Օսմանյան կայսրության կազմավորում

**Օսմանյան կայսրության կազմավորում,** ժամանակաշրջան, որը սկսվել է մոտ 1307 թվականին Իկոնիայի սուլթանության փլուզումից մինչև 1453 թվականի մայիսի 29-ին Կոստանդնուպոլսի անկումը։

Օսմանյան պետության աճը կապված է Բյուզանդական կայսրության անկման հետ, որը իշխանության փոփոխություն է կատարել բացառիկ քրիստոնեական եվրոպական հասարակությունից դեպի իսլամական ազդեցություն: Այս շրջանի սկիզբը բնութագրվում էր բյուզանդա-օսմանյան պատերազմներով, որոնք տևել են մեկուկես դար։ Այդ ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը վերահսկողություն է ձեռք բերել ինչպես Անատոլիայի, այնպես էլ Բալկանյան թերակղզու վրա։ 

Անատոլիական բեյլիքների հաստատումից անմիջապես հետո որոշ թյուրքական իշխանություններ միավորվել են օսմանցիների հետ Բյուզանդիայի դեմ։ 

Սելջուկ թուրքերը աստիճանաբար շարժվում էին Կենտրոնական Ասիայից դեպի արևմուտք, մինչդեռ Բյուզանդիան թուլանում էր ներքին կռիվներով և Արաբական խալիֆայության հետ հաճախակի պատերազմներով: 1071 թվականին բյուզանդական բանակի նկատմամբ Մանազկերտի ճակատամարտում տարած հաղթանակից հետո նրանք սկսել են գործնականում անարգել բնակություն հաստատել Անատոլիայում։ 11-րդ դարի վերջին Անատոլիայի կենտրոնում ձևավորվել է Իկոնյան սուլթանությունը, մոտավորապես նույն ժամանակ Հյուսիսային և Կենտրոնական Փոքր Ասիայում էր գտնվում Դանեշմանդի ամիրայություն, Էրզրումի շրջանում իշխում էին Սալթուկիդները, Էրզինջանում՝ Մենգջուկները, Դիարբեքիրում՝ Ինալոգուլարները։ 

Հաջորդ դարի ընթացքում սելջուկները գրավել են իրենց թույլ հարևանների տարածքները, իսկ 1176 թվականին Իկոնյան սուլթան Քըլըչ-Արսլան II-ը Միրիոկեֆալոնի ճակատամարտում ամբողջությամբ ջախջախել է բյուզանդական կայսր Մանուիլ I Կոմնենոսի բանակը, որից հետո սելջուկները սկսել են շարժվել դեպի ափեր 13-րդ դարի առաջին կեսին արևելքից սելջուկների վրա հարձակվել են մոնղոլները։ 

1243 թվականին Քյոսե-դաղի ճակատամարտից հետո իկոնյան սուլթան Քեյ-Խոսրով II ը դարձել է մոնղոլական խանի վասալը, իսկ հետագայում՝ իլհանների՝ Իրանի Հուլագուիդների տոհմից։ Վերջին անկախ սուլթան Քեյ-Խոսրով II-ի որդիները սկսել են վիճարկել իրենց ժառանգությունը տարբեր թյուրքական և մոնղոլական խմբավորումների աջակցությամբ, ինչի արդյունքում Փոքր Ասիան վերածվել է մրցակից բեյությունների կոնգլոմերատի։ Դրանցից մեկը Օսմանյան բեյությունն էր։

## Օսման I-ի կառավարման շրջան
thumb|Օսմանյան բեյությունը Օսման I-ի կառավարման շրջանում
Օսմանցիների մասին առաջին տեղեկությունները թվագրվում են 14-րդ դարի սկզբին։  Ըստ բյուզանդական աղբյուրների տեղեկությունների՝ 1301 թվականին տեղի է ունեցել առաջին ռազմական բախումը Բյուզանդիայի բանակի և այն ժամանակ Օսմանյան բեյությանը ստեղծած Օղուզ ցեղի առաջնորդ Օսման I Ղազիի գլխավորած բանակի միջև, որը դրանից քիչ առաջ գրավել էր հունական Ինեգել ամրոցը։ 

Այս հաղթանակից հետո անհնար է դարձել անտեսել օսմաններին։ Բյուզանդական կայսր Անդրոնիկոս II Պալեոլոգոսը, ձգտելով հուսալի դաշինք ստեղծել աճող սպառնալիքի դեմ, իր տան արքայադուստրերից մեկին առաջարկել է որպես կին Օսմանի անվանական սյուզերենին, այն է՝ պարսկական Հուլագուիդ պետության տիրակալ Ղազան Խանին, իսկ հետո՝ Ղազանի մահից հետո, նրա եղբորը՝ Օլջեյթին։ 

Այնուամենայնիվ, մարդկանց և զենքի ակնկալվող օգնությունը երբեք չի եղել, և 1303-1304 թվականներին Անդրոնիկոսը վարձել է իսպանացի խաչակիր արկածախնդիրներին «կատալոնական ընկերությունից»՝ իր ունեցվածքը թուրքերի հետագա հարձակումից պաշտպանելու համար։ Ինչպես վարձկան ջոկատների մեծ մասը, կատալոնացիները գործում էին իրենց հայեցողությամբ՝ կոչ անելով թյուրքական մարտիկներին (չնայած պարտադիր չէ, որ օսմանցիներին) միանալ իրենց Դարդանելի նեղուցի եվրոպական կողմում։ Միայն Բյուզանդական կայսրության և Սերբական թագավորության միջև դաշինքը խոչընդոտել է թուրք-կատալոնական հարձակմանը։ 

Օսման I-ը, ըստ երևույթին, մահացել է Բուրսա բյուզանդական ամրոցի բազմամյա պաշարման ժամանակ 1323-1324 թվականներին՝ իր ժառանգ Օրհանին թողնելով զգալի տարածք Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևմուտքում։

## Օրհան I-ի գահակալություն
thumb|250px|Օսմանյան տարածքի աճը Օրհան I-ի օրոք
Օրհան I-ը, ժառանգելով Օսմանյան բեյությունը, մայրաքաղաքը Սեգյուտից տեղափոխել է նոր գրավված Բուրսա։ Մարոկկացի ճանապարհորդ Իբն Բատուտան հայտնում է, որ Օրհանը մի քանի թուրք առաջնորդներից ամենակարեւորն ու հարուստն էր, որոնց արքունիքները նա այցելել էր 1330-1332 թվականներին Փոքր Ասիայում գտնվելու ժամանակ։ Բյուզանդիայում կայսր Անդրոնիկոս III-ի մահից հետո սկսվել է քաղաքացիական պատերազմ։ 

Օրհան I-ը և Այդինի Էմիր Ումուր բեյը դաշինք են կնքել Անդրոնիկոսի որդու ռեգենտ Հովհաննես VI Կանտակուզինի հետ, և Օրհանը 1346 թվականին ամուսնացել է նրա դստեր՝ Թեոդորայի հետ։ 1350 թվականին սկսվել է Վենետո-ջենովական հերթական պատերազմը, որի առարկան Սև ծովում շահութաբեր առևտրի վերահսկումն էր։ Օրհան I-ը ստանձնել է Ջենովայի կողմը՝ սնունդ մատակարարելով ինչպես նրա նավատորմին, այնպես էլ Գալատարիայի առևտրային գաղութին, իսկ 1352 թվականին նա պայմանագիր է կնքել իր դաշնակիցների հետ։ Նրա զորքերը նաև օգնել են ջենովացիներին, երբ Գալատարիան հարձակվել է վենետիկյան և բյուզանդական զորքերի վրա։ 

1352 թվականին Հովհաննես IV Կանտակուզինի հրավերով վարձկան զինվորների ջոկատը, որը տարեգրություններում կոչվում էր «թուրքեր», տեղակայվել է Դարդանելի հյուսիսային ափին գտնվող բյուզանդական Ցիմպ ամրոցում։ Շուտով այդ «թուրքերը» հավատարմության երդում են տվել Օրհանի որդի Սուլեյման փաշային, և օսմանները ձեռք են բերել Բալկաններում առաջին հենակետը։ 

1354 թվականին տեղի է ունեցել երկրաշարժ, որը քանդել է Գելիբոլուի պատերը և ավերակների վերածել Մարմարա ծովի հյուսիս-արևմտյան ափին գտնվող մի շարք այլ քաղաքներ։ Բյուզանդական ուժերի այս թուլացումը թույլ է տվել օսմաններին ընդլայնել իրենց ներկայությունը Եվրոպայում: Բյուզանդական կայսր Հովհաննես V Պալեոլոգոսը, որը Օրհանի որդին էր, հանձնել է իր դստերը՝ Իրինային, հուսալով, որ Խալիլը կհաջորդի իր հորը, և բյուզանդական և օսմանյան տարածքները կմիավորվեն: 

Օսմանյան համակարգում, որտեղ բոլոր որդիները տեսականորեն հավասար հնարավորություններ ունեին գահաժառանգության համար, նման հնարավորություն կար։ Սակայն ծրագիրը ձախողվել է, քանի որ հոր տեղը զբաղեցրել է Խալիլի ավագ եղբայրը՝ Մուրադը, որին հայրը դարձրել է Թրակիայի սահմանին գլխավոր հրամանատար և որը նվաճել է Հարավային Թրակիայի հողերը հոր կենդանության օրոք։

## Մուրադ I-ի գահակալություն
Մուրադ I-ը, հոր մահից հետո մնալով Ռումելիայում (Օսմանյան ունեցվածքի եվրոպական մաս), իր մայրաքաղաքը դարձրել է Էդիրնեն։ Բյուզանդիայի կայսր Հովհաննես V Պալեոլոգոսը ստիպված էր ստորացուցիչ պայմանագիր կնքել թուրքերի հետ, որը տասը տարի անց երկիրը փաստացի վերածել է  թուրքերի վասալի։ Հարավային Բալկանների սլավոնական կառավարիչները, վտանգ զգալով օսմանցիների կողմից, միավորվել են բանակ դուրս բերելու համար, բայց 1371 թվականին նրանք ջախջախվել են Մարիցա գետի վրա, որից հետո վերացվել են օսմանցիների Մակեդոնիա առաջխաղացման բոլոր խոչընդոտները: 

1373 թվականին Մուրադի դեմ հանդես է եկել նրա որդին՝ Սավջին, որը բյուզանդական գահի ժառանգ Անդրոնիկոս IV-ի հետ միասին 1376 թվականին գրավել է Կոստանդնուպոլիսը և վտարել Հովհաննես V կայսրին: Մուրադն անձամբ ճնշել է այս ապստամբությունը՝ պաշարելով իր որդուն Թրակիայում: Սավջին գերեվարվել և հանձնվել է տանջալի մահապատժի։ Հովհաննես V-ը, ազատվելով կալանքից, սուլթանական զորքերի օգնությամբ վերադարձրել է Կոստանդնուպոլիսը և խստորեն պատժել իր որդուն։

1380-ական թվականներին Մուրադը շարունակել է հարձակումը դեպի արևմուտք։ 1385 թվականին նա վերցրել է Սոֆիան, իսկ 1386 թվականին՝ Նիշը։ Փոքր Ասիայում պետության տարածքը ընդլայնվել է մինչև Թոքաթ: Մի քանի բեյություններ միավորվել են Կարամանի գլխավորած հակաօսմանյան կոալիցիայի մեջ, բայց պարտվել են Քոնիայում 1386 թվականին։ 1389 թվականին թուրքական բանակը Մուրադի և նրա որդի Բայազիդի հրամանատարությամբ Կոսովոյի ճակատամարտում ջախջախել է սերբ և բոսնիացի կառավարիչների կոալիցիան, թեև ինքը՝ Մուրադը, զոհվել է։ Օսմանյան կայսրության գահը ժառանգել է Մուրադի որդին՝ Բայազիդ I-ը։

## Բայազիդ I-ի գահակալություն
Բայազիդը դաժանորեն վրեժ է լուծել լուծեց իր հոր սպանության համար՝ ոչնչացնելով Կոսովոյի դաշտում գտնվող սերբական ազնվականության մեծ մասը: Ճակատամարտում զոհված սերբ իշխան Լազարի որդի և ժառանգ Ստեֆան Վուլկովիչի հետ սուլթանը դաշինք է կնքել, որով Սերբիան դարձել է Օսմանյան կայսրության վասալը։ Ստեֆանը, իր հոր արտոնությունները պահպանելու դիմաց, պարտավորվել է տուրք մատուցել արծաթի հանքերից և սուլթանի առաջին իսկ պահանջով սերբական զորքեր տրամադրել օսմաններին։ Ստեփանոսի քույրը և Լազարի դուստրը՝ Օլիվերը, ամուսնացել են Բայազիդի հետ։ 

Մինչ Օսմանյան զորքերը գտնվում էին Եվրոպայում, անատոլիական փոքր բեյությունները փորձել են վերադարձնել օսմանցիների կողմից իրենցից խլված տարածքների վերահսկողությունը։ Բայց 1389-1390 թվականների ձմռանը Բայազիդը զորքեր է տեղափոխել Անատոլիա և արագ արշավ անցկացրել՝ նվաճելով արևմտյան բեյությունները՝ Այդինը, Սարուխանը, Հերմիանը, Մենթեշեն և Համիդը։ Այսպիսով, առաջին անգամ օսմանցիները դուրս են եկել Էգեյան և Միջերկրական ծովերի ափեր, նրանց պետությունն առաջին քայլերն է արել դեպի ծովային տերության կարգավիճակ։ Օսմանյան նորաստեղծ նավատորմը ավերել է Քիոս կղզին, արշավել Ատտիկայի ափեր և փորձել կազմակերպել Էգեյան ծովում գտնվող այլ կղզիների առևտրային շրջափակումը։  Այնուամենայնիվ, որպես ծովագնացներ, օսմանցիները դեռ ոչ մի համեմատության չեն գնացել Ջենովայի և Վենետիկի իտալական հանրապետությունների ներկայացուցիչների հետ։ 

1390 թվականին Բայազիդը տիրել է Քոնիային՝ Կարաման խոշոր բեյության մայրաքաղաքին։ Մեկ տարի անց Կարաման բեյ Ալա ադ-Դին Իբն Խալիլը վերսկսել է պատերազմը Բայազիդի դեմ, բայց ջախջախվել, գերեվարվել և մահապատժի ենթարկվել: Քարամանին հաջորդեցին Կայսերիի, Սիվասի և Հյուսիսային Կաստամոնու էմիրության նվաճումները օսմաններին հնարավորություն է տվել մուտք գործել Սև ծովի Սինոպ նավահանգիստ: Անատոլիայի մեծ մասն այդ ժամանակ արդեն գտնվում էր Բայազիդի իշխանության տակ։ 1393 թվականին, ամրապնդելով իր իշխանությունը Անատոլիայում, Բայազիդը շարունակել է իր նվաճումները Բալկանյան թերակղզում։ Այդ ժամանակ օսմանցիները լրջորեն վատթարացնում էին հարաբերությունները Հունգարիայի հետ, որի թագավորը՝ Սիգիզմունդը, դարձել է նրանց գլխավոր թշնամին։ 

Բայազիդը 1390 թվականից պարբերաբար արշավանքներ է նախաձեռնել Հարավային Հունգարիայի վրա և նրա սահմաններից դուրս, Կենտրոնական Եվրոպայում աճող Օսմանյան կայսրությունը սկսեց ընկալվել որպես լուրջ սպառնալիք: Վալախիան, որը ձգտում էր ազատվել հունգարացիների իշխանությունից, դարձել է թուրքերի դաշնակիցը։ Սիգիզմունդ թագավորը Բայազիդից պահանջել է չմիջամտել հունգարական հովանավորության տակ գտնվող Բուլղարիայի գործերին, ինչը սուլթանը մերժել է։ 

Սիգիզմունդը ձգտում էր ամրապնդել իր ազդեցությունը օսմանա-հունգարական սահմանի փոքր պետություններում՝ այդպիսով խոչընդոտ ստեղծելով թուրք զավթիչների ճանապարհին։ Թագավորը ներխուժել է Բուլղարիա և վերցրել Դանուբի Նիկոպոլ ամրոցը, բայց շուտով թողել է այն, երբ նրա դեմ դուրս է եկել թուրքական մեծ զորքը։

Բայազիդի բանակը 1393 թվականին տիրել է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Տերնովո քաղաքին։ Բուլղարիայի թագավոր Հովհաննես Շիշմանը, որը Մուրադի օրոք օսմանցիների վասալն էր, գերեվարվել և սպանվել է 1395 թվականին։ Բուլղարիան վերջնականապես կորցրել է իր անկախությունը և դարձել Օսմանյան կայսրության նահանգ։ 1394 թվականին թուրքերը ներխուժել են Վալախիա և հունգարացի իշխանամետ Միրչային փոխարինել են իրենց վասալ Վլադով, որին կարճ ժամանակ անց հունգարացիները հեռացրել են։ Բուլղարիան և Վալախիան պետք է հզոր պատնեշ դառնային Հունգարիայի դեմ։ 

1391 թվականին Բյուզանդիայի գահ է բարձրացել նոր կայսր՝ Մանուել II Պալեոլոգոսը։ Սուլթանը շուտով կայսրից պահանջել է ավելի մեծ տուրք, վասալային կախվածության երկարացում և Կոստանդնուպոլսում դատավորի (քադի) պաշտոնի ստեղծում մուսուլմանական բնակչության կարիքների համար: Այս պահանջներն ամրապնդելու համար Բայազիդը քաղաքի պարիսպների մոտ թուրքական զորքեր է տեղակայել, որոնք ճանապարհին սպանում կամ ստրկացնում էր թրակիացի քրիստոնյա հույներին։

1393 թվականին Բոսֆորի ասիական ափին օսմանցիները սկսել են կառուցել Անադոլուհիսար ամրոցը։ Յոթամսյա պաշարումից հետո Մանուելն ընդունել է սուլթանի պահանջները, բայց պայմաններն էլ ավելի են խստացել։ Կոստանդնուպոլսում Իսլամական դատարանի ստեղծումից բացի, քաղաքում տեղակայված էր նաև վեցհազարերորդ Օսմանյան կայազորը և քաղաքի մի ամբողջ թաղամաս առանձնանում էր մուսուլման վերաբնակիչների համար: 1394 թվականին թուրքերը ներխուժել են Հունաստան, գրավել Թեսալիայի կարևոր հենակետերը և շարունակել արշավանքը դեպի Մորեա։ Բոսնիայի մեծ մասը գրավվել է։ Ալբանիայի նվաճումը ձգձգվել է։

1396 թվականին Հունգարիայի թագավոր Սիգիզմունդը կազմակերպել է խաչակրաց արշավանք օսմանցիների դեմ, սակայն եվրոպական միացյալ բանակը ամբողջությամբ ջախջախվել է Նիկոպոլի ճակատամարտում։ Խաչակիրների պարտությունից հետո սուլթանը միացրել է դաշնակցի՝ Վիդինի թագավոր Իվան Սրացիմիրի ունեցվածքը՝ դրանով իսկ միավորելով բուլղարական բոլոր հողերը իր իշխանության ներքո։ Քրիստոնեական բանակը ջախջախելուց հետո Բայազիդը վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Բյուզանդական մայրաքաղաքը պաշարման մեջ է եղել վեց տարի, կայսր Մանուել II-ը ապարդյուն օգնություն է փնտրել եվրոպական տիրակալներից, իսկ բյուզանդացիները իջել են պատերից և հանձնվել օսմաններին, գանձարանը դատարկվել է և քաղաքի հանձնումը ավելի քան իրատեսական է դարձել։ 

Կոստանդնուպոլսի համար փրկիչ էր Թամերլանի արշավանքը։ Նրա դեսպանները հասել են Բայազիդի արքունիք՝ պահանջելով հնազանդվել։ Հպարտությամբ ու պատրանքներով լցված սուլթանը, որն ակնհայտորեն թերագնահատել է իր մրցակցին, պատասխանել է վիրավորանքով և կոչ արել Թամերլանին հանդիպել մարտի դաշտում։ Շուտով թյուրքական հսկայական բանակը ներխուժել է Փոքր Ասիա։ Թամերլանը գրավել է Սիվաս ամրոցը, բայց չի մտել Անատոլիայի խորքը, այլ իրականացրել է Հալեպի, Դամասկոսի և Բաղդադի գրավման։ 1401 թվականի աշնանը Թամերլանի բանակը վերադարձել է Փոքր Ասիայի սահմանները և մնաց ձմեռելու։ 1402 թվականի ամռանը, երբ թյուրքական զորքերը շարժվեցին հարձակման, Բայազիդը վերացրել է պաշարումը Կոստանդնուպոլսից և զորքերը տեղափոխել Ասիա։ Անգորայի ճակատամարտում Օսմանյան զորքերն ամբողջությամբ ջախջախվել են, իսկ Բայազիդը գերեվարվել է։

## Միջթագավորություն
Բայազիդի գերությունից հետո (որը մահացել է գերության մեջ 1403 թվականին) իշխանության համար պայքար է սկսվել նրա որդիների միջև։ 1413 թվականին հաղթող է դարձել որդիներից ամենաերիտասարդը՝ Մեհմեդը։

## Մեհմեդ I-ի գահակալություն
Սուլթան Մեհմեդ I-ի առաջին մտահոգությունը Փոքր Ասիայի տարբեր Էմիրությունների հավատարմության նվաճումն էր, որոնք նրան ռազմական աջակցություն էին ցուցաբերում, բայց չէին ցանկանում հրաժարվել 1402 թվականին Թամերլանի հաղթանակի արդյունքում ձեռք բերված անկախությունից: Մեհմեդը հատկապես վճռական դիմադրության է հանդիպել Քարամանի և Էմիր Այդինի կողմից։ Էմիր Այդինի բերդը, ի վերջո, հաջողվել է գրավվել դաշնակիցների օգնությամբ։

Մի քանի տարվա ընթացքում սուլթան Մեհմեդը մեծ մասամբ վերադարձրել է օսմանյան նախկին ունեցվածքը Փոքր Ասիայում, և կայսր Մանուելը հայտնաբերել է, որ իր դիրքերը նույնքան թուլացել են: Օսմանյան տան ներսում տարաձայնությունները սատարելու վերջին հուսահատ փորձի ժամանակ նա իր մոտ պահվող Օրհանին (Բայազիդի թոռանը) ուղարկել է Վալախիա, սակայն Մեհմեդը հաղթել է իր հակառակորդներին, և երբ Օրհանը և Այդինի Էմիրը փախել են Թեսաղոնիկես, բյուզանդական կայսրը ստիպված է եղել պարտավորվել նրանց պահել Մեհմեդի ողջ կյանքի ընթացքում։ 

Բեդրեդիանի վերջին շեյխի անկումով Մեհմեդը վերադարձել է Ասիա, որպեսզի նորից կարողանա գրավել Կարամանների պետությունը։ Բայց Կարամանները չեն համաձայնում ընդունել վասալ դառալը և Մեհմեդը ստիպված է լինում բաց թողնել

Ճնշելով Շեյխ Բեդրեդինի ապստամբությունը՝ Մեհմեդը վերադարձել է Փոքր Ասիա՝ կրկին փորձելու տիրանալ Կարամանյանների պետությանը։ Բայց Կարամանը դարձել է մամլուքների վասալը, և Մեհմեդը ստիպված է եղել նահանջել: Այնուամենայնիվ, նա կարողացել է միացնել Իսֆենդիարոգուլարայի ունեցվածքը Կենտրոնական Փոքր Ասիայի հյուսիսում և ստիպել Վալախի Միրչային տուրք մատուցել իրեն։

## Մուրադ II-ի գահակալություն
Մուրադ II-ը ստիպված էր պայքարել մի քանի թեկնածուների հետ, նախքան նա կկարողանար հաստատվել գահին, իսկ հետո նա, ինչպես իր հայրը, ստիպված էր երկար ժամանակ վերականգնել պետությունը: Միևնույն ժամանակ սրվել էին հարաբերությունները Վենետիկի հետ, որին Բյուզանդիան հանձնել է Թեսաղոնիկեին։ Կանխատեսելով նոր հակաօսմանյան միության հնարավորությունը՝ 1425 թվականին Մուրադը հարձակվել է Սերբիայի վրա, իսկ 1426 թվականին՝ Վալախիայի վրա՝ խաչ քաշելով Վենետիկի ցանկացած հույսերի վրա՝ այս պետություններից օգնություն ստանալու համար։  Օսմանյան վասալ, սերբ տիրակալ Ստեֆան Լազարևիչի մահից հետո հունգարացիները գրավել են Բելգրադը, իսկ օսմանցիները՝ Գոլուբեչը, ինչի արդյունքում հունգարական և օսմանյան սահմանները մոտեցել են միմյանց։ 1430 թվականին վերցնելով Թեսաղոնիկեին՝ Մուրադը պայմանագիր է կնքել Վենետիկի հետ։ 1431 թվականին Մուրադը զորքերի հետ առաջ է քաշվել Ալբանիայում Հունգարիայի հավակնություններին դիմակայելու համար։ 

Տեսնելով, որ օսմանցիները Բալկաններում այդքան հեռու են գնացել Կարամանի ամիր Իբրահիմ բեյը հարձակվել է Փոքր Ասիայի իրենց տարածքների վրա։ Մի քանի տարվա պայքարը Մուրադին որոշ նվաճումներ է բերել Կարաման պետության արևմուտքում։

1441 թվականին գերմանական, լեհական և ալբանական ուժերը միացել են Օսմանյան կայսրության հակառակորդների միությանը, որն ի սկզբանե ներառում էր Հունգարիան, Սերբիան և Կարամանը։ 1441-1444 թվականներին խաչակիրների զորքերը Տրանսիլվանիայի նահանգապետ Յանոշ Հունյադիի հրամանատարությամբ հաջող արշավ են իրականացրել թուրքերի դեմ․ 1443 թվականին քրիստոնյաները գրավել են Նիշը և Սոֆիան։ 1444 թվականի հունիսի 12-ին Էդիրնեում Մուրադը Հունգարիայի թագավոր Վլադիսլավ III-ի հետ կնքել է հաշտության պայմանագիր, որով թուրքերը ճանաչում էին Հունգարիայի հետ սահմանակից սերբական հողերի անկախությունը։  Միևնույն ժամանակ Մուրադը գահը հանձնել է իր 12-ամյա որդուն՝ Մեհմեդին, որոշելով հեռանալ պետական գործերից։ Օգտվելով Օսմանյան կայսրությունում իշխանության թուլացումից՝ հունգարացիները խախտել են խաղաղությունը և ներխուժել Բուլղարիա։ Մուրադը, որդու խնդրանքով ղեկավարելով բանակը, ջենովացիների օգնությամբ մեծ ուժեր է տեղափոխել Ասիայից Ռումելիա և ամբողջությամբ ջախջախել Վառնայի մոտ գտնվող Հունյադիի գլխավորած քրիստոնեական բանակը

Ենիչերիների ապստամբությունը և Ալբանիայում Գեորգ Կաստրիոտ Սկանդերբեգի հայտնվելը ստիպել են Մուրադին 1446 թվականին վերադառնալ թուրքական գահ։ Շուտով թուրքերը գրավել են Մորեան և հարձակողական գործողություններ սկսել Ալբանիայում։ 1448 թվականի հոկտեմբերին տեղի է ունեցել Կոսովոյի դաշտի ճակատամարտը, որում 50-հազարանոց օսմանյան բանակը դիմագրավել է Հունյադիի հրամանատարությամբ խաչակիրներին։ Եռօրյա կատաղի ճակատամարտն ավարտվել է Մուրադի լիակատար հաղթանակով և վճռել բալկանյան ժողովուրդների ճակատագիրը. մի քանի դար նրանք հայտնվել են թուրքերի տիրապետության տակ։ 1449 և 1450 թվականներին Մուրադը երկու արշավ է կատարել դեպի Ալբանիա, որոնք զգալի հաջողություններ չեն բերել։

## Մեհմեդ II-ի գահակալություն․ Կոստանդնուպոլսի նվաճում

1451 թվականին հոր մահից հետո Մեհմեդ II-ը սպանել է միակ ողջ մնացած եղբորը և զբաղվել սահմանների ամրապնդմամբ. երկարաձգել է իր հոր պայմանագիրը սերբ բռնակալ Գեորգի Բրանկովիչի հետ, երեք տարվա պայմանագիր է կնքել Յանոշ Հունյադիի հետ, հաստատել է Վենետիկի հետ 1446 թվականի համաձայնագիրը, արշավ անցկացրել Կարամանի դեմ՝ թույլ չտալով վերջինիս ամիրին աջակցել Փոքր Ասիայի տարածքների նկատմամբ իշխանության հավակնորդներին, որոնք ոչ այնքան վաղուց մաս էին կազմում օսմանների պետությանը։ 

1451-1452 թվականներին Մեհմեդ II-ը Եվրոպական ափին գտնվող Բոսֆորի ամենանեղ տեղում կառուցել է Ռումելիհիսար ամրոցը։ Ամրոցի շինարարությունն ավարտվելուն պես սուլթանը վերադարձավ Էդիրնե՝ պաշարման վերջին նախապատրաստություններին հետևելու համար, այնուհետև 80 հազարերորդ զորքով դուրս է եկել Կոստանդնուպոլիս։ Ապրիլի 5-ին քաղաքը պաշարվել է, իսկ 1453 թվականի մայիսի 29-ին ընկել։  Կոստանդնուպոլիսը դարձել է նոր մայրաքաղաք՝ դրանով նշանավորելով Օսմանյան կայսրության պատմության նոր փուլը։

## Օսմանյան կայսրության հիմնադրման լեգենդ
15-րդ դարի վերջի աղբյուրներում նկարագրված ավանդության համաձայն՝ Օսմանյան կայսրությունն իր հիմնադրի՝ Օսման I-ի երազում է հայտնվել մոտ 1299 թվականին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Osman_Gazi2.jpg|Օսման I
Պատկեր:Orhan_Gazi.jpg|Օրհան
Պատկեր:Murat_Hüdavendigar.jpg|Մուրադ I
Պատկեր:YıldırımBayezit4.jpg|Բայազիդ I
Պատկեր:Mehmed_I.jpg|Մեհմեդ I
Պատկեր:II._Murat.jpg|Մուրադ II
Պատկեր:Bellini,_Gentile_-_Sultan_Mehmet_II.jpg|Մեհմեդ II


## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:15-րդ դարն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Թյուրքական արքայատոհմեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի