Բետա ադրենապաշարիչներ

**Բետա ադրենապաշարիչներ** (**բետա պաշարիչներ**, **β պաշարիչներ**), դեղաբանական խումբ, որը հիմնականում օգտագործվում է սրտի աննորմալ ռիթմերը բուժելու և պաշտպանելու համար սրտամկանի երկրորդ ինֆարկտից առաջին սրտային գրոհից հետո(երկրորդային պրոֆիլակտիկա)։ Դրանք նաև լայնորեն օգտագործվում են արյան բարձր ճնշման (հիպերտոնիա) բուժման համար, չնայած դրանք այլևս հիպերտոնիկ հիվանդների մեծամասնության համար առաջին ընտրության դեղեր չեն։

Բետա պաշարիչները մրցակցային անտագոնիստներ են, որոնք արգելափակում են էնդոգեն կատեխոլամինների ընկալիչները՝ էպինեֆրինի (ադրենալին) և նորէպինեֆրինիի (Նորադրենալինի)՝ ադրեներգիկ բետա ընկալիչների սիմպատիկ նյարդային համակարգի վրա, վերջինս միջնորդում է «խփի կամ փախի» ռեակցիան։ Որոշները պաշարում են բոլոր տեսակի բետա ադրենաընկալիչները, իսկ որոշներն էլ հանդիսանում են սելեկտիվ ադրենապաշարիչներ և պաշարում են մեկը երեք տեսակի բետա ադրենաընկալիչներից ( β1, β2 և β3 ընկալիչներ)։ β1 ադրենաընկալիչները տեղակայված են հիմնականում սրտում և երիկամներում։ β2 ադրենաընկալիչները գտնվում են հիմնականում թոքերում, աղեստամոքսային համակարգում, լյարդում, արգանդում, անոթային հարթ մկաններում և կմախքային մկանների մեջ։ β3 ադրենաընկալիչները տեղակայված են ճարպային բջիջներում։

Բետա ընկալիչները հայտնաբերվում են սրտի մկանների, հարթ մկանների, շնչուղիների, զարկերակների, երիկամների և այլ հյուսվածքների բջիջների վրա, որոնք սիմպաթիկ նյարդային համակարգի մի մասն են և հանգեցնում են սթրեսի արձագանքների, հատկապես, երբ դրանք խթանվում են էպինեֆրինով (ադրենալին)։ Բետա պաշարիչներիը խանգարում են էպինեֆրինի և սթրեսային այլ հորմոնների ընկալիչներին կապելը և թուլացնում են սթրեսի հորմոնների ազդեցություն։

1964թ․ Ջեյմս Բլեքը սինթեզեց առաջին կլինիկական նշանակալի բետա պաշարիչը `Պրոպրանոլոլը և Պրոնետալոլը,  այն հեղափոխական էր Կրծքային հեղձուկի բուժման հարցում  և շատերի կողմից համարվում է 20-րդ դարի կլինիկական բժշկության և դեղագործության կարևորագույն ներդրումներից մեկը։

Առաջնային հիպերտոնիայի բուժման համար ուսումնասիրությունները(մետա-անալիզ), որոնցում հիմնականում օգտագործվում են ատենոլոլը, ցույց են տվել, որ չնայած բետա պաշարիչները ավելի արդյունավետ են, քան պլացեբոն` ինսուլտի և ընդհանուր սրտանոթային պատահարների կանխարգելման գործում, բայց դրանք նույնքան արդյունավետ չեն, որքան Միզամուղները, ԱՓՖ արգելակիչները կամ կալցումի անցուղիների պաշարիչները։

## Բժշկական կիրառում
Դասի ներսում գործող դեղերի միջև տարբերություններ կան, ուստի ոչ բոլոր բետա պաշարիչներն են օգտագործվում ստորև նշված բոլոր ցուցումներով։

Բետա պաշարիչների ցուցումները հետևյալն են՝
* Կրծքային հեղձուկ (հակացուցված է Պրինցմետալի ստենոկարդիայի ժամանակ)
* Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
* Սրտային առիթմիա
* Սրտային անբավարարություն
* Էսենցիալ տրեմոր
* Գլաուկոմա(Որպես աչքի կաթիլներ, իջեցնում են ներակնային ճնշումը)
* Գերճնշում, չնայած դրանք հիմնականում նախընտրելի չեն որպես նախնական բուժում
*Հիպերթիրեոզ
*Միգրեն կանխարգելում
* Միտրալ փականի պրոլապս
* Սրտամկանի ինֆարկտ
* Ֆեոքրոմոցիտոմա, α պաշարիչների հետ համատեղ
* Պոստուռալ օրթոստատիկ տախիկարդիայի համախտանիշ
* Սիմպտոմատիկ հսկողություն (տախիկարդիա, ցնցում) տագնապի և Հիպերթիրեոզ ժամանակ
* Թեոֆիլինի գերդոզավորում

Բետա պաշարիչները օգտագործվել են նաև հետևյալի համար՝
* սուր Աորտայի շերտազատում
* Հիպերտրոֆիկ օբստրուկիվ Կարդիոմիոպաթիա
* Երկար QT համախտանիշ
* Մարֆանի համախտանիշ (պրեպրանոլոլով բուժումը դանդաղեցնում է աորտայի դիլատացիան և դրա բարդությունների առաջընթացը)
* Վարիկոզ արյունահոսության կանխարգելում պորտալ հիպերտենզիայի ժամանակ
* Հիպերհիդրոզի հնարավոր մեղմացում
* Սոցիալական և այլ տագնապային խանգարումներ 
* Հակասականորեն, սրտանոթային պերիվիրաբուժության մահացության նվազեցման համար, բայց լավագույն ապացույցները վկայում են, որ նրանց օգտագործումը բերում է մահացության աճի։

### Սրտային անբավարարություն
Չնայած նրան, որ բետա պաշարիչները ժամանակին հակացուցված էին կանգային սրտային անբավարարության մեջ, քանի որ նրանք իջեցնում են սրտի կծկողականությունը, 1990-ականների վերջին ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին դրանց արդյունավետությունը հիվանդացության և մահացության նվազեցման գործում։ Բիսոպրոլոլը, Կարվեդիլոլը և Մետոպրելելը համարվում են որպես հավելում ԱՓՖ արգելակիչներին և միզամուղներին կանգային սրտային անբավարարություն բուժման մեջ, սակայն շատ ավելի պակաս դոզանորով քան ցուցված է այլ պաթոլագիաների համար։ Բետա պաշարիչները ցուցված են միայն կոմպենսացված, ստաբիլ կանգային սրտային անաբավարարության ժամանակ, իսկ դեկոմպենսացվախ կանգային սրտային անաբավարարության ժամանակ կբերեն վիճակի էլ ավելի վաթարացնամ, քանի որ նրանք կբերեն  արտամղման ֆրակցիայի իջեցման։

Բետա պաշարիչները հիմնականում հայտնի են սրտի կծկման հաճախության վրա իրենց կրճատիչ ազդեցությամբ, չնայած որ սա միակ կարևոր մեխանիզմ չէ կանգային սրտային  անբավարարության ժամանակ։ Բետա պաշարիչները, բացի սրտում իրենց սիմպաթոլիտիկ β1 ազդեցության, ազդում են երիկամներում ռենին-անգիոտենզին համակարգի վրա։ Բետա պաշարիչները առաջացնում են ռենինի սեկրեցիայի նվազում, որն էլ իր հերթին նվազեցնում է սրտի թթվածնի պահանջարկը `իջեցնելով արտաբջջային ծավալը և ավելացնելով արյան թթվածնի կապող կարողությունը։ Սրտային անբավարարությունը բնութագրում է սրտի վրա կատեխոլամիններիի ակտիվության բարձրացումով, որը պատասխանատու է մի շարք վատ հետևանքների համար, ներառյալ սրտի թթվածնի պահանջարկի բարձրացումը, բորբոքային միջնորդանյութերի տարածումը և սրտային հյուսվածքների աննորմալ ռեմոդելավորմը, որոնք բոլորը նվազեցնում են սրտամկանի կծկման ուժը արդյունավետությունը և նպաստում ցածր արտանետման ծավալի զարգացման։ Բետա պաշարիչները հակազդում են այս ոչ նորմալ բարձր սիմպատիկ գործունեությանը, ի վերջո հանգեցնելով արտանետման ծավալի բարելավման, չնայած արտանետման ծավալի նախնական կրճատման։

Ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ բետա պաշարիչները բերում են մահացության բացարձակ ռիսկի կրճատման 4.5% 13ամսվա ընթացքում։  Բացի մահացության ռիսկը նվազեցնելուց, ուսումնասիրությունների ժամանակակ կրճատվել է նաև հիվանդանոցային այցելությունների և հոսպիտալացումների քանակը։

Կանգային սրտային անբավարարության համար բետա պաշարիչների թերապևտիկ կառավարումը պետք է սկսվի շատ ցածր չափաբաժիններով (ցանակլի դեղաչափի 1/8-ից) `դոզայի աստիճանական բարձրացումով։  Հիվանդի սիրտը պետք է հարմարվի կատեխոլամինների կողմից նվազեցված ազդեցությանը և գտնի նոր հավասարակշռություն այդ իրավիճակում։

### Տագնապ
Պաշտոնապես, բետա պաշարիչներ չեն հաստատվել ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչակազմի կողմից, որպես տագնապամարիչ օգտագործման համար։ Այնուամենայնիվ, վերջին 25 տարիների ընթացքում բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ բետա պաշարիչները արդյունավետ են տագանապային խանգարումների ժամանակ, չնայած գործողության մեխանիզմը հայտնի չէ։ «Խփիր կամ փախիր» ֆիզիոլոգիական ախտանշանները (թրթռացող սիրտ, սառը ձեռքեր, շնչառության հաճախացում, քրտնարտադրություն և այլն) զգալիորեն կրճատվում են ՝ այդպիսով տագանապային անհատներին հնարավորություն տալով կենտրոնանալ իրենց առջև դրված խնդրի վրա։

Հայտնի է, որ երաժիշտներ, հանրային խոսնակներ, դերասաններ և պրոֆեսիոնալ պարողներ  օգտագործում են բետա պաշարիչներ ՝ կատարման անհանգստությունը, բեմական վախն ու սարսափը կանխելու համար և՛ լսումների, և՛ հանրային ներկայացումների ընթացքում։ Բետա պաշարիչները էժան են, ասում են, որ համեմատաբար անվտանգ են, և մի կողմից, կարծես, բարելավում են երաժիշտների կատարումները տեխնիկական մակարդակով, իսկ ոմանք, ինչպիսիք են ՝ «Ներքին խաղ» երաժշտության հեղինակը ՝ Բարրի Գրինը և Դոն Գրինը՝ Օլիմպիական սուզորդների մարզիչ, որը  ուսանողներին սովորեցնում է հաղթահարել իրենց բեմի վախը, ասում են, որ ներկայացումները կարող են ընկալվել որպես «առանց հոգի և ոչ բնական»։

### Սրտային վիրաբուժություն
Սրտանոթային վիրահատության ընթացքում բետա պաշարիչների օգտագործումը նվազեցնում է սրտի դիսռիթմերի ռիսկը։ Այնուամենայնիվ, դրանց օգտագործումը այլ տեսակի վիրահատությունների ժամանակ կարող է վատթարացնել վիճակը։

## Կատարողականության բարձրացման կիրառում
Քանի որ դրանք նպաստում են սրտի կծկման հաճախության և դողի նվազեցմանը, բետա պաշարիչները օգտագործվել են պրոֆեսիոնալ մարզաձևերում որտեղ պահանջվում է բարձր ճշգրտություն, ներառյալ նետաձգությունը, հրաձգությունը, գոլֆը և Սնուկեր։ Բետա պաշարիչները արգելված են Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից։ 2008-ի ամառային Օլիմպիական խաղերում  ատրճանակով 50 մետր արծաթե մեդալակիր և օդային ատրճանակով 10 մետր բրոնզե մեդալակիր Կիմ Յոնգ Սուն դրական փորձարկեց Պրոպրանոլոլով և զրկվեց  մեդալներից։։
	
Նմանատիպ պատճառներով բետա պաշարիչները օգտագործվել են նաև վիրաբույժների կողմից։

## Կողմանակի երևույթներ
Բետա պաշարիչների օգտագործման հետ կապված կողմանակի երևիույթները, ներառում են ՝ սրտխառնոց, լուծ, բրոնխոսպազմ, հևոց, Ռեյնադսի համախտանիշի սրացում, բրադիկարդիա, հիպոտենզիա, սրտային անբավարարություն, սրտի բլոկադա, հոգնածություն, գլխապտույտ, ալոպեցիա (մազաթափություն), աննորմալ տեսողություն, հալյուցինացիաներ, անքնություն, մղձավանջներ, սեռական դիսֆունկցիան, Էրեկտիլ դիսֆունկցիա և (կամ) գլյուկոզի և լիպիդային նյութափոխանակության փոփոխություն։
Խառը α1 / β-անտագոնիստական թերապիան սովորաբար առաջացնում է օրթոստատիկ հիպոթենզիատ։ Իսկ Կարվեդիլոլով թերապիան սովորաբար առաջացնում է այտուցներ։ Արյան-ուղեղի պատնեշի  թափանցելիության պատճառով լիպոֆիլային բետա արգելիչները, ինչպիսիք են Պրոպրանոլոլը և Մետոպրոլոլը, ավելի հավանական են, քան մյուս պակաս լիպոֆիլային բետա բլոկլերները, կարող են առաջացնել քնի խանգարումներ, ինչպիսիք են անքնությունը, վառ երազներն ու մղձավանջները։

Կողմնակի երևույթները, որոնք կապաված են β2 ադրենաընկալիչների անտագոնիստ ակտիվության հետ (բրոնխոսպազմ, ծայրամասային անոթային կոնստրիկցիա, գլյուկոզի և լիպիդային նյութափոխանակության խանգարում) ավելի քիչ տարածված են β1-սելեկտիվ (կարդիոսելեկտիվ) դեղամիջոցների մոտ, բայց սելեկտիվությունը քչանում է դեղաչափի բարձրացման հետ։  Բետա-պաշարումը, մասնավորոպաես Մակուլայի β1ընկալիչի բերում են Ռենինի արտազատման խանագարման ՝ դրանով իսկ նվազեցնելով ալդոստերոնի ազատումը։ Սա առաջացնում է հիպոնատրեմիա և հիպերկալեմիա։

Հիպոգլիկեմիան կարող է առաջանալ բետա պաշարման արդյունքում, քանի որ β2 ադրենաընկալիչները սովորաբար խթանում է գլիկոգենի ճեղքումը (գլիկոգենոլիզ) լյարդում, նաև խթանում են ենթաստամոքսային գեղձու գլյուկագոն հորմոնի արտազատումը, որոնք միասին բերում են պլազմայում գլյուկոզի մակարդակի բարձրացման։ Հետևաբար, β2-ադրենաընկալիչների պաշարումը բերում է պլազմայում գլյուկոզայի մակարդակի իջեցման։ β1- պաշարիչները ավելի քիչ են բերում նյութափոխանակության կողմնակի բարդությունների շաքարախտով հիվանդների մոտ։ ՄԻևնույն ժամանակ արագացված սրտխփոցը, որը ծառայում է որպես նշան արյան մեջ գլյուկոզայի ցածր քանակների համար շաքարախտով հիվանդների մոտ, կարող է լինել չարտահայտված, որը բերում է չգիտակցավծ հիպոգլիկեմիայի (հիվանդները չեն իմանում իրենց մոտ զարգացած հիպոգլիկեմիայի մասին)։  Հետևաբար, բետա-պաշարիչները պետք է զգուշորեն կիրառվեն դիաբետիկների մոտ։

2007 թ.-ին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ օգտագործվող միզամուղները և բետա-պաշարիչները մեծացնում են շաքարային դիաբետի զարգացման ռիսկը, իսկ ԱՓՖ արգելակիչները և անգիոտենզին II ընկալիչի արգելակիչները նվազեցնում են շաքարախտի վտանգը։ Կլինիկական ուղեցույցները Մեծ Բրիտանիայում, բայց ոչ Միացյալ Նահանգներում, կոչ են անում խուսափել միզամուղների և բետա պաշարիչների կիրառումից, որպես առաջին ընտրության դեղամիջոցներ հիպերտոնիայի բուժուման համար, շաքարախտի առաջացման ռիսկի պատճառով։

Բետա պաշարիչները չպետք է օգտագործվեն սելեկտիվ ալֆա-ադրեներգիկ ագոնիստներով գերդոզավորման բուժման համար։  Միայն բետա ընկալիչների պաշարումը բարձրացնում է արյան ճնշումը, նվազեցնում է կորոնար արյան հոսքը, ձախ փորոքի գործառույթը և սրտանոթային արտանետումն ու հյուսվածքների պերֆուզին `ալֆա-ադրեներգիկ համակարգի խթանումն առանց հակազդության թողնելու պատճառով։ Լիպոֆիլային և ԿՆՀ ներթափանցմա հատկություններով օժտտված բետա պաշարիչները, ինչպիսիք են մետոպրոլոլը և լաբետալոլը, կարող են օգտակար լինել ԿՆՀ- ի և սրտանոթային թունավորության բուժման համար մետամֆետամինով  գերդոզավորման ժամանակ։ Խառը ալֆա և բետա պաշարիչ լաբետալոլը հատկապես օգտակար է մետամֆետամինից առաջացած տախիկարդիայի և հիպերտոնիայի բուժման համար։ Այլ դեղամիջոցներ, որորք օգտագործովում են գերդոզավորման բուժման համար հիպերտոնիկ կրիզի ժամանակ, վազոդիլատատորներն են, ինչպիսիք են նիտրոգլիցերինը, միզամուղներ, ալֆա պաշարիչներ(օր․՝ Ֆենտոլամին)։

### Քաշի ավելացում
Քաշի ավելացումը կարող է լինել որպես որոշ բետա պաշարիչների կողմնակի ազդեցություն, հատկապես ավելի հիների, ինչպիսիք են ՝ Ատենոլոլը (Տենորմին) և Մետեպրոլոլը (Lopressor, Toprol-XL)։  Քաշի միջին բարձրացումը կազմում է մոտ 2,6 ֆունտ (մոտ 1,2 կգ)։
Ավելի նոր բետա պաշարիչները, ինչպիսիք են Կարվեդիլոլը, սովորաբար չեն առաջացնում քաշի ավելացում որպես կողմնակի երևույթ։ Քաշը կարող է բարձրանալ բետա պաշարիչների ընդունելու առաջին շաբաթներին, այնուհետև ընդհանուր առմամբ կայունանում է։

### Հակացուցումներ
Բետա-պաշարիչներ հակացուցումները ներառում են՝
* Կտրուկ դադարեցումներ
* Սուր բրոնխոսպազմ
*Սուր սրտային անբավարարություն
*Ասթմա
* AV բլոկադա
* Բրադիկարդիա
*Բրոնխիտ
* Կարդիոգեն շոկ
* Գլխուղեղային հիվանդություններ
* Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն
*Շաքարային դիաբետ
* Էմֆիզեմա
* Հեպատիկ հիվանդություններ
*Գերզգայունություն
*Հիպերթիրեոզ
* Հիպոտենզիա
* Միոպաթիա
* Ֆեոքրոմոցիտոմա
*Պսորիազ
*Երիկամային անբավարարություն
*Կաթված
* Վահանաձև գեղձի հիվանդություններ
* Վասոսպաստիկ ստենոկարդիա
* Վոլֆ-Պարկինսոն-Վայթ համախտանիշ

#### Ասթմա
Կարդիոսելեկտիվ բետա-պաշարիչները (β1 պաշարիչներ), եթե իսկապես անհրաժեշտ է, հնարավոր է նվազագույն դեղաչափով օգտագործել մեղմ և միջին ծանրության շնչառական ախտանիշներ ունեցողների մոտ։ β2-ագոնիստները կարող են ինչ-որ չափով մեղմել β-պաշարիչների հարուցած բրոնխոսպազմը։

#### Կոկաին
Բետա արգելափակումները չպետք է օգտագործվեն որպես առաջին ընտրության դեղամիջոցներ կոկաինի պատճառած սուր կորոնար համախտանիշի դեպքերում։ Վերջին ուսումնասիրությունները չեն հայտաբերել օգուտ բետա պաշարիչների կոկաինի հարուցած սուր կորոնար համախտանիշի ժամանակ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ  բետա պաշարիչների օգտագործումը սուր կորոնար համախտանիշի ժամանակ հանգեցրել է վնասակար արդյունքների, իսկ սուր դեպքերում օգտագործված բետա պաշարիչների դադարեցումը հանգեցրել է կլինիկական ընթացքի բարելավման։ Ամերիկյան սրտի ասոցիացիան նույնպես աջակցում է այս գաղափարին և խորհուրդ է տալիս չկիրառել բետա պաշարիչները կոկաինի պատճառած STբարձրացմամբ սրտամկանի ինֆարկտի ժամանակ `կորոնար վազոսպազմի ռիսկի պատճառով։ Չնայած, ընդհանուր առմամբ, բետա-բլոկլերները բարելավում են մահացությունը Սրտամկանի ինֆարկտով տառապող հիվանդների շրջանում, պարզ չէ, արդյոք կոկաինի հարուցած սուր կորոնար համախտանիշ ունեցող հիվանդները կօգտվեն մահացության այս նվազեցումից, քանի որ ոչ մի ուսումնասիրություն չի գնահատում երկարաժամկետ բետա բլոկլերների օգտագործումը նրանց մոտ, և քանի որ կոկաինի օգտագործողները կարող են հակված լինել չարաշահել փսիխոակտիվ նյութեր ՝ դրանով իսկ բարդացնելով թերապիայի ազդեցությունը։

#### Շաքարային դիաբետ
Ադրենալինը ազդարարում մոտակաա հիպոգլիկեմիայաի մասին։

Էպինեֆրինի ազդեցության վրա բետա-բլոկլերների արգելքը կարող է ինչ-որ չափով խորացնել հիպոգլիկեմիան ՝ խանգարելով գլիկոգենեզը և թաքցնելով հիպոգլիկեմիայի նշաններին, ինչպիսիք են տախիկարդիան, սրտխփոցը, դիաֆորեսը և դողը։ Անհրաժեշտ է շատ ուշադիր շաքարի մոնիթորինգ բետա-պաշարիչներ ստացող շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ։

#### Հիպերթիրեոզ
Թեև բետա-պաշարիչները կարող են օգտակար լինել թիրոտոքսիկոզով հիվանդների մոտ սուր ախտանիշները կառավարելու համար ՝ տախիկարդիան, դողը և տագնապը նվազեցնելու համար, միևնույն ժամանակ բետա-պաշարիչները պետք է զգուշությամբ օգտագործվեն, քանի որ տախիկարդիան վահանաձև գեղձի հիվանդության օգտակար մոնիտորինգի պարամետր է։ Միանգամից դադարեցումը կարող է բերել վահանձև գեղձի փոթորկի։

#### Բրադիկարդիա կամ AV պաշարում
Եթե չկա կարդիոստիմուլյատոր, ապա բետա պաշարիչները կարող են լուրջ ճնշել AV հանգույցը, ինչի արդյունքում կիջնի սրտի կծկման հախաճությունը և կծկման ծավալը։ Վոլֆ-Պարկինսով-Վայտթի համախտանիշ ունեցող տախիկարդիայով հիվանդների մոտ բետա-պաշարիչներ օգտագործումը կարող է հանգեցնել ծանր բրադիկարդիային, որի ժամանակ կպահանջվի կարդիոստիմուլյատոր։

### Թունավորություն
Գլյուկագոնը, որն օգտագործվում է գերդոզավորման բուժման մեջ, մեծացնում է սրտի կծկումների ուժը, մեծացնում է ներբջջային ցիկլիկ ԱՄՊ-ն և նվազեցնում երիկամային անոթային դիմադրությունը։ Հետևաբար այն օգտակար է բետա-պաշարիչներով կարդիոտոքսիկությամբ հիվանդների մոտ։ Կարդիոստիմուլյատորը նախատաեսված է հիվանդների համաար, ովքեր չեն պատասխանում դեղորայքային բուժմանը։

Մարդիկ, ում մոտ առաջացել է բրոնխոսպազմ ոչ-ընտրողական բետա պաշարիչներով β2 ընկալիչների պաշարման հետևանքով, կարող են բուժվել հակախոլիներգիկ դեղերով, ինչպիսիք են Իպրատրոպիումը, որոնք ավելի անվտանգ են, քան բետա ագոնիստները սրտանոթային հիվանդություններով հիվանդների մոտ։ Բետա-պաշարիչներով թունավորումների այլ հակաթույններ են `սալբուտամոլը և իզոպրենալինը։

## β-ընկալիչների անտագոնիզմ
Էպինեֆրինով և Նորէպինեֆրինով β1 ընկալիչների խթանումն առաջացնում է դրական քրոնոտրոպ և ինոտրոպ ազդեցություն սրտի վրա և մեծացնում է սրտի հաղորդականության արագությունն ու ավտոմատիզմը։ Երիկամի վրա β1 ընկալիչների խթանումը առաջացնում է ռենինի արտազատում։ β2 ընկալիչների խթանումը հանգեցնում է հարթ մկանների թուլացման, առաջացնում է կմախքի մկանների մեջ դող և մեծացնում է գլիկոգենոլիզը լյարդի և կմախքի մկանների մեջ։ β3 ընկալիչների խթանումը հանգեցնում է լիպոլիզի։

Բետա պաշարիչները խանգարում են էպինեֆրինի և նորեֆինեֆրինի միջնորդավորված սիմպաթիկ գործողությունները բայց ունեն նվազագույն ազդեցություն մնացածի վրա։ Այսինքն ՝ դրանք նվազեցնում են հուզմունքի կամ ֆիզիկական ուժի ազդեցությունը սրտի կծկման հաճախության և կծկման ուժի վրա, և նաև դողը, և գլիկոգենի խզումը։ Բետա պաշարիչները կարող են կծկողական ազդեցություն ունենալ թոքերի բրոնխների վրա ՝ հնարավոր է վատթարացնելով կամ առաջացնելով ասթմայի ախտանիշներ։

Քանի որ β2ընկալիչները կարող են առաջացնել անոթային հարթ մկանների թուլացում, բետա պաշարիչները կարող են առաջացնել որոշ վազոկոնստրիկցիա։ Այնուամենայնիվ, այս էֆեկտը փոքր է, քանի որ β2 ընկալիչների գործունեությունը ստվերում է ավելի շատ գերիշխող վազոկոնստրիկտիվ α1 ընկալիչների կողմից։ Իհարկե  բետա պաշարիչների ամենամեծ ազդեցությունը սրտում է։ Նորագույն, երրորդ սերնդի բետա պաշարիչները կարող են առաջացնել վազոդիլատացիա ՝ ալֆա-ադրենընկալիչների պաշարման միջոցով։

Համապատասխանաբար, ակնկալվում է, որ ոչ-ընտրող բետա բլոկլերները կունենան հակահիպերտոնիկ ազդեցություն։ Բետա պաշարիչների առաջնային հակահիպերտոնիկ մեխանիզմը անհայտ է, բայց կարող է ներառել սրտային արտազատման կրճատում (բացասական քրոնոտրոպ և ինոտրոպ ազդեցությունների պատճառով)։ Դա կարող է պայմանավորված լինել նաև երիկամներից ռենինի արտազատման կրճատմամբ և կենտրոնական նյարդային համակարգի էֆեկտով ՝ նվազեցնել սիմպատիկ ակտիվությունը (այն բետա պաշարիչների համար, որոնք անցնում են արյուն-ուղեղի պատնեշով, օրինակ ՝ Պրոպրանոլոլ)։

Հակաանգինալ ազդեցություն պայամանավորված է բացասական քրոնոտրոպ և ինոտրոպ ազդեցություններով, որոնք նվազեցնում են սրտի ծանրաբեռնվածությունը և թթվածնի պահանջարկը։ Բետա բլոկլերների բացասական քրոնոտրոպ հատկությունը թույլ է տալիս պահպանել սրտային ռիթմի վերահսկողությունը։

Բետա պաշարիչների հակաառիթմիկ ազդեցությունը առաջոնում է սիմպաթիկ նյարդային համակարգի պաշարման հետևանքով, ինչը հանգեցնում է սինուսային հանգույցի ֆունկցիայի ընկճման և ատրիովետրիկուլային հանգույցի հաղորդականության իջեցման և նաև բերում են նախասրտերի ռեֆրակտեր շրջանի երկարացման։ Մասնավորապես, Սոտալոլը ունի լրացուցիչ հակաառիթմիկ հատկություններ և երկարացնում է գործողության պոտենցիալի տևողությունը կալիումական անցուղիների պաշարման միջոցով։

Սիմպատիկ համակարգի պաշարումը և Ռենինի պաշարումը բերում են Ալդոստերոնի նվազման՝ Ռենին-անգիոթենզին-ալդոստերոնային համակարգի պաշարման հետևանքով, ինչն էլ   հանգեցնում  արյան ճնշումը նվազման` կապված նատրիումի և ջրի պահպանման նվազման հետ։

## Ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն
Նաև կոչվում է որպես ներհամակարգային սիմպաթոմիմետրիկ ազդեցություն, այս տերմինը օգտագործվում է մասնավորապես այն բետա պաշարիչների համար, որոնք կարող են ցույց տալ ինչպես ագոնիստ, այնպես էլ անտագոնիստ ազդեցություն տվյալ բետա ընկալիչում, կախված ագոնիստի (բետա պաշարիչի) և անատագոնիզմի կոնցենտրացիաներիից (սովորաբար էնդոգեն միացություն, ինչպիսին է նորէպինեֆրինը)։

Որոշ բետա պաշարիչներ (օր. ՝ Օքսրենոլոլ, Պինդոլոլ, Պենբուտոլոլ, Լաբետալոլ և Ացեբուտոլոլ) ցուցադրում են ներքին սիմպատոմիմետիկ ազդեցություն։  Այս ագենտները ի վիճակի են գործադրել ցածր մակարդակի ագոնիստական գործունեություն β ընկալիչի վրա ՝ միաժամանակ հանդես գալով որպես ընկալիչի անտագոնիստ։ Այս միջոցները, հետևաբար, կարող են օգտակար լինել այն անհատների մոտ, ովքեր ցուցաբեչեն օգտագործվում սրտամկանի ինֆարկտներից հետո, քանի որ դրանք չեն ցուցադրվել օգտակար։ Նրանք կարող են նաև պակաս արդյունավետ լինել, քան մյուս բետա բլոկլերները անգինայի և տախիրարթմիության կառավարման մեջրում են չափազանց մեծ բրադիկարդիա ՝ երկարատև բետա պաշարիչներով թերապիայի ընթացքում։

Ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվությամբ օժտված բետա պաշարիչները չեն օգտագործվում սրտամկանի ինֆարկտներից հետո, քանի որ դրանք չեն ցուցաբերել օգտակար հատկություններ։ Նրանք կարող են նաև պակաս արդյունավետ լինել, քան մյուս բետա պաշարիչները ստենոկարդիայի և տախիրառիթմիների կառավարման մեջ։

## α1-ընկալիչների անտագոնիստներ
Որոշ բետա պաշարիչներ (օր. ՝ լաբետալոլ և կարվեդիլոլ) ցուցադրում են և՛ β-, և α1 –ընկալիչների խառը անտագոնիզմ, որն ապահովում է լրացուցիչ զարկերակային վազոդիլացնող էֆեկտ։

## Օրինակներ
thumb|Դիքլորոիզոպրենալին՝ առաջին բետա պաշարիչը

### Ոչ սելեկտիվ բետա պաշարիչներ
Ոչ սելեկտիվ բետա պաշարիչները ցուոցաբերում են ինչպես β1, այնպես էլ β2 անտագոնիզմ ազդեցություն

* Պրոպրանոլոլ
* Բուցինդոլոլ(ունի լրացուցիչ α1 պաշարիչ ազդեցություն)
* Կարտելոլ
* Կարվեդիլոլ (ունի լրացուցիչ α1 պաշարիչ ազդեցություն)
* Լաբետոլոլ(ունի լրացուցիչ α1 պաշարիչ ազդեցություն)
* Նադոլոլ
* Օքսպրենոլոլ (ունի ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն)
* Ֆենբուտոլոլ (ունի ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն)
* Պինդոլոլ (ունի ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն)
* Սոտալոլ (չի համարվում «բնորոշ բետա պաշարիչ»)
* Թիմոլոլ

### β1 սելեկտիվ բետա պաշարիչներ
β1- ընտրողական բետա պաշարիչները հայտնի են նաև որպես կարդիոսելեկտիվ բետա պաշարիչներ
* Ացեբուտոլոլ(ունի ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն)
* Աթենոլոլ
* Բետաքսոլոլ
* Բիսոպրոլոլ
* Ցելիպրոլոլ (ունի ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվություն)
* Մետոպրոլոլ
* Նեբիվալոլ
* Էսմոլոլ

### β2 սելեկտիվ բետա պաշարիչներ
* Բուտաքսամին
* ICI-118,551

### β3 սելեկտիվ բետա պաշարիչներ
* SR 59230A

### β1 սելեկտիվ անտագոնիստ և β3 ագոնիստ բետա պաշարիչներ
* Նեբիվալոլ

## Համեմատական տեղեկատվություն
### Դեղաբանական տարբերություննրը
* Ներքին սիմպատոմիմետիկ ակտիվությամբ բետա պաշարիչներ
** Ացեբուտոլոլ, Պինդոլոլ, Լաբետալոլ mepindolol, oxprenolol,, Ցելիպրոլոլ, Ֆենբուտոլոլ
* Լիպոֆիլ բետա պաշարիչներ
** Բարձր լիպոֆիլությամբ բետա պաշարիչներ՝ Պրոպրանոլոլ, Լաբետալոլ 
** Միջին լիպոֆիլությամբ բետա պաշարիչներ՝ Մետոպրոլոլ, Բիսոպրոլոլ, Կարվեդիլոլ, Ացեբուտոլոլ, Թիմոլոլ, Պինդոլոլ 
** Ցածր լիպոֆիլությամբ բետա պաշարիչներ (նաև հայտնի են հիդրոֆիլ բետա պաշարիչներ)՝ Ատենոլոլ, Նադոլոլ և Սատալոլ  
* Թաղանթ կայունացնող էֆեկտով բետա պաշարիչնե
** Կարվեդիլոլ, Պրոպրանոլոլ > Օքսոպրենոլոլ > Լաբետալոլ, Մետոպրոլոլ, Թիմոլոլ

### Ցուցումների տարբերություններ
* Սրտային առիթմիայի համար հատուկ նախատեսված բետա պաշարիչներ
** Էսմոլոլ, Սոտալոլ,, Լադիոլոլ (Ճապոնիա)
* Կանգային սրտային անբարարության համար նախատեսված բետա պաշարիչներ
** Բիսոպրոլոլ, Կարվեդիլոլ, Մետոպրոլոլ
* Գլաուկոմաի համար նախատեսված բետա պաշարիչներ
** Բետաքսոլոլ,, Կարտեոլել,, Լեվոբունոլոլ, Թիմոլոլ, Մետիպրանոլոլ
* Միոկարդի ինֆարկտի համար նախատեսված բետա պաշարիչներ
** Ատենոլոլ, Մետոպրոլոլ (անհապաղ արձակում), Պրոպրանոլոլ (անհապաղ արձակում), Թիմոլոլ, Կարվեդիլոլ (ձախ փորոքի դիսֆունկցիայից հետ), Բիսոպրոլոլ (կանխարգելիչ բուժում առաջ և առաջնային բուժում սրտի նոպաներից հետո)
* Միգրենի կանխարգելման համար նախատեսված բետա պաշարիչներ
** Թիմոլոլ, Պրոպրանոլոլ

Պրոպրանոլոլը միակ բետա պաշարիչն է, որը նախատեսված է դողի, պորտալ հիերտենզիայի և կերակրափողի վարիկոզ արյունահոսության վերահսկման համար, և օգտագործվում է ֆեոխրոմոցիտոմայում α-պաշարիչային թերապիայի հետ համատեղ։

## Այլ էֆեկտներ
Բետա պաշարիչները, շնորհիվ բետա-1 ընկալիչների իրենց անտագոնիզմի, խանգարում են ինչպես նոր մելատոնինի սինթեզը, այնպես էլՖպիֆիզից նրա արտազատումը։ Որոշ բետա պաշարիչների նյարդափսիխիատիկ կողմնակի երևույթները (օրինակ ՝ քնի խանգարում, անքնություն) կարող են պայմանավորված լինել այս ազդեցությամբ։

Որոշ նախակլինիկական և կլինիկական հետազոտություններ ենթադրում են, որ որոշ բետա պաշարիչներ կարող են օգտակար լինել քաղցկեղի բուժման համար։ Այնուամենայնիվ, այլ ուսումնասիրությունները ցույց չեն տալիս քաղցկեղի գոյատևման և բետա-պաշարիչների օգտագործման միջև կապը։ Նաև 2017թ․-ին մետա-վերլուծությունը չկարողացավ որևէ օգուտ ցույց տալ կրծքագեղձի քաղցկեղի մեջ բետա պաշարիչների օգտագործման համար։

Բետա պաշարիչները օգտագործվել են նաև շիզոիդ անհատականության խանգարման բուժման համար։ Այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն սահմանափակ ապացույցներ, որոնք ապացուցում են լրացուցիչ բետա պաշարիչների օգտագործման արդյունավետությանը `ի լրացում շիմոֆրենիայի բուժման համար նախատեսված հակափսիխոտիկ դեղամիջոցների։

Կոնտրաստային միջողները հակացուցված չեն բետա պաշարիչներ ստացող հիվանդներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բետա պաշարիչներ (բետա-բլոկատորներ) - Մեդեքս
*Musicians and beta-blockers by Gerald Klickstein, March 11, 2010 (A blog post that considers "whether beta-blockers are safe, effective, and appropriate for performers to use.")
*Musicians using beta blockers by Blair Tindall. Condensed version of above article.
*In Defense of the Beta Blocker by Carl Elliott, *[[The Atlantic]]*, August 20, 2008. (Discusses the use of propranolol by a North Korean pistol shooter in the 2008 Olympics)

Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Սրտաբանություն