Դալթոն Թրամբո

**Ջեյմս Դալթոն Թրամբո** (, ), ամերիկացի սցենարիստ, որը հեղինակել է բազմաթիվ մրցանակակիր ֆիլմեր, ներառյալ Հռոմեական արձակուրդներ (1953), Արտագաղթ, Սպարտակ(1960թ), 30 վայրկյան Տոկիոյի վրա (1944թ) ֆիլմերը։ Հոլիվուդյան տասնյակից մեկը, նա հրաժարվել է ցուցմունք տալ Ներկայացուցիչների պալատի հակաամերիկյան գործունեության կոմիտեին (HUAC) 1947 թվականին՝ կոմիտեի կողմից կինոարվեստում ենթադրյալ կոմունիստական ​​ազդեցության հետաքննության ժամանակ:

Թրամբոն, Հոլիվուդյան տասնյակի մյուս անդամները և ոլորտի հարյուրավոր այլ մասնագետներ հայտնվել են Հոլիվուդի սև ցուցակում: Նա շարունակեց գաղտնի աշխատել խոշոր ֆիլմերի վրա՝ կեղծանուններով կամ այլ հեղինակների անվան ներքո։ Նրա չգրանցված ստեղծագործությունն արժանացել է երկու «Օսկար» մրցանակի՝ «Լավագույն պատմություն» անվանակարգում. «Հռոմեական արձակուրդները» (1953 թ.) և «Քաջը» (1956 թ.), որը պարգևատրվել է Թրամբոյի կողմից օգտագործվող գրական անվանը։ Երբ 1960-ին նրա Արտագաղթ և Սպարտակ(1960թ) ֆիլմերը հայտնվեցին էկրաններին, դա նշանավորեց Հոլիվուդի «սև ցուցակի» ավարտը Թրամբոյի և այլ տուժած սցենարիստների համար։ Թրամբոյի մահից 35 տարի անց՝2011 թվականին, գրողների գիլդիան նրան վարկ շնորհեց հռոմեական արձակուրդների համար։

## Վաղ տարիներ
Թրամբոն ծնվել է Կոլորադո նահանգի Մոնտրոս շրջանում 1905 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, Օրուս Բոնեմ Թրամբոյի և Մոդ Թրամբոյի ընտանիքում։

Նրա ներգաղթյալ նախահայրը՝ շվեյցարական ծագումով բողոքական Յակոբ Թրամբոն, հաստատվել է Վիրջինիայի գաղութում 1736 թվականին։ Օրուս Թրամբոն աշխատել է որպես կոշիկի վաճառող և հավաքագրող գործակալ՝ երբեք չկարողանալով վաստակել այնքան գումար, որ ընտանիքը զերծ մնա աղքատությունից։

Թրամբոն ավարտել է *Գրանդ Ջանքշն* ավագ դպրոցը։ Դեռևս ավագ դպրոցում նա աշխատել է Ուոլտեր Ուոքերի մոտ՝ որպես դպրոցի օրաթերթի թղթակից՝ լուսաբանելով դատարանները, ավագ դպրոցը, դիահերձարանը և քաղաքացիական կազմակերպությունները։ Նա սովորել է Բոուլդերում Կոլորադոյի համալսարանում 1924 և 1925 թվականներին՝ աշխատելով որպես թղթակից տեղի թերթում և նպաստելով դպրոցի հումորային ամսագրին, տարեգրքին և թերթին։

1924 թվականին Օրուս Թրամբոն ընտանիքը տեղափոխեց Կալիֆորնիա։ Կարճ ժամանակ անց նա հիվանդացավ և մահացավ՝ ընտանիքի հոգսը թողնելով Դալթոնի ուսերին։ Հոր մահից հետո ինը տարի Թրամբոն աշխատել է գիշերային հերթափոխով՝ Լոս Անջելեսի հացաբուլկեղենի խանութում և հաճախել Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնյան համալսարան և Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարան (1928–1930)։ Այս ընթացքում նա գրել է ֆիլմերի ակնարկներ, 88 պատմվածք և վեց վեպ, որոնք բոլորն էլ մերժվել են տպագրության համար։

## Կարիերա
### Վաղ տարիներ
Թրամբոն սկսեց իր պրոֆեսիոնալ գրավոր կարիերան 1930-ականների սկզբին, երբ նրա մի քանի հոդվածներ և պատմվածքներ տպագրվեցին հիմնական ամսագրերում։ Թրամբոն 1934թվականին աշխատանքի է ընդունվել որպես *Հոլիվուդյան հանդիսատեսի* գլխավոր խմբագի: Հետագայում նա լքել է ամսագիրը՝ Warner Bros ստուդիայի պատմվածքների բաժնում ընթերցող դառնալու համար։

Թրամբոն սկսել է կինոյում աշխատել 1937 թվականին, բայց շարունակում էր արձակ գրել։ Նրա հակապատերազմական վեպը՝ «Ջոննին ստացել է իր հրացանը» արժանացել է ազգային *գրքի վաղ մրցանակաբաշխություններից* մեկին՝ ճանաչվելով 1939 թվականի ամենաօրիգինալ գիրքը։ Այն ոգեշնչված էր մի հոդվածից, որը Թրամբոն կարդացել էր մի քանի տարի առաջ.այն պատմություն էրՈւելսի արքայազնի հիվանդանոց այցելության մասին կանադացի զինվորին, ով կորցրել էր իր բոլոր վերջույթները Առաջին համաշխարհային պատերազմում։

1930-ականների վերջին և 1940-ականների սկզբին Թրամբոն դարձավ Հոլիվուդի ամենաբարձր վարձատրվող սցենարիստներից մեկը՝ աշխատելով շաբաթական մոտ 4000 դոլար և տարեկամ մոտ 80000 դոլար։ Աշխատել է այնպիսի ֆիլմերի վրա, ինչպիսիք են 30վայրկյան Տոկիոյի վրա, Քիթթի Ֆոիլ ֆիլմերը, որոնց համար նոմինացվել է Օսկար լավագույն ադապտացված սցենար մրցանակին։

### Քաղաքական քարոզչություն և սև ցուցակ
Մինչև 1940-ականները ԱՄՆ-ի կոմունիստական ​​կուսակցության հետ համահունչ Թրամբոն մեկուսացված էր: Նա միացել է Կոմունիստական ​​կուսակցությանը 1943 թվականին և ակտիվ մնացել մինչև 1947 թվականը։ 1954 թվականին նորից միացել է կուսակցությանը։ Նրա «*Հատկանշական Էնդրյուն*» վեպը ներկայացնում էր նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի ուրվականը, որը կարծես զգուշացնում էր Միացյալ Նահանգներին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին չներքաշվելու և նացիստ-խորհրդային պայմանագրին աջակցելու մասին։

Բարբարոսա օպերացիայից կարճ ժամանակ անց, երբ 1941 թվականին Գերմանիան ներխուժել է Խորհրդային Միություն, Թրամբոն և նրա հրատարակիչը որոշել են դադարեցնել «Ջոնին ստացել է իր հրացանը» վեպի տպագրումը մինչև պատերազմի ավարտը: Պատերազմի ընթացքում Թրամբոն նամակներ է ստացել անհատներից, որոնք «դատապարտում էին հրեաներին» և օգտագործում Ջոնին՝ աջակցելու նրանց փաստարկներին՝ նացիստական ​​Գերմանիայի հետ «անհապաղ բանակցային խաղաղություն հաստատելու» համար. Թրամբոն այս ամենի մասին հայտնել է ՀԴԲ-ին։ Թրամբոն հետագայում զղջացել է իր որոշման համար և իր արարքը անվանել «հիմարություն»։ Այն բանից հետո, երբ նրա տանը հայտնվել են ՀԴԲ երկու գործակալներ, նա հասկացել է, որ «նրանց հետաքրքրությունը ոչ թե նամակների, այլ իմ հանդեպ է»։

1946 թվականին *Ռոբ Վագների* «*Սկրիպտ*» ամսագրում հրապարակված «*Ռուսական սպառնալիքը*» վերնագրով հոդվածում Թրամբոն գրել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքները Ռուսաստանի քաղաքացու տեսանկյունից: Նա պնդել է, որ ռուսները, ամենայն հավանականությամբ, վախեցել են իրենց շրջապատող ԱՄՆ ռազմական ուժի զանգվածից, այն ժամանակ, երբ ցանկացած համակրելի տեսակետ կոմունիստական ​​երկրների նկատմամբ դիտվում էր կասկածանքով: Նա հոդվածն ավարտել է՝ ասելով. «Եթե ես ռուս լինեի․․․ կտագնապեի և կխնդրեի իմ կառավարությանն անմիջապես միջոցներ ձեռնարկել իմ գոյության դեմ ուղղված գրեթե անկասկած թվացող հարվածի դեմ։ Ահա թե ինչպես պետք է այսօր հայտնվել Ռուսաստանում»։ Նա պնդել է, որ ԱՄՆ-ն է «սպառնալիք» Ռուսաստանի համար, ոչ թե հակառակ ամերիկյան տեսակետը, որը Ռուսաստանին ներկայացնում է որպես «կարմիր սպառնալիք» Ըստ հակակոմունիստ հեղինակ *Քենեթ Բիլինգսլիի՝* Թրամբոն գրել էր Դեյլի ուորքերում, որ կոմունիստական ​​ազդեցությունը Հոլիվուդում թույլ չի տվել ֆիլմեր նկարահանել հակակոմունիստական ​​գրքերի հիման վրա, ինչպիսիք են Արթուր Քեսթլերի Կուրացնող խավարը և Յոգին և կոմիսարը:

The Hollywood Reporter-ի հրատարակիչ և հիմնադիր Ուիլյամ Ռ. Ուիլկերսոնը 1946 թվականի հուլիսի 29-ին հրապարակել է «TradeView» սյունակը՝ «Ձայն Ջո Ստալինի համար» վերնագրով։ Վերջինիս մեջ Թրամբոն և մի քանի ուրիշներ հիշատակվել են որպես կոմունիստների համախոհներ, առաջին անձինք, որոնք հայտնի են դարձել որպես «Բիլիի սև ցուցակ»։ 1947 թվականի հոկտեմբերին, հիմնվելով այս անունների վրա, Ներկայացուցիչների պալատի հակաամերիկյան գործունեության կոմիտեն կանչել է Թրամբոյին և ինը հոգու՝ ցուցմունք տալու իրենց հետաքննության համար, թե արդյոք կոմունիստական ​​գործակալներն ու համախոհները գաղտնի քարոզչություն են իրականացրել ԱՄՆ ֆիլմերում: Գրողները հրաժարվել են տեղեկատվություն տալ իրենց կամ որևէ այլ անձի մասնակցության մասին և դատապարտվել են Կոնգրեսի նկատմամբ անարգանքի համար: Նրանք բողոքարկել են դատավճիռը Գերագույն դատարանում՝ Առաջին փոփոխության հիմքով և պարտվել: Թրամբոն 1950 թվականին տասնմեկ ամիս եղել է Կենտուկի նահանգի Էշլենդի դաշնային քրեակատարողական հիմնարկում: 1976 թվականի *Հոլիվուդը դատավարության ժամանակ* վավերագրական ֆիլմում Թրամբոն ասել է. «Ինչ վերաբերում է ինձ, դա լիովին արդարացի դատավճիռ էր։ Ես արհամարհում էի Կոնգրեսին և արհամարհում եմ մինչև այսօր: Եվ մեղքի կամ անմեղության հիման վրա ես երբեք չէի կարող շատ բողոքել: Այն, որ սա հանցագործություն կամ զանցանք էր, դա բողոք էր, իմ բողոքը»։

Կինոընկերությունների ասոցացիան հայտարարություն է տարածել, որ Թրամբոյին և նրա հայրենակիցներին չեն թույլատրվի աշխատել արդյունաբերության մեջ, եթե նրանք չերդվեն հրաժարվել կոմունիզմից: Պատժի ավարտից հետո Թրամբոն վաճառել է իր ռանչոն և ընտանիքը տեղափոխել Մեխիկո՝ Հյուգո Բաթլերի և նրա կնոջ՝ Ժան Ռուվերոլի հետ, որոնք նույնպես հայտնվել էին սև ցուցակում։ Մեքսիկայում Թրամբոն գրել է 30 սցենար (կեղծանուններով) Բ-կարգի ֆիլմերի համար։

Սև ցուցակում եղած ժամանակ Թրամբոն նաև գրել է «Քաջը» (1956 թ.): Հռոմեական արձակուրդների նման այն նույնպես ստացել է Օսկար լավագույն պատմվածքի համար, որին չէր հավակնել: Սցենարը վերագրվել է Ռոբերտ Ռիչին, որը ֆիլմի արտադրողի եղբորորդին էր: Թրամբոն երկու տարվա ընթացքում գրված 18 սցենարից միջինը վաստակել էր $1750 է մեկ ֆիլմի համար և նշել. «Ոչ մեկը շատ լավը չէր»։

1956 թվականին նա հրատարակել է «Դևը» գիրքը՝ վերլուծություն Կալիֆորնիայի Սմիթի օրենքի 14 մեղադրյալների դատավճռի վերաբերյալ։

### Հետագա տարիներ
Ինգո Պրեմինգերը՝ պրոդյուսեր-ռեժիսոր Օտտո Պրեմինգերի եղբայրը, Դալթոն Թրամբոյի գործակալն էր։ Օտտո Պրեմինգերը վարձել է Թրամբոյին սցենար գրելու՝ Լեոն Յուրիսի «Արտագաղթ» վեպը ադապտացնելու համար։ Կարճ ժամանակ անց դերասան Քըրք Դուգլասը հայտարարել է, որ Թրամբոն գրել է ֆիլմի սցենար Սթենլի Կուբրիկի «Սպարտակ» ֆիլմի համար, որը ադապտացված էր Հովարդ Ֆասթի վեպի վրա։ Այս գործողություններով Պրեմինգերը և Դուգլասը օգնել եմ վերջ դնել սև ցուցակի հզորությանը:

2011 թվականին Գիլդիան վերջապես նրան շնորհել է ֆինանսավորում 1953 թվականին նկարահանված «Հռոմեական արձակուրդներ» ֆիլմի համար։ 1975թվականին Թրամբոն պաշտոնապես ճանաչվել է օսկարակիր 1956 թվականին նկարահանված «Քաջը» ֆիլմի համար։

## Անձնական կյանք
1938 թվականին Թրամբոն ամուսնացել է Կլեո Ֆինչերի հետ, որը ծնվել էր Ֆրեզնոյում։ Ամուսնությունից հետո նա ամուսնալուծված մոր, եղբոր ու քրոջ հետ տեղափոխվել է Լոս Անջելես։ Թրամբոներն ունեին երեք երեխա՝ Նիկոլա Թրամբոն (1939–2018), որը հոգեթերապևտ էր, Քրիստոֆեր Թրամբոն (1940–2011)՝ կինոռեժիսոր և սցենարիստ, որը դարձել է Հոլիվուդի սև ցուցակի փորձագետ, և Մելիսա Թրամբոն (1945), որը հայտնի է որպես լուսանկարիչ Միցի։

Կլեո Թրամբոն մահացել է 2009 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, բնական մահով, 93 տարեկանում, այն տանը, որը նա կիսում էր Միցի Թրամբոյի հետ Լոս Ալտոսում։

## Մահ
Թրամբոն մահացել է 1976 թվականին, 70 տարեկանում, սրտի կաթվածից։ Կտակի համաձայն՝ նրա մարմինը նվիրվել է գիտական ​​հետազոտություններին։

1993 թվականին Թրամբոն հետմահու արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ «Հռոմեական արձակուրդ» (1953) ֆիլմի սցենարի համար։ Մրցանակը նախկինում շնորհվել էր սցենարիստ Յան ՄքԼելլան Հանթերին։ Այս մրցանակի համար պատրաստվել է նոր արձանիկ, քանի որ Հանթերի որդին հրաժարվել է հանձնել հոր մրցանակը։

2003 թվականին Քրիստոֆեր Թրամբոն բեմադրել է մի պիես, որը կոչվում էր «Թրամբո․ կարմիր, սպիտակ և սև ցուցակում»։

Թրամբոյի կյանքի դրամատիզացումը՝ Թրամբո ֆիլմը, թողարկվել է 2015 թվականի նոյեմբերին ռեժիսոր Ջեյ Ռոուչի կողմից։ Ֆիլմում Թրամբոյի դերը մարմնավորելու համար դերասան Բրայան Քրենսթոնը առաջադրվել է Օսկարի՝ լավագույն դերասան անվանակարգում։

2016 թվականին՝ իր ծննդից ավելի քան հարյուր տարի անց, Թրամբոյի հիշատակին նվիրված արձանը տեղադրվել է Ավալոն թատրոնի առջև՝ Կոլորադոյի՝ իր հայրենի Գրանդ Ջանքշն քաղաքի գլխավոր փողոցում: Նրան պատկերել են լոգարանում սցենար գրելիս։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ