Աֆղանական պատերազմ (2001-2021)

**Աֆղանստանի պատերազմ (2001-2021)** ասիմետրիկ ռազմական հակամարտություն Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի () և Թալիբան իսլամիստական կազմակերպության միջև, որը մինչ այդ վերահսկում էր Աֆղանստանի մեծ մասը։ Այդ պատերազմը համարվում է 1978 թվականից շարունակվող Աֆղանստանի քաղաքացիական պատերազմի փուլերից մեկը։

ԱՄՆ-ն ռազմագործողություն է անցկացրել Աֆղանստանում «Հարատև ազատություն» ռազմագործողությունն, որը սկսվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությանն ի պատասխան։ Աֆղանստանում Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերը գործում են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևով։ Դա ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենաերկարատև պատերազմն է։

2011 թվականի հուլիսից սկսվել է կոալիցիայի զորքերի դուրս բերումը Աֆղանստանից։ 2013 թվականի հուլիսին անվտանգության ապահովումն երկրում փոխանցվել է տեղական ուժային կառույցներին, այդ պահից սկսած կոալիցիայի կոնտինգենտը օժանդակ դեր էր խաղում։ Փաստացիորեն պատերազմն ավարտվել է միայն ձևականորեն, իսկ իրականում այն շարունակվում էր։

## Նախապատմություն
1996 թվականից մայրաքաղաքը և Աֆղանստանի տարածքի մեծ մասը վերահսկվում էր Թալիբան շարժման կողմից։ Արդեն այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի իշխանությունների կողմից փնտրվող ահաբեկիչ Ուսամա բեն Լադենը ապաստան է ստացել Աֆղանստանում։ Թալիբները հրաժարվում էին հանձնել բեն Լադենին նույնիսկ 1998 թվականին Քենիայի և Տանզանիայի ամերիկյան դեսպանատներում տեղի ունեցած պայթյուններից հետո։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը ահաբեկիչներին վերջնագիր է ներկայացրել՝ կարճ ժամանակահատվածում ամերիկյան արդարադատությանը հանձնել բեն Լադենին, ինչպես նաև ալ Քաիդայի ամբողջ ղեկավարությանը։ Սեպտեմբերի 21-ին թալիբները պատասխանեցին մերժմամբ՝ հայտնելով, որ ԱՄՆ-ն ծանրակշիռ փաստարկներ չի ներկայացրել տվյալ կազմակերպության Նյու Յորքի և Վաշինգտոնի ահաբեկչություններին մասնակցության վերաբերյալ։

2001 թվականի սեպտեմբերի 22-ին երեք պետություններից երկուսն, որոնք ճանաչում էին Աֆղանստան Իսլամական Էմիրաթը (ԱՄԷ և Սաուդյան Արաբիա) Աֆղանստանի հետ խզեցին դիվանագիտական հարաբերությունները։ Աֆղանստանից Իրան և Պակիստան փախստականների հսկայական հոսք է սկսվել։

## Պատերազմի նպատակներ
ԱՄՆ-ի կողմից պաշտոնապես հռչակված նպատակներն են՝
* Թալիբների ռեժիմի տապալում,
* Աֆղանստանի տարածքի ազատագրումը թալիբների ազդեցությունից,
* Ալ Քաիդայի մասնակիցների գերությունը և դատավարությունը։

## Մասնակիցներ
### Միջազգային ուժեր
Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի (ISAF) ստեղծվել են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևին համապատասխան։ Նրանց ներկայությունը երկրում թալիբների ռեժիմի տապալումից հետո անհրաժեշտ էր
Աֆղանական Ժամանակավոր մարմնին Քաբուլում և մոտակա տարածքներում անվտանգության ապահովման համար։ Դա արվում էր նրա համար, որպեսզի Ժամանակավոր մարմինն, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի աշխատակազմը գործեն անվտանգ պայմաններում։

2003 թվականի օգոստոսից ISAF հրամանատարությունն իրականացվում է ՆԱՏՕ-ի բլոկի կողմից։ ISAF-ի կազմի մեջ մտել է 48 երկիր (մեծամասնությունը ՆԱՏՕ-ի անդամ), ամենամեծ թվակազմը ներկայացրել է ԱՄՆ-ն։

2014 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ISAF-ի ընդհանուր թիվը կազմում էր 49 902 զինծառայող։

*  Ավստրալիա — 356
*  Ավստրիա — 3
*  Ադրբեջան — 94
*  Ալբանիա — 72
*  Հայաստան — 121
*  Բահրեյն — 0
*  Բելգիա — 147
*  Բուլղարիա — 378
*  Բոսնիա և Հերցեգովինա — 53
*  Մեծ Բրիտանիա — 5 200
*  Հունգարիա — 100
*  Դանիա — 165
*  Գերմանիա — 2 695
*  Հունաստան — 10
*  Վրաստան — 805
*  Հորդանան — 1069
*  Իռլանդիա — 7
*  Իսլանդիա — 3
*  Իսպանիա — 247
*  Իտալիա — 2 000
*  Լատվիա — 31
*  Լիտվա — 83
*  Լյուքսեմբուրգ — 1
*  Մակեդոնիա — 152
*  Մալայզիա — 2
*  Մոնղոլիա — 40
*  Նիդեռլանդներ — 200
*  Նորվեգիա — 67
*  Նոր Զելանդիա — 2
*  ԱՄԷ — 35
*  Լեհաստան — 968
*  Պորտուգալիա — 66
*  Ռումինիա — 1 002
*  Սալվադոր — 0
*  Սլովակիա — 275
*  Սլովենիա — 4
*  ԱՄՆ — 32 800
*  Տոնգա — 55
*  Թուրքիա — 457
*  Ուկրաինա — 27
*  Ֆինլանդիա — 95
*  Ֆրանսիա — 177
*  Խորվաթիա — 146
*  Չեռնոգորիա — 25
*  Չեխիա — 250
*  Շվեդիա — 219
*  Էստոնիա — 20
*  Հարավային Կորեա — 50

## Տես նաև
* Աֆղանական պատերազմ (1979—1989)
* Աֆղանական պատերազմ (2015 թվականից)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Международных сил содействия безопасности в Афганистане 
* Лицо афганского экстремизма
* Математика войны: «Боевики соревнуются друг с другом за внимание прессы»
* И вновь об Афганской войне

Կատեգորիա:Աֆղանստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատերազմներ
Կատեգորիա:Կանադայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Հակաահաբեկչական ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի պատերազմներ