Ռուբեն Մամուլյան

**Ռուբեն Զաքարի Մամուլյան** (, ), ամերիկահայ ռեժիսոր, համարվում է 20-րդ դարի աշխարհի խոշորագույն թատերական և կինոռեժիսորներից մեկը։ Նա է առաջին անգամ օգտագործել երկու խոսափողով ձայնագրումը և մոնտաժը մեկ ձայներիզի վրա։ Նա է առաջինը նկարահանել ստուդիայից դուրս, շարժվող տեսախցիկով` օգտագործելով միաժամանակ մի քանի տեսախցիկ։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Մամուլյանը ծնվել է Թիֆլիսում 1897 թվականին, հայ մեծահարուստ բանկիրի՝ Զաքար և Վերժինե Մամուլյանների ընտանիքում։ Մոր շնորհիվ, ով Թիֆլիսի հայկական դրամատիկական ընկերության նախագահն էր, նա վաղ հասակից կապվել է թատրոնին։ Յոթ տարեկան հասակում ծնողների հետ մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղ ուսանել է Փարիզի Մոնդենիի լիցեյում։ 1913 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս, որտեղ շարունակել է ուսումը։ Այնուհետև ուսանել է Մոսկվայի և Լոնդոնի համալսարանների իրավաբանական ֆակուլտետներում։ Որոշ ժամանակ հաճախել է Եվգենի Վախթանգովի թատերական ստուդիան։ Վերադառնալով Թիֆլիս՝ Մամուլյանը Լևոն Քալանթարի և Ս. Ի. Խաչատրյանի հետ 1918 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրել է բեմական արվեստի ստուդիա։ 1920 թվականից Լոնդոնի և Փարիզի, 1923 թվականից Նյու Յորքի թատրոններում իրականացրել է շուրջ 60 դրամատիկական և երաժշտական բեմականացումներ, որոնք մեծ ազդեցություն են թողել ամերիկյան թատրոնի և կինոյի ձևավորման և զարգացման վրա։ 1929 թվականից նկարահանել է կինոնկարներ, որտեղ իրագործել է մի շարք նորարարություններ։

Նրա լավագույն գործերից են՝ «Քաղաքի փողոցները» (1931), «Դոկտոր Ջեյքլը և միստր Հայդը», «Սիրիր ինձ այս գիշեր» (1932), 1933 թվականին Մամուլյանը նկարահանել է «Երգ-երգոց» կինոնկարը, «Քրիստինա թագուհին» պարգևատրվել է մրցանակով, «Նորից ապրում ենք» (Լև Տոլստոյի «Հարություն» վեպի մոտիվներով)։ 1964 թվականին գրել և հրատարակել է մանկական «Աբիգայլ» գիրքը։ Կյանքի վերջում թարգմանել է ժամանակակից անգլերենի Շեքսպիրի *[[Համլետ]]ը*։ 1968 թվականին այցելել է Հայաստան։ Մահացել է 1987 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։

## Նորարարություններ
* Առաջին անգամ է օգտագործել երկու խոսափողով ձայնագրումը և մոնտաժը մեկ ձայներիզի վրա։ 
* Առաջին անգամ է նկարահանել ստուդիայից դուրս, շարժվող տեսախցիկով, օգտագործել միաժամանակ մի քանի տեսախցիկ։ 
* *Քաղաքի փողոցները* ֆիլմում է առաջին անգամ հնչել ձայնը կադրից դուրս։ 
* *Բեքքի Շարփ* կինոնկարը կինոյի պատմության առաջին գունավոր լիամետրաժ կինոնկարն է։

## Մրցանակներ
* *Ուրախ ավազակը* 1936 թ Նյու Յորքի կինոքննադատների կողմից համարվել է տարվա լավագույն կինոնկար։ 
* *Արյուն և ավազ* 1940 թ Վենետիկի կինոփառատոնում արժանացել է ժյուրիի հատուկ մրցանակի որպես լավագույն գունավոր կինոնկար։ 
* 1980 թվականին Մամուլյանի անունը մտցվել է «Բրոդվեյի փառքի դահլիճ»։ 
* 1983 թվականին ստացել է ամերիկյան կինոռեժիսորների բարձրագույն՝ Գրիֆֆիթի մրցանակը կինոյի ասպարեզում մեծագույն ավանդի համար։ 
* Մամուլյանի անունով աստղ է տեղադրվել Հոլիվուդի փառքի ծառուղում։

## Թատերական գործեր
* Դռան թակոց (*Օսթին Փեյջ*) 1922 թ Լոնդոն
* Ֆաուստ (*[[Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե|Գյոթե]]*) 1925 թ Ռոչեստեր (ԱՄՆ)
* Կարմեն (Բիզե) 1926 թ Ռոչեստեր (ԱՄՆ)
* Քույր Բեատրիս (Մետերլինկ) 1926 թ Ռոչեստեր (ԱՄՆ)
* Պորգի (Հեյվորդ) 1927 թ Նյու Յորք (ԱՄՆ)
* Պորգի և Բես (Գերշվին) 1927 թ Նյու Յորք (ԱՄՆ)
* Մի ամիս գյուղում 1929 թ Նյու Յորք (ԱՄՆ)
* Օկլահոմա (Ռոջերս, Համմերստայն) 1943 թ Նյու Յորք (ԱՄՆ)
* Կարուսել (Ռոջերս, Համմերստայն) 1945 թ Նյու Յորք (ԱՄՆ)

## Ֆիլմագրություն
մինի|ՀՀ փոստային նամականիշ Մամուլյանի նկարով (1997)‎
* Ծափահարություններ, 1929
* Քաղաքի փողոցները, 1930
* Դոկտոր Ջեքիլը և միստեր Հայդը, 1932
* Սիրիր ինձ այս գիշեր, 1932
* Երգ-երգոց, 1933
* Քրիստինա թագուհին, 1933
* Մենք նորից ապրում ենք, 1934
* Բեքքի Շարփ, 1935
* Ուրախ ավազակը, 1936
* Ոսկե տղա, 1939
* Զորրոյի նշանը, 1940
* Արյուն և ավազ, 1940
* Մետաքսե գուլպաներ, 1956

## Գրականություն
* Սաբիր Ռիզաև. Ռուբեն Մամուլյան, «Գարուն», 1967, № 6

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՌՈԻԲեՆ ՄԱՄՈԻԼՅԱՆ․ Արվեստի նորարարը

Կատեգորիա:Ամերիկահայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ամերիկահայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ սցենարիստներ