Ստուդլագիլ կիրճ

**Ստուդլագիլ կիրճ** (իսլանդերեն «Stuðlagil»՝ «stuðlar» բառից, որը նշանակում է «բազալտե սյուներ») բազալտե սյուներով կիրճ է, որը գտնվում է Յյոկուլդալուր հովտում՝ արևելյան Իսլանդիայում: Հայտնի իր բարձր վեցանկյուն բազալտե կազմավորումներով և վառ փիրուզագույն գետով, կիրճը միջազգային ուշադրության է արժանացել, երբ Յյոկուլսա ա Դալ (Յոկլա) գետի հոսքը կրճատվել է Կարահնյուկարի հիդրոէլեկտրակայանի նախագծի պատճառով: Չնայած կիրճի մասին պատմել են 2006-2009 թվականներին, այն մեծ մասամբ անհայտ է մնացել մինչև 2016 թվականին իսլանդացի լուսանկարիչ և ճանապարհորդ Էյնար Պալ Սվավարսոնի կողմից դրա ժողովրդականացումը։

Հետագայում 2017 թվականին  կիրճը սենսացիա դարձավ զբոսաշրջիկների շրջանում, իսլանդական «WOW air» ավիաընկերության գովազդային գրքույկում հայտնվելուց հետո։ 

## Երկրաբանություն
Ստուդլագիլ կիրճը կազմված է վեցանկյուն բազալտե սյուներից, որոնք ձևավորվել են հրաբխային ակտիվության ընթացքում խիտ լավային հոսքերի դանդաղ սառեցման և կծկման արդյունքում: Այս երկրաբանական գոյացումը, որը հայտնի է որպես բազալտե սյունաձև անջատումներ, հանդիպում է Իսլանդիայի մի քանի վայրերում, բայց Ստուդլագիլը աչքի է ընկնում իր սյուների բարձրությամբ, քանակով և դասավորվածությամբ: Կիրճի սյուները ուղղահայաց բարձրանում են գետի հունից, որոշները հասնում են մի քանի մետր բարձրության:

Կիրճով հոսող գետի վառ փիրուզագույն երանգը պայմանավորված է ջրում կախված մանր սառցադաշտային տիղմով։ Այս գունավորումն առավել ցայտուն է ամռանը, երբ գետը սնվում է վերևում գտնվող ջրամբարներից եկող ավելի մաքուր ջրով։

## Հիդրոլոգիա
Մինչև հիդրոէլեկտրակայանի կառուցումը, Յյոկուլսա ա Դալը Իսլանդիայի ամենաերկար և ամենաշատ նստվածքային սառցադաշտային գետերից մեկն էր։ Կարահնյուկարի ամբարտակի կառուցմամբ (ավարտվել է 2009 թվականին), գետի ջուրը ուղղվեց ալյումինի գործարանի էլեկտրաէներգիայի մատակարարմանը, որի արդյունքում կիրճում հոսքը մոտավորապես 205 մ³/վրկ-ից նվազեց մինչև մոտ 95 մ³/վրկ։ Արդյունքում, բացահայտվեցին Ստուդլագիլի նախկինում ջրի տակ գտնվող մեծ հատվածներ, և գետը փոխեց իր գույնը ցեխոտ շագանակագույնից դեպի ավելի հստակ փիրուզագույն երանգ։

## Հանրակայնացում
Ստուդլագիլը լայն հանրության համար անհայտ էր մնում մինչև 2016 թվականը, երբ իսլանդացի լուսանկարիչ և ճանապարհորդ Էյնար Պալ Սվավարսոնը այցելեց այդ վայրը, լուսանկարեց այն և գրեց առաջին համապարփակ հոդվածը: Նա այն անվանեց «Ստուդլագիլ» («stuðlar» բառից, որը նշանակում է բազալտե սյուներ), քարտեզագրեց այն Google Maps-ում և հրապարակելուց առաջ ստացավ տեղի հողատերերի թույլտվությունը: Նրա հոդվածը և լուսանկարները լայն ուշադրության արժանացան, հատկապես «WOW air» ինքնաթիռային ամսագրում հայտնվելուց հետո:

2018 թվականին Սվավարսոնի դերը կիրճի բացահայտման և անվանակոչման գործում պաշտոնապես ճանաչվեց Իսլանդիայի զբոսաշրջության նախարարի կողմից: Իսլանդիայի համալսարանի և Իսլանդիայի զբոսաշրջության հետազոտական կենտրոնի 2019 թվականի զեկույցը լրացուցիչ հաստատեց նրա հայտնագործությունն ու փաստաթղթավորումը:

## Զբոսաշրջություն և հասանելիություն
Ստուդլագիլը գտնվում է 1-ին երթուղու մոտ և հասանելի է 923 ճանապարհով: Այցելուները կարող են դիտել կիրճը կամ արևմտյան ափից, որտեղ տեղադրված է դիտահարթակ, կամ արևելյան ափից, որտեղ ավելի մոտիկից դիտելու համար անհրաժեշտ է անցնել 5 կմ քայլարշավ: Հանկարծակի ժողովրդականության շնորհիվ ենթակառուցվածքները զգալիորեն բարելավվել են 2019 թվականից ի վեր, ներառյալ հետիոտնային արահետների, կայանատեղիների կառուցումը և ապագա հետիոտնային կամուրջների նախագծումը:

Անվտանգությունը մնում է մտահոգիչ, հատկապես ձմռանը, երբ ճանապարհներն ու արահետները կարող են լինել սառցակալած: Այդ պատճառով այն այցելելու լավագույն ժամանակը  սովորաբար հունիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածն է:  

## Բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական ազդեցություն
«Կարանջուկար» նախագիծը շարունակում է վիճահարույց մնալ բարձրալեռնային ամայի տարածքների և Տյոֆրաֆոսի նման ջրվեժների ջրհեղեղի պատճառով: Այնուամենայնիվ, Ստուդլագիլի բացահայտումը տնտեսական վերածնունդ է բերել Իսլանդիայի հեռավոր Յյոկուլդալուր շրջանին՝ ստեղծելով զբոսաշրջության հետ կապված աշխատատեղեր և ծառայություններ: Տեղի ֆերմերները մասնակցում են տարածքի պահպանմանը և այցելուների սպասարկմանը:

Կիրճն այժմ համարվում է «պատահական պահպանության» դեպք՝ բնական տեսարժան վայր, որը ստեղծվել է լանդշաֆտի մարդու կողմից փոփոխության պատճառով: Այն ընդգծում է անթրոպոգենի դարաշրջանում շրջակա միջավայրի փոփոխության, հայտնագործությունների և զբոսաշրջության միջև բարդ կապը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Arctic Adventures – Stuðlagil Canyon Guide
* Rannsóknamiðstöð ferðamála – Stuðlagil: Áfangastaður í mótun
* Gylfadóttir minister of Tourism

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Իսլանդիա