Տատրայի թանգարան

**Տատրայի թանգարան** կամ **Տիտուս Խալիբինսկու ավան Տատրայի թանգարան** *()*, Տատրա լեռնային համալիրին նվիրված պատմական-ազգագրական թանգարան, որը գտնվում է Լեհաստանի Մալոպոլսկիե վոևոդության Զակոպանե քաղաքում։ Գրանցված է Լեհաստանի թանգարանների պետական գրանցամատյանում *()*։ Տեղակայված է Զակոպանե քաղաքի *Կրուպովկի փողոց 10* հասցեում։ Թանգարանը ցուցադրում է Պոդհալեի, Սպիշ և Օրավա պատմական-ազգագրական շրջանների պատմության, նյութական և մշակութային կյանքի հետ կապված առարկաներ։ Թանգարանը կրում է լեհ բժիշկ և ազգագրագետ Տիտուս Խալուբինսկիի անունը։

## Պատմություն
Տատրայի թանգարանը ստեղծվել է լեհ բժիշկ, հասարակական գործիչ, ազգագարագետ Տիտուս Խալուբինսկու (1820-1889) հետևորդների մոտ ծնված գաղափարի շնորհիվ։ 1888 նրա հետևորդները հիմնադրեցին *Տիտու Խալիբինսկու անվան թանգարանային միություն*։ Այդ միության նպատակն էր Տատրայի վերաբերյալ բուսաբանական, երկրաբանական, ազգագրական և կենդանաբանական նյութեր հավաքել։ Միության անդամները հավաքներ էին կազմակերպում գրադարանում։ Առաջին ցուցադրությունը կազմակերպվել է 1889 թվականին Զակոպանե քաղաքում, Կրուպովկի փողոցում գտնվող շենքում, որն այժմ գոյություն չունի։ XIX դարի վերջում թանգարանը ազգագրական նյութերի հարուստ հավաքածու էր կազմել։

1892 թվականին ըստ վարշավացի ճարտարապետ Յոզեֆ Պիուսա Ձեկոնսկիի նախագծի թանգարանի շենք կառուցվեց։ Նույն թվականին շենքում տեղակայվեց Տիտուս Խալիբինսկիի անվան միության ունեցած հավաքածուն։ Մինչև 1911 թվականը Միության ակտիվությունը էականորեն կրճատվեց և թանգարանային հավաքածուն գրեթե դադարեց ավելանալ։ 1913 թվականին սկսվեց թանգարանի նոր շենքի կառուցումը։ Տատրա թանգարանային միության անդամներից մեկը` կոմս Վլադիսլավ Զամոյսկին քարերով օգնեց շինարարությանը։ Սակայն շինարարական աշխատանքները կիսատ մնացին Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով և շարունակվեցին պատերազմի ավարտից հետո Մարի Կյուրիի նվիրատվության շնորհիվ։ Շինարարությունն ավարտվեց 1920 թվականին։ Շենքը Զակոպանեի ոճին բնորոշ աղյուսա-քարային շինության վառ օրինակ է։ 1922 թվականին Կրուպովկի 10 հասցեում կայացավ նոր թանգարանի հանդիսավոր բացումը Moździerz, Zbigniew (2014). *A Guide: The Zakopane Style Trail*. The Tatra Museum in Zakopane. p. 28. ISBN 978-83-60982-52-5.:

1920-ական թվականների վերջում թանգարանում ձևավորվեցին արվեստի, արհեստների բաժիններ և Տատրայի նախալեռների բաժինը։ Երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում թանգարանում օդերևութաբանական կայան ստեղծվեց։  Նույն ժամանակ թանգարանը սկսեց թողարկվել «Rocznik Podhalański» գիտական տարեկան պարբերականը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Տատրայի թանգարանը պետականացվեց և սկսեց զբաղվել մշակութային հուշարձանների և բնության մասին տեղեկությունների հավաքագրման և պահպանության գործունեությամբ։ Այդ նույն ժամանակ գիտական կոլեկտիվը Պոդգալեում սկսեց դաշտային աշխատանքներով զբաղվել և թանգարանում բացվեցին գեղարվեստական և պատմական բաժիններ։ 1954 թվականին վայրի բնության ուսումնասիրության և պահպանման Տատրայի ազգային պարկի ստեղծումից հետո թանգարանի գործունեությունը էականորեն կրճատվեց։

XX դարի 70-ական թվականներին թանգարանում բացվել է հուշարձանների պահպանության բաժին։

## Մասնաճյուղեր
Զակոպանեի հիմնական մասնաճյուղից բացի Տատրայի թանգարանն ունի 7 այլ մասնաճյուղեր Զակոպանեում եւ 4 այլ մասնաճյուղեր, որոնք գտնվում է Ցարնա Գորա (Czarna Góra), Յուրգոֆ (Jurgów), Խոխոլուվ (Chochołów) և Լոպուշնա (Łopuszna) լեհական բնակավայրերում.
* Վիլլա Կոլիբա Զակոպանեում (զակոպանյան ոճով կառուցված Ստանիսլավ Վիտկևիչի անվան թանգարան), զակոպանյան ոճով առաջին կառույցը 
* Վլադիսլավ Խասիորի պատկերասրահ Զակոպանեում` արվեստներ թանգարան
* Վոձիմեժի և Եժի Կուլչիցկիի անվան արվեստների պատկերասրահ Զակոպանեում
* Կորնելի Մակուշինսկու թանգարան Զակոպանեում
* Խոխոլուվյան ապստամբության թանգարան Խոխոլուվում
* Տետմայերների ագարակ Լոպուշնա գյուղում 
* Կորկոշուվ ագարակ Չարնա գուրա գյուղում
* Սոլտիսով ֆերմա և հովվական վրաններ Յուրգուվում։

## Ցուցադրություններ
Թանգարանում ցուցադրված են.
* մշակութային եւ ազգագրական արտիֆակտներ, պատմական հագուստ, կահույք, կենցաղային, դեկորատիվ իրեր, ապակե գեղանկարչություն, եւ արհեստներ
* Տատրայի բնության պատմությունը, բուսական եւ կենդանական աշխարհը, երկրաբանական ցուցանմուշներ
* կերպարվեստ, հիմնականում գեղանկարչություն եւ քանդակ, որը ստեղծել է Պոդհալե մարզում։

## Պատկերասրահ

Willa drewn. „Koliba”, Zakopane, A-1125 M 01.jpg|thumb|Վիլլա Կոլիբա, Զակոպանիե
Bustier, Podhale style.jpg|thumb|Պոդհալե ոճով կանացի տոպ
Zakopane7.JPG|Ազգագրական ցուցանմուշներ Զակոպանիեում
Willa „Oksza”, Zakopane, A-68 M 02.jpg|thumb|Վիլլա Օքսզա, Զակոպանիե
Willa Konstantynówka.JPG|thumb|Վիլլա Կոնստանտինովկա, Զակոպանիե
Zagroda Sołtysów w Jurgowie SeD IMG 6141.JPG|thumb|Սոլտիսոֆ Ֆերմա, Յուրգուվ
Polana Podokólne MS1.jpg|thumb|Հովվական վրաններ, թանգարան բաց երկնքի տակ, Յուրգուվ գյուղում


## Գրականություն
* Józef Nyka, Tatry Polskie. Przewodnik, str. 51, Wydawnictwo TRAWERS, Latchorzew, 1998

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի Պաշտոնական կայք  (լեհերեն)

Կատեգորիա:1888 հիմնադրումներ Լեհաստանում
Կատեգորիա:1888 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:1890-ականների ճարտարապետություն