Ռոբերտ Մարդյան

**Ռոբերտ Չարլզ Մարդյան** (), ամերիկացի Հանրապետական կուսակցության պաշտոնյա, ծառայել է Ռիչարդ Նիքսոնի վարչակազմում, ներգրավված է եղել Ուոթերգեյթյան սկանդալում՝ որպես «Ուոթերգեյթյան յոթնյակի» անդամներից մեկը, որոնց նկատմամբ մեծ ժյուրիի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ընտրարշավի խախտումների համար։ Դատավճիռը չեղարկվել է ընթացակարգային անարդարությունների պատճառով, և հետագայում նա կրկին դատավարության չի ենթարկվել։

## Ընտանիք և վաղ կյանք
Մարդյանի հայրը՝ Սամուելը, ծագումով Օսմանյան կայսրության Ադանայի վիլայեթի հայկական Հաճն քաղաքից է եղել (այժմ՝ Սաիմբեյլի, Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան)։ Ծննդյան անունը Սամուել Զելիգյան է, ծնվել է քրիստոնյա ընտանիքում, որը Հաճնում եղել է Երկրորդ կոնգրեգացիոն եկեղեցու անդամ։ 1909 թվականին Ադանայում 35,000 հայերի կոտորածից և քրիստոնյա Հաճնի պաշարումից հետո Սամուելը ընտանիքի հետ փախուստի է դիմել և մինչև 1912 թվականը արդեն գտնվել է Միացյալ Նահանգներում։ Հաստատվել է Կալիֆոռնիայում և աջակցել առաջադեմ քաղաքական գործիչների, այդ թվում՝ Հայրամ Ջոնսոնին և Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտին։

Սամուել Մարդյանի չորս որդիները որդեգրել են ազատ շուկայի քաղաքականություն: Ռոբերտ Մարդյանի եղբայրը՝ Դանիել Մարդյան Ավագը, հիմնադրել է *Mardian Construction Company*-ն՝ բազմամիլիոն դոլարանոց կոնցեռն, որը նպաստել է Արիզոնայի ճանաչելիությանը, Սամուել Մարդյան Կրտսերը միացել է նրան որպես փոխնախագահ, 1960-1964 թվականներին եղել է Արիզոնա նահանգի Ֆինիքս քաղաքի քաղաքապետ և Բարի Գոլդուոթերի առաջատար կողմնակիցներից:

**Ռոբերտ Մարդյանը** սովորել է Կալիֆոռնիայի Փասադենա քաղաքի հանրային դպրոցներում, ապա ուսումը շարունակել է Կոլումբիայի համալսարանում, Հյուսիսային Դակոտայի պետական ուսուցիչների քոլեջում և Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մասնաճյուղում։ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում ծառայելու ընթացքում ծանոթացել է Դորոթի Դեննիսի հետ, և նրանք ամուսնացել են 1946 թվականին։ Ունեցել են երեք որդի։ 1949 թվականին Մարդյանը Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանից ստացել է իրավաբանական աստիճան։ Իրավաբանական դպրոցն ավարտելուց հետո զբաղվել է մասնավոր պրակտիկայով՝ որպես կորպորատիվ իրավաբան։

## Քաղաքական գործունեություն
1956 թվականին Մարդյանը, որն արդեն ակտիվ էր Հանրապետական կուսակցությունում, նշանակվել է Փասադենայի դպրոցական խորհրդի թափուր պաշտոնում։ 1957 թվականին ընտրվել, սակայն աշխատանքի ծանրաբեռնվածության պատճառով կարճ ժամանակ անց հրաժարական է տվել։ 1962 թվականից Մարդյանը թողել է իր իրավաբանական մասնավոր պրակտիկան և դարձել խնայողական և վարկային ասոցիացիայի փոխնախագահ ու գլխավոր իրավաբանական պատասխանատու։ 1964 թվականի նախագահական ընտրություններում ղեկավարել է Բարի Գոլդուոթերի նախընտրական քարոզարշավը արևմտյան չորս նահանգներում․ թեև Գոլդուոթերը պարտություն է կրել, Մարդյանի քարոզչական կարողությունները տպավորել են Ռիչարդ Նիքսոնին, և նա նշանակվել է նույն պաշտոնում Նիքսոնի 1968 թվականի նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ։ Այս անգամ արևմտյան այդ չորս նահանգներից Հանրապետականները հաղթանակ են տարել բոլորում, բացի Վաշինգտոնից։ Միջանկյալ տարիներին նա ծառայել է որպես Ռոնալդ Ռեյգանի նահանգային խորհրդատվական կոմիտեի նախագահ՝ 1966 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգապետի ընտրարշավի ընթացքում։

## Նիքսոնի վարչակազմում
1968 թվականի ընտրարշավում Մարդյանի աշխատանքը նրան մտերմացրել է քարոզարշավի ղեկավար Ջոն Ն. Միչելլի հետ։  Նիքսոնի վարչակազմում Մարդյանը նշանակվել է Առողջապահության, կրթության և բարեկեցության նախարարության գլխավոր իրավաբանական խորհրդական։ Նա աջակցել է Միչելլի «հարավային ռազմավարությանը» և նախարարությանը խորհրդատվություն է տրամադրել դպրոցների ինտեգրման տեմպը դանդաղեցնելու ուղիների վերաբերյալ։ Այս պաշտոնում նրա հաջողությունը հանգեցրել է առաջխաղացման և նա դարձել է Միչելլի ենթակայության ներքո գործող Միացյալ Նահանգների արդարադատության նախարարի օգնական։

Մարդյանը պատասխանատու է եղել Ներքին անվտանգության բաժնի համար, որը գլխավորել է արմատական ձախերի դեմ պայքարը՝ հետապնդելով զորակոչից խուսափողներին: Նրան հանձնարարվել է Սպիտակ տուն  փոխանցել հեռախոսային գաղտնալսման գրանցամատյանները, որոնք հայտնաբերվել էին Ջոն Էդգար Հուվերի մահից հետո Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյում նրա իրերի մեջ։

## Ուոթերգեյթ
Մարդյանը ներգրավվել է Նիքսոնի վարչակազմի ոչ ավանդական քարոզարշավներում դեռ վաղ շրջանում, երբ 1971 թվականին գլխավորել է Պենտագոնի փաստաթղթերի արտահոսքի համար մեղադրվող Դանիել Էլսբերգի դեմ դաշնային դատական հետապնդումը։ Թեև նրան շրջանցել են CRP-ի փոխղեկավար նշանակելու հարցում, Մարդյանը նշանակվել է անորոշ լիազորություններով «քաղաքական համակարգող», ինչպես նաև՝ կոմիտեի իրավախորհրդատու։

Հանցանքը, որի համար Մարդյանը դատապարտվել, սակայն հետագայում արդարացվել է, տեղի է ունեցել 1972 թվականի հունիսի 17-ին։ Մարդյանը Կալիֆոռնիայում էր՝ քարոզարշավի այլ պաշտոնյաների հետ միասին պատրաստվելով դրամահավաքի ընթրիքին։ Ուոթերգեյթի համալիրում հինգ տղամարդու ձերբակալության մասին լուրը ստանալուց հետո Ջեբ Սթյուարտ Մագրուդերը ցուցմունք է տվել, որ Ջոն Ն. Միթչելի առաջարկով Մարդյանը հեռախոսազանգ է կատարել Ջորջ Գորդոն Լիդիին և նրան հանձնարարել կապ հաստատել գլխավոր դատախազ Ռիչարդ Քլայնդինսթի հետ՝ պահանջելով, որպեսզի Ջեյմս Վ. ՄաքՔորդ կրտսերը ազատ արձակվի մինչև նրա ինքնությունը բացահայտվելը։ Լիդին պնդել է, որ զանգը կատարել է Մագրուդերը։ Մարդյանը մշտապես պնդել է իր անմեղությունը և դատավարությունից հետո հայտարարել է, որ Քլայնդինսթին զանգահարելու գաղափարը պատկանել է Ջոն Դինին։ Մարդյանի խոսքով՝ իր գտնվելու վայրը և ժամային գոտիների տարբերությունը բացառել են, որ ինքը որևէ դեր ունենար ներխուժողների ազատ արձակման գործում։

Հունիսի 20-ին Մարդյանը և Ֆրեդ ԼաՌյուն հանդիպել են Լիդիի հետ ԼաՌյուի բնակարանում՝ Ուոթերգեյթ համալիրում, որտեղ Լիդին նրան պատմել է «Սպիտակ տան հատուկ քննչական բաժնի» գործունեության ամբողջ պատմությունը։ Մարդյանը Լիդիին առաջարկել է, որ նա ինքնակամ հանձնվի, նաև ասել է, որ Միթչելը, ամենայն հավանականությամբ, թույլ չի տա CRP-ի միջոցներն օգտագործել կուբացի ներխուժողներին գրավով ազատելու համար, սակայն Ֆլորիդայի կուբայական համայնքը կարող է աջակցել։

## Մեղադրանք և դատավարություն
Երբ Ջեբ Ստյուարտ Մագրուդերը 1973 թվականի ապրիլի 10-ին որոշել է համագործակցել մեղադրող կողմի հետ, ակնհայտ է դարձել, որ Մարդյանը մեղադրվելու է, թեև նախ պետք է ներկայանար Էրվինի ղեկավարած Սենատի հանձնաժողովի առաջ (1973 թվականի հուլիսի 19-0)։ Սենատորների առաջ Մարդյանն արդյունավետ վկա էր իր գործողությունների պաշտպանության համար: Այնուամենայնիվ, մեծ ժյուրին 1974 թվականի մարտի 1-ին նրան մեղադրանք է առաջադրել։

1975 թվականի հունվարին Մարդյանը դատապարտվել է քննությանը խոչընդոտելու նպատակով դավադրության մեկ հոդվածով։ 1975 թվականի փետրվարի 21-ին նրան նշանակվել է 10 ամսից մինչև 3 տարի ազատազրկում։ Սակայն 1976 թվականին վերաքննիչ բողոքի արդյունքում դատավճիռը չեղարկվել է։ Կոլումբիայի շրջանի Վերաքննիչ դատարանը որոշել է, որ Մարդյանը պետք է դատապարտվեր առանձին, քանի որ նրա փաստաբանը՝ Դեյվիդ Բրեսը, դատավարության սկսվելուց երկու շաբաթ անց հիվանդացել է, ինչպես նաև հաշվի առնելով Մարդյանին վերագրվող սահմանափակ դերակատարումը։ Հատուկ դատախազը հրաժարվել է նրան կրկին դատելուց։ 1997 թվականին նրա վերաքննիչ գործով փաստաբանը՝ Առնոլդ Ռոխվարգը, գիրք է հրատարակել, որտեղ ներկայացրել է գործի իրավական պատմությունը և պնդել, որ Մարդյանն անմեղ է։

## Հետագա տարիներ
Նախընտրական պաշտոնը թողնելուց հետո Մարդյանը տեղափոխվել է Ֆինիքս, Արիզոնա՝ միանալու ընտանեկան շինարարական բիզնեսին: Նա թոշակի է անցել 2002 թվականին և մնացել Ֆինիքսում՝ Կալիֆոռնիայում ունենալով ամառանոց:

Մինչև 2005 թվականի մայիսին բացահայտվեց, որ Ու. Մարկ Ֆելթն է եղել Ուոթերգեյթի խորհրդավոր աղբյուրը, որը հայտնի էր «Դիփ Թրոութ» անունով, ոմանք կարծում էին, թե տեղեկատուն Մարդյանն է եղել։ Երբ պարզվել է, որ աղբյուրը Ֆելթն է, Մարդյանը «Arizona Republic» թերթին ասել է, որ Ֆելթը «դավաճանել է իր պաշտոնը»՝ տեղեկություններ արտահոսք անելով «Վաշինգտոն Փոստ»-ին։

Մարդյանը մահացել է թոքերի քաղցկեղից առաջացած բարդություններից 2006 թվականի հուլիսի 17-ին, Կալիֆոռնիայի Սան Կլեմենտե քաղաքում գտնվող իր ամառանոցում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *The Watergate Hearings: Break-in and Cover-up (New York Times* book) (Bantam Books, Inc., New York, 1973)
* *Watergate: The Corruption and Fall of Richard Nixon* by Fred Emery (Jonathan Cape, London, 1994)
* *Watergate Victory: Mardian's Appeal* by Arnold Rochvarg (University Press of America, Lanham, Maryland, 1995)

## Արտաքին հղումներ
* U.S. Department Health and Human Services Bio of Robert C. Mardian
* Robert Mardian․ Watergate lawyer whose conviction was overturned on appeal
* "Robert Mardian, One of the Watergate Seven – Obituary – The Independent www.independent.co.uk. Retrieved 2010-02-25.
* Footage of Robert Mardian testifying before the Senate Watergate committee in the American Archive of Public Broadcasting: 7/19/1973, 7/20/1973

Կատեգորիա:Ամերիկահայեր
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ