Սեբաստիայի 40 մանուկներ

**Սեբաստիայի 40 մանուկներ**, **Սեբաստիայի 40 նահատակներ** կամ պարզապես **սուրբ Քառասուն մանկունք** () հռոմեացի զինվորների խումբ, որոնք մասնակցում էին XII Fulminata (Կայծակով զինված) լեգիոնին։ 320 թվականին նրանց նահատակությունը քրիստոնեական հավատքի համար պատմվում է ավանդական նահատակագրություններում։

Նրանք սպանվել են Սեբաստիա քաղաքի մոտ՝ Փոքր Հայքում (ներկայիս Սիվաս՝ Թուրքիայում)՝ դառնալով Լիկինիոսի հալածանքների զոհ, ով 316 թվականից հետո հալածում էր Արևելքի քրիստոնյաներին։ Նրանց գոյության և նահատակության մասին ամենավաղ պատմությունը տվել է Կեսարիայի եպիսկոպոս Բարսեղը (370-379)՝ իրենց տոնի օրը արտասանած քարոզում։ Այսպիսով, Քառասուն նահատակների տոնը ավելի հին է, քան ինքը՝ Բարսեղը, որը գովաբանել է նրանց մահից ընդամենը հիսուն կամ վաթսուն տարի անց։

Նրանց անվամբ են կոչվում բազմաթիվ եկեղեցիներ արևելքում, այդ թվում՝ հայ իրականության մեջ (Թուրքիայի Իսքենդերուն քաղաքի Սրբոց Քառասնից Մանկանց, Լիբանանի Բուրջ Համուդ քաղաքի Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցիներ, Սիրիայի Հալեպ քաղաքի Սրբոց Քառասնից Մանկանց տաճար և այլն)։

## Նահատակություն
Ըստ Բարսեղ Կեսարացու՝ քառասուն զինվորներ, որոնք բացահայտ խոստովանել էին իրենց քրիստոնյա լինելը, պրեֆեկտի կողմից դատապարտվել են Սեբաստիայի մոտ գտնվող սառցակալած լճակի վրա մերկ հայտնվելու՝ դառը ցուրտ գիշերը, որպեսզի սառչեն և մահանան։ Խոստովանողներից մեկը հանձնվել է և, թողնելով իր ընկերներին, փնտրել է լճի մոտ գտնվող տաք լոգարանները, որոնք պատրաստվել էին նախապես։ Կաթսայի մեջ ընկղմվելուց հետո հանձնվողը ցնցվել է և անմիջապես մահացել։
left|մինի|Ասորական Ավետարանից մանրանկար, ստեղծված մոտ 1220 թվականին Մոսուլի մոտ և ցուցաբերելով արաբա-մոնղոլական ուժեղ ազդեցություն։
Պահակներից մեկը՝ Ագլայոսը, նշանակվել էր հսկելու նահատակներին և այդ պահին տեսել է գերբնական փայլ, որը ստվերում էր նրանց։ Նա անմիջապես իրեն քրիստոնյա է հռչակել, հանել է իր հագուստը և միացել մնացած երեսունիննին։ Այսպիսով, քառասունի թիվը մնացել է ամբողջական։ Լուսաբացին խոստովանողների կարծրացած մարմինները, որոնք դեռևս կյանքի նշաններ էին ցույց տալիս, այրվել են, իսկ մոխիրը նետվել է գետը։ Քրիստոնյաները, սակայն, հավաքել են թանկարժեք մնացորդները, և մասունքները բաժանվել են բազմաթիվ քաղաքներում։ Քառասուն նահատակների պաշտամունքը լայն տարածում է գտել։

## Անուններ
Արևելյան Ուղղափառ Եկեղեցին թվարկում է քառասուն նահատակների անունները հետևյալ կերպ.

Հեսիքիոս, Մելիտոն, Հերակլիոս, Սմարագդուս, Դոմնուս, Եվնոիկոս, Վալենս, Վիվիանուս, Կլավդիոս, Պրիսկոս, Թեոդուլոս, Եվտիքիոս, Հովհաննես, Քսանթիաս, Հելիանոս, Սիսինիոս, Կիրիոն, Անգիուս, Աետիոս, Ֆլավիոս, Ակակիոս, Լյուսիմիոս, Ելսիսիոս, Էկդիսիոս Թեոֆիլոս, Դոմետիանոս, Գայոս, Գորգոնիոս, Եվտիքես, Աթանասիոս, Կիրիլ, Սակերդոն, Նիկոլաս, Վալերիոս, Ֆիլոկտիմոն, Սեվերիանոս, Չուդիոն և Ագլայոս։

Ըստ Անտոնիո Բորելիի, նրանց անուններն էին.
Աետիոս, Եվտիքիոս, Կյուրիոս, Թեոֆիլոս, Սիսիննիոս, Սմարագդուս, Կանդիդուս, Ագիա, Գայոս, Կուդիո, Հերակլիոս, Հովհաննես, Ֆիլոտեմոն, Գորգոնիուս, Կիրիլլոս, Սեվերիանոս, Թեոդուլոս, Նիկալլուս, Ֆլավիոս, Քսանտիուս, Վալերիուս, Դոմիտոս, Էունիուս Հելիանոս, Լեոնտիոս (Թեոկտիստոս), Վալենս, Ակակիոս, Ալեքսանդր, Վիկրատիուս (Վիբիանուս), Պրիսկոս, Սակերդո, Էկդիկիոս, Աթանասիոս, Լիսիմաքոս, Կլավդիոս, Իլե, Մելիտոն և Եվտիքոս (Ագլայոս)։

## Մեծարում
Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաքում եկեղեցի է կառուցվել, և հենց այս եկեղեցում է, որ Բարսեղ Կեսարացին հրապարակայնորեն քարոզեց իր քարոզը։ Գրիգոր Նիսացին հատկապես նվիրված էր Քառասուն նահատակներին. նրանց նվիրված երկու գովեստի խոսքեր, որոնք նա քարոզել է նրանց նվիրված եկեղեցում, մինչ օրս պահպանվել են, իսկ ծնողների մահից հետո նա դրանք թաղել է խոստովանողների մասունքների կողքին: Եփրեմ Ասորիքը նույնպես գովաբանել է Քառասուն նահատակներին: Սոզոմենը, որը ականատես էր եղել, հետաքրքիր պատմություն է թողել մասունքների Կոստանդնուպոլսում, Կեսարիոսի կողմից կառուցված Սուրբ Թյուրսոսի սրբավայրում, կայսրուհի Պուլխերիայի օգնությամբ:

Քառասուն նահատակների հիշատակը տարածված է ամբողջ Արևելքում: Քառասուն Սրբերի վանքը Սարանդայում՝ ժամանակակից Ալբանիա, որը հունարենով իր անունը տվել է հենց քաղաքին (Άγιοι Σαράντα, Սուրբ Սարանդա), կառուցվել է 6-րդ դարում և համարվում է, որ կարևոր ուխտագնացության վայր է եղել: Օխրիդի (ժամանակակից Հյուսիսային Մակեդոնիա) և Կիևի (Ուկրաինա) Սուրբ Սոֆիա եկեղեցիներում կան նրանց պատկերները, որոնք թվագրվում են համապատասխանաբար 11-րդ և 12-րդ դարերով: Քառասունին նվիրված են եղել մի շարք օժանդակ մատուռներ, և կան մի քանի դեպքեր, երբ ամբողջ տաճարը (եկեղեցական շենքը) նվիրված է նրանց. օրինակ՝ Աթոս լեռան վրա գտնվող Քսերոպոտամ վանքը և Բուլղարիայի Վելիկո Տիռնովո քաղաքի 13-րդ դարի սուրբ Քառասուն նահատակների եկեղեցին: Աննա Կոմնենեն խոսում է Կոստանդնուպոլսում, Ալեքսիադում գտնվող 40 սրբերի եկեղեցու մասին: 2013 թվականին Շտիպի Սուրբ Քառասուն նահատակների տոնը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Հյուսիսային Մակեդոնիայի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։

Սիրիայում Հալեպի հայկական տաճարը և Հոմսի հունական ուղղափառ տաճարը նույնպես նվիրված են Քառասուն նահատակներին:

Քառասուն նահատակների տոնը նշվում է մարտի 9-ին: Ուղղափառ եկեղեցիներում, որոնք Հուլյան օրացույցին հետևելով՝ այս օրը միտումնավոր տեղադրվել է այնպես, որ այն ընկնի Մեծ Պահքի շրջանում։ Քառասուն թիվը միտումնավոր խաղարկվում է և՛ նահատակների թվի, և՛ պահքի օրերի վրա։ Նրանց տոնը նույնպես ընկնում է Մեծ Պահքի ընթացքում, որպեսզի նահատակների տոկունությունը օրինակ ծառայի հավատացյալների համար՝ մինչև վերջ (այսինքն՝ պահքի քառասուն օրվա ընթացքում) համբերելու համար՝ երկնային պարգևի (մասնակցություն Հիսուսի Զատկին՝ Հարությանը) հասնելու համար։

Այս օրը կա «արծիվներ» (արծիվների տեսքով խմորեղեն) թխելու բարեպաշտ սովորույթ, քանի որ մարդիկ հավատում էին, որ թռչունները երգում են այս ժամանակ՝ գարնան գալուստը հայտարարելու համար։

Սեբաստացի Քառասուն Սուրբ նահատակների հիշատակը հիշատակող աղոթքը նույնպես տեղադրվում է ուղղափառ հարսանեկան արարողության մեջ (որը կոչվում է «թագադրում»)՝ հարսնացուին և փեսային հիշեցնելու համար, որ հոգևոր թագեր են սպասում նաև երկնքում, եթե նրանք մնան այնքան հավատարիմ Քրիստոսին, որքան այս վաղեմի սրբերը։
մինի|Փղոսկրե ռելիեֆային պատկերակ Կոստանդնուպոլսից, 10-րդ դար (Բոդե թանգարան, Բեռլին)
Բյուզանդացի նկարիչները հիացած էին այս թեմայով, որը թույլ էր տալիս նրանց գրաֆիկորեն պատկերել մարդկային հուսահատությունը: Նահատակները սովորաբար պատկերվում էին այն պահին, երբ նրանք մահից սառչելու եզրին էին, «դողալով ցրտից, գրկախառնվելով իրենց՝ ջերմության համար, կամ ձեռքերը սեղմելով դեմքին կամ դաստակներին՝ ցավից ու հուսահատությունից»։ Սա հատկապես ակնհայտ է Բոդե թանգարանի 10-րդ դարի մեծ փղոսկրե հուշատախտակի և Դամբարտոն Օուքսից պալեոլոգների կողմից մոմապատ շարժական խճանկարի վրա:

Թեման շարունակում է ժողովրդականություն վայելել Արևելյան ուղղափառ պատկերագրողների շրջանում:

Ասորական քրիստոնեության և հատկապես սիրիական ուղղափառ եկեղեցու շրջանակներում նրանց հիշատակը ասորիները նշում են Ռոզունե (ասորերեն՝ ܪܙܘܢܐ) անունով մեծ տոնով, որտեղ աստղաձև հացի մեջ մետաղադրամ է թաքցնում, որը, ի վերջո, գտնում է հաջողակ հաղթողը։

Արաբների եպիսկոպոս՝ Սերուգի Հակոբը և Գեորգին, գրել են նրանց գովասանքի բանաստեղծություններ և կենսագրություններ։ Նրանց անունով կոչված ամենավաղ եկեղեցիներից մեկը Մարդինի սիրիական ուղղափառ եկեղեցին է. այն գործում է մինչ օրս։ Սուրբ Մովսես Աբիսինացու վանքը՝ ասորական կաթոլիկ եկեղեցի, որը նախկինում ասորական ուղղափառ էր, Քրիստոսի կիսանդրու վերևում ուներ Քառասուն նահատակների մանրամասն արձանագրություն։

Սեբաստացի քառասուն նահատակներին հատուկ նվիրվածություն է մտցվել Արևմուտքում վաղ շրջանում։ Բրեշիայի եպիսկոպոս Գաուդենտիոսը (մահացել է մոտ 410 կամ 427 թվականին) Արևելքում իր ճանապարհորդության ժամանակ նահատակների մոխրի մասնիկներ է ստացել և դրանք այլ մասունքների հետ դրել իր կողմից կառուցված բազիլիկի խորանում, որի օծման ժամանակ նա ելույթ է ունեցել, որը մինչ օրս պահպանվել է։

Հռոմեական ֆորումի Սանտա Մարիա Անտիկվա եկեղեցին, որը կառուցվել է հինգերորդ դարում, ունի մատուռ, որը կառուցվել է եկեղեցու նման՝ հին վայրում, և նվիրաբերվել է Քառասուն նահատակներին։ Այնտեղ վեցերորդ կամ յոթերորդ դարի որմնանկարը պատկերում է նրանց նահատակությունը: Խոստովանողների անունները, ինչպես մենք դրանք գտնում ենք նաև ավելի ուշ աղբյուրներում, նախկինում փորագրված էին այս որմնանկարի վրա։

Այս նահատակների գործերը, որոնք հետագայում գրվել են հունարեն, ասորերեն և լատիներեն լեզուներով, մինչ օրս պահպանվել են, ինչպես նաև Քառասուն նահատակների «Կտակը»։

Արևմուտքում Սեբաստիայի քառասուն նահատակների տոնը նշվել է մարտի 10-ին և արգելվել է 1969 թվականին։ Որոշ երկրներում, օրինակ՝ Լեհաստանում և Սլովենիայում, մարտի 10-ը անվանվել է Նահատակների օր՝ որպես տոնի մասունք և որոշ մարդկանց կողմից նշվում է որպես Տղամարդկանց օր։ Տղամարդկանց միջազգային օրը նշվում է նոյեմբերի 19-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**[[s:Ælfric's Lives of Saints/11mil eng|Of the Forty Soldiers (Mar. 9)]]* in "Ælfric's Lives of Saints", by Ælfric of Eynsham *London, Pub. for the Early English text society, by N. Trübner & co.* (1881).
*

## Արտաքին հղումներ

*http://oca.org/saints/lives/2015/03/09/100706-40-holy-martyrs-of-sebaste 40 Holy Martyrs of Sebaste - Eastern Orthodox icon and synaxarion

Կատեգորիա:320 մահեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ