Berliet

**Berliet,** ֆրանսիական ընկերություն է, որը արտադրում է ավտոմեքենաներ, ավտոբուսներ, բեռնատարներ, ռազմական մեքենաներ և այլ տրանսպորտային միջոցներ, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Վենիյո քաղաքում՝ Լիոնի մոտակայքում, Ֆրանսիա։ Հիմնադրված լինելով 1899 թվականին, բացառությամբ 1944-1949 թվականների հնգամյա ժամանակահատվածի, երբ ընկերությունը ենթարկվել է «վարչական սեկվեստրի», այն մնացել է մասնավոր սեփականության ներքո մինչև 1967 թվականը, երբ դարձել է Citroën-ի մաս, նախքան 1974 թվականին Renault-ի ձեռք բերելը և 1978 թվականին Saviem-ի հետ միավորվելը՝ ստեղծելով նոր Renault Trucks ընկերությունը։ 1980 թվականին Berliet ապրանքանիշը դադարել է գոյություն ունենալուց։

## Հիմնադրման պատմություն
ձախից|մինի| Berliet մրցարշավային մոդել, որը վարել է Ժան Պորպորատոն 1908 թվականի Targa Florio մրցարշավում։
մինի| Berliet 20HP փակ տոննո՝ պտտվող նստատեղով, 1903 թվական
աջից|մինի| Բերլիետ 40HP Tourer, 1904 թվական
Մարիուս Բերլիետը սկսել է իր փորձարկումները ավտոմեքենաների հետ 1894 թվականին: Մի քանի միագլան շարժիչով մեքենաներին հաջորդել է երկգլան շարժիչով մոդելը 1900 թվականին: 1902 թվականին Բերլիեն ստանձնել է Լիոնի Audibert & Lavirotte գործարանի կառավարումը։ Բերլիեն սկսել է արտադրել չորս մխոցանի մեքենաներ՝ մեղրամոմի տեսքով ռադիատորով և փայտի փոխարեն պողպատե շասսիով։ Հաջորդ տարի թողարկվել է ժամանակակից Mercedes-ի նման մոդել։ 1906 թվականին Բերլիետը իր մոդելի արտադրության լիցենզիան վաճառել է American Locomotive Company-ին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ Berliet-ը առաջարկում էր 8-ից մինչև 60 ձիաուժ հզորությամբ մոդելների շարք: Հիմնական մոդելներն ունեին չորս մխոցանի շարժիչներ (համապատասխանաբար՝ 2412 խորանարդ սանտիմետր և 4398 խորանարդ սանտիմետր), և կար նաև վեց մխոցանի մոդել՝ 9500 խորանարդ սանտիմետր ծավալով: 1539 խորանարդ սանտիմետր (12 ձիաուժ) ծավալով մոդելը արտադրվել է 1910-ից 1912 թվականներին: 1912 թվականից վեց մխոցանի մոդելները պատրաստվում էին միայն պատվերով:

## Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Ընկերությունը սկսել է բանակի համար տրանսպորտային միջոցներ մշակել դեռևս 1905 թվականին, և արդեն 1910 թվականին առաջարկվող ռազմական բեռնատարների տեսականին հասել է 32 մոդելի՝ 4-գլանային շարժիչներով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը հանգեցրել է պահանջարկի զգալի աճի։ Berliet-ը, ինչպես Renault-ն և Latil-ը, բեռնատարներ էր արտադրում ֆրանսիական բանակի համար: Ռազմական պատվերները լուրջ պահանջներ էին ներկայացնում գործարանի հզորությունների վերաբերյալ, ինչը պահանջում էր մեծ ներդրումներ արտադրական հզորությունների և գործարանային տարածքների մեջ։
[աջից|մինի| Berliet CBA-ն Վերդենի հուշահամալիր թանգարանում: CBA-ն դարձել է Սուրբ ճանապարհի խորհրդանշական բեռնատարը՝ մատակարարելով [Վերդենի ճակատամարտի առաջնագծին 1916 թվականին: Արտադրությունը շարունակվել է մինչև 1932 թվականը։]]
1915 թվականին Վենիսյոյի և Սեն-Պրիեի միջև գնվել է 400 հեկտար (990 ակր) տարածք՝ նոր գլխավոր գործարան կառուցելու համար։

Պատերազմի ժամանակ ընկերությունը ֆրանսիական բանակին մատակարարում էր AX և AM մոդելների մարդատար մեքենաներ, որոնք ծառայում էին շտաբային նպատակներով, ինչպես նաև դրանց վրա հիմնված թեթև բեռնատարներ՝ 25-40 ձիաուժ հզորությամբ և մինչև 600 կգ բեռնատարողությամբ։ Սակայն բանակի հիմնական մեքենան Berliet CBA-ն էր։ Այդ բեռնատարը կարող էր տեղափոխել 3.5-4 տոննա բեռ մինչև 35 կմ/ժ արագությամբ, ուներ 4-մխոցանի շարժիչ՝ 5.3 լիտր աշխատանքային ծավալով և 35 ձիաուժ հզորությամբ, ինչպես նաև 4-աստիճան փոխանցման տուփ։ Այդ մոդելը արտադրվել է մինչև 1932 թվականը։ 1915-1916 թվականներին Ռուսական կայսրություն է մատակարարվել 400 նման մեքենա։

Berliet CBA-ն դարձել է Սուրբ ճանապարհի խորհրդանշական բեռնատարը՝ մատակարարելով ռազմաճակատին 1916 թվականին Վերդենի ճակատամարտում։ Այդ 4/5 տոննա տարողությամբ Berliet բեռնատարներից 25,000-ը, որոնք արտադրվել էին 1914 թվականին, պատվիրել էր ֆրանսիական բանակը: 1916 թվականի ընթացքում գործարանից ամեն օր դուրս էր գալիս 40 մեքենա: Renault-ի լիցենզիայով Berliet-ը այդ ժամանակ նաև արտադրում էր արկեր և FT-17 տանկեր: Աշխատակիցների թիվը աճել է մինչև 3,150 մարդ։

1917 թվականին պատերազմի սկզբից ի վեր տարեկան շրջանառության արժեքը քառապատկվել էր, և նոր իրավական կառուցվածքը համարվել է նպատակահարմար։ Ընկերությունը հայտնի է դարձել որպես **Société anonyme des Automobiles Marius Berliet**։

Ռազմական մատակարարումները թույլ են տվել ընկերությանը ընդլայնել իր քաղաքացիական ծրագիրը և վերահսկել երկրի բեռնատարների արտադրության 65%-ը։

## Երկու պատերազմների միջև
Պատերազմից հետո արտադրողը իր արտադրության մի մասը վերակենտրոնացրել է մարդատար մեքենաների վրա, սակայն Berliet-ը, այնուամենայնիվ, հայտնվել է ավելորդ հզորությունների առաջ, քանի որ բանակը այլևս չէր գնում գործարանի արտադրած բոլոր բեռնատարները, և ընդհանուր արտադրությունը կիսով չափ կրճատվել է։

### Հեռավորության կրճատում
Մարիուս Բերլիետը արձագանքել է խաղաղության գալուստին՝ որոշելով արտադրել միայն մեկ տեսակի բեռնատար և մեկ տեսակի ուղևորատար մեքենա, ինչը շեղում էր իր նախապատերազմյան մարքեթինգային ռազմավարությունից։ Միակ բեռնատարը, որի վրա Բերլիեթը կենտրոնացել էր, 5 տոննա CBA-ն էր, որը պատերազմի ժամանակ այդքան լավ էր ծառայել ազգին։

### Չմտածված կարճ ճանապարհ
1919 թվականի հոկտեմբերին Փարիզի 15-րդ ավտոսրահում Berliet-ի տաղավարում ներկայացված մարդատար մեքենան 3,296 խորանարդ սմ (15 ձիաուժ/CV) Torpedo էր՝ Berliet Type VB թափքով և ժամանակակից տեսքով։ Մարիուս Բերլիետը, իր ժամանակն ու ինժեներական տաղանդը նոր տասնամյակի համար նոր մեքենա մշակելուն նվիրելու փոխարեն, գնել է և պատճենել ամերիկյան Dodge։ Dodge-ը հայտնի էր իր հուսալիությամբ, և Berliet-ի օրինակը լավ ընդունելության է արժանացել 1919 թվականի մարտին, երբ այն առաջին անգամ ցուցադրվել էր հանրությանը Լիոն Ֆրանսիայի առևտրային ցուցահանդեսում։ Առջևի լուսարձակները տեղադրված էին անսովոր բարձր, իսկ պարզ սկավառակաձև անիվները մեծ էին՝ մեքենային տալով հաճելիորեն «լուրջ» տեսք։ 1919 թվականի հոկտեմբերին ընդամենը 11,800 ֆրանկի գինը հատկապես գրավիչ էր։ Սակայն Berliet-ի ինժեներները չեն կարողացել ապահովել, որ մեքենայի կառուցվածքում օգտագործված պողպատը նույն որակի լիներ, ինչ Dodge-ի համար օգտագործված հյուսիսամերիկյան պողպատը, և դա լուրջ խնդիրներ էր առաջացրել Berliet-ի վաղ Type VB հաճախորդների համար, ինչպես նաև լուրջ վնաս է հասցրել ընկերության հեղինակությանը։

### Սնանկացում և գանձում
Գործարանը նախատեսված էր Berliet Type VB-ն օրական 100 մեքենա արտադրելու համար, ինչը ցանկացած հանգամանքներում հավակնոտ նպատակ կլիներ։ Արտադրողի այդ ժամանակվա միակ մարդատար մեքենայի մոդելի պահանջարկի արագ անկումը, որը պայմանավորված էր որակի հետ կապված խնդիրներով, բիզնեսը բախվել է ֆինանսական դժվարությունների. տարվա ընթացքում գրանցվել է 55 միլիոն ֆրանկի կորուստ։ Գոյատևումը հարցականի տակ էր, և 1921 թվականին Բերլիեթը դրվել է դատական ​​կառավարման տակ։ Մարիուս Բերլիետն ինքը տիրապետում էր բաժնետիրական կապիտալի 88%-ին, սակայն չի կարողացել մարել ընկերության բոլոր պարտատերերին, և այդպիսով ընկերությունը հայտնվել է բանկերի ձեռքում։ Այնուամենայնիվ, Բերլիեթը չի կարողացել պահպանել գործառնական վերահսկողությունը։ Տասը տարվա ընթացքում, մատակարարման կայուն վերականգնմամբ, որն իր հերթին արտացոլում էր 1922 թվականից հետո արդյունավետ մոդելային ռազմավարությունը, Berliet-ը կարողացել է մարել իր պարտապաններին և 1929 թվականին վերականգնել բիզնեսի ֆինանսական վերահսկողությունը։

### 1925 թվականի Լրիվ տեսականի
Տասնամյակի կեսերին արտադրողը կրկին ներկայացնում էր մեքենաների մոդելների ամբողջական շարք 1924 թվականի հոկտեմբերի ավտոսրահում, չնայած այս փուլում դրանք բոլորն էլ ունեին չորս մխոցանի շարժիչներ, այդ թվում՝ նույնիսկ 3,958 խորանարդ սմ ծավալով «4 լիտրանոցը»՝ իր տպավորիչ 95 խորանարդ սմ x 140 մմ մխոցային չափսերով։ 1925 թվականի համար սահմանը հետևյալն էր.
* «VI տեսակ». ներկայացվել է 1924 թվականին՝ 1,160 խորանարդ սանտիմետր (7 ձիաուժ/CV) շարժիչով։ Անիվային բազան՝ 2,800 մմ (110.2 դյույմ)։ Գները 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ 16,260 ֆրանկ (մաքուր շասսի), 21,500 ֆրանկ (Տոր*պեդո), 25,500 ֆրանկ (Բեռլին/սեդան/սեդան)։
* «VRC տիպի»՝ 2,603 խորանարդ սմ (12 ձիաուժ/CV) կողային փականային շարժիչով։ Անիվային բազա՝ 3,060 մմ (120.5 դյույմ)։ Գները 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ 20,600 ֆրանկ (մաքուր շասսի), 26,500 ֆրանկ (Տորպեդո), 34,000 ֆրանկ *(Բեռլին/սեդան/սեդան)։
* «BM տիպ»՝ 3,296 խորանարդ սմ (16 ձիաուժ/CV) կողային փականային շարժիչով։ Անիվային բազա՝ 3,150 մմ (124.0 դյույմ)։ Գները 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ 24,800 ֆրանկ (մաքուր շասսի), 33,000 ֆրանկ (Տորպեդո), 41,650 ֆրանկ (*Բեռլին/սեդան/սեդան)։
* «VRK տեսակ / 2½ լիտր»՝ 2,480 խորանարդ սմ (16 ձիաուժ/CV) վերևի փականային շարժիչով։ Անիվային բազա՝ 3,350 մմ (131.9 դյույմ)։ Գները 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ 30,000 ֆրանկ (մաքուր շասսի), 46,500 ֆրանկ (Տորպեդո), 48,500 ֆրա*նկ (Բեռլին/սեդան/սեդան)։
* «BK տիպ»՝ 3,958 խորանարդ սմ (18 ձիաուժ) վերևի փականային շարժիչով։ Անիվային բազա՝ 3,585 մմ (141.1 դյույմ)։ 1924 թվականի *հոկտեմբեր ամսվա գինը՝ 48,500 ֆրանկ (միայն մերկ շասսի)։*

1925 թվականից ի վեր գործարանը սկսել է արտադրել իր սեփական մեքենաների թափքերը։

### Շուկայի աճ
1927 թվականին հաջորդել են նոր վեց մխոցանի մոդելները։ 1928 թվականի հոկտեմբերին՝ ընդամենը տասներկու ամիս առաջ, նախքան Ուոլ Սթրիթի ճգնաժամը արևմտյան տնտեսությունները անկման մեջ գցելը, 1929 թվականի Փարիզի ավտոսրահում Berliet-ի տաղավարում ցուցադրված չորս մեքենաներից երեքը հագեցած էին վեց մխոցանի շարժիչներով։ 1929 թվականի համար սահմանը հետևյալն էր.
* «9CV»` 1.5 լիտրանոց 4 մխոցանի շարժիչ։ Անիվային բազա՝ 2800 մմ (110.2 in)
* «10CV»` 1.8 լիտրանոց 6 մխոցանի շարժիչ։ Անիվային բազա՝ 2900 մմ (114.2 in)
* «11CV»` 2.0 լիտրանոց 6 մխոցանի շարժիչ։ Անիվային բազա՝ 2900 մմ (114.2 in)
* «20CV»` 4.0 լիտրանոց 6 մխոցանի շարժիչ։ Անիվային բազա՝ 3600 մմ (141.7 in)

Դրանցից ամենամեծը՝ չորս լիտրանոց շարժիչով, 1929 թվականի մարտին դեռևս արտադրության մեջ էր, բայց հասանելի էր միայն «հատուկ պատվերով»։ Սակայն, այդ ժամանակահատվածում արտադրողը նաև մշակում էր 2.8 լիտրանոց վեց մխոցանի մոդել՝ «16CV»-ն, 1930 թվականի համար։

### 1930-ական թվականներ
աջից|մինի| Berliet Dauphine 11CV (մոտ 1936 թվական):
1930 թվականին Berliet-ը փորձնականորեն դիզելային շարժիչ տեղադրել է իր հին CBA բեռնատարներից մեկում, իսկ 1931 թվականին արտադրվել է Berliet GD2 դիզելային շարժիչների խմբաքանակ։

1933 թվականից սկսած առաջարկվում էին միայն չորս մխոցանի մոդելներ (1600 խորանարդ սանտիմետր և 2000 խորանարդ սանտիմետր): Վերջին Berliet սեդանը, որն առաջին անգամ ցուցադրվել է Փարիզի ավտոսրահում 1933 թվականի հոկտեմբերին, բայց թողարկվել է (այժմ այդ անունով) միայն 1934 թվականի ամռանը, Berliet Dauphine 11CV-ն էր՝ 1990 խորանարդ սանտիմետր ծավալով (11CV) շարժիչով։ 1939 թվականին Berliet-ը դադարեցրել է մեքենաների թափքերի արտադրությունը, և 1939 թվականի առաջին կեսին արտադրված վերջին մի քանի հարյուր Berliet Dauphine մոդելները օգտագործում էին Peugeot 402 թափքը՝ Berliet-ի պատվերով պատրաստված կապոտով/կապոտով և ճաղավանդակով։

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դրա հետևանքները
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես ընկերության գործարանները բռնագրավվել էր պետությունը, և Մարիուս Բերլիետին հրամայվել էր սկսել արկերի արտադրությունը: Նա հրաժարվել էր կատարել այդ հրամանը և շարունակել էր մեքենաներ արտադրել: Այդ ժամանակահատվածում ընկերությունը արտադրել էր 24,000 մեքենա, որոնք ընկել էին Վերմախտի ձեռքը։

1944 թվականի մայիսի 1-ին ամերիկյան ինքնաթիռները 1000 տոննա ռումբ էին նետել ընկերության գործարանների վրա, չնայած այն հանգամանքին, որ Լիոնը գտնվում էր չօկուպացված տարածքում: Մարիուս Բերլիետը ձերբակալվել է և 1946 թվականին դատապարտվել է երկու տարվա ազատազրկման՝ գույքի բռնագրավմամբ և Լիոնի մոտակայքում գտնվող դեպարտամենտներում ապրելու արգելքով: Սակայն մեկ տարի անց նա վերականգնվել է և բարոյական վնասի համար փոխհատուցում է վճարվել ցմահ կենսաթոշակի տեսքով: Մարիուս Բերլիետը մահացել է 1949 թվականի մայիսի 17-ին, և հուլիսին ընկերության գործարանները վերադարձվել էին նրա ընտանիքին: Մարիուսի որդին՝ Պոլը, դարձել էր ընկերության ղեկավարը։

աջից|մինի| Берлие GLR
Ուղևորատար մեքենաների կանոնավոր արտադրությունը դադարել է 1939 թվականին, և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ընկերությունն արտադրում էր միայն բեռնատարներ, ավելի ուշ՝ ավտոբուսներ ավելացնելով իրենց շարքին։ Սակայն, երբ գերմանացիները 1940 թվականի հունիսին այն բռնագրավել էին, գործարանն ունեցել է ավելի քան 20 նոր սեդան, և դրանք անմիջապես շահագործման են հանձնվել։ Ազատագրումից հետո՝ 1944 թվականի վերջից մինչև 1945 թվականի սկիզբը, առկա մասերից հավաքվել էր մոտ 50 սեդան, իսկ 1946 թվականին Ժնևի մասնաճյուղերը ավարտել էր վերջին 15 սեդանների արտադրությունը։ Berliet GLR բեռնատարը պատերազմից հետո առաջին նոր արտադրանքն էր։

Իր 1975 թվականի «*Վիշի Ֆրանսիա. հին գվարդիան և նոր կարգը 1940–1944*» գրքում Ռոբերտ Պաքստոնը համեմատել է Լիոնի Բերլիե բեռնատարների գործարանի ճակատագիրը, որը մնացել էր Մարիուս Բերլիեի ընտանիքի տիրապետության տակ, չնայած գերմանացիների համար 2330 բեռնատար էր արտադրում, Լուի Ռենոյի գործարանների ճակատագրի հետ, որոնք նույնպես բռնագրավվել էին, ենթադրելով, որ Ռենոյի գործարանը կարող էր վերադարձվել Լուի Ռենոյին և նրա ընտանիքին, եթե նա ավելի երկար ապրեր: Այնուամենայնիվ, 1949 թվականին մահացած Մարիուս Բերլիեն «համառորեն հրաժարվեց պատերազմից հետո ճանաչել իր դեմ ներկայացված իրավական պահանջները»: Պատահել է այնպես, որ Renault գործարանները միակն էին, որոնք ընդմիշտ բռնագրավել էր ֆրանսիական կառավարությունը։

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Պոլ Բերլիեի ղեկավարությամբ ընկերությունը դարձել է Ֆրանսիայի ծանր բեռնատարների խոշորագույն արտադրողը։ Ֆրանսիայում, Ալժիրում և Մարոկկոյում կառուցվել էին նոր գործարաններ, մշակվել էին մեքենաների նոր մոդելներ։

1957 թվականին Berliet-ը արտադրել է աշխարհի ամենամեծ բեռնատարը՝ T100 6X6-ը, որն ուներ 600 ձիաուժ (441 կՎտ; 592 ձիաուժ) շարժիչ և 700 ձիաուժ (515 կՎտ; 690 ձիաուժ) Cummins V12 շարժիչից։ Հասանելի լինելով որպես լիաքարշակ ինքնաթափ կամ 6X6 ճանապարհային քարշակ Եվրոպայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի համար, այն նախագծվել է 10 ամսվա ընթացքում Փարիզի մոտ գտնվող Կուրբևուայի գործարանում, իսկ երկրորդը կառուցվել է 1958 թվականին։ Եվս երկու T100-ներ կառուցվել են 1959 թվականին։

Ավելի ուշ, Բելգիայի Հուգլեդե քաղաքից MOL Trucks անունով առանձին ընկերությունը գնել է 1970-ական թվականների BERLIET-ի որոշ օրիգինալ մոդելների նախագծման իրավունքները և սկսել է արտադրել իր սեփական MOL միջին և մեծ 4X4, 6X6 և 8X8 բեռնատարների, ինչպես նաև ճանապարհային տրակտորների շարքը: Դրանց նախագծումն ու կառուցվածքը ամբողջությամբ հիմնված էին Berliet-ի ընտրված նախկին մոդելների վրա:

## Սիտրոեն, Ռենո և անկում
1967 թվականի օգոստոսին հաղորդվել է, որ Berliet-ը ձեռք է բերել Citroën-ը, իսկ Berliet-ի բաժնետերերը ստացել են Citroën-ի բաժնետոմսեր՝ իրենց Berliet-ի բաժնետոմսերի դիմաց։ 1966 թվականին՝ Berliet-ի որպես անկախ ընկերության գոյության վերջին տարում, նրանք արտադրել էին մոտ 17,000 տեխնիկայի մասեր։ Միավորումից հետո Citroën-Berliet-ը հայտարարել է, որ կվերահսկեր 6 տոննայից ավելի քաշ ունեցող առևտրային տրանսպորտային միջոցների ֆրանսիական շուկայի 58%-ը։ Citroën-ը Michelin-ի սեփականությունն է 1934 թվականից՝ ֆինանսական ճգնաժամից հետո։

Այդ ժամանակ Michelin-ը տիրապետում էր Citroën-ին և Berliet-ին։ Սակայն, 1973 թվականի նավթային ճգնաժամից հետո Michelin-ը որոշել էր վաճառել երկու ընկերությունները՝ կենտրոնանալով իր անվադողերի բիզնեսի վրա։ Այսպիսով, 1974 թվականին Berliet-ը վաճառվել է Renault-ին, իսկ Citroën-ը՝ Peugeot-ին։ Այնուհետև, 1978 թվականին, Renault-ն միավորել է Berliet-ը և Saviem-ը՝ ստեղծելով Renault Véhicules Industriels-ը։

Միաձուլումից հետո Berliet անվանումը դադարել է գոյություն ունենալուց, և 1970-ական թվականների վերջին մեկ այլ ֆրանսիական ապրանքանիշ դադարել է գոյություն ունենալ, և վերջին արտադրված Berliet ավտոբուսը՝ 1971 թվականի PR100-ը, շարունակել է վաճառվել որպես Renault մինչև 1993 թվականը: Միաձուլումից հետո մնացած այլ ապրանքների թվում էին 1973 թվականի VXB-170 4x4 զրահափոխադրիչը ֆրանսիական բանակի համար, ի թիվս այլոց: Berliet-ի վերջին նախագծերից մեկը վեց մխոցանի թեթև դիզելային շարժիչն էր, որը արտադրության մեջ է մտել1977 թվականին և 1982 թվականին դարձել է Renault VI **06.20** («120 մխոց») շարժիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* à propos de la Fondation de l’automobile Marius Berliet.

Կատեգորիա:1899 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ