Համաչափություն (ճարտարապետություն)

[մինի|[Դասական ճարտարապետություն|Դասական ճարտարապետության մեջ համաչափությունը տրվում էր սյուների շառավղով։ ]]
**Համաչափություն,** ճարտարապետական տեսության կենտրոնական սկզբունքն է և կարևոր կապը մաթեմատիկայի և արվեստի միջև։ Սա տարբեր առարկաների և տարածությունների փոխհարաբերությունների տեսողական ազդեցությունն է, որոնք կառուցվածք են կազմում միմյանց և ամբողջի հետ։ Այս հարաբերությունները հաճախ կառավարվում են երկարության ստանդարտ միավորի բազմապատիկներով, որը հայտնի է որպես «մոդուլ»։

Ճարտարապետության համաչափությունը քննարկվել է Վիտրուվիոսը, Լեոն Բատիստա Ալբերտի, Անդրեա Պալլադիո և       Լե Կորբույզիե նրանց կողմից։

## Հռոմեական ճարտարապետություն
### Վիտրուվիոս
[մինի|[Վիտրուվյան մարդ, որը մշակվել է Լեոնարդո դա Վինչիի կողմից ՝ Հիմնվելով Վիտրուվիուսի կողմից մարդու մարմնի իդեալական հարաբերակցության նկարագրության վրա:]]
[մինի|[Շառլ Էդուար լը Կորբյուզիե|Լը Կորբյուզիեի մոդուլը պատկերող հուշադրամ]]
մինի|Սուրբ Ալեսանդրո եկեղեցի, Լուկկա, Իտալիա. ''ad triangulum'' ճակատի և այսօրվա ''ad quadratum'' ճակատի կառուցման առաջին փուլի համամասնությունները:
Հռոմեական հնության ճարտարապետությունը հազվադեպ էր փաստաթղթավորվում, բացառությամբ Վիտրուվիուսի «տրակտատ ճարտարապետության մասին» աշխատությունը։ Վիտրուվիոսը ինժեներ է ծառայել Հուլիոս Կեսարի օրոք գալլական առաջին պատերազմների ժամանակ (Մ.թ. ա. 58-50 թթ.)։ Տրակտատը նվիրված Էր Օգոստոս կայսրին։ Քանի որ Վիտրուվիուսը հայեցակարգը սահմանեց տրակտատի առաջին գլուխներում, նա նշեց ճարտարապետության երեք պարտադիր պայմաններ՝ ամրություն (firmitas), հարմարավետություն (utilitas) և հաճույք (venustas), որոնք ճարտարապետներից պահանջում են տարբեր տեսակի կրթություն և գիտելիքներ շատ ոլորտներում։ Ավելին, Վիտրուվիուսը "դիզայնի վեց սկզբունքները" սահմանեց որպես կարգ (կարգադրություն), դասավորություն (դիսպոզիցիա), համամասնություն (eurythmia), համաչափություն (symmetria), համապատասխանություն (Դեկոր) և խնայողություն (distributio): Վեց սկզբունքների շարքում համամասնությունը փոխկապակցում և պահպանում է մնացած բոլոր գործոնները երկրաչափական ձևերով և թվաբանական հարաբերակցություններով։

Symmetria բառը, որը սովորաբար թարգմանվում է որպես «համաչափություն» ժամանակակից թարգմանություններում, հին ժամանակներում նշանակում էր մի բան, որն ավելի սերտորեն կապված էր «մաթեմատիկական ներդաշնակության» և չափելի համամասնությունների հետ։ Վիտրուվիուսը փորձեց նկարագրել իր տեսությունը «մարդու մարմնի կառուցվածքում, որը նա անվանում էր իդեալական կամ ոսկե հարաբերակցություն։ Միավորների սկզբունքները՝ թվանշանը, ոտքը և արմունկը, նույնպես գալիս էին վիտրուվյան մարդու չափերից։ Ավելի կոնկրետ՝ Վիտրուվիուսը օգտագործել է մարդու ընդհանուր հասակը 6 ոտնաչափ, և մարմնի յուրաքանչյուր մասը զբաղեցնում է տարբեր հարաբերակցություն։ Օրինակ՝ դեմքը ընդհանուր բարձրության մոտ 1/10-ն է, իսկ գլուխը՝ ընդհանուր բարձրության մոտ 1/8-ը։ Վիտրուվիուսը օգտագործեց այս հարաբերակցությունները՝ ապացուցելու համար, որ դասական պատվերների կազմը ընդօրինակում է մարդու՝ մարմինը դրանով իսկ ապահովելով գեղագիտական ներդաշնակություն ճարտարապետական սյուներին նայելիս։

## Դասական ճարտարապետություն
Դասական ճարտարապետության մեջ մոդուլը սահմանվում էր որպես դասական սյունակի ստորին ձողի շառավիղ, իսկ համամասնություններն արտահայտվում էին որպես այս մոդուլի Կոտորակ կամ բազմապատիկ։

## Լը Կորբյուզիե
Իր «Մոդուլյատորում» (1948) Լը Կորբյուզիեն ներկայացրեց համամասնությունների համակարգ, որում ոսկե հարաբերակցությունը և ձեռքը բարձրացրած մարդը օգտագործվում էին որպես համամասնությունների մասշտաբային մոդուլներ։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* P. H. Scholfield (1958). ''The Theory of Proportion in Architecture''. Cambridge University Press.
* Hanno-Walter Kruft (1994). ''History of Architectural Theory''. Princeton Architectural Press. .

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Շինարարություն