Քիշ (ուտեստ)

**Քիշ** (, ,  — «կարկանդակ»), ֆրանսիական խոհանոցի ուտեստ։ Այն փխրուն խմորից տարտ է, բաց կարկանդակ, որը լցված է նրբահամ քաստարդ պարունակող կրեմով և պանրի, մսի, ծովամթերքի կամ բանջարեղենի կտորներով։ Հիմնական տարբերակը լոթարինգյան կարկանդակն է` **քիշ լորեն**, որը ներառում է խոզապուխտ կամ բեկոն։ Քիշը կարելի է մատուցել տաք, գոլ կամ սառը վիճակում։

## Անվան ստուգաբանություն
«Քիշ» բառը գալիս է Ֆրանսիայի Էլզաս շրջանից, որն ի սկզբանե պատկանել է Գերմանիային։ Ենթադրվում է, որ բառը ծագել է այդ տարածքում նախքան ֆրանսիական օկուպացումը։

*Քիշ* բառը ֆրանսերենում առաջին անգամ ի հայտ է եկել 1805 թվականին, իսկ 1605 թվականին՝ լորան բարբառում ( - լոթարինգյան բարբառ)։ Անգլերենում *քիշ լորեն* (quiche lorraine) անվանումն առաջին անգամ գրանցվել է 1925 թվականին։ Հետագա ստուգաբանությունը անորոշ է, բայց այն կարող է կապված լինել **, «տորթ» կամ «կարկանդակ» բառերի հետ։

## Պատմություն
Քիշը համարվում է ֆրանսիական դասական ուտեստ, որը ծագել է երկրի արևելյան մասում, իրականում ծագել է Գերմանիայում։ Այն սկսվել է Լոթարինգենի միջնադարյան թագավորությունից՝ գերմանական տիրապետության տակ, որը ֆրանսիացիները հետագայում վերանվանել են *[[Լոթարինգիա|Լորեն]]*։ Բնօրինակ *Քիշ լորենը* (quiche Lorraine) բաց կարկանդակ է՝ միջուկով, որը բաղկացած է ձվից և ապխտած բեկոնով քաստարդ կրեմից։ Կարևոր բաղադրիչ է չորացրած կամ սառեցրած սոխը և ռոզմարինը։ 

Այնուամենայնիվ, խմորեղենի մեջ ձու և սերուցք օգտագործելն ավելի լայն պատմություն ունի։ Այն կիրառվել է իտալական խոհանոցում առնվազն 13-րդ դարում։ Միս, ձուկ և մրգեր պարունակող խմորեղենի մեջ թխված ձվերի և կրեմի բաղադրատոմսերը, ինչպես 14-րդ դարի *«Քյուրի ձևը» (*«The Forme of Cury», պատրաստման ձև*)* թղթագլանում և 15-րդ դարի խոհարարական գրքերում, օրինակ՝ իտալական «Պատրաստման արվեստը» (*Libro de arte coquinaria*) գրքում, կոչվել են «Մսով քաստարդ» («*Crustard of Flessh*» կամ «*Crustade*»):

Ամերիկացի գրող և խոհարարության ուսուցիչ Ջեյմս Պետերսոն առաջին անգամ համտեսել է քիշը 1960-ականների վերջին և «համոզվել, որ դա ամենանրբաճաշակ և համեղ բանն է, որ երբևէ ճաշակել» է։ Նա գրել է, որ 1980-ականներին ամերիկյան քիշերում սկսել են ներառել բաղադրիչներ, որոնք «տարօրինակ և տհաճ» են, օրինակ՝ բրոկկոլին, և որ Բրյուս Ֆայրսթինի երգիծական գիրքը` *[[Իսկական տղամարդիկ քիշ չեն ուտում|«Իսկական տղամարդիկ չեն ուտում քիշ»]]* (1982 թ.) այս ճաշատեսակի «ծայրահեղ նվաստացում» է համարում, որ «խորդուբորդ և իրապես գյուղական ճաշատեսակը դարձել էր անպտուղ սնոբիզմի խորհրդանիշ։

## Տարատեսակներ
Քիշը սովորաբար կազմված է փխրուն խմորե (*pâte brisée*) կեղևից և ձու, կաթ և/կամ սերուցքից կազմված միջուկից։ Երբեմն շերտավոր խմոր է օգտագործվում։ Այն կարող է լցոնվել բանջարեղենով, մսով կամ ծովամթերքով և մատուցվել տաք, գոլ կամ սառը վիճակում։ Քիշի տեսակները բազմազան են.

Էլիզաբեթ Դեյվիդն իր *ֆրանսիական «Քաղաքային խոհարարություն» աշխատության* մեջ (1951) ներկայացրել է կարտոֆիլով քիշ (*quiche aux pommes de terre-)* բաղադրատոմսը, որում կեղև-պատյանը պատրաստվում է ոչ թե թխվածքաբլիթի խմորից, այլ կարտոֆիլի պյուրեից, ալյուրից և կարագից, իսկ միջուկը՝ կրեմ, գրույեր (Gruyère) պանիր և սխտոր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Quiche au saumon et aux épinards.jpg|Սաղմոնի և սպանախի քիշ
Պատկեր:Mushroom and leek quiche.jpg|Պրասով և սնկով քիշ
Պատկեր:Quiche de espinacas (Lhardy).JPG|Սպանախով քիշ
Պատկեր:Mini mushroom and cheddar quiches, 2007.jpg|Մինի քիշեր
Պատկեր:Quiche-almendras.jpg|Նուշով քիշ
Պատկեր:Quiche Neujahr.jpg|Ամանորյա քիշ լոլիկով
Պատկեր:Torta salata asparagi e gamberetti.jpeg|Ծնեբեկով քիշ
Պատկեր:Quiche.jpg|Միջերկրածովյան քիշ
Պատկեր:Quiche mit Bacon, Tomaten und Frühlinszwiebeln (4299825243).jpg|Բեկոնով, լոլիկով և սոխով քիշ
Պատկեր:Quiche de Lorraine.jpg|Քիշ լորեն


## Տես նաև
* Ֆրիտատա

## Ծանոթագրություններ

### Հղումներ
*
* 
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Թխվածքներ
Կատեգորիա:Կարկանդակներ
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ հավի ձվից
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի մշակույթ