Էդվարդ Ադոլֆ Ստրասբուրգեր

մինի|250փքս|Էդվարդ Ադոլֆ Ստրասբուրգեր
**Էդվարդ Ադոլֆ Ստրասբուրգեր** կամ Շտրասբուրգեր, (1844 թ. փետրվարի 1 – 1912 թ. մայիսի 18) լեհ-գերմանացի պրոֆեսոր, և 19-րդ դարի ամենահայտնի բուսանաններից մեկը։ Մանրադիտակային հետազոտություններ՝ բույսերի անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի և մորֆոլոգիայի մասին գիտություններում, բուսաբանական բջջաբանության այդ թվում նաև բուսական բջիջներում միտոզը հայտնագործած լեհ ականավոր պրոֆեսոր։

### Կենսագրություն
Էդուարդ Շտրասբուրգերը ծնվել է Վարշավայում՝ Կոնգրեսական Լեհաստանում։ Նա Աննա Կարոլինե (Շյուց) և Էդուարդ Գոտլիբ Շտրասբուրգեր (1803–1874թ․թ․) զույգի որդին էր։

1870 թվականին ամուսնացավ Ալեքսանդրա Յուլիա (Ալեքսանդրինե) Վերտհայմի (1847–1902) հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ Աննա (1870–1942) և Յուլիուս (1871–1934)։

Շտրասբուրգերը Փարիզում ուսանել է կենսաբանական գիտություններ, Բոննում և Իենայում։

1866 թվականին Նաթանայել Պրինգսհեյմի հետ աշխատելուց հետո ստացել է դոկտորի կոչում։

1868 թվականին դասավանդել է Վարշավայի համալսարանում։

1869 թվականին նշանակվել է Իենայի համալսարանի բուսաբանության պրոֆեսոր։

1881 թվականից ղեկավարել է Բոննի համալսարանի բուսաբանական ինստիտուտը ()։

Էդուարդ Շտրասբուրգերը մահացել է Գերմանիայի Բոնն քաղաքում։

### Ձեռքբերումներ
1887 թվականին Լեհաստանում լույս տեսավ Ստրասբուրգերի «Մանրադիտակային բուսաբանության վերաբերյալ գործնական պարապմունքների համառոտ ձեռնարկը»։

1894 թվականին Շտրասբուրգերը ստեղծել է հանրահայտ  «Բուսաբանության դասագիրք բուհերի համար» ձեռնարկի  առաջին գիրքը։

Նույն թվականին նա հրապարակել է բջիջների կարիոկինեզի մասին իր աշխատությունը, որը բեկման ուղենիշ դարձավ նրա գիտական ստեղծագործությունների մեջ։

Իր «Բույսերի հերմաֆրոդիտիզմը, պոլիմորֆիզմը և հիբրիդացումը» վերնագրով զեկուցման մեջ Դարվինի տեսության հետևորդ Ստրասբուրգերը առաջին անգամ լեհերեն տվել է ծաղկի կենսաբանությն համառոտ շարադրանքը։

Նա առաջինն էր, ով ներկայացրել է ճշգրիտ նկարագրություն մերկասերմերի (օրինակ՝ սոճիների) և ծաղկավոր բույսերի սաղմնային պարկի մասին, ինչպես նաև  հայտնաբերել է կրկնակի բեղմնավորումը ծաղկավոր բույսերում։ Նա բավական ժամանակ է նվիրել ստորակարգ բույսերի բեղմնավորման և զարգացման պրոցեսների աշխատարար հետազոտություններին։

Ստրսբուրգերի «Փշատերևազգիներ և գնետազգիներ» մեծ աշխատությունը և այլ աշխատանքներ նրան դասեցին համեմատական անատոմիայի և բարձրակարգ բույսերի զարգացման հիմնադիրների շարքը։ Գիտնականի դոկտորական դիսերտացիան և պրոֆեսորական աշխատությունները ճշգրիտ կերպով լուսաբանեցին պտերանմանների տերևներում շնչառական անցքերի ծագման հարցը։

Շտրասբուրգերն առաջարկել է բույսերի ցիտոլոգիայի ժամանակակից հիմնական օրենքներից մեկը, ըստ որի՝«Նոր բջիջները կարող են առաջանալ միայն այլ բջիջների բաժանման արդյունքում»։ Նրան է պատկանում նաև «ցիտոպլազմա» և «կորիզահյութ» տերմինների ներմուծումը գիտության մեջ։

Հայտնի () բույսը, անվանակոչված Շտրասբուրգերի անունով,  աճացվել է Բոննի համալսարանի հին բուսաբանական ինստիտուտում և այգում։

Վալտեր Ֆլեմինգի և Էդուարդ վան Բենեդենի հետ միասին Շտրասբուրգերը բացահայտել է քրոմոսոմների բաշխումը բջիջի բաժանման ժամանակ։

Նրա հետազոտությունները ծառերի հյութի վեր բարձրացման վերաբերյալ ապացուցեցին, որ այս գործընթացը ֆիզիկական է, ոչ թե ֆիզիոլոգիական։
[ձախից|մինի|1905 թվականին բուսաբան Էդուարդ Շտրասբուրգերը (1844–1912) պարգևատրվել է [Կառլ Լիննեյ|Լինեյի մեդալով (Linnean Medal)՝ բուսաբանության բնագավառում իր նշանակալի գիտական ներդրումների համար]]

### Մրցանակներ
1905 թվականին Էդուարդ Շտրասբուրգերը պարգևատրվել է Լինեյի մեդալով ()։

1908 թվականին նա ստացել է նաև Լոնդոնի Լինեյան ընկերության () կողմից շնորհվող առավել հեղինակավոր Դարվին-Ուոլեսի մեդալը (Darwin-Wallace Medal), որը շնորհվում է միայն յուրաքանչյուր 50 տարին մեկ։
մինի|250փքս|Ռոբուստա բույսը՝ Նոր Կալեդոնիայում, ընդգրկված է Շտրասբուրգերի անունով կոչված () ընտանիքում

### Ընտանիք
Շտրասբուրգերը ամուսնացած էր դաշնակահարուհի Ալեքսանդրա Յուլիա (Ալեքսանդրինե) Վերտհայմի (1847–1902թ․թ․) հետ, ով Վարշավայի բանկիր և խորհրդական Յուլիուս Վերտհայմի (1817–1901թ․թ․) դուստրն էր և կեսքույրը հայտնի դաշնակահար Կարլ Տաուզիգին։ Նա նաև դաշնակահար Յուլիուշ Վերտհայմի (1880−1928) մորաքույրն էր։

Էդուարդ Շտրասբուրգերն ու Ալեքսանդրան ունեցել են երեք երեխա (երրորդը մահացել է վաղ տարիքում)։ Նրանց որդին էր ներքին հիվանդությունների բժիշկ Յուլիուս Շտրասբուրգերը, իսկ թոռը՝ հին պատմության մասնագետ Հերման Շտրասբուրգերը։

### Հիմնական աշխատություններ
Բուսաբանական որևէ տերմին մեջբերելիս այս անձին որպես հեղինակ նշելու նպատակով օգտագործվում է հեղինակի ստանդարտ հապավումը՝ Strasb։

* Բջջային կազմավորման և բջջային բաժանման մասինOn () (1876) – գիրք, որտեղ Շտրասբուրգերը շարադրել է միտոզի հիմնական սկզբունքները։
* () ձեռնարկում ներկայացվում է ուսումնասիրություն մերկասերմերի փոշու վարքի և բեղմնավորման գործընթացների վերաբերյալ՝ ներառելով շարժուն սպորներ, գամետներ, բուսական սպերմատոզոիդներ և բեղմնավորման բնույթը։
* ())՝ Բարձրագույն դպրոցների համար նախատեսված բուսաբանության ձեռնարկ – առաջին անգամ հրատարակվել է 1894 թվականին։

Հետագա հրատարակություններ՝

* 4-րդ հրատ. 1900 թ․
* 5-րդ հրատ. 1902 թ․
* 8-րդ հրատ. 1906 թ․
* 16-րդ հրատ. 1923 թ․(BHL-ում հասանելի)
* 33-րդ հրատ. 1991 թ․
* 36-րդ հրատ. 2008 թ․

Գիրքը թարգմանվել է անգլերեն, էստոներեն, իտալերեն, ճապոներեն, լեհերեն, ռուսերեն, սերբախորվաթերեն և իսպաներեն լեզուներով։

Մինչև 1994 թ․ հրատարակված բոլոր տարբերակների և թարգմանությունների ամբողջական ցանկը ներկայացված է «Finke» և մյուսների աշխատությունում (1994 թ․)։
* () (1-ին անգլ. հրատ., 1898 թ․) – գերմաներեն 2-րդ հրատարակության (1895 թ․) անգլերեն թարգմանությունը։

Հասանելի է BHL-ում ()։ Հրատարակվել է Macmillan, London-ի կողմից։

* () (1902, 4-րդ հրատ.) – ձեռնարկ սկսնակների համար՝ մանրադիտակային բուսաբանության ինքնուրույն ուսուցման և տեխնիկայի վերաբերյալ։ Թվայնացված տարբերակը հասանելի է Դյուսելդորֆի համալսարանական գրադարանում ()։

## Ծանոթագրություններ

  
Կատեգորիա:Լեհ բուսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Լեհ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբաններ ըստ ուսումնասիրության ոլորտի