Կենդանանման կրեկեր

**Կենդանանման կրեկերը** հատուկ տեսակի կրեկեր է, որը թխվում է կենդանիների տեսքով՝ սովորաբար այնպիսի կենդանիների, որոնք հանդիպում են կենդանաբանական այգում կամ կրկեսում, օրինակ՝ առյուծ, վագր, արջ կամ փիղ։ Ամենատարածված տեսակն ունի բաց գույն և թեթևակի քաղցր համ, սակայն վաճառվում են նաև ավելի մուգ՝ շոկոլադե համով կամ գունավոր շաքարածածկույթով տարբերակներ։ Չնայած կենդանանման կրեկերներն ունեն թխվածքաբլիթի պես քաղցր համ, դրանք պատրաստվում են շերտավոր խմորով, ինչպես կրեկերները, և վաճառվում են որպես կրեկեր, այլ ոչ թե թխվածքաբլիթ։

## Պատմություն
19-րդ դարի վերջին Անգլիայից Ամերիկա էին ներմուծվում կենդանիների ձևով թխվածքաբլիթներ, որոնք կոչվում էին «կենդանիներ»։ Այս կրեկերների պահանջարկն այնքան մեծացավ, որ հացթուխները սկսեցին դրանք արտադրել տեղում։ Stauffer's Biscuit Company-ն իր առաջին կենդանանման կրեկերները պատրաստեց Փենսիլվանիայի Յորք քաղաքում 1871 թվականին։ Այլ ամերիկյան ընկերություններ, այդ թվում՝ Dozier-Weyl կրեկեր ընկերությունն (Սենթ Լուիս) և Holmes and Coutts ընկերությունը (Նյու Յորք), դարձան National Biscuit Company-ի (այսօրվա Nabisco Brands-ի) նախորդները։

Կենդանանման կրեկերները արտադրվում և վաճառվում էին National Biscuit Company-ի անվան տակ։ 1902 թվականին դրանք պաշտոնապես ստացան «Բարնումի կենդանիներ» անունը՝ պայմանավորված Barnum and Bailey կրկեսի թեմատիկայով։ Նույն թվականին մշակվեց նաև ներկայումս հայտնի տուփը՝ Սուրբ ծննդյան համար, որը նորարարական գաղափար ուներ․ տուփին կցվում էր թել, որպեսզի այն հնարավոր լիներ կախել տոնածառից։ Մինչ այդ կրեկերները սովորաբար վաճառվում էին մեծածախ՝ կամ մեծ տակառներով, կամ մեծ մետաղական տարաներում։ Այս փոքրիկ տուփերը, որոնք թողարկման պահին արժեին 5 ցենտ, մեծ հաջողություն ունեցան և վաճառվում են մինչև այսօր։

Տարբեր տարիների ընթացքում տուփերում գտնվող կենդանիների քանակը և տեսակները փոփոխվել են։ Ընդհանուր առմամբ, 1902 թվականից ի վեր կենդանանման կրեկերներում ներկայացվել է 53 տարբեր կենդանի։ Ներկայումս յուրաքանչյուր տուփում կա 22 թխվածքաբլիթ, որոնք տարբեր կենդանիների տեսքով են։ Հավելում՝ կոալան ավելացվեց 2002 թվականի սեպտեմբերին՝ սպառողների քվեարկության արդյունքում, որտեղ այն հաղթեց պինգվինին, ծովացլին և կոբրային։

1948 թվականին ընկերությունը փոխեց ապրանքի անվանումը՝ այն դարձնելով իր ներկայիս անունը՝ «Բարնումի կենդանանման կրեկերներ»։ 1958 թվականին արտադրության մեթոդները բարելավվեցին թխվածքաբլիթների դետալները։ Մինչ այդ կենդանիների ձևերը պարզապես կտրվում էին խմորի շերտից հատուկ դանակով, ինչը ստեղծում էր պարզ ուրվագծեր՝ առանց մանրամասնությունների։ Պտտվող դրոշմանիչների ներդրմամբ թխվածքաբլիթների վրա հնարավոր դարձավ փորագրել դետալներ՝ ստեղծելով ավելի բարդ ուրվագծեր։ Այս տեխնոլոգիան օգտագործվում է մինչև այսօր։

Բարնումի կենդանու տեսքով կրեկերը արտադրվում է Nabisco Brands-ի հրուշակագործարանում, որը գտնվում է Նյու Ջերսիի Fair Lawn քաղաքում։ Ամեն տարի վաճառվում է ավելի քան 40 միլիոն տուփ կենդանանման կրեկեր, որոնք արտահանվում են նաև 17 երկրներ։ Թխվածքաբլիթները թխվում են 91 մետրանոց (300 ֆուտ) շարժական վառարանում։ Դրանք մնում են վառարանում մոտ չորս րոպե և թխվում րոպեում 12,000 հատ արագությամբ։ Մեկ աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում արտադրվում է շուրջ 15,000 տուփ և 330,000 թխվածքաբլիթ, որի համար տուփերի վրա օգտագործվում է մոտ 48 կմ (30 մղոն) թել։ Տարվա ընթացքում սա կազմում է գրեթե 13,000 կմ (8,000 մղոն) թել։ Թխվածքաբլիթների վառ գույներով կրկեսային տուփերը արտադրվում են երեք գույներով՝ կարմիր, կապույտ և դեղին, և դրանց վրա պատկերված են տարբեր կենդանիներ։

2018 թվականի օգոստոսին Mondelez International-ը (Nabisco-ի մայր ընկերությունը) Միացյալ Նահանգներում ներկայացրեց նոր դիզայն Բարնումի կենդանանման կրեկերների տուփերի համար, որտեղ կենդանիները ցուցադրվում էին ազատ իրենց կրկեսային վանդակներից։ Այս դիզայնի փոփոխությունը կատարվել էր Մարդիկ՝ հանուն կենդանիների նկատմամբ բարոյական վերաբերմունքի (PETA) կազմակերպության հետ խորհրդակցելով՝ մեկ տարի հետո, երբ Ringling եղբայրներ և Բարնում և Բեյլի կրկեսը դադարեցրին իրենց գործունեությունը։ Նոր դիզայնում պատկերված են զեբր, առյուծ, փիղ, ընձուղտ և գորիլա՝ աֆրիկյան բնապատկերում։

## Տեսակներ

Ընդհանուր առմամբ, 1902 թվականից սկսած, Բարնումի կենդանու ձևով կրեկերում ներկայացվել է 53 տարբեր տեսակի կենդանի։ Ներկայումս բլիթների վրա պատկերված են արջ, բիզոն, ուղտ, պումա, փիղ, ընձուղտ, գորիլա, գետաձի, բորենի, կենգուրու, կոալա, առյուծ, կապիկ, ռնգեղջյուր, ծովացուլ, ոչխար, վագր և զեբր։ 2002 թվականի սեպտեմբերին, իր 100-ամյակը նշելու նպատակով, Բարնումը իր կենդանաբանական հավաքածուին ավելացրեց կոալային։

Stauffer-ի կենդանիների պատկերով թխվածքաբլիթների շարքում ընդգրկված են արջ, բիզոն, ուղտ, կով, կատու, էշ, փիղ, գետաձի, ձի, առյուծ, ձյունե այծ, ռնգեղջյուր և վագր։ Դրանք արտադրվում են վանիլային, շոկոլադե գրեհեմ, դարչինով գրեհեմ, «շաքարե բամբակ» և շաքարածածկ տարբերակներով, ինչպես նաև վարսակից, նուշից, լոռամրգից և նռից պատրաստված «նախաճաշի բլիթների» տեսքով։

Austin-ի կենդանաբանական այգու կենդանանման կրեկերների վրա ներկայումս պատկերված են արջ, ուղտ, փիղ, առյուծ, կապիկ, բու, պինգվին, նապաստակ, խոյ, ռնգեղջյուր, կրիա և զեբր։

Cadbury-ի կենդանանման կրեկերները շոկոլադապատ թխվածքաբլիթներ են, որոնց վրա պատկերված են կոկորդիլոս, փիղ, գետաձի, կապիկ, առյուծ, վագր և տուկան։

## Արտադրողներ
Nabisco ընկերությունը արտադրում է Բարնումի կենդանանման կրեկերները, որոնց տուփի առանձնահատուկ ձևավորումն ունի կրկեսային վագոն, որը նմանեցված է վանդակի՝ ներսում պատկերված կենդանիներով։ «Բարնում» անվանումը կապված է հայտնի շոումեն և կրկեսի գործարար Ֆինեաս Թեյլոր Բարնումի հետ, սակայն Nabisco-ն Բարնում և Բեյլի կրկեսին լիցենզիայի համար վճար չի կատարում։ Ապրանքի անվանումը տուփի վրա նշված է որպես «Բարնումի կենդանիներ», ենթավերնագրով «կրեկերներ»։ Տուփի մեծ կողմերում պատկերված են անիվների կեսերը, սակայն նախկինում տպագիր անիվները շարունակվում էին մինչև տուփի ներքևի մասը։ Դրանք մասնակիորեն ծակոտված էին իրենց ուրվագծով, ինչը թույլ էր տալիս դրանք դուրս հանել և վագոնը կանգնեցնել անիվների վրա։ 2018 թվականի օգոստոսին, ի պատասխան PETA-ի խնդրանքների, Nabisco-ն թողարկեց նոր տուփի ձևավորում, որտեղ կենդանիները պատկերված էին ազատ շրջելիս։

Փենսիլվանիայի Յորք քաղաքում գտնվող Stauffer Biscuit Company-ն, որը պատկանում է ճապոնական Meiji ընկերությանը, նույնպես արտադրում է կենդանիների պատկերով բլիթներ, որոնք այժմ վաճառվում են մի շարք խոշոր զեղչային խանութներում։ Նրանց օգտագործած համեմունքները՝ դարչինն ու մշկընկույզը, կենդանիների պատկերով բլիթներին տալիս են մի փոքր այլ համ, քան Nabisco-ի բլիթներինը։ Ընկերության նախկին սեփականատեր Ռոդնի Ստաուֆերը այժմ ունի իր սեփական ընկերությունը՝ Ռոդնիի կենդանանման կրեկերներ, որը նույնպես արտադրում է կենդանիների պատկերով բլիթներ։

Keebler ընկերության ստորաբաժանում Austin-ը նույնպես արտադրում է կենդանիների պատկերով բլիթների տարբեր տեսակներ։ Austin-ի բլիթները սննդային բաղադրությամբ և կենդանիների ձևերով նման են այլ տեսակներին։ Այս ապրանքը վաճառվում է Kellogg ընկերության անվան տակ, որը 2001 թվականին ձեռք բերեց Keebler ընկերությունը։

Մայրիկի փուռը, որը հիմնադրվել է 1914 թվականին Նյու Ջերսիում, արտադրում է կենդանիների պատկերով բլիթների տարբեր տեսակներ, որոնք շուկայում ներկայացվում են որպես «կրկեսի կենդանիների տեսքով կրեկերներ»։ Դրանք ունեն վարդագույն և սպիտակ շաքարային երեսպատում և ներառում են ուղտերի, գետաձիերի, առյուծների և այլ կենդանիների պատկերներ։ Մայրիկի կրկեսի կենդանիների տեսքով թխվածքաբլիթները զարդարված են գունավոր շաքարային փշրանքներով, իսկ յուրաքանչյուր տարի թողարկվում են հատուկ տարբերակներ՝ նվիրված տոնական առիթներին, օրինակ՝ սև կատուներով ձևավորված բլիթներ Հելոուինի համար։

Borden կորպորացիան նույնպես արտադրել է կենդանիների պատկերով բլիթներ մինչև 1970-ականների վերջը։ Դրանք վաճառվում էին կարմիր տուփերում, որոնց վրա պատկերված էր հայտնի Elsie the Cow լոգոտիպը։

Market Square Food Company-ն, որը գտնվում է Իլինոյսում, 1982 թվականից սկսած արտադրում է իր սեփական ապրանքանիշի կենդանիների պատկերով բլիթները։ Դրանք տարածվում են մի շարք խոշոր մանրածախ վաճառողների միջոցով ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ միջազգային շուկայում։

Sam's Club-ը կենդանիների պատկերով բլիթներ վաճառում է իր "Member’s Mark" ապրանքանիշի ներքո։

Մեծ Բրիտանիայում Cadbury-ը արտադրում է «կենդանիներ» անվանումով բիսկվիթների շարք։ Ինչպես նշվեց վերևում, այս բիսկվիթներն ունեն շոկոլադե շերտ միայն մեկ կողմում։

Գերմանիայում Bahlsen ընկերությունը կենդանիների պատկերով բլիթներ արտադրում է Leibniz ապրանքանիշի ներքո։

Նոր Զելանդիայում Arnott-ը արտադրում է սառեցված կենդանիներ, որոնք գունավոր երեսպատված կենդանիների պատկերով կրեկերներ են։

## Ժողովրդական մշակույթում
* "I'm Just Wild About Animal Crackers" երգը ձայնագրվել է Դյուկ Էլինգտոնի կողմից 1926 թվականի հունիսի 21-ին, իսկ Irving Aaronson & His Commanders-ի կողմից՝ Phil Saxe-ի վոկալով Victor ընկերության համար՝ 1926 թվականի հունիսի 23-ին։
* Կենդանանման կրեկերները Մարքս եղբայրների 1930 թվականի ֆիլմի անվանումն է։
* 1935 թվականին Շիռլի Թեմպլը կատարեց «Կենդանանման կրեկերները իմ ապուրի մեջ» երգը, որը հետագայում օգտագործվեց բազմաթիվ ընկերությունների կողմից կենդանիների պատկերով բլիթների գովազդի համար։
* Կենդանիների պատկերով բլիթներն իրենց թեման են դարձրել նաև Մելնի Սաֆկայի 1968 թվականի նորաոճ հիթում՝ «Կենդանանման կրեկերներ»։
* Դրանք նաև Էրիկ Ուայթեքերի հանրաճանաչ երգչախմբային ստեղծագործության՝ Կենդանանման կրեկերների (2002–2009 թվականներ) անվանումն են։
* 2007 թվականի Զոդիակ ֆիլմում, քննիչ Դեյվ Տոշչին (նրան մարմնավորում է Մարկ Ռուֆալոն) հաճախ է պատկերվում կենդանիների պատկերով բլիթ ուտելիս։ Իրական կյանքում Տոշչին նույնպես հայտնի էր այս սովորությամբ։
* Կենդանանման կրեկերներ անվանումով 2017 թվականին թողարկվել է անիմացիոն ֆիլմ, որի սյուժեն հիմնված է կախարդական կենդանիների պատկերով բլիթների վրա, որոնք ուտողին վերածում են այն կենդանու, որի տեսքով պատրաստված է բլիթը։

## Տես նաև
* Կրեկեր
* Բիսկվիթ

## Ծանոթագրություններ