Բանսկա Բիստրիցա

**Բանսկա Բիստրիցա** (սլովակերեն՝ **Banská Bystrica**, ; ; ), քաղաք Սլովակիայի կենտրոնական մասում, Հրոն գետի ափին։ Նույնանուն երկրամասի վարչական կենտրոնն է, համարվում է Կենտրոնական Սլովակիայի ոչ պաշտոնական մայրաքաղաքը։ Բնակչության թվաքանակը՝ շուրջ 83 հազար։ Պատմականորեն եղել է հանքագործական կարևոր կենտրոն (միջին դարերում)։ Հարուստ է պատմական և գեղարվեստական բարձր արժեք ունեցող հուշարձաններով։

2017 թվականին Եվրոպայի Բողոքական եկեղեցիների ընկերակցությունը Բանսկա Բիստրիցային շնորհել է «*Ռեֆորմացիայի եվրոպական քաղաք*ի» պատվավոր կոչում։
  
2000-ական թվականներին Բանսկա Բիստրիցան դարձել էր Ուկրաինայի աշխարհազորային բանակի (*УПА*-ի) ռազմական պատմության ուսումնասիրման ակադեմիական կենտրոններից մեկը։

## Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու նրա մերձակայքում մարդիկ դեռևս մ. թ. ա. 2000-1700 թթ. պղնձի հանքաքար են հանել ու մշակել։ Ըստ սլովակ հնագետների տեսակետի՝ Բանսկա Բիստրիցայի՝ որպես մշտամնա բնակավայրի հիմքը դրվել է մ. թ. 9-րդ դարում։ Սկզբնական շրջանում եղել է սլովակյան ոչ մեծ գյուղ։ 1243–44 թթ. հիմնովին ավերվել է մոնղոլ-թաթարների հարձակման հետևանքով։ Շուտով այստեղ վերաբնակվել են գերմանացիների մի քանի տասնյակ ընտանիքներ, և հանքագործների այս բնակավայրը բուռն ծաղկում է ապրել։ Ստեղծվել են արհեստավորների շուրջ հինգ տասնյակ գիլդիաներ (համքարություններ)։ Հունգարիայի թագավոր Բելա Չորրորդը բնակավայրին քաղաքի կարգավիճակ և որոշակի արտոնություններ է շնորհել, որն ապահովել է վարպետ արհեստավորների նոր հոսքը դեպի բնակավայր։ Բանսկա Բիստրիցան դարձել է Հունգարիայի թագավորության արդյունագործական ու առևտրական կարևոր կենտրոն։ Այստեղ կառուցվել են ամրոց, դղյակներ ու պալատներ, պաշտամունքային շինություններ։ Մարզում շատ են միջնադարյան ամրոցների ավերակները, որոնցից է նաև Չաբրադի ամրոցը։

1944 թվականի օգոստոսին քաղաքը դարձել է գերմանացի զավթիչների դեմ սլովակյան համազգային ապստամբության կենտրոն, որտեղ գործել է ապստամբության շտաբը։ Գերմանացիներին հաջողվել է ճնշել ապստամբությունը և վերագրավել քաղաքը, բայց կաճ ժամանակ անց ապստամբներին օգնության են եկել խորհրդային զորքերը, և Բանսկա Բիստրիցան 1945 թ. մարտի 25-ին ազատագրվել է ֆաշիստական լծից։

## Քաղաքին առնչված անվանի անձինք
* Մարտին Բաբյակ — օպերային երգիչ  (բարիտոն)
* Դոմինիկ Սկուտեցկի — գեղանկարիչ
* Անաստասիա Կուզմինա — օլիմպիական խաղերի եռակի չեմպիոն (բիաթլոն)
* Ֆերենց Վեշելիենի — Հունգարիայի թագավորության զորահրամանատար
* Մատեյ Ֆաբեր (1587—1653) — կղերական գրող
* Ռոլանդ Յակոբի (1893—1951) — ազգությամբ հունգար թենիսիստ, սեղանի թենիսի աշխարհի առաջին չեմպիոն
* Մարեկ Համշիկ -ֆուտբոլիստ

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքային բերդը

Սլովակյան ապստամբության հրապարակի կառույցների համալիրը

Բազմաթիվ կոստյոլներ, պալատներ

Սլովակյան ապստամբության թանգարանը

## Պատկերասրահ

Banská Bystrica - Barbakán - Mestský hrad v Banskej Bystrici 006.jpg|Ամրոցն ու Աստվածամոր համբարձման կոստյոլը
Church_St_Francis_Xavier_-_Banská_Bystrica_(Besztercebánya).jpg|Ս,. Ֆրանցիսկոս Քսավերի եկեղեցին
Nám.SNP MorovýStĺp a HodinováVeža.jpg|Ժամացույցով աշտարակը
Besztercebanyacivertanlegi1.jpg|Քաղաքի կենտրոնը
Banská Bystrica - Námestie SNP 004.jpg|Տեսարան քաղաքից
Museum_of_Slovak_National_Uprising.jpg|Սլովակյան ազգային ապստամբության թանգարանը
Banska-Bystrica-Red-Army-monument.jpg|Հուշարձան՝ խորհրդային բանակին
Banská_Bystrica_-_Európa_Shopping_Centre.JPG|Եվրոպական բիզնես կենտրոնը
Banska Bystrica.Denkmal, 2006.jpg|Սլովակյան ազգային ապստամբությանը նվիրված հուշարձանը
Main square of Banská Bystrica, Slovakia.jpg|Քաղաքի գլխավոր հրապարակը
Slovakia15BanskaBystrica6.JPG|Տեսարան քաղաքից
Banska Bystrica from Urpin.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը
Kostol Nanebovzatia Panny Márie (Banská Bystrica).jpg|Կաթոլիկ եկեղեցին
Nám.SNP Barbakan a StaráRadnica.jpg|Ամրոցի դարպասի բարբականը
Porges Palota - pohľad od polikliniky.jpg|«Պորգես» պալատը
NárodnáUlica.jpg|«Ժողովրդական փողոցը»
Nám.SNP BenickéhoDom (detail).jpg|Բնակելի շենք


## Գործընկեր քաղաքներ
Բանսկա Բիստրիցան գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

*  Ալբա, Իտալիա 
*  Դուրհեմ, Մեծ Բրիտանիա
*  Հրադեց Կռալովե, Չեխիա
*  Շալգոտարյան, Հունգարիա
*  Տուլա, Ռուսաստան
*  Հերցիլիա, Իսրայել
*  Լարիսա, Հունաստան
*  Մոնտանա, Բուլղարիա
*  Տառնոբժեգ, Լեհաստան

*  - Զադար, Խորվաթիա
*  - Ասկոլի Պիչենո, Իտալիա
*  - Հալբերշտադ, Գերմանիա
*  - Դաբաշ, Հունգարիա
*  - Բուդվա, Չեռնոգորիա
*  - Ռադոմ, Լեհաստան
*  - Կովաչիցա, Սերբիա
*  - Վրշաց, Սերբիա
*  - Սենտ Էտիեն, Ֆրանսիա


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* * Պաշտոնական կայքէջը 
* Ամրոցը 
* Քաղաքի քրտեզը

Կատեգորիա:Սլովակիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սլովակիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սլովակիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սլովակիայի քաղաքներ