open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալմաստ (ընկերություն)

**Երևանի «Ալմաստ» գործարան**, արհեստական ալմաստափոշիների սինթեզի և քարի ու բնական ոչ մետաղական նյութերի մշակման համար կտրող-հղկող գործիքներ արտադրող ձեռնարկություն։ Հիմնադրվել է 1964 թվականին։ Այժմ ձեռնարկությունը պատկանում է «ԱԼՄԱՍՏ» բաց բաժնետիրական ընկերությանը (տնօրեն Վանիկ Բաբկենի Հովսեփյան, 2015 թ.)։ 2011 թվականի դրությամբ ընկերությունում աշխատում էր 65 մարդ՝ 80 հազար դրամ միջին աշխատավարձով։

## ԽՍՀՄ տարիներ
Սինթետիկ ալմաստների թողարկմամբ երկրորդն էր ԽՍՀՄ-ում։ ԽՍՀՄ տարիներին արտադրանքն իրացվում էր ԽՍՀՄ-ում և արտասահմանում (ԱՄՆ, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն, Հունգարիա, Բուլղարիա)։ 1975 թվականին Լայպցիզի միջազգային տոնավաճառում ալմաստե բաժակաձև օղակն արժանացել է ոսկե մեդալի, իսկ ԺՏՆՑ «Ալմաստ-75»-ում բազմաբյուրեղ ալմաստները՝ առաջին կարգի դիպլոմի։ ԽՍՀՄ-ի տարիներին գործարկվել է նաև Ապարանի շրջանի Արագածի արհեստական բազմաբյուրեղ ալմաստների մասնաճյուղը։

## 2013 թվական

Մանրածախ գներով 2013 թ –ի ընթացքում արտադրվել է 107.537.000 դրամի արտադրանք։ Արտադրության հումքը (մետաղ, անագ, պղինձ և այլն) ընկերությունը ձեռք է բերել Ռուսաստանից և Չինաստանից։ 2013 թվականին ներմուծել է Չինաստանից 7.122.010 դրամի ալմաստափոշի, իսկ Ռուսաստանից.
*3.413.105 դրամի անագի փոշի, 
*2.265.442 դրամի կարծր համաձուլվածքային փոշի, 
*4.239.630 դրամի պղնձի փոշի։

Ընկերությունը արտահանել է Լեհաստան 553.205 դրամի ալմաստային գործիքներ։ 2013 թվականին իրացվել է 130.901.000 դրամի արտադրանք։ Արտադրանքի իրացումը հիմնականում եղել է տեղական շուկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Գևորգ Ազատյան (պետական գործիչ)

**Գևորգ Գալուստի Ազատյան** (), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման դեպուտատ։

## Կենսագրություն
Գևորգ Գալուստի Ազատյանը ծնվել է 1903 թվականի Նոյեմբերյանի շրջանի Բերդավան գյուղում, հողագործի ընտանիքում։

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Գևորգ Ազատյանն աշխատում է իր ծննդավայրում, նախ գյուղսովետի գործկոմում, այնուհետև սպառկոպերացիայի համակարգում։

1926 թվականին նշանակվում է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության նոյեմբերյանի շրջկոմի բաժնի վարիչ, 1930 թվականին Նոյեմբերյանի, իսկ 1934 թվականին Ալավերդու շրջկոոպի վարչություների նախագահ։

1938 թվականին Գևորգ Ազատյանն առաջադրվում է Ալավերդու շրջսովետի գործադիր կոմիտեի նախագահ, այնուհետև Հայկոոպի վարչության նախագահ, իսկ 1943 թվականին ընտրվում է աշխատավորների դեպուտատների և Քաղսովետի գործկոմի նախագահի տեղակալի պաշտոնում(այժմյան քաղաքապետարանը, պաշտոնը փոխքաղաքապետ)։ Հետագայում Գեվորգ Ազատյանը աշխատել է սովխոզների և «Արարատ» տրեստների կառավարիչ, վարել այլ պատասխանատու պաշտոններ։

1962 թվականին անցնելով կենսաթոշակի, Գևորգ Ազատյանը շարունակում է ակտիվորեն մասնակցել հանրապետության հասարակական քաղաքական, տնտեսական կյանքին։

Ընտրվել է ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի, «Պատվո նշան» շքանշաններով և մեդալներով։
Երկարօրյա բույսեր

**Երկարօրյա բույսեր**, երկար օրվա ազդեցության շնորհիվ ծաղկող ն սերմնակալող բույսեր։ Երկարօրյա են հյուսիսային ծագում ունեցող բույսերը, որոնց վեգետացիայի շրջանում օրվա տևողությունը 12 ժամից ավելի է։ Նշված բույսերը սովորաբար ծաղկում են ամռան ամիսներին, երբ բնական լույսի տևողություևը հասնում է առավելագույնի։ Երկարօրյա բույսերի զգայունությունը երկար օրվա նկատմամբ տարբեր Է։ Որոշ երկարօրյա բույսեր ծաղկում են 5—10, մյուսները՝ 50— 60 և ավելի երկար օրերում։ Ծաղկաբուծության մեջ տարբեր մեթոդներով կանոնավորվում են երկարօրյա բույսերի ծաղկման ժամկետները։

Կատեգորիա:Բույսերի տիպեր
Երկարատև պառլամենտ

thumb|right|150px|Չարլզ I Ստյուարտ
thumb|right|150px|Օլիվեր Կրոմվել
**Երկարատև պառլամենտ** (), Անգլիայի թագավոր Կառլոս I Ստյուարտի` 1640-ի նոյեմբերի 3-ին հրավիրած պառլամենտը։ Հրավիրվել է Վեստմինստրում և գործել է 1640—1652 (և 1659—1660) թվականներին։ Վերածվել է 17-րդ դարի  անգլիական բուրժուական հեղափոխության օրենսդիր մարմնի։ Պառլամենտի 511 անդամներից 91-ն ուղարկված էին կոմսությունների կողմից, 4-ը` համալսարանների, իսկ մյուսները ներկայացնում էին քաղաքները։ Պառլամենտը ցրել է Օլիվեր Կրոմվելը 1653-ի ապրիլի 20-ին։

Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Երկարակրունկներ

մինի|ձախից|երկարակրունկ
մինի|աջ|Երկարակրունկ
**Երկարակրունկներ** (), պրիմատների կարգի կաթնասունների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը (արուի)՝ 8,5-16 սմ, պոչինը՝ 14,5-27,5 սմ, քաշը՝ 80-150 գ։ Ունեն շարժուն գլուխ, որը մինչև 360° կարող է պտտվել։ Ականջները երկար են, դունչը՝ կարճ, աչքերը՝ խոշոր։ Առջևի վերջավորությունները կարճ են, ետինները երկարացած են ի հաշիվ ուժեղ զարգացած կրունկների։ Բուրդը մոխրագույն է կամ մուգ դարչնագույն։ Պոչը մերկ է, վերջանում է վրձնաձև մազափնջով։ Բարակ, ոսկրոտ մատների ծայրերում ունեն ներծծող բարձիկներ։ Երկարակրունկերի անցողիկ ձևեր են լեմուրների և ստորին կապիկների միջև։ Հայտնի է մեկ սեռ ()՝ 3 տեսակով։ Երկարակրունկներն ապրում են Ֆիլիպինյան, Զոնդյան և Մալայան կղզեխմբի կղզիներում։ Հանդիպում են դժվար անցանելի ջունգլիներում։ Գիշերային կյանք են վարում։ Ապրում են զույգերով, Հազվադեպ՝ 3-4 անհատից բաղկացած խմբերով։ Սնվում են միջատներով, սարդերով, մողեսներով։ Հղիությունը 6 ամիս է։ Էգն ունենում է մեկ ձագ։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պրիմատներ
Զադոնշչինա

**«Զադոնշչինա»** (), XIV դարի վերջի ռուսական գրական հուշարձան, որը պատմում է Կուլիկովյան ճակատամարտի մասին (1380)։ «Զադոնշչինա»-ի հեղինակն է ռյազանցի Սոֆոնիեն։ Գրի է առնվել XV դարում։

«Զադոնշչինա»-ի մեջ լայնորեն օգտագործված է «Ասք Իգորի ճակատամարտի մասին» վիպերգը․ դա բացատրվում է երկու ստեղծագործությունների գաղափարական ընդհանրությամբ, սակայն գեղարվեստական առումով «Զադոնշչինան» ինքնուրույն գործ է։

Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Երիտասարդ կոմունիստ

**«Երիտասարդ կոմունիստ**», խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, ավելի ուշ՝ եռօրյա թերթ։ Հանդիսացել է Հայաստանի կոմունիստական երիտասարդական միության Կենտկոմի և Երևանի գավառային կոմիտեի օրգանը։

Լույս է տեսել 1921-1923 թվականներին։ Խմբագիրներն են եղել՝ Ն․ Խերանյանը, Տ․ Խորունին և Տ․ Եկավյանը։

«Երիտասարդ կոմունիստ»-ով սկզբնավորվում է Խորհրդային Հայաստանի կոմերիտական մամուլը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Պուերտո Կաստիլյա (քաղաք)

**Պուերտո Կաստիլիա**, Ավիլա-քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ավիլա նահանգի, Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզի։ Համայնքը գտնվում է Էլ-Բարկո դը Ավիլ Բեդրախիտ համայնքի կենտրոնում։ Զբաղեցնում է 43,28 կմ2 տարածք, բնակչությունը՝ 113 մարդ՝ 2010 թվականի տվյալներով։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Երիտասարդ բանվոր

**«Երիտասարդ բանվոր»**, երկշաբաթաթերթ նախկին ՀԽՍՀ-ում։ Լույս է տեսել 1966 թվականից (ընդհատվել է 1970 թվականին), Երևանում։ Թերթում լուսաբանվել են պրոֆտեխնիկական ուսումնարանների փորձը, արտադրության ավտոմատացման ու մեքենայացման խնդիրները։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ոչ գծային համակարգ

**Ոչ գծային համակարգ**, համակարգ, որի հատկությունները կախված են դրանում ընթացող պրոցեսներից։ Այդպիսի համակարգերը նկարագրվում են ոչ գծային հավասարումներով։

Ոչ գծային են, օրինակ, մեխանիկական այն համակարգերը, որոնց մեջ մտնող մարմինների զանգվածները կախված են արագությունից, սեգնետաէլեկտրիկներ պարունակող էլեկտրական այն համակարգերը (շղթաները), որոնց դիէլեկտրիկ թափանցելիությունը կախված է էլեկտրական դաշտի լարվածությունից և այլն։ Գծային համակարգերից ոչ գծային համակարգեր տարբերվում են վերադրման սկզբունքի խախտումով (Հուկի օրենքի խախտումը մեխանիկական ոչ գծային համակարգերում, Օհմի օրենքի խախտումը էլեկտրական ոչ գծային համակարգերում և այլն)։

Այդ հանգամանքը խիստ բարդացնում է ոչ գծային համակարգերի վերլուծումը, քանի որ բացառում է արտաքին ազդեցությունների պատկերումը պարզ (տարրական) ազդեցությունների գումարի տեսքով։ Եթե արտաքին ազդեցության չափը չի սահմանափակվում, ապա իրական բոլոր համակարգերը վաղ թե ուշ դրսևորում են ոչ գծային հատկություններ։ Գծային մոտավորությունը հնարավոր է արտաքին ազդեցության փոփոխման սահմանափակ տիրույթում։

Ոչ գծային համակարգերի ամենակարևոր կիրառումը չմարող տատանումների գրգռումն է։ Մինչդեռ գծային համակարգերում չմարող տատանումներ սկզբունքորեն հնարավոր չեն՝ դրանք կամ մարում են, կամ անսահման աճում ի վերջո շարքից դուրս բերելով համակարգը։ Ռադիոէլեկտրոնիկայում ոչ գծային համակարգերի օգնությամբ իրականացնում են էլեկտրամագնիսական տատանումների կարևոր փոխակերպումները՝ մոդուլումը, դետեկտումը, սահմանափակումը, ուղղումը, կայունացումը։

Կատեգորիա:Դինամիկ համակարգեր
Պիտ Թաունսենդ

**Փիթեր (Փիթ) Դենիս Բլենդֆորդ Թաունսենդ** (,), բրիտանացի ռոք կիթառահար, երգիչ, երգերի հեղինակ։ Հայտնի է որպես The Who խմբի հիմնադիր և գրեթե բոլոր երգերի հեղինակ, որը կոչվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ խմբերից մեկը։

Չնայած դրան, որ նա հիմնականում հայտնի է որպես կիթառահար, նա նաև հանդես է եկել որպես երգիչ, ստեղնահար, ինչպես նաև այլ գործիքներ է նվագել՝ բանջո, ակորդեոն, սինթեզատոր, դաշնամուր, բաս կիթառ և հարվածային գործիքներ, ձայնագրելով իր սոլո ալբոմները, The Who-ում, որպես այլ արվեստագետների հյուր երաժիշտ։

Բրիտանական Classic Rock ամսագիրն ընդգրկել է նրան բոլոր ժամանակների 100 մեծագույն կիթառահարների ցանկում։

Ունի լուրջ լսողական խնդիրներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Who խմբի պաշտոնական կայք
*
*

Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ
Երեք միապետների դաշինք

**Երեք միապետների դաշինք** (), Ռուսաստանի, Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի՝ 19-րդ դարի 1870-1880-ական թվականների դաշինք։ Սկզբում կնքվել է երկկողմ համաձայնություն, 1873 թվականի մայիսի 25 (հունիսի 6-ին), Շյոնբրունում (Ավստրո-Հունգարիա)՝ Ալեքսանդր II-ի և Ֆրանց-Իոսիֆի միջև։ 1873 թվականի հոկտեմբերի 11-ին նրանց միացել է Վիլհելմ I-ը։ Միապետները պարտավորվել են խորհրդակցել տարաձայնությունների, չորրորդ պետության հարձակման սպառնալիքի դեպքում, պաշտպանել խաղաղությունը Եվրոպայում։ Պայմանավորվող երկրների քաղաքական նպատակները տարբեր էին․ Գերմանիան խոչընդոտում էր Ռուսաստանի մերձեցմաևը Ֆրանսիային, Ռուսաստանը արևմտյան սահմանների անվտանգության որոշ երաշխիք էր ստանում և ջանում խանգարել Գերմանիայի մերձեցմանը Ավստրո-Հունգարիային, վերջինս էլ հույս ուներ կանգնեցնել ցարիզմի թափանցումը Բալկաններ։ Դաշինքը չվերացրեց նրանց հակասությունները և 1880-ական թվականներին վերջերին փաստորեն կազմալուծվեց։

Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Գերմանական կայսրություն
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ռուս-գերմանական հարաբերություններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Էլ Ֆրեսնո (քաղաք)

**Էլ Ֆրեսնո** (), քաղաք Իսպանիայում, մտնում է Ավիլա համայնքի մեջ, Կաստիլիա և Լեոն մարզում։ Քաաղաքապետարանը գտնվում է Ավիլա ծայրամասում։ Տարածքը՝ 12 կմ2։ Բնակչությունը՝ 546 մարդ 2010 թվականի տվյալներով։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից` 9 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Երևանի ավտոբեռնիչների գործարան

**Երևանի ավտոբեռնիչների գործարան**, խորհրդային շրջանի ծանր արդյունաբերության ձեռնարկություն Երևանում։

Հիմնադրվել է 1961 թվականին։ Ունեցել է մեխանիկական, մամլման, հավաքման, զոդման, ջերմամշակման արտադրամասեր։ Արտադրել է «4022» մակնիշի 2 տոննա բեռնունակությամբ ավտոբեռնիչներ (1975 թվականին՝ 1000 հատ)։

1963 թվականից անցել է փոքր սերիական արտադրության։ 1964 թվականին «4022» մակնիշի ավտոբեռնիչը ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում արժանացել է արծաթե մեդալի։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երևանի հաստոցաշինական արտադրական միավորում

**Երևանի հաստոցաշինական արտադրական միավորում**,  խորհրդային շրջանի հաստոցաշինության և գործիքային արդյունաբերության ձեռնարկությունների համախումբ Հայաստանում։ Հիմնադրվել էր 1976 թվականին։ Ներառում էր Երևաևի Ֆ․ Զերժինսկու անվան (մասնաճյուղ է ունեցել Ապարանի շրջանի Քուչակ գյուղում) և Հոկտեմբերյանի հաստոցաշինական գործարանները։

Երևանի Զերժինսկու անվան հաստոցաշինական գործարանը հիմնադրվել էր 1905 թվականին, երբ Տեր-Ավետիքովների նախաձեռնությամբ Գուբերնսկայա (հետագայում՝ Ալավերդյան, այժմ՝ Հանրապետության) փողոցի վրա կառուցվեց հիդրավլիկ մամլիչներ, պոմպեր, ջեռուցման կաթսաներ արտադրող թուջաձուլական մեխանիկական տնայնագործական ձեռնարկություն։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հետո այն ազգայնացվեց։ 1924 թվականին Լենինգրադի «Պրոմյոտ» (հետագայում՝ Վորոշիլովի անվան) գործարանը 32 մետաղահատ հաստոց էր նվիրում թուջաձուլական-մեխանիկական գործարանին, գործուղում հմուտ մասնագետներ։ 1930 թվականին գործարանի նորակառույց շենքում (ներկայիս՝ Արշակունյաց պողոտայի վրա) արտադրվեց առաջին ձուլվածքը։

Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ձեռնարկությունը կատարում էր ռազմական, պատվերներ, անձնուրաց աշխատանքի համար կոլեկտիվի 406 անդամ պարգևատրվել էր մեդալներով, իսկ Ա․ Մուրադյանին շնորհվել էր Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ 1976 թվականին դրությամբ, գործարանն ունեցել է 6 հիմնական արտադրամաս, դարբնոցային-նախապատրաստական համար 1, մեխանիկական համար 2 և 2ա, հավաքման համար 3, ձուլման համար 4, մեխանիկական հավաքման համար 8։ Արտադրում էր խառատային հաստոցներ, ֆրեզերային և հղկող հարմարանքներ, կիսաավտոմատներ, լայն սպառման ապրանքներ են։ 1975 թվականին թողարկել էր 4460 հաստոց (ապրանքային արտադրության ծավալը 10320 հազար ԽՍՀՄ ռուբլի)։

Թողարկվող արտադրանքը իրացվել է ԽՍՀՄ-ում և արտահանվում էր այլ պետություններ (Կուբա, Մոնղոլիա, Բուլղարիա, Եգիպտոս, Իրան, Ալժիր և այլն)։ Ձեռնարկության արտադրած հաստոցները բազմիցս ներկայացվել են տարբեր ցուցահանդեսների ու տոնավաճառների (ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ, Զագրեբ, Սան-Պաուլու, Դամասկոս, Բուենոս Այրես) և արժանացել են մեդալների ու դիպլոմների։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Երևանի «Սևանի» արտադրական միավորում

**Երևանի «Սևանի» արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի սարքաշինության, ավտոմատացման միջոցների կառավարման համակարգերի ձեռնարկությունների համախումբ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում (հայտնի նաև «ժամացույցի գործարան» անվամբ)։

Ստեղծվել է 1976 թվականին։ Ներառել է Երևանի ժամացույցի (երկու մասնաճյուղով՝ Թալինի շրջանի [*այժմ՝ [[Արագածոտնի մարզ]]*] Մաստարա, Անիի շրջանի [*այժմ՝ [[Շիրակի մարզ]]*] Սառնաղբյուր գյուղերում) և Երևանի գեղարվեստական ժամացույցների գործարանները։ Երևանի ժամացույցի գործարանը հիմնադրվել է 1943 թվականին։ Ունեցել է մամլման, ավտոմատ գալվանապատման, մեխանիկական, հավաքման և այլ արտադրամասեր։ Թողարկել է ձևավոր զարթուցիչներ և էլեկտրոնային մեխանիկական ժամացույցներ։ 1945 թվականին արտադրվել է 13,6 հազար, 1975 թվականին՝ 4 միլիոն 105 հազար ժամացույց։

Արտադրանքն իրացվել է խորհրդային Հայաստանում (մոտ 4,2 հազար հասցեով), առաքվել աշխարհի 63 երկիր (Արևմտյան Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսիա, Կուբա, Արևելյան Գերմանիա, Չեխոսլովակիա, Հունգարիա և այլուր)։ 1954 թվականից գործարանի արտադրանքը ներկայացվել է միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների ն տոնավաճառների (ՀՍՀ ԺՏՆՑ, Զագրեբ, Լայպցիգ, Վարշավա, Տոկիո, Մոնրեալ, Կահիրե)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Մ. Ավետիսյանի ստեղծած ժամացույցի վռաններ արտադրող հաստոցը բարձր արտադրողականության համար (նախկինի համեմատությամբ 16 անգամ ավել) ՀՍՍՀ ԺՏՆՑ-ում շահել է արծաթե, իսկ գլխավոր կոնստրուկտոր Զ. Դալլաքյանի և ինժեներ Լ. Աբրահամյանի ձևավորած ժամացույցները՝ բրոնզե մեդալ։ Ձեռք բերած բարձր ցուցանիշների համար ՀՍՍՀ շքանշաններով և մեդալներով պարգևատրվել է շուրջ 260 մարդ։

Մաստարայի մասնաճյուղը հիմնադրվել է 1968 թվականին։ Հիմնադրման տարիներին համապատասխանաբար արտադրվել է 81,2 և 276,6, իսկ 1975 թվականին՝ 947,6 7 628,1 հազար ժամացույց։ 

## Արտաքին հղումներ
*Վերածնվող ժամանակը լքված գործարանում

Կատեգորիա:Արտադրամասեր
Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրումներ Հայաստանում
Ալանին

**Ալանին** (2-ամինոպրոպիոնային թթու), ալիֆատիկ ամինաթթու։ α-Ալանինը մտնում է շատ սպիտակուցների, β-Ալանինը՝ մի շարք կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի կազմի մեջ։ Ալանինը լյարդում հեշտությամբ վերափոխվում է գլյուկոզի և հակառակը։ Այս գործընթացը կոչվում է գլյուկոզ-ալանինային ցիկլ և համարվում է լյարդում գլյուկոգենեզի հիմնական եղանակը։

## Քիմիական հատկություններ
* փոխազդեցությունը հիմքերի հետ
:: \mathsf{CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COOH + NaOH \rightarrow CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COONa + H_2O}
* փոխազդեցությունը թթուների հետ
:: \mathsf{CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COOH + HCl \rightarrow [CH_3\text{-}CH(NH_3)\text{-}COOH]^+Cl^- + D}
* փոխազդեցությունը սպիրտների հետ (Էթերիֆիկացման ռեակցիաներ)
:: \mathsf{CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COOH + CH_3OH \rightarrow CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COO\text{-}CH_3 + H_2O}
* պեպտիդային կապի առաջացումը
\mathsf{CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COOH + CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}COOH \rightarrow CH_3\text{-}CH(NH_2)\text{-}CO\text{-}NH\text{-}CH(CH_3)\text{-}COOH  + H_2O}

## Սինթեզ
Առաջին անգամ ալանինը սինթեզվել է Շտեկկերի կողմից 1850 թվականին՝ ացետալդեհիդի և կապտաթթվի հիդրոլիզի արդյունքում առաջացած α-ամինոնիտրիլից։
: 300 px
Լաբորատոր պայմաններում ալանինը սինթեզվում է ամիակի և α-քլորի կամ α-բրոմպրոպիոնական թթվի փոխազդեցության արդյունքում։
: 400 px

## Տես նաև
* Գլիցին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեյրոտրանսմիտեր
Երևանի համալսարան (հանդես)

**Երևանի համալսարան**, Երևանի պետական համալսարանի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսնում 1967 թվականից, Երևանում։ Երևանի պետական համալսարանի հրատարակություն։ Երկար տարիներ պաշտոնաթերթը խմբագրել է Բանասիրական գիտությունների թեկնածում Վ.Ս. Մաղալյանը։ 2007 թ. գլխավոր խմբագիրն է Գեղամ Մելիքբեկյանը, սրբագրիչը՝ Լիլիթ Ազատյանը։

Լուսաբանում է բուհի ուսումնական և գիտական աշխատանքները, հոդվածներ տպագրում Երևանի պետական համալսարանի, Հայաստանի մյուս բուհերի և կրթական այլ հաստատությունների պատմությունից։ Տեղեկություններ է հաղորդում համալսարանում իրականացված միջոցառումների, նոր մասնագիտությունների ու մասնագիտացումների վերաբերյալ, անվանի դասախոսների (Տ․ Աճառյան, Տ․ Մանանդյան, Ա․ Տերտերյան, Տ․ Գյուլիքևխյան ն ուրիշներ) կենսագրության և գործունեության մասին, լուսաբանում ռեկտորատի, ֆակուլտետների, համալսարանական ստորաժանումների, Ուսանողական գիտական ընկերության (ՈՒԳԸ) և Ուսանողական խորհուրդի (ՈՒԽ) աշխատանքը, ներկայացնում առաջավոր ուսանողներին։

Պաշտոնաթերթի ներկայիս աշխատակազմում ընդգրկված են Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ՝ Վարդուհի Զաքարյան, Ծովինար Կարապետյան, Հասմիկ Ասլանյան, Հովհաննես Վարդանյան։

2014 թ.-ից ունի պաշտոնական էլեկտրոնային էջ։

Կատեգորիա:Հայերեն բուհական մամուլ
Երկաթի հանքաքար

մինի|հեմատիտ
մինի|Պղինձ
մինի|ծծումբ
**Երկաթի հանքաքար**, երկաթ պարունակող բնական միներալային հումք, որից մետաղի ստացումը տնտեսապես շահավետ Է։ Երկաթի հանքաքարի հիմնական միներալներն են՝ մագնետիտը (FeFe2Օ4, 72,4% Fe), տիտանամագնետիտը (մինչև 7,5% TiՕ2 պարունակող մագնետիտ), հեմատիտը (Fe2Օ3, 70,0% Fe), հիդրոհեմատիտը (Fe2Օ3 nH20, մոտ 50% Fe), գյոթիտը (Fe2Օ3·H2Օ (մոտ 63% Fe), սիդերիտը (FeCՕ3, 48,2% Fe) և երկաթ պարունակող քլորիտները (27-38% Fe)։ Ըստ գերակշռող հանքային միներալի, առանձնացվում են երկաթի հանքաքարի հետևյալ արդյունաբերական տիպերը՝

* Գորշ երկաթաքարեր կամ երկաթի հիդրօքսիդային հանքանյութեր
* Կարմիր երկաթաքարեր կամ հեմատիտայիև հանքանյութեր
* Մագնիսային երկաթաքարեր կամ մագնետիտ-տիտանամագնետիտային հանքանյութեր
* Սիդերիտային կամ կարբոնատային հանքանյութեր
* Սիլիկատային հանքանյութեր
* Երկաթաբեր քվարցիտներ

Հայտնի են նաև երկաթի համալիր հանքանյութեր, որոնք պարունակում են նիկելի, քրոմի, վանադիումի, կոբալտի, մանգանի, պղնձի և այլ մետաղների զգալի խառնուրդներ։ Երկաթի հանքաքարերը սովորաբար պարունակում են նաև վնասակար խառնուրդներ՝ ծծումբ, ֆոսֆոր, արսեն։

Ըստ առաջացման պայմանների երկաթի հանքաքարի հանքավայրերը լինում են՝

* Մագմատիկ, օրինակ, Կուսայի, Կաչկանարի, Այրոն-Մաունթինի (ԱՄՆ), Բուշվելդի (Հարավային Աֆրիկա)
* Կոնտակտ-մետասոմատիկական, հիմնականում սկառնային՝ Կուստանայի, Լեռնային Շորիայի, Դաշքեսանի , Այրոն-Սպրինգսի (ԱՄՆ) 
* Հիդրոթերմալ՝ Չատախիի, Աբայիլի 
* Նստվածքային՝ Կերչի, Այատի, Տուլայի, Լիպեցկի (ՌԴ), Լոթարինգիայի (Ֆրանսիա, Լյուքսեմբուրգ)
* Հողմնահարման կեղևի՝ Մալկայի, Ալապանսկի 
* Մետամորֆային՝ Կուրսկի մագնիսային անոմալիայի, Կրիվոյ ռոգի (ՌԴ), Վերին լճի (ԱՄՆ), Հնդկաստանի, Բրազիլիայի և ուրիշ վայրերի երկաթաբեր քվարցիտների խոշորագույն հանքավայրերը։

Հայաստանում երկաթի հանքաքարի զգալի կուտակումներ կան Սվարանցի (մագմատիկ), Կողբի, Հրազդանի (սկառնային), Բովերի-Ղաշի, Աբովյանի (հիդրոթերմալ) և Հաղարծինի (նստվածքային) հանքավայրերում։ Ըստ առաջացման և երկաթի գերակշռության՝ Հայաստանի տարածքում առանձնացվում են մագմայական տիտանամագնետիտային (Սվարանցի), սկառնային մագնետիտային (Հրազդանի, Բազումի, Աղավնաձորի), փոխակերպային, ջրաջերմային հեմատիտային (Կողբի, Այրիջրի), ջրաջերմային-միներալատեղակալված մագնետիտ-ապատիտային (Կապուտանի), փոխակերպային մագնետիտ-քվարցիտային (Մեղրածորի), նստվածքային մագնետիտ-ավազաքարային (Հաղարծնի և Լալվարի) արդյունաբերական և ծագումնաբանական տիպերը։ Արդյունաբերական նշանակություն ունեն մագմայական, ջրաջերմային միներալատեղակալված և սկառնային տիպի հանքավայրերը։

Երկաթի հանքաքարի համաշխարհային պաշարների 90%-ը կենտրոնացած է մետամորֆային,մագմատիկ և նստվածքային հանքավայրերում։

## Գրականություն
* Մաղաքյան Ի․ Գ-, Մետաղային հանքավայրեր, Երևան, 1958
* Геология Армянской ССР, т․ 6․ Металлические полезные ископаемые, Eреван, 1967

Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Համլետ Հաբեթնակի Մխիթարյան

**Համլետ Հաբեթնակի Մխիթարյան** (1962, սեպտեմբերի 14, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1996, մայիսի 6, Իսի լե Մուլինո, Ֆրանսիա), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել երևանյան և արտասահմանյան մի շարք ակումբներում։

Հայաստանի հավաքականի առաջատար ֆուտբոլիստ Հենրիխ Մխիթարյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Համլետ Մխիթարյանը ծնվել է 1962 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Շուրջ 16 տարվա կարիերայի ընթացքում խաղացել է Հայաստանի հավաքականում և ինչպես հայկական, այնպես էլ արտասահմանյան ակումբներում։

## Ակումբային կարիերա
«Արարատ»-ի կազմում իր ելույթները Համլետ Մխիթարյանը սկսել է 1980 թվականին։ «Արարատ»-ում այդ տարիներին 1973 թվականի ԽՍՀՄ առաջնությունը հաղթած թիմի կազմից գրեթե ոչ ոք չէր մնացել։ Համլետը հիմնական կազմի խաղացողներից մեկն էր։ Մխիթարյանը 1984 թվականի առաջնությունում կարողացավ խփել 18 գնդակ, իսկ ռմբարկուների ցուցակը 19 գնդակով գլխավորեց Սերգեյ Անդրեևը։ «Սովետական զինվոր» թերթի խմբագրությունը Մխիթարյանին պարգևատրել է «Գրոհների ասպետ» մրցանակով։ Այդ մրցանակը շնորհվում էր այն ֆուտբոլիստին, ով կարողանում էր պարբերաբար մրցակցի դարպասն ամեն խաղում ուղարկել երեք և ավելի գնդակ։ 1984 թվականի առաջնությունում Համլետ Մխիթարյանը ձևակերպել է երեք հեթ-տրիկ և մեկ պոկեր։

Համլետ Մխիթարյանը 1988 թվականին Աբովյանից տեղափոխվել է «Կոտայք»։ 1989 թվականի հուլիսին մեկնում է Ֆրանսիա, որտեղ հանդես է գալիս տեղական «Վալանս» ակումբում։ Մխիթարյանի տեղափոխությունը «Վալանս» իրականացրել է Աբրամ Հայրապետյանը։ Ֆրանսիական 3-րդ դիվիզիոնում հանդես եկող «Վալանս»-ը Մխիթարյանի շնորհիվ տեղափոխվեց երկրորդ դիվիզիոն։ «Վալանս»-ում հաջող ելույթներից հետո Մխիթարյանը տեղափոխվում է Իսսի լե Մուլինո քաղաքի «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբ, որտեղ հանդես է գալիս 6 ամիս։ Այդուհանդերձ ֆուտբոլիստի կարիերան Մխիթարյանը չի կարողանում շարունակել։ Պատճառը Համլետի մոտ հայտնաբերված գլխուղեղի ուռուցքն էր։ Անցկացված երեք վիրահատությունները չեն կարողանում երկարացնել Համլետ Մխիթարյանի կյանքը։ 1996 թվականի մայիսի 6-ին Համլետ Մխիթարյանը մահանում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 6 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոտայքի ֆուտբոլիստներ
Ալֆոս դե Բրիսիա

**Ալֆոս դե Բրիսիա** () , քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Բուրգոս շրջանի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Կաստիլիա և Լեոն նահանգի մեջ։ Համայնքը մտնում է Մերինդադես շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը 50 կմ² ։ Բնակչությունը՝ 96 մարդ (2010)։ Հեռավորությունը շրջանի վարչական կենտրոնից՝ 80 կմ։

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ջապչե

**Ջապչե** (հանգըլ՝ 잡채), կորեական տոնական նախուտեստ, որի հիմնական բաղադրիչը օսլայից պատրաստված արիշտան է։ Արիշտան բանջարեղենի և սունկի հետ տապակվում է քունջութի յուղով, ինչից հետո ավելացվում է սոյայի սոուս ու համեմվում քունջութի սերմերով։ Այս նախուտեստը մատուցվում է ինչպես տաք, այնպես էլ սառը վիճակում։ Հաճախ այն մատուցվում է բրնձից պատրաստված ուտեստների հետ։

Չապչեն դասական կորեական ուտեստ է, որը կորեական խոհանոցում հայտնի է դեռևս Կվանհեգուն կայսրի օրոք (1608-1623 թթ.)։

Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Կորեական խոհանոց
Կատեգորիա:Արիշտա
Աբևիլ

**Աբբևիլ** (), քաղաք Ֆրանսիայի հյուսիսում՝ Օ դը Ֆրանս տարածաշրջանի Սոմ դեպարտամենտում, որի շրջաններից մեկի վարչական կենտրոնն է։ Սահմանակից է Աբբևիլ-Նոր և Աբբևիլ-Սյուդ կանտոններին։ Գետային նավահանգիստ է Սոմ գետի վրա։ Բնակչության թվաքանակը կազմում է 24 325 մարդ(2009 թվականի մարդահամարի տվյալներով)։

## Աշխարհագրություն
Աբբևիլը գտնվում է Ամիեն քաղաքից 45 կիլոմետր հեռավորության վրա, նրանից դեպի հյուսիս-արևմուտք, Սոմ գետի ափերին՝ վերջինիս գետաբերանից  20 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի հյուսիսում A16՝ «Եվրոպական» ավտոմայրուղուց առանձնանաում է  A28 ավտոմայրուղին։

## Պատմություն
Այս քաղաքի մասին առաջին հիշատակումը վերաբերում է IX դարին։ Սկզբում այն պատկանել է Սեն-Ռիկիե վանական համալիրին, այնուհետև մտել Պոնտիե շրջանի կազմի մեջ։

Քաղաքը կարևոր նշանակություն է ձեռք բերել 18-րդ դարում, երբ այստեղ բացվել է Վան Ռոբե թագավորական մանուֆակտուրան։

## Հայտնի բնիկներ
* Պիեռ Լուի Անտուան Կորդե - ֆրանսիացի երկրաբան, հանքագետ
* Կլոդ Մելան (1598-1688) - ֆրանսիացի նկարիչ
* Շառլ Միլվուա (1782-1816) - ֆրանսիացի բանաստեղծ
* Ժակ Բուշե դե Պերտ (1788-1868) - ֆրանսիացի հնագետ
* Ժան-Բատիստ Պոնժերվիլ (1792-1870) - ֆրանսիացի բանաստեղծ
* Ամադեյ Կուրբեն (1827-1885) - ֆրանսիացի ծովակալ
* Անրի Պադե (1863-1953) - ֆրանսիացի մաթեմատիկոս

## ժողովրդագրություն

## Եղբայր քաղաքներ
*  Բուրգես Հիլ, Մեծ Բրիտանիա
*  Արգոս, Հունաստան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Եփրատ (հանդես)

**Եփրատ**, գրական, գիտական և քաղաքական կիսամսյա հանդես (1913 թվականից՝ ամսագիր)։ Եփրատ քոլեջ-ի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1909-1914 թվականներին, Խարբերդում։ Խմբագիր՝ Կ․ Սողիկյան։ Պատկերել է կրթական հաստատության առօրյան, տպագրել սաների և շրջանավարտների գրական, պատմական և կրոնական բնույթի աշխատանքները, պատմել քոլեջի սեյսմիկ կայանի գործունեության մասին, հաղորդել բժշկական, աշխարհագրական
և ճանապարհորդական տեղեկություններ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Պապա ռելյենա

**Պապա ռելյենա**, կարիբյան խոհանոցի ուտեստ։

## Պատրաստման եղանակ
Հիմնականում պատրաստվում է կարտոֆիլի պյուրեից և աղացած մսից։ Պյուրեից պատրաստված գնդիկները լցոնվում են աղացած մսով և համեմվելով տարբեր համեմունքներով տապակվում բուսայուղով։ Խճողակի բաղադրիչները տարբեր երկրներում կարող են լինել տարբեր։ Կարող է լինել նաև կաղամբով, բրնձով լցոնված գնդիկներ։ Գնդիկները կարելի է թաթախել պաքսիմատի մեջ և տապակել։

## Տարածվածություն
Պապա ռելյենա ճաշատեսակը բավականին տարածված է Միացյալ Նահանգներում, հատկապես այն քաղաքներում, որտեղ առավել մեծ է Կարիբյան սփյուռքը, ինչպիսիք են օրինակ Մայամին և Տամպան։

Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Կարիբյան խոհանոց
Սիլվին

**Սիլվին**՝ (sylvius - հոլանդացի, բժիշկ և քիմիկոս Ֆ․ Բոեի (1614-1672) լատինացված անունից), հալոգենների կարգի միներալ, քիմիական կազմը՝ KC1։ Պարունակում է 52,48% K, ինչպես նաև Br, J, NaCl և Fe2O3 խառնուրդներ։ Բյուրեղային համակարգը խորանարդային է։ Հալիտի, կառնալիտի հետ սովորաբար առաջացնում է հատիկային հոծ ագրեգատներ։ Կարծրությունը՝ 2, խտությունը՝ 1990 կգ/մ³, գույնը՝ սպիտակ (կաթնագույն է, երկաթի օքսիդի խառնուրդի դեպքում՝ կարմիր)։ Բնության մեջ հալիտի, կառնալիտի հետ նստում է աղաբեր հաստվածքներում՝ երբեմն առաջացնելով կալիումական աղերի խոշոր հանքավայրեր։ Սիլվինի հազվադեպ հանդիպող (ինչպես նաև արհեստական) թափանցիկ բյուրեղներն օգտագործվում են օպտիկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Կալիումի միներալներ
Կատեգորիա:Հանքային պարարտանյութեր
Երկայնասղոցման հաստոց

**Երկայնասղոցման հաստոց**, սղոցանյութերի արտադրության մեջ գերանների, կոճղերի և չորսուների երկայնական սղոցման հաստոցների խմբային անվանումը։ Երկայնասղոցման հաստոցներ են Փայտասղոցման շրջանակները․ ժապավենասղոցման, փայտասղոցման և կլորասղոցման հաստոցները։

Կատեգորիա:Հաստոցներ
Որմնաբլոկ

մինի|Բետոնային բլոկներ
thumb|Բետոնե որմնադրությանը պատված բլոկներով կառուցված շենք
**Որմնաբլոկ**, շենքի կառուցվածքային տարր։ Տարբերում են ծավալային, հատային և խոշորաչափ բլոկներ։ Հատային բլոկները լինում են խեցեղեն (թրծած կավից), չթրծած և բնական։ Խեցեղեն բլոկներ են հոծ և սնամեջ աղյուսները։ Չթրծած բլոկներ են սիլիկատային աղյուսը, խարամաբետոնե ու սովորական բետոնից քարերը։ Բետոնի քարերը պատրաստում են հիդրավլիկական կապակցանյութերի (պորտլանդցեմենտ, խարամապորտլանդցեմենտ, պոգոլանային ցեմենտ) և ծակոտկեն կամ խտացած հանքային լիցքերի (խարամ, կերամզիտ, պեմզա, տուֆ) խառնուրդից՝ թրթռումով կամ թրթռամամլումով՝ հետագա ջերմախոնավային մշակմամբ։ Հատային որմնաբլոկը պատրաստում են ապարներից՝ կրաքարից (խեցեքար, տրավերտին), բազալտից (հիմքերի համար), գրանիտից, տուֆից։ Ամուր ապարներից տաշած քարերն օգտագործում են կառույցների հիմքերի, պատերի նկուղային և ցոկոլային մասերի, կամուրջների հենարանների համար։ Թեթև ապարներից տաշած քարերը օգտագործում են քիվերի, արտաքին ու ներքին պատերի և միջնորմերի շարվածքներում։ Որմնաբլոկը պատրաստում են նաև ապակուց, պլաստմասսայից և օրգանական նյութերից։ Օգտագործում են պատի շարվածքում՝ առանց հետագա սվաղման և երեսապատման։

## Տես նաև

* Աղյուս

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Նացումե Սոսեկի

**Նացումե Կիննոսկե** (, Նացումե Կիննոսուկե, ), առավել հայտնի է **Նացումե Սոսեկի** գրական կեղծանվամբ (ճապ. *夏目漱石* Նացումե Սոսեկի), նշանավոր ճապոնացի գրող, ժամանակակից ճապոնական գրականության հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Նացումեն ծնվել է 1867 թվականի փետրվարի 9–ին Էդո համայնքի (ժամանակակից Տոկիո) աղքատ ընտանիքներից մեկում։ Պատանեկության շրջանում նա դասական կրթություն է ստացել, հետաքրքրվել է հին չինական ու ճապոնական գրականությամբ։

Նացումեն մահացել է 1916 թվականի դեկտեմբերի 9–ին։

## Հիմնական ստեղծագործությունները
* 1905 — Ձեր խոնարհ ծառա կատուն (吾輩は猫である)
* 1908 — Սանսիրո (三四郎)
* 1909 — Այնուհետև (それから)
* 1910 — Դարպասներ (門)
* 1914 — Սիրտը (こころ)
* 1916 — Լույս և խավար (明暗)

Նացումեի ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն, բուլղարերեն, հունգարերեն, վրացերեն, չինարեն, մոնղոլերեն, գերմաներեն, լեհերեն, ռումիներեն, ռուսերեն, սերբերեն, խորվաթերեն, սլովակերեն, ուկրաիներեն, ֆրանսերեն և չեխերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kusamakura, by Natsume Sōseki
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Ադապտացված տեքստ

**Ադապտացված տեքստ** ( - «հարմարեցնում եմ»), երեխաների կամ քիչ պատրաստված ընթերցողների, օտար լեզուներ ուսումնասիրողների համար թեթևացված, հեշտացված որևէ գրական տեքստ։ Դա հիմնականում լինոմ են հայտնի գրողների գեղարվեստական ստեղծագործություն, որն այնպես է հարմարեցվում, որ օգտագործվեմ միայն որոշակի տեսակի քերականական կառույցներ ու բառեր, որոնք հասկանալի կլինեն ընթերցողների կոնկրետ խմբի։ Լինում են նաև ուղղումներ՝ համաձայնեցված այս կամ այն երկրի քաղաքական դոկտրինային։ Նման տեքստերը պատրաստելու համար մեծ վարպետություն է պահանջվում՝ ստեղծագործության բովանդակության մեջ թափանցելու և հեղինակի, ստեղծագործության ոճը պահպանելու համար։ Այս դեպքում տեքստը կրճատվում է, պարզեցվում է շարահյուսությունը, քիչ հանդիպող բառերն ու բառակապակցությունները փոխարինվում են կամ բացատրվում։ Ադապտացված է օրինակ «Մանկական Աստվածաշունչը»։ Դասական ստեղծագործությունների ադապտացումը երեխաների համար աստիճանաբար իր հանդեպ ավելի մեծ հետաքրքրություն է գրավում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Կատեգորիա:Գրականության տեսություն
Կատեգորիա:Ֆիլմերի և վիդեոների տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Կատեգորիա: Կոմիքսներ
Կարմիր քարտ

[մինի|[Անդրեյ Շևչենկոն «Կարմիր քարտի արշավ» նախաձեռնության պաստառներից մեկի վրա]]
**Կարմիր քարտը**, մի քանի մարզաձևերում՝ մասնավորապես ֆուտբոլում խաղացողին կամ մարզչին դաշտից հեռացնելու նշան է և ցուցադրվում է մրցավարի կողմից։

## Կանոններ
Կարմիր քարտը կիրառվում է ֆուտբոլում, ռեգբիում, թեթև ատլետիկայում, գնդակով հոկեյում և այլ մարզաձևերում։ Այն մարզիկը, ում ցուցադրվել է կարմիր քարտը, պարտավորվում է լքել խաղը, իսկ նրա թիմին չի թույլատրվում փոխարինել այդ խաղացողին։ Բացառություն է գործում միայն հանդբոլում, որտեղ հեռացումից երկու րոպե հետո թիմը համալրվում է նոր խաղացողով։ Շատ դեպքերում կարմիր քարտ ստացած մարզիկին արգելվում է մասնակցել նաև հաջորդ մի քանի խաղերին։

Կարմիր քարտը ցուցադրվում է շատ կոպիտ խախտման կամ ոչ սպորտային պահվածքի համար։ 
Մարզիկը կարմիր քարտ է ստանում հետևյալ խախտումների պարագայում՝ «վերջին հույսի խախտում»
կոպիտ սահանկում, ոտքով հարված մարմնի հատվածում, բաց ոտքով հարված, միտումնավոր հարված կամ վիրավորանք այլ խաղացողին, թիմի անդամներին, մրցավարին կամ երկրպագուին

Գնդակով հոկեյում կարմիր քարտը խաղացողին ցուցադրվում է տեխնիկական խախտման համար, օրինակ՝ մեկ խաղում երրորդ հեռացման համար։ Այս դեպքում թիմի կազմը համալրվում է 5 կամ 10 րոպե հետո, իսկ կարմիր քարտ ստացած մարզիկը պարտավորվում է գնալ հանդերձարան։

Թեթև ատլետիկայում կարմիր քարտը ցուցադրվում է երկու սխալ մեկնարկի կամ քայլքի տեխնիկան խախտելու համար։

Կարմիր քարտը կարող է ցուցադրվել նաև խաղից հետո, եթե հետխաղյա անալիզի արդյունքում նկատվում է կոպիտ, ոչ սպորտային պահվածք։

## Պատմություն
մինի|Մրցավարը կարմիր քարտ է ցույց տալիս կանոնները խախտած ֆուտբոլիստին
1966 թվականի ֆուտբոլի Աշխարհի առաջնության Արգենտինայի և Անգլիայի միջև մրցավեճում Անտոնիո Ռատտին չէր հասկանում կամ չէր ցանկանում հասկանալ մրցավարի բանավոր հեռացումը և շարունակում էր դաշտում մնալ ևս 9 րոպե։ Ստեղծված իրավիճակում իրենց հասցեին զգուշացումը չհասկացան նաև անգլիացիները։
Այսպիսի խնդիրներից խուսափելու համար անգլիացի մրցավար Կեն Աստոնը առաջարկեց կարմիր և դեղին քարտերի օգտագործումը։ Այս գաղափարը ծագել էր լուսացույցի նախազգուշացնող գույներից։ 1970 թվականի ԱԱ-ում առաջին անգամ օգտագործվեցին դեղին և կարմիր քարտերը և լայն տարածում ստացան։

## Հետաքրքիր փաստեր
* 2006 թվականի ԱԱ 1/8 եզրափակչում, Պորտուգալիայի և Հոլանդիայի միջև մրցավեճում, մրցավար Վալենտին Իվանովը դեղին քարտը գրպանից հանել է 16 անգամ և խաղադաշտից հեռացրել է 4 ֆուտբոլիստի։ Սա ռեկորդային էր Աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ։ Նախորդ ռեկորդը 3 հեռացումն էր։
* «Չերնոմորեց» ակումբի հաձակվող Ռոման Օրեշչուկը 2009 թվականի օգոստոսի 6-ի «Վիտյազ» ակումբի դեմ խաղում հեռացվել է փոխարինման դուրս գալուց 40 վայրկյան հետո։
* 1998 թվականին Հարավային Անգլիայում սիրողական հանդիպման ժամանակ հարձակվող Ռիչարդ Կերդը հրել է նրան։ Հերթական անգամ հրելուց հետո մրցավարը կորցրել է ինքնատիրապետումը և հարվածելով տապալել է ֆուտբոլիստին։ Կատարվածից հետո մրցավարն իրեն կարմիր քարտ է ցույց տվել և հեռացել խաղադաշտից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանդբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Քեն Դավիթյան

**Քենեթ Դավիթյան** (, ), ամերիկահայ դերասան։

Ծնվել է 1953 թվականի հունիսի 19-ին Լոս Անջելեսում։ Ճանաչում է ձեռք բերել «Բորատ» ֆիլմում խաղացած Ազամատա Բագատովա դերով որում նա խոսում է արևմտահայերենով։ Նկարահանվել է մի շարք գեղարվեստական ֆիլմերում օրինակ՝ («Հաճախորդը միշտ մեռած է») և տեսահոլովակներում՝ («The Smashing Pumpkins»։)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Ակրոմոնոգրամա

**Ակրոմոնոգրամա, եզրամիացագիր** ( «վերին, եզրային» + μόνος «մեկ» + γράμμα «գրառում»), բառակոմպոզիցիոն հնարանք, երբ բանատողի, կամ տան, կամ արձակի գլխի ավարտը՝ բառամասը, բառակապակցությունը, կրկնվում է հաջորդ բանատողի, կամ տան, կամ գլխի սկզբում, և դրանով բանատողերը, տները, գլուխները կապվում, միակցվում են իրար։

## Տարբեր մշակույթներում
Կրկնության այդ երևույթը հանդիպում է բոլոր ժողովուրդների բոլոր ժամանակների պոեզիայում։ Բառակոմպոզիցիոն այս հնարանքը կրում է նաև **անադիպլոսիս** ( - «կրկնապատկում») անվանումը։ Տարբեր գիտնականներ կրկնության այս տեսակը կոչում են տարբեր անվանում ներով. Մ. Աբեղյանը՝ **պատասխան**, Օսիպ Բրիկը՝ **стык** ( - «կցում»), Գեորգի Շենգելին՝ **подхват** («ձայնակցում»)։ Մ. Աբեղյանը կարծում է (Երկեր, հ. Գ, 1968, էջ 615-616), որ հայերը կրկնության այս տեսակը փոխառել են եբրայական կամ ասորական պոեզիայից (մինչև 10-րդ դ.)։

Տրուբադուրների պոեզիայում տողի կրկնությունը () եղել է տան տեսակներից մեկը։ Նոր տան առաջին բանատողը պոետը կցել, կապել է նախորդ տան վերջին բանատողին կրկնության մեթոդով (կամ այսպես կոչված «կրկնության զավթումով»), նրա «բանալի բառի կամ արտահայտության» կրկնումով, ընդ որում՝ դրանք պիտի վերարտադրվեին կամ նույնական, կամ էլ շատ թե քիչ փոփոխված ձևով՝ դրվելով տողի սկզբում, մեջտեղում կամ վերջում։ Հենց այդպես են կցված «Ալբիգոյան խաչակրաց արշավանքների մասին երգ»–ի 2-րդ և 3-րդ մասերի տները, երբ առաջին մասում կիրառվել է ուրիշ կանոն՝ հանգի կրկնություն («coblas capcaudadas»), համաձայն որի՝ նոր տան սկզբում պիտի կրկնվեր միայն նախորդող վերջին բանատողի հանգը։ Նախկին գլխի վերջին բառերի «զավթումը» և դրանց կրկնությանը հաջորդի սկզբում օգտագործել է Մ. Բուլգակովը «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպում։ Առաջին գլխի ավարտը. *«Ամեն ինչ պարզ է. սպիտակ թիկնոցի մեջ....»*, կրկնվում է երկրորդ գլխի սկզբում, տասնհինգերորդ գլխի ավարտը՝ *«Արևն արդեն մայր մտավ լերկ լեռան հետևում...»* կրկնվում է տասնվեցերորդ գլխի սկզբում։

## Հայկական պոեզիայում
Ակրոմոնոգրամայի (եզրամիացագրի) կիրառման պոետիկան չափազանց հարուստ է Գր. Նարեկացու և նրա գրական հետևորդների մոտ։ Ակրոմոնոգրամայով են կառուցված Գր. Նարեկացու «Տաղ քառասնաւրեայ գալստեան Տեառն, ի Գրիգոր Նարեկացւոյ», «Տաղ Գրիգոր Նարեկացւոյ, ի յարութիւն Ղազարու», «Տաղ գալստեան Տեառն առ Ղազար, ի Գրիգոր Նարեկացւոյ», «Տաղ ի յարութիւն Ղազարու, Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ», «Տաղ յարութեան Նարեկայ ոգեալ», «Տաղ սուրբ Խաչին, ի Գրիգորէ Նարեկացւոյ», «Տաղ Համբարձմանն Քրիստոսի Աստուծոյ, Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ» քերթվածքները, Հովհ. Թումանյանի «Քանի ձեռից եմ վառվել» քառյակը, Ե. Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի...» բանաստեղծության առաջին և երկրորդ տները, Պ. Սևակի «Գովերգում եմ» բանաստեղծությունը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Խոսե Հոլեբաս

**Իոսիֆ «Խոսե» Լլոյդ Հոլեբաս** (, ), հույն ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Հունաստանի հավաքականի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Հոլեբասի հայրը հույն է, մայրը՝ գերմանա-ուրուգվացի, ծնվել է Աշաֆֆենբուրգ քաղաքում։ Հոլեբասը երիտասարդ տարիքում հանդես է եկել տարբեր գերմանական սիրողական ակումբներում։ 2002 թվականին ընդունվել է Մյունխեն 1860 ակումբի ակադեմիա, հանդես եկել առաջին և երկրորդ թիմերում, որտեղ խաղացել է ոչ միայն պաշտպանի դիրքում այլ նաև հարձակվողի։ Հիմնական կազմում անցակցրել է 31 խաղ դարձել 4 գոլի հեղինակ։ 
2010 թվականին Մյունխեն 1860-ի գլխավոր մարզիչ Էվալդ Լինենը Հոլեբասի հետ միասին տեղափոխվեց հունական Օլիմպիակոս։ Հույները Խոսեի համար վճարեցին կես միլիոն եվրո գումարած 200 հազար կանխավճար, որի արդյունքում ֆուտբոլիստը ակումբի հետ կնքեց 3 տարվա պայմանագիր։ Օլիմպիակոսի կազմում Հոլեբասը իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց ալբանական Բեսա ակումբի հետ (5։0)։ Հունաստանի սուպերլիգայում իր առաջին գնդակը խփեց ԱԷԿ-ի դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
2010 թվականին Հոլեբասը ստացավ Հունաստանի քաղաքացիություն և դարձավ հավաքականի թեկնածու։ Գլխավոր մարզիչ Ֆերնանդու Սանտուշը հրավիրեց Խոսեին Ռուսաստանի և Ռումինիայի հավաքականների դեմ հանդիպումներին մասնակցելու։ Անդրանիկ հանդիպումը հավաքականում տեղի ունեցավ 2011 թվականի նոյեմբերի 11-ին Ռուսաստանի դեմ խաղում։ 2014 թվականի օգոստոսի 30-ին Հոլեբասը պաշտոնապես դարձավ իտալական Ռոմայի ֆուտբոլիստ։ Իտալական ակումբը հույն ֆուտբոլիստի համար վճարեց 1 միլիոն եվրո գումարած կես միլիոն եվրո բոնուսների տեսքով և կնքեց 3 տարվա պայմանագիր։

## Նվաճումներ
* Հունաստանի չեմպիոն՝ 2011, 2012, 2013, 2014
* Հունաստանի գավաթակիր՝ 2012, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը Մյունխեն 1860-ի կայքում  
* Պրոֆիլը Fussballdaten.de կայքում 

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հույն ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մյունխեն 1860-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիակոս Պիրեյոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Շրիլանկական թատրոն

**Շրիլանկական թատրոն**, թատերարվեստը սկզբնավորվել է հին ցեղերի ժողովրդական խաղերից, ծեսերից, պարերից։ Թատրոնի հնագույն ծագման մասին է վկայում «Մահավան սա» պոեմ-քրոնիկը (V դ․)։ Բուդդայականության ուսմունքներ պրոպագանդելու նպատակով ներկայացվել են միստերիաներ։ Գոյություն են ունեցել նաև ժողովրդական թատրոնի բազմազան ձևեր, որոնցից պահպանվել են՝ կոլամը (պարով և մնջախաղով, դիմակներով ներկայացում), սոկարին (կատակերգական ներկայացում) և այլն։ ժողովրդական երաժշտության ու պարային ավանդույթների հիման վրա առաջացել է թատրոնի նադագամ նոր տեսակը (XX դարի չի ներկայացվում, պահպանվել են միայն երգերը)։

ժամանակակից թատրոնի ծագումը սերտ կապված է ազգային ինքնագիտակցության և Շրիլանկական թատրոնի ժողովրդական ազգային-ազատագրական պայքարի վերելքի հետ։ XIX դարի վերջին գրվել են հստակորեն գործողությունների բաժանված պիեսներ, ներկայացումներում կիրառվել է վարագույրը, մասնակցել են կին դերասանուհիներ։ Նոր պիեսներում, այսպես կոչված, «*նրիտյա*»-ներում, պահպանելով նադագամի երաժշտապարային հիմքը, մուտք է գործել երկխոսությունը։ 1920—1930-ական թվականներին ի հայտ են եկել սոցիալական թեմաներով գրված պիեսներ։

Շրիլանկական թատրոնի անկախության հաստատումը (1948) նպաստել է ազգային ավանդույթների վերածննդին և զարգացմանը։ Իհայտ են եկել թատերական նոր ձևեր, դրանց թվում՝ բալետը։ 1944 թ. ստեղծվել է դպրոց և թատերախումբ (1955 թ-ից՝ Չիտրասենայի ցեյլոնյան բալետ)։ 1973 թ-ից գործել է Շրիլանկական թատրոնի ազգային պարի պետական անսամբլը (ղեկ․՝ Պանի Բհարաթա)։

Կատեգորիա:Շրի Լանկայի թատրոն
Վիլհելմինա Շրյոդեր-Դևրիենտ

**Վիլհելմինա Շրյոդեր-Դևրիենտ** (, օրիորդական ազգանունը՝ **Շրյոդեր** [*Schröder*], ), գերմանացի երգչուհի (սոպրանո)։

Ջուզեպպե Մոցատտիի աշակերտուհին։

Առաջին ելույթը կայացել է 1821 թվականին Վիեննայում։ 1823 թվականից Դրեզդենի պալատական օպերայի մեներգչուհի։ Լավագույն դերերգերից են համարվում՝ Սենտա (Վագների «Թռչող հոլանդացին»), Ագատա (Վեբերի «Ազատ հրաձիգը»)։ 1847 թվականին թողել է բեմը, հանդես եկել որպես համերգային երգչուհի։ Մասնակցել է 1849 թվականի Դրեզդենյան ապստամբությանը։ Ելույթներ է ունեցել Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում և Ռուսաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սոպրանոներ
Մոնտորիո Ռոմանո

**Մոնտորիո Ռոմանո** (իտալ.` Montorio Romano), կոմունա Իտալիայում, մտնում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը` 1961 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 85 մարդ/կմ2, տարածքը՝ 23կմ2, փոստային ինդեքսը՝ 010, հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0774։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մապու Յանգա-Մբիվա

**Մապու Յանգա-Մբիվա** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, Նյուքասլ ֆուտբոլային ակումբի և Ֆրանսիայի հավաքականի պաշտպան, վարձավճարով հանդես է գալիս Ռոմայում։

## Ակումբային կարիերա
Յանգա-Մբիվան ծնվել է Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության մայրաքաղաք Բանգիում, սակայն վաղ տարիքում տեղափոխվել է Ֆրանսիա, մանկությունն անցկացրել է Մարսել քաղաքի մոտակայքում գտնվող Պորտ-դե-Բուկ թաղամասում։ 2005 թվականից հանդես էր գալիս Մոնպելյե ֆուտբոլային ակումբի երիտասարդական կազմում, առաջին թիմում մեկնարկը տեղի ունեցավ 2007 թվականի փետրվարի 23-ին։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո պայմանագիր կնքեց ակումբի հետ մինչև 2010 թվականը, հետագայում դարձավ թիմի ավագը և ստացավ 3 համարի մարզաշապիկը։ 2013 թվականի հունվարի 22-ին 8,5 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով տեղափոխվեց անգլիական Նյուքասլ, որտեղ անցկացրեց 1 մրցաշրջան, այնուհետև 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ին վարձավճարով տեղափոխվեց իտալական Ռոմա։

## Միջազգային կարիերա
Յանգա-Մբիվան ունի երկքաղաքացիություն, նա կարող էր հանդես գալ կամ Ֆրանսիայի կամ ԿԱՀ-ի հավաքականներում, սակայն նա ընտրեց Ֆրանսիան, որի կազմում արդեն մասնակցել է 3 հանդիպման։

## Վիճակագրություն
*(ըստ 2014 թվականի սեպտեմբերի 4-ի)*

## Նվաճումներ
* Ֆրանսիայի չեմպիոն՝ 2011/12

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը transfermarkt.de կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոնպելիեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Տիրուհի Գյուլնազարյան

**Տիրուհի Գյուլնազարյան** (), Գարեգին Նժդեհի մայրը։

Գարեգին Նժդեհը եղել է հայազգի ռազմական և պետական գործիչ, իմաստասեր, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, «Ցեղակրոն» ազգային գաղափարախոսության հիմնադիր, Հայաստանի առաջին հանրապետության ռազմական և պետական գործիչ, Լեռնահայաստանի հանրապետության առաջնորդ, թուրքական և ռուսական զինված ուժերի դեմ տեղի ունեցած մի շարք պատերազմների ակտիվ մասնակից-հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1850-ականներին Նախիջևանի Կզնուտ գյուղում՝ դարբին Գյուլնազարի ընտանիքում ու եղել է նրա 7 դուստրերից մեկը։ Գյուղացիները Տիրուհուն երբեմն կոչում էին *Խաթայի*։ Ամուսնացել է նույն գյուղի՝ Կզնուտի հոգևորական Տեր Սահակ Տեր-Հարությունյանի որդի Եղիշեի հետ։ Նրանց ամուսնությունից ծնվում են 4 երեխա. 2 դուստրերը՝ Անիկն ու Ցոլինեն, և 2 որդի՝ Լևոնն ու Գարեգինը։ 1888 թվականին, երբ երեխաներից ավագը՝ Անիկը 11, իսկ կրտսերը՝ Գարեգինը 2 տարեկան էր, մահանում է ընտանիքի հայրը։

Կիսաորբ երեխաներին մեծացնում է մայրը։ Գարեգին Տեր-Հարությունյանին բարձրագույն ռազմական կրթություն օգնում է ստանալ նրա ազգականներից մեկը՝ Ցոլակը, որը այդ ժամանակ ցարական բանակի սպա էր։ Երբ աղջիկներն ամուսնանում են, Տիրուհին ապրում է ավագ որդու՝ Լևոնի հետ, որը Ջուղայում ուսուցիչ էր։

1920-ականներին, երբ Գարեգինը արդեն արտասահմանում էր, իսկ երկրում իշխանության էին եկել բոլշևիկները, Լևոնին մոր հետ աքսորում են Սիբիր։ 3 տարի անց նրանց թույլատրում են վերադառնալ, բայց Վլադիկավկազ։

1937 թվականի աշնանը Լևոնի ավագ դուստրը՝ Օլգա Տեր-Հարությունյանը, գնում է հանգստանալու Դիլիջան ու Տիրուհուն տանում է իր հետ։ Բայց մի քանի ամիս անց Տիրուհու առողջությունը կտրուկ վատանում է ու 1938 թվականի փետրվարի 21-ին նա մահանում է։

### Թաղման վայրը
Այն վայրը, որտեղ ամփոփված է եղել Տիրուհի Գյուլնազարյանի աճյունը, երկար տարիներ անհայտ է եղել և միայն 2001 թվականին, Գարեգին Նժդեհի ծննդյան 115-ամյակի առթիվ Դիլիջանի քաղաքապետարանի ու «Նախիջևան» միության նախաձեռնությամբ գտնվեց Նժդեհի մոր գերեզմանը, որն այսօր ուխտատեղի է դարձել։

## Ազդեցությունը որդուն՝ Գարեգին Նժդեհին
Հայտնի է, որ Գարեգին Նժդեհը հասուն տարիքում գրեթե չի ապրել մոր հետ։ Սակայն ինչպես վկայում են «Առյուծածին մայրեր» ու «Բանտային գրառումներ» գրվածքները, մոր լուսավոր կերպարը միշտ ուղեկցել է Նժդեհին։

## Գրականություն

* Արտակ Վարդանյան, Նժդեհյան մասունքներ, Երևան, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ
Խռովք (ամսագիր)

**«Խռովք»**, Սոֆիայում 1932 թվականին լույս տեսնող հայկական ազգայնական և իմաստասիրական-գիտական ամսագիր։ «Խռովքի» օրգանական շարունակությունն էր «Ցեղ և Հայրենիք» հանդեսը, ապա՝ «Տարոնի Արծիվ» ամսաթերթը։

## Պատմություն
Հանգամանքների բերումով «Խռովք» ամսագիրը ունեցել է միայն մեկ համար։ Առաջին և վերջին համարը լույս է տեսել 1932 նոյեմբերին Սոֆիայում, Հայկ Ասատրյանի խմբագրությամբ, որով ազդարարվեց հայկական սեղային-վերանորոգչական շարժման սկիզբը։

Մեծ Եղեռնի ողբերգությունը պայմանավորող ենթակայական գործոնների մեջ մատնանշելով նայ այն, որ «մեր կյանքի և գործի մեջ գիտականություն չմտցրեցինք», «Խռովքը» 1930-ականների ամերիկահայ կյանքում տիրող հոգևոր ծուլությամբ պայմանավորված մտավոր մակերեսայնությունը հաղթահարելու համար, նպատակ էր դնում իրականացնել հետևյալ առաջադրությունները.
* **Ա.** համակարգել հայ իմաստասիրական մտքի արդյունքները, այսինքն՝ վեր հանել հայ իմաստասիրության գծերը և մշակել նրա պատմությունը ու ներածությունը։ Ուսումնասիրել նաև հայ կյանքում առկա հոգևոր խմորումները և վերլուղծել գործող հայ հոսանքների գաղափարաբանությունը։
* **Բ.** հոգեբանորեն կազմակերպել հայության ինքնապաշտության գործը, որի համար՝ վերծանել հայոց հոգեբանական առանձնահատկությունները, միջոցներ առաջարկել հայերի հոգեբանական թերությունները սրբագրելու և առավելությունները համահայկականացնելու։
* **Գ.** արժեքավորել հայոց հնագույն և նորագույն ազատագրական կռիվները, գտնել հայոց պատմության զարգացման տրամաբանությունը, մատնանշել հայոց քաղաքական-հասարակական վերածնության ուղիները։

«Խռովքը» ունեցավ միայն մեկ համար, որում ամփոփված լրջախոհ հոդվածների զգալի մասը մնա շարունակելու։ Հատկապես հիշատակելի է Գարեգին Նժդեհի «Ցեղակրությունն իբրև հաղթանակի զորույթ» հոդվածը, որը ցեղակրոնության վերաբերյալ հայտնի առաջին հրապարակումն է։

«Խռովքի» օրգանական շարունակությունն էր «Ցեղ և Հայրենիք» հանդեսը, որը, հիմնականում Հայկ Ասատրյանի, ինչպես նաև Ներսես Աստվածատուրյանի ջանքերով, սկսեց լույս տեսնել Սոֆիայում 1936 թվականի մայիսից։ Ուղղության և ոգու տեսակետով համարյա տարբերություն չկա 1932 թվականի «Խռովքի», 1936-ի «Ցեղ և Հայրենիքի» և 1938-ից հրատարակվող «Տարոնի Արծիվի» միջև։

### Ազդեցությունը
Չնայած կարճ ընթացքին, «Խռովքը» էական դերո ունեցավ հայկական ցեղային շարժման համար, որտեղ հստակորեն բնութագրված էր ցեղակրոնությունը, ուրվագծված էր տարոնականությունը և առաջադրված էր վերանորոգչական շարժումը։ «Խռովքի» առաջնորդությունները խթան հանդիսացան ցեղակրոն և տարոնական շարժումների ծավալման և դրանց գաղափարաբանությունների ձևավորման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ցեղակրոնություն
Կատեգորիա:Հայկ Ասատրյան
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Սոֆիայում