Մոնտե Վիզո

**Մոնտե Վիզո** **կամ Մոնվիսո** ( կամ Monviso; ), լեռնագագաթ, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 3841 մետր բարձրության վրա Իտալիայի Պիեմոնտ շրջանում, Կունեո նահանգում։

Վիրգիլիոսի տվյալներով՝ այն ծածկված է եղել սոճիներով։ Մոնտե Վիզոն Կոտյան Ալպերի ամենաբարձր գագաթն է։ Իտալիայի ամենամեծ գետը՝ Պոն, սկիզբ է առնում Մոնտե Վիզոյի լանջերից։

## Անվան ծագումնաբանություն
Գագաթի անվանումը ծագում է հնդեվրոպական «Վեզուլուս Մոնս» բառից։ «Վեզուլուս» բառն ունի հնդեվրոպական արմատներ և նշանակում է բարձր լեռան գագաթ։ Հին ժամանակներում «Վեզուլուս Մոնս»-ը նշանակում էր հեռվից տեսանելի և առանձին գագաթ (որը տեսարժան վայր էր ճանապարհորդների համար)։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Մոնտե Վիսոն գտնվում է Իտալիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ Կունեո նահանգում, Ֆրանսիայի հետ սահմանից մոտավորապես երկու կիլոմետր հարավ-արևելք։ Այն նահանգի և ամբողջ Կոտյան Ալպերի ամենաբարձր կետն է։ Գագաթը բրգաձև է և, քանի որ բոլոր մոտակա գագաթները 500 մետր կամ ավելի ցածր են, հստակ տեսանելի է հեռվից։ Դրա հարաբերական բարձրությունը 2062 մետր է, ինչը Մոնտե Վիզոն դարձնում է Ալպյան բոլոր գագաթներից տասներորդ ամենաբարձրը։ Մոնտե Վիզոյի մայր գագաթը Մոն Պելվուն է։

Մոնտե Վիզոյի հյուսիսային լանջին է գտնվում Իտալիայի ամենաերկար գետի՝ Պոյի ակունքը։ Մոնտե Վիզո լեռնազանգվածը շրջապատված է Պո, Վարաիտա և Ժիլ գետերի հովիտներով։ Հյուսիսում՝ Ֆրանսիայի հետ սահմանին, գտնվում են Կոլ դե լա Տրավերսետը և 3214 մետր բարձրությամբ Պունտա Գաստալդին։

2013 թվականին Մոնտե Վիսոն շրջապատող ֆրանսիական և իտալական տարածքները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել են որպես երկու անկախ վայրեր։ Հաջորդ տարի դրանք վերափոխվեցին Մոնվիզոյի անդրսահմանային կենսոլորտային արգելոցի, որը ներառում էր ինչպես ցածրադիր տարածքները, այնպես էլ հենց գագաթը։ Արգելոցի ընդհանուր տարածքը կազմում է 427,000 հեկտար։

## Վերելքների պատմություն
Մոնտե Վիզոյի առաջին վերելքը կատարել են Ուիլյամ Մեթյուզը և Ֆրեդերիկ Ժակոմբը՝ լեռնային ուղեկցորդներ Միշել Կրոյի և Ժան-Բատիստ Կրոսի ուղեկցությամբ, 1861 թվականի օգոստոսի 30-ին: Խումբը բարձրացել է հարավային լանջով, որն ունի ամենահեշտ բարձրանալու ուղիները:

1864 թվականին առաջին կանայք՝ Ալեսանդրա Բոարելլին և Սեսիլիա Ֆիլիան են բարձրացել լեռը։

1881 թվականի հուլիսի 28-ին Ուիլյամ Քուլիջը, ուղեկցորդ Քրիստիան Ալմերի և նրա որդու՝ Քրիստիանի հետ միասին, կատարել է հյուսիսարևելյան լանջի խրթին երթուղու առաջին վերելքը: Երթուղին սկսվում էր Պո գետի ակունքից և անցնում էր նեղ կուլուարով՝ դժվար, սառցե և ժայռոտ տեղանքով, իջնելով գրեթե գագաթից: Վերելքից առաջ Քուլիջը խոստովանել է, որ հյուսիսարևելյան լանջի երկայնքով անմիջապես բարձրանալու գաղափարը, չնայած այն հանգամանքին, որ դա անհնար էր թվում, մեծապես գրավել է իրեն: Երթուղին այժմ կոչվում է Քուլիջի կուլուար և IFAS-ի կողմից ունի TD+ վարկանիշ։

## Լեռնագնացության ուղիներ
Գագաթի դասական երթուղին անցնում է հարավային լանջի երկայնքով և գագաթ տանող բոլոր երթուղիներից ամենահեշտն է (UIAA դասակարգման համաձայն՝ III կատեգորիա, կամ IFAF դասակարգման համաձայն՝ PD-): Փաստորեն, գագաթի առաջին վերելքը կատարվել է դասական երթուղով: Մյուս երթուղիներն ավելի մարտահրավերային են, այդ թվում՝ հյուսիսարևելյան լանջի երկայնքով գտնվող Քուլիջի կուլուար երթուղին, որը դասակարգված է TD+:

## Մոնտե Վիզոն գրականության մեջ
Մոնտե Վիզոն հիշատակվում է մի շարք հեղինակների՝ թե՛ իտալացի, թե՛ այլազգի ստեղծագործողների ստեղծագործություններում։

Իր «Էնեական» պոեմի տասներորդ գրքում հին հռոմեացի բանաստեղծ Վերգիլիոսը Մեզենտիուսին (Էնեասի թշնամին) համեմատել է Վեզուլի (լեռան հին հռոմեական անվանումը) վայրի վարազի հետ:

Վեզուլի լանջերին գտնվող անտառում վայրի վարազը, որը երկար տարիներ թաքնվել էր Լավրենտյան ճահիճներում։Իտալացի բանաստեղծ Դանթեն գրել է Մոնտե Վիզոյի մասին «Աստվածային կատակերգության» դժոխքի առաջին մասի XVI երգում՝ ասելով, որ լեռը Մոնտոնե գետի աղբյուրն է:Անգլիացի բանաստեղծ Ջեֆրի Չոսերը նույնպես հղում է կատարել Մոնտե Վիզոյին «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի «Ուսանողի նախաբանում»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալպեր
Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեռներ
Կատեգորիա:Պիեմոնտ