Տեխաս նահանգի Կապիտոլիում

**Տեխաս նահանգի Կապիտոլիում** (), գտնվում է Օստին () քաղաքում՝ Տեխաս նահանգի մայրաքաղաքում։ Այն պատմականորեն համարվում է Օստին քաղաքի հաշվով չորրորդ շենքը, որտեղ տեղակայված են Տեխաս նահանգի հիմնական կառավարման մարմինները՝ Ներկայացուցիչների Պալատը, Սենատը, ինչպես նաև նահանգապետի գրասենյակը։ Կապիտոլիումի դիզայնը կատարել է ճարտարապետ Էլայջա Մայերսը () 1881 թվականին, իսկ Կապիտոլիումը կառուցվել է 1882-1888 թվականներին։ Շինարարության ավարտից երկու տարի առաջ Էլայջա Մայերսը պաշտոնից հեռացվել է։ Վերջնական փուլում շինարարությունը ղեկավարել են Գուստավ Վիլկեն (Gustav Wilke) և Ռուբեն Լինդսի Վոլկերը (Reuben Lindsay Walker):
thumb|left|200px|Կապիլոլիումի գլխավոր մուտքը
1993 թվականին ավարտվել է Կապիլոլումի ստորգետնյա հատվածի ընդլայնումը, որի նախագիծը արժեր 75 միլիոն դոլար։ 1970 թվականին շենքը ներառվել է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում, իսկ 1986 թվականին ճանաչվել է որպես ԱՄՆ-ի Ազգային պատմական հուշարձան։

Տեխաս նահանգի Կապիտոլումի բարձրությունը կազմում է շուրջ 95 մետր, որը Վաշինգտոնի գլխավոր Կապիտոլիումից բարձր է 7 մետրով (բայց ցածր է ԱՄՆ-ի ամենաբարձր Լուիզիանա նահանգի Կապիտոլիումից)։ Շինարարության ավարտից հետո այն մեծությամբ համարվել է աշխարհի յոթերորդ շենքը։ 1888-1972 թվականներին համարվել է Օստին քաղաքի ամենաբարձր շենքը։

## Պատմություն
Կապիտոլիումի շենքը նախագծված էր նեոռենեսանս ոճով։ Շինարարությունը  ֆինանսավորվել է Տեխասի Սահմանադրության հոդվածի միջոցով (ընդունված 1876 թվականի փետրվարի 15-ին), որն այդ նպատակով թույլ է տվել նահանգին պատկանող հողերի վաճառքին։ Կապիտոլիումի տարածքի համար տրամադրվել է ավելի քան 3 մլն ակր (12 000 կմ²) տարածք՝ Տեխասի հյուսիսային մասում։ Ավելի ուշ այս հողերի վրա ստեղծվեց աշխարհի խոշորագույն անասնապահական ֆերման, որը կոչվում էր XIT Ranch: Հողի գինը այլ ծախսերի հետ միասին հանգեցրեց նրան, որ շենքի ընդհանուր արժեքը կազմեց է 3,7 մլն դոլար։ Հիմնականում այն կառուցվել է բանտարկյալների և միգրանտների կողմից, որոնց ընդհանուր թիվը երբեմն հասնում էր 1000 մարդ։ Հետագայում շենքը բազմիցս վերանորոգվում է, 1955 թվականին տեղադրվել է օդափոխման կենտրոնական համակարգ, իսկ վերջին վերանորոգումը ավարտվել է 1997 թվականին։

Շենքի անկյունաքարը հիմնադրվել է 1885 թվականի մարտի 2-ին՝ Տեխասի Անկախության օրը, իսկ շենքը այցելության համար բացվել է 1888 թվականի ապրիլի 21-ին։

Ի սկզբանե նախատեսվել էր շինությունը կառուցել Օտմանվիլայի կրաքարից։ Ներկայումս այդ տեղը կոչվում է Օուկ Հիլ, որը գտնվում է մոտ 16 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։  Այն բանից հետո, երբ կրաքարը սկսեց փոխել իր գույնը, որոշեցին որ նրանում շատ երկաթ կա։ Իմանալով այդ խնդրի մասին, Գրանիտի լեռների սեփականատերերը Մարբլ Ֆոլսին կից առաջարկեցին այլ որոշում և անհատույց հատկացրին անհրաժեշտ քանակությամբ վարդագույն գրանիտ։ Այսպիսով, չնայած շենքի զգալի մասը կառուցված է կրաքարից, նրա մեծ մասը թաքնված է պատի ներսի հատվածներում, ինչպես նաև հիմքում։ Այդ ժամանակից վարդագույն գրանիտը օգտագործվել է Օստինի բազմաթիվ կառավարական շենքերի և նրա շրջակայքի շինարարության մեջ։

1983 թվականի փետրվար 6-ին շենքում հրդեհ բռնկվեց, կրակը փոխմարզպետի սենյակից տարածվեց, դառնալով իր հյուրերից մեկի մահվան պատճառը, իսկ հրդեհը մարելիս չորս հրշեջ և մեկ ոստիկան ստացան այրվածքներ և վնասվածքներ։ Քանի որ Կապիտոլիումիում արխիվների քանակությունը մեծ էր, կրակը շատ ուժեղ էր և սպառնում էր ոչնչացնել ամբողջ շինությունը։ Հրդեհը զգալի վնաս հասցրեց արևելյան թևին և սպառնում էր վնասել շենքի հիմնակմախքը։ 
Երկար ժամանակ տևեց շենքի վերականգնումը և այն ամբողջովին ավարտվեց 1993 թվականին։ Արտաքնապես շենքի վերականգնումը գրեթե նույնն էր, ինչպես որ այն եղել էր մինչև 1915 թվականը։ Սակայն վերականգնման գործընթացում շատ մեխանիկական և կառուցողական համակարգեր փոխարինվել են ավելի ժամանակակից համակարգերով։ Հաշվի առնելով  հին շենքի տարածքի փոքրությանը վերականգման գործընթացում նահանգի ղեկավարությունը որոշել է, որ շենքին պետք է ավելացնել նոր թև գրասենյակների համար։ Նման կառույցի համար տրամաբանական վայր էր համարվում շենքի հրապարակի հյուսիսային կողմը։ Սակայն այդ կողմից մեծ շինության ստեղծումը կհանգեցներ  հյուսիսային ճակատի ոչնչացմանը և կզբաղեցներ այն տեղը, որը մշտաբես բաց է եղել։

Արդյունքում որպեսզի պահպանվեր ճակատը և պատմական տարածքը, Կապիտոլումը ընդլայնելու համար որոշվեց ավելացնել 4 ստորգետնյա հարկ, որոնց շինարարությունը սկսվեց 1993 թվականին։ Թեև այդ ընդլայնումը կազմում է 62 000 մ², այն գրեթե չի նկատվում առաջին հարկից։ Կապիտոլիումի շենքում կան Տեխասի Հանրապետության նախագահների և Տեխասի մարզպետների դիմանկարային պատկերները։ Հարավային նախասրահում գտնվում են Սեմ Հյուսթոնի, Սթիվեն Օստինի քանդակները, որոնք պատրաստված են Էլիզավետ Նեյի կողմից։ Կառույցը նաև կարող է ծառայել որպես «շշնացով պատկերասրահ»։  Կապիտոլիումի հիմնական մասի մակերեսը 33 000 մ²՝ ավելի շատ,  քան ցանկացած այլ Կապիտոլիումիում և այն զբաղեցնում է մոտավորապես 0,9 հա տարածք։  Շինարարության պահին շենքում եղել է մոտավորապես 400 տարածք և ավելի քան 900 պատուհաններ։

2005 թվականին Տասնաբանյայի գրանիտե հուշարձանը Կապիտոլիումի հետ միասին գտնվում էր ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանի քննարկումների կենտրոնում, որտեղ փորձում էին այս հուշարձանը հայտարարել սահմանադրությանը հակասող հուշարձան։ 2005 թվականի հուլիսի վերջին դատարանը ճանաչեց, որ այն չի հակասում սահմնադրությանը։

## Պատկերասրահ


Image:Texas State Capitol building-front left front oblique view.JPG|Կապիտոլիում շենքի դիմային հատվածը
Image:Texas_State_Capitol_Night.jpg|Կապիտոլումը գիշերով
Image:Texas State Capitol - Austin, Texas.jpg|Կապիտոլիումի մուտքը
Image:Texas State Capitol building-close oblique view.JPG| Տեխաս նահանգի Կապիտոլիումի գլխավոր մուտքը
Image:TexasCapitol-Lady.jpg|Ազատության Աստվածուհու արձանը Կապիտոլիումի գագաթին
Image:Cornerstone of Texas State Capitol building.JPG|Կապիտոլիումի անկյունաքար
Image:Capitoldome.jpg|Կապիտոլիումի գմբեթի ներսի հատվածը
Image:Layers under the Dome of Texas State Capitol.jpg|Գմբեթի ներսի հատվածը այլ տեսքից
Image:Floor of Texas capitol.JPG|Մոզաիկա, որտեղ պատկերված են Տեխասը կառավարող 6 ազգերը
Image:Canon and Ranger monument in front of Texas State Capitol.JPG|Հրանոթ և քանդակ Տեխաս նահանգի Կապիտոլիում

Image:TexasSenateChamberAustinTX.JPG|Տեխասի Սենատի նիստերի դահլիճը
Image:FloortilesinTXCapitolAnnex.JPG|Մոզաիկա, որտեղ պատկերված են Տեխասի 6 դրոշները


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Texas State Preservation Board — Maintainers of the Capitol
* Библиотека Конгресса США: архитектурные рисунки и фотографии Капитолия штата Техас
* Церемония открытия Капитолия — выдержки из речи Сенатора Темпла Хьюстона (''Temple Houston'') 16 мая 1888 года, *TexasBob.com*
* Лучшие примеры архитектуры Америки 
* Онлайн-справочник Техаса
* www.TexasCapitolVisitorsCenter.com

Կատեգորիա:1888 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տեխաս