open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ինվերկարգիլ

**Ինվերկարգիլ** (անգլ․ *Invercargill*), Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզում տեղակայված քաղաք, երկրի ծայր հարավային և ծայր արևմտյան քաղաքն է և մեր մոլորակի առավել բնակեցված հարավային բնակավայրերից մեկը։ Տեղացիների լեզվով քաղաքը կրում է Ուաիոպի անվանումը (մաորի․ *Waihōpai*)։

2005 թվականի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 48 200 մարդ։

Քաղաքում տեղակայված Ջեյս Հարգեստ քոլեջը հանդիսանում է տարածաշրջանի խոշորագույն կրթական հաստատությունը։ Քաղաքի միակ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը Հարավային տեխնոլոգիական ինստիտուտն է, որը միաժամանակ հանդիսանում է միակ ուսումնական հաստատությունը երկրում, որը առաջարկում է անվճար կրթական ծառայություններ։

Ինվերկագիլում են ծնվել ռեկորդակիր մոտոարշավորդ Բերտ Մոնրոն և դերասան Մարտոն Չոկաշը։

## Կլիմա
Քաղաքի կլիման խոնավ է, բայց մեղմ։ Ձմեռային ջերմաստիճանը (հուլիս֊օգոստոս)՝ +6°С ՝, ամռանը՝ +13,5&nbsp;°C։ Ձմռանը հնարավոր են ձյան տեղումներ և սառնամանիքներ, բայց դրանք հազվադեպ են, իսկ ձյունն արագ հալվում է։ Ամռանը ցերեկային ջերմաստիճանը հազվադեպ է անցնում +25&nbsp;°C֊ից։

Քանի որ քաղաքը գտնվում է Հարավային Ալպերի եզրին, հաճախակի է ենթարկվում արևուտքից եկող ուժեղ կամ թույլ օդային հոսանքների ազդեցությանը, քաղաքում հաճախակի են լինում ուժեղ քամիներ և անձրևներ (հաճախ՝ միասին)։ Տեղի բնակիչները կատակում են՝ ասելով, որ լավ եղանակը ուղիղ եկող անձրևն է։

## Տրանսպորտ
աջից|180px|thumb|Ջրամղիչ աշտարակը՝ քաղաքի խորհրդանիշը
Քաղաքում կա օդանավակայան։ Ինվերկարգիլը հանդիսանում է Գլխավոր հարավային գծի ծայրհարավային կետը։ 1881 թվականի դեկտեմբերի 3֊ին քաղաքում բացվեց ձիաքարշ տրամվայի երթուղին։ Այն գործել է մինչև 1908 թվականի մարտի 15֊ը։ Էլեկտրաքարշով աշխատող տրամվայի երթևեկությունը գոյություն է ունեցել 1912 թվականի մարտի 26֊ից մինչև 1952 թվականի սեպտեմբերի 10֊ը։

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքում պահպանվել են Խորհրդի շինությունները, որոնք կառուցվել էին 1864 թվականին որպես մասոնական օթյակներ և ձեռք էին բերվել Սաուտլենդի մարզային խորհրդի կողմից  1866 թվականին.

## Սպորտ
Քաղաքում կա «Ռեգբիի դաշտ» մարզադաշտը։ Քաղաքն ընդունել է ռեգբիի 1987 և 2011 թվականների ռեգբիի աշխարհի առջնությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1853 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի քաղաքներ
Անյես Վարդա

**Անյես Վարդա**, անունը ի ծնե՝ *Արլետ Վարդա* (, *Arlette Varda*, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր, գեղարվեստական և վավերագրական կինոյի սցենարիստ և պրոդյուսեր, ինչպես նաև հայտնի լուսանկարիչ։

Վարդայի կինեմատոգրաֆիական ոճը տարբերում է վավերագրական ռեալիզմը, սոցիալական հարցերի և ֆեմինիզմի թեմայի նկատմամբ հետաքրքրությունը, ինչպես նաև վառ արտահայտված փորձարարական մոտեցումը։ Քննադատ Էլիսոն Սմիթի խոսքով՝ Անյես Վարդայի կարիերան կարևոր և հաճախ թերագնահատված ձայն է ժամանակակից ֆրանսիական կինոյում։ Նրա աշխատանքը նախանշել է նոր ալիքի առաջացումը, իսկ «Պուենտ-Կուրտ»-ը պարունակում է այդ շարժմանը բնորոշ շատ տարրեր, որոնք նրան ճանարում են բերել։ Չնայած ֆրանսիական նոր ալիքի հետ սերտ կապին, ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ Վարդան պատկանում է Ձախ ափի կինոռեժիսորների Նոր ալիքին։ Այս խումբն առանձնացրել է Բոհեմյան կյանքի հանդեպ սերը, գրականության և պլաստիկ արվեստի մեջ ներգրավվածության բարձր աստիճանը, և որպես արդյունք՝ փորձարարական կինեմատոգրաֆի նկատմամբ հետաքրքրությունը, ինչպես նաև ձախ քաղաքականության աստվածացումը»։ Ձախ ափի խմբի առաջատար ռեժիսորներն են Քրիս մարկերը, Ալեն Ռենեն և Անյես Վարդան, նրան են հարել Ժան Պիեռ Մելվիլը, Ալեն Ռոբ-Գրիյեն և Մարգերիտ Դյուրասը, ինչպես նաև «Նոր վեպ» գրական շարժման ներկայացուցիչները։

Կինոյում իր աշխատանքի համար Վարդան արժանացել է Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե արջ» («Երջանկություն »ֆիլմի համար), Վենետիկի փառատոնի «Ոսկե առյուծ» («Առանց տանիքի, օրենքից դուրս ֆիլմի համար»), Լուի Դելլյուկիմրցանակին, երկու Սեզարի՝ վավերագրական աշխատանքների համար և պատվավոր Սեզարին՝ 2001 թվականին։ 2015 թվականին Կաննի կինոփառատոնում արժանացել է պատվավոր «Ոսկե արմավենու ճյուղ» մրցանակին։

Կինոարվեստում ունեցած ավանդի համար «Օսկար» պատվավոր մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Անյես Վարդան ծնվել է 1928 թվականի մայիսի 30-ին Բրյուսելում։ Նրա մայրը ֆրանսուհի էր, իսկ հայրը Մերձավոր Արևելքի փախստականների հունական ընտանիքից էր։ Վարդան Սորբոնում սովորել է գրականություն և հոգեբանություն, իսկ Լուվրի դպրոցում՝ արվեստի պատմություն։ Սկզբում Վարդան ցանկանում էր թանգարանային կուրատոր դառնալ, բայց լուսանկարչության դասընթացի ավարտից հետո փոխեց իր ծրագրերը։ Բավականին արագ ստեղծելով առաջին կարգի լուսանկարչի համբավ՝ Վարդան դարձել է Ավինյոնի թատերական փառատոնի և ազգային ժողովրդական թատրոնի պաշտոնական լուսանկարիչ, իսկ հետո շարունակել է կարիերան որպես ֆոտոլրագրող։

2019 թվականի մարտի 29-ին 91 տարեկան հասակում մահացել է Անյես Վարդան։ Նա բուժվում էր քաղցկեղից, որը և հանդիսացել է մահվան պատճառ։

### Լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նոր ալիք, ֆեմինիզմ, հիմն երիտասարդությանը. Անիես Վարդայի լավագույն ֆիլմերը
* Պաշտոնական կայք
* Անյես Վարդան Senses of Cinema կայքում

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոնպառնասի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստներ
Քրիստոնեության ընդունումը Բոհեմիայում

[մինի|Պատմական նկար, որը ներկայացնում է [Քրիստոնեություն|քրիստոնեության ընդունումը Բոհեմիայում։ Մասնավորապես՝ Բորժիվոյ I-ի մկրտությունը։]]
**Քրիստոնեության ընդունումը Բոհեմիայում**, 9-րդ դարի վերջերին Բոհեմիայում քրիստոնեական գաղափարական ուսմունքի տարածումն ու հետագայում ընդունումը որպես պետական կրոն։ Ինչպես ավատատիրական հարաբերություններով զարգացող մյուս նորաստեղծ եվրոպական ազգային պետություններում, այնպես էլ Բոհեմիայում (ի սկզբանե՝ Բոհեմիայի իշխանություն և ապա՝ թագավորություն), նոր կրոնի ընդունումը մեծապես պայմանավորված էր պետական համակարգի ամրապնդման և ֆեոդալական խռովությունների ճնշման ձգտումով։ Մյուս դասային միապետությունների օրինակով, Բոհեմիայում ևս արտահայտված էր ավատատիրական աստիճանակարգությունը և դա է պատճառը, որ քրիստոնեությունը՝ որպես նոր կրոն, ի սկզբանե տարածում է գտնվում արքունի վերնախավի շրջանում։

Բոհեմիայի (ավելի ընդգրկուն իմաստով՝ չեխական հողերի) քրիստոնեացման գործընթացը սկսվում է 9-րդ դարի վերջին տասնամյակում՝ 884 թվականին՝ Բոհեմիայի իշխան Բորժիվոյ I-ի մկրտությամբ։ Նախորդ տասնամյակում քրիստոնեական ուսմունքը Չեխիայում տարածվել էր «սլավոնական առաքյալների»՝ բյուզանդացի միսիոներներ Կյուրեղի և Մեթոդիոսի ջանքերով։ Սկզբնական շրջանում գաղափարական առումով Բոհեմիայի քրիստոնեական ծեսը հարում էր արևելաքրիստոնեական ուղղափառ եկեղեցու (ավելի կոնկրետ՝ ռուս ուղղափառության) հանդիսակարգերին։ Հետագայում՝ արևմտաեվրոպական ազդեցությամբ և աշխարհաքաղաքական իրողություններով պայմանավորված, Բոհեմիայի եկեղեցին ընդունում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հավատքի շեշտադրումներն ու առանձնահատկությունները։ Արդյունքում՝ սկսվում են բոհեմների շարունակական բախումները չեխական հողերում բնակվող կաթոլիկ մորավների հետ։ 895 թվականին Պրահայի թեմն անցնում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու Ռեգենսբուրգյան եպիսկոպոսների նստավայրի առաջնորդության սահմաններում։ 973 թվականին Պրահայում հիմնվում է առանձին եպիսկոպոսարան։

10-րդ դարում չեխական կաթոլիկ եկեղեցու շարքերն են համարում առաջին տեղական սրբերը․ դրանք էին Բորժիվոյ իշխանի կինը՝ Լյուդմիլա Չեխը, վերջինիս թոռ Սուրբ Վացլավը, ինչպես նաև Բոհեմիայի եպիսկոպոս Ադալբերտ Պրահացին։ Սուրբ Վացլավի (աշխարհիկ անունով՝ Բոհեմիայի իշխան Վացլավ I-ը) ավարտին է հասցնում չեխական հողերի քրիստոնեացման գործընթացը՝ այն դարձնելով Բոհեմիայի թագավորության գրեթե ամբողջ բնակչության կողմից դավանվող կրոն։ Բոհեմիայի իշխան Բոլեսլավի դուստրը՝ Դոմբրուվկան, ամուսնանում է հարևան երկրի արքա Միեշկո I-ի հետ, ում էլ բախտ է վիճակվում դառնալ Լեհաստանի առաջին քրիստոնյա արքան։ 11-րդ դարի սկզբնին Բոհեմիան Չեխիայի միավորման իղձով համակված ռազմակալում է մորավների հողերը՝ վերջիններիս պարտադրելով կաթոլիկությունը։

## Տես նաև
* Քրիստոնեության ընդունումը Կիևյան Ռուսիայում
* Քրիստոնեության ընդունումը Լեհաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:884
Կատեգորիա:Բոհեմիա
Կատեգորիա:Եվրոպայի քրիստոնեացում
Կատեգորիա:Չեխիայի պատմություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեության ընդունում ըստ երկրի
You Should See Me in a Crown

**«You Should See Me in a Crown»** (ամբողջությամբ փոքրատառերով, անգլ.-ից՝ «դու պետք է ինձ թագով տեսնեիր»), ամերիկացի երգչուհի և երգահան Բիլլի Այլիշի երգը։ Թողարկվել է 2018 թվականի հուլիսի 18-ին «Darkroom» և «Interscope Records» լեյբլների միջոցով։ Գրել է երգչուհու եղբայր Ֆինիս Օ'Քոնելը, որը նաև երգի պրոդյուսերն է։ Երգը դրական արձագանքներ է ստացել երաժշտական քննադատների կողմից և մի շարք երկրների շքերթներում զբաղեցրել է առաջատար հորիզոնականներ՝ այդ թվում Միացալ Նահանգներում, Ավստրալիայում և Կանադայում։ Կանադայում ստացել է Ոսկե մրցանակ։ Այն Այլիշի դեբյուտային «When We All Fall Asleep, Where Do We Go?» ալբոմի առաջին թողարկված սինգլն է։

## Երգի մասին
Երգի վերնագիրը ստեղծվել է «BBC» հեռուստաընկերության Շերլոկ հեռուստասերիալի երկրորդ եթերաշրջանի երրորդ էպիզոդի հիման վրա՝ «The Reichenbach Fall» անվամբ, որտեղ չարագործ Ջիմի Մորիարթին ասում է. «…սիրելիս, դու ինձ պետք է թագով տեսնեիր»։ Բիլին և Ֆինիսը, որոնք հեռուստասերիալի երկրպագուներն են, մտածեցին` խոսքերը խորիմաստ էին, և որոշեցին երգ գրել դրա վերաբերյալ։

## Ստեղծագործություն և բառեր
Երգը հիփ հոփ և թրեպ ժանրի է։ «NME» ամսագիրը երգը նկարագրել է որպես «ծնվող փոփ հիմն»։ Բացման երաժշտությունը երգահանների հոր դանակները սրելու ձայնագրությունն է։ Այլիշի երգեցողությունը համեմատվում է քրթմնջոցի և շշուկի հետ։ Երգի բառերը Այլիշի աշխարհին իշխելու ծրագրի մասին է։

## Տեսահոլովակ
Երգի ուղղահայաց տեսահոլովակը թողարկվել է 2018 թվականի օգոստոսին, որտեղ Այլիշն ամբողջությամբ պատված սարդերով երգում է երգը։ «Earmilk»-ից Ռեյչլ Հեմերմուլերը գրել է, որ տեսահոլովակում «անվախ էմոցիան համադրվում է շատ համարձակ արտիստի հետ, որը դեռ նոր է սկսել տարածել ձայնը և ոճը երաժշտական աշխարհում»։ Այլիշը նշում է Դիանա անունով մի կնոջ՝ որպես տեսահոլովակի ներշնչանք, և պատմել է «CR Fashion Book»-ին, որ «նա ցույց տվեց` ինչպես է սարդը դնում իր բերանի մեջ, և հետո ես կրկնեցի։ Սարդերը իմ դեմքի վրա էին և մազերիս մեջ։ Ես հավանեցի դա։ Ես երբեք չէի մտածի, որ երբևէ նման բան կանեմ»։

## Հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2018 երգեր
Կատեգորիա:2018 սինգլներ
Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի գրած երգեր
Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի երգեր
Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի գրած երգեր
Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի պրոդյուսերավորած երգեր
Փրինս Պատրիկ (կղզի)

**Փրինս Պատրիկ (կղզի)** (), կղզին  գտնվում է Կանադական արկտիկական կղզեխմբի կազմում, պատկանում է Կանադային և ամենաարևելյանն է Եղիզաբեթ Թագուհու Կղզիների խմբում։ Պատկանում է Կանադայի հյուսիսարևմտյան տարածքներին։ Փրինս Պատրիկ կղզին անմարդաբնակ է (2012)։

## Աշխարհագրություն
մինի|Պրինց Պատրիկ կղզու քարտեզը|alt=|ձախից|254x254px

Կղզու մակերեսը կազմում է 15 848 կմ², մեծությամբ զբաղեցնում է 55-րդ տեղը երկրագնդի բոլոր կղզիների շարքում և 14-րդը Կանադայում։ Ամբողջ տարին ծածկված է ձյան և սառույցի շերտով և այն Կանադայի ամենադժվարանցանելի վայրերից մեկն է։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է ընդամենը 279 մ։ Կղզին գտնվում է ակտիվ սեյսմիկ գոտում։ Ափի երկարությունը կազմում է 1672 կմ։

## Պատմություն
Փրինս Պատրիկ կղզին հետազոտվվել է 1853 թվականին (շատ ավելի ուշ) և անվանվել է ի պատիվ արքայազն Արթուր Վիլհեմ Պատրիկի, հերցոգ՝ Կոնաուտի և Ստրաթհերնի։ Նա 1911-1916 թվականներին համարվում էր գեներալ նահանգապետ։

1948 թվականի Կանադայի և Ամերիկայի ռազմական գերատեսչություններ աջակցությամբ կղզում բացվում է լայնամասշտաբ արկտիկական օդերևութաբանական կայան (ԼԱՕԿ), Մոլդ Բեյ անվանումով։ Կայանի աշխատակազմը կազմում էր 40-50 մարդ։ 1997 թվականին կայանը փակվում է ֆինանսական սղության պատճառով, որն էլ փոխարինվում է ավտոմատացված կայանով։ 2007 թվականի տվյալներով՝ կայանի շինությունները դեռևս կանգուն են։

մինի|Փրինս Պատրիկ կղզին (Նասայի տիեզերական լուսանկար)|alt=|աջից|200փքս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադական Արկտիկական կղզեխումբ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Անրիի ռեակցիա

**Անրիի ռեակցա**, նիտրոալդոլային ռեակցիա (), ալդոլային տիպի ռեակցիա ալդեհիդների և նիտրոմեթանի միջև։

Նուկլեոֆիլ միացման փուլը կատալիզվում է հիմքերի միջոցով և α դիրքում ակտիվ ջրածնի առկայության դեպքում ընթանում ջրի անջատումով։ Անրիի ռեակցիայով հիմնականում ստացվում են β-հիդրօքսինիտրոմիացություններ, արոմատիկ ալդեհիդների դեպքում՝ նիտրոալկաններ։

frameless|կենտրոն|734x734փքս

## Առանձնահատկություններ
Անրիի ռեակցիայի առանձնահատկություններն են.
* Բոլոր փուլերը դարձելի են
* Կարելի է օգտագործել բավարար ուժի հիմքեր, օրինակ՝ մետաղների հիդրօքսիդներ, կարբոնատներ, ֆտորիդ իոնի աղբյուրներ, պոլիմերային բնույթի հիմքեր և այլն։
* Լուծիչի ընտրությունը էական նշանակություն չունի։
* β-հիդրօքսինիտրոմիացությունները ստացվում են երկու դիաստերեոմերի խառնուրդի ձևով և ռեակցիայի պայմանների փոփոխությունների միջոցով հնարավոր է ստանալ դրանցից որևէ մեկը։

## Ստերեոընտրողականություն
Անրիի ռեակցիայի արդյունքում ձևավորվում է երկու նոր ստերեոկենտրոններ և տեսականորեն հնարավոր է ստացվեն 4 ստերեիզոմերներ։ Սովորաբար ստացվում է դիաստերեոմերների խառնուրդ, սակայն հնարավոր է խիրալ լիգանդների կիրառմամբ մեծացնել դրանցից որևէ մեկի ելքը։ Այսպես, ցինկի տրիֆլատի, դիիզոպրոպիլամինի (DIPEA) և խիրալ լիգանդ (+)-N-մեթիլէֆեդրինի ներկայությամբ բենզալդեհիդի և նիտրոմեթանի  փոխազդեցությունից հնարավոր է ստանալ էնանտոսելեկտիվ կոնդենսացիայի վերջանյութ։

Անրիի ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվ ավելի բարդ օրինակներից մեկը ներկայացված է ստորև։

center|564x564px

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Կատեգորիա:Կոնդենսացման ռեակցիաներ
Կայինարի

**Կայինարի** (), քաղաք Մոլդովայում։ Գտնվում է Կաուշանիի շրջանում։ Քաղաքի վարչական տարածքում է նաև Կայինարի երկաթուղային կայարանը։

## Աշխարհագրություն
Կայինարին գտնվում է Մոլդովայի հարավ-արևելքում։ Այն երկաթուղային կայարան է։

## Պատմություն
Բնակավայրը քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1985 թվականին։ 1985 թվականի օգոստոսի 13-ին այն ձևավորվել է որպես Դումբրավենսկի շրջան։

1991 թվականի մայիսի 23-ին անվանափոխվել է՝ դառնալով կրկին Կայինարի։ Համանուն շրջանի կազմի մեջ են մտել 17 կոմունա և 31 գյուղական համայնք։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կայինարիի բնակչությունը կազմել է 3803 մարդ, որից 1870 տղամարդ, 1933 կին։

Բնակչության ազգային կազմը․

## Հայտնի անձինք
*Ալեքսեյ Մատեևիչ (1888-1917), մոլդովացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, Մոլդովայի օրհներգի տեքստը դարձած «Limba noastrǎ» /«Մեր լեզուն»/ բանաստեղծության հեղինակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ioniță Veaceslav : Ghidul orașelor din Republica Moldova/ Veaceslav Ioniță. Igor Munteanu, Irina Beregoi. - Chișinău,: TISH, 2004 (F.E.-P. Tipografia Centrală). 248 p. ISBN 9975-947-39-5

## Արտաքին հղումներ
* Site al or.Cainari 
*Vinăria Căinari

Կատեգորիա:1985 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքներ
Հարավային Ալպեր

**Հարավային Ալպեր**, Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզու արևմտյան առափնյա մասով ձգվող լեռնաշղթայի ընդհանուր անվանումը։ Այդ լեռնազանգվածի 17 գագաթների բարձրությունն անցնում է 3000 մետրից։ Դրանցից ամենաբարձրը հանդիսանում է Կուկա լեռը (), որը երկրի տեղաբնիկների լեզվով հայտնի է նաև որպես Աորակի (մաորի՝ *Aoraki*)։ Նրա բարձրությունը կազմում է  3724 մ.

Լեռնագագաթներն իրարից բաժանված են սառցադաշտերով, դրանցից շատերը արևելյան մասում ծածկված են լճերով, դրանց թվում են Կոլրիջ լիճը հյուսիսում և Վակատիպու լիճը հարավում։  1970-ական թվականների վերջին իրականացված տեղագրման համաձայն Հարավային Ալպերում հաշվվում էր մոտավորապես 3000 սառցադաշտ, որոնցից յուրաքանչյուրի  մակերեսը մեկ հեկտարից ավել է , դրանցից ամենաերկարը Թասման սառցադաշտն է՝ ունի  23,5 կիլոմետր երկարություն, որը զիջում է 1960–ական թվականներին գրանցված  առավելագույն՝ 29 կիլոմետրին։

Բնակավայրերը ներառում են  Մաուրի Սպրինգսը, Լյուիս լեռնանցքում գտնվող սպա–կենտրոնը, Արթուր լեռնանցքի քաղաքը և Մաունտ Կուկ գյուղը։

Նոր Զելանդիայի Ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցը Հարավային Ալպերը հատում են  Լյուիսի լեռնանցքը (SH7), Արթուրի լեռնանցքը (SH73), Խաաստի լեռնանցքը (SH6) և դեպի դեպի Մալֆորդ տանող ճանապարհը (SH94)։

Հարավային Ալպեր անվանումը լեռնաշղթային տրվել է կապիտան Կուկի կողմից 23 марта 1770 թվականի մարտի 23–ին, որը նկարագրում էր նրանց  «անհասանելի բարձրությունը»։ Ավելի վաղ դրանք հիշատակվում էին Աբել Թասմանի կողմից 1642 թվականին, որի նկարագրության մեջ Հարավային կղզու արևմտյան մասը հաճախ ներկայացվում է որպես «բարձունք»։ 1998 թվականին, երբ ընդունվեց օրենք Նուգայ Տախուի պահանջների կարգավորման մասին, տարածքի անվանումը պաշտոնական փոփոխվեց Հարավային Ալպերի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի աշխարհագրություն
Կանտեմիր

**Կանտեմիր** (), քաղաք Մոլդովայում։ Կանտեմիրի շրջանի կենտրոնն է։

## Պատմություն
Կանտեմիրը հիմնադրվել է 1973 թվականի ապրիլին։ Քաղաքը անվանակոչվել է Մոլդովայի իշխան,  պատմաբան, արևելագետ, փիլիսոփա, երաժշտագետ, պետական-քաղաքական գործիչ Դիմիտրիե Կանտեմիրի անունով։

## Աշխարհագրություն
Կանտեմիր քաղաքը գտնվում է Մոլդովայի հարավ-արևմուտքում, Պրուտ գետի մոտ, որով անցնում է Ռումինիայի հետ պետական սահմանը։ Քաղաքի տարածքով է անցնում Քիշնև-Լեովա-Կագուլ ավտոճանապարհը։ Մայրաքաղաք Քիշնևից գտնվում է 126 կմ հարավ։ Քաղաքի սահմանի մոտ է գտնվում Մոլդովայի վերջին երկաթուղային կայարան Պրուտ II-ը։

## Արդյունաբերություն
Կանտեմիրը համարվում է Մոլդովայի գինեգործության կենտրոններից մեկը։

## Բնակչություն
Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կանտեմիրում ապրում են հետևյալ ազգությունները․

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Veaceslav Ioniță. Igor Munteanu, Irina Beregoi: Ghidul orașelor din Republica Moldova. Chișinău,: TISH, 2004 (F.E.-P. Tipografia Centrală). 248 p. ISBN 9975-947-39-5

## Արտաքին հղումներ
*Cantemir County Businesses
*View at Terraserver

Կատեգորիա:1973 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքներ
Գրեմմի՝ վոկալային կամ գործիքավորված հարդ-ռոք/մետալ ոճում լավագույն կատարման համար

«Գրեմմի» «Վոկալային կամ գործիքավորված հարդ-ռոք/մետալ ոճում լավագույն կատարում» անվանակարգում շնորհվել է միայն մեկ անգամ՝ 1989 թվականին Գրեմմիի 31-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ՝ հարդ ռոք կամ հևի մետալ ժանրերում լավագույն երգերի/ալբոմների համար։ Ամեն տարի ԱՄՆ արվեստի և ձայնագրության գիտությունների ազգային ակադեմիան ընտրում էր մի քանի թեկնածուների՝ «գեղարվեստական նվաճումների, տեխնիկական վարպետության և ձայնագրության զարգացման մեջ զգալի ներդրման համար, առանց հաշվի առնելու ալբոմի վաճառքը և դիրքը չարթերում։

1988 թվականին ակադեմիան առաջին անգամ անվանակարգ սահմանեց ծանր երաժշտական ժանրերի՝ հարդ-ռոք և հեվի-մետալի ներկայացուցիչների համար, որոնք 1980-ականներին արագորեն ճանաչում էին ձեռք բերում։ Նրանց համար սահմանվեց մեկ միասնական անվանակարգ՝ «Վոկալային կամ գործիքավորված հարդ-ռոք/մետալ ոճում լավագույն կատարում»։ Մրցանակի առաջին հավակնորդների շարքում այնպիսի արտիստների ձայնագրություններ էին, ինչպիսիք են Jane's Addiction, Իգգի Փոփը և AC/DC-ն, ինչպես նաև Metallica (...And Justice for All) և Jethro Tull (Crest of a Knave) խմբերի ալբոմները։ Չնայած այն բանին, որ ֆավորիտ սկավառակը համարվում էր Metallica խմբինը, մրցանակը շնորհվեց Jethro Tull-ին։ Մրցանակը շնորհողներ Լիտա Ֆորդն ու Էլիս Կուպերը ցնցված էին։ Արդյունքը կարդացած Կուպերը բավականին վրդովված էր երևում, իսկ Ֆորդը հազիվ էր զսպում ծիծաղը՝ վրդովված հանդիսատեսի բացասական արձագանքի ֆոնի վրա։ Ավելի մեծ խառնաշփոթ առաջացրեց Jethro Tull խմբի առաջատար՝ Իեն Անդերսոնի արձագանքը, որն ընդհանրապես անտեսել էր մրցանակաբաշխությունը, քանզի համոզված էր, որ իր խումբը չի հաղթելու և իր արվեստն ընդհանրապես հարդ-ռոքի մաս չէր համարում։ Նա հայտարարեց, որ մրցանակը, հավանաբար, տրվել է խմբի երաժշտական արժանիքների, այլ ոչ առանձին ձայնագրության համար։ Մրցանակաբաշխության արդյունքները ԶԼՄ-ներում մեծ քննարկումների պատճառ դարձան և հանգեցրեցին ակադեմիայի աշխատանքի քննադատության, քանի որ շատ լրագրողներ Jethro Tull-ը չէին համարում ոչ հարդ-ռոք, և ոչ էլ առավել ևս մետալ խումբ։ Արդյունքում, «Գրեմմի» ղեկավարությունը որոշում ընդունեց արդեն հաջորդ տարի այս երկու ժանրերը բաժանելու տարբեր անվանակարգերի՝ «Հարդ-ռոք ոճի լավագույն կատարում» և «Լավագույն մետալ կատարում»։ Այս միջադեպը, թերևս, ակադեմիայի անդամների և հանրության կարծիքի միջև կապի բացակայության ամենավառ օրինակն է։ Մասնավորապես, «Entertainment Weekly» ամսագրի խմբագրությունը այն համարել է մրցանակաբաշխության պատմության ամենամեծ ձախողումը։

2012 թվականին Գրեմմիի ընդհանուր վերակազմակերպման արդյունքում անվանակարգը նորից վերադարձվեց։ «Հարդ-ռոք ոճի լավագույն կատարում» և «Լավագույն մետալ կատարում» անվանակարգերը միավորվեցին նոր՝ փոքր-ինչ վերանվանված «Հարդ-ռոք/ մետալ ոճի լավագույն կատարում» անվանակարգում։ Սակայն, 2013 թվականին ակադեմիայի ղեկավարությունը որոշում կայացրեց կրկին տարանջատել այս երկու ժանրերը՝ առանձին ուղղվածություններով, վերադարձնելով «Լավագույն մետալ կատարում» անվանումը մետալ կատարումերի համար․ իսկ հարդ-ռոքը ներառեց «Լավագույն ռոք կատարում» անվանակարգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրեմմիի անվանակարգեր
Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով
Լեհերը Բոսնիա և Հերցեգովինայում

[մինի|աջից|Առաջին լեհ գաղթականները Չելինովաս գյուղում, [Գրադիշկա (Բոսնիա և Հերցեգովինա)|Գրադիշկա քաղաքի մոտ]]
Լեհերը Բոսնիա և Հերցեգովինայի սահմանադրորեն 17 ճանաչված ազգային փոքրամասնություններից մեկն են:Լեհերը այստեղ հաստատվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայում Ավստրո-Հունգարիայի իշխանության օրոք և հիմնականում բնակություն են հաստատել Բոսնիայի հյուսիսում՝ բերելով նորագույն տեխնոլոգիաներ և հմուտ աշխատուժ։ Նրանց ճակատագիրը սերտորեն կապված էր ուկրաինական փոքրամասնության հետ և միասին մասնակցել են Առանցքի ուժերի դեմ Հարավսլավիայի դիմադրությանը։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո բոսնիացի լեհերը դժվարորեն էին պահպանում իրենց իրավունքները որպես փոքրամասնություն տեղացի բնակչության և ֆաշիստների հետապնդումներից։ Դա ստիպեց, որպեսզի նրանց մեծ մասը դիմի լեհական կառավարությանը հայրենադարձության խնդրանքով։ 1930 թվականի տվյալներով Բոսնիա և Հերցեգովինայում կար 30000 լեհ, մինչդեռ ներկայումս կա հազարից քիչ լեհ։ Նրանք հիմնականում բնակվում են խոշոր քաղաքներում՝ Սարաևո, Բանյա Լուկա, Զենիցա և Մոստար։ Բոսնիացի լեհերը և իրենց սերունդները պահպանում են բոսնիական սովորույթները և մշակույթը։ 1991 թվականի մարդահամարի տվյալներով Բոսնիա և Հերցեգովինայում կար 526 լեհ։ Ներկայումս նրանց թիվը մի քանի հարյուրից մինչև հազար է։ 2013 թվականի մարդահամարով Բոսնիա և Հերցեգովինայում կա լեհ համարվող 258 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհական սփյուռք
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կորնեշտի

**Կորնեշտի** (), քաղաք Մոլդովայում։ Գտնվում է Ունգենսկի շրջանում։ Քաղաքի կազմի մեջ է մտնում Ռոմոնովկա գյուղը։

## Աշխարհագրություն
Կորնեշտի քաղաքը գտնվում է Մոլդովայի արևմուտքում։ Այստեղ է գտնվում Պերևալ երկաթուղային կայարանը, որով անցնում է Քիշնև-Ունգենի երկաթգիծը։

Քաղաքը գտնվում է մայրաքաղաք Քիշնևից 72 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Կորնեշտիի մասին առաջին հիշատակումը վերաբերում է 1436 թվականին։

1860-ական թվականներին Կորնեշտին դառնում է Բեսարաբիայի նահանգի Բելեցկի գավառի վոլոստային քաղաք։

1918-1940 թվականներին Կորնեշտին եղել է Ռումինիայի թագավորության համանուն պլասի կենտրոնը։

1940 թվականի նոյեմբերի 11-ից մինչև 1956 թվականի հունվարի 9-ը եղել է գյուղ՝ Կորնեշտի շրջանի վարչական կենտրոնը։

1951 թվականի սեպտեմբերի 3-ին բնակավայրին տալիս են քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ, իսկ Մոլդովայի ԽՍՀՄ-ից դուրս գալուց հետո՝ 1994 թվականին Կորնեշտին դառնում է քաղաք։

Քաղաքում գործել են պտուղ-բանջարեղենի, գինու, յուղ-պանրի գործարաններ։

## Բնակչություն
Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կորնեշտիի բնակչությունը կազմել է 2781 մարդ, որից  1327-ը՝ տղամարդ, 1454-ը՝ կին։

## Հայտնի անձինք
* Դանիիլ Ռիդել (1884-1933), խորհրդային դիվանագետ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ioniță Veaceslav : Ghidul orașelor din Republica Moldova/ Veaceslav Ioniță. Igor Munteanu, Irina Beregoi. - Chișinău,: TISH, 2004 (F.E.-P. Tipografia Centrală). 248 p. ISBN 9975-947-39-5

Կատեգորիա:1994 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքներ
Քորնուոլիս (կղզի, Կանադա)

**Քորնուոլիս** (, ), կանադական արկտիկական կղզեխմբի կղզի, վարչականորեն պատկանում է Կիկիտանի շրջանի Նունավուտ նահանգին։

մինի|Քորնուոլիս կղզի, Նասայի տիեզերական պատկեր|alt=|ձախից

Կղզու մակերեսը 6 995 կմ² է, որն իր մակերեսով աշխարհում զբաղեցնում է 96-րդ տեղը, իսկ Կանադայում՝ 21-րդը։ Ափի երկարությունը կազմում է 636 կմ։

Քորնուոլիս կղզին Սոմերսեթ կղզուց բաժանվում է 51 կմ լայնությամբ Բարոու նեղուցով, դեպի հյուսիսարևելք Դեվոն կղզուց՝  28 կմ լայնությամբ Վելինգտոնի նեղուցով և Բաթերստ կղզուց՝ Քուինս նեղուցով, որը ընկած է դեպի արևելք։ Քորնուոլիս և Բատերստ կղզիների միջև ընկած են բազմաթիվ փոքր կղզիներ, այդ թվում է նաև Լիթլ Քորնուոլիսը, իսկ ավելի հյուսիս ընկած է ոչ մեծ կղզի Բեյլի Համիլտոնը։

Կղզու մաքսիմալ երկարությունը 115 կմ է, լայնությունը՝ 90: Կղզու լանդշավտի մեծ մասը կազմում են ցածրադիր  հարթավայրերը, միայն կղզու հարավարևմտյան մասն է գոգավոր:Կղզու մաքսիմալ բարձրությունը 90 կմ է։ Միակ բնակավայրը Րեզոլյուտն է։

## Պատմություն
Քորնուոլիս կղզին հայտնագործվել է 1819 թվականին, Ուիլյամ Պարրիի կողմից և անվանվել ի պատիվ բրիտանական ադմիրալ Ուիլյամ Քորնուոլիսի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Корнуо́ллис (Корнваллис): Советская энциклопедия, 1953. — С. 28. — (Большая советская энциклопедия :в 51 т./ гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 23).

Կատեգորիա:Կանադական Արկտիկական կղզեխումբ
Տորիչելլիի փորձ

մինի|Էվանջելիստա Տորիչելի|alt=
**Տորիչելլիի փորձ**, մթնոլորտային ճնշման նպատակով 17-րդ դարում իտալացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Էվանջելիստա Տորիչելլիի կողմից իրականացած փորձ։ Փորձի հիմքում պատմության մեջ առաջին անգամ ստեղծված պարզագույն սնդիկային ճնշաչափն էր։

Փորձը մեծ հայտնիություն է ձեռք բերել կողմնակի երևույթի՝ վակուումի առաջացման շնորհիվ։ Վերջինս ստացել է «**տորիչելյան դատարկություն**» անվանումը։

## Փորձի նկարագրություն
thumb|150px|Տորիչելիի փորձ
Տորիչելլին մոտ 1 մետր երկարությամբ ապակե խողովակը, որը մի կողմից հալափակված էր, լցրել է սնդիկով և ձեռքով փակել։ Այնուհետև այդ խողովակը շրջված ընկղմել է սնդիկով լցված տարայի մեջ և բացել այն։ Սնդիկի մի մասը լցվում է տարայի մեջ և ապակե խողովակի վերին մասում առաջանում է անօդ տարածություն կամ, այսպես կոչված, տորիչելյան դատարկություն, ընդ որում, սնդիկի սյան բարձրությունը մնում է հաստատուն՝ մոտ 760 մմ՝ հաշված տարայի սնդիկի մակերեսից։

## Բացատրություն
Մթնոլորտային ճնշումը տարայի սնդիկի վրա վերևից ներքև գործադրում է ճնշում, իսկ Պասկալի օրենքի համաձայն ապակե խողովակի սնդիկի վրա գործադրում է ճնշում՝ ներքևից վերև։ Հեղուկն ունի զանգված և այդ պատճառով ծանրության ուժի կողմից ձգվում է դեպի ներքև։ Երկու ուժերը հավասարակշռվում են այնպես, որ անոթում մնա այնքան հեղուկ,որպեսզի վերջինիս առաջացրած ճնշումը հավասարվի արտաքին մթնոլորտային ճնշմանը։ Յուրաքանչյուր հեղուկի համար իր  խտությունից կախված սյան բարձրությունը կլինի`

h=P/g\rho,

որտեղ   -ն մթնոլորտային ճնշումն է, իսկ  -ն՝ ազատ անկման արագացումը։ Այս բանաձևից հետևում է, որ ջրի սյան բարձրությունը հավասար է մոտ 10 մ։

## Տես նաև
*Վակուում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիզիկական փորձեր
Կատեգորիա:Վակուում
Լեովա

**Լեովա** (), քաղաք Մոլդովայում։ Գտնվում է Լեովայի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Լեովա քաղաքը գտնվում է Պրուտ գետի ափին՝ Յարգարա երկաթուղային կայարանից 22 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։

## Զինանշան
*Ընդունման տարեթիվ՝* 1934 թվական։

*Նկարագիր․* կարմիր վահանի վրա պատկերված է արծաթե ատամնավոր զոլ, որի մոտ կանգնած է արծաթե առյուծը։ Վահանը պսակված է ոսկե թագով, որն ունի երեք աշտարակ։

## Պատմություն
1897 թվականին Լեովոյում ապրում էր 4877 բնակիչ, որից 2773-ը՝ հրեաներ (57 %)։ Համաձայն 1930 թվականի նոյեմբերի 29-ի մարդահամարի տվյալների բնակչության երկու երրորդը ռումինացի/մոլդովացիներ էին, իսկ 35,5 %՝ հրեաներ։

Խորհրդային Մոլդովայի տարիներին Լեովայում գործել են կաթ-պանրի, գինու գործարաններ։

1940 թվականին բնակավայրին շնորհվում է քաղաքի կարգավիճակ։

1972 թվականին քաղաքում ապրում էր 9 5892 մարդ, իսկ 1991 թվականին՝ 12 հազար։

## Բնակչություն
### Ազգային կազմ
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Լեովայում ապրում են հետևյալ ազգությունների մարդիկ՝

## Քույր քաղաքներ
*  Վետրիշոայա, Ռումինիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1940 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքներ
Սակուրա (երգ)

right|250px|Նոտաներ
մինի|Հատված «Սակուրա, սակուրա» երաժշտությունից՝ 13 լարանի կոտոյի վրա
մինի|Հասույ Կավասե, Ատագոյաման գարնանը, 1921

**Սակուրա** (), ճապոնական ժողովրդական երգ։ Ի հայտ է եկել Էդոյի դարաշրջանի վերջում։ Այն կապված է խանամիի՝ ծաղկունքի դիտման ճապոնական սովորույթի հետ։

## Երաժշտություն
Մեղեդին հիմնված է g-b-c-d-f պենտատոնիկայի վրա։ Ավանդաբար կատարվում է կոտո գործիքով։

## Երգի տեքստ
Բնօրինակ տեքստը, ամենայն հավանականությամբ, ծագել է երաժշտության հետ Էդոյի ժամանակաշրջանի վերջում։
 

1941 թվականին կրթության և գիտության նախարարությունը երգերի հավաքածու հրատարակեց, որի մեջ «Սակուրա»-յի բնօրինակ տեքստին ավելացվել էր ևս մեկ տուն.

## Ակնարկ
Երգի առաջին հրատարակումը անգլալեզու հրատարակությունում իրականացրել է Իձավա Սյուձին 1888 թվականին։ Նա այն ներառել է կոտո նվագել ուսուցանող ճապոնական երաժշտության հավաքածուի մեջ։

Այժմ այս երգն ուսումնասիրվում է մի շարք երկրների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի երաժշտական դպրոցներում։

Ըստ Օքլենդի համալսարանի երաժշտական կրթության ասպիրանտ Սինկո Կոնդոյի փորձի՝ ամերիկացի երեխաների շրջանում «Սակուրա»-յի երաժշտությունը տխուր կամ սարսափազդու բովանդակություն ունեցող մեղեդու տպավորություն է թողնում, մինչդեռ ճապոնացիների տեսանկյունից այն ուրախ, կենսասեր և հիանալի եղանակ է։ Սակայն երբ երգի ունկնդրումն ուղեկցվել է ծաղկող բալենու նկարների դիտմամբ, ամերիկացի երեխաներն այն ավելի դրական են ընկալել և զուգորդել ճապոնական մշակույթի հետ։

## Մշակույթում
«Սակուրա»-յի մեղեդին NHK ռադիոկայանում օգտագործվում է որպես կանչող ազդանշան։

## Պատկերասրահ

Yōshū Chikanobu Azuma Hanami.jpg|Տոյոխարա Տիկանոբու, «Աձումա» շարք, 1896
Kuniyoshi Ishiyakushi.jpg|Ուտագավա Կունիյոսի, «Տոկայդոյի 53 կայանները», 1845-1846


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժողովրդական երգեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Ժաննա դ'Արկ (նկար, Ռոսսետտի)

**«Ժաննա դ'Արկ»**  անգլիացի նկարիչ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի  յուղանկարն է, վրձնել է 1882 թվականին։ Նկարիչը նկարն ավարտել է իր մահից մի քանի օր առաջ, և այն դարձել է նրա վերջին  աշխատանքը։ Նկարը ստեղծվել է պատվերով, սակայն այն հանվել է աճուրդի, որն անց է կացվել նկարչի մահվանից հետո՝  1883 թվականին։ 1909 թվականից գտնվում է Ֆիցուիլյամի թանգարանում։

Նկարը գրեթե ամբողջությամբ կրկնում է 1864 թվականին Ռոսսետտիի կողմից ստեղծված ջրանկարը, ինչը ստեղծվել է 1863 թվականի նրա մեկ այլ ստեղծագործության՝ «Ազատագրման սուրը համբուրող Ժաննա դ'Արկը»  մոտիվներով։ Ժաննա դ'Արկի պատկերը ստեղծելիս Ռոսսետտին կենտրոնացել է կին-զինվորի և գեղեցկության ու սիրո միաձուլման վրա։ Ասեղնագործված հագուստի  ու կաշվի տաք գույները, ծփացող շեկ վարսերը  հակադրվում են սառը, մետաղական սպառազինությանը։ Նկարի համար բնորդուհի է դարձել Ջեյն Մորիսը։


Rossetti, Jeanne d'Arc embrassant l'épée de la Délivrance ( Musée d'art moderne et contemporain de Strasbourg ).JPG|«Ազատագրման սուրը համբուրող Ժաննա դ'Արկը»
Պատկեր:Dante Gabriel Rossetti - Joan of Arc (1864).jpg|Ջրանկար 1864 թվական։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1882 նկարներ
Կատեգորիա:Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի նկարներ
Ժաննա Մարի Դարե

**Ժաննա Մարի Դարե** (), ֆրանսիացի դաշնակահարուհի։ Ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիան (1919), Իզիդոր Ֆիլիպի և Մարգրիտ Լոնգի աշակերտուհին է։ Իր դեբյուտը կատարել է 14 տարեկան հասակում, 16 տարեկանում կատարել է առաջին ձայնագրությունները, 21 տարեկանում կատարել է (Լամուրի նվագախմբի հետ Պոլ Պարեի ղեկավարությամբ) Կամիլ Սեն–Սանսի բոլոր հինգ ֆորտեպիանոյի կոնցերտները մեկ երեկոյի ընթացքում (հետագայում Դարեն կրկնել է այդ ծրագիրը մի քանի անգամ, 1955 թվականին այն ձայնագրել է Լուի Ֆուրեստե դիրիժորի հետ և ընդհանրապես հայտնի է եղել հարգալից–ծաղրական) «տիկին Սեն–Սանս» մականունով։ Ելույթ է ունեցել Եվրոպայում, առաջին անգամ այցելել է ԱՄՆ միայն 1962 թվականին (Կարնեգի հոլլում համերգ Բոստոնյան սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ Շառլ Մյունշայի ղեկավարությամբ)։ Դարեի երգացանկի զգալի մասը զբաղեցրել է ֆրանսիական երաժշտությունը, քանի որ երիտասարդ տարիքում  նրա հետ աշխատել են հենց հեղինակները, հատկապես՝ Սեն–Սանսը, Գաբրիել Ֆորեն, Մորիս Ռավելը, բացի այդ Ֆերենց Լիստի ստեղծագործության սիրահար  Դարեն խորհրդակցում է նրա աշակերտ Իշտվան Տոմանի հետ։ Նրա  ձայնագրություններում բացի  Սեն–Սանսի կոնցերտներից մեծ հաջողությամբ օգտագործվել  են Վենսան դը Էնդիի ֆրանսիական երգի թեմայով Սիմֆոնիան (Լամուրեի նվագախմբի հետ Լուի Ալբեր Վոլֆի ղեկավարությամբ, 1931) Ֆերենց Լիստի և Ֆրեդերիկ Շոպեն ստեղծագործությունները։ 1958–1975 թվականներին Փարիզի կոնսերվատորիայի պրոֆեսորը, երկար տարիների ընթացքում անցկացրել է ամառային մաստեր–կլասներ Նիսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Վարդերն արագ քաղեք (նկար, Ուոթերհաուս, 1909)

**«Վարդերն արագ քաղեք»** (), անգլիացի նկարիչ Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի  նկարը, հեղինակն այն  վրձնել է 1909 թվականին (մինչև վերջերս հստակ ամսաթիվը հայտնի չէր)։ Սա նկարի երկրորդ և առավել հայտնի տարբերակն է։ Նույն անվանումով առաջին տարբերակն ստեղծվել է 1908 թվականին և գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։

Նկարում պատկերված են սիրուն կանայք, որոնք ընդարձակ մարգագետնում վարդեր են քաղում։ Անվանումը փոխառնվել է 17-րդ դարի պոեմից՝ «Օրիորդներին․շտապեք լրացնել բաց թողածը», որի հեղինակը հանդիսանում է  բանաստեղծ Ռոբերտ Գերիկը։ Բանաստեղծը մեծարելով գարնան և երիտասարդության ուրախությունները, խորհուրդ է տալիս մի կողմ նետել համեստությունը և արագ հարսանեկան զգեստ հագնել, քանի որ երիտասարդությունը  արագ է սահում և ամեն ինչ  «մոտենում է մայրամուտին»։
[thumb|160px|left|<center> «Վարդերն արագ քաղեք»  նկարի առաջին տարբերակը,[1908&nbsp;թ.]]

Բառացի *«Gather Ye Rosebuds While Ye May»* կարելի է թարգմանել այսպես․ «Քաղեք կոկոն վարդերը, քանի կարող եք»։

2007 թվականի ապրիլին Սոթբիս աճուրդում նկարը գնահատվել է  2,5 միլիոն ԱՄՆ դոլար, չնայած չի վաճառվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Gather Ye Rosebuds While Ye May'' Odon Wagner Gallery կայքում
* էսքիզ նկարի համար (1909 թվական)

Կատեգորիա:1909 նկարներ
Կատեգորիա:Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարներ
Կատեգորիա:Նկարներ մահվան մասին
Պոլիովիրուս

**Պոլիովիրուս կամ պոլիոմիելիտի վիրուս** ընտանիքին պատկանող էնտերովիրուսների (*Enterovirus*) տեսակ, մարդու պոլիոմիելիտ առաջացնող վարակիչ ագենտ։

Պոլիովիրուսի վիրիոնը պարունակում է գենոմային ՌՆԹ և սպիտակուցային կապսիդ։ Գենոմային ՌՆԹ-ն ներկայացված է միաշղթա (+)ՌՆԹ-ով և ունի մոտ 7 500 նուկլեոտիդ։ Վիրուսային մասնիկի տրամագիծը մոտ 300 անգստրեմ է և ունի իկոսաեդրի համաչափություն։

Պոլիովիրուսը առաջին անգամ ստացել է 1909 թվականին Կարլ Լանդշտայները և Էրվին Պոպպերը։ 1981 թվականին պոլիովիրոիսի գենոմը վերծանվել է երկու տարբեր խմբերի կողմից։

Ներկայումս պոլիովիրուսը հանդիսանում է ամենալավ բնութագրված վիրուսներից մեկը և հանդիսանում է հարմար մոդել ՌՆԹ պարունակող վիրուսների կենսաբանության ուսումնասիրման համար։

Գոյություն ունի երեք տիպի վայրի պոլիովիրուս՝ տիպ1 (ամենաշատը տարածված է Աֆղանստանում և Պակիստանում), տիպ2 (ոչնչացված է բնության մեջ), տիպ3 (2012 թվականից չի հանդիպում բնության մեջ), ինչպես նաև երեք տիպի շրջանառվող վակցինացման ծագման պոլիովիրուս՝ *цПВВП1*, *цПВВП2*, *цПВВП3:*

## Պատկերասրահ

Poliovirus life cycle.png|300px|thumb|աջից|պոլիովիրուսի կենսական ցիկլը:
Poliovirus life cycle.png|300px|thumb|աջից|1` նախնական վիրիոնի միավորումը ռեցեպտորի հետ 
Poliovirus life cycle.png|300px|thumb|աջից|2` վիրիոնը մտնում է բջիջ
Poliovirus life cycle.png|300px|thumb|աջից|300px|thumb|left|3` վիրուսի սպիտակուցների տրանսլյացիան պոլիպեպտիդի առաջացմամբ ՌՆԹ-ից
Poliovirus life cycle.png|300px|thumb|աջից|4` վիրուսի պոլիմերազան բազմացնում են ՌՆԹ-ն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՌՆԹ պարունակող վիրուսներ
Կատեգորիա:Վիրուսներ այբբենական կարգով
Չեխական ռեֆորմացիա

մինի|319x319փքս|Չեխական ռեֆորմիստական շարժման հիմնադիր Յան Հուսի ինկվիզիցիան՝ հերետիկոսության մեղադրանքով։
**Չեխական ռեֆորմացիա**, հայտնի է նաև որպես **Բոհեմական ռեֆորմացիա** կամ **Հուսյան ռեֆորմացիա**, կրոնականահասարակական և քաղաքական շարժում ուշմիջնադարյան Չեխիայում՝ Բոհեմիայի թագավորությունում (ինչպես նաև ողջ արևմտյան և կենտրոնական Եվրոպայում), որը նպատակաուղղված էր Աստվածաշնչի օրինակով քրիստոնեական ուսմունքի ռեֆորմացմանը։ Այն տևել է շուրջ 200 տարի՝ զգալի ազդեցություն թողնելով Կենտրոնական Եվրոպայի պատմական զարգացման վրա։ Ռեֆորմացիան համարվում է նոր շրջանի Չեխիայի պատմության կարևորագույն աշխարհաքաղաքական իրադարձություններից մեկը, որը համարվում է միջնադարի մայրամուտի իրադարձություններից մեկը։ Բոհեմական ռեֆորմացիայի արդյունքում չեխական եկեղեցին դառնում է առաջին ազգային եկեղեցին, որը բողոքական կեցվածքով առանձնանում է Հռոմի պապի վերահսկողության ոլորտում գտվող Կաթոլիկ եկեղեցուց։ Չեխերը ռեֆորմացնում են մինչև այդ ընդունված կաթոլիկ քրիստոնեական օրենքները՝ ստեղծելով սեփական բողոքական եկեղեցին։ Հետաքրքրական է այն հանգամանքը, որ պրոտեստանտիզմը Բոհեմիայում տեղ է գտել նույնիսկ Մարտին Լյութերի «95 թեզիսների» հրապարապումից առաջ։ Չեխական ռեֆորմացիայի ուսմունքում մեծ տեղ էր հատկացվում պապականությունից անկախ աշխարհիկ իշխանությանը։ Չեխ ռեֆորմիստների հայացքներում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում աշխարհիկ և հոգևոր իշխանության՝ միմյանց գործերին չխառնվելու անհրաժեշտությունը։

Բողոքականները ձևական էին համարում քրիստոնեական արարողությունների լատիներեն անցկացմանը և կարևորում հանրամատչելի լեզվով՝ չեխերենով, դրա անցկացմանը։ Դա հնարավորություն կընձեռեր անուղղակի փոխհարաբերություն ստեղծել մարդու և Աստծո միջև։ Չեխական ռոֆորմացիան որպես այդպիսին ձևավորվել է եկեղեցական ռեֆորմատոր (բարենորոգիչ), պապականության հակառակորդ, կաթոլիկ եկեղեցու կատարած շահագործությունների դեմ պայքարի ազատամարտիկ Յան Հուսի ջանքերով։ Վերջինս առաջիններից էր Եվրոպայում, որ համարձակվում է ընդդիմանալ եկեղեցական չարաշահումներին՝ հասարակության շրջանում ձևավորելով բողոքական ալիքներ։ 1415 թվականին Հուսը հերետիկոսության մեղադրանքով (քրիստոնեական պաշտոնական եկեղեցիների դավանաբանությունից ու դոգմաներից շեղված) ենթարկվում է ողջակիզման (ինկվիզիցիայի), սակայն նրա սկսած շարժումը սկսում է կրել ավելի մեծ ծավալներ։ Ինկվիզիցիայի առաջ Հուսի վերջին խոսքերը եղել են հետևյալը․ *«100 տարի անց Աստված մի մարդու կբարձրացնի, որի բարենորոգման կոչերը հնարավոր չի լինի անտեսել»*։

Թեպետ չեխական ռեֆորմացիայի ինքնատիպությանն ու յուրօրինակությունը՝ այն այնուամենայնիվ հաղորդակից էր հարևան երկրների պրոտեստանտական շարժումներին։ Մասնավորապես՝ բոհեմիական ռեֆորմացիայի տեսակարար հիմքը Վիտենբերգի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր Մարտին Լյութերի «95 թեզիսներն» էինք։ Հուսիզմը գաղափարական առնչություններ ուներ նաև շվեյցարական կալվինիզմի հետ։

## Տես նաև
* Քրիստոնեության ընդունումը Բոհեմիայում
* Ռեֆորմացիա
* Յան Հուս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ռեֆորմացիա
Անուշավան Վանցյան

**Անուշավան Արիստակեսի Վանցյան** (), հայ մեխանիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1998), պրոֆեսոր (1998), գիտնական։ Մահացել է 2024 թվականի մայիսի 23-ին։

## Կենսագրություն
Անուշավան Վանցյանը ծնվել է 1951 թվականի հուլիսի 23-ին, Ախալցխայում։ Դպրոցական տարիներից դրսևորել է ինքնաշեն ատրճանակներ և հրացաններ ստեղծելու կարողություններ. պատրաստել է վառոդի և ածխի փոշու խառնուրդից բաղկացած վառելիքով փոքր հրթիռներ։ 1969 թվականին ավարտել է Ախալցխայի թիվ 3 հայկական դպրոցը, այնուհետև ընդունվել ԵՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1974 թվականին՝ մեխանիկա մասնագիտությամբ։ Բուհում աշակերտել է գիտնական Կարո Չոբանյանին։ 1978 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտում, 1992-2005 թվականներին եղել է թեմայի ղեկավար, 2005 թվականից՝ առաջատար գիտաշխատող։

1990 թվականին «Զրահի պաշտպանունակության մեծացման էլեկտրադինամիկական մեթոդ» փորձարարական աշխատանքի համար Վանցյանը, Ա. Բոգդոևի հեղինակակցությամբ, ստացել է ՀՀ ԳԱԱ երկրորդ մրցանակ։ 1990-ական թվականներին, փորձելով տեսական բացատրություն տալ հայտնաբերված երևույթին, Վանցյանը փորձարարական ճանապարհով բացահայտել է մետաղական միջավայրերում պարպման հոսանքի բաշխման օրենքը։ Համաձայն ստացված արդյունքների՝ մետաղական միջավայրում պարպման հոսանքը վեր է ածվում Ֆորյերի շարքի, համաձայն որի` ցածր հաճախության հարմոնիկաներն անցնում են նվազագույն դիմադրության ճանապարհով, իսկ բարձր հաճախության հարմոնիկաները մղվում են դեպի հաղորդիչի մակերևույթ (հայտնի սկին էֆեկտը)։

Աշխատանքները վերաբերում են բարակ էլեկտրահաղորդիչ մարմինների՝ մետաղների և խոնավ գետնահողերի մեջ ներթափանցման շարժընթացին, էլեկտրահաղորդիչ սալերի տատանումների վրա էլեկտրամագնիսական դաշտերի ազդեցությանը։ Հիմնավորել է մագնիսական դաշտերի միջոցով պաշտպանական արգելքների մեջ մխրճասայրերի ներթափանցման խորության զգալի նվազեցմանը (արգելքի պաշտպանունակության մեծացմանը) նպաստող երևույթը։ Հեղինակ է ավելի քան 160 գիտական հոդվածների և 8 մենագրությունների։

## Երկեր
* Динамическое взаимодействие деформируемого индентора и преграды при наличии разрядного тока / А.А. Ванцян, Д.Х. Овсепян; Отв. ред. А.М. Симонян; НАН РА, Ин-т механики.
* Влияние электромагнитных полей и анизотропных свойств среды на динамические процессы в сплошных средах/ Հոծ միջավայրերում էլեկտրամագնիսական դաշտերի և միջավայրի անիզոտրոպ հատկությունների ազդեցությունը դինամիկական երևույթների վրա / А.А. Ванцян; Национальная АН РА, Ин-т механики; Отв. ред. М.Б. Белубекян.
* Об одном методе решения трансцендентных и алгебраических уравнений (в примерах) / А.А.Ванцян, Г.А.Геворкян; Ин-т механики НАН РА.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ախալցխահայերի ինքնապաշտպանությունը 1917-1918 թթ. /Լյուբա Մաթևոսյան. -Երևան։ «Գրական հայրենիք» ՓԲԸ («Հայաստան» հրատ.), 2015, 184 էջ:

Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Խորհրդայնացում

[մինի|259x259փքս|[Կարմիր բանակ|Խորհրդային 11-րդ կարմիր բանակը Երևանում։]]
**Խորհրդայնացում**, միջազգային տերմինով՝ **սովետիզացիա** (), կոմունիստական հասարակական-տնտեսական ֆորմացիայի առաջին փուլի՝ սոցիալիզմի վրա հիմնված պետական կառավարման համակարգի խորհրդային մոդելի հաստատումը։ Երկրորդական իմաստով նշանակում է որև երևույթի ձևափոխությունը՝ Խորհրդային Միության գաղափարական արժեքների և արժեհամակարգերի համաձայն։ Որպես պատմագիտական եզրը՝ խորհրդայնացումը դիտարկվում է որպես սոցիալիստական հեղափոխության արդյունքում Ռուսաստանում հաստատված բոլշևիկների կողմից սուվերենիտետ ունեցող պետություններում խորհրդային կարգերի հաստատումը։ ԽՍՀՄ իշխանությունների հավաստմամբ՝ այդ գործընթացը տեղի էր ունենում հեղափոխական կեցվածքով բանվոր-գյուղացիական դասակարգի ազատ կամահայտնության բարոյական հենքի վրա, թեպետ օբյեկտիվ իրականության պայմաններում այն դասական օկուպացիայի վառ օրինակ էր։

Գաղափարա-արժեհամակարգային խորհրդայնացման զանգվածային ալիք բռնկվում է նաև Մոնղոլիայում, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ելքով պայմանավորված՝ նաև Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում (այդ թվում՝ Չեխոսլովակիայում, Արևելյան Գերմանիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Բուլղարիայում, Ալբանիայում և այլուր)։ Խորհրդայնացման այս տիպի դրսևորումները նպատակաուղղված էին ԽՍՀՄ վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում (խորհրդային օկուպացիայի ենթարկված) միևնույն և նմանօրինակ համակեցության ձևերի և կենցաղային պայմանների ձևավորմանը՝ հնարավոր հակակառավարական ապստամբություններից խուսափելու նպատակով։ Այն անուղղակիորեն ազդեցություն էր թողնում նաև տվյալն երկրների ազգային մշակույթների և պատմական ուղու վրա՝ ձևավորելով նոր տեսակի համակցվածություններ։ Խորհրդաֆիկացումը ենթակա տարածքների մտավոր և սոցիալական փոփոխությունների արդյունքում ձևավորում է նոր տեսակի հասարակություն և «խորհրդային մարդու» յուրօրինակ տեսակ։

Առաջնային իմաստով խորհրդայնացումը ՌԽԴՍՀ մաս չկազմող հանրապետությունների ենթարկումն է խորհրդային իմպերիալիզմի ազդեցությանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում խորհրդայնացվել են նացիստների կողմից զավթված եվրոպական տարածքները՝ Չեխոսլովակիան, Հունգարիան, Լեհաստանը, Ռումինիան, Հարավսլավիան, Բուլղարիան և Ալբանիան։ ԽՍՀՄ օկուպացիայի ենթարկված Էստոնիան, Լատվիան, Լիտվան, արևմտյան Բելառուսը, Միջին Ասիան, Հայաստանը (1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ի Երևանի արձանագրությամբ), Վրաստանը և Ադրբեջանը (արևելակովկասյան մուսուլմանական հանրապետություն) խորհրդայնացվում են և ապա խորհրդային իշխանությունների կողմից ենթարկվում անեքսիայի։

## Տես նաև

* Օկուպացիա
* Հայաստանի խորհրդայնացում

## Աղբյուրներ

* Большой толковый словарь русского языка. — 1-е изд-е: СПб.: Норинт. С. А. Кузнецов. 1998.
* *А. В. Квашонкин* «Советизация Закавказья в переписке большевистского руководства, 1920—1922 гг.»

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ներքին քաղաքականություն
Վաչագան Վանցյան

**Վաչագան Հունանի Վանցյան** (), Խորհրդային Միության հերոս (24.3.1945, հետմահու), սերժանտ։ Հայրենական պատերազմի (1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Վաչագան Վանցյանը ծնվել է 1913 թվականի մայիսի 14-ին Ռուսական կայսրության Երևանի նահանգի Զակ գյուղում (այժմ՝ Ախալքալաքի շրջան, Ջավախք), գյուղացու ընտանիքում։ 1928 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1937-1939 թվականներին աշխատել է Բաթումի արդյունաբերական ձեռնարկություններում, այնուհետև՝ կոլտնտեսությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում կամավոր զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մարտերում երեք անգամ վիրավորվել է, հայտնի է եղել որպես հմուտ և խիզախ գնդացրորդ։ 1942 թվականի մայիսից մասնակցել է Ռժևսկ-Սիչևյան, 1943 թվականի ապրիլից՝ Բելոռուսական գործողությանը, ցուցաբերել խիզախություն և արիություն։ Շումիլինո երկաթուղային կայարանի շրջանում Վանցյանը ոչնչացրել է հակառակորդի 3 գնդացրային կետ, ետ մղել 2 հակագրոհ։ Աչքի է ընկել Նեմանի գետանցման ժամանակ, երբ ոչնչացրել է հակառակորդի 9 զինվոր։ 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին Վանցյանը գրավել է պլացդարմ և պահել այն մինչև հիմնական ուժերի ժամանումը՝ ետ մղելով հակառակորդի 5 գրոհ։ Ծանր վիրավորվել է, բայց չի լքել մարտի դաշտը, արյունաքամ լինելով` պահել է պլացդարմը։ Մնալով մենակ՝ հավաքել է վերջին ուժերը և պայթեցրել հակառակորդի տանկը, իսկ ինքը զոհվել 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին Վիտեբսկի շրջանի Շամիլինո երկաթուղային կայարանի մոտ։ Թաղված է Շիլան գյուղում (Բիրտայի շրջան, Լիտվա)։

## Հիշատակ
Վաչագան Վանցյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին կանգնեցված է հայրենի Զակ գյուղում և շրջկենտրոնի կենտրոնական այգում։

## Պարգևներ
Առաջինների թվում Նեմանի հաջող գետանցման, պլացդարմի պահման, արիության և հերոսության համար հաստոցային գնդացրի գնդացրային հաշվարկի (259-րդ Հրաձգային գունդ, 179-րդ Հրաձգային դիվիզիա, 43-րդ Բանակ, 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատ) հրամանատար սերժանտ Վանցյանին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախարարի 1945 թվականի մարտի 24-ի հրամանագրով շնորհվել է (հետմահու) Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով և «Ոսկե աստղ» մեդալով (ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայականը հանձնվել է կնոջը)։ 
* Խորհրդային Միության հերոս (24.03.1945, հետմահու)
* Լենինի շքանշան (24.03.1945, հետմահու)
* «Արիության համար» մեդալ

## Տես նաև
* ԽՍՀՄ հերոսի կոչման արժանացած հայերի ցանկ
* Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ստացած հայերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սերգեյ Նազարեթյան

**Սերգեյ Նորայրի Նազարեթյան** (), հայ երկրաֆիզիկոս։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1988), պրոֆեսոր (1999): ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաֆիզիկայի և ճարտարագիտության սեյսմոլոգիայի ինստիտուտի գիտաշխատող (1974-1978)։ ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2000)։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Նազարեթյանը ծնվել է 1948 թվականի մարտի 30-ին Հայաստանի Հառիճ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Շիրակի մարզում)։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1972-1975 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում։ 1974-1978 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաֆիզիկայի և ճարտարագիտական սեյսմոլոգիայի ինստիտուտի գիտաշխատող, 1978-1979 թվականներին՝ լաբորատորիայի վարիչ, 1979-1981 թվականներին՝ գիտքարտուղար, 1981-1992 թվականներին՝ գիտական գծով փոխտնօրեն։ 1992 թվականից եղել է Սեյսմիկ պաշտպանության հյուսիսային ծառայության գործադիր տնօրեն։ Մշակել է խորքային բեկվածքների անջատման մեթոդիկա, զարգացրել ուժեղ երկրաշարժերի առաջացման բեկվածքային հանգույցների տեսությունը, մշակել է Հայաստանի բնակավայրերի սեյսմիկ ռիսկի գնահատման մեթոդիկան։ Մասնակցել է Հայաստանի և Կովկասի առանձին շրջանների սեյսմիկ վտանգների գնահատման և 22 քաղաքների սեյսմիկ ռիսկի քարտեզների կազմմանը։

## Անդամակցություն
* Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ԳԱ անդամ (1997)
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2000)։
* Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի (ՀՃԱ) անդամ (2002)

## Պարգևներ
* ՌԴ Մ. Լոմոնոսովի անվան մեդալ (2000)
*Հայաստանի նախագահի Անանիա Շիրակացի մեդալ (2011)
*Հայաստանի վարչապետի ոսկե հուշամեդալ (2013)
*Գյումրու պատվավոր քաղաքացի (2018)

## Երկեր
* Հայաստանի երկրաբանական եզակի հուշարձանները։ Ուղեցույց զբոսաշրջիկի համար, Երևան, 2000 (համահեղինակ)։
* Սեյսմիկ պաշտպանությունը և նրա կազմակերպումը, Գյումրի, 2002 (համահեղինակ)։
* Глубинные разломы территории Армянской ССР, Ереван, 1984.
* Сейсмическая защита и ее организация: Учебное пособие, Ереван, 2004.
* Сейсмическая опасность и риск территории городов зоны Спитакского землетрясения 1988г. Изд. “Гитутюн”  НАН РА. Ереван, 2013. 
*Региональные  разломы территории РА по геофизическим данным и их сейсмичность”,  Изд.  “Гитутюн” НАН РА. Ереван, 2015.(соавтор) 
*The 1988 Spitak Earthquake in  Photos, Facts and Comments. Yerevan, Publishing Hause ,,Gitutjun,,  National Academy of Science  RA, 2018.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սպիտակի երկրաշարժը աշխարհում մնում է ամենաուսումնասիրվածը․ Սերգեյ Նազարեթյան
* «Երկրաշարժի ժամանակ խոցելի են հատկապես դպրոցների շենքերը». Սերգեյ Նազարեթյան, Առավոտ, Լուրեր Հայաստանից
* Հետխորհրդային երկրներից Հայաստանն առաջինն էր, որ ստեղծեց սեյսմակայուն շինարարության նոր նորմեր 

Կատեգորիա:Հայ երկրաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ