open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մհեր Ջուլհաճյան

**Մհեր Արամի Ջուլհաճյան**, (նոյեմբերի 28, 1967 Բեյրութ, Լիբանան - օգոստոսի 23, 1993 Մարտունու շրջան, Արցախ), լիբանանահայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 28-ին Լիբանանի Բեյրութ քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Դամասկոսի Թարգմանչաց վարժարանում։

1978 թվականին Մհեր Ջուլհաճյանը ծնողների հետ հաստատվել է Պուրճ Համուտում, որտեղ և անդամակցել է ՀՅԴ «Նավասարդյան» պատանեկան միությանը։ Միջնակարգ և երկրորդական ուսումը շարունակել է Խորեն Խանամիրյանի անվան քոլեջում։

1984 թվականին անդամակցել է ՀՅԴ Լիբանանի Երիտասարդական միության (ԼԵՄ) «Րաֆֆի» մասնաճյուղին։ 1986 թվականի փետրվարին ընդունվել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բնագիտության բաժին։

1989 թվականի դեկտեմբերին ստացել է գիտության պսակավորի վկայական և նույն թվականին էլ նշանակվել ՀՅԴ «Բաբկեն Սյունի» պատանեկան միության վարիչ և իր պարտականությունները կատարել մինչև 1991 թվականի մարտ ամիսը։
1990 թվականի հոկտեմբերին երդում է տվել և անցել ՀՅԴ «Զավարյան» ուսանողական միության շարքերը։

1990 թվականի սկզբից մինչև 1992 թվականի հունիս ամիսը բնագիտություն է դասավանդել Ազգ. Գևորգ Չաթալպաշյան և Գերմանական երկրորդական վարժարաններում։ Աշխատել է նաև Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բնագիտության լաբորատորիայում։

1992 թվականին ամուսնացել է և տեղափոխվել Հայաստան։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետի ասպիրանտուրան, զուգահեռ մասնակցել Արցախի ազատագրական պայքարին։

Մհեր Ջուլհաճյանը զոհվել է 1993 թվականի օգոստոսի 23-ին ԼՂՀ Մարտունու շրջանի Մարզիլի գյուղի մոտ, երբ իր չորս մարտական ընկերների հետ (Մերուժան Մոսիյան (ՀՅԴ Արցախի ԿԿ-ի անդամ), Արտակ Մնացականյան, Լևոն Համբարձումյան և Ռուդիկ Ավագյան) ստուգում էին ԼՂՀ պաշտպանության բանակի առաջապահ ուժերի դիրքերը։ Նրա աճյունն ամփոփված է Եռաբլուր հուշահամալիր-պանթեոնում։ 
Նկարահանվել է ֆիլմ՝ նվիրված Մհեր Ջուլհաճյանին և կրում է «Մհեր» վերնագիրը։

## Պարգևներ
ԼՂՀ նախագահի 2003 թվականի մայիսի 8-ի ՆՀ37 հրամանով Մհեր Ջուլհաճյանը հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Նրա անունով է կոչվել Արցախի պետական համալսարանի և ՀՀ ՊՆ համակարգչային կենտրոնները, ՀՅԴ Լիբանանի Զավարյան ուսանողական միության գրադարանները, ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միության «Րաֆֆի» մասնաճյուղի սրահը, ՀՅԴ Կանադայի պատանեկան միությունը։ 
2007 թվականի նոյեմբերին ԵՊՀ երկրաբանության ֆակուլտետի օգտակար հանածոների և հանքավայրերի կաբինետը անվանակոչվել է Մհեր Ջուլհաճյանի անվամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտունու շրջանում մահացածներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 մահեր
Սերգեյ Ջավադյան

**Սերգեյ Ալեքսեյի Ջավադյան** (փետրվարի 22, 1966 թ. Սումգայիթ, Ադրբեջանական ԽՍՀ - հունվարի 14, 1993 թ. Սրխավենդ, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ։ 1984-1986 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1989 թվականին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1991-1993 թվականներին ՀՅԴ կուսակցության կամավորական ջոկատի, այնուհետև Շուշիի առանձնակի գումարտակի կազմում մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Հադրութի (Մահմեդաձոր), Մարտունու (Մյուրիշեն), Շուշիի («Սարիբաբ» բարձունք), Մարտակերտի (Սրխավենդ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Ս.Ջավադյանը հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Նրա աճյունը ամփոփված է Աբովյան քաղաքում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Սումգայիթ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 14 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Սրխավենդ գյուղում մահացածներ
Կարսի սարահարթ

**Կարսի սարահարթ**, գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում, Կարս գետի ավազանում, Կարմիր Փորակ (Ալլահյուեկբեր), Զարիշատ (Չլդըր), Եղնախաղի լեռնաշղթաների միջև։ Հարավում Կարսի սարահարթը զառիթափ լանջով ընդհատվելով Արաքսի հովտով՝ բաժանվում է Հայկական Պար լեռներից։ Բարձրությունը 1650-1850 մ է։

## Լեռնագրություն
Կենտրոնական մասն ավելի բարձրադիր է, որտեղ կենտրոնացած են Աղդևե՝ 3000 մետր, Արջո-Առիճ (Ալաջադաղ)՝ 2693 մ, Աղջաբաշի, Ցաղլիջա՝ 2966 մ, Գելլար՝ 2470 մետր, Գյոգարչին Կալա՝ 2205 մ է, Ավրիար (Տեկորի սարավանդ), Աղաջբաշի, Գարատաղ, Գյուլլիկալա, Օրթաբուռուն, Գամրա, Դալիկալա, Էշարաթ՝ Կարս քաղաքից հյուսիս֊արևելք, Ռոմանովո գյուղի մոտ (2000 մետր), Բոյուքթափա՝ Կարս քաղաքից 13-14 կմ արևմուտք, Հարամ-Վարդան գյուղից հարավ և այլ երիտասարդ հանգած հրաբուխներ, ինչպես նաև Կարս քաղաքի մոտ Թահմազ լեռը, որի վրա էր գտնվում Թահմպաս բերդ-ամրոցը, Աղադեդե լեռնաբլուրները՝ Կարսի մոտակայքում՝ Ջուրմելի (Զարմալու) և Բեռնս գետերի միջև։ Հանդիպում են նույն՝ Գյոկդաղ անունով երկու լեռներ, մեկը՝ հարավային շրջանում՝ Հայկական պարի հյուսիսային հատվածում (2871 մ), մյուսը՝ արևմտյան շրջանում՝ Արաքսի ձախակողմյան վտակներից մեկի ակունքում՝ Գտնվում է Օլթի քաղաքից 3-36 կմ հարավ-արևելք։

Կազմված է վերոհիշյալ և շրջակա հրաբխային լեռներից արտավիժված վերին պլիոցենի ու անթրոպոգենի դոլերիտային բազալտներից և այլ հրաբխային ապարներից, որոնք տեղ-տեղ ծածկված են գետային ու լճային նստվածքներով։ Օգտակար հանածոներից բնորոշ են հրաբխային շինանյութերը։

Կենտրոնական բարձրադիր շրջանը շրջապատված է հրաբխային սարավանդներով՝ Նախիջևանի, Անիի, Տեկորի, Ցորնասարի և այլն։ Այստեղ է գտնվում նաև «Բեքրենի անցք» լեռնանցքը, որը հիշատակում է թուրք պատմիչ Քյաթիբ Չելեբին։

## Ջրագրություն
Կարսի սարահարթում գտնվում են տարբեր լճակներ, հիմնականում՝ հրաբխային ծագման, ինչպես նաև գետեր, որոնց մեծ մասը Արաքս կամ Ախուրյան գետերի վտակներն են։ Լճակներից է Աղդաշգյոլը (1761 մ բարձրություն)։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ երկարատև ցուրտ ձմեռներով, կարճատև, շոգ և չոր ամառներով։ Բնորոշ են լեռնահովտային քամիները։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 12-ից 16&nbsp;°C է, հունվարինը՝ -8&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 400-ից 500 մմ։ Կարսի սարահարթի վրա ձմռանը հաստատվում է տեղական անտիցիկլոն, որտեղ օդի բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը ամենացածրն է Հայկական լեռնաշխարհում։ Խոշոր գետերից են Կարսը, Տեկորը, լճերից՝ Մեշկոն։ Կարս գետի ձախափնյա մասը ծածկված է բերրի սևահողերով։ Աջափնյակն ունի աղքատ բուսածածկույթ, Կարսի սարահարթը զուրկ է մակերևութային հոսքից։ Համարյա անտառազուրկ է, բուսածածկույթը տափաստանային և չոր տափաստանային է, բնորոշ են հացազգիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի սարահարթ
Կարս (գետ)

**Կարս** (հնում՝ Ախուրյան), գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ախուրյանի աջ վտակը։ Երկարությունը մոտ 167 կմ է, ավազանը՝ մոտ 5000 կմ²։ Ակիզբ է առնում Մեծրաց լեռնաշղթա (Չախիրբաբա) և Ալլահաքբարի լեռնաշղթա (Ալլահյուեկբեր) լեռներից։ Հոսում է դեպի արևելք, ապա՝ Կարսի սարահարթով հյուսիս-արևելք, ընդունում բազմաթիվ վտակներ, ուղղվում դեպի հարավ-արևելք և միախառնվում Ախուրյանին։ Սնումը խառն է, հորդացումը՝ մայիս-հունիսին։

Ալլահաքբարի լեռնաշղթա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Ախուրյան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Կարս
I Will Always Love You

**«I Will Always Love You»** (), ամերիկացի քանթրի երգչուհի Դոլլի Փարթոնի 1974 թվականին թողարկված սինգլ։

1992 թվականին երգը հանրահայտ դարձավ նշանավոր երգչուհի Ուիթնի Հյուսթոնի կատարմամբ։

## Երգի մասին
Երգը գրվել է երգչուհի Դոլլի Փարթոնի կողմից 1973 թվականին, երգում նկարագրվող կինը ստիպված է թողնել իր սիրեցյալին, բայց պահպանում է նրա հանդեպ ունեցած սերը։ Ըստ երգչուհու խոսքերի՝ նա այս երգը գրել է երգիչ Պորտեր Վագների հանդեպ ունեցած հարաբերությունների հետ կապված։ «I Will Always Love You» երգը մտավ իր հաջորդ *Jolene* ալբոմի մեջ և գլխավորեց Hot Country Songs չարթը։

Փարթոնը մի քանի անգամ վերաձայնագրել է այս կատարումը, 1982 թվականին «Լավագույն հյուրանոցը Տեխասում» որպես ֆիլմի սաունդտրեկ, 1995 թվականին որպես զուգերգ կատարել է Վինսենթ Գելլի հետ, և 2009 թվականին ևս մեկ անգամ ընդգրկվել է ալբոմներից մեկում որպես բոնուս տրեկ։

## Չարթեր

## Ուիթնի Հյուսթոնի տարբերակ

Երգն ավելի հանրահայտ դարձավ հենց Ուիթնի Հյուսթոնի կատարմամբ՝ դառնալով երգչուհու ամենաճանաչված կատարումներից մեկը։ Նրա սոուլ տարբերակը դարձավ «Թիկնապահը» ֆիլմի սաունդտրեկ՝ ստանալով բազմաթիվ մրցանակներ, այդ թվում՝ 2 Գրեմմի, որպես տարվա լավագույն ձայնագրություն և լավագույն կանացի վոկալ։

### Երգացանկ

**UK and Europe 12-inch vinyl single**
* A "I Will Always Love You" – 4:31
* B1 "Jesus Loves Me" – 5:11
* B2 "Do You Hear What I Hear?" – 3:31

**UK, European, and U.S. 7-inch vinyl single**
* A "I Will Always Love You" – 4:31
* B "Jesus Loves Me" – 5:11

**US and Europe maxi-CD single**
# "I Will Always Love You" – 4:31
# "Jesus Loves Me" – 5:11
# "Do You Hear What I Hear?" – 3:31

**Maxi-CD singles (1999 remixes)**
# "I Will Always Love You" (Hex Hector radio edit) – 4:50
# "I Will Always Love You" (Hex Hector 12-inch club mix) – 9:51
# "I Will Always Love You" (Hex Hector Anthem dub mix) – 5:44

### Հիթ-շքերթներ

#### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

#### Տարեկան հիթ-շքերթներ

#### Տասնամյակի հիթ-շքերթներ

#### Բոլոր ժամանակների հիթ-շքերթներ

**''Billboard'' Magazine Hot 100 Anniversary Charts**

### Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դոլլի Փարթոնի երգի բառեր
* Ուիթնի Հյուսթոնի երգի բառեր
* 
* Whitney Houston - I Will Always Love You на discogs.com
* Dolly Parton - I Will Always Love You на discogs.com

Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ձայնագրություններ
Կատեգորիա:Ուիթնի Հյուսթոնի երգեր
Կատեգորիա:Սենտիմենտալ սիրային երգեր
Խոտորակն (աղբյուր)

**Խոտորակն**, աղբյուր Հայաստանի Արարատի մարզում` Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Վեդի քաղաքից 2 կմ հյուսիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի ջրագրություն
Խորաձոր (գետ)

**Խորաձոր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գետիկի ձախակողմյան օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Պուտաքար լեռան արևելյան լանջերից և Մարտուն գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևմուտքում ձախից միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 6 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Խոտանան (գետ)

**Խոտանան**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Աճանան գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռների հարավարևելյան ճյուղավորություններից և Նորաշենիկ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 7,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աճանան գետի վտակներ
Դոլլի Փարթոն

**Դոլլի Ռեբեկա Փարթոն** (, ), ամերիկացի քանթրի երգչուհի և դերասանուհի։ Հեղինակ է մոտ 600 երգի և 25 անգամ եղել է «Billboard» ամսագրի առաջին հորիզոնականում։ Համարվում է ԱՄՆ-ի ամենահաջողված երգչուհիներից մեկը քանթրի ժանրում, ստացել է «Քանթրիի թագուհի» կոչումը։ Քանթրի ժանրի երգչուհիներից միայն Դոլլի Փարթոնին և Ռեբա Մակինտայրին է հաջողվել չորս տասնամյակի ընթացքում բարձրանալ չարթերի առաջին հորիզոնական։

Դոլլի Փարթոնի կատարումներից իր իսկ գրած I Will Always Love You 1973 թ. երգի 1992 թվականին թողարկված քավեր տարբերակը մեծ ճանաչում բերեց երգչուհի Ուիթնի Հյուսթոնին, իսկ ինքը Փարթոնը հեղինակային իրավունքների համար ստացավ մոտ 6 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Փարթոնը հանդիսանում է ամերիկացի երգչուհի և դերասանուհի Մայլի Սայրուսի կնքամայրը։

Խաղացել է 10-ից ավելի գեղարվեստական և հեռուստատեսային ֆիլմերում, թողարկել է մոտ 40 ստուդիական ալբոմ։ 2 անգամ ներկայացվել է հեղինակավոր Օսկար մրցանակի, ստացել է Գրեմմի մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cash Johnny Cash; the Autobiography. — 1998.
* Nash Alanna Dolly. — Los Angeles, California։ Reed Books, 1978. — ISBN 0891695230
* Parton Dolly Dolly։ My Life And Other Unfinished Business. — Harper Collins, 1994. — ISBN 0060177209
* Whitburn Joel Top Country Songs 1944–2005. — Billboard/Record Research Inc., 2005. — ISBN 0-89820-165-9

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* պաշտոնական երաժշտական կայք 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մեդիա գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կին ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Խորգետակ (գետ)

**Խորգետակ**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Չքնաղի լեռների հյուսիսային լանջերից և ձախից միախառնվելով Չքնաղ գետին կազմավորում Սևջուր գետը։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Չքնաղ գետի վտակներ
Կարմրատուտներ

մինի
**Կարմրատուտներ** (Phoenicurus), ճնճղուկազգիների կարգի կեռնեխների ընտանիքի երգող թռչունների սեռ։ Հայտնի է 10 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 13, 5-16 սմ է։ Բնորոշ է դեղնավուն, սև, գորշ և սպիտակ գույների ներդաշնակությունը։ Պոչի փետուրները շիկավուն են, արուներն էգերից վառ են գունավորված։ Ապրում են անտառներում, այգիներում, քարքարոտ ու ժայռոտ վայրերերում։

Հայաստանում հանդիպում է երկու տեսակ՝ սովորական և սևուկ։ Սովորական կարմրատուտները անտառային թռչուններ են, բնադրում են Դիլիջանի, Ստեփանավանի, Կիրովականի անտառներում, ծառերի փչակներում։ Սևուկ կարմրատուտները հանդիպում են քարքարոտ ու ժայռոտ վայրերում, բնադրում են գետնին, քարերի ճեղքերում։

## Սննդառություն
Սնվում են միջատներով, հատապտուղներով։ 

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Արմեն Այդինյան

**Արմեն Այդինյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Այդինյանը ծնվել է 1969 թ. սեպտեմբերի 17-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում ութամյա կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է պրոֆտեխուսումնարանում, ստացել ծեփագործ-ներկարարի մասնագիտություն ու միջնակարգ կրթություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, այնուհետև աշխատել իր մասնագիտությամբ։ Ծառայել է հրետանային բրիգադում։ Զոհվել է 1994 թ. մայիսի 1-ին Մարտակերտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 1 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մարտակերտ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Վլադիմիր Արմենակի Ամիրջանյան

**Վլադիմիր Ամիրջանյան** (16 մարտի, 1949, Թաղասեռ, Հադրութի շրջան - 15 հունվարի, 1994, Սեիդահմեդլի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Ամիրջանյանը ծնվել է 1949 թ. մարտի 16-ին Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղում։ Տեղի տարրական դպրոցն ավարտելուց հետո միջնակարգ կրթություն է ստացել Հադրութում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Հադրութի շրջանային թերթի տպարանում։ 1990 թ. ծառայել է Ինքնապաշտպանության ուժերում, եղել է գումարտակի շտաբի պետ։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 15-ին Սեիդահմեդլիի ազատագրման համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Թաղասեռի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 15 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Թաղասեռ գյուղում ծնվածներ
Վաղ քրիստոնեություն

**Վաղ Քրիստոնեությունը**, քրիստոնեության առաջացման և զարգացման սկզբնական շրջանը։

## I դար
Քրիստոնեությունը սկզբնապես դիտվում էր որպես Հուդայականության աղանդ, այնուհետև կրոն, որն առաջացել էր Հուդայականությունից։ Սկզբից ևեթ քրիստոնեությունն ընդունել է հուդայական Աստվածաշունչը՝ Թանախը՝ որպես Սուրբ գիրք։ Հենց տարածման առաջին իսկ շրջանից ակնհայտ երևում է առաջին քրիստոնյաների և հրեաների վատ հարաբերությունները։ Երբեմն հենց վերջիններն են հրահրել Հռոմեական իշխանություններին հալածանքներ սկսել ընդդեմ եբրայեցիների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստոնեության պատմություն
Էդիկ Ամիրջանյան

**Էդիկ Ամիրջանյան** (11 մայիսի, 1960, Շեխեր, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;5 փետրվարի, 1994, Ֆիզուլիի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Էդիկ Ամիրջանյանը ծնվել է 1960 թ. մայիսի 11-ին Մարտունու շրջանի Շեխեր գյուղում։ Ստացել է միջնակարգ-մասնագիտական կրթություն։ 1978-81 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո Կարմիր Շուկայի պետական տնտեսությունում աշխատել է որպես ավտովարորդ։ Ղարաբաղյան շարժմանը մասնակցել է 1988 թ-ից։ Մասնակցել է հայրենի գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. փետրվարի 5-ին Ֆիզուլիի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 մահեր
Կարփ (Մոտկանի գավառ)

**Կարփ** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում։

Գյուղի շրջակայքում կային ընկուզենիների և բարդիների փարթամ պուրակներ։

XX դարի սկզբին ուներ 8 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վարդան Դևրիկյան

**Վարդան Գևորգի Դևրիկյան** (), հայ լրագրող, գրականագետ, ՀՀ բանակի կապիտան (1994), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2014), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն (2015-2023), ՀՅԴ կուսակցության անդամ (1991-1998)։

Հայ արձակագիր, հրապարակախոս Գևորգ Դևրիկյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1986)։ 1989-1993 թվականներին «Գթություն» բարեգործական կազմակերպության «Լուսավորիչ» թերթի խմբագրի տեղակալ, ապա՝ խմբագիր 1990 թվականից՝ միաժամանակ Մատենադարանի գիտաշխատող, 1993 թվականից՝ նաև «էջմիածին» ամսագրի խմբագրի տեղակալ, 2000 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ 1988-1994 թվականներին պարբերաբար եղել է «Հայ զինվոր» և «Երկիր» թերթերի հատուկ թղթակից Արցախում, 1994 թվականի փետրվար-հուլիսին՝ Մարտակերտի ռազմաճակատում տեղաբաշխված 5-րդ առանձին մոտոհրաձգային կամավորական բրիգադի օպերատիվ բաժնի ավագ սպա։ ՀՀ մամուլում հրատարակել է Ղարաբաղյան շարժմանը և պատերազմին նվիրված հարյուրավոր հոդվածներ։ Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Մահացել է 2023 թվականի ապրիլի 13-ին՝ 59 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կառլեն Եղիազարյան

**Կառլեն Սարգսի Եղիազարյան** (), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
1978-1980 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ Ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը (1987)։ 1992-1994 թվականներին Շուշիի առանձնակի գումարտակի կազմում մասնակցել է Շուշի-Լաչին ուղղության, Մարտակերտի (Սրխավենդ, Կիչան), Ֆիզուլիի (Կարախանբեյլի, Սեյիդահմեդլի), Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Աբովյան քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ֆիզուլիի շրջանում մահացածներ
Մանվել Եղիազարյան

**Մանվել Վասիլի Եղիազարյան** (), հայ ռազմական գործիչ, ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, «Արաբո» կամավորական ջոկատի հիմնադիր և հրամանատար։

## Կենսագրություն
1989 թվականի հոկտեմբերի 4-ին հիմնել է «Արաբո» կամավորական ջոկատը, որը ակտիվորեն մասնակցել է Արցախյան ազատամարտի բազմաթիվ ճակատամարտերին։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Եղեգնաձորի (Խաչիկ, Արենի), Կապանի, Վարդենիսի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ, Գետաշենի ենթաշրջան), Ասկերանի (Խոջալու, Մալիբեկլու), Մարտակերտի (Կարմիրավան, Մարաղա, Մարգուշավան, Մաղավուզ, Մատաղիս, Թալիշ), Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Շուշիի, Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Եղել է Հայաստանի Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
* Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան, 
* Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան, 
* Արցախի Հանրապետության «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրիլի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նամեթաբադ գյուղում ծնվածներ
Ռաֆիկ Հայրապետյան (ազատամարտիկ)

**Ռաֆիկ Հայրապետյան** (16 փետրվարի, 1959, Գյունե Ճարտար - 28 հունիսի, 1992), Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Հայրապետյանը ծնվել է 1959 թ. փետրվարի 16-ին Գյունե Ճարտար գյուղում։ Ստացել է միջնակարգ կրթություն, ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես այգեգործ։ Ակտիվորեն մասնակցել է Վերին Վեյսալուի կրակակետի վերացման մարտական գործողություններին։ Զոհվել է 1992 թ. հունիսի 28-ին, Ալիբալիի թիվ 11 դիրքում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ճարտարի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Գյունե Ճարտար գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Ալիբողազ

**Ալիբողազ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Խոզաթի և Օվաջկի սահմանագծի մոտ։

20-րդ դարի սկզբին ուներ 5-6 տուն քոչվոր քուրդ բնակիչ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարշի

300px|մինի|Կարշի

**Կարշի**, քաղաք Ուզբեկստանում՝ Կաշկադարյայի մարզի կենտրոնը։ Գտնվում է Կարշի օազիսի կենտրոնում՝ Կաշկադարյա գետի ափերին։ Ունի ինսունհինգ հազար բնակչություն (1977)։

## Անվանում
Որպես բնակավայր առաջացել է 14-րդ դարի առաջին կեսին։ Անվանումը մոնղոլերեն է․ նշանակում է «պալատ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Վյաչեսլավ Կարպինսկի

**Վյաչեսլավ Ալեքսեևիչ Կարպինսկի** (, ), Ռուսաստանում հեղափոխական շարժման գործիչ, հրապարակախոս, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1962), ԽՄԿԿ անդամ (1898)։ Խարկովում *«Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միության»* (1902 թվականի վերջին) հիմնադիրներից։

1904 թվականին տարագրվել է։ Ժնևում, Վլադիմիր Լենինի ղեկավարությամբ, աշխատել է «Վպերյոդ» («Вперёд») և «Պրոլետարի» («Пролетарий») թերթերում, աշխատակցել «Պրավդա»-ին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո եղել է համառուսաստանյան ԿԳԿ ագիտհրահանգչական բաժնի վարիչ, 1918-1927 թվականներին՝ «Պրավդա» թերթի, այլ թերթերի և ամսագրերի խմբագրական կոլեկտիվների անդամ, «Բեդնոտա» («Беднота») թերթի խմբագիր։ 1937 թվականից անցել է գիտական և պրոպագանդիստական աշխատանքի։ Վլադիմիր Լենինի, ԽՄԿԿ պատմության և Խորհրդային Միության մասին գրքերի հեղինակ է, պարգևատրվել է Լենինի երեք շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի (Երևան)

**Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան-Մոսկովյան փողոցներին հարող տարածքում։ Տեղադրվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 9-ին։

## Պատմություն
Նորվեգացի նշանավոր բևեռախույզ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտյոֆ Նանսենն առաջիններից էր, ով անձնվիրաբար օգնության հասավ Ցեղասպանությունից մազապուրծ հայերին։ Հազարավոր հայ գաղթականներ ստացան անձը հաստատող այն վկայականը, որ հետո պետք է կոչվեր «Նանսենյան անձնագիր»։

Հայ ժողովրդի մեծ բարեկամի կիսանդրին Երևանում տեղադրվել է նրա ծննդյան 150-ամյակի տոնակատարությունների շրջանակներում։

Կիսանդրու բացման արարողությանը մասնակցել են ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, Նորվեգիայի Թագավորության արտաքին գործերի նախարար Յոնաս Գահր Շտյորեն, Նանսենի թոռնուհին՝ Մարիտ Գրևը, փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանը, Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, Հայաստանում հավատարմագրված դեսպաններ և քաղաքացիներ։

Քանդակագործը կիսանդրին կերտել է ստեղծագործական նորույթներով՝ թեք տեղադրված կիսանդրի ձեռքերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Գարեգին Դավթյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:2011 քանդակներ
Կարոլինա

մինի
մինի
**Կարոլինա**, համագերմանական օրենսգիրք, կազմվել Է 1532 թվականին (կոչվում Է կայսր Կառլոս V-ի անունով)։ 219 հոդվածների մեծամասնությունը վերաբերում Էր քրեական իրավունքին ու քրեական դատավարությանը։ Կարոլինան պետական իշխանության առանձին ֆեոդալների զենքն էր՝ աշխատավորների, հատկապես Թոմաս Մյունցերի գլխավորած գյուղացիական շարժման մասնակիցների դեմ։ Մահապատիժը (քառատում, ողջակիզում, գլխատում, ջրում խեղդելը, անվահարում) և հաշմող մարմնական պատիժները (կուրացում, լեզվահատում, ձեռնահատում) նրա հիմնական պատժամիջոցներն էին։ Դատավարությունն ընթանում, և ապացույցները ձեռք էին բերվում ինկվիզիցիոն մեթոդներով։ Ուժի մեջ էր մինչև XVIII դարի վերջը։

Կատեգորիա:Օրենսգրքեր
Ալիբեքրի-օղրամ

**Ալիբեքրի-օղրամ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Արաքսի ձախակողմյան վտակ Կարասուի վերին մասում՝ Կայինլի գյուղից ոչ հեռու։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարստային ջրեր

**Կարստային ջրեր**, ստորերկրյա ջրեր, որոնք կապված են կարստառաջացման պրոցեսների հետ և գոյանում են լուծվող ապարների խոշոր ճեղքերում ու խոռոչներում։ Սնվում են մթնոլորտային տեղումներից, հալման և մակերևութային ջրերից (գետեր, լճեր)։ Կարստյան ջրերի քիմիական բաղադրությունը տարբեր է։ Նրանց մերձմակերևութային տարածման դեպքում գրունտների ինժեներաերկրաբանական հատկությունները խիստ վատանում են, և տվյալ տեղանքում շինարարական աշխատանքներ իրականացնելը պահանջում է թանկ միջոցառումներ սողանքներն ու փլուզումները կանխելու համար։

Կատեգորիա:Ստորգետնյա ջրեր
Ոսկե ժամ (բժշկություն)

**Ոսկե ժամ**, եզր, որն օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ նկարագրելով այն ժամանակահատվածը (մոտ 1 ժամ), վնասվածքից հետո, որի ընթացքում առավել էֆեկտիվ է լինում հիվանդին առաջին օգնություն ցույց տալը։

Համարվում է, որ հավանականությունը այն բանի որ տվյալ ժամանակահատվածում բժշկումը կկանխի հիվանդի մահը ամենամեծն է։

Համարվում է, որ եզրի անվանումը ծագել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆրանսիացի բժիշկների գրառումներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Правило «золотого часа».  ГУ МЧС России по Калужской области.
* Золотой час Всероссийского центра экстренной и радиационной медицины МЧС России.  Телеканал МЧС России.

Կատեգորիա:Առաջին օգնություն
Կատեգորիա:Վերակենդանաբանություն
Հայաստանի կաթնասունների ցանկ

Այս ցանկը ներառում է Հայաստանում (Եվրոպայի հարավ-արևելք, Արևմտյան Ասիա) գրանցված կաթնասունների տեսակները։ Գրանցված 95 (98) տեսակի կաթնասուն կենդաններից 1-ը գտնվում է կրիտիկական վիճակում, 3-ը՝ ոչնչացման, 5-ը՝ վտանգված, 10-ը՝ վտանգվածին մոտ, 72-ը՝ քիչ մտահոգող, իսկ 5-ը՝ տվյալների անբավարարությամբ կարգավիճակում։ Կաթնասունների տեսակներից 29-ը ներառված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

Ստորև ներկայացված պիտակներն օգտագործվում են Բնության պահպանության միջազգային միության գնահատականներով կենդանիների պաշտպանության կարգավիճակը ընդգծելու համար։

Կաթնասունները ընդգրկում են հետևյալ ընտանիքները։

## Հայաստանում տարածված կաթնասուն կենդանիների ցանկ

## Այբբենական ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Կենդանաբանություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Գրիշա Այվազյան

**Գրիշա Այվազյան** (16 մայիսի, 1943, Լուսաձոր, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;5 սեպտեմբերի, 1992, Նախիջևանիկ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գրիշա Այվազյանը ծնվել է 1943 թ. մայիսի 16-ին Ասկերանի շրջանի Լուսաձոր (Մեհթիշեն) գյուղում։ Ավարտել է Այգեստան (Բալուջա) գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո բնակություն է հաստատել Բաքու քաղաքում, որտեղ աշխատել է որպես ավտովարորդ։ Բաքվի ջարդերից հետո տեղափոխվել է Ստեփանակերտ, կամավորագրվել Ասկերանի գնդին։ Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 5-ին Ասկերանի շրջանի Նախիջևանիկ գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Միքայել Քերոբյան

**Միքայել Քերոբյան** (), հայկական ծագմամբ ամերիկացի քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ԱՄՆ-ի Կոնեկտիկուտ նահանգի Հարթֆորդ քաղաքում 1959 թվականին։ Հայրը հայ է (ԱՄՆ է գաղթել 1920 թվականին Ադանայից, Տարսոնից), մայրը շոտլանդուհի է։ 1978 թվականին ընդունվել է Պենսիլվանիայի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1986-1996 թվականներին տեղափոխվել է Նյու Յորքի Հադսոն Վալլեյի շրջան, աշխատել Տալիքս քանդակագործական հիմնադրամում։ Հիմնադրել է «Քերոբյան քանդակ» ընկերությունը։

Քանդակագործների ազգային միության անդամ է և Հադսոն Վալլեյի արվեստի ասոցիացիայի քանդակագործության ճյուղի նախագահը։

## Ստեղծագործական ուղի
Քերոբյանի ստեղծագործությունները գտնվում են տարբեր մասնավոր հավաքածուներում։ Հադսոն Վալլեյի Արվեստի ասոցիացիայի կողմից արժանացել է ոսկե մեդալի։ Ստեղծել է դիմաքանդակներ, ֆիգուրատիվ պատկերներ, պատմական կոթողներ, անատոմիական քանդակներ։ Նրա ֆիգուրների, կենդանիների քանդակները համակցված են շարժման, չափի և ձևի տարրերի միասնությամբ։ Ցուցահանդեսներ է ունեցել Նյու Յորքում, Մասաչուսեթսում, Սփրինգֆիլդում։

## Պատկերասրահ

"Atalanta".jpg
"Clapotis".jpg
Sachem Daniel Nimham.jpg
Mayor of Brewster, New York John Cesar.jpg
Detroit Tiger Greeting Fans.jpg
Comerica Park North Gate.jpg
Frank Zappa Memorial.jpg
Louis Armstrong Sculpture.jpg
Vic_Morrow_as_Sgt._Saunders.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միքայել Քերոբյանի կայքը

Կատեգորիա:Ամերիկահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Wicked Games

«**Wicked Games**», կանադացի երգիչ The Weeknd-ի երգն է իր «House of Balloons» և «Trilogy» ալբոմներից։ Երգը թողարկվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 25-ին XO Records և Republic Records լեյբլների կողմից։ Երգի հեղինակներն են՝ The Weeknd-ը, Դոկ ՄաքԿինին, Կարլո Մոնթենիսը և Ռ. Միլլար Բլենչրը։

## Երգացանկ
**Digital download**
# «Wicked Games» - 5։26

**Promotional single**
# «Wicked Games» (Radio Edit with Intro) - 4։41
# «Wicked Games» (Radio Edit) - 4։32
# «Wicked Games» (Explicit Radio Edit) - 4։41

## Ստեղծագործական անձնակազմ
* The Weeknd - երգի կոմպոզիտոր և կատարող
* Դոկ ՄաքԿինի - կոմպոզիտոր, գործիքավորող, պրոդյուսեր
* Իլլանգելո - կոմպոզիտոր, գործիքավորող, միքսող, պրոդյուսեր
* Ռ. Միլլար Բլենչր - կոմպոզիտոր

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2011 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:The Weeknd-ի երգեր
Կատեգորիա:Երգեր թմրանյութերի մասին
Միքայել Այվազյան

**Միքայել Այվազյան** (12 սեպտեմբերի, 1965, Ստեփանակերտ - 18 ապրիլի, 1994, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Միքայել Այվազյանը ծնվել է 1965 թ. սեպտեմբերի 12-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 5 միջնակարգ դպրոցում ստացել է ութամյա կրթություն, սովորել է տրակտորիստի մասնագիտություն։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Խաբարովսկ քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել կահույքի ֆաբրիկայում։ Ծառայել է Շուշիի գնդում։ Մասնակցել է մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 18-ին Մարտակերտի շրջանում ծավալված մարտերից մեկում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Գագիկ Անանյան

**Գագիկ Անանյան** (12 ապրիլի, 1962, Մեծշեն, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;27 դեկտեմբերի, 1993, Մատաղիս), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գագիկ Անանյանը ծնվել է 1962 թ. ապրիլի 12-ին Մարտակերտի շրջանի Մեծշեն գյուղում։ 1979-ին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, իսկ այնուհետև՝ Ստեփանակերտ քաղաքի վարորդական դասընթացները։ 1981 թ. զորակոչվել է Խորհրդային բանակ։ Ծառայել է խորհրդային բանակի՝ Էջմիածնում տեղակայված ստորաբաժանումում, եղել է տանկի մեխանիկ-վարորդ։ Զորացրվելուց հետո որպես վարորդ աշխատել է գյուղի տնտեսությունում։ 1990 թ. անդամագրվել է Վլ. Բալայանի ջոկատին։ Մասնակցել է բազմաթիվ մարտերի և ամենուր ցուցաբերել խիզախություն։ Զոհվել է 1993-ի դեկտեմբերի 27-ին Մատաղիս գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Մեծշենի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 27 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Aarzemnieki

250px|մինի
**Aarzemnieki**, լատվիական ֆոլկ խումբ։ Խմբի անդամներն են՝ Յորան Շայնհաուերը, Գունտիս Վեյլանդսը (), Կատրինա Դիմանտան () և Ռայտիս Վիլումովսը ()։ Խումբը 2014 թվականի մայիսին իր «Cake to Bake» երգով ներկայացրել է Լատվիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլում նրա ելույթը բավարար միավորներ չի ստացել, և երաժշտախումբը եզրափակիչ չի անցել։

Երաժշտախումբը կազմավորվել է 2013 թվականին։ Նրա առաջատար վոկալիստը՝ Յորան Շայնհաուերը (), ազգությամբ գերմանացի է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Հաշվարկային հաշիվ

**Հաշվարկային հաշիվ**, տնտեսական հաշվարկային ձեռնարկության դրամական հաշիվ բանկի համապատասխան շրջանային բաժանմունքում, միաժամանակ՝ հաշվապահական հաշիվ, որի օգնությամբ հաշվառվում են ձեռնարկության հիմնական տնտեսական գործունեության դրամական եկամուտներն ու ծախսերը։ Ըստ շրջանառության վարկավորվող ձեռնարկությունների հիմնական գործունեությունից ստացվող դրամական եկամուտների մուտքագրումն ու ծախսերի մեծ մասը կատարվում են հատուկ վարկային հաշվից։ Հաշվարկային հաշիվի միջոցների կարգադրիչը ձեռնարկությունն է։ Այն կարող է ունենալ միայն մեկ հիմնական հաշվարկային հաշիվ, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև հատուկ հաշվարկային հաշիվ (շրջանառու միջոցների վերաբաշխման, կապիտալ նորոգման և այլն) ու հաշվարկային ենթահաշիվ (տնտհաշվարկով չաշխատող ձեռնարկությունների դրամական ռեսուրսների կենտրոնացման համար)։ **Հաշվարկային հաշվում** կենտրոնացվում են ազատ դրամական միջոցները և արտադրանքից, կատարված աշխատանքներից ու ծառայություններից ստացված գումարները, կարճաժամկետ և երկարաժամկետ վարկերը և այլ մուտքագրումներ։ Հաշվարկային հաշվից կատարվում են կազմակերպության համարյա բոլոր վճարումները վճարում նյութական և ոչ նյութական ակտիվների ձեռք բերման, մատակարարաներից ստացված նյութերի դիմաց, բյուջեի, սոցիալական ապահովագրության հանդեպ պարտքի մարումը, դրամի ստացումը դրամարկղ աշխատավարձ, նյութական օգնություն, պարգևատրումներ վճարելու համար և այլն։ **Հաշվարկային հաշվից** կանխիկ գումարի բաց թողումը և բոլոր փոխանցումները բանկի կողմից կատարվում են միայն հաշվարկային հաշվի տիրոջ, կազմակերպության հրամանի հիման վրա կամ նրա համաձայնությամբ (ակցեպտով)։ **Հաշվարկային հաշիվ** ունեցող կազմակերպությունները իրենց տարածքից դուրս տեղաբաշխված մասնաճյուղերի, բաժանմունքների և այլ ստորաբաժանումների համար կարող են բանկում բացել ընթացիկ հաշիվներ։ Այդ հաշիվները նախատեսված են մասնաճյուղերի կողմից հետևյալ գործառնությունների կատարման համար, կանխիկ գումարների տրամադրում հաշվարկային հաշվից աշխատավարձի և գործուղման ծախսերի վճարման համար, միջոցների մուտքագրում կազմակերպության աշխատողների ավանդների և աշխատավարձից պահումների, ինչպես նաև արտադրական խնդիրների իրականացման համար փոխանցումներ։ 

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Անդրաշ Կալայ-Սոնդերս

**Անդրաշ Կալայ-Սոնդերս** (հունգարերեն` András Kállay-Saunders, ), ամերիկա-հունգարացի երգիչ և երաժշտական պրոդյուսեր։ Նա իր «Running» երգով 2014 թվականի մայիսին ներկայացրել է Հունգարիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Մրցույթի քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է 5-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հունվարի 28 ծնունդներ
Enga fordóma

**«Enga fordóma»** (իսլանդերենից թարգմանած՝ նշանակում է «*Ոչ մի նախապաշարում*»), իսլանդական Pollapönk խմբի երգն է, որով ներկայացրել է Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Խոսքերի և երաժշտության հեղինակներն են Հեյդար Քրիստիանսոնը և Հարոլդ Ֆրեյ Գիսլասոնը։ Երգի ստեղծմանը մասնակցել է նաև ամերիկացի երաժիշտ Ջոն Գրանտը։ Եվրատեսիլում հնչեցվելու համար երգի տեքստը թարգմանվել է անգլերեն։ *«Enga fordóma»*-ն եվրատեսիլյան մրցույթի եզրափակիչ փուլում ստացել է 68 միավոր և գրավել 15-րդ տեղը։

## Երգի դիրքը չարթերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Cake to Bake

**«Cake to Bake»**, լատվիական Aarzemnieki խմբի երգն է, որով ներկայացել է Լատվիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Երգի խոսքերի և երաժշտության հեղինակն է Գուտնիս Վեյլանդսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Running (երգ, Կալայ-Սոնդերս)

**«Running»**, հունգարացի երգիչ Անդրաշ Կալայ-Սոնդերսի երգն է, որով ներկայացրել է Հունգարիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Երգի խոսքերի հեղինակներն են Կալայ-Սոնդերը և Իշտվան Տաբորը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Երգեր ընտանեկան բռնության մասին
Գրիգոր Հախինյան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Հախինյան** անունը կարող է վերաբերվել.
* Գրիգոր Հախինյան (Ախինով), հայազգի ռուսաստանյան տնտեսագետ։
* Գրիգոր Հախինյան, հայ երգահան։
Tick-Tock (երգ, Մարիա Յարեմչուկ)

**«Tick-Tock»** (), ուկրաինացի երգչուհի Մարիա Յարեմչուկի երգն է, որով ներկայացրել է Ուկրաինան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։

## Եվրատեսիլ երգի մրցույթ

Երգը Եվրատեսիլ 2014-ում որպես Ուկրաինան ներկայացնող երգ է ընտրվել 2013 թվականի դեկտեմբերի 21-ին անցկացված ազգային ընտրությունում։ Երգը հեռուստադիտողի և ժյուրիի քվեարկության արդյունքում ստանալով ամենաբարձր՝ 12 միավորը, ընտրվում է Եվրատեսիլ 2014 թվականի Ուկրաինայի երգը։

Եվրատեսիլում Մարիան երգը կատարել է մայիսի 6-ին՝ առաջին կիսաեզրափակչի ժամանակ 9-րդ համարի ներքո։ Կիսաեզրափակչի քվեարկության արդյունքում նա հավաքում է 118 միավոր և եզրափակիչ է անցնում 5-րդ հորիզոնականով։ Մայիսի 10-ին՝ եզրափակիչ փուլում, երգը ներկայացվել է 1-ին համարի ներքո։ Եզրափակչի քվեարկության արդյունքում երգը 113 միավորով զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը։

Եվրատեսիլի բեմում Մարիային միացել են չորս բեք վոկալիստներ՝ Աննա Լինեան, Գրասիելա Չին Ա Լոին, Աննելի Մարիա Տորնկվիստը և Էլին Եվա Մարիա Սվենսոնը։ Երգը կատարման ժամանակ բեմում նաև եղել է պարող Իգոր Կուլեշինը, ով կատարել է ակրոբատիկ հնարքներ վազող անիվի մեջ։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Սերգեյ Չետկովիչ

**Սերգեյ Չետկովիչ** (Сергеј Ћетковић, ), չեռնոգորացի փոփ երգիչ, ով հաղթող ճանաչվելով ազգային ընտրական մրցափուլում՝  իր «Moj svijet» երգով 2014 թվականի մայիսին ներկայացրել է Չեռնոգորիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Մրցույթի քվեարկության արդյունքում նա զբաղեցրել է 19-րդ հորիզոնականը։

Սերգեյ Չետկովիչը ապրում և ստեղծագործում է Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։

## Սկավառակագրություն
* *Kristina* (2000)
* *Budi mi voda* (2003)
* *Kad ti zatreba* (2005)
* *Pola moga svijeta* (2007)
* *2 minuta* (2010)
* *Moj svijet* (2015)
### Ժողովածուներ
*The best of (2005)
*Sergej Live (2006)
*Balade (2011)

### Սաունդթրեք
*Pogledi u tami - Հայացք Էյֆելյան աշտարակից (2005)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մարտի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորացի երգիչներ
Պորտուգալիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

մինի
**[[Պորտուգալիա]]ն [[Եվրատեսիլ երգի մրցույթ]]ին** մասնակցում է սկսած 1964 թվականից և մինչև այժմ ընդամենը 4 մրցույթ է բաց թողել։ Պորտուգալիայի լավագույն արդյունքը մրցույթում մինչև այժմ 6-րդ հորիզոնականն էր, որը նրանք զբաղեցրել էին Եվրատեսիլ 1996 թ.-ին։ Սակայն 2017 թվականի մրցությում Պորտուգալիան հաղթեց Եվրատեսիլ երգի մրցությում Սալվադոր Սոբրալի «Amar pelos dois» (Սեր երկուսի համար) երգով։

## Պատկերներ

Sofia Vitória - Portugal 2004.jpg|Սոֆիա Վիկտորիան Ստամբուլում (2004)
ESC 2007 Portugal - Sabrina - Dança comigo.jpg|Սաբրինան Հելսինկիյում (2007)
Vânia Fernandes Final.jpg|Վանիա Ֆերնանդեսը Բելգրադում (2008)
Image:ESC2014 - Portugal 01.jpg|Սյուզին Կոպենհագենում (2014)


## Արտաքին հղումներ
*Պորտուգալիայի էջը eurovision.tv կայքում

Կատեգորիա:Պորտուգալիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Սիրիական Քուրդիստան

մինի|Սիրիական Քուրդիստանի օգտագործվող դրոշը
**Սիրիական Քուրդիստան** (քրդ․՝ Kurdistana Sûriyê), Սիրիայի քրդերով բնակեցված հյուսիսային և հյուսիս–արևելյան շրջանների ընդհանուր անվանում։ Քրդական աղբյուրներում օգտագործվում է հիմնականում Արևմտյան Քուրդիստան (քրդ․՝ Rojavayê Kurdistanê) անվանումը, որը, պարզ է, քրդերի երազած միասնական հայրենիքի հարավ–արևմտյան մասն է կազմում։ 2012 թվականի ամռանից տարածաշրջանը հիմնականում ղեկավարվում է Գերագույն քրդական խորհրդի, ինչպես նաև վերջինիս հետ կապված զինված խմբերի կողմից։ Նշանակալիցն այն է, որ Բաշար ալ–Ասադի ղեկավարության տակ են մնացել միայն Հասեքեի և Էլ-Քամիշլիի որոշ շրջաններ։ Իր կողմից Սիրիական ազգային խորհուրդը ժխտում է այդպիսի հասկացողության իրողությունը, ինչպիսին Սիրիական Քուրդիստանն է։ ՍԱԽ–ն ընդունում է միայն այն փաստը, որ Սիրիայում գոյություն ունեն շրջաններ, որոնք բնակեցված են քրդերի կողմից, այն էլ ոչ 100 %–ով։

## Սիրիական Քուրդիստանի նշանակալից բնակավայրերը
Արևմտյան Քուրդիստանի նշանակալից բնակավայրերն են Այն ալ-Արաբը, Ամուդան, Աֆրինը, ալ-Հասաքան, Ռաս էլ-Այնը, ալ-Կամիշլին։


File:Rojava february 2014.png|2014
File:Rojava june 2015.png|2015
File:Northern Syria - Rojava october 2016.png|2016


## Տես նաև
* Իրաքյան Քուրդիստան
* Իրանական Քուրդիստան
* Թուրքական Քուրդիստան
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քուրդիստան
Կատեգորիա:Ինքնավար մարզեր
Կատեգորիա:Վերին Միջագետք
Կատեգորիա:Արևելյան Միջերկրական
Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ
Վահան Թեքեյանի հուշարձան (Երևան)

**Վահան Թեքեյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում, Վ. Թեքեյանի անվան թիվ 92 միջնակարգ դպրոցի մոտ, տեղադրվել է 1990 թ.-ին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, բարձրությունը 1,8 մետր է։

## Տես նաև
*Վահան Թեքեյանի հուշարձան (Կարբի)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան
Պայքարելու իրավունքը (գիրք)

**Պայքարելու իրավունքը. Հայոց ազգային հարցի մասին Մոնթե Մելքոնյանի գրվածքների ընտրանի** (), 1981-1991 թվականների ընթացքում Հայաստանի ազգային հերոս Մոնթե Մելքոնյանի կողմից գրած նամակների, հուշերի և հոդվածների հավաքածու։ Կազմողը հերոսի եղբայր՝ Մարգար Մելքոնյանն է։

Գիրքը իրենից ներկայացնում է հայկական հարցի շուրջ մտքերի հավաքածու։ Գրված է եղել 1981-1991 թվականներին։ Ընդգրկում է կազմակերպչական հարցեր և ռազմավարություն, հայոց պատմության մեկնաբանություններ և Սփյուռքի ուսումնասիրություն։ Վերջին գլուխը նվիրված է Արցախյան հակամարտությանը։ «Պայքարելու իրավունքը» ամփոփում է Մոնթե Մելքոնյանի կարևոր աշխատությունները, հոդվածները և նամակները, որոնք հեղինակել է 1981-91 թվականներին՝ ընդհատակի և բանտարկության, ինչպես նաև Արցախյան շարժման և Հայաստանի անկախացման տարիներին։ Գիրքը շոշափում է Արցախյան հարցին, Հայաստանի բաժանմանը, Թուրքիայում պարփակված հայոց հայրենիքի ազատագրմանը, այդ հողերում սփյուռքահայերի վերաբնակեցմանն ու քաղաքական ինքնիշխանության հաստատմանն առնչվող թեմաներ, որոնք Մոնթեն ուսումնասիրում է մեթոդաբանական, ռազմավարական, կազմակերպչական դիտանկյուններից՝ հիմքում ունենալով հայերի ինքնորոշման իրավունքի մասին իր անխախտ համոզում ները։ Գրքում քննադատաբար փակագծեր են բացվում նաև Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի գործունեության և նպատակների վերաբերյալ։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1993 թվականին անգլերեն։

## Խորհրդածություններ, մտքեր, հարցազրույցներ
**[[1990]] թվական, մի մենագրությունից, 1977-78 թվականների համոզումներն ու հետևող քայլերը բացատրելիս՝**

**[[1986]] թվական, հատված բանտից գրած նամակից**

**[[1991]] թվական, օգոստոս, տեսաերիզային անտիպ հարցազրույցից**

**[[1991]] թվական օգոստոս, տեսաերիզային անտիպ հարցազրույցից**

**[[1992]] թվական, հունվարի 25, հատված սփյուռքահայ ընկերներին ու բարեկամներին ուղղված ուղերձից**

**[[1991]] թվական օգոստոս, տեսաերիզային անտիպ հարցազրույցից**

**[[1993]] թվական, ապրիլ, բրիտանական հեռուստատեսության թղթակցին տված հարցազրույցից՝**

**[[1993]] թվական, փետրվարի 16**

**[[1993]] թվական, ապրիլ, անգլիական հեռուստատեսության լրագրողին տված հարցազրույցից**

**«Արցախ» թերթ, հունիսի 22, [[1993]] թվական՝**

**«Արցախ» թերթ, հունիսի 22, [[1993]] թվական**

**«Նոր կյանք», (ԱՄՆ), հունիսի 23, [[1993]] թվական՝**

**[[1992]] թվական, հոկտեմբերի 3, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցից**

**[[1992]] թվական, հոկտեմբերի 4, [[Արցախի Հանրապետություն|Արցախի]] հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցից՝**

**[[1992]] թվական, հոկտեմբերի 4, Արցախի հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցից՝**

**[[1993]] թվական, մարտի 29-30, [[Քարվաճառի ազատագրում|Քելբաջարի]] գործողության ընթացքում, [[Դադիվանք]]ի մերձակայք՝**

**[[1993]] թվական, ապրիլ, անգլիական հեռուստատեսության լրագրողին տված հարցազրույցից՝**

Գրքի հայերեն թարգմանությունը լույս է տեսել 2007 թվականի հոկտեմբերին իսկ վերահրատարկվել է 2021 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պայքարելու իրավունքը bookmark.am֊ում

Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Մոնթե Մելքոնյանի գրքեր
Կատեգորիա:1993 գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի քաղաքականության մասին
Կարգապահություն

մինի|Զորավարժություն
**Կարգապահություն**, հասարակական, վարքի կարգավորման ձև, որը մարդկանց պարտադրում է հաստատված իրավական, բարոյական, քաղաքական նորմերի կատարումն ու ապահովում է կոլեկտիվներում մարդկանց գործողությունների համաձայնեցվածությունը։ Կարգապահությունը հասարակության բնականոն գոյության անհրաժեշտ պայման է։ Գոյություն ունեն համապարտադիր Կարգապահություն և հատուկ Կարգապահություն (աշխատանքային կարգապահություն, կարգապահություն պետական, կուսակցական կարգապահություն)՝ պարտադիր միայն որոշակի կազմակերպության անդամներին։ Ըստ դրսևորման եղանակների՝ տարբերվում են ներքին Կարգապահություն կամ ինքնակարգապահություն (ելնում է մարդու ինքնագիտակցությունից, պարտքի ու պատասխանատվության զգացումից, համապատասխան նորմերի յուրացումից ու կատարումից), հանուն շահի Կարգապահություն, հարկադրանքի Կարգապահություն, որոնց ուղեցույցը արտաքին հարկադրանքը և սանկցիան են։ Կարգապահությունը դրսևորվում է բարքերի, սովորույթների, ավանդույթների, նորմերի, մարդկանց հասարակական դաստիարակության, հարգանքի, համոզմունքի և հարկադրանքի միջոցով։ Կարգապահությունը որպես մարդկանց վարքի կարգավորման միջոց, արտացոլում է տվյալ հասարակարգին հատուկ սոցիալական (հատկապես տնտեսական) հարաբերությունները և ծառայում դրանց պահպանմանը։ Այդ պատճառով, ցանկացած հասարակական-տնտեսական ֆորմացիային բնորոշ են Կարգապահության որոշակի տեսակներ։

Կատեգորիա:Վարք
Կատեգորիա:Մարզում
Քենեթ Կաունդա

**Քենեթ Դավիդ Կաունդա** (, ), Զամբիայի Հանրապետության պետական և քաղաքական գործիչ։ Մասնագիտությամբ ուսուցիչ։ 1953-1958 թվականներին՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի (ԱԱԿ, որը Հյուսիսային Ռոդեգիայի առաջին քաղաքական կուսակցությունն էր) գլխավոր քարտուղարը։ 1960 թվականին դարձել է Ազգային անկախության միացյալ կուսակցության նախագահ։ 1964 թվականի հունվարին կազմել է Հյուսիսային Ռոդեգիայի առաջին կառավարությունը։ Զամբիայի անկախության հռչակումից (1964 թվականի հոկտեմբեր 24) հետո, մինրև 1991 թվականը եղել է Զամբիայի Հանրապետության նախագահը, կառավարության ղեկավարը և զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զամբիա
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Զամբիայի քաղաքական գործիչներ