Ապրիլյան հեղափոխություն Աֆղանստանում

**Ապրիլյան հեղափոխություն** (փուշտու՝ د ثور انقلاب‎, դարի՝ إنقلاب ثور ՝ Սաուրի հեղափոխություն), ռազմական հեղաշրջում (հեղափոխություն) Աֆղանստանի Հանրապետությունում 1978 թվականի ապրիլի 27-ին, որի հետևանքով երկրում հաստատվել է սոցիալիստական ​​խորհրդամետ կառավարություն և սկսվել քաղաքացիական պատերազմ։

## Պատճառներ և նախադրյալներ
1979 թվականին «Խաղաղության և սոցիալիզմի հիմնախնդիրները» ամսագրի հունվարյան համարում Աֆղանստանի Ժողովրդա-դեմոկրատական ​​կուսակցության (ԱԺԴԿ) անդամներից մեկը՝ Զերեյը, նախահեղափոխական իրավիճակը նկարագրում է հետևյալ կերպ․

Իր «Աֆղանստանի ողբերգությունն ու քաջությունը» գրքում Ա.Ա.Լյախովսկին նշում է․

Նույնն է նշում նաև պրոֆեսոր Ս. Մ. Մենշիկովը․ «1978 թվականի ապրիլին, երբ Աֆղանստանում ռազմական հեղաշրջման արդյունքում իշխանության եկան տեղական կոմունիստները, դա մեծ անակնկալ էր խորհրդային ղեկավարության համար։ Մեր հարաբերությունները տապալված ռեժիմի հետ վատ չէին, և թերևս այդ պատճառով աֆղան կոմունիստները չէին համաձայնեցնում իրենց գործողությունները Մոսկվայի հետ»։

## Ապրիլյան հեղափոխություն
1978 թվականի ապրիլի 17-ին ԱԺԴԿ-ի նշանավոր գործիչ, ընդդիմադիր «Փարչամ» թերթի նախկին գլխավոր խմբագիր Միր Աքբար Խայբարը գլխատվում է։ Ապրիլի 19-ին նրա հուղարկավորությունը վերածվում է ցույցի՝ ընդդեմ նախագահ Մուհամմեդ Դաուդի ռեժիմի (ըստ որոշ տեղեկությունների՝ դրան մասնակցել է մոտ 20 հազար մարդ), քանի որ խոսակցություններ կային սպանությանը Դաուդի գաղտնի ոստիկանության մասնակցության մասին, և այս ամենը  հանգեցնում է բախումների ցուցարարների և ոստիկանների միջև։

Դաուդը հրամայում է ձերբակալել ԱԺԴԿ առաջնորդներին։ Ապրիլի 26-ի գիշերը Նուր Մուհամմեդ Տարակին և Բաբրակ Կարմալը ձերբակալվում են։ Չորս ժամ անց բանտ է ուղարկվում արդեն տնային կալանքի տակ գտնվող Հաֆիզուլլահ Ամինը։ Ապրիլի 26-ի առավոտյան Քաբուլի բոլոր չորս թերթերը հանդես են գալիս կառավարության հաղորդագրությամբ, որում ասվում է. «Հաշվի առնելով Միր Աքբար Խայբարի հուղարկավորության ժամանակ տեղի ունեցած հայտարարությունները, ելույթները, կարգախոսները, կոչերը, գործողությունները և ինքնակառավարումը, կառավարությունը դրանք համարում է սադրիչ և հակասահմանադրական… Քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող և անվտանգության մարմինների կողմից ձերբակալված անձինք են ՝ Նուր Մուհամմեդ Տարակին, Բաբրակ Կարմալը, դոկտոր Շահ Վալին,Դաստագիր Փանջշիրին, Աբդուլ Հաքիմ Շարային, Հաֆիզուլլահ Ամինը, դոկտոր Զամիր Սաֆին: Նշված անձանց ձերբակալելիս նրանց բնակարաններից առգրավվել են հետաքրքրություն ներկայացնող փաստաթղթեր: Մի շարք այլ անձանց նկատմամբ ակտիվ որոնումները շարունակվում են»։

Սակայն Ամինն իր որդու օգնությամբ ԱԺԴԿ-ին հավատարիմ զորամասերին փոխանցում է զինված ապստամբություն սկսելու մասին դեռևս մարտին նախաատրաստված հրամանը։ Դրանից հետո զինված ուժերի շարքում ԱԺԴԿ-ի կողմնակիցները զինված գործողություններ են իրականացնում իշխանափոխության համար։

1978 թվականի ապրիլի 27-ին, առավոտյան ժամը 10-ի սահմաններում Քաբուլի փողոցներում տանկեր են հայտնվում։  Տանկերը շրջափակում են Արգ նախագահական պալատը։ Գեներալ Ա.Ա.Լյախովսկին իր գրքում գրում է․

Ասլամ Վաթանջարի հրամանատարությամբ տանկային ստորաբաժանումները գնդակոծում են Արգ թագավորական պալատը, որտեղ գտնվում էր Դաուդն իր ամբողջ ընտանիքով, հիմնական նախարարությունները, ուժային գերատեսչությունների շենքերը։ Աֆղան հրապարակախոս Ռազակ Մամունի խոսքով՝ տանկային ատրճանակից արձակված առաջին արկն օրվա կեսին հարվածել է երկրի պաշտպանության նախարարության շենքին։ Այս կրակոցով քանդվում է ռազմական նախարարության և Արգ նախագահական պալատի միջև կապը։

Ինքնաթիռները, որոնցից մեկը ղեկավարում էր ապագա ականավոր քաղաքական գործիչը, այն ժամանակ ավագ սերժանտ Ս. Գուլաբզոյը, «ակրոբատիկ» հարված են հասցնում պալատի գլխավոր շենքին։ Դաուդին հավատարիմ 7-րդ դիվիզիան փորձում է մարտով ներխուժել մայրաքաղաք, բայց ցրվում է ապստամբների օդային հարձակումներով։ Արգի պաշարումը շարունակվում էր ամբողջ գիշեր: Ռմբակոծության ու հրետակոծության ենթարկված պալատը հաջորդ առավոտյան ընկնում է։ Իմամուդդինի գլխավորությամբ մի խումբ զինվորականներ ներխուժում են շենք։ Նախագահն ու նրա ամբողջ ընտանիքը սպանվում են: Նույն ժամանակահատվածում ճնշում է գործադրվում նաև կառավարության զորքերի նկատմամբ։ Ա. Կադիրը և Մ. Վաթանջարը ապրիլի 27-ի երեկոյան ռադիոյով հայտարարում են «Սաուրի հեղափոխության» մասին («Սաուր»-ը դարի լեզվով պարսկական օրացույցի երկրորդ ամսվա անվանումն է։ ԱԺԴԿ-ի առաջնորդներ Տարակին, Կարմալը և ուրիշներ ազատ են արձակվում բանտից։ Աֆղանստանը հռչակվում է Աֆղանստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետություն (ԱԴՀ): Պետության ղեկավար և վարչապետ է դառնում Նուր Մուհամմեդ Տարակին, նրա տեղակալը՝ Բաբրակ Կարմալը, իսկ Հաֆիզուլլահ Ամինը՝ վարչապետի առաջին տեղակալն ու արտաքին գործերի նախարարը։

## Արդյունքներ և բնույթ
Ապրիլյան հեղափոխությունը կոմունիստական ​​էր (հակակղերական, հակաֆեոդալական, հակակապիտալիստական ​​և ծայրահեղական)։ Ձևականորեն սոցիալիզմը որպես պետական ​​համակարգ հաստատվեց Աֆղանստանում, բայց նոր կառավարության՝ ուժով ԽՍՀՄ-ից կրկնօրինակված ռազմավարություն իրականացնելու փորձերը՝ անտեսելով տեղական առանձնահատկությունները, հանգեցրին իշխանության դեմ ընդդիմության ի հայտ գալուն, որի դեմ պայքարելու համար հետագայում ներդրվեց խորհրդային զորքերի կոնտինգենտը։
մինի|Քաբուլում գտնվող ռազմական տեխնիկան հեղափոխության հաջորդ օրը
Կարծիք կա, որ Հեղափոխական խորհրդի գլխավորությամբ գործող ԱԺԴԿ-ի նոր կառավարությունը չի վայելել մասսաների աջակցությունը։ Այդ պատճառով շուտով հայտարարվեց և իրականացվեց մի դոկտրին, որը ենթադրում էր պայքար ցանկացած քաղաքական այլախոհության դեմ՝ լինի կուսակցության ներսում, թե դրսում։ Աֆղանստանում առաջին կոմունիստ առաջնորդ Նուր Մուհամմեդ Տարակին ձերբակալվել է, իսկ ավելի ուշ՝ սպանվել Հաֆիզուլլահ Ամինի կողմից։ Վերջինս հայտնի էր իր ազատատենչ և ազգայնական հայացքներով, ինչպես նաև շատերի կողմից դիտվում էր որպես անողոք առաջնորդ: Նա մեղադրվում էր տասնյակ հազարավոր աֆղան խաղաղ բնակիչների սպանության մեջ, որոնք բանտարկված էին Փուլի-Չարխիում և այլ բանտերում։ Անհերքելի է, որ Փուլի-Չարխիում 27000 քաղբանտարկյալներ մահապատժի են ենթարկվել։

Գեներալ Լև Գորելովը, ով 1975-1979 թվականներին ծառայել է որպես Աֆղանստանի զինված ուժերի գլխավոր ռազմական խորհրդական, հետագայում դա գնահատել է այսպես․ «Ընդհանուր առմամբ, դա ոչ թե հեղափոխություն էր, այլ ավելի շուտ՝ սպայական կազմի, բանակի կողմից իրականացված հեղաշրջում»։

Աֆղանստանի մշակույթի և տեղեկատվության նախարար Սայիդ Մահդում Ռահինի (2010) խոսքով, 1978 թվականի հեղաշրջումը մի քանի տասնամյակ կանգնեցրեց երկրում ժողովրդավարության զարգացման գործընթացը։

Ապրիլյան հեղափոխության օրը ներկայումս Աֆղանստանում ընդունված չէ տոնել: Դրա փոխարեն, հաջորդ օրը՝ ջիհադի ընթացքում, նշվում է աֆղան ժողովրդի հաղթանակի օրը,  (1992 թվականին Խորհրդային կառավարության տապալման տարելիցը):

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ

* История Апрельской революции
* Александр Майоров. Правда об Афганской войне

Կատեգորիա:1978 Աֆղանստանում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի պատմություն