open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջարեդ Գիլմոր

**Ջարեդ Սքոթ Գիլմոր** (, ), կինոյի և հեռուստատեսության ամերիկացի  դերասան, որը նկարահանվել է այնպիսի հեռուստասերիալներում, ինչպիսիք են «Խելագարներ» և «Մի անգամ հեքիաթում»։ Վերջինում  մարմնավորել է Հենրիին՝ Սպիտակաձյունիկի թոռանը։

## Կենսագրություն
Ջարեդը ծնվել է 2000 թվականի մայիսի 30-ին։ Նա ունի երկվորյակ քույր՝ Թեյլորը, որի շնորհիվ էլ հայտնվել է հեռուստատեսությունում։ Ծնողները որոշել են գործակալ գտնել Թեյլորի համար և ուղևորության ժամանակ իրենց հետ վերցրել են Ջարեդին։ Երբ նրանք հանդիպել են գործակալների հետ, պարզվել է, որ նրանց հետաքրքրում է ոչ միայն Թեյլորը, այլև Ջարեդը։ Դրանից կարճ ժամանակ անց նա մասնակցել է լսումների։

Ի տարբերություն իր քրոջ, որը շուտով հեռացել է այլ ոլորտից, Ջարեդը շարունակել է աշխատել այդ ուղղությամբ։ Սկզբում Ջարեդը գովազդել է շապիկներ, ինչն էլ նրան տարել է աշխատելու հեռուստատեսությունում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Թոնի Ամենդոլա

**Թոնի Ամենդոլա** (, ), ամերիկացի դերասան։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Մի անգամ հեքիաթում» սերալից և «Զորոյի դիմակը», «Զորոյի լեգենդը» ֆիլմերից։ «Մի անգամ հեքիաթում» ֆենտեզի սերիալում մարմնավորել է Վարպետ Ջեպետոյին։

## Կենսագրություն
Թոնի Ամենդոլան ծնվել է 1951 թվականի օգոստոսի 24-ին ամերիկյան Կոնեկտիկուտ նահանգի Նյու Հեյվն քաղաքում։ Ծնողներն ուզում էին, որ նա իրավաբան դառնա, բայց Թոնին նախընտրեց դերասանի մասնագիտությունը։ 1974 թվականին Հարավային Կոնեկտիկուտի պետական համալսարանն ավարտելուց երեք տարի անց Ֆիլադելֆիայի Թեմփլ համալսարանում ստացել է գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան։ Դեռ 1978 թվականին նա տեղափոխվել էր Լոս Անջելես՝ մտադրվելով հենց այնտեղ սկսել դերասանական իր կարիերան կինոյում և հեռուստատեսությունում։

2014 թվականից հնչյունավորել է *World of Warcraft* տեսախաղի գլխավոր հերոսներից մեկին՝ Հագարդին։

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* Fan site: Selmak.Org
*

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Բալա Մելիքյան

**Բալա Գրիգորի Մելիքյան (Մելիքով)** (), հայ թառահար։

## Կենսագրություն
Հատուկ երաժշտական կրթություն չի ստացել, նրա երաժշտական ճաշակն ու ունակությունները ձևավորվել և զարգացել են Շուշվա ժողովրդա-երաժշտական միջավայրում, հոր՝ այդ ժամանակ արդեն նշանավոր թառահար Գրիգոր Մելիքովի (1859-1929 թվականներ) ազդեցությամբ։ Տասնինը տարեկան հասակում Մելիքյանը արդեն ճանաչված թառահար էր և իր գործունեությամբ կապված էր նաև Բաքվի, Թիֆլիսի ու Երևանի երաժշտական կենտրոններին։ Վիրտուոզ թառահար, մուղամների անզուգական կատարող Մելիքյանը իր կազմակերպած գործիքային անսամբլներով համերգներով հանդես է եկել (որպես մենակատար և նվագակցող) նաև Մոսկվայում ու Լենինգրադում։

## Ծանոթագրություններ

* Բալա Մելիքյան 

Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Արյան շիճուկ

**Արյան շիճուկ,** արյան պլազման՝ առանց մակարդման որոշ գործոնների, մասնավորապես, առանց ֆիբրինոգենի և հակահեմոֆիլային գլոբուլինի։ Այն պարունակում է արյան մնացած բոլոր սպիտակուցները, էլեկտրոլիտները, հակածինները, հակամարմինները, հորմոնները և այլն։

Արյան շիճուկը ստանում են պլազմայի բնական մակարդման հետևանքով (նատիվ շիճուկ) կամ արհեստական եղանակով (կալցիումի իոններով) ֆիբրինոգենը նստեցնելու արդյունքում կամ էլ ցենտրիֆուգայի միջոցով։

Շիճուկն առանձնացնում են արյան որոշ (շճաբանական) հետազոտությունների համար (օր.՝ կենսաքիմիական հետազոտություն, վարակային հիվանդությունների հետազոտություն, պատվաստման արդյունավետության ստուգում և այլն)։ Այն կիրառում են նաև որպես դեղամիջոց որոշ հիվանդությունների և թունավորումների ժամանակ. օրինակ՝ փայտացում, դիֆտերիա, գրիպ, բոտուլիզմ և այլն։

Արյան շիճուկի ուսումնասիրությամբ զբաղվում է շճաբանությունը (սերոլոգիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Wang, Wendy; Srivastava, Sudhir (2002), "Serological Markers", in Breslow, Lester, Encyclopedia of Public Health, vol. 4, New York, New York: Macmillan Reference USA, pp.&nbsp;1088–1090

## Արտաքին հղումներ
* Արյուն 

Կատեգորիա:Արյուն
Արտաշես Մեժլումյան

**Արտաշես Մարտիրոսի Մեժլումյան** (), ՀԽՍՀ վաստակավոր անասնաբույծ, կոլտնտեսական, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1953)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1937)։ 1924 - 1931 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Ղամարլուի (այժմ՝ Արտաշատ) շրջանում որպես Այգեգործների և «Չիգդամլու» կոոպերատիվ գյուղատնտեսական ընկերությունների վարչության նախագահ։ 1952—1971 թվականներին եղել է Շահումյանի շրջանի 22-րդ համագումարի անվան կոլտնտեսության վարչության նախագահ։ Մեժլումյանի ղեկավարությամբ կոլտնտեսությունը ձեռք է բերել արտադրական բարձր ցուցանիշներ, որի համար նա արժանացել է սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։

Եղել է ԽՍՀՄ 5-րդ գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, «Պատվո նշան» շքանշաններով, Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի և ԺՏՆՑ-ի ոսկե մեծ և արծաթյա մեծ (2) մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Մինամ, դու գեղեցիկ ես

**«Մինամ, դու գեղեցիկ ես»** (հանգըլ՝ 미남이시네요 / Մինամ-ի սինեյո, ), հարավկորեական հայտնի դորամա (հեռուստասերիալ)։ Ռեժիսորը Հոն Սոն Չհանն է։ Ճապոնիայում հեռուստասերիալը հայտնի է «Իկսեմեն-դեսու-նէ» անվանմամբ։ 2011-ին եթեր է դուրս եկել դորամայի նորացված տարբերակը՝ բաղկացած արդեն 12 սերիայից։ Հեռարձակվել է 2009 թվականի հոկտեմբերի 7-ից նոյեմբերի 26-ը Հարավային Կորեայի SBS հեռուստաալիքով։ Յուրաքանչյուր սերիայի միջին տևողությունը 66 րոպե է։

## Սյուժե
Մի արևոտ օր Կու Մի Նյո անունով փոքրիկ սկսնակ միանձնուհի իր վարդագույն մոպեդով ուղևորվում է քաղաք՝ դեպի Հռոմ տոմսը վերցնելու համար։ Եվ այն, ինչի նա իսկապես չէր սպասում, որ նրա ետևից կգնա մի տարօրինակ ակնոցավոր տղամարդ։

Հոգնեցուցիչ հետապնդումից հետո, տղամարդը, որն իրեն անվանում էր Մայի մենեջեր, հաղորդեց նրա եղբոր մասին։ Պարզվեց, որ Կու Մի Նամը ընտրված է ձայնագրման ընկերության նախագահի կողմից հարյուրավոր հայտատուներից՝ օգնելու համար երկար տարիների աշխատանքից բավականին հոգնած մեներգչին։ Իհարկե, լուրը ամենաուրախալիներից է, բայց Մի Նամը այն ստանում է՝ լինելով ԱՄՆ-ում, որտեղ Կորեայում վերջերս կատարված պլաստիկ վիրահատությունը ուղղող վիրահատության է ենթարկվում, և ոչ մի կերպ չի կարող վերադառնալ՝ պայմանագիրը ստորագրելու համար։ Բայց քանի որ եղբայրն ու քույրն այսքան նման են, ապա թող Կու Մի Նյոն կատարի եղբոր դերը, մինչև վերջինս վերադառնա։ Հռոմ թռչել ցանկացող միանձնուհին սկսում է մտածել, թե արդյո՞ք դա Աստծո կողմից տրված նշան չէ և համաձայնում է մտնել արկածների մեջ։ Խմբում լինելու ընթացքում, շատ բան է փոխվում Կու Մի Նյոյի սրտում։ Կկարողանա՞ սկսնակ միանձնուհին հաղթահարել բոլոր դժվարությունները և գտնել սեփական երջանկությունը։

## Դերասաններ
* **[[Չան Կըն Սոկ]]** - Հվան Տհե Գյոն 
* **[[Պակ Շին Հյո|Պակ Շին Հյե]]** - Կու Մի Նամ / Կու Մի Նյո
* **[[Լի Հոնգ Կի]]** - Կան Օն Յու (Ջերեմի)
* **[[Ջունգ Յոնգ Հվա]]** - Կան Շին Ու
* **ՅուԻ** - Յու Հե Ի
* **Պե Գի Րին** - Սան Յու («Հրաշտակներ» ֆան-ակումբի նախագահ)
* **Կիմ Ին Հվոն** - Մա Հուն Ի (Մի Նամի մենեջեր)
* **Չհվե Րան** - Կո Մի Ջա (Մի Նամի և Մի Նյոյի մորաքույր)
***Կիմ Սյո Րոն** - Մի Հվա Րան 
* **Չոն Չհան** - նախագահ Ան Սոն Չհան
* **Չհվե Սու Ըն** - Վան Կհո Դի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2009 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական ռոմանտիկ կատակերգական հեռուստասերիալներ
Մեծ հարթավայրեր

**Մեծ հարթավայրեր**, նախալեռնային սարավանդ ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Արևմուտքից եզրավորվում է Հյուսիսային Ամերիկայի Կորդիլիերաներով։ Ձգվում է հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք, հյուսիսային լայնության 29° և 62°-ների միջև։ Երկարությունը 3600 կմ է, լայնությունը՝ 500—800 կմ։ Հանդիսանում է Հյուսիս-Ամերիկյան պլատֆորմի ծայրամասը։ Սարավանդի մինչքեմբրյան բյուրեղային հիմքը ծածկված է նստվածքային ապարներով։ Մակերևույթն արևելքից արևմուտք աստիճանաբար բարձրանում է 500—1700 մ։ Շատ տեղերում երկրակեղևի վերին շերտերի ապարները լվացվել և տեղատարվել են գետերով՝ առաջացնելով 200—300 կմ երկարությամբ հովիտների խիտ ցանց և մինչև 300 մ բարձրության ելուստներ։ Վերջիններս Մեծ հարթավայրերը բաժանում են առանձին մասերի՝ Լյանո Էստականդո, Բարձր հարթավայրեր, Էդուարդի և Միսսուրիի սարավանդներ։ Հարավում տիրապետում են կարստային ձևերով սեղանաձև բարձրությունները։ Մեծ հարթավայրերը հարուստ են նավթի, քարածխի, բնական գազի, կերակրի աղի հանքավայրերով և հազվագյուտ հողերի տարրերով։ Կլիման ցամաքային է, հյուսիսում՝ բարեխառն, հարավում՝ մերձարևադարձային։ Գետերը սակավաջուր են, արագահոս, հոսում են խոր հովիտներով։ Խոշոր գետերն են Միսսուրին, Պլաթը, Արկանզասը, Կոլորադոն, Փեքոսը։ Հողերը առավելապես շագանակագույն են, հյուսիսում՝ սևահողային, գորշ անտառային, ծայր հարավում՝ դարչնագույն։ Մեծ հարթավայրերի մեծ մասը ծածկված է չոր տափաստաններով, կանադական մասում գերակշռում է անտառատափաստանը։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է։ Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, բուսաբուծությամբ (մշակում են բամբակ, կարտոֆիլ, շաքարի ճակնդեղ, կերաբույսեր) և անտառային տնտեսությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարթավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կանադայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մեծ Հարթավայրեր
Մեթիլացում

**Մեթիլացում**, մեթիլում, մոլեկուլում ջրածնի, հալոգենի կամ մետաղի ատոմի մեթիլ խմբով՝ -CH_3 տեղակալումը։ Մեթիլացում իրականացվում է մեթիլ յոդիդով՝ CH_3J, երկմեթիլ սուլֆատով՝ (CH_3O)_2SO_2, մեթանոլով՝  CH_3OH, օրգ․ սուլֆոթթուների մեթիլային Էսթերներով և մեթիլող այլ նյութերով։ Արոմատիկ ածխաջրածինները հեշտությամբ մեթիլացվում են մեթիլքլորիդով կամ դիմեթիլեթերով՝ AlCl_3-ի ներկայությամբ։ Մեթիլացում լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ՝ օրգանական սինթեզում։ Մեթիլացման միջոցով ստանում են անալգին, ամիդոպիրին, մեթիլանիլին և այլն։ 

Կատեգորիա:Օրգանական ռեակցիաներ
Մարտենյան արտադրություն

frameless|աջից
**Մարտենյան արտադրություն**, մարտենյան վառարաններ ու ընթացող պողպատահալման պրոցես։ Որպես ելանյութ օգտագործում են պողպատի ջարդոնը և թուջը (հեղուկ կամ պինդ վիճակում)։ Մ. ա., ինչպես և պողպատի արտադրության մյուս տեսակները, սև մետալուրգիայի ընդհանուր արտադրական ցիկլի երկրորդ օղակն է։ Մարտենյան պրոցեսի ընթացքում բովախառնուրդը հալվում է, ապա գերտաքացվում և բերվում համապատասխան քիմիական բաղադրության (հեռացվում են ածխածինը, սիլիցիումը, մանգանը, ինչպես նաև անցանկալի խառնուկները՝ ֆոսֆորը և ծծումբը)։ Լեգիրված պողպատ ստանալու նպատակով պրոցեսի վերջում հալույթին ավելացնում են լրացուցիչ տարրեր։ Ըսա վառարանի պատվածքի նյութի մարտենյան պրոցեսը լինում է հիմնային կամ թթվային։ Առավել տարածված է հիմնային պրոցեսը, որը հնարավորություն է տալիս վերամշակելու ցանկացած բովախառնուրդային նյութեր, այդ թվում նաև ֆոսֆորի և ծծմբի մեծ պարունակությամբ։ Թթվային պրոցեսի առավելությունն այն է, որ դրա միջոցով կարելի է ստանալ բարձր մեխանիկական հատկություններով օժտված պողպատ՝ գազի և ոչ մետաղական խառնուկների փոքր պարունակությամբ։ Մարտենյան պրոցեսում հիմնականում օգտագործում են գազային վառելիք (կոքսադոմնային և բնական)։ Այրման պրոցեսը խթանելու նպատակով ներփչվող օդը հարստացնում են թթվածնով։ Մարտենյան պրոցեսում պողպատահալման ընդհանուր տևողությունը կախված է վառարանի տարողությունից և արտադրության պայմաններից։ Օրինակ, 200 տ տարողությամբ վառարաններում այն անում է 8-9 ժ, իսկ 500 տ տարողությամբ վառարաններում հասնում է 12 ժ-ի։

Մարտենյան արտադրության հիմնական ցուցանիշը վառարանի հատակի 1 մ²-ից ստացվող պողպատի օրական զանգվածն է՝ տ-ներով (արդի վառարաններում այն կազմում է 12-20 տ)։

Կատեգորիա:Պողպատ
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Twin Twin

**Twin Twin**, ֆրանսիական փոփ-եռյակ, որը ներկայացրել է Ֆրանսիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում « *Moustache* » երգով։ Մրցույթում գրավել է 26-րդ տեղը՝ ստանալով 2 միավոր։

Խումբը կարիերան սկսել է 2010 թվականին։

## Սկավառակագրությունը
### Ալբոմներ

## Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

## Խմբի անդամները
* Լորան Իդիր
* Ֆրանսուա Ջեմել
* Պատրիկ Բիիկ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Անաբիոզ

**Անաբիոզ** (), oրգանիզմի վիճակ, երբ կենսական պրոցեսները (նյութափոխանակություն, շնչառություն և այլն) ժամանակավորապես դանդաղում են կամ աննկատ լինելու պատճառով դադարում։ Անաբիոզ առաջանում է անողնաշարավորների (միջատներ, կլոր որդեր և այլն), ինչպես նաև բույսերի և մանրէների մոտ, կյանքի պայմանների խիստ վատթարացման (բարձր և ցածր ջերմաստիճաններ, խոնավության բացակայություն և այլն) հետևանքով։ Բարենպաստ պայմաններ ստեղծվելիս բնականոն կենսագործունեությունը վերականգնվում է։ Տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է Տիերի Վիլիամ Պրեյերը () 1873 թվականին։

Անաբիոզի շնորհիվ օրգանիզմները հարմարվում են միջավայրի անբարենպաստ պայմաններին։ Ռուս գիտնական Պ.Ի. Բախմետևը, միջատներին սառեցնելով մինչև -7&nbsp;°C, պարզել է, որ վերակենդանացում հնարավոր է, եթե հյուսվածքնրի հեղուկը չի սառցակալում։ Բույսերի չոր սերմերը անաբիոզի վիճակում ծլունակությունը պահպանում են երկար տարիներ։ *Անաբիոզը և կենդանիների ձմեռային քունը չպետք է շփոթել*։ Ձմեռային քնի ընթացքում բնականոն կենսագործունեության զգալի խախտում չի նկատվում։ Անաբիոզը կիրառվում է հյուսվածքները և չոր վակցինաները պահպանելիս, սրտի, թոքերի, ուղեղի վիրահատական միջամտությունների ժամանակ, երբ պահանջվում է վիրահատվող օրգանիզմի սառեցում, տիեզերագնացության ասպարեզում և գյուղատնտեսական կենդանիների արհեստական սերմնավորման գործում։

## Տես նաև
* Հիպոթերմիա
* Կրիպտոբիոզ
* Հոմոստազ

Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյութափոխանակություն
Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Ծերացում
Օննիկ Ավետիսյան

**Օննիկ Հակոբի Ավետիսյան** (), հայ նկարիչ, արվեստաբան, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Օննիկ Ավետիսյանը ծնվել է 1898 թվականին Թուրքիայում։ 1921-1924 թվականներին սովորել է Վիեննայի «Գրաֆիկ արվեստի դպրոցում», 1927 թվականին ավարտել է Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1929-1934 թվականներին դասավանդել է Կահիրեի Նուպարյան ազգային և Պերպերյան վարժարաններում, 1936-1941 թվականներին` Կիպրոսի Մելգոնյան կրթական հաստատությունում։

Ստեղծագործել է օֆորտի, ապա՝ գեղանկարչության բնագավառում։ Օննիկ Ավետիսյանի երփնագրերն աչքի են ընկնում ընդգծված ծավալներով, գծանկարի ամուր կառուցվածքով։ 1965-1967 թվականներին նկարել է Բեյրութի Սուրբ Նշան տաճարի համար։
* «Մկրտություն», 1942, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարան
* «Սուգ», 1945, Կահիրեի արդի արվեստի թանգարան
* «Եղերամայրեր», 1946, ՀԱՊ
* «Աքսորյալներ», 1963, Անթիլիասի կաթողիկոսարան
* «Քանդված դամբարան. Կահիրե», ՀԱՊ

Զբաղվել է հայկական տպագրատառերի բարելավմամբ, հրատարակել «Փորձ մը հայ տպագրական տառերու բարեփոխութեան և արդիականացման» (1946) գիրքը, որն արժանացել է ՀԽՍՀ-ում հայտարարված հատուկ մրցանակի։

Հեղինակ է «Հայ նկարիչներ և քանդակագործներ» (1959, ֆրանսերեն) գրքի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրյան, 1938, Պուքրեշ, Հատոր Բ, էջ 327-328։

Կատեգորիա:Եգիպտահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ տառաստեղծներ
Պերուի պատմություն

մինի|աջից|Լիմայի քարտեզը

Պերուն մեծ մասամբ հայտնի է որպես Ինկերի կայսրության սիրտ, բայց այն տեղաբնիկների մշակութային օջախն է եղել դեռ Ինկերի այնտեղ հաստատվելուց առաջ։ Ինկերի կայսրության ամենազարմանալի հատկությունը իր կարճատև գոյությունն է։ 1430 թվականին Ինկերի ոստանը համարվում էր Կուսկո գետի հովտի շրջակայքից մի քիչ ավելի ընդարձակ տարածքը։ Ավելի քան մեկ դար անց, նվաճումների և կայուն քաղաքակրթության արդյունքում, Ինկերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքը ավելի քան 1 միլիոն քառակուսի կիլոմետր էր, որը ձգվում էր հյուսիսարևմտյան Արգենտինայից մինչև Հարավային ]]Կոլումբիա]]։ Ինկերի մայրաքաղաք Կուսկոն անկասկած ամենահարուստ քաղաքն էր ամբողջ Ամերիկայում։ Տաճարները բառացիորեն երեսպատված էին ոսկու շերտով։ 1532 թվականին Ինկերի կայսրության հզորությունը պայմանավորված էր պատերազմական հաջողություններով։ Պերուի պատմության ամենամեծ ողբերգությունը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Ֆրանսիսկո Պիզարոն և իսպանացի կոնկիստադորների ավազակախմբերը ժամանեցին Կուսկո։ Ցուցադրելով հանգամանքներն իր առավելության համար օգտագործելու կարողությունը՝ Պիզարոն ձեռք է բերում Ինկերի առաջնորդի հետ հանդիպելու պայմանավորվածություն, որի ժամանակ խաբեության և նենգության ճանապարհով նրան սառնասրտորեն սպանում է։ Ի դեմս կատաղի դիմադրության՝ Պիզարոն և իր մարդիկ թալանում և ավերում են քաղաքը։ Չնայած Ինկերը, հաջորդ մի քանի տասնամյակների ընթացքում շարունակում են պայքարը, բայց այնուամենայնիվ հաստատվում է Իսպանական գերիշխանությունը։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.peru-explorer.com/history.htm
* http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=nos
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/453229/history-of-Peru

Կատեգորիա:Պերուի պատմություն
Մեգհալայա

**Մեգհալայա**, նահանգ (1970-ից) Հնդկաստանի հյուսիս-արեելքում։ Տարածությունը 22 կմ2 է, բնակչությունը՝ 1100 հազար (1978), վարչական կենտրոնը՝ Շիլոնգ։ Ռելիեֆում տիրապետում են բլուրները և ցածր լեռները։ Կլիման արևադարձային է, մուսսոնային։ Տարեկան տեղումները տեղ-տեղ անցնում են 10000 մմ-ից։ Տարածված են արևադարձային անտառները և մացառուտային թփուտները։ Առավելապես ագրարային, հետամնաց տընտեսությամբ նահանգ է։ Մշակում են բրինձ, եգիպտացորեն, կորեկ, կարտոֆիլ, նարինջ։ Կա շերամապահություն, փայտամթերում, ածխի արդյունահանություն։

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Մեզենքիմ

մինի|Մեզենքիմ
**Մեզենքիմ**, (մեզո... և հունարեն, έγχυμα-լցված, այստեղ՝ հյուսվածք), բազմաբջիջ կենդանիների մեծամասնության և մարդու սաղմնային շարակցական հյուսվածք։ Զարգանում է առաջնային սաղմնային թերթիկներից անջատված բջիջներից։ Վաղ շրջանում բաղկացած է շարժուն ելուստավոր բջիջներից, որոնք հետագայում միանալով՝ ցանց կամ կուտակումներ են առաջացնում։ Ձևավորվում է էնտոդերմից, մեզոդերմից (էնտոմեզենքիմ) և էկտոդերմի (էկաոմեզենքիմ)։Ողնաշարավորների և մարդու էնտոդերմ մեզինքիմից առաջանում են շարակցական հյուսվածքը, արյունատար անոթները, արյան ձևավոր տարրերը, հարթ մկանները, էկտոմեզենքիմից՝ ընդերային կմախքը, գումակային բջիջները և մաշկի շարակցահյուսվածքային շերտի մի մասը։ Երբեմն մեզինքիմ են անվանում նաև ֆիբրոբլաստնեբը և ցանցանման (ռետիկուլային) բջիջները։

Կատեգորիա:Շարակցական հյուսվածք
Ալիխանչալի

**Ալիխանչալի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

1907 թ.-ին ուներ 158 բնակիչ՝ մեծ մասամբ ադրբեջանցիներ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիխան Փայասի

**Ալիխան Փայասի**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում, Ալագյազ (Եղեգիս) գետի հոսանքի շրջանում։

20-րդդարի սկզբին ուներ 6 տուն ադրբեջանցի բնակիչ։

Ալիխան Փայասիից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Աղվանք հայկական եկեղեցու ավերակները, իսկ գյուղից հարավ գտնվում էր 1666 թվականին կառուցված Ծատուրի կամուրջը, որը մինչև 19-րդ դարավերջ կանգուն էր։

Գյուղը լքվել և ավամայցվել է։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիկալա

**Ալիկալա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում, Վան քաղաքից մոտ 32 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելյան ափին։

XX դարի սկզբին ուներ մոտ 30 տուն քուրդ բնակիչ։

Բնակիչներն զբաղվում էին անասնապահությամբ։

Ալիկալայի մոտ կան հայկական բերդի ավերակներ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիկան (Մշո գավառ)

**Ալիկան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Ֆարկին քաղաքից 20 կմ արևելք, Բաթմանսու գետի ձախ կողմում՝ ափից 3 կմ հյուսիս։

Գյուղից արևելք անցել է խճուղային ճանապարհ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիկան (Բայազետի գավառ)

**Ալիկան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Ալաշկերտ քաղաքից 67 կմ հարավ-արևմուտք՝ բլրապատ վայրում։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սպիով դեմքը (այլ կիրառումներ)

**Սպիով դեմքը** կարող է վերաբերել հետևյալ անվանումներին

## Ֆիլմեր
* Սպիով դեմքը (ֆիլմ, 1932) - 1932 թ. նկարահանված ֆիլմ
* Սպիով դեմքը (ֆիլմ, 1983) - 1983 թ. նկարահանված ֆիլմ

## Գրականություն
* Սպիով դեմքը (գրվածք), Արմիթեջ Թրեյլի վեպ
Հարություն Վերդյան

**Հարություն Արարատի Վերդյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Աշխատել է Աբովյան քաղաքի գործարաններից մեկում՝ որպես ճշգրիտ սարքերի կարգավորող։ Սովորել է Երևան քաղաքի տեխնիկումում։ Աբովյանի շրջկոպում աշխատել է վաճառող, ապրանքագետ, խանութի վարիչ։ 1988 թվականին ԼՂԻՄ-ում իրավիճակի սրմամբ պայմանավորված, մեկնեց Ստեփանակերտ։ Սկզբնական շրջանում աշխատեց կոպերատիվ տնտեսությունում, որի ղեկավարն էր ու նախաձեռնողը, այնուհետև աշխխատեց Ստեփանակերտի մարզային պարետատանը։ Մարտական գործողությունների սկսման առաջին իսկ օրվանից զենքը ձեռքին կռվեց հայրենիքի պաշտպանության և ազատագրության համար։ Մասնակցել է Շուշիի, Բերձորի (Լաչին), Մարտակերտի և Մարտունու շրջանների բնակավայրերի ազատագրման ու ինքնապաշտպանական մարտերին։

Մահացել է 1992 թվականի օգոստոսի 3-ին Մարտակերտի շրջանի Վարդաձոր գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ներքին Քարհատ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 3 մահեր
Աշիկ Մանուկյան

**Աշիկ Ավետի Մանուկյան** (), խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1966)։ ԽՄԿԿ անդամ 1920 թվականից։

## Կենսագրություն
1926 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանը, 1929 թվականին՝ Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը (Մոսկվա)։ 1930-1935 թվականներին Ամերիկա-խորհրդային բաժնետիրական ընկերության (Ամտորգ) տնտեսական վարչության պետ Նյու Յորքում։ 1935 թվականից ԽՍՀՄ արտաքին առևտրի մենաշնորհի ինստիտուտի տնօրեն։ 1939-1941 թվականներին և 1947-1956 թվականներին գիտական աշխատանք է կատարել ԽՍՀՄ ԱԱՄ կոնյունկտուրայի գիտահետազոտական ինստիտուտում, միաժամանակ դասախոսել Արտաքին առևտրի ինստիտուտում և Արտաքին առևտրի ակադեմիայում։ 1956 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ համաշխարհային էկոնոմիկայի և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի սեկտորի վարիչ։ Եղել է միջազգային մի շարք կոնֆերանսների ու բանակցությունների տնտեսական փորձագետ ու խորհրդական, ԽՍՀՄ ԱԱՄ կոնյունկտուրայի գիտահետազոտական ինստիտուտի, ԽՍՀՄ ԳԱ համաշխարհային էկոնոմիկայի և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի կազմակերպիչներից։ Գիտական աշխատությունները (թարգմանվել են աշխարհի տարբեր լեզուներով) վերաբերում են համաշխարհային կապիտալիստական էկոնոմիկայի պրոբլեմների ուսումնասիրությանը։

Պարգևատրվել է ժողովուրդների բարեկամության և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տնտեսագետներ
Սարիբեկ Մանուկյան

**Սարիբեկ Արմենակի Մանուկյան** (), հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980, «Հայ նոր գրականության պատմություն» կոլեկտիվ աշխատության համար)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

## Կենսագրություն
Սարիբեկ Մանուկյանը ծնվել է 1917 թվականի փետրվարի 10-ին, Երևանում։ 1937 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1941 թվականին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Կռվի ժամանակ կորցրել է աջ աչքը։ 1945 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Սովորել է Բաքվի հետևակային զինվորական դպրոցում և ստացել լեյտենանտի կոչում։ 1949 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում։ 1951 թվականին «Գեղամ Սարյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1972 թվականին «Հակոբ Հակոբյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Հրատարակել է «Գեղամ Սարյան» (1954), «Ժողովուրդների բարեկամության արտացոլումը սովետահայ գրականության մեջ» (1956), «Վահան Թոթովենց» (1959), «Պերճ Պռոյան» (1964), «Լևոն Բաշալյան» (1969), «Հակոբ Հակոբյան» (1975) աշխատությունները։ Մասնակցել է «Հայ նոր գրականության պատմության» (հ. 1-5, 1962-1979, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1980) ստեղծման գործին։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1980
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան

## Երկեր
* Գեղամ Սարյան, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1954, 132 էջ։
* Ժողովուրդների բարեկամության արտացոլումը սովետահայ գրականության մեջ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1956, 143 էջ։
* Սովետահայ գրականության տարեգրությունը (հեղինակակիցներ Հ. Ղազարյան և Ա. Զաքարյան), Երևան, ԳԽՍՀ ԳԱ, 1957, 753 էջ։
* Վահան Թոթովենց, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1959, 157 էջ։
* Պերճ Պռոշյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 196 էջ։
* Հակոբ Հակոբյանի կյանքի և գործունեության տարեգրությունը (հեղինակակից Խաժակ Գյուլնազարյան), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1965, 298 էջ։
* Լևոն Բաշալյան, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1969, 264 էջ։
* Հակոբ Հակոբյան, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1975, 386 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Սոս Մանուկյան

**Սոս Մնացականի Մանուկյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1961)։

## Կենսագրություն
left|մինի|Սոս Մանուկյանի հուշաքարը տան պատին
1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1944-1985 թվականներին եղել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտի ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար։

1936-1941 թվականներին կազմել է մի շարք բնակավայրերի (Էջմիածին, Սևան և այլն) գլխավոր հատակագծերը։ Նրա նախագծերով կառուցվել են Թումանյանի (1945-1955), «ԿԱՆԱԶ» գործարանի (1948-1962) բանավանները, Էջմիածնի (1945-1946) և «ԿԱՆԱԶ» գործարանի (1953-1954) մշակույթի պալատները, կույրերի տուն-կոմբինատը Երևանում (1948) բնակելի տներ Ազատության (1949-1952), Օրջոնիկիձեի (1950-1952) պողոտաների վրա և այլն, Լենինականում, ակումբներ Զեյվայում (1949), Սևանա թերակղզում (1952-1953), Ծովագյուղում (1965-1966), Աշտարակում (1972), երկաթուղային կայարաններ (1965-1970), Հայրենական պատերազմում զոհվածների հուշարձան Ծովագյուղում (1967)։

## Պարգևներ
* Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր (1951)
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1961)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Փայլակ Մանուկյան

**Փայլակ Սարգսի Մանուկյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1961)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը (1935)։

Ստեղծագործություններից են՝ 
*Լենինականի (1933), Աշտարակի (1949), Ջերմուկի (1952) գլխավոր հատակագծերը, բնակելի և վարչական շենքեր
* Երևանի Կիրովի այգում կանգնեցված կարմիր բանակի մարտիկներին նվիրված հուշասյունը (1940, ճարտարապետ Հայկ Դավթյանի հետ)
* Գյումրիում՝ «Անտառային» բնակելի թաղամասը
* Վանաձորում՝ դպրոց, հանրախանութ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Մանուչար Մելիք-Շահնազարյանց

**Մանուչար Մելիք-Շահնազարյանց**, (), Գեղարքունիքի մելիք 1730-1740-ական թվականներ։

Հաջորդել է հորը՝ Մելիքջան Մելիք-Շահնազարյանցին։ Վայելել է Նադիր շահի վստահությունը, իր զորքերով մասնակցել Հնդկաստան կատարած նրա արշավանքներին։ Արարատյան երկրի (Չուխուր-Սա’դ) բեկլարբեկը, վախենալով Մանուչարի աճող հեղինակությունից, նրան հրավիրել է Երևան և դավադրաբար սպանել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մելիքներ
Կատեգորիա:Մելիք-Շահնազարյաններ
Ալեքսանդր Մանուչարյան

**Ալեքսանդր Բագրատի Մանուչարյան** (), հայազգի խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1958), պրոֆեսոր (1963)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը 1956-1959 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի անասնապահության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1965 թվականին եղել է ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի և կազմակերպման ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ՝ գիտության գծով, 1965-1975 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի գյուղատնտեսական արտադրության էկոնոմիկայի և կազմակերպման ամբիոնի վարիչ։	Նա ապացուցել է, որ տեղական տավարի, շվիցի և զեբուի խառնածինների և հիբրիդների նպատակադիր ընտրությամբ ու զույգ ընտրությամբ «իր մեջ» բուծումից ստացված սերունդը համատեղում է մսատվության, կաթնառատության և կաթի բարձր յուղայնության հատկություններ։ Դրա հիման վրա Ադրբեջանի ԽՍՀ-ում ստեղծվեց կովկասյան գորշ տավարի ցեղը, որի հեղինակներից է նաև Մանուչարյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Արամ Մանուչարյան

**Արամ Վահանի Մանուչարյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Իգդիրի քաղաքային դպրոցում։ 1914 թվականին ուսման նպատակով մեկնել է Ռումինիա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին քարոզչություն է տարել ռուսական բանակում, մասնավորապես հայ զինվորների մեջ։ 1918 թվականին վերադարձել է Հայաստան, պրոպագանդիստական ու կազմակերպչական աշխատանք տարել տարբեր վայրերում։ 1920 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲ (բ) կ Երևանի կոմիտեի անդամ, մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը, որի ջախջախումից հետո ձերբակալվել է։ Բանտում եղել է կուսակցական ընդհատակյա բջջի անդամ։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է առողջապահության, հողագործության, կապի բնագավառներում և Հայկոմկուսի Կենտկոմի ապարատում։ 1936-1937 թվականներին եղել է Անդրֆեդերացիայի կապի ժողկոմատի հայկական գրասենյակի լիազորը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Գոշիզմ

**Գոշիզմ** (ֆրանս. gauchisme), 1960-1970 ական թթ.-ի ֆրանսիական ձախ ծայրահեղական շարժումների ընդհանրական անվանումը։ Բաժանվում է երկու խոշոր խմբավորումների՝ անարխիստական և տրոցկիստական։ Գոշիզմի սոցիալական բազան ֆրանսիացի ուսանողներն էին։ Գոշիզմի շրջանակներում գործող կազմակերպությունների, խմբերի և անձանց գործելակերպը հաճախ ծայրահեղական բնույթ էր կրում։ «Գոշիստներ»-ը անխնա քննադատում էին ՖԿԿ-ին (Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցություն)։

## Գոշիստական որոշ կազմակերպություններ և խմբեր
Անարխիստական
* «Ձախ պրոլետարական»
* «Կեցցե հեղափոխությունը»
* «Կարմիր ճակատ»
* «Կարմիր գիծ»
* «Ժողովրդական նոր դիմադրություն» (կազմակերպել են հարձակումը փարիզյան «Սանտե» բանտի և Ֆրանսիայում Հորդանանի դեսպանատան վրա 1971 թ.-ին)

Տրոցկիստական
* «Կոմունիստական միություն»
* «Կոմունիստական լիգա»
* «Աշխատավորական պայքար»

Տրոցկիստական կազմակերպությունները բռնությունների կոչեր էին անում, սակայն, ի տարբերություն անարխիստների, կոչերը գործողությունների չէին վերածվում։

## Աղբյուրներ
* Ланцов С. А. Террор и террористы. С. 49.

## Գրականություն
* Lénine, * La Maladie infantile du communisme (le « gauchisme »)* (lire en ligne sur marxist.org)
* Richard Gombin, *Les Origines du gauchisme*, Seuil, 1971.
* Thierry Pfister, *Le Gauchisme*, publ. Filipacchi, 1972.
* Edvard Iakovlevitch Batalov, Marina Vichnevskaïa, et Nathalia Peressada, *Philosophie de la révolte : Critique de l'idéologie du gauchisme*, Éd. Du Progrès, 1976

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Մեծապետական շովինիզմ

**«Մեծապետական շովինիզմ»**, իշխող ազգերի ներկայացուցիչների ազգայնականության ծայրահեղ ձև, որը դրսևորվում է բազմազգ պետություններում այլ ժողովուրդների ճնշման մեջ։ Համարվում է ռասիզմի դրսևորում։

Ենթադրաբար առաջացել է ազգային ու բազմազգ պետությունների և գաղութային կայսրությունների կազմավորման ժամանակաշրջանում։ Մեծապետական շովինիզմը, և առհասարակ շովինիզմը, հրահրում է թշնամանք ու ատելություն մյուս ժողովուրդների նկատմամբ, խտրականություն՝ տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային բնագավառներում, զրկում նրանց ինքնուրույնությունից։ Օրինակ, նախկին Ավստրո-Հունգարական, Ռուսական կայսրություններում, Օսմանյան Թուրքիայում և այլուր իշխող դասակարգերը մեծապետական շովինիզմի քաղաքականություն էին իրականացնում ենթակա բազմաթիվ ժողովուրդների նկատմամբ։

Մեծապետական շովինիզմի գաղափարախոսությունն ու քաղաքականությունը սաստկացան իմպերիալիզմի դարաշրջանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ մմեծապետական շովինիզմի նշանակալի կրող հանդիսացավ Երրորդ Ռայխը, որը գերմանական ազգը հռչակեց «բարձր» արիական ռասսա՝ իբր կոչված գերիշխելու մյուս բոլոր ժողովուրդներին։ Ետպատերազմյան շրջանում մի շարք երկրներում (ՀԱՀ, ԱՄՆ, Իսրայել և այլն) իրականացվել են քաղաքականություններ, որոնք կարելի է վերագրել նաև մեծապետական շովինիզմին (օր․՝ ռասսայական խտրականություններ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Միքայել Մանուչարյան

**Միքայել Ծատուրի Մանուչարյան (Մանուչարով)**, (1885, գյուղ Արծվանիկ (այժմ՝ Ղափանի շրջանում) - 1963, Բաքու), հայ բոլշևիկ հեղափոխական։ ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է Բաքվի նավթարդյունաբերողների մեխանիկական արհեստանոցներում։ 1909 թվականին ձերբակալվել է և 4 տարով աքսորվել Ղափանի պղնձահանքերը։ 1914-1919 թվականներին գործուն մասնակցություն է ցուցաբերել Բաքվի հեղաշրջմանը։ Եղել է Ստեփան Շահումյանի կազմակերպած մարտական դրուժինայի անդամ, ընտրվել բանվորների և զինվորների Բաքվի խորհրդի անդամ։ Նշանակվել է Բաքվի կոմունայի արտակարգ հանձնաժողովի օպերատիվ մասի պետ։ Կոմունայի պարտությունից հետո տեղափոխվել է Աստրախան։ Աշխատել է 11-րդ և 12-րդ կարմիր բանակների հատուկ բաժիններում։ 1919 թվականին ընդգրկվել է Կամոյի մարտական ջոկատի կազմում։

Անդրկովկասում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո՝ 1921-1925 թվականներին, տնտեսական աշխատանք է կատարել Բաքվում։ 1925 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել Ղափանի պղնձաձուլական գործարանի և հանքերի շահագործման տնօրենի տեղակալ (1925-1928)։ 1928-1936 թվականներին վերստին աշխատել է Բաքվում՝ եղել է ԱԿ(բ)կ Կենտկոմի, ԱԽՍՀ Կենտգործկոմի, ԱԿ(բ)կ և ԱԽՖՍՀ կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովների անդամ։

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արծվանիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1963 մահեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Հովհաննես Մանուչարյան

**Հովհաննես Ասլանի Մանուչարյան** (Մանուչարով, ), հայ նարոդնիկ։

Գրիգոր Մանուչարյանցի տոհմից։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի և Քութայիսի գիմնազիաներում, 1882 թվականին ընդունվել Պետերբուրգի համալսարանի մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ Ուսանողական շարժումներին մասնակցելու համար 1883 թվականին հեռացվել է համալսարանից։ Նույն թվականին «Նարոդնայա վոլյա» նարոդնիկական կազմակերպության անդամների հետ հեղափոխական աշխատանք է ծավալել Խարկովում (հիմնել են ընդհատակյա տպարան, տպագրել և տարածել հեղափոխական գրականություն)։ 1885 թվականին դատապարտվել է կախաղանի։ Բայց դատավճիռը փոխարինվել է 10 տարվա բանտարկությամբ, և նա նետվել է Շլիսելբուրգի ամրոցը։ Բանտում շարունակել է հեղափոխական աշխատանքը, սերտ կապ պահպանել նարոդովոլեցներ Նիկոլայ Մորոզովի և Վ. Ն. Ֆիգների հետ։ Ազատազրկման ժամկետը լրանալուց (1895) հետո Մանուչարյանը հրաժարվել է հեռանալ Շլիսելբուրգից, քանի դեռ այնտեղ էին իր հեղափոխական ընկերները։ Ցարական ոստիկանությունը նրան աքսորել է Սախալին։ Նրա անձնական բախտով հետաքրքրվել և փորձել է նրան օգնել գրող Անտոն Չեխովը։ Աքսորում Մանուչարյանը գրել է «Իմ դատավարությունը» («Բիլոյե» («Былое»), 1906, Ν 7), «Շլիսելբուրգից դեպի Սախալին» («Բիլոյե» («Былое»), 1907, Ν 6) հուշագրությունները։ Թաղվել է Բլագովեշչենսկ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հայրենական պատերազմի շքանշան

**«Հայրենական պատերազմի շքանշան»** (), ԽՍՀՄ ռազմական շքանշան, հաստատված Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով՝ «Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի շքանշանի ստեղծման  կարգը», մայիսի 20-ին 1942 թ.։ Հետագայում շքանշանի նկարագրության մեջ որոշ փոփոխություն է մտցվել ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով՝ հունիսի 19-ին, 1943 թ., իսկ շքանշանի կարգավիճակի մեջ՝ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով դեկտեմբերի 16-ին, 1947 թ.։

Պատերազմի ժամանակ այս շքանշանով պարգևատրվել են 1 276 000 մարդ, այդ թվում, մոտ 350 հազարը՝ I աստիճանի շքանշանով։ Պարգևատրվել են Կարմիր Բանակի շարքային և հրամանատարային կազմը, Ռազմածովային նավատորմը և պարտիզանական ջոկատները, ԽՍՀՄ-ի համար մղված մարտերում «քաջություն, տոկունություն և արիություն դրսևորած», ինչպես նաև այն զինծառայողները, ում գործողությունները նպաստել են Կարմիր բանակի ռազմական գործողությունների հաջողությանը։

## Գրականություն

*  Указ Президиума Верховного Совета «Об учреждении Ордена Отечественной войны первой и второй степени» от 20 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 28 мая (№ 19 (178)). — С. 1.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ շքանշաններ
Մոխիրներից հառնած մայրը

**«Մոխիրներից հառնած մայրը» հուշարձան**, գտնվում է Երևանում` Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում, տեղադրվել է 2002 թվականի հունիսի 1-ին։ Արձանը նվիրված է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի նահատակներին ու եղեռնը վերապրածներին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Ռուստամ Ավետիսյան

## Պատմություն
«Մոխիրներից հառնած մայրը» հուշարձանը նվիրաբերվել է Էսքիջյան և Լազարյան ընտանիքների կողմից (ԱՄՆ)։ Բնօրինակը գտնվում է Լոս Անջելեսի Արարատ-Էսքիջյան թանգարանում։

## Տես նաև
*Մոխիրներից հառնող Մայր Հայաստան (հուշարձան, Լոս Անջելես)

## Պատկերասրահ

Մոխիրներից_հառնած_մայրը.jpg
Մոխիրներից_հառնած_մայրը1.jpg
Մոխիրներից_հառնած_մայրը5.jpg
Մոխիրներից_հառնած_մայրը4.jpg
Մոխիրներից_հառնած_մայրը2.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աջափնյակի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Լավրենտի Բարսեղյան

**Լավրենտի Աշոտի Բարսեղյան** (), հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր (1998)։ Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի հիմնադիր-տնօրեն (1995)։

## Կենսագրություն
1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։

* 1968-1972 թվականներին ղեկավարել է Էրեբունի ամրոցի, Գառնիի տաճարի, Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան (Դսեղ) վերականգնման աշխատանքները
* 1973-1978 թվականներին՝ ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության մշակութալուսավորչական հիմնարկների վարչության պետ
* 1978-1985 թվականներին` ՀԱՊԹ տնօրեն
* 1984-1985 թվականներին` միաժամանակ՝ ՀՊՊԹ տնօրեն
* 1988-1991 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչության պետ
* 1992-1995 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ փոխնախագահ

Լավրենտի Բարսեղյանը մի շարք թանգարանների գիտական ցուցադրությունների հեղինակ է։

Աշխատությունները վերաբերում են հայ ժողովրդի ծագման ու կազմավորման հարցերին նվիրված պատմագիտական և աղբյուրագիտական հետազոտությունների ամփոփմանը, Հայոց ցեղասպանությանը։

Ազգային անվտանգության հիմնախնդիրների միջազգային ԳԱ նախագահության անդամ (1998), «Ազգային անվտանգության հիմնախնդիրների համահայկական ակադեմիա» հասարակական կազմակերպության նախագահ (2003)։

## Պարգևներ
*Ֆրիտյոֆ Նանսեն միջազգային հիմնադրամի ոսկե հուշամեդալ (2002)
*ՀՀ Մովսես Խորենացու մեդալ (2003)

## Երկեր
* Հայ ժողովրդի ծագման և կազմավորման պրոբլեմը հայագիտության մեջ, Ե., 1974:
* Պատմագրական վկայությունները Հայկական լեռնաշխարհի երկրաշարժերի մասին, Ե., 1995:
* Հայ ժողովրդի ծագման և կազմավորման հարցերը պատմագիտության մեջ, Ե., 1996:
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Հայոց ցեղասպանության դատապարտումը և թուրքական հակազդեցությունը, Ե., 2001:
* Հայոց ցեղասպանության հրապարակայնորեն դատապարտման և ճանաչման ժամանակագրությունը (1915-2000 թվականներ), Ե., 2001:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Խերսոնես հրվանդան

**Խերսոնես, հրվանդան** Ղրիմի թերակղզում, Սևաստոպոլի հարավարևմտյան ծայրակետում։ Գտնվում է Սևաստոպոլ քաղաքի Գագարին թաղամասի կազմում։

Հրվանդանում 1816 թվականից գործում է փարոս, ապահովում է նավերի մոտեցումը Սևաստոպոլի նավահանգիստ, փարոսի բարձրությունը 36 մետր է։

Կատեգորիա:Հրվանդաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրվանդաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի աշխարհագրություն
Մեծ Բալխան

**Մեծ Բալխան**, լեռնաշղթա Թուրքմենստանի հարավում։ Ուզբոյի չոր հունով բաժանվում է Փոքր Բալխանից և Կոպետդաղ լեռնաշղթայից։ Երկարությունը մոտ 70 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 1880 մ (Առլան լեռ)։ Անտիկլինորիում է՝ հս․ զառիթափ և հվ․ մեղմաթեք լանջերով։ Արմում սուզվում է մերձկասպյան հարթավայրի նորագույն նստվածքների տակ։ Կազմված է գլխավորապես յուրայի և կավճի կրաքարերից ու ավազաքարերից։ Լանջերը խիստ մերկացած են։ հարավային լանջը կտրտված է կիրճերով։ Տիրապետում են անապատային (մինչև 800 մ բարձրությունները), կիսաանապատային և լեռնատափաստանային լանդշաֆտները՝ լեռնային քսերոֆիտներով ու նոսր անտառներով։ Կիրճերում աճում են թփուտներ։ Ոչ մեծ հարթ տեղամասերը օգտագործվում են որպես անջրդի ցանքատարածություններ։

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքմենստանի լեռնաշղթաներ
Աշոտ Մելքումյան

**Աշոտ Գալուստի Մելքումյան**, (), Փառքի երեք աստիճանների շքանշանների ասպետ։

## Անձնական կյանք
ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ 1957 թ. հեռակա ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ Աշխատել է գ. Առաջաձորի (Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ) գյուղխորհրդի նախագահ։ Մահացել է 1984 թ. օգոստոսի 28-ին։ Պարգևատրվել է մեդալներով։

## Ռազմական կարիերա
1941 թվականին կամավոր մեկնել է ծառայության Կարմիր բանակում։ 1942 թվականի վերջում, երբ հակառակորդի զորքերը հարձակում գործեցին Հյուսիսային Կովկասի վրա, ռազմաճակատ մեկնեց 89-րդ Հայկական հրաձգային վաշտը, որի հետ էլ սերտորեն կապված է հետախույզ Ա. Մելքումյանի ռազմական ուղին։ 1944 թվականի փետրվարին Ա. Մելքումյանն առաջադրանք է ստացել իր խմբով անցնել հակառակորդի թիկունքն ու տեղեկատվություն ձեռք բերել։ Մեծ դժվարություններ հաղթահարելով՝ նա ռադիոյով տեղեկացնում է հակառակորդի զորքի տեղակայման մասին, ինչի արդյունքում խորհրդային օդուժը հեռահար կրակով ոչնչացնում է գերմանական զրահամեքենաների սյունաշարը, նյութատեխնիկական բազաներն ու հաղորդակցության միջոցները, «Մեծ Գերմանիա» վաշտի շտաբը։ Այս գործողության հաջողությունն ապահովում է Աշոտ Մելքումյանը, ինչի համար 1944 թվականի փետրվարի 2-ին պարգևատրվում է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ա. Մելքումյանը ռազմական հերոսություններով առանձնացել է նաև Սապուն լեռան շրջանում։ Նա հայտնաբերել է 9 գնդացրային կետեր, որոնք ոչնչացրել է խորհրդային հրետանին, ինչից հետո բացվել է հարձակման ճանապարհը։ Այդ ընթացքում Ա. Մելքումյանը ոչնչացրել է հակառակորդի 13 զինվոր և սպա, ինչի համար պարգևատրվել է Փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Մելքումյանի ստորաբաժանումն առանձնացել է նաև Լեհաստանի ազատագրման համար մղվող մարտերում, որից հետո նա դարձել է Փառքի շքանշանի ասպետ։ Հակառակորդի դեմ պատերազմելով՝ Ա. Մելքումյանն անցել է Կովկասյան լեռներից մինչև Բեռլին և պատերազմն ավարտել է Ալբայի ափերին։

## Պարգևներ
Փառքի շքանշաններին արժանացել է Կերչի, Սևաստոպոլի և Լեհաստանի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած արիության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Գեորգի Մելքումյան

**Գեորգի Արշակի Մելքումյան**, (ծն․ մարտի 20, 1932, գյուղ Հադրութ, Լեռնային Ղարաբաղի Հադրութի շրջանում), խորհրդային պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1964)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը (1954)։ Աշխատել է Ադրբեջանի ԽՍՀ Կարյագինոյի (այժմ՝ Ֆիզուլիի) շրջանի ճանապարհների շահագործման տեղամասում, «Ադրբճաննախագիծ» ինստիտուտում, 1961 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի խճուղային ճանապարհների գլխավոր վարչությունում։ 1970 թվականից՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային ճանապարհների շինարարության և շահագործման մինիստրի տեղակալ, 1977 թվականից՝ նախարար։

Եղել է նաև ՀԽՍՀ գումարման Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Թամար Մելքումյան

**Թամար Բաղդասարի Մելքումյան**, (), հայ խորհրդային դերասանուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1961)։

1931 թվականին ընդունվել է Բաքվի հայկական թատրոնին կից դրամատիկական ստուդիան և սովորելուն զուգընթաց աշխատել նույն թատրոնում։ 1936 թվականից Ստեփանակերտի Մաքսիմ Գորկու անվան թատրոնի դերասանուհի։

## Դերեր
Լավագույն անձնավորումներից են՝ 
* Էփեմիա՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» 
* Սալոմե՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Քանդած օջախ»
* Մարգարիտ՝ Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* Նատաշա՝ Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»
* Սևիլ՝ Զ․ Զաբարլիի «Սևիլ»
* Իատաման՝ Ս. Վուրղունի «Վագիֆ»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Տիգրան Մելքումյան

**Տիգրան Մելիքսեթի Մելքումյան** (), ինժեներա-տեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1949)։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1940)։ ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1957)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Ավարտել է Բաքվի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1929)։ 1919 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ, Թուրքմենիայում կռվել սպիտակ գվարդիականների դեմ։ 1932 թվականից դասավանդել ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիայում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945)։ Մինչև զորացրվելը (1969) աշխատել է ավիացիոն արդյունաբերության տարբեր գիտությունների հիմնարկներում։ Մոտորաշինության բնագավառում կատարել է գիտական ներդրումներ։ Ունի գիտական ուսումնասիրություններ։

## Մրցանակներ
Ունի ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1949)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Армения Онлайн
* Кто есть кто в армянском мире 
* Мелькумов Тигран Меликсетович (1902—1974)  на сайте ФГУП ЦИАМ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինժեներատեխնիկական ծառայության հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Դոն Ժուան, կամ Քարե հյուրը

**Դոն Ժուան** կամ **Քարե Հյուրը**, ֆրանսիացի նշանավոր դրամատուրգ Ժան Բատիստ Մոլիերի ստեղծագործությունը։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է 1665 թվականի փետրվարի 15-ին Փարիզում` Պալե Ռուալայի բեմում։ Սգանարելի դերում հանդես է եկել ինքը՝ Մոլիերը։ Հեղինակի կենդանության օրոք կատակերգությունը չի հրատարակվել։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1682 թվականին։ Մինչև 1840 թվականը հրատարակվել է կատակերգության չափածո տարբերակը, որ ստեղծել է Պիեռ Կոռնեյլի եղբայր Թոմ Կոռնեյլը։

Կատակերգությունը բազմիցս ներկայացվել է հայ բեմի վրա։ Նշանակալից էր 1880 թվականին Թիֆլիսում Գ. Չմշկյանի բեմադրությունը, որին մասնակցում էին Ա. Սուքիասյանը` որպես Դոն Ժուան, Սիրանույշը` որպես Շարլոտ, Գ. Տեր-Դավթյանը` որպես Դիմանշ, Աստղիկը՝ որպես Էլվիրա, Վարդուհին՝ որպես Մաթյուրին և Ս. Մանդինյանը՝ որպես Պիեռո։ 1881 թվականի Թիֆլիսի մշտական դերասանախումբը Պալմի ամառանոցային թատրոնում կրկին ներկայացրել է «Դոն Ժուան»-ը՝ Մ. Մնակյանի բեմադրությամբ և մասնակցությամբ որպես Դոն Ժուան։ Ա. Մանդինյանի թարգմանությունը ներկայացվել է նաև 1886 թվականին Թֆլիսի դրամատիկական ակումբի խմբի ուժերով (ռեժիսոր և գլխավոր դերակատար Օ. Կյուրեղյան)։ Այս բեմադրության մեջ երկու դերակատարմամբ (Դոն Ալոնսո, Կոմանդորի արձան) հանդես է եկել Հովհաննես Աբելյանը։ Դոն Ժուանի կերպարը 1890 թվականին մարմնավորել է նաև Գ. Չմշկյանը։ Այդ դերի լավագույն կատարողը հայ բեմում եղավ Վահրամ Փափազյանը, որի բեմադրությամբ կատակերգությունը ներկայացվել է 1922 թվականի դեկտեմբերի 19-ին (թարգմանությունը Ա. Սեր-Հովհանյան)։

## Գործող անձինք
* Դոն Ժուան - Դոն Լուիսի որդին
* Դոն Լուիս
* Սգանարել - Դոն Ժուանի սպասյակը
* Էլվիրա - Դոն Ժուանի կինը
* Գուսման - Էլվիրայի ախոռապանը
* Դոն Կարլոս, Դոն Ալոնսո - Էլվիրայի եղբայրները
* Մուրացկան
* Շարլոտ, Մաթյուրին - գեղջկուհիներ
* Պիեռո - գեղջուկ
* Կոմանդորի Արձանը
* Պարոն Դիմանշ - առևտրական
* Լա Ռամե - վարձու մարդասպան
* Ռագոտեն, Լա Վիոլետ - Դոն Ժուանի սպասավորները
* Դոն Ժուանի շքախումբը
* Դոն Կարլոսի և նրա եղբայր Դոն Ալոնսոյի շքախմբերը 
* Ուրվական

Կատեգորիա:Մոլիերի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Կատակերգություններ