Հալվդան Կութ

**Հալվդան Կութ** (, ), նորվեգացի պատմաբան, կենսագիր, քաղաքական գործիչ։ 1929-1937 թվականներին եղել է խորհրդարանի պատգամավոր, 1935 թվականի մարտից մինչև 1940 թվականի դեկտեմբերը եղել է արտաքին գործերի նախարար։

## Կենսագրություն
1908 թվականին ավարտել է Քրիստիանայի (այժմ՝ Օսլո) համալսարանը գիտությունների դոկտորի աստիճանով, դասախոսություններով հանդես է եկել տարբեր երկրներում, իսկ 1910-1935 թվականներին՝ որպես պատմության պրոֆեսոր։

### Քաղաքական գործունեություն
Երիտասարդ տարիքում եղել է Վենսթրեի լիբերակ կուսակցության անդամ։ Ապա եղել է նաև Նորվեգական ուսանողական միության անդամ։ 1890-ական թվականներին նրա հայացքները փոխվեցին դեպի սոցիալիստական կուսակցության կողմը (իսկ գիտական որոնումներինը՝ պատմական մատերիալիզմի), իսկ ԱՄՆ-ից 1909 թվականին վերադառնալուց հետո Կութը դարձավ Նորվեգական աշխատավորական կուսակցության անդամ։ 1916—1919, 1928—1931 և 1931—1934 թվականներին ներկայացրել է այն Բերումի տեղական խորհրդում։

### Խաղաղության մարտիկ
1918—1936 թվականներին եղել է Նոբելյան հանձնաժողովի անդամ, որը հանձնում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը։ Խաղաղության շարժման ակտիվ մասնակիցներից է, 1913 թվականից եղել է Խաղաղության միջազգային ինստիտուտի անդամ (l’Institut International de la Paix)։

Պայքարել է հանրային իրավունքների աջակցման միջազգային ինստիտուտների հզորացման համար։ 1923 թվականից Արևելյան Գրենլանդիայի պատկանելության հարցով մասնակցել է միջազգային միջնորդ դատարանին։ Պահպանողական գործիչ Կ. Յ. Համբրոյի հետ միասին ձգտել է լուծել տարածքային հարցը դիվանագիտական ճանապարհներով՝ բանակցությունների միջոցով հասնելով Նորվեգիայի համար առևտրային երաշխիքների։ Սակայն Կենտրոնական կուսակցության ղեկավարությունը անեքսիայի ենթարկեց Էրիկ Շիկահերի երկիրը։

### Դիվանագետ
1935 թվականի մարտի 20-ին Կութը նշանակվել է Յուհան Նյուգորսվոլդի աշխատակազմի արտաքին գործերի նախարար։ Նախարարական պաշտոնում նրա առաջին գործը եղավ համակուսակիցներին համոզելը, թե չարժե, որ Նորվեգիան դուրս գա Ազգերի լիգայից։ Եղել է քաղաքական չեզոքության կողմնակից, դեմ է արտահայտվել ռազմական ցանկացած գործընթացի։

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ վարել է «չմիջամտության» քաղաքականություն՝ արգելելով ոչ միայն օրինական հանրապետական կառավարության համար զինամթերքի ու զինվորական հանդերձանքի վաճառք կամ տեղափոխում, այլև նորվեգահպատակների մասնակցությանը կամավորական Ինտերբրիգադներին։ Նա նաև մերժել է նորվեգական քաղաքացիական նավերի ներառումը ֆրանկական ռազմական նավատորմիղ՝ ցանկանալով կնքել առևտրային համաձայնագիր և ճանաչել է Ֆրանկոյի ղեկավարությունը Մադրիդի տապալումից արդեն երեք օր անց։ Այս ամենը կտրուկ քննադատություն առաջ բերեց Կութի կուսակցության շարքերում և գլխավոր Մարտին Տրանմելի մոտ, որոնք պաշտպանում էին հանրապետականներին։

Կութի գործունեությունը՝ որպես արտաքին գործերի նախարար, քննադատության է ենթարկվել հետպատերազմյա շրջանում չեզոք քաղաքականություն վարելու համար, որն ավարտվեց ֆաշիստական Գերմանիայի Նորվեգիան բռնազավթմամբ։ Օկուպացիայից հետո և 1940 թվականին կառավարության՝ մինչև պատերազմի ավարտը Մեծ Բրիտանիայում լինելուց հետո, Կութը հեռացել է քաղաքականությունից, զբաղվել գիտական գործունեությամբ։

### Պատմաբան
1912—1927 և 1932—1936 թվականներին նախագահել է Նորվեգական պատմական միությունում, եղել է Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիայի նախագահ (1923—1939), Պատմական գիտությունների միջազգային հանձնաժողովի նախագահ (1926—1933)։ 1928 թվականին Օսլոյում Պատմաբանների 6-րդ միջազգային համաժողովի ժամանակ, լինելով նախագահ, զեկուցում է ներկայացրել պատմության մեջ դասային պայքարի վերաբերյալ՝ կիրառելով մարքսիստական մեթոդաբանության հիմունքներ։

Իր աշխատանքները Կութը գրել է նյունորսկով, 1921—1925 թվականներին ղեկավարել է «Noregs Mållag» կազմակերպությունը, որն զբաղվում էր նոր նորվեգերենի տարածմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Кут Хальвдан». БСЭ, 3-е издание.
* Bio — Halvdan Koht 

Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ