Կապիտալ և գաղափարախոսություն

**«Կապիտալ և գաղափարախոսություն»** (), ֆրանսիացի տնտեսագետ Տոմա Պիկետիի գիրքը, նվիրված տնտեսական անհավասարության խնդրին մարդկային քաղաքակրթության պատմության համատեքստում։ Սկզբնապես հրատարակվել է ֆրանսերեն 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ Այն 2013 թվականի «Կապիտալը 21-րդ դարում» գրքի շարունակությունն է։

## Հիմնական կետերը
**Անհավասարությունը որպես գաղափարական երեւույթ**

Անհավասարությունը ոչ թե տնտեսական և տեխնոլոգիական, այլ գաղափարաքաղաքական երևույթ է, որը կապված է առաջին հերթին սոցիալական արդարության և արդար տնտեսության մասին յուրաքանչյուր հասարակության պատկերացումների, տարբեր խմբերի ինտելեկտուալ, այլ ոչ թե նյութական հակադրության հետ։

Այս մոտեցումը տարբերվում է պահպանողական տեսություններից, որոնք խոսում են անհավասարության «բնական» հիմքերի մասին. վերնախավը միշտ և ամենուր ներկայացնում է անհավասարությունը որպես բնական և օբյեկտիվ գործընթաց, իսկ առկա սոցիալական անհամապատասխանությունները՝ որպես աղքատ քաղաքացիների և ամբողջ հասարակության շահերից ելնելով ստեղծված կառույց, մինչդեռ նման կառույցները փոխելը սարսափելի աղետների պատճառ կդառնա։ Սակայն պատմական փորձն այլ բան է հուշում՝ հեղափոխական և քաղաքական գործընթացները, որոնք նվազեցրել և փոխակերպել են անցյալի անհավասարությունները, հսկայական հաջողություններ են ունեցել։ Հենց փոփոխությունն է ընկած ամենաարժեքավոր հաստատությունների հիմքում, որոնք իրականություն են դարձրել մարդկային առաջընթացի գաղափարը՝ համընդհանուր ընտրական իրավունք, անվճար և պարտադիր դպրոց, համընդհանուր առողջության ապահովագրություն, առաջադեմ հարկում։ Ամենայն հավանականությամբ, այս միտումը կշարունակվի նաև ապագայում։

Բայց անհավասարության նկատմամբ Պիկետիի մոտեցումը նույնպես տարբերվում է «մարքսիստական» կոչվող մի շարք դոկտրիններից։ Պիկետին, ընդհակառակը, ընդգծում է գաղափարների ոլորտի՝ գաղափարաքաղաքական ոլորտի, ինքնավար գոյությունը, ինչպես նաև այն փաստը, որ արտադրական ուժերի և հարաբերությունների մեկ վիճակ, կարող են լինել բազմաթիվ ռեժիմներ՝ գաղափարախոսություն, քաղաքականություն և անհավասարություն։ Այլընտրանքներ միշտ եղել են և կլինեն։

Տարբեր պատմական հետագծերի ուսումնասիրությունը լավագույն հակաթույնն է ինչպես էլիտար պահպանողականության, այնպես էլ հեղափոխության ակնկալիքի դեմ։ Ի վերջո, պետական իշխանության հիպերտրոֆիան և անորոշությունը պակաս վտանգավոր չեն, քան սեփականության սրբացումը։ Կոմունիստական աղետը նույնիսկ երկրորդ պլան մղեց ստրկատիրական, գաղութային և ռասայական գաղափարախոսությունների վնասը, ինչպես նաև դրանց կապը սեփականության և հիպերկապիտալիզմի գաղափարախոսության հետ։

**Առաջընթաց և անհավասարության վերադարձ**

Մարդկային առաջընթացը կա, բայց այն փխրուն է և կարող է սայթաքել անհավասարության և ազգայնականության պատճառով։ Առաջընթացի կարևոր չափանիշը կյանքի սպասվող տեւողությունն է, որը 1820 թվականին 26 տարեկանից կհասնի 72 տարվա 2020 թվականին։ Կա նաև կրթության և մշակույթի աննախադեպ հասանելիություն. ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ 19-րդ դարի սկզբին աշխարհի 15 տարեկանից բարձր բնակչության միայն 15%-ն էր գրագետ, մինչդեռ այսօր մենք խոսում ենք ավելի քան 85%-ի մասին։ Հարկ է նաև հիշել, որ 18-րդ դարից ի վեր աշխարհի բնակչությունը և միջին եկամուտն աճել են ավելի քան 10 անգամ։ Բայց ընդհանուր առմամբ, առողջապահության, կրթության և գնողունակության առումով փաստացի առաջընթացը թաքցնում է ամենաուժեղ անհավասարությունն ու անկայունությունը։

## Վարկանիշներ
Bloomberg՝ ուշադիր ուսումնասիրելով մարդկային հասարակություններում ընդունված անցյալի և ներկայի գաղափարախոսությունները՝ հեղինակը նշում է, որ դրանք բոլորը հասարակության քաղաքական և սոցիալական կայունությունը պահպանելու համար ծառայում էին արդարացնելու տնտեսական անհավասարությունը և գաղափարախոսությունների միջև եղած տարբերությունը։ Անցյալն ու ներկան այս առումով այնքան էլ մեծ չէ։ Հեղինակը տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական համակարգերի, գույքային հարաբերությունների և այլ հասարակական ինստիտուտների բազմակողմանիության և բարեփոխման կողմնակից է։

The Guardian՝ հիմնվելով մեծ ծավալի և խորության համեմատական տվյալների վրա՝ գիրքը ներկայացնում է տնտեսական անհավասարության պատմությունն ու զարգացումը տարբեր քաղաքական ռեժիմներում՝ հին ասիական և ստրկատիրական հասարակություններից մինչև ժամանակակից հետգաղութատիրական և հիպերկապիտալիստական հասարակություններ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հավասարության և կրթության համար պայքարն էր, այլ ոչ թե սեփականության սրբացումը, որը հանգեցրեց տնտեսական զարգացմանն ու մարդկային առաջընթացին։

Ջեֆ Մանը գովաբանել է կապիտալն ու գաղափարախոսությունը London Book Review-ում։ Նա վիճարկեց Պիկետիի պնդումը, որ 20-րդ դարում սոցիալ-դեմոկրատիան պետք է անցներ մասնավոր սեփականության և կապիտալիզմի սահմաններից։ Այնուամենայնիվ, Մանն ասաց, որ գիրքը «խիստ պնդում է, որ այն գաղափարը, որ տնտեսական աճը կլուծի անհավասարությունը, պատրանք էր»։

## Հրատարակություններ
*  *[http://www.seuil.com/ouvrage/capital-et-ideologie-thomas-piketty/9782021338041 Capital et idéologie]*, Éditions du Seuil, Paris, 2019, ISBN 978-2-02-133804-1

## Տես նաև
* «Կապիտալը 21-րդ դարում»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Le Monde (Франция): неравенство — идеологическое и политическое явление. Отрывки из новой книги Тома Пикетти ИноСМИ
* *[[Колесников, Андрей Владимирович|Андрей Колесников]]* Тома Пикетти и Маркс за пять минут Ведомости

Կատեգորիա:2019 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կապիտալիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալական անհավասարություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն