Ջոն Ուեսլի Փաուել

**Ջոն Ուեսլի Փաուել** (. ), ամերիկացի երկրաբան, զինվորական գործիչ, ճանապարհորդ, հետազոտող, լեզվաբան, աշխարհագրագետ։ Հռչակվել է հատկապես 1869 թվականին Գրին և Կոլորադո գետերով կազմակերպած եռամսյա գիտարշավով, որի արդյունքում պատրաստել է ճշգրիտ քարտեզներ, միաժամանակ ազգագրական նշանակալի նյութեր հավաքել այդ տարածաշրջանում ապրող հնդկացիների կյանքի, կենցաղի վերաբերյալ։ Թեև չի ունեցել ֆորմալ բարձրագույն կրթություն, ինքնակրթությամբ հասել է նշանակալի բարձունքների, դարձել իլինոյսի Ուեսլիյան համալսարանի պրոֆեսոր, ընտրվել ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1880), նշանակվել գիտական, մշակութային կարևոր հիմնարկությունների, այդ թվոմ՝ ԱՄՆ-ի երկրաբանական տեսչության, Սմիթսոնյան ինստիտուտի ազգագրության բյուրոյի տնօրեն։

## Կենսագրություն
Դեռևս դպրոցում և քոլեջում սովորելու տարիներին Փաուելը մասնակցել է մի շարք գիտարշավների՝ մասնավորապես Վիսկոնսինի տարածքում, Միսիսիպի գետի ավազանում։ Դաշնակցային զորքերի կազմում մասնակցել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմին, աչքի ընկել խիզախոթյամբ, կորցրել աջ ձեռքը, զինվորական ծառայությունն ավարտել մայորի կոչումով։

Դեպի Ժայռոտ լեռներ մի քանի գիտարշավ իրականացնելուց հետո Փաուելը կազմակերպել է դրանցից ամենակարևորը.  հինգ ուղեկիցների հետ թիավարել է Գրին գետով դեպի Կոլորադոյի հետ նրա միախառնումը ( 38°11′N 109 °53′W ) Յուտա նահանգում։ Այնտեղից շարունակել է Կոլորադո գետով մինչև Վիրջինի գետաբերանը ( 36°09′ N 114°24′ արևմուտք ), ընդհանուր առմամբ անցնելով ավելի քան 1500 կմ և նկարագրելով Գրանդ Կանյոնը։ Նա քարտեզագրել է տարածաշրջանը, կատարել գիտական հետազոտություններ և արել կիրճի առաջին լուսանկարները։ Փաուելը նկարագրել է Կոլորադոյի ավազանում իր երկու ճամփորդությունները և իր հետագա երկրաբանական աշխատանքները «Կոլորադո գետի և նրա ձորերի ուսումնասիրությունը» գրքում (1875), որը դարձել է դասական գործ։ Նա հետևողականորեն ձգտում էր կապել Կոլորադոյի ավազանի երկրաբանական կառուցվածքը հողի ձևերի հետ՝  այդպիսով դառնալով ամերիկյան գեոմորֆոլոգիայի հիմնադիր հայրը։ Գրանդ կանյոնը նրա համար դառրձել է իսկական «երկրաբանական դրախտ»։

Բացի զինվորական գործիչ, հետազոտող, քարտեզագիր և գրող լինելուց, Փաուելը ինքնակրթությամբ է զբաղվել և երկրաբանության թեզ է պաշտպանել, որից հետո դարձել է երկրաբանության պրոֆեսոր։

1881 - 1894 թվականներին եղել է Միացյալ Նահանգների երկրաբանական ծառայության ղեկավարը։ Բացի այդ, նա հետաքրքրված էր Հյուսիսային Ամերիկայում արող հնդկացիների մշակույթով և կյանքով, ուսումնասիրել է մի քանի հնդկացիական լեզուներ, 1879 թվականին նշանակվել է Ամերիկյան էթնոլոգիայի նորաստեղծ բյուրոյի տնօրեն։

Փաուելը մահացել է ուղեղային արյունահոսությունից 1902 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Մեն նահանգի Նորդ Հեյվեն քաղաքում գտնվող իր ամառանոցում։ Որպես ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմի հերոս՝ նա թաղված է Արլինգթոնի ազգային գերեզմանատանը։

## Հիշատակ
Ամերիկյան քաղաքների բազմաթիվ փողոցներ, մեկ լեռ, Գրին Ռիվեր քաղաքում գտնվող թանգարանը, Կոլորադո գետի վրա՝ Արիզոնա և Յուտա նահանգների սահմանին գտնվող ամբարտակը և ջրամբարը կրում են Ջոն Ուեսլի Փաուելի անունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Powell, J.W. (1875). *The Exploration of the Colorado River and Its Canyons*. New York: Dover Press (reprint) .
* Ross, John F. (2018). *The Promise of the Grand Canyon: John Wesley Powell's perilous journey and his vision for the American West*. Viking. .
* Aton, James M. (2010). *John Wesley Powell: His life and legacy*. 
* Boas, F.; Powell, J.W. (1991) *Introduction to Handbook of American Indian Languages* plus *Indian Linguistic Families of America North of Mexico*.  University of Nebraska Press,  (double book volume).
* Darrah, William Culp, Ralph V. Chamberlin, and Charles Kelly. (2009). *The Exploration of the Colorado River in 1869 and 1871–1872: Biographical Sketches and Original Documents of the First Powell Expedition of 1869 and the Second Powell Expedition of 1871–1872*. University of Utah Press. .
* Dolnick, Edward (2002). *Down the Great Unknown: John Wesley Powell's 1869 journey of discovery and tragedy through the Grand Canyon*. Harper Perennial (paperback) .
* Dolnick, Edward (2001). *Down the Great Unknown: John Wesley Powell's 1869 journey of discovery and tragedy through the Grand Canyon*. (hardcover) HarperCollins Publishers .
* Ghiglieri, Michael P.; Bradley, George Y. (2003). *First Through Grand Canyon: The secret journals & letters of the 1869 crew who explored the Green and Colorado Rivers*. Puma Press (paperback) .
* Judd, Neil Merton (1967). *The Bureau of American Ethnology: A partial history*. Norman, OK: University of Oklahoma Press.
* Marston, Otis R. (2014). *From Powell to Power: A recounting of the first one hundred river runners through the Grand Canyon*, pp.&nbsp;111–114. Flagstaff, Arizona: Vishnu Temple Press .
*  Heacox, Kim; Kostyal, K.M.; Walker, Paul Robert (1 September 1999). *Exploring the Great Rivers of North America*. National Geographic Society (first ed.) , .
* Reisner, Marc (1993). *Cadillac Desert: The American West and its disappearing water*. Penguin Books (paperback) .
* Stegner, Wallace (1954). *Beyond the Hundredth Meridian: John Wesley Powell and the second opening of the West*. University of Nebraska Press (and other reprint editions) .
* 
* 
* Reisner, Marc (1986). "Cadillac Desert: the American West and its Disappearing Water".
* Powell, J.W. (1876). *A Report on the Arid Regions of the United States, with a More Detailed Account of the Lands of Utah*
* John Wesley Powell: *First Through the Grand Canyon*, New York, Outing Pub. Co. 1915
* Charles William Maynard: *John Wesley Powell: Soldier, Scientist, and Explorer*, New York: The Rosen Publishing Group 2003, ISBN 0-8239-6290-3

## Արտաքին հղումներ
* The Life of John Wesley Powell. Powell Museum
* 
* 
* Biographical sketch (1903) by Frederick S. Dellenbaugh
*  NPS John Wesley Powell Photograph Index
* 
* John Wesley Powell Student Research Conference  at Illinois Wesleyan University
* John Wesley Powell Collection of Pueblo Pottery at Illinois Wesleyan University Ames Library
* Powell Museum, Page, Arizona
* John Wesley Powell River History Museum, Green River, Utah
* "John Wesley Powell"  by James M. Aton in the Western Writers Series Digital Editions at Boise State University
* "A Canyon Voyage, The Narrative of the Second Powell Expedition down the Green-Colorado River from Wyoming, and the Explorations on Land, in the Years 1871 and 1872" (1908) by Frederick Samuel Dellenbaugh at Project Gutenberg.
* Powell, J. W., In Fowler, D. D., & In Fowler, C. S. (1971). Anthropology of the Numa: John Wesley Powell's manuscripts on the Numic peoples of Western North America, 1868–1880. Washington: Smithsonian Institution Press; for sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off..
* Fowler, D. D., Matley, J. F., & National Museum of Natural History (U.S.). (1979). Material culture of the Numa: The John Wesley Powell Collection, 1867–1880. Washington: Smithsonian Institution Press.
* John Wesley Powell artifact collections in the Department of Anthropology, National Museum of Natural History, Smithsonian Institution.

Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ