open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ելենա Ջիոնատ

**Ելենա Ջիոնատ** (, ), ռումինացի ուսուցչուհի, լրագրող, սուֆրաժիստ և կանանց իրավունքների պաշտպան։ Նա եղել է Բեսարաբիայի կանանց կազմակերպության (Organizatja Reuniunii Femeilor Basaribene) համահիմնադիրը և ղեկավարը 1928-1935 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ելենա Ջիոնատը ծնվել է 1888 թվականին Բոզիենի գյուղում, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ։

Ելենա Ջիոնատը երկու տարի սովորել է Օդեսայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։

1917 թվականի սեպտեմբերին Ելենա Ջիոնատը հիմնադրել է ռումինական առաջին դպրոցը Քիշնևում։ 1919 թվականիս աշխատել է որպես ուսուցիչ, ապա դարձել տնօրեն տարրական դպրոցում՝ շարունակելով աշխատել այնտեղ մինչև 1935 թվականը։

Մանկավարժական գործունեությունից բացի Ելենա Ջիոնատը եղել է նաև ֆեմինիստական շարժման ակտիվիստ։

1928 թվականի նոյեմբերին Ելենա Ջիոնատն անցկացրել է լայնամասշտաբ ժողով Քիշնևում։ Հիմնադրել ու գլխավորել է Բեսարաբիայի կանանց կազմակերպությունը։

1927 թվականի վարչական բարեփոխումը ռումինացի կանանց թույլ է տվել մասնակցել երկրի քաղաքական կյանքին, ինչը նպաստել է կանանց հասարակական ակտիվության աճին։

1933 թվականի հունիսի 18-19-ին տեղի է ունեցել Բեսարաբիայի կանաց առաջին համագումարը, որին հրավիրվել են պատվիրակներ ամբողջ երկրից։ Կոնգրեսը գլխավորել է Ելենա Ջիոնատը։

Իր նպատակներին հասնելու համար Ելենա Ջիոնատն անդամակցել է Ազգային գյուղացիական կուսակցությանը, ինչպես նաև հիմնադրել «Ֆեմինիստական շարժում» ամսագիրը, որի ստեղծումը ֆինանսավորել է սեփական միջոցներով։

Բեսարաբիայի կանանց կազմակերպությունը ձևակերպել և Ռումինիայի թագավոր Կառոլ II-ին է փոխանցել դիմում, որում պահանջել է քաղաքական ու քաղաքացիական լիակատար հավասարություն բոլոր քաղաքացիների համար, անկախ սեռից, դասային պատկանելությունից, եկամուտներից կամ տիտղոսից, ինչպես նաև պահանջել է չեղարկել կանանց կրթության սահմանափակումները։

Ելենա Ջիոնատի գործունեությունն ու ճակատագիրը 1936 թվականից հետո անհայտ է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* A Biographical Dictionary of Women’s Movements and Feminismus in Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries / [Eds.]: De Haan, F. — Daskalova, K.- Loutfi, A. Budapest — New York, Central European University Press 2006. 678 s. ISBN 963-7326-39-1
* Familia Română"

## Գրականություն
* Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: *Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries.* Central European University Press, 2006

Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Ձիթենու և ձիթապտղի յուղի թանգարան

**Ձիթենու և ձիթապտղի յուղի թանգարան**, մասնավոր մասնագիտացված թանգարան Տորջանոյում գտնվող Լունգարոտիի գինեգործարանի սեփական տարածքում, մինչև 1960-ական թվականները գործունեություն ծավալած նախկին ձեթի գործարանի տարածքում։ Կիրառական արվեստի և մշակութային արժեք ներկայացնող ցուցանմուշների մեծ հավաքածուի շնորհիվ թանգարանը ցուցադրում է ձիթապտղի արտադրության տեխնիկան և դրա ավանդական օգտագործումը, ինչպես նաև` ձիթենու ծառերի ու ձիթապտղի խորհրդանշական նշանակությունը։

## Ստեղծման պատմություն
Ձիթենու և ձիթապտղի յուղի թանգարանը այցելուների համար բացվել է 2000 թվականին և գտնվում է Լունգարոտիի ֆոնդի կազմում։ Տորջանոյի գինու թանգարանի հետ մեկտեղ այն ներառված է Ումբրիայի թանգարանների համակարգի մեջ։

## Ցուցադրություն
Ումբրիայում աճող ձիթենու տարբեր տեսակների մասին բուսաբանական նկարագրությունները բացում են ցուցադրությունը, որը ներկայացնում է բույսերի բուսաբանական բնութագրումները, ավանդական տեխնիկան և բերքահավաքի ինովացիոն համակարգերը։ Թանգարանում ցուցադրված է ջրաղացքար ձիու քարշով և մեծ կարագաման ջրի քարշով, ինչպես նաև` վավերագրական լուսանկարներ և դիդակտիկ սխեմաներ։ Այս ամենը յուղի ճզման համակարգի երկարատև էվոլյուցիայի ապացույցն է։ Ցուցադրությունը շարունակվում է դիցաբանության ուսումնասիրմամբ, թանգարանում ներկայացված է կարմիր ալաբաստրոն, ինչը ենթադրաբար համարվում է  Pittore della Fonderia-յի (մ. թ. ա., 5-րդ դար) ստեղծագործությունը, որը պատկերում է Աթենասին, աստվածուհի, ով, ըստ դիցաբանության, մարդկանց նվիրել է ձիթենու ճյուղը։ Ցուցադրվող այլ հնագիտական գտածոներ ներկայացնում են Աստվածուհու գործունեությունը ընտանեկան օջախի կառուցման, գյուղատնտեսության և ռազմական ոլորտներում։ Բնապատկերներին նվիրված բաժինը ներառում է Գրան Տուրին նվիրված նկարագրություններ, թղթեր ու հիշողություններ. Ումբրիայում ամեն տարի կազմակերպվող ձիթապտղի տոնը մեծ տպավորություն է թողել ճանապարհորդների վրա։ Մյուս սրահներում ցուցադրվում է յուղի ավանդական օգտագործումը. հնագույն` յուղը որպես լույսի աղբյուր օգտագործելը ներկայացված է առանձին հավաքածուով։ Ձիթենու ծիսական օգտագործումը հինդուիզմում, քրիստոնեության և իսլամի մեջ, դրա կիրառումը սննդի, սպորտի, օծանելիքի պատրաստման, կարի և շատ այլ ոլորտներում ցուցադրված են հաջորդ սրահներում։ Խորհրդանշական իմաստները, որոնք անմիջականորեն կապված են անտիկ շրջանի հետ և որոնք ձիթենուն ու ձիթապտղի յուղին աստվածային իմաստ ու բուժիչ ուժի նշանակություն են տալիս, ներկայացված են վերջին ցուցասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:2000 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Իտալիայում
Քեթևան Մաղալաշվիլի

**Քեթևան Կոնստանտինովնա Մաղալաշվիլի** (, ), վրացի դիմանկարիչ, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական նկարչուհի (1961)։

## Կենսագրություն
Քեթևան Մաղալաշվիլին ծնվել է 1894 թվականի ապրիկի 7-ին Քութայիսում։ Երբ երկու տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվում է Թբիլիսի։ 1911 թվականին ընդունվում է Թբիլիսիի գեղարվեստի և քանդակագործության դպրոց, 1915 թվականին տեղափոխվում է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան։ 1917 թվականի ամռանը գալով Վրաստան` այլևս չի կարողանում վերադառնալ Մոսկվա Ռուսաստանում հեղափոխական իրադարձությունների պատճառով։ Սկսում է աշխատել Գեորգի Ջաբադարիի թատրոն-ստուդիայում վրացական ազգային տարազի ստեղծման վրա։
  
1921 թվականին աշխատանքի է տեղավորվում Ազգային պատկերասրահի գրադարանում, որտեղ ծանոթանում է նրա հիմնադիր և տնօրեն Դիմիտրի Շևարնաձեի հետ։ Փորձառու նկարչի ազդեցության ներքո սկսում է անդրադառնալ դիմանկարի ժանրին, նկարելով ընկերներին, ծանոթներին և այլ նկարիչների։ Քեթևան Մաղալաշվիլին 1923 թվականին մեկնում է Փարիզ։

1923 թվականին մեկնում է Մյունխեն սովորելու, որից հետո նույն թվականին տեղափոխվում է Փարիզ Կոլարոսի ակադեմիա։

Վերադառնալով Թբիլիսի՝ աշխատանքի է տեղավորվում Ազգային պատկերասրահում, որպես ռեստավրատոր և շարունակում է դիմանկարներ նկարել։ Դմիտրի Շեվարդնաձեի կալանավորումից և հավանական մահապատժից հետո 1937 թվականին  ազատվում է նրա կողմից ստեղծած պատկերասրահից։ Հետագայում նա սկսում է ակտիվորեն մասնակցել ցուցահանդեսների։

1946 թվականին ստանում է Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում, 1961 թվականին Վրացական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարչի կոչում։ 1961 թվականին և 1972 թվականին անցկացվում են Մաղալաշվիլու անհատական ցուցահանդեսները։ Մահացել է 1973 թվականի մայիսի 30-ին, Թբիլիսիում։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (17.04.1958):

thumb|right|Քեթևան Մաղալաշվիլին աշխատելիս (Փարիզ, 1923)

## Ստեղծագործություն
Մաղալաշվիլու դիմանկարների գունային լուծումները զուսպ են, զգացվում է դիմանկարների հերոսների հոգեբանական կողմի նուրբ մշակումը։ Ինքը՝ նկարչուհին, իր հարցազրույցներից մեկում ասում է, որ դիմանկարի հերոսի հետ  նախ պետք է զրուցել, նրա հետ պայքարի մեջ մտնել կամ գտնել մեկ այլ միջոց, որպեսզի որսա դեմքի արտահայտությունը, ձեռքերի և աչքերի շարժը, հասկանա գլխավոր գաղափարը։      Բացի ծանոթներից և նկարիչներից նա նկարել է բանվոր-ստախանովականների դիմանկարները ։

Քեթևան Մաղալաշվիլու դիմանկարները գտնվում են տարբեր թանգարանների հավաքածուներում, այդ թվում Թբիլիսիի արվեստի պետական թանգարանում (Յակոբ Նիկոլաձեի (1922), Ելենա Ախվելեդիանիի  (1924), Սերգո Զաքարիաձեի (1951) դիմանկարները) և Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարանում (Մեդեա Ջափարիձեի (1957) դիմանկարը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարչուհիներ
Աթուսա Պուրկաշյան

**Աթուսա Պուրկաշիյան** (, ),  իրանցի շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր (2009)։

## Կենսագրություն
Աթուսան երկու անգամ նվաճել է մեդալ  շախմատի կանանց պատանեկան առաջնությունում․2000 թվականին մինչև 12 տարեկանների մրցաշարում ոսկե մեդալ է նվաճել, իսկ 2002 թվականին մինչև 14 տարեկանների մրցաշարում՝ բրոնզե։ Վեց անգամ դարձել է շախմատի կանանց Իրանի չեմպիոնուհի (2007, 2008, 2009, 2011, 2013, 2014)։  Երկու անգամ  շախմատի Ասիայի կանանց անհատական առաջնությունում նվաճել է մեդալ՝ 2010 թվականին ոսկե, իսկ 2014-ին՝ արծաթե։

Մասնակցել է շախմատի կանանց աշխարհի առաջնությունների
*2006 թվականին Եկատերինբուրգում առաջին տուրում զիջել է Վիկտորյա Չմիլիտեին
*2008 թվականին Նալչիկում առաջին տուրում զիջել է Ալեքսանդրա Կոստենյուկին
*2012 թվականին Խանտի-Մանսիյսկուն առաջին տուրում զիջել է Ցզյուն Վենցզյունին
*2017 թվականին Թեհրանում առաջին տուրում զիջել է Էլիզաբեթ Պետցին
[thumb||ձախից|Հայաստան-Իրան, [Շախմատային օլիմպիադա 2012, Ստամբուլ, Աթուսա Պուրկաշյանը խաղում է Էլինա Դանիելյանի հետ]]

Ներկայացրել է Իրանը 9-րդ շախմատի օլիմպիադայում։ Ասիայի թիմային առաջնությունում մասնակցել է յոթ անգամ (2000—2016)։ Թիմային առաջնություններում նվաճել է երկու բրոնզե մեդալ(2009, 2014)։ Սնհատական խաղերում նվաճել է մեկ արծաթե (2009) և երեք բրոնզե մեդալներ։ 2010 թվականին  Ասիական խաղերում  մասնակցել է կանանց թիմային մրցաշարին, տղամարդկանց թիմային մրցաշարին Ասիական խաղերում մասնակցել է 2006 թվականին և թիմը նվաճել է բրոնզե մեդալ։

Աթուսա Պուրկաշյանի ամուսինն է ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչ, գրոսմայստեր Հիկարու Նակամուրան։ Հարսանեկան արարողությունը տեղի է ունեցել 2023 թվականի հուլիսի 26-ին։

## Անձնական կյանք
Աթուսան ամուսինը ամերիկացի գրոսմայստեր, ԱՄՆ հնգակի չեմպիոն Հիկարու Նակամուրան է։ Իրենց ամուսնության մասին նրանք հայտարարել են Chess.com-ի միջոցով։ 2022 թվականի դեկտեմբերին նա իր ֆեդերացիան Իրանից փոխեց Միացյալ Նահանգներ, որտեղ այժմ ապրում է։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Աթուսա Պուրկաշյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
*Աթուսա Պուրկաշյանի պարտիաները  կայքում
*Աթուսա Պուրկաշյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Միխայիլ Գրեկու

**Միխայիլ Գրեկու** (, ), մոլդովացի նկարիչ։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1990)։ Ըստ  Lonely Planet պարբերականի՝ 

## Անհատական ցուցահանդեսներ հայրենիքում
* 1946 – Պլաստիկ նկարիչների միություն, Քիշնև
* 1958 – ՄԽՍՀ պետական գեղանկարչական թանգարան, Քիշնև
* 1963 – Ճարտարապետների տուն, Քիշնև
* 1966 – *Միխայիլ Գրեկուն 50 տարեկանում*, Քիշնև
* 1969 – Ճարտարապետների տուն, Քիշնև
* 1977 –  ՄԽՍՀ պետական գեղանկարչական թանգարան, Քիշնև
* 1986 – *Միխայիլ Գրեկուն 70 տարեկանում*, Քիշնև
* 1992 – Քիշնև
* 1996 – *Միխայիլ Գրեկուն 80 տարեկանում*, Մոլդովայի գեղանկարչության ազգային թանգարան, Քիշնև

## Արտասահմանյան անհատական ցուցահանդեսներ
* 1965 – Բաքու, Ադրբեջան
* 1965 – Օդեսա, Ուկրաինա
* 1966 – Չեռնովցի, Ուկրաինա
* 1968 – Տալլին, Տարտու (Էստոնիա), Ռիգա, Լիեպայա (Լատվիա)
* 1969 – Լվով, Ուկրաինա
* 1971 – Մոսկվա, Ռուսաստան
* 1973 – Վիլնյուս (Լիտվա)  և Վոլոգդա, Ռուսաստան
* 1974 – Երևան (Հայաստան), Նիկոլաև (Ուկրաինա)
* 1975 – Լենինգրադ (Սանկտ Պետերբուրգ), Ռուսաստան
* 1977 – Նովոսիրբիրսկ, Ռուսաստան
* 1980 – Օդեսա, Ուկրաինա
* 1989 – Մոսկվա, Ռուսաստան
* 1992 – Բակեու և Բուխարեստ (Ռումինիա)

## Մրցանակներ, պատվավոր կոչումներ
* 1966 թ.– ԽՍՀՄ  ժողովրդական տնտեսության հանրապետական ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ «Աշնան օր» նկարի համար
* 1970 թ.– ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության հանրապետական ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ «Կյանքի պատմություն» աշխատանքի համար
* 1972 թ.– Մոլդովական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* 1978 թ.– Մոլդովական ԽՍՀ պետական մրցանակ
* 1987 թ.– Մոլդովական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ
* 1990 թ.– ԽՍՀՄ պետական մրցանակ
* 1991 թ.– «Մոլդովայի արվեստի սրահներ» առաջին ցուցահանդեսի մեծ մրցանակ «Ի հիշատակ նախնիների» նկարի համար, Ռումինիա
* «Պատվո նշան» շքանշան
* 1992 թ.– Մոլդովայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ
* 1992 թ.– Հանրապետության շքանշան

## Աշխատանքներ
մինի|''Աղջիկները Չադիր Լունգայից'', 2002 թվականի մոլդովական նամականիշ

* Մայրության, 1943, ներկ, 50x34,5
* Դեղին գլխաշորով կանայք, 1957, յուղաներկ կտավի վրա, 93x57
* Հնդկավավ (արու), 1969, յուղաներկ կտավի վրա, 120x120
* Հյուրընկալություն, 1966–67, յուղաներկ կտավի վրա, 200x200
* Նատյուրմորտ սերկևիլներով, 1967, յուղաներկ կտավի վրա, 66x60
* Նորակոչիկներ, 1965, յուղաներկ կտավի վրա, 131x150
* Աշնանային օր, 1964, յուղաներկ կտավի վրա, 197x116
* Հին Օրխեյի դարպասները, 1968–1974
* Կռունկների չուն, 1973, կտավի վրա` խառը ներկերով, 120x130
* Ընթրիք դաշտում, 1970-1971, յուղաներկ կտավի վրա, 120x130
* Աղջիկները Չադիր Լունգայից, 1960, յուղաներկ կտավի վրա, 193x172

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mihail Grecu
* Mihail Grecu

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի նկարիչներ
Իլարի Բլազի

**Իլարի Բլազի** (, ), իտալացի դերսանուհի և մոդել։

## Կենսագրություն
Իլարի Բլազին ծնվել է 1981 թվականի ապրիլի 28-ին Հռոմում՝ Ռոբերտո և Դանիել Բլազիի ընտանիքում։ Իլարին ունի երկու քույր՝ ավագը Սիլվիա Բլազի և կրտսերը Մելոդի Բլազի։

## Կարիերա
Իլարին իր կարիերան սկսել է 1987 թվականին, երբ սկսվեց նկարահանվել գովազդներում։ 1987-1989 թվականներին Բլազին դերակատարություն է ունեցել ավելի քան 5 ֆիլմերում։ Հընթացս նա սկսեց իր մոդելի կարիերան։

2001 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Իլարին սկսեց իր կարիերան հեռուստասերիալների ոլորտում՝ դառնալով «Passaparola»-ի վեց դերակատարներից մեկը։

## Սեփական կյանք
2005 թվականի հունիսի 18-ից  նա ամուսնացած է ֆուտբոլիստ Ֆրանչեսկո Տոտտիի հետ։ Նրանք նշանվել էին հարսանիքից երկու տարի առաջ։ Նրանք ունեն երեք երեխա՝ տղա Քրիստիան Տոտտի (ծնվ.04.11.2005) և երկու աղջիկ՝ Շանել Տոտտի (ծնվ.13.05.2007) և Իզաբել Տոտտի (ծնվ.10.03.2016):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի մոդելներ
Կատեգորիա:Իտալացի հաղորդավարներ
Անտոնիո Կասեզե

**Անտոնիո Կասեզո** (, ), իտալացի իրավաբան, միջազգային իրավունքի մասնագետ։ Միջազգային դատարանի նախկին Հարավսլավոնիայի հարցերով զբաղվող բաժնի նախագահ (1993-1997), Միջազգային դատարանի Լիբանանի հարցերով հանձնաժողովի նախագահ (2009-2011)։

## Կենսագրություն
Անտոնիոն ծնվել է Ատրիպալդայում և ավարտել է Պիզայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1972-ից մինչև 1974 թվականները այդ դպրոցում եղել է միջազգային իրավունքի ուսուցիչ։ 1975-ից 2008 թվականներին ուսանել է Ֆլորենցիայի համալսարանում։ Էրազմա մրցանակի դափնեկիր է։

Անտոնիո Կասեզոն մեծ փորձ ուներ միջազգային կազմությունների հետ կապված գործերում։ 1984-ից 1988 թվականներին համարվում է Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների բաժնի կառավարող կոմիտեի նախագահ և անդամ։ Իսկ 1989-1993 թվականներին Եվրոպայի խորհրդի տանջանքների դեմ բաժնի կոմիտեի անդամ և նախագահ։ 1993-ից 1997 թվականներին զբաղեցրել միջազգային դատարանի նախկին Հարավսլավոնիայի մասին բաժնի նախագահի պաշտոնը։ 2009 թվականի մարտից մինչև 2011 թվականի հոկտեմբերը համարվում է միջազգային դատարանի Լիվանի մասին բաժնի նախագահը։

Մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 22-ին՝ 74 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավագետներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունքի մասնագետներ
Կատեգորիա:Պիզայի համալսարանի շրջանավարտներ
Թևֆիք Ռյուշթյու Արաս

**Թևֆիք Ռյուշթյու Արաս** (, ), թուրք քաղաքական և պետական գործիչ, 1923-1938 թվականներին զբաղեցրել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

## Կենսագրական տվյալներ
Թևֆիք Ռյուշթյու Արասը ծնվել է նավահանգստային Չանաքկալե քաղաքում։ Բեյրութում ուսանել է բժշկություն և որպես բժիշկ՝ աշխատել է Իզմիրում, Ստամբուլում և Սալոնիկում։ Անդամակցել է «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցությանը և ծանոթացել Թուրքիայի հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հետ։

1920 թվականին Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի հիմնադրվելուց հետո, որպես Մուղլայի պատգամավոր, ընդգրկվել է խորհրդարան։ Նույն թվականի աշնանը մասնակցել է Թուրքիայի Կոմունիստական կուսակցության ստեղծմանը և Ալի Ֆուատ Ջեբեսոյի հետ այցելել ՌԽՖՍՀ։ 1923 թվականից մինչ Աթաթուրքի մահը, Իսմեթ Ինյոնյուի երրորդ կառավարությունում զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ 1939 թվականից եղել է Թուրքիայի դեսպանը Միացյալ Թագավորությունում։ 1943 թվականին անցել է թոշակի։ Մի քանի գրքերի հեղինակ է։

Թևֆիք Ռյուշթյու Արասը մահացել է 1972 թվականի հունվարի 5-ին՝ Ստամբուլում։

## Դերակատարությունը Հայոց ցեղասպանության գործում
Թևֆիք Ռյուշթյու Արասը Հայոց ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչներից մեկի՝ Նազիմ Բեյի բարեկամն էր։ Նրան հանձնարարվել էր ոչնչացնել ցեղասպանության զոհերի մարմինները։ Վեցամսյա ժամանակահատվածում նա հայերի դիակները ծածկել է հազարավոր կիլոգրամներով կրաշաղախով։ Դիակները նետվում էին հատուկ փորված հորերը, որից հետո նրանց վրա լցվում էր կրաշաղախը և ծածկվում հողով։ Վեց ամսում այդ աշխատանքները իրականացնելուց հետո նա վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Բրիտանական ռազմագերի Գլոկները իր հուշերում գրել է, որ տեսել է, թե ինչպես են Ուռհայում սպանված հայերի դիակները, Արասի ցուցումով նետվում հսկայական հորերի մեջ և ծածկվում կրաշաղախով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրք սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրք ազգայնականներ
Աշոտ Հակոբյան (գնդապետ)

**Աշոտ Սուրիկի Հակոբյան** (հունվար 1, 1968, Հրազդան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ իրավաբան, Արդարադատության գնդապետ, պահեստազորի գնդապետ։ ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար (2018 թվականի մայիսի 12 - 2018 թվականի հոկտեմբերի 3):

## Կենսագրություն
Աշոտ Հակոբյան ծնվել է 1968 թվականին, Հրազդանում։ 1986-1988 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում։ 1990-1996 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1998-1999 թվականներին եղել է ՀՀ ՆԳՆ ՔԳՎ 3-րդ վարչության քննիչ, 1999-2003 թվականներին՝ ՀՀ ՆԳՆ ՔԳՎ 3-րդ վարչության ավագ քննիչ, 2003-2005 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔՎ 2-րդ վարչության ավագ քննիչ, 2005 թվականին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ 2-րդ վարչության ֆինանսավարկային հանցագործությունների քննության բաժանմունքի ավագ քննիչ, 2005- 2008 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ կենտրոնականի քննչական բաժնի պետի տեղակալ, 2008-2011 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ 2-րդ վարչության մարդկանց առևտրի (թրաֆիկինգի), թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության և կազմակերպված հանցագործությունների քննության բաժնի պետ, 2011-2014 թվականներին՝ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ 2-րդ վարչության (հատկապես կարևոր գործերի քննության) պետի տեղակալ, 2014 թվականին՝ ՀՀ քննչական կոմիտե, Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ, 2014-2017 թվականներին՝ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության ընդհանուր բնույթի հանցագործությունների քննության վարչության պետ, 2017 թ.՝ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կոռուպցիոն, կազմակերպված և պաշտոնեական հանցագործությունների քննության վարչության պետ, 2017-2018 թվականներին՝ «Ար-Բե» հայ-բելառուսական առևտրի տուն» ՍՊԸ-ի գլխավոր տնօրեն։ 2018 թվականի մայիսի 12-ին ՀՀ վարչապետի առաջարկությամբ ՀՀ նախագահի կողմից նշանակվել է ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ արդարադատության գնդապետներ
Կատեգորիա:ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Կալուժսկայա հրապարակ)

**Լենինի հուշարձան** (), հուշարձան Մոսկվայի Կալուժսկայա հրապարակի (տեղադրման ժամանակ՝ Հոկտեմբերյան) կենտրոնում, որը նվիրված է Վլադիմիր Լենինին, տեղադրվել է 1985 թվականին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Լև Կերբելը, Վլադիմիր Ֆեոդորովը, ճարտարապետներ Գլեբ Մակարևիչը, Բ. Ա. Սամսոնովը։ Սա Մոսկվայում Լենինի ամենամեծ հուշարձանն է։

## Պատմություն
Վ. Ի. Լենինի բրոնզե քանդակը պատրաստվել է լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։ Այն Բիրոբիջանում 1978 թվականին տեղադրված Լենինի արձանի հեղինակային պատճենն է։ 360 տոննա քաշով պատվանդանի քարե միաձույլ սյունը առաջնային մշակումից հետո տեղակայման վայր է տեղափոխվել 128 անիվ ունեցող քարշակով։ Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 1985 թվականի նոյեմբերի 5-ին՝ ԽՄԿԿ կենտկոմի գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովի կողմից։

## Նկարագրություն
Հուշարձանի բարձրությունը 22 մետր է։ Կարմիր ողորկված գրանիտից պատրաստված գլանաձև սյան գագաթին տեղադրված է Վ. Ի. Լենինի բրոնզե քանդակը ողջ հասակով։ Նրա իրանը ձգտում է առաջ, հայացքը նայում է հեռուն։ Լենինի վերարկուի կոճակները քանդված են, փեշերից մեկը քամին հետ է քշել, աջ ձեռքը բաճկոնի գրպանում է։

Պատվանդանի հիմքում բազմաֆիգուր հորինվածք է, որը ներառում է տարբեր ազգությունների հեղափոխական զինվորների, բանվորների և նավաստիների։ Նրանցից վերև ծածանվող դրոշի ֆոնին կին է, որը մարմնավորում է հեղափոխությունը։ Պատվանդանի հետևում երկու երեխաներով կնոջ պատկեր է, որը մարմնավորում է հեղափոխության թիկունքը։ Ավագ տղայի ձեռքին հեղափոխական թերթեր են։

## Պատկերասրահ

Октябрьская (Калужская) площадь (8670233727).jpg
Kaluzhskaya Square in Moscow.jpeg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Պավլինե Բուռնազյան

**Պավլինե Արամի Բուռնազյան** (), բալետի հայ արտիստ, պարուսույց։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1946)։

## Կենսագրություն
Պավլինե Բուռնազյանը ծնվել է 1915 թվականին Վան քաղաքում՝ Արամ և Աղավնի Բուռնազյանների ընտանիքում։ Հայոց ցեղասպանության (1915) ժամանակ Բուռնազյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը, պարարվեստի դասեր առել Վահրամ Արիստակեսյանից։ 1933 թվականից եղել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի բալետի մենապարուհի, կարճ ժամանակահատվածում աշխատել է Հայաստանի երգի-պարի նորաստեղծ անսամբլում, 1941 թվականին վերադարձել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոն, որտեղ մինչև 1963 թվականը եղել է առաջատար մենապարուհի՝ հանդես գալով դասական և ժամանակակից բալետի դերապարերով։ Դասավանդել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում։

## Դերապարեր
* Արամ Խաչատրյանի «Երջանկություն»  
* Բ. Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը» 
* Գլիերի «Պղնձե հեծյալը» 
* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Խանդութ» 
* Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի «Անահիտ»

## Ընտանիք
Եղել է բալետի արտիստ, պարուսույց Գեորգի Գեորգիյանցի կինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Լենինի հուշարձան (Մոսկվա, Տվերսկայա հրապարակ)

**Լենինի հուշարձան** (), հուշարձան Մոսկվայի Տվերսկայա հրապարակում, Ռուսաստանի սոցիալական-քաղաքական պատմության պետական արխիվի շենքի մոտի պուրակում։ Նվիրված է Վլադիմիր Լենինին, տեղադրվել է 1940 թվականին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովը և ճարտարապետ Իսիդոր Ֆրանցուզը։ Հուշարձանն ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

## Նկարագրություն
Վ. Ի. Լենինի քանդակը պատրաստված է կարմիր գրանիտից։ Այն տեղադրվել է մուգ մոխրագույն գրանիտի բլոկներից պատրաստված պատվանդանի վրա։ Լենինը պատկերված է նստած և առաջ թեքված։ Տպավորություն է ստեղծվում, որ նա ուշադիր լսում է իր զրուցակցին։ Ձախ ձեռքով, որով նոթատետր է բռնում, Լենինը հենվել է ծնկին։ Մատիտով աջ ձեռքը բազկաթոռի թիկնակի հետևում է։ Արվեստագետ Դ. Սոբոլևսկու պնդմամբ՝ *«քանդակային կերպարի պլաստիկ արտահայտությունը շատ լավ ներդաշնակում է Իլյիչի հոգեբանորեն կենդանի և վառ նկարագրի հետ»*։

Հուշարձանի տեղադրման վայրն ընտրվել է ոչ պատահականորեն։ Լենինը բազմիցս ելույթ է ունեցել Տվերսկայա (այն ժամանակ՝ Խորհրդային) հրապարակում Մոսխորհրդի (այժմ՝ Մոսկվայի քաղաքապետարան) շենքի պատշգամբից, ինչի մասին հիշեցնում է հուշատախտակը։ Հուշարձանը տեղադրվել է ՀամԿԿ(Բ) կենտկոմին կից Վ. Ի. Լենինի ինստիտուտի (այժմ՝ Ռուսաստանի սոցիալական-քաղաքական պատմության պետական արխիվ) շենքի դիմաց։

Նախքան հուշարձանի տեղադրումը, Վ. Ի. Լենինի քանդակը ցուցադրվել է 1939 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսում Նյու Յորքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1940 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1940 քանդակներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սերգեյ Մերկուրովի քանդակներ
Ռոբերտո Պլանո

**Ռոբերտո Պլանո** (, ), իտալացի դաշնակահար։

Ավարտել է Միլանի երաժշտական դպրոցը, Էլ Պերոտիի և Կյարալբերտ Պաստորելիի աշակերտն է։ Նաև զբաղվել է Լազար Բերմանի, Բրունո Կանինոյի և այլ հայտնի նկարիչների աշխատություններով։ 2001 թվականին հաղթել է ԱՄՆ-ում իրականացվող Կլիվլենդյա դաշնակահարների միջազգային մրցույթում, որից հետո համերգ է ունեցել Նյու-Յորքում։ Այդ համերգը լավ կարծիք ստացավ Նյու Յորք Թայմս-ի գրախոսների կողմից։

Հանդես է եկել շատ երգչախմբերում, որոնք ղեկավարվում էին Նեվիլ Մրիներայի, Պինհասա Ցուրկերմանի և այլ հայտնի դիրիժորների կողմից։ Նաև հանդես է եկել Կվարտրետ Տակաչի «Յուպիտեր» անսամբլում։ Ֆրեդերիկ Շոպենի, Ֆրանց Լիստի, Հովհաննես Բրամսի և Ալեքսանդր Սկրյաբինի անտիկ ստեղծագործություններից կազմված երեք ալբոմ է հրատարակել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Իտալացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Սիրահարների կամար

**Սիրահարների կամար** (), ժամանակակից տեսարժան վայր Կազան քաղաքում։

## Նկարագրություն
Կառուցվել է 1930-ական թվականներին։ Գտնվում է «Սև լիճ» զբոսայգու մուտքի մոտ՝ Լոբաչևսկի փողոցի կողմից։ Սպիտակ ներկված բետոնե կամարն էլիպսաձև է, որի շնորհիվ այն ունի ակուստիկ ազդեցություն. եթե երկու հոգի գտնվում են կամարի տարբեր կողմերում և շշուկով խոսում են, նրանք միմյանց հիանալի լսում են։

Կամարը տեղի բնակիչների սիրված վայրերից է։ Ենթադրվում է, որ կամարը նպաստում է հարաբերությունների ամրապնդմանը և դրա շնորհիվ ստեղծվում են ամուր ընտանիքներ։ Տեղի բանաստեղծները դրա պատվին բանաստեղծություններ են ձոնում։ Կամարն անցնելուց հետո կարելի է շարունակել զբոսանքն այգում, որի վերջում գտնվում է Սև լիճ։ Այգում կան հարմարավետ խանութներ, իսկ կամարի մոտ գործում է սրճարան։

## Հեղինակ
Կամարի հեղինակների շուրջ լեգենդներ կան։ Նրանցից մեկի համաձայն այս կամարի նախագծերը հայտնաբերվել են 
ռուս մաթեմատիկոս Նիկոլայ Իվանովիչ Լոբաչևսկու մոտ։ Երբեմն որպես նախագծի հեղինակ օգտագործվում է Իգոր Նիկոլաևիչ Գերասիմովի անունը։ Տեղացի պատմաբանները հակված են այն փաստին, որ նախագծի հեղինակը շարքային խորհրդային ճարտարապետ է, որը ցանկանում էր մնալ անհայտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Парк "Чёрное Озеро" и Арка влюблённых

Կատեգորիա:Կազանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կազանի տեսարժան վայրեր
Հաղթանակի զբոսայգի (Կազան)

**Կազանի հաղթանակի զբոսայգի** (),  զբոսայգի Կազանի Նովո-Սավինովսկի շրջանում, գտնվում է Բոնդարենկո փողոցի և Հուսեյն Յամաշևի պողոտայի խաչմերուկում։

Այգին զբաղեցնում է մոտ 50 հեկտար տարածք։

## Պատմություն
Այգու զարգացումը սկսվել է 1970-ական թվականներին։ Ճահճոտ վայրերում Հայրենական մեծ պատերազմի օրերի և գիշերների քանակով տնկվել է 1418 ծառ և թուփ։

Հուշահամալիրի կառուցումը սկսվել և ավարտվել է 1995 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ։

## Այգու օբյեկտներ

## Հուշահամալիր
Մեծ Հայրենական պատերազմի հերոսների հիշատակին նվիրված հուշահամալիր-պանթեոնի կենտրոնում հավերժական կրակն է, որի շուրջ Խորհրդային Միության հերոսների, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսների և Փառքի շքանշանակիրների անունները հավերժացնող մարմարե հուշատախտակներ։


Prime Minister Vladimir Putin laying flowers at the Eternal Flame under the Colonnade of the Memorial to Glory in Kazan.jpeg|Վլադիմիր Պուտինը ծաղիկներ է դնում Հավերժական կրակի մոտ
Гаврилов Петр Михайлович.jpg|Բրեստի ամրոցի պաշտպանության հերոս մայոր Պյոտր Միխայլովիչ Գավրիլովի անվամբ հուշատախտակ
Devyataev Panteon Kazan.jpg|Միխայիլ Դևյատաևի անվան հուշատախտակ


### Ազատության ստելա
42 մետր բարձրությամբ հաղթանակի ստելան գտնվում է այգու մուտքի մոտ Յամաշևի պողոտայի ուղղությամբ, որտեղ տեղադրված է սրով զինվորի և մանկան հետ կնոջ հուշարձանը։ Ստելայի վրա դափնեպսակ կա։

### Ռազմական տեխնիկայի ցուցահանդես
Այգում բաց երկնքի տակ կա ժամանակակից և Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակների ռազմական տեխնիկայի ցուցահանդես՝ Т-34-85-ից մինչև Т-80, БРДМ, БТР-1, БТР-2, БМД, հակատանկային հրետանային հրանոթներ, ПТ-САУ СУ-152 «Զվերոբոյ», «Կատյուշա», «Պոլուտորկա», ինքնաթիռներ՝ Пе-2, МиГ-17, Aero L-29 Delfin, По-2, Су-7, МиГ-27, ուղղաթիռներ՝ Ми-8П, Ми-2, «Луна-М» տակտիկական հրթիռային համակարգ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Парк Победы Казань 
* Парк Победы в г. Казани глазами Виталия Кузьмина 
* Мемориальный парк Победы в городе Казани

Կատեգորիա:Կազանի զբոսայգիներ
Կատեգորիա:Կազանի տեսարժան վայրեր
Գինեգործությունն Իտալիայում

**Գինեգործությունն Իտալիայում**, խաղողից գինի ստանալու պրոցեսների ամբողջությունն ու մշակույթը Իտալիայում։ Իտալիան շատ երկար գինեգործական պատմություն ունեցող երկիր է, քանի որ նրա ներկայիս տարածքում նախկինում տեղակայված է եղել հզորագույն Հռոմեական կայսրությունը, որում գինու արվեստը այդ ժամանակաշրջանի համար հասնում էր ֆանտաստիկ բարձունքների։ Առաջին խաղողի որթը Իտալիայում հայտնվել է մոտավորապես մ.թ.ա 1000 թվականին։ Սրանից կարելի է եզրակացնել, որ իտալական գինեգործությունն ավելի քան 3000 տարեկան է։

Իտալական գինին համաշխարհային շուկայում ամենամեծ ազդեցություն ունեցող ազգային գինիներից է։ Որակական ցուցանիշներով իտալական գինիները մշտապես մրցակցության մեջ են ֆրանսիականի հետ։ Ըստ վերջին տարիների ցուցանիշների՝ իտալացի գինեգործները տարեկան արտադրում են շուրջ 45-50 հեկտար գինի, որը կազմում է համաշխարհային գինեգործական արտադրանքի ⅓-ը։

## Պատմություն
Հռոմեական կայսրության ժամանակ խաղաղը տարածվեց ողջ Ապենինյան թերակղզով, սակայն Հռոմի կործանումից հետո անտիկ գինեգործության գաղտնիքներն ու հաջողությունները մոռացվեցին։ Իտալիայում, ինչպես նաև աշխարհի շատ երկրներում, գինեգործությունը համարվում էր շարքային գյուղացիների աշխատանք։ Գինին կատարում էր ջրի դեր. ցանկացած ուտեստի լրացնող մաս էր։ Գինեգործության ավանդույթները վերածնվեցին միայն 11-րդ դարում, երբ Իտալիան բուռն տնտեսական վերելք ապրեց։ 15-րդ դարում կրկին Իտալիայում սկսեց քայքայվել գինեգործությունը։ Պատճառները շատ էին՝ օսմանյան թուրքերի նվաճումները Եվրոպայում, ավանդական կապերի խզումը, Ամերիկայի հայտնագործումը, Եվրոպայի կարևոր տնտեսական կենտրոնների տեղափոխումը Ատլանտյան օվկիանոսի հարակից շրջաններ, Իտալիայի քաղաքական մասնատումը և ներքին զինված հակամարտությունը։ Ուշ միջնադարում խաղողագործությամբ զբաղվում էին անգամ վանքապատկան հողերում։ Հետագայում երկրում գինու պահանջարկը ընկավ, իսկ արտասահմանում պահանջարկ կար որակյալ գինու։ Իտալիան սկսեց արտադրել գինի հատուկ արտահանման համար։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին իտալական գինեգործները վարակվեցին մեծ գումարների համար՝ «Մեծն գինիներ» ստեղծելու տարերքով։ Արդյունքում երկրի գինեգործության որակը լավացավ։ Իտալիան այսօր համարվում է Ֆրանսիայի գլխավոր մրցակիցը գինեգործության ասպարեզում։ Սակայն ժամանակակից և  ավանդական իտալական գինիները տարբեր հասկացություններ են։ Գինեգործության շնորհիվ զարգացավ նաև խաղողագործությունը։ Արդյունքում առաջացան նոր տեսակի խաղողի սորտեր։ Այժմ  Իտալիայի յուրաքանչյուր շրջան ունի իր հատուկ տեսակի խաղողը, որը ուրիշ ոչ մի տեղ չի աճում։ Սանջովեզեն կարելի է համարել ազգային տեսակ։ Սակայն վերջին 20 տարիներին հայտնի դարձան Կաբերնե-Սովինիոն, Մերլո, Շարդոնե և այլ ֆրանսիական տեսակներ, որոնցից պատրաստում են գինիներ, որոնք ունեն որոշ ավանդական իտալական գծեր, բայց այդպիսի գինիները մեծ մասամբ պահանջված են միջազգային շուկայում։ 2015 թվականին Ֆրանսիան զիջել է Իտալիային գինու արտադրությունում առաջնությունը։ Այդ մասին հայտնում է AFP-ը։

## Տես նաև
* Բարբարեսկո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեգործությունն Իտալիայում
Երրորդ հարվածային բանակի զինվորների կոթող

**Երրորդ հարվածային բանակի զինվորների կոթող** (), զինվորական հուշահամալիր Մոսկվայում, Սերեբրյանի Բորում, Թամանյան փողոցում։ Բացվել է 1975 թվականի ապրիլի 27-ին, Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 30-ամյակի կապակցությամբ։ Հուշարձանի հեղինակը մոսկվացի նկարիչ Ա. Ա. Անդրեևն է։ Հուշարձանը պատկանում է «քաղաքային քանդակ» կատեգորիային։

## Նկարագրություն
Հենց Մոսկվայի Սերեբրյանի Բորում է 1941 թվականի դեկտեմբերին ձևավորվել 3-րդ հարվածային բանակը, և այստեղից էլ սկսվել է նրա մարտական ուղին։ Մեծ ուղղանկյունաձև ստելայի տեսքով հուշահամալիրը ճարտարապետական եռապատկեր է։ Կենտրոնական մասում՝ մուրճ և մանգաղով ուրվագծային հնգաթև աստղ է, որը պատրաստված է չժանգոտող պողպատից։ Աջից բետոնե պատին ցուցադրված է 3-րդ հարվածային բանակի մարտական ուղին Սերեբրյանի Բորից մինչև Բեռլին։ Ձախ կողմում ցուցանակ է, որի վրա գրված է. *«Այստեղ՝ Սերեբրյանի Բորում, 1941 թվականի դեկտեմբերին տեղակայվում էր 3-րդ հարվածային բանակի շտաբը, որի զորքերը մասնակցել են թշնամու ջախջախմանը Մոսկվայում, ազատագրել են [[Կալինինի մարզ|Կալինինի]] և [[Պսկովի մարզ|Պսկովի]] մարզերի, [[Խորհրդային Լատվիա]]յի և [[Լեհաստան]]ի քաղաքներ ու բնակավայրեր, 1945 թվականին գրոհել են Բեռլինը և Հաղթանակի դրոշը պարզել [[Ռայխստագ]]ի վրա»*։ Հորինվածքը շրջանակված է Գեորգիևյան ժապավեններով։

Ավելի ուշ հուշահամալիրից ձախ տեղադրվել է 1942 թվականի նմուշի ԶիՍ-3 հրանոթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Տարտալյա (կոմեդիա դել արտե)

**Տարտալյա** (), դիմակավոր կերպար իտալական դել արտե կատակերգությունից։ Իրենից ներկայացնում է հարավային կամ նեապոլյան դիմակների կվարտետը՝ Կովյելոյի, Սկարամուչայի և Պուլչինելայի հետ։

Տարտալյայի դիմակը ի հայտ է գալիս Նեապոլում, 1610 թվականին։ Նրա առաջին մեկնաբանությունների հեղինակ դարձան ժամանակի հայտնի դերասաններ Օտտավիո Ֆերարեզեն և Բալտրանի դա Վեռոնան։

* Ծագում՝ իսպանիացի, ով վատ է խոսում իտալերեն լեզվով։
* Զբաղմունք՝ պետական ծառայության մեջ գտնվող պաշտոնյա։ Նա կարող է լինել դատավոր, ոստիկան, դեղատան վարիչ, նոտարիուս, հարկահավաք և այլն։ 
* Զգեստ՝ հատուկ ոճազարդված պաշտոնական զգեստ, ճաղատ գլխին կրում է մեծ գլխարկ. կրում է նաև մեծ ակնոց։
* Վարք՝ որպես կանոն, նա ծերուկ է մեծ փորով՝ մոռացված և վախկոտ, կասկածամիտ է։ Նրա առանձնացվող հնարքը դա կակազելու դեմ պայքարելն է, որի հետևանքով դատարանում արտասանվող լուրջ մենախոսությունը վերածվում է անպատշաճ կատակերգության։

Իր հանրաճանաչության գագաթնակետին դիմակը հասնում է  XVII դարում։ XVIII դարում Կառլո Գոցիի ներկայացումներում այդ դերը կատարում էին դերասաններ Ագոստինյո Ֆիորլին և Անտոնիո Սակին։ Բայց Գոցիի ներկայացումներում այդ դիմակը չի ունենում այդքան սահմանափակ իրավունքներ և այն կարող են կրել նախարարը կամ արքայազնը(տարբեր ներկայացումներում)։

## Աղբյուրներ

* Ա. Կ. Ջիվելեգով, «Իտալիայի ժողովրդական կատակերգություն», Մոսկվա, 1954թ., էջ 146—149.

Կատեգորիա:Կատակերգություն
Կատեգորիա:Դիմակներ
Միլանի դքսություն

**Միլանի դքսություն**, միջնադարյան պետություն Հյուսիսային Իտալիայում, որը 1395-1556 թվականների ընթացքում ներառված է եղել Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմում։ 1556-1714 թվականներին այն անցել է Իսպանիային, իսկ 1714-1797 թվականներին՝ Ավստրիային։ Դքսության կենտրոնը եղել է Միլան քաղաքը։

## Պատմություն
### Նախապատմություն
Միջնադարյան Հյուսիսային Իտալիան միավորվեց օստգոթերի, իսկ հետո՝ լանգոբարդների թագի ներքո։ 8-րդ դարում Լանգոբարդների թագավորությունը նվաճվեց ֆրանկների առաջնորդ Կառլոս Մեծի կողմից և միացավ Ֆրանկական թագավորությանը՝ որպես Իտալական թագավորության վասալ։ Կառլոս Մեծի կայսրության փլուզումից հետո թագավորությունը դարձավ անկախ, բայց  10-րդ դարի կեսին այն գրավվեց Օտտոն I-ի կողմից՝ դառնալով Սրբազան Հռոմեական կայսրության տիրակալության ենթակա տիրույթ։ Այդ ժամանակներից Հյուսիսային Իտալիան բաժանվել էր 3 մասի (մարքերի), որոնք կայսեր անունից ղեկավարվում էին սկզբում գրաֆները, իսկ հետո՝ մարքիզները, հայտնի ազնվականական ընտանիքներից։ Միլանը Ջենովայի հետ ներառված էր Արևելյան Լիգուրիան մաքսի մեջ։ Արդեն 12-րդ դարում Ֆրիդրիխ Շիկամորուսը փորձում էր թարմացնել Իտալիայում կայսերական ներկայացուցչական համակարգը պոդեստայում։ 12-րդ դարում Միլանը գրավվեց Ֆրիդրիխ Շիկամորուսի ղեկավարած գերմանական բանակի կողմից։ Քաղաքը հիմնովին ավերվեց, սակայն շատ արագ վերականգնեց իր ուժը։

## Կարգավիճակ
Դքսությունը պաշտոնապես հաստատվել է 1395-ին, երբ Միլանի պոդեստա Ժան Գալեացո Վիսկոնտին Սրբազան Հռոմեական կայսրության ղեկավար (Հռոմի Սրբազան կայսրության ղեկավար, մինջև պապականության թագադրումը) Վենցել I-ի ձեռքից ստացավ Միլանի դքսի կոչումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միլանի դքսություն
Կատեգորիա:Միլանի պատմություն
Կատեգորիա:Ապենինյան թերակղզու պատմական երկրներ
Կատեգորիա:1395 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հաբսբուրգ-Լոթարինգների տուն
Կատեգորիա:Իտալական քաղաք-պետություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ
Կատեգորիա:1395 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Ջիբրայիլ իբն Բախտիշու

**Ջուրջուս իբն Ջիբրայիլ իբն Բախտիշու** նաև **Բախտիշու Գունդիշապորի** (հայալեզու աղբյուրներում կիրառվում է նաև **Գևորգ որդի Գաբրիելի Բախտիշու**, ), հայկական ծագմամբ միջնադարյան բժիշկ, ով ապրել և գործունեություն է ծավալել Արաբական խալիֆայությունում։ Բախտիշուն եղել է Գոնդիշապուր (Բեթլաբադ) քաղաքի բժշկական դպրոցի գլխավոր բժիշկը։

## Կենսագրություն
Ջիբրայիլ իբն Բախտիշուն համարվում է Բախտիշու արքունական դինաստիայի հիմնադիր, որի անդամները շատ տարիների ընթացքում եղել են արաբական խալիֆների գլխավոր բժիշկներ։ 765 թվականին Ջիբրայիլը բուժել է մահամերձ խալիֆ Աբու ալ-Մանսուրին, որին չէր կարողացել օգնել խալիֆայության և ոչ մի բժիշկ։ Արդյունքում, Բախտիշուն դարձել է խալիֆայության ամենահեղինակավոր գործիչներից մեկը։ Ի շնորհիվ իր բարձր պրոֆեսիոնալիզմին և հեղինակության, Ջիբրայիլ իբն Բախտիշուն գլխավորել է Գունդիշապուրի բժշկական դպրոցը։ Ավագ Բախտիշուն բազմաթիվ տարիներ եղել է խալիֆայության գլխավոր բժիշկը, չնայած որ քրիստոնյա էր։ Նա և նրան հաջորդող վեց սերունդները հաջողությամբ եղել են խալիֆների պալատական բժիշկները, հայտնի են եղել մուսուլմանական աշխարհում և մեծ հեղինակություն ունեցել ընդհուպ մինչև 11-րդ դարը։

## Հետաքրքիր փաստեր
Ջիբրայիլ իբն Բախտիշուի ծոռը՝ Աբուսայել Բախտիշուն (960-1048) եղել է հանրահայտ Ավիցեննայի (Աբու Ալի Հուսեյն իբն Աբդալլահ իբն Սինա, 980-1037) ուսուցիչը։

Ջիբրայիլ իբն Բախտիշուի թոռը, ով կրում էր պապի անունը, եղել է ժամանակակից հիվանդանոց հասկացության (իր ներկայիս գործառույթներով) հիմնադիրը։ Նա մոտ 800 թվականին Բաղդադում կառուցել է հիվանդանոց, որն իրականացվել է խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդի նախաձեռնությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Սկարամուչա

[thumb|right|180px|Սկարամուչա,<br>''<small>[Մորիս Սանդի պատկերը, 1860 թվական]]
**Սկարամուչա** (՝ «Փոքրիկ կռվարար»), դիմակավոր կերպար իտալական դել արտե կատակերգությունում։ Իրենից ներկայացնում է հարավային կամ նեապոլյան դիմակների կվարտետը՝ Կովյելոյի, Տարտալյայի և Պուլչինելայի հետ։ Ֆրանսիայում այս կերպարին անվանում են **Սկարմուշ** ():

Սկարմուչիի դիմակը որոշ չափով կրկնօրինակում է հյուսիսային կապիտանի դիմակը, սակայն այն իր մեջ ավելի քիչ քաղաքական երգիծանք է կրում։ Այդ արդեն իսպանացի զավթիչ չէր, այլ սովորական գլուխգովան կռվարար, որը ոգով մոտ է Պլավտի կերպարներից որոշներին։ Նա գլուխգովան է, սիրում է հայհոյել, բայց հենց բանը հասնում է կռվին, նա վախկոտի պես փախչում է։ Եթե չհասցնի փախչել, ապա անխտիր ծեծվելու է։

Սկարմուչիի դիմակից ծնվել են կերպարներ *Պասվարիելո*-ն (ծառա, ալկոհոլիկ և շատակեր), *Պասկվինո*-ն (խորամանկ և սուտասան ծառա) и, во Франции, *Կրիսպեն*։

Իտալացի դրամատուրգ Կառլո Գոլդոնին «Ֆիդելի» թատերախմբում ելույթ ունենալու ժամանակ կատարում է Սկարմուչիի դերը։

Սկարմուշը նաև ներկա է Ռաֆաել Սաբատինիի երկու վեպերում, համանուն Միյո Դարիուսի համանուն շարանվագում և Queen անգլիական ռոք խմբի «Bohemian Rhapsody» երգում։

## Պատկերասրահ

file:Scaramouche-Fiorilli.jpg|Տիբերիո Ֆիորիլլիen &nbsp;Սկարամուշայի դերում,*<small>XVII դարի փորագրություն</small>
file:Comedie_italienne_avec_Scaramouche.jpg|Դրվագ իտալական կատակերգության ներկայացումից<br>*փորագրություն XVII դ.
file:Scaramouche-napolitain.jpg|Նեապոլյան Սկարապուչա,*<small>ֆրանսական փորագրություն XVIII դ.</small>
</gallery>

== Տես նաև ==
* [[Տարտալյա (կոմեդիա դել արտե)]]

== Գրականություն ==
* *Ա. Կ. Ջիվելեգով*, «Իտալիայի ժողովրդական կատակերգություն», Մոսկվա, 1954թ., էջ 146—149.
* *Մ. Բուլգակով'' Պարոն դե Մոլյերի կյանքը // Բուլգակով. Թատերագրական վեպ. — Մ.: 2002, էջ 56—57.

Կատեգորիա:Կոմեդիա դել արտե
Անդրեյ Սանղելի

**Անդրեյ Նիկոլաևիչ Սանղելի**  (, ), մոլդովացի քաղաքական գործիչ։ Եղել է Մոլդովայի վարչապետը 1992 թվականից մինչև 1997 թվականը։

## Կենսագրություն
Անդրեյ Սանղելին ծնվել է 1944 թվականի հուլիսի 20-ին Մոլդովական ԽՍՀ Եդինեցկի գավառի Գրինաուցի գյուղում (ներկայում՝ Մոլդովայի Հանրապետության Օկնիցայի շրջանում)։ Ստացել է ինժեներ-գյուղատնտեսի մասնագիտություն։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1967 թվականից մինչև 1991 թվականը, 1990-1991 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ կենտկոմի անդամ։

1990 թվականի հունիսի 6-ին Անդրեյ Սանղելին նշանակվել է Մոլդովական ԽՍՀ գյուղատնտեսության և սննդի արդյունաբերության նախարար մինչև 1991 թվականի օգոստոսի 27-ը, ապա շարունակել է զբաղեցնել այդ պաշտոնը մինչև 1992 թվականի հուլիսի 1-ը որպես Մոլդովայի Հանրապետության գյուղատնտեսության և սննդի արդյունաբերության նախարար։

1992 թվականի հուլիսի 1-ին Մոլդովայի նախագահ Միրչա Սնեգուրը վարչապետի պաշտոնում հաստատել է Անդրեյ Սանղելիին։ Այդ նշանակումը եղել է «Ելցին-Սնեգուր կոնվենցիայի» պայմաններից մեկը, որն ապահովել է «հաշտության» կառավարության ձևավորումը։ 1994 թվականի ապրիլի 5-ին Սանղելին կրկին հաստատվել է Մոլդովայի վարչապետի պաշտոնում։

Անդրեյ Սանղելին եղել է Մոլդովայի ագրարա-դեմոկրատական կուսակցության թեկնածուն 1996 թվականի նախագահական ընտրություններում, որոնց արդյունքում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը՝ հավաքելով ընտրողների ձայների 9,47 %-ը։

1996 թվականի հունվարի 24-ին Անդրեյ Սանղելիի կառավարությունը հրաժարական է տվել։ Անդրեյ Սանղելիի թեկնածությունը ներկայացվել է 1998 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Մոլդովայի ագրարա-դեմոկրատական կուսակցության կողմից, սակայն կուսակցությունը չի հաղթահարել ձայների նվազագույն քանակի պատնեշը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի պետական գործիչներ
Խլեբնայա հրապարակ (Սամարա)

**Խլեբնայա հրապարակ** (), Սամարա քաղաքի հնագույն  հրապարակ, որը գտնվում է Սամարյան շրջանում, Ստեպան Ռազինի և Կրուպսկայա փողոցների միջև, Վոլգա և Սամարա գետերի միջև ընկած ցամաքալեզվակում։  Այդտեղից է սկսվում Կույբիշևի փողոցը։

## Ստուգաբանություն
Քաղաքի հիմնադրման ժամանակվանից` 1586 թվականից, այս վայրում բարձրանում էին Սամարյան ամրոցի աշտարակները։ Քաղաքի չորսհարյուրամյակի պատվին կառուցվում է ամրոցի աշտարակների նման փայտաշեն կառույց։ Խլեբնայա հրապարակն իր անվանումը ստացել է այստեղ գործող հացահատիկի բեռնաթափման նավամատույցի, հացի բորսայի, հացի գործարանի և ալրաղացի պատվին։ Այս հրապարակում և  երբեմն էլ «Ռևել» պանդոկում կնքվում էին հացահատիկի առք ու վաճառքի գործարքներ։

Հրապարակի այլ անվանումներ` Առևտրի, Շեպետիլնայա, Կազանսկայա, Պշենիչնայա։ 
մինի|Հացահատիկների մեքենայացած շտեմարանների հին շենքը, Մշակութային ժառանգության օբյեկտ` 6300329000

## Պատմություն
Հին ալրաղացի շենքը 2012 թվականից համարվում է մշակութային ժառանգության օբյեկտ № 6300329000: 19-րդ դարի  երկրորդ կեսին Խլեբնայա հրապարակը դարձավ Պովոլժիեի գլխավոր հացի շուկան։ 1898 թվականին  ճարտարապետ Ալեքսանդր Շչերբաչովի նախագծով կառուցվեց հացի բորսայի շենքը։ Երկհարկանի բորսայի շենքի ճարտարապետական լուծումն իրականացվել է նեոկլասիցիզմի ոճով, որն արտահայտում է այդ տարիների պաշտոնական հասարակական կարծիքը։ 1916 թվականին ինժեներ Պետրովի նախագծով կառուցվեց Եվրոպայում խոշորագույն ալրաղացը։ 19-րդ դարում հրապարակում  կառուցվեց հրդեհադիտանոց։

## Հրապարակի ներկայիս  վիճակ
Պատմական Խլեբնայա բորսայի և հին ալրաղացի շենքերը ճանաչվել են մշակութային ժառանգության օբյեկտ։    
Հրապարակի որոշ մասը զբաղեցնում է պուրակը։

Խլեբնայա հրապարակի շրջանում կատարված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են փայտե ամրոցի մնացորդներ, որոնք ենթադրաբար վերաբերվում են 18-րդ դարի սկզբին։

## Տրանսպորտ
* Ավտոբուս` 3, 5д, 17, 19, 24, 32, 36, 37, 47.
* Երթուղային տաքսիներ`  5д, 24, 32д, 34, 47, 48д, 48к, 61(д), 77(д), 94, 127, 128 և այլն
* Տրամվայ` 1, 3, 5
* Տրոլեյբուս` 6, 16

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Хлебная площадь на сервисе Яндекс.Панорамы
* Хлебная площадь на сайте «Самарские новости»

Կատեգորիա:Սամարայի հրապարակներ
Թուդոր Պանցիրու

**Թուդոր Պանցիրու** (ռում.՝ *Tudor Panțiru*, ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Մոլդովական ԽՍՀ Դոնդյուշենի շրջանի Բարաբոյ գյուղում), անվանի իրավաբան, քաղաքական գործիչ, 2013 թվականից՝ Մոլդովայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի նախագահ

Թուդոր Պանցիրուն ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Մոլդովական ԽՍՀ Դոնդյուշենի շրջանի Բարաբոյ գյուղում։ Բարձրագույն իրավաբանական կրթությունն ստացել է Քիշնևի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1977-1980 թվականներին եղել է Մոլդավական ԽՍՀ փաստաբանների կոլեգիայի անդամ, 1980-1987 թվականներին աշխատել է որպես դատավոր, 1987-1990 թվականներին՝ Քիշնևի Ֆրունզեի շրջանի դատարանի նախագահ։ Բացի այդ, 1988-1990 թթ. եղել է Մոլդովայի դատավորների գնահատման, աշխատանքի ընդունման և պաշտոնում առաջխաղացման հանձնաժողովի նախագահ։

1990 թվականին ընտրվել է Մոլդովայի խորհրդարանի պատգամավոր, 1990-1992 թթ. ղեկավարել խորհրդարանի օրենքի և իրավունքի մշտական հանձնաժողովը։ 1992-1996 թվականներին Մոլդովայի Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ դեսպանն էր Միավորված ազգերի կազմակերպությունում։ 1996 թվականի հունիսից մինչև 2001 թվականի նոյեմբեր ամիսը աշխատել է որպես միջազգային դատավոր Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում (Ստրասբուրգում)։

2002 թվականի հունիսին նշանակվել է Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Սահմանադրական դատարանի դատավոր, 2003 թվականի մայիսից մինչև 2006 թվականի հունիս ամիսը եղել այդ դատարանի փոխնախագահը։ 2002 թվականի ապրիլից նրան միաժամանակ վստահվել է Կոսովոյի Գերագույն դատարանի միջազգային դատավորի, իսկ 2005 թվականի ապրիլից՝ այդ դատարանի հատուկ պալատի միջազգային դատավորի ու նախագահի պարտականությունների կատարումը։

2008 թվականի նոյեմբերին ընտրվել է Ռումինիայի  խորհրդարանի ստորին պալատի պատգամավոր, հրաժարական տվել Կոսովոյի Գերագույն դատարանում զբաղեցրած պաշտոնից և դեկտեմբերի կեսերից անցել իր պատգամավորական պարտականությունների կատարմանը։

2013 թվականին դարձել է Մոլդովայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի դատավոր, 2017 թվականի մայիսի 12-ին ընտրվել այդ դատարանի նախագահ։ Հեղինակել է իրավաբանական թեմաներով բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք հիմնականում հրատարակվել են Քիշնևում լույս տեսնող «Legae și Viața» և «Avocatul Poporului» ամսագրերում։ Նրա աշխատություններից ևս մեկը՝ «Փախստականների իրավունքների պաշտպանությունը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում» խորագրով, տպագրվել է «Փախստականների գործերի օրենսդրական վարույթը միջազգային օրենսդիր հաստատություններում» ժողովածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina 
*Profile at the Romanian Chamber of Deputies site 

Կատեգորիա:Մոլդովացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքական գործիչներ
Լև Տոլստոյի հուշարձան (Մոսկվա, Պրեչիստենկա)

**Լև Տոլստոյի հուշարձան** (), հուշարձան Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս մեծանուն գրող Լև Տոլստոյին։ Տեղադրված է Լև Տոլստոյի պետական թանգարանի բակում (Պրեչիստենկա փող., տուն 11)։ Գանիտե քանդակը պատրաստված է 1913 թվականին, հեղինակն է քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովը։ Ներկայիս տեղում կանգնած է 1972 թվականից։

## Պատմություն
ձախից|մինի|Սերգեյ Մերկուրովն ավարտում է Լև Տոլստոյի արձանը ստեղծելու աշխատանքը, 1913 թվական
1910 թվականի նոյեմբերին քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովը վերցրել է Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի դեմքի դիադիմակը։ Դրանից հետո նա սկսել է զբաղվել գրողի հուշարձանը ստեղծելու աշխատանքով, որը պատվիրել էր մոսկվացի բարերար Ա. Ն. Շախովը։ 1913 թվականին ֆիննական գրանիտից քանդակված արձանը պատրաստ էր։ Ըստ նախնական մտահղացման՝ արձանը նախատեսվում էր տեղադրել Միուսյան հրապարակում՝ Ա. Լ. Շանյավսկու մասնավոր համալսարանի շենքի դիմաց։ Սակայն սևհարյուրյակային «Ռուս ժողովրդի միություն» կազմակերպությունը սպառնացել էր պայթեցնել եկեղեցուց վտարված գրողի հուշարձանը, քանի որ այն պետք է տեղադրվեր կառուցվող Ալեքսանդր Նևսկի տաճարի մոտ։ Ի վերջո, Մոսկվայի քաղաքային դուման չտվեց արձանը տեղադրելու հավանություն, և քանդակը մնաց Մերկուրովի արվեստանոցում.։

Քանդակի մասին հիշեցին խորհրդային իշխանության տարիներին, և 1928 թվականին հուշարձանը տեղադրվեց Դևիչյե պոլեի պուրակում՝ մոնումենտալ քարոզչության լենինյան պլանի շրջանակներում։ 1972 թվականին այն փոխարինվեց քանդակագործ Ա. Մ. Պորտյանկոյի ստեղծած ավելի մոնումենտալ հուշարձանով, իսկ Ս. Դ. Մերկուրովի քանդակը տեղափոխվեց ներկայիս վայր՝ Լև Տոլստոյի թանգարանի մոտ.։

Բացի այդ երկուսից, Մոսկվայում կա նաև Լև Տոլստոյի երրորդ հուշարձանը Պովարսկայա փողոցում՝ այսպես կոչված, «Ռոստովների տան» առջև։
200px|մինի|ձախից

## Նկարագրություն
Հուշարձանը բավական ընդհանրացված է իր կառուցվածքով, ինչը բնորոշ է Մերկուրովի նախահեղափողական աշխատանքներին։ Գրողի մարմինը կարծես աճում է կարմիր խոշորահատիկ գրանիտի կտորից։ Նրա գլուխը փոքր-ինչ թեքված է։ Գրողի հագին լայն վերնաշապիկ է, ձեռքերը գոտու հետևում են.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1913 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սերգեյ Մերկուրովի քանդակներ