Տամա

[մինի|Տամայի համար օգտագործվում են [շախմատի տախտակներ]]

**Տամա**, կամ **հայկական շաշկի**, սեղանի հայկական ազգային սեղանի խաղ։ Հայտնի են «տամա», «գիլու (գայլի) տամա», «ռեզ» (շարք) և անվանումների այլ տարբերակներ։ Ի տարբերություն այլ շաշկիների, այստեղ քայլերը կատարում են ոչ թե անկյունագծով, այլ` հորիզոնական և ուղղահայաց։ Խաղում են երկու մարդ երկգույն, 64 վանդականոց տախտակի վրա, 16-ական «քարով»։ 

Հայաստանի մարզերում և քաղաքներում հաճախ անցկացվում են տամայի առաջնություններ։ Հայերն ունեն նաև «Գայլի տամա» խաղը։

## Կանոններ
### Խաղատախտակ և նախնական դասավորվածություն
Հայկական շաշկի խաղալու համար օգտագործվում է 8×8 չափսով ուղղանկյուն խաղատախտակ, որը բաժանված է 64 վանդակների։ Վանդակների գույները էական չեն։ Խաղաքարերը շարվում են խաղացողի երկրորդ և երրորդ հորիզոնական շարքերով, յուրաքանչյուր խաղացողին բաժին է հասնում 16 խաղաքար, յուրաքանչյուր վանդակի մեջ դրվում է մեկ խաղաքար։

Հակառակորդների խաղաքարերը տարբերվում են գույներով։ Խաղացողի առաջին հորիզոնական շարքը ազատ է մնում։ Վանդակները համարակալվում են վարից՝ վեր, ձախից՝ աջ։ Վերջին վանդակաշարին հասնելու դեպքում «քարը» դառնում է «տամա» և կարող է շարժվել տախտակի ցանկացած ուղղությամբ և հեռավորությամբ: Բոլոր խաղաքարերը` մինչև «տամա» դառնալը, հավասարարժեք են։ 

### Քայլերի հերթականություն
* Պարզ խաղաքարը մեկ քայլ է կատարում առաջ, աջ կամ ձախ։
*Տաման քայլում է ցանկացած քանակությամբ դատարկ վանդակներով ուղղահայաց, հորիզոնական և անկյունագծով` ցանկացած ութ ուղղությամբ։ Տամայի քարը պարտադիր չէ դնել հենց նոր վերցրած քարի փոխարեն։ Այն հնարավոր է դնել նույն շարքի ցանկացած վանդակի վրա։ Եթե հնարավորություն է ստեղծվում հակառակորդի խաղաքարը վերցնել, ապա խաղացողը պարտավոր է վերցնել այն։

### Հակառակորդի խաղաքարերի վերցման կանոններ
*Եթե խաղացողը խաղի ընթացքում հնարավորություն է ունենում վերցնել հակառակորդի խաղաքարերը, ապա նա պետք է վերցնի այն։ Մարտը հնարավոր է այն դեպքում, երբ հակառակորդի շաշկու հետևում գտնվող վանդակն ազատ է։ Եթե հակառակորդի խաղաքարի տեղում հայտնված շաշկով հնարավոր է առաջ շարժվել, ապա մարտը շարունակվում է (մի քայլով կարելի է վերցնել հակառակորդի մի քանի խաղաքարեր)
* Եթե կան մի քանի մարտի տարբերակներ, ապա խաղացողը պետք է ընտրի այն մեկը, որտեղ վերցվում է հակառակորդի խաղաքարերի ամենամեծ քանակը։ Սա վերաբերում է շաշկիի և թագուհիների գրավմանը։
* Եթե կա հավասար քանակությամբ շաշկիներ վերցնելու մարտի մի քանի տարբերակ, ապա խաղացողն ընտրում է դրանցից որևէ մեկը։
*Շաշկին հարվածում է հակառակորդի շաշկուն, որը կանգնած է դիմացից, ձախից կամ աջից, ցատկելով նրա վրայով հաջորդ դաշտ ուղղահայաց և հորիզոնական ուղղություններով։
* Տաման խփում է հակառակորդի այն խաղաքարին, որը գտնում է իրենից ցանկացած քանակությամբ դատարկ վանդակներից առաջ, հետ, դեպի աջ կամ ձախ, եթե դրանից հետո գտնվող վանդակն ազատ է։ Ինչպես սովորական խաղաքարը, տաման ևս կարող է մեկ քայլով վերցնել հակառակորդի մի քանի խաղաքար։
* Մեկ քայլով մի քանի խաղաքար վերցնելու դեպքում հակառակորդի յուրաքանչյուր խաղաքար ընդունված է միանգամից վերցնել։ Դա արվում է այն պատճառով, որ մի քայլի ընթացքում նույն խաղաքարը չվերցվի երկու անգամ։

### Փոխակերպում թագուհու
* Ութերորդ հորիզոնական մուտք գործած խաղաքարը դառնում է թագուհի։
*Եթե քարը հասնում է վերջին հորիզոնականին, այն կարող է շարունակել խաղը նույն քայլերով, բայց արդեն` որպես թագուհի։

### Խաղի ավարտ և հաղթողի որոշում
* Հաղթողը նա է, ով կարողացել է ոչնչացնել թշնամու բոլոր խաղաքարերը կամ զրկել նրանց շարժելու հնարավորությունից։
* Խաղացողների համաձայնությամբ հնարավոր է խաղն ավարտել ոչ-ոքի։ Նույնը արձանագրվում խաղատախտակին մեկական «քար» մնալու դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայկական խաղեր
Կատեգորիա:Շաշկիի տեսակներ
Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր այբբենական կարգով