Գլդանի բանտային սկանդալ

**Գլդանիի բանտային սկանդալ**, քաղաքական սկանդալ Վրաստանում կապված վրացական բանտային համակարգում բանտարկյալների նկատմամբ գրանցված բռնությունների հետ: 2012 թվականի սեպտեմբերի 18-ին հրապարակվել են մի քանի տեսանյութեր, որոնցում երևում է, թե ինչպես են բանտապահներն ու նրանց վերադասները խոշտանգում, ծաղրում և սեռական ոտնձգություններ կատարում Գլդանիի թիվ 8 բանտում կալանավորների նկատմամբ։ Սկանդալն ընդգծեց վրացական «Միացյալ ազգային շարժման» կառավարության ենթակայության տակ գտնվող բանտերում տարածված խոշտանգումները։

Սկանդալը եզակի է եղել Վրաստանի պատմության մեջ նրանով, որ սկզբում այն տարածվել և քննարկվել է սոցիալական ցանցերում, մինչ այդ պատմությունը կսկսվի հայտնվել Վրաստանի հիմնականում կառավարամետ հեռուստաալիքներով: Խիստ հակասական տեսանյութի արդյունքում կազմակերպված հանրահավաքներ են կազմակերպվել այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Թբիլիսին, Բաթումը, Փոթին, Քութայիսին և Գորին: Ցուցարարները վրդովված լինելով բանտարկյալների նկատմամբ բռնությունների բացահայտման պատկերներից՝ պահանջել են արդարություն և խոստացել են շարունակել իրենց բողոքի ակցիաները: Նույն գիշեր ավելի ուշ Խաթունա Կալմախելիձեն աշխատանքից ազատել է Քրեակատարողական վարչության նախագահ Դավիթ Չակուային։ Մի քանի օր անց Կալմախելիձեն ինքը հրաժարական տվեց։

## Նախապատմություն
### Խոշտանգումներ Վրաստանի բանտերում «Միացյալ ազգային շարժման» օրոք
2004 թվականին Վրաստանում իշխանության է եկել Միխեիլ Սաակաշվիլիի արևմտամետ լիբերալ ավտոկրատական «Միացյալ ազգային շարժում» կուսակցությունը Արևմուտքի կողմից աջակցվող «Վարդերի հեղափոխության» միջոցով։ Վրաստանում սկսել է լիբերալ բարեփոխումներ իրականացնել ավտորիտար միջոցներով։ Այս ընթացքում հաճախակիացել են ոստիկանության կալանքի տակ գտնվող կալանավորների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի դեպքերը (ոստիկանական բաժանմունքներ և ժամանակավոր պահման մեկուսարաններ), դաժան վերաբերմունքի մեթոդները ներառել են բռունցքներով, ատրճանակների կոթերով և մահակներով ծեծելը, ինչպես նաև էլեկտրաշոկի, ծխախոտի այրվածքների, բերանը փակելու, աչքերը կապելու կիրառումը, այրվածքներ, ձերբակալվածի ընտանիքին ուղղված սպառնալիքներ, «ձերբակալվածին երկու սեղանների միջև սյուն կախելը», ձերբակալվածի գլխին պոլիէթիլենային տոպրակներ դնելը, մարդկանց գլխիվայր կախելը և այլն: 2005 թվականին հաղորդվել է, որ փողոցում հարձակումներ և առևանգումներ են իրականացվել քաղաքացիական հագուստով անվտանգության ծառայության գործակալների կողմից։ Դա հետ մեկտեղ Վրաստանում նկատվել է նաև ոստիկանության կողմից արտադատական սպանությունների աճ։ Ըստ տեղեկությունների՝ «նոր ժամանած կալանավորները բանտ տեղափոխվելուց հետո «ողջույնի ծեծ» են ստացել՝ նրանց վախեցնելու նպատակով»։

### Տեղեկատու
Բանտային խոշտանգումների մասին տեսագրությունը հրապարակել է բանտի նախկին սպա Վլադիմիր Բեդուկաձեն, որը փախել է Բելգիա և կարճ ժամանակով հետախուզվեկ է բռնության հետ կապված, բայց ի վերջո մեղադրող կողմը որոշել է ազատել նրան քրեական պատասխանատվությունից՝ համաձայնության գործարքի արդյունքում։

## Տեսանյութեր
մինի|Գլդանիի այն հատվածը, որտեղ գտնվում է բանտը
Տեսանյութերում ցուցադրվում են, թե ինչպես են բանտարկյալներին բռնաբարում ավելների բռնակներով և ոստիկանական մահակներով։

* Առաջին տեսանյութում երևում է, որ տասը բանտապահներ ֆիզիկական և բանավոր բռնություն են գործադրում բանտարկյալների նկատմամբ։
* Երկրորդ տեսանյութում տղամարդուն ստիպում են հանել ներքնաշորը և անել այն, ինչ իրեն ասել են։ Այնուհետև նրան վիրավորում են և թքում վրան; Հանցագործության ընթացքում հարձակվողը նշում է, որ նա օրենքով գող է: Տեսանյութի վերջին մասում երեւում է, թե ինչպես է տղամարդը թելադրանքով ինչ-որ բան գրում։
* Երրորդ տեսանյութում հայ բանտարկյալը ցցված է խցի ձողին և հայհոյում վրացի բանտի աշխատակիցներին։ Նույն տեսանյութում դիմակավորված անձը կոչ է անում խոշտանգողներին չտեսագրել իրեն։ Նրան ծաղրում են, նվաստացնում և, հնարավոր է բռնաբարում: Տեսանյութի երրորդ մասում երևում է մի տղամարդու հետևի տեսարան, որին բազմիցս հարցնում են, թե արդյոք նա օրենքով գող է;
* Չորրորդ տեսանյութում ցուցադրվում է երիտասարդների կալանավայրը, որտեղ բանտարկյալները ենթարկվել են ֆիզիկական բռնության և ստիպել վիրավորել օրենքով գողերին՝ ենթարկվելու դեպքում բռնաբարության սպառնալիքի տակ։

## Արձագանքներ
մինի|Ուսանող՝ «Ավելների հեղափոխություն» գրությամբ։
Սաակաշվիլին պահանջել է բանտային համակարգի ամբողջական վերանորոգում և Վանո Մերաբիշվիլիին հրամայել է պարեկային ոստիկանությունով անմիջապես մտնել բոլոր բանտերը։ «Մարդու իրավունքների ցանկացած ոտնահարման նկատմամբ պետք է լինի զրոյական հանդուրժողականություն, քանի որ մենք կառուցում ենք քաղաքակիրթ և մարդասիրական երկիր, այլ ոչ թե բռնության վրա հիմնված կարգապահություն»,- ասել է նա։

### Ուսանողների բողոքի ցույցեր
Այս լուրն արժանացել է վրացի ուսանողների բուռն արձագանքին։ Բողոքի ցույցերը հավաքեցին մեծ թվով ուսանողներ, ովքեր բողոքում էին բանտային համակարգի վիճակի և բանտարկյալների նկատմամբ անմարդկային վերաբերմունքի դեմ, որը ներկայացված է տեսանյութում։ Ուսանողական խմբերը հայտարարել են, որ սկանդալը եզակի դեպք չէ և շեշտել են, որ դա համակարգի մեղքն է, որը պետք է փոխվի։ Բողոքի ակցիաների պատճառ են դարձել նաև լրատվամիջոցների ազատ, անաչառ աղբյուրների և խոսքի ազատության բացակայությունը։

## Հետագա զարգացումներ
Տեսանյութը, որը հաստատում է բանտարկյալների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի մասին երկարամյա պնդումները, բացահայտվել են խորհրդարանական ընտրություններից երկու շաբաթ առաջ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 1-ին իշխող «Միացյալ ազգային շարժում» կուսակցությունը խորհրդարանական ընտրություններում ջախջախիչ պարտություն է կրել «Վրացական երազանք» կոալիցիայից։ Նոր վարչակազմը խոստացել է բարելավել քրեակատարողական համակարգը և բանտային պայմանները։

2013 թվականին, երեք ամսվա ընթացքում, նորընտիր կառավարությունը բանտերի լայնամասշտաբ համաներում է շնորհել՝ կիսով չափ կրճատելով Վրաստանի 24,000 հոգանոց բանտարկյալների թիվը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2012 Վրաստանում
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Սկանդալներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքականություն