Խելմ

**Խելմ** (; ; )), պատմական քաղաք Լեհաստանի արևելքում՝ Բուգ գետի վտակ Ուհերկայի ափերին, Ուկրաինայի հետ Լեհաստանի պետական սահմանից 25 կմ արևմուտք: Լյուբլինի վոյեվոդության երկրորդ խոշոր քաղաքն է. 2008 թվականի տվյալներով ուներ 67.782 բնակիչ։ [ 1 ] 1975-ից 1998 թվականներին եղել է Խելմի վոյեվոդության վարչական կենտրոնը։

## Ստուգաբանություն
Ուսումնասիրողների մեծ մասը առաջ է քաշում այն վարկածը, որ բնակավայրի անվան ծագման հիմքում ընկած է սլավոնական ** արմատը, ինչը նշանակում է *բլուր* (նկատի է առնվում Վիսոկա Գորկա ամրացված բնակավայրը, որն ընկած է եղել քաղաքի պատմական կենտրոնում գտնվող բլրի վրա):

## Պատմություն
Բնակավայրը, հավանաբար, հիմնադրվել է դեռևս 10-րդ դարում, երբ Լեհաստանը և Կիևյան Ռուսիան փոխնիփոխ պայքորում էին այս հողերի համար։ Խելմը ընկած էր Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտրային ճանապարհի վրա։ 1237 թվականին իշխան Դանիլո Ռոմանովիչը (Գալիցիա) այստեղ ամրոց կառուցեց, և Խելմը ժամանակավորապես դարձավ Գալիցիա-Վոլինյան իշխանության մայրաքաղաքը։

1349 թվականին Խելմը և շրջակա տարածքները հայտնվեցին Լեհաստանի թագավորության կազմում։

1795 թվականին՝ Լեհաստանի երրորդ բաժանումից հետո Խելմը միացվեց Ավստրիային։ 1815 թվականին՝ Վիեննայի կոնգրեսից հետո, Խելմը և շրջակա տարածքները ենթարկվեցին Ռուսական կայսրությանը։

1918 թվականին Խելմը վերադարձվեց Լեհաստանին, որը վերականգնել էր իր անկախությունը։ 1939-ից 1945 թվականներին Խելմը օկուպացված էր Նացիստական Գերմանիայի կողմից: 1944 թվականին ազատագրվեց Կարմիր բանակի կողմից և վերադարձվեց Լեհաստանին։

## Մշակույթ և կրոն
Լեհական, ուկրաինական և բելառուսական տարրերի սահմանին գտնվելու պատճառով Խելմը եղել է ինչպես հռոմեական կաթոլիկության, այնպես էլ հույն կաթոլիկության և ուղղափառության կենտրոն։ Բացի այդ, մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը այնտեղ կար ուժեղ հրեական համայնք։ Քաղաքում պահպանվել են մի շարք պատմական հուշարձաններ, որոնց մեջ մեծ թիվ են կազմում պաշտամունքային կառույցները։

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Խելմը հիմնականում բնակեցված էր լեհերով և հրեաներով: Հոլոքոստի հետևանքով ներկայումս Խելմը բնակեցված է գրեթե բացառապես լեհերով։

Ուկրաինայի առաջին նախագահ Միխայլո Հրուշևսկին ( 1866–1934 ) ծնվել է Խելմում։

## Տնտեսություն և տրանսպորտ
Խելմը արդյունաբերական քաղաք է: Զարգացած է նաև զբոսաշրջությունը: Աչքի ընկնող տեսարժան վայրերից են Ամրոցի բլուրը՝ Կույս Մարիամի բազիլիկ եկեղեցով, շուրջ 15 կիլոմետր ընդհանուր երկարությամբ ձգվող կավճային թունելները: Քաղաքը գտնվում է Լյուբլին - Կովել երկաթգծի վրա, որը Վարշավան և Կիևը կապող կարևոր երկաթուղու մի մասն է կազմում: Վլոդավա տանող տեղական նշանակության երկաթգծով, որը մի ժամանակ ձգվում էր մինչև բելառուսական Բրեստ քաղաքը, 2002 թվականից ի վեր ուղևորափոխադրումներ չեն իրականացվում: Քաղաքի միջով է անցնում նաև Լեհաստանի արևմուտքն ու արևելքը կապող թիվ 12 ավտոմայրուղին:

## Պատկերասրահ

Górka katedralna.jpg|Կաթողիկեն
Rbazy.jpg|Խելմի բազիլիկ եկեղեցին
POL Luczkowskiego Square in Chełm (6).jpg|Լուչկովսկու հրապարակը
2024-04-28 Chełm, Poland 2.jpg|Շուկայի հրապարակը
Chełm. Dawna synagoga (3).jpg|Նախկին սինագոգի շենքը
Chelm gorka.jpg|Միջնադարյան Վիսոկա Գորկա բերդը
Chełmskie Podziemia Kredowe (31).JPG|Կավճային թունելները, որտեղ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին թաքնվել են հրեաները


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Chełm official English-language home page
*  eChełm.pl
*  Chełm Online
* Essay on the history of Chełm 
* Chełm in photography
* Organization for Chelmers in Israel
* "Here Their Stories Will Be Told..." The Valley of the Communities at Yad Vashem, Chełm, at Yad Vashem website.

Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ