Հանաֆուդա

**Հանաֆուդա** (), ճապոնական խաղաքարտերի տեսակ։ Դրանք սովորաբար ավելի փոքր են քան արևմտյան խաղաքարտերը, բայց ավելի հաստ են և կոշտ։ Յուրաքանչյուր քարտի երեսին պատկերված են բույսեր, *տանզակու* (短冊), կենդանիներ, թռչուններ կամ մարդածին առարկաներ։ Քարտերից միայն մեկի վրա մարդ է պատկերված։ Հետևի կողմը սովորաբար դատարկ է, առանց որևէ դիզայնի, և ավանդաբար գունավորված է կամ կարմիր, կամ սև։ Հանաֆուդան օգտագործվում է տարբեր խաղեր խաղալու համար, ներառյալ Կոյ-Կոյ և Հաչի-Հաչի։

## Ճապոնիայից դուրս
Կորեայում հանաֆուդան հայտնի է որպես *հվատու* () և պատրաստված է պլաստմասից՝ հյուսվածքային հետևի կողմով։ Ամենահայտնի խաղը *Գո-Ստոպ*-ն է (), որը սովորաբար խաղում են հատուկ տոների ժամանակ, ինչպիսիք են Լուսնային Նոր տարին և Չուսոկը ()։

Հավայան կղզիներում *հանաֆուդան* օգտագործվում է Սակուրա թղթախաղ խաղալու համար։ Հանաֆուդա խաղում են նաև Միկրոնեզիայում, որտեղ այն հայտնի է որպես *հանահուդա* և օգտագործվում է չորս հոգանոց խաղ խաղալու համար, որը հաճախ խաղում են զույգերով։

## Պատմություն
Խաղաքարտերը Ճապոնիա են բերել պորտուգալացիները 16-րդ դարի կեսերին։ Պորտուգալական քարտերի տուփը բաղկացած էր 48 խաղաքարտերից՝ չորս խմբերով՝ բաժանված 12 շարքերի։ Ճապոնական արտադրության առաջին տախտակամածները, որոնք պատրաստվել են Տենշոյի ժամանակաշրջանում (1573–1592) ընդօրինակում են պորտուգալական քարտերը և կոչվում են *Տենշո Կարուտա*։ Երբ Ճապոնիան 1633 թվականին խզեց բոլոր կապերը արևմտյան աշխարհի հետ, օտարերկրյա խաղաքարտերն արգելվեցին։

1648 թվականին Տենշո Կարուտան արգելվել է Տոկուգավա շոգունատի կողմից։ Արգելքի ընթացքում քարտերով խաղերը դեռ հայտնի էին մնում, ինչը հանգեցրեց նոր քարտերի ձևավորմանը։ Ամեն անգամ, երբ որոշակի դիզայնով քարտերի խաղը չափազանց տարածված էր դառնում, կառավարությունն արգելում էր այն, որն այնուհետև դրդում էր ստեղծել նոր դիզայն։ Այս խաղը կառավարության և ապստամբ խաղամոլների միջև հանգեցրեց ավելի ու ավելի վերացական և մինիմալիստական ​​տարածաշրջանային դիզայնի ստեղծմանը (地方札)։ Այս ձևավորումներն ի սկզբանե կոչել են *Յոմի Կարուտա*՝ ի պատիվ 1680-ական թվականներին հայտնի «Յոմի» խաղի։

Մեյվա, Անեի և Տենմեի դարաշրջանների ընթացքում (մոտավորապես 1764–1789 թթ.) *Մեկուրի* կոչվող խաղը զբաղեցրեց *Յոմի* խաղի տեղը։ Այն այնքան հայտնի դարձավ, որ *Յոմի Կարուտան* վերանվանվեց *Մեկուրի Կարուտա*։ «Մեկուրին» նման է չինական ձկնորսական քարտային խաղերին։ Քարտերն այնքան տարածված են դարձել մոլախաղերի համար, որ դրանք արգելվել են 1791 թվականին՝ Կանսեի ժամանակաշրջանում։ Մյուս կողմից, Ուտա-գարուտա խաղաքարտերը, ինչպիսին է Հյակունին Իշուն, պաշտոնապես թույլատրվում էին՝ որպես կրթության համար շահավետ։ Այսպիսով, վաղ հանաֆուդաների երեսի վրա գրվում էին հին բանաստեղծություններ՝ դրանք քողարկելով որպես Ուտա-գարուտա։ 

Հանաավասեի (հանաֆուդայի նախորդ տարբերակի) ամենավաղ հիշատակումը 1816 թվականին է։ Ամենավաղ քարտերը պարունակում էին 12, 20 և նույնիսկ 32 խմբեր, որոնցից յուրաքանչյուրը ուներ մեկ բարձրարժեք քարտ, մեկ տանզակու քարտ և երկու ցածրարժեք քարտ։

Մեիձի ժամանակաշրջանում թղթախաղերը թույլատրվեցին իշխանությունների կողմից։

1889 թվականին Ֆուսաջիրո Յամաուչին հիմնեց Նինթենդոն՝ ձեռքով պատրաստված հանաֆուդա արտադրելու և վաճառելու նպատակով։ Նինթենդոն կենտրոնացավ համակարգչային խաղերի ստեղծման վրա 1970-ականներից, սակայն շարունակում է քարտեր արտադրել Ճապոնիայում, ներառյալ թեմատիկ հավաքածուները՝ հիմնված Մարիոյի, Պոկեմոնի և Կիրբիի վրա։ *Կոյ-Կոյ* խաղը, որը խաղվում է հանաֆուդա քարտերով, ներառված է Նինթենդոյի սեփական *Clubhouse Games* (2006) խաղի մեջ Nintendo DS-ի համար և *Clubhouse Games:51 Worldwide Classics* խաղի մեջ (2020) Nintendo Switch-ի համար։

Չնայած ժամանակակից ճապոնական հանաֆուդան այսօր հիմնականում արտադրվում է Օիշի Տենգուդոյի (1800) կամ Նինթենդոյի (1889) կողմից, տասնյակ ուրիշ կազմակերպություններ արտադրում են հանաֆուդա, օրինակ՝ Angel, Tamura Shogundo, Matsui Tengudo, Ace, Maruē, և շատ ուրիշներ։

## Քարտեր
Ընդհանուր առմամբ կա 48 քարտ՝ բաժանված տասներկու խմբերի, որոնք ներկայացնում են տարվա ամիսները։ Յուրաքանչյուր խումբ տարբերվում է հատուկ նշանակված ծաղիկով և ունի չորս քարտ։ Լրացուցիչ մի դատարկ քարտ կարող է ներառվել որպես փոխարինող քարտ։ Կորեական *հվատու* տախտակամածներում մի քանի ջոկերի քարտեր (조커패) տալիս են տարբեր բոնուսներ։

## Ծանոթագրություններ