Դույլ խանութ (ֆոնդային շուկա)

**Դույլ խանութ (****),** բիզնես կամ ֆոնդային բրոքերների չգրանցված ընկերություն, որը թույլ է տալիս ազարտային խաղեր խաղալ կամ սպեկուլյացիա է անում հաճախորդների միջոցների հետ՝ հիմնվելով բաժնետոմսերի կամ բորսայի ապրանքների փոփոխվող գների վրա։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 1906 թվականի վճիռը սահմանում է դույլ խանութը որպես «ֆոնդային բորսայի կամ նմանատիպ բնույթի բիզնեսի գործարքների համար հաստատություն է, բայց իրականում գրանցում է բաժնետոմսերի, հացահատիկի, նավթի և այլնի գների անկման խաղադրույքներ, առանց պաշարների կամ ապրանքների փոխանցման կամ առաքման՝ սովորաբար փոքր գումարներով։

Դույլ խանութներ հայտնվել են ամերիկյան շատ խոշոր քաղաքներում 1800-ականների կեսերից, սակայն այդ պրակտիկան ի վերջո անօրինական է ճանաչվել և հիմնականում անհետացել 1920-ականներին։

## Ընդհանուր ակնարկ
[մինի|«Դժոխքի միջով Հիպրահ Հանթի հետ», [Արտ Յանգ|հեղինակ Արտ Յանգ 1901, «Նայելով դժոխքի խորխորատը նա տեսավ դույլ խանութների խաղացողներին։»]]

### Սահմանում
1958 թվականին The New York Times-ը գրել է, որ դույլ խանութը «գրասենյակ է, որն ունի հարմարություններ՝ պատվերների կամ խաղադրույքներ կատարելու համար՝ հիմնված արժեթղթերի կամ ապրանքների ընթացիկ փոփոխվող գների վրա, բայց առանց գույքի իրական գնման կամ վաճառքի»:  Որպես արժեթղթերի խարդախության օրինակներ երբեմն նշվում են դույլային խանութները այսպես կոչված «կաթսայատների» հետ միասին, սակայն դրանք տարբեր տեսակներ են։ Մինչ «կաթսայատան» օպերատորը ձգտում է բրոքեր իրականացնել անվտանգության իրական առևտուր, դույլ խանութի շեշտը դրված է բրոքերային գործունեության տեսքի ստեղծման վրա, որտեղ այդպիսիք չկա։

### Տերմինի ծագում
Տերմինը ծագել է Անգլիայում 1820-ական թվականներին, երբ փողոցային երեխաները պանդոկներից դուրս նետված գարեջրի և ոգելից խմիչքի գավերը դատարկում էին և պարունակությունը վաճառում չարտոնագրված բարերին, որոնք այն խառնվում էր իրար և վաճառվում անզգույշ այցելուների։ Այս բարերը հայտնի են դարձել որպես «դույլային խանութներ»։ Գաղափարը փոխանցվել է անօրինական բրոքերներին, ովքեր ձգտում էին օգուտ քաղել լեգիտիմ բրոքերների համար չափազանց փոքր կամ վարկաբեկող առևտրային գործունեությունից։

## Օրինականություն
Դույլ խանութը սահմանված տերմին է ԱՄՆ բազմաթիվ նահանգներում, որտեղ քրեականացված է դույլ խանութի գործունեությունը։  Սովորաբար քրեական օրենսդրության սահմանումը վերաբերում է այն գործառնությանը, որի ժամանակ հաճախորդին վաճառվում է այն, ինչը ենթադրաբար արժեթղթի կամ ապրանքի ածանցյալ շահ, ֆյուչերսային գործարք, սակայն որևէ բորսայական գործարք չի կատարվում։ Գործարքը մնում է «դույլի մեջ» և երբեք չի կատարվում։ Քանի որ փաստացի արժեթղթերի առևտուր տեղի չի ունենում, հաճախորդը, ըստ էության, խաղադրույք է կատարում դույլ խանութի օպերատորի դեմ խաղի մեջ, որը հիմնված է վերացական արժեթղթերի գների վրա։ Դույլային խանութում կողմերը պայմանավորվում են պատկերացնել, որ իրենք հետևում են իրական փոխանակման ընթացքում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Որպես այլընտրանք, դույլ խանութի օպերատորը «բառացիորեն «բանկ է խաղում», ինչպես խաղատանը, հաճախորդի դեմ»։

Դույլ խանութի գործունեությունը խախտում է ԱՄՆ արժեթղթերի մասին օրենքի մի շարք դրույթներ։ Այս արգելքները վերաբերում են օրինական բրոքերների, ինչպես նաև դույլ խանութների։

## Դույլ խանութների պատմություն
### Միացյալ Նահանգներ (մոտ 1870-1920)
Բաժնետոմսերի և ապրանքների ֆյուչերսների մեջ մասնագիտացած դույլ խանութներ են հայտնվել Միացյալ Նահանգներում 1870-ական թվականներին, ինչը համապատասխանում էր բաժնետոմսերի ցուցիչների նորարարությանը, որից նրանք կախված էին։  1889 թվականին Նյու Յորքի ֆոնդային բորսան անդրադարձել է «թիքերային խնդիրներին» (` դույլային խանութներ, որոնք աշխատում էին oրվա ընթացքում բաժնետոմսերի գների փոփոխության վրա) և փորձել է ճնշել դույլ խանութները՝ անջատելով  թիքերների հեռագրական կապը։ Փոխարենը, այս էմբարգոն լուրջ խոչընդոտ է հանդիսացել բորսայի հարուստ տեղական հաճախորդների, ինչպես նաև երկրի այլ քաղաքների բորսաների բրոքերների համար։ Այն նաև զարմանալի ազդեցություն է ունեցել՝ նպաստելով մրցակցային փոխանակումներին, և օրերի ընթացքում դադարեցվել է։

Էդվին Լեֆևրը, ով ենթադրվում է, որ գրում էր Ջեսի Լաուրիսթոն Լիվերմորի անունից, մանրամասն նկարագրել է 1890-ականներին դույլ խանութների գործունեությունը։ Առևտրի պայմանները տարբեր են եղել դույլ խանութներում, բայց նրանք սովորաբար առաջարկել են մարժա առևտրի սխեմաներ հաճախորդներին՝ 100:1 հարաբերությամբ (կանխիկ $1 ավանդը հաճախորդին թույլ կտա «գնել» 100 դոլար պահեստում)։ Քանի որ գործարքները պատրանքային էին և իրական շուկայում չէին հաստատվում, խանութը նույնպես իրական մարժա վարկեր չէր տրամադրում, այլ հաճախորդից կանխիկ տոկոսներ էր հավաքում։ Հաճախորդը հեշտությամբ կարող էր պատկերացնել, որ իրեն տրվել է մեծ գումար (իրականում պատրանք) փոքր կանխիկ ավանդի և տոկոսների դիմաց։

Հնարավոր արդյունքներն իրենց օգտին հետագայում թեքելու համար դույլ խանութներից շատերը նույնպես հրաժարվեցին մարժա զանգեր կատարել։ Մարժային զանգերի վերացումը ներկայացվել է որպես օգուտ և հարմարավետություն հաճախորդի համար, որից  լրացուցիչ չի պահանջվի կանխիկի առկայության հաստատում, և ներկայացվում էր որպես իրական բրոքերներին անհասանելի հնարավորություն։ Սա իրականում հաճախորդին ավելի խոցելի էր դարձրնում կործանման մեծ ռիսկի նկատմամբ, քանի որ կորուստներն ամբողջությամբ հոսում էին դեպի դույլ խանութ։ Այս իրավիճակում, եթե բաժնետոմսերի գինը նույնիսկ մի պահ իջնի մինչև հաճախորդի մարժայի սահմանը (շատ հավանական է անկայուն շուկաներում բարակ, բարձր լծակներով մարժաներով), հաճախորդը անմիջապես կորցնում է ամբողջ կանխիկ ներդրումը ի օգուտ դույլ խանութի։

Մարժային առևտուրը տեսականորեն սպեկուլյանտներին տալիս էր ուժեղացված շահույթ, բայց դույլ խանութում առևտուրը թրեյդերներին ենթարկում էր շուկայի փոքր մանիպուլյացիաների՝ խանութի գործակալության պատճառով։ Դույլ խանութը իմանալով հաճախորդի խոցելի մարժան, կարող էր վաճառել բաժնետոմսերը իրական ֆոնդային բորսայում՝ առաջացնելով գին, որը իջնելով սպառում էր հաճախորդի մարժային սահմանները։ Իր պատեհապաշտական գործողությունների շնորհիվ դույլ խանութը ստանում էր հաճախորդի ներդրումների 100%-ը։

Միացյալ Նահանգներում ավանդական կեղծ-բրոքերային դույլ խանութները ենթարկվել են աճող օրինական հարձակման 1900-ականների սկզբին և փաստացի վերացել են մինչև 1920-ականները։ 1922 թվականին Համախմբված ֆոնդային բորսայում բազմաթիվ բրոքերների ձախողումից անմիջապես հետո Նյու Յորքի ասամբլեան ընդունել է Մարտինի օրենքը, որն ըստ էության արգելում էր դույլ խանութները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Սլենգ
Կատեգորիա:Ֆինանսական խարդախություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ