Սանիտարական ճարտարագիտություն

աջից|մինի|250x250փքս|Կեղտաջրերի մաքրման համակարգի օրինակ

**Սանիտարական ճարտարագիտություն**, որը հայտնի է նաև որպես **հանրային առողջապահության ճարտարագիտություն** կամ **կեղտաջրերի ճարտարագիտություն**, մարդկանց համայնքային սանիտարական մաքրության վիճակը բարելավելու համար ինժեներական մեթոդների կիրառում, հիմնականում՝ ապահովելով մարդկային թափոնների հեռացումը, ինչպես նաև անվտանգ խմելու ջրի մատակարարումը: Ավանդաբար քաղաքաշինական ճարտարագիտության այս ճյուղը, իսկ այժմ՝ շինարարական ծառայությունների ճարտարագիտության և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտության ենթաբաժինը, 19-րդ դարի կեսերին կենտրոնացած է եղել հիվանդությունների նվազեցման վրա, որոնք այն ժամանակ համարվում էին միազմի պատճառ: Սա հիմնականում իրականացվել է կոյուղու հոսքի հավաքման և տարանջատման միջոցով մասնավորապես հիմնականում Լոնդոնում և Մեծ Բրիտանիայում:  Այս և հետագա կարգավորիչ բարելավումների մասին Միացյալ Նահանգներում հիշտակում կա դեռևս 1865 թվականից։

Սանիտարական ճարտարագիտությունը նաև վերաբերում է շրջակա միջավայրի գործոններին, որոնք անմիջական և հստակորեն հասկանալի ազդեցություն չունեն հանրային առողջության վրա: Սանիտարական ճարտարագիտության շրջանակներից դուրս գտնվող ոլորտները ներառում են գեղագիտական մտահոգություններ, ինչպիսիք են լանդշաֆտային ձևավորումը և շրջակա միջավայրի պահպանումը, քանի որ այն վերաբերում է բույսերին և կենդանիներին:

Այս ոլորտի հմտությունները սովորաբար կիրառվում են մարդկանց շրջանում հիվանդությունների կանխարգելման հիմնական նպատակի համար՝ ապահովելով առողջ խմելու ջրի մատակարարումը, կեղտաջրերի մաքրումը և բնակելի տարածքներից աղբահանությունը։

Համեմատած (օրինակ) էլեկտրատեխնիկայի կամ մեխանիկական ճարտարագիտության հետ, որոնք հիմնականում զբաղվում են փակ համակարգերով, սանիտարական ճարտարագիտությունը շատ միջառարկայական ոլորտ է, որը կարող է ներառել այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են՝ ջրմուղ-կոյուղին, հրդեհային պաշտպանությունը, հիդրավլիկան, կյանքի անվտանգությունը, կոնստրուկտիվ մոդելավորումը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, նախագծերի նախագծումը, մանրէաբանությունը, պաթոլոգիան և շրջակա միջավայրի գիտության ու շրջակա միջավայրի տեխնոլոգիայի բազմաթիվ բաժինները: Որոշ դեպքերում պետք է հաշվի առնվեն նաև սոցիալական գիտությունների և քաղաքաշինության ոլորտին վերաբերող նկատառումները:

Չնայած սանիտարական ճարտարագիտությունը կարող է առավելապես կապված լինել կոյուղու, կոյուղու մաքրման և կեղտաջրերի մաքրման կայանների, վերամշակման կենտրոնների, հանրային աղբավայրերի և կառուցվող այլ բաների նախագծման հետ, այս տերմինը հավասարապես վերաբերում է որոշակի տարածքում ջրի կամ հողի աղտոտման հետևանքները վերացնելու գործողությունների ծրագրին։

## Պատմություն
[մինի|Հռոմեական հայտնի Կլոակա Մաքսիման և [Պալատինյան կամուրջ|Պալատինյան կամուրջը,  ելքը դեպի Տիբեր գետ]]

Ոռոգման համակարգերը հորինվել են հինգից յոթ հազար տարի առաջ՝ որպես գյուղատնտեսական հասարակություններին ջուր մատակարարելու միջոց: Ջրանցույց կամուրջերը և ոռոգման համակարգերը հին քաղաքակրթություններում (ինչպիսիք են Միջագետքը, Ինդոսի հովիտը և Հռոմը) կեղտաջրերի կառավարման առաջին ձևերից են եղել: Բնակչության կենտրոնների խիտ բնակեցմանը զուգընթաց, դրանք սկսել են օգտագործվել բնակավայրերից կեղտաջրերը հեռացնելու համար: Հռոմեացիներն առաջիններից էին, ովքեր ցուցադրել են ջրատարի արդյունավետությունը: Օրինակ՝ հռոմեական հայտնի Cloaca Maxima-ն (լատիներենից թարգմանաբար՝ «Մեծագույն կոյուղի», մոտ մ.թ.ա. 6-րդ դար, վերագրվում է Տարկվինիոս Պրիսկոսին) ի սկզբանե կառուցվել էր ճահիճները չորացնելու համար, սակայն աստիճանաբար վերածվել է քաղաքի հիմնական կոյուղու, որը թափոնները տանում էր դեպի Տիբեր գետ։ Այս վաղ ինժեներական լուծումները դրել են հիմքը ժամանակակից սանիտարահիգիենիկ ենթակառուցվածքների համար։

Մութ դարերը (վաղ միջնադար) նշանավորել են մի ժամանակաշրջան, երբ ջրային ռեսուրսների կառավարման առաջընթացն ընդհատվել է։ Թեև Հռոմեական կայսրության անկումից հետո կենտրոնացված խոշոր համակարգերը (ինչպիսիք են հսկա ակվեդուկները) հիմնականում անտեսվել կամ քայքայվել են, ջրային տեխնոլոգիաները լիովին չեն անհետացել։ Հետաքրքիր է, որ իրական սանիտարական ճգնաժամը և հանրային բաղնիքների զանգվածային փակումը տեղի ունեցել ոչ թե Մութ դարերում, այլ Վերածննդի շրջանում  (15-րդ դարի վերջին և 16-րդ դարում)։ Դա պայմանավորված էր սիֆիլիսի համաճարակով և վառելափայտի պակասով (փոքր սառցե դարաշրջան, մոտ 14-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի կեսերին)ː Հենց այս համաճարակն է ստիպել իշխանություններին փակել հանրային բաղնիքները, քանի որ դրանք համարվում էին «այլասերվածության և վարակի որջեր»: Սա հանգեցրեց նրան, որ եվրոպացիները դարեր շարունակ սկսել էին վախենալ ջրի հետ շփումից՝ փոխարինելով լողանալը օծանելիքի և մաքուր սպիտակեղենի օգտագործմամբ (չոր հիգիենա)։ 

Հայկական լեռնաշխարհում ջրային ինժեներիան ունի հազարամյակների պատմություն, և միջնադարում («Մութ դարերի» եվրոպական ժամանակաշրջանում) այն ոչ միայն չի կանգնել, այլև հասել է բարձր մակարդակի։ Դրա բազմաթիվ վկայություններից են Միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Անին (որը 10-11-րդ դարերում ունեցել է աշխարհի ամենազարգացած ջրային համակարգերից մեկը), Շամիրամի ջրանցքը, Գառնիի բաղնիքը։

Բնակչության աճին զուգընթաց մարդկային թափոնների կառավարումը դարձել է աճող մտահոգություն և հանրային առողջության սպառնալիք։ 1850-ական թվականների տվյալներով Լոնդոնում ամեն օր ավելի քան 400,000 տոննա կեղտաջրեր է լցվել Թեմզա գետը՝ տարեկան մոտ 150 միլիոն տոննա։ Աղտոտված ջրամատակարարումը պատճառ է դարձել այնպիսի հիվանդությունների տարածման համար, ինչպիսիք են ծաղիկը, դիֆթերիան, կարմրուկը, քութեշը, տիֆը, խոլերան և որովայնային տիֆը։ 19-րդ դարում խոշոր քաղաքները սկսել են կառուցել կոյուղու համակարգեր՝ մարդկային թափոնները քաղաքներից դուրս և գետեր տեղափոխելու համար։

### Սանիտարական պայմանները 1900-ականներին
1900-ականներին հորինվել է ակտիվացված տիղմի գործընթացը:  Ակտիվացված տիղմի գործընթացը ջրի մաքրման մի ձև է, որն օգտագործում է մանրէներ՝ մարդու կղանքը սպառելու համար: Քլորն օգտագործվում է գործընթացի հետագա փուլերում՝ մանրէները ոչնչացնելու համար: 1950-ականներին հանրային առողջապահության զեկույցներում ներկայացվել են հանրությանը մաքուր ջուր մատակարարելու ծրագրեր՝ նախ դիտարկելով հնարավոր վտանգները: Կազմակերպությունն ուշադիր ուսումնասիրել է ջրի աղտոտվածությունը, ինչպես նաև խմելու ջրի մաքրման եղանակը: Նրանք նաև առաջնահերթությունը տվել  են արդյունավետ, բայց ոչ չափազանց թանկ մեթոդներին։ Սանիտարական ծախսերը հիմնական խնդիրն են շատ երկրների համար: Տնային ջրամատակարարման և սանիտարական համակարգերի միջին արժեքը սկսվում է ամսական 50 դոլարից, երբ շատ քաղաքացիներ բավարար գումար չեն վաստակում ոչ առաջնային անհրաժեշտության իրերի վրա ծախսելու համար: 

Դարերի ընթացքում շատ բան է փոխվել կեղտաջրերի ճարտարագիտության ոլորտում: Մանրէաբանության, քիմիայի և ճարտարագիտության առաջընթացը կտրուկ փոխել է ոլորտը: Այսօր կեղտաջրերի ճարտարագետները նաև աշխատում են խմելու համար մաքուր ջրի հավաքման, քիմիական մշակման և ուլտրամանուշակագույն լույսի միջոցով միկրոօրգանիզմները ոչնչացնելու համար: Նրանք նաև մշակում են կեղտաջրերի (սև և մոխրագույն) ջրի աղտոտվածությունը, որպեսզի այս ջուրը անվտանգ լինի օգտագործման համար՝ առանց շրջակա բնակչությանը և շրջակա միջավայրին վտանգելու: Կեղտաջրերի մաքրումը և ջրի վերականգնումը այս ոլորտում մտահոգության առարկա են:

#### Հարմ Հայզենգա
Մինչև թաղամասերում և քաղաքներում սանիտարական ժամանակակից միջոցների ի հայտ գալը, մարդիկ պարզապես իրենց աղբը թողնում էին փողոցում: 1892 թվականին դա այնքան մեծ խնդիր էր, որ ԱՄՆ-ում Հարմ Հայզենգա անունով մի հոլանդացի ներգաղթյալ կամավորագրվել է ինքնուրույն մաքրել աղբը: Նա իր ձիասայլակով շրջում էր փողոցներով՝ հավաքելով Չիկագո քաղաքի աղբը: Նմանատիպ փոքր ջանքեր են գործադրվել 1900-ականների սկզբին, մինչև մոտ 1968 թվականը, երբ Հայզենգայի թոռը՝ Ուեյն Հայզենգան, իր պապիկի գաղափարը վերածել է թափոնների կառավարման բիզնեսի: Յոթանասունականներին թափոնների կառավարումն արդեն հանրության կողմից սկսել է համարվել անհրաժեշտ գործելակերպ:

## Սանիտարական պայմանները Միացյալ Նահանգներում
### Կալիֆոռնիա

1940-ականների սկզբին նահանգի շատ շրջաններ խնդիրներ ունեին թափոնների հեռացման հետ կապված, հատկապես Թահո լճի տարածքում: Այս քաղաքների քաղաքացիները վախենում էին, որ իրենց քաղաքի վատ կոյուղու համակարգերը կհանգեցնեն հիվանդությունների բռնկումների, ինչպիսիք են պոլիոմիելիտը, խոլերան և հեպատիտը, իսկ սա ընդամենը դրանցիցնմի քանիսն են: Մասնավորապես, խոլերան թափոնների կառավարման հետ կապված ամենամեծ առողջապահական ռիսկն է: Հիվանդությունն առաջանում է մանրէներից, հատկապես, երբ մարդը ուտում է սնունդ կամ խմում է ջուր, որը պարունակում է այդ մանրէները: Աղքատ տարածքներում դա չափազանց հավանական է թափոնների և խմելու ջրի խաչաձև աղտոտման (անսարք խողովակներ, անձրևներ, հողեղումներ, որով կեղտաջրերը կարող են թափանցել խմելու ջրի մեջ) պատճառով:

#### Շրջաններ
* Էլ Դորադո շրջանում կան բազմաթիվ աղբահանության կետեր, որոնցից մի քանիսը մասնավոր ընկերություններ են: Բնակելի տարածքներում թափոնների հիմնական աղբյուրը նավթն է: Այդ ժամանակվանից ի վեր Էլ Դորադո շրջանում կառուցվել են բազմաթիվ թափոնների կառավարման կետեր, որոնք նվազեցնում են այդ հիվանդությունների առաջացման ռիսկը: Հիսունական թվականներից ի վեր շրջանն օգտագործում է ընկերությունների կապերը՝ քաղաքները մաքուր պահելու ցածր գնով և հաջող մեթոդ ապահովելու համար: Այսօր շրջանին հատկացված են 7 ֆրանշիզներ՝ տարբեր աղբահանության տարածքներով, ինչպիսիք են Էլ Դորադո Դիսպոզալը և Ամերիքան Ռիվըր Դիսպոզալը: 
* Սան Խոակին հովիտը շատ կենտրոնացած է վերամշակման վրա: Սան Խոակին շրջանի թափոնների կառավարման կայքը բազմաթիվ խորհուրդներ է տալիս, թե ինչպես վերամշակել բոլոր վերամշակվող իրերը՝ հույս ունենալով, որ իրենց շրջանը կհամապատասխանի պահանջներին: Խորհուրդներից մեկն այն է, որ ստուգեք, որ վերամշակման աղբամաններում գտնվող բոլոր իրերը վերամշակվող են, քանի որ բեռը կարող է ընդհանրապես չվերամշակվել: Կայքը շատ օգտակար է հանրության համար՝ բնակելի տարածքներում թափոնների կառավարմանը օգնելու գործում։

## Կրթություն
### Ճարտարագիտություն
ԱՄՆ-ում կեղտաջրերի ճարտարագիտությունը սովորաբար առանձին աստիճանի դասընթաց չէ, այլ մասնագիտացում այնպիսի աստիճանների միջև, ինչպիսիք են շրջակա միջավայրի և սանիտարական ճարտարագիտությունը, սանիտարական ճարտարագիտությունը, քաղաքաշինական ճարտարագիտությունը, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտությունը, կենսաքիմիական ճարտարագիտությունը կամ քիմիական ճարտարագիտությունը: Կեղտաջրերի ճարտարագիտությունների ինժեներների ֆորմալ կրթությունը սկսվում է ավագ դպրոցում՝ աշակերտները հաճախում են քիմիայի, կենսաբանության, ֆիզիկայի և բարձրագույն մաթեմատիկայի, այդ թվում՝ հաշվարկի դասընթացների: Ավագ դպրոցից հետո աշխատանքների մեծ մասը պահանջում է պետական գործակալության կողմից տրված հավաստագիր: Նրանք, ովքեր ցանկանում են առաջխաղացում ունենալ ոլորտում, պետք է ստանան սանիտարական ճարտարագիտության, շրջակա միջավայրի և սանիտարական ճարտարագիտության, քաղաքացիական ճարտարագիտության, մեխանիկական ճարտարագիտության, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտության կամ կառույցների ճարտարագիտության աստիճան: Քոլեջում ուսումնառության ընթացքում ստաժավորման և աշխատանքի միջոցով փորձ ձեռք բերելն առաջխաղացման ընդհանուր ուղի է:

Թափոնների մշակման վերաբերյալ կրթությունը պահանջում է համակարգերի նախագծման, մեքենաների նախագծման սկզբունքների, ջրի քիմիայի և նմանատիպ դասընթացներ: Այլ դասընթացները կարող են ներառել գործարանի գործընթացների քիմիա և գործարանի շահագործման տարբեր դասընթացներ:

Կեղտաջրերի ինժեներները կարող են առաջխաղացում ունենալ իրենց կարիերայում՝ լրացուցիչ կրթության և փորձի միջոցով: Լրացուցիչ գիտելիքներով և փորձով կարելի է դառնալ ամբողջ գործարանի ղեկավար: Աստիճանի և լիցենզիայի համար կրթությունը հավաստող հավատարմագրման մարմինը *Ճարտարագիտության և տեխնոլոգիաների հավատարմագրման խորհուրդն* է (ABET): Ժամանակի ընթացքում որոշ ընկերություններ կարող են պահանջել, որ կեղտաջրերի ինժեները շարունակի իր կրթությունը՝ տեխնոլոգիական ցանկացած փոփոխությունից հետո համընթաց քայլելու համար:

Մագիստրոսի կոչում ստանալը խրախուսվում է, քանի որ շատ ընկերություններ այն նշում են որպես նախընտրելի ընտրության հնարավորություն։

Այս ոլորտում աշխատողների 76 տոկոսը 2013 թվականի դրությամբ ունի բակալավրի աստիճան, 17 տոկոսը՝ մագիստրոսի աստիճան, իսկ երեք տոկոսը՝ հետդոկտորական աստիճան։  Տարեկան միջին աշխատավարձը կազմում է մոտավորապես 83,360 դոլար։ 

### Գործարանի գործունեություն
Կեղտաջրերի ճարտարագիտության ոլորտում ԱՄՆ-ում սկզբնական աշխատանք կարող են ստանալ ինչպես բարձրակարգ ֆորմալ կրթություն ունեցող, այնպես էլ չունեցող անձինք: Օրինակ՝ Կալիֆոռնիայի նահանգի ջրային ռեսուրսների վերահսկողության խորհուրդը (SWRCB) ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են անհատներն առաջադիմել՝ ստանալով կեղտաջրերի մաքրման օպերատորների հավաստագրեր:  Խորհուրդը օգտագործում է հինգ մակարդակի դասակարգման համակարգ՝ ջրի մաքրման օբյեկտները դասակարգելու IV կատեգորիաների՝ ըստ սպասարկվող բնակչության և մաքրման համակարգի բարդության: 

Ջրմուղագործության օպերատորների և կեղտաջրերի մաքրման օպերատորների օպերատորների հավաստագրման պահանջները մանրամասն նկարագրված են նահանգային օրենքով: Հավաստագրման պահանջները բավարարելու համար օպերատորները պետք է դիմում ներկայացնեն SWRCB, ունենան անհրաժեշտ աշխատանքային փորձ, համապատասխանեն կրթական պահանջներին և հանձնեն քննություն՝ հիմնվելով կանոնակարգերում նկարագրված գիտելիքների, հմտությունների և կարողությունների վրա: Օպերատորները պարտավոր են թարմացնել իրենց վկայականները յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ: Երկարաձգման իրավունք ունենալու համար հավաստագրված օպերատորները պետք է ավարտեն որոշակի քանակությամբ շարունակական կրթության ժամեր՝ նախորդ վկայականի տրամադրումից հետո։

## Աշխատանքի նկարագրություն և բնորոշ առաջադրանքներ
Սանիտարական ճարտարագիտության ոլորտում աշխատանքի կարևոր տեսակներից են սանիտարական աշխատողների, թափոնների հավաքողների և կեղտաջրերի ինժեներների աշխատանքը: 

Կեղտաջրերի ինժեներները կիրառում են բազմազան հմտություններ և պետք է ունենան մեխանիկական և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտության գիտելիքներ: Նրանցից պահանջվում է կատարել առաջադրանքներ և ցուցադրել գիտելիքներ նախագծման, մաթեմատիկայի, անգլերենի, շինարարության, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, կառավարման և անձնակազմի ոլորտներում: Կեղտաջրերի ինժեներները պետք է ունենան բարդ խնդիրների լուծման, քննադատական մտածողության, մաթեմատիկայի, ակտիվ լսելու, դատողության, ընթերցանության ըմբռնման, խոսքի, գրավոր աշխատանքի, գիտության և համակարգերի վերլուծության հմտություններ:  Աշխատանքային տիպիկ գործողությունները ներառում են խնդիրների լուծում, ղեկավարության և անձնակազմի հետ հաղորդակցություն, տեղեկատվության հավաքագրում, տվյալների վերլուծություն, ստանդարտների գնահատում և դրանց պահպանում, ինչպես նաև ոլորտի այլ մասնագետների հետ հաղորդակցություն:

Կեղտաջրերի ինժեներները կատարում են այս գործունեությունը` համատեղելով իրենց գիտելիքներն ու հմտություններն առաջադրանքներ կատարելու համար: Այս առաջադրանքներն են համակարգչային նախագծման ծրագրերի ըմբռնումը և օբյեկտների, ջրամատակարարման համակարգերի և հավաքման համակարգերի կառուցման ուսումնասիրությունների անցկացումը: Նրանք կարող են նախագծել կեղտաջրերի հավաքման մեքենաների, ինչպես նաև համակարգի բաղադրիչների համակարգեր: Նրանք կարող են իրականացնել ջրի հոսքի վերլուծություն, այնուհետև ընտրել նախագծեր և սարքավորումներ` հիմնվելով կառավարության և արդյունաբերության չափորոշիչների վրա:  Ոմանք զբաղվում են որոշակի մտահոգության ոլորտով, ինչպիսիք են թափոնների հավաքումը կամ տարածքում կեղտաջրերի կայանքների և փոթորկաջրերի ջրահեռացման համակարգերի պահպանումը: Մյուսները ներառում են գործունեության ավելի լայն շրջանակ, որը կարող է ներառել հանրային ջրամատակարարման պահպանումը, բնակելի բակի թափոնների հավաքման ծրագիրը, վտանգավոր թափոնների հեռացումը, վերամշակման ռազմավարությունները և նույնիսկ համայնքային ծրագրերը, որտեղ անհատները կամ բիզնեսները «ընդունում» են տարածքը և կամ իրենք են պահպանում այն, կամ նվիրաբերում են միջոցներ դրա համար:

Կեղտաջրերի ինժեներները կարող են նաև քարտեզագրել Երկրի տեղագրական և աշխարհագրական առանձնահատկությունները՝ հավաքման լավագույն միջոցները որոշելու, խողովակաշարային և պոմպային հավաքման համակարգեր նախագծելու, ինչպես նաև հավաքված կեղտաջրերի մաքրման գործընթացներ նախագծելու համար։

### Հիմնական գործատուներ
Կեղտաջրերի ինժեներներն աշխատում են մասնավոր ընկերությունների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ինչպես նաև հատուկ շրջանների համար:

## Ժամանակակից մարտահրավերներ
### Ջրի սակավություն
Ջրային ռեսուրսների կառավարիչները բախվում են նոր մարտահրավերների և նոր տեխնոլոգիաների անհրաժեշտության, քանի որ ջրի մակարդակը նվազում է ավելի ու ավելի հաճախակի և երկարատև երաշտների պատճառով: Հորատանցքերում օգտագործվում են այնպիսի տեխնոլոգիաներ, ինչպիսին է սոնարային քարտեզագրումը՝ որոշելու համար, թե որքան ջուր կարող են պահել: Օրինակ, ԱՄՆ երկրաբանական ծառայությունը և Նյու Յորք նահանգը համատեղ աշխատել են ստորգետնյա ջրատար հորիզոնների քարտեզագրման ուղղությամբ 1980-ական թվականներից ի վեր:  Այսօր նրանք ունեն այդ ջրատար հորիզոնների մանրամասն քարտեզներ՝ ջրային ռեսուրսների կառավարմանը նպաստելու համար:

Ապագայում ջրի սակավությունից ամենաշատը տուժած շրջաններում կարող են անհրաժեշտ լինել աղազրկման կայաններ: Աղազրկումը ջուրը գոլորշիացման միջոցով մաքրելու գործընթաց է: Ջուրը գոլորշիանում է և անցնում թաղանթների միջով: Այնուհետև ջուրը սառեցվում և խտանում է՝ թույլ տալով, որ այն հոսի կամ դեպի գլխավոր ջրագիծ, կամ դեպի ծով։

### Խելացի սանիտարական համակարգ
Խելացի սանիտարական համակարգեր. սենսորային տեխնոլոգիաների, տվյալների վերլուծության և ավտոմատացման ոլորտում առաջընթացը հնարավորություն է տալիս մշակել խելացի սանիտարական համակարգեր, որոնք կարող են վերահսկել ջրի որակը, հայտնաբերել արտահոսքեր, օպտիմալացնել մաքրման գործընթացները և բարելավել ընդհանուր արդյունավետությունը: Սանիտարական ինժեներները պետք է օգտագործեն այս տեխնոլոգիաները՝ սանիտարական ենթակառուցվածքների աշխատանքը և հուսալիությունը բարելավելու համար: 

### Կլիմայի փոփոխություն
Կեղտաջրերի մաքրումը բազմաթիվ ձևերով նպաստում է գլոբալ տաքացմանը: Գլոբալ տաքացմանը նպաստող գործոններից մեկը կեղտաջրերի մաքրման կայաններն են և դրանցից ջերմոցային գազերի արտանետումները: Այդ գազերից մի քանիսն են ածխաթթու գազը, մեթանը և ազոտի օքսիդը: Այս գազերը առաջանում են անաէրոբ բակտերիաներից օրգանական նյութերի քայքայման պատճառով: Այս բակտերիաները մաքրում են մնացորդային թափոնները: Նույնիսկ եթե անաէրոբ բակտերիաների քայքայումն առաջացնում է այս գազերը, այլ սարքավորումների կողմից արտադրվող ջերմոցային գազերի տոկոսը դեռևս ավելի մեծ է, քան անաէրոբ բակտերիաների ներդրումը: Բացի այդ, այդ մեքենաների կողմից էներգիայի օգտագործումը շատ բարձր է: Ահա թե ինչու շատ օբյեկտներ վերանորոգվում են՝ այլ տեսակի սարքավորումների համեմատ անաէրոբ բակտերիաների ավելի բարձր մակարդակներ օգտագործելու համար։

Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը սանիտարական ճարտարագիտության վրա տարբեր է՝ կախված տարածաշրջանից և այնտեղ կիրառվող սանիտարական լուծումներից: Արկտիկայում հավերժական սառցակալածության հալումը վնաս է հասցրել խողովակներին և այլ ենթակառուցվածքներին:  ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևելքում տեղումների ավելացումը ծանրաբեռնել է հնացող ենթակառուցվածքները, որոնք հագեցած չեն առատ տեղումներից առաջացող ջրի հսկայական ծավալը կառավարելու համար:  ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում երկարատև երաշտը նվազեցրել է ջրի հասանելիությունը: Սա հանգեցրել է որոշ կեղտաջրերի կայանների ընդլայնմանը վերամշակված և վերականգնված ջրի ծրագրերում:  Կլիմայի փոփոխությունը նույնպես ազդել է ջրամատակարարման խողովակների վրա: Կլիմայի փոփոխության հետ կապված պայմաններից, ինչպիսիք են հորդառատ անձրևները կամ երաշտը, ֆիզիկական լարվածությունը մեծացնում է խողովակների կոռոզիայի արագությունը՝ ավելացնելով օբյեկտի արժեքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Կատեգորիա:Թափոնների մշակման տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Հանրային առողջություն
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Քիմիական տեխնոլոգիա