Պոլտավա (պոեմ)

**«Պոլտավա»**՝ Ալեքսանդր Պուշկինի պոեմը՝ գրված 1828 թվականին։ Պոեմի անվանումը մատնացույց է անում Պոլտավայի ճակատամարտը, որը տեղի է ունեցել 1709 թվականի հունիսի 27-ին։ Պոեմի վրա աշխատելու ժամանակ Պուշկինը դիմել է պատմական աղբյուրներին, ինչպես նաև` մոլդովական ավանդազրույցներին, ուկրաինական ժողովրդական երգերին ու դումաներին։ Պոեմն ընթերցելիս զգացվում է ժողովրդական երգերի ու հեքիաթային մոտիվների ազդեցությունը  նրա բովանդակության և գործող անձանց  կերպավորման  բնույթի վրա։

Պոեմը նվիրված է 1812 թվականի պատերազմի հերոս գեներալ Ռաևսկու դստերը՝ Մարիա Վոլկոնսկայային, որը հետևել է  Սիբիր աքսորված իր  դեկաբրիստ ամուսնուն։ Պոեմը առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել 1829 թվականի մարտի վերջին։

Պոեմի սկզբնական վերնագիրը եղել է «Մազեպա» և միայն վերջին րոպեին Պուշկինը փոխել է այն «Պոլտավա»-ի  (համաձայն Ալեքսեյ Վուլֆի օրագրի՝ «մասնավոր պատճառներով»։ Ինքը՝ Պուշկինը, փոփոխության պատճառը համարել է պոեմի բնաբանը և այն, որ չի ցանկացել նմանակել Բայրոնին, ով արդեն հրատարակել էր նույնանուն ստեղծագործություն):

## Պոեմի գործող անձինք
* Իվան Ստեպանովիչ Մազեպա՝ Ուկրաինայի հետման
* Վասիլի Լեոնտևիչ Կոչուբեյ՝ Ուկրաինայի գլխավոր դատավոր
* Լյուբով՝ նրա կինը
* Մարիա Կոչուբեյ՝ նրանց դուստրը (նախատիպը եղել է Վասիլի Կոչուբեյի դուստր Մատրյոնան)
* Պետրոս Մեծ՝ ռուս թագավոր
* Կառլ XII՝ շվեդական արքա

## Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում Ուկրաինայի Պոլտավա քաղաքում։ Պոեմը բաղկացած է երեք երգից։

Առաջին երգում պատմվում է Մարիայի մասին, որը գլխավոր դատավոր Կոչուբեյի դուստրն էր և Ուկրաինայի հետման Մազեպայի սանուհին։ Վերջինս, ըստ սյուժեի, դառնում է հետմանի սիրուհին։ Հիշատակվում են նաև իրադարձություններ Հյուսիսային պատերազմից։

Երկրորդ երգում պատմվում է Կոբուչեյի անհաջող ինտրիգի մասին, որն ուղղված էր Մազեպային վերացնելուն։ Այս ամենին հաջորդում է  Կոչուբեյի գլխատումը, որը Մարիան չի կանխում։ Բացառությամբ Մարիայի դերի՝ տվյալ մասի սյուժեն հիմնված է պատմական փաստերի վրա։

Երրորդ երգում նկարագրվում է Մազեպայի՝ Շվեդիայի կողմն անցնելը, որն ըստ աղբյուրների՝ ներկայացվում է որպես դավաճանություն, ներկայացվում են նաև Պոլտավայի ճակատամարտն ու հերոսների հետագա ճակատագիրը։

## Կատարումներ
; Գեղարվեստական ընթերցում

* 1934 թվական՝ Անտոն Շվարց։ «Պոլտավայի ճակատամարտը» քրեստոմատիական հատվածслушать
* 1948 թվական՝ Վասիլի Կաչալով
* 1960 թվական՝ Վսևոլոդ Ակսենով

; Ռադիոներկայացումներ

* 1947 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Միխայիլ Լեբեդև, Մազեպա՝ Բորիս Օլենին, Մարիա՝ Ելենա Կորովինա, Կոչուբեյ՝ Բորիս Նեչաև, Մարիի մայրը՝ Եվդոկիա Տուրչանինովա, Օրլիկ՝ Գրիգորի Կիրիլով, երգահան՝ Վիսարիոն Շեբալին։
* 1953 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Ռուբեն Սիմոնով, Մազեպա՝ Միխայիլ Աստանգով, մայր՝ Ելիզավետա Ալեքսեևա, Մարիա՝ Ելենա Կորովինա, Կոչուբեյ՝ Անդրեյ Աբրիկոսով, Օրլիկ՝ Վլադիմիր Օսենևա։
* 1975 թվական՝ պոեմը ընթերցում են Կոնստանտին Վախտերովը և Նատալյա Լիտվինովան։ Խմբագիր՝ Մարիամ Աշկինեզեր։
* 1981 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Ալեքսեյ Կոնովսկի,  Կոչուբեյ՝ Վլադիմիր Սամոյլով, Մազեպա՝ Լեոնիդ Մարկով, Մարիա՝ Իրինա Ակուլովա, մայր՝ Նինա Արխիպովա, Օրլիկ՝ Ագրի Աուգշկապ, դերուսույց՝ Վերա Դուբովսկայա, խմբագիր՝ Տատյանա Աբրահամովաслушать:
* 1987 թվական՝ հեղինակայի տեքստն ընթերցում է Կիրիլ Լավրովը։ Դերուսույց՝ Եվգենի Ագաֆոնովслушать:

; Գեղարվեստական ֆիլմեր

* 1909 թվական՝ «Մազեպա»՝ գեղարվեստական կարճամետրաժ համր ֆիլմ՝ Ալեքսանդր Պուշկինի «Պոլտավա» պոեմի և «Մազեպա» օպերայի լիբրետոյի մոտիվներով։ Ռեժիսոր՝ Վասիլի Գոնչարով, Ալեքսանդր Խանժոնկովի կինոարվեստանոց։
* 1996 թվական՝ «Մազեպա» (ТВ, Գերմանիա)։ Դերուսույց՝ Բրայան Լարջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1828 գրական ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1828 պոեմներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Պուշկինի պոեմներ