Մարդ ու կին

«**Մարդ ու կին**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքում։ Գրվել է 1968 թվականին։

## Գնահատական
Հոգևոր ու բարոյական նկարագրի յուրահատուկ կերպ ունեն Ս. Խանզադյանի «Կարմիր շուշաններ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Կորած արահետներ», «Անձրևից հետո», «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքերի պատմվածքների հերոսները: Դրանք առաջին հայացքից կարծես սովորական պատմություններ են լեռնաշխարհի, այնտեղ ապրող մարդկանց, նրանց բարքերի, առօրյա հոգսերի, հետաքրքրությունների, բնության հետ ունեցած փոխհարաբերությունների վերաբերյալ: Սակայն պատմվածքներից յուրաքանչյուրն առանձին վերցրած մարդու ճակատագիր է` ներկայացված հասարակական կյանքի բարդ ու խճճված հանգույցներում:Ս. Խանզադյանի լավագույն պատմվածքներին բնորոշ է այն, որ իրադարձությունների, գործողությունների զարգացման բազմապլանությունը հետզհետե իրենց տեղը զիջում են կերպարի հոգու և մտքի շարժման պատկերմանը, արտաքին գործողությունները` հերոսի հոգեբանական իրավիճակի տեղաշարժերին, ինչի հետևանքով ընդլայնվում են դասական պատմվածքի և՛ թեմատիկ, և՛ ժանրային առանձնահատկությունների սահմանները։

## Սյուժե
Հեղինակը ներկայացնում է, թե ինչպես շինգրասենյակի գլխավոր հաշվապահի օգնական Մամիկոնին։ Վերջինս այդ օրը արտասովոր տրամադրության մեջ էր։ Սահմանափակ ապրող, մեկուսացած մարդ էր Մամիկոնը, նրա ձայնը երբեք բարձր չէին լսել։ Արտակարգ բան էր տեղի ունեցել, քանի որ փոխվել էր լռակյաց Մամիկոնի բնույթը։ Բոլորին նույն հարցն էր հուզում, իսկ նա ոչինչ չէր ասում, այլ միայն փայլում էին աչքերը։ Նա միշտ կոկիկ հագնված էր, դեմքին կնճիռներ չկային։ Պատահել է այդ ժամանակների համար մի սովորական բան, իրենց  վարչության պետին ազատել էին պաշտոնից և նրա տեղը նշանակել գլխավոր հաշվապահի օգնական Մամիկոնի մի մոտիկ ազգականի։ Այդ ազգականը վաղուց էր հեռացել ծննդավայրից, աշխատում էր մի հեռավոր քաղաքում։ Նա լավ մասնագետ էր, և նրան հրավիրել էին, բերել ծննդավայր, նշանակել վարչության պետ։ Այդ լուրն իմանալուց հետո Մամիկոնը ցնցվել, լցվել էր ուրախությամբ և իսկույն վազում է տուն։ Կինը զարմանում է՝ տեսնելով ամուսնուն ուրախ տրամադրության մեջ։ Կարծում էր, թե օղի կամ կոնյակ էր խմել, մեծ գումար շահել։ Ամուսինն ասում է, որ իրենց բախտը բանում է։ Մամիկոնը իր ուրախությունը կիսում է կնոջ հետ։ Տեղեկացնում է նրան, որ իր ազգականը մեծ պաշտոն է ստացել։ Կինը չի վարակվում ամուսնու ցնծությամբ։ Մինչև իր աչքով չտեսներ, չշոշափեր դրա արդյունքները, չէր կարող ուրախանալ։ Նա ասում է ամուսնուն, որ սպասեն, տեսնեն այդ ազգականը ինչ մարդ է, իրենց մարդու տեղ դնում է թե ոչ։ Ի՞նչ իմանան նրանից խեր ունեն թե չէ։ Կինն այն կարծիքին էր, որ եթե այդ ազգականը օրինավոր մարդ լինի, իր հարազատին բարի աչքով կնայի, կբարձրացնի նրա պաշտոնը, դրա հետ էլ աշխատավարձը։ Մինչ ամուսինը հույս ուներ, որ բարեկամը իրեն բաժին կհասցնի, կինը իր փորձն ու հաշիվներն ուներ, իր մտածելակերպը․ առանց ջրին հասնելու ոտքերը չէր հանում։ Քսան տարի էր ամուսինը հաշվապահի օգնական էր, ոչինչ չէր փոխվել նրանց կյանքում, նույն կարգավիճակով ու աշխատավարձով ապրում էին, և հիմա կար հույս, որ կփոխվի նրանց կարգավիճակը։ Կինն ասում է ամուսնուն, որ եթե նրա ազգականը նրան գլխավոր հաշվապահ նշանակի, ուրեմն կարգին մարդ է՝ բարեկամ սիրող, սիրտ ու հոգի ունեցող։ Մամիկոնի կյանքի հանդարտությունը խախտվում է, ամեն օր մտքում նույն միտքն էր հնչում։ Նա տանը ամեն օր խոսում էր իր ցավից՝ վարչության պետ ազգականը կնկատի իրեն թե ոչ։ Նրա ուզածը հասարակ, համեստ բան էր՝ գրասենյակի գլխավոր հաշվապահ, ուրիշ ոչինչ։ Մամիկոնը երբեք չէր հակառակվել կնոջը, միշտ լսել էր նրան ամեն հարցում։ Մամիկոնի մտքում գլխավոր հաշվապահ լինելն էր, չէ՞ որ գլխավոր հաշվապահը համարյա անկախ ու ինքնուրույն մարդ էր, մի զանգով կանչում էր որ օգնականին կուզեր, երբ զանգերի թիվը երեքն էին․ դա նշանակում էր, որ հենց Մամիկոնին է կանչում։ Մի անգամ սեղանի արանքով անցնելիս պատռեց շալվարը, խառնվեց իրար, բարկացավ, բայց բարկացավ ոչ այնքան հագուստը պատռելու, այլ որ հաշվապահի զանգը հնչեցնելուց ու իրեն կանչելուց հետո պատռվեց։ Մամիկոնը երազում էր դառնալ գլխավոր հաշվապահ։ Մի օր քնելուց առաջ կինը կշտամբեց, թե ինչու էր էշի ականջում քնած մնացել, որ պետք է գնալ ու հանդիպել ազգականին, խոսել նրա հետ։ Պետք էր գնալ։ Կնոջ օգնությամբ այս որոշմանը հանգելուց հետո առաջանում է երկրորդ խնդիրը, թե ինչպես պետք է դիմեր ազգականին։ «Մամիկոնը մի քանի գիշեր տանջվեց, լուսացրեց այս հարցի վրա։ Ինչպե՞ս կոչի ազգական-պետին։ Սակայն սթափվեց տառապանքից։ Ինչո՞ւ տառապել, հարկավոր է խորհրդակցել կնոջ հետ»։ Մտածում են՝ ինչպես դիմել, Ավա՞գ, ընկեր Ավա՞գ, Ավագ ջան, Ավագ Փանոսովիչ․․․ Չեն հասկանում, թե ինչ կարող են անել, որոշում են ոչինչ էլ չձեռնարկել։ Մամիկոնը կգնա աշխատանքի և մի օր ազգականը մի գործով կգնա գրասենյակ, կտեսնի։ Մամիկոնը սաստիկ ընկճվում է, այդ օրվանից նրան այլևս ուրախ չեն տեսնում։ Ինչ կարող էր անել։ Քսան տարի օգնական էր։ Տառապում էր մտքերի պատճառով, թե երբ կգա պետը, կկանչի իրեն։ Բայց նման բան չէր լինում։ Մամիկոնի ցավը մնում էր անամոք։

## Կերպարներ

* Մամիկոն
* Մամիկոնի կին
* ազգական
* գլխավոր հաշվապահ

## Տես նաև
* Պրաստոյ Պետրուսը
* Իմ սխալը
* Միսակի «Զիմը»
* Էշի բժիշկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սերո Խանզադյան Ձայնային գրքեր
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան

Կատեգորիա:1983 գրքեր
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ