open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարո Մարտիրոսյան

**Կարո Մարտիրոսյան** (), ամերիկահայ նշանավոր իրավաբան, որը ներկայումս գործում է Լոս Անջելեսում։

## Հայտնի գործեր
Մարտիրոսյանը ունեցել է բազմաթիվ իրավական գործեր՝ կապված անձնական իրավաբանության, քաղաքացիական իրավունքի, բարդ դատավարությունների, ապրանքների պատասխանատվության և սահմանադրական իրավունքի հետ։

Մարտիրոսյանի մի քանի գործեր արժանացել են ազգային և միջազգային ուշադրության, որոնցից երկուսը եղել են Դոլի ընտանիքի գործը և Քելի Թոմասի՝ ոստիկանական տաբեր գերատեսչությունների կողմից ծեծի ենթարկվելու գործը։ Դոլի ընտանիքի գործը բազմաթիվ զոհեր է ներառել, որոնց մեջ եղել է նաև կին դերասանուհի և ծանրամարտուհի Էմիլի Դոլին, որը հայտնի է եղել որպես Մաունթին Ֆիջի (*Mountain Fiji*): Այն հանգեցրել է ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ոստիկանական գործակալության դեմ հարուցված գործերից մեկի ամենաբարձր դրամական մրցանակին։

## Տես նաև
* Ռոդնի Քինգ, Լոս Անջելեսում ոստիկանի կողմից դաժան ծեծի ենթարկված քաղաքացում մեկ այլ դեպք։
* Հայերը Լոս Անջելեսում
* Հայկական սփյուռք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* California Lawyer, 1996 February, cover: “The Most Important Case You Never Heard Of – A Jury Speaks Out”.
* Berg, Martin; and Botts, Doug, “What the Jury Saw – An Oral History of a Landmark Case Rescued from Obscurity by the Integrity of its Jurors. Interviews by Martin Berg. Video stills by Doug Botts.” California Lawyer, 1996 February.

Կատեգորիա:Ամերիկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Գեորգի Բադամյանց

**Գեորգի (Գևորգ) Արտաշեսի Բադամյանց** (), ԽՍՀՄ պետական անվտանգության մարմինների ավագ պաշտոնյա, ՀԽՍՀ ՊԱԿ նախագահ (1954-1972), ՊԱԿ գեներալ-լեյտենանտ, Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1966-1974)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1910 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, բանվորի ընտանիքում։ Հայրը եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, ենթասպա, Սուրբ Գեորգի IV կարգի ասպետ։ 1927 թվականից Բադամյանցը եղել է էլեկտրիկի օգնական Շատուրսկայա էլեկտրակայանում, էլեկտրիկ՝ Մոսկվայի Կույբիշև անվան էլեկտրակայանում։ 1937 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը։ 1938 թվականից Մոսկվայում և Տոմսկում եղել է առանցքակալների գործարանների ցեխի վարիչ, 1944 թվականից՝ ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի Տոմսկի առանցքակալների մեքենաշինական ձեռնարկության կուսակցական կազմակերպիչը։

1948 թվականին անցել է ԽՍՀՄ ԿԳԲ բարձրագույն կուրսեր։ 1950-1952 թվականներին եղել է պետական անվտանգության մայոր, Լիտվայի պետական անվտանգության կոմիտեի IV (օպերատիվ-հետախուզական) վարչության պետ, «անտառային եղբայրների» լիկվիդացման մասնակից ու ղեկավարներից մեկը։ 1952-1953 թվականներին եղել է Լիտվայի պետական անվտանգության կոմիտեի V (գաղտնի-քաղաքական) բաժնի վարիչ, 1953-1954 թվականներին (մայիս)՝ Լիտվայի պետական անվտանգության կոմիտեի IV (գաղտնի-քաղաքական) վարչության պետ։ 1954 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ պետական անվտանգության նախարար, 1958 թվականից՝ Հայաստանի ՊԱԿ նախագահ, գեներալ-մայոր, 1969 թվականից ԽՍՀՄ ՊԱԿ գեներալ-լեյտենանտ, 1972 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԿԳԲ տեսչության բաժնի պետի տեղակալ։ 1975 թվականից անցել է թոշակի։

Եղել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի երկու գումարումների պատգամավոր։

Մահացել է Մոսկվայում։

## Ընտանիք
* Որդի՝ Յուրի Բադամյանց (1938-2006)՝ ՖՍԲ պաշտոնաթող գնդապետ։ 
* Որդի՝ Վալերի Բադամյանց (ծն. 1940), ԽՍՀՄ ՊԱԿ գեներալ-մայոր (1988), Հայաստանի ՊԱԿ նախագահ (1988-1991), հետագայում՝ գործարար։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան,
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան,
* Կարմիր աստղի շքանշան,
* Պետական անվտանգության պատվավոր աշխատակից։

### Զինվորական կոչումներ
* Փոխգնդապետ,
* գնդապետ (1954),
* Գեներալ-մայոր (1958),
* Գեներալ-լեյտենանտ (1969)։

## Գրականություն
* Нордман Э. Б. Штрихи к портретам: генерал КГБ рассказывает. ― Мн., БЕЛТА, 2004. с. 220 isbn 985-6302-40-4
* Саркисян А. Е. Разведка и контрразведка: армянский след (Биографические очерки о разведчиках и контрразведчиках). — Ереван: «Амарас», 2005. С. 193
* Տիգրան Հայազն, Գարեգին Ղազարյան։ 1000 հայազգի գեներալներ, ծովակալներ։ Ե.,Հեղինակային հրատարակություն, 2009 թ., էջ 399։ ISBN 978-9939-53-105-2

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Карп Карапетян Семейный портрет как интерьер // Ноев ковчег, 2001, № 5, май
* 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ներքին գործերի հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի անվտանգության մարմինների ղեկավարներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Կժաձոր)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, գտնվել է Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Կժաձոր գյուղում (Շահբուզի շրջան)։ Այն տեղակայված է եղել գյուղի կենտրոնական մասում։

## Պատմություն
Եկեղեցին հիմնադրվել է 12-րդ կամ 13-րդ դարերում և վերանորոգվել է 17-րդ դարում։ Համաձայն 1667 թվականին Շոռոթ գյուղում գրված ավետարանի՝ եկեղեցին ժամանակին աջակցել է մի մեծ միաբանության։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցված է եղել բազիլիկ ոճով, ունեցել է միայն մեկ նավ, երկու բեմ, երկու աղոթատուն և մեկ սրահ։

## Ավերում
Եկեղեցին կանգուն և լավ պահպանված վիճակում է եղել մինչև ուշ խորհրդային շրջանը։ Այն 1988 թվականին ներառվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ պատմական և մշակութային կոթողների ցանկում՝ 2855 համարի ներքո։

Ինչպես փաստում է *Caucasus Heritage Watch*-ը, եկեղեցին ավերվել է 1997-ից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը ընկած ժամանակահատվածում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Էդուարդ Սիմոնյանց

**Էդուարդ Գրիգորի Սիմոնյանց** (), հայ քաղաքական և ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։ ՀՀ Ազգային անվտանգության պետական վարչության պետ (1993-1994)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Գրոզնիի տեխնոլոգիական նավթային ինստիտուտը։ Մինչև 1990 թվականն իր մասնագիտությամբ աշխատել է Մոսկվայի և Հայաստանի ձեռնարկություններում՝ մանրէաբանության խնդիրներով։ 1990 թվականից տեղափոխվել է Հայաստանի ազգային անվտանգության համակարգ, եղել գլխավոր խորհրդականի առաջին տեղակալ (1991-1993)։ 1993-1994 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային անվտանգության պետական վարչության պետ։ 1994 թվականից ազգային անվտանգության համակարգում զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ, եղել է «Վարկած» վերլուծական խմբի ղեկավար, Մտավորականների ֆորումի ավագների խորհրդի անդամ, «Ազատագրված տարածքների պաշտպանություն» հասարակական նախաձեռնության հիմնադիր անդամ։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Գարեգին Ղազարյան։ 1000 հայազգի գեներալներ, ծովակալներ։ Ե.,Հեղինակային հրատարակություն, 2009 թ., էջ 399։ ISBN 978-9939-53-105-2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի անվտանգության մարմինների ղեկավարներ
Ֆենիքս Դարբինյան (գիրք)

**«Ֆենիքս Դարբինյան. քաղաքին ուրախություն պարգևած ճարտարապետը»** հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության տեսաբան Կարեն Բալյանի գիրքը, որը հրատարակվել է 2022 թվականին Newmag հրատարակչությունում, «Հասրաթյան-Մինասյան» հիմնադրամի նախաձեռնությամբ և ֆինանսավորմամբ։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2021 թվականի ապրիլի 30-ին, Երևանի Անի հյուրանոցում

## Բովանդակություն
1960-1970-ական թվականներին Երևանի ճարտարապետության ծաղկուն տարիներն են եղել։ Այդ թվականներին մայրաքաղաքի ճարտարապետը եղել է Գրիգոր Հասրաթյանը, որը մոտ 15 տարվա ընթացքում ճարտարապետների թիմի հետ կարողացել է Երևանը վերածել մոդեռնիստական քաղաքի։ Այդ թիմի մեջ է եղել երիտասարդ ճարտարապետ Ֆենիքս Դարբինյանը։

Գրքի հեղինակը նշում է, որ Հասրաթյանը վստահել է երիտասարդ, պրպտող ճարտարապետին։ Այդ տարիներին արդիականացվել է Երևանի կենտրոնը, վերակառուցվել «Անի» հյուրանոցը, Աբովյան փողոցի Թումանյան և Մոսկովյան փողոցների միջև ընկած հատվածը, Օղակաձև զբոսայգին Մեծ շատրվանով։

Կարեն Բալյանն իր գրքում նշում է նաև, որ Դարբինյանի աշխատանքներից այսօր Երևանում չես կարող տեսնել, դրանք կամ հողին են հավասարեցրել կամ էլ աղավաղել են։ Հասրաթյանն ու իր ճարտարապետական խումբը Երևանը վերածել էին լույսի, ուրախության քաղաքի, որը նաև երևանցիների սրտով էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Ֆենիքս Դարբինյան» գիրքը Կարեն Բալյանը ներկայացրել է Գյումրիում

Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Կատեգորիա:Գիտահանրամատչելի գրքեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Գալինուս

**Գալինուս** (պարսկական աղբյուրներում՝ **Գլինոշ**. թարգմանաբար նշանակում է *հավերժական կյանք*), 7-րդ դարի հայ իշխան, ով եղել է Սասանյան Իրանի կարևոր դեմքերից։ Նա Խոսրով Բ-ին հսկող պահակախմբի հրամանատարն էր վերջինիս բանտարկության ժամանակ։ Հետագայում եղել է սասանյան զորքի հրամանատարներից մեկը արաբների հարձակմանը դիմադրելու ժամանակ։

## Նախապատմություն և ինքնություն
*Գալինուս* անունը դրա բնօրինակ հունարեն Գալեն-ի արաբական ձևն է։  Ըստ Պուրշարիատիի՝ ամենայն հավանականությամբ, Գալինուս-ը ոչ թե անձնանուն էր, այլ տիտղոսի անվանում։ Նա  Սասանյան պատմության մեջ դերակատարում ունեցած հայ ազնվականներից էր  և, թերևս, կարող է լինել նույն անձը, ինչ Մուշեղ III Մամիկոնյանը կամ Գրիգոր Սյունին, ովքեր երկուսն էլ 7-րդ դարի սկզբին ծառայել են Սասանյաններին։ 

## Կենսագրություն
[աջից|մինի|300x300փքս| [Սասանյան Պարսկաստան|Սասանյան Միջագետքի և դրա հարակից տարածքների քարտեզը]]
Գալինուսն առաջին անգամ հիշատակվում է որպես Խոսրով II-ին հսկող պահակախմբի հրամանատար՝ վերջինիս բանտարկության  ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 628 թվականին Խոսրովի որդու՝ Քավադ Երկրորդի կարգադրությամբ։ Կասկարի ճակատամարտում կրած պարտությունից հետո Գալինուսը 60 000-անոց զորքով Հազկերտ III- ի կողմից ուղարկվել է կայսրության բոլոր բանակների գլխավոր հրամանատար Ռոստոմ Ֆարոխզադի հետ ջախջախելու ներխուժող արաբական զորքերը ալ-Քադիսիայի ճակատամարտում։ Գալինուսը ղեկավարում էր բանակի աջ կենտրոնը։Այդ ճակատամարտում Ռոստոմի զոհվելուց և մյուս հրամանատարների ետ քաշվելուց հետո Գալինուսը ղեկավարել է սասանյան բանակի մնացորդները։ Նա հաջողել է իր հսկողության տակ վերցնել կամուրջը և կարողացել է սասանյան բանակի մեծ մասը ապահով կերպով անցկացնել կամրջով։ Սակայն ալ-Քադիսիայի ճակատամարտում ինքն էլ է զոհվել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ագարակ)

**Սուրբ Խաչ վանք**, եղել է ավերված հայկական վանք, տեղակայված էր Ադրբեջանի տարածքի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Քյուլյուս գյուղի մոտակայքում՝ Ագարակ գյուղում։ Գտնվում էր բլրի լանջին գտնվող դարատափի վրա, Ագարակից 500-600 մետր դեպի հյուսիս-արևմուտք, ներկա ժամանակի Քյուլյուս գյուղից 2 կիլոմետր հյուսիս։

## Պատմություն
Վանքը հիմնադրվել է 10-11-րդ դարերում, ապա վերակառուցվել է 1451 թվականից մինչև 1600 թվականը ընկած ժամանակահատվածում։

## Ճարտարապետություն
Միանավ կառույց էր թաղածածկ սրահով, կիսաշրջանաձև աբսիդով, որի երկու կողմերում ավանդատներն էին, իսկ մուտքը գտնվում էր արևմուտքում։ Ներսում եղել են հայկական արձանագրություններ։ Եկեղեցին շրջապատված էր օժանդակ վանական շինություններով և արտաքին պարիսպով, որոնք ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանի ավարտին ավերվել են։

## Ավերում
Խորհրդային տարիներին վանքը ավերման թիրախ էր դարձել, իսկ ուշ՝ խորհրդային ժամանակաշրջանում վանքն արդեն ավերակների էր վերածվել։ Վանքի մնացորդներն ամբողջությամբ ոչնչացել են 1997 թվականի նոյեմբերի 11-ից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Աղինյան

**Աղինյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արմենակ Աբրահամի Աղինյան (1906-1954), գյուղատնտես։
* Նելլի Հենրիկի Աղինյան (ծնվ․ 1981), շախմատիստուհի։

## Տես նաև
* Աղանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Ասորերեն հիմքով ազգանուններ
Արշավիր Մեժլումյան

**Արշավիր Արամայիսի Մեժլումյան** (), հայ անասնաբույժ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1981), պրոֆեսոր (1984)։

## Կենսագրություն
Արշավիր Մեժլումյանը ծնվել է 1928 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Լոռու մարզի Ծաղկաշատ գյուղում։ 1961 թվականին ավարտել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանը։ 1982-1985 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ, իսկ 1985-1989 թվականներին՝ Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։ 1990–1997 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի համաճարակաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր, իսկ 1997-2002 թվականներինին՝ «Մանես-Վալեքս» ձեռնարկության գլխավոր տնօրենի տեղակալ։

Արշավիր Մեժլումյանի աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման միջոցառումների մշակման խնդիրներին։

2000 թվականին եղել է բնապահպանության և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Մահացել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ժամ եկեղեցի (Բադամլու)

**Ժամ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, գտնվում էր, Ադրբեջանի տարածքի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Բադամլու գյուղում։ Եկեղեցին տեղակայված էր գյուղի հարավ–արևելյան մասում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1195 թվականին և վերակառուցվել 16-18-րդ դարերում։

## Ճարտարապետություն
Ժամ եկեղեցին միանավ կառույց էր աբսիդով, ավանդատներով, սրահով և արևմտյան ճակատի մուտքով, որի վրա կար հայերեն արձանագրություն։ Սկզբնապես եղել է թաղածածկ կառույց, սակայն վերակառուցումից հետո եկեղեցուն տրվել է հարթ տանիք։

## Ավերում
ԽՍՀՄ շրջանում եկեղեցին դեռևս ճարտարապետական կանգուն հուշարձան էր։ Ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2009 թվականի օգոստոսի 26-ը ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Քյուլյուս)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, տեղակայված էր Ադրբեջանի տարածքի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Քյուլյուս գյուղում։ Գտնվում էր գյուղի հարավ-արևմտյան մասում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 13-14-րդ դարերում և վերակառուցվել 1657 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին բազիլիկ ոճի էր, որը բաղկացած էր երկու մատուռներից, մեկ նավից, աբսիդից, երկու ավանդատներից և սրահից։ Արևմտյան և հարավային կողմերում գտնվում էին մուտքերը։ Ներսում փորագրված են եղել հայերեն արձանագրություններ։ Եկեղեցու տանիքը՝ գմբեթի տպավորություն ստեղծող կորաձև տեսքով, բնորոշ է Սպահանի պարսկահայ համայնքի գաղութներին և եկեղեցիներին։

## Ավերում
ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում եկեղեցին գործող ճարտարապետական հուշարձան էր։ 1998 թվականին Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմում սկսեցին ընդգրկվել երկրի հուշարձաններն ու եկեղեցիներն, Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին 2853 համարով նույնպես ընդգրկվել է այդ կազմում։ Եկեղեցին ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Փախուստ Էրգրից (գիրք)

**«Փախուստ Էրգրից»** պատմական գիտությունների դոկտոր Ռուբեն Մելքոնյանի և թյուրքագետ Նաիրա Պողոսյանի գիրքը, որը հրատարակվել է 2022 թվականին Newmag հրատարակչությունում, «Հասրաթյան-Մինասյան» հիմնադրամի նախաձեռնությամբ և ֆինանսավորմամբ։

## Բովանդակություն
Նաիրա Պողոսյանի և Ռուբեն Մելքոնյանի համահեղինակությամբ գիրքը պատմում է Մեծ եղեռնից հետո Օսմանյան կայսրությունում մնացած հայերի և Թուրքիայի կողմից նրանց վրա վարած քաղաքականության մասին։ Գրքում նկարագրվում է նաև Խորհրդային Միության կողմից վարած քաղաքականության մասին՝ Կարսն ու Արդահանը Թուրքիայից հետ պահանջելու մասին։

## Աղբյուրներ
Գրքի համար հիմք են հանդիսացել Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների և ժառանգների մասին արխիվներում թողած թուրք պատմաբանների ակտիվ աշխատությունները, որոնք հետազոտել են գրքի հեղինակները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Փախուստ էրգրից» գրքի հեռուստաշնորհանդես

Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Կատեգորիա:Գիտահանրամատչելի գրքեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Comic Book Resources

**Comic Book Resources** (կրճատված՝ **CBR**), կանադական վեբ կայք, որը հիմնականում նվիրված է կոմիքսներին։

## Պատմություն
Ջոն Վեյլանդը հիմնադրել է *Comic Book Resources*-ը 1995 թվականին՝ որպես քննարկման ֆորում *[[DC Comics|DC]]* կոմիքսի համար, որը կոչվում է *Kingdom Come*:

Հետագայում կայքում հայտնվեցին սյունակներ, որոնք գրված էին ոլորտի մասնագետների կողմից (Ռոբերտ Քիրքման, Գեյլ Սիմոնա, Մարկ Միլար)։

2016 թվականի ապրիլին *Comic Book Resources*-ը վաճառվել է *Valnet Inc.* ընկերությունում, որը նունպես պատկանում է *Screen Rant*-ին։ 2016 թվականի օգոստոսի 23-ին վերաթողարկվել է որպես *CBR.com*։

## Կարծիքներ
2008 թվականին հետազոտական գրադարանը Բուֆալոյի Համալսարանի բնութագրել է *Comic Book Resources*, որպես «լավագույն կայք համացանցում, որը նվիրված է կոմիքսներին»։

2013 թվականի ապրիլին կոմիքսների հեղինակ Մարկ Միլլարը գրել է, որ *[[Financial Times]]*-ը կարդալուց հետո ամեն առավոտ կարդում է այս կայքը։

## Մրցանակներ
* 1999 — Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website (professional)»
* 2000 — Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website (professional)»
* 2001 — Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website (professional)»
* 2004 — Անվանակարգ Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2005 — Անվանակարգ Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2006 — Անվանակարգ Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2007 — Անվանակարգ Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2008 — Անվանակարգ Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2009 — Eisner Award, կատեգորիա «Best Comics-Related Periodical/Journalism»
* 2010 — Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2011 — Eagle Award, կատեգորիա «Favourite Comics-Related Website»
* 2011 — Eisner Award, կատեգորիա «Best Comics-Related Periodical/Journalism»
* 2013 — Harvey Award, կատեգորիա «Best Biographical, Historical or Journalistic Presentation»
* 2014 — Eisner Award, կատեգորիա «Best Comics-Related Periodical/Journalism»

## Նշանավոր համագործակցողներ
* Քելլի Թոմսոն

## Ծանոթագրություններ
15. https://arvin-bookstore.com/

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն լրատվամիջոցներ
Կատեգորիա:Ժամանցային կայքեր
Կատեգորիա:Լրատվական կայքեր
Թուրքերն Ուզբեկստանում

**[[Թուրքեր]]ը [[Ուզբեկստան]]ում** (), Ուզբեկստանի տարածքում բնակվող էթնիկ թուրքեր։

## Պատմություն
### Օսմանյան միգրացիա
1926 թվականի Խորհրդային Միության առաջին համամիութենական մարդահամարն արձանագրել է, որ Խորհրդային Միությունում բնակվում էր 8570 թուրք։ Թուրքական ծագում ունեցող անձինք այլևս առանձին չեն հաշվառվում մարդահամարի մեջ, ենթադրվում է, որ նրանք, ովքեր ապրել են Ուզբեկստանում, կամ ձուլվել են ուզբեկական հասարակությանը, կամ լքել են երկիրը։

### Թուրք-մեսխեթցիների գաղթը

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միությունը պատրաստվում էր Թուրքիայի վրա ճնշման արշավ սկսել։ Վյաչեսլավ Մոլոտովը, որն այդ ժամանակ արտգործնախարար էր, դիմել է Մոսկվայում Թուրքիայի դեսպանին՝ խնդրելով Թուրքիային հանձնել երեք նահանգները (Կարս, Արդահան և Արդվին): Այսպիսով, Թուրքիայի դեմ պատերազմը հնարավոր էր թվում, և Իոսիֆ Ստալինը ցանկանում էր արտաքսել թուրք բնակչությանը, որը գտնվում էր Մեսխեթիում՝ թուրք-վրացական սահմանի մոտ, քանի որ ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ այդ տարածաշրջանի թուրքերը հավատարիմ էին Օսմանյան կայսրությանը և, հետևաբար, ակնկալվում էր, որ նրանք թշնամաբար կմոտենան խորհրդային մտադրություններին։ 1944 թվականին թուրք-մեսխեթցիները բռնի տեղահանվեցին, հիմնականում Ուզբեկստան, ճանապարհին հազարավոր մարդիկ զոհվեցին։

1989 թվականին անցկացված խորհրդային վերջին մարդահամարի համաձայն՝ ԽՍՀՄ-ում կար 207500 թուրք-մեսխեթցի, որոնց ավելի քան 51,2 %-ը գրանցվել է Ուզբեկստանում։ Մեսխեթցի թուրքերի մեծ մասը բնակություն է հաստատել Ֆերգանայի հովտում, որտեղ նրանցից շատերն ավելի ապահով են դարձել, քան ուզբեկները։ Սակայն 1989 թվականին նրանց բարգավաճումը հանգեցրեց նրանց դեմ ուղղված այլատյացության, որը վերաճեց հակամեսխեթական ջարդերի։ Արդյունքում զոհվել է ավելի քան 100 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 1000-ը։ Դրանից հետո հայտնվեցին ազգայնական տրամադրված ուզբեկների դավադրության նշաններ՝ սպանդը շարունակելու համար. խորհրդային իշխանությունները պաշտոնական որոշում կայացրեցին 17,000 թուրք-մեսխեթցիների, Ֆերգանայի հովտի գրեթե ամբողջ թուրք բնակչությանը Ռուսաստան վտարելու մասին։ Ուզբեկստանի այլ շրջաններից ևս 70,000 մեսխեթցի թուրքեր շուտով հետևեցին միգրանտների առաջին ալիքին և բնակություն հաստատեցին հիմնականում Ադրբեջանում և Ռուսաստանում։ Վրաստան վերադառնալ ցանկացող թուրքերի համար պայման է դրվել ազգանունը թուրքերենից փոխել վրացականի, թուրք-մեսխեթցիների ճնշող մեծամասնությունը մերժել է այդ պայմանները։

## Ժողովրդագրություն
Ուզբեկստանը 1989 թվականից ի վեր մարդահամար չի անցկացրել, ուստի Ուզբեկստանում ներկայիս թուրքական բնակչության վերաբերյալ պաշտոնական վիճակագրություն չկա։ Միջազգային կազմակերպությունները տվել են մոտավոր միջին թվեր։ Ենթադրվում է, որ Տաշքենդում, Սիրդարյինի մարզում, Ջիզակում, Կաշկադարյայի մարզում ապրում է մոտ 15000-20000 թուրք։ Բացի այդ, Բուխարայում բնակվում է 3000 թուրք, Սամարղանդում՝ 4000 և Նավոյի շրջանում՝ 2000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

*.
*.
* 
*
*.
*.
*
*.
*.
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի ազգեր
Կատեգորիա:Թուրքիա
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
DVD Talk

**DVD Talk**, վեբ կայք, որը նվիրված է տնային տեսահոլովակների։

## Պատմություն
1999 թվականին Բիվերտոնում (Օրեգոն) Ջեֆրի Քլայնմանը հիմնել է կայքը։ Բացի նորություններից և ակնարկներից, այն պարունակում է տեղեկատվություն *DVD*-ի թաքնված «Զատկի ձվերի» մասին։ 2000 թվականին կայքի ֆորումում հրապարակումները ստիպեցին Ամազոնին դադարեցնել իր դինամիկ գնային պրակտիկան։ 2007 թվականին *DVD Talk*-ը վաճառվել է *Internet Brands* ընկերությանը։

## Կարծիքներ
*The Oregonian*-ից Շոն Լևին գրել է, որ կայքը «արժի այցելել», իսկ *Star Tribune*-ից Ռենդի Սալասը այն խորհուրդ է տվել որպես *DVD* տեղեկատվության աղբյուր։ Որոշ ժամանակ կայքը օգտագործվում էր ոլորտի ինսայդերների կողմից՝ *DVD* թողարկումների նկատմամբ հետաքրքրությունը չափելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կայքեր
Կատեգորիա:Ֆիլմային կայքեր
Den of Geek

**Den of Geek**, մեդիա ընկերություն, որը թողարկում է վեբ կայք, ամսաթերթ և տեսահոլովակներ, որոնց հիմնական թեմաներներն են զվարճանքի արդյունաբերությունը՝ հիմնականում ֆիլմերը, հեռուստատեսությունը, տեսախաղերը և գրքերը։

## Պատմություն
*Den of Geek* ընկերությունը հիմնվել է 2007 թվականին Լոնդոնում Սայմոն Բրյուի կողմից։ 2012 թվականին *DoG Tech LLC* ընկերությունը լիցենզավորել է *Den of Geek*-ը, որից հետո կայքը մուտք է գործել ԱՄՆ և կանադական շուկա և գրասենյակ բացել Նյու Յորքում։ 2017 թվականին *DoG Tech*-ի արագ աճի շնորհիվ ԱՄՆ-ում և արտերկրում, *Dennis Publishing* ընկերությունը համատեղ ձեռնարկության պայմանագիր կնքեց *DoG Tech LLC-*ի հետ։ 2015 թվականին *Den of Geek ամսագիրը* թողարկեց տպագիր ամսագիր։ *Den of Geek Magazine* ամսագիրը հրատարակվում է տարին երկու անգամ՝ հուլիսյան հրատարակությամբ՝ Կոմիկ Կոնուի համար Սան Դիեգոյում և հոկտեմբեր ամսվին՝ Կոմիկ Կոնուի համար Նյու Յորքում։ 2017 թվականին լույս է տեսել առաջին *Den of Geek* գիրքը *Movie Geek* անվանմամբ. *The Den of Geek Guide to the Movieverse (*«Կինոգիկ։ Den of Geek կառավարությունը կինոաշխարհում»)։ Դրան հաջորդեց 2019 թվականի *TV Geek*-ը. *The Den of Geek Guide for the Netflix Generation* («ТВ-գիկ․ Den of Geek կառավարությունը  *Netflix*-ի սերնդների համար»)։

## Բովանդակություն
*Den of Geek*-ը թողարկում է ժամանցային նորություններ, ակնարկներ, հարցազրույցներ և գեղարվեստական հոդվածներ։ Ընթերցողների քանակը հասնում է ավելի քանի 10 միլլիոնի մեկ ամսում։ Կայքը նպատակ ունի երկրպագուների աչքերով փոխանցել ընթացիկ փոփ մշակույթի և ժամանցային նորությունները։ ԱՄՆ-ում *Den of Geek*-ի գլխավոր խմբագիրն է Մայքլ Չեչչինին, Մեծ Բրիտանիայում վեբ կայքի խմբագիրը Ռոզի Ֆլեթչերն է։ *Den of Geek*-ը նաև հրապարակում է ամենօրյա տեսանյութեր՝ աստղերի հարցազրույցներից և բացառիկ նախադիտումներից մինչև ֆիլմերի թրեյլերի վերլուծություններ և քննադատություններ։ *Den of Geek*-ի տեսահոլովակները հասանելի է *Dailymotion*-ում, ՅուԹյուբում և սոցիալական լրատվամիջոցում։

## Ամսաթերթ
*Den of Geek* ամսագրի առաջին հրատարակությունը թողարկվել է 2015 թվականի Նյու Յորքի Կոմիկ Կոնին։ Տպագիր հրատարակության խմբագիրն ՝ Կրիս Լոնգոն։ 2018 թվականի հուլիսին *Den of Geek*-ը Կոմիկ Կոնի ժամանակ բացառապես հրապարակել է «Ակվամեն» ֆիլմի պաստառը ամսագրի շապիկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:2007 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության ընկերություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմային կայքեր
Star Tribune

**Star Tribune** (), ԱՄՆ-ի Մինեսոտա նահանգի ամենամեծ տպաքանակով թերթը։

## Պատմություն
2009 թվականի հունվարի 15-ին թերթը հայտարարեց իր սնանկության մասին։ Այս հրատարակությունից երկու տարի առաջ ձեռք է բերվել *Avista Capital Partners* մեդիա խումբը 530 միլիոն դոլարով։ Նյու Յորքի սնանկության գործով դատարանի փաստաթղթերի համաձայն, սնանկության պահին ակտիվները գնահատվել են 493,2 միլիոն դոլար, մինչդեռ պարտքերը գերազանցել են 661 միլիոն դոլարը։ Սնանկության ընթացակարգի պատճառը հայտարարվել է գովազդային շուկայի անկումը (2004 թվականին շահույթը կազմում էր 115 միլլիոն, 2007 թվականին 57 միլլոն, իսկ 2008 թվականին ընդամենը 36 միլլիոն դոլլար)։ Տպաքանակով թերթն այն ժամանակ զբաղեցնում էր տասներորդ տեղը ԱՄՆ-ում, իսկ օրական տպաքանակը կազմում էր մոտ 334000 օրինակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  ''Star Tribune'' website
*  ''Star Tribune’s Vita.mn enterainment'' website 
*  U.S. Newspaper list от *Yahoo! Directory*
* Свобода слова в США и в России («Эхо Москвы»)
* О методах американской журналистики

Կատեգորիա:1867
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թերթեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն թերթեր
Կատեգորիա:Թերթեր
Կատեգորիա:Մինեսոտա
Прыгну со скалы (երգ)

«**Прыгну со скалы**», ռուսական «Կարոլ ի Շուտ» ռոք խմբի երգ «*Любовь негодяя* (1-ին տարբերակ)» ալբոմից, որը թողարկվել է 1996 թվականին «ոչ պաշտոնական» և «Акустический альбом»-ից, որը թողարկվել է 1999 թվականին։ Երգի համերգային կատարումը կարելի է լսել «*Ели мясо мужики*», «*Мёртвый анархист*», «*Концерт в Олимпийском*» ալբոմներում։ Երգը խմբի ամենահայտի երգերից է։ 2000 թվականին «*[[Собрание (ալբոմ)|Собрание]]*» ալբոմում երգը կատարել է Գորշոկը։

## Պատմություն
Երգը (և՛ տեքստը, և՛ երաժշտությունը) հեղինակել է Անդրեյ Կնյազևը 1995 թվականին՝ բանակում ծառայելու ընթացքում։ Առաջին անգամ երգը մշակվել է 19995 թվականին, Կնյազի այցերի ժամանակ։ 1996 թվականին մտել է «*Любовь негодяя* (1-ին տարբերակ)» ալբոմ։ 1999 թվականին մտել է 1996 թվականի ալբոմի վերաթողարկում, որը անվանվել է «*Акустический альбом*»։

Երբեմն համերգների ժամանակ երգը ներկայացվում է որպես «*Баллада о бедном гусаре*»։

2002 թվականի *НАШЕствие* փառատոնում, երգի կատարման ընթացքում Անդրեյ Կնյազևը փրկեց Միխայիլ Գորշենյովին պիրոտեխնիկայի կրակոցից։

«Կարոլ ի Շուտ» խմբի վերջին տարիներին Միխայիլ Գորշենյովը հրաժարվում էր կատարել այս երգը համերգների ընթացքում։

## Մրցանակներ
Երգը հաճախակի գեռարձակվում է «*Наше радио*»-ում։ 2000 թվականի արդյունքներով նա զբաղեցրել է «*Чартова дюжина*» հիթ փառատոնի առաջին տեղը։ 2008 թվականին «*Прыгну со скалы*» երգը դարձավ տասնամյակի լավագույն երգը, «*Наше радио*»-ի ռադիոլսողների տարբերակով, իսկ 2013 թվականին դարձավ տասնինն ռադիոկայանին 500 ամենահայտնի երգերի մեջ։

## Ձայնագրություն
* Անդրեյ Կնյազև (Կնյազ)՝ վոկալ, կիթառ, տեքստ, երաժշտություն
* Միխայիլ Գորշենյով (Գորշոկ)՝ բեք վոկալ
* Ալեքսանդր Բալունով (Բալու)՝ բաս կիթառ, բեք վոկալ
* Ալեքսանդր Շիգոլյով (Պորուչիկ)՝ հարվածային գործիքներ 
* Յակով Ցվիրկունով՝ կիթառ, բեք վոկալ
* Դմիտրի Սմիրնով՝ ստեղնաշարային գործիքներ, բաս կիթառ
* Գրիգորի «Գրիշա» Կուզմին՝ բաս կիթառ
* Մարիա Նեֆեդյովա՝ ջութակ
* Պավել Սաժնիկով՝ հարվածային գործիքներ, ձայնային ռեժիսոր

## Վերլուծություն
Երգի բառերը խաղում են ընկնելու շարժառիթով, որը ամենատարածվածներից է ռուսական ռոք պոեզիայում, որը կապված է, այս դեպքում, դեռահասներին բնորոշ ինքնասպանության տրամադրությունների, «աշխարհին ուղղված դեռահասների ինքնասպանության սպառնալիքների» և անձնական կարծիքով. Սամարայից Ե․ Ա․ Եգորովան իր գրամոլության, «փոփ» գրական կլիշեների հավաքածու է դժբախտ սիրո և ինքնասպանության թեմայով, որը փրկում է միայն Կարոլ ի Շուտ խմբի հեղինակությունը և «*С головы сорвал / Ветер мой колпак*», թույլ տալով երգը դասակարգել որպես «դերային» լիրիկա։

Մինչդեռ Ալեքսանդր «Չաչա» Իվանովը՝ ՆԱԻՎ խմբի առաջնորդը, պատմելով «Կարոլ ի Շուտի» հաջողության մասին բնութագրել է երգը, որպես ժանրի տրանսցենդենտ և այն անվանել «սերնդի հիմներից»։

## Գծապատկերներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսերեն երգեր
Մարտուն Մանուչարյան

**Մարտուն Արշակի Մանուչարյան** (), հայ գյուղատնտես, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1989)։

## Կենսագրություն
Մարտուն Մանուչարյանը ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 8-ին Գորիսում։

1958 թվականին ավարտել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանը։ 1969-1985 թվականներին եղել է Արմավիրի խորդենու գիտահետազոտական կայանի հիմնադիր-տնօրեն, իսկ 1985-1990 թվականներին՝ Ռուսաստանի Տյումեն քաղաքի գյուղատնտեսական ինստիտուտի երկրագործության ամբիոնի վարիչ։

Մարտուն Մանուչարյանի աշխատանքները վերաբերում են խորդենու մշակության տեխնոլոգիայի կատարելագործման և բերքատվության բարձրացման խնդիրներին։

Մահացել է 1990 թվականին Տյումենում։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հայկազ Շահինյան

**Հայկազ Սրապիոնի Շահինյան** (), խորհրդային տնտեսական, պետական-քաղաքական գործիչ, ներքին անվտանգության ծառայության գեներալ-լեյտենանտ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944)։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակից։ ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 11-րդ գումարման պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1924 թվականին, Երևանում։ 1931-1934 թվականներին ընտանիքի հետ ապրել է Իվանովո քաղաքում։ 1941 թվականին ավարտել է Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1942 թվականին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Այդ ընթացքում ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկի 2 կուրսը։ 1948 թվականին զորացրվել է և աշխատանքի անցել Երևանի ճշգրիտ սարքերի
գործարանում՝ որպես կադրերի տեսուչ, որտեղից 1951 թվականին գործուղվել է ԽՍՀՄ պետական անվտանգության նախարարություն։ 1951 թվականից Պետական անվտանգության և իրավապահ մարմիններում զբաղեցրել է հետևյալ պաշտոնները՝
* Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր ՊԱԿ-ի կուսակցական կոմիտեի քարտուղար (1954-1957), 1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը,
* ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին կից ԿԳԲ-ի նախագահի տեղակալ կադրերի գծով-կադրերի վարչության պետ (1957-1969),
* ՀԽՍՀ ներքին գործերի նախարարի 1-ին տեղակալ (1969-1977),
* ՀԽՍՀ դատախազի տեղակալ (1977-1983),
* Հայկական ԽՍՀ ներքին գործերի նախարար (3․11․1983 -06․1988)։

1985 թվականին Արարատի շրջանի ընտրական օկրուգից ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 11-րդ գումարման պատգամավոր։

Մահացել է Երևանում 1993 թվականին։ Թաղված է Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* «Կարմիր աստղ» շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

### Կոչումներ
* Ներքին ծառայության գեներալ 3-րդ աստիճան (4․11․1972),
* Ներքին ծառայության գեներալ-մայոր (23․10․1973),
* Ներքին ծառայության գեներալ-լեյտենանտ (5․11․1985)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Բանակցային առաջնագծում (գիրք)

**«Բանակցային առաջնագծում»**, Հայաստանի 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի ժողովածուն, որը հրատարակվել է 2023 թվականին Newmag հրատարակչությունում։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2023 թվականի մարտի 7-ին, Երևանի Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության դահլիճում։

## Բովանդակություն
«Բանակցային առաջնագծում» գրքում ամփոփված է Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման տաս (2008-2018) և հետնախագահական շրջանի չորս տարիներին (2018-2022) Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացի վերաբերյալ հեղինակի հայտարարությունները, ուղերձները, ելույթները, հոդվածները, հարցազրույցները։

Գրքում խոսվում է նաև Սերժ Սարգսյանի վարած քաղաքականության, բանակցային գործընթացի զարգացումերի, որոշակի փուլերում առաջացած խնդիրների, առաջընթացի ու ձեռքբերումների մասին։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի «Բանակցային առաջնագծում» գրքի շնորհանդեսը

Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Գիտահանրամատչելի գրքեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Սուրբ Թագավոր եկեղեցի

**Սուրբ Թագավոր եկեղեցի**, (), հայ առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Քադըքյոյ շրջանում։

Ենթադրվում է, որ առաջին անգամ կառուցվել է 17-րդ դարում, սակայն եկեղեցու ամենավաղ հիշատակումը թվագրվել է 1722 թվականին։ 1770 թվականից մինչև 1843 թվականը Հարություն Ամիրա Նորդուկյանը ֆինանսավորել է եկեղեցու վերակառուցումը։ Վերաբացվել է 1814 թվականի հուլիսի 4-ին։ 26 տարի անց երկրաշարժի պատճառով եկեղեցին կրկին վնասվել է, սակայն Էրզրումում բնակվող Հաջի Կարապետ Աղա Մուրադյանի կողմից վերանորոգվել է և 1858 թվականի սեպտեմբերի 30-ին վերաբացվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Նիկողոս Բալյան

**Նիկողոս Բալյան** (**Նիկողոս բեյ Պալյան**) (), Օսմանյան Թուրքիայում ապրած հայազգի ճարտարապետ, եղել է Բալյան ընտանիքից, Կարապետ Բալյանի որդին։

## Կենսագրություն
Նիկողոս Բալյանը ծնվել է 1826 թվականին Ստամբուլում։ Ճարտարապետ Կարապետ Բալյանի չորս որդիներից ավագն է եղել։ Ճարտարապետներ էին նաև նրա Սարգիս, Հակոբ և Սիմոն եղբայրները։

Նիկողոսն ու Սարգիսը միասին սովորել են Փարիզի գեղարվեստական լիցեյում, սակայն Նիկողոսի հիվանդության պատճառով նրանք ստիպված են եղել վերադառնալ Ստամբուլ, որտեղ Նիկողոսը ձեռնամուխ է եղել սեփական նախագծերին, օգնել է հորն ու եղբորը, ինչպես նաև բացել է ճարտարապետների դպրոց, որտեղ նա դասավանդել է արևմտյան ճարտարապետության տեխնիկա։

Նիկողոսը մահացել է Ստամբուլում, 32 տարեկանում տիֆից։ Նիկողոսի որդին՝ Լևոն Բալյանը, շարունակել է հոր մասնագիտությունը։

## Պատկերասրահ

İstanbul 5460.jpg |Փոքր Մեջիդիե մզկիթ
Ihlamur Palace Ceremonial House 01.jpg| Ըխլամուր
RoyLindmanBezmialem 005.jpg|Դոլմաբահչե մզկիթ 
KüçüksuPavilion01.JPG |Քյուչյուքսու


## Գրականություն
*Յիշատակարան, Վ. Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 168։
*Alyson Wharton, The Architects of Ottoman Constantinople : The Balyan Family and the History of Ottoman Architecture, I.B. Tauris, coll. « Library of Ottoman Studies », 2015, 288 p.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ
Սուրբ Խաչ տաճար (Մոնթեբելլո)

**Սուրբ Խաչ տաճար**, Ամերիկայի Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու արևմտյան առաջնորդարանի տաճար, Կալիֆոռնիա նահանգի Մոնթեբելլո քաղաքում։ Հանդիսանում է Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան թեմի առաջնորդանիստը (Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսություն)։

Մոնթեբելլոն Լոս Անջելեսի շրջանի ամենահին հայկական համայնքն է։ Մոնթեբելլոյի Բիքնել Պարկում կա նաև Հայոց ցեղասպանության զոհերին նվիրված հուշահամալիր։

Ամենամյա հայկական սննդի բարեգործական տոնավաճառը յուրաքանչյուր տարի անցկացվում է Մոնթեբելլոյի Սուրբ Խաչ տաճարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական քրիստոնեական տաճարներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մոնթեբելլոյի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Հին Փորադաշտի եկեղեցի

**Հին Փորադաշտ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, գտնվում էր Ադրբեջանի տարածքի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Ջուղայի շրջանի Հին Փորադաշտ գյուղում։

## Պատմություն
Վերանորոգվել է 17-րդ դարում։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին թաղածածկ կառույց էր՝ հատակից 45-50 սմ բարձրության վրա կառուցված բեմով, արևելքում՝ աբսիդով, երկու կողմերում՝ երկհարկանի ավանդատներով և արևմուտքում՝ մուտքով։

## Ավերում
ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում եկեղեցին ավերված վիճակում էր, պատերը ծածկված էին բուսականությամբ, բարձրությունը հասնում էր մինչև 2,5 մետրի։

Եկեղեցին շարունակում էր մնալ ավերված մինչև 2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ը, սակայն 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ին հողին հավասարվեց, Caucasus Heritage Watch կազմակերպության կողմից փաստագրվել է, որ Հին Փորադաշտ գյուղի ավերակների մեջ միայն եկեղեցին էր ոչնչացման համար նախատեսված։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Ցոլակ Եղիշյան

**Ցոլակ Եղիշյան** (), հայ ըմբշամարտիկ, զբաղվել է հունահռոմեական ըմբշամարտով։ 1990 թվականին դարձել է Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն։ Եղիշյանը 1996 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում հանդես է եկել տղամարդկանց 90 կիլոգրամ քաշային կարգում՝ զբաղեցնելով 9-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ըմբշամարտիկներ
Հովհաննես Սարգսյան (դահուկորդ)

**Հովհաննես Սարգսյան** (), հայ դահուկորդ։ 2006 թվականին մասնակցել է տղամարդկանց սահքի Ձմեռային օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

 
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ դահուկորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի մարզիկներ Հայաստանից
Արարատ Մարուխյան

**Արարատ Հովսեփի Մարուխյան** (), հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտական դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1954)։

## Կենսագրություն
Արարատ Մարուխյանը ծնվել է 1907 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Բայազետում։

1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1946-1955 թվականներին եղել է Հայաստանի գյուղատնտեսական ակադեմիայի ավագ գիտաշ խատող, ապա՝ սեկտորի վարիչ, 1955-1960 թվականներին՝ Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն գիտությունների ակադեմիա տնտեսագիտության ինստիտուտի տնօրեն, 1960-1983 թվականներին՝ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի գյուղէկոնոմիկայի ամբիոնի վարիչ։

Արարատ Մարուխյանի աշխատանքները վերաբերվում են գյուղացիության պատմության, գյուղտնտեսական արտադրության զարգացման հարցերին։

Արարատ Մարուխյանը մահացել է Երևանում, 1983 թվականի նոյեմբերի 7-ին, հուղարկավորված է Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Աշխատություններ
*Գյուղացիությանդրությունը նախասովետական Հայաստանում (1900–1920 թթ.), Ե., 1948
*Գյուղատնտեսության կոոպերացիայի զարգացումը Սովետական Հայաստանում, Ե., 1949
*Հայաստանի գյուղա իության պայքարը հողի համար 1905–1907 թթ., Ե., 1955
* Կոլտնտեսային արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման ուղիները, Ե., 1956

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մարուխյան, Արարատ Հովսեփի

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Սեդա Մարության

**Սեդա Արշակի Մարության** (), այգեգործության, կենսաքիմիայի և ֆիզիոլոգիայի բնագավառի հայ գիտնական։ Կենսբանական գիտությունների դոկտոր (1976)։

## Կենսագրություն
Սեդա Մարությանը ծնվել է 1925 թվականի փետրվարի 21-ին, Երևանում։ 1945 թվականին ընդգրկվել է ԽՄԿԿ շարքերը

1946 թվականին ավարտել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանը։ 1963-1991 ին եղել է ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության նախարարության խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի (այժմ՝ գիտական կենտրոն) կենսաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչ։

Գիտնականի աշխատանքները վերաբերում են զարգացման վաղ փուլում խաղողի վազի հիբրիդների ցրտադիմացկունության որոշման և գնահատման եղանակների մշակմանը, կենսաքիմիական շարժընթացներում պարարտանյութերի չափաքանակի ազդեցության, խաղողի վազի տարիքային կենսաքիմիայի հարցերին։ Սեդա Մարությանի աշխատաությունները ներառված են քիմիայի դասագրքերում, «Գյուղատնտեսական բույսերի ֆիզիոլոգիա» (հ. 9-ում) և «Խաղողի վազի ֆիզիոլոգիան և մշակության հիմունքները» (Սոֆիա, հ. 1-3, 1981-89, երկուսն էլ՝ ռուսերեն)։

Սեդա Մարությանը մահացել է Երևանում, 1991 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, հուղարկավորված է Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Գրականություն
*Биохилические аспекты формирования и диа-Что носпики морозоустойчивости винограбного растения, а E, 1978.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Марутян Седа Аршаковна

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Գրիգոր Մանասարյան

**Գրիգոր Հենրիկի Մանասարյան** (), հայ ճարտարագետ-մեխանիկ, տեխնիկական գիտություների դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2012)։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Մանասարյանը ծնվել է Երևան քաղաքում, 1956 թվականի մարտի 27-ին։ 1978 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1993-1997 թվականներին եղել է ՀՀ Էկոնոմիկայի փոխնախարար, 1998-2002 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարությանն առընթեր ռազմատնտեսագետ։

Գրիգոր Մանասարյանը 2002 թվականին նշանակվել է ՀՀ առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարարության ռազմաարդյունաբերության համալիրի և ռազմատնտնտեսական ծրագրերի վարչությունների պետ, 2003 թվականին՝ Գիտության և առաջատար տեխնոլոգիաների ազգային հիմնադրամի ծրագրի տնօրեն։ 1989 թվականից Գրիգոր Մանասարյանը միաժամանակ դասախոսել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում։

Նրա աշխատանքները վերաբերում են թրթուրավոր և անվավոր մեքենաների արագացված փորձարկումներին, թրթուրավոր մեքենաների ընթացքի կայունացման ապահովմանը և նոր շարժահաղորդների մշակմանը։

## Աշխատություններ
*Конспруктивно-телникомческие основа совер- шепствования жсллуитационных свойста машинно-ու- ракторного агрегата для горного земледелия, E, 1998.
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մանասարյան, Գրիգոր Հենրիկի

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ռաֆիկ Մայիլյան

**Ռաֆիկ Ավագիմի Մայիլյան** (), հայ կենդանաբան-ձկնաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1977)։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Մայիլյանը ծնվել է 1927 թվականի մարտի 17-ին, Հողեր գյուղում (ԼՂՀ Հադրութի շրջան)

1950 թվականին ավարտել է Բաքվի համալսարանի կենսբանական ֆակուլտետը։ 1954-1957 թվականներին աշխատել է Սևանի ջրակենսբանական կայանում, 1957-1980 թվականներին՝ Բաքվի թառափային Գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1983-1993 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ, 1993-1998 թվականներին պրոֆեսոր։

Ռաֆիկ Մայիլյանի աշխատանքները վերաբերում են Սևանի սիգերի, ՀՀ ջրավազանների ձկնատնտեսության շահագործման, Արարատյան դաշտի արհեստական ջրամբարների թառափաձկների գենոֆոնդի պահպանման, դրանց աճեցման կենսատեխնոլոգիայի խնդիրներին։

Համահեղինակ է «Էկոլոգիայի և բնապահպանության հիմունքներ» դպրոցական դասագրքին, որը հրատարակվել է 1993 թվականին։ Ավելի քան 120 գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Ռաֆիկ Մայիլյանը մահացել է Երևան քաղաքում, 2000 թվականի փետրվարի 6-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մայիլյան, Ռաֆիկ Ավագիմի, 1927-2000 (Personal Name)

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ կենդանաբաններ
Արշակ (Խոսրով Դ-ի որդի)

**Արշակ**, Արշակունիների տոհմի իշխան, ապրել է չորրորդ դարի երկրորդ կեսին և հինգերորդ դարի առաջին կեսին։

Ըստ ժամանակակից ծագումնաբանությունների՝ Արշակը Խոսրով Դ-ի և Զրվանդուխտի որդին էր, Տիգրան եղբայրը։ Արշակի հայրը՝ Խոսրով Դ թագավորը, եղել է Արշակունիների արքայատոհմի թագավոր, ով առաջին հայ միապետն էր, որ ծառայել է որպես Արևելյան Հայաստանի պատվիրատու թագավոր Սասանյանների օրոք, կառավարել է 387 թվականից մինչև 389 թվականը։ Մայրը՝ Զրվանդուխտը,Սասանյանների արքայատոհմի արքայադուստր էր, Շապուհ III-ի քույրը, կառավարել է 383-388 թվականներին։

Արշակն անվանվել է ի պատիվ իր հանգուցյալ ազգականի՝ Արշակ Գ-ի, ով հռոմեացիներին ծառայած Հայաստանի վերջին թագավորն էր։ Նա կոչվել է նաև իր պարթև, պոնտացի և հայ նախնիների պատվին, ովքեր կառավարել են որպես թագավոր և կրել այդ անունը։ Արշակի ծննդյան թիվը հայտնի չէ, ծնվել է իր հոր թագավորության օրոք, մեծացել Արևելյան Հայաստանում։ Հայտնի չէ՝ նա ընդունել է քրիստոնեությունը թե զրադաշտականությունը։

389 թվականին Սասանյանների տոհմի թագավոր Բահրամ IV-ը գահընկեց է արել Խոսրով Դ-ին և բանտարկել Տիզբոնում։ Խոսրով Դ-ն չէր արդարացնում Բահրամ IV-ի հույսերը, Խոսրովին համարում էր չափազանց համարձակ և ինքնավստահ, քանի որ Խոսրովը առանց Սասանյանների թագավորների հետ խորհրդակցելու կայացնում էր տարբեր որոշումներ։ 389 թվականին, որպես պատվիրատու թագավոր Բահրամ IV-ը Խոսրով Դ-ի փոխարեն նշանակել է իր եղբորը՝ Վռամշապուհին։ Այս ամենից հետո, Զրվանդուխտի,Արշակի և Տիգրանի մասին ոչինչ հայտնի չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* Faustus of Byzantium, History of the Armenians, 5th century
* C. Toumanoff, Manual genealogy and chronology for the Christian Caucasus (Armenia, Georgia, Albania), ED. Aquila, Rome, 1976
* R.G. Hovannisian, The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume 1: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
* V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայ նախարարներ
Պուրպուրա

**Պուրպուրա** (լատիներեն purpura), մաշկի վրա կարմիր կամ մանուշակագույն բծեր, որոնք մաշկը սեղմելիս չեն սպիտակում։ Բծերն առաջանում են ենթամաշկային արյունահոսությունից՝ թրոմբոցիտային, անոթային և մակարդման խանգարումներից, կամ այլ պատճառներից։ Նրանք չափվում են 3–10 մմ, մինչդեռ պետեխիաները՝ 3 մմ-ից պակաս, իսկ էխիմոզները՝ 1 սմ-ից ավելի։

## Նյութ
Պուրպուրան կարող է առաջանալ մենինգիտի ժամանակ՝ պայմանավորված մենինգոկոկով, ինչպես նաը սեպտիցեմիայի ժամանակ։ Մասնավորապես, մենինգոկոկը (Neisseria meningitidis), որը գրամ-բացասական դիպլոկոկ է, մահանալից արտազատում է էնդոտոքսին։ Էնդոտոքսինը ակտիվացնում է Հագեմանի գործոնը (մակարդման գործոն XII), որն առաջացնում է տարածված ներանոթային մակարդում (ԴՆՄ համախտանիշ)։ Ախտահարված մարդու մոտ ԴՆՄ համախտանիշը դրսևորվում է ցանով։

## Դասակարգում
մինի|376x376փքս|Շենլեյն-Հենոխի պուրպուրա
Պուրպուրան ընդհանուր և ոչ սպեցիֆիկ բժշկական նշան է,որի զարգացման մեխանիզմներն են՝ 
*Թրոմբոցիտային խանգարումներ (թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա)
**Առաջնային թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա
**Երկրորդային թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա
**Հետտրանսֆուզիոն պուրպուրա
*Անոթային խանգարումներ (ոչ թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա)
**Միկրոանոթային վնասվածք, որը դիտվում է ծերունական պուրպուրայի ժամանակ, երբ արյունատար անոթներն ավելի հեշտությամբ են վնասվում
**Հիպերտոնիկ վիճակ
**Անոթային անբավարարություն
**Վասկուլիտ, դիտվում է Շենլեյն-Հենոխի պուրպուրայի ժամանակ
*Մակարդման խանգարումներ
**Տարածուն (դիսեմինացված) ներանոթային մակարդման համախտանիշ (ԴՆՄ համախտանիշ)
**Ցինգա (վիտամին C-ի անբավարարություն) –պրոկոլագենի հիդրօքսիլացման բացակայություն, կոլագենի սինթեզի խանգարում, որի հետևանքով թուլանում են մազանոթների պատերը և բջիջները 
*Մենինգոկոկային վարակ
*Ամիլոիդի կուտակում
*Կոկաինի և մեկանգամյա օգտագործվող քիմիոթերապևտիկ դեղամիջոցի, իսկ այժմ նաև լևամիզոլի միաժամանակյա օգտագործմամբ կարող է առաջանալ ականջների, դեմքի, միջքի կամ վերջույթների պուրպուրա, որը երբեմն պահանջում է վերականգնողական վիրահատություն։
*Արյունատար անոթների խանգարումները, ներառյալ պուրպուրան, 2 Գրեյ ճառագայթման ազդեցությունը գերազանցող սուր ճառագայթային թունավորման ախտանիշ են։ Ընդհանուր առմամբ ճառագայթումը արյունատար անոթների խանգարումների հազվադեպ պատճառ է, այն սովորաբար նկատվում է միջուկային աղետի զոհերի մոտ։
Բժշկական գրականության մեջ նկարագրված են նաև փսիխոգեն պուրպուրայի դեպքեր, ոմանք պնդում էին, որ դա պայմանավորված է աուտոէրիթրոցիտային սենսիտիզացիայով։

Այլ ուսումնասիրություններ ենթադրում են, որ հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվացնողի տեղային (մաշկային) ակտիվությունը կարող է մեծանալ փսիխոգեն պուրպուրայի ժամանակ, ինչը կհանգեցնի տեղայնացված պլազմինի ակտիվության, ֆիբրինային թրոմբների արագ քայքայման և արդյունքում արյունահոսության։

## Ստուգաբանություն և արտասանություն
Պուրպուրա առաջացել է լատիներեն purpura, «մանուշակագույն» բառից, որը եկել է հին հունարեն πορφύρα բառից, այն նկարագրում է վիճակ և ոչ թե առանձին հիվանդություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Evaluating the Child with Purpura  from American Academy of Family Physicians

Կատեգորիա:2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Մաշկաբանություն
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ