Ռոման Բալայան

**Ռոման Գուրգենի Բալայան** (, ), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր։

## Կենսագրություն
Վաղ տարիքում կորցրել է հորը, որն անհայտ կորել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Մանկությունն անցկացրել է Արցախում և Գրոզնիում՝ Չեչնիայում, որտեղից ընտանիքով վերադարձել են Արցախ 1950-ական թվականներին՝ չեչենների ստալինյան աքսորի վերացումից հետո։ 1959-1961 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի թատրոնում։

1961-1964 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։ 1969 թվականին ավարտել է Կիևի թատերական ինստիտուտի կինոռեժիսուրայի բաժինը։ Այդ ժամանակից ի վեր ապրում ու աշխատում է Կիևում և Մոսկվայում։

Որպես ռեժիսոր իր առաջին ֆիլմը ստեղծել է 1973 թվականին։ Կատարել է նկարահանումներ ռուս դասական գրողների՝ Չեխովի, Իվան Տուրգենև, Լեսկովի և այլոց երկերի հիման վրա։ Ցարական Ռուսաստանի բարքերը քննադատելով՝ Բալայանը փոխաբերաբար անդրադառնում էր իր ժամանակի խնդիրներին։

Բալայանին հատկապես մեծ հռչակ է բերել 1982 թվականին ստեղծված «Թռիչքներ երազում և արթմնի» ֆիլմը։ Միայն այդ տարվա ընթացքում այն դիտել է ավելի քան վեցուկես միլիոն մարդ։ Ֆիլմն արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

1986 թվականին՝ Պուշկինի մահվան 150-ամյակի առթիվ, Բալայանը նկարահանում է «Պահպանի՛ր ինձ, ի՛մ թալիսման» ֆիլմը։ Ինչպես և «Թռիչքներ»-ում, այդ ֆիլմում նա անդրադառնում է միջին տարիքի՝ շուրջ 40-ամյա տղամարդու ճգնաժամին, ով փորձում է հասկանալ, թե ի՞նչ է ձեռք բերել անցած կյանքի ընթացքում և ի՞նչ անելիք դեռ ունի առջևում։

1997 թվականին արժանացել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստի կոչման։

2008 թվականին Ուկրաինայի նախագահը Ռոման Բալայանին շնորհել է «Սկյութական եղջերու»՝ համաշխարհային կինոարվեստի բնագավառում նշանակալից ավանդի համար։

2008 թվականին պարգևատրվել է ուկրաինական «За заслуги» երկրորդ կարգի շքանշանով։

Մշտական աջակցություն է ցուցաբերում «Ոսկե ծիրան» երևանյան միջազգային կինոփառատոնին։ 2013-2014 թվականներին Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում Ռոման Բալայանի նախաձեռնությամբ իրականացվել է բարձրագույն դասընթաց կինոռեժիսորների համար։

## Ֆիլմագրություն
* 1975 - Կաշտանկա
* 1977 - Բիրյուկ *(նաև սցենարի հեղինակ)*
* 1982 - Թռիչքներ երազում և արթմնի
* 1983 - Համբույր *(նաև սցենարի հեղինակ)*
* 1986 - Պահպանիր ինձ, իմ թալիսման
* 1987 - Ֆիլյոր
* 1989 - Մցենսկի գավառի Լեդի Մակբեթը *(նաև սցենարի հեղինակ)*
* 1995 - Առաջին սեր *(նաև սցենարի հեղինակ)*
* 1998 - Երկու լուսին, երեք արև
* 2003 - Գիշերը լուսավոր է
* 2008 - Դրախտի թռչուններ

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1987
* Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ, 1997
* «Վաստակի համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
* «Վաստակի համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
* «Վաստակի համար» 1-ին աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
* «Ոսկե ծիրան» - 2011 թ. «Փարաջանովյան թալեր»՝ համաշխարհային կինոյում համաշխարհային կինոյում ունեցած մեծ վաստակի և ներդրման համար։
*«Եղիցի լույս» մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թռչել՝ ո՛չ, կնախընտրեի գոնե քայլել կարողանալ. Ռոման Բալայան
* Ռոման Բալայան՝ իսկականի ու արհեստականի մասին

Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ոսկե ծիրան
Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ