Անձնական դերանուն

**Անձնական դերանուն**, անձնական դերանունները մատնացույց է անում խոսող, խոսակից կամ մի երրորդ անձ` առանց դրանց անվանելու, արտահայտում են դիմային հարաբերություններ։ Անձնական դերանուններն ունեն դեմքի, թվի և հոլովի քրեականական կարգ և լինում են երեք դեմքի՝ առաջին, երկրորդ և երրորդ, եզակի կամ հոգնակի թվով։
 
Խոսքի մեջ խոսողը առաջին դեմքն է, խոսակիցը` երկրորդ, իսկ այն անձը կամ առարկան, որի մասին խոսվում է` երրորդ։
Առաջին դեմքի են` *ես*, *ինքս*, *մենք*, *ինքներս* դերանունները։ Այս դերանունների միջոցով խոսողն իրեն է անվանում։

* Օրինակ՝ 
Ես հարցրի, թե ինչպե՞ս է այդ մարդը հայտնվել այս հեռու ձորերում։ Ամեն ինչ ինքս եմ պատրաստել։ Մենք խաղում էինք այնքան, մինչև մութն ընկեր, ինքներս էլ չզգալով, որ արդեն հոգնել ենք։

Երկրորդ դեմքի են՝ *դու*, *ինքդ*, *դուք*, *ինքներդ* դերանունները, որոնցով խոսողը անվանում է խոսակցին։

* Օրինակ՝
Դու այն ժամանակ դեռ փոքրիկ էիր։ Դուք շատ սիրալիր եղաք իմ նկատմամբ։ Ինքդ էլ չես հասկանում, թե ինչ ես ուզում։ Դուք ինքներդ պիտի բերեք ձեր բեմական հագուստները։

Երրորդ դեմքի են՝ *նա*, *ինքը*, *նրանք*, *իրենք* դերանունները, որոնցով խոսողը անվանում է ո՛չ իրեն, ո՛չ էլ իր խոսակցին, այլ մի ուրիշ անձի։

* Օրինակ՝
Նայում էր նա ցանկապատի հետևից ու ժպտում։ Տները ցրվելուց առաջ նրանք հազար ու մի ենթադրություն արեցին։ Մեզ դիմավորեց ինքը՝ տանտերը։ Իրենք մի քիչ դժգոհեցին, բայց հարմարվեցին։

## Անձնական դերանունների ընդհանուր պատկեր
Անձնական դերանունը կարող է բայից առաջ կրճատվել, որովհետև բայի վերջավորությունը բավական է դերանունը ցույց տալու, այն լեզուների մեջ սակայն, ուր բայի խոնարհման մեջ միշտ միևնույն ձևն ունի, անհրաժեշտ է դնել դերանուն։

Դերանունը հայերենի մեջ պարտադիր է այն դեպքում, երբ՝
# մի քանի ենթակա միասին են օրինակ՝ Ես ու եղբայրս գնացինք։ Դուք և ձեր հարևանը չկայիք։
# Դերանունը դնել պարտադիր է, երբ կան տարբեր նախադասություններ տարբեր ենթականերով՝ Ես դպրոց եմ գնում, իսկ նա տուն է գնում։
# Երբ դերանունը տարբեր բառերի լրացուցիչ ունի՝ Ես, խեղճս մենակ եմ մնացել։ Դու, որ մինչև երկինք էիր բարձրացել, այժմ ընկար։
# Երբ շեշտված է՝ Ե՛ս եմ ուզում։
 

   
Ես ինքս, դու ինքդ, նա ինքը զույգերը հաճախ գործածվում են միասին՝ շեշտելով դեմքի գաղափարը։
Ես ինքս, դու ինքդ, նա ինքը դերանունները գրվում են անջատ և կետադրական որևէ նշանով չեն բաժանվում։

* Օրինակ՝
Ես ինքս ասացի։

Քաղաքավարության համար *դու*-ի փոխարեն գործածվում է նրա հոգնակին, որը գրվում է մեծատառով։

* Օրինակ՝
Նա հարցրեց ուսուցչին.

-Դուք ինձ կանչե՞լ եք։

## Անձնական դերանվան հոլովում
Անձնական դերանունները, ի տարբերություն անվանական հոլովումների, որոնք թեք հոլովաձևերում ստանում են համապատասխան հոլովիչներ, հոլովվում են դերանվան հոլովմամբ և ունեն հետևյալ առանձնահատկությունները։

# Ի տարբերություն անվանական հոլովման, երբ հոլովիչ են ստանում, անձնական դերանունները թեք հոլովաձևերում փոխում են իրենց արմատը, հոլովվում տարահիմք ձևով (ինչպես՝ ես–իմ–ինձ–դու–քո–քեզ և այլն)։
# Դերանվանական հոլոման դեպքում սեռական և տրական հոլովները ձևաբանորեն տարբերակված են, ստանում են տարբեր հոլովաձևեր, ինչպես՝ ես–իմ–ինձ, դու–քո–քեզ, նա–նրա–նրան, ինքը–իր–իրեն և այլն։
# Դերանվան հոլովման դեպքում բացառական, գործիական, ներգոյական հոլովները կազմում են տրական հոլովաձևով, նմանվում է տրականին։

Անձնական դերանունները, նաև մի քանի այլ դերանուններ հոլովվում են գոյականից տարբեր ձևով։ Սրանք սեռական հոլովում հոլովական վերջավորություն չեն ստանում, այլ ունենում են մի ուրիշ հիմք։

Դա կոչվում է դերանվանական հոլովում։

Դերանվանական հոլովման են ենթարկվում *ես*, *դու*, *նա*, *մենք*, *դուք*, *նա*, *ինքը* դերանունները։
 
Նրանք և իրենք դերանունները ենթարկվում են գոյականական *ց* հոլովման։ Եզակի թվի անձնական դերանունների սեռական և տրական հոլովները ձևով իրարից տարբերվում են, տրական և հայցական հոլովները ձևով նույնն են։
 
Անձնական դերանունների հոլովումը այսպիսին է՝

	

Անձնական դերանունները նախադասության մեջ լինում են՝

* ենթակա, Օրինակ՝
Նա հարցնում էր ինձ հեռու քաղաքների մասին։

* բայի լրացում, Օրինակ՝
Արդեն մեկ ժամ է՝ քեզ եմ սպասում։

* գոյականի լրացում,
Օրինակ՝
Օրերն իրենց խաղաղ ընթացքը երբեմն փոխում էին։

## Տես նաև
* Դերանուն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, Երևանի 2005, 1987, էջ 290
* Լևոն Եզեկյան Հայոց լեզու, Երևան 2007 էջ 260-261

Կատեգորիա:Խոսքի մասեր