Մեծ ութնյակ

**Մեծ ութնյակ** (**Մ8**), **Ութի խումբ** (), աշխարհի առաջատար տնտեսությամբ 8 երկրների համաժողով է։ Մեծ ութնյակի կազմում ընդգրկված են Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Իտալիան, Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ն, Կանադան, Ֆրանսիան, Ճապոնիան։

*Մեծ ութնյակը* միջազգային կազմակերպություն չէ, նրա ձևավորումը պայմանավորված չէ միջազգային պայմանագրով, չունի կանոնադրություն ու քարտուղարություն։ Ութնյակի որոշումները պարտադիր չեն։ Որպես կանոն՝ համաժողովի մասնակիցները համաձայնեցնում են իրենց գործողությունները որևէ հարցի շուրջ կամ միջազգային կյանքի այլ մասնակիցներին որոշ երաշխավորումներ են ներկայացնում այս կամ այն հարցի վերաբերյալ։

## Անվանում
«Մեծ ութնյակ» տերմինը ռուսերեն «Большая восьмёрка» անվան թարգմանությունն է։ Համաժողովի ռուսերեն անվանումը կազմվել է «Большая семёрка» տերմինի համաբանությամբ։ Վերջինս մամուլում տարածում է ստացել G7 հապավումը սխալ բացելու հետևանքով. այն ընկալվել է որպես «Great Seven» («Մեծ յոթնյակ»), այնինչ իրականում այդ հապավումը նշանակում է «Group of Seven» («յոթի խումբ»)։

## «Մեծ յոթնյակի» անդամներ (2017 թվականի հուլիսի 10-ի դրությամբ)

## Պատմություն
1975 թվականի նոյեմբերի 15-17-ը Ռամբույ պալատում տեղի է ունենում Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԳԴՀ-ի, Իտալիայի ու Ճապոնիայի ղեկավարների հանդիպում, որով սկիզբ դրվեց *Մեծ վեցնյակին* (G6) (1970-ականների սկզբից նման հանդիպումներ տեղի էին ունենում ֆինանսների նախարարների մակարդակում)։ 1976 թվականին վեցնյակը վերածվեց յոթնյակի՝ իր կազմի մեջ ընդունելով Կանադային, իսկ 1991-2002 թվականների ընթացքում վերածվեց ութնյակի՝ Ռուսաստանի մասնակցությամբ։

Աշխարհի առավել զարգացած երկրների ղեկավարների հանդիպումների անցկացման գաղափարն առաջ է եկել 1970-ականների սկզբում. դա պայմանավորված էր տնտեսական ճգնաժամով և ԱՄն-ի, Արևմտյան Եվրոպայի ու Ճապոնիայի միջև հարաբերությունների սրմամբ տնտեսական ու ֆինանսական հարցերի պատճառով։

Առաջին ժողովին (15-17 նոյեմբերի, 1975 թվական) Ֆրանսիայի՝ այդ ժամանակվա նախագահ Վալերի Ժիսկար դ'Էստենի նախաձեռնությամբ հավաքվեցին ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, ԳԴՀ-ի, Իտալիայի ղեկավարները։ Հանդիպման ժամանակ ընդունվեց համատեղ հռչակագիր տնտեսական խնդիրների վերաբերյալ, որում կոչ էր արվում ագրեսիա չկիրառել առևտրի ոլորտում և հրաժարվել խտրականություններ դնող նոր պատնեշներ հաստատելուց։

Հետագայում նման հանդիպումներ անցկացվում են ամեն տարի։

## «Մեծ ութնյակի» հանդիպումների թեմաները
* **1975 [[Ռամբույե]]** Գործազրկություն, ինֆլյացիա, էներգետիկ ճգնաժամ, միջազգային արտարժույթային համակարգի բարեփոխումներ։
* **1976 [[Սան-Խուան]]** Միջազգային առևտուր, Արևելքի ու Արևմուտքի փոխհարաբերությունները։ 
* **1977 [[Լոնդոն]]** Գործազրկությունը երիտասարդության շրջանում, Արժույթի միջազգային հիմնադրամյի դերը համաշխարհային տնտեսության կայունացման հարցում, էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ, զարգացած երկրների՝ նավթ արտահանող երկրներից կախման նվազեցում։
* **1978 [[Բոնն]]** Ինֆլյացիայի հաղթահարման ուղիներ, զարգացող երկրներին օգնության ցուցաբերում Համաշխարհային բանկի ու տարածքային զարգացման բանկերի միջոցով։
* **1979 [[Տոկիո]]** Նավթի գնի աճ, էներգակիրների աղություն, ատոմային էներգիայի զարգացման անհրաժեշտություն, Հնդկաչինից փախստականների խնդիրը։ 
* **1980 [[Վենետիկ]]** Նավթի գնի աճ, զարգացող երկրների արտաքին պարտքի աճ, խորհրդային զորքերի ներխուժումը Աֆղանստան, միջազգային ահաբեկչություն։ 
* **1981 [[Մոնտեբելլո]]** Երկրի բնակչության թվաքանակի ավելացում, Արևելքի հետ տնտեսական հարաբերություններ Արևմուտքի անվտանգության հաշվի առնմամբ, իրադրությունը Մերձավոր Արևելքում, ԽՍՀՄ զինուժի զարգացումը։
* **1982 [[Վերսալ]]** ԽՍՀՄ-ի ու Արևմտյան Եվրոպայի միջև տնտեսական հարաբերությունների զարգացում, իրադրությունը Լիբանանում։
* **1983 [[Վիլյամսբուրգ]]** Ֆինանսական դրությունն աշխարհում, զարգացող երկրների պարտքերը, զինավորման վերահսկողություն։
* **1984 [[Լոնդոն]]** Համաշխարհային տնտեսության՝ սկիզբ առնող *առողջացումը*, իրանա-իրաքյան հակամարտություն, պայքար միջազգային ահաբեկչության դեմ, դեմոկրատական արժեքների պահպանություն։
* **1985 [[Բոնն]]** Տնտեսական պրոտեկցիոնիզմի վտանգները, շրջակա միջավայրի պահպանության քաղաքականություն, համագործակցություն գիտության ու տեխնոլոգիաների ոլորտում։ 
* **1986 [[Տոկիո]]** Հարկային ու ֆինանսական քաղաքականության սահմանում, միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարի միջոցներ, Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթար։
* **1987 [[Վենետիկ]]** Գյուղատնտեսության դրությունը, աղքատ երկրների արտաքին պարտքի տոկոսների նվազեցում, կլիմայի գլոբալ փոփոխություններ, վերակառուցումը ԽՍՀՄ-ում։
* **1988 [[Տորոնտո]]** Ասիախաղաղօվկիանոսյան երկրների դերը միջազգային առևտրի շուկայում, աղքատ երկրների պարտքերն ու Փարիզյան ակումբին վճարումների ժամանակացույցի փոփոխություններ, Աֆղանստանից խորհրդային զորքերի դուրսբերման սկիզբ, ԽՍՀՄ զորախմբերը Արևելյան Եվրոպայում։
* **1989 [[Փարիզ]]** Երկխոսություն «ասիական վագրերի» հետ, տնտեսական դրությունը Հարավսլավիայում, պարտատեր-երկրների նկատմամբ քաղաքականության մշակում, թմրամոլության աճ, համագործակցություն ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի ոլորտում, մարդու իրավունքները Չինաստանում, տնտեսական բարեփոխումները Արևելյան Եվրոպայում, արաբա-իսրաելյան հակամարտություն։ 
* **1990 [[Լոնդոն]]** Ներդրումներ ու կրեդիտներ Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի երկրների համար, դրությունը ԽՍՀՄ-ում և օգնություն ԽՍՀՄ-ին շուկայական տնտեսության ձևավորման հարցում, զարգացող երկրների համար ներդրումային բարենպաստ պայմանների ստեղծում, Գերմանիայի միավորում։
* **1991 [[Հյուսթոն]]** Ֆինանսական օգնություն Պարսից ծոցի՝ պատերազմից տուժած երկրներին, միգրացիան *Մեծ յոթնյակի* (G7) երկրներում, միջուկային, քիմիական, կենսաբանական զենքերի ու սովորական զինամթերքի չտարածում։ 
* **1992 [[Մյունխեն]]** Շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրներ, Լեհաստանում շուկայական հարաբերույթունների զարգացման խթանում, հարաբերությունները ԱՊՀ երկրների հետ, այդ երկրներում առկա ատոմային օբյեկտների անվտանգության ապահովում, *Մեծ յոթնյակի* (G7) ու Ասիախաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի երկրների համագործակցություն, ԵԱՀԿ-ի դերը ազգային ու այլ փոքրամասնությունների իրավունքների պահպանության հարցում, դրությունը նախկին Հարավսլավիայում։ 
* **1993 [[Տոկիո]]** Դրությունը անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներում, ԱՊՀ երկրների միջուկային զենքի վերացում, հրթիռային տեխնոլոգիաների վերհսկողություն, նախկին Հարավսլավիայի իրավիճակի վատթարացում, Մերձավոր Արևելքի հակամարտության խաղաղ կարգավորում։ 
* **1994 [[Նեապոլ]]** Մերձավոր Արևելքի տնտեսական զարգացում, միջուկային անվտանգությունը Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայում ու ԱՊՀ երկրներում, միջազգային հանցագործություններ ու փողերի լվացում, իրադրությունը Սարաևոյում, Հյուսիսային Կորեան Կիմ Իր Սենի մահից հետո։
* **1995 [[Գալիֆաքս]]** Գագաթնաժողովների անցկացման նոր ձևաչափ, միջազգային ինստիտուտների՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Համաշխարհային բանկի բարեփոխումներ, տնտեսական ճգնաժամերի կանխարգելում ու դրանց հաղթահարման ռազմավարություն, իրադրությունը նախկին Հարավսլավիայուն։ 
***1996 [[Մոսկվա]]** (հանդիպում) Միջուկային անվտանգություն, պայքար միջուկային նյութերի անօրինական առևտրի դեմ, իրադրությունը Լիբանանում և մերձավորարևելյան հարցի խաղաղ կարգավորում, իրադրությունն Ուկրաինայում։ 
* **1996 [[Լիոն]]** (գագաթնաժողով) Գլոբալ համագործակցություն, անցումային տնտեսություն ունեցող երկրների ներգրավում համաշխարհային տնտեսական համագործակցության մեջ, միջազգային ահաբեկչություն, իրադրությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
* **1997 [[Դենվեր]]** Բնակչության ծերացում, փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացում, բնապահպանություն ու երեխաների առողջություն, վարակիչ հիվանդությունների տարածում, միջազգային կազմակերպված հանցագործություն, մարդկանց կլոնավորում, ՄԱԿ-ի բարեփոխումներ, տիեզերքի նվաճում, հակահետիոտնային արկեր, քաղաքական իրավիճակը Հոնկոնգում, Մերձավոր Արևելքում, Կիպրոսում ու Ալբանիայում։
* **1998 [[Բերմինգեմ]]** Հանդիպումների նոր ձևաչափ՝ «միայն առաջնորդներ», ֆինանսների ու արտաքին գործերի նախարարները հանդիպումներ կունենան գագաթնաժողովների նախօրյակին։ Գլոբալ ու տարածաշրջանային անվտանգություն։
* **1999 [[Քյոլն]]** Տնտեսության գլոբալացման սոցիալական նշանակությունը, աղքատ երկրների պարտքի մարում, պայքար ֆինանսական ոլորտում միջազգային հանցագործությունների դեմ։
* **2000 [[Նագո]]** Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների զարգացման ազդեցությունը տնտեսության ու ֆինանսների վրա, պայքար թոքախտի դեմ, կրթություն, բիոտեխնոլոգիաներ, հակամարտությունների կանխարգելում։ 
* **2001 [[Գենուա]]** Զարգացման խնդիրներ, պայքար աղքատության դեմ, սննդի անվտանգություն, Քիոտիյան արձանագրության վավերացման հարց, միջուկային զինաթափում, ոչ կառավարական ուժերի դերը, իրադրությունը Բալկաններում ու Մերձավոր Արևելքում։ 
* **2002 [[Կանանասկիս]]** Օգնություն Աֆրիկայի զարգացող երկրներին, ահաբեկչության դեմ պայքար և համաշխարհային տնտեսության զարգացման ամրապնդում, միջազգային բեռների անվտանգության ապահովում։ 
* **2003 [[Էվիան լե Բեն]]** Տնտեսություն, կայուն զարգացում, անվտանգություն և պայքար ահաբեկչությունների դեմ։ 
* **2004 [[Սի Այլենդ]]** Համաշխարհային տնտեսության ու անվտանգության հարցեր, իրադրությունն Իրաքում ու Մերձավոր Արևելքում, հարաբերությունները Ռուսաստանի ու Ճապոնիայի միջև, խոսիք ազատության խնդիրներ։ 
* **2005 [[Գլենիգլս]]** Կլիմայի գլոբալ փոփոխություններ, օգնություն Աֆրիկայի աղքատ երկրներին։ 
* **2006 [[Սանկտ Պետերբուրգ]]** Էներգետիկական անվտանգություն, ժողովրդագրություն և կրթութոյւն, ահաբեկչությունների դեմ պայքարի ոլորտում համագործակցության ընդլայնում և ամրապնդում։ Իրադրությունը Մերձավոր Արևելքում։
* **2007 [[Հեյլիգենդամ]]** Պայքար կլիմայի գլոբալ փոփոխությունների դեմ, օգնություն Աֆրիկայի աղքատ երկրներին։ 
* **2008 [[Տոյակո]]** Սննդի ու վառելիքի գների աճ, ինֆլյացիա։ 
* **2009 [[Լ'Ակուիլա]]** Համաշխարհային տնտեսության ճգնաժամը։
* **2010 [[Հանստվիլ]]**
* **2011 [[Դովիլ]]** Քաղաքացիական պատերազմը Լիբանանում։ Էներգետիկայի ու կլիմայի փոփոխության խնդիրները, սննդային անվտանգություն, Աֆղանստանի տնտեսության վերափոխումը, իրադրության փոփոխությունները Մերձավոր Արևելքում ու Հյուսիսային Աֆրիկայում։
* **2012 [[Քեմփ Դեյվիդ]]**
* **2013 [[Լաֆ Էռն]]** Առևտուր, խուսափում հարկերի վճարումից, Սիրիայի շարունակվող ճգնաժամը։
* **2014 [[Բրյուսել]] ** Իրադրությունն Ուկրաինայում։ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների կիրառման ընդլայնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1997 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Նախկին միջազգային կազմակերպություններ