Ջոն Լիդգեյթ

մինի|1820 թվականին հրատարակված Լիդգեյթի դիմանկարը։
**Ջոն Լիդգեյթ Բերիացի** (), անգլիացի վանական և բանաստեղծ, ծնվել է Լիդգեյթում, Հավերհիլի մոտ, Սաֆոլկ, Անգլիա։

Լիդգեյթի բանաստեղծական ժառանգությունը հսկայական է՝ վերապահումներով հաշվարկով կազմելով շուրջ 145,000 տող։ Նա ուսումնասիրել և զարգացրել է Չոսերական բոլոր հիմնական ժանրերը, բացառությամբ նրանց, որոնք ակնհայտորեն անհամատեղելի էին իր մասնագիտության հետ, ինչպես օրինակ՝ ֆաբլիոն։ «Տրոյայի գրքում» (30,117 տողանոց), որը 13-րդ դարի լատին հեղինակ Գվիդո դե Կոլումնայի տրոյական պատմության ընդլայնված թարգմանությունն էր՝ պատվիրված արքայազն Հենրիի կողմից (հետագայում՝ Հենրի V), նա միտումնավոր կերպով անցել էր Չոսերի «Ասպետի պատմությունից» և «Տրոիլից» այն կողմ՝ ստեղծելով լիարժեք էպիկական պոեմ։

*«Թեբեի պաշարումը»* (4716 տող) ասպետական էպոսի նույն ոլորտում ավելի կարճ ստեղծագործություն է։ Չոսերի *«Վանականի պատմությունը»*, որը ճակատագրի անկայունության մասին համառոտ պատմություն է, ակնարկում է այն, թե ինչ պետք է տեղի ունենա Լիդգեյթի ծավալուն *«Իշխանների անկում»* գրքում (36,365 տող), որը նույնպես, թեև ոչ ուղղակիորեն, ծագում է Բոկաչչոյի *«De Casibus Virorum Illustrium»-*ից։

*«Օրենքի մարդու պատմությունը»՝* իր հռետորական մշակումներով, դիմումներով, միջամտություններով և շեղումներով, որը, ըստ էության, սրբերի մասին ավանդություն է, մոդել է հանդիսացել Լիդգեյթի՝ Սուրբ Էդմունդի (3693 տող) և Սուրբ Ալբանի (4734 տող) մասին ավանդությունների համար, ովքեր երկուսն էլ տեղական վանական հովանավորներներ էին, ինչպես նաև բազմաթիվ ավելի կարճ սրբերի կենսագրությունների համար, սակայն ոչ ավելի հարուստ և իսկապես բարեպաշտ *«Տիրամոր կյանքի»* (5932 տող) համար։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կրթություն
Իր կյանքի վերջում գրված գրաֆիտիում Լիդգեյթը խոստովանել էր մանկության բոլոր մեղքերը. «Ես ստում էի ինքս ինձ արդարացնելու համար։ Ես խնձորներ էի գողանում... Ես երեսս էի ծամածռում անպատկառ կապիկի նման՝ մարդկանց նմանակելով։ Ես խաղում էի բալի կորիզներով։ Ես ուշ էի արթնանում և կեղտոտ էի լինում ճաշի ժամանակ։ Ես հիվանդ ձևանալու մեջ վարպետ էի»։ Նա ընդունվել էր Սուրբ Բերի Էդմունդսի աբբայության բենեդիկտյան վանք 1382 թվականին, շուտով տվել էր նորընծայի ուխտը և 1389 թվականին ձեռնադրվել որպես կիսասարկավագ։ Հենրի V-ի նամակի համաձայն՝ Լիդգեյթը 1406-1408 թվականներին սովորել էր Օքսֆորդի համալսարանում, հավանաբար Գլոստեր քոլեջում (այժմ՝ Վուստեր քոլեջ)։ Հենց այս ժամանակաշրջանում էր Լիդգեյթը գրել իր վաղ շրջանի աշխատանքը՝ *«Եզոպոսի առակները»*՝ իր գիտական հղումների լայն շրջանակով։

### Կարիերա
[մինի|Ջոն Լիդգեյթի "վնասներն ու ավերածությունները թագավորություններում" ձեռագիրը ստեղծվել է մոտ 1450 թվականին և ներկայումս պահվում է [Հարվարդի համալսարանի Հոութոն գրադարանում։]]
Գրական հավակնություններ ունենալով (նա Ջեֆրի Չոսերի հիացմունքն էր և նրա որդու՝ Թոմասի ընկերը)՝ նա փնտրել և ստացել էր հովանավորություն իր գրական աշխատանքների համար Անգլիայի Հենրի IV-ի, Հենրի V-ի և Հենրի VI-ի արքունիքներում։ Նրա հովանավորների թվում էին, ի թիվս այլոց, Լոնդոնի քաղաքապետն ու ավագ անդամը, Սուրբ Պողոսի տաճարի կապիտուլը, Ռիչարդ դե Բոշանը՝ Ուորիքի 13-րդ կոմսը և Հենրի V-ն ու VI-ը։ 1422 թվականից նրա հիմնական աջակիցն էր Համֆրին՝ Գլոստերի դուքսը։

1423 թվականին Լիդգեյթը նշանակվել է Հատֆիլդ Բրոդ Օուք (Էսսեքս) վանքի վանահայր։ Նա շուտով հրաժարվել էր այդ պաշտոնից՝ կենտրոնանալով իր ճամփորդությունների և ստեղծագործելու վրա։ Նա եղել էր բանաստեղծությունների, այլաբանությունների, առակների և սիրավեպերի արգասաբեր հեղինակ։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքներն էին ավելի երկար և բարոյախրատական *«Տրոյայի գիրքը»* (1412-20)՝ Գուիդո դելե Կոլոննեի լատիներեն արձակ պատումի, *«Historia destructionis Troiae»*-ի 30,000 տողանոց թարգմանությունը, *«Թեբեի պաշարումը»*, որը թարգմանվել է «Թեբեի վեպի» ֆրանսերեն արձակ խմբագրությունից, և *«Իշխանների անկումը»*։ *«Իշխանների անկումը»* (1431-8) Լիդգեյթի վերջին և ամենաերկար աշխատանքն է։

Նրա ավելի  մատչելի բանաստեղծություններից շատերը գրվել էին տասնհինգերորդ դարի առաջին տասնամյակում՝ Չոսերյան ոճով. *«Սև ասպետի գանգատը»* (սկզբնապես կոչվել է *«Սիրահարի կյանքի գանգատը»* և մոդելավորվել է Չոսերի *«Դքսուհու գրքի»* հիման վրա), *«Գլասի տաճարը»* (պարտական է *«Համբավի տանը»*), *«Քաղաքավարության* *նրբագեղությունը»* (ինչպես *«Թռչունների խորհրդարանը»*՝ Սուրբ Վալենտինի օրվա բանաստեղծություն), և այլաբանական *«Բանականություն և զգայականություն»**։*

Տարիքի հետ նրա բանաստեղծությունները աստիճանաբար դարձել էին ավելի երկար, և հենց Լիդգեյթի ուշ շրջանի պոեզիայի վերաբերյալ է Ջոզեֆ Ռիթսոնի խիստ բնութագրումը. *«Ծավալուն, արձակային և ձանձրալի վանական»*։ Նմանապես, քսաներորդ դարի մի պատմաբան նկարագրել էր Լիդգեյթի չափածոն որպես «հասարակ»։

Մի ժամանակ երկար այլաբանական պոեմ *«Աստվածների ժողովը»* վերագրվում էր նրան, սակայն այժմ այդ աշխատանքը համարվում է անանուն։ Նաև կարծում էին, թե Լիդգեյթը գրել էր *«Լոնդոն Լիքպենին»*՝ հայտնի երգիծական աշխատանքը,սակայն հետագա ուսումնասիրությունները հերքել էին նրա հեղինակ լինելը։ Նա նաև անգլերեն էր թարգմանել Գիյոմ դը Դեգիլվիլի բանաստեղծությունները։

Իր կյանքի վերջին տարիներին նա ապրել և հավանաբար մահացել էր Սուրբ Բերի Էդմունդսի աբբայությունում։ Կյանքի որոշ շրջանում նա վերադարձել էր իր ծննդավայր գյուղը և ստորագրություն ու ծածկագրված հաղորդագրություն էր ավելացրել Սուրբ Մարիամի եկեղեցու պատին՝ Լիդգեյթում, որը հայտնաբերվել է 2014 թվականին։

## Հրատարակություններ
* Henry Noble MacCracken, *The Minor Poems of John Lydgate. Part 1: 1. The Lydgate Canon. 2. The Religious Poems.* EETS e.s. 107. Լոնդոն․ Հին անգլերեն տեքստերի Հասարակություն, 1911։
* Henry Noble MacCracken,  *The Minor Poems of John Lydgate. Part 2: Secular Poems.* EETS o.s. 192. Լոնդոն․ Հին անգլերեն տեքստերի Հասարակություն, 1934։
* J. Allan Mitchell, ed. John Lydgate, *The Temple of Glass*. Series: TEAMS Middle English Texts. Kalamazoo, MI: Միջնադարյան ինստիտուտի հրապարակումներ, 2007։

## Ժամանակակից կատարումներ
Լիդգեյթի որոշ ստեղծագործություններ հասանելի են ժամանակակից վերամշակված տարբերակներով․

* *John Lydgate's Troy Book: A Middle English Iliad* (The Troy Myth in Medieval Britain Book 1), հեղինակ՝ D. M. Smith (2019, Kindle) – ամբողջական։
* *John Lydgate Troy Book: The Legend of the Trojan War*, հեղինակ՝ D. J. Favager (2021, Kindle) – ամբողջական։
* *The Siege of Thebes: A Modern English Verse Rendition*, հեղինակ՝ D. J. Favager (2018, Kindle)։
* *The Legend of Saint Alban: In a Modern English Prose Version*, հեղինակ՝ Simon Webb (2016, The Langley Press)
* *Lydgate's Disguising at Hertford Castle* Translation and Study, հեղինակ՝ Derek Forbes (1998, Blot Publishing)

## Մեջբերումներ
* «Ով կորցնում է իր ազատությունը, իրականում կորցնում է ամեն ինչ» – հին ասացվածք, որը Լիդգեյթը ներառել էր իր բարոյախոսական «Գյուղացին և թռչունը» (The Churl and the Bird) առակում։
* Լիդգեյթը գրել էր, որ արքա Արթուրը թագադրվել էր «Փերիների երկրում» և մահից հետո չորս հեքիաթային թագուհիներ տեղափոխել էին նրան Ավալոն։ Այնտեղ նա գտնվում էր «փերիների բլրի» տակ, մինչև նորից անհրաժեշտ կլինի։
* Լիդգեյթին է վերագրվում նաև «Needs must» (Անհրաժեշտությունը ստիպում է) ասացվածքի առաջին հայտնի օգտագործումը իր «Աստվածների ժողովը» (The Assembly of Gods) ստեղծագործության մեջ՝ He must nedys go that the deuell dryves *(Պետք է գնա նա, ում սատանան քշում է)*։ Ավելի ուշ այս արտահայտությունը կիրառել էր նաև Ուիլյամ Շեքսպիրը *«Լավ է վերջը, երբ լավ է ամեն ինչ»* պիեսում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* John Lydgate at luminarium.org, including links to online texts
* 
* 
* The Online Medieval Sources Bibliography cites printed and online editions of Lydgate's works
* MS 439/16 Fall of princes at OPenn