Ուրուգվայական պեսո

**Ուրուգվայական պեսո** ( peso uruguayo), ուրուգվայական արժույթի անվանումը եվրոպացիների կողմից Ուրուգվայի բնակեցումից ի վեր։ Ներկայիս արժույթը՝ ուրուգվայո պեսո (ISO 4217 ծածկագիր՝ UYU) ընդունվել է 1993 թվականին և բաժանվում է 100 ցենտեզիմոյի, թեև ցենտեզիմոները ներկայումս չեն օգտագործվում։

## Ներածություն
Ուրուգվայը դրամական կայունություն ձեռք բերեց 1896 թվականին՝ հիմնվելով ոսկու ստանդարտի վրա։ Իրերի այս բարենպաստ վիճակն ավարտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Հետևեց անհանգիստ շրջան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տնտեսական դժվարությունները հանգեցրին գնաճի, որը լուրջ դարձավ 1964 թվականից հետո և շարունակվեց մինչև 1970-ական թվականները։

«Peso moneda nacional»-ը 1975 թվականի հուլիսի 1-ին փոխարինվել է «nuevo» պեսոյով (նոր պեսո; ISO 4217 ծածկագիր UYP)՝ 1 նոր պեսո 1000 հին պեսոյի դիմաց։ Նուևո պեսոն նույնպես ստորաբաժանվեց 100 ցենտեզիմոսի։

Հետագա գնաճից հետո պեսո ուրուգվայոն (ISO 4217 ծածկագիր UYU) 1993 թվականի մարտի 1-ին փոխարինեց նուևո պեսոն՝ կրկին 1 նոր փոխարժեքով 1000 հին համար։

## Պատմություն
Ուրուգվայի արժույթն ի սկզբանե այդքան ընդհանուր էր ամբողջ իսպանական Ամերիկայի համար։ Այս տարածաշրջանի համար պայքարի ընթացքում սկզբում Իսպանիայի և Պորտուգալիայի, ապա Արգենտինայի և Բրազիլիայի միջև, երկու մասնակիցների դրամները շրջանառվեցին։ Երբ 1821 թվականին տարածքը միացվեց Բրազիլիային որպես «Provincia Cisplatina», պորտուգալական (բրազիլական) վարչակազմը շրջանառության մեջ դրեց «Banco do Brazil»-ի թղթադրամները։ Սա Ուրուգվայում շրջանառության մեջ դրված առաջին թղթադրամն էր։ Այնուհետև, 1826–1828 թվականներին, Բրազիլիայի դեմ կռվող արգենտինական զորքերը վճարվում էին մեկ պեսոյի թղթադրամներով, որոնք թողարկվել էին Բուենոս Այրեսի «Banco Nacional»-ի կողմից «Provincia Oriental»-ի համար («Արևելյան նահանգ», այսինքն՝ Ուրուգվայ)։

Հակամարտության բոլոր կողմերն օգտագործում էին իսպանական դոլարը (իսպանական պեսո, պորտուգալական patacão), որը շրջանառվում էր 8 իսպանական ռեալ կամ 960 բրազիլական ռեիս արժեքով։ Շրջանառությունը բաղկացած էր մետաղադրամներից Մեքսիկայի, Պոտոսիի, Բրազիլիայի և Բուենոս Այրեսի դրամահատարաններից։ Անկախությանը նախորդած հակամարտությունների բուռն ժամանակաշրջանում շրջանառության մեջ է դրվել զգալի քանակությամբ անորակ պղնձե մետաղադրամ ինչպես Բուենոս Այրեսից, այնպես էլ Բրազիլիայից։

Գաղութատիրության ժամանակաշրջանում շրջանառության մեջ են եղել իսպանա-ամերիկյան և իսպանական մետաղադրամներ՝ էսկուդո=2 պեսո=16 ռեալ։ Բրազիլական օկուպացիայի ժամանակաշրջանում՝ 1817-1821 թվականներին և լինելով Բրազիլիայի կազմում (1821-1825), շրջանառվել է նաև բրազիլական ռեալը։ 1825 թվականին Արգենտինային միանալուց հետո արգենտինական փողերը օգտագործվել են շրջանառության մեջ՝ մնալով օրինական վճարում մինչև 1840 թվականը։ 1840 թվականին սկսվեց ուրուգվայական մետաղադրամների հատումը։ 1857 թվականից ուրուգվայական բոլոր մետաղադրամները հատվել են արտասահմանում։

1862 թվականի հունիսի 23-ին ուրուգվայական պեսոն (= 100 ցենտիմոս) հայտարարվեց դրամական միավոր և հիմնադրվեց Ազգային բանկը։ Պեսոյի ոսկու պարունակությունը սահմանվել է 1,556419 գրամ մաքուր ոսկի (1 պեսո = 5 ֆրանսիական ֆրանկ)։ Պեսո մետաղադրամների հատումը սկսվել է 1869 թվականին, իսկ Ազգային բանկի թղթադրամների թողարկումը սկսվել է 1887 թվականին։ Մինչև 1896 թվականը թղթադրամները թողարկվում էին նաև մասնավոր բանկերի կողմից («Bank of Commerce», «Bank of England of Rio de la Plata», «Bank of Italy», «Bank of Italy», «Bank of the East», «Bank of the East», «Bank of Salto» և այլն) և կառավարությունը։ 1896 թվականից թղթադրամները թողարկվել են միայն կենտրոնական բանկի կողմից (1896-1967 թվականներին՝ Ուրուգվայի արևելյան հանրապետության բանկ, 1967 թվականից՝ Ուրուգվայի կենտրոնական բանկ)։

1914 թվականի օգոստոսին թղթադրամների փոխանակումը ոսկու հետ դադարեցվեց։ Ոսկու ստանդարտը պաշտոնապես վերացվել է 1929 թվականի նոյեմբերին։

1975 թվականի հուլիսի 1-ին ներկայացվեց «նոր պեսոն», հին թղթադրամները փոխանակվեցին 1000:1 հարաբերակցությամբ։

1993 թվականի մարտի 1-ին իրականացվել է նոր անվանական արժեք՝ 1000 նոր պեսո = 1 ուրուգվայական պեսո։

## Գնաճ
Ուրուգվայցիները ընտելացել են իրենց արժույթի մշտական ​​արժեզրկմանը։ Ուրուգվայցիները արժույթի իրական արժևորման ժամանակաշրջանները անվանում են «atraso cambiario», ինչը բառացիորեն նշանակում է, որ «փոխարժեքը ուշանում է» դեպի ապագա արժեզրկում։ Տեղական արժույթի անկայունության հետևանքով, մեծ տոմսերի մեծ մասի գները (անշարժ գույք, մեքենաներ և նույնիսկ ղեկավարների աշխատավարձերը) արտահայտված են ԱՄՆ դոլարով։

Ռազմական կառավարման ժամանակ պեսոն դոլարի հետ սողացող կցորդում էր։ Կառավարության կողմից ամեն օր հրապարակվում էր դոլարի ապագա արժեքի աղյուսակը (կոչվում է «tablita»): 1982 թվականին արժույթը կտրուկ արժեզրկվեց («տաբլիտան կոտրվեց»)՝ հազարավոր ընկերությունների և անհատների սնանկության ենթարկելով։ 1990-ական թվականներին ներդրվեց կանխատեսելիություն ապահովելու նոր մեխանիզմ՝ այս անգամ սահող միջակայքի տեսքով՝ վերևից և ներքևից լուսանցքներով, որին կմիջամտի կառավարությունը։ 2002 թվականին, բանկային ճգնաժամից հետո և բյուջեի հսկայական դեֆիցիտի պայմաններում, արժույթը կրկին թույլատրվեց լողալ՝ մի քանի շաբաթվա ընթացքում կորցնելով իր արժեքի գրեթե 50%-ը և կրկին սնանկության ենթարկելով հազարավոր ընկերությունների և անհատների, ովքեր  ԱՄՆ դոլարով արտահայտված պարտքեր ունեին։

2004 թվականին ուրուգվայցիների մեծամասնության համար բոլորովին նոր երևույթ զարգացավ. արժույթը գնահատվում էր անվանական արտահայտությամբ ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ՝ 30-ից մինչև 24 պեսո դոլար։ Մինչև 2008 թվականը պեսոն հասավ 19 ԱՄՆ դոլարի դիմաց՝ վերականգնելով ճգնաժամի ընթացքում ունեցած կորուստների կեսից ավելին։ Այս վերագնահատումը բողոքներ բերեց արդյունաբերական հատվածի կողմից, որը կարծում էր, որ կորցնում է մրցունակությունը, սակայն մինչև 2020 թվականի հուլիսին պեսոն ուռճացել է մինչև 40 դոլարի դիմաց։ Կառավարությունը հույս ունի, որ լողացող արժույթը «կապադոլարիզացնի» տնտեսությունը։ Թվում է, թե Ուրուգվայը չի գտել մի մեխանիզմ, որն ապահովում է փոխարժեքի կանխատեսելիության որոշակի մակարդակ՝ միևնույն ժամանակ թույլ տալով երկրին հարմարեցնել գները, որպեսզի արտահանումը մնա մրցունակ։

## Մետաղադրամներ
Ուրուգվայի առաջին մետաղադրամները եղել են երկու պղնձե, ցենտեզիմո անվանական արժեքներ, թվագրված 1840 թվականին, որոնք հատվել են մասնավոր ֆիրմայի կողմից (Taller Augustín Jouve) Մոնտեվիդեոյում, որոնց տեսակը արևի ճառագայթման երեսն է. 5c, 24 մմ (≈6000 հատ); և, 20c, 27·00 գ, 37 մմ (≈18,500 հատ)։ 5c մետաղադրամը հայտնի էր որպես cinquiño (պորտուգալերեն cinquinho կամ գուցե գալիական cinquiño), 20c-ը որպես vintén (պորտուգալերեն vintém-ից)։

1843–1844 թվականների երեք պղնձե, ցենտեզիմո մետաղադրամները նույն տեսակին են, ինչ 1840 թ.՝ 5c, 5·38 գ, 24 մմ (≈6000 թվագրված 1844 թ.); 20c, 21·50 գ, 24 մմ (15,000 թվագրված 1843 թվականով, 10,000 թվագրված 1844 թվականով); և, 40c, 43·00 գ, 40 մմ (65000 թվագրված 1844 թվականով)։

1844 թվականի պեսո ֆուերտեն 27,07 գ, 35 մմ, ≈0,875 նուրբ (23,69 գ նուրբ արծաթ) էր և Մոնտեվիդեոյում հատված միակ արծաթե մետաղադրամն էր։ Այն պատրաստվել է Մոնտեվիդեոյի բնակիչների նվիրաբերած արծաթյա իրերը հալեցնելով։ Արտադրվել է ընդամենը մոտ 1226 հատ։ Առաջին մետաղադրամները հատվել են հունվարի 19-ին կամ 20-ին և տրվել կառավարության իշխանություններին հունվարին։  Պաշտոնական թողարկման ամսաթիվը նշանակվել է 1844 թվականի փետրվարի 15-ին, հավանաբար արտադրության ավարտից հետո։ Դա պաշարման մետաղադրամ էր, որը տրված էր քաղաքային կառավարությանը, որպեսզի կարողանա վճարել պաշտպանող զորքերը և մատակարարումները։ Դրա շրջանառությունը Մոնտեվիդեո քաղաքից դուրս արգելվել է։

1854 թվականի հուլիսի 22-ի օրենսդրությամբ թույլատրվում է 1, 2 և 4 էսկուդոյի (10, 20 և 40 ռեալ) ոսկե մետաղադրամների (օրենք 414), 1+1⁄4, 2+1⁄4, 2+1⁄4, արծաթե մետաղադրամների (օրենք 415) հատումը։ 2 և 5 ռեալ (125, 250 և 500 ցենտեզիմոս) և պղնձե մետաղադրամներ (Օրենք 418) 10, 20 և 40 ցենտեզիմոսներով։ Օրենք 414-ը սահմանում էր ոսկու 10 ռեալ (էսկուդո) 1 6175 գ, 0 875 նուրբ կամ 1415 325 մգ նուրբ ոսկի՝ տալով արծաթ/ոսկի ≈14,75:1 հարաբերակցություն։ Ներքին քաոսային իրավիճակը, որը բարդանում էր Բրազիլիայում և Արգենտինայում բախումներով, միջամտեց, այնպես որ ոսկե և արծաթե մետաղադրամները երբեք չարտադրվեցին, իսկ թույլատրված պղնձե դրամները արտադրվեցին փոփոխված տեսքով։ Մոնտեվիդեոյի դրամահատարանը փակվել է 1855 թվականի սկզբին; այնուհետև Ուրուգվայի մետաղադրամները հատվեցին արտասահմանում։

Գանձապետարանը թողարկել է մուրհակներ (vales de Tesorería), թվագրված 1855 թվականի հուլիսի 12-ով, 2 և 4 ռեալ և 1, 5, 10, 25, 50 և 100 պեսո անվանական արժեքներով։

1854–1855 թվականներին Մոնտեվիդեոյի դրամահատարանում երկու պղնձի անվանական արժեք են հարվածել. և 20c, 21·50 գ, 38 մմ (50,000 թվագրված 1854, 30,000 թվագրված 1855)։ 40 ռեալ ոսկու կտորի հազվագյուտ նախշեր կան։
1856 թվականին «Onza de oro»-ն վերագնահատվեց 16,000 ցենտեզիմուսից մինչև 15,360, իսկ պատակոնը՝ 960 ցենտեզիմոսի, որպեսզի արտացոլի նոր դրամավարկային օրենսդրությունը։ 1857 թվականի հունիսի 13-ի 523 և 524 օրենքները փոփոխել են 1854 թվականի 414 (ոսկի) և 415 (արծաթ) օրենքները։ Քաշի և նուրբության նույն չափանիշը պահպանվել է, բայց անվանական արժեքը փոխվել է պեսո ֆուերտեի, առաջարկվող մետաղադրամներով 1⁄8, 1: ⁄4, 1⁄2 և 1 պեսո ֆուերտե արծաթով և 2, 4, 8 և 16 պեսո ֆուերտե՝ ոսկով։

Ուրուգվայի առաջին փոստային նամականիշերը հայտնվեցին 1856 թվականի հոկտեմբերին՝ Անաստասիո Լապիդոյի կողմից շահագործվող փոստի երթուղիներում օգտագործելու համար, անվանական արժեքները եղել են 60 և 80 ցենտավո և 1 ռեալ (= 120 ցենտավո)։ Երկրորդ շարքը հաջորդեց 1858 թվականի մարտին՝ 120, 180 և 240 ցենտավո (centésimos) անվանական արժեքներով։ Կառավարության կանոնավոր նամականիշները հայտնվեցին 1859 թվականի հուլիսին՝ 60, 80, 100, 120, 180 և 240 ցենտեզիմոսի անվանական արժեքներով։

Այս ժամանակահատվածում ոսկյա կամ արծաթյա մետաղադրամներ չեն հատվել, սակայն Լիոնում հատվել են նույն դիզայնի, անվանական արժեքի և քաշի պղնձե մետաղադրամներ, ինչ 1854–1855 թվականներին՝ 1857 թվականով. 5c (0,576 միլիոն), 20c (0):576 միլիոն), 40c (1·08 միլիոն)։

Նվազեցված քաշով բրոնզե ցենտեզիմոյի նոր մետաղադրամ՝ թվագրված 1869 թվականին, հատվել է Փարիզում (դրամահատարանի նշանը՝ «A») և Բիրմինգհեմում (դրամահատարանի նշանը՝ «H»). ); 2c, 10·00 գ, 30 մմ (3 միլիոն A, 2 միլիոն H); և 4c, 20·00 գ, 35 մմ (2 միլիոն A, 6·25 միլիոն H):
Արծաթե պեսոն՝ 25,00 գ, թվագրված 1877 թվականով (300,000 հատ) տուգանք էր 0,917, բայց բոլոր հետագա թողարկումները՝ 0,900 տուգանք (0,1 միլիոն 1878, 1,1 միլիոն 1893, 1 միլիոն 1895)։ Մյուս արծաթե մետաղադրամները, բոլորը 0,900 նուրբ, էին. 10c, 2,50 գ (3 միլիոն 1877, 1 միլիոն 1893 թվական), 20c, 5·00 գ (1·5 միլիոն 1877, 0·75 միլիոն 1893); և 50c, 12·50 գ ( 4 միլիոն 1877 թվական, 0·5 միլիոն 1893, 0·8 միլիոն 1894)։
Ուրուգվայը թողարկել է 1, 2 և 5 ցենտեզիմոյի պղնձե-նիկելային մետաղադրամների շարք՝ համապատասխանաբար 2,00 գ, 3,50 գ և 5,00 գ քաշով։ Ժամկետներն էին 1901 թվական (6 միլիոն 1c, 7·5 միլիոն 2c, 6 միլիոն 5c), 1909 թվական (5 միլիոն 1c, 10 միլիոն 2c, 5 միլիոն 5c), 1924 թվական (3 միլիոն 1c, 11 միլիոն 2c, 5 միլիոն 5c), 1936 թվական (2 միլիոն 1c, 6·5 միլիոն 2c, 3 միլիոն 5c) և 1941 թվական (10 միլիոն 2c, 2·4 միլիոն 5c):

Այս ժամանակահատվածում թողարկվել են նաև արծաթե մետաղադրամներ՝ 20c, 5·00 գ, 0,800 տուգանք (2,5 միլիոն 1920 թվական), 50c, 12·50 գ, 0·900 տուգանք (0·4 միլիոն 1916 թվական, 5 միլիոն 1917 թվական); 1 պեսո, 25·00 գ, 0,900 տուգանք (2 միլիոն 1917 թվական)։

1994 թվականին ներկայացվեցին չժանգոտվող պողպատից 10, 20 և 50 ցենտեզիմո և արույր 1 և 2 պեսո ուրուգվայո։ 2003 և 2004 թվականներին ներդրվել են համապատասխանաբար 5 և 10 պեսո ուրուգվայներ։ Մետաղադրամները փոխարինել են նույն արժեքով թղթադրամները։ Շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամներն են.

Նոր 1, 2, 5 և 10 պեսո մետաղադրամները ներկայացվել են 2011 թվականի հունվարին.։

## Թղթադրամներ
մինի|1939 թվականի 50 ցենտիմոս
1995-1996 թվականներին  5, 10, 20, 50, 50, 500, 5000, 10,000, 20,000, 50,000, 50,000, 200,000, 100,000, 200,000, 100,000, 200,000, 100,000, 200,000, 100,000, 200,000, 100,000, 200,000 եւ 500,000 նոր թղթադրամներ ներկայացվեցին, որին հաջորդեցին 5 և 10 պեսո ուրուգվայական թղթադրամների նոր մոդելները 1999 թվականին։ 2003 թվականին 5 և 10 պեսո ուրուգվայական թղթադրամները փոխարինվեցին մետաղադրամներով և ներկայացվեցին 2000 պեսո ուրուգվայո թղթադրամներ։ Թղթադրամների նոր շարքը ներկայացվել է 2014–2015 թվականներին, նույնը, ինչ նախորդ թողարկումը, առանց ձախ կողմում ուղղահայաց «ՈՒՐՈՒԳՎԱՅ» բառի։ Շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամներն են.

## Կենտրոնական բանկի թվային արժույթ (CBDC)
Թեև աշխարհի շատ մասերում վերջին տասնամյակում շրջանառության մեջ գտնվող կանխիկ դրամի քանակն աճել է, կան որոշ երկրներ, որոնք հակադարձում են այդ միտումը։ Իրավասությունների այս փոքր ակումբում մի քանիսը դիտարկել են ընդհանուր նշանակության CBDC-ներ, որոնք կլրացնեն կանխիկ գումարը։ Շվեդիան և Ուրուգվայը աչքի են ընկնում ոչ միայն իրենց աշխատանքի առաջադեմ փուլով, այլև իրենց կենտրոնական բանկերի կողմից իրենց նախագծերի վերաբերյալ հանրությանը հասանելի դարձած տեղեկատվության քանակով։

## Միասնական ինդեքս (UI)
«Unidad Indexada» (UI), ISO 4217 կոդը «UYI», սպառողական գների ցուցիչ է Ուրուգվայի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի տնտեսություն