open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ֆիլիպ Մախարաձե

**Ֆիլիպ Իեսեևի Մախարաձե** (,  ), վրացի բոլշևիկ հեղափոխական և խորհրդային պետական գործիչ, գրականագետ։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1903)։

Սովորել է Վարշավայի անասնաբուժական ինստիտուտում։ Ուսանողական շրջանում հարել է տեղի սոցիալ-դեմոկրատական շարժմանը։ 1893 թվականին ձերբակալվել է և արտաքսվել հայրենիք։ 1903 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միութենական կոմիտեի անդամ։ Մասնակցել է 1905-1907 թվականների Ռուսական հեղափոխությանը։ 1915 թվականին դարձել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան բյուրոյի անդամ։ Մասնակցել է Թիֆլիսի սովետի կազմակերպմանը (1917)։ Եղել է ՌՍԴԲ(բ)Կ 7-րդ համառուսաստանյան (ապրիլյան) կոնֆերանսի պատվիրակ։ 1917 թվականի հոկտեմբերին ընտրվել է ՌՍԴԲ(բ)կ Կովկասյան երկրային կոմիտեի անդամ։ 1918-1921 թվականներին ընդհատակյա աշխատանք է կատարել Վրաստանում։

1921 թվականին ընտրվել է Վրաստանի Հեղկոմի նախագահ, 1922 թվականից՝ Վրաստանի Կենտգործկոմի նախագահ, այնուհետև եղել է Անդրֆեդերացիայի Պետպլանի, Վրաստանի ժողկոմխորհի, Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի նախագահ։ 1938-1941 թվականներին եղել է Վրաստանի Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահը։

Եղել է նաև ԽՄԿԿ 12-րդ, 13-րդ, 15-18-րդ համագումարների պատվիրակ։ ԽՄԿԿ 15-րդ համագումարում ընտրվել է Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ Մասնակցել է նաև Կոմինտերնի 2-րդ կոնգրեսին (1920)։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:1868 ծնունդներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի գրականագետներ
Մակլուրա

**Մակլուրա** (), թթազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Հայտնի է 1 տեսակ՝ պտղաբեր կամ նարնջագույն մակլուրա։
Մինչև 20 մ բարձրությամբ և 1 մ բնի տրամագծով տերևաթափ ծառ է։

## Կենսաբանական նկարագիր
Տերևները փայլուն են, ամբողջաեզր, ձվաձև կամ երկարավուն նշտարաձև, պարուրաձև դասավորված։ Յուրաքանչյուր տերևածոցում կա 1-2 բարակ փուշ։ Ծաղիկները կանաչ են, երկտուն, ծաղկաբույլերով։ Պտղաբույլը գնդաձև է, 10-15 սմ տրամագծով, կանաչ կամ դեղնաոսկեգույն, կնճռոտ մակերեսով, նման նարնջին, բայց ոչ ուտելի։ Հեշտությամբ բազմանում է սերմերով։ Չորադիմացկուն է, հողի նկատմամբ ոչ պահանջկոտ։

## Տարածում և մշակում
Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։ Որպես դեկորատիվ ծառատեսակ լայնորեն մշակվում է Ուկրաինայում, Կովկասում, Միջին Ասիայում, հանդիպում է Երևանի կանաչ տնկարկներում, Արարատյան դաշտում, հյուսիսարևելյան շրջանների ցածրադիր մասերում։

## Հայաստանում
մինի|Ծառը
Հայաստանում հանդիպում է 1 տեսակ՝
* Մակլուրա նարնջագույն (*M. aurantiaca*)։
Աճեցվում է Հայաստանի ստորին և միջին լեռն, գոտիներում, Արաքսի հովտում։

## Նշանակություն
Բնափայտն ամուր է, արժեքավոր։ Բնափայտից և արմատներից ստանում են դեղին ներկ։

## Տեսակներ
Հայտնի է 11 տեսակ.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou & Michael G. Gilbert։ *Moraceae* in der *Flora of China*, Volume 5, S. 35։ ''Maclura'' - Online.
* Abdul Ghafoor։ *Moraceae* in der *Flora of Pakistan*։ ''Maclura'' - Online.
* *Maclura* in *Flora of Australia*, Volume 3, 1989։ ''Flora of Australia Online''. 

## Արտաքին հղումներ
* ''New South Wales Flora Online''.
* ''Maclura'' - Online. (dort wird die Ansicht vertreten, dass die Gattung monotypisch ist, dann sind die asiatischen Arten in der Gattung ''Cudrania'' Trécul.)

Կատեգորիա:Թթենազգիներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Հրադատություն

մինի|Հրադատություն Սևիլյայում (1870թ․ պատկերազարդում)
**Հրադատություն**, ինկվիզիցիայի դատավճռի արձակումը և իրականացումը, գլխավորապես, դատապարտյալների հրապարակային ողջակիզումը խարույկի վրա։

Հանդես է եկել ինկվիզիցիայի հետ (13 դար), տարածում է գտել 15-րդ դարի վերջից։ Վերջին անգամ տեղի է ունեցել 1826 թ.-ին, Վալենսիայում։ Իսպանիայում 1481-1808 թթ.-ին հրադատվել է մոտ 35000 մարդ։

Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Մահապատժի միջոցներ
Մալխաս (թերթ)

**«Մալխաս»**, գրական, երգիծական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1913-1915 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ս. Լաշքարյան։ Քննադատել է «հայ իրականության խորթ բարքերն ու երևույթները», ազգային-ազատագրական շարժման գործիչներին։

Տպագրել է ծաղրանկարներ, ֆելիետոններ, երգիծական պատմվածքներ ու բանաստեղծություններ հայ, ռուս և եվրոպացի նշանավոր համարվող երգիծաբաններից, համաշխարհային և հայ դասականների աֆորիզմներ, ասույթներ։

Պայքարել է ֆուտուրիզմի դեմ, քննադատել դրա հետևորդներին հայ գրականության մեջ։ 

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Մակերեսների օրենք

**Մակերեսների օրենք**, կենտրոնական ուժերի ազդեցությամբ նյութական կետի (կամ մարմնի իներցիայի կենտրոնի) շարժման օրենք, ըստ որի.

**ա*. կետի հետագիծը ուժի կենտրոնով անցնող հարթության մեջ գտնվող հարթ կոր է, 
**բ*. ուժի կենտրոնից տարված կետի շառավիղ-վեկտորի գծած մակերեսն աճում է ժամանակին համեմատական, այսինքն՝ կետը շարժվում է հաստատուն սեկտորային արագությամբ։ Մակերեսների օրենքը հայտնագործել է Յո. Կեպլերը (Արեգակի շուրջը մոլորակների շարժման համար) և հրատարակել 1609 թվականին։ Ընդհանուր դեպքի համար ապացուցել է Ի. Նյուտոնը (1687)։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Գորդոն Մակլենան

**Գորդոն Մակլենան** (, ), բրիտանացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։

Ծնվել է Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Գլազգոյում, բանվորական ընտանիքում։ 1943 թվականին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության (ՄԲԿԿ) անդամ։ Մասնակցել է երկրի երիտասարդական կոմունիստական և արհմիութենական շարժմանը։ 1949 թվականից եղել է ՄԲԿԿ Գլազգոյի կազմակերպության, 1957-1965 թվականներին՝ ՄԲԿԿ շոտլանդական մարզային կազմակերպության ղեկավարներից։ 1957 թվականից ՄԲԿԿ ԴԿ և ԴԿ քաղկոմիտեի անդամ։ 1965-1975 թվականներին՝ կուսակցության ԴԿ քարտուղար (կազմակերպչական հարցերի գծով), ԴԿ կազմբաժնի վարիչ, ԴԿ երիտասարդության շրջանում տարվող աշխատանքների ենթակոմիտեի նախագահ։ 1975 թվականից մինչև 1990 թվականը եղել է ՄԲԿԿ գլխավոր քարտուղարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Մակետ

**Մակետ** (ֆրանս. maquette, իտալ. macchietta-ուրվանկար) պոլիգրաֆիայում

# Մակետ - էջ կապի, ապագա հրատարակության ֆորմատին հավասար ֆորմատով թերթեր, որոնց վրա ճիշտ հաջորդականությամբ փակցվում են տեքստի շարվածասյուները և պատկերազարդումների տպվածքները։
# Մակետ - ծավալային, գրքի փորձնական օրինակ, որի ծավալը և ֆորմատը համապատասխանում են տրվածին։ Մակետով որոշում են գրքի կազմակողի չափերը և քննարկում ապագա հրատարակության ձևավորումը։

Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Ջեյմս Մաքդոնալդ

**Ջեյմս Ռամսեյ Մաքդոնալդ** (James Macdonald) (1866-1937), անգլիական պետական և քաղաքական գործիչ։ Լեյբորիստական կուսակցության ղեկավարներից։ 1924 թվականին և 1929-1931 թվականներին լեյբորիստական կառավարության վարչապետ։ Նպաստել է, այսպես կոչված, *Դաուեսի պլանի* ընդունմանը։ 1924 թվականին Մաքդոնալդի կառավարությունը դեյուրե ճանաչել է խորհրդային կառավարությունը, իսկ 1929 թվականին վերականգնել 1927 թվականից խզված դիվանագիտական հարաբերությունները։ Մաքդոնալդի ժամանակ, ըստ էության, շարունակվել է պահպանողականների գաղութային քաղաքականությունը, ճնշվել է ազգային ազատագրական շարժումը Հնդկաստանում, Իրաքում և այլ անգլիական գաղութներում։

## Կենսագրություն
Մաքդոնալդը եղել է ապօրինի զավակ։ Ծնվել է Լոսիմուտում՝ Շոտլանդիայում։ Նախ ավարտել է նախնական դպրոցը, ապա՝ միջնակարգը։ Իր միջնակարգ դպրոցում որոշ ժամանակ աշխատել է ուսուցիչ։ 1885 թվականին Մաքդոնալդը դարձավ Սոցիալ-դեմոկրատական ֆեդերացիայի անդամ։ 1886 թվականին տեղափոխվեց Լոնդոն, որտեղ ականատես եղավ արյունոտ կիրակիին, որից հետո մամուլում հանդես եկավ պամֆլետով։ Որոշ ժամանակ Մաքդոնալդը Լոնդոնում շոտլանդացիների շրջանում հետաքրքրված էր շոտլանդական քաղաքականությամբ և հանդես եկավ Շոտլանդիայի համար Home Rule օգտին։ Միաժամանակ Մաքդոնալդը ստանում էր երեկոյան կրթություն *Birkbeck Literary and Scientific Institution*-ում (en), բայց քննություններից քիչ առաջ ստիպված եղավ հրաժարվել կրթությունից՝ նյարդային հյուծման հետևանքով։

1892 թվականին Մաքդոնալդը դարձավ թեյի առևտրական Թոմաս Լոուի քարտուղարը, որը շուտով լիբերալ կուսակցության կողմից ընտրվեց Համայնքների պալատ։ Բայց շուտով Մաքդոնալդը լքեց Լոուին և միացավ լեյբորիստական նախընտրական կազմակերպությանը։ Անդամակցեց ֆաբիանյան համայնքին։ 1894 թվականին Մաքդոնալդը մտավ Լեյբորիստական անկախ կուսակցության շարքերը և շուտով դարձավ նրա ղեկավարներից մեկը։ 1895 և 1900 թվականների ընտրություններում Մաքդոնալդը երկու անգամ պարտություն կրեց։ 1900 թվականին նա դարձավ Աշխատավորային ներկայացուցչական կոմիտեի քարտուղար, որին հաջողվեց Համայնքների պալատ անցկացնել իր երկու պատգամավորներին։ 1906 թվականին, երբ ԱՆԿ-ն մի քանի փոքր կազմակերպությունների հետ միավորվեց լեյբորիստական կուսակցության մեջ, Մաքդոնալդն ընտրվեց Համայնքների պալատ։

1907 թվականին ՌՍԴԱԿ 5-րդ համագումարի հյուրն էր։

1911 թվականին Մաքդոնալդը դարձավ Լեյբորիստական կուսակցության փաստացի ղեկավարը, բայց այս պաշտոնին երկար չմնաց։ 1914 թվականի օգոստոսի 5-ին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց և Մեծ Բրիտանիայի պատերազմին միանալուց անմիջապես հետո խաղաղասեր Մաքդոնալդն իր տեղը զիջեց Արթուր Հենդերսոնին։

### Ընտանիք
1896 թվականին Մաքդոնալդն ամուսնացավ Մարգարեթ Գլադսոնի հետ։ Նրանք ունեցան 6 երեխա։ Կինը մահացավ 1911 թվականին։ Որդին՝ Մալքոլմը դարձավ հայտնի քաղաքական գործիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:1866 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Շոտլանդացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Ջեյմս Մաքդիվիթ

**Ջեյմս Ալտոն (Ջիմ) Մաքդիվիթ** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի բրիգադային գեներալ։

Ավարտել է Միչիգանի համալսարանը (1959), ռազմաօդային ուժերի փորձարկող օդաչուների դպրոցը (ռազմաօդային ուժերի Էդուարդս բազայում, 1966), աերոտիեզերական հետազոտությունների օդաչուների պատրաստման դպրոցը (1961)։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1962 թվականին։ 1965 թվականի հունիսի 3-7-ը, Էդ Ուայթի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-4» տիեզերանավով։ 1969 թվականի մարտի 3-13-ը, Դեյվիդ Սքոթի և Ռասել Շվայկարթի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-9» տիեզերանավով։

Երկու թռիչքների ընթացքում տիեզերքում մնացել է 338 ժամ 57 րոպե։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի սպաներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի գեներալներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Դուգլաս Մակարթուր

**Դուգլաս Մակարթուր** (, ), ամերիկացի ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ (1944)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ուեստ-Փոյնթի ռազմական ակադեմիան (1903)։ 1935-1937 թվականներին՝ զինվորական խորհրդական Ֆիլիպիններում, 1936-1937 թվականներին՝ ֆիլիպինյան ֆելդմարշալ։ 1941 թվականին նշանակվել է Հեռավոր Արևելքում ԱՄՆ զինված ուժերի հրամանատար, 1942-1951 թվականներին՝ Խաղաղ օվկիանոսի հարավարևմտյան մասի դաշնակցային զորքերի գլխավոր հրամանատար, 1945-1951 թվականներին՝ զորքերի հրամանատար ճապոնիայում։ 1950-1951 թվականներին ղեկավարել է Հյուսիսային Կորեայի դեմ պատերազմի ռազմական գործողությունները, որոնց ձախողումից հետո ԱՄՆ 33-րդ նախագահ Հարի Թրումանի կողմից հեռացվել է հրամանատարական բոլոր պաշտոններից։ 1952 թվականից աշխատել է մեծ բիզնեսի ասպարեզում՝ գլխավորելով «Ռեմինգթոն Ռենդ» զինաստեղծ ընկերության հոգաբարձուների խորհուրդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գեներալներ
Կատեգորիա:Լյարդի ցիռոզից մահացածներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Բրոնզե աստղի մեդալակիրներ (ԱՄՆ)
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Քոլին ՄաքԼորին

**Քոլին ՄաքԼորին** (, ), շոտլանդացի մաթեմատիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1719)։

Իսահակ Նյուտոնի աշակերտը։

Մաթեմատիկական հետազոտությունները վերաբերում են անալիզին (շարքերի տեսություն, վերջավոր տարբերությունների հաշիվ) և բարձր կարգի հարթ կորերի տեսությանը։ Աշխատանքներ ունի նաև մեխանիկայի բնագավառում (պտտվող ծանր հեղուկի հավասարակշռություն և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Հարվածային բանվոր

**«Հարվածային բանվոր»**, խորհրդային շրջանի հայկական եռօրյա, ապա՝ երկօրյա թերթ։ Հանդիսացել է ՀԱՄԽ-ի և արհմիությունների կենտրոնական վարչությունների օրգանը։ Լույս է տեսել 1933—1934 թվականներին, Երևանում։ Խմբագիր՝ Ոսկանյան։

Լուսաբանել է հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների, գյուղատնտեսական արտելների, նորակառույցների արտադրական և արհմիութենական կյանքը, բանվորների նամակների ու թղթակցությունների օգնությամբ ֆելիետոններով ու ծաղրանկարներով վեր հանել արտադրության տարբեր օղակներում, աշխատավորության կենցաղում և սպասարկման բնագավառում տեղ գտած ենթադրյալ թերությունները։

Թերթի «Շրջիկ խմբագրությունը» գործել է Խորհրդային Հայաստանի խոշորագույն արտադրական ձեռնարկություններում և շինհրապարակներում, օգնել սոցմրցության կազմակերպմանը, ամփոփել դրա արդյունքները, ընդհանրացրել առաջավորների փորձը։

«Հարվածային բանվոր»-ը անդրադարձել է միջազգային քաղաքական իրադարձություններին և սոցիալիստական շարժմանը, տպագրել լուրեր բուհերի կյանքից, մարզական նորություններ։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Տամարա Մակարովա

**Տամարա Ֆեոդորովնա Մակարովա** (, ), ռուս խորհրդային կինոդերասանուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1950)։

1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի բեմական արվեստի ինստիտուտը։ 1944 թվականից դասավանդել է Համամիութենական պետական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտում (պրոֆեսոր՝ 1968 թվականից)։ Տամարան առաջին անգամ նկարահանվել է 1927 թվականին Գրիգորի Կոզինցևի և Լեոնիդ Տրաուբերգի «Ուրիշի բաճկոնը» կինոնկարում։ 1934 թվականից հիմնականում հանդես է եկել Ս. Ա. Գերասիմովի ֆիլմերում։ «Արդյոք սիրում եմ քեզ» (1934) «Յոթ խիզախները» (1936), «Ուսուցիչը» (1939), «Երիտասարդ գվարդիա» (1948), «Անհաղթները» (1942), «Գյուղական բժշկուհին» (1951) Ստեղծել է մեղմ կանացիությամբ, ջերմ հոգով օժտված ռուս, ազգային բնավորություններ։ Լավագույն դերերից են՝ Ալեքսանդր Զարխիի և Իոսիֆ Խեյֆիցի «Կեսօր» (1931), Վսեվոլոդ Պուդովկինի «Դասալիքը» (1933), Ալեքսանդր Պտուշկոյի «Քարե ծաղիկ» (1946), Ալեքսանդր Ստոլպերի «Պատմվածք իսկական մարդու մասին» (1948), Յան Ֆրիդի «Ճշմարտության ճանապարհը» (1956), Տատյանա Լիոզնովայի «Սրտի հիշատակը, (1958) Նատաշա («Կոմսոմոլսկ», 1938), Ագրաֆենա («Ուսուցիչը», 1939), Նինա («Դիմակահանդես», 1941), Պանինա («ժուռնալիստը» (մոսկովյան փառատոնում արժանացել է Մեծ մրցանակի, 1967), Պետրուշկովա («Սիրել մարդուն», 1972)։ 1980 թվականին նկարահանվել է «Պետրոս Առաջին» ֆիլմում, ըստ Ալեքսեյ Տոլստոյի վեպի առաջին մասի։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1941, 1947)։ 
* Ստալինյան մրցանակ «1941-1945 թթ.  
* Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ 
* Լենինի շքանշան 
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս 
* «Պատվո նշան» շքանշան 
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան 
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան 
* «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ 
* «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ 
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ 
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ 
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ 
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան 
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Մակակոփում

**Մակակոփում**, մետաղական նյութի կառուցվածքի և հատկությունների փոփոխում, որն առաջանում է պլաստիկ դեֆորմացիայի հետևանքով։ Մակակոփումը փոքրացնում է նյութի պլաստիկությունն ու հարվածային ճլությունը, մեծացնում համեմատաբանության և հոսունության սահմաններն ու կարծրությունը։ Մակերևութային մակակոփման դեպքում նյութի մեջ մնացորդային լարվածային վիճակը փոփոխվում է, մեծանում նրա հոգնածային ամրությունը։ Մակակոփում առաջանում է կտրումով մշակման, հոլովակներով, գրտնակներով շրջագլման և կոտորուքներով հատուկ մշակման ժամանակ։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Ջոզեֆ Մաքարթի

**Ջոզեֆ Ռեյմոնդ (Ջո) Մաքարթի** (, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ։

1946-1957 թվականներին սենատոր (հանրապետական) Վիսկոնսին նահանգից։ Մաքարթիի անվան հետ է կապված 1950-ական թվականների սկզբի ԱՄՆ-ի քաղաքական կյանքի հակակոմունիստական հոսանքը, որն ստացել էր մաքարթիզմ անվանումը։ Ներկայումս, տվյալ եզրույթը Մակարթիի քաղաքականության քննադատների շրջանում ասոցացվում է դեմագոգիայի հետ։ Որպես սենատական հանձնաժողովի նախագահ, հանդես է եկել հօգուտ «սառը պատերազմի» ուժեղացմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Մախի թիվ

մինի|աջից|M (Մախի տառ)
**Մախի թիվ**, Μ-թիվ, գազի, հոսանքի հիմնական բնութագրիչ։ Հավասար է գազի հոսանքի V արագության և հոսքի նույն կետում ձայնի տարածման a արագության հարաբերությանը՝ M=V/a։ Գազում а մարմնի շարժման դեպքում Մախի թիվը հավասար է մարմնի արագության և այդ միջավայրում ձայնի տարածման արագության հարաբերությանը։ Գազում а մարմնի շարժման դեպքում Մախի թիվը հավասար է մարմնի արագության և այդ միջավայրում ձայնի տարածման արագության հարաբերությանը։ Կոչվել է Մախի անունով։ Մախի թիվը նաև աերոդինամիկական նմանության հիմնական հայտանիշներից է այն դեպքերում, երբ գազի սեղմելիությունը չի կարելի անտեսել։ Օդում սեղմելիությունն անհրաժեշտ է հաշվի առնել v»100 մ/վ արագությունների դեպքում, որոնց համապատասխանում է Μ »0,3 թիվը։ Երբ Μ«1, հոսանքը կոչվում է մինչձայնային, М=1 դեպքում՝ ձայնային, Μ» 1 դեպքում՝ գերձայնային։ Գերձայնային հոսանքի հիմնական առանձնահատկություններից է հարվածային ալիքի առաջացումը՝ մարմինների շրջահոսքի կամ գազի հոսքի արգելակման դեպքում։ էներգիայի դիսիպացիայի հետևանքով հարվածային ալիքում առաջանում է ալիքային դիմադրություն, որն աճում է Մախի թվի մեծացման հետ։ Հոսանքի տիրույթները, որոնց համար Μ»5 (հիպերձայնային հոսանք), օժտված են մի շարք առանձնահատկություններով, մասնավորապես, էական են դառնում հարվածային ալիքում սեղմվող գազի ֆիզիկաքիմիական փոխակերպումները։

Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Հարաբերություն

**Հարաբերություն**, փիլիսոփայական հասկացություն, որն արտահայտում է երևույթների փոխկապակցության վերացարկված բնույթը։ Հարաբերության հետազոտման կարևորությունը պայմանավորված է ոչ միայն իրի բաղկացուցիչ տարրերով, այլև դրանց փոխդասավորվածության բնույթով։ Հարաբերության կարևոր դերի օրինակ է քիմիական իզոմերիայի երևույթը։ Հարաբերության մասին հասկացությունը պատկանում է իրականության դիֆերենցման այն եղանակին, որը իրականության բոլոր երևույթները ստորաբաժանում է իրի, հատկության և հարաբերության։ Այս բաժանումը, սակայն, քարացած չէ. իրերը, հատկությունները և հարաբերությունները դիալեկտիկորեն փոխկապակցված են՝ դրանք ենթադրում են մեկը մյուսից և մեկը փոխվում է մյուսին։ Դրա հետ մեկտեղ իրերը մեկուսացված չեն մեկը մյուսից, այլ գոյություն ունեն հարաբերությունների համակարգում։ Իրերի հատկությունները անհրաժեշտորեն դրսևորվում են միմյանց նկատմամբ իրերի հարաբերության միջոցով։ Ավելին, իրերը և դրանց հատկությունները կարող են դիտվել որպես հարաբերություններ։ Այսպես, քաղաքատնտեսությունում ապրանքը բնութագրվում է որպես հասարակական հարաբերություն։ Ըստ մատերիալիստական փիլիսոփայության, իրերի միջև հարաբերությունները նույնքան իրական են, որքան և այդ իրերը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Ստեպան Մակարով

**Ստեպան Օսիպովիչ Մակարով** (, ), ռուս նավատորմավար, օվկիանոսագետ, բևեռախույզ, նավաշինարար, դերծովակալ (1896)։ Ծառայել է խաղաղօվկիանոսյան, Բալթիական և Սևծովյան նավատորմերում։ Մակարովի նախագծով ստեղծված առաջին ականակիր նավերն ու տորպեդավոր կատերները օգտագործվել են 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։ 1881 թվականին ջրաբանական հետազոտություններ է կատարել Բոսֆորի նեղուցում։ 1886-1889 թվականներին («Վիտյազ» կորվետով (հետախուզական ռազմանավ)) և 1894-1896 թվականներին կատարել է շուրջերկրյա գիտահետազոտական ճանապարհորդություններ։ Իր նախագծով և ղեկավարությամբ կառուցված «Երմակ» հզոր սառցահատով ձեռնարկել է մի շարք բևեռախուզական արշավանքներ։ 1904-1905 թվականների ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ նշանակվել է խաղաղօվկիանոսյան նավատորմիկի հրամանատար։ Զոհվել է Պորտ Արթուրի պաշտպանության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ստեպան Մակարովի արձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս բևեռախույզներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովագնացներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Ստորգետնյա ջրեր

[thumb|Երկրի ընդերքից բխող ջուր ([Ուկրաինա)]]

**Ստորգետնյա ջրեր** կամ **ջերմուկներ**, երկրակեղևի տարբեր խորություններում՝ ապարային կազմավորումների ճեղքվածքներում և ծակոտիներում գտնվող ջրեր։ Ստորգետնյա ջրերի ջրհավաք ավազանը ջուր է ստանում գետերից, վտակներից, ինչպես նաև՝ անձրևներից։

Ունեն են խմելու, ոռոգման, ինչպես նաև կենցաղային օգտագործման նշանակություն։ Տաք աղբյուրների ջրերով հնարավոր է ջերմատների և բնակարանների ջեռուցում իրականացնել։ Ջերմուկները տաքանում են երկրի ընդերքի ջերմության շնորհիվ, երիտասարդ հրաբխային գործունեության շրջաններում, որտեղ ոչ մեծ խորություններում ապարները դեռևս սառած չեն, ստորերկրյա ջրերը գտնվում են գերտաք վիճակում և դուրս են գալիս գոլորշու կամ գեյզերների ձևով։ Ջերմուկները սովորաբար ունեն ցածր հանքայնացում, հիմքային (ալկալային) են՝ Na-ի բարձր պարունակությամբ։ Ըստ ջերմաստիճանի տարբերում են ջերմուկների հետևյալ տարատեսակները, սուբթերմալ՝ 20–37°, հոմոթերմալ՝ 37–42°, հիպերթերմալ՝ 42°-ից բարձր։ Ըստ գազերի պարունակության ջերմուկների մեծ մասամբ ազոտային են, բայց հանդիպում են ածխաթթվային, մեթանային և ածխաթթոլ–ծծմբային տարբերակներ։

Ստորգետնյա հանքային ջրերն ունեն բուժիչ հատկություններ։

## Տեսակներ
Տարբերում են ծանրահակ, գոլորշանման, թաղանթային, մազանոթային, բյուրեղային, պինդ (սառույց) և այլ ստորերկրյա ջրեր։ Ծանրահակը (գրավիտացիոն) ապարների ճեղքերով ազատ հոսող ջուրն է, որով հագեցած ապարաշերտերն առաջացնում են ջրառատ հորիզոններ։ Մակերևույթից հաշված՝ առաջին՝ ոչ ճնշումային ջրատար հորիզոնը գրունտային ջրերի հորիզոնն է, որից վեր աերացիային (օդավորման) գոտին է, որտեղ հանդիպում են ստորերկրյա ջրերի ժամանակավոր կուտակներ՝ վերնաջրեր։

Գրունտային ջրերից ներքև տեղադրված են հիմնականում ճնշումային՝ արտեզյան ջրերի միջշերտային հորիզոնները։ Ստորերկրյա ջրերը բնական լուծույթներ են՝ հագեցած ավելի քան 60 քիմիական տարրերով, միկրոօրգանիզմներով և գազերով։

Ըստ հանքայնացման աստիճանի՝ լինում են քաղցրահամ, կիսաքաղցրահամ, հանքային, ըստ ջերմաստիճանի՝ գերսառը, սառը, գոլ, տաք և գերտաք, ըստ ծագման՝ ներծծման, խտացման, նստվածքակուտակումային և մագմայական։ Ստորերկրյա ջրերը երկրի ջրային պաշարների մաս են․ կապ են ստեղծում քարոլորտի, ջրոլորտի, մթնոլորտի, կենսոլորտի միջև, շահագործման ընթացքում վերականգնվում են (հիմնականում մագմայական ջրերի հաշվին)։ Ջրատար հորիզոններն առաջացնում են ստորերկրյա ջրերի հանքավայրեր։

## Հայաստանում
Օգտագործման բնույթով Հայաստանում տարբերում են խմելու, տեխնիկական, արդյունաբերական և հանքային ջրեր։

Հայաստանում ստորերկրյա ջրերի դերը մեծ է գետերի հոսքի ձևավորման գործում, քանի որ տարածքի զգալի մասի ապարները հրաբխային են՝ ծակոտկեն, ճեղքավորված։ Մթնոլորտային տեղումները, ներծծվելով, առաջացնում են ստորերկրյա հոսք, որի մի մասը Երկրի մակերևույթ Է դուրս գալիս՝ սնելով գետերը։ Հայաստանում ստորերկրյա սնման բաղադրիչը մեծ է հետևյալ գետերում՝ Մեծամոր՝ 93%, Աշոցք՝ 85%, Գավառագետ՝ 83%, Մասրիկ՝ 78%, Գորիս՝ 73%, Ազատ՝ 69%, Ախուրյան՝ 59%, Որոտան՝ 54%, Արփա՝ 53%, Քասաղ՝ 51% և այլն։ Ներկայումս բնապահպանական լուրջ խնդիր է ստորերկրյա ջրերի անաղարտության պահպանումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Ստորգետնյա ջրեր
Մախորկա

**Մախորկա**, մորմազգիների ընտանիքի նիկոտիանա ցեղի միամյա բույս։ Ցողունի բարձրությունը մինչև 120 սմ, արմատը առանցքային է, տերևները՝ կոթունավոր (ցողունի վրա՝ 12-20), լայն, սրտաձև։ Ծաղկաբույլը հուրան է. ծաղիկները՝ դեղնականաչավուն։ Պտուղը երկբուն բազմասերմ տուփիկ է։ 1000 սերմը կշռում է 0, 25-0, 35 գ։ Մախորկաի չոր տերևները պարունակում են 1-10% նիկոտին, 15-20% օրգանական թթուներ (այդ թվում՝ մինչև 10% կիտրոնաթթու), իսկ սերմերը՝ 35-40% ճարպ, որը գործածվում է լաքերի, ներկերի ու օճառի արտադրության մեջ։ Տերևները համապատասխան մշակումից հետո օգտագործվում են ծխելու համար, ինչպես նաև որպես քթախոտ կամ ծամելու խոտ։ Մախորկաից ստանում են նիկոտինաթթու (վիտամին PP), լիմոնաթթու, նիկոտինային պատրաստուկներ (նիկոտին սուլֆատ, նիկոդուստ), որոնք կիրառվում են արդյունաբերության ու բժշկության մեջ և գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուների դեմ պայքարելու համար։ Մախորկաի հայրենիքը Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային մասն է։ Եվրոպա է բերվել XVI դ. սկգբին։

Հայաստանում մախորկա սկսել են մշակել 17-8d դարի վերջերից, մշակությունից հանված է 1920 թվականից։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծխախոտ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Մակենզի

մինի|աջից|Մակենզի գետի ընդհանուր տեսքը
**Մակենզի** (Mackenzie), գետ Կանադայի հյուսիս-արևմուտքում։ Բուն Մակենզիի երկարությունը մոտ 1600 կմ է (Փիսի հետ՝ 4250 կմ), ավազանը՝ 1804 հզ․ կմ²։ Սկիզբ է առնում Մեծ Ստրկական լճից, հոսում Մակենզիի դաշտավայրով և առաջացնելով դելտա (12 հզ․ կմ²) թափվում է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի Բոֆորտի ծովը։ Սնումը ձնաանձրևային է։ Վարարում է գարնանն ու ամռանը, սառցակալում՝ սեպտեմբերից մինչև մայիս։ Նավարկելի է ամբողջ համակարգի 2200 կմ։ Մակենզիի ափերին են Ակլավիկ, Ինուվիկ, Նորման Ուելս և այլ քաղաքներ։ Մակենզին հայտնաբերել և առաջին անգամ նրանով անցել է Ալեքսանդր Մակենզին, 1789 թվականին։

Կատեգորիա:Կանադայի գետեր
Մախիզմ

**Մախիզմ**, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի սուբյեկտիվ իդեալիստական ուղղություն՝ այսպես կոչված «երկրորդ պոզիտիվիզմ», որի հիմնական տեսական դրույթները մշակել են Էրնստ Մախը, Ռիխարդ Ավենարիուսը և նրանց աշակերտներն ու համախոհները (Ի. Պետցոլդ, Ֆ. Կարստանյեն, Ռ. Վիլի, Կարլ Պիրսոն)։ Մախը, իսկ այնուհետև մախիզմին հարած ֆիզիկոսները (Պիեռ Դյուհեմ, Վիլհելմ Օստվալդ, Անրի Պուանկարե) փորձում էին լուծել դասական ֆիզիկայի ճգնաժամի առնչությամբ ծագած իմացաբանական դժվարություններն ու մեթոդաբանական խնդիրները։ Նրանք զգալի դեր խաղացին ֆիզիկական նոր պատկերացումների ձևավորման գործում՝ նպաստելով փորձնական հիմնավորում չունեցող մտակառույց («մետաֆիզիկական») էությունների արտաքսմանը ֆիզիկայից։ Սակայն մախիզմում դա հասավ ամեն տեսակ վերացական հասկացությունների, առհասարակ մտահասու էությունների (հատկապես փիլիսոփայական «սուբստանց», «մատերիա», «ոգի», «պատճառականություն» և այլն) ճանաչողական նշանակության ժխտմանը։ Համապատասխանաբար, մախիզմի իմացաբանությունը սուբյեկտիվիստական էմպիրիզմ է՝ ֆենոմենալիզմ. ճանաչողության հիմքում այն դնում է անմիջական զգայական փորձը, որի վերջնական «տարրեր» համարում է զգայությունները։ Վերացվում է հոգեկանի և ֆիզիկականի հակադրությունը, զգայությունները և նրանց կոմպլեքսները, դիտված զգայող սուբյեկտի հետ ունեցած հարաբերության տեսակետից, կազմում են հոգեբանության առարկան, իսկ դրանց օբյեկտիվացումը, դրանց դիտարկումն իբրև առարկայի ու նրա հատկությունների մասին զգայական տվյալների, կազմում է ֆիզիկայի (բնագիտության) առարկան։ Սուբյեկտի և օբյեկտի հակադրության այսպիսի վերառմամբ մախիզմը իր փիլիսոփայությունը հռչակում է մատերիալիզմից և իդեալիզմից վեր կանգնած՝ «երրորդ», «չեզոք» գիծ։ Մարդկային ճանաչողությանը մախիզմը տալիս է կենսաբանական մեկնաբանություն՝ նրա վրա տարածելով կենսաբանական հարմարմանը հատուկ «ուժերի նվազագույն ծախսման» սկզբունքը։ Գիտական ճանաչողության մեջ դա, ըստ Մախի, դրսևորվում է որպես «մտածողության տնտեսման» մեթոդաբանական պահանջ։ Գիտության էությունը և նպատակը համարվում են զգայությամբ տրված փորձնական տվյալների նկարագրությունը։ «Զուտ նկարագրության» այս մեթոդաբանական սկզբունքի տեսակետից բնագիտության տեսական ընդհանրացումները լավագույն դեպքում աշխատանքային հիպոթեզներ են, և նրանց չպետք է վերագրել օբյեկտիվ բովանդակություն։ Դրանով իսկ մախիզմը հետևում է հյումիստական ագնոստիցիզմի գծին։

Կատեգորիա:Պոզիտիվիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Մակամ

մինի|աջից|երաժիշտներ
**Մակամ**, որոշակի լադային հիմք ունեցող մեղեդային դարձվածք (համարժեք է մակոմին, մուկամին, մուղամին)։ Առաջացել է ժողովրդական մեղեդիների հիման վրա։ Իբրև ժողովրդա-պրոֆեսիոնալ արվեստի ժանր կենցաղավարում է արաբական, թուրքական, և իրանական, դասական մոնոդիկ երաժշտության մեջ։ Յուրաքանչյուր մակամ բնութագրվում է իրեն հատուկ կերպարային-հուզական ոլորտով։ Մակամներիների հիման վրա կազմավորվում են իմպրովիզացիոն բնույթի փոքր և խոշոր ձևի ստեղծագործություններ։ Խոշոր ձևերին հատուկ է երկու տարաբնույթ մասերի՝ «թաքսիմի» և «փեշիաթի» հաջորդականությունը։

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Շոթա Ոսկանյան

**Շոթա Նապոլեոնի Ոսկանյան** (), հայ գեղանկարիչ, քանդակագործ։ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2015)։

## Կենսագրություն
1982-1987 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստի համալսարանում։

1995 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Շոթա Ոսկանյանի ստեղծագործություններում նկատվում է հանգստություն և զգայունություն, լույսը և գույները նրա արվեստի հիմնական ոճն ու լեզուն են։ Ոսկանյանի ստեղծած կոմպոզիցիաները փոքրիկ պարփակված աշխարհներ են, որտեղ գերիշխողը հանգստությունն է և զգացմունքայնությունը։ Նրանք բացահայտում են մարդկային հոգու զգացմունքները, որի միջոցով էլ երևում է արտաքին աշխարհը։

## Ցուցահանդեսներ
Շոթա Ոսկանյանի աշխատանքները մշտապես ցուցադրվում են Երևանի Արամե պատկերասրահում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում։

Նրա կտավներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և Արցախի Հանրապետության թանգարանում։

Ցուցադրություններ է ունեցել Ռուսաստանում, Ստոկհոլմում, Երուսաղեմում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Նյու Յորքում։

### Անհատական ցուցահանդեսներ
* «Կյանքի կրկեսը», Արամե պատկերասրահ, 2015
* Gamrekeli պատկերասրահ, Թբիլիսի, 2014
* Հայաստանի նկարիչների միություն, 2011
* Արամե պատկերասրահ, Երևան, 2004		
* «Տերյան 83» պատկերասրահ, Երևան, 2003	
* Փարիզ, Ֆրանսիա, 2001		
* Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանատուն, 2000
* Հայաստանի ճարտարապետների միություն, 1995

## Պատկերասրահ
## Կտավներ

Memories, oil on canvas.JPG|Հիշողություններ, կտավ յուղ, 85x90 սմ
People and Puppets, oil on canvas.jpg|Մարդիկ և տիկնիկները, կտավ յուղ, 45x40 սմ
Rop-Walker oil on paper.JPG|Լարախաղացը, կտավ յուղ, 53x72 սմ
Աղջիկը մրգամանով, կտավ յուղ.JPG|Աղջիկը մրգամանով, կտավ յուղ, 72 x 65 սմ
Այգի, կտավ յուղ.JPG|Այգի, կտավ յուղ 35x 40 սմ


## Քանդակներ

Dedication to Velazquez.jpg|Նվիրում Վելասկեսին, բրոնզ, 20x15x 6 սմ
Juggler, bronze.jpg|Ծաղրածու, բրոնզ, 33x23x10 սմ
Sensuality, bronze.jpg|Ցանկասիրություն, բրոնզ, 11x26x7 սմ
Anticipation, broze, 29x14x14.jpg|Սպասում, բրոնզ, 29x14x14 սմ
A Girl with a Hat, bronze, 30x9x8cm.jpg|Գլխարկով աղջիկը, բրոնզ, 30x9x8 սմ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շոթա Ոսկանյանի պաշտոնական կայքը 
* Կտավ. Շոթա Ոսկանյան
* Art 3000, Շոթա Ոսկանյան
* Saatchi Art, Շոթա Ոսկանյան
* fine art america, Շոթա Ոսկանյան
* Artodyssey, Շոթա Ոսկանյան 
* Շոթա Ոսկանյան
* Բարև, Ես եմ / Շոթա Ոսկանյան / 16.09.15

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Մակաբացման աշխատանքներ

**Մակաբացման աշխատանքներ**՝ բաց մշակման դեպքում օգտակար հանածոն ծածկող և ներփակող ապարների հեռացում։ Օգտակար հանածոներից զուրկ մակաբացման ապարները անվանում են դատարկ ապարներ։ Դրանք հեռացվում են դեպի արտաքին կամ ներքին լցակույտերը։ Եթե մակաբացման ապարները (օրինակ՝ կավերը, ավազները, կրաքարերը և այլն) պիտանի են որպես շինանյութ, ապա դրանք հետագա մշակումից (ջարդում, տեսակավորում և այլն) հետո ուղարկում են սպառողին։ Մակաբացման աշխատանքներն ընդգրկում են ապարները հանման նախապատրաստելու պրոցեսները, հանման-բարձման աշխատանքները, փոխադրումը և լցակույտագոյացումը։
Մակաբացման աշխատանքները տարվում են բացահանքի շինարարության ժամանակ՝ արդյունահանման աշխատանքների նախնական ճակատ ստեղծելու համար, և շահագործման ընթացքում՝ այդ ճակատը պահպանելու և ընդլայնելու նպատակով։ Մակաբացման աշխատանքների համար կիրառվում են ապարի զանազան փոխադրամիջոցներ և լցակույտային սարքավորումներ, ինչպես նաև հատուկ համալիրներ։ Մակաբացման աշխատանքները կարգավորվում են մշակման ընդունված համակարգերով։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Մածնաբերդի իշխանություն

**Մածնաբերդի իշխանություն**, իշխանություն Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի արևմտյան մասում, 12-13-րդ դարերում։ Հիմնել է Կյուրիկե Գ-ի որդի Դավիթը (1113-1145) մոտ 1113 թվականին, երբ Կյուրիկյան թագավորության անկումից հետո հաստատվել է Մածնաբերդում։ Այդ ճյուղը Հայաստանի ավատատիրական տներից էր, ենթակա Զաքարյանների գերիշխանությանը և քաղաքական կապեր ուներ հարևան իշխանությունների՝ Տավուշի, Հաթերքի, Նոր-բերղի տերերի ու վրացի Օրբելիների հետ։

12-րդ դարի առաջին կեսին Մածնաբերդի իշխանության պայքարի մեջ էր Գանձակի սելջուկ ամիրայության դեմ։ Դավթի հաջորդներ Կյուրիկեի (1145-1170) և Աբաս (1170-1176) Ժամանակաշրջանից Մածնաբերդի իշխանության մասին տեղեկությունները սուղ են։

12-րդ դարի վերջին Նոր-բերղի Կյուրիկյանները փորձել են Աղսարթան Ա-ից (1176 թվականից) խլել Մածնաբերդը, բայց՝ ապարդյուն։ 1236 թվականին, Աղսարթան Բ-ի օրոք, Մածնաբերդը ժամանակավորապես նվաճել են մոնղոլները։ 1250-ական թվականներին մոնղոլական արշավանքներին (Նփրկերտ, Բաղդադ) մասնակցել է Թաղիադինը, որի որդի Սարգիսը Մածնաբերդի իշխանության մեջ հայտնի վերջին տիրակալն է։ Մածնաբերդի Կյուրիկյանները մասնակցել են նաև հայ հոգևոր-մշակութային կյանքին (Աբասի քույր Մարիամը կառուցել է տվել Քոբայրի եկեղեցին և այլն)։ Մածնաբերդի իշխանությունը գոյատևել է մինչև 13-րդ դարի վերջը։

## Իշխանների ցանկ

* 1113-1145 - Դավիթ Բ
* 1145-1170 - Կյուրիկե Գ
* 1170-1176 - Աբաս Բ
* 1176- Աղսարթան Ա
* Աղսարթան Բ
* Թաղիադին Ա
* Սարգիս Ա

## Տես նաև
* Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն

Կատեգորիա:Մածնաբերդի իշխանություն
Մածուցիկաչափ

250px|մինի|Մածուծիկաչափ

**Մածուցիկաչափ**, մածուցիկություն չափող սարք։ Տարբերում են մածուցիկաչափի հետևյալ տեսակները, մազական (որոշվում է նեղ խողովակներով որոշակի քանակության հեղուկի հոսքի ժամանակը,)» գնդիկավոր (որոշվում է այն ժամանակը, որի ընթացքում ընկնող գնդիկն անցնում է հետազոտվող հեղուկի որոշակի հաստության շերտով), ռոտացիոն (չափվում է ոլորող մոմենտը կամ հետազոտվող հեղուկով բաժանված երկու համառանցք մարմիններից մեկի պտտման անկյունային արագությունը),ուլտրաձայնային (չափվում է հետազոտվող հեղուկի մեջ տեղադրված մագնիսաստրիկցիոն նյութի թիթեղում տատանումների մարման արագությունը)։

## Տես նաև
* Մածուցիկաչափություն

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Մակագիր (այլ կիրառումներ)

**Մակագիր**, **էպիգրամա** ( - մակագրություն), 
# Եղերերգական երկտողով գրված, ազատ բովանդակությամբ քնարական կարճ բանաստեղծություն անտիկ պոեզիայում։ Մակագրի թեմատիկան աստիճանաբար ընդարձակվել է՝ ընդգրկելով ընծայական, խրատաուսուցողական, տապանաքարի, նկարագրական, սիրային, երգիծական և այլ ժանրեր։ Հունական գրականության մեջ մակագրությունը ծաղկում է ապրել մ.թ.ա. 3-րդ-մ. թ. 1-ին դարերի հելլեն բանաստեղծների, հռոմեականում՝ Մարցիալիսի (մ.թ. 1-ին դար) ստեղծագործություններում։ Անտիկ մակագրությունների ավանդույթները շարունակվել են բյուզանդական գրականության մեջ և միջնադարյան ու Վերածննդի լատինական գրականության մեջ։
# Երգիծական կարճ բանաստեղծություն։ Ձևավորվել է 16-17 դարերի ֆրանսիական պոեզիայում։ Բարձրակետին է հասել 18-րդ դարում (Վոլտեր, ժան Բատիստ Ռուսո, Գոտհոլդ Լեսինգ, Ռոբերտ Բըրնս, Ալեքսանդր Սումարոկով)։ Զուգընթաց զարգացել է նաև ոչ ավանդական մակագրությունը, որը հրատապ, հաճախ նաև քաղաքական իրադարձությունների անմիջական արձագանքն է (Ալեքսանդր Պուշկին, Վլադիմիր Մայակովսկի)։ Հայ հեղինակներից մակագրություններ են գրել Ալեքսանդր Ծատուրյանը, Եղիշե Չարենցը, Նաիրի Զարյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Մակարդակաչափ

**Մակարդակաչափ**, ռեզերվուարներում, փակ անոթներում, ջրավազաններում, տեխնոլոգիական սարքավորումներում հեղուկի մակարդակը չափող սարք։ Կան գծային (չափումը կատարվում է ձողաքանոնով), լողանային, հիդրոստատիկական (մանոմետրի սկզբունքով), Էլեկտրական (կոնտակտների միացում), ֆոտոէլեկտրական (ֆոտոէլեմենտի վրա ընկնող լույսի փնջի ընդհատում), ռադիոիզոտոպային և այլ մակարդակաչափներ։ Օգտագործվում են ջերմատեխնիկայում, հիդրոտեխնիկայում և այլուր։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Բժշկական ապահովագրություն

**Բժշկական ապահովագրություն** (այլ կերպ՝ **առողջության ապահովագրություն**), կյանքի (երկարաժամկետ) և ոչ կյանքի (ընդհանուր) ապահովագրության տեսակ, նախատեսված ապահովագրված անձանց բժշկական ծառայությունների մատուցման ֆինանսավորման համար։

Կյանքի ապահովագրության գծով բժշկական ապահովագրության իրականացումն այլ կերպ կոչվում է նաև *անընդհատ բժշկական ապահովագրություն*, որը տրամադրվում է ավելի մեծ ծավալի ապահովագրական ծածկույթ։

Բժշկական ապահովագրությունն իրականացվում է ինչպես կորպորատիվ, այնպես էլ անհատական սկզբունքով։ Կորպորատիվ բժշկական ապահովագրության դեպքում ապահովադրի դեպքում հանդես են գալիս այն ձեռնարկությունները, որոնք ապահովագրական ընկերության հետ պայմանագիր են կնքում իրենց աշխատակիցների, ինչպես նաև այլ անձանց (աշխատողների ընտանիքների անդամների, թոշակառուների) օգտին։ Անհատական ապահովագրության դեպքում, որպես կանոն, ապահովադիր են հանդիսանում այն քաղաքացիները, ովքեր սեփական միջոցների հաշվին պայմանագիր են կնքում ապահովագրական ընկերության հետ իրենց և/կամ այլ անձանց (հարազատների) համար։ Պայմանագրեր չեն կնքվում այն անձանց հետ, ովքեր հանդիսանում են 1-ին կամ 2-րդ կարգի հաշմանդամներ կամ հոսպիտալացված են։

Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական ապահովագրության ներդրումն ուղղված է բժշկական օգնության որակի և մատչելիության բարձրացմանը։

**Բժշկական  ապահովագրությունը`**

* Ձևավորում է բժշկական ծախսերը ապահովող կայուն և թափանցիկ ֆոնդ,
* Տնտեսում է բժշկական ծախսերի կառավարման հետ կապված ռեսուրսները,
* Ապահովում է աշխատողների սոցիալական կարիքների բավարարումը,
* Նպաստում է աշխատանքի արդյունավետության և աշխատողների շահագրգռվածության բարձրացմանը։

**Ինչ՞ խնդիրներ կլուծի բժշկական ապահովագրությունը՝**

* Որակյալ բժշկական օգնություն ստանալու վստահության բացակայության խնդիրը՝ հատկապես հրատապ դեպքերում,
* Անհրաժեշտ ծառայությունների որակի և ծավալի կառավարման անհնարինության խնդիրը,
* Բժշկական ծառայությունների սրընթաց գնաճի խնդիրը, որը ոչ մի կերպ չի համապատասխանում եկամուտների աճին,
* Անձի վաղվա օրվա նկատմամբ անհանգստությունները՝ ապահովելով առավելագույն վստահություն և հնարավորություն պահպանելու սեփական անկախությունն ու կյանքի որակը։

## Գրականություն
* Կիրակոսյան, Կարեն (2011). *«Ապահովագրական գործ»*, Երևան, «Կռունկ», ISBN 978-9939-9008-7-2

## Արտաքին հղումներ
* Բժշկական ապահովագրություն 

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Արամ Բունիաթյան

**Արամ Բունիաթյան** (), Երևանի չորրորդ քաղաքագլուխ։

## Կենսագրություն
Արամ Բունիաթյանը ծնվել է 1839 թ., զինվորականի ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, սակայն թերի է թողել։ 1859 թվականին՝ 20 տարեկան հասակում, ծառայության է անցել Թիֆլիսի նահանգային վարչությունում, 5 տարի անց՝ տեղափոխվել Երևան, զբաղվել նույն աշխատանքով։ Դեռևս 1884 թվականին ընտրվել էր Երևանի քաղաքային դումայի անդամ, քաղաքապետի պաշտոնակատար՝ Բարսեղ Գեղամյանի օրոք։ Տասը տարի անց՝ 1895 թվականին, ընտրվում է Երևանի քաղաքագլուխ՝ փոխարինելով Լևոն Տիգրանյանցին։ Պաշտոնավարում է մեկ տարի՝ մինչև 1896 թվականը, որից հետո առողջական խնդիրներով թողնում է աշխատանքը։

## Տես նաև
* Հին Երևան
* Երևանի նահանգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մակասարներ

մինի|Մակասար կին
**Մակասարներ**, Ժողովուրդ։ Բնակվում են Սուլավեսի կղզու հարավ-արևմուտքում (Ինդոնեզիա)։ Թիվը՝ մոտ 2,7 միլիոն (2010)։ Լեզուն պատկանում է ինդոնեզական լեզուներին։ Դավանում են իսլամ։ Մարդաբանորեն պատկանում են հարավային մոնղոլոիդ ռասային։ Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ, ձկնորսությամբ, սանտրով։

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի ազգեր
Մակակներ

**Մակակներ** (Macaca, Macacus), ցածրակարգ, նեղքիթ կապիկների սեռ։ Մարմնի երկարությունը 34-65 սմ է, պոչինը՝ 5-70 սմ, քաշը՝ 3, 5-18 կգ։ Էգերը փոքր են արուներից։ Գունավորումը դեղնագորշից մինչև սև։ Հայտնի է 12 տեսակ, մեկը՝ Աֆրիկայի հյուսիսում և Պիրենեյան թերակղզում, մնացածը՝ Հարավային Ասիայում։ Մակակները ապրում են ծառերի վրա, մեկ տեսակը (մագոտ)՝ ժայռերում։ Սնվում են պտուղներով, արմատներով, տերևներով, միջատներով, փափկամորթներով, խեցգետնակերպերով։ Ապրում են մեծ, հիերարխիկ խմբերով (մեկ ուժեղ արու, էգեր ու տարբեր սերունդների ձագեր, ենթակա արուները երբեմն առանձին են ապրում)։ Ծնում են տարին մեկ ձագ, որը սեռահասուն է դառնում 3, 5-4, 5 տարեկանում։

File:Macaca arctoides.png|Stump-tailed macaque (*M. arctoides*)
File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|Japanese macaque (*M. fuscata*)
File:Macaca nemestrina.jpg|Pig-tailed macaque (*M. nemestrina*)


Կատեգորիա:Նեղքիթ կապիկներ
Մածուցիկաչափություն

[250px|մինի|[Մածուցիկաչափ]]

**Մածուցիկաչափություն**, Վիսկոզիմետրիա, մածուցիկության չափման եղանակների համախումբ։ Մածուցիկությունը որոշվում է մածուցիկաչափով, որի աշխատանքը հիմնված է գազերի ու հեղուկների հոսքի, ինչպես նաև մածուցիկ միջավայրում մարմինների շարժման օրենքների վրա։ Մածուցիկաչափության մեթոդների ու սարքերի կառուցվածքի բազմազանությունը պայմանավորված է ինչպես մածուցիկության արժեքների լայն տիրույթով, այնպես էլ ցածր և բարձր ջերմաստիճանների ու ճնշումների պայմաններում մածուցիկությունը չափելու անհրաժեշտությամբ։ Առավել տարածված են գազերի և հեղուկների մածուցիկաչափության երեք՝ մազական, ընկնող գնդի և համառանցք գլանների (ռոտացիոն) մեթոդները, որոնք համապատասխանաբար հիմնված են Պուազեյլի օրենքի, Ատոքսի օրենքի և համառանցք գլանների միջև հեղուկի հոսքի օրենքի վրա։ Մածուցիկությունը որոշում են նաև պարբերական տատանումների ամպլիտուդի մարման կամ ոչ պարբերական շարժման արագության նվազման դիտումներով։ Յուրահատուկ խումբ են կազմում միջավայրի չափազանց փոքր ծավալներում մածուցիկության (միկրոմածուցիկություն) չափման մեթոդները։

Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկա
Մակաշրջանակ

**Մակաշրջանակ**, օժանդակ շրջանագիծ պտղոմեոսյան երկրակենտրոն համակարգում, մոլորակների ետընթաց շարժումը բացատրելու համար։ Ենթադրվում էր, որ մոլորակը պտտվում է մակաշրջանակով, որի կենտրոնը, իր հերթին, պտտվում է մեկ այլ, ուղղորդ շրջանագծով՝ դեֆերենտով (լատ. deferens-կրող), որի կենտրոնում գտնվում է անշարժ Երկիրը։

Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Մակասարի նեղուց

**Մակասարի նեղուց**, գտնվում է Կալիմանտան և Սուլավեսի կղզիների միջև։ Միացնում է Սուլավեսի և Ճավայի ծովերը։ Երկարությունը 500 կմ է, լայնությունը՝ մոտ 200 կմ, խորությունը՝ մինչև 2458 մ։ Հոսանքները ունեն մուսսոնային բնույթ։ Նավահանգիստներն են Բալիկպապանը (Կալիմանտան կղզի) և Ուջունգպանդանգը (Սուլավեսի կղզի)։

Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ
Մակաշերտ

**Մակաշերտ**, *ա.* որևէ լեզվում պահպանված հետքերը մի այլ լեզվի, որը տվյալ ժողովրդի համար եղել է մշակույթի, կառավարման, միջէթնիկական հաղորդակցման լեզու, *բ.* նվաճողների լեզու, այդպիսի ազդեցություն գործած լեզուն ինքը։ Մակաշերտ զգացվում է մեծ մասամբ բառապաշարում (փոխառություններ, պատճենումներ) և շարահյուսության մեջ (հատկապես բարդ նախադասություններում և այլ կառուցվածքներում, որոնք հատկանշական են գրավոր խոսքին)։ Ժամանակակից հայերենի համար մակաշերտ են գրաբարի միջոցով կատարված հունարենից, պարսկերենից փոխառությունները։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Մակամորձի

մինի|Հասուն տղամարդու մակամորձի

**Մակամորձի** (), ամորձու ետին եզրին գտնվող գոյացություն։ Ծածկված է սպիտակուցային պատյանով, ապա՝ որովայնամզով։ Ունի գլուխ, մարմին և պոչ։ Մակամորձու պարենքիմը կազմված է ամորձացանցից ծագող 12-15 արտատար ծորանիկներից, որոնցից ամենավերինը և ամենաերկարը (3-4 մ) կոչվում է մակամորձու ծորան։ Վերջինս ամորձու ստորին բևեռի մոտ ծունկ կազմելով՝ ուղղվում է վեր և շարունակվում որպես սերմնածորան։

Կատեգորիա:Օրգաններ
Կատեգորիա:Բազմացում
Հերաթի մանրանկարչության դպրոց

մինի|Հերաթ քաղաքը
**Հերաթի մանրանկարչության դպրոց**, միջինարևելյան մանրանկարչության դպրոց (հիմնականում ձեռագիր գրքերի նկարազարդումներ), որը գործել է XV դարում՝ Թեմուրյանների պետության մայրաքաղաք Հերաթում։

## Գործունեության առաջին շրջան
Գործունեության առաջին շրջանը առնչվում է 1410-ական թթ. ձեռագրերի պալատական արվեստանոցի (քիթաբխանե) հիմնադրման, վերջինը՝ 1507-ին Շեյբանի-խանի կողմից Հերաթի գրավման հետ։ Մանրանկարչության ծաղկմանը նպաստել է ֆեոդալական Հերաթի քաղաքային կյանքի ու մշակույթի զարգացումը։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի մանրանկարներում գործողությունը ծավալվում է գարնանային ծաղկուն այգիների, գետակների ու լճակների, զարդապատ ճարտարապետական կառույցների ֆոնի վրա։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի ստեղծագործություններին բնորոշ է առանց լուսաստվերի թանձր ու հագեցած գեղանկարչական մակերեսը։ Լոկալ հնչեղ գույները սովորաբար ներդաշնակված են։ Դպրոցի առաջին շրջանը, որ ժառանգաբար կապվում է XIV—XV դարերի Շիրազի, ինչպես և, հավանաբար, Բաղդադի ու Թավրիզի մանրանկարչության դպրոցների հետ, բնորոշվում է անմիջականորեն շարադրանքին ուղեկցող նկարազարդումներով։ Մի քանի պլաններով կերպավորված բնանկարը համեմատաբար պարզ է, գործող անձանց թիվը մեծ չէ, մարմինները խոշոր են ու որոշ չափով ստատիկ, հորինվածքները հակված են համաչափության (Սաադիի «Գուլիստան»-ը, 1427, Չեստեր Բիտտիի գրադարան, Դուբլին, Նիզամու «Խամսե»-ն, 1431, էրմիտաժ, Լենինգրադ)։

## Ուշհերաթյան դպրոց
մինի|Շեյբանի-խանի դիմանկարը, 1507, Բեհզադ Քեմալեդդին
Բացառություն է Թեհրանի Գոլեստան պալատի գրադարանի «Շահնամե»-ի օրինակը (1430), որն առանձնանում է չափերով և շեղվում այլ ձեռագրերին հատուկ կամերայնությունից։ Այդ ձեռագրի մանրանկարների մարդաշատությունը, ճարտարապետական բարդ ֆոները, կրճատումներն ու շարժումների ռեալիստական բնույթը գեղարվեստական նվաճում էին XV դարի վերջի Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի համար և սերտորեն առնչվում էին Քեմալեդդին Բեհզադի նորարարական ստեղծագործությանը։ Բեհզադը ընդարձակել է մանրանկարի տեսակների ու ժանրերի շրջանակը, ստեղծել նաև ձեռագրերի հետ չառնչվող հաստոցային էջեր ու դիմանկարներ։ Իր ուսուցիչ Միրաք Նաղաշի և աշակերտ Քասիմ Ալիի հետ Բեհզադը պատկերազարդել է Նիզամու «Խամսե»-ն (1494—1495, Բրիտանական թանգարան, Լոնդոն), որը ուշհերաթյան դպրոցի չափանմուշ է համարվում։ XV դարի վերջին քառորդի մանրանկարիչները դիմել են սուր դրամատիկ իրավիճակների, բազմապլանային բարդ, տարածական կոմպոզիցիաները հաճախ դուրս են գալիս լուսանցքները («Բահրամ Հուրը խոցում է վիշապին» նկարազարդումը Նիզամու «Խամսե»-ից, 1493, Բրիտանական թանգարան) կամ անսպասելիորեն կտրվում շրջանակով։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի նորարարական բնույթը մանրանկարիչների սուր դիտողականության, մանրամասների ճշմարտացիության և հիմնականում մարդու նկատմամբ հետաքրքրության, նրա հուզական վիճակը արտահայտիչ շարժումների ու կեցվածքների, շրջակա բնանկարի միջոցով հաղորդելու ձգտման մեջ է։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի ազդեցությունը նկատելի է Թավրիզի, Միջին Ասիայի և մոնղոլյան մանրանկարչության դպրոցների նկարիչների գործերում։

Կատեգորիա:Մանրանկարչական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հերաթ
Արիստիդ Մայոլ

**Արիստիդ Ժոզեֆ Բոնավենտյուր Մայոլ** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1882-1986 թվականներին սովորել է Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում։ Ազդվել է Պ. Գոգենից, հարել «նաբի» խմբակցությանը, կատարել գոբելենների էսքիզներ։ 1890-ական թվականների 2-րդ կեսից ստեղծել է «մոդեռն» ոճի հաստոցային ոչ մեծ քանդակներ։ Ստեղծագործական հասուն շրջանում (1900-ական թվականներին) ձգտել է զանգվածների ծավալապլաստիկական կառուցիկության և ընդհանրականության, ուրվագծի սահունության («Գիշեր», 1902-1909, բրոնզ, մասնավոր հավաքածու, Փարիզ, «Մանյակով Վեներան», 1930։ Հիմնականում պատկերելով կանանց մարմիններ (մարմարից, քարից, բրոնզից), դրանցում մարմնավորելով գեղեցիկ մարդու իր իդեալը, միաժամանակ հաղորդել է կամ հայեցողական հանգստի զգացողություն («Միջերկրածով», 1902-1905 թթ., բրոնզ, մասնավոր հավաքածու, ԱՄՆ), կամ դինամիզմ («Իլդե-Ֆրանս», բրոնզ, 1920-1925 թթ., Պտի-Պալե թանգարան, Փարիզ)։ Մայոլը կերպարների խորհրդանշական բովանդակությունը համադրել է արդիականության, իսկ գեղարվեստական լուծումը՝ միջավայրի հետ (առաջին համաշխարհային պատերազմում ընկածների հիշատակին կանգնեցված հուշարձաններ, 19-րդ դարի վերջի նշանավոր մարդկանց մոնումենտներ)։ «Կաշկանդված գործողություն» քանդակի (բրոնզ, 1906, ժամանակակից արվեստի ազգային թանգարան, Փարիզ) կնոջ հզոր մարմինը բացահայտում է Լ. Օ. Բլանկիի կյանքի պաթոսը, ներդաշնակության գաղափարը մարմնավորող նիմֆան՝ Պ. Սեզանի ստեղծագործական որոնումների նպատակը (հուշարձան՝ Պ. Սեզանին, քար, 1912-1925 թթ., Թուիլրի պարտեզ)։ Դեկորատիվ բնույթի աշխատանքներում («Պոմոնա», բրոնզ, 1910 թ., Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)) կարևորված են զգայականությունը, մարդու և բնության միասնության բացահայտումը։ Մայոլը հայտնի է նաև մանրաքանդակներով, գծանկարներով, փորագրություններով և վիմագրություններով։ Խորը ռեալիզմով նրա մարդասիրական արվեստը մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի նշանավոր քանդակագործների վրա։

## Պատկերասրահ

KMM Maillol.JPG
Aristide Maillol la nuit 1902-1.jpg
Torse ete Maillol.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գրաֆիկական դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ