Ամիրդովլաթ՝ որդի Եղիայի

«**Ամիրդովլաթ՝ որդի Եղիայի**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Վարք հարանց» ժողովածուի մեջ։ Գրվել է 1955 թվականին։

## Գնահատական
Հայ մարդու հոգևոր կերպարն է ամբողջացնում աշխարհահռչակ բժշկապետ Ամիրդովլաթ Ամասիացին, որը մի հիվանդության գաղտնիքը բացելու համար գոյություն ունեցող կարգին հակառակ հերձում է իր մահացած մինուճար որդուն։

## Սյուժե
Զառամյալ ծերունի է մեծ բժկապետ Ամիրդովլաթ Ամասիացին։ Հեռավոր երկրներից վերադարձել էր հայրենի Ամասիա քաղաքը և ապրում էր հայրական տանը։«Բազում աշակերտներ էր սնել-մեծացրել Ամիրդովլաթը իր կյանքի երկար ու իմաստավոր տարիներին։ Արծիվն իր ձագերին մեծացնելով ի բաց է արձակում դեպի երկնքի հեռավոր հորիզոնները՝ վստահ նրանց թևերի հզորությանը։ Իր աշակերտներին էլ արծվի պես սնել, թևեր էր տվել ու դեպի աշխարհի զանազան ծագերն արջակել մեծ բժշկապետը։ Արձակել էր՝ խրատելով դարմանել մարդ արարածի ցավերը, ամոքել այն անթիվ ախտերից, որ ինքը՝ միակ տեր աստվածն էր տվել մարդուն»։ Մարդկային ցավերն ու վերքերը դարմանելու համար նա չորս տարում գրել էր «Անգիտաց անպետը»։ Նրա մասին լսել էին շատերը։ Թշնամի Սուլթան Մուհամեդ Ֆաթիհն անգամ հրավիրել էր նրան բժշկելու հրեա բժիշկ Շամբաթին, ով վիրավորվել էր քաղաքի գրավման ժամանակ։ Ամիրդովլաթը ճանաչում էր եբրայեցի բժշկին և ապաքինեց նրան։ Այդ ժամանակ սուլթանը քառատում է Շամբաթին և ի պատասխան բժշկապետի հարցին, թե ինչու նրան սպանեց, լսում, որ վերջինս կռվել էր նրա դեմ։ Ամասիացու համար տասնապատիկ ատելի է դառնում սուլթանը և նրա տված «Ջառահբաշի ռամադան» (Բժշկապետ) տիտղոսը։ Այնուհետև գնում և թափառում է աշխարհով մեկ։ Լինում է Հինդուստանում ու հունաց քաղաքներում, կարդում և մեկնում է ղպտիների գրերը, հասնում է Ֆռանգստան ու Իլվով, ծունր դնում Գառնո տաճարում, լինում Էջմիածնում և ապա վերադառնում հայրենի Ամասիա։ Այնտեղ շարունակում է զբաղվել բժշկությամբ։ Ուսումնասիրում է ժամանակի հայտնի բժշկապետների աշխատությունները։ Ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձնում պարսիկ հեքիմ Աբու-Սալհ-Էլ-Մեսիհի, Մխիթար Հերացու, Հիպոկրատի, Արխիգենուսի ու Դիոսկրիտոսի և այլոց աշխատություններին։ Երեսուն տարի առաջ հիվանդացել էր նրա միակ որդի Ամիր Էդելը։ Եվ նա, որ բժշկել էր շատերին, չկարողացավ օգնել մինուճար որդուն և որդին մահացավ։ Նա, թեև գիտեր արգելքի մասին, բայց դեմ գնաց եկեղեցուն, դիահերձեց իր մինուճար որդուն՝ գիտենալով, որ հերձվածը չի արժանանում աստծո ստեղծած հանդերձյալ աշխարհին։ Նա ցանկանում էր գտնել մահվան պատճառը, որպեսզի կարողանար փրկել ուրիշներին։ Որդու որովայնից բութ մատի մեծությամբ քար գտավ և հասկացավ, որ բոլորը անզոր կլինեին փրկելու որդուն։ Ապա այդ քարից դանակի շեղբ պատրաստեց, ոսկի կոթ դնել տվեց վրան։ Ամեն ինչ կտրում էր այդ դանակով, որպեսզի հասկանար, թե ինչ նյութ կարող է քայքայել նրան, որպեսզի կարողանար բուժել մարդկանց՝ փրկելով բազում կյանքեր։ Մի անգամ, երբ թափառում էր Երրորդ Հայքի լեռներում, մի ջրաղացպանի հյուր է լինում, որը մասուր է եփում և դդումի մեջ մատուցում է բժշկապետին։ Երբ վերջինս իր ձեռքի սև դանակով կրկին խառնում է մասուրապուրը, տեսնում է, որ միայն ոսկե կոթն է մնացել ձեռքում, իսկ քարը ամբողջովին հալվել է։ Նա լավ գիտեր, որ յուրաքանչյուր ցավի համար կարելի է բուժում գտնել, ուղղակի այդ ամենի համար ժամանակ է անհրաժեշտ։ Եվ իր մատյանի չորս հազար դեղանունների կողքին ավելացնում է․ «Որովայնի չար ուռուցքին տաք մասրահյութ՝ դդումի միջուկի հետ։ Ստուգված է»։ Արդեն զառամյալ ծերունի էր նա, բայց աշխարհի չորս ծագերից չէր դադարում մարդկանց հոսքը, որոնք իրենց ցավերի բժշկության հույսը կապում էին միայն նրա հետ։ Մի անգամ նրա մոտ բժշկվելու է գնում մեծահարուստ վաճառական, որը գանգատվում էր գլխի ուժգին ցավից։ Բժիշկը քննում է նրան և ասում, որ բուժում չի ունենա և լավ կանի գնա իր հայրենի քաղաքը, որտեղ իննսունինը օր հետո կմահանա։ Վաճառականը գնում է իր քաղաք, բայց չի ցանկանում այդքան երկար տառապել։ Բարձրանում է մի ժայռի վրա, որպեսզի իրեն այնտեղից ցած նետի։ Պատահաբար տեսնում է մանկան գանգ՝ անձրևաջրով լցված։ Մի օձ մոտենում է, այդ գանգից ջուր խմում։ Վաճառականը որոշում է խմել մնացած անձրևաջուրը՝ թունավորվելով մահանալ։ Խմում է այդ անձրևաջուրը, սպասում մահվան։ Բայց որքան ժամանակն անցնում է, այնքան նա իրեն ավելի լավ է զգում։ Հասկանում է, որ բժշկվել է։ Սպասում է բժշկապետի նշած ժամանակին, ապա մի այդքան ևս ավելացնում և գնում նրա մոտ, որ ասի, թե նա սուտ բժշկություն է անում և հռչակն էլ կեղծ է։ Երբ նա մեղադրում է բժշկապետին և ասում, որ իր ցավին դեղ կար, բայց նա անտեղյակ էր, այդ ժամանակ բժշկապետը պատասխանում է․ «-Ասա՝ ես որտեղի՞ց գտնեի մայիսյան գիշերվա անձրևաջուր, շահմար օձի թույն և բիճ մանկան ուղեղ, որ իրար խառնելով տայի քեզ՝ ցավդ դարմանելու»։ Վաճառականը համբուրում է նրա ոտքերը, նշում, որ նա Աստված է և հեռանում։ Այդ դեպքից հետո մեծ բժշկապետի հռչակն ավելի է տարածվում ողջ աշխարհում։

## Կերպարներ
* Ամիրդովլաթ Ամասիացի
* Սուլթան Մուհամեդ Ֆաթիհ
* բժիշկ Շամբաթին
* Ամիր Էդել
* ջրաղացպան
* վաճառական

## Տես նաև
* Լույսը հնձանից
* Կամուրջը
* Խոսում է մագաղաթի պատառիկը
* Վարք Մաշտոցի (Սերո Խանզադյան)
* Հայրենի կարգավ

## Արտաքին հղումներ
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100
* [ԱՄԻՐԴՈՎԼԱԹ ԱՄԱՍԻԱՑԻ (որդի Եղիայի)](https://www.anunner.com/name/biography/%D4%B1%D5%84%D4%BB%D5%90%D4%B4%D5%88%D5%8E%D4%BC%D4%B1%D4%B9_%D4%B1%D5%84%D4%B1%D5%8D%D4%BB%D4%B1%D5%91%D4%BB_(%D5%B8%D6%80%D5%A4%D5%AB_%D4%B5%D5%B2%D5%AB%D5%A1%D5%B5%D5%AB))
* Միջնադարյան հայ բժիշկներ. Ամիրդովլաթ Ամասիացի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1955 գրքեր