Ռետրակտոր

**Ռետրակտոր** (վիրաբուժական գործիք), կամ վերքլայնիչ։ Այն օգտագործվում է վիրաբուժական կտրվածքի/վերքի եզրերը առանձնացնելու կամ որոշ օրգաններ և հյուսվածքներ հետ պահելու համար (փափուկ հյուսվածքների հետքաշում), որպեսզի վիրաբուժական միջամտությունների ժամանակ հասանելի լինեն մարմնի ավելի խորը շերտերը: «Ռետրակտոր» տերմինը սովորաբար նկարագրվում է, որպես պարզ պողպատե գործիք՝ կոր կեռիկ կամ անկյունային սայր, որը ենթարկվում է մեխանիկական մանիպուլյացիայի՝ ապահովելով բավարար տեսադաշտ վիրահատության ընթացքում: Ավելի բարդ տեսակի ռետրակտորները ֆիքսվում կամ անշարժացվում են տեղում (սովորաբար սեղանի շրջանակի վրա):

«Ռետրակտոր» տերմինը օգտագործվում է նաև մեխանիկական տարբեր գործիքների նկարագրության համար, ինչպիսիք են՝ կողոսկրերի հետձգիչներ (նաև հայտնի են որպես կրծքավանդակի ռետրակտորներ), որոնց շնորհիվ վիրաբույժները կարող են ուժ կիրառել՝ վիրահատական տեսադաշտի հասանելիություն ապահովելու համար: Գոյություն ունեն վիրաբուժական հատուկ տեսակի ռետրակտորներ հենաշարժիչ համակարգի վիրահատությունների համար, ինչպիսիք են` նվազագույն ինվազիվ տրանսֆորամինալ գոտկային սկավառակների միաձուլումներ, որոշ ռետրակտորներ հագեցված են և՛ կլանող, և՛ օպտիկամանրաթելային լույսերով՝ խոր վիրաբուժական վերքերը պարզ և լուսավորված դարձնելու համար:

Վիրաբույժի օգնականները՝ լինի դա մեկ այլ վիրաբույժ, վիրաբուժական օրդինատոր կամ մասնագիտորեն պատրաստված պրոցեդուրաների օգնականներ (մասնավորապես հավաստագրված օրդիանտորներ, բուժքույր օգնականներ, բժշկի օգնականներ կամ վիրաբուժական տեխնոլոգներ), պետք է օգնեն վիրահատող վիրաբույժին վիրահատության ընթացքում:

## Պատմություն
Վիրաբուժական ռետրակտորները, հավանաբար, առաջացել են քարե դարում օգտագործված շատ պարզ գործիքներից: Տարբեր ձևերի ճյուղեր կամ եղջյուրներ օգտագործում էին գետնից սնունդ փորելու և հանելու համար։ Երբ գործիքների օգտագործումը զարգանում էր, ի հայտ եկան տարաբնույթ գործիքներ որոնք փոխարինեցին կեռ կամ մանգաղաձև գործիքներին` միս կամ մարմնի որևէ մաս կտրելու համար: Գործիքներ պատրաստելու մեջ մետաղների օգտագործումը մեծ նշանակություն ուներ։ Հնագետները հայտնաբերել են բազմաթիվ հռոմեական մետաղական գործիքներ՝ մանգաղի և ռետրակտորների ընտանիքից: Այս գործիքները սովորաբար կոչվում էին կեռիկներ, եթե ծայրը նույնքան նեղ էր, որքան գործիքի բռնակը: Եթե ​​ծայրը լայն էր, ապա այն կոչվում էր քաշող:  Վիրաբուժական ռետրակտորները, հավանաբար, առաջացել են քարե դարում օգտագործված շատ պարզ գործիքներից: Գործիքների այս խմբից առաջացել են նաև այլ հարակից գործիքներ՝ շարժման (էլևատոր և շպատել) և փորելու (գդալներ և կյուրետներ):

4-րդ դարում հնդիկ բժիշկ` Սուսրուտան օգտագործել է վիրաբուժական գործիքներ, ինչպիսիք են ռետրակտորները: Մեր թվարկության 7-րդ դարում նշագեղձերի հեռացման ընթացակարգի նկարագրության մեջ Պավել Էգինացին փաստում է լեզվի շպատելի օգտագործումը, որպեսզի չխանգարի լեզվին, մինչդեռ նշագեղձի կեռիկը օգտագործվում է նշագեղձը առաջ տանելու համար՝ հեռացնելու համար: 1000 թվականին Աբու ալ-Քասիմ ալ-Զահրաուին, որը նաև հայտնի է որպես Ալբուկասի անունով, նկարագրել է բազմաթիվ վիրաբուժական գործիքներ, այդ թվում՝ ռետրակտորներ, իր հայտնի տեքստում՝ «Ալ-Թասրիֆ»: Վեսալիուսը նկարագրել է 16-րդ դարում բազմաթիվ կեռիկներ և ետբերիչներ: Յան Միկուլիչ-Ռադեցկու 1904 թ.-ին հոդակապ կողոսկրերի հայտնագործությունը 20-րդ դարասկզբին հրահրեց ռետրակտորների զարգացման բուռն զարգացում, որն ավարտվեց 1936թ.-ին մեր ժամանակակից սարքի տեսքով՝ հիմնված Էնրիկե Ֆինոկիետտոյի դիզայնի վրա:

## Ընթացիկ

Ստորև ներկայացված է օգտագործվող վիրաբուժական ռետրակտորների մասնակի ցանկը:
 

### Մեխանիկական ռետրակտորներ
* Hohmann Retractor
* Lahey Retractor
* Senn Retractor
* Blair (Rollet) Retractor
* Rigid Rake
* Flexible Rake
* "Cat's Paws" - sharp, wide rakes
* Ragnell Retractor
* Linde-Ragnell Retractor
* Davis Retractor
* Volkman Retractor
* Farabeuf Retractor
* Mathieu Retractor
* Jackson Tracheal Hook
* Meyerding Finger Retractor
* Little Retractor
* Love Nerve Retractor
* Green Retractor
* Goelet Retractor
* Cushing Vein Retractor
* Langenbeck Retractor
* Richardson Retractor
* Richardson-Eastmann Retractor
* Deaver Retractor
* Doyen Retractor
* Parker Retractor
* Parker-Mott Retractor
* Roux Retractor
* Mayo-Collins Retractor
* "Army-Navy" Retractor
* Ribbon Retractor - malleable, able to be bent as the surgeon desires

### Անշարժացվող ռետրակտորներ
մինի
* Rultract Skyhook Retractor System
* Alms Retractor
* Lone Star Retractor
* Galaxy II retractor
* Gelpi Retractor
* Gutow Retractor
* Weitlaner Retractor
* Beckman-Weitlaner Retractor
* Beckman-Eaton Retractor
* Beckman Retractor
* Balfour Retractor - typically used in lower abdomen and pelvic surgery
* Finochietto Retractor or Rib spreader
* Travers Retractor
* West Retractor
* Norfolk & Norwich Retractor

## Պատկերասրահ

File:Surgical retractor.jpg
File:Deaver retractor 01.JPG|Կեռ ռետրակտոր
File:Surgical retractor Orem.jpg|Ստոմատոլոգիական ռետրակտոր
File:Amputation retractor.svg|Ամպուտացիայի ռետրակտոր


## Ծանոթագրություններ

*Famous Canadian Physicians: Dr. Norman Bethune  at Library and Archives Canada

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Կատեգորիա:Բժշկության բաժիններ
Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն