Վրացիների արտաքսում Ռուսաստանից (2006)

**Վրացիների արտաքսումը Ռուսաստանից,** Սանկտ Պետերբուրգից, Իվանովոյից, Կալուգայից, Մոսկվայից, Կրասնոդարից վրացիների արտաքսում։ Ռուսաստանից վրացիների արտաքսումը կապված է 2006 թվականի վրաց-ռուսական լրտեսական սկանդալի ժամանակ Ռուսաստանի կառավարության կողմից մի քանի հազար էթնիկ վրացիների մահվան, անօրինական ձերբակալությունների, արտաքսումների և, ընդհանուր առմամբ, մի քանի հազար էթնիկ վրացիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի հետ։ Ռուսաստանի պաշտոնական դիրքորոշումն այն էր, որ վրացիները, որոնց մասին խոսվում է, խախտել են Ռուսաստանի ներգաղթի օրենսդրությունը, և որ նրանց արտաքսումն ու բանտարկության մեջ նրանց հետ վարվելը ընդամենը ստանդարտ իրավակիրառական միջոցներ էին։ Վրաստանի կառավարությունը հակադարձել է, որ Ռուսաստանի համաձայնեցված գործողությունները էթնիկ վրացիների, այդ թվում՝ համապատասխան փաստաթղթեր ունեցող անձանց դեմ, քաղաքական հաշվեհարդար էին ռուս լրտեսների ձերբակալության համար և հավասարազոր էին «էթնիկ զտումների մեղմ ձևին»։ Վրաստանի հավակնություններին աջակցել է Human Rights Watch կազմակերպությունը, որը փաստագրել է «Ռուսաստանի կառավարության կողմից վրացիների կամայական և անօրինական ձերբակալություններն ու արտաքսումը, այդ թվում՝ նրանցից շատերի, ովքեր օրինական հիմունքներով ապրել և աշխատել են Ռուսաստանում․․․»։ Հետագայում Վրաստանը Ռուսաստանի կառավարության դեմ հայց է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ)։ 

Ռուս իրավապաշտպանները լայնորեն քննադատել են այդ քայլը։ «Մեմորիալ» իրավապաշտպան կենտրոնը պահանջել է անհապաղ դադարեցնել Վրաստանում ծնված մարդկանց դեմ արշավը: «Էխո Մոսկվի» ռադիոն սկսել է «Ես վրացի եմ» արշավը, որը կոչ է անում Ռուսաստանի քաղաքացիներին այդ գրվածքով կրծքանշան կրել՝ ի նշան համերաշխության:

2014 թվականին Եվրոպական դատարանը վճիռ է կայացրել հօգուտ Վրաստանի՝ եզրակացնելով, որ 2006 թվականին Ռուսաստանի գործողությունները խախտել են Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան: Այս որոշումը Ռուսաստանի կառավարությանը 12 ամիս ժամկետ է տվել, որպեսզի նա կարողանա Վրաստանի հետ պայմանավորվել վրացի քաղաքացիների և նրանց ընտանիքների կրած վնասի փոխհատուցման ճշգրիտ պայմանների շուրջ: 2015 թվականին Վրաստանը պաշտոնապես պահանջել է տուժածներին ավելի քան 70 միլիոն եվրոյի չափով վնասի փոխհատուցում։ 2019 թվականին Եվրոպական դատարանը Վրաստանին 10 միլիոն եվրոյի վնասի փոխհատուցում է շնորհել։

## Մահվան դեպքեր և բռնության մասին հայտարարություններ
Ռուսաստանում էթնիկ վրացիների ձերբակալությունների և արտաքսումների շարքը ստվերվել է մարդու իրավունքների լուրջ խախտումների մեղադրանքներով: Երկու վրացիներ մահացել են Մոսկվայում՝ կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ։ 48-ամյա աշխատանքային միգրանտ Թենգիզ Տոգոնիձեն մահացել է ասթմայի նոպայից Մոսկվայի օդանավակայանում՝ սպասելով արտաքսմանը։ Մոսկվայում Վրաստանի դեսպանատան տվյալներով՝ Տոգոնիձեին կալանքի հինգ օրվա ընթացքում մերժել են բժշկական օգնություն ցուցաբերել՝ չնայած բժշկի դիմելու խնդրանքներին: Ռուսաստանի իշխանությունները հայտարարում են, որ Տոգոնիձեի համար արվել է հնարավոր ամեն ինչ։ Աբխազիայի պատերազմից ի վեր Ռուսաստանում բնակվող Վրաստանի քաղաքացի Մանանա Ջաբելիան մահացել է սրտի կաթվածից Մոսկվայում կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ այն բանից հետո, երբ նրան ձերբակալել են իբր անձը հաստատող որևէ փաստաթուղթ կամ ներգաղթային փաստաթուղթ չունենալու համար: Այդ ժամանակ նրա անձնագիրը երկարաձգվում էր Մոսկվայում Վրաստանի հյուպատոսությունում։

## Միջազգային արձագանք
2007 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Human Rights Watch-ը հրապարակել է զեկույց Ռուսաստանում վրացի ներգաղթյալների մասին, որում փաստագրված են «Ռուսաստանի կառավարության կողմից վրացիների կամայական և անօրինական ձերբակալություններն ու արտաքսումը, այդ թվում նրանցից շատերը, ովքեր օրինական հիմունքներով ապրել և աշխատել են Ռուսաստանում», և որ Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև քաղաքական լարվածության աճից հետո «ռուսական իշխանությունները լայնածավալ բռնաճնշումներ են սկսել էթնիկ վրացիների, Վրաստանի քաղաքացիների, ինչպես նաև վրացիներին պատկանող կամ վրացական թեմատիկա ունեցող ձեռնարկությունների.․. Պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաները պետական հեռուստատեսության եթերում բացահայտ վիրավորել են վրացիներին, և կառավարությանը բարեկամ ռուսական հեռուստատեսության և այլ լրատվամիջոցների մեծ մասը հետևել է նրանց օրինակին:.. Ոստիկանությունը և մյուս իշխանությունները մերժել են ձերբակալվածներից շատերի հիմնարար իրավունքները» և ընդգծել, որ «վրացիների դեմ Ռուսաստանի կառավարության արշավն անցկացվել է Ռուսաստանում համատարած ռասիզմի և այլատյացության համատեքստում»։

2007 թվականի հունվար ամսվա իր զեկույցում Freedom House-ը եկել է այն եզրակացության, որ Ռուսաստանի իշխանությունները «հանդուրժել և խրախուսել են Վրաստանից և կովկասյան այլ երկրներից ներգաղթյալների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքը»։

## Դատական վարույթներ
Վրաստանը Ռուսաստանի դեմ հայց է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ)՝ Մոսկվայից պահանջելով փոխհատուցել նյութական և բարոյական վնասները: 2009 թվականի հուլիսի 3-ին ՄԻԵԴ-ը հայտարարել է, որ արտաքսումների հետ կապված Ռուսաստանի դեմ Վրաստանի գանգատները քննության համար ընդունելի է ճանաչել և իր որոշումը կկայացնի «ավելի ուշ»։

2014 թվականին Եվրոպական դատարանը վերջնականապես վճռել է, որ 2006 թվականին Ռուսաստանի գործողությունները խախտել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի պահանջները, և Մոսկվային 12 ամիս ժամանակ է տվել Վրաստանի հետ Վրաստանի քաղաքացիների կրած վնասի փոխհատուցման ճշգրիտ պայմանների շուրջ բանակցելու համար․ 2015 թվականին Վրաստանը պաշտոնապես պահանջել է ավելի քան 70 միլիոն եվրո Վրաստանի քաղաքացիներին պատճառված վնասի փոխհատուցման համար։

2019 թվականի հունվարին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) վճռել էր, որ 2014 թվականի վճռի արդյունքում և 2015 թվականին Վրաստանի ներկայացրած վնասի փոխհատուցման դիմումի հիման վրա Ռուսաստանը Վրաստանին պետք է վճարի 10 միլիոն եվրո։ 2020 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Ռուսաստանը դեռ փոխհատուցում չի վճարել արտաքսվածներին։ 2020 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Եվրոպայի Խորհրդի Նախարարների կոմիտեն կոչ է արել Ռուսաստանի իշխանություններին կամ «ուղղակիորեն վճարել արդար փոխհատուցում և տոկոսներ, որոնք հաշվեգրվել են Վրաստանի կառավարությանը», կամ «պարտավորություն ստանձնել օգտագործել Եվրոպայի Խորհուրդը որպես միջնորդ այդ վճարումն իրականացնելու համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Georgia deportees describe ordeal. BBC News. 6 October 2006.

Կատեգորիա:2006 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2006 Վրաստանում
Կատեգորիա:2006 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:2006 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ
Կատեգորիա:Ռուս-վրացական հարաբերություններ