open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հռիփսիմե Խուրշուդյան

**Հռիփսիմե Արմենի Խուրշուդյան** (), հայ ծանրամարտիկ։

## Մրցաշարեր
Հռիփսիմե Խուրշուդյանը կանանց 75 կգ-ից բարձր քաշային կարգում մասնակցել է 2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերին և նվաճել բրոնզե մեդալ՝ հետ մնալով Տատյանա Կաշիրինայից և Ժու Լուլուից։ Հռիփսիմեն պոկում վարժությունն ավարտել է 128 կգ ցուցանիշով, իսկ հրմամբ բարձրացրեց 166 կգ՝ արդյունքում հավաքելով 294 կգ, ինչը 39 կգ-ով քիչ էր հաղթողի՝ Ժու Լուլուի արդյունքից։ 2014 թվականին ծանրորդուհին մասնակցում է ծանրամարտի եվրոպայի առաջնությանը և զբաղեցնում 5-րդ հորիզոնականը (102+130): Նույն տարվա ընթացքում մասնակցում է Ղազախստանի Ալմաթիում կայանելիք աշխարհի առաջնությանը և գրավում է 15-րդ հորիզոնականը (107+136): Խուրշուդյանը 2015 թվականն սկսում է եվրոպայի առաջնությամբ և գրավում է 4-րդ հորիզոնականը (113+141) և տարին ավարտում է ԱՄՆ-ում ընթացող աշխարհի առաջնությամբ՝ զբաղեցնելով 14-րդ հորիզոնականը (115+145): 2016 թվականի ապրիլի 16-ին Նորվեգիայի Ֆյորդե քաղաքում ընթացող ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնության կանանց +75 կիլոգրամ քաշային կարգի «A» ենթախմբում նվաճել է Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը՝ ցույց տալով երկամարտի ընդհանուր 250 կիլոգրամ (113+137) արդյունք։ 2016 թվականի դոպինգ թեստի վերստուգման արդյունքում նրա մոտ հայտնաբերվել են մի քանի արգելված խթանիչներ։ Այդ պատճառով օլիմպիական կոմիտեն հայտարարություն է տարածել, որում նշվում է, որ ՀԱՕԿ-ը պետք է վերադարձնի Հռիփսիմե Խուրշուդյանի օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալը։

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2012)

## Անձնական կյանք
Հռիփսիմե Խուրշուդյանը ամուսնացել է ծանրորդ Տարոն Թովմասյանի հետ՝ 2012 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։ Պսակադրությունը կատարվել է Արագածոտնի մարզի Մուղնի գյուղի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում։ Նրանց որդին՝ Աշոտը ծնվել է 2013 թվականի հուլիսի 25-ին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտուհիներ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Բադենի պետական թատրոն

**Բադենի պետական թատրոն** (գերմ.՝ Badisches Staatstheater Karlsruhe), թատրոն Կարլսրուեում։ Հիմնադրվել է 1808 թվականին։ Թատրոնն այժմյան տեսքը՝ 2 հանդիսասրահով, ձեռք է բերել 1975 թվականին՝ Հելմուտ Բետցների նախագծով։ Մեծ հանդիսասրահն ունի 1002 տեղ, փոքրը՝ 330։ Թատրոնի շենքի կենտրոնական մուտքի մոտ տեղադրված է քանդակագործ Յուրգեն Գյորցի աշխատանքներից մեկը։

Թատրոնում միաժամանակ բեմադրվում են մի քանի տեսակ ներկայացումներ՝ օպերային, բալետային ներկայացումներ, ինչպես նաև թատերական պիեսներ և մյուզիքլներ։ Թատրոնի կազմի մեջ են մտնում նաև Բադենի պետական նվագախումբը և Բադենի պետական օպերային երգչախումբը։

## Թատրոնի պատմությունը
Թատրոնը կառուցվել է 1808 թվականին Կարլսրուեի ամրոցից ոչ հեռու քաղաքային ճարտարապետ Ֆրիդրիխ Վայնբրենների ղեկավարությամբ։ 1810 թվականին այն վերանվանվեց Պալատական թատրոն (Großherzoglichen Hoftheater)։

1847 թվականի փետրվարի 28-ին թատրոնի շենքում հրդեհ սկսվեց։ Ստեղծված խառնաշփոթի պատճառով հանդիսատեսների մի մասը չի կարողացել դուրս գալ շենքից։ Մահացել է 63 մարդ։ Շենքից դուրս գալու համար հիմնական խոչընդոտը ստեղծել են դռները, որոնք դեպի ներս էին բացվում, ոչ թե դեպի դուրս։ Շենքը այրվում է, քանի որ կառուցված էր դյուրավառ նյութերից։

Թատրոնի երկրորդ շենքը կառուցվեց 1853 թվականին պալատական ճարտարապետ Հենրիխ Հյուբշի վերահսկողությամբ։ 1944 թվականին շենքը ավերվել է Դաշնակից պետությունների կոալիցիայի բանակի օդային ռմբակոծության հետևանքով։ Այժմ թատրոնի տեղում գտնվում է Գերմանիայի դաշնային սահմանադրական դատարանը։

Թատրոնի շենքի այժմյան նախագիծը ավարտվել է 1964 թվականին, իսկ բացումը տեղի է ունեցել 1975 թվականին։
 մինի|180px|Հուշարձան նվիրված թատրոնի 1847 թ հրդեհի ժամանակ մահացածների հիշատակին

1977 թվականից սկսած թատրոնում անց են կացվում «Հենդելի օրեր»-ը, իսկ 1985 թվականից՝ ամենամյա «Հենդելի փառատոնը», որը տեղի է ունենում փետրվարի 23-ին՝ կոմպոզիտոր Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի ծննդյան օրը։ Այդ ժամանակ թատրոնում բեմադրվում են կոմպոզիտորի ստեղծագործությունները։

2002-2011 թթ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է դառնում Ակիմ Թորվալդը, 2011-2012 թթ նրա գործը շարունակում է Պետեր Շպուլերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բադենի պետական թատրոնը 
* Բադենի պետական թատրոնի ընկերների միություն
* Բադենի պալատական թատրոնը

Կատեգորիա:1808 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Կատեգորիա:1853 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Կատեգորիա:Բալետի թատրոններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի օպերային թատրոններ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Թեո Ջեյմս

**Թեո Ջեյմս** (, իրական անունը՝ Թափթիկլիս (), , Օքսֆորդ, Անգլիա), թատրոնի և կինոյի բրիտանացի դերասան։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Ուրիշ աշխարհ. Վերածնունդ» և «Դիվերգենտ (ֆիլմ)» ֆիլմերից։

## Վաղ կյանքը և կրթությունը
Ջեյմսը ծնվել է Օքսֆորդում, Ջեյն Մարտինի և Ֆիլիպ Թափթիկլիսի ընտանիքում։ Նրա հայրական կողմի պապիկը հույն է եղել, ով Պելոպոնեսից տեղափոխվել է Նոր Զելանդիա։ Նրա մյուս ծագումը անգլիական և շոտլանդական է։ Թեոն ունի երկու եղբայր և երկու քույր և բոլոր երեխաներից նա կրտսերն է։ Թեոն հաճախել է Այլեսբարիի դպրոց, իսկ հետագայում իր բակալավրիատի կոչումը ստացել է՝ փիլիսոփայություն սովորելով։

### Երաժշտություն
Բացի դերասանի կարիերայից, Ջեյմսը նաև երգիչ և Լոնդոնյան Շիր Խան բենդի կիթառահարն է։ 2012 թվականի նոյեմբերի 21-ին այդ բենդը իր ֆեյսբուքյան էջում հայտարարեց, որ այլևս բենդը չի գործելու։

## Անձնական կյանք
2009 թվականից Ջեյմսը հանդիպում է դերասանուհի Ռութ Քերնեյի հետ։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Արտաքին հղումներ
* Тео Джеймс — биография, фильмография, фото. 
*  
* Theo James / Тео Джеймс фан-сообщество вконтакте 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 16 ծնունդներ
Թրիլլեր

[մինի|Դրվագ [Ալֆրեդ Հիչքոքի «Դեպի հյուսիս՝ հյուսիս-արևմուտքով» (1959) կինոնակրից]]
**Թրիլլեր** ( «թրթիռ, հուզմունք» բառերից), գրականության , կինեմատոգրաֆի և հեռուստահաղորդումների ստեղծագործական ժանր, որը հանդիսատեսի կամ ընթերցողի մոտ առաջացնում է անհանգիստ սպասում, լարվածություն, վախ և ստեղծում է հուզիչ միջավայր։ Այս ժանրը ճշգրիտ սահմաններ չունի ,և նրա առկայությունը զգացվում է շատ ուրիշ ժանրերում։ Կինեմատոգրաֆում թրիլլեր ժանրի ֆիլմեր կարող են համարվել դետեկտիվ, լրտեսական, սարսափ և արկածային ժանրերի ֆիլմերը, ինչպես նաև՝ որոշ գանգստերական և նուար ժանրի ֆիլմեր։Պատմությունը հաճախ ներառում է վտանգ, հանցագործություն կամ մահացու սպառնալիք:Առաջացնում է անհայտության և հանելուկի զգացում, ընթերցողը կամ դիտողը փորձում է հասկանալ, թե ինչ է կատարվելու հաջորդիվ:Բացի այդ՝ հերոսները կանգնում են կյանք-մահ ընտրության և գաղտնիքների առջև:Բռնությունը կամ դաժանությունը սովորաբար լինում են չափավոր՝ կախված թրիլլերի ենթատեսակից:

## Սահմանում
Թրիլլերները լինում են՝դատական, լրտեսական, դետեկտիվ, արկածային, բժշկական, ոստիկանական, ռոմանտիկ, պատմական, քաղաքական, կորպորատիվ, կրոնական,առեղծվածային, գիտաֆանտաստիկ,պատերազմային թեմաների։Հաճախ հանդիպող ենթատեսակներից է **Մահվան Թրիլլերը (''psychological thriller'')** որում կա հոգեբանական լարվածություն, ուշաադրությունը կենտրոնանում է մարդու մտածելակերպի վրա։**Քրեական Թրիլլեր(''crime thriller'')** Հանցագործության, հետաքննության կամ ոստիկանության մասին։**Արտակարգ իրավիճակների թրիլլեր(''action thriller'')** արկածներ, խոշոր վտանգավոր իրավիճակներ։ Ըստ Ռոսս Մաքդոնալդի սահմանման դետեկտիվ ժանրի ֆիլմում գործողությունները շարժվում են ժամանակով հետ,դեպի բացահայտում, առաջ՝ դեպի աղետ։ Միշտ չէ որ կարելի է հեշտությամբ տարանջատել այդ ժանրերը,և մեկը հաճախ պարունակում է մյուսի տարրերը։ Ըստ Դեյվ Կերայի, թրիլլերը հանդիսանում է առավելապես ամերիկյան ժանր։
:

## Թրիլլերի պատմությունը
Կինոարվեստում թրիլլերի վառ օրինակներ XX դարի 1-ին կեսին ստեղծել են Ալֆրեդ Հիչքոկը և Ֆրից Լանգը ("Լրտեսներ", 1928թ; "Քաղաքը փնտրում է մարդասպանին", 1931թ),ով 1936 թվականից աշխատել է Հոլիվուդում ("Կինը պատուհանում", 1944 և այլն)։

Հիչքոկը հմտորեն օգտագործել է ֆիլմի տեխնիկան՝սյուժեի լարվածության ներմղման և հանդիսատեսի զգացմունքների կառավարման համար։  Նրա կինոնկարներն հատուկ են նուրբ սև հումոր և սյուժեի երկրորդային բնույթը`առանցքային դրվագների վիրտուոզ (մեծահմուտ) մշակման համար:Հիչքոկը մտցրել է ժանրի մեջ « McGuffin » հասկացությունը`պատճառ կամ պատրվակ գարծողությունի զարգացման համար (օրինակ,«Հյուսիս-արևմուտքով դեպի հյուսիս» ֆիլմում հորինված գործակալը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինոյի ժանրեր
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Թրիլերներ
Սփյուռքի հայկական ուսումնական հաստատությունների ցանկ

## Միջնակարգ դպրոցներ
;Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
ԱՄՆ-ի հայերի մեծ համայնքներ կան Կալիֆորնիա, Նյու Յորք, Մասաչուսեթս, Նյու Ջերսի, Ռոդ Այլյենդ, Իլինոյս, Միչիգան, Պենսիլվանիա և Տեխաս նահանգներում։ Ամենահայաշատ համայնքները գտնվում են Կալիֆորնիա նահանգում (Լոս Անջելոսի շրջան, Ֆրեզնո, Սան Ֆրանցիսկո), ինչով և պայմանավորված է ԱՄՆ-ում հայկական ուսումնական հաստատությունների զգալի մասի Կալոֆորնիայում գտնվելու փաստը։ Կալիֆորնիայում է գտնվում նաև ԱՄՆ-ի միակ հայկական ԲՈՒՀը՝ Մաշտոց Քոլեջը ։

;Կալիֆորնիա
*Արի Կիրակոս Մինասեան Ազգային Վարժարան (Սանտա Անա, Կալիֆորնիա)
*ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարան (Կանոգա Փարկ, Կալիֆորնիա)
*Մեսրոպեան Ազգային Վարժարան (Պիկո Րիվերա, Կալիֆորնիա)
*Հայ Քոյրերու վարժարան (Մոնթրոզ, Կալիֆորնիա)
*Վահան և Անոյշ Շամլեան Ազգային Վարժարան (Գլենդեյլ, Կալիֆորնիա)
*Սրբոց Նահատակաց Մարի Գապայեան Նախակրթարան և Ֆերահեան Երկրորդական Վարժարան (Նորթ Հիլզ, Կալիֆորնիա)
*Գռուզեան-Զաքարեան-Վասպուրական Ազգային Վարժարան (Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆորնիա)
*Ռոզ և Ալէք Փիլիպոս Ազգային Վարժարան (Հոլիվուդ, Կալիֆորնիա)
*Չարլի Քէյեան Համագաղութային Հայ Վարժարան (Ֆրեզնո, Կալիֆորնիա)
* Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցոյ Ա․ և Մ․ Յովսէփեան Վարժարան (Պասադենա, Կալիֆորնիա)
*Մխիթարէան Հայրերու վարժարան (Թուջունգա, Կալիֆորնիա)
*Սահակ-Մեսրոբ Հայ քրիստոնէական վարժարան (Ալթադենա, Կալիֆորնիա)
*Շարլոթ և Էլիզ Մերտինեան Աւետարանական վարժարան  (Շերման Օքս, Կալիֆորնիա)
*ԹՄՄ-Արշակ Տիգրանեան Վարժարան (Հոլիվուդ, Կալիֆորնիա) փակված 2015 թ.

;Մասաչուսեթս
*Ս․ Ստեփանոս Ազգային Ամենօրեայ վարժարան (Ուոթերթաուն, Մասաչուսեթս)
*Հայ Քոյրերու Վարժարան  (Լեքսինգտոն, Մասաչուսեթս), փակված 2015 թ.

;Միչիգան
*ՀԲԸՄ Ալեք և Մարի Մանուկեան Վաժարան (Սաութֆիլդ, Միչիգան)
*ՀԲԸՄ Վաչէ և Թամար Մանուկեան Երկրորդական Վարժարան 

;Նյու Յորք
* Սբ․ Լուսաւորիչ Ամենօրեայ Վարժարան  (Վուդսայդ, Նյու Յորկ)
*Սրբոց Նահատակաց Ամենօրեայ Վարժարան  (Բեյսայդ, Նյու Յորք)

;Նյու Ջերսի
*Յովնանեան Վարժարան (Նյու Միլֆորդ, Նյու Ջերսի)

;Պենսիլվանիա
*Հայ Քոյրերու Վարժարան (Րեդնոր, Պենսիլվանիա)

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ցանկեր:Կրթություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Թունիս (այլ կիրառումներ)

**Թունիս**
* Թունիսի Հանրապետություն- պետություն Աֆրիկայի հյուսիսային մասում
* Վիլայեթ Թունիս — Թունիսի Հանրապետության վարչական միավոր
* Քաղաք Թունիս — Թունիսի Հանրապետություն մայրաքաղաքը
* Թունիս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում
Ուոլտեր Բրենան

**Ուոլտեր Բրենան** (, ), ամերիկացի դերասան, Օսկարի եռակի դափնեկիր։

Խաղացել է 200-ից ավելի գեղարվեստական ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում, ստացել է 3 Օսկար երկրորդ պլանի լավագույն դերասան անվանակարգում, 1 անգամ ներկայացվել է Էմմիի, 1960 թվականին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է նրա անվան աստղը։

Առավել նշանավոր ֆիլմերն են
* 1933 - «Անտեսանելի մարդը»
* 1935 - «Ֆրանկենշտեյնի հարսնացուն»
* 1936 - «Ցասում»
* 1938 - «Կենտուկի»
* 1940 - «Մարդը Արևմուտքից»
* 1941 - «Սերժանտ Յորք»
* 1941 - «Ծանոթացեք Ջոն Դոուի հետ»
* 1943 - «Հյուսիսային աստղ»
* 1944 - «Ունենալ և չունենալ»
* 1946 - «Գողացված կյանք»
* 1946 - «Իմ թանկագին Կլիմենտինա»
* 1948 - «Կարմիր գետը»
* 1955 - «Վատ օր Բլեք Ռոքում»
* 1959 - «Ռիո Բրավո»
* 1962 - «Ինչպես է նվաճվել Արևմուտքը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1894 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Հուլիսի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 21 մահեր
Սամվել Մկրտչյան (դերասան)

**Սամվել Մկրտչյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
1925 թվականից նկարահանվել է կինոյում։ 1930 թվականին ավարտել է Պետկինոինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը։ Հայկական կինեմատոգրաֆիայի առաջին դերասաններից է։

## Խաղացած դերերը կինոյում
* 1925 - Նամուս - *Սեյրան*
* 1927 - Չար ոգի - *Մուրադ*
* 1930 - Միշտ պատրաստ - *Ջորդանո Բրունո*
* 1930 - Ո՞վ է մեղավոր - *Սամվել *
* 1932 - Մի դեպք Սեն-Լուի քաղաքում - *Խեչո*
* 1933 - Հարութ
* 1937 - Կարո - *սպա*
* 1939 - Լեռնային արշավ - *Դանիելյան*
* 1940 - Քաջ Նազար - *դասատու*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սամվել Մկրտչյանը Кино-Театр.ru կայքում

Կատեգորիա:1901 ծնունդներ
Կատեգորիա:1951 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Հովհաննես Դարդել

**Հովհաննես Դարդել** կամ **Ժան Դարդել** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), 14-րդ դարի ֆրանսիացի ժամանակագիր, հոգևորական։ 1377 թվականին Երուսաղեմ մեկնելիս, Կահիրեում հանդիպել է Եգիպտոսի սուլթանության զորքի կողմից գերված Լևոն Զ Լուսինյանին, որի խնդրանքով, Երուսաղեմից վերադառնալիս, մնացել է նրա մոտ՝ որպես խոստովանահայր։ Հովհաննես Դարդելի ջանքերով Լևոն Զ ազատվել է (1382 թ.) գերությունից, որի համար Ուրբանոս VI պապը Հովհաննես Դարդելին ձեռնադրել է եպիսկոպոս։ Հեղինակ է ժամանակագրության (հին ֆրանսերենով, որը հետագայում թարգմանվել է գրաբար. ենթադրվում է, որ այն Հովհաննես Դարդելը գրել է Լևոն Զ-ի թելադրությամբ), ուր համառոտ շարադրել է Կիլիկիայի հայկական պետության պատմությունն սկզբից մինչև 1341 թվականը, իսկ այնուհետև ավելի մանրամասն՝ մինչև Լևոն Զ-ի գերեվարությունը (1375 թ.) և դրան հաջորդած անցքերը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Հեջուբ

**Հեջուբ** (-ից՝ **հաջիբ** - արգելող, վերակացու), արքունի սենեկապետ Արաբական խալիֆայությունում և դրա քայքայումից հետո առաջացած արաբական պետություններում։ Հեջուբի պաշտոնը գործադրվել է նաև Միջնադարյան Հայաստանում։ Հեջուբներ եղել են Զաքարյանների, Խաղբակյանների, Ջալալյանների և այլ իշխանական տոհմերի պալատներում։ Այդ պաշտոնյան իշխանի սենեկապետն էր, պալատի վերակացուն, երբեմն՝ իշխանի ներկայացուցիչը արտաքին հարաբերություններում։

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Արմինիա կուսակալություն
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Հնգեկ

**Հնգեկ**, հողահարկ Միջնադարյան Հայաստանում, զարգացած ավատատիրության ժամանակաշրջանում (IX-XIII դդ.)։ Կազմել է ջրարբի հողերից ստացվող եկամուտների 1/5 մասը։ Հնգեկ է անվանվել նաև Կիլիկյան Հայաստանում բերքի 1/5 մասը կազմող բնամթերային ռենտան։

Կատեգորիա:Հարկեր
Կատեգորիա:Բագրատունիների թագավորություն
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքականություն
Շիմոն Հոլոշի

**Շիմոն Հոլոշի** (նաև **Սիմոն Հոլոշի**; , ), հայազգի հունգարացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում (1878-1882), ղեկավարել Մյունխենի գեղարվեստի դպրոցը (1886 թվականից)։ Հունգարական նկարչության ավանդույթները հարստացնելով արևմտաեվրոպական պլենէրային գեղանկարչության նվաճումներով՝ Հոլոշին ստեղծել է ժողովրդի կյանքից վերցված ժանրային պատկերներ, հեղափոխության թեմաներով ստեղծագործություններ («Եգիպտացորենի կեղևահանումը», 1885, «Դրոշակակիրը», 1890-ական թվականներ, «Ռակոցիի երթը» նկարի էսքիզները, 1890-1910-ական թվականներ, երեքն էլ՝ Հունգարիայի ազգային պատկերասրահ, Բուդապեշտ)։ Հոլոշիին աշակերտել են Կ. Ֆերենցը, Յա. Խորման, Վ. Ֆավորսկին, Հ. Շամշինյանը և ուրիշները։ Բուդապեշտում կա Հոլոշիի անունը կրող փողոց։

## Տես նաև
* Նագիբանյա նկարիչների գաղութ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի նկարիչներ
Դաշնային օրենք № 139 առ 2012-07-28

**Դաշնային օրենք № 139 առ 2012-07-28** (), նախկինում **Օրինագիծ № 89417-6** (), 2012 թվականի հուլիսին Ռուսաստանի Պետական Դումայի կողմից առաջադրած դաշնային օրենք, համաձայն որի կստեղծվի պոռնկագրություն, թմրանյութերին վերաբերվող, էքստրեմիստական և Ռուսաստանում արգելված այլ նյութեր պարունակող  կայքերի «սև ցանկ»։ Հանրությունը ընդունել է այդ օրինագիծը որպես համացանցում գրաքննություն արմատավորելու փորձ։

## Արտաքին հղումներ

* Օրենքի պաշտոնական տեքստը 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրենքներ
Կատեգորիա:Համացանցային գրաքննությունը Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Սև ցուցակ
Վուպի Գոլդբերգ

**Վուպի Գոլդբերգ** (, իրական անունը՝ *Քերին Էլեյն Ջոնսոն* (), ), թատրոնի և կինոյի ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր, սցենարիստ, հեռուստահաղորդավար։ Հոլիվուդի առավել հաջող աստղերից մեկը 1980-1990-ականներին։ «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում Օսկար մրցանակի դափնեկիր է՝ «Ուրվական» ֆիլմում Օդա Մեյ Բրաունի կերպարը մարմնավորելու համար։

## Կենսագրություն
Վուպի Գոլդբերգը ծնվել է 1955 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Նա ծնվել է Նյու Յորքում՝ աղքատ ընտանիքում։
Նրա դերասանական տաղանդը դրսևորվել է դեռ մանուկ հասակից։ 8 տարեկանից նա խաղացել է մանկական թատրոնում։ 
Երկար տարիներ Վուպին մոռացել է իր դերասանական տաղանդի մասին և աշխատել որպես գիշերային պահակ։ 1974 թվականին նրան հրավիրում են Սան Դիեգո` նոր թատրոնի խմբում աշխատելու։
Կինոյում նա առաջին դերը խաղացել է Սթիվեն Սփիլբերգի "Մանուշակագույն դաշտերը" ֆիլմում 1985 թվականին։ Գլխավոր դերը հիանալի կերպով ներկայացնելու համար արժանացել է «Ոսկե գլոբուս»-ի և «Օսկար»-ի։ Երկրորդ դերը "Ուրվական" ֆիլմում էր։

Նա խաղում է ամենատարբեր ժանրերում՝ կատակերգություններում, դետեկտիվներում, ֆանտաստիկ ֆիլմերի ժանրում և այլն։ Ընդհանուր առմամբ ավելի քան 100 դերակատարում է ունեցել կինոյում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Պրոդյուսեր

### Սցենարիստ

### Ռեժիսոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Դրամա Դեսկ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կատակերգուներ
Կատեգորիա:Հեռուստահաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Մ. Պոկորա

**Մ. Պոկորա** (ֆրանսերեն` *M. Pokora*, ), ֆրանսիացի երգիչ։

2007 թվականին որպես Linkup խմբի անդամ մասնակցել է Popstars մրցույթի երրորդ եթերաշրջանին։ 2008 թվականին նա սկսել է իր անհատական կարիերան, թողարկելով իր առաջին ձայնասկավառակը։

## Սկավառակագրություն
### Ձայնասկավառակներ

### Սինգլներ

### DVD
* 2005 *Un An Avec M. Pokora* (One year with M. Pokora)
* 2006 *Player Tour*

### Հյուրի կարգավիճակով ելույթները
* 2004 «Chanter qu’on les aime» by AMADE
* 2005 «Protège-toi» by Collectif Protection Rapprochée
* 2005 «Oh» (French Remix) by Ciara
* 2006 «L’Or de nos vies», a charity single from *Fight Aids*
* 2006 «Get Down On It» from *[[Asterix and the Vikings|Astérix et les Vikings]] OST*
* 2006 «rainbfever.com» by Amine featured on «Raï'n’B Fever 2»
* 2007 «Ne me dis pas» by Tyron Carter

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հիփ հոփ երգիչներ
Կապիտոլիումի տաճար (Հռոմ)

**Կապիտոլիումի տաճարը** (), հնագույն կառույց է Կապիտոլիումում։ Այստեղ նստել է Կապիտոլյան եռյակը (Յուպիտերը, Յունոնան, Միներվան)։ Ըստ ավանդության տաճարի կառուցումը սկսվել է Լուցիոս Տարկվինիոս Պրիսկոսի օրոք։ Տաճարը օծվել է մ.թ.ա. 509 թ-ին և պահպանվել է մինչև մ.թ. 6-րդ դարը։ Տաճարը այրվել է 780-ական թթ, սակայն հետո վերականգնվել է։ Ներքին մասը բաժանված է եղել 3 մասի. կենտրոնը նվիրված է եղել (Յուպիտերին, ձախը մասը՝ Յունոնային, իսկ աջը՝ Միներվային։ Այդ դիցերից յուրաքանչյուրին նվիրված է եղել առանձին զոհասեղան։ Տաճարի տանիքը զարդարել է Յուպիտերի տերակոտե (հետագայում՝ բրոնզե) արձանը։

## Ծանոթագրություններ
 
## Արտաքին հղումներ
*"Temple of Jupiter" in *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*

Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Օրհան I

**Օրհան I Գազին**, **Ուրհան** (, ; ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1326 - 1362 թթ.։

Օսման I-ի որդին է։

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Բայազիդ I

**Բայազիդ I** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1389 - 1402 թվականներին։

Մուրադ I-ի որդին։

Շարունակելով իր նախորդների նվաճողական քաղաքականությունը՝ Թուրքիայից կախման մեջ է դրել Սերբիան (1389 թվականից), զավթել Բուլղարիան (1393-1396), Մակեդոնիան և Թեսալիան, ասպատակել Մորեան (1394), Հունգարիան (1395), իրեն ենթարկել Անատոլիայի սելջուկյան ամիրայությունները։ 1396 թվականին Նիկոպոլսի մոտ հաղթելով խաչակիրներին՝ զավթել է Բոսնիան, Վալախիային ստիպել հարկ վճարել և ամրացել է Բալկանյան թերակղզում։ Բայազիդ I-ի օրոք շարունակվեցին թուրքական նվաճումները Բալկանյան թերակղզում, որի շնորհիվ կայսրության տարածքը մեծացավ ավելի քան 2 անգամ։ Իր կառավարման 13 տարիների ընթացքում Բայազիդ I-ը միայն մեկ պարտություն է կրել, որն իր համար ճակատագրական դարձավ։ Անհաջող փորձեր է կատարել գրավելու Կոստանդնուպոլիսը։

## Արշավանքները Հայաստան
Բայազիդ I-ի օրոք օսմանյան թուրքերն առաջին անգամ մտել են Հայաստան, ներխուժել Փոքր Հայք և գրավել Սեբաստիա, Եվդոկիա, Կեսարիա քաղաքները։ Այնուհետև, գրավելով Մալաթիան (1395-1396), թափանցել են Մեծ Հայքի սահմանները, մտել Կամախ, Երզնկա (1397-1398)։ Այստեղ Բայազիդ I-ի ուժերը հանդիպել են Լենկթեմուրի զորքերին և նահանջել։ 1402 թվականի հուլիսի 20-ին Անգորայի (Անկարայի) ճակատամարտում թուրքական զորքերը պարտվել են Լենկթեմուրից։ Բայազիդ I-ը որդիների հետ գերվել է և 1403 թվականի մարտի 8-ին գերության մեջ մահացել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Stanford J. Shaw "History of the Ottoman Empire and Modern Turkey", Vol. 1
* Goodwin, Jason (1998) *Lords of the Horizons*. London: Chatto & Windus
* Harris, Jonathan (2010) *The End of Byzantium*. New Haven and London: Yale University Press ISBN 978-0-300-11786-8
* Imber, Colin (2002) *The Ottoman Empire*. London: Palgrave/Macmillan ISBN 0-333-61387-2
* Nicolle, David (1999) *Nicopolis 1396: The Last Crusade*. Oxford: Osprey Books ISBN 978-1-85532-918-8

## Արտաքին հղումներ
* Բայազիդ I

Կատեգորիա:Անձինք Բուրսայից
Կատեգորիա:Անձինք Էդիրնեից
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հույն մայրերից ծնված օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Հանելուկ

**Հանելուկ**, բանահյուսական ժանր, որը փոխանցվել է նաև գրականությանը։ Ունեցել է մի քանի անվանում՝ առակ, հանք, պընգըլ, ճեռոք և այլն։ Հանելուկն առարկան, երևույթը պատկերում է այլաբանորեն, նրա հատկանիշները նկարագրում գաղտնագրված։ Կազմված է երկու բաղադրիչից՝ բանաձևից և լուծման առարկայից։

Հանելուկի վաղնջական նմուշներ և կիրառման մասին վկայություններ պահպանվել են Ռիգվեդայում, Աստվածաշնչում, գրավոր ու բանավոր ավանդված այլ աղբյուրներում։

## Հայկական հանելուկներ
Հանելուկը հայ բանահյուսության և գրականության հնագույն տեսակներից է, գրականության մեջ մշակվել է 5-րդ դարից, չափածո մեկ կամ մի քանի տողից կազմված սեղմ բանաձև է, մեծ մասամբ՝ հարց։ Խոր հնադարում լայն կիրառություն է ունեցել իբրև մարդու մտավոր հասունությունը և հնարամտությունը փորձելու միջոց, իսկ մեր ժամանակներում վերածվել է մանկական ժամանցի։ Հանելուկներում պահպանվել են առասպելաբան, պատկերացումներ, կենցաղային շատ իրողություններ, որով դրանք ձեռք են բերել պատմամշակութային արժեք։ Հայ բանահյուսության բանաձևային տեսակներից են հնչյունախաղերի վրա կառուցված շուտ ասելուկները, մանկական հանգավոր ասելուկները, խաղերգերը (հաճախ՝ երկխոսային), փաղաքշանքի, սպառնալիքի, հիշոց-հայհոյանքի բանաձևերը և դարձվածքները։ Հանելուկը մեկ կամ մի քանի առարկայի այլաբանական պատկեր է՝ արտահայտված բոլորովին ուրիշ առարկաներով կամ երևույթներով։  Հանելուկները երեխաների մեջ կենդանի հետաքրքրություն են առաջացնում որպես պարզ այլաբանություններ, որոնց հիմքում ընկած են շրջապատից վերցրած ծանոթ ու հայտնի առակների հիմնական հատկանիշները։ Հանելուկը արձակ կամ չափածո, մեկ կամ մի քանի տողերից բաղկացած գեղեցիկ պատկեր է, որն  «Ի՞նչն է»,  «Այն ի՞նչն է, ի՞նչը», «Ի՞նչն է, որ» հարցերով մի անձն առաջադրում է մյուսին։

12-րդ դարում Ներսես Շնորհալին հորինել է մի քանի հարյուրի հասնող հանելուկներ։

Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Հավերժահարսեր

մինի
**Հավերժահարսեր** կամ **ջրահարսեր**, բնության ուժեր, երևույթներ խորհրդանշող դիցուհիներ ու ոգիներ։ Իբրև թե բնակվել են ծովերում, լճերում, գետերում, աղբյուրներում, մարգագետիններում, հովիտներում, լեռներում, անտառներում, վարել ուրախ և թեթևաբարո կյանք։ Մի շարք ժողովուրդների (հույներ, հայեր և այլն) պատկերացմամբ՝ յուրաքանչյուր գետ, առվակ, աղբյուր ունեցել է գուշակելու և ապաքինելու շնորհներով օժտված իր ջրահարսը։

Հայերը հավերժահարսին համարել են Նոյ նահապետի աներևույթ և մահկանացու դուստրերը՝ ի ծնե օժտված գիտելիքներով, որոնք հովանավորում են նորապսակներին և գուսանական արվեստը, խնամում կույսերին ու նորահարսերին (հարսանիքից մինչև տղաբերք), հոգում նրանց պճնանքն ու լվացումները։ Հայերի մեջ տարածված է եղել տարեկան երկու անգամ (գարնանն ու աշնանը) ջրերում ու բաղնիքներում ուրախության ծիսահանդեսներ կատարելու սովորույթը։ Թեև եկեղեցին հավերժահարսերին դասել է «դևերի», «չարքերի», «քաջքերի» կարգը, սակայն հավերժահարսերի պաշտամունքը հարատևել է գրեթե ողջ միջնադարում։

Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջրի ոգիներ
Կատեգորիա:Ներեուհիներ
Հատիս (լեռ)

**Հատիս**, հանգած հրաբուխ Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Գեղամա լեռների հյուսիս-արևմտյան մասում, Կոտայքի սարավանդի հյուսիս-արևելքում։ Հանդիսանում է բնության հատուկ պահպանվող տարածք։ Բարձրությունը կազմում է 2528 մետր։ Գտնվում է Կապուտան գյուղից 2.5 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հարավային ստորոտից սկիզբ են առնում Քառասունակն կոչվող աղբյուրները։

## Անուն
Լեռան առավել տարածված անունը Հատիս է։ Օգտագործվել են նաև Ատիս, Հադիս, ինչպես նաև Շամիրամ, Շամիրամի լեռ անվանաձևերը։

Գոյություն ունեն լեռան Հատիս կամ Հադիս անվանաձևերի ծագման մի շարք մեկնաբանություններ։ Դրանցից մեկի համաձայն Հատիս անվան հիմքում ընկած է փռյուգիական բնության մեռնող և հարություն առնող աստծո՝ Ատտիսի անունը, որն իր դիցաբանական գործառույթներով համապատասխանում է հայոց թագավոր, աստված Արա Գեղեցիկին։ Ներկայացվածից բխում է, որ լեռը նախապես կապված է եղել Արայի պաշտամունքի հետ։Լեռն ունի անվանվան այլ տարբերակներ ևս։ Կոչում են Ատիս, Հադիս, Շամիրամի լեռ։ 

Լեռան Շամիրամ անվան ծագումը պայմանավորված է Հատիսի՝ Արայի լեռան դիմաց գտնվելու հանգամանքով և խորհրդանշում է Արա գեղեցիկի ու Շամիրամի ավանդապատումի ձևավորման ակունքները։

Լեռան վրա են գտնվում Շամիրամի բերդի ավերակները, կա նաև փոքրիկ մի քարանձավ։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Լեռը հանդիսանում է հանգած հրաբուխ և ունի 2528 մ բարձրություն։ Կոնաձև է, լանջերը կտրտված են խոր ձորակներով, կան ժայռոտ ելուստներ։ Կազմված է պալեոգենի լավաներից ու պեռլիտներից։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

Հարավային ստորոտի լավային ծածկույթի տակից բխում է և սկիզբ առնում Քառասունակն աղբյուրները, որոնք դասվում են խմելու բարձրորակ ջրերի շարքին։ Ընդհանուր ելքերը կազմում են մոտ 1450 լիտր/վայրկյան։ Ջուրը սառնորակ է (7, 3&nbsp;-&nbsp;9&nbsp;°C)։ Հենց այս աղբյուրներից է սկիզբ առել 1912 թվականին Երևան քաղաքի խմելու ջրի առաջին ջրագիծը։ Ներկայում Քառասունակնի ջրերը նույնպես օգտագործվում են մայրաքաղաք Երևանի բնակչությանը խմելու ջրով ապահովելու համար։ Քառասունակնից է սկիզբ առնում Գետառ գետը։

2008 թվականից Հայաստանի կառավարության որոշմամբ հանդիսանում է բնության հատուկ պահպանվող տարածք։


Գեղամա լեռները, Հատիսը, Գութանասարը Արա լեռից.jpg|Տեսարան դեպի Գեղամա լեռներ Արա լեռից, առջևի աջ կողմում Հատիս լեռն է, 04․11․2016թ․
Հատիս լեռը Գութանասարից.jpg|Հատիս լեռը Գութանասարից, 10․01․2021թ․
Hatis 06.jpg|Տեսարան Հատիս լեռան լանջից, 0․05․2021թ․
Qarasunakunq.JPG|Քառասունակն աղբյուրների մի վտակը,



Арамус у подножья горы Адис 01.jpg|Հատիս լեռը Արամուս գյուղից, 17․08․2012թ․
Abovyan city Stadium, March 2016.jpg|Հատիս լեռն Աբովյան քաղաքի մարզադաշտից
Mount Hatis, view from Avan district, Yerevan - panoramio.jpg|Հատիս լեռը Երևանի Ավան վարչական շրջանից


## Ավանդություններ
Ըստ ավանդության այստեղ է Արա Գեղեցիկը հանդիպել Շամիրամին։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Հատիս լեռան գագաթին և լանջերին են գտնվում շուրջ 20 պատմամշակութային հուշարձաններ։ Լեռան գագաթին է գտնվում վաղ բրոնզեդարյան ամրոցի ավերակները։

## Հիսուս Քրիստոսի արձան

Համաձայն 2022 թվականի հուլիսին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության՝ կառավարությունը դրական եզրակացություն է տվել Գագիկ Ծառուկյանի կողմից մտահղացած այն գաղափարին, ըստ որի, Հատիս լեռան գագաթին կառուցվելու է Հիսուս Քրիստոսին ներկայացնող հսկայական արձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Սելիմ II

**Սելիմ II** (, ) (), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1566 - 1574։

Սուլեյման I-ի որդին է։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:16-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Սուլեյման I
Կատեգորիա:Թուրք-պարսկական պատերազմների օսմանյան մասնակիցներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ուկրաինական ծագմամբ բնակիչներ
Մուրադ III

**Մուրադ III** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1574 - 1595։

Սելիմ II-ի որդին է։

; Որդիներ
# Մեհմեդ III (1566 թվական մայիսի 26 - 1603 թվական դեկտեմբերի 21); մայրը-Սաֆիե-սուլթան
# շահզադե Սելիմ(1567 կամ մոտ 1581 թվական)  —1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել
# շահզադե Օսման (մոտ 1573 — 1587 թթ․), ըստ այլ տվյալների 1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել
# շահզադե Բայազիդ (մոտ 1579 թվական) կամ 1586 թվական 1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել 
# շահզադե Աբդուլա (մոտ 1580 — 1595 թթ․) թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել 
# շահզադե Մահմուդ (1581/1582) — 1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել ; մայրը— Սաֆիե Սուլթան
# որդին (ծնվել և մահացել է 1582 թվականի հունիսին)
# շահզադե Ջիհանգիր (1585 թվական փետրվար-օգոստոս)
# շահզադե Սուլեյման (1585 թվական - փետրվար)
# շահզադե Մուստաֆա (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Ջիհանգիր (1587 — 1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Աբդուրահման (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Ահմեդ
# շահզադե Ալայեդին Դավուդ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Ալեշմաքս (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Ալի (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Հասան (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Հյուսեյն (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Իսհակ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Կորկուտ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Մուրադ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Օմեր (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Յակուպ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)
# շահզադե Յուսուֆ (1595 թվականի հունվարի 28-ին մահապատժի է ենթարկվել)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:16-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Սուլեյման I
Մուստաֆա I

**Մուստաֆա I**(, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1617 - 1618 և 1622- 1623 թթ.։ Մուհամմեդ III-ի որդին է և Ահմեդ I-ի եղբայրը։

## Առաջին գահակալություն (1617-1618)
Ահմեդ I-ի մահը Օսմանյան կայսրությանը երկնտրանքի առաջ կանգնեցրեց։ Բազմաթիվ իշխաներ իրավասու էին սուլթանության համար և նրանք սկսեցին բնակվել Թոփքափըի պալատում։ Շեյխ–ուլ–իսլամ Էսադ Աֆենդի և Սոֆու Մեհմեդ–փաշայի գլխավորությամբ (ով ներկայացրեց Գերագույն վեզիրը երբ նա հեռացավ Կոստանդնուպոլտից) որոշել էր Ահմեդի որդու փոխարեն նստեցնել գահին Մուստաֆային։ Սոֆու Մեհմեդը պնդում էր, որ Օսմանն այնքան երիտասարդ է, որ նրա գահակալումը չի կարող իրականանալ առանց ժողովրդի շրջանում բացասական մեկնաբանության։ Գլխավոր հարեմապետը` Մուստաֆա Աղան դեմ էր Մուսատաֆայի գահակալմանը՝ անդրադառնալով վերջինիս մտավոր խնդիրներին, բայց նրան չլսեցին։ Մուստաֆայի սուլթան դառնալով ստեղծվեց նոր համակարգ` աշխատավարձի սկզբունքը, որը շարունակվեց մինչև կայսրության ավարտը։ Առաջին անգամ Օսմանյան կայսրությունում հաջողվեց նախորդ սուլթանի որդու փոխարեն գահին նստեցնել եղբորը։ Նրա մայրը Հալիմե սուլթանը դարձավ Վալիդե սուլթան, նաև՝ խնամակալ, որը ամրապնդեց իշխանությունը։ Մուստաֆայի մտավոր կարողությունների պատճառով նրա մայրը մնաց որպես խնամակալ` ճնշում գործադրելով նրա վրա։ Հույս ունեին, որ շփումները հասարակության հետ կնպաստի Մուստաֆայի առողջության լավացմանը, բայց նրա վարքագիծը մնաց նույնը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Թուրք-պարսկական պատերազմների օսմանյան մասնակիցներ
Ահմեդ I

**Ահմեդ I** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1603 - 1617 թթ.։ Մուհամմեդ III-ի որդին է։ Ահմեդը մեծ ճանաչում է ստացել Կապույտ մզկիթի կառուցման համար, որը Թուրքիայի ամենահայտնի մզկիթներից է։

## Կառավարում
[thumb|262px|[Կապույտ մզկիթ (Ստամբուլ)|Կապույթ մզկիթը]]
Ահմեդը Մուհամմեդ III-ի որդին է, իսկ նրա մայրը եղել է հույն ստրկուհի Հանդան սուլթանը։
Երբ նա բազմեց գահին, նրա հորաքույներն էին Այշե սուլթանը, Ֆաթմա սուլթանը, Միհրիմահ սուլթանը, Ֆահրի սուլթանը, Միհրիբան սուլթանը և Ռուքե սուլթանը, ինչպես նաև հզոր տատիկը՝ Սաֆիե սուլթանը դեռևս կենդանի էին։ Նա ուներ մեկ եղբայր՝ Մուստաֆա I–ը և մեկ քույր, ով ամուսնացել էր Կարա Դավուդ–փաշայի հետ։

Նրա կառավարման առաջին տարիներին Օսմանյան կայսրությունը պատերազմներ մղեց Հունգարիայի և Պարսկաստանի դեմ, ինչը շատ վատ անդրադարձավ կայսրության տնտեսության և վարկանիշի վրա, քանի որ 1606 թվականին կնքվեց Սիտվատորոկի պայմանագիրը, որով չեղարկվեց Ավստրիայի կողմից վճարվելիք տուրքը։ Օսմանյան կայսրությունը այնուհետև պարտություն կրեց Սեֆյանների կայսրությունից Աբբաս I Սեֆիի գլխավորությամբ, ինչի արդյունքում Արևելյան Հայաստանը, Վրաստանը և այլ տարածքներ անցան Պարսկաստանին։

### Օսմանա-սեֆյան պատերազմ 1604-06
Գահ բարձրանալուց հետո Ահմեդը Սիգալազադե Յուսուֆ Սինան փաշային նշանակեց արևելյան բանակի հրամանատար։ Նրա բանակը դուրս եկավ Կոստանդնուպոլսից 1604 թվականի հունիսի 15-ին, ինչը չափազանց ուշ էր, որովհետև պարսիկները արդեն նվաճել էին Երևանը և մտել էին Կարս, և միայն դիմադրության հանդիպեցին Ախալցխայում։ Սինան փաշան որոշեց ձմեռել Վանում, սակայն տեղափոխվեց Էրզրում, որպեսզի կանգնեցնի պարսիկների գրոհը։ Այն դժգոհությունների առիթ դարձավ օսմանցիների համար։

1605 թվականին Սինան փաշան շարվեց դեպի Թավրիզ, սակայն նրան չմիացավ Կյոսե Սեֆեր փաշան, նրա բանակը շարժվեց անկախ Սինանի բանակից։ Օսմանյան բանակը պարտություն կրեց Ուրմիայում և նահանջեց Վան, որց հետո Դիարբեքիր։ Այստեղ Սինան փաշայի դեմ ապստաբություն եղավ, որը կազմակերպեց Հալեպի բեյը։ Սինան փաշան մահացավ և պարսիկները կարողացան նվաճել Գանձակը, Շիրվանը և Շամախին Աղվանքում։

### Պատերազմ Հաբսբուրգների դեմ 1604-06
Գլխավոր Վեզիր Մալկոչ Ալի փաշան ուղևորվեց արևմտյան ռազմաճակատ Կոստանդնուպոլսից 1604 թվականի հունիսի 3-ին և հասավ Բելգրադ, սակայն մահացավ այստեղ։ Նրան փոխարինեց Լալա Մեհմեդ փաշան։ Նրա գլխավորությամբ օսմանցիները վերանվաճեցին Պեստ և Վակը, սակայն ձախողվեցին Էցտերգոմում, քանի որ եղանակային պայմանները լավը չէին։ Մինչդեռ Տրանսիլվանիայի արքա, Ստեֆան Բոսկեյը, ով տարածքը հայտարարել էր անկախ, ձևական աջակցում էր Հաբսբուրգներին և օսմանցիները նրանից օգնություն խնդրեցին։ Ստեֆանը օգնեց օսմանցիներին նվաճել Էցտերգոմը 1605 թվականի նոյեմբերին։

Սակայն Ջալալինների ապստամբությունը Անատոլիայում և արևելյան ճակատում պարտությունները ստիպեցին Մեմեդ փաշային վերադառնալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հույներ
Կատեգորիա:Թուրք-պարսկական պատերազմների օսմանյան մասնակիցներ
Օսման II

**Օսման II** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1618 - 1622 թվականներ։

Ահմեդ I-ի որդին է։

## Վաղ կյանք
Օսման II-ը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Թոփքափը ամրոցում, նա Սուլթան Ահմեդ I-ի (1603&ndash;17) և նրա առաջին կին Մեհֆիրուզ հաթունի որդին է։ Ըստ հետագա ավանդույթների. երիտասարդ տարիքում նրա մայրը մեծ ուշադրություն է դարձրել Օսմանի կրթությանը, արդյունքում Օսմանը դարձել է ճանաչված բանաստեղծ և տիրապետում էր շատ լեզուների, այդ թվում արաբերեն, պարսկերեն, հունարեն, լատիներեն և իտալերեն, չնայած այս փաստը մերժվում է։

Ահմեդի մահից հետո Օսմանի գահին չտիրանալը բացատրվում է, որ նրա հովանավոր մայրը այդ ժամանակ հավանաբար մահացել էր կամ արտաքսվել։

## Կառավարում
thumb|left|Օսմանյան կայսրությունը 1622 թվականին, երբ սպանվեց Օսման II-ը:

Օսման II գրավեց գահը 14 տարեկանում իր հորեղբայր Մուստաֆա I-ի դեմ իրականացրած հեղաշրջումից հետո։ Չնայած երիտասարդ տարիքին, Օսման II-ը համարվում էր ուժեղ ղեկավար և կայսրության արևելյան սահմանը պաշտպանելուց հետո (Սերավի պայմանագիր) Սեֆյաններից, նա անձնապես ղեկավարեց Օսմանյան կայսրության ներխուժումը Լեհաստան Մոլդովական մագնատների պատերազմների ժամանակ։ Ստիպված լինելով հաշտության պայմանագիր կնքել լեհերի հետ Կատինի ճակատամարտից հետո 1621 թվականի սեպտեմբեր հոկտեմբեր ամիսներին` Օսման II-ը ամոթով վերադարձավ Կոստանդնուպոլիս` իր պարտության մեջ մեղադրելով խորհրդականներին և  ենիչերիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Թուրք ազգայնականներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում սպանված անձինք
Կատեգորիա:Հույն մայրերից ծնված օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության սպանված անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության տղամարդ բանաստեղծներ
Իբրահիմ I

**Իբրահիմ I** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1640 - 1648 թթ.։

Ահմեդ I-ի որդին է։

## Կենսագրություն
Իբրահիմ I սուլթանը Ահմեդ I-ի և Քյոսեմ սուլթանի ամենափոքր որդին էր։ Կյանքի մեծ մասը նա անցկացրել է բանտում և ողջ է մնացել միայն այն պատճառով, որ նրան խելագար էին համարում, այսինքն՝ անվտանգ իրենց համար։ 1640 թվականին, որպես դինաստիայի միակ կենդանի մնացած անդամ, փոխարինել է իր եղբորը՝ Մուրադ IV-ին, չնայած այն հանգամանքին, որ նա էր մահվանից առաջ պատվիրել սպանել Իբրահիմին, սակայն Քյոսեմ սուլթանը կարողանում է փրկել նրան մահից։ Այն պատճառով, որ Իբրահիմը հոգեկան անհավասարակշիռ վիճակում էր և փորձ չուներ պետության կառավարման ոլորտում, իշխանությունը կենտրոնացվեց Քյոսեմ սուլթանի և Կարա Մուստաֆա փաշայի ձեռքում։

## Ընտանիք և երեխանեԿադինև երեխաներ։
* *Կամուրես Կադին-էֆենդի* (1855 թվական մարտի 5 - 1921 թվական ապրիլի 30) — գլխավոր կադին; ամուսնությունը կնքվել է 1872 թվականի օգոստոսի 30-ին։
** Մեհմետ Զիյաեդին-էֆենդի (1873 թվական օգոստոսի 25 - 1938 թվական հունվարի 30) — ունեցել է բազմաթիվ կանայք և սերունդ։
* *Դյուրյուադեն կադին-էֆենդի* (1860 թվական մայիսի 16 - 1917 թվական մարտի 8) — երկրորդ կադին; 
ամուսնությունը կնքվել է 1876 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։
**  (1878 թվական հունիսի 23 - 1913 թվական հունիսի 27)
* *Միհրենգիզ կադին-էֆենդի* (1869 թվական հոկտեմբերի 15 — 1938 թվական դեկտեմբերի 12) — երկրորդ կադին; ամուսնությունը կնքվել է 1887 թվականի ապրիլի 4-ին։
** Օմեր Հիլմի-էֆենդի (1888 թվական մարտի 2 - 1935 թվական ապրիլի 9 — ունեցել է երեք կին և սերունդ։
* *Նազպերվեր կադին-էֆենդի* (1870 թվական հունիսի 12 - 1929 թվական մարտի 9) — երրորդ կադին; ամուսնությունը կնքվել է 1887 թվականին։
** Ռեֆիյա-սուլթան (ծնվել է 1887 թվականին) — ծնվել և մահացել է շատ վաղ։
* *Դիլֆիրիբ կադին-էֆենդի* (մոտ 1890 — 1952 թթ․) — չորրորդ կադին; ամուսնությունը կնքվել է 1907 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Հույն մայրերից ծնված օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության սպանված անձինք
Սուլեյման II

մինի|Սուլեյման II
**Սուլեյման II** (, , ապրիլի 15, 1642, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն և Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 22, 1691, Ադրիանուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1687 - 1691 թթ.։

Իբրահիմ I-ի որդին է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.osmanli700.gen.tr/english/engindex.html
* http://www.theottomans.org/english/index.asp

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Մեհմեդ IV

մինի|Մուհամեդ IV
**Մուհամեդ IV** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1648 - 1687 թթ.։

Իբրահիմ I-ի որդին է։

## Տես նաև
* Զապորոժցիների նամակը թուրք սուլթանին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ուկրաինական ծագմամբ բնակիչներ
Մուստաֆա II

մինի|Մուստաֆա II
**Մուստաֆա II** (, ; ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1695 - 1703 թթ.։ Մուհամմեդ IV-ի որդին է։

## Ընտանիք
; Կանայք։
* Ալիդժենաբ Կադին-էֆենդի մահացել է 1699 թվականի ապրիլին
* Սալիհա Սեկբատի-սուլթան (մոտ. 1680 — 1739 թվականի սեպտեմբերի 21)
* Հասիֆե Կադին-Էֆենդի (1683 — մոտ. 1730)
* Շեհսուվար-սուլթան  (1676 — 1756 թվականի ապրիլի 27)
* Աֆիֆե Կադին-էֆենդի
* Խյումաշահ Կադին-էֆենդի (մահացել է 1700 թվականին)
* Հատիդժե Կադին-էֆենդի
* Հանիֆե-հաթուն
* Ֆատմա Շահին-հաթուն
*  Հաֆիտեն-հաթուն
* Աննա Սոֆիա ֆոն Վիլպաչը Էռնստ Վիլհելմ ֆոն Հենշտեյնի կինը:Ալդերոնի խոսքերով, իր որդու, Գեյնրիհոմի հետ միասին գրավել են 1695 թվականի սեպտեմբերի 15-ին քարոզարշավի ընթացքում իր գեղեցկության համար վերցվել է հարեմի մեջ.

; Որդիներ
* Մահմուդ I (1696 թվական օգոստոսի 2 — 13/14 1754 թվական դեկտեմբեր; մայր — Սալիհա Սեբկատի-սուլթան)
* շահզադե Սուլեյման (1697 — մոտ. 1699)
* շահզադե Մեհմեդ (1698 թվական նոյեմբերի 27 - 1703 թվական հունիսի 3; մայրը—Հաֆիսե Կադինը-էֆենդի)
* Օսման III (1699 թվական հունվարի 2 - 1757 թվական հոկտեմբերի 30; մայր— Շեհսուվար-սուլթան)
* շահզադե Հասան (1699 թվական մարտի 28 - 1733 թվական մայիս)
* շահզադե Ահմեդ (ապրիլի 14 - 1699 թվական հոկտեմբերի 10)
* շահզադե Հյուսեյն (1699 թվական մայիսի 16 - 1700 թվականի սեպտեմբերի 19)
* շահզադե Սելիմ (1699 թվական սեպտեմբերի 7 - հունիսի 30/հուլիսի 8 1701; մայրը—Հաֆիսե Կադինը -էֆենդի)
* շահզադե Մուրադ(1702 — 1703; Մայրը— Հասիֆե Կադին-էֆենդի)
* շահզադե Ահմեդ (մարտի 3 — 1703 թվական օգոստոս; Մայրը— Հաֆիսե Կադին-էֆենդի)
* շահզադե Մուրադ(մարտի 3 — 1703 թվական դեկտեմբերի 29; մայրը — Հաֆիսե Կադինը-էֆենդի)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Անձինք Էդիրնեից
Կատեգորիա:Հույն մայրերից ծնված օսմանյան սուլթաններ
Ահմեդ II

մինի|Ահմեդ II
**Ահմեդ II** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1691 - 1695 թվականներ։

Իբրահիմ I-ի որդին է։

## Կենսագրություն
Իբրահիմ I սուլթանի և Հատիջե Մուազզեզ Սուլթանի որդին, Մեհմեդ IV-ի և Սուլեյման II-ի կրտսեր եղբայրը։ Նախքան գահակալելն ավելի քան 40 տարի մեկուսացված է եղել Թոպկապի պալատում (բառացի՝ «վանդակ»)։

Ահմեդ II-ի կառավարման օրոք անհաջող շարունակվում էր օսմանների պատերազմն ընդդեմ Սուրբ Լիգայի։ 1691 թվականի օգոստոսի 19-ին օսմանյան զորքերը պարտվեցին Սլանկամենի ճակատամարտում կայսերական զորքին, որի հրամանատարը Լյուդվիկ Բադենն էր։ Այս ճակատամարտում վախճանվեց մեծ վեզիր Ֆազիլ Մուստաֆա փաշան։

## Ընտանիք
### Կանայք և ստրկուհիներ
* Ռաբիյա Սուլթան
* Այշե Սուլթան
* Շաեստե խանում

### Տղաներ
* Շեհզադե Իգրամիմ (1692 թվական հոկտեմբերի 6 - 1714 թվական մայիսի 4, մայրը՝ Ռաբիյա Սուլթան)
* Շեհզադե Սելիմ (1692 թվական հոկտեմբերի 6 - 1693 թվական մայիսի 15, մայրը՝ Ռաբիյա Սուլթան)
* Շեհզադե Ահմեդ (1692-1706, մայրը՝ հավանաբար Այշե Սուլթան)

### Աղջիկներ
* Խաջիյա Սուլթան (1692 — 1694, մայրը՝ Շաեստե խանում)
* Ատիկե Սուլթան (ծնվել և մահացել է 1694 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, մայրը՝ Շաեստե-խանում)
* Ասիե Սուլթան (1693 թվականի դեկտեմբերի 24 - 1695 դեկտեմբերի 9, մայրը՝ Ռաբիյա Սուլթան)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Caroline Finkel, Osman’s Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923 (London: John Murray, 2005), 312–15
* Michael Hochendlinger, Austria’s Wars of Emergence: War, State and Society in the Habsburg Monarchy, 1683–1797 (London: Longman, 2003), 157–64.

## Արտաքին հղումներ
* Օսմանյանների կայքէջ 
* Օսմանյաններ 

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:17-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Ահմեդ III

մինի|Ահմեդ III
**Ահմեդ III** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1703 - 1730 թվականներին։ Մուհամմեդ IV-ի որդին և Մուստաֆա II-ի եղբայրն է։ Նրա մայրը Վալիդ սուլթանն էր, ում ծննդյան անունն էր Էվմանիա Վորիան, ով ազգությամբ հույն էր Նա ծնվել է Դոբրուդջայի Հաջիոգլուպազարի քաղաքում։ Նա գահին բարձրացավ 1703 թվականին, իր եղբորը՝ Մուստաֆա II-ին (1695–1703) գահընկեց անելուց հետո։ Նևշեյիրլի Դամատ Իբրահիմ փաշան և նրա դուստր Հատիս սուլթան ղեկավարեցին կառավարությունը 1718-ից 1730 թվականները, այս ժամանակաշրջանը պատմության մեջ հայտնի է *Վարդակակաչների ժամանակաշրջան*։

## Կենսագրություն
Ահմեդ III-ը լավ հարաբերություններ ուներ Ֆրանսիայի հետ, ի հակադրություն Ռուսաստանի, բացի այդ նրա երկու կանայք ֆրանսիացի էին։ Նա ապաստան է տալիս շվեդ թագավոր Կառլոս XII (1682–1718), երբ շվեդները պարտություն կրեցին Պոլտավայի ճակատամարտում 1709 թվականին։ 1710 թվականին Կառլոս XII-ը խորհուրդ տվեց Ահմեդ III-ին պատերազմ հայտարարել Ռուսաստանին, և օսմանյան բանակը Բալտացի Մեհմեդ փաշայի գլխավորությամբ հաղթանակ տարան Պրուտ գետի արշավանքում։ Արդյունքում Ռուսաստանը վերադարձրեց Ազովը օսմանցիներին։

Ռուսաստանի հետ պատերազմը Ահմեդին բերեց այնպիսի հաջողության, ինչպիսին չէր ունեցել ոչ մի սուլթան իրենից առաջ և չի ունենա իրենից հետո, արդյունքում Ահմեդը կարողացավ իր կամքը թելադրել Մոսկվային։ Այնուամենայնիվ սուլթանի այս պատերազմից օգտվեցին Սեֆյանները, ովքեր ներխուժեցին կայսրության տարածք, երբ օսմանցիները զբաղված էին Ռուսաստանի դեմ պատերազմով։

Սուլթան Ահմեդ III-ը ժողովրդականություն չէր վայելում, քանի որ իրնքը և իր շրջապատը վայելում էին չափից դուրս շռայլ կյանք, ինչը 1730 թվականի սեպտեմբերի 20-ին բերեց տասնյոթ ենիչարների ապստամբության, որը գլխավորում էր ալբանացի Պատրոնա Հալիլը, և ստիպեցին Ահմեդին հրաժարվել գահից։

Ահմեդը կամովին հանձնեց գահը իր զարմիկ Մահմուդ I-ին (1730–54): Ահեմդը այնուհետև հեռացավ Կաֆաս, որը նվաճել էր Մահմուդը և մահացավ Տոպկապի պալատում գահից հրաժարվելուց վեց տարի հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:18-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Հույն մայրերից ծնված օսմանյան սուլթաններ
Օսման III

**Օսման III** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1754 - 1757 թթ.։

Մուստաֆա II-ի որդին և Մահմուդ I-ի եղբայրն է։

### Կյանքը
Մինչ գահին նստելը գրեթե հիսուն տարի մեկուսացել է Թոփքափը («Վանդակ») դղյակում։ Օսման III-ը հակակրանք էր տածում երաժշտության և երաժիշտների նկատմամբ։ Նա հրամայում է երաժիշտներին վտարել իր դղյակից։ Օսմանը չէր սիրում նաև կանանց և կանացի հասարակությունը։ Դա էր պատճառը, որ նա հագնում էր մեխերով պատված կոշիկներ, որպեսզի դղյակի սպասուհիները փախչեին իրենից։ Օսման III-ի եռամյա գահակալության ընթացքում յոթ անգամ փոխվեցին մեծ վեզիրերը։ Վեզիրների ունեցվածքը բռնագանձվում էր հօգուտ սուլթանի։ Օսման III- ծայրահեղ անհանդուրժող էր քրիստոնյաների և հրեաների հանդեպ և ստիպում էր նրանց հատուկ տարբերանշաններ կրել հագուստի վրա։ Օսման III-ը վաղաժամ մահացավ 1757 թվականի հոկտեմբերի 30-ին կաթվածից։

### Ընտանիք
Հայտնի է որ Օսմանը ունեցել է երկու սիրուհի՝ Լեյլան (մահացել է 1794թ.) և Զերկին։

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:18-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Անձինք Էդիրնեից
Մուստաֆա III

**Մուստաֆա III** (, , ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1757 - 1774 թթ.։ Ահմեդ III-ի որդին է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:18-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Անձինք Էդիրնեից