Բաբելոն

[thumb|Բաբելոնը [Համմուրաբի օրոք]]
**Բաբելոն**, հին Միջագետքի հնագույն քաղաքներից մեկը, որը եղել է Տիգրիս և Եփրատ գետերի ստորին ավազանում մ.թ.ա. 1894-539 թվականներին գոյություն ունեցած Բաբելոնի թագավորության մայրաքաղաքը։ Թագավորությունը կոչվել է Բաբելոն քաղաքի անունով։ Բաբելոնի հիմնական բնակչությունը սեմականացված խուռիներն (հայ-հարիներ) էին, շրջակա սեմական ժողովուդների փոքր խառնուրդով (նկատենք, որ հայոց հնագույն նախնիների՝ հարիների անվանումը սեմիթ պատմաբաններն ինչ-ինչ նկատառումներով վերափոխել են «խուռի» անվանման)։ Համմուրաբի արքայի օրոք Միջագետքի մեծ մասը միավորվել է Բաբելոնի տիրակալության ներքո։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի կեսից զանգվածաբար Բաբելոն են թափանցել քասիտական ցեղեր, որոնք անկման են հասցրել նրա ստրկատիրական ծաղկուն պետությունը և հիմնել իրենց տիրապետությունը (1518-1204 թվականներ)։ Քասիտական տիրապետության անկումից հետո Բաբելոնը ժամանակավոր վերելք է ապրել նոր դինաստիայի ներկայացուցիչ Նաբուգոդոնոսոր I-ի օրոք (1146-1123), որը ետ է մղել հարևան Ասորեստանի և Էլամի ոտնձգությունները, պահպանել երկրի անկախությունն ու հզորությունը։ Նրանից հետո Բաբելոնի կենտրոնական իշխանությունը թուլացել է։ Այնուհետև Բաբելոնը բազմիցս ենթարկվել է Ասորեստանի տիրապետությանը։ Մ.թ.ա. 539 թվականին Աքեմենյան թագավոր Կյուրոս II Մեծը նվաճել է Բաբելոնը, և այն վերածվել է Աքեմենյան Պարսկաստանի փոխարքայության։ Ենթադրվում է, որ Բաբելոնի ապստամբները համագործակցել են ապստամբած Հայաստանի հետ։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո Բաբելոնը կառավարել են մակեդոնական կուսակալները։ Մ.թ.ա. մոտ 140 թվականից Բաբելոնը մտել է Պարթևական, այնուհետև՝ Սասանյան պետության կազմի մեջ։ Շուրջ 30 տարի Բաբելոնի արքան է եղել Համմուրաբին (մ.թ.ա. 1792-1750 թվականներ), ում օրոք ստեղծվել է առաջին օրենսգիրքը` բաղկացած 282 հոդվածից։

## Բաբելոնի արքայացանկ
* **I (Հին) Հարստություն**
* Սումուաբում մ.թ.ա. 1894-1881
* Սումուլա-էլ մ.թ.ա. 1880-1845
* Սաբիում մ.թ.ա. 1844-1831
* Ափիլ-Սին մ.թ.ա. 1830-1813
* Սին-մուբալլիտ մ.թ.ա. 1812-1793
* Համմուրապի մ.թ.ա. 1792-1750
* Սամսու-իլունա մ.թ.ա. 1749-1712
* Աբիեշու մ.թ.ա. 1711-1684
* Ամմի-դիտանա մ.թ.ա. 1683-1647
* Ամմի-ցադուկա մ.թ.ա. 1646-1626
* Սամսու-դիտանա մ.թ.ա. 1625-1595
* **II (Մերձծովյան I) Հարստություն**
* Իլիման մ.թ.ա. մոտ 1722
* Իտտիիլինիբի
* Դամիկիլիշու
* Իշկիբալ
* Շուշշի
* Գուլկիշար մ.թ.ա. մոտ 1594
* Պեշգալդարամաշ
* Ադարակալամմա
* Ակուրուլաննա
* Մելամկուրկուռա
* Էյագամիլ մ.թ.ա. մոտ 1460
* **III (Քասիթական) Հարստություն**
* Գանդաշ մ.թ.ա. մոտ 1722
* Ագում Ա մ.թ.ա. մոտ 1700
* Կաշտիլիաշ Ա
* Ուշշի մ.թ.ա. մոտ 1650
* Աբիրատտաշ
* Կաշտիլիաշ Բ
* Ուր-զիգուրումաշ
* Խարբաշիպակ մ.թ.ա. մոտ 1600
* Տիպտակզի
* Ագում Բ մ.թ.ա. 1595-1571
* Կուրիգալզու Ա
* Նազիմարուտտաշ Ա
* Բուրնա-Բուրիաշ Ա մ.թ.ա.մոտ 1510
* Կաշտիլիաշ Գ
* Ագում Գ
* Կարաինդաշ Ա մ.թ.ա. մոտ 1415
* Կադաշման-Հարբե Ա
* Կադաշման-Էլիլ Ա
* Բուրնա-Բուրիաշ Բ մ.թ.ա. 1375-1347
* Կուրիգալզու Բ մ.թ.ա. 1345-1324
* Նազիմարուտտաշ Բ մ.թ.ա. 1323-1298
* Կադաշման-Թուրգու մ.թ.ա. 1297-1280
* Կադաշման-Էլիլ Բ մ.թ.ա. 1279-1265
* Կուդուր-Էլիլ մ.թ.ա. 1264-1256
* Շագարակտի-Շուրիաշ մ.թ.ա. 1255-1243
* Կաշտիլիաշ Դ մ.թ.ա. 1242-1235
* Էլիլ-նադին-շումի մ.թ.ա. 1227-1225
* Կադաշման-Հարբե Բ մ.թ.ա. 1227-1225
* Ադադ-շում-իդդին մ.թ.ա. 1224-1219
* Ադադ-շում-ուցուր մ.թ.ա. 1218-1189
* Մելի-Շիխու մ.թ.ա. 1188-1174
* Մարդուկ-ապլա-իդդին մ.թ.ա. 1173-1161
* Զաբաբա-շում-իդդին մ.թ.ա. 1160
* Էլիլ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1159-1157
* **IV (Իսսինի II) Հարստություն**
* Մարդուկ-կաբիտ-ահհեշու մ.թ.ա. 1156-1138
* Իտտի-Մարդուկ-բալատի մ.թ.ա. 1138-1133
* Նինուրթա-նադին-շումի մ.թ.ա. 1132-1127
* Նաբու-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1126-1105
* Էլիլ-նադին-ապլի մ.թ.ա. 1104-1101
* Մարդուկ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1100-1083
* Մարդուկ-շապիկ-զերի մ.թ.ա. 1082-1070
* Ադադ-ապլա-իդդին I մ.թ.ա. 1069-1048
* Մարդուկ-ահհե-էրիբա մ.թ.ա. 1047
* Մարդուկ-զեր- մ.թ.ա. 1046-1036
* Նաբու-շումու-լիբուր մ.թ.ա. 1034-1027
* **V (Մերձծովյան II) Հարստություն**
* Սիմբարշ-ահհե մ.թ.ա. 1024-1007
* Էամուկին-զերի մ.թ.ա. 1007-1006
* Կաշշու-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1006-1003
* **VI (Բազիի) Հարստություն**
* Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1003-986
* Շիևիկտի-Շուկամունա մ.թ.ա. 984-983
* **VII (Էլամական) Հարստություն**
* Մարբիտի-ապլի մ.թ.ա. 983-978
* **VIII (Է) Հարստություն**
* Նաբու-մուկին-ապլի մ.թ.ա. 979-944
* Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 944-ից
* Մար-բիտի-ահհե-իդդին մ.թ.ա. 943-ից
* Շամաշ-մուդամմիկ մ.թ.ա. մոտ 905
* Նաբու-շում-ուկին I մ.թ.ա. մոտ 895
* Նիբու-ապլա-իդդին մ.թ.ա. մոտ 870
* Մարդուկ-զակիր-շումի I մ.թ.ա. 854-819
* Մարդուկ-բալասսու-իկբի մ.թ.ա. 818-813
* Բաբա-ահ-իդդին մ.թ.ա. 812
5 անհայտ տիրակալներ
* Նինուրթա-ապլա-
* Մարդուկ-բել-զերի
* Մարդուկ-ապլա-ուցուր
* Էրիբա-Մարդուկ մ.թ.ա. մոտ 770
* Նաբու-շում-իշկուն մ.թ.ա. մինչև 748
* Նաբու-նացիր մ.թ.ա. 747-734
* Նաբու-նադին-զերի մ.թ.ա. 733-732
* Նաբու-շում-ուկին II մ.թ.ա. 732
* **IX Հարստություն**
* Նաբու-մուկին-զերի մ.թ.ա. 732-729
* Պուլու մ.թ.ա. 728-727
* Ուլուլայ մ.թ.ա. 726-722
* Մարդուկ-ապլա-իդդին II մ.թ.ա. 721-710,703
* Սարգոն մ.թ.ա. 709-705
* Սինահհերիբ մ.թ.ա. 704-703,688-681
* Մարդուկ-զակիր-շումի II մ.թ.ա. 703
* Բել-օբնի մ.թ.ա. 702-700
* Աշշուր-նադին-շումի մ.թ.ա. 699-694
* Ներգալ-ուշեզիբ մ.թ.ա. 693
* Մուշեզւբ-Մարդուկ մ.թ.ա. 692-689
* Ասարհադոն մ.թ.ա. 680-669
* Շամաշ-շում-ուկին մ.թ.ա. 667-648
* Կանդալանու մ.թ.ա. 647-627
* **X (Նոր) Հարստություն**
* Նաբոպալասար մ.թ.ա. 626-605
* Նաբու-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 605-562
* Ամել-Մարդուկ մ.թ.ա. 562-560
* Ներիգղիսար մ.թ.ա. 560-556
* Լաբաշի-Մարդուկ մ.թ.ա. 556
* Նաբոնիդոս մ.թ.ա. 556-539

## Աղբյուրներ


Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան վայրեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1894 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իրաքում
Կատեգորիա:Իրաքի հնագիտական վայրեր