Լևան Մարուաշվիլի

**Լևան Իոսիֆովիչ Մարուաշվիլի** *(, )*, խորհրդային և վրացական գիտնական, Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1965)։ Վրաստանի աշխարհագրության խոշորագույն ուսումնասիրող։ Վրացական ԽՍՀ և Աբխազական ԻԽՍՀ վաստակավոր գիտնական (1966)։ Ռուսական աշխարհագրական ընկերության պատվավոր անդամ (1985)։ Նա ներկայացրել, նոր հայեցակարգ է մտցրել գիտության կարստային ոլորտի մեջ։ Կրուբերի քարանձավը, որը հանդիսանում է աշխարհի ամենախորը հայտնի քարանձավը (2197 մ), հայտնաբերվել է վրաց հետազոտողների կողմից 1960 թվականին պրոֆեսոր Լևան Մարուաշվիլիի ղեկավարությամբ։

## Կենսագրություն
Լևան Մարուաշվիլին ծնվել է 1912 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Ռոստովի մարզի Դոնի կազակներ շրջանի Նովոչերկասկ քաղաքում, ճանապարհային շինարարության ինժեների ընտանիքում։ 1914 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Վրաստան։ 1919 թվականին նա ընդունվել է Թբիլիսիի թիվ 2 աշխատանքային դպրոց։ 1926-1930 թվականներին նա սովորել է Թբիլիսիի հիդրոտեխնիկական դպրոցում և միաժամանակ դաշտային ջոկատների հետ աշխատել է որպես տեխնիկ-հիդրոլոգ Վերին Սվանեթիում։ 1932-1933 թվականներին Լևան Մարուաշվիլին աշխատել է Ղազբեգի զբոսաշրջային կենտրոնում։ 1933 թվականին նա ընդունվել է  Թբիլիսիի պետական համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետ և, միևնույն ժամանակ, համագործակցել է «Վեչեռնի Թբիլիսի» և « Զարյա Վոստոկա» թերթերի հետ։ Լևան Մարուաշվիլին 1938 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի աշխարհագրա-երկրաբանական ֆակուլտետը։ 1938 թվականին համալսարանը ավարտելուց հետո նա սկսել է աշխատել Քութայիսի մանկավարժական ինստիտուտում որպես աշխարհագրական ֆակուլտետի ասիստենտ։  Աշխատել է Վախուշտիի անվան Աշխարհագրության ինստիտուտում, որտեղ մասնագիտացել է գիտության այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են  գեոմորֆոլոգիան, պալեոաշխարհագրությունը, սպելեոլոգիան և գլացիոլոգիան։

1941 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի սկսելուց հետո Մարուաշվիլին միացել է դաշտային ուժերին։ Խարկովի կոմիսարիատի ակադեմիայի արագացված դասընթացներ անցնելուց հետո, Լևան Մարուաշվիլին մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին` պաշտպանելով Կովկաս տանող ճանապարհը։ 1943-1946 թվականներին նա եղել է «Ստեպսգեո» թիմի կազմում, որը մարտնչել է Կովկասի լեռներում և մասնակցել է Հարավային Վրաստանի ռազմական-աշխարհագրական արշավախմբերին։ 1946 թվականին բանակից զորացրվելուց անմիջապես հետո նա շատ կարճ ժամանակում պատրաստել է իր թեկնածուական ատենախոսությունը «Կարստ-բեկորային ժայռեր, դրանց երկրաձևաբանական հատկանիշները կարստաբանության ընդհանուր լույսի ներքո, Կենտրոնական Մեգրելիան որպես օրինակ (Արևմտյան Վրաստան)» և  1947 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է մագիստրոսի աստիճանը։

1947 թվականին Լևան Մարուաշվիլին Քութայիսի մանկավարժական ինստիտուտում աշխատել է որպես պրոֆեսորի ասիստենտ և 1949-1953 թվականներին աշխատել է Սուխումի մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետում։ 1952 թվականին «Հարավ-վրացական հրաբխային բարձրավանդակ (կառուցվածքը, ռելիեֆ, պատմական զարգացում)» թեմայով իր դոկտորական աստիճանը պաշտպանելով, նա մեծ ներդրում է ունեցել Ալպյան-Միջերկրական գոտու հրաբխային տարածքների ուսումնասիրության գործում, որը չի կորցրել իր նշանակությունը մինչև այժմ։

1953 թվականին նա սկսել է աշխատել Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Վախուշտի Բագրիատիոնի աշխարհագրության ինստիտուտում։ Սկզբում նա ղեկավարել է Ֆիզիկական աշխարհագրության ֆակուլտետը և որից հետո մինչև մահը ղեկավարել է Գեոմորֆոլոգիայի և Պալեոաշխարհագրության ֆակուլտետները։ Գրեթե կես դար Լևան Մարուաշվիլին ճամփորդել է հայրենի երկրում և ուսումնասիրել է բնությունը։ Նա իր աշխատանքներում անդրադարձել է աշխարհագրական գիտությունների գրեթե բոլոր ուղղություններին` գեոմորֆոլոգիա, ֆիզիկական աշխարհագրություն, պալեոաշխարհագրություն, կարստաբանության և սպելիոլոգիա, աշխարհագրության պատմություն և այլն։ Իր երիտասարդ տարիներից զբաղվել է լեռնագնացությամբ, հաղթահարել է տասնյակ գագաթներ և բարձր լեռնանցքներ։

## Գիտական գործունեություն
Մարուաշվիլին իր գիտական գործունեության ընթացքում գրել է ավելի քան 500 գիտական աշխատություններ վրացերեն և ռուսերեն լեզուներով, այդ թվում 30 մենագրություններ և գրքույկներ, որոնք շարունակում են արդիական լինել մինչև այսօր։

Նրա ուսումնասիրության հիմնական առարական *գեոմորֆոլոգիան* է եղել։ Նրա ինտենսիվ հետազոտություններից հետո մանրակրկիտ ուսումնասիվել են Վրաստանի առանձին գեոմորֆոլոգիական շրջանները։ Վրաստանի տարածքի կոմպլեքս ուսումնասիրությունից հետո հրապարակվել է «Վրաստանի գեոմորֆոլոգիա» անվամբ ընդարձակ հիմնարար մենագրություն (գլխավոր խմբագիր Լ. Մարուաշվիլի), որը վրացական աշխարհագրագետների համար մինչև այժմ սեղանի գիրք է հանդիսանում։ Այդ աշխատության համար Լ. Մարուաշվիլին 1970-ական թվականներին ԽՍՀՄ աշխարհագրական ընկերության կողմից ստացել է Ն. Ս. Պրժևալսկու անվան ոսկե մեդալ։ Պրոֆեսոր Մարուաշվիլին 1956-1992 թվականներին ղեկավարել է Վախուշտի Բագրատիոնի Աշխարհագրության համալսարանի գեոմորֆոլոգիայի ամբիոնը

Նրա գիտական գործունեության մեջ գլխավոր տեղ ունի *սպելեոլոգիան*։ Նա իր հիմնական աշխատություններում մանրամասն դիտարկել է Վրաստանի կարստային ռելիեֆային ձևերի տարիքը։ Քարանձավների ուսումնասիրությունների համար նա կազմակերպել է կարևորագույն սպելեոլոգիական արշավախբեր։ Հատկապես կարևորներից է Ցուցղվաթի քարանձավ ազգային հուշարձան արշավախումբը Արևմտյան Վրաստանում։ 1973 թվականին նա հրապարակել է «Սպելեոլոգիայի հիմունքներ» խոշոր գիտական աշխատությունը։

Մարուշվիլին պալեոաշխարհագրությանը նվիրված կարևոր աշխատություններ ունի նաև։ 1985 թվականին Մոսկվայում ռուսերեն լեզվով լույս է տեսել Մարուաշվիլի կազմած «Պալեոաշխարհագրական բառարանը»։ Նա նաև ստեղծել է Կովկասի ֆիզիկական աշխարհագրությանը վերաբերող առաջին հիմնարար աշխատություններ։

Մարուաշվիլին գրել է ավելի քան 20 մենագրություններ։ Հաջողությամբ աշխատել է Վախուշտի Բագրատիոնիի քարտեզագրական ժառանգության ուսումնասիրության ուղղությամբ։ Լ. Մարուաշվիլին մի քանի տասնյակ հոդվածներ է գրել Վրաստանի Սովետական հանրագիտարանում։

## Լեռնագնացություն
1920-1930 թվականներին զբաղվել է լեռնագնացությամբ։ Այդ ընթացքում նա հաղթահարել է մի քանի խոշոր գագաթներ։ 1929 թվականին, դեռևս 16 տարեկանում նա բարձրացել է Բրուտսաբձելի գագաթը ბრუტსაბძელი (Ջավա լեռնաշղթա -ჯავის ქედი, 3670 մ), իսկ մի տարի անց նա մասնակցել է Թեթնուլդի (4852 մ) և Բանգուրիանի (ბანგურიანი,  3838 մ) գագաթները բարձրանալու արշավին, հաղթահարելով  Տվիբերի լեռնանցքը (ტვიბერის უღელტეხილი, 3607)։ Նա 1931 թվականին նաև բարձրացել է Քուրո գագաթը (ყურო - Քուրո լեռնաշղթա, 4071 մ), Կազբեկ գագաթը (Խոխի լեռնաշղթա, 5047 մ), եւ այլն։ 1932 թվականին նա մասնակցել է դեպի Պամիր արշավախմբին։

1934 թվականին մասնակցել է Մեծ Կովկասի Ուշբա լեռնագագաթ արշավախմբին։ Հետո մի շարք տարբեր հայտնի արշավականների է մասնակցել։

## Պարգևներ
* 1985 թվականին, ականավոր գիտնական, պրոֆեսոր Լ. Մարուաշվիլին  գիտության ձեռքբերումների համար պարգևատրվել է Վրաստանի պետական մրցանակով։
* «Վրաստանի գեոմորֆոլոգիա» մենագրության համար (գլխավոր խմբագիր Լ. Մարուաշվիլի) Լ. Մարուաշվիլին 1972 թվականին ԽՍՀՄ աշխարհագրական ընկերության կողմից ստացել է Ն. Ս. Պրժևալսկու անվան ոսկե մեդալ։ 
* Վախուշտի Բագրատիոնի մրցանակ (1977)։

## Հիշատակ
2012 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին Թբիլիսիի պետական համալսարանը Վախուշտի աշխարհագրության ինստիտուտում համաժողով է անցկացրել, որը նվիրված էր պրոֆեսոր Լևան Մարուաշվիլիի ծննդյան 100-ամյակին։

## Աշխատություններ
* *Маруашвили, Л. И.* Целесообразность пересмотра существующих представлений о палеогеографических условиях ледникового времени на Кавказе. Тб., 1956
* *Маруашвили, Л. И.* Элементы исторической географии в трудах Вахушти Багратиони. 1973
* *მარუაშვილი ლ.,* ქართველო მოგზაური რაფიელ დანიბეგაშვილი და მისი ცნობები ინდოეთის, ბირმისა და ჩინეთის შესახებ. თბ., 1956
* *მარუაშვილი ლ.,* დასავლეთ საქართველოს კარსტული ზოლის გეოგრაფიული და სპელეოლოგიური დახასიათების ცდა. თბ., 1963
* «Վրաստանի ֆիզիկական աշխարհագրություն», երկու հատորով (1969, 1970) (Physical Geography of Georgia)
* «Կովկասի ֆիզիկական աշխարհագրություն», եռահատոր (1975, 1981, 1986) (Physical Geography of the Caucasus)
* «Քարանձավային ուսումնասիրության հիմունքներ. ընդհանուր սպելեոլոգիա» (1973) (Basic of Cave Study: General Speleology)
* «Պալեոլոգիական բառարան» (1985) (The Paleogeographical Dictionary)
* «Վրաստանի գեոմորֆոլոգիա» (1971) (Geomorphology of Georgia)
* «Վրաստանը Անտրոպոգենիայում» (1991) (Georgia in Anthropogene)

## Գրականություն
* ლევან მარუაშვილი, ბიობიბლიოგრაფია, მეცნიერება. თბ., 2002;
* ხარაძე კ., ბუნების უბადლო მკვლევარი, თბ., 2002.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Աշխարհագրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Վրացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վրացի պրոֆեսորներ