Գաղութային ճարտարապետություն

**Գաղութային ճարտարապետություն** (), հիբրիդային ճարտարապետական ոճ, որն առաջացել է այն ժամանակ, երբ գաղութատերերը միավորել են իրենց ծագման երկրի ճարտարապետական ոճերը բնակեցված երկրի դիզայնի առանձնահատկությունների հետ: Գաղութատերերը հաճախ կառուցել են տներ և շինություններ իրենց ծանոթ ոճով, բայց տեղական բնութագրերով, որոնք ավելի համապատասխան են եղել իրենց նոր կլիմայական պայմաններին։ Ստորև բերված են գաղութային ճարտարապետության, մասնավորապես ժամանակակից գաղութների մասին հատուկ հոդվածների հղումներ։

## Իսպանական գաղութային ճարտարապետություն
Իսպանական գաղութային ճարտարապետությունը դեռևս հանդիպում է Ամերիկա մայրցամաքի և Ֆիլիպինների Իսպանական կայսրության նախկին գաղութներում: Մեքսիկայում այն հանդիպում է Մեխիկոյի պատմական կենտրոնում, Պուեբլայում, Սակատեկասում, Կերետարոյում, Գուանախուատոյում և Մորելիայում: Անտիգուա Գվատեմալան Գվատեմալայում հայտնի է նաև իր լավ պահպանված իսպանական գաղութային ոճի ճարտարապետությամբ: Իսպանական գաղութային ժառանգությամբ հայտնի մյուս քաղաքներն են Սանտո Դոմինգոյի Սյուդադ գաղութը, Կոլումբիայի Կարթախենա և Պուերտո Ռիկոյի Հին Սան Խուան նավահանգիստները:

;Հյուսիսային Ամերիկա
*Նոր Իսպանիայի փոխարքայություն
**
***Նոր իսպանական բարոկկո ոճ
**
**Իսպանական գաղութային վերածննդի ճարտարապետություն

;Կարիբյան կղզիներ
*Իսպանական Արևմտյան Հնդկաստան
**
**
**

;Հարավային Ամերիկա
*Պերուի փոխարքայություն, Նոր Գրանադայի փոխարքայություն, and Ռիո դե Պլատայի փոխարքայություն
**
**
**
**
**
*
**
**
**

;Ասիա
*Իսպանական Արևելյան Հնդկաստան
**
**Երկրաշարժային բարոկկո ոճ
**Բահայ նա Բատո

## Պորտուգալական գաղութային ճարտարապետություն

Պորտուգալական գաղութային ճարտարապետությունն առավել հանդիպում է Բրազիլիայում, Մադեյրայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և Ենթասահարյան Աֆրիկայում, Մակաոյում, Մալայզիայի Մալակա քաղաքում, Հնդկաստանի Գոա քաղաքում և Ինդոնեզիայի Մոլուքյան և Ճավա կղզիներում:

*Ասիա
**
**
**Սինո-պորտուգալական ճարտարապետություն
** 
*Հարավային Ամերիկա
**

## Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն

Բրիտանական գաղութային ճարտարապետությունն առավել շատ հանդիպում է Հյուսիսային Ամերիկայում, Բրիտանական Արևմտյան Հնդկաստանում, Հարավային Ասիայում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում և Հարավային Աֆրիկայում:

***Հյուսիսային Ամերիկա**
**Ամերիկյան գաղութային ճարտարապետություն
***Դաշնային ճարտարապետություն
***Առաջին ժամանակաշրջան 
***Վրացական գաղութային ճարտարապետություն
**Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն Կանադայում
***Հարավային Ասիա**
**Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն Հնդկաստանում
**Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն Պակիստանում
**Գաղութային ճարտարապետություն Շրի Լանկայում
***Ավստրալիա**
**Գաղութային ճարտարապետություն Ավստրալիայում 
***Ֆեդերացիայի ճարտարապետություն
***Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան շրջան**
**Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն Հոնգ Կոնգում
**Բրիտանական գաղութային ճարտարապետություն Սինգապուրում
**Բրիտանական հյուպատոսություն Տակաոյում

## Ֆրանսիական գաղութային ճարտարապետություն

Ֆրանսիական գաղութային ճարտարապետությունը առավել հանդիպում է Հյուսիսային Ամերիկայում և Հնդկաչինում:  
***Հնդկաչին**
***Հյուսիսային Ամերիկա**
**Ֆրանսիական գաղութային ճարտարապետություն Հյուսիսային Ամերիկայում
***Հարավային Ասիա**
**Ֆրանսիական գաղութային ճարտարապետություն Հնդկաստանում

## Հոլանդական գաղութային ճարտարապետություն

Հոլանդական գաղութային ճարտարապետությունն առավել հանդիպում է Ինդոնեզիայում (հատկապես Ճավայում և Սումատրայում), ԱՄՆ-ում, Հարավային Ասիայում և Հարավային Աֆրիկայում: Ինդոնեզիայում, նախկինում հոլանդական Արևելյան Հնդկաստանում, գաղութային ճարտարապետությունը ուսումնասիրվել է տեսականորեն և վերածվել է նոր արևադարձային ճարտարապետության, որը համապատասխանում է Հնդկաստանի արևադարձային կլիմայական պայմաններին և հոլանդացի գաղութատերերի ճարտարապետական լեզուն ամբողջությամբ չընդօրինակելը: 
***Ինդոնեզիա**
**Հոլանդական գաղութային ճարտարապետություն Ինդոնեզիայում
***Հին հնդկական ոճեր
***Հնդկական կայսրության ոճ
***Նոր հնդկական ոճ
***Հյուսիսային Ամերիկա**
**Հոլանդական գաղութային ճարտարապետություն Հյուսիսային Ամերիկայում
**Հոլանդական գաղութային վերածննդի ճարտարապետություն
***Հարավային Ասիա**
**Հոլանդական գաղութային ճարտարապետություն Հնդկաստանում
**Գաղութային ճարտարապետություն Շրի Լանկայում
***Հարավային Աֆրիկա**
**Կաբո հոլանդական ճարտարապետություն

## Ռուսական գաղութային ճարտարապետություն
Ռուսական գաղութային ճարտարապետությունը հիմնականում ներկայացված է Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում և Կենտրոնական Ասիայում: 
***Սիբերիա**
**Սիբիրյան բարոկկո ոճ
***Կենտրոնական Ասիա**
**Սովետական ճարտարապետություն Կենտրոնական Ասիայում
***Թուրքիա**
**Կարսի բալթիկական ոճ

## Իտալական գաղութային ճարտարապետություն

Էրիթրեան Իտալիայի առաջին աֆրիկյան գաղութն էր: Նրա առաջին մայրաքաղաքը՝ Մասավան, պարունակում է մեծ քանակությամբ վաղ իտալական գաղութային ճարտարապետություն, որը բնութագրվում է վենետիկյան գոթական և իտալական նեոկլասիկական ճարտարապետության պատմականությամբ և ոգեշնչումով: Գաղութի երկրորդ մայրաքաղաք Ասմարայի գաղութային ճարտարապետությունը և ուղղաձիգ փողոցային ցանցը 2017 թվականին համարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ: Քաղաքի գաղութային ճարտարապետության մեծ մասը թվագրվում է ֆաշիստական դարաշրջանին, որի ընթացքում Բենիտո Մուսոլինին խրախուսել է ճարտարապետներին և նախագծողներին քաղաքը վերածել «Փոքրիկ Հռոմի»։

Սոմալիում կա նաև իտալական գաղութային ճարտարապետության լայն շրջանակ, որը թվագրվում է իր գաղութային դարաշրջանին: Մոգադիշոյում՝ գաղութի 50,000 իտալացի բնակիչների մեծ մասի բնակության վայրում, գաղութային ճարտարապետները ձեռնարկել են խոշոր պլանավորման նախագծեր և կանգնեցրել են հուշարձաններ, ինչպիսիք են Ումբերտո I-ին նվիրված դեռևս գոյություն ունեցող հաղթական կամարը, Մոգադիշոյի մեծ մասամբ ավերված տաճարը և տարբեր կառավարական շենքեր: Իտալիայում կառուցված Սոմալիի վիլլան շարունակում է մնալ Սոմալիի նախագահական նստավայրը: Ի տարբերություն Լիբիայի և Էրիթրեայի գաղութային սխեմաների, իտալական գաղութային իշխանությունները կառուցել են Սոմալիի գոյություն ունեցող քաղաքներում՝ նոր գյուղեր կամ քաղաքներ չկառուցելով վերաբնակիչների համար։

Նախքան իտալական Կիրենիկայի և իտալական Տրիպոլիտանիայի միավորումը, Լիբիայի գաղութատիրության վարպետները ձեռնարկել են իտալական ոճով շինարարական նշանակալի նախագծեր, ինչպես օրինակ Տրիպոլիի տաճարի կառուցումը, որը կառուցվել է վենետիկյան գոթական ոճով: Իտալական Լիբիայի հիմնադրումից հետո իտալական ֆաշիստական ճարտարապետությունը դարձել է զանգվածային ենթակառուցվածքային և բնակավայրերի հետ կապված նախագծերի չափանիշ, որոնք ձեռնարկել է Մուսոլինիի ժամանակաշրջանի Իտալիան: Այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Տրիպոլին և Բենգազին, գաղութատիրական ճարտարապետներն ու քաղաքաշինարարները ձեռնարկել են խոշոր քաղաքաշինական նախագծեր, ինչպիսիք են Բենգազիի հոյակապ *Լունգոմարեի* կառուցումը, իտալացի վերաբնակիչների համար նոր քաղաքային թաղամասերը և կաթոլիկ կրոնական շինությունները, ներառյալ Բենգազիի և Տրիպոլիի տաճարները։ Ֆաշիստական կառավարության շինությունները սովորաբար բնութագրվում էին իտալական ռացիոնալիստական և նեոկլասիկական ոճերի կիրառմամբ։ 1938 թվականից սկսած գաղութի հանրային աշխատանքների վարչությունը հովանավորել է 27 նոր գյուղերի կառուցումը, որոնք նախատեսված էին իտալական բնակավայրերի համար, հատկապես Կիրենաիկայի, որը մարմնավորել է ռացիոնալիզմը, որը լի էր տեղական արաբական ճարտարապետական բարքերով: Ջովանի Պելեգրինին՝ այս ագրարային գյուղերի ամենահայտնի դիզայներներից մեկը, փորձել է սինթեզել արաբական և իտալական ճարտարապետությունը բնակավայրերի, որոնք լավագույնս համապատասխանել են Կիրենաիկայի չոր կլիմայական պայմաններին։

Իտալիայի Դոդեկանեսի գրավումը ամբողջ արշիպելագում զգալի քանակությամբ մոդեռնիստական և արտ-դեկո շինություններ էր պարունակում: Գաղութային ճարտարապետները նաև կառուցել են մի քանի նոր քաղաքներ և գյուղեր, ինչպիսիք են Պորտոլագոն, որն այժմ հայտնի է որպես Լակկի: Ի տարբերություն Աֆրիկայում իտալական գաղութատիրության շինությունների ավերակների մեծ մասի, Դոդեկանեսում իտալական ճարտարապետությունը հաճախ լավ պահպանվում է։

Ալբանիայում Իտալիայի կարճատև գաղութատիրությունը ստեղծել է է ռացիոնալիստական շինությունների նշանավոր հավաքածու, ներառյալ Ալբանիայի բանկը, վարչապետի գրասենյակը և Ազգային թատրոնը։

## Տես նաև
* Գաղութային վերածնունդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Website on colonial architecture with 29,000 pictures of colonial buildings around the world by Gauvin Alexander Bailey of Queen's University and funded by the Social Sciences and Humanities Research Council of Canada and the National Endowment for the Humanities

Կատեգորիա:Գաղութատիրության պատմություն
Կատեգորիա:Գաղութատիրություն
Կատեգորիա:Ժամանակակից Եվրոպայի գաղութատիրության պատմություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր
Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն