Արչիբալդ Գեյկի

**Արչիբալդ Գեյկի** (*, *), շոտլանդացի երկրաբան։ 1865 թվականին եղել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ, 1908-1913 թվականներին Լոնդոնի թագավորական ընկերության նախագահ, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
Արչիբալդ Գեյկին ծնվել է 1835 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, Էդինբուրգ քաղաքում։ Երաժշտագետ Ջեյմս Ստյուարդ Գեյկինի  և  Իզաբելլա Թոմի առաջնեկն է եղել։ Նրա եղբայրը՝ Ջեյմս Գեյկին,  նույնպես երկրաբան է եղել։ Նա կրթությունը ստացել  է Էդինբուրգի ավագ դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է քաղաքի համալսարանում։

## Անձնական կյանք
1871 թվականին Արչիբալդ Գեյկին ամուսնացել է Ալիս Գաբրիել Անն Մարի Պինատելի հետ, ով եղել է Լիոնի Եվգենի Պիգնատելի դուստրը։ Նրանք ունեցել են  որդի՝ Ռոդերիկը, որին սպանել են պատանի տարիքում,  և երեք դուստր՝ Լյուսին, Էլսին և Գաբրիելը։

## Կարիերա
1855  թվականին նշանակվել է Բրիտանական երկրաբանական ծառայության օգնական։ Տիրապետելով ինչպես մուրճին,  այնպես էլ գրչին, նա ստեղծել է իր աշխատանքների ցուցակը՝ «Քարի կտորի պատմությունը»  կամ «Երկրաբանի նոթատետրի ժողովածուն» (1858 թվական)։ Նրա ունակությունները գրավել են իր ղեկավարի՝  Ռոդերիկ Մուրչիսոնի ուշադրությանը, որի հետ նա ընկերություն է արել ողջ կյանքի ընթացքում, և այնուհետև դարձել է նրա կենսագիրը։

Մուրչիսոնի հետ նրա ամենավաղ աշխատանքները կատարվել են Շոտլանդական լեռնաշխարհի թերթաքարերի  բարդ շրջաններում։ 1862 թվականին, նրանց համատեղ ջանքերով, հրատարակվել է Շոտլանդիայի փոքր երկրաբանական քարտեզը։ Իսկ 1892 թվականին Գեյկը թողարկել է ավելի մեծ քարտեզ։ 1863 թվականին նա հրատարակել է  «Շոտլանդիայի սառցադաշտային դրեյֆի երևույթների մասին» հոդվածը Գլազգոյի «Երկրաբանական ընկերության գործարքներ» բաժնում, որում առաջին անգամ հստակորեն պատկերել է այդ երկրում սառույցի ազդեցության հետևանքները։

1865 թվականին լույս է տեսել Գեյկիի «Շոտլանդիայի լանդշաֆտը» (իսկ երրորդ հրատարակությունը 1901 թվականին), որը երկրի տեղագրության պատմությունը մանրամասնելու առաջին փորձն էր։ Նույն թվականին նա ընտրվել է Թագավորական ընկերության անդամ։ Գեյկիի գիրքը, որը հիմնված էր երկրի վերաբերյալ նրա անձնական հսկայական գիտելիքների վրա, օգտակար ներդրում էր Էդինբուրգի դպրոցի ուսուցման մեջ, որից հետո էլ դարձել է այդ դպրոցի ղեկավարը։

1871-1882 թվականներին Էդինբուրգ քաղաքի համալսարանում աշխատել է երկրաբանության դասախոս։ 1882 թվականին նշանակվել է Լոնդոնի Երկրաբանական թանգարանի տնօրեն և Մեծ Բրիտանիայի երկրաբանական ծառայության գլխավոր տնօրեն։

## Մահ
Արչիբալդ Գեյկին մահացել է  1924 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Սյուրեյում գտնվող Հասլեմերե քաղաքում  և թաղվել է գյուղի գերեզմանատանը։

## Մրցանակներ
* 1881 թվական Մուրչիսոնի մեդալ 
* 1896 թվական Լոնդոնի Թագավորական  մեդալ
* 1890-1894 թվականներին Թագավորական ընկերության արտաքին գործերի քարտուղար
* 1903 - 1908 թվականներին Թագավորական ընկերության արտաքին գործերի նախագահ
* 1891 և 1892 թվականներին Լոնդոնի Երկրաբանական ընկերության նախագահ
* 1892 թվականին Բրիտանական ասոցիացիայի նախագահ
* 2007 թվականին իր անունով անվանվել է Գեյկի կիրճի ազգային պարկը, Ֆիցրոյ գետ 
* 1991 թվականի հունիսին Գլազգոյի համալսարանից ստացել է իրավունքի պատվավոր դոկտորի կոչում
* 1891 թվականին ստացել է ասպետություն
* 1907 թվականին լոգանքի ամենապատվավոր շքանշանի ասպետ հրամանատար
* 1914 թվականին  վաստակի շքանշան
* 1905 թվականին նա ստացել է Լիվինգսթոնի մեդալ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Geikie Powell Walcott in Harpers Ferry 1897.jpg|Չարլզ Դուլիտլ Ուոլկոտը, Վոն Ուեսլի Փաուելը և  Արչիբալդ Գեյկին երկրաբանական էքսկուրսիա կատարելիս, Արևմտյան Վիրջինիա նահանգում, 1897 թվական
Պատկեր:American Geologists WVa 1897.jpg|Խմբային լուսանկար՝ արված երկրաբանական դաշտային էքսկուրսիայի ընթացքում, Արևմտյան Վիրջինիա, 1897 թվականի մայիս: Արչիբալդ Գեյկին վերին շարքում է, ձախից երկրորդը, բաց գույնի բաճկոնով:
Պատկեր:Geikie gravestone.jpg|Արչիբալդ Գեյկի գերեզմանաքարը Սուրբ Բարդուղիմեոսի եկեղեցու բակում, Հասլեմերե, Սուրեյ, Մեծ Բրիտանիա: Տապանաքարին  գրված է. «Դառնալ Աստծո ընկերներ»։
Պատկեր:Geikie daughters.jpg|Գեյկիի գերեզմանաքարի հուշահամալիր՝ ի հիշատակ իր դուստրերի։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *[https://books.google.com/books?id=dzkDAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Archibald+Geikie&lr=#PPR3,M2 The Story of a Boulder: Or Gleanings from a Note-book of a Field Geologist]* (1858)
* *[https://books.google.com/books?id=4RRN2AXSof4C&printsec=frontcover&dq=Archibald+Geikie#PPP7,M2 Physical Geography]* (1877)
* *Textbook of Geology* – First edition (1882) – Second edition (1885) –  Third edition (1893)
* *[https://archive.org/details/geologicalsketc01geikgoog  Geological Sketches at Home and Abroad]* (1882)
* *[https://books.google.com/books?id=VgEWAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=Archibald+Geikie#PPR2,M2 An Elementary Geography of the British Isles]* (1888)
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/006173372 *Memoir of Sir Andrew Crombie Ramsay*] (1895)
* *The Ancient Volcanoes of Britain*, 2 volumes (1897)
* *Types of Scenery and Their Influence on Literature* (1898)
* *The Founders of Geology* – [https://archive.org/details/foundersgeology02geikgoog First edition (1897)] – [https://archive.org/details/foundersgeology01geikgoog Second edition (1905)]
* * Elementary Lessons in Physical Geography* (1903)
* * Scottish Reminiscences* (1904)
* * Landscape in History and Other Essays* (1905)
* * Annals of the Royal Society Club'' (1917)

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էդինբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացիներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ