Լսողության կորուստ

**Լսողության կորուստ**, լսելու մասնակի կամ ամբողջական կորուստ։

Լսողության կորուստը կարող է լինել ի ծնե և դրսևորվել հենց ծննդյան պահին կամ ձեռք բերվել կյանքի ցանկացած շրջանում։ Լսողության կորուստը կարող է առաջանալ մեկ կամ երկու ականջներում։ Երեխաների շրջանում լսողության խնդիրները կարող են ազդել խոսակցական լեզվի յուրացման ունակության վրա, իսկ մեծահասակների շրջանում կարող է դժվարություններ առաջացնել սոցիալական փոխհարաբերություններում և աշխատանքի մեջ։ Որոշ մարդկանց, հատկապես տարեց մարդկանց շրջանում, լսողության կորուստը կարող է հանգեցնել միայնության զգացողության զարգացմանը։

Լսողության կորուստն ախտորոշվում է, երբ լսողության թեստը պարզում է, որ մարդը չի կարողանում լսել մեկ ականջում առնվազն 25 դեցիբել։ Լսողության վաղ թեստավորումը խորհուրդ է կատարվում է բոլոր նորածինների շրջանում: Այն դասակարգվում է՝ որպես թեթև (25-ից 40 դԲ), միջին (41-ից 55 դԲ), միջին ծանրության (56-ից 70 դԲ), ծանր (71-ից 90 դԲ) կամ խորը (90 դԲ-ից ավելի): Լսողության կորստի երեք հիմնական տեսակ կա՝ հաղորդիչ լսողության կորուստ, սենսորային լսողության կորուստ և խառը լսողության կորուստ:

Լսողության կորուստը կարող է պայմանավորված լինել մի շարք գործոններով, այդ թվում՝ գենետիկա, ծերացում, աղմուկի ազդեցություն, որոշ վարակիչ հիվանդություններ, ծննդաբերական բարդություններ, ականջի վնասվածք և որոշ դեղամիջոցների կամ թույներ (տոքսիններ)։ Ընդհանուր պայմանները, որոնք հանգեցնում են լսողության կորստի՝ ականջի քրոնիկական վարակներն են: Հղիության ընթացքում որոշ վարակներ, ինչպիսիք են ցիտոմեգալովիրուսը, սիֆիլիսը և կարմրախտը, կարող են նաև երեխայի մոտ առաջացնել լսողության կորուստ։ Լսողության վաղ թեստավորումը կատարվում է բոլոր նորածինների շրջանում: Լսողության կորուստն ախտորոշվում է, երբ լսողության թեստը պարզում է, որ մարդը չի կարողանում լսել մեկ ականջում առնվազն  25 դեցիբել։  Այն դասակարգվում է՝ որպես թեթև (25-ից 40 դԲ), միջին (41-ից 55 դԲ), միջին ծանրության (56-ից 70 դԲ), ծանր (71-ից 90 դԲ) կամ խորը (90 դԲ-ից ավելի)։ Գոյություն ունեն լսողության կորստի երեք հիմնական տեսակներ՝ հաղորդիչ լսողության կորուստ, սենսորային լսողության կորուստ և խառը լսողության կորուստ։

Ամբողջ աշխարհում լսողության կորստի մոտ կեսը կանխարգելելի է հանրային առողջապահական միջոցառումների միջոցով։ Նման պրակտիկաները ներառում են իմունիտետի բարձրացումը, հղիության ժամանակաշրջանում պատշաճ խնամքը, աղմուկից  և որոշ դեղամիջոցներից խուսափելը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը երիտասարդներին խորհուրդ է տալիս սահմանափակել բարձր ձայների ազդեցությունը և անձնական աուդիո նվագարկիչների օգտագործումը օրական մեկ ժամով՝ փորձելով սահմանափակել աղմուկի ազդեցությունը։ Երեխաների շրջանում լսողության կորստի վաղ հայտնաբերումը և բուժական միջոցառումներ կազմակերպումը կարևոր են և նպաստում են ավելի ծանր հետևանքներից խուսափելուն։ Շատերն օգտագործում են լսողական սարքեր, ժեստերի լեզու, լսողական իմպլանտներ և ենթագրեր։ Շրթունքներով կարդալը ևս մեկ օգտակար հմտություն է, որը որոշակիորեն կարող է նպաստել խոսքի զարգացմանը։ Լսողական սարքերի ձեռքբերման հասանելիությունը, սակայն, սահմանափակ է աշխարհի շատ տարածքներում։

2013 թվականի տվյալներով լսողության կորուստը որոշ չափով ազդեցություն է թողնում մոտ 1,1 միլիարդ մարդու վրա: Այն առաջացրել է հաշմանդամություն մոտ 466 միլիոն մարդու շրջանում (գլոբալ բնակչության 5%-ը), իսկ միջինից մինչև ծանր հաշմանդամություն՝ 124 միլիոն մարդու մոտ: Միջին և ծանր հաշմանդամություն ունեցողներից 108 միլիոնն ապրում է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում: Լսողության կորուստ ունեցողներից 65 միլիոնի համար այն սկսվել է մանկության տարիներին: Նրանք, ովքեր օգտագործում են ժեստերի լեզուն և խուլերի մշակույթի անդամներ են, արժանի են կոչվելու ոչ թե հաշմանդամություն ունեցող մարդ, այլ «յուրահատկություն», «տաղանդավոր մարդ»: Խուլերի մշակույթի շատ ներկայացուցիչներ դեմ են խլությունը բուժելու փորձերին, և այս համայնքում ոմանք մտահոգությամբ են վերաբերվում լսողական իմպլանտներին, քանի որ դրանք ունեն իրենց մշակույթը վերացնելու ներուժ:

## Սահմանում

* Լսողության կորուստը սահմանվում է՝ որպես ձայների սրության նվազում, որոնք սովորաբար նորմալ էին լսվում։ «Լսողության խանգարում» կամ «դժվար լսողություն» տերմինները սովորաբար վերապահված են այն մարդկանց համար, ովքեր խոսքի հաճախականություններում ձայն լսելու հարաբերական անկարողություն ունեն: Լսողության կորուստը զարգանում է, երբ ձայնային ալիքները մտնում են ականջներ և վնասում զգայուն հյուսվածքները։ Լսողության կորստի ծանրությունը դասակարգվում է՝ ըստ սովորական մակարդակից ձայնի ինտենսիվության բարձրացման, որը ժամանակ և ջանք է պահանջվում  ունկնդրի կողմից այն հայտնաբերելու համար:
* Խլությունը սահմանվում է՝ որպես կորստի այնպիսի աստիճան, որ մարդը չի կարողանում հասկանալ խոսքը, նույնիսկ դրա հաճախականության բարձրացման դեպքում։ Խորը խլության դեպքում նույնիսկ ամենաբարձր ինտենսիվության ձայները, որոնք ստեղծվում են աուդիոմետրի կողմից (գործիք, որն օգտագործվում է լսողությունը չափելու համար՝ մաքուր տոնային ձայներ ստեղծելով մի շարք հաճախականությունների միջով): Ամբողջական խուլության դեպքում ընդհանրապես ձայներ չեն լսվում՝ անկախ ուժեղացումից կամ ստեղծման բնույթից։
* Խոսքի ընկալումը լսողության մեկ այլ ասպեկտ է, որը ներառում է բառի ընկալվող հստակությունը, այլ ոչ թե բառի արտասանության շնորհիվ հնչող ձայնի ինտենսիվությունը: Մարդկանց մոտ  սովորաբար չափվում է խոսքի նկատմամբ խտրականության թեստերի միջոցով, որոնք չափում են ոչ միայն ձայնը հայտնաբերելու, այլև խոսքը հասկանալու կարողությունը: Լսողության կորստի շատ հազվադեպ տեսակներ կան, որոնք ազդում են միայն խոսքի ձևավորման վրա: Օրինակներից մեկը լսողական նյարդաբանությունն է՝ լսողության կորստի մի շարք, որի դեպքում ներքին ականջի մազմզուկային բջիջներն անձեռնմխել են և գործում են, սակայն ձայնային տեղեկատվությունը ուղեղին չի փոխանցվում լսողական նյարդի միջոցով։

«Լսողության խանգարումներ ունեցողներ», «խուլ-համր» կամ «խուլ ու համր» տերմինների օգտագործումը խուլ և թույլ լսող մարդկանց նկարագրելու համար խուլերի համայնքում, ինչպես նաև փաստաբանական կազմակերպությունների կողմից մերժվում է, քանի որ դրանք վիրավորական են։

### Լսողության ստանդարտներ
Մարդու լսողությունը տարածվում է  20-ից մինչև 20000 Հց հաճախականությամբ, իսկ ինտենսիվությունը` 0 դԲ-ից մինչև 120 դԲ HL կամ ավելի: 0&nbsp;dB-ը չի ներկայացնում ձայնի բացակայությունը, այլ ավելի մեղմ ձայնը, որը կարող է լսել միջին անվնաս մարդու ականջը. որոշ մարդիկ կարող են լսել մինչև -5 կամ նույնիսկ -10 դԲ: Ձայնը սովորաբար անհարմարորեն բարձր է 90 դԲ-ից բարձր, իսկ 115 դԲ-ը ներկայացնում է ցավի շեմը: Ականջը հավասարապես լավ չի լսում բոլոր հաճախականությունները. լսողության զգայունությունը հասնում է 3000 Հց-ի գագաթնակետին: Բացի հաճախականության միջակայքից և ինտենսիվությունից, կան մարդկային լսողության բազմաթիվ հատկություններ, որոնք հնարավոր չէ հեշտությամբ չափել քանակապես: Այնուամենայնիվ, շատ գործնական նպատակների համար նորմալ լսողությունը սահմանվում է հաճախականությունն ընդդեմ ինտենսիվության գրաֆիկի կամ աուդիոգրամի միջոցով, որը գծում է լսողության զգայունության շեմերը՝ սահմանված հաճախականություններով: Տարիքային փոփոխությունների ազդեցության և աղմուկի և այլ ակուստիկ բեռնվածության ազդեցության պատճառով «տիպիկ» լսողությունը կարող է նորմալ չլինել։

## Ախտանշաններ
Ներկայանում է հետևյալ կերպ.

* Հեռախոսից օգտվելու դժվարություն։
* Ձայնի տեղայնացման կորուստ։
* Խոսքի ընկալման դժվարություն, հատկապես երեխաների և կանանց, որոնց ձայնը ավելի բարձր հաճախականության է:
* Ֆոնային աղմուկի առկայության դեպքում խոսքը հասկանալու դժվարություն (կոկտեյլային երեկույթի ֆենոմեն)։
* Ձայները կամ խոսքը հնչում է ձանձրալի, խուլ կամ թուլացած։
* Հեռուստատեսության, ռադիոյի, երաժշտությական սարքավորումների ձայնի ավելացման անհրաժեշտություն։

Լսողության կորուստը զգայական է, բայց կարող է ունենալ ուղեկցող այլ ախտանիշներ.

* Ցավ կամ ճնշում ականջներում,
* Արգելափակվածության զգացում։

Կարող են լինել նաև ուղեկցող երկրորդական ախտանիշներ.

* Հիպերակուզիս, բարձր զգայունություն՝ ձայնի որոշակի ինտենսիվության և հաճախականության նկատմամբ ուղեկցող լսողական ցավով, որը երբեմն սահմանվում է որպես «լսողական հավաքագրում»։
* Աղմուկ ականջներում (տիննիտուս), բզզոց, շշուկ կամ այլ ձայներ, որոնք իրականում բացակայում են։
* Գլխապտույտ և անհավասարակշռվածության զգացում։
* Տիմպանոֆոնիա, որը նաև հայտնի է որպես աուտոֆոնիա, սեփական ձայնի և շնչառական ձայների աննորմալ լսում, որը սովորաբար առաջանում է եվստախյան փողի անընդհատ բաց կամ վերին կիսաշրջանաձև անցքերի հետևանքով։
* Դեմքի շարժման խանգարումներ (հնարավոր ուռուցքի կամ ինսուլտի առկայություն) կամ Բելլի պարալիչ ունեցող անձանց մոտ։

### Բարդություններ
Լսողության կորուստը կարող է կապված լինել Ալցհեյմերի հիվանդության և դեմենցիայի հետ։ Ռիսկը մեծանում է լսողության կորստի աստիճանի ավելացման հետ միաժամանակ։ Լսողության կորուստը նպաստում է սոցիալական մեկուսացմանը, ինչն ունի բացասական ազդեցություն անհատի կյանքի որակի վրա։ Ըստ նախնական տվյալների՝ լսողական ապարատի օգտագործումը կարող է դանդաղեցնել ճանաչողական ֆունկցիաների անկումը։

Լսողության կորուստը պատասխանատու է գլխուղեղում թալամոկորտիկային դիսռիթմի առաջացման համար, որը մի շարք նյարդաբանական խանգարումների պատճառ է, ներառյալ տիննիտուսը (աղմունկ ականջներում) և փակ աչքերով հալյուցինացիան։

#### Ճանաչողական անկում
Լսողության կորուստը աճող մտահոգություն է հատկապես ծերացող բնակչության շրջանում: Լսողության կորստի տարածվածությունը մոտ երկու անգամ ավելանում է 40 տարեկանից հետո՝ տարիքի յուրաքանչյուր տասնամյա աճին համընթաց: Թեև աշխարհիկ միտումը կարող է նվազեցնել լսողության կորստի զարգացման անհատական ​​մակարդակի ռիսկը, ակնկալվում է, սակայն ակնկալվում է, որ լսողության կորստի տարածվածությունը կաճի ԱՄՆ-ում բնակչության ծերացման պատճառով: Ծերացման գործընթացի հետ կապված մեկ այլ մտահոգություն է ճանաչողական ֆունկցիաների անկումը, որը կարող է նպաստեք մեղմ ճանաչողական խանգարմանը և, ի վերջո, դեմենցիայի։ Լսողության կորստի և կոգնիտիվ անկման միջև կապն ուսումնասիրվել է տարբեր հետազոտական ​​միջավայրերում։

Պարզվել է, որ տարիքի հետ կապված լսողության կորստի և Ալցհեյմերի հիվանդության միջև կապն աննշան է, և այս բացահայտումը հաստատում է այն վարկածը, որ լսողության կորուստը կապված է դեմենցիայի հետ՝ անկախ Ալցհեյմերի պաթոլոգիայի։ Լսողության կորստի և ճանաչողական անկման հիմքում ընկած պատճառահետևանքային մեխանիզմներից մեկն այն է, որ այս ասոցիացիան կարելի է բացատրել ընդհանուր պատճառաբանությամբ կամ ընդհանուր նյարդակենսաբանական պաթոլոգիայով՝ այլ ֆիզիոլոգիական համակարգերի ֆունկցիոնալ կորստի հետ համատեղ: Ծերացման գործընթացում լսողության կորուստի հետ մեկտեղ՝ լսողական ընկալման համար պահանջվող ճանաչողական բեռը մեծանում է, ինչը կարող է հանգեցնել ուղեղի կառուցվածքի և, ի վերջո, դեմենցիայի։ Մեկ այլ վարկած ենթադրում է, որ լսողության կորստի և ճանաչողական անկման միջև կապը պայմանավորված է տարբեր հոգեսոցիալական գործոններով, ինչպիսիք են սոցիալական շփման նվազումը և սոցիալական մեկուսացման աճը։ Լսողության կորստի և տկարամտության միջև կապի վերաբերյալ բացահայտումները կարևոր նշանակություն ունեն հանրային առողջության վրա, քանի որ դեմենցիայի դեպքերի մոտ 9%-ը կապված է լսողության կորստի հետ։

#### Ընկնել
Լսողության կորուստ ունեցող մարդիկ ընկնելու ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում: Լսողության կորստի և ընկնելու միջև առկա է նաև «դոզա-արձագանք» կապ. լսողության կորստի ավելի մեծ սրությունը կապված է կեցվածքի վերահսկման դժվարությունների և ընկնելու հավանական աճի հետ։ Լսողության կորստի և ընկնելու միջև առկա պատճառահետևանքային կապը դեռևս պարզաբանված չէ: Ապացույցները ցույց են տալիս, որ մեծահասակների շրջանում լսողության կորստի բուժումը կյանքի որակի վրա մեծ ազդեցություն ունի։ Քանի որ տարեց անհատները սովորաբար ունենում են ոսկորների ավելի մեծ փխրունություն և ավելի վատ պաշտպանական ռեֆլեքսներ, նրանց ընկնելը կարող է վնասակար հետևանքներ ունենալ։

#### Դեպրեսիա
Լսողության կորուստը կարող է նպաստել առողջության հետ կապված կյանքի որակի նվազմանը, սոցիալական մեկուսացման ավելացմանը և սոցիալական ներգրավվածության նվազմանը, որոնք բոլորն էլ դեպրեսիայի ախտանիշների զարգացման ռիսկի գործոններ են։ Դեպրեսիան աշխարհում հիվանդացության և մահացության հիմնական պատճառներից մեկն է: Մեծահասակների մոտ ինքնասպանության մակարդակն ավելի բարձր է, քան երիտասարդների մոտ, և ավելի շատ ինքնասպանությունների դեպքերը վերագրվում են դեպրեսիային։ Պարզվել է, որ որոշ քրոնիկական հիվանդություններ էապես կապված են դեպրեսիայի զարգացման ռիսկի հետ, ինչպիսիք են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, թոքային հիվանդությունը, տեսողության կորուստը և լսողության կորուստը։

#### Խոսակցական լեզվի կարողություն
Նախալեզվային խլությունը լսողության խոր կորուստ է, որը պահպանվում է մինչև լեզվի իմացությունը, և կարող է առաջանալ բնածին վիճակի կամ լսողության կորստի պատճառով մինչև ծնունդը կամ վաղ մանկության շրջանում: Նախալեզվային խլությունը խաթարում է երեխաների խոսակցական լեզու ձեռք բերելու անհատի կարողությունը, սակայն խուլ երեխաները կարող են խոսակցական լեզուն ձեռք բերել լսողական իմպլանտների օգնությամբ (երբեմն զուգակցված լսողական սարքերի հետ)։ Խուլ նորածինների լսողական խանգարումներ չունեցող ծնողները (դեպքերի 90–95%) սովորաբար աշխատում են բանավոր մոտեցմամբ՝ առանց ժեստերի լեզվի աջակցության, քանի որ որոշ ընտանիքներ չունեն ժեստերի լեզվի հետ կապված նախկին փորձ և չեն կարող գրագետ տրամադրել այն իրենց երեխաներին՝ առանց այն սովորելու։ Սա կարող է որոշ դեպքերում (ուշ իմպլանտացիա կամ ոչ բավարար օգուտ լսողական իմպլանտներից) խուլ երեխայի համար լեզվական զրկանքի վտանգ առաջացնել։ Ժեստերի լեզվով խոսող ընտանիքում ծնված խուլ երեխաների դեպքերի 5-10%-ը ունեն տարիքին համապատասխան լեզվի զարգացման պոտենցիալ՝ ժեստերի լեզվի հետ վաղաժամ ծանոթության պատճառով՝ ծնողների շնորհիվ, հետևաբար, նրանք ունեն ներուժ՝ հասնելու լեզվական կարևորագույն բաժնին՝ նշանաբանում, ինչը նշանակում է. ժեստերի լեզուն՝ խոսակցական լեզվի փոխարեն։

Հետլեզվային խլություն լսողության կորուստ է, որը պահպանվում է լեզվի իմացությունից հետո, որը կարող է առաջանալ հիվանդության, վնասվածքի կամ  դեղամիջոցի կողմնակի ազդեցության հետևանքով: Սովորաբար, լսողության կորուստը աստիճանական է և հաճախ հայտնաբերվում է տուժած անհատների ընտանիքի և ընկերների կողմից շատ ավելի վաղ, քան հիվանդներն իրենք կհաասկանան իրենց հաշմանդամությունը։ Հետլեզվային խլություն շատ ավելի տարածված է, քան նախալեզվային խլություն: Նրանք, ովքեր կորցնում են իրենց լսողությունը ավելի ուշ կյանքում, օրինակ՝ ուշ պատանեկության կամ հասուն տարիքում, բախվում են մի շարք մարտահրավերների՝ հարմաարվելով ինքնուրույն ապրելուն։

## Պատճառներ
Լսողության կորուստն ունի բազմաթիվ պատճառներ՝ ներառյալ ծերացումը, գենետիկան, ծննդաբերական խնդիրները և ձեռքբերովի այլ պատճառները, օրինակ՝ աղմուկը: Լսողության կորստի որոշ տեսակների դեպքում պատճառը կարող է դասակարգվել որպես անհայտ պատճառ:

Ծերացման հետ մեկտեղ բարձր հաճախականություններ լսելու ունակության աստիճանական կորուստ կա, որը հայտնի է որպես ծանրալսություն (պրեսբիկուս): Տղամարդկանց համար դա կարող է սկսվել 25-ից, իսկ կանանց մոտ՝ 30-ից: Թեև գենետիկորեն փոփոխական է, սակայն դա ծերացման նորմալ ուղեկցող է և տարբերվում է լսողության կորուստներից, որոնք առաջանում են աղմուկի, տոքսինների կամ այլ հիվանդությունների պատճառով։ Ընդհանուր պայմանները, որոնք կարող են մեծացնել տարեց մարդկանց լսողության կորստի վտանգը, արյան բարձր ճնշումն են, շաքարային դիաբետը կամ ականջի համար վնասակար որոշ դեղամիջոցների օգտագործումը։ Թեև բոլորը տարիքի հետ կորցնում են լսողությունը, լսողության կորստի քանակն ու տեսակը փոփոխական են։

Աղմուկից առաջացած լսողության կորուստը *(NIHL)*, որը նաև հայտնի է՝ որպես ակուստիկ վնասվածք, սովորաբար դրսևորվում է որպես լսողության բարձր շեմեր (այսինքն՝ ավելի քիչ զգայունություն կամ խլացում): Աղմուկի ազդեցությունը լսողության կորստի դեպքերի մոտավորապես կեսի պատճառն է, ինչը որոշակի աստիճանի խնդիրներ է առաջացնում աշխարհի բնակչության 5%-ի մոտ։ Լսողության կորստի մեծամասնությունը պայմանավորված է ոչ թե տարիքով, այլ աղմուկի ազդեցության պատճառով: Տարբեր պետական, արդյունաբերական և ստանդարտ կազմակերպություններ սահմանում են աղմուկի ստանդարտներ: Շատ մարդիկ չգիտեն շրջակա միջավայրի ձայնի առկայության մասին վնասակար մակարդակներում կամ այն ​​մակարդակի մասին, որով ձայնը դառնում է վնասակար: Աղմուկի վնասակար մակարդակների ընդհանուր աղբյուրներն են՝ մեքենայի նվագարկիչը, մանկական խաղալիքները, շարժիչային տրանսպորտային միջոցները, ամբոխի ձայնարկությունները, էլեկտրական գործիքները, զենքի օգտագործումը, երաժշտական ​​գործիքները և նույնիսկ վարսահարդարիչները:

Աղմուկի վնասը կուտակային է. ռիսկը գնահատելու համար պետք է հաշվի առնել վնասի բոլոր աղբյուրները: ԱՄՆ-ում 6-19 տարեկան երեխաների 12,5%-ն ունի լսողության մշտական ​​վնաս՝ ավելորդ աղմուկի ազդեցությունից։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը գնահատում է, որ 12-ից 35 տարեկանների կեսը վտանգի տակ է գտնվում չափազանց բարձր ձայնային անհատական ​​սարքերից: Դեռահասների մոտ լսողության կորուստը կարող է առաջանալ խաղալիքների բարձր աղմուկից, ականջակալների երաժշտությունից և համերգներից կամ միջոցառումներից։

Լսողության կորուստը կարող է ժառանգաբար փոխանցվել: Այս բոլոր դեպքերի մոտ 75-80%-ը ժառանգվում է ռեցեսիվ գեներով, 20-25%-ը՝ դոմինանտ գեներով, 1-2%-ը՝ X-կապակցված օրինաչափություններով, և 1%-ից պակասը՝ միտոքոնդրիումային ժառանգությամբ։  Սինդրոմային խլություն տեղի է ունենում, երբ անհատի մոտ առկա են այլ նշաններ կամ բժշկական խնդիրներ, բացի խուլությունից ինչպիսիք են Աշերի համախտանիշը, Սթիկլերի համախտանիշը, Վաարդենբուրգի համախտանիշը, Ալպորտի համախտանիշը և 2-րդ տիպի նեյրոֆիբրոմատոզը: Ոչ սինդրոմային խլություն տեղի է ունենում, երբ անհատի մոտ խուլության հետ կապված այլ նշաններ կամ բժշկական խնդիրներ չկան։

Հաղորդվում է, որ պտղի ալկոհոլային սպեկտրի խանգարումները առաջացնում են լսողության կորուստ ալկոհոլային մայրերից ծնված նորածինների մինչև 64%-ի մոտ՝ զարգացող պտղի վրա օտոտոքսիկ ազդեցությունից, ինչպես նաև թերսնուցումից հղիության ընթացքում ալկոհոլի ավելցուկ ընդունման հետևանքով: Վաղաժամ ծնունդը կարող է կապված լինել սենսորային լսողության կորստի հետ՝ հիպօքսիայի, հիպերբիլիրուբինեմիայի, օտոտոքսիկ դեղամիջոցների և վարակի, ինչպես նաև նորածնային բաժանմունքներում աղմուկի ազդեցության պատճառով: Բացի այդ, վաղաժամ երեխաների լսողության կորուստը հաճախ հայտնաբերվում է շատ ավելի ուշ, քան նման լսողության կորուստը լրիվ ծնված երեխայի մոտ, քանի որ սովորաբար երեխաներին լսողության թեստ են հանձնում ծնվելուց հետո 48 ժամվա ընթացքում, սակայն բժիշկները պետք է սպասեն, մինչև վաղաժամ երեխան առողջանա: լսողության փորձարկումից առաջ, որը կարող է ծնվելուց ամիսներ անց։ Լսողության կորստի վտանգը ամենամեծն է նրանց համար, ովքեր ծնվելիս 1500 գ-ից պակաս կշռում են:

Լսողության կորստի համար պատասխանատու խանգարումները ներառում են լսողական նյարդաբանությունը, Դաունի համախտանիշ, Շարլոթ Մարի Թութի հիվանդության տարբերակ 1E-ն, ցրված սկլերոզ, մենինգիտ, խոլեստեատոմա, օտոսկլերոզ, պերիլիմֆային ֆիստուլա, Մենյերի հիվանդություն, կրկնվող ականջի ինֆեկցիաներ, ինսուլտներ, Պիեռ Ռոբին, Թրեյչեր-Կոլինզ, Աշերի համախտանիշ, Պենդրեդրսթիլեի համախտանիշ շվաննոմա և վիրուսային ինֆեկցիաներ, ինչպիսիք են կարմրուկը, խոզուկը, բնածին կարմրախտը, հերպեսի վիրուսների մի քանի տեսակներ, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, և Արևմտյան Նեղոսի տենդը։

Որոշ դեղամիջոցներ կարող են շրջելի կամ անդառնալիորեն ազդել լսողության վրա: Այս դեղերը համարվում են օտոտոքսիկ: Սա ներառում է հանգույցային միզամուղներ, ինչպիսիք են ֆուրոսեմիդը և բումետանիդը, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը *(NSAIDs)* ինչպես առանց դեղատոմսի (ասպիրին, իբուպրոֆեն, նապրոքսեն), այնպես էլ դեղատոմսով (ցելեկոքսիբ, դիկլոֆենակ և այլն), պարացետամոլ, քինին, և մակրոլիդային հակաբիոտիկներ։ Մյուսները կարող են առաջացնել լսողության մշտական ​​կորուստ։ Ամենակարևոր խումբը ամինոգլիկոզիդներն են (գլխավոր անդամ գենտամիցին) և պլատինի վրա հիմնված քիմիաթերապևտիկ միջոցները, ինչպիսիք են ցիսպլատինը և կարբոպլատինը։

Ամենակարևոր խումբը ամինոգլիկոզիդներն են (գլխավոր անդամ գենտամիցին) և պլատինի վրա հիմնված քիմիաթերապևտիկ միջոցները, ինչպիսիք են ցիսպլատինը և կարբոպլատինը օրինակ) և ասֆիքսանտներ։ Աղմուկի հետ զուգակցված այս օտոտոքսիկ քիմիկատները հավելյալ ազդեցություն են ունենում մարդու լսողության կորստի վրա։ Քիմիական նյութերի պատճառով լսողության կորուստը սկսվում է բարձր հաճախականության միջակայքում և անդառնալի է: Այն վնասում է լսողական ապարատի վնասվածքներով և քայքայում լսողական համակարգի կենտրոնական հատվածները։ Որոշ օտոտոքսիկ քիմիական ազդեցության դեպքում, մասնավորապես, ստիրոլին, նա լսողության կորստի ռիսկը կարող է ավելի բարձր լինել, քան միայնակ աղմուկի ենթարկվելը: Էֆեկտներն առավել մեծ են, երբ համակցված ազդեցությունը ներառում է իմպուլսային աղմուկ։ ԱՄՆ Աշխատանքի անվտանգության և առողջության վարչության (OSHA) և Աշխատանքի անվտանգության և առողջության ազգային ինստիտուտի *(NIOSH)* 2018 թվականի տեղեկատվական տեղեկագիրը ներկայացնում է խնդիրը, տալիս է օտոտոքսիկ քիմիական նյութերի օրինակներ, ցուցակագրում է ռիսկային ոլորտներն ու մասնագիտությունները և տրամադրում է կանխարգելման մասին տեղեկատվություն։

Կարող է վնասվել կամ ականջը, լինի դա արտաքին կամ միջին ականջը, կոխլեան կամ ուղեղի կենտրոնները, որոնք մշակում են ականջներով փոխանցվող լսողական տեղեկատվությունը: Միջին ականջի վնասը կարող է ներառել ոսկրային կոտրվածքները։  Ներքին ականջի խխունջի վնասը կարող է առաջանալ ժամանակավոր ոսկրների կոտրվածքի պատճառով: Մարդիկ, ովքեր ստանում են գլխի վնասվածք, հատկապես խոցելի են լսողության կորստի կամ ականջների ականջների նկատմամբ՝ ժամանակավոր կամ մշտական։

## Ախտաֆիզիոլոգիա

Ձայնային ալիքները հասնում են արտաքին ականջին և ուղեկցվում են ականջային անցուղով դեպի թմբկաթաղանթ՝ առաջացնելով դրա տատանումները։ Տատանումները փոխանցվում են միջին ականջի 3 փոքրիկ ականջի ոսկրիկների միջոցով դեպի ներքին ականջի հեղուկ: Հեղուկը շարժում է մազակազմ բջիջները (ստերեոցիլիա), և նրանց շարժումն առաջացնում է նյարդային ազդակներ, որոնք այնուհետև լսողական նյարդով տեղափոխվում են ուղեղ։ Լսողական նյարդը իմպուլսները տանում է դեպի ուղեղի ցողուն, որն ուղարկում է իմպուլսները դեպի միջին ուղեղ: Ի վերջո, ազդանշանը գնում է դեպի ճակատային բլթի լսողական բաժին,  որպեսզի ընկալվի՝ որպես ձայն։

Լսողության կորուստն առավել հաճախ առաջանում է բարձր ձայների, հանգստի կամ աշխատանքի արդյունքում երկարատև ազդեցության հետևանքով, որոնք վնասում են մազակազմ բջիջները, իսկ դրանք ինքնուրույն չեն աճում։

## Ախտորոշում

Լսողության կորստի նույնականացումը սովորաբար իրականացնում են ընդհանուր թերապևտը, քիթ-կոկորդ-ականջաբանը, աուդիոլոգը: Լսողության կորստի պատճառի ախտորոշումն իրականացնում է մասնագետ բժիշկը (աուդիովեստիբուլյար բժիշկ) կամ օտորինոլարինգոլոգը:

Լսողության կորուստը սովորաբար չափվում է գեներացված կամ ձայնագրված ձայներ նվագարկելու միջոցով և որոշելով, թե արդյոք անձը կարող է լսել դրանք: Լսողության զգայունությունը տատանվում է ըստ հնչյունների հաճախականության: Դա հաշվի առնելու համար լսողության զգայունությունը կարող է չափվել մի շարք հաճախականությունների համար և գծագրվել աուդիոգրամի վրա: Լսողության կորստի քանակական գնահատման մեկ այլ մեթոդ է լսողության թեստը՝ բջջային հավելվածի կամ լսողական ապարատի հավելվածի միջոցով: Բջջային հավելվածի միջոցով լսողության ախտորոշումը նման է աուդիոմետրիայի ընթացակարգին։ Բջջային հավելվածների միջոցով ստացված աուդիոգրամները կարող են օգտագործվել լսողական սարքերի հավելվածները կարգավորելու համար։ Լսողության կորստի քանակական գնահատման մեկ այլ մեթոդ խոսքի աղմուկի թեստն է, ինչը ցույց է տալիս, թե որքան լավ է կարելի հասկանալ խոսքը աղմկոտ միջավայրում։ Օտոակուստիկ արձակումների թեստը լսողության օբյեկտիվ թեստ է, որը կարող է իրականացվել փոքր տարիքի երեխաների և նորածինների համար՝ սովորական լսողության թեստին օժանդակելու նպատակով: Ուղեղի ցողունի լսողական արձագանքի թեստը էլեկտրաֆիզիոլոգիական թեստ է, որն օգտագործվում է ականջի, լսողական նյարդի և նաև ուղեղի ցողունի պաթոլոգիայի հետևանքով առաջացած լսողության անբավարարության համար:

Ախտորոշիչ հետազոտությունները ներառում են օտոսկոպիա, տիմպանոմետրիա և դիֆերենցիալ թեստավորում՝ *Weber, Rinne, Bing և Schwabach* թեստերով: Վարակման կամ բորբոքման դեպքում արյունը կամ մարմնի այլ հեղուկները կարող են ներկայացվել լաբորատոր վերլուծության: ՄՌՏ (MRI)  և ՀՇ (CT) սկանավորումները կարող են օգտակար լինել լսողության կորստի բազմաթիվ պատճառների պաթոլոգիան բացահայտելու համար:

Լսողության կորուստը դասակարգվում է ըստ ծանրության, տեսակի և կոնֆիգուրացիայի: Ավելին, լսողության կորուստ կարող է լինել միայն մեկ ականջում (միակողմանի) կամ երկու ականջներում (երկկողմանի): Լսողության կորուստը կարող է լինել ժամանակավոր կամ մշտական, հանկարծակի կամ առաջադեմ: Լսողության կորստի ծանրությունը դասակարգվում է ըստ անվանական շեմերի միջակայքերի, որոնցում ձայնը պետք է լինի այնպես, որ այն անհատը կարողանա հայտնաբերել: Այն չափվում է լսողության կորստի դեցիբելներով կամ դԲ HL-ով:

Լսողության կորստի երեք հիմնական տեսակ կա՝ հաղորդիչ լսողության կորուստ, սենսորային լսողության կորուստ և խառը լսողության կորուստ: Որպես լրացուցիչ խնդիր, որն ավելի ու ավելի է ճանաչվում, լսողության մշակման խանգարումն է, որը որպես այդպիսին լսողության կորուստ չէ, այլ ձայնը ընկալելու դժվարություն: Աուդիոգրամի ձևը ցույց է տալիս լսողության կորստի հարաբերական կոնֆիգուրացիան, ինչպես օրինակ՝ *Carhart* խազը օտոսկլերոզի համար, «աղմուկ» խազը աղմուկից առաջացած վնասների համար, բարձր հաճախականությամբ շրջվելը պրեսբիկուսի համար կամ հարթ աուդիոգրամ՝ հաղորդիչ լսողության կորստի համար: Խոսքի աուդիոմետրիայի հետ մեկտեղ դա կարող է ցույց տալ կենտրոնական լսողական մշակման խանգարում կամ շվանոմայի կամ այլ ուռուցքի առկայություն:

Միակողմանի լսողության կորուստ կամ միակողմանի խուլություն *(SSD)* ունեցող մարդիկ դժվարությամբ են լսում խոսակցությունները իրենց թույլ ականջով, տեղայնացնում են ձայնը և խոսքը  հասկանում են՝ ֆոնային աղմուկի առկայության դեպքում: Այս հիվանդների հաճախ հանդիպող լսողության խնդիրների պատճառներից մեկը գլխի ստվերային էֆեկտն է։

Դիոպաթիկ անսպասելի լսողության կորուստը պայման է, երբ անձը՝ որպես իր զգայական լսողության զգայունության անմիջական նվազում, որը հայտնի պատճառ չունի: Այս տեսակի կորուստը սովորաբար լինում է միայն միակողմանի և կորստի ծանրությունը տարբեր է: Երբեմն օգտագործվում է «առնվազն 30 դԲ կորստի երեք միացված հաճախականություններում 72 ժամվա ընթացքում», սակայն չկա համընդհանուր սահմանում կամ միջազգային կոնսենսուս՝ իդիոպաթիկ հանկարծակի լսողության կորուստը ախտորոշելու համար։

## Կանխարգելում
Ենթադրվում է, որ լսողության կորստի դեպքերի կեսը կարելի է կանխարգելել։ Մինչև 15 տարեկան երեխաների լսողության կորստի մոտ 60%-ը կարելի է կանխարգելել։ Կարմրախտի դեմ իմունիզացիան՝ բնածին կարմրախտի համախտանիշի կանխարգելման համար, Հեմոֆիլուս ինֆլուենզա (H. influenza)-ի և Պնևմոնիայի ստաֆիլակոկի (S. pneumoniae)-ի դեմ կանխարգելիչ իմուն շիճուկները՝ մենինգիտի դեպքերը նվազեցնելու համար, և խուսափելով կամ պաշտպանեվելով ավելորդ աղմուկի ազդեցությունից կարելի է կանխրգելել մի շարք լսողական խնդիրներ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նաև խորհուրդ է տալիս պատվաստվել կարմրուկի, խոզուկի և մենինգիտի դեմ։ Լսողության համաշխարհային օրը ամենամյա միջոցառում է, որը խթանում է լսողության կորուստը կանխելուն ուղղված միջոցառումները:

Բարձր աղմուկի ազդեցությունից խուսափելը կարող է օգնել կանխել աղմուկից առաջացած լսողության կորուստը։ Հինգ տարի կամ ավելի երկար ժամանակ աշխատավայրում բարձր աղմուկի ենթարկված մեծահասակների 8%-ը հայտնում է երկու ականջներում լսողության կորուստ՝ համեմատած մեծահասակների 5,5%-ի հետ, ովքեր աշխատավայրում բարձր աղմուկի չեն ենթարկվել։ Տարբեր ծրագրեր կան որոշակի բնակչության համար, ինչպիսիք են դպրոցահասակ երեխաները, դեռահասները և աշխատողները։  Սակայն *HPD-*ն (առանց անհատական ​​ընտրության, մարզումների և համապատասխանության թեստավորման) էապես չի նվազեցնում լսողության կորստի ռիսկը։ Հակաօքսիդանտների օգտագործումը ուսումնասիրվում է աղմուկի հետևանքով առաջացած լսողության կորստի կանխարգելման համար, մասնավորապես այն սցենարների դեպքում, երբ աղմուկի ազդեցությունը հնարավոր չէ նվազեցնել, օրինակ՝ ռազմական գործողությունների ժամանակ։

### Աշխատավայրում աղմուկի կարգավորում
Աղմուկը լայնորեն ճանաչված է որպես մասնագիտական ​​վտանգ: Միացյալ Նահանգներում Աշխատանքի անվտանգության և առողջության ազգային ինստիտուտը (NIOSH) և Աշխատանքի անվտանգության և առողջության վարչությունը *(OSHA)* միասին աշխատում են աշխատավայրում աղմուկի մակարդակի չափորոշիչներ և կիրառում ապահովելու համար։ Վտանգների վերահսկման հիերարխիան ցույց է տալիս վերահսկման տարբեր մակարդակները՝ նվազեցնելու կամ վերացնելու աղմուկի ազդեցությունը և կանխելու լսողության կորուստը, ներառյալ ինժեներական հսկողությունը և անհատական ​​պաշտպանիչ սարքավորումները *(PPE)*։ Աշխատավայրում լսողության կորուստը կանխելու համար ստեղծվել են այլ ծրագրեր և նախաձեռնություններ: Օրինակ, «Safe-in-Sound» մրցանակը ստեղծվել է ճանաչելու կազմակերպություններին, որոնք կարող են ցույց տալ աղմուկի վերահսկման և այլ միջամտությունների հաջող արդյունքները։ Բացի այդ, «Գնել Հանգիստ» ծրագիրը ստեղծվել է, որպեսզի խրախուսի գործատուներին գնել ավելի հանգիստ մեքենաներ և գործիքներ։ Գնելով ավելի քիչ աղմկոտ էլեկտրական գործիքներ, ինչպիսիք են *NIOSH Power Tools Database-ո*ւմ հայտնաբերվածները և սահմանափակելով օտոտոքսիկ քիմիական նյութերի ազդեցությունը, կարող են մեծ քայլեր ձեռնարկվել լսողության կորստի կանխարգելման գործում։

Ընկերությունները կարող են նաև տրամադրել անձնական լսողության պաշտպանիչ սարքեր՝ հարմարեցված և՛ աշխատողին, և՛ աշխատանքի տեսակին: Լսողության որոշ պաշտպանիչներ համընդհանուր կերպով արգելափակում են ամբողջ աղմուկը, իսկ որոշները թույլ են տալիս լսել որոշակի աղմուկներ: Անհրաժեշտ է, որ այդ սարքավորումները  պատշաճ կերպով տեղադրված լինեն։

Հաճախ աղմուկից առաջացած լսողության կորստի կանխարգելման միջամտությունները շատ բաղադրիչներ ունեն: 2017 թվականի Քոքրեյնի վերանայումը պարզել է, որ ավելի խիստ օրենսդրությունը կարող է նվազեցնել աղմուկի մակարդակը։  *Cochrane Review-*ի եզրակացությունն այն էր, որ հետագա հետազոտությունները կարող են փոփոխել այն, ինչ այժմ վերաբերում է գնահատված միջամտությունների արդյունավետությանը։

Գերմանական սոցիալական դժբախտ պատահարների ապահովագրության Աշխատանքի անվտանգության և առողջության ինստիտուտը ստեղծել է լսողության խանգարման հաշվիչը՝ հիմնված *ISO 1999* մոդելի վրա՝ ուսումնասիրելու մարդկանց համեմատաբար միատարր խմբերի շեմի փոփոխությունը, օրինակ՝ նույն տեսակի աշխատանք ունեցող աշխատողները: *ISO 1999* մոդելը գնահատում է, թե խմբում լսողության խանգարումը որքանով կարող է վերագրվել տարիքին և աղմուկի ազդեցությանը: Արդյունքը հաշվարկվում է հանրահաշվական հավասարման միջոցով, որն օգտագործում է *A-* կշռված ձայնի ազդեցության մակարդակը, թե քանի տարի են մարդիկ ենթարկվել այդ աղմուկին, քանի տարեկան են մարդիկ և նրանց սեռը: Մոդուլի գնահատականները օգտակար են միայն այն մարդկանց համար, ովքեր լսողության կորուստ չունեն աշխատանքի հետ կապված ազդեցությունների պատճառով և կարող են նպատահակարմար լինել կանխարգելիչ միջոցառումների համար։

### Սքրինինգ
Միացյալ Նահանգների Կանխարգելիչ ծառայությունների աշխատանքային խումբը խորհուրդ է տալիս նորածինների լսողության սկրինինգ անցկացնել բոլոր նորածինների համար, քանի որ համարվում է, որ կյանքի առաջին երեք տարին ամենակարևորն է լեզվի զարգացման համար։ Նորածինների լսողության համընդհանուր զննումները այժմ լայնորեն կիրառվում են ԱՄՆ-ում։ Նորածինների զննման մակարդակը 1990-ականների սկզբին 3%-ից աճել է մինչև 98%-ի 2009թվականին։ Նորածինները, որոնց սքրինինգը բացահայտում է լսողության կորստի կասկածի բարձր ինդեքսը, ուղարկվում են լրացուցիչ ախտորոշիչ թեստավորման՝ վաղ միջամտության և խոսքի հասանելիության ապահովման նպատակով։

Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիան խորհուրդ է տալիս, որ երեխաները պետք է իրենց լսողությունը մի քանի անգամ ստուգեն իրենց դպրոցական կրթության ընթացքում.

* Երբ նրանք ընդունվում են դպրոց։
* 6, 8 և 10 տարեկանում։
* Միջին դպրոցի ընթացքում գոնե մեկ անգամ։
* Ավագ դպրոցի ընթացքում գոնե մեկ անգամ։

Մինչ «Բժիշկների ամերիկյան քոլեջ»-ը նշել է, որ բավարար ապացույցներ չկան՝ որոշելու 50 տարեկանից բարձր մեծահասակների սքրինինգի օգտակարությունը, ովքեր չունեն որևէ ախտանիշ, Ամերիկյան լեզվի, խոսքի պաթոլոգիայի և լսողության ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս, որ չափահասները պետք է հետազոտվեն առնվազն յուրաքանչյուր տասնամյակը մեկ մինչև 50 տարեկանը և դրանից հետո երեք տարի ընդմիջումներով՝ նվազագույնի հասցնելու համար չբուժված վիճակի վնասակար ազդեցությունը կյանքի որակի վրա։ Նույն պատճառով, ԱՄՆ Հիվանդությունների կանխարգելման և առողջության խթանման գրասենյակը ներառել է որպես «Առողջ մարդիկ 2020»-ի նպատակներից մեկը՝ ավելացնել լսողության հետազոտություն անցած անձանց քանակը։

## Կառավարում

Լսողության կառավարումը կախված է կոնկրետ պատճառից, եթե հայտնի է, ինչպես նաև լսողության կորստի չափից, տեսակից և կազմաձևից: Նյարդային խնդիրների պատճառով հանկարծակի լսողության կորուստը կարող է բուժվել կորտիկոստերոիդներով։

Լսողության կորստի մեծ մասը, որն առաջանում է տարիքից և աղմուկից, առաջադեմ է և անդառնալի, և ներկայումս հաստատված կամ առաջարկված բուժում չկա: Լսողության կորստի մի քանի տեսակներ ենթակա են վիրաբուժական բուժման: Այլ դեպքերում բուժման հիմքում ընկած են  պաթոլոգիաները, սակայն լսողության ցանկացած կորուստ կարող է մշտական ​​լինել: Կառավարման որոշ տարբերակներ ներառում են լսողական սարքեր, լսողական (կոխլեար) իմպլանտներ, միջին ականջի իմպլանտներ, օժանդակ տեխնոլոգիաներ և  ենթագրեր կինոթատրոններում՝ լսողության խանգարումներով *(HI)* ձայնագրությունը կարող է հասանելի լինել ականջակալների միջոցով՝ երկխոսությունն ավելի լավ լսելու համար։

Այս ընտրությունը կախված է լսողության կորստի մակարդակից, լսողության կորստի տեսակից և անձնական նախասիրություններից: Լսողական ապարատի հավելվածները լսողության կորստի կառավարման տարբերակներից են։ Երկկողմանի լսողության կորուստ ունեցող մարդկանց համար պարզ չէ, թե արդյոք երկկողմանի լսողական սարքերն (երկու ականջներում լսողական սարքեր) են ավելի լավը, թե միակողմանի լսողական սարքերը (լսողական սարքը մեկ ականջում)։

### Իդիոպաթիկ հանկարծակի լսողության կորուստ
Իդիոպաթիկ հանկարծակի լսողության կորուստ ունեցող մարդկանց համար առաջարկվել են բուժման տարբեր մոտեցումներ, որոնք սովորաբար հիմնված են լսողության հանկարծակի կորստի կասկածելի պատճառը բացահայտելու վրա: Բուժման մոտեցումները կարող են ներառել կորտիկոստերոիդ դեղամիջոցներ, ռեոլոգիական դեղամիջոցներ, վազոդիլացնողներ, անզգայացուցիչներ և այլ դեղամիջոցներ, որոնք ընտրվել են հիմքում ընկած կասկածելի պաթոլոգիայի հիման վրա, որն առաջացրել է լսողության հանկարծակի կորուստ։ Իդիոպաթիկ հանկարծակի լսողության կորստի բուժման տարբերակները հաստատող ապացույցները շատ թույլ են, և այս տարբեր դեղամիջոցների անբարենպաստ ազդեցությունները հաշվի են առնվում բուժման մոտեցումը որոշելիս։

## Համաճարակաբանություն

Ամբողջ աշխարհում լսողության կորուստը որոշ չափով ազդում է բնակչության մոտ 10%-ի վրա։ 2004 թվականի դրությամբ միջինից ծանր հաշմանդամություն է առաջացրել 124,2 միլիոն մարդու մոտ (որոնցից 107,9 միլիոնը՝ ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում)։ Դրանցից 65 միլիոնը ձեռք է բերել այս վիճակը մանկության տարիներին։ Ծննդյան ժամանակ զարգացած երկրներում 1000-ից 3-ը և զարգացող երկրներում 1000-ից 6-ը լսողության խնդիրներ ունեն։

Լսողության կորուստը մեծանում է տարիքի հետ: 20-ից 35 տարեկանների մոտ լսողության կորստի մակարդակը 3% է, մինչդեռ 44-ից 55 տարեկանների մոտ՝ 11%, իսկ 65-ից 85 տարեկանների դեպքում՝ 43%։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 2017 թվականի զեկույցը գնահատել է չհասցեագրված լսողության կորստի ծախսերը և միջամտությունների ծախսարդյունավետությունը՝ առողջապահության ոլորտի, կրթության ոլորտի և որպես ընդհանուր սոցիալական ծախսերի համար։  Համաշխարհային մասշտաբով, չհասցեագրված լսողության կորստի տարեկան արժեքը գնահատվել է $750–790 մլրդ միջազգային դոլարի սահմաններում։

Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը *(ISO)* մշակել է ISO 1999 ստանդարտները լսողության շեմերի և աղմուկից առաջացած լսողության խանգարումների գնահատման համար։ Նրանք օգտագործել են աղմուկի և լսողության ուսումնասիրության երկու տվյալների շտեմարաններից մեկը, որը ներկայացրել են Բըրնսը և Ռոբինսոնը (Լսողությունը և աղմուկը արդյունաբերության մեջ, H*er Majesty's Stationery Office*, Լոնդոն, 1970 թ.) և Պասկիե-Վերմեերը (1968)։ Քանի որ ռասայական որոշ գործոններ են կարող են ազդել մաքուր տոնով լսողության շեմերի ակնկալվող բաշխման վրա, գոյություն ունեն մի քանի այլ ազգային կամ տարածաշրջանային տվյալների հավաքածուներ՝ Շվեդիայից,  Նորվեգիայից, Հարավային Կորեայից, Միացյալ Նահանգներից և Իսպանիայից։

Միացյալ Նահանգներում լսումները Առողջության վիճակագրության ազգային կենտրոնի կողմից իրականացվող Առողջապահության վիճակագրության ազգային կենտրոնի կողմից իրականացվող Առողջապահության և սնուցման ազգային հետազոտության հետազոտության *(NHANES)* կողմից իրականացվող առողջապահական արդյունքների չափորոշիչներից մեկն է: Այն ուսումնասիրում է Միացյալ Նահանգներում մեծահասակների և երեխաների առողջական և սննդային վիճակը: 2011-2012 թվականներին Միացյալ Նահանգներից ստացված տվյալները ցույց են տվել, որ լսողության կորստի մակարդակը նվազել է 20-69 տարեկան մեծահասակների շրջանում՝ համեմատած ավելի վաղ ժամանակաշրջանի (1999-2004) արդյունքների հետ: Այն նաև պարզել է, որ մեծահասակների լսողության կորուստը կապված է տարիքի, սեռի, ազգային պատկանելության, կրթական մակարդակի և աղմուկի ազդեցության հետ։  Գրեթե յուրաքանչյուր չորրորդ մեծահասակն ունեցել է աուդիոմետրիկ արդյունքներ, որոնք վկայում են աղմուկից առաջացած լսողության կորստի մասին: Գրեթե յուրաքանչյուր չորրորդ մեծահասակներից մեկը, ով արձանագրել է գերազանց կամ լավ լսողություն, ունեցել է նմանատիպ օրինաչափություն (5,5% երկու կողմից և 18% մի կողմից): Մարդկանց շրջանում, ովքեր հայտնել են, որ աշխատավայրում ենթարկվել են բարձր աղմուկի, գրեթե մեկ երրորդն ունեցել է նման փոփոխություններ։

## Սոցիալական և մշակութային ասպեկտներ

Ծայրահեղ լսողության կորուստ ունեցող մարդիկ կարող են շփվել ժեստերի լեզուներով: Ժեստերի լեզուները իմաստ են փոխանցում ձեռքով հաղորդակցության և մարմնի լեզվի միջոցով՝ ձայնային ձևով փոխանցվող բառերի փոխարեն: Սա ներառում է ձեռքի ձևերի, ձեռքերի կամ մարմնի կողմնորոշման և շարժման, ինչպես նաև դեմքի արտահայտությունների միաժամանակյա համադրություն՝ բանախոսի մտքերն արտահայտելու համար: «Ժեստերի լեզուները հիմնված են այն գաղափարի վրա, որ տեսողությունը խուլերի ամենաօգտակար գործիքն է հաղորդակցվելու և տեղեկատվություն ստանալու համար»։

Խուլերի մշակույթը վերաբերում է մարդկանց մշակութային խմբին, ովքեր կիրառում են սոցիալական և մշակութային նորմեր, որոնք տարբերվում են շրջապատող լսող համայնքի նորմերից: Այս համայնքը ինքնաբերաբար չի ներառում բոլոր նրանց, ովքեր կլինիկորեն կամ օրինականորեն խուլ են, ինչպես նաև չի բացառում յուրաքանչյուր լսող անձի: Ըստ Բեյքերի և Փադենի, այն ներառում է ցանկացած անձի, ով «իրեն ներկայացնում է՝ որպես խուլերի համայնքի անդամ, իսկ մյուս անդամներն ընդունում են այդ անձին որպես համայնքի մաս,"։ Օրինակ՝ նորմալ լսողության ունակությամբ խուլ մեծահասակների երեխաները: Այն ներառում է սոցիալական համոզմունքների, վարքագծի, արվեստի, գրական ավանդույթների, պատմության, արժեքների և համայնքների ընդհանուր հաստատությունները, որոնք ենթարկվում են խուլության ազդեցությանը և որոնք օգտագործում են ժեստերի լեզուն որպես հաղորդակցման հիմնական միջոց։  Խուլերի համայնքի անդամները հակված են դիտել խլություն որպես մարդկային փորձառության տարբերություն, այլ ոչ թե հաշմանդամություն կամ հիվանդություն: Երբ օգտագործվում է որպես մշակութային պիտակ, հատկապես մշակույթի շրջանակներում, խուլ բառը հաճախ գրվում է մեծատառ *D*-ով և խոսքի և նշանի մեջ նշվում է որպես *«մեծ D Deaf»*: Աուդիոլոգիական վիճակի համար որպես պիտակ օգտագործելիս գրվում է փոքրատառ *d.*

Կան նաև բազմաթիվ կրթական հաստատություններ ինչպես խուլերի, այնպես էլ նորմալ լսողություն ունեցող անհատների համար, ովքեր սովորաբար օգտագործում են ժեստերի լեզուն որպես հիմնական ուսուցման լեզու: Հայտնի հաստատությունները ներառում են Գալոուդետի համալսարանը և ԱՄՆ-ի խուլերի ազգային տեխնիկական ինստիտուտը, և Ճապոնիայի Ցուկուբայի տեխնոլոգիական համալսարանի ազգային համալսարանական կորպորացիան։

## Հետազոտություն
### Ցողունային բջիջների փոխպատվաստում և գենային թերապիա
2005 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց տվեց ծովախոզուկների լսողական բջիջների հաջող աճը։ Այնուամենայնիվ, լսողական մազակազմ բջիջների վերաճը չի ենթադրում լսողության զգայունության վերականգնում, քանի որ զգայական բջիջները կարող են կամ չեն կարող կապ հաստատել նեյրոնների հետ, որոնք ազդանշաններն են փոխանցում մազակազմ բջիջներից դեպի ուղեղ: 2008 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ *Atoh1-*ին ուղղված գենային թերապիան կարող է առաջացնել մազի բջիջների աճ և ներգրավել նեյրոնային գործընթացները սաղմնային մկների մոտ: Ոմանք հույս ունեն, որ նմանատիպ բուժումը մի օր կբարելավի մարդկանց լսողության կորուստը:

2012 թվականին արձանագրված վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ լսողականային նյարդային բջիջները աճում են, ինչը հանգեցրել է ցողունային բջիջների օգտագործմամբ լսողության բարելավմանը։ Նաև 2013-ին հաղորդվել է խուլ չափահաս մկների մազակազմ բջիջների աճի մասին՝ օգտագործելով դեղորայքային միջամտություն, ինչը հանգեցրել է լսողության բարելավմանը։ Լսողության առողջության հիմնադրամը ԱՄՆ-ում ձեռնամուխ է եղել մի նախագծի, որը կոչվում է «Լսողության վերականգնման նախագիծ»: Նաև Մեծ Բրիտանիայում լսողության կորստի գործողությունը նույնպես նպատակ ունի վերականգնել լսողությունը։

Հետազոտողները 2015-ին զեկուցել են, որ գենետիկորեն խուլ մկները, որոնք բուժվել են *TMC1* գենային թերապիայի միջոցով, վերականգնել են իրենց լսողությունը։ 2017 թվականին լրացուցիչ ուսումնասիրություններ են իրականացվել *Usher* սինդրոմը բուժելու համար, և այստեղ ռեկոմբինանտ ադենո ասոցացված վիրուսը կարծես գերազանցում է հին վեկտորներին։

### Լսում
Բացի լսողության բարելավմանն ուղղված հետազոտական ​​հետազոտություններից, ինչպիսիք են վերը թվարկվածները, իրականացվել են նաև հետազոտական ​​հետազոտություններ խուլերի վերաբերյալ՝ լսումների մասին ավելին հասկանալու համար: *Pijil-*ը և *Shwarz*-ը 2005 թվականին իրականացրել են իրենց ուսումնասիրությունը խուլերի վրա, ովքեր կորցրել են իրենց լսողությունը, հետևաբար, լսելու համար օգտագործել են լսողական իմպլանտներ: Նրանք հայտնաբերել են կոդավորման լրացուցիչ ապացույցների մի համակարգ, որը կոդավորում է հաճախականությունների համար տեղեկատվությունը լսողական համակարգում նեյրոնների փոխանցման արագությամբ, հատկապես ավելի ցածր հաճախականությունների համար, քանի որ դրանք կոդավորված են այն հաճախականությամբ, որով նեյրոնները փոխանցում են տեղեկատվությունը բազալ թաղանթից սինխրոն դեպի մազակազմ բջիջների: Նրանց արդյունքները ցույց տվեցին, որ առարկաները կարող էին նույնականացնել տարբեր բարձրություններ, որոնք համաչափ են մեկ էլեկտրոդի կողմից խթանվող հաճախականությանը: Ցածր հաճախականությունները հայտնաբերվել են, երբ բազալ թաղանթը գրգռվել է, ինչը նույնիսկ լրացուցիչ ապացույցներ է տալիս փոխանցման արագության կոդավորման համար:

## Ծանոթագրություններ



## Արտաքին հղումներ
* WHO fact sheet on deafness and hearing loss 
* National Institute for the Prevention of Deafness and other Communication Disorders
* Global Costs of unaddressed hearing loss and cost-effectiveness of interventions World Health Organization. 2017. Internet archive on 12 May 2020.
* Occupational Noise and Hearing Loss Prevention *U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for Occupational Safety and Health.* (6 February 2018).
* Global Audiology, International Society of Audiology
* International Ototoxicity Management Group

Կատեգորիա:Խլություն