Թայվանի տնտեսություն

Թայվանը բարձր զարգացվածությամբ ազատ շուկայական տնտեսություն ունի։ Գնողունակության համարժեքությամբ Ասիայի 8-րդ խոշորագույնն երկիրն է, իսկ աշխարհում 21-րդը, ինչը թույլ է տալիս Թայվանին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից ընդգրկվել զարգացած տնտեսությունների խմբում։ Թայվանը աչքի է ընկնում իր արագ տնտեսական զարգացմամբ՝ գյուղատնտեսության վրա հիմնված հասարակությունից վերածվելով արդյունաբերական, բարձր եկամուտ ունեցող երկրի։ Այս տնտեսական աճը նկարագրվել է որպես «Թայվանական հրաշք»։ Համաշխարհային բանկի կողմից այն դասվում է բարձր եկամուտ ունեցող տնտեսությունների խմբում։ Թայվանը ինտեգրալ սխեմաների և բարձր տեխնոլոգիական էլեկտրոնիկայի առաջատար արտադրողներից մեկն է։

## Պատմություն
[ձախից|մինի|330x330փքս|[Թայվանում մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի զարգացումը]]
Թայվանը 1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին ԱՄՆ օգնության ստացողից վերածվել է օգնության դոնորի և խոշոր օտարերկրյա ներդրողի, որի ներդրումները հիմնականում կենտրոնացած են Ասիայում: Մայրցամաքային Չինաստանում թայվանական մասնավոր ներդրումները գնահատվում են ավելի քան 150 միլիարդ ԱՄՆ դոլար և պաշտոնական հաշվարկները նշում են, որ Թայվանը համեմատելի գումար է ներդրել Հարավարևելյան Ասիայում։

1949 թվականին Չինաստանի քաղաքացիական պատերազմում մայրցամաքային Չինաստանի կորստից հետո Կոմինդանի ավելի քան երկու միլիոն կողմնակիցներ են փախել կղզի։ Բնակչության հանկարծակի աճը ազդել է նաև Թայվանի տնտեսության վրա։

Տնտեսական ճնշմանը դիմակայելով՝ Գոմինդանի ռեժիմը մի քանի տնտեսական ծրագրեր և քաղաքականություն է մշակել: Արդյունաբերականացման առաջին քայլը հողային բարեփոխումներն են եղել, որոնք տնտեսության արդիականացման կարևոր քայլ են եղել, քանի որ այն ստեղծել է հողատերերի դաս, որոնք կարող էին կապիտալ ներդնել ապագա տնտեսական ձեռնարկություններում: ԱՄՆ օգնությունը նույնպես կարևոր է եղել պատերազմից հետո Թայվանի կայունացման համար և 1951-ից 1962 թվականներին կազմել է ներքին ներդրումների ավելի քան 30 տոկոսը: Այս գործոնները, պետական պլանավորման և համընդհանուր կրթության հետ միասին, հանգեցրել են արդյունաբերության և գյուղատնտեսության, ինչպես նաև կենսամակարդակի արագ առաջընթացի: Տնտեսությունը գյուղատնտեսության վրա հիմնված տնտեսությունից (1952 թվականին ՀՆԱ-ի 32%-ը) անցել է արդյունաբերության վրա կողմնորոշված տնտեսության (1986 թվականին ՀՆԱ-ի 47%-ը)։ 1952-ից 1961 թվականներին տնտեսությունը տարեկան միջինում աճել է 9.21%-ով։

Թայվանի տնտեսության վերափոխման վրա ազդել է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական դինամիկան։ Չնայած օգնությունը կրճատվել է 1970-ականներին, այն կարևոր դեր է խաղացել դրա ձևավորման տարիներին՝ խթանելով արդյունաբերականացումը, և Թայվանի և Միացյալ Նահանգների միջև անվտանգության և տնտեսական կապերը պահպանվել են։ ԱՄՆ պարտավորության վերաբերյալ անորոշությունը արագացրել է երկրի անցումը 1950-ականներին սուբսիդավորված ներմուծման փոխարինումից դեպի արտահանման վրա հիմնված աճի։ Արտաքին առևտրի և արտահանման զարգացումը նպաստել է տնտեսությունում գյուղատնտեսության կարևորության նվազման հետևանքով ավելորդ աշխատուժի կլանմանը։ Թայվանը 1970-ականներին էժան, աշխատատար արտադրություններից, ինչպիսիք են տեքստիլը և խաղալիքները, անցել է ծանր արդյունաբերության և ենթակառուցվածքների ընդլայնմանը, իսկ հաջորդ տասնամյակում՝ առաջադեմ էլեկտրոնիկայի։ 1980-ականներին տնտեսությունը գնալով ավելի բաց էր դառնում, և կառավարությունը անցավ պետական ձեռնարկությունների մասնավորեցմանը։ Տեխնոլոգիական զարգացումը հանգեցրել է  1981 թվականին Հսինչուի գիտական պարկի հիմնադրմանը: Մայրցամաքային Չինաստանում ներդրումները խթանեցին նեղուցների միջև առևտուրը՝ նվազեցնելով Թայվանի կախվածությունը Միացյալ Նահանգների շուկայից։ 1981-1995 թվականներին տնտեսությունը տարեկան աճել է 7.52% տեմպերով և ծառայությունների ոլորտը դարձել է ամենամեծ ոլորտը՝ 51.67% ցուցանիշով, գերազանցելով արդյունաբերական ոլորտը և դառնալով տնտեսության աճի հիմնական աղբյուրը։

Միջազգային առևտուրը պաշտոնապես աջակցվում է Թայվանի արտաքին առևտրի զարգացման խորհրդի կողմից։ Չինաստանի Հանրապետության (Թայվան) Կենտրոնական բանկի ֆինանսական քաղաքականության և դրա ձեռնարկատիրական ուժեղ կողմերի շնորհիվ։ Թայվանը քիչ է տուժել 1997 թվականի ասիական ֆինանսական ճգնաժամից՝ համեմատած տարածաշրջանի մյուս տնտեսությունների հետ։

## Տվյալներ
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2021 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (ԱՄՀ աշխատակիցների գնահատականներով՝ 2021–2027 թվականների համար): 5%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ գույնով։

մինի|Թայվանում տնային տնտեսության տարեկան միջին եկամուտը ըստ ավանի/քաղաքի կամ շրջանի, 2016 թվականին

## Տնտեսական հեռանկար
2021 թվականի դրությամբ Թայվանում ամենաբարձր վարձատրվող երեք ոլորտներն են՝ հեռահաղորդակցության ծառայությունները, ֆինանսական ծառայությունները և տեղեկատվական ծառայությունները։ Թայվանի տնտեսությունը 2015 թվականի Համաշխարհային ձեռներեցության ինդեքսում (GEI) Ասիայում ամենաբարձրն է եղել։ Մինչև 1987 թվականը տեխնոկրատիայի վրա կենտրոնացած տնտեսական պլանավորման պայմաններում՝ ՀՆԱ-ի իրական աճը վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում միջինում կազմել է մոտ 8%: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր արտահանումն աճել է, գնաճը և գործազրկությունը մնացել են ցածր, իսկ արտաքին պահուստները՝ աշխարհում չորրորդ խոշորագույնը: Բյուջեի, հաշվապահության և վիճակագրության գլխավոր վարչությունը և Տնտեսական գործերի նախարարությունը հրապարակել են Թայվանի տնտեսության հիմնական տնտեսական ցուցանիշները:

Թայվանն այժմ բախվում է նույն տնտեսական խնդիրներին, ինչ մյուս զարգացած տնտեսությունները: Աշխատատար արդյունաբերությունների շարունակական տեղափոխման հեռանկարով դեպի ավելի էժան աշխատուժ ունեցող տնտեսություններ, ինչպիսիք են մայրցամաքային Չինաստանը, Ֆիլիպինները և Վիետնամը, Թայվանի ապագա զարգացումը պետք է հիմնված լինի բարձր տեխնոլոգիական և ծառայությունների վրա կողմնորոշված տնտեսության հետագա վերափոխման վրա։ Վերջին տարիներին Թայվանը հաջողությամբ դիվերսիֆիկացրել է իր առևտրային շուկաները՝ կրճատելով իր արտահանման բաժինը Միացյալ Նահանգներում 1984 թվականի 49%-ից մինչև 20% 2002 թվականին: Միացյալ Նահանգներից Թայվանի կախվածությունը պետք է շարունակի նվազել, քանի որ Հարավարևելյան Ասիա և մայրցամաքային Չինաստան արտահանումը աճում է և եվրոպական շուկաները զարգացնելու նրա ջանքերը արդյունքներ են տալիս։ Թայվանի անդամակցությունը ԱՀԿ-ին և Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի «տարածաշրջանային գործողությունների կենտրոն» դառնալու ցանկությունը խթանում են տնտեսական հետագա ազատականացումը: Համաշխարհային տնտեսությունում Թայվանի տնտեսությունը բախվում է տնտեսական մարգինալացման, ապամիջազգայինացման և աշխատավարձերի նվազման: Սա հանգեցնում է նրան, որ մարդկային ռեսուրսների տաղանդները կարիերայի հնարավորություններ են փնտրում այլուր: Թայվանի բիզնեսները ամենաշատը տուժում են փոքր և միջին ձեռնարկությունների չափսերից, ինչը խոչընդոտում է Թայվանի կառավարության կողմից Թայվանում տնտեսական վերափոխման փորձերին։

Թայվանի տնտեսության անուղղակի հարկային համակարգը ներառում է համախառն բիզնես եկամտի հարկը (GBRT) (համախառն եկամտի հարկ) և ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ)։ MasterCard 2014 Global Destination Cities Index-ի համաձայն՝ «Միջազգային գիշերակացով այցելուների թվով 20 լավագույն ուղղությունների քաղաքների» ցանկում (2014) Թայվանի տնտեսությունը զբաղեցնում է 15-րդ տեղը։

Բացի այդ, Ջինիի գործակցով չափվող տնտեսական անհավասարությունը Թայվանում աճել է՝ 1980 թվականի 0.47 արժեքից 2022 թվականին հասնելով 0.61-ի (հարկերը և սոցիալական ապահովության փոխանցումները հաշվի չառնելով): Հարկերից հետո Ջինիի գործակիցը կազմել է 0.32, ինչպես զարգացած երկրների մեծ մասում։

### 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամ
Թայվանը արագ վերականգնվել է 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից և Մեծ անկումից և այդ ժամանակվանից ի վեր նրա տնտեսությունը կայուն աճ է գրանցում: Նրա տնտեսությունը 2009 թվականին անկում է ունեցել՝ արտահանումից ունեցած մեծ կախվածության պատճառով, ինչն, իր հերթին, այն խոցելի է դարձրել համաշխարհային շուկաների նկատմամբ։ Գործազրկությունը 2003 թվականից ի վեր հասել է չտեսնված մակարդակի և տնտեսությունը 2008 թվականի չորրորդ եռամսյակում անկում է ապրել 8.36%-ով։ Ի պատասխան՝ կառավարությունը մեկնարկել է 5.6 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի տնտեսական խթանման փաթեթ (ՀՆԱ-ի 3%-ը), ֆինանսական խթաններ տրամադրել բիզնեսներին և հարկային արտոնություններ մտցրել։ Խթանման փաթեթը կենտրոնացած է եղել ենթակառուցվածքների զարգացման, փոքր և միջին բիզնեսի, նոր ներդրումների համար հարկային արտոնությունների և ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների վրա։ Խթանման հիմնական նպատակն է եղել նաև արտասահմանյան նոր շուկաներում արտահանումների խթանումը, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Բրազիլիան և Մերձավոր Արևելքը։ Այդ ժամանակվանից ի վեր տնտեսությունը դանդաղորեն վերականգնվել է։ 2010 թվականի նոյեմբերի դրությամբ Թայվանում գործազրկության մակարդակը նվազել էր մինչև երկամյա ամենացածր՝ 4.73%, և շարունակել է նվազել մինչև 40 ամսվա ամենացածր՝ 4.18% մակարդակը 2011 թվականի վերջին։ Միջին աշխատավարձը նույնպես կայուն աճել է յուրաքանչյուր ամսվա համար 2010 թվականին՝ 1.92%-ով ավելի, քան 2009 թվականի նույն ժամանակահատվածում։ 2010 թվականի նոյեմբերին արդյունաբերական արտադրանքը հասել է ևս մեկ բարձրակետի՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճելով 19.37%-ով, ինչը վկայում է արտահանման ուժեղության և տեղական տնտեսության աճի մասին։ Մասնավոր սպառումը նույնպես աճում է, մանրածախ վաճառքը 2009 թվականի համեմատ աճել է 6.4%-ով։ 2010 թվականին 10.5% տնտեսական աճից հետո Համաշխարհային բանկը կանխատեսել է, որ աճը կշարունակվի և 2011 թվականին կհասնի 5%-ի։

Ազգային զարգացման խորհրդի տվյալներով՝ Թայվանի տնտեսությունը 2019 թվականի մայիսին անկում է ապրել Չինաստան-ԱՄՆ շարունակվող առևտրային պատերազմի պատճառով։

## Արտաքին առևտուր
[մինի|Computex Taipei-ն՝ աշխարհի երկրորդ խոշորագույն տեխնոլոգիական ցուցահանդեսը, համաշխարհային [Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ|ՏՏ ցուցահանդես է, որը գրավում է բազմաթիվ օտարերկրյա ներդրողների։]]
Արտաքին առևտուրը եղել է Թայվանի արագ աճի շարժիչ ուժը վերջին 40 տարիների ընթացքում։ Թայվանի տնտեսությունը մնում է արտահանման վրա կենտրոնացած, հետևաբար, այն կախված է բաց համաշխարհային առևտրի ռեժիմից և խոցելի է մնում համաշխարհային տնտեսության անկումների նկատմամբ։ Առևտրի ընդհանուր արժեքը 1960-ականներին աճել է ավելի քան հինգ անգամ, 1970-ականներին՝ գրեթե տասն անգամ, և կրկին կրկնապատկվել է 1980-ականներին։ 1990-ականներին գրանցվել է ավելի համեստ, մի փոքր պակաս, քան կրկնակի աճ։ Արտահանման կազմը փոխվել է հիմնականում գյուղատնտեսական ապրանքներից դեպի արդյունաբերական ապրանքներ (այժմ՝ 98%)։ Էլեկտրոնիկայի ոլորտը Թայվանի ամենակարևոր արդյունաբերական արտահանման ոլորտն է և Միացյալ Նահանգների ներդրումների ամենամեծ ստացողը։

Թայվանը բազմաթիվ առևտրային համաձայնագրերի անդամ է, որոնց հետ Չինաստանը, Ճապոնիան, ԱՄՆ-ն, Եվրոպական Միությունը և Հոնկոնգը 2010 թվականին եղել են 5 խոշորագույն առևտրային գործընկերները։ Թայվանն ունի աշխարհի ամենացածր ծնելիության մակարդակներից մեկը և բարձր բնակարանային գներ։ Աշխատուժի պակասը, ներքին պահանջարկի անկումը և հարկային եկամուտների նվազումը մտահոգիչ են, քանի որ Թայվանի բնակչության նվազումն ավելի արագ է, քան մյուս զարգացած տնտեսություններում։

Որպես կղզային տնտեսություն՝ բնական ռեսուրսների պակասով և համեմատաբար ցածր ներքին համախառն պահանջարկով, Թայվանի բարձրակարգ կրթություն ունեցող մարդկային ռեսուրսները մեծապես կնպաստեն ավելացված արժեքի նորարարության կառավարմանը Թայվանի միջազգային առևտրի ընդլայնման համար:

Թայվանը, որպես անկախ տնտեսություն, 2002 թվականի հունվարին դարձել է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) անդամ՝ որպես Թայվանի, Պենգուի, Կինմենի և Մացուի առանձին մաքսային տարածք (հաճախ կրճատված՝ «Չինական Թայբեյ»՝ երկու անուններն էլ առաջացել են ԱՀԿ-ում Չինաստանի միջամտությունից): Business Environment Risk Intelligence (BERI)-ի 2011 թվականի զեկույցում Թայվանը իր ներդրումային միջավայրի համար աշխարհում զբաղեցրել է երրորդ լավագույն տեղը։

Թայվանը պայմանագրային համակարգչային սխեմաների արտադրության (ձուլման ծառայություններ) աշխարհի խոշորագույն մատակարարն է և առաջատար LCD վահանակների արտադրողը, ինչպես նաև DRAM համակարգչային հիշողության, ցանցային սարքավորումների, ինչպես նաև սպառողական էլեկտրոնիկայի նախագծողը և արտադրողը։ Հիմնական սարքավորումների ընկերություններից են Acer-ը, Asus-ը, HTC-ն, Foxconn-ը, TSMC-ն և Pegatron-ը։ Տեքստիլը արդյունաբերական արտահանման մեկ այլ խոշոր ոլորտ է, չնայած այն բանին, որ նրա կարևորությունը նվազում է աշխատուժի պակասի, վերադիր ծախսերի աճի, հողի գների և շրջակա միջավայրի պաշտպանության պատճառով։

Ներմուծման մեջ գերակշռում են հումքը և կապիտալ ապրանքները, որոնք կազմում են ընդհանուրի ավելի քան 90%-ը: Թայվանը ներմուծում է իր էներգետիկ կարիքների մեծ մասը: Միացյալ Նահանգները Թայվանի երրորդ խոշորագույն առևտրային գործընկերն է՝ կազմելով Թայվանի արտահանման 11.4%-ը և մատակարարելով ներմուծման 10.0%-ը։ Մայրցամաքային Չինաստանը վերջերս դարձել է Թայվանի ամենամեծ ներմուծման և արտահանման գործընկերը: 2010 թվականին մայրցամաքային Չինաստանը կազմել է Թայվանի արտահանման 28.0%-ը և ներմուծման 13.2%-ը։ Այս ցուցանիշը արագ աճում է, քանի որ երկու տնտեսություններն էլ ավելի փոխկախված են դառնում: Մայրցամաքային Չինաստանից ներմուծումը հիմնականում բաղկացած է գյուղատնտեսական և արդյունաբերական հումքից: Միացյալ Նահանգներ արտահանումը հիմնականում էլեկտրոնիկա և սպառողական ապրանքներ են: Քանի որ Թայվանում մեկ շնչի հաշվով եկամտի մակարդակը բարձրացել է, ներմուծված, բարձրորակ սպառողական ապրանքների պահանջարկը մեծացել է: Թայվանի 2002 թվականին Միացյալ Նահանգների հետ առևտրային ավելցուկը կազմել է 8.70 միլիարդ դոլար:

Չինաստանի Հանրապետության (Թայվան) և Թայվանի առևտրային գործընկերների միջև պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությունը, կարծես թե, լուրջ խոչընդոտ չի հանդիսացել Թայվանի արագ զարգացող առևտրի համար: Չինաստանի Հանրապետությունը մշակութային և առևտրային գրասենյակներ ունի ավելի քան 60 երկրներում, որոնց հետ պաշտոնական հարաբերություններ չունի՝ Թայվանի շահերը ներկայացնելու համար: ԱՀԿ-ից բացի, Թայվանը անդամակցում է Ասիական զարգացման բանկին՝ որպես «Թայբեյ, Չինաստան» (անուն, որը ծագել է ՉԺՀ-ի բանկի վրա ազդեցությունից) և Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության (APEC) ֆորումին՝ որպես «Չինական Թայբեյ» (նույն պատճառով, ինչ վերը նշվածում): Այս զարգացումները արտացոլում են Թայվանի տնտեսական կարևորությունը և նրա ցանկությունը՝ ավելի ինտեգրվել համաշխարհային տնտեսությանը:

Թայվանը Ասիական զարգացման բանկի (ԱԶԲ), Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) և Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության (ԱԽՏՀ) անդամ է։ Թայվանը նաև դիտորդ է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունում (ՏՀԶԿ) և որպես անդամ է հանդես գալիս Միջազգային էներգետիկ գործակալությունում (ՄԷԱ)՝ Չինական Թայբեյ անվանումով, նաև այն Միջազգային առևտրի պալատի անդամ է, որտեղ կրկին կրում է Չինական Թայբեյ անունը։ Թայվանը 2010 թվականի հունիսի 29-ին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հետ ստորագրել է տնտեսական համագործակցության շրջանակային համաձայնագիր։ Թայվանը նաև ազատ առևտրի համաձայնագրեր է ստորագրել Սինգապուրի և Նոր Զելանդիայի հետ։ Թայվանը Ասիական ենթակառուցվածքային ներդրումային բանկին անդամակցության դիմում է ներկայացրել 2015 թվականին։

Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հետ տնտեսական համագործակցության շրջանակային համաձայնագիրը (ECFA) ստորագրվել է 2010 թվականի հունիսի 29-ին Չունցինում։ Այն կարող է ընդլայնել Թայվանի արտահանման շուկան: Այնուամենայնիվ, ECFA-ի իրական օգուտներն ու ազդեցությունը Թայվանի ընդհանուր տնտեսության վրա դեռևս վիճելի են։ Նոր ստորագրված համաձայնագիրը թույլ կտա Թայվանում արտադրված ավելի քան 500 ապրանք մուտք գործել մայրցամաքային Չինաստան՝ ցածր կամ առանց մաքսատուրքերի։ 2021 թվականի դրությամբ Թայվանի Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն (ներառյալ Հոնկոնգը) արտահանումը կազմել է տարեկան մոտ 270 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ինչը համարժեք է Թայվանի ընդհանուր ՀՆԱ-ի ավելի քան 40%-ին։ Կառավարությունը նաև ձգտում է առևտրային համաձայնագրեր կնքել Սինգապուրի և Միացյալ Նահանգների հետ։

## Արդյունաբերություն
[մինի|Թայբեյի Սինյի հատուկ թաղամասի ժամանակակից [երկնաքերերի համայնապատկերը։]]
մինի|Գաոհսիունգի համայնապատկերը։
մինի|Թայչունգի 7-րդ վերակառուցման գոտի
Արդյունաբերական արտադրանքը աստիճանաբար նվազել է՝ 1986 թվականին կազմելով Թայվանի ՀՆԱ-ի կեսից ավելին, ինչը 2002 թվականին եղել է ընդամենը 31% Լ Արդյունաբերությունները աստիճանաբար անցել են կապիտալ և տեխնոլոգիապես ինտենսիվ արդյունաբերությունների՝ ավելի աշխատատար արդյունաբերություններից, որտեղ էլեկտրոնիկան և տեղեկատվական տեխնոլոգիաները կազմում են արդյունաբերական կառուցվածքի 35%-ը։ Թայվանի արդյունաբերությունը հիմնականում բաղկացած է բազմաթիվ փոքր և միջին ձեռնարկություններից (ՓՄՁ)՝ ավելի քիչ խոշոր ձեռնարկություններով։ Ավանդական աշխատատար արդյունաբերությունները տեղափոխվում են արտասահման և փոխարինվում կապիտալ և տեխնոլոգիապես ինտենսիվ արդյունաբերություններով։ Այս արդյունաբերությունները գտնվում են արտադրական արդյունաբերության վաղ հասուն փուլում՝ տարբեր համաշխարհային տնտեսական մրցակցություններում և աճում են՝ հիմնվելով բնօրինակ սարքավորումների արտադրողի և բնօրինակ նախագծման արտադրողի մոդելների վրա չափազանց մեծ կախվածության վրա։ Տեղեկատվական արդյունաբերության ինստիտուտը պատասխանատու է Թայվանում տեղեկատվական և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերության զարգացման համար: Արդյունաբերական տեխնոլոգիաների հետազոտությունների ինստիտուտը Թայվանի տնտեսության համար կիրառական տեխնոլոգիաների առաջադեմ հետազոտական կենտրոն է։ Արվեստի արդյունաբերությունը նշանակալի է՝ 2019 թվականին երկրի ներսում իրականացված 225.4 միլիոն դոլարի վաճառքով։ Թայվանցի հավաքորդներն ու նկարիչները նույնպես աչքի են ընկնում համաշխարհային արվեստի շուկայում։

Կառավարության կողմից մեկնարկած «e-Taiwan» նախագիծը նպատակ ունի օգտագործել 1.83 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ Թայվանի տեղեկատվական և հաղորդակցական ենթակառուցվածքները բարելավելու համար հինգ հիմնական ոլորտներում՝ կառավարություն, կյանք, բիզնես, տրանսպորտ և լայնաշերտ կապ։ Ծրագիրը նպատակ ունի բարձրացնել արդյունաբերության մրցունակությունը, բարելավել կառավարության արդյունավետությունը և բարելավել կյանքի որակը և նպատակ ունի կղզում լայնաշերտ կապի օգտատերերի թիվը հասցնել 6 միլիոնի։ 2010 թվականին Թայվանի ծրագրային ապահովման շուկան աճել է 7.1%-ով՝ հասնելով 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի, որը կազմում է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի շուկայական արժեքի 3.3%-ը: Թվային բովանդակության արտադրության արդյունաբերությունը 2009 թվականին աճել է 15%-ով՝ հասնելով 14.03 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։ Օպտոէլեկտրոնիկայի արդյունաբերությունը (ներառյալ հարթ վահանակային էկրանները և ֆոտովոլտային համակարգերը) 2010 թվականին կազմել է 2.2 տրիլիոն նավահանգիստյան դոլար, ինչը 40%-ով ավելի է, քան 2009 թվականին, ինչը կազմում է համաշխարհային շուկայի մասնաբաժնի մեկ հինգերորդը։ Թայվանի տնտեսությունը էլեկտրոնիկայի արդյունաբերության գլոբալ արժեքային շղթաների գործընկեր է։ Էլեկտրոնային բաղադրիչները և անձնական համակարգիչները Թայվանի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերության միջազգային ուժեղ կողմերից են։

Թայվանն ունի աճող ստարտափային ոլորտ։

### Սպառողական ապրանքներ
Թայվանը սպորտային ապրանքների խոշոր արտադրող է՝ 2020 թվականին արտադրելով 59.8 միլիարդ նատանայան դոլար, որից 40-50%-ը կազմում են փակ տարածքների մարզասարքերը։ Թայվանը գոլֆի սարքավորումների համաշխարհային առաջատարն է, որի համաշխարհային արտադրության 80%-ը կենտրոնացած է երկրում։ Գոլֆի չորս խոշորագույն OEM-ները բոլորը թայվանական են, սակայն այս ընկերությունները ավելի ու ավելի շատ են վաճառում իրենց արտադրանքը սեփական ապրանքանիշերի ներքո։

Թայվանի հեծանիվների արդյունաբերությունը նշանակալի է։ Արտադրությունը գագաթնակետին է հասել 1980-ականներին՝ տարեկան տասը միլիոն, սակայն նվազել է, քանի որ ցածրակարգ արտադրությունը տեղափոխվել է արտասահման։ Giant Bicycles-ը և Merida Bikes-ը թայվանական հեծանիվների ամենամեծ արտադրողներն են։ Լեռնային և էլեկտրական հեծանիվները կազմում են ժամանակակից արտադրության մեծ մասը։ 2022 թվականին հեծանիվների արդյունաբերությունը ռեկորդային 6 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի եկամուտ է գրանցել։

### Կիսահաղորդչային արդյունաբերություն
Կիսահաղորդչային արդյունաբերությունը, ներառյալ ինտեգրալ սխեմաների արտադրությունը, նախագծումը և փաթեթավորումը, կազմում է Թայվանի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերության կարևոր մասը։ OEM վաֆլի արտադրության իր ուժեղ կարողությունների և արդյունաբերական մատակարարման ամբողջական շղթայի շնորհիվ Թայվանը կարողացել է առանձնանալ իր մրցակիցներից։ 2009 թվականին ոլորտի արտադրանքը հասել է 39 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի՝ զբաղեցնելով առաջին տեղը ինտեգրալ սխեմաների արտադրության, փաթեթավորման և փորձարկման համաշխարհային շուկայում և երկրորդ տեղը ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ոլորտում։ Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC)-ն և United Microelectronics Corporation (UMC)-ն աշխարհի երկու խոշորագույն պայմանագրային չիպեր արտադրողներն են․ մինչդեռ MediaTek-ը չորրորդ խոշորագույն առանց կեղծիքի մատակարարն է աշխարհում։ 1987 թվականին TSMC-ն առաջամարտիկ է դարձել առանց կեղծիքի ձուլման մոդելի ներդրման գործում՝ վերաձևավորելով համաշխարհային կիսահաղորդչային արդյունաբերությունը։ ITRI-ի առաջին 3 դյույմանոց վաֆլիների արտադրության գործարանից, որը կառուցվել է 1977 թվականին և UMC-ի հիմնադրումից 1980 թվականին, ոլորտը վերածվել է համաշխարհային առաջատարի՝ մինչև 2002 թվականը գործող 40 գործարանով։ 2007 թվականին կիսահաղորդչային արդյունաբերությունը գերազանցել է Միացյալ Նահանգների արդյունաբերությանը՝ զիջելով միայն Ճապոնիային։ Չնայած 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը ազդել է վաճառքի և արտահանման վրա, ոլորտը վերականգնվել է և ընկերությունները ռեկորդային շահույթ են գրանցել 2010 թվականին։ Կիսահաղորդչային արտադրության միջազգային արդյունաբերական կանխատեսումը, որը Թայվանի տնտեսության առաջատար ոլորտն է, որը հսկայական մրցակցության է բախվում իր ամերիկյան գործընկերների հետ։ 2020 թվականին Թայվանը համաշխարհային կիսահաղորդչային արդյունաբերության անգերազանցելի առաջատարն է եղել, իսկ միայն Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) ընկերությունը կազմում էր համաշխարհային շուկայի ավելի քան 50%-ը։

### Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
աջից|մինի|TSMC գործարան Թայնանի գիտական պարկում, որը Թայվանի ՏՏ արդյունաբերությունը կազմող բազմաթիվ ընկերություններից մեկն է։
Վերջին 20 տարիների ընթացքում Թայվանի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերությունը կարևոր դեր է խաղացել համաշխարհային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների շուկայում։ 1960 թվականին Թայվանում էլեկտրոնիկայի արդյունաբերությունը գործնականում գոյություն չի ունեցել։ Այնուամենայնիվ, կառավարության կողմից բարձր տեխնոլոգիաների փորձագիտության զարգացման, ինչպես նաև մարքեթինգի և կառավարման գիտելիքների զարգացման վրա կենտրոնանալու պատճառով՝ սեփական արդյունաբերությունները հիմնելու համար, ստեղծվել են այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են TSMC-ն և UMC-ն։ Արդյունաբերությունն օգտագործել է իր արդյունաբերական ռեսուրսները և արտադրանքի կառավարման փորձը՝ սերտորեն համագործակցելով խոշոր միջազգային մատակարարների հետ՝ դառնալով Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի հետազոտությունների և զարգացման կենտրոնը։ Թայվանի արդյունաբերության կառուցվածքը ներառում է մի քանի ընկերություններ, որոնք գտնվում են առաջատար դիրքերում, ինչպես նաև բազմաթիվ փոքր և միջին ձեռնարկություններ (ՓՄՁ), որոնք կազմում են արդյունաբերական արտադրանքի 85%-ը։ Այս ՓՄՁ-ները սովորաբար արտադրանք են արտադրում բնօրինակ սարքավորումների արտադրողի (OEM) կամ բնօրինակ դիզայնի արտադրողի (ODM) հիմունքներով, ինչը հանգեցնում է հետազոտությունների և զարգացման վրա ծախսվող ռեսուրսների կրճատմանը։ OEM/ODM մոդելի շեշտադրման պատճառով, ընկերությունները սովորաբար չեն կարողանում խորը գնահատականներ կատարել նոր ապրանքների ներդրումների, արտադրության և շուկայավարման համար, փոխարենը հույսը դնելով Միացյալ Նահանգներից և Ճապոնիայից հիմնական բաղադրիչների և առաջադեմ տեխնոլոգիաների ներմուծման վրա։ Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) ոլորտի առաջատար քսան ընկերությունները Թայվանում ունեն միջազգային գնումների գրասենյակներ: Որպես Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համաձայնագրի ստորագրող կողմ՝ 2002 թվականի հունվարի 1-ից ի վեր աստիճանաբար վերացրել է ՏՏ ապրանքների վրա դրված մաքսատուրքերը։

Թայվանը գլոբալ համակարգչային տեխնոլոգիաների, հեռահաղորդակցության և տվյալների կառավարման կենտրոն է՝ երկրում գործող մի շարք խոշոր սերվերային ֆերմաներով: Չանգհուայում գտնվող Google-ի տվյալների կենտրոնը համարվում է Ասիայում ամենամեծը: Թայվանը լավ կապված է համաշխարհային ստորջրյա օպտիկամանրաթելային մալուխային ցանցին և ծառայում է որպես երթևեկության զգալի փոխանակում։

### Գյուղատնտեսություն
աջից|մինի|Ռուիսույում, Հուալիենում գտնվող թեյի պլանտացիան, որը Թայվանի գյուղատնտեսական արդյունաբերության մի մասն է, որը ծառայել է որպես նրա տնտեսական հրաշքի հիմք։
Գյուղատնտեսությունը ծառայել է որպես Թայվանի տնտեսական հրաշքի ամուր հիմք։ Այն կազմում է ՀՆԱ-ի 3%-ը, իսկ ծառայությունների ոլորտը կազմում է տնտեսության 73%-ը։ 1945 թվականին Ճապոնիայից հետադարձումից հետո կառավարությունը հայտարարել է «արդյունաբերության զարգացում գյուղատնտեսության միջոցով և գյուղատնտեսության զարգացում արդյունաբերության միջոցով» երկարաժամկետ ռազմավարության մասին։ Այսպիսով, գյուղատնտեսությունը դարձել է Թայվանի տնտեսական զարգացման հիմքը վաղ տարիներին և ծառայել է որպես արդյունաբերության և առևտրի աճի խարիսխ։ Մինչդեռ 1951 թվականին գյուղատնտեսական արտադրությունը կազմել է Թայվանի ՀՆԱ-ի 35.8%-ը, սակայն  2013 թվականին այն զգալիորեն գերազանցվել է և նրա 475.90 միլիարդ հինդիական դոլարը կազմում էր ՀՆԱ-ի ընդամենը 1.69%-ը։ 2013 թվականին Թայվանի գյուղատնտեսությունը բաղկացած է եղել մշակաբույսերից (47.88%), անասնապահությունից (31.16%), ձկնորսությունից (20.87%) և անտառտնտեսությունից (0.09%)։ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը անդամակցելուց և հետագա առևտրի ազատականացումից ի վեր կառավարությունը նոր քաղաքականություն է իրականացրել՝ ոլորտը ավելի մրցունակ և արդիականացված կանաչ արդյունաբերության վերածելու համար։

Չնայած Թայվանի հողատարածքի միայն մոտ մեկ քառորդն է պիտանի գյուղատնտեսության համար, գործնականում բոլոր գյուղատնտեսական հողերը ինտենսիվորեն մշակվում են, որոշ տարածքներ հարմար են տարեկան երկու և նույնիսկ երեք բերքի համար: Այնուամենայնիվ, գյուղատնտեսական արտադրության աճը շատ ավելի դանդաղ է եղել, քան արդյունաբերական աճը: Գյուղատնտեսական արդիականացումը խոչընդոտվել է ֆերմերային տնտեսությունների փոքր չափերի և ավելի լավ հարմարությունների և ավելի շահութաբեր բիզնեսներ զարգացնելու համար վերապատրաստման ներդրումների բացակայության պատճառով։ Թայվանի գյուղատնտեսական բնակչությունը 1974-ից 2002 թվականներին կայուն կերպով նվազել է, ինչը Գյուղատնտեսության խորհրդին դրդել է ներդնել ժամանակակից ֆերմերային կառավարում, ապահովել տեխնիկական վերապատրաստում և առաջարկել խորհրդատվություն ավելի լավ արտադրության և բաշխման համակարգերի համար։ Գյուղատնտեսական մեքենայացման խթանումը նպաստել է աշխատուժի պակասի մեղմացմանը՝ միաժամանակ բարձրացնելով արտադրողականությունը. ինչպես բրնձի, այնպես էլ շաքարեղեգի արտադրությունը լիովին մեքենայացված է։ Թայվանի հիմնական մշակաբույսերն են բրինձը, շաքարեղեգը, մրգերը (դրանցից շատերը արևադարձային) և բանջարեղենը: Չնայած բրնձի արտադրության մեջ ինքնաբավ լինելուն, Թայվանը մեծ քանակությամբ ցորեն է ներմուծում, հիմնականում Միացյալ Նահանգներից: Մսի արտադրությունը և սպառումը կտրուկ աճել են, ինչը արտացոլում է բարձր կենսամակարդակը: Թայվանը մեծ քանակությամբ սառեցված խոզի միս է արտահանել, չնայած դրան ազդել է 1997 թվականին սմբակների և բերանի հիվանդության բռնկումը: Գյուղատնտեսական այլ արտահանումներից են ձուկը, ջրային մշակույթը և ծովամթերքը, պահածոյացված և սառեցված բանջարեղենը, ինչպես նաև հացահատիկային արտադրանքը: Ակնկալվում է, որ գյուղատնտեսական արտադրանքի ներմուծումը կաճի ԱՀԿ-ին անդամակցության շնորհիվ, որը բացում է նախկինում պաշտպանված գյուղատնտեսական շուկաները:

### Էներգիա
մինի|Քամու տուրբինները, ինչպիսիք են Ցինգշույում, Թայչունգում, կառավարության կողմից վերականգնվող էներգիայի առևտրայնացման ջանքերի մի մասն են կազմում։
Կղզում բնական պաշարների պակասի պատճառով Թայվանը ստիպված է ներմուծել իր էներգետիկ կարիքների մեծ մասը (ներկայումս՝ 98%)։ Ներմուծված էներգիան 2002 թվականին կազմել է 11.52 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, կազմելով ՀՆԱ-ի 4.1%-ը։ Չնայած արդյունաբերական ոլորտը ավանդաբար եղել է Թայվանի ամենամեծ էներգիայի սպառողը, վերջին տարիներին դրա բաժինը նվազել է 1986 թվականի 62%-ից մինչև 2002 թվականի 58%։ Թայվանի էներգիայի սպառման մեջ գերակշռում են հում նավթը և նավթամթերքները (48.52%), որին հաջորդում են ածուխը (29.2%), բնական գազը (12.23%), ատոմային էներգիան (8.33%) և հիդրոէլեկտրակայանը (0.28%)։ Կղզին նաև մեծապես կախված է ներմուծվող նավթից, քանի որ 2002 թվականին իր հում նավթի 72%-ը գալիս էր Մերձավոր Արևելքից: Չնայած Թայվանի էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ զբաղվում է պետական ձեռնարկություն Թայվանի էներգետիկ ընկերությունը (Taipower), 1994 թվականի միջոցառումը թույլ է տվել անկախ էլեկտրաէներգիայի արտադրողներին (IPP) ապահովել կղզու էներգետիկ կարիքների մինչև 20%-ը։ Ինդոնեզիան և Մալայզիան ապահովում են Թայվանի բնական գազի կարիքների մեծ մասը։ Ներկայումս այնտեղ գործում են երեք ատոմակայաններ: Չորրորդ ատոմակայանը, որը գտնվում է կառուցման փուլում, դադարեցվել է 2014 թվականին։

Չնայած Թայվանում մեկ շնչի հաշվով էներգիայի օգտագործումը համեմատելի է հարևան ասիական երկրների հետ, սակայն 2005 թվականի հուլիսին Տնտեսական գործերի նախարարությունը հայտարարել է մինչև 2025 թվականը ածխաթթու գազի արտանետումները 170 միլիոն տոննայով կրճատելու ծրագրերի մասին։ 2010 թվականին ածխաթթու գազի արտանետումները կրճատվել են 5.14 միլիոն մետրիկ տոննայով։ Արտանետումները հետագայում կրճատելու համար կառավարությունը նաև նախատեսված է եղել մինչև 2020 թվականը տարեկան 2%-ով բարձրացնել էներգաարդյունավետությունը։ Բացի այդ, մինչև 2015 թվականը նախատեսվում է արտանետումները կրճատել 7%-ով՝ համեմատած 2005 թվականի մակարդակի հետ։

Թայվանը աշխարհում արևային մարտկոցների 4-րդ խոշորագույն արտադրողն է և LED լամպերի ծավալով ամենամեծ արտադրողը։ 2010 թվականին Թայվանում տեղադրված է եղել ավելի քան 1.66 միլիոն քառակուսի մետր արևային ջերմային կոլեկտոր, որի տեղադրման խտությունը այն դասում է աշխարհում երրորդ տեղում։ Կառավարությունն արդեն կառուցել է 281.6 ՄՎտ էլեկտրաէներգիա արտադրելու ունակությամբ հողմային տուրբինների 155 հավաքածու և նախատեսվում են կամ կառուցման փուլում են լրացուցիչ նախագծեր։ 2010 թվականի դրությամբ վերականգնվող էներգիան կազմում է Թայվանի էներգիայի օգտագործման 6.8%-ը։ 2010 թվականին կանաչ էներգիայի ոլորտը ստեղծել է 10.97 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արտադրության արժեք։ Կառավարությունը նաև հայտարարել է վերականգնվող էներգիայի խթանման համար 838 միլիոն ԱՄՆ դոլար ներդնելու և հետազոտությունների և զարգացման համար լրացուցիչ 635 միլիոն ԱՄՆ դոլար ներդնելու ծրագրերի մասին։

### Պողպատե և ծանր արդյունաբերություն
Թայվանը, 2017 թվականի դրությամբ, աշխարհում պողպատի տասներեքերորդ խոշորագույն արտահանողն է։ 2018 թվականին Թայվանը արտահանել է 12.2 միլիոն մետրիկ տոննա պողպատ, ինչը մեկ տոկոսով ավելի է, քան 2017 թվականի 12.0 միլիոն մետրիկ տոննան։ Հասանելի տվյալների համաձայն՝ Թայվանի արտահանումը կազմել է 2017 թվականին համաշխարհային մասշտաբով արտահանված պողպատի մոտ 3 տոկոսը։ Թայվանի 2018 թվականի պողպատի արտահանման ծավալը կազմել է աշխարհի ամենամեծ արտահանողի՝ Չինաստանի արտահանման ծավալի մեկ վեցերորդ մասը և երկրորդ խոշորագույն արտահանողի՝ Ճապոնիայի արտահանման ծավալի գրեթե մեկ երրորդը։ Արժեքային առումով պողպատը կազմել է Թայվանի կողմից 2018 թվականին արտահանված ապրանքների ընդհանուր ծավալի ընդամենը 3.6 տոկոսը։ Թայվանը պողպատ է արտահանում ավելի քան 130 երկիր և տարածք։ 2009-2019 թվականների տասնամյակի ընթացքում Թայվանը իր պողպատի արտահանումն ավելացրել է 24%-ով։ 2018 թվականին ԱՄՆ-ն ներմուծել է 300,000 մետրիկ տոննա խողովակաշարային արտադրանք։ Թայվանը լայնածավալ արտահանման առևտուր է զարգացրել իր ամենամոտ հարևանների հետ։ Թայվանի չժանգոտվող պողպատի արտահանումը 2018 թվականին կազմել է մոտ 500,000 մետրիկ տոննա։

Թայվանը աշխարհում մեքենագործիքների և մեքենագործիքների բաղադրիչների չորրորդ խոշորագույն արտահանողն է։ Թայչունգի մեծ տարածքում է գտնվում մեքենագործիքների արտադրողների մի խումբը։

Թայվանական Techman Robot Inc. ընկերությունն աշխարհում կոբոտների երկրորդ խոշորագույն արտադրողն է։

Թայվանի ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը նշանակալի է, իսկ թայվանական ընկերությունները ավելի ու ավելի են ներդրումներ կատարում ավտոմեքենաների էլեկտրաֆիկացման մեջ։ Օրինակ Tesla, Inc.-ի մատակարարների 75%-ը թայվանցիներ են։

### Ծովային արդյունաբերություններ
2017 թվականին Թայվանը արտահանել է հարյուր վաթսուներկու զբոսանավ։ 2018 թվականին Թայվանը չորրորդ խոշորագույն զբոսանավաշինական երկիրն է եղել՝ կառուցված զբոսանավերի քառակուսի մետրերի քանակով (Իտալիայից, Նիդեռլանդներից և Թուրքիայից հետո)։ Թայվանը աշխարհի ամենամեծ ձկնորսական երկրներից մեկն է և դրան առնչվող ձկան վերամշակման արդյունաբերությունը նույնպես նշանակալի է։

## Ամենամեծ ընկերությունները
2019 թվականի Forbes Global 2000 ինդեքսի համաձայն՝ Թայվանի խոշորագույն հրապարակային առևտրով զբաղվող ընկերություններն են՝

Համաձայն 2022 թվականի Fortune Global 500 վարկանիշային աղյուսակի՝ Թայվանի խոշորագույն հրապարակային առևտրով զբաղվող ընկերություններն են՝

## Աշխատանքային քաղաքականություն
### Միության քաղաքականություն
Մայրցամաքային մասում Գումինդանի (ԿՄՏ) կողմից ընդունված Աշխատանքային միությունների մասին օրենքները Թայվանի աշխատողներին տալիս են արհմիություններ կազմելու իրավունք։ Սակայն, մինչև Թայվանի ժողովրդավարացումը, արհմիությունների գործառույթները սահմանափակված են եղել խիստ կարգավորման և պետական կորպորատիվիզմի պայմաններում։ Աշխատանքային միությունների մասին օրենքների համաձայն, աշխատողներին թույլատրվում է կազմակերպվել միայն ընկերություններում, ինչը նշանակում է, որ արդյունաբերական մակարդակի միություններն արգելված են եղել։ Բացի այդ, յուրաքանչյուր ընկերությունում կամ աշխարհագրական տարածքում կարող է գոյություն ունենալ միայն մեկ արհմիություն։ Հատուկ մասնագիտական խմբերին, ինչպիսիք են ուսուցիչները, թույլատրված չի եղել արհմիություններ կազմել։ Գործադուլի և կոլեկտիվ բանակցությունների իրավունքը նույնպես սահմանափակված է եղել օրենքո։ 1930 թվականի կոլեկտիվ բանակցությունների պայմանագիրը սահմանել է, որ կոլեկտիվ բանակցությունները օրինականորեն վավեր չեն առանց կառավարության հաստատման։ 1986 թվականի ժողովրդավարացումը դրամատիկ փոփոխություններ է բերել արհմիությունների մասնակցության և քաղաքականության մեջ։ 1986-1992 թվականների միջև արհմիություններ կազմող աշխատողների թիվն աճել է 13%-ով։ Ի հայտ են եկել մի շարք ինքնավար, ոչ պաշտոնական արհմիություններ, այդ թվում՝ Թայվանի արհմիությունների կոնֆեդերացիան (TCTU), որը իրավական ճանաչում ստացավ 2000 թվականին։ «Աշխատանքային միությունների մասին» օրենքներում և կոլեկտիվ պայմանագրերում կատարված փոփոխությունները ուժի մեջ են մտել 21-րդ դարի սկզբին։ Փոփոխված «Աշխատանքային միությունների մասին» օրենքը վերացրել է կոլեկտիվ ներկայացուցչությունից հատուկ մասնագիտական խմբերի վրա դրված սահմանափակումները։ 2008 թվականի «Կոլեկտիվ պայմանագրերի մասին» օրենքը արհմիություններին երաշխավորել է գործատուների հետ բանակցություններ վարելու լիազորություն։

### Աշխատանքի պաշտպանություն
Թայվանի աշխատանքային իրավունքներն ու զբաղվածության պաշտպանությունը բարձրացել են 1980-ականներին ժողովրդավարացման առաջընթացի հետ մեկտեղ և Արևելյան Ասիայի այլ երկրների համեմատ՝ այն դեռևս ունի զբաղվածության պաշտպանության համեմատաբար բարձր մակարդակը։ 1984 թվականի օգոստոսին ընդունված «Աշխատանքի չափորոշիչների մասին» օրենքը Թայվանի աշխատողների համար առաջին համապարփակ զբաղվածության պաշտպանության օրենքն է եղել։ Մինչև դրա կիրառումը, «Գործարանային օրենքը» աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորող հիմնական օրենքն էր, բայց գործնականում անարդյունավետ էր՝ բիզնեսների և հարցերի նեղ ընդգրկման և խախտման համար պատժամիջոցների բացակայության պատճառով։ Ի տարբերություն դրա, «Աշխատանքի չափորոշիչների մասին» օրենքը ընդգրկում էր բիզնեսների և աշխատանքային հարաբերությունների ավելի լայն շրջանակ և մանրամասն պատժամիջոցներ էր սահմանում դրա խախտման համար։ Այն կարգավորում էր աշխատակիցներին աշխատանքից ազատելուց առաջ նախազգուշացման ժամկետը և նաև պահանջում է ավելի բարձր մակարդակի արձակուրդային վճար։ Օրենքով կարգավորվում էին նաև այլ աշխատանքային հարցեր, այդ թվում՝ պայմանագիրը, աշխատավարձը, արտաժամյա վճարումը, աշխատանքային վթարների համար փոխհատուցումը և այլն։ Օրենքում հստակ նշված էին նաև գործատուի կողմից խախտումների համար նախատեսված պատժամիջոցները՝ նշելով տուգանքները և քրեական պատասխանատվությունը։ Աշխատանքի հարցերով խորհուրդը (Աշխատանքային հարցերով խորհուրդը) ստեղծվել է 1987 թվականի օգոստոսի 1-ին՝ աշխատանքի տեսչությանը և «Աշխատանքային չափորոշիչների մասին» օրենքի կիրառմանը նպաստելու համար։

Թայվանում առնվազն մեկ աշխատակից ունեցող ընկերությունները պարտավոր են մուծել ապահովագրողի զբաղվածության ծառայության ապահովագրավճարը: Աշխատանքային ապահովագրության բաժինը բաժանվում է 7:2:1 հարաբերակցությամբ՝ գործատուի, աշխատողի և պետության միջև։ Ինչ վերաբերում է սոցիալական ապահովագրության համար մուծմանը, ընկերությունները պետք է իրենց աշխատակիցների աշխատավարձի առնվազն 6%-ը վճարեն սոցիալական ապահովագրության համար։

### Ակտիվ աշխատաշուկայի քաղաքականություն
Ակտիվ աշխատաշուկայի քաղաքականություն է իրականացվել Թայվանում 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին՝ գլոբալիզացիայի և ապաարդյունաբերականացման հետևանքով առաջացած տնտեսական կառուցվածքային փոփոխությունների արդյունքում։ Գործազրկությունն աճել է և 2002 և 2009 թվականներին հասեկ մոտ 5 %-ի։ Ընդունվել է մի շարք քաղաքական մեթոդներ՝ գործազուրկներին օգնելու և աշխատատեղեր ապահովելու համար: 2002 թվականի «Զբաղվածության ապահովագրության մասին» օրենքը եկամտի անվտանգություն է տրամադրում գործազրկության ընթացքում, բայց միևնույն ժամանակ պահանջում է, որ նպաստառուները օգտագործեն բոլոր հասանելի ռեսուրսները՝ աշխատանք գտնելու համար։ Բազմակողմանի աշխատատեղերի ստեղծման ծրագիրը, որն առաջին անգամ ներդրվել է 1999 թվականին, աշխատատեղեր է ստեղծում երրորդ հատվածի խմբերում, մասնավորապես՝ ոչ առևտրային կազմակերպություններում։ Այն սուբսիդավորում է այդ ընկերություններին՝ մասնագիտական վերապատրաստումներ և աշխատանքային հնարավորություններ ապահովելու համար։ Պետական հատվածի ժամանակավոր զբաղվածության ստեղծման ծրագիրը անմիջականորեն անդրադարձել է 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամին: Բազմակողմանի աշխատատեղերի ստեղծման ծրագրերից տարբերվող՝ պետական հատվածի ժամանակավոր զբաղվածության ստեղծման ծրագիրը աշխատատեղեր է ստեղծում հենց կառավարությունում: 2008-ից 2009 թվականներին կառավարությունը, ըստ գնահատականների, այդ ծրագրի միջոցով ստեղծել է 102,000 աշխատատեղ։ Երիտասարդներին օգնելու համար իրականացվել է նաև աշխատատեղերի ստեղծման նախագիծ՝ համալսարաններում և մասնավոր ընկերություններում երիտասարդների աշխատանքի ընդունման սուբսիդավորման միջոցով։

### Աշխատանքային ժամեր
1984 թվականի հուլիսի 30-ին Թայվանը 14069 նախագահի հրամանագրի համաձայն ընդունել է ութսունվեց հոդվածից բաղկացած Աշխատանքային ստանդարտների մասին օրենքը։ Օրենքը սահմանում է աշխատանքային շաբաթվա ստանդարտ տևողությունը՝ օրական ութ ժամյա սահմանափակմամբ, թույլատրելով շաբաթական առավելագույնը քառասունութ աշխատանքային ժամ՝ ներառյալ արտաժամյա աշխատանքը։

Աշխատանքային չափորոշիչների մասին օրենքի 25-րդ հոդվածը հաստատում է, որ աշխատողների պայմաններում սեռական խտրականություն չի լինի,, սակայն, քանի որ թայվանական մշակույթը, հետևաբար, քաղաքական տնտեսությունը ավանդաբար «կին աշխատողներին դասակարգում է որպես բնականաբար ամուսնական և ընտանեկան կողմնորոշում ունեցողներ», ենթադրվում է, որ կանայք աշխատանք են ստանում այն ոլորտներում, որոնք սահմանափակված են այս իդեալներ:։ Ֆեմինիստական իդեալների ավելի տարածված դառնալու հետևանքով ժամանակակից հասարակություններում, ինչպիսին է Թայվանը, կանանց շրջանում հավասար աշխատանքային պայմաններ փնտրելու արդյունքում նույնիսկ ամուսնական կարգավիճակի քաղաքականությունը և ներգաղթի քաղաքականությունը տուժել են, քանի որ կանայք ձգտում են ավելի քիչ պատրիարխալ դերերի այն աստիճանի, որ թայվանցի տղամարդիկ 1990-ականներից ի վեր ձգտել են միջազգային ամուսնությունների ավելի բարձր մակարդա:։

## Գիտական և արդյունաբերական պարկեր
մինի|Հսինչուի գիտական պարկը, որը Թայվանի բազմաթիվ ՏՏ ընկերությունների տունն է
մինի|Թայբեյի Նեյհու տեխնոլոգիական այգի
Արդյունաբերական հետազոտություններն ու զարգացումը խթանելու համար կառավարությունը սկսել է ստեղծել գիտական պարկեր, տնտեսական գոտիներ, որոնք ապահովում են վարձավճարի և կոմունալ ծառայությունների զեղչեր, հարկային խթաններ և մասնագիտացված վարկային տոկոսադրույքներ՝ ներդրումներ ներգրավելու համար։ Դրանցից առաջինը՝ Հսինչուի գիտական պարկը, հիմնադրվել է 1980 թվականին Ազգային գիտական խորհրդի կողմից՝ կենտրոնանալով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտում հետազոտությունների և զարգացման վրա։ Այն անվանվել է Թայվանի «Սիլիկոնային հովիտ» և ընդլայնվել է՝ զբաղեցնելով վեց կամպուս՝ զբաղեցնելով 1,140 հեկտար տարածք Լ Այգում տեղակայված են ավելի քան 430 ընկերություններ (ներառյալ շատերը, որոնք գրանցված են TAIEX- ում), որոնք աշխատանքի են վերցնում ավելի քան 130,000 մարդ  և որոնց վճարված կապիտալը 2008 թվականին կազմել է ընդհանուր առմամբ 36.10 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Աշխարհի ամենամեծ և երկրորդ խոշորագույն սխեմաների արտադրող ընկերությունները՝ «Taiwan Semiconductor Manufacturing Company»-ն և «United Microelectronics Corporation»-ը նույնօես գտնվում են այգում: 1980 թվականից ի վեր կառավարությունը ավելի քան 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է ներդրել այգու ենթակառուցվածքներում և հետապնդվել է ավելի մասնագիտացված այգիների հետագա ընդլայնումը։ Արդյունաբերական տեխնոլոգիաների հետազոտությունների ինստիտուտը (ITRI), որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է այգում, Թայվանի ամենամեծ ոչ առևտրային հետազոտական կազմակերպությունն է և աշխատել է արդյունաբերության համար կիրառական տեխնոլոգիական հետազոտություններ մշակելու ուղղությամբ, այդ թվում՝ Թայվանի ավանդական արդյունաբերություններից շատերի համար (օրինակ՝ տեքստիլ)։

Առաջին պարկի հաջողությունից հետո, 1996 թվականին հիմնադրվել է Հարավային Թայվանի գիտական պարկը (STSP), որը բաղկացած է եղել Թայնանի գիտական պարկից և Կաոհսիունգի գիտական պարկից։ Ընկերություններից բացի, պարկում մասնաճյուղեր են բացել մի շարք հետազոտական ինստիտուտներ (ներառյալ Academia Sinica-ն) և համալսարաններ՝ կենտրոնանալով ինտեգրալ սխեմաների (IC), օպտոէլեկտրոնիկայի և կենսատեխնոլոգիայի վրա։ Կենտրոնական Թայվանի գիտական պարկը (CTSP) հիմնադրվել է վերջերս՝ 2003 թվականին։ Մինչդեռ CTSP-ն դեռևս մշակման փուլում է, շատ ընկերություններ (ներառյալ AU Optronics-ը) արդեն տեղափոխվել են պարկ և սկսել արտադրական գործունեությունը։ Մյուս պարկերի նման, CTSP-ն նույնպես կենտրոնանում է ինտեգրալ սխեմաների, օպտոէլեկտրոնիկայի և կենսատեխնոլոգիայի վրա, որտեղ օպտոէլեկտրոնիկայի արդյունաբերությունը 2008 թվականին կազմել է իր եկամտի 78%-ը։ Միայն այս երեք գիտական պարկերը ներգրավել են ավելի քան 4 տրիլիոն նավահանգստային դոլար (137 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) կապիտալի ներհոսք և 2010 թվականին պարկերի ընդհանուր եկամուտը հասել է 2.16 տրիլիոն նավահանգստային դոլարի (72.8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար)։

Լինհայի արդյունաբերական պարկը, որը հիմնադրվել է Գաոսյունում 1960 թվականին, լավ զարգացած արդյունաբերական գոտի է, որտեղ գործում են ավելի քան 490 ընկերություններ, որոնք կենտրոնանում են այլ ոլորտների վրա, ներառյալ՝ հիմնական մետաղների, մեքենաների և վերանորոգման, ոչ մետաղական հանքային արտադրանքի, քիմիական արտադրանքի, ինչպես նաև սննդի և խմիչքի արտադրության վրա։ Չանհուայի ափամերձ արդյունաբերական պարկը, որը գտնվում է Չանհուա շրջանում, ավելի նոր արդյունաբերական կլաստեր է, որն ունի բազմաթիվ տարբեր ոլորտներ, ինչպիսիք են սննդի արտադրությունը, ապակու, տեքստիլի և պլաստմասսայի արտադրությունը։

Թայվանի արդյունաբերական և գիտական պարկերը ներառում են.

Կենտրոնական Թայվանի գիտական ​​​​պարկ

* Հսինչուի գիտական ​​​​պարկ
* Հսինչուի կենսաբժշկական գիտական ​​​​պարկ
* Նանկանգի ծրագրային ապահովման պուրակ
* Նեյհուի տեխնոլոգիական պուրակ
* Թայնանի գիտական ​​​​պարկ
* Հարավային Թայվանի գիտական ​​​​պարկ
* Կաոհսիունգի գիտական ​​​​պարկ
* Ազգային կենսատեխնոլոգիական հետազոտական ​​​​պարկ
* Շալունի խելացի կանաչ էներգիայի գիտական ​​​​քաղաք
* Կաոհսիունգի ծրագրային ապահովման պարկ

## Տնտեսական հետազոտական ինստիտուտներ
մինի|Տնտեսագիտության ինստիտուտ, Սինիկա ակադեմիա

* Թայվանի տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտ
* Չունգ-Հուա տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտ
* Տնտեսագիտության ինստիտուտ, Սինիկա ակադեմիա
* Արդյունաբերական տեխնոլոգիաների հետազոտական ինստիտուտ
* Թայվանի անասնապահական հետազոտությունների ինստիտուտ

## Փոխարժեքներ

մինի|290x290փքս|ԱՄՆ դոլարի և Թայվանական դոլարի փոխարժեքը|ձախից
մինի|290x290փքս|Թայվանական դոլարի և չինական յուանի փոխարժեքը

## Տես նաև
* 1997—1998 թվականների ասիական ֆինանսական ճգնաժամ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Taiwan ASEAN Studies Center; ASEAN Outlook Magazine; May 2013. Myanmar's Overlooked Industry Opportunities and Investment Climate, by David DuByne

## Արտաքին հղումներ
*  
* Չինաստանի Հանրապետության վիճակագրական տեղեկատվական ցանց Կայքը ծառայում է որպես Չինաստանի Հանրապետության ազգային վիճակագրական պորտալ։
* Taiwan Economic Journal
* Թայվանի տնտեսական զարգացման հետազոտական ​​կենտրոն

Կատեգորիա:Թայվան