Աղի փոխանակման ռեակցիա

**Աղի փոխանակման ռեակցիա**, քիմիական գործընթաց, որը իրականանում է փոխազդող ելանյութերում հին կապերի խզմամբ և նոր կապերով վերջնանյութերի առաջացմամբ։ Այս ռեակցիան ներկայացված է ընդհանուր սխեմայով.
:AB + CD -> AD + CB 

Տիպիկ օրինակներն են օքսիսաղերի միջև ռեակցիաները, ինչպիսիք են՝ հիդրոհալաթթուները և մետաղների հիդրօքսիդները.

\mathit{ab}A_\mathit{x}(BO_\mathit{y})_\mathit{z}{} + \mathit{xz}C_\mathit{a}D_\mathit{b}{} -> \mathit{bx}A_\mathit{a}D_\mathit{z}{} + \mathit{az}C_\mathit{x}(BO_\mathit{y})_\mathit{b}{}  

Մեկ այլ դասական օրինակ են լուծույթում օքսիսաղների միջև ռեակցիաները.

\mathit{ab}A_\mathit{x}(BO_\mathit{p})_\mathit{y}{} + \mathit{xy}C_\mathit{a}(DO_\mathit{q})_\mathit{b}{} -> \mathit{bx}A_\mathit{a}(DO_\mathit{q})_\mathit{y}{} + \mathit{ay}C_\mathit{x}(BO_\mathit{p})_\mathit{b}{}  

Միացությունների միջև կապը կարող է լինել կամ իոնային կամ կովալենտ: Դասականորեն, այս ռեակցիաները հանգեցնում են մեկ վերջնանյութի:

Հին գրականության մեջ հաճախակի է հանդիպում կրկնակի լուծում տերմինը։ Կրկնակի տարրալուծում օգտագործվում է, երբ նյութերից գոնե մեկը չի լուծվում լուծիչում, քանի որ լիգանդի կամ իոնների փոխանակումը տեղի է ունենում ռեակտիվ նյութի պինդ վիճակում։ Օրինակ.

:AX(aq) + BY(s) → AY(aq) + BX(s).

## Ռեակցիաների տեսակներ
### Փոխանակում
Աղի հակաիոնների փոխանակման սովորական տեխնիկա է: Ռեակտիվների ընտրությունը իրականանում է լուծելիության գծապատկերով կամ ըստ էներգիայի: HSAB տեսությունը կարող է օգտագործվել նաև փոխանակման ռեակցիայի վերջնանյութը կանխատեսելու համար:

Փոխանակման ռեակցիաները օգտագործվում է օրգանական լուծիչներում լուծվող աղեր ստանալու համար: Պատկերավոր է նատրիումի պերրենատի փոխակերպումը տետրաբուտիլամոնիումի աղի։
:NaReO4  +  N(C4H9)4Cl   →   N(C4H9)4[ReO4]  +  NaCl
Ջրային լուծույթից առաջանում է տետրաբուտիլամոնիումի աղը: Այն լուծելի է դիքլորմեթանում։

Աղի փոխանակման ռեակցիան կարող է իրականացվել ոչ ջրային լուծույթում, որը ցույց է տրված ֆերոցենիումի տետրաֆտորոբորատի փոխակերպմամբ ավելի ճարպալուծ աղի, որը պարունակում է տետրակիս(պենտաֆտորոֆենիլ)բորատ անիոն։
:[Fe(C5H5)2]BF4  +  NaB(C6F5)4   →   [Fe(C5H5)2]B(C6F5)4  +  NaBF4
Երբ ռեակցիան անցկացվում է դիքլորմեթանում, NaBF4 աղը նստում է, իսկ B(C6F5)4 աղը մնում է լուծույթում:

Փոխանակման ռեակցիաները կարող են առաջանալ երկու անօրգանական աղերի միջև, երբ մեկ ելանյութը ջրում անլուծելի է: Օրինակ, արծաթի նիտրատի և կոբալտի հեքսամին քլորիդի խառնուրդից առաջանում են կոբալտային համալիրի նիտրատային աղը և արծաթի քլորիդ․
:3  + [Co(NH3)6]Cl3   →  3 AgCl   +  [Co(NH3)6](NO3)3

Փոխանակման ռեակցիաների տեղի ունենալու համար ռեակտիվները չպետք է միշտ լուծելի լինեն: Օրինակ, բարիումի թիոցիանատը ձևավորվում է ջրի մեջ պղնձի(I) թիոցիանատը և բարիումի հիդրօքսիդը եռացնելիս.
: + 2  →   + 2CuOH

### Ալկիլացում
Մետաղական կոմպլեքսները ալկիլացվում են աղի փոխանակման ռեակցիաների միջոցով: Պատկերավոր է տիտանոցենի երկքլորիդի մեթիլացումը պետասիս ռեակտիվը ստանալու համար։
:(C5H5)2TiCl2  +  2 ClMgCH3   →   (C5H5)2Ti(CH3)2  +  2 MgCl2
Վերջնանյութը սովորաբար նստվածք է:

### Չեզոքացման ռեակցիա
Չեզոքացման ռեակցիան փոխանակման ռեակցիայի տեսակ է: Չեզոքացման ռեակցիան տեղի է ունենում, երբ թթուն փոխազդում է հիմքի հավասար քանակության հետ: Այս ռեակցիան սովորաբար առաջացնում է աղ: Օրինակ՝ աղաթթուն փոխազդում է երկնատրիումի երկաթի տետրակարբոնիլիհետ՝ առաջացնելով երկաթի դիհիդրիդ։

Թթվի և կարբոնատային կամ բիկարբոնատային աղի փոխազդեցությունից ստացվում է կարբոնաթթու, որն ինքնաբերաբար քայքայվում է ածխաթթու գազի և ջրի: Ռեակցիոն խառնուրդից ածխաթթու գազի արտազատումը հանգեցնում է ռեակցիայի ավարտին:

### Փոխանակման ռեակցիա առանց աղի
Ի տարբերություն աղի փոխանակման ռեակցիաների, որոնք պայմանավորված են պինդ աղերի առաջացմամբ, աղազուրկ միացություններ են, որոնք պայմանավորված են սիլիլ հալոգենիդների ձևավորմամբ, առանց աղի փոխանակման ռեակցիաներն ընթանում են են միատարր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ