open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գուրգեն Քոչարյան

**Գուրգեն Ավետի Քոչարյան** (), հայ աշխարհագրագետ։ Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1930)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1917), մասնակցել քաղաքացիական կռիվներին (1919-1921)։

Ղեկավարել է Հայաստանի պետպլանի շրջանացման հանձնաժողովը, Երևանի պետական համալսարանի տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնը։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանի մի շարք ժողովրդա-տնտեսական հիմնահարցերի գիտական մշակմանը։ Հանրապետության տնտեսա-աշխարհագրական շրջանացման առաջին սխեմայի և մեծաթիվ գիտական մշակումների ու քարտեզների հեղինակ է։

Եղել է ԵՊՀ տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ (1960)։ Հեղինակել է ավելի քան 100 քարտեզ և աշխատություն։

Զբաղվել է Հայկական ԽՍՀ և Ադրբեջանական ԽՍՀ տնտեսաաշխարհագրական հետազոտություններով և տնտեսական քարտեզագրությամբ։ 1926 թվականին հաստատվել է նրա ներկայացրած շրջանացման սխեման և լույս տեսել «Հայկական ՍՍՀ կոնտրոլ թվերը» աշխատությունը։ 1935-1940 թվականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ պետպլանում ղեկավարել է հանրապետության առաջին ատլասը կազմելու աշխատանքները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկական ՍՍՌ ֆիզիկական աշխարհագրություն (Դասագիրք յոթնամյա և միջն. դպր. 7-րդ դաս. համար) 1948 (Պատ. խմբ.՝ Գ.Ա. Քոչարյան)
* Կլիմատոլոգիայի հիմունքները (Նյութեր), 1946 ։ տիտղթ. (Ա. Ասլանյան; Խմբ.՝ Գ. Քոչարյան)

Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Ուիլյամ Սմիթ

**Ուիլյամ Սմիթ** (, ), անգլիացի երկրաբան, հայտնի է իր կազմած ծավալուն երկրաբանական քարտեզով։

## Կենսագրություն
Ուիլյամ Սմիթը հետազոտել է փորվող ջրանցքների խրամուղիները։ Նա միևնույն տեսակի ապարներ է հայտնաբերել տարբեր վայրերում և բացահայտել, որ նստվածքային ապարների առանձին տեսակներին բնորոշ են բրածոների միանման խմբեր։ Սմիթը եզրակացրել է, որ ամենահին ապարները գտնվում են ամենաստորին շերտերում։
մինի|ձախից|Սմիթի կիսանդրին Օքսֆորդի համալսարանի թանգարանում
Սմիթի աշխատությունները հիմք են դրել պատմերկրաբանությանը և շերտագրությանը որպես ինքնուրույն երկրաբանական գիտություններ։ Սմիթը հաստատել է, որ տարբեր շրջաններում մերկացող և անմիջապես միմյանց հետ կապ չունեցող նստվածքային ապարների շերտերը կարող են համադրվել ըստ հասակի՝ նրանց մեջ պարունակվող բրածո օրգանիզմների ղեկավարող բրածոների միջոցով։ Սմիթը առաջին անգամ (1813—1815) կազմել է Անգլիայի երկրաբանական քարտեզը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով
Ջեյմս Հաթոն

**Ջեյմս Հաթոն** (, ), շոտլանդացի երկրաբան։ Բրիտանացի բնագետ, հրաբխագետների կամ պլուտոնիստների դպրոցի հիմնադիր։ Զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ, երկրաբանությամբ, ֆիզիկայով և քիմիայով։ Համարվում է «երկրաբանության հայր»։

Գյուղատնտեսության հետաքրքրությունից դրդված, սկսել է ուսումնասիրել հողի բերրիությունը։ Հետազոտելով Մեծ Բրիտանիայի Էդինբուրգի շրջակայքի Հրաբխային ապարները՝ հանգել է, այսպես կոչված, «պլուտոնական» գաղափարին, ըստ որի՝ ապարների ծագման և հրաբխային ակտիվության միջև կապ գոյություն ունի։ Դրան հակադրվում էին «նեպտունականները», որոնք այլ տեսակետներ ունեին ապարների ծագման մասին։

Հաթոնի աշխատություններում առաջին անգամ ակնարկվեց այն մասին, թե ինչ ահռելի տևողություն ունի երկրաբանական ժամանակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բնագետներ
Չարլզ Լայել

**Չարլզ Լայել** (), շոտլանդացի փաստաբան, երկրաբան։ Համարվում է ժամանակակից երկրաբանության հիմնադիրը; Բրոքհաուզի և Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարանում զետեղված բնորոշման համաձայն՝ «19-րդ դարի առավել աչքի ընկած գիտնականներից մեկն է»։  Նրա գլխավոր երկը «Երկրաբանության հիմունքներ» աշխատությունն է, որը հեղինակի կենդանության օրոք ունեցել է 11 հրատարակություն (12-րդը լույս է տեսել հետմահու)։ Այդտեղ, հակադրվելով աղետների արդյունքում Երկրի ծագման ու փոփոխությունների վերաբերյալ Ժորժ Կյուվիեի առաջ քաշած վարկածին (կատաստրոֆիզմի տեսությանը), որը մինչ այդ լայն տարածում էր ստացել և հավանության արժանացել Եվրոպայում, Չարլզ Լայելն ապացուցել է, որ Երկիր մոլորակն առաջացել ու փոփոխությունների է ենթարկվել բնական գործընթացների հետևանքով, գործընթացներ, որոնք ներկայումս էլ շարունակվում են նույն ինտենսիվությամբ։ «Երկրաբանության հիմունքները» աշխատության մեջ Լայելը մշակել է երկրաբանական գործոնների ազդեցությամբ երկրի մակերևույթի դանդաղ ու անընդհատ փոփոխման մասին ուսմունքը։ Նա կենսաբանության չափորոշչային (նորմատիվ) սկզբունքները տեղափոխել է երկրաբանության բնագավառ և կառուցել տեսական մի հիմնադրույթ, որն իր հերթին հետագայում ազդեցություն է գործել կենսաբանության վրա։

## Ունիֆորմիզմ
Ամենահիմնարար ավանդը երկրաբանության մեջ ունիֆորմիզմի նկատմամբ ունեցած հավատն էր, ըստ որի՝ «անցյալի բանալին ներկան է»։ Ներկայումս հայտնի է, որ դա, ըստ ամենայնի, սահմանափակ ճշմարտություն է, ինչպես ցույց է տվել Մինչքեմբրի շրջանի պատմությունը։ Երկրի վրա դիտվող բոլոր գործընթացները՝ սալերի տեկտոնիկան, լեռնակազմությունը, հողմահարումը, նստվածքագոյացումը, հավանաբար, սկիզբ են առել Վաղ մինչքեմբրի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Time's Arrow, Time's Cycle* (1978), a book by Stephen Jay Gould that reassesses Lyell's work
* *Worlds Before Adam: The Reconstruction of Geohistory in the Age of Reform* (2008), a major overview of Lyell's work in its scientific context by Martin J. S. Rudwick
* *Principles of Geology: Penguin Classics* (1997), the key chapters of Lyell's most famous work with an introduction by James A. Secord

## Արտաքին հղումներ
* 
* ''Principles of Geology'' 1st edition at ESP.
* ''Principles of Geology''  (7th edition, 1847) from Linda Hall Library

Կատեգորիա:Շոտլանդացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Հացեկաց

**Հացեկաց** (Հասիկ, Հացիկ), գյուղ պատմական Հայաստանի Տարոն (կամ Տուրուբերան) գավառում։ Այն հայտնի է որպես Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդավայր, որի պատճառով համարվել է սրբավայր, ուր անպակաս էին հայ ուխտավորները։

Առաջին անգամ հիշատակվում է Փավստոս Բուզանդի մոտ 4-րդ դարի կեսերին տեղի ունեցած իրադարձությունների նկարագրության մեջ։ Հացեկացի մասին գրում են նաև Մովսես Խորենացին, Կորյունը և Ղազար Փարպեցին՝ որպես անտիկ աշխարհի խոշորագույն գիտնական-լեզվաբաններից մեկի՝ Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդավայր։

1909 թվականին Հացիկում բնակվել է 30 հայ ընտանիք։ Բնակիչները սպանվել են են 1915-1923 թթ.-ին։

## Տես նաև
* Հայոց պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Տարոնի գյուղեր
Հարք

**Հարքը** Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգում գավառ է, կենտրոնը՝ Կոփ։ Տարածվում էր Արածանի գետի վերին հովտում, Տարոն, Վարաժնունիք, Ապահունիք և Բզնունիք գավառների միջև։ Հարքի մասին տեղեկությունները սակավ ու կցկտուր են։

Մար Աբաս Կատինա պատմիչը Հարք և նրա Հայկաշեն դաստակերտը համարում է հայոց անվանադիր նախնի Հայկի բնակության սկզբնատեղը։ Ըստ այդ ավանդական պատմության, Հայկը Հարքը ժառանգություն է թողել որդիներից Մանավազին, որն իր անունով հիմնել է Մանավազակերտ բերդաքաղաքը։ Մինչև IV դարը Հարքը ժառանգաբար տիրել են Մանավազյանները։ Նրանց իշխանանիստ կենտրոնն էր Մանազկերտը։

Մանավազյան նախարարության բնաջնջումից հետո Արշակունի Խոսրով Բ Կոտակ թագավորը Հարքը պարգևել է Աղբիանոսյաններին, որոնք Մանազկերտը դարձրել են եպիսկոսանիստ կենտրոն. մանազկերտցի Աղբիանոսյան եպիսկոպոսներից վեցը IV-V դարերում դարձել են կաթողիկոս։ Ներսեսի «Վարքում» հիշվում է *Հարքեանք նախարարությունը*։

Հարքի հնագույն բնակավայրերից է Հերյանը, որտեղ ըստ Ստեփաննոս Տարոնեցու ծնվել է հայ ականավոր իմաստասեր Դավիթ Անհաղթը։ Նույն պատմիչը Հարքի Եղեգակ գյուղը հիշատակվում է որպես Սահակ Բ կաթողիկոս (534-539) ծննդավայրը։ Արիստակես Լաստիվերցին հիշատակում է Հարքի Մանկագոմ, Գյուղք և Ագարակք ավանագյուղերը։ XI դարի սկզբին Հարքը հիշատակվում է որպես Թոնդրակյան շարժմանկենտրոն։ Այժմ Հարքը տրոհված է թուրքական Բուլանըկ և Մանազկերտ գավառների միջև։

Հարք գավառի տարածքը մոտավորապես համապատասխանում է Թուրքիայի Մուշի մարզի Բուլանիք շրջանին։

Կատեգորիա:Տուրուբերանի գավառներ
Տոհմ

**Տոհմ**, իր ծագումը մի գծով տանող, միևնույն նախնուց սերած լինելու ինքնագիտակցությամբ, ընդհանուր տոհմանուն կրող և արյունակից մարդկանց խումբ։ Ծագել է նախնադարյան հոտից, տոհմում հետևել են արտամուսնությանը, և այդ օրենքի ուժով տոհմերը չեն մնացել մեկուսացված, այլ հենց սկզբից միավորվել են ցեղերի մեջ։ Սկզբում ցեղը կազմվել է ամուսնական հարաբերություններով կապված երկու տոհմերից։ Հետագայում, վերջինների բաժանման հետևանքով, ցեղի մեջ սկսել են մտնել ֆրատրիայում միավորված մեծ թվով տոհմեր։ Գիտության մեջ տարածված տեսակետներից մեկի համաձայն՝ տոհմային հասարակարգն անցել է զարգացման երկու հաջորդական փուլ՝ մայրական տոհմի դարաշրջան և հայրական տոհմի դարաշրջան։ Մայրական տոհմում մարդկանց արտադրողական հարաբերությունները, որպես կանոն, համընկել են արյունակից ազգականների միջև հարաբերություններին։ Այդ հարաբերությունները բնորոշվել են համայնական աշխատանքով և ապառմամբ, արտադրության հիմնական միջոցների համատոհմական գործերում տոհմակիցների իրավահավասարությամբ։ Այսպիսով, տոհմը այդ փուլում եղել է նախնադարյան հասարակության տնտեսական բջիջ։ 
Արտադրողական ուժերի զարգացման հետ տեղի է ունեցել անցում հայրական տոհմի դարաշրջանին։ Ժողովուրդների զգալի մասի մոտ այդ անցումը կապված է եղել հովվական անասնապահության, գյութանային երկրագործության և մետաղամշակության տարածման հետ։ Հասարակության տնտեսական բջիջը դարձել է նահապետական մեծ ընտանիքը։ Այդ ժամանակ էլ տոհմական հարաբերությունները սկսել են քայքայվել, և աստիճանաբար ձևավորվել են տարածքային համայնքները։ Հարևանությամբ ապրող տարատոհմ նահապետական ընտանիքները կազմել են դրացիական համայնք։ Ձևավորվել է փոքր ընտանիքը՝ որպես հասարակության տնտեսական բջիջ։ Այդ բոլոր փոփոխությունները հանգեցրել են տոհմական կարգերի վերջնական անկմանն ու դասակարգային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Սակայն տոհմական զանազան կառուցվածքներ հաճախ պահպանվում են նաև դասակարգային հասարակության առաջացումից հետո։ 
Այլ տեսակետի համաձայն՝ դեռևս տոհմական հարաբերությունների վաղ փուլում տոհմը եղել է ոչ թե արտադրական բջիջ, այլ հիմնականում ունեցել է սոսկ ամուսնության կարգավորման դեր։ Ընդ որում, տոհմը դրսևորվել է մայրական կամ հայրական ձևով՝ կախված ոչ թե նրա զարգացման փուլից, այլ որոշակի պայմաններից։ Հասարակության տնտեսական բջիջը և հասարակական կարևորագույն մարմինը եղել է արտամուսնական օրենքի ներգործությամբ տարբեր տոհմերի ներկայացուցիչներ ընդգրկող համայնքը։ Այդպիսի համայնքի միջուկը կազմել են մի տոհմի ներկայացուցիչները։ Ըստ այդ տեսակետի՝ տոհմը և համայնքը եղել են տարբեր, բայց համատեղ գոյակցող հասարակական միավորներ։

Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Ավեստա

**Ավեստա**, իրանական ժողովուրդների նախաիսլամական կրոնի՝ զրադաշտականության սուրբ գիրքը։ Ավեստան ստեղծվել է մ.թ.ա. I հազարամյակի 1-ին կեսին, բանավոր ձևով, հետագայում զգալի չափով վերափոխվել, լրացվել ու գրի է առնվել հին իրանական մի լեզվով, որը պայմանականորեն անվանվում է «Ավեստայի լեզու» կամ ավեստերեն։

Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակ (մ.թ.ա. 334-331) Ավեստան ոչնչացվել է։ Սասանյանների օրոք (III-VII դդ.), բանավոր ավանդությունների հիման վրա, կազմվել և օրինականացվել է Ավեստայի պահլավերեն տեքստը, ինչպես նաև նրա մեկնությունը՝ Զենդը։ Ավեստայի պահլավերեն տեքստը բաղկացած է եղել 21 մասերից, 7՝ աշխարհի ծագման ու մարդկության առաջացման, 7՝ քաղաքացիական օրենքների ու կրոնական պարտականությունների և 7՝ բժշկության, աստղագիտության ու բարոյագիտության մասին։ Ներկայիս Ավեստան ունի երկու տարբերակ։ Առաջինն իրենից ներկայացնում է Ավեստայի տարբեր գրքերից վերցված աղոթքների ժողովածու։ Երկրորդը բաղկացած է մի քանի մասերից՝ Վենդիդադ, որը ներկայացնում է կրոնական ու քաղաքական պատվիրանների հավաքածու, Վիսպերեդ և Յասնա՝ կրոնական արարողությունների ժամանակ կատարվող աղոթքերգեր, Հաշտեր՝ զրադաշտական աստվածներին նվիրված հիմներ, Փոքր Ավեստա՝ աղոթքներ։ Ավեստայի հնագույն մասն են կազմում Գաթերը՝ հիմներ, որոնք վերագրվում են Զրադաշտին։ Ավեստան առանց Գաթերի կոչվում է «Կրտսեր Ավեստա»։

Բացի բուն զրադաշտականության ուսմունքից, Ավեստան պարունակում է նաև ավելի հին հավատալիքների տարրեր։ Ավեստայի կրոնա–փիլիսոփայական գաղափարների համար բնորոշ է դուալիզմը՝ բարու և չարի նախասկիզբների, նրանց մշտական պայքարի ընդունումը։ Իր կրոնա–առասպելական բովանդակությամբ հանդերձ, Ավեստան ունի որոշակի գիտական և գեղարվեստական արժեք։ Այն ընձեռում է արժեքավոր տվյալներ ոչ միայն զրադաշտականության ձևավորման ու էության, այլև առհասարակ իրանական ժողովուրդների հոգևոր մշակույթի ու կենցաղ, նրանց պատմության մասին։

Կատեգորիա:Հեթանոսություն
Կատեգորիա:Սուրբ գրքեր
Կատեգորիա:Ավեստա
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Ուրց

**Ուրց** (), խուլեղինջազգիների (շրթածաղկավորների) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայաստանում շատ տարածված ու ժողովրդի կողմից լայնորեն գործածվող բույս է։ Հայտնի է մոտ 150 (այլ տվյալներով՝ 400) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 5 տեսակ՝
* Ուրց նոսրածաղիկ (*Thýmus rarifloarm*),
* Ուրց անդրկովկասյան (*Thýmus transcaucasicus*),
* Ուրց բլրակային (*Thýmus collinus*),
* Ուրց Կոչիի (*Thýmus kotschyanus*),
* Ուրց Ֆեդչենկոյի (*Thýmus fedtschenkoi*) և այլն։

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերի ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտու չոր, քարքարոտ լանջերին, անմշակ վայրերում, ենթալպյան մարգագետիններում և այլն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը գետնամերձ է, խիստ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 10-30 սմ, հիմքում՝ փայտացած։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, կոթունավոր կամ նստադիր, ձվաձև կամ նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը գլխիկանման է կամ ընդհատվող հասկանման, ծաղիկները՝ մանր, վարդագույն, մանուշակագույն կամ սպիտակ։

Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը կազմված է 4 ընկուզանման մասերից (էրեմներից)։

## Քիմիական կազմ
մինի
Ուրցը պարունակում է 0.5 - 1% եթերայուղ, որի բաղադրիչներն են՝ թիմոլը, կարվակրոլը, ցիմոլը, տերպինենը, բորնեոլը, ցինգիբերենը։ Պարունակում է նաև հետևյալ քիմիական տարրերը՝ կալիում, կալցիում, մագնեզիում։ Բուժման նպատակով օգտագործում են ուրցի վերգետնյա մասը, որը կտրում են բույսի ծաղկման ընթացքում, չորացնում բացօթյա պայմաններում։

## Կիրառություն
Այն օգտագործում էին դեռևս հին Հունաստանում, և խորհրդանշում էր խիզախություն։ Հռոմեացի զինվորները խիզախություն և ուժ ավելացնելու համար լողանում էին ուրցի ջրով։
 
Դեղաբույսը բուժական առումով ունի կիրառման շատ հին պատմություն։ Հին Եգիպտացիները այն օգտագործում էին որպես կրծքային և մարսողությունը լավացնող միջոց։ Ավիցեննան բույսից ստացված եթերայուղը քսելու ձևով օգտագործել է գլխացավերի, իսկ ամբողջ բույսը բղկոցների, փսխման, ասթմայի, ողողումների ձևով՝ բերանի խոռոչի բորբոքումների և անգինայի ժամանակ։

Ամիրդովլաթը նշում է, որ դեղաբույսը առանձին կամ յուղի, գինու, մեղրի կամ այլ նյութերի հետ խառնած, բացում է օրգանների խցանումները, միզամուղ է, օգնում է դեղնուկին, զորություն է տալիս ուղեղին, ստամոքսին, կերակրի հետ ուտելուց օգնում է ատամնացավին, ասթմային, ուժեղացնում է տեսողությունը, մաքրում շնչուղիները խուխից, կանոնավորում է շնչառությունը, դուրս բերում կլոր և տափակ որդերը։

## Դասակարգում
### Տաքսոնոմիա

### Տեսակներ
մինի
մինի
Հայտնի է 214 տեսակ, բաժանված 8 սեկցիաներում.

Որոշ տեսակներ
}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

* 
*  հիբրիդ Thymus pulegioides и Thymus vulgaris
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ուրցը հայկական հանրագիտարանում
* ''Тимьян'' на сайте USDA NRCS 
* Тимьян на сайте Энциклопедия декоративных садовых растений
* ''Дубовая Г.'' Тимьяны. на сайте Твой сад

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Կիսաթուփեր
Մամուխ

**Մամխենին** վարդազգիներին պատկանող փշոտ թուփ է, ձվաձև ատամնեզր տերևներով։ Լատիներեն անվանումն է՝ *Prunus spinosa* L.։

Ծաղիկները մանր են, հնգաթերթ, սպիտակ, դառը նշի հոտով։ Պտուղը կորիզապտուղ է, կլոր, մուգ գույնի, թթվաքաղցր, ուժեղ տտիպ համով։ Ունի գորշամոխրավուն, թեթևակի ճաքճքված կեղև։ Ծաղկում է գարնանը, մինչև տերևների դուրս գալը, պտղակալում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Բույսը բավականաչափ չորադիմացկուն է և լուսասեր։

Բուժման համար հիմնականում օգտագործում են բույսի ծաղիկները և պտուղները։

## Բաղադրություն
Պտուղները պարունակում են մինչև 9.3% շաքար, մինչև 1.7% խնձորաթթու, ցիանային միացություններ, պեկտինային, բուրավետ և դաբաղիչ նյութեր, վիտամիններից՝ C, B1, B2, PP, E, կարոտին, քիմիական տարրերից՝ նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, ֆոսֆոր, երկաթ։ Ծաղիկներում հայտնաբերված են կապտաջրածնաթթու, բենզալդեհիդ, եթերայուղ, դառը և դաբաղիչ նյութեր։

## Օգտագործում
Դեղաբույսը բուժական առումով ունի կիրառման շատ հին պատմություն։ Հին Հռոմի և Հին Հունաստանի բժիշկները դեղաբույսի պտղահյութը օգտագործել են դիզենտերիայի ժամանակ։ Աշխարհի տարբեր ժողովուրդների բժշկության մեջ մամխո պտուղները թարմ վիճակում կամ եփուկի ձևով օգտագործում են որպես մածող, հակաբորբոքիչ և կազդուրիչ միջոց՝ աղիների խանգարումների, ձայնի խզման և հազի ժամանակ։ Ծաղիկները որպես լուծող օգտագործում են այլ լուծողականների հետ։ Դրանք օժտված են նաև միզամուղ և խուխամուղ հատկություններով և առավել գնահատվում են մանկական հիվանդությունների բուժման ժամանակ։

Չեխական բժշկության մեջ պտղաթեյն օգտագործում են մաշկային ցանավորումների և հազի ժամանակ։ Բուլղարական ժողովրդական բժշկության մեջ տերևների եփուկը նշանակում են մաշկային ախտահարումների և միզուղիների բորբոքման ժամանակ՝ որպես միզամուխ և հակաբորբոքիչ։

Մամխի պտուղները օժտված են արտահայտված հակաբորբոքիչ, մածող, սպազմալիտիկ և նյութափոխանակությունը կարգավորող հատկություններով։ Մամխի պտուղները սննդային արժեքով գերազանցում են սալորին, դեղձին, հոնին, տանձին, կիտրոնին, խնձորին և նարնջին։ Նրանցից պատրաստում են գինի, մուրաբա, կոմպոտ, չիր, պովիդլո, պաստեղ, ցուկատ, մարինատ, օշարակ, իսկ կերակրի մեջ օգտագործում են որպես համեմունք։

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Հոբ երանելի

[մինի|[Լեոն Բոննա. «Հոբ» (1880) ]]
**Հոբ Երանելի** (, ), ըստ Աստվածաշնչի՝ Հուս երկրում ապրել է Հոբ անունով մի աստվածավախ, արդար և բարեսիրտ մարդ։ Նա իր ընտանիքն ու ունեցածը կորցնելուց և բազում զրկանքների ենթարկվելուց հետո էլ՝ Աստծուց գոհ բացականչում էր՝ "օրհնյալ ըլլա Տիրոջ կամքը"։ Ըստ ավանդության Հոբն անցել է երանելիների շարքը և դարձել տոկունության ու համբերատարության խորհրդանիշ։

Ըստ աստվածաշնչյան ավանդության՝ Հուս երկրի նահապետն էր։ Չնայած իր բարեպաշտությանն ու առաքինությանը, աստծո կամքով իբր ենթարկվել է ահավոր տառապանքների և փորձությունների (սնանկացում, զավակների մահ, բորոտություն)։ Ի վերջո, Հոբը հաշտվել է հանիրավի պատժին, հավատարիմ մնացել աստծուն և արժանացել նրա ողորմածությանը։ Հուդայականությունը և քրիստոնեական եկեղեցին Հոբի կերպարն օգտագործել են ջատագովելու համբերությունն ու հավատի ուժը։ Սակայն աստծուն ուղղված Հոբի խոսքերում առկա է նաև բողոք անմիտ տառապանքի, երկնային անարդարության և չարի հովանավորման դեմ։ Հոբի ողբերգությունն ու վեհությունը փաստորեն բարձրացնում են մարդուն և նսեմացնում աստծուն։ Հոբը համարձակվում է վիճարկել աստծո վճիռը, կասկածի տակ առնել նրա բարությունն ու արդարությունը, հետևաբար՝ նաև գոյությունը։ Շատ ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Հոբի գրքի նախնական բնագիրը (հատկապես վերջնամասը) ենթարկվել է փոփոխության, հարմարեցվել հուդայականության և քրիստոնեության գաղափարախոսությանը։ Հոբին քրիստոնեական եկեղեցին պատվել է Երանելի մականունով։ Հոբը դիտվում է որպես գեղարվեստական կերպար, նրա գիրքը՝ փիլիսոփայական պոեմ։ Հոբի գրքի ազդեցությունը նկատելի է Գյոթեի «Ֆաուստ»-ի և Բայրոնի «Մանֆրեդ»-ի նախերգանքներում։

## Աղբյուր
* Աստուածաշունչ, գիրք Յոբայ, գլուխ Ա.21։

Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Միսս Հայաստան

**Միսս Հայաստանը** գեղեցկության և նրբագեղության ազգային մրցույթ է չամուսնացած կանանց միջև։ 1996 թվականից սկսած, առաջին անգամ Հարավային Կովկասում, Երևանի Կամերային թատրոնն անցկացրեց այս մրցույթը։

«Միսս Հայաստան» մրցույթի ներկայացուցիչները մասնակցել են մի շարք միջազգային մրցույթների՝ «Միսս Եվրոպա», «Միսս Ասիա և Օվկիանոս», «Միսս Անդրկովկաս», «Միսս ԱՊՀ» և այլն։

## Արտաքին հղումներ
* Միսս Հայաստանի

Կատեգորիա:Մրցույթներ
Կատեգորիա:Հայաստանի մրցանակներ
Կատեգորիա:Ամենամյա իրադարձություններ Հայաստանում
Նստվածքային ապար

մինի
Մթնոլորտի և ջրի հետ շփվող ապարները, անգամ կարծր լավան և գրանիտը, աստիճանաբար հողմահարվում են։ Ջուրը թափանցում է հանքաքարի հատիկների արանքներն ու քիմիական ռեակցիայի մեջ մտնելով ապարի հետ՝ քայքայում այն։ Հողմահարված ապարի մասնիկները քշվում են անձրևաջրով կամ քամիներով և ընկնում այլ վայրեր։ Նոր տեղում ձևավորվում են նստվածքների շերտեր, որոնց վրա կարող են ավելանալ նորերը։ Դրանց մեջ կարող են պարունակվել նաև օրգանական նյութեր՝ բույսերի և մեռած կենդանիների մնացորդներ։ Ի վերջո, նստվածքները կարծրանում և խտանում են։ Ստորգետնյա ջուրը ներծծվում է նստվածքի մեջ և ձևավորում հանքաքարեր, որոնք նստվածքի մասնիկները սոսնձում են իրար։ Այդպես նստվածքը քարանում է (դառնում է ապար)։ Այժմյան նստվածքների կազմավորումը հասկանալով՝ հնարավոր է վերականգնել անցած ժամանակների միջավայրի հնամիջավայրի պատկերը և ստեղծել հնաշխարհագրական քարտեզներ, որոնք պատկերում են միլիոնավոր տարիներ առաջ գոյություն ունեցած ցամաքային զանգվածների աշխարհագրությունը։

## Ավազահանք
Անգլիայում գտնվող այս ավազահանքի շերտերը շուրջ 100 միլիոն տարեկան են և նստել են ծովի ծանծաղուտում՝ ալիքի բարձրությունից փոքր-ինչ ցածր։ Ավազաքարի շերտերը ծածկվել են մոխրագույն գլաքարային կավով։ Արդյունահանված ավազն օգտագործվում է որպես վազքուղիների և գոլֆի հրապարակների ծածկույթ, ինչպես նաև՝ խմելու ջրի զտանյութ։

## Ավազաքար
300px|աջից
Այս ավազաքարը կազմող ավազահատիկները նման են ժամանակակից անապատների ավազի հատիկներին։ Հատիկները տեսանելի են նույնիսկ առանց խոշորացույցի։ Ավազաքարի նմուշի մեջ կարող են լինել տարբեր գույներ և զանազան շերտեր։ Սկզբնական ավազի շերտերը կարող են ձևավորված լինել անապատային քամու շնորհիվ, որն ավազահատիկները տեսակավորում է ըստ չափերի և խտությունների։ Որոշ ավազաքարերի գունավոր շերտերում երևում են հանքաքարերի հատիկներ։ Այդ հանքաքարերն ավելի ծանր են սովորական ավազահատիկներից, և երբեմն կուտակվում են առանձին շերտերում։

## Ինչպես է գոյանում նստվածքը
Հին ապարների բեկորները նստվածք են կազմում։ Հեղեղի ժամանակ հորդ անձրևը թուլացնում է լեռնալանջերի հողմահարված ավազը և մանրախիճը։ Հողին խառնված՝ այս փուխր նստվածքը հեղեղի հետ քշվում է և նստում, երբ ջրի հոսքը թուլանում է։ Հեղեղի ժամանակ գետի ջուրը միշտ պղտոր է և գունավորված նստվածքներով, որոնք տիղմի, ավազի, գետաքարի խառնուրդ են։

## Արտաքին հղումներ
* Basic Sedimentary Rock Classification  

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կատեգորիա:Պետրոլոգիա
Վարաժնունիներ

**Վարաժնունի** (հայտնի է նաև որպես Վարազնունի)՝ նախարարական տոհմ հին և միջնադարյան Հայաստանում։

Ըստ Մովսես Խորենացու հաղորդած ավանդախառն տեղեկության, տոհմի անվանադիրն եղել է Գեղամ նահապետի շառավիղ, Դատ իշխանի որդի Վարաժը (մ.թ.ա. II դար), որը վարել է արքունի որսապետության գործակալությունը։ Վարաժնունիների ժառանգական տիրույթն եղել է Այրարատ նահանգի Վարաժնունիք գավառը։ Վարաժնունիների տոհմական տոտեմն էր վարազը։

Զորանամակի համաձայն՝ Վարաժնունիները հայկական բանակին տվել են 300 հեծյալ մարտիկ։ IX դ Վարաժնունիները հիշատակվում են նաև Վասպուրականում։ Ըստ Թովմա Արծրունու, Վարաժնունիներից Մլեահ, Ռստոմ և Վարազշապուհ իշխանները մասնակցել են արաբական պատժիչ զորքերի դեմ մարտերին։ Նրանցից Ռստոմը հետագայում արժանացել է Վասպուրականի տանիտերության պատվին։ 890-ական թթ. Վարաժնունիներից հիշվում է Արշակ իշխանը, որին Ավշին ոստիկանի սրից փրկել են Վասպուրականի իշխանուհիները։ Տոհմի խոշորագույն ներկայացուցիչն է համարվում Փիլարտոս Վարաժնունին։

Կատեգորիա:Վարաժնունիներ
Դեդի Յանկի

**Ռամոն Այալան** (, ), առավել հայտնի որպես **Դեդի Յանկի** (), ռեգգետոն ոճում կատարող հանրաճանաչ լատինոամերիկյան երգիչ։ Առավել հայտնի է իր "Գասոլինա" (Gasolina) սինգլով, ինչպես նաև Լուիս Ֆոնսիի հետ համատեղ կատարած «Despacito» երգով, որի տեսահոլովակը դարձել է Յութուբում ամենաշատ դիտվող նյութերից մեկը։

## Ձայնագրություններ
### Ալբոմներ
* *[[No Mercy (Daddy Yankee album)|No Mercy]]* (1995)
* *[[El Cartel (album)|El Cartel]]* (2000)
* *[[El Cartel II]]* (2001)
* *[[ElCangri.com]]* (2002)
* *[[Los Homerun-Es Vol. 1]]* (2003)
* *[[Barrio Fino]]* (2004)
* *[[Barrio Fino En Directo]]* (2005)
* *[[Salsaton "Salsa Con Reggaetón" (Salsatón: Salsa con reggaetón)]]* (2006)
* *[[El Cartel: The Big Boss]]* (2007)
**[[Mundial]]* (2010)
**[[Prestige]]* (2012)
**[[Con Calma & Mis Grandes Exitos]]* (2019)
**[[2K20]]* (2020)
**[[Legendaddy]]* (2022)

### Ստեղծագործություններ
* 2001: «Tu Cuerpo En Mi Cama» (Նիքի Ջամի հետ)
* 2002: «Latigazo»
* 2002: «Son Las Doce» (Նիքի Ջամի հետ)
* 2002: «Guayando» (Նիքի Ջամի հետ)
* 2002: «Muevete y Perrea»
* 2003: «Gata Gangster» (Դոն Օմարի հետ)
* 2003: «Seguroski»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Պուերտոռիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Պուերտոռիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ռեգգատոն
Ռուսալ

**Ռուսալ** (), Ռուսաստանի ամենամեծ ալյումինի արտադրության ընկերությունն է։ Աշխարհի ալյումինային շուկայի 10%–ը, և երկրի ներքին շուկայի 70%–ը բաժին է ընկնում Ռուսալին։ Ալյումին և բոքսիտ արտադրող աշխարհի երեք ամենախոշոր ընկերություններից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսալի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ընկերություններ
Acer Inc.

**Acer**, Թայվանում հիմնված համակարգչային տեխնիկա արտադրող ընկերություն, 1976 թ.։ 2011 թվականի տվյալներով Fortune Global 500-ի ցանկում զբաղեցնում է 487-րդ տեղը։ Ընկերությունը մշակում և արտադրում է դիտարկիչներ, ցանցային խտացուցիչներ, կոմունիկատորներ, սկավառակակիրներ, ցանցային քարտեր, անհատական համակարգիչներ, ստեղնաշարեր, օպերատիվ հիշողություն, դյուրակիր համակարգիչներ, պրոյեկտորներ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1976 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոս արտադրողներ
Կատեգորիա:Համակարգիչ արտադրողներ
Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ
Կատեգորիա:Նորագույն տեխնոլոգիաներ
Alienware

**Alienware**, ամերիկյան համակարգչային ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1995 թվականին։ Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Մայամիում։ 2006 թվականին այն գնվել է Dell ընկերության կողմից։

Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ
Կատեգորիա:Համակարգիչ արտադրողներ
Էփլ Մակինտոշ

[մինի|[Macintosh 128K, Առաջին Macintosh համակարգիչը]]
[մինի|Հինգերորդ սերնդի [iMac, Ամենավերջին Մակերից մեկը]]
**Macintosh** կամ **Mac** - Apple Inc. ընկերության անհատական համակարգիչների մի քանի սերունդների բրենդային անունն է։ Իր անվանումը ստացած խնձորների McIntosh տեսակից՝ Macintosh 128K առաջին Macintosh համակարգիչը թողարկվել է 1984-ի Հունվարի 24-ին, որը ներկայացվել է Սթիվ Ջոբսի կողմից։ Նրանում օգտագործվել էր օգտագործողի գրաֆիկական ինտերֆեյսը (GUI) և մկնիկը՝ այն ժամանակ ստանդարտ հանդիսացող հրամանային տողի միջներեսի փոխարեն։ Այն շուկայում մեծ մասայականություն վայելող առաջին անհատական համակարգիչն էր։ Mac-երի ներկայիս լայն տեսականին ընդգրկում է ինչպես Էյփլի նախնական մակարդակի Mac mini սեղանադիր համակարգիչները, այնպես էլ Xserve միջին կարգի սպասարկուները։ Mac համակարգերը հիմանակնում նախատեսված են տան, կրթության ոլորտի և պրոֆեսիոնալ ստեղծագործողների համար։ Mac-երի արտադրանքը հիմնված է հորիզոնտալ ինտեգրացիայի մոդելի վրա, որում Apple օժանդակում է իր ամբողջ սարքակազմի ստեղծմանը և մշակում է իր սեփական MacOS օպերացիոն համակարգը, որը և ի սկզբանե տեղադրվում է բոլոր Mac-երի վրա։ Սա տարբերվում է IBM PC համատեղելի համակարգիչներից, երբ մեկ ընկերությունը ստեղծում է օպերացիոն համակարգը, իսկ այլ ընկերությունները ստեղծում են սարքակազմը։ Ժամանակակից Mac-երը (2006 թ երկրորդ կեսից արտադրված) այլ անձնական համակարգիչների նման կարող են աշխատել տարբեր օպերացիոն համակարգերի ղեկավարությամբ, այդ թվում նաև Linux, FreeBSD, Windows և այլն։

Մակինտոշը իր ստեղծման առաջին իսկ օրից հավաքականորեն և անհատապես կոչվում է Mac.
Քանի որ Մակինտոշը շատ թանկ էր, վաճառքում նրան գերազանցեց IMB-ը իր անհատական համակարգիչների անհամեմատ ցածր գնով և ուղեկցվող կլոնային շուկայով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* Making the Macintosh: Technology and Culture in Silicon Valley
* Overview of Macintosh Opposite to PC 
*  Period interview about the introduction of the Macintosh.

## Արտաքին հղումներ
* Էփլ

Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Էփլ
Dell

**Dell, Incorporated**, համակարգչային սարքակազմի ոլորտում գործող ամերիկյան ընկերություն է, որի գլխամասը գտնվում է Տեխաս նահանգի Ռաունդ Ռոք քաղաքում։

Ընկերությունը նախագծում, արտադրում, վաճառում և սպասարկում է անձնական համակարգիչներ, սպասարկուներ, տվյալների պահոցներ, ցանցային սարքավորում, անհատական թվային օգնականներ (PDAs), ծրագրային ապահովում, հեռուստատեսային համակարգեր, համակարգչային արտաքին սարքեր և այլ նմանատիպ արտադրանք։

Ընկերությունում աշխատում է մոտ 82.700 մարդ, աշխարհի տարբեր երկրներում (2008 թվականի փետրվարի տվյալներով)։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոս արտադրողներ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Silicon Graphics

մինի|SGI Առաջին լոգոն մինչև հիմա գործածվում է, նոր լոգոի հետ մեկտեղ։
**Silicon Graphics, Inc.** (**SGI** երբեմն պատմական պատճառներով անվանվող **Silicon Graphics Computer Systems** (**SGCS**)), ամերիկյան ընկերություն, որը Բարձր արդյունավետության հաշվարկման լուծումների արտադրող է։ Արտադտանքը ներառնում է և սարքակազմ, և ծրագրային ապահովում։ SGI հիմանդրվել է Ջեյմս Կլարկի և Էբբեյ Սիլվերստոնի կողմից 1982 թվականին, որպես 3D գրաֆիկայի տերմինալների արտադրող։ 
Ընկերությունը մեծ ավանդ է ներդրել համակարգչային գրաֆիկայի և զարգացման մեջ՝ հայտնի OpenGL համակարգը ստեղծվել էր SGI-ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին Հղումներ
* Պաշտոնական Վեբ-կայք

Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
ViewSonic

**ViewSonic**, համակարգչային տեխնիկայի արտադրող և մատակարար, որը մասնագիտացած է հեղուկաբյուրեղային մոնիտորների, ցուցասարքերի, պլազմային էկրանների, HDTV տեխնոլոգիաների և բջջային սարքավորումների մեջ։

Ընկերության վաճառքն աշխարհում տարեկան կտրվածքով կազմում է $1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Գլխամասը գտնվում է Բրեայում, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ։

## Պատմություն
Ընկերությունը սկզբնապես հիմնադրվել է 1987 թվականին որպես Keypoint Technology Corporation։ 1990 թվականին թողարկվել է համակարգչային գունավոր մոնիտորների շարքը, որից քիչ անց ընկերությունը վերանվանվել է և ստացել ներկայիս անունը։ ViewSonic-ի հիմնադիրն ու գլխավոր գործադիր տնօրենն է Ջեյմս Չուն։

ViewSonic-ի լոգոյի վրա պատկերված են ավստրալիական գունեղ գուլդովի ամադինա տեսակի թռչուններ։

1990-ական թվականների կեսերին ընկերությունը դարձավ կինեսկոպների ամենախոշոր արտադրողն աշխարհում՝ այնպիսի ապրանքանիշերի կողքին, ինչպիսիք են Sony Trinitron, NEC, MAG Innovision և Panasonic։ Հազարամյակի վերջին ViewSonic-ը դարձավ Ամերիկայի և Ճապոնիայի էկրանների ամենամեծ արտադրողը։

2000 թվականին ընկերությունը Nokia-ից գնեց էկրանների արտադրման բաժնեմաս։

2005 թվականին ViewSonic-ը և Tatung-ը շահեցին իրենց դեմ՝ Մեծ Բրիտանիայում LG Philips Display-ի կողմից ներկայացված հայցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1987 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ընկերություններ ըստ գործունեության
Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ
Գերհամակարգիչ

[աջից|250px|մինի|[ՆԱՍԱ-ի «Կոլումբիա» գերհամակարգիչը։]]

**Գերհամակարգիչը** համակարգիչ է, որն իր արտադրության պահին գերազանցում է գոյություն ունեցող համակարգիչները իր հաշվողական հնարավորությամբ՝ մասնակիորեն հաշվարկների արագությամբ։

## Արտաքին հղումներ
* Աշխարհի 500 գերհամակարգիչների կայքը 

Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Վինդոուզ Վիստա

**Վինդոուզ Վիստան** (Windows Vista) օպերացիոն համակարգ է, որն Մայքրոսոֆթ ընկերության կողմից ստեղծված Վինդոուզ օպերացիոն համակարգերի ընտանիքից է։

Ունի 2 սերվիս պակ։ Գոյություն ունեն հետևյալ համակարգերը.
* Սկզբնական
* Հիմնական Տնային
* Տնային Պրեմիում
* Բիզնես, Էնտերպրայզ
* Ուլտիմատ
* Ուլտիմատ Սահմանափակ։ Սա տարածված է շատ քիչ քանակով։ Այն հանձվում է Բիլ Գեյցի կողմից հատուկ՝ ստորագրությամբ։

## Տեխնիկական պահանջները
Համաձայն Մայքրոսոֆթի տեղեկությունների այն համակարգիչները, որոնցում հնարավոր է օգտագործել Վինդոուզ Վիստան դասակարգվում են, որպես  Vista Capable (նվազագույն պարամետրերը բավարարող) և Vista Premium Ready (բավարարելով առաջարկվող պարամետրերը). 




## Աջակցության ավարտը
Վինդոուզ Վիստաի աջակցությունը դադարեցվել է 2017 թվականի ապրիլի 11։

## Տես նաև
*  Վինդոուզ Վիստա սկզբնական
*  ՎինFS
*  Վինդոուզ 7

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
### Մայքրոսոֆթ
* Домашняя страница Windows Vista 
* Microsoft Windows Vista homepage
* Техцентр Windows Vista
* Доклад о ключевых изменениях в ядре Windows Vista SP1 
* Страница загрузки пакета обновлений Windows Vista SP1
* Страница загрузки пакета обновлений Windows Vista SP2
* Список совместимости приложений Windows Vista для ИТ-специалистов

### Քննադատությունները
* Infuture.ru: Microsoft: «механизм управления учётными записями пользователей (UAC) раздражает пользователей»
* CNET Hollywood, Microsoft align on new Windows'
* BadVista.org
* Technology Review 'Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media?' 
* PC Stats 'Windows Vista, HDCP and Digital Rights Management'
* Yahoo News 'Ten Reasons to Buy Windows Vista (and «five things that will give you pause»)'
* Paul Thurrott 'Where Vista Fails' 
* A Cost Analysis of Windows Vista Content Protection 
* Windows Vista Content Protection  
* Как вернуть деньги за OEM-Windows // 3dnews.ru, 28 сентября 2009 г.

Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր
Դիմելու ձևեր

**Դիմելու ձևերը** որոշ լեզուներում երկրորդ դեմքի դերանունների օգտագործումների դասակարգումն է, որոնք տարբերվում են իրենց դեպի անձը կրած էմոցիոնալ երանգներով կամ ունեն տվյալ մշակույթում, հասարակության կամ այլ մարդկանց խմբում ընդունված պայմանական դերը։ Դիմելու ձևեր են հանդիսանում նաև ազգակցական կապերը, քաղաքացիական, հասարակական, մասնագիտական և այլն կարգավիճակն արտահայտող գոյականները։ Օր՝ «մայրիկ», «պարոն», «բժիշկ», «օրիորդ»…

Սոցիոլեզվաբանության մեջ տարբերակվում են երկու հիմնական դիմելու ձևեր՝ «դու» և «դուք»։


Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Դեկտեմբերի 11

**Դեկտեմբերի 11**, տարվա 345-րդ (նահանջ տարիներին՝ 346-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 20 օր։

## Դեպքեր
* 1876 - Թուրքիայում հրապարակվեց սահմանադրություն, որը մեծ վեզիր Միդհատի անունով կոչվեց Միդհատյան
* 1931 - Վեստմինստերյան ստատուտ, անգլիական պառլամենտի ակտը, որով սահմանվել են դոմինիոնների իրավական դրությունն և փոխհարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ։
* 1946` Միավորված ազգերի ընդհանուր ասամբլեայի կողմից ընդունված 96 (1) որոշումը՝ Ռաֆայել Լեմկինի դրդմամբ, առաջին անգամ ճանաչում է ցեղասպանությունը որպես միջազգային ոճիր։
* Տանգոյի հայրենիքում` Արգենտինայում, նշվում է Տանգոյի օրը,կազմակերպվում է փառատոն։

## Ծնունդներ
* 1803 - Հեկտոր Բեռլիոզ,ֆրանսիացի երգահան, դիրիժոր, երաժշտագետ, երաժշտական քննադատ
*1843 - Ռոբերտ Կոխ, գերմանացի մանրէաբան,բակտերիաբանության և համաճարակաբանության հիմնադիրներից մեկը, Նոբելյան մրցանակակիր (մ. 1910)
*1913 - Ժան Մարե, ֆրանսիացի ճանաչված դերասան, հայտնի է առավելապես «Ֆանտոմասի» մասին ֆիլմաշարից (մ. 1998)
* 1918 - Ալեքսանդր Սոլժենիցին, ռուս արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 2008)
* 1932 - Արման Քուչուկյան, ՀԽՍՀ և ՀՀ գիտության գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։
* 1939 - Գրետա Գալստյան,հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1983)
*1958 - Էվեր Էռնանդես, սալվադորցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
*1960 - Բենխամին Գալինդո, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
*1961 - Վիշվանաթան Անանդ, հնդիկ նշանավոր շախմատիստ

## Մահեր
* 1910 - Էջմիածնում վախճանվեց Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մատթեոս Իզմիրլյանը (ծ. 1845)։
Եվրոպայի դրոշներ

մինի|413x413px|Եվրոպական երկրների դրոշներ
**Եվրոպական երկրների դրոշների** ցանկը։

Եվրոպա
Կատեգորիա:Դրոշներ
Անտուան Լորան Լավուազիե

**Անտուան Լորան Լավուազիե** (, , ), ֆրանսիացի քիմիկոս Անտուան Լավուազիեն այրման թթվածնային տեսության, դրանով՝ նաև գիտական քիմիայի հիմնադիրն է։

## Կենսագրություն
Անտուան Լորան Լավուազիեն ավարտել է Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, միաժամանակ ուսումնասիրել քիմիա և ֆիզիկա։ Նրա քիմիական ուսումնասիրությունները հիմնականում նվիրված են օդի ու ջրի բաղադրությունների և այրման ու շնչառության շարժընթացներում օդի ունեցած դերի բացահայտման հարցերին։ Հաստատել է, որ օդը բաղկացած է այրմանը և շնչառությանը նպաստող բաղադրիչից, որն իր հերթին, միանալով տարբեր նյութերի հետ, առաջացնում է թթու։ Այդ հատկության շնորհիվ նյութն անվանեց թթվածին՝ թթու ծնող։ Նա բացահայտեց նաև, որ ջուրը նույնպես ջրածնի թթվածնային միացություն է՝ չնայած այն ակնհայտ թթվածնայի հատկություն չունի։

Հաստատելով այրման թթվածնային տեսությունը՝ Լավուազիեն քիմիական գիտությունը դրեց գիտական հիմքերի վրա և կեղծ ֆլոգիստոնի տեսությունը փոխադրեց այրման թթվածնային տեսությամբ։

Նա մշակել է նաև քիմիական անվանակարգության սկզբունքները, Պիեռ Սիմոն Լապլասի հետ պատրաստել է առաջին սառցային կալորիմետրը և չափել մի շարք նյութերի այրման ջերմությունները։

1789 թվականին լույս է ընծայել իր «Տարրական քիմիայի դասագիրքը», որը գիտական քիմիայի առաջին ձեռնարկն էր։

Լավուազիեն գլխատվել է Հեղափոխական դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրվելով ծխախոտի մթերման գործում թույլ տված խարդախության համար։ Այդ առիթով ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Ժոզեֆ Լագրանժն ասել է. «Պահանջվեց ընդամենը մեկ ակնթարթ, որպեսզի կտրվեր այդ գլուխը, բայց հնարավոր է, որ հարյուրամյակը քիչ լինի նրա նմանը ստեղծելու համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 379

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ընթացքում մահապատժի ենթարկված անձինք
Ալ

**Ալ** (երբեմբ նաև *ալք*), առասպելական կենդանիներ կամ չար ոգիներ՝ մի շարք ժողովուրդների հին հավատալիքներում։ Պարսիկների պատկերացմամբ՝ կնոջ կերպարանքով ժանտատեսիլ կենդանիներ են, ըստ վրացիների՝ անտառային ոգի։ Ալերը լինում են երկու սեռի, ինչպես հռոմեական ստրիգներն ու սիլվաները։ Հայոց ժողովրդական հավատալիքներում Ալերը բրդոտ են, կես–մարդկային, կես–կենդանական կերպարանքով, հրեղեն աչքով, պղնձե եղունգներով։ Համարվել են թշնամի՝ առանձնապես ծննդկան կանանց և նորածինների։ Այս հավատքը ծագել է նախապատմական ժամանակներում՝ մարդու և շրջապատող աշխարհի մասին մութ պատկերացումներից։ Նույնչափ հին են այդ ոգիներից պաշտպանվելու հմայական միջոցները (օրինակ, ծննդկանի բարձի տակ երկաթե իրեր դնել)։ Պահպանվել են բերանից «ծննդկանի աղոթքներ», գրավոր հմայեկներ։ Ըստ ժողովրդական հավատալիքի, ծննդկանին օգնում են նաև բարի ոգիները՝ երկու աղջիկներ (Ուրբաթամուտն ու Չորեքմուտը) և նրանց կրտսեր եղբայրը (Կիրակմուտը)։ Այստեղ նկատելի են ծննդկան կանանց խնամակալ Աստղիկ դիցուհու և նախնիների պաշտամունքի հետքերը։ Կան նաև զրույցներ Ալերի մասին։ Այս հավատքը հայերից անցել է քրդերին «ալք» անվանումով։

Կատեգորիա:Հայկական աստվածություններ
Նանե (աստվածուհի)

**Նանե**, իմաստության և ողջախոհության դիցուհին հայոց հեթանոսական կրոնում։

Համարվել է Արամազդի դուստրը։ Նույնացվել է հունական Աթենաս դիցուհուն։ Նանեի տաճարը, որը եղել է Թիլ ավանում, ավերել է Գրիգոր Լուսավորիչը՝ Հայաստանում քրիստոնեություն տարածելու ժամանակ։ Հունական դիցաբանությունում կա Նանեի անվամբ հավերժահարս (համարվել է Սանգարիս գետի դուստրը և ծննդաբերության ոգին)։

## Անվան ծագումնաբանություն
Ըստ ներկայիս առավել իրատեսական համարվող տեսակետների․ կարծիքներ կան այն մասին, որ Հայկական լեռնաշխարհում և նրա հարակից շրջաններում տարածված Նանե աստվածուհու նախատիպ կարող էր հանդիսանալ՝ հին շումերական «Դումուզի և Ինաննա» դիցավեպի գլխավոր դիցուհի Ինաննան։Հավանաբար նմանատիպ ծագում ունեն նաև նշված շումերական դիցավեպում հիշատակված և հայոց մեջ պահպանված՝ Դեմետր և Գիսանե/Գիսաննա աստվածությունները, որոնք Միջագետքի տիրուհի Ինաննայի հետ համատեղ հիշատակվում են, որպես Արատտայի գլխավոր դիցեր՝ Դումուզի և Գեշտինաննա /եղբայր և քույր/ անվանումներով։

## Պաշտամունք
Հայոց դիցարանի ազդեցիկ դիցուհիներից է Արամազդի դուստրը՝ Նանեն՝ ընտանիքի պահապանը, իմաստության, ողջախոհության և ռազմի աստվածուհին։ Նանեի պաշտամունքը սերտորեն կապված էր Անահիտի պաշտամունքի հետ։ Նանեի տաճարը Եկեղյաց գավառի Թիլ ավանում էր՝ Անահիտի տաճարի մոտակայքում։ Հիմա էլ հաճախ մեծ մորը՝ տատին, ասում են նաև նանե, նան, որը վկայում է Նանե դիցուհու՝ մարդաստվածության հետ կապի և ժողովրդի մեջ նրա անվան ու պաշտամունքի տարածվածության մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Հայկական դիցաբանություն
* Արատտա
* Edouard Selian (2010). The Immortal Spirit of the Goddess Nané
* Edouard Selian (2009). The Pomaks: an Islamized People of Europe

Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Պատերազմի աստվածուհիներ
Նպատ (օրանուն)

**Նպատ**՝ հայկական հեթանոսական տոմարի ամիսների 26-րդ օրվա անվանումը՝ Նպատ լեռան անունով (լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, բարձրությունը 2332 մ)։ Նպատին նախորդում է Ցրոնը, հաջորդում է Վահագնը։

Կատեգորիա:Հայկական օրանուններ
Արեգ (աստված)

**Արեգ** (կամ **Արեգակ**), հեթանոս հայերի արևի պաշտամունքը մարմնավորող աստված։ Սկզբում արևը պաշտվել է իր բնական տեսքով, որպես կյանքի առաջացման ու գոյության նախապայման, լույսի ու ջերմության աղբյուր։ Հետագայում, երբ պաշտվող լուսատուները մարդակերպություն են ստացել, Արեգը դիտվել է իբրև արական մարդակերպ աստված։

Արևի պաշտամունքը կրել է համընդհանուր բնույթ և տարբեր ժողովուրդներ մարմնավորել են տարբեր աստվածների կերպարներում. հայերը՝ Արեգի, պարսիկները (հետագայում նաև հայերը)՝ Միհրի, հույները՝ Հելիոսի։ Արեգի պաշտամունքային առանձնահատկությունները և արտաքին նկարագիրը հայտնի չեն։ Սակայն հայտնի է, որ ունեցել է համահայկական բնույթ, եղել սիրված աստվածներից մեկը։ Ենթադրվում է, որ արևապաշտության որոշ հետքեր հայոց մեջ գոյատևել են ավելի երկար, նույնիսկ ետքրիստոնեական շրջանում և դրսևորվել են արևորդիների գոյությամբ։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Արեգի և Լուսնի արձաններ են կանգնեցված եղել Արմավիրում, Վաղարշակ թագավորի կառուցած մեհյանում։ Հայկական մի առասպելի համաձայն Արեգի ննջարանը և ոսկյա անկողինը գտնվում է Վանա լճի հատակին։ Մի շարք տեղանուններ կապվում են Արեգի անվան հետ. Տարոնում՝ Արեգակածագ բլուրը, Սյունիքում՝ Արևիկ գավառը։ Արեգի անունն էին կրում հայոց հին տոմարի ութերորդ կամ գարնան օրհավասարի ամիսը և ամիսների առաջին օրերը։ Հետագայում Արեգը նույնացվել է Տիրի և ապա Միհրի հետ։ Ոմանք Արեգին նույնացնում են Վահագնի հետ։

Կատեգորիա:Հայկական աստվածություններ
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Նուկլիդ

**Նուկլիդը** ատոմի միջուկի էլեմենտների ընդհանուր անվանումն է։ Նուկլիդը ատոմների տեսակ է՝ միջուկում պրոտոնների և նեյտրոնների խիստ որոշակի դասավորությամբ։ Եթե նուկլիդի ատոմների միջուկները ռադիոակտիվ են, այդպիսի նուկլիդները կոչվում են ռադիոնուկլիդներ։ Օրինակ եթե միջուկում առկա են **Z** քանակությամբ պրոտոններ և **N** քանակությամբ նեյտրոնեեր, ապա նուկլիդների քանակը՝ **<math>A = Z + N</math>**, որն էլ հենց տարրի ատոմային զանգվածն է։ Ռադիոակտիվ միջուկները և ատոմները անվանվում են ռադիոնուկլիդներ։ Այսինքն դրանք այն նուկլիդներն են, որոնց միջուկը ի վիճակի է ենթարկվել ռադիոակտիվ տրոհման։

Կատեգորիա:Իզոտոպներ
Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Մարմաշեն (Շիրակի մարզ)

**Մարմաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Վերին Ղանլիջա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի ձախ կողմում։ Վերանվանվել է **Մարմաշեն** 1946 թվականի ապրիլի 26-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մարմաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 2032, առկա բնակչությունը՝ 2028 մարդ։ 1831 թվականից մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց
նախնիները 1828-1830 թթ.-ին գաղթել են Կարսից, Դերջանից և Մուշից։

Մարմաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ և այգեգործությամբ, նաև ճակնդեղի աճեցմամբ։

մինի|ձախից|Գյուղի համայնապատկերը

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք` Ախուրյան գետի ձախ ափին գտնվում է Մարմաշենի վանքը։
Մարմաշենից հարավ գտնվում են Տիրաշեն բնակատեղին, համանուն ամրոցը և դամբարանադաշտը (մ.թ.ա. 2-րդ հզմ.-X դար)։

## Տես նաև
* Մարմաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
* Մարմաշենի վանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ասիայի դրոշներ

աջից|250px
Սա Ասիայում օգտագործվող ազգային դրոշների ցուցադարանն է։

## Միջազգային

Պատկեր:Flag_of_Europe.svg|Եվրոպական Միության դրոշը
Պատկեր:Flag of the CIS.svg|ԱՊՀ դրոշը

|Իսլամական երկրների համագործակցության դրոշը
Պատկեր:Flag of OPEC.svg|Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության դրոշը

Պատկեր:GCC Flag.svg|Պարսից ծոցի ափին գտնվող արաբական երկրների համագործակցության խորհրդի դրոշը


## [[Կենտրոնական Ասիա]]

Պատկեր:Flag of Kazakhstan.svg|Ղազախստանի դրոշը
Պատկեր:Flag of Kyrgyzstan.svg|Ղրղզստանի դրոշը
Պատկեր:Flag of Tajikistan.svg|Տաջիկստանի դրոշը
Պատկեր:Flag of Turkmenistan.svg|Թուրքմենիստանի դրոշը
Պատկեր:Flag of Uzbekistan.svg|Ուզբեկիստանի դրոշը


## [[Արևելյան Ասիա]]

Պատկեր:Flag of the People's Republic of China.svg|Չինաստանի դրոշը
Պատկեր:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|Թայվանի դրոշը
Պատկեր:Flag_of_Japan.svg|Ճապոնիայի դրոշը
Պատկեր:Flag of North Korea.svg|Հյուսիսային Կորեայի դրոշը
Պատկեր:Flag of South Korea.svg|Հարավային Կորեայի դրոշը
Պատկեր:Flag of Mongolia.svg|Մոնղոլիայի դրոշը
Պատկեր:Flag of Hong Kong.svg|Հոնգ Կոնգի դրոշը (Չինաստան)
Պատկեր:Flag of Macau.svg|Մակաուի դրոշը (Չինաստան)


## [[Հարավ–արևելյան Ասիա]]

Պատկեր:Flag of Brunei.svg|Բրունեյի դրոշ
Պատկեր:Flag of Cambodia.svg|Կամբոջայի դրոշ
Պատկեր:Flag of Indonesia.svg|Ինդոնեզիայի դրոշ
Պատկեր:Flag of Laos.svg|Լաոսի դրոշ
Պատկեր:Flag of Malaysia.svg|Մալայզիայի դրոշ
Պատկեր:Flag of Myanmar.svg|Մյանմայի դրոշ
Պատկեր:Flag of the Philippines.svg|Ֆիլիպինների դրոշ
Պատկեր:Flag of Singapore.svg|Սինգապուրի դրոշ
Պատկեր:Flag of Thailand.svg|Թաիլանդի դրոշ
Պատկեր:Flag of East Timor.svg|Արևելյան Թիմորի դրոշ
Պատկեր:Flag of Vietnam.svg|Վիետնամի դրոշ


## [[Հարավային Ասիա]]

Պատկեր:Flag of Afghanistan.svg|Աֆղանստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Bangladesh.svg|Բանգլադեշի դրոշ
Պատկեր:Flag of Bhutan.svg|Բութանի դրոշ
Պատկեր:Flag of India.svg|Հնդկաստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Maldives.svg|Մալդիվների դրոշ
Պատկեր:Flag of Nepal.svg|Նեպալի դրոշ
Պատկեր:Flag of Pakistan.svg|Պակիստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Sri Lanka.svg|Շրի Լանկայի դրոշ


## [[Արևմտյան Ասիա]]

Պատկեր:Flag of Bahrain.svg|Բահրեյնի դրոշ
Պատկեր:Flag of Iran.svg|Իրանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Iraq.svg|Իրաքի դրոշ
Պատկեր:Flag of Israel.svg|Իսրայելի դրոշ
Պատկեր:Flag of Jordan.svg|Հորդանանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Kuwait.svg|Քուվեյթի դրոշ
Պատկեր:Flag of Lebanon.svg|Լիբանանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Oman.svg|Օմանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Palestine.svg|Պաղեստինի դրոշ
Պատկեր:Flag of Qatar.svg|Կատարի դրոշ
Պատկեր:Flag of Saudi Arabia.svg|Սաուդյան Արաբիայի դրոշ
Պատկեր:Flag of Syria.svg|Սիրիայի դրոշ
Պատկեր:Flag of the United Arab Emirates.svg|ԱՄԷ-ի դրոշ
Պատկեր:Flag of Yemen.svg|Եմենի դրոշ


## [[Արևելյան Եվրոպա]] - [[Արևմտյան Ասիա]]

Պատկեր:Flag of Armenia.svg|Հայաստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Azerbaijan.svg|Ադրբեջանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Cyprus.svg|Կիպրոսի դրոշ
Պատկեր:Flag of Georgia.svg|Վրաստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Russia.svg|Ռուսաստանի դրոշ
Պատկեր:Flag of Turkey.svg|Թուրքիայի դրոշ


#Ասիական երկրների դրոշները
Կատեգորիա:Դրոշներ
Կատեգորիա:Ասիա
Լևոն Խաչերյան

**Լևոն Գևորգի Խաչերյան (անգլերեն՝ Levon G. Khacheryan)** (), հայագետ և լեզվաբան։

## Կենսագրություն
Լևոն Խաչերյանը ծնվել է 1924 թվականին Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիայում։ Հետագայաում տեղափոխվել է Սիրիա, Լիբանան, իսկ 1946-1981 թվականներին բնակություն է հաստատել Հայաստանում։ 1981 թվականին բնակություն է հաստատել ԱՄՆ-ում։ Աշխատել է Մատենադարանում և ԵՊՀ–ում։

## Գիտական գործունեություն
Ուսումնասիրել է հայկական վանքերի պատմությունը, հայ գիտնական վարդապետների գործունեությունը։ Խաչերյանը ունի նաև ուսումնասիրություններ հայոց լեզվի պատմության վերաբերյալ։

## Մատենագրություն
* >, Երեւան, ՀՍՍՌ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Հրատ․, 1962թ․, 406 էջ։  
* >, Երեւան, ՀՍՍՌ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Հրատ․, 1966թ․, 220 էջ։
* >; Երեւան, ՀՍՍՌ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Հրատ․, 1972թ․, 180 էջ։
* >, Երեւան, > Հրատ․, 1973թ․, 233 էջ։
* >,  Լոս-Անճելըս, 1982թ․, 240 էջ։
* >, Լոս Անճելըս, 1983թ․, 391 էջ։
* >,  Լոս Անճելըս, 1984թ․, 380 էջ։
* >, Լոս Անճելըս, 1987թ․, 494 էջ։
* >, Լոս Անճելըս, 1988թ․, 448 էջ։
* >, Լոս Անճելըս, 1988թ․, 212 էջ։
* >, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Մատենաշար, Լիզպոն, 1992թ․, 1170 էջ։
* >,  Մխիթարեան Տպարան, Վիեննա, 1993թ․, 168 էջ։
* >, Երկհատոր, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Մատենաշար, Լիզպոն, 1998թ․, 1250 էջ։
* >, Լոս Անջելես, 1999թ․, 411 էջ։
* >, եռհատոր, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Մատենաշար, Անթիլիաս,  Լիբանան, 2000թ․, 1425 էջ։
* >, Կլէնտէյլ, "Ալկօ" Տպարան, 2001թ․, 274 էջ։
* >, Կլէնտէյլ , 2001թ․, 282 էջ։
* >, Ա. Բ. հատորներր, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Մատենաշար, Լիզպոն, 2002թ․, 610 էջ։
* >, Գ. հատոր, Գլենդեյլ,  2003թ․, 269 էջ։
* >, > հրատ․,  Երեւան, 2003թ․, 704 էջ։
* >, Գլենդեյլ,  2003թ․, 335 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Խաչերեան-Փիլոսեան Սիրվարդ, Բանասիրական Գիտությիւնների Դոկտոր-Փրոֆէսէօր Լ. Գ. Խաչերեանի Աշխատութիւնների Մատենագիտութիւն, Կլենտեյլ, 2002թ.։

## Արտաքին հղումներ
* ՄԱՀԱՑԵԼ Է ՀԱՅԱԳԵՏ ԼԵՎՈՆ ԽԱՉԵՐՅԱՆԸ - Ազգ Օրաթերթ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ