open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պիեռ Հեփես

**Պիեռ Հեփես** (ծնված որպես՝ *Պետրոս Սիմոնյան*, 1876-անհայտ), հայ պատմաբան, հասարակական գործիչ։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայր Զմյուռնիայում։ 1922 թվականին, Զմյուռնիայի աղետի հետևանքով ապաստանել է Ֆրանսիայում։ 1934 թվականին հիմնել է «Զմյուռնիո և շրջաններու հայրենակցական վերաշինաց միությունը»՝ խորհրդային Հայաստանում Նոր Զմյուռնիա ավանը կառուցելու նպատակով։

Հեղինակն է «Հայկական Զմյուռնիա» (1936) հուշամատյանի, որտեղ պատմում է Զմյուռնիայի հայկական գաղութի կազմավորման, կրոնական և մշակութային հաստատությունների, գործիչների մասին։ «Մեծ երեկույթի» վերջին պարահանդեսը կամ «Տիեզերական հանրապետությունը» (1955, ֆրանսիա) աշխատության մեջ մեծ տեղ է հատկացրել հայերի ցեղասպանության դրդապատճառների, մասոնականության, թուրքացած հրեա «դյոնմեների» (հավատափոխներ) դերի վերլուծությանը։ Գիրքը 1990 թվականին լույս է տեսել արաբերեն թարգմանությամբ՝ «Սիոնիզմը և նահատակ ժողովուրդները» վերնագրով։ 
## Երկեր
* Le Demier Bat du "Grand Sotr" ou la "Rapulique Unrversel de fan un A deux mille, 
* Atude sodologique politique el historique, Beyrouth, 1955

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:1876 մահեր
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Շրվական

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Շրվական**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 52 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Աղավնո գետի գետահովտի՝ Եզնագոմերի սարահարթի հյուսիսային մասում։ Գյուղը ունի 6 տնտեսություն և 21 բնակիչ։

Այն մտնում է Լեռնահովիտ համայնքի մեջ, որի մաս են կազմում նաև համանուն Լեռնահովիտ ու Սպիտակաջուր գյուղերը։

Շրվականը ունի 100 ԿՎՏ հզորությամբ ՀԷԿ, որը էլեկտրաէներգիա է մատակարարում նաև Լեռնահովիտ համայնքի մյուս գյուղերին։ Շրվականի երեխաները հաճախում են Լեռնահովիտի միջնակարգ դպրոցը։

## Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին բնակվում էր 24 մարդ, կար 7 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություններ
Շամփրուկներ

մինի|աջից|Շամփրուկ
**Շամփրուկներ** (), ճնճղուկազգիների կարգի թռչունների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 16-ից 36 սմ է։ Կտուցը կարթաձև է, ոտքերը՝ ամուր, մատները զինված են սուր մագիլներով։ Պոչը երկար է, նեղ։ Լինում են մոխրագույն, սպիտակ, սև գույնի, որոշ տեսակներ վառ գունավորված են։ Շատ տեսակներ իրենց զոհին շամփուրում են բույսերի փշերին, որպեսզի հեշտությամբ պատառոտեն այն (այստեղից «Շամփրուկներ» անվանումը)։ Տարածված են Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հյուսիսային տեսակները չվող են։ Ապրում են բաց, նոսր ծառածածկ կամ թփապատ տարածքներում։ Շամփրուկները բնադրում են ծառերի և թփերի վրա, դնում 3-ից 7 խայտաբղետ ձու։ Թխսում է էգը։ Երկու սեռերն էլ մասնակցում են սերնդի խնամքին։ Սնվում են միջատներով, կրծողներով, մանր թռչունների ձագերով։ Հայտնի է շամփրուկների 72 տեսակ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:2009-white-crowned-shrike.jpg|
Պատկեր:Corvinella corvina 0002.jpg|
Պատկեր:Bull-headed Shrike Osaka 3.jpg|
Պատկեր:Lanius cabanisi RWD.jpg|
Պատկեր:Lanius collaris 6.jpg|
Պատկեր:Lanius collurio -Poland -female-8-4c.jpg|
Պատկեր:Brown Shrike (Lanius cristatus)- Immature in Kolkata I IMG 2760.jpg|
Պատկեր:LaniusMackinnoniKeulemans.jpg|
Պատկեր:Juvenile Long-tailed Fiscals.jpg|
Պատկեր:Lanius senator-2.jpg|


Կատեգորիա:Թռչուններ
Անգլո-հայկական միություններ

**Անգլո-հայկական միություններ**, 19-րդ դարի 90-ական թվականներին հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության համար ստեղծված անգլիական հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ։ Դրանց մեջ ընդգրկված էին բրիտանական կառավարության ու պառլամենտի անդամներ, հասարակական ու կրոնական գործիչներ։ Անգլո-հայկական միությունը հիմնել է Ջ. Բրայսը, 1893 թվականին։ Նրա նախագահն էր անգլիական պառլամենտի անդամ Ֆ. Սթիվենսոնը, պատվավոր քարտուղարը՝ կառավարության գանձապետ Է. Էթկինը։ Միությունը գտնվում էր լիբերալ կուսակցության ազդեցության տակ։

Մյուս կազմակերպությունը՝ «Գրովենոր տան միությունը» («Գրովենոր Հաուզ»), ստեղծվել էր լորդ Ռ. Սոլսբերիի պահպանողական կառավարության աջակցությամբ։ Նրա նախագահը Վեստմինստերի դուքսն էր, իսկ ակտիվ անդամներից մեկը՝ Մ. Մաքկոլը։

Անգլո-հայկական միությունները զգալի աշխատանք էին տանում արևմտահայությանը նյութական օգնություն կազմակերպելու գործում, մամուլում լուսաբանում էին Օսմանյան կայսրությունում հայերի ծանր վիճակը, Հայկական հարցի լուծման հնարավոր ուղիները և այդ իմաստով ճնշում գործադրում բրիտանական կառավարության վրա՝ այդ քաղաքականությունը արդյունավետ դարձնելու համար։

## Գրականություն
* Киракосян А Дж., Великобритания и Армянский вопрос 90-е годы XIX века, Я, 1990, с. 160-165;
* Nassibian A., Britain and the Armenian Question 1915-1923, L N Y, No 7, 1984.

Կատեգորիա:Միություններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Շանդունի թերակղզի

**Շանդունի թերակղզի** (), թերակղզի Չինաստանի արևելքում։

## Աշխարհագրություն
350 կմ մտնում է Դեղին ծովի մեջ։ Մակերևույթը լեռնոտ է, ափերը կտրտված են ծոցերով։ Բարձրությունը մինչև 923 մ է։ Լեռները ծածկված են թփուտներով։ Ափամերձ և միջլեռնային հարթավայրերը խիտ են բնակեցված։

## Արդյունաբերություն
Կան ցորենի, գետնանուշի, ծխախոտի ցանքատարածություններ, մրգատու այգիներ։ Շանդունում են Ցինդաո, Ցանտայ, Վեյհայ նավահանգիստները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չինաստանի թերակղզիներ
Պյոտր Շուվալով

**[[Կոմս]] Պյոտր Անդրեյի Շուվալով** (, ), ռուս պետական գործիչ ու դիվանագիտական կոմս։ 1895 թ.-ից եղել է զինվորական ծառայության մեջ։ 1866-1874 թվականներին՝ ժանդարմերիայի շեֆ և կայսեր անձնական գրասենյակի III բաժանմունքի գլխավոր պետ։ 1877-1878 թթ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո բանակցություններ է վարել Մեծ Բրիտանիայի պրեմիեր մինիստր Դիգրայելիի և Գերմանիայի կանցլեր Բիսմարկի հետ 1878 թ.-ի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի պայմանների և Բեռլինում համաեվրոպական կոնգրես հրավիրելու վերաբերյալ։ 1878 թ.-ի մայիսի 30-ին Լոնդոնում ստորագրել է անգլո-ռուսական համաձայնագիրը, որը փոփոխում էր Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի պայմանները ի վնաս հայերի և բուլղարների։ Որպես երկրորդ լիազոր ներկայացուցիչ Շուվալովը մասնակցել է 1878 թ.-ի Բեռլինի կոնգրեսին, որի ժամանակ հավաստել է Ռուսաստանի հրաժարումը Բայազետից ու Ալաշկերտի դաշտից։ 12-րդ նիստում մտահոգություն է հայտնել, որ ռուսական զորքերի դուրսբերումը Արևմտյան Հայաստանից մինչև այնտեղ բարենորոգումների անցկացումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ հայերի համար։ Նրա անվճռական դիրքորոշումը կոնգրեսում նպաստել է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածը Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածով փոխարինելուն։ Ռուս պատմաբան Ս. Ժիգարյովը գրել է, որ Շուվալովին Բեռլին ուղարկելը և նրա մասնակցությունը «Արևելյան հարցի լուծմանը» Դիզրայելիի և Բիսմարկի նման դիվանագետների հետ ախոյանության պայմաններում ռուսական դիվանագիտության խոշոր, լուրջ սխալն էր։

## Գրականություն
* Жигарев С., Русская политика в Восточном вопросе. М., 1896; 
* Анучин Д., Берлинский конгресс 1878 года, СПБ, 1912.

Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դեսպաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Շանթարգել

մինի|աջից|Շանթարգել
**Շանթարգելը**, բնակավայրերը, բնակելի, տնտեսական, սպասարկման և այլ տեսակի շենքերն ու շինությունները, ինչպես նաև մշակովի հողատարածքները, ճանապարհները կայծակի ուղիղ հարվածի հետևանքներից պաշտպանող մետաղական կոնստրուկցիա է։ Այն մետաղե սրածայր ձող է, որը տեղակայվում է տվյալ պաշտպանվող շինության տանիքից որքան հնարավոր է բարձր։ Ձողը ամուր միացվում է մետաղաճոպանին, որն անցկացվում է շինության պատերի երկայնքով՝ վերից վար։ Ճոպանի մյուս ծայրին զոդվում է որևէ մետաղական առարկա (ձող, թիթեղ), որը խոր թաղվում է հողի մեջ։ Շանթարգելի ծայրին ամպի էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ ամենաշատ լիցքն է կուտակվում, քանի որ շանթարգելի սուր ծայրի հեռավորությունը ամենափոքրն է ամպից։ Օդում առկա ազատ էլեկտրոնները՝ ձգվելով դեպի շանթարգելը, չեզոքացնում են նրա դրական լիցքը։ Ստեղծվում է տպավորություն, որ շինության և շանթարգելի դրական լիցքը շանթարգելի սուր ծայրից «հոսում է» դեպի մթնոլորտ՝ շինությունը պահելով կայծակի հարվածից։ Պաշտպանական գոտու չափերը կախված են շանթարգելների բարձրությունից, փոխադարձ դիրքից, մթնոլորտային պայմաններից և տեղանքի ռելիեֆից։

Կատեգորիա:Կայծակ
Շամպայն

մինի|աջից|Շամպայն
thumb|Ֆրանսիական սուպերմարկետից
**Շամպայն**, խաղողի փրփրուն գինի։ Հերմետիկ փակ անոթներում երկրորդային խմորման միջոցով գինին հագեցվում է ածխաթթու գազով։ Մշակվում է խաղողի հատուկ տեսակներից։ Շամպայն է կոչվում Ֆրանսիայի Շամպայն նահանգի անունով, որտեղ առաջին անգամ XVII դարի վերջին այն մշակվել է։ Երկրորդային խմորմամբ ածխաթթու գազով հագեցման պրոցեսը կոչվում է շամպայնացում, որը կատարվում է շշերում (դասական եղանակ, երբ շամպայնացումը կատարվում է 0․8 լիտր տարողությամբ հերմետիկ փակված շշերում, հնացվում է 3 տարի) կամ պահամաններում (ընդհատ և անընդհատ)։ Ըստ շաքարի պարունակության տարբերում են բրյուտ (մինչև 0, 3%), ամենաանապակ (0, 8%), անապակ (3%), կիսաանապակ (5%), կիսաքաղցր (8%), քաղցր (10%) տեսակները։ Իսկական Ֆրանսիական շամպայնի մեկ շշի մեջ մոտավորապես 49 միլիոն պղպջակներ կան։

Կատեգորիա:Շամպայն
Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Պետո

**Պետո** (իրական անուն-ազգանուն՝ **Ալեքսանդր Պետրոսյան**, ՞&nbsp;-&nbsp;1896, Կարահիսար լեռան մոտ (Արևմտյան Հայաստանում)), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, եղել է ուսուցիչ։ Գործել է Վանում, սերտ կապեր հաստատել տեղական գործիչների (Փանոս Թերլեմեզյան, Տիգրան Տերոյան և ուրիշներ) հետ։ Մասնակցել է ՀՅԴ կուսակցության առաջին ընդհանուր ժողովին (1892), ապա անցել Պարսկաստան։

1894 թվականին առաջնորդել է Դերիկի վանքից Վասպուրական ՀՅԴ կուսակցության առաջին զինատար խումբը։ Վանի 1896 թվականի ինքնապաշտպանության ժամանակ, երեք կուսակցությունները միավորել էին իրենց ուժերը, Պետոն եղել է դաշնակցականների ղեկավարը։

Կռիվներից հետո Վարագավանքից Պարսկաստան անցնելիս Պետոյին իր խմբի հետ Կարահիսար լեռան մոտ շրջապատել են քրդերը։ Զոհվել է համառ դիմադրությունից հետո։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիդայական կեղծանուններ
Խլոդվիգ Հոհենլոե

**Խլոդվիգ Հոհենլոե** կամ **իշխան Շիլինգսֆյուրստ** (, ), գերմանացի պետական գործիչ, դիվանագետ։ 1878 թ.-ի Բեռլինի վեհաժողովում՝ Գերմանիայի լիազոր ներկայացուցիչ։

1894-1900 թթ.-ին՝ ռայխսկանցլեր և Պրուսիայի նախարար-նախագահ։

Հոհենլոեի գլխավորած կառավարության քաղաքականության նպատակն էր նախապատրաստվել գաղութային նվաճումների և աշխարհի վերաբաժանման համար պատերազմի։ Արտաքին քաղաքականությունն ակնհայտորեն թուրքամետ էր և հակահայկական։ Գտնում էր, որ Գերմանիան չպետք է վատացնի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ «Ինչ-որ հայկական անկարգությունների» պատճառով։

## Գրականություն
* Volker Stalmann։ *Fürst Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst 1819—1901. Ein deutscher Reichskanzler*. Schöningh, Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-70118-3.
* Winfried Baumgart։ *Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst.* В։ Wilhelm v. Sternburg (Hrsg.)։ *Die deutschen Kanzler. Von Bismarck bis Kohl.* 2-е издание, Берлин 1998, стр. 55-67.
* Heinz Gollwitzer։ *Die Standesherren.* 2-е издание, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1964.
* Olav Zachau։ *Die Kanzlerschaft des Fürsten Hohenlohe 1894—1900. Politik unter dem «Stempel der Beruhigung» im Zeitalter der Nervosität.* Гамбург 2007. (Studien zur Geschichtsforschung der Neuzeit, том 48) ISBN 978-3-8300-2694-5.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե

**Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե**, **Օզակոմ** (), Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության Անդրկովկասի երկրամասային մարմինը։

Ստեղծվել է 1917 թվականի մարտի 9 (22)-ին Թիֆլիսում, պետական 4-րդ դումայի Կովկասի 5 ներկայացուցիչներից. Վասիլի Խառլամով (կադետ, նախագահ), Միքայել Պապաջանյան (կադետ), Մամեդ Յուսիֆ Ջաֆարով (կադետ), Կիտա Աբաշիձե (սոցիալ-ֆեդերալիստ), Պավել Պերեվերզև (կադետ)։ Վրացի մենշևիկները բողոքեցին Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեում ներկայացուցիչ չունենալու համար։ Շուտով դրանում ընդգրկվեց մենշևիկ Ակակի Չխենկելին (Պերեվերզևի փոխարեն)։

Որպես ժամանակավոր կառավարության տեղական մարմին Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն կոչված Էր Անդրկովկասում հաստատել կայուն կարգ։ Նրա վրա դրվեց նաև Կովկասյան ռազմաճակատում ռուսական զորքերի գրաված մարզերի քաղաքացիական կառավարումը (Արևմտյան Հայաստանում սահմանվեց Գերագույն կոմիսարի պաշտոն)։ 1917 թվականի մարտի 18-ին Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն կոչով դիմեց Անդրկովկասի բնակչությանը՝ տեղական պայմաններին համապատասխան *«նոր կարգի ստեղծման մասին»*։ Այդ փաստաթղթում կրկնվում էին Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության հիմնական դրույթները, իսկ կարևորագույն՝ ագրարային, ազգային և բանվոր, հարցերի լուծումը հետաձգվում էր մինչև Սահմանադիր ժողովի գումարը։

Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն Անդրկովկասում իրական իշխանություն չուներ։ Նրա գործունեությունը հիմնականում արտահայտվեց երկրամասում գյուղացիական ելույթները կանխելու փորձով, ինչի համար ստեղծվեցին հաշտարար հանձնաժողովներ, որոնք և պետք է լուծեին հողային հարցի շուրջն առաջացած վեճերը։ Նման կիսամիջոցառումներն ի վիճակի չէին կարգավորել իրադրությունն Անդրկովկասում։ Իշխանության ավելի ազդեցիկ մարմիններ էին գործադիր կոմիտեները։ 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո, Հայաստանում մասնավորապես, իշխանությունը պատկանում էր Երևանի նահանգային և Կարսի մարզային գործադիր կոմիտեներին, որոնց մեջ մտնում էին քաղաքային դումայի անդամները, բանվորական, զինվոր, պատգամավորների խորհուրդների, ինչպես նաև վաճառականների, հասարակական զանազան կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։ 1917 թվականի վերջին Անդրկովկասում աշխուժացան ազգային խորհուրդները. այդ թվում և Հայոց ազգային խորհուրդը։ Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն գոյատևեց մինչև 1917 թվականի նոյեմբեր, երբ նրան փոխարինեց Անդրկովկասյան կոմիսարիատը։

## Գրականություն
* Հայ ժողովրդի պատմություն, հ. 6, Ե., 1981։ Կ. Խուդավերդյան

Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետություն
Կատեգորիա:Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:1917 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Շանոն

**Շանոն** (), ամենամեծ գետը Իռլանդիայում։ Երկարությունը 368 կմ է, ավազանը՝ 15.7 հազար քառակուսի կմ։ Հոսում է կենտրոնական հարթավայրով, անցնում Լոխ Ալեն, Լոխ Ռի, Լոխ Դերգ և այլ լճերով՝ առաջացնելով մոտ 100 կմ երկարությամբ էստուար, թափվում է Ատլանտյան օվկիանոս։ Սնումը անձրևային է, հորդացումը աշնանն ու ձմռանը։ Միջին ծախսը ստորին հոսանքում մոտ 200 մ²/վրկ է։ Նավարկելի է համարյա ամբողջ երկարությամբ։ Մեծ և Ռոյալ (Արքայական) ջրանցքներով կապվում է Դուբլինի հետ։ Շանոնի վրա է Արդնաքրաշ ՀԷԿ-ը, ափերին՝ Քարիք, Աթլոն, Քիլալո, Լիմերիք քաղաքները։

Կատեգորիա:Իռլանդիայի գետեր
Շանսոնետ

**Շանսոնետ** (), զվարթ, հաճախ թեթևամիտ բովանդակությամբ ոչ մեծ շանսոն երգ։ Կատարումն ուղեկցվում է հարուստ ժեստիկուլյացիայով, երբեմն՝ պարային շարժումներով։ Բառը կարող է նկարագրել նաև այդպիսի երգեր կատարող երգչուհուն (Ֆրանսիական, կաբարեներում և այլուր)։

Կատեգորիա:Երգեր
Հիպոթալամուս

մինի|300px|Հիպոթալամուս
**Հիպոթալամուս** (), ենթատեսաթումբ, գլխուղեղի բաժին, տեղադրված Է տեսաթմբերի տակ, մտնում է միջանկյալ ուղեղի կազմի մեջ, գոյացնում 3-րդ փորոքի պատերը և հատակը (դիէնցեֆալ շրջան)։

## Կառուցվածք
Հիպոթալամուսից բարակ ոտիկի վրա կախված է ստորին մակուղեղը։ Հիպոթալամուսը վեգետատիվ ֆունկցիաների կարգավորման բարձրագույն ենթակեղևային կենտրոն է, որը պահպանում է նյութափոխանակության բնականոն մակարդակը, կարգավորում մարսողության, սիրտ-անոթային, ներզատիչ և ֆիզիոլոգիական այլ համակարգերի գործունեությունը։ Հիպոթալամուսը վեգետատիվ ֆունկցիաները հոգեկան և մարմնական ֆունկցիաների հետ կոորդինացնող (համաձայնեցնող) ֆունկցիոնալ համակարգի կարևոր օղակներից է։ Այնտեղ կան 32 զույգ նյարդային կորիզների կուտակումներ։ Հիպոթալամուսը բազմաթիվ նյարդային ուղիներով կապված է կենտրոնական նյարդային համակարգի վերին և ստորին բաժինների հետ։ Հիպոթալամուսի նյարդային բջիջների կորիզներում գոյանում են որոշ հորմոններ (օրինակ, վազոպրեսին), ինչպես նաև կենսաբանական տարբեր ակտիվ նյութեր, որոնք անոթներով և նյարդաթելերով անցնում են հիպոֆիզ ու նպաստում նրա հորմոնների արտազատմանը։

## Ֆունկցիաներ
մինի
Հիպոթալամուսն իրականացնում է ֆունկցիաների նյարդա-հումորալ-հորմոնային հսկողությունը, կարգավորում ներզատիչ գեղձերի ֆունկցիան՝ համապատասխան բջիջների, օրգանների, ֆիզիոլոգիական համակարգերի, ամբողջական օրգանիզմի պահանջներին։ Հիպոթալամուսը հարուստ է անոթների և ընդունիչների (ռեցեպտորներ) ցանցով, որոնցով ընկալում է ջերմաստիճանի, շաքարի, աղերի, ջրի, հորմոնների պարունակության նուրբ տեղաշարժերը օրգանիզմի ներքին միջավայրում։ Վերջինիս բաղադրության և հատկությունների տատանումները պայմանավորում են սննդային և սեռական վարքագիծը կանոնավորող մեխանիզմների գործունեությունը, ապահովում մարմնի կայուն ջերմաստիճանը։ Հիպոթալամուսում կան նյարդային կորիզներ, որոնք կարգավորում են քնի ու արթունության հերթագայումը (հաջորդումը)։ Հիպոթալամուսի ետին բաժիններում գոյություն ունեն կառուցվածքներ, որոնք ծայրամասային սիմպաթո-ադրենալինային ապարատի օգնությամբ իրականացնում են հոգեկան և ֆիզիկական ակտիվ գործունեության վեգետատիվ-ներզատիչ կարգավորումը՝ օրգանիզմի հարմարեցումը արտաքին ու ներքին միջավայրի փոփոխություններին։ Հիպոթալամուսի առջևի բաժինները կարգավորում են առավելապես վերականգնողական, ասիմիլյացիայի պրոցեսները և օրգանիզմի ներքին միջավայրի հարաբերական կայունությունը։

## Խանգարումներ
Հիպոթալամուսի վնասումից կարող են առաջանալ ներզատիչ գեղձերի, փոխանակային-սնուցողական կամ վեգետատիվ (քնի և արթունության, ջերմակարգավորման, հոգեկան ոլորտի) խանգարումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Մարդու ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Շառաչող օձեր

**Շառաչող օձեր**, , բոժոժավոր օձեր, փոսիկագլխավորներ, թունավոր օձերի ընտանիք։

## Ընտանիքի նկարագրություն
Աչքերի և քթանցքերի միջև ունեն 1 զույգ դիմային փոսիկներ (այստեղից՝ փոսիկագլխավորներ անվանումը), որոնք հատուկ ջերմազգայական օրգաններ են և դրանց միջոցով զգում են օդի ջերմաստիճանի նույնիսկ աննշան տատանումները (մոտ 0․1&nbsp;°C)։ Գիշերը շառաչող օձերը իրենց որսին (մանր կաթնասուններ և թռչուններ) փնտրում են այդ օրգանի միջոցով։ Ամերիկյան Sistrurus և Crotalus սեռերի շառաչող օձերի պոչի ծայրին կան ձևափոխված եղջերացած թեփուկներից կազմված գոյացություններ բոժոժներ, որոնք պոչի արագ տատանման հետևանքով իրար քսվելով յուրահատուկ ձայն են արձակում (այստեղից՝ մյուս անվանումը)։ Շառաչող օձերի հիմնականում ցամաքային կենսաձև են վարում, կան ծառաբնակ և ճահճաբնակ ձևեր։ Ակտիվ են գիշերը և մթնշաղին։ Բազմանում են գլխավորապես ձվակենդանածնությամբ։ Հայտնի է շառաչող օձերի 120 տեսակ (6 սեռ), տարածված Ամերիկայում և Ասիայում։ Շառաչող օձերի խայթոցը մահացու է մանր կենդանիների և շատ վտանգավոր խոշոր կենդանիների ու մարդու համար։
մինի|ձախից|Շառաչող օձ

Կատեգորիա:Օձեր
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Հիպոկրատ Քիոսացի

**Հիպոկրատ Քիոսացի** (), հույն երկրաչափ։ Հեղինակն է երկրաչափության առաջին համակարգված շարադրանքի, որը մեզ չի հասել և որը, հավանաբար, ընդգրկել է Էվկլիդեսի «Սկզբունքների» առաջին չորս գրքի նյութը։ Շրջանի քառակուսացման խնդրի լուծումը որոնելիս Հիպոկրատ Քիոսացին լուծել է մահիկաձև երեք պատկերների, այսպես կոչված, «հիպոկրատյան մահիկների» քառակուսացման խնդիրը։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հույն աստղագետներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հույն մաթեմատիկոսներ
Նավագնացություն

250px|մինի|«Առագաստանավն ու շոգենավը Սալամինա կղզու մոտ»

**Նավագնացություն**, նավի շարժումը կառավարելու համար անհրաժեշտ գիտական առարկաների համախումբ։ Բաղկացած է նավագնացություն, լոցիա, ծովագնացային ասաղագիտություն, հիդրոգրաֆիա, հիդրոօդերևութաբանություն, ծովային պրակտիկա, մագնիսական կողմնացույցի պրակտիկ դևիացիա (շեղում) բաժիններից։ Նավի շարժման կառավարման պրոցես, որը հիմնվում է նավարկության պայմանների, նավի շարժման ուղղության, արագության, դիրքի և վիճակի՝ տեսողական կամ գործիքներով անընդհատ վերահսկման վրա։ Գործիքներով վերահսկումը կատարվում է նավագնացության ավտոմատ համակարգերի (գիրոկողմնացույց, Էխոլոտ, ոադիոլոկացիոն կայաններ, ռադիոպելենգատորներ, ժամանակի ճշգրիտ չափիչներ և այլն) միջոցով։ Տեսողական վերահսկումը հիմնված է նավավարի գիտելիքների, փորձի և հմտության վրա։ Նավագնացության կարգը սահմանվում է միջազգային և տեղի կանոնների համաձայն։

Կատեգորիա:Նավագնացություն
Ռուբեն Մելիքյան

**Ռուբեն Նորայրի Մելիքյան** (), ՀՀ արդարադատության նախարարի նախկին տեղակալ, ՀՀ արդարադատության ակադեմիայի նախկին ռեկտոր, ԵՊՀ դասախոս, դոցենտ, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, Արցախի Հանրապետության մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Մելիքյանը ծնվել է 1982 թվականին Երևանում։ Գերազանցությամբ ավարտել է Ջոն Կիրակոսյանի անվան թիվ 20 դպրոցը, ապա ուսումնառությունը շարունակել է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետում (բակալավրիատ, մագիստրատուրա և ասպիրանտուրա)։ 2008 թվականի վեցամսյա ուսում է ստացել Թաֆթսի համալսարանում՝ իրավունքի և դիվանագիտության Ֆլեթչերի դպրոցում (Թավիտյան հիմնադրամի ծրագիր)։ 2003 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետում՝ քրեական դատավարության և կրիմինալիստիկայի ամբիոնի դասախոս, դոցենտ։ 2006 թվականին ստացել է իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 2010 թվականին՝ դոցենտի գիտական կոչում։ 2007-2012 թվականներին աշխատել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանում՝ նախ, որպես դատավորի խորհրդական, ապա՝ որպես Դատարանի նախագահի խորհրդական։ 2012 թվականի հունվարի 18-ին ՀՀ Վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի տեղակալ։ 2013 թվականի նոյեմբերի 15-ին ՀՀ Վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարի տեղակալի պաշտոնից՝ այլ աշխատանքի անցնելու կապակցությամբ։ 2013 թվականի նոյեմբերից մինչև 2016 թվականի մայիս եղել է ՀՀ արդարադատության ակադեմիայի ռեկտոր։ 2016 թվականի մայիսի 5-ից մինչև 2018 թվականի սեպտեմբերի 26-ը ստանձնել է Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի պաշտոնը :

2020 թվականի Հայաստանի սահմանադրական հանրաքվեի ժամանակ եղել է  «Ոչ» քարոզչական կողմի ղեկավարը։

Անկուսակցական է։

## Աշխատություններ
Շուրջ երեք տասնյակ գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

## Պարգևներ
2019, ապրիլի 6-ին ԱՀ նախագահ Բակո Սահակյանի կողմից արժանացել է «Մխիթար Գոշ» մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայաստանի արդարադատության ակադեմիայի ռեկտորներ
Մալթայի ազգային հնագիտության թանգարան

Մալթայի ազգային հնագիտության թանգարանը Աուբերգ Դե Պրովանա, այն գտնվում է մարյաքաղաք Վալետայի հանրապետական փողոցում։ Այն կերպարվեստի բարոկկո ճարտարապետություն է, որը կառուցվել է 1571 թվականին ճարտարապետը տեղացի Գիլորմո Կասարն էր։

## Աուբերդ Դե Պրովանան
Թանգարանը ցուցադրում է ընդհուպ մինչև Մալթայի նեոլիթյան դարաշրջանի և Փյունիկա ժամանակաշրջանի նմուշներ։ Ցուցադրվում են հնագույն գործիքներ, որոնք օգտագործվում են նախապատմական մարդու կողմից հեշտացնելու իրենց առօրյա խնդիրները։ Թանգարանը ցույց է տալիս գեղարվեստական պատկերներ որոնք ցույց են տալիս կղզու առաջին բնակիչների հիանալի դերասանական հմտությունները։ Կարևորվում է Քնած կինը, բրոնզեդարյան շերտերը։ Թանգարանի մի մասը ցուցադրում է նաև հռոմեական և բյուզանդական ժամանակաշրջանի նմուշներ։

## Ծանոթագրություններ

= Արտաքին հղումներ =
heritagemalta.org 

Կատեգորիա:Մալթայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Մալթայում
Արամ Աչըքպաշյան

## Կենսագրություն
**Արամ Աչըքպաշյան**, **Կարապետյան Գրիգոր** (), քաղաքական գործիչ, հայ ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից։

Տարրական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1886 թվականին տեղափոխվել է Կ.Պոլիս։ Մեծն Մուրադի և Հարություն Եանկյուլյանի հետ հիմնել է Հնչակյան կուսակցության Կոստանդնուպոլսի մասնաճյուղը։ 1890 թվականի Գում Գափուի ցույցի գլխավոր կազմակերպիչներից։ 1892-1904 թվականներին գործել է Փոքր Հայքում և շրջակա գավառներում, փորձել միավորել այնտեղ պայքարող հայդուկային խմբերի գործունեությունը։ Արամը մեծ դեր է խաղացել Շապին Գարահիսարի հերոսական ինքնապաշտպանության (1895) ընթացքում։ Այնուհետև անցել է Եվրոպա։ 1908 թվականի երիտթուրք հեղաշրջումից հետո վերադարձել է Կ.Պոլիս։
 
1914 թվականին հնչակյան այլ գործիչների հետ ձերբակալվել է։ Դատվել Է իթթիհաթի ղեկավարներին ահաբեկելու փորձի մեղադրանքով և «քսան կախաղանների» թվում մահապատժի ենթարկվել Կոստանդնուպոլսի Սուլթան Բայազետ հրապարակում։

## Գրականություն
* Սիրվարդ, Արամ Աչըգպաշեան։ Հերոս Փոքր Հայքի (Կեանքն ու գործունէութիւնը), Փրավիտենս, 1957, 155 էջ։

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:1867 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արաբկիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Հարություն Շահրիկյան

**Հարություն Շահրիկյան** (Ատոմ), Նիտրա (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, իրավաբան, Մեծ եղեռնի զոհ։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կոստանդնուպոլիսի Կեդրրոնական վարժարանը(Getronagan Armenian High School): Ստացել է բարձրագույն կրթություն (Galatasaray Lisesi) Գալատասառաի լիցեյում, իրավաբանություն մասնագիտւտյամբ։ Այնուհետև շարունակում է ուսումը Կոնստանդնուպոլիսի Համալսարանում։

1880 թ. աշխատում է որպես փաստաբան Տրապիզոնում 1889-1895 թվականներին։

1895 թ. Համիդյան ջարդերի ժամանակ՝ ձերբակալվում է։ 13-ամսյա բանտարկությունից հետո, իրագործում է բարեհաջող փախուստ 1897 թ. Բաթում, այնուհետև Թբիլիսի, որտեղ ծավալում է լայն մասնագիտական գործունեություն, որպես իրավաբան։ Համագործակցում է Ալեքսանդր Մանթաշովի հետ։

1897 թ. հուլիսի 25-ին ՀՅԴ կուսակցության բյուրոյի հանձնարարությամբ մեկնում է Սալմաստ, համաձայնեցնել է Խանասորի արշավանքի կազմակերպմանը։

Հունվարի 16–26, 1898 թ. մասնակցում է ՀՅԴ արևելյան անդամների ժողովին, որի ընթացքում Ավետիք Սահակյանն ու Շահրիկյանը նշանակվում են Բաքվի (Ոսկանապատ) և հյուսիսային Ռուսաստանի ՀՅԴ ղեկավարներից։

1905-1906 թթ. հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ հայազգի խոշոր գործարարներից դրամական միջոցներ է հավաքել և մեծ քանակությամբ զենք փոխադրել կռվի շրջանները։

1908 թ․ երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ իրականացրել է ազգային, կուսակցական և հրապարակախոսական լայն գործունեություն։ Մասնավորապես, ընտրվում է Հայկական Ազգային Ժողովի անդամ։ Գրում է «ԱԶԱՏԱՄԱՐՏ» թերթի համար։

1915 թվականին մի շարք մտավորականների թվում ուղարկվում է Այաշ, որտեղ էլ, Անկարայի շրջակայքում տանջամահ են անում։

## Հրատարակություն
* Մեր հաւատամքը 1910
* Ամուսնական խնդիրը իրաւական եւ ընկերային տէսակէտեն։ Եկեղեցիւ եւ ազգային սահմանադրութեան ոգին այս հարցի մասին, 1912
* Օսմանեան կայսրութեան անկման պատմութիւնը։ Երիտ.-թուրքերի վերանորոգուող դպրոցը 1913
* Բարենորգումներու հարցը 1914
*Ազգային սահմանադրություն 1914

## Գրականություն Հ. Շահրիկյանի մասին
* "Կաւէ արձաններ" Անտոնյան, Արամ Անտոնի, 1910

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Հենրի Լինչ

**Հենրի Ֆինիս Բլոս Լինչ** (, ), անգլիացի հայագետ, աշխարհագետ, ճանապարհորդ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

Իռլանդական ազնվական տոհմից (տատը սեբաստացի հայուհի)։

Հայաստան կատարած երկու ճանապարհորդությունների (1893-1894, 1898) ժամանակ հավաքած նյութերի հիման վրա գրել է լայն ճանաչում գտած «Հայաստան» աշխատությունը (1901, հայերեն համառոտ թարգմանություն՝ 1913-1914), որը կազմված է երկու հատորից «Ռուսական Հայաստան» և «Տաճկահայաստան»։ Աշխատությունը պարունակում է արժեքավոր տեղեկություններ Հայաստանի պատմության, աշխարհագրության. ժողովրդագրության, հայ բանահյուսության վերաբերյալ, վիճակագրական նյութեր։ Լինչը փորձել է ամեն կերպ ցույց տալ, որ ցարական և թուրքական կառավարությունները վարում են հետադիմական քաղաքականություն Հայաստանում, հալածում հայերին, հայ եկեղեցին և հայոց լեզուն։

Լինչը հետաքրքրվել է նաև Հայկական հարցով։ Լինելով անգլիական պառլամենտի անդամ (1906-1910 թթ․)՝ քննադատել է արտգործնախարար Է. Գրեյի քաղաքականությունը, հանդես եկել հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանությամբ։ Մահից ոչ շատ առաջ անգլիական մամուլում հրապարակել է «Բաց նամակ»՝ հայկական բարենորոգումների վերաբերյալ։

Մահացել է 1913 թվականին՝ թոքաբորբից։ Ամուսնացած չի եղել։

## Աշխատություններ
* Հայաստան, ճամփորդություններ և ուսումնասիրություններ, «Ռուսական Հայաստան», (1901), հատոր 1
* Հայաստան, ճամփորդություններ և ուսումնասիրություններ, «Տաճկահայաստան», (1901), հատոր 2
* Армения։ очерки и этюды, т. 1-2 Тифлис, 1910.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աշխարհագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացիներ հայկական սերմամբ
Լևոն Ալիզռնանցի

**Լևոն Ալիզռնանցի** (ծննդյան թվականն անհայտ է, գյուղ Ալիզռնան, Մշո դաշտ&nbsp;-&nbsp;1893, Խնուս), հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, հայդուկային շարժման սկզբնավորողներից։ Հայ հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։ Գործակցել է Արաբոյի հետ, որի ձերբակալությունից հետո գլխավորել Է նրա հայդուկային խումբը։ Գևորգ Չավուշի հետ իրականացրել Է Արաբոյին մատնող Ալիզըռնան գյուղի դավաճան ռես (գյուղապետ) Կրպոյի ահաբեկմանը։ 1890 թվականին անցել է Կովկաս։ 1893 թվականի գարնանը Սասունի ապստամբներին օգնելու նպատակով Արաբոյի խմբի կազմում Կարսի մարզից անցել է ռուս-թուրքական սահմանը` ուղղություն վերցնելով Խնուս-Մուշ։ Ճանապարհին` Խոզլուի սարերի մեջ քրդերի հետ կռվի ժամանակ Ալիզռնանցի Լևոնը սպանվել է։

## Գրականություն
* «Յեղափոխական ալպոմ», հատ. 6, խմբ. Աւօ, Պէյրութ, 1965, էջ 62-64։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 23։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Ալիզռնան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խնուս քաղաքում մահացածներ
Ռոբերտ Սեսիլ

**Ռոբերտ Սեսիլ ()**, լորդ Չելվուդ (), անգլիացի քաղաքական գործիչ, լորդ Ռ. Սոլսբերիի որդին։

1906-1923 թվականներին Համայնքերի պալատի անդամ Պահպանողական կուսակցությունից, մի շարք կառավարություններում զբաղեցրել է նախարարի և այլ պատասխանատու պաշտոններ։ Հետևողականորեն պաշտպանել է հայ ժողովրդի շահերը։ 1915-1916 թվականների ընթացքում Համայնքների պալատում բազմիցս հանդես է եկել Թուրքիայում հայերի զանգվածային տեղահանությունների և ջարդերի մասին հաղորդումներով, նշել, որ այդ գործողությունները ոչ թե ինչ-որ սադրանքի, ապստամբության կամ խռովության արդյունք են, այլ արևմտահայերի ծրագրված ոչնչացում։ 1915 թվականի սեպտեմբերին հայերի ջարդերի և տեղահանության կապակցությամբ հարց է բարձրացրել ԱՄՆ-ի հասարակական կարծիքի վրա ճնշում գործադրելու անհրաժեշտության մասին։ 1918 թվականի հոկտեմբերին Սեսիլը նշել է, որ հայերը վաստակել են ազատագրվելու և անկախանալու իրավունքը շնորհիվ հետևյալ գործոնների, հայերը հրաժարվել են հանդես գալ Ռուսաստանի դեմ, 1915 թվականին կոտորվել է հայ բնակչության 2/3-ը, Թուրքիայի դեմ կռվելու համար ռուսական բանակի կազմում կազմավորվել են հայկական կամավորական ջոկատներ, 5 ամսվա ընթացքում (1918 թվականի փետրվար-հուլիս, ռուսական հեղափոխությունից և Կովկասյան բանակի փլուզումից հետո) հետ են մղվել թուրքական բանակի հարձակումները, ինչը նպաստել է Միջագետքում բրիտանական բանակի գործողություններին։ 1918 թվականի նոյեմբերին Համայնքների պալատում Սեսիլը հանդես է եկել Հայկական հարցում կառավարության քաղաքականության քննադատությամբ, ավելի ուշ հայտարարել է, որ Հայկական հարցը փաստորեն կարող է լուծվել միայն Հայաստանի մանդատը ԱՄՆ-ին կամ Ֆրանսիային հանձնելու դեպքում, ընդ որում, ենթամանդատային տարածք համարելով բոլոր հայկական վեց նահանգները։ Դեմ է հղել 1919 թվականին Հայաստանից անգլիական զորքերի դուրսբերմանը՝ գտնելով, որ Մեծ Բրիտանիան պատասխանատու է հայերի ճակատագրի համար, ովքեր 1916 թվականին Անտանտի շահերի զոհը դարձան։ Ակտիվորեն մասնակցել է Ազգերի լիգայի ստեծմանը, 1920-1930 թվականներին եղել Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչը նրա մի շարք համաժողովներում, քննադատել է Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի դիրքորոշումը Հայկական հարցում, ձգտել Հայաստանն ընդունել Ազգերի լիգա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1864 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1958 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 24 մահեր
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Գի Դյուկոլոնե

**Գի Դյուկոլոնե** (), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ։ Ֆրանսիայի կոմկուսի անդամ։ Լինելով ազգային ժողովի փոխնախագահի պաշտոնում՝ բազմիցս կառավարությունից պահանջել է դատապարտել հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում։ 1985 թվականի դեկտեմբերին ազգային ժողովի 35 կոմունիստ պատգամավորների անունից ներկայացրել է գրավոր առաջարկություն՝ «Ցեղասպանության ճանաչման մասին, որի զոհ դարձել է հայ ժողովուրդը 1915 թվական»։ Դյուկոլոնեն գլխավորել է 1985 թվականի դեկտեմբերին ստեղծված Հայերի ցեղասպանության ճանաչման ֆրանս կոմիտեն, որի մեջ մտել են ֆրանսիական Դիմադրության մարտիկներ, ֆաշիստ, ճամբարների նախկին կալանավորներ։ Իբրև ազգային ժողովի պատգամավոր, մասնակցել է տարբեր ցույցերի, որոնցում դատապարտվել է 1915 թվականի ցեղասպանությունը՝ իբրև մարդկության դեմ հանցագործություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Թերճումանը էֆքյար

**«Թերճումանը էֆքյար»** («Մտքերի թարգման»), հայատառ թուրքերեն քաղաքական, գրական և ազգային օրաթերթ։ Լույս է տեսել Կ. Պոլիսում, 1877 թվականին՝ «Մեճմուայի հավատիս»-ի փոխարեն։ Խմբագիրներ՝ Հ. Վարդանյան, Տ. ճիվելեկյան, տնօրեն՝ Ա. Մագայան։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի և դրան հաջորդած շրջանում բազմաթիվ հոդվածներ է հրապարակել Արևելյան հարցի առաջացման և սրման պատճառների, մեծ տերությունների միջև հակասությունների, Թուրքիայում նրանց քաղաքականության, հայկական հարցի. արևմտյան Հայաստանի գավառների բնակչության կենսական շահերի վերաբերյալ, պաշտպանել է արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումներ կատարելու գաղափարը։ 1879 թվականին «Թ. Է.» մերկացրել է թուրքերի բռնությունները Մուշի շրջակայքում, որով հարուցել է թուրք, մոլեռանդ լրագրության դժգոհությունը, մեղադրվել է «Հայկական խնդիր հարուցելու» և խռովարարության մեջ։ Թուրքական դատարանի վճոով 1880 թվականի հունվարին ձերբակալվել են թերթի տնօրենը և խմբագիր Տ. Ճիվելեկյանը, սակայն ազատվել են Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսես Վարժապետյանի միջամտությամբ։ 1880 թվականի ապրիլին եվրոպական մամուլից հայկական հարցի վերաբերյալ հոդված տպագրելու համար թերթը փակվել է։ Վերահրատարակվելուց հետո զրկվել է հայկական հարցին անդրադառնալու հնարավորությունից։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայատառ թուրքերեն պարբերականներ
Աբրահամ Ալխաթունյան

**Աբրահամ Ալխաթունյան**, Պուճուր Աբրո, Զելիմխան (), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ահաբեկիչ։

Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցության անդամ։ Գործել է հիմնականում Կովկասում։ Մասնակցել է հայ-թաթար կռիվներին։ Բաքվում աշխատել է Մանթաշյանցի նավթագործարանում։ 1907 թվական Բաթումում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության վճռով ահաբեկել է Վանի նահանգապետ Ալի փաշային, ապա Բաքվում՝ մի ոստիկանապետի, որի պատճառով աքսորվել է Սիբիր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո աքսորավայրից փախել է Կովկաս, զինվորագրվել Համազասպի կամավոր, գնդին։ 1816-1818 թվականներին գործել է Խնուսում (ռուս, օկուպացիայի ժամանակ) զբաղվել կուսակցական և հանրային գործերով։ 1918 թվականին, ռուս, բանակի նահանջից հետո, դավադրաբար սպանվել է Ալաշկերտի Կարաքիլիսա գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վրիժառուներ
Սերգեյ Սազոնով

**Սերգեյ Դմիտրևիչ Սազոնով ** (, ), ոուս պետական գործիչ, դիվանագետ։

Դիվանագիտական պաշտոններ է վարել Լոնդոնում, Վաշինգտոնում, Վատիկանում։ 1909 թվականից՝ արտգործնախարարի օգնական (տեղակալ), 1910 թվականից՝ նախարար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ձգտել է ամրապնդել Անտանտը և սերտացնել նրա կապերը Ռուսաստանի հետ, գործուն մասնակցություն է ունեցել հայկական հարցի նոր արծարծման և 1914 թվականին Ռուս-թուրքական համաձայնագրի կնքման, 1913 թվականի անգլո-ֆրանս-ոուսերեն գաղտնի համաձայնագրի (նախատեսում էր սևծովյան նեղուցների, Կ. Պոլսի և հարակից շրջանների հանձնումը Ռուսաստանին), ինչպես նաև դրա շարունակությունը կազմող 1916 թվականի Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի նախապատրաստմանն ու ստորագրմանը, որով Ռուսաստանին էին անցնելու Թուրքիայի հայկական նահանգներն ու Հյուսիսային Քրդստանը («դեղին գոտի»)։ Չբաժանելով Գերմանիայի հետ անջատ հաշտություն կնքելու ցարի կարծիքը՝ 1916 թ. Սազոնովը հրաժարական է տվել։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մտել է Կոլչակի և Դենիկինի սպիտակգվարդիական կառավարությունների մեջ, դրանք ներկայացրել 1919-20 թվականների Փարիզի հաշտության կոնֆերանսում։

Գրել է հուշեր, որտեղ լայն տեղ է հատկացրել հայկական հարցին ու հայկական բարենորոգումների շուրջ տեղի ունեցած դիվանագիտական բանակցություններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Նիկոլայ Հովհաննիսյան (գեներալ)

**Նիկոլայ Ալեքսանի Հովհաննիսյան** (), հրետանու գեներալ-մայոր Նոյեմբեր 18, 1945։ ԽՄԿԿ անդամ 1920 թ.։

## Կենսագրություն
1920 թվականի դեկտեմբերից ծառայել է կարմիր բանակում։ Ավարտել է Մոսկվայի հրետանային դպրոցը և աշխատել դասակի՝ մարտկոցի հրամանատար, ապա՝ դիվիզիայի հրամանատարի օգնական։ 1936 թվականին ավարտել է Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմա-քաղաքական ակադեմիան և աշխատանքի անցել 76-րդ Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում՝ որպես օպերատիվ բաժնի պետի տեղակալ, ապա՝ պետ, դիվիզիայի շտաբի պետ և ժամանակավոր հրամանատար։ Հովաննիսյանը, որպես դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսիայի ազատագրմանը, սովետա-ֆիննական պատերազմին 1939-1940 թթ.։ 1940-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գլխավոր շտաբի ակադեմիայում, որն ավարտելուց հետո նշանակվել է Պոդոլսկ քաղաքի հրետանային ուսումնարանի պետ։ 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1944 թվականի փետրվարի 20-ին գնդապետ Հովաննիսյանը նշանակվել է 3-րղ գվարդիական տանկային բանակի հրետանու հրամանատար, մասնակցել Կուրսկի ճակատամարտին, Դեսնայի, Դնեպրի ու Պրիպյատի գետանցմանը, Լվով, Պերեմիշլ, Ցարոսլավլ քաղաքների ազատագրմանը, Վերին Սիլեզիայի մարտերին, որտեղ և ընկել է հերոսի մահով։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Հայրենական պատերազմի 1-ին, Սուվորովի 2-րդ աստիճանի, Կարմիր դրոշի 4, Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մեդալներով։

## Գրականություն
* Ազգային-ազատագրական պայքարը Իրաքում (1945-1963), Ե., 1964։ Ազգային- ազատագրական պայքարը Լիբանանում (1939—1958 թթ.), Ե., 1967։ Նույնը արաբ., Բեյրութ, 1974։ Սիրիան անկախության համար մղված պայքարում (1917—1946 թթ.) (հեղինակակից՝ Սարգսյան), Երևան 1964։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գրիգոր Չալխուշյան

**Գրիգոր Չալխուշյան** (), հասարակական գործիչ, պատմաբան, իրավաբան։

1919 թվականին Հայաստանի կառավարությունը Չալխուշյանին նշանակել է Հանրապետության ներկայացուցիչ Դոնում։ 1920 թվականի հունվարին եկել է Հայաստան, ընտրվել Կարմիր խաչի կենտրոնական վարչության նախագահ։ 1920 թվականի նոյեմբերի 10-ին մեկնել է Կ. Պոլիս, այնտեղ մնացել Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո։ Ուսումնասիրությունների նշանակալի մասը վերաբերում է հայկական հարցին և հայերի ցեղասպանությանը։ «Հայկական պոեզիան ի դեմս Ռափայել Պատկանյանի» (1886, ռուս.) գործում ներկայացրել է արևմտյան Հայաստանի ծանր վիճակը, եվրոպական տերությունների խաղերը հայկական հարցում։ «Հայկական խնդիրը և հայկական կոտորածները Ռուսաստանում» («Պանիսլամիզմ», 1905, ռուսական) աշխատության մեջ Չալխուշյանը հիշեցնում է ռուս, կայսրերի հայերին շնորհած արտոնությունները, հայերի դերը ռուս-թուրքական պատերազմներում, ապա անդրադառնում ցարական իշխանությունների այն քաղաքականությանը, որն ուղղված էր հայերի դեմ. հայկական դպրոցների փակմանը X դարի 1880-1890 ական թվականներին, եկեղեցական գույքի բռնագրավման մասին օրենքին (1903) և այլն։ Չալխուշյանը քննում է 1905 թվականի հայ-թաթարական բախումները Հարավային Կովկասում, մերկացնում ռուսական կառավարության դիրքորոշումը, պանիսլամիզմի էությունը։ «Կարմիր գիրք» (1919, ռուս.) երկում լուսաբանում է 1894-1896 թվականների հայկական կոտորածները արևմտյան Հայաստանում և Թուրքիայում, երիտթուրքերի իշխանության գալը, Ադանայի կոտորածը (1909), առաջին աշխարհամարտի նախօրեին կայացած բանակցությունները, հայերի մասնակցությունը պատերազմին, հայկական կամավորական ջոկատների գործողությունները, հայերի ցեղասպանությունը։ Փաստաթղթերի և վկաների հարցման հիման վրա հեղինակը մերկացնում է թուրքերի բարբարոսությունը, քննադատում գերմանական ղեկավար շրջանների և զինվորական հրամանատարության թողտվության քաղաքականությունը։ 1923 թվականին հրատարակել է «Ինչ էր և ի՞նչ պիտի լինի մեր ուղին» ուսումնասիրությունը, որտեղ վերլուծել է Հայաստանի Հանրապետության անկման տնտեսական և քաղաքական պատճառները։ 

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:1861 ծնունդներ
Կատեգորիա:1931 մահեր
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Հալիլ Մենթեշե

**Խալիլ բեյ Մենթեշե** (), թուրք գործիչ։ «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության անդամ։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո ընտրվել է մեջլիսի պատգամավոր, զբաղեցրել ներքին գործերի նախարարի, այնուհետև պետական խորհրդի նախագահի պաշտոնները։ «Թեշքիլաթ-ը մահսուսեի» գործուն մասնակից։ Խալիլի ցուցումով բանտերից ազատվել են քրեական հանցագործները, որոնք կազմել են այդ կազմակերպության կորիզը և հայերի ցեղասպանությունն անմիջականորեն իրականացնողներից էին։ Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի պարտությունից հետո Խալիլին հայերի տեղահանության կազմակերպման մեղադրանքով կանգնել է դատարանի առաջ, սակայն շուտով անգլիացիները, ի թիվս այլ թուրք հանցագործների, Խալիլին տեղափոխել են Մալթա, և դատական գործը դադարեցվել Է։ Հետագայում վերադարձել է Թուրքիա և զբաղեցրել պատասխանատու պաշտոններ կառավարության մեջ։

Նա իր մասնակցությունն է ունեցել Բաթումի պայմանագրում, որը կնքվել էր Օսմանյան կայսրության և Հայաստանի առաջին հանրապետության միջև 1918 թվականին։

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Իոաննիս Խասիոտիս

**Իոաննիս Խասիոտիս** (, 1936), հույն պատմաբան, Փիլիսոփայության դոկտոր, Սալոնիկի համալսարանի նոր պատմության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Օսմանյան կայսրությունում և արևմտյան Հայաստանում հայերի ցեղասպանությանը, 19-րդ դարի վերջի 20-րդ դարի սկզբի հայ-հունական հարաբերություններին նվիրված աշխատությունների հեղինակ («Հույները և հայերի կոտորածները, 1890-1896», 1981, անգլերեն, «Հայերի ցեղասպանությունը և հույները (1915-1923 թվականներ)...», 1990, անգլիական, «Հունական աղբյուրները հայերի ցեղասպանության մասին», 1990, հուն, և այլն)։ «Թեսալոնիկեի հայկական գաղութը. ձևավորումը, կառուցվածքը, գաղափարախոսությունը և հասարակական էությունը» (1986, համահեղինակ) աշխատության մեջ շարադրված է Հունաստանի ամենամեծ հայկական համայնքներից մեկի առաջացման և զարգացման պատմությունը։

Խասիոտիսը մասնակցել է հայերի ցեղասպանությանը նվիրված միջազգային գիտաժողովների։

Կատեգորիա:Հույն պատմաբաններ
Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Օրենք օսմանյան Թուրքիայում հայերի 1915 թվականի ցեղասպանության դատապարտման մասին

**Օրենք օսմանյան Թուրքիայում հայերի 1915 թվականի [[Ցեղասպանություն|ցեղասպանության]] դատապարտման մասին**, ընդունել է Հայկական ԽՍՀ 11-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի ութերորդ նստաշրջանը 1988 թվականի նոյեմբերի 22-ին։ Օրենքում ասված է. Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը որոշում է.
* 1. Դատապարտելով 1915 թվականին օսմանյան Թուրքիայում հայերի ցեղասպանությունը որպես մարդկության դեմ ուղղված ծանրագույն հանցագործություն՝ ապրիլի 24-ը հայտարարել ցեղասպանության գոհերի հիշատակի օր։
* 2. ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահություն առաջարկություն ներկայացնել հայերի 1915 թվականի ցեղասպանությունը ճանաչելու և դատապարտելու մասին։ 
* 3. Օրենքի վերջին կետով հայկական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդին հանձնարարվել է քննության առնել և լուծել ապրիլի 24-ը ոչ աշխատանքային&nbsp;օր հայտարարելու հարցը։ 
Օրենքը գոհունակությամբ ընդունվեց ինչպես Հայաստանի բնակչության, այնպես և արտասահմանի հայ հասարակայնության լայն շրջանների կողմից։ 

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Կատեգորիա:1988 Հայաստանում
Հոմոմորֆիզմ

Աբստրակտ հանրահաշվում, **հոմոմորֆիզմը** կառուցվածքը պահպանող արտապատկերում է երկու հանրահաշվական կառուցվածքների (ինչպիսիք են խմբերը, օղակները, կամ վեկտորական տարածությունները). *Հոմոմորֆիզմ* բառը ծագում է հին հունարենից՝ * (հոմոս)* "նույն" և * (մորֆ)* "տեսք" բառերից. Իզոմորֆիզմը, ավտոմորֆիսմը, և էնդոմորֆիզմը հոմոմորֆիզմի մասնավոր դեպքերն են։

**Հոմոմորֆիզմ** (հոմո... և -տեսք, ձև), երկու հանրահաշվական համակարգերի (խմբեր, օղակներ և այլն) միջև սահմանվող հարաբերություն։ Հոմոմորֆիզմը մի հանրահաշվական համակարգի տարրերի և հարաբերությունների (գործողությունների) բազմությունները համապատասխանաբար արտապատկերում է երկրորդ համակարգի տարրերի և հարաբերությունների բազմությունների մեջ այնպես, որ եթե առաջին համակարգի X_1,..., X_n տարրերը գտնվում են \theta հարաբերության մեջ, և X_1 \rightarrow X'_1,...,X_n \rightarrow X'_n, \theta \rightarrow \theta ', ապա, X'_1,...,X'_n տարրերը երկրորդ համակարգում գտնվում են \circleddash '  հարաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Հենրիկ Ազատյան

**Հենրիկ Գևորգի Ազատյան** (հունվարի 6, 1928, Բերդավան  (նախկին անվանումը՝ *Ղալաչա*), Ղազախի գավառ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 26, 2013), հայ քաղաքական և պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Գևորգի Ազատյանը ծնվել է 1928 թվականին Հայկական ԽՍՀ Նոյեմբերյանի շրջանի Բերդավան գյուղում։ Հայրը՝ Գևորգ Ազատյան և մայրը՝ Վարդանուշ Տեր-Մելիքսեցյան։

1946 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, նույն թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1951 թվականին։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Երևանի 26 կոմիսարների կուսշրջկոմում՝ որպես հրահանգիչ։

1952-1953 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի մարքսիզմ-լենինիզմի, փիլիսոփայության և քաղաքատնտեսության դասախոսական կադրերի պատրաստման կուրսերում։

1953-1957 թվականներին աշխատել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոնում՝ որպես ասիստենտ և հետո ավագ դասախոս։

1957 թվականից մինչև 1986 թվականն աշխատանքի է անցել Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնում՝ հրահանգիչ, սեկտորի վարիչ, բաժնի վարիչի տեղակալ։

1986-1991 թվականներին աշխատել է Արտասահմանից վերադարձող հայերի ընդունման և տեղավորման կոմիտեի նախագահ։

1991 թվականից աշխատել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի հասարակական գիտությունների տեղեկատվության կենտրոնում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։

2001 թվականից աշխատում էր ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։

Երկու անգամ ընտրվել է ՀՄԿԿ 1 (36) և միավորիչ համագումարի պատգամավոր Մյասնիկյանի տարածքային կազմակերպությունից։

Պատմական գիտությունների թեկնածու։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Պատվո նշան շքանշանով, մեդալներով և պատվոգրերով։

## Աշխատություններ
Հեղինակել է մի շարք գրքեր՝ «Դանուշ Շահվերդյան» (հայերեն), «Սուրեն Սպանդարյան» (ռուսերեն), «Բախտորոշ պայմանագրեր» (հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն), «Հայերը միջազգային դիվանագիտական խաչմերուկներում» (հայերեն)։ 
*«Երևանի Պետական Համալսարան» Միջազգային Հարաբերությունների Ֆակուլտետ* 1945-1953 գրքի համահեղինակներից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Սաիդ Ամին

**Սաիդ Ամին**, արաբ պատմաբան։ «Արաբների ապստամբությունները 20-րդ դարի» ուսումնասիրության մեջ անդրադարձել է նաև հայերի 1915 թվականի ցեղասպանությանը։

Սաիդը նշում է, որ հայերի ցեղասպանությունն իրագործվել է նախապես մշակված ծրագրի համաձայն։ Նա համոզված է, որ երիտթուրքերն իրենց զորեղ հակառակորդներ համարելով հայերին ու արաբներին, են ամեն գնով ջարդել նրանց. «Ստամբուլի կառավարության ղեկավարները, որոնք պանթյուրքիզմի մեծ մարտիկներն էին, վճռեցին, որ հասել է հարմար պահը (նկատի ունի առաջին համաշխարհային պատերազմը) վերջ տալու երկու ամենաուժեդ ազգային շարժումներին՝ արաբական ազգայնականների շարժմանը Սիրիայում, Իրաքում և Հիջազում, ու հայկական շարժմանը՝ Արևելյան Անատոլիայում»։ Սաիդը արդարացնում է հայ վրիժառուների գործողությունները, որոնք դատաստան տեսան թուրք, ցեղասպանների (Ջեմալ փաշա, Թալեաթ փաշա և այլն) հետ։

Կատեգորիա:Արաբ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ