Կառլ Դիեմ

**Կառլ Դիեմ** ( ) գերմանացի քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս, գիտնական, տեսաբան և սպորտային շարժման պատմաբան, որն առաջին անգամ իրականացրել է Օլիմպիայից ջահի փոխանցման գաղափարը դեպի օլիմպիական խաղերի անցկացման վայր։ Բեռլինում 1936 թվականի Օլիմպիական խաղերի միջազգային հաջողությունից հետո ստեղծվել է Օլիմպիական ուսումնական ինստիտուտ, որը ղեկավարել է Կառլ Դիեմը, որը ստեղծել է «Օլիմպիական կրակը» (  ) եռահատոր աշխատությունը։ Այս աշխատությունն իր քարոզչական արժեքով հավասարեցվում է Լենի Ռիֆենշթայի «Օլիմպիա» ֆիլմին։

## Մանկություն, երիտասարդություն, հասուն տարիք
Կառլ Դիեմը ծնվել է 1882 թվականի հունիսի 24-ին Վյուրցբուրգում (Գերմանական կայսրություն) բավականին հարուստ ծնողների՝ ձեռներեց Ֆերդինանդ Դիեմի (1859-1914) և Քեթրին Լինցի () (1859-1938) ընտանիքում։ 1887 թվականին հոր բիզնեսում անհաջողությունների պատճառով ընտանիքը տեղափոխվել է Բեռլին, որտեղ Ֆերդինանդը պատրաստվում էր նոր բիզնես բացել։ Բայց ֆինանսական խնդիրները չեն լուծվել, և Դիեմ ավագը գաղթել է Ամերիկա առանց ընտանիքի, և դրա պատճառով Կառլը ստիպված է եղել ընդհատել իր ուսումը գիմնազիայում։ Երիտասարդ տարիքից Կառլը հետաքրքրված է եղել հեծանվային սպորտով և աթլետիկայով, որը մեծ ճանաչում էր ձեռք բերել Գերմանիայում։ 1899 թվականին Բեռլինում հիմնել է *«Marcomannia»* մարզական ակումբը։ Դիեմը սկսել է հոդվածներ գրել սպորտային թերթերի համար: 20 տարեկանում նա աշխատանքի ընդունվեց գերմանական աթլետիկայի թերթում ) և ընդամենը մեկ տարի անց միացավ նրա տնօրենների խորհրդին։ 1904-1905 թվականներին նա անցավ զինվորական ծառայություն մեկ տարով, ինչը մեծ ազդեցություն ունեցավ նրա հետագա կյանքի վրա։ 1930 թվականին նա ամուսնացել է Լիզելոտ Բայլի հետ (): Նրանք ունեին չորս երեխա (ծնված 1931, 1932, 1935, 1941 թվականներ)։

## Սպորտային պաշտոնյայի կարիերա
### Գերմանական կայսրությունում
1896 թվականին Դիեմը հիմնել է Բեռլինի սպորտ ակումբը։ 1906 թվականին Աթենքում կայացած Օլիմպիական խաղերում, որպես սպորտային լրագրող, նա ուղեկցել է  գերմանական թիմին՝որը ֆինանսավորվում էր թերթերի կողմից, որոնց համար Դիեմը պատրաստում էր ռեպորտաժներ։

1911 թվականից եղել է երիտասարդական միության ղեկավարության անդամ (  ), որը միավորում էր գերմանական տարբեր երիտասարդական կազմակերպությունների։

Որպես Գերմանիայի հավաքականի ավագ՝ Կառլ Դիեմը ղեկավարել է գերմանական թիմի հանդիսավոր երթը մարզադաշտով 1912 թվականին Ստոկհոլմում կայացած Օլիմպիական խաղերում։ 1912 թվականի մայիսի 27-ին ՄՕԿ-ը որոշել է հաջորդ Օլիմպիադան անցկացնել 1916 թվականին Բեռլինում։ Վիկտոր Պոդբելսկու առաջարկով Կառլ Դիեմը ընտրվել է առաջիկա խաղերի կազմկոմիտեի գլխավոր քարտուղար, այդ օլիմպիադան չի կայացել Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկման պատճառով։ 1913 թվականին Դիեմն առաջարկել է որպես պատվո նշան ներկայացնել գերմանական սպորտային կրծքանշանը, ինչի համար նա ինքն առաջիններից էր, ով անցավ անհրաժեշտ չափանիշները։

### Վայմարյան հանրապետությունում
1917-ից 1934 թվականներին Կառլ Դիեմը եղել է Ֆիզիկական դաստիարակության համագերմանական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար, իսկ 1919 թվականից նրա անմիջական ղեկավարը Թեոդոր Լեվալդն էր։

1920-ին , որը նախորդում է ժամանակակից Դաշնային պատանեկան խաղերին: Միևնույն ժամանակ Դիեմը առաջատար դեր է խաղացել Բեռլինում Ֆիզիկական կուլտուրայի բարձրագույն դպրոցի ստեղծման գործում և դարձել այս մարզական համալսարանի պրոռեկտորը։ 1930 թվականին Դիեմը օգնեց Զեպ Հերբերգերին ընդունվել սպորտային համալսարան որպես բացառություն՝ առանց միջնակարգ կրթության վկայականի։ Ինքը՝ Դիեմը, մշտական աջակցություն էր ստանում Թեոդոր Լևալդից :

Որպես սպորտային գորշծիչ և գերմանական օլիմպիական թիմերի ղեկավար՝ Կառլ Դիեմը մասնակցել է 1928 թվականի և 1932 թվականի օլիմպիական խաղերին։

### Նացիոնալ սոցիալիզմի ժամանակաշրջանում
Դիեմի դերը նացիոնալ-սոցիալիզմի ժամանակաշրջանում հակասական է։ Մի կողմից, 1934 թվականին նացիստները նրան դասեցին որպես «քաղաքականապես անհուսալի» (հավանաբար նրա կնոջ հրեա ազգականների պատճառով): 1933 թվականին նա կորցրեց ֆիզկուլտուրայի համալսարանի փոխնախագահի պաշտոնը՝ հրաժարվելով միանալ Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցությանը։

Մյուս կողմից, Դիեմը մասնակցել է քարոզչական արշավներին՝ զբաղեցնելով 1936 թվականի Բեռլինում Օլիմպիական խաղերի կազմկոմիտեի գլխավոր քարտուղարի կարևոր պաշտոնը։ Այս պաշտոնում նա նախաձեռնել է խաղերի համար օգտագործել հին հունական ծիսական մոտիվները: Ջահի փոխանցման գաղափարը առաջ է քաշել գերմանացի հրեա հնագետ Ալֆրեդ Շիֆը, ով երկար տարիներ եղել է իր հովանավոր Կառլ Դիեմի անձնական խորհրդականը:

Այս գաղափարը Կառլ Դիեմին հաջողվեց կյանքի կոչել Թեոդոր Լևալդի աջակցությամբ և նացիստական Գերմանիայի ղեկավարության ներքո: Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ առաջին անգամ ջահը, որը վառվել է Հունաստանի Օլիմպիայում, մարզիկները տեղափոխել են խաղերի վայր 1936 թվականին։ Ահա թե ինչպես հայտնվեց նոր ավանդույթ՝ օլիմպիական կրակի փոխանցումավազք։

1936-1945 թվականներին Դիեմը գլխավորել է Միջազգային օլիմպիական ինստիտուտը (  ) Բեռլինում : Նրա հրապարակումները (1938-1945) մոտ մեկ երրորդ մասը ազգայնական էին։ Դիեմի սպորտային զեկույցները պարբերաբար հայտնվում էին Գեբելսի կողմից վերահսկվող «Das Reich » շաբաթաթերթում:

Դիեմը հաճախ էր ելույթներ ունենում Հիտլերյուգենդի երիտասարդական կազմակերպության անդամների համար։ Նույնիսկ պատերազմի վերջին ամիսներին նա դիմում էր երիտասարդ զինվորներին (գրեթե երեխաներին)՝ մեջբերելով հույն բանաստեղծ Տիրտեոսին։

«Մահը գեղեցիկ է, երբ ազնիվ մարտիկը կռվում է հայրենիքի համար, մահանում է հայրենիքի համար»։

Ծառայելով մի քանի նացիստական հաստատություններում՝ Դիեմը գիտեր Հոլոքոստի մասին 1943 թվականից։ Բայց նա ամուր կառչեց իր պաշտոնական դիրքերից, որոնք անմիջականորեն կապված էին սպորտային քաղաքականության և նացիստական պետության ընդհանուր գաղափարախոսության հետ :

### Հետպատերազմյան շրջանում
Խորհրդային օկուպացիայի գոտում գերմանական հանրակրթության ադմինիստրացիան արգելված գրականության ցանկում ներառել է Դիեմի «Օլիմպիական կրակը» (Բեռլին, 1942) աշխատության ամբողջական հրատարակությունը:

1945 թվականից հետո Կառլ Դիեմը, նացիստական ռեժիմի հետ իր համագործակցությունը փոխհատուցելու նպատակով, ակտիվորեն մասնակցեց Միջազգային օլիմպիական ակադեմիայի ստեղծմանը։ 1947 թվականին նա դարձավ Քյոլնի Բարձրագույն սպորտային դպրոցի ռեկտորը, որը նա ղեկավարեց մինչև իր կյանքի վերջը։ Բացի այդ՝ Դիեմը 1949 թվականին եղել է Գերմանիայի ԱՕԿ-ի քարտուղար, իսկ 1950-1953 թվականներին եղել է Գերմանիայի ներքին գործերի դաշնային նախարարության սպորտային օգնական։

Դիեմը թողել է մոտ 60,000 նամակ և 12,000 էջ օրագրեր, որոնք հասանելի են Չարլզ և Լիզելոտ Դիեմ () Քյոլնի բարձրագույն մարզական դպրոցի արխիվում։ Իր կենդանության օրոք նա երբեք չի հրապարակել իր բանավոր ելույթները Հիտլերյուգենդի երիտասարդության անդամների համար:

## Պարգևներ
* 1936 թվական՝ Գերմանական օլիմպիական պատվո նշան
* 1953 թվական՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Պատվո շքանշան
* 1956 թվական՝ Օլիմպիական դիպլոմ շնորհվել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից հատուկ վաստակի համար

## Հիշատակ
Կառլ Դիեմի հիշատակը հավերժացնելու նկատմամբ վերաբերմունքը ժամանակի ընթացքում փոխվել է։ Նրա մահից հետո առաջին տարիներին նրա գործունեությունը բարձր է գնահատվել իր ժամանակակիցների կողմից։ Մինչ օրս նրա անունով են կոչվում որոշ սպորտային հաստատություններ, օրինակ՝ Բադ Բենհեյմում, Իզերլոնում և Վադերլոնում, ինչպես նաև նրա անունն են կրում Ֆուրտվանգենի, Շտադլոնի փողոցները։ Երկու տարին մեկ (1953 թվականից) շարունակել են շնորհել Կառլ Դիեմի շքանշան (), որը ստեղծվել է գերմանական սպորտային միության կողմից սպորտի ոլորտում գիտական աշխատանքի համար։ Այնուամենայնիվ, 20-րդ դարի վերջում և 21-րդ դարի սկզբին հետազոտողները սկսել են քննադատորեն վերաբերվել նրա գործունեությանը նացիոնալ-սոցիալիզմի ժամանակաշրջանում որպես սպորտային պրոպագանդիստի։

2001 թվականին Կառլ Դիեմի անունը հանվել է Գերմանիայի աթլետիկայի ասոցիացիայի անունից, որը նա ղեկավարել է մի քանի տարի (1908-1913)։

Որոշ հակասական քննարկումներից հետո Կառլ Դիեմ անունը հանվել է փողոցների անվանումներից, օրինակ՝ Մյուլհայմ ան դեր Ռուր (1996), Աախեն (2007), Pulheim (2009), Մյունստեր (2010): Վերանվել են նաև Ռիտերհուդի տարրական դպրոցը, Սպանդաուի Բեռլինի միջնակարգ դպրոցը, Շտեգլիցի (2001) և նրա հայրենի Վյուրցբուրգի (2004) մարզադահլիճները, որտեղ նույնպես դադարեցրել է նաև Կառլ Դիեմի անվան քաղաքային մեդալի տրամադրումը։

## Կառլ Դիեմի գրքերից (ընտրված)
* Olympische Flamme. («Օլիմպիական կրակ»). 3 հատոր, Բեռլին, 1936 (*համարվում է նացիստական ​​սպորտի քարոզչության կարևոր պատմական փաստաթուղթ*)
* Asiatische Reiterspiele. Ein Beitrag zur Kulturgeschichte der Völker. («Ասիական ձիասպորտի խաղեր։ Ներդրում ժողովուրդների մշակութային պատմության մեջ») Բեռլին, 1941
* Körpererziehung bei Goethe. («Մարմնի դաստիարակությունն ըստ Գյոթեի») Մայնի Ֆրանկֆուրտ, 1948
* Lord Byron als Sportsmann. («Լորդ Բայրոնը որպես մարզիկ») Քյոլն, 1950
* Ein Leben für den Sport. («Կյանքը սպորտի համար») Ռատինգեն, 1974

## Գրականություն
* 
* 
* 
*  Архив Интернета
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացիներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ