Արթուր Շնաբել

**Արթուր Շնաբել** (, ), ավստրո-ամերիկացի դասական դաշնակահար, կոմպոզիտոր, մանկավարժ։ Շնաբելը հայտնի է եղել որպես երաժիշտ իր ինտելեկտուալ լրջությամբ, խուսափելով զուտ տեխնիկապես ցուցադրական կատարողականությունից։ Լինելով 20-րդ դարի ամենահարգված և կարևոր դաշնակահարներից՝ նրա նվագը ավստրո-գերմանական դասականների մեջ աչքի է ընկել իր ընդգծված կենսունակությամբ, խորությամբ և ոգեղենությամբ, մասնավորապես Բեթհովենի և Շուբերտի ստեղծագործություններում։

Երաժշտական ​​քննադատ Հարոլդ Շոնբերգը Շնաբելին անվանել է «մարդ, որը հորինել է Բեթհովենին»։ 1932-1935 թվականներին կատարել է Բեթհովենի ամբողջական դաշնամուրային սոնատների առաջին ձայնագրությունը։ 2018 թվականին Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի գրադարանն ընտրել է այս ձայնագրությունը՝ Ազգային ձայնագրման գրանցամատյանում՝ իր պատմական նշանակության համար։

## Կյանք և գործունեություն
### Վաղ տարիներ
Արթուր Շնաբելը ծնվել է Լիպնիկում (Կունցենդորֆ) Ավստրո-Հունգարական կայսրության (այսօր Լեհաստանի մաս), Բելսկո-Բյալայի մոտակայքում։ Տեքստիլի վաճառական Իսիդոր Շնաբելի և նրա կնոջ՝ Էռնեստինա Տաուբեի (ծնունդը՝ Լաբին) երեք երեխաներից ամենափոքրն է եղել։ Ունեցել է երկու քույր՝ Կլարան և Ֆրիդան։ Նրա ընտանիքի անդամները եղել են հրեաներ։

Երբ եղել է երկու տարեկան, 1884 թվականին Շնաբելի ընտանիքը տեղափոխվել է Վիեննա՝ հանուն երիտասարդ Շնաբելի, որը, մոր հիշողությունների համաձայն, երաժշտության բնածին շնորհ է ունեցել։ Շնաբելը սկսել է դաշնամուր սովորել չորս տարեկանում, երբ ինքնաբուխ հետաքրքրություն է ցուցաբերել ավագ քրոջ՝ Կլարայի դաշնամուրի դասերի նկատմամբ։ Վեց տարեկանում սկսել է դաշնամուր սովորել Վիեննայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Հանս Շմիթի մոտ (այժմ՝ Վիեննայի երաժշտության և կատարողական արվեստի համալսարան)։ Երեք տարի անց սկսել է սովորել Թեոդոր Լեշետիցկու մոտ։ Մի օր ուսուցիչը նրան ասել է՝ «դու երբեք դաշնակահար չես դառնա, դու երաժիշտ ես»։ Նա թույլ է տվել Շնաբելին հրաժարվել Լիստի հունգարական ռապսոդիաներից և կենտրոնանալ Շուբերտի սոնատների վրա, որոնք մինչ այդ անտեսված են եղել շատերի կողմից։

### Լեշետիցկու տարիներ
Շնաբելը Լեշետիցկու մոտ սովորել է յոթ տարի՝ 1891-1897 թվականներին, որի ընկերներն են եղել Օսիպ Գաբրիլովիչը, Մարկ Համբուրգը և Իգնազ Ֆրիդմանը։

Լեշետիցկու մոտ սովորելու առաջին տարում Շնաբելը խիստ նախապատրաստական ​​տեխնիկական դասեր է ստացել Աննա Էսիպովայից (Լեշետիցկու երկրորդ կինը և հայտնի դաշնակահարուհի), ինչպես նաև Մալվինա Բրիից, որը եղել է Լեշետիցկու օգնականը։ Տասը տարեկանից մասնակցել է Լեշետիցկու բոլոր դասերին։

Անտոն Բրուքների հետ անհաջող առաջին ծանոթությունից հետո Շնաբելը երաժշտության տեսություն և կոմպոզիցիա է սովորել Եվսեբիոս Մանդիչևսկու մոտ։ Մանդիչևսկին Յոհաննես Բրամսի օգնականն է եղել, և նրա միջոցով Շնաբելը ներկայացվել է Բրամսի շրջապատում։ Նա հաճախ է հանդիպել Բրամսին։ Մի օր երիտասարդ Շնաբելը լսել է Բրամսի առաջին դաշնամուրային քառյակի կատարումը։ Շնաբելի խոսքերով, այն «իրոք շքեղ ոճով էր»։

Շնաբելի պաշտոնական համերգային դեբյուտը տեղի է ունեցել 1897 թվականին Վիեննայի Բոզենդորֆեր դահլիճում։ Ավելի ուշ նույն թվականին մի շարք համերգներ է տվել նաև Բուդապեշտում, Պրահայում և Բռնոյում։

### Բեռլինյան տարիներ
1898 թվականին Շնաբելը տեղափոխվել է Բեռլին և այնտեղ կատարել իր դեբյուտային համերգը՝ Բեխշտայնի դահլիճում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Շնաբելը շատ հյուրախաղեր է անցկացրել՝ այցելելով՝ ԱՄՆ, Ռուսաստան և Անգլիա։

Նա առաջին անգամ համբավ է ձեռք բերել նվագախմբային համերգների շնորհիվ (դիրիժոր Արթուր Նիկիշի ղեկավարությամբ), ինչպես նաև կամերային երաժշտություն նվագելով և իր ապագա կնոջը՝ Կոնտրալտո Թերեզա Բեհրին, որպես առաջնորդ ուղեկցելով։

Կամերային երաժշտության շրջանակում ջութակահար Ալֆրեդ Վիտենբերգի և թավջութակահար Անտոն Հեկինգի հետ հիմնել է Շնաբել տրիոն․ 1902-1904 թվականներին նրանք միասին նվագել են։ 1905 թվականին Կարլ Ֆլեշի (որի հետ նվագել է նաև ջութակի սոնատներ) և թավջութակահար Ժան Ժերարդիի հետ ստեղծել է երկրորդ Շնաբել տրիոն։ 1914 թվականին, առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ, Ջերարդին (բելգիացի) լքել է տրիոն, քանի որ այլևս չէր կարող մնալ Գերմանիայում։ Նրան փոխարինել է Ուգո Բեքերը և սա դարձել է Շնաբելի երրորդ տրիոն։

Ավելի ուշ Շնաբելը ջութակահար Բրոնիսլավ Հյուբերմանի, կոմպոզիտոր/ջութակահար Պաուլ Հինդեմիթի և թավջութակահար Գրիգորի Պյատիգորսկու հետ (որի հետ նաև նվագել և ձայնագրել է թավջութակի սոնատներ) նվագել է քառյակում։ Շնաբելը նվագել է նաև մի շարք այլ հայտնի երաժիշտների, այդ թվում՝ ջութակահար Յոզեֆ Սիգետիի և թավջութակահարներ Պաբլո Կասալսի և Պիեռ Ֆուրնիեի հետ։

Ընկերացել և նվագել է ժամանակի ամենանշանավոր դիրիժորների հետ, այդ թվում՝ Վիլհելմ Ֆուրտվենգլերի, Բրունո Վալտերի, Օտտո Կլեմպերերի, Գեորգ Շելի, Վիլեմ Մենգելբերգի և Ադրիան Բուլտի հետ։

1925 թվականից Շնաբելը դասավանդել է Բեռլինի պետական ​​ակադեմիայում, որտեղ իր ուսանողների հետ դաշնամուրի վարպետության դասերը նրան մեծ հռչակ են բերել։

### Հետագա տարիներ
Շնաբելը, որը եղել հրեա, 1933 թվականին հեռացել է Բեռլինից ՝ Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության գալուց հետո։ Որոշ ժամանակ ապրել է Անգլիայում՝ վարպետության դասեր տալով Իտալիայի Կոմո լճի Տրեմեձո քաղաքում, իսկ 1939 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1944 թվականին դարձել է Միացյալ Նահանգների քաղաքացի։ <bdi>Միչիգանի համալսարանում</bdi> զբաղեցրել է դասախոսի պաշտոն, որտեղ նրա ուսանողների թվում է եղել կոմպոզիտոր Սեմ Ռաֆլինգը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին վերադարձել է Եվրոպա և բնակություն հաստատել Շվեյցարիայում։

Նրա մայրը՝ Էռնեստին Տաուբեն Անշլյուսից հետո մնացել է Վիեննայում և 83 տարեկանում 1942 թվականի օգոստոսին աքսորվել է Թերեզինշտադտ համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ երկու ամիս անց մահացել է։ Պատերազմից հետո Արթուր Շնաբելը չի ​​վերադարձել ոչ Գերմանիա, ոչ Ավստրիա։ Մինչև կյանքի վերջը շարունակել է համերգներ տալ Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում, գրել երաժշտություն և կատարել ձայնագրություններ, չնայած նրան երբեք դուր չի եկել ձայնագրման ընթացքը։ Մահացել է Շվեյցարիայի Աքսենշտեյն քաղաքում և թաղվել Շվից քաղաքում։ Շնաբելը պարգևատրվել է արքայազն Դանիլո I-ի շքանշանով։

### Ընտանիք
1899 թվականին, երբ Շնաբելը եղել է 17 տարեկան, Չեխիայի Բռնո քաղաքում ծնվել է նրա դուստրը՝ Էլիզաբեթ Ռոստրան։ Երիտասարդական սիրավեպի սերունդ՝ Էլիզաբեթը դարձել է դաշնակահար և դաշնամուրի ուսուցիչ, ամուսնացել է հոգեվերլուծաբանի հետ և մահացել 1995 թվականին՝ Շվեյցարիայում։  
thumb|2024 թվականի հունվարին ընտանեկան գերեզման։
1905 թվականին Արթուր Շնաբելը ամուսնացել է երգչուհի Թերեզա Բեհրի հետ (1876-1959 թվականներ)։ Նրանք ունեցել են երկու որդի՝ Կարլ Ուլրիխ Շնաբելը (1909-2001 թվականներ), որը նաև դարձել է դասական դաշնակահար և դաշնամուրի հայտնի ուսուցիչ, և Ստեֆան Շնաբելը (1912-1999 թվականներ), որը դարձել է հայտնի դերասան։ Շնաբելների ընտանիքը սերտ հարաբերություններ է պահպանել Արթուր Շնաբելի դստեր՝ Էլիզաբեթ Ռոստրայի հետ։

Արթուրի գերեզմանում թաղված են նրա կինը, որդին՝ Կառլ Ուլրիխը և վերջինիս կինը՝ Հելենը (ծնունդով՝ Ֆոգել, 1911-1974 թվականներ)՝ դաշնակահար ԱՄՆ-ից, ինչպես նաև նրանց թոռը՝ Կլոդ Ալեն Մոտյեն (1972-2002 թվականներ), որը նույնպես դաշնակահար է եղել և մահացել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարից։ 2006 թվականին Շվիցի քաղաքապետարանը գերեզմանը հռչակել է հուշարձան։

## Ռեպերտուար
Շնաբելը առավելապես հայտնի է եղել գերմանացի խոշոր կոմպոզիտորների, հատկապես վիեննական դասականների՝ Մոցարտի, Բեթհովենի և Շուբերտի հանդեպ իր նվիրվածությամբ։ Հայտնի է դարձել նաև Բրամսի և Շումանի ստեղծագործությունները կատարելով, ինչպես նաև նվագել ու ձայնագրել է Բախի ստեղծագործությունները։

Սակայն նրա ռեպերտուարը շատ ավելի լայն էր։ Բեռլինում իր երիտասարդ վիրտուոզ տարիներին նվագել է այլ կոմպոզիտորների գործեր, այդ թվում՝ Լիստի, Շոպենի և Վեբերի ստեղծագործությունները։ Իր առաջին ամերիկյան հյուրախաղերի ժամանակ կատարել է այնպիսի ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են Շոպենի նախերգանքները և Շումանի Ֆանտազիան դո մաժոր։ Մյուս գործերը, որոնք նվագել է, ըստ Կլաուդիո Արաուի և Վլադիմիր Հորովիցի հիշողությունների, ներառում են Շոպենի դաշնամուրի կոնցերտը մի մինոր և Դաշնամուրի սոնատը համար 2 սի բեմոլ մինորում, *Concertstück* ֆա մինոր, Սոնատ համար 2 դաշնամուրի համար և Վեբերի «Պարի հրավեր» ստեղծագործությունը։ Շնաբելը, նշել է, որ «շատ հաճախ» նվագել է Լիստի սոնատը սի բեմոլ մինորում, ինչպես նաև Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Լիստ)։

Անհասկանալի է, թե ինչու Շնաբելը 1930-ականներին դուրս է թողել այդ ստեղծագործությունները իր կատարողական ռեպերտուարից՝ վերջնականապես հեռանալով Գերմանիայից։ Նա պնդել է, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ որոշել է, միայն այնպիսի «երաժշտություն նվագել, որն ավելի լավն է, քան կարելի է կատարել»։ Այնուամենայնիվ, ոմանք կարծում են, որ «իր հայրենի ժառանգությունից կտրված Շնաբելը կարող էր կառչել գերմանացի մեծ կոմպոզիտորներից՝ փորձելով պահպանել իր մշակութային արմատները»։

Շնաբելը հայտնի է եղել Շուբերտի այն ժամանակ մոռացված սոնատների, ինչպես նաև, Բեթհովենի, ներառյալ նրա ավելի բարդ ստեղծագործությունների  կատարմամբ։ Իսպանիայում շրջագայության ժամանակ Շնաբելը գրել է կնոջը, որ Բեթհովենի «Վարիացիաներ Դիաբելի թեմայով» համերգի ժամանակ խղճացել է հանդիսատեսին․ «Այստեղ ես միակ մարդն եմ, որը վայելում է դա, և դրա համար ստանում գումար, իսկ նրանք վճարում են և ստիպված են տառապել», - գրել է նա։ Շնաբելը շատ բան է արել Բեթհովենի դաշնամուրային երաժշտությունը հանրահռչակ դարձնելու համար՝ կատարելով սոնատների առաջին ամբողջական ձայնագրությունը՝ ավարտելով բրիտանական *HMV label*  հավաքածուն 1935 թվականին։ 2018 թվականի մարտին ձայնագրությունը Կոնգրեսի գրադարանի կողմից ընտրված 25 ձայնագրություններից մեկն էր՝ իր մշակութային և պատմական նշանակությամբ, ձայնագրման ազգային ռեգիստրում ներառելու համար։ Ձայնագրությունների այս հավաքածուն երբեք չի տպագրվել և շատերի կողմից համարվում է Բեթհովենի սոնատների մեկնաբանման չափանիշ, թեև մատների տեխնիկայի թերությունները խանգարում էին արագ շարժումների բազմաթիվ կատարումներին (Սերգեյ Ռախմանինովը ենթադրաբար նրան անվանել է «մեծ ադաջիո դաշնակահար»)։ Ասում են, որ ձայնագրության ժամանակ նա շատ է տուժել նյարդերից. ավելի փոքր միջավայրերում նրա տեխնիկան անթերի էր։ Կլաուդիո Արաուն ասել է, որ 1920-ականներին Շնաբելի կենդանի կատարումները տեխնիկապես «անթերի» էին։ Նաև ձայնագրել է Բեթհովենի բոլոր դաշնամուրային կոնցերտները։

## Կատարողական ոճ
Շնաբելը պրագմատիկ կատարող է եղել։ Օրինակ, երբեք բիս չի նվագել՝ հավատալով, որ դա «էժանացնում» է կատարումը։ Նրա խոսքերում մեջբերում էր. «Ես միշտ հավատացել եմ, որ ծափերը անդորրագիր, ոչ թե հաշիվ»։ Ամերիկացի կոմպոզիտոր Միլթոն Բեբիթը Շնաբելի մասին ասել է. «Նա մտածող մարդու դաշնակահար էր, և չնայած դրան, շատ սիրված էր»։

## Կոմպոզիտորական ոճ
Չնայած նրա ռեպերտուարը հիմնականում կազմված է եղել Բեթհովենի, Շուբերտի, Մոցարտի և Բրամսի ստեղծագործություններից, նրա գրեթե բոլոր ստեղծագործությունները (որոնցից ոչ մեկն իր ակտիվ երգացանկում չկա) ատոնալ են։ (Այս առումով հետաքրքիր է նշել, որ Շնաբելը եղել է Առնոլդ Շյոնբերգի մտերիմ ընկերը՝ նրա ավստրիացի ամերիկացի հայրենակցին, որը հայտնի է դարձել որպես ատոնալ և տասներկու հնչերանգ երաժշտության ասպարեզում որպես ռահվիրա կոմպոզիտոր)։

Սրանք «դժվար», բայց հետաքրքրաշարժ գործեր են, որոնք աչքի են ընկնում ոճի իսկական ինքնատիպությամբ։ Կոմպոզիտորներ Էռնստ Կրենեկը և Ռոջեր Սեշնսը այդ ստեղծագործությունների մեջ մատնանշել են հանճարի նշաններ։ Շնաբելի ստեղծագործությունները ներառում են երեք սիմֆոնիա, դաշնամուրի կոնցերտ, ռապսոդիա նվագախմբի համար, դաշնամուրի սոնատ (պրեմիերան կայացել է 1925 թվականին Վենետիկի *ISCM* փառատոնում Էդուարդ Էրդմանի կատարմամբ), հինգ լարային քառյակներ և այլ ստեղծագործություններ։

Վերջին տարիներին նրա մի շարք ստեղծագործություններ ձայնագրվել և թողարկվել են ձայնասկավառակով, ներառյալ երեք լարային քառյակներ, երեք սիմֆոնիաներ, ռապսոդիա նվագախմբի համար և չորս սոլո դաշնամուրային գործեր՝ սոնատ, պարային սյուիտ, պիես յոթ գործողությամբ (1935-37 թվականներ) և յոթ պիեսով (1947 թվական)։ 2019 թվականին դաշնակահար Ջենի Լինը թողարկել է Շնաբելի ստեղնաշարի ամբողջական երաժշտական ​​շարքի ձայնագրությունը *Steinway and Sons label-*ում։

## Կոմպոզիցիաներ
Արթուր Շնաբելի ստեղծագործությունները հրապարակվում են *Peermusic Classical*-ի և *Hal Leonard Scores*-ի կողմից։

### Կամերային ստեղծագործություններ
**3 Fantasiestücke* (3 *Fantasy Pieces* (պիեսներ)) ջութակի համար, ալտ և դաշնամուր (1898 թվական)
*Դաշնամուրային կվինտետ (1914 թվական)
*Սոնատ մենակատար ջութակի համար (1918 թվական)
*Լարային տրիո (1929 թվական)
*Սոնատ թավջութակի համար (1931 թվական)
*Սոնատ ջութակի և դաշնամուրի համար (1935 թվական)
*Լարային կվարտետ համար 1 (1915/16 թվականներ)
*Լարային կվարտետ համար 2 (1921 թվական)
*Լարային կվարտետ համար 3 (1922 թվական)
*Լարային կվարտետ համար 4 (1930 թվական)
*Լարային կվարտետ համար 5 (1940 թվական)
**Duodecimet*, կամերային նվագախումբ (1950 թվական, Ռենե Լեյբովիցը ավարտել է ստեղծագործությունը Արթուր Շնաբելի մահից հետո)

### Նվագախմբային ստեղծագործություններ
**Piano Concerto* ռե մինորում *(Intermezzo & Rondo) (*1901 թվական*)*
*Ռապսոդիա (1946 թվական)
*Սիմֆոնիա համար 1 (1938/39 թվականներ)
*Սիմֆոնիա համար 2 (1941/43 թվականներ)
*Սիմֆոնիա համար 3 (1948/49 թվականներ)

### Երգչախմբային ստեղծագործություններ
*«Dance and Secret»
*«Joy and Peace»

### Երգեր
*Տասը *Early Songs, Op. 11 (1901թվական) (Frühe Lieder), medium* ձայն և դաշնամուր
*Յոթ *Early Songs, Op. 14 (1899-1902 թվականներ) (Frühe Lieder)*, *medium* ձայն և դաշնամուր
**Notturno, Op. 16 (prob.* 1910 թվական), *medium* ձայն

### Սոլո դաշնամուր
*Երեք դաշնամուրային պիես (1898 թվական)
*Երեք *Fantasy Pieces* (1898 թվական)
**Dance Suite* (1919 թվական)
*Սոնատ դաշնամուրի համար (1923 թվական)
*Պիես յոթ գործողությամբ (1936-1937 թվականներ)
*Յոթ դաշնամուրային պիես (1947 թվական)

## Գրություններ
*Իմ կյանքն ու երաժշտությունը. *Mineola, NY։ Dover Publications*. Վերատպվել է 1988 թվականին 0-486-25571-9։ 1945 թվականին Չիկագոյի համալսարանում Շնաբելի կողմից տրված տասներկու դասախոսությունների սղագրությունները։
*Երաժշտություն, խելք և իմաստություն․ Վերներ Գրունցվեյգ և Լին Մաթեսոն. *Hofheim։ Wolke,* 2009 թվական 978-3-936000-53-5։ «Իմ կյանքը և երաժշտությունը» գրքի նոր հրատարակությունը, որը վերանայվել է Բեռլինի Երաժշտության ակադեմիայի երաժշտական ​​արխիվում պահվող աղբյուրների համաձայն։
*Երաժշտությունը և ամենադիմադրության գիծը․ Վերանայված և խմբագրված հրատարակություն։ Լին Մաթեսոն և Անն Շնաբել Մոտիեր. *Hofheim։ Wolke,* 2007 թվական 978-3-936000-51-1։ Առաջին անգամ հրատարակվել է Փրինսթոնի համալսարանի հրատարակչության կողմից, 1942 թվական։ Շնաբելի դասախոսությունների սղագրությունները Հարվարդի և Չիկագոյի համալսարաններում կարդացել են։

## 2016 թվական վերածնունդ և 2018 թվական վավերագրական ֆիլմ
2016 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Շնաբելի ստեղծագործությունների լայնածավալ միջազգային վերածնունդը սկսվել է *Großer Sendesaal des rbb im Haus des Rundfunks* համերգով, որը ներկայացված է եղել Բեռլինի *Musikfest*-ի շրջանակներում։ Ծրագրում նկարահանվել են դաշնակահար Մարկուս Պավլիկը, Շիմանովսկի համույթը, բարիտոն Դիտրիխ Հենշելը և Մեթյու Միշորիի ֆիլմերի պրոյեկցիաները։ Գերմանացի դերասան Ուդո Սամելը կարդացել է Արթուր Շնաբելի նամակների ընտրանին Մերի Վիրջինիա Ֆորմանին։ Ծրագիրը կրկնվել է  2016 թվականի Սեպտեմբեր 14-ին Վիեննայի *RadioKulturhaus*-ում և 2018 թվականի օգոստոսի 30-ին Մեգև (Ֆրանսիա) Կոնգրեսի սրահում։ 2016 թվականի Բեռլինի համերգն ամբողջությամբ հեռարձակվել է *Radio Rundfunk Berlin-Brandenburg*-ով և նկարահանվել *Arte* վավերագրական «Արթուր Շնաբել. աքսորավայր չկա» ֆիլմի համար, որի ռեժիսորն է Մեթյու Միչորին։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել *Arte* հեռուստաալիքով 2018 թվականի փետրվարի 4-ին։ Ֆիլմը նկարահանվել է Շվեյցարիայում, Իտալիայում, Վիեննայում և Բեռլինում։

2019 թվականի մայիսին *Steinway & Sons label*-ը թողարկել է դաշնակահար Ջենի Լինի հետ դաշնամուրային առաջին ստեղծագործությունները։ Ֆիլմի Լոս Անջելեսի պրեմիերան կայացել է 2019 թվականի նոյեմբերին Խաղաղ օվկիանոսի Պալիսադեսի Ավրորա վիլլայում։ Վիլլան ծառայել է որպես գերմանա-հրեական հետախուզության կարևոր վայր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Saerchinger, Cesar. Artur Schnabel. A Biography. London։ Cassell, 1957 (with disc).*
* **

## Արտաքին հղումներ
*''Artur Schnabel։ No Place of Exile''. Film commissioned by the Arte television network about Schnabel's life and work as a composer and pianist.
*Schnabel Music FoundationPeermusic Classical։ Artur Schnabel  Composer's Publisher and Bio
*listen to moonlight sonata Beethoven's Moonlight Sonata performed by Artur Schnabel
*The online music review La Folia  contains an article about Schnabel's compositions and selected recordings
* 'Artur Schnabel։ No Place of Exile' - "The Concert"
* Trailer for 'Artur Schnabel։ No Place of Exile'
* Jenny Lin world premier recording of the complete piano works by Jenny Lin on the Steinway & Sons label
*Artur Schnabel collection, 1899-1950 at the Library of Congress
*Mary Virginia Foreman Le Garrec collection of Artur Schnabel materials, 1893-1996 at the Library of Congress

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լեհեր
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հրեա դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հրեա կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեյցարացի կոմպոզիտորներ