II Պարթևական լեգեոն

**II Պարթևական լեգեոն** (), կայսրության դարաշրջանի հռոմեական լեգեոն։ Ձևավորվել է կայսր Սեպտիմիոս Սևերոսի կառավարման օրոք և տեղակայվել Իտալիայում։ Այնուամենայնիվ, մասնակցել է տարբեր ռազմական արշավների Իտալիայից դուրս, ապա տեղափոխվել է Արևելք, որտեղ էլ մնացել է մինչև գոյության ավարտը։

Լեգեոնի մասին վերջին հիշատակումները վերաբերում են V դարի սկզբին։ II Պարթևական լեգեոնի խորհրդանիշը կենտավրոսն է։

## Լեգեոնի պատմություն
### Սևերոսների դինաստիայի դարաշրջան
II Պարթևական լեգեոնը կազմավորվել է 197 թվականին կայսր Սեպտիմիոս Սևերոսի հրամանով, որը նրան օգտագործել է Պարթևական թագավորության դեմ իր պատերազմում։ Նրա հետ միասին կազմակերպվել է ևս երկու լեգեոն նույն մականուններով՝ I և III: Ամենայն հավանականությամբ, լեգեոնը հավաքագրվել է Պանոնիայում, Իլիրիայում և Թրակիայում։ Հռոմեացի պատմիչ Դիոն Կասիոսի խոսքերով՝ I և III Պարթևական լեգեոնները մնացել են Միջագետքում, իսկ II լեգեոնը տեղափոխվել է Կաստրա Ալբանա՝ Ալբանո լճի ափին, Ալբանյան լեռներում, որը գտնվում է Հռոմից ոչ հեռու։ Այդ կապակցությամբ, II Պարթևական լեգեոնը երբեմն անվանվում էր Ալբանական, մինչդեռ նրա զինվորներին ժողովրդական լեզվով անվանում էին ալբանացիներ։

Հնագետները պեղումներ են կատարել Ալբանական գերեզմանատանը, ինչի արդյունքում մենք ունենք բազմաթիվ լեգեոներների տապանաքարեր, որոնք ծառայել են II Պարթևականում, որոնք սովորություն ունեին իրենց անվանել «Veterani Augusti Nostri» (): Նշանակալի առանձնահատկությունն այն է, որ տապանաքարերում սովորաբար հիշատակվում են դարավորները, որոնցում ծառայել են զինվորները։ Նույնիսկ Ալբայից հեռու մահացած լեգեոներների տապանաքարերի վրա (Դանուբում կամ Արևելքում) առկա են նմանատիպ մակագրություններ։

Այս սովորույթը գործնականում եզակի է։ Նույն պրակտիկան ունեին միայն Ալեքսանդրիայի Անվախ Տրայանոսի II լեգեոնի վետերանները։ Դա հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ II Պարթևական լեգեոնի զինվորները հավաքագրվել են Անվախ Տրայանոսի II լեգեոնի կազմից, բայց պետք է ընդգծել, որ այս վարկածի օգտին ապացույցներ չկան։

Իհարկե, լեգեոնը Իտալիայում չէր ծառայում սահմանների պահպանության համար։ Նրա վերահսկողության տակ էին Հռոմը և Կենտրոնական Իտալիան, բայց դա չէր նվազեցնում նրա նշանակությունը որպես կայսրության ռազմավարական պահուստ։ Երկրորդ դարում հռոմեացիները չափազանց հաճախ ստիպված էին լինում իրենց լեգեոնները տեղափոխել մի տարածաշրջանից մյուսը՝ պաշտպանության համար, թողնելով նահանգները խոցելի օտարերկրյա զավթիչների համար։ Այսուհետ միշտ հնարավոր կլիներ Պարթևական II լեգեոնը և պրետորական գվարդիան ուղարկել Ալբայից և Հռոմից դեպի սահմանային գոտի, որին վտանգ էր սպառնում։ Բավականին հավանական է, որ կայսերական գվարդիայի հրամանատարը՝ պրետորիայի պրեֆեկտը, ավելի բարձր էր II Պարթևական լեգեոնի լեգատից։ Այսպիսով, մի կողմից լեգեոնը օգտագործվում էր որպես պահուստ, իսկ մյուս կողմից՝ որպես ներքին վեճերի վրա ազդելու միջոց։ III դարի կայսրերը հաճախ գործ ունեին ինքնակոչների հետ, և II Պարթևական լեգեոնի տեղակայումը մայրաքաղաքից ոչ հեռու թույլ էր տալիս հաղթահարել նման սպառնալիքները։ Այս գործողության մյուս արդյունքը սենատորական իշխանության թուլացումն էր։

II Պարթևական լեգեոնը, ամենայն հավանականությամբ, օգտագործվել է Սեպտիմիոս Սևերոսի կողմից 208-211 թվականների բրիտանական արշավանքի ժամանակ, և, շատ հավանական է, նրա որդու և իրավահաջորդ Կարակալլայի կողմից 213 թվականին ալեմանների դեմ մարտական գործողություններում։ 214 թվականի գարնանը, ուժեղացված լրացուցիչ ձիարշավային ստորաբաժանումներով, Լեգեոնը Կարակալլային ուղեկցեց Ալեքսանդրիա, իսկ այնտեղից ուղևորվեց Սիրիա, որտեղ տեղակայվեց ձմեռային կացարաններում՝ Ապամեայում։ Անկասկած, լեգեոնը մասնակցել է Կարակալլայի պարթևական արշավանքին, քանի որ հայտնի է, որ նրա հրամանատարը առնչություն է ունեցել Կարակալլայի սպանությանը և պրետորիական պրեֆեկտ Մակրինի գահակալմանը։

217/218 թվականի ձմռանը Պարթևական II լեգեոնը մնում էր Ապամեայում Սիրիայում, որտեղ նա կանգնեց նոր կայսերական տիտղոսի հավակնորդ Հելիոգաբալոսի կողմը, որն արդեն ձեռք էր բերել Գալլական III լեգեոնի աջակցությունը։ Այն բանից հետո, երբ Հելիոգաբալը դարձավ կայսր, լեգեոնը պարգևատրվեց «Անտոնինով» պատվանունով և «Հավերժ նվիրված, հավատարիմ և երջանիկ» ()։ Պարթևական լեգեոնը ձեռք բերեց որոշակի քաղաքական ազդեցություն։ Նախկին պրետորիայի պրեֆեկտ Տրիկցիան մահապատժի ենթարկվեց, քանի որ նա ժամանակին դաժանորեն էր վարվում զինվորների հետ։ Հելիոգաբալի հետ լեգեոնը վերադարձավ Հռոմ 218/219 թվականին։

230-ական թվականների սկզբին կայսր Ալեքսանդր Սևերը մեկնեց արևելք՝ արշավանքի դուրս գալու նորաստեղծ Սասանյան պետության դեմ։ II Պարթևական լեգեոնը մասնակցեց արշավին և կրկին տեղափոխվեց Ապամեա։

Դրանից հետո 234 թվականին լեգեոնը կրկին մասնակցել է ալեմանների հետ բախմանը։ Նրա զինվորները ներկա են եղել Մոգոնցիակում, երբ Ալեքսանդր Սևերը սպանվել է 235 թվականին։  Պարթևական II լեգեոնը աջակցել է Ալեքսանդր Սևերի իրավահաջորդ Մաքսիմին I Թրակիացուն, ով հաղթանակով ավարտեց գերմանական պատերազմը։

### Զինվորական կայսրերի դարաշրջան
II Պարթևական լեգեոնը մասնակցել է Մաքսիմինի պատերազմին սարմատների դեմ ներկայիս Հունգարիայի տարածքում, իսկ հետո մտել է Իտալիա ուղարկված կորպուսի կազմի մեջ, որտեղ սենատը ապստամբություն է բարձրացրել կայսեր դեմ։ Հռոմում ընտրվել են երկու կայսր՝ Պուպիեն և Բալբին, ուստի Մաքսիմինը ստիպված է եղել գնալ դեպի Հռոմ։ Այնուամենայնիվ, II Պարթևական լեգեոնի զինվորները գիտեին, որ իրենց ազգականները Ալբանում կարող են օգտագործվել որպես պատանդ, և նրանք ապստամբել են ու սպանել Հռոմեական պետության կառավարչին Ակվիլեայում։

Քանի որ Ալբանական գերեզմանատանը չեն գտնվել Գորդիան III-ի կառավարման ժամանակաշրջանին վերաբերող թաղումներ, ուստի եզրակացվում է, որ II Պարթևական լեգեոնը մասնակցել է այդ կայսեր օրոք պարսիկների դեմ արշավին և, ակնհայտորեն, կրկին գտնվել է Ապամեայում։ Այդ ժամանակ լեգեոնը ստացավ «Գորդիանյան» պատվավոր կոչումը։ 249 թվականի փետրվարին լեգեոնը վերադարձավ մշտական տեղակայման վայր։ Հնարավոր է, որ նա ներգրավված է եղել Կարպերի դեմ պատերազմում ՝ Փիլիպոս Արաբի օրոք։ 249 թվականի երկրորդ կեսին II Պարթևական լեգեոնը կռվել է այդ կայսեր համար գահի հավակնորդ Դեցիուս Տրայանի դեմ, բայց պարտություն է կրել Վերոնայում ՝ Իտալիայի հյուսիսում։

Գրությունները ցույց են տալիս, որ հաջորդ կես դարի ընթացքում լեգեոնը եղել է կայսրության մի քանի մասերում, բայց դժվար է հաստատել նրա գտնվելու հաջորդականությունը այդ վայրերում։ Այնուամենայնիվ, կարելի է պնդել, որ նա ներգրավված է եղել կայսր Գալիենի և նրա մրցակից Պոստումի միջև եղած հակամարտության մեջ՝ առաջինի կողմում։ Դրա համար նա ստացել է «Pia V Fidelis V» (հինգ անգամ հավատարիմ և նվիրված), «*Pia VI Fidelis VI*» և «*Pia VII Fidelis VII*» տիտղոսները։ III դարի վերջին քառորդին վերաբերող Բորդոյի արձանագրությունը հիշատակում է II Պարթևական լեգեոնը։ Արաբիայի Պետրեյսկայից արձանագրությունը ցույց է տալիս, որ լեգեոնը մասնակցել է Ավրելիանոսի արշավին ընդդեմ Պալմիրյան թագավորության։ Այլ արձանագրություններ հանդիպում են Թրակիայում, Նումիդիայում և Կիլիկիայում։ Սակայն մենք բացարձակապես հստակ գիտենք միայն այն մասին, որ 276-282 թվականներին II Պարթևական լեգեոնը կռվել է Կիլիկիայում՝ ընդդեմ իսավրիացի ապստամբների։ Նա հիշատակվում է բրիտանացի ինքնակոչ Կարաուզիոսի մետաղադրամների վրա։
մինի|Գալիենի դիմանկարով անտոնինիան։ Հետևի կողմում պատկերված է կենտավրոս՝ II Պարթևական լեգեոնի խորհրդանիշը և նրան հիշատակող մակագրությունը։

### Ուշ անտիկ ժամանակաշրջան
Պարթևական II լեգեոնը գտնվել է Իտալիայում III դարի վերջում, բայց գրեթե անկասկած լուծարվել է Կոնստանդիանոս Ա Մեծի կողմից 312 թվականի հոկտեմբերին Մուլվիական կամրջի մոտ տարած հաղթանակից հետո։ Դրա մասին չի հիշատակվում աղբյուրներում, բայց մենք գիտենք, որ կայսրը ցրել է գվարդիան՝ որպես պատիժ ինքնակոչ Մաքսենցիոսին աջակցելու համար, ինչը, ամենայն հավանականությամբ, նշանակում էր նաև II Պարթևական լեգեոնի վերջը։

Սակայն, 360 թվականին, Տիգրիսի վրա գտնվող Բեզաբդու ամրոցը պաշտպանող զորքերի կազմում մենք տեսնում ենք II Հայկական լեգեոնը, II Ֆլավիոսի լեգեոնը (ամենայն հավանականությամբ, II Քաջ Ֆլավիոսի լեգեոնը) և II Պարթևական լեգեոնը։ Պետք է, որ այն վերստեղծվել է նորից կամ ձևավորվել է առանձին ստորաբաժանումից։ Բեզաբդան գրավել են պարսիկները․ պաշտպանները, որոնք չէին կարողացել պահել պատի ճեղքը, սպանվել էին փողոցային մարտերում կամ գերեվարվել։ V դարի սկզբին II Պարթևական լեգեոնը վերջին անգամ հիշատակվում է աղբյուրներում։ Համաձայն *Notitia Dignitatum*-ի, նա գտնվում էր Միջագետքի դուքսի հրամանատարության ներքո և տեղակայված էր իր պրեֆեկտի հետ Կեֆեում։

## Տես նաև
* Հռոմեական լեգեոնների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
# 
# 
# 

Կատեգորիա:Հին Հռոմի լեգեոններ
Կատեգորիա:Հռոմեա-պարթևական պատերազմներ
Կատեգորիա:Հռոմեա-պարսկական պատերազմներ