Էներգետիկ արդյունաբերություն

**Էներգետիկ արդյունաբերություն,**  էներգիայի արտադրության և վաճառքի մեջ ներգրավված ոլորտների ամբողջությունը՝ ներառյալ վառելիքի արդյունահանումը, արտադրությունը, վերամշակումը և բաշխումը:

Ժամանակակից հասարակությունը սպառում է մեծ քանակությամբ վառելիք, և էներգետիկ արդյունաբերությունը գրեթե բոլոր երկրներում հասարակության ենթակառուցվածքի և պահպանման կարևոր մասն է:

Մասնավորապես, էներգետիկ արդյունաբերությունը ներառում է.

* Օրգանական հանածո վառելիքի արդյունաբերությունը, որը ներառում է նավթարդյունաբերությունը (նավթային ընկերություններ, նավթավերամշակող գործարաններ, վառելիքի փոխադրում և վերջնական օգտագործողների վաճառք բենզալցակայաններում), ածխի արդյունաբերությունը (արդյունահանում և վերամշակում) և բնական գազի արդյունաբերությունը (բնական գազի արդյունահանում և ածխային գազի արտադրություն, ինչպես նաև բաշխում և վաճառք),
* էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերությունը, ներառյալ էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, էլեկտրաէներգիայի բաշխումը և վաճառքը,
* միջուկային էներգիայի արդյունաբերություն,
* վերականգնվող էներգիայի արդյունաբերությունը, որը ներառում է այլընտրանքային և կայուն էներգիայի ընկերություններ, ներառյալ հիդրոէլեկտրակայանների, քամու և արևային էներգիայի արտադրության և այլընտրանքային վառելիքի արտադրության, բաշխման և վաճառքի ընկերությունները,
* ավանդական էներգետիկ արդյունաբերություն, որը հիմնված է վառելափայտի հավաքման և բաշխման վրա, որի օգտագործումը, ճաշ պատրաստելու և տաքացնելու համար, հատկապես տարածված է աղքատ երկրներում:

20-րդ դարի ընթացքում մեծացած կախվածությունը նշանակում է, որ էներգետիկ արդյունաբերությունը հաճախ նպաստել է աղտոտման և շրջակա միջավայրի վրա տնտեսության վրա ազդեցությանը: Մինչև վերջերս հանածո վառելիքները էներգիայի արտադրության հիմնական աղբյուրն էին աշխարհի մեծ մասում և զգալի նպաստում էին գլոբալ տաքացմանն ու աղտոտմանը: Շատ տնտեսություններ ներդրումներ են կատարում վերականգնվող և կայուն էներգիայի մեջ՝ գլոբալ տաքացումը սահմանափակելու և օդի աղտոտվածությունը նվազեցնելու համար:

## Պատմություն
Էներգիայի օգտագործումը եղել է մարդկային հասարակության զարգացման կարևոր գործոն՝ օգնելով այն հարմարվել շրջակա միջավայրին: Էներգիայի օգտագործման կառավարումը անխուսափելի է ցանկացած հասարակությունում: Առևտրային հեղափոխությունից հետո էներգիայի օգտագործման աճը նաև բերել է մի շարք լուրջ խնդիրներ, ինչպես օրինակ գլոբալ տաքացումը, որոնք ներկայացնում են պոտենցիալ լուրջ վտանգներ:

Որոշ արդյունաբերություններում *էներգիա* բառը օգտագործվում է որպես էներգետիկ ռեսուրսների համարժեք: Դա պայմանավորված է նրանով, որ այս ռեսուրսներում պարունակվող էներգիայի զգալի մասը հեշտությամբ կարող է հանվել՝ օգտակար նպատակով օգտագործվելու համար:


ImageSize   = width:800 height:200
PlotArea    = left:160 right:20 bottom:25 top:10
AlignBars   = justify

Period      = from:0    till:250
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:50  start:0
ScaleMinor  = unit:year increment:10   start:0

PlotData =
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)

  bar:Proto-humans
  from: 2  till: 0   color:claret

  bar:Hunter-gatherer_society
  from: 3  till: 0   color:claret
  from: 5  till: 3   color:purple

  bar:Primitive_agraricultural_society
  from: 4  till: 0   color:claret
  from: 8  till: 4   color:purple
  from: 12 till: 8   color:green

  bar:Advanced_agricultural_society
  from: 6  till: 0   color:claret
  from: 18 till: 6   color:purple
  from: 25 till: 18  color:green
  from: 26 till: 25  color:red

  bar:Industrial_society
  from: 7  till: 0   color:claret
  from: 39 till: 7   color:purple
  from: 63 till: 39  color:green
  from: 77 till: 63  color:red

  bar:Technological_society
  from: 10  till: 0   color:claret       text:Food
  from: 76  till: 10  color:purple       text:Home and commerce
  from: 167 till: 76  color:green        text:Industry and agriculture
  from: 230 till: 167 color:red          text:Transport



## Տնտեսագիտություն
Արդյունաբերական և էներգետիկ ռեսուրսների կառավարումը կարևոր է համաշխարհային տնտեսության համար: Բոլոր տնտեսական գործողությունները պահանջում են էներգետիկ ռեսուրսներ՝ արտադրության, փոխադրման և այլ ծառայություններ մատուցելու համար:

Էներգիայի պահանջարկի լայն տարածումը կարող է խթանել մրցակից էներգետիկ ընկերությունների գործունեությունը և մանրածախ էներգետիկ շուկաների ձևավորումը:

Էներգետիկ ոլորտը կազմում է զուտ վարկերի 4.6%-ը, այն դեպքում, երբ առաջ այդ թիվը 3.1%-ն էր, մինչդեռ էներգետիկ պարտատոմսերը կազմում են $1.3 տրիլիոնանոց վատ պարտատոմսերի շուկայի 15.7%-ը, ինչը աճել է 4.3%-ից նույն ժամանակահատվածում:

## Կառավարում
Քանի որ էներգիայի ծախսերը դարձել են տնտեսությունների գործունեության կարևոր գործոն, ռեսուրսների կառավարման հարցը դարձել է վճռական: Էներգիայի կառավարումը ենթադրում է օգտագործել առկա էներգիայի ռեսուրսները առավել արդյունավետ՝ ամենացածր հավելյալ ծախսերով: Պարզ կառավարման տեխնիկաները հաճախ կարող են խնայել էներգիայի ծախսերը՝ առանց նոր տեխնոլոգիաներ ներմուծելու:

## Անվտանգություն
Էներգիայի մատակարարման անտարբեր բաշխումը երկրների միջև հանգեցրել է էական խոցելիությունների։ Էներգետիկ անվտանգության սպառնալիքները ներառում են մի քանի էներգետիկ արտադրող երկրների քաղաքական անկայունությունը, էներգիայի մատակարարման մանիպուլյացիաները, էներգետիկ աղբյուրների նկատմամբ մրցակցությունը, մատակարարման ենթակառուցվածքների վրա հարձակումները, ինչպես նաև բնական աղետները, ահաբեկչության աճը և գերիշխող երկրների կախվածությունը արտերկրյա նավթի մատակարարումից։ Թողարկված ռեսուրսների սահմանափակությունը, անհավասար բաշխումը և վառելիքի, նավթի և գազի նման հանածո վառելիքների գնաճը ստեղծում են անհրաժեշտություն՝ անցնելու ավելի կայուն էներգիայի աղբյուրների։ Այնպիսի կախվածությամբ, ինչպիսին ներկայումս ԱՄՆ-ն է նավթից, տնտեսությունները սկսել են նվազեցնել այդ ռեսուրսների օգտագործումը։

## Ճգնաժամ

Տնտեսական և քաղաքական անկայունությունները կարող է հանգեցնել էներգետիկ ճգնաժամի: Նշանավոր նավթային ճգնաժամերը եղել են 1973-ի և 1979-ի նավթային ճգնաժամը:

## Միաձուլումներ և ձեռքբերումներ
1985-ից 2018 թվականների ընթացքում էներգետիկայի ոլորտում շուրջ 69,932 գործարք է իրականացվել: Այս գումարը կազմում է 9,578 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր արժեք: Ամենաակտիվ տարին եղել է 2010 թվականը՝ շուրջ 3761 գործարք։ Արժեքային առումով 2007 թվականն ամենաուժեղ տարին էր (684 մլրդ ԱՄՆ դոլար), որին հաջորդեց կտրուկ անկումը մինչև 2009 թվականը (-55,8%)։

## Տես նաև
* Վերականգնվող էներգիա
* Ջրածնային էներգետիկա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Armstrong, Robert C., Catherine Wolfram, Robert Gross, Nathan S. Lewis, and M.V. Ramana et al. The Frontiers of Energy, *Nature Energy*, Vol 1, 11 January 2016. 
*
* Fouquet, Roger, and Peter J.G. Pearson. "Seven Centuries of Energy Services: The Price and Use of Light in the United Kingdom (1300-2000)". *Energy Journal* 27.1 (2006).
* Gales, Ben, et al. "North versus South: Energy transition and energy intensity in Europe over 200 years". *European Review of Economic History* 11.2 (2007): 219-253.
* Nye, David E. *Consuming power: A social history of American energies* (MIT Press, 1999)
* Pratt, Joseph A. *Exxon: Transforming Energy, 1973-2005* (2013) 600pp
*
* Stern, David I. "The role of energy in economic growth". *Annals of the New York Academy of Sciences* 1219.1 (2011): 26-51.
* Warr, Benjamin, et al. "Energy use and economic development: A comparative analysis of useful work supply in Austria, Japan, the United Kingdom and the US during 100 years of economic growth". *Ecological Economics* 69.10 (2010): 1904-1917.
*

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Արդյունաբերություններ
Կատեգորիա:Բնության խնդիրներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Էներգետիկա
Կատեգորիա:Էներգիա
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն