Հենրի Տաուբե

Հենրի Տաուբեն () կանադական ծագումով ամերիկացի քիմիկոս էր, ով 1983 թվականին արժանացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակի՝ «էլեկտրոնների փոխանցման ռեակցիաների, հատկապես մետաղական համալիրներում, մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։  Նա կանադական ծագումով երկրորդ  քիմիկոսն էր, որը արժանացել է Նոբելյան մրցանակի և Սասկաչևանում ծնված միակը։ Տաուբեն ստացել է բակալավրի և մագիստրոսի աստիճաններ Սասկաչևանի համալսարանում, իսկ դոկտորական աստիճան՝ Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։ Ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո Տաուբեն աշխատել է Կոռնելի համալսարանում, Չիկագոյի համալսարանում և Սթենֆորդի համալսարանում։

Նոբելյան մրցանակից բացի, Տաուբեն նաև ստացել է բազմաթիվ այլ խոշոր գիտական ​​մրցանակներ, այդ թվում՝ Պրիստլիի մեդալը 1985 թվականին և երկու Գուգենհայմի կրթաթոշակներ իր կարիերայի սկզբում (1949 և 1955), ինչպես նաև բազմաթիվ պատվավոր դոկտորական աստիճաններ։ Նրա հետազոտությունները կենտրոնացած էին օքսիդա-վերականգնման ռեակցիաների, անցումային մետաղների և ռեակցիաներին հետևելու համար իզոտոպիկորեն նշագրված միացությունների օգտագործման վրա։ Նա ուներ ավելի քան 600 հրատարակություն, այդ թվում՝ մեկ գիրք, և իր կարիերայի ընթացքում մենթոր էր եղել ավելի քան 200 ուսանողների համար։ Տաուբեն և նրա կինը՝ Մերին, ունեցել են երեք երեխա. նրա որդի Կառլը մարդաբան է Կալիֆոռնիայի Ռիվերսայդի համալսարանում։

## Կրթություն
Տաուբեն 12 տարեկանում Թաուբեն լքեց իր հայրենի քաղաքը և տեղափոխվեց Ռեջինա՝ Լյութեր քոլեջ ընդունվելու, որտեղ ավարտեց ավագ դպրոցը  Ավարտելուց հետո Տաուբեն մնաց Լյութեր քոլեջում և Փոլ Լիֆելդի մոտ աշխատեց որպես լաբորատորանտ, ինչը նրան թույլ տվեց հաճախել համալսարանի առաջին կուրսի դասընթացների։  Տաուբեն ընդունվեց Սասկաչևանի համալսարան, որտեղ 1935 թվականին ստացավ բակալավրի աստիճան, իսկ 1937-ին՝ մագիստրոսի։  Սասկաչևանի համալսարանում սովորելու ընթացքում Թաուբեն սովորեց Գերհարդ Հերցբերգի մոտ, ով 1971 թվականին արժանացավ քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։ Նա տեղափոխվեց Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարան, որտեղ  1940 թվականին պաշտպանեց դոկտորական թեզը։[  His PhD mentor was William C. Bray.

## Հետազոտական ​​և ակադեմիական կարիերա
### Ակադեմիական հաստիքներ
Կրթությունն ավարտելուց հետո Տաուբեն մինչև 1941 թվականը մնաց Միացյալ Նահանգներում՝ Բերկլիում, որպես քիմիայի դասախոս։։ Այնուհետ 1946 թվականիը նա դասախոսել և պրոֆեսորի օգնական է եղել Կոռնելի համալսարանում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Տաուբեն ծառայել է Ազգային պաշտպանության հետազոտությունների կոմիտեում: 1946-ից 1961 թվականներին Տաուբեն Չիկագոյի համալսարանում աշխատել է որպես պրոֆեսորի ասիստենտ, դոցենտ և լրիվ պրոֆեսոր։ 1956-ից 1959 թվականներին նա եղել է Չիկագոյի քիմիայի ամբիոնի վարիչ, բայց վարչական աշխատանքը նրա տարերքը չէր։  Չիկագոն լքելուց հետո Թաուբեն մինչև 1986 թվականը աշխատել է որպես պրոֆեսոր Սթենֆորդի համալսարանում, պաշտոն, որը նրան հնարավորություն է տվել կենտրոնանալ հետազոտությունների վրա, միաժամանակ դասավանդել բակալավրիատում և մագիստրատուրայում։

## Անձնական կյանք
Տաուբեն ծնվել է 1915 թվականի նոյեմբերի 30-ին Սասկաչևանի Նոյդորֆ քաղաքում՝ չորս տղաներից կրտսերն էր։ Նրա ծնողները  էթնիկ գերմանացիներ էին, ովքեր 1911 թվականին Ուկրաինայից ներգաղթել էին Սասկաչևան։ Երեխա ժամանակ նրա մայրենի լեզուն ստորին գերմաներենն էր 18-րդ դարում Եկատերինա Մեծը Կենտրոնական Եվրոպայի ֆերմերներին խրախուսում էր բնակություն հաստատել Ռուսաստանում: Աստիճանաբար Եկատերինայի կողմից այս ներգաղթյալներին տրված իրավունքները նվազեցին, ուստի շատերը ուղղվեցին դեպի Հյուսիսային Ամերիկա, որտեղ ներգաղթյալներին առաջարկվում էր լավ գյուղատնտեսական հողեր: 

Ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո, 1942 թվականին, Տաուբեն դարձավ Միացյալ Նահանգների քաղաքացի։  Տաուբեն Մերիի հետ ամուսնացավ 1952 թվականին։ Նրանք ունեցան երեք երեխա՝ Կառլը, Հենրիխը և Լինդան։  Քիմիայից զատ, Տաուբեն ուներ բազմազան հետաքրքրություններ, այդ թվում՝ այգեգործություն և դասական երաժշտություն, հիմնականում օպերա։ref name=stanfordmem /> 

Տաուբեն մահացավ իր տանը՝ Պալո Ալտոյում, Կալիֆոռնիա, 2005 թվականի նոյեմբերի 16-ին, 89 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ