Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա

**Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազա** (**VBG** (IATA), **KVBG** (ԻԿԱՕ), **VBG** (FAA)), նախկին **Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա**, ԱՄՆ տիեզերական ուժերի բազա Սանտա Բարբարա շրջանում (Կալիֆոռնիա): Հիմնադրվել է 1941 թվականին և տիեզերանավեր է արձակում ԱՄՆ-ի Արևմտյան տիեզերակայանից, ինչպես նաև իրականացնում է հրթիռների փորձարկումներ: Տիեզերական ապարատների մեկնարկի հիմնական հարթակ է ծառայում ԱՄՆ տիեզերական ուժերի «Դելտա 30» կազմավորումը, որը համազոր է ԱՄՆ Ռազմաօդային ուժերի ավիաբազայի տիեզերական թևին: Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազան նաև իրականացնում է քաղաքացիական և կոմերցիոն տիեզերական կազմակերպությունների, ինչպիսիք են NASA-ն և SpaceX-ը, տիեզերական մեկնարկներ:

2023 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, Երևանի ժամանակով 22։ 18-ին Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայից SpaceX ընկերության Falcon 9 տանող հրթիռով երկրաշուրջ ուղեծիր է արձակվել Հայաստանում ստեղծված առաջին հայրենական արբանյակը՝ «Հայասաթ-1»-ը։ Կուբսատ ձևաչափի այս արբանյակն իր առաքելությունն ավարտել է 2025 թվականի ապրիլի 26-ին։

## Պատմություն
### Միացյալ Նահանգների բանակ

#### Քեմփ Քուք (1941–1953)
1941 թվականին, նախքան Միացյալ Նահանգների ներգրավվելը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ, Միացյալ Նահանգների բանակը սկսել է երկրում հողեր ձեռք բերել՝ հետևակային և զրահատանկային ուժերի մարզման համար։ Այս տարածքները պետք է բազմազան լինեին՝ համապատասխան մարզումներն ապահովելու համար։ 1941 թվականի մարտին ԱՄՆ բանակը Կալիֆոռնիայի կենտրոնական ափի երկայնքով՝ Լոմպոկ և Սանտա Մարիա քաղաքների միջև, նշել է մոտավորապես 35,000 հա բաց ագարակային հողերը։ Իր հարթ սարահարթով, շրջակա բլուրներով, բազմաթիվ կիրճերով և բնակեցված տարածքներից համեմատաբար հեռու գտնվելու շնորհիվ, բանակը համոզված էր, որ Գավիոտայի ափի այս հատվածը իդեալական վայր է մարզումների համար։ Կառավարությունը գնել է հողերի մեծ մասը։ Որոշ փոքր հողամասեր ձեռք են բերվել կամ վարձակալության, լիցենզիայի կամ հողային սերվիտուտի՝ սահմանափակ օգտագործման (easements) միջոցով։  Հողը նախկինում վեց ագարակների մաս է կազմել՝ Կասմալիա, Գվադալուպե, Միշն դե լա Պուրիսիմա, Ռանչո Լոմպոկ և Ռանչո Տոդոս Սանտոս ի Սան Անտոնիո, և Խեսուս Մարիա։

Ռազմական ճամբարի շինարարությունը սկսվել է 1941 թվականի սեպտեմբերին։ Չնայած անավարտ լինելուն, ճամբարը գործարկվել է հոկտեմբերի 5-ին և անվանվել է **Քեմփ Քուք**՝ ի պատիվ հեծելազորային սպա Ֆիլիպ Սուրբ Ջորջ Քուքի  (1809-1895), որի կարիերան ընդգրկում է ԱՄՆ-ի Մեքսիկական պատերազմը, Հնդկացիական պատերազմները և Քաղաքացիական պատերազմը։

Զորքերի պատրաստությունը չէր կարող սպասել շինարարության ավարտին։ ԱՄՆ 5-րդ զրահատանկային դիվիզիան առաջինն է ժամանել է այդտեղ 1942 թվականի փետրվար և մարտ ամիսներին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Քեմփ Քուք ճամբարում իրականացվել են բազմաթիվ զրահատանկային և հետևակային դիվիզիաների վարժանքներ՝ նախքան դրանց արտասահմանում տեղակայելը։ Բացի այդ, Քուքում մարզվել են հակաօդային հրետանային, մարտական ինժեներական, հրետանային և հոսպիտալային ստորաբաժանումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ճամբարով անցել է ԱՄՆ զորքերի ավելի քան 400 խումբ։

Պատերազմի ընթացքում Քուք ճամբարն օգտագործվել է գերմանացի և իտալացի ռազմագերիների տեղավորման համար: Ռամագերիների հետ վարվելու Ժնևի կոնվենցիաներից հետո խմբերը պահվել են առանձին և ճամբարի ներսում տարբեր աշխատանքներ են կատարել, այդ թվում՝ շինարարություն, գրասենյակային աշխատանք, սննդի սպասարկում և լվացքատան աշխատանք: Պատերազմական աշխատուժի պակասը լրացնելու համար գերմանացի ռազմագերիներին նաև աշխատեցրել են  մոտակա համայնքների գյուղատնտեսական աշխատանքներում։

Երկրորդ համաշխարհայինի ավարտից հետո՝ 1946 թվականին, Քեմփ Քուքը դարձել է Խիստ ռեժիմի ռազմական բանտի տեղակայման վայր, իսկ հողերի մեծ մասը հիմնականում տրվել է վարձակալության՝ գյուղատնտեսության և արոտավայրերի համար: 1950-1953 թվականներին Քեմփ Քուքում վերսկսվել են զորքերի մարզումները՝ զինվորներին պատրաստելով Կորեական պատերազմի համար: 1953 թվականին ճամբարը դադարել է գործել, և ռազմական բանտը դարձել է դաշնային բանտ քաղաքացիական անձանց համար, որն այժմ հայտնի է որպես Լոմպոկի ԱՄՆ դաշնային բանտ։

Քեմփ Քուքից մնացած վերջին շենքերը քանդվել են 2010 թվականին։

### Միացյալ Նահանգների ռազմաօդային ուժեր
#### Քուքի ռազմաօդային բազա
Քանի որ 1950-ական թվականները նշանավորվել են հրթիռների դարաշրջանով, և Միացյալ Նահանգներին շտապ անհրաժեշտ էր վարժական հրապարակ, որը կարող էր նաև ծառայել որպես մարտական պատրաստության հրթիռային բազա։ Ավելի քան 200 հավանական վայրեր ուսումնասիրելուց հետո հանձնաժողը 1956 թվականին ընտրել է Քեմփ Քուքը։ Այնպես, ինչպես 1941 թվականին բանակի համար գրավիչ էին Քեմփ Քուքի հսկայական չափսերը, հեռավորությունը, չափավոր կլիման և ափամերձ դիրքը, այս դեպքում նույնպես իդեալական վայր են ճանաչվել։ Հրթիռները կարող էին արձակվել դեպի արևմուտք՝ Խաղաղ օվկիանոսի վրայով՝ առանց բնակեցված տարածքների վրայով թռչելու, իսկ արբանյակները կարող էին տեղադրվել բևեռային ուղեծրում՝ դեպի Հարավային բևեռ՝ առանց որևէ ցամաքային տարածքով անցնելու մինչև Անտարկտիդա հասնելը։

Հետևելով տարածքը նախընտրած հանձնաժողովի առաջարկին, 1956 թվականի նոյեմբերի 16-ին ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարի հրահանգով  Միացյալ Նահանգների ռազմաօդային ուժերին է փոխանցվել  26,000 հա հողատարածքը։ Այս հողատարածքը սկզբում կոչվում էր **Հյուսիսային Քեմփ Քուք**, բայց պաշտոնական փոխանցումը տեղի ունենալուց հետո, 1957 թվականի հունիսի 21-ին, այն անվանվել է **Քուքի ռազմաօդային բազա**։

6591-րդ օժանդակ էսկադրիլիայի առաջին օդաչուները ժամանել են փետրվարի 15-ին՝ պաշտոնական տեղափոխումից առաջ։ Բազան անմխիթար վիճակում են գտել․ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի շենքերը խարխլված էին, իսկ ճանապարհները լայնածավալ վերանորոգման կարիք ունեին։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում ստեղծվել են մեկնարկային և կառավարման կայաններ, հին շինությունները վերանորոգվել են և կառուցվել են նոր կացարաններ։ Բազայի սկզբնական առաքելությունը *PGM-17 Թոր, SM-65 Ատլաս* և *HGM-25A Տիտան-I*  բալիստիկ հրթիռների համար անձնակազմ վերապատրաստելն է եղել, միաժամանակ ծառայեցնելով ամերիկյան առաջին միջմայրցամաքային հրթիռային համակարգի՝ «*Ատլաս*»-ի համար արտակարգ իրավիճակների օպերատիվ կենտրոն։

1957 թվականին Խորհրդային Միության «Սպուտնիկ» հրթիռի արձակումը ավելի է սրել ԱՄՆ հրթիռային ծրագրի հրատապությունը։ Նոյեմբերին Պաշտպանության նախարարությունը թույլատրել է բալիստիկ հրթիռների արձակումը Քուքի ռազմաբազայից։ Կառավարման պատասխանատվությունը 1958 թվականի հունվարին Օդային հետազոտությունների և զարգացման հրամանատարությունից () դրվել է Ստրատեգիական օդային հրամանատարության () վրա: SAC-ը ստանձնել է անձնակազմին հրթիռների արձակմանը պատրաստելու և նախնական գործառնական կարողություններով օժտելու պատասխանատվությունը։ ARDC-ն պահպանել է տարածքի ակտիվացման, հետազոտությունների և մշակման փորձարկումների վերահսկողությունը։ Սա սկիզբ է դրել երկու հրամանատարությունների միջև սերտ աշխատանքային հարաբերություններին, որոնք շարունակվել են 35 տարի։

1958 թվականի փետրվարին *PGM-19 Յուպիտեր* ծրագիրը ԱՄՆ զինված ուժերից փոխանցվել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերին: SAC-ը Քուքում ստեղծել է «Յուպիտեր» և «Ատլաս» շարքի հրթիռների համար նախատեսված էսկադրիլիաներ: Սկսվել է նաև «Տիտան-I»-ի օպերատիվ համակարգերի փորձարկման կենտրոնի շինարարությունը: Առաջին «Թոր» հրթիռը ժամանել է նույն տարվա վերջում։

Հարավային 8,000 ''հա'' Քուքի ռազմաօդային բազան 1958 թվականի մայիսին փոխանցվել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերին՝ Խաղաղօվկիանոսյան հրթիռային բազայի համար։ Սակայն 1963 թվականին վերակառուցման արդյունքում այս ռազմաբազայի հիմնական հատվածները, այդ թվում ՝ Արգուելլո կետը, վերադարձվել են ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերին։ Այս քայլը ԱՄՆ Ռազմաօդային ուժերին տվել է Վանդենբերգում և Խաղաղ օվկիանոսի մեծ մասում հրթիռային կայանի անվտանգության ամբողջական պատասխանատվությունը։ Ռազմաօդային ուժերը վերանվանել են տարածքը **Արևմտյան կայան**։

#### Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա
մինի|Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազայի գլխավոր դարպասը
Հաստատությունը վերանվանվել է **Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա** 1958 թվականի հոկտեմբերի 4-ին՝ ի պատիվ ռազմաօդային ուժերի երկրորդ շտաբի պետ գեներալ Հոյտ Վանդենբերգի։

6,100 *հա* հողատարածքը բազային հատկացվել է 1966 թվականին՝ «Մարդատար ուղեծրային լաբորատորիա» ծրագրի համար 6-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրի կառուցելու համար։ Միակցման հետ մեկտեղ բազան հասել է իր վերջնական չափին՝ 40,104 *հա*։

##### Բալիստիկ հրթիռի փորձարկում
###### PGM-17 Thor
մինի|''PGM-17 Թոր'' միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռը (ՄՀԲՀ)

ԱՄՆ բանակի ճամբարից հրթիռային բազա անցումը վերջնականապես ամրապնդվել է 1958 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, երբ Վանդենբերգի ռազմաօդային բազան հաջողությամբ արձակել է իր առաջին՝  *PGM-17 Թոր*  միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռը (ՄՀԲՀ):

Վանդենբերգի այդ արձակումից սկսվել է Խաղաղօվկիանոսյան հրթիռային ռազմաբազայում միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռների շահագործումը և արձակվել է 1-ին հրթիռային դիվիզիայի անձնակազմի կողմից: «Թոր» ՄՀԲՀ-ի առաջին հաջող արձակումը տեղի է ունեցել Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայում 1959 թվականի ապրիլի 16-ին Թագավորական ռազմաօդային ուժերի (Մեծ Բրիտանիա) անձնակազմի կողմից: Արձակումը ինտեգրված զենքի համակարգի վարժանքների մի մասն էր: 1959 թվականի հոկտեմբերին Թագավորական ռազմաօդային ուժերի անձնակազմի կողմից հաջողությամբ իրականացվել է «Թոր» ՄՀԲՀ-ի ռազմական ուսումնական առաջին արձակումը։

1960 թվականի ապրիլի 22-ին Մեծ Բրիտանիայում տեղակայված չորրորդ և վերջին «Թոր» հրթիռի էսկադրիլիան Թագավորական ռազմաօդային ուժերի կողմից հանձնվել է Ստրատեգիական օդային հրամանատարությանը (SAC), այդպիսով ավարտելով այս զենքի համակարգի լայնածավալ տեղակայումը Միացյալ Թագավորությունում: Հաջորդ ամիս Միացյալ Թագավորությունի «Թոր» ՄՀԲՀ էսկադրիլիայից ( № 98 էսկադրիլիա) ժամանել է առաջին հրթիռը, որը հանվել է Թագավորական ռազմաօդային ուժերի մարտունակ ստորաբաժանումից և ուղարկվել Վանդենբերգի ավիաբազա փորձնական արձակման համար: Փորձնական արձակումներին հաջորդել է SAC-ի օպերատիվ փորձարկման ծրագիրը։

###### SM-65 Ատլաս
մինի|«Ատլաս» հրթիռները մարտական պատրաստության վիճակում 1960 թվականին

1958 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Կալիֆոռնիայի Վանդենբերգ ռազմաբազայում կառուցված «Ատլաս» շարքի առաջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռակիրը (576A-1) ընդունվել է 1-ին հրթիռային դիվիզիայի կապալառուի կողմից։  *SM-65D Ատլաս* առաջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը բերվել է, և այն ընդունել է SAC-ի 576-րդ ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիան 1959 թվականի փետրվարի 18-ին։ Առաջին «Ատլաս-D»-ն իր առաջին թռիչքը կատարել է 1959 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, և հաջող արձակումից հետո Ստրատեգիական օդային հրամանատարության գլխավոր հրամանատար (CINCSAC) գեներալ Թոմաս Ս. Փաուերը հայտարարել է «Ատլաս» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի մարտական պատրաստության մասին։

Հաջորդ ամիս, Վանդենբերգում գտնվող միջուկային մարտագլխիկով հագեցած «Ատլաս»-ը դարձել է Միացյալ Նահանգների առաջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը, որը բերվել է մարտական պատրաստության վիճակի։ Դա *SM-69D Ատլաս* միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ էր (AFSN 58-2190) 576A-1 մեկնարկային համակարգի վրա։ 1960 թվականի ապրիլին D շարքի «Ատլաս» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի առաջին արձակման փորձը դագաղաձև (coffin-type launcher) հրթիռակիրից (576B-2) հաջողությամբ է պսակվել։ Հրթիռի արձակման այս համակարգը նախատիպն էր այն արձակիչների, որոնք օգտագործվելու էին առաջին գործող «Ատլաս» էսկադրիլիայում՝ 564-րդ ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիայում, որը գտնվում է Վայոմինգի Ֆրենսիս Է. Ուորենի ռազմաօդային բազայում: Այս հաջող արձակումից հետո 1-ին հրթիռային դիվիզիայի հրամանատար, գեներալ-մայոր Դեյվիդ Ուեյդը հայտարարել է, որ դագաղաձև հրթիռակիրը մարտական պատրաստության վիճակում է:

1959 թվականի հուլիսին սկսվել է E շարքի առաջին «Ատլաս» շարքի միջմայրցամաքային դագաղաձև (coffin-type) բալիստիկ հրթիռակիրի շինարարությունը (Ատլաս № 1 օպերացիոն համակարգի փորձարկման կենտրոն): 1962 թվականի փետրվարի 28-ին տեղի է ունեցել *SM-65E Ատլաս*- ի առաջին հաջող արձակումը: *SM-65F Ատլաս* տեսակի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի առաջին «հորան-լիֆտ» (silo-lift) տեսակի հրթիռակիր արձակման կայանքի շինարարությունը սկսվել է 1962 թվականի նոյեմբերին (Ատլաս № 2 օպերացիոն համակարգի փորձարկման կենտրոն): Առաջին Ատլաս F-ը ժամանել է 1961 թվականի հունիսին, իսկ առաջին շահագործման համար կարգավորված F շարքի «Ատլաս»-ը հաջողությամբ արձակվել է 1962 թվականի օգոստոսի 1-ին։

Փորձնական փուլի ընթացքում Վանդենբերգը շահագործել է երկու «Ատլաս-D» մեկնարկային համալիր, երկու «Ատլաս-E» և երեք «Ատլաս-F» հորանային/ներկառուցված։  «Ատլաս-D»-երը հանվել են մարտական պատրաստվածությունից 576-րդ Ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիայում (576B համալիր) 1964 թվականի մայիսին՝ «Ատլաս»-ի ակտիվ միջմայրցամաքային հրթիռային ծառայությունից դուրսբերման շրջանակներում։ Վերջին «Ատլաս F» փորձնական մեկնարկը տեղի է ունեցել 1965 թվականի հունվարի 18-ին, իսկ 576-րդ Ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիան անջատվել է 1966 թվականի ապրիլի 2-ին։ 576-րդ SMS-ը 1959-1965 թվականներին իրականացրել է 53 «Ատլաս-D», 7 «Ատլաս-E» և 7 «Ատլաս-F» փորձնական մեկնարկներ։

«Ատլաս»-ը շարունակվել է օգտագործվել որպես Վանդենբերգից եկող արբանյակների համար նախատեսված կրող հրթիռ՝ տիեզերական արագացուցիչ (booster)՝ «RM-81 Ագենա» վերին աստիճանի հրթիռով, իսկ «Ատլաս-Ագենա»-ն ուղեծիր է ուղարկել տարբեր տեսակի արբանյակներ մինչև 1980-ականների վերջին դրա փուլային դադարեցումը։

###### HGM-25A Titan I
[մինի|[Տիտան (կրող հրթիռ)|«Տիտան I» հրթիռը դուրս է գալիս Վանդենբերգի օպերատիվ համակարգերի փորձարկման կենտրոնի իր հորանից, 1960 թվական]]

*HGM-25A [[Տիտան (կրող հրթիռ)|Տիտան I]]*-ը Միացյալ Նահանգների առաջին բազմահարթակ միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռն (ՄՄԲՀ) է։ Նախագծման և արտադրության ժամանակ «Տիտան I»-ը լրացուցիչ միջուկային զսպման միջոց է ապահովել՝ լրացնելով ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի *SM-65 Ատլաս* հրթիռը։ Այն «Տիտան» հրթիռների շարքից առաջինն է և կարևոր քայլ է եղել ռազմաօդային ուժերի ստրատեգիական միջուկային ուժերի կառուցման գործում։

1958 թվականի հուլիսին սկսվել է «Տիատն I» միջմայրցամաքային հրթիռային Օպերատիվ համակարգի փորձարկման կենտրոնի () շինարարությունը: Սա «Տիատն I» արձակման կառավարման կայանի նախատիպը պետք է լիներ իր շահագործման վայրերում: Այն բաղկացած էր մեկ «հորան-վերելակ» (silo-lift) արձակիչից, բլոկ-տնակից և դրան կից սարքավորումներից: Սկզբնապես Տիտան I-ի փորձարկումների համար կառուցված տարածքը 1960 թվականի դեկտեմբերի 12-ին լիովին վառելիքով լցված Տիտան-ը «OSTF-8» հորանային օբյեկտից բարձրացվել է մակերևույթ՝ մեկնարկին նախապատրաստվելու համար, բայց հորանի վերելակը փլուզվել է։ Հրթիռը կրկին ընկել է հորանի մեջ և պայթել՝ վնասելով օբյեկտը։ Դրանից հետո օբյեկտը լքվել է։ Վիրավորներ չեն եղել: Սա Վանդենբերգում հորանի առաջին վթարն էր։ Մեկնարկի կառավարման կենտրոնը նախատեսված էր հրթիռակիրի հորանից մոտ 23 մ (75 ոտնաչափ) հեռավորության վրա, սակայն 1960 թվականի դեկտեմբերի 3-ին OSTF-ի պայթյունից հետո այն տեղափոխվել է մոտ 370 մ (1200 ոտնաչափ) հյուսիս-արևմուտք։

«Հորանային վերելակի» միջոցով «Տիտան I»-ի առաջին մեկնարկը հաջողվել է 1961 թվականի սեպտեմբերին, իսկ SAC-ի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի առաջին մեկնարկը՝ 1962 թվականի հունվարին։ Արդյունքում, Վանդենբերգում գտնվող «Տիտան I» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի մեկնարկային համալիրը (395-A1/A2/A3) հանձնվել է Ստրատեգիական օդային հրամանատարության 395-րդ ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիային՝ հրթիռի թեստային մեկնարկներ կատարելու համար։

Սակայն, «Տիտան I»-ի շահագործման ժամկետը կարճատև է եղել, քանի որ պաշտպանության նախարար ՄաքՆամարան 1964 թվականի նոյեմբերին հայտարարել է, որ մնացած բոլոր առաջին սերնդի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռները (E և F Ատլաս և Տիտան I) փուլ առ փուլ կհանվեն շահագործումից (Project Added Effort) մինչև 1965 թվականի հունիսի վերջը։

1965 թվականի մարտի 5-ին Վանդենբերգում գտնվող Ստրատեգիական օդային հրամանատարությունը հաջողությամբ ավարտել է «Տիտան I» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռի վերջին փորձնական արձակումը։ 395-րդ SMS-ը 1963-1965 թվականներին իրականացրել է 19 փորձնական արձակում, նախքան բացառապես «Տիտան II»-ի փորձարկումներին անցնելը։ 1980-ականներին «Տիտան I»-ի որոշ երկրորդ աստիճաններ ծառայել են որպես *Ստրատեգիական պաշտպանության նախաձեռնության* (SDI) վաղ փորձարկումների թիրախներ։

###### LGM-25C Titan II
մինի|Titan II-ի փորձնական մեկնարկը Վանդենբերգից

*LGM-25C Տիտան II* միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը (ՄՄԲՀ) երկրորդ սերնդի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ է՝ պահեստավորվող վառելիքներով, ամբողջությամբ իներցիոն ուղղորդմամբ և հորանային վերամբարձ արձակման հնարավորությամբ: «Տիտան II» առաջին կայանքի կառուցումը սկսվել է 1962 թվականին, և ի վերջո Վանդենբերգը շահագործել է «Տիտան II» չորս արձակման համալիրներ։

Հրթիռի փորձարկումների մեծ մասն իրականացվել է Ֆլորիդայի Քեյփ Քենեդիի ռազմաօդային կայանում ՝ 6555-րդ աերոտիեզերական փորձարկման խմբի կողմից, իսկ «Տիտան II» ՄՄԲՀ առաջին հաջող ստորգետնյա/հորանային արձակումը տեղի է ունեցել Վանդենբերգում՝ 395-րդ ավիատիեզերական փորձարկման խմբի կողմից 1963 թվականի ապրիլին։ Առաջին լիարժեք հաջողված փորձարկումը տեղի է ունեցել 1965 թվականի մարտին։

1966 թվականի մարտի 25-ին Կալիֆոռնիայի Վանդենբերգ ռազմաբազայից արձակվել է SAC-ի 200-րդ հրթիռը՝ Տիտան II-ը։ Տիտան II-ի գործառնական փորձարկումները շարունակվել են մինչև 1985 թվականը։  Ինչպես իր նախորդը՝ «Ատլաս» շարքի ՄՄԲՀ-ը, այդ հրթիռի ածանցյալ «Տիտան II» «Ջեմինի» արձակման կայանը () օգտագործվել է «Ջեմինի» տիեզերական ծրագրի տիեզերանավի արձակման համար, իսկ «Տիտան 23G»- ն՝ որպես բուստեր (հրթիռի արագացուցիչ)՝ արբանյակներ արձակելու համար։ «Տիտան II»-ի վերջին արձակումը կատարվել է 2003 թվականին՝ «Տիտան IIG»-ով։

###### LGM-30 «Minuteman»
Պինդ վառելիքի ի հայտ գալով գործարկվել է *LGM-30 «Մինիտմեն»* (ՄՄՀ) եռափուլ բալիստիկ հրթիռը, որը մեծ առավելություններ ուներ նախկին հեղուկ վառելիքային ՄՄՀ բալիստիկ հրթիռների նկատմամբ: 1961 թվականի փետրվարին Վանդենբերգում սկսվել է «*Մինիտմեն»* շարքի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների փորձարկման կայանների շինարարությունը: *394A-1*-ից մինչև *A-7* հորաններն առաջինն էին, որոնք կառուցվել են SAC 394-րդ ստրատեգիական հրթիռային էսկադրիլիայի կողմից օգտագործելու համար։

*LGM-30A «Մինիտմեն IA»* թռիչքային փորձարկումները սկսվել են 1962 թվականի սեպտեմբերին: *«Մինիտմեն IB»*-ի առաջին փորձարկումը տեղի է ունեցել 1963 թվականի մայիսին: 1966 թվականի փետրվարի 24-ին Վանդենբերգի LF-04 (394A-3) և LF-06 (394-A5) հորաններից երկու «A» մոդելի *«Մինիտմեն I»* միջմայրցամաքային հրթիռների առաջին համազարկային (միաժամանակյա) արձակման փորձը հաջողվել է: Այս արձակումը ցույց է տվել բազմակի հետհաշվարկի և արձակման տեխնիկան, որը կօգտագործվեր օպերատիվ բազաներում իրական մարտական պայմաններում: «Մինիտմեն I»-ի փորձարկումները շարունակվել են մինչև 1968 թվականը։

*LGM-30F «Մինիտմեն» II-ի* փորձարկումները սկսվել են 1965 թվականի օգոստոսին․ առաջին արձակումը, որը կատարվել է Ռազմաօդային ուժերի համակարգերի հրամանատարության կողմից, հաջողությամբ է պսակվել։ Հրթիռը թռել է 8,000 կմ Խաղաղօվկիանոսյան հրթիռային տիեզերակայանից ներքև և դրա վերադարձի տրանսպորտային միջոցը հարվածվել է թիրախային տարածքում։

1970 թվականի հոկտեմբերի 22-ին LF-25-ից և LF-26-ից հաջողությամբ իրականացվել է երկու *«Մինիտմեն II»* ՄՄԲՀ *OT GT70F* (Salvo) օպերատիվ փորձնական (միաժամանակյա) առաջին փորձարկումը։ «Մինիտմեն II»-ի I փուլի վերջին օպերատիվ փորձարկումը կատարվել է 1972 թվականի ապրիլին։

LGM-30G *«Մինիտմեն III»* փուլ II-ի առաջին օպերատիվ փորձարկումը մեկնարկել է 1972 թվականի դեկտեմբերի 5-ին LF-02 հորանից։ ՄՄԲՀ-ն թռիչք է կատարել 1300 կմ դեպի ներքև՝ մինչև Խաղաղ օվկիանոսին բախվելը։ Սա *«Մինիտմեն III»*-ի մեկնարկների սկիզբն էր, որոնք շարունակվում են մինչ օրս Վանդենբերգից։

1974 թվականի հուլիսին *«Մինիտմեն»* հրթիռային մարտական անձնակազմերի նախնական պատրաստությունը, որը նախկինում իրականացվում էր Կալիֆոռնիայի Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի օդային պատրաստության հրամանատարության (ATC) հրահանգիչների կողմից, ներառվել է Վանդենբերգում գտնվող 4315-րդ Մարտական ​​անձնակազմի ուսումնական էսկադրիլիայի  ()  Օպերատիվ պատրաստության վարժանքի () ծրագրի մեջ: Այս գործողության արդյունքում *«Մինիտմեն»* հրթիռային մարտական ամբողջ պատրաստությունը՝ սկզբից (սկզբնական պատրաստություն) մինչև ավարտ (բարելավման պատրաստություն), դարձել է Ստրատեգիական օդային հրամանատարության պատասխանատվությունը։

1979 թվականի հուլիսի 10-ին Ստրատեգիական օդային հրամանատարությունը (SAC) Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի LF 08 և LF 09 մեկնարկային կետերից արձակել է երկու *«Մինիտմեն III»* ՄՄԲՀ «Գլոբալ վահան» SAC-ի միջուկային ուժերի համապարփակ զորավարժությունների ժամանակ: Այս «Գլոբալ վահան» առաքելություններից մեկը՝ «Glory Trip 40 GM»-ը, «Մինիտմեն III» փուլ I-ի վերջին օպերատիվ փորձնական թռիչքն էր: Հրթիռներն արձակվել են 12 վայրկյան ընդմիջումներով ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի Ստրատեգիական օդային հրամանատարության (SAC) Վայոմինգի Ֆրենսիս Է. Ուորենի ռազմաօդային բազայի 90-րդ օպերատիվ հրթիռային թևի աշխատանքային խմբի կողմից։

Glory Trip 77GM-ը, որը 1980 թվականի սեպտեմբերին «*Մինիտմեն III*»-ի օպերատիվ փորձարկումն է, դարձել է *«Մինիտմեն»* շարքի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռներից ամենահեռահար թռիչքային փորձարկումը, երբ դրա օգտակար բեռը խոցել է ավելի քան 10,400 կմ ընդարձակ օվկիանոսային տարածքում տեղակայված թիրախը ː

###### LGM-118 «Փիսքիփեր»
մինի|241x241փքս|LGM-118 Փիսքիփերի փորձարկային մեկնարկը

Վանդենբերգի ռազմաբազայում փորձարկված վերջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը *LGM-118* *Փիսքիփեր* (Peacekeeper, «Խաղաղապահ», հայտնի է MX) հրթիռն է, որը փորձարկվել էր 1983 թվականի հունիսին։ Բացի նախորդ միջմայրցամաքային հրթիռների համեմատ ավելի մեծ հեռահարությունից, սա կարող էր թիրախավորել մինչև 10 տարբեր թիրախների։  Այն նախատեսված էր որպես *LGM-30* *Մինիտմենի* փոխարինող, սակայն այն երկար մշակման փուլ է անցել և 2005 թվականին *Մինիտմենից* առաջ է դուրս եկել շահագործումից՝ սպառազինությունների կրճատման պայմանագրերի պատճառով։

Առաջին «Խաղաղապահ» միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռն արձակվել է Ռազմաօդային ուժերի համակարգերի հրամանատարության կողմից TP-01 մեկնարկային համալիրի վերգետնյա հորանային տիպի արձակման կայանից 1983 թվականի հունիսի 17-ին։ Սա հրթիռի առաջին «սառը արձակումն» էր Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայում, հրթիռը հասել է 970 կմ  հեռավորության վրա։ Եվս երկու փորձնական արձակումներ իրականացվել են 1983 թվականին TP-01 մեկնարկային համալիրից։

Առաջին «Խաղաղապահ» Mark-21 մարտագլխիկով հրթիռի փորձնական արձակումը տեղի է ունեցել 1984 թվականի հունիսի 15-ին  TP-01 մեկնարկային հարթակից: Mark-21-ը նման էր «Խաղաղապահ» համակարգի համար նախատեսված մարտագլխիկին: 1984 թվականին իրականացվել են ևս երկու փորձնական արձակումներ՝ TP-01 մեկնարկային հարթակից: Ռազմաօդային ուժերի համակարգերի հրամանատարությունը «Խաղաղապահի» վերջին արձակումը TP-01 վերգետնյա մեկնարկային հարթակից իրականացրել է 1985 թվականի հունիսի 30-ին։

LF-05 հորանից առաջին արձակումը տեղի է ունեցել 1985 թվականի օգոստոսի 24-ին։ LF-02 հորանը սկսել է օգտագործվել 1986 թվականին լրացուցիչ արձակումների համար։ 1986 թվականի օգոստոսի 23-ին LF-02 հորանից տեղի է ունեցել լիովին գործունակ հրթիռի և թռիչքային սարքավորման առաջին արձակումը, ինչպես նաև Ռազմաօդային ուժերի համակարգերի հրամանատարության վերահսկողության ներքո գտնվող SAC մարտական անձնակազմի կողմից առաջին «Խաղաղապահ» արձակումը։

1987 թվականի մարտին  բացվել է մարզական նոր ռազմաբազան «Խաղաղապահ» հրթիռի ընթացակարգերի մշակման համար: 17 միլիոն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ այս օբյեկտը զինված էր ժամանակակից համակարգչային սիմուլյատորով, որը պետք է օգտագործվեր հրթիռային անձնակազմի անդամներին մարզելու և գնահատելու համար: Այդ տարի առաջին LGM-118 «Խաղաղապահ» հրթիռը տեղակայվել է Վայոմինգի Ֆրենսիս Է. Ուորենի ռազմաօդային բազայում։ LGM-118 «Խաղաղապահ» հրթիռի փորձնական արձակումները շարունակվել են Վանդենբերգից, իսկ երրորդ հորանը՝ LF-05-ը, շահագործման է հանձնվել 1990 թվականի մարտին: LGM-118 «Խաղաղապահ 33PA» հրթիռի վերջնական արձակումը տեղի է ունեցել 2004 թվականի հուլիսի 21-ին, որից հետո հրթիռը ծառյությունից հանվել է։

###### Թռիչքի միջանկյալ փուլում կործանիչ հրթիռ (GMD)
մինի|248x248փքս|ԱՄՆ հակահրթիռային պաշտպանության հորանային տեղակայման կործանիչ հակահրթիռ GMD  (Ground-based Midcourse Defense) Վանդենբերգի ռազմաբազայում

2005 թվականին Վանդենբերգում տեղակայված վերջին հրթիռը *ԱՄՆ Հակահրթիռային պաշտպանության գործակալության* ցամաքային տեղակայման միջանկյալ պաշտպանության համակարգի (Midcourse Defense)  (էկզոմթնոլորտային խոցող ապարատ) բալիստիկ հրթիռների դիմակայման համար նախատեսված, հրթիռները թռիչքի միջանկայալ փուլում որսացող և ոչնչացնող  (Ground-based Interceptor՝ GBI) ենթաուղեծրային բուստր հրթիռն է։

Այն նախագահ Ջորջ Բուշ կրտսերի կողմից պաշտպանված ազգային հակահրթիռային պաշտպանության համակարգի մի մասն էր: Ուղեծրային հրթիռը՝ OBV-ն մշակվում է Orbital Sciences ինովացիոն գործակալության կողմից՝ յուրաքանչյուր որսացող հրթիռի համար առանձին հրթիռային հորանով և հենակետային թռիչքի ինտերֆեյսի հորանով (), որը հորանին կից ստորգետնյա էլեկտրոնիկայի սենյակ է։ Հիմնական OBV-ն բաղկացած է վերին երեք աստիճաններից և *Taurus* ուղեծրային արձակման հրթիռի (ըստ էության՝ անթև Pegasus-XL) ղեկավարման համակարգից: OBV-ի մշակումը կատարվում է բաց մեկնարկային հրապարակից. աշխատանքային տարբերակի արձակվումը՝ հորանից։

OBV-ի առաջին փորձնական արձակումը տեղի է ունեցել նախկին Ատլաս-F 576-E մեկարկային հարթակից 2003 թվականի փետրվարի 6-ին: LF-23 մեկնարկային հորանն օգտագործվում է հորանի շարունակական փորձարկումների համար, որի ընթացքում որպես թիրախային հրթիռներ ծառայում են *«Մինիտմեն»* միջմայրցամաքային հրթիռների երկրորդ և երրորդ աստիճանները, որոնց արձակում են Խաղաղօվկիանոսյան հրթիռային ռազմաբազայի Կվաջալեյն օղակղզու Մեք կզում գտնվող մեկնարկային կայանից։

##### Տիեզերական հետազոտության վաղ փուլեր
Աշխարհի առաջին բևեռային ուղեծրի արբանյակը՝ Discoverer 1-ը, տիեզերք է արձակվել Վանդենբերգ տիեզերակայանից 1959 թվականի փետրվարի 28-ին: Այս առաքելության համար նախատեսված տիեզերանավը բաղկացած էր Թոր-Ագենա կրող հրթիռների համակցությունից: Discoverer արբանյակների շարքը Վանդենբերգի համար ապահովել է այլ նշանակալի նորամուծություններ: Օրինակ՝ 1960 թվականի օգոստոսին տվյալների պարկուճը դուրս է մղվել ուղեծրում գտնվող Discoverer XIII-ից և Խաղաղ օվկիանոսից հանվել է՝ դառնալով տիեզերքից վերականգնված առաջին մարդածին օբյեկտը: Մեկ շաբաթ անց՝ 1960 թվականի օգոստոսի 19-ին, թռիչքում գտնվող ինքնաթիռը որսացել է Discoverer XIV-ից իջնող պարկուճը՝ դառնալով պատմության մեջ առաջին օդային վերականգնումը: Գիտական ​​հետազոտությունների քողի ներքո Discoverer-ը իրականում CORONA-ի՝ Ամերիկայի առաջին լուսանկարչական հետախուզական արբանյակային ծրագիր էր: Discoverer -ի հրապարակային շարքն ավարտվել է 1962 թվականի հունվարի 13-ին՝ 38 արձակումից (կամ արձակման փորձից) հետո:

Տարիների ընթացքում Վանդենբերգից ուղեծիր են դուրս բերվել տարբեր տեսակի արբանյակներ, այդ թվում՝ միջազգային արբանյակներ՝ ավելի ու ավելի բազմազան հրթիռների միջոցով: Նոր տիեզերական հրթիռների շարքում են Titan IV-ը (1991թ. մարտ), Taurus-ը (1994թ. մարտ), Pegasus-ը (1995թ. ապրիլ), Delta II-ը (1996թ. փետրվար), Atlas IIAS-ը (1999թ. դեկտեմբեր), Minotaur-ը (2000թ.), իսկ 2005 թվականի վերջից սկսած՝ Falcon 1, Delta IV և Atlas V տիեզերանավերը:

Վանդենբերգում Ռազմաօդային ուժերի ամենահավակնոտ ձեռնարկումները եղել են Մարդատար ուղեծրային լաբորատորիայի (MOL) և տիեզերական շաթլի ծրագրերը: MOL տիեզերանավը բաղկացած էր Տիտան III արագացուցիչից, որը տեղափոխում էր տիեզերական լաբորատորիային կցված փոփոխված Gemini տիեզերական պարկուճ (Gemini B): MOL-ի շինարարական աշխատանքները սկսվել են Հարավային Վանդենբերգում գտնվող 6-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրում (SLC-6): Նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը չեղարկել է մոտ 3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ ծրագիրը 1969 թվականի հունիսին՝ ծախսերի գերծախսի, ավարտի ուշացումների, նոր տեխնոլոգիաների ի հայտ գալու և Վիետնամի պատերազմի ծախսերի հետևանքով: SLC-6-ը մնացել է փակ հաջորդ տասնամյակի ընթացքում։

##### Տիեզերական շաթլ
[մինի|1985 թվականի լուսանկար, որտեղ երևում է «Էնթերփրայզ» (OV-101) [Սփեյս Շաթլ|տիեզերական շաթլը, որը շարժվում է դեպի Վանդենբերգի 6-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրի շաթլի հավաքման շենքը՝ իր հատուկ նախագծված «Կոմետտո 76» անիվավոր փոխադրիչով: Ետին պլանում բեռի փոխարինման և բեռի նախապատրաստման սենյակներն են:]]
1972 թվականին Վանդենբերգն ընտրվել է Արևմտյան ափի տիեզերանավի մեկնարկի և վայրէջքի վայր, սակայն այն երբեք չի օգտագործվել որպես այդպիսին։

Տիեզերական մեկնարկային համալիր-6-ը (SLC-6, արտասանվում է որպես «Սլիք Սիքս»), որը սկզբնապես կառուցվել էր լքված «Մարդատար ուղեծրային լաբորատորիա» նախագծի համար, լայնորեն փոփոխվել է շաթլի գործողությունների համար: Համալիրի փոփոխությունների և դրան կից ենթակառուցվածքների կառուցման վրա ծախսվել է ավելի քան 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար: Շարժական սպասարկման աշտարակի (MST) սկզբնական բարձրությունը փոքրացվել է, և շաթլի կարծր վառելիքով հրթիռային շարժիչների համար ավելացվել են երկու նոր կրակատար խողովակներ: Լրացուցիչ փոփոխություններից կամ բարելավումներից են՝ հեղուկ ջրածնի և հեղուկ թթվածնի պահեստավորման բաքերը, օգտակար բեռի նախապատրաստման սենյակը, օգտակար բեռի փոփոխման սենյակը, շաթլի անձնակազմի անդամների համար վթարային համակարգով նոր մեկնարկային աշտարակը, ձայնամեկուսացման համակարգը և ջրի մաքրման տարածքը, ինչպես նաև շաթլի հավաքման շենքը:

Հյուսիսային բազայի թռիչքային գծի վրա առկա 2,590 մ) երկարությամբ թռիչքուղին և անցումները երկարացվել են մինչև 4,580 մ)՝ առաքելության ավարտի վայրէջքները կատարելու համար, ինչպես նաև թռիչքուղու երկու ծայրերում տեղադրվել են ճշգրիտ մոտեցման ուղու ցուցիչ (PAPI) լույսեր/մեծ եռանկյունաձև նետեր: Տիեզերական շաթլի ուղեծրային տիեզերանավի սպասարկումը և վերանորոգումը իրականացվել է հարակից ուղեծրի սպասարկման և ստուգման կենտրոնում (OMCF): Boeing 747 շաթլի կրող ինքնաթիռից (SCA) ուղեծրային տիեզերանավը բեռնելու և բեռնաթափելու համար նախատեսված Mate-Demate կայանքը Դրայդենի թռիչքային հետազոտությունների կենտրոնում և Քենեդիի տիեզերական կենտրոնում գտնվող մեծ կառուցվածքից փոխվել է փոխադրելի «մոնտաժային հավաքածուի նման» ուղեծրի բարձրացման շրջանակի (OLF): Այս նախագծային փոփոխությունը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ հնարավոր էր աջակցել վայրէջքին այնպիսի վայրում, որտեղ չկար ուղեծրային տիեզերանավը SCA-ի վրա բեռնելու հարմարություն: OLF-ը կարող էր ապամոնտաժվել, բեռնվել երկու C-5 ինքնաթիռների վրա, ուղարկվել արտասահմանյան Orbiter-ի վայրէջքի վայր և վերամիավորվել՝ Orbiter-ը Boeing 747-ի վրա բեռնելու համար: Orbiter-ը OMCF-ից (Հյուսիսային Վանդենբերգի ավիաբազայում) SLC-6 տեղափոխելու համար,  երթուղին արդիականացվել է՝ տեղավորելու համար 76 անիվանի տրանսպորտային միջոցը, որը կառուցվել է Իտալիայում «Կոմետտո»-ի կողմից հատուկ Orbiter-ը իր մեծ, հարթ տախտակամածի վրա տեղափոխելու համար՝ օգտագործելով արտաքին բաքի միջերեսի երեք կետերը, ի տարբերություն Orbiter-ը իր վայրէջքի շասսիով այդքան երկար հեռավորության վրա քարշ տալու։

SLC-6-ի մոդիֆիկացումը բևեռային առաքելություններում ընդգերկելը խնդրահարույց և թանկ է եղել։ SLC-6-ը դեռևս պատրաստվում էր իր առաջին Շաթլի՝ STS-62-A առաքելության մեկնարկին, որը նախատեսված էր 1986 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, երբ «''Չելենջերի»'' աղետի ժամանակ պայթյունից Շաթլի ամբողջ անձնակազմը զոհվեց։ Ինչը սկիզբ է դրել իրադարձությունների շղթայի, որը վերջապես հանգեցրել է արևմտյան ափի բոլոր շաթլների մեկնարկները չեղարկելու որոշմանը: Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի մեկնարկային կայանի լքվելուց հետո ուղեծրային փոխադրիչը ուղարկվել է Ֆլորիդայի Քենեդիի տիեզերական կենտրոն և օգտագործվել է «Օրբիտեր»-ը «Օրբիտեր»-ի մշակման կենտրոնից դեպի տրանսպորտային միջոցների հավաքման շենք տեղափոխելու համար:

1986 թվականի *«Չելենջերի»* աղետից հետո Քենեդիի տիեզերական կենտրոնում Շաթլի գործողությունները համախմբելու Ռազմաօդային ուժերի և ՆԱՍԱ- ի համատեղ որոշումը հանգեցրել է Վանդենբերգում Շաթլի ծրագրի պաշտոնական դադարեցմանը 1989 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։

Եթե տիեզերական շաթլի ծրագիրը հաջող լիներ SLC-6- մեկնարկային հրապարակում, Արևմտյան ափի գործողությունը կհակադրվեր Քենեդիի տիեզերական կենտրոնում իրականացվող գործողություններին նրանով, որ ուղեծրային մոդուլը կստեղծվել անմիջապես մեկնարկային հրապարակի վրա, այլ ոչ թե հավաքելով այն և այնուհետև տեղափոխելով: Շաթլի ուղեծրային մոդուլի, արտաքին բաքի և SRB-ների հավաքման համար օգտագործվել են ռելսերի վրա գտնվող երեք շարժական շենքեր՝ մեկնարկային աշտարակը, շարժական սպասարկման շենքը և օգտակար բեռի փոփոխման սենյակը: Այս շենքերը նախագծվել են շաթլի «մոդուլը» այդ տարածքում ուժեղ քամիներից պաշտպանելու համար և օգտագործվել են 1985 թվականին տիեզերական շաթլ  օգտագործելով մի շարք «համապատասխանության փորձարկումների» ժամանակ:

##### Դելտա IV
1989 թվականին Վանդենբերգում շաթլային ծրագրի ավարտից հետո, SLC-6 մեկնարկային հարթակը 1999 թվականին վերակազմավորվել է՝ ապահովելու համար բևեռային ուղեծրով արբանյակների արձակումները նոր «Դելտա IV» ընտանիքի հրթիռային կայանքներով, օգտագործելով Common Core Booster (CCB)՝ իր բոլոր դասի չափերի համար, ներառյալ «Դելտա IV (Heavy)» գերծանր դասի հրթիռը։ Վերակազմավորումից հետո 53 հա մեկնարկային կայանն իր մեջ ներառել է Ֆլորիդայի Քանավերալի հրվանդանի 37-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրի (SLC-37B) Դելտա IV մեկնարկային կայանի նմանատիպ կառույցներ՝ ֆիքսված մալուխային աշտարակով, շարժական սպասարկման աշտարակով, հրթիռի տեղադրման ֆիքսված մեկնարկային հարթակով, մեկնարկի կառավարման կենտրոնով և շահագործման շենքով, ինչպես նաև ինտեգրման հորիզոնական կայանով: SLC-6-ը ներառել է նաև շարժական հավաքման ապաստարան՝ հրթիռը անբարենպաստ եղանակային պայմաններից պաշտպանելու համար:

SLC-6-ից թռիչք կատարած «Դելտա IV» առաջին հրթիռային կայանները հաջողությամբ թռիչք են կատարել 2006 թվականի հունիսի 27-ին, ժամը 20:33-ին, PDT-ով, երբ «Դելտա IV Medium+ (4,2)» հրթիռը ուղեծիր է դուրս բերել NROL-22-ը՝ Ազգային հետախուզության վարչության գաղտնի արբանյակը։ Օգտակար բեռը հաջողությամբ տեղակայվել է մոտ 54 րոպե անց։  SLC-6-ից արձակվել է տասը «Դելտա IV», վերջին արձակումը տեղի է ունեցել 2022 թվականին, նախքան տարածքը SpaceX-ին հանձնելը։

##### Ատլաս V
«Ատլաս V» հրթիռը մշակվել է Lockheed Martin գործակալությունը՝ որպես ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի (USAF) Կատարելագործված մեկանգամյա կրող հրթիռի  () ծրագրի մաս: «Ատլաս V»-ը մեկնարկ է տալիս Վանդենբերգի **'  արևելյան 3-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրից: Գործակալությունը «Ատլաս V»-ը շուկա է հանում պետական և մասնավոր հաճախորդների համար ամբողջ աշխարհում:

Ատաս V հրթիռակիրը SLC-3E-ից առաջին անգամ տիեզերք է բարձրացել 2008 թվականի մարտի 19-ին՝ Ազգային հետախուզական վարչության (NRO) համար։

Վանդենբերգից Ատլաս V-ի բոլոր մեկնարկները հաջող են եղել։

===== SpaceX Falcon =====
[[Պատկեր:Launch_of_Falcon_9_carrying_CASSIOPE_(130929-F-ET475-012).jpg|աջից|մինի|Առաջին Falcon 9 v1.1-ի արձակումը SLC-4- ից, Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայից ( Falcon 9, թռիչք 6 )՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 29-ին]]
[[Պատկեր:Falcon_9_First_Stage_Reusability_Graphic.jpg|մինի|Falcon 9-ի առաջին աստիճանի վերադարձի և բազմակի օգտագործման գրաֆիկական պատկեր]]
[[SpaceX]] տիեզերական տեխնիկա արտադրող ամերիկյան ընկերությունը կարճատև օգտագործել է SLC-3W արևմտյան թռիչքային հարթակը ''Falcon 1'' հրթիռի սկզբնական մշակման ընթացքում, և ավելի ուշ գործողությունները տեղափոխել է Արևելյան 4-րդ մեկնարկային համալիր (SLC-4E): [[SpaceX|SpaceX-ը]] վերանորոգել է SLC-4E-արևելյան հարթակը ''Falcon 9'' հրթիռի մեկնարկների համար 24-ամսյա գործընթացով, որը սկսվել է 2011 թվականի սկզբին:  [[Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում|Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման]] նախագիծը՝ «ոչ մի էական ազդեցություն» եզրակացությամբ, հրապարակվել է 2011 թվականի փետրվարին:  Հարթակի անշարժ և շարժական սպասարկման աշտարակների քանդումը սկսվել է 2011 թվականի ամռանը:

2012 թվականի վերջին SpaceX-ը կանխատեսել է, որ Վանդենբերգի տիեզերական հարթակից առաջին մեկնարկը լինելու է 2013 թվականին, դա լինելու է Falcon 9-ի, իրականում, խիստ մոդիֆիկացված և շատ ավելի մեծ Falcon 9 v1.1 տարբերակը:  Քանի որ 2013 թվականի փետրվարին հարթակը գրեթե պատրաստ էր, Falcon 9-ի առաջին մեկնարկը նախատեսվել է 2013 թվականի ամռանը, որն, ի վերջո, մեկնարկել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 29-ին: Սա կատարելագործված Falcon 9 v1.1 էվոլյուցիայի առաջին թռիչքն է, որը կրել է Կանադայի ''CASSIOPE'' արբանյակը։ 2018 թվականի հոկտեմբերին SpaceX-ի Falcon 9 հրթիռը առաջին անգամ վայրէջք է կատարել Վանդենբերգի գետնային հարթակում:

2023 թվականի ապրիլին SpaceX-ը վարձակալել է SLC-6 մեկնարկային հարթակը՝ այն վերափոխելու և այնտեղ Դելտա IV-ի վերջին արձակումից հետո [[Falcon 9|Falcon 9-ի]] և ''Falcon Heavy'' երկաստիճան գերծանր կրող հրթիռների արձակումների համար երկու առաջին փուլի վայրէջքի հարթակներ ավելացնելու համար։  SpaceX-ը նախատեսել է Falcon 9-ի արձակումները SLC-6-ից սկսել 2025 թվականին, իսկ Falcon Heavy-ի արձակումները՝ 2026 թվականին։

2023 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, [[Երևան]]ի ժամանակով 22։18-ին Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայից [[SpaceX]] ընկերության Falcon 9 [[Կրող հրթիռ|տանող հրթիռով]] [[Ցածր երկրաշուրջ ուղեծիր|երկրաշուրջ ուղեծիր]] է արձակվել [[Հայաստան]]ում ստեղծված առաջին հայրենական արբանյակը՝ [[Հայասաթ-1|«Հայասաթ-1»]]-ը։ [[Կուբսատ]] ձևաչափի այս արբանյակն իր առաքելությունն ավարտել է 2025 թվականի ապրիլի 26-ին։

===== Boeing X-37B =====
''Բոինգ X-37B''-ն՝ ԱՄՆ Տիեզերական ուժերի կողմից շահագործվող բազմակի օգտագործման անօդաչու տիեզերանավը, որը հայտնի է նաև որպես Օրբիտալ Փորձարկման Տրանսպորտային Միջոց (OTV), անցյալում վայրէջք է կատարել Վանդենբերգում:  2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ին X-37B տիեզերանավը հաջողությամբ վայրէջք է կատարել բազայում 224 օր տիեզերքում անցկացնելուց հետո՝ այդպիսով կատարելով ԱՄՆ տիեզերանավի իրականացրած առաջին ինքնավար ուղեծրային վայրէջքը թռիչքուղու վրա: Այդ ժամանակվանից ի վեր X-37B-ն հաջողությամբ վայրէջք է կատարել Վանդենբերգի 15,000 ոտնաչափ թռիչքուղու վրա ևս երկու անգամ՝ 2012 թվականի հունիսի 16-ին՝ ուղեծրում 468 օր անցկացնելուց հետո, և կրկին՝ 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ին՝ ուղեծրում 674 օր անցկացնելուց հետո: Մինչ օրս X-37B-ի բոլոր առաքելությունները մեկնարկել են [[Ֆլորիդա]]յից, առաջին չորսը՝ օգտագործելով Քեյփ Քանավերալի տիեզերական ուժերի կայանից ''Ատլաս V'' օգտագործված հրթիռներ, իսկ հինգերորդը՝ Քենեդիի տիեզերական կենտրոնից բազմակի օգտագործման [[SpaceX]] Falcon 9- ով:

=== Միացյալ Նահանգների տիեզերական ուժեր ===
[[Պատկեր:Vandenberg_renaming.jpg|մինի|Վանդենբերգի վերանվանումը որպես տիեզերական ուժերի կառույց]]
2021 թվականի մայիսի 14-ին բազան վերանվանվել է **Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազա** **/*' SFB, որը համապատասխանում է կառույցի Տիեզերական ուժերի ընդլայնմանը և կայացմանը։

2025 թվականի մարտից սկսած՝ Տիեզերական ուժերը ակտիվացրել են «Կայանքի ակտիվացման աշխատանքային խումբ» (SATAF) ջոկատը՝ երկրի միջուկային պաշտպանության կարողությունները արդիականացնելու համար, պատրաստվելով փոխարինել *Minuteman III* միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների նավատորմը նոր մշակված *LGM-35A Sentinel*-ով։

== Դերակատարում ==
Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազայում տեղակայված տիեզերական մեկնարկի Դելտա 30 (SLD 30) ստորաբաժանումը վերահսկում է Արևմտյան թևը՝ Վանդենբերգի ափից դեպի արևմուտք մինչև Արևմտյան Խաղաղ օվկիանոս, ներառյալ [[Հավայի|Հավայան]] կղզիների տարածքները: Այս տիրույթը հեշտացնում է Պաշտպանության նախարարության տիեզերական և հրթիռային փորձարկումները, այդ թվում՝ արբանյակները [[Բևեռային ուղեծիր|մոտ բևեռային ուղեծրերում]] տեղադրող արձակումները: Նրանց գործողությունները ներառում են համագործակցություն բազմաթիվ դաշնային գործակալությունների և առևտրային գործընկերների հետ:

SLD 30-ը կազմակերպված է գործողությունների, առաքելության աջակցության և բժշկական խմբերի, ինչպես նաև մի քանի ուղղակիորեն նշանակված անձնակազմի գործակալությունների միջև.

* 30-րդ օպերատիվ խումբ

30-րդ օպերատիվ խումբը ապահովում է Արևմտյան ափի տիեզերական տեղափոխման և ռազմաբազայի գործողությունների հիմնական հնարավորությունները: Խումբը պատասխանատու է Արևմտյան բազայի շահագործման և պահպանման համար՝ տիեզերական տեղափոխման, հրթիռների փորձարկման արձակման, ավիացիոն և տիեզերական հսկողության առաքելությունների համար:

* 30-րդ առաքելության աջակցության խումբ

30-րդ առաքելության աջակցության խումբը պատասխանատու է բազայում կյանքի որակի բարելավման կարիքների համար, ներառյալ բնակարանային ապահովումը, անձնակազմը, ծառայությունները, քաղաքացիական շինարարությունը, պայմանագրերի կնքումը և անվտանգությունը։

* 30-րդ բժշկական խումբ

30-րդ բժշկական խումբը բազայի համար մատուցում է բժշկական, ատամնաբուժական, կենսամիջավայրի և հանրային առողջապահական ծառայություններ։

=== Տիեզերական և հրթիռային ժառանգության կենտրոն ===
*Տիեզերական և հրթիռային ժառանգության կենտրոնը* գտնվում է 10-րդ տիեզերական մեկնարկային համալիրում, որտեղ իրականացվել են *Թոր* շարքի առաջին միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռների փորձարկումները, որոնք հետագայում տիեզերք են արձակել Discoverer (հայտնի է նաև որպես [[Corona (տիեզերական ծրագիր)|CORONA]] ) լրտեսական արբանյակների շարքը։ Սա Վանդենբերգի միակ ազգային պատմական հուշարձանն է, որը բաց է կանոնավոր այցելությունների համար 30-րդ տիեզերական թևի հասարակայնության հետ կապերի գրասենյակի միջոցով: Կենտրոնը պահպանում և ցուցադրում է արտեֆակտներ և հուշանվերներ՝ մեկնաբանելու Վանդենբերգում հրթիռային և տիեզերական թռիչքների գործունեության զարգացումը [[Սառը պատերազմ]]ի սկզբից մինչև ռազմական, առևտրային և գիտական տիեզերական ջանքերի ներկայիս ոչ դասակարգված զարգացումները:

Ցուցադրական տարածքը բաղկացած է երկու ցուցանմուշներից՝ «Սառը պատերազմի ժամանակագրությունը» և «Տեխնոլոգիայի էվոլյուցիան»։ Ցուցանմուշները ներառում են մեկնարկային համալիրների մոդելների, մեկնարկային կոնսոլների, հրթիռային շարժիչների, վերադարձի տրանսպորտային միջոցների, աուդիովիզուալ և համակարգչային ցուցադրությունների, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում գործնական փոխազդեցության համադրություն։ Պլանավորվում է կենտրոնը փուլ առ փուլ զարգացնել ներկայիս ցուցանմուշային տարածքներից՝ լրացուցիչ կառույցների վերականգնման աշխատանքների ավարտին զուգընթաց։

== Աշխարհագրական դիրք ==
[[Պատկեր:Vandenberg_Air_Force_Base,_California_ESA22324690_(cropped2).jpeg|մինի|Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա․ լուսանկարվել է [[Եվրոպական տիեզերական գործակալություն|Եվրոպական տիեզերական գործակալության]] Sentinel-2 տիեզերանավից 2020 թվականի օգոստոսին]]

Վանդենբերգի ռազմաօդային բազան գտնվում է [[Սանտա Բարբարա շրջան (Կալիֆոռնիա)|Սանտա Բարբարա շրջանում]], [[Կալիֆոռնիա (նահանգ)|ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի]] հարավային մասում: Գտնվելով [[Լոս Անջելես]]ից մոտ 200 կմ հյուսիս-արևմուտք, շրջանը տարածվում է 7000 քառ. կմ տարածքի վրա և արևմուտքից և հարավից սահմանակից է [[Խաղաղ օվկիանոս]]ին: Շրջանը ներառում է [[Սանտա Բարբարա (Կալիֆոռնիա)|Սանտա Բարբարա]] ափամերձ քաղաքը, որը մասամբ երևում է պատկերի ներքևի աջ մասում: Սանտա Բարբարան գտնվում է [[Առափնյա լեռնաշղթաներ|առափնյա]] Սանտա Ինես լեռների (որոնք տեսանելի են մուգ կանաչ գույնով անմիջապես վերևում) և Խաղաղ օվկիանոսի միջև: Լեռները կտրուկ բարձրանում են քաղաքի հետևում՝ մի քանի գագաթներով, որոնք գերազանցում են 1200 մ-ը:  Բազայի տարածքում բարձր գագաթը Տրանկվիլիոն գագաթն է, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից   է։  Գագաթին գտնվում է օպտիկական զննարկման կայանը, որը նայում է տարբեր տիեզերական մեկնարկային համալիրներին։

Շրջանի այլ լեռնաշղթաներից են Սան Ռաֆայել լեռները (որոնք տեսանելի են անմիջապես վերևում), և Սիեռա Մադրե լեռները: Լեռնային տարածքի մեծ մասը գտնվում է Լոս Պադրես ազգային անտառի՝ Կալիֆոռնիայի երկրորդ ամենամեծ ազգային անտառի սահմաններում:

Շրջանի ամենախիտ բնակեցված քաղաքը Սանտա Մարիան է, որը երևում է պատկերի վերին ձախ անկյունում, շրջապատված գյուղատնտեսական հողամասերի խճանկարով: Կալիֆոռնիայի շատ այլ քաղաքների նման, Սանտա Մարիան ունի [[միջերկրածովյան կլիմա]]: Սանտա Մարիայից ներքև է գտնվում Վանդենբերգի ռազմաօդային բազան, որը երևում է ափի երկայնքով: Այս պատկերը, որը նկարահանվել է 2020 թվականի օգոստոսի 14-ին, նաև ներկայացված է «Երկիրը տիեզերքից» տեսածրագրում:

Ռազմաբազայի տարածքի մեծ մասը անհարթ, խորդուբորդ է, լեռնային, անմշակ և չյուրացված։ Գետնի ծածկույթը թփուտային կաղնուտներ են՝ չապարալ, ափամերձ եղեսպակի թփերով և [[Կաղնի|կաղնու]] անտառներով։ Իր պաշտպանված բնույթի շնորհիվ (ոչ մի ափամերձ տարածք բաց չէ հանրության կամ որևէ այլ տեսակի գործունեության համար) բազայի տարածքը հարավային կամ կենտրոնական Կալիֆոռնիայի ափամերձ ամենապահպանված բնական տարածքներից մեկն է։ Այնտեղ կան բազմաթիվ վտանգված տեսակներ, այդ թվում՝ Գամբելի [[ջրկոտեմ]]ը (*Nasturtium gambellii'' ):

Amtrak Coast Starlight և Pacific Surfliner գնացքները շարժվում են ափի երկայնքով՝ ապահովելով հիանալի տեսարան և հանրության համար այս հեռավոր տարածքները տեսնելու մի քանի միջոցներից մեկը լինելով։ Եվ հակառակը, Կալիֆոռնիայի Խաղաղօվկիանոսյան ափամերձ մայրուղու 1-ին պետական երթուղին շրջանցում է այս ափամերձ պահպանվող տարածքները և փոխարենը շրջվում է դեպի ցամաք՝ բազայի արևելյան կողմը սպասարկելու համար։ Breeze Bus-ի ավտոբուսները սպասարկում են բազան, Սանտա Մարիան և Լոմպոկը։

### Ափեր
Սերֆ լողափը բաց է հանրության համար, իսկ Ուոլ և Մինուտմեն լողափերը թույլատրելի են նրանց համար, ովքեր կանոնավոր մուտք ունեն դեպի բազա: Այս երեք լողափերի որոշ հատվածներ փակ են ամեն տարի մարտի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 30-ը՝ Արևմտյան ձյունածածկ սարյակի բնադրման շրջանում:  Փակումները տեղի են ունենում թռչունին պաշտպանելու համար՝ « Վտանգված տեսակների մասին» օրենքի համաձայն: Բնադրման շրջանում գրանցվում են սահմանային խախտման որոշակի քանակ (50՝ Սերֆ, 10՝ Ուոլ, 10՝ Մինուտմեն), թեև լողափն ամբողջությամբ փակ է: 
մինի|Վանդենբերգի տարածքում բնադրող սարյակազգի՝ Snowy Plover Morro Strand
Սերֆ Բիչը գտնվում է Սերֆ Ամտրակ կայարանի հարևանությամբ՝ Օուշըն Բիչ Պարկից մի փոքր հարավ, որը Սանտա Բարբարա շրջանի պարկերի բաժինն է վերահսկում:

### Վայրի բնություն
Լողափում բնադրում են Ձյունածածկ սարյակներ։

2010 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, 19-ամյա Լուկաս Ռանսոմին՝ Կալիֆոռնիայի Սանտա Բարբարայի համալսարանի (UCSB) ուսանող, Սերֆ Բիչի մոտակայքում սպանել է մեծ սպիտակ շնաձուկը:  2012 թվականի հոկտեմբերի 23-ին, 38-ամյա Ֆրանցիսկո Խավիեր Սոլորիո կրտսերին սպանել է շնաձուկը Օուշըն Բիչի մոտակայքում:

## Դեմոգրաֆիա
ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոն Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազան նշանակել է որպես առանձին մարդահամարի նշանակված վայր (CDP)՝ վիճակագրական նպատակներով, որը ներառում է բազայի բնակչությունը: 2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմել է 3,559 մարդ:  CDP-ն նախկինում հայտնի էր որպես Վանդենբերգի ռազմաօդային բազա, որը արտացոլում է բազայի նախկին անվանումը:

### Կրթություն
Զինծառայողների խմնամքի տակ գտնվող երեխաները հաճախում են Լոմպոկի դպրոցներում: Տարրական դպրոցը գտնվում է բազայի տարածքում, միջնակարգ դպրոցը՝ բազայի հարևանությամբ, իսկ ավագ դպրոցը՝ Վանդենբերգ գյուղում:  Դպրոցներն են՝ Քրեսթվյուի տարրական դպրոցը, Վանդենբերգի միջնակարգ դպրոցը և Կաբրիլոյի ավագ դպրոցը:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

### Պաշտոնական կայքեր
* Վանդենբերգի տիեզերական ուժերի բազայի պաշտոնական կայքը
* Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի պատմությունը/ժամանակագրությունը
* Տիեզերական և հրթիռային ժառանգության կենտրոն

### Այլ
* Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի տիեզերանավի և հրթիռների ցանկը
* Կալիֆոռնիայի տիեզերակայանի կայք
* Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի մեկնարկի ժամանակացույց
* Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայի մեկնարկի պատմությունը
* Վանդենբերգի SFB-ի մեկնարկի ժամանակացույց

Կատեգորիա:ԱՄՆ ռազմաբազաներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տիեզերական կայաններ