Ռուսական Մի-24-ի խոցումը Երասխում

2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին, Արցախյան երկրորդ պատերազմի ընթացքում, Ադրբեջանի զինված ուժերը խոցել են ռուսական Մի-24 ուղղաթիռը (ՆԱՏՕ-ի դասակարգմամբ՝ «Հինդ»): Այն խոցվել է Հայաստանի տարածքում՝ Երասխ գյուղի մոտ, Ադրբեջանի կազմում ներկայումս գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա՝ դյուրակիր զենիթահրթիռային համալիրից (ԴԶՀՀ) արձակված կրակի հետևանքով։ Հարձակման հետևանքով անձնակազմի երկու անդամ զոհվել է, ևս մեկը՝ վիրավորվել։ Ադրբեջանի իշխանությունները կարճ ժամանակ անց ներողություն են խնդրել՝ հայտարարելով, որ խոցումը տեղի է ունեցել սխալմամբ, և առաջարկել են փոխհատուցում։

## Իրադարձություններ
### Նախապատմություն
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան Ադրբեջանը ռազմական ներխուժմամբ սկիզբ դրեց 44-օրյա պատերազմին։ 2020 թվականի նոյեմբերի 8-ին Շուշիի համար մղվող քառօրյա մարտերից հետո ադրբեջանական ուժերը վերահսկողություն հաստատեցին քաղաքի նկատմամբ։

### Խոցում
Խոցումը տեղի է ունեցել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Երասխ գյուղի մոտ՝ Արցախի Հանրապետության սահմանից մոտ 70 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ ցամաքից արձակված ԴԶՀՀ կրակի հետևանքով։ Ուղղաթիռն ուղեկցում էր Գյումրիում տեղակայված ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ավտոշարասյանը։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Ադրբեջանը ստանձնեց հարձակման պատասխանատվությունը․ երկրի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարեց, որ խոցումը տեղի է ունեցել պատահաբար՝ ներողություն խնդրելով Ռուսաստանից և պատրաստակամություն հայտնելով փոխհատուցում վճարել։ Ըստ Ադրբեջանի՝ ռուսական ուղղաթիռը թռիչք է իրականացրել մթության մեջ, ցածր բարձրության վրա և ադրբեջանական ՀՕՊ ռադարների հայտնաբերման գոտուց դուրս։ Ադրբեջանի իշխանությունները նաև նշել են, որ հակամարտության ժամանակ ուղղաթիռը թռել է հայ-ադրբեջանական շփման գծին չափազանց մոտ, և որ ռուսական ուղղաթիռներ նախկինում այդ տարածքում չեն նկատվել։

## Հետևանքներ
մինի|Հուշատախտակ

### Հետաքննություն
Հայաստանում Ռուսաստանի ռազմաբազան և Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը հետաքննություն են սկսել միջադեպի վերաբերյալ։ 2021 թվականի հունվարի 4-ին ռազմական քննիչները հայտարարեցին, որ միջադեպը որակում են որպես «դիտավորյալ սպանություն», այլ ոչ թե «անզգուշությամբ մահ», ինչպես նախկինում էր։

### Հրադադարի համաձայնագիր
մինի|Հուշարձանը 2025 թվականին
Միջադեպը տեղի է ունեցել հրադադարի համաձայնագրի ստորագրման օրը։ Ըստ «Նյու Յորք Թայմսի» լրագրողներ Անտոն Տրոյանովսկու և Կարլոտա Գալի՝ սա պոտենցիալ առիթ տվեց Ռուսաստանին միջամտելու պատերազմին։ Այնուամենայնիվ, անհայտ է մնում, թե Մի-24-ի խոցումը ինչ դեր է խաղացել հրադադարի համաձայնագրի ստորագրման գործում։ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը վերջնագիր ներկայացրեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին։ Ըստ Տրոյանովսկու և Գալի՝ այդ վերջնագրում Ռուսաստանը հայտնել էր, որ եթե Ադրբեջանը Շուշիի գրավումից հետո չդադարեցնի գործողությունները, Ռուսաստանը կմիջամտի։ Նույն գիշերը, ըստ ադրբեջանական աղբյուրների, անհայտ հրթիռը հարվածել է Բաքվի մոտ գտնվող Խըրդալան քաղաքի բաց տարածքին՝ չպատճառելով վնասվածքներ։

## Արձագանքներ
### Ներգրավված կողմեր
Խոցումից կարճ ժամանակ անց Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովը ցավակցական նամակ է հղել Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուին։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը նաև հայտարարել է, որ դրական է գնահատում Ադրբեջանի կողմից միջադեպի պատասխանատվության անհապաղ ստանձնումը։ Ավելի ուշ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ուղղաթիռի անձնակազմի անդամներին պարգևատրել է Արիության շքանշանով։

### Միջազգային
Նոյեմբերի 9-ին ՀԱՊԿ-ն, որի անդամ է Ռուսաստանը, հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ իր մտահոգությունը հայտնելով խոցման կապակցությամբ։ Նոյեմբերի 18-ին Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը հրամանագիր է ստորագրել ռուս օդաչուներին «Մարտական ծառայության» մեդալով պարգևատրելու մասին։ Դեկտեմբերի 12-ին Հայաստանի կառավարությունը Երասխում բացել է ժամանակավոր հուշատախտակ՝ ի հիշատակ խոցման հետևանքով զոհված ռուս օդաչուների, և տարածքում մատուցվել է հոգեհանգստի արարողություն։

## Տես նաև
* Ավիավթար Բերդաշենի մոտ
* Արցախում Մի-24 ուղղաթիռի խոցում (2014)
* Սու-24 ինքնաթիռի կործանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 Ադրբեջանում
Կատեգորիա:2020 Հայաստանում
Կատեգորիա:2020 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2020 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմ
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գիծ
Կատեգորիա:Հայ-ռուսական հարաբերություններ