Կանանց սպորտ

Կանայք և աղջիկները պատմության ընթացքում մասնակցել են սպորտի, ֆիզիկական պատրաստվածության և վարժությունների: Այնուամենայնիվ, նրանց ներգրավվածության չափը տատանվել է կախված այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են երկիրը, ժամանակը, աշխարհագրական դիրքը և տնտեսական զարգացման մակարդակը (Coakley, 2009; Hargreaves, 1994)։ Կազմակերպված սպորտի ժամանակակից դարաշրջանը, կառուցված մրցումներով և ֆորմալացված գործողություններով, լիովին չի ի հայտ եկել ոչ կանանց, ոչ տղամարդկանց համար մինչև ուշ արդյունաբերական դարաշրջանը (Cahn, 1994): Այս տեղաշարժը նշանակալի փոփոխություն նշանավորեց սպորտի կառուցվածքի և կիրառման մեջ՝ ի վերջո հանգեցնելով կանանց մասնակցության ավելի ներառական հնարավորությունների (Eitzen, 2009):

Մոտավորապես մինչև 1870 թվականը կանանց գործունեությունը հակված էր ոչ ֆորմալ և ժամանցային բնույթի, զուրկ էին կանոնակարգերից և շեշտը դնում էր ֆիզիկական ակտիվության վրա, այլ ոչ թե մրցակցության: Այսօր կանանց սպորտն ավելի հատուկ է սպորտին և միջազգային տարբեր վայրերում վերաճել է ինչպես սիրողական մակարդակների, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ մակարդակների, բայց հիմնականում հանդիպում է զարգացած երկրներում, որտեղ տեղի է ունեցել գիտակցված կազմակերպում և հարստության կուտակում:20-րդ դարի կեսերից մինչև վերջին կեսերին կանանց մասնակցությունը սպորտին և նրանց ներգրավվածության մասսայականացումը մեծացավ, հատկապես վերջին եռամսյակում: Շատ քիչ կազմակերպված սպորտաձևեր են հորինվել կանանց կողմից: Օրինակներ են այնպիսի սպորտաձևեր, ինչպիսիք են Նյուքոմբ գնդակը, նեթբոլը, ակրոբատիկ մարմնամարզությունը և պտտվելը, և, հնարավոր է, սթոլբոլը:

Կանանց ներգրավվածությունը սպորտում ավելի տեսանելի է զարգացած երկրներում, և այսօր նրանց մասնակցության և կատարողականի մակարդակը դեռ մեծապես տարբերվում է ըստ երկրների և սպորտի: Չնայած սպորտում կանանց մասնակցության աճին, տղամարդկանց ժողովրդագրությունը դեռևս երկուսից ավելի մեծ է: Ժողովրդագրական այս տարբերությունները նկատվում են ամբողջ աշխարհում։ Կանանց գերակշռող սպորտաձևերը միակ բացառությունն են: Աղջիկների մասնակցությունը սպորտին Միացյալ Նահանգներում ավելի բարձր է, քան աշխարհի այլ մասերում, ինչպիսիք են Արևմտյան Եվրոպան և Լատինական Ամերիկան։ Աղջիկների մասնակցությունը ավելի դաժան կոնտակտային սպորտաձևերին շատ ավելի քիչ է, քան նրանց արական սեռի ներկայացուցիչները:

Կանանց սպորտային կատեգորիաների առնչությամբ գոյություն ունեն երկու կարևոր բաժին: Այս մարզաձևերը կամ ի հայտ են եկել բացառապես որպես կազմակերպված կանացի սպորտաձև՝ տղամարդկանց բացառությամբ, կամ մշակվել են որպես սպորտի կազմակերպված իգական տարբերակ, որն առաջին անգամ տարածվել է տղամարդկանց ժողովրդագրության կողմից և, հետևաբար, դարձել է կանանց կատեգորիա: Բոլոր, բացառությամբ մի քանի բացառիկ դեպքերում, օրինակ՝ camogie-ի դեպքում, կանացի տարբերակը կամ «կանանց խաղը» օգտագործում է սպորտի նույն անվանումը, որը սովորաբար խաղում են տղամարդիկ, բայց դասակարգվում է մեկ այլ կատեգորիայի, որը տարբերվում է ըստ սեռի՝ տղամարդկանց կամ կանանց, կամ աղջիկների կամ տղաների: Իգական տարբերակները լայնորեն տարածված են, մինչդեռ կանանց կազմակերպված սպորտաձևերը համեմատաբար հազվադեպ են և ներառում են թիմային սպորտաձևեր, ինչպիսիք են նեթբոլը, նետաձիգը, գեղարվեստական (նեյ-սինխրոնիզացված) լողը և ռինգետը: IԻգական սպորտում գենդերային բաժանումը, գենդերային հավասարության և սեռերի տարանջատման ենթադրյալ առավելությունները հակասական են։

Բացառությամբ մի քանի հազվագյուտ դեպքերի, ինչպիսին է կանանց պրոֆեսիոնալ թենիսը, պրոֆեսիոնալ կանանց սպորտը հազվադեպ է մրցակիցներին ապահովելու համար ապրելի եկամուտ: Բացի այդ, մամուլում մրցելը սպորտի կանանց տարբերակի լուսաբանման համար, որը հիմնականում տարածված է տղամարդկանց շրջանում, բարդ խոչընդոտներ է ստեղծում: Վերջերս աճում է հետաքրքրությունը, հետազոտությունը, ներդրումները և արտադրությունը՝ կապված կին մարզիկների սարքավորումների նախագծման հետ: Հետաքրքրությունը և հետազոտությունը, որը ներառում է սեռին հատուկ վնասվածքների նույնականացում, հատկապես, թեև ոչ միայն բարձր արդյունավետությամբ կին մարզիկների շրջանում, նույնպես աճել է, ինչպես օրինակ՝ ուղեղի ցնցումների, և կին մարզիկների եռյակի դեպքում, որը կոչվում է «Սպորտում էներգիայի հարաբերական անբավարարություն» (RED-S)։

Երբեմն կին մարզիկները սպորտում իրենց մասնակցության հետ մեկտեղ զբաղվում են սոցիալական ակտիվությամբ: Բողոքի մեթոդները ներառում են գործադուլներ, սոցիալական լրատվամիջոցների արշավներ, իսկ Ամերիկայի դեպքում՝ անհավասարության հիմքով դաշնային դատական հայցեր, որոնք սովորաբար վերաբերում են գենդերային հավասարության սկզբունքներին, ամերիկյան օրենսդրությանը և IX վերնագրին, որոնք պահանջում են դպրոցներից, որպեսզի ուսանողների սպորտին աջակցելու համար տրամադրվող ցանկացած միջոցներ հավասարապես բաշխվեն տղաների և աղջիկների միջև: Սպորտային աղջիկների համար հանրային ծառայություններին ուղղված գովազդային արշավները ներառում են մեդիա քարոզարշավի տարբեր ոճեր։

## Պատմություն
### Հին քաղաքակրթություններ
մինի|Սպորտով զբաղվող հռոմեացի կանայք. Մոզաիկա Villa Romana del Casale-ում Սիցիլիայի Piazza Armerina-ի մոտակայքում:
մինի|Հերայական խաղերի հաղթողի արձանը, որը ներկայացված է մրցավազքի մեկնարկի մոտ
Յուրաքանչյուր հնագույն օլիմպիական խաղերից առաջ Օլիմպիայի մարզադաշտում անցկացվում էր կանանց առանձին մարզական միջոցառում, որը կոչվում էր Հերայի խաղեր և նվիրված էր Հերա աստվածուհուն: Հին հունական դիցաբանության մեջ կար այն համոզմունքը, որ Հերեան հիմնադրել է Հիպոդամիան՝ Օլիմպիական խաղերը հիմնած թագավորի կինը[: Ըստ Է. Նորման Գարդիների`Չնայած ամուսնացած կանայք դուրս էին մնացել Օլիմպիական խաղերից նույնիսկ որպես հանդիսատես, Cynisca-ն հաղթեց օլիմպիական խաղերում որպես կառքի տեր (կառքերի մրցավազքի չեմպիոնները տերեր էին, ոչ թե հեծյալներ), ինչպես և Euryleonis, Belistiche, Zeuxo, Encrateia և Hermione, Timarete, Theodota և Kassia:

Դասական շրջանից հետո տղամարդկանց մարմնամարզական փառատոններին որոշակի մասնակցություն եղավ կանանց կողմից :Սպարտայում կանայք սկսեցին զբաղվել նույն մարմնամարզական վարժություններով, ինչ անում էին տղամարդիկ՝ ցուցադրելով սպարտացի զինվորների հատկությունները։ Պլատոնը նույնիսկ աջակցում էր կանանց սպորտում՝ պաշտպանելով կանանց վազքը և սրամարտը:

Հատկանշական է, որ ընդգծված կանացի ֆիզիկականության մշակութային ներկայացումները Հին Հունաստանում չեն սահմանափակվում միայն սպորտով և կարելի է գտնել նաև մի խումբ ռազմուհիների ներկայացումներում, որոնք հայտնի են որպես ամազոնուհիներ: «Ոդիսականի վեցերորդ գրքում» Նաուսիկան և նրա աղախինները զբաղվում են թեթև սպորտով, քանի որ սպասում են, որ լվացած հագուստը չորանա...

Հետո նրանք լողացան և տվեցին

Նրանց վերջույթները նուրբ յուղով, և վերցրեց նրանց կերակուրը

Գետի սահմանին — իսկ խալաթները

Արևի տաք ճառագայթների տակ չորանում էին։

Եվ հիմա, երբ նրանք բոլորը թարմացան կերակուրից,

Տիրուհին և աղջիկները մի կողմ դրեցին իրենց քողերը

Եվ խաղաց գնդակով:

### Վաղ ժամանակներ
մինի|Մի սպարտացի կին վազում է. Մերկ աջ կուրծքը վկայում է նրա մարզիկ լինելու մասին
Սոնգ, Յուան և Մինգ դինաստիաների ժամանակ կանայք խաղում էին պրոֆեսիոնալ Կուջու թիմերում։ Կուջուն, որը նաև հայտնի է որպես Ցու Չու, հին չինական գնդակով խաղ էր, որը համարվում է ժամանակակից ֆուտբոլի (ֆուտբոլի) նախորդը։ Կուջու սպորտաձևը հասել է գագաթնակետին Սոնգ դինաստիայում և այդ ժամանակաշրջանում չինական հասարակության ամենատարածված մարզաձևերից մեկն էր։ Այն առաջին անգամ արձանագրվել է մ.թ.ա 3-րդ դարում և նվագել են թե՛ տղամարդիկ, թե՛ կանայք: Կանանց Կուջուն տարբերվում էր տղամարդկանցից մի քանի առումներով: Նախ, կանանց գնդակն ավելի փոքր էր և թեթև: Երկրորդ՝ կանայք խաղում էին ավելի փոքր թիմերով և ավելի փոքր դաշտում: Երրորդ՝ կանանց արգելված էր ձեռքերով կամ ոտքերով դիպչել գնդակին: Փոխարենը նրանք գլխով ու կրծքով կառավարում էին գնդակը: Կանանց Կուջուն դարեր շարունակ Չինաստանում հայտնի մարզաձև էր: Այն խաղում էին բոլոր սոցիալական խավերի և տարիքի կանայք։ Խաղը հաճախ էր խաղում փառատոների և տոների ժամանակ։
մինի|Չինացի կանայք, ովքեր խաղում են կյուջու, Մինգ դինաստիայի նկարիչ Դու Ջինի կողմից

### Ժամանակակից դարաշրջան
#### 17-րդ դարի վերջ
Ֆրանսիական հեղափոխության (1789) կրթական կոմիտեները ներառում էին ինտելեկտուալ, բարոյական և ֆիզիկական դաստիարակություն և՛ աղջիկների, և՛ տղաների համար։ Քսան տարի անց Նապոլեոնի հաղթանակով ֆիզիկական դաստիարակությունը վերածվեց տղաների և տղամարդկանց ռազմական պատրաստվածության: Գերմանիայում ԳուտսՄութսի (1793) ֆիզիկական դաստիարակությունը ներառում էր աղջիկների կրթությունը։ Սա ներառում էր աղջիկների ելույթների չափումը: Սա հանգեցրեց նրան, որ Գերմանիայում կանանց սպորտն ավելի ակտիվորեն սկսեց զբաղվել, քան այլ երկրներում։ Երբ Fédération Sportive Féminine Internationale-ը ձևավորվեց որպես բոլոր կանանց միջազգային կազմակերպություն, այն ուներ գերմանացի տղամարդ փոխնախագահ՝ ի լրումն էլիտար սպորտի գերմանական միջազգային հաջողությունների:

#### 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկիզբ
մինի|1888-ից 1893 թվականներին Կանադայում տափօղակով հոկեյ խաղացող կանայքՄինչև տասնիններորդ դարի վերջը և քսաներորդ դարի սկիզբը Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում քիչ կանայք էին մրցում սպորտի մեջ: Թեև կանայք տեխնիկապես թույլատրվում էին մասնակցել բազմաթիվ սպորտաձևերի, համեմատաբար քչերն էին դա անում: Նրանք, ովքեր մասնակցել են, հաճախ բախվել են հավանության: 20-րդ դարի սկզբին հիմնադրվեցին վաղ կանանց պրոֆեսիոնալ սպորտային լիգաները: Կանանց այս «սպորտը» ավելի շատ կենտրոնացած էր ֆիթնեսի, գեղեցկության, քաշի և առողջության վրա։

Կանանց սպորտը 1800-ականների վերջին կենտրոնացած էր ճիշտ կեցվածքի, դեմքի և մարմնի գեղեցկության, մկանների և առողջության վրա։ Մինչև 1870 թվականը կանանց համար նախատեսված զբաղմունքները ավելի շուտ հանգստի, քան սպորտի հատուկ էին և շեշտը դնում էին ֆիզիկական ակտիվության վրա, քան մրցակցության վրա։ Մինչև 20-րդ դարը կանանց սպորտը ավելի շատ շեշտը դնում էր ֆիթնեսի վրա, այլ ոչ թե մրցակցային ասպեկտների վրա, որոնք մենք այժմ կապում ենք կազմակերպված սպորտի հետ։

1916 թվականին Սիրողական մարմնամարզական միությունը (AAU) անցկացրեց իր առաջին ազգային առաջնությունը կանանց համար (լողում), 1923 թվականին ՀԱՀ-ը հովանավորեց նաև Ամերիկյան առաջին վազքուղու առաջնությունը կանանց համար։ Ավելի վաղ այդ տարի Կանանց սիրողական աթլետիկայի ասոցիացիան (WAAA) անցկացրեց առաջին WAAA առաջնությունը:

Հեծանվավազքը դարձավ կանանց շրջանում տարածված գործունեություն սուֆրաժետների ժամանակաշրջանում: «Հեծանիվ վարելն ավելին է արել կանանց էմանսիպացիայի համար, քան աշխարհում որևէ այլ բան», - ասաց Սյուզան Բ. Էնթոնին: «Ես կանգնում և ուրախանում եմ ամեն անգամ, երբ տեսնում եմ կնոջը անիվի վրա նստած, դա կանանց ազատության և ինքնապահովման զգացում է տալիս»:

#### Օլիմպիական խաղերը և կանայք
մինի|250x250փքս|Շարլոտ Կուպեր Սթերրին՝ թենիսի առաջին օլիմպիական չեմպիոնուհին, ինչպես նաև առաջին անհատական օլիմպիական չեմպիոնուհին
Ժամանակակից դարաշրջանի առաջին օլիմպիական խաղերը 1896 թվականին բաց չէին կանանց համար: Այդ ժամանակից ի վեր Օլիմպիական խաղերին մասնակցած կանանց թիվը զգալիորեն աճել է։ Շատ աղջիկներ և կանայք օլիմպիական խաղերին միանալու բազմաթիվ հնարավորություններ ունեին։
աջից|մինի|Էնրիկետա Բազիլիոն կրում է օլիմպիական ջահը և վառում կաթսան։ Դառնալով առաջին կինը ողջ օլիմպիական պատմության մեջ, ով դա արել է:
Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերում կային կին մրցակիցներ 1900 թվականից սկսած, թեև կանայք սկզբում զգալիորեն ավելի քիչ միջոցառումների էին մասնակցում, քան տղամարդիկ: Կանայք առաջին անգամ հայտնվեցին Փարիզի Օլիմպիական խաղերում 1900 թվականին: Այդ տարի 22 կին մասնակցում էր թենիս, առագաստանավային սպորտ, կրոկետ, ձիասպորտ և գոլֆ։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի հիմնադիր Պիեռ դե Կուբերտենը կանանց սպորտը բնութագրել է «անգործնական, անհետաքրքիր, անէսթետիկ, և մենք չենք վախենում ավելացնել. սխալ»։ Այնուամենայնիվ, 1914 թվականին Փարիզում կայացած ՄՕԿ-ի 6-րդ կոնգրեսը որոշեց, որ կանանց մեդալը պաշտոնապես նույն կշիռն ունի, ինչ տղամարդը մեդալների պաշտոնական աղյուսակում: Սա կանանց մասնակցության վերաբերյալ որոշումները թողեց առանձին միջազգային սպորտային ֆեդերացիաներին։

Կանանց ֆիզիկական ուժի և տոկունության վերաբերյալ անհանգստությունը հանգեցրեց նրան, որ կանանց մասնակցությունը ֆիզիկապես ավելի ծանր սպորտաձևերում չխրախուսվեց:

Ի պատասխան կանանց միջազգային սպորտի աջակցության բացակայության, Ֆրանսիայում Ալիս Միլիատի կողմից հիմնադրվել է Կանանց սպորտային միջազգային ֆեդերացիան: Այս կազմակերպությունը նախաձեռնել է Կանանց օլիմպիադան (անցկացվել է 1921, 1922 և 1923 թվականներին) և Կանանց համաշխարհային խաղերը, որոնց մասնակցել են մոտ 20 երկրներ և անցկացվել չորս անգամ (1922, 1926, 1930 և 1934 թթ.։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն սկսեց ընդգրկել կանանց ավելի մեծ մասնակցությունը օլիմպիական խաղերին ի պատասխան: Այդ ժամանակահատվածում օլիմպիական կին մարզիկների թիվը հինգ անգամ ավելացել է՝ 1920 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի 65-ից հասնելով 331-ի 1936 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում։

Սիրողական մրցումները դարձան կանանց սպորտի առաջնային վայրը: Ողջ քսաներորդ դարի կեսերին կոմունիստական երկրները գերիշխում էին օլիմպիական շատ մարզաձևերում, ներառյալ կանանց մարզաձևերը, պետության կողմից հովանավորվող մարզական ծրագրերի շնորհիվ, որոնք տեխնիկապես դիտվում էին որպես սիրողական: Այս ծրագրերի ժառանգությունը պահպանվեց, քանի որ նախկին կոմունիստական երկրները շարունակում են արտադրել լավագույն կին մարզիկներից շատերը: Գերմանիան և Սկանդինավիան նույնպես զարգացրեցին կանանց սպորտային ուժեղ ծրագրեր այս շրջանում:
Պատկեր:18821209_Bowling_as_a_fashionable_ladies'_amusement_-_Frank_Leslie's_Illustrated_Newspaper.jpg|Էնրիկետա Բազիլիոն կրում է օլիմպիական ջահը և վառում կաթսան։ Դառնալով առաջին կինը ողջ օլիմպիական պատմության մեջ, ով դա արել է:
Պատկեր:1900s_Girls_Broomball_Team,_Canada.jpg|1900-ականների սկիզբ. Աղջիկների բումբոլի թիմ Կանադայում
Պատկեր:1912_Fraulein_Kussin_Mrs_Edwards_boxing.jpg|1912՝ Ֆրաուլեյն Կուսիննը և տիկին Էդվարդսը բռնցքամարտում են
Պատկեր:Camogie_Team,_Waterford,_17_October_1915.jpg|1915. Իռլանդիայում Camogie-ի թիմը լուսանկարվել է իր շապիկներով/կամաններով
Պատկեր:1915_Women_bowling_in_"Ben_Arbor",_Michigan.jpg|Կանայք բոուլինգ են անում պաշտոնական հագուստով, հավանաբար մոտ. 1915 թ.
Պատկեր:1910_to_1920_Sibyl_Marston_holding_foil.jpg|C. 1915. սուսերամարտիկ Սիբիլ Մարսթոնը փայլաթիթեղը ձեռքին
Պատկեր:The_High_School_Magazine._Montreal,_Canada_(1916)_(14779954132).jpg|1915–1916 թթ. Աղջիկների պատանեկան բասկետբոլի թիմ Կանադայում
Պատկեր:Bw_1920_competition_medals.jpg|Կաղապար:Մոտավորապես լողի մեդալներով երիտասարդ կանայք
Պատկեր:Time_Cover_in_1924-08-25.JPG|1924. Էդիթ Քամմինգսն առաջին կին մարզուհին էր, ով հայտնվեց Time ամսագրի շապիկին, որը մեծ քայլ էր կանանց սպորտային պատմության մեջ։
Պատկեր:Lenglen_Wills_Match_of_the_Century_1926_2_(instant)_(cropped).jpg|1926. թենիսիստներ Սյուզան Լենգլեն և Հելեն Ուիլսը դարի խաղի ժամանակ
Պատկեր:Hitomi_Kinue_BacktoJapan_1928.jpg|Կինուե Հիտոմին, առաջին ճապոնուհին, ով նվաճել է օլիմպիական մեդալ 1928 թվականին։
Պատկեր:Manon_Rhéaume_cropped.jpg|Manon Rhéaume, տափօղակով հոկեյի դարպասապահ, առաջին կինը, ով խաղացել է տղամարդկանց հյուսիսամերիկյան պրոֆեսիոնալ լիգայում
Պատկեր:Atlantic_Attack_Ringette_Team.jpg|Ռինգետի ազգային լիգա, առաջին ձմեռային թիմային սպորտային լիգա Հյուսիսային Ամերիկայում, որտեղ էլիտար խաղացողները բացառապես կին են


## 20-րդ դարի Միացյալ Նահանգները մինչ օրս
### IX վերնագրի իրականացում և կարգավորում

#### Ակնարկ
մինի|Կանանց ֆուտբոլային դաշինքը պրոֆեսիոնալ լիակատար կոնտակտային կանանց ամերիկյան ֆուտբոլի փոքր լիգա և Կանանց ֆուտբոլի ազգային կոնֆերանս է: X լիգայի որոշ խաղացողներ տաքացման վարժություն են անում.
1972 թվականին Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսն ընդունեց Title IX օրենսդրությունը՝ որպես 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների ակտի լրացուցիչ փոփոխման ակտի մաս։IX վերնագրում ասվում է, որ «ոչ մի անձ չպետք է բացառվի սեռի հիման վրա մասնակցությունից, զրկվի օգուտներից կամ խտրականության ենթարկվի դաշնային ֆինանսական աջակցություն ստացող որևէ կրթական ծրագրի կամ գործունեության շրջանակներում»։ Օրենքը սահմանում է, որ դաշնային միջոցները կարող են հանվել դպրոցից, որը ներգրավված է միտումնավոր սեռի վրա հիմնված խտրականության մեջ՝ ուսումնական ծրագրերի, խորհրդատվության, ակադեմիական աջակցության կամ ընդհանուր կրթական հնարավորությունների տրամադրման հարցում:

Հակառակ տարածված կարծիքի, IX վերնագիրն ի սկզբանե ոչ մի կապ չուներ սպորտի հետ և չէր ներառի միջդպրոցական կամ համալսարանական սպորտը մինչև ավելի ուշ։ Այսօր Կրթության մասին օրենքը պահանջում է, որ թե՛ տղամարդ, թե՛ կին մարզիկները ունենան հավասար հնարավորություններ և հավասար արտոնություններ: Հավասար օգուտները համարվում են այնպիսի անհրաժեշտություններ, ինչպիսիք են հավասար սարքավորումները, համազգեստը, պարագաները, մարզումները, պրակտիկան, մարզիչների և հակառակորդների որակը, մրցանակները, cheerleaders և նվագախմբերը խաղի ժամանակ։
մինի|250x250փքս|Dallas Cowboys Cheerleaders-ը խորհրդանշական է սպորտային ժամանցի ոլորտում, որոնք հայտնի են իրենց աթլետիկիզմով, ճշգրտությամբ և դարձել են Cowboys ֆրանշիզայի հոմանիշը:
Աթլետիկայի և սպորտի հետ կապված կարևոր փոփոխություններ տեղի ունեցան 1975 թ1979-ին կար քաղաքականության մեկնաբանություն, որն առաջարկում էր երեք եղանակ, որոնցով դպրոցները կարող էին համապատասխանել IX վերնագրին աթլետիկայի և սպորտի վերաբերյալ. այն հայտնի դարձավ որպես «եռամաս թեստ»։

1. Մարզական մասնակցության հնարավորությունների ապահովում, որոնք էապես համաչափ են ուսանողի գրանցմանը: Թեստի այս կողմը բավարարվում է, երբ կանանց և տղամարդկանց մասնակցության հնարավորությունները «էականորեն համաչափ» են նրանց համապատասխան բակալավրիատի ընդունմանը:

2. Ցուցադրել մարզական հնարավորությունների շարունակական ընդլայնում չներկայացված սեռի համար: Թեստի այս կողմը բավարարվում է, երբ հաստատությունն ունի ծրագրերի ընդլայնման պատմություն և շարունակական պրակտիկա, որն արձագանքում է չներկայացված սեռի (սովորաբար իգական սեռի) զարգացող հետաքրքրություններին և կարողություններին:

3. Համապատասխանեցում չներկայացված սեռի հետաքրքրություններին և կարողություններին: Թեստի այս կողմը բավարարվում է, երբ հաստատությունը համապատասխանում է իր կին ուսանողների հետաքրքրություններին և կարողություններին, նույնիսկ այն դեպքում, երբ սպորտին մասնակցող իգական սեռի ներկայացուցիչներ անհամաչափորեն ավելի քիչ են, քան տղամարդիկ:

Դպրոցները պետք է համապատասխանեն միայն երեք կողմերից մեկին:

; Համապատասխանության ստանդարտներ

աջից|մինի|250x250փքս|Սոֆթբոլի տնային ափսեի բախում
1999 թվականին Սիգելմանի և Ուոլբեկի կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ շատ դպրոցներ «ոչ մի տեղ չեն համապատասխանում համապատասխանությանը»։ Շատ դպրոցներ փորձում են հասնել համապատասխանության առաջին ոտքի միջոցով. Այնուամենայնիվ, այդ համապատասխանությանը հասնելու համար դպրոցները կրճատեցին տղամարդկանց ծրագրերը, ինչը OCR-ի կողմից չէր պահանջվում համապատասխանության հասնել։ Սեփական կապիտալը միակ միջոցը չէ IX վերնագրի պահանջներին համապատասխանելու համար. Մարզական բաժինները պետք է ցույց տան, որ իրենք ջանքեր են գործադրում հավասարության հասնելու համար մասնակցության, բուժման և մարզական ֆինանսական օգնության հարցում։

Համաձայն 2011 թվականին Կանանց իրավունքի ազգային կենտրոնի կատարած հետազոտության՝ 4500 պետական ավագ դպրոցներ ամբողջ երկրում ցուցադրել են գենդերային անհավասարության բարձր ցուցանիշներ և համարվել են, որ խախտում են IX վերնագրի օրենքները։ 2017 թվականին Կանանց իրավունքի կենտրոնի կատարած հետագա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դպրոցները, որտեղ մեծ թվով փոքրամասնություններ ունեցող ուսանողներ և ավելի մեծ թվով գունավոր մարդիկ, հիմնականում հանդիպում են հարավային Ամերիկայի նահանգներում, ունեին գենդերային անհավասարության շատ ավելի բարձր մակարդակ: Հայտնաբերվել է նաև մեծ անհավասարություն կանանց և տղամարդկանց համար նախատեսված սպորտային կրթաթոշակների հարցում, որտեղ տղամարդիկ 190 միլիոնով ավելի են ֆինանսավորվում, քան կանայք․Չնայած աղջիկների և կանանց կողմից սպորտին մասնակցության աճին, այս օրինաչափությունը պահպանվում է: Քոլեջներից շատերը կենտրոնանում են իրենց տղամարդկանց աթլետիկայի թիմերի վրա և ավելի շատ գումար են ներդնում այդ արդեն հաջողված ծրագրերում: Այս անհավասարությունը որոշ ֆեմինիստ գաղափարախոսների կողմից ներկայացվում է որպես մի երևույթ, որը ցույց է տալիս ռասայի և սեռի միջև պատճառահետևանքային կապը և այն, թե ինչպես է այն կարևոր դեր խաղում սպորտի հիերարխիայում։

#### IX տիտղոսի ազդեցությունը կանանց վրա
Տարածված կարծիք կա, որ IX վերնագիրը դրական ազդեցություն է ունեցել Ամերիկայում կանանց սպորտի վրա և օգնել նրանց մասնակցությանը: Ամերիկացի մարզիկները այժմ հիմքեր ունեն աջակցելու այն դիրքորոշմանը, որ կին մարզիկները արժանի են հարգանքի և ուշադրության ավելի բարձր մակարդակի, որն անհրաժեշտ է նրանց մասնակցության համար: Կանանց ներգրավվածությունը սպորտում օգնել է բարձրացնել իրենց սպորտային ծրագրերի և մրցունակ մարզիկների ճանաչումը այնպիսի մակարդակի, որը համեմատելի է այն մակարդակի հետ, որը տղամարդիկ վայելել են երկար տարիներ:

Թեև մանդատն անմիջապես ուժի մեջ չմտավ, այն այնքան հրապարակվեց, որ լայն հանրությանը հնարավորություն տվեց զգալ դրա հետագա հետևանքները: Նախքան դրա ընդունումը մեծ ակնկալիք կար օրինագծի նկատմամբ, ինչը օգնեց նրան լրատվամիջոցների կողմից լուսաբանվել ժամանակին այն ժամանակ, երբ օրինագծին մանդատ էր դրվել:

#### Գրամառման վերնագիր IX
Կանանց սպորտում ներգրավվածությունը մեծացավ այն բանից հետո, երբ գործարկվեց IX վերնագիրը, հիմնականում ավագ դպրոցի մակարդակի սպորտում, ինչպես նաև քոլեջում։ Դիտարկվել է, որ IX վերնագրի ազդեցությունը սպորտով զբաղվող կանանց վրա ունի լայնածավալ հետևանքներ, որոնք չեն սահմանափակվում նրանցով, ովքեր մասնակցում էին պրոֆեսիոնալ կամ միջանկյալ ձևով: Աղջիկները և կանայք, ովքեր իրենց չէին տեսնում ավելի «լուրջ մարզիկի» լույսի ներքո, ավելի ու ավելի մեծ ուժ էին զգում մասնակցելու և մրցելու: Օրինագիծը թույլ էր տալիս, որ կին մարզիկների նկատմամբ հավասար վերաբերմունքը դառնա ավելի մեծ սպորտային ինստիտուտի և մշակույթի մաս և համարվում է, որ կարևոր դեր է խաղացել Ամերիկայում տարածված տեսակետի մեծացման գործում, որ կանանց մասնակցությունը և սպորտում մրցելը հասարակության և կյանքի վավերական մասն է։ Թեև շատ բան է փոխվել Title IX-ի ներդրումից հետո, ավագ դպրոցական աղջիկները դեռևս ավելի քիչ են մուտք գործել սպորտային հնարավորություններ, քան տղամարդիկ 1972 թվականին։

#### Մասնակցությունը Ամերիկայում
[մինի|Ամերիկացի կանանց հոկեյիստ Հիլարի Նայթը։ Կանանց տափօղակով հոկեյը տղամարդկանց տափօղակով հոկեյի տարբերակն է, որը Հյուսիսային Ամերիկայում խաղալու ամենաթանկ սպորտաձևերից մեկն է[1] և հազվադեպ՝ աշխարհի 4 թիմային սպորտաձևերից մեկը։](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:HilaryKnight.jpg)
IX վերնագիրն ամերիկյան օրենքն է: 1972 թվականի կրթական փոփոխությունների IX վերնագրի նպատակն էր թարմացնել 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների մասին ակտի VII վերնագիրը, որն արգելում էր աշխատանքի մեջ խտրականության մի քանի ձևեր, բայց չէր անդրադառնում կամ չէր նշում կրթության ոլորտում խտրականությունը: Ի հեճուկս տարածված կարծիքի, Title IX-ի ստեղծումը ոչ մի կապ չուներ սպորտի հետ։ Կանանց սպորտն այն ժամանակ կրթական կազմակերպություններում համապատասխան խնդիր չէր համարվում: Միայն ավելի ուշ, IX վերնագիրն ընդգրկեց նոր նպատակ՝ ապահովելու հավասար վերաբերմունք կազմակերպված սպորտում և դպրոցներում՝ անկախ սեռից, դաշնային կողմից ֆինանսավորվող ծրագրում։ Այնուամենայնիվ, Title IX-ը ամենից հաճախ կապված է ամերիկյան աթլետիկայի վրա իր ազդեցության հետ, իսկ ավելի կոնկրետ՝ այն ազդեցությամբ, որն այն ունեցել է աթլետիկայի յուրաքանչյուր տարիքում կանանց մասնակցության վրա:

Քանի որ IX վերնագիրն օրենք է դարձել, գրառումները ցույց են տալիս ամերիկյան կրթական հաստատություններում կանանց և աղջիկների տարբեր սպորտաձևերի աճող թվով հնարավորություններ։ 2007–2008 ուսումնական տարվա տվյալներով՝ իգական սեռի ներկայացուցիչներ կազմում էին քոլեջի աթլետիկայի մասնակիցների 41%-ը։ 1971-1972 թվականներին 294015 կին մասնակցում էր աթլետիկայի միջնակարգ դպրոցների, իսկ 2007-2008 թվականներին ավելի քան երեք միլիոն կին մասնակցում էր, ինչը 940% աճ է իգական սեռի ավագ դպրոցների աթլետիկայի մեջ։ I1971-1972 թվականներին քոլեջների աթլետիկներին մասնակցում էր 29,972 կին, իսկ 2007–2008 թվականներին՝ 166,728 կին, ինչը 456% աճ է կանանց մասնակցության քոլեջի աթլետիկայում։ 1971 թվականին 300,000-ից պակաս կին խաղացել է ավագ դպրոցի սպորտով։ Օրենքի ընդունումից հետո շատ կանայք սկսեցին զբաղվել սպորտով։ Մինչև 1990 թվականը, տասնութ տարի անց, 1,9 միլիոն ավագ դպրոցի աշակերտուհիներ սպորտով էին զբաղվում։

Ամերիկյան ուսումնասիրություններն ուսումնասիրել են՝ կա՞ արդյոք ամուր կապ սպորտում կանանց մասնակցության և հետագա կյանքում կանանց կրթության և աշխատանքի դրական արդյունքների միջև, թե ոչ: 2010 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ IX վերնագրով նախաձեռնված փոփոխությունները բացատրում են կանանց կրթության աճի մոտ 20 տոկոսը և 25-ից 34 տարեկան կանանց զբաղվածության աճի մոտ 40 տոկոսը։ Սա չի նշանակում, որ բոլոր կանայք, ովքեր հետագայում հաջողակ են լինում, զբաղվել են սպորտով, բայց դա նշանակում է, որ կանայք, ովքեր մասնակցել են աթլետիկայի, ստացել են նպաստներ իրենց կրթության և աշխատանքի հետագա ընթացքում։

1971թ.-ին 295000-ից քիչ աղջիկներ մասնակցեցին միջնակարգ դպրոցների մարզական աթլետիկայի, ինչը կազմում էր բոլոր համալսարանական մարզիկների ընդամենը 7 տոկոսը; 2001 թվականին այդ թիվը հասել է 2,8 միլիոնի, կամ համալսարանական մարզիկների 41,5 տոկոսը, ըստ Կրթության ոլորտում կանանց և աղջիկների ազգային կոալիցիայի։ 1966 թվականին միջբուհական աթլետիկայում մրցում էին 16000 կանայք։ 2001 թվականին այդ թիվը հասել է ավելի քան 150000-ի, ինչը կազմում է քոլեջի բոլոր մարզիկների 43 տոկոսը: Բացի այդ, 2008 թվականին միջբուհական աթլետիկայի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ կանանց քոլեջի մարզաձևերը աճել են մինչև 9101 թիմ կամ 8,65 յուրաքանչյուր դպրոցում: Ամերիկայում կանանց համար ամենահաճախ առաջարկվող քոլեջի մարզաձևերը հետևյալն են. 1972 թվականից կանայք մասնակցել են նաև տղամարդկանց ավանդական մարզաձևերում՝ ըմբշամարտ, ծանրամարտ, ռեգբի և բռնցքամարտ: «Նյու Յորք Թայմս»-ում հրապարակված հոդվածում ասվում է, որ կանանց համար երկարաժամկետ օգուտներ է տրվել IX վերնագրից՝ վկայակոչելով սպորտին մասնակցության և կրթական հնարավորությունների, ինչպես նաև աղջիկների համար աշխատանքի հնարավորությունների միջև կապը։ Ավելին, IX վերնագրով խթանված աղջիկների և կանանց մարզական մասնակցությունը կապված էր գիրության ցածր մակարդակի հետ, մինչդեռ հանրային առողջության այլ ծրագրեր չկարողացան հավակնել նմանատիպ հաջողությունների։

#### Մասնակցություն ղեկավար դերերում
մինի|ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կին անձնակազմը վազում է ձյան վրա, 2004 թ.
Թեև կանանց մասնակցությունը սպորտին ավելացել է IX կոչման շնորհիվ, նման ազդեցություն չի եղել սպորտում մարզչական կամ այլ ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնելու առումով: Սպորտային թիմերի կամ հաստատությունների մեծ մասը, անկախ սեռից, ղեկավարվում են տղամարդ մարզիչների և ղեկավարների կողմից:։ Օրինակ, 2016 թվականի տվյալներով WNBA թիմերի 33%-ը գլխավորում են կին մարզիչները կամ մենեջերները։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն նույնպես բաղկացած է 20%-ով կին անդամներից։ Ներկայացված տվյալները ցույց են տվել նաև, որ քոլեջների մարզական տնօրենների 15%-ը կին է եղել, իսկ հարավային նահանգներում այդ թիվը շատ ավելի քիչ է։ Կան տարբեր պատճառներ, որոնք առաջարկվել են հաշվի առնել այս միտումը: Մեսները և Բոզադա-Դեասը (2009) ենթադրում են, որ ավանդական գենդերային դերերը կարող են դեր խաղալ, և որ հասարակության աշխատանքի պատմական բաժանումը հանգեցնում է նրան, որ տղամարդիկ կամավոր են աշխատում որպես թիմի մարզիչ, իսկ կանայք՝ որպես թիմային «մայրիկներ»: Էվերհարթը և Չելադուրայը (1998) ցույց են տալիս, որ այս երևույթը կարող է լինել ավելի մեծ ցիկլի մի մասը. աղջիկները, որոնց մարզում են տղամարդիկ, ավելի քիչ հավանական է, որ իրենք իրենց մարզիչ համարեն, երբ նրանք չափահաս են, և այդ պատճառով կին մարզիչների թիվը նվազում է, ինչը նշանակում է, որ ավելի շատ աղջիկներ են մարզվում տղամարդկանց կողմից։

## Կանադա
Կանադական մշակույթում կազմակերպված սպորտը բարձր առաջնահերթ կարգավիճակ ունի: Կանադայում սպորտում կանանց մասնակցության աճը պատմականորեն ավելի դանդաղ է եղել, քան տղամարդկանց շրջանում: Հատկանշական բացառություն է ռինգետի կանացի սպորտաձևը, որը հայտնի տղամարդկանց սպորտաձևի տարբերակ չէ, և որի խաղացողները հիմնականում կին են: Տարբեր փաստարկներ կան այն մասին, թե ինչու են Կանադայում ավելի քիչ կին մասնակիցներ սպորտում և որ գործոններն են և պետք է համարվեն առավել կարևոր:

### Ակադեմիական նախապաշարմունք
Շատ դեպքերում, կանադական հետազոտությունները, որոնք վերաբերում են սպորտին կանանց մասնակցությանը, չեն ներառում մեթոդոլոգիաներ, որոնք հաշվի են առնում և նկատելի են դարձնում բացառապես կամ հիմնականում իգական սորտերի մասնակցության մակարդակի տարբերությունը, ինչպիսիք են գեղարվեստական (նեյ սինխրոնիզացված) լողը և ռինգետը, համեմատած նույն սպորտաձևի տղամարդկանց և կանանց կատեգորիաների սպորտի հետ, ինչպիսին է բասկետբոլը:

### Կանադացի ֆեմինիստները սպորտում
մինի|190x190փքս|Հեյլի Վիկենհայզերը 2010 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում ոսկե մեդալ նվաճեց Կանադայի ավագի հետ։
Կանադայում սպորտի ֆեմինիստ գաղափարախոսների մեծամասնությունը պնդում է, որ աղջիկների և կանանց սպորտային ծրագրերում (տղամարդկանց և կանանց կատեգորիաներով) մասնակցության դանդաղ աճը պայմանավորված է մի շարք գործոններով: Թեև և՛ աղջիկները, և՛ կանայք պատմականորեն ունեցել են հետաքրքրության և մասնակցության ցածր մակարդակ, Կանադայի սպորտային ֆեմինիստները պնդում են, որ այդ տարբերությունները հիմնականում պայմանավորված են հայրիշխանությամբ և այն փաստով, որ ակադեմիական կառավարման, ուսանողների, աթլետիկայի և մարզչական ոլորտում ղեկավար պաշտոններում ավելի քիչ կանայք կան, քան տղամարդիկ:

Կանադայում, ինչպես նաև աշխարհի այլ հասարակություններում կազմակերպված սպորտը օգտագործվել և դիտվել է որպես առնականությունը դրսևորելու և զարգացնելու ավանդական միջոց: Սպորտի նկատմամբ լուրջ հետաքրքրություն ունեցող աղջիկների և կանանց թվի աճով, սեռերի միջև միջմշակութային անջրպետը սկսեց նեղանալ, երբ տղամարդկանց սպորտային կառույցները սկսեցին ակտիվորեն թշնամանալ: 1960-ական թվականներին, երկրորդ ալիքի ֆեմինիզմի գալուստով, մի շարք ֆեմինիստներ մերժեցին կանացի սպորտաձևերը և համարեցին դրանք որպես անարժան գործ, որը նրանց աջակցության կարիքը չուներ:

Ի թիվս այլ ֆեմինիստների, սպորտում կանանց առաջընթացը ներառում էր այն համոզմունքը, որ նրանք պետք է ջանքեր գործադրեն ընդդեմ տարածված և անհիմն պատկերացման, որ եռանդուն ֆիզիկական ակտիվությունը վտանգավոր է կանանց համար: Այս հասկացությունները առաջին անգամ վիճարկվեցին մոտ 1900 թվականին: Այս կանայք, որոնք կոչվում էին «նոր կանայք», սկսեցին հեծանիվ վարել: 1920-ական թվականներին կանանց համար զգալի փոփոխություն տեղի ունեցավ՝ ի լրումն միջին դասի առաջատար մարզուհիների, ներգրավելով երիտասարդ բանվոր դասակարգի կանանց։ Այնուամենայնիվ, սպորտային գիտությունների, մասնավորապես սպորտային բժշկության վերջին գիտական հետազոտությունները ցույց են տվել տարբերություններ կանանց և տղամարդկանց միջև սպորտային վնասվածքների տեսակների, դրանց առաջացման արագության և վնասվածքների վերականգնման ժամանակների առումով: Կոնտակտային և մարտական մարզաձևերին մասնակցող կին մարզիկները հատկապես մտահոգիչ են հատկապես ուղեղի ցնցումների դեպքում։ Մտահոգությունը նաև հետևանքներ է ունենում հղիության ընթացքում կանանց համար:

### Տարբերությունները կոդերի մեջ
աջից|մինի|220x220փքս|Քիմ Բուտին կանադացի արագասահորդուհի է։
Պատմականորեն Կանադայում գրանցված են տարածաշրջանային տարբերություններ՝ կապված տղամարդկանց և կանանց ծրագրերի սպորտում կոդավորված կանոնների հետ: Նման օրինակներից մեկը ներառում է Կանադայի արևելյան նահանգները, որոնք որոշ ժամանակ ներառում էին բասկետբոլի կանանց կատեգորիայի այլ խաղի ծածկագիր, մինչդեռ արևմտյան նահանգները ընտրեցին պարզեցված նույնական կանոնների կառուցվածքը երկու սեռերի համար: Այս անհավասարությունը համարվում է կանադական սպորտի ավելի արմատական ֆեմինիստ պոլեմիստների սեքսիզմի ապացույց:

### Առաջին էլիտար բոլոր կանանց ձմեռային թիմային սպորտային լիգա
Կանադան Հյուսիսային Ամերիկայի առաջին էլիտար բոլոր կանանց ձմեռային թիմային սպորտային լիգան է՝ Ազգային Ռինգետ Լիգան (NRL): Լիգան ստեղծվել է ռինգետ սպորտի համար Կանադայում 2004 թվականին։ Լիգան հավաքագրում է Հյուսիսային Ամերիկայի լավագույն ռինգետ տաղանդներին, հիմնականում Կանադայից, բայց որոշ խաղացողներ ծագումով Ֆինլանդիայից կամ Միացյալ Նահանգներից են: Լիգայի խաղացողները վարձատրվում են, քանի որ լիգան պրոֆեսիոնալ չէ և փոխարենը հանդես է գալիս որպես ցուցադրական լիգա:

Ringette-ը ստեղծվել է բացառապես կանանց համար Կանադայում 1963 թվականին և բացառել է տղամարդ մարզիկներին: Արդյունքում, սպորտի էլիտար մակարդակը կազմված է ամբողջությամբ կին խաղացողներից։ Քանի որ սպորտը զարգացրել է իգական սեռի կատեգորիա, իսկ տղամարդկանց կատեգորիա գոյություն չունի, լիգան հնարավորություն չունի համագործակցել տղամարդկանց լիգայի գործընկերոջ հետ: Այնուամենայնիվ, այն պարտավոր չէ մրցել տղամարդկանց սպորտային լիգաների հետ, ի տարբերություն Կանադայի կանանց ֆուտբոլի Հյուսիսային Սուպեր լիգայի (NSL), որը պետք է մրցի տղամարդկանց Ֆուտբոլի գլխավոր լիգայի (MLS) և Կանադայի Պրեմիեր լիգայի (CPL), Կանանց ազգային բասկետբոլի ասոցիացիայի (WNBA) հետ, որը պետք է վիճարկի տղամարդկանց (NBA կանանց ազգային բասկետբոլի ասոցիացիաների) հետ: Հոկեյի լիգա (PWHL), որը պետք է մրցի տղամարդկանց հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) հետ:

## Գերմանիա
մինի|250x250փքս|Գերմանացի հանդբոլիստուհի Մարա Ֆրիտոնը 2006թ
Կանանց սպորտային գերիշխանությունն աճեց Գերմանիայում Վայմարի ժամանակաշրջանում մի քանի գործոններով, որոնք նպաստում էին այս նոր դարաշրջանին: Բազմաթիվ հնարավորություններ հնարավորություն տվեցին կանանց միանալ սպորտային ծրագրերին և սահմաններ անցնել հասարակության ներսում: Դրանք ներառում էին կանանց ընդգրկվածությունը գերմանական համալսարաններում, կանանց զբաղվածության աճը, ինչպես նաև ներգրավվածությունը պատերազմական արդյունաբերություններում: Այս ամենը Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքով տնտեսական փոփոխությունների օրինակներ են: Կանանց նորաձևությունն արտացոլում էր այն փոփոխությունները, որոնք կանայք ընկալում էին իրենց մեջ: Կանանց ամսագրերը ցույց էին տալիս նրանց սպորտային հանդերձանքով, քանի որ նրանք մոտիվացված էին ստեղծելու այնպիսի տեսք, որը կներկայացնի նրանց որպես առողջ և մարզավիճակ: Նույն կանայք գիշերը հայտնի էին ավելի նորաձև զգեստներով՝ դրսևորելով կանացիություն։ Կանայք սպորտում ավելի մրցունակ էին դառնում։ Մրցակցային սպորտաձևերը, որոնց կանայք սկսեցին մասնակցել, ներառում էին լող, դահուկավազք և ֆուտբոլ: Մամուլի ուշադրությունը գրավեց արական սպորտի, այդ թվում՝ բռնցքամարտի և ծանրամարտի մասնակցությունը։ Սպորտում կանանց աճող մասնակցությունը նաև առաջացրեց կանանց երգիծական չափազանցությունների աճ, ինչը նվազեցրեց նրանց դերը մարզական աշխարհում: Սպորտային հագուստով կանանց նկարներ են ստեղծվել՝ նպատակ ունենալով հանրայնացնել իրենց մարմնի բացասական պատկերը՝ սպորտին մասնակցելու հետևանքով: Երբ հասարակական ոլորտում սկսեցին աճել կանանց սեքսուալության հետ կապված խնդիրները, կանայք նույնպես ավելի մեծ հրապարակայնություն և ուշադրություն դարձան սպորտում իրենց տեղին առնչվող։

## Միացյալ Թագավորություն
մինի|209x209փքս|Բրիտանացի օլիմպիականներից ամենաշատ ոսկե մեդալն ունի Լորա Քենին՝ հինգով:
Միացյալ Թագավորությունը արտադրել է մի շարք խոշոր միջազգային սպորտաձևեր, այդ թվում՝ ասոցիացիայի ֆուտբոլ, ռեգբի (միություն և լիգա), կրիկետ, նեթբոլ, տեգեր, գոլֆ, թենիս, սեղանի թենիս, բադմինտոն, սքվոշ, բոուլ, ռաունդերներ, ժամանակակից թիավարություն, հոկեյ, բռնցքամարտ, սնուկեր, բիլիարդ և կեռլինգ։ 19-րդ դարում կանայք հիմնականում մասնակցում էին «նոր խաղերին», որոնք ներառում էին գոլֆ, սիզամարգերի թենիս, հեծանվավազք և դաշտային հոկեյ: Այժմ կանայք պրոֆեսիոնալ/միջազգային մակարդակով մասնակցում են նաև ֆուտբոլի, ռեգբիի, կրիկետի և նեթբոլի:

1980-ականների վերջից «Կանայք սպորտում», շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունը, որը հիմնված է Լոնդոնում, հույս ուներ վերափոխել սպորտը ի շահ Մեծ Բրիտանիայի կանանց և աղջիկների:

Henley Royal Regatta-ն վերջերս թույլ տվեց կանանց մասնակցել այս հեղինակավոր թիավարման մրցավազքին: Թեև օգուտները, որ տղամարդիկ ստանում են այս մրցավազքում, ընդդեմ այն, ինչ ստանում են կանայք, դեռևս կտրուկ տարբերվում են, այնուամենայնիվ, առաջընթաց կա կանանց մրցակցային մրցակցության թույլտվության հարցում։

### 1800-ականներ մինչև օրս
մինի|Lizzy Yarnold, 2017, Lake Placid
1800-ականների սկզբին կանայք զբոսնում էին, չմուշկներով սահում, խաղում էին գնդակով և ոմանք նույնիսկ բռնցքամարտում էին: 1900-ականների սկզբին մեծացավ հետաքրքրությունը երկու սեռերի համար պետական դպրոցների համար ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի զարգացման, ինչպես նաև հանրային հանգստի ծրագրերի և հարմարությունների (այգիներ և հանգստի) մշակման նկատմամբ, որը դարձավ նոր զարգացող ոլորտ։

1920 թվականին կանանց ֆուտբոլը դարձել էր չափազանց տարածված՝ հիմնականում պատերազմի ջանքերի պատճառով տղամարդկանց ֆուտբոլի դադարեցման պատճառով: Հանդիպումներ անցկացվեցին մեծ թվով հանդիսատեսներով, իսկ 1920 թվականին Սենթ Հելենսում կայացած Boxing Day խաղը հասավ 53,000 երկրպագուների, ռեկորդ, որը չէր գերազանցվի մինչև 92 տարի անց Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի թիմը չհաղթեր Բրազիլիային Ուեմբլիում։

Մեկ տարի անց Ֆուտբոլի ասոցիացիան քվեարկեց 51 տարով արգելելու կանանց խաղը ՖԱ-ի հետ կապված տարածքներում: ՖԱ-ի Խորհրդատվական կոմիտեի որոշման մեջ ասվում է.

«Բողոքներ են հնչել կանանց կողմից ֆուտբոլ խաղալու վերաբերյալ, խորհուրդը ստիպված է եղել արտահայտել խիստ կարծիք, որ ֆուտբոլային խաղը իգական սեռի համար պիտանի չէ և չպետք է խրախուսվի: ծախսերը և բարեգործական օբյեկտներին հատկացված ոչ համարժեք տոկոսը: Այդ պատճառով Խորհուրդը խնդրում է Ասոցիացիային պատկանող ակումբներին հրաժարվել նման խաղերի համար իրենց տարածքներից»։

Սկսած 1970-ականներից, կանանց թենիսը վերածվեց հանրաճանաչ պրոֆեսիոնալ սպորտի և առիթ հանդիսացավ խորհրդանշական «սեռերի ճակատամարտի» համար Բիլի Ջին Քինգի և Բոբի Ռիգսի միջև, որը հաղթեց Քինգը: Մրցույթը խիստ ցուցադրական էր այն բանից հետո, երբ Ռիգսը պարծենում էր, որ կհաղթի, չնայած իր տարիքին և մարզավիճակի անբավարարությանը: Այդուհանդերձ, մրցույթը ձեռք բերեց մեդիա հանրահայտ մեդիա հրապարակում՝ այդպիսով բարձրացնելով կանանց աթլետիկայի հեղինակությունը։

Սերենայի և Վինուս Ուիլյամսի հետագա հաջողությունները օգնեցին կրկին բարձրացնել կանանց թենիսի հեղինակությունը, բայց մի անգամ բախվեց թշնամանքի հետ լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում: Նրանք քննադատության էին ենթարկվում իրենց անձնական դաստիարակության, մկանային կազմվածքի և հագած հագուստի համար։ Ջեյմս Մաքքեյը և Հելեն Ջոնսոնը նրանց նկարագրել են որպես «Գետտո Մոխրոտիկներ»։
աջից|մինի|Ջեսիկա Էնիսը Օլիմպիական խաղերում
Կանանց պրոֆեսիոնալ թիմային մարզաձևերը սկսեցին նշանավորվել 1990-ականներին, հատկապես բասկետբոլում և ֆուտբոլում (ֆուտբոլ): Ստեղծվեց WNBA-ն և անցկացվեցին կանանց աշխարհի գավաթների և կանանց ֆուտբոլի օլիմպիական խաղերի առաջին հանդիպումները։

1999 թվականին, 1999 թվականի ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի եզրափակչում Փասադենայում, Կալիֆորնիա, 11 մետրանոց հարվածաշարում հինգերորդ հարվածը խփելուց հետո, որը Միացյալ Նահանգներին հաղթեց Չինաստանին վերջին խաղում, Բրենդի Չեսթեյնը տոնեց՝ ինքնաբուխ հանելով իր մարզաշապիկը և սպորտային կրծկալով ընկնելով ծնկի։ Թեև գոլի տոնակատարության ժամանակ մարզաշապիկը հանելը սովորական էր տղամարդկանց ֆուտբոլում, այն շատ անսովոր էր կանանց ֆուտբոլում միջազգային մակարդակով։ Նրա տոնակատարության պատկերը համարվում է սպորտային հաղթանակ տոնող կնոջ ամենահայտնի և հակասական լուսանկարներից մեկը։ 2019 թվականին հայտարարվեց, որ Չեսթեյնի տոնակատարության արձանը կցուցադրվի Rose Bowl-ում՝ ի հիշատակ թիմի հաղթանակի քսանամյակի։

Աղջիկների մասնակցությունը ավելի դաժան կոնտակտային սպորտաձևերին շատ ավելի քիչ է, քան նրանց արական սեռի ներկայացուցիչները: Նման մարզաձևերում տղաները ճնշող մեծամասնությամբ գերազանցում են աղջիկներին, մասնավորապես ամերիկյան ֆուտբոլը, ըմբշամարտը, բռնցքամարտը։

Աղջիկների լիգաները գոյություն ունեն այնպիսի մարզաձևերում, ինչպիսիք են Յուտայի աղջիկների ֆուտբոլի լիգան և պրոֆեսիոնալ աղջիկների ըմբշամարտի ասոցիացիան: Քեթի Հնիդան դարձավ առաջին կինը, ով երբևէ միավորներ վաստակեց I դիվիզիոնի NCAA ամերիկյան ֆուտբոլի խաղում, երբ նա երկու լրացուցիչ միավոր վաստակեց Նյու Մեքսիկոյի համալսարանի համար 2003 թվականին։ 2023 թվականին Հեյլի Վան Վուրհիսը դարձավ առաջին կինը, ով խաղաց ոչ հարվածային դիրք NCAA ֆուտբոլում՝ խաղալով որպես անվտանգություն III դիվիզիոնի Շենանդոայի համար։

Համարվում էր, որ Հիզեր Ուոթսոնը և Ֆու Յուանհոյը վիճարկել են կանանց սպորտի տաբուը, երբ երկուսն էլ բացահայտ խոստովանել են, որ դաշտան են ունենում, Ուոթսոնը 2015 թվականին թենիսի մրցախաղում վատ ելույթից հետո, իսկ Ֆուն՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում Օլիմպիական խաղերում։

## Իգական սպորտ
«Կանացի սպորտաձևերը» հազվադեպ են և ստեղծվել են հատուկ իգական սեռի համար և չեն հանդիսանում տղամարդկանց հայտնի սպորտաձևերի տարբերակներ։ Թեև սպորտաձևերը, որոնք ներառում են կանանց մասնակցություն, հաճախ կոչվում են «կանանց սպորտ», ճնշող մեծամասնությունը չեն և իրականում հանդիսանում են սպորտի «կանացի տարբերակներ», որոնք առաջին անգամ խաղացել և տարածվել են տղամարդկանց և տղաների կողմից՝ տարբերեցնելով այս երկու մարզական խմբերը:

Կանացի որոշ սպորտաձևեր կարող են հետագծվել մեկ գյուտարարով, մինչդեռ մյուսները չեն կարող և դժվար է նույնականացնել: Կանանց որոշ սպորտաձևեր վերագրվում են կամ կարող են վերագրվել մի շարք անհատների, ովքեր փոխարենը նպաստել են դրա վաղ զարգացմանը:

Ստորև ներկայացնում ենք կանանց սպորտաձևերի ցանկը.

## Մասնագիտացված սպորտ
### Ընդհանուր ակնարկ
մինի|Սանյա Միրզան՝ աշխարհի նախկին թիվ 1 թենիսի կանանց զուգախաղում
Պրոֆեսիոնալ սպորտը վերաբերում է սպորտին, որտեղ մարզիկները վարձատրվում են իրենց գործունեության համար: Կանանց համար պրոֆեսիոնալ սպորտով զբաղվելու հնարավորությունները տարբեր են՝ կախված երկրից: Կանանց պրոֆեսիոնալ սպորտի որոշ լիգաներ ուղղակիորեն կապված են տղամարդկանց պրոֆեսիոնալ սպորտային լիգայի հետ, ինչպիսին է WNBA-ն։ Մյուսները անկախ սեփականություն են և գործում են Պրոֆեսիոնալ կանանց հոկեյի լիգայի նման։

Մինչ այսօր կանայք հնարավորություն ունեն զբաղվել պրոֆեսիոնալ սպորտով, կանանց պրոֆեսիոնալ սպորտի համար վարձատրությունը զգալիորեն ցածր է, քան տղամարդկանց պրոֆեսիոնալ սպորտում։ Ամերիկյան ֆեմինիստական տեսությունը, որը հայտնի է որպես սպորտում գենդերային վարձատրության տարբերություն, փորձ է բացատրել այս տարբերությունների հիմքում ընկած պատճառները

Հազվադեպ չէ, որ պրոֆեսիոնալ մարզիկները երկրորդ աշխատանքն են զբաղեցնում՝ ցածր աշխատավարձի պատճառով իրենց եկամուտը համալրելու համար։ Պրոֆեսիոնալ մարզիկները հաճախ խաղում են ավելի փոքր, ցածր որակի հաստատություններում, քան տղամարդ պրոֆեսիոնալ մարզիկները ցածր հաճախելիության պատճառով։ Կանանց պրոֆեսիոնալ սպորտը հազվադեպ է պարբերաբար հեռարձակվում ուղիղ հեռուստատեսությամբ։ Թվային տեխնոլոգիաների նոր զարգացումները հնարավորություն են ընձեռել կանանց լիգաներին ուղիղ եթեր հեռարձակել մրցումները և իրադարձությունները սոցիալական մեդիա հարթակներում, ինչպիսիք են Twitter-ը կամ Twitch-ը։

Կանայք բախվում են աճող մարտահրավերների, երբ նրանք ձգտում են մտնել սպորտի բիզնես կողմ: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ կանայք սպորտային ոլորտում առաջատար դիրքեր են զբաղեցնում տղամարդկանցից ավելի ցածր մակարդակով, սակայն դրանց մեծամասնությունը տղամարդկանց այնուամենայնիվ, դրանց մեծ մասը պաշտոններ են տղամարդկանց պրոֆեսիոնալ սպորտում, քան կանանց. Երբ կանայք զբաղեցնում են նույն պաշտոնները, ինչ տղամարդիկ, նրանք կարող են ավելի քիչ վարձատրվել, թեև որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ եկամուտներին բնորոշ փոփոխականները կարող են ավելի տեղին լինել, քան գենդերային փոփոխականները փոխհատուցման մակարդակները ուսումնասիրելիս։
մինի|Շոունա Միլլեր-Ուիբոն վազում է 200 մ աթլետիկայի 2017 թվականի աշխարհի առաջնությունում:
Չնայած նրան, որ մի քանի պրոֆեսիոնալ կանանց սպորտային լիգաներ ստեղծվել են ամբողջ աշխարհում հետտիտղոսային IX դարաշրջանում, դրանք ընդհանուր առմամբ զիջում են տղամարդկանց թիմերի համեմատությամբ, բացահայտվածության, ֆինանսավորման և հաճախելիության առումով։ Այնուամենայնիվ, կան ուշագրավ բացառություններ. 2015 թվականի կանանց աշխարհի գավաթի եզրափակիչը Միացյալ Նահանգներում երբևէ ամենաշատ դիտված ֆուտբոլային խաղն էր։ Իսկ 2017 թվականին NWSL-ի Պորտլենդ Թորնս ՖԱ-ն ուներ ավելի բարձր միջին հաճախելիություն, քան տղամարդկանց մի քանի պրոֆեսիոնալ թիմեր, ներառյալ 15 NBA թիմեր, 13 NHL թիմեր և 1 MLB թիմ։Thorns-ի 2019-ի սեզոնը տեսավ նույնիսկ ավելի բարձր միջին հաճախելիություն՝ 20,098։ Սա ավելի բարձր էր, քան NBA-ի 30 թիմերից բոլորը,, բացառությամբ մեկի, 2018-19 մրցաշրջանում, բոլորը, բացառությամբ 31 NHL թիմերի 2018-19 մրցաշրջանում, 15-ը MLS-ի 24 թիմերից 2019-ի սեզոնում, և 6-ը MLB-ի 30 թիմերից 2019-ի սեզոնում։

2023 թվականի օգոստոսի 30-ին Նեբրասկա Կորնհասկերս կանանց վոլեյբոլի թիմը հյուրընկալեց «Օմահա Մավերիքսին» 92003 հանդիսատեսի առջև «Մեմորիալ» մարզադաշտում՝ սահմանելով նոր փաստագրված հաճախելիության ռեկորդ կանանց սպորտային իրադարձության համար: Կանանց պրոֆեսիոնալ մարզական իրադարձության ռեկորդը՝ 91,648 հանդիսական Կամպ Նոուում, սահմանվել է 2022 թվականին FC Barcelona Femení-ի կողմից՝ ՈւԵՖԱ-ի կանանց Չեմպիոնների լիգայի խաղի ժամանակ։

2024 թվականի ապրիլին, 2023–24 A-League Women սեզոնը սահմանեց Ավստրալիայի պատմության մեջ կանանց սպորտաձևի ամենաշատ հաճախվող սեզոնի ռեկորդը, ընդ որում սեզոնը գրանցեց 284,551 այցելուների ընդհանուր թիվը 2024 թվականի ապրիլի 15-ին, և ավարտվեց 312,199 մասնակցի վերջնական ընդհանուր թվով։

### Ակտիվ կանանց պրոֆեսիոնալ լիգաներ և ասոցիացիաներ
մինի|Միհո Նոնական Բոլդերինգի աշխարհի գավաթում, Մյունխեն, 2015թ

### Պայքար հավասարության համար
մինի|Բիլլի Ջին Քինգը 1978 թվականին լուսանկարված Լին Գիլբերտի կողմից (1978)Աղջիկների և կանանց կազմակերպված սպորտում հավասար ներկայացվածությունը սովորաբար կոչվում է «հավասարության համար պայքար» և ներառում է մի շարք մրցակցող ֆեմինիստական գաղափարախոսություններ: Ողջ աշխարհում սպորտում գերիշխող սեռը տղամարդն է և՛ ֆինանսապես, և՛ գլոբալ առումով, բացառությամբ այն հազվադեպ դեպքերի, որոնք հատուկ ստեղծված են աղջիկների և կանանց համար նախատեսված սպորտաձևերի և որոշակի սպորտային առարկաների համար: Տղամարդկանց փոխարեն կանանց գերակշռող սպորտաձևերը քիչ են, և կազմակերպված սպորտաձևերի մեծ մասը, որոնք կոչվում են «կանանց սպորտ» կամ «կանանց խաղ», ստեղծվել են որպես սպորտի իգական համարժեք, որոնք առաջին անգամ տարածվել են տղամարդկանց և տղամարդկանց մարզիկների կողմից: Ժամանակի ընթացքում տարբեր երկրներում տարբեր խմբերի, անհատների և լոբբիների կողմից աստիճանական և աճող ջանքեր են գործադրվում՝ գտնելու ուղիներ, որոնք հնարավորություն կտան կանանց հավասար ներկայացվածություն և աջակցություն ստանալ իրենց արական սեռի ներկայացուցիչների նման: Այս փոփոխությունը կարելի է տեսնել ազգային մակարդակով տարբեր երկրներում և կանանց պրոֆեսիոնալ լիգաներում: Ավելի լավ վարձատրություն և ավելի լավ ֆինանսավորում ձեռք բերելու ուղիներ գտնելու առումով ջանքերը հիմնականում սկսվել են 20-րդ դարում: Նշանակալից պատմական նշան է տեղի ունեցել 2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, որտեղ այն դարձավ առաջին օլիմպիական խաղերը, որոնցում կանայք մրցում էին բոլոր մարզաձևերում։

Որոշ ոլորտներում սեռը և սեռը կարող են ծառայել որպես ընտրովի և առաջնային գործոն՝ որոշելու, թե արդյոք կանանց սպորտը պետք է արժանանա նույն վերաբերմունքին, ինչ տղամարդկանցը։ Կանայք նույնքան աշխատունակ են, որքան տղամարդիկ, կարող է հիմք հանդիսանալ որոշումների կայացման չափանիշների համար: Առնականության և կանացիության հետ կապված գենդերային հատկանիշները կարող են որոշիչ գործոն դառնալ անհատների համար՝ կապված նրանց պոտենցիալ սպորտային մասնակցության վրա, բայց կարող են նաև ազդել մարզական մարմինների վրա, որտեղ դա ճանաչվել է որպես կին մասնակիցների համար սպորտային հավասարության արդարացի մերժում։

Թեև արևմտյան մշակույթներում թիմային սպորտի կազմակերպված մասնակցության հետևում կան տարբեր նպատակներ և պատճառներ, մի տեսանկյուն պնդում է, որ սպորտը հիմնականում կազմակերպված է տղամարդկանց ֆիզիկապես և խորհրդանշականորեն կանանցից բարձրացնելու քաղաքական նախագծի շուրջ: Մի ուսումնասիրություն պնդում է, որ հանդիսատեսի հետաքրքրության կամ նախապատվության գաղափարները հիմնված են անձնական համոզմունքների և ենթադրությունների վրա, այլ ոչ թե ապացույցների կամ հետազոտությունների վրա, և որ որոշ դեպքերում այդ համոզմունքներն ու ենթադրություններն են պատճառը, որ տղամարդկանց մասնագիտական սպորտի լուսաբանումը առաջնահերթ է համարվում։

### Վճարման բաց
մինի|200x200փքս|Միացյալ Նահանգների կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականը տոնում է 2012 թվականի ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի օլիմպիական որակավորման մրցաշարի առաջնությունը
Կանանց սպորտում աշխատավարձերի տարբերությունը վիճելի հարց է: Կին մարզիկները, իրենց համապատասխան մարզաձևերում, հաճախ շատ ավելի քիչ են վարձատրվում, քան իրենց տղամարդ գործընկերները: Ամերիկյան կանանց և տղամարդկանց ֆուտբոլի թիմերի աշխատավարձերի տարբերությունը որպես օրինակ է օգտագործվել վարձատրության անհավասարության վերաբերյալ: ԱՄՆ-ի հավաքականի կանայք տարեկան վաստակում էին 99,000 դոլար, իսկ տղամարդիկ՝ 263,320 դոլար, եթե հաղթեին 20 ցուցադրական խաղերում։ ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթը հաղթելու հարցում պարգևների զգալի բաց կա: Գերմանիայի տղամարդկանց հավաքականը վաստակել է 35 միլիոն դոլար, իսկ ԱՄՆ-ի կանանց հավաքականը՝ 2 միլիոն դոլար՝ աշխարհի առաջնությունում հաղթելուց հետո։ Արդար վարձատրության համար հավասարության պայքարը բացահայտում է այլ մարզաձևեր, որոնցում տղամարդիկ շատ ավելի շատ են վաստակում, քան կանայք: Գոլֆը ևս մեկ սպորտաձև է, որն ունի զգալի աճող կանանց ներկայություն: 2014 թվականին PGA Tour-ը տղամարդկանց մրցաշարերի համար շնորհեց 340 միլիոն ԱՄՆ դոլար մրցանակ՝ LPGA Tour-ին տրված 62 միլիոն դոլարի դիմաց։Բասկետբոլը ևս մեկ սպորտաձև է, որը վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում մեծ ժողովրդականություն է վայելել և ունի զգալի կանանց ներկայություն:Միացյալ Նահանգներում NBA-ն կազմակերպում է բարձր մակարդակի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի մրցումներ երկու սեռերի համար՝ տղամարդիկ խաղում են NBA-ում, իսկ կանայք՝ WNBA-ում: 2021 թվականի դրությամբ WNBA խաղացողի նվազագույն աշխատավարձը կազմում է $57,000,մինչդեռ NBA խաղացողի նվազագույն աշխատավարձը $898,310 է։ NBA-ի միջին խաղացողը վաստակում է ավելի քան 5 միլիոն դոլար, մինչդեռ WNBA-ի միջին խաղացողը կազմում է $72,000: 2018 թվականի սեպտեմբերին Համաշխարհային Սերֆ Լիգան հայտարարեց բոլոր իրադարձությունների համար թե՛ տղամարդ, թե՛ կին մարզիկների հավասար վարձատրության մասին՝ նպաստելով հավասարության շուրջ պրոֆեսիոնալ սպորտի աշխարհում խոսակցությանը:

; Սոցիալական մեդիա

Սոցիալական լրատվամիջոցների հայտնվելը դրական ազդեցություն է ունեցել կանանց սպորտի վրա՝ տրամադրելով ավելի շատ հարթակներ գովազդի և զրույցի համար: Այն ավելի շատ հնարավորություններ է ստեղծել կանանց սպորտի առաջմղումը մեծացնելու համար և օգնել է կանանց և աղջիկների սպորտի շուրջ թե՛ առցանց, թե՛ օֆլայն համայնքների ստեղծմանը, ներառյալ կանանց սպորտային նորությունների հասանելիությունը: Ակնկալվում է, որ այս օրինաչափությունը կշարունակվի ապագայում և ներկայացվել է որպես հզոր գործիք՝ օգնելու փոխհատուցել գենդերային կողմնակալության և այլ անհավասարությունների խնդիրները։

#### Ավստրալիա
մինի|310x310փքս|Մելբուրնի կանանց Ավստրալիայի կանոնների ֆուտբոլային թիմը քննարկում է խաղի պլանը
2015 թվականի սեպտեմբերին Ավստրալիայի կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականը (մականունը՝ Մաթիլդա) հայտարարեց, որ չեղյալ է համարել ԱՄՆ-ի վաճառված շրջագայությունը Ավստրալիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի (ՀՖՖ-ի հետ՝ 2020 թվականի նոյեմբերից հայտնի է որպես Ֆուտբոլային Ավստրալիա) իրենց վարձատրության հետ կապված վեճի պատճառով: Նրանց աշխատավարձը Ավստրալիայում նվազագույն աշխատավարձի մակարդակից ցածր էր: Մաթիլդաները պահանջում էին առողջապահություն, ծննդաբերության արձակուրդ և բարելավվել ճանապարհորդության պայմանները, ինչպես նաև աշխատավարձի բարձրացում: Ֆուտբոլիստները նաև ասացին, որ ցածր աշխատավարձն իրենց ստիպել է մնալ տանը, քանի որ նրանք ի վիճակի չեն վարձակալել, իսկ մարզումների խիստ գրաֆիկը թույլ է տվել, որ նրանք չեն կարողացել այլ աշխատանք գտնել։

2017 թվականի սեպտեմբերին Ավստրալիայի ֆուտբոլի ազգային լիգայի՝ W-League-ի խաղացողների վարձատրության մասին նոր պայմանագիր հայտարարվեց։ Գործարքը ներառում էր աշխատավարձի բարձրացում, աշխատավարձի շեմի բարձրացում, բժշկական չափանիշների բարելավում և ծննդաբերության պաշտոնական քաղաքականություն: Որոշ մեկնաբաններ W-League-ի նոր գործարքի հաջողությունը վերագրում են 2015 թվականին մաթիլդաների բոյկոտին։

2019 թվականի նոյեմբերին ՀՖՖ-ն հայտարարեց նոր պայմանագիր Պրոֆեսիոնալ Ֆուտբոլիստների Ավստրալիայի (PFA) միության հետ, որում Matildas-ը և տղամարդկանց ազգային հավաքականը (Caltex Socceroos) կստանան խաղացողների ընդհանուր եկամուտի հավասար բաժիններ և հավասար ռեսուրսներ։ Բացի այդ, այս գործարքի արդյունքում կբարձրանա «Մաթիլդա»-ի խաղացողի երաշխավորված նվազագույն աշխատավարձը։

2020 թվականի դեկտեմբերին Football Australia-ն հայտարարեց, որ անջատել է Ավստրալիայի պրոֆեսիոնալ լիգաները (APL) մնացած ղեկավար մարմնից՝ ԱՊԼ-ին տալով երկրի կանանց, տղամարդկանց և երիտասարդական ֆուտբոլի բարձր մակարդակի գործառնական, առևտրային և մարքեթինգի վերահսկողությունը: Շուտով APL-ը վերաբրենդավորեց W-League-ը որպես A-League Women-ը։

#### Չինաստան
[մինի|250x250փքս|[Hao Zhihua|Հաո Ժիհուա]]
Ժամանակակից Չինաստանում կանանց սպորտի ամենավաղ օրինակներից մեկը Քիու Ջինն էր: Ցիու Ջին, չինացի հեղափոխական 1800-ականների վերջին և 1900-ականների սկզբին, մարզական հասարակություններում կանանց մարզում էր տղամարդկանց կողքին զինվոր լինելու համար: Նրանց սովորեցնում էին սուսերամարտ, ձիավարություն և մարմնամարզություն։ Ըստ Սյուզան Բրոնվելի՝ Չինաստանում կանանց սպորտի համար ամենակարևոր պահը եղավ 1981 թվականին՝ 1981 թվականին Ճապոնիայի Տոկիոյում կայացած FIVB կանանց աշխարհի գավաթում չինացիների հաղթանակով: Այս հաղթանակը Չինաստանում հայտնի դարձրեց վոլեյբոլիստուհիներին, թեև հաղթանակը ներկայացվում էր որպես պետական առաջատար տղամարդ պաշտոնյաների աշխատանք, ինչպիսիք են Մա Կիվեյը, Հե Լոնգը և Չժոու Էնլայը, ովքեր տարբեր փուլերում նպաստեցին թիմի հաջողությանը: Հաղթանակը խորհրդանշեց կանանց սպորտի աճը Չինաստանում 1960-ականների և 1970-ականների մշակութային հեղափոխությունից հետո, երբ շատ մարզիկներ ճնշվեցին։ 1994-ին Սպորտային հոգեբուժության միջազգային միությունը (ISSP) բուժեց շատ մարզիկների: Ինչպես ուսուցանել և համագործակցել կլինիկաների հետ սպորտային բժշկության մեջ, օգնել սպորտում արդարությանը և այլն։
մինի|188x188փքս|Shanxi Flame-ի Մայա Մուրը պաշտպանում է ներգնա փոխանցումը Շանհայի ութոտնուկ Հուանգ Ջինգից 2014 թվականի հունվարին Շանհայում WCBA խաղի ժամանակ:
Ժամանակակից Չինաստանի սպորտային թիմերը աչքի են ընկնում կին մարզիկների մասնակցությամբ, հատկապես Օլիմպիական խաղերին։ Հերֆինդալի ինդեքսը (միջոց, որը հաճախ օգտագործվում է տնտեսագիտության մեջ՝ ցույց տալու կենտրոնացվածության աստիճանը, երբ անհատները դասակարգվում են ըստ տեսակների, իսկ ավելի ցածր թիվը ցույց է տալիս ավելի մեծ բազմազանություն), որը ցույց է տալիս կանանց մասնակցությունը 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերին, ցույց է տալիս, որ Չինաստանի օլիմպիական կին պատվիրակությունը, որը չորրորդ ամենամեծ ներկան է, լինելու է երկրորդ ամենատարածվածը բոլոր իրադարձություններում՝ 0,050 այլ պատվիրակներից ավելի բարձր թվի համեմատ: Նույն ցուցանիշը ցույց է տվել, որ կանանց և տղամարդկանց հարաբերակցությունը 7-ից 10 է։ Ընդհանուր առմամբ մասնակցել է 213 կին մարզիկ։ Ընդհանուր առմամբ, չինական օլիմպիական ոսկե մեդալների մոտավորապես 60%-ը վաստակել են կին մարզիկները վերջին 8 օլիմպիական խաղերի ընթացքում։ Հավասարության մարտահրավերները շարունակում են մնալ, ինչպիսին է լրատվամիջոցների ներկայացումը: Ըստ Յու Չիա Չենի, ասիացի կին մարզիկները շատ ավելի քիչ ծածկույթ են ստանում, քան իրենց արական սեռի ներկայացուցիչները։ Մեկ այլ զեկույց ցույց է տալիս, որ չինացի աղջիկներն ու կանայք նույնպես քիչ հավանական է, որ ենթարկվեն հեռուստատեսությամբ սպորտային հաղորդումներին։

### Լատինական Ամերիկա
մինի|Ռայսա Լելը 2020 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի սքեյթ փողոցի մրցավազքի ժամանակ 13 տարեկանում։
Վերջին տարիներին Լատինական Ամերիկան ականատես է եղել սպորտում կանանց աճի և ձեռքբերումների զգալի աճի, չնայած տևական մարտահրավերներին, ինչպիսիք են անհավասար ֆինանսավորումը և մշակութային կարծրատիպերը: Տարածաշրջանի կին մարզիկները գերազանցել են տարբեր առարկաներ՝ թողնելով խորը ազդեցություն ինչպես գլոբալ, այնպես էլ տեղական մակարդակում: Սրբապատկերներ, ինչպիսիք են Մարտա Վիեյրա դա Սիլվան Բրազիլիայից, Լուսիանա Այմարը Արգենտինայից և Պաոլա Լոնգորիան Մեքսիկայից, ոչ միայն միջազգային ճանաչման են հասել, այլև զգալիորեն բարձրացրել են կանանց սպորտի հեղինակությունը իրենց երկրներում և դրանից դուրս:

Թիմային մարզաձևերում, ինչպիսիք են ֆուտբոլը (ֆուտբոլը) և անհատական սպորտաձևերը, ինչպիսիք են աթլետիկան և ռակետբոլը, լատինաամերիկյան կանայք հետևողականորեն ցուցադրել են իրենց մրցակցային մղումը: Լատինական Ամերիկայում կին մարզիկները զգալի նվաճումների են հասել տարբեր սպորտաձևերում՝ հաղթահարելով այնպիսի մարտահրավերներ, ինչպիսիք են սահմանափակ ֆինանսավորումը և մշակութային կողմնակալությունները: Մյուս մարզիկներից են՝ Վանեսա Զամբոտին ձյուդոյում (Մեքսիկա), Սիլվանա Լիման՝ սերֆինգում (Բրազիլիա), Մարիա Էսպինոզան՝ թաեքվոնդոյում (Մեքսիկա), Յուդերկի Կոնտրերասը՝ ծանրամարտում (Դոմինիկյան Հանրապետություն), Ֆաբիոլա Մոլինան՝ լողում (Բրազիլիա) և Մարիանա Պաջոնը դարձել են իրենց նախկին դիսցիպուլը՝ BMXC-ում, բայց ոչ միայն դիսցիպել են (BMXC): ոգեշնչման խորհրդանիշներ ձգտող մարզիկների համար ողջ տարածաշրջանում: Նրանց հաջողությունն ընդգծում է Լատինական Ամերիկայում կանանց սպորտի աճող կարևորությունն ու ազդեցությունը, որը խթանում է ապագան, որտեղ գենդերային հավասարությունն ու մարզական գերազանցությունը գնում են ձեռք ձեռքի տված:

#### Իռլանդիա
աջից|մինի|Քեթի Թեյլորը (կարմիր) ընդդեմ Մավզունա Չորիևայի 2012 թվականի օլիմպիական կիսաեզրափակչում
2017 թվականի հոկտեմբերին Իռլանդիայի ռեգբիի ֆուտբոլային միությունը (IRFU) հայտարարեց Իռլանդիայի ռեգբիի կանանց ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնը: Աշխատանքը հայտարարվել է որպես «կես դրույքով», «պատահական» և հասանելի է վեց ամսով։ Խաղացողները հայտնեցին իրենց անհամաձայնությունը որոշման հետ՝ համարելով, որ դա նշան է, որ IRFU-ն անհարգալից վերաբերմունք է ցուցաբերում և առաջնահերթություն չի տալիս կանանց խաղին: Ի պատասխան այս հայտարարության՝ խաղացողները ընդգծեցին այն, ինչ նրանք ընկալում էին որպես IRFU-ի հավատարմության բացակայությունը կանանց խաղի երկարաժամկետ զարգացմանը՝ կրելով ապարանջաններ, որոնց վրա գրված է «#Ժառանգություն»՝ Համայն Իռլանդիայի լիգայի իրենց ակումբային թիմերի հետ խաղերի համար։

#### Ջամայկա
Ջամայկայի կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականը (մականունը՝ Ռեգգի աղջիկ) մասնակցել է 2019 թվականի ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի խաղարկությանը։ Սա առաջին կանանց աշխարհի գավաթն էր, որին երկիրը իրավունք էր ստացել, և երկիրը նաև Կարիբյան ավազանի առաջին երկիրն էր, որը երբևէ որակավորվեց։ Այնուամենայնիվ, 2019 թվականի սեպտեմբերին թիմի անդամները, այդ թվում՝ Խադիջա Շոուն և Էլիսոն Սվաբին, Instagram-ում տեղադրեցին գրաֆիկ՝ մակագրություններով, որտեղ նշվում էր, որ իրենք չեն վարձատրվել Յամայկայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից (JFF) ինը ամսվա աշխատանքի համար: Նրանք հայտարարեցին, որ թիմը չի մասնակցի հետագա ոչ մի մրցաշարի, քանի դեռ գումար չի ստացել։JFF-ի նախագահ Մայքլ Ռիկեթսը ավելի ուշ հայտարարեց, որ թիմը կվճարվի մինչև սեպտեմբերի վերջ։ 2019 թվականի հոկտեմբերին Reggae Girlz-ը նորից սկսեց խաղալ, և նրանք հաղթեցին իրենց խմբին 2020 թվականի ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի կանանց օլիմպիական որակավորման մրցույթի որակավորման մրցաշարում։

Նեթբոլի Ջամայկայի ազգային թիմը (մականունը՝ Sunshine Girls) 2019 թվականի հուլիսի դրությամբ զբաղեցնում է չորրորդ տեղը աշխարհում։ Այնուամենայնիվ, թիմը լավ ֆինանսավորում չի ստացել, և 2019 թվականի Նեթբոլի Աշխարհի Գավաթին մասնակցելու համար ստիպված է եղել դիմել քրաուդֆանդինգի։ Հովանավորներից աջակցություն ստանալուց հետո Sunshine Girls-ը կարողացավ մասնակցել մրցաշարին, որտեղ նրանք ընդհանուր հաշվարկով գրավեցին հինգերորդ տեղը։

#### Իսլամական աշխարհ
աջից|մինի|250x250փքս|Դալմա Մալհասը սաուդցի առաջին կին մարզուհին է, ով մասնակցել է ամառային Օլիմպիական խաղերին:
Մուսուլման կանայք ավելի քիչ են մասնակցում սպորտին, քան արևմտյան ոչ մուսուլմանները։ Սա հատկապես վերաբերում է արաբական հասարակությունների կանանց: Հագուստի մեջ իսլամական համեստության ավանդույթները և կանանց սպորտի պահանջները, որոնք պետք է տեղի ունենան միասեռական միջավայրում, ավելի են դժվարացնում սպորտին մասնակցությունը բարեպաշտ կին հետևորդների համար: Համապատասխան համեստ սպորտային հագուստի և սպորտային հարմարությունների բացակայությունը, որը թույլ է տալիս կանանց խաղալ առանձին, նպաստում է մասնակցության բացակայությանը: Ընտանիքի հանդեպ կանանց դերերի և պարտականությունների մշակութային նորմերը կարող են նաև հուսահատության պատճառ հանդիսանալ ժամանակատար սպորտային պրակտիկայից։
մինի|250x250փքս|2009 թվականի կանանց վոլեյբոլի Եվրոպայի առաջնության խաղը Թուրքիայի և Ֆրանսիայի միջև Վրոցլավի Հալա Ստուլեցիայում (Լեհաստան)
Իսլամական դրույթները և կրոնական տեքստերը հուշում են, որ կանանց սպորտն ընդհանրապես պետք է քարոզվի և դեմ չէ կրոնի արժեքներին: Ղուրանի հայտարարությունները, որ իսլամի հետևորդները պետք է լինեն առողջ, մարզավիճակում և ժամանակ տրամադրեն հանգստի համար, սեռին հատուկ չեն: Ասում են, որ Մուհամմադը մի քանի անգամ մրցել է իր կնոջ՝ Աիշայի հետ, իսկ Աիշան առաջին անգամ ծեծել է նրան: Համապատասխանաբար, որոշ գիտնականներ առաջարկել են, որ մուսուլման կանանց սպորտով զբաղվելու բացակայությունը պայմանավորված է ոչ թե խիստ կրոնական, այլ մշակութային կամ հասարակական պատճառներով։

Այնուամենայնիվ, բացի կրոնական կտակարաններից, մուսուլման կանանց համար կան բազմաթիվ խոչընդոտներ սպորտային մասնակցության հետ կապված: Մուսուլման կանանց սպորտային մասնակցության զգալի խոչընդոտը իսլամական գլխաշորի արգելքն է, որը սովորաբար հայտնի է որպես հիջաբ։ ՖԻՖԱ-ն նման արգելք սահմանեց 2011 թվականին՝ թույլ չտալով Իրանի ֆուտբոլի կանանց ազգային հավաքականին մրցելույթներին։ Դրանից հետո նրանք չեղյալ են հայտարարել արգելքը, սակայն այլ կազմակերպություններ, այդ թվում՝ ՖԻԲԱ-ն, պահպանում են նման կանոնակարգերը։ Միևնույն ժամանակ, շատ մուսուլման կին մարզիկներ զգալի հաջողությունների են հասել աթլետիկ մրցումներում: Ոմանք նաև օգտագործել են սպորտը սեփական հզորացման համար՝ աշխատելով հանուն կանանց իրավունքների, կրթության և առողջության ու բարեկեցության։
մինի|252x252փքս|Նադա Արքաջին առաջին կինն է, ով ներկայացրել է Քաթարը Օլիմպիական խաղերում.
Իրանցի կանանց արգելել են մասնակցել վոլեյբոլի խաղին, իսկ իրանցի աղջկան ձերբակալել են հանդիպման մասնակցելու համար։ Իրանն իրավունք ստացավ հյուրընկալել լողափնյա վոլեյբոլի միջազգային մրցաշարը, և բազմաթիվ իրանցի կանայք անհամբերությամբ էին սպասում այդ միջոցառմանը: Այնուամենայնիվ, երբ կանայք փորձեցին մասնակցել միջոցառմանը, նրանց թույլ չտվեցին և ասացին, որ FIVB-ն արգելում է մասնակցել: Կանայք դիմել են սոցիալական ցանցերում՝ կիսելու իրենց վրդովմունքը. Սակայն լողափնյա վոլեյբոլի միջազգային ֆեդերացիան հերքել է մեղադրանքները՝ ասելով, որ դա թյուրիմացություն է։ Սա կանանց նկատմամբ անարդար վերաբերմունքի դեպքերից մեկն է՝ փորձելով մասնակցել Իրանում իրենց թիմերին աջակցելուն։

2018 թվականի հոկտեմբերին Իրանը հայտարարեց, որ 40 տարի անց կանանց թույլ կտա մուտք գործել մարզադաշտեր։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Իրանի իշխանությունները ՖԻՖԱ-ին վստահեցրել են, որ կանայք կկարողանան ներկա գտնվել 2022 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի հոկտեմբերին Թեհրանում կայանալիք խաղին, հայտարարել է Ջանի Ինֆանտինոն։

#### Նիգերիա
2016 թվականին Նիգերիայի կանանց ֆուտբոլի ազգային թիմը, որը հայտնի է որպես Super Falcons, հաղթեց 2016 թվականի Աֆրիկայի կանանց գավաթը։ Ֆուտբոլիստները պնդում էին, որ իրենք չեն ստացել իրենց վաստակած բոնուսները Նիգերիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի (NFF) կողմից իրենց պարտքը մրցաշարում հաղթելուց: NFF-ը խոստացավ, որ կվճարի նրանց, բայց ասաց, որ «գումարը [այս պահին] մատչելի չէ»: Ի պատասխան՝ խաղացողները նստացույց են արել իրենց հյուրանոցում, ինչպես նաև հրապարակային ցույց են անցկացրել Նիգերիայի Ազգային ժողովի մոտ։

2019 թվականին Super Falcons-ը մասնակցեց 2019 թվականի կանանց աշխարհի գավաթի խաղարկությանը և դուրս մնաց մրցաշարից 16-րդ տուրում: Նրանց դուրս մնալուց հետո խաղացողները հերթական նստացույցն անցկացրին իրենց հյուրանոցում՝ հրաժարվելով լքել Փարիզը, մինչև NFF-ն չվճարեր նրանց բոնուսներն ու օրապահիկները, որոնք նրանք վաստակել էին ինչպես Աշխարհի գավաթից, այնպես էլ 21 խաղից։

#### Նորվեգիա
աջից|մինի|250x250փքս|Էլլա Գյոմլեն 2006 թվականի Օլիմպիական խաղերում Տորինոյում։
Նորվեգական սպորտը ձևավորվում է դրանց հետ կապված արժեքներով: Օրինակ, ագրեսիան, ընդհանուր առմամբ, կապված է տղամարդկանց և իգական սեռի ներկայացուցիչների հետ: Այնուամենայնիվ, նորվեգական հանդբոլի առումով, Նորվեգիայի սպորտի և գիտությունների դպրոցի կողմից կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեռը անտեսվում է, երբ սպորտաձևը լուսաբանվում է ԶԼՄ-ներում: Նույն ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ կանանց հանդբոլը լուսաբանվում և հետևվում է նույնքան, եթե ոչ ավելի, քան տղամարդկանց թիմը: Ի տարբերություն հանդբոլի միջազգային լուսաբանման, կանանց և տղամարդկանց հանդբոլի նորվեգական լուսաբանումները մամուլում քննարկվում են նույն կամ նմանատիպ բառապաշարով: Թեև դրանք հատկապես նկատելի են հանդբոլում, նորվեգական սպորտում հավասարությունն ու հնարավորությունները չեն սահմանափակվում միայն հանդբոլով։ Մի շարք սպորտաձևերի բազմաթիվ լավագույն կին մարզիկներ եկել են Նորվեգիայից: Խաղալու կամ մարզելու գործողությունները նկարագրվել են մի փոքր այլ կերպ, բայց դասակարգվել են որպես հաջողակ՝ օգտագործելով նմանատիպ տերմիններ՝ չնայած մարզչի կամ խաղացողի սեռին։

Ադա Հեգերբերգը բարձր հմուտ և վաստակաշատ նորվեգացի ֆուտբոլիստ է, ով ֆրանսիական Լիոնի «Օլիմպիկ» ակումբի հետ նվաճել է Չեմպիոնների լիգայի և Կանանց 1-ին դիվիզիոնի բազմաթիվ տիտղոսներ: Նա նաև արժանացել է կանանց պատմության առաջին «Ոսկե գնդակին», հեղինակավոր մրցանակը, որը տրվում է աշխարհի լավագույն ֆուտբոլիստին։ Սակայն 2017 թվականին նա դադարեց խաղալ Նորվեգիայի հավաքականի հետ՝ որպես թիմից հեռանալու պատճառ նշելով անհավասար վարձատրությունն ու պայմանները կանանց և տղամարդկանց թիմերի միջև։ Նա ասաց, որ այլևս չի խաղա ազգային հավաքականում, մինչև չզգա, որ այն ավելի հարգված է Նորվեգիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից, և կանանց ֆուտբոլի շուրջ մշակույթը բարելավվել է, ինչը նշանակում է, որ նա չի մասնակցել 2019 թվականի ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի բարձր մակարդակի առաջնությանը։

#### Ֆիլիպիններ
աջից|մինի|Հիդիլին Դիասը 2021 թվականի նամականիշի վրա
Ֆիլիպիններում Կանանց Magna Carta-ն (Հանրապետության օրենք թիվ 9710) պահանջում է կանանց հավասար մասնակցությունը սպորտին, ի թիվս այլ ոչ սպորտային դրույթների։

Ֆիլիպիններում բասկետբոլը, որը հաճախ անվանում են երկրի ամենահայտնի սպորտաձևը, գերակշռում են տղամարդկանց կողմից, թեև ջանքեր են գործադրվում սպորտը խթանելու ֆիլիպինցի կանանց համար: 2020 թվականին Կանանց բասկետբոլի ազգային լիգան դարձավ երկրի առաջին պրոֆեսիոնալ կանանց բասկետբոլի լիգան։

Կին խաղացողներին մրցակցային բասկետբոլ խաղալու նախկին փորձերը ներառում էին կիսապրոֆեսիոնալ կանանց Ֆիլիպինյան բասկետբոլի լիգան, որը գործում էր 1998-ից 1999 թվականներին և 2008 թ.-ին: մի «տղայի կտրվածք»։

#### Հարավային Աֆրիկա
մինի|245x245փքս|Էշլի Մուլման Պասիոն 2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ճանապարհային ժամանակացույցի ժամանակ:
2004-ից 2008 թվականներին նախկինում շատ հաջողակ Հարավային Աֆրիկայի կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականը, որը հայտնի էր Բանյանա Բանյանա անունով, սկսեց պայքարել դաշտում մշտական մարզչի բացակայության պատճառով: Հարավաֆրիկյան ֆուտբոլի ասոցիացիայի (SAFA) անդամները խաղի որակի անկումը վերագրեցին խաղացողների «կանացիության պակասին» (Engh 2010), և խաղացողներին հանձնարարվեց էթիկետի դասընթացների և կարծրատիպային կանացի սանրվածքների, ինչպես նաև խաղալիս ավելի կանացի համազգեստ կրել: Ի պատասխան՝ խաղացողները սպառնացել են հարվածել, եթե չկարողանան վերադառնալ իրենց նախընտրած հագուստին։

2018 թվականին Բանյանա Բանյանային չի վճարվել 2018 թվականի Աֆրիկայի Ազգերի Ազգերի Գավաթի (AWCON) խաղին որակավորվելուց հետո Բանյանա Բանյանային, և նրանք բողոքել են՝ չվերադարձնելով իրենց ազգային հավաքականի պաշտոնական համազգեստը: 2019 թվականի հունվարին թիմին կրկին չվճարեցին իրենց կրթաթոշակները և բոնուսները՝ չնայած AWCON-ում զբաղեցնելով երկրորդ տեղը: Նրանք սպառնացել են գործադուլ անել՝ չներկայանալով հարցազրույցներին կամ թիմային պարապմունքներին, ինչպես նաև չխաղալով Հոլանդիայի հավաքականի դեմ խաղում: Այնուամենայնիվ, 2019 թվականի մայիսին հայտարարվեց, որ Բանյանա Բանյանան կստանա հավասար վարձատրություն 2019 թվականի ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի խաղարկության տղամարդկանց հավաքականի հետ։

#### Շվեդիա
մինի|200x200փքս|Աննիկա Սորենստամը շվեդ պրոֆեսիոնալ գոլֆիստ է:
Շվեդիայում պետական միջոցները հիմնականում տրամադրվում են տղամարդկանց հոկեյին ու ֆուտբոլին, իսկ կանանց թիմը մնացել է առանց համապատասխան ֆինանսավորման։ 2016 թվականին «Ալ Ջազիրան» հրապարակեց հոդված, որտեղ ի հայտ բերեց շվեդ կին մարզիկների խտրականությունը՝ նշելով մարզիկների նկատմամբ կրկնակի ստանդարտների մասին՝ կրկնակի աշխատելու և տղամարդկանց թիմերի ճանաչումը կամ վարձատրությունը չստանալու առումով: Շվեդիան ճանաչվում է որպես ֆեմինիստական երկիր. այնուամենայնիվ, աշխատավարձի տարբերությունը զգալի է տղամարդ և կին մարզիկների միջև: 2013 թվականին շվեդ հարձակվող Զլատան Իբրահիմովիչը վաստակել է տարեկան 16,7 միլիոն դոլար՝ խաղալով «Պարի Սեն Գերմանում», մինչդեռ Լոտտա Շելինը, ով հանդես է եկել ֆրանսիական «Լիոնում», վաստակել է ընդամենը 239,720 դոլար։ Աշխատավարձի տարբերությունն ակնհայտ է նաև մարզիչների շրջանում։ Աշխատավարձի տարբերությունն ակնհայտ է նրանում, թե ինչպես են տղամարդ մարզիկները և կին մարզիկները կարողանում իրենց ժամանակը ծախսել խաղերի միջև: Կանայք հաճախ ստիպված են լինում աշխատել մարզումների և խաղերի միջև՝ ապրուստ վաստակելու և իրենց ուսումնամարզական հավաքների համար վճարելու համար, մինչդեռ տղամարդիկ այդ ժամանակ ունեն վերականգնվելու և հանգստանալու համար. տղամարդիկ նույնպես չեն վճարում ուսումնամարզական հավաքներին մասնակցելու համար։

2019 թվականի օգոստոսին տափօղակով հոկեյի Շվեդիայի կանանց ազգային հավաքականը բոյկոտեց թիմի ուսումնամարզական հավաքը և հինգ ազգերի մրցաշարը։ Շարժման մեջ, որը նրանք անվանեցին #FörFramtiden (անգլերեն՝ «Ապագայի համար»), ճամբար հրավիրված բոլոր 43 խաղացողները նշում էին հավասար վարձատրության բացակայությունը, ինչպես նաև Svenska Ishockeyförbundet-ի (Շվեդական հոկեյի ասոցիացիայի կամ SIF) կողմից ազգային թիմի վատ վերաբերմունքի տարբեր դեպքեր, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով։

• Թիմային ճամփորդության պայմաններ. խաղերի համար ինքնաթիռով ճանապարհորդել լաստանավով; գալ խաղեր մրցաշարի մեկնարկից մեկ օր առաջ՝ առանց ժամանակի տարբերությունների և jet lag-ի հաշվի առնելու

• Թիմի համազգեստ. խաղացողներին տրամադրվում է տղամարդկանց հագուստ SIF-ի կողմից, այլ ոչ թե կանացի հագուստ

• Սնուցում – խաղացողներին տրամադրվում են ժամկետանց ապրանքներ

• Զարգացման բացակայություն. խաղացողները պնդում են, որ SIF-ը պատշաճ կերպով չի ստեղծել ծրագիր՝ նպաստելու կանանց հոկեյի զարգացմանը երիտասարդների մակարդակում:

Չորս ազգերի գավաթը, որն ի սկզբանե նախատեսված էր անցկացնել 2019 թվականի նոյեմբերին, չեղարկվել է SIF-ի կողմից՝ ֆեդերացիայի հետ խաղացողների վեճի պատճառով։

Բոյկոտից հետո 2019 թվականի հոկտեմբերին հայտարարվեց, որ խաղացողները նոր համաձայնության են եկել ֆեդերացիայի հետ, և որ թիմը կսկսի մարզումները 2019 թվականի նոյեմբերին և կխաղա Շվեյցարիայի, Ֆինլանդիայի և Գերմանիայի դեմ 2019 թվականի դեկտեմբերին կայանալիք մրցաշարում։

#### Միացյալ Նահանգներ
[աջից|մինի|200x200փքս|[Coco Ho lors du Vans US Open of Surfing 2015 à Huntington Beach (États-Unis).]]
Կանայք կազմում են ընդգրկվածների 54%-ը 832 դպրոցներում, որոնք արձագանքել են NCAA-ի գենդերային հավասարության ուսումնասիրությանը 2000թ. Այնուամենայնիվ, այս հաստատություններում կանայք կազմում են մարզիկների միայն 41%-ը: Նախքան 9-րդ տիտղոսը, կանանց քոլեջների մարզական ծրագրերի 90%-ը վարում էին կանայք, բայց մինչև 1992 թվականը այդ թիվը իջավ մինչև 42%, քանի որ IX վերնագիրը պահանջում է, որ երկու սեռերի համար լինեն հավասար հնարավորություններ։ Շատ հարցեր այսօր հաճախ պտտվում են կանանց և տղամարդկանց սպորտի համար ծախսվող գումարների շուրջ: Ըստ 2000–2001 թվերի, տղամարդկանց քոլեջի ծրագրերը դեռևս շատ առավելություններ ունեն կանանց նկատմամբ՝ կրթաթոշակների միջին քանակով (60,5%), գործառնական ծախսերով (64,5%), հավաքագրման ծախսերով (68,2%) և գլխավոր մարզչի աշխատավարձով (59,5%)։ Անհավասարության այլ ձևեր կան մարզչական պաշտոններում։ Մինչև IX տիտղոսը կանայք մարզում էին կանանց թիմերի 90%-ը. 1978-ին այդ տոկոսը իջել է 58-ի, իսկ 2004-ին էլ ավելի է նվազել՝ հասնելով 44 տոկոսի։ 1972-ին կանայք վարում էին կանանց մարզական ծրագրերի 90 տոկոսը, իսկ 2004-ին այն նվազեց մինչև 19 տոկոս: Նաև 2004 թվականին կանանց բոլոր ծրագրերի 18 տոկոսը չուներ կին ադմինիստրատորներ։ 2004 թվականին NCAA կանանց մարզական ծրագրերում կար 3356 վարչական աշխատատեղ, և այդ աշխատատեղերից կանայք զբաղեցնում էին դրանց 35 տոկոսը։

Հավասարության համար պայքարը տարածվում է դրամապանակի վրա։ 2016 թվականի մարտի 30-ին ԱՄՆ-ի կանանց ֆուտբոլի հավաքականի հինգ խաղացողներ դաշնային բողոք ներկայացրեցին՝ աշխատավարձի խտրականության վերաբերյալ ԱՄՆ Ֆուտբոլի դեմ՝ ղեկավար մարմնի, որը վճարում է ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց թիմին։ Բողոքը պնդում է, որ ԱՄՆ Ֆուտբոլը կանանց թիմի խաղացողներին վճարում է տղամարդկանց թիմի խաղացողներին վճարվողի քառասուն տոկոսի չափով: Վարձատրության այս անհամապատասխանությունը գոյություն ունի, չնայած այն հանգամանքին, որ կանանց թիմը շատ ավելի հաջող է հանդես եկել միջազգային մրցումներում. Կանանց հավաքականը նվաճել է չորս օլիմպիական ոսկե մեդալ և վերջին հինգ կանանց աշխարհի գավաթներից երեքը, մինչդեռ տղամարդկանց հավաքականը երբեք չի հաղթել այս մրցումներից ոչ մեկում։ Այս գործը հիմնականում կարճվել է՝ դատավորը նշելով, որ կանանց թիմին առաջարկվել և մերժվել է նույն աշխատավարձի կառուցվածքը, ինչ տղամարդկանց թիմը։

## Համաշխարհային կոնֆերանսներ
աջից|մինի|Հնդկուհի Միթալի Ռաջը միակ խաղացողն է, որը գերազանցել է 6000 վազքի շեմը Կանանց մեկ օրվա միջազգային կրիկետում:
1994 թվականին Կանանց և սպորտի միջազգային աշխատանքային խումբը (IWG) կազմակերպեց Կանանց և սպորտի վերաբերյալ առաջին համաշխարհային համաժողովը Բրայթոնում, Միացյալ Թագավորություն, որտեղ հրապարակվեց Բրայթոնի հռչակագիրը։ IWG-ն չորս տարին մեկ հյուրընկալում էր հետագա համաշխարհային համաժողովներ՝ Windfoek Call for Action (1998), Montreal Tool Kit (2002) և Brighton Plus Helsinki 2014 հռչակագրի (2014) արդյունքներով: Համաժողովների նպատակն է «զարգացնել սպորտային մշակույթ, որը հնարավորություն է տալիս և գնահատում կանանց լիարժեք ներգրավվածությունը սպորտի և ֆիզիկական գործունեության բոլոր բնագավառներում»՝ «բարձրացնելով կանանց ներգրավվածությունը սպորտում բոլոր մակարդակներում և բոլոր գործառույթներում և դերերում»։

Հաջորդ IWG Women & Sport Global Summit-ը կանցկացվի 2026 թվականի հուլիսի 9-11-ը, Բիրմինգհեմում, Մեծ Բրիտանիա: Կազմակերպությունը կենտրոնացած է սպորտի և ֆիզիկական ակտիվության ոլորտում գենդերային հավասարության խթանման վրա: IWG-ն անցկացնում է համաշխարհային գագաթնաժողով, որը հայտնի է որպես IWG World Conference on Women & Sport, որը միավորում է առաջնորդներին, փաստաբաններին, մարզիկներին և շահագրգիռ կողմերին ամբողջ աշխարհից՝ քննարկելու և առաջ մղելու գենդերային հավասարությունը սպորտում:

Այս գլոբալ գագաթնաժողովները նշանակալից իրադարձություններ են, որտեղ մասնակիցները կիսում են լավագույն փորձը, հետազոտության արդյունքները և ռազմավարությունները՝ սպորտում կանանց և աղջիկներին հզորացնելու, նրանց հանդիպած խոչընդոտները լուծելու և սպորտի բոլոր ասպեկտներում նրանց մասնակցությունն ու առաջնորդությունը խթանելու համար: Կանանց և սպորտի վերաբերյալ IWG համաշխարհային համաժողովը վճռորոշ դեր է խաղում քաղաքականությունների, նախաձեռնությունների և համագործակցությունների ձևավորման գործում, որոնք ուղղված են գենդերային հավասարության հասնելու ամբողջ աշխարհում սպորտային ոլորտում:

## Լրատվամիջոցների լուսաբանում
մինի|175x175փքս|Պամելա Դուտկևիչ, TV Wattenscheid
Կանանց սպորտի լուսաբանումը լրատվամիջոցներում զգալիորեն պակաս է, քան տղամարդկանց սպորտի լուսաբանումը։ Զգալի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կանանց սպորտը և կին մարզիկները ստանում են սպորտային լրատվամիջոցների լուսաբանման միայն մի փոքր մասն ամբողջ աշխարհում: Հետազոտությունը, որն ուսումնասիրել է, թե ինչու է դա այդպես, կարելի է վերագրել սպորտային լրահոսը կարգավորող երեք հատուկ գործոնների։ 1989 թվականին անցկացվել է հետազոտություն, որը գրանցել և համեմատել է հանրահայտ սպորտային մեկնաբանությունների շոուներում կանանց և տղամարդկանց սպորտի ԶԼՄ-ների լուսաբանման ծավալը։ Մայքլ Մեսները և նրա թիմը 2010 թվականին վերլուծել են երեք տարբեր երկշաբաթյա ժամանակահատվածներ՝ արձանագրելով պատմությունների եթերում գտնվելու ժամանակը և պատմությունների բովանդակությունը: Սպորտային նորություններն ու կարևոր իրադարձությունները գրանցելուց հետո նրանք գրել են իրենց տեսածի քանակական նկարագրությունը և այդ պատմության ստացած ժամանակի որակական նկարագրությունը։

Երեք տասնամյակների ընթացքում ընդունված է համարել, որ կանանց սպորտը զգալիորեն ավելի քիչ է լուսաբանվում մամուլում, քան տղամարդկանց սպորտը, պատմական գնահատականներով՝ ընդհանուր սպորտային լուսաբանման 3%-ից մինչև 5,5%-ը: 2022 թվականին, չնայած մարդկանց 70%-ը դիտում է կանանց սպորտը, սպորտային լրատվամիջոցների լուսաբանման միայն 16%-ն է նվիրված այդ իրադարձություններին։ Կանանց սպորտի մեդիա ներկայությունը ավելի լավ հասկանալու համար Wasserman's Collective and Global Insights Team-ը ESPN Research-ի հետ համատեղ վերլուծել է 2018-ից 2022 թվականների տվյալները, ներառյալ լուսաբանումը 100 գծային հեռուստացանցերից, հիմնական հոսքային ծառայություններից, հայտնի սպորտային լրատվամիջոցների սոցիալական հաշիվներից և տարբեր թվային հրապարակումներից: Այս վերլուծությունը նպատակ ուներ ավելի ճշգրիտ պատկերացում կազմել ԱՄՆ-ում կանանց սպորտի մեդիա միջավայրի մասին՝ կենտրոնանալով սպորտի լայն լուսաբանման կետերի վրա և բացառելով նրանց, որոնք կարող են շեղել լուսաբանումը դեպի կոնկրետ սպորտ։

### Ֆեմինիստ հայրիշխանական տեսություն
աջից|մինի|200x200փքս|Lonestar Rollergirls-ը Օսթինում, Տեխասում, խաղում է երեսապատված ուղու վրա (2011) Roller դերբի սպորտաձևում:
Ավելի հաճախ, քան ոչ, ԶԼՄ-ների և կանանց սպորտի վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտությունները կենտրոնացած են կանանց սպորտը տղամարդկանց սպորտի հետ համեմատելու վրա։ Հատկապես գենդերային ֆեմինիստները անհանգստության պատճառ են համարում կանանց սպորտում ԶԼՄ-ների ներկայացվածության ցածր մակարդակը, թեև այս տեսակետը կիսում են սպորտով զբաղվող բոլոր կանայք, իսկ որոշ շրջանակներ ավելի շատ մտահոգված են հենց կանանց մասնակցության ավելացմամբ: Թեև մի խումբ պնդում է, որ այս երկու գործոնները՝ մասնակցությունը և լրատվամիջոցների բացահայտումը, անքակտելիորեն կապված են, մյուսները համաձայն չեն այս տեսակետի հետ և կարևոր չեն համարում լրատվամիջոցների օրակարգը կամ նպատակը:

Ժամանակակից հետազոտությունը, որը ներառում է հայրիշխանության ֆեմինիստական տեսությունը, որի նպատակն է որոշել լրատվամիջոցների ընկալվող անբավարարության պատճառը, հիմնականում հիմնված է երկու հիմնական ենթադրության վրա՝ հայրիշխանության տեսությունը որպես փաստ ամեն դեպքում, և այն համոզմունքը, որ կանանց մասնակցությունը սպորտին պետք է նաև ծառայի մի տեսակ ֆեմինիստական օրակարգի, որպեսզի վավեր լինի:

#### Վերջին աշխատանք
Ամերիկայում, վերջին աշխատությունները վերագրում են կանանց սպորտում ներկայացվածության այս ընկալված բացակայությունը երեք հատուկ գործոններով, որոնք կարգավորում են սպորտային լուրերը։

1989 թվականին անցկացվել է հետազոտություն, որը գրանցել և համեմատել է հանրահայտ սպորտային մեկնաբանությունների շոուներում կանանց և տղամարդկանց սպորտի ԶԼՄ-ների լուսաբանման ծավալը։ Մայքլ Մեսները և նրա թիմը 2010 թվականին վերլուծել են երեք տարբեր երկշաբաթյա ժամանակահատվածներ՝ արձանագրելով պատմությունների եթերում գտնվելու ժամանակը և պատմությունների բովանդակությունը: Սպորտային նորություններն ու կարևոր իրադարձությունները գրանցելուց հետո նրանք գրել են իրենց տեսածի քանակական նկարագրությունը և այդ պատմության ստացած ժամանակի որակական նկարագրությունը։
մինի|Նադիա Կոմանեցին 1976 թվականի Օլիմպիական խաղերում
Առաջին տարվա ընթացքում, երբ հետազոտությունն անցկացվել է 1989 թվականին, արձանագրվել է, որ սպորտային հատվածների 5%-ը հիմնված է կանանց սպորտի վրա՝ համեմատած 92%-ի, որը հիմնված է տղամարդկանց սպորտի վրա և 3%-ի, որը երկուսի համակցված է: 1900-ականների վերջին կանանց սպորտը սկսեց ժողովրդականություն ձեռք բերել ԶԼՄ-ներում Օլիմպիական խաղերում նրանց տաղանդի պատճառով։ 1999 թվականին կանանց սպորտի ընդգրկվածությունը հասել է պատմական առավելագույնին, երբ այն գրանցվել է 8,7%: Այն պահպանել է իր բարձր տոկոսները մինչև 2009թ.-ին հասնելով պատմական նվազագույնին` իջնելով մինչև 1,6%: Հետազոտողները նաև չափել են այն ժամանակը, երբ կանացի սպորտի մասին հաղորդում է ստացվել նորությունների ցուցիչում, այն շերտը, որը տեղեկատվություն է ցուցադրում լուրերի հեռարձակումների մեծ մասի ներքևում: Երբ գրանցվեց 2009-ին, տիկերային ծածկույթի 5%-ը հիմնված էր կանանց սպորտի վրա՝ համեմատած տղամարդկանց սպորտի վրա հիմնված 95%-ի հետ: Այս տոկոսները գրանցվել են՝ յուրաքանչյուր սեռի համար լրատվամիջոցների լուսաբանման ծավալը համեմատելու համար:

Կանանց սպորտային պատմությունների հիշատակման իրական ժամանակի ուսումնասիրության ժամանակ նրանք հատուկ ուշադրություն դարձրին Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) և Կանանց ազգային բասկետբոլի ասոցիացիայի միջև եղած տարբերություններին: Նրանք գրանցել են երկու տարբեր ժամանակաշրջաններ՝ երբ են եղել սեզոնին և երբ եղել են ոչ սեզոնային: WNBA-ն ուներ 8 պատմություն՝ ընդհանուր 5:31 րոպե, իրենց սեզոնի ընթացքում, ինչը պակաս էր NBA-ից, որն ուներ ընդհանուր 72 պատմություն՝ ընդհանուր մոտավորապես 65:51 րոպե: Ոչ սեզոնային ժամանակաշրջանում WNBA-ն որևէ պատմություն կամ ժամանակ չի ստացել, մինչդեռ NBA-ն ստացել է ընդհանուր 81, որը մոտավորապես 50:15 րոպե է: Համեմատության դեպքում WNBA-ն ուներ ընդհանուր առմամբ 8 պատմություն և 5:31 րոպե, մինչդեռ NBA-ն ուներ 153 պատմություն և 1:56:06 ժամ: Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հուլիսին NBA-ի ամառային լիգան ավելի շատ լուսաբանում և ուշադրություն է ստանում, քան սովորական սեզոնի խաղը WNBA-ումմինի|390x390փքս|Եվգենիա Կանաևան կատարում է ցատկ՝ իր օղակի առօրյայում
։ Փաստացի խաղերը մի քանի տարբերություն ունեին խաղերի ներկայացման ձևով: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ WNBA խաղերն ունեին ձայնի ցածր որակ, ավելի շատ խմբագրման սխալներ, ավելի քիչ դիտումներ նկարահանված ժամացույցի վրա և տեսախցիկի ավելի քիչ անկյուններ: Խաղերի ընթացքում նույնպես ավելի քիչ բանավոր մեկնաբանություն և տեսողական վիճակագրություն կար խաղացողների մասին։ Զգալիորեն փոխվել է նաև պատմվածքների որակը։ Անցյալ ուսումնասիրությունների ժամանակ կանայք ենթարկվել են սեռական հարաբերությունների, ներկայացվել են որպես բռնի կամ որպես ընկերուհիներ, կանայք և մայրեր: Կին մարզուհիներին հաճախ ընդգրկում էին սեքսուալ երկխոսություն պարունակող պատմություններում կամ ընդգծում նրանց մարմինը: Ավստրալիայում տղամարդկանց կրիկետի թիմի անդամների կանայք ավելի շատ լուսաբանում էին լրատվամիջոցները, քան կանանց կրիկետի թիմի խաղացողները, որոնք նույնպես ավելի շատ խաղեր էին հաղթել, քան տղամարդկանց ռեգբիի թիմը։ 2009-ին SportsCenter-ը հեռարձակեց հատվածներ, որը կոչվում էր «Նրա պատմությունը», որը մեկնաբանություն էր, որը կարևորում էր կանանց մարզական կարիերան։
մինի|270x270փքս|Կանադացի չմշկորդուհի Ջոանի Ռոշետը 2010 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում
Թերթերի հոդվածներում տղամարդկանց սպորտի մասին լուսաբանումը կրկին ուներ ավելի շատ հոդվածներ, քան կանանց սպորտը՝ 23–1 հարաբերակցությամբ։ 1990 թվականին հետազոտություն է անցկացվել, որն արձանագրել և համեմատել է հանրահայտ թերթերում կանանց և տղամարդկանց սպորտի մասին լրատվամիջոցների լուսաբանման ծավալը: Նրանք երեք ամսվա ընթացքում վերլուծեցին չորս տարբեր սպորտային ամսագրեր և արձանագրեցին կանանց սպորտային պատմությունների քանակը, որոնք ներկայացված էին և պատմությունների բովանդակությունը: Կանանց սպորտը կազմել է 3,5 տոկոս՝ տղամարդկանց ընդգրկվածության 81 տոկոսի դիմաց։ Այս հոդվածների երկարությունը 25–27%-ով ավելի կարճ էր, քան տղամարդկանց հոդվածների երկարությունը։ Միջազգային կատաղություն էր 2012-ին, երբ առաջին կինը, որը ներկայացնում էր Սաուդյան Արաբիան 2012-ի Օլիմպիական խաղերում, մրցում էր մրցավազքում: Սա կանանց սպորտի ամենաշատ լուսաբանումն էր, որ եղել է վերջին մի քանի տարիների ընթացքում: Կանայք խաղում էին 90 րոպե ֆուտբոլ, 80 րոպե ռեգբի, 18 գոլֆ և մարաթոնում վազեցին նույն տարածությունը, ինչ տղամարդիկ: Ուղիղ 12 ամիս անց թերթերը վերադարձան կանանց սպորտի մասին հոդվածների 4%-ին։ Նույն միտումը կարելի է տեսնել ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի հետ կապված: 2015 թվականի կանանց աշխարհի գավաթի եզրափակիչը հանդիպման ողջ ընթացքում ունեցել է միջինը 25,4 միլիոն ամերիկացի հեռուստադիտող և հասել է 30,9 միլիոն հանդիսատեսի։ Սա ԱՄՆ-ում երբևէ ամենաշատ դիտված ֆուտբոլն էր՝ տղամարդկանց կամ կանանց, գրեթե 7 միլիոն դիտողների տարբերությամբ: Չնայած ԱՄՆ-ում կանանց ֆուտբոլի դիտումների այս աճին, ԱՄՆ-ում կանանց ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ լիգայի հեռուստատեսային հեռարձակումը մնաց շատ ավելի ցածր, քան տղամարդկանց լիգայինը:

Fox Sports Network-ը (ընկերությունը, որին պատկանում է Կանանց ֆուտբոլի ազգային լիգայի հեռարձակման իրավունքները) հեռարձակել է 3 կանոնավոր սեզոնի NWSL խաղ և 34 Major League Soccer կանոնավոր սեզոնի խաղեր 2016 թվականի սեզոնների ընթացքում։ Կանանց սպորտի լուսաբանման պակասի մասին է վկայում մեր ընտրանքի հատվածների (այսինքն՝ պատմությունների) ցածր թիվը: Տեղական ցանցի 934 տեղական ցանցի նորությունների հատվածներից (ավելի քան 12 ժամ հեռարձակումներ), 880-ը վերաբերում էին տղամարդկանց սպորտին (կամ մոտավորապես 11,5 ժամ), 22 հատվածը (կամ մոտ 18 րոպե) վերաբերում էր գենդերային չեզոք սպորտաձևերին (օրինակ՝ ձիարշավ, Լոս Անջելեսի [Լոս Անջելեսի] միայն 3 մարզաձևի և 2 մարզաձևերի լուսաբանում, 2 մարզաձևեր և 2 մարզաձևեր)։ ր) հատկանշական կանանց սպորտ. SportsCenter-ի համարները նման էին. Մեր ընտրանքում SportsCenter-ի ընդհանուր 405 հատվածներից (մոտ 14 ժամ), 376-ը ընդգրկում էր տղամարդկանց սպորտը (13 ժամից մի փոքր ավելի), 16 հատվածը վերաբերում էր գենդերային չեզոք սպորտաձևերին (20 րոպեից մի փոքր ավելի), և միայն 13 հատվածներում ներկայացված էին կանանց սպորտը (մոտ 17 րոպե)։մինի|225x225փքս|ԱՄՆ Օլիմպիական խաղերի մեդալակիր Սանդի Մորիսը ձողացատկի ժամանակ
Wall Street Journal-ի վերջին հոդվածում ասվում է, որ «2016-ից մինչև 2018 թվականը կանանց խաղերը բերել են մոտ 50,8 միլիոն դոլար եկամուտ՝ տղամարդկանց համար՝ 49,9 միլիոն դոլարի դիմաց, ըստ ԱՄՆ ֆուտբոլի աուդիտի ենթարկված ֆինանսական հաշվետվությունների (Bachman, 2019)։ (Բախման, 2019): Այս թվերը հակադրում են այն գաղափարին, որ կանանց սպորտը բավականաչափ զվարճալի չէ հեռուստադիտողի կամ սովորական երկրպագուի համար 1,9 միլիոն դոլարով: Այս գաղափարը բխում է տղամարդկանց գերակշռող սպորտային տեսանկյունից, որը մշտապես խաթարում է կանանց ֆուտբոլի դրսևորած որակի, ջանքերի և ներուժի ընկալումը: Այնուամենայնիվ, 2019 թվականի կանանց ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի ժամանակ ցուցադրված կանանց ֆուտբոլի տրամաչափի միջոցով մենք կարող ենք տեսնել, որ այն հավասար էր, եթե ոչ ավելի լավ, քան իրենց տղամարդկանց խաղընկերների խաղամակարդակը: Լրատվամիջոցները, սակայն, կարող են մնալ անհանգստացած, որ կանանց սպորտի լուսաբանման ավելացումը կհանգեցնի լսարանի ներգրավման և գովազդային եկամուտների կրճատմանը:
մինի|250x250փքս|Կանանց վոլեյբոլ Կանադայի ամառային խաղերում, 2017 թ
Էմի Գոդոյ-Պրեսլենդը հետազոտություն է անցկացրել, որն ուսումնասիրել է սպորտային ռեպորտաժի և սեռի միջև կապը Մեծ Բրիտանիայում։ Նա ուսումնասիրել է Մեծ Բրիտանիայի թերթերը 2008 թվականի հունվարից մինչև 2009 թվականի դեկտեմբերը և փաստել, թե ինչպես է տղամարդկանց սպորտի և կանանց սպորտի լրատվամիջոցների լուսաբանումը Օլիմպիական խաղերի ընթացքում բավականին հավասար, իսկ հետո փոփոխվել Օլիմպիական խաղերի ավարտից հետո: «Մարզուհիները անհամաչափորեն թերներկայացված են, և մարզիկների մասին լուրերի զգալի քանակն ու որակը ցույց է տալիս, թե ինչպես են տղամարդ մարզիկները ներկայացված որպես գերիշխող և գերակայող, քան կանայք»: Նա նաև փաստագրեց, թե ինչպես են կանանց մարմինները սեքսուալացվում լուսանկարներում և գրավոր լուսաբանումներում՝ նշելով, որ ներկայացված կանայք եղել են կամ մերկ, կիսամերկ կամ բացահայտ հագուստով: «Կիրակնօրյա ռեպորտաժներում մարզուհիների սեքսուալացումը սովորական է և ուղղված է հիմնականում արական սեռի ընթերցողներին: Այն խթանում է կանանց գեղագիտության գաղափարը նվաճումների փոխարեն, մինչդեռ սպորտով ուղղակիորեն չզբաղվող կանանց լուսաբանումը խեղաթյուրում է սպորտում կանանց տեղը և ստորադասում իրական մարզուհիների նվաճումները»։ Լրատվամիջոցները հնարավորություն ունեն հետաքրքրություն առաջացնելու կամ կանխելու կանանց սպորտի նկատմամբ: Կանանց սպորտը ԶԼՄ-ներից բացառելը շատ ավելի քիչ հավանական է դարձնում երիտասարդ աղջիկների համար օրինակելի կին մարզիկները։ Համաձայն Մինեսոտայի համալսարանի Սպորտի աղջիկների և կանանց հետազոտության Tucker կենտրոնի, Միացյալ Նահանգների բոլոր մարզիկների 40%-ը կանայք են, սակայն կանանց սպորտը ստանում է սպորտային լրատվամիջոցների լուսաբանման միայն մոտ 4%-ը։ Ծածկույթի այս ծավալը նվազել է վերջին 20 տարում, չնայած կին մարզիկների մեծ աճ է գրանցվել:
աջից|մինի|250x250փքս|Հանդիսատեսներն ու լրատվամիջոցների աշխատակիցները լուսանկարում են նույնիսկ այն ժամանակ, երբ բրազիլուհի Ագաթա Բեդնարչուկը գրկում է իր աջակցող անձնակազմին 2016 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերում լողափնյա վոլեյբոլի կանանց մրցախաղում հաղթելուց հետո:
Լրատվամիջոցների լուսաբանումը փոքր-ինչ ավելացել է, և դա հիմնականում պայմանավորված է սոցիալական ցանցերով: Սոցիալական մեդիան ավելի է բացահայտում կանանց սպորտը հանրային աշխարհին, և հաճախ շատ ավելի մեծ արագությամբ, քան ավանդական լրատվական լրատվամիջոցները: Ավանդական լրատվամիջոցները նաև բարելավել են կանանց սպորտի լուսաբանումը ավելի շատ լուսաբանման ժամանակի և իրադարձությունների ձայնագրման համար ավելի լավ սարքավորումների միջոցով: Վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ վերջին քսան տարիների ընթացքում աստիճանաբար բարելավվել են տեսախցիկի անկյունները, դանդաղ շարժման կրկնությունները, որակը և գրաֆիկան՝ կապված կանանց սպորտի ներկայացման հետ։ Այնուամենայնիվ, հիմնական լրատվամիջոցները դեռևս շատ զիջում են կանանց սպորտի ցուցադրմանը, քան տղամարդկանց սպորտը: Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ESPN-ը, որը սկսել է ցուցադրել կանանց NCAA մրցաշարերը 2003 թվականին, ցուցադրել է կանանց մրցաշարերի տասնմեկ սեգմենտներ՝ համեմատած տղամարդկանց մրցաշարերի հարյուր հատվածների հետ։ESPN-ը և այլ սպորտային լրատվամիջոցները ցուցադրում են ավելի շատ կանանց ուղղվածությամբ սպորտային միջոցառումներ. սակայն հատվածների երկարությունը շատ փոքր է: Այս ներկայացուցչական տվյալները ցույց են տալիս կին մարզիկների հետ լրատվամիջոցների նվազագույն փոխգործակցության հիմնական մասը: Կանանց սպորտի մասին ԶԼՄ-ների լուսաբանումը Միացյալ Նահանգներում ավելի է արդարացրել այն բաժանման հիերարխիան, որին բախվում են կին մարզուհիները հանրաճանաչության և լուսաբանման առումով: Գիտական ուսումնասիրությունները (Kane, M. J., LaVoi, N. M., Fink, J. S. (2013) ցույց են տալիս նաև, որ երբ կին մարզիկներին հնարավորություն տրվեց ընտրել այնպիսի նկարի լուսանկար, որը կբարձրացներ հարգանքը իրենց սպորտի նկատմամբ, նրանք ընտրեցին դատարանի իրավասության նկար:

Այնուամենայնիվ, երբ կին մարզիկներին ասացին ընտրել այնպիսի նկար, որը կմեծացնի հետաքրքրությունը իրենց սպորտի նկատմամբ, 47%-ն ընտրեց նկար, որը սեքսուալացնում էր կին մարզուհուն։ Մեծ Բրիտանիան ավելի ներկայացուցչական է, քան Միացյալ Նահանգները, քանի որ BBC-ն կանանց սպորտին տալիս է նրանց սպորտային լուսաբանման մոտ 20%-ը (BBC-ի խոսնակ): Մեծ Բրիտանիայում շատ կին մարզիկներ դա չեն համարում համապատասխան ծածկույթ սպորտով մասնակցող կանանց 36%-ի համար։NewsChain-ը առաջին կոմերցիոն հրատարակիչն է, որն ամբողջությամբ նվիրված է կանանց սպորտի լուսաբանմանը, հիմնված Մեծ Բրիտանիայում:

Ցույց է տրվում, որ մարզական կենտրոնի սպորտային լուսաբանման միայն 5 տոկոսն է կանանց սպորտին։

## Սպորտային սարքավորումներ աղջիկների և կանանց համար
աջից|մինի|250x250փքս|Ռուսաստանի հավաքականը սինխրոն լող. Սպորտում գերակշռում են կանայք։
Կանանց մարմնի համար նախատեսված սպորտային սարքավորումները ավելի նոր զարգացում են կանանց և աղջիկների սպորտում: Պատմականորեն տղամարդկանց կազմակերպված սպորտաձևը զարգանում է առաջին հերթին՝ հաճախ աղջիկներին և կանանց թողնելով տղամարդկանց մարմնի համար նախատեսված սարքավորումներ օգտագործելու միակ հնարավորությունը, որը մինչ օրս տարածված պրակտիկա է: Ժամանակի ընթացքում այս պրակտիկաները ցույց են տվել, որ սպորտային սարքավորումները կարող են դիզայնի խնդիրներ առաջացնել իգական սեռի մասնակիցների համար, հատկապես նրանց համար, ում մասնակցությունը շարունակվում է սեռական հասունացման սկսվելուց հետո: Սովորաբար, տղամարդկանց և կանանց մարմինների միջև անատոմիական տարբերությունները առաջին հերթին ուշադրություն չեն դարձնում սարքավորումների նախագծման առաջին փուլում, քանի որ տղամարդու մարմինը հաճախ ծառայում է որպես հիմնական մոդել՝ տղամարդկանց մասնակիցների գերակշռության և շուկայի պահանջարկի պատճառով: Կանայք և աղջիկները հաճախ օգտագործում են սարքավորումներ, որոնք նախատեսված են փոքրահասակ տղամարդկանց կամ նույնիսկ տղաների համար: Որոշ մարզաձևերում այս տարբերությունները բացասաբար չեն զգալի, բայց մյուսների դեպքում կարող են այդպիսին լինել: Սպորտային սարքավորումները կարող են չափերի հետ կապված խնդիրներ առաջացնել աղջիկների և կանանց համար, ինչպես նաև կարող են ազդել աշխատանքի, հաճույքի և բավարարվածության վրա: Դիզայներները կարող են նաև չմշակել սարքավորումներ, որոնք նախատեսված են պաշտպանիչ զգայուն տարածքների համար, ինչպիսիք են կանացի սեռական օրգանները և կրծքավանդակը:

### Սպորտային կրծկալ
alt=Image of a simple Sports bra|մինի|Սպորտային կրծկալի դիզայնը հատուկ խնամք է ապահովում սպորտային գործունեության մեջ կանանց հարմարավետության համար
Վերջին զարգացումներից մեկը սպորտային կրծկալն է: Առևտրային շուկայում առկա սպորտային կրծկալներն առաջին անգամ հայտնվեցին շուկա 1970-ականներին: Սպորտային կրծկալի մշակումը զգալիորեն բարելավում է կանանց կատարողականությունը սպորտային գործունեության մեջ և առաջարկում է մի քանի առավելություններ, որոնք նպաստում են կանանց ավելի հարմարավետ և արդյունավետ սպորտային փորձին: Norris etal-ի հետազոտության համաձայն՝ կրծքի շարժումները նկատելի նվազում են, երբ կանայք սպորտային գործողություններ են կատարում՝ կրելով սպորտային կրծկալ, իսկ ավելի կայուն մարմինը նպաստում է սպորտում ավելի լավ կատարողականությանը։ Սպորտային կրծկալը բավարարում է ֆիզիկական կարիքները և նպաստում է կանանց մարմնի ընդունմանը` ապահովելով աջակցություն, սեղմում և պարուրում, ինչը թույլ է տալիս կանանց հարմարավետ և անվտանգ մարզվել և խորհրդանշում է կանանց մասնակցությունը սպորտին և ֆիզիկական ակտիվությամբ զբաղվելու նրանց իրավունքն առանց սահմանափակումների: Սա կարող է մարտահրավեր նետել ավանդական գենդերային կարծրատիպերին և նպաստել ավելի ընդգրկուն և արդար սպորտային լանդշաֆտի ձևավորմանը։

### Իգական սեռական օրգանների պաշտպանություն
Որոշ մարզաձևեր պահանջում են, որ կին խաղացողները կրեն կանանց սեռական օրգանների մի տեսակ պաշտպանություն: Տղամարդկանց ձողիկի իգական համարժեքը կոնքի պաշտպանիչն է, ըստ էության՝ իգական սեռի ժապավեն, որը հայտնի է խոսակցական անվանումով «ջիլ» կամ «ջիլստրապ»:

## Սեռական հատուկ սպորտային վնասվածքներ
մինի|169x169փքս|Նեթբոլիստ անգլիացի Ռեյչել Դանը կոճի վնասվածքով
Կան որոշ տարածված սպորտային վնասվածքներ, որոնց համար կին մարզիկները կարող են ավելի բարձր ռիսկի ենթարկվել, քան տղամարդ մարզիկները:

### Կանանց մարզիկների եռյակ (RED-S)
Հետաքրքրության ոլորտը ներառում է կին մարզիկների եռյակի ուսումնասիրությունը, որը կոչվում է «Սպորտում էներգիայի հարաբերական անբավարարություն» (RED-S)։

### Ծնկների վնասվածքներ
Մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ իգական սեռի ներկայացուցիչներն ավելի հաճախ են պատռում իրենց առաջի խաչաձև կապանները, քան տղամարդ մարզիկները։ Համաձայն Կոլումբիայի համալսարանի սպորտային բժշկության տնօրեն Ուիլյամ Լևինը և նրա համալսարանական թիմերի գլխավոր բժիշկը, իգական սեռի ներկայացուցիչները չորս կամ հինգ անգամ ավելի հավանական են, որ տղամարդ մարզիկները ունենան ACL արցունքներ։

Կան մի քանի տարբեր տեսություններ այն մասին, թե ինչու են կանայք ավելի հակված այս վնասվածքին, ներառյալ «Q տեսությունը», որն ընդգծում է տղամարդկանց և կանանց անատոմիայի և կինեզիոլոգիայի հատուկ տարբերությունները: Վնասվածքների ռիսկի տարբերությունը կարող է պայմանավորված լինել դաշտանային ցիկլի հետ կապված կանանց հատուկ հորմոնալ փոփոխություններով, կամ տարբեր կմախքի և մկանային կառուցվածքների (օրինակ՝ ավելի լայն կոնքի, քառագլուխ մկաններից ուժեղ, կամ ավելի առաձգական կապանների պատճառով), որոնք ստիպում են կանանց ավելի շատ սթրես տալ և ավելի հեշտ ձգել ACL-ը, քան տղամարդկանց։

### Ցնցումներ
Կին մարզիկները նույնպես ավելի հակված են ուղեղի ցնցումների, քան տղամարդ մարզիկները։ Նրանք ցույց են տալիս ուղեղի ցնցման ավելի տեսանելի ախտանիշներ, քան տղամարդ մարզիկները և ավելի երկար ժամանակով, քան տղամարդ մարզիկները, մի երևույթ, որը հայտնի է որպես «ցնցումների բացը»։ Այնուամենայնիվ, չկա կոնսենսուս այն մասին, թե ինչու են կանայք ավելի հակված ուղեղի ցնցումների, քան տղամարդիկ կամ այլ կերպ են զգում ախտանիշները: Որոշ տեսություններ կան, որ կանայք ունեն ավելի փոքր, ավելի կոտրվող նյարդաթելեր իրենց ուղեղում,որ նրանց պարանոցն ավելի թույլ է, և հետևաբար նրանց ուղեղն ավելի կտրուկ արագանում է հարվածի ժամանակ,կամ դաշտանային ցիկլերի ընթացքում հորմոնների տատանումները, որոնք նրանց ավելի զգայուն են դարձնում։

## Գրականություն
* Dong Jinxia: *Women, Sport and Society in Modern China: Holding Up More Than Half the Sky*, Routledge, 2002, 
* Allen Guttmann: *Women's Sports: A History*, Columbia University Press 1992, 
* Helen Jefferson Lenskyj: *Out of Bounds: Women, Sport and Sexuality.* Women's Press, 1986.
* Helen Jefferson Lenskyj: *Out on the Field: Gender, Sport and Sexualities*. Women's Press, 2003.
* The Nation: Sports Don't Need Sex To Sell – NPR, Mary Jo Kane – August 2, 2011
* Else Trangbaek & Arnd Krüger (eds.): *Gender and Sport from European Perspectives*. Copenhagen: University of Copenhagen 1999
* LaVoi, N. M., McGarry, & J. E., Fisher, L. A. (2019). Final thoughts on women in sport coaching: Fighting the war. *Women's Sport & Physical Activity Journal, 27*(2), 136–140.

## Ծանոթագրություններ

### Աղբյուրներ
* Tackling gender barriers to sporting equality

## Արտաքին հղումներ
* History of Women in Sports Timeline
* Heraea Games

Կատեգորիա:Կանանց սպորտ