Պունիշա Ռաչիչ

**Պունիշա Ռաչիչ** ( ), չեռնոգորցի քաղաքական գործիչ, ազգությամբ սերբ, Հարավսլավիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ժողովրդական ռադիկալ կուսակցությունից: Նրա ձեռքից մահացել են հայտնի խորվաթ քաղաքական գործիչներ, Խորվաթիայի գյուղացիական կուսակցության ներկայացուցիչներ, սերբերի հետ մեկ պետության մեջ միավորվելու հակառակորդներ՝ Պավլե Ռադիչը, Ջուրո Բասարիչեկը, մահացու վիրավորվել է Ստեփան Ռադիչը, վիրավորվել են Իվան Պերնարը և Իվան Գրանջան։

## Երիտասարդություն
Ծնվել է 1886 թվականի հուլիսի 12-ին Օսմանյան կայսրության տիրապետության Սլատինա բնակավայրում (այժմ՝ Չեռնոգորիայի Անդրիևիցա համայնքում)։ 1903 թվականին տեղափոխվել է Բելգրադ։ Ըստ որոշ տեղեկությունների, նույնիսկ մոտ 1903-1904 թվականներին նա միացավ «Սև ձեռքը» հասարակությանը, անհաջող կերպով քրեական պատասխանատվության ենթարկվեց Չեռնոգորիայի արդարադատության կողմից՝ դինաստիայի դեմ դավադրության մեղադրանքով, հեռակա կարգով դատապարտվեց մահապատժի Չեռնոգորիայում: 1911 թվականի զորակոչվել է Սերբիայի Թագավորության բանակ: Բալկանյան պատերազմների մասնակից: Բալկանյան առաջին պատերազմի ավարտից հետո մասնակցել Է Սերբիայի Թագավորության մաս կազմող Վարդարի Մակեդոնիայի և Կոսովոյի «խաղաղացմանը»։ Այն ժամանակ լուրեր էին պտտվում, որ նա բազմիցս թույլ է տվել իր լիազորությունների գերազանցում: Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Չեռնոգորիայի Ավստրո-հունգարական օկուպացիայի ժամանակ հակաավստրիական պարտիզանական պայքարի մասնակից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո անդամագրվել է Ժողովրդական ռադիկալ կուսակցությանը (Սերբական)։

## Խորվաթ պատգամավորների սպանությունը
right|thumb|250px|Պունիշա Ռաչիչ, 1926
1927 թվականի սեպտեմբերին ռադիկալներից ընտրվել է Հարավսլավիայի խորհրդարանում։

1928 թվականի հունիսի 19-ին խորվաթ խորհրդարանական, գյուղացիական կուսակցության առաջնորդ Ստեփան Ռադիչը հարձակվեց կառավարության կողմնակիցների վրա այն բանի համար, որ նրանք բացակայում էին բանավեճի ընթացքում և վերադառնում էին միայն քվեարկության ժամանակ՝ նրանց անվանելով «անասուններ»: Ռաչիչը և մեկ այլ ռադիկալ Թոմա Պոպովիչը զայրույթով արձագանքեցին դրան ՝ բռունցքներով նետվելով նրա վրա՝ երբ նրանց հետ մղեցին, Ռաչիչը բղավեց, որ Ռադիչը դեռ կստանա իրենը։

Հաջորդ օրը՝ հունիսի 20-ին, կայացած խորհրդարանական նիստում խորվաթ Լյուբոմիր Մաշտովիչը ելույթ ունեցավ՝ բողոքելով մահվան սպառնալիքների դեմ, որոնք Թոմ Պոպովիչը և Ռաչիչը բղավեցին Ռադիչի հասցեին, և նկատեց, որ խորհրդարանի նախագահ Նինկո Պերիչը որևէ կերպ չի արձագանքել այդ սպառնալիքներին: Հաջորդը Թոմա Պոպովիչն էր, բայց ոչ թե հրաժարվեց իր նախկին խոսքերից, այլ հակառակը՝ հայտարարեց՝ «Եթե ձեր առաջնորդը՝ Ստեպան Ռադիչը, ով խայտառակում է խորվաթ ժողովրդին, շարունակի իր վիրավորանքները, ես երաշխավորում եմ, որ նրա գլուխը կընկնի այստեղ»: Երբ Տոմա Պոպովիչն ավարտեց իր ելույթը, որն առաջացրեց ընդդիմության վրդովմունքը, Նինկո Պերիչը հայտարարեց 5 րոպեանոց ընդմիջում և դահլիճից դուրս եկավ նախարարական սենյակ, իսկ Ռաչիչը հետևեց նրան:

Երբ Նինկո Պերիչը վերաբացեց նիստը, նա խոսք տվեց Ռաչիչին։ Ռաչիչի ելույթը բուռն արձագանք է առաջացրել գյուղացիական կուսակցության և դեմոկրատների ընդդիմադիր կոալիցիայի կողմից, սակայն Ռադիչը լռություն է պահպանել ողջ նիստի ընթացքում՝ «Ես էլ եմ արյուն թափել իմ երկրի համար»։ Երբ նա վերադարձավ իր նստարանին, Իվան Պեռնարը բարձրաձայն պատասխանեց՝ «Ասա մեզ, թե ինչքան ես թափել, մենք քեզ ոսկով կվճարենք»։ Այդ պահին Ռաչիչը տեղից վեր կացավ, մոտեցավ ամբիոնին և հանեց ատրճանակը։ «Ով որ կանգնի իմ և Պառնարի միջև, կմեռնի», նա բղավեց։ Պերիչը նիստը հայտարարեց փակված և արագ հեռացավ: Դրանից հետո Ռաչիչը գնդակահարել է Պերնարին, ապա կրակել Ստեփան Ռադիչի վրա։ Առաջին փամփուշտը դիպավ Գրանդայի ձեռքին, որը փորձում էր փակել Ռադիչին, բայց երկրորդը դիպավ Ռադիչի որովայնին։ Երկուսն էլ ընկան: Այնուհետև Ռաչիչը նշան արեց Սվետոզար Պրիչիչևիչին, բայց նա կռացավ, և նրա փոխարեն Ռաչիչը հարվածեց Ջուրո Բասարիչեկին, ով առաջ էր վազում։ Պավլե Ռադիչը նույնպես առաջ վազեց՝ բղավելով՝ «Աստված, ինչ ես անում»։ Երբ Պավլեն շրջվեց դեպի Ստեփան Ռադիչը, Ռաչիչը բղավեց՝ «հենց քեզ էի փնտրում» և կրակեց նրա կողքին, որից հետո նա ևս երկու կրակոց արձակեց և հեռացավ՝ ենթադրելով, որ Պերնարն ու Ռադիչը մահացած են։

Հենց այս քաղաքական սպանությունն էր, իր հետևանքներով, նպաստել 1929 թվականի հունվարին Հարավսլավիայում միապետական բռնապետության ներդրմանը։

## Պատվավոր կալանք
Կարճ ժամանակ անց Ռաչիչն ինքն է հանձնվել ոստիկանությանը և ձերբակալվել։ Դատարանը բազմիցս հետաձգվեց և սկսվեց միայն այն բանից հետո, երբ 1929 թվականի հունվարի 8-ին թագավոր Ալեքսանդր I Կարագեորգիևիչը լուծարեց խորհրդարանը և հայտարարեց իր բռնապետությունը: Այդ ժամանակ ընդդիմադիր պատգամավորները, ներառյալ խորհրդարանում տեղի ունեցած սպանդից երկու փրկվածները, որոշեցին բոյկոտել դատարանը: Ռաչիչը մեղավոր է ճանաչվել, սակայն դատապարտվել է 20-ամյա տնային կալանքի Պոժարևաց քաղաքում, որը նա կրել է շատ հարմարավետ պայմաններում։ Նա վերջնականապես ազատ է արձակվել 1941 թվականի մարտի 27-ին։ Թոմա Պոպովիչը և նրա ենթադրյալ հանցակիցներից մեկը լիովին արդարացվեցին:

## Մահապատիժ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի գրեթե ողջ ընթացքում Ռաչիչը հանգիստ անձնական կյանք է վարել։ Նա ձերբակալվել է Հարավսլավիայի պարտիզանների կողմից 1944 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, դատապարտվել է, ըստ որոշ աղբյուրների, ռազմական դատարանի կողմից և դատապարտվել մահապատժի: Պաշտոնապես նրա գործը իրավական նորմերի խախտում էր, քանի որ երկրորդ անգամ նրան դատում էին նույն արարքը կատարելու համար։ (Ռաչիչի գործով որևէ դատավարական նորմերի պահպանման վստահություն չի կարող լինել, դատարանի փաստաթղթերը բացակայում են, ինչպես նաև մահապատժի վայրի և ժամանակի ճշգրիտ նշումը։) Դատավճիռն ի կատար Է ածվել 1944 թվականի հոկտեմբերի 15-ի գիշերը

## Գրականություն
* Zvonimir Kulundžić: *Atentat na Stjepana Radića* (The Assassination of Stjepan Radić)

## Ծանոթագրություններ
## Արտաքին հղումներ
* Account of the assassination at Srpsko Nasleđe (in Serbian)

Կատեգորիա:Գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կորուստներ
Կատեգորիա:Հարավսլավիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հարավսլավիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մարդասպաններ
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սերբիայի քաղաքական գործիչներ