Անդրսառցադաշտային լիճ

thumb|right|Երկու անդրսառցադաշտային լճերի՝ Սովետսկայա (վերևում) և Օզերո (ներքևում) լճերի արբանյակային պատկերը 77° S 90° E  կոորդինատներում:
[մինի|[Անտարկտիդայի անդրասառցադաշտային լճերի քարտեզ:]]

**Անդրսառցադաշտային լիճ**  կամ **սառցե [[լիճ]]**,որը գտնվում է սառցադաշտի տակ։ Ի տարբերություն սեզոնային սառցակալման պատճառով սառույցով պատված լճի, անդրսառցադաշտային լիճը սովորաբար գտնվում է մշտական ​​սառցե ծածկի տակ, որի հաստությունը տատանվում է մի քանի հարյուրից մինչև մի քանի հազար մետրի։ Չնայած դրան, այն կարող է լինել էկոհամակարգ, որտեղ կան կենդանի օրգանիզմներ, ինչպիսիք են բակտերիաները և արքեաները։

Անտարկտիդայում մեծ թվով անդրսառցադաշտային լճեր կան։ Երկրի վրա ամենամեծ հայտնի անդրսառցադաշտային լիճը Վոստոկ լիճն է։

## Առաջացում
Անդրսառցադաշտային լճերի գոյությունը հնարավոր է երկու բնական երևույթի շնորհիվ։ Դրանցից առաջինը ճնշման տակ սառույցի հալման ջերմաստիճանի նվազեցումն է։ Մի քանի հարյուր կամ հազար մետր հաստությամբ սառույցի ծանրության տակ ճնշումն այնքան է մեծանում, որ հալման ջերմաստիճանը մի քանի աստիճանով իջնում ​​է 0&nbsp;°C-ից ցածր։ Մեկ այլ երևույթի ՝ երկրաջերմային երևույթի հետևանքով խորություններում ջերմաստիճանն աստիճանաբար բարձրանում է։ Եթե ​​որոշակի խորության վրա սառույցի ջերմաստիճանը սկսում է գերազանցել հալման կետը, ապա առաջանում է սառցե լիճ։

## Անդրսառցադաշտային լճերի օրինակներ
Սառույցի հաստության միջով թափանցող ռադիոլոկացիոն կայանի և արբանյակային պատկերների օգնությամբ մինչ այժմ ավելի քան 150 անդրսառցադաշտային լճեր են հայտնաբերվել Անտարկտիկայի սառցաշերտի տակ։ Դրանցից ամենամեծը՝ Վոստոկ լիճը, ունի մոտ 250 կմ երկարություն և 50 կմ լայնություն։ Այն ունի մինչև 1200 մ խորություն և գտնվում է լիակատար մթության մեջ՝ սառույցի տակ 3700-4100 մ խորության վրա։ Նրա ջերմաստիճանը մոտ −3&nbsp;°C է, իսկ ճնշումը՝ 35 ՄՊա։ Ենթադրվում է, որ Անտարկտիդայի անդրսառցադաշտային լճերը միմյանց հետ կապված են անդրսառցադաշտային գետերի համակարգով, որոնց միջոցով ճնշումը հավասարեցվում է և ջուրը տեղափոխվում։

Իսլանդիան ունի մի քանի անդրսառցադաշտային հրաբուխներ, ինչպիսիք են Գրիմսվոթնը։ Երկրաջերմային ջերմաստիճանի բարձրացումը նրանց շրջակայքում ստեղծել են անդրսառցադաշտային լճեր։ Փոփոխական հրաբխային ակտիվության պատճառով այս լճերը, սակայն, հաճախ անկայուն են և հաճախ ժայթքում են մակերես, երբ դրանց վերևում գտնվող սառցադաշտային շերտը լիովին հալվել է։ Նման միջոցառումները իսլանդերեն կոչվում են *Jökulhlaup*։

Անտարկտիկայի Ռուսկայա կայարանի մոտ հայտնաբերվել են մի քանի անդրսառցադաշտային  բնակեցված աղի լճեր (Գեոլոգով, Օվկիանոլոգով, Վոստոչնոյե, Կիրճ, Պրիբրեժնոյե, Ազիմուտ և այլն)։ Մոտակա թարմ լճից ջուրը կարող է օգտագործվել կայանին ջուր մատակարարելու համար։

## Նշանակություն
thumb|right|Կրիոբոտի նախատիպը.
Եթե ​​Անտարկտիկայի անդրսառցադաշտային լճերը, ինչպիսին Վոստոկն է, իրոք պարունակում են միկրոօրգանիզմներ, ապա դրանք գիտական ​​հետաքրքրություն են ներկայացնում որպես կյանքի ծայրահեղ պայմաններով եզակի էկոլոգիական համակարգեր, որոնք ամբողջովին մեկուսացված են արտաքին աշխարհից առնվազն հարյուր հազարավոր տարիներ։ Դրանք ուսումնասիրելիս մեծ ուշադրություն է դարձվում աղտոտման կանխարգելմանը, որի համար օգտագործվում են հորատման հատուկ տեխնոլոգիաներ և կրիոբոտներ (ռոբոտ, որը նախատեսված է սառույցի կամ սառցե ջրի մեջ աշխատելու համար)։ Երկու լճերից (Վոստոկ և Ուիլլանս) երկար հորատումից հետո հետազոտողներին հաջողվել է ջրի նմուշներ ստանալ, որոնցում մանրէներ են հայտնաբերվել։ Մերսեր լճում, որը գտնվում է Հարավային բևեռից 600 կմ հեռավորության վրա, Մերսերի սառցե հոսքի տակ, հայտնաբերվել են անողնաշարավոր կենդանիների պատյաններ` ինչպիսիք են մանր խեցգետնակերպերը և թարդիգրադները, բարակ թելեր (բույսերի ցողուններ), բակտերիաներ և դիատոմների կայծքարային կմախքներ։

Անդրանսառցադաշտային լճերը կարևոր են տիեզերքի հետազոտման համար, քանի որ դրանք նման են երկնային մարմինների` ինչպիսիք են Յուպիտերի արբանյակը՝ Եվրոպան և Սատուրնի արբանյակը՝ Էնցելադը, վրա ենթադրյալ ջրամբարների։  Նրանց սառցե ծովերը համարվում են պոտենցիալ բնակավայրեր այլմոլորակային կյանքի համար։

## Տես նաև
* Սառցադաշտային կղզի
* Անդրսառցադաշտային հրաբուխ
* Սառցե լիճ
* Հալած լճակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտարկտիդա
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի լճեր
Կատեգորիա:Անտարկտիկա
Կատեգորիա:Լճագիտություն
Կատեգորիա:Լճեր
Կատեգորիա:Լճեր ըստ տեսակի
Կատեգորիա:Սառույց
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Կատեգորիա:Սառցադաշտեր