ԱԲ-ի պղպջակ

Արհեստական բանականության «պղպջակը» ֆոնդային շուկայի տեսական «պղպջակ» է, որն առաջանում է ԱԲ-ի ներկայիս բումի խորապատկերին, արհեստական բանականության արագ զարգացման ժամանակաշրջանում՝ ազդելով գրեթե ամբողջ տնտեսության վրա: «Պղպջակի» մասին հոռետեսական ենթադրությունները հիմնականում հիմնված են այն մտահոգությունների վրա, որ առաջատար ԱԲ տեխնոլոգիական ընկերությունները հայտնվել են ներդրումային մի շրջապտույտում, որը արհեստականորեն բարձրացնում է նրանց բաժնետոմսերի գները:

## Նախապատմություն
ԱԲ-ի բումը արհեստական բանականության (ԱԲ) ոլորտում արագ աճի ժամանակաշրջան է: Ներկայիս բումը շարունակությունն է 2010-ից 2016 թվականներին սկիզբ առածի, և ավելի մեծ թափ է ստացել 2020-ական թվականներին: Օրինակներից են գեներատիվ ԱԲ տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են OpenAI-ի ու համանման ընկերությունների կողմից կիրառվող լեզվական մեծ մոդելներն ու և ԱԲ պատկերների գեներատորները, ինչպես նաև գիտական նորամուծությունները, որոնցից է Google DeepMind-ի առաջ քաշած՝ սպիտակուցների ֆոլդինգի կանխատեսումը: Այս շրջանը երբեմն բնորոշում են որպես ԱԲ գարուն՝ հակադրելով նախորդած ԱԲ ձմեռներին: Հատկանշական է, որ 2025 թվականի դրությամբ ChatGPT-ն աշխարհում 4-րդ ամենաշատ այցելվող կայքն է՝ Google-ից, YouTube-ից և Facebook-ից հետո:

## Վիճակագրություն
2025 թվականի հունվարի վերջին չինական արտադրության DeepSeek չաթբոտի անակնկալ հաջող մեկնարկը հանգեցրեց արհեստական բանականության հնարավոր «պղպջակի» հետ կապված մտահոգությունների: Արհեստական բանականության բազմաթիվ ընկերությունների բաժնետոմսերի գները նվազեցին, օրինակ՝ Nvidia-ի բաժնետոմսերը մեկ օրում ընկան 17%-ով: Հաջորդ օրը դրանց գինը 8.8%-ով վերականգնվեց: Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի 2025 թվականի օգոստոսի զեկույցում նշվում էր, որ «չնայած Gen[erative]AI-ում ձեռնարկությունների կողմից կատարված 30-40 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ներդրումներին, [...] կազմակերպությունների 95%-ը զրոյական եկամուտ է ստանում»: Կանխատեսվում է, որ 2026-2029 թվականների միջև ԱՄՆ մեգա կապիտալիզացիաների ծախսերը կհասնեն 1,1 տրիլիոն դոլարի, իսկ արհեստական բանականության վրա կատարված ընդհանուր ծախսերը կգերազանցեն 1,6 տրիլիոն դոլարը:

Արհեստական բանականության տեխնոլոգիաները պահպանելու համար անհրաժեշտ համակարգչային չիպերի աճող պահանջարկի շնորհիվ Nvidia-ն դարձել է աշխարհի ամենաբարձր արժևորված ընկերությունը՝ 2025 թվականի հուլիսին առաջինը հատելով 4 տրիլիոն դոլարի շուկայական արժեքի շեմը: Համեմատության համար կարելի է նշել, որ 2023 թվականին այդ ցուցանիշը եղել էր 1 տրիլիոն դոլար: Ընկերության արժեքը կազմել է S&P 500-ի մոտավորապես 7.3%-ը՝ հասելնելով բոլոր ժամանակների ամենաբարձր մակարդակին։ 2025 թվականի հոկտեմբերին ընկերության արժեքը, ըստ Համաշխարհային բանկի տվյալների, հատել է 5 տրիլիոն դոլարի շեմը՝ գերազանցելով բոլոր երկրների ՀՆԱ-ն, բացառությամբ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի։ 2025 թվականի ընթացքում արհեստական բանականության հետ կապված ձեռնարկություններն ապահովել են ամերիկյան ֆոնդային շուկայի աճերի մոտ 80%-ը։ Սակայն որոշ հոռետեսներ զգուշացրել են, որ արհեստական բանականության տեխնոլոգիական ընկերությունների արագ աճը կարող է լինել էքսեսիվ ֆինանսական ինժեներիայի արդյունք։

Microsoft-ը սեպտեմբերի վերջին հայտնեց, որ նախորդող երեք ամիսների ընթացքում արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների վրա ծախսել է գրեթե 35 միլիարդ դոլար: Հոկտեմբերին այն դարձավ առավել արժևորված երկրորդ ընկերությունն աշխարհում՝ հիմնականում OpenAI-ում իր ունեցած 27% բաժնեմասի շնորհիվ: Սակայն այն էլ պիտի ասել, որ չնայած եկամուտների 18%-ով և զուտ եկամտի 12%-ով աճին՝ արհեստական բանականության բումի պահպանման նպատակով հնարավոր ծախսերի վերաբերյալ ներդրողների մտահոգությունների ֆոնին բաժնետոմսերի արժեքը առևտրային ժամերից հետո 4%-ով նվազել է:

## Ենթադրություններ
OpenAI-ի գործադիր տնօրեն և ChatGPT-ի ստեղծող Սեմ Ալտմանը 2025 թվականին այն կարծիքը հայտնեց, որ արհեստական բանականության պղպջակի փքումը շարունակվում է։ 2025 թվականի սկզբին Bridgewater Associates-ի համաներդրումային պատասխանատու Ռեյ Դալիոն հայտարարեց, որ արհեստական բանականության մեջ ներդրումների ներկայիս մակարդակը «շատ նման է» դոթ-քոմ պղպջակին։ 2025 թվականի սեպտեմբերին Australian Financial Review-ն գրեց, որ «եթե մենք իսկապես գտնվում ենք բաժնետոմսերի շուկայի մեկ այլ պղպջակի մեջ, դա, անշուշտ, պատմության մեջ ամենատհաճն է»։

Այդ տարվա հոկտեմբերին ԱՄՆ-ի ամենամեծ բանկի՝ JP Morgan-ի ղեկավար Ջեյմի Դայմոնը այն կարծիքը հայտնեց, որ «արհեստական բանականությունը իրական է», բայցև ավելացրեց, որ այդ ոլորտում ներկայումս ներդրված որոշ գումարներ կորստյան կմատնվեն։ Նա նաև հայտարարեց, որ իր կարծիքով՝ հաջորդ երկու տարիների ընթացքում բաժնետոմսերի զգալի անկման հավանականությունն ավելի մեծ է, քան շուկան է արտացոլում: Դայմոնը զգուշացրեց, որ արհեստական բանականության պատճառով բաժնետոմսերի անկումը կարող է հանգեցնել ներդրված մեծ գումարների կորստի, չնայած ընդունեց նաև, որ արհեստական բանականությունը ֆինանսապես «[կ]արդարացնի իրեն, […] ինչպես Ժամանակին իրենց արդարացրեցին ավտոմեքենաները, հեռուստացույցները»: Որպես եզրահանգում՝ նա հավելեց, որ «անորոշության մակարդակը մարդկանց մեծամասնության մտքում ավելի բարձր կլինի»:

## Տես նաև
* Կրիպտոարժույթային պղպջակ
* Տեղեկատվական դարաշրջան
* Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն
* Սպեկուլյացիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիաները հասարակությունում