Ֆրենսիս Հոգգան

**Ֆրենսիս Էլիզաբեթ Հոգգան** (Frances Elizabeth Hoggan, ծ*նունդով՝* **Մորգան**, ), ուելսցի բժիշկ, առաջին բրիտանուհին, ով բժշկության դոկտորի կոչում է ստացել Եվրոպայի մի քանի համալսարանից։ Նա նաև բժշկական գործունեությամբ զբաղվող առաջամարտիկ մասնագետ, հետազոտող և սոցիալական բարեփոխիչ և Ուելսում գրանցված առաջին կին բժիշկ է եղել։ 

Ֆրենսիս Հոգգանն իր ամուսինու Ջորջ Հոգգանի հետ առաջին անգամ Բրիտանիայում ծավալել են *Այր ու կին բժշկական գործունեությունը*։

2023 թվականի մարտի 3-ին Ուելսում տեղադրվել է նշանավոր կանանց նվիրված 11-րդ Մանուշակագույն հուշատախտակը։ Այն տեղադրվել է Ֆրենսիս Հոգգանի ծննդավայրում։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Ֆրենսիս Հոգգանը ծնվել է Ուելսի Բրեկոն քաղաքում, որտեղ նրա հայրը՝ Ռիչարդ Մորգանը, ծխի քահանայի օգնական էր։ Նա դաստիարակվել և կրթություն է ստացել Գլամորգան կոմսության Քովբրիջ (*Cowbridge*) քաղաքում, այնուհետև՝ Վինձորում։ Դեռահաս Ֆրենսիսը՝ 17 տարեկան հասակում, նախքան բժշկական ուսումնասիրությունները սկսելը, լույս աշխարհ է բերել արտամուսնական դուստր։  Եթե դա հայտնի լիներ, ապա վիկտորիանական ժամանակներում նա կկորցներ իր բոլոր հույսերը բժշկության ոլորտում։ Երեխային դաստիարակել է մայրը և ներկայացվել է որպես Ֆրենսիսի քույր։ Նա ուսումը շարունակել է երեք տարի Փարիզում և հինգ տարի Դյուսելդորֆում։

1866 թվականին 23-ամյա Ֆրենսիսը վերադարձել է Լոնդոն՝ մտադրված լինելով բժշկական գործունեություն ծավալել, սկսել է մասնավոր դասեր վերցնել, քանի որ Բրիտանիայում Վիկտոյական դարաշրջանում կանանց արգելված էր բժշկական համալսարանական կրթություն ստանալը։ Այնուամենայնիվ, Ֆրենսիսը *Դեղագործների միության* մասնագիտական դիպլոմ ստնալու հավակնություններ ուներ․ դա միակ որակավորումն էր, որով այդ ժամանակ նա կարող էր ամբողջ Անգլիայում և Ուելսում բժշկական գործունեությամբ զբաղվել։

1867 թվականի հունվարին նա հաջողությամբ հանձնեց նախնական քնությունները։ Սակայն նույն թվականին «Դեղագործների պատվարժան հասարակության» (*Worshipful Society of Apothecaries*) խորհրդը որոշում ընդունեց, որով կանանց արգելվեց մասնագիտական քննություններ հանձնել։ Ֆրենսիսն ուղևորվեց Եվրոպա և բժշկական կրթություն ստանալու համար դիմեց Ցյուրիխի համալսարան, որտեղից Նադեժդա Սուսլովան՝ Ռուսաստանի առաջին կին բժիշկը, ստացել էր իր գիտական աստիճանը 1867 թվականի դեկտեմբերին։ Այնտեղ Մորգանն ավարտեց բժշկական կուրսը երեք տարում, նախատեսված հինգի փոխարեն, և 1870 թվականի մարտին «առաջադեմ մկանային ատրոֆիայի թեզի» պաշտպանությամբ դարձավ առաջին բրիտանուհին, ով Եվրոպայում է ստացել բժշկական գիտությունների դոկտորի կոչումը, և դարձավ երկրորդ կինը՝ հաջորդելով Սուսլովային, ով Ցյուրիխի համալսարանում է բժշկի աստիճան ստացել։ Նրա դոկտորական թեզը հիշարժան էր, քանի որ նա կասկածի տակ էր դնում իր գիտական ղեկավարի տեսակետները։ Մորգանը պնդում էր, որ առաջադեմ մկանային ատրոֆիան կենտրոնական նյարդային համակարգի օրգանական հիվանդություն է, և ոչ թե մկանային հիվանդություն, ինչպես պնդում էր Բիրմերը։

Դրանից հետո, Վիեննայի կլինիկաներից մեկում, նա կատարեց ուսումնասիրություն վիրաբուժական մանկաբարձության վերաբերյալ և դարձավ վիրաբույժ Գուստավ Բրունի աշակերտը։

## Գործունեություն
Ավարտելուց հետո Ֆրենսիսը հետբուհական աշխատանք է կատարել Վիեննայի, Պրահայի և Փարիզի բարձրակարգ բժշկական դպրոցներում ՝ նախքան Բրիտանիա վերադառնալը։ Նա մի քանի տարի բժշկական գործունեությամբ է զբաղվել  Էլիզաբեթ Գարեթ Անդերսոնի հետ Լոնդոնի «Կանանց Նոր հիվանդանոցում»։ Նա նաև օգնել է Էլիզաբեթ Բլեքվելի հետ հիմնադրել Ազգային առողջապահական հասարակություն 1871 թվականին։ Դրա նպատակն էր «բնակչության բոլոր խավերի առողջության ամրապնդումը»։

1874 թվականին նա ամուսնացավ դոկտոր Ջորջ Հոգգանի (1837-1891) հետ։ Ամուսնու հետ միասին նա առաջին անգամ սկսել է ամուսինների ընդհանուր բժշկական պրակտիկան Մեծ Բրիտանիայում։ Հաջորդ տասնամյակում նրանք երկուսն էլ գրել են բժշկական հետազոտական աշխատանքներ, որոնց մի մասը համահեղինակությամբ։ Հոգգանն ինքն անձամբ դարձել է կանանց և երեխաների հիվանդությունների մասնագետ։

Ֆրենսիս Հոգգանը յոթ տարի զբաղվում էր բժշկական գործունեությամբ, սակայն Մեծ Բրիտանիայում մասնագիտական իր արտոնագիրը ստացել է *Իռլանդիայի Թագավորի և Թագուհու բժիշկական քոլեջից* 1877 թվականի փետրվարին։ 1873 թվականին Էլիզաբեթ Գարեթ Անդերսոնը դարձել էր Բրիտանական բժշկական ասոցիացիայի անդամ; Դրանից հետո 1875 թվականին Ֆրենսիս Հոգգանը նույնպես ընտրվեց, սակայն 1878 թվականին հատուկ որոշմամբ արգելվեց այլ կանանց ընդունելությունն այդ ասոցիացիայում։ Մինչ Գարեթ Անդերսոնի անդամակցությունը համարվում էր դեռ օրինական, Հոգգանի անդամակցությունը չեղյալ հայտարարվեց՝ իրավական ձևականությունների պատճառով։ 1880 թվականին Հոգգանը դարձել է վերանվանված՝ Իռլանդիայի Թագավորական բժշկական քոլեջի առաջին կին անդամը։

1882 թվականին նա կոչ է արել Հնդկաստանում կին հիվանդների համար հանրային ֆինանսավորմամբ կանանց բժշկական ծառայություն տրամադրել։ Սա օգնել է ճանապարհ հարթել «Դաֆերինի հիմնադրամի» (*Dufferin Fund*) համար։ Նույն թվականին Հոգգանը դարձել է բժշկական տեսուչ Հյուսիսային Լոնդոնի կոլեգիալ դպրոցում, որը աղջիկների համար առաջին հանրակրթական միջնակարգ դպրոցներից մեկն էր։ Նա պաշտոնավարել է վեց տարի։

Նա 1884 թվականին գրել է մի հոդված, որը կոչվում է «Մոր դերն ընտանիքում», օգտագործելով բեղմնավորման և վերարտադրության մասին նորագույն մոտեցումները՝ պնդել է, որ մայրերը պետք է ավելի շատ իրավունք ունենան իրենց երեխաների նկատմամբ։

Ֆրենսիսի ամուսինը՝ Ջորջը, 1885 թվականին հիվանդացել է, և զույգը տեղափոխվել է Ֆրանսիայի հարավ։ Ջորջը մահացել է գլխուղեղի ուռուցքից, 1891 թվականին։

Ամուսնու մահից հետո Հոգգանը դարձել է սոցիալական բարեփոխումների ջատագով և շրջել Միացյալ Նահանգներում դասախոսություններ կարդալով։ Նա քարոզչություն է իրականացնել սոցիալական հարցերի շուրջ՝ ներառյալ կանանց կրթությունը, առողջապահական կրթությունը և քաղաքացիական իրավունքները։ Նա առանձնահատուկ հետաքրքրություն ցուցաբերել ռասայական խնդիրների նկատմամբ և 1911 թվականին ելույթ է ունեցել Լոնդոնում անցկացվող Ռասաների համաշխարհային համագումարում։

## Ընտանիք
1874 թվականին Ջորջ Հոգգանի և Ֆրենսիս Մորգանի ամուսնությամբ ձևավորվել է Բրիտանիայի առաջին բժշկական ընտանիքը։ Ջորջը ռազմածովային ինժեներ էր մինչև բժշկություն սովորելը։ Նա խոստումնալից հետազոտություններ է ունեցել 54 տարեկանում՝ իր մահից առաջ, երկարատև հիվանդությունից հետո։ Ֆրենսիսը, որքան էլ ամենաշնորհալին էր առաջին կին-բժշկների շրջանում, այնուամենայնիվ, կլինիկական գործունեությունն ընդհատել է Ջորջի հիվանդության և մահվան պատճառով։

Դեռահաս Ֆրենսիսը՝ 17 տարեկան հասակում, նախքան բժշկական ուսումնասիրությունները սկսելը, լույս աշխարհ է բերել արտամուսնական դուստր, որը բոլորին հայտնի է եղել որպես Ֆրենսիսի քույր։

## Մահ և ժառանգություն
Կյանքի վերջին տարիները Ֆրենսիս Հոգգանն ապրել է Բրայթոնում, որտեղ էլ մահացել է ծերանոցում, մահացել է 1927 թվականի փետրվարի 5-ին։ Նրա դիակիզված աճյունը թաղված է, ամուսնու հետ, Ուոքինգի (Woking) գերեզմանատանը։

2016 թվականից սկսած «Ուելսի գիտական միությունը» ( *Learned Society of Wales*)  «Ֆրենսիս Հոգգանի մեդալով» ամեն տարի պարգևատրում է Ուելսի հետ կապ ունեցող կարևոր կանանց՝ գիտության, բժշկության, ճարտարագիտության, տեխնոլոգիայի կամ մաթեմատիկայի բնագավառներում։

2023 թվականի մարտի 3-ին Բրեկոնում` Հոգգանի ծննդավայրում հուշատախտակ է տեղադրվել՝ նշելու նրան Ուելսի 11-րդ մանուշակագույն հուշատախտակով, որը տեղադրվել է Ուելսի նշանավոր կանանց տոնելու առթիվ։ Ուելսի կառավարության սոցիալական արդարադատության նախարար Ջեյն Հաթն ասել է, որ հույս ունի, որ հուշատախտակը «կապահովի, որ նրա անունը բարձրացվի այն կարգավիճակին, որին նա արժանի է»։

## Աշխատությունների ընտրանի
Ֆրենսիս և Ջորջ Հոգանները միասին հրատարակել են ավելի քան քառասուն բժշկական հետազոտական հոդվածներ անգլերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն լեզուներով, ներառյալ ավշային հանգույցների անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ ծավալուն հետազոտություններ։
* 1882 թվականին «Ուելսի աղջիկների կրթություն» (**')
* 1913 թվականին «Ամերիկացի նեգրուհիներն իրենց առաջին հիսուն տարվա ազատության ընթացքում» (**')

## Տես նաև
* Էլիզաբեթ Բլաքվել
* Էլիզաբեթ Գարեթ Անդերսոն
* Նադեժդա Սուսլովա
* Էդինբուրգյան յոթնյակ

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
*  
* 

## Արտաքին հղումներ
* Biography at BBC Wales 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք