Վաղարշակ Ստեփանյան

**Վաղարշակ Ստեփանյան** (), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, ԽՍՀՄ 69-րդ բանակի 117-րդ դիվիզիայի 240-րդ հրաձգային գնդի հայ զինվորական, ավագ լեյտենանտ։ Ուկրաինայի Տուրիյսկ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։

## Կյանք և գործունեություն

Վաղարշակ Ազատի Ստեփանյանը ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 15-ին Մարտունու շրջանի Վերին Գյոզալդարա գյուղում։
Սովորել է Վարդենիկի միջնակարգ դպրոցում։
1943 թվականի հունվարի 13-ին Մարտունու շրջանի զինկոմիսարիատից զորակոչվել է բանակ։ Ծառայել է Դիլիջանի զորամասի ուսումնական գումարտակում մեկ տարի, ապա սերժանտի կոչումով մեկնել է ռազմաճակատ՝ Ուկրաինայի Պոլտավա քաղաք։ Նրա հայրն ու հորեղբայրն արդեն կռվում էին Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատներում։
Մարտական մկրտությունն ստացել է Կիևի մոտ, ապա նացիստական ուժերի կողմից գնացքի ռմբակոծությունից փրկվելով՝ 117-րդ հրաձգային դիվիզիայի մարտիկների հետ օրեր շարունակ քայլել է անտառներով և հասել ռազմաճակատի առաջին գիծ՝ Ուկրաինայի Վոլինսկի մարզ, Տուրիյսկ քաղաքի մատույցներ։ 88 օր այդ դիրքերում մնալուց հետո 1944 թվականի հուլիսի 5-ին գրոհել են քաղաքի վրա՝ անցնելով Տուրյա գետը։ 

69-րդ բանակի 117-րդ դիվիզիան համառ մարտեր էր մղում Ուկրաինայի Վոլինսկի մարզի Տուրիյսկ ավանի ազատագրման համար։ Մի քանի անգամ գրոհելով բարձունքը և հանդիպելով ուժեղ դիմադրության՝ 240-րդ գնդի զորքերը նահանջել են։ Նույն օրվա երեկոյան բարձունքը գրավելով՝ խորհրդային զորքին հաջողվում է ազատագրել Տուրիյսկ ավանն ու Ռոսլով գյուղը։ Վաղարշակ Ստեփանյանը վիրավորվում է ոտքից և չի հասցնում հասնել խրամատ, մնում է արկերի տարափից թափվող հողաշերտի տակ, և միայն հողի տակից նրա մարմինը դուրս բերելուց հետո մի բուժքույր նկատում է, որ զինվորը ողջ է և տեղափոխում է հոսպիտալ։ Այդ ընթացքում Մարտունու զորամասում ստացվում է ծանուցագիր «117-րդ դիվիզիայի 240 հրաձգային գնդի խիզախ զինվոր» Վաղարշակ Ստեփանյանի զոհվելու մասին, որի աճյունը ամփոփվել էր Ուկրաինայի Վոլինսկի շրջանի Տուրիյսկ ավանի եղբայրական գերեզմանոցում։ Սակայն տեղեկատվությունը սխալ էր, ապաքինվելով՝ արդեն գվարդիական 8-րդ բանակի 38-րդ դիվիզիայի 271-րդ գնդի կազմում Ստեփանյանը շարունակել է մարտական ուղին, 1944 թվականի ձմեռը եղել է Վիսլայի պլացդարմում, մասնակցել Լեհաստանի ազատագրմանը և հասել մինչև Բեռլին՝ 1945 թվականի մայիսի 9-ի լուսաբացը դիմավորելով հանձնված քաղաքում։ Պատերազմից հետո առաջին անգամ տուն է վերադարձել 1946 թվականի մայիսին։

1965-1971 թվականներին սովորել է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետում։ Աշխատել է Մասիսի շրջանի Մարմարաշեն գյուղում, եղել է կոլտնտեսության վարչության նախագահ, ապա իրավաբան, գլխավոր ինժեներ-հողաշինարար։ 
 
1975 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 30-ամյակի տոնակատարությունների առիթով Վաղարշակ Ստեփանյանը նամակ է ստացել Ուկրաինական ՍՍՀ Վոլինսկի մարզի Տուրիյսկի շրջանի կուսշրջկոմի առաջին քարտուղար Սերգեյ Վասիլևիչ Լեսնիկից․
Մեծարգո Վաղարշակ Ազատովիչ, մեզ պարտավորեցրած կլինեք, եթե մի քանի օրով հյուր գաք և անձամբ մասնակցեք Ձեր անունը կրող վերակառուցված փողոցի բացման հանդիսությանը։ Դուք քաջաբար մարտնչել եք ուկրաինական հողի, մասնավորապես մեր շրջկենտրոնի ազատագրման համար ծավալված կռիվներում, որով և վաստակել եք հայ և ուկրաինական եղբայր ժողովուրդների հարգանքը։ Ֆաշիզմի ջախջախումից հետո Դուք դաստիարակել եք ութ երեխա և շարունակում եք Ձեր անունն ու գործերը հիանալի օրինակ են մեզ ու մեր հետևորդ սերունդների համար։
Վետերան Վաղարշակ Ստեփանյանը մեկնել է Տուրիյսկ և մասնակցել մայիսի 9-ի տոնական միջոցառումներին՝ տեսնելով նաև այն հուշարձանը, որը կանգնեցվել էր 1944 թվականի հուլիսյան մարտերում զոհված զինվորների պատվին և այնտեղ սխալմամբ զետեղվել էր նաև իր ազգանունը։
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ մեդալներով և պարգևներով։ ԽՍՀՄ վետերանների կոմիտեի նախագահի տեղակալ, Խորհրդային Միության հերոս, գեներալ-լեյտենանտ Վ․ Պետրենկոն 1988 թվականին շնորհավորել է Վաղարշակ Ստեփանյանին Լեհաստանից ստացած ոսկե մեդալի առիթով և մաղթել «նոր հաջողություններ խաղաղության համար մղվող պայքարում։

Վաղարշակ Ստեփանյանն ունեցել է ութ զավակ։ Մահացել է 1996 թվական մարտի 11-ին Մարմարաշենում, հուղարկավորվել է Մարմարաշենի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ, մեդալներ

*«Բեռլինի գրավման համար» մեդալ (հունիս 1945)
*Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան 
*«Խիզախության համար» մեդալ 
*«Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ (հունիս 1945)
*«Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
*«Գերմանիային հաղթելու համար» մեդալ
*Զելինեգորսկի ազատագրման 40-ամյակի հուշամեդալ

## Հիշատակ
Վաղարշակ Ստեփանյանը Գոժե, Զելինագուրա, Զելենոգորսկ, Իվանովո, Պոզնան և Տուրիյսկ քաղաքների պատվավոր քաղաքացի է։

1975 թվականին Մեծ հայրենական պատերազմի 30-ամյակի առիթով Վաղարշակ Ստեփանյանի անունով է անվանակոչվել Տուրիյսկ քաղաքի նախկին Ստեպովայա փողոցը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մեդալներով պարգևատրվածներ