Առաքել Սյունեցի

**Առաքել Սյունեցի** (, ), հայ վարդապետ, եկեղեցական գործիչ, արքեպիսկոպոս, Սյունյաց մետրոպոլիտ (1407-1425), Տաթևի վանքի վանահայր, մատենագիր, տաղասաց, ծաղկող, տաղասաց, փիլիսոփա, քերական, երաժշտության տեսաբան։

Գրիգոր Տաթևացու քրոջ որդին։

## Կենսագրություն
Կրթությունը ստացել է Տաթևի համալսարանում, աշակերտել Հովհան Որոտնեցուն և իր մորեղբայր Գրիգոր Տաթևացուն։ 1407 թվականից Սյունյաց մետրոպոլիտն էր։ Մեծապես նպաստել է Տաթևի գիտական-լուսավորական կենտրոնի բարգավաճմանը։ 1407 թվականին Առաքել Սյունեցին ծաղկել է իր եղբոր՝ նահատակ Բարսեղ քահանայի գրած ավետարանը։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|«[Ադամգիրք|Ադամգրքի» 1799 թվականի հրատարակության առաջին էջերը]]
Առաքել Սյունեցու ստեղծագործությունը գաղափարական տեսակետից բարդ և հակասական է։ Նա անհրաժեշտ է համարել հայ ժողովրդի ազգային ավանդներն ու լուսավորչական դավանանքն անաղարտ պահելը, բայց և իր երկերում արտացոլել է քրիստոնեական դավանանքի նկատմամբ այն թերահավատությունը, որ ծլարձակել էր իրականության մեջ։ Առաքել Սյունեցու գեղարվեստական լավագույն գործը «Ադամգիրք»-ն է (1403 թվական, վերահրատարակվել է 1799 թվականին), որը պարունակում է երեք պոեմ։ Հենքը Ադամի ու Եվայի մեղանչման, դրախտից նրանց արտաքսման աստվածաշնչային ավանդությունն է։ Առաքել Սյունեցու քնարերգությամբ, հոգեբանական անցումներով է պատկերել առաջին զույգի մարդկային տառապանքն է։ «Ադամգիրք»–ը կորսված դրախտի արևելյան մի տարբերակ է. այդ տեսակետից ունի համաշխարհային նշանակություն։

Այդ երկին սերտ աղերսվում է «Դրախտագիրք»-ը։ Երկրային դրախտից արտաքսված, տառապանքի դատապարտված մարդկությանը Առաքել Սյունեցին ցանկանում է առաջնորդել երկնային վայելքների հավիտենական դրախտը։ Հակադիր պատկերների զուգորդմամբ ձգտում է սեր արթնացնել բարու և արգահատանք՝ մեղքի նկատմամբ։ Առաքել Սյունեցին գործածել է ժողովրդական բառաձևեր, տաղաչափական հնարանքներ։ Նա ակրոստիքոսի վարպետ էր։ Փիլիսոփայության մեջ շեշտված է կրոնա-իդեալիստական կողմը. գտնում էր, որ առանց Աստծո գաղափարի փիլիսոփայությունը չի կարող գոյություն ունենալ։ Դա նահանջ էր Տաթևի դպրոցի աշխարհիկ գիտա–փիլիսոփայական առաջավոր դիրքերից։ Իմացաբանության մեջ Առաքել Սյունեցին պաշտպանել է Տաթևի դպրոցի զարգացրած առաջադեմ նոմինալիստական և սենսուալիստական գաղփարները։ Ըստ Առաքել Սյունեցու, աշխարհի ճանաչումն առանց զգայարանների հնարավոր չէ։

Առաքել Սյունեցին զբաղվել է նաև երաժշտության տեսության հարցերով։ Նրա «Ադամգիրք»-ը հորինվածքով դրամատիկական երկ է, որը, ենթադրվում է, ունեցել է երաժշտական ձևավորում, ներկայացվել որպես միստերիա։ Նրանից մեզ հասած հոգևոր տաղերը երաժշտական առումով վերջնականապես ուսումնասիրված չեն։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
* Վարք և Ներբողեան Ս․ Աթանագինեայ,
* Տեսությիւն բանիցն Դաւթի անյաղթի թէ ամենայն չար տանջելի,
* Լուծմունք սահմանաց Դաւթի,
* Սահմանադրությիւն դաստիարակութեան նորածնեալ մանկանց, որք հրաւիրելոց են յաստիճան քահանայութեան,
* Պատմութիւն չարչարանաց Ս․ Գրիգոր Լուսաւորչի,
* Պատմութիւն Ներսիսի մեծի,
* Գովասանութիւն Սաղմոսաց Դաւթի,
* Տաղ ձեռնադրութեան,
* Աղօթք ոտնլուայի,
* Յիշատակարան ի վերայ Աստուածաշունց գրոց,
* Վեցօրէից Արարչութեան և ուրիշ այլ տաղեր։

Առաքել Սյունեցու գլուխգործոցն է՝ Ադամագիրքը (Կողգիրք), որը ունի 1740 տուն ոտոնավոր և գրվել է 1401-1402 թվականներին։ Տառերի սկզբնատառերը հոդում են իր անունը։

## Երկեր
* «Լուծումն, յաղագս Սահմանացս Դաւթի Անյաղթի...», Մադրաս, 1797 թ. (Դավիթ Անհաղթի «Գիրք Սահմանաց»-ի հետ),
* «Ադամգիրք», Վենետիկ, 1907 թ., 
* «Դրախտագիրք», Վենետիկ, 1956 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Գիրք երաժշտական», Գրիգոր Գապասաքալյան, Կոստանդնուպոլիս, 1803 թ.,
* «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901 թ., էջ 126.,
* «Առաքել Սյունեցի և իր քերթվածները», Մկրտիչ Պոտուրյան, Վենետիկ, 1914 թ.։

## Արտաքին հղումներ
* ԱՌԱՔԵԼ ՍԻՒՆԵՑԻ «Ամենայն չար տանջելի» 

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մետրոպոլիտներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ