open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսանդր Մնացականով

**Ալեքսանդր Սիդորի Մնացականյան (Մնացականով)** (, թաղված է Տրոյեկուրովյան գերեզմանատանը), խորհրդային Միության հերոս (մարտի 24, 1945), գեներալ-մայոր (1968)։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կամիշինի տանկային ուսումնարանը (1942), Մոսկվայի Զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ռազմական ակադեմիան (1948)։ 1942 թվականի օգոստոսից մինչև 1943 թվականի հունվարը, որպես տանկային դասակի հրամանատար, մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին, 1943 թվականի կեսերից՝ Լենինգրադի ազատագրման մարտերին, որտեղ թշնամու պաշտպանական բնագծերը ճեղքելու ժամանակ ցուցաբերած արիության համար արժանացել է հերոսի կոչման։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Ետպատերազմյան տարիներին ծառայել է խորհրդային բանակի տարբեր օկրուգներում, Թամանյան դիվիզիայում, ապա Մոսկվայում՝ խորհրդային բանակի գլխավոր շտաբում։

1947 թվականին ավարտել է Ի. Ստալինի անվան Զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի Ռազմական ակադեմիան։ Ծառայել է Հյուսիս-Կովկասյան և Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգներում, 1955 թվականին ավարտել է Ռազմա-դիվանագիտական ակադեմիան։ Ծառայել է ռազմական կցորդի օգնական Սիրիայում, Լիբանանում, ռազմական կցորդ՝ Լաոսում, Մարոկոյում, Սիրիայում։ 1977-1982 թվականներին եղել է Ռազմա-դիվանագիտական ակադեմիայի 2-րդ ֆակուլտետի պետ, 1982-1986 թվականներին՝ 35576 զորամասի ֆակուլտետի պետ։

## Մրցանակներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* «ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում Հայրենիքին ծառայության համար 3-րդ աստիճանի» շքանշան
* «Մարտական վաստակի համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ
* «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ

## Հիշատակ
Կրասնոյե Սելո քաղաքի (Լենինգրադի մարզ) Զրահատանկային փողոցում տեղադրված է Մնացականյանին նվիրված հուշատախտակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Էլվիրա Մնացականյան

**Էլվիրա Գուրգենի Մնացականյան** (), խորհրդային բալետի հայ արտիստուհի, պարուսույց։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1978)։

## Կենսագրություն
Էլվիրա Մնացականյանը ծնվել է Երևանում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը (Ա․ Բոգանկովայի դասարան)։ 1963-1992 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի մենապարուհի։

1990 թ. ավարտել է Լենինգրադի Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի բալետմայստերական բաժինը` բալետմայստեր-փորձավար մասնագիտությամբ։ 1997 թ-ից դասավանդում է Երևանի պարարվեստի պետական ուսումնարանում։ 1999 թ-ից աշխատում է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում` որպես փորձավար։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի մի շարք երկրներում` Կանադա, Արգենտինա, Բրազիլիա, Մեքսիկա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Իսպանիա, Գերմանիա, Լեհաստան և Իրան և այլուր։ 1978 թ. արժանացել է Հայաստանի ժողովրդական արտիստի կոչման։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Խորհրդային Միության մի շարք քաղաքներում և արտասահմանյան երկրներում (ԱՄՆ, ԳՖՀ, Արգենտինա, Մեքսիկա, Իտալիա և այլն)։ Մասնակցել է բազմաթիվ բեմականացումների։ 1993-1997 թվականներին աշխատել է Խարկովի Լիսենկոյի անվան օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոնում։

## Դերապարեր
* Մոխրոտ՝ Սերգեյ Պրոկոֆևի «Մոխրոտը»
* Ջուլիետ՝ Սերգեյ Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ»
* Արմավենի՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Երեք արմավենի»
* Անաիս՝ Գրիգոր Եղիազարյանի «Անուրջների լիճը»
* Շամիրամ՝ Գրիգոր Եղիազարյանի «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ»)
* Կիտրի՝ Լյուդվիգ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»
* Դոն Կիխոտ՝ Լյուդվիգ Մինկուսի «Կիտրի»
* Օդետա-Օդիլիա՝ Պյոտր Չայկովսկու «Կարապի լիճը»
* Շչելկունչիկ՝ Պյոտր Չայկովսկու «Մաշա»
* Ֆրիգիա, Էգինա՝ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» 
* Գայանե՝ Արամ Խաչատրյանի «Գայանե»
* Ժիզել՝ Ադոլֆ Ադանի «Ժիզել»
* Անտունի՝ Էդգար Հովհաննիսյանի «Խումար»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Մյուրիդականություն

[մինի|Ժամանակակից մյուրիդականության հեղինակություն համարվող [Ամադու Բամբա Մբակեն]]

**Մյուրիդականություն**, մուրիդականություն (արաբերեն- մուրիդ-ձգտող, տենչացող), իսլամին նվիրվելու, սուֆիզմի կրոնամիստիկական ուսմունքին տիրապետելու «ձգտողների» կամ «տենչացողների» շարժում, որին բնորոշ էր սեփական «ես»-ից հրաժարվելով, «վարդապետողներին» (մուրշիդ) կամ «գիտակներին» (արիֆ) կուրորեն հնազանդվելը։ Մյուրիդները ղազավաթի միջոցով նպաստել են Ասիայում և Աֆրիկայում իսլամի հետագա տարածմանը։ XIX դարի 2-րդ կեսին ռուսական գրականության մեջ պայմանականորեն մյուրիդականություն է անվանվել նաև Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների 1820-1860-ական թվականների ազգային-ազատագրական շարժումը։ 1918-1920 թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ մյուրիդականությունը օգտագործվել է Հյուսիսային Կովկասում խորհրդային իշխանության դեմ պայքարում։

Կատեգորիա:Իսլամ
Հանրահաշվական տոպոլոգիա

**Հանրահաշվական տոպոլոգիա**, մաթեմատիկայի բնագավառ, որտեղ հանրահաշվական հասկացությունների և մեթոդների օգնությամբ ուսումնասիրվում են երկրաչափական պատկերների այնպիսի հատկություններ, որոնք անփոփոխ են մնում հոմոտոպիաների (անընդհատ դեֆորմացիաների) ժամանակ։ 

Հոմոտոպիան հանրահաշվական տոպոլոգիայի հիմնական հասկացություններից է և սահմանվում է հետևյալ կերպ՝ f,g:X \rightarrow Y անընդհատ արտապատկերումները, որտեղ X-ը և Y-ը տոպոլոգիական տարածություններ են, կոչվում են միմյանց *(ազատ)* *հոմոտոպ*, եթե գոյություն ունի t \in [0,1]  պարամետրից կախված h_{t}:X \rightarrow Y անընդհատ արտապատկերումների այնպիսի ընտանիք, որ h_0=f, h_1=g, և F(x,t)=h_t(x) բանաձևով որոշվող F:X \times [0,1]\rightarrow Y արտապատկերումը անընդհատ է։ 

Օրինակ՝ եթե X-ը կամայական տարածություն է, իսկ Y \subset R^n-ը՝ ուռուցիկ բազմություն, ապա յուրաքանչյուր երկու f,g:X \rightarrow Y արտապատկերումներ իրար հոմոտոպ են՝ h(t)=(1-t)\cdot f(x)+t\cdot g(x)։ Յուրաքանչյուր այդպիսի h_t ընտանիք (ինչպես նաև համապատասխան F արտապատկերումը) կոչվում է f-ը g-ի տանող հոմոտոպիական անընդհատ դեֆորմացիա։ 

Հանրահաշվական տոպոլոգիան ուսումնասիրում է տոպոլոգիական տարածությունների և անընդհատ արտապատկերումների հետևյալ հիմնական տիպերը՝ 

* պոլիէդրները (սիմպլեքսային, վանդակային),
* բազմաձևությունները (տոպոլոգիական, ողորկ, անալիտիկ), 
*  (վեկտորական, գլխավոր, ողորկ), 
* անընդհատ, ողորկ անալիտիկ ներդրումները, ընկղմումները։

Հանրահաշվական տոպոլոգիայի հիմնական պրոբլեմներից են՝ 

* բազմաձևությունների դասակարգումը հոմեոմորֆիզմի տարբեր ձևերի նկատմամբ, 
* անընդհատ արտապատկերումների հոմոտոպիական դասակարգումը, 
* պոլիէդրների և բազմաձևությունների դասակարգումը հոմոտոպիական համարժեքության նկատմամբ. X և Y տարածությունները կոչվում են հոմոտոպորեն համարժեք, եթե գոյություն ունեն այնպիսի f:X \rightarrow Y և g:X \rightarrow Y անընդհատ արտապատկերումներ, որ g\circ f և f \circ g-ն համապատասխանաբար հոմոտոպ են 1_x, 1_y նույնական արտապատկերումներին։ 

Հանրահաշվական տոպոլոգիայի ամենազարգացած բաժինը, որն ունի բազմաթիվ կարևոր կիրառություններ մաթեմատիկայի տարբեր բնագավառներում, հոմոլոգիաների տեսությունն է։ Հանրահաշվական տոպոլոգիայի կարևոր բաժիններից է հոմոտոպիաների տեսությունը, որի հիմնական հասկացություններից մեկը X տարածության \pi_n (X,x_0) n-չափանի հոմոտոպիական խումբն է: \pi_1 (X,x_0) խումբը նաև կոչվում է Պուանկարեի խումբ։

## Տես նաև
* Կոմբինատորային տոպոլոգիա

Կատեգորիա:Տոպոլոգիական հանրահաշիվ
Հանրահաշվական ֆունկցիա

250px|մինի|y=x<sup>2</sup> ֆունկցիան

**Հանրահաշվական ֆունկցիա**, ֆունկցիա, որը բավարարում է a_0 x^n+a_1 x^{n-1}+...a_n=0 տեսքի հանրահաշվական հավասարման, որտեղ a_1-երը մեկ փոփոխականի բազմանդամներ են։ Այն հանրահաշվական ֆունկցիաները, որոնք բազմանդամներ կամ բազմանդամների քանորդներ են, կոչվում են **ռացիոնալ հանրահաշվական ֆունկցիա**, իսկ մյուսները՝ **իռացիոնալ հանրահաշվական ֆունկցիա**։ Այն ֆունկցիաները, որոնք հանրահաշվական չեն, կոչվում են տրանսցենդենտ ֆունկցիաներ։

Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Կատեգորիա:Անալիտիկ ֆունկցիաներ
Ռուսաստանի ազգային գրադարան

**Ռուսաստանի ազգային գրադարան** (), գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգում և հանդիսանում երկրի հնագույն հանրամատչելի գրադարանը։

Հիմնադրվել է 1795 թվականին, որպես Հանրային գրադարան բացվել է 1814 թվականին։ 1811 թվականից ստացել է հայրենական տպագիր արտադրանքի անվճար պարտադիր օրինակ։ 1914 թվականին գրադարանի ֆոնդում կար ավելի քան 3 միլիոն տպագիր արտադրանք։ 1932 թվականին կոչվել է Մ․ Սալտիկով-Շչեդրինի անվամբ, 1939 թվականին, 125-ամյակի առթիվ պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1970 թվականին գրադարանում եղել է 16,9 միլիոն պահպանման միավոր, այդ թվում 1 միլիոն 104 հզ.՝ ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով։ Կան հայերեն ձեռագրեր, գրքեր (այդ թվում՝ հնատիպ) և պարբերական մամուլ։ Գրադարանում պահվում են «Ռուսական ազատ մամուլ» հավաքածուն, մի շարք պարբերական հրատարակությունների լրիվ հավաքածուները։ Հազվագյուտ գրքերի ֆոնդում են Վոլտերի անձնական գրադարանը (մոտ 7 հազար հատոր), 4 հազար ինկունաբուլա։ Արտասահմանյան ֆոնդում է «Rossica» հավաքածուն (Ռուսաստանի մասին օտար լեզուներով տպագիր արտադրանքի միակ լրիվ հավաքածուն), ինչպես նաև ռուս գրողների ստեղծագործությունների թարգմանությունները օտար լեզուներով։

Մեծ համբավ ունի գրադարանի ձեռագրերի հավաքածուն (ավելի քան 300 հազար), որտեղ պահվում են ռուսական մատենագրության առաջին գրավոր հուշարձանը՝ «Օստրոմիրովի ավետարանը» (1056-1057), Նեստորի տարեգրության հնագույն արտագրությունը (1377), 11-12-րդ դարերի ձեռագիր գրքեր, Պետրոս I-ի, Ալեքսանդր Սուվորովի, Միխայիլ Կուտուզովի, Գավրիլ Դերժավինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Լև Տոլստոյի, Միխայիլ Գլինկայի, Մոդեստ Մուսորգսկու, Յոհան Սեբաստյան Բախի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի և այլոց թղթերն ու ինքնագրերը, Գեորգի Պլեխանովի արխիվը։ Գրադարանում կան ավելի քան 112 հազար ռուսական և արտասահմանյան աշխարհագրական և աստղագիտական քարտեզներ, պլաններ և ատլասներ՝ սկսած 15-րդ դարից, նոտային ֆոնդում՝ 245 հազար հատոր և տետր ռուս և արտասահմանյան կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, մասնագիտական ֆոնդում առանձնացված են էստամպները (ավելի քան 675 հազար թերթ և ալբոմ)։

Գրադարանը գրքափոխանակություն է կատարում ավելի քան 100 երկրների շուրջ 3000 կազմակերպությունների հետ։ Ունի 28 մասնագիտացված ընթերցասրահ, տեղեկատու մատենագիտական կետեր, կենտրոնական տեղեկատու գրադարան։ Գիտամեթոդական և գիտահետազոտական մեծ աշխատանք է կատարում գրադարանագիտության և մատենագիտության, գրքերի պատմության բնագավառում։ Հրատարակում է նոր ստացված գրքերի վերաբերյալ ինֆորմացիոն բյուլետեններ, զրացուցակներ, մատենագիտական ձեռնարկներ, մեթոդական ժողովածուներ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գրադարաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Մաքսային քաղաքականություն

**Մաքսային քաղաքականություն**, պետության արտաքին առևտրական գործունեություն, որը կարգավորում է ապրանքների արտահանման ու ներմուծման ծավալը, կառուցվածքն ու պայմանները։ Արտահայտելով առևտրական կապիտալի շահերը, 17-18-րդ դարերում կապիտալիստական երկրների մաքսային քաղաքականության նպատակը ներմուծվող ապրանքներից մաքսատուրքեր գանձելու միջոցով առևտրական հաշվեկշռի ակտիվացումն էր։ Արդյունաբերական կապիտալիզմի զարգացման շրջանում, սկսած 18-րդ դարի վերջերից, սահմանվում էին հովանավորական տուրքեր, որոնք նպաստում էին ազգային արդյունաբերության ստեղծմանն ու զարգացմանը։ 19-րդ դարի կեսերից, որոշ երկրներում (Անգլիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա և այլն) կիրառվում էր ազատ առևտրի քաղաքականություն, որի հետևանքով հովանավորական սահմանափակումները հիմնականում վերացվեցին։

1930-ական թվականներին գերարտադրության համաշխարհային ճգնաժամերի պայմաններում մաքսային քաղաքականությունն արտահայտվում էր ներմուծման տուրքերի բարձրացմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, քայքայված տնտեսության վերականգնման համար անհրաժեշտ սարքավորում և սպառման ապրանքներ ձեռք բերելու նպատակով, Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում սկզբում կիրառվում էին ցածր, ապա՝ բարձր (սեփական արտադրության զարգացումը հովանավորելու համար) մաքսատուրքեր։

Զարգացող երկրների մաքսային քաղաքականությունն իրականացվում է ելնելով իրենց տնտեսական և քաղաքական ինքնուրույնության ապահովման, ազգային էկոնոմիկայի ամրապնդման ու զարգացման (որին նպաստում է նաև խորհրդային երկրների մաքսային քաղաքականությունը) շահերից և ունի հովանավորական բնույթ։

Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Հայաստանի շնաբանական միություն

**Հայաստանի շնաբանական (կինոլոգիական) միություն**, **ՀՇՄ**, Հայաստանի խոշորագույն շնաբանական կազմակերպությունը։ Միության նախագահն է Վիոլետա Գաբիրելյանը, տեղակալը՝ Գայանե Գաբրիելյանը։

2011 թվականի փետրվարի 10-ին Միջազգային շնաբանական միության Մոսկվայում կայացած Ցեղային հանձնաժողովի նիստի ընթացքում Հայաստանի շնաբանական միության և Հայաստանի շնաբանական-սպորտային միության նախագահ Վիոլետա Գաբրիելյանի շնորհիվ հայկական գելխեղդ՝ գամփռը ճանաչվել է որպես Հայաստանի ազգային ցեղատեսակ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Շնաբանական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Վառոդ

մինի|300px|Որսորդական փամփուշտի վառոդ և բաժնաչափիչ գործիք
**Վառոդը** բազմաթիվ բաղադրամասերից բաղկացած պայթուցիկ խառնուրդ է, որը կարող է այրվել ըստ իր շերտերի զուգահեռության, առանց արտաքին միջավայրից թթվածնի ներթափանցման։ Ունենալուվ այրումից առաջացած գազերի ընդարձակման մեծ էներգիա՝ վառոդը կիրառվում է փամփուշտների, արկերի, հրթիռների արտադրության մեջ։ Վառոդի ըստ շերտերի զուգահեռության այրումը, որը չի վերածվում պայթյունի, այլ առաջ է բերում կայուն գազագոյացության, հնարավորություն է տալիս, կանոնավորել գազագոյացման արագությունը։

## Պատմություն
Մարդկությանը հայտնի առաջին վառոդը ծխացող վառոդն է, կամ սև վառոդը։ Համարվում է, որ վառոդը որպես բորակածծմբաածխային խառնուրդ հայտնի է եղել Չինաստանում դեռևս հին ժամանակներում։

## Տեսակներ
Վառոդները լինում են երկու տեսակի՝ *նիտրոցելյուլոզային* և *խառնուրդային*։
Նիտրոցելյուլոզային(անծուխ վառոդ) վառոդները իրենց հերթին լինում են հետևյալ տեսակների՝ 
* Բալիստիտային վառոդ
* Անբոց վառոդ
* Կորդիտային վառոդ
* Պիրօքսիլինային վառոդ

Խառնուրդային վառոդը օգտագործվում է հրթիռաշինության մեջ և կոչվում է հրթիռային կոշտ վառելիք։ Խառնուրդային վառոդների թվին է պատկանում նաև ծխացող վառոդը, որը ներկայումս օգտագործվում է կրակատար քուղերում, բոցավառող և նետող լիցքերում, պայթուցիչներում և որսորդական հրացանների փամփուշտներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զինամթերք
Կատեգորիա:Զենք
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Մարտիրոս Միրաքյան

**Մարտիրոս Կարապետի Միրաքյան ** (, կուսակցական ծածկանունները՝ *Շանթ*, *Գյուղական ուսուցիչ*), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս, ՌՍԴԲԿ անդամ (1903)։

Եղել է բոլշևիկներ Ստեփան Շահումյանի և Կամոյի համախոհներից։ Հեղափոխական շարժումների մեջ ընդգրկվել է 1900 թվականից։ Մասնակցել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության ստեղծմանը։ 1904 թվականի վերջերին ուղարկվել է Հայաստան՝ տեղում ամրապնդելու սոցիալ-դեմոկրատների խմբակների աշխատանքը և կազմակերպելու նորերը։ 1905 թվականի մայիսին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Երևանի նորաստեղծ կազմակերպության կոմիտեի անդամ։ Նույն թվականի նոյեմբերին ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության IV կոնֆերանսում ընտրվել է զինված ապստամբությունը նախապատրաստող Ռազմատեխնիկական հանձնաժողովի կազմում։

1906-1907 թվականներին աշխատակցել է «Բանվորի ձայն», «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր», «Ֆակտի» (ռուսերեն), «Կոչ-Դևեթ» (հայերեն և ադրբեջաներեն) բոլշևիկյան թերթերին։ Հեղափոխական ակտիվ գործունեության համար քանիցս բանտարկվել է։ Փախել է Ալեքսանդրապոլի (Գյումրի) և Բաքվի՝ Բայիլովի բանտերից։

1911 թվականին ձերբակալվել է Հյուսիսային Կովկասում։ Մահացել է Դոնի Ռոստովի բանտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Գյոնգի

**Գյոնգի-դո** (հանգըլ՝ 경기도), նահանգ Հարավային Կորեայի հյուսիսարևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Սուվոն քաղաքը՝ մոտավորապես 1,2 մլն. բնակչությամբ։ Սահմանակից է Գանգվոն-դո, Չունգչոնգնամ-դո (Հարավային Չունգչոնգ), Չունգչոնգ-դո (Հյուսիսային Չունգչոնգ) նահանգներին և Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետությանը։

Սեուլը՝ երկրի խոշորագույն քաղաքը և մայրաքաղաքը գտնվում է նահանգի կենտրոնում, սակայն չի մտնում դրա մեջ՝ ունենալով հատուկ քաղաքի կարգավիճակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

## Տես նաև
* Կորեայի Հանրապետության վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Պետերբուրգցի լուսանկարչի արձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Պետերբուրգցի լուսանկարչի արձան** (), բրոնզե արձան Սանկտ Պետերբուրգի կենտրոնում` Մալայա Սադովայա փողոցում։ Տեղադրվել է 2001 թվականի հունվարի 25-ին (ճարտարապետ՝ Լ. Վ. Դոմրաչևա, քանդակագործ՝ Բ. Ա. Պետրով)։ Արձանն ունի 2,5 մետր բարձրություն և ներկայացնում է նկարելու պատրաստվող լուսանկարչի։ Լուսանկարիչը բռնել է բացված հովանոց։

Արձանի տեղադրման վայրը պատահական չի ընտրված. 20-րդ դարի սկզբից մինչ 1930-ական թվականները Մալայա Սադովայա փողոցի № 3 տանն է գտնվել լուսանկարիչների հայտնի տոհմի՝ Բուլլաների լուսանկարչատունը։ Վերջիններս լուսանկարել են քաղաքական հայտնի գործիչների, գիտնականների ու նկարիչների, ինչպես նաև Ռուսաստանի պատմության կարևոր իրադարձություններ, Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ (որոնցից շատերն ավերվել են, և դրանց մասին պատկերացում կարելի է կազմել միայն այդ լուսանկարների շնորհիվ)։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Լենինգրադի բլոկադայի տարիներին Մալայա Սադովայա փողոցում տեղադրվել են լուսանկարների ցուցափեղկեր, որտեղ ամեն շաբաթ ներկայացվել է նոր ֆոտոխրոնիկա։
* Ավանդույթի համաձայն՝ լուսանկարվում են արձանի աջ ձեռքը բռնած։ Ֆինանսական բարօրության համար բռնում են լուսանկարչի ճկույթը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Пирютко Ю. М. По Малой Садовой: Путь через три столетия. СПб., 2003. С. 207
* Беленкова Э. Заяц «зарабатывает» не меньше Чижика-Пыжика // Санкт-Петербургские ведомости. 2003. 6 июня
* Домрачева Л. В. Новый язык современного ландшафтного дизайна // Зодчий. 21 век. 2002. № 2 (6). Май — июнь. С. 38 — 45
* Андреева И. Комплексный подход к формированию ландшафтного дизайна города // Дизайн и строительство (СанктПетербург). 2005. № 1 (25). Весна. С. 30 — 31.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Դիմիտրիոս Միրտոպուլոս

**Դիմիտրիոս Միրտոպուլոս** (, , ), հույն դիրիժոր, դաշնակահար և կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Աթենքի կոնսերվատորիայում, 1930 թվականից նույն կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (կոմպոզիցիայի դասարան)։ 1937 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ 1949 թվականից Նյու Յորքի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի դիրիժոր, 1950-1958 թվականներին գլխավոր դիրիժոր, 1954-1958 թվականներին՝ «Մետրոպոլիտեն օպերա»-ի դիրիժոր։ Ելույթներ է ունեցել Ֆլորենցիայի, Զալցբուրգի փառատոներին, Միլանում («Լա Սկալա»), Վիեննայում (պետ․ օպերա) և այլ քաղաքներում։ 1934-թվականին հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում։ Միրտոպուլոսի օպերային երկացանկում տեղ են գտել Վ․ Ա․ Մոցարտի, Ջ․ Վերդիի, Զ․ Պուչչինիի, Մ․ Ռավելի, Դ․ Միյոյի, Պ․ Չայկովսկու («Եվգենի Օնեգին»), Մ․ Մուսորգսկու («Բորիս Դողունով») օպերաները։ Գրել է «Քույր Բեաթրիս» օպերան (1920), սիմֆոնիկ պոեմ, «Concerto grosso», լարային կվարտետ, դաշնամուրային երկեր, երաժշտություն թատերական ներկայացումների համար։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հույն դաշնակահարներ
Կատեգորիա:1896 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 մահեր
Կատեգորիա:Հույն կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Աթենքի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Ենոք Միրաքյան

**Ենոք Իսահակի Միրաքյան (Միրաքյանց)** (), հայ խորհրդային մաշկաբան, վեներոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1936)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1924)։ 1926 թվականից աշխատել է Երևանի համալսարանի մաշկավեներոլոգիական կլինիկայում։ Հանդիսանում է մաշկա-վեներոլոգիայի հիմնադիրների մեկը Խորհրդային Հայաստանում, ակտիվորեն մասնակցել է բնակչության մաշկային, հատկապես բոր և վեներական հիվանդությունների հայտնաբերման ու դրանց դեմ պայքարի կազմակերպման գործին։ Եղել է ՀԽՍՀ առժողկոմատի գիտագործնական բժշկական խորհրդի գիտական քարտուղար (1931), այնուհետև Երևանի մաշկա-վեներոլոգիական ԳՀԻ մաշկաբանության բաժնի վարիչ։ Միրաքյանի գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են սիֆիլիսի, գոնոռեայի, մալարիայի զուգորդմանը, պրոֆեսիոնալ դերմատոզների (մետաքսագործների, ծխախոտագործների մոտ), մաշկի տուբերկուլոզի, հայ բժշկագիտության պատմության և այլ հարցերի ուսումնասիրությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ մաշկաբաններ
Կատեգորիա:Հայ վեներաբաններ
Ադամ Մաշինյան

**Ադամ Ղազարի Մաշինյան** (), հայ նկարիչ, գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1961-1982 թվականներին դասավանդել է ՀՊՄԻ-ում։ 1954 թվականին նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը» գիրքը։

Ադամ Մաշինյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Կրասնոյարսկի գեղարվեստի թանգարանում և այլուր։

## Ստեղծագործություններ
Գրաֆիկական աշխատանքներ՝
* «Աբովյանը երեխաների հետ», ԵԳԹԻ մրցույթի 2-րդ մրցանակ, 1957 
* «Շաբաթօրյակ», 1973 
* «Շահումյանի հանդիպումը Լենինի հետ», 1976 
* «Ծերունու դիմանկարը», 1985 
* «Անդրանիկի դիմանկարը», 1990
Երփնագրեր`
* «Ստեփան Շահումյանի վերջին գիշերը», 1958 
* «Իսրայել Օրի», 1967 
* «Ժողովրդի օգնությունը ռազմաճակատին», 1980
* «Ղրիմ` Շալյապինի ժայռերը», 1996 
* «Ալեկոծում», 2004 
* «Գուրզուֆի ձկնորսները»

## Ցուցահանդեսներ
1957 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:2006 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մարտի 31 մահեր
Կատեգորիա:Շնող (Լոռու մարզ) գյուղում ծնվածներ
Մանուել Միրախորյան

**Մանուել Միրախորյան** (), ազգագրագետ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Վանի Սբ․ Թարգմանչաց, Վարագի Ժառանգավորաց, Կ․ Պոլսի «Առաքել, Նուպար և Շահնազարյան» վարժարաններում։ Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Մկրտիչ) պատրիարքության ժամանակ (1869-1873 թթ.) եղել է նրա անձնական քարտուղարը։ Դասավանդել է Կ․ Պոլսի և Վանի դպրոցներում։ XIX դարի վերջին հաստատվել է Ռումինիայում, Ֆոկշան և Ռոման քաղաքներում ծավալած իր մանկավարժական գործունեությամբ նպաստել է ռումինահայ կյանքի աշխուժացմանը։ Աշխատակցել է Կ․ Պոլսի «Մասիս», «Արևելք», «Երկրագունտ», Մարսելի «Արմենիա», «Հայ սիրտ» ևն պարբերականների։ 1882 թվականին ուղևորություն է կատարել Ղրիմում, ուսումնասիրել տեղի հայերի ազգագրությունը և հասարակական կյանքը, սակայն գրած մենագրության ձեռագիրը բռնագրավել է թուրք, կառավարությունը։ 1883 թվականին Արևմտյան Հայաստանի նահանգներում կատարած ուղեգրական, ազգագրական, վիճակագրական, պատմագրական ուսումնասիրությունը զետեղել է «Նկարագրական ուղևորություն․․․» (մաս 1-3, 1884-1885 թթ.) գրքում։ Աշխատությունը ուշագրավ տեղեկություններ է պարունակում Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրերի, բնակչության թվի, զբաղմունքի, ազգային տեղաբաշխման, վանքերի, եկեղեցիների, խաչքարերի, ձեռագրերի և այլնի մասին։ Միրախորյանի մի շարք գործեր անտիպ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Maya Embedded Language

**Maya Embedded Language** (MEL), սկրիպտային լեզու, որը մշակել է Autodesk ընկերությունը Autodesk Maya եռաչափ ծրագրային փաթեթի համար։ Սկրիպտային լեզուն նախատեսված է Autodesk Maya-յով խաղի ալգորիթմը գրելու համար։

Հենց սկզբից իր զարգացման համար Maya-ն օգտագործում էր TCL և Perl ծրագրային լեզուները։ Maya 8.5 տարբերակում միացավ նաև Python-ը։ 2008 թ. Maya-ում միացով Python 2.5-ը։

Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ
3ds Max

**Autodesk 3ds Max** կամ **3D Studio Max՝** մասնագիտացված եռաչափ գրաֆիկայի համար նախատեսված ծրագրային ապահովման փաթեթ է, որը կիրառվում է եռաչափ մոդելավորման, անիմացիայի, տեսային էֆեկտների, վիզուալիզացման, խաղերի և այլ ասպարեզներում։ Համարվում է իր տեսակի մեջ ամենահայտնին և տարածվածը։ Նաև աչքի է ընկնում օգտվողների մեծ թվով, այլ ընկերությունների կողմից ստեղծվող հավելումներով, ուսուցողական և աշխատանքային նյութերի լայն ընտրանիով։ Առաջին տարբերակը հրատարակվել է Autodesk ընկերության կողմից, որը գնեց այն հաջորդ տարբերակի թողարկման ժամանակ և զարգացնում է փաթեթը մինչ այսօր։ Նախատեսված է Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ օպերացիոն համակարգով համակարգիչների համար։ Այն հարմար է ինչպես թիմային այնպես էլ անհատական բնույթի աշխատանքների համար։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Autodesk 3ds Max
* Autodesk 3ds Max Design
* History of 3ds Max 
* Pre-history of 3ds Max
* Gary Yost's website
* The History of 3D Studio – Tom Hudson interview
* The History of 3D Studio – Gary Yost interview
* Demo of 3D Studio "THUD" prototype from November 1988 - Tom Hudson

Կատեգորիա:Եռաչափ գրաֆիկայի ծրարգրեր
Կատեգորիա:Եռաչափ անիմացիայի ծրագրեր
Կատեգորիա:Autodesk
Կատեգորիա:1990 ծրագրեր
Կատեգորիա:Գրաֆիկական ծրագրային ապահովումներ
Միրաբիլիտ

**Միրաբիլիտ, Գլաուբերի աղ** ( - զարմանահրաշ, անվանումը տվել է գերմանացի քիմիկոս Յ․ Ռ․ Գլաուբերը), գլաուբերյան աղ, միներալ սուլֆատների դասից։ Քիմական բաղադրությունը՝ Na_2 [SO_4]\cdot10H_2O։ Պարունակում է 19,24 \% Na_2O, 24,85\% SO_3, 55,91\% H_2O։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է կարճ պրիզմատիկ կամ ասեղնաձև բյուրեղներ, նաև հատիկավոր, փոշենման ագրեգատներ և մանրաբյուրեղ կեղևիկներ։ Հեշտությամբ լուծվում է ջրում, լուծույթն ունի դառնաղի համ։ Անգույն է, սպիտակ։ Փայլը՝ ապակու։ Կարծրությունը՝ 1,5-2, խտությունը՝ 1490 կգ/մ³։ Միրաբիլիտն աղային լճերի, ծանծաղ ծոցերի և տաք աղբյուրների տիպիկ քեմոգեն արգասիք է։ Օգտագործվում է հիմնականում քիմական արդյունաբերության բնագավառում սոդայի և կծու նատրիումի ստացման համար, ինչպես նաև բժշկության մեջ՝ որպես լուծողական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Հայկազյան ազգային վարժարան

**Հայկազյան ազգային վարժարան**, հայկական կրթական հաստատություն Հալեպում (Սիրիա)։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1850-ական թվականներին, Հալեպի Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցու բակում։ 1876 թվականից կոչվել է Ներսեսյան, 1919 թվականից՝ Հայկազյան։

## Ներկա
Այժմ բարձրագույն նախակրթարան է։ Աղջիկների (տնօրենուհի՝ օրիորդ Ֆ․ Տեր-Հակոբյան) և տղաների (տնօրեն՝ պարոն Հ․ Հակոբյան) բաժինները տեղավորված են առանձին, տարբեր թաղամասերում։ Հայկազյան ազգային վարժարանն առաջնորդվում է սիրիական պետական ուսումնական ծրագրով։ Ուսուցումն արաբերեն է․ մայրենի լեզվով ավանդվում են հայոց լեզու և կրոն։

Պահվում է աշակերտների կրթավարձով, Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության և բարեգործական այլ կազմակերպությունների հատկացումներով։ Տարեկան ունենում է 80-100 շրջանավարտ։ Սերտ կապերի մեջ է Հայաստանի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, ձեռնարկներ, պարբերականներ և այլ գրականություն։

Աշակերտների ընդհանուր թվաքանակը (արական, իգական և մանկապարտեզ) 1999 թվականին եղել է 1060։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտ

**Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարան** (), նախկինում՝ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվան, մանկավարժական կրթության խոշորագույն կենտրոններից մեկը ՌԴ-ում։

## Պատմություն
1918 թվականին Մոսկվայի բարձրագույն իգական դասընթացները (հիմնվել են 1872 թվականին) վերակառուցվել են Մոսկվայի 2-րդ պետական համալսարանի, որի մանկավարժության ֆակուլտետի հիման վրա 1930 թվականին ստեղծվել է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտ։ 1937-1960 թվականներին Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտին են միացվել Կ․ Լիբկնեխտի անվան ինդուստրիալ-մանկավարժական, արատաբանության, Վ․ Պոտյոմկինի անվան քաղաքային մանկավարժական ինստիտուտները։ 1941 թվականին կոչվել է Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվամբ։ Ինստիտուտի կազմում կան ֆիզիկայի, քիմիայի, մաթեմատիկայի, կենսաբանա-քիմիական, աշխարհագրա-կենսաբանական, պատմության, ռուսաց լեզվի և գրականության, անգլերեն լեզվի, գերմաներեն, ֆրանսերեն և իսպաներեն լեզուների, գեղարվեստա-գծանկարչության, երաժշտա-մանկավարժական, նախադպրոցական, մանկավարժության, արատաբանության, մանկավարժական ինստիտուտներում դասավանդողների որակավորման բարձրացման, հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետներ, երեկոյան բաժանմունք, օտար լեզուներ դասավանդողների բարձրագույն մանկավարժական և արատաբանների դասընթացներ, ասպիրանտուրա, 80 ամբիոն, 7 պրոբլեմային լաբորատորիա, գրադարան (ավելի քան 1,2 միլիոն գիրք)։ Հրատարակում է «Գիտական տեղեկագրեր» (1934)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքաժյին կարմիր դրոշի (1967) և Լենինի (1972) շքանշաններով։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի համալսարաններ
Կատեգորիա:1872 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Հայկազյան հայագիտական հանդես

**Հայկազյան հայագիտական հանդես**, տարեգիրք։ Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի հայագիտական ամբիոնի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1970-1974 թվականներին, 1977-1984 թվականներին և 1991 թվականից Բեյրութում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Երվանդ Քասունի (1970-1984)։ 1991 թվականից պատասխանատու խմբագիրն է Անդրանիկ վարդապետ Կռանյանը։ 1991 թվականից խմբագրական կազմի անդամներ են հանդիսացել նաև Պարույր Աղպաշյանը, Կարո Հովհաննեսյանը, Լեռն Վարդանը, Արշալույս Թոփալյանը, ժիրայր Դանիելյանը, Անդրանիկ Տագեսյանը, Արտա Էքմեքճին, Արա Սանջյանը, Արմեն Յուրնեշլյանը։

## Նպատակ
Նպատակն է քաջալերել սփյուռքի, մասնավորապես՝ լիբանանահայ մտավորականների գործուն էությունը հայագիտության բնագավառում, աջակցել նրանց և Հայաստանի գիտնականների համագործակցությանը։ Տպագրում է հայոց լեզվին, պատմությանը, մշակույթին, գրականությանը, պատմագիտությանը, ճարտարապետական հուշարձաններին վերաբերող հոդվածներ, անտիպ փաստագրական նյութեր ու գրախոսականներ հայերեն, նաև արաբերեն և արևմտաեվրոպական լեզուներով։ Ծանոթացնում է նորահայտ հայկական ձեռագրերին, ՀՀ-ում և սփյուռքում հրատարակվող հայագիտական գործերին, տեղեկություններ հաղորդում հայագիտությանը նվիրված միջազգային համաժողովների մասին։

## Նյութեր
Տարեգրքում տպագրվել են Հ․ Օշականի «Խաչատուր Աբովյան, Գ․ Սունդուկյանց» (1971), Հ․ Սիրունու «Հայկական տեղաշարժերը Արևելյան Եվրոպայի քարտեզին վրա» (1972), Բ․ Ուլուբաբյանի և Մ․ Հասրաթյանի «Դադիվանք» (1980) և «Խուդավանք-Խաթրավանք» (1982-1984), Ե․ Քասունու «Շումերների և հայ շումերական հարաբերությունների հարցի մասին» (1980), Վ․ Թաթիկյանի «Հայկական գորգարվեստ» (1981) և այլ ուսումնասիրություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Մորֆոլոգիական անալիզ

**Մորֆոլոգիական անալիզ**, երկրակեղևի նորագույն շարժումների բնույթը և զարգացման պատմությունը որոշելու մեթոդ՝ հիմնված արտածին պրոցեսների և ժամանակակից գեոմորֆոլոգիական կառուցվածքի ուսումնասիրման վրա։ Մեթոդի հիմքում ընկած է ռելիեֆի ձևավորման մասին պատկերացումը ներծին և արտածին ուժերի անընդհատ փոխազդեցության ընթացքում։ Առաջարկել է Վ․ Պենկը, 1924 թվականին։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Լևոն Հայկազունի

**Լևոն Սահակի Հայկազունի** (), կրկեսի հայ արտիստ։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (1956)։ Հայկական կրկեսի կոլեկտիվի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Կրկեսում հանդես է եկել 1938 թվականից։ Եղել է մոտովազքի առաջին վարպետ կատարողներից (վազք ուղղաձիգ պատի վրայով)։ Երկար տարիներ Հայկազունու խաղընկերն էր Ստեփան Իսահակյանը։ Հայկազունու վերջին և լավագույն համարն էր մոտովազք՝ մեծ տարածության և բարձրության վրա ձգված ճոպանի վրայով։

Զոհվել է 1957 թ. հոկտեմբերի 14-ին, Լենինականում, ելույթի պահին։

Եղել է Հայկական կրկեսի կոլեկտիվի հիմնադիր անդամներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրկեսի հայ դերասաններ
Հայկազյան վարժարան (Փարիզ)

**Հայկազյան վարժարան**, հայկական ուսումնական հաստատություն Փարիզում, որը գործել է 1855-1859 թվականներին։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1855-ին, Փարիզի Գոնել արվարձանում։ Մինչև 1857 թվականը կոչվել է Արևելյան բազմալեզու ճեմարան։ 1856 թվականին ունեցել է երկու դասարան, 1858 թվականին՝ չորս։ Սովորել են 10-15 տարեկան երեխաներ։ Դասավանդվել են հայոց պատմություն, կրոն, Հայաստանի աշխարհագրություն, ազգային մատենագիտություն, ֆրանսերեն, անգլերեն, տաճկերեն, լատիներեն, փիլիսոփայություն, իրավագիտություն, նկարչություն, երաժշտություն և այլն։ Հայագիտական առարկաները դասավանդվել են հայերեն, մյուսները՝ ֆրանսերեն։

Հիմնադրել են Մուրատյան վարժարանից հեռացած, կաթոլիկությունից հրաժարված վարդապետներ Ս. Թեոդորյանը, Ա. Գալֆայանը, Գ. Այվազովսկին։ Մինչև 1857 թվականը կոչվել է «Արևելյան բազմալեզու ճեմարան»։ Նպատակն էր հայ երեխաներին հաղորդակից դարձնել եվրոպական, մասնավորապես ֆրանսիական մշակույթին և միաժամանակ հայ համայնքների համար պատրաստել կրթված մարդիկ, ուսուցիչներ։ 1856 թվականին վարժարանն ունեցել է երկու դասարան, 1858 թվականին՝ չորս։ Սովորել են 10-15 տարեկան երեխաներ։ Դասավանդվել են հայոց լեզու և պատմություն, Հայաստանի աշխարհագրություն, մատենագիտություն, կրոն, ֆրանսերեն, անգլերեն, լատիներեն, քիմիա, կենդանաբանություն, իրավագիտություն, փիլիսոփայություն, գծագրություն, նկարչություն, երաժշտություն, մարմնամարզություն։ Բացի հայագիտական առարկաներից ու լեզուներից, ուսուցումն ընթացել է ֆրանսերենով։ Հայկազյան վարժարանում սովորել են նաև ֆրանսիացիներ։ Փակվել է 1859 թվականին։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Պետրոս Հայկազունի

**Պետրոս Հայկազունի (Հայկազյան****)** (), հայ հասարակական-քաղաքական, մշակութային գործիչ, մանկավարժ։ Բարենպատակ ընկերության հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Կրթությունը ստացել է ծննդավայր Ալեքսանդրապոլում, սովորել հոգևոր դպրոցում։

1860-ական թվականների սկզբներից մասնակցել է կրթասիրական ընկերությունների աշխատանքներին, աշխատակցել «Մեղու Հայաստանի», «Արարատ» պարբերականներին։

Համագործակցել է Արսեն Կրիտյանին` Բարենպատակ անլեգալ ընկերության կազմակերպման աշխատանքներում. եղել է այդ ընկերության գործուն անդամներից։ Հակացարական գործունեության համար 1860-1870 թվականների ընթացքում բազմիցս բանտարկվել է։

Նոր դպրոցի և մանկավարժության ջատագով էր։ Ղազարոս Աղայանի հետ պայքարել է հայկական դպրոցների ուսուցման հետամնաց, հակամանկավարժական մեթոդների դեմ՝ դրվատելով Խաչատուր Աբովյանի, Ստեփանոս Նազարյանի, Միքայել Նալբանդյանի առաջավոր գաղափարները։

Նպաստել է Ալեքսանդրապոլի դպրոցների բարեկարգմանը, իգական դպրոց հիմնադրելու գործին։

Ճանապարհորդել է Արևմտյան Հայաստանում, նյութեր հավաքել արևմտահայերի կյանքի, նրանց ծանր կացության, հայկական կոտորածների մասին։

Մինչև 1926 թվականն աշխատել է ՀԽՍՀ պետական և կոոպերատիվ մարմիններում։

## Աշխատություններ
Կազմել է թվաբանական գործողությունների աղյուսակների գիրք, որն արժանացել է Վիեննայի և Փարիզի մաթեմատիկոսների հանձնաժողովների հավանությանը և հրատարակվել։

Գրել է «Նյութեր Հնդկաստանի հայերի կտակների պատմության վերաբերյալ», «Նյութեր Ալեքսանդրապոկի մտավոր զարգացման պատմության» աշխատությունները, ինչպես նաև իր արժեքավոր հիշողությունները, որոնք բոլորը մնացել են անտիպ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կրոնական հակամարտություն Նիգերիայում

**Կրոնական հակամարտություն Նիգերիայում**, 1953 թվականից սկսած և դեռ շարունակվող հակամարտություն Նիգերիայի տարբեր կրոնական խմբերի միջև, մասնավորապես՝ քրիստոնյաների և մուսուլմանների։

Նիգերիայի կառավարությունը նույնպես մասնակցում է հակամարտությունում, կանոնապես զորքեր և ոստիկանություն ուղարկելով զանգվածային սպանությունները ընդհատելու համար։ Համաձայն մարդահամարի տվյալների, մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում (50,5 %), քրիստոնյաներն էլ թվով երկրորդն են (48,2 )։ Նիգերիայի հյուսիսային մասը, որտեղ մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում, ապրում է շարիաթի օրենքներով։

## Պատմություն
Կրոնական հողի վրա բախումները գոյություն են ունեցել Նիգերիայի տարածքում դեռ այն ժամանակ, երբ այն Բրիտանական կայսրության մասն էր։ Սակայն ամենաթեժ ժամանակները սկսվել են երբ երկրի հյուսիսային մասը ստացել է շարիաթի օրնեքներով ապրելու իրավունք։ Տեղի քրիստոնեական բնակչությունը սկսվել է հալածանքների ենթարկվել։ Ջոս քաղաքը երկու անգամ քրիստոնյաների և մուսուլմանների միջև դաժան կռիվների կենտրոն է դարձել։ 2008 թվականին այնտեղ զոհվել է 300 մարդ, ավելի քան 400 մարդ վիրավորվել է, իսկ 2010 թվականին զոհվել է ավելի քան 500, որը դարձել է քաղաքի պատմության ընթացքում ամենաարյունահեղ բախումը։

1980 թվականին մուսուլման Յան Թացինե աղանդը ջիհադ է հայտարարել իր մեջ չմտնող բոլոր մուսուլմաններին և փորձել է գրավել Կանո քաղաքի կենտրոնական մզկիթը։ Բախումների արդյունքում զոհվել է ավելի քան 4 հազար մարդ, այդ թվում աղանդավորներ առաջնորդ Մուհամեդ Մարվան։

1981 կամ 1982 թվականին Յան Թացինեն անկարգություններ է սկսել Մայդուգուրիում, 1984 թվականի փետրվարին Ադամավա նահանգի մայրաքաղաք Յոլայում, իսկ 1985 թվականին Գոմբե նահանգի համանուն մայրաքաղաքում։

## Հակամարտությունը մշակույթում
* Արևի արցունքները

## Արտաքին հղումներ
* BBC-ի վերլուծաբանությունը հակամարտության պատմության մասին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Կրոնականա հակամարտություններ
Կատեգորիա:Կրոնը Նիգերիայում
Կատեգորիա:Միջէթնիկական հակամարտություններ Նիգերիայում
Կատեգորիա:Նիգերիայի պատմություն
Կատեգորիա:Շարիաթ
Մհեր Մանսուրյան

**Մհեր Եղիայի Մանսուրյան** (), հայ նկարիչ։

Կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Տիգրան Մանսուրյանի և օպերային երգչուհի, սոպրանո Արաքս Մանսուրյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Մհեր Մանսուրյանը ծնվել է 1943 թվականին Բեյրութում։ 1947 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Հայաստան։
1969-1975 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1979 թվականից բնակվում է Ֆրանսիայում։
2013 թվականից Մանսուրյանի աշխատանքները մշտապես ցուցադրվում են Արամե պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
*«Նատյուրմորտ»
*«Կոմպոզիցիա-2»

## Ցուցահանդեսներ
### Խմբակային ցուցահանդեսներ
*1975, 1977, 1989, 1990 թվականներ- Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան	
*1976 թվական- Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան)
*1979 վական- Ռիգա-Վիլնյուս-Տալլին	
*1980, 1986 թվականներ- "Audiovisuel" պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա 
*1981 թվական- «Ալեք Մանուկյան կենտրոն», Փարիզ, Ֆրանսիա 
*1981 թվական- «Հայաստան. բաց դռներ ցուցադրություն», Ֆրանսիա 
*1985 թվական- «Մոսկվա-Պետերբուրգ» պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա 
*1987-1988 թվականներ- «Բասմաջյան» պատկերասրահ, Փարիզ, Ֆրանսիա

### Անհատական ցուցահանդեսներ
*1991 թվական- "Yade" պատկերասրահ, Ֆրանսիա
*2009 թվական- Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան, Հայաստան	
*2013 թվական- «Ակադեմիա» պատկերասրահ, Երևան, Հայաստան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Երևանի երկաթուղային կայարանի միջադեպ (1990)

**Երևանի երկաթուղային կայարանի միջադեպ**, զինված ընդհարում, որը տեղի է ունեցել 1990 թվականի մայիսի 27-ին, Երևանի «Սասունցի Դավիթ» երկաթուղային կայարանում և Երևան-Նուբարաշեն խճուղու հայկական ինքնապաշտպանական ուժերի և խորհրդային զինվորների միջև, զոհվել են 27 ազատամարտիկ և խաղաղ բնակիչներ։

## Պատմություն
Դեպքերը սկսել են Երևանի «Սասունցի Դավիթ» երկաթուղային կայարանի սպասասրահում 1990 թվականի մայիսի 27-ի առավոտյան ժամը 8։ 30-ին։ Չպարզված պայմաններում սկսվել է փոխհրաձգություն հայ ազատամարտիկների և խորհրդային զինվորականների միջև։ Փոխհրաձգության հետևանքով խորհրդային զինուժի արձակած գնդակներից զոհվել է 6 ազատամարտիկ։ Ավելի ուշ մարտերը շարունակվեցին Երևան-Նուբարաշեն խճուղում, երբ խորհրդային 7-րդ բանակի զրահատեխնիկան մտնում էր Երևան, իսկ հայ ինքնապաշտպանական ուժերը փորձում էին նրանց կանգնեցնել։ Այստեղ սպանվեցին ավելի քան երկու տասնյակ ազատամարտիկ և խաղաղ բնակիչներ։ Խորհրդային 7-րդ բանակի հրամանատար Միխայիլ Սուրկովի հետ վարած բանակցությունների արդյունքում հաջողվեց համոզել, որ զորքերը ետ քաշվեն։ Չնայած զինված գործողությունները դադարեցնելուն․ խորհրդային բանակը մի քանի օր զրահատեխնիկայով շրջափակել էր Երևանի Ազատության հրապարակը։

## Զոհեր
333x333px|Միջադեպի զոհերին նվիրված հուշատախտակ Երևանում։|alt=|մինի
Զինված ընդհարման հետևանքով զոհվեցին 27 մարդ՝ ազատամարտիկներ, որոնցից վեցը Երևանի «Սասունցի Դավիթ» երկաթուղային կայարանում, և խաղաղ բնակիչներ։ 
### Կայարանում զոհված ազատամարտիկներ
* Արսեն Հարությունյան (ծնվ․ 1964)
* Գարեգին Կարապետյան (ծնվ․ 1966)
* Սամսոն Հարությունյան (ծնվ․ 1966)
* Վազգեն Վարդանյան (ծնվ․ 1955)
* Խաչիկ Մալխասյան (ծնվ․ 1967)
* Էդիկ Պետրոսյան (ծնվ․ 1953)
### Նուբարաշենում զոհված ազատամարտիկներ
* Վահան Հակոբյան (ծնվ. 1959)

## Դեպքերի գնահատական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վերջին կայարանը՝ Անկախություն.Եռաբլուրի առաջին զոհերը|Լրատվական ռադիո

Կատեգորիա:1990 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Ռաֆայել Նանուշյան

**Ռաֆայել Պողոսի Նանուշյան** (), հայ գծանկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Նանուշյանը ծնվել է 1924 թվականի հունվարի 17-ին, Ախալքալաքի շրջանի Ալաստան գյուղում։ 1942 թվականին ավարտել է Ախալքալաքի միջնակարգ դպրոցն ու կամավոր մեկնել կարմիր բանակ։

Մարտական ուղին սկսվել է Հյուսիսային Կովկասից և ավարտվել Բեռլինում։ Մեծ հաղթանակից հետո էլ Ռաֆայելը երկու տարի ծառայել է խորհրդային բանակում, 1947 թվականին զորացրվել է, և հենց առաջին տարում էլ ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գրաֆիկայի բաժինը, որն ավարտել է 1953 թվականին։ 1949 թվականին ուսանող Ռաֆայելը մասնակցել է հանրապետական ցուցահանդեսի։ Նրա դիպլոմային աշխատանքը՝ «Էջեր Հայրենական մեծ պատերազմից» նկարաշարը (1953) բարձր է գնահատվել ավագ սերնդի նկարիչների կողմից և նրանք էլ երաշխավորել են Ռաֆայելին ընդունվելու ԽՍՀՄ նկարիչների միության շարքերը։ Նանուշյանի «Խաղաղություն աշխարհին» պլակատը 1961 թվականին Բեռլինի միջազգային ցուցահանդեսում արժանացել է դիպլոմի։ Նանուշյանը պարգևատրվել է շքանշանով և մեդալներով։

Ռաֆայել Նանուշյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ձևավորել է Րաֆֆու «Պատմվածքներ», Բոլեսլավ Պրուսի «Փարավոն» (հայերեն) գրքերը։

## Ստեղծագործություններ
Դիմանկարներ`
* «Ուսանողի դիմանկար», 1970
* «Հ. Չոլախյանի դիմանկարը».
Գծանկարների թերթեր՝
* «Կոմիտաս», 1969 
* «Վարդան Մամիկոնյան», «Ամիրսպասալար Զաքարե», 1969
* «Նամակներ ռազմաճակատին» 
Եռապատկեր՝
* «Մի սերնդի պատմություն», 1970 
Պլակատներ՝
* «Թող փոթորիկն ուժգին պայթի»
* «Խաղաղություն ժողովուրդներին»
* «Կորչի պատերազմը» (դիպլոմ, 1959, Բեռլինի միջազգային ցուցահանդես)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Լեանդրո Մորատին

**Լեանդրո Ֆեռնանդես դը Մորատին** (, ), իսպանացի դրամատուրգ։

«Իսպանական թատրոնի ծագումը» (1820-1821) աշխատությունում տվել է 14-17-րդ դարերի իսպանական թատրոնի զարգացման տեսությունը։ Նրա գեղագիտական հայացքներն արտացոլված են «Նոր կատակերգություն կամ Սրճարան» (1792) պիեսում։ Մոլիերի ազդեցությամբ գրված «Ծերուկը և աղջիկը» (1786, հրտ․ 1795), «Բարոնը» (հրտ․ 1803), «Կեղծ սուրբը» (1791, հրտ․ 1804), «Երբ աղջիկներն ասում են «այո» (1801, հրտ․ 1806) կենցաղային կատակերգություններում Մորատինը հանդես է եկել ազատ զգացմունքների պաշտպանությամբ, ընդդեմ ծնողների բռնակալության։ Նրա կատակերգություններում ֆրանսիական լուսավորական կլասիցիզմի սկզբունքները զուգորդվում են իսպանական դասական դրամատուրգիայի տարրերի հետ։ Մորատինի ստեղծագործությունը ազդեցություն է գործել 19-րդ դարի իսպանական ռեալիստական կենցաղային կատակերգության ձևավորման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լուսավորության դարաշրջան
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Արաքս Մանսուրյան

**Արաքս Եղիայի Մանսուրյան** (), հայ օպերային երգչուհի, սոպրանո։

Կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Տիգրան Մանսուրյանի և նկարիչ Մհեր Մանսուրյանի քույրն է, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Շուշան Պետրոսյանի մայրը։

## Կենսագրություն
Արաքս Եղիայի Մանսուրյանը ծնվել է 1946 թվականին Բեյրութում։ 1947 թվականին հայրենադարձել է։ Սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1977 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։ 1977-1992 թվականներին` Երևանի օպերայի և բալետի, 1992 թվականից` Սիդնեյի օպերային թատրոնների մեներգչուհի։  Ձայնի գեղեցիկ տեմբրի, դիապազոնի և երաժշտաբեմական տվյալների շնորհիվ երկացանկում ընդգրկված են հայկական, ռուսական և արևմտաեվրոպական օպերայի ամենաբարդ ստեղծագործությունները։

Դերերգերից են՝ Էլիզաբեթ («Դոն Կարլոս»), Նեդդա («Պայացներ»), Լեոնորա («Տրուբադուր»), Աիդա («Աիդա»), Շուշան («Դավիթ-Բեկ»), Անուշ («Անուշ»)։ Վերջին դերերգը կատարել է նաև Թբիլիսիի օպերային թատրոնում, Թումանյանի ծննդավայր Լոռիում և 1989 թվականին՝ ԱՄՆ-ում։

Մենահամերգներ է ունեցել Հայաստանում և արտասահմանյան մի շարք երկրներում՝ ծրագրում եվրոպական երգահանների կողքին ունենալով Կոմիտաս, հոգևոր միջնադարյան երգեր, հայ երգահանների ստեղծագործություններ։

Բնակվում է Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում և հանդիսանում է Սիդնեյ Օպերա Հաուսի մենակատար, ուր հանդես է գալիս այնպիսի դերերգերով, ինչպիսիք են՝ Լիու («Տուրանդոտ»), Աիդա («Աիդա»), Ֆլորիա Տոսկա («Տոսկա»), Դեզդեմոնա («Օթելլո»), Միմի («Բոհեմ»), Կատյա Կաբանովա («Կատյա Կաբանովա»), Սանտուցցա («Գեղջկական ասպետություն»), Ֆատա Միրգանա («Սերն առ երեք նարինջներ»), Էլիզաբեթ Վալուա («Դոն Կարլոս»), Էլիզաբեթ («Տանհոյզեր»), Մադլոն («Անդրե Շենյե»), Կոստանիչկա («Ենուֆա»), Կունդրի («Պարսիֆալ»), Ամելի Գրիմալդի («Սիմոն Բոկանեգրա»), Ամելիա («Դիմակահանդես»), Իզոլդա («Տրիստան և Իզոլդա»), Լեոնորա («Ճակատագրի ուժը») և այլն։

Դասավանդում է Սիդնեյի կոնսերվատորիայում՝ օտարազգիներին ծանոթացնելով հայկական երգարվեստի հետ։ Նրա շնորհիվ բազմաթիվ օտարազգի երիտասարդ երգիչների երգացանկերում տեղ են գտել Կոմիտասի, Կանաչյանի, Մելիքյանի, Սպենդիարյանի և այլ հայ երաժիշտների ստեղծագործություններ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
2015 թվականին Հանրապետության տոնի առթիվ Արաքս Մանսուրյանը պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

## Մեջբերումներ Արաքս Մանսուրյանի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հովհաննիսյան Թ., Արաքս Մանսուրյան, Ե.–Մ, 1993։

## Արտաքին հղումներ
* Արաքս Մանսուրյանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Արմեն Զաքարյան

**Արմեն Եգորի Զաքարյան** (), հայ կենսաֆիզիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2003)։

## Կենսագրություն
* 1959-1963 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետում
* 1963-1964 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետի կենսաֆիզիկայի ամբիոնում
* 1964-1967 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարան, կենսաֆիզիկայի ամբիոն, կենսաբանական ֆակուլտետ, ասպիրանտուրա։

## Աշխատանքային գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են չարորակ ուռուցքների զարգացման և այլ ախտաբան, շարժընթացների ժամանակ լիպիդներում և կենսաթաղանթներում տեղի ունեցող ազատ ռադիկալային ռեակցիաներին։
* 1964 թվականին ԵՊՀ, կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաֆ‎իզիկայի ամբիոնի ավագ լաբորանտ
* 1968-1971 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետի կենսաֆիզիկայի ամբիոնի ավագ գիտաշխատող։

## Գրքեր
* Тунян М. Ю., Погосян Г. А., Закарян А. Е., Физические методы лечения в комплексной терапии поражений тканей протезного ложа. Учебн. пособие Ереван, 2007, 13 с.
* Тунян М. Ю., Закарян А. Е., Погосян Г. А., Оценка состояния тканей пародонта и протезного ложа методом хемилюминесцентного анализа. Учебно-методическое пособие Метод. рекомендации, Минист. здравоох. РА, Ер. 2004, с. 5.
* Zakarian A. E., Nerkararyan A. V., Pogosyan G. A., Ayvazian N. M., Biophysics of free radical processes and membrane structures. ed. “Nork”, Yerevan, 2003.
* Ա. Ե. Զաքարյան, Ա. Վ. Ներկարարյան, Գ. Հ. Պողոսյան, Ն. Մ. Այվազյան, Ազատ ռադիկալային գործընթացների և թաղանթային կառույցների կենսաֆիզիկա։ Ոսումնամեթոդական ձեռնարկ Նորք գրատուն, Երևան, 2003, 216 էջ։

## Հոդվածներ
* Закарян А. Е., Кочур Н. А., Тарусов Б. Н., Сверхслабая ХЛ сыворотки крови онкологических больных. В кн.։ “Физ.-хим. механизмы развития злокачественного роста”, М., Изд. МОИП, 1970, с. 99-103.
* Закарян А. Е., Тарусов Б. Н., Сверхслабое свечение сыворотки крови при развитии злокачественного роста. В кн. “Физико-химические механизмы злокачественного роста”. Москва, Изд. МОИП, 1970, с.103-106.
* Закарян А. Е., Тарусов Б. Н., Изучение сверхслабого свечения плазмы крови при злокачественном росте. Биофизика, Москва, 1967,12, вып. 3.
* Закарян А. Е., Тарусов Б. Н., Исследование антиокис-лительной активности фракций сыворотки крови ингибированием ХЛ при малигнизации. Биофизика, Москва, 1967, 12, вып. 4.
* Закарян А. Е., Тарусов Б. Н., Ингибирование ХЛ плазмы крови при злокачественном росте. Биофизика, Москва, 1966, 11, с. 919-921.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ կենսաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Եղիպատրուշ (Արագածոտնի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 18 ծնունդներ
Լուիս Մորգան

**Լուիս Մորգան Հենրի** (Lewis-Henri Morgan, ), ամերիկյան ազգագրագետ և հնագետ, նախնադարյան հասարակության պատմաբան, հասարակական առաջադեմ գործիչ։ ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ անդամ (1875)։ Կրթությամբ՝ իրավաբան։

Վաղ հասակից հետաքրքրվել է հնդկացի-իրոկեզների կենցաղով։ 1840 թվականին հիմնել է հնդկացիներին ուսումնասիրող և օգնող ընկերություն։ 1874 թվականին որդեգրվել է իրոկեզյան սենեկա ցեղի կողմից։ Մորգանի առաջին խոշոր աշխատությունը՝ «Իրոկեզների լիգան» (1851), ցարդ մնում է որպես այդ ցեղերի վերաբերյալ կարևոր ուսումնասիրություն։ Հետագա աշխատություններում, որոնցից հիմնականն է «Հնադարյան հասարակությունը․․․» (1877, ռուս, թրգմ․, 2 հրտ․, 1934), Մորգանը պաշտպանել և զարգացրել է մարդկության առաջընթացի և պատմական ուղու միասնության գաղափարները։ Նրա ուսմունքում կենտրոնական տեղ է գրավել տոհմի՝ որպես նախնադարյան հասարակության պատմական-ընդհանրական գլխավոր բջջի մասին դրույթը։ Դրան են կապված սեփականության հանրային ձևերից մասնավորին և ընտանիքի ու ամուսնության՝ խմբական ձևերից անհատականի զարգացման վերաբերյալ դրույթները։ Լուիս Մորգանը մշակել է նաև նախնադարյան պատմության գիտական պարբերացումը, այն բաժանելով վայրենության և բարբարոսության դարաշրջանների, իսկ դրանցից յուրաքանչյուրը՝ երեք ենթադարաշրջանների։ Մորգանի հայեցակետերի շուրջ մինչև այժմ էլ պայքար է գնում ազգագրական գիտության առաջադեմ և հետադեմ հոսանքների միջև։ Ժամանակակից ազգագրության և հնագիտության տվյաւները ցույց են տալիս, որ Մորգանի մի շարք մասնավոր դրույթներ ճշգրտման կարիք ունեն, բայց նախնադարյան հասարակության վերաբերյալ նրա ուսմունքը, որը շարունակում է զարգացնել մարքսիստական գիտությունը, պահպանում է իր նշանակությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ