Եվսեյ Մոիսեենկո

**Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկո** (, ), խորհրդային, բելառուս և ռուս նկարիչ, գրաֆիկ, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1970)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)։ Լենինյան մրցանակի (1974) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1983) դափնեկիր։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություն
Եվսեյ Մոիսեենկոն ծնվել է 1916 թվականի օգոստոսի 15 (28)-ին Ուվարովիչի բնակավայրում (ներկայում՝ գյուղ Բելառուսի Գոմելի մարզի Բուդա-Կոշելյովսկի շրջանում)։

7-րդ դասարանն ավարտելուց հետո մեկնել է Մոսկվա, որտեղ 1931 թվականին ընդունվել է Մ. Կալինինի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնարան՝ մետաղի վրա փորագրման և պապիե-մաշեի բաժին։ 1931-1935 թվականներին սովորել է այս ուսումնարանում՝ Բ. Լանգի, Ֆիլիմոնովի, Նիկոլաևի մոտ։ Ավարտել է ուսումնարանի պապիե-մաշեի փորագրման բաժինը։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Չապաև» թղթապանակ-հասցեն։

1935 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ։ Մանկավարժների թվում եղել են Ի. Բրոդսկին և Վ. Յակովլևը։ Նկարչի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ա. Օսերկինը, որի արվեստանոցում նա սովորել է։

Կրթությունն ընդհատել է պատերազմը։ 1941 թվականի հուլիսի 5-ին կամավոր միացել է ժողովրդական աշխարհազորայիններին։ Լենինգրադի մատույցներում իր զորամասի հետ հայտնվել է շրջափակման մեջ և գերի ընկել ֆաշիստների մոտ։ Մինչև 1945 թվականի ապրիլը գտնվել է Ալտենգրաբովի համակենտրոնացման ճամբարում։ Երբ բանտարկյալներն ազատ են արձակվել դաշնակից զորքերի կողմից, Մոիսեենկոյին ուղարկել են հայրենիք։ Պատերազմն ավարտել է 3-րդ գվարդիական հեծելազորային կորպուսում։

Զորացրվելուց հետո՝ 1945 թվականին, վերադարձել է ինստիտուտ և 1947 թվականին ավարտել այն Ալեքսանդր Օսմյորկինի արվեստանոցում՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Գեներալ Դովատոր» նկարը։

Եվսեյ Մոիսեենկոն եղել է բնանկարի, նատյուրմորտի վարպետ։ Նկարչին ճանաչում են բերել հաստոցային նկարները քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների թեմաներով, այդ թվում՝ «Կարմիրները եկան» (1961), «Մայրեր, քույրեր» (1967), «Կեռաս» (1969), «Հաղթանակ» (1972), «Մայիսի 9» (1975)։ Այդ աշխատանքներում նա փիլիսոփայորեն վերաիմաստավորում է պատերազմի թեման։

«Առաջին հեծյալ», «Կարմիրները եկան, «Լրաբերներ», «Կեռաս» կտավների համար արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարչի (1970) կոչման։

1970-1980-ական թվականներին թեմատիկ գեղանկարչության հետ մեկտեղ հանդես է եկել որպես տաղանդավոր դիմանկարիչ։

Կյանքի վերջին տարիներին անդրադարձել է ավետարանական սյուժեներին («Խաչելություն», 1988)։

1958 թվականից մինչև կյանքի վերջ ղեկավարել է անհատական արվեստանոց Ի․ Ե․ Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ Դաստիարակել է նկարիչների մի քանի սերունդ։ 1963 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում.

Նկարչի ոճին հատուկ են սուր գրաֆիկականությունը, երբեմն հասնելով էքսպրեսիայի վրձնով ազատ աշխատանքի հետ համատեղ, արվեստանոցային կոմպոզիցիան, վառ, մաքուր գույները։

ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս է (1973, թղթակից անդամ՝ 1962): ԽՍՀՄ Նկարիչների միության (1947), Նկարիչների միության գեղանկարչական բաժանմունքի բյուրոյի, Լենինգրադի նկարչների միության վարչության և նախագահության անդամ է (1956), ԽՍՀՄ նկարիչների միության քարտուղար (1973)։

Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկոն մահացել է 1988 թվականի նոյեմբերի 29-ին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1965)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ(1970)
* Լենինյան մրցանակ (1974) – «Մարտական  տարիներ» («Կարմիրները եկան», «Ընկերներ», «Կեռաս», «Հաղթանակ») նկարների շարքի համար
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1983) – «Հիշողություն» («Մանկությունից», «Վետերաններ», «Երգ», «Հիշողություն», «Օգոստոս») նկարների շարքի համար
* Ի. Ե. Ռեպինի անվան ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակ (1966) «Կարմիրները եկան» նկարի համար
* Լենինի շքանշան (1986)
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (1967)
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1976) 
* Մեդալ «Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի»
* «Տարվա լավագույն նկարի համար» մեդալ (1967)
* ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալ (1962)
* Մ. Բ. Գրեկովի  անվան ոսկե մեդալ (1970)
* Կիրովի գործարանի 1-ին մրցանակ (1972)

## Աշակերտներ
* Դմիտրի Շուվալով
* Շալվա Բեդոև
* Անդրեյ Վիստրապով
* Ժումակին Կայրամբաև
* Սերգեյ  Կիչկո
* Ելենա Օրլովա Աֆինոգոնևա
* Ալեքսանդր Պետրով
* Նիկոլայ Ռամանով
* Օլգա Խորոշևա
* Ալեքսեյ Խուդյակով
* Վալենտին Չիկով
* Անդրեյ Յակովլև
* Մատլյուբա Յախյաևա
* Մամեդ Մամեդով, «Յոթնյակ» խմբի մասնակից

## Հիշատակ
* Սանկտ Պետերբուրգի այն տան պատին, որտեղ 1953 թվականից մինչև 1988 թվականը ապրել և ստեղծագործել է Եվսեյ Մոիսեենկոն (Սուվորովի պողոտա, 56), տեղադրվել է հուշատախտակ։
* Գոմելի մարզում՝ Բուդա-Կոշելևոյում, 2007 թվականի օգոստոսի 25-ին բացվել է Եվսեյ Մոիսեենկոյի անվան պատկերասրահը՝  ի նշան Բուդա-Կոշելևսկի շրջանի բնակիչների երախտագիտության։
* 2016 թվականի փետրվարին նկարչի «Ազատություն»․նկարը գործարար Անդրեյ Ֆիլատովի մասնավոր հավաքածուից անհատույց երկարաժամկետ ցուցադրության է հանձնվել Իսրայելի Յադ Վաշեմ հուշահամալիրին։

## Տես նաև
* Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* *Земская М. За правду жизни и большую мысль. К итогам осенней выставки ленинградских художников* // Смена, 1954, 18 декабря.
* *Бродский В. Жизнеутверждающее искусство* // Ленинградская правда, 1957, 11 октября.
* *Шведова В. Над чем работают ленинградские художники* // Художник. 1959, № 9.
* *Герман М. Первые впечатления. Заметки о живописи и графике на осенней выставке* // Вечерний Ленинград, 1961, 23 сентября.
* *Григорьева Н. Всесоюзная художественная* // Ленинградская правда, 1963, 26 декабря.
* *Бетхер-Остренко И. Художественная летопись истории* // Вечерний Ленинград, 1964, 28 января.
* *Аникушин М. Солнце на полотнах* // Ленинградская правда, 1964, 3 ноября.
* *Колесова О. Две тысячи встреч. На выставке «Ленинград»* // Ленинградская правда, 1964, 4 ноября.
* *Буткевич О. От находок к открытиям. Заметки с выставки «Ленинград»*. // Советская культура, 1964, 26 декабря.
* *Кривенко И. «Ленинград» (раздел живописи)* // Художник. 1965, № 3. С.27-36.
* *Вторая Республиканская художественная выставка «Советская Россия». Живопись. Скульптура. Графика. Монументально-декоративное и театрально-декорационное искусство. Каталог.* — М: Советский художник, 1965. — с.6,27.
* *Леонова Н. Живописец Моисеенко* // Художник. 1965, № 7. С.13-19.
* *Иванов П. Лицо современника* // Искусство. 1965, № 8. С.5-10.
* *Третья Республиканская художественная выставка «Советская Россия». Каталог.* М., МК РСФСР, 1967. C.38.
* *Аникушин М. О времени и о себе.* // Вечерний Ленинград, 1967, 17 октября.
* *Щеглов Е. Эпоха Ленина в творчестве художников России* // Советская культура, 1970, 28 февраля.
* *Колесова О. Широка страна моя … Творческий отчёт ленинградских художников, посвящённый 50-летию образования СССР*. // Ленинградская правда, 1972, 23 сентября.
* *Богданов А. Славя страну труда.* // Вечерний Ленинград, 1972, 10 октября.
* *Арбузов Г. С мыслью о родине* // Ленинградская правда, 1972, 10 октября.
* *Богданов А. Ярче, но и глубже* // Вечерний Ленинград, 1973, 25 декабря.
* *Яковлева Л. Величие подвига* // Вечерний Ленинград, 1975, 27 мая.
* *Губарев А. На полотнах — человек труда. Выставка «Наш современник»* // Ленинградский рабочий, 1975, 11 октября.
* *Дмитренко А. Мир современника* // Ленинградская правда, 1975, 12 октября.
* *Леняшин В. Думая о будущем. Время. Художник. Творчество* // Вечерний Ленинград, 1976, 26 января.
* *Изобразительное искусство Ленинграда. Каталог выставки*. — Л: Художник РСФСР, 1976. — с.23,73.
* *Выставка произведений ленинградских художников, посвященная 60-летию Великого Октября*. — Л: Художник РСФСР, 1982. — с.3,17.
* *Кекушева-Новосадюк, Г. В.* Евсей Евсеевич Моисеенко. — Л., 1977
* *Дмитренко А. Человек на своей земле* // Ленинградская правда, 1977, 20 ноября.
* *Леняшин В. Поиски художественной правды* // Художник. 1981, № 1. С.8-17.
* *Левандовский С.* Живопись на Ленинградской зональной // Искусство. 1981, № 2. С.62.
* *Кекушева, Г. В.* Евсей Моисеенко. Альбом. — М.: Сов. художник, 1981
* *Нехорошев Ю. Романтика трудных дорог* // Художник. 1981, № 9. С.18-28.
* *Евсей Евсеевич Моисеенко. Каталог выставки.* — Л., Художник РСФСР, 1982. — 84 с.
* *Герман, М. Евсей Моисеенко // Искусство Советского Союза. Альбом.* — Л.: Аврора, 1985. — 514—529
* 
* *Моисеенко Е. В неустанном поиске и совершенствовани*и // Искусство. 1986, № 5. С.14
* *Справочник членов Ленинградской организации Союза художников РСФСР*. — Л: Художник РСФСР, 1987. — с.87.
* *Юрьева Т. Самоотверженность* // Советская культура, 1987, 15 октября
* *Горчакова Э. Жду разговора трудного* // Советская культура, 1988, 19 января
* *Каменский, А. А. Романтический монтаж*. — М.: Сов. художник, 1989. — С. 317—318
* *Леонова Н. Г. Евсей Моисеенко*. Л., 1989
* *Иванов С. Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа*. СПб., НП-Принт, 2007. С.9, 15, 19-21, 371, 387, 388, 390—399, 401—403, 405—407. ISBN 5-901724-21-6, ISBN 978-5901724217.
* *Дмитренко, А. Чтобы помнили… // Петербургские искусствоведческие тетради.* — СПб, 2007, вып. 9. — С. 195—202.
* *Шаманов, Б. Уроки мастера // Петербургские искусствоведческие тетради.* — СПб, 2007, вып. 9. — С. 187—194.
* *Юбилейный Справочник выпускников Санкт-Петербургского Государственного академического института живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина Российской Академии художеств*. 1915—2005. — СПб, 2007. С. 58.
* *Литовченко Е. Н. Е. Е. Моисеенко. «Коллекция из мастерской». Живопись, рисунок.* — Спб.: «Историческая иллюстрация», 2012. — 240 с.
* *Кудреватый, М. Г.* К вопросу о творческом методе Е. Е. Моисеенко // Петербургские искусствоведческие тетради. Вып. 33. СПб: 2015. С. 96—110.

## Արտաքին հղումներ
* 
* Եվսեյ Մոիսեենկոն ArtOnline.Ru կայքում 
* Կենսագրությունը Art-catalog.Ru կայքում
* Կենսագրությունը «Գոմելի մարզի թանգարաններ» կայքում 
* Գոմելի մարզի մշակույթի գործիչներ
* Кудреватый М. Г. Особенности композиционного решения картины Е. Е. Моисеенко «Черешня» // Научные труды. Вып. 26 : Сб. статей / Науч. ред., сост. О. А. Еремеев, В. С. Песиков; А. В. Чувин, Е. М. Елизарова. СПб. : Институт имени И. Е. Репина, 2013. 136 с. C. 3-9.

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ