open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արթուր Ասատրյան

**Արթուր Ասատրյան** (), ալտահար, պրոդյուսեր։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2011 թվական)։ Բնակվում է ԱՄՆ ում։

## Կենսագրություն
1967–79 թվականներին սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1985 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ալտի բաժինը։ 1985–87 թվականներին դասավանդել է Հայաստանի Արարատի մարզի Նորաշեն գյուղի երաժշտական դպրոցում, 1987–92 թվականներին՝ Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի դասարանում։

1995-2019 թվականներին եղել է Հայաստանի երգի պետական թատրոնի տնօրեն։

Արթուր Ասատրյանի նախաձեռնությամբ անցկացվել են «Ասուպ» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունում՝ «Ընծա» ամենամյա համահայկական մրցույթ-փառատոնը։ Երևանի «Արամ Խաչատրյան» համերգասրահում անցկացվել է «Մենք վերանորոգում ենք մեր թատրոնը» վերնագրով 10 համերգ, հաշմանդամ երեխաների աջակցության համար կազմակերպել է «Փյունիկ» համերգաշարը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության և Շուշիի ազատագրման տարեդարձին նվիրված համերգ-միջոցառումներ։

1997 թվականից Հայաստանի պետական ջազնվագախմբի, նաև երգիչներ Ալլա Լևոնյանի, Շուշան Պետրոսյանի, Արամոյի, Էմմա Պետրոսյանի, Զարուհի Բաբայանի թատերականացված մենահամերգների, 2008 թվականից՝ Ինգա և Անուշ Արշակյանների պրոդյուսերն է, եղել է «Հայկական ջազը 70 տարեկան է» հասարակական կազմակերպության տնօրեն, մի շարք միջոցառումների և համերգների պրոդյուսեր՝ «Հայկական Ջազ 70», «Մարտին Վարդազարյան-70», համաշխարհային համբավ ունեցող աստղերի՝ Ջերի Բերգոնզիի, Ալ Ջերոյի, Նինո Քատամաձեի, Գեորգի Գարանյանի, Իգոր Բուտմանի, Ջորջ Բենսոնի, «Շակատակ» խմբի մենահամերգներ, «Կոստանտին Օրբելյան-80» և այլն։ 2010 թվականին կազմակերպել է Տիգրան Համասյանի մենահամերգը Երևանում։

## Պարգևներ
* Հայաստանի մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության ոսկե մեդալ, 2007
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2011։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հայ ալտահարներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Ասիեր Ռիեսգո

**Ասիեր Ռիեսգո Ունամունո** (, ), բասկական ծագմամբ իսպանացի ֆուտբոլիստ, «Ժիրոնա» ակումբի դարպասապահ։

## Կենսագրություն
### Ակումբային կարիերա
Ասիեր Ռիեսգոն «Ռեալ Սոսիեդադ» ակումբի սան է։ Պրոֆեսիոնալ մակարդակով նորամուտը նշել է 2002 թվականին՝ վարձավճարով մեկնելով «Էյբար»։ 2004 թվականին Ասիերը վարձակալությունից հետ էր կանչվել «սպիտակ-կապույտների» հիմնական դարպասապահ Սանդեր Վեստերֆելդի վնասվածքի պատճառով։ 2004 թվականի մայիսի 19-ին իսպանական էլիտար դիվիզոնում նորամուտ է նշել «Դեպորտիվո Ալավես»-ի դեմ խաղում։

Վոստերֆելդի՝ թիմից հեռանալուց հետո Ռիեսգոն դարձել է «Ռեալ Սոսիեդադ»-ի դարպասապահ։ Սակայն 2006 թվականին ակումբը գնել է չիլիացի դարպասապահ Կլաուդիո Բրավոյին, որը դուրս է մղել Ռիեսգոյին կազմից և դարձել է հիմնական դարպասապահ։

2007/2008 մրցաշրջանում, որը «Ռեալ Սոսիեդադ»-ը անցկացրել է երկրորդ դիվիզոնում, Ասիերը եղել է հիմնական դարպասապահ և մրցաշրջանում խաղացել է 42 խաղ։ Սակայն«սպիտակ-կապույտներին» իսպանական ֆուտբոլի էլիտա վերադառնալ չի հաջողվել։ 2008 թվականի օգոստոսին Ռիեսգոն վարձակալության է տրվել «Ռեկրեատիվո» ակումբ, որը հանդես է եկել Պրիմերայում։ Նոր ակումբում Ռիեսգոն 2009 թվականին հունվարի 4-ին «Նումանսիա ՖԱ»-ի դեմ խաղում դարձել է հիմնական խաղացող։ Ռիեսգոն հետ մղելով երկու տասնմեկ մետրանոց հարված՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 3:1 հաշվով։ Ապիլի 11-ին խաղացել է «Բարսելոնա»-ի դեմ խաղում (0:2)․ Ասիերն առաջինն էր, ով կարողացել է հետ մղել Լիոնել Մեսիի 11 մետրանոցը։ Այդ մրցաշրջանում Ռիեսգոն մասնակցել է բոլոր 38 հանդիպումներին, սակայն դա չի օգնել «Ռեկրեատիվո»-ին խուսափել երկրորդ դիվիզիոն տեղափոխվելուց։

2009 թվականի դեկտեմբերին Ռիեսգոյին հետաքրքրում էր անգլիական «Տոտենհեմ»-ը, որը փոխարինող էր փնտրում վնասվածք ստացած Կարլո Կուդիչինիին։ Վերադառնալով «Ռեալ Սոսիեդադ»՝ Ռիեսգոն 7 հանդիպում է անցկացրել 2009/2010 մրցաշրջանում՝ Բրավոյի վնասվածքից և երկրորդ դարպասապահ Էնյաուտ Զուբիկարայի որակազրկումից հետո։ Մրցաշրջանի արդյունքներով «սպիտակ-կապույտները» կարողացել են մտնել Պրիմերա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль Асьера Риесго на официальном сайте «Осасуны»
* Асьер Риесго на Futbolme

Կատեգորիա:Էյբարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օսասունայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ժիրոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Օլգա Ասլանովա

**Օլգա Նիկոլայի Ասլանովա** (), երգչուհի (դրամատիկական սոպրանո)։

## Կենսագրություն
1930–1940-ական թվականներին դասավանդել է Օդեսայի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր)։ Առաջին օպերային 
դերերգերը՝ Զապոլսկայա (Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Պան վոյեվոդա», 1904), Հուդիթ (Ալեքսանդր Սերովի «Հուդիթ», 1903 թվական)։

Երգել է Պերմի (1899 թվական), Կազանի, Սարատովի (1901–1902 թվականներին), Խարկովի (1904–1905 թվականներին), Սանկտ Պետերբուրգի («Նոր օպերա»), Նիժնի Նովգորոդի, Վիտեբսկի, Մինսկի (1907), Վիլնոյի (1907–1908 թվականներին), Օդեսայի (1908 թվական, 1916–1918 թվականներին), Աստրախանի (1910), Կուրսկի (1912), Եկատերինբուրգի (1913) օպերային թատրոններում։

Դերերգերից են՝ Գորիսլավա, Անտոնիդա (Միխայիլ Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա», «Կյանքը հանուն ցարի»), Աիդա, Լեոնորա (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա», «Տրուբադուր»), Յարոսլավնա (Ալեքսանդր Բորոդինի «Իշխան Իգոր»), Թամարա (Անտոն Ռուբինշտեյնի «Դևը»), Տատյանա, Նաստասյա, Լիզա (Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին», «Կախարդուհին», «Պիկովայա դամա»), Մարինա (Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»), Կուպավա (Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Ձյունանուշը») և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Խաղիկներ

**Խաղիկներ**, դարեր շարունակ բանավոր՝ երգի միջոցով փոխանցված բանահյուսական ստեղծագործություններ։

## Բնութագիր
Խաղիկները հիմնականում քառատող երբեմն՝ եռատող («Գացի արտեր, բռնի լոր») երգեր են, որոնք ճանաչվում նե կա՛մ սկզբնատողով, կա՛մ կրկնվող տողով (եթե կա)։

Տարբերում են սիրային, կատակային, աշխատանքային, կենցաղային և այլ խաղիկներ։ Պայմանավորված բարբառի առանձնահատկություններով՝ կարող են ունենալ բազմաթիվ տարբերակներ, ենթարկվել զանազան փոփոխությունների։ Ժողովրդական երգաստեղծության մեջ «խաղ» բառը երբեմն փոխարինվում է «տաղ»-ով։

Խաղիկները սերտաճում են պարերգերի հետ. պատահական չէ, որ պարերգերը նախապես կոչվել են «խաղք երգոց»։

Հաճախ հանդիպում են «թափառիկ» խաղիկներ, որոնք համապատասխան հանգերի քանակի դեպքում կարող են մի պարերգից մյուսն անցնել։

Խաղիկների բազմաթիվ օրինակներ գրառվել են Գարեգին Սրվանձտյանցի, Գևորգ Շերենցի, Մանուկ Աբեղյանի, Անահիտ Բրուտյանի, Կոմիտասի և այլոց ջանքերով։

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Կոմպիլյատորներ. սկզբունքներ, տեխնոլոգիաներ և գործիքներ

**«Կոմպիլյատորներ. սկզբունքներ, տեխնոլոգիաներ և գործիքներ»** (), Ալֆրեդ Վ. Ահոյի, Ռավի Սեթիի և Ջեֆրի Դ. Ուլմանի կողմից գրված կոմպիլյատորների կառուցման տեսության դասական դասագիրք, որը նաև հայտնի է որպես **«Վիշապի գիրք»** (), քանի որ շապիկին պատկերված են վիշապ և ասպետ)։ Այն երբեմն կոչվում է «Կարմիր վիշապի գիրք», ի տարբերություն Ահոյի և Ուլմանի նախորդ՝ «Կոմպիլյատորների կազմման սկզբունքները» (1977) գրքի, որը կոչվում է «Կանաչ վիշապի գիրք», քանի որ շապիկին պատկերված էր կանաչ վիշապ։

Գիրքն անդրադառնում է բառապաշարային, շարահյուսական և իմաստային վերլուծությանը, կոդի ստեղծմանը և օպտիմալացմանը, ինչպես նաև տիպերի ստուգմանը։ Բոլոր տեսական հասկացությունները ուղեկցվում են կոդի մեծ թվով օրինակներով՝ սկսած ամենապարզ մեկ անցումով կոմպիլյատորից մինչև ավելի ու ավելի բարդ ձևավորումներ։

Այն նաև պարունակում է լեքսիկական անալիզատորների (Lex), քերականական վերլուծիչների (Yacc) և EQN տեքստի նախապրոցեսորի օգտագործման նկարագրությունը, ինչպես նաև հեշ ֆունկցիաների օգտագործման և ստեղծման լավ նկարագրություն։

Այս գրքի հիման վրա հեղինակները դասավանդել են ինչպես ներածական, այնպես էլ հիմնական դասընթացներ AT&T Bell Laboratories, Կոլումբիայի, Փրինսթոնի և Սթենֆորդի համալսարանների բակալավրիատի և մագիստրատուրայի ուսանողներին։

* *Անգլերեն հրատարակություն.* Aho, Sethi, Ullman, Compilers: Principles, Techniques, and Tools, Addison-Wesley, 1986. ISBN 0-201-10088-6
* Ռուսական հրատարակություն. Альфред Ахо, Рави Сети, Джеффри Ульман. Компиляторы. Принципы, технологии, инструменты. Издательство Вильямс, 2001. ISBN 5-8459-0189-8

## Երկրորդ հրատարակություն
Գրքի նոր (երկրորդ) անգլերեն հրատարակությունը՝ վերանայված և ընդլայնված, լույս է տեսել 2006 թվականի օգոստոսին։ Ավելացվել են մի քանի նոր գլուխներ, այդ թվում՝ Java կոմպիլյատորի ավարտված սկզբնական փուլի օրինակ։ Զգալիորեն ընդլայնվել է կոդի օպտիմալացման մեթոդների նկարագրությունը։

Շարունակելով իր նախորդների ավանդույթը՝ գրքի երկրորդ հրատարակության շապիկին նույնպես պատկերված են ասպետ և վիշապ։ Այս հրատարակությունը ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես **«Մանուշակագույն վիշապ»**։ Չորրորդ համահեղինակը Մոնիկա Լամն էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Подробное описание книги на сайте издательства

Կատեգորիա:2006 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Համակարգչային գրքեր
Պեդրո Մունիոս

**Պեդրո Մունիոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ Կաստիլիա-Լա Մանչա ինքնավարության Սյուդադ Ռեալ պրովինցիայի Մանչա Ալտա շրջանում (կամորկայում), Սանկարա գետի ափին։ Զբաղեցնում է 101,3 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2010 թվականի տվյալներով եղել է 8.684, 2015 թվականի տվյալներով՝ 7.714: Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Սյուդադ Ռեալ քաղաքից հեռավորությունը 113 կիլոմետր է։

Քաղաքի հովանավորն է համարվում Լոս Անխելեսի սուրբ կույսը։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1284 թվականին ավագ սարկավագ Պեդրո Մունիոսի նախաձեռնությամբ, որպես Լա Մանչայի հարթավայրերը թշնամական հարձակումներից պաշտպանող, ամրացված բնակավայրերից մեկը։ 1410 թվականին մեծ երաշտի պատճառով բնակչությունը լքել է բնակավայրը։ Այն վերստին բնակեցվել է 1525 թվականից։ 19-րդ դարի վերջերից Պեդրո Մունիոսը դարձել է շրջանի տնտեսական կարևոր կենտրոններից մեկը (զարգացել են հատկապես խաղողագործությունն ու խաղողի արդյունաբերական մշակումով զբաղվող ձեռնարկությունները)։

Պեդրո Մունիոսում պահպանվել է պատմա-ճարտարապետական արժեքավոր ժառանգություն՝ Վերածննդի ու բարոկկո ոճերի համադրությամբ կառուցված Սուրբ Պետրոս Առաքյալ եկեղեցու, դաստակերտային շինությունների, մենաստանների տեսքով։ Բնակավայրի մերձակայքում ընկած լճերն ու լճակներն իրենց շրջակայքով հայտարարվել են հատուկ պահպանության գոտի, քանի որ չվող թռչունների այցելավայրեր են։

## Պատկերասրահ

Parroquia de San Pedro Apóstol en Pedro Muñoz.JPG|*Սուրբ Պետրոս Առաքյալ* ծխական եկեղեցին
Ermita de ntra señora de los ángeles pm1.jpg|*Լոս Անխելեսի սուրբ կույս* մենաստանը
Ermita virgen buen parto de frente pm.JPG
Puente romano de san miguel II.JPG|Ռոմանական ոճի կամուրջ Սանկարա գետի վրա
Puente de san miguel sobre el rio zancara.JPG|Սան Միգել կամուրջը Սանկարա գետի վրա
Ayuntamiento de Pedro Muñoz de cerca.JPG|Համայնքապետարանը 
Casa de la paca.jpg| 
Laguna de la Vega.jpg| 
Tamarix africana.jpg| 
Gastronomiapm.jpg| 
Escenario del parque en Pedro Muñoz.JPG|
Casa solariega de los granero.JPG|
Estadio municipal Juande Ramos.jpg|Մարզադաշտը
Centro cultural pm.jpg|Մշակույթի կենտրոնը
Teatro municipal pm.jpg|Թատրոնը
Museo Juan Mayordomo front.jpg|Պատմության թանգարանը


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Pedro Muñoz... Una Historia*. Miguel Tirado Zarco. 1984. 
* *Una banda, un pueblo y 120 años de historia*. Historia de la Banda Municipal de Música. Juan Antonio Rejano. 2000

## Արտաքին հղումներ
* Պեդրո Մունիոսի պաշտոնական կայքէջը
* Պեդրո Մունիոսի համայնքապետարանի կայքէջը
* Pedromunoz.tk 
* Foro de Pedro Muñoz
* Pedromuñoz FM

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տիգրան Բունիաթյան

**Տիգրան Բունիաթյան** (), երգեհոնահար, երաժշտագետ։

## Կենսագրություն

Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի տեսության բաժնում (2008), ավարտել երգեհոնի բաժինը (2014, Վահագն Ստամբոլցյանի, Աննա Բակունցի դասարաններ)։

2014–2015 թվականներին՝ Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի փոխտնօրեն, «Perform Mе» միջազգային փառատոնի կազմակերպիչներից։

2011 թվականից, որպես երգեհոնահար, հանդես է եկել Երևանի Կամերային երաժշտության կենտրոնի ամենամսյա երգեհոնային համերգներին։ Մասնակցել է «2nd Armenian Young Composers Festival» (2012), World Organ Day (2013), «Verdi 200» (2013), 3rd New Names International Festival of Young Musician Performers (2013), «World Choral Day» (2014) և այլ փառատոների, միջազգային և հանրապետական երաժշտագիտական կոնֆերանսների։ 2016 թվականից ապրում է Օբեռլինում (ԱՄՆ)։

Վ. Ս. Ցվետիկովի անվան դաշնակահարների 3-րդ (2-րդ մրցանակ, 2012 թվական, Եկատերինբուրգ՝ ՌԴ), Իսայ Բրաուդոյի անվան երգեհոնահարների 2-րդ (Հատուկ մրցանակ, 2014 թվական, Սանկտ Պետերբուրգ) միջազգային մրցույթների դափնեկիր։

Կատեգորիա:Հայ երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Զարինջա)

**Զարինջայի Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Կարմիր վանք),** 635 թվականին կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Արագածոտնի մարզի Զարինջա գյուղում։

Եկեղեցու թմբուկը արտաքուստ ձևավորված է ոլորուն որմնասյուներով և պայտաձև կամարներով՝ եզերված քանդակազարդ քիվով։ Եկեղեցին կանգուն է եղել ավերիչ երկրաշարժից հետո, միայն գմբեթի տարբեր մասերում որոշ նախշազարդեր են ավերվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:635 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Վերայի գերեզմանատուն

**Վերայի գերեզմանատուն** (), գերեզմանատուն Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքի Վերա թաղամասում։

## Պատմություն
Թբիլիսիի Վերա թաղամասում գտնվող գերեզմանատունը հիմնադրվել է 1836 թվականին։ 1844 թվականին Դավիթ Թամաշևի ֆինանսական աջակցությամբ գերեզմանոցի տարածքում կառուցվել է հայկական Սուրբ Խաչ եկեղեցին։ Հետագայում գերեզմանոցի տարածքն ընդարձակվեց։ Գերեզմանատանը թաղվել են Թիֆլիսի բազմաթիվ հայտնի հայեր, այդ թվում՝ Թիֆլիսի առաջին քաղաքապետ, գեներալ Երեմիա Արծրունին, գրող, թատերագիր Հարություն Թումանյանը, կալվածատեր Նատալյա Սխոյանը, գործարար, ծխախոտ արտադրող և արդյունաբերող Միխայիլ Բոզարչյանցը, լեզվաբան, մանկավարժ և հայագետ Շահան Ջարփեթյանը, Թիֆլիսի առաջին ցինկոգրաֆ Սարգիս Սողոմոնյանը, ճարտարապետ Գաբրիել Տեր-Միքելյանը, բժիշկ Նիկողայոս Խուդադյանը և այլք։

1920 թվականից հետո գերեզմանատանը հուղարկավորությունը դադարեցվել է։

## Վրացականացում
1992 թվականին, Զվիադ Գամսախուրդիայի իշխանության գալով, գերեզմանատունը ենթարկվել է վանդալիզմի։ Գամսախուրդիայի հետևորդները սկսեցին քանդել գերեզմանատունը։

Սուրբ Խաչ եկեղեցու վերակառուցման ժամանակ վրաց կոմպոզիտոր Նոդար Գիգաուրիի նախաձեռնությամբ այն վերանվանվել է Սուրբ Պանտելեոն եկեղեցի և վերածվել Վրաց ուղղափառ եկեղեցու։ Եկեղեցու ներսում գտնվող տապանաքարերը, որոնց տակ պահվում էին մահացածների աճյունները, ծածկվում էին թուրքական սալիկներով։ Գերեզմանատանը վրացիների համար նոր գերեզմանների տեղ է ստեղծվել հայկական գերեզմանների ոչնչացման միջոցով։

Վերայի գերեզմանատունը հայտնի էր իր ընտանեկան դամբարաններով՝ Անանովներ, Ենիկոլոպովներ, Ցուրինովներ, Կամոյաններ, Բաբանասովներ, Ավան Յուզբաշյաններ, Արգուտյաններ և այլն։ Այսօր շատ նշանավոր հայերի գերեզմաններն առանց տապանաքարերի են։

## Տես նաև
* Հայերը Թբիլիսիում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատկերասրահ ՝ ԵՐԿԱՐ ՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՔՐՈՆԻԿԱ
* Վրաստանի հայերի ազգային կոմիտե
* (in Armenian) ԹԻՖԼԻՍԱՀԱՅՈՒԹՅՈՒՆ. ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐՆ ՈՒ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ ''(Tbilisi Armenians: Challenges and Future)''  Թամարա Վարդանյանի

Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական գերեզմանատներ
Սիլվա Բունաթյան

**Սիլվա Արտաշեսի Բունաթյան** (), դաշնակահարուհի։ Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974)։

## Կենսագրություն
Սկզբնական երաժշտական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1931 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ֆրունզե (այժմ՝ Բիշքեկ՝ Ղրղզստան), ուսումը շարունակել արվեստի դպրոցի դաշնամուրի բաժնում։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը (1935), Լենինգրադի կոնսերվատորիան (1940, Նադեժդա Գոլուբովսկայայի դասարան)։

1938–1940 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի մասնագիտական երաժշտական դպրոցում (մեծահասակների համար), 1946 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորայի դաշնամուրի բաժնում (ամբիոնի վարիչ՝ 1975–1993 թվականներին, պրոֆեսոր՝ 1978 թվականից)։

1940–1946 թվականներին՝ Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի նվագախմբի դաշնակահար, մասնակցել է բազմաթիվ ներկայացումների և սիմֆոնիկ համերգների, այդ թվում՝ Դմիտրի Շոստակովիչի 7-րդ սիմֆոնիայի կատարմանը (1942 թվական, դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան), 1944 թվականին՝ Կովկասյան հանրապետությունների երաժշտական փառատոնին (Թբիլիսի)։

1940–1970-ական թվականներին հանդես է եկել մենահամարգներով։

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Արսեն Կոտիկյան

**Արսեն Մնացականի Կոտիկյան** (նոյեմբերի 27, 1956, Երևան - սեպտեմբերի 3, 1989, ԱՄՆ), հունահռոմեական ոճի հայ ըմբիշ, ԽՍՀՄ չեմպիոն, Իվան Պոդդուբնու միջազգային հուշամրցաշարի հաղթող (1974, Լենինգրադ), Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության չեմպիոն (1976 թ., Սոֆիա)։

## Կենսագրություն
Արսեն Մնացականի Կոտիկյանը ծնվել է 1956 թվականի նոյեմբերի 27-ին Երևանում (Հայկական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն)։ 1974 թ. Լենինգրադում նվաճել է Իվան Պոդդուբնու միջազգային հուշամրցաշարի հաղթողի տիտղոսը։ 1976 թ. Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիա քաղաքի լիցենզիոն առաջնությունում նվաճել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության չեմպիոնի տիտղոսը։ Նվաճել է ԽՍՀՄ հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի չեմպիոնի տիտղոսը։ Եղել է ամուսնացած, ունի 2 երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Դավիթ Պաիս

**Դավիթ Բորիսովիչ Պաիս** (, , ), խորհրդային ֆուտբոլիստ, հարձակվող, կիսապաշտպան։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1965)։ 1965-1966 թվականներին խաղացել է Երևանի «Արարատի» կազմում։

## Կարիերա
Դնեպրոպետրովսկի մանկական մարզադպրոցի և «Դնեպրի» սան, 1964 թվականին խաղացել է «Դնեպրի» փոխարինողների մազմում։ ԽՍՀՄ առաջնությունում հանդես է եկել Նիկոպոլի «Տրուբնիկ» (1965), Երևանի «Արարատ» (1965-1966), «Դնեպր» (1966), Մոսկվայի «Տորպեդո» (1967-1971), Դոնեցկի «Շախտյոր» (1972) ակումբներում։ 1974 թվականին աշխատել է Սեմիպալատինսկի «Սպարտակում» որպես մարզիչ։

Մրցաշրջանի լավագույն նորեկին տրվող մրցանակի դափնեկիր (1965, «Արարատ»)։ 1968 թվականի ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր, 1968 թվականի ԽՍՀՄ գավաթակիր «Տորպեդոյի» կազմում։ Եվրագավաթներում անցկացրել է 7 խաղ, խփել մեկ գոլ։

Նա մահացել է 1999 թվականին 53 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դնեպրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Շախտյոր Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Լուսյա Սաֆարյան

**Լուսյա Արիսի Սաֆարյան** (Սարգսյան, ), հայ կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Լուսյա Սաֆարյանը ծնվել է 1903 թվականի մարտի 27-ին Պարսկաստանի Ռեշտ քաղաքում։ 1921 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիան, 1925 թվականին՝ Ռիթմի և պլաստիկայի ինստիտուտը։ 1924-1925 թվականներին միաժամանակ սովորել է կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժնում (Ն. Ծատուրովայի դասարան)։ 1928 թվականին տեղափոխվել է Երևան, 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (Ս. Բարխուդարյանի և Վ. Տալյանի դասարաններ)։

1942-1948 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։

Գրել է «Պարային սյուիտ», «Սոնատ», «Էտյուդ», «Երեք պատկեր», դաշնամուրային երկեր, մանկական երգեր և խմբերգեր (շուրջ 70)։ Տարածված են «Օդաչու», «Մեղու», «Տոնածառ», «Ճուտիկ» երգերը, «Մայիսի 1-ը» երաժշտական պատկերը, որոնք աչքի են ընկնում մեղեդայնությամբ, ձևի հստակությամբ և թեմատիկայով։

Լույս են տեսել «Երեք մանկական երգ» (1940), «Երկու մանկական երգ» (1951), «Մանկական երգեր» (1972), «20 մանկական երգ» (1977) երգերի ժողովածուները։

Լուսյա Սաֆարյանը մահացել է 1993 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Մարիա Սաֆարյանց

**Մարիա Սարգսի Սաֆարյանց** (), հայ ջութակահարուհի։ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ (2006)։ Կոնստանտին Օրբելյանի կինն է։

## Կենսագրություն
Մարիա Սաֆարյանցը ծնվել է 1955 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Լենինգրադում։ 1980 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի նվագախմբային բաժինը։ 1978-87 թվականներին հանդես է եկել Լենինգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում։ Եղել է «Լենինգրադի մենակատարներ», «Սանկտպետերբուրգյան եռյակ» (1990) անսամբլների հիմնադիրներից։

1990-1995 թվականներին որպես մենակատար և կոնցերտմայստեր համագործակցել է «International d’Italia» նվագախմբի հետ։ Համերգային մեծ ծրագրով շրջագայել է բազմաթիվ երկրներում. երկացանկում ընդգրկված են եղել Լ. վան Բեթհովենի, Վ. Ա. Մոցարտի, Գ. Ֆ. Հենդելի, Պ. Ի. Չայկովսկու, Ա. Կ. Գլազունովի ստեղծագործություններից։

1990-2004 թվականներին եղել է «Ցարսկոյե Սելոյի աշուն» փառատոնի տնօրեն, 1997 թվականից՝ «Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ» միջազգային երաժշտական փառատոնի գեղարվեստական ղեկավար և փառատոնի հիմնադրամի նախագահ։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* 1999 – «Ցարսկոյե Սելոյի» ազգային մրցույթի դափնեկիր, 
* 2003 – «Պետրոպոլ» ազգային մրցույթի դափնեկիր, 
* 2013 – «Օլիմպիա» ազգային մրցույթի դափնեկիր, 
* 2013 – «Կայսերական մեդալ», 
* 2013, 2014 – «Եկատերինա Մեծի» շքանշան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Costa-Jacksons, John Moore, Maria Safariants in Concert

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ
Լուիզա Սեդրակյան

**Լուիզա Պետրոսի Սեդրակյան**, հայ քանոնահար։

## Կենսագրություն
Լուիզա Սեդրակյանը ծնվել է 1938 թվականի հունիսի 16-ին Երևանում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան ուսումնարանի քանոնի բաժինը (դասատուներ՝ Խ. Ավետիսյան, Ա. Աթաբեկյան), 1979 թվականին՝ ՀՊՄԻ մշակույթի ֆակուլտետի գեղագիտության բաժինը։

1960-1962 թվականներին եղել է Հայկական ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի քանոնահարուհի։ Խ. Ավետիսյանի հիմնադրած քանոնահարների անսամբլի կազմում 1957 թվականին մասնակցել է Հանրապետական 1-ին փառատոնին, որտեղ արժանացել է ոսկե մեդալի։

1963-1975 թվականներին դասավանդել է Երևանի Ա. Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոցում (քանոնի բաժնի հիմնադիր, քանոնահարների անսամբլի ղեկավար), 1968-2008 թվականներին՝ Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանում։

1968 թվականին Ալմա Աթայում հիմնադրել է քանոնահարների անսամբլ (Համամիութենական փառատոնի գլխավոր մրցանակ)։
 
## Մրցանակներ
* 1966 – ՀԽՍՀ ժողովրդական գործիքների հանրապետական մրցույթի առաջին մրցանակ,
* 1957 – Երիտասարդության և ուսանողության համաշխային 6-րդ փառատոնի դափնեկիր և ոսկե մեդալ (Մոսկվա),
* 1968 – Համամիութենական փառատոնի գլխավոր մրցանակ։

Կատեգորիա:Հայ քանոնահարներ
Արտաշես Մկրտչյան (ջութակահար)

**Արտաշես Աշոտի Մկրտչյան** (), հայ ջութակահար, մանկավարժ, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (1996):

## Կենսագրություն
Արտաշես Մկրտչյանը ծնվել է 1951 թվականի ապրիլի 18-ին Երևանում։ 1958-1965 թվականներին սովորել է Երևանի Պ. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1965 թվականին ավարտել Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժինը, 1974 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը և ասպիրանտուրան (ղեկավար՝ Ժ. Տեր-Մերգերյան)։

1975 թվականից՝ ֆիլհարմոնիայի մենակատար, 1978 թվականից՝ Երևանի կամերային նվագախմբի կոնցերտմայստեր, 1982-2002 թվականին՝ Ա. Խաչատրյանի անվան քառյակի գեղարվեստական ղեկավար և 1-ին ջութակ։ Որպես մենակատար և քառյակի կազմում, սիմֆոնիկ և կամերային նվագախմբերի հետ շրջագայել է Ֆրանսիայում, Նորվեգիայում, Գերմանիայում, Անգլիայում, Շվեյցարիայում, Հարավսլավիայում, ԱՄՆ-ում, Լիբանանում, Սիրիայում և այլուր։

Գրել է 14 պիես՝ ջութակահարների անսամբլի համար, կադենցիաներ, խմբագրել է հայ կոմպոզիտորների մի շարք գործեր՝ կվարտետներ, կոնցերտներ, սոնատներ, պիեսներ և այլն։ Մասնակցել է միջազգային փառատոների Պրահայում, Ս. Պետերբուրգում, Վենետիկում և այլուր։

## Մրցանակներ
* 1969 – Ջութակահարների այսրկովկասյան փառատոնի դափնեկիր, 
* 1972 – Ջութակահարների փառատոնի դափնեկիր, 
* 1983 – Ա. Պ. Բորոդինի անվան քառյակների համամիութենական փառատոնի դափնեկիր,
* 2011 – Հայաստանի Հանրապետության «Մովսես Խորենացի» մեդալ,
* 2011 – Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտաշես Մկրտչյան․ Ջութակն իբրև կյանքի նպատակ 

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Լեոնիդ Յակոբսոնի անվան բալետի թատրոն

**Սանկտ Պետերբուրգի Լեոնիդ Յակոբսոնի անվան պետական ակադեմիական բալետի թատրոն (Յակոբսոնի բալետ)**, առաջին բալետային թատրոնն է ԽՍՀՄ-ում, որը ստեղծվել է օպերային խմբից առանձին։ Հիմնադրվել է 1966 թվականին պարող և պարուսույց Պյոտր Գուսևի կողմից որպես «Կամերային բալետ», հետագայում որպես «Խորեոգրաֆիկ մանրաերկեր»։ 1969 թվականից մինչև 1975 թվականի հոկտեմբեր թիմը գլխավորել է Լեոնիդ Յակոբսոնը։ 2011 թվականից թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է Անդրիան Ֆադեևը։

## Շենք
Յակոբսոնի բալետի շենքը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի Մայակովսկու 15 հասցեում։

Այս հասցեում էր գտնվում պետական ձիաբուծության գլխավոր տնօրինության շենքերի համալիրը։ Փողոցին նայող գլխավոր շենքը կառուցվել է 1834-1835 թվականներին՝ ճարտարապետ Զ.Ֆ. Կրասնոպևկովի նախագծով։ Հետագայում դրան ավելացվել են ախոռ և ծառայողական մասնաշենքեր, իսկ 1904-1905 թվականներին բակում կառուցվել է կլոր ձիավարժարան։ 1920-ական թվականներին Համալիրի տարածքի մի մասը տրվել է որպես կոմունալ բնակարաններ։ Նրանցից բացի շենքում տեղակայվել են Լենինգրադի պետական ձիաբուծարանը և Հյուսիս-արևմտյան վիճակագրական վարչությունը։ 1972 թվականին Լենինգրադի քաղաքային գործկոմի 03/06/1970 և 05/29/1972 որոշումներով բակի կենցաղային շենքերը և ձիավարժարանը փոխանցվել են խորեոգրաֆիկ բալետային խմբի տնօրինությանը։

Պետական ձիաբուծության գլխավոր տնօրինության շենքերի համալիրը և Սանկտ Պետերբուրգի ձիավարժարանը ներառված է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության օբյեկտների (պատմության և մշակույթի հուշարձաններ) պետական գրանցամատյանում որպես տարածաշրջանային նշանակության քաղաքաշինության և ճարտարապետական հուշարձաններ։

## Գործունեություն
Թատրոնը հիմնադրվել է 1966 թվականի նոյեմբերի 12-ին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության պատվերով՝ «Խորեոգրաֆիկ մանրանկարներ» անունով։ Լեոնիդ Յակոբսոնը թատրոնը ղեկավարել է 1969-1976 թվականներին։ Նրա մահից հետո Կիրովի անվան թատրոնի ղեկավար Ասկոլդ Մակարովը զբաղեցրեց գեղարվեստական ղեկավարի պաշտոնը։ Այդ ընթացքում թատրոնում հայտնվեցին արտասահմանյան պարուսույցների ներկայացումներ, մեծածավալ դասական գործեր։ 2011 թվականից թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ Անդրիան Ֆադեևը։

Թատերախումբը Սանկտ Պետերբուրգի բարձրագույն «Ոսկե սոֆիտ» թատերական մրցանակի դափնեկիր է։ Թատերախմբի խաղացանկում եղել է «Սպարտակ», «Ժիզել», «Կարապի լիճը», «Շչելկունչիկ», «Պակիտա», «Շոպենիանա», «Քնած գեղեցկուհին», «Դոն Կիխոտ», «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Հազարան բլբուլ» և այլ հանրաճանաչ դասական ներկայացումներ։

## Բալետի պարողներ
Նրա ամենահայտնի և տաղանդավոր պարողներից են եղել Նատալյա Մակարովան, Միխայիլ Բարիշնիկովը, Ալլա Օսիպենկոն, Մայա Պլիսեցկայան։
Թատերախմբի առաջատար մենակատարներն են Ալլա Բոչարովան, Սվետլանա Սվինկոն, Ելենա Չեռնովան, Ստեփան Դեմինը, Դենիս Կլիմուկը, Անդրել Սորոկինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Վահե Ասլանյան

**Վահե Կրիկորի Ասլանյան** (), հայազգի երաժշտագետ, խմբավար, դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Վահե Ասլանյանը ծնվել է 1918 թվականի մարտի 13-ին, Բոստոն քաղաքի Դորչեսթեր շրջանում, Ստամբուլից գաղթած Կրիկորի Ասլանյանի և Վիկտորյա Բադուլյանի ընտանիքում։ 1940 թվականին ավարտել է Բոստոնի համալսարանն ու ստացել բակալավրի աստիճան, 1950 թվականին՝ Կլերմոնի բարձրագույն դպրոցն ու ստացել վարպետի աստիճան։

Եղել է Բերկշիրի երաժշտական կենտրոնի դիրիժոր, Սթենֆորդի համալսարանի տղամարդկանց ակումբի և երգչախմբի դիրիժոր ու խմբավար։ Վահե Ասլանյանը 1946–1950 թվականներին դասավանդել է Ռիչարդսոնի (Կալիֆոռնիա) բարձրագույն դպրոցում, 1950 թվականից՝ Հարթնել քոլեջում։ Երաժիշտը 1956 թվականից ղեկավարել է Կալիֆոռնիայի եկեղեցական երաժշտության, իսկ 1959 թվականից՝ Նեապոլի ժամանակակից ամերիկյան ու իտալական երաժշտության փառատոները։

1974–1976 թվականներին եղել է Կալիֆոռնիայի երաժշտական քոլեջների, Հյուսիսային Կալիֆոռնիայի երաժշտական հրատարակիչների ընկերակցությունների նախագահ։

Վահե Ասլանյանը մահացել է 2008 թվականի մայիսի 15-ին, Մոնտերե շրջանի Սալինաս շրջանային կենտրոնում։

## Աշխատություններ
*«Եկեղեցական խմբերգային երաժշտությունը Իտալիայում XVIII դարում»
*«Կալիֆոռնիայի եկեղեցական երաժշտությունը»
*«Եկեղեցական և ժողովրդական երաժշտությունը հայ մշակույթում»
*«Վիվալդիի կամերային պատարագը. ոճական վերլուծություն և կատարողական խմբակցություն»

## Մրցանակներ
*«Ֆուլբրայթի» (1958, 1959)
*«Մարթա Ռոքֆելլերի» (1959)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Սայաթ-Նովա (խառը երգչախումբ)

«**Սայաթ-Նովա**», խառը երգչախումբ (60 հոգանոց), հիմնադրվել է Լոս Անջելեսում 2005 թվականին՝ Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության հովանավորությամբ։ Խմբավարը Գայանե Բաղդասարյանն է, ատենապետուհին՝ Միշել Սաֆարյանը։

Երգչախմբի նպատակը Սփյուռքի հայերին (մասնավորապես՝ ԱՄՆ-ի) հաղորդակից դարձնելն է հայկական երաժշտական մշակույթին, նաև վերջինիս ավանդույթների պահպանումն ու տարածումը։

Երկացանկում ընդգրկված են ազգ-հայրենասիրական, ժողովրդական երգեր, ժամանակակից հայ և այլազգի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

2012 թվականից ունի սիմֆոնիկ նվագախումբ (դիրիժոր՝ Միքայել Ավետիսյան)։ Հանդես է գալիս հիմնականում Համազգայինի «Անի» պարախմբի (ղեկավարներ՝ Եղիա Հոշոլյան, Սյուզի Դարբինյան), երգիչ Գառնիկ Սարգսյանի հետ։

2018 թվականին Փասադենայի Փահասլ եկեղեցու սրահում մեծ համերգով նշել են Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակը։

## Տես նաև
* Սայաթ-Նովա (երգչախումբ)

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Վահրամ Սվաճյան

**Վահրամ Սվաճյան** (), ֆրանսահայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար։

## Կենսագրություն
Վահրամ Սվաճյանը ծնվել է 1871 թվականին։

Ստեղծագործության մեջ գերակշռում են դաշնամուրային երկերը՝ պրելյուդներ, նոկտյուրններ, վարիացիաներ, որոնք աչքի են ընկնում ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմի ոճական արտահայտչական առանձնահատկություններով, իսկ 22 պարերը՝ ազգային ժողովրդական երաժշտության տարրերի ինքնատիպ օգտագործմամբ։ Եվրոպացի և հայ բանաստեղծների խոսքերով գրած ռոմանսներն արտահայտչաձևերի հոգեբանական խորությամբ, հնչերանգների թարմությամբ, նվագակցության դրամատուրգիական ամբողջականությամբ ուշագրավ էջ են բացել հայ երգարվեստում։ Գրել է նաև տրիո, կվարտետ, կվինտետ, պոեմ՝ նվագախմբի համար, և այլ գործեր։

Վահրամ Սվաճյանը մահացել է 1943 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ դաշնակահարներ
Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջ

**Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջ**, հիմնադրվել է 1961 թվականին Ստեփանակերտում (մինչև 1996 թվականը եղել է ուսումնարան)։

## Պատմություն
Սայաթ-Նովայի անունով կոչվել է 1963 թվականին։ 1972-1988 թվականներին Շուշիում գործել է մասնաճյուղ (1980-1988 թվականներին՝ ինքնուրույն կրթօջախ)։

Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջը մինչև 2000 թվականը տվել է շուրջ 1200 շրջանավարտ (Այսրկովկասյան մրցույթի դափնեկիրներ Շ. Գևորգյան, Վ. Գրիգորյան, նաև Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի Լ. Օվչյան, ԼՂՀ ժողովրդական արտիստ Նաիրուհի Ալավերդյան, կոմպոզիտորներ Ս. Մարկոսյան, Մ. Մանասյան, Ա. Նասիբյան, Է. Ղազարյան, մասնագետ-մանկավարժներ և ուրիշներ)։ Քոլեջում գործում են դաշնամուրի, լարային, փողային, ժողովրդական գործիքների, խմբավարության, մեներգեցողության, երաժշտության տեսության և այլ բաժիններ, ժողովրդական գործիքների նվագախումբ, երգչախումբ։

1998 թվականին քոլեջին կից բացվել է արվեստի վարժարան։

2011 թվականին, երբ լրացել է Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջի հիմնադրման 50-ամյակը, շենքը վերանորոգվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջի ավարտական համերգը
* Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջը համալրվել է երաժշտական նոր գործիքներով 

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի դպրոցներ
Ռաֆայել Ստեփանյան

**Ռաֆայել Հովհաննեսի Ստեփանյան** (), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (1970)։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Ստեփանյանը ծնվել է 1926 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Երևանում։ 1957 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի տեսության և կոմպոզիցիայի բաժինը։

1957-1960 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1969-1972 թվականներին՝ Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանում (տեսության բաժնի հիմնադիր-ղեկավար), 1972-1987 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիաում (պրոֆեսոր)։ 1961 թվականին դարձել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի գիտաշխատող։

Հեղինակ է մի շարք գիտական հոդվածների («Հարմոնիայի ազգային ինքնատիպության մասին», «Ստեղծագործության ցնծություն», «Կվինտակորդներն ու կվարտակորդները Կոմիտասի ստեղծագործության մեջ», «Արամ Խաչատրյանի հարմոնիայի մի քանի առանձնահատկությունները» և այլն, բոլորը՝ ռուսերեն)։

Ռաֆայել Ստեփանյանը մահացել է 1987 թվականի օգոստոսի 31-ին Երևանում։

## Մատենագիտություն
* Երվանդ Սահառունի, Ե., 1962:
* Էդուարդ Կզարթմյան։ (Կյանքը և գործունեությունը) / Ռ.Հ. Ստեփանյան; Խմբագիր՝ Է.Ա. Մակարյան; Հայաստանի երգչախմբ. ընկ. կողմից, Երևան, 1966։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Տիգրան Սուքիասյան

**Տիգրան Սուքիասյան** (), հայ երգիչ, խմբավար։

## Կենսագրություն
Տիգրան Սուքիասյանը ծնվել է 1936 թվականին Նոր Ջուղայում։ Վաղ տարիքում նվագել է մանդոլին և ջութակ, շեփորի դասեր է առել Մոհամմադ Նիքնամից։ Երգել է եկեղեցում (երգեցողության դասեր է առել Ներսես քահանա Դավթյանից), 1953 թվականին երգել է Նոր Ջուղայի Հայուհյաց բարեգործականի (գեղարվեստական ղեկավար՝ Վ. Պարթև), 1957 թվականին՝ Նոր Ջուղայի (ղեկավար՝ Գ. Բարխուդարյան) երգչախմբերում։

1956 թվականին դասավանդել է դպրոցում, հիմնադրել դպրոցական երգչախումբ, ելույթներ ունեցել հանդիսություններում, տոնախմբություններում։

1958 թվականին տեղափոխվել է Թեհրան, հաճախել պետական կոնսերվատորիայի երեկոյան դասընթացներ (տեսություն, սոլֆեջջո, հարմոնիա, շեփոր)։ Ձայնավարժության և խմբավարության դասեր է առել երգչուհի Է. Բաղչեբանից։

Որպես մեներգիչ՝ հանդես է եկել Թեհրանի կոնսերվատորիայի, օպերային թատրոնի, «Կոմիտաս» երգչախմբերում։ Հիմնադրել և ղեկավարել է «Հ. Թովմասյան» դպրոցի խառը մանկապատանեկան (1975), Հայ մշակութային «Սիփան» միության, «Կոմիտաս» (1978), «Արաքս» օրիորդաց դպրոցի (1980–90), «Անահիտ» միության «Զվարթնոց» մանկապատանեկան (1982), Թեհրանի «Փարոս» երաժշտական ուսումնարանի քառաձայն (2006) և «Սամին» երգչախմբերը, Հայ համալսարանականների ընդհանուր միության «Նարեկ» անսամբլը (1993)։ 2002 թվականին սկսել է դասավանդել Թեհրանի երաժշտական ուսումնարաններում։

Թողարկել է «Ալագյազ» (ազգային, ժողովրդական երգեր), «Լեռ Սրբազան» (իր հեղինակած մեներգ, զուգերգ, քառաձայն) ձայնասկավառակները։ Նրա երգերը հնչել են նաև Հայաստանում՝ «Կիլիկիա» երգչախմբի կատարմամբ։

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Արամ Ասատրյան (ջութակահար)

**Արամ Դերենիկի Ասատրյան** (), հայ երաժիշտ, ջութակահար։

## Կենսագրություն
Արամ Ասատրյանը ծնվել է 1970 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, Երևանում քաղաքում։ Շրջանավարտն է Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 միջնակարգ և Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցները։ 1985-1989 թվականներին սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջում, 1989-1996 թվականներին ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ ջութակահարի մասնագիտությամբ։

1991 թվականին Էդուարդ Թոփչյանի հետ հիմնադրել է «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, որի կազմով հանդես է եկել բազմաթիվ փառատոների և շրջագայել եվրոպական մի շարք քաղաքներով։ Հանդես է գալիս «Օկսենհեմ» ռոք խմբում, որը հիմնել է 1990-ականների սկզբին բաս-կիթառահար Վահագն Պապայանի հետ։ 1992 թվականից աշխատում է Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ` որպես առաջին ջութակահար։ 1997 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա։ 2013 թվականից Արմեն Թորոսյանի, Սոնա Ազարյանի և Վահան Գրիգորյանի հետ համատեղ հիմնել է Էդվարդ Միրզոյանի անվան լարային քառյակը։ 2013 թվականին Գյումրիում, մասնակցել է «Վերածնունդ» երաժշտական միջազգային մրցույթ-փառատոնին, որտեղ արժանացել է Գրան Պրի մրցանակի։ Համագործակցել է մի շարք հանրահայտ երաժիշտների և երգիչների հետ, մասնակցել բազմաթիվ դասական և ռոք փառատոների։

## Ծանոթագրություններ
Արթուր Աքշելյան

**Արթուր Աքշելյան** (), կոմպոզիտոր։ «Ասոնանս» անսամբլի դիրիժոր։

## Կենսագրություն
2007 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան՝ Վարդան Աճեմյանի ստեղծագործական դասարանը։ 2008 թվականին տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ Նույն թվականին ընդունվել է Ժնևի երաժշտական բարձրագույն դպրոցը, որտեղ կատարելագործվել է հանրահայտ կոմպոզիտոր Միքաել Ժարրելի դասարանում (MA in Arts): Մի շարք հանդիպումներ է ունեցել կոմպոզիտորներ Ստեֆանո Գերվազոնիի, Պոլ Մեֆանոյի, Անրի Դյուտիյոյի, Աշոտ Զոհրաբյանի, Տիգրան Մանսուրյանի, Սոֆյա Գուբայդուլինայի հետ։

Մասնակցել է կանադական «Domaine Forget» և անգլիական «Arditti» քառյակների մասնագիտական դասընթացներին։ Համագործակցել է ճանաչված անսամբլների («Insomnio», Հոլանդիա, «Contrechamps», Ժնև, «Nouvel Ensemble Moderne», Քվեբեկ) և երաժիշտների (Արթուր Ավանեսով, Հայկ Մելիքյան և ուրիշների) հետ։

## Մրցանակներ
* Կոմպոզիտորների միջազգային մրցույթների դափնեկիր,
* 1-ին մրցանակ, 2007, «Pre-Art», Ցյուրիխ,
* Յուրգենսոնի անվան, 3-րդ մրցանակ, Շուշանիկ Ափոյան, 2010, Մոսկվա,
* «Գաուդեամուս», պատվավոր դիպլոմ, 2010, Հոլանդիա,
* Ժնևի մրցույթի գլխավոր մրցանակ, 2012,
* Kiefer-Hablitzel մրցանակ, 2012։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արթուր Աքշելյան

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Հայաստանի ռեգբիի ֆեդերացիա

**Հայաստանի Ռեգբիի Ֆեդերացիա**, ռեգբիի միության ղեկավար մարմինը Հայաստանում։

Ֆեդերացիան հիմնադրվել է 2000 թվականին և միացել է FIRA-AER-ին (այժմ՝ Rugby Europe), իսկ որպես ասոցիացված անդամ՝ 2002 թվականին։ Ռեգբի Եվրոպան 2014 թվականի նոյեմբերին կասեցրել է Հայաստանի ռեգբիի ֆեդերացիայի գործունեությունը՝ անգործության պատճառով։

## Պատմություն
Հայաստանում ռեգբի առաջին անգամ խաղացել են 1960-ականներին, երբ երկիրը Խորհրդային Միության կազմում էր։ Հայաստանը ԽՍՀՄ կազմում ուներ իր ներկայացուցչական թիմը, թեև այն չէր համարվում ազգային հավաքական։ Հայկական ակումբները, այդ թվում՝ Երևանի Դինամոն և Երևանի Սպարտակը հանդես են եկել ԽՍՀՄ առաջնության և Խորհրդային Միության գավաթի բարձրագույն դիվիզիոնում։ Ռեգբիի թիմերը լուծարվել են 1990-ականների սկզբին՝ անկախությունից հետո Հայաստանի տնտեսական դժվարությունների պատճառով։

Մինչև 2000 թվականին Հայաստանի ռեգբիի ֆեդերացիայի (ՀՀՖ) հիմնադրումը երկրում մոտ մեկ տասնամյակ ռեգբի չեն խաղացել։ Գագիկ Փանիկյանը 2002 թվականին դարձել է ՀՌՖ նախագահ։ Շուտով ստեղծվում են յոթ և տասնհինգ հոգու հավաքականներ, որոնք պետք է խաղային եվրոպական մրցաշարերում։ 2012 թվականի դրությամբ Հայաստանում կար ռեգբիի երեք ակումբ՝ Արարատ, Արտաշատ և Ուռենի։ Ռեգբի Եվրոպան 2014 թվականին դադարեցրել է Հայաստանի ռեգբիի ֆեդերացիայի գործունեությունը։

## Ազգային հավաքականներ

* Հայաստան - Ռեգբիի տղամարդկանց ազգային հավաքականը ձևավորվել է 2004 թվականին։ Այն բաղկացած էր հիմնականում Ֆրանսիայի հայկական ծագում ունեցող խաղացողներից։ Թիմը խաղացել է 2004 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում՝ հաղթելով Նորվեգիային և Իսրայելին։
* Հայաստանի ռեգբիի տղամարդկանց ազգային յոթ հոգանոց հավաքականը ստեղծվել է 2003 թվականին։

## Տես նաև
* Հայաստանի ռեգբիի ազգային հավաքական
* Ռեգբին Հայաստանում

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Համընդհանուր պաշտպանություն

**Համընդհանուր պաշտպանություն** (), ռազմական պաշտպանության և քաղաքացիական պաշտպանության գաղափարները մեկտեղող և լայնացնող պաշտպանողական քաղաքականություն։ Ընդունված է մի շարք երկրներում, որոնց թվում են, օրինակ՝ Ավստրիան, Դանիան, Ֆինլանդիան, Նորվեգիան, Ռուսաստանը, Սինգապուրը, Շվեդիան, Շվեյցարիան, Թայվանը, Լիտվան, և Ուկրաինան։ Գաղափարը ենթադրում է ինչպես պետության, այդպես էլ այդ հասարակության բարձր պատրաստակամությունը՝ պաշտպանել իրենց տարբեր վտանգների և աղետների,՝ պատերազմների, ճգնաժամերի կամ բնական աղետների գոյացման դեպքում։ Համընդհանուր պաշտպանությունը ենթադրում է հասարակության պատերազմներին պատրաստելու բոլոր միջոցառումները։ Այն ենթադրում է, որ պատերազմի կամ արտակարգ իրավիճակի դեպքում հասարակության բոլոր գործառույթները, ինչպես ռազմական, այնպես էլ քաղաքացիական, ընդգրկվում են պաշտպանողական աշխատանքների մեջ։ Սա նշանակում է, որ ճգնաժամի ընթացքում բոլոր սոցիալական ինստիտուտները, ինչպիսիք են բանակը, ոստիկանությունը, խորհրդարան, կառավարությունը և նրա գործակալությունները, տեղական կառավարման մարմինները, առողջապահության համակարգը, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները, գործարարները և անհատներրը մոբիլիզացվելու են պետության պաշտպանության համար։

Աշխարհի մակարդակով համընդհանուր պաշտպանության իրականացումը միատեսակ չէ. այն տարբերվում է երկրից երկիր։ Առանձնահատկությունները կարելի է նկատել գաղափարի իրականացման տարրերով։ Անհնար և շատ ռեսուրսատար է հասնել բնակչության համընդհանուր պաշտպանությանը, և այդ պատճառով պետությունները նախապես հաշվարկում են ինչպես հասնել տարբեր ճգնաժամային իրավիճակներին բնակչության առագելագույն պատրաստվածության մակարդակին։ Սովորաբար, պետությունները ընտրում են տվյալ տարածաշրջանի հնարավոր ճգնաժամերին (պատերազմներ, բնականա աղետներ և այլն) դիմակայելու համընդհանուր պաշտպանության որոշ տարրերի կոմբինացիներ։ Համընդհանուր պաշտպանության առավել կարևոր տարրերից են պարտադիր զինվորական ծառայությունը, տարածքային պաշտպանության ուժերը, քաղաքացիական պաշտպանությունը, տնտեսական պաշտպանությունը և հոգեբանական պաշտպանությունը։

Օրինակ, Ֆինլանդիայում գոյություն ունի *Համընդհանուր ազգային պաշտպանություն* () հասկացությունը, որն ընդգրկում է Ֆինլանդիայի անկախության պաշտպանության նպատակով արտաքին վտանգներից քաղաքացիների գոյատևման միջոցները և անվտանգությունը պաշտպանող քաղաքացիական և ռազմական ոլորտների բոլոր միջոցառումները։ Նմանապես, Շվեդիայում գոյություն ունի *Համընդհանուր պաշտպանություն* () հասկացությունը, որն էլ ենթադրում է քաղաքացիական և ռազմական համատեղ պաշտպանություն հասարակական կարևոր ինստիտուտների՝ խորհրդարանի և Գյոթեբորգի նավահանգստի պաշտպանության համար։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքացիական պաշտպանություն
Էնթոնի Բլինքեն

**Էնթոնի Ջոն Բլինքեն** (), ամերիկացի պետական պաշտոնյա, դիվանագետ, ԱՄՆ 71-րդ պետքարտուղարը (2021 թ. հունվարի 26-ից)։ Նախագահ Բարաք Օբամայի պաշտոնավարման շրջանում եղել է ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական (2013-2015). 2015-ից 2017 թ. զբաղեցրել է փոխպետքարտուղարի պաշտոնը։

Բիլ Քլինթոնի նախագահության շրջանում Պետդեպարտամենտում տարբեր ավագ պաշտոններ է զբազեցրել Ազգային անվտանգության խորհրդի գծով (1994-2001)։ 2001 թվականից 2008 թթ. եղել է ավագ գիտաշխատող Ռազմավարական և միջազգային ուսումնասիրությունների կենտրոնում։ 2003 թ. ԱՄՆ Սենատի Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում որպես Ժողովրդավարական խմբի ղեկավար պաշտոնավարելու շրջանում (2002-2008) հանդես է եկել ԱՄՆ զորքերի Իրաք ներխուժման օգտին։ 2008 թ. Ջո Բայդենի նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ եղել է արտաքին քաղաքականության գծով վերջինիս խորհրդատուն։

2009-2013 թթ. Բլինքենը աշխատել է որպես նախագահի օգնական. եղել է նաև փոխնախագահի խորհրդականը ազգային անվտանգության գծով։ Նախագահ Օբամայի վարչակազմում պաշտոնավարելու ժամանակ օգնել է մշակել ԱՄՆ քաղաքականությունը Աֆղանստանում և Պակիստանում, ինչպես նաև Իրանի միջուկային ծրագիրը։ Բլինքենն այնուհետև գործունեություն է սկսել մասնավոր հատվածում՝ դառնալով WestExec Advisors խորհրդատվական ընկերության համահիմնադիրը։ 2020 թ. դարձյալ աշխատանքի է անցել պետական համակարգում՝ հանդես գալով որպես խորհրդատու Ջո Բայդենի նախագահական քարոզարշավի շրջանակներում. այնուհետև վերջինիս կողմից առաջադրվել է որպես պետքարտուղար՝ պաշտոնը ստանձնելով 2021 թ. հունվարի 26-ին։

## Այլ տեղեկություններ
Բլինքենը ծնվել և կյանքի վաղ տարիներն անցկացրել է հրեա ծնողների ընտանիքում։ Այնուհետև մոր՝ Ջուդիթի հետ տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ շարունակել է միջնակարգ կրթությունը։ Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտ է. դոկտորի կոչում է ստացել Կոլումբիայի համալսարանի Իրավագիտության դպրոցում։ Որպես իրավաբան աշխատել է Նյու Յրրքում և Փարիզում։ Հեղինակել է գլոբալ զարգացումների թեմայով մի շարք հոդվածներ։ Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։ Սահուն տիրապետում է ֆրանսերենին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պետքարտուղարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղծառայողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ դեսպաններ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Ավետիս (երաժշտական միություն)

**«Ավետիս»** երաժշտական միություն, որը հիմնադրվել է 2011 թվականին՝ շվեյցարահայ օպերային երգչուհի Վարդուհի Խաչատրյանի նախաձեռնությամբ։

## Պատմություն
«Ավետիս» միությունն իր գործունեությունը սկսել է 2011 թվականին։ Նախնական շրջանում միության գործունեությունը եղել է շատ փոքր. կազմակերպվում էին փոքրիկ համերգներ, տպագրվում էին նոտաներ։

Միության նպատակը Եվրոպայում հայ մշակույթը տարածելն է և հայ երաժիշտներին ներկայացնելը։ Միության կողմից հետագայում հիմնվել է նաև «Ավետիս» փառատոնային նվագախումբը։ Ժնևի «Վիկտորիա Հոլլ» համերգասրահում տարվա ընթացքում կազմակերպվում 2-3 համերգ, որին մասնակցում է տեղի «Ավետիս» փառատոնի նվագախումբը։ Նվագախմբի երաժիշտների մի մասը շվեյցարաբնակ հայեր են։ Նվագախմբի ելույթները ղեկավարել են դիրիժորներ Հարություն Արզումանյան, Վահագն Պապյան և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վարդուհի Խաչատրյանը՝ Պլետնյովի ցանկության ու «Վիվա Խաչատրյան» նախագծի մասին
*«Եվրոպայում պետք է ճանաչեն իսկական հայկական երաժշտությունը». Վարդուհի Խաչատրյան
*Вардуи Хачатрян

Կատեգորիա:Երաժշտական ընկերություններ ըստ երկրի
Արտեմ Խաչատուր

**Արտեմ Խաչատուր** (իսկական անունը՝ **Արտյոմ Ջիվանի Խաչատրյան**, ), թառահար, կոմպոզիտոր։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2008)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինականի Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական ուսումնարանի (դասատու՝ Մ. Մինասյան), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի թառի (1993 թվական, Հ. Դարբինյանի դասարան) բաժինները, սովորել կոմպոզիցիայի (1992–1995 թվականներին, Խ. Ավետիսյանի դասարան) բաժնում։

1985–1987 թվականներին՝ Գյումրիի ժողովրդական գործիքների նվագախմբի թառահար, «Գանձասար» երգի-պարի, 1989–1992 թվականներին՝ «Սայաթ-Նովա» աշուղական երգի անսամբլների թառահար (նաև գործիքավորման մասի ղեկավար), 2013 թվականից՝ «Ալմաստ» ժողովրդական գործիքների անսամբլի, 2015 թվականից՝ «Նարեկացի» ժողովրդական գործիքների նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար։

Գրել է կոնցերտ՝ թառի և ժողովրդական նվագախմբի համար (1993), մշակել երգեր, պարեղանակներ, նախանվագներ։ Համերգներով հանդես է եկել արտերկրում։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Հանրապետության նվագախմբերի մրցույթի Գլխավոր մրցանակ (2016), 
* «Սայաթ-Նովա» հանրապետական մրցույթի 1-ին մրցանակ, 
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2007),
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2008)։

Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Լամենտո

**Լամենտո** (իտալ.՝ lamento – բողոք, ափսոսանք, ողբ, բողոքի երգ), թախծոտ երաժշտություն, սովորաբար՝ ավարտուն փոքրածավալ վոկալ-գործիքային ստեղծագործություն։

## Պատմություն
Առաջացել է վաղ բարոկկո երաժշտության մեջ մոնոդիայի տարածման հետ միասին։ 17-18-րդ դարերում լամենտոն՝ որպես արիա կամ վոկալ տեսարան, հաճախ ընդգրկվել է օպերայում՝ սյուժեի գագաթնակետից անմիջապես առաջ. առաջին նմուշներից կարելի է համարել Արիադնայի ողբ Կլաուդիո Մոնտեվերդիի «Արիադնա» օպերայից (1608)։

Լամենտոյին հատուկ են դանդաղ տեմպը, մեղեդու մարող ընթացքը, basso ostinato հնարքը, որոշակի ռիթմիկ բանաձևերը, վոկալ պարտիայում «հոգոցի» ինտոնացիան և այլն։ Մասնավորապես, basso ostinato-ի վրա հիմնված լամենտոն հանդիպում է 17-րդ դարի վերջի և 18-րդ դարի սկզբի մադրիգալներում, կանտատներում և օրատորիաներում։ Նրանք նաև զարգացում են ստացել 1640-ական թվականների վենետիկյան օպերայում։ Լամենտոյի այս տեսակի ամենահայտնի օրինակներից է «Դիդոնաեի ողբը» Հենրի Պյորսելի «Դիդոնե և Էնեաս» օպերայից։ Մարինա Լոբանովան նշում է, որ basso ostinato-ի հիման վրա ստեղծվող լամենտոն իրականում դարձել է ինքնուրույն ավանդույթ բարոկկո օպերայի շրջանակներում և ձեռք է բերել միջազգային բնույթ։ Վալենտինա Խոլոպովան նաև նկատում է, որ «բաս լամենտոն» դարձել է ժանրի այնպիսի անքակտելի բնութագրիչ, որ վշտի նույն իմաստաբանությամբ անցել է այլ վոկալ և գործիքային ժանրերի։

19-րդ դարում օպերային կոմպոզիտորները օգտագործել են լամենտոյի տարրերը՝ ընդգծելու վշտի ինտոնացիան։ 20-րդ դարում Ռոդիոն Շչեդրինը «Լամենտո» անվանումն է տվել իր «Լենինը ժողովրդի սրտում է» () օրատորիայի երկու մասերին (առաջին և երրորդ), որը կրում է ողբի բնույթ։

«Լամենտո» տերմինը կիրառվել է նաև գործիքային երաժշտության վերաբերյալ։ Այս իմաստով այն հոմանիշ է ֆրանսիական «tombeau» (գործիքային պիես՝ նվիրված մահացածի հիշատակին, լատ.՝ «տապանաքար») և «plainte» (լատ.՝ «բողոք») բառերին։ Եզրույթը հանդիպում է նաև արևմտաեվրոպ. երաժշտության մեջ, որտեղ ունի նույն իմաստը, ինչ ֆրանս. «tombeau» (գործիք. պիես՝ մահացածի հիշատակին) անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Եկեղեցական երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Մահվան մշակութային ասպեկտներ
Աստղիկ Մուշեղյան

**Աստղիկ Ալբերտի Մուշեղյան** (), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2005), Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2018)։

## Կենսագրություն
Աստղիկ Մուշեղյանը ծնվել է 1959 թվականի մարտի 5-ին Երևանում։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի տեսության (Մ. Տոնյանի դասարան), 1981 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիա երաժշտագիտության (Գ. Գյոդակյանի դասարան), իսկ 1985 թվականին՝ դաշնամուրի (Ա. Ներսիսյանի դասարան) բաժինը։

1982 թվականին դարձել է Մատենադարանի (2005 թվականից` ավագ), 2000 թվականից՝ «Հայ հոգևոր երաժշտության կենտրոնի» գիտաշխատող։

Հեղինակել է «Արմաշի դպրեվանքի երաժշտական ավանդույթները» («Արմաշի դպրեվանքը», 1998, մաս Բ) մենագրությունը, որտեղ անդրադարձել է հայ հոգևոր երգարվեստի պատմությանն ու տեսությանը։ Մի շարք աշխատությունների (Ք. Քուշնարյան, Գ. Գյոդակյան, Ա. Բաղդասարյան և ուրիշների), ժողովածուների («Երգք ձայնագրեալք ի Ժամագրոց Հայաստանեայց Ս. Եկեղեցւոյ», «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք Ս. Պատարագի», Մ. Եկմալեանի «Երգեցողութիւնք Սրբոյ Պատարագի») և դասագրքերի խմբագիր է։ Կազմել և խմբագրել է ձայնասկավառակների հավաքածուներ (Կոմիտասի ծննդյան 145-ամյակին, Ա. Խաչատրյանի և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ