1080 թվականը Կիլիկիայում

Ստորև ներկայացված է **[[1080]] թվականին [[Կիլիկիա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

Արծրունիների և Բագրատունիների Կապադովկիա տեղափոխվելու հետևանքով, 11-րդ դարի 40-ական թվականներին Կիլիկիայում առաջացան մի քանի հայկական ընդարձակ իշխանություններ՝ զգալի թիվ կազմող հայ բնակչությամբ։ Նոր բնակավայրերում Բագրատունիներն ու Արծրունիներն օգնում էին միմյանց՝ Բյուզանդիայի ոտնձգությունների դեմ։

Հայ իշխաններից Փիլարտոս Վարաժնունին փորձեց իր գերիշխանությանը ենթարկել Կիլիկիան, Միջագետքի ու Ասորիքի մի շարք գավառներ, որտեղ բնակվում էին մեծ թվով հայեր և Մեծ Հայքից տեղափոխված մի շարք իշխանների գլխավորությամբ ստեղծված հայկական իշխանություններ։ Մինչև Կիլիկիայում Ռուբինյանների հաստատվելը, Փիլարտոս Վարաժնունին նվաճեց երկրի մեծ մասը, այդ թվում նաև Տարսոնը, ուր մինչև 1080 թվականը իշխեց Աբլղարիբ Արծրունին։

Աբլղարիբ Արծրունին, որը Սենեքերիմ Արծրունու հետ Վասպուրականից տեղափոխվել էր Սեբաստիա, 1042 թվականին Բյուզանդիայի Կոստանդին Մոնոմախ կայսրից ստացավ Տարսոնի, Մամեստիայի, Ադանայի, Պապեռոնի և Լամբրոնի կառավարումը, որը կազմում էր Դաշտային Կիլիկիայի զգալի մասը։ Աբլղարիբի դուստրերից մեկը ամուսնացավ Գանձակից 1073 թվականին Կիլիկիա տեղափոխված իշխան Օշինի հետ՝ իր աներոջից ստանալով Լամբրոն ամրոցն ու նրա շրջակայքը, որոնք մինչև 12-րդ դարի վերջը հանդիսացան Օշինյանների ժառանգական տիրույթը։

1065 թվականին Կարսի Գագիկ թագավորը, վախենալով թուրքերի հարձակումից իր թագավորությունը հանձնեց Բյուզանդիայի Կոստանդին Դուկաս կայսրին, փոխարենը նրանից ստանալով Ծամնդավ բերդաքաղաքը Կիլիկյան Տավրոսում և տեղափոխվեց այնտեղ՝ իր իշխանների ու բնակչության մի մասի հետ։

Բյուզանդական ռազմական ծառայության մեջ էին նաև Հայկազուն իշխանները և Ասկուռասի բերդապետ իշխաններ Նատալինյանները, որոնք որպես սահմանապահ ուժեր, Կիլիկիան պաշտպանում էին հարևան իսլամադավան ամիրայությունների ներխուժումներից։

## Գործող իշխաններ
Փիլարտոս Վարաժնունու պետություն 

Ենթակա իշխանություններ՝
* Աբլղարիբ Արծրունու իշխանություն (Դաշտային Կիլիկիա)

* Կիլիկիայի հայկական իշխանություն (Լեռնային Կիլիկիա)

* Մալաթիայի իշխանություն

* Ծամնդավի իշխանություն

## Հոգևոր առաջնորդներ
Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի 

## Իրադարձություններ
### Ամսաթիվն անհայտ է
[thumb|250px|[Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը 1080-1199 թվականներին։]]
* Փոքր Հայքի հարավում և Լեռնային Կիլիկիայի հյուսիս-արևելքում, որտեղ գտնվում էր նրա նստավայր Մարաշը, շարունակում է իշխել Փիլարտոս Վարաժնունին։
* Աբլղարիբ Արծրունու մահով Դաշտային Կիլիկիայում ավարտվում է նրա իշխանությունը։
* Ռուբեն Ա-ի կողմից գրավվում են Կոպիտառը, Կոռոմոզոլը և Բարձրաբերդը, վերջինս դառնում է իշխանության հիմնական աթոռանիստը։
* Ռուբեն Ա իշխանին հաջողվում է իր իշխանությունը հաստատել Կիլիկիայի լեռնային շրջաններում։
* Ռուբեն Ա-ն Հիմնադրում է Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը, որը անկախություն է ձեռք բերում Բյուզանդիայից։
* Հովհաննես Իմաստասերը հայկական տոմարի համար տարեսկիզբ է ընդունել օգոստոսի 11-ը, քանի որ լրացել էր Հայոց մեծ թվականի առաջին պարբերաշրջանը։

## Ծնունդներ
* Լևոն Ա (59/60), հայ իշխան, Հայոց Կիլիկիայի տերը (1129-1137), Կոստանդին Ա-ի որդին, Ռուբինյանների տոհմից։

## Մահեր
* Աբլղարիբ Արծրունի, հայ իշխան, բյուզանդական պետական գործիչ, մագիստրոս, Կիլիկիայի կառավարիչ, Հասանի որդին, Արծրունիների տոհմից։
* Աբուսահլ Արծրունի, հայ իշխան, բյուզանդական պետական գործիչ, Սեբաստիայի իշխան (1037-1080), Վասպուրականի Սենեքերիմ թագավորի որդին, Արծրունիների տոհմից։
* Արիստակես Լաստիվերցի (մոտ 78), հայ պատմիչ, հոգևորական գործիչ, աստվածաբան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1080 Ասիայում
Կատեգորիա:1080 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1080 Կիլիկիայում
Կատեգորիա:1080-ականներ Կիլիկիայում
Կատեգորիա:11-րդ դարի տարեթվեր Կիլիկիայում