Մրիկասնկեր

**Մրիկասնկեր** (), բազիդիումավոր սնկերի կարգ, բարձրակարգ բույսերի մակաբույծներ՝ մրիկ կոչվող հիվանդության հարուցիչներ։ Հատկապես մեծ վնաս են պատճառում հացազգի բույսերին։ Հայտնի է մրիկասնկերի մոտ 900 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|Ustilago maydis
Ունեն բազմաբջիջ սնկամարմին, որը անբարենպաստ պայմաններում կարող է միջնապատերով բաժանվել առանձին բջիջների, մասնիկների, որոնք մեկական կամ կնձիկներով պատվում են հարթ կամ փշավոր թաղանթով և վերածվում մրիկասպորների՝ քլամիդասպորների (պատյանավորված սպոր)։

## Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 10 տեսակ՝
* ցորենի փոշեմրիկ (*Ustilago tritici*),
*վարսակի փոշեմրիկ (*Ustilagozeae*),
* ցորենի քարամրիկ (*Tilletiatritici*) և այլն։

## Տարածում
Տարածված են գրեթե ամենուրեք։ Մրիկասնկերից բույսի առանձին օրգաններ կամ մասեր քայքայվում են, վերածվում մրագույն սպորային զանգվածի (այստեղից էլ սնկերի և դրանց առաջացրած հիվանդության անվանումները)։

## Բազմացում
մինի|''Ustilago nuda''
Բարձրակարգ, հատկապես հացահատիկային բույսերի մակաբույծներ են, առաջացնում են «մրիկ» հիվանդությունը։ Վերջիններիս ծլումից ձևավորվում են բագիդիումները՝ բազիդիոսպորներով (հապլոիդ փուլ), դրանք զուգավորվում են, և գոյացած նոր բջջից առաջանում է վարակիչ միցելիում (դիպլոիդ փուլ)։ Ըստ քլամիդասպորների ծլման եղանակի, տարբերում են մրիկասնկերի երկու ընտանիք՝
* տիլետիացեա (*Tilletiaceae*), ձևավորվում է միաբջիջ, կարճ բազիդիում, որի վրա գտնվում են թելանման բազիդիասպորներ, 
մյուսը՝ 
* ուստիլագինացեա (*Ustilaginaceae*)՝ առաջացնում է բազմաբջիջ բազիդիում, որի յուրաքանչյուր բջջից առանձնացվող հավելվածների վրա գտնվում են բազիդիասպորները։

Քլամիդասպորներն առաջանում են ծաղիկների, տերևների, ցողունների, հազվադեպ՝ արմատների վրա։ Մրիկասնկերի յուրաքանչյուր տեսակի քլամիդասպորները կարող են լինել տեր-բույսի միայն որոշակի օրգաններում օրինակ՝ կարծրամրիկը (քարամրիկ) ծաղկի սերմնարանում, հատիկը վերածվում է մրիկապարկի (ցորեն, գարի, աշորա), ցողունային մրիկը՝ ցողունների վրա (ցորեն, աշորա), փոշեմրիկը քայքայում է բույսի բոլոր մասերը, բացառությամբ առանցքի, այն վերածվում է սև, փոշիացող զանգվածի, գաճաճային մրիկը՝ հատիկները վերածվում են մրիկապարկի (աշնանացան ցորեն), բշտիկավոր մրիկը ցողունի, տերևների, կողրերի վրա գոյացնում է սպորալեցուն բշտեր (եգիպտացորեն)։ Բույսերը վարակվում են ծլման (հատիկների մակերեսին, թեփուկների տակ կամ հողի վերին շերտում գտնվող սպորներից), ծաղկման և աճման (ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում) փուլերում։

## Դասակարգում
200px|աջից|մինի
* Anthracoideaceae
** *[[Anthracoidea]]
** *Cintractia
** *[[Dermatosorus]]
** *Farysia
** *[[Heterotolyposporium]]
** *Moreaua
** *[[Planetella]]
** *Schizonella
** *[[Stegocintractia]]
** *Tolyposporium
** *[[Trichocintractia]]
** *Cintractiella
** *[[Farysporium]]
** *Gymnocintractia
** *[[Kuntzeomyces]]
** *Leucocintractia
** *[[Orphanomyces]]
** *Pilocintractia
** *[[Testicularia]]
** *Ustanciosporium
* Melanotaeniaceae
** *[[Exoteliospora]]
** *Melanotaenium
** *[[Yelsemia]]
* [[Brandpilzverwandte]] 
** *Melanopsichium
** *[[Moesziomyces]]
** *Pseudozyma* ([[Anamorphe]])
** *Sporisorium
** *[[Ustilago]]
** *Franzpetrakia
** *[[Macalpinomyces]]
** *Tranzscheliella
* Websdaneaceae։
** *[[Restiosporium]]
** *Websdanea
* incertae sedis 
** *[[Clintamra]]
** *Eriocaulago
** *[[Eriomoeszia]]
** *Eriosporium
** *[[Geminago]]
** *Pericladium
** *[[Uleiella]]

== Գրականություն ==
* C.J. Alexopolous, Charles W. Mims, M. Blackwell  et al., *Introductory Mycology, 4th ed.'' (John Wiley and Sons, Hoboken NJ, 2004) ISBN 0-471-52229-5

## Արտաքին հղումներ
* Catalogue of Life (CoL) 

Կատեգորիա:Մակաբույծ սնկեր
Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բազիդիավոր սնկեր