Կենսաբժշկական թափոններ

**Կենսաբժշկական թափոններ** կամ **հիվանդանոցային թափոններ**, ցանկացած տեսակի թափոններ, որոնք պարունակում են վարակիչ (կամ պոտենցիալ վարակիչ) նյութեր և առաջանում են մարդկանց կամ կենդանիների բուժման, ինչպես նաև կենսաբանական նյութերի ներգրավմամբ իրականացվող գիտահետազոտական աշխատանքների ընթացքում։ Դրանք կարող են ներառել նաև այնպիսի թափոններ, որոնք ուղեկցում են կենսաբժշկական թափոնների առաջացման գործընթացին և արտաքին տեսքով բժշկական կամ լաբորատոր ծագում ունեն (օրինակ՝ փաթեթավորում, չօգտագործված վիրակապեր, ինֆուզիոն հավաքածուներ և այլն), ինչպես նաև հետազոտական լաբորատոր թափոններ, որոնք պարունակում են կենսամոլեկուլներ կամ օրգանիզմներ, որոնց արտանետումը շրջակա միջավայր սովորաբար սահմանափակվում է։ Ինչպես ներկայացված է ստորև, օգտագործված սուր գործիքները (ասեղներ, սայրեր և այլն) համարվում են կենսաբժշկական թափոն՝ անկախ նրանից՝ աղտոտված են, թե ոչ, քանի որ կարող են լինել արյամբ վարակված և ոչ պատշաճ հավաքման կամ հեռացման դեպքում առաջացնել վնասվածքներ։ Կենսաբժշկական թափոնները կենսաթափոնների տեսակ են։

Կենսաբժշկական թափոնները կարող են լինել պինդ կամ հեղուկ։ Վարակիչ թափոնների օրինակներ են դեն նետված արյունը, օգտագործված սուր գործիքները, անցանկալի մանրէաբանական կուլտուրաներն ու շտամները, նույնականացվող մարմնի մասերը (այդ թվում՝ ծայրատման արդյունքում հեռացված), մարդու կամ կենդանու այլ հյուսվածքներ, օգտագործված վիրակապերն ու կապանքները, դեն նետված ձեռնոցները, արյան և մարմնի հեղուկների հետ շփված այլ բժշկական պարագաներ, ինչպես նաև լաբորատոր թափոններ, որոնք դրսևորում են վերը նկարագրված հատկանիշները։ Սուր թափոնները ներառում են պոտենցիալ աղտոտված օգտագործված (ինչպես նաև չօգտագործված, սակայն դեն նետված) ասեղներ, հերձադանակներ, լանցետներ և մաշկը ծակելու ունակություն ունեցող այլ գործիքներ։

Կենսաբժշկական թափոններն առաջանում են կենսաբանական և բժշկական աղբյուրներից ու գործունեությունից, օրինակ՝ հիվանդությունների ախտորոշման, կանխարգելման կամ բուժման գործընթացներում։ Կենսաբժշկական թափոնների հիմնական առաջացնողներն են հիվանդանոցները, ամբուլատորիաները, ծերանոցները, շտապ բժշկական օգնության ծառայությունները, բժշկական հետազոտական լաբորատորիաները, բժիշկների, ստոմատոլոգների և անասնաբույժների աշխատասենյակները, տնային խնամքի ծառայությունները, ինչպես նաև դիահերձարաններն ու սգո սրահները։ Առողջապահական հաստատություններում (այսինքն՝ հիվանդանոցներում, կլինիկաներում, բժիշկների աշխատասենյակներում, անասնաբուժական հիվանդանոցներում և կլինիկական լաբորատորիաներում) նման բնույթի թափոնները հաճախ անվանվում են նաև բժշկական կամ կլինիկական թափոններ։ Առողջապահական հաստատությունների ներսում առավել մեծ քանակությամբ թափոններ առաջանում են վիրահատարաններում (OR), որոնք զգալի ներդրում ունեն շրջակա միջավայրի աղտոտման մեջ։

Կենսաբժշկական թափոնները տարբերվում են սովորական կենցաղային կամ ընդհանուր թափոններից և նաև այլ վտանգավոր թափոններից, ինչպիսիք են քիմիական, ռադիոակտիվ, ունիվերսալ կամ արդյունաբերական թափոնները։ Բժշկական հաստատություններում առաջանում են նաև վտանգավոր քիմիական նյութեր և ռադիոակտիվ նյութեր պարունակող թափոններ։ Թեև նման թափոնները սովորաբար վարակիչ չեն, nevertheless դրանք պահանջում են պատշաճ հեռացում։ Որոշ թափոններ համարվում են բազմավտանգավոր, օրինակ՝ ֆորմալինում (մրջնալդեհիդում) պահպանված հյուսվածքային նմուշները։

## Ազդեցությունը մարդկանց վրա
alt=Sharpsmart Needle Container|thumb|upright|Sharpsmart բազմակի օգտագործման տարա
Այս թափոնների հեռացումը շրջակա միջավայրի համար լուրջ մտահոգություն է, քանի որ բժշկական թափոնների մեծ մասը դասակարգվում է որպես վարակիչ կամ կենսավտանգ նյութ և կարող է հանգեցնել վարակիչ հիվանդությունների տարածմանը։ Մարդկանց համար ամենատարածված վտանգը վարակն է, որն ազդում է նաև տարածաշրջանի մյուս կենդանի օրգանիզմների վրա։ Թափոնների (աղբավայրերի) հետ ամենօրյա շփումը հանգեցնում է վնասակար նյութերի կամ մանրէների կուտակմանը մարդու օրգանիզմում։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Թունավոր նյութերի և հիվանդությունների ռեեստրի գործակալության 1990 թվականի զեկույցը եզրակացրել է, որ ավանդական առողջապահական հաստատություններում արտադրվող կենսաբժշկական թափոնները, հավանաբար, բացասաբար չեն ազդի հասարակ բնակչության վրա։ Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այդ հաստատություններում արտադրվող կենսաբժշկական թափոնները կարող են վնասվածքի և ազդեցության ռիսկ ներկայացնել բժիշկների, բուժքույրերի, ինչպես նաև մաքրության, լվացքի և աղբի հավաքման աշխատողների համար՝ բժշկական թափոնների հետ մասնագիտական շփման միջոցով։ Բացի այդ, հասարակ բնակչությունն էլ կարող է շփվել բժշկական թափոնների հետ, ինչպես օրինակ՝ առողջապահական հաստատություններից դուրս անօրինական կերպով օգտագործված ներարկիչ ասեղների կամ տնային բժշկական խնամքի արդյունքում առաջացած կենսաբժշկական թափոնների դեպքում։

## Կառավարում
Կենսաբժշկական թափոնները պետք է պատշաճ կերպով կառավարվեն և հեռացվեն՝ շրջակա միջավայրը, հասարակությանը և աշխատողներին պաշտպանելու համար, հատկապես առողջապահության և սանիտարական ոլորտի աշխատողներին, որոնք մասնագիտական առումով ենթարկվում են կենսաբժշկական թափոնների ազդեցության վտանգին։ Կենսաբժշկական թափոնների կառավարման փուլերն են՝ առաջացումը, կուտակումը, մշակումը, պահպանումը, վերամշակումը, տեղափոխումը և հեռացումը։

Թափոնների կառավարման ազգային քաղաքականության մշակումը և կիրառումը կարող է բարելավել երկրի առողջապահական հաստատություններում կենսաբժշկական թափոնների կառավարումը։

### Տեղում և տեղից դուրս մշակում
[մինի|Լիարժեք պաշտպանիչ հագուստ կրող երկու անձ պլաստիկ աղբի տոպրակը տեղափոխում են հատուկ նշված վայր, մինչ նրանց վերապատրաստողը հետևում է նրանց։ Բուժաշխատողները վերապատրաստվում են, թե ինչպես անվտանգ կերպով վարվել վարակված թափոնների հետ՝ նախքան [Էբոլա վիրուսային հիվանդություն|Էբոլա վիրուսային հիվանդության բռնկման գոտում աշխատանքի նշանակվելը]]

Վերացումը (ոչնչացումը) իրականացվում է տեղանքից դուրս՝ այն վայրում, որը տարբերվում է թափոնի առաջացման վայրից։ Մշակումը կարող է իրականացվել ինչպես տեղում, այնպես էլ տեղանքից դուրս։ Կենսաբժշկական թափոնների մեծ քանակի տեղում մշակումը սովորաբար պահանջում է համեմատաբար թանկարժեք սարքավորումների օգտագործում և, որպես կանոն, ծախսարդյունավետ է միայն շատ մեծ հիվանդանոցների և խոշոր համալսարանների համար, որոնք ունեն բավարար տարածք, աշխատուժ և բյուջե նման սարքավորումներ շահագործելու համար։ Տեղանքից դուրս մշակումը և վերացումը ներառում է կենսաբժշկական թափոնների կառավարման ծառայության վարձում, որի աշխատակիցները վերապատրաստված են կենսաբժշկական թափոնները հատուկ տարաներով հավաքելու և տեղափոխելու՝ դրանք մշակելու համար այնպիսի հաստատությունում, որը նախատեսված է կենսաբժշկական թափոնների մշակման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական էթիկա
Կատեգորիա:Բժշկական թափոններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական թափոններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական վտանգներ