Այնզացգրուպի լուսանկարը Իվանգորոդում

**Այնզացգրուպի լուսանկարը Իվանգորոդում,** Հոլոքոստի լուսանկար, հրեաների սպանություն այնցացգրուպի կողմից Իվանգորոդում, Ուկրաինա, 1942 թվականին, Ներսում նաև պատկերված են այնցացգրուպի անդամները, նրանք ինքնաձիքով թիրախավորում են մի կնոջ, ով փորձում է իր մարմնով պաշտպանել երեխային ։ Լուսանկարն ուղարկվել է փոստով, որսացել է Վարշավայում և պահվել լուսանկարչի և լեհ դիմադրության անդամի մոտ։ 1960-ականներին ծայրահեղ աջերը պնդում էին, որ պատկերը կոմունիստական ​​կեղծիք է, բայց ի վերջո ապացուցվեց, որ այն իրական է։ Այն ժամանակներից ի վեր լուսանկարը հաճախ օգտագործվել է գրքերում, թանգարաններում և ցուցահանդեսներում, որոնք վերաբերում են Հոլոքոստին։ Պատմաբան Ժանինա Ստրուկը լուսանկարը նկարագրում է որպես «Նացիստական ​​ռեժիմի բարբարոսության և 6 միլիոն եվրոպացի հրեաների արդյունաբերական մասշտաբով ոչնչացման խորհրդանիշ»։

## Համատեքստ
Ուկրաինայում Հոլոքոստի ժամանակ ավելի քան մեկ միլիոն հրեաներ են սպանվել։ Նրանց մեծ մասը գնդակահարվել է այնցացգրուպների (մահվան ջոկատներ), ուկրաինացի գործընկերների կողմից զանգվածային մահապատիժների ժամանակ։ 1897 թվականին Ռուսական կայսրության մարդահամարը ցույց տվեց, որ Իվանգորոդում (այժմ՝ գյուղ Ուկրաինայի Չերկասի շրջանում) ապրում էր 442 հրեա (ընդհանուր 3032 բնակչությունից)։ 1942 թվականին բնակավայրի հարավում այնցացգրուպների կողմից իրականացվել է հրեաների զանգվածային կրակոց։ Պահանջվող զոհերի թիվը հայտնի չէ։ Կրակոցի էպիզոդը պատկերված է այս լուսանկարում։ Պատերազմից հետո կրակոցի վայրն օգտագործվել է որպես կոլխոզային դաշտ։

## Նկարագրություն
Լուսանկարում վեց զոհ կա։ Գերմանացի զինվորի ոտքերի մոտ ընկած մարմինը հավանաբար պատկանում է մի կնոջ, ում վրա կրակել են։ Մեկ այլ կին փորձում է պաշտպանել երեխային։ Նրա մի ոտքը բարձրացված է, գուցե փորձում է փախչել, կամ լուսանկարն արվել է կրակոցից անմիջապես հետո։ Նրա աջ կողմում երեք տղամարդիկ են։ Լուսանկարում ամբողջությամբ երևում է միայն մեկ զինվոր, որը ուղղված է կնոջը և երեխային։ Գերմանացի զինվորների պահած գնդակահարիչները լուսանկարի ձախ կողմում նույնպես ուղղված են դեպի կնոջը և երեխային։ Լուսանկարի ձախ մասում երևացող ստվերները ցույց են տալիս, որ այնտեղ կարող էին լինել այլ գերմանացի զինվորներ։ Լուսանկարի աջ կողմում երևում են փայտե սյունիկ և շոխ, որոնք ենթադրում են, որ զոհերին, հավանաբար, ստիպել են ինքնուրույն փորել իրենց թաղման դիարանը ։

Լուսանկարի հեղինակն անհայտ է, բայց հավանաբար դա գերմանացի զինվոր էր։ Շատ գերմանացի զինվորներ լուսանկարում էին հանցագործությունները, որոնցում նրանք մասնակցում էին։

Լուսանկարի հետևում կա գրություն. «*Ukraine 1942, Judenaktion *[еврейская акция]*, Iwangorod*»։

## Բացահայտում և հրապարակում
Լուսանկարն ըստ 1959 թվականի «1939-1945. Մենք չենք մոռացել» գրքի շապիկ։ Լեհաստանի դիմադրությունը ներթափանցեց Վարշավայի փոստային բաժանմունք, որպեսզի խափանի գաղտնի կապերը, որոնք նրանք ուղարկում էին Լոնդոնում գտնվող Լեհաստանի աքսորային կառավարությանն։ Լեհերին և հրեաներին արգելված էր ունենալ տեսախցիկներ, սակայն լեհական դիմադրությունը ստեղծեց արհեստանոցներ՝ տպագրելու նացիստական ​​հանցագործությունների ընդհատակյա լուսանկարները։ Դեռահասը աշխատել է ընդհատակյա լաբորատորիայում «Ֆոտո-Րիս» և խափանել է այս լուսանկարը։ Նա պահպանել է բնօրինակը, որը մնում է նրա անձնական արխիվում, իսկ պատճենը ուղարկվել է աքսորում գտնվող կառավարությանը Լոնդոն։

Լուսանկարը առաջին անգամ հրապարակվել է Լեհաստանում 1959 թվականին «Ազատության և ժողովրդավարության համար պայքարողների միության» կողմից՝ լուսանկարների ժողովածուի շապիկի վրա՝ «*1939—1945. We have not forgotten / Nous n'avons pas oublié / Wir haben es nicht vergessen*» («1939-1945. Մենք չենք մոռացել»)։ Թոմաշևսկին եղել է խմբագիրներից մեկը, թեև գիտեր, որ ժողովածուի լուսանկարները օգտագործվել են կոմունիստական պրոպագանդայի համար։ Նա աջակցեց հրապարակմանը, որովհետև այլ կերպ չէր լինում այդ լուսանկարները հրապարակել։ Շատ հրապարակումներ կրճատում են պատկերն, թողնելով միայն մեկ զինվորին, կնոջը և երեխային։ Լուսանկարչության պատմաբան Ջանինա Ստրուկը կարծում է, որ պատկերը կտրելը բաց է թողնում «Նվազ զգացմունքային և ավելի դժվար ընկալելի պատկերի մասերը»։ Պեդագոգ Ադամ Մյուլլերը պնդում է, որ թեև կրճատված տարբերակը ընդգծում է «մոր և երեխայի հարաբերությունների խորագույն ուժը», այն նաև դուրս է թողնում միջավայրը և կոնտեքստը ։ Լիարժեք տարբերակը ցույց է տալիս, որ սա ոչ թե անձնական տառապանքների և անհատական դաժանության տեսարան է, այլ զանգվածային գնդակահարության։

Լուսանկարը հրապարակվել է բազմաթիվ հրատարակություններում, ցուցադրվել բազմաթիվ թանգարաններում և ցուցահանդեսներում, որոնք նվիրված էին Հոլոքոստին։ Իր «Ընթերցելով Հոլոքոստը» գրքում պատմաբան Ինգա Կլենդինենն այս լուսանկարը անվանել է «սիմվոլիկ իր մեջ արտահայտված գերմանական դաժանությունների քվինտեսենցիայով»։ Լրագրող Ռոբերտ Ֆիսկի խոսքերով՝ այս լուսանկարը «նացիստական Հոլոքոստի ամենահուզիչ և համոզիչ պատկերներից մեկն է»։

## Կեղծարարության մեղադրանքներ և իսկության հաստատում
Արևմտագերմանական ծայրահեղ աջ «Deutsche Soldaten Zeitung» (DSZ, «Գերմանացի զինվորների թերթ»)  ,1962 թվականի հունվարի 6-ին թերթը հրապարակեց Օտտո Կրոյի՝ լուսանկարչական տեխնիկայի վերաբերյալ իր աշխատանքներով հայտնի մասնագետի հայտարարությունը՝ «Զգուշացեք կեղծիքներից» վերնագրով։ Կրոյը պնդում էր, թե լուսանկարը կեղծվել է Լեհաստանի կոմունիստական իշխանությունների կողմից՝ Գերմանիային պատերազմի հանցագործություններում մեղադրելու նպատակով։ Նա հայտարարում էր, որ լուսանկարում պատկերված անձը գերմանացի զինվոր չէ, իսկ զենքն ու համազգեստը իրական չեն։

Մինչ «1939-1945. Մենք չենք մոռացել» ժողովածուի հրապարակումը, Արևմտագերմանական «Verlag Kurt Desch» հրատարակչությունը ստուգեց լուսանկարի իսկությունը՝ կապ հաստատելով Վարշավայի համալսարանի գերմանական գրականության պրոֆեսոր Ռոման Կարսկու հետ, որը պատասխանեց, որ դա այն պատկերն է, որը պահվում է Վարշավայում գտնվող պատմական արխիվներում և պատկերում է 1942 թվականի զանգվածային գնդակահարությունները։

Պատասխանի մեջ Թոմաշևսկին և Տադեուշ Մազուրը (հայեցողներից մեկը՝ «1939-1945. Մենք չենք մոռացել» ժողովածուի խմբագիրներից) փետրվարի 25-ին հրապարակեցին մեկ այլ լուսանկար նույն աղբյուրից պոլոնական «Świat» ամսագրում: Երկրորդ լուսանկարում հինգ զինված տղամարդիկ են, մեկը՝ քաղաքացիական հագուստով, իսկ չորսը՝ զինվորական համազգեստով, որոնք կանգնած են և նայում են դեպի տեսախցիկը՝ դիակների կույտի վրա: Պատմաբան Յանիա Ստրուկի խոսքով, այս լուսանկարն ուներ մի շարք ընդհանրություններ ավելի հայտնի լուսանկարի հետ, սակայն չուներ այդպիսի «դրամատիկ ազդեցություն»:Հարթ, ամայի տեղանքը նույնն էր. տղամարդկանցից մեկը շատ նման էր նախորդ լուսանկարի զինվորին. իսկ լուսանկարի հետևի մասում նույն ձեռագրով գրված է եղել «Ukraine1942» բառերը։ Հոդվածում Թոմաշևսկին նկարագրել է DSZ թերթը, որպես Երրորդ Ռեյխին ​​աջակցող և նրան մեղադրել ռեվիզիոնիզմի մեջ։

Մեղադրանքները շարունակվում էին տարածվել Արևմտագերմանական մամուլում ավելի քան երկու տարի, ինչը Թոմաշևսկին անվանել էր «մամուլի պատերազմ»։ Լեհաստանի կառավարությունը մտահոգված էր հնարավոր դիվանագիտական միջադեպով, եթե պարզվեր, որ լուսանկարը կեղծված է, և պաշտոնյաներ ուղարկեց Թոմաշևսկու տուն՝ լուսանկարը ստուգելու նպատակով։ 1965 թվականին «Der Spiegel» ամսագիրը հրապարակեց Կուրտ Վիեգի՝ նախկինում Նորվեգիայում տեղակայված գերմանական ոստիկանության գումարտակի անդամի նամակը, որում նա հաստատում էր, որ զենքն ու համազգեստը համապատասխանում են իր ստորաբաժանման և այնցազգրուպների կողմից օգտագործվածներին։

## Տես․Նաև
* Վիննիցայի վերջին հրեան
* Տղան Վարշավայի գետտոյից

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*  (original article).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումններ
* 

Կատեգորիա:Գերմանիա
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Ուկրաինա