Մորուք

**Մորուք**, դեմքի ստորին մասի մազային ծածկույթ։ Տղամարդկանց երկրորդական սեռական հատկանիշներից մեկն, որը պայմանավորված է տեստոստերոնի առկայությամբ։ Մորուքը սկսում է աճել սեռական հասունացման շրջանում։

## Էվոլյուցիոն արժեք
Մորուքը, բեղերը և բակենբարդերը հայտնվել են տղամարդկանց մոտ մրցունակությունը բարձրացնելու համար, ինչպես մարտական երանգավորումը, որը տեսողականորեն մեծացնում է կարգավիճակը ցեղակիցների աչքում։ Չարլզ Դարվինը կարծում էր, որ մորուքը ծագել է սեռական ընտրության պատճառով, քանի որ այն զարդարանք է, որը մեծացնում է տղամարդկանց գրավչությունը։ Հերքվել է մորուքի և գրավչության միջև ենթադրական կապը։ Մորուքը, հավանաբար, անհրաժեշտ է տղամարդկանց միջև ավելի արդյունավետ մրցակցության համար, քանի որ մորուքով տղամարդիկ կարծես ավելի գերիշխող են, ագրեսիվ, և ավելի բարձր կարգավիճակ ունեն, քան մաքուր սափրված դեմքեր ունեցող տղամարդիկ։

## Պատմություն
աջից|մինի|255x255փքս|<center>Հին եգիպտացիների մորուքն ու սանրվածքը</center>
Հին Եգիպտոսի բոլոր տղամարդիկ սափրում էին մորուքը։ Մորուքը կրելու իրավունք ուներ միայն փարավոնը (ի նշան երկրի տիրապետության), բայց նրա մորուքը արհեստական էր։ Այն, ինչպես և պարիկը, պատրաստված էր բրդից կամ կտրատված մազերից։ Այդ արարողակարգային մորուքին կարող էին տարբեր ձևեր տալ, բայց առավել տարածված էր հյուսը, որը կատվային պոչի նման էր։

Ալեքսանդր Մակեդոնացին հրամայում էր իր զինվորներին սափրել մորուքն, որպեսզի թշնամի զինվորները չկարողանան մարտի ընթացքում քաշել դրանք։

Հռոմեական կայսրությունում սափրված դեմքն ու կարճ սանրվածքը քաղաքակրթության նշաններից էին և հռոմեացիներին առանձնացնում էին «վայրի» ժողովուրդներից։ Այս ավանդույթի վերջը դրել է Հադրիանոս կայսրը։

Կուբացի ապստամբները ընդդեմ Ֆուլխենսիո Բատիստայի ռեժիմի, Ֆիդել Կաստրոյի գլխավորությամբ, հայտնի էին որպես «բարբուդոս»՝ մորուքավորներ։

### Տիպաժներ ըստ դարաշրջանի
Դեմքի մազերի նորաձևության պատմությունը նաև ցույց է տալիս սոցիալական գործոնի որոշիչ ազդեցությունը բեղերի և մորուքների, մորուքների թույլատրելի ոճերի, հասարակության կողմից դրանց նկատմամբ վերաբերմունքի վրա։

Հին Եգիպտոսում տղամարդիկ սափրում էին մորուքն ու բեղերը, փոքր արհեստական մորուքները կրում էին միայն թագավորական ընտանիքի ներկայացուցիչները։ Հին Հունաստանում սափրվել սկսել են մ.թ.ա. 4-րդ դարից, այնտեղից դա անցել է հռոմեացիներին՝ Հունաստանի նվաճումից հետո։ Հռոմում Հադրիանոսի օրոք վերականգնվել է բեղերի և մորուքի նորաձևությունը։
Պատկեր:Statua cultuale di Amenhotep I ATG 1766.TIF|Ամենհոտեպ I
Պատկեր:Pericles Pio-Clementino Inv269.jpg|Պերիկլես
Պատկեր:(Venice) Ancient Roman busts in the Museo archeologico nazionale - Colossal head of Hadrian.jpg|Հադրիանոս
Պատկեր:SeptimeSévère.jpg|Սեպտիմիոս Սևերոս
Արևմտաեվրոպական երկրների փաստագրված պատմությունը թույլ է տալիս դիտարկել տղամարդկանց արտաքին տեսքի ստանդարտների փոփոխման ընթացքը։ Նշվում է այսպիսի օրինաչափություն. մորուքների փարթամ սանրվածքների նորաձևության ժամանակ դրանք կարճեցվել են կամ անհետացել, և հակառակը, երբ ավելի պարզ սանրվածքներ էին կրում, մորուքին և բեղերին ավելի մեծ ուշադրություն էին դարձնում։ Ավելի ուշ միջնադարում և վաղ Վերածննդի (XIV—XV դարեր) իդեալական արական տեսքը երիտասարդի նմանվելն էր ցանկացած տարիքում, և տղամարդկանց դեմքերը սափրված էին։ Բուրգունդյան նորաձևության տիրապետության շրջանում երկար գանգրացված մազերի դեպքում հայտնվում են միայն փոքր բեղեր և մորուքներ։ Հաջորդ ժամանակահատվածում (1500-ից մինչև Վերածննդի ավարտը (1620)) բոլոր տարիքի տղամարդկանց մեծ մասը կրում էին մորուքներ և երկար բեղեր։
Պատկեր:Portrait of a man with a lute (1526-1527) - Hans Holbein d. J.(Gemäldegalerie, Berlin).jpg|Հանս Հոլբայն Կրտսերի աշխատանքներից մեկը
Պատկեր:Lucas Cranach d. Ä. 063.jpg|Լուկաս Կրանախ Ավագ
Պատկեր:Jean Clouet 001.jpg|Ֆրանցիսկոս I
Պատկեր:Enrique VIII de Inglaterra, por Hans Holbein el Joven.jpg|Հենրի VIII
Պատկեր:(Agen) Portrait de Charles IX - François Clouet - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg |Շառլ IX
Բարոկկոյի դարաշրջանի սկզբից (1620-ից) մորուքը դուրս է եկել նորաձևությունից, և մոտավորապես 1680 թվականից, բեղերը նույնպես անհետացել են։ Ֆրանսիայում՝ նախկին եվրոպական մոդայի օրենսդիր երկրում, պալատականները, նմանակելով երիտասարդ թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ին, մաքուր սափրում էին դեմքը, բեղ էին կրում միայն զինվորականները։ Մինչև XIX դարի կեսերը ամբողջովին գերակշռում էր սափրված տղամարդու դեմքի մոդելը։ 1848 թվականի հեղափոխությունից հետո տեղի է ունեցել հակառակ գործընթացն, որը տարածվել է ամբողջ Եվրոպայի վրա․ բեղերն ու մորուքը դարձել են տղամարդկանց արտաքին տեսքով գերիշխող։
Պատկեր:Karl Marx.jpg|Կարլ Մարքս
Պատկեր:Victor Hugo 001.jpg|alt=|Վիկտոր Հյուգո
Պատկեր:Tolstoy Leo port.jpg|Լև Տոլստոյ
Պատկեր:1878 Darwin photo by Leonard from Woodall 1884 - cropped grayed partially cleaned.jpg|alt=|Չարլզ Դարվին
Պատկեր:Louis Pasteur.jpg|Լուի Պաստյոր
Պատկեր:Tschaikowsky LCCN2014706476 (cropped).tif|Պյոտր Չայկովսկի
Պատկեր:Claude Monet 1899 Nadar.jpg|Կլոդ Մոնե
Պատկեր:No-nb bldsa 1c030 Stepan Osipovitsj Makarov (cropped).jpg|Ստեպան Մակարով
Պատկեր:Auguste Rodin fotografato da Nadar nel 1891.jpg|alt=|Օգյուստ Ռոդեն
Պատկեր:Ivan Shishkin restoration.jpg|Իվան Շիշկին
Պատկեր:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|alt=|Ջուզեպպե Վերդի
Պատկեր:Modest Musorgskiy 1876 (cropped).jpg|alt=|Մոդեստ Մուսորգսկի
Պատկեր:James Clerk Maxwell profile.jpg|alt=|Ջեյմս Մաքսվել
Պատկեր:TurgevevI-foto (cropped).jpg|alt=|Իվան Տուրգենև
Պատկեր:Antoni Gaudi 1878.jpg|alt=|Անտոնիո Գաուդի
Պատկեր:Taneev.jpg|alt=|Սերգեյ Տանեև
Սակայն 20-րդ դարի երկրորդ քառորդից սափրված դեմքերը դառնում էին զանգվածային ֆենոմեն։ Տղամարդկանց մազերի փոփոխումը, որպես տղամարդկանց նորաձևության և նախասիրությունների զանգվածային երևույթ, կարելի է դիտարկել այս կամ այն պատմական ժամանակաշրջանում գերակշռող արական իդեալի փոփոխության պատճառով։ Նորաձևության մեջ ուժեղ տղամարդու իդեալի գերակշռության դարաշրջանում առկա են բեղեր և մորուքներ, քանի որ դրանք ընկալվում են որպես առնականության խորհրդանիշներ։ Բայց միշտ գոյություն ունեն հասարակական շերտեր, որոնք պահպանում են իրենց արտաքին տեսքի ավանդույթների անկախությունն ու շարունակականությունը։
Պատկեր:Ivan Petrovitch Pavlov. Photograph after a photograph taken Wellcome V0027010.jpg|alt=|Իվան Պավլով, գիտնական
Պատկեր:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|Անրի Մատիս, նկարիչ և ճարտարապետ
Պատկեր:Chuck Norris 200611292256.jpg|Չակ Նորիս, դերասան
Պատկեր:Fidel Castro Pirbadet.jpg|alt=|Ֆիդել Կաստրո, քաղաքական գործիչ
Պատկեր:Alan Cox at FOSS 2007.jpg|Ալան Կոքս, ծրագրավորող
Պատկեր:Psoy-korolenko-ogi-moscow-shot1.jpg|Պսոյ Կորոլենկո, երաժիշտ, լրագրող
Պատկեր:Grigoriy Dobrygin (cropped).jpg|alt=|Գրիգորի Դոբրիգին, դերասան
Պատկեր:Aubrey de Grey.jpg|Օբրի դի Գրեյ, գիտնական


## Մորուքավոր կանայք
Կանայք, ինչպես և տղամարդիկ, կարող են մորուքներ աճեցնել (հատկապես, երբ օգտագործվում են անդրոգենային ստերոիդներ, որպես ուղեկցող կրծքի քաղցկեղի թերապիայի)։ Հին ժամանակներից նման կանայք հետաքրքրասիրության առարկա են եղել։ Չնայած նրան, որ կանանց մեծ մասը սափրում են կզակի վրա ցանկացած մազային ծածկույթը, նրանցից ոմանք եկամուտ են ստանում կենդանի կատարումներով հասարակության առաջ, այսպես կոչված «հրաշքների շոուներում»՝ կրկեսներում, որոնք տարածված են Միացյալ Նահանգներում։ Կոնտրաստն երկար մորուքի և այնպիսի կանացի ատրիբուտների մեջ, ինչպիսիք են երգչուհու բարձր ձայնը, որոնք ընդգծում են իրենց կանացիությունը, ապահովում է հետաքրքրությունը նրանց նկատմամբ, ուստի նման կանայք ավանդաբար ունեցել և գործատուների հարուստ ընտրություն և նրանց ելույթները շատ լավ վարձատրվել են։

Դրա վրա օրինակը Խուլիա Պաստրանան է։

## Տես նաև
*Բեղ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Ջայլզ Քոնթեբլ։ Մորուքները պատմության մեջ։ Նորաձևություն։  // Մարդ պատմության մեջ։ 1994. — М., 1994, էջ 165—181

## Արտաքին հղումներ
* Մորուք՝ հոդվածը հումանիտար բառարանում

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Դեմք
Կատեգորիա:Մազածածկույթ
Կատեգորիա:Մազեր
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա