ 2010-2012 թվականներին եղել է Թբիլիսիի քաղաքային խորհրդի անդամ։ 2012 թվականին ընտրվել է Վրաստանի խորհրդարանի անդամ՝ Սագարեջոյի շրջանից։

2015 թվականի մայիսի 1-ին նշանակվել է Վրաստանի պաշտպանության նախարար, որը պաշտոնավարել է մինչև 2016 թվականի օգոստոսի 1-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վրաստանի հանրապետական կուսակցություն

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պաշտպանության կին նախարարներ
Կատեգորիա:Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Ծովացուլն ու Հյուսնը

**Ծովացուլն ու Հյուսնը** () բանաստեղծություն Լուիս Քերոլի «Ալիսը հայելու աշխարհում» գրքից, որը լույս է տեսել 1871 թվականի դեկտեմբերին։ Բանաստեղծությունը կարդում են Շըրխկն ու Չըրխկը Ալիսի համար՝ գրքի չորրորդ գլխում։ Այն կազմված է 18 տներից և ունի 108 տող և յամբական եռաչափ ու քառաչափ բանաստեղծության ձևափոխություն է։ Ռիթմի կառուցվածքը՝ ABCBDB է, վերջնաշեշտ վանկերով։ Բանաստեղծությունը հիշեցնում է Թոմաս Հուդի (1799֊1845) «Յուջին Արամի երազը» ստեղծագործությունը, սակայն Քերոլը ծաղրանմանակում է այդ ստեղծագործության ոճը։ Ջ. Բ. Փրիսթլին 1957 թ.֊ին հրատարակել է «Ծովացուլն ու Հյուսնը» հոդվածը, որտեղ քերոլյան երկու հերոսներին համարել է քաղաքական գործիչների նախակերպարներ։

## Նկարագիր
մինի|— Թե յոթ աղջիկ յոթ ավելով
Ավլեն ուղիղ կես տարի,

Ի՞նչ ես կարծում՝ կհասցնե՞ն

Մաքրել ափն այս վիթխարի։

— Կասկածում եմ,— ողբաց Հյուսնը՝

Արցունքներով դառնաղի։
Ծովացուլն ու Հյուսնը բանաստեղծության մեջ անվանադիր կերպարներ են։ Մի գիշեր՝ քայլելով ծովափին, որտեղ արևն ու լուսինը միաժամանակ տեսանելի էին, Ծովացուլն ու Հյուսնը հանդիպում են ոստրեների։ Ծովացուլն ու Հյուսնը հորդորում են ոստրեներին միանալ իրենց, և նրանք, հակառակ, ծեր ոստրեի հորդորների հետևում են։ Ծովափին քայլելիս Ծովացուլն ու Հյուսնը հարձակվում են ոստրեների վրա և ուտում նրանց։ Բանաստեղծությունը լսելուց հետո Ալիսը ցանկանում է որոշել, թե երկու կերպարներից որն է իր համար ավելի հաճելի, բայց եղբայրները ընդհատում են նրան.

## Մեկնաբանություն

Ծովացուլի և Հյուսնի կերպարները մեկնաբանվել են ինչպես գրական քննադատության մեջ, այնպես էլ փոփ մշակույթում։ Որոշները, այդ թվում «Դոգմա» ֆիլմի կերպար Լոկին, գտնում էր, որ Ծովացուլը Բուդդայի ծաղրանմանակն է, իսկ Հյուսնը՝ Հիսուս Քրիստոսի։ Բրիտանացի էսսեիստ Ջ. Բ. Փրիսթլին 1957 թ.֊ին հրատարակել է «Ծովացուլն ու Հյուսնը» հոդվածը, որտեղ քերոլյան երկու հերոսներին համարել է քաղաքական գործիչների նախակերպարներ։ Մարտին Գարդները իր «Ալիսը նշումներով» գրքում, նշում է, որ երբ Քերոլը գրքի սևագիրը տվել է նկարազարդող Ջոն Թենիելին, նա առաջարկել է նկարել կամ ծովացուլ, կամ թիթեռ և կամ բարոնետ, քանի որ երեք բառն էլ անգլերենում համապատասխանում էին բանաստեղծության հանգին։ Հենց Թենիելը և ոչ թե Քերոլն է ընտրել ծովացուլին որպես գլխավոր կերպար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ
Կատեգորիա:Դուետներ
Կատեգորիա:Լուիս Քերոլ
Տոկունություն

մինի|Ֆիզիկական տոկունության վարժանք
**Տոկունություն**, բարոյական հատկություն, որտեղ կոնկրետ դրսևորում են գտնում ինքնատիրապետման որոշակի գծերը։ Այն ներառում է իր  զգացմունք ները վերահսկելու  մարդու կարողությունը, իր գործողությունները դրված  նպատակին հասնելուն ենթարկելը` չնայած ծագած խնդիրներին ու չնախատեսված հանգամանքներին, դժվարություննները հաղթահարելու, իր մեջ նշված խնդիրներից հրաժարվելու փոքրոգի ցանկությունը ճնշելու ունակությունը,  հավատարմությունը ընտրած  իդեալներին ու  սկզբունքներին։ Հատկապես տոկունությունը մեծ նշանակություն ունի ղեկավարի համար, որը պետք է սթափ գնահատի իրավիճակը, կարողանա կուսակցության քաղաքական գիծը համբերատար բացատրելու ունակություն հանդես բերել, անհարկի չդիմել ծայրահեղ միջոցների, հասնել բոլորի կողմից այդ խնդիրների ըմբռնմանն ու գիտակցմանը։

## Աղբյուրներ
* Բարոյագիտական բառարան

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
ФЭЧе
Հումուս (ուտեստ)

մինի|Հորդանանի հումուս
**Համուս** (, , ), ուտեստ, որի գլխավոր բաղադրիչը սիսեռի պյուրեն է։ Հիմնականում համուսի կազմի մեջ մտնում են այնպիսի բաղադրիչներ, որպիսիք են ձիթապտուղի յուղը, սխտորը, կիտրոնի հյութը, աղացած կարմիր պղպեղը, քնջութի խյուսը՝ թահինը։

Արաբերենով և եբրայերենով «համուս» նշանակում է ինչպես սովորական սիսեռ, այնպես էլ հենց այս ուտեստը։

## Տարածում
Հումուսը ամենաշատը հայտնի Միջին Արևելքի երկրներում և Հարավարևելյան Եվրոպայի երկրներում։ Իսրայելի, Հորդանանի, Լիբանանի, Սիրիայի, Թուրքիայի, ինչպես նաև Հունաստանի ու Կիպրոսի խոհանոցների անփոխարիների ուտեստների շարքում է գտնվում հումուսը։ Հայաստանում նույնպես հումուսը սկսել է տարածվել, շնորհիվ ԽՍՀՄ տարիներին հայրենադարձների և Սիրիական պատերազմի հետևանքով սփյուռքահայերի ներհոսքի հետևանքով։

Վերջին տարիներին հումուսի նկատմամաբ մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել նաև ԱՄՆ-ում։ Նաև հարգի է այն երկրներում, որտեղ բնակչության մեջ շատ են բուսակերերն ու այն մարդիկ, ովքեր չեն կարողանում սննդի մեջ գլյուտեն օգտագործեն։

Այն համարվում է նաև պահքի կերակուր։

## Կազմություն և հատկություն
ձախից|մինի|Հումուսի բաղադրիչները
Հումուսը պատրաստում են շոգեխաշած սիսեռից, որը հետո մշակում են և ստանում համասեռ զանգված։ Դա կամ արվում է ձեռքի օգնությամբ կամ էլ բլենդերով հարելով։ Սիսեռի պատրաստի խյուսի մեջ ավելացնում են ձիթապտուղի յուղ, կիտրոնի մզվածք կամ պատրաստի հյութ (առանց շաքարավազի) և թահին, այն է՝ քնջութի սոուս։ Համեմունքները ավելացնում են ըստ ցանկության և ճաշակի։ Ամենաշատը ավելացվող համեմունքներից են համարվում.
մինի|Փիթին հումուսով և տապակած գառան մսով
* սխտոր
* աղ
* քիմիոն
* մաղադանոս
* օրեգանո
* չիլի պղպեղ
Կախված այն բաղադրիչներից, որոնք ավելացնում են հումուսի մեջ, վերջինս ձեռք է բերում տարբեր համային հատկանիշներ։ Ամենահարգի հավելումներից են համարվում տապակած կարմիր պղպեղը, սխտորը, սոխեռածը, տապակած պոմիդորը, մայրի ծառի ընկույզները, դդումի պյուրեն, ֆետա պանիրը, կակաոն։

Հումուսը պարունակում է մեծ քանակությամբ որակյալ բուսական սպիտակուցներ, թաղաթանյութ, չհագեցած ճարպեր և երկաթ։

Այդ ուտեստը հրամցվում է կամ որպես սառը ուտեստ, կամ որպես սոուս։ Արևելքում այն տալիս են փիթիով, լավաշով։ Իսկ Արևմուտքում հիմնականում չիփսերով, հացով և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հումուսի բաղադրատոմս

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Բուսակերական խոհանոց
Կատեգորիա:Եգիպտական խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Իսրայելական խոհանոց
Կատեգորիա:Լիբանանյան խոհանոց
Կատեգորիա:Լևանտական խոհանոց
Կատեգորիա:Կիպրական խոհանոց
Կատեգորիա:Հայկական խոհանոց
Կատեգորիա:Հորդանական խոհանոց
Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Հրեական խոհանոց
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Պաղեստինյան խոհանոց
Կատեգորիա:Սիրիական խոհանոց
Կատեգորիա:Սոուսներ
Բարի (այլ կիրառումներ)

**Բարի**, կարող է վերաբերել՝
* Բարի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում
* Բարի - հայկական իգական անուն
* Բարի - գավառ Իտալիայի Ապուլիա մարզում
* Բարի - քաղաք և նահանգիստ Իտալիայի հարավում, Ադրիատիկ ծովի ափին
* Բարի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում
Լինդա Լանցիլլոտտա

**Լինդա Լանցիլլոտտա** (, ), իտալացի քաղաքական գործիչ։ Իտալիայի տարածքային և տեղական ինքնակառավարման նախարար (Պրոդիի երկրորդ կառավարության օրոք, 2006-2008)։ 2013 թվականից Իտալիայի Սենատի փոխնախագահ։

## Կենսագրություն
Լինդա Լանցիլլոտտան ծնվել է 1948 թվականին Կոզենցայում։

1970-1982 թվականներին աշխատել է Իտալիայի Բյուջետային և տնտեսական պլանավորման նախարարությունում, 1997-1999 թվականներին եղել է Հռոմի քաղաքային խորհրդի անդամ, եղել է տնտեսական, ֆինանսական և բյուջետային քաղաքականության հանձնակատար, 2000-2001 թվականներին եղել է վարչապետի կաբինետի գլխավոր քարտուղար, 2001-2005 թվականներին՝ «Հռոմի 3 համալսարանի» ֆակուլտատիվ անդամ, համալսարանում դասավանդել է հանրային կառավարում։

2006 թվականի մայիսին վարչապետ Ռոմանո Պրոդիի կաբինետից նշանակվել է Իտալիայի տարածքային և տեղական ինքնակառավարման նախարար և պաշտոնավարել մինչև 2008 թվականը։  Եղել է «Դաշինք հանուն Իտալիայի» պատգամավորական խմբի անդամ։ 2013 թվականի փետրվարից Իտալիայի Սենատի անդամ է և սենատի փոխնախագահը։

2007 թվականին ստեղծված Իտալիայում բարեփոխումների քաղաքականությանը խթանող «GLOCUS» անկախ վերլուծական կենտրոնի հիմնադիր-նախագահն է։

### Գիտական և կրթական գործունեություն
2001 թվականից «Հռոմի 3 համալսարանի» քաղաքագիտության ֆակուլտետում դասավանդում է «Ծրագրավորումն ու վերահսկողությունը հանրային կառավարման գործընթացում», ինչպես նաև դասավանդում է Բոլոնիայի համալսարանին կից պետական կառավարման դպրոցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց զուգախաղ 2016

225px|մինի|աջից|Սերենա և Վենուս Ուիլյամսները
**Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց զուգախաղ 2016**, թենիսի կանանց զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշարերից մեկը։ Անց է կացվել 2016 թվականի հունիսի 27-ից մինչև հուլիսի 10-ը, Լոնդոնի All England Lawn Tennis and Croquet Club («Համանգլիական լաուն-թենիսի և կրոկետի ակումբ») ակումբի կորտերում, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիա։

## Դասակարգում

## Հիմնական ցանց
* Հապավումներ
** Q - Որակավորված
** WC - Wild card, Ջոկեր
** LL - Երջանիկ անհաջողակ
** PR - Պաշտպանված վարկանիշ


### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4





### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4




#### Բաժին 1



### Քառորդ եզրափակիչ

### Կիսաեզրափակիչ

### Եզրափակիչ

## Աղբյուրներ
* Ուիմբլդոնի մրցաշարի պաշտոնական կայքը
* Ուիմբլդոնի եզրափակիչի մասնակիցներն ու հաղթողները
* Ուիմբլդոնի կանանց զուգախաղի մրցաշարի ցանց

Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի մրցաշար
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Կատեգորիա:2016 կանանց թենիսում
Ռեյչըլ Բեքվիս

**Ռեյչըլ Բեքվիս** (, ), բարեգործությամբ զբաղվող ամերիկացի աղջիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 2002 թվականի հունիսի 12-ին ԱՄՆ-ի Սիեթլ քաղաքում։

## Բարեգործություն
Ռեյչըլն իր ծնողներին համոզել է չհրավիրել ոչ ոքի նրա ծննդյան 9 ամյակին, և ընկերներին խնդրել է նվերի համար հատկացվող գումարը փոխանցել նրա ինտերնետային էջին։ Այնտեղ նա հավաքում էր միջոցներ Աֆրիկայի մաքուր ջրի պակասից տառապող ժողովուրդների համար հորեր կառուցելու համար։

Ինչպես հետագայում պարզվել է, աղջիկն այդ քայլին գնացել է այն բանից հետո, երբ եկեղեցին, որտեղ հաճախում էին նրա ծնողները, որոշում էր կայացրել աջակցել «» հիմնադրամին։ Եկեղեցին կոչ էր արել նաև իր ծխականներին դրամահավաք կազմակերպել։ Հենց այստեղ էլ աղջիկը տեղեկացել է, որ ամեն օր ավելի քան 4.5 հազար աֆրիկացի երեխաներ զոհվում են կեղտոտ ավազաններից ջուր խմելու և զանազան հիվանդություններ ստանալու արդյունքում։

Աղջկա նպատակը 300 ԱՄՆ դոլար հավաքագրելն էր, որը, ըստ հիմնադրամի հաշվարկների, կկարողանար փրկել 15 մարդու։ Ավելի վաղ Ռեյչըլն արդեն զբաղվել էր բարեգործությամբ։ Նա երկու անգամ երկարացրել է մազերը, որպեսզի կեղծամներ պատրաստեն ուռուցքային հիվանդությունների պատճառով մազերը կորցրած երեխաների համար։

Սակայն աղջկան հաջողվեր է հավաքել ընդամենը 220 դոլար։

## Մահ
Բարեգործական էջի բացման պահից մեկուկես ամիս անց տեղի ունեցավ ողբերգություն․ Սիեթլի տանող մայրուղու վրա իրար էին բախվել 13 մեքենա։ Այս վթարի միակ զոհը Ռեյչըլ Բեքվիսն էր։

Միացված լինելով կյանքի ապահովման ապարատին, աղջիկն այդպես էլ գիտակցության չեկավ։ Փորձելով ինչ-որ կերպ աջակցել, աղջկա հարազատները, ընկերները կամ պարզապես ծանոթները սկսեցին նվիրաբերել փոքր գումար «charity: water» կազմակերպության կայքում գործող Ռեյչըլի էջին։ Նվիրատվող գումարը սկսեց և արագորեն աճել՝ գրավելով հանրության ուշադրությունը։ Այն բանից հետո, երբ ակնհայտ դարձավ, որ Ռեյչըլը գիտակցության չի գա, կյանքի ապահովման սարքավորումներն անջատեցին, իսկ նրա օրգանները նվիրաբերեցին ուրիշ երեխաների։

Ռեյչըլի արարքն ու նրա ողբերգական ճակատագիրը մեծ արձագանք գտավ ամերիկյան հանրության շրջանում։ 2011 թվականի հոկտեմբերին, երբ դրամահավաքի ժամկետը լրացավ, պարզվեց, որ 31 997 մարդ ամբողջ աշխարհից նվիրաբերել է 1 265 823 դոլար։ Այդ գումարը բավարար կլիներ, որպեսզի խմելու ջրի խնդիրը լուծել ավելի քան 60.000 կարիքավորների համար։

Ռեյչըլի մայրը՝ Սամանտա Փոլը շարունակում է նրա աղջկա գործը՝ նվիրաբերություններ է հավաքում Աֆրիկայում հորերի կառուցման համար։

## Տես նաև
* Հեյզել Մայներ
* Սադակո Սասակի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Страница Рэйчел Бэквис на сайте фонда «charity: water»
* Рэйчел Бэквис, погибшая в ДТП, помогла в сборе миллионов для других людей 
* Символом миссии по спасению тысяч людей стала школьница из США, погибшая в ДТП

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունիսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:2002 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 23 մահեր
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Նիրջա Բհանոթ

**Նիրջա Բհանոթ** (, ), ամերիկյան *[[Pan American World Airways]]* ավիաընկերության (բաժանմունքը Մումբայում, Հնդկաստան) բորտ-ուղեկցորդուհի, որը 1986 թվականի սեպտեմբերի 5-ին *Pan Am* ընկերության № 73 չվերթի ժամանակ օդանավը գրաված ահաբեկիչներից փրկելով ուղևորներին զոհվել է։ Հնդկաստանի ամենաբարձր՝ խաղաղ ժամանակ ցուցաբերած արիության համար տրվող, Աշոկա Չակրա շքանշանշանակիր (հետմահու)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բոլիվուդի աշխարհը
* The Tribune Մարդասպանների դատի մասին 

Կատեգորիա:Հնդիկներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Կատեգորիա:Բորտուղեկցորդներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Բարձրաշխարհիկ հասարակություն

**Բարձրաշխարհիկ հասարակություն** (), թուրքական հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվել է Star TV հեռուստաընկերության եթերում։ Առաջին սերիան հեռարձակվել է 2016 թվականի հուլիսի 16-ին։ Հեռուստասերիալի ռեժիսորը Մեթին Բալեքօղլուն է, իսկ պրոդյուսերը՝ Բուրաք Սաղյաշարը։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Հազար Էրգյուչլուն, Էնգին Օզթյուրքը, Մերիչ Արալը և Օզան Դոլունայը։

## Սյուժե
Սա պատմություն է երկու երիտասարդների մասին, որոնք պատկանում են տարբեր աշխարհների։ Նրանք փնտրում են իրենց դերը կյանքում։ Քերեմը բանվոր ընտանիքի միակ ժառանգն էր, ով մեծացել է բավականին խիստ և սուղ պայմաններում։ Ջանսուն նրանցից է, ում մասին ասում են, որ ապրել է բամբակի մեջ։ Չնայած, որ ապրում է հարուստ ընտանիքում, Ջանսուն երջանիկ չէ։ Եվ սեփական ես-ի փնտրտուքների ճանապարհին այս զույգը հանդիպում է իրար և սիրահարվում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Մենտալիզմ

[մինի|«Մտքի ընթերցման» սեանս, թատերական աֆիշա, [1900 թվական]]
**Մենտալիզմ** (, հոգեբանական փորձարկումների վարպետություն), կատարողական արվեստի տեսակ, հոգեբանական փորձարկումների, փորձերի և  «էքստրասենսոր» ունակությունների, ինչպես օրինակ հեռազգացության, պայծառատեսության, տելեկինեզի, ինչպես նաև հիշողության բացառիկ կարողությունների և արագ հաշվարկման հանրային ցուցադրությունն է։ Մենտալիզմին կարող ենք դասել նաև հիպնոսը, որպես բեմական արվեստ։

## Պատմություն
Մենտալիզմը երկար պատմություն ունի։ Մոգերը, կախարդնեը և հրաշագործները, մարգարեները և գուշակները հայտնի են անտիկ ժամանակներից, նրանց մասին տեղեկությունները պահպանվել են մեզ հասած հին հունական և հին հռոմեական տեքստերում, Հին Կտակարանում և բազում այլ պատմական աղբյուրներում։ Որպես արվեստի տեսակ մենտալիզմը զարգացավ 19-րդ դարում՝ հասարակության մեջ սպիրիտիզմի և  ոգեմիջնորդության հանդեպ հետաքրքրության առաջացման հետ կապված։

## Կատարողական մոտեցում
Մենտալիզմն օգտագործում է իլյուզիոնիզմի այլ տեսակների նման սկզբունքներ և հնարքներ։ Կատարողներից (միստիֆիկատորները)  ոմանք հայտարարում են, որ իրականում էքստրասենսոր ունակություններ ունեն (Վոլֆ Մեսսինգ, Ուրի Գելլեր), մյուսները պնդում են, որ նրանց կատարումների մեջ ոչ մի գերբնական երևույթ չկա (Դերրեն Բրաուն), որ նրանց համարներում կիրառվում են գիտության նվաճումները և մարդկային գիտակցության և ֆիզիոլոգիայի մասին ունեցած գիտելիքները։

Որոշ մենտալիստներ տարանջատում են իրենց արվեստը բեմական մոգության մյուս բոլոր տեսակներից, սակայն բազում ելույթներում համադրվում են ինչպես հոգեբանական փորձարկումների, այնպես՝ իլյուզիայի տարրեր։

## Մշակույթում
* 2008 թվականին ԱՄՆ-ում նկարահանվեց «Մենտալիստը» սերիալը, որտեղ պատմվում է CBI խորհրդատուի՝ Պատրիկ  Ջեյնի և այն մասին, թե ինչպես է նա օգնում հետաքննել սպանությունների մասին գործերը։
* Shpongle “Nothing Lasts...” նախագծի  3-րդ ստուդիական ալբոմի 13-րդ կատարումն ունի “Mentalism” անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կրեսկին։ Մենտալիստ
* Սայմոն Ուինտրոպ։ Մենտալիստ
* Theodore Annemann: *Practical Mental Effects*
* Theodore Annemann: *Practical Mental Magic*
* Banachek: *Psychological Subtleties 1-3*
* Borodin: *Final Curtain*
* Tony Corinda: *13 Steps To Mentalism*
* Erich Juhn: *Leben und Taten des Hellsehers Henryk Magnus*
* Devin Knight: *The Blindfolded Car*
* The Amazing Kreskin: *Kreskin’s Fun Way to Mind Expansion: Mental Techniques You Can Master*
* Wilfried Kugel: *Hanussen*
* Peter Lamont: *The First Psychic*
* Ted Lesley: *Mental Mind Up*
* Utz Napierala: *Geistes-Blitze*
* Perkeo, *Geheimnisse der Parapsychologie*
* Perkeo, *Im Bannkreis der Psychometrie*
* James Randi: *Conjuring*, *The Truth of Uri Geller*
* Wonder Man Fred: *Semi Mental Journey*
* Ian Rowland: *The Full Fact Book of Cold Reading*

## Մենտալիստների համայնքներ և հավաքներ
* Psychic Entertainers Association.
* PSYCRETS The British Society of Mystery Entertainers 
* Mind Summit 2014 – The 1st All-European Mentalism Convention 

Կատեգորիա:Կրկես
Լուգոյի ռոմանական մուրալյաներ

**Լուգոյի ռոմանական մուրալյաներ** (**Լուգոյի ռոմանական պատեր**, ), Իսպանիայի Գալիսիա ինքնավար համայնքի Լուգո քաղաքում գտնվող 3-րդ դարում կառուցված 2 կիլոմետր երկարությամբ հին հռոմեական պաշտպանական պատեր, որոնք դեռևս անձեռնմխելի են։ 2000 թվականին պատերը ներառվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգությունների ցանկում՝ որպես Արևմտյան Եվրոպայի «ուշ հռոմեական շրջանի լավագույն օրինակ»։ 1921 թվականին պատերն ընդգրկվել են Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում (): 2007 թվականի հոկտեմբերի 6-ին պատերը դարձել են Չինական մեծ պարիսպի քույր պարիսպը։

Պատերի վրա գտնվող ճեմուղին այցելուներին հնարավորություն է տալիս զբոսնել պատերի ամբողջ երկայնքով։ Քաղաքում գործում է պատերին նվիրված այցելությունների կենտրոնը՝ Centro de Interpretación de la Muralla: 2000 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելուց հետո Լուգոյում կազմակերպվում է հռոմեական անցյալին նվիրված Arde Lucus ամենամյա փառատոնը։

Քաղաքային պատերը կառուցվել են 263-276 թվականներին հռոմեական Լուկուս Օգոստի քաղաքը (այժմ՝ Լուգո) տեղական ցեղերից և գերմանական զավթիչներից պաշտպանելու համար։ Պատերը կազմում են ամրաշինության համալիրի մի մասը, որը նաև ներառում է խրամ։
Պատերի ամբողջ երկարությունը կազմում է 2120 մետր՝ ընդգրկելով 34.4 հեկտար տարածք։ Ամբողջ քաղաքը պատերով ներփակված չէ. քաղաքի հարավարևելյան հատվածը պաշտպանված չէ, մինչդեռ չօգտագործվող մասերը ներփակված են պատերով։

Պատերի լայնությունը կազմում է 4.2 մետր, բարձրությունը տատանվում է 8-12 մետր։ Որպես շինանյութ օգտագործվել է մանրախիճ, հղկված գետաքար, ավերված շենքերի վերամշակված քարեր՝ շաղախված բետոնաջրով։

Պատերի վրա կան 10 դարպասներ, որոնցից 5-ը ստեղծվել են հռոմեական ժամանակաշրջանում, մյուս հինգն ավելացվել են 1853 թվականից հետո՝ տեղավորելու քաղաքի ընդլայնված բնակչությանը։ Հինգ բնօրինակ դարպասներից լավ են պահպանվել Porta Falsa և Porta Miña դարպասները, վերջինիս վրա պահպանվել է երկու աշտարակները միացնող կամարակապը։ Հինգ սանդուղքներն ու շեղ մակերեսը հնարավորություն են տալիս քայլելու պատերի ցածր եզրապատերով։ Պատերի միջև կան բազմաթիվ սանդուղքներ, որոնցով կարելի է բարձրանալ աշտարակներ։

Բնօրինակ աշտարակներից 49-ը մնացել են անձեռնմխելի։ Աշտարակները կառուցվել են պատերի երկայնքով անկանոն պարբերականությամբ։ Նրանք բաղկացած են երկու հարկից, հիմնականում կիսաշրջանաձև են։ Պատերի միջև աշտարակների համար նախատեսված բացակները տարբեր են՝ 5,35 մետրից 12,80 մետր։ Աշտարակների կառուցման համար օգտագործվել են տարբեր շինանյութեր։

Միջին դարերում ուխտավորները Սանտյագո դե Կոմպոստելա գնալիս անցել են Լուգոյի պատերի վրայով, հավանաբար՝  Porta Mina դարպասով։

## Տես նաև
* Ավրելիանոսի պատ
* Լոնդոնի պատ

## Պատկերասրահ

Puertas de la muralla de Lugo (numeradas).svg|Պատերի քարտեզը, որտեղ նշված է 10 դարպասների գտնվելու վայրը
Porta.SanPedro.jpg|Porta de San Pedro, 5 բնօրինակ հռոմեական դարպասներից մեկը
Lugo 060420.jpg|Ճեմուղի պատերի վրա
ExcavaciónspemurallaLugo.JPG
Tractorada Lugo (1).JPG
Muralla de Lugo Adarve 2.jpg
Muralla - IM000805.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի ամրոցներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատեր Իսպանիայում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում
Կատեգորիա:3-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Չադ (այլ կիրառումներ)

**Չադ** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
* Չադ - պետություն Աֆրիկայում,
* Չադ լիճ - լիճ Կենտրոնական Աֆրիկայում,
* Չադ (Ալաշկերտի գավառ) - գյուղ Ալաշկերտի գավառում
* Չադ - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստանով
* Չադ - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում
Կասել

**Կասել** (), քաղաք Գերմանիայի Հեսսեն նահանգում, Ֆուլդա գետի ափին։ Բնակչությունը՝ 197,984 մարդ (2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ)։

## Պատմություն
Կասել քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվել է 913 թվականին։ Անվանումը ենթադրաբար առաջացել է լատիներեն *Castellum Cattorum* բառակապակցությունից, որը թարգմանաբար նշանակում է «*խաթերի ամրոց*»։ 1189 թվականին հավաստագիրը Կասելին քաղաքի իրավունքներ է շնորհել։

19-րդ դարի սկզբին Կասելում բնակություն են հաստատել Գրիմ եղբայրները, այստեղ նրանք հավաքում էին իրենց հեքիաթների հավաքածուն։ 1803 թվականին լանդգրաֆությունը բարձրացրել է իր կարգավիճակը մինչև իշխանությունը, սակայն շուտով Կասելը գրավվել է Նապոլեոնի կողմից, իսկ 1807 թվականին Կասելը ոչ երկար ժամանակով դարձել է Վեսթֆալիայի թագավորության մայրաքաղաքը, որը ղեկավարում էր Նապոլենի եղբայր Ժերոն Բոնապարտը։ 1813 թվականին գրավվել է Ալեքսանդր Չերնիշովի պարտիզանական ջոկատի անսպասելի հարձակմամբ և շուտով վերականգնվել իշխանության մայրաքաղաքի կարգավիճակում։

## Տեսարժան վայրեր
left|thumb|Ֆրիդրիխի հրապարակը 1783 թվականին
Ֆրիդրիխի կենտրոնական հրապարակը հատակագծվել է 18-րդ դարում բարոկկո ոճով։ Իր անվանումը ստացել է լանդգրաֆ Ֆրիդրիխ II-ի պատվին։ Հրապարակում տեղակայված է կլասիցիզմի ոճով շինությունը, որը կառուցվել է 1769-1779 թվականներին։ Դա Ֆրիդերիցիանումն է՝ Եվրոպայի հանրամատչելի թանգարաններից առաջինը։ Հինգ տարին մեկ անգամ այստեղ անցկացվում է ժամանակակից արվեստի հայտնի documenta ցուցահանդեսը։

Քաղաքից արևմուտք, բլրի վրա գտնվում է զբոսայգին, որտեղ տեղակայված է Վիլհելմսհյոյե (Schloss Wilhelmshöhe) իշխանական նստավայրը (1786-1801 թվականներ)։ Պալատը 1956 թվականից զբաղեցնում է Կասելի պատկերասրահը։ Ոչ հեռու գտնվում է Հերկուլեսի արձանը՝ Կասելի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշը գրեթե երեք դարերի ընթացքում։

Բացի վերը թվարկվածներից, Կասելի թանգարանների թվում աչքի են ընկնում պաստառների թանգարանը (Deutsches Tapetenmuseum), Գրիմ եղբայրների տուն-թանգարանը և Օտտոնեումում բնական գիտությունների թանգարանը՝ 17-րդ դարի սկզբի թատրոնի շենք, որը ամբողջ Գերմանիայի ամենահին շինությունն է։

## Մշակույթ
* Ժամանակակից արվեստի ցուցահանդես documenta: Անցկացվում է հինգ տարին մեկ անգամ։
* «Kasseler Dokfest» փաստագրական կինոնկարի և վիդեոարվեստի փառատոն։ Անցկացվում է ամեն տարի։

## Քույր-քաղաքներ

## Պատկերասրահ
thumb|center|800px|<center>Կասել քաղաքի համայնապատկերը 360 աստիճանով</center>

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Bewerbung Kulturhauptstadt Europas 2010  
* Private Seite zur Geschichte Kassels 
* Kassel-Wiki der HNA 

Կատեգորիա:1330 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Տյունի է Պոն

**Տյունի է Պոն** (), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ռիբմոն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սեն Կանտեն։

Համայնքի INSEE կոդը՝ 02329:

## Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 281 մարդ։ 

## Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 178 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 119-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 59-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 66,9%, 1999 թվականին եղել է 59,1%)։ 119 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 106-ը (63 տղամարդ և 43 կին), գործազուրկ էին 13 մարդ (8 տղամարդ և 5 կին)։ 59 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը՝ թոշակառուներ, 27-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ, Տյունի է Պոն 
 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Վեդադ Իբիշևիչ

**Վեդադ Իբիշևիչ** (, ), բոսնիացի ֆուտբոլիստ, գերմանական «Հերթա Բեռլին» ֆուտբոլային ակումբի և Բոսնիա և Հերցեգովինայի հավաքականի հարձակվող, խփել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի առաջին գոլը աշխարհի առաջնություններում։

## Ակումբային կարիերա
Վեդադ Իբիշևիչը ծնվել է Հարավսլավիայում, բոսնիացու ընտանիքում։ Նրա հայրենի քաղաքի բնակչության մեծ մասը սերբեր էին, և պատերազմի սկսվելուց հետո նա իր ընտանիքի հետ ստիպված է լինում տեղափոխվել Տուզլա։ Այնտեղ նա սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան, ապա հրավիրվել ազգային հավաքականի տարիքային համապատասխան թիմ։ 2000 թվականին Իբիշևիչը ավելի լավ ապագայի հույսով տեղափոխվել է Շվեյցարիա, որտեղ խաղացել է «Բադեն» ակումբի երիտասարդական թիմում։ Սակայն մեկ տարի չանցած նա ստիպված լքում է Շվեյցարիան ու տեղափոխվել ԱՄՆ-ի Սենտ Լուիս քաղաք, որտեղ ապրում էին նրա հարազատները։

Իբիշևիչին առաջարկել են հանդես գալ հավաքականում, սակայն նա մերժել է՝ շարունակելով ելույթ ունենալ իր հայրենիքի հավաքականում։ Հերթական անգամ Բոսնիայի երիտասարդական հավաքականի հավքաներին մասնակցելու ընթացքում Իբիշևիչը գրավել է «Պարի Սեն-Ժերմենի» մարզիչ Վահիդ Հալիլխոջիչը, ով նրան առաջարկել է պայմանագիր կնքել փարիզյան հայտնի ակումբի հետ։ Սակայն Իբիշևիչն ուղարկվել է «Դիժոն»՝ փորձ ձեռք բերելու։ Հետագայում նա խաղացել է «Ալեմանիա» (Աախեն), ապա «Հոֆենհայմ» ակումբներում։

«Հոֆենայմի» կազմում անցկացրած առաջին մրցաշրջանում Իբիշևիչը մասնակցել է Երկրորդ Բունդեսլիգայի 31 խաղի՝ խփելով հինգ գոլ։ Սակայն 2008/09 մրցաշրջանում նա խփել է 18 գոլ դառնալով լավագույն ռմբարկու։ 2009 թվականի հունվարի 14-ին «Համբուրգ» ակումբի հետ ընկերական հանդիպման ժամանակ Իբիշևիչը վնասվածք է ստացել և չի խաղացել մինչև մրցաշրջանի ավարտը։

2012 թվականի փետրվարի 1-ին Վեդադ Իբիշևիչը տեղափոխվել է «Շտուտգարտ»՝ ակումբի հետ կնքելով չորս տարվա պայմանագիր։ Ըստ որոշ տվյալների՝ տրանսֆերի արժեքը կազմել է շուրջ 5,5 միլիոն եվրո։

## Կարիերան հավաքականում
### Իբիշևիչի խաղերը Բոսնիայի հավաքականի կազմում
Բոսնիա և Հերցեգովինայի առաջին գոլը աշխարհի առաջնություններում (գրավել է Արգենտինայի հավաքականի դարպասը)։ 
thumb|120px|Վեդադ Իբիշևիչ

**Ընդհանուր։ 19 խաղեր / 4 գոլեր ; 6 հաղթանակ, 1 ոչ-ոքի, 12 պարտություն:**

## Ելույթների վիճակագրություն

*(ըստ 2015 թվականի փետրվարի 2-ի տվյալներով)*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ֆուտբոլիստի վիճակագրությունը Fussballdaten.de կայքում 
* Վեդադ Իբիշևիչ։ per aspera ad astra (հոդված football.ua կայքում) 
* 
* Վիճակագրությունը transfermarkt.de կայքում
* Խաղացողի էջը Topforward ռմբարկուների ցանկում

Կատեգորիա:Բեռլինի Հերտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Լյուցիֆեր (հեռուստասերիալ)

**«Լյուցիֆեր»** (), ամերիկյան ֆենտեզի ժանրի կատակերգական-դրամատիկ հեռուստասերիալ է՝ հիմնված Նիլ Գեյմանի, Սեմ Քիթի և Մայք Դրինգենբերգի «Ավազե մարդը» կոմիքսների գրքի սփին-օֆֆ «Լյուցիֆեր» կոմիքս գրքի վրա՝ տպագրված Vertigo հրատարակչության կողմից DC Comics-ի կնիքով, գրված Մայք Քերիի և ընդլայնված Թոմ Կափինոսի կողմից։ Հեռուստասերիալը մեկնարակել է 2016 թ. հունվարի 25-ին Fox հեռուստաալիքով։ 2016 թ. ապրիլի 7-ին հեռուստասերիալը երկարաձգվեց երկրորդ եթերաշրջանով, որն սկսվել է 2016 թ. սեպտեմբերի 19-ին։

## Սյուժե
Հեռուստասերիալի գլխավոր հերոսը Լյուցիֆեր Մորնինգսթարն է՝ դժոխքի արքան, «ով հոգնել է իր պաշտոնից, թողել իր գահն ու թագավորությունը և բնակություն հաստատել Լոս Անջելեսում, որտեղ օգնում է տեղի ոստիկանությանը պատժել հանցագործներին»։ Լյուցիֆերն իր սատանա օգնական Մազիքինի հետ տնօրինում է «Lux» բարը։ Երբ Լյուցիֆերի շնորհիվ հայտնի դարձած աստղը սպանվում է նրա ակումբի մոտ, Լյուցիֆերը ներգրավվում է Լոս Անջելեսի ոստիկանությունում, որպեսզի օգնի դետեկտիվ Քլոե Դեքերին գտնել մեղավորներին և պատժել նրանց։

## Սերիաներ

## Դերասաններ և կերպարներ
***[[Թոմ Էլլիս]]**, սատանաների արքա Լյուցիֆեր Մորնինգսթար
***Լոուրեն Ջերման**, դետեկտիվ Քլոե Դեքեր
***Քևին Ալեխանդրո**, դետեկտիվ Դեն Էսպինոզա, Քլոեի նախկին ամուսինը
***Դևիդ Բրայան Վուդսայդ**, հրեշտակ Ամենադիել
***Լեսլի-Էնն Բրանդտ**, Լյուցիֆերի սատանա օգնական Մեյզիքին
***Սքարլեթ Էստեվես**, Քլոեի և Դենի դուստր Բեատրիս՝ Թրիքսի
***Ռեյչել Հարրիս**, հոգեբան Լինդա Մարտին
***Քևին Ռանկին**, դետեկտիվ Մալկոլմ Գրեմ (առաջին եթերաշրջան)
***Թրիշիա Հելֆեր**, հրեշտակների մայր Շառլոտա (երկրորդ եթերաշրջան)
***Այմի Գարսիա**, փորձագետ Էլլա Լոպես (երկրորդ եթերաշրջան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան սարսափ հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:DC կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կատեգորիա:Նեթֆլիքսի բնօրինակ ծրագրեր
Օսթին Բեսիս

**Օսթին Լի Բեսիս** (, ), ամերիկացի դերասան։ Ավելի հայտնի է «Կյանքը անկանխատեսելի է» սերիալում կատարած Մեթ Ռոջերսի դերով և «Գեղեցկուհին և հրեշը» հեռուստասերիալում Ջեյ Թի Ֆորբսի դերով։

## Կենսագրություն
Բեսիսը ծնվել է Բրուքլինում՝ Նյու Յորք և հաճախել է տեղի Մարկ Տվենի անվան №239 միջնակարգ դպրոցը (): Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Միդվուդի ավագ դպրոցում (): Սկզբում նա չէր կողմնորոշվում դառնալ բժիշկ, թե դերասան, բայց ամեն դեպքում որոշեց դառնալ դերասան, երբ սովորում էր Բինգհամթոնի համալսարանում (): Համալսարանից հետո Օսթինը ընդունվում է Դերասանական ստուդիա (): Նա տառապում է 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով և մասնակցել է այդ հիվանդության կանխարգելման ակցիաների։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Օլիտեի արքայական պալատ

**Օլիտեի արքայական պալատ**, **Օլիտեի Նավառայի թագավորների պալատ** () կամ **Օլիտեի ամրոց** (), պաշտպանական կառույց Իսպանիայի Նավառա նահանգի Օլիտե քաղաքում։ Կառուցվել է 13-14-րդ դարերում և եղել է Նավառայի թագավորների նստավայրերից մեկը սկսած Չարլզ III-ի թագավորության տարիներից։ Ներկայիս տեսքն ստացել է 20-րդ դարում՝ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իշխանության օրոք։
1931 թվականի հունիսի 3-ին հայտարարվել է Իսպանիայի մշակութային հուշարձան և ստացել է RI-51-0000306 գրանցման համարը։

thumb|left|200px|Սանտա Մարիա եկեղեցին ու Օլիտեի ամրոցը
thumb|left|200px
Նավառայի Կառլոս III թագավորը 15-րդ դարում սկսել է ընդարձակել Օլիտեում գոյություն ունեցած ամրոցը, որ հետո դարձել է Նավառայի թագավորների պալատ։ Չնայած կառույցը սովորաբար կոչվում է ամրոց, սակայն իր կառուցվածքով այն նման է պալատի. այն ավելի շատ հարմարեցված է բնակության, ոչ թե ռազմական (պաշտպանական) նպատակների ծառայելու համար։

Ամրոցի առանձնահատկություններից մեկը նրա կառուցվածքի ոչ համաչափ լինելն է։ Դրա պատճառն այն է, որ ամրոցը կառուցվել է առանց նախնական պլանի, ինչպես նաև դարերի ընթացքում ընդարձակվել է ու ենթարկվել բազմաթիվ փոփոխությունների։ Դղյակի հիմնական մասը կառուցվել է 14-րդ դարի վերջին ու 15-րդ դարի սկզբին։ Նավառայի թագավոր Կառլոս III-ը որոշել է ամրոցը դարձրել է թագավորի մշտական նստավայր։

1512 թվականին Կաստիլիայի ու Արագոնի միացյալ թագավորության կողմից Նավառայի գրավումից հետո Օլիտեի ամրոցն լքվել է ու սկսել անկում ապրել։ Ժամանակ առ ժամանակ այնտեղ բնակվում էին Նավառայի փոխարքաները։ 1813 թվականին ամրոցը հրդեհվել է իսպանացի պարտիզանների կողմից, որպեսզի այն չծառայի Նապոլեոնի զորքերին։

1923 թվականին Նավառայի տարածքային վարչությունը որոշում է ընդունել լքված ճարտարապետական համալիրի վերականգնման մասին։ Անցկացված մրցության արդյունքներով 1937 թվականին սկսվել են վերակառուցման աշխատանքները։ Արդյունքում Օլիտեի ամրոցը դարձել է Նավառայի ամենահայտնի զբոսաշրջային վայրերից մեկը։

Ամրոցը ներառում է մի շարք սենյակներ, այգիներ ու խրամներ։ Առանձնացվում են ամրոցի երկու հատվածներ՝ Հին պալատ (ներկայում՝ Parador Nacional de Turismo) և Նոր պալատ։ Ամրոցը շրջապատված է բարձր պատերով ու ունի բազմաթիվ աշտարակներ, որ նրան տալիս են ազդու ու հեքիաթային տեսք։ Ներկայում այն համարվում է Եվրոպայի ամենագեղեցիկ ամրոցներից մեկը։ Ամրոցին կից գտնվում է Սանտա Մարիա գոթական տաճարը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Mariano Carlos Solano y Gálvez, Marqués de Monsalud "El Palacio Real de Olite", *Boletín de la Real Academia de la Historia*, **49** (1906), pp.&nbsp;435&ndash;447.

## Արտաքին հղումներ
*Castillo palacio de Olite  at CastillosNet
*Palacio de Olite  at Guiarte Navarra
*Palacio Real de Olite at Navarra.es
*Castillo-Palacio Real de Olite  (ոչ պաշտոնական կայք)
*Fotos del Castillo de Olite (Navarra) at EuroResidentes

Կատեգորիա:Իսպանիայի ամրոցներ
Կատեգորիա:13-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1424 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Անդրաշ Ադորյան (շախմատիստ)

**Անդրաշ Ադորյան** (, իսկական ազգանունը՝ **Յոխա**, , ), հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1973), մարզիչ, շախմատային տեսաբան։

## Կենսագրություն
Կրթությամբ՝ մեխանիկ։ Առաջին պարտիաներն անցկացրել է իսկական անուն-ազգանունով՝ Անդրաշ Յոխա, հետագայում վերցրել է կեղծանուն՝ հայտնի ֆլեյտահար Անդրաշ Ադորյանի անունով։

1964 թվականի Հունգարիայի պատանիների չեմպիոն, 1969-1970 թվականների Եվրոպայի պատանիների չեմպիոն։ Մի շարք օլիմպիադաների մասնակից է։ Հունգարիայի հավաքականի կազմում դարձել է 1978 թվականի օլիմպիադայի հաղթող։ Աշխարհի առաջնության 1978-1981 թվականների շրջափուլի հավակնորդների մրցախաղերի մասնակից։ Մասնակցել է Եվրոպայի 4 առաջնությունների։

Աշխարհի առաջնության մրցաշարերի մասնակից.
* միջփնջային մրցաշար Ռիգայում (1979)՝ 3-4-րդ տեղերը բաժանել է Զոլթան Ռիբլիի հետ (նրանց միջև լրացուցիչ մրցախաղն ավարտվեց ոչ-ոքի և ավելի բարձր գործակցի շնորհիվ 3-րդը ճանաչվեց Ադորյանը),
* միջփնջային մրցաշար Տոլուկայում (1982)՝ 9-10-րդ տեղեր,
* միջփնջային մրցաշար Սիրակում (1987)՝ 13-14-րդ տեղեր։

## Մարզական նվաճումներ

## Մատենագիտություն
* Winning With the Grunfeld. Collier Books, 1987, ISBN 0020160801
* Black is OK. Batsford Ltd-ն, 1988, ISBN 3-8044-1353-6
* Quo vadis Garry. Schachverlag Dreier, 1990, ISBN 3-9802574-0-1
* Black is still OK. Batsford Ltd, London 2004, ISBN 0-713-48870-0
* Black is OK forever. Batsford Ltd, London 2005, ISBN 0-7134-8942-1

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 9. — 624 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3

## Արտաքին հղումներ
* Անդրաշ Ադորյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Անդրաշ Ադորյանի պարտիաները 
* Անդրաշ Ադորյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հունգարացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների լավագույն ռմբարկուների ցանկ

Հոդվածում ներկայացված են աշխարհ առաջնությունների լավագույն ռմբարկուները ըստ երկրների։ Կանաչ վանդակներում գրված թվերը նշանակում են, որ խաղացողն առաջնությունն ավարտել է որպես աշխարհի առաջնության լավագույն ռմբարկուն կամ լավագույն ռմբարկուներից մեկը։

## Լավագույն ռմբարկուներ

Նշումներ՝ թավատառ նշված են այն խաղացողները, որոնք շարունակում են կարիերան։
* Կլոր փակագծերով նշված են այն առաջնությունները, օրինակ՝ (1952) որոնց ֆուտբոլիստը մասնակցել է, սակայն գոլ չի խփել։
* Քառակուսի փակագծերով նշված են այն առաջնությունները, օրինակ՝ [1994], որոնց հայտագրերում ֆուտբոլիստը նշված է եղել, սակայն խաղերին չի մասնակցել։

### Ժամանակագրություն
Ստորև ներկայացվում է այն ֆուտբոլիստների ցանկը, որոնք երբևէ ռեկորդ են սահմանել ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություններում խփած գոլերի քանակով։

## Լավագույն ռմբարկուներն ըստ առաջնությունների

## Ռմբարկուներն ըստ երկրների
### Ավստրալիա

; Ինքագոլեր  Ավստրալիայի
* Կոլին Կիյրեն (1974)

### Ավստրիա

### Ալժիր

### Անգլիա

; Ինքնագոլեր Անգլիա
* Ջիմի Դիկինսոն

### Անգոլա

### Արգենտինա
}
! 2
| || || || || || || || || || || ||  || || || 1 || 1
|-
|- class="sortbottom"
! Արդյունք
! 131
! 18 !! 2 !! 5 !! 2 !! 4 !! 9 !! 15 !! 8 !! 14 !! 5 !! 8 !! 10 !! 2 !! 11 !! 10 !! 8
|}

; Ինքնագոլ(երը) Արգենտինայի
* Ռոբերտո Պերֆումո (խաղալով Իտալիայի հետ 1974)

### Բելգիա

### Բուլղարիա

; Ինքնագոլեր Բուլղարիա
* Իվան Դավիդով (Խաղալով Հունգարիայի դեմ 1966)
* Իվան Վուտսով (Խաղալով Պորտուգալիայի դեմ 1966)
* Գեորգի Բաչեվ (Խաղալով Իսպանիայի դեմ 1998)

### Բոլիվիա

### Բոսնիա և Հերցեգովինա
[thumbnail|[Էդին Ջեկո]]

; Ինքնագոլեր Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Սեադ Կոլաշինցա (Խաղալով Արգենտինայի դեմ 2014)

### Բրազիլիա

; Ինքնագոլեր Բրազիլիա
* Մարսելո (Խաղալով Խորվաթիայի դեմ 2014)

### Հունգարիա
[thumbnail|[Ֆերենց Պուշկաշ]]
[thumbnail|[Ֆլորիան Ալբերտ]]

; Ինքնագոլ (եր) Հունգարիա
* Դասլո Դայկա (Գրանցվել է ԽՍՀՄ-ի օգտին1986)

### Արևմտյան Գերմանիա
thumbnail|Յոհան Շտրայխ

### Հայիթի

### Գանա
[thumbnail|[Ասամոա Գիյան]]

; Ինքնագոլ (եր) Գանայի
* Ջոն Բոյ (խաղալով Պորտուգալիայի դեմ 2014)

### Գերմանիա
*1954-1990 թվականներին հանդես է եկել Արևմտյան Գերմանիայի անվան ներքո։ Արևելյան Գերմանիան ներկայացված է առանձին հավաքականով:*

; Ինքնագոլ(եր) Գերմանիա
* Բերտի Ֆոգտս (Գրանցվել է Ավստրիայի օգտին, 1978)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստների ցանկեր
Անդրաշ Ադորյան (ֆլեյտահար)

**Անդրաշ Ադորյան** (, ), հունգարական ծագումով դանիացի ֆլեյտահար։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ընտանիքի հետ արտագաղթել է Դանիա, որտեղ սովորել է ատամնաբուժություն, իսկ այնուհետև իրեն նվիրել է երաժշտությանը։ Սովորել է Ֆրայբուրգի երաժշտության բարձրագույն դպրոցում (Օրել Նիկոլեի մոտ)։

Դարձել է մի շարք երաժշտական մրցանակների, մասնավորապես՝ Փարիզի ֆլեյտահարների միջազգային մրցույթի Մեծ մրցանակի դափնեկիր (1971)։

1987 թվականից՝ Քյոլնի, 1996 թվականից՝ Մյունխենի երաժշտության բարձրագույն դպրոցների պրոֆեսոր։ Գերմանիայի ֆլեյտահարների ընկերության նախագահն է։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ադորյանի ավելի քան 80 ձայնագրությունների մեջ կան XVIII-XIX դարերի այնպիսի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախը, Ֆրանտիշեկ Բենդան, Յան Նեպոմուկ Հումելը, Ֆրանց Դանցին, Սավերիո Մերկադանտեն, Իգնաց Մոշելեսը, Լյուդվիգ Շպորը և այլք։ Այդ ստեղծագործություններից շատերը Ադորյանի շնորհիվ փրկվել են մոռացությունից։ Միևնույն ժամանակ Ադորյանը կատարում է և XX դարի երաժշտություն (Բոգուսլավ Մարտինու, Սերգեյ Պրոկոֆև)։ Որպես հարգանքի տուրք իրեն Դանիայում հյուրընկալած ընտանիքին, Ադորյանը ձայնագրել է դանիացի կոմպոզիտորներ Յոախիմ Անդերսենի և Կարլ Նիլսենի ստեղծագործությունները։

Հատուկ Ադորյանի համար ստեղծագործած ժամանակակից կոմպոզիտորներից են, մասնավորապես, Էդիսոն Դենիսովը և Ալֆրեդ Շնիտկեն։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Անդրաշ Ադորյանի անուն-ազգանունը իր համար որպես կեղծանուն է ընտրել հունգարացի անվանի շախմատիստ, գրոսմայստեր Անդրաշ Ադորյանը (իսկական ազգանունը՝ Յոխա)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց Անդրաշ Ադորյանի հետ
* Անդրաշ Ադորյանի ձայնագրությունները

Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ
Անդրաշ Ադորյան (այլ կիրառումներ)

**Անդրաշ Ադորյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Անդրաշ Ադորյան, հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր։
* Անդրաշ Ադորյան, հունգարական ծագումով դանիացի ֆլեյտահար։
Պարֆե

right|thumb|Պարֆե
**Պարֆե** (  բառից, որ նշանակում է անթերի, հիանալի), սառը աղանդեր, հայտնի է 1894 թվականից։

Պատրաստվում է շաքարավազի և վանիլի հետ հարած սերուցքից, այնուհետև սառեցվում է մետաղական կաղապարի մեջ։ Երբեմն պարֆեի մեջ ավելացնում են ձու։ Ի սկզբանե պարֆեն եղել է ֆրանսիական խոհանոցի ուտեստ։ Բացի ֆրանսիական պարֆեից վարպետ խոհարարները պատրաստում են նաև ամերիկական պարֆե, որի մեջ ավելացնում են նաև պաղպաղակ և այլ բաղադրամասեր։

Որպես բուրահաղորդիչներ պարֆեի համար օգտագործում են սուրճը, կակաոն, քերած շոկոլադը, մրգային պյուրեներ կամ հյութեր։

Պարֆեն սովորաբար մատուցում են բաժակի մեջ` ծաղկային շերտերի տեսքով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Полный словарь иностранных слов, вошедших в употребление в русском языке, Попов М., 1907 год
* Кулинарный словарь В. В. Похлебкина, 2002 год

## Պարֆեի բաղադրատոմսերի հղումներ
* Большая Домашняя Кулинария  
* Парфе из абрикосов  

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական աղանդեր
Ջոեն Բոտա (երգիչ)

**Ջոեն Բոտա** (օգոստոսի 19,1965, Ռուստենբուրգ, ՀԱՀ - սեպտեմբերի 8, 2016), հարավաֆրիկյան օպերային երգիչ, տենոր։

## Կենսագրություն
Բոտան ծնվել է Հարավային Աֆրիկայի Ռուստենբուրգ քաղաքում։ Առաջնելույթը կատարել է 1989 թվականին քաղաքի Ռուտեպուրտ () թատրոնում։ Համաշխարհային հռչակ է ստացել Բաստիլի օպերայում 1993 թվականին Պուչինիի «Մադամ Բատերֆլայ» ներկայացումում Պինկերտոնի դերով։ Այդ ժամանակվանից նա ելույթ է ունեցել աշխարհի առաջատար օպերային բեմերում, ինչպիսին են՝ Մետրոպոլիտեն օպերան, Վիեննայի պետական օպերան, Ավստրալիայի օպերային թատրոնը, Լոնդոնի թագավորական օպերային թատրոնը, Լա Սկալան և Զալցբուրգի փառատոնը։

2003 թվականին Վիեննայի պետական օպերան Ջոեն Բոտային շնորհել է Օպերային երգիչների պատվավոր կոչում։

Մահվան պահին ապրել է Վիեննայում՝ կնոջ և երկու որդիների հետ։ Մահացել է քաղցկեղից 2016 թվականի օգոստոսի 8-ին։

## Ձայնագրություններ
Ջոեն Բոտան հարավաֆրիկյան ամենաշատ ձայնագրված օպերային երգիչն է։ Ձայնագրվել է  Oehms Classics, Arte Nova Classics, BBC Music Magazine ձայնագրող ընկերություններում։
* Albert: Tiefland onder Bertrand de Billy (2006) Oehms OC 312
* Dvorak: Stabat Mater (2001)
* Charles Koechlin: The Jungle Book (1994)
* The Puccini Experience (1995)
* Mahler Simfonie 8 onnder Boulez en De Billy
* Puccini: Turandot onder Gergiev (DVD)
* Richard Strauss: Daphne onder Bychkov
* Richard Strauss: Elektra onder Barenboim
* Richard Strauss: Friedenstag onder Sinopoli
* Richard Strauss: Taillefer
* Verdi: Aida onder Gatti (DVD)
* Verdi: Requiem onder Sinopoli
* Wagner: Lohengrin onder Bychkov
* Wagner: Die Meistersinger von Nurnberg onder Thielemann (DVD)
* Wagner: Tristan und Isolde onder Barenboim
* Wagner: Die Duette uit Tristan under Isolde onder De Billy
* Wagner: Die Walkure onder Thielemann (CD en DVD)
* Ioan Holender Afskeidskonset (Gala van Weense Staatsopera) (DVD)
* Italiaanse Arias (2001)
* Wagner Tenoor Arias
* Weense Staatsopera Gala (DVD)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կացխի սյուն

**Կացխի սյուն** (), խոշոր կրաքարային մոնոլիտ, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 40 մետր բարձրության վրա՝ Կացխուրա գետի աջ Կղվիրիլա վտակի ափին։

Վրացական այս կրոնական կոթողը գտնվում է Վրաստանի Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում՝ Կացխ գյուղում՝ Ճիաթուրա քաղաքի մոտակայքում։

Սյան կանգնեցման մասին առաջին հիշատակումներից մեկը տվել է վրաց աշխարհագրագետ, պատմաբան և քարտեզագիր արքայադուստր Վախուշտի Բագրատիոնին։ Վախուշտի Բագրատիոնին այն հիշատակել է այսպես.

## Պատմություն
Լեռան գագաթին կանգնեցված է եկեղեցի, որը կառուցվել է 6-8-րդ դարերում։ Միչքրիստոնեական ժամանակահատվածում Կացխի սյունը օգտագործվում էր, որպես բերրիության աստծո երկրպագարան։

Քրիստոնեությունը Վրաստանում տարածվելուց հետո սյունը չկորցրեց իր կրոնական նշանակությունը։ Մարդիկ հավատում էին, որ սա մի վայր է, որտեղից մարդիկ կարող են գնալ դեպի Աստված։

Հարակից լեռան գագաթին կանգնեցված է հնագույն քրիստոնեական տաճար, որտեղ ընդունված են եղել աղոթքների և եկեղեցական արարողությունների սովորությունները։ Այս ամենը շարունակվել է մինչև օսմանյան թուրքերի ներխուժումը Վրաստան։

Օսմանյան Թուրքիայի տիրապետության տարիներին կրոնական կառույցը եղել է լքված շինություն։ 18-րդ դարում Բագրատիոնի իշխաններից ոմանք փորձել են բարձրանալ լեռը, սակայն բոլոր փորձերը ձախողվել են։

1944 թվականին Ալեքսանդր Ջափարիձեի և գրող Լևան Գոթուայի գլխավորած հետազոտական թիմը կատարել է լեռան առաջին մագլցումը՝ պարզելով, որ այդ տեղանքում կա կանգուն տաճար։

Դրանից հետո շատ տեղաբնիկներ սկսեցին կատարել ուխտագնացություններ դեպի տաճար։ Կացխի սյան այցեուների թիմն առավել մեծ քանակով ավելացավ 1990-ականների սկզբին՝ Վրաստանի քրիստոնեական վերածննդի ժամանակաշրջանում։

1999-2009 թվականներին պետության հովանավորությամբ տեղանքում կատարվել են հնագիտական ուսումնասիրություններ, որից հետո տաճարը վերակառուցվել է։

Նոր եկեղեցին անվանվել է ի պատիվ Մաքսիմ Խոստովանողի։ Հնագետները հայտնաբերել են անհայտ վանականների մնացորդներ։ Այսօր տեղաբնիկները այն անվանում են «Մենություն բերդ»։

## Պատկերասրահ

Katskhi Pillar2 (edited).jpg
Katskhi column. (Photo A. Muhranoff)-3.jpg
Katskhi column. (Photo A. Muhranoff).jpg
Katskhi Pillar ladder.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի պաշտամունքային կառույցներ
Մայնի Ֆրանկֆուրտի միջազգային օդանավակայան

**Մայնի Ֆրանկֆուրտ միջազգային օդանավակայան** (, ԻԿԱՕ։ **EDDF**, **IATA**: **FRA**), Գերմանիայի ամենամեծ օդանավակայանն է։ Գտնվում է Ֆրանկֆուրտում, Գերմանիայի հինգերորդ խոշոր քաղաքում, որը նաև համարվում է աշխարհի Ֆինանսական և առևտրական խոշոր կենտրոններից մեկը։

## Պատմություն
Օդանավակայանի հիմնական մասը բացվել է 1936 թվականին իրականացնելով առևտրային չվերթներ։
Բազայի հյուսիսային մասը օգտագործվել է հիմնական ինքնաթիռների համար, իսկ արտակարգ իրավիճակների համար նախատեսված հարավային մասը  ծառայել է որպես բազա կոշտ դիրիժաբլների  համար։

1940 թվականի մայիսի 6-ին բոլոր ինքնաթիռները ապամոնտաժվել են և հանձնվել են ռազմական օգտագործման համար։ Լյուֆտվաֆեի ինժեներները հետագայում մեծացրել և ընդարձակել են միակ թռիչքուղին և այն դարձրել են գերմանական ռազմական օդանավակայան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում  օդանավակայանը օգտագործել են ռեակտիվ ինքնաթիռիների համար որպես փորձարարական կայան։

Այժմ օդանավակայանը ունի չորս թռիչքուղի, որոնցից երկուսը ասֆալտապատ է, մյուս երկուսը՝ բետոնե։ Երեք թռիչքուղիները - 07R/25L, 07C/25C, 18 - ունեն 4000 մետր երկարություն, մեկը՝ 07L/25R — 2800 մետր երկարություն։

Մոտակա օդանավակայանը Մանհայմի օդանավակայանն է։

Օդանավակայանը ունի երկու մեծ տերմինալ և մեկ փոքր՝ VIP:

Ուղևորափոխադրումների քանակով զբաղեցնում է երրորդ տեղը Եվրոպայում՝ Լոնդոնի Հիթրոու օդանավակայանից և Փարիզի Շառլ դե Գոլ օդանավակայանից հետո։ 2015 թվականի վիճակագրությամբ, 61.032 միլիոն ուղևորափոխադրումով, աշխարհում զբաղեցնում է 12-րդ տեղը։

Բեռնափոխադրման քանակով Եվրոպայում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը զիջելով Փարիզի Շառլ դե Գոլ օդանավակայանին։

Օդանավակայանը առաջիններից մեկն է եղել, որ կիրառել է ուղեբեռերի տեսակավորման ավտոմատ համակարգը։

### Թռիչքուղի




## Վիճակագրություն
[thumb|[Lufthansa Էյրբաս A340-300, Ֆրանկֆուրտի օդանավակայան]]
[thumb|[Delta Air Lines Բոինգ 767, Ֆրանկֆուրտի օդանավակայան]]
[thumb|[Korean Air Էյրբաս A380-800, Ֆրանկֆուրտի օդանավակայան]]
[thumb|[Air France Էյրբաս A318-100, Ֆրանկֆուրտի օդանավակայան]]
[thumb|[United Airlines Բոինգ 777, Ֆրանկֆուրտի օդանավակայան]]

### Ուղևորափոխադրում

### Երթուղի

## Պատկերասրահ

Image:Frankfurt Flughafen Terminal 2.20130901.jpg
Image:AirportFrankfurt terminal2.jpg
Image:Frankfurt intl airport (nasa).jpg
Image:Rhein-Main-Flughafen Terminal B View 24Nov2007.JPG
Image:Rodung Flughafen EDDF.jpg
Image:Frankfurt-Main Airport Map EN.png
Image:AirportFrankfurt fromair 2010-09-19.jpg
Image:Flughafen Frankfurt am Main.JPG
Image:0310-frankfurt-flughafen-fernbahnhof-1.jpg
Image:Flughafen-Fernbahnsteig-Frankfurt am Main.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Frankfurt Airport (պաշտոնական կայք, )
* Մայնի Ֆրանկֆուրտ միջազգային օդանավակայանի պաշտոնական կայք
** Аэропорт Гид Всё об аэропорте Франкфурта 
* www.frankfurt360.de/flughafen.htm 360°-համայնապատկեր 
* Fraport.de
* Frankfurt Airport  — Մայնի Ֆրանկֆուրտ միջազգային օդանավակայան

Կատեգորիա:Գերմանիայի օդանավակայաններ