Էննի Բեզանթ

**Էննի Վուդ Բեզանթ** (, ), բրիտանացի սոցիալիստ, հեղափոխական, թեոսոֆիստ, կանանց իրավունքների շարժման ակտիվիստ, գրող, ճարտասան, մանկավարժ, կրթական գործի կազմակերպիչ, ֆիլանտրոպիստ (բարերար)։ Որպես մարդու ազատությունների համար պայքարի առաջամարտիկ՝ եղել է Իռլանդիայի, Իտալիայի, Հնդկաստանի ինքնիշխանության բոցավառ ջատագով ու աջակից, երկար տարիներ զբաղեցրել Հնդկական ազգային կոնգրեսի նախագահի պաշտոնը։ Միաժամանակ բեղմնավոր գրող էր և հեղինակել է երեք հարյուրից ավելի գիրք ու պամֆլետ։ Իբրև կրթական գործի կազմակերպիչ՝ զգալի ավանդ է ներդրել Բենարեսի հինդուիստական համալսարանի (*Banaras Hindu University*) հիմնադրման գործում։ Հենց այդ համալսարանում էլ հետագայում հաջողությամբ պաշտպանեել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել փիլիսոփայության ու գրականության դոկտորի գիտական աստիճան։

## Կենսագրություն
Էննին սերում էր միջին դասի ընտանիքից. հայրը անգլիացի էր, որը Դուբլինի հեղինակավոր Թրինիթի քոլեջն էր ավարտել՝ ստանալով բժշկի մասնագիտություն, մայրը կաթոլիկ իռլանդուհի էր։ Աղջիկը հինգ տարեկան է եղել, երբ հայրը մահացել է։ Ընտանիքը հայտնվել է նյութական դժվարությունների մեջ։ Այդուհանդերձ, Էննին լավ կրթություն է ստացել։ 1867 թվականին՝ 20 տարեկան հասակում նա ամուսնացել է իրենից վեց տարով մեծ մի կրոնավորի՝ Ֆրենկ Բեզանթի հետ, ով գրող, պատմաբան Ուոլթեր Բեզանթի կրտսեր եղբայրն էր։ Ունեցել են երկու զավակ, սակայն կրոնի հետ կապված հարցերի առնչությամբ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով 1873 թվականին ամուսնալուծվել են։

Էննին, որ պատանեկան հասակից եղել է աղջիկների, կանանց ինքնուրույնության, ազատության կողմնակից, դարձել է *Ազգային աշխարհիկ ընկերության* (*National Secular Society* (NSS) փայլուն հռետոր, միաժամանակ իր ուժերը փորձել գրականության ասպարեզում։ Մտերմացել է աթեիստ Չարլզ Բրեդլոյի հետ. 1877 թվականին նրանք երկուսով պատասխանատվության են կանչվել Չարլզ Նոուլտոնի գրքի խմբագրման ու հրատարակման պատճառով, գիրք, որտեղ արծարծվում էր ծնելիության նկատմամբ հսկողություն սահմանելու թեման։ Այդ առնչությամբ ծագած սկանդալը նպաստել է նրանց համբավի տարծմանը, և Բրեդլոն 1880 թվականին ընտրվել է խորհրդարանի պատգամավոր։

Դրանից հետո Էննին ներգրավվել է արհմիությունների ծավալած պայքարում, ներառյալ լոնդոնյան 1887 թվականի Արյունոտ կիրակիի ցույցերը, Լոնդոնի լուցկու ֆաբրիկայի կին աշխատողների 1888 թվականի գործադուլը։ Նա դարձել է *Ֆաբիան ընկերության* (*Fabian Society*) և *Մարքսիստական սոցիալ-դեմոկրատական ֆեդերացիայի* (*Marxist Social Democratic Federation* (SDF) առաջատար հռետորը, ընտրվել Լոնդոնի Թաուեր Հեմլեթ արվարձանի դպրոցական խորհրդի կազմում, այն էլ՝ ամենաշատ քվեներն ստանալով, թեև այն ժամանակներում որևէ կնոջ ընտրվելը որևիցե պաշտոնում ծայրահեղ հազվադեպ էր։

1890 թվականին Բեզանթը ծանոթացել է Ելենա Բլավատսկայայի հետ, և այդ ծանոթությունը վճռորոշ, բեկումնային դեր է խաղացել նրա հետագա կյանքում. աթեիզմի, աշխարհիկի նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը նվազել է, փոխարենը աճել է հետաքրքրությունը թեոսոֆիայի նկատմամբ։ Բեզանթն անդամագրվել է թեոսոֆիկ ընկերությանը, դարձել դրա առավել աչքի ընկնող դասախոսն ու հռետորը։ Թեոսոֆիային առնչվող աշխատանքների շրջանակում ճամփորդել է Հնդկաստանում։ 1898 թվականին նրա աջակցությամբ հիմնադրվել է *Կենտրոնական հինդուիստական դպրոցը* (*Central Hindu School*), 1922-ին՝ *Hyderabad (Sind) National Collegiate Board*-ը՝ Մումբայում։ 1902 թվականին Բեզանթը հիմնել է մասոնական միջազգային օրդենի (ուխտի) առաջին անդրծովյան օթյակը՝ *Le Droit Humain*-ը։ Դրան հաջորդած մի քանի տարիների ընթացքում նմանատիպ օթյակներ է հիմնել Բրիտանկան կայսրության բազմաթիվ մասերում՝ առաջնահերթ խնդիր համարելով մասոնականությունը կանանց իրավունքների համար պայքարին ծառայեցնելը։ 1907 թվականին էլ դարձել է Թեոսոֆիկ ընկերության նախագահը (ընկերության միջազգային գրասենյակը գտնվել է Մադրասում)։

Բեզանթը միաժամանակ ներգրավվել է Հնդկաստանում ծավալված քաղաքական իրադարձություններում, անդամակցել Հնդկական ազգային կոնգրեսին։ 1914 թվականին, երբ բռնկվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, նա օժանդակել է *Home Rule League*-ի (*Հնդկաստանի ինքնավարության լիգայի*) ստեղծմանը, որի նպատակն էր պայքարել Հնդկաստանում ժողովրդավարության հաստատման, Բրիտանական կայսրությունում Հնդկաստանի առանձնահատուկ կարգավիճակի նվաճման համար։ Եռանդուն հեղափոխական մարտիկի հատկանիշներ դրսևորած  Էննի Բեզանթը 1917 թվականի վերջերին ընտրվել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի նախագահ և այդ պաշտոնը վարել մինչև իր մահը, որը տեղի է ունեցել 1933 թվականին։ 1920-ական թվականների վերջերին նա ճամփորդել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում իր խնամարկյալի ու որդեգրի՝ Ջիդդու Կրիշնամուրտիի հետ, որին ներկայացրել է իբրև մի նոր մեսիայի և Բուդդայի նորօրյա մարմնացման։ 1929 թվականին Կրիշնամուրտին մերժել, ժխտել է այդ կարգի պնդումները։

Էննի Բեզանթը մինչև իր երկրային ուղու ավարտը շարունակել է եռանդուն պայքարը հանուն Հնդկաստանի անկախացման և թեոսոֆիայի տարածման։

## Երկերի ընտրանի
*Online Books*-ում առկա երկերի ցանկ http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Besant%2C%20Annie%2C%201847-1933
*Open Library*-ում առկա երկերի ցանկ https://openlibrary.org/authors/OL16933A/Annie_Wood_Besant
* *The Political Status of Women* (1874)
* *Christianity: Its Evidences, Its Origin, Its Morality, Its History* (1876)
* *[https://archive.org/details/lawofpopulationi00besauoft The Law of Population]* (1877)
* *[https://archive.org/details/mypathtoatheism00besarich My Path to Atheism]* (1878, 3rd ed 1885)
* *[https://archive.org/stream/MarriageAsItWasAsItIsAndAsItShouldBe/MarriageAsItWasAsItIsAsItShouldBe_Besant_64pgs.070#page/n1/mode/2up Marriage, As It Was, As It Is, And As It Should Be: A Plea for Reform]* (1878)
* *[https://books.google.com/books?id=jh8HAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The Atheistic Platform: 12 Lectures]* One by Besant (1884)
* *[https://archive.org/details/autobiographica00besagoog  Autobiographical Sketches]* (1885)
* *[https://archive.org/stream/whyiamsocialist441besa#page/n0/mode/2up Why I Am a Socialist]* (1886)
* *[http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nnc1.50020125#view=1up;seq=5 Why I Became a Theosophist]* (1889)
* *[https://archive.org/details/sevenprinciples02besagoog The Seven Principles of Man]* (1892)
* *[https://archive.org/stream/bhagavadgtorlor00unkngoog#page/n6/mode/2up Bhagavad Gita]* (translated as *The Lord's Song*) (1895)
* *Karma* (1895)
* *[https://theosophy.world/sites/default/files/ebooks/Annie%20Besant-In-The-Outer-Court.pdf In the Outer Court]*(1895)
* *The Ancient Wisdom* (1897)
* *Dharma* (1898)
* *Thought Forms* with C. W. Leadbeater (1901)
* *[https://archive.org/details/religiousproblem00besa The Religious Problem in India]* (1901)
* *[https://archive.org/details/thoughtpowerits00besagoog  Thought Power: Its Control and Culture]* (1901)
* *[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31426  Esoteric Christianity]* (1905 2nd ed)
* *A Study in Consciousness: A contribution to the science of psychology.* (ca 1907, rpt 1918) http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b4147305#view=1up;seq=7
**Occult Chemistry* with C. W. Leadbeater (1908) http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002136920;view=1up;seq=13
* *An Introduction to Yoga* (1908) http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark:/13960/t07w6bf24#view=1up;seq=7
* *[https://archive.org/details/australianlectur00besarich Australian Lectures]* (1908)
* *[https://books.google.com/books?id=zRA3AQAAMAAJ&source=gbs_navlinks_s Annie Besant: An Autobiography]* (1908 2nd ed)
* *The Religious Problem in India* Lectures on Islam, Jainism, Sikhism, Theosophy (1909) https://archive.org/details/religiousproblem00besa
* *Man and His Bodies* (1896, rpt 1911) http://www.anandgholap.net/Man_And_His_Bodies-AB.htm
* *Elementary Lessons on Karma* (1912)
* *A Study in Karma* (1912)
* *Initiation: The Perfecting of Man* (1912) http://www.anandgholap.net/Initiation_Perfecting_Of_Man-AB.htm
* *Man's Life in This and Other Worlds* (1913) http://catalog.hathitrust.org/Record/003575728
*  Man: whence, how and whither, a record of clairvoyant investigation, with C. W. Leadbeater (1913) https://web.archive.org/web/20161105170346/http://ebook.lib.hku.hk/CADAL/B31426815/
* *The Doctrine of the Heart* (1920) http://www.anandgholap.net/Doctrine_Of_The_Heart-AB.htm
* *[https://archive.org/details/futureofindianpo00besarich The Future of Indian Politics]* 1922
* *The Life and Teaching of Muhammad* (1932) https://archive.org/details/AnnieBesantTheLifeAndTeachingsOfMuhammadTheProphetOfIslam
* *Memory and Its Nature* (1935) http://www.anandgholap.net/AP/Memory_And_It's_Nature-AB.htm
* Ելենա Բլավատսկայային առնչվող զանազան գրվածքներ (1889–1910) http://blavatskyarchives.com/compitems2.htm#Besant
* Պամֆլետների ընտրանի https://books.google.com/books?id=8ZYwAQAAMAAJ&dq=gbs_navlinks_s
:* "Sin and Crime" (1885)
:* "God's Views on Marriage" (1890)
:* "A World Without God" (1885)
:* "Life, Death, and Immortality" (1886)
:* "Theosophy" (1925?)
:* "The World and Its God" (1886)
:* "Atheism and Its Bearing on Morals" (1887)
:* "On Eternal Torture" (n.d.)
:* "The Fruits of Christianity" (n.d.)
:* "The Jesus of the Gospels and the Influence of Christianity" (n.d.)
:* "The Gospel of Christianity and the Gospel of Freethought" (1883)
:* "Sins of the Church: Threatenings and Slaughters" (n.d.)
:* "For the Crown and Against the Nation" (1886)
:* "Christian Progress" (1890)
:* "Why I Do Not Believe in God" (1887)
:* "The Myth of the Resurrection" (1886)
:* "The Teachings of Christianity" (1887)

Հնդկական ազգային շարժում

:* The Commonweal (շաբաթաթերթ, որտեղ գլխավորապես արծարծվել են հնդիկներին հուզող ազգային հարցեր)
:*New India (օրաթերթ, որ 15 տարի ազդու պայքար է մղել ի նպաստ ինքնավարության՝ *Home Rule*-ի և հեղափոխել հնդկական ժուռնալիստիկան)

## Գրականություն
* Besant, Annie: *The Building of the Kosmos and Other Lectures: Delivered at the Eighteenth*. The Path, 1894.
* Chandrasekhar, S. (1981): *A dirty, filthy book: the writing of Charles Knowlton and Annie Besant on reproductive physiology and birth control and an account of the Bradlaugh-Besant Trial*. Berkeley (Estados Unidos): University of California, 1981.
* Grover, Verinder; y Arora, Ranjana (eds.): *Annie Besant: great women of Modern India – 1*. Nueva Delhi (India): Deep of Deep Publications, 1993.
* Kumar, Raj Rameshwari Devi; Pruthi, Romila (2003): *Annie Besant: founder of home rule movement*. Pointer Publishers, 2003. ISBN 81-7132-321-9.
* Manvell, Roger (1976): *The trial of Annie Besant and Charles Bradlaugh*. Londres: Elek, 1976.
* Nethercot, Arthur H. (1961): *The first five lives of Annie Besant*. Londres: Hart-Davis, 1961. ISBN 0-226-57317-6.
* Taylor, Anne (1991): *Annie Besant: a biography*. Londres: Oxford University Press, 1991. ISBN 0-19-211796-3.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Էննի Բեզանթի գրքերը, publicados en el sitio web Upasika.

Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ