open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հյուուռու դաստակերտ

thumb|մինի|right|Հյուուռու դաստակերտի ջրաղացը
**Հյույռու դաստակերտ** (, ), կալվածք Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Սաուե շրջանի Հյուուռու գյուղում։

## Պատմություն
Դաստակերտը հիմնադրվել է 1560 թվականին, երբ այն առանձացրել են Հառկու դաստակերտից։ Հետագայում այնտեղ կառուցվել է Հառկու դաստակերտի ջրաղացը։

1827 թ-ից դաստակերտը պատկանել է Հառկու դաստակերտի սեփականատիրոջը՝ Կոնստանտին ֆոն Ունգեռն-Ստեռնբերգին։ 1892 թվականից Հյուուռու դաստակերտը միացվում է Ռանամիյզա դաստակերտին, որոնց սեփականատերեր Կոնստանտին ու Ալեքսանդր ֆոն Վեյնմեռներն ապրում էին Մուռաստե դաստակերտ։

Հյուուռա դաստակերտի տեղում եղել է հին շինություն, որը վերակառուցել են XIX դարի երկրորդ կեսին՝ շինությանը տալով ներկայիս տեսքը։ Դաստակերտը հարթ տանիքով միհարկանի շինություն է, որ ներկայումս օգտագործվում է որպես խանութ։

Հյուուռու դաստակերտի դիմաց գտնվել է դարբնոց, որի ավերակները պահպանվել են։ Պահպանվել է նաև ջրաղացը, որ վերակառուցումից հետո վերածվել է պանդոկի։ Պահպանված մյուս օժանդակ շինությունները մեծ մասամբ վերակառուցվել են։

Նախկին կամրջից պահպանվել են միայն հենասյուները։ Վլաենա գետի վրա՝ հին կամրջից մի քանի տասնյակ մետր հարավ կառուցվել է նոր կամուրջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հյուուռու դաստակերտն «Էստոնիայի դաստակերտներ» կայքում 
* Հյուուռու

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
One Night's Anger

**«Zemërimi i një nate»** (հայերեն՝ Մեկ գիշերվա բարկություն), ալբանացի երգչուհի Հերցիանա Մատմույայի երգն է, որով ներկայացրել է Ալբանիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Երգի խոսքերի հեղինակն է Ջենտի Լաոն, իսկ երաժշտությանը՝ Ջորգո Պապինջին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Կոնդոտիերներ

[300px|մինի|Կոնդոտիեր Բարտոլոմեո Կոլեոնիի ձիավոր արձանը [Վենետիկում]]
**Կոնդոտիերներ** (՝ պայմանագիր վարձու զինծառայության մասին), թագավորներին և Հռոմի պապին ծառայող վարձու զինվորական ջոկատների առաջնորդներ Իտալիայում, 14-16-րդ դարերում։ Իտալական պետությունների միջև մղվող մշտական պատերազմների պայմաններում կոնդոտիերները մեծ նշանակություն ստացան։ 14-րդ դարում դրանք հիմնականում օտարերկրյա ասպետներ էին, դարավերջից՝ մեծ մասամբ իտալացիներ։ Կոնդոտիերներիի թալանն ու ավերածությունները թուլացնում էին երկիրը։ 15-րդ դարի վերջից հետևակազորի և հրետանու դերի մեծացմամբ կոնդոտիերները, որոնց հիմնական ուժը հեծելազորն էր, աստիճանաբար վերացան։

Կատեգորիա:Իտալիայի զինված ուժեր
Միխայիլ Կոնովալով

**Միխայիլ Իվանովիչ Կոնովալով** (, ), ռուս քիմիկոս-օրգանիկ։ Աշխատանքները վերաբերում են Կովկասի նավթի և նավթենների տարբեր ածանցյալների ուսումնասիրությանը։

1888 թվականին բացահայտել է նոսր ազոտական թթվի նիտրացնող ազդեցությունը հագեցած ածխաջրածինների վրա։

Մշակել է նիտրոմիացություններից օքսիդների, սպիրտների, ալդեհիդների, կետոնների և այլ նյութերի ստացման եղանակներ, նիտրացման ռեակցիան օգտագործել ածխաջրածինների կառուցվածքը որոշելու համար։

## Գրականություն
# *Старосельский П. И., Никулина Е. П.* «Михаил Иванович Коновалов (1858—1906)». М.։Наука, 1981 г. С.235
# *Мусабеков Ю. С.* Михаил Иванович Коновалов. — Ярославль, 1959.
# *Императорское Общество любителей естествознания, антропологии и этнографии. Химическое отделение.*Памяти Михаила Ивановича Коновалова. — Типография товарищества Сытина И. Д. Москва, 1908 г. С.64

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Մեռեմիյզա դաստակերտ

thumb|350px|right|Մեռեմիյզա դաստակերտի ավերակները
**Մեռեմիյզա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
Մեռեմիյզա դաստակերտը հիմնադրվել է 1580 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերը եղել է Հանս Վառտմանը (Hans Wartmann)։ 18-րդ դարում դաստակերտը պատկանել է Պիլառ ֆոն Պիլհաուին (Pilar von Pilchau), ֆոն Կլյուգենների (von Klugen) ընտանիքին և ֆոն Կոսկուլների (von Koskull) ընտանիքին։

1837 թվականին Մեռեմիյզա դաստակերտը գնել է մոտակա Կեյլա-Յոա դաստակերտի սեփականատեր Ալեքսանդր Բենկենդորֆը, որը կառուցել է դաստակերտի՝ նեոգոթական ոճի պալատը։ Սակայն դաստակերտի նոր սեփականատերը չի ավարտել նոր գլխավոր մասնաշենքի շինարարությունը, այլ կիսակառույցը թողել է որպես գեղեցիկ ավերակներ Կեյլա-Յոա այգու ծայրին։ Մեռեմիյզե դաստակերտն իրավաբանորեն դարձել է է 500 մետր դեպի արևմուտք գտնվող Կեյլա-Լոա դաստակերտի մի մասը, և նրա կիսակառույց շինությունների մի մասն այդպես էլ մնում են կիսատ։

Ներկայումս պահպանվում են Մեռեմիյզե դաստակերտի ավերակները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեռեմիյզա դաստակերտը *Էստոնիայի դաստակերտներ* կայքում

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Իվո Նեյ

**Իվո Պաուլովիչ Նեյ** (), էստոնացի, ավելի վաղ նաև խորհրդային շախմատիստ, միջազգային վարպետ (1964)։ Տալլինի շախմատային դպրոցի տնօրենն է։ Իվո Նեյը նաև ֆիզիկոս է։ ԽՍՀՄ առաջնության հաղթողներից մեկն է, որն անցկացվում էր պատանիների միջև (1948, 1-2 տեղեր)։ 8 անգամ կարողացել է հաղթել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի առաջնությունում (1951-1974)։ Եվս 4 անգամ մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջնություններին, որոնց ժամանակ ունեցած լավագույն արդյունքները գրանցել է 1960 թ. (14-15 տեղեր) և 1963 թ. (12-13 տեղեր)։ Հանդես է եկել նաև միջազգային մրցաշարերում. Բեյվերվեյկ (1964, 1-2 տեղեր Պաուլ Կերեսի հետ), Բեյվերվեյկ (1966, 5-րդ տեղ), Զիննովից (1966, 4-6 տեղեր), Տալլին (1969, 2-3 տեղեր)։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Գրքեր

• «Учебник шахматной игры», Տալլին, 1955

• «Теория дебютов», Տալլին, 1962

• «Р. Фишер, Б. Спасский, В. Корчной, Б. Ларсен», Տալլին, 1975

• «Шахматная азбука», երկրորդ հրատարակություն, Տալլին, 1978

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իվո Նեյի պարտիաները www.chessgames.com կայքում

Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տարտու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Էստոնացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կոհեր

**Կոհեր**, հրաբխային սարահարթ Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն լեռնազանգվածից հարավ-արևմուտք։ Առավելագույն բարձրությունը 2532 կմ է։ Կազմված է միոպլիոցենի դոլերիտային բազալտներից, որոնք զրահապատում են կավճի մետամորֆային ապարները։ Բուսականությունը տափաստանային և լեռնամարգագետնային է, օգտագործվում է որպես ամառային արոտավայր։

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի սարահարթեր
Հառկու դաստակերտ

thumb|350px|right|Հառկու դաստակերտ
**Հառկու դաստակերտ** (, ), կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
Հառկու դաստակերտը պատկանել է Լիվոնյան օրդենին և առաջին անգամ հիշատակվում է 1372 թ.։ Միջնադարում դաստակերտն ուներ քարե փոքրիկ ամրոցի տեսք և պատկանում էր Տալլինի փոխպարետին։ 1679 թ. դաստակերտն անցնում է ֆոն Իկսիկյուլ (von Uexküll) ընտանիքին։ Դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը կառուցվել է 18-րդ դարում բարոկկո ոճով։ 1755 թ. դասատակերտը գնել են ֆեն Բուդբեռգները (von Budberg), ովքեր 1770 թ. գլխավոր մանաշենքը վերակառուցում են ուշ կլասիցիզմի ոճով։ 
1836 թ. Հառկու դաստակերտը դարձել է Ունգեռն-Շտենբեռգների (Ungern-Sternberg) ընտանիքի սեփականությունը։

Հյուսիսային պատերազմի տարիներին՝ 1710 թ. սեպտեմբերին, դաստակերտի կիսակառույց գլխավոր մասնաշենքում հաշտության պայմանագիր է կնքվում Ռուսական կայսրության զինված ուժերի ու շվեդական իշխանությունների միջև։ Այդ պայմանագրով բալթիական երկրները պահպանում են իրենց իրավունքները՝ Ռուսական կայսրության մեջ մտնելով որպես ավտոնոմ պետություններ։

1875 թ. դաստակերտը վերանորոգվում է նեոռենեսանսի ոճով, ինչպիսին էլ այն պահպանվել է մինչև օրս։ Այդ ժամանակ շենքը նաև երկարացվում է։

1892 թ-ից հետո դաստեկերտը պատկանել է տարբեր մարդկանց, իսկ 1919 թ. պետականացվել է։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Հառկու դաստակերտում տեղավորված էր անչափահասների գաղութ։

1957 թ-ից մինչև մեր օրերը Հառկու դաստակերտի շենքում գործում է Փորձարարական կենսաբանության ինստիտուտը։

Ներկայումս պահպանվել է երկու աշտարակներով մի ավերակ, որ հիշեցնում է միջնադարյան ամրոց։ Պահպանվել են նաև պահեստն ու ձիերի ախոռը։ Պահպանված մյուս օժանդակ շինությունները մեծ մասամբ վերակառուցվել են։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/humala.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Դմիտրի Կոնովալով

**Դմիտրի Պետրովիչ Կոնովալով** (, ), խորհրդային քիմիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1923 թվական, թղթակից անդամ՝ 1921 թվական)։

Աշակերտել է Բուտլերովին և Դմիտրի Մենդելեևին։

Լուծույթների քիմիական տեսության հիմնադիրներից է։ Գիտության մեջ մտցրել է ակտիվ մակերևույթ հասկացությունը (1885 թվական)։ Ուսումնասիրել է նաև օրգանական միացությունների կառուցվածքի և այրման ջերմության քանակի միջև եղած կապը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կիսաթփեր

**Կիսաթփեր**, բազմամյա բույսեր, որոնց ընձյուղի վերականգնման բողբոջներ կրող ստորին մասերը փայտանում են և պահպանվում մի քանի տարի։ Վերին մասերը՝ խոտային ընձյուղները, ամեն տարի չորանում են, և փոխարենը նորերն են գոյանում։ Կիսաթփերի բարձրությունը սովորաբար 80 սմ է, հազվադեպ՝ 150-200 սմ։

Հարմարված են աճելու չոր վայրերում։ Կիսաթփերը բազմամյա խոտաբույսերից տարբերվում են նրանով, որ վերականգնման բողբոջները, որպես կանոն, գտնվում են հողի մակերևույթից մի քանի սմ բարձր և շիկացած հողում պաշտպանում են բույսին գերտաքացումից։ Կիսաթփեր են ուրցը, օշինդրը, գազը։

Կատեգորիա:Բույսեր
Օհտու դաստակերտ

**Օհտու դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
Օհտու դաստակերտը հիմնադրվել է 1620 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերը ֆոն Դանենֆելդների (von Dannenfeld) ընտանիքն էր։ 18-րդ դարի սկզբում դաստակերտը պատկանում էր Ռոբերտ Յոհան Վռանգելին (Rötgert Johann Wrangell), իսկ 1720 թվականին այն անցել է Օտտո Վիլհելմ ֆոն Հարպեին (Otto Wilhelm von Harpe)։

1760-ական թթ. Օհտու դաստակերտը գնում է Քրիստոֆ Հենրիխ ֆոն Կուռզելը (Christoph Heinrich von Kursell)։ 1793 թվականին՝ Մայենդորֆների ընտանիքը։ Դաստակերտը վերջիններիս ձեռքում մնում է մինչև 1919 թ-ի պետականացումը։

Քրիստոֆ Հենրիխ ֆոն Կուռսելը կալվածքի կենտրոնում կառուցում է բարրոկկո ոճի երկհարկանի շինություն՝ բարձր տանիքով ու վանդակավոր պատուհաններով։ 19-րդ դարում օժանդակ կառույցների մեծ մասը վերակառուցվում են։
left|thumb|350px|Ձիանոցի ավերակները

1919 թ-ից Օհտու դաստակերտում գործել է դպրոց։ Այն փակվել է 1947 թվականին, որից հետո շենքը մնացել է դատարկ ու ավերվել։ 1990-ական թվականներին կատարվել են վերակառուցման առաջին փորձերը, սակայն այդ ժամանակ վերականգնվում է միայն տանիքը։ Հետագայում դաստակերտը դարձել է մասնավոր սեփականություն և վերակառուցվել է 2002-2004 թվականներին։

Ներկայումս դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքից բացի պահպանվել է նաև կառավարչի տունը, ինչպես նաև մառանի ու ձիանոցի ավերակները։ Օժանդակ շինություններից սկզբնական տեսքով պահօանվել է միայն կառավարչի տունը (4.07.2017 ակտավորման տվյալներով գտնվել է վատ վիճակում)։

Օհտու դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը, ինչպես նաև ևս դաստակերտային համալիրի ևս 8 օբյեկտներ ներառվել են Էստոնիայի մշակութային հուշարձանների պետական ռեգիստրում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օհտու դաստակերտ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Օդորակիչ

[170px|thumb|[Ուիլիս Կարիեր]]
**Օդորակիչ** կամ կոնդիցիոներ (լատ. conditio — պայման, վիճակ), օդի կոնդիցիոնման համակարգերում օդի մշակման և տեղափոխման ագրեգատ։ Տարբերում են ինքնավար (ներկառուցված սառնարանային մեքենաներով և էլեկտրական օդատաքացուցիչներով), ոչ ինքնավար (ցրտով և ջերմությամբ սնվում են արտաքին աղբյուրներից) և օդորակիչ-հասցնողներ (օդով սնվում են կենտրոնական օդորակիչից, իսկ ջերմությամբ՝ արտաքին աղբյուրից, օրինակ՝ ջերմային և սառնարանային կենտրոնական կայաններից)։ Ըստ հարմարադասման ինքնավար օդորակիչները լինում են՝ հորիզոնական, առանձին ագրեգատային և ուղղաձիգ, ոչ ինքնավարները՝ հորիզոնական և ուղղաձիգ, իսկ օդորակիչ-հասցնողները՝ օդափոխիչ և արտարկիչ։ 
thumb|<br />1 — կոնդենսատոր
<br />2 — ջերմակառավարող սարք
<br />3 — շոգեգոյացուցիչ
<br />4 — կոմպրեսսոր

## Պատմություն
Հետաքրքրական է, որ «Կոնդիցիոներ» բառն արտասանվել է դեռևս 1815 թվականին։ Անգլերենում «to condition» բառը նշանակում է «բերել լավ պայմանների կամ պայման, որի դեպքում կարելի է հասնել ցանկալի արդյունքի», այս դեպքում՝ մարդու համար խոնավության, ցրտի կամ տաքության կարգավորում։ Դեռևս 1815 թվականին ֆրանսիացի Ժանն Շաբանեսը ստացավ բրիտանական պատենտ, որը հնարավորություն էր տալիս կարգավորել խոնավությունը և տաքությունը բնակելի տներում։ Սակայն միայն 1902 թվականին ամերիկացի ինժեներ Ուիլիս Կարիերը (Willis Carrier) ստեղծեց առաջին օդորակիչը Նյու Յորքում գտնվող Բրուկլին տպագրատան համար։ Հատկանշական է, որ այն ոչ թե զով ջերմստիճան հաստատելու համար էր, այլ խոնավությունը կարգավորելու համար։ Վերջինս փչացնում էր կնիքի որակը։ Առաջին սենյակային օդորակիչը ստեղծվել է Ջեներալ էլեկտրիկ կազմակերպության կողմից 1929 թվականին։ 1958 թվականին ճապոնական Daikin կազմակերպությունը հեղափոխություն մտցրեց օդորակիչների արտադրության մեջ։ Նրանք ստեղծեցին առաջին տաքացուցիչ պոմպը, որը հնարավորություն տվեց օդորակիչներին ոչ միայն զովացնել, այլև տաքացնել սենյակը։ Իսկ ահա 1961 թվականին ճապոնական Տոշիբա ընկերությունը սկսեց օդորակիչների մասսայական արտադրություն, որոնք աշխատում էին սպլիտ համակարգով (*split system*)։

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Վարազդատ Արևշատյան

**Վարազդատ Աբրահամի Արևշատյան** (հունիսի 1, 1912, Ռնդամալ (Հրազդան քաղաքի շրջագծի մեջ) - 2007, փետրվարի 24, Երևան), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1965 թ.)։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ 1941 թվականից եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ։ 1965 թվականից աշխատել է «Երևաննախագիծ» ինստիտուտում, որպես նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։

Վարազդատ Արևշատյանի նախագծերով կառուցված շենքերից են՝ Հայկոոպի վարչական շենքը Երևանում (1952-1954 թթ.), Երքաղսովետի գործկոմի շենքը (1952-1954 թթ., երկուսն էլ՝ Էդուարդ Արևշատյանի հետ), Աղթամար հյուրանոցը Սևանի ափին (1962 թ., Վ․Սարգսյանի հետ)։ Սամվել Սաֆարյանի հետ նախագծել ու կառուցել է Հանրապետության հրապարակի անսամբլում ՀԽՍՀ կառավարական երկրորդ շենքը (ավարտվել է 1955 թվականին)։ Նրա նախագծով 1936 թ. Երևանում կառուցվել է քանդակագործ Արա Սարգսյանի և նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի տունը, որը հետագայում վերածվեց թանգարանի։

## Պարգևներ
* Ալեքսանդր Թամանյանի անվան ոսկե մեդալ, 2002 թ.
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1970 թ.
* ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար, 1965 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Պիետրո Արետինո

**Պիետրո Արետինո** (Aretino) (), իտալացի գրող, հրապարակախոս։ Վերածննդի դարաշրջանի համաեվրոպական հրապարակախոսական մտքի ներկայացուցիչ։ Գրական ասպարեզում հաջողության է հասել նամականի պամֆլետներով, երկխոսություններով և սատիրաներով, որտեղ մերկացրել է բռնապետությունը, հոգևորականների բարոյալքվածությունը, որի համար նրան կոչել են «թագավորների պատուհաս»։ Գրել է նաև դրամատիկական երկեր, բանաստեղծություններ, էպիկական պոեմներ։ Լավագույն գործերից են «Դարբինը» (1533), «Արքունական կյանք» (1534), «Տալանտա» (1542), «Երկերեսանին» (1542), «Փիլիսոփան» (1546) կատակերգությունները և «Հորացիոս» (1546) ողբերգությունը։ Հռչակվել է հինգ «Երկխոսությամբ», որոնցից երեքը հրատարակվել են «Դատողություններ» (1534, 1536, 1539) վերնագրով։ Հայտնի են նաև Արետինոի շուրջ 3300 նամակները, որոնք արտացոլում են Վերածնության դարաշրջանի հասարակական և մշակութային կյանքը։ Նորագույն ժամանակներում նրան անվանել են «լրագրության հայր»։
thumb|left|''Stanze di M. Pietro Aretino'', 1537

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Ֆոն Կրալի թատրոն

**Ֆոն Կրալի թատրոն** (), դրամատիկական թատրոն Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում։ Հիմնադրվել է 1992 թվականին ռեժիսոր Պաետեր Յալակասի ղեկավարած թատերախմբի հիման վրա։

Ֆոն Կրալի թատրոնն Էստոնիայի առաջին մասնավոր թատրոնն է։ 1991 թվականին թատրոնը վերականգնվել է պետության կողմից։ Թատրոնի հիմնադրման ժամանակը պաշտոնապես համարվում է 1992 թվականը, սակայն Պաետեր Յալակասայի թատերախումբը կազմավորվել է դրանից ավելի վաղ։ Թատրոնի շենքը, որտեղ ներկայացումներից բացի կազմակերպվում են նաև համերգներ, գտնվում է Տալլինի Հին քաղաքում՝ Ռատասկաև փողոցում։ Թատրոնի ղեկավարը Պաետեր Յալակասան է (ծնվել է 1961 թվականին)։

2003 թվականից Ֆոն Կրալի թատրոնում գործում է Ֆոն Կրալի ակադեմիան (), որ կազմակերպում է դասախոսություններ, բանավեճեր, ինչպես նաև հանդիպումներ ռեժիսորների ու դերասանների հետ։

2007 թվականին Ֆոն Կրալի թատրոնը Վիլյանդիի Մշակույթի ակադեմիայի ու Տարտուի համալսարանի հետ միասին հիմնել է դերասանական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թատրոնի պաշտոնական կայքը , 
* Von Krahli Teater on Vimeo

Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կոնյակ (քաղաք)

**Կոնյակ** (), քաղաք Ֆրանսիայի արևմուտքում, Շարանտ դեպարտամենտում։ Գտնվում է Շարանտա գետահովտում՝ խաղողի այգիների մեջ։ 1979 թվականի տվյալներով ունի 22․600 բնակիչ։ Գինեգործության նշանավոր կենտրոն է, արտադրում է բարձր սպիրտայնության խմիչքներ, որոնք ստացել են «կոնյակ» անունը։

## Անվանում
Անվանումն ունի կելտական ծագում․ առաջացել է անձնանունից և պատկանելություն ցույց տվող -acos վերջածանցից։

## Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Շարենտ գետի ափին՝ Անգուլեմ և Սեինտս քաղաքների միջև։ Գտնվում է Փարիզից 400 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Քաղաքը շատ է ձևափոխվել Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում։ Ֆրանկ I թագավորը հասնում է կոմերցիոն հաջողության, որն էլ նպաստում է քաղաքի արագ զարգացմանն ու գինու, իսկ ավելի ուշ՝ կոնյակի արտադրության կենտրոնը դառնալուն։

400px|center|Ժողովրդագրությունը, ըստ տարիների

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Կոնկլավ

**Կոնկլավ** (լատիներեն՝ conclave — կողպված սենյակ), կարդինալների հավաք, հրավիրվում է Հռոմի պապի մահվանից 10 օր հետո, նոր պապ ընտրելու համար։ Փակ գաղտնի քվեարկությամբ, մեկուսացված հատուկ սենյակում, պապ է ընտրվում ձայների 2/3 -ն ու ևս մեկ ձայն հավաքած կարդինալը։ Կոնկլավ սահմանվել է Լիոնի II տիեզերական ժողովում (1274 թվական)։ 

Կատեգորիա:Կոնկլավներ
Էնդլա թատրոն

**Էնդլա** (), թատրոն Էստոնիայի Պյառնու քաղաքում։

## Պատմություն
Թատրոնի սկզբնական շենքի եղել է մեծ պահեստային տարածք առանց պատուհանների, որը կառուցվել է Պառնայում 19-րդ դարի սկզբին շրջագայող թատերական խմբերի համար և բնակիչների շրջանում հայտնի էլ եղել «Planwagen» անունով։ Դրա երկարությունը կազմել է մոտավորապես 33 մետր, լայնությունը՝ 10 մետր։ Առաջին ամբողջական ներկայացումը բեմադրվել է 1824 թվականին։ Դա եղել է «Permi Jago unne-näggo» երկու գործողությամբ բուֆոնադը Տալլինի գերմանական դերասանական խմբի կողմից, որը եղել է Ավգուստ ֆոն Կոցեբուի «Der Trunkenbold» կատակերգության ադապտացիան, որն իրականացրել է Պետեր Անդրեաս Յոհան Շտեյնսբերգը։

1910 թվականի մայիսի 23-ին դրվել է նոր թատերական շենքի կառուցման հիմնաքարը։ Այն հանդիսավոր կերպով բացվել է 1911 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Որպես առաջին ներկայացում բեմադրվել է «Libahunt» (Աբորոգեն) պիեսը, որը գրվել է էստոնացի դրամատուրգ Աուգուստ Կիցբերգի կողմից։

1918 թվականի փետրվարի 23-ին թատրոնի պատշգամբից հռչակվել է Էստոնիայի անկախության հռչակագիրը՝ Տալլինում հռչակումից մեկ օր առաջ։

Թատրոնը հրդեհից այրվել է 1944 թվականին, իսկ նրա ավերակները, որոնք օգտագործվել են որպես պահեստային տարածք, պայթեցվել են 1961 թվականին։ Նոր շենքը կառուցվել է 1967 թվականին՝ ի հիշատակ Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի։ 1967 թվականի նոյեմբերի 3-ին ներկայացվել է Աուգուստ Յակոբսոնի «Պայքար առանց ճակատային գծի» պիեսը։ Նոր թատրոնի գլխավոր դահլիճը տեղավորում էր 600 տեղ, ուներ պտտվող բեմ, շենքն ունեցել է ընդարձակ փորձասրահներ։

1953 թվականից մինչև 1987 թվականը թատրոնը կրել է «Պյառնուի Լ. Կոյդուլայի անվան դրամատիկական թատրոն» անվանումը։

1978 թվականին թատրոնի անձնակազմը պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

1988 թվականին թատրոնին վերադարձրել են նախկին անունը՝ «Էնդլա»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1911 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ
Դամանհուրի օպերային թատրոն

thumb|230px|Դամանհուրի թատրոն
thumb|200px|Դամանհուրի թատրոնի պատուհան
**Դամանհուրի օպերային թատրոն** (, )&nbsp;, օպերային թատրոն եգիպտական Դամանհուր քաղաքում։

Դամանհուրի թատրոնը երկրի ամենաերիտասարդ օպերային թատրոնն է (Կահիրեի և Ալեքսանդրիայի թատրոններից հետո), Աֆրիկայի 6 օպերային թատրոններից մեկը։ Կառուցվել է 1930 թ. Ահմեդ Ֆուադ I թագավորի կողմից՝ նախորդ դարի 70-ական թվականներին այրված Կահիրեի օպերային թատրոնի օրինակով։

Թատրոնը վերանորոգվել է պետության կողմից 2007 թվականին։ Վերաբացվել է 2009 թ. մայիսի 7-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Դամանհուրի օպերային թատրոն  (Դամանհուր քաղաքի կայք) կայքում 

Կատեգորիա:Եգիպտոսի օպերային թատրոններ
Կոնդենսատոր (այլ կիրառումներ)

**Կոնդենսատոր** ( —խտացնել),

1. Կոնդենսատոր ջերմատեխնիկայում, ապարատ, որն իրականացնում է նյութի անցումը գազային (գոլորշի) վիճակից հեղուկ կամ բյուրեղային վիճակի։ Կիրառվում է քիմիական տեխնոլոգիայում, ջերմային և սառնարանային տեղակայանքներում՝ աշխատած նյութի կոնդենսացման համար և այլն։ Շոգետուրբինի տեղակայանքներում կոնդենսատորի շնորհիվ շարժիչի ելքում ստացվում է մթնոլորտայինից զգալի ցածր ճնշում՝ տուրբինում աշխատած շոգին ջրով հովացնելու միջոցով։ Հովացնող ջուրը շարժվում է կոնդենսատորի պողպատե իրանում տեղադրված արույրե խողովակներով (մակերեվութային կոնդենսատոր) կամ անմիջապես խառնվում է կոնդենսացվող գոլորշուն (խառնման տիպի կոնդենսատոր)։

2. Կոնդենսատոր էլեկտրական սարք՝ կազմված երկու կամ ավելի էլեկտրոդներից, որոնք բաժանված են դիէլեկտրիկով, վերջինիս հաստությունը շրջադիրների չափերի համեմատ փոքր է։ Կիրառվում է թույլ հոսանքի և ուժային էլեկտրական շղթաներում, որպես կենտրոնացված էլեկտրական ունակություն։ Կախված դիէլեկտրիկի տիպից, շրջադիրների նյութից, կոնստրուկտիվ կատարումից՝ տարբերում են՝ թղթի, օդային, խեցե, թաղանթային, էլեկտրոլիտիկ և այլ կոնդենսատորներ։
Անդրեաս Արզումանյան

**Անդրեաս Հոսեփի Արզումանյան** (), հայ բժիշկ, նյարդախտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1914), պրոֆեսոր (1925)։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Շուշիի ծխական դպրոցում։ 1898 թվականին ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, իսկ 1903 թվականին՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մինչև 1904 թվականը աշխատել է նույն համալսարանի թերապևտիկ կլինիկայում, ապա նշանակվել Կոստրոմայի մարզի երկու տեղամասերի և հիվանդանոցների վարիչ, սակայն շուտով զորակոչվել է և մինչև 1906 թվականը ծառայել որպես գնդի բժիշկ։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Մոսկվայի Վ. Ռոտի նյարդային հիվանդությունների կլինիկայում։ 1914 թվականին զորակոչվել և Սիբիրյան գնդի կազմում մասնակցել է ավստրո-գերմանական ճակատի ռազմական գործողություններին։ Պատերազմում աչքի ընկած ծառայությունների համար 1915 թվականին պարգևատրվել է մի շարք մարտական շքանշաններով։

1926-1931 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի նյարդախտաբանության և հոգեբուժության ամբիոնը։

## Գիտական գործունեություն
Մոսկվայում նա կատարել է իր գիտական առաջին ուսումնասիրությունները, որոնցից առավել արժեքավորները հրատարակվել են Ս. Կորսակովի անվան նյարդախտաբանության և հոգեբուժության հարցերին նվիրված գիտական հանդեսում։ Ուսումնասիրել է գիգանտիզմին, սուր բազմակի նևրիտին, ուղեղի հավելումներին ու գանգի հիմի ուռուցքներին, ցրված սկլերոզին վերաբերող հարցեր։ «Գլխուղեղի և ողնուղեղի բազմակի սկրելոզ» աշխատությունը նա 1914 թվականին պաշտպանել է որպես դոկտորական ատենախոսություն։

Անդրեաս Արզումանյանի գիտական աշխատությունները նվիրված են բազմանյարդաբորբի, հիպոֆիզի և գանգի հիմքի ուռուցքների ուսումնասիրություններին։ Հայաստանում աշխատելու տարիներին մեծ ուշադրություն է նվիրել մալարիայի հետևանքով առաջացած նյարդաբորբերի, ընդհանուր և սուր ատաքսիայի, վիրաբուժական տուբերկուլոզի բուժման ընթացքում նյարդահոգեկան ոլորտի բարդությունների հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդախտաբաններ
Վիտի դաստակերտ

thumb|350px|right|Վիտի դաստակերտ
**Վիտի դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
1630 թվականին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ 2-րդ Ադոլֆը  Էստլյանդյան ասպետության ղեկավար Հերման Վիտին (Hermann Watt) է նվիրել հող Այբա (, ) և Պյաելա (, ) գյուղերում, որի վրա հետագայում ձևավորվել է Վիտենցևել դաստակերտը։

Վիտի դաստակերտը հիմնադրվել է 1630 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերն էր Գերման Վիտտը (), ում անունով էլ կոչվել է դաստակերտը։

Հյուսիսային պատերազմից հետո Վիտի դաստակերտը պատկանել է Գերման ֆոն Ռենտելնին (), 1740 թ-ից հետո՝ Քրիստիան Բուհաուին ()։

1785 թվականին դաստակերտն անցնում է Յոհան ֆոն Վիստենհաուզենին () և վերջինիս ընտանիքի ձեռքում է մնում հետագա մի քանի տասնամյակի ընթացքում։

1858-1919 թվականներին Վիտի դաստակերտը պատկանում էր Վյայանա դաստակերտի սեփականատերերին՝ ֆոն Շտակելբերգների ընտանիքին։

Ռուսական կայսրության ռազմա-տեղագրական քարտեզներում (1846-1863 թվականներ), որի կազմի մեջ էր մտնում Էստլյանդյան նահանգը, դաստակերտը նշվել է որպես Վիտենցևել դաստակերտ։

Դաստակերտի գլխավոր շինությունը հավանաբար կառուցվել է XVIII դարի վերջին։ XX դարում այն վերակառուցվել է. շենքը դարձվել է երկհարկ, շենքի կենտրոնական մասը՝ եռահարկ։ Այդպիսին էլ այն հասել է մեզ։ Պահպանվել են նաև մի շարք տնտեսական շինություններ, որոնցից հիշատակության արժանի է հատկապես ալրաղացը, որ գտնվում է գլխավոր մասնաշենքից հարավ-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Viti mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Արտաշես Արզումանյան

** Արտաշես (Արգո) Նիկոլայի Արզումանյան** (), հայ խորհրդային դերասան։ Ադրբեջանական ԽՍՀ (1954) և ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1971)։

## Կենսագրություն
1929-1949 թթ. աշխատել է Բաքվի, 1949-1954 թթ.՝ Ստեփանակերտի հայկական թատրոններում։ 1956 թվականից Լենինականի Մռավյանի անվան թատրոնի դերասան է։ Վ․ Ի․ Լենինի դերի առաջին կատարողներից է հայ բեմում (Կապլերի և Զլատոգորովայի «Լենինը 1918 թվականին», 1940)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

## Դերեր
Արտաշես Արզումանյանի լավագույն դերակատարումներից են՝
* Հայրապետը՝ Շիրվանզադեի «Նամուս», 1936
* Մինթոևը՝ Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», 1949
* Սալամովը՝ Զաբարլիի «1905 թվին», 1937
* Բալաբեկը՝ Նաիրի Զարյանի «Աղբյուրի մոտ», 1950
* Մելիք աղան՝ (Վաղարշյանի «Օղակում», 1956
* Նազարը՝ Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», 1965
* Սչաստլիվցևը՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անտառ», 1968

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտաշես Արզումանյան 

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մուկուչ Արզանյան

**Մուկուչ Թևոսի Արզանյան** (), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

## Կենսագրություն
1905-1907 թվականներին Բաքվում մասնակցել է բանվորական դրուժինաների կազմակերպմանը, ռեակցիայի տարիներին՝ նավթարդյունաբերական բանվորների միության, հանքագործարանային հանձնաժողովների ստեղծմանը, ընտրվել «Աշխատանք» կոոպերատիվ վարչության կազմում։ Հեղափոխական գործունեության համար հետապնդվել է ցարական իշխանությունների կողմից։ 1913-1914 թվականներին մասնակցել է Բաքվի բանվորների զանգվածային գործադուլների կազմակերպմանը, ռազմա-արդյունաբերական կոմիտեների ընտրությունների բոյկոտին։ Ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Սաբունչիի կոմիտեի կազմում։ Փետրվարյան հեղափոխության հաղթանակից հետո եղել է Բաքվի բանվորների հեղափոխական արհմիությունների ղեկավար կազմակերպիչներից։ 1918 թվականին, եղել է ընդհատակում, ակտիվորեն մասնակցել է Արցախում խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը։ 1923-1928 թվականներին եղել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի հողագործության կոմիսար, 1928-1934 թվականներին՝ Ադրբեջանի հողժողկոմատի կոլեգիայի անդամ, 1935-1937 թվականներին՝ ԼՂԻՄ-ի գործկոմի նախագահ։ Ընտրվել է Անդրերկրկոմի, Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի և ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ։ Արզանյանին շնորհվել է Աշխատանքի հերոսի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Арзанян Мукуч Теосович

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր
Կոնկորդատ

**Կոնկորդատ** (ուշ լատիներեն՝ concordatum - համաձայնություն), համաձայնագիր Հռոմի պապի և որևէ պետության միջև, որով կարգավորվում է կաթոլիկ եկեղեցու վիճակը տվյալ երկրում։ Առաջին կոնկորդատը կնքվել է 1122 թվականին, Հռոմի պապի և գերմանական կայսեր միջև, որով ավարտվել է պայքարը ինվեստիտուրայի համար։

Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Վատիկան
Կոնկրետը և վերացականը

**Կոնկրետը և վերացականը**, փիլիսոփայական կատեգորիաներ։

Դիալեկտիկա-մատերիալիստական մեկնաբանությամբ կոնկրետը ամբողջական առարկան է իր ողջ հարստությամբ, իր բոլոր կողմերով, կապերով ու հարաբերություններով, որոնք ստեղծվում են առարկայի գոյության որոշակի պայմաններում, իսկ վերացականն առարկան է՝ վերցված այդ որոշակի պայմաններից դուրս, ուրեմն՝ որպես ձև, սխեմա, հնարավորություն։

Հիրավի, մարդկային ճանաչողությունն իրական ամբողջից՝ կոնկրետից, սկզբում վերացարկում է առանձին կողմեր ու կտրվածքներ։ Այդպիսով առարկան վերցվում է որևէ հարաբերության տեսակետից, որով նա նույնանում է ուրիշ առարկաների հետ (ընդհանրացնող կամ նույնացման վերացարկում), մտովի առանձնացվում է առարկայի որևէ հատկություն, որը դիտվում է որպես ինքնուրույն վերացական առարկա (մեկուսացնող վերացարկում)։ Տեսական մտածողության խնդիրն է այդ վերացություններից վերականգնել կոնկրետն իր հարստությամբ՝ արդեն որպես ըմբռնված և իդեալական, մտածական կոնկրետ։ Դա հնարավոր է դառնում, երբ հաջողվում է կառուցել առարկայի տեսությունը, որի մեջ համակարգվում են այդ վերացությունները։ Ուստի վերացականը հանդես է գալիս որպես կոնկրետին անցնելու պահ, որովհետև միակողմանի վերացությունների կազմավորումը և դրա շնորհիվ առարկայի դիտարկումը մաքուր, տեսքով, նրա ձևայնացումը և սխեմայնացումը դառնում են սոսկ աստիճաններ առարկան իր ամբողջությամբ ու զարգացման մեջ մտովի վերականգնելու համար։

Ճանաչողության մեջ կոնկրետի և վերացականի հարաբերակցությունը, ըստ դիալեկտիկական մատերիալիզմի, արտացոլում է դրանց օբյեկտիվ դիալեկտիկան, այս իմաստով ինքը՝ բնությունը, և՛ կոնկրետ է, և՛ վերացական։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կոնստրուկտիվ մաթեմատիկա

**Կոնստրուկտիվ մաթեմատիկան** տալիս է լուծում այն խնդիրներին, երբ անհրաժեշտ է գտնել մաթեմատիկական խնդիր, որպեսզի ապացուցես, որ այն կա։

Լայն իմաստով՝ այն մաթեմատիկական ուղղությունների համախումբ է, որոնք չեն հիմնվում անվերջ բազմությունների տեսության վրա և որպես հիմք ընդունում են ավելի կոնկրետ ֆիզիկական իմաստ ունեցող մաթեմատիկական գաղափարներ և եղանակներ։ Այս իմաստով կոնստրուկտիվ մաթեմատիկան ընդգրկում է ինտուիցիոնիզմը և մի քանի այլ ուղղություններ։

Նեղ իմաստով՝ կոնստրոկցիոն մաթեմատիկայի ուղղություն, որը հիմնվում է ալգորիթմի ճշգրտված գաղափարի վրա։ Կոնստրոկցիոն մաթեմատիկայի ստեղծման գաղափարը տվել է Լ. է. Բրաուերը (1907—1908), նրա ձևավորումը կապված է Թ. Սկոլեմի, Կ. Դյոդելի, Ա. Չյորչի, Ա. Թյուրինգի, է. Պոստի, Ս. Կ. Կլինիի, հետագայում Ա. Ա. Մարկովի և Ն. Ա. Շանինի հետազոտությունների հետ։

Կոնստրուկցիոն մաթեմատիկայում դիտարկվում են միայն կոնստրուկտիվ օբյեկտներ, որոնք կառուցվում են վերջավոր քանակությամբ տարրական մասերից կառուցման որոշակի եղանակների միջոցով (օրինակ, բնական թվերը, կոնտակտային սխեմաները, հաշվողական մեքենաների ծրագրերը)։ Ավանդական ձևով սահմանված իրական թվերը, ընդհանրապես ասած, չեն կարող ներկայացվել որպես կոնստրուկտիվ օբյեկտներ։ Այդ օբյեկտների ձևափոխությունները, հատկությունները, հարաբերությունները սահմանվում են ալգորիթմների միջոցով։

Կոնստրուկտիվ օբյեկտների մասին ասույթները ձևավորվում են և ապացուցվում կոնստրուկտիվ տրամաբանության եղանակներով։ Նշված սկզբունքներով հաջողվել է կառուցել զանազան կոնստրուկտիվ տեսություններ՝ կոնստրուկտիվ թվաբանությունը, անալիզը, տոպոլոգիան, հանրահաշիվը, ֆունկցիոնալ անալիզը և այլն։ Կոնստրուկտիվ քննարկումը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել նշված մաթեմատիկական տեսությունների հիմնական գաղափարները և փաստերը, հայտնաբերել և ընդհանրացնել այն դրույթները, որոնք նշում են կոնկրետ հաշվարկումների կատարման հնարավորությունը և այս պատճառով հատուկ նշանակություն ունեն կիրառումների համար։ Արդի կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի արդյունքները ցույց են տալիս զգալի տարբերությունը կոնստրոկտիվ մաթեմատիկայի տեսությունների և ավանդական ոչ կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի համապատասխան տեսությունների միջև։

Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփայություն
Կոնտակտաչափ

**Կոնտակտաչափ**, էվոլվենտային պրոֆիլով, շեղատամ, գլանային լայն ատամնանիվների կոնտակտային գիծը չափելու սարք։ Կոնտակտային գիծը բնութագրվում է ձևով (ուղղագծությամբ) և ատամնանիվի առանցքի նկատմամբ ունեցած դիրքով (թեքման անկյունով)։ Տարբերում են ունիվերսալ (կոնտակտային գծի ուղղությունը և ուղղագծությունը ստուգող), միայն ուղղագծությունը ստուգող և միայն ուղղությունը որոշող կոնտակտաչափեր։ Կոնտակտաչափերի չափման հանգույցը, կոնտակտային գծի դիրքում լարքի հանգույցը, չափող մեխանիզմը (շոշափող ծայրապանակով), գրանցող
կամ հաշվանքային հարմարանքը։ Կոնտակտաչափերի ծայրապանակը, անցնելով կոնտակտային գծի բոլոր կետերով, որոշում է նրա շեղումները, որոնք գրանցվում են գրանցող կամ ցուցիչ հարմարանքով։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Գուրգեն Արզումանյան

**Գուրգեն Միրզոյի Արզումանյան** (), հայ խորհրդային զինվորական, լեյտենանտ, Խորհրդային Միության հերոս (ետմահու, հունվարի 15, 1944)։

1935 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ավարտել է հեծելազորային ուսումնարանը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատին (*«Ձմեռային պատերազմ»*)։ Խորհրդային Միության վրա Ֆաշիստական Գերմանիայի լայնամասշտաբ հարձակումից հետո կռվել է երկրի արևմտյան սահմանում, ապա մասնակցել Ստալինգրադի պաշտպանությանը, հարավարևմտյան և կենտրոնական ռազմաճակատների մարտերին։ Սնովի գետանցման և ուկրաինական Կուլիկովկա բնակավայրի ազատագրման ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Երվանդ Արզումանյան

**Երվանդ Ավանեսի Արզումանյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ։ ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1972)։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1952), պրոֆեսոր (1953)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ 1958 թվականից ղեկավարել է նույն ակադեմիայի տավարաբուծության ամբիոնը։ Ուրալի բնակլիմայական պայմաններում ստեղծել է տավարի սև-խայտաճամուկ նոր ցեղը։ Ուսումնասիրել է կաթնագեղձի ձևաբանության ու ֆունկցիայի, կրծի շարակցական ու ճարպային հյուսվածքների փոփոխության հարաբերակցության, կաթի քիմիական բաղադրության, լակտացիայի երկփուլային բնույթի, տոհմաբուծության, տավարաբուծության տարբեր հարցեր։ Երվանդ Արզումանյանը ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի կաթնատու տավարի ցեղերի գնահատման փորձարարական հանձնաժողովի նախագահն է։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, 1972 թ.
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (2)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (2)

## Գրականություն
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. - 312 с.

## Երկեր
* Արզումանյան Ե. Ա., Անասնաբուծություն, դասագիրք, 1983 (համահեղինակ)։
* Арзуманян Е. А., Порода животных и ее прогрессирующая роль в народном хозяйстве : Лекция, Моск. с.-х. акад. им. К. А. Тимирязева, Каф. молоч. и мясн. скотоводства, 20,[1] с. 20 см, М. Изд-во МСХА 1989.
* Арзуманян Е. А., Продуктивное животноводство нечерноземья России [Текст] М.: Знание, 1975. - 43 с. - ISBN 767721.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ֆումիմարո Կոնոե

**Ֆումիմարո Կոնոե** (, ), ճապոնացի քաղաքական գործիչ, իշխան։

1933-1937 թվականներին՝ պերերի պալատի նախագահ, 1937 թվականի հունիսից 1939 թվականի հունվարը և 1940 թվականի հուլիսից 1941 թվականի հոկտեմբերը՝ Ճապոնիայի վարչապետ։

1937 թվականին Կոնոեի կառավարությունը պատերազմ սկսեց Չինաստանը նվաճելու համար։ 1938 թվականին զինված հարձակում կազմակերպեց ԽՍՀՄ-ի վրա՝ Խասան լճի շրջանում։ 1940 թվականի սեպտեմբերին Գերմանիայի և Իտալիայի հետ ագրեսիվ դաշինք կնքեց։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ճապոնիայի՝ 1945 թվականի հանձնվելուց հետո ինքնասպան եղավ։

## Տես նաև
* Բեռլինյան պակտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1891 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Ճապոնացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Գրիգոր Արզումանյան

**Գրիգոր Աղաֆոնի Արզումանյան**   (ապրիլի 22, 1919, Կավարտ, Զանգեզուրի գավառ, Հայաստան - նոյեմբերի 28, 1976, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Ղափանում, միջնակարգը՝ Բաքվում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ավտոճանապարհային ֆակուլտետը, 1942 թվականին՝ Լենինգրադի ռազմատրանսպորտային ակադեմիան։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Զորացրվելով բանակից աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր խճուղային ճանապարհների գլխավոր վարչությունում (1946-1948)։ 1948-1952 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի տրանսպորտային բաժնի հրահանգիչ, 1952-1953 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի օկրուգային կոմիտեի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, 1953-1954 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի և խճուղային ճանապարհների մինիստրի տեղակալ, 1954-1956 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի Լենինյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1956-1959 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի երկրորդ քարտուղար։
մինի|ձախից|Գրիգոր Արզումանյանի գերեզմանը Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում

1960-1965 թվականներին Գրիգոր Արզումանյանը պատասխանատու աշխատանք է կատարել ԽՄԿԿ Կենտկոմի կուսօրգանների բաժնում։ 1965-1972 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1972 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ։ Եղել է ԽՍՀՄ VII և IX գումարումների Գերագույն խորհրդի և ՀԽՍՀ IV, V, VI, VII, VIII, IX գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ, ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ 1955-1962 թվականներին և 1966 թվականից, բյուրոյի անդամ 1965 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944)

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Լուի II Բուրբոն Կոնդե

**Կոնդե** (Conde), *Լուի II Բուրբոն* (), ֆրանսիական զորավար։ Երեսնամյա պատերազմի (տես Երեսնամյա պատերազմ 1618—1648) ժամանակ Կոնդեի տարած հաղթանակները (1643 թվականին՝ Ռոկրուայի, 1645 թվականին՝ Նյորդլինգենի, 1648 թվականին Լանսեի մոտ) արագացրին Ֆրանսիայի համար նպաստավոր Վեստֆալյան հաշտության (տես Վեստֆալյան հաշտություն 1648) կնքումը։ Ֆրոնդայի ակտիվ գործիչներից էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Կանտոն (այլ կիրառումներ)

**Կանտոն** () տերմինը կարող է նշանակել․

# Շվեյցարիայում տարածքային-դաշնային միավոր։ Յուրաքանչյուր կանտոն ունի սահմանադրություն, օրենսդրական և գործադիր իշխանության մարմիններ, դաշնային խորհրդարանի վերին պալատում՝ երկու պատգամավոր։ 
# Ֆրանսիայում և Բելգիայում վարչատարածքային միավոր։ Կանտոնները Ֆրանսիայում դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդի ընտրությունների ժամանակ նաև ընտրական օկրուգներ են։
Հերման Աբիխ

**Օտտո Վիլհելմ Հերման ֆոն Աբիխ** (, ), գերմանացի երկրաբան, Պետերբուրգի ԳԱ օրդինար ակադեմիկոս (1853) և պատվավոր անդամ (1866)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բեռլինի համալսարանը (1831)։ Հետազոտել է Իտալիայի հրաբուխները՝ Էտնան, Ստրոմբոլին, Վեզուվը։ 1842 թվականին հրավիրվել է Ռուսաստան և մինչև 1844 թվականը վարել Դորպատի համալսարանի միներալոգիայի ամբիոնը։ Ակոռիի երկրաշարժի (1840) պատճառներն ուսումնասիրելու նպատակով 1844 թվականին եկել է Հայաստան, Անիում կատարել քաղաքի հանույթը, կազմել նրա գլխավոր շինությունների գծագիրը։

1845 թվականին բարձրացել է Արարատ լեռը (գագաթն է հասել հուլիսի 17-ին)։ Տվել է լեռան երկրաբանական նկարագրությունն ու կտրվածքները։ Հայաստանում Աբիխին հինգ ամիս 22 օր ուղեկցել է Խաչատուր Աբովյանը, տեղեկություններ հաղորդել Երևանի նահանգի մասին։

## Աշխատություններ
Աբիխը հրատարակել է «Կովկասյան երկրների երկրաբանության ներածական տեսություն» (1859), «Երկրաբանական դիտումներ Կուրի և Արաքսի միջև եղած լեռնաշխարհում» (1867) աշխատությունները։ 1876 թվականին, տեղափոխվելով Վիեննա, հիմնականում զբաղվել է Կովկասում հավաքած նյութերի մշակմամբ ու հրատարակել «Երկրաբանական հետազոտություններ Կովկասյան երկրներում» (1878֊1887) եռահատոր աշխատությունը, որի 2-րդ և 3-րդ հատորները նվիրված են Հայկական լեռնաշխարհին։

Այդ աշխատության առաջին գրքում լուսաբանված է Արաքսի հովտի (Ջուլֆայի շրջակայքի) երկրաբանական կառուցվածքը։ Երկրորդ գրքում ամփոփված են Արևմտյան Հայաստանի երկրաբանությանը վերաբերող նյութերը, տրված է Արաքսի ավազանի երրորդական գոյացումների նկարագրությունը։ Երրորդ գիրքը, որն Աբիխի մահից հետո հրատարակման է պատրաստել Էդուարդ Զյուսը, պարունակում է նյութեր Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան մասի երկրաբանական կառուցվածքի և օգտակար հանածոների վերաբերյալ։ Հատորին որպես հավելված կցված է ընդարձակ ատլաս, որտեղ հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի 1։ 420000 մասշտաբի քարտեզը։

Աբիխը նկարագրել է Մեղրիի, Կապանի պղնձի, Նախիջևանի քարաղի, Վրաստանի մանգանի և քարածխի հանքավայրերը, Հյուսիսային Կովկասի հանքային ջրերը, ինչպես և Իրանի երկրաբանական կառուցվածքը։ Զբաղվել է պետրոգրաֆիայի հարցերով։

Կովկասի երկրաբանության վերաբերյալ Աբիխը գրել է հիսունից ավելի աշխատություն, առաջին անգամ գիտականորեն բացահայտել նրա բնության ֆիզիկաաշխարհագրական առանձնահատկությունները և լեռնագրական բնույթը։ Աբիխը համարվում է «Կովկասի երկրաբանության հայրը»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Волкова С. П и Тихомиров В. В., Жизнь и труды Германа Вильгельмовича Абиха, «Очерки по истории геологических знаний», 1959, л. 8

Կատեգորիա:Գերմանացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հանքաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճանապարհորդներ
Կոնստրուկտիվ տրամաբանություն

**Կոնստրուկտիվ տրամաբանություն**, ինտուիցիոնիստական տրամաբանություն, տրամաբանական համակարգ, կոնստրուկտիվ մաթեմատիկայի հիմքը։ Կոնստրուկտիվ տրամաբանությունը ընդհանրացնում և կարգավորում է այն եղանակները, որոնց միջոցով որևէ կոնստրուկտիվ խնդրի լուծումը հանգեցվում է այլ կոնստրուկտիվ խնդիրների լուծման։

Կոնստրուկտիվ տրամաբանությունը գործնականում օգտակար է, քանի որ դրա սահմանափակումները արտադրում են ապացույցներ, որոնք գոյություն ունեն, դարձնելով այն ավելի հարմար ուրիշ մաթեմատիկական կոնստրուկտիվիզմի համար։ Այլապես ասած սա նշանակում է, որ եթե դու ունես կոնստրուկտիվ ապացույց, որ խնդիրը կա, դու կարող ես այդ կոնստրուկտիվ ապացույցը դարձնել ալգորիթմ, դրա օրինակը գեներացնելու համար։

Կոնստրուկտիվ տրամաբանության սկզբունքները տվել է Լեյտզեն Բրաուերը, ձևական հաշիվները սահմանել են Արենդ Հեյթինգը, Վ. Ի. Դլիվենկոն, Անդրեյ Կոլմոգորովը, տրամաբանա-մաթեմատիկական համակարգերը հետազոտել են Կուրտ Գյոդելը, Ս. Կ. Կլինին, Անդրեյ Մարկովը, Ն. Ա. Շանինը։

Ասույթները կոնստրուկտիվ տրամաբանությունում դիտարկվում են մաթեմատիկական կառուցումների կամ հաշվարկումների տեսակետից, ասույթը ճշմարիտ է, եթե նրա մեջ նշված կառուցումները կամ հաշվարկումները իրացնելի են և տալիս են նշված արդյունքը։ Նման սկզբունքների համաձայն կոնստրուկտիվ տրամաբանությունում սահմանվում են →, ∧, ∨, ⊥, ∃, ∀ տրամաբանական գործողությունները։ Կոնստրուկտիվ տրամաբանությունում օրենքները և օրինաչափություններն այլ են, քան ավանդական դասական տրամաբանությունում։

Կատեգորիա:Կոնստրուկտիվ տրամաբանություն
Վիկտոր Աբիյանց

**Վիկտոր Քրիստափորի Աբիյանց** (Աբիանց, ), հայ ճարտարագետ, մեխանիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1958), պրոֆեսոր (1960)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հոկտեմբերի 18-ին, Չեռնոբիլ քաղաքում։ 1936 թ. ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը։ Ավիացիոն ակադեմիայում և Օրջոնիկիձեի անվան ավիացիոն ինստիտուտում վարել է գազատուրբինների, թիակավոր մեքենաների, ավիացիոն շարժիչների տեսության դասընթացները։ 1978-1982 թթ. եղել է Թռչող ապարատների ուժային տեղակայանքների ամբիոնի վարիչ։

Աշխատությունները վերաբերում են ավիացիոն գազատուրբինների, թիակավոր մեքենաների, ավիացիոն շարժիչների տեսության հարցերին։

## Երկեր
* Теория авиационных газовых турбин, М. 1953
* Теория газовых турбин реактивных двиготелей, М., 1965
* Теория авиационных газовых турбин, 3 изд., перераб и доп., М., 1979.

## Գրականություն
* Крупнейший специалист по газовым турбинам, в кн. Саркисян А. Е., Армяне-военные ученые, конструкторы, производственники и испытатели XX века, т. 1, Е., 1998.
* Саркисян А. Е. Армяне-военные ученые, конструкторы, производственники и испытатели XX века. Ер.,1988, с.156-160.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինահայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Ուկրաինահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Պավել Արզումանյան

**Պավել Ռուբենի Արզումանյան** (), այգեգործ-ագրոնոմ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան (1952)։ 1960-1963 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի գյուղատնտեսության բաժնի վարիչ։ 1963-1974 թվականներին՝ Հայկական ԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ-ի տնօրեն, 1974 թվականից՝ ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահի տեղակալ։ Պավել Արզումանյանի աշխատությունները նվիրված են այգեգործության, պտղաբուծության պատմության առանձին հարցերին, տեսակների և սորտերի շրջանացման, պահածոների արտադրության տեղաբաշխման, մասնագիտացման և զարգացման հեռանկարների ուսումնասիրմանը։ Եղել է ՀԽՍՀ V և VI գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան 
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան  
* «Պատվո նշան» շքանշան 
* ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ 
* ԺՏՆՑ արծաթե մեդալ

## Գրականություն
* Плодоводство и виноградарство Армянской ССР / Арм. НИИ виноградарства, виноделия и плодоводства. - Ереван: Айастан, 1973. - 346 с.
* Состояние и перспективы развития виноградарства в Армянской ССР // Новое в развитии виноградарства АрмССР в свете задач Прод. прогр. 1987. С.3-12.
* Выращивание саженцев яблони и винограда...на гидропонике /соавт.: Г.Л.Снхчян, М.А.Бабаханян  // Садоводство и виноградарство. 1989. № 12. С. 21-23.
* Эффективное направление производства сушеных плодов и винограда / соавт.: Снапян Г.Г. и др. // Вестн. с.-х. науки. М., 1991. № 4. С. 141-144.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կոլգա դաստակերտ

**Կոլգա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։

## Պատմություն
1230 թվականին դանիայի թագավորը Կոլգայի շրջակա տարածքները տալիս է Գոտլանդ կղզում գտնվող մենաստանին (*Sancta Maria de Guvnalia in Roma*)։ Հավանաբար դրանից քիչ ժամանակ անց կառուցվել է Կոլգա դաստակերտը՝ որպես կալվածքի կենտրոն։ Կոլգա դաստակերտը հիշատակվում է 1298 թվականին։

Միջնադարում դաստակերտը վերածվում է քարե ամրոցի, որ պաշտպանվում էր աշտարակով։ Լիվոնյան պատերազմի տարիներին ամրոցն ավերվում է և վերջնականապես քանդվում 17-րդ դարում։

1581 թվականին Շվեդիայի արքա Յուհան III-ը Կոլգան ու շրջակա տարածքները նվիրում է շվեդ հայտնի զորավար Պոնտուս Դելագարդիին, ով 1658 թ. դաստակերտը տալիս է իր ազգական Ստենբոկներին, որ ազնվականական հայտնի տոհմից էին։ Դաստակերտը Ստենբոկների ձեռքում մնում է մինչև 1940 թ., երբ այն պետականացվում է։
thumb|left|300px
1642 թվականին կառուցվում է դաստակերտի առաջին քարե շինությունը, որ հավանաբար միհարկանի էր։ 1758-68 թվականներին այն դարձվել է երկհարկ։ 1820-ական թթ. շինությւոնը վերակառուցվել է և ձեռք բերել կլասիցիզմի ոճով կառուցված ապարանքի տեսք։ Այդպիսին էլ այն պահպանվել է մինչև մեր օրերը։

Դաստակերտի գլխավոր մանաշենքին 18-րդ դարում ավելացվել են օժանդակ բազմաթիվ շինություններ, որոնք մասին կազմում են ճարտարապետական գեղեցիկ համալիր։ Գլխավոր մասնաշենքի հետևում էին գտնվում կառավարչի տունը, սպասավորի տունն ու պահեստը, որոնց միջև փոքր բակ էր։ Գլխավոր մասնաշենքի առջև մեծ բակն էր, որի կողքերին էին տեղակայված ձիանոցն ու կառքերի տնակը (վերջինս չի պահպանվել)։

Ներկայումս դաստակերտը վերադարձվել է Ստենբոկների ընտանիքին։ 1980-90-ական թվականներին վերակառուցված ձիանոցում այժմ գործում է հյուրանոց։ Գլխավոր մասնաշենքում այժմ գործում է ռեստորան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/kolga.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կենտրոնակազմ կառույցներ

**Կենտրոնակազմ կառույցներ**, սիմետրիայի ուղղաձիգ առանցք ունեցող կառույցներ։ Ընդհանուր առմամբ բազմազան են՝ սկսած քոչվոր ցեղերի վիգվամ, յուրտ տիպի բնակարաններից, ավարտած՝ պաշտամունքային, մեմորիալ, հանդիսատեսային, արդյունաբերական և այլ շենքերով։

Կենտրոնակազմ կառույցների հատակագծային սխեման քառակուսուն մոտ ուղղանկյունի (բազմանկյունի) կամ բոլորաձև է։ Սովորաբար կենտրոնակազմ կառույցներ տերմինով բնութագրում են սիմետրիայի ուղղաձիգ առանցք ունեցող այն ճարտարապետական շենքերը, որոնք մարդու էմոցիոնալ ընկալումը կենտրոնացնում են կառույցի գլխավոր գեղարվեստա-գաղափարական կերպարին (գլխավորապես՝ պաշտամունքային, մեմորիալ, հանդիսատեսային)։ Կենտրոնակազմ կառույցների ընդհանրացմանն են պատկանում կենտրոնագմբեթ (ճիշտը՝ կենտրոնակազմ գմբեթավոր) կառույցները, որոնց կոմպոզիցիոն գերիշխող տարրը և կառուցվածքային կորիզը գմբեթն է։ Այս տիպի կառույցներում գմբեթի կառուցվածքային աշխատանքից առաջացած հրման ուժերը սովորաբար հավասարաչափ և սիմետրիկ ուղղություններով են բաշխվում հակազդող հենարաններին և «մարվում»։

Կենտրոնագմբեթ պաշտամունքային կառույցների, չորս կամարակապ գմբեթավոր մույթերով և արտահայտված խաչաձև տանիքով տիպը անվանում են նաև խաչաձև-գմբեթավոր։ Հայաստանում այս տիպը 8-րդ դարում արդեն կազմավորված և ավարտուն էր։

Կենտրոնագմբեթ և բազիլիկ կառույցների կոմպոզիցիոն և կառուցվածքային բնորոշ առանձնահատկությունների միահյուսումից ստեղծվել է, այսպես կոչված, «գմբեթավոր բազիլիկ» տիպը։ Տվյալ կառույցի բնութագրումը նշված տերմիններից որևէ մեկով՝ որոշ չափով պայմանական է. օրինակ, Զվարթնոցը, Զորավարը, Հռիփսիմեի տաճարը, Մաստարան, Բագարանը և այլ կառույցներ կենտրոնագմբեթ են, որոնցից Հռիփսիմեի տաճարը, Բագարանը նաև խաչաձև-գմբեթավոր են։ Մրենի տաճարը, Օձունը, Բագավանը, Թալինի Կաթողիկե եկեղեցին, Անիի Մայր տաճարը են, լինելով «գմբեթավոր բազիլիկ», նաև խաչաձև-գմբեթավոր կառույցներ են (տվյալ դեպքում «խաչաձև» ասելով բնութագրվում է տանիքը և ոչ հատակագիծն իր նշմարվող կամ իրական խաչաձեությամբ)։

Կատեգորիա:Համաչափություն
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ