Ստորգետնյա լիճ

[մինի|[Խաչ քարանձավ (Սլովենիա)|Խաչ քարանձավի ստորգետնյա լիճը Սլովենիայի 22 նման լճերից մեկն է|398x398փքս]]

**Ստորգետնյա լիճ** կամ **ստորերկրյա լիճ**, Երկրի մակերևույթի տակ գտնվող լիճ։ Բնականաբար առաջացած ստորգետնյա լճերի մեծ մասը գտնվում է կարստային տեղագրության տարածքներում, որտեղ կրաքարը կամ այլ լուծելի ապարները հողմահարումից քայքայվել են՝ թողնելով քարանձավ, որտեղ ջուրը կարող է հոսելով լցվել և կուտակվել։

Բնական ստորգետնյա լճերը հազվադեպ հանդիպող հիդրոերկրաբանական առանձնահատկություն են։ Ավելի հաճախ ստորգետնյա ջրերը կուտակվում են այնպիսի կազմավորումներում, ինչպիսիք են ջրատար (aquifer) հարթությունները կամ աղբյուրները։

Աշխարհի ամենամեծ ստորգետնյա լիճը գտնվում է Նամիբիայի «Վիշապի շունչ» (Դրախենհաուխլոխ) քարանձավում, որի մակերեսը կազմում է գրեթե 2 ''հա'': Երկրորդ ամենամեծը «Կորուսյալ ծովն» է, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի Թենեսի նահանգի Քրեյգհեդ քարանձավների ներսում՝ 1.8 ''հա'' մակերեսով:

## Բնութագիր
մինի|Ստորգետնյա ջրերի հոսքի և ներթափանցման դիագրամ. լայնական կտրվածք, որը պատկերում է ծանծաղ (վադոզա) գոտին, ստորգետնայ լճի ջրի մակերևույթը և հագեցած (ֆրեատիկ) գոտին

Ստորգետնյա լիճը ցանկացած ջրային մարմին է, որը չափսերով նման է երկրի մակերևույթին գտնվող լճի և կամ հիմնականում երկրի մակերևույթի տակ է կամ ամբողջությամբ ստորգետնյա է։ Այնուամենայնիվ, «լիճ» համարվողի ճշգրիտ գիտական սահմանումը դեռևս լավ հաստատված չէ: Ստորգետնյա լճերը կարող են դասակարգվել որպես «լճեր» կամ «լճակներ»՝ կախված չափի բնութագրերից, ինչպիսիք են բաց մակերեսը և/կամ խորությունը։

Բնականաբար առաջացող ստորգետնյա լճերի հազվադեպությունը կարելի է վերագրել ջրի ստորգետնյա վարքագծին։ Երկրի մակերևույթի տակ ստորգետնյա ջրերի վրա գործադրվող ճնշման քանակը մեծանում է, ինչը հանգեցնում է դրանց կլանմանը հողի մեջ։ Այն սահմանը, որտեղ կա բավարար ստորգետնյա ճնշում՝ հողը ջրով ամբողջությամբ հագեցնելու համար, կոչվում է «ստորգետնյա ջրի մակերևույթ» (water table)։ Ստորգետնյա ջրերի վերևում գտնվող տարածքը կոչվում է «չհագեցած գոտի», մինչդեռ դրանից ներքև գտնվող տարածքը կոչվում է «հագեցած գոտի»։  Հագեցած գոտում ճնշումը դառնում է ջրի հոսքը շարժող հիմնական ուժը։ Լճերը հիմնականում ձևավորվում են ձգողականության ուժի ազդեցության տակ. ջուրը քաշվում է տարածքի ամենացածր կետը և հավաքվում լճի մեջ։ Ստորգետնյա ջրերի ներքևում գտնվող ցանկացած ջուր ճնշման տակ է հայտնվում, ուստի լիճ չի ձևավորվում. փոխարենը այն ձևավորում է ջրատար շերտ (նստվածքային ապարներով հարթություն՝ ապարների մեկ կամ մի քանի միջշերտավոր ստորգետնյա շերտերով՝ տարբեր աստիճանի թափանցելիությամբ)։

Բնականորեն առաջացած ստորգետնյա լճեր կարող են լինել կարստային տարածքներում, որտեղ լուծելի ապարների քայքայումից երկրագնդի վրա առաջանում են քարանձավներ և այլ բացվածքներ: Մակերեսային ջրերը կարող են իրենց ճանապարհը գտնել ստորգետնյա այս բացվածքների միջով և կուտակվել ավելի մեծ քարանձավներում՝ ձևավորելով լճեր։

Ստորգետնյա լճերը կարող են առաջանալ նաև մարդկային գործընթացների հետևանքով, ինչպիսին է հանքերի ջրհեղեղը: Երկու օրինակ են Բլենաու Ֆեստինիոգի թերթաքարի հանքերում գտնվող լճերը, ինչպիսիք են Ուելսի Կրուզորի քարհանքը և Ավստրիայի Հալայնի աղի հանքում գտնվող լիճը:

## Օրինակներ
* Քրեյգհեդի քարանձավներ, Թենեսի, ԱՄՆ
* Խաչի քարանձավ, Սլովենիա
* «Վիշապի շունչ» քարանձավը, Նամիբիա
* Կոու Ատա, Թուրքմենստան
* Նեյրոն լիճ, Ալբանիայում
* Մոկուա ջրհոր, Նաուրու
* Սեն-Լեոնարդի ստորգետնյա լիճը, Շվեյցարիա:

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
* Անդրսառցադաշտային լիճ
* Ստորգետնյա ջրվեժ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Լճեր
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Ջուր և բնություն
Կատեգորիա:Հիդրոերկրաբանություն
Կատեգորիա:Ստորգետնյա լճեր