Մերձեցում (տիեզերագնացություն)

[thumb|[Տիեզերագնաց Քրիստոֆեր Քասիդին օգտագործում է հեռաչափ՝ Սփեյս Շաթլի և Միջազգային տիեզերական կայանի միջև հեռավորությունը որոշելու համար]]
[thumb|[Իգլ լուսնային մոդուլի մերձեցումը Կոլումբիա հրամանատարական մոդուլի հետ Լուսնի ուղեծրում՝ Լուսնից մեկնարկից հետո]]
**Մերձեցումը** ուղեծրային մանևրերի համակցություն է, որի ընթացքում երկու տիեզերանավ, որոնցից մեկը հաճախ ուղեծրակայան է, հայտնվում են նույն ուղեծրում և մոտենում շատ փոքր հեռավորության (օրինակ՝ տեսադաշտի սահմաններում): Մերձեցումը պահանջում է երկու տիեզերանավերի ուղեծրային արագությունների և դիրքային վեկտորների ճշգրիտ համընկնում, ինչը թույլ է տալիս պահպանել հաստատուն հեռավորություն ուղեծրային դիրքի պահպանման միջոցով: Մերձեցումը կարող է հետևել կամ չհետևել կցման պրոցեդուրաներ, որոնք տիեզերանավերը բերում են ֆիզիկական շփման և կապ են ստեղծում նրանց միջև։

Նույն տեխնիկան կարելի է կիրառել նաև տիեզերանավի «վայրէջքի» համար բնական մարմինների վրա, որոնք ունեն թույլ ձգողական դաշտ, օրինակ՝ վայրէջքը Մարսի լուսինների վրա կպահանջեր նույն ուղեծրային դիրքի և արագությունների համընկնումը, որին կհետևեր «իջեցում», որն ունի որոշ նմանություններ կցման հետ։

## Պատմություն
Իր առաջին մարդատար թռիչքային «Վոստոկ» ծրագրում, Խորհրդային Միությունը արձակեց տիեզերանավերի զույգեր նույն հրթիռակայանից՝ մեկ կամ երկու օր ընդմիջումով (Վոստոկ-3 և Վոստոկ-4՝ 1962 թվականին, և Վոստոկ-5 և Վոստոկ-6՝ 1963 թվականին): Երկու կրող հրթիռների ղեկավարման համակարգերը տիեզերանավերը տեղադրեցին գրեթե նույն ուղեծրերում, սակայն դա բավարար ճշգրիտ չէր մերձեցում ապահովելու համար, քանի որ «Վոստոկ»-ը չուներ ուղեծիրը կարգավորելու մանևրային շարժիչներ։ Սկզբնական հեռավորությունները մոտ 5-6,5 կմ էին, սակայն աստիճանաբար մեծացան՝ հասնելով հազարավոր կիլոմետրերի:

1964-ի սկզբին ԽՍՀՄ-ը արձակեց երկու անօդաչու արբանյակներ՝ «Պոլյոտ-1» և «Պոլյոտ-2», մինչև 5 կմ հեռավորությամբ, և տիեզերանավերը կարողացան ռադիոկապ հաստատել:

1963-ին Բազ Օլդրինը ներկայացրեց իր դոկտորական թեզը՝ «Մարդատար ուղեծրային հանդիպումների գծային տեսադաշտով ուղղորդման տեխնիկաներ»: Որպես ՆԱՍԱ-ի աստղագնաց՝ Օլդրինը աշխատում էր «բարդ ուղեծրային դինամիկան թարգմանելու՝ համեմատաբար պարզ թռիչքային պլանների իմ գործընկերների համար» վրա:

### Առաջին ձախողված փորձ
ՆԱՍԱ-ի առաջին մերձեցման փորձը կատարվեց 1965 թվականի հունիսի 3-ին, երբ ամերիկացի աստղագնաց Ջիմ ՄակԴիվիթը փորձեց մանևրել իր Ջեմինի-4 տիեզերանավը՝ հասնելու իր տիեզերանավը արձակած «Տիտան II» հրթիռի վերին աստիճանին։ ՄակԴիվիթը չկարողացավ բավարար չափով մոտենալ կայուն դիրք պահպանելու համար՝ հեռավորության ընկալման խնդիրների և աստիճանի շարժիչային գազերի արտահոսքի պատճառով, որոնց պատճառով այն շարժվում էր: «Ջեմինի-4»-ի փորձերը ձախողվեցին, քանի որ ՆԱՍԱ-ի աստղագնացները դեռ չէին սովորել գործընթացին առնչվող աստղադինամիկան։ Պարզապես ակտիվ տիեզերանավի քթամասն ուղղել թիրախի վրա և մղել առաջ՝ անարդյունավետ էր։ Եթե թիրախը ուղեծրում առջևում է, իսկ դեպի նրան շարժվողը մեծացնում է արագությունը, ապա նրա բարձրությունը նույնպես մեծանում է՝ իրականում հեռացնելով այն թիրախից։ Բարձրությունը մեծացնելով՝ ուղեծրային պարբերությունը նույնպես մեծանում է՝ Կեպլերի երրորդ օրենքի համաձայն, դրանով իսկ հետապնդողը հայտնվում է ոչ միայն վերևում, այլև թիրախից հետ։ Ճիշտ տեխնիկան պահանջում է փոխել հետապնդողի ուղեծիրը՝ թիրախին կամ հասնելու, կամ թույլ տալու, որ թիրախը հասնի իրեն, և ճիշտ պահին փոխվել նույն ուղեծրի, առանց հարաբերական շարժման:

### Առաջին հաջողված հանդիպում
right|thumb|«Ջեմինի-7» լուսանկարված «Ջեմինի-6»-ից՝ 1965 թվական
Մերձեցումն առաջին անգամ հաջողությամբ իրականացրեց ամերիկացի տիեզերագնաց Վոլի Շիրրան 1965 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ Շիրրան կառավարեց Ջեմինի-6 տիեզերանավը՝ այն մոտեցնելով իր քույր նավին՝ Ջեմինի-7-ին, ընդամենը 30 սմ հեռավորության վրա։ Տիեզերանավերը նախատեսված չէին իրար հետ կցվելու համար, սակայն ավելի քան 20 րոպե պահեցին համատեղ դիրքը։ Հետագայում Շիրրան մեկնաբանեց՝

Շիրրան նաև մեկ այլ փոխաբերություն օգտագործեց ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի ձեռքբերումների տարբերությունը նկարագրելու համար՝

### Առաջին կցում

thumb|Ջեմինի-8-ի Աջենա թիրախային սարքը
thumb|«Ջեմինի 8»-ի միացումը Աջենաին
Առաջին երկու տիեզերանավերի կցումը տեղի ունեցավ 1966 թվականի մարտի 16-ին, երբ Ջեմինի-8-ը՝ Նիլ Արմսթրոնգի հրամանատարությամբ, մերձեցավ և կցվեց անօդաչու Աջենա թիրախային սարքին։ Սկզբում նախատեսվում էր, որ Ջեմինի-6-ը պետք է լիներ առաջին կցման առաքելությունը, սակայն այն չեղարկվեց, քանի որ տվյալ առաքելության Աջենա թիրախային սարքը ոչնչացավ:

Խորհրդային Միությունը առաջին ավտոմատ, անօդաչու միացումը իրականացրեց 1967 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ Կոսմոս-186 և Կոսմոս-188 սարքերի միջև:

ԽՍՀՄ առաջին տիեզերագնացը, որը փորձեց ձեռքով կցում իրականացնել, Գեորգի Բերեգովոյն էր, որը 1968 թվականի հոկտեմբերին ապարդյուն փորձեց իր Սոյուզ-3 տիեզերանավը միացնել անօդաչու Սոյուզ-2-ին։ Ավտոմատ համակարգերը նավերը մոտեցրել էին մինչև 200 մ, իսկ Բերեգովոյը ձեռքով հասցրեց դրանք ավելի մոտ:

Առաջին հաջողված անձնակազմով տիեզերանավորի միջև կցումը տեղի ունեցավ 1969 թվականի հունվարի 16-ին, երբ Սոյուզ-4-ը և Սոյուզ-5-ը կցվեցին: Սոյուզ-5-ի երկու անձնակազմի անդամներ դուրս գալով տիեզերք անցան Սոյուզ-4:

1969 թվականին մարտին Ապոլոն-9-ը իրականացրեց առաջին անձնակազմի փոխանակումը կցված տիեզերանավերի միջև։

Առաջին երկու տարբեր երկրների տիեզերանավերի մերձեցումը և կցումը տեղի ունեցավ 1975 թվականին, երբ Ապոլոն տիեզերանավը միացավ Սոյուզին Ապոլոն-Սոյուզ առաքելության շրջանակում:

Բազմակի տիեզերանավերի կցում տեղի ունեցավ, երբ Սոյուզ-26-ը և Սոյուզ-27-ը կցվեցին Սալյուտ-6 տիեզերակայանին 1978 թվականի հունվարին։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ երկրորդ անձնակազմը այցելեց տիեզերակայան, որտեղ արդեն այլ անձնակազմ կար:

## Տես նաև
* Կցում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Analysis of a New Nonlinear Solution of Relative Orbital Motion by T. Alan Lovell
*The Visitors (rendezvous) 
*
*Automated Rendezvous and Docking of Spacecraft by Wigbert Fehse
*Docking system agreement key to global space policy – October 20, 2010

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր