open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոզա Պետրոսյան

**Ռոզա (Քնարիկ) Արսենի Պետրոսյան** (), հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, Հայաստանի Գրողների միության անդամ 1973 թ.-ից։

## Կենսագրություն
Ռոզա Պետրոսյանը 1941-1946 թթ. աշխատել է Լենինականի տեքստիլ կոմբինատում որպես հերթապահ էլեկտրիկ։ 1949-1951 թթ. սովորել է ՀԿԿ Լենինականի քաղաքային կոմիտեին կից մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանում։ 1951-1953 թթ. աշխատել է Լենինականի մանարան ֆաբրիկայի բանվորական ակումբում որպես գրադարանի վարիչ։ 1953 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան։

## Ստեղծագործական կյանք
Ռոզա Պետրոսյանի առաջին բանաստեղծությունը՝ «Նամակ ռազմաճակատից», տպագրվել է 1946 թ.-ին Լենինականի «Բանվոր» թերթում։ Պետրոսյանի բանաստեղծությունների, պոեմների հիմնական թեման հայրենիքն է, բնությունը, սերը («Սրտի ճամփա», 1958, «Սիրո տավիղ», 1962, «Ֆրագմենտ իմ Զվարթնոցից», 1978, «Ինքնանկար», 1988, ժողովածուներ, «Իմ առասպելը», 1996, «Գրիգոր Լուսավորիչ և Տրդատ արքա», 2002, պոեմներ)։ Լույս է ընծայել «Տարբեր ճակատագրեր» (1959) պատմվածքների ժողովածուն, հետպատերազմյան գյուղի կյանքը պատկերող «Ծաղկալանջ» վեպը, «Ճերմակ թռչուններ» (1974) վիպակների և պատմվածքների ժողովածուն։ «Փոքրիկ, բարի կախարդուհին» (1976) վիպակում շոշափվում են ընտանիքի և բարոյականության հարցեր, «Աշխարհի լույսն ու մութը» (հատոր 1, 2, 1982, 1985) վեպում 1920-1940-ական թվականների հասարակական-քաղաքական իրադարձություններն և այլն։ Կատարել է թարգմանություններ ռուսերենից։

## Երկեր
* Ծիածան (բանաստեղծություններ), 1955։
* Սրտի ճամփա (բանաստեղծություններ), 1958։
* Տարբեր ճակատագրեր (պատմվածքներ), 1960։
* Սիրո տավիղ (բանաստեղծություններ), 1962։
* Ծաղկալանջ (վեպ), 1968։
* Ճերմակ թռչուններ (պատմվածքներ և վիպակներ), 1976։
* Ֆրագմենտ իմ Զվարթնոցից (բանաստեղծություններ), 1978։
* Աշխարհի լույսն ու մութը (վեպ, գիրք առաջին), 1982։
* Աշխարհի լույսն ու մութը (վեպ, գիրք երկրորդ), 1985։
**Любовь в слезах. М. 1988.*

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986 թ, էջ 454

Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Դոնարա Ղարագյոզյան

**Դոնարա Լևոնի Ղարագյոզյան** (), հայ արձակագիր, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1985 թ.-ից։

## Կենսագրություն
Դոնարա Ղարագյոզյանը, զրկվելով ծնողներից վաղ հասակում, 1945-1954 թթ. ապրել է Քանաքեռի №1 մանկատանը։ 1959 թ.-ին ավարտել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1960-1965 թթ. աշխատել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում որպես գրական խմբագիր, 1965-1969 թթ.՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության ամբիոնում, 1977 թ.-ից աշխատել է սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեում որպես մամուլի բաժնի գրական աշխատող։

## Երկեր
* Մանկության գորգը (վիպակ), 1984

## Աղբյուրներ
Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 336

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Արտաշես Ղահրիյան

**Արտաշես Ծատուրի Ղահրիյան** (), հայ արձակագիր, բանաստեղծ, Հայաստանի գրողների միության անդամ 1985 թվականից։

## Կենսագրություն
Արտաշես Ղահրիյանը ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում արհեստավորի ընտանիքում։ Ղահրիյանն Արցախում հայտնի Աշուղ Առուստամի ծոռն է։ 1956 թ.-ին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, 1961 թ.-ին՝ Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը, ապա որպես սրբագրիչ աշխատել է «Սովետական Հայաստան», «Ավանգարդ» թերթերի, «Պատմաբանասիրական հանդեսի» և «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրություններում։ 1976 թ.-ից եղել է «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրության գրական աշխատողներից։

1993 թվականին վերադարձել է ծննդավայր։ Ստեփանակերտում լույս են տեսել նրա «Լեռան հուշ» պատմվածքների և «Թախծոտ մեղեդի» բանաստեղծությունների գրքերը։ Արցախի Հանրապետության գրողների միության անդամ է։

Բազմաթիվ գրականագիտական, հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։

## Երկեր
* Տոհմականչ, 1978
* Պատրանք, 1983
* Լեռան հուշ, 2002
* Թախծոտ մեղեդի, 2006
* Տոհմականչ հավաքածու, երկու հատորով 2007
* Ինքնազրույց, 2013

**Տոհմականչ**, Արտաշես Ղահրիյանի առաջին՝ Տոհմականչ գրքի պատմվածքների նյութը գյուղաշխարհի մարդկանց, հիմնականում տուն դարձած զինվորի կյանքն է ետպատերազմյան օրերին, երբ նրանց ապրելու հավատը, հոգու լույսն ու հայրենի օջախն անշեջ պահելու տենչը չընկրկեցին ծանր փորձությունից։ Նրանց մեջ վառ են հողի ուժը, հավատարմությունն աշխատանքին ու մարդկային բարձր կոչմանը։ Պատմվածքները օրգանապես իրար են շաղկապվում հիմնական թեմայով՝ երեկվա զինվորի, այսօրվա հողի աշխատավորի հոգու «տոհմականչով»։

**Պատրանք**, Գրքի պատմվածքների նյութը գյուղի մարդկանց առօրյան է։ Ժամանակը երբեմն խաթարում է հացը քրիտնքով աշխատելու, հարազատ բնօրրանում արմատակալելով ապրելու նրանց տենչը, սակայն աշխատավորը նորից ձգտում է կյանքի վերաշինմանը։

**Ինքնազրույց**, Արտաշես Ղահրիյանի բանաստեղծական երկրորդ ժողովածուն է, որում ամփոփված գործերն արտահայտում են գրողի մտորումների աշխարհը՝ կապված իր հայրենի Դիզակ եզերքի, մարդկային հոգեվիճակների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 334

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ
Նիկոլա Կյունյո

**Նիկոլա-Ժոզեֆ Կյունյո** (, ), ֆրանսիացի գյուտարար։ Նա հայտնի դարձավ ստեղծելով առաջին ինքնագնաց տրանսպորտային միջոցը՝ ավտոմոբիլը։ Այս պնդումը վիճարկվում է որոշ ուսումնասիրողների կողմից, որոնք պնդում են, որ Կյունյոյից շատ ավելի վաղ՝ 1672 թվականին, Չինաստանում ճիզվիտական առաքելության անդամ Ֆերդինանդ Վերբիստն է ստեղծել առաջին ավտոմեքենան (Կանսի կայսեր համար՝ իբրև խաղալիք), սակայն այն շատ փոքր էր վարորդ և ուղևորներ տեղավորելու համար (ընդամենն ուներ 65 սանտիմետր երկարություն)։
left|thumb|1769 թ. բնօրինակ մոդելը
right|thumb|Կյունյոյի 1771 թ ստեղծածը պահպանվում է Փարիզի արվեստների և արհեստների թանգարանում
right|thumb
thumb|right|Առաջին ավտովթարը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Հովհաննես Ղազարյան

**Հովհաննես Գրիգորի Ղազարյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1940 թվականից։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Ղազարյանը 1935 թվականին ավարտել է Երևանի ֆինանսա-տնտեսական տեխնիկումը, 1939 թվականին՝ Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1939-1947 թվականներին աշխատել է գրականության թանգարանում, միաժամանակ հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումում։ 1948 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ 1950 թվականին ««Անուշ»-ի ստեղծագործական պատմությունը» թեմայով ատենախոսություն է պաշտպանել, ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

## Երկեր
* Մանուկների ռազմախաղը, 1941
* Շուշանիկ Կուրղինյան, 1955
* Սովետահայ գրականության տարեգրություն. 1917-1956, 1957
* Հայ պոեզիան 1917-1920 թվականներին, 1958
* Ազատ Վշտունի, 1959
* Սովետահայ գրականության պատմություն (հատոր 1), 1961
* Հայ նոր գրականության պատմություն (հատոր 3), 1964
* «Անուշի» ստեղծագործական պատմությունը, 1975
* Հայ նոր գրականության պատմություն (հատոր 5), 1979

## Աղբյուրներ
* Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 332

Կատեգորիա:Գայ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ռաֆայել Ղազանչյան

**Ռաֆայել Հովհաննեսի Ղազանչյան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, ՀՀ Գրողների միության անդամ (1973)։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Ղազանչյանը 1962 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1962-1967 թվականներին աշխատել է «Երեկոյան Երևան» թերթում որպես գրական աշխատող, 1962-1969 թվականներին՝ ռադիոյի գեղարվեստական հաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես խմբագիր, 1971-1973 թվականներին՝ «Ավանգարդ» թերթում որպես բաժնի վարիչ։ 1973 թվականից «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթի խմբագրի տեղակալն է եղել։

## Երկեր
* Դեպուտատը կատարում է իր պարտքը, Երևան, «Հայաստան», 1965, 37 էջ։
* Օտար մտերիմներ (պատմվածքների ժողովածու), Երևան, «Հայաստան», 1968, 156 էջ։
* Ճամփորդը (վիպակ), Երևան, «Հայաստան», 1972, 167 էջ։
* Ազդանշան (պատմվածքների և վիպակների ժողովածու), Երևան, «Հայաստան», 1976, 268 էջ։
* Երկար Աբելը, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 56 էջ։
* Տաք անձրև (պատմվածքներ և վիպակներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 246 էջ։
* Հայրենական տուն (պատմվածքներ, վիպակներ), Երևան, 1983։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)
* Չանդր Կրիշան, «Շրջված ծառը», Երևան, «Հայաստան», 1967, 121 էջ։
* Դանիլո Կիշ, Շունն ու տղան։ «Գարուն», 1999, № 1, էջ 90-93։

## Աղբյուրներ
Հայկ Խաչատրյան, «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 329։

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կարպիս Հոգտանյան

**Կարպիս Մկրտչի Հոգտանյան** (մայիսի 1, 1922, Թեքիրդաղ, Թուրքիա), հայ արձակագիր, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1958 թ.-ից։

## Կենսագրություն
Կարպիս Հոգտանյանն ավարտել է Հունաստանի Դրամա քաղաքի նախակրթարանը։ 1936-1939 թթ. սովորել է Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունում։ 1939-1946 թթ. աշխատել է Հունաստանում որպես բանվոր։ 1946 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը։ 1953-1957 թթ. աշխատել է Երևանի №1 մշակույթի տանը որպես գեղմասվար։ 1959 թվականից որպես ռեժիսոր աշխատել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում։

## Երկեր
* Զամպա, 1955 թ.
* Միցո, 1956 թ.
* Անօթևան մարդիկ (վեպ), 1967 թ.
* Արևը ձյան վրա, 1968 թ.

## Աղբյուրներ
Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 334

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում ծնվածներ
Ֆրիդ Սողոյան

**Ֆրիդրիխ Մկրտչի Սողոյան, Ֆրիդ** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր (1981), ՌԴ ժողովրդական նկարիչ (2004), Ուկրաինայի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1984)։ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2017)։

Քանդակագործներ Վահե և Միքայել Սողոյանների հայրը։

## Կենսագրություն
Ֆրիդ Սողոյանը ծնվել է 1936 թվական հոկտեմբերի 2–ին, Գյումրիում։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ստեղծել է դիմաքանդակներ և մոնումենտալ դեկորատիվ գործեր, որոնք առանձնանում են բնականությամբ, կերպարների ներկա ու հավերժ գոյության շեշտադրումով։

Յուրովի մեկնաբանությամբ է ստեղծել Ստեփան Շահումյանի (1970, Երևան), Սամարղանդի հիմնադրման թանգարանի ճակատամասում՝ Արևելքի մեծ իմաստասերների (1970) արձանները, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում (1941-1945) զոհված մարտիկների բազմաթիվ հուշարձաններ Հայաստանում, Արցախի Հանրապետությունում, Սամարղանդում և այլուր։

Սողոյանի աշխատանքները պահվում են Հայաստանի, Ուկրաինայի, Ռուսաստանի, Ուզբեկստանի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի, Մեծ Բրիտանիայի ու ԱՄՆ-ի մասնավոր հավաքածուներում։

## Ստեղծագործություններ
* «Նկարչուհին», 1965, 
* «Արթիկցի քարհատ բանվոր», 1970, 
* «Վաստակավոր Երկրաբան Ավետիսյանը», 1971
* «Կնոջս դիմաքանդակը», 1971
* «Սամարղանդցի հնագետ Ռ. Սուլեյմանով», 1971
* «Հորս դիմաքանդակը», 1981
* «Արարողը», (1969, տուֆ, Արթիկ), 
* «Արևածագ», 1970 (Ախուրյանի մուտքի արձանը), 
* «Նեստոր տարեգիրը» (1987, գրանիտ, Կիև), 
* «Մայր երկիր» («Հայաստան», 1991, բրոնզ, Վաշինգտոն), 
* Մոսկվայի 850-ամյակին նվիրված գրանիտե հուշարձանը՝ «Խաչ միացյալ» («Դարերում օրհնյալ է», 1997, Մոսկվա), 
* Նիկոլայ Ռիժկովի կիսանդրին (1998, բրոնզ, Սպիտակ) և գրանիտե հուշատախտակը Գյումրիում՝ նրա անվան փողոցում (2002)
* «Միացյալ խաչ» հուշարձան (2013, գրանիտ, Երևան)

## Ցուցահանդեսներ
* Կիև, 1994
* Մոսկվա, 1995

## Մրցանակներ
* Լենինյան մրցանակ (1984, «Դնեպրի ազատագրումը» բրոնզաձույլ կոմպոզիցիայի (1981) համար)
* «Արծաթե Խաչ», Ռուսաստանի հայերի միություն
* Գյումրու պատվավոր քաղաքացի (2008)
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2011)
* Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ, 2017

## Պատկերասրահ

Միացյալ խաչ (2).JPG|«Միացյալ խաչ» հուշարձան 
Mother Earth, Armenia (1).jpg|Մայր երկիր (հուշարձան, Վաշինգտոն)
Monument to the vicitms of 1988 earthquake.jpg|Անմեղ զոհերին, բարեգութ սրտերին (հուշարձան, Գյումրի)
S. Shahumyan.JPG|Ստեփան Շահումյանի կիսանդրի (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կենսագրություն

**Կենսագրություն**, *վարքագրություն*, մարդու կյանքի պատմության վերստեղծումը՝ կապված տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական իրականության հետ։ Կենսագրության առաջին օրինակները պատկանում են անտիկ շրջանին։

Կենսագրությունները կարող են կազմվել տարբեր աղբյուրների հիման վրա՝ անձնական փաստաթղթեր, նամակներ, հիշողություններ, հարցազրույցներ, պաշտոնական փաստաթղթեր և պատմական նյութեր։ Դրանք օգնում են պահպանել և փոխանցել անհատների կյանքի փորձը և պատմական հիշողությունը հաջորդ սերունդներին։

Կենսագրությունները լինում են տարբեր տեսակների․
* **Գիտական կենսագրություն** – հիմնված է փաստերի, պատմական ուսումնասիրությունների և վավեր աղբյուրների վրա։
* **Գեղարվեստական կենսագրություն** – ներկայացվում է գրական, երբեմն գեղարվեստական ձևով։
* **Ինքնակենսագրություն** – երբ մարդը ինքն է ներկայացնում իր կյանքի պատմությունը։

Ժամանակակից շրջանում կենսագրությունները լայնորեն օգտագործվում են հանրագիտարաններում, գրականության մեջ, ինչպես նաև ինտերնետային հարթակներում, օրինակ՝ Վիքիպեդիա-ում, որտեղ հրապարակվում են տարբեր անձանց, գիտնականների, մշակութային գործիչների և պատմական անհատների մասին տեղեկատվական հոդվածներ։

Միջնադարում հիմնականում գրում էին սրբերի կամ սրբերի շարքը դասվող մարդկանց կենսագրությունը, որ հայտնի է վարքագրություն անունով (օրինակ, Կորյունի «Վարք Մաշտոցի»)։

Արդի հասկացությամբ կենսագրությունը առաջացել է 18-րդ դարում և զարգացել 19-րդ դարում։ 20-րդ դարում այն ձևավորվել է իբրև գեղարվեստական գրականության ժանր (Ռոմեն Ռոլան, Ստեֆան Ցվայգ, Անդրե Մորուա)։

Կենսագրությունները կարևոր դեր ունեն պատմության պահպանման և հասարակության զարգացման գործում, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ճանաչել նշանավոր անհատների կյանքը, նրանց գործունեությունն ու ներդրումը մարդկության առաջընթացի մեջ։

## Տեսակներ
Կենսագրությունը կարող է լինել 
#գիտական (Արամ Ինճիկյանի «Միքայել Նալբանդյանի կյանքի և գործունեության տարեգրությունը»), 
#գեղարվեստական (Անդրե Մորուայի «Պրոմեթեոս կամ Բալզակի կյանքը»), 
#գիտա-մասսայական (Խաչատուր Աբովյանի, Հովհաննես Թումանյանի և այլոց կյանքը ներկայացնող գրքեր)։

Կենսագրության մի տեսակն է ինքնակենսագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրքեր
Դավիթ Մինասյան

**Դավիթ Յուրիի Մինասյան** (), հայ քանդակագործ, բեմանկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2011)։

Քանդակագործ Յուրի Մինասյանի որդին է։

## Կենսագրություն
* 1992 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 
* 1998 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 
* 1998-2000 թվականներին՝ Ստեփանակերտի թատրոնի նկարիչ։
* 2003 թվականից՝ Երևանի Համազգային թատրոնի գլխավոր նկարիչ։ 
* 1998-2000 թվականներին դասավանդել է Ստեփանակերտի դեկորատիվ արվեստի ինստիտուտում, 2000 թվականից՝ Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։

Ձևավորել է բազմաթիվ ներկայացումներ (Ռուբեն Մարուխյանի «Ամենալավ տունը», 2002, «Մարդը Լամանշից», 2006, ՀԳԹՄ «Արտավազդ» մրցանակ)։

## Ստեղծագործություններ
* «Աղջիկն ու շունը» (1998)
* «Սարեր և ձորեր» (1998 թվական, «Լավագույն քանդակ» մրցանակ) 
* «Մոսկովյան բակապանը» (2004, Երևան)
* «Տղամարդիկ» (2007, Երևան)
* «Ամրագրիր քո ապագան» (2012, Երևան)
* Ալեքսեյ Հեքիմյան (2012 թվական, Ծաղկաձոր), հեղինակներ՝ Յուրի և Դավիթ Մինասյաններ
* Լեոնիդ Ենգիբարյան (2012 թվական, Ծաղկաձոր)
* Սոս Սարգսյանի հուշարձան (Ստեփանավան), 2014 թվական
* Հայրապետ Խաչատրյանի (Կոլոտ) արձան, Գավառ, 2015
* Ուշացած լուսանկար (արձանախումբ), 2015 
* Հնչող արձան (Երևան), 2016
* Արամ Մանուկյանի հուշարձան (Երևան), 2018
* Շառլ Ազնավուրի հուշարձան (Երևան), հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2025 թվականի  հուլիսի 18-ին՝ Շառլ Ազնավուրի հրապարակում

## Պատկերասրահ

Men sculptor Davit Minasyan.jpg|«Տղամարդիկ»
Monument of Sos Sargsyan.jpg|Սոս Սարգսյանի հուշարձան (Ստեփանավան)
Alexey Heqimyan's bust, Tsaghkadzor.jpg|Ալեքսեյ Հեքիմյան
Statue of Aram Manukyan in Yerevan 002.jpg|Արամ Մանուկյանի հուշարձան (Երևան)
Book your future (2).jpg|«Ամրագրիր քո ապագան»
Լեոնիդ Ենգիբարյան.JPG|Լեոնիդ Ենգիբարյան
The Late Photograph, 2015, ArmAg (10).JPG|Ուշացած լուսանկար (արձանախումբ)
Կոլոտ Հայրապետի արձան.jpg|Հայրապետ Խաչատրյանի (Կոլոտ) արձանը Գավառում
Speaking statue (Yerevan) (5).jpg|Հնչող արձան (Երևան)



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Ֆելիքս Մելոյան

**Ֆելիքս Հակոբի Մելոյան** (), հայ գրաքննադատ, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1977 թվականից։

## Կենսագրություն
Ֆելիքս Մելոյանը 1962 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը։ 1962-1964 թվականներին եղել է «Մետալուրգ» թերթի պատասխանատու քարտուղարը։ 1964-1968 թվականներին աշխատել է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում որպես կրտսեր գիտաշխատող։ 1966-1971 թվականներին եղել է «Գրական թերթի» քննադատության բաժնի վարիչը, 1971-1978 թվականներին «Գրական թերթի» խմբագրի տեղակալը։ 1978 թվականի օգոստոսից եղել է «Սովետական գրականություն» ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալը։ 1996-2001 թվականներին եղել է ՀԳՄ վարչության քարտուղար։ ՀԳՄ «Նորք» հանդեսի խմբագիրն էր։

## Ստեղծագործական կյանք
Գրական մամուլում տպագրվել են նրա բազմաթիվ հոդվածները, որոնց մեծ մասը վերաբերում է ժամանակակից հայ գրականությանը։

## Երկեր
* Ընթացք, Երևան, 2003։
*20-րդ դարի անգլիագիր արձակ։ Լուսակն, 2002, էջ 219։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Բոլշակով Լեոնիդ։ Վահան Տերյանի վերջին գործուղումը։ Էսսե.- Երևան։ Սովետական գրող, 1985.- 79 էջ։
* Մարգարյան Մուրադ։ Երինջը.- Երևան։ Սովետական գրող, 1983.- 190 էջ։
* Մեժելայտիս Էդուարդաս։ Իմ կրկնակի Արարատը։ Բանաստեղծություններ; Պոեմներ; Ակնարկներ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1984.- 277 էջ.- Բովանդ-ից՝ Հոգու և քարտեզի միջորեականներ։
* Պարամոնով Յան։ Նոստրադամուսից մինչև Գլոբա։ Աստղագուշակություն.- Երևան։ Վահան, 1992.- 80 էջ։
* Օստրովսկի Ալեքսանդր։ Պիեսներ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1987.- 607 էջ.- (Ռուս դասականների գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Անտառը; Գայլեր և ոչխարներ; Անօժիտը; Անմեղ մեղաորներ։

## Պարգևներ
* ՀՀ Կառավարության և ՀԳՄ Հրանտ Մաթևոսյանի անվան համատեղ մրցանակ, 2010
* «Ընթացք» ժողովածուն արժանացել է ՀԳՄ Նիկոլ Աղբալյանի անվան մրցանակի, 2003

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ֆելիքս Մելոյան, Մարդու ժամանակը

Կատեգորիա:Հայ գրաքննադատներ
Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կենտրոնաանդյան բարձրավանդակ

**Կենտրոնաանդյան բարձրավանդակ**, Անդերի առավել լայն (մինչև 750 կմ) մասը Հարավային Ամերիկայում՝ հարավային լայնության 15°-28°-ների միջև, Պերուի, Բոլիվիայի, Արգենտինայի և Չիլիի սահմաններում։ Ընդգրկում է Պունա սարահարթը, Արևմտյան, Արևելյան և Կենտրոնական Կորդիլները։ Կլիման արևադարձային բարձրալեռնային է։

Կան անագի, արծաթի, վոլֆրամի, պղնձի, բազմամետաղների հանքավայրեր։

Կատեգորիա:Բոլիվիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պերուի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Չիլիի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արգենտինայի աշխարհագրություն
Արտավազդ Հովակիմյան

**Արտավազդ Անուշավանի Հովակիմյան** (օգոստոսի 23, 1938, Թովուզ, ՀԽՍՀ - հուլիսի 28, 1995, Երևան, ՀՀ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1966 թվականից։

## Կենսագրություն
Արտավազդ Հովակիմյանը 1963 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է որպես մշակույթի տան վարիչ, սրբագրիչ, Երևանի էլեկտրալամպերի գործարանի «Իլյիչի լամպեր» թերթի գրական աշխատող, հեռուստատեսության ստուդիայում խմբագիր, ՀԼԿԵՄ Կենտկոմում հրահանգիչ, Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի «Մանկավարժ» թերթի խմբագիր։ 1969 թվականից եղել է նույն ինստիտուտի հոգեբանության գիտահետազոտական լաբորատորիայի գիտաշխատողներից։

## Երկեր
* «Շավիղ» (բանաստեղծությունների ժողովածու), 1959 թ
* «Կրակոց», 1963 թ
* «Խաղաղ կիսակայարանում» (պատմվածքներ), 1967 թ
* «Իլյիչի արմավենին», 1970 թ
* «Հեքիաթների բացատը», 1973 թ
* «Շրջադարձ» (վեպ), 1976 թ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թովուզ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 28 մահեր
Կատեգորիա:1995 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կենտավրոս (դիցաբանություն)

**Կենտավրոսներ** (, , ), ըստ հին հունական առասպելաբանության, կիսամարդ-կիսաձիերի տեսքով լեռնային կամ անտառային դևեր։ Համարվել են Դիոնիսոսի արբանյակները։

## Առասպելաբանություն
Հայերենում օգտագործվել է նաև «Հուշկապարիկ» ձևով։ Մի զրույցի համաձայն, Կենտավրոսները սկզբում բնակվել են Թեսալիայի Ետա և Պեղիոն լեռներում։ Թեսալացի լապիթներ ցեղի առաջնորդ Պեյրիթոսի հարսանիքին հրավիրված գինեմոլ կենտավրոսները հարբելով, փորձել են առևանգել հարսնացուին և ուրիշ կանանց, որի պատճառով լապիթները կոտորել են նրանց։

Փրկված Կենտավրոսները վերաբնակվել են Եպիրոսում և Հունաստանի այլ մարզերում։ Սկզբում անտիկ քանդակագործները կենտավրոսներին պատկերել են մարդկային մարմինը ձիու հետնամասին կցած։ Սակայն առավել ուշ շրջանում ձիու իրանին և կրծքին ավելացնում էին մարդկային իրանի վերին մասը։

## Կարդացեք նաև
* M. Grant and J. Hazel. *Who's Who in Greek Mythology*. David McKay & Co Inc, 1979.
* 
* Հարի Փոթեր, 1-ին, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ և 7-րդ գրքեր։
* The Chronicles of Narnia, 2-րդ գիրք
* Percy Jackson & the Olympians, 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ գրքեր։
* Frédérick S. Parker. *Finding the Kingdom of the Centaurs*.

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Կատեգորիա:Կենտավրոսներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Կենտրոնախույս ուժ

**Կենտրոնախույս ուժ**, ուժ, որով շարժվող նյութական կետն ազդում է այդ կետի շարժման ազատությունը սահմանափակող և կետը կոր հետագծի վրա պահող մարմնի (կապի) վրա։ Կենտրոնախույս ուժը թվապես հավասար է mv2/r, որտեղ m-ը կետի զանգվածն է, v-ն՝ արագությունը, r-ն՝ հետագծի կորության շառավիղը, և ուղղված է հետագծի գլխավոր նորմալով (շրջանագծային շարժման դեպքում՝ շառավղորեն)։

## Կենտրոնախույս և կենտրոնաձիգ ուժեր
Կենտրոնախույս ուժը և կենտրոնաձիգ ուժը՝
*ի հայտ են գալիս միաժամանակ
*թվապես հավասար են 
*ուղղված են միևնույն ուղղով 
*ունեն հակառակ ուղղություններ
*ազդում են տարբեր մարմինների վրա որպես ազդման և հակազդման ուժեր։

Կենտրոնաձիգ ուժն ազդում է շարժվող կետի, իսկ կենտրոնախույս ուժը՝ կետի ազատ շարժումը սահմանափակող մարմնի վրա։

Կատեգորիա:Ուժ
Կատեգորիա:Արագացում
Արտանիշ (լեռ)

**Արտանիշ լեռ**, *Ադաթափա*, գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճի հյուսիսարևելյան ափին։ Բարձրությունը՝ 2461 մ (հարաբերական բարձրությունը՝ մոտ 560 մ)։ Արտանիշի գագաթը միակ վայրն է, որտեղից Սևանա լիճը երևում է ամբողջությամբ ու մոտիկից։

## Պատկերասրահ

Sevan from Mount Artanish.jpg| Տեսք Սևանա լճին Արտանիշ լեռից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտանիշ լեռը hay-arm.blogspot.com կայքում

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
し

thumb|right|Հիրագանա «し» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «シ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **し**, կատականայում՝ *シ*', ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «շի», և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /shi/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի さ(սա) կանայից հետո։ Կատականայում նույնպես サ(սա) կանայից հետո։

### [[Յունիկոդ]]
* **し** — U+3057,
* **シ** — U+30B7.

Կատեգորիա:Կանա
す

thumb|right|Հիրագանա «す» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ス» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **す**, կատականայում՝ *ス*', ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «սու» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /su/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի さ(սա) և せ(սէ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ サ(սա) և セ(սէ) կանաների միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **す** — U+3059,
* **ス** — U+30B9.

Կատեգորիա:Կանա
Տիհոն Շիշով

**Տիհոն Շիշով** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Էստոնական «Նիմմե Կալյու» ակումբի և Էստոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Կենսագրություն
2008 թվականի դեկտեմբերին Տիխոլը «Լովադիի» մեկ այլ խաղացող Տարմո Կինկի հետ դիտումների է մասնակցել Հունգարիայի «Դյոր» ակումբում։ 2009 թվականի հունվարին Շիշովը և նրա թիմակից Կինկը կապել են պայմանագիր «Դյերմա» ակուբի հետ։

2010 թվականի հունվարին Շիշովը պաշտոնապես ներկայացվեց որպես ադրբեջանական «Խազար Լանկարան» ակումբի խաղացող։

## Ձեռքբերումներ
* Էստոնիայի չեմպիոն - 2000, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009
* Էստոնիայի գավաթակիր - 2000, 2002, 2004, 2005, 2007
* Էստոնիայի սուպերգավաթակիր - 2004, 2005, 2007

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիհոն Շիշովը www.national-football-teams.com կայքում

Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Նիկոլայ Տրիյկ

**Նիկոլայ Վոլդեմար Տրիյկ** (, ), էստոնացի նկարիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Տրիյկը ծնվել է 1884 թվականին օգոստոսի 7-ին Տալլին քաղաքում։ 1901 թվականին ընդունվել է Սանկտ-Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան ուսումնարան, որտեղ սովորել է կերպարվեստ։ 1905 թվականին ստիպված էր թողնել ուսումը հեղափոխական շարժմանը մասնակցելու համար։

1906 թվականին սովորել է Ի. Բրազի արվեստանոցում, 1908-09 թվականներին՝ Կերպարվեստի խրախուսման միության Նկարչական ուսումնարանում։ 1906 թվականին նա կարճ ժամանակով սովորել է Հելսինկիի «Ատենեում» թանգարանում և Անտս Լայկմաայի արվեստանոցում։ Նույն թվականի վերջին նա մեկնել է Փարիզ, որտեղ հաճախել է École des Beaux-Arts։

1920-1930 թվականներին Նիկոյալ Տրիյկն զբաղվել է մանկավարժությամբ և քիչ է նկարել։

## Ստեղծագործությունը
1909 թ., վերադառնալով Էստոնիա, դառնում է Քրիստիան Ռաուդի ու Անտս Լայկմաայի համախոհը. նրանք համոզված էին, որ ազգային ինքնագիտակցության պահպանման երաշխիք կարող է դառնալ հին առասպելների ու ժողովրդական պոեզիայի օգտագործումը։ Քրիստիան Ռաուդի նման Տրիյկը տարվել է նորվեգացի Գ. Մունտեի և ռուս նկարիչներ Ն. Ռերիխի ու Ի. Բիլիբինի արվեստով։ Ներշնչվելով նրանց ստեղծագործություններով՝ Տրիյկը 1909 թվականին ստեղծել է «Լենուկ» կտավը (այդպես էր կոչվում Կալևիպոեգի նավը, որով էպոսի հերոսը ճանապարհվում է դեպի աշխարհի ծայրը)։

Նիկոլայ Տրիյկը հիանալի դիմանկարիչ էր։ Նրա աշխատանքները՝ «Բ. Լինդե» (1909), «Մ. Լևին» (1910), «Ի. Մեննինգ» (1900), ներկայումս պահվում են Գեղարվեստի թանգարանում։ Տրիյկի ստեղծագործության վրա ազդեցություն են ունեցել գերմանական էքսպրեսիոնիստներն ու ֆրանսիացի հետիմպրեսիոնիտները։ Անտս Լայկմաայի (1913) և բանաստեղծ Յուհան Լիյվի (1909, ածուխ) դիմանկարները, «Անտս Լայկմաա» ածխանկարը (նկարել է 1913 թ. Բեռլինում Անտս Լայկմաայի՝ յուղանկարով արված դիմանկարին զուգահեռ), Ա. Տրիյկ-Պիլլուսաարի դիմանկարը (1925, սև և կարմիր մատիտ) նկարչի ամենահաջողված ստեղծագործություններից են։ Նա նաև նկարել է ամբողջ հասակն ընդգրկող նկարներ՝ «Ի. Մեննինգ» (1916), «Լ. Ստրանդման» (1916), «Ն. Սիմսիվարտ» (1919)։

## Պատկերասրահ

Triik, Nikolai. Autoportree. Õli, lõuend. 110x88 (ovaalne), TKM TR 211 M 86.jpg|*Ինքնադիմանկար*. 110 x 88
Triik, Nikolai. Soome maastik. 1914 Õli, lõuend. 82x57,3, TKM TR 3379 M 566.jpg|*Ֆիննական բնապատկեր*. 1914. 82 x 57, 3
NIKOLAI TRIIK 1905-1909 Väikelinna vaade.jpg|*Տեսարան քաղաքից*.
Triik, Nikolai. Aleksander Tassa portree. 1905. Õli, lõuend. 59x49,6, TKM TR 10614 M 2251.jpg|*Ալեքսանդր Տասայի դիմանկարը*. 1905. 59 x 49, 6
Juhan Liiv - Nikolai Triik, 1934.jpg|*Յուհան Լիյվ*. 1934
Nikolai Triik TKM 1549B.jpg|*[[Անտոն Հանսեն Տամսաարե]]*
Bernhard Linde by Nikolai Triik.jpg|*Բերնհարդ Լինդե*
Nikolai Triik TKM 1552B.jpg|*[[Օսկար Լուտս]]*


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնանկարիչներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Յուրի Նալբանդյան

**Յուրի Միքայելի Նալբանդյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։

## Կենսագրություն
Յուրի Նալբանդյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1956-1988 թվականներին աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում։ 1975-1978 թվականներին եղել է ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար, 1980-1988 թվականներին՝ ինստիտուտի գլխավոր ճարտարագետ, 1988-1995 թվականներին՝ ՀՀ պետշինի տիպային և փորձարարական նախագծման բաժնի ղեկավար, 1995-2001 թվականներին՝ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության առաջատար մասնագետ։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Յուրի Նալբանդյանի համահեղինակությամբ Երևանում կառուցվել են՝

* Ձիարշավարան՝ դիտատեղերով ու հնգամարտիկների դպրոցով (1955)
* Հեծանվահրապարակ՝ 3000 դիտատեղով (1980)
* «Արարատ» ֆուտբոլային թիմի Ձորաղբյուրի ուսումնամարզական համալիրը (1969)
* Վանաձորում՝ հիվանդանոց (1981)
* Զբոսաշրջային համալիր՝ 450 տեղով և լեռնադահուկային սահուղիներով (1984)
* Զբոսաշրջիկների հանգրվաններ Ստեփանավանում (1977) և Սևանի ափին (1985)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Վարդան Սարգսյան (ճարտարապետ)

**Վարդան Խորենի Սարգսյան (Տեր-Սարգսյան)** (), հայ ճարտարապետ։

Դիվանագետ, պետական գործիչ, ՀՀ 4-րդ նախագահ Արմեն Սարգսյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Վարդան Սարգսյանը ծնվել է Անապայում։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1951 թվականից աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում (1961 թվականից՝ ճարտարապետական խմբի ղեկավար)։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Վարդան Սարգսյանի նախագծերով կամ համահեղինակությամբ կառուցվել են՝

* Հայկոոպի և ԱԳՆ շենքերը Երևանում, 
* Պիոներական ճամբարների համալիր (1958) և մանկական առողջարան (1959) Հանքավանում, 
* 1950-1960-ական թվականներին՝ բնակելի տներ Երևանում, Ալավերդիում, Ջերմուկում,
* Կինոթատրոն՝ Արմավիրում, 
* Մսուր-մանկապարտեզ՝ Մարալիկում, 
* «Աղթամար» հյուրանոց-ռեստորանը՝ Սևանի ափին (1962), 
* Հանրախանութ՝ Մարտունիում (1959), 
* Մշակույթի պալատ՝ Արտաշատում (1960), 
* Հյուրանոց և առևտրի կենտրոն՝ Իջևանում (1961), 
* Առաջին երկրաշարժակայուն բարձրահարկ շենքը Հայաստանում (1960, Ալավերդի), 
* Հուշարձան-կոթող՝ Գորիսի «Ազատության» զբոսայգում (1960)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1967

**1967 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 12-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Սելտիկ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Ինտերին»։

Խաղը կայացել է Էստադիո Նասիոնալում, Լիսաբոն, Պորտուգալիա, 1967 թ. մայիսի 25-ին։ «Սելտիկը» դարձավ առաջին բրիտանական ակումբը, որ տիրացավ այս մրցանակին։ Սելտիկ ակումբը այդ տարի ստացավ «Լիսաբոնյան առյուծներ» մականունը։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1967 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1968

**1968 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 13-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբը 4-1 հաշվով՝ «Բենֆիկային»։ Խաղը կայացել է Ուեմբլի մարզադաշոում, Լոնդոն, Անգլիա։ Խաղի մրցավարն էր Կոնցետտո Լո Բելլոն (Իտալիա)։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1968 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1969

**1969 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 14-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Միլան» ֆուտբոլային ակումբը 4-1 հաշվով՝ «Այաքսին»։ Խաղը կայացել է Սանտյագո Բերնաբեու մարզադաշտում, Մադրիդ, Իսպանիա։ Հեթ տիրիկի հեղինակ միլանից դարձավ Պիերինո Պրիատին, իսկ մեկ գոլ էլ խփեց Անժելո Սորմանին։ Այաքսից միակ գոլի հեղինակ դարձավ Վելիբոր Վասովիչը։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1969 ֆուտբոլում
Առցանց հոգեթերապիա

**Առցանց հոգեթերապիան**, այլ կերպ նաև **առցանց թերապիա** կամ **առցանց խորհրդատվություն**, իրականացվում է հեռահաղորդակցման հատուկ միջոցներով (հիմնականում Սկայպի միջոցով)։ Առցանց հոգեթերապիան այսօր հոգեկան առողջության ոլորտի ծառայությունների մատուցման աշխարհում ամենաարագ զարգացող տեսակներից մեկն է։ Առցանց հոգեթերապիան իրականացվում է հոգեկան առողջության ոլորտի համապատասխան մասնագետների (հոգեբանների, հոգեբույժների, հոգեթերապևտների) կողմից։

__TOC__

## Ներածություն
Առցանց հոգեթերապիան՝ որպես հոգեկան առողջության ոլորտի ծառայությունների մատուցման ձևաչափ, զարգացման առավել ակտիվ փուլ մտավ համապատասխան հեռահաղորդակցման միջոցների և ինտերնետի զարգացման հետ մեկտեղ։ Իսկ վերջինիս արդյունավետությունն ապացուցվել է բազմաթիվ հետազոտությունների միջոցով
։

## Առավելությունները
Առցանց հոգեթերապիան, համեմատած առկա ձևաչափի հոգեթերապիայի, ունի մի քանի առավելություն.
* Այն իրականացնելու համար պարտադիր չէ, որ այցելուն հաճախի մասնագետի գրասենյակ. այցելուն կարող է կապվել մասնագետի հետ ցանկացած վայրից (տուն, գրասենյակ, զբոսայգի և այլն)
* Այն ավելի ճկուն է ժամային առումով, քանի որ կախված չէ գրասենյակի աշխատանքային ժամերից
* Այն տեսականորեն կարող է ներառել առավել մեծ սպառման շուկա, քանի որ ծառայությունները կարող են մատուցվել երկրագնդի ցանկացած կետում գտնվող այցելուի ինտերնետի և համակարգչի առկայության դեպքում
* Այն շահեկան է ֆինանսական տեսանկյունից, քանի որ որպես կանոն ավելի էժան է, քան առկա ձևաչափում (մասնագետի գրասենյակում) իրականացվող հոգեթերապիան։

## Պատրաստում և վերապատրաստում
Պատրաստումը և վերապատրաստումը առցանց հոգեբանական խորհրդատվության և հոգեթերապիայի ոլորտում իրականացվում է համապատասխան կարճաժամկետ և երկարաժամկետ թրեյնինգային ծրագրերի միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# Բեգոյան Ա.Ն. Ինտերնետային հոգեբանական խորհրդատվություն // Ընտանիք և դպրոց, №3 (2-3), 2008, էջ 51-64։
# ''A new emphasis on telehealth''. Monitor on Psychology, June 2011, Vol 42, No. 6.
# ''Practicing distance therapy, legally and ethically'' Monitor on Psychology, March 2012, Vol 43, No. 3.

Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կատեգորիա:Հոգեկան առողջություն
Անդրեյ Կիրիլենկո (քաղաքական գործիչ)

** Անդրեյ Պավլովիչ Կիրիլենկո** (), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1966, 1976)։

## Գ ործունեություն
1931 թվականից՝ ԽՄԿԿ անդամ, 1936 թվականին՝ Ռիբինսկի ավիացիոն ինստիտուտը ավարտելուց հետո, որպես ինժեներ֊կոնստրուկտոր, աշխատել է ավիացիոն գործարանում։

1938 թվականին՝ Ուկրաինայի Կ(բ) կ Զապորոժիե քաղաքի Վորոշիլովյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1939-1941 թվականներին՝ Զապորոժիեի մարզկոմի երկրորդ քարտուղար 1941-1942 թվականներին՝ Հարավային ռազմաճակատի 18-րդ բանակի ռազմական, խորհրդի անդամ, 1942-1944 թվականներին՝ Պաշտպանության պետական կոմիտեի լիազոր ավիացիոն գործարանում, 1944-1962 թվականներին՝ կուսակցական ղեկավարի աշխատանք է կատարել կուսակցության Զապորոժիեի, Նիկոլաևի, Դնեպրո-պետրովսկի, ապա Սվերդլովսկի մարզ-Ա.Պ. Կիրիլենկո կոմներում։
 
1962 թվականի մայիսից մինչև 1966 թվականը ապրիլը՝ ՌՍՖՍՀ գծով ԽՄԿԿ ԿԿ բյուրոյի նախագահի առաջին տեղակալ, 1966 թվականի ապրիլից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ՀամԿ (բ) կ 18-րդ կոնֆերանսի (1941 թ. փետրվար), ՄՄԿԿ 19-25-րդ համագումարների պատգամավոր 20-22-րդ, 24-25-րդ համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ, 1957-1961 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամության թեկնածու, 1962 թվականի ապրիլից մինչև 1966 թվականի ապրիլ՝ անդամ, 1966 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։

Եղել է ԽՍՀՄ 3-10-րդ գումարումների Գերագույն սովետի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի 6 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1970

**1970 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 15-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Ֆեյնորդ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Սելտիկին»։ Խաղը կայացել է Սան Սիրո մարզադաշտում, Միլան, Իտալիա։ Խաղի մրցավարն էր Կոնցետտո Լո Բելլոն (Իտալիա)։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1970 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1971

**1971 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 16-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Այաքս» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Պանաթինաիկոսին»։ Խաղը կայացել է Ուեմբլի մարզադաշտում, Լոնդոն, Անգլիա։ Գոլերի հեղինակ դարձավ Դիկ Վան Ջիկը, և Արիե Հաանը։ Առաջին գոլը խփվեց 5-րդ րոպեին որից հետո «Այաքս»-ը սկսեց ավելի վստահ խաղալ և այդ վստահ խաղով թիմը դարձավ նաև երկրորդ գոլի հեղինակ 87-րդ րոպեին։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1971 ֆուտբոլում
Էստոնիայի քաղաքների ցանկ

Էստոնիայում հետևյալ 47 բնակավայրերն ունեն քաղաքի կարգավիճակ։ Աղյուսակում ներկայացված են հետևյալ տվյալները. քաղաքի անվանումը, այն տարին, երբ տրվել է քաղաքի կարգավիճակ, բնակչության թիվը անցած մի քանի տարիներին, նահանգները, որտեղ գտնվում են այդ քաղաքները։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Tallinn-old-town.jpg|Տալլին
Town Hall23 2008.JPG|Տարտու
Narva.jpg|Նառվա
Tammiku asum 2 2008.jpg|Կոհտլա-Յեռվե
Parnu01.jpg|Պյառնու
In line for church (but not for mass).jpg|Վիլյանդի
Rakvere, hrad.jpg|Ռակվեռե
Maarduveneoigeusukirik100906.jpg|Մաառդու


## Հղումներ

• Էստոնիայի քաղաքները www.ell.ee կայքում 

Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Էստոնիա
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1972

**1972 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 17-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Այաքս» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Ինտերին»։ Խաղը կայացել է Դե Կուիպ մարզադաշում, Ռոտտերդամ, Հոլանդիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1972 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1973

**1973 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 18-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Այաքս» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Յուվենտուսին»։ Խաղը կայացել է Ցրեվնա Զվեզդա մարզադաշտում, Բելգրադ, Սերբիա, Հարավսլավիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1973 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Յուվենտուսի հանդիպումներ
Հորմոններ

[right|thumb|180px|[Ադրենալինը կատեխոլամիններին պատկանող մարդու հորմոն է։]]
**Հորմոնները** (, *ազդակ* բառից) կարգավորիչ կենսաքիմիական միացությունների տեսակներ են, որոնք արտադրվում են յուրահատուկ բջիջների, գեղձերի և/կամ հյուսվածքների կողմից, որոնք կազմում են օրգանիզմի ներզատական համակարգը։ Սինթեզվելուց հետո այս նյութերը ներզատվում են արյան մեջ և տարածվում ամբողջ օրգանիզմով, առաջ բերելով մի շարք ֆիզիոլոգիական և վարքային փոփոխություններ (մարսողություն, նյութափոխանակություն, աճ, բազմացում, տրամադրության փոփոխություն և այլն)։

Հորմոնի միայն շատ չնչին քանակություն է անհրաժեշտ բջջի նյութափոխանակության փոփոխության համար։ Ըստ էության, հորմոնները քիմիական ազդանյութեր են, որոնք ազդակը մի բջջից տեղափոխում են դեպի մյուսը։

Բոլոր բազմաբջիջ օրգանիզմներն արտադրում են հորմոններ, բույսերի հորմոնները հաճախ անվանվում են ֆիտոհորմոններ։ Կենդանիների հորմոնները մեծ մասամբ տարածվում են արյան միջոցով։ Բջիջները պատասխանում են հորմոններին, եթե նրանց բջջաթաղանթի վրա կան տվյալ հորմոնի ռեցեպտորները։ Հորմոնը կապվում է սպիտակուց-ռեցեպտորի հետ, որը բերում է տրանսդուկցիայի մեխանիզմների ակտիվացմանը, որն էլ իր հերթին բերում է ռեցեպտոր յուրահատուկ պատասխանների ձևավորմանը։

Ներզատական համակարգի հորմոնների մոլեկուլները ներզատվում են անմիջապես դեպի արյուն, համարյա միշտ դեպի մազանոթներ։ Պարակրին հորմոնները ազդում են միայն հարևան բջիջների վրա։

Էկզոգեն մի շարք բնական և արհեստական քիմիական նյութեր մարդու և կենդանիների վրա ունենում են հորմոնանման էֆեկտներ։ Այդ նյութերի ազդեցությունը բնական հորմոնների սինթեզի, տրանսպորտի, կապման, ակտիվության և ոչնչացման վրա կարող է խախտել հոմեոստազը, վերարտադրողականությունը, զարգացումը, վարքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Էստոնիայի պատմության թանգարան

մինի|աջից
**Էստոնիայի պատմության թանգարան** (), Էստոնիայի պատմությունը ներկայացնող թանգարան Տալլինում։

Թանգարանը գտնվում է Տալլինի Հին քաղաքում՝ Պիկկ փողոցում։ Հիմնադրվել է Յոհան Բուրհարդտ VIII-ի (1776—1838) կողմից, որ հայտնի է որպես Քաղաքապետարանի դեղատան վարիչ (դեղատունը մինչը օրս գործում է և գտնվում է Քաղաքապետարանի հրապարակում)։ 2011 թ. ավարտվեց թանգարանի վերակառուցումը։

Թանգարանը բացվել է 1987 թ.։ Թանգարանում ցուցադրվում են հին էստոնական հագուստներ, տների ներքին հարդարման վերակառուցումներ։ 1940-ական ու 1950-ական թթ. ներկայացված են զինվորական համազգեստների ու զենքերի միջոցով։ Թանգարանում է գտնվում Անտառային եղբայրների կողմից օգտագործված մի խրճիթ ու կոմունիստական կուսակցության քարտուղարի սեղանի կրկնօրինակը։ Թանգարանում ներկայացված չեն 19-րդ դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարը տեղի ունեցած քաղաքական ու սոցիալական շարժումները։

## Մաարյամյագի ամրոցում գտնվող մասնաճյուղը
մինի|աջից
Մաարյամյագի ամրոցը (նախկինում պատկանել է կոմս Օռլով-Դավիդովին) գտնվում է Էստոնիայի Պիռիտա շրջանում։ Ամրոցը թանգարանին է հանձնվել 1975 թ.։ Այս մասնաճյուղի ցուցանմուշները ստեղծվել են 19-րդ դար սկզբից։ Ամրոցի բակում հավաքված են Էստոնական ԽՍՀ-ի կոմունիստական շարժման ղեկավարների հուշարձաններ, որ նախկինում տեղադրված են եղել էստոնական տարբեր քաղաքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Թանգարանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Տալլին
Կանթեղ

200px|մինի|աջից|Կանթեղներ
150px|մինի|աջից|Տնային դեկորատիվ կանթեղ
**Կանթեղ** ( - լապտեր), ճրագ, ղամբար, լամբար, լապտեր, բուսական յուղեր վառելու անոթ։

Ձևով կանթեղները բազմազան են։ Լինում են կավե, հախճապակյա, ապակյա, պղնձե, երկաթե, արծաթե և այլն։ Գործածվել են տները, պալատները, եկեղեցիները, մատուռները, հրավառության ժամանակ նաև փողոցներն ու հրապարակները լուսավորելու, ծիսական արարողությունների համար, երբեմն ՝ զուտ դեկորատիվ նպատակներով։

Հայ եկեղեցում վառել են սրբապատկերների դիմաց, լուսավորելու նպատակով հաճախ մի քանի կանթեղներ դրվել են ջահերի վրա։ Նախնական քարե կանթեղատիպ անոթներ են հայտնաբերվել Մադլենյան քարեդարյան կայաններից (Ֆրանսիա)։

Հայաստանի տարածքում զարդարուն և հասարակ միջնադարյան կանթեղներ են հայտնաբերվել Անիի, Գառնիի, Դվինի և այլ հնավայրերի պեղումներից։ Արևելքի որոշ երկրներում տանը կանթեղ վառելը համարվել է առողջության գրավական, իսկ կանթեղի անընդհատ վառվող լույսը՝ կյանքի և օջախի հարատևման խորհրդանիշ։

Կատեգորիա:Եկեղեցական պարագաներ
Կատեգորիա:Լույսի աղբյուրներ
Կաննե

**Կաննե** (, ), հնագույն գյուղ Իտալիայի հարավ-արևելքում, որի մոտ մ. թ. ա. 216 թվականի օգոստոսի 2-ին Հաննիբալի բանակը (40 հազար հետևակ զորք և 10 հազար հեծելազոր) պարտության է մատնել Տերենտիոս Վառոնի և Պավլոս Էմիլիոսի ղեկավարած հռոմեական բանակը (80 հազար հետևակ զորք և 6 հազար հեծելազոր)։

Հռոմեացիները տվել են 48 հազար զոհ և 10 հազար գերի, Հաննիբալի բանակը՝ 6 հազար սպանված։ Կաննեի ճակատամարտը ռազմարվեստի պատմության մեջ մտել է իբրև հակառակորդի երկու թևերի շրջառման և լիակատար ջախջախման նմուշ։

## Տես նաև
* Կաննեի ճակատամարտ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Միկրոօրգանիզմներ

[thumb|250px|right|''[Escherichia coli* [[բակտերիա]]ների գաղութը խոշորացված 10,000 անգամ։]]
*'Միկրոօրգանիզմ** (, ''միկրոս'', ''փոքր'' և , ''օրգանիզմ'' բառերից) կամ **մանրէն*' [[մանրադիտակ]]ային [[օրգանիզմ]] է, որը կարող է լինել [[միաբջիջ]] կամ [[բազմաբջիջ]]։ Միկրոօրգանիզմների մասին գիտությունը [[միկրոկենսաբանություն]]ն է կամ միկրոբիոլոգիան, որը ծագել է [[1675]] թվականին [[Անտոն վան Լեվենհուկ]]ի կողմից սեփական ստեղծած մանրադիտակով միկրոօրգանիզմների հայտնաբերումից հետո։ [[2013]] թվականի նոյեմբերի 8-ին, գիտնականները հայտնաբերեցին [[Երկիր|Երկրի]] վրա կյանքի ամենավաղ ենթադրելի նշանները՝ [[ցիանոբակտերիաներ]]ի ամենահին նստվածքները, որոնք ունեն մոտավորապես 3,48 միլիարդ տարի հնություն։

Միկրոօրգանիզմները շատ տարբեր են, ընդգրկում են բոլոր [[պրոկարիոտներ]]ը՝ [[բակտերիաներ]] և [[արքեաներ]], ինչպես նաև տարբեր [[էուկարիոտներ]], որոնք կարող են լինել [[նախակենդանիներ]], [[սնկեր]], [[ջրիմուռներ]], մանրադիտակային [[բույսեր]] ([[կանաչ ջրիմուռ]]) և [[կենդանիներ]] (օրինակ՝ [[պտտաորդեր]] և [[պլանարիաներ]])։ Որոշ գիտնականներ [[վիրուսներ]]ը նույնպես դասում են այս խմբի մեջ, իսկ մի մասը կարծում է, որ վիրուսները կենդանի չեն։ Միկրոօրգանիզմների մեծամասնությունը ունի մանրադիտակային մեծություն, բայց որոշները օրինակ՝ *Thiomargarita namibiensis'' կարող են դիտվել նաև անզեն աչքով։ միկրոօրգանիզմները տարածված են ամբողջ կենսոլորտում, այդ թվում՝ հողում, տաք աղբյուրներում, օվկիանոսի հատակում, կենսոլորտի վերին և ստորին սահմաններում։

Միկրոօրգանիզմները կատարում են կարևոր դեր էկոհամակարգերում սննդանյութերի նեխման գործում։ Որոշ միկրոօրգանիզմներ ընդունակ են ֆիքսել մթնոլորտային ազոտը, որի պատճառով կարևոր դեր ունեն ազոտի շրջապտույտում։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միկրոօրգանիզմները կարող են խաղալ կարևոր դեր մթնոլորտային տեղումների և եղանակի ձևավորման գործում։

2013 թվականի մարտի 17-ին հետազոտողները հայտնաբերեցին, որ Մարիանյան անդունդում գոյատևում են մանրադիտակային կյանքի ձևեր։ Այլ հետազոտողներ ցույց են տվել, որ մանրէները կարող են գոյատևել 2590 մետր խորությամբ ծովի հատակի քարոլորտում մինչև 580 մետր խորության վրա։

Միկրոօրգանիզմները օգտագործվում են մարդու կողմից կենսատեխնոլոգիայում, ինչպես ավանդական՝ սննդի և ըմպելիքի պատրաստման, այնպես էլ ժամանակակից ձևերով՝ հիմնված գենային ինժեներիայի վրա։ Գոյություն ունեն նաև բազմաթիվ պաթոգեն բակտերիաներ, որոնք վտանգավոր, վնասական և նույնիսկ մահացու են կենդանիների և բույսերի համար։

## Տես նաև
* Բակտերիաներ
* Արքեաներ
* Հարուցիչ
* Միկրոկենսաբանություն
* Վիրուսներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Միկրոօրգանիզմներ
Սամվել Մանասյան

**Սամվել Մեսրոպի Մանասյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1933 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստական-տեխնիկական բարձրագույն ինստիտուտը։ Ստեղծագործել է հիմնականում մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառում։

1956 թվականին Երևանի № 14 դպրոցի դիմաց տեղադրված Նար-Դոսի բազալտե կիսանադրու հեղինակն է, ինչպես նաև Սարդարապատի հերոսամարտին նվիրված հուշահամալիրի հեղինակներից։

## Ստեղծագործություններ
Սամվել Մանասյանն աշխատել է հիմնականում մոնումենտալ և հաաստոցային քանդակագործության բնագավառում։ Ստեղծել է քաղաքական և հասարակական գործիչների դիմաքանդակներ, այդ թվում՝
* Յակով Սվերդլովի դիմաքանդակ (բազալտ, 1960, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան)
* Գ. Աթաբեկյանի դիմաքանդակ (բազալտ, 1961, Նորաշեն)
* Վ. Ի. Լենինի դիմաքանդակ (բազալտ, 1966)

**Քանդակներ**
* «Մայր հայրենիք» (1945, բազալտ)
* «Գարուն» (1971, կավ)
* Ա. Մանուկյանի դիմաքանդակ (1952, բրոնզ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* Նար-Դոսի բազալտե կիսանդրի (Երևանի № 14 դպրոցի դիմաց)
* 1968 թվականին քանդակագործներ Արշամ Շահինյանի, Արա Հարությունյանի և ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի հետ ստեղծել է Սարդարապատի հուշահամալիրի քանդակները։

## Պատկերասրահ

Հուշարձան` Նար Դոսի (1).JPG|Նար-Դոսի բազալտե կիսանդրին Երևանի № 14 դպրոցի դիմաց
Мемориальный памятник Сардарапатской битве.jpg|Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
せ

thumb|right|Հիրագանա «せ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «セ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **せ**, կատականայում՝ *セ*', ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «սէ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /se/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի す(սու) և そ(սօ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ス(սու) և ソ(սօ) կանաների միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **せ** — U+305B,
* **セ** — U+30BB.

Կատեգորիա:Կանա
そ

thumb|right|Հիրագանա «そ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ソ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **そ**, կատականայում՝ **ソ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «սո» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /so/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի せ(սէ) կանայից հետո։ Իսկ կատականայում՝ セ(սէ) կանայից հետո։

### [[Յունիկոդ]]
* **そ** — U+305D,
* **ソ** — U+30BD.

Կատեգորիա:Կանա
Բաբետի խնջույքը

**«Բաբետի խնջույքը»** (), դանիացի կինոռեժիսոր Գաբրիել Աքսելի կողմից 1987 թվականին նկարահանված գեղարվեստական կինոնկար ըստ Կարեն Բլիքսենի նույնանուն վիպակի։

Կինոնկարը արժանացել է Կանի կինոփառատոնի էկումենիկ ժյուրիի հատուկ մրցանակի, «Օսկար» միցանակի՝ որպես լավագույն արտասահմանյան կինոնկար (1988), «BAFTA» մրցանակի (1989) և այլ մրցանակների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1980-ականների դանիերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների շվեդերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գաբրիել Աքսելի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Դանիական մշակութային կանոն
Կատեգորիա:Դանիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Շվեդերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր քրիստոնեության մասին
た

thumb|right|Հիրագանա «た» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «タ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **た**, կատականայում՝ **タ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «թա», երբեմն նաև «տա» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /ta/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ち(չի) կանայից առաջ։ Իսկ կատականայում՝ チ(չի) կանայից առաջ։

### [[Յունիկոդ]]
* **た** — U+305F,
* **タ** — U+30BF.

Կատեգորիա:Կանա