Օդեսայի հերոսական պաշտպանության հուշահամալիր

**Օդեսայի հերոսական պաշտպանության հուշահամալիր,**  Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Օդեսայի պաշտպանությանը (1941 օգոստոսի 5-հոկտեմբերի 16) 411-րդ ափամերձ մարտկոցի մասնակցությանը նվիրված հուշահամալիր: Հուշահամալիրը ներառում է թանգարան, ցուցահանդես բաց երկնքի տակ` ափամերձ պաշտպանության մարտկոցի ռազմական տեխնիկայով, կաղնու ծառերով տնկված մեծ զբոսայգի։

Օդեսայի հերոսական պաշտպանության հուշահամալիրը ստեղծվել է 1971 թվականի, գտնվում է Օդեսայի հարավային ծայրամասում և պատկանում է Օդեսայի Կիևսկի շրջանին:

## Մարտկոցը պատերազմի ժամանակ
Օդեսայի պաշտպանության ժամանակ 411-րդ ափամերձ մարտկոցն իրականացրել է 220 մարտական կրակ, այդ թվում՝ հակառակորդի կենդանի ուժի և ռազմական տեխնիկայի կուտակումների վրա։ Այդ ընթացքում կիրառվել է ավելի քան երկու հարյուր հազար արկ։ Օդեսայի հանձնվելուց երեք օր առաջ պայթուցիկներ են հասցվել դիվիզիայի մարտկոցներից յուրաքանչյուրին: Հրետանավորներից պահանջվել է կատարել հոկտեմբերի 1-ին արձակած հրամանը` նահանջի անհրաժեշտության մասին։

1941 թվականի հոկտեմբերի 15-ից 16-ը մարտկոցի հրետանավորներն արձակել են 230 մարտական արկ, իսկ առավոտյան ժամը 5-ին նրանց հրամայվել է պայթեցնել մարտկոցը, որից հետո նրանց ուղարկել են Սևաստոպոլը պաշտպանելու ː

Օդեսայի 907-օրյա օկուպացիայի ընթացքում քաղաքը կորցրեց 82 հազար մարդ, որոնցից 78 հազարը գերի են վերցվել Գերմանիայում հարկադիր աշխատանքի համար։

## Հուշահամալիրի ստեղծում
1971 թվականին 411-րդ մարտկոցի լքված դիրքերը (ամենամեծը 42-րդ դիվիզիոնում) վերցվել են պետական պահպանության տակ ː

Հուշահամալիրի ստեղծման գաղափարն ի սկզբանե պատկանել է ոչ թե իշխանություններին, այլ Օդեսայի մի շարք աշխատանքային կոլեկտիվների և հասարակական կազմակերպությունների: Նրանց կոչերը տպագրվել են 1975 թվականի փետրվարին «Երեկոյան Օդեսա» քաղաքային թերթում և ստեղծվել է Հուշահամալիրի կառուցման շտաբ։

Հուշահամալիրի ստեղծման, զարգացման և պահպանման գործում զգալի ներդրում են ունեցել քաղաքի բազմաթիվ ձեռնարկություններ, հաստատություններ և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։

[մինի|250x250փքս|Հուշահամալիրի [Օդալուսանկարչություն|օդալուսանկար|ձախից]]

Դրանից մի քանի տարի առաջ, Օդեսայի ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի 1971 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 381 որոշմամբ ափամերձ պաշտպանության մարտկոցի կրակային դիրքը որպես պատմական վայր վերցվել է պետական պահպանության տակ։

1975 թվականի մայիսի 9-ին` Նացիստական ​​Գերմանիայի նկատմամբ տարած Մեծ հաղթանակի 30-ամյակի առթիվ տեղի է ունեցել 411-րդ մարտկոցի հուշահամալիրի հանդիսավոր բացումը։ 411-րդ մարտկոցի 16 հեկտար տարածքը վերածվել է մի տեսակ բացօթյա թանգարանի՝ 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմական տեխնիկայի և զենքի ցուցադրությամբ։

Հուշահամալիրը բացել է հայտնի ռուս գրող և ռազմական թղթակից Կոնստանտին Սիմոնովը, ով եղել է մարտկոցում 1941 թվականի ամառվա թեժ մարտերի ժամանակ։

Տարիների ընթացքում հուշահամալիրը դարձել է օդեսացիների հայրենասիրական դաստիարակության սիրված վայրերից մեկը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ռումինական օկուպացիայի պատմության հետ կապված հիշատակի միջոցառումների անցկացման վայր:

## Հուշահամալիրի ցուցադրություն
### Թանգարան բաց երկնք տակ

մինի|Հրթիռ և կործանիչ
Հուշահամալիրի տարածքում գործում է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանի բանակի զինտեխնիկայի և սպառազինության բացօթյա ցուցահանդես։

Հուշարձանի մուտքը նշանավորված է «Կատյուշա» բետոնե սյուների պսականման քանդակային ձևերով, իսկ 500 մետր երկարությամբ ծառուղու երկայնքով տեղադրված են հերոս-քաղաքները և Բրեստի հերոս-ամրոցը պատկերող խորհրդանշական մետաղական կոնստրուկցիաներ։

Այստեղ է գտնվում նաև Օդեսայի հայտնի «տանկը»` «НИ» («На испуг», թարգմանաբար` վախեցնելու համար): Սա սովորական տրակտոր է՝ պատված փամփուշտապաշտպան զրահով (կաթսայի երկաթով): Նման մեքենաներ արտադրել են պաշարված քաղաքի պաշտպանները Օդեսայի պաշտպանության ժամանակ։

Ցուցանմուշների թվում երկաթուղային գծի մի հատվածում տեղադրված է զրահապատ գնացք, որը նման է քաղաքի պաշտպանության ժամանակ Հունվարյան ապստամբության անունը կրող Օդեսայի ծանր կռունկաշինության գործարանում արտադրվածներին: Մեկ այլ վայրում ցուցադրված է տրամվայը, որը 1941 թվականին երթևեկում էր Օդեսա-ռազմաճակատ երթուղով:

Նաև բաց երկնքի տակ 1985 թվականի մարտից ցուցադրվում է հետպատերազմյան «Малютка» М-29 սուզանավը ( A615, գործարանային համարը 702): Նավի վրա նշված է *M-305*, որը երբեք չի օգտագործվել ռազմածովային նավատորմում:

2015 թվականի դրությամբ ցուցահանդեսը ներառում է երկու Դ-20 թնդանոթ և երկու զենիթահրթիռային համակարգեր, որոնք ոչ մի կապ չունեն քաղաքի պաշտպանության կամ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի հետ:

Թանգարանի շրջակայքում գտնվող այգում վերականգնվել է պաշտպանական գիծը՝ խրամատներով, հրետանային և ականանետային մարտկոցներով կրակակետերով։ Այնուամենայնիվ, պաշտպանական գծի խրամատները, որոնք երբեմնի ամբողջական տեսքի էին, փլուզվել են և նման են չորացած առվակի փոքրիկ ակոսահունի:

Հուշահամալիրի տարածքում նույնպես 2015 թվականին կանգնեցվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ 26-րդ սահմանապահ ջոկատի սահմանապահ հերոսների հուշարձանը ː

### Թանգարանի սրահներ
Թանգարանի չորս սրահներում տեղակայված է թեմատիկ ցուցահանդես, որը կառուցված է բարձր ճարտարապետական ​​և գեղարվեստական ​​մակարդակով և ներկայացնում է Օդեսայի պաշտպանական պատումը «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիները խորանում են պատմության մեջ, բայց ժամանակը ուժ չունի դրանք մոռացության մատնելու և մարդկանց հիշողությունից քայքայելու» խորագրի ներքո։

Հուշարձանը դարձել է անցյալի և ապագայի միջև հուսալի կամուրջ, տարածաշրջանի ամենաշատ այցելվող մշակութային վայրերից մեկը, սիրելի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերանների և զինվոր-ինտերնացիոնալիստների համար, Օդեսայի հիշատակի և հպարտության խորհրդանիշ՝ հայրենի քաղաքի հերոսական պատմության համար։

Հուշարձանի մոտ կանոնավոր կերպով անցկացվում են պատերազմի վետերանների հանդիպումներ և աշխատանքներ երիտասարդների ու ուսանողների հետ, տոնակատարություններ են անցկացվում ռազմական ստորաբաժանումների զինվորական պատրաստության ավարտի կապակցությամբ՝ ուսանողներին նախնական սպայական կոչումներ շնորհելով և այլն։

### Ի հիշատակ Աֆղանստանի զոհերի
1989 թվականի ապրիլի 10-ին՝ Օդեսան նացիստներից ազատագրման 45-ամյակի առթիվ, Հուշարձանի հյուսիսարևմտյան եզրին, Աֆղանստանում զոհված զինվորների ծնողները ստեղծել են «Հիշողության ծառուղի»։ Քանդակագործական կոմպոզիցիայի հետ միասին ստեղծվել է «Դարի տխուր հիշողություն» խորագրով քանդակագործական համալիրը, որը մարմնավորում է սերունդների միջև հաղորդակցության և շարունակականության խորհրդանիշը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Катюша.jpg|link=Պատկեր:Катюша.jpg|alt=Стела «Катюша»|«Կատյուշայի» ստելա
Պատկեր:Памятник_на_411_батарее.jpg|link=Պատկեր:Памятник_на_411_батарее.jpg|alt=Памятник на 411 батарее|Հուշարձան 411-րդ մարտկոցում
Պատկեր:Submarine_M-296_2016_G2.jpg|link=Պատկեր:Submarine_M-296_2016_G2.jpg|alt=Подводная лодка М-296 серии «Малютка»|«Մալյուտկա» սերիայի M-296 սուզանավ
Պատկեր:И-16.jpg|link=Պատկեր:И-16.jpg|alt=Макет самолета-истребителя И-16|И-16 կործանիչի մոդել
Պատկեր:Тральщик_на_411_батарее.jpg|link=Պատկեր:Тральщик_на_411_батарее.jpg|alt=рейдовый тральщик|Ռեյդային ականազերծիչ նավ


## Տաճար
[մինի|Օդեսայի հերոսական պաշտպանության հուշահամալիրի տարածքում [Սուրբ Գևորգ|Գևորգ Անպարտելիի եկեղեցի-հուշարձանի օդալուսանկար]]
2006 թվականի մայիսի 9-ին Օդեսայի և Իզմայիլի միտրոպոլիտ Ագաթանգելը հանդիսավոր կերպով դրել է եկեղեցու հիմնաքարը հուշահամալիրի տարածքում՝ ի պատիվ ուղղափառ բանակի հովանավոր Սուրբ Մեծ նահատակ Գեորգի Անպարտելիիː Նաև տեղադրվել է Սևծովյան նավատորմին նիրվածհուշատախտակ:

Մետրոպոլիտ Ագաթանգելը կանգնեցրել է հիշատակի խաչը և հիմքում դրել վկայականով կապսուլա։ Ապագա տաճարի հիմքը ներառում է նաև սուրբ մեծ նահատակ և բուժիչ Պանտելեյմոնի մասունքների մասնիկ, հող և քար սուրբ քաղաք Երուսաղեմից, Քրիստոսի Հարության պատկերակը Գեթսեմանի այգուց բույսերի թերթիկներով, իսկ մասունքները ցողվել են Հորդանանից բերած ջրով: Տաճարը հանդիսավոր բացվել է 2009 թվականի աշնանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշահամալիրի պատմությունը
* Հուշահամալիրի լուսանկարները
* 411-րդ ափամերձ մարտկոցի պատմությունը, որի դիրքում կանգնեցվել է հուշահամալիր։Օդեսայի պատմության և տեղագիտության թանգարանի կայք:

Կատեգորիա:1971 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Օդեսայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Օդեսայի տեսարժան վայրեր