open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Say Something (երգ, A Great Big World)

«**Say Something**», ամերիկյան A Great Big World փոփ դուետի երգն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Epic Records լեյբլի կողմից, որպես դուետի դեբյուտային՝ «Is There Anybody Out There?» ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգի հեղինակներն են Յան Աքսելը, Չադ Վակարինոն և Մայք Քեմփբելը, իսկ պրոդյուսերն է Դեն Ռոմերը։

Երգի ավելի հայտնի տարբերակը ձայնագրվել է ամերիկացի երգչուհի Քրիստինա Ագիլերայի հետ համագործակցությամբ։ Այդ տարբերակի համար նկարահանվել է տեսահոլովակ, որի պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 19-ին։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2011 երգեր
Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Զուգերգեր
Կատեգորիա:Քրիստինա Ագիլերայի երգեր
Սուրի շրջան (Սիրիա)

**Ալ-Սուրի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի արևելքում՝ Դեյր-էլ-Զորի մարզում։ Հանդիսանում է Դեյր-էլ-Զորի գավառի 7 շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Սուր քաղաքն է։ Ըստ 2004 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 40,236 բնակչություն։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 265.276 քառ.կմ տարածք։

Հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է՝ ուղտաբուծություն, խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Մերձավոր Արևելքի ամենաերկար գետի՝ Եփրատի ափին գտնվելու շնորհիվ բնակչությունը կարողանում է զբաղվել ոռոգովի երկրագործությամբ։

Ունի 10 գյուղ և ավան՝

* Աբու ալ-Նիթալ (), բնակչություն՝ 1,538
* Ալ-Հասին (), բնակչություն՝ 1,128
* Ալ-Հարիջի (), բնակչություն՝ 2,726
* Ալ-Հարիջիա (), բնակչություն՝ 9,451
* Ալ-Մուվեյլիջ (), բնակչություն՝ 2,521
* Ալ-Նամալիա (), բնակչություն՝ 1,246
* Ալ-Ջառիա (), բնակչություն՝ 281
* Ալ-Ջասիմի (), բնակչություն՝ 1,514
* Բուսեյթին (), բնակչություն՝ 666
* Մուեյջիլ (), բնակչություն՝ 1,025
* Ղարիբա (), բնակչություն՝ 9,748
* Ղարիբա Շարկիա (), բնակչություն՝ 1,799
* Ռաբիդա (), բնակչություն՝ 578
* Ռուեյշիդ (), բնակչություն՝ 7,011

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Դեյր-էլ-Զորի գավառ
Տաբատայ

**Տաբատայ** () գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի շրջանում։ Գետի գետաբերանը Ուրսուլ գետն է երկարությունը 24 կիլոմետր։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազան շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Ալեյ։ Գետի գետային ավազանն է (Վերին) Օբը մինչև Իրտիշի թափվելը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների։
* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ — 13010100312115100006145
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ — 115100614
* Ավազանի կոդը — 13.01.01.003
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ — 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ — 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Էնշերյան (բժիշկ)

**Էնշերյան Ե.** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1846 թվականին, Տիգրանակերտի նահանգի կենտրոն Տիգ­րա­նա­կերտ քաղաքում։

1873 թվականին մեկնել է ԱՄՆ` բարձ­րա­գույն կրթու­թյուն ստա­նա­լու։

1877 թվականին ավար­տել է Նյու Յոր­քի հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տը և բժշկի վկա­յա­կան ստա­ցել։ 1877 թվականին  վե­րա­դար­ձել է ծննդա­վայր։

1877-1887 թվականներին Խար­բեր­դի գա­վա­ռի Մե­զի­րե քա­ղա­քի քա­ղա­քա­պե­տա­կան բժիշկ է աշ­խա­տել և հայ, թուրք և քուրդ բնակ­չու­թյան բուժ­ման խնդիր­նե­րով զբաղ­վել։

1887-1888 թվականներին աշ­խա­տել է Տրա­պի­զո­նում։

1895 թվականին հայ­կա­կան ջար­դե­րի ժա­մա­նակ, առանց որևէ պատ­ճա­ռի ձեր­բա­կալ­վել է և բան­տարկ­վել։ Թուր­քի­ա­յում հայ բժշկին բան­տար­կե­լու հա­մար բա­վա­կան էր, որ մի տգետ թուրք ասեր, թե նա հայ­հո­յել է իր կրո­նին, կամ եթե մի պաշ­տո­նյա թուրք հայտ­ներ, թե նա ֆի­դա­յի է։ 1896 թվականին Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նում Մեծ Բրի­տա­նի­ա­յի դես­պա­նի մի­ջամ­տու­թյամբ ազատ­վել է բան­տից։

1896 թվականին մեկ­նել է ԱՄՆ` մշտական բնակության։ 1896-1910 թվականներին բնակվել է Ֆրեզ­նոյում և զբաղվել բժշկությամբ։ 1910 թվականին մայիսի 24-ին, Ֆրեզնոյում զոհ է գնացել իր «դյու­ցազ­նա­սիրտ մի արար­քին»՝ 64 տարեկանում։

## Գրականություն
* Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, Ե. տարի, Կ. Պոլիս, 1911, Բ. տպագրութիւն, Հալէպ, 2008։
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Թայվանի դրոշ

**Թայվանի ազգային դրոշ** (չինարեն՝ 台灣的國旗), Չինաստանի Հանրապետության պաշտոնական պետական խորհրդանիշերից մեկը։ Լայնքի և երկայնքի հարաբերակցությունը 1։2 է։ Դրոշը ընդունվել է Չինաստանից անկախանալուց հետո՝ օրհներգի և զինանշանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թայվանի դրոշ

Կատեգորիա:1928
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Թայվանի պետական խորհրդանիշեր
Տաբուննայա (գետ)

**Տաբուննայա** ()՝ գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի շրջանում։ Գետի գետաբերանը գտնվում է Բիստրիյա գետի ձախ ափից 1 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կիլոմետր է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերի՝ մինչև Բարնաուլ թափվելը։ Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության։
* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ — 13010200312115100009358
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ — 115100935
* Ավազանի կոդը — 13.01.01.002
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ — 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ — 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Դեյր-էլ-Զորի շրջան

**Դեյր-էլ-Զորի շրջան** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Դեյր-էլ-Զորի գավառի 7 շրջաններից մեկը։ Միակ շրջանն է, որ գտնվում է Եփրատ գետի աջ ու ձախ ափերին միաժամանակ։

Վարչական կենտրոնն է Դեյր-էլ-Զոր քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 239 196 բնակչություն։ Ի տարբերություն Դեյր-էլ-Զորի մարզի մյուս շրջանների՝ այստեղ բնակչությունը հիմնականում քաղաքաբնակ է։ Գյուղերում հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է՝ ուղտաբուծություն, խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Մերձավոր Արևելքի ամենաերկար գետի՝ Եփրատի ափին գտնվելու շնորհիվ բնակչությունը կարողանում է զբաղվել ոռոգովի երկրագործությամբ։

Ունի 10 գյուղ և ավան՝

* Ալ-Բաղիլիա (البغيلية)
* Ալ-Մաաիշիա (المعيشية)
* Ալ-Ջանինա (الجنينة)
* Ալ-Ջաֆրա (الجفرة)
* Ալ-Ջիաա (الجيعة)
* Այյաշ (عياش)
* Իդման (عضمان)
* Մաաիզիլա (معيزيلة)
* Շակրա (شقرة)
* Ջաուլա ալ-Ղիր (جولة الغر)
* Սաֆիրա Ֆուկանի (سفيرة فوقاني)
* Քաբա Ջիբ (كبا جب)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Դեյր-էլ-Զորի գավառ
Գրքի և հեղինակային իրավունքի միջազգային օր

[220px|մինի|[Ընթերցողը (քանդակ, Երևան)|Ընթերցողի հուշարձանը Երևանում]]
thumb|220px|"Ժամանակակից գրքատպություն" հուշարձան Բեռլինում
**Գրքի և հեղինակային իրավունքի միջազգային օր** (), 1995 թվականին Փարիզում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր խորհրդաժողովը ապրիլի 23-ը հռչակեց գրքի և հեղինակային իրավունքի համաշխարհային օր (բանաձև № 3.18)։

Որոշումն ընդունվել է կրթության, մշակութային ավանդույթների զարգազման համար, հաշվի առնելով, որ գիրքը գիտելիքի ամենաշատ օգտագործվող, ամենավստահելի տարածման միջոցն է։ Բանաձևում նշված է այդ օրը գրքի ցուցահանդեսների և տոնավաճառների կազմակերպման արդյունավետությունը։

Որոշումը կայացնելուց հաշվի է առնվել, որոշ երկրներ այդ օրը արդեն տոնում էին «Գրքի օր»։ Մասնավորապես Իսպանիայի թագավոր Ալֆոնս XIII-ը 1926 թվականին հրաման էր ստորագրել, ըստ որի, քանի որ ապրիլի 23-ը Միգել դե Սերվանտեսի մահվան օրն է, այն հայտարարել «Իսպանական գրքի օր»։ Այս տարի նույն օրը Բարսելոնում բացվեց գրքի խոշոր տոնավաճառ։ Նույն տեղում 1931 թվականից ավանդույթ դարձավ այդ օրը գիրք գնողներին վարդ նվիրել։ Նույն ավանդույթը 2002 թվականից գործում է նաև Մոսկվայում։

## Ապրիլի 23-ը գրականության մեջ
### Ապրիլի 23-ին ծնվել են
* Հալդոր Լաքսնես (1902)
* Մորիս Դրյուոն (1918)
* Մանուել Վալեխո  (1923)

### Ապրիլի 23-ին մահացել են
* Ուիլյամ Շեքսպիր (1616)
* Գարսիլասո դե լա Վեգան (1616)
* Միգել դե Սերվանտես (1616)
* Ժոզեպ Պլա (1981)

## Հայաստանում
* Գրքի և հեղինակային իրավունքի համաշխարհային օրը նշվում է աշխարհի ավելի քան 100 երկրում, այդ թվում՝ Հայաստանում։ 
* Փետրվարի 19-ը՝ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը, 2008 թվականից սկսած Հայաստանում նշվում է որպես Գիրք նվիրելու օր։

## Արտաքին հղումներ
*  Գրքի և հեղինակային իրավունքի միջազգային օրվա մասին Դ Համերշելդի գրադարանի կայքում
* 2007 թվականին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր քարտուղարի կոչը
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 23
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Կատեգորիա:Ապրիլի տոներ
Սուգաշ (այլ կիրառումներ)

**Սուգաշ։**
* Սուգաշ (գետ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում,Ուստ-Կոկսինսկի շրջանում։
* Սուգաշ (գյուղ), գյուղ Ռուսաստանում։
Հակոբ Էմինյան

**Հակոբ Սերովբե Էմինյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Հակոբ Էմինյանը ծնվել է 1878 թվականին, Սե­բաս­տի­ա­յի նա­հան­գի Սե­բաս­տիա կամ Մարզ­վան քաղաքում։ 1899 թվականին ավարտել է Անատոլիայի քոլեջը և ստացել «պսա­կա­վոր ար­վես­տից» վկայական։ 1905 թվականին ավարտել է Սիրիական բողոքական քոլեջի (Բեյ­րու­թի Ամե­րի­կյան հա­մալ­սա­րան) բժշկական բաժինը։ 1908 թվականից Եվդոկիայում բժիշկ է աշխատել։ Մարզվանում (Մերզիֆոն) բժիշկ, ապա առողջապահության ուսուցիչ է աշխատել (*Last position teacher in Hygien and General pratectioner in Merzifoun, Asia Minor*)։

1914 թվականից սկսված Առա­ջին աշ­խար­համարտի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Եվդոկիայում զինվորական բժիշկ ծառայել։ Հրաժարվել է իսլամ ընդունելու առաջարկից։

1915 թվականին Եվդոկիայում կախաղան է բարձրացվել բժիշկներ Միսաք Փանոսյանի և Արմենակ Սերայտարյանի հետ միասին՝ 37 տարեկանում։ Այլ տվյալով՝ 1915 թվականին սպանվել է Սեբաստիայի նահանգի Եվդոկիայի գավառի Զիլե ավանում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Խաչատրյան Լ., Բաբլումյան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), գ. 1, Սեբաստիայի նահանգ, Ե., 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1878 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Էլմասյան (բժիշկ)

**Էլմասյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գավառի Սևերեկի գավառակի կենտրոն Սևերեկ քաղաքում։
Բժշկական կրթություն է ունեցել և բժիշկ աշխատել։

1915 թվականին սպանվել է Սևերեկում՝ այդ քաղաքի ոստիկանական զորքի հրամանատար Շևքեթի կողմից։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Սևերեկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սևերեկ քաղաքում մահացածներ
Հակոբ Էլմասյան էֆենդի

**Հակոբ Էֆենդի Էլմարյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1858 թվականին, Կոստանդնուպոլ­սի Բերա թաղամասում։ 1880 թվականին ավարտել է Սուլթանական դպրոցը (Mektebi Sultani). 1886 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1886-1890 թվականներին սովորել է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժնում։

1890 թվականի նոյեմբերի 18-ին ստացել է բժշկի վկայական։

1890 թվականից Կ. Պոլսում բժիշկ է աշխատել։

1918 թվականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ընթացքում, կապիտանի աստիճանով ծառայել է օսմանյան բանակի Կ. Պոլսի Կուլելիի զինվորական հիվանդանոցում, որտեղ հիվանդներից վարակվել է ժանտախտով։

Մահացել է 1918 թվականի փետրվարի 23-ին, ժանտախտից, Կուլելիի հիվանդանոցում՝ 60 տարեկանում։ Այլ աղբուրում հիշվում է, որ «Չա­նաք­քա­լե­ում վի­րա­վոր­նե­րին բու­ժե­լու ժա­մա­նակ ռմբա­կոծ­ման հե­տև­ան­քով 1918 թվականին փետր­վա­րի 23-ին նա­հա­տակ­վել է»։ Գրանցված է 20-րդ դարում նահատակված թուրքական առողջապահության սպաների ցանկում։

## Գրականություն
* Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերեն), Թուրքիա, 1997։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Մթնաձոր (գետ, Սյունիքի մարզ)

**Մթնաձոր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հյուսիս–արևելյան լանջերից և Ծավ գյուղից 3,5 կմ հարավ-արևելքում աջից միանում Ծավ գետին։ Երկարությունը 6 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծավ գետի վտակներ
Գոզգոզ (գետ)

**Գոզգոզ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրի գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հարավային լանջերից և մայր գետին է միանում Լիճք գյուղից հարավ–արևելք։ Երկարությունը 13 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մեղրի գետի վտակներ
Կարծրաքար

**Կարծրաքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայում հյուսիս–արևելյան լանջերին, Սալվարդ գյուղից 3,5 կմ հարավ–արևմուտք։ Բարձրությունը 2708 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Գառնարած

**Գառնարած**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների հյուսիսարևելյան մասում, Սալվարդ գյուղից 3,5 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Բարձրությունը 2660 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Միջազգային տիեզերական իրավունք

**Միջազգային տիեզերական իրավունք**, տիեզերական տարածության և երկնային մարմինների իրավական ռեժիմը որոշող, դրանց հետազոտման և օգտագործման ընթացքում պետությունների հարաբերությունները կարգավորող սկզբունքների և նորմերի համակցություն է։

Միջազգային տիեզերական իրավունքի սկիզբը դրվել է 1957 թվականի առաջին արհեստական արբանյակի՝ Սպուտնիկ 1-ի արձակումից անմիջապես հետո։ Հետագայում հիմնադրվել են միջազգային տիեզերական իրավունքի ոլորտում համապատասխան իրավասությամբ օժտված միջազգային մարմիններ ու կազմակերպություններ։ ՄԱԿ–ի կողմից ստեղծվել է Տիեզերական տարածության խաղաղ օգտագործման կոմիտեն, Արբանյակային կապի միջազգային կազմակերպությունը։

Միջազգային տիեզերական իրավունքի աղբյուրները միջազգային պայմանագրերն են։ Դրանց թվում է տիեզերական տարածության, ներառյալ Լուսնի և երկնային մարմինների հետազոտման և օգտագործման պետությունների գործունեության սկզբունքների մասին 1967 թվականի Տիեզերքի համաձայնագիրը, տիեզերագնացներին փրկելու, վերադարձման և տիեզերական տարածություն արձակված օբյեկտների վերադարձման մասին 1968 թվականի համաձայնագիրը և այլն։

Միջազգային տիեզերական իրավունքի հիմնական սուբյեկտները պետություններն են, քանզի հենց նրանք են իրականացնում տիեզերական գործունեության հիմնական ծավալը։ Երկրորդային սուբյեկտներ են Միջազգային կազմակերպությունները։

Միջազգային տիեզերական իրավունքը չի բացառում ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից տիեզերական գործունեություն իրականացնելու հնարավորությունը։ Այդ սուբյեկտները գործունեությունը իրականացնում են համապատասխան պետության թույլտվությամբ և մշտական վերահսկողությամբ։

Միջազգային տիեզերական իրավունքը հիմնվում է ընդհանուր միջազգային իրավունքի սկզբունքների վրա, ներառյալ ՄԱԿ–ի կանոնադրությունը։ Միջազգային տիեզերական իրավունքում ձևավորվել են հետևյալ սկզբունքները՝

# տիեզերական տարածության և երկնային մարմինների հետազոտման և օգտագործման ազատության սկզբունքը 
# տիեզերական գործունեության համար պետությունների պատասխանատվության սկզբունքը
# տիեզերական տարածության և երկնային մարմինների ազգային յուրացման արգելման սկզբունքը
# տիեզերական տարածությանը և երկնային մարմիններին վնաս չպատճառելու սկզբունքը։

Պատասխանատվությունը միջազգային տիեզերական իրավունքում Տիեզերքի մասին 1967 թվականի պայմանագրով սահմանվել է ընդհանուր կանոն, որի համաձայն պետությունը պատասխանատվություն է կրում ամբողջ ազգային գործունեության համար անկախ նրանից՝ այն իրականացվում է կառավարության, թե ֆիզիկական, թե իրավաբանական անձանց կողմից։

Արձակող պետությունը լրիվ և բացարձակ պատասխանատվություն է կրում իր տիեզերական օբյեկտի թռիչքի հետևանքով անձանց կամ գույքին պատճառված վնասի և փոխհատուցման համար։ Եթե վնասը պատճառվել է այլ պետության տիեզերական օբյեկտին, դրանցում գտնվող անձանց կամ գույքին, արձակող պետությունը պատասխանատվություն է կրում միայն իր մեղքի առկայության դեպքում։ Պատասխանատվության հարցը լուծվում է միջպետական մակարդակով, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ վնասը պատճառվել է ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձանց։

Այլ պետությունների տարածքում հայտնաբերված տիեզերական օբյեկտների և դրանց մասերի նկատմամբ սեփականության իրավունքը պահպանվում է և դրանք ենթակա են գրանցման պետության հաշվին։

## Տես նաև
* Իրավագիտություն
## Գրականություն
* Վ. Քոչարյան Միջազգային իրավունք, Երևան 2002 թ.

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Տիեզերքի գաղութացում
Շավիղ (գետ)

**Շավիղ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների արևելյան լանջերից և ձախից միախառնվում Արաքս գետին։ Երկարությունը 13 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Աղվեսասար

**Աղվեսասար**, լեռնագագաթ Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռնահամակարգում, Քարակիտուկձոր գետի աջափնյակում, Կաղնուտ գյուղի հյուսիսային մասում։ Բարձրությունը 1529 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Ալ-Բուսեյրա

**Ալ-Բուսեյրա** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Դեյր-էլ-Զորի մարզում։ Հանդիսանում է Դեյր-էլ-Զորի գավառի 7 շրջաններից մեկի՝ ալ-Բուսեյրայի շրջանի կենտրոնը։ 2004 թվականի տվյալներով շրջանն ուներ 40 236 բնակիչ՝ հիմնականում արաբներ։ Հիմնական զբաղմունքը ոռոգովի երկրագործությունն է և անասնապահությունը։

Քաղաքը գտնվում է Խաբուր և Եփրատ գետերի միախառնման տեղում, Դեյր-էլ-Զոր քաղաքից հարավ-արևելք։ Մոտ բնակավայրերից են ալ-Մուհասսանը՝ հյուսիս-արևմուտքում, ալ-Աշարան, ալ-Մայադինը և Հաջինը՝ հարավ-արևելքում։ Քաղաքն հայտնի էր իր լատիներեն անվանմամբ՝ Ցիրկեզիում ()։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեյր-էլ-Զորի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Ալ-Մուհասսան

**Ալ-Մուհասսան** (), ինչպես նաև՝ ալ-Մոհասսան կամ Ալմու Հասան, քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Դեյր-էլ-Զորի մարզում։ Հանդիսանում է Դեյր-էլ-Զորի գավառի 7 շրջաններից մեկի՝ ալ-Մուհասսանի շրջանի կենտրոնը։ 2004 թվականի տվյալներով շրջանն ուներ 35 113 բնակիչ՝ հիմնականում արաբներ։ Հիմնական զբաղմունքը ոռոգովի երկրագործությունն է և անասնապահությունը։

Քաղաքը գտնվում է Եփրատ գետի ափին, Դեյր-էլ-Զորից հարավ։ Ալ-Մուհասսանից 120 կմ արևմուտք Իրաքի սահմանն է։ 1950-ական թվականներին Սիրիայի կոմունիստական կուսակցությունը աջակցում է արաբներով ու սուննի մուսուլմաններով բնակեցված քաղաքները, այդ թվում՝ ալ-Մուհասսանը։ Նախկին ԽՍՀՄ մայրաքաղաք Մոսկվայի անունով քաղաքը հայտնի էր որպես «փոքր Մոսկվա»։

1953 թվականի ամռանը տեղական տոհմերից մեկի՝ ալ-Ակայդաթի ղեկավարները ձեռք են բերում մեծ ազդեցություն։ Նրանք կարողանում են սեփականացնել բնական գազի պաշարները, ստացված եկամուտներն ուղղելով գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Դեյր-էլ-Զոր քաղաքի կոմունիստ դասախոսների ազդեցության տակ նրանք կարողանում են ձեռք բերել գազի երկու պոմպ, հիմնում համայնական ընկերություն, իսկ գյուղերը ստանում են 2 տրակտոր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Դեյր-էլ-Զորի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Նռնաձոր (գետ)

**Նռնաձոր**, գետ Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հարավարևելյան լանջերից և Նռնաձոր գյուղից 3 կմ հարավ ձախից միանում Արաքս գետին։ Երկարությունը 14 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Օրբելու կոնգրեսը (հուշամեդալ)

**Օրբելու կոնգրեսը** նշանավորվում է արծաթյա հուշամեդալով, որը ստեղծվել է ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու մտահղացմամբ և միջոցներով։ Գտնվում է Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանում։

## Պատմություն
1935 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ճարտարապետ Կվարենգիի էրմիտաժյան լավագույն սրահներից մեկում՝ «Էրմիտաժի թատրոնում», բացվեց իրանական արվեստի և հնագիտության երրորդ միջազգային կոնգրեսը։

Ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելին կոնգրեսի նախագահն էր, գաղափարական ոգեշնչողը, ցուցահանդեսի կազմակերպիչը, կոնգրեսի առանցքը։
Օրբելին ցանկանում էր, որ միջազգային կոնգրեսների սովորական հուշանվերներից՝ նշաններից, ժետոններից, հուշամեդալներից, ընթերցված զեկուցումներից, Էրմիտաժի մասին հրատարակված շքեղ հատորից բացի հյուրերն իրենց հետ արտակարգ հիշարժան ինչ-որ բան տանեին Լենինգրադից։ Այդ նպատակով նա հավաքեց իր ճաշասեղանի արծաթյա տոհմական բոլոր իրերը և ձուլեց մանրակերտ ափսեներ, որոնք տասնապատիկ փոքրացված պատճեններն էին Էրմիտաժի սասանյան այն հայտնի արծաթյա ափսեի, որի վրա պատկերված էր իրանական դիցաբանության մեջ հայտնի, աստվածային ծագում ունեցող հավք-շուն Ռոխը՝ Սիմուրգ կամ Սենմուրվ անվամբ։

Կոնգրեսի փայլուն կազմակերպման համար, որը հյուրերը և մասնակիցներն անվանեցին «Օրբելու կոնգրես», նա պարգևատրվեց «Հանուն գիտական ծառայության» իրանական 1-ին աստիճանի շքանշանով և ընտրվեց Թեհրանի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։

## Տվյալներ
Հուշամեդալ (արծաթ, տրամաչափ՝ 6 սմ, ք. 0.20), Լենինգրադ, 1935 թ. դրամահատարան, հեղինակ՝ Անտոն Վասուտյին

## Տես նաև
* Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարան

## Արտաքին հղումներ
*Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Թանգարանային նմուշներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թանգարաններ
Տարտուսի մարզ

**Տարտուս**, (), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետության արևմուտքում։ Ունի 1896 կմ² տարածք, բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Մարզն պատմականորեն մաս է եղել Ալավիների Պետությանը որ գոյություն է ունեցել 1920-1936 թվականներին։ Տարածաշրջանը եղել է համեմատաբար խաղաղ Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, որը սկսվել է 2011 թվականին, Սակայն, 2013 թվականի մայիսին, չստուգված աղբյուրների վկայում են, կոտորածներ Է եղել Բայդան և Բանիաս գյուղերում։

## Աշխարհագրություն
Մարզն գտնվում է երկրի արևմտյան մասում, Հյուսիսում սահմանակից է Լաթակիայի մարզին, արևելքում՝ Համայի և Հոմսիմարզերին։ Արևմուտքում Միջերկրական ծովն է, հարավում՝ Լիբանանի պետական սահմանը, մարզի ընդանհուր տարածքը 1896 կմ2 է տարածքով 14-րդ մարզն է Սիրիայում։

## Բնակչություն
Վարչական կենտրոնն է Տարտուս քաղաքը։ Մարզի մեծ թիվ են կազմում ալավիները։ Պատմականորեն այն կազմել է Ալավիների նահանգի մասը (1920-1936)։ 2011 թվականին՝ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, մարզը հիմնականում խաղաղ էր։ Խռովություններ են տեղի ունեցել 2013 թվականի մայիսին՝ Բանիասի և Բայդայի շրջանների որոշ գյուղերում։

## Վարչական բաժանում

Մարզն բաժանված է 5 գավառների (մինտականեր)՝

* Ալ-Շեյխ Բադրի գավառ (), կենտրոն՝ Ալ-Շեյխ Բադր, բնակչություն՝ 52 981 մարդ, 3 շրջան
* Բանիասի գավառ (), կենտրոն՝ Բանիաս, բնակչություն՝ 176 351 մարդ, 7 շրջան
* Դուռեյքիշի գավառ (), կենտրոն՝ Դուռեյքիշ, բնակչություն՝ 60 978 մարդ, 4 շրջան
* Սաֆիթայի գավառ (), կենտրոն՝ Սաֆիթա, բնակչություն՝ 129 632 մարդ, 6 շրջան
* Տարտուսի գավառ (), կենտրոն՝ Տարտուս, բնակչություն՝ 781 453 մարդ, 7 շրջան

## Պատկերասրահ

Coastal-mountains.jpg|Ալ-Նուսայրիայի լեռներ
Boats on Tartus boat harbor.jpg|Տարտուսի նավահանգիստ
Safita overview.jpg|Սաֆիթա
Hamrat.jpg|Տարտուս


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* etartus,   Տարտուսի լրատվական գործակալություն
* Տարտուս քաղաքի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Տարտուսի մարզ
Աղոթաքարի լեռնանցք

**Աղոթաքարի լեռնանցք**, լեռնանցք Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, 2128 մ բարձրության վրա, Վերիշեն և Վաղատուր գյուղերի միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունիքի բարձրավանդակ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնանցքներ
Ալ-Շեյխ Բադրի գավառ

**Ալ-Շեյխ Բադրի գավառ** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Տարտուսի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Ալ-Շեյխ Բադր քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 247 171 բնակչություն։

Ալ-Շեյխ Բադրի գավառը բաղկացած է 3 շրջաններից՝
* Ալ-Շեյխ Բադրի (), կենտրոն՝ քաղաք Ալ-Շեյխ Բադր, բնակչություն՝ 25,324
* Բրումմանաթ ալ-Մաշայիխի շրջան (ناحية برمانة المشايخ), կենտրոն՝ քաղաք Բրումմանաթ ալ-Մաշայիխ, բնակչություն 13,562
* ալ-Կիմսինիայի շրջան (ناحية القمصية), կենտրոն՝ քաղաք ալ-Կիմսինիա, բնակչություն 14,095

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալ-Շեյխ Բադրի գավառ
Շիշկերտ (լեռ)

**Շիշկերտ**, *Էշակմեյդան*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռների հյուսիս–արևելյան լանջին, Շիշկերտ գյուղից 3,5 կմ հյուսիս–արևելք։ Բարձրությունը 2735 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Հայոց մայր (հուշարձան)

**«Հայոց մայր» հուշարձան** (), բրոնզաձույլ հուշակոթող, որը տեղադրվել է Ֆլորենցիայի Գթասրտության եկեղեցական կազմակերպության մուտքի մոտ և ցուցադրվելու է եվրոպական մի շարք քաղաքներում։

## Պատմություն
«Հայոց մայր» հուշարձանը նվիրված է հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին։ Հուշարձանը ցուցադրվել է Ֆլորենցիայում, Սիենայում, եվրոպական մի շարք քաղաքներում՝ Մարսելում, Փարիզում, Բրյուսելում, Ժնևում, Կոպենհագենում։ 2015 թվականի ապրիլ ամսին հուշարձանը ցուցադրվել է Վատիկանում, որտեղ Հռոմի պապը պատարագ է մատուցել հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

«Հայոց մայր» հուշարձանում քանդակագործը ստեղծել է մոր կերպարը, որը պաշտպանում և ուղղություն է ցույց տալիս իր չորս զավակներին։ Մոր թիկնոցը խորհրդանշում է Արևմտյան Հայաստանը՝ իր եկեղեցիներով։ Մոր ուսերը նման են Արարատ լեռանը։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Վիգեն Ավետիս

## Տվյալներ
*Նյութը՝ բրոնզ
*Չափերը՝ 250 X 250 X 100 սմ

## Մեջբերումներ հուշակոթողի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Տեսանյութ «Հայոց մայր» հուշարձանի մասին
*La Madre dell'Armenia

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վիգեն Ավետիսի քանդակներ
Վաղարշակ Շահխաթունյան

**Վաղարշակ Արշավիրի Շահխաթունյան** (, թաղված է Երևանում), հայ դերասան, թատերական գործիչ։

Դերասան Արշավիր Շահխաթունու հայրն է։

## Կենսագրություն
Վաղարշակ Շահխաթունյանն ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը։ 1858 թվականին մասնակցել է Լազարյան ճեմարանի թատրոնի, 1862 թվականին՝ Թիֆլիսի հայկական առաջին մշտական թատերախմբի, 1868 թվականին՝ Երևանի թատերական ընկերության ստեղծմանը, կազմակերպել է Վաղարշապատի թատրոնը։ 1865-1867 թվականներին Ալեքսանդրապոլում ղեկավարել է իր հիմնադրած (Ս. Մելիք-Հայկազյանի հետ) թատերախումբը։

## Դերեր
* Արշակ Բ՝ Գալֆայանի «Արշակ Բ»
* Սամել, Արտաշես՝ Հեքիմյանի «Սամել», «Արտաշես և Սաթենիկ»
* Դարաչիչագյան՝ Փուղինյանի «Դալալ Ղաղո»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Հաջին

**Հաջին** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Դեյր-էլ-Զորի մարզում։ Գտնվում է Եփրատ գետի վրա, Դեյր-էլ-Զորից հարավ։ Հանդիսանում է Աբու Քամալի գավառի 4 շրջաններից մեկի՝ Հաջինի շրջանի կենտրոնը։ 2004 թվականի տվյալներով շրջանն ուներ 97 870 բնակիչ։ Հիմնական զբաղմունքը ոռոգովի երկրագործությունն է և անասնապահությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբու Քամալի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Բանիասի գավառ

**Բանիասի գավառ**, () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Տարտուսի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Բանիաս քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 176 351 բնակչություն։

Բանիասի գավառը բաղկացած է 7 շրջաններից՝

* Բանիասի (), կենտրոն՝ Բանիաս, բնակչություն 94,832
* Ալ-Անազայի (), կենտրոն՝ Ալ-Անազա, բնակչություն 18,446,
* Ալ-Կադմուսի (), կենտրոն՝ Ալ-Կադմուս, բնակչություն 22,370,
* Համամ Վասելի (), կենտրոն՝ Համամ Վասել, բնակչություն 8,522,
* Ալ-Ռաուդայի (), կենտրոն՝ Ալ-Ռաուդա, բնակչություն 11,688
* Ալ-Տավահինի (), կենտրոն՝ Ալ-Տավահին, բնակչություն 10,024,
* Թալինի (), կենտրոն՝ Թալին, բնակչություն 8,351

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանիասի գավառ
Դուռեյքիշի գավառ

**Դուռեյքիշի գավառ**, () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Տարտուսի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Դուռեյքիշ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 60 978 բնակչություն։

Դուռեյքիշի գավառը բաղկացած է 4 շրջաններից՝

* Դուռեյքիշի (), կենտրոն՝ Դուռեյքիշ, բնակչություն 28,749
* Ջունեյնեթ Ռիսլանի (), կենտրոն՝ Ջունեյնեթ Ռիսլան, բնակչություն 9,846
* Համինի (), կենտրոն՝ Համին, բնակչություն 8,679
* Դվեյր Ռիսլանի (), կենտրոն՝ Դվեյր Ռիսլան, բնակչություն 13,704

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դուռեյքիշի գավառ
Միհրան-Խաչատուր Հաջի-Ենովքյան

**Միհրան-Խաչատուր Հաջի-Ենովքյան** (հավանաբար 1871, Ռոդոսթո - 1916), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հավանաբար 1871 թվականին Մարմարա ծովի եվրոպական ափի Ռոդոսթո (Թեքիրդաղ) քաղաքում։ 1896 թվականին ավարտել է Կ. Պոլ­սի զինվորական դեղագործական վարժարանը և բժշկական ծառայության ավագ լեյտենանտի աստիճան ստացել։

Կ. Պոլսի Թոփխանե թաղամասում սեփական դեղատուն է ունեցել, այնուհետև Փոքր Ասիայի արևմուտքի Մանիսա քաղաքն է տեղափոխվել։

Մահացել է 1916 թվականին՝ մոտ 45 տարեկանում։

## Գրականություն
*Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:1916 մահեր
Կատեգորիա:Ռոդոսթո քաղաքում ծնվածներ
Սաֆիթայի գավառ

**Սաֆիթայի գավառ**, () Սիրիայի Արաբական Հանրապետության գավառի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Տարտուսի մարզի 5 գավառներից մեկը։

Վարչական կենտրոնն է Սաֆիթա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառը ունի 129 632 բնակչություն։

Սաֆիթայի գավառը բաղկացած է 6 շրջաններից՝

* Ալ-Բարիկիայի (), կենտրոն՝ Ալ-Բարիկիա բնակչություն 7 336
* Մաշթա ալ-Հալուի (), կենտրոն՝ Մաշթա ալ-Հալու, բնակչություն 12 577
* Ռաս ալ-Խաշուֆայի (ناحية رأس الخشوفة), կենտրոն՝ Ռաս ալ-Խաշուֆա, բնակչություն 19,915
* Սաֆիթայի (), կենտրոն՝ Սաֆիթա, բնակչություն 60 172
* Սեբեի (), կենտրոն՝ Սեբե, բնակչություն 7 614
* Ալ-Սիսինիայի (), բնակչություն 22 018

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Յուստուս Լիբիխ

**Յուստուս Լիբիխ** (, ), գերմանացի քիմիկոս, ագրոքիմիայի հիմնադիրներից։ Հիսենի և Մյունխենի համալսարանների պրոֆեսոր, 1830 թվականիցից՝ Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, 1860 թվականից՝ Բավարիայի Գիտությունների ակադեմիայի պրեզիդենտ։ Հիմնական հետազոտությունները վերաբերում են օրգանական քիմիայի բնագավառին։ Լիբիխի աշխատանքները նպաստել են ռադիկալների տեսության հաստատմանը։ Առաջինն է ֆրանսիացի քիմիկոս է. Սուբեյրանի հետ միաժամանակ և նրանից անկախ ստացել քլորոֆորմ (1831) և քացախալդեհիդ (1835), հայտնաբերել հիպուրաթթուն, կաթնաթթուն և այլ կարբոնաթթուներ։ Կատարելագործել է օրգանական միացություններում ածխածնի և ջրածնի որոշման եղանակները (1831—1833), տվել խմորման և նեխման քիմիական տեսությունը։ 1840-թվականին առաջ է քաշել բույսերի հանքային սննդառության տեսությունը, որը նպաստել է երկրագործության մեջ հանքային պարարտանյութերի լայն կիրառմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Խոսրով Հեքիմյան

**Խոսրով Հարությունի Հեքիմյան** (մոտ 1875, Սեբաստիա (կամ Խարբերդ) - 1937 (այլ վարկածով՝ 1930), Երևան), հայ բժիշկ, վիրաբույժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1875 թվականին Սեբաստիայում (Խարբերդում)։ Հայրը եղել է Խարբերդի անվանի բժիշկ Հարություն Հեքիմյանը։

Սովորել է ամերիկացի միսիոներների Խարբերդի *Եփ­րատ* քոլեջում, սակայն ուսումն անավարտ է թողել։ 1899 թվականին ավարտել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և արժանացել վիրաբուժության և ներքին հիվանդությունների գծով առաջին մրցանակին։

1900-06 թվականներին որպես բժիշկ աշխատել է Սեբաստիա քաղաքի Հայոց ազգային հիվանդանոցում, իսկ 1906-14/15 թվականներին՝ Տրապիզոն քաղաքում։ Անատոլիայում առաջինն է կիրառել ռենտգենյան սարքը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և ծառայել որպես զինվորական բժիշկ։ Պատերազմի ընթացքում Պաղեստինի Նազարեթ քաղաքում անգլիական բանակի ձեռքը գերի է ընկել։ Ինը ամիս, որպես ռազմագերի, պարտադրված է եղել անգլիական զինվորական հիվանդանոցում բժիշկ աշխատել։

1919-22 թվականներին եղել է Ամերիկյան Նպաստամատույցի (Նիր Իսթ Րիլիֆ) Սեբաստիայի հիվանդանոցի և որբանոցի բժշկապետ։ Այնուհետև տեղափոխվել է ԱՄՆ։

1924 թվականի դրությամբ բնակվել է ԱՄՆ-ի Մա­սա­չու­սեթ­սի նահանգի Բոստոն քաղաքում (Brookline ave., 484)։ 1924 թվականի ապրիլին, հայրենասիրական մղումներով, ԱՄՆ-ից հայրենադարձվել է Խորհրդային Հայաստան։ Երևանում եղել է անվանի բժիշկ, վիրաբույժ։ Եղել է Հայաստանի օգնության կոմիտեի (ՀՕԿ) ներկայացուցիչը Խորհրդային Հայաստանում։

1936 թվականի հուլիսի 9-ին Թբիլիսիում Լավրենտի Բերիայի ձեռքով Աղասի Խանջյանի սպանությունից հետո դիակը բերվել է Երևան և հուլիսի 12-ին հանձնվել հողին։ Մինչև թաղելը դիակը զննել են բժիշկներ Խոսրով Հեքիմյանը, Հարություն Միրզա-Ավագյանը և Գրիգոր Սաղյանը, որոնք համոզվել են, որ դա չէր կարող ինքնասպանություն լինել, ուստի մահվան եզրակացությունն ստորագրելուց հրաժարվել են և պատճառաբանել, թե «Խան­ջյա­նը պետք է առն­վազն եր­կու մետ­րա­նոց ձեռք ու­նե­նար և ձախ­լիկ լի­ներ, որ­պես­զի ձախ ձեռ­քով ինքն իր գլխին կրա­կեր»։

1937 թվականին (այլ վարկածով 1930 թ.) ձերբակալվել է և բանտարկվել Երևանի ներքին բանտում։ Բանտարկյալներին հերթական զբոսանքի հանելիս բժիշկը հրաժարվել է դուրս գալ և մնացել է բանտախցում։ Որոշ ժամանակ անց վերադառնալով բանտախուց՝ ընկերները բժշկին գտել են մահացած. նա ապակիով կտրել էր իր երակը և արյունաքամ եղել։ Դրանից հետո չեկիստները սկսել են բանտախցերից հավաքել երկաթյա իրերն ու ապակյա շշերը, որոնք կարող էին բանտարկյալների համար ինքնասպանության գործիք դառնալ։

Խոսրով Հեքիմյան որդին 1960-ական թվականներին աշխատել է ՀՍՍՀ Գիտություննների ակադեմիայում։

## Գրականություն
*«Ման­զու­մէի Էֆ­քե­ար», Կ. Պոլիս, թ. 788, 21-02-1904։
*«Հա­յաս­տա­նի կոչ­նակ», Նիւ Եորք, 27-12-1924։
*Պատրիկ Առաքել, Պատմագիրք-յուշամատեան Սեբաստիոյ եւ գաւառի հայութեան, հ. Ա., Պէյրութ, 1974։
*Պատրիկ Առաքել, Պատմագիրք-յուշամատեան Սեբաստիոյ եւ գաւառի հայութեան, հ. Բ., Նիւ Ճըրզի, 1983։
*Ալբոյաջյան Հ., Խաչելության ճամփաներով, Երևան, 2005։
*Քյոսեյան Ա., Այցելություն Բրգնիք, «Ձայն համ­շե­նա­կան», Երևան, 2006, թ. 5-6։
## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Հովք (լեռ)

**Հովք**, *Սարիբուլաղ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանի լեռների ամենաբարձր կետը, Հովք գյուղից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը 2507 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իջևանի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Ռուբեն Հեքիմյան

**Ռուբեն Հեքիմյան** (1864, Ամասիա, Սեբաստիայի նահանգ - հունիս, 1915, Տերենտի ձոր), հայ բժիշկ, վիրաբույժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1864 թվականին Սեբաստիայի նահանգի Ամասիայի գավառի կենտրոն Ամասիա քաղաքում։ 1889 թվականին ԱՄՆ-ում ստացել է բժշկական բարձրագույն կրթություն և մասնագիտացել վիրաբուժության գծով։

Ամասիայի ազգային հիվանդանոցում աշխատել է որպես բժիշկ-վիրաբույժ։ Սպանվել է 1915 թ. հունիսին Տարենտեի ձորում՝ 51 տարեկանում, գնդակահարվելով։

## Գրականություն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երևան, 2004։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Ռոմանիզացիա

**Ռոմանիզացիա** կամ **ռոմանականացում**, ոչ լատինատառ գրերի փոխանցումը ընդլայնված լատինական այբուբենի միջոցով՝ Դիակրիտիկ նշանների և տառակապակցությունների օգտագործմամբ։ Գրադարձության տարատեսակներից մեկն է։

## [[Հայկական այբուբեն]]ի ռոմանիզացիա

## Տես նաև
*Տրանսլիտ
*Տրանսլիտերացիա
*SMS լեզու

## Արտաքին հղումներ
* Armenian romanization table

Կատեգորիա:Ռոմանիզացիա
Կատեգորիա:Ուղղագրություն
Օվսյա Հեքիմյան

**Օվսյա Գևորգ Հեքիմյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականին Քեսապ քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Քեսապի հայկական Ավետարանական վարժարանում։ 1896-98 թվականներին հաճախել է Այնթապի Ամերիկյան քոլեջը։ Ապա հաճախել է Սիրիական բողոքական քոլեջ (հետագայում՝ Բեյրութի ամերիկյան համալսարան – Էյ.Եու.Պի.), որտեղ ուսանել է բժշկություն և ստացել բժշկության դոկտորի վկայական։ Որպես բժիշկ աշխատել է Քեսապում։

1914 թ. սկսված Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է թուրքական բանակ և
ուղարկվել ռազմաճակատ։ 1915 թվականի մայիսին սպանվել է թուրքերի կողմից։

Ամուսնացած էր Կ. Ինճեճիկյանի հետ։

## Գրականություն
*Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Սարգիս Կարեյան

**Սարգիս Հակոբի Կարեյան** (), հայ բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է «Սովետական գրականություն» ամսագրում, հայկական ռադիոյում։ 1985 թվականից Հայաստանի Գրողների միության անդամ է։ Առաջին գիրքը լույս է տեսել 1983 թվականին՝ «Ամառվա դեմքը տաք» խորագրով։ Բազմաժանր և բազմաոճ բանաստեղծ է։ «Առարկայական պոեզիայի»` ոչ տպագիր, ցուցահանդեսային, հեղինակն է։ ՀԳՄ ճեմասրահում և ՆՓԱԿ-ում մի խումբ ավանգարդիստ հեղինակների հետ բացվել է Կարեյանի «Առարկայական պոեզիայի» ցուցահանդեսը, որով սկիզբ է դրվել ոչ տիպային բանաստեղծության։

## Երկեր
* Դրախտից վերցրած ժամանակ, Եր., 2009 թ.:
* Բալենին ժպտա գինդերով, Եր., 2009 թ.:

## Թարգմանություններ

* Քնար եղբայրության։ Ադրբեջանի բանաստեղծները Հայաստանի մասին․- Երևան։ Սովետական գրող, 1985․- 149, 1 չհ․ էջ։

## Մեջբերումներ Սարգիս Կարեյանի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ստեղծագործությունները Գրական թերթում

Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Արտաբուն

**Արտաբուն**, գետ Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիս լեռների հարավային լանջերից և Շատին գյուղից վերև աջից միախառնվում Եղեգիսին։ Երկարությունը 18 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Քարաժայռ

**Քարաժայռ**, *Գարագայա, Կարակայա, Ղարաղայա*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռների հյուսիսային ճյուղավորություններում, Կապրուսարի լեռներում, Դաստակերտ քաղաքից 4,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը 2931 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կապրուսարի լեռնաշղթա

**Կապրուսարի լեռնաշղթա** կամ *Կապրուսարի լեռներ*, լեռնաշղթա Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռների հյուսիսային ճյուղավորություններից։ Երկարությունը 11 կմ է, ամենաբարձր գագաթը Քարաժայռ լեռն է՝ 2931 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Բարգուշատի լեռնաշղթա
Արթին Հինդլյան

**Արթին Հինդլյան**, հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Դեղագործական կրթություն է ունեցել։ Տրապիզոնի նահանգի Սամսուն նավահանգստում դեղագործ է աշխատել։
1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործ ծառայել։ Զոհվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ Կովկասյան ռազմաճակատում։

## Աղբյուրներ
* 

## Գրականություն
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Ստեփան Հինդլյան

**Ստեփան Հինդլյան** (1882, Թալաս, Անկարայի նահանգ - 1922), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1882 թվականին Անկարայի նահանգի Կեսարիայի գավառի Թալաս ավանում։ 1911 թվականին ավարտել է Բեյ­րութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Թուրքիայում բժիշկ է աշխատել։

Սպանվել է 1922 թվականին Պելեն նավահանգստի մոտ՝ 40 տարեկանում։

## Գրականություն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։
## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1882 ծնունդներ
Կատեգորիա:1922 մահեր
Գեղաբերդ (գետ)

**Գեղաբերդ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սալվարդ գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռներից և Արևիս գյուղից 2 կմ արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սալվարդ գետի վտակներ
Պողոս Հիսարլյան

**Պողոս Հիսլարյան** (1887, Կ. Պոլիս - 1915), հայ բժիշկ։
## Կենսագրություն
Ծնվել է 1887 թվականին Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի թաղային վարժարաններից մեկում։ 1912 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1912 թվականից բժիշկ է աշխատել, ամուսնացել, տուն-տեղ դրել։

1914 թվականի ամռանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պես, բոլոր հայ բժիշկների հետ միասին զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայելու համար Կարին ուղարկվել։

1915 թվականի գարնանն սկսել են հայերի ձերբակալությունները, բանտարկություններն ու տեղահանությունը։ Հազարավոր հայ ընտանիքների թվում բժշկի ընտանիքը ևս տարագրվել է դեպի Դեյր-էլ-Զորի անապատները։ Պողոս Հիսարլյանը, տեղեկանալով իր ընտանիքի տարագրության մասին, դիմումներ է գրել զինվորական հրամանատարությանը և Կարինից Սեբաստիա մեկնելու թույլտվություն ստացել՝ իր ընտանիքը փրկելու համար։ Սակայն 1915 թվականի գարնանը, Կարինից Սեբաստիա մեկնել ու ճանապարհին, Խարբերդի և Երզնկայի միջև, Մամախաթունի մոտերքը զինվորական համազգեստով բժիշկը սրախողխող է արվել թուրք զինվորների ձեռքով՝ 28 տարեկանում։

## Գրականություն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
*ՀՑԹԻՖ, ֆ-49, ծ-229, պ-14։
## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1887 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Հրաչ Հայրապետյան

**Հրաչ Հայրապետյան (Սաշ)** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Հրաչ Հայրապետյանը ծնվել է 1950 թվականին, Դիլիջանում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1979 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 2001 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 2004 թվականից՝ Դանիայի Հիլերոտ քաղաքի «Նոր արվեստ» միության անդամ։ Ունեցել է անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ Հայաստանում և արտերկրում։ Հրաչ Հայրապետյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Դանիայի, Արգենտինայի, Հունաստանի, Իրանի, Լիբանանի մասնավոր հավաքածուներում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Դիլիջանյան գույներ
*Հրաչ Հայրապետյան (Սաշ)

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Սեդրակ Հովիվյան

**Սեդրակ Հովիվյան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1892 թվականին Խարբերդի նահանգի կենտրոն Խարբերդ քաղաքում։ 1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Խարբերդի զինվորական հիվանդանոցում զինվորական օգնական բժիշկ ծառայել։

Սպանվել է 1915 թվականին Խարբերդում, պաշտոնավարման ժամանակ՝ 23 տարեկանում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Ոսկան Հովհաննեսյան

**Ոսկան Հովհաննեսյան** (Տիգրանակերտ - 15 փետրվարի, 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տիգրանակերտում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել։ Յոնջալըի հիվանդանոցի բժիշկ է աշխատել։

Մահացել է 1915 թվականի փետրվարի 15-ին, ժանտախտից։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 15 մահեր
Տանձուտ (գետ, Սևան)

**Տանձուտ**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Ծափաթաղ գյուղի մոտ թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը 10 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Դրախտիսար

**Դրախտիսար**, լեռնագագաթ Վայոց ձորի մարզում, Ռինդ գյուղի հյուսիսային հատվածում, Քարկատար լեռների հարավարևմտյան ճյուղավորություններում, Ելփին գյուղից 3,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը 2209 մ է։

Դրախտիսարը հանդիսանում է ջրբաժան Ընկուզաց ձորի և Շրեշտի կիրճի միջև։ Գագաթից բացվում է տեսարան դեպի Քարկատարի և Գնդասարի լեռները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Ռինդ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնագրութուն
Սարգիս Հովսեփյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Հովսեփյան**, կարող է վերաբերել՝
* Սարգիս Հովսեփյան, հայ բժիշկ։
* Սարգիս Հովսեփյան, հայ ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։
* Սարգիս Հովսեփյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ։
Քարկատար

**Քարկատար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, համանուն լեռներում, Հորս գյուղից 5 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը 2961 մ է։

## Պատկերասրահ

Qarkatar mknasar.jpg|Մկնասարը ձախից, Քարկատարը աջից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Օլեջո Կաստելո

**Օլեջո Կաստելո** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1968 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 296 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 6 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0322։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Ասսունզիոնե Մարտինը։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 852
 bar:1871 from:0 till: 803
 bar:1881 from:0 till: 840
 bar:1901 from:0 till: 1078
 bar:1911 from:0 till: 1183
 bar:1921 from:0 till: 1195
 bar:1931 from:0 till: 1066
 bar:1936 from:0 till: 1023
 bar:1951 from:0 till: 1084
 bar:1961 from:0 till: 1183
 bar:1971 from:0 till: 1223
 bar:1981 from:0 till: 1355
 bar:1991 from:0 till: 1398
 bar:2001 from:0 till: 1729
 bar:2011 from:0 till: 1968
PlotData=
 bar:1861 at: 852 fontsize:S text: 852 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 803 fontsize:S text: 803 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 840 fontsize:S text: 840 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1078 fontsize:S text: 1078 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1183 fontsize:S text: 1183 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1195 fontsize:S text: 1195 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1066 fontsize:S text: 1066 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1023 fontsize:S text: 1023 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1084 fontsize:S text: 1084 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1183 fontsize:S text: 1183 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1223 fontsize:S text: 1223 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1355 fontsize:S text: 1355 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1398 fontsize:S text: 1398 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1729 fontsize:S text: 1729 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 1968 fontsize:S text: 1968 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0161 317127
* Էլեկտրոնային փոստ՝ info@comunedioleggiocastello.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comunedioleggiocastello.it/ 

## Պատկերասրահ

OleggioCastello parrocchiale.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunedioleggiocastello.it/ 
* Ազգային ինստիտուտ վիճակագրության 
* http://www.istat.it/english/
Սահմանաքար (լեռ)

**Սահմանաքար**, լեռ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանագլխին, Վայքի լեռներում, Սերս գյուղից 4,5 կմ հարավ–արևելք։ Բարձրությունը 2916 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ