Սուլեյուվ

**Սուլեյուվ** (լեհերեն՝ Sulejów - [suˈlɛjuf]), քաղաք կենտրոնական Լեհաստանում՝ Լոձի վոյևոդությունում: Զբաղեցնում է 26,25 քառակուսի կիլոմետր տարածք: 2020 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 6.130: Այս քաղաքի անունով է կոչվել *Սուլեյուվի լանդշաֆտային պարկ* պահպանվող տարածքը:

## Պատմություն
Սուլեյուվի ծագումը կապված է 12-րդ դարում Պիլիցա գետի ափին հիմնադրված գյուղի հետ։ Ամրոցը, որը հետագայում խթան հանդիսացավ ցիստերցյան վանքի բարգավաճման համար, կառուցվել է 1176-1177 թվականների միջակայքում՝ դուքս Կազիմիր II Արդարի հրամանով։ Վանքը կառուցվել է այն վայրում, որն այժմ կոչվում է Պոդկլաշտոժե։ Սուլեյուվը 13-րդ դարի կեսերին քաղաքի կարգավիճակ է ստացել, որը հետագայում վերահաստատել է Վլադիսլավ I արքան։

Քաղաքի պատմության մեջ մեծ իրադարձություն էր 1318 թվականի հունիսի 20-23-ը տեղի ունեցած հանրահավաքը։ Այս հանրահավաքը պապական պայմաններն ընդունելու և ուժի մեջ մտնելու, ինչպես նաև Լեհական թագավորության վերականգնման պաշտոնական արարողությունն էր։ Վլադիսլավ I- ի թագադրման թույլտվության խնդրանք ուղարկվեց Հռոմի պապ Հովհաննես XXII-ին։ Ավելի ուշ Կույավյան եպիսկոպոս Գերվարդը ուղարկվեց Ավինյոն՝ բանակցությունների համար։

Սուլեյուվը նախկինում գտնվել է Սիլեզիայի, Վելկոպոլսկայի և Կիևյան Ռուսիայի միջև առևտրային ճանապարհների վրա։ 1410 թվականին նրա ցիստերցյան վանքը լեհական բանակի կանգառներից մեկն էր, այն բանակի, որը գլխավորում էր թագավոր Վլադիսլավ II Յագելլոնը։ Քաղաք են այցելել նաև թագավորներ Կազիմիր IV Յագելոնը և Հովհաննես II Կազիմիր Վազան, ինչպես նաև մի քանի պապական պատվիրակներ։ Սուլեյուվը մասնավոր սեփականություն հանդիսացող եկեղեցական քաղաք էր, որը վարչականորեն գտնվում էր Լեհաստանի թագավորության Մեծ Լեհաստան նահանգի Սերաձի վոյևոդության Պյոտրկուվի շրջանում։

1655 թվականին՝ Հեղեղի ժամանակ, քաղաքը վնասվել է շվեդների կողմից, որը հանգեցրել է աղետալի վիճակի: Լեհաստանի երրորդ բաժանման (1795) արդյունքում քաղաքը կիսվել է Պրուսիայի և Ավստրիայի միջև: 1807–1809 թվականներին այն վերանվաճվել է լեհերի կողմից և ընդգրկվել է Վարշավայի՝ կարճ կյանք ունեցած դքսության կազմում, իսկ 1815 թվականին ներառվել է Լեհաստանի ռուսական բաժնում: 1819 թվականին ցիստերցյան վանքը փակվել է: Հունվարյան ապստամբության ժամանակ լեհ ապստամբները և ռուսական զորքերը 1863 թվականի ապրիլի 4-ին բախվել են Սուլեյուվում: 1870 թվականին Սուլեյուվը ցարական վարչակազմի կողմից զրկվել է քաղաքային իրավունքներից ՝ որպես լեհական հունվարյան ապստամբության համար պատժված բազմաթիվ քաղաքներից մեկը: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1918 թվականին, Լեհաստանը վերականգնել է անկախությունը և վերահսկողությունը Սուլեյուվի նկատմամբ, իսկ 1927 թվականին վերականգնվել են նրա քաղաքային իրավունքները, ինչը նպաստել է Սուլեյուվի արագ զարգացմանը:

Քաղաքի հետագա ավերումները տեղի են ունեցել 1939 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ գերմանական Լյուֆտվաֆեի ռմբակոծության պատճառով՝ Լեհաստան ներխուժման ժամանակ, որն սկիզբ դրեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Արդյունքում, շենքերի 80%-ը, այդ թվում՝ Հին քաղաքամասը, ավերվեցին։ Այդ օրը զոհվեց շուրջ 1000 մարդ։ Այնուհետև քաղաքը հայտնվեց գերմանական օկուպացիայի տակ, որը ձգվեց մինչև 1945 թվականը։ 1940 թվականի կեսերին գերմանական ոստիկանությունը ավելի քան 100 լեհերի, այդ թվում՝ ուսուցիչների, դատավորների և գաղտնի լեհական դպրոցների աշակերտների զանգվածային ձերբակալություններ իրականացրեց։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքը մասամբ վերակառուցվել է։ 1975-ից 1998 թվականներին այն գտնվել է Պյոտրկուվի վոյևոդության կազմում։ 1986 թվականին ցիստերցյան վանականները վերադարձել են վերաբացված վանք։

## Կլիմա
−3 °C (27 °F)  իզոթերմն օգտագործելու դեպքում նշվում է, որ Սուլեյուվն ունի օվկիանոսային կլիմա (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *Cfb*), իսկ  0 °C (32 °F) իզոթերմն օգտագործելու դեպքում՝ խոնավ մայրցամաքային կլիմա (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *Dfb*)

## Ժողովրդագրություն
**Բնակչությունն ըստ թվականների**

Տարին	Բնակչ.	±%-ը

1890	4027	—   

1897	4636	+15.1%

1910	5284	+14.0%

1921	5718	+8.2%

1931	6387	+11.7%

1939	7048	+10.3%

1950	3873	−45.0%

1960	4854	+25.3%

2010	6418	+32.2%

*Աղբյուրը*՝

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Opactwo cystersów w Sulejowie (Baszta) by Ron.jpg
Պատկեր:Sulejów, Baszta Muzyczna, XII, w tle brama krakowska.JPG
Պատկեր:Basztaattykowaikrakowska.jpg
Պատկեր:Sulejów,Brama Krakowska,XII, XIV, po lewej baszta attykowa.JPG
Պատկեր:Sulejów, kościół, ob. par. p.w. św. Tomasza,XII, XIV, XVIII.JPG
Պատկեր:OSP w Sulejowie (01) by Ron.jpg
Պատկեր:Wayside shrine in Sulejów.jpg
Պատկեր:Pilica Sulejow.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Wojciech Polak, Sylwia Galij-Skarbińska: Zbrodnia i grabież. Jak Niemcy tuszują prawdę o sobie 1939-2019. Kraków: 2019.

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի կայքէջը (լեհերեն, անգլերեն)
* Վանքի կայքէջը
* Սուլեյուվի քաղաքապետարանի կայքէջը
* Աշխարհագրական դիրքը և բնակչությունը
* 
* [Քաղաքի արխիվային տեսարաններ](https://polona.pl/search/?filters=keyword:%22Sulej%C3%B3w_(woj._%C5%82%C3%B3dzkie,_pow._piotrkowski,_gm._Sulej%C3%B3w)%22,public:1,hasTextContent:0) *Պոլոնա* գրադարանում
* Sulejów (3), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 565.

Կատեգորիա:12-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լոձի վոյեվոդության քաղաքներ