ԼԳԲՏ իրավունքները Այդահոյում

**Լեսբուհիները, գեյերը, բիսեքսուալները և տրանսգենդերը (ԼԳԲՏ) ԱՄՆ-ի Այդահո նահանգում** պաշտոնական հետապնդումների չեն ենթարկվում, սակայն դեռևս բախվում են մի շարք իրավական մարտահրավերների, որոնց հետերոսեքսուալները չեն ենթարկվում։

Նույնասեռ սեռական հարաբերությունները նահանգում ապաքրեականացվել են 2003 թվականին: Նույնասեռ ամուսնությունները օրինական են 2014 թվականի հոկտեմբերից: Ներկայումս Այդահոյի միայն մի քանի քաղաքներում և մեկ շրջանում է օրենքով արգելվում սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության հիման վրա խտրականությունը։

## Նույնասեռական հարաբերությունների վերաբերյալ օրենքներ
Այդահոյի տարածքի սոդոմիայի մասին օրենքն ընդունվել է 1864 թվականին՝ դրա կազմավորումից կարճ ժամանակ անց։ 1916 թվականին՝ «Այդահոն ընդդեմ Օլթվոթերի» գործից հետո, օրենքում ավելացվել է մի դրույթ, որը պատժելի է դարձնում մինետը։ 1925 թվականին նահանգն ընդունել է «Անջատման մասին» օրենքը, որը նախատեսում է «սովորական հանցագործների, բարոյական այլասերվածների և սեռական այլասերվածների» հարկադիր վազէկտոմիա կամ սալպինգէկտոմիա։ Օրենքը չեղյալ է հայտարարվել 1972 թվականին: Մինչ այդ այն դեպքերի մեծ մասում կիրառվել է «մտավոր հետամնաց» քաղաքացիների դեմ: Այդահոյի սոդոմիայի մասին օրենքները քրեականացնում են փոխահամաձայնեցված անալ սեռական հարաբերությունը, ինչպես օրինակ՝ 1956 թվականի «Այդահոն ընդդեմ Մուրի» և «Այդահոն ընդդեմ Ուիլսոնի» գործերում։

1950-ականների կեսերին Այդահոյում համասեռամոլության հարցը դարձել է թեժ թեմա Բոյսիի սոդոմիայի սկանդալից հետո։ 1971 թվականին նահանգն ընդունել է օրենք, որը չեղյալ է հայտարարել սոդոմիայի մասին օրենքը, որն ուժի մեջ է մտել 1972 թվականի հունվարի 1-ին։ Սակայն կաթոլիկ և մորմոնական խմբերի դիմադրության պատճառով, այդ տարվա ապրիլի 1-ին նոր օրենքը չեղյալ է հայտարարվել և հինը վերականգնվել է։ 1993 թվականին՝ «Այդահոն ընդդեմ Հոլդենի» գործից հետո, օրենքն այլևս չի տարածվել հակառակ սեռի ամուսնացած զույգերի վրա։

ԱՄՆ Գերագույն դատարանի 2003 թվականի «Լոուրենս ընդդեմ Տեխասի» գործով որոշումը չեղյալ է հայտարարել Միացյալ Նահանգներում այն ​​օրենքները, որոնք արգելում են համաձայնություն տված չափահասների միջև անալ սեքսը։ Այդահոյի սոդոմիայի մասին օրենքը անվավեր է ճանաչվել 2017 թվականից, բայց այն չի չեղարկվել նահանգի Ներկայացուցիչների պալատի կամ Սենատի կողմից։

## Միասեռ ամուսնություն
[մինի|Փրայդ 2011 [Բոյսե|Բոյսեում]]
2006 թվականի փետրվարի 6-ին Այդահոյի Ներկայացուցիչների պալատը 53-17 ձայների հարաբերակցությամբ ընդունել է նահանգի սահմանադրության 2-րդ փոփոխությունը, որում նշվում է, որ «տղամարդու և կնոջ միջև ամուսնությունը միակ օրինական ընտանեկան միությունն է, որը կարող է ճանաչվել որպես վավեր կամ օրինական այդ նահանգում»։ 2006 թվականի փետրվարի 15-ին երկրորդ փոփոխությունն ընդունվել է Այդահոյի Սենատի կողմից (26 կողմ, 9 դեմ)։ 2006 թվականի նոյեմբերին անցկացված հանրաքվեի ժամանակ տեղի ընտրողների 63%-ը հավանություն է տվել նահանգի Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի գործողություններին։

Նմանատիպ սահմանափակումներ պարունակվում ել են նաև 1990-ականներին ընդունված պետական ​​օրենքներում։ ԱՄՆ Այդահոյի շրջանի շրջանային դատարանի մագիստրոս դատավորի կողմից 2014 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ՝ «Լատտան ընդդեմ Օթթերի» գործով, դրանք բոլորը, այդ թվում՝ Երկրորդ փոփոխությունը, ճանաչվել են հակասահմանադրական։ Սակայն, այս գործով որոշման կատարումը կասեցվել է, քանի որ նահանգային իշխանությունները բողոքարկել են մագիստրոսի որոշումը ԱՄՆ իններորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանում։

2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին վերաքննիչ դատարանը ուժի մեջ է թողել շրջանային դատարանի որոշումը, որը Այդահոյի կողմից միասեռ ամուսնությունները թույլատրելու մերժումը համարել է հակասահմանադրական։ Նահանգի պաշտոնյաները չեն կարողացել բողոքարկել ԱՄՆ Գերագույն դատարանը, որը շուտով որոշել է, որ միասեռ ամուսնությունների արգելքը անօրինական է: Այդահոյի նահանգապետ Բուչ Օթերը հայտարարել է, որ նահանգը այլևս չի մերժի միասեռ զույգերի ամուսնության լիցենզիաները։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 15-ին մոտ 100 միասեռ զույգեր ստացել են ամուսնության վկայականներ Ադա շրջանի պետական ​​գրասենյակներում, որտեղ գտնվում է նահանգի մայրաքաղաք Բոյսեն։

## Որդեգրում
Այդահոյի օրենքը թույլ է տալիս երեխա որդեգրել «ցանկացած չափահաս անձի»։ Միասեռ զույգերի կողմից երեխաների որդեգրման կամ նման ընտանիքներում մյուս (կենսաբանական) ծնողի երեխաների ծնողներից մեկի կողմից որդեգրման վերաբերյալ որևէ հստակ արգելք չկա։ 2014 թվականի փետրվարի 11-ին Այդահոյի Գերագույն դատարանը միաձայն չեղյալ է հայտարարել ցածր ատյանի դատարանի որոշումը և որոշել է, որ խնամատար ծնողը պարտադիր չէ, որ ամուսնացած լինի։ Դատարանը վերադարձրել է ցածր ատյանի դատարան Այդահոյի մի կնոջ կողմից իր կալիֆոռնիացի ամուսնու երկու որդիներին որդեգրելու վերաբերյալ միջնորդությունը, որի հետ նա գտնվել է օրինական միասեռ ամուսնության մեջ, որն այդ ժամանակ նահանգում իրավականորեն պարտադիր չի եղել։ Այդահոյում էքստրակորպորալ բեղմանվորումն և կոմերցիոն սուրոգատությունը արգելված չեն, սակայն ունեն մի շարք սահմանափակումներ և՛ ԼԳԲՏ, և՛ հետերոսեքսուալ անձանց համար։ Կենսաբանական ծնողների իրավունքները նահանգում ճանաչվում են որպես առաջնահերթություն։ Հետերոսեքսուալ և միասեռ ընտանիքներում բեղմնավորմանը չմասնակցած զուգընկերը պետք է որդեգրի երեխային և համարվի նրա որդեգրող ծնողը։

## Գենդերային ինքնություն և արտահայտում
2018 թվականին Այդահոն, Կանզասը, Օհայոն և Թենեսիին եղել են ԱՄՆ չորս նահանգներից մեկը, որը օրենքով արգելել է տրանսգենդեր անձանց փոխել իրենց քաղաքացիական սեռը ծննդյան վկայականներում։ 2017 թվականին տեղական մարդու իրավունքների պաշտպանները դատական ​​​​հայց են ներկայացրել ԱՄՆ Գերագույն դատարան՝ վիճարկելով այս դրույթը։ 2018 թվականի մարտին ԱՄՆ Գերագույն դատարանը որոշել է, որ տրանսգենդեր անձանց ծննդյան վկայականներում իրենց քաղաքացիական սեռը փոխելն արգելող օրենքները հակասահմանադրական են։ Նշելով, որ տրանսգենդեր անձինք «արդեն իսկ բախվում են անհամաչափ խտրականության», դատարանը որոշել է, որ նման օրենքները «սպառնում են տրանսգենդեր անձանց առողջությանը և անվտանգությանը» և դրանք համարել է «հնացած, անարդար և խտրական»։ 2018 թվականի ապրիլի 6-ին Այդահոյում տրանսգենդեր անձանց թույլատրվել է փոխել իրենց ծննդյան վկայականներում նշված քաղաքացիական սեռը՝ իրենց սեռական ինքնությունը ճշգրիտ արտացոլելու համար: Իրավապաշտպանները որոշումը անվանել են «մեծ հաղթանակ»։ Սեռի վերանշանակման վիրահատությունը պաշտոնական փաստաթղթերում սեռական կարգավիճակը փոխելու իրավական պահանջ չէ։ 2019 թվականի մարտից ի վեր Այդահոն թույլատրել է վարորդական իրավունքներում և նահանգային անձնագրերում նշել երրորդ սեռի տարբերակը (հայտնի է որպես «X»)։ 2019 թվականի նոյեմբերին Այդահոյի առողջապահության և բարեկեցության խորհուրդը չեղյալ է հայտարարել այն կանոնը, որը պահանջել է բժշկի հաստատում անչափահաս տրանսգենդեր անձանց սեռի փոփոխության համար: Ծնողների թույլտվությունը դեռևս անհրաժեշտ է։

## Հասարակության կարծիք
Հանրային կարծիքի հետազոտության ինստիտուտի (PRRI) 2017 թվականի հարցման արդյունքում պարզվել է, որ Այդահոյի բնակիչների 56 տոկոսը կողմ է միասեռ ամուսնություններին, 32 տոկոսը՝ դեմ, իսկ 13 տոկոսը չի որոշել։ Բացի այդ, նահանգի բնակիչների 51 տոկոսը դեմ է եղել, որ պետական ​​ծառայողներին թույլատրվի լեսբուհիների, գեյերի, բիսեքսուալների և տրանսգենդեր անձանց սպասարկման մերժումը՝ հիմնվելով նրանց անձնական կրոնական համոզմունքների վրա, մինչդեռ 40 տոկոսը կողմ է եղել նման մերժումների թույլտվությանը, իսկ 9 տոկոսը չի որոշել։

Նույն ինստիտուտի կողմից 2019 թվականին անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ նահանգի բնակիչների 71%-ը կողմ է սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության վերաբերյալ խտրականության դեմ պայքարի օրենքին, 23%-ը՝ դեմ, իսկ 6%-ը չի կողմնորոշվել։ Երբ հարցրին լեսբուհիներին, գեյերին, բիսեքսուալներին և տրանսգենդերին անձնական կրոնական համոզմունքների հիման վրա ծառայություն մատուցելուց հրաժարվելու իրավունքի մասին, նահանգի բնակիչների 47%-ը դեմ էր, 44%-ը՝ կողմ, իսկ 8%-ը՝ չկողմնորոշվեց։

## Այդահոյի ԼԳԲՏ իրավունքների աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այդահո
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքներ