Օղակաձև միգամածություն

**Օղակաձև միգամածություն** (NGC 6720, M 57 կամ Մեսսիե 57), մոլորակային միգամածություն Քնար համաստեղությունում։ Միգամածությունը գտնվում է Երկրից 2300 լուսատարի հեռավորության վրա, ունի +8,8 M տեսանելի աստղային մեծություն և փոքր  զանգվածի աստղի մնացորդ է։ 1779 թվականին այն իրարից անկախ հայտնաբերել են Մեսսիեն և Պելեպուան, որը եղել է հայտնաբերված երկրորդ մոլորակային միգամածությունը։ Իր հարաբերական պայծառության շնորհիվ Օղակաձև միգամածությունը դիտարկման հայտնի օբյեկտ է սիրող - աստղագետների շրջանում:

## Հատկություններ
Օղակաձև միգամածությունը, ինչպես ցանկացած այլ մոլորակային միգամածություն, սպիտակ թզուկ է՝ շրջապատված իոնացված գազի թաղանթով: Այդպիսի  օբյեկտները ձևավորվում են այն ժամանակ, երբ կարմիր հսկան՝ էվոլյուցիայի վերջին փուլերում գտնվող աստղը, իր թաղանթը նետում է շրջակա տարածություն, իսկ նրանից մնում է միայն փոխակերպված միջուկը՝ սպիտակ թզուկը:

## Հեռավորություն
Երկրից մինչև միգամածություն հեռավորության գնահատականները տատանվում են 1000-ից մինչև 5000 լուսային տարի: Նման մեծ միջակայքը պայմանավորված է նրանով, որ ամենից հաճախ կեղևի ընդլայնման գծային արագությունը չափվում է Դոպլերի էֆեկտով, իսկ անկյունային արագությունը՝ ուղղակիորեն երկարաժամկետ դիտարկումներով: Պարալաքսի վրա հիմնված ավելի ճշգրիտ չափումը տվել է 2300 լուսային տարվա արդյունք։

## Կառուցվածք
### Կենտրոնական աստղ
Միգամածության կենտրոնում գտնվում է սպիտակ թզուկը, որը աստղի միջուկն է  մինչև թաղանթի շրջակա տարածություն դուրս գալը։  Մինչ այդ աստղը նման էր Միրա աստղին, իսկ նրա զանգվածը կազմում էր Արեգակի զանգվածի մի մասը: Աստղի թաղանթը շրջակա տարածություն է դուրս եկել 6000-ից 8000 տարի առաջ, հենց այդ ժամանակ էլ առաջացել է միգամածությունը։

Ներկայումս  այդ սպիտակ թզուկը Երկրի չափսերով և զանգվածով 0,6 M⊙ է, այն  շատ բարձր ջերմաստիճան ունի՝ 100-120 հազար K, իսկ  պայծառությունը միայն մի փոքր է պակաս Արեգակից: Տեսանելի աստղային մեծություն կազմում է +14,7 m։ Ապագայում այն կսառչի և կպղտորվի, իսկ մի քանի միլիարդ տարի հետո կդառնա սառը սև թզուկ։

### Միգամածության թաղանթ
մինի|Օղակաձև միգամածության սպեկտրը
Միգամածության թաղանթը իրենից ներկայացնում է աստղի արտանետվող արտաքին շերտերը: Սպիտակ թզուկից մնացած ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման պատճառով թաղանթը գտնվում է մասամբ իոնացված վիճակում։ Այն ունի տորաձև կամ գլանաձև տեսք, զանգվածը կազմում է մոտ 0,2 M ⊙, նյութի կոնցենտրացիան՝ 10000 ատոմ և իոն մեկ խորանարդ սանտիմետրում։ Թաղանթը գրեթե ամբողջությամբ բաղկացած է ջրածնից և հելիումից, ընդ որում ջրածնի իոնները և ատոմները 12,5 անգամ ավելի շատ են, քան հելիումինը։ Միգամածության երրորդ ամենատարածված տարրը թթվածինն է, սակայն դրա նյութի քանակը երկու կարգով փոքր է հելիումից։

Տարբեր ատոմներ և իոններ արձակում են տարբեր ալիքի երկարության լույս, հաճախ արգելված գծերով: Սահմանի մոտ միգամածությունն ունի կարմիր գույն, որն արտանետվում է ազոտի, ծծմբի և ջրածնի կողմից ավելի մոտ կենտրոնին, կանաչ և կապույտ գույները գալիս են ջրածնից և իոնացված թթվածնից, իսկ կապույտ գույնը օղակի կենտրոնում ապահովում է իոնացված  հելիումը։ Գույների այսպիսի  բաշխումը պայմանավորված է նրանով, որ ճառագայթման ինտենսիվությունը և գազի ջերմաստիճանը նվազում են կենտրոնական աստղից հեռանալուն համընթաց։ Թաղանթի ընդհանուր պայծառությունը 50-100 անգամ գերազանցում  է Արևի պայծառությանը, միգամածության տեսանելի աստղային մեծությունը կազմում է +8,8 m:

Միգամածության պայծառ թաղանթը ընդլայնվում է 20-30 կմ/վրկ արագությամբ, դրա տրամագիծն այժմ 0,9 լուսային տարի է։ Ավելի թույլ լուսապսակը, որը կազմված է աստղային քամուց դուրս մղված նյութից մինչև միգամածության հայտնվելը, ունի 2,4 լուսային տարվա տրամագիծ: Մի քանի տասնյակ հազար տարի անց գազը վերջապես կցրվի և կսառչի և միգամածությունն այլևս տեսանելի չի լինի:

## Ուսումնասիրության պատմություն
1779 թվականին իրարից անկախ  միգամածությունը հայտնաբերվել էր Շառլ Մեսսիեի կողմից հունվարին, իսկ Անտուան Դարկյե դե Պելեպուայի կողմից՝ փետրվարին։ Մեսյեն իր կատալոգում միգամածությունը ներառել է 57 համարի տակ։ Օղակաձև միգամածությունը դարձավ երկրորդ մոլորակային միգամածությունը, որը հայտնաբերվել էր 15 տարի առաջ հայտնաբերված Համրի միգամածությունից հետո։

Պելեպուան թողել է միգամածության հետևյալ նկարագրությունը. «Յուպիտերի չափսերով շատ աղոտ, բայց հստակ արտահայտված միգամածությունը կարծես աղոտ մոլորակ լինի»: Ուիլյամ Հերշելը, հավանաբար այդ նկարագրության ազդեցության ներքո, միգամածությունը նույնպես համեմատել է մոլորակի հետ և 1785 թվականին հորինել «մոլորակային միգամածություն» տերմինը։ Հենց Հերշելն է առաջինը նկատել, որ միգամածությունը օղակի է նման։

1800 թվականին Ֆրիդրիխ ֆոն Հաննը հայտնաբերել է կենտրոնական աստղը միգամածության մեջ։ 1864 թվականին Ուիլյամ Հագինսը ուսումնասիրել է միգամածության սպեկտրը և պարզել, որ այն արտաճառագայթային է։ Օղակաձև միգամածությունը ներառվել է Նոր ընդհանուր կատալոգում  և չնայած այն հանգամանքին, որ այն գալակտիկա չէր, ներառվել է Մեծ գալակտիկաների կատալոգում։

## Դիտարկումներ
[մինի|Օղակաձև միգամածության դիրքը Լիրի հ և Քնարի Գամման առաջին աստղից երկրորդ աստղ ընկած ճանապարհի մոտավորապես 40%-ի վրա: Այդ աստղերն իրենց հերթին գտնվում են երկնքի ամենապայծառ աստղերից մեկի՝ [Վեգայի կողքին։ Միգամածությունը դիտարկելու լավագույն ժամանակը ամառն է, չնայած հյուսիսային կիսագնդում այն կարելի է դիտարկել գրեթե ամբողջ տարին։

Միգամածության բարձր տեսանելիությունը այն դարձնում է ամենահայտնի մոլորակային միգամածություններից մեկը և սիրողական աստղագետների դիտարկման հանրաճանաչ օբյեկտ: Օղակաձև միգամածությունը դիտարկման համար հասանելի է դառնում 60 մմ տրամագծով աստղադիտակի միջոցով, որի կենտրոնում մթագնում է և միգամածության երկարացված ձևը կարելի է տեսնել 100 մմ բացվածքով աստղադիտակով: 200 մմ բացվածքով աստղադիտակով նկատելի է դառնում բուն օղակի անհավասար պայծառությունը, իսկ 300 մմ-ից ավելի տրամագծով աստղադիտակով նկատելի է դառնում միգամածության գույնը։ Կենտրոնական աստղը դիտարկելու համար անհրաժեշտ է առնվազն 400 մմ բացվածքով աստղադիտակ։

### Մեսսիեի կատալոգի հարևանները երկնքում
* M 56 (β Կարապից դեպի հարավ-արևելք ուղղությամբ) գնդաձև աստղային կուտակում,  
* M 29 (Կարապից դեպի արևելք) ցրված աստղային կուտակում,
* M 13 (Հերկուլեսից դեպի արևմուտք) գնդաձև աստղային կուտակում,
* M 92 (Հերկուլեսից հյուսիս-արևմուտք) գնդաձև աստղային կուտակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Գալակտիկաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միգամածություններ
Կատեգորիա:Նոր ընդհանուր կատալոգի օբյեկտներ