Էվոլյուցիոն լեզվաբանություն

**Էվոլյուցիոն լեզվաբանություն** (դարվինյան լեզվաբանություն),  լեզվի ուսումնասիրության սոցիոկենսաբանական մոտեցում։ Էվոլյուցիոն լեզվաբանները լեզվաբանությունը համարում են սոցիոկենսաբանության և էվոլյուցիոն հոգեբանության ենթաոլորտ։ Մոտեցումը սերտորեն կապված է նաև էվոլյուցիոն մարդաբանության, ճանաչողական լեզվաբանության և կենսալեզվաբանության հետ: Այն, ուսումնասիրելով լեզուները որպես բնության շնորհ, հետաքրքրված է լեզվի կենսաբանական ծագմամբ և զարգացմամբ։ Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը հակադրվում է հումանիստական ​​մոտեցումներին, հատկապես կառուցվածքային լեզվաբանությանը։

Այս հետազոտության հիմնական խնդիրը էմպիրիկ տվյալների բացակայությունն է. մարդկային վաղ լեզվի հնագիտական ​​հետքեր չկան: Գիտելիքների բացերը լրացնելու համար կիրառվում են  կենսաբանական համակարգերի մոդելավորում և արհեստական ​​լեզուներով կլինիկական հետազոտություններ: Թեև կենսաբանությունը ձևավորում է ուղեղը, որը մշակում է լեզուն, չկա հստակ կապ կենսաբանության և մարդկային հատուկ լեզվական կառուցվածքների կամ լեզվական ունիվերսալների միջև։

Ոլորտում առաջընթացի բացակայության պատճառով բազմաթիվ բանավեճեր են եղել այն մասին, թե ինչպիսի բնական երևույթ կարող է լինել լեզուն: Որոշ հետազոտողներ կենտրոնանում են լեզվի բնածին ասպեկտների վրա: Ենթադրվում է, որ քերականությունը առաջացել է մարդու գենոմից հարմարվողականորեն՝ առաջացնելով լեզվական բնազդ, կամ դա կախված է մեկ մուտացիայից, որը պատճառ է դարձել, որ լեզվական երևույթը հայտնվել է մարդու ուղեղում: Ենթադրվում է, որ սա հանգեցնում է մարդկային բոլոր լեզուների հիմքում ընկած բյուրեղացված քերականական կառուցվածքի: Մյուսներն ասում են, որ լեզուն բյուրեղացված չէ, այլ հեղհեղուկ և անընդհատ փոփոխվող: Մյուսները, այնուամենայնիվ, լեզուները նմանեցնում են կենդանի օրգանիզմների։ Լեզուները համարվում են մակաբույծների կամ մտավոր վիրուսների պոպուլյացիաների նմանակը: Առայժմ այս պնդումներից որևէ մեկի համար գիտական ​​ապացույցներ  շատ չկան, և դրանցից որոշները պիտակվել են որպես կեղծ գիտություն:

## Պատմություն
### 1863–1945. սոցիալական դարվինիզմ
Չնայած նախադարվինյան տեսաբանները լեզուները համեմատել էին կենդանի օրգանիզմների հետ որպես փոխաբերություն, համեմատությունն առաջին անգամ բառացիորեն ընդունեց 1863 թվականին պատմական լեզվաբան Ավգուստ Շլայխերը, որը ոգեշնչված էր Չարլզ Դարվինի «Տեսակների ծագման մասին» աշխատությունից: Այն ժամանակ բավարար փաստարկներ չկային, որոնք ապացուցում էին, որ Դարվինի բնական ընտրության տեսությունը ճիշտ էր: Շլայխերն առաջարկեց լեզվաբանությունը օգտագործել որպես տեսակների էվոլյուցիայի ուսումնասիրության փորձադաշտ։ Շլայխերի «Դարվինիզմը փորձարկված է լեզվագիտության կողմից» գրքի ակնարկը հայտնվել է Նեյչր ամսագրի առաջին համարում 1870 թ.։ Դարվինը կրկնեց Շլայխերի առաջարկը իր 1871 թվականի «Մարդու ծագումը» գրքում՝ պնդելով, որ լեզուները համեմատելի են տեսակների հետ, և որ լեզվի փոփոխությունը տեղի է ունենում բնական ընտրության միջոցով՝ որպես «կյանքի պայքար» բառեր: Դարվինը կարծում էր, որ լեզուները առաջացել են կենդանիների զուգավորման կոչերից: Դարվինիստները լեզվի ստեղծման հայեցակարգը համարում էին ոչ գիտական:

Օգոստոս Շլայխերը և նրա ընկեր Էռնստ Հեկելը մոլի այգեպաններ էին և մշակույթների ուսումնասիրությունը համարում էին բուսաբանության մի տեսակ, որտեղ տարբեր տեսակներ մրցում էին նույն կենսատարածքի համար: Նմանատիպ գաղափարներ հետագայում պաշտպանեցին քաղաքական գործիչները, որոնք ցանկանում էին դիմել բանվոր դասակարգի ընտրողներին, և հատկապես նացիոնալ-սոցիալիստները, որոնք հետագայում իրենց օրակարգում ներառեցին կենսատարածքի համար պայքարի հայեցակարգը: Սոցիալական դարվինիզմը, որը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը մեծ ազդեցություն ունեցավ, ի վերջո հեռացվեց մարդկային գիտություններից, ինչը հանգեցրեց բնական և սոցիալ-մշակութային ուսումնասիրությունների խիստ տարանջատմանը:

Սա հիմք տվեց կառուցվածքային լեզվաբանության գերակայությանը Եվրոպայում։ Դարվինիստների և ֆրանսիացի մտավորականների միջև երկար ժամանակ վեճ կար՝ լեզվի էվոլյուցիայի թեմայի շուրջ, որը Փարիզի լեզվաբանական ընկերությունը արգելել էր դեռևս 1866 թվականին: Ֆերդինանդ դը Սոսյուրն առաջարկել է ստրուկտուրալիզմը փոխարինել էվոլյուցիոն լեզվաբանությամբ իր «Ընդհանուր լեզվաբանության դասընթաց»-ում, որը  հրատարակվել է իր մահից հետո՝ 1916 թվականին։

### գենետիկական դետերմինիզմը սկսած 1959 թվականից
Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգներում ստրուկտուրալիզմը պաշտպանում էին վարքագծային հոգեբանության կողմնակիցները. լեզվաբանական շրջանակ, որը կոչվում է «ամերիկյան ստրուկտուրալիզմ»: Այն ի վերջո փոխարինվեց Նոամ Չոմսկու մոտեցմամբ, ով հրապարակեց Լուի Ելմսլևի ֆորմալ ստրուկտուալիստական ​​տեսության փոփոխությունը՝ պնդելով, որ շարահյուսական կառույցները բնածին են:

Հետագա տասնամյակների ընթացքում Չոմսկին դարձավ ֆրանսիացի մտավորականների ազդեցիկ հակառակորդը, և նրա կողմնակիցները հաջողությամբ դիմակայեցին հետստրուկտուրալիստներին 1990-ականների վերջին գիտական ​​պատերազմներում: Դարի փոփոխությունը տեսավ ակադեմիական ֆինանսավորման նոր քաղաքականություն, որտեղ միջգիտակարգային հետազոտությունները դարձան նպաստավոր՝ հետազոտական ​​ֆոնդերը արդյունավետորեն ուղղելով կենսաբանական հումանիտար գիտություններին: Ստրուկտուրալիզմի անկումը ակնհայտ էր մինչև 2015 թվականը, երբ Սորբոնը կորցրել էր իր նախկին ոգին:

Չոմսկին ի վերջո պնդեց, որ շարահյուսական կառուցվածքները պայմանավորված են մարդու գենոմի պատահական մուտացիայով՝ առաջարկելով նմանատիպ բացատրություն մարդկային այլ ունակությունների համար, ինչպիսին է էթիկան։ Սակայն Սթիվեն Փինքերը 1990 թվականին պնդում էր, որ դրանք էվոլյուցիոն ադապտացիաների արդյունք են:

### նեոդարվինիզմը սկսած 1976 թվականից
Միևնույն ժամանակ, երբ կենսաբանական դետերմինիզմի չոմսկյան պարադիգմը հաղթեց հումանիզմին, այն կորցրեց իր սեփական ազդեցությունը սոցիոկենսաբանության մեջ: 1976 թվականին Դոքինսի. «Եսասիրական գենը» ոչ գեղարվեստական ​​բեսթսելլերում մեմետիկայի հրապարակումից հետո կենսաբանականին հակված շատ  լեզվաբաններ, հիասթափված լինելով Չոմսկու Համընդհանուր քերականության ապացույցների բացակայությունից, համախմբվում են  տարբեր ուղղությունների ներքո։

## Լեզվաբանության տեսակետ
Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը Համընդհանուր դարվինիզմի մի մասն է: Այս տեսանկյունից, լեզվաբանությունը դիտվում է որպես էկոլոգիական միջավայր հետազոտական ​​ավանդույթների համար, որոնք պայքարում են նույն ռեսուրսների համար: Ըստ Դեյվիդ Հալլի՝ այս ավանդույթները կենսաբանության մեջ համապատասխանում են տեսակներին։ Հետազոտության ավանդույթների միջև փոխհարաբերությունները կարող են լինել սիմբիոտիկ, մրցակցային կամ մակաբուծային: Հալլի տեսության հարմարեցումը լեզվաբանության մեջ առաջարկում է Ուիլյամ Քրոֆթը։ Նա պնդում է, որ դարվինյան մեթոդն ավելի ձեռնտու է, քան ֆիզիկայի, կառուցվածքային սոցիոլոգիայի կամ հերմենևտիկայի վրա հիմնված լեզվական մոդելները:

## Մոտեցումներ
Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը հաճախ բաժանվում է ֆունկցիոնալիզմի և ֆորմալիզմի հասկացությունների, որոնք չպետք է շփոթել ֆունկցիոնալիզմի և ֆորմալիզմի հետ հումանիստական վկայակոչումներին: Ֆունկցիոնալ էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը համարում է, որ լեզուները հարմարվողական են մարդու մտքին: Ֆորմալիստական ​​տեսակետը դրանք համարում է բյուրեղացված կամ ոչ հարմարվողական:

### Ֆունկցիոնալիզմ (ադապտացիոնիզմ)
Լեզվի ադապտացիոն տեսակետը պաշտպանվում է ճանաչողական և էվոլյուցիոն լեզվաբանության տարբեր հենքերով, որոնցում հաճախ նույնացվում են «ֆունկցիոնալիզմ» և «ճանաչողական լեզվաբանություն» տերմինները: Ենթադրվում է, որ կենդանական ուղեղի էվոլյուցիան մարդկանց տրամադրում է վերացական դատողության մեխանիզմ, որը պատկերի վրա հիմնված դատողության «փոխաբերական» տարբերակ է: Լեզուն համարվում է ոչ թե ճանաչողության առանձին տարածք, այլ համընկնում է ընդհանուր ճանաչողական կարողությունների հետ, ինչպիսիք են ընկալումը, ուշադրությունը, շարժողական հմտությունները, տարածական և տեսողական մշակումը: Համարվում է, որ այն գործում է նույն սկզբունքներով, ինչ սրանք:

Ենթադրվում է, որ ուղեղը կապում է գործողությունների սխեմաները ձևավորող զույգերի հետ, որոնք կոչվում են կոնստրուկցիաներ: Շարահյուսության ճանաչողական լեզվաբանական մոտեցումները կոչվում են ճանաչողական և կառուցվածքային քերականություն: Դրանք, նաև բխելով մեմետիկայից և այլ մշակութային վերարտադրող տեսություններից,  կարող են ուսումնասիրել լեզվական միավորների բնական կամ սոցիալական ընտրությունը և հարմարվողականությունը: Հարմարվողական մոդելները մերժում են լեզվի ֆորմալ համակարգային տեսակետը և լեզուն դիտարկում են որպես լեզվական միավորների բազմություն:

Սոցիալական դարվինիզմի և մեմետիկայի վատ համբավը քննարկվել է գրականության մեջ, և տրվել են նոր տերմինաբանության առաջարկություններ: Այն, ինչը համապատասխանում է մեմետիկայի վերարտադրողներին կամ մտավոր վիրուսներին, նշվում են լեզվաբան Քրոֆթի տեսության մեջ։ Մեմետիկների  վկայակչումները փոխարինվել է բարդ ադապտիվ համակարգով: Ներկայիս լեզվաբանության մեջ այս տերմինն ընդգրկում է էվոլյուցիոն հասկացությունների լայն շրջանակ ՝ պահպանելով կրկնօրինակման և վերարտադրողի բազմության նեոդարվինյան հասկացությունները։

Ֆունկցիոնալ էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը չի կարելի շփոթել ֆունկցիոնալ հումանիստական ​​լեզվաբանության հետ:

### Ֆորմալիզմ (ստրուկտուրալիզմ)
Լեզվաբանության մեջ ֆորմալ էվոլյուցիոն բացատրության կողմնակիցները պնդում են, որ լեզվական կառուցվածքները բյուրեղացված են: Ոգեշնչված 19-րդ դարի բյուրեղագրության առաջընթացից՝ Շլայխերը պնդում էր, որ լեզուների տարբեր տեսակներ նման են բույսերի, կենդանիների և բյուրեղների: Լեզվական կառուցվածքների՝ որպես սառեցված կաթիլների գաղափար վերածնվեց թագմեմիկայի մեջ,լեզվաբանության մոտեցումը, որի նպատակն էր բացահայտել աստվածային համաչափությունները, որոնք ընկած են բոլոր լեզուների հիմքում, կարծես Արարչության պատճառով:

Գեներատիվ քերականությունը համարում է ձյան փաթիլների նման շարահյուսական կառուցվածքներ։ Ենթադրվում է, որ նման օրինաչափություններ առաջանում են մարդկանց մուտացիայով։

Լեզվաբանության ֆորմալ-կառուցվածքային էվոլյուցիոն ասպեկտը չպետք է շփոթել կառուցվածքային լեզվաբանության հետ:

## Ապացույցներ
Ոչ մի ապացույց չկա, որ մարդիկ ունեն լեզվական բնազդ[: Մեմետիկան լայնորեն վարկաբեկվում է որպես կեղծ գիտություն, իսկ էվոլյուցիոն ճանաչողական լեզվաբանների կողմից արված նյարդաբանական պնդումները համեմատվել են կեղծ գիտության հետ: Ընդհանուր առմամբ, ըստ երևույթին, որևէ ապացույց չկա էվոլյուցիոն լեզվաբանության հիմնական սկզբունքների համար, բացի այն փաստից, որ լեզուն մշակվում է ուղեղի կողմից, իսկ ուղեղի կառուցվածքները ձևավորվում են գեներով:

## Քննադատություն
Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը քննադատության են ենթարկել (հումանիստական) կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ լեզվաբանության ջատագովները։ Ֆերդինանդ դը Սոսյուրը մեկնաբանել է 19-րդ դարի էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը.

Մարկ Արոնոֆը, սակայն, պնդում է, որ պատմական լեզվաբանությունն իր ոսկե դարն է ունեցել Շլայխերի և նրա կողմնակիցների օրոք՝ տեղ ունենալով բարդ գիտությունների շարքում, և դարվինյան լեզվաբանության վերադարձը համարում է դրական զարգացում։ Եսա Իտկոնենը, այնուամենայնիվ, դարվինիզմի վերածնունդը համարում է անհույս նախաձեռնություն.

Իտկոնենը նաև նշում է, որ բնական ընտրության սկզբունքները կիրառելի չեն, քանի որ լեզվի նորությունն ու ընդունումը ունեն նույն աղբյուրը, որը խոսքի համայնքն է: Կենսաբանական էվոլյուցիայում մուտացիան և ընտրությունը տարբեր աղբյուրներ ունեն: Սա հնարավորություն է տալիս մարդկանց փոխել իրենց լեզուն, բայց ոչ գենոտիպը:

## Տես նաև
* Լեզվի ծագման տեսություններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Agent-Based Models of Language Evolution
* ARTI Artificial Intelligence Laboratory, Vrije Universiteit Brussel
* Cognitive Neuroscience Laboratory
* Computerized comparative linguistics
* Fluid Construction Grammar
* Language Evolution and Computation Bibliography 
* Language Evolution and Computation Research Unit, University of Edinburgh

Կատեգորիա:Էվոլյուցիա
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Կիրառական լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա
Կատեգորիա:Պատմահամեմատական լեզվաբանություն