Օնեկոտան

**Օնեկոտան** (, , Onekotan-tō, երբեմն Onnekotan-tō, Ainu), անմարդաբնակ հրաբխային կղզի, որը գտնվում է Կուրիլյան կղզիների շղթայի հյուսիսային ծայրամասի մոտ՝ Օխոտսկի ծովում, Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսարևմտյան մասում։ Կղզու անվանումը ծագել է աjնու լեզվից, որը նշանակում է «մեծ գյուղ»։ Այն Կուրիլների հյուսիսային ենթախմբում երկրորդ ամենամեծ կղզին է՝ Պարամուշիրից հետո։ Վարչականորեն այն մտնում է Ռուսաստանի Սախալինի մարզի Սևերո-Կուրիլսկի շրջանի մեջ։

## Աշխարհագրություն և երկրաբանություն
մինի|204x204փքս|Օնեկոտան կղզեխմբի տեղագրական քարտեզը
Օնեկոտանը մոտավորապես ուղղանկյուն է, երկարությունը՝ 42.5 կմ և լայնությունը տատանվում է 11-17 կմ: Այն ունի 425 կմ² մակերես։

Կղզին բաղկացած է երկու ստրատոհրաբուխներից, որոնք միացված են համեմատաբար հարթ նեղուցով։

* **Կրենիցին** - (, , *Կուրոյշիյամա* ) 1324 մ բարձրությամբ կղզու հարավային ծայրում գտնվող աչքի ընկնող կալդերա է։ Այս հրաբուխը անվանակոչվել է Ռուսական կայսերական նավատորմի կապիտան Պյոտր Կրենիցինի անունով։  Լեռը բարձրանում է 600-900 մ և ունի խորը ( 369 մ ) կենտրոնական կալդերայի լիճ (Կոլցևոե լիճ) 7 կմ տրամագծով, որը կոչվում է Տաո-Ռուսիր կալդերա: Այս «կղզու ներսում գտնվող կղզու» կենտրոնական գագաթը իրականում Օնեկոտան կղզու ամենաբարձր կետն է:
* **Նեմո** - (,  *Նեմոյամա*) հյուսիսում գտնվող 1019 մ  բարձրությամբ գագաթն է։ Այն ունի երկու բնադրված դուստր կալդերաներ՝ Նեմո գագաթի կոնը բարձրանում է ամենաերիտասարդ կալդերայի հարավարևմտյան ծայրում, իսկ հյուսիսարևելյան մասը մասամբ լցնում է կիսալուսնի տեսքով խառնարանայինՉոռնոյե լիճը։

Կոլցևոե լճի կալդերայի ավազանի ժամանակակից կառուցվածքը ուսումնասիրել են Կոզլովը և այլոք թվային սոնարի և արբանյակային դիրքորոշման միջոցով սոնարային հետազոտության միջոցով: Հետազոտության արդյունքում ստացվել են 27 սոնարային պրոֆիլներ և կազմվել է բատիմետրիկ քարտեզ: Ներկայումս լիճը զբաղեցնում է չորրորդ տեղը Ռուսաստանի ամենախոր լճերի շարքում՝ լինելով Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքի ամենախորը և Սախալինի մարզի ամենամեծը: Դրա զգալի ջրի ծավալը ընդգծում է դրա կարևորությունը որպես Հեռավոր Արևելքի մակրոտարածաշրջանի կենսական հիդրոլոգիական ակտիվ:

Կղզում կան յոթ գետեր, որոնց երկարությունը գերազանցում է հինգ կիլոմետրը։ Ամենամեծը Օզերնայա գետն է  8 կմ երկարությամբ, որը հոսում է Նեմո հրաբխի կալդերայի հարավային մասից դեպի Օխոտսկի ծով։ Գրեթե նույն երկարությունն ունի Կեդրովկա գետը, որը կղզու կենտրոնական մասից հոսում է Խաղաղ օվկիանոս։

Օնեկոտանի կլիման բնութագրվում է կարճ, զով ամառներով, բարձր խոնավությամբ, հաճախակի մառախուղներով և հատկապես ուժեղ քամիներով։ Այնուամենայնիվ, կղզու կլիման ընդհանուր առմամբ համարվում է մեղմ օվկիանոսային՝ տարեկան միջին ջերմաստիճանը մոտ 4,0&nbsp;°C է։ : Նույնիսկ ռեկորդային ցուրտ ձմեռներին, ջերմաստիճանը -15,0&nbsp;°C ից ցածր է չեն դիտարկվել։

Օնեկոտանը հարևան կղզիներից բաժանված է Չորրորդ Կուրիլյան նեղուցով, Եվրեյնովի և Կրենիցինի նեղուցներով։ Հարևան կղզիներն են Մականրուշի կղզին՝ 1170 մ լայնությամբ։ հրաբխային գագաթը, 28 կմ Օնեկոտանից հյուսիս-արևմուտք; և Խարիմկոտանը՝ 1210 մ լայնությամբ բարձր հրաբուխ, 15 կմ հարավ-արևմուտքում։ Պարամուշիրը գտնվում է 53 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։

Օնեկոտանը դեռևս ունի գործող հրաբուխ, որի վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 1952 թվականին, երբ Կրենիցին կղզու ափին՝ Տաո-Ռուսիր կալդերայի լճի ներսում, առաջացել է փոքրիկ լավային գմբեթ։ Արևելյան ափին գտնվող ծոցում կան լքված բնակավայրի մնացորդներ։

## Պատմություն
Օնեկոտանը, որն ունի մի շարք մակերեսային ծոցեր և ավազոտ ափեր, որոնք ապահովում էին վայրէջքի կետեր, բնակեցված է եղել աինուներով մինչև եվրոպացիների հետ շփումը: Այն նշված է Մացումե տիրույթի տարածքները ցույց տվող պաշտոնական քարտեզի վրա, որը Էդո ժամանակաշրջանի Ճապոնիայի ֆեոդալական տիրույթ էր 1644 թվականին, և այդ տիրույթները պաշտոնապես հաստատվել են Տոկուգավա սյոգունատի կողմից 1715 թվականին:

Կղզին 1720 թվականին ուսումնասիրել են ռուս գեոդեզիստներ և հետազոտողներ Իվան Եվրեյնովը և Ֆեոդոր Լուժինը, իսկ հետագայում՝ 1736 թվականին, այն միացել է Ռուսական կայսրությանը, այն բանից հետո, երբ այնու բնակիչները դարձի են եկել Ռուս ուղղափառ եկեղեցի։ Սակայն ռուս հարկահավաքները 1744-45 թվականներին կղզիներում հանդիպել են ճապոնացի պաշտոնյաների։

Ինքնիշխանությունը սկզբում անցավ Ռուսաստանին 1855 թվականի Շիմոդայի պայմանագրով, սակայն վերադարձվեց Ճապոնիայի կայսրությանը 1875 թվականի Սանկտ Պետերբուրգի պայմանագրով՝ Կուրիլյան կղզիների մնացած մասի հետ միասին։ Կղզին նախկինում կառավարվում էր որպես Հոկայդո նահանգի Նեմուրո ենթպրեֆեկտուրայի Շիմուշու շրջանի մաս։ 1884 թվականին այնու բնակիչները ճապոնական իշխանությունների կողմից վերաբնակեցվել են Շիկոտան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կղզում կար փոքր ճապոնական կայազոր, որը հանձնվեց 1945 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ առանց մարտի։

1945 թվականից հետո կղզին անցավ Խորհրդային Միության վերահսկողության տակ և այժմ կառավարվում է որպես Ռուսաստանի Դաշնության Սախալինի մարզի մաս։ Կղզում գտնվող փոքր կայազորը դուրս բերվեց 2005 թվականին։
Պատկեր:Onekotan_Island,_Kuril_Islands,_Russian_Federation.JPG|alt=Snow cover highlights the calderas and volcanic cones that form the northern and southern ends of Onekotan.|Ձյան ծածկույթը ընդգծում է կալդերաները և հրաբխային կոները, որոնք կազմում են Օնեկոտանի հյուսիսային և հարավային ծայրերը։
Պատկեր:Onekotan-Kurile-Islands.jpg|alt=View of Krenitsyn Peak from the rim of Tao-Rusyr Caldera on Onekotan Island|Կրենիցինի գագաթի տեսարանը Տաո-Ռուսիր կալդերայի եզրից Օնեկոտան կղզում


## Բուսական և կենդանական աշխարհ
Չորնոյե լճում, որը կղզու հյուսիսային ծայրում գտնվող Օնեկոտանի երկու լճերից մեկն է, կան լերկամորթ ձկներ։ Գարնանը և ամռանը կղզում բույն են դնում խաղաղօվկիանոսյան սուզաբադը և Լիչի մրկահավը։ Կղզում հանդիպող կաթնասուններից են աղվեսները և փոքր կրծողները, իսկ ափին՝ փոկերը և ծովառյուծները։ Ուժեղ քամիները և կոշտ կլիման սահմանափակում են ծառերի աճը սիբիրյան գաճաճ սոճու Կրումհոլցի կազմավորումների փոքր թփուտներում՝ առավելագույնը 2-4 մետր բարձրությամբ, հիմնականում հեղեղատներում։

Ուժեղ քամիները և կոշտ կլիման սահմանափակում են ծառերի աճը սիբիրյան գաճաճ սոճու Կրումհոլցի կազմավորումների փոքր թփուտներում՝ առավելագույնը 2-4 մետր բարձրությամբ, հիմնականում հեղեղատներում։

## Գրականություն

* Gorshkov, G. S. *Volcanism and the Upper Mantle Investigations in the Kurile Island Arc*. Monographs in geoscience. New York: Plenum Press, 1970. 
* Krasheninnikov, Stepan Petrovich, and James Greive. The History of Kamtschatka and the Kurilski Islands, with the Countries Adjacent. Chicago: Quadrangle Books, 1963.
* 
* Takahashi, Hideki, and Masahiro Ōhara. *Biodiversity and Biogeography of the Kuril Islands and Sakhalin*. Bulletin of the Hokkaido University Museum, no. 2-. Sapporo, Japan: Hokkaido University Museum, 2004.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NASA Earth from Space: Onekotan Island
* Photographs of Onekotan Island
* 

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրաբուխներ