Ներակնային գերճնշում

**Ներակնային գերճնշում,** աչքի ներսում հեղուկի բարձր ճնշում, որը սովորաբար չի ուղեկցվում տեսողական նյարդի վնասումով կամ տեսողության կորստով։

Մարդկանց մեծամասնության մոտ ներակնային ճնշման նորման տատանվում է 10 մմ․ ս․ս․-ից 21 մմ․ ս․ս․ միջակայքում։ Մոտարկված է, որ 52-89 տարեկան մարդկանց մոտավորապես 2-3%-ն ունի 25 մմ ս.ս. և ավելի ակնային գերճնշում, իսկ 49 տարեկան և բարձր մարդկանց 3.5%-ը՝ 21 մմ ս.ս. և ավելի։

Բարձր ներակնային ճնշումը գլաուկոմայի ռիսկի գործոն է և ախտանիշ։ Համապատասխանաբար՝ 21 մմ․ ս․ս․-ից հաստատուն բարձր ներակնային ճնշում ունեցող անձինք, հատկապես եթե այլ ռիսկի խմբերի մեջ են, բուժվում են գլաուկոման կանխելու նպատակով։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Ներակնային հեղուկը կազմված է 99% ջրից և հեռացնում է արգասիքները։ Այն թափանցիկ է, բարակ և տեղակայված է եղջերաթաղանթի և ծիածանաթաղանթի միջև՝ աչքի առաջային խցիկում։ Հեղուկը պետք է աչք մտնի և դուրս գա համապատասխան արագությամբ՝ հեղուկի կուտակումը կանխելու համար։ Երբ հեղուկի համապատասխան արտահոսք չկա, աչքի ներսում ճնշումը բարձրանում է։ Հեղուկը մտնում է աչք թարթչային մարմնի միջոցով և դուրս է գալիս աչքից՝ տրաբեկուլային ցանցի միջոցով։

Ներկայումս անհայտ է, թե արդյոք դեղին բծի վիրահատությունը կամ վիտրէկտոմիան նպաստում են աչքի գերճնշման աճին։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հակա-VEGF (անոթային էնդոթելիալ աճի գործոն) դեղորայքները և վիրուսային կերատիտները կարող են բարձրացնել ներակնային ճնշումը։

## Ախտորոշում
Վիճակն ախտորոշվում է ակնային տոնոմետրիայի միջոցով, որի ժամանակ սարքի միջոցով սեղմվում է եղջերաթաղանթը, ստուգելով թե ինչքան է այն ձևափոխվում։ Բարձր ներակնային ճնշումն առանց գլաուկոմային փոփոխությունների (տեսողական սկավառակում և տեսողական դաշտում) համարվում է ներակնային գերճնշում։ Երբեմն ներակնային գերճնշումը կարող է չախտորոշվել, քանի որ ընթանում է անախտանիշ։ Ախտորոշման այլ գործիքներից են հիվանդի պատմությունը, պախիմետրիան և տեսողական նյարդի պատկերագրությունը։

## Բուժում
Ներակնային գերճնշումը բուժվում է դեղորայքով՝ ակնային կաթիլներով, վիրահատությամբ կամ աչքի լազերային վիրահատությամբ։ Բուժումը նվազեցնում է տեսողության կորստի և գլաուկոմայի ռիսկը։

Ներակնային ճնշումն իջեցնող դեղամիջոցներն ազդում են՝ նվազեցնելով ներակնային հեղուկի արտադրությունը և/կամ մեծացնելով ներակնային հեղուկի արտահոսքը: Աչքի կաթիլներն իրենց բաղադրությունում հաճախ ներառում են բետա-ադրենոպաշարիչների, պրոստագլանդինի անալոգների (օրինակ՝ լատանոպրոստ, տրավոպրոստ և բիմատոպրոստ), միզամուղների և ալֆա-ագոնիստների տարբեր համակցություններ։ Թե որքանով է դեղամիջոցը իջեցնում ներակնային ճնշումը, կարող է տարբեր լինել՝ կախված նրանից, թե արդյոք դեղամիջոցի մակարդակը մարդու օրգանիզմում ամենաբարձրն է (գագաթնակետային), թե ամենացածրը (նվազագույն)։ Գլաուկոմայով հիվանդների՝ բուժմանը բարեխղճորեն հետևելը և ենթարկվելը կարող է մարտահրավեր լինել։

Լազերային տրաբեկուլոպլաստիկան գործում է՝ մեծացնելով հեղուկի արտահոսքը։ Բաց անկյուն գլաուկոմա ունեցող մարդկանց մոտ տեսողական դաշտի կորստի արագությունը նվազեցնելու համար լազերային բուժումը կարող է ավելի արդյունավետ լինել, քան դեղորայքային բուժումը։ Փաստերը ցույց են տալիս, որ լազերային բուժումը նույն արդյունավետությունն է ունենում ներակնային ճնշումը նվազեցնելու հարցում։

Կանեփն ամերիկյան գլաուկոմայի հասարակության կողմից գլաուկոմայի բուժման համար խորհուրդ չի տրվում ՝ ո՛չ մեծահասակների, ո՛չ էլ երեխաների համար։

Կարևոր է այն է, որ չնայած բուժումը կարող է օգնել նվազեցնել ներակնային ճնշումը, և ակնային գերճնշմամբ հիվանդների վաղ բուժումը նվազեցնում է գլաուկոմայի առաջացման հավանականությունը, գլաուկոմա զարգանալու հավանականությունը միևնույն է չի բացառվում։

## Հետազոտություններ
2002 թվականին, Միացիալ Նահանգներում անցկացված «Աչքի հիպերտոնիայի բուժման ուսումնասիրությունը» (OHTS) կլինիկական փորձարկմը ուսումնասիրել է ակնային գերճնշմամբ հիվանդների տեսողական դաշտը և տեսողական սկավառակը, որոնց տրվել է տեղային դեղամիջոց, և համեմատել ակնային գերճնշմամբ այն հիվանդների հետ, որոնց չի տրվել այդ դեղամիջոցը:։ Հետազոտության մեկնարկից հինգ տարի անց արդյունքները ցույց տվեցին, որ տեղային դեղամիջոց ստացող հիվանդների մոտ ակնային ճնշման նվազումը ավելի մեծ է եղել և գլաուկոմայի ժամանակ աչքերում անոմալիաների առաջացման 50%-ով ավելի ցածր ցուցանիշ է գրանցվել, քան այն հիվանդների մոտ, ովքեր չեն ստացել դեղամիջոցը։

Եվրոպական գլաուկոմայի կանխարգելման կազմակերպությունը (EGPS) նույն թվականին հրապարակել է եվրոպական տվյալներից հիմնված ուսումնասիրություն, ըստ որի ներակնային ճնշումն իջեցնելու համար դորզոլամիդ դեղամիջոցի և պլացեբոյի օգտագործման միջև էական տարբերություն չկա։ Հետևաբար՝ գլաուկոմայի զարգացման մեջ էական տարբերություն չկա։ Չնայած, որ երկու հետազոտություննեը տարբերվում են, երկու դեպքում էլ հետազոտողմները նկատել են, որ ներակնային բարձր ճնշումը կանխատեսում է գլաուկոման։

2019 թվականին, LiLIGHT կլինիկական փորձարկումը համեմատեց աչքի կաթիլների և ընտրողական լազերային տրաբեկուլոպլաստիկայի արդյունավետությունը ակնային գերճնշման և բաց անկյուն գլաուկոմայի ժամանակ: Երկու բուժումն էլ ունեցան նույն արժդյունքը, սակայն լազերային բուժման դեպքում հիվանդների մեծ մասը կարող են դադարեցնել աչքի կաթիլների օգտագործումը։ Լազերային տրաբեկուլոպլաստիան նաև ավելի մատչելի է։

Ռո-կինազի ինհիբիտորները (օրինակ՝ նետարսուդիլը) կարող են արդյունավետ լինել ակնային գերճնշումը նվազեցնելու համար, սակայն այս դեղամիջոցի արդյունավետությունը և երկարաժամկետ ազդեցությունը պարզ չեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* eMedicine - Ocular Hypertension

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն