open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսան Հովսեփյան

**Ալեքսան Արմենակի Հովսեփյան** (), հայ հյուսվածաբան։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1975)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1952)։ 1954 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտում, 1989-1994 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի հյուսվածաբանության, նորմալ և ախտաբաական, կազմաբանության ամբիոնի վարիչ, 1994 թվականից՝ ՀԳԱ գյուղատնտեսական կենդանիների ձևաբանության, կազմաբանության և ախտաբանական կազմաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների օրգանների և հյուսվածքների հետվնասվածքային վերականգնման խթանման և այլ հարցերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հյուսվածաբաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Ֆադի Մաալուֆ

**Ֆադի Մաալուֆ** (արաբերեն՝ فادي معلوف լատիներեն՝ Fady Maalouf, ), լիբանանցի գերմանացի երգիչ։ Սկսել է երգարուեստը Բեյրութում Ալեքս անունով։ Մեծ համբավ է ունեցել գերման Deutschland sucht den Superstar (DSDS) երգի մրցույթում 2008 թ. և եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը Blessed երգով։ Երգում է անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն և արաբերեն։

## Ալպոմներ
*2008։ Blessed
*2010։ Into the Light
*2012։ City of Gold
*2017: Indigo (EP)

## Սինգլներ
մինի|ձախից|150px|Ֆադի Մաալուֆ
*2008։ Blessed
*2008։ Amazed
*2009։ Show Me Your Love
*2010։ Into the Light
*2012։ Neyla
*2013։ "Wenn es still um uns wird..."  (featuring C'est Lena!)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.fadymaalouf.de/

Կատեգորիա:Լիբանանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երգիչներ
Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Հովնանյան դպրոց

**Հովնանյան դպրոց** կամ **Մարիամյան-Հովնանյան օրիորդաց դպրոց**, հիմնվել է 1877 թվականին, Թիֆլիսում, բարերար Անանյանի (Հովնանյանի) նախաձեռնությամբ և միջոցներով։ Նախապես կոչվել է **Հայ օրիորդաց Անանյան դպրոց**։ Ընդունվել են բացառապես չքավոր ընտանիքների աղջիկներ և որբեր։ Ենթարկվել է հայ հոգևոր իշխանությանը, ղեկավարել է հոգաբարձական խորհուրդը։ Դասավանդվել են կրոն, հայ եկեղեցու պատմություն, հայկական, ռուսական և Ռուսաստանի պատմություն ու աշխարհագրություն (դասավանդվել են ռուսերեն)։ 1884 թվականին եղել է հինգդասյան միջնակարգ դպրոց։ 1885 թվականին փակվել է, վերաբացվել 1886 թվականին՝ որպես երկդասյան տարրական դպրոց։ 1887 թվականից Անանյանի խնդրանքով դպրոցը կոչել են Մարիամյան-Հովնանյան դպրոց (կնոջ և իր անունով)։ 1888 թվականին ունեցել է 246 աշակերտ։ 1896 թվականին կրկին փակվել է, վերաբացվել 1900 թվականին, 1908-1909 ուսումնական տարվանից՝ միջնակարգ։ Գործել է մինչև 1920 թվականը։ Տեսուչներ են եղել Տիգրան Ռաշմաճյանը, Ս. Մալխասյանը, Հովհաննես Տեր-Միրաքյանը։ Դասավանդել են Մանուկ Աբեղյանը, Մակար Եկմալյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ի. Հարությունյանը, Խ. Կանայանը, Ե. Սարգսյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Կավ

## Հատկություններ
Պլաստիկությունը կավի՝ ջրի հետ պլաստիկ զանգված առաջացնելու հատկությունն է։ Այդ զանգվածը պահպանում է ճնշման տակ իրեն հաղորդած ցանկացած ձևը, իսկ
թրծումից հետո՝ ստանում քարի ամրություն։ Կավի քիմիական գլխավոր բաղադրամասերն են՝ SiO2 (30-70%), AI2O3 (10-40%) և H2O (5-10%), երկրորդականները՝ TiO2, Fe2O3, FeO, MnO, MgO և այլն։ Կավի բաղադրության մեջ կարևոր դեր են խաղում կավային միներալները՝ կաոլինիտը, մոնտմորիլոնիտը, հիդրոփայլարները։ Խսռնուրդների մեծ պարունակության դեպքում կավը փոխակերպվում է նստվածքային այլ ապարների՝ ավազակավերի, մերգելների։ Կավը և կավային թերթաքարերը կազմում են երկրակեղևի նստվածքային բոլոր ապարների կեսից ավելին։

## Առաջացում
Կավն առաջանում է սիլիկատային տարբեր ապարների հողմահարումից (էլյուվիալ կավ), հողմահարման նյութերի՝ ջրավազաններում վերանստեցման ճանապարհով (լճային և ծովային կավ), ջրահոսքերի հուներում (ալյուվիալ, պրոլյուվիալ կավ) և սառցադաշտերի միջոցով (մորենային կավ)։ Կավն ունի գործնական խոշոր նշանակություն (օգտագործվում է թղթի, ռետինի, պլաստմասսայի, օծանելիքի արտադրության մեջ, մետալուրգիայում, արդյունաբերության այլ ճյուղերում) և արդյունահանվում է շատ մեծ քանակությամբ։

## Օգտագործում
Կավից պատրաստում են կոպիտ խեցեգործական իրեր (ամանեղեն, խողովակներ, աղյուս, կղմինդր և այլն), պլաստիկ տեսակներից՝ անոթներ, արձանիկներ, քանդակների բնօրինակներ, որոնք կամ կերտվում են այլ նյութով (բրոնզ, մարմար, բազալտ, ճենապակի և այլն), կամ թրծվում։

Կավի փափկությունը քանդակագործին հնարավորություն է ընձեռում հասնելու արտահայտչականության բազմազանության։ Ըստ կարևորության, կազմության և տեխնիկական պահանջների բնույթի առանձնացվում է կավի չորս խումբ՝ կոպիտ-կերամիկական, հրակայուն և դժվարահալ, կաոլիններ, մոնտմորիլոնիտային։

## Տարածվածություն
Հանքավայրեր կան Ուկրաինայում, Ուրալում, Ղրիմում, Ադրբեջանում, Վրաստանում, Մեծ Բրիտանիայում, Չինաստանում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում և այլն։ Հայաստանում լայնորեն տարածված են կավի տարբեր տեսակներ։

Հայաստանում տարածված են կավի տարբեր տեսակներ։ Հայտնի են Նոյեմբերյանի բենթոնիտային կավերի ու ցեոլիթների հանքավայրը, Սարիգյուղի բենթոնիտային կավերի հանքավայրը և այլն։

## Արտաքին հղումներ

* Կավի մասին հոդվածներ GeoWiki կայքում 

## Տես նաև
* Խեցեգործություն
* Հայկական կավ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ‎
Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Դարրեն Ֆլետչեր

**Դա՛րրեն Բարր Ֆլե՛տչեր** (, ), շոտլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ակումբի և Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սթոք Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Հարկադրական տատանումներ

**Հարկադրական տատանումներ**, **ստիպողական տատանումներ** արտաքին փոփոխական ուժի ազդեցությամբ որևէ համակարգում առաջացող տատանումներն են (օրինակ՝ լարման և հոսանքի ուժի տատանումներն էլեկտրական շղթայում՝ փոփոխական ԷլՇՈւ-ի ազդեցությամբ, մեխանիկական համակարգի տատանումները՝ փոփոխական բեռնվածքի ազդեցությամբ են)։

Հարկադրական տատանումների բնույթը պայմանավորված է ինչպես արտաքին ուժի բնույթով, այնպես էլ իր՝ համակարգի հատկություններով։ Պարբերական արտաքին ուժի ազդման սկզբում հարկադրական տատանումների բնույթը ժամանակի հետ փոխվում է (այսինքն՝ ստիպողական տատանումները սկզբում պարբերական չեն), և միայն որոշ ժամանակ անց համակարգում հաստատվում են պարբերական հարկադրական տատանումներ․ (կայունացած հարկադրական տատանումներ), որոնց պարբերությունը հավասար է արտաքին ուժի պարբերությանը։

Որքան մեծ է տատանողական համակարգի մարման գործակիցը, այնքան հարկադրական տատանումները ավելի արագ են հաստատվում։ Հարկադրական տատանումների ամպլիտուդը որոշվում է ազդող ուժի ամպլիտուդով և համակարգի տատանումների մարումով։ Եթե մարումը թույլ է, ապա հարկադրական տատանումների ամպլիտուդն էապես կախված է ազդող ուժի հաճախականության և համակարգի սեփական տատանումների հաճախականության հարաբերակցությունից։ Երբ արտաքին ուժի հաճախականությունը մոտենում է համակարգի սեփական հաճախականությանը, հարկադրական տատանումների ամպլիտուդը կտրուկ աճում է՝ առաջանում է ռեզոնանս։

Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Ջեյմս Ստիռլինգ

**Ջեյմս Ստիռլինգ** (, ), շոտլանդացի մաթեմատիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1729)։

Ամենակարևոր աշխատանքը «Տարբերակային մեթոդն» է (1730), որտեղ առաջին անգամ տրված է գամմա-ֆունկցիայի լոգարիթմի ասիմպտոմական վերլուծությունը (այսպես կոչված՝ Ստիռլինգի շարքը, որից ստացվում է Ստիռլինգի բանաձևը), դիտարկված են անվերջ արտադրյալներ, ստացված են բետա-ֆունկցիայի և հիպերերկրաչափական ֆունկցիաների մի քանի հատկություններ։ Կարևոր աշխատություններից է նաև «Երրորդ կարգի նյուտոնյան գծերը» (1717)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի դասախոսներ
Սուրեն Հովնանյան

**Սուրեն Վարդանի Հովնանյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1972)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (1949 թ.)։ 1954-1959 թվականներին դասախոսել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։ 1959-1969 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում, 1969-1975 թվականներին՝ դասախոսել Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտում։ Հովնանյանի հիմնական ուսումնասիրությունը վերաբերում է հայ-բուլղարական կապերի և բուլղարահայ գաղութի պատմությանը։

## Երկեր
* Ֆրանսիան Բուրբոնների երկրորդ ռեստավրացիայի և հուլիսյան ռևոլյուցիայի ժամանակաշրջանում։ (1815-1830), Հովնանյան Սուրեն Վարդանի, Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1958:
* Չեխոսլովակիան սոցիալիզմի ուղու վրա։ Երևան, ՀԽՍՀ Քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերության հրատարակչություն, 1959։
* Ֆրանսիան բուրժուական միապետության ժամանակաշրջանում։ (1830-1848), Հովնանյան Սուրեն Վարդանի, Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1959:
* Չեխոսլովակիայի սոցիալիստական շինարարության պատմությունից։ Հովնանյան Սուրեն Վարդանի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1963, 222 էջ։
* Армяно-болгарские исторические связи и армянские колонии в Болгарии во второй половине XIX в., Институт истории АН АрмССР, Ереван, Б.и., 1968.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սիմոն Հովնանյան

**Սիմոն Պետրոսի Հովնանյան** (), հայ ճարտարագետ-հիդրոշինարար։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1947 թ.), պրոֆեսոր (1960 թ.)։ ՀԽՍՀ գիտությունների և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1967 թ.), ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1957 թ.)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է ՀԽՍՀ շինարարության ինստիտուտը։ 1938 թվականից դասախոսել է ԵՊԻ-ում, 1956-1958 թվականներին՝ շինֆակուլտետի դեկան, 1957-1975 թվականներին՝ ավտոմոբիլային ճանապարհների ու կամուրջների ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են կառույցների ստատիկայի տարբեր հարցերի և կամրջաշինությանը։

Հովնանյանի նախագծով և ղեկավարությամբ է կառուցվել Երևանի Հաղթանակի կամուրջը։

Սիմոն Պետրոսի Հովնանյանի կողմից նախագծվել են Երևանի Հաղթանակի կամուրջը, Հրազդանի Մեծ Կամուրջը (Կիևյան), Հերացու փողոցի վրա գտնվող երկաթգծի կամուրջը, նաև հայաստանի և ԽՍՀՄ տարածքում գտնվող այլ 98 կամուրջներ։

2003 թվականին Երևանի Ճարտարապետության և Շինարարության պետական համալսարանում բացվել է Սիմոն Պետրոսի Հովնանյանի անվան ամբիոն Ճանապարհներ-կամուրջներ և թունելներ ֆակուլտետում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1909 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 15 մահեր
Կատեգորիա:1975 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Պողոս Հովնանյան

**Պողոս Հովնանյան** (), հայ լեզվաբան, պատմաբան, աշխարհագրագետ, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1824)։

Ղևոնդ Հովնանյանի եղբայրը։

## Աշխատաություններ
Լույս են տեսել Հովնանյանի «Պատմութիւն տիեզերական ժողովոց եկեղեցւոյ...» (1847), «Աշխարհագրութիւն ուսումնական, բնական, քաղաքական» (1835), «Հրահանգ աստեղագիտական ի վերայ գիսաւոր աստեղաց» (1841), «Առաջնորդ դաստիարակութեան» (1862) ուսումնասիրությունները։ Հովնանյանի «Մարդկային լեզուին սկզբան, հանգամանաց, միութեան ու բաժանման և ազգային լեզուաց վրայ...» (1857) աշխատությունն ունի ընդհանուր լեզվաբանական բնույթ։ Ըստ Հովնանյանի՝ նախապես եղել է մեկ լեզու, իսկ առանձին լեզուների առաջացումը կապված է Բաբելոնյան աշտարակաշինության հետ։ Նա լեզուն դիտել է որպես հասարակական երևույթ և նշել, որ լեզվի պատմությամբ կարելի է ուսումնասիրել մարդկային հասարակության պատմությունը։ Հաստատել է հնդեվրոպական լեզուների ցեղակցությունը՝ դրանց շարքում դասելով հայերենը։ Հովնանյանը հայ իրականության մեջ պատմահամեմատական լեզվաբանության առաջին հետևորդն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Վիլլա Պարկ

**«Վիլլա Պարկ»** (), ֆուտբոլային մարզադաշտ Անգլիայի Բիրմինգհեմ քաղաքի Ասթոն թաղամասում։ 1897 թվականից «Աստոն Վիլլայի» տնային դաշտն է։ Ըստ ՈՒԵՖԱ-ի դասակարգման՝ մարզադաշտն ունի 4-րդ կարգ, այստեղ անց են կացվել Անգլիայի հավաքականի 16 միջազգային հանդիպում՝ բարձր մակարդակով։ Առաջին միջազգային հանդիպումը տեղի է ունեցել 1899 թվականին, վերջինը՝ 2005 թվականին։ Վիլլա Պարկը Անգլիայի առաջին մարզադաշտն է, որտեղ միջազգային հանդիպումներ են անց կացվել 3 դար շարունակ։ Վիլլա Պարկը 1999 թվականին հյուրընկալեց Գավաթների գավաթակրի եզրափակիչը, որտեղ հանդես էին գալիս Ռեալ Մայորկան և Լացիոն (1-2)։ Վիլլա Պարկը հյուրընկալել է Անգլիայի ֆուտբոլի գավաթի ավելի շատ կիսաեզրափակիչ, քան մեկ այլ մարզադաշտ՝ ընդհանուր առմամբ այստեղ անց է կացվել 55 հանդիպում։

1897 թվականին Աստոն Վիլլան տեղափոխվեց Aston Lower Grounds։ Իր պատմության ընթացքում մարզադաշտը բազմիցս վերակառուցվել է և նորացվել։ Ակումբը թույլտվություն ունի մեծացնել Վիլլա Պարկի տարողունակությունը 42 682-ից 50 000։

Նախքան 1914 թվականը հեծանվահրապարակ կար, որտեղ անց էին կացվում հեծանվավազքեր և ատլետիկայի մրցումներ։ Բացի ֆուտբոլային միջոցառումներից մարզադաշտում կազմակերպվում են նաև համերգներ, բոքսի և ռեգբիի մրցումներ։ 2012 թվականին Վիլլա Պարկը հյուրընկալեց Անգլիայի ֆուտբոլի սուպերգավաթի հանդիպումները, քանի որ Ուեմբլի մարզադաշտն այդ ժամանակ զբաղված էր՝ Ամառային օլիմպիական խաղերի շրջանակներում ֆուտբոլի առաջնության կազմակերպմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վիլլա Պարկի լուսանկարները Flickr կայքում
*Stadium Guide Article 

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Գյումրու նկարչական դպրոց

**Գյումրու նկարչական դպրոց**, **Սերգեյ Մերկուրով անվան նկարչական դպրոց**, հիմնադրվել է 1921 թվականին, որպես ստուդիա։

## Պատմություն
1921 թվականին կառույցը եղել է ստուդիա, 1936 թվականին դարձել է քառամյա նկարչական դպրոց։ 1946 թվականին կոչել են քանդակագործ Սերգեյ Դմիտրի Մերկուրովի անունով։ Մերկուրովի անվամբ կոչելը կապված է եղել նաև նրա՝ Գյումրու պատվավոր քաղաքացի լինելու հետ։ Մերկուրովը կապ է ունեցել դպրոցի հետ, միշտ օգնել է։

Դպրոցը նախկինում գործել է «Օժիտի շենք»-ում։

Դպրոցի առաջին ուսուցիչները եղել են Գ. Բրուտյանը, Ա. Ալթունյանը, Հ. Ավետիսյանը և ուրիշներ։ Դպրոցն ունի (1977) գեղանկարչական, ձևավորման և դեկորատիվ կիրառական արվեստի բաժիններ։ Սաների աշխատանքները ցուցադրվել են հանրապետական, միութենական և միջազգային ցուցահանդեսներում։ Շրջանավարտներից են՝ Խ. Եսայանը, Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյանները, Կարապետ Տիրատուրյանը, Հ. Մինասյանը, Արտաշես Հունանյանը, Զավեն Կոշտոյանը և ուրիշներ։

2021 թվականին «Գյումրու օր» տոնակատարության ժամանակ նշվել է նաև քաղաքի պատմական կենտրոնում գործող Սերգեյ Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցի 100-ամյակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյումրու Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցը 100 տարեկան է

Կատեգորիա:Հայաստանի գեղանկարչական դպրոցներ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրումներ Հայաստանում
Գյումրու «Ստրոմմաշինա» գործարան

260px|մինի|Գործարանի ավերակները
**Գյումրու «Ստրոմմաշինա» գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Շիրակի մարզկենտրոն Գյումրիում (նախկինում՝ Լենինական)։

Հիմնադրվել է 1959 թվականին, թողարկել է քարեզրահատող և քարֆրեզող հաստոցներ։ Գործարանն ունեցել է 9 հիմնական և 3 օժանդակ արտադրամաս։ 1977 թվականի դրությամբ, ձեռնարկությունը թողարկել է մոտ 8 միլիոն խորհրդային ռուբլուն համարժեք արտադրանք, որն առաքվել է մոտ 40 խորհրդային քաղաք։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո գործարանանը կրճատել է իր արտադրանքի ծավալները, բայց չի դադարեցրել իր գործունեությունը։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ Հայաստանում
Գյումրու տիկնիկային թատրոն

**Գյումրու տիկնիկային թատրոն**, Ստեփան Ալիխանյանի անվան  **տիկնիկային թատրոն**, առաջին մանկական թատրոնը Հայաստանում։ Հիմնադրվել է 1935 թվականի մարտին՝ ռեժիսոր Հասմիկ Գյոզալյանի ջանքերով։

## Պատմություն
Հայ թատրոնում շատ երախտավորներ կան, որոնք մեծ հետագիծ են թողել թատերական պատմության մեջ։ Ստեփան Ալիխանյանը արվեստ մտավ յուրովի, ստեղծեց իր աշխարհը, ստեղծագործական հախուռն թափով ծնեց նոր թատրոն, տիկնիկային թատրոն։ Որքան որ հին է այդ արվեստը, այնքան էլ նոր էր կյանք մտնում՝ սովետական կյանք, նպատակը՝ մանուկների գեղագիտական դաստիարակությունն էր, էսթետիկական մի դպրոց, որտեղ երեխան կարող էր շատ բան տեսնել ու սովորել։ Այդ տարիներին Գյումրու տիկնիկային թատրոնի շուրջն են համախմբվել Լենինականի դրամատիկ թատրոնի դերասաններ, հետագայում ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Ա. Փաշայանը, Ռ. Օդաբաշյանը, Լ. Բադալյանը, Ա. Հարությունյանը և ուրիշներ։

Գյումրու տիկնիկային թատրոնն իր գործունեությունն սկսել է «Կապիկն ու հայելին», «Հեղափոխական Տանյան» (ռեժիսոր՝ Հ. Դյոզալյան) պիեսներով։ Թատրոնի հետ համագործակցել են անվանի ռեժիսորներ Վարդան Աճեմյանը և Ա. Արմենյանը, որոնք գրել և բեմականացրել են մանկական պիեսներ։ Մեծ հաջողությամբ են բեմադրվել «Չախ-չախ թագավորը» (1936, Վարդան Աճեմյան), «Քաջ Նազարը» (1937, Ա. Արմենյան) ներկայացումները։ Անցած ավելի քան քառասուն տարիներին թատրոնի խաղացանկում տեղ են գտել Դերենիկ Դեմիրճյանի «Նազելին» (գրվել է հատկապես Գյումրու տիկնիկային թատրոնի համար), «Գառնուկ ախպեր», «Կարմիր գլխարկ», «Մարտիկի երազը», «Ոսկե ձկնիկը», «Շունն ու կատուն», «Անմահական խնձոր» և այլ ներկայացումներ, որոնց մասնակցել են տիկնիկավարներ Դ. Պայազատը, Կ. Դարայանը, Ն. Ալիխանյանը, Լ. Մեսրոպյանը և ուրիշներ։ Թատրոնի նկարիչներն են եղել Վ. Շերիշևը, Կ. Մինասյանը, Զ. Սիմոնյանը, կոմպոզիտորները՝ Դ. Միրզոյանը, Ա. Շիշյանը և ուրիշներ։ Բեմադրությունների տիկնիկները պատրաստել է Ա. Ղազարյանը։

Մեծ ավանդ ունի ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, ռեժիսոր Ստեփան Ալիխանյանը, որի շանքերով ետպատերազմյան դժվար պայմաններում վերսկսվեց թատրոնի գործունեությունը։ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ բեմադրված «Տերն ու ծառան» ներկայացումը արժանացել է մրցանակի։ Ներկայումս Լ. տ. թ-ի ռեժիսորներն են Ա. Ղուկասյանը և Ա. Տեր-Դրիգորյանը։ 1973 թվականից Գյումրու տիկնիկային թատրոնը «ՅՈւՆԵՍԿՕ»-ին կից տիկնիկային թատրոնների համաշխարհային կազմակերպության (ՈւՆԻՄԱ) անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյումրու տիկնիկային թատրոն

Կատեգորիա:1935 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Գյումրու թատրոններ
Կատեգորիա:Հայաստանի մանկական թատրոններ
Լենինականի շրջան

**Լենինականի շրջան**, վարչական շրջան Խորհրդային Հայաստանում, ստեղծվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, Լենինականի գավառի վերացումից հետո։ 1935 թվականին վերանվանվել է Դուզքենդի շրջան։ 1937 թվականի դեկտեմբերի 31-ից բաժանվել է Դուզքենդի և Աղինի շրջանների։ Խորհրդային Միության հետագա տարիներին Լենինականի շրջանի տարածքում գտնվել են Ախուրյանի (1945 թվականի դեկտեմբերի 7-ից) և Անիի (1961 թվականի հոկտեմբերի 12-ից) շրջանները։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Շիրակի մարզ
Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկա

[մինի|250px|Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկայի շենքը [Անկախության հրապարակ (Գյումրի)|Անկախության հրապարակում]]
**Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկա**, խորհրդային և մասնակիորեն՝ հետխորհրդային թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Շիրակի մարզկենտրոն Գյումրիում (նախկինում՝ Լենինական)։

Հիմնադրվել է 1958 թվականին՝ առանձնացվելով գուլպա-տրիկոտաժի ֆաբրիկայից։ Այդ շրջանում ունեցել է գործող և կարող տեղամասեր։ 1965 թվականին և 1977 թվականին Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկան վերակառուցվել է։ Շարք են մտել հենքագործվածքային, ներկման-վերամշակման, գործող և կարող նոր արտադրամասեր և լաբորատորիաներ, մեքենահաշվային կայան։

1977 թվականի դրությամբ Ֆաբրիկան թողարկել է 12 միլիոն հատ տրիկոտաժե սպիտակեղեն՝ 16 միլիոն ԽՍՀՄ ռուբլի արժողությամբ։ Արտադրանքի 9 տեսակներ ունեցել են որակի պետական նշան։

1980 թվականի դրությամբ Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկայի արտադրանքի զգալի մասն իրացվում էր Խորհրդային Միության տարբեր շրջաններում, առաքվում էր Մոնղոլիա։ Ֆաբրիկայի մի քանի տասնյակ տրիկոտաժագործներ պարգևատրվել են ԽՍՀՄ շքանշաններով և մեդալներով։

Գյումրու տրիկոտաժի ֆաբրիկաի օգնությամբ ստեղծվել են Սպիտակի (1965 թվականից) և Արթիկի (1970 թվականից) տրիկոտաժի ֆաբրիկաները։

2013 թվականի դրությամբ գործարանը գործում է։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Էմիրեյթս (մարզադաշտ)

**«Էմիրեյթս»** (, քանի որ ՈւԵՖԱ-ի հսկողության տակ անցկացվող խաղերին արգելվում է կոմերցիոն անվանումների գործածումը, նաև օգտագործվում է **Էշբերթոն Գրոուվ** () և **Արսենալ ստեդիում** () անվանումները), ֆուտբոլային մարզադաշտ է Անգլիայի Լոնդոն քաղաքում։ «Արսենալ»-ի տան դաշտն է։

Կառուցվել է 2006 թվականի հուլիսին, և փոխարինեց «Արսենալ»-ի հին խաղադաշտին՝ Հայբերիին։ Կառուցման ծախսերը կազմեցին 390 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։ «Էմիրեյթս»-ը Անգլիայի մեծությամբ չորրորդն մարզադաշտն է Լոնդոնի «Ուեմբլիից», Մանչեսթերի «Օլդ Թրաֆորդից» և «Տոտտենհեմ Հոտսպուր մարզադաշտից» հետո։

## Պատմություն
Ակումբի ղեկավարության մոտ նոր խաղադաշտի կառուցման գաղափարը ծագեց դեռևս 20-րդ դարի 90-ական թվականներին։ Ի սկզբանե նախատեսվում էր հին «Հայբերի» խաղադաշտի ընդարձակում, բայց բնակչությունն ու քաղաքային խորհուրդը դեմ էին դրան։ Արենայի կառուցման հարթակ ընտրվեց Էշբերթոն Գրոուվ արդյունաբերական շենքը, որն ընդամենը 500 յարդ է հեռու «Հայբերի»-ից։ Խաղադաշտը նախատեսվում էր բացել 2003 թվականին, բայց ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով դա հնարավոր եղավ անել միայն 2006 թվականին։

2004 թվականի գարնանը պատրաստ էին խաղադաշտի բոլորաթասը և Հյուսիսային երկաթգծի վրայով անցնող երկու կամուրջները։ Տանիքը մոնտաժվեց 2005 թվականի օգոստոսին։ Առաջին աթոռակը հանդիսավոր կերպով տեղադրվեց «Արսենալ»-ի խաղացող Աբու Դիաբիի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Ալեքսանդր Վասիլև (երաժիշտ)

**Ալեքսանդր Գեորգիևիչ Վասիլև** (, ), ռուս ռոք-երաժիշտ, բանաստեղծ, կոմպոզիտոր, երգերի հեղինակ։ «Սպլին» խմբի առաջնորդը։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդրը վաղ հասակից սկսել է հետաքրքրվել երաժշտությամբ։ 12 տարեկան հասակում առաջին անգամ հաճախել է համերգի` «Մաշինա վրեմենի» խմբի, որից հետո որոշել է լիովին նվիրվել երաժշտությանը։ 7-րդ դասարանում գնել է իր առաջին կիթառը։ 1986 թ. ընդունվել է Լենինգրադի ավիացիոն գործիքաշինության ինստիտուտ, որտեղ հանդիպել է իր ապագա կնոջը` Ալեքսանդրային, և Ալեքսանդր Մորոզովին։ Հայտնվում է «Միտրա» խումբը, որին նաև միանում է Օլեգ Կուվաևը։ 1988-ին խումբը փորձում է միանալ Լենինգրադի ռոք-ակումբին, սակայն չի անցնում մրցույթը։ Դրանից հետո Ալեքսանդրը զորակոչվում է բանակ, որտեղ երգեր է գրում, որոնք հետագայում թողարկվելու են առաջին ալբոմում։ 1992 թ. ընդունվում է Թատերական ինստիտուտի տնտեսագիտական բաժինը։ Շուտով աշխատանքի է ընդունվում «Բուֆֆ» թատրոնում, որտեղ ձայնային ռեժիսոր էր աշխատում Ալեքսանդր Մորոզովը։ Վերջինս Ալեքսանդրին ծանոթացնում է Նիկոլայ Ռոստովսկու հետ, և նրանք սկսում են աշխատել առաջին ալբոմի ձայնագրությամբ։ 1994 թ. մայիսին ալբոմը պատրաստ էր։

1994 թ. մայիսի 27-ին, Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրման 291-ամյակի օրը, կայացավ երեկույթ` ալբոմի ձայնագրման ավարտի կապակցությամբ, որտեղ երաժիշտները ծանոթանում են Ստաս Բերեզովսկու հետ։ Այդ օրը պաշտոնապես հանդիսանում է «Սպլին» խմբի հիմնադրման օրը։

2004 թ. թողարկվում է Վասիլևի առաջին սեփական «Черновики» («Սևագրեր») ալբոմը։

2006 թ. սեպտեմբերի 12-ին ծնվել է Ալեքսանդրի զավակը` Լեոնիդը։ Այդ իրադարձությանը նվիրված է «Сын» («Որդի») երգը Անձնավորության պառակտում ալբոմից։

Ալեքսանդր Վասիլևը երգեր գրում է տանը, համակարգչով։ Նաև զբաղվում է նկարչությամբ։ 2008 թվականին կայացավ առաջին անհատական ցուցահանդեսը։

## Ծանուցումներ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սպլին
Կատեգորիա:Ռուս կիթառահարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Ուրվականը (այլ կիրառումներ)

**Ուրվականը** կարող է վերաբերել

## Ֆիլմեր
* Ուրվականը (ֆիլմ, 1963), իտալական ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 1982), գերմանական ֆիլմ
* Ուրվական (ֆիլմ, 1990), ամերիկյան ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 1991), ԽՍՀՄ ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2000), պորտուգալական ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2004), Հս. Կորեական ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2006), մեծ բրիտանական ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2010), գերմանա-ֆրանսիա-մեծ բրիտանական ֆիլմ
* Ուրվական (մյուզիքլ), մեծ բրիտանական ֆիլմ մյուզիքլ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2012), հնդկական ֆիլմ
* Ուրվականը (ֆիլմ, 2015), ռուսական ֆիլմ

## Գրականություն
* Ուրվական (նովել), Ռոբերտ Հարրիսի գրվածք
* Ուրվական (պիես), Հենրիկ Իբսենի պիես
Ռիկկարդո Սապոնարա

**Ռիկկարդո Սապոնարա** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կարիերա
### Ակումբային
Սապոնարան հարձակողական ոճի կիսապաշտպան է և նրան հաճախ են համեմատել Ռիկարդո Կակայի հետ։ Նա կարող է նաև խաղալ որպես եզրային կիսապաշտպան (հիմնականում աջ կողմում) և որպես վինգեր։ 

Ֆուտբոլային կարիերան սկսել է «Ռավեննայում», որտեղ անցկացրել է մեկ մրցաշրջան՝ մասնակցելով ընդամենը 3 հանդիպման։ 2010 թվականի հունիսի 25-ին  ֆուտբոլիստի տրանսֆերը գնել է «Էմպոլին» 500 հազար եվրոյով։

Իր դեբյուտային մրցաշրջանում Ռիկին «Էմպոլիի» կազմում անցկացրել է 17 հանդիպում (7 փոխարինում)՝ չփխելով ոչ մի գոլ։ «Էմպոլիում» նորակուտը նշել է 2010 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ «Ատալանտայի» դեմ խաղում, որն ավարտվել է «կապույտների» հաղթանակով (3:0)։ 2011/12 մրցաշրջանում Սապոնարան խփել է իր առաջին գոլը ակումբի կազմում։ Դա տեղի է ունեցել 2011 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ «Ռեջինայի» դեմ խաղում (3:2)։ 2011/12 մրցաշրջանում Ռիկարդոն անցկացրել է 30 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

2013 թվականի հունվարի 21-ին «Միլանը» ձեռք է բերել խաղացողի իրավունքների կեսը մոտավորապես 4 միլիոն եվրոյով և անմիջապես նրան վարձավճարով ուղարկել «Էմպոլի» մնացած մրցաշրջանի համար։ 2013 թվականի ամռանը միացել է «Միլանին»։ 2012/13 մրցաշրջանում Սապոնարան անցկացրել է 36 հանդիպում և դարձել 11 գոլի հեղինակ։ Ընդհանուր առմամբ նա «Էմպոլիի» կազմում անցկացրել է 83 հանդիպում և դարձել 12 գոլի հեղինակ։

2017 թվականի հունվարի 28-ին Սապոնարան վարձավճարով տեղափոխվել է «Ֆիորենտինա» մինչև մրցաշրջանի ավարտը՝ հետագայում տրանսֆերը գնելու իրավունքով։ Սերիայի Ա-ում նա անցկացրել է 29 հանդիպում, խփել 2 գոլ և կատարել մեկ գոլային փոխանցում։

2018 թվականի օգոստոսի 7-ին խաղացողը վարձավճարով միացել է «Սամպդորիային»։ Համաձայնագիրը նախատեսվել է մեկ մրցաշրջանի համար։ 2018/19 մրցաշրջանում Սերիայի Ա-ում նա 22 խաղում խփել է 2 գոլ։

2019 թվականին Ռիկարդոն վարձավճարով «Ֆիորենտինայից» տեղափոխվել է «Լեչե» մինչև մրցաշրջանի ավարտը։

### Ազգային հավաքականում
Մեկ խաղ անցկացրեց Իտալիայի պատանեկան հավաքականի հետ։ Երիտասարդական հավաքականում նորամուտը նշել է 2011 թվականի փետրվարի 8-ին՝ Անգլիայի հավաքականի դեմ խաղում (1։0): Առաջին գոլը խփել է 2012 թվականի ապրիլի 13-ին՝ Ռուսաստանի հավաքականի դեմ խաղում (2:0)։ Վերջին անգամ հավաքականի կազմում աչքի է ընկել 2013 թվականին՝ Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության՝ իսրայելացիների դեմ խաղում (4:0), որում տարած հաղթանակի շնորհիվ իտալացիներին անցել են կիսաեզրափակիչ։ Այս մրցաշարի Իտալիայի հավաքականը նվաճել է արծաթե մեդալ՝ եզրափակչում զիջելով Իսպանիայի իրենց հասակակիցներին։

## Ձեռքբերումներ
* Թուլոնում անցկացվող մրցաշարի բրոնզե մեդալակիր – 2011
* Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության արծաթե մեդալակիր – 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումենր
* Риккардо Сапонара. Стать футболистом благодаря спущенной шине 
* 
* 
*Սապոնարայի պրոֆիլը «Միլան» ակումբի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Էմպոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Ռստամ

**Ռստամ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Մանազկերտ գյուղաքաղաքից 23 կմ արևմուտք՝ Արծանիի ձախ կողմի Կարակայա վտակի ձախ ափին։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ թուրքերի կողմից տեղահանվել են 1915 թ.-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1909 թ.-ին ուներ 136 տուն հայ և15 տուն քուրդ ու չերքեզ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին այգեգործությամբ, հացահատիկի ընտիր տեսակների մշակությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։ Գյուղատնտեսական մթերքներն ու արհեստագործական արտադրանքը նաև արտահանում էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ռստամն ուներ **Թուխ Մանուկ** անունով եկեղեցի։

## Հասարակական կառույցներ
Թուխ Մանուկ եկեղեցուն կից կար դպրոց, որը 1870 թ.-ին բացվել էր Գարեգին Սրվանձտյանի ջանքերով։

## Անվանի մարդիկ
1916 թվականին Ռստամում է ծնվել դերասան Ալեքսանդր Հովհաննիսյանը։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նիկոլայ Սիմոնով (դերասան)

**Նիկոլայ Կոնստանտինի Սիմոնով** (), ռուս խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1950)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1971)։

Սովորել է Պետրոգրադի (Սանկտ-Պետերբուրգ) Գեղարվեստի ակադեմիայում (1919 - 1922)։ 1924 թվականից եղել է Լենինգրադի Պուշկինի անվան դրամայի թատրոնի դերասան (1932 - 1933 թվականին՝ Կույբիշևի թատրոնում)։  ՍՍՀՄ պետ․ մրցանակիր (1941, 1947, 1950)։

Ստեղծել է սովետական առաջավոր մարդկանց վառ կերպարներ՝ Վերշինին (Իվանովի «Զրահագնացք 14-69»), Բերեստ (Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»), գեներալ Մուրավյով (Չիրսկովի «Հաղթողները») և այլն։ Սիմոնովի ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ են գրավել դասական խաղացանկի դերերը․ Պրոտասով (Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»), Նիկոլայ Սիմոնովը Պետրոս I-ի դերում (կադր «Պետրոս I» կինոնկարից, 1937 - 1939) Սատին (Գորկու «Հատակում»), Մատիտս Կլաուզեն (Հաուպտմանի «Մայրամուտից առաջ»)։ Կինոյում նկարահանվել է 1924 թվականից։ Լավագույն դերը Պետրոս I-ն է («Պետրոս I», 1937 - 1939)։ Այլ դերերից են՝ Ժիխարյով («Չապաև», 1934), Չույկով («Ստալինգրադյան ճակատամարտ», 1949), Մոնտանելլի («Բոռ», 1955)։ Սիմոնովի արվեստն աչքի է ընկել հերոսական ռոմանտիկական բարձր ոգեշնչվածությամբ։

Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Սամարա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական կրկնակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Սուրբ Մարիամի կղզի

մինի|աջից|200px|Սուրբ Մարիամի կղզին
**Սուրբ Մարիամի կղզի** ()՝ Սիլլի կղզիների ամենամեծ կղզին է։ Այն ունի հինգ կիլոմետր լայնություն և տասնհինգ կիլոմետր երկարություն։

## Բնութագիր
մինի|աջից|200px|Աշտարակ Թելեգրաֆում
Սուրբ Մարիամի կղզին բաժանված է մի քանի մասի։ Կենտրոնը Հյուջ Թաունն է։ Այն մասամբ պատկանում է Քոուրնվոլի դքսությանը։ Կղզում կան նաև մի քանի գյուղեր՝ Օլդ Թաուն, Փորթլու, Հոլի Վել, Մեյփոլ, Րոքի Հիլ և Թելեգրաֆ։ Վերջինում կա գոլֆ խաղալու կենտրոն։

## Փոխադրամիջոց
Սուրբ Մարիամի կղզում գոյություն ունեն մարդատար ավտոբուսներ, տաքսիներ, տուրիստական ավտոբուսներ։ Սուրբ Մարիամի կղզում կա օդանավակայան, որտեղ վայրէջք են կատարում ուղղաթիռներ։
Կան նաև նավեր, որոնք որ կզղին կապում են այլ ցամաքային վայրերի հետ։

## Եկեղեցիներ
Սուրբ Մարիամի կզղում կա երկու անգլիական եկեղեցի՝ հին և նոր։ Բացի այս եկեղեցիներից կա նաև մեթոդիստական եկեղեցի, որը կառուցվել է 1899 թվականին։

## Տեղեկատվական աղբյուրներ
^ Nikolaus Pevsner (1970) Cornwall; 2nd ed. (The Buildings of England). Penguin; p.&nbsp;210
^ http://www.english-heritage.org.uk/daysout/properties/garrison-walls/history-and-research/
^ Changes to lighthouse as it marks 100th year. Cornishman 28 July 2011. p 15.
^ http://www.trinityhouse.co.uk/lighthouses/lighthouse_list/peninnis.html 
^ "Peninnis Head (St. Mary’s)". Natural England. Retrieved 31 December 2011.

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Ղևոնդ Հովնանյան

**Ղևոնդ Հովնանյան** (), հայ բանասեր, լեզվաբան, թարգմանիչ։ Պողոս Հովնանյանի եղբայրը։ Սովորել է Կ.Պոլսի ֆրանսիական, 1835 թվականից՝ Վիեննայի Մխիթարյան վարժարաններում։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1838)։

## Գործունեություն
Եղել է միաբանության տպարանապետ, Կ. Պոլսի Մխիթարյան վարժարանի ուսուցիչ, 1868-1870 թվականներին՝ թուրքականի ասիստենտ Վիեննայի Արևելյան ակադեմիայում, 1887-1890 թվականներին՝ «Հանդես ամսօրյայի» խմբագրապետ։ Տիրապետել է հունարենին, լատիներենին, գերմաներենին, ֆրանսերենին, արաբերենին և այլն։ Ա. Գարագաշյանի և Հ. Գաթըրճյանի հետ թարգմանել է Ժ. Բ. Բոսյուեի «Խօսք վասն տիեզերական պատմութեան» (1841) աշխատությունը, որտեղ կյանքի է կոչել «ոսկեդարյան» գրաբարը։ «Հետազօտութիւնք նախնեաց ռամկօրէնի վրայ» (մաս 1, տետր 1 և 2, 1897) գրքում Հովնանյանը հավաքել է հայ հին գրականության մեջ հանդիպող ռամկորեն (ժողովրդախոսակցական գրաբար) հատվածները և ավելի ուշ շրջանի հայ հեղինակների (Ներսես Շնորհալի, Մխիթար Հերացի, Սմբատ Գունդստաբլ, Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ և այլք) երկերից նմուշներ, ուսումնասիրել դրանք, և ըստ այդմ, առաջին թարգմանիչներից մինչև միջնադարի ստեղծագործողները, հայերենը բաժանել երկու շրջանի, առաջինն անվանելով «ռամկախառն գրաբար», երկրորդը՝ «գրաբարախառն ռամկօրէն»։ Գրքի նախաբանում («Նախաշաւիղ») Հովնանյանը հիմնավոր փաստերով հաստատում է հայկական բարբառների գոյությունը V դարում և դրանից առաջ, ապա եզրակացնում, որ գրաբարը մշակվել է առօրյա խոսակցական լեզվի հիմքի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Մատիտ

աջից|մինի|Գունավոր մատիտներ
**Մատիտ**, գրաֆիկայի,գծագրության և այլ բնագավառներում կիրառվող ձողաձև գրող գործիք։ Ձողը պատրաստվում է ածուխից, գրաֆիտից, ինչպես նաև չոր ներկերից՝ և տեղադրվում է փայտից կամ այլ նյութից պատրաստված խողովակի (շրջանակի) մեջ։ Մատիտները լինում են հասարակ և գունավոր։

Մատիտները տարբերակվում են նրանց վրա գտնվող նշումներով՝

Մ – Մգոտություն, մուգ /սևոտ/, blackness, мягкий, #1

Կ – Կարծրություն, կոշտություն, hardness, твердый, #3-4

Ն – Նրբագրություն /նուրբ, ճշգրիտ/, fine point, #2½

Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ
Կատեգորիա:Գրաֆիկա
Կատեգորիա:Գրելու գործիքներ
Ութսունականներ

«Ութսունականներ», արևմտահայ գրողների, քննադատների, հրապարակախոսների այն սերունդը, որը հրապարակ իջավ XIX դ․ 80-ական թթ․ և շարունակեց իր գործունեությունը մինչև արևմտահայերի 1895—96 թթ-ի կոտորածները, երբ արևմտահայ գրական կյանքի առաջխաղացումը բռնի կերպով կասեցվեց։

«Ութսունականներ»-ի շարժումը միաժամանակ և՝ գրական-գեղագիտական էր, և՝ հասարակական-գաղափարական։ Նպատակն էր արևմտահայ գրականության մեջ հաստատել ռեալիզմի սկզբունքները։ Իբրև շարժման սկիզբ սովորաբար ընդունվում է «Արևելք» թերթի հիմնադրման տարին, որն իր եռանդուն գործունեությամբ նպատակասլաց ռեալիստական ուղղություն հավորդեց արևմտահայ գրական-հասարակական կյանքին։

«Ութսունականներ»-ի գործունեության ամնեաբեղմնավոր շրջանը «Հայրենիք» թերթի հրատարակության տարիներն են։ Այս պարբերականների շուրջը համախմբվել է առավելապես գրական երիտասարդությունը (Լ․ Բաշալյան, Տ․ Կամսարական, Մ․ Կյուրճյան, Թլկատինցի, Գրիգոր Զոհրապ, Արշակ Չոպանյան, Գ․ Ֆնտքլյան, Հ․ Շահնազար և ուրիշներ), որի գաղափարական առաջնորդը, տեսաբանն ու կազմակերպիչը Արփիար Արփիարյանն էր։ Արձակի գրեթե բոլոր ժանրերում (վեպ, վիպակ, պատմվածք, նովել, ակնարկ, Ժամանակագրություն), քննադատության և հրապարակախոսության մեջ «Ութսունականներ»–ը ստեղծեցին նշանակալից արժեքներ։

## Գրականություն
* Մնացականյան Լ․, Արևմտահայ քննադատական մտքի պատմությունից, Ե․, 1982։

Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Ութոտանիներ

մինի|Հասարակ ութոտանի (Octopus vulgaris)
**Ութոտանիներ** `  «ութ» և  «ոտ» բառերից) կամ **ութոտնիկներ**, երկխռիկավորների ենթադասի ծովային գլխոտանի փափկամորթների կարգ։ Մարմինը կարճ է, ետին մասում ձվաձև, հաճախ 1–2 զույգ լողակներով։ Խեցին ետաճած է, գլխի վրա կան 8 երկար շոշափուկներ՝ «ձեռքեր» (նախկինում կոչվել են «ոտքեր»)։ Արուների 1 կամ 2 շոշափուկները ձևափոխվելով վերածվել են զուգավորման օրգանի՝ հեկտոկոտիլի։ Շոշափուկներն իրար միացած են լողաթաղանթով և ունեն ծծիչներ։ Մարմնի երկարությունը ձգված «ձեռքերի» հետ միասին մի քանի սանտիմետրից մինչև 6 մետր ։

Հայտնի է ութոտանիների մոտ 200 տեսակ։ Ապրում են շատ աղի ջրերում, սկսած ափամերձ գոտուց մինչև 8 կմ խորությունները։ Հատակին շարժվում են «ձեռքերի» միջոցով, բայց կան և ազատ լողացող ձևեր (արգոնավտներ և այլն)։ Ծանծաղուտներում ապրող ութոտանիներն ունեն թանաքագեղձ, որի արտադրանքը պաշտպանվելիս բաց են թողնում ջրի մեջ։ Խորջրյա տեսակները թանաքագեղձ չունեն, որոշ տեսակների բնորոշ են լուսարձակող օրգանները։

Բոլոր ութոտանիները գիշատիչ են։ Իրենց հերթին նրանք կեր են ծառայում որոշ ծովային կաթնասունների և ձկների համար։ Օգտագործվում են սննդի մեջ։ Ութոտանիների մեծամասնությունը ապրում է միայնակ, որոշ տեսակներ նստակյաց են որոշները կատարում են հեռավոր գաղթ։ Նրանք աչքի են ընկնում իրենց լավ հիշողությամբ և վարժվելու ունակությամբ։ Ակվարիումում պահվող ութոտանիները նույնիսկ կարող են հիշել մարդկանց դեմքերը։

Կատեգորիա:Ութոտանիներ
Կարապետ Ութուճյան

**Կարապետ Սիմոնի Ութուճյան** (), հասարակական-քաղաքական գործիչ, խմբագիր, մանկավարժ, արևմտահայ լիբերալ-բուրժուական հոսանքի պարագլուխ։ Նախնական կրթությունն ստացել է Սկյուտարի ճեմարանում, այնուհետև ավարտել Փարիզի Ավետարանական բարձրագույն վարժարանը (1851)։ 1852 - 1884 թվականներին Կ․ Պոլսում հրատարակել է «Մասիս» պարբերականը։ 1850-ական թթ․ ծավալված «գրաբար-աշխարհաբար» գրապայքարում պաշտպանել է աշխարհաբարը, գրել այդ լեզվով հոդվածներ։

Ութուճյանը քաղաքական հարցերում չափավոր դիրք է գրավել, արձանագրելով հայ ժողովրդի ողբերգական վիճակը թուրքական բռնատիրության պայմաններում՝ նա միաժամանակ դատապարտել է ազգային-ազատագրական և հեղափոխական շարժումները, քննադատել արևմտահայ ազատամիտներին, մերժել ազգային-ազատագրական պայքարի Ստ․ Ոսկանյանի առաջադրած ծրագրերը։ 1859 թվականի մայիսին ընտրվել է Ազգային սահմանադրությունը նախապատրաստող հանձնախմբի անդամ, պաշտպանել սահմանադրությունը, սակայն դեմ է արտահայտվել սահմանադրական շարժմանը՝ վախենալով դրա ծավալումից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ragmamoul.net: Պատմութեան Մէջ Այսօր. ԿԱՐԱՊԵՏ ԻՒԹԻՒՆՃԵԱՆ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
Էդուարդ Ութուճյան

**էդուարդ Մկրտչի Ութուճյան** (), ֆրանսահայ քաղաքաշինարար, ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
Քաղաքացիական ինժեների կրթությունը ստացել է ամերիկյան Ռոբերտ քոլեջում։ 1934 թվականին ավարտել է Փարիզի համալսարանի քաղաքաշինական ճարտարապետության ինստիտուտը, 1934-1936 թվականներին ուսանել է հուշարձանների վերականգնման դասընթացներում։

Ութուճյանի նախաձեռնությամբ 1933 թվականին Փարիզում կազմակերպվել է Ստորգետնյա քաղաքաշինության ընկերություն, որը 1937 թվականին վերածվել է միջազգայինի, ընդգրկելով շուրջ 90 երկիր։ Ընկերության 1937, 1948 և 1959 թթ․ համագումարներում Ութուճյանն ընտրվել է քարտուղար։ 1936 թվականին հիմնել է «Լը մոնդ սուտերեն» («Le monde souterrain») մասնագիտական հանդեսը, որի պատասխանատու տնօրենն ու խմբագիրն է եղել մինչև կյանքի վերջը։

Ութուճյանի նախագծերով Փարիզում և Ֆրանսիայի այլ քաղաքներում կառուցվել են շուրջ 250 կառույցներ։ Ութուճյանի հեղինակակից է Փարիզի, Բորդոյի, Վերսալի, Ռուանի կոյուղու ջրերի մաքրման կայանների, Բաղդադ և Բասրա քաղաքների հատակագծման նախագծերի։ Դասավանդել է Փարիզի տարբեր բարձրագույն դպրոցներում, զբաղվել գիտահետազոտական գործունեությամբ։ Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական հոդվածների, «Հայաստանի IV— XVII դդ․ հուշարձանները» (1967, ֆրանսերեն) գրքի։

Նրա մասնակցությամբ ու նախագծերով վերականգնվել են որոշ հուշարձաններ, այդ թվում՝ Երուսաղեմի մայրավանքի Սբ․ Հակոբ եկեղեցին։ Ութուճյանը Փարիզի ստորգետնյա տնտեսության նախագծի համար համաշխարհային ցուցահանդեսում (Փարիզ, 1937) արժանացել է «Մեծ պարգև» (Grand prix) մրցանակի։ Պարգևատրվել է ֆրանսիական Պատվո լեգեոնի շքանշանով։ 1957, 1958, 1959, 1961, 1964 թթ․ եղել է Հայաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի ճարտարապետներ
Սլովակիայի նախագահ

**Սլովակիայի նախագահ** (), Սլովակիայի Հանրապետության բարձրագույն պետական պաշտոնը։

## Նախագահների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Սլովակիայի Նախագահի պաշտոնական կայքը

*
Սլովակիա
Թենեսի Ուիլյամս

**Թենեսի Ուիլյամս** (իսկական ունունը՝ **Թոմաս Լանիր Ուիլյամս III** (); ), ամերիկացի դրամատուրգ։ Սովորել է Միսսուրիի և Այովայի համալսարաններում։ Իրականության քննադատական ընկալումը («Ապակե գազանանոցը», 1945), օտար շրջապատում մեռնող հերոսների նկատմամբ կարեկցանքը («Ցանկություն» տրամվայը», 1947, «Օրփեոսը իջնում է դժոխք», 1955) Ուիլյամսի պիեսների ուժեղ կողմն են։

Նատուրալիզմի, մոդեռնիզմի և ժամանակակից փիլիսոփայության մեջ իդեալիստական ուղղությունների ազդեցությունն են կրում «Իգուանի գիշերը» (1961) դրաման, «Հրեշային երկիր» (1970) ժողովածուի պիեսները և այլ գործեր։ «Պլաստիկ թատրոնի» իր ըմբռնումներին համապատասխան՝ Ուիլյամսը գլխավոր դերը հատկացնում է ո՛չ գրական միջոցներին, այլ՝  դեկորացիաներին, միզանսցեններին, լուսային ու երաժշտական էֆեկտներին։

Ուիլյամսի պատմվածքները («Ութ օրինավոր մոլագար կանայք», 1974, ժող․) թեմատիկայով և գեղարվեստորեն մոտ են իր դրամատուրգիային։

## Կյանքը
Թենեսի Ուիլյամսը ծնվել է մարտի 26-ին Միսսիսիպի նահանգի Կոլումբուս քաղաքում։ Նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը Ուիլյամսների ընտանիքը տեղափոխվում է Սենթ Լուիս, ուր ապագա դրամատուրգի հայրը շահութաբեր պաշտոն է ստանձնում կոշիկի միջազգային ընկերությունում։ Գործնական ու հաջողակ հոր համար, որը կյանքը չէր պատկերացնում առանց աղմկոտ հավաքույթների, հանդուգն ու վտանգավոր ձեռնարկումների, խորթ էին ինքնամփոփ որդու հակումները։ Եվ 1932 թվականին հոր պահանջով 21-ամյա Թոմասը թողնում է համալսարանը և աշխատանքի անցնում կոշիկի ֆիրմայում։ Սակայն երեք տարի անց  հեռանում է ֆիրմայից՝ վերջնականապես կապերը խզելով ընտանիքի հետ, կրկին ընդունվում է համալսարան։

Պիեսներ սկսում է գրել Հենրիկ Իբսենի «Ուրվականների» ներկայացման ազդեցությամբ։ 1935 թվականին նրա «Կահիրե՜, Շանհա՜յ, Բոմբե՜յ» կատակերգությունը հաջողությամբ բեմադրվում է Մեմֆիսում։ Ուիլյամսը մասնակցում է «Սենթ-լուիսյան կատակերգիչներ» ավանգարդիստական թատերախմբի աշխատանքներին։ 1937-ին, կարիքից դրդված, թողնում է ուսումը, սակայն մեկ տարի անց նրան արվեստների բակալավրի կոչում է շնորհվում։ Երիտասարդ մտավորականի համար հաջորդ տարիները նշանավորվում են ծանր զրկանքներով ու դեգերումներով։ Լինում է Չիկագոյում, Նյու Օռլեանում, Լոս Անջելեսում, Նյու Յորքում, Կալիֆոռնիայի եւ Ջորջիայի տարբեր քաղաքներում։

Ծանր կենսապայմանները չեն ընկճում Ուիլյամսին։ Աշխատում է որպես մատուցող, թատրոնի տոմսավաճառ, վերելակավար։ Միաժամանակ մասնակցում է գրական տարբեր մրցույթների, ստեղծագործում տարբեր ժանրերում։ 1937 թվականին «Սենթ-լուիսյան կատակերգիչները» ներկայացնում են նրա առաջին մեծ պիեսը՝ «Ճրագներ դեպի արևը», որը պատմում էր Ալաբամայի հանքագործների մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թենեսի Ուիլյամսը bookmark.am-ում

Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Դեղերի չարաշահումից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Գալինա Ուլանովա

[մինի|Գալինա Ուլանովան և Յուրի Ժդանովը [Սերգեյ Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ» բալետում]]
**Գալինա Սերգեևնա Ուլանովա** (, ), բալետի ռուս խորհրդային արտիստուհի, պարուսույց։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1951)։ Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1974, 1980)։

Ծնվել է բալետի արտիստների ընտանիքում։ 1928 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանը (աշակերտել է մորը՝ Մ․ Ռոմանովային և Ա․ Վագանովային)։ 1928-1944 թվականներին՝ Լենինգրադի օպերայի և բալետի թատրոնի (հետագայում՝ Մ․ Մ․ Կիրովի անվան թատրոն) բալետի խմբի արտիստուհի, 1944-1960 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի (Մոսկվա) մենապարուհի։

Ուլանովայի բեմական հերոսուհիները նուրբ են, կանացի (Ժիզել, Ադանի «Ժիզել», 1932), բայց միաժամանակ օժտված անընկճելի ուժով (Մարիա, Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը», 1934, Ջուլիետ, Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ», 1940 և այլն)։ Ուլանովան եղել է Չայկովսկու բալետների դերապարերի լավագույն կատարողը՝ Օդետա-Օդիլիա («Կարապի լիճը», 1929, 1947), Ավրորա («Քնած գեղեցկուհին», 1929), Մաշա («Մարդուկ-Ջարդուկը», 1934) և այլն։ Նա պարային արվեստում զարգացրել է ռուսական խորեոգրաֆիկ դպրոցի սկզբունքները և ավանդույթները։ Դերապարերից են՝ Ռայմոնդա (Գլազունովի «Ռայմոնդա», 1938), Մոխրոտ (Պրոկոֆևի «Մոխրոտ», 1945), Պարաշա (Գլիերի «Պղնձե հեծյալը», 1949), վալս, նոկտյուրն և մազուրկա («Շոպենիանա», ըստ Շոպենի երաժշտության), համերգային համար՝ «Մեռնող կարապը» (ըստ Սեն-Սանսի երաժշտության)։

Իր հերոսուհիների ներաշխարհների բազմակողմանի բացահայտումը, կերպարների կերտման հզոր մասշտաբայնությունը Ուլանովային բերել են համաշխարհային ճանաչում։

Ավարտելով բեմ․ գործունեությունը, անցել է մանկավարժության։ Աշակերտուհիներից են՝ Ն․ Վ․ Տիմոֆեևան, Ե․ Ա․ Մաքսիմովան, Ս․ Դ․ Ադիրխաևան, Լ․ Ի․ Աեմենյական և ուրիշներ։ 1983 թվականին Ատոկհոլմի պարի թանգարանի շենքի առջև դրվել է Ուլանովայի արձանը (քանդակագործ՝ Ե․ Յանսոն-Մենզեր)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել արտասահմանյան բազմաթիվ երկրներում։

Լենինյան (1957), ՍՍՀՄ պետական (1941, 1946, 1947, 1950) մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և 4 այլ շքանշաններով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալետի ռուս արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե դիմակ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Ռուս բալերինաներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Ուլուգբեկ

**Մուհամեդ Թարաղայ իբն Շահրուխ իբն Թեմուր** (, *Gurkān* 1394-1449), ուզբեկ աստղագետ և մաթեմատիկոս, Լենկթեմուրի թոռը։ Հայտնի է **Ուլուգբեկ** անունով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1394 թվականի մարտի 22-ին Սուլթանիե քաղաքում։ Հայրը՝ Շահրուխը (1377-1447), եղել է Թեմուրի կրտսեր որդին։ 1405 թվականին Թեմուրի մահից հետո Շահրուխը մտնում է Սամարղանդ, նրա ավագ որդի Ուլուղբեկը 1409 թվականին հայտարարվում է Սամարղանդի կառավարիչ, որն այդ ժամանակ Մավեր ան-Նահրի մայրաքաղաքն էր։

1447 թվականին Շահրուխի մահից հետո երկրում սկսվեցին անկարգությունները։ Ուլուղբեկի և իր ավագ որդի Աբդ ալ Լաթիֆի միջև առաջացած տարաձայնությունները վերաճեցին պատերազմական գործողությունների։ Այդ պատերազմն ավարտվեց Ուլուղբեկի պարտությամբ և դրանից կարճ ժամանակ անց նա դավադրաբար սպանվեց։

Գիտությամբ տարվել է դեռևս երիտասարդ տարիքում։ Սիրել է պոեզիա, զբաղվել է պատմությամբ, սակայն ուշադրության կենտրոնում հիմնականում եղել է աստղագիտությունը։ Ուլուգբեկը Սամարղանդ է հրավիրել իր ժամանակի նշանավոր գիտնականների, որոնց օգնությամբ Սամարղանդում հիմնել է աստղադիտարան։ Ուլուգբեկի գիտական և լուսավորական գործունեությունը առաջացրել է իսլամական հոգևորականության և հետադեմ ֆեոդալների դժգոհությունը, որոնք նրան մեղադրել են հերետիկոսության մեջ։ Սպանվել է դավադրության արդյունքում, նրա աստղադիտարանը քարուքանդ է արվել։

## Տես նաև
* Ուլուղբեկի պատվին իր անունն է ստացել (2439) Ուլուգբեկ աստերոիդը։

## Գրականություն
* *Бартольд В. В.* Улугбек и его время. / Бартольд В. В. Соч., Т.2, Ч.2. — М., 1964, с .23-196.
* *Кары-Ниязов Т. Н.* Астрономическая школа Улугбека. / М.-Л.: Изд. АН СССР, 1950.
* *Матвиевская Г. П., Сираждинов С. Х.* О математических работах школы Улугбека. / В кн.: *Из истории эпохи Улугбека.* Ташкент: Наука, 1965, с. 173—199.
* *Матвиевская Г. П., Розенфельд Б. А.* Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII—XVII вв.). / В 3 т. М.: Наука, 1983.
* *Булатов М. С.*, Обсерватория Улугбека в Самарканде. / Историко-математические исследования, XVIII, 1986, с. 199—216.
* *Матвиевская Г. П., Соколовская З. К.* Улугбек (1394—1449) / Москва, Наука, 1997.
* 
* 

Կատեգորիա:Թեմուրյաններ
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Ուզբեկ աստղագետներ
Կատեգորիա:Ուզբեկ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի մաթեմատիկոսներ