open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Աճեմյանի դիմաքանդակ

**Վարդան Աճեմյանի դիմաքանդակ**, հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի ստեղծած բրոնզե դիմաքանդակը։ Պատկերում է հայ թատերական ռեժիսոր և գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վարդան Աճեմյանին։

## Պատմություն
1954-1968 թվականներին քանդակագործ Արա Սարգսյանը ստեղծել է մի շարք թատերական գործիչների դիմաքանդակներ, այդ թվում՝ Վարդան Աճեմյան, Դավիթ Մալյան, Ժասմեն, Ավետ Ավետիսյան։ Դիմաքանդակի գիպսե տարբերակը գտնվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում, իսկ բնօրինակը՝ Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում։

## Նկարագրություն
Արա Սարգսյանի այս աշխատանքը պատկերում է ռեժիսոր Վարդան Աճեմյանին՝ նրան ներկայացնելով որպես վառ անհատականության, մեծ տաղանդի և ստեղծագործական մտքի տեր մարդ։ Ստեղծագործության մեջ տիրապետողը գլուխն է։ Այստեղ ռեժիսորը վզնոցով է, հետ տարված մազերով, պարզած գլխով։ Թույլ նշմարվող ժպիտը լուսավորում է նրա դեմքը՝ բացահայտելով բնավորությունը։

Տրետյակովյան պատկերասրահի ուղեցույցում գրված է․ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Դիմաքանդակ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Բենիտա Օկիտի Դուա

**Բենիտա Սենա Օկիտի Դուա** (*հաուսա*՝ Benita Sena Okity-Duah, ի ծնե՝ Բենիտա Գոլոմեկե, ), գանացի մոդելավորող, քաղաքական գործիչ և Մեծ Աքրայի Լեձոկուկու շրջանի ընտրատարածքի խորհրդարանի նախկին անդամ։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Ծնվել է 1976 թվականի հունիսի 19-ին Անլոգայում (Վոլտա շրջան, Գանա)։ Նա 1997 թվականին 20 տարեկան հասակում, երբ դեռ ուսանող էր, դարձել է «Միս Գանա» մրցույթի հաղթող։ Սովորել է Աքրայի Աչիմոտա դպրոցում՝ ստանալով միջնակարգ կրթություն։ Ապա չորս տարի նորաձևություն է ուսումնասիրել Լոնդոնի նորաձևության դպրոցում։

## Կարիերա
Նա վերադարձել է Գանա 2003 թվականին և դրանից ի վեր տեղ է զբաղեցնում Գանայի նորաձևության ինդուստրիայում։

## Քաղաքականություն
Բենիտան Մեծ Աքրա շրջանի Լեձոկուկու ընտրատարածքի Ազգային ժողովրդավարական Կոնգրեսի կանանց կազմակերպիչն էր։ Նա ներկուսակցական ընտրություններում պայքարում էր այդ ժամանակվա պառլամենտի անդամ Նի Նորտեյա Դուայի դեմ, որը ներկայացնում էր Ազգային դեմոկրատական կոնգրեսը ընտրական շրջանում, և հաղթել է։ 2012 թվականին նա հաղթել է ընտրություններում, որ ներկայացնի Լեձոկուկոյի մարդկանց Գանայի պառլամենտում։ Նա դարձել է պատմության մեջ առաջինը «Միս Գանա» թագավորական գեղեցկության մրցույթում, որն ընտրվել է Գանայի պառլամենտի կողմից։ Բացի այդ, նա Գանայի կանանց, երեխաների և սոցիալական պաշտպանության նախարարի տեղակալի պաշտոնն է զբաղեցրել 2013 թվականի ապրիլից մինչև 2014 թվականի հունիսը։ Նա եղել է նաև Գանայի Հանրապետության ձկնորսության և ակվակուլտուրայի նախարարի տեղակալ։ Բենիտան իր տեղը զիջել է դոկտոր Բերնարդ Օկո-Բոեին, որը 2016 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում մասնակցում էր նոր հայրենասիրական կուսակցությունից։

## Անձնական կյանք
Բենիտան ամուսնացած է Սթիվ Օկիտի Դուայի հետ։ Նա դավանում է քրիստոնեություն, մորմոն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Պետեր Մարկի Զայ

**Պետեր Մարկի Զայ** (), հունգարացի քաղաքական գործիչ, Հոդմեզևաշարհեյի քաղաքապետ, «Հունգարիա յուրաքանչյուրի համար» հասարակական շարժման առաջնորդ։ 2021 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ընդդիմադիր դաշինքի կողմից վարչապետի թեկնածու է ընտրվել 2022 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում։

## Կենսագրություն
Պետեր Մարկի Զան ծնվել է Խոդմեզևաշարխեյ քաղաքում։ Ավարտել է հայրենի քաղաքի վարժարանը, Բուդապեշտի առևտրի և հյուրընկալության քոլեջը, Կորվինի համալսարանը, Բուդապեշտի տեխնիկական քոլեջը և Պետեր Պազմանի կաթոլիկ համալսարանը, 2006 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ 2004-2009 թվականներին ապրել և աշխատել է Կանադայում և ԱՄՆ-ում, այնուհետև վերադարձել Հունգարիա։ 2018 թվականին Հունգարիայի ընդդիմադիր Սոցիալիստական կուսակցության, «քաղաքականությունը կարող է այլ լինել», «Յոբբիկ», «Մոմենտում» և «Դեմոկրատական կոալիցիայի» աջակցությամբ ընտրվել է Խոդմեզևաշարխեյի քաղաքապետ։ Մարկ Զայիի հաջողությունն անսպասելի է դարձել, քանի որ «Ֆիդես» կուսակցությունը 1990 թվականից ի վեր քաղաքի քաղաքապետի ընտրություններում անընդմեջ հաղթել է։ Մարկ Զային գլխավորում է «Հունգարիա յուրաքանչյուրի համար» հասարակական շարժումը (հունգ.՝ Mindenki Magyarországa Mozgalom MMM)։

2021 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին Մարկի Զան մասնակցել է միավորված ընդդիմության կողմից վարչապետի թեկնածուի բաց ընտրություններին՝ մասնակցելու 2022 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին։ Առաջին փուլում Մարկ Զային զբաղեցրել է երրորդ տեղը 20,4 տոկոս ձայներով՝ զիջելով ձախ ուժերի ներկայացուցիչ Կլարա Դոբրևին (34,84 տոկոս) և Բուդապեշտի քաղաքապետ Գերգեյ Կարաչոնին (27,3 տոկոս)։ Առաջին փուլից հետո Կարաչոնը հանել է իր թեկնածությունը՝ կոչ անելով աջակցել Մարկի Զային։ Կարաչոնի ինքնաբացարկը կապվում է Բուդապեշտից հունգարական խորքում քաղաքական գործիչների ընդհանուր ոչ պոպուլյար լինելու հետ, Մարկ Զայի աջակցությունը՝ Կլարա Դոբրեւի ոչ հեղինակության հետ։Հոկտեմբերի 10-16-ը տեղի է ունեցել ընտրությունների երկրորդ փուլը, որում հաղթել է Մարկ Զային (56,7 տոկոս).

Մարկի Զան հանդես է գալիս Եվրամիության հետ հարաբերությունների կարգավորման օգտին, պաշտպանում է Հունգարիայի անցումը եվրոյի, ընդհանուր առմամբ չափավոր պահպանողական հայացքներ ունի։ Փրայմերիզների ժամանակ խոստացել է պայքարել Վիկտոր Օրբանի նախաձեռնությամբ ընդունված օրենքների և կոռուպցիայի դեմ, երիտասարդներին ներգրավել է իր կողմը։ Սեփական պնդմամբ, 2010 թվականի ընտրություններում նա քվեարկել է «Ֆիդեսի» օգտին, սակայն հիասթափվել է այդ կուսակցությունից։

## Անձնական կյանք
Պետեր Մարկի Զան ամուսնացած է, ունի 7 երեխա։ Մարկի Զան իրեն ներկայացնում է որպես բարեպաշտ կաթոլիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Սուրեն Սպանդարյանի դիմաքանդակ

**Սուրեն Սպանդարյանի դիմաքանդակ**, Արա Սարգսյանի հեղինակած բրոնզե դիմաքանդակ, որը ստեղծվել է 1947 թվականին և գտնվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում։

## Նկարագրություն
Սպանդարյանի կիսանդրին հանդուգն հատում ունի, որի շնորհիվ քանդակը ստացել է կարծես դեռ չավարտված ու շարունակվող շարժում։ Այդ շարժումը միայն արտաքուստ չէ. թվում է՝ նա սկսել է քանդակվողի ներաշխարհում, շարժման մեջ է դրել Սպանդարյանի ներքին վիճակը արտահայտող, այդ վիճակի թելադրանքին հնազանդ արտաքին մարմնաձևերը և դեռ շարունակվում է ու շարունակվում։ Այս նկարագրությունից չպետք է կազմել այնպիսի պատկերացում, թե Սպանդարյանը տրված է համարձակ շարժման մեջ։

Ո՛չ, այդ շարժումն կարող է անվանվել դանդաղ ու վեհ, սակայն մի այնպիսի շարժում, որ ինքն իր մեջ կրում է քանդակվողի կերպարի որոշ տարրեր։ Իսկ հուշարձանի ընդհանուր դինամիկ տպավորությունը ավելի շատ գալիս է պատվանդանի աստիճանավոր ակյունավորումներից։ Իր ընդհանրացումներով մակերեսների լայն ու հարթ մշակմամբ Սպանդարյանի կիսանդրին եզակի օրինակ է Ա. Սարգսյանի դիմաքանդակների շարքում։ Միևնույն ժամանակ այդ ընդհանրացումներն ու լայն մշակումը հեղինակին գրեթե բոլորովին չեն խանգարել հասնելու պլաստիկական ծավալների հստակ դիրքային դրսևորման։ Մեծ վարպետությամբ է մտածված ու իրագործված լույսի ու ստվերի՝ ճիշտ մարմնաձևեր կառուցող բաշխումը։ Այս վերջինն առանձնապես դժվարին խնդիր է հարուցում քանդակագործի առաջ մանավանդ այն ժամանակ, երբ քանդակը կերտվում է տրվելու համար ոչ թե շենքի ներսում, որտեղ լույսի աղբյուրը մի մշտական ուղղություն ունի , այլ փողոցում, որտեղ արևը պտույտ է կատարում քանդակի շուրջը, այն լուսավորելով մեկ այս, մեկ այն կողմից, մեկ հորիզոնից, մեկ բարձրանալով ու հասնելով մինչև գագաթնակետ։ Սպանդարյանի կիսանդրին, երբ դրված էր Աբովյան ու Սպանդարյան փողոցների անկյունում, դիտվում էր օրվա բոլոր ժամերին, բոլոր կողմերից։

Սակայն գեղարվեստական ձևի ու մշակման վերը բերված բարեմասնություններն ինքնին ոչինչ չէին նշանակի, եթե դրանք տրամադրված չլիներին Սպանդարյանի կերպարի բացահայտմանը։

Պատվանդանի վրա Սպանդարյանը օժտված է կամքով, խելացի դիմագծեր ունի, ազնիվ և իմաստուն դեմք, ըստ որում՝ առաջին իսկ հայացքից մարդ զգում է, որ այդ ազնվությունն ու իմաստությունը ոչ թե քանդակագործի դրած կնիքն է քանդակվողի դեմքի վրա, այլ կերպարվող անձի հարազատ հատկությունը, որ արվեստագետը կարողացել է տեսնել ու մարմնավորել։ Սակայն քանդակագործը Սպանդարյանին ներկայացրել է առանց շեշտելու նրա հարուստ խառնվածքի, հեղափոխական գործունեության որևէ կոնկրետ կողմը կամ ժամանակաշրջանը։ Եթե այստեղ այդպիսի շեշտ էլ կա, ապա շեշտված են մտավորականը, նրա երազուն տրամադրությունը, շեշտված են որոշ անձնական հատկություններ, որոնք Սպանդարյանինը լինելով հանդերձ, չեն կարող համարվել նրա կերպարի համար հիմնական։ Բոլշևիկ ղեկավարի, Կրասնայա-Պրեսնյայի հերոսի ընդվզումը և ընդհանրապես հերոսականը նրա խառնվածքում հեղինակը չի բացահայտել, դրա համար էլ Սպանդարյանի կերպարը ստացվել է ինչ-որ չափով միակողմանի ու պասիվ, սակայն այս ամենին Ս. Սպանդարյանի կիսանդրին այդ տարիների հայկական քանդակագործության համար խոշոր առաջընթաց էր, նրա զարգացման մի ամբողջ փուլի երկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:1947 քանդակներ
Մարիա Պոգրեբնյակ

**Մարիա Վլադիմիրովնա Պոգրեբնյակ** (, ), ռուս ռեգբիստ, «ՎՎԱ-Պոդմոսկովիե» ակումբի և Ռուսաստանի ռեգբի-7 կանանց հավաքականի հարձակվող։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Մանկուց զբաղվել է աթլետիկայով, բայց ինչ-որ պահի մտածել է ընդհանրապես դադարեցնել իր մասնագիտական կարիերան։ Ռեգբիի անցնելու համար Մարիային ոգեշնչել է ռեգբիի մարզիչ Եկատերինա Քսենոֆոնտովան, որը մի քանի մարզիկների ստուգումներ է անցկացրել։ Ռեգբիով զբաղվել սկսել է 2016 թվականի, առաջին մարզիչը եղել է Անդրեյ Կուզինը։ Նրա ղեկավարությամբ Մարիա Պոգրեբնյակը հանդես է եկել «ՎՎԱ-Պոդմոսկովիեում», բայց երկու տարուց մի փոքր ավելի չի խաղացել ծնկի վնասվածքի պատճառով, որը լիովին չէր ապաքինվել։

2017 թվականին ընդգրկվել է Ռուսաստանի կանանց հավաքականի դուբլի կազմում։ 2021 թվականի փետրվարի 23-ին Մարիան նշել է նորամուտը ռեգբի-7-ի կանանց հավաքականում՝ մասնակցելով Մադրիդում կայացած մրցաշարին, որտեղ հաղթել են ռուսները։ Հունիսին նա կանանց հավաքականի հետ հաղթել է Եվրոպայի ռեգբի-7-ի առաջնությունում, որն անցկացվել է երկու էտապով՝ Լիսաբոնում և Մոսկվայում։

2021 թվականի հուլիսին ընդգրկվել է Ռուսաստանի օլիմպիական կոմիտեի հայտացուցակում և մասնակցել Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Սերգեյ Կրավեց

**Սերգեյ Լեոնիդովիչ Կրավեց** (, ), ռուս փիլիսոփա, լրագրող, խմբագիր, մշակութային գործիչ, Ռուսական մեծ հանրագիտարանի պատասխանատու խմբագիր, ինչպես նաև եկեղեցա-գիտական կենտրոնի ղեկավար, «Ուղղափառ հանրագիտարանի» ֆոնդի  նախագահ։ Ռուս կրոնական փիլիսոփաների, ռուս ուղղափառ եկեղեցու պատմության հանրագիտարաննների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի մարտի 8-ին Մոսկվայում՝ ռազմական թարգմանչի և ուսուցչի ընտանիքում։

Իր վկայությամբ` նա շատ լավ է ավարտել դպրոցը, որտեղ նա «ավելի հեշտությամբ է յուրացրել հումանիտար գիտությունները»։  «Ես սովորական երեխա էի։ Մենք բոլորս շատ ենք կարդացել»։ Սակայն, ըստ նրա, մինչև համալսարանի 3-րդ կուրսը նրա կրթությունը եղել է «ոչ համակարգային» և «մակերեսային».

Այնուհետև, հատուկ սեմինարից սկսած, որը նվիրված էր ռուսական գրական քննադատությանը, նրա վրա սկսում է ազդեցություն թողնել  Իգոր Վինոգրադովը։ Միևնույն ժամանակ Կրավեցը հիշում է, որ շատ տարօրինակ ձևով է հանդիպել իր ապագա կնոջը, որի հետ նա ներկայացնում էր Մոսկվան Համառուսաստանյան ուսանողական օլիմպիադայում, որտեղ ինքը «դաժան կերպով ձախողում է», լուրջ քննության ժամանակ, իսկ կինը գրավում է երկրորդ տեղը։ «Ելքը մեկն էր՝ սկսել սովորել։ Ես պարզապես տեղափոխվեցի Պատմական գրադարան։ Բոլոր գրքերը կարդացի շատ մանրամասն գրառումներով․.. այդ ժամանակից ի վեր՝ քսան տարեկանից, ես սկսեցի ոչ թե պարզապես կարդալ ինչ պատահի, այլ պահել ինձ ինչ-որ համակարգվածության մեջ»։

1984 թվականին կարմիր դիպլոմով ավարտել է Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ՄՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։ Զբաղվել է ռուսական գրականությամբ, դիպլոմային աշխատանք է գրել է Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Դևեր վեպի հիման վրա։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել Ալեքսեյ Լոսովը և Իգոր Իվանովիչ Վինոգրադովը, որը հետագայում մկրտության ժամանակ դարձել է նրա կնքահայրը։

Համալսարանն ավարտելուց հետո ընդունվել է ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ Աշխատել է Պավել Ֆլորենսկու գեղագիտության մասին թեկնածուական ատենախոսության վրա, մտերմացել է նրա թոռների (մասնավորապես՝ վանահայր Անդրոնիկ Տրուբաչովի) հետ, սակայն թեկնածուականը այդպես էլ չի պաշտպանել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի սուրբ Դանիիլ իշխանի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Սնեժնիկի լեռնազանգված

**Սնեժնիկի լեռնազանգված**, նաև՝ Սնեժնիկ լեռներ (,  կամ , 1945 թվականից անմիջապես հետո լեհ. Góry Śnieżne, ), լեռնազանգված Արևելյան Սուդետներում՝ Չեխիայի և Լեհաստանի սահմանին։

## Աշխարհագրություն
Տարվա մեծ մասը՝ մինչև ութ ամիս, լեռնազանգվածը ձնածածկ է։ Այդտեղից էլ ծագել է նրա անունը։ Քանի որ Լեհաստանում Սնյեժնիկ անունով լեռ կա նաև Դեչին քաղաքի մոտ (Դեչինսկի Սնյեժնիկ), լեռնազանգվածի անվանը ավելացվել է Կրալիկ ածականը և վերանվանվել է Կրալիցկի Սնյեժնիկ։ Ըստ մեկ այլ ստուգաբանության, լեռան անվան ծագումը կապում են լեռնազանգվածին մոտ գտնվող լեհական Կլոձկո քաղաքի անվան հետ։

Սնյեժնիկ լեռնազանգվածը Կրալիցկի Սնեժնիկ համանուն լեռնազանգվածի ամենաբարձր գագաթն է (1424 մ)։
Կրալիցկի Սնեժնիկը ջրբաժան գիծ է Սև ծովի (Մորավա գետ), Բալթիկ ծովի (Նիսա-Կլոձկա գետ) և Հյուսիսային ծովի (Լիպտովսկի ջրահոսք) ավազանների միջև։
1981 թվականին լեռնազանգվածի լեհական հատվածում հիմնվել է 288 քկմ մակերես զբաղեցնող Սնյեժնիկ լանդշաֆտային պարկը։ Ավելի ուշ՝ 1990 թվականին, չեխական կողմում հիմնադրվել է Կրալիցկի Սնեժնիկ պետական արգելոցը։

Լեռնազանգվածի լեհական լանջին 1899-1973 թվականներին գոյություն է ունեցել քարե դիտաշտարակ, իսկ լեռնալանջին՝ տուրիստական բազա։ Ներկայումս Չեխիայի, Մորավիայի և Կլադայի կոմսությունների միջև սահմանն անցնում է Սնյեժնիկ լեռնագագաթով, իսկ նախկին տուրիստական բազայի տեղում կանգնեցված է փղի արձան։

Լեռնազանգվածի լանջերին շատ են միջին և փոքր մեծության բնակավայրերը, որոնցից հայտնի են.
*Մենձիգուժե
*Գովորով
*Մենձիլեսյե
*Վիլկանուվ
*Դոմաշկուվ
*Սիեննա
*Կլետնո
*Բոլեսլավով
*Նովա Մորավա
*Յոդլուվ
*Իձիկուվ

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Սուդետներ

Կատեգորիա:Լեհաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռնազանգվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չեխիայի լեռներ
Կանաչ շղթաներ

**«Կանաչ շղթաներ»** (), 1970 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը բեմադրել է ռեժիսոր Գրիգորի Արոնովը «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում Գերման Մատվեևի «Կանաչ շղթաներ» և «Գաղտնի կռիվ»  վիպակների հիման վրա։

Ֆիլմի պրեմիերան ԽՍՀՄ-ում տեղի է ունեցել 1970 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։

## Սյուժե
1941 թվականի օգոստոսին լենինգրադցի երկու տղաներ՝ Միշկան և Ստյոպկան, պիոներական ճամբարից վերադառնալով Լենինգրադ, փախստականների խմբում պատահաբար ծանոթանում են պատերազմի մասնակից, մի ձեռքը կորցրած քեռի Պետյայի հետ և նրան օգնում են տանել ծանր ճամպրուկը։ Ճանապարհին հանկարծակի սկսված ռմբակոծությունից առաջացած իրարանցման մեջ ուղեկիցը կորչում է և հետ է մնում երեխաներից։ Իսկ ճամպրուկը, որում, ըստ քեռի Պետյայի, թանգարանային հանքանյութեր են, մնում է տղաների մոտ։

Արդեն պաշարված քաղաքում Միշան, Ստյոպկան և նրանց ընկեր Վասկան որոշում են բացել ճամպրուկը։ Դրա ներսում հանքանյութերի փոխարեն գտնելով ազդանշանային ատրճանակ (հրթիռ) և մեծ քանակությամբ ազդանշանային հրթիռներ (փամփուշտներով), տղաները հաճույքի համար կրակում են և հայտնվում խորհրդային հակահետախուզության աշխատակիցների տեսադաշտում։ Շտաբում զրույցի ընթացքում տղաներն իմանում են, որ նման հրթիռները (ֆիլմի «Կանաչ շղթաներ» անվանումը նկարագրում է հինգ կանաչ հրթիռների պայմանական ազդանշանը) օգտագործվում են քաղաքում թիրախների վրա գերմանական ռմբակոծիչներին ուղղորդելու համար։ Խոսելուց հետո տղաները որոշում են ինքնուրույն գտնել և հետևել «քեռի Պետյային»։ Հակառակ մեծահասակների կամքին մասնակցելով լրտեսական ցանցի բացահայտման միջոցառումներին՝ տղաները, վտանգելով իրենց կյանքը, օգնում են հակահետախուզության մայորին գտնել դիվերսանտների հետքը, որոնք ինքնաթիռներ են ուղարկում քաղաքի պաշտպանական օբյեկտների վրա և պայթյուններ կազմակերպում Լենինգրադի պարենային ձեռնարկություններում (հացի գործարանում նման պայթյունի հետևանքով մահանում է ֆիլմի հերոսներից մեկի մայրը)։

Փորձառու չեկիստ Բուրակովի ղեկավարությամբ լենինգրադցի տղաները մասնակցում են նաև գերմանացի ռեզիդենտ Պաուլ Ռիխտերի վնասազերծմանը, որը գործում է «միձեռնանի Պետյայի» կերպարում։

## Դերերում
* Սաշա Գրիգորև – *Միշկա Ալեքսեև
* Իգոր Ուրումբեկով – *Վասկա Կոժուխ
* Վլադիմիր Լելետկո – *Ստյոպկա Պանֆիլով, լենինգրադցի տղա, բանաստեղծություններ գրող
* [[Պավել Լուսպեկաև]] – *Իվան Վասիլևիչ, ԽՍՀՄ ՆԳՎ-ի մայոր
* Օլեգ Բելով – *Ալեքսեյ Իվանովիչ Բուրակով
* Ալեքսանդր Միխայլով – *«քեռի Պետյա», գերմանացի լրտես Պաուլ Ռիխտեր
* Ֆեոդոր Մենիկով – *բեռնատարի վարորդ Սեմյոն Սեմյոնով, լրտեսների հանցակից
* Անդրեյ Կրուպենին – *Շուրկա-«Կրենդել», Ալեքսանդր Կալաչյով
* Արիստարխ Լիվանով – *Ժորկա-«Բրյունետ»
* Ալեքսանդր Լիպով – *Վալերի Կապլունով

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ֆելիքս Միրոներ
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Գրիգորի Արոնով
* Գլխավոր օպերատոր՝ Նիկոլայ Ժիլին
* Գլխավոր նկարիչ՝ Միխայիլ Իվանով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Վիլյավիսենսիո

**Վիլյավիսենսիո** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կոլումբիայում, Մետա դեպարտամենտի մայրաքաղաքը, ունի 384,131 բնակիչ  (2005 թվականի մարդահամար)։ Քաղաքը գտնվում է երկրի մայրաքաղաք Բոգոտայից 75 կմ հարավ-արևելք՝ Գուատիքիա գետի երկայնքով։ Քաղաքը հայտնի է որպես «Վիլլավո»  (Villavo)։

Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից 423 մ բարձրության վրա, կոլումբիա-վենեսուելական խոշոր Լլանոս (*Llanos*) հարթավայրում՝ Անդերից արևելք։ Կլիման արևադարձային է՝ միջին տարեկան ջերմաստիճանը 27&nbsp;°C է։ Վիլյավիսենսիոն հաճախ կոչվում է «Llanos-ի դարպաս» (La Puerta al Llano), դրա միջով անցել է պատմական ուղի՝ կապելով այս տարածքները Անդերի կենտրոնական մասի հետ։

## Կրթություն
Վիլլավիսենսիո քաղաքն ունի պետական և մասնավոր հաստատությունների ցանց, որոնք ապահովում և երաշխավորում են կրթության իրավունքը նախնական, միջնակարգ, տեխնիկական և բարձրագույն կրթության մակարդակներում։ Լինելով Արևելյան հարթավայրերի կենտրոնը, Վիլավիսենսիոն տարածաշրջանի գլխավոր քաղաքային համալսարանական կենտրոնն է, ուր գալիս են հարևան բնակավայրերի երիտասարդները։

## Կլիմա
Վիլյավիսենսիոն ունի հասարակածային կլիմա (Köppen Af): Կլիման տաք է և երբեմն խոնավ։ Միջին ջերմաստիճանը 25,6&nbsp;°C կամ 78,1&nbsp;°F է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* DANE Censo 2005 - Población de Villavicencio
* Official website {{Wayback|url=http://www.semvillavicencio.gov.co/                           |date=20141229162603 

Կատեգորիա:Կոլումբիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1840 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սիմոն Պորտ Ժակմյուս

**Սիմոն Պորտ Ժակմյուս** (, ), ֆրանսիացի մոդելավորող և նորաձևության դիզայներ։ Նորաձևության *Jacquemus* բրենդի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Սիմոն Ժակմյուսը ծնվել է Ֆրանսիայի հարավում՝ Սալոն դե Պրովանսում։ Մեծացել է ֆերմերների համեմատաբար աղքատ ընտանիքում, տղայի դաստիարակությամբ հիմնականում զբաղվել է մայրը։

2008 թվականին՝ 18 տարեկան հասակում, տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ մի քանի ամիս սովորել է Նորաձևության տեխնիկայի և արվեստի բարձրագույն դպրոցում (Esmod)՝ Օլիվիե Ռուստենի հետ միաժամանակ։ Ապա թողել է ուսումը հանուն *Citizen K-ի* նորաձևության ամսագրում նկարիչների հետ աշխատանքի գծով մենեջերի օգնականի պաշտոնի։ Ավելի ուշ ավտովթարից մոր հանկարծակի մահը նրան դրդել է սկսել մոդելավորողի սեփական կարիերան։

## Կարիերա
Նա 20 տարեկան էր, երբ ստեղծել է իր *Jacquemus* բրենդը, որի համար նման անվանում ընտրել է մոր օրիորդական ազգանվան պատճառով։ Իր դիզայնները խթանել է՝ 2010 թվականին Փարիզում Վոգի նորաձևության երեկույթներից մեկի ժամանակ ընկերներին խնդրելով կրել իր ստեղծագործությունները։ Այդպիսով նա ճանաչում է ձեռք բերել  և արդեն 2012 թվականին հրավիրվել է իր հավաքածուն ներկայացնելու Փարիզի նորաձևության շաբաթում։

Հավաքածուում օգտագործված կտորների մեծ մասը մատակարարում են արտահագուստի մատակարարները։ Հագուստները հասարակ են, քիչ դետալներով, բայց օրգինալ։ 2014 թվականին հավաքածու է մշակել «La Redoute»-ի համար։ 2015 թվականին Դելֆինա Արնոյի կողմից երիտասարդ հագուստի դիզայներների համար ստեղծված միջազգային մրցույթում ստացել է LVMH Prize-ի ժյուրիի հատուկ մրցանակը։

2017 թվականին իր հավաքածուում ավելացրել է կոշիկի գիծը։ 2018 թվականին հայտարարել է, որ զբաղվելու է նաև տղամարդու հագուստի դիզայնով․ առաջին գիծը թողարկվել է 2019 թվականին։ Ի լրացում կոշիկների՝ մշակում է նաև գլխարկներ և պայուսակներ․ վերջիններիս դիզայնը հայտնի է դարձել ողջ աշխարհում։

Հարազատ տարածաշրջանում նրա ներդրումը կայանում է «Ցիտրոն» ռեստորանի բացման մեջ, որը գտնվում է Լաֆայետ պատկերասրահում՝ Ելիսեյան դաշտերում, որը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 28-ին՝ նախկին «Virgin Megastore12»-ի փոխարեն։

2019 թվականի հունիսի 24-ին նա կազմակերպել է շքերթ՝ նվիրված բրենդի տասնամյակին։ Սայմոն Պորտը նորաձևության աշխարհի ներկայացուցիչներին հրավիրել է նարդոսի դաշտ և ներկայացրել իր նոր «Le coup de soleil» հավաքածուն։

Նրա գարուն-ամառ 2021-ի «L'Amour» հավաքածուում առկա էին պարզության և ռոմանտիկայի թեմաները։ *«Ինչպես հասարակ գյուղական հարսանիք կամ բերքահավաքի տոն»,-* ասել է նա ցուցադրությունից առաջ տված հարցազրույցում։ Շոուն COVID-19 համավարակի պատճառով անցկացվում էր Փարիզից մեկ ժամվա ճանապարհի վրա գտնվող ցորենի արտում։ Շոուին ներկա էին ընդամենը 100 հյուր։

## Անձնական կյանք
Սիմոն Ժակմյուսը բացահայտ համասեռական է։ 2021 թվականի հունիսի 7-ին 4 տարի ծանոթությունից հետո ամուսնացել է իտալացի թվային գործակալ Մարկո Մաեստրիի հետ։

## Մրցանակներ և պարգևներ
LVMH մրցանակ (2014)

LVMH ժյուրիի հատուկ մրցանակ (2015)

Elle Style Awards մրցանակաբաշխության «Նորաձևության ռեժիսորի ընտրություն» մրցանակ (2017)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Jacquemus» ապրանքանիշի պաշտոնական կայք։

Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նորաձևության դիզայներներ
Յուզեֆ Լանգե

**Յուզեֆ Լանգե** ( ), լեհ խճուղային և մրցուղու հեծանվորդ։ Փարիզում ընթացող ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, Ամստերդամի օլիմպիական խաղերի մասնակից, հեծանվասպորտի ազգային առաջնությունների չեմպիոն և մրցանակակիր։

## Կենսագրություն
Յուզեֆ Լանգեն ծնվել է 1897 թվականի մարտի 16-ին Վարշավայում: Ակտիվորեն սպորտով զբաղվել սկսել է վաղ մանկությունից, եղել է մայրաքաղաքի հեծանվավազքի «Լեգիա»-ում, Վարշավայի ընկերության հեծանվորդների անդամ է։

Առաջին անգամ ներկայացել է 1921 թվականին՝ դառնալով մայրուղու սիրահարների շրջանում Լեհաստանի չեմպիոն, այն դեպքում, երբ սպրինտում կայացած մրցարշավի ժամանակ նվաճել է արծաթե մեդալ։ Երկու տարի անց Լեհաստանի ազգային առաջնության ստուգարքում ստացել է բրոնզե մեդալ։

Մեծահասակների միջազգային մակարդակով ամենաբարձր հաջողությունը Լանգեն ձեռք է բերել 1924 թվականի մրցաշրջանում, երբ հաջող ելույթների շարքի շնորհիվ իրավունք է ստացել պաշտպանել երկրի պատիվը Փարիզի ամառային Օլիմպիական խաղերում։ Թիմային մրցարշավի մրցումներում մրցակիցներ Տոմաշ Ստանկևիչի, Յան Լազարսկու և Ֆրանչեսկեկ Շիմչիկի հետ մրցամարտում հաղթել է լատվիացի մրցավարների մեկնարկային մրցավազքում, այնուհետեւ քառորդ եզրափակիչում պարտվել է Բելգիային, սակայն լավագույն ժամանակի ընթացքում անցել է կիսաեզրափակիչ փուլ։ Կիսաեզրափակիչում նրանք հանդիպեցին Ֆրանսիայի ուժեղ թիմին, սակայն ֆրանսիացիներն առաջին շրջանում անկում թույլ տվեցին և անմիջապես զրկվեցին հաղթելու բոլոր հնարավորություններից։ Կազմակերպիչները ցանկանում էին նորից մրցավազք անցկացնել, սակայն ֆրանսիացի մրցարշավորդներից մեկը վնասվածք ստացավ և չկարողացավ դուրս գալ խաղադաշտ։

Դառնալով օլիմպիական արծաթե մեդալակիր՝ Յուզեֆ Լանգեն մնում է Լեհաստանի ազգային հավաքականի հիմնական կազմում և շարունակում մասնակցել խոշոր միջազգային մրցումներին։ Լինելով Լեհաստանի հեծանվավազքի առաջատարներից մեկը՝ բարեհաջող անցել է 1928 թվականի Օլիմպիական խաղերի որակավորումը Ամստերդամում։ Բացի այդ, վազքատարածությունում մեկնարկել է 1000 մետր, ամփոփիչ արձանագրության մեջ 6-րդ տեղը կիսել է բրիտանացի Էդվարդ Քերիջի հետ։

1930 թվականին որոշում է կայացրել ավարտել պրոֆեսիոնալ մարզիկի գործունեությունը։ Հետագայում մշտապես ապրել է Վարշավայում, այդ թվում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում գերմանական օկուպացիայի ժամանակ։ Հետագայում զբաղվել է որսորդական շների բուծմամբ։ Մահացել է 1972 թվականի օգոստոսի 11-ին 75 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յուզեֆ Լանգե 

Կատեգորիա:1924 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:1924 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի հեծանվորդներ
Կատեգորիա:1928 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի հեծանվորդներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Լեհ հեծանվորդներ
Պաուլս Կալնինշ

**Պաուլս Կալնինշ** (, ), լատվիացի քաղաքական գործիչ և բժիշկ, 1925-1934 թվականներին Սեյմի խոսնակ։ Լատվիայի սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցություն նախագահ։ «Սինա» ամսագրի խմբագիր, Լատվիայի Առաջին Հանրապետության Սեյմի բոլոր գումարումների պատգամավոր, Լատվիայի Ժողովրդական խորհրդի և Սատվերսմեի ասամբլեայի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Պաուլս Կալնինշը ծնվել է 1872 թվականի մարտի 3-ին Վիլչե վարչական մարզում։ Տեղական ծխական դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Լիեպայայի գիմնազիայում, որտեղ նա հանդիպել է ավելի ուշ պետական գործիչների, ինչպիսիք են Միջելիս Վալտերսը և Յանիս Յանսոնս-Բրաունսը։ Նա ավարտել է գիմնազիան 1892 թվականին և գնացել բնական գիտություններ սովորելու Մոսկվայի համալսարանում, բայց հետո տեղափոխվել է Տարտուի համալսարան, որտեղ սովորել է բժշկություն և ստացել բժշկական գիտական կոչում։ 1898 թվականին ստացել է բժշկական դոկտորի կոչում։ Պաուլս Կալնինշը ծանոթացել է իր կնոջ՝ Կլարա Կալնինայի հետ 1895 թվականին և երեք տարի անց ամուսնացել նրա հետ։

## Գործունեություն
Պաուլս Կալնինշը 1930-1933 թվականներին եղել է Լատվիայի նախագահի թեկնածու։ Նա Լատվիայի Կենտրոնական խորհրդի 1944 թվականի մարտի 17-ի հուշագիրը ստորագրողներից մեկն է եղել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որպես Չորրորդ Սեյմի նախագահ 1944 թվականին, ընտրվել է Լատվիայի Կենտրոնական խորհրդի կողմից Լատվիայի նախագահ։ Նրա որդին Բրունո ԿալնինշնԱ էր։ 1926 թվականին պարգևատրվել է Երեք աստղ II աստիճանի շքանշաններով, իսկ 1927 թվականին՝ I աստիճանի։ Նա 1944 թվականին արտագաղթել է։

## Մահ
Պաուլս Կալնինշը մահացել է 1945 թվականի օգոստոսի 26-ին դաշնակիցների կողմից օկուպացված Ավստրիայի Լուստենավայի մոտ գտնվող Բեկավա գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Valstsvīri un demokrati. Biogrāfiskas studijas. Šilde Ādolfs. Grāmatu Draugs, Bruklina, 1985; pārpublicēta e-grāmatā: Eraksti, 2007 (ISBN 978-9984-806-15-0)
* Энциклопедия «Рига». Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. ISBN 5-89960-002-0 Стр. 352

## Արտաքին հղումներ
* Likumdevēju vēsture, I. Pujāte, на сайте Сейма Латвии

Կատեգորիա:Լատիշ բժիշկներ
Կատեգորիա:Լատվիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական հեղափոխություն (1905–1907)
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռաֆիկ Կրպեյան

**Ռաֆիկ Վահագնի Կրպեյան** (), Արցախի Պաշտպանության Բանակի զինծառայող, Պաշտպանության բանակի սերժանտ, «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետ, քառօրյա պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Կրպեյանը ծնվել է 1996 թվականի մայիսի 13-ին Արագածոտն մարզի Թաթուլ գյուղում Վահագն և Լիանա Կրպեյանների ընտանիքում։ Ռաֆիկը հաճախել է Թաթուլի միջնակարգ դպրոց, ապա 2009-2013 թվականներին ուսումը շարունակել է Թալինի ավագ դպրոցի հումանիտար հոսքում։ Դպրոցական տարիներին Ռաֆիկը հաճախել է ըմբշամարտի, մասնակցել մրցումների Հայաստանի տարածքում և շահել մրցանակային տեղեր։

Ռաֆիկ Կրպեյանը 2013 թվականին ընդունվել է Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ, որտեղ ստանում էր փրկարարի մասնագիտություն։ Առաջին կուրսն ավարտելուց հետո նա մեկնել է զինվորական ծառայության։

## Զինվորական ծառայություն
Ռաֆիկ Կրպեյանը պարտադիր զինվորական ծառայության է մեկնել 2014 թվականի հունիսի 23-ին։ Սկզբում ծառայության է անցել Արմավիրի ուսումնական զորամասում, իսկ որոշ ժամանակ հետո կրտսեր սերժանտի զինվորական կոչումով տեղափոխվել է Մարտակերտի շրջանի Սրխավենդի զորամաս՝ որպես տանկի հրամանատար։

2015 թվականի մայիսին Ռաֆիկը ստացել է սերժանտի զինվորական աստիճան։

Սերժանտ Կրպեյանը զինվորական ծառայությունն իրականացրել է որպես հայրենիքի օրինակելի զինվոր՝ զորամասի հրամանատարության կողմից արժանանալով շնորհակալագրերի։

### Քառօրյա պատերազմ
2016 թվականի ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով հակառակորդի զինված ուժերի ստորաբաժանումները լայնամասշտաբ հարձակումներ են կատարում։

Ապրիլի 2-ին զորամասում պատրաստվել են շարային ստուգատեսի, երբ հրամանատարի կողմից ստացել են մարտական հրաման՝ «տագնապով բարձրանալ մարտական դիրքեր»։ Պետոյի անվան 77-րդ մոտոհրաձգային գումարտակով սկզբից մեկնել են Դրմբոն նստեցման շրջան, ապա մարտական առաջադրանքով մեկնել Թալիշ ու մասնակցել գյուղում ընթացող ռազմական գործողություններին։

Ապրիլի 3-ին իրենց գումարտակով ետ են գնում ու, թշնամու գրաված դիրքերը ետ վերցնելով, առաջ են շարժվում մինչև վերջին դիրքը՝ 162-րդը։ Դիրքից դիրք անցնելիս նկատում են հակառակորդի տանկը։ Կապի բացակայության պատճառով "770" տանկի հրամանատար սերժանտ Ռաֆիկ Կրպեյանը կարողանում է ճիշտ կողմնորոշվել, իր անձնակազմի հետ տանկը գործի գցելով, առաջ է գնում և ճիշտ նշանառությամբ խոցում այն։

Ապրիլի 4-ին ադրբեջանական կողմը ականանետներով ու հրանոթներով շարունակել է արկակոծել հայկական զինված ուժերի առաջնային դիրքերը։ Ռաֆիկ Կրպեյանը այստեղ ևս կարողանում է խոցել հակառակորդի երկու զրահատեխնիկա՝ նպաստելով հակառակորդի լայնածավալ գրոհի կասեցմանը։

Հաստատված հրադադարից հետո Ռաֆիկը շարունակում է իր ծառայությունը մարտական դիրքերում մինչև հունիսի վերջ, որից հետո էլ զորացրվում է։

## Պարգևներ
Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի 2016 թ. սեպտեմբերի 7-ի հրամանագրով սերժանտ Ռաֆիկ Վահագնի Կրպեյանը ցուցաբերած բացառիկ խիզախության, անձնուրաց քաջության և անմնացորդ նվիրումի համար պարգևատրվում է Հայաստանի «Մարտական խաչ 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Կյանքը Քառօրյայից հետո
Բանակից զորացրվելուց հետո Ռաֆիկ Կրպեյանը շարունակում է ուսումն անվճար համակարգում, ստանում փրկարարի մասնագիտություն և հմտանում համակարգչային ծրագրավորման դասընթացի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կեմերի ազգային պարկ

**Կեմերի ազգային պարկ** (), Լատվիայի ազգային պարկ, հիմնադրվել է 1997 թվականին։ Այգին ներառում է Մեծ Կեմերի ճահիճը, Կանիերիսի լիճը, Սլոսեն գետի հովիտը, Զալայի (Կանաչ) ճահճի ծծմբի աղբյուրները, հնագույն մայրցամաքային ավազաթմբերը, ափամերձ ավազաթմբերով ավազոտ լողափը և Վալգումա լիճը։ Կեմերի ազգային պարկի ընդհանուր տարածքը 382 կմ² է։ Այն գտնվում է Զեմգալեում (մեծ մասում) և Վիձեմեում, հատվածաբար Յուրմալայի արևմուտքում՝ Ելգավայի շրջանի Վալգունդա վոլոստում, Էնգուրիի շրջանի Էնգուրի, Սմարդի, Լապմեժչիեմա վոլոստները, Տուկումսի շրջանի Ջուկստ և Սլամպ վոլոստները, Բաբիթ շրջանի Սալսկ վոլոստները։
Այգին զբաղեցնում է 38165 հա տարածք, որից 1954 հեկտարը գտնվում է Ռիգայի ծոցում։

## Էկոհամակարգ
Կեմերիում հայտնաբերված բուժիչ հանքային ջրերն ու ցեխերը օգտագործվում են մոտակայքում գտնվող Չեմերի քաղաքում գտնվող առողջարաններում, որոնք օգտագործվում են հիմնականում մարսողական համակարգի և մաշկային խնդիրների բուժման համար։ Ճահիճների ձևավորումը Լատվիայում սկսվել է հետսառցադաշտային ժամանակաշրջանում, մոտավորապես 10000 տարի առաջ, երբ կլիման ավելի խոնավացավ։ Այսպիսով, թույլ է տալիս լճի հատակում ձևավորվել սապրոպելիկ ցեխ, որը բաղկացած է ավազոտ հողից և ջրային բույսերի և կենդանիների մնացորդներից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բազմաթիվ տանկեր կուլ են տվել ճահիճը՝ մինչև երկու հարկի խորության պատճառով։

## Թռչուններ
Ճահճում բնակվում են մի շարք լատվիական թռչունների տեսակներ, ինչպիսիք են մոխրագույն կռունկը, փայտյա ավազամուղը և եվրոպական ոսկեփայլ քարադր։

## Հատապտուղներ
Ճահիճը պարունակում է նաև ուտելի վայրի հատապտուղներ, ինչպիսիք են լոռամիրգը, սև արևը, ամպամին և հապալասը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kemeri swamp.jpg|Կեմերի ճահիճ
Պատկեր:Kemeri marsh plank-way - panoramio.jpg|Կեմերի ճահճային տախտակ, համայնապատկեր
Պատկեր:20150523-03(Lielais Ķemeru tīrelis).jpg
Պատկեր:Morning fog in Kemeri.jpg|Առավոտյան մառախուղ Կեմերիում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* https://www.latvia.travel/en/kemeri-national-park 

Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1997 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:Լատվիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Ստելո

**Ստելո** (, բառացի՝ «աստղ», հոգնակի՝ *Steloj*), միջազգային դրամական միավոր, որն օգտագործել է էսպերանտո շարժումը 1945-1993 թվականներին։

## Պատմություն
thumb|աջից|300px|Մեկ ստելո անվանական արժեքով կտրոն
Ստելոյի նախատիպը սպեսմիլոն էր՝ էսպերանտիստների արժույթը, որը գոյություն ուներ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ (ստելոյի որոշ մետաղադրամների պատկերներ փոխառված էին սպեսո մետաղադրամներից)։ Էսպերանտիստների Ունիվերսալ լիգան (), որը ձևավորվել է ընդհատակում 1942 թվականին, հատում էր ստելոյով արտահայտված անվանական արժեքով մետաղադրամներ և կտրոններ, որոնք վաճառում էր որպես հուշանվերներ։

Բացի այդ, թողարկվել են հուշանվերային փոստային նամականիշեր, որոնց անվանական արժեքը նշված էր ստելոյով։

1977 թվականին ստելոյին տրվել է ֆիքսված արժեք՝ անկախ արժեզրկումից. 1 հոլանդական գուլդենը հավասար էր 2 ստելոյի։

1993 թվականին Ունիվերսալ լիգան լուծարվել է, և ստելոն նույնպես դադարել է գոյություն ունենալուց։

2010-ական թվականներին երիտասարդական էսպերանտո համաժողովների ժամանակ տարածվում էին 1, 3 և 10 ստելո անվանական արժեքներով պլաստիկ ժետոններ։

Էսպերանտո լեզվի քարոզիչ Ռընե դը Սոսյուրի 150-ամյակի կապակցությամբ ավստրիական դրամահատարանը թողարկել է 100 ստելո անվանական արժեքով արծաթե մետաղադրամ, որը մինչ օրս վաճառվում է։

Վերջին տարիներին նոր «Էսպերանտո արժույթներ» ստեղծելու փորձեր են իրականացվել. «մոնո» թղթադրամները, ինչպես նաև մոներո կրիպտոարժույթը։

## Գրականություն
* «De stabiele munteenheid van de esperantisten: de stelo» , from 2000 Yearbook of *Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde*
* L. M. J. Boegheim, «Esperanto-Betaalpenningen» in *De Muntkoerier,* 3-1994, pp.&nbsp;27–33
* «Esperanto and the Dream of a World Currency»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Alternative Currencies: Universala Ligo kun bildoj de la kuponoj kaj moneroj sur la paĝaro de *The Unrecognised States Numismatic Society* (Societo de Numismatiko de Neagnoskitaj Ŝtatoj)
* La Stelo : Morto de ekonomia iniaciato - eseo pri la stelo de Lawrence Mee eldonita en "La Merkato", gazeto de Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio
* *[https://web.archive.org/web/20070926003932/http://www.usns.info/pdf/Aust_Coin_%26_Banknote_USNS_002_092005.pdf "Esperanto and the Dream of a World Currency"] angle*
* Stelo: la mono de la Esperanto-komunumo - broŝuro de Walter kaj Renate Klag; kun kontribuaĵoj de Sabine Deopito, Bert Boon kaj Rogier Huurman
* Lerneja Projekto inspirita de la monunuo

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Էսպերանտո
Կատեգորիա:Շրջանառությունից հանված դրամներ
Զել լիճ

**Զել լիճ** (, ), փոքրիկ քաղցրահամ լիճ Ավստրիական Ալպերում՝ ծովի մակարդակից 750 մ բարձրության վրա։ Իր անունը ստացել է Զել Ամ Զե քաղաքից, որը գտնվում է լճի մեջ խորացած փոքրիկ դելտայի վրա։ Լիճն ունի մոտ 4 կիլոմետր երկարություն և 1,5 կիլոմետր լայնություն։ Աառավելագույն խորությունը կազմում է 73 մետր։

Զել լիճ են թափվում բազմաթիվ փոքր լեռնային առվակներ, սկիզբ է առնում կարճ և արագահոս Զալցախ գետակը։ Ձմռանը լիճը ամբողջովին սառչում է, ինչի շնորհիվ լճի տարածքում զարգացած են ձմեռային սպորտաձևերը։ Ամռանը լիճն ունի զբոսաշրջային նշանակություն, նավարկելի է։ Բնապահպանական նկատառումներից ելնելով նավարկության համար չի թույլատրվում այրման շարժիչներով նավակների շահագործումը, բացառությամբ լաստանավերի, որոնք հատում են լիճը ուղիղ գծով՝ Զելլից Թումերսբախ ուղղությամբ։ Դրա փոխարեն կարելի է վարձել էլեկտրական նավակներ, որոնք ավելի անվտանգ են բնության համար։ 
Լճի ջուրը շատ մաքուր է, հարմար է ջրային սպորտաձևերի և հանգստի կազմակերպման համար, բայց բարձրադիր դիրքի պատճառով ջուրը կարող է սառը լինել։

Լիճը հարավային հատվածում ավելի ծանծաղ է, ծածկված է ջրային մոլախոտով և բարձր խոտով, ինչի պատճառով Շյուտդորֆ բնակավայրի մոտ այն պիտանի չէ նավարկության, հանգստի կազմակերպման կամ լողալու համար։

## Ծագում
Զել լիճն ունի սառցադաշտային ծագում, ձևավորվել է չորորդական սառցապատման շրջանում՝ 10 000 - 16 000 տարի առաջ, Հյուսիսային Ալպերին բնորոշ Գլոկներ տիպի սառցադաշտերի քայքայիչ աշխատանքի հետևանքով առաջացած գոգավորություններում՝ հալոցքային և անձրևային ջրերի կուտակումից։ Եթե նախկինում լճի տարածման հյուսիսային սահմանը կազմում էր Զաալֆելդենի հովիտը, իսկ հարավում՝ Զալց գետի հովիտը, ապա այժմ լճի մակերեսը բավականին կրճատվել է՝ կազմելով մոտ 4,55 կմ²։

## Աշխարհագրություն
Հարավային մասում 2 կմ երկարության ջրանցքով Զել լիճը միանում է Զալցախ գետին։ Ափից մոտ 2 կմ հյուսիս ձգվում է Զալախ գետի հովտից բաժանող, մակերևույթում թույլ արտահայտված ջրբաժան գիծը։ 
Տարվա ընթացքում լճի ջրի ջերմաստիճանը կազմում է 18°-24&nbsp;°C:

## Պատկերասրահ

Zell am see um 1900.jpeg|Զել լճի տեսքը 1900 թվականին
Zeller See August 2004.jpg|Զել լճի հյուսիսային և արևելյան հատվածը
Zeller See Zell Am See.jpg|Զել լճի հարավային հատվածը
Zell am See.Wiki.jpeg|Շմիտտենխոե լեռը և Զել լիճը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Վալենտին Պրինսեպ

**Վալենտին Քեմերոն Պրինսեպ** (, ), բրիտանացի պատմական և ժանրային գեղանկարիչ։

Հայրը՝ Հենրի Թոբի Պրինսեպը, տասնվեց տարի լինելով Հնդկաստանի հարցերով խորհրդի անդամ, հիմնավորվել է Քենսինգթոնի Լիթլ Հոլանդ Հաուզում, որը դարձել է տեղի մշակութային հասարակության կենտրոն։ Հենրի Պրինսեպը եղել է Ջորջ Ֆրեդերիկ Ուոթսի մտերիմ ընկերը, որի մոտ էլ սկզբում սովորել է որդին՝ մանկուց հետաքրքրված լինելով նկարչությամբ։ Հետագայում Վալենտինը աշխատել է Փարիզում՝ Շառլ Գլեյրի արվեստանոցում, նա պատկերել է Տաֆֆիին՝ Ջորջ Դյումորյեի «Տրիլբի» պատմվածքի հերոսուհուն։ Վալենտինը եղել է Ջոն Էվերեթ Միլլեի և Էդվարդ Բերն-Ջոնսի մտերիմ ընկերը, որոնց հետ էլ ճամփորդել է Իտալիայում։ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի և այլ նկարիչների հետ մասնակցել է Օքսֆորդի համալսարանում բանավիճային խմբի սրահի գեղարվեստական ձևավորմանը։ Սովորել է Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, որտեղ նրա հիմնական ուսուցիչը եղել է Ֆրեդերիկ Լեյթոնը, որի գեղարվեստական հնարները արագ ընդօրինակել է։

1862 թվականից Պրինսեպն սկսել է ճանաչում ձեռք բերել որպես սալոնային նկարիչ։ Նրա առաջին հայտնի աշխատանքը ակադեմիայում ցուցադրվել է 1862 թվականին և եղել է «Բյանկա Կապելլոն փորձում է թունավորել կարդինալ Մեդիչիին» նկարը։ Ճանաչում ձեռք են բերել նաև գեներալ Գորդոնի դիմանկարը չինական հագուստով (1866), «Նորածին Մովսեսի քույրը հսկում է նրան Նեղոսում» (1867), «Արվեստի վենետիկցի սիրահարը», «Բաքոս և Արիադնե», «Կլեոպատրայի մահը» (1870), «Նորություններ օտարությունից» (1871), «Գարնան ներգործությունը» (1872), «Մենուետ» և «Մինչ հանդիպում» նկարները։ 1877 թվականին մեկնել է Հնդկաստան և ճամփորդության արդյունքում 1880 թվականին նկարել է կտավ, որում պատկերված է 1877 թվականի հունվարի 1-ին Դելիում փոխարքա լորդ Լեյթոնի նախագահությամբ տեղի ունեցող ժողովը։ Նկարը հետագայում զարդարել է Բուքինգհեմյան պալատը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Val Prinsep, R.A., Dead, *[[The New York Times]]*, 13 November 1904
* Artcyclopedia links to paintings
*Valentine Cameron Prinsep *At The First Touch Of Winter, Summer Fades Away* is in the collection at Gallery Oldham, Greater Manchester

Կատեգորիա:Պրեռաֆայելիտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք
Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացի գրողներ
Եկատերինա Բանկերովա

**Եկատերինա Վիկտորովնա Բանկերովա** (, ), ռուս ռեգբիստ, «Կրասնի Յար» թիմի և Ռուսաստանի ռեգբի-7-ի հավաքականի պաշտպան։ 2013 թվականի Ունիվերսիադայի չեմպիոն, 2014 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Եկատերինա Բանկերովան ծնվել է 1988 թվականի հունվարի 6-ին Լենինգրադում։ Մանկուց զբաղվել է պրոֆեսիոնալ հեծանվասպորտով «Օլիմպիական հույսեր» դպրոցում, սակայն 2010 թվականին սկսել է զբաղվել ռեգբիով․ նրան համացանցում տեսել է ՆԳՆ թիմի ավագ Եկատերինա Սոկոլովան։ Ավարտել է Ռուսաստանի տուրիզմի և սպասարկման պետական համալսարանը։ Հանդես է եկել ՆԳՆ և «Սլավա-ՇՎՍՄ» թիմերում, 2011 թվականին սկսել է  հանդես գալ «Կրասնի Յարում»։

Ռուսաստանի ռեգբի-7-ի հավաքականում հայտնվել է 2012 թվականին, նրա կազմում մասնակցել է 2013 թվականի աշխարհի առաջնությանը Մոսկվայում, 2013 թվականի ամառային Ունիվերսիադային Կազանում և 2013 թվականի ու 2014 թվականի Եվրոպայի երկու առաջնություններին, երկու անգամ հաղթել է։ 2013 թվականին խմբային փուլի՝ Ուկրաինայի հետ խաղում հաջողությամբ իրականացրել է 6 իրացում (յուրաքանչյուրը 2-ական միավոր), ինչպես նաև եզրափակչում վաստակել է 2 միավոր իրացման հաշվին։ 2014 թվականին կիսաեզրափակչում Բանկերովայի մի իրացում Ռուսաստանին թույլ է տվել դուրս գալ եզրափակիչ և ժամանակից շուտ հաղթել Եվրոպայի առաջնությունում։

Եկատերինա Բանկերովան որպես իր հոբբի նշել է հազվագյուտ մետաղադրամների և թղթադրամների հավաքածուների կազմոմը։ Որպես ռեգբիի սիրելի թիմ նշել է Նոր Զելանդիայի հավաքականը։ Երազել է ելույթ ունենալ Ռիո դե Ժանեյրոյում կայանալիք Օլիմպիական խաղերում, որի ծրագրում ներառված է եղել ռեգբի-7-ը, սակայն Ռուսաստանի հավաքականն չի որակավորվել։

2015 թվականին Եկատերինան դարձել է դասական ռեգբիի Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, որը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայում, մեկ տարի անց նույն մրցանակը նա նվաճել է Իսպանիայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում։ Ռեգբիի Եվրոպայի առաջնությունում երրորդ բրոնզե մեդալը նվաճել է 2019 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Գյուրջու Խաթուն

**Գյուրջու Խաթուն** (, , ,), վրաց արքայադուստր Բագրատիոնների ընտանիքից, վրաց թագուհի Ռուսուդանի և Գիաս ադ-Դինի դուստրը, մկրտված Դմիտրի, սուլթան Կիլիչ-Արսլան II-ի թոռը։

## Կենսագրություն
Գյուրջու Խաթունը ծննդյան ժամանակ անվանակոչվել է «Թամար» ի պատիվ տատիկի՝ Թամար Մեծ թագուհու։ Նա վրաց թագավոր Դավիթ VI-ի քույրն էր և սուլթան *Կայ-Խոսրով II*-ի երկրորդ կինը։ Սուլթան Կայ-Կուբադ II-ի մայրն էր, որը կառավարել է 1246-1257 թվականներին որպես եռապետության մաս՝ խորթ եղբայրների՝ Կիլիչ-Արսլան IV-ի և Քեյ-Կավուս II-ի հետ միասին։ 1243 թվականին մոնղոլների արշավանքից և Կոսե-դաղի ճակատամարտում պարտությունից հետո Կայ-Խոսրով II-ը դարձավ մոնղոլական վասալ։ Նրա կնոջ՝ Թամարի, կարգավիճակը իջեցրին և սկսեցին անվանել Գուրջա Խաթուն, այսինքն *վրացական տիկին*։ 1246 թվականին Կայ-Խոսրով II-ի սպանությունից հետո Թամարն ամուսնացավ սուլթանի վեզիր *Մուհադդիբ ադ-դին Ալի ադ-Դայլամիի* և սուլթանության ամենակարող ազնվականի որդու՝ *Փերվանեի* հետ։ Թամարն Ուղղափառությունից մահմեդականություն է ընդունել։ Նա պարսիկ բանաստեղծ Ռումիի երկրպագուն էր։ 
Սուլթան Կայ-Խոսրով II-ը դիրհամ է հատել Սիվասի և Կոնիայի դրամահատարաններում` առյուծի և արևի դեմքով պատկերող արծաթե մետաղադրամներ։ Առյուծի և արևի խորհրդանիշը հետագայում լայն տարածում գտավ իսլամական աշխարհում, չնայած դրա ծագումը շատ ավելի վաղ ժամանակներից էր։ Սելջուկյան դրամների թուրք հետազոտող *Թոլգա Էրքանը* եկել է այն եզրակացության, որ Արևը Գյուրջյու Խաթունն է, իսկ Առյուծը հենց ինքը՝ սուլթանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:13-րդ դարի կանայք
Կատեգորիա:Բագրատիոնիներ
Կատեգորիա:Իկոնիայի սուլթաններ
Կատեգորիա:Իկոնիայի սուլթանություն
Կատեգորիա:Ինքնակալների կանայք
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունածներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան կանայք
Կատեգորիա:Վրաց թագավորություն
Դեմ առ դեմ (ֆիլմ, 1986)

**«Դեմ առ դեմ»** (), ռեժիսոր Անատոլի Բոբրովսկու 1986 թվականի խորհրդային ֆիլմը։ Ֆիլմի սցենարը գրել է Յուլիան Սեմյոնովը՝ սեփական «Աճուրդ» վեպի մոտիվներով։

Ընդ որում, գոյություն ունի «Դեմ առ դեմ» («Սաթե սենյակի որոնումներով», , 1983) գիրքը՝ Յուլիան Սեմյոնովի և նրա արտասահմանցի ընկերների կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանից արտասահման տեղափոխված մշակութային արժեքների որոնման վերաբերյալ փաստագրական վիպակը։

## Սյուժե
Իմանալով, որ Լոնդոնի «Սոտբի» միջազգային աճուրդում վաճառվելու է Ռովենի թանգարանից հափշտակված Վրուբելի նկարի էսքիզը, շվեյցարացի ճարտարապետ Ռոստոպչինն այդ մասին հայտնում է գրող Ստեպանովին, ում հետ նա ծանոթացել է Ցյուրիխում։

Այդ հանգամանքն անհանգստացնում է ապահովագրական ընկերություններին. էսքիզի վերադարձը ԽՍՀՄ կսպառնար նրանց հսկայական ապահովագրական գումարների փոխհատուցմամբ։

Գործի են դրվել սպառնալիքները, շանտաժը, փաստաթղթերի կեղծումը։ Մեծ ջանքերի գնով Ստեպանովին հաջողվում է նկարը տեղափոխել Մոսկվա։

## Դերերում
Ֆիլմում հանդես են եկել հետևյալ դերասանները՝
* Սերգեյ Շակուրով - Ստեպանով
* Վլադիսլավ Ստրժելչիկ - իշխան Եվգենի Ռոստոպչին
* Իրինա Սկոբցևա - Սոֆի Կլեր
* Օլեգ Բասիլաշվիլի - Գոդիլին
* Արմեն Ջիգարխանյան - Ջոս Ֆոլ
* Յուրի Կատին-Յարցև - Գրեշև
* Յուրի Յարվետ - Զոլե
* Ալեքսանդր Սվետլով - Ջափարիձե (հնչյունավորել է Արտյոմ Կարապետյանը)
* Օլգա Սեմյոնովա
* Վսեվոլոդ Լարիոնով - Ջավիս
* Վալենտին Նիկուլին - դիլեր
* Պավել Մախոտին - Պավլով
* Սերգեյ Յակովլև - գլխավոր խմբագիր Ֆեոդորով
* Յուրի Գորոբեց - Անդրեյ Պետրովիչ
* Լեմբիտ Էելմյաե - Գոդֆրին (հնչյունավորել է Վյաչեսլավ Նևիննին)
* Էրիխ Ռեյն - Բրինինգս
* Ունո Լախտ - Գրինսբորո (հնչյունավորել է Վսևոլոդ Լարիոնովը)
* Վիտալի Վարգանով - 
* Վալենտին Բուրով - Քեբբոտ
* Յուրի Վորոբյով - Ջիլբերտ
* Իրինա Գուբանովա - Ժակլին
* Բորիս Իվանով - Լևիս
* Օլեգ Իզմայլով - Էդմոնդ
* Գրիգորի Լյամպե - Պրյուս
* Լև Պոլյակով - Քերնս
* Ելենա Իլյենկո
* Լարիսա Կրոնբերգ
* Ալեքսանդր Նովիկով - Ռաստոպչինի որդին
* Աննա Շատիլովա - կամեո
* Արտյոմ Կարապետյան - հաղորդավարական տեքստ

## Հնչյունավորում
* Ալեքսեյ Պանկին
* Վյաչեսլավ Նևիննի
* Արտյոմ Կարապետյան

## Կասկադյորներ
* Վյաչեսլավ Ուշանով
* Ալեքսանդր Արիստով

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարիստ՝ Յուլիան Սեմյոնով
* Ռեժիսոր՝ Անատոլի Բոբրովսկի
* Օպերատոր՝ Միխայիլ Արդաբևսկի
* Կոմպոզիտոր՝ Իսահակ Շվարց
* Հնչյունային ռեժիսոր՝ Իգոր Ուրվանցև
* Բեմադրող նկարիչ՝ Վալերի Ֆիլիպով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Культурный Фонд Юлиана Семёнова
* Фильмография писателя Юлиана Семёнова.
* Фильм «Лицом к лицу»

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Ռիցայի ռելիկտային ազգային այգի

**Ռիցայի ռելիկտային ազգային այգի**, պահպանվող տարածք Աբխազիայի Գուդաութի շրջանում։ Այն ստեղծվել է Ռիցա լեռնային լճի, ինչպես նաև շրջակա լեռնային շրջանի բուսական և կենդանական աշխարհների պաշտպանության համար։

## Պատմություն
Այգին հիմնադրվել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 17-ին համանուն արգելոցի հիման վրա, որը հիմնադրվել է 1930 թվականին։ Նախագծված է եզակի բնական լանդշաֆտների պահպանման համար, որը բնութագրվում է բարձրությունների զգալի տատանմամբ (100-3256 մ)։

## Աշխարհագրություն
Այն գտնվում է Աբխազիայի լեռնային հատվածում` Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, որն ընդգրկում է Գեգայի հովտից մինչև Պշչիցա հովիտ ընկած տարածքը։ Բարձրության 100-3256 մետր տատանումները (մինչև Ագեպստա լեռը) ստեղծում են պայմաններ բուսական և կենդանական աշխարհների բազմազանության համար։ Արգելոցի ամենամեծ լիճը համարվում է Ռիցան, առանձնանում են նաև Փոքրիկ Ռիցա և Կապույտ լճերը։ Այստեղ կան մի քանի ջրվեժներ, որոնցից ամենահայտնին Գեգայի ջրվեժն է` 70 մետր բարձրությամբ։

## Բուսական աշխարհ
Էվկսին-կոլխիդյան սաղարթավոր անտառների պահպանվող տարածքներում աճում են շատ մշտադալար Տոսախ կոլխիդյանների բույսեր, Եղևին կովկասյաններ բրգաձև սոճիներ, որոնց բարձրությունը հասնում է ավելի քան 70 մետրի և Կենի հատապտղայիններ։ Գոյություն ունեն նոսր էնդեմիկ ձևերի բազմություն, ինչպիսիք են` «Lilium kesselringianum»-ը, «Primula farinosa»-ը և այլն, այդ թվում` արգելոցում լայն տարածված զանգակը, որը նաև կոչվում է աբխազյան բուսական աշխարհի թագուհի։

## Կենդանական աշխարհ
Կաթնասունների ներկայացուցիչներն են՝ կովկասյան ազնվացեղ եղջերուն, կովկասյան լեռնային ցուլը, ռուպիկապրան, այծյամը, վարազը, կովկասյան անտառի կատուն, քարակզաքիսը և վայրի ճագարը։

1980-1983 թվականներին արգելոցում գրանցվել է թռչունների 110 տեսակ` 15 կարգերից։ Բացի դրանից քարարծիվը, սպիտակագլուխ սիլը, սապսանը, կովկասյան մարեհավը և կարմիր փորով կարմրատուտը գրանցվել են ԽՍՀՄ-ի և Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կարմիր գրքերում։

Կան նաև երկկենցաղների և սողունների նոսր տեսակներ, ինչպիսիք են կովկասյան խաչագորտը, կովկասյան դոդոշը, էնդեմիկ փոքրասիական տրիտոնը և սովորական կովկասյան իժը։

## Տես նաև
* Ռիցա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ռիցայի ռելիկտային ազգային այգու պաշտոնական կայքէջը
* Այգու նկարագրությունը «privettur.ru» կայքում

Կատեգորիա:1930 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Աբխազիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Վրաստանի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Վրաստանի տարածքային վեճեր