open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վաղարշակ Արամյան

**Վաղարշակ Գարեգինի Արամյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարչուհի, գրաֆիկ դիզայներ Նանա Արամյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
* 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը
* 1969 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը
* 1977 թվականից դասավանդել է ԵԳԱ-ում (պրոֆեսոր՝ 1993 թվականից)

## Ստեղծագործություններ
Հայկական ավանգարդիստական ուղղության ներկայացուցիչ։ 
Գործերից են՝ 
* «Մետամորֆոզ» (1968)
* «Նատյուրմորտ  հայելիով» (1972)
* «Անտիկ  հիշողություններ» (1974)
* «Նատյուրմորտ  եգիպտացորենով» (1980 թվական, Նյու Յորքի Զիմերլի թանգարան)
* «Մետաֆիզիկական նատյուրմորտ  ընկույզով» (1998)
* «Լեդա» (1999)
* «Նատյուրմորտ» (2001)
Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Մոսկվայի գեղարվեստի ֆոնդում և այլուր։

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է Գերմանիայում, Չեխոսլովակիայում, ԱՄՆ-ում կազմակերպված ցուցահանդեսներին։ 2008 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվել է Վաղարշակ Արամյանի անհատական հետահայաց ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացված էր գեղանկարչի ավելի քան երեսնամյա ստեղծագործական գործունեության 50-ից ավել աշխատանքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ստավրիդներ

**Ստավրիդներ** (Trachurus), պերկեսազգիների կարգի ձկների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 50 սմ է, զանգվածը՝ մինչև 500 գ։ Մարմինն իլիկաձև է․ կողագիծը երկար է՝ ծածկված ոսկրե վահանիկներով։ Հայտնի է Ստավրիդների 10 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես Համաշխարհային օվկիանոսի մերձարևադարձային և բարեխառն ջրերում։

Պելա՝գիկ (խորքային և մակերևութային), վտառային ձկներ են։ Սեզոնային գաղթեր են կատարում։ Սնվում են պլանկտոնային խեցգետնակերպերով և մանր ձկներով։

Կատեգորիա:Ծովային ձկներ
Ջերմադինամիկական հավասարակշռություն

**Ջերմադինամիկական կամ ջերմային հավասարակշռություն**։ Եթե ջրով լի բաժակի մեջ գցենք շաքարի մի կտոր, ապա այն կսկսի լուծվել ջրում։ Որոշ ժամանակ անց շաքարի լուծվելը կդադարի։ Կառաջանա համասեռ լուծույթ, եթե շաքարը լրիվ լուծվի, կամ անհամասեռ համակարգ՝ կազմված շաքարի չլուծված կտորից, շաքարի հագեցած ջրային լուծույթից։ Նման ձևով, եթե բաժակի մեջ գցենք սառույցի մի կտոր, ապա այն կհալվի՝ սառեցնելով բաժակի ջուրը։ Երբ սառույցը լրիվ հալվի, ջուրը կսկսի տաքանալ այնքան ժամանակ, մինչև որ նրա ջերմաստիճանը հավասարվի շրջապատի օդի ջերմաստիճանին։ Այս օրինակներից հետևում է, որ ջերմադինամիկական համակարգը գալիս է մի վիճակի, որտեղ մակրոսկոպական երևույթները՝ լուծվելը և հալումը, այլևս դադարել են։ Այս վիճակն ընդունված է անվանել **ջերմադինամիկական կամ ջերմային հավասարակշռության վիճակ**։
Ջերմային հավասարակշռության վիճակում համակարգի մակրոսկոպական պարամետրերը մնում են անփոփոխ, եթե արտաքին գործոնները բացակայում են։ Բազմաթիվ փորձերից պարզվել է, որ ինքնիրեն թողնված ջերմադինամիկական համակարգը գալիս է ջերմային հավասարակշռության վիճակի և այդ վիճակից , այսինքն՝ առանց արտաքին գործոնների ազդեցության, դուրս գալ չի կարող։

## Հավասարակշռության փոփոխությունները
Հավասարակշռության վիճակում համակարգում մակրոսկոպական փոփոխություններ տեղի ունենալ չեն կարող։ Օրինակ՝ բացառվում են մակրոսկոպական տեղափոխությունները (ծավալի փոփոխություն), զանգվածի տեղափոխությունը (դիֆուզիա) և այլն։
Սակայն ջերմային հավասարակշռության վիճակում միկրոսկոպական պրոցեսները երբեք չեն դադարում. մոլեկուլների կոորդինատները և արագություններն անընդհատ փոփոխվում են։ Ժամանակի ընթացքում հաստատուն են մնում մակրոսկոպական բնութագրերի հավասարակշիռ արժեքները։ Ջերմային հավասարակշռության հաստատվելը և նրա գոյությունը հնարավոր են հենց անընդհատ մոլեկուլային շարժման շնորհիվ։ Սրանով էլ ջերմային հավասարակշռության վիճակը տարբերվում է համակարգի մեխանիկական հավասարակշռության վիճակից, երբ որևէ հաշվարկման համակարգում մարմինը մնում է դադարի վիճակում։

Այսպիսով՝ ջերմադինամիկական հավասարակշռությունը ջերմային շարժման հատուկ ձև է, երբ համակարգը նկարագրող մակրոսկոպական պարամետրերը ժամանակի ընթացքում չեն փոփոխվում։
## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Հայկական հեռուստատեսային թատրոն

250px|մինի|աջից|Խորեն Աբրահամյան
**Հայկական հեռուստատեսային թատրոնը** սկզբնավորվել է 1957 թվականին։ 1973 թվականից կիրառվել է տեսագրման տեխնիկան, 1975 թվականից՝ գունավոր տեսագրությունը (առաջինը՝ Իսիդոր Շտոկի «Սատանայի ջրաղացը», 1975)։ Հեռուստաթատրոնի զարգացումը պայմանավորված է ոչ միայն սեփական օրինաչափություններով, այլև ազգային թատերարվեստի ավանդույթներով։
 
## Լավագույն ներկայացումներն ու դերասանները
Հիմնադրման օրից հայկական հեռուստաթատրոնը ձևավորել է կայուն խաղացանկ՝ ազգային գրականության արձակի և դրամատուրգիայի նմուշներից («Երկիր Նաիրի»՝ ըստ Եղիշե Չարենցի, «Թաղականին կնիկը»՝ ըստ Երվանդ Օտյանի, «Մամփրե արքան»՝ ըստ Մուշեղ Գալշոյանի, Հովհաննես Մելքոնյանի «1946 թվականը», Հրանտ Մաթևոսյանի «Չեզոք գոտի» և այլն), անդրադարձել է նաև օտարազգի հեղինակների երկերին (Իոն Դրուցեի «Կասամարե», «Մուսա լեռան 40 օրը»՝ ըստ Ֆրանց Վերֆելի և այլն)։

Հեռուստաթատրոնի զարգացմանը նպաստել են ռեժիսորներ Օլգա Մելիք-Վրթանեսյանը, Գրիգոր Չալիկյանը, Թամարա Բիտյուցկայա-Էլիբեկյանը, Անտոն Աղայանցը, Մարատ Մարինոսյանը, Զավեն Տատինցյանը, Կարլեն Վարժապետյան, Էլմիրա Հեքեքյանը, դերասաններ Խորեն Աբրահամյանը, Մետաքսյա Սիմոնյանը, Վարդուհի Վարդերեսյանը, Վլադիմիր Մսրյանը, Շահում Ղազարյանը, Էդգար և Արմեն Էլբակյանները, Զարեհ Տեր-Կարապետյանը, Մարգո Մուրադյանը, Գուժ Մանուկյանը, Կարեն Ջանիբեկյանը, Վիգեն Ստեփանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հեռուստատեսությունը Հայաստանում
Հենրիկ Վարդենիկցի

**Հենրիկ Վարդենիկցի (Հենրիկ Սարգսյան)** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Սարգսյանը ծնվել է 1952 թվականին Գեղարքունիքի Վարդենիկ գյուղում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1973-1975 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1983 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1988 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ,
1996 թվականից՝ միջազգային նկարիչների միության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) անդամ։

2002 թվականին տեղափոխվել է Լոս Անջելես և հիմնել ու ղեկավարել է «Վարդենիկցի» արվեստի ակադեմիան։

## Ցուցահանդեսներ
1983 թվականից մասնակցել է հանրապետական, միջազգային ցուցահանդեսների։

### Անհատական ցուցահանդեսներ
*2012 Երևան, 2012
*2012 ԱՄՆ (Ֆրեզնո)
*2010 Երևան (Նոյան Տապան) 
*2010 Գերմանիա (Դորտմունդ) 
*2007 ԱՄՆ (Բոստոն) 
*2007 ԱՄՆ (Վաշինգտոն)
*2005 ԱՄՆ (Սակրամենտո)
*2004 ԱՄՆ (Հոլիվուդ)
*2003 ԱՄՆ (Փասադենա)
*2002 ԱՄՆ (Գլենդել)
*2001 Ճապոնիա
*1999 Գերմանիա (Համբուրգ)
*1997, 1998, Գերմանիա 
*1996 Մոսկվա
*1994 Ստեփանակերտ (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
*1994 Երևան
*1992 ԱՄՆ
*1991 Գերմանիա
*1989 Երևան
*1988 Էջմիածին
*1984 Կապան

### Խմբակային ցուցահանդեսներ
*2013 ԱՄՆ (Բըրբանք)
*2013 ԱՄՆ (Լոս Անջելես) 
*2010 ԱՄՆ (Լոս Անջելես) LA Artcore Brewery Annex 
*2007 ԱՄՆ (Գլենդել)
*2007 ԱՄՆ (Հոլիվուդ) 
*2006 ԱՄՆ (Գլենդել) 
*2004 ԱՄՆ (Բևեռլի Հիլզ) 
*2004 ԱՄՆ (Հոլիվուդ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հենրիկ Վարդենիկցու կայքը 

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Վարդենիկ գյուղում ծնվածներ
Շավարշ Մաթևոսյան

**Շավարշ Մաթևոսի Մաթևոսյան** (), հայ խորհրդային կենսաբան, պարազիտոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1947), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1954)։

1919 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին և Հայրենական պատերազմին։ 1921 թվականից աշխատել է Երևանի սանիտարա-բակտերիալոգիական ինստիտուտում։

1925-1941 թվականներին եղել է Տրոպիկական ինստիտուտի մանրէաբանության, ապա պարազիտաբանության բաժնի վարիչ։ 1948 թվականից ղեկավարել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ընդհանուր կենսաբանության և պարազիտաբանության ամբիոնը։ 1958-1963 թվականներին՝ բժշկական ինստիտուտի գիտական գծով պրոռեկտորի տեղակալ։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ամեոբիազի պարազիտաբանության և համաճարակագիտության, մակաբույծ նախակենդանիների, ընդհանուր կենսաբանության հարցերի ուսումնասիրություններին։ Շ. Մաթևոսյանը եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության բժշկական գիտական խորհրդի նախագահության անդամ, Հայաստանի համաճարակագետների, մանրէաբանների, ինֆեկցիոնիստների և հիգիենիստների ընկերության անդամ։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Դասական միջնադարի պատմական ավանդույթը

մինի
**Դասական միջնադարի պատմական ավանդույթը**, յուրաքանչյուր պատմական ժամանակաշրջան ունի իր աշխարհընկալումը բնության, ժամանակի, տարածության, ինչպես նաև հասարակության մասին։ Դասական միջնադարի մշակույթում կարևոր դեր էին խաղում նաև պատմության վերաբերյալ պատկերացումները։ Պատմությունը դեռևս գիտություն չէր, ուստի տարբեր ժանրերի պատմական աշխատությունները ժամանակագրություններ, տարեգրություններ, թագավորների և սրբերի վարքեր գրելը, բանահավաքների սիրելի զբաղմունքն էին։ Սա գալիս էր նրանից, որ քրիստոնեությունը մեծ տեղ էր տալիս պատմությանը և գտնում էր, որ Աստվածաշնչում տեղ գտած իրադարձությունները պատմական հիմքեր ունեն։ Միջնադարի ժամանակագիրները և տարեգիրները, որոնք իրենց աշխատությունները սկսում էին արարչագործությունից և հասցնում մինչև իրենց ապրած ժամանակաշրջանը, փորձում էին հասարակության պատմության տարբեր դարաշրջաններ համադրել իրար հետ։ Քրիստոնեության համաձայն հասարակության պատմությունը մեկ ամբողջություն է, որն ուներ սկիզբ (արարչագործություն) և ավարտ (Ահեղ դատաստան)։ Այդ պատճառով նրանք փորձում էին անցյալը բերել իրենց ժամանակաշրջանի պատմության մեջ։ Այսպես Ալեքսանդր Մակեդոնացին ներկայացվում էր որպես միջնադարի ասպետ, Դավիթ թագավորը ներկայանում էր Ֆրիդրիխ II–ի կերպարի մեջ, իսկ Արթուր թագավորը որպես ավատատեր, որը միշտ շրջապատված էր իր վասալներով։ Մինչև XII դարը տարեգրությունները հիմնականում գրում էին եկեղեցականները և այնտեղ սովորաբար ներառում էին տեղական նշանակության դեպքեր և իրադարձություններ։ XIII դարի ժամանակագրություններ են սկսում շարադրել նաև աշխարհիկ մարդիկ, որոնց մի մասն իրենց աշխատությունները գրում էր ազգային լեզվով։ Ի տարբերություն եկեղեցական հեղինակների, որոնք արձանագրում էին միայն իրադարձությունը սրանք փորձում էին տալ նաև տեղի ունեցածի բացատրությունը։ Մեծ թվով ժամանակագրություններ հրապարակ եկան կապված խաչակրաց արշավանքների հետ։ Դրանց մեջ առավել աչքի է ընկնում խաչակրաց առաջին արշավանքին նվիրված ժամանակագրությունը, որի հեղինակն էր վանահայր Գ. Նոժանացին։ Կոստանդնուպոլսի գրավումը աշխատության հեղինակը արշավանքի առաջնորդներից Ժ. Վիլլարդուենն էր, իսկ Կոստանդնուպոլսի գրավումը ժամանակագրության հեղինակը արշավանքի մասնակից Ռոբեր դը Կլարին էր։ XIII դարը սկսում են հրապարակ գալ միավորված ժամանակագրություններ, այսինքն միևնույն իրադարձության վերաբերյալ տարբեր հեղինակների գրառումները հավաքում էին մի ժամանակագրության մեջ։ Այսպես ստեղծվեց Ֆրանսիական մեծ ժամանակագրությունը, որն ընդգրկում էր Ֆրանսիայի պատմությունը մինչև XV դարը և Սենտ Օլբանի ժամանակագրությունը Անգլիայում։ XIII դարի երկրորդ կեսից հրապարակ է գալիս պատմության շարադրման նոր ժանր պատմական հուշագրությունը։ Դրանց մեջ առավել կարևոր է Լյուդովիկոս XI–ի խորհրդական Ֆիլիպ դը Կոմմինի հուշագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադար
Լեոպոլդ Ստաֆ

**Լոպոլդ Հենրիկ Ստաֆ** (, ), լեհ բանաստեղծ։

## Ստեղծագործություններ
«Ծաղկող ճյուղը» (1908), «Ակնթարթի ժպիտներ» (1910), «Սրի ստվերում» (1911) ժողովածուներին հատուկ են հակումը դեպի դասական ավանդույթները, հետաքրքրությունը հին շրջանի և Վերածննդի մշակույթի նկատմամբ, էթիկական ու գեղագիտական մշտական արժեքների փառաբանումը, ոտանավորի կատարելությունը։ 1914-1918 թվականներին ապրել է Խարկովում, որտեղ գրել ու հրատարակել է «Արցունքի և արյան ծիածանը» (1918) քաղաքացիական բանաստեղծությունների գիրքը։ «Բարձր ծառեր» (1931), «Մեղրի գույնը» (1936), ժողովածուներում երգել է բնությունը, միաժամանակ քննադատել 30-ական թվականների հասարակական կարգերը։ «Մեռյալ եղանակ» (1946) ժողովածուի մեջ։ Ստաֆի ետպատերազմյան քնարերգությունն աչքի է ընկնում պարզությամբ, համամարդկային զգացմունքների բանաստեղծական արտահայտման անմիջականությամբ («Լոզինա», 1954, «Ինը մուսա», 1958)։

Միքելանջելոյի, Յ. Վ․ Գյոթեի, Ռ․ Ռոլանի և այլոց թարգմանիչը։ Գրականության լեհական ակադեմիայի փոխպրեզիդենտ (193)-1939 թթ.)։

* Լեհական և ԼԺՀ պետական մրցանակներ` (192), 1937, 1951 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Անդրե Ստիլ

**Անդրե Ստիլ** (, ), ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս, Դիմադրության շարժման մասնակից, Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության (ՖԿԿ) անդամ (1942)։

Ավարտել է Լիլի համալսարանը։ 1945—1949 թվականներին եղել է ՖԿԿ կուսաշխատող, լրագրող։ 1950-1959 թվականներին՝ «Հումանիտե» («L’Humanite») թերթի գլխավոր խմբագիր, ապա գրական տեսաբան։ Եղել է ՖԿԿ-ի Կենտկոմի անդամության թեկնածու, ապա՝ անդամ (1950-1969 թթ.)։ Պատմվածքների առաջին ժողովածուներում («Հանքափոր» հպարտ բառը, ընկերներ», 1949, «Սենը» ծով է դուրս եկել», 1950) փորձել է պատկերել երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ֆրանսիայում տիրող իրադրությունը, աշխատավորների պայքարը հանուն իրենց իրավունքների պաշտպանության՝ ընդդեմ Հնդկաչինում շարունակվող գաղութային պատերազմի։ «Առաջին հարվածը» (1951 - 1953, 1952, հայկական հրատարակչություն 1955) եռապատում նկարագրել է ֆրանսիացիների հայրենասիրական պայքարն ընդդեմ երկրում ամերիկական ռազմական բազաների ստեղծման։ «Դրված է երջանկության հարցը» շարքը միավորում է Անդրե Ստիլի հետագա շրջանի ստեղծագործությունները («Մենք միմյանց կսիրենք վաղը», 1957, «Փլուզում», 1960, «Վերջին քառոր՛դ ժամը», 1962, «Գնանք պարելու, Վիոլին», 1964, «Անդրե», 1965, «Գեղեցիկ է ինչպես մարդը», 1968, «Ո՛վ», 1969, վեպեր, «Ցավ», 1961, «Երկնքի տեսարան», 1967, «Ծաղիկներ սխալմամբ», 1973, պատմվածքների ժողովածուներ), որոնք նվիրված են ժամանակակից Ֆրանսիային. նրա հասարակ մարդկանց կյանքին, աշխատանքին ու պայքարին, երիտասարդ ֆրանսիացիների հոգևոր ձևավորմանը, բանվորական համերաշխությանը և այլ հարցերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Էմիլ Ստեփանյան

**Էմիլ Ստեփանի Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ-ֆթիզիատոր, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1944 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի բժշկական ինստիտուտը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1947-1950 թվականներին աշխատել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) հակատուբերկուլոզային դիսպանսերում։ 1961 թվականից եղել է Մոսկվայի առողջապահության նախարարության տուբերկուլոզի կենտրոնական ԳՀԻ-ի ավագ գիտաշխատող։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են կլինիկական ֆիզիոլոգիայի, տուբերկուլոզի քիմիաթերապիայի, հակատուբերկուլոզային պատրաստուկների ազդեցության ուսումնասիրման հարցերին։

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ստրոմբոլի

**Ստրոմբոլի** (), գործող հրաբուխ Տիրենյան ծովում (Իտալիա)։ Առաջացրել է նույնանուն կղզի։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 926 մ, ծովի հատակից՝ 2700 մ։ Կազմված է հին՝ ավերված անդեզիտային կոնից և ժամանակակից բազալտային հատած կոնից։ Պարբերաբար յուրաքանչյուր 10—20 րոպեն մեկ, հրաբխի խառնարանից, որը գտնվում է 720 մ բացարձակ բարձրության վրա, ժայթքում են ռումբեր՝ գազերի հետ միասին։ Ստրոմբոլի լավա է արտավիժում տևական ընդմիջումներով (վերջին անգամ 1971 թվականին)։ Լավայի կազմը տրախիբազալտային է։ Ստրոմբոլի անունով է կոչվում հայտնի հրաբխային ժայթքումների տիպերից մեկը՝ ստրոմթոլյանը։ Գիշերները խառնարանի գազերի «լույսը» նկատելի է շատ հեռու տարածություններից, որի համար Ստրոմբոլի անվանում են միջերկրածովային փարոս։

Կատեգորիա:Իտալիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լիպարյան կղզիներ
Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Հենրի Մորտոն Ստենլի

**Հենրի Մորտոն Ստենլի** (Stanley) (իսկական անուն ազգանունը՝ Ջոն Ռոուլենդս, ), անգլիացի լրագրող, Աֆրիկայի հետազոտող։

Ծնվել է Ուելսում (Անգլիա)։ 17 տարեկան հասակում տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1871-1872 թվականներին որպես ամերիկյան թղթակից մեկնել է Աֆրիկա՝ Դավիթ Լիվինգստոնին փնտրելու, նրան գտել է Տանգանիկա լճի շրջանում և նրա հետ միասին հետազոտել լիճը։ 1874-1877 թվականներին ղեկավարել է անգլո-ամերիկյան արշավախումբը և անցել Աֆրիկան արևելքից արևմուտք, Զանգիբարից հասել մինչև Վիկտորիա լիճը, որոշել նրա ափագիծը, հայտնաբերել Ռոլվենզորի լեռնային զանգվածը, Էդուարդի (Իդի Ամին Դադա) և Ջորջի լճերը, հետագոտել Կոնգո գետը։ 1879-1884 թվականներին ծառայել է բելգիական Լեոպոլդ II թագավորի մոտ, մասնակցել Կոնգո գետի ավազանի գրավմանը։ 1887-1889 թվականներին ուսումնասիրել է Կոնգոյի վտակ Արուվիմին և հաստատել, որ Էդուարդի լիճը պատկանում է Նեղոսի համակարգին։ Ստենլիի անվամբ են կոչվել ջրվեժներ Կոնգոյի վերին հոսանքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Ստերեոզույգ

**Ստերեոզույգ**, միևնույն օբյեկտի՝ դիտման 2 տարբեր կետերից ստացված երկու հարթ հեռանկարային պատկերների ամբողջությունը։ Եթե ստերեոզույգը դիտվի այնպես, որ յուրաքանչյուր աչք տեսնի այդ պատկերներից միայն մեկը, ապա կստացվի ծավալային (ստերեոսկոպիկ) նկար, որը վերարտադրում է իրական օբյեկտի խորությունը։ Ստերեոզույգը օգտագործում են ստերեոսկոպիկ կինոյում օբյեկտների տարածական պատկերներ ստեղծելու, ստերեոլուսանկարահանման, ստերեոսկոպիկ հեռուստատեսության մեջ, ինչպես նաև գիտական նպատակներով։ Ստերեոզույգ ստանում են ստերեոսկոպիկ կինոնկարահանման ապարատի, ստերեոսկոպիկ լուսանկարահանման ապարատի, երկու հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակների կամ սովորական լուսանկարահանման և կինոապարատների օբյեկտիվներին հատուկ կցուրդներ հարմարեցնելու միջոցով։ Բացի դրանից, ստերեոզույգի ստացման և ուսումնասիրման համար ծառայող մի շարք սարքեր կիրառվում են ստերեոլուսագրաչափական նկարահանման համար։

Կատեգորիա:Օպտիկա
Ստերեոսկոպիկ լուսանկարահանման ապարատ

մինի|Ստերեոսկոպիկ լուսանկարման ապարատ
200px|մինի|Ստերեոսկոպիկ ապարատ
**Ստերեոսկոպիկ լուսանկարման ապարատ**, լուսանկարչական ապարատ նույն օբյեկտի երկու լուսանկարների միաժամանակ ստացման համար, որոնք կազմում են ստերեոզույգ։ Հանդերձված է երկու միանման օբյեկտիվներով, որոնք տեղադրված են միմյանցից 65 մմ հեռավորության վրա (մարդու աչքերի բիբերի միջև եղած հեռավորությունը, այսպես կոչված, աչքի ստերեոբազիսը)։

Այսպիսի ապարատներ օգտագործում են ֆիլմերում եռաչափ պատկեր ստանալու համար։ Այս սարքը առաջին անգամ հայտնաբերել է Իվան Ալեքսանդրը։ Այս սարքերը օգտագործում են մեքենաներում օբյեկտների միջև հեռավորությունը որոշելու համար։

Կատեգորիա:Լուսանկարչական սարքեր
Ստեփանոս (տոմարագետ)

**Ստեփանոս** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 12-րդ դարի հայ տոմարագետ։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվում է նրա կազմած հայկական մի նոր տոմարի բացատրություն (ձեռ․, № 4617)։ Իսկ № 1973 ձեռագրում կա այդ տոմարով հաշված բոլորակ, ուր 19 տարիների համար տրված են տարվա վերադիրը, Լուսնի զատկական լրումը և եկեղեցական որոշ տոներ։ Այս տոմարով թվականն ստանալու համար պետք է Հայոց Մեծ թվականից հանել 532։ Փաստորեն Ստեփանոսի տոմարը Հայոց Փոքր թվականի նման սկիզբ է առնում 1085 թվականից։ Տոմարն անշարժ է, նահանջ տարվա լրացուցիչ մեկ օրը ավելացվում է Ավելյաց ամսվա վերջում։ Սրանով հայկական և հռոմեական ամիսների զուգակցությունն ավելի պարզ և նպատակահարմար է (Նավասարդի 1՝ մարտի 1), քան Սարկավագադիր տոմարով, որով տարեսկիզբը համապատասխանում էր օգոստոսի 11-ին։ Մյուս առավելությունն այն է, որ Հայոց Սեծ թվականից 532-ամյա պարբերաշրջան անցնելուց հետո նավասարդի 1-ը համընկնում էր փետրվարի վերջին օրվա հետ, իսկ այս տոմարով՝ մարտի 1-ի հետ, այսինքն անմիջապես շարունակությունն է կազմում։ Սակայն Ստեփանոսի տոմարի մասին տեղեկությունները քիչ են և դժվար է ասել, գործածվել է այն, թե ոչ։

Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Հայկ Ստեփանյան

**Հայկ Գալուստի Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույժ-ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1951), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
1933 թ. ավարտել է Երևանի անասնաբուժական ինստիտուտը։ Եղել է նույն ինստիտուտի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի դասախոս (1938-1951), ամբիոնի վարիչ (1951-1968)։ 1942-1946 թվականներին՝ Հայկական անասնաբուժական ԳՀԻ-ի տնօրեն։ Հայաստանի ֆիզիոլոգների ընկերության նախագահը (1958-1962) թվականներին։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են բնական ստամոքսահյութի կենսաբանական խթանիչ և բուժիչ հատկությունների ուսումնասիրմանը։ Ստեփանյան առաջարկել է վարակված վերքերը բնական ստամոքսահյութով բուժելու եղանակ։ ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Ստորակարգ բույսեր

**Ստորակարգ բույսեր, թալոմային բույսեր, թալոֆիտներ** (), բույսերի երկու մեծ խմբերից մեկը (150 հզ տեսակ)։ Ստորակարգ բույսերի վեգետատիվ մարմինը՝ թալոմը, ի հակադրություն բարձրակարգ բույսերի, տարբերակված չի արմատների, ցողունի և տերևների։ Թալոմը միաբջիջ է, գաղութային կամ բազմաբջիջ։ Միայն որոշ զարգացած բույսեր ունեն պարզունակ հյուսվածքներ և փոխադրող համակարգ։ Ստորակարգ բույսերի չափերը տատանվում են մանրադիտակայինից մինչև տասնյակ մետրեր (գորշ ջրիմուռներ)։ Բազմացման ձևերը խիստ բազմազան են՝ հիմնականում բազմանում են սեռական և անսեռ եղանակով առաջացող շարժուն և անշարժ սպորներով։ Ըստ այդ հատկանիշի ստորակարգ բույսեր դասում են սպորավոր բույսերի խմբում։

Լայնորեն տարածված է նաև թալոմի կտորներով կամ ձևափոխություններով տեղի ունեցող վեգետատիվ բազմացումը։ Որոշ ստորակարգ բույսերի հատուկ է սերունդների հաջորդականությունը։ Ստորակարգ բույսերի մի մասը պարունակում է քլորոֆիլ և ինքնասուն է (որոշ բակտերիաներ, քարաքոսեր), մյուսը՝ տարասուն (բակտերիաների մեծ մասը, ճառագայթասնկերը, սնկեր, միքսոմիցետներ)։ Որոշ ցածրակարգ ստորակարգ բույսեր սնվում են երկու եղանակներով էլ (միքսոտրոֆ են)։

Կան սապրոֆիտ և մակաբույծ տեսակներ։ Տարածված են ամենուրեք, բոլոր բնական և արտադրական սուբստրատներում։ Ստորակարգ բույսեր Երկրի առաջին բույսերն են։ Ծագել են ջրում, և այժմ էլ տեսակների մեծամասնությունն ապրում է ջրում, իսկ ցամաքում աճողները կարիք ունեն միջավայրի բարձր խոնավության։ Ստորակարգ բույսերի մեջ կան և՛ պրոկարիոտ, և՛ էուկարիոտ օրգանիզմներ։ Երբեմն պայմանականորեն ստորակարգ բույսերեն համարվում կյանքի ոչ բջջային ձևերը՝ վիրուսները և վիրոիդները։

Ընդհանրապես բակտերիաները, ճառագայթասնկերը, ինչպես նաև սնկերը, պայմանականորեն են բույսեր համարվում։ Ժամանակակից դասակարգումների համաձայն դրանք առանձնացվում են որպես օրգանիզմների առանձին թագավորություններ։ Սովորաբար ստորակարգ բույսեր են համարվում բակտերիաները, միկոպլազմաները, ճառագայթասնկերը, ջրիմուռները, միքսոմիցետները, սնկերը, քարաքոսերը։ Որոշ հեղինակներ միքսոմիցետները և քարաքոսերը միացնում են սնկերի հետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:MarchantiaPolymorpha.jpg
Պատկեր:Xanthoria parietina.001 - A Coruña.jpg
Պատկեր:Laminaria.jpg


Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստորակարգ բույսեր
Վլադիմիր Ստեկլով

**Վլադիմիր Անդրեևիչ Ստեկլով** (, ), խորհրդային մաթեմատիկոս, Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1912)։ 1919-1926 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ  փոխնախագահը։

1887-ին ավարտել է Խարկովի համալսարանը։ 1889—1906 թթ․ դասավանդել է նույն համալսարանում (1896-ից՝ պրոֆեսոր)։ 1906-ից՝ Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։ Ստեկլովի նախաձեռնությամբ 1921-ին ԳԱ կից կազմակերպվել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական ինստիտուտ (1926-ից՝ Ստեկլովի անվամբ), որի տնօրենն է եղել մինչև կյանքի վերջը։ 1934-ից Ստեկլովի անունով է կոչվում այդ ինստ-ից անջատված ԽՍՀՄ ԳԱ մաթեմատիկայի ինստ-ը։ Ստեկլովի աշխատանքների հիմնական ուղղությունները մաթ. մեթոդների կիրառություններն են բնագիտության մեջ և նվիրված են մաթ․ ֆիզիկային, ֆունկցիաների վերլուծությանը շարքերի՝ ըստ տրված ֆունկցիաների օրթոգոնալ համակարգերի (տես Օրթոգոնալ ֆունկցիաներ)։ Այդ հետազոտությունների հիմքում ընկած է Ստեկլովի մուծած օրթոգոնալ համակարգերի փակության գաղափարը։ Ստեկլովն աշխատանքներ ունի մաթ․ անալիզից (մասնավորաբար՝ քառակուսացման բանաձևերի տեսությունից), ինչպես նաև առաձգականության տեսությունից և հիդրոդինամիկա Վ․ Ա․ Ստեկլովից։ Ստեկլովը մուծել է ֆունկցիաների ողորկացման հատուկ մեթոդ։ Ստեկլովը հայտնի է նաև որպես մաթեմատիկայի պատմաբան, փիլիսոփա, գրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ներգծյալ շրջանագիծ

մինի|Եռանկյանը ներգծած շրջանագիծ
մինի|Ուղղանկյանը և սեղանին փորձել են ներգծել շրջանագիծ
**Ներգծյալ շրջանագիծ**, բազմանկյան բոլոր կողմերը շոշոփող շրջանագիծ։
## Թեորեմի ձևակերպումը
 Ցանկացած եռանկյան կարելի է ներգծել շրջանագիծ։

## Ապացուցումներ
Դիտարկենք կամայական ABC եռանկյուն և O տառով նշանակենք նրա կիսորդների հատման կետը։ O կետից տանենք OK, OL և OM ուղղահայացները համապատասխանաբար, AB, BC և CA կողմերին։ Քանի որ O կետը հավասարապես է հեռացված ABC եռանկյան կողմերից, ապա OK = OL = OM։ Ուստի` O կենտրոնով և OK շառավիղով շրջանագիծն անցնում է K, L և M կետերով։ ABC եռանկյան կողմերը K, L, M կետերում շոշափում են այդ շրջանագիծը, քանի որ դրանք ուղղահայաց են OK, OL և OM շառավիղներին։ Ուրեմն O կենտրոնով և OK շառավիղով շրջանագիծը ABC եռանկյանը ներգծյալ է։

## Պարզաբանում
# Նշենք, որ եռանկյանը կարելի է ներգծել միայն մեկ շրջանագիծ։ Իրոք, ենթադրենք, թե եռանկյանը կարելի է ներգծել երկու շրջանագիծ։ Այդ դեպքում շրջանագծերից յուրաքանչյուրի կենտրոնը հավասարապես է հեռացված եռանկյան կողմերից և, ուրեմն, համընկնում է եռանկյան կիսորդների հատման O կետին։ Յուրաքանչյուրի շառավիղը հավասար է O կետի եռանկյան կողմերից ունեցած հեռավորությանը։ Հետևաբար այդ շրջանագծերը համընկնում են։
# Ի տարբերություն եռանկյունների, որ կարելի է շրջանագիծ ներգծել բոլորին, քառանկյուններից ոչ բոլորին է հնարավոր ներգծել շրջանագիծ։ Դիտարկենք, օրինակ, ուղղանկյուն, որի կից կողմերը անհավասար են, այսինքն՝ այն քառակուսի չէ։ Ակներև է, որ այդպիսի ուղղանկյան մեջ հնարավոր է տեղավորել։ Միայն նրա երեք կողմը շոշափող շրջանագիծ, բայց միաժամանակ չորս կողմը շոշափող շրջանագիծ տեղավորելն անհնար է։ Այլ խոսքով անհնար է այդպիսի ուղղանկյանը ներգծել շրջանագիծ։ Եթե քառանկյանը կարելի է շրջանագիծ ներգծել, ապա նրա կողմերն ունեն մի կարևոր հատկություն։ Այն է ցանկացած արտագծյալ քառանկյան հանդիպակաց կողմերի գումարները հավասար են։ Այս հատկությունը հեշտ է բացահայտվում, եթե, օգտվելով նկարից, շոշափողների միմյանց հավասար հատվածները նշանակենք նույն տառով։ Իրոք, AB + CD = a+b+c+d, BC + AD = a+b+c+d, ուստի AB + CD = BC + AD։

## Աղբյուրներ
* Լ․ Աթանասյան, Վ․ Բուտուզով, Ս․ Կադոմցև, Լ․ Պոզնյակ, Ի․ Յուդինա «Երկրաչափություն 8-րդ դասարանի դասագիրք», 2006 թ

Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Կորեր
Ստեռլիտամակ

**Ստեռլիտանակ** (, ), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Բաշկորտոստանի Հանրապետության Ստեռլիտամակսկի շրջանում։ Հանդիսանում է Ստեռլիտամակի շրջանի վարչական կենտրոնը (1919—1922 թվականներին՝ Բաշկորտոստանի մայրաքաղաքը)։ Նավահանգիստ Բելայա գետի ափին։

Բնակչությունը կազմում է ։

Քիմիական (սինթետիկ կաուչուկի, սոդացեմենտի արտադրություն), թեթև արդյունաբերության և մեքենաշինության կենտրոն է։ Ունի մանկավարժ, ինստիտուտ, Ուֆայի նավթային ինստիտուտի ընդհանուր տեխնիկական ֆակտորիա, 8 միջնակարգ մասնագիտական ուսուցողական հաստատություն, թատրոն։ Հիմնադրվել է 1766 թվականին։ Քաղաք է 1781 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Էմմա Ստեփանյան

**Էմմա Մելիքի Ստեփանյան** (Մելիքյան) (1915, օգոստոսի 26, Էնգելի - 1989, փետրվարի 16, Թբիլիսի), հայ խորհրդային դերասանուհի։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական (1978) և ՀԽՍՀ վաստակավոր (1964) արտիստ։

## Կենսագրություն
Էմմա Ստեփանյանը ծնվել է Էնգելիում։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1934 թվականից, Երևանի բանվորական թատրոնում։ 1936-1944 թվականներին, Ամիրբեկյան ազգանունով եղել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի առաջատար դերասանուհիներից լավագույն դերը՝ Դեդի («Գիքոր», ըստ Հովհաննես Թումանյանի, 1939 թվական)]։ 1944 թվականից՝ Թբիլիսիի հայկական թատրոնի դերասանուհի։ Անձնավորել է դրամատիկ, կատակերգական և բնութագրական դերեր։

## Դերեր
* Սառա՝ «Սպանված աղավնի», ըստ Նար-Դոսի)
* Թագուկ՝ Կոթիկյանի «Օժիտով հարսնացուն»
* Նինա՝ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»
* Դեզդեմոնա՝ Շեքսպիրի «Օթելլո»
* Վիոլա՝ Շեքսպիրի «Տասներկուերորդ գիշեր»
* Լուիզա՝ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»
* Ամալյա՝ Շիլլերի «Ավազակներ»
* Ղիձա՝ Ղազբեգիի «Զորի նահապետ Գոչան»

Նկարահանվել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի «Գիքոր» (1982 թվական, ռեժիսոր Իսրայելյան) ֆիլմում՝ Դեդիի դերում։

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Թոմաս Ստաֆորդ

**Թոմաս Փաթեն Ստաֆորդ** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի բրիգադային գեներալ։

1952 թվականին ավարտել է ԱՍՆ-ի ռազմածովային ակադեմիան, ստացել գիտությունների բակալավրի աստիճան, իսկ 1959 թվականին՝ Էդուարդսի (Կալիֆոռնիայի նահանգ) ավիացիոն բազայի փորձարկող օդաչուների դպրոցը։

ԱՍՆ տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1962 թվականին։ 1965 թվականի դեկտեմբերի 15-16-ին Ուոլթեր Շիրայի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-6» տիեզերանավով։ Թռիչքը տևել է 25 ժամ 51 րոպե (Երկրի շուրջը կատարել է 17 պտույտ)։ 1966 թվականի հունիսի 3-6-ին Յուջին Սերնանի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-9» տիեզերանավով։ 12 ժամ 2 րոպեում տիեզերանավը Երկրի շուրջը կատարել է 45 պտույտ։ 1969 թվականի մայիսի 18-26-ին, Ջոն Յանգի և Յուջին Սերնանի հետ, որպես հրամանատար, «Ապոլլոն-10» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ Մայիսի 21-ին տիեզերանավը դուրս է բերվել Լուսնի արհեստական արբանյակի ուղեծիր, Ստաֆորդը և Սերնանը լուսնախցիկով (անջատվել էր տիեզերանավից) մոտեցել են Լուսնի մակերևույթին՝ մինչև 15 կիլոմետր հեռավորությամբ։ Թռիչքը տևել է 192 ժամ 3 րոպե (Լուսնի արհեստական արբանյակի ուղեծրում եղել է 61 ժ 40 ր)։ 1975 թվականի հուլիսի 15-25-ին Դոնալդ Սլեյտոնի և Վենս Բրանդի հետ, որպես «Ապոլլոն» տիեզերանավի հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն» - «Սոյուզ» ծրագրով։ Թռիչքը տևել է 217 ժամ 28 րոպե, որի ընթացքում ամերիկյան «Ապոլլոն» և սովետական «Սոյուզ-19» տիեզերանավերը 2 անգամ կցվել էն, կատարվել են գիտատեխնիկական փորձեր։

Չորս թռիչքի ընթացքում տիեզերքում մնացել է 517 ժամ 43 րոպե։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:1930 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Նորայր Ստեփանյան

**Նորայր Գևորգի Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույժ սելեկցիոներ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1968), ՀԽՍՀ վաստակավոր անասնաբույժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկ ինստիտուտի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը (1927)։ Ա․ Թամասշյանի հետ մասնակցել է Հայաստանի անասնապահությունն ուսումնասիրող գիտական արշավախմբի աշխատանքներին (1926) թվականին։ Եղել է Ստեփանավանի պետական տոհմաբուժարանի տնօրեն (1934-1938 և 1945-1959) Հայկական անասնապահության և անասնաբուժության ԳՀԻ-ի տավարաբուժության բաժնի վարիչ (1960-1974), Կովկասյան գորշաավարի ցեղի կատարելագործման խորհրդի նախագահ 1960 թվից։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ՀՍԽՀ-ում տավարաբուժության տոհմային աշխատանքի կազմակերպման և տավարի նոր, բուժարանային ցեղի ստացման հարցերին։ Կովկասյան գորշ տավարի ցեղի ստացման հեղինակ է։ ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։

Եղել է ամուսնացած: Ունեցել է մեկ դուստր՝ Կարինե Նորայրի Ստեփանյան (1949-2016թթ.):

Նորայր Գեորգի Ստեփանյանը մահացել է 1987 թվականին Երևանում։
 Թաղված է Նուբարաշենի գերեզմանոցում:։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով, ԽՍՀՍ ԺՏՆՑ և այլ մեդալներով։

## Երկեր
* Степанян Н.Г. Кавказская бурая порода скота Армении, 1968.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Ստերեոսկոպիկ կինոնկարահանման ապարատ

**Ստերեոկոպիկ կինոնկարման ապարատ**, երկու օբյեկտիվով կինոնկարահանման ապարատ, որը նախատեսված է ստերեոսկոպիկ կինոնկարահանման համար։ Սովորաբար այդպիսի կինոապարատի հիմք է ծառայում մասնագիտական որեէ կինոնկարահանման ապարատ, որի կառուցվածքում որոշակի փոփոխություններ են կատարվում։ Ստերեոզույգի երկրորդ պատկերը ժապավենի վրա պրոյեկտվում է մի փոքր ցած՝ նույնանման պրիզմային համակարգով հանդերձված երկրորդ օբյեկտիվով։ Այդ կինոապարատի օպտիկական համակարգը ներառնում է պրիզմային գլխադիրներով երկու օբյեկտիվ։ Նկարահանման ժամանակ կինոժապավենի վրա ստանում են ստերեոզույգի աջ և ձախ պատկերները, որոնք դասավորված են մեկը մյուսից վերև։ ժապավենի շարժումը կատարվում է միանգամից կադրի կրկնակի բարձրության չափով։ Պրիզմային տարբեր գլխադիրների օգնությամբ կարելի է փոխել կինոնկարահանման ստերեոբազիսը։ Պատկերի մասշտաբի փոփոխման համար օգտագործում են փոխովի օբյեկտիվներ։ Օբյեկտիվների յուրաքանչյուր զույգը հանդերձված է այնպիսի հարմարանքներով, որոնք հնարավորություն են տալիս միաժամանակ փոխել օբյեկտիվների հարաբերական բացվածքը և իրականացնել նրանց կիզակետումը։ Նախատեսված է օբյեկտիվների օպտիկական առանցքների դիրքը փոփոխելու հնարավորություն, որը թույլ է տալիս համընկեցնելու դիտման ճառագայթները։ Ստերեոկոպիկ կինոնկարման ապարատ․ հանդերձված է ստերեոդիտոցով, որի միջով նկարահանման ժամանակ օպերատորը տեսնում է նկարահանվող օբյեկտների ծավալային պատկերը։ 70 մմ-անոց ժապավենի վրա ստերեոնկարահանում կատարելիս ստերեոզույգի աջ և ձախ պատկերները տեղադրվում են ժապավենի լայնքով՝ կողք կողքի։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Կինոարտադրություն
Ստրոֆանտ

մինի

**Ստրոֆանտ** (), շնամեռուկազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Ծառանման լիաններ են, հազվադեպ՝ թփեր։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, ծաղիկները՝ կիսահովանոցում։ Սերմնարանը երկբույն է։ Պտղաթերթերը 2-ն են, հասուն վիճակում ունենում են մինչև 1 մ երկարություն։ Սերմերն ունեն մազմզոտ փումփուլ։ Հայտնի 50—60 տեսակներն աճում են արևադարձային Աֆրիկայում, Մադագասկարում, Հարավ և Հարավ-Արևելյան Ասիայում։ Ստրոֆանտի սերմերից ստացվում է ստրոֆանթին սրտային գլիկոզիդը, որը լուծույթի ձևով (ներերակային) օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ սրտային անբավարարության դեպքում։

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Փլավիոս Ստիլիքոն

**Փլավիոս Ստիլիքոն** (, ), հռոմեացի պետական և զինորական գործիչ։ Ծագումով վանդալ։ Առաջ է քաշվել կայսր Թեոդոսիոս 1-ի (379—395) ժամանակ և իբրև նրա դեսպան գործուն մասնակցություն է ունեցել Հայաստանի առաջին բաժանման վերաբերյալ Տիզբոնում կայացած բանակցություններին։ 395 թվականին նշանակվել է մանկահասակ կայսր Հոնորիոսի խնամակալ, դարձել արևմտահռոմեական կայսրության փաստական կառավարիչ։ Բազմիցս պարտության է մատնել բարբարոսներին։ Սպանվել է պալատական խարդավանքների հետևանքով՝ Հոնորիոսի հրամանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի զիվորական գործիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Ստերեոխողովակ

[մինի|Ավստրիայի կայսր [Կարլ I (Ավստրիայի կայսր)|Կարլ I-ը ստերեոխողովակով]]

**Ստերեոխողովակ**, երկփող շրջադիտակային օպտիկական սարք։ Բաղկացած է օկուլյարներ ունեցող երկու դիտակից, բռնիչից, լիմբից և եռոտանուց։ Ստերեոխողովակը կարող է խոշորացնել 10—20 անգամ։ Փոփոխական ստերեոբազիսը (օբյեկտիվների միջև եղած առավելագույն հեռավորությունը՝ մինչև 75 սմ) ապահովում է ստերեոսկոպիկ պատկերի ստացումը։

Ստերեոխողովակը նախատեսված է թաքստոցից հակառակորդին, հրաձգության ժամանակ արկերի պայթյունը դիտելու, տեղանքի ուսումնասիրման համար և այլն։ Ուղղաձիգ և հորիզոնական անկյունները չափում են անկյունաչափիչ ցանցի օգնությամբ, որը տեղավորված է աջ օկուլյարում։ Որոշ ստերեոխողովակներում դիտակների օկուլյարների վրա կա շարժական պահունակ, որը հնարավորություն է տալիս դիտում կատարել ինչպես հակագազով, այնպես Էլ առանց դրա։ Հագցնովի ոսպնյակի օգնությամբ ապահովվում է 20-ապատիկ խոշորացում։

Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Ստիլոբատ

մինի|9 - ստիլոբատ
**Ստիլոբատ** (, στήλος՝ սյուն և βαίνο՝ այստեղ՝ ամուր կանգնել), հին հունական տաճարի աստիճանավոր պատվանդանի՝ ստերոբատի վերին հարթությունը։ Երբեմն ստիլոբատ են անվանում ստերեոբատի վերին աստիճանն ամբողջությամբ։ Սկզբնական նշանակությամբ՝ ստիլոբատը սյան տակի քարե սալն էր։

Կատեգորիա:Հին հունական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Ստեղի

**Ստեղի** , հայկական մոնոդիայում ձայնեղանակ, որն առանձնանում է իր բազմաճյուղ լադային հիմքով։ Հայ հոգևոր երաժշտության ութձայնի համակարգում ստեղի-ները անվանապես այդ համակարգից «դուրս գտնվող», «լրացուցիչ» ձայնեղանակներ են՝ խարսխված Չորրորդ կողմ (Դկ) և Երկրորդ կողմ (Բկ) հիմնական ձայնեղանակներին [ըստ Ս․ Սալխասյանցի՝ դրանց «ճյուղավորումներն» են, այդ պատճառով Էլ ստեղի (ճյուղ) են կոչվում]։ Սակայն, ըստ Էության, դրանք ևս ինքնուրույն ձայնեղանակներ են և որպես այդպիսին տեսականորեն յուրացվել են դարձյալ վաղ միջնադարում, բուն ութձայնի համակարգի հետ միաժամանակ ու համատեղ։ «Ս․» նշում պարունակող խազագրության պահպանված հնագույն օրինակը Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի JVC 1378 պատառիկն է (ընդգրկում Է Հատված Դկ ստեղի եղանակներից «Ուրախացիր, պըսակ կուսից» շարականը, ընդօրինակություն 10 դ․ պատկանած բնագրից)։ Մեզ հասած երաժշտության մեջ Մ․ ձայնեղանակներում ընթացող շարականները (տես Շարական) ունեն ծանր տեմպ, զարդարանք ու բազմազան ռիթմ, ազատ զարգացող, ծորուն մեղեդիներ, որ նաև ներառել են ժողովրդի նվագարանային երաժշտության ելևէջային տարրեր։ Դրանցից յուրաքանչյուրում համադրվում կամ մոդուլացվելով փոխհաջորդվում են մինչև 7—8 տարբեր լադային հնչյունաշարեր․ գեղեցիկ թարմություն է առաջ բերում «հարմոնիկ» քառալար պարունակող հընչյունաշարի միջամտությունը (հաճախ ժող «Կռունկ» տաղի Ելևէջներով)։ Բկ-ի Մ․ եղանակները հիմնականում Գկ-ի ստեղի եղանակների կվարտա վեր հնչող տարբերակներ են։ Նման ընդհանրություններ հայտնաբերվել են նաև նույն եղանակների խազագրություններում, ինչից կարելի է ենթադրել, որ սկզբնապես Դկ-ի և Բկ՜ի Մ․ եղանակների տարբերությունը միայն դրանց համեմատական բարձրության մեջ
է եղել։ Խազագրված շարականներում երբեմն հանդիպում են նաև Չորրորդ ձայնի (Դձ), իսկ մանրուսման երգերում՝ նաև Առաջին կողմի (Ակ) ստեղի-ներ։ Անցյալում կատարվել են փորձեր ութձայնի համակարգը լրացնելու բոլոր չորս՝ Ա-Դ ձայների ստեղի-ներով։ Մ․ եղանակները հայկական շարականներում մեղեդիական խոշոր կառույցի առավել զարգացած նմուշներից են։

## Գրականություն
* Թաշճյան Ն․, Դասագիրք եկեղեցական ձայնագրության հայոց, Վաղարշապատ, 1874,
* Աթայան Ռ․, ’՝Հայկական խազային նոտագրությունը, Ե․, 1959,
* ТагмизянЕ, Теория музыки в древней Армении, Е․, 1977:

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Դաշնակցային ուժեր

մինի|250px|աջից|''«Միավորված ազգերը պայքարում են հանուն ազատության»'' գրությամբ պաստառ

**Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դաշնակիցներ**, **«Դաշնակցային ուժեր»** (հայնտի նաև որպես **Հակահիտլերյան խմբավորում**), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1939–1945) մի շարք երկրների կողմից ձևավորված կոալիցիա, որոնք համատեղ հակադրվում էին Նացիստական ճամբարը կամ «Առանցքի ուժերը» ներկայացնող տերություններին (Գերմանիա, Իտալիան, Ճապոնիա և վերջիններիս դաշնակիցներ)։

## Գաղափարը
Մեծ Բրիտանիան, ԽՍՀՄ-ը և ԱՄՆ-ը մի կողմ դրեցին իրենց թշնամությունը և նրանց ղեկավարների շնորհիվ հնարավոր եղավ կարճ ժամանակամիջոցում միավորել երեք տերությունների հնարավորությունները և ստեղծել հակահիտլերյան միություն։

## Պաշտոնական դաշինք
ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակման օրը՝ 1941 թվականի հունիսի 22-ին Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես հայտարարեց պատերազմում ԽՍՀՄ-ին աջակցելու մասին, իսկ հաջորդ օրը դեռևս չեզոք երկիր ԱՄՆ-ը խորհրդային պետությանը տնտեսական օգնություն ցուցաբերելու պատրաստակամություն հայտնեց։

## Արդյունքը
Այս ժամանակ կարևոր իրադարձություն տեղի ունեցավ Խորհրդա-գերմանական ճակատում։ Կարմիր բանակը 1941 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Մոսկվայի մատույցներում անցավ հակահարձակման և մինչև հաջորդ գարուն ծանր հարվածներ հասցրեց ֆաշիստական բանակին։ Սա առաջին խոշոր պարտությունն էր Գերմանիայի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Համաշխարհային Պատմություն, էջ 81-112

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Իսրայել Ստեփանյան

**Իսրայել Գալուստի Ստեփանյան** (), Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (1944 թվականի փետրվարի 2-ին, 1944 թվականի հունիսի 9-ին և 1945 թվականի ապրիլի 30-ին)։ ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։

Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է (1942 թվական) կարմիր բանակ, մասնակցել Արմավիրի, Կազանսկի, Կրասնոդարի մարտերին, այնուհետև կռվել Հայկական 89-րդ (Թամանյան) դիվիզիայի կազմում, եղել է Բեռլինը գրոհողների շարքերում։ Փառքի շքանշանների արժանացել է Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի, Լեհաստանի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի 2 շքանշանով։

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կարծրատիպ (տպագրություն)

**Կարծրատիպ**, բարձր տպագրության տպաձևի պատճենը (շարվածքը և կլիշեն)՝ 2—25,1 մմ հաստության թիթեղի ձևով։ Կարծրատիպը երևան է եկել XVII դարերում․։ Լայնորեն կիրառվում է բազմատպաքանակ հրատարակությունների տպագրման համար։ Կախված պատրաստման եղանակից կարծրատիպը անվանում են ձուլածո, գալվանապլաստիկ և մամլած։ Ըստ նյութի տեսակի կարծրատիպերը լինում են մետաղե (բաղկացած տպագրական համաձուլվածքից կամ այնպիսի համաձուլվածքից, որի տպագրող մակերևույթին արված է ավելի ամուր մետաղի շերտ), պոլիմերային (պլաստմասսայե և ռետինե) և մետաղա-պոլիմերային (աշխատանքային կողմը՝ մետաղե, իսկ ներքևինը՝ պոլիմերային)։ Կոշտ կարծրատիպերը (մետաղե և մետաղապոլիմերային), կախված տպագրական մեքենայի տեսակից, պատրաստում են հարթ (տիգելավոր և հարթ տպագրական մեքենա) կամ աղեղանման (այսպես կոչված կլոր կամ ռոտացիոն՝ ռոտացիոն մեքենաների համար)։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Տպագրություն
Ուենդել Մերեդիտ Ստենդլի

**Ուենդել Մերեդիտ Ստենդլի** (, ), ամերիկացի վիրուսաբան, կենսաքիմիկոս։ ԱՍՆ ազգային ԳԱ (1941) և Նյու Յորքի ԳԱ (1963) անդամ։

Ավարտել է Ռիչմոնդի էռլեմյան քոլեջը (1926)։ 1929 թվականից աշխատել է Իլինոյսի, 1930 թվականից՝ Մյունխենի համալսարաններում։ 1931 թվականին վերադարձել է ԱՄՆ բժշկական հետազոտությունների Ռոկֆելլերյան ինստիտուտին (Նյու Յորք)։ 1932 թվականից եղել է Պրինսթոնի Ռոկֆելլերյան ինստիտուտի, 1948 թվականից՝ Բերքլիի կալիֆոռնյան համալսարանի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են վիրուսների քիմիական կազմությանը, նրանց կենսաքիմիային, վերարտադրության, մուտացիաների և քաղցկեղի հարցերին։ Առաջինն է բյուրեղային տեսքով անջատել ծխախոտի մոզաիկայի (1925) և պոլիոմիելիտի (1955) վիրուսները։ Նոբելյան մրցանակ (1946, Ջ. Նորթրոպի և Ջ. Սամների հետ համատեղ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ստեարին

**Ստեարին** (, <  — ճարպ), տեխնիկական ստեարինաթթու, բարձրակարգ ճարպային կարբոնաթթուների (հիմնականում ստեարինաթթվի և պալմիտինաթթվի) խառնուրդ։ Սպիտակ կամ դեղնավուն կիսաթափանցիկ զանգված է, հալման ջերմաստիճանը՝ 53-65&nbsp;°C, խտությունը՝ 920 կգ/մ³ (20&nbsp;°C)։ Ստանում են կենդանական ճարպերի հիդրոլիզատների թորումից կամ բուսական յուղերի չհագեցած թթուների հիդրումով։ Ստեարին օգտագործվում է ռետինի արդյունաբերության, մոմերի արտադրության (պարաֆինի հետ) մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճարպաթթուներ
Կատեգորիա:Մոմանյութեր
Կատեգորիա:Նյութեր
Ֆաշիստական վարչակարգն Իտալիայում

**Իտալական ֆաշիզմ** (), նաև հայտնի որպես **Դասական ֆաշիզմ** կամ պարզապես **Ֆաշիզմ**, առաջին ֆաշիստական գաղափարախոսությունը, որը Իտալիայում զարգացրեցին Ջիովանի Ջենտիլեն և Բենիտո Մուսոլինին։ Գաղափարախոսությունը կապված է Բենիտո Մուսոլինիի ղեկավարած երկու կուսակցությունների հետ՝ Իտալիայի ազգային ֆաշիստական կուսակցությունը (ԱՖԿ), որը ղեկավարեց Իտալիայի թագավորությունը 1922-ից 1943 թվականները և Հանրապետական ֆաշիստական կուսակցությունը, որը ղեկավարեց Իտալիայի սոցիալիստական հանրապետությունը 1943-ից 1945 թվականներին։ Իտալական ֆաշիզմը նաև կապված է հետպատերազմական Իտալական սոցիալիստական շարժման հետ և նմանատիպ իտալական նեոֆաշիստական շարժումների հետ։

Իտալական ֆաշիզմի արմատները գալիս են Իտալական ազգայանականությունից, նացիոնալ սիդիկալիզմից, հեղափոխական ազգայնականությունից և իտալական տարածքների ընդարձակման գաղափարից, ինչն իտալական ֆաշիստներն անհրաժեշտ էին համարում իրենց գերակայությունը ամրապնդելու համար։ Իտալական ֆաշիսները նաև համարում էին, որ ժամանակակից Իտալիան Հին Հռոմի իրավահաջորդն է և նրանք իրավունք ունեին ստեղծել Կայսերական Իտալիա և վերահսկողության տակ առնեն ամբողջ Միջերկրական ծովը։

Իտալական ֆաշիզմը հիմնեց կորպորատիստ տնտեսական համակարգ, որտեղ գործատուն և աշխատողները սերտորեն կապված էին որպես ազգային արտադրողներ և ընդհանուր աշխատում էին երկրի տնտեսական քաղաքականության շրջանակներում։ Այս տնտեսական համակարգը կոչված էր լուծելու դասային հակամարտությունները՝ դասերի միավորման շնորհիվ։

Իտալական ֆաշիզմն ընդդիմանում էր ազատականությանը, հատկապես դասական ազատականությանը, որը ֆաշիստ առաջոներները անվանում էին «անհատականության տապալում»։ Ֆաշիզմը ընդդիմանում էր նաև սոցիալիզմին քանի որը վերջինս չէր ընդունում ազգայնականությունը, ինպես նաև ընդդիմանում էր ավանդական պահպանողականությունը ըստ Ժոզեֆ դը Մեստրի գաղափարախոսության։ Համարվում էր որ Իտալական ֆաշիզմի հաջողությունը կախված է ավանդույթների զարգացմամբ։

Սկզբնական շրջանում շատ իտալացի ֆաշիստներ ընդդիմանում էին Նացիզմին, քանի որ ֆաշիզմն Իտալիայում չէր աջակցում նորդիսիզմին և սկզբնական շրջանում չէր աջակցում հակասեմականությանը որպես Նացիստական գաղափարախոսություն, չնայած շատ ֆաշիստներ ունեին ռասիստական գաղափարներ և արմատական քաղաքականություն էին վարում Իտալիայում ֆաշիստների կառավարման սկզբից։ Քանի որ Ֆաշիստական Իտալիան և Նացիստական Գերմանիան քաղաքականապես մտերմացան 1930-ական թվականների երկրորդ կեսից, իտալական օրենքները և քաղաքականությունը դարձավ ավելի հակասեմական Նացիստական Գերմանիայի ճնշման ներքո (անգամ, եթե օրենքները չէին ընդունվում Իտալիայի հանրության կողմից։ Երբ ֆաշիստները իշխանություն էին Իտալիայում, ճնշումների ենթարկվեցին որոշ լեզվական փոքրամասնություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարն Իտալիայում
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ
Կատեգորիա:Ֆաշիզմ
Վարդուշ Ստեփանյան

**Վարդուշ Խաչատուրի Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1962)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում։ 1928-1930 թվականներին աշխատել է Լենինականի պետթատրոնում, որտեղ կերտել է մի շարք դերեր։ 1930 թվականից՝ Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Առավելապես աչքի է ընկել կատակերգական և բնութագրական դերերում։
* Քեթեան՝ Սունդուկյանի «Խաթաբալա»
* Շուշան՝ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
* Սողոմե՝ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
* Քսենյա, Գորկու «Եգոր Բուլչովը և ուրիշները»
* Աննա՝ Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա»
* Գալչիխա՝ Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ» 
* Ֆիլիցատա՝ Օստրովսկու «Ճշմարտությունը լավ է, բախտը՝ ավելի լավ»

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ստիլոմետր

**Ստիլոմետր** (), լուսաչափական հարմարանքով սպեկտրային սարք, որը ծառայում է մետաղական համաձուլվածքների և միներալների արագ քանակական սպեկտրային վերլուծություն կատարելու համար։ Դիտումը կատարվում է վիզուալ եղանակով։ Մի քանի տարրերի վերլուծությունը 10 րոպեից կարճ է տևում։ Սխալանքը կազմում է մոտ 5%։

Կատեգորիա:Սարքեր
Ռուբեն Ստեփանյան

**Ռուբեն Գերասիմի** **Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր և դիրիժոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի Դ․ Լեկգերի ջութակի, 1936 թվին՝ Կոնստանտին Սարաջևի դիրիժորության դասարանները։ (1938-1965) թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր։ Ղեկավարել է Ա․ Տեր Ղևոնդյանի «Անահիտ» (1940) թ., Արամ Խաչատրյանի «Գայանե» (1947) թ., Գևորգ Եղիազարյանի «Սևան» (1955) թ., էդգար Հովհաննիսյանի «Սարմար» (1957) թ., է․ Խաղագորտյանի «Սոնա» (1957) թ. բալետների, Յուրի Գևորգյանի «Խարույկ» օպերայի (1959) թ. առաջին բեմադրությունները։ Սիմֆոնիաների ((Սիմֆոնիապոեմ, 1942), 1952), սիմֆոնիկ պոեմի (1945) թվին, կամերային գործիքային անսամբլների (լարային 2 կվարտետ, 1940, 1965), խմբերգերի, ռոմանսների, երգերի և այլ ստեղծագործությունների հեղինակ է։

1929 թվականից զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ (1965-1966) թթ. դասավանդել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտության մանկավարժական ինստիտուտում)։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (27.06.1956)
* «Պատվո նշան» շքանշան (4.11.1939)
*  ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)

## Գրականություն
* Будагян А. Г. Степанян Р. Г. // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1981. — Т. 5.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ