Գան Ալի նրբանցքի սպանություն

**Գան Ալի նրբանցքի սպանություն**, 12-ամյա Ալմա Տիրչքեի բռնաբարություն ու սպանություն, որը տեղի  է ունեցել 1921 թվականին Մելբուռնում։ Նա եղել է դպրոցական, սովորել է Հոթորն Ուեսթ ավագ դպրոցում, նրան վերջին անգամ ողջ տեսել են «Ավստրալիայի գինու սրահի» խմիչքի խանութի մոտ։ Նման հանգամանքներում նրա սպանությունը սենսացիա է առաջացրել։

Վերջին տարիներին գործն առավել հայտնի է դարձել որպես դատական սխալ։ 29-ամյա Քոլին Քեմփբել Ռոսը մահապատժի է ենթարկվել Տիրչքեի սպանության համար, սակայն նա մինչև իր մահվան օրը պնդել է իր անմեղությունը։ Տասնամյակներ անց, երբ գործը վերանայվել է, ԴՆԹ-ի ապացույցները հաստատել են Ռոսի անմեղությունը, և 2008 թվականին նրան հետմահու ներում է շնորհվել։ Ռոսի ձերբակալությունից ի վեր Տիրչքեի ընտանիքը հավատացել է, որ Ռոսն անմեղ է և սպանության համար սխալ է դատապարտվել։

## Զոհ
Նել Ալմա Տիրչքեն ծնվել է 1909 թվականի մարտի 14-ին Արևմտյան Ավստրալիայի հեռավոր հանքավայրում, եղել է Չարլզ Տիրչքեի և Նել Ալջերի առաջնեկը։ 1911 թվականին Չարլզ Տիրչքեն աշխատանք է ստացել Ռոդեզիա հանքային ընկերությունում (այժմ Զիմբաբվե), և ընտանիքը տեղափոխվել է այնտեղ, որտեղ 1912 թվականին Նելն ունեցել է երկրորդ դստերը՝ Վիոլային։ 1914 թվականի դեկտեմբերին ընտանիքն Ավստրալիա վերադառնալու ճանապարհին Նելը մահացել է երրորդ հղիության բարդություններից և թաղվել ծովում։ Մելբուռն ժամանելուց հետո Չարլզը չի կարողացել հոգալ երեխաների կարիքները և վերադարձել է Արևմտյան Ավստրալիա՝ աշխատելու հանքերում։ Ալմային ու Վիոլային խնամել են երեխաների պապիկն ու տատիկը՝ Հենրի և Էլիզաբեթ Տիրչքեները։

1921 թվականին Հենրի Տիրչքեն մահացել է, և բոլոր ծնողական պարտականությունները վերցրել է իր վրա տատիկը։ Վիոլան նրան իր հիշողություններում նշել է որպես խիստ կարգապահ մարդ, որը երկու աղջիներին էլ ուշադիր հետևել է։ 

Ալման եղել է աշխատասեր և բարեկիրթ, գերազանց առաջադիմություն է ունեցել, սովորել է Հոթորնի Արևմտյան Կենտրոնական դպրոցում: Սակայն նրա տատիկը խիստ սահմանափակել է նրան այլ աշակերտների հետ շփվելուց, և նա դարձել է շատ ամաչկոտ: Ջոն Մերդոկի հորեղբայրն Ալմայի մասին ասել է. «Չնայած պայծառ բնավորության, նա որոշ չափով զուսպ էր և հեշտությամբ ընկերներ չէր գտնում, ինչպես որոշ աղջիկներ։ Նա չուներ այն աշխույժ վարվելաձևը, որ նպաստում է պատահական ծանոթություններին»: Նրա քույրը՝ Վիոլան, Ալմային նկարագրել է որպես «փափուկ ձայնով և մեղմ բնավորությամբ աղջիկ»։

## Սպանություն
Այդ օրը Տիրչքեն պետք է տատիկի տնից գնար մսավաճառի խանութից միս գնելու, այն հասցներ մորաքրոջ տուն և վերադառնար։

Մեկը վկայել է, որ տեսել է տղամարդու, որը հետևել է նրան։ Հուսալի վկաներ, որոնք ոչինչ չունեին շահելու կամ կորցնելու իրենց ցուցմունքում  ասել են, որ Տիրչքեն անտեղի ժամանակ էր կորցնում, անհանգիստ էր և ակնհայտորեն վախեցած։

Տիրչքեին վերջին անգամ տեսել են 1921 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ մոտ 15:00-ին։ Նրա մերկ դին գտել են հաջորդ վաղ առավոտյան։ Ըստ երևույթին, նրան խեղդամահ են արել պարանով։

## Հետաքննություն
Դին հայտնաբերվելուց հետո Ավստրալիայի գինու սրահի սեփականատեր Քոլին Քեմփբել Ռոսը մեղադրվել է նրա բռնաբարության և սպանության մեջ։ Նրա դեմ գործը հիմնված է եղել երկու վկաների ցուցմունքների և մի քանի կարմիր մազերի վրա, որոնք, կարծես, Տիրչքեի գլխից էին, և որոնք կարևոր կապ էին ստեղծում Ռոսի և սպանության միջև։ Ռոսը շարունակ հայտարարել է իր անմեղությունը, բայց նրան կախաղան են բարձրացրել 1922 թվականի ապրիլի 24-ին, 29 տարեկան հասակում, Մելբուռնի բանտում։

Ռոսի փաստաբան Թոմաս Բրեննանը համոզված է եղել Ռոսի անմեղության մեջ և ապարդյուն փորձել է բողոքարկել գործը մինչև Գաղտնի խորհուրդ։ Բրեննանը հետագայում դարձել է Ավստրալիայի սենատոր։

Վկաներից երկուսը՝ Այվի Մեթյուզը և բախտագուշակ Ջուլիա Գիբսոնը, հետագայում շատերի կողմից համարվել են անհուսալի վկաներ. երկուսն էլ ունեին ստելու շարժառիթ։ Նրանք երկուսն էլ ստացել են 1000 ֆունտ պարգևատրում տեղեկատվության համար։

Միակ համոզիչ ապացույցը կարմիր մազերն էին, որոնք կապում էին Ռոսին գործի հետ։ Ռոսը կարող էր բացատրել իր տեղաշարժերը և՛ այն օրը, երբ Տիրչքեն անհետացել է, և՛ այն գիշեր, երբ նրա մարմինը գտնվել է նրբանցքում։ Թաքցնելու ոչինչ չունենալով՝ Ռոսը քննիչներին ասել է, որ իր սրահի մոտով անցել է մի փոքրիկ աղջիկ, որը համապատասխանում էր Տիրչքեին, սակայն դա իր միակ կապն էր զոհի հետ։

## Ներում
1990-ականներին ավելի հուսալի դատաբժշկական փորձաքննությունները հերքել են կարմիր մազերի կապը և նշել Ռոսի անմեղությունը։  2006 թվականին երեք դատավորների հարցաքննությունից հետո, Ռոսին 2008 թվականի մայիսի 22-ին հետմահու ներում է շնորհվել, երբ Վիկտորիայի նահանգապետը՝ թագուհու ներկայացուցիչը, ստորագրել է այն։ Ներումը հրապարակվել է 2008 թվականի մայիսի 27-ին։ Սա Ավստրալիայում առաջին և առայժմ միակ ներումն է արդարադատության կողմից մահապատժի ենթարկված անձի համար։

Ռոսի ներմանը հանգեցրած գրքում հեղինակ Քևին Մորգանն առաջին անգամ բացահայտել է ոստիկանության կողմից իրենց նախնական հետաքննության ընթացքում բաց թողնված ապացույցները և անունով նշել Տիրչկեի հավանական մարդասպանին. Ջորջ Մերֆիին՝ զորացրված զինվոր, որն ունեցել է մանկապիղծ հակումներ և ամուսնացած է եղել նրանց հորաքրոջ դստեր հետ։

## Ժողովրդական մշակույթում
Գան Ալի նրբանցքի սպանությունը պատկերված է 1982 թվականի «Սքվիզի Թեյլոր» ֆիլմում, որը պատմում է համանուն մելբուռնցի գանգստերի մասին։ Ֆիլմում Թեյլորը (Դևիդ Ատկինս) օգնում է իշխանություններին գործով՝ վախեցնելով վկաներին, որպեսզի նրանք ասեն իրենց իմացածը Ռոսի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Gun Alley Murder Gravesite of Alma Tirtschke at Brighton General Cemetery (Vic)

Կատեգորիա:1921 մահեր
Կատեգորիա:Չբացահայտված սպանություններ
Կատեգորիա:Սպանություններ