Խորհրդային զոհված զինվորների հուշահամալիր (Տիերգարտեն)

**Տիերգարտենում զոհված խորհրդային զինվորների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր,** գտնվում է Բեռլինի Մեծ Թիերգարտենի, հունիսի 17-ի փողոցում: Կառուցվել է 1945 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մարտերում զոհված խորհրդային զինվորների հիշատակին:

## Խորհրդային զինվորների հուշարձանները Բեռլինում
Ի հիշատակ 75 հազար խորհրդային զինվորների, որոնք զոհվել են Բեռլինի գրոհի ժամանակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին քաղաքի շատ շրջաններում բազմաթիվ հուշարձաններ են կառուցվել զանգվածային գերեզմանների վրա: Հետագայում այդ գերեզմաները մասամբ տեղափոխվել են Բեռլինի չորս խոշոր վայրեր, որտեղ տեղադրվել են վիթխարի կոթողներ և հուշարձաններ։ Այս հուշահամալիրները ոչ միայն Մեծ հաղթանակի հուշարձաններ են, այլ նաև Կարմիր բանակի զինվորների՝ Գերմանիայի նացիոնալ-սոցիալիզմից ազատագրողների հավերժական հանգրվանները:

Կենտրոնական հուշահամալիրը համարվում է Բեռլինի Տրեպտովի զբոսայգում գտնվող զինվոր-ազատարարի հուշարձանը:

Բացի Տիերգարտենի և Տրեպտովի զբոսայգուի հուշարձաններից, զոհված խորհրդային զինվորների մեկ այլ հուշարձան է գտնվում Պանկով թաղամասում գտնվող Շյոնհոլցեր Հայդեի թաղումների քանակով ամենամեծ հուշահամալիրում:

Խորհրդային զինվորական գերեզմանատունը և հուշահամալիրը գտնվում են նաև Մարզա այգու գերեզմանատան տարածքում, որտեղ թաղված են խորհրդային 494 զինվորների և սպաների, ինչպես նաև Գերմանիայում խորհրդային զինված ուժերի զոհված զինծառայողների մարմինները։ Կրաքարե սափորը պարունակում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված 142 զինվորների մոխիրը: Բեռլինի ճակատամարտում զոհվածների աճյունները վերաթաղվել են այստեղ 1957-1958 թվականներին Բիսդորֆ պալատի պուրակից՝ նրանց սկզբնական թաղման վայրից: Այստեղ են թաղվել նաև խորհրդային անհայտ զինվորների մնացորդները, որոնք հայտնաբերվել են 1992-1993 թվականներին Բեռլինի Միտտե և Լիխտենբերգ շրջաններում շինարարական աշխատանքների ժամանակ, նրանք թաղվել են զինվորական պատիվներով։

Ամեն տարի մայիսի 8-ին ծաղկեպսակներ են դնում զոհված զինվորների շիրիմներին։

Գերմանա-ռուսական Բեռլին-Կարլշորստ թանգարանը և Գերմանիայում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան ռազմական հուշահամալիրների բաժինը պահպանում են Գերմանիայում խորհրդային զինվորների և նացիզմի գերիների հուշարձանների և գերեզմանների գրանցամատյանը:

## Հուշահամալիր
Զոհված զինվորների հուշարձանը տեղադրվել է 1-ին բելառուսական ճակատի ռազմական խորհրդի որոշմամբ, քանդակագործներն են ԼևԿերբելը և Վ.Ե. Ցիգալը, ճարտարապետը՝ Ն.Վ. Սերգիևսկին: Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1945 թվականի նոյեմբերի 11-ին դաշնակից զորքերի շքերթով։

Հուշահամալիրի կենտրոնական հատվածը սյուների գոգավոր շարք է՝ ավելի մեծ կենտրոնական սյունով, որը ծառայում է որպես խորհրդային զինվորի ութ մետրանոց բրոնզե արձանի պատվանդան։ Նրա ուսին հրացանը խոսում է պատերազմի ավարտի մասին։ Սյուների մակագրությունները պատմում են զինվորականների տարբեր ճյուղերի մասին և պահում են զոհված զինվորների ցուցակները։ Հուշահամալիրի երկու կողմերում կա երկու T-34 -76 տանկ, որոնցից մեկը՝ 300, հասել է Բեռլին Լենինգրադի մատույցներից, և երկու հրացան՝ ML-20 հաուբիցներ, որոնք մասնակցել են Բեռլինի ճակատամարտին։ Գլխավոր արահետից աջ ու ձախ ընկած խորհրդային սպաների գերեզմաններն են։

Զինվորի հետևում, փոքրիկ այգում, սովետական զինվորների մասունքներն են ընկած։ Այստեղ թաղվածների ստույգ թիվը անհայտ է և, ըստ տարբեր չհաստատված աղբյուրների, տատանվում է 2000-ից մինչև 2500 մարդ: Հուշատախտակներում հավերժացել են 178 զինվորների և սպաների անուններ։ Զոհված զինվորների հուշատախտակների վրա հավերժացված որոշ տվյալների մեջ կան սխալներ:

Երկար տարիներ հուշահամալիրի տարածքը եղել է խորհրդային անկլավ Բեռլինի օկուպացիայի նախկին բրիտանական հատվածի տարածքում: Մինչև 1994 թվականի Գերմանիայում խորհրդային ուժերի խմբի վերջնական դուրսբերումը, հուշարձանի մոտ կանգնած է եղել 6-րդ առանձին մոտոհրաձգային բրիգադի 133-րդ առանձին մոտոհրաձգային գումարտակի 1-ին մոտոհրաձգային վաշտի հանդիսավոր պահակախումբը:

1970 թվականի նոյեմբերի 7-ին նեոնացիստ Էկքեհարդ Վեյլը կրակել է խորհրդային զինվոր Իվան Շչերբակի վրա, որը հսկում էր հուշահամալիրը։ Շչերբակը ստացել է երկու ծանր վերք։ Արևմտյան Բեռլինի բրիտանական գոտու ռազմական դատարանը Վայլին դատապարտել է 6 տարվա ազատազրկման։

1990 թվականի նոյեմբերի 9-ին գերմանական ոստիկանությունը փոխարինել է պահակախմբի խորհրդային զինվորներին: 1993 թվականին հուշահամալիրի կառույցը փոխանցվել է քաղաքային իշխանությունների իրավասությանը։ Գերմանիայի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև երկկողմանի պայմանագրեր են կնքվել զինվորական գերեզմանների խնամքի վերաբերյալ։

2010 թվականի մայիսի 9-ի գիշերը պղծվել է հուշահամալիրը։ Հուշարձանի վրա կարմիր ներկով սվաստիկա և գերմաներեն գրված են՝ «Մարդասպան, բռնաբարող, գող»: «Դեսպանատունը բողոքի սուր նոտա կուղարկի այս կապակցությամբ»,- այս միջադեպի վերաբերյալ լրագրողներին ասել է Գերմանիայում Ռուսաստանի դեսպան Վլադիմիր Կոտենևը։

2019 թվականին սկսվել են հուշահամալիրի վերանորոգման և վերականգնման աշխատանքները, որոնք շարունակվել են մինչև 2021 թվականի կեսերը։

## Դրամագիտության մեջ
2016 թվականի օգոստոսի 1-ին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը թողարկել է Բեռլինին նվիրված «Սովետական զորքերի կողմից նացիստական զավթիչներից ազատագրված մայրաքաղաքները» շարքից հինգ ռուբլիանոց մետաղադրամ, որի հետևի մասում պատկերված է Բեռլինի Մեծ Տիերգարտեն այգում զոհված խորհրդային զինվորների հուշահամալիրը: Պատճենների թիվը երկու միլիոն է։
Պատկեր:Fotothek_df_pk_0000178_020.jpg|link=Файл:Fotothek_df_pk_0000178_020.jpg|alt=Советский военный комендант Берлина А. Г. Котиков, коменданты французского, американского и британского секторов на параде союзников у подножия памятника. 8 мая 1946 года|Բեռլինի սովետական ռազմական հրամանատար Ա.Գ. Կոտիկովը, ֆրանսիական, ամերիկյան և բրիտանական հատվածների հրամանատարները հուշարձանի ստորոտում դաշնակիցների շքերթի ժամանակ: 1946 թվականի մայիսի 8-ին
Պատկեր:Памятник_советским_воинам_в_Тигартене._На_возложении_руководство_ГСВГ.tif|link=Файл:Памятник_советским_воинам_в_Тигартене._На_возложении_руководство_ГСВГ.tif|alt=Мемориал павшим советским воинам в Тиргартене 8 мая 1982 года|Տիերգարտենում զոհված խորհրդային զինվորների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր։ 1982 թվականի մայիսի 8-ին։
Պատկեր:Караул_в_Тиргартене_с_Зайцевым_М._М._и_Абрасимовым_П._А._1982.tif|link=Файл:Караул_в_Тиргартене_с_Зайцевым_М._М._и_Абрасимовым_П._А._1982.tif|alt=Караул в Тиргартене с Зайцевым М. М. и Абрасимовым П. А.. 1982 год
Պատկեր:RR5712-0047R.png|link=Файл:RR5712-0047R.png|alt=Монета Банка России 2016 года|Ռուսաստանի Բանկի մետաղադրամ 2016 թվական


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բեռլինում պղծել են խորհրդային զինվորների հուշարձանը 

Կատեգորիա:1945 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Բեռլինի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Բեռլինի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային զինվորական հուշահամալիրներ և գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Կոթողներ