Սաուդյան տեսլական 2030

**Սաուդյան տեսլական 2030-ը** ( *ruʾyat al-suʿūdiyah alfayn thalāthūn*, sometimes called **Project 2030**) Սաուդյան Արաբիայի Թագավորության կողմից մեկնարկած կառավարական ծրագիր է, որի նպատակն է հասնել տնտեսապես, սոցիալական և մշակութային դիվերսիֆիկացիայի մեծացման նպատակին՝ Սաուդյան թագաժառանգ և վարչապետ Մուհամմադ իբն Սալման ալ Սաուդի տեսլականին համապատասխան։ Այն առաջին անգամ հայտարարվել է 2016 թվականի ապրիլի 25-ին Սաուդյան Արաբիայի կառավարության կողմից։

Նախարարների խորհուրդը Տնտեսական և զարգացման հարցերի խորհրդին (CEDA) հանձնարարել է բացահայտել և վերահսկել «Սաուդյան Արաբիայի տեսլական 2030»-ի իրականացման համար կարևոր մեխանիզմներն ու միջոցառումները։

Չնայած Սաուդյան Արաբիայի կախվածությունը նավթից նվազեցնելու ջանքերին, Սաուդյան Արաբիան շարունակում է մեծապես կախված լինել նավթային եկամուտներից, որը չափվում է ՀՆԱ-ում նրա ներդրմամբ, հարկաբյուջետային եկամուտներով և արտահանմամբ։ Նավթը կազմում է Սաուդյան Արաբիայի ՀՆԱ-ի մոտավորապես 40%-ը և հարկաբյուջետային եկամուտների 75%-ը։

## Ընդհանուր ակնարկ
Նավթին բաժին է ընկնում Սաուդյան Արաբիայի իրական ՀՆԱ-ի 43%-ը։ Նավթային եկամուտների ներդրումը Սաուդյան Արաբիայի ՀՆԱ-ում ամեն տարի տարբերվում է նավթի գների տատանումների պատճառով, բայց մինչև 2022 թվականը նախորդող տարիներին կազմում էր միջինում 40%։ Նավթին բաժին է ընկնում բյուջեի եկամուտների միջինը 75%-ը։

Նավթային ռեսուրսներից այդ կախվածության նվազեցումը 1970-ականներից կառավարության նպատակներից մեկն է։ Նավթը և այլ բնական ռեսուրսներն այն երկրներում, որոնք կախված են այդ ռեսուրսներից՝ որպես եկամտի հիմնական աղբյուր, կոչվում են «ռեսուրսային անեծք»։ Սակայն այս նպատակի իրականացումը եղել է անկայուն և մեծապես կախված է նավթի գնից։ Հիմնական առաջնահերթությունը կառավարության համար եկամտի այլընտրանքային աղբյուրների մշակումն է, ինչպիսիք են հարկերը, վճարները և ինքնիշխան հարստության հիմնադրամից ստացվող եկամուտները։ Մեկ այլ կարևոր ասպեկտ է նվազեցնել երկրի քաղաքացիների կախվածությունը պետական ​​ծախսերից՝ սուբսիդիաների վրա ծախսելու, աշխատավարձերի բարձրացման և մասնավոր հատվածի կողմից ներդրված տնտեսության մասնաբաժնի ավելացման միջոցով՝ ավելի շատ զբաղվածության հնարավորություններ ապահովելու համար։ «Սաուդյան տեսլական 2030»-ի նպատակները կարելի է համեմատել Մերձավոր Արևելքի զարգացման այլ ծրագրերի հետ, ինչպիսիք են «Քուվեյթի տեսլական 2035»-ը, «Եգիպտոսի տեսլական 2030»-ը և «ԱՄԷ-ի տեսլական 2021»-ը։

Տեսլականն ունի երեք հիմնական սյուներ՝ երկիրը դարձնել «արաբական և իսլամական աշխարհի սիրտը», դառնալ համաշխարհային ներդրումային հզոր կենտրոն և երկրի դիրքը վերածել Աֆրիկան ​​և Եվրասիան կապող հանգույցի։

Ծրագիրը վերահսկվում է մի խումբ մարդկանց կողմից, որոնք աշխատում են Արդյունավետության չափման ազգային կենտրոնի, առաքման բաժնի և Տնտեսական և զարգացման հարցերի խորհրդի Ծրագրի կառավարման գրասենյակի ներքո։ Փոխակերպման ազգային ծրագիրը մշակվել և գործարկվել է 2016 թվականին 24 պետական մարմիններում։

«Սաուդյան տեսլական 2030»-ը սահմանում է դիվերսիֆիկացման և մրցունակության բարձրացման նպատակներ։ Այն կառուցված է երեք հիմնական թեմաների շուրջ՝ սահմանելով կոնկրետ նպատակներ, որոնց պետք է հասնել մինչև 2030 թվականը՝
# Կենսունակ հասարակություն՝ ուրբանիզմ, մշակույթ և ժամանց, սպորտ, ումրա, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ժառանգության վայրեր, կյանքի տեւողություն
# Զարգացող տնտեսություն՝ զբաղվածություն, կանայք աշխատուժում, միջազգային մրցունակություն, հանրային ներդրումների հիմնադրամ, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ, ոչ նավթային արտահանում
# Հավակնոտ ազգ. ոչ նավթային եկամուտներ, կառավարության արդյունավետություն, էլեկտրոնային կառավարում, տնային տնտեսությունների խնայողություններ և եկամուտներ, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններ և կամավորություն։

## Նախագծեր և նախաձեռնություններ
Հանրային ներդրումների հիմնադրամը Ռիադում կազմակերպում է ամենամյա ներդրումային ֆորում՝ «Ապագա ներդրումային նախաձեռնություն»։ Այնուամենայնիվ, Ջամալ Խաշոգջիի սպանությանը Թագավորության ենթադրյալ մասնակցության պատճառով աճող հակասությունների և լարվածության աճի ֆոնին բազմաթիվ միջազգային ընկերություններ հրաժարվել են համաժողովից։ «Google Cloud»-ը, «KKR»-ն, «Ford Motor»-ը, «JPMorgan Chase»-ը, «BlackRock»-ը, «Uber»-ը և «Blackstone»-ը հանեցին իրենց գործադիր տնօրենների/նախագահների անունները 2018 թվականի հոկտեմբերի 23-ի գագաթնաժողովից։ Խոշոր լրատվամիջոցները, ներառյալ «CNN»-ը, «Bloomberg»-ը, «CNBC»-ն, «New York Times»-ը, «Fox Business Network»-ը, «Financial Times»-ը, «Los Angeles Times»-ը և «Huffington Post»-ը նույնպես դուրս են եկել որպես գործընկերներ։

### Փոխակերպման ազգային ծրագիր
2016 թվականի հունիսի 7-ին Նախարարների խորհուրդը հաստատեց «Փոխակերպման ազգային ծրագիրը», որը սահմանեց մինչև 2020 թվականը հասնելու նպատակներն ու խնդիրները։ Սա երեք հնգամյա փուլերից առաջինն է։ Յուրաքանչյուր փուլ կնպաստի մի շարք նպատակների և խնդիրների իրագործմանը, որոնք թույլ կտան Թագավորությանը շարժվել դեպի «Սաուդյան տեսլական 2030»-ի վերջնական նպատակները։ Բացի այդ, թագաժառանգ արքայազն Մուհամմադ իբն Սալման ալ Սաուդը 2016 թվականի հունվարին հայտարարեց, որ «Saudi Aramco»-ի բաժնետոմսերի հրապարակային առաջարկ (IPO) տեղի կունենա, որպեսզի ֆինանսավորի մշակվելիք նախագծերը և դյուրացնի նպատակներին հասնելու գործընթացը։ Սակայն ընկերության բաժնետոմսերի միայն 5%-ը կհրապարակվի։

2019 թվականի մարտին «Aramco»-ն հրապարակեց իր ֆինանսական հաշվետվությունները՝ հրապարակելով 2018 թվականին 111,1 միլիարդ դոլար զուտ եկամուտը։ «Financial Times»-ի 2019 թվականի հունիսին հրապարակված հոդվածում ասվում է, որ «Aramco»-ն աշխատում է ներդրումների նախարարությունից անջատվել՝ ակնկալելով հրապարակային դառնալ։ Ըստ անանուն աղբյուրների՝ ընկերությունը վճարում էր նախարարության հետ կապված ծախսերը։ Զեկույցում ասվում է, որ Խալիդ Ալ-Ֆալիհն օգտագործել է ընկերության եկամուտները՝ իր ծախսերը հոգալու համար՝ կա՛մ ուղղակիորեն կապված «Aramco»-ի հետ, կա՛մ այլ կերպ դիվանագիտական նպատակներով։ Այնուամենայնիվ, Ֆալիհի դաշնակիցն ասաց, որ նրա քաղաքականությունը ավելի շատ եկամուտ է բերել ընկերությանը:.

Սաուդյան Արաբիայի կառավարության կողմից ծրագրված երկու խոշոր զբոսաշրջային նախագծերը Կարմիր ծովի երկայնքով պետք է իրականացվեին Ռիչարդ Բրենսոնի ղեկավարությամբ։ 2018 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Բրենսոնը հայտարարեց, որ դադարեցնում է իր խորհրդատվական դերը երկու նախագծերի համար՝ կապված Ջամալ Խաշոգջիի սպանության հետ։ Բրանսոնը նաև դադարեցրել է բանակցությունները Սաուդյան Արաբիայի կառավարության հետ «Virgin Galactic»-ում ներդրումներ կատարելու շուրջ։ Նա ասել է, որ «մեծ հույսեր է կապում թագավորության ներկայիս կառավարության և նրա առաջնորդ թագաժառանգ արքայազն Մուհամեդ բեն Սալմանի հետ։ Լրագրող Ջամալ Խաշոգջիի անհետացումը, եթե ապացուցվի իրականությունը, ակնհայտորեն կփոխի մեզանից որևէ մեկի՝ Արևմուտքում բիզնես վարելու կարողությունը»։

### Ժամանցի ոլորտ
2016 թվականի մայիսին թագավորական հրամանագրով հայտարարվեց Ժամանցի գլխավոր տնօրինության ստեղծման մասին, որում ներդրվել է ավելի քան 2 միլիարդ դոլար։ 2017 թվականի մայիսին Էր-Ռիադը հյուրընկալեց իր առաջին հանրային կենդանի երաժշտության համերգը ավելի քան 25 տարվա ընթացքում, որտեղ ելույթ ունեցան ամերիկացի քանթրի երաժիշտ Թոբի Քեյթը և սաուդցի երգիչ Ռաբ Սագերը։ 2017 թվականի ապրիլին կառավարությունը հայտարարեց 334 քառակուսի կիլոմետր (33,400 հեկտար) մարզական, մշակութային և ժամանցային համալիրի կառուցման մասին Ալ Քիդիայում՝ Էր Ռիադից հարավ-արևմուտք։  Նախագիծը կներառի «Six Flags» թեմատիկ այգի, որը կբացվի 2022 թվականին։

Սաուդյան տեսլական 2030-ի շրջանակներում երկրի հիմնադրման 87-րդ տարեդարձը նշվել է համերգներով և ելույթներով։ Կանանց առաջին անգամ թույլ են տվել մտնել Էր Ռիադի «Քինգ Ֆահդ» միջազգային մարզադաշտ։

2018 թվականի մարտի 5-ին սպորտի գլխավոր վարչությունը հայտարարեց 10-ամյա համագործակցության մասին ամերիկյան պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի փրոմոութոր «World Wrestling Entertainment»-ի (WWE) հետ՝ Սաուդյան Արաբիայում ամենամյա վճարովի միջոցառումներ անցկացնելու համար։ Առաջին միջոցառումը՝ «Greatest Royal Rumble»-ը, անցկացվել է 2018 թվականի ապրիլի 27-ին Ջիդդա քաղաքի «King Abdullah Sports City»-ում։ Կանանց իրավունքների սահմանափակումների պատճառով «WWE»-ի կին կատարողներն ի սկզբանե չեն ներկայացվել այս միջոցառումներին։ «Crown Jewel»-ի ժամանակ, 2019 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Լեյսի Էվանսը և Նատալյան մասնակցեցին Սաուդյան Արաբիայում կայանալիք կանանց պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի առաջին հանդիպմանը։ Պահպանողական հագուստը դիտարկելով՝ նրանք երկուսն էլ հագնում էին սև լեգգինսներ և շապիկներ՝ իրենց սովորական ռինգի հագուստի փոխարեն։

Սաուդյան Արաբիան չեղարկել է երկրում նոր կինոդահլիճների կառուցման իր 35-ամյա մորատորիումը, ընդ որում առաջին նոր թատրոնը, որը պատկանում է «AMC Theatres»-ին, կբացվի 2018 թվականի ապրիլի 18-ին Ռիադում։

2019 թվականին, ի աջակցություն «Սաուդյան տեսլական 2030»-ի, առաջին անգամ անցկացվեց ձմեռային փառատոն, որը հայտնի է որպես Ռիադի սեզոն, որը ներառում էր տարբեր համերգներ, ժամանցային միջոցառումներ, տեսարժան վայրեր և մշակութային տաղավարներ, ինչպիսին է MDLBeast «SoundStorm» էլեկտրոնային երաժշտության փառատոնը, և երկրի առաջին պաշտոնական ամանորյա միջոցառումը Բուլվար Ռիադ քաղաքում։

2020 թվականի հունվարին Սաուդյան Արաբիան հայտարարեց Քիդդիայում նոր մրցուղի կառուցելու մտադրության մասին, որը նախագծել էր Ֆորմուլա 1-ի նախկին ավտոարշավորդ Ալեքսանդր Վուրցը՝ նպատակ ունենալով հյուրընկալել Ֆորմուլա 1-ի կամ «MotoGP»-ի միջոցառումները արդեն 2023 թվականին։ 2020 թվականի նոյեմբերին հայտարարվեց, որ 2021 թվականին Սաուդյան Արաբիայի առաջին Գրան Պրին ընդունելու համար շրջագայություն է մշակվում Ջիդայում։

### Կանանց իրավունքներ
2017 թվականի սկզբին Սաուդյան Արաբիայի հանրակրթական դպրոցները հայտարարեցին, որ 2017 թվականի աշնանից սկսած կառաջարկեն ֆիզկուլտուրայի դասընթացներ ինչպես տղաների, այնպես էլ աղջիկների համար։ Ավելի ուշ, նույն տարի, պետությունը հայտարարեց, որ իրենք թույլ կտան կանանց մասնակցել սպորտային միջոցառումների, այդ թվում՝ մարզադաշտերի ներսում։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 26-ին թագավորական հրամանագիր է ընդունվել, որով կանանց տրվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, որն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հունիսին։

Թեև օրենքում փոփոխություններ են կատարվել կանանց բարեկեցության համար, ոմանք պնդում են, որ դեռ պետք է ավելի շատ առաջընթաց գրանցվի։ Իսրա ալ-Ղոմղամի գործը բացահայտվեց այն բանից հետո, երբ նա և իր ամուսինը ձերբակալվեցին 2015 թվականի դեկտեմբերին՝ քաղբանտարկյալներին ազատ արձակելու և հակաշիա կառավարության կողմից խտրականությանը վերջ տալու կոչերի համար։ Սաուդյան Արաբիայի դատախազները Ղոմղամի համար մահապատիժ են պահանջում։ 2019 թվականին կառավարության վրա հիմնված «Absher» վեբ հավելվածը գրավեց լրատվամիջոցների ուշադրությունը և քննադատվեց թագավորությունում կանանց տեղաշարժին հետևելու համար։ Հավելվածը, որը խթանում է տղամարդկանց խնամակալության համակարգը, թույլ է տալիս տղամարդկանց թվային կերպով կառավարել կանանց կյանքը՝ նշելով, թե որտեղ և երբ կինը կարող է ճանապարհորդել։ Հավելվածը նաև ահազանգեր է ուղարկում տղամարդկանց հեռախոսներին, եթե կինն օգտագործում է իր անձնագիրը սահմանին։ Եվրոպական խորհրդարանը և Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսը դատապարտել են հավելվածը և հորդորել Թագավորությանը վերացնել տղամարդկանց խնամակալության համակարգը։

2019 թվականի օգոստոսին Սաուդյան Արաբիան հանեց կանանց ճանապարհորդության սահմանափակումները և ավելի մեծ վերահսկողություն շնորհեց 21 տարեկանից բարձր անձանց։

Որպես իր արդիականացման ծրագրի մաս՝ Սաուդյան Արաբիան ընդունել է փոփոխություններ, որոնք ուղղված են կանանց իրավունքների ընդլայնմանը և գենդերային հավասարությանը։ Այնուամենայնիվ, երկիրը քննադատության էր ենթարկվում, որտեղ իրավապաշտպան խմբերն ասում էին, որ նրա բոլոր ջանքերը «լուրջ չեն և ընկնում են այն արշավների շրջանակում, որոնք նա իրականացնում է երկրում մարդու իրավունքների վիճակը բարելավելու համար»։ Սա այն բանից հետո, երբ Սաուդյան Արաբիայի իշխանությունները ձերբակալեցին 34-ամյա կնոջը՝ Սալմա ալ-Շեհաբին, և նրան դատապարտեցին 34 տարվա ազատազրկման։ Շեհաբը՝ Լիդսի համալսարանի ուսանողուհին, 2019 թվականի վերջից արձակուրդում էր Սաուդյան Արաբիայում։ 2021 թվականի հունվարին նա ձերբակալվել էր Twitter-ում իր գործունեության համար, որտեղ հետևել և ռեթվիթ է արել ակտիվիստներին և այլախոհներին։ 2021 թվականի վերջին նա դատապարտվել է վեց տարվա ազատազրկման, սակայն բողոքարկելուց հետո պատիժը հասցվել է 34 տարվա։ Դատարանը նաև որոշում է կայացրել հետագա 34 տարով ճանապարհորդության արգելքի, նրա բջջային հեռախոսի առգրավման և Twitter-ի «մշտապես փակելու» մասին։ Շեհաբի մասին հաղորդվել է Սաուդյան Արաբիայում հանցագործության մասին հաղորդումների մասին հավելվածի միջոցով «Kollona Amn» կամ «We Are All Security» օգտոգործողների կողմից։ Իրավապաշտպան կազմակերպությունները դատապարտել են Շեհաբի դատավճիռը, որը նրանք անվանել են արքայազն Մուհամմեդի կողմից այլախոհությունը ճնշելու ապացույց։

### Զբոսաշրջության վիզա
«Սաուդյան տեսլական 2030»-ը առաջ մղելու համար Սաուդյան Արաբիան պաշտոնապես հայտարարեց 2019 թվականի սեպտեմբերի 27-ին տուրիստական վիզայի տրամադրման մասին, որը թույլ է տալիս 49 երկրների այցելուներին այցելել երկիր մինչև 90 օր՝ 80 դոլար վճարի դիմաց։ Վիզան կարելի է ստանալ կամ առցանց (eVisa) կամ ժամանելուն պես։

### Այլ նախագծեր
Որոշ այլ խոշոր նախագծեր, որոնք պետք է մշակվեն, ներկայացված են ստորև բերված աղյուսակում.

## Իրականացում
### Տեսլականի իրականացման ծրագրեր
«Սաուդյան Տեսլական 2030»-ի ռազմավարական նպատակներին և թիրախներին հասնելու համար ստեղծվել են տասներեք ծրագրեր, որոնք կոչվում են «Տեսլականի իրականացման ծրագրեր (VRPs)»: VRP-ները ներկայացվել են Տնտեսական և զարգացման հարցերի խորհրդի (CEDA) կողմից 2017 թվականի ապրիլի 24-ին։

#Կյանքի որակի ծրագիր
# Ֆինանսական հատվածի զարգացման ծրագիր
# Բնակարանային ծրագիր
# Ֆիսկալ հաշվեկշռի ծրագիր
#Փոխակերպման ազգային ծրագիր
#Հանրային ներդրումների հիմնադրամի ծրագիր
# Սեփականաշնորհման ծրագիր
# Ազգային ընկերությունների խթանման ծրագիր
# Արդյունաբերության զարգացման և լոգիստիկայի ազգային ծրագիր
# Ռազմավարական գործընկերության ծրագիր
# «Hajj» և «Umrah» ծրագիր
# Մարդկային կապիտալի զարգացման ծրագիր
# Սաուդյան Արաբիայի Անհատական ​​Զարգացման ծրագիր

### Վերահսկողություն
Ծրագիրը վերահսկում է թագաժառանգ Մոհամմադ բեն Սալմանը։ Ընդհանուր առմամբ, «Սաուդյան Տեսլական 2030»-ի ուղղությունները և որոշումներ կայացնելու իրավունքը գտնվում է Նախարարների խորհրդի և Տնտեսական և զարգացման հարցերի խորհրդի (CEDA) շրջանակներում։ CEDA-ի տնօրենը, ինչպես նաև տեսլականի իրականացման առաջին 12 ծրագրերի ղեկավարները ապահովում են պլանի պատշաճ իրականացումը հնգամյա ժամկետում։ Ամեն տարի յուրաքանչյուր շահագրգիռ կազմակերպություն անհատապես պատասխանատու է իր բյուջեի և նպատակների համար։

### Պետական մարմինների վերակազմավորում
«Սաուդյան Տեսլական 2030»-ի ռազմավարական նպատակներին հասնելու համար ստեղծվել են նոր պետական մարմիններ, իսկ գործող սուբյեկտները վերակազմավորվել և/կամ միավորվել են։

## Քննադատական արձագանքներ
«Սաուդյան Տեսլական 2030»-ի մասին հայտարարությունից մի քանի ամիս անց Սաուդյան Արաբիայի վերաբերյալ ԱՄՀ-ի զեկույցը բացատրում էր, որ սաուդյան տնտեսության հարկաբյուջետային դեֆիցիտը կշարունակի կրճատվել 2016 թվականին։ Այն նաև պնդում էր, որ Սաուդյան Արաբիայի արժութային մարմնի վերջին խոշոր պետական ավանդները գործել են որպես քաղաքականության բուֆերներ՝ հարթելու այն անցումը, որը պահանջում է ծրագիրը։ 2016 թվականին ԱՄՀ-ն հրապարակայնորեն նախազգուշացրել է, որ Սաուդյան Արաբիային 5 տարվա ընթացքում սպառնում է այլևս արտարժույթի պահուստային արժույթ չունենալ։ 2017 թվականին կանխատեսվում էր, որ SAMA-ի զուտ արտաքին ակտիվները կշարունակեն նվազել՝ մնալով «հարմարավետ մակարդակում»։ Ակնկալվում է նաև, որ բյուջեի դեֆիցիտը կշարունակի բարելավվել առաջիկա տարիներին։

Փոխակերպման ազգային ծրագրի շրջանակներում 2020 թվականի համար հայտարարվել են ավելի քան 300 կոնկրետ նպատակներ 25 պետական ​​կառույցներում։ NTP-ն նախատեսում է իրականացնել բաժնետոմսերի ավելի քան 150 նախնական հրապարակային առաջարկներ (IPO): Այնուամենայնիվ, զեկույցները նշում էին «առանցքային անձի կախվածությունը» թագաժառանգ արքայազն Մոհամմադ բեն Սալմանից։ Մյուս քննադատությունները վերաբերում էին նախատեսվող վերափոխմանը ուղեկցող մանրամասն ծրագրերի մասին տեղեկատվության բացակայությանը։

Որոշ լրագրողներ ենթադրեցին, որ ծրագրի նպատակները չափազանց հավակնոտ են և նշեցին, որ ոչ նավթային աճը դեռևս անբավարար է և կարող է վտանգել ծրագրի հաջող իրականացումը։ Զեկույցներից մեկում նշվում էր, որ չնայած ազգային ծրագրի ընդհանուր հեռանկարային ուղղությանը, «քաղաքական բարեփոխումները կարծես թե բացակայում են քաղաքականության օրակարգից»։

Արձագանքները տարաբնույթ էին այն հայտարարությունից հետո, որ Սաուդյան Արաբիան կվերացնի կանանց մեքենա վարելու արգելքը։ Ինչպես համընդհանուր տեսլական 2030-ի դեպքում, ոմանք թագավորական հրամանագրով հայտարարությունը ընկալեցին որպես արտաքին ճնշման համաձայնություն, իսկ մյուսները ողջունեցին այդ քայլը։

Ըստ Ջեյն Քինինմոնտի կողմից Chatham House-ի համար գրված հետազոտական հոդվածի, երկրի կառուցվածքային թերությունները, ինչպիսիք են թույլ ինստիտուտները, անարդյունավետ բյուրոկրատիան և աշխատուժի պահանջների և կրթական համակարգի միջև հմտությունների զգալի բացերը խոչընդոտում են երկրի աճի հեռանկարները։ Մասնավոր հատվածում աշխատաշուկայի վերաբալանսավորումը նույնպես մարտահրավեր կլինի, քանի որ ներկայումս այն հիմնականում աշխատում է արտագաղթածներով։ Դժվարություններից մեկն այն է, որ մասնավոր հատվածում աշխատավարձերն ավելի ցածր են, իսկ արտագաղթողները ավելի հեշտ են աշխատանքի ընդունվում և աշխատանքից ազատվում։ Ներկայում Սաուդյան Արաբիայի քաղաքացիները երկու անգամ ավելի շատ են աշխատում պետական ​​հատվածում, քան մասնավոր հատվածում։ Խնդիրն այն է, որ ավելի շատ քաղաքացիներ ընդունեն ցածր վարձատրվող աշխատանք ավելի շատ ժամերով, քան սովորական պետական ​​աշխատատեղերը։ Մասնավոր հատվածը նույնպես պետք է զերծ մնա բիզնես գործունեությունից, որը պահանջում է շատ էժան աշխատուժ։

Ըստ Հիլալ Խաշանի՝ ԱՄՆ-ի պահպանողական Մերձավոր Արևելքի ֆորումի վերլուծական կենտրոնից, 2030 թվականի ծրագրի հաջողության համար տնտեսական և քաղաքական զարգացման միջև հարաբերությունների անտեսումը արդյունավետ տարբերակ չէ, և ՀՆԱ-ի ծրագրված աճը կլինի, եթե կոտրվի առկա ցեղային համակարգը։  Մեկ այլ ասպեկտ է «զրոյական հանդուրժողականությունը կոռուպցիայի նկատմամբ», որը կարող է շատ դժվար լինել հասնել «հասարակության հետ, որտեղ ընտանեկան, ցեղային և տարածաշրջանային կապերն ավելի ամուր են, քան պետական ինքնության մշուշոտ պատկերացումները»։

Ռազմավարության ներքո Սաուդյան Արաբիայում սպորտային միջոցառումների անցկացումը որակվել է որպես երկրում մարդու իրավունքների վիճակի մասին պատկերացումները սպորտով փոփոխելու փորձեր։

2020 թվականի հունիսին, Աբդուլռահիմ ալ-Հուվեյթիի սպանությունից հետո, Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ արքայազն Մուհամմեդ բեն Սալմանը վարձեց ԱՄՆ հանրային կապերի և հաղորդակցության «Ruder Finn» ընկերությունը՝ «NEOM City» նախագծի բացասական կողմերին հակազդելու համար։ Երկիրը 1,7 միլիոն դոլար արժողությամբ պայմանագիր է ստորագրել՝ չնայած շարունակվող Covid-19 ճգնաժամին։

Ջամալ Խաշոգջիի սպանությունից ի վեր միջազգային հանրությունը հիմնականում դժկամությամբ է ներդրումներ կատարել Սաուդյան Արաբիայում։ Բացի այդ, ակտիվները տեղափոխվեցին արտերկիր, և Պարսից ծոցը դարձավ տնտեսապես անհրապույր։ Չնայած դրան՝ 2018 թվականին երկրում օտարերկրյա ներդրումները նախորդ տարվա համեմատ աճել են 110%-ով, ինչպես հայտնում է էկոնոմիկայի և պլանավորման նախարարությունը։

2021 թվականին Սաուդյան Արաբիան վարձեց «Boston Consulting Group»-ին և որոշ այլ արևմտյան խորհրդատուների՝ կապված 2030 թվականի ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի համահյուրընկալելու հայտ ներկայացնելու իր հետաքրքրության հետ։ Այս ընկերություններին տրվել է Սաուդյան Արաբիայի հայտի հնարավորությունների վերլուծության պատասխանատվությունը։ Սակայն հայտը, ի վերջո, անհաջող էր։ Այնուամենայնիվ, անորոշությունները մնացին, քանի որ Մուհամմեդ բեն Սալմանը սերտ կապեր էր պահպանում ՖԻՖԱ-ի նախագահ Ջանի Ինֆանտինոյի հետ, և 2023 թվականին Սաուդյան Արաբիան ի վերջո ապահովեց 2034 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի գավաթի անցկացման իրավունքը։ «Սաուդյան Տեսլական 2030» ծրագրի համար Սաուդյան Արաբիան մեծ ուշադրություն է դարձնում սպորտին, որտեղ հաջողությամբ պայմանագրեր է կնքել Իտալիայի և Իսպանիայի հետ՝ իրենց ներքին գավաթի եզրափակիչները հյուրընկալելու համար։ 2021 թվականի հոկտեմբերին, որպես կոնսորցիումի մաս, PIF-ը ձեռք բերեց Պրեմիեր լիգայի «Նյուքասլ Յունայթեդ» ակումբի բաժնետոմսերի 80%-ը, 2020 թվականի նախորդ անհաջող փորձից հետո։ Ավելին, իրավապաշտպան կազմակերպությունները նույնպես բացահայտորեն դեմ են արտահայտվել Թագավորության՝ խոշոր սպորտային միջոցառումներ կազմակերպելու փորձերին, հատկապես Ջամալ Խաշոգջիի սպանությունից հետո։

2021 թվականի հոկտեմբերին Սաուդյան Արաբիայի իշխանությունները նախաձեռնեցին դեկտեմբերին մեկնարկած Ջիդայի կենտրոնական նախագծի քանդման և տեղահանման լայնածավալ ծրագիր։ Քանդման հետևանքով տուժել է 558,000 մարդ ավելի քան 60 թաղամասերում։ Amnesty International-ը պաշտոնական փաստաթղթերով հաստատել է, որ որոշ բնակիչներ տեղահանման մասին ծանուցվել են միայն 24 ժամ առաջ, իսկ մյուսները՝ 1-6 շաբաթ։ Որոշ դեպքերում շենքերը նշված են եղել «տարհանման» նշաններով, իսկ պետական ​​լրատվամիջոցներն ու գովազդային վահանակները զգուշացրել են մյուսներին քանդման մասին։ Պետական լրատվամիջոցները նույնպես տեղեկություններ էին տարածում բնակիչների մասին՝ նշելով, որ նրանց մեծամասնությունը փաստաթղթավորված չէ։ Պնդվում էր, որ թաղամասերը «լիքն են հիվանդություններով, հանցագործություններով, թմրանյութերով և գողություններով»։ 2022 թվականի հունվարին Սաուդյան Արաբիայի իշխանությունները հայտարարեցին փոխհատուցման սխեմայի մասին, որը չէր ներառում օտարերկրյա քաղաքացիներին, որոնք կազմում էին վտարվածների 47%-ը։ Փոխհատուցման արժեքը պետք է գնահատվեր քանդումներից հետո։ Բնակիչներն ասացին, որ համայնքները «ավերվում» են, և միգրանտների համար դժվար է այլընտրանքային բնակարաններ ձեռք բերել։ Ոմանք նույնիսկ դժգոհում են փոխհատուցման ուշացումներից։

2022 թվականի հուլիսին Մուհամմեդ բեն Սալմանը հրապարակեց գովազդային տեսահոլովակ՝ շարունակելով 105 մղոն երկարությամբ գծային քաղաք կառուցելու ծրագրերը, որը կոչվում է «The Line»։ «Neom»-ի մաս կազմող նախագիծը նախատեսված էր ներառելու թռչող մեքենաներ, ռոբոտ սպասուհիներ և արհեստական ​​լուսին երկու զուգահեռ հայելային շենքերի միջև։ Այնուամենայնիվ, քննադատներն ասում են, որ այն կստեղծի «դիստոպիայի» հաստատություն։ Նրանք մտահոգված էին, որ The Line-ի ուտոպիստական գաղափարը կվնասի շրջակա միջավայրին։ Բացի այդ, դա կազդի նաև թռչունների և այլ կենդանիների տեղաշարժի վրա։ Քաղաքային շարժունակության նոր դաշինքի ավագ խորհրդական Կառլոս Ֆելիպե Պարդոն ասել է. «Սա թվում է անհնար, խիստ սահմանափակ կամ պարզապես արհեստական»։ Նախագիծը նույնպես մնաց հարցական՝ կապված դրա ավարտի հնարավորության հետ։ Նշվում էր, որ գաղափարը կյանքի կոչելու համար կարող է տևել մոտ 50 տարի, սակայն «The Line»-ի քաղաքաշինարարները ճնշման տակ են եղել այն ավարտելու մինչև 2030 թվականը։ Ավելին, անցյալում Սաուդյան Արաբիայի դադարած հավակնոտ ծրագրերը նույնպես կասկածի տակ դրեցին գծային քաղաքի շինարարության գաղափարը։

## Տես նաև
* Սաուդյան Արաբիայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2030