Պայթակենի

**Պայթակենի** (), բակլագգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի տերևաթափ, երբեմն՝ փշերով ծածկված թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 25 տեսակ։

## Հայաստանում
մինի|ձախից|180px|Colutea arborescens Բուսաբանական նկարագրումը Ա. Մասկլեյի «Atlas des plantes de France» գրքից, 1891
Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝
* պայթակենի արևելյան (),
* պայթակենի կիլիկյան ()
* պայթակենի Կոմարովի ()։

Հանդիպում է Սյունիքի մարզի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ թեքությունների վրա, չոր, զառիթափ, ժայռոտ լանջերին։

## Կենսաբանական նակարգիր
Թփի բարձրությունը մինչև 3(4) մ է։ Ընձյուղները թավոտ են։ Տերևները բարդ են, կենտփետրաձև, տերևիկները՝ կլորավուն կամ հակառակ ձվաձև։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները՝ խոշոր, դեղին, նարնջակարմրավուն։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը պարկանման, բազմասերմ, կիսաթափանց ունդ է։ Լուսա- և ջերմասեր է, երաշտա- և չորադիմացկուն։

## Բուսաբանական նկարագրություն
Տերևաթափ թփեր՝ անհավասար փետրաձև տերևներով, որոնք հերթափոխ են դասավորված (որոշ տեսակների դեպքում երիտասարդ ճյուղերի միջհանգույցները կարող են այնքան կարճ լինել, որ տերևները կարծես փնջված լինեն):

Ծաղկաբույլերը՝ թևակոթային խուճուճներ են, փոքրիկ ծաղկակալներով, գրեթե տերևների երկարության: Ծաղկակալները տեղակայված են բաժակատերևների հիմքում, շատ փոքր են և երբեմն բացակայում են։ Բաժակատերևը լայն է, խողովակաձև կամ զանգակաձև, պատված կարճ, սև կամ սպիտակ, հպված մազիկներով։ Ատամիկները գրեթե նույն երկարության են, կամ վերևի երկուսը կարճ են։ Պսակաթերթերը դեղին կամ մանուշակագույն են, բաժակատերևներից մի քանի անգամ երկար, իսկ տերևակոթերը գրեթե հավասար են բաժակին՝ բացառությամբ «նավակի», որի կոթունները 2-3 անգամ գերազանցում են բաժակատերևներին։ Պսակաթերթը գրեթե կլոր է, վերին մասում կոծված կամ թեթևակի ներս ընկած, ուղղահայաց դիրքով, իսկ վերին մասում՝ երկու կամ ավելի քիչ արտահայտված կոշտուկներով կամ ելունդներով։ Թևերը երկարավուն են, թեք կամ ուղիղ անկյունով կորացած։ «Նավակը» լայն է, ունի երկու ականջիկներ հիմքում, իսկ վերին հատվածում երկարաձգված՝ գրեթե ձևավորելով բերանիկ։

Առէջները՝ 9 սերտաճած և 1 ազատ վերին։ Առէջային խողովակը թեք կտրված բերանով է։ Ձվարանն ունի լավ արտահայտված կոթուն, բազմաթիվ սերմնաբողբոջներով։ Սյունակը վերին մասում խիտ մազածածկ է ներքին կողմում, իսկ վերևում կեռահետև է։ Պտուղը թաղանթային կամ կաշվե է, փքված, չբացված կամ մասամբ բացվող, փոքր-ինչ ներս ընկած որովայնային կարի երկայնքով, իսկ հասունանալիս հաճախ շրջվում է մեջքային կարով դեպի վեր։ Սերմերը երիկամաձև են, թելանման սերմապոչերով, բազմաթիվ։

## Տարածում
Տարածված են Եվրասիայի բարեխառն գոտիներում (Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպա, Փոքր Ասիա, Կովկաս, Հարավային Կովկաս)։

## Նշանակություն
Բնափայտն ամուր է. պատրաստում են մանր իրեր և զանազան գործիքներ։ Կոմարովի պայթակենին գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Պատկերասրահ

20140515Colutea arborescens04.jpg|
T3 22 Colutea arborescens par Pierre-Joseph Redouté.jpeg|
Bladder senna.dudes.jpg|
Colutea arborescens 1 bialowieza beentree.jpg|
Iolana iolas - Iolas Blue's ova.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шапаренко, К. К. Род 803. Пузырник — Colutea L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1945. — Т. XI. — С. 315—323. — 432 с. — 4000 экз.
* S. I. Ali: *Papilionaceae* in *Flora of Pakistan*, S. 91: ''Colutea'' - Online.
* Javier Hornero del Castillo: *[http://www.ucm.es/BUCM/tesis/19911996/X/3/X3004301.pdf Aspectos taxonómicos en el género Colutea (Fabaceae)] (PDF-Datei; 10,82&nbsp;MB)*. Tesis de la Universidad Complutense de Madrid, Facultad de Ciencias Biológicas, Departamento de Biología Vegetal I (Botánica y Fisiología Vegetal). 2002.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.eol.org/search?q=Colutea&search_image=

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ