Փարիզի ազգային օպերա

[thumb|[Գրանդ օպերա]]

**Փարիզի ազգային օպերա** (կրճատ` Փարիզի օպերա, ), բալետային և դասական երաժշտական արվեստի պետական հաստատություն ֆրանսիայի մայրաքաղաքում, որն զբաղվում է օպերային, բալետային և դասական երաժշտական արվեստի զարգացմամբ։
Այժմ Փարիզի ազգային օպերան ունի թատրոնի երկու շենք` Գրանդ օպերան և Բաստիլի օպերան։

* թատրոնը, որը ֆրանսերեն արտասանությամբ հնչում է որպես Օպերա Գարնյե, բացվել է 1875 թվականի հունվարի 5-ին. այստեղ է գտնվում նաև բալետային դպրոցը, որը գոյություն ունի 1713 թվականից և Եվրոպայում ամենահինն է։   
* Բաստիլի օպերան բացվել է Բաստիլի գրավման երկուհարյուրամյակի նախօրեին, 1989 թվականի հուլիսի 13-ին, սա Բաստիլի հրապարակի ամենամեծ շինությունն է, այն կառուցվել է հենց այն վայրում, որտեղ կանգնած էր Փարիզի ամրոցը։

Բաստիլի օպերայի շենքի կառուցումից հետո առաջին շենքում սկսել են հիմնականում ցուցադրվել բալետներ և դասական օպերաներ։

## Պատմություն
Փարիզի օպերան գոյություն ունի ավելի քան չորս հարյուր տարի` տարբեր թատրոնների բեմերում։ 1669 թվականին ստացել է պաշտոնական այլ անվանում և կարգավիճակ` «Երաժշտության թագավորական ակադեմիա» (ֆր.` Académie Royale de musique): 1671 թվականին այն միավորվել է թագավորական պարի ակադեմիայի հետ և վերաանվանվել է Երաժշտության և պարի թագավորական ակադեմիա»։

Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո Փարիզի օպերան մի քանի անգամ փոխել է իր անվանումը («Արվեստի թատրոն», «Հանրապետության և արվեստի թատրոն», «Օպերայի թատրոն»), Նապոլեոն Բոնապարտի թագադրումից հետո կոչվել է Երաժշտության կայսերական ակադեմիա, իսկ Բուրբոնների վերահաստատումից հետո նրան վերադարձվել է նախկին` «Երգի և պարի թագավորական ակադեմիա» անվանումը։ 1871 թվականին հանրապետության հաստատումից հետո թատրոնն ստացել է «Գրանդ օպերա» անվանումը։

1858 թվականի հունվարի 14-ին Լյո Պյոլետե (Le Peletier) փողոցում գտնվող օպերայի հին շենքում Նապոլեոն 3-րդի դեմ մահափորձից հետո կայսրը հրաժարվել է այցելել այնտեղ և պահանջել է կառուցել նոր շինություն։ Լավագույն ծրագրի համար մրցույթ է հայտարարվել, որտեղ հաղթող է ճանաչվել երեսունհինգամյա անհայտ Շառլ Գարնիեն։

17-րդ դարի վերջին «Օպերան» Փարիզում պաշտոնական պալատական թատրոն էր։ «Կոմեդի Ֆրանսեզ» թատրոնի համեմատ, որն ուներ հավասար կարգավիճակ և ի տարբերություն Օպերայի, ստացել էր թագավորական նպաստ, գտնվում էր նյութական ավելի ծանր դրությունում։ 18-րդ դարի վերջում Փարիզում որպես պալատական հակամշակույթ ստեղծվել է Կատակերգության օպերան (Opéra-Comique), որն ուներ բուրժուական կողմնորոշում։ 19-րդ դարի վերջում ազնվականությունը թուլացնում է հետաքրքրությունը օպերային բեմադրությունների հանդեպ, և օպերան աջակցություն է գտնում Փարիզի քաղաքային շերտում, զարգանալով Գրանդ օպերայում` Կատակերգության օպերայի հետ զուգահեռ։ Օպերային պարային խմբերից զարգանում է թատերական արվեստի անկախ ուղղություն՝ բալետը, որը միշտ շատ նշանակալի տեղ է ունեցել ֆրանսիական օպերայի բեմում։ Փարիզի օպերան մինչև մեր օրերը պահպանել է «ազգային» արվեստի տեսակներից մեկի նշանակությունը։

## Կարևոր պրեմիերաներ
### Օպերա
* 1774 թվական՝ «Իֆիգենիան Ավլիդում», ըստ Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի
* 1779 թվական՝ «Իֆիգենիան Թավրիդում», ըստ Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի
* 1828 թվական՝ «Համր կինը Պորտիչիից», ըստ Ֆրանսուա Օբերի 
* 1829 թվական՝ «Վիլհելմ Տելլ», ըստ Ջոակինո Ռոսինիի 
* 1831 թվական՝ «Ռոբերտ Սատանա», ըստ Ջակոմո Մեյերբերի 
* 1835 թվական՝ «Հրեուհին», ըստ Ֆրոմանտալ Գալևի 
* 1836 թվական՝ «Հուգենոտներ», ըստ Ջակոմո Մեյերբերի
* 1838 թվական՝ «Բենվենուտո Չելլինի», ըստ Հեկտոր Բեռլիոզի 
* 1840 թվական՝ «Ֆավորիտուհի», ըստ Գաետանո Դոնիցետիի 
* 1847 թվական՝ «Երուսաղեմ», ըստ Ջուզեպպե Վերդիի
* 1849 թվական՝ «Մարգարե», ըստ Ջակոմո Մեյերբերի
* 1855 թվական՝ «Սիցիլիական երեկո», ըստ Ջուզեպպե Վերդիի 
* 1861 թվական՝ «Տանհոյզեր», ըստ Ռիխարդ Վագների
* 1865 թվական՝ «Աֆրիկուհի», ըստ Ջակոմո Մեյերբերի
* 1867 թվական՝ «Դոն Կարլոս», ըստ Ջուզեպպե Վերդիի
* 1884 թվական՝ «Մանոն», ըստ Ժյուլ Մասնեի
* 1885 թվական՝ «Սիդ», ըստ Ժյուլ Մասնեի
* 1902 թվական՝ «Պելեաս և Մելիսանդե», ըստ Կլոդ Դեբյուսիի 
* 1911 թվական՝ «Իսպանական ժամ», ըստ Մորիս Ռավելի 
* 1927 թվական՝ «Աղքատ նավաստին», ըստ Դարիուս Մայոյի
* 1947 թվական՝ «Տիրեսիասի կրծքերը», ըստ Ֆրանսիս Պուլենկի
* 1979 թվական՝ «Լուլու», ըստ Ալբան Բերգի
* 1983 թվական՝ «Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցի», ըստ Օլիվե Մեսիանի

### Բալետ
* 1832 թվական՝ «Սիլֆիդա», ըստ Ժան Շնեյցխոֆերի, բալետմաստեր՝ Ֆիլիպո Տալիոնի
* 1841 թվական՝ «Ժիզել», ըստ Ադոլֆ Ադանի, բալետմաստերներ՝ Ժյուլ Ժոզեֆ Պեռո և Ժան Կորալ
* 1860 թվական՝ «Թիթեռ», ըստ Ժակ Օֆենբախի, բալետմաստեր՝ Մարիա Տալիոնի

## Ծանոթագրություններ