Լատվիայի հարկային համակարգ

**Լատվիայի հարկային համակարգը** հարկերի, տուրքերի և վճարների մի շարք է, որոնք գանձվում են Լատվիայի կազմակերպություններից և անհատներից։ 2018 թվականի վերջի դրությամբ Լատվիայում կա 15 հարկ և 153 պետական տուրք: Հարկերի կառավարումն ու գանձումն իրականացնում է Պետական եկամուտների ծառայությունը, որը անմիջականորեն հաշվետու է ֆինանսների նախարարին։

## Օրենսդրություն
Լատվիայի հարկային համակարգը սահմանող հիմնական օրենքը «Հարկերի և տուրքերի մասին» օրենքն է, որն ուժի մեջ է մտել 1995 թվականի ապրիլի 1-ին։ Հատուկ հարկերը, տուրքերը և վճարները սահմանվում են համապատասխան օրենքներով, որոնք չեն կարող հակասել հիմնականին, ինչպես նաև Մաքսային օրենքին և այլ կարգավորող ակտերին:

«Հարկերի և տուրքերի մասին» օրենքի համաձայն՝ հարկային համակարգը բաղկացած է՝

* պետական հարկեր, որոնց հարկման օբյեկտներն ու դրույքաչափերը սահմանվում են Սեյմի կողմից
* «Հարկերի և տուրքերի մասին» օրենքի, Նախարարների կաբինետի այլ օրենքների և կանոնակարգերի համաձայն սահմանված պետական տուրքեր
* տեղական ինքնակառավարման մարմինների վճարներ, որոնք գանձվում են «Հարկերի և վճարների մասին» օրենքի և տեղական ինքնակառավարման մարմինների կանոնակարգերի համաձայն
* Եվրոպական Միության ակտերին համապատասխան կիրառվող հարկեր

## Հարկեր
### Ընթացիկ

* Ավելացված արժեքի հարկ ()

:: Հիմնական դրույքաչափը 21% է, 12% նվազեցված դրույքաչափը վերաբերում է դեղամիջոցներին, որոշակի սննդամթերքին, ուղևորափոխադրումներին, ուսումնական գրականությանը և պարբերականներին, հյուրանոցային ծառայություններին, փայտի վառելիքին, ջերմամատակարարմանը և գույքի կառավարման ծառայությունների։ Ներմուծումն ու արտահանումը չեն ենթակա ԱԱՀ-ի:

* Կորպորատիվ եկամտային հարկ ()

:: Պահպանված շահույթը հարկման ենթակա չէ։ Բաշխված շահույթը (այսինքն՝ դիվիդենտները և նմանատիպ վճարումները) հարկվում է ձեռնարկության շահույթի 20%-ի չափով։ Այս կերպ ֆիզիկական անձանց վճարված դիվիդենտները այլևս չեն ենթարկվում անձնական եկամտահարկի:

* Միկրոձեռնարկությունների հարկ ()

:: Հիմնական դրույքաչափը ձեռնարկության շրջանառության 9%-ն է։ Հարկը կիրառվում է ձեռնարկության հայեցողությամբ և փոխարինում է չորս այլ հարկերի, աշխատողների և սեփականատերերի համար անձնական եկամտահարկը և շահութահարկը։ Կիրառվում է այն ընկերություններին, որոնց տարեկան շրջանառությունը չի գերազանցում 100,000 եվրոն և որոնց աշխատակիցների թիվը չի գերազանցում 5-ը:

* Անձնական եկամտահարկ ()

:: Հիմնական տոկոսադրույքը 23% է։ Կապիտալի եկամտի համար կիրառվում է 15% դրույքաչափ, իսկ կապիտալի եկամտի համար, որը շահույթ չի համարվում (օրինակ՝ դիվիդենտներ),՝ 10%։ Հարկային եկամտից հանվում են արդարացված ծախսերը, ինչպիսիք են սոցիալական ապահովագրության վճարումները, խնայողական ապահովագրավճարները, կրթության, դեղորայքի և բարեգործության ծախսերը:

* Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարներ ()

:: Հիմնական դրույքաչափը կազմում է աշխատողի աշխատավարձի 34.09%-ը, որից 10.50%-ը վճարում է աշխատողը, իսկ 23.59%-ը՝ գործատուն։ Կան նաև մի շարք իջեցված դրույքաչափեր՝ մինչև 23.86%: Վճարները կատարվում են միայն աշխատավարձից ստացված եկամտի համար՝ մինչև կառավարության կանոնակարգով սահմանված որոշակի առավելագույն չափը (2016 թվականին՝ տարեկան 48,600 եվրո):

* Համերաշխության հարկ ()

:: Համերաշխության հարկի դրույքաչափը և մեխանիզմը նույնական են Սոցիալական ապահովության ընդհանուր համակարգի դրույքաչափին և մեխանիզմին (աշխատողի աշխատավարձի 34.09%-ը, որից 10.50%-ը վճարում է աշխատողը, իսկ 23.59%-ը՝ գործատուն): Հարկը գանձվում է ԱԱՀ-ով հարկվող եկամտի սահմանաչափը գերազանցող եկամտից, այսինքն՝ տարեկան 48,600 եվրոյից ավելի։ Նման աշխատողների թիվը, ըստ Ֆինանսների նախարարության, կազմում է մոտ 4700 մարդ կամ երկրի բոլոր աշխատողների 0.6%-ը։ Հարկը կիրառվում է 2016 թվականի հունվարի 1-ից:

* Գույքահարկ ()

:: Հարկի դրույքաչափը տատանվում է գույքի կադաստրային արժեքի 0.2%-ից մինչև 1.5%-ը և կարող է բարձրացվել մինչև 3% լքված գույքի համար։ Դրանց կիրառման կոնկրետ դրույքաչափերը և կանոնները մշակվում են համապատասխան տեղական իշխանությունների կողմից:

* Տրանսպորտային միջոցների շահագործման հարկ ()

: Հարկը գանձվում է մասնավոր անձանց պատկանող տրանսպորտային միջոցներից, բացառությամբ տրակտորների, թեթև կցորդների, տրամվայների, տրոլեյբուսների, մոպեդների և ձնագնացների: Գինը կախված է մեքենայի շարժիչի հզորությունից։ Ավելի բարձր դրույքաչափ է կիրառվում 2005 թվականից հետո արտադրված տրանսպորտային միջոցների համար:

* Թեթև առևտրային տրանսպորտային միջոցների հարկ ()

: Հարկը գանձվում է կազմակերպություններին և ձեռնարկություններին պատկանող տրանսպորտային միջոցներից։ Գինը կախված է մեքենայի շարժիչի հզորությունից։ Ավելի բարձր դրույքաչափ է կիրառվում 2005 թվականից հետո արտադրված տրանսպորտային միջոցների համար:

* Մաքսային հարկ ()

: Վերաբերում է Եվրոպական Միության սահմաններից դուրս գտնվող երկրներից Լատվիա ներմուծված ապրանքներին։ Գները սահմանվում են Եվրոպական հանձնաժողովի կանոնակարգով:

* Ակցիզային հարկ ()

: Հարկը վերաբերում է ալկոհոլային խմիչքներին, ծխախոտային արտադրանքին, նավթամթերքին, բնական գազին, գազավորված ըմպելիքներին և սուրճին, ինչպես նաև էլեկտրոնային ծխախոտներում օգտագործվող հեղուկներին:

* Վիճակախաղերի և խաղատների հարկ ()

: Վիճակախաղի տոմսերի վաճառքից ստացված եկամուտը հարկվում է 10% դրույքաչափով, այլ խաղատներից ստացված եկամուտը՝ 10-15% դրույքաչափով։ Բացի այդ, խաղատների և խաղասրահների օպերատորները պարտավոր են վճար վճարել յուրաքանչյուր տեղադրված ռուլետկայի, խաղաթղթերի սեղանի, խաղային ավտոմատի և այլնի համար, ինչպես նաև ստանալ խաղային գործունեություն կազմակերպելու լիցենզիա:

* Բնական պաշարների օգտագործման հարկ ()

: Հարկը վճարում են այն իրավաբանական անձինք, որոնք վաճառում կամ օգտագործում են՝ փաթեթավորված ապրանքներ, միանգամյա օգտագործման սպասք և պարագաներ, շրջակա միջավայրի համար վնասակար ապրանքներ (յուղեր, անվադողեր, մարտկոցներ, մարտկոցներ և այլն), էլեկտրական կամ էլեկտրոնային սարքավորումներ։ Հարկը չի գանձվում այն ընկերություններից, որոնք տեսակավորում և վերամշակում են իրենց թափոնները կամ պայմանագիր են կնքել նման ծառայություն մատուցող ընկերության հետ:

* Էլեկտրաէներգիայի հարկ ()

: Էլեկտրաէներգիա արտադրողներից և վաճառողներից գանձվում է 1.01 եվրո հարկ 1000 կիլովատտ-ժամի համար։ Հարկից ազատված են վերականգնվող աղբյուրներից կամ համակցված արտադրությունից արտադրված էլեկտրաէներգիան, տրանսպորտում, հանրային փողոցների լուսավորության համար օգտագործվող էլեկտրաէներգիան և տնային տնտեսություններում մասնավոր սպառողների կողմից օգտագործվող էլեկտրաէներգիան:

* Սուբսիդավորված էլեկտրաէներգիայի հարկ ()

: Հարկը գանձվում է էլեկտրաէներգիայի վաճառքից ստացված եկամտից։ Տոկոսադրույքը կախված է էլեկտրաէներգիայի արտադրության եղանակից՝ 15%՝ բրածո վառելիքից ստացված էներգիայի արտադրության համար, 10%՝ վերականգնվող աղբյուրներից ստացված էներգիայի արտադրության համար և 5%՝ մինչև 4 ՄՎտ հզորությամբ համակցված արտադրության կայանների համար, որոնք միացված են շրջանային ջեռուցման համակարգերին:

### Չեղարկված
* Ուղևորատար մեքենաների և մոտոցիկլետների հարկ ()

: Ժամանակակից մեքենաների համար հարկը հաշվարկվում էր մեքենայի կամ մոտոցիկլետի շարժիչի կողմից արտանետվող ածխաթթու գազի քանակի հիման վրա։ 2009 թվականից հետո արտադրված մեքենաների համար հարկը հաշվարկվել է շարժիչի ծավալի և մեքենայի արտադրության տարվա հիման վրա։ Չեղարկվել է 2019 թվականի հունվարի 1-ից՝ տրանսպորտային միջոցների շահագործման հարկի բարձրացման հետ միաժամանակ։

* Վաճառքի հարկ ()

: Այն ուժի մեջ է եղել 1992 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 1995 թվականի մայիսի 1-ը։ Հիմնական հարկային դրույքաչափը 10% էր, իսկ նվազեցված հարկային դրույքաչափը՝ 2%-ից մինչև 4%։ 1995 թվականի մայիսից այն փոխարինվել է ավելացված արժեքի հարկով:

## Արդյունավետության գնահատումներ
2015 թվականին PricewaterhouseCoopers աուդիտորական ընկերությունը նշել է, որ կորպորատիվ հարկի ընդհանուր դրույքաչափը ԵՄ-ում և ԵՏՄ- ում 11-րդ ամենացածրն էր։ Նշվել է նաև, որ ձեռնարկության կողմից վճարված հարկերի չափը տարածաշրջանում ամենացածրերից մեկն է։ «Հարկերի վճարում 2015» վարկանիշային աղյուսակում Լատվիան զբաղեցրել է 24-րդ տեղը ուսումնասիրության մեջ ընդգրկված 190 երկրների շարքում:

2016 թվականին Համաշխարհային բանկը Լատվիայի կառավարության պատվերով անցկացրեց ուսումնասիրություն, որի առաջարկությունների թվում էր ֆիզիկական անձանց համար 19%-ից 29% տոկոսադրույքով պրոգրեսիվ հարկման ներդրման առաջարկը։ Բացի այդ, Լատվիային խորհուրդ տրվեց չբարձրացնել ավելացված արժեքի հարկի դրույքաչափը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավունքը Լատվիայում
Կատեգորիա:Լատվիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Հարկումը ըստ երկրի