open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Եպիսկոպոսություն

մինի|Գուգարաց թեմի (Գուգարաց եպիսկոպոսություն) առաջնորդարանի շենքը

**Եպիսկոպոսություն**, սա հայոց մեջ ընկալվել և ընկալվում է երկու ձևով.

1․ Եպիսկոպոսի աստիճանը, կոչումը, պաշտոնը քրիստոնեական եկեղեցում,

2․ Տեսչություն, եկեղեցական թեմ։

## Ծագում
Եպիսկոպոսությունները ձևավորվել են վաղ քրիստոնեական համայնքների հիման վրա և նրանց համեմատ տարածքային ու իրավավարչական ավելի կայուն, ընդարձակ ու հաստատուն եկեղեցական կազմակերպություններ են։ 2-րդ դարի կեսից աստիճանաբար ձեռք են բերել եկեղեցավարչական ավելի լայն լիազորություններ՝ կազմակերպելով ու տնօրինելով թեմի ոչ միայն հոգևոր-եկեղեցական ու ծիսական խնդիրները, այլև հաճախ՝ ազգային-հասարակական, իրավաքաղաքական ու կրթական գործերը։

## Կառուցվածք
Եպիսկոպոսության տարողությունն ու աստիճանը կախված է եկեղեցական ու պետական իշխանությունների եպիսկոպոսություններին ընձեռած տարածության ու հասարակական-քաղաքական կշռի չափից։ Եպիսկոպոսությունները ավատապետական հարուստ, ազդեցիկ կենտրոններ են եղել, այժմ հատկապես կաթոլիկ ու անգլիկան եկեղեցիներում, իշխում են կապիտալ հարստությունների, երբեմն էլ՝ կալվածների, և սոցիալ-քաղաքական մեծ ուժ են ներկայացնում։

## Տեսակներ
Բաժանվում են երեք հիմնական կարգի, մայրաքաղաքային կամ գլխավոր քաղաքային (մետրոպոլիտություն), մեկ կամ մի քանի քաղաքների և գավառային շրջանների տեսչության, որոնց համապատասխանաբար գլխավորում են՝ մետրոպոլիտը, արքեպիսկոպոսը կամ եպիսկոպոսը և քորեպիսկոպոսը։

## Եպիսկոպոսությունը Հայաստանում
Հայ եկեղեցին անհրաժեշտության դեպքում եպիսկոպոսության ղեկավարությունը վստահում է դեռևս եպիսկոպոսական աստիճան չունեցող հոգևորականի (վարդապետ), որին սակայն շուտով տրվել է այդ կոչումը։ Հայ եկեղեցական թեմերը եպիսկոպոսություններ են (միայն Սյունյաց թեմն է ճանաչված եղել մետրոպոլիտություն)։ Եպիսկոպոսության ղեկավարը՝ առաջնորդը, ընտրվում է կաթողիկոսի հավանությամբ և հաստատվում նրա կողմից։

Կատեգորիա:Կրոնագիտություն
Կատեգորիա:Կրոն և հասարակություն
Սպիտակագլուխ անգղ

**Սպիտակագլուխ անգղ** (), ճուռակների ընտանիքին պատկանող գիշատիչ, նստակյաց և քիչ տարածված թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

thumb|''Gyps fulvus''

## Ընդհանուր բնութագիր
Մարմնի երկարությունը 95-105 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 240-280 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 6-8 կգ։ Խոշոր անգղ է, գլուխը՝ փոքր, թռչում է երկար վիզը ներս քաշած, թևերը լայն բացած։ Հասուն թռչնի գլուխը և վիզը բաց մոխրագյուն են, վզի հիմքում կա նուրբ փետուրների սպիտակ օձիք, մարմինը բաց դարչնագույն է, թևատակի ծածկողների բաց գույնի զոլերը ցայտերանգ են՝ մուգ թափահարողների համադրությամբ։ Երիտասարդ թռչունը նման է հասունին, սակայն մարմինը վերևից ավելի մուգ է, ներքևից՝ թևատակի ավելի բաց գույնի զոլերով։ Գետնից պոկվում է թափավազքով, սավառնում մեծ բարձրություններում՝ վեր պարզած թևերով, հաճախ՝ փոքր խմբերով։

## Սնման ձև
Լեշի վրա հավաքված անհատները նախահարձակ են միմյանց նկատմամբ։ Իշխում է գիշանգղի վրա։ Սնվում է լեշերով (հատկապես՝ ներքին օրգաններով և փափուկ հյուսվածքներով)։ Սպիտակագլուխ անգղը կենդանի որսի չի հետապնդում, գոյության միակ նախապայմանը դաշտում լեշերի առկայությունն է, որն արդի պայմաններում խիստ կրճատվել է, ուստի ողջ տարվա ընթացքում լրացուցիչ կերակրման կարիք ունի։ Օգտակար է որպես բնական սանիտար։

## Տարածվածություն
Հայաստանում տարածված է խոշոր ժայռագոյացումներով լեռնազանգվածներում՝ Սյունիքի մարզից Տավուշի մարզ։

Տեսակի պոպուլյացիայի հիմնական մասը տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայից` Հարավային Եվրոպայով դեպի հարավ` մինչև Կենտրոնական Ասիա, Տաջիկստան և Ալթայ։

## Սերունդ և նրա խնամք
Ճյուղերից, խոտաբույսերից, լաթերից պատրաստված և 40-46 սմ տրամագծով բույնը հիմնականում գաղութային է։ Բնադրում է ժայռերի խորշերում, քիվերին, ճեղքերում։ Ձվադրում է փետրվար-մարտ ամիսներին, հազվադեպ՝ ապրիլին։ Դնում է 90 մմ տրամագծով, սպիտակ 1-2 ձու։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 55 օր։ Ձագերը բներում հայտնվում են ապրիլ-մայիս ամիսներին, բնից հեռանում՝ օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին (110-117, հազվադեպ՝ 122-124 օրականում), կերակրվում են ծնող թռչունի փսխման զանգվածով։ Այդ շրջանում բները լցվում են անտանելի գարշահոտությամբ։

## Պահպանություն
Սպիտակագլուխ անգղը սակավաթիվ և վտանգված տեսակ է։ Քիչ մտահոգող կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ենթադրվում է, որ թվաքանակը կազմում է 35-40 բնադրող զույգ։ 15 առանձնյակ պահվում է Երևանի կենդանաբանական այգում, և 110 առանձնյակ՝ Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի կենդանաբանական այգիներում։

Սպառնացող վտանգներից է գյուղատնտեսական և անտառային տնտեսություններում վնասատուների դեմ պայքարի նպատակով թունաքիմիկատների օգտագործումը, ապօրինի որսը և սպանելը, թակարդներով բռնելը և թակարդներում դրված կերով թունավորումը, ինչպես նաև կերային ռեսուրսների կրճատումը։

Առնվազն 5 զույգ բնադրում են «Խոսրովի անտառ» արգելոցում։ Մյուս զույգերի կերային տարածքները գտնվում են «Շիկահող» արգելոցում և «Դիլիջան» ազգային պարկում։ Գրանցված է CITES-ի Հավելված 2–ում և Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Սպիտակագլուխ Անգղ - Երևանի կենդանաբանական այգի

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Ճուռակներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Սիգաձկներ

**Սիգաձկներ** (Coregonidae), սաղմոնակերպների ձկների ընտանիք։ Ընդգրկում է 3-4 ցեղի շուրջ 30 տեսակ։ Հայաստանում հայտնի է կլիմայավարժեցված 1 տեսակ՝ սիգը։ Թեփուկները համեմատաբար խոշոր են, արծաթափայլ, կողագծում՝ սովորաբար 110-ից քիչ։ Կողերի վրա պտերը բացակայում են։ Բերանը փոքրիկ է, ատամները՝ թերզարգացած։ Մեջքային լողակում ճառագայթների ընդհանուր թիվը չի անցնում 16-ից։ Ունեն ճարպային լողակ։

Կատեգորիա:Ձկներ
Եղջերապոչեր

**Եղջերապոչեր** (),թաղանթաթևավորների կարգի միջատներ։ Մարմնի երկարությունը 5-40 մմ է։ Ունեն երկարավուն գլանաձև փորիկ, որը էգերի մոտ վերջանում է երկար ամուր ձվադիրով։ Թրթուրները սպիտակ են կամ դեղնավուն, կրծքային ապաճած ոտիկներով, զարգանում են ծառերի բնափայտում և առաջացնում վնասվածքներ։ Տարածված են արևադարձային երկրներում։

Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Սև փարփար

**Սև փարփար**, () ջրահովվիկների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարարությունը 36-38 սանտիմետր է, թևերի բացվածքը՝ 70-80 սանտիմետր, կենդանի զանգվածը՝ 500-1100 գրամ։ Հասունի փետրածածկի ընդհանուր գունավորումը սև է, որովայնը՝ մոխրագույն երանգով։ Ճակատի ակնառու վահանաձև կոշտուկն ու կտուցը սպիտակ են։ Մատների լողակները ժանյականման են, կտուցը՝ կարճ ու սուր, աչքերը՝ կարմրագորշագույն։ Երիտասարդի ընդհանուր փետրածածկը մուգ մոխրագույն է, վզի առջևի և դիմային մասերը՝ ավելի բաց գույնի, կտուցը՝ մոխրագույն։ Հանրապետությունում համարվում է բնադրվող, չվող թռչուն, հանդիպում է բոլոր բնական և արհեստական ջրավազաններում ու լճերում, մասնավոռապես Սևանում, Արփա լճում և Արարատյան հարթավայրի ճահճուտներում ու լճակներում։

## Կենսակերպ
Օրվա մեծ մասն անցկացնում է ջրի վրա։ Վտանգի դեպքում արագ սուզվում է կամ թռիչքի դիմում ծուլորեն, ջրից պոկվում է դժվարությամբ՝ թափավազքի օգնությամբ՝ թևերի հաճախակի թափահարումներով, հաջորդ պահին վայրէջք է կատարում ծանրորեն ջուրն ընկնելով։ Սև փարփարներն ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են երամներով։ Բնակվում է բոլոր բնական և արհեստական ջրավազաններում, ճահճուտներում, լճերում, դանդաղահոս գետերում։ Սնվում է ջրային բույսերով, որդերով, միջատներով։ Հարսանեկան խաղերն ընթանում են արուների անզիջում պայքարով՝ ճակատ առ ճակատ հարձակումներով, թևերի ու ոտքերի հարվածներով և ականջ ծակող սուր ճիչերով։ Սև փարփարները բնադրում են զույգերով՝ եղեգնուտում։

## Բույնը
thumb|240px|left
thumb|''Fulica atra''
Բույնը (տրամագիծը՝ 30- 40 սանտիմետր) նման է հարթակի, կառուցում են արուն և էգը՝ եղեգի ցողուններից կամ տերևներից՝ ապրիլ-հունիսին։ Առաջին ձվադրումը կատարվում է ապրիլի առաջին կեսից։ Դնում է 53 միլիմետր տրամագծով, մոխրավուն, սև պտերով 6-12 ձու։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 21-22 օր։ Հուլիս-օգոստոսին 65-80 օրական ձագերը լիարժեք տիրապետում են թռիչքին։

Որսի տարածված թռչուն է։

Կատեգորիա:Ջրահովվիկներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Եղվարդի ճակատամարտ

**Եղվարդի ճակատամարտ**, Սյունիքի ազատագրական պայքարի դրվագ։ Տեղի է ունեցել Դավիթ Բեկի զորախմբի ն Բարգուշատի Ֆաթհ-Ալի խանի զորքերի միջև՝ Եղիվարդ (Եղվարդ, այժմ՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում) գյուղի մոտ, Շուշանների դաշտում։ Պարբերաբար կրկնվող հարձակումներին վերջ տալու նպատակով, Չավնդուրի Թորոս իշխանը անցկացրել է ընդհանուր զորահավաք և հարձակման պատրաստվել Օրդուբադը գրաված օսմանյան թուրքերի վրա։ Արծվանիկ գյուղի մելիք Ֆրանգյուլն առերես միացել է Թորոսին և նրան համոզել սկզբում հարձակվել օսմանցիներին դաշնակցած Ֆաթհ-Ալիի վրա։ Սակայն ճակատամարտի վճռական պահին իր ջոկատով դավաճանաբար թիկունքից հարվածել է հայկական զորաբանակին։ Թորոսը զոհվել է, հայերը՝ պարտություն կրեցին, որը բացասաբար է անդրադարձել ազատագրական շարժման ընթացքի վրա։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Սյունիքի ազատագրական պայքար (1722-1730)
Աթեոֆոբիա

**Աթեոֆոբիա** կամ **խտրականություն աթեիստների հանդեպ**, հալածանք, խտրականություն և ատելություն աթեիստների հանդեպ։ Հին ժամանակ աթեոֆոբիան տարածված էր կրոնական փոքրամասնությունների վրա (նրանց ևս կոչում էին աթեիստներ), բայց այժմ աթեոֆոբիան խտրականությունն է աթեիստների հանդեպ։ ԱՄՆ որոշ նահանգներում ու իսլամական երկրներում աթեոֆոբիան կրում է պետական բնույթ։ Կան իսլամական երկրներ, ուր պետական կրոնից հրաժարվելու դեպքում՝ անձը կարող է նույնիսկ մահապատժի ենթարկվել։

## Պատմություն
Հին դարերում աթեիստների հետ վերաբերվում էին չափազանց խիստ։ Երբ քրիստոնեությունը սկսվեց տարածվել՝ այդ կրոնին հետևողները համարվում էին աթեիստեր։ 18-րդ դարում *աթեիստ* բառն օգտագործվում էր որպես վիրավորանք։ Ըստ փիլիսոփա Թովմաս Աքվինասի՝ աթեիստերը հասարակությանը վնաս են։ 18-րդ դարում շատերը աթեիստներին համարում էին անզգացմունքային։ Ըստ Թովմաս Մորեյի՝ կրոնական խտրականությունը պետք է վերացնել բոլորի կրոնական փոքրամասնությունների հանդեպ, բացի նրանց ովքեր չեն հավատում որևէ գերբնական ուժի առկայությանը։
19-րդ դարում Անգլիայում կային շատ քիչ աթեիստներ, որոնց հանդեպ կիռարվում էր խտրականություն։ Մինչև 1869 թվականը դատարանում վկաներին չէին հավատա մինչև նրանք քրիստոեական երդում չտային իրենց տեսածն ապացուցելու համար։ 19-րդ դարի հայտի աթեիստ Չառլզ Բրադլաուն 1880 թվականին ընտրվեց որպես Բրիտանական Պառլամենտի անդամ։ Մինչև 1886 թվականը նա ունեցավ որոշակի խնդիրներ աթեիստ լինելու պատճառով, բայց հետո կարողացավ վերացնել այդ խտրականությունը ու իրենից հերո ևս ուրիշ աթեիստներ դարձան պառլամենի անդամ։

Աթեոֆոբիան հասարակության մեջ թուլացավ, երբ 20-րդ դարի սկզբում Եվրոպայում կառավարությունները սկսեցին անջատել եկեղեցին քաղաքական ու դպրոցական կյանքից։

## Աթեոֆոբիան ժամանակակից աշխարհում
Եվրոպական երկրներում օրենքով մարդուն տրված է իրավունք՝ ազատորեն որոշելու իր հավատքը, բայց կենցաղում շատ կրոնավորներ չեն վստահում աթեիստներին, ինչը կարող է լուրջ խնդիր դառնալ երբ աթեիստը ուզում է աշխատանքի ընդունվել։
### Բրազիլիա
2009 թվականի հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ աթեիստները Բրազիլիայում ամենից շատ ատվող ժողովրդագրական կազմն են։

### Կանադա
Որոշ կազմակերպությունների միանալու համար անձը պետք է անպայման հավատա Աստծո գոյությանը։

### ԱՄՆ
ԱՄՆ-ի շատ նահանգներում պաշտոն ստանալու համար օրենքով պետք է Աստծուն հավատալ։ Հետազոտությունների համաձայն՝ ԱՄՆ-ի քաղաքացիների կեսը երբեք չեն քվեարկի այն նախագահի թեկնածուին ով քրիստոնյա չէ, 48%-ը չեն ուզենա, որ իրենց երեխան աթեիստի հետ ամուսնանա։ Հետազոտությունների համաձայն ԱՄՆ-ում աթեիստների հանդեպ խտրականությունը ավելի տարածված է քան մուսուլմանների, աֆրո-ամերիկացիների ու նույնասեռականների նկատմամբ։

### Իսլամական երկրներ
Իսլամական երկրներում աթեիստների հանդեպ խտրականությունը ամտենատարածվածն է։ Այդ երկրներում նույնիսկ մահապատժի են ենթարկում այն մարդկանց, ովքեր հրաժարվում են կրոնից։ Իրանում օրինավոր կարգավիճակ ստալաու համար անձը պետք է լինի հետևյալ չորս կրոններից մեկի հետևորդ. Քրիստոնեություն, Զրադաշտականություն, Իսլամ, Հուդայականություն։ Կարգավիճակ ստանալու համար աթեիստները ստիպված ընտրում են այդ կրոններից մեկը։ Ալժիրում օրենքով չի ընդունվում աթեիստի ամուսնությունը իսլամի հետ։

## Տես նաև
* Աթեիզմ
* Քրիստոնեություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Կրոններ
Չվանամամուռ

**Չվանամամուռ** (), չվանամամուռազգիների ընտանիքի տերևացողունային մամուռների ցեղ։ Հայտնի է 80, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝
* Չվանամամուռ խոնավասեր (*Funaria hydrometrica*)
* Չվանամամուռ մուլենթերգի (*Funaria muhlenbergii*)։

## Կենսաբանական նկարագիր
169px|մինի|ձախից
Ցողունի բարձրությունը 1-3 սմ է։ Վերին տերևները երկարավուն են, հակառակ ձվաձև, երիկամաձև՝ հավաքված ոլորուն մախաթանման գագաթում, վարդակայինները՝ լայն, հարթ եզրերով։ Տուփիկը (սպորներով) կախված է կամ հորիզոնական՝ երկար (3-5 սմ) ոտիկի վրա կռացած։ Սպորները հասունանում են գարնանը և ամռանը։

Չվանամամուռը առաջացնում է բաց կամ մուգ կանաչ փուխր ճիմ։

## Տարածում
Առաջին տեսակը տարածված է բոլոր լեռնային գոտիներում, երկրորդը հանդիպում է միայն Սյունիքի (Ծակատեն գյուզի շրջակայք), Արարատի (Խոր վիրապի մոտակայք) մարզերում և Երևանի շրջակայքում (Հրագդան գետի կիրճ)։ Աճում է հողի վրա՝ խոնավ վայրերում, ողողվող տիղմում, գետերի ու առվակների ափերին, աղբյուրների մոտ, շենքերի պատվանդաններին ու պատերին, ջրհորդանների մոտ և այլն։

## Արտաքին հղումներ
* efloras.org

Կատեգորիա:Չվանամամուռազգիներ
Պղպեղասունկ

**Պղպեղասունկ** (), բազիդիավոր սնկերի կաթնասնկերի ցեղի ներկայացուցիչ։ Հայաստանում հազվադեպ հանդիպում է հյուսիսարևելյան մարզերի սաղարթավոր և խառնանտառներում, հողի վրա՝ ամռանը (1100-1400 մ բարձրություններում)։

## Նկարագիր
thumb|left|''Lactifluus vellereus''
Միկոռիզագոյացնող է. համակեցության մեջ է մտնում հիմնականում լայնատերև ծառատեսակների հետ։ 
*Գլխարկը (տրամագիծը՝ 7-20 սմ) սկզբում ուռուցիկ է, ապա՝ ձագարաձև՝ ներծալված և աղվամազերով պատված եզրերով, հարթ, սպիտակ։ 
*Հասուն պտղամարմինը ծածկված է դեղնագորշագույն կամ մոխրագույն բծերով։ 
*Պտղամիսն ամուր է, պարունակում է տարեկանի հացի թույլ հոտով սպիտակ կաթնահյութ։ 
*Թիթեղները խիտ են, սպիտակ, իջնում են ոտիկի վրա, հաճախ՝ կաթնահյութի կաթիլներով, որոնք չորանալուց հետո ստանում են կանաչամոխրագույն երանգ։ 
*Ոտիկը (երկարությունը՝ 3-7 սմ, հաստությունը՝ 2-3 սմ) գլանաձև է, երբեմն՝ հիմքի մոտ նեղացած, ամուր, սպիտակ, հարթ։

## Փոփոխականություն
մինի
մինի
մինի
մինի
Գլխարկը ամբողջովին սպիտակ է կամ կաթնագույն, սովորաբար կենտրոնական մասում ավելի մուգ է, քան եզրերը։ Թիթեղները սկզբում սպիտակ, ապա կրեմագույն, վնասվածքների դեպքում պատվում են դեղնա-շականակագույն բծերով։

## Էկոլոգիա և տարածում
Աճում են խոնավ և ստվերոտ անտառներում շարքերով կամ որոշակի շրջանակներով։ Գերադասում են աճել դրենաժային կավե հողերում։

Աճում են ամռան և աշնան ամիսներին։

## Այլ նմանատիպ տեսակներ
*  
* 
* 

## Հոմանիշներ
* 
* 
* 
* 
* 

## Սննդային որակ
Հաճախ սուր հոտի պատճառով համարում են ոչ պիտանի ուտելու համար։ Ուտելի է. օգտագործվում է միայն թթու դրած։ Բացի այդ, երբեմն չորացրած փոշի օգտագործվում է որպես համեմունք։

## Բուժիչ հատկություններ
Պղպեղասունկը լավ ազդեցություն ունի տուբերկուլյոզի վրա։ Ժողովրդական բժշկության մեջ չորացված սունկը օգտագործում են լեղապարկի քարերի բուժման ն պատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Таксономия Lactarius piperatus на сайте Mycobank.org
* Lactarius piperatus на сайте «Грибы Калужской области»
* Lactarius piperatus на сайте toadstool.ru

Կատեգորիա:Դեղասնկեր
Կատեգորիա:Կաթնասնկեր
Կատեգորիա:Կառլ Լիննեյ հեղինակի անվանած տաքսոններ
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Սպիտակ ամուր

**Սպիտակ ամուր** (), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստան ներմուծվել է 1960 թվականին (սպիտակ հաստաճակատի հետ), հետագայում պարբերաբար բազմացվել արհեստական ճանապարհով։ Երբեմն հանդիպում է նաև Արաքս, Ախուրյան, Մեծամոր, Հրազդան գետերում ու նրանց ջրերով սնվող ջրանցքներում, որտեղ պատահականորեն ներթափանցում է ձկնային տնտեսություններից։ Բնակվում է դանդաղահոս խոր գետերում ու լճերում։ Ջերմասեր է։ Խոշոր ձուկ է։ Մարմինն իլիկանման է, երկարությունը՝ 40-45 (երբեմն՝ մինչև 85) սմ, զանգվածը՝ 16 կգ և ավելի։ Որովայնի վրա ողնուցը բացակայում է։ ճակատը լայն է, բերանը՝ կիսաստորին՝ առանց բեղիկների։ Թեփուկները համեմատաբար խոշոր են, կողագծում՝ 42-45 հատ։ Ալանային ատամները մեծ են, երկշարք՝ կողքերից սեղմված, սղոցաեզր պսակով՝ հարմարված կոշտ բուս, սնունդը մանրելուն։ Պոչային լողակը խոր կտրվածքով է։ Մեջքային լողակը և հետնալողակը կարճ են՝ համապատասխանաբար՝ 10 և 11 ճառագայթներով։ Մեջքը և գլխի վերին մասը մուգ կանաչից կանաչասև են, կողքերը՝ մոխրականաչավուն՝ ոսկեգույն նրբերանգով։ Փորիկը սպիտակավուն է կամ դեղնավուն։ Մարմնի թեփուկներից յուրաքանչյուրի արտաքին մասում կա մուգ եզրաշերտ։ Լողակները մոխրագույն են։ Սեռահասուն է դառնում 4-8 տարեկանում (կախված միջավայրի ջերմաստիճանից)։ Հայաստանի բնական ջրակալներում բազմացում դեռևս չի արձանագրվել։ Կարող է բազմանալ միայն ձկնաբուծարաններում՝ հատուկ պայմաններում (հատկապես բարձր ջերմաստիճան
ի' 22-26&nbsp;°C դեպքում)։ Բեղունությունը հասնում է 100-800 հազար ձկնկիթի։ Ձկնկիթը պելագիալ է, թափանցիկ։ Ձվադրման պահին տրամագիծը 1,2-1,4 մմ է, բեղմնավորվելուց հետո՝ մինչև 4,5-5,3 մմ. Ձկնկիթի զարգացումը կարճատև է՝ 32-40 ժ 7 օրական թրթուրներն անցնում են ակտիվ սննդառության։ Մինչև 6-10 սմ Երկարության հասնելը սնվում են պլանկտոնային կենդանիներով, այնուհետև՝ բույսերով (ջրային, մերձջրային ու ցամաքային)։ Հայաստանի կարպային տնտեսություններում աճեցվող ամեևաբազմաքանակ ձկնատեսակներից է։ Հիմնականում աճեցվում է Արարատյան դաշտի մի շարք ձկնային տնտեսություններում։ Ունի արդյունաբերական մեծ նշանակություն։ Կարող է օգտագործվել նաև որպես կենսաբանական պայքարի միջոց՝ ջրամբարներն ավելորդ բուսակալումից մաքրելու համար, քանի որ 1 կգ քաշաճի համար սովորական ամուրը օգտագործում է մինչև 30-70 կգ ջրային բույսեր։

## Պատկերասրահ

Ctenopharyngodon idella.jpg|
Grass carp fexx.jpg|
Ctenopharyngodon idella 01 Pengo.jpg|


Կատեգորիա:Ծածանաձկներ
Սևախածի կեռնեխ

**Սևախածի կեռնեխ** (), կեռնեխներ։ Չվող է, հազվագյուտ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 25 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 37-40 սմ։ Մարմինը վերևից դարչնագույն-մոխրագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, թևատակի ծածկող փետուրները՝ խամրած վարդագույն-նարնջագույն։ Բնադրման շրջանում արուի դեմքի ստորին հատվածը սև է։ Էգի մարմինը ներքևից սպիտակ է, կոկորդը և կրծքի շերտը՝ խայտավոր, մարմնի կողքերը՝ մուգ գույնի՝ փոփոխական խայտերով։ Հետբնադրման շրջանում դիմային մասի և կոկորդի փետուրներն ավելի բաց երիզով են։

## Կենսակերպ
Թաքնվում է թփուտներում, ծառերի սաղարթում։ Հաճախ հանդիպում է այլ կեռնեխների երամներում։ Բնակվում է գիհու նոսրանտառներում, թփուտներում, պտղատու այգիներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

Հայաստանում հայտնաբերվել է 1993 թվականին՝ Խոսրովի անտառ արգելոցում (գիտական արժեք ներկայացնող նմուշը պահվում է ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության ինստիտուտում), 1995 թվականին՝ Գեղարքունիքի (Դարանակ), Արարատի (Դաշտաքար) և Վայոց ձորի (Ռինդ) մարզերում։

Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Արամ Երեմյան

**Արամ Գարեգինի Երեմյան** ()), հայ գրող, գրականագետ, արվեստաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Վիեննայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1915 թվականից Նոր Ջուղայի, Թեհրանի, Ռեշտի դպրոցներում աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1925 թվականին եկել է Խորհրդային Հայաստան, խմբագրել (1926-1927 թվականներին) «Արվեստ» հանդեսը, 1929-1933 թվականներին եղել է Թիֆլիսի «Պրոլետար» թերթի ոճաբան–խմբագիրը։ Վերադարձել է Իրան, զբաղվել մանկավարժությամբ, բանասիրությամբ, գրել գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Աշխատակցել է «Մշակ», «Հորիզոն», «Լրաբեր», «Սիոն» և այլ պարբերականների։ Լույս է ընծայել «Իդեալիստը» (1920), «Կասանդրա» (1949, «Մարմարա»), «Պատանի արտիստը» (1959, «Մարմարա») գեղարվեստական գործերը։ Երեմյանն ուսումնասիրել է աշուղական պոեզիան, հրատարակել «Աշուղ Տարթուն օղլի» (1920), «Պարսկահայ աշուղներ» (երեք գիրք՝ 1920, 1921, 1925), «Աշուղ Ղուլ Հովհաննես» (1929), «Աշուղ Գրիգոր Տալյան» (1930), «Մի անհայտ ձեռագիր տաղարան» (1947) գրքերը։ Հայ արվեստի պատմությանն են նվիրված «Նկարիչ Ստեփան Աղաջանյան» (1927), «Նոր Ջուղայի Ժէ դարու որմնանկարչական հուշարձանը» (1942), «Քանդակագործուհի Այծեմնիկ Ուրարտու» (1948), «Մանրանկարիչ Սարգիս Պիծակ» (1952) աշխատությունները։ Խմբագրել ու հրատարակել է հայ նորագույն կոմպոզիտորների «Սևան» (1926) երաժշտական ալմանախը, «Հայաստանի նկարիչների ալմանախ»–ը (1926)։ Սպահանի Փերիա գավառը (Հ․ Աճառյանի առաջաբանով), Նոր Ջուղա, 1919 թ.։ Չահարմահալի Հայ ժողովրդական բանահյուսությունը, Վնն․, 1923 թ.։ Ռուսահայ թատրոնի պատմությունը, Վնտ․, 1933 թ.։ Ակադեմիկոս Ավետիք Իսահակյանի պոեզիայի հիմնական գծերը, Բուենոս Այրես, 1956 թվականին։ Հայ ժողովրդի տաղանդավոր բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյան, Ֆրեզնո, 1957 թ.։

## Երկեր
* Սպահանի Փերիա գաւառը (Հ. Աճաոյանի առաջաբանով), Նոր Ջուղա, 1919։ 
* Չարմահալի հայ ժողովրդական բանահիւսութիւնը, Վիեննա., 1923:
* Ռուսահայ թատրոնի պատմութիւնը, Վենետիկ, 1933։
*Աշուղ Յարթուն օղլի։ Փշրանքներ աշուղական գրականութիւնից։ Տպ. «Մոդերն», 1946, 141 էջ։ 
* Ակադեմիկոս Աւետիք Իսահակեանի պոեզիայի հիմնական գծերը, Բուենոս Այրես, 1956։ 
* Հայ ժողովրդի տաղանդաւոր բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեան, Ֆրեզնո, 1957։
*Կասանդրա։ Պատկեր իրական կեանքից եւ Պատանի արտիստը։ Ս. Ղազար, 1963, 135 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ռ. Մ., (1955) Արամ Երեմյան (Գրական-հասարակական 35-ամյա գործունեության առթիվ). Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԺԲ (5). pp. 56-57. 

Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Երգ (գրականություն)

[մինի|«[Երգ իմ Սիդի մասին»]]
**Երգ**, գրականության մեջ՝ չափածո ստեղծագործություն կամ նրա մասերը մատնանշող հասկացություն, որ գործածվում է տարբեր իմաստներով,
*ա. պատմական խոշոր երևույթների մասին կամ հերոսական թեմայով գրված ստեղծագործությունները («Երգ Ռոլանդի մասին», «Երգ իմ Սիդի մասին», Մ Գորկու Մրրկահավի երգը և այլն)։
*բ․ Որոշ գեղարվեստական մեծ ստեղծագործությունների գլուխները (մասերը)։ Օրինակ, Հոմերոսի «Իլիական»-ը և «Ոդիսական» բաղկացած են 24 երգից։ Այդպես են և Դանտեի «Աստվածային կատակերգություն», Ալեքսանդր Պուշկինի «Ռուսլան և Լյուդմիլա», Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ» պոեմների գլուխները։
*գ․ Քնարական փոքրածավալ ստեղծագործություն (Վահան Տերյան «Անջատման երգ», «Աշնան երգ», Մ․ Մեծարենցի «Սիրերգ» և այլն)։
*դ․ Այն ստեղծագործությունները, որոնք դարձել են երաժշտական ստեղծագործության տեքստ, հիմք։ Երաժշտության մեջ՝ փոքրածավալ վոկալ ստեղծագործություն, որի մեջ երաժշտությունն արտահայտում է գրական տեքստի ընդհանրացած կերպարային բովանդակությունը։ Երգին բնորոշ են ցայտուն մեղեդայնությունը, արտահայտչամիջոցների պարզությունը, կառուցվածքային հստակությունը (մեծ մասամբ՝ տուն, կրկներգով կամ առանց կրկներգի)։ Երգերը ստորաբաժանվում են ժողովրդականի և պրոֆեսիոնալի (կոմպոզիտորական), որոնք իրենց հերթին տարբերվում են ժանրով, կառուցվածքով, կատարման և այլ հատկանիշներով (հեղափոխական և կենցաղային, քնարական և ձոներ գային, միաձայն և բազմաձայն, միայնակ կամ խմբով կատարվող, նվագակցությամբ և առանց նվագակցության և այլն)։ Մի քանի լեզուներում «երգ» տերմինով (, ,  ) նշվում է նաև ռոմանսը։

Կատեգորիա:Գրականություն
Սևաթիկունք քարաթռչնակ

**Սևաթիկունք քարաթռչնակ**, (), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Պատահական չվահյուր է։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25,5-27,5 սմ։ Արուի գագաթը, ծոծրակը, մարմինը ներքևից սպիտակ են, մեջքը սև է, կոկորդի սևը միաձուլվում է թևի սև հատվածին։ Էգի կուրծքը, մարմինը վերևից մուգ մոխրագույն-դարչնագույն են, հոնքը՝ բաց գույնի։ Հետբնադրման շրջանում արուն ու էգն ավելի խամրած են։ Արուի գագաթը և ծոծրակը դարչնավուն են։

## Կենսակերպ
Զոհին հետևում է՝ թփուտներին կամ քարերին նստած։ Բնակվում է քարքարոտ կիսաանապատներում։ Սնվում է միջատներով։

ՀՀ տարածքում գրանցվել է 3 կետում՝ 1927 և 1946 թվականներին։ Կարիք ունի տարածման շրջանների ճշգրտման և կենսակերպի ուսումնասիրման։


image:BGOenantheOenantheFemale.jpg|Սևաթիկունք քարաթռչնակ (էգ)
image:BirdsAsiaJohnGoIVGoul 0124.jpg|Սևաթիկունք քարաթռչնակ, 1853 թվականի պատկեր
image:Oenanthe pleschanka 1838.jpg|Սևաթիկունք քարաթռչնակ (արու)
image:Oenanthe pleschanka 2.jpg
Oenanthe pleschanka MHNT.ZOO.2010.11.190.23.jpg |*Oenanthe pleschanka* 


Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Ենթացանքային մշակաբույսեր

[240px|մինի|[Վարսակը՝ տարեկանի արտի ենթացանք]]

**Ենթացանքային մշակաբույսեր**, գարնանը որևէ հիմնական բույսի (ծածկոցի) հետ նույն տեղամասում միաժամանակ կամ ավելի ուշ ցանվող բույսեր։ Ենթացանքային մշակաբույսերը պետք է լինեն ստվերադիմացկուն, դանդաղ աճեն վեգետացիայի շրջանի առաջին կեսում և չվատացնեն հիմնական բույսի աճի պայմանները։ Ենթացանքային մշակաբույսերը լինում են բազմամյա (առվույտ, կորնգան, երեքնուկ) և միամյա (սերադելա, լուպին, միամյա ռայգրաս, սուդանի խոտ, շաղգամ, գոնգեղ)։ Ենթացանքային մշակաբույսերի բերքատվությունը կախված է ծածկոցային մշակաբույսերի ճիշտ ընտրությունից։ Ծածկոցային մշակաբույսերը (աշնանացան և գարնանացան ցորեն, գարի, աշորա) պետք է ունենան համեմատաբար կարճ ցողուններ, թույլ թփակալում, չպառկեն։ Ծածկոցային մշակաբույսերի բերքահավաքից հետո անհրաժեշտ է ծղոտը դաշտից անմիջապես հեռացնել, դաշտը ջրել։ Ենթացանքային մշակաբույսերի ցանքն առավելապես կատարվում է բավարար խոնավություն ունեցող և ոռոգվող գոտիներում, որտեղ հետբերքահավաքի շրջանը երկարատև է ու տաք։

Կատեգորիա:Ագրոնոմիա
Կատեգորիա:Մշակաբույսեր
Սպիտակ հաստաճակատ

**Սպիտակ հաստաճակատ** (), ցածր աչք ձուկ, ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստան է ներմուծվել 1960 թվականին (սպիտակ ամուրի հետ), հետագայում պարբերաբար բազմացվել արհեստ, ճանապարհով։ Երբեմն հանդիպում է Արաքս, Ախուրյան, Մեծամոր գետերում, որտեղ պատահականորեն ներթափանցում է ձկնային տնտեսություններից։ Նախընտրում է գետերի դանդաղահոս տեղամասերը։
## Արտաքին տեսք
Խոշոր ձուկ է, երկարությունը՝ 35-40 (երբեմն՝ մինչև 60-70) սմ, զանգվածը՝ 8 կգ և ավելի։ Մարմինը վերին մասում մի փոքր ուռուցիկ է, կողքերից՝ բավական սեղմված։ Բերանը վերին է՝ առանց բեղիկների։ Աչքերը փոքր են և շատ ցածր տեղադրված (այստեղից՝ 2-րդ անվանումը)։ Խռիկային թաղանթները սերտաճած են և միջխռիկային միջակայքին միացած չեն։ Որովայնային մասը, խռիկների ճեղքերից մինչև հետնալողակը, ունի սրացած եզր՝ ողնուց։ Թեփուկները մանր են, կողագծում՝ 110-124 հատ։ Ալանային ատամները միաշարք են, լավ զարգացած։ Պոչային լողակը խոր կտրվածքով է։ Մեջքային լողակը կարճ է՝ 10-11 ճառագայթով, հետ- նալողակը՝ համեմատաբար երկար՝ 14-17 ճառագայթով։ Հետնալողակի առաջին 2-3 ճառագայթները ոսկրացած են։ Խռիկային առէջները սերտաճած են և առաջացնում են ինքնատիպ ցանցանման գոյացություն, որը նպաստում է սնունդը, մանր ջրիմուռները ջրից զատելուն։ Մեջքը և գլխի վերին մասը մուգ են, կողքերը և փորիկը՝ արծաթափայլ կամ արծաթակապտագույն։ Լողակները սովորաբար մոխրագույն են։

Սեռահասուն է դառնում 3-5 տարեկանում, արուները՝ 1 տարով ավելի շուտ։ Հայաստանի բնական ջրակալներում բազմացում դեռևս չի արձանագրվել։ Կարող է բազմանալ միայն ձկնաբուծարաններում՝ հատուկ պայմաններում։ Բեղունությունը հասնում է 500 հազար (երբեմն՝ մինչև 1 միլիոն) ձկնկիթի։ Չբեղմնավորված ձկնկիթի տրամագիծը 1-1,2 մմէ (ջրում այն ուռչում է մինչև 4,5 մմ)։ Թափանցիկ է։ Ձվաթաղանթում զարգացումը կարճատև է՝ 17-33 ժ (կախված ջրի ջերմաստիճանից)։ 3-4 օր հետո թրթուրներն անցնում են խառը սննդառության՝ սնվելով նաև կենդանական պլանկտոնային օրգանիզմներով։ Հասնելով 13-15 մմ երկարության՝ մանրաձկներն աստիճանաբար անցնում են բուսական սննդի (բուսական պլանկտոն, հիմնականում՝ ջրիմուռներ)։ Հայաստանի կարպային տնտեսություններում աճեցվող ամենաբազմաքանակ ձկնատեսակներից է։ Արագաճ է, 2 տարեկանում կարող է հասնել մինչև 1 կգ-։ Ունի արդյունաբերական մեծ նշանակություն։ Աճեցվում է հիմնականում Արարատյան դաշտի, նաև Վայոց ձորի, Սյունիքի, Կոտայքի մարզերի մի շարք ձկնատնտեսություններում։

Կատեգորիա:Ծածանաձկներ
Եթերում է Երևանը

**«Եթերում է Երևանը»**, խորհրդային շրջանի հայակական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացել է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի (մինիստրների սովետ) հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի հրատարակությունը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1957 թվականին, (1957-1960 թվականներին՝ «Ռադիո և հեռուստատեսություն», 1960-1967 թվականներիին՝ «Խոսում է Երևանը», 1967-1969 թվականներին՝ «Խոսում և ցուցադրում է Երևանը»), Երևանում։

Տպագրել է ռադիոյի և հեռուստատեսության ծրագրեր, ծանոթացրել կարևոր համարվող հաղորդումներին։

Նյութեր էր տպագրել գրականության, կերպարվեստի, կինոյի, գիտության (հատկապես ռադիոտեխնիկայի) վերաբերյալ պատրաստված հաղորդումներից։ Մինչև 1957 թվականը հանրապետական ռադիոկոմիտեն հրատարակել է՝ «Խոսում է Երևանը» (1933-1934, վիմատիպ շաբաթաթերթ), «Լսեցեք, խոսում է Երևանը» (1936 թ.-ին, կիսամսյա), «Ռադիո աշխատող» (1936-1938 թթ-ին, ամսաթերթ), «Ռադիոծրագիր» (1939-1941 թթ-ին, կիսամսյա), ինչպես նաև «Մանկական ռադիոհաղորդումների ծրագիր» (1934-1939 թթ-ին, ամսաթերթ) պարբերականները։

Կատեգորիա:Հայաստանի շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ժամանցային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սովորական կարմրատուտ

thumb|Սովորական կարմրատուտ ձայնը
thumb|''Phoenicurus phoenicurus phoenicurus''
**Սովորական կարմրատուտ** (), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
[left|thumb|270px|Սովորական կարմրատուտ [Ծաղկաձորում]]

Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20,5 - 24 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 14-15 գ։ Պոչի եզրային փետուրները շիկակարմիր-նարնջագույն են։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի դիմային մասը սև է, մարմինը վերևից՝ կապույտ-մոխրագույն, ճակատը և հոնքը՝ սպիտակ, կուրծքը, մարմնի կողքերը՝ շիկակարմիր–նարնջնագույն։ Էգը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն է, կուրծքը և փորը՝ նարնջագույն երանգով։ Երիտասարդը դարչնագույն է, վերևից՝ բաց գույնի պտերով, ներքևից՝ խիտ զոլերով։

## Կենսակերպ
Հաճախակի նստած տեղից վայր է նետվում՝ կեր որսալու։ Նստած ժամանակ պոչը դողդոջուն է։ Անթաքույց է՝ արուն լավ ճանաչելի է, էգը՝ աննկատ։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում, չուի ընթացքում տարածված է։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, պտուղներով։

## Բնադրում
Գարնանային ամենավաղ վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ տասնօրյակում։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մինչև մայիսի վերջը, արհեստական բները զբաղեցնողները՝ ապրիլի վերջին տասնօրյակին։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է ծառերի փչակներում կամ զբաղեցնում արհեստական թռչնաբները։ Ձվերը բներում հայտնվում են հունիսի ընթացքում։

## Բազմացում և զարգացում
Դնում է 19 մմ տրամագծով, դարչնավուն կապույտ 5-7 ձու։ Թխսակալում է էգը, արուն հսկում է բույնը։ Ձագերը բներում հայտնվում են 15-17 օր անց՝ լիարժեք թռչելու ունակությամբ օժտված։

Արհեստական բներ սովորական կարմրուտների զանգվածային ներգրավումը խթանում է վնասատու միջատների դեմ կենսաբանական պայքարի արդյունավետությունը։ Դիլիջանի արգելոցում հաջողությամբ փորձարկվել է արհեստական բներում բնադրումը։ 1968-1970 թվականներին 87 զույգ է բազմացվել, որի արդյունքում անտառային միջավայրը համալրվել է 520 թռչունով, կրկնակի բազմացման դեպքում թիվը կաճի 25-30%-ով։

Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Կատեգորիա:Թռչուններն ըստ ընտանիքների
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Սևամարմիններ

**Սևամարմիններ** (), բզեզների ընտանիք, կա 20000 տեսակ, որոնցից 1775-ը գտնվում է Եվրոպայում, Ռուսաստանում` 245, Ուկրանիայում` 102։
## Կառուցվածք
Մարմինը (անապատային ձևերի) հիմնականում միագույն սև է՝ ծածկված հեշտ մաքրվող կապույտ փառով։ Անտառում հանդիպում են վառ գունավորված ձևեր։ Գլխին՝ աչքերի առջևում, կա ելուստ, որի տակ թաքնված է բեղիկների հիմքը։ Բեղիկները թելաձև են կամ համրիչաձև, շատ հազվադեպ գագաթը լայնացած է և կազմում է 3-4-հատվածանի գուրզ։ Թրթուրները (կեղծ լարաթրթուրներ) զարգանում են հողում, գլանաձև են, ուժեղ խիտինավորված, կիսաշրջանաձև գլխով, փորը հաճախ վերջավորվում է սուր ծայրով կամ վեր բարձրացած, երբեմն՝ թրաձև ծռված 2 ատամներով (ուրոգոմֆներ)։ Աբեթասնկերի մեջ զարգացող թրթուրները սպիտակ են, փափուկ։ Հիմնականում բուսակեր են, շատ տեսակներ պատահական գիշատիչներ են և մահացած նյութերով սնվող։ Մի քանի անտառային տեսակներ օգտակար են. զարգանում են կեղևի տակ, սնվում փայտակեր միջատներով։ Վնասակար տեսակներից մի քանիսը զարգանում են հողում, սնվում բույսերի (նաև մշակաբույսերի) հաշվին։
## Պատկերասրահ

File:Gnaptor.spinimanus.-.calwer.47.13.jpg|Gnaptor spinimanus
File:Akis.acuminata.-.calwer.47.22.jpg|Akis acuminata
File:Enoplopus.velikensis.-.calwer.47.26.jpg|Enoplopus velikensis
Image:Tenebrionid sal.jpg|Platynotine 
Image:Alogenius cavifrons.jpg|Alogenius 
Image:Asida.grisea.-.calwer.47.21.jpg|Asida
Image:Tenebrio molitor larvae.jpg | Tenebrio molitor
File:Alphitophagus.bifasciatus.-.calwer.46.28.jpg|Alphitophagus bifasciatus 
File:Diaperis boleti MHNT Fronton.jpg|Diaperis boleti
File:Lagria sp.jpg|Lagria
File:Stenocara dentata.jpg|Stenocara dentata
File:Gonopus tibialis (Fabricius, 1798) (3989862005).jpg|Gonopus tibialis
File:Piedishbeetle.jpg|Helea


Կատեգորիա:Բզեզներ
Եռաբլրի սարավանդ

**Եռաբլրի սարավանդ**, *Եռակատաարի սարավանդ, Ուչթափալարի սարավանդ, Ուչթեփեի սարավանդ*, սարավանդ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակի հարավ-արևմտյան հատվածը, Շամբ գյուրլից 2 կմ հյուսիս-արևելք։

Հարավում և հարավ-արևմուտքում ուղղորդ լանջերով իջնում է Որոտանի լեռնանցքը։ Արևելքից սահմանագծվում է Վարարակ գետի կիրճով, արևմուտքից՝ ժամանակավոր հոսք ունեցող Զորզորի հովտով։ Հյուսիսային սահմանը պայմանականորեն անցնում է Մեծ Իշխանասարի հարավային ստորոտներով։

Բարձրությունը 1400-2400 մետր է։ Կազմված է վերին պլիոցենի և չորրորդականի անդեզիտաբազալտներից, որոնք ծածկված են հողմնահարման հզոր կեղևով։ Ունի հարավարևելյան դիրքադրություն և թույլ մասնատված մակերևույթ։ Եռաբլրի սարավանդում կան լավ արտահայտված խառնարաններով բազմաթիվ հրաբխային կոներ (Գութանաթումբ, 2271 մետր, Արորակ, 2842 մետր, Եռաբլուր, 2123 մետր), որոնց հարաբերական բարձրությունը հասնում է 150-350 մետրի։

Ունի չափավոր ցուրտ կլիմա։ Տարեկան տեղումները 650-700 միլիմետր են։ Տարածված են թույլ կրազերծված սևահողերը։ Բուսածածկույթը լեռնատափաստանային է։ Մշակում են հացահատիկային կուլտուրաներ։ Որոտանի էներգետիկ-ոռոգիչ համալիրի ավարտից հետո եռաբլրի սարավանդի զգալի մասը ոռոգվելու է։ Զարգացման հեռանկարներ ունի պտղաբուծությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի սարավանդներ
Եվպատրիդներ

**Եվպատրիդներ**, տոհմական ավագանու արտոնյալ դասը հին Ատտիկայում։ Մ․թ․ա․ 594 թվականի Սոլոնի բարենորոգումների, ինչպես նաև ստրկատիրական դեմոկրատիայի զարգացման հետնանքով եվպատրիդներ զրկվեցին քաղաքացիական նախկին արտոնություններից, բայց պահպանեցին ընդարձակ հողատիրույթները։

## Տես նաև
* Պատրիկներ

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի բնակչություն
Կատեգորիա:Հասարակության շերտավորում
Արամ Եսայան

**Արամ Միքայելի Եսայան** (), հայ խորհրդային իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1945), պրոֆեսոր (1947)։

## Կենսագրություն
Արամ Եսայանը ծնվել է 1891 թվականին Երևանում։ Սովորել է տեղի արական գիմնազիայում։ 1918 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Նույն թվականին աշխատել է Մոսկվայի սովետի հողագործության կոմիսարիատում և ՌԽՍՖՀ ազգությունների ժողկոմատի հայկական գործերի կոմիսարիատում։ 1920 թվականին մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը։ 1920-1921 թվականներին եղել է Երևանի հեղափոխական տրիբունալի նախագահ, 1921-1922 թվականներին՝ ժողովրդական դատավորների խորհրդի նախագահ, 1925-1930 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն դատարանի կոլեգիայի անդամ, 1938-1949 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության իրավաբանական բաժնի վարիչ։ 1926-1930 թվականներին դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում, որտեղ 1936-1957 թվականներին եղել է քաղաքացիական ամբիոնի վարիչ։

## Աշխատություններ
*  Տնտեսական իրավունքի հիմունքները, Երևան, (1935)։
* «Մուլքադարական իրավունքը Հայաստանում» (Երևան, 1948)
* «Գյուղացիական ծխի ունեցվածքի ժառանգման հարցերի մասին»
* «Հեղինակային իրավունք», Երևան։
* «Սովետական Հայաստանի առաջին հինգ տարիների քաղաքացիական օրենսդրության պատմություն», Երևան։
*  Սոցիալիստական սեփականությունը և նրա պահպանումը, Երևան, 1954։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Եղջերառվույտ

**Եղջերառվույտ** (), ընդավորների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Բազմամյա, հազվադեպ՝ երկամյա և միամյա խոտաբույս է կամ ենթաթուփ։

## Անվանում
Ըստ Մաքս Ֆասմերի ստուգաբանական բառարանի ռուսերեն անվանումը գալիս է երիկանման բառից, «նրա համար, որ ունի երիկամի տեսք»։ Ֆասմերը նույնպես համեմատում է  - երիկամ և  - երիկամ։.

## Կենսաբանական նկարագիրը
[thumb|upright|''[Lotus aduncus*]]
[[Պատկեր:Lotus alpinus01.jpg|thumb|right|*Lotus alpinus*]]
[[Պատկեր:Lotus Berthelotii.jpg|thumb|*Lotus berthelotii*]]
[[Պատկեր:Lotus corniculatus- is it W IMG 6819.jpg|thumb|*Lotus corniculatus* ]]
Բազմամյա, հազվադեպ՝ երկամյա և միամյա խոդաբույս է կամ ենթաթուփ։ [[Ծաղիկ]]ները միայնակ են կամ գլխիկում հավաքված։ [[Պտուղ]]ը գծա-գլանաձև, բազմասերմ ունդ է։

== Դասակարգում ==
Ավելի քան 100 տեսակ տարածված են [[Եվրասիա]]յում, [[Աֆրիկա]]յում և [[Ավստրալիա]]յում 20 տեսակ, [[ԽՍՀՄ]]-ում, 3-ը նաև՝ [[ՀԽՍՀ]]-ում։

===== Տաքսոնոմիա =====


== Կիրառություն և նշանակություն ==
Մեծ մասը արժեքավոր խոտհարքային կերաբույս է (մինչև ծաղկելը)։ Ծաղիկները պարունակում են աննշան քանակությամբ դառնահամ, թունավոր գլիկոզիդներ, որոնք չոր խոտի և սիլոսի մեջ կորցնում են թունավորելու ազդեցությունը։ Մեղրատու է, ծաղիկներից ստանում են դեղին ներկ։

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* 
* 
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lotus.html *Lotus'' species names]

Կատեգորիա:Բույսերի դասեր
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ընդավորներ
Եղիշա Կուսի անապատ

**Եղիշա Կուսի Անապատ**, հայկական ճարտարապետության ուշ միջնադարյան հուշարձան Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղի մոտ, լեռան գագաթին։
Ավագ խորանի երկու կողմերին ավանդատներով, երկու սյուներով, կամարակապ թաղածածկ եկեղեցին 1675 թվականին կառուցել են ոմն Հոհան աբեղա և իր որդեգիր Փոքր տեր Հովաևը «ըստ անուան Սրբուհոյ կուսին Եղիսեի», Գաբրիել վարպետի ձեռքով։ Կամարները և անկյունաքարերը սրբատաշ բազալտից են, իսկ մնացած մասերը կոփածո քարերց։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ (Արցախ)
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սովորական սարյակ

**Սովորական սարյակ** (), սարյակների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Մարմնի երկարությունը 21,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 37-42 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 73-98 գ։ Փետրածածկը սևավուն է, արևի լույսի տակ՝ մանուշակագույն՝ կանաչ փայլով։ Բնադրման շրջանում արուի կտուցը դեղին է, հիմքը՝ կապտավուն, էգի կտուցի հիմքը՝ վարդագույն։ Հետբնադրման շրջանում արուի և էգի փետրածածկը բաց գույնի է՝ խոշոր պտերով, կտուցը՝ խամրած դեղնավուն։ Երիտասարդի փետրածածկը խամրած դարչնամոխրագույն է, սանձիկը (աչքի ու կտուցի միջև ընկած հատվածը), ոտքերը՝ սևավուն։ Թևավերևի փետուրները բաց գույնի երիզված են։ Բնակվում է գյուղերի և քաղաքների հարևանությամբ։ Սնվում է անողնաշարավորներով, պտուղներով։

Հարսանեկան զույգերը կազմվում են ապրիլի սկզբից հունիսի վերջը։ Այդ ընթացքում արուն, վիզը դեպի առաջ ձգելով, կտուցի հաճախակի չխկչխկոցով, կիսաբաց դողդողջուն թևերով, տեղում մերթ աջ, մերթ ձախ կիսապտույտ գործելով, գրավում է էգի ուշադրությունը և թեթևակի ոստյունով հայտնվում նրա մոտ։ Բնադրում է ծառերի փչակներում, զառիթափերի կամ շինությունների ճեղքերում, արհեստական թռչնաբներում։ Բույնը գավաթաձև է, կառուցում են էգն ու արուն՝ խոտաբույսերից և թափոններից։ Դնում է 30 մմ տրամագծով, բաց կապույտ 3-7 ձու։ Թխսակալում են արուն 1ւ էգը՝ 14-15 օր։ Հուլիսի 1-ին կեսից լիարժեք հասուն ձագերը զանգվածային թռիչքի են դիմում։

Հետբնադրման շրջանում երամներ են կազմում (մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հազար թռչուն)։ Համարվում է գարնան ավետաբերը։ Օգտակար է, ոչնչացնում է միջատներին։

Կատեգորիա:Սարյակներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Էլեկտրական ենթակայան

[250px|մինի|Խորհրդային տարիներից մնացած գործող ենթակայան [Երևանի կենտրոնում]]
**Էլեկտրական ենթակայան**, էներգետիկական համակարգի մաս, որտեղ մեկ լարման էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է այլ լարումների էներգիայի և բաշխվում օդային ու կաբելային առանձին գծերով։ Ենթակայանի կազմի մեջ մտնում են տրանսֆորմատորներ կամ ավտոտրանսֆորմատորներ, կոմուտացիոն ապարատներով և հավաքովի տողերով բարձր և ցածր լարման բաշխիչ սարքեր։ Էներգահամակարգում գործում են բազմաթիվ (այդ թվում՝ փոփոխական հոսանքի 300 կմ լարման սարքավորմամբ) ենթակայաններ։

Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ
Պատրիկ Ստյուարտ

**Սըր Պատրիկ Հյուզ Ստյուարտ** (անգլ.` Sir Patrick Hewes Stewart, ), կինոյի և թատրոնի բրիտանացի դերասան, 27 տարի շարունակ «Թագավորական Շեքսպիրյան թատերախմբի» հիմնական անդամներից մեկը (1966-1993)։ Ավելի հայտնի են «Իքս-մարդիկ» բլոկբաստերի պրոֆեսոր Չարլզ Քսավյերի (պրոֆեսոր «Իքս») և «Աստղային ճանապարհ.Նոր սերունդ» հեռուստասերիալի կապիտան Ժան-Լյուկ Պիկարդի դերերը։

Ստյուարտը Բրիտանական Թագավորության օրդենի սպա է (սկսած 2001 թվականից)։ Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ II-ի կողմից 2010 թվականին ստացել է ասպետի աստիճան։

## Կարիերա
Թատերական ուշագրավ կարիերայից զատ, նաև նկարահանվում է հեռուստատեսությունում (1987-1994 թվականներին տանում է «Մոբի Դիկ» ֆիլմում կապիտան Ահավի, «Դյունե» ֆիլմում Գուրնի Հալլեկի և «Աստղային ճանապարհ.Նոր սերունդ» հեռուստասերիալում կապիտան Ժան-Լյուկ Պիկարդի դերերը) (2001 թվականից մինչև հիմա նկարահանվում է «Իքս-մարդիկ» բլոկբաստերում)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատրիկ Հյուզ Ստյուարտ
* Պատրիկ Ստյուարտ (Patrick Stewart)

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Դրամա Դեսկ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Սև փայտփոր

**Սև փայտփոր** (), փայտփորների ընտանիքին պատկանող նստակյաց և հազվագյուտ թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

thumb|''Dryocopus martius pinetorum''
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 45-57 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 64-68 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 300 գ։ Խոշոր սև փայտփոր է, որի աչքերն ու կտուցը բաց գույնի են։ Արուի գագաթը կարմիր է, էգի գագաթի հետին մասում կա փոքր կարմիր բիծ։ Լեզուն երկար է և որդանման, իսկ թքագեղձերը՝ լավ զարգացած։ Ոտքերը կարճ են և ուժեղ, թևերը՝ լայն և բութ ծայրերով։

## Կենսակերպ
Աղմկոտ է, կտուցով թմբկահարումները երկարատև են և ուժեղ։ Արձակում է բազմազան ճիչեր։ Բնակվում է բարձրաբուն սաղարթավոր կամ խառը անտառներում, պտղատու այգիներում։

## Սննդառություն
Սնվում է մրջյուններով, փայտահատ բզեզներով։

## Բնադրում
Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մարտին, որի ընթացքում լսելի են կատվի մլավոց հիշեցնող կանչեր։ Փչակը փորում է 10-17 օրում (հիմնականում արուն՝ օրական 10-13 ժ աշխատելով) 8-10 մ բարձրության վրա։ Առաջին ձվերը հայտնվում են ապրիլի վերջերին։ Դնում է 34 մմ տրամագծով, սպիտակ 4-6 ձու։ Թռիչքին տիրապետող երիտասարդ թռչունները հանդիպում են հուլիսի երրորդ տասնօրյակից։

## Տարածվածություն
Բացարձակ օգտակար է, ոչնչացնում է ծառերի մեծ քանակությամբ վնասատու բզեզների թրթուրներ։ Հայաստանում մեծ ծավալով անտառահատումները (հատկապես հաստաբուն ծառերի) կարող են հանգեցնել թվաքանակի կտրուկ կրճատման։

Հանդիպում է Եվրոպայում և Ասիայում, իսկ Հայաստանում՝ Լոռվա, Տավուշի, Գեղարքունիքի և Սյունիքի մարզերի անտառային շրջաններում։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը կրճատվել է, հավանաբար, վերջին տասնամյակում բարձրաբուն ծառերի ինտենսիվ հատման պատճառով։

Տեսակին սպառնում է անտառների հատումը, որը հանգեցնում է բիոտոպի մասնատմանը և բնադրման համար հարմար ծառերի ոչնչացմանը։

Պահպանվում է «Շիկահող» արգելոցում, «Դիլիջան» ազգային պարկում և Տավուշի մարզի պետական արգելավայրերում։

մինի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Սև փայտփոր - Հայաստանի թռչունները

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Սանխենխո (քաղաք)

**Սանխենխո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Պոնտևեդրայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Սալնես շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 44 կմ2։ Բնակչությունը՝ 17500 (2010 թվականին)։ Վարչական կենտրոնից հեռավորությունը 16կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Sanxenxo, Turismo Rías Baixas 
* Guía de Sanxenxo 
* Fotos panorámicas de Sanxenxo y Galicia

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4000 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սալամանդրներ

**Սալամանդրներ** (), պոչավոր երկենցաղների կարգի ընտանիք։ Գոյություն ունի շուրջ 114 ժամանակակից տեսակ, որոնք միավորված են 23 տեսակներում և 3 ենթաընտանիքներում։ Տարածվեծ են Եվրոպայում, Աֆրիկայի հյուսիս-արևմուտքում, Փոքր Ասիայում, Չինաստանում, Հնդկաստանում և Հնդկաչինում, Նոր Աշխարհում՝ Կանադայի հարավից մինչև Մեքսիկայի հյուսիս։ Հայաստանում տարածված է 2 տեսակ՝ սովորական տրիտոն և փոքրասիական տրիտոն։

Մարմինը մողեսանման Է, պոչը՝ կլորավուն։ Հասուն ձևերը խռիկներ չունեն, շնչում են թոքերով և մաշկով։ Կոպերը զարգացած են, բեղմնավորումը ներքին Է։ Ապրում է խոնավ, ստվերոտ տեղերում։ Դանդաղաշարժ Է, ակտիվ է գիշերը։ Սնվում է մանր անողնաշարավորներով։ Մաշկագեղձերի արտադրությունը թունավոր է և կարող է սպանել մանր կենդանիներին։

Սալամանդրը բազմաթիվ առասպելներում հիշատակվում է որպես կրակում ապրող կամ կրակից կազմված արարած։ Միջնադարում կրակե սալամանդրի կերպարը մեծ տարածում է ունեցել, նրա մասին հիշատակումներ կան Արիստոտելի և Ցիցերոնի տեքստերում։ Ալքիմիկոսները կարծում էին, որ սալամանդրը կրակի տարերքն է, նրա հոգին և նույնիսկ փիլիսոփայական քարի մարմնացում։

## Դասակարգում
Ընտանիքը ներառում է երեք ենթաընտանիք․
* Pleurodelinae (96 տեսակ),
* Salamandrinae (18 տեսակ),
* Salamandrininae (2 տեսակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկկենցաղներ
Սպիտակաթև ջրածիծառ

thumb|''Chlidonias leucopterus''

**Սպիտակաթև ջրածիծառ** (), ջրածիծառների ընտանիքի թռչուն։

## Արտաքին տեսքը
Բնադրողվող է, տարածված։ Մարմնի երկարությունը 20-23 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 63-67 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 74 գ։ Բնադրման շրջանում հասուն թռչնիի մարմինը սև է, դաստակաթևը, գոտկատեղը, ներքնապոչը և պոչը՝ սպիտակ, թափահարողները՝ մոխրագույն, թևատակը՝ սև շերտերով։ Ոտքերը բաց կարմիր են, կտուցը՝ կարճ, սևավուն։ Փետրավորման շրջանում փետրածածկը սև ու սպիտակ թվացյալ խայտերով է։ Հետբնադրման շրջանում մարմինը սպիտակ է, մեջքը, թևերը՝ մոխրագույն, ականջին կա փոքր սև բիծ, գագաթին՝ սև բիծ։ Երիտասարդի թասակը սևավուն է, մեջքը՝ մուգ դարչնագույն-մոխրագույն, թևավերևը՝ մոխրագույն՝ արտաքին և հետին մուգ եզրերով։

## Կենսակերպը
Խիստ երամային թռչուն է։ Սովորաբար չի խուսափում մարդկանց ներկայությունից։ Թռիչքը՝ թևերի դանդաղ և խոր թափահարումներով։ Արձակում է ցածր տոնայնության ծվծվոցներ։ Հաճախ, թևերը վեր բարձրացրած և առանց թափահարումների, ազատ անկում է կատարում ջրի մեջ և, մինչև ուսերը սուզվելով, կտուցով ջրից դուրս է հանում որսին։ Բնակվում է ձկնաբուծական լճակներում, լճերում, դանդաղահոս գետերում։ Սնվում է ջրային անողնաշարավորներով, մանր ձկներով։ Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջ-մայիսի սկզբին։ Աշնանային չուն՝ մինչև նոյեմբերի վերջը։ Կենսակերպը լրացուցիչ ուսումնասիրության կարիք ունի։

## Սերունդը և նրա խնամքը
Բնադրազույգերը ձևավորվում են մայիսի սկզբից։ Բույնը լողացող հարթակ է՝ եղեգնուտում, կամ ոչ խոր փոսիկ՝ գետնին։ Դնում է 35 մմ տրամագծով, բաց դարչնադեղին՝ սև պտերով 2-3 ձու։ Երիտասարդ թռչունները հայտնվում են հուլիսի առաջին կեսից մինչև չուի երամներ կազմելը։

Կատեգորիա:Ջրածիծառներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Եղբայրություն (կազմակերպություն)

250px|մինի|աջից

**Եղբայրություն**, արհեստավորական կազմակերպություն։ Միավորել է միևնույն (փոքր բնակավայրերում՝ երբեմն նաև տարբեր արհեստներով զբաղվող արհեստավորների։ Հայաստանում առաջին եղբայրություներն առաջացել են 10-12-րդ դարերում (Անի, Դվին, Երզնկա և այլն), սակայն երկրի քաղաքականությունը և տնտեսագիտությունը անկայուն դրության հետևանքով մինչև 17-րդ դարում զարգացել են անհամաչափ։ Այդ ընթացքում շատ եղբայրություններ կորցրել են իրենց դերը և վերացել։

Միջնադարյան Հայաստանում եղբայրությունները ղեկավարվել են սերնդե-սերունդ փոխանցվող սովորություններով և օրենքներով, որոնք հետագայում կանոնավոր ձևով արտահայտվել են արհեստավորական կանոնագրքերում։ Սկսած 17-րդ դարից արհեստավորական և առևտրական մանր խմբերը միավորվել և կազմակերպել են նոր եղբայրություններ։

Կատեգորիա:Ակումբներ և հասարակություններ
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Գաղտնի ընկերություններ
Կատեգորիա:Գիլդիաներ
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Համայնք
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Հումանիզմ
Կատեգորիա:Մասոնականություն
Կատեգորիա:Մասոններ
Կատեգորիա:Միջնադարի տնտեսություն
Կատեգորիա:Սիրո փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Սոցիալական դասակարգեր
Դերրի (շրջան)

**Դերրի**, թաղամաս Լոնդոնդերրիի կոմսության տարածքում, որի գլխավոր կառավարությունը տեղակայված է Դերրի քաղաքում։

Արդի անվանումը թաղամասը ստացել է 1984 թվականին. Մինչ այդ 1973 թվականից այն անվանվում էր «Londonderry City Council», իսկ ավելի շուտ՝ 1969 թվականին, այն բաժանված էր երկու հատվածի՝ Londonderry County Borough-ը՝ բուն քաղաքն էր և Londonderry Rural District-ը՝ շրջակայքը։

2011 թվականին առաջարկվում էր թաղամասը միացնել Ստրաբեյն թաղամասին, 2010 թվականի հունիսին Հյուսիսային Իռլանդիայի կառավարությունը տեղեկացրեց, որ չի կարող համաձայնել տեղի ինքնակառավարման մարմնի որոշման հետ, և գոյություն ունեցող համակարգը կմնա նույնը տեսանելի ապագայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը  

Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության բնակավայրեր