Գեղեցկության առասպել (գիրք)

**Գեղեցկության առասպել․ կարծրատիպեր կանանց դեմ** (), գիտահանրամատչելի գիրք, որի հեղինակն է ամերիկացի լրագրող և գրող Նաոմի Վուլֆը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1990 թվականին Մեծ Բրիտանիայում *Chatto & Windus*-ի և ԱՄՆ-ում *William Morrow & Co*-ի կողմից (1991): 2002 թվականին գիրքը վերահրատարակվել է *HarperPerennial*-ի կողմից՝ նոր առաջաբանով։ Ռուսաստանում առաջին անգամ հրատարակվել է 2013 թվականին *Alpina Non-Fiction*-ի կողմից։

Գրքի հիմնական գաղափարը հետևյալն է․ քանի որ կանանց սոցիալական ազդեցությունը մեծանում է, ճնշումը, որը նրանք զգում են գեղեցկության անիրատեսական սոցիալական չափանիշներին համապատասխանելու համար, սրվել է լրատվամիջոցների առևտրային ազդեցության պատճառով: Այս ճնշումը հանգեցնում է կանանց անառողջ վարքի և երկու սեռերի արտաքին տեսքի վերաբերյալ մտահոգությունների։

## Հիմնական գաղափարներ
«Գեղեցկության առասպել» գրքի ներածության մեջ Վուլֆն ամփոփում է գրքի ընդհանուր գաղափարները.

Վուլֆը կանացի իդեալը համեմատում է միջնադարյան «երկաթյա օրիորդի» (*Iron maiden*) հետ․ ցանկացած կին, որը չի համապատասխանում գեղեցկության ակնհայտ անհասանելի չափանիշներին, անմիջապես ենթարկվում է պատժի հասարակության կողմից։ Վուլֆը քննադատում է նորաձևության և գեղեցկության արդյունաբերությունը որպես հատկապես կանանց շահագործող երևույթ, բայց նա նաև նշում է, որ գեղեցկության առասպելը տարածվում է հասարակության բոլոր այլ ոլորտների վրա: Վուլֆը գրում է, որ կանայք պետք է ունենան «ընտրություն՝ անելու այն, ինչ ցանկանում են իրենց դեմքի և մարմնի հետ՝ առանց պատժվելու մի համակարգի կողմից, որն օգտագործում է սոցիալական և տնտեսական ճնշումներ կանանց վրա»: Վուլֆը պնդում է, որ կանայք տառապում են «գեղեցկության առասպելից» վեց հիմնական ոլորտներում՝ աշխատանք, մշակույթ, կրոն, սեքս, բռնություն և քաղց: Ի վերջո, Վոլֆը պաշտպանում է գեղեցկության նորմատիվ չափանիշների թուլացումը:

Ամերիկացի գրողի գիրքը դարձավ բեսթսելլեր և առաջացրեց խիստ բևեռացված արձագանքներ հասարակության և լրատվամիջոցների շրջանում, ապա ճանաչման արժանացավ ֆեմինիստների կողմից։ Երկրորդ ալիքի ֆեմինիստ Ժերմեն Գրիրը գրել է, որ «Գեղեցկության առասպելը» «ամենակարևոր ֆեմինիստական ​​գործն է «Կին ներքինի»-ից ի վեր»։
 

Բեթի Ֆրիդանը գրել է *Allure* ամսագրում, որ «Գեղեցկության առասպելն ու դրա հարուցած բանավեճը կարող են լինել ֆեմինիստական ​​գիտակցության նոր աճի խրախուսող նշան»:
Բրիտանացի գրող Ֆեյ Ուելդոնը գիրքն անվանել է «Նոր կնոջ համար պարտադիր ընթերցանության նյութ»։

«Գեղեցկության առասպել»-ի հրապարակումից հետո Նաոմի Վուլֆը դարձավ նոր ֆեմինիստական ​​շարժման առաջատար ներկայացուցիչը, իսկ շարժումը հետագայում հայտնի դարձավ որպես ֆեմինիզմի երրորդ ալիք։

## Քննադատություն
«Ո՞վ է գողացել ֆեմինիզմը» գրքում (1994) գրող և ֆեմինիստ Քրիստինա Հոֆ Սոմերսը քննադատել է Վուլֆին այն պնդման համար, որ ԱՄՆ-ում տարեկան 150,000 կին է մահանում անորեքսիայից, նշելով, որ իրական թիվը տատանվում է տարեկան մոտ 100-ից 400-ի միջև:

2004 թվականի հոդվածը նաև համեմատում է Նաոմի Վուլֆի տրամադրած վիճակագրությունը իրական համաճարակաբանական ուսումնասիրությունների վիճակագրության հետ: Այն եզրակացնում է, որ «միջին հաշվով անորեքսիայով տառապողների թվերը պետք է բաժանել ութի՝ իրական թվերին մոտենալու համար»։ Պարզվել է, որ անորեքսիայից տարեկան մահանում է մոտ 525 մարդ, ինչը 286 անգամ ավելի քիչ է, քան գրել է Նաոմի Վուլֆը։

Ֆիլադելֆիայի Արվեստների համալսարանի հումանիտար գիտությունների պրոֆեսոր Կամիլ Պագլիան նույնպես քննադատել է գիրքը՝ ասելով, որ Վուլֆի պատմական հետազոտություններն ու վերլուծությունները թերի են:

## Կապը կանանց ուսումնասիրությունների հետ
Կանանց ուսումնասիրությունների մեջ գիտնականները պնդում են, որ գեղեցկության առասպելը հզոր ուժ է, որը ստիպում է կանանց չափազանց շատ կենտրոնանալ իրենց մարմնի վրա և ուժ է տալիս տղամարդկանց և կանանց դատելու և վերահսկելու կանանց՝ ելնելով իրենց արտաքինից: Այս վարկածի համաձայն՝ զանգվածային լրատվության միջոցները և սոցիալական ցանցերը այն բազմաթիվ ժամանակակից հարթակներից են, որոնք հեռարձակում և ամրապնդում են գեղեցկության չափանիշները և՛ տղամարդկանց, և՛ կանանց համար: Ասվում է, որ ամենօրյա ներկայությունը լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի տեղեկատվական դաշտում գործնականում վերացնում է այդ իդեալներից հրաժարվելու հնարավորությունը։ Ե՛վ կանայք, և՛ տղամարդիկ առնչվում են իդեալական մարմինների, որոնք ներկայացվում են որպես իրական՝ դիետաների և մարզասրահ հաճախելու միջոցով: Այնուամենայնիվ, մարդկանց մեծամասնության համար գեղեցկության այս չափանիշները հասանելի կամ նախընտրելի չեն առողջական և այլ պատճառներով:

Կանայք հաճախ ավելի մեծ նշանակություն են տալիս նիհարելուն, քան քաշն առողջ կերպով պահպանելուն, և այդ նպատակներին հասնելու համար հսկայական ֆինանսական և ֆիզիկական զոհողություններ են անում: Այնուամենայնիվ, չնայած այն հանգամանքին, որ գեղեցկության իդեալներին դժվար է հասնել, դրանց հասնելու անկարողությունը կանանց դարձնում է քննադատության և հանրային ուշադրության առարկա:

Նման անհասանելի նպատակները բացատրում են պլաստիկ վիրաբուժության և նյարդային անորեքսիայի աճը: Անորեքսիան արևմտյան երկրներում սննդի ամենատարածված խանգարումներից մեկն է, լուրջ հոգեկան խանգարում, որը կապված է քաշի կորստի մոլուցքի հետ: Միայն ԱՄՆ-ում անորեքսիան ազդում է մոտավորապես 2,5 միլիոն մարդու վրա: Այս թվից անորեքսիայով տառապողների ավելի քան 90%-ը երիտասարդ կանայք են։ Քաշի արագ կորուստը դիտավորյալ սովի արդյունք է ավելի նիհար տեսք ունենալու համար և հաճախ կապված է բուլիմիայի հետ: Անորեքսիայի խորը հոգեբանական արմատները բուժումը դարձնում են դժվար և հաճախ ամբողջ կյանքի համար:

Որոշ ֆեմինիստներ կարծում են, որ գեղեցկության առասպելը հայրիշխանական համակարգի մի մասն է, որն ամրապնդում է տղամարդկանց ազդեցությունը: Քանի որ կանայք ավելի ու ավելի են կենտրոնանում իրենց արտաքինի վրա, նրանք շեղվում են հավասար իրավունքների և հարգանքի հարցերից, ասում է Նաոմի Վուլֆը: Նույն միտքը կա Սիմոնա դը Բովուարի «Երկրորդ սեռը» գրքում, որտեղ նա նայում է, թե ինչպես է հասարակությունն ազդում դեռահաս աղջիկների վրա ավելի կանացի վարքագծի վրա: «Աղջիկների համար սոցիալական ակնկալիքների մի ամբողջ սպեկտր կա, ներառյալ արտաքին տեսքը»,- ասել է Բովուարը: Բայց, ի տարբերություն տղաների նույն ակնկալիքների, աղջիկների և կանանց ակնկալիքները խանգարում են նրանց ազատ գործել։ Ըստ Բովուարի՝ կանանց հագուստը, դիմահարդարումը, բառապաշարը և վարվելակարգը դառնում են ուշադրության առարկա, իսկ տղամարդկանցը՝ ոչ։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կանայք ձգտում են համապատասխանել գեղեցկության չափանիշներին, քանի որ նրանք կապ են տեսնում իրենց ավանդականության և հասարակության մեջ իրենց կարգավիճակի միջև: Ըստ դոկտոր Վիվիան Դիլլերի «Դեմ առ դեմ» գրքի, «կանանց մեծամասնությունը համաձայն է, որ պայմանականորեն գեղեցիկ արտաքինը դեռևս ասոցացվում է հարգանքի, օրինականության և իշխանության հետ»: Կոմերցիոն միջավայրում աշխատանքի ընդունումը, գնահատումը և արտաքին տեսքի հիման վրա առաջխաղացումը դրդում են կանանց գեղեցկությունը իրենց աշխատանքից և մասնագիտական ​​հմտություններից վեր դասել:

Ժամանակի ընթացքում կանանց գեղեցկության իդեալները կարող են կտրուկ փոխվել՝ արտացոլելով հասարակության տեսակետները։
Բաց գույնի մաշկ ունեցող կանայք իդեալականացվեցին և առանձնացվեցին որպես արտոնյալ խումբ՝ դրանով իսկ օրինականացնելով սևամորթ կանանց հանդեպ խտրական վերաբերմունքը: 1900-ական թվականների սկզբին իդեալական կանացի մարմինը գունատ էր և բարակ գոտկատեղով, պեպենները, արևային բծերը և/կամ մաշկի բծերը դարձան հանրային ուշադրության առարկա:

1920 թվականին արական կազմվածքով և փոքր կրծքերով կանայք գեղեցիկ էին համարվում։ Միևնույն ժամանակ, 1950-ական թվականների սկզբին ի հայտ եկավ գեղեցկության «ավազե ժամացույցի» չափանիշը՝ փարթամ կրծքերով ու կոնքերով և բարակ իրանով, ինչը հանգեցրեց պլաստիկ վիրաբուժության կտրուկ աճի և սնման խանգարումների ավելացմանը: Հասարակությունն անընդհատ փոխում է կանանց պարտադրված գեղեցկության՝ սոցիալականորեն ձևովորված չափանիշները:

## Ֆիլմ
2010 թվականի փետրվարին *Into the Classroom Media*-ն թողարկել է Նաոմի Վուլֆի 42 րոպեանոց դասախոսության *DVD*-ն Կալիֆոռնիայի Լյութերական համալսարանում՝ «Գեղեցկության առասպել. գեղեցկության մշակույթ, հոգեբանություն և անհատականություն» խորագրով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "A Modern Feminist Classic Changed My Life. Was It Actually Garbage?", Rebecca Onion 

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրքեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գրքեր
Կատեգորիա:Գիտական գրականություն
Կատեգորիա:Գիտահանրամատչելի գրքեր
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական գրքեր