Աստծո Թագավորություն (քրիստոնեություն)

**Աստծո Թագավորություն,** Նոր Կտակարանում հիշատակվող Հիսուսի ուսմունքների գլխավոր տարրերից մեկը, Մատթեոսի Ավետարանում հիշատակվում է նաև Երկնային Արքայություն։ Հիմնվելով Հին Կտակարանի ուսմունքների վրա, Աստծո և մարդկության հարաբերության միջև  քրիստոնեական բնութագրումը բնորոշ կերպով ընդգրկում է Աստծո թագավորության գաղափարը։ Հին Կտակարանը վերաբերում է Աստծուն՝ բոլորի Դատավորին և այն գաղափարին, որ ամբողջ մարդկությունը վերջ ի վերջո Աստծո դատաստանն է տեսնելու, որը քրիստոնեական ուսմունքների հիմնական տարրերից է։ Հիմնվելով Նոր Կտակարանի մի շարք հատվածների վրա, Նիկիական հանգանակը նշում էր, որ Հիսուսն է դատելու աշխարհը իր երկրորդ գալուստով։

Նոր Կտակարանը գրված է ընդդեմ հուդայականության ֆոնի։ Այդ ժամանակաշրջանում ձևավորված թագավորության տեսակետը ներառում էր Իսրայելի վերականգնումը Դավթի Թագավորության և Աստվածային միջամտությունը Դանիելի մարգարեության մեջ նշված Մարդու Որդու միջոցով։ Աստծո Թագավորության գալուստը ենթադրում էր Աստծո Իշխանության հաստատումը երկրի վրա, քանի որ հեթանոսական կայսրությունները կառավարում էին ազգերին։ Հրեական շատ աղբյուրներ պատկերում են Իսրայելի վերականգնումը, կամ ազգերի կործանումը, կամ ազգերի ժողովվումը Միակ Ճշմարիտ Աստծուն հնազանդվելու համար։ Հիսուսը հավատարիմ էր այս ավանդությանը։ «Թագավորության գալուստի» հետ կապված Նրա սեփական անձի և ծառայության կապը ցույց է տալիս, որ  Նա գիտակցում է, որ Աստծո մեծագույն միջամտության ժամանակը եկել է և որ Հիսուսի միջոցով է լինելու այն։ Սակայն Մանանեխի հատիկի առակում Հիսուսը, կարծես, ցույց է տալիս Իր սեփական տեսակետն այն մասին, որ Աստծո թագավորության գալուստը տարբերվում է Իր ժամանակի հրեաների ավանդույթներից։ Ընդունված է հավատալ, որ բազմակի հաստատված այս առակները ցույց են տալիս, որ Աստծո թագավորության աճը բնութագրվում է աստիճանական գործընթացով, քան իրադարձությունով և որ սկզբում փոքր է, ինչպես սերմը և աստիճանաբար մեծանում, ամուր արմատներով  ծառի է վերածվում։ Սակայն Հիսուսի տառապանքը և մահը, կարծես, կասկածի տակ են դնում սա (ինչպե՞ս կարող էր Աստծո կողմից ուղարկված Թագավորը սպանվել), բայց Նրա հարությունը հաստատում է Իր պնդումը այն հիմնական ապացույցով, որ միայն Աստված իշխանություն ունի մահվան վրա։ Պնդումը փաստում է Նրա վեհացումը Աստծո Աջ կողմում և հաստատում Հիսուսին որպես Թագավոր։ Հիսուսի երկրորդ գալուստի կանխատեսումները հստակեցնում են, որ Աստծո Թագավորությունը դեռ ամբողջովին չի իրականացվել ըստ էսխատոլոգիայի, սակայն միևնույն ժամանակ այն բարի լուրը, որ Հիսուսի անունով շնորհվում է մեղքերի թողություն, պետք է ազգերին հռչակվի։ Ուստի  Եկեղեցու առաքելությունը սկսվում և ընթանում է Թագավորության նախնական գալստյան և Վերջին Դատաստանի միջև ընկած ժամանակահատվածով։

«Աստծո Թագավորություն» եզրույթի քրիստոնեական մեկնությունները կամ կիրառումը կանոնավոր կերպով օգտագործում է այս պատմական շրջանակը և հաճախ համահունչ են Մեսիայի նկատմաբ ունեցած հրեաների հույսին, Հիսուս Քրիստոսի անձին և ծառայությանը, Նրա մահվանն ու հարությանը, վերադարձին և պատմության մեջ Եկեղեցու վերելքին։ Շատ մեկնաբանությունների հիմնական թեմային բնորոշ հարցն այն է, թե արդյոք «Աստծո Թագավորություն»-ը սահմանվել է Հիսուս Քրիստոսի հայտնության պատճառով, թե դեռ պետք է հաստատվի, անկախ այն բանից, որ այս Թագավորությունը ներկայում է, ապագայում կամ ամենուրեք է միաժամանակ և՛ ներկայում, և՛ ապագայում։

«Աստծո Թագավորություն» եզրույքը օգտագործվել է բնորոշելու քրիստոնեական ապրելակերպը, աշխարհի ավետչարանական մեթոդը, հոգևոր պարգևների վերագտնումը և շատ այլ բաներ։ Մյուսները դա կապում են ոչ թե մեր ներկայիս կամ ապագա երկրային իրավիճակի հետ, այլ Գալիք աշխարհի։ Այդ արտահայտության մեկնությունը հաճախ հիմնվում է գիտնական-մեկնաբանի աստվածաբանական հակումների հիման վրա։ Ոստի, «Աստծո Թագավորություն» եզրույթի մի շարք աստվածաբանական մեկնություններ ի հայտ են եկել էսխատոլոգիական համատեքստում, օրինակ՝ ապոկալիպտիկ, իրագործված կամ սկզբնավորված էսխատոլոգիաներում, սակայն  գիտնականների միջև դեռևս ոչ մի  համաձայնություն չի եղել։

## Ստուգաբանություն
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Matthew's_Gospel_-_British_Library_Add._MS_59874_Ethiopian_Bible.jpg|մինի|139x139փքս|[Ավետարան ըստ Մատթեոսի, մոտ․ 18-րդ դար]]
«Թագավորություն» բառը (hունարեն՝ βασιλεία *basileíā)* 162 անգամ է հիշատակվում Նոր Կտակարանում և այս կիրառություններից շատերը վերաբերում են կամ Աստծո Թագավորությանը (hունարեն՝ βασιλεία τοῦ Θεοῦ), կամ  էլ Երկնային Արքայությանը (հունարեն՝ βασιλεία τῶν Οὐρανῶν) Սինոպտիկ Ավետարաներում։ «Աստծո Թագավորություն»-ը լատիներեն թարգմանվում է որպես  *Regnum Dei,* իսկ *«*Երկնային Թագավորություն»-ը ՝ egnum caelorum։ «Երկնային Թագավորություն»-ը (*Basileíā tō̂n Ouranō̂n*) Մատթեոսի Ավետարանում է հիշատակվում 32 անգամ և ոչ մի այլ տեղ չի հիշատակվում Նոր Կտակարանում։ Մատթեոսը նույնպես հիշատակում է «Աստծո Թագավորություն» (*Basileíā toû Theoû*) եզրույթը մի շարք դեպքերում, սակայն այս դեպքերում հնարավոր է դժվարությամբ տարբերակել իր գործածած եզրույթի իմաստը «Երկնային Թագավորություն» (*Basileíā tō̂n Ouranō̂n*) եզրույթի իմաստից։

Գիտնականների միջև կա ընդհանուր համաձայնեցում, որ Հիսուսի կողմից կիրառված եզրույթը կլիներ «Աստծո Թագավորություն»-ը։ Մատթեոսի կողմից կիրառվող «Երկնային Թագավորություն» եզրույթն, ընդհանուր առմամբ, զուգահեռ է Մարկոսի և Ղուկասի Ավետարաններում կիրառվող «Աստծո Թագավորություն» եզրույթին։ Մատթեոսը, հավանաբար, կիրառել է «Երկնային» եզրույթը այն փաստի պատճառով, որ իր հրեա ժողովրդի նախապատմությունը սահմանափակում էր Աստծո անվան հաճախակի կիրառումը։ Ռիչարդ Թոմաս Ֆրանսը ենթադրում է, որ որոշ դեպքերում, որտեղ կիրառվել է «Աստծո Թագավորություն» եզրույթը, Մատթեոսը փնտրել է ավելի հատուկ և անհատական վկայակոչում Աստծուն և հետևաբար կիրառել է այդ եզրույթը։

## Թագավորական իշխանություն և Թագավորություն
Աստծո և մարդկության միջև հարաբերությունների քրիստոնեական բնութագրիչները ներառում են «Աստծո Թագավորության» գաղափարը, որը սկզբում հիշատակվել է Հին Կտակարանում, և գուցե սա համարվում է Աստծո կողմից ստեղծված աշխարհի առաջացման հետևանքը։ Աստծո Թագավորության վերաբերյալ սաղմոսները (Սաղմոսարան, Սաղմոս 45, 93, 96, 97-99)  հիմք են հանդիսանում այս տեսակետի համար, որոնք սկսվում են «Տերը Թագավոր է» բացականչությամբ։ Սակայն հետագայում հուդայականության մեջ ավելի «ազգային» տեսակետ վերագրվվեց Աստծո Թագավորությանը, որտեղ սպասված Մեսիան  համարվում է Փրկիչ և Իսրայելի նոր պետության հիմնադիր:

Աստծո Թագավորությունն առաջին անգամ ներկայացվում է Ա․ Մնացորդ 28։5-ում, այնուհետև Բ Մնացորդ 13։8-ում և Դանիել 2։44-ում, որտեղ Դանիել մարգարեն գուշակում է գալիք թագավորության մասին, որը սկսվելու էր Հռոմեկան կայսրության ժամանակ (Դանիել 2:44)։ «Աստծո Թագավորություն» եզրույթը չի հիշատակվում Հին Կտակարանում, չնայած որ «Նրա Թագավորություն» և «Քո Թագավորություն» եզրույթները կիրառվում են որոշ դեպքերում, երբ վերաբերում է Աստծուն։ Սակայն Աստծո Թագավորությունը (ըստ Մատթեոսի Ավետարանի՝ «Երկնային Թագավորություն») տարածված արտահայտություն է Սինոպտիկ Ավետարաններում, և գիտնականների միջև կա գրեթե միաձայն համաձայնություն, որ այն ներկայացնում է Հիսուսի ուսմունքների հիմնական տարրը։
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Christ_Handing_the_Keys_to_St._Peter_by_Pietro_Perugino.jpg|մինի|Հիսուսը Պետրոսին տալիս է «Երկնային Թագավորության բանալիները», ([https://bible-links.org/?ref=%D5%84%D5%A1%D5%BF%D5%A9%D5%A5%D5%B8%D5%BD%2016:18 Մատթեոս 16։18]), պատկերել է [Պիետրո Պերուջինո|Պերուջինոն, 1492 թվականին]]
Պատմականորեն, Եկեղեցու հայրերը ներկայացնում են Աստծո Թագավորության երեք առանձին մեկնություններ։ Առաջինն (3-րդ դարում ըստ Որոգինեսի) այն էր, որ Հիսուսն Ինքը ներկայացնում է Թագավորությունը։ Երկրորդ մեկնությունն (կրկին ըստ Որոգինեսի) այն է, որ Թագավորությունը ներկայացնում է Աստծո սիրով լցված հավատացյալների սրտերն ու մտքերը և քրիստոնեական ուսմունքներին հետևելը։ Երրորդ մեկնությունն (Օրիգենից ներշնչված, սակայն առաջ է քաշել Եվսեբիոս Կեսարացին 4-րդ դարում) այն է, որ Թագավորությունը ներկայացնում է hավատացյալներից կազմված քրիստոնեական եկեղեցին։

Դարերի ընթացքում «Աստծո Թագավորություն» եզրույթի տարբեր տեսակի աստվածաբանական մեկնություններ են ի հայտ եկել։ Օրինակ, ըստ կաթոլիկ ուսմունքերի *«Տեր Հիսուս*» պաշտոնական հռչակագիրը (կետ 5) պնդում է, որ Աստծո Թագավորությունը չի կարող առանձնացված լինել ո՛չ Քրիստոսից, ո՛չ եկեղեցուց, քանի որ «եթե Թագավորությունը բաժանված է Հիսուսից, այն այլևս Հիսուսի հայտնած Աստծո Թագավորությունը չէ»: Ուղղափառ քրիստոնյաները հավատում են, որ Աստծո Թագավորությունը ներկա է եկեղեցում և հաղորդվում է հավատացյալներին, ասես հաղորդակցվելով նրանց հետ։

Ռ․Թ․ Ֆրանսը նշում է, որ թեև «Աստծո Թագավորություն» հասկացությունն ունի ներըմբռնողական նշանակություն աշխարհիկ քրիստոնյաների համար, Աստվածաբանների միջև դժվար թե լինի որևէ համաձայնություն Նոր Կտակարանում «Աստծո Թագավորություն» եզրույթի նշանակության վերաբերյալ։ Որոշ գիտնականներ այն համարում են քրիստոնեական ապրելակերպ, ոմանք՝ որպես համաշխարհային ավետչարանական մեթոդ, ոմանք՝  հոգևոր պարգևների վերագտնում, մյուսները կապում են «Աստծո Թագավորություն»-ը ոչ թե ներկայի կամ ապագայի հետ, այլ Գալիք աշխարհի: Ֆրանսը նշում է, որ «Աստծո Թագավորություն» արտահայտությունը հաճախ բազմաթիվ ձևերով են մեկնաբանում ` համապատասխանեցնելով այն մեկնաբանողների աստվածաբանական օրակարգին։

## Էսխատոլոգիա
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Langenzenn_Stadtkirche_-_Fenster_Wilhelm_II_3.jpg|մինի|269x269փքս|Հրեշտակը փչում է  «վերջին փողը», ինչպես գրված է Ա Կորնթացիս 15։52-ում, [Լանգենցեն, Գերմանիա, 19-րդ դար]]
«Աստծո Թագավորություն» եզրույթի մեկնությունները տարբեր տեսակետներ ունեցող գիտնականների միջև լայնածավալ էսխատոլոգիական բանավեճերի տեղիք են տվել, սակայն գիտնականների միջև դեռ ոչ մի համաձայնություն չի եղել։ Օգոստոս Երանելու ժամանակաշրջանից մինչև ռեֆորմացիա, Թագավորության գալուստը նույնացրել են քրիստոնեական եկեղեցու ձևավորման հետ, սակայն ավելի ուշ այս տեսակետից հրաժարվեցին որոշ քրիստոնեական եկեղեցիներ և 20-րդ դարի սկիզբին որոշ բողոքական եկեղեցիներ ընդունեցին Թագավորության ապոկալիպտիցիզմ մեկնությունը։ Այս տեսակետի համաձայն (այն նաև կոչվում է «հաստատուն էսխատոլոգիա» Աստծո Թագավորությունը ի հայտ չի եկել 1-ին դարում, այլ գալիք ապոկալիպտիկ իրադարձություն է, որը դեռ պետք է տեղի ունենա։

20-րդ դարի կեսերին իրագործված էսխատոլոգիան, որը Թագավորությունը համարում է որպես ոչ ապոկալիպտիկ, այլ որպես ամբողջ աշխարհում աստվածային ինքնիշխանության դրսևորում (իրականացվել է Հիսուսի ծառայության միջոցով), իր շուրջը հավաքեց գիտնական հետևորդների։ Ըստ այս տեսակետի, Թագավորությունը ներկայում է համարվում։ Ավելի ուշ, սկզբնավորված էսխատոլոգիայի մրցակցային մոտեցումը ներկայացվում է որպես «արդեն, բայց դեռևս ոչ» մեկնությամբ։ Այս տեսակետի համաձայն Թագավորությունն արդեն եկել է, սակայն այն սպասում է ապագայում ամբողջական բացահայտմամբ: Այս տարբերվող մեկնություններն, այն ժամանակից ի վեր, առաջ են քաշել բազմաթիվ տարբերակներ, որոնք տարբեր գիտնականներ առաջարկել են էսխատոլոգիական նոր տեսակներ, որոնցից տարրեր են փոխառում են:

## Դավանական տատանումներ
Չհաշված «Աստծո Թագավորություն» եզրույթի մեկնության վերաբերյալ ընդհանուր համաձայնությանը, քրիստոնեական դավանանքերի մեկնաբանման և էսխատոլոգիայի հետ կապված զգալի բազմազանություն կա։ Դարերի ընթացքում, երբ ձևավորվող քրիստոնեական դավանանքներն առաջ քաշեցին նոր հայեցակարգեր, նրանց ուսմունքներն ու փորձերը կապված անհատականության քրիստոնեական համայնքի նոր պատկերացումների հետ, հաճախ ներառում էին Աստծո Թագավորության նոր մեկնություններ տարբեր սոցիալ-կրոնական միջավայրերում։

Այսպիսով, քրիստոնեական համայնքի ներսում  ունեցվածքի բաշխման վերաբերյալ «Գործք Առաքելոց»-ում արտահայտված գաղափարները ներառելու դավանաբանական փորձը փոխազդեց այն ժամանակի սոցիալական խնդիրների հետ՝ երկրի վրա Աստծո Թագավորության հաստատման վերաբերյալ տարբեր մեկնություններ սահմանելու համար։ Էսխատոլոգիական հեռանկարները, որոնք ընդգծում էին մարդկային նվաճումների ուտոպիստական ​​տեսլականներից հրաժարվելը և Աստծուն վստահելը, որի Թագավորությունը փնտրում էին, հետևաբար, հանգեցրեց սոցիալական և մարդասիրական խնդիրների կապակցմանը Աստծո Թագավորության կրոնական մեկնությունների հետ այնպես, որ դավանանքների միջև հստակ տատանումներ առաջացրեց։

## Տես նաև
* Տերունական աղոթք

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Leo Tolstoy (1886–94) *[[:en:The Kingdom of God Is Within You|The Kingdom of God Is Within You]]*
* John Bright (1953), *The Kingdom of God*
* Dallas Willard (1998), *The Divine Conspiracy*
* Patrick Schreiner (2018), *The Kingdom of God and the Glory of the Cross*
* Frank Viola (2018), *Insurgence: Reclaiming the Gospel of the Kingdom*

Կատեգորիա:Աստված
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան արտահայտություններ
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Ավետարան
Կատեգորիա:Եկեղեցի
Կատեգորիա:Թագավորություն
Կատեգորիա:Հին Կտակարան
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն