open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ցենտրիզմ

**Ցենտրիզմ**, գաղափարաքաղաքական հոսանք, առաջացել է 2-րդ Ինտերնացիոնալի ռեֆորմիստական ու հեղափոխական ուղղությունների միջև պայքարի ընթացքում և փորձել բանվորական շարժման ծրագրային ու տակտիկական սկզբունքային հարցերում օպորտունիզմին զիջումներ անելու ճանապարհով հարթել նրանց միջև եղած անհաղթահարելի հակասությունները։

## Նկարագրություն
Ի տարբերություն բացահայտ օպորտունիստների որոնք բացորոշ հանդես էին գալիս հանուն սոցիալ-ռեֆորիզմի ոգով մարքսիզմ ռևիզիայի, ցենտրիստները քողարկում էին իրենց օպորտունիզմն «ուղղափառ» մարքսիստական ֆրազեոլոգիայով։ «Այնքան սարսափելի և վնասակար չէ բացահայտ օպորտունիզմը, - գրում է Վ.Ի. Լենինը, - որը միանգամից ետ է մղում իրենից բանվորական մասսային, որքան ոսկե միջինի այդ տեսությունը, որը մարքսիստական բառիկներով արդարացնիում է օպորտունիստական պրակտիկան, մի շարք սոփեստություններով ապացուցում է հեղափոխական գործողությունների անժամանակ լինելը և այլն»։

## Ուղղություններ
Ցենտրիզմի հիմնական ուղղությունը միջազգային ասպարեզում եղել է կաուցկիականությունը, Ռուսաստանում՝ տրոցկիզմը։

## Պատմություն
Ցենտրիզմի գաղափարախոսությունը վերջնականապես ձևավորվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918 թթ.) առաջ, որի ընթացքում ավելի է բացահայտվել նրա օպորտունիստական էությունը։ Հակառակ բոլշևիկների, որոնք պրոպագանդում էին համաշխարհային պատերազմը քաղաքացիականի վերածելու, պատերազմում սեփական կառավարության պարտությանը հասնելու լենինյան լոզունգները, ցենտրիզմի ներկայացուցիչները սահմանափակվում էին վերացական պացիֆիստական պրոպագանդայով։ Ցենտրիզմը եղել է միջազգային երևույթ, նրա առավել աչքի ընկնող ներկայացուցիչներն էին Գերմանիայում՝ Կ.Կաուցկին, Հ. Հաազեն, Գ. Լեդեբուրը, Ա. Հոֆմանը, Ռուսաստանում՝ Լ.Մարտովը, Ն.Չխեիձեն, Լ.Տրոցկին, Ֆրանսիայում՝ Ժ.Լոնգեն, Ա.Պրեսմանը և ուրիշները այլ երկրներում։

Չնայած նրանց հայացքներում եղած որոշ տարբերությանը, իրականում նրանք բոլորն էլ ժխտում էին պրոլետարիատի դիկտատուրայի անհրաժեշտությունը, չէին ընդունում ձախ սոցիալիստ-ինտերնացիոնալիստների հեղափոխական տակտիկան։

Թշնամաբար դիմավորելով Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը Ռուսաստանում և Կոմունիստական ինտերնացիոնալի ստեղծումը՝ ցենտրիզմի պարագլուխները «Ինտերնացիոնալ 2½»-ը օգտագործեցին կոմունիստական շարժման դեմ պայքարի համար։ Ցենտրիզմի որոշ կողմնակիցներ փորձեցին թափանցել կոմունիստական շարժման մեջ։ «Ինտերնացիոնալ 2½»-ի և Բեռնի ինտերնացիոնալի միաձուլումից (1923 թ.) հետո ցենտրիստներն ավելի ու ավելի բացահայտորեն միախառնվեցին բանվորական շարժման մեջ աջ-ռեֆորմիստական տարրերի հետ։

## Աղբյուրներ
* Левин В.И., Полн. собр. соч., 5 изд.(см.справочный том, ч.1, с. 706-707)
* Истроия КПСС, т.2, М., 1966, с. 303-11, 472-79, 595-646
* Ленин в борьбе за революционный Интернационал, М., 1970, с. 161-170, 296-301

Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Մարքսիզմ
ԷՅՋԻԲԻՅՈՒ Նյուզ

**«ԷՑՋԻԲԻՅՈւ Նյուզ»** (*“AGBU News Magazine”*, «ՀԲԸՄ լուրեր»), ամսագիր։ Լույս է տեսնում 1991-ից, ՍեդըլԲրուքում, ապա՝ Նյու Յորքում՝ անգլերեն։ Խմբագիր՝ Լուիզ Մանուկյան-Սիմոն։ Լուսաբանում է ՀԲԸՄ-ի և նրա կողմից հովանավորվող մշակութային, մարզական, բարեգործական միությունների և կրթական հաստատությունների գործունեությունը։ Տպագրում է նյութեր հայ գաղթավայրերի մասին, տեղեկություններ Հայաստանից ու Արցախից։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մարզական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայերը Վառնայում

[մինի|[Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Վառնա)|Սուրբ Սարգիս եկեղեցի]]
**Հայերը Վառնայում** հաստատվել են 17-րդ դարի սկզբին՝ այստեղ գաղթած ղրիմահայերի կողմից, և բնակվել են քաղաքի՝ հետագայում «Հայկական» կոչված թաղամասում։ 19-րդ դարի սկզբին Վառնայում եղել է 150 տուն հայ, իսկ դարի վերջին այստեղ բնակվել է շուրջ 1300 հայ։ Հաջորդ տասնամյակներին հայերի թիվն աճել է Թուրքիայից փախած հայերի հաշվին՝ հասնելով 10 հազարի։

Շուտով Վառնայում ապաստան գտած հայերի մի մասը տեղափոխվել է երկրի այլ քաղաքներ, տեղի հայերի թիվը նվազել է՝ կազմելով շուրջ 4 հազարի։ Հայ բնակչության թվի հետագա տատանումները պայմանավորված են եղել շարունակվող ներգաղթով Բ-ից 1930-ական թվականներին նկատելի արտագաղթով։

1946 թվականին շուրջ 300 վառնայաբնակ հայեր ներգաղթել են Հայաստան։ 21-րդ դարի սկզբին Վառնայում բնակվել է շուրջ 5 հազար հայ։ 1990-ական թվականներին այստեղ հաստատվել են հարյուրավոր հայեր Հայաստանից, Ռուսաստանից։ Վառնայի հայ համայնքի ձևավորման և զարգացման գործում կարևոր դեր են խաղացել հայ առևտրականները։ Նրանց գործունեությունը նկատելի էր ոչ միայն երկրի ներքին, այլև՝ արտաքին շուկայում (առևտրական կապեր են ունեցել Զմյուռնիայի, Տրապիզոնի, Կիպրոսի, Եգիպտոսի հայ առևտրականների և արդյունաբերողների հետ)։

Վառնայաբնակ հայերը զբաղվել են արհեստներով, կային նաև բանվորներ և փոքրաթիվ գործարանատերեր։ 1842 թվականին կառուցվել է սուրբ Սարգիս հայկական եկեղեցին, որին կից բացվել է Սիսակյան դպրոցը։ Գործել են նաև ուրիշ դպրոցներ։ 19-րդ դարի վերջից մինչև 1944 թվականը Վառնայում գործել են հայ քաղաքական կուսակցությունների տեղական կազմակերպությունները, հասարակական և մշակութային միություններ, լուսավորական հաստատություններ։

1970-ական թվականների 2-րդ կեսից համայնքի ազգային կյանքն անկում է ապրել, սկսել է վերականգնվել 1990-ական թվականներին։

Կատեգորիա:Հայերը Վառնայում
Փիլիպպոսյան հիմնադրամ

**Փիլիպպոսյան հիմնադրամ** (*Ստեփան Փիլիպպոսյանի անվան հիմնադրամ*), բարեգործական կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1969  թվականին, Ինդիան Վելսում (Կալիֆոռնիա)՝ մեծահարուստ Ստեփան Փիլիպպոսյանի (արևելյան գորգերի կոնցեսիոներ) նախաձեռնությամբ։ Հիմնադրամի նպատակն է նպաստել հայ երիտասարդների կրթության զարգացմանը և հայեցի դաստիարակությանը։ Կարևորելով Միջին Արևելքի երիտասարդության կրթության հարցը՝ հիմնադրամն աջակցել է Բեյրութի դպրոցների վերականգնման աշխատանքներին, Հայ ավետարանչական ընկերակցության մանկական կրթական ծրագրերին, դարձել Հայկազյան համալսարանի հիմնադիրներից մեկը։

Բարեգործական ծրագրեր իրականացնելու համար Լիբանանի Հանրապետությունը Ստեփան Փիլիպպոսյանին պարգևատրել է երկրի բարձրագույն՝ «Մայրիի» շքանշանով (Order of the Cedar)։ Ներկայումս հիմնադրամը շարունակում է իր բազմակողմանի գործունեությունը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հայ երիտասարդության կրթության հարցը։ Հայ ավետարանչական ընկերակցությունում ի պահ դրված Փիլիպպոսյան հիմնադրամը զգալի գումարներ է տրամադրում հայ երիտասարդներին կրթաթոշակ հատկացնելու, եկեղեցիների, հովիվների հատուկ ֆոնդերի, ընկերային ծառայությունների, հրատարակություն ն երի, Հյուսիսային Ամերիկայի Հայ ավետարանական միության, Հայ-ամերիկյան միջազգային քոլեջի, Ամերիկայի հայկական համագումարի, հայկական մշակութային ու ընկերային այլ կազմակերպություն ների համար։ Փիլիպպոսյան հիմնադրամի ղեկավար մարմինը հոգաբարձուների խորհուրդն է՝ բաղկացած 5 անդամից։ Նախագահն է Ամերիկայի Հայ ավետարանչական ընկերակցության խորհրդի անդամ Ջոյս Փիլիպպոսյան-Սթայնը (Ս. Փիլիպպոսյանի դուստրը)։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Արդա (Երուսաղեմի թագուհի)

մինի|Բալդուինի մուտքը Եդեսիա. պատկերված է, թե ինչպես են նրան դիմավորում հայ հոգևորականները
**Արդա**, Երուսաղեմի թագավոր Բալդուին I Բուլոնցու կինը։ Եղել է Երուսաղեմի առաջին թագուհին, քանի որ Բալդուինի եղբայր և նախորդ թագավոր Գոթֆրիդ Բուլոնցին ամուսնացած չէր։

## Կենսագրություն
### Եդեսիայի կոմսություն
1098 թվականին Եդեսիայի գրավումից հետո Բալդուին Բուլոնցին, առաջին կնոջ մահից հետո իր համար կին է ընտրում Սամոսատի հայ իշխան Թորոսի դստերը։ Ժամանակակից պատմիչները չեն հայտնում այդ կնոջ անունը, սակայն հստակ հայտնում են նրա հոր անունը՝ Թաֆնուզ, Թաֆուս, Թաֆթոկ։ Միայն 18-րդ դարից սկսած պատմագրության մեջ հայտնվում է Արդա անունը։ Այսպիսով Արդան դառնում է Եդեսիայի առաջին կոմսուհին։

### Երուսաղեմի թագավորություն
1100 թ. մահանում է Երուսաղեմի առաջին թագավոր Գոթֆրիդ Բուլոնցին ու գահը անցնում է նրա կրտսեր եղբայր Բալդուինին։ Բալդուինը Արդայի հետ ուղևորվում է Երուսաղեմ։ Հասնելով Անտիոք, նա ապահովության համար կնոջը նավով ուղարկում է Յաֆֆա, իսկ ամուսինը ճանապարհը շարունակում է ցամաքով։ Բալդուինը թագադրվում է 1100 թ.-ի նոյեմբերին Սուրբ Ծննդյան տաճարում, սակայն Արդան դեռ շարունակում էր մնալ Յաֆֆայում։ Արդան պաշտոնապես դառնում է Երուսաղեմի առաջին թագուհին։
Մոտավորապես 1105 թվականին Բալդուինը որոշում է բաժանվել Արդայից և նրան ուղարկել Սուրբ Աննա մենաստան։ Պատմագիրները Բալդուինի այս արարքի մեջ տեսնում են քաղաքական դրդապատճառներ, քանի որ, երբ Բալդուինը դեռ հայերով բնակեցված Եդեսիայի կոմսն էր, նրա համար ձեռնտու էր հայուհի կին ունենալը, իսկ Երուսաղեմում դրա անհրաժեշտությունը չկար։ Շատ ժամանակ չանցած Արդայի խնդրանքով Բալդուինը նրան դուրս է բերում մենաստանից ու ուղարկում Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ապրում էին նրա հարազատները։

1113 թվականին Բալդուինը երրորդ անգամ ամուսնանում է Ադելաիդա Սիցիլիացու՝ Ռոջեր I Սիցիլիացու այրու հետ։ Սակայն այս ամուսնությունը Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից քննադատվում է, քանի որ Բալդուինը և Արդան փաստացի դեռ համարվում էին ամուսիններ։ 1117 թվականին Պապի հրամանով և բարոնների ճնշման տակ Երուսաղեմի պատրիարք Առնուլֆ I-ը հասնում է այն բանին, որ Բալդուինը հրաժարվում է Ադելաիդայի հետ ամուսնությունից, քանի որ ըստ ամուսնության ժամանակ կնքված պայմանագրի, եթե Բալդուինը և Ադելաիդան չունենային ժառանգ, ապա գահը անցնելու էր Սիցիլիայի կոմս Ռոջեր II-ին, իսկ Երուսաղեմի ֆրանկ բարոնները չէին ցանկանում անցնել սիցիլիացիների տիրապետության տակ, և հաշտվում է Արդայի հետ, որը փաստացի նրա կինն էր։ Սակայն Արդան չի վերադառնում Երուսաղեմ։

## Արտաքին հղումներ
* Երուսաղեմի հայ թագուհիները. Կլոդ-Արմեն Մութաֆյան (ռուս.)
* Երուսաղեմի հայ թագուհիները | Արդա (Հայկազյան միաբանության բլոգում տեղադրված նյութ) 

Կատեգորիա:Երուսաղեմի թագուհիներ
Հայ գրականության բարեկամների միություն

**«Հայ գրականության բարեկամների միություն»**, հիմնվել է 1955 թվականին (պաշտոնապես գրանցվել է 1956 թվականին) Նյու Յորքում։ Նպատակն էր ծառայել հայ գրականությանը, նյութապես օժանդակել հայ գրողներին, սահմանել գրական մրցանակներ, քաջալերել սկսնակ գրողներին։

Կազմակերպել է գրական երեկոներ, դասախոսություններ, գրքերի քննարկումներ, նշում հոբելյանական տարելիցներ։ Հրատարակել է պարբերաթերթ՝ «Գիր ու գիրք» (մինչև 1970 թվականը՝ «Հաղորդագրություն») անվամբ։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրական կազմակերպություններ
Վիրջիլ Թոմսոն

**Վիրջիլ Թոմսոն** (, ), ամերիկյան կոմպոզիտոր և երաժշտական քննադատ։ Կարծիք կա, որ Թոմսոնը ամերիկյան ակադեմիկ երաժշտության միակ հայտնի դեմքն է։

## Ստեղծագործական կարիերայի սկիզբ
### Ուսում
Երաժշտությամբ սկսել է զբաղվել իր հարազատ քաղաքում, այդ թվում նաև Գուստավ Շոթլե ղեկավարությամբ։ Ուսումը շարունակել է Հարվարդի համալսարանում, հետո Փարիզում՝ Նադիա Բուլանժեի մոտ։ Իր կյանքի Փարիզյան շրջանում մտերմացել Գերտրուդ Սթայնի հետ, որի լիբրետտոյի վրա հետագայում երկու օպերա գրեց, որոնք կենդանի արձագանք ստացան հասարակության կողմից՝ «Չորս սրբեր երեք գործողությունում» (, 1927—1928, դրվել է 1934, իրականում օպերայում գործողությունները երեքը չեն, սրբերն էլ չորսը չեն) և «Մեր ընդհանուր մայրը» (, 1947, Սյուզն Բրաունել Էնթոնիի՝ ԱՄՆ-ի կանանց շարժման կազմակերպիչներից, կենսագրության մոտիվներով)։

## Հեղինակած գրքեր
1939 թվականին հրապարակեց «Երաժշտության կառավարությունը» գիրքը (), որը նրան զգալի ճանաչում բերեց։ Դրան հաջորդեցին «Երաժշտական տեսարան» (, 1945), «Երաժշտության քննադատման արվեստ» (,1948) և «Երաժշտական աջ ու ձախը» (,1951) գրքերը։ 1940-1954 թվականներին Թոմսոնը ամերիկյան ամենահայտնի ու հեղինակություն վայելող թերթերից մեկի՝ New York Herald Tribune-ի մրցանակակիր էր։

## Երաժշտություն ֆիլմերի համար
Թոմսոնը երաժշտություն է գրել ֆիլմերի համար, այդ թվում «Լուիզիանական պատմություն» (1948) ֆիլմի համար, որի շնորհիվ արժանացել է Պուլիտցերական մրցանակի, նաև թատերական ներկայացումների համար, այդ թվում նաև «Մակբետա»-ի համար, բեմադրված Օրսոն Ուելսի կողմից։ Ուիլիամ Քրիստենսնը նրա «Լիցքավորման կայան» () (1954)։ Հետաքրքիր ժանրը, որով աշխատում էր Թոմսոնը, «երաժշտական պարկերներ»-ն է՝ ոչ մեծ պիեսներ, նվիրված ծանոթներին։

Թոմսոնի շուրջը ձևավորված խմբին են պատկանում այդ սերնդի բազմաթիվ լեգենդար երաժիշտներ, ինչպիսիք են Լեոնարդ Բերնսթայնը, Փոլ Բոուլզը և Նեդ Ռորեմը։ Կարծիք կա, որ նրանց միավորում են ոչ միայն երաժշտական ընդհանուր հայացքները, այլ նաև ընդհանուր համասեռամոլությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիրջիլ Թոմսոնը դասարան․ամ կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Արծվի Վասպուրական (հանդես)

**Արծվի Վասպուրականը** միամսյա, ապա՝ երկամսյա հանդես։ Ամերիկայի Վասպուրական միության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1940-1945 թվականներին, Բոստոնում, 1951-1967 թվականներին՝ Ֆրեզնոյում։ Խմբագիրներ՝ Ե. Մկրտիչյան, Ա. Հյոայան, Մ. Տեր-Մարկոսյան, Ա. Ավետյան։ Տպագրել է հոդվածներ Վասպուրականի պատմության, աշխարհագրության, կենցաղի, կրթական կյանքի վերաբերյալ։ «Գրական մշակներ» բաժնում ներկայացրել է Վասպուրականի մշակութային և գրական գործիչներին, առանձին ստեղծագործություններ հրատարակել Վանի բարբառով։ Հանդեսին աշխատակցել են Գարեգին Հովսեփյանը, Տիգրան Չիթունին, Կարապետ Սիտալը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կաճառ հայկական

**Կաճառ հայկական**, կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1888 թվականին, Ուստրում՝ Մկրտիչ Փորթուգալյանի և մի խումբ խարբերդցիների նախաձեռնությամբ։ Իր առջև խնդիր էր դրել հիմնել առանձին աղոթատեղի, ստանձնել ազգային եկեղեցուն փոխարինելու պարտականությունը, հոգալ համայնքի հոգսերը, կառավարական միջամտությամբ վերջ դնել օտար ազգերի (հատկապես՝ իռլանդացիներ) կողմից հայերի դեմ իրականացվող հարձակումները։ Կազմակերպությունից ավետարանական հայերի հեռացումով Կաճառ հայկականը վերանվանվել է Կաճառ հայկական Ուստրի լուսավորչական հայոց։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ կրոնական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Էնյուըլ օֆ Արմինիըն Լինգվիստիքս (Քլիվլենդ)

**«Էնյուըլ օֆ Արմինիըն Լինգվիստիքս»** (, թարգմ․՝ «Հայկական լեզվաբանության ամենամյա»), հրատարակվում է 1979 թվականից, Քլիվլենդում՝ անգլերեն։

Խմբագիր՝ պրոֆեսոր Ջոն Գրեպպին։

Տպագրում է լեզվագիտական և հարակից ուսումնասիրությունների վերաբերյալ հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Հայկազյան կրթարան (Ալեքսանդրիա)

մինի|Ալեքսանդրիա
**Հայկազյան կրթարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1924 թվականին, Ալեքսանդրիայում՝ Հայկազուն քահանա Ոսկերիչյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր «թումբ կազմել դեպի օտար վարժարան հայ մտնա կներու և պատանիներու հարաճուն հոսանքին»։ Ունեցելէ եռամյա մանկապարտեզի և յոթնամյա նախակրթարանի արական և իգական բաժիններ, ինչպես նաև լրացուցիչ երկու դասարան՝ աղջիկների համար։ Աշակերտների ընդհանուր թիվը առաջին տարիներին եղել է 100 150, 1931 թվականին՝ 220, 1949 թվականին՝ 205։ Գոյատևել է մինչև 1952 թվականը։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Հայերն Ադրիանուպոլսում

մինի|Հակոբ Պարոնյան
Ադրիանուպոլսի (Էդիրնե) հայ համայնքը ձևավորվել է վաղ միջնադարում, ստվարացել է 13-14 դարերը Ղրիմից գաղթած հայերի հաշվին։ 1550 թվականին հայազգի ճարտարապետ Սինանը կառուցել է Ադրիանուպոլսի նշանավոր Սելիմիե (1569-1575) մզկիթը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին քաղաքում բնակվել է ավելի քան 4,5 հազար հայ։ Զբաղվել են սուետրով, արհեստներով։ Գործել են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Սուրբ Թորոս, Սուրբ Կարապետ Եկեղեցիները, 4 վարժարաններ։ 1914-1918 թվականներին հայերն Ադրիանուպոլսից տեղահանվել են և ապաստան գտել Հունաստանում ու Բուլղարիայում։ Հայ մշակույթի արժեքավոր նմուշ է «Ադրիանուպոլսի ավետարանը» (1007)։ Ադրիանուպոլսում է ծնվել երգիծաբան Հակոբ Պարոնյանը։

ա
Կատեգորիա:Ադրիանուպոլիս
Դիցմայրի (Սյունիքի մարզ)

**Դիցմայրի**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապան համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

## Անուն
Գյուղի պաշտոնական անունը Դիցմայրի է։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում հայտնի է եղել Ղարաչիման անունով։ Դիցմայրի է վերանվանվել 1991 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից մոտ 7 կմ դեպի արևելք՝ ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Դիցմայրիի մշտական բնակչությունը կազմել է 165, առկա բնակչությունը՝ 51 մարդ։ Ռուսական կայսրության վերջին ժամանակաշրջանում և Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում ինչև 1988-1989 թվականները գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, որոնց հեռանալուց հետո այնտեղ վերաբնակվել են հայեր։ Ստորև ներկայացված է Դիցմայրի գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կապան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Սերգեյ Սպասոկուկոցկի

**Սպասոկուկոցկի Սերգեյ Իվանովիչ** (, ), խորհրդային վիրաբույժ։ Գիտությունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1942)։

## Կենսագրություն
1893 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ Եղել է Սմոլենսկի (1898 թվականից), Սարատովի (1909 թվականից) հիվանդանոցների վիրաբուժական բաժանմունքների, 1912 թվականից՝ Սարատովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի վիրաբուժական կլինիկայի, 1926 թվականից՝ Մոսկվայի Պիրոգովի անվան 2-րդ բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ստամոքսաղիքային և թոքային վիրաբուժության, արյան փոխներարկման հարցերին։ Առաջարկել է վնասվածքային և վիրահատական շոկի բուժման, ստամոքսի քաղցկեղի և խոցային հիվանդության դեպքում (վիրահատական շոկի կանխարգելման նպատակով) բարակ աղիքի մեջ զոնդի միջոցով սննդային խառնուրդների ներմուծման մեթոդներ, գանգի հրազենային վիրավորումների ժամանակ՝ խուլ կար, վիրահատությունից առաջ վիրաբույժի ձեռքերի մշակման յուրահատուկ եղանակ և այլն։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1942)։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
One of Those Nights

«**One of Those Nights**» (), ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի երգն է համագործակցությամբ կանադացի երգիչ The Weeknd-ի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի մարտի 11-ին և ի սկզբանե նախատեսվել էր որ պետք է լինի Ջուսի Ջեյի «Stay Trippy» կոչվող ստուդիական երրորդ սոլո ալբոմի երրորդ սինգլը, սակայն ալբոմի վերջնական երգացանկից այն հանվել է և հետագայում հայտնվել է ալբոմի դելյուքս թողարկման մեջ։

## Նախապատմություն
2013 թվականի փետրվարի 17-ին հայտնի է դառնում որ «Stay Trippy» ալբոմի երրորդ սինգլն է լինելու «One of Those Nights» երգը։ Փետրվարի 20-ին Ջուսի Ջեյի SoundCloud-ի էջում կայանում է երգի պրեմիերան, իսկ մարտի 11-ին երգը թողարկվում է։ Ավելի ուշ հայտնի է դառնում որ «Stay Trippy» ալբոմի երրորդ սինգլ է հաստատվել «Bounce It» երգը, և «One of Those Nights» երգը դուրս է մնում ալբոմի վերջնական երգացանկից։ Չնայած երգը չի ընդգրկվում ալբոմում, սակայն այն ներառված է ալբոմի դելյուքս թողարկման մեջ։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Սիմ Փիլինգը, թողարկվել է 2013 թվականի հունիսի 20-ին։

### Սյուժե
Տեսահոլովակի սկզբում The Weeknd-ը և 3 աղջիկներ նստած բարի սեղանի շուրջ խմում և ծխում են։ Այդ ընթացքում Ջուսի Ջեյը նույն բարում զրուցում է բարմենի հետ, երբ ներս է մտնում ատրճանակով զինված մի մարդ։ Նա կրակում է հաճախորդներից մեկի վրա և պատրաստվում է թալանել բարը և հաճախորդներին։ Երբ հանցագործը մոտենում է The Weeknd-ին, նա հրաժարվում է տալ իր փողերը և սկսում է ծիծաղել։ Այնուհետև նա իր ատրճանակը պահում է The Weeknd-ի վրա որպեսզի կրակի, սակայն Ջուսի Ջեյը կրակում է նրան մինչև նա կկրակեր The Weeknd-ին։ Տեսահոլովակը ավարտվում է նրանով, որ Ջուսի Ջեյը լքում է բարը։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում

## Հիթ շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:The Weeknd-ի երգեր
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի երգեր
Թխկուտ

**Թխկուտ** գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Մեղրի համայնքում։

## Անուն
Գյուղի պաշտոնական անունը Թխկուտ է։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում հայտնի է եղել Վարդանազուր Երկրորդ անունով։ 2006 թվականի հուլիսի 4-ին վերանվանվել է Թխկուտ։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Մեղրի գետի ձախ ափին՝ ծովի մակարդակից մոտ 1200 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից ճանապարհով կազմում է մոտ 60 կմ, իսկ Մեղրի քաղաքից հեռու է մոտ 9 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում եղել է Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի բնակավայր։ Խորհրդային Միության տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Մեղրու գավառի, իսկ 1930 թվականից՝ Մեղրու շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Սյունիքի մարզի մեջ՝ հարևան Այգեձոր և Վարդանիձոր գյուղերի հետ կազմելով Վարդանիձոր համայնքը։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Թխկուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 69, առկա բնակչությունը՝ 45 մարդ։ Ռուսական կայսրության և Խորհրդային Միության ժամանակաշրջաններում մինչև 1988-1989 թվականները բնակչությունը եղել են ադրբեջանցիներ, որոնց հեռանալուց հետո այնտեղ վերաբնակվել են հայեր։ Ստորև ներկայացված է Թխկուտ գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և բանջարաբուծությամբ։

### Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտ կա պղնձամոլիբդենային հանքավայր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեղրի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Հայ բույժ (հանդես)

**«Հայ բույժ»**, բժշկական եռամսյա հանդես։ Լույս է տեսնում 1992 թվականից, Գլենդելում։ Ունի խմբագրական կազմ՝ Ա. Տոնոյան, Հ. Այնթապլյան, Հարություն Սաղրյան, Վ. Ֆրանգյան։ Տպագրում է առողջապահության հարցերին նվիրված հոդվածներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Հայ-ամերիկյան տարեցների միություն

**Հայ-ամերիկյան տարեցների միություն**, հիմնվել է 1980 թվականին, Գլենդելում՝ ՀՕՄ-ի նախաձեռնությամբ։ Ամերիկյան տարեցների կազմակերպության մաս է կազմում։ Նպատակն է համախմբել հայ տարեցներին, միմյանց հետ շփվելու, ծանոթանալու պայմաններ ստեղծել։ Միության գործունեությունը ղեկավարում է Կենտրոնական վարչությունը (ընտրվում է պատգամավորական ժողովի կողմից)։ Գործում է Լոս Անջելեսի շրջանում, մասնաճյուղեր ունի Գլենդել, Էնսինո, Հոլիվուդ, Փասադենա քաղաքներում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Ամերիկահայ ճարտարագետների և գիտնականների ընկերակցություն

**Ամերիկահայ ճարտարագետների և գիտնականների ընկերակցություն**ը հիմնվել է Հակոբ Փանոսյանի գլխավորությամբ 1983 թվականին, Լոս Անջելեսում՝ ԱՄՆ-ում, Հայաստանում և այլ երկրներում բնակվող հայ ճարտարագետներին համախմբելու և նրանց միջև համագործակցություն ստեղծելու նպատակով։ Ընկերակցությունը կազմակերպում է համահայկական գիտաժողովներ՝ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի, մասնագիտական այլ հաստատությունների մասնակցությամբ։

Հայաստանի տնտեսական հարցերի լուծման վերաբերյալ հետազոտություններ կատարելու նպատակով իրականացնում է մասնագետների փոխանակություն։ Օժանդակություն է ցույց տալիս Հայաստանի գիտնականներին և գիտական հիմնարկներին։ Մասնաճյուղեր ունի Բոստոնում, Նյու Յորքում, Սան Ֆրանցիսկոյում։ Հրատարակում է եռամսյա տեղեկատու։ Ունի շուրջ 700 անդամ։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտական կազմակերպություններ
Կարդ

**Կարդ** (նախկին անվանումը՝ *Գյարդ*), կիսալքված գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապանի տարածաշրջանի արևմտյան մասում, Գեղի գետի վտակ, Կարդ գետակի ձախ ափին, Գեղի գյուղից 3-4 կմ արևմուտք։ Վերանվանվել է Կարդ 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների Կարդը բնակչություն չի ունեցել։ Մինչև 1988-1989 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Կարդի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Խորհրդային տարիներին միավորված է եղել Գեղիի պետական տնտեսության հետ, որը զբաղվել է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։
ձախից|մինի|400x400փքս|Կարդ գյուղը (1970-80թթ)

## Պատմամշակութայինկառույցներ
Կարդից 2-3 կմ հյուսիս-արևմուտքում է գտնվել Վերին Կարդ գյուղը, որի ավերակները պահպանված են։ Ունի 17 դարի եկեղեցի, որի բեմի տակից բխում է հանքային աղբյուր։

## Տես նաև
* Կարդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Հայկական ֆիլմի հիմնարկություն

**Հայկական ֆիլմի հիմնարկություն**, հիմնվել է 1979 թվականին, Լոս Անջելեսում՝ Մ. Հակոբյանի, Լ. Կարապետյանի, Մ. Աղբաբյանի, Ու. Քարաբյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն է Հայկական հարցի քարոզչության համար ստեղծել և տարածել դաստիարակչական, մշակութային բնույթի և լսողատեսողական այլ նյութեր։ Արտադրել է ֆիլմեր, տեսաերիզներ, կազմակերպել կինոփառատոներ և համագումարներ, հավաքել արխիվային նյութեր, փաստագրական ֆիլմեր։ Հիմնարկության նկարահանող խմբերն աշխատել են ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Թուրքիայում, Հայաստանում, Ավստրալիայում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հունաստանում, Լիբանանում, Սիրիայում։ Հիմնարկությունը ղեկավարում է վարչական մարմինը, ունի նվիրատուներ։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ կինո
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Մազանոթներ

250px|մինի|Տարբեր տեսակի մազանոթներ

**Մազանոթներ**, կենդանիների և մարդու բոլոր հյուսվածքներով անցնող արյունատար մանրագույն անոթներ, ցանց են առաջացնում հյուսվածքները արյունով մատակարարող զարկերակիկների և արյունը հեռացնող երակիկների միջև։ Մազանոթների պատերով տեղի է ունենում գազերի ու այլ նյութերի փոխանակություն արյան և հյուսվածքների միջև։ Մազանոթների պատերը բաղկացած են 3 շերտից, ներքին՝ էնդոթելային, միջին՝ հիմնային (բազալ), և արտաքին՝ ադվենտիցիալ։ Էնդոթելային շերտի բջիջներում կան փոխանակվող նյութերը փոխադրող միկրոպինոցիտոզային վեզիկուլներ։ Զարկերակային և երակային մազանոթները տարբերվում են իրարից, օրինակ՝ զարկերակային մազանոթների տրամագիծը մինչև 7 մկմ է, էնդոթելային շերտը հարթ է և հզոր, մինչդեռ երակային մազանոթների տրամագիծը սովորաբար 7-12 մկմ է, էնդոթելային շերտը բարակ է՝ ծածկված ցիտոպլազմային ելուստներով և այլն։ Տարբերվում են նաև տարբեր օրգանների մազանոթներ, օրինակ՝ մկանային մազանոթների էնդոթելային շերտը հաստ է, հիմնայինը՝ բարակ, ոսկրածուծի մազանոթները հիմնային շերտ չունեն, լյարդի և փայծաղի մազանոթները ծակոտկեն են և այլն։ Ավշային մազանոթները, ի տարբերություն արյունատար մազանոթների, բաղկացած են միայն էնդոթելային շերտից, թափանցում են համարյա բոլոր օրգանները, դրանցով հյուսվածքներից դուրս են բերվում արյունատար մազանոթները չթափանցող սպիտակուցների կոլոիդային լուծույթները, օտար մասնիկները և բակտերիաները։ Ավիշը միջբջջային ճեղքերից հավաքվում է ավշային մազանոթներում, որոնք միանալով կազմում են ավշային անոթներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Կատեգորիա:Արյուն
Կատեգորիա:Անոթաբանություն
Մազահանում

250px|մինի|Լազերային էպիլացիա
**Մազահանում**, **էպիլյացիա**, մազերի արհեստական հեռացումը կոսմետիկական կամ բուժիչ նպատակով։ Կատարվում է մեխանիկական գործիքների, էլեկտրամազահանման, էպիլինային սպեղանու և ռենտգենյան ճառագայթների օգնությամբ։ Էլեկտրամազահանումը կիրառվում է կանանց դեմքի գերմազոտությունը (տես Հիպերտրիխոզ) վերացնելու, իսկ ռենտգենյան ու էպիլինային մազահանումը՝ գլխի և դեմքի սնկային որոշ հիվանդությունների (տրիխոֆիթիա, միկրոսպորիա, ֆավուս, սիկոզ) բուժմանն օժանդակելու նպատակով։ Ամենից կայուն արդյունք տալիս է էլեկտրամազահանման մեթոդը, որի ժամանակ ասեղնաձև էլեկտրոդներով քայքայում են մազային կոճղեզները, և մազերի աճը դադարում է։

## Արտաքին հղումներ
* Ինտիմ հատվածի էլոս էպիլյացիա

Կատեգորիա:Մազեր
Կատեգորիա:Հիգիենա
Հայերը Մոնրեալում

մինի|Մոնրեալի դրոշը
մինի|Մոնրեալի զինանշանը
մինի|Մոնրեալ (քաղաք)
**Մոնրեալում հայերը** սկսել են հաստատվել 19-րդ դարի վերջից։

## Համայնքի ձևավորումը
1910-1913 թվականներին այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (հիմնականում՝ Բալուից), համարվում են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղներն ապրում են ցայսօր։ Համայնքը ձևավորվել է 20-րդ դարի կեսին։ 1961 թվականին Մոնրեալում բնակվում էր 900, 1982 թվականին՝ 20 հազար հայ։

## Մոնրեալի բնակիչները
Ներկայումս (2003) հայերի թիվը Մոնրեալում շուրջ 30 հազար է։ Նրանք հիմնականում աշխատում են արդյունաբերության, առևտրի, կենցաղսպասարկման ոլորտում, զգալի թիվ են կազմում մտավորականները։ Գործում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ և Սուրբ Հակոբ հայ առաքելական եկեղեցիները, հայ կաթոլիկ և ավետարանական եկեղեցիներ, որոնց կից՝ մեկօրյա դպրոցներ։

## Համայնքի ամենօրյա հայկական դպրոցները
Համայնքում կա ամենօրյա երեք հայկական դպրոց։ Մոնրեալի հայերի ազգային կյանքը կազմակերպում են Կ-ի թեմի առաջնորդարանը, ՀՀԴ «Միհրան Փավապյան» կոմիտեն (1956 թվականից), ՀՀԴ երիտասարդական միության «Լևոն Շանթ» մասնաճյուղը, ՌԱԿ-ի «Էոժեն Փափազյան» ակումբը (1963 թվականից), Հնչակյան կուսակցության «Վանիկ» մասնաճյուղը (1986 թվականից), ՀԲԸՄ Մոնրեալի մասնաճյուղը (1956 թվականից) և Ալեք Մանուկյան մարզամշակութային կենտրոնը, ՀՕՄ-ի «Սոսե» մասնաճյուղը (1957 թվականից), Թեքեյան [1965 թվականից, ունեցել է «Հայ բեմ» թատերախումբ (1975-1983) և «Նայիրի» պարախումբ (1981-1990), 1978 թվականից՝ «Սևան» պատանեկան ամառային ճամբար], Համազգային (1963 թվականից, ունի «Պետրոս Դուրյան» թատերախումբ, «Քնար» երգչախումբ, «Անի» պարախումբ), Նոր Սերունդ (1989 թվականից) մշակութային միությունների, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի (1993 թվականից) Մոնրեալի մասնաճյուղերը, Պոլսահայ մշակութային միությունը (1967 թվականից, ունի «Մնակյան» թատերախումբ, «Շիրակ» պարախումբ, «Արարատ» մարզական թիմ և երիտասարդական բաժին), Մոնրեալի եգիպտահայերի ընկերակցությունը (1997 թվականից), Մալխասյան հիմնարկը, Մամիկոնյան մշակութային հանձնախումբը, Հայ դատի հանձնախումբը, Հայ ուսանողական միությունը, Կանադահայ բժիշկների միությունը, Հայ կաթոլիկ միության «Ալիշան» թատերախումբը, «Արմենիա» ֆուտբոլի թիմը, հայկական ռադիոժամ (1968 թվականից)։ Լույս են տեսնում «Ապագա», «Հորիզոն» շաբաթաթերթերը, «Բուրաստան» հանդեսը, «Գեղարդ» եռամսյան, Հայ կաթոլիկ միության «Նոր աեղեկատու» ամսաթերթը։ Մոնրեալի քաղաքապեաարանի խորհրդի անդամներ են Նուշիկ Էլոյանը (գործադիր վարչության նախագահ), Հասմիկ Վասիլյան-Բելելին, Ժակ Չաթրջյանը։

մ
Կատեգորիա:Մոնրեալ
Մազաչչո

**Մազաչչո** (Masaceio, իսկականը՝ Թոմմազո դի Ջովաննի դի Սիմոնե Կասսաի Գվիդի, ), իտալացի նկարիչ։ Ֆլորենտական քվատրոչենտոյի խոշորագույն ներկայացուցիչ Մազաչչոն հաղթահարել է գոթական ոճի ավանդույթները, կրոնական պատկերներում մարմնավորել մարդկային կատարյալ անհատականության հումանիստական նկարագիրը։ 1422 թվականից ապրել է Ֆլորենցիայում, աշխատել է նաև Պիզայում և Հռոմում։ Հաճախ համագործակցել է Մազոլինո դա Պանիկալեի հետ։ Մազաչչոյի վաղ շրջանի գործերը («Տիրամայրը և Ս.Աննան», աշխատել է Մազոլինոյի հետ, մոտ 1424, Ուֆֆիցի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա) առանձնանում են լուսաստվերային ընդգծված կերպավորմամբ, մարմինների եռաչափությամբ, ընդհանրացված ձևերի մոնումենտալությամբ։ 1425 թվականի և 1428 թվականի միջև Ֆլորենցիայի Սանտա Մարիա դել Կարմինե եկեղեցու Բրանկաչչի կապելլայում ստեղծել է որմնանկարներ («Դրախտից արտաքսումը», «Տաճարի տուրքի վճարումը» և այլն), ներշնչվել Ջոտտոյի արվեստով, իր կապերը խզել միջնադարի գեղարվեստական մշակույթի հետ։ «Ս.Երրորդություն»-ում (մոտ 1426-1427, Սանտա Մարիա Նովելլա եկեղեցի, Ֆլորենցիա) Մազաչչոն, հավանաբար Ֆ.Բրունեյլեսկիի հեռանկարչության ազդեցությամբ, որմնանկարչության մեջ առաջին անգամ ստեղծել է մարդու մասշտաբներին համապատասխան կենտրոնա-հեռանկարային կոմպոզիցիա։ Մազաչչոյի խստաշունչ և առնական արվեստը մեծ ազդեցություն է ունեցել Վերածննդի գեղարվեստական մշակույթի, մասնավորապես Պիեռո դելլա Ֆրանչեսկայի և Միքելանջելոյի ստեղծագործությունների վրա։

## Պատկերասրահ

Image:Masaccio. San Giovenale Triptych..jpg|Եռապատում Սուրբ Յուվենալիա
Image:Anonymous 15th-century Florence - NGA.jpg|Երիտասարդի դիմանկար / Վաշինգտոն, Ազգային պատկերասրահ/
Image:03 2015 Basilica di Santa Maria del Carmine (Firenze)-Cappella Brancacci-Adamo Eva Cacciata Paradiso terrestre-Masaccio- Photo Paolo Villa FOTO9202 tris.jpg| Արտաքսումը դրախտից
Image:The Tribute Money by Masaccio.jpg| Հրաշք՝ ստատիրով


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կոլումբիայի համալսարանի հայագիտության ամբիոն

**Կոլումբիայի համալսարանի հայագիտության ամբիոն**, հիմնվել է 1965 թվականին, Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանում։ Ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատարն է գրականագետ Մարկ Նշանյանը։ Դասավանդվում են հայոց լեզու, գրականության պատմություն, հայ ժողովրդի պատմություն, արվեստի պատմություն։ Ամբիոնը հրատարակում է հայագիտական ուսումնասիրություններ, կատարում թարգմանություններ։

Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարան
Կատեգորիա:Հայագիտության կենտրոններ
Արտաշես Մաթևոսյան (բուսաբույծ)

**Արտաշես Ալեքսանդրի Մաթևոսյան** (), հայ խորհրդային բուսաբույծ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1949)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961), ՀԽՍՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996), թղթակից անդամ (1971)։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1933 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտի բուսաբուծության ամբիոնում. 1956 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ, 1950-1956 թվականներին՝ ուսումնա-գիտական աշխատանքների գծով տնօրենի տեղակալ։ 1941-1943 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, Մալայա զեմլյայի մարտերին։ Ա.Մաթևոսյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են դաշտային կուլտուրաների մշակության և ՀԽՍՀ-ում կերի կայուն բազայի ամրապնդման հարցերին։ Վ. Ի. Լենինի անվան ՀամԳԳԱ Հարավային Կովկասի բաժանմունքի բուսաբուծության մասնաճյուղի և այլ գիտական խորհուրդների անդամ է։

մինի|Արտաշես Մաթևոսյանի հուշատախտակը Երևանում

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)

## Երկեր
* Հայաստանի տեղական կուլտուրական կորնգանները։ ՀԽՍՀ պետհրատ, 1939, 111 էջ։
*Բազմամյա խոտաբույսերի դերը հողի բերրիության բարձրացման գործում։ Երևան։ Ա. հ., 1949:
*Դաշտային կերահայթայթում, Ե., 1950։
* Հայաստանի կերային կուլտուրաները, Ե., 1959։
*Շաքարի ճակնդեղի մշակությունը։ Հայաստան, Երևան, 1969, 52 էջ։
* Բուսաբուծություն, 2 հրատ., Ե., 1977։
* Эспарцеты Армении, Е., 1950.

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Գրականություն
* АН Арм.ССР. Персональный состав. 1943-1983. Е.,1984.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բուսաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Մաժինոյի գիծ

մինի|Մաժինոյի գիծ
«**Մաժինոյի գիծ**», ֆրանսիական ամրությունների համակարգ Գերմանիայի հետ սահմանի վրա՝ Բելֆորից մինչև Լոնգյույոն՝ 380 կմ երկարությամբ։ Կառուցվել է ռազմական մինիստր Մաժինոյի առաջարկով, 1929-1934 թվականներին, կատարելագործվել է մինչև 1939 թվականը։ Նախատեսված էր Հյուսիս-արևելյան Ֆրանսիան գերմանական հարձակումից պաշտպանելու համար։ 1936-1940 թվականներին «Մաժինոյի գիծ»-ը մինչև Հյուսիսային ծով հասցնելու նպատակով սկսել է կառուցվել «Դալադյեի գիծը» (620 կմ երկարությամբ), որը չի ավարտվել։ 1939-1945 թվականի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանաֆաշիստական զորքերը դուրս եկան (1940) «Մաժինոյի գիծ»-ի թիկունքը և Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից հետո հարկադրեցին «Մաժինոյի գիծ»-ի կայազորին հանձնվել։ Պատերազմից հետո կանգուն մնացած ամրությունները, ինչպես նաև վերականգնվածները, օգտագործվում են որպես ռազմական պահեստներ։

## Պատկերասրահ

Image:Maginot1ix.jpg|
Image:Maginot3ix.jpg|
Image:Maginot2ix.jpg| 
Image:Maginot4ix.jpg|
Image:Power station. Shoenenbourg.JPG|


Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Ծիրանի գոտի

**«Ծիրանի գոտի»**, արվեստի և գրականության եռամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1957-1965 թթ-ին, Բոստոնում։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Հ. Ավետիսյան, Մ. Վանեցյան։ Սատարել է ամերիկահայ գաղութում մայրենի լեզվի, մշակույթի ու սովորույթների պահպանմանն ուղղված ջանքերին, նպաստել սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդմանը։ Տպագրել է գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններ, ճանապարհորդական նոթեր, անդրադարձել Հայաստանի տնտեսությանը, գիտությանը, մշակութային կյանքի իրադարձություններին։ Ունեցել է բացառիկ համարներ՝ նվիրված հայ մեծանուն գրողների։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության ԱՄՆ-ի շրջանային վարչություն

**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) ԱՄՆ-ի շրջանային վարչությունը** հիմնվել է 1908 թվականին, Բոստոնում՝ Եգիպտոսից ժամանած ՀԲԸՄ ներկայացուցիչներ Վ. Քյուրքչյանի, Մուշեղ եպիսկոպոս Սերոբյանի, Բաբկեն եպիսկոպոս Կյուլեսերյանի, վերապատվելիներ Կ. Մանավյանի, Խ. Պեննեյանի նախաձեռնությամբ։ Միությունը ծավալում է բարեսիրական, մշակութային, կրթական, մարզական, ընկերային, սկաուտական գործունեություն։ Ունի երիտասարդական և պատանեկան միություններ, տիկնանց հանձնախմբեր։ Կազմակերպում է դասախոսություններ, ներկայացումներ, երգի, պարի երեկոներ, ցուցահանդեսներ, երիտասարդական հանդիպումներ, մարզական խաղեր։ Կրթաթոշակ է հատկացնում համալսարանական հայ ուսանողներին։ ԱՄՆ-ում ՀԲԸՄ հովանավորությամբ գործում են ամենօրյա (Դետրոյտ, Ուոթերթաուն, Կանոգա Պարկ, Լոս Անջելես), մեկօրյա և երեկոյան (Քլիվլենդ, Չիկագո, Ֆրեզնո) վարժարաններ, թատերախմբեր, երգչախմբեր, պարախմբեր։ Լոս Անջելեսում գործում է «Նաիրի» արվեստի կենտրոնը (ունի հայոց լեզվի, մշակույթի, պատմության, երաժշտության, թատրոնի, կերպարվեստի, պարարվեստի դասընթացներ, մանկապատանեկան երգչախումբ, պարախումբ)։ 1963 թվականից Նյու Յորքում գործում է ՀԲԸՄ «Նուբար» ամառային երիտասարդական ճամբարը։

ՀԲԸՄ-ի Նախագահական ակումբը 1987 թվականից կազմակերպում է ամառային փորձառական ծրագրեր ամերիկահայ ուսանողների համար։ 1989 թվականից գործակցելով Ալեք և Մարի Մանուկյան մշակութային հիմնադրամի հետ՝ ակումբը հիմնել և հովանավորում է Միչիգանի համալսարանի հայոց լեզվի Ամառային հիմնարկը Երևանում են։ Հիմնադրամը յուրաքանչյուր տարի հրատարակում է մի քանի տասնյակ հայագիտական աշխատություններ։ 1995 թվականին Լոս Անջելեսում ՀԲԸՄ հիմնադրել է «Երիտասարդ արհեստավարժներ» կազմակերպությունը, որի ավելի քան 500 անդամներն ԱՄՆ-ի, Կանադայի և Եվրոպայի համալսարանների հայազգի շրջանավարտներ են։

ՀԲԸՄ ԱՄՆ-ում ունի 55 մասնաճյուղ, որոնք ունեն իրենց վարչությունները՝ ենթակա շրջանային վարչությանը, որն իր հերթին գործում է կենտրոնական վարչության հովանու ներքո (կենտրոնը՝ Նյու Յորք)։ Նյու Յորքում են հրատարակվում ՀԲԸՄ կենտրոնական վարչական ժողովի «Հուշարար-Միություն» և “AGBU News Magazine” պաշտոնաթերթերը, ինչպես նաև “Ararat” պարբերականը։

Կատեգորիա:ՀԲԸՄ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Ալբեր Մաթիեզ

** Ալբերտ Մաթիեզ** (Albert Mathiez, ), ֆրանսիացի պատմաբան, հումանիտար գիտությունների դոկտոր (1904)։

Ուսումնասիրել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության պատմությունը։ Հանդես է եկել Ժ.Դանաոնի իդեալականացման դեմ, ձգտել է վերականգնել Մ. Ռոբեսպիերի իսկական պատմական կերպարը։ 1920-ական թվականներին ազդվել է մարքսիզմից և այդ ժամանակաշրջանում գրել իր լավագույն երկերը, որոնցում մեծ տեղ է հատկացրել յակոբինյանների սոցիալ-տնտեսական քաղաքականությանը, Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության պատմության մեջ յակոբինյան դիկտատուրայի դերին։ Պաշտպանել է Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Ռաֆայել Մաթևոսյան

**Ռաֆայել Ռուբենի Մաթևոսյան** (), շինարարական մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1978)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի Մ. Ազիզբեկովի անվան ինդուստրիալ ինստիտուտը (1948)։ 1951 թվականից մինչև կյանքի վերջը բնակվել է Մոսկվայում։

1957-1994 թվականներին աշխատել է Վ. Ա. Կուչերենկոյի անվան շինարարական կոնստրուկցիաների կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտում (Մոսկվա), 1974-1994 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի կայունության լաբորատորիայի վարիչ։

## Աշխատություններ
Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են կայունության որակական տեսության, ձողերի համակարգերի տատանումների մշակման, տեխնիկական գիտություններում մաթեմատիկայի կիրառման հարցերին։

## Երկեր
*Устойчивость сложных стержневых систем (качественная теория) / Р. Р. Матевосян Москва, 1961

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սպեսարտիտ

մինի|Սպեսարտիտ
**Սպեսարտիտ**, մուգ գույնի երակային ապար, բաղկացած միջին պլագիոկլազից (անդեզին), եղջրախաբից կամ մոնոկլինային պիրոքսենից (դիոպսիդ-ավգիտ)։ Մանրահատիկ է, միատարր։ Երբեմն հանդիպում են խոշոր բյուրեղներ (պորֆիրային ցաներ)։ Սպեսարտիտ մտնում է լամպրոֆիրների խմբի մեջ։ Առաջանում է փոքր խորության գրանիտային զանգվածների բյուրեղացման վերջին փուլերում։ Հավանաբար ներկայացնում է ջրով հարուստ, համեմատաբար ցածր ջերմաստիճանային մագմայի բյուրեղացման նյութ։

 

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Սոփեստաբանություն (այլ կիրառումներ)

**Սոփեստաբանություն**, սոֆիստիկա,
# Սոփեստների ուսմունքը
# Ապացուցման եղանակ սոփեստությունների օգտագործումով։ Սոփեստաբանությանը բնորոշ էր սոփեստներին, որտեղից էլ՝ սոփեստաբանություն անվանումը։ Ներկայումս սոփեստաբանությունը դրսևորվում է առավելապես իբրև կանխահայտորեն կեղծ թեզիսի ապացուցում՝ տրամաբանական խորամանկություններով։ Այդ առումով սոփեստաբանությունը, լինելով տրամաբանական-իմացաբանական երևույթ, ունի որոշակի սոցիալական պայմանավորվածություն․ սոփեստաբանությոանը հաճախ են դիմում նրանք, ովքեր աշխատում են կեղծն անցկացնել ճշմարիտի տեղ, ձգտում ամեն գնով համոզելու, քան ապացուցելու։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Սոցիալ-դեմոկրատներ-ինտերնացիոնալիստներ

**Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատներ-ինտերնացիոնալիստների բանվորական կուսակցություն** (), ձախ մենշևիկյան քաղաքական կուսակցություն Ռուսաստանում, որ հիմնադրվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914—1918)։ Միավորել է նախապատերազմյան ռուս սոցիալ-դեմոկրատների։

1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո իրենց «ֆրակցիաներից դուրս սոցիալ-դեմոկրատներ» անվանվող սոցիալ-դեմոկրատներ-ինտերնացիոնալիստները, համախմբվելով «Նովայա ժիզն» () թերթի շուրջը, ձգտում էին բոլշևիկներին հաշտեցնել մենշևիկների հետ՝ նրանց մեկ կուսակցության ներքո միավորելի ճանապարհով։ Կուսակցության անդամները չնայած քննադատաբար էին վերաբերվում բոլշևիկյան մարտավարությանը, այնուամենայնիվ շարունակում էին սատարել խորհրդային կառավարությանը

Խորհրդային պատմագրությունը կուսակցությանը պիտակում էր որպես *«ծայրահեղ ձախական մանր բուրժուազիայի ներկայացուցիչ»*, պնդելով, որ կուսակցությունը հակասական դիրքորոշում ուներ սոցիալիստական կառավարություն կազմավորելու հարցում և միաժամանակ մերժում էր զինված ապստամբության գաղափարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություններ
Սպեսարտին

մինի|Սպեսարտին
**Սպեսարտին** (), (ԴՖՀ Շպեսարտ (Spessart) սարահարթի անվամբ), նռնաքարերի խմբի միներալ, մանգան պարունակող ալյումանռնաքար՝ Mn^{2+}_3Al_2(SiO_4)_3, սովորական են Fe^{2+}, Mg^{2+}, Ca^{2+}, ինչպես նաև Y^{3+} իզոմորֆ խառնուրդները։

Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Առաջացնում է նռնաքարերի համար տիպիկ բյուրեղներ և հատիկավոր ագրեգատներ։ Սպեսարտինի գույնը, կախված խառնուրդներից, փոխվում է բաց վարդագույնից մինչև գորշ կարմիր։ Կարծրությունը՝ 7—7,5, խտությունը՝ 3800—4280 կգ/մ³։ Սպեսարտին ամենից հաճախ հանդիպում է գրանիտային պեգմատիտներում, մետամորֆային ապարներում և սկառներում։

### Առաջացման վայրեր
Բարձր որակի սպեսարտին հանդիպում է Շրի-Լանկայում, Բրազիլիայում, ԱՄՆ-ում Նորվեգիայում, Շվեցարիայում, Մեքսիկայում, Իտալիայում, Մադագասկար կղզում։ Բրազիլիայում, Մադագասկարում և Ռուսաստանում հայտնաբերվել են մոտ 100 կարատանոց մաքուր սպեսարտինի կտորներ։

### Պրակտիկ նշանակություն
Ունեն կոլեկցիոն նշանակություն։ Սմիթսոնյան համալսարանում գտնվում են 109 և 58,8 կարատանոց սպեսարտիններ Բրազիլիայից և 40,1 կարատանոց ԱՄՆ-ից։ Ամերիկայի բնական պատմության թանգարանում գտնվում է 96 կարատանոց սպեսարտին։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Ստարտեր (այլ կիրառումներ)

մինի|Ստարտեր-ի արտաքին տեսքը
մինի|Ստարտ-ի ծայն
մինի|Ստարտերի մասերը
**Ստարտեր** (անգլ․  — սկսել, գործարկել), եզրը կարող է վերաբերել՝

1․ Շարժիչի գործարկման համակարգի հիմնական ագրեգատ, որը շարժիչի լիսեռին հաղորդում է գործարկման համար անհրաժեշտ պտտման հաճախականություն։ Ստարտերի հիմնական հանգույցներն են շարժիչը, ռեդուկտորը, հիմնական շարժիչի լիսեռի հեա կցորդման և ապակցորդման հարմարանքները, գործարկման հարմարանքը։

Ըստ աշխատանքի սկզբունքի ստարտերները լինում են
* իներցիոն,
* ուղղակի գործողության
* համակցված։

2․ Տարբերում են տուրբոստարտերներ, էլեկտրական, պնեմատիկ, հիդրավլիկական և բենզինային ստարտերներ։ Տորբո ստարտերներում որպես շարժիչ օգտագործում են օդով կամ գազերով պտտման մեջ դրվող տուրբինը։ Էլեկտրական Ս հաստատուն հոսանքի էլեկտրաշարժիչ է (մինչե 13000 պտ/ր պտտման հաճախականությամբ)։

3․ Պնեմատիկ և հիդրավլիկական ստարտերն իրենցից ներկայացնում է որպես շարժիչ օգտագործվող պոմպեր կամ կոմպրեսորներ։

4․ Լուսատեխնիկայում՝ լյումինեսցենտային լամպերը վառելու հարմարանք։
Ռիֆորմինգ

**Ռիֆորմինգ։** Կրեկինգը, որի ընթացքում բարձրամոլեկուլային ածխաջրածինները ճեղքվում և առաջացնում են ցածրամոլեկուլային ածխաջրածիններ, ռիֆորմինգի ժամանակ տեղի են ունենում ածխաջրածինների մոլեկուլների կառուցվածքային փոփոխություններ ածխաջրածնի։ Այս գործընթացում նավթի առաջնային վերամշակումից ստացված բենզինային և լիգրոինային թորամասերը բարձր ջերմաստիճանում և բարձր ճնշման տակ անցկացնում են կատալիզատորի վրայով։ Որպես այդպիսին օգտագործում են պլատին կամ մոլիբդենի(VI) օքսիդ։ Տեղի է ունենում հեքսանի և ավելի երկար շղթայով չճյուղավորված ածխաջրածինների ցիկլացում, այնուհետև արոմատացում. Նավթային արգասիքների կրեկինգը և հատկապես ռիֆորմինգը հնարավորություն են տալիս ստանալու բարձրորակ բենզին, որը չի պարունակում քառաէթիլկապար։ Այդպիսի բենզինը կոչվում է ոչ էթիլացված։ Վերոբերյալ օրինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է քիմիական գիտության նվաճումներն ի սպաս դնել զանազան էկոլոգիական (գոյաբանական) խնդիրներ լուծելու համար։ Եվ այնուամենայնիվ, նավթամթերքներով աշխատող ներքին այրման բենզինային և դիզելային շարժիչները չեն բավարարում էկոլոգիական պահանջները։ Հեռանկարում դիտարկվում են երկու տեսակի շարժիչներ, դրանցից մեկում էներգիայի աղբյուրը էլեկտրական կուտակիչն է, մյուսում ջրածինը։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Ստավրոպոլյան ոչխարի ցեղ

**Ստավրոպոլյան ոչխարի ցեղ** (, ), բրդատու նրբագեղմ ոչխարների ցեղ։ Բուծվել է Ստավրոպոլի երկրամասի «Սովետսկոյե ռունո» տոհմաբուծարանում (1923—1950-ին)՝ Նորկովկասյան մերինոսների բարելավման և դրանց ու ամերիկյան ռամբուլիեի, ապա գրոզնու ցեղերի տրամախաչման միջոցով։

Ստավրոպոլյան ոչխարներն աչքի են ընկնում բարձր բրդատվությամբ։ Խոյերի բրդատվությունը Ստավրոպոլյան—19 (առավելագույնը՝ 25), իսկ մաքիներինը՝ 7—8 (առավելագույնը՝ 13) կգ է։ Բուրդը 64—70 որակի է, խիտ, ամուր և միահավասար։ Երկարությունը՝ 8—10 սմ, լվացած բրդի ելքը՝ 40—43%։ Խոյերի միջին կենդանի զանգվածը՝ 100—115,իսկ մաքիներինը՝ 50—55 կգ է։ 100 մաքու պտղատվությունը՝ 120—140 գառ։

Ցեղը լավ հարմարված է չոր տափաստանային շրջաններում։ Ստավրոպոլյան ցեղը օգտագործվում է նրբագեղմ ցեղերի բրդատվությունը բարելավելու համար։ Բուծվում է Հյուսիսային Կովկասի և Ստորին Պովոլժիեի շրջաններում։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Իզոթերմ պրոցես

մինի|Իզոթերմ պրոցես
մինի
**Իզոթերմ պրոցես**, որի դեպքում հաստատուն է մնում համակարգի ջերմաստիճանը T=const,  \Delta T=0։ Ծավալի տեղափոխման ժամանակ համակարգն աշխատանք է կատարում։ Իզոթերմ պրոցեսում կարող է փոխվել համակարգի էներգիան՝ պայմանավորված մասնիկների փոխազդեցության պոտենցիալ էներգիայի փոփոխությամբ։
Եթե համակարգն իդեալական գազ է, ապա նրա ներքին էներգիան կախված է միայն ջերմաստիճանից, ուստի՝ իզոթերմ պրոցեսում այն մնում է հաստատուն՝ U=const և \Delta U=0։ Համաձայն ջերմադինամիկայի առաջին օրենքի՝ այս դեպքում 
:Q=-A=A'
Եթե գազը ջերմաքանակ ստանում է, ապա այն կատարում է դրական աշխատանք՝ A' > 0, իսկ եթե գազը շրջապատին ջերմաքանակ է տալիս՝ Q , ապա այն բացասական աշխատանք է կատարում։

Ջերմունակության սահմանումից հետևում է, որ տրված Q ջերմաքանակի հաշվին որքան փոքր է ջերմաստիճանի \Delta T փոփոխությունը, այնքան մեծ է համակարգի C ջերմունակությանը։ Մասնավորապես, եթե համակարգին Q \neq 0 ջեմաքանակ հաղորդելիս նրա ջերմաստիճանը չի փոխվում՝ \Delta T = 0, ապա նրան կարելի է վերագրել անվերջ մեծ ջերմունակություն։ Այդպիսի ջերմունակությամբ օժտված համակարգը կատարում է **թերմոստատի դեր**, այսինքն՝ ապահովում է ջերմաստիճանի հաստատունությունը ջերմահաղորդման պրոցեսում։

## Տես նաև
* Գեյ-Լյուսակի օրենք
* Իզոբար պրոցես
* Իզոխոր պրոցես

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Սպեսիվայա Բալկա

**Սպեսիվայա Բալկա**, հայաբնակ խուտոր նախկին ՌԴ Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանում՝ Փշիշ գետի ափին, շրջկենտրոնից 30 կմ արևմուտք։

Խորհրդային տարիներին խուտորի բնակիչները զբաղվում էին ծխախոտի և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Խուտորում առկա էր տարրական դպրոց։ Հիմնադրել են Սամսունի շրջանից եկած հայերը, 1882 թվականին։

Հետխորհրդային շրջանի վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայաբնակ գյուղեր