Սևակն (հնավայր)

**Սևակն**, հնավայր Հայաստանի Շիրակի մարզի Անիի տարածաշրջանի Շիրակավան գյուղից հարավ, Ախուրյան գետի և դրա Սևակն վտակի միախառնման տեղում։ 1977-ից պեղում է ՀՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական արշավախումբը։ Սևակնը գտնվում է երկու, այսպես կոչված՝ վերին ու ստորին սանդղավանդերի վրա, ունի ավելի քան 5 հա տարածք, որից պեղված է մոտ 1,5 հա: Ստորին սանդղավանդի մի մասը մնացել է Ախուրյանի ջրամբարի հատակում։ 

Բնակավայրն ընդմիջումներով գոյություն է ունեցել մ․ թ․ ա․ II–մ․ թ, III դդ․։ Վերին սանդղավանդում բացվել է փոքր սրբարան՝ երկու կիսակլոր որմնասյուների առջև դրված, ատտիկյան խարսխի նմանվող զոհասեղանով և անկյունի օջախով։ Սրբարանի շուրջը հայտնաբերված կարասային թաղումներով որոշ դամբարաններում գտնվել են շների կմախքներ (հավանաբար ունեցել են ծիսական նշանակություն)։ Ստորին սանդղավանդում պեղվել են բնակելի համալիրներ՝ բոլորաձև խարիսխներ ունեցող սյուներով։ Ստորին շերտից գտնված արտաշեսյան սահմանաքարերի տեսքով աշտարակաձև քարակոթողը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ բնակավայրը հիմնադրվել է մ․ թ․ ա․ II դ սկզբին՝ Հայոց Արտաշես Ա թագավորի օրոք։ Մ․ թ․ ա․ I–մ․ թ․ I դդ․ սրբարանն ընդլայնվելով վերածվել է մեծածավալ շինհամալիրի։ Սրբարանի շենքերում հայտնաբերվել են քարե ֆալուս, կտեիս, մարդու գլուխ և սիրտ պատկերող քանդակներ։ Շինությունների մի խումբ ծառայել է բնակելի ու արտադրական կարիքների համար։ Սրբարանի դիմաց, արևելյան կողմում, գտնվում է գետաքարերով սալարկված հրապարակը՝ զոհաբերության մնացորդներ (կենդանիների ոսկորներ, մոխիր, ծիսականորեն կոտրված ամանեղեն ևն) պարունակող 11 փոսերով։ Ոսկրաբանական նյութի հիման վրա պարզվել Է, որ սրբարանի՝ դեպի հրապարակ ուղղված ճակատամասը զարդարված է եղել եղջերուների, այծերի, ցուլերի ու խոյերի գլուխներով։ Գտածոների մեջ եզակի արժեք ունեն սև փայլով ձիակերպ կավանոթը, այծերի հարթաքանդակներով գավաթի բեկորը և բրոնզե դաշույնի կոթը։ 

Շինություններում հայտնաբերված մի շարք նյութեր վկայում են Հայաստանի լայն կապերը Հռոմի ու Պարսկաստանի հետ։ Վերին սանդղավանդում բացվել է մոտ 1200 մ² տարածքով պալատական համալիր, որտեղ առանձնանում է 8 բոլորաձև սյուներով սրահը (բացված է 7 սյուն, որից 4-ի հիմքերը լավ պահպանված են)։ Ստորին սանդղավանդում բացված բնակելի–արտադրական շինությունները բաղկացած են 3–5 կից սենյակներից ու բակերից։ 

Սևակնից պեղված մի շարք նյութեր (բրուտի ու ջուլհակի գործիքներ, կավի, ապակու և մետաղի խարամ, քարե կավաղացներ, հալոցներ, սրաքարեր ևն) ցույց են տալիս, որ այնտեղ արհեստագործությունը կրել է կենտրոնացված բնույթ։ 

Մ․ թ․ I դ․ Սևակնում կյանքն առժամանակ ընդհատվել է և մ․ թ․ II–III դդ․ վերսկսվել ստորին սանդղավանդում, իսկ վերին սանդղավանդը վերածվել է գերեզմանոցի, որտեղ հանգուցյալների հետ թաղվել են ծիսական նշանակության առարկաներ (խեցեղեն, ապակե գունավոր և անգույն անոթներ ևն)։ Ստորին սանդղավանդում բացվել են հիշյալ ժամանակաշրջւսնի փոքր սրբարան՝ զոհասեղանով, բնակելի շինություններ, մարդու դիմաքանդակ ևն։ 

Հավանաբար մ․ թ․ IV դ․ սկզբին, կապված քրիստոնեության ընդունման հետ, հին սրբարանի տարածքում կյանքը դադարել է։ Ստորին սանդղավանդում գտնվում է IX դ․ կառուցված ոչ մեծ մի շինություն (ավերվել է XIX–XX դդ․)։ 

## Գրականություն
* Караханян Г․ О․, Тер-Мартиросов Ф․И․, Раскопки у сел Ширакаван, в сб․։ Археологические открытия 1977 года, М․, 1978; 
* Их же, Раскопки античного Ширакавана, там же, 1978 г․, М․, 1979; 
* Тер-Мартиросов Ф․ И․, Раскопки античного Ширакавана, там же 1979–80 гг․, М․, 1980–81․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում