Նոա Լայլս

**Նոա Լայլս** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ վազորդ, մրցում է 60 մետր, 100 մետր և 200 մետր վազքատարածություններում։ Իր անձական լավագույն արդյունքը 19,31 վայրկյանն է 200 մետր վազքում, որը ամերիկյան ռեկորդ է և նրան մրցումներում դարձնում է բոլոր ժամանակների երրորդ ամենաարագ վազորդը։ Նա օլիմպիական խաղերի կրկնակի մեդալակիր է և աշխարհի վեցակի չեմպիոն։

Նրա անձնական լավագույնը՝ 19,31 վայրկյան է 200 մ վազքում, որը ամերիկյան ռեկորդ է և նրան դարձնում է բոլոր ժամանակների երրորդ ամենաարագ վազորդը:

2014 թվականի Երիտասարդական Օլիմպիական խաղերի ժամանակ 200 մետր վազքում ոսկե մեդալ է նվաճել, եռակի աշխարհի չեմպիոն է (2019, 2022, 2023 թվականներ) և 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։

100 մ վազքում Լայլսը ոսկե մեդալ է նվաճել 4×100 մ փոխանցումավազքի համար 2016 թվականի մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնության ժամանակ, աշխարհի եռակի չեմպիոն է (2019 թվականին 4x100 մ/վ, 2023 թվականին՝ 100մ և 4×100 մ մրցատարածություններում)։ 2024 թվականի Օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր է։

2023 թվականի իր հաջողությունների շնորհիվ նա դարձավ առաջին մարդը, որ 2015 թվականին Ուսեյն Բոլթից հետո ավարտեց իր արագավազքի թրեյբլը։

## Վաղ կյանք
Լայլսը ծնվել է 1997 թվականի հուլիսի 18-ին Քեյշա Քեյն Բիշոփի և Քևվին Լայլսի ընտանիքում Ֆլորիդայի Գեյնսվիլ քաղաքում։ Նրա ծնողները միմյանց հանդիպել են Սեթոն Հոլ համալսարանում, ուսանողության տարիներին։ Երկուսն էլ մրցել են թեթև ատլետիկայի մրցումներում։ Լայլսը ունի քույր և եղբայր՝ Ջոսեֆը և Աբբին։ Ծնողների բաժանությունից հետո Լայլսը և իր քույրն ու եղբայրը բնակության են մնացել իրենց մոր մոտ Վիրջինիա նահանգի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Ի սկզբանե Լայլսի և իր եղբոր՝ վազքի նկատմամբ հետաքրքրությունը առաջացել է հեռուստացույցով 2012 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերը նայելուց հետո։ Լայլսը հաճախել է Ալեքսանդրիա քաղաքի ավագ դպրոցը։:

## Վաղ կարիերա
2014 թվականի Երիտասարդական Օլիմպիական խաղերին Լայլսը ներկայացրեց Ամերիկայի Միացյալ նահանգները և 200 մետր վազքով դարձել է ոսկե մեդալակիր։

2015 թվականի հունվարին Լայլսը հաջողեցրեց նաև բարձր ցատկը 2.03մ (6 ֆունտ 7+3⁄4) որպես ավագ դպրոցի կրտսեր։ 2015 թվականի նոյեմբերին նա ճանաչվել է 2015 թվականի ավագ դպրոցի տղաների տարվա լավագույն մարզիկ Track & Field News-ի կողմից: 2016 թվականի ապրիլին նա հաղթեց և՛ 100 մ, և՛ 200 մ վազքում Arcadia Invitational-ում՝ սահմանելով հանդիպման նոր ռեկորդներ՝ համապատասխանաբար 10,17 և 20,48 վայրկյաններով։

2016 թվականի մարտին Լայլսը հաղթեց 200 մ վազքը New Balance Nationals Indoor-ում։

2016 թվականի հունիսին Լայլսը հաղթեց 100 մ 10,08 վայրկյանում ԱՄՆ պատանեկան առաջնությունում:

2016 թվականի հուլիսին Լայլսը գնաց ԱՄՆ օլիմպիական փորձարկումների՝ մրցելու օլիմպիական թիմի տեղերի համար 100 մ և 200 մ վազքում: Նա չկարողացավ առաջադիմել իր առաջին 100 մ վազքից, սակայն 200 մ-ում նա հաղթեց կիսաեզրափակիչում, իսկ հետո զբաղեցրեց չորրորդը եզրափակիչում՝ 20,09 վայրկյան ժամանակով՝ գերազանցելով 31-ամյա ավագ դպրոցի ազգային ռեկորդը: Չնայած այն բանին, որ նա չորակավորվեց 2016 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի համար, նա որակավորվեց 2016 թվականի Աշխարհի U20 Առաջնության համար, որտեղ նա կրկնակի ոսկե մեդալակիր է՝ զբաղեցնելով 100 մ և 4 × 100 մ փոխանցավազքի տիտղոսները։

## Մասնագիտական
Լայլսը պարտավորվել էր մրցել Ֆլորիդայի Գեյթորսի համար Ֆլորիդայի համալսարանում, սակայն 2016 թվականի հուլիսին Նոյը և նրա կրտսեր եղբայր Ջոզեֆուսը փոխարենը դարձան պրոֆեսիոնալ և պայմանագիր կնքեցին Ադիդասի հետ: 2016 թվականի նոյեմբերին Լայլսը կրկին ճանաչվել է ավագ դպրոցի տղաների 2016 թվականի տարվա լավագույն մարզիկ Track & Field News-ի կողմից։

2017 թվականը Լայլսը սկսեց իր առաջին ազգային տիտղոսով 300 մ վազքում ԱՄՆ-ի փակ առաջնությունում, որը տեղի ունեցավ Նյու Մեքսիկո նահանգի Ալբուկերկի նեղ օդում՝ բարելավելով փակ աշխարհի ռեկորդը վայրկյանի հարյուրերորդով մինչև 31,87 վայրկյան։ Նա արծաթե մեդալ է նվաճել 4 × 200 մետր փոխանցումավազքում ԱՄՆ հավաքականի հետ 2017 թվականին։ Լայլսը հաղթեց 2017 թվականի IAAF Diamond League-ի երկու հանդիպման շրջանակներում՝ հաղթելով եզրափակչում և առաջ անցնելով Ամերիկայի չեմպիոն Ամիր Ուեբից և աշխարհի չեմպիոն Ռամիլ Գուլիևից: Այնուամենայնիվ, վնասվածքների պատճառով նա բաց թողեց 2017 թվականի աշխարհի առաջնությունը:

### 2018 թվական
Լայլսը վերադարձավ Ալբուկերկ՝ մասնակցելու 2018 թվականի ԱՄՆ-ի փակ առաջնությանը 300 մետրի փոխարեն 60 մետր վազքատարածությունում։ Նա կարողացավ հաղթահարել իր առաջին փուլը՝ հասնելով իր անձնական լավագույն ժամանակին՝ 6,57 վայրկյան, բայց չկարողացավ կիսաեզրափակչից առաջ անցնել: Չկարողանալով ազգային հավաքական կազմել 2018 թվականի աշխարհի փակ առաջնության ժամանակ, նա կենտրոնացավ բացօթյա սեզոնին պատրաստվելու վրա:  IAAF Diamond League-ի Դոհայի հանդիպման ժամանակ նա սկսեց իր հաղթանակը 200 մ վազքում՝ սահմանելով նոր անձնական լավագույն ցուցանիշ՝ 19,83 վայրկյան: Մի քանի շաբաթ անց նա վազեց ավելի քիչ տարածված 150 մ վազքը Բոստոնի խաղերում՝ հաղթելով անձնական լավագույն ժամանակում՝ 14,77 վայրկյանում։ Նա վերադարձավ 200 մ վազք IAAF Diamond League Յուջինում՝ հաղթելով և բարելավելով իր անձնական լավագույն ժամանակը մինչև 19,69 վայրկյան: Այս ժամանակահատվածը համընկավ նույն տարվա սկզբին Կլարենս Մունյայի կողմից սահմանված աշխարհի առաջատար ժամանակահատվածի հետ։

2018 թվականի ԱՄՆ-ի առաջնությունում նա փոխարենը կենտրոնացավ 100 մ վազքի վրա՝ կիսաեզրափակիչում 9,89 վրկ աշխարհի առաջատարին համապատասխանեցնելով: Մայք Ռոջերսը մեկ օր առաջ առանձին մրցումներում սահմանել էր աշխարհի առաջատարի դիրքը, սակայն կիսաեզրափակչում մեկնարկային կազմում չէր։ Դա թույլ տվեց Ռոննի Բեյքերին Լայլսի հիմնական մրցակիցը դառնալ։ Ռոննի Բեյքերը նույն տարվա սկզբին Prefontaine Classic մրցաշարում վազել էր 100 մ 9,78 վայրկյանում: Եզրափակչում Բեյքերը Լայլսից մի քանի մետր առաջ դուրս եկավ բլոկներից, բայց Լայլսը սկսեց հետ գալ մրցավազքի կեսից և պարզապես անցավ Բեյքերին վերջին մետրում՝ հաղթելով 9.88 վայրկյանում։  Նա դարձավ ԱՄՆ-ի ամենաերիտասարդ չեմպիոնը 100 մ վազքում այն ​​բանից հետո, երբ Սեմ Գրեդին հաղթեց 1984 թվականին։

100 մետր վազքում Լայլսի աշխարհի առաջնությունը ավելի ուշ հաղթեց Բեյքերին (9.87վայրկյան) և Քրիստիան Քոլմենին (9.79վայրկյան), սակայն Մոնակոյում կայացած Herculis IAAF Diamond League հանդիպման ժամանակ Լայլսը սահմանեց նոր 200 մ աշխարհի առաջատարի և անձական լավագույն ժամանակը՝ 19․65 վայրկյան։

Բայց Մոնակոյում կայացած Herculis IAAF Diamond League հանդիպման ժամանակ Լայլսը սահմանեց նոր 200 մ աշխարհի առաջատարի և անձնական լավագույն ժամանակը՝ 19.65 վայրկյան։ Ժամանակը նրան դասեց բոլոր ժամանակների 200 մ վազքի ամենաարագ վազորդ տղամարդկանց Թոփ 10-ում: Նախքան Լայլսը հավասարացրեց իր անձնական լավագունը, նա նախքան աշխարհի առաջնությունում Athletissima IAAF Diamond League-ի հանդիպումը հաղթեց Մայքլ Նորմանին, որը 400 մետր վազքատարածությունում ռեկորդ էր սահմանել։ Լայլսը մասնակցել էIAAF Diamond League-ի եզրափակիչ փուլին որպես սիրված մարզիկ։ Նա կրկին մրցել էաշխարհի չեմպիոն Ռամիլ Գուլիևի հետ, որը վերջերս դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն՝ սահմանելով իր անձնական լավագույնը՝ 19․78 վայրկյան։ Երկուսն էլ տեղավորվեցին հարևան գոտիներում և հավասարաչափ վազեցին ոլորանով, բայց Լայլսը սկսեց հեռանալ ուղիղ ճանապարհով և ավարտեց 19.67 վայրկյան ժամանակահատվածում։ Սա նրա չորրորդ դեպքն էր նույն սեզոնին, երբ իր վազքը ավարտեց 19․70 վայրկյանից պակաս ժամանակահատվածում։ Միայն մի հոգի էր 19․70 վայրկյանից պակաս ժամանակահատվածում վազել  իր կարիերայի ընթացքում չորս անգամ, որը աշխարհի ռեկորդակիր Ուսեյն Բոկթն է, ով դա արեց նաև չորս անգամ իր ռեկորդային 2009 մրցաշրջանի ընթացքում։

### 2019 թվական
2019-ին Լայլսը բացեց սեզոնը՝ վազելով 100 մետր մրցավազք՝ մայիսի 18-ին Շանհայում՝ առաջ անցնելով 9,86 (+0,9) աշխարհի առաջատարից: Մեկ ամիս անց Լոզանի Ատլետիսիմայում, նա նվազեցրեց իր անձնական առավելագույնը մինչև 19.50 (−0.1)՝ բոլոր ժամանակների ցուցակի չորրորդ հորիզոնականը զբաղեցնելու համար: Մեկ շաբաթ անց նա վազեց 9.92 (+0.3) 100 Մոնակոյում։ 2019 թվականին ընդլայնված օրակարգով նա քամուն հակառակ վազեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ազգային Առաջնությունում հուլիսի վերջին՝ վերցնելով 200 մետրի տիտղոսը 19.78 (−0.7) Դե Մոյնում: Այնուհետեւ Փարիզում նա վազեց 19.65 (+0.2) ժամանակում: Լայլսը նվաճեց ոսկե մեդալ 200 մ և 4×100 մ փոխանցումավազքում 2019 թվականի ատլետիկայի աշխարհի առաջնությունում, որն անց է կացվել Կատարի Դոհայում:
[ձախից|մինի|Նոյ Լայլսը [Դոհա 2019-ում 200 մ հաղթանակ տանելու ճանապարհին:]]

### COVID-ը և 2021 թվական
COVID-19 պանդեմիայի հեռևանքով Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերը հետաձգվեցին մինչև 2021 թվական, և գրեթե բոլոր վազքի մրցումները չեղարկվեցին։ Լայլսը հաջողացրեց մրցել բավականին քիչ քանակությամբ մրցումներում՝ ներառելով մեկ մրցաշար, որի ժամանակ նա, ըստ երևույթին, գերազանցեց 200 մ համաշխարհային ռեկորդ 18,90 վայրկյանում, սակայն պարզվեց, որ նա պատահաբար սկսել էր վազքը 15 մետր առաջ։ Ե՛վ համաճարակը, և՛ Ջորջ Ֆլոյդի շարունակվող բողոքի ակցիաները մեծ վնաս հասցրին Լայլսին, քանի որ նա սկսեց օգտագործել դեպրեսիայի դեմ դեղամիջոցներ, որոնք ստիպեցին նրան նիհարել:

Վերադառնալով 2021 թվականի մրցումներին՝ Լայլսը վերակենտրոնացրեց իր ուշադրությունը Տոկիոյի հետաձգված Օլիմպիական խաղերին՝ մտադիր լինելով հաղթել 100 մ, 200 մ և 4x100 մ փոխանցումավազքում: Այնուամենայնիվ, նրա համար այս սեզոնը դարձավ վնասվածքների և պանդեմիայի պատճառով առաջացած հոգեբանական առողջության պայքար։ Լայլսը վստահեցնում էր, որ նա երեք շաբաթ հետ էր ընկել մարզումներից Օլիմպիական փորձերի ժամանակ։ Այնտեղ նա զբաղեցրեց 7-րդ տեղը 100 մ վազքում և պարտվեց իր 200 մ վազքը և կիսաեզրափակիչում դեռահաս Էրիյոն Նայթոնին: Այնուամենայնիվ, Լայլսին հաջողվեց հաղթել եզրափակչում աշխարհի առաջատար 19,74 վայրկյանում, ինչը նրան վերադարձրեց որպես օլիմպիական տիտղոսի ֆավորիտ:

Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, Լայլսը զիջեց Ահարոն Բրաունին և Ջոսեֆ Ֆահնբուլեհին։ Լայլսը հաջողությամբ կարողացավ անցնել պարտության միջով, սակայն նա ստիպված եղավ բավարարվել բրոնզով, քանի որ Անդրե Դե Գրասը և Բեդնարեկը շրջանցեցին նրան: Մրցավազքից հետո Լայլսը հարցազրույցներում պատմեց վերջին շրջանի հոգեկան առողջության հետ կապված պայքարների մասին։

Օլիմպիական խաղերի Լայլսի հիասթափությունից 2 շաբաթ անց Լայլսը հաղթեց Prefontaine Classic-ում աշխարհի առաջատար 19,52 վայրկյանում մինչև իր սեզոնը ավարտելը, որպեսզի կենտրոնանա գալիք աշխարհի առաջնությունների վրա:

### 2022 թվականից մինչև ներկա
2022 թվականի հուլիսի 21-ին Օրեգոն նահանգի Յուջին քաղաքում տեղի ունեցած աթլետիկայի աշխարհի առաջնության ժամանակ Լայլսը նվաճեց իր երկրորդ գլոբալ տիտղոսը 200 մ վազքում և գերազանցեց Մայքլ Ջոնսոնի վաղեմի ազգային ռեկորդը՝ 19.32՝ վազելով 19.31 վայրկյան, ինչը նրան տեղափոխեց երրորդ հորիզոնական աշխարհի բոլոր ժամանակների ցուցակում։ Նա ավարտեց իր հիանալի մրցաշրջանը Ցյուրիխի Ադամանդե Լիգայի եզրափակչում հաղթանակելով 200 մ վազքում՝ ապահովելով իր չորրորդ Ադամանդե Գավաթը և հինգերորդը՝ ընդհանուր: Այդ տարի Լայլսն անպարտելի էր իր մասնագիտացված մրցավազքում՝ ընդմիջելով 20 վայրկյան իր բոլոր 12 մրցավազքում՝ ներառյալ եզրափակիչները:

2023 թվականի օգոստոսի 20-ին Աշխարհի աթլետիկայի առաջնության ժամանակ, որը անց է կացվել Բուդապեշտում, Լայլսը նվաճեց ոսկի 100մ վազքատարածութունում և սահմանել իր անձնական լավագույնը՝ 9․89 վայրկյան։

2023 թվականի օգոստոսի 25-ին, 2023 թվայանի Աշխարհի աթլետիկայի առաջնության ժամանակ նվաճեց ոսկե մեդալ տղամարդկանց եզրափակչում 200 մետր վազքատարածությունը՝ անցնելով 19․52 վայրկյանում։ Աշխարհի աթլետիկայի առաջնությունում սա իր երրորդ ոսկե մեդալն է 200 մետր վազքում և հինգերորդը՝ ընդհանուր առմամբ։ Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունում 200 մ 3 ոսկե մեդալներով նա գերազանցում է Մայքլ Ջոնսոնին (2) և Քալվին Սմիթին (2), և դա նրան զբաղեցնում է աշխարհի բոլոր ժամանակների ցուցակի երկրորդ տեղը աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունում 200 մ վազքի վրա՝ միայն հետ մնալով Ուսեյն Բոլթից չորս ոսկե մեդալով։

Լայլսը սահմանեց 100 մետրում անձնագայն լավագույն ժամանակ՝ 9․81 Ադամանդ Լիգայի հանդիպման ժամանկ Անգլիայի Լոնդոնում, 2024 թվականի հուլիսի 20-ին։ 2024 թվականի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ նա նվաճեց ոսկե մեդալ նոր անձնական լավագույնով՝ 9․784 վայրկյան 100 մետրում՝ ունենալով 0,005 վայրկյան առավելությամբ Ճամայկայի Կիշան Թոմսոնի նկատմամբ (9,789)։  2004 թվականից ի վեր դա ԱՄՆ-ի առաջին հաղթանակն էր։ Մրցավազքն այնքան մոտ էր, որ ամերիկյան NBC Sports-ի համար մրցավազքը հրավիրող Լի Դիֆին հաղթող հռչակեց ջամայկացի Կիշան Թոմսոնին՝ բաց թողնելով ամերիկացի Նոա Լայլսին:

## Ձեռքբերումներ
[մինի|Լայլսը [Յուջին (Օրեգոն)|Յուջինում կայացած աթլետիկայի աշխարհի 2022 թվականի առաջնությունում։]]
[մինի|Լայլսը հանդես է գալիս [Բուդապեշտում 200 մ եզրափակչում:]]
Տեղեկատվությունը World Athletics էջից է։

### Անձնական լավագույններ

Լայլսը 200 մետր վազքի համար 20 վայրկյան ավել է վազել․ 37 անգամ ավելի շատ, քան ցանկացած այլ մարզիկ։

### Միջազգային մրցումներ

### Շրջանային հաղթանակներ և տիտղոսներ
* Ադամանդի լիգայի 100 մ չեմպիոն. 24x24փքս 2019
* Ադամանդի լիգայի 100 մ չեմպիոն. 24x24փքս 2017, 24x24փքս 2018, 24x24փքս 2019, 24x24փքս 2022

:: 200 մետր հաղթանակներ
:* 2017 (2): Շանհայի ադամանդի լիգա, Բրյուսելի Վան Դամի հուշահամալիր
:* 2018 (5): Դոհայի ադամանդային լիգա,Յուջին Պրիֆոնտեն դասական, Լոզանի Աթլետիսիմա, Մոնակո Հերկուլիս, Ցյուրիխ Վելտկլաս
:* 2019 (5): Շանհայ (100մետր), Լոզան, Փարիզի հանդիպում, Ցյուրիխ (100 մ), Բրյուսել
:* 2020 (1): Մոնակո
:* 2021 (1): Յուջին
:* 2022 (4): Դոհա, Մոնակո, Լոզան, Ցյուրիխ
:* 2023 (3): Փարիզ (100մ), Լոնդոն, Ցյուրիխ

### Ազգային առաջնություններ

### Սեզոնային լավագույններ

*Թեթև աթլետիկայի ֆեդերացիայի միջազգային ասոցիացիայի կողմից ներկայացված համաշխարհային վարկանիշ։

*.

### Պատվոգրեր և մրցանակներ
* Համաշխարհային Աթլետիկայի մրցանակներ

:: Աշխարհի տարվա լավագույն մարզիկ (տղամարդիկ)：2023

* Laureus համաշխարհային մարզական մրցանակաբաշխություն

:: Տարվա մարզիկ՝ 2024 թվական

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
### Տեսահոլովակներ

* Noah Lyles Sprints to 200m Gold | World Athletics Championships 2019 | Doha Moments  YouTube-ում World Athletics ալիքով։
* Noah Lyles breaks Usain Bolt's meeting record over 200m in Lausanne – IAAF Diamond League 2019  YouTube-ում Diamond League ալիքով։
* Noah Lyles catches Christian Coleman at the line in the 100m at Shanghai – IAAF Diamond League 2019 YouTube-ում Diamond League ալիքով։
* Noah Lyles Wins 100-Meter National Championship  YouTube-ում Team USA

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ