Ստեփան Մուգար

**Ստեփան Մուգար** (), հայ ձեռնարկատեր, բարերար, Նոր Անգլիայում *Star Market* սուպերմարկետների ցանցի հմնադիր: Մեծ Բոստոնի Մուգարների ընտանիքի ամենանշանավոր անդամը։

## Վաղ կյանք
Մուգարը ծնվել է 1901 թվականի մարտի 5-ին Օսմանյան կայսրության (ներկայիս Թուրքիան) Մամուրեթ-ուլ-Ազիզի Խարբերդ քաղաքում բնակվող հայկական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Սարգիսը և մայրը՝ Ոսկեթելը, որոնց ազգանունը եղել են Մուգարդիչյանից կրճատված։ Մուգարը ունեցել է երկու քույր՝ Ալիս և Մարի։ Նրանց ընտանիքը 1960 թվականին Օսմանյան կայսրությունից տեղափոխվել են ԱՄՆ և ապրել են իր հորեղբոր հետ, որը Բոստոնի Մասաչուսեթսի փողոցի վրա ունեցել է իր սեփական ռեստորանը։ Ստեփանի մյուս քույրը՝ Էլենը, ծնվել է նրանց Մասաչուսեթս տեղափոխվելուց հետո։

1910 թվականի Միացյալ Նահանգների մարդահամարը ցույց է տվել, որ Մուգարը եղել է ռեստորանի մատուցողը։ 1916 թվականին նա 80000 դոլար է վճարել *Star Market*-ի համար, որը այդ ժամանակ դեռ փոքրիկ մթերային խանութ է եղել Ուոթերթաունի *Mt. Auburn 28* փողոցում։

## Կարիերա
### Վաղ կարիերա
1922 թվականին Ստեփան Մուգարի հայրը մահացել է ավտովթարի պատճառով, երբ ընդամենը 49 տարեկան է եղել։ Արդյունքում *Star Market*-ը մնացել է Ստեփանին, որը պետք է հոգ տաներ մոր և քույրերի համար։

Երկրորդ *Star Market*-ը բացվել է 1932 թվականին Նյուտոնվիլում, իսկ երրորդը Ուելսլիում՝ 1937 թվականին։

### Հետագա կարիերա
Պատրերազմի ավարտից և նրա մի շարք սահմանափակումներից հետո Մուգարը սկսել է աշխատել իր կրտսեր զարմիկի՝ Ջոն Մուգարի հետ։ Նրանք ընդլայնել են *Star Market* սուպերմարկետների ցանցը Մեծ Բոստոնում, որպեսզի կարողանան բավարարել օրեցօր ավելացող սպառոներին և նրանց պահանջարկները։ Երկրորդ *Star Market*-ը բացվել է 1948 թվականին և դարձել է Մուգարի առաջին սեփական սուպերմարկետը։ Այն եղել է մյուս սուպերմարկետների նախատիպը, որոնք հետագայում հիմնաել են Ստեփանը և Ջոնը։ Միսը և մնացած մթերքները սկսել են վաճառել թափանցիկ փաթաթաներով, որպեսզի գնորդների համար ավելի գրավիչ դառնան և հետևաբար ավելի շատ վաճառվեն։ Հաճախորդները ինքնասպասարկում չունեցող մթերային խանութներից արդեն գալիս էին *Star Market*:

## Սթիվեն Մուգարին արված բարեգործական նվիրատվություններ
Մուգարը՝ *Star Market* սուպերմարկետների ցանցի շնորհիվ հավաքել է մեծ հարստություն։ Նա ներդրումներ է արել մի շարք կրթական հաստատություններում։ Մուգարը բարեգործական գործունեություն է ծավալել ինչպես արտերկրում, այնպես էլ Հայաստանում։

### Ամերիկայի հայկական համագումար
Ամերիկայի հայկական համագումարը շահույթ չհետապնդող հայկական կազմակերպություն է, որի նպատակներն են համախմբել ամերիկահայերին, սատարել ԱՄՆ-ում հայ մշակութային ավանդի և պատմական ինքնության գիտակցության գնահատման զարգացմանը, հայկական հուշարձանների ու մշակութային նյութերի պահպանման, պաշտպանել ամերիկահայերի մարդկային և քաղաքացիական իրավունքները և այլն։ Հիմնադրվել է 1972 թվականին։ Կենտրոնը Վաշինգտոնում է, գրասենյակներ ունի Լոս Անջելեսում և Երևանում։

### Թաֆթսի Մուգարի անվան դահլիճ
Թաֆթս համալսարանի Ֆլետչերի իրավունքի և դիվանագիտության դպրոցի դահլիճը նվիրվել է Մուգարին՝ ի հիշատակ նրա ծնողների։

### Հայկազյան համալսարանի Մուգարի անվան գրադարան
Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի Մուգարի անվան գրադարանը անվանվել է Մուգարի ծնողների անվամբ։

### Հյուսիսարևելյան համալսարանի ''Mugar Life Sciences'' կառույց
Հյուսիսարևելյան համալսարանի *Mugar Life Sciences* կառույցը, որում կան կենսաբանության, բջջային և մոլեկուլային կենսաբանության, վարքային նյարդաբանության և քիմիական ճարտարագիտության բաժիններ՝ իրենց լաբորատորիաներով և դասասենյակներով։ Այն 1963 թվականին այն անվանվել է իր ծնողների պատվին։

### Մուգարի հիշատակին նվիրված գրադարան
Բոստոնի համալսարանի Մուգարի գրադարանը անվանվել է Մուգարի ծնողների պատվին։

## Մարի և Ստեփան Մուգարների հիշատակին նվիրված
### Ամերիկայի հայկական թանգարան
1992 թվականին Ուոթերթաունում գտնվող *Coolidge* բանկի նախկին շենքը, որը 1988 գնել է Ամերիկայի հայկական թանգարանը, անվանվել է Ստեփան և Մարի Մուգարների պատվին։

### Մուգարների Օմնի թատրոն
1985 թվականին Դավիթ Մուգարը գումար է հատկացրել Բոստոնի Գիտության թանգարանի Մարի և Ստեփան Մուգարների անվան Oմնի թատրոնին։

### Cape Cod հիվանդանոցի Մուգարների անվան մասնաշենք
2002 թվականին Դավիթ Մուգարը 5,000,000.00 դոլար է հատկացրել Հայանիսի *Cape Cod* հիվանդանոցի նոր չորսհարկանի մասնաշենքի համար՝ ի հիշատակ Մարի և Ստեփան Մուգարների։

### Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ամբիոն
Քերոլայն Մուգարը և իր ամուսինը՝ Ջոն Օ՚Քոնորը, 2002 թվականի նոյեմբերի 30-ին Վուսթերի Քլարկ համալսարանին հատկացրել են գումար, որպեսզի այնտեղ հիմնադրեն Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ամբիոն և այն անվանել են «Ռոբերտ Արամ և Մարիեն Գալուստյաններ և Ստեփան և Մարի Մուգարներ»։ Ամբիոնի ներկայիս ղեկավարը թուրք պատմաբան և հասարակագետ Թաներ Աքչամն է։

## Անձնական կյանք և ընտանիք
1930-ական թվականներին Մուգարը ամուսնացել է Մարիան Գրեյվսի հետ (ծնվել է 1901 թվականի հունիսի 29-ին Սաուգուսում) և ունեցել է երկու երեխա՝ Դավիթ Մուգարը, որը դարձել է բիզնեսի առաջնորդը և մահացել է 2022 թվականին, և Քերոլայն Մուգարը, որը Հայաստանում սկսել է անտառավերականգնման ծրագիր և *Farm Aid*-ի գործադիր տնօրենն է։ Ստեփանը և Մարիանը սկզբում ապրել են Ուոթերթաունում, ապա՝ Բելմոնտում։ Ստեփանի բիզնեսը եղել է Բոստոնում, այնուհետև տեղափոխվել է Բեռլինգթոն։

### Մահ
Ստեփան Մուգարը մահացել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Նրան հուղարկավորել են Ուոթերթաունի *Mount Auburn* գերեզմանատանը։

Մարիան Մուգարը մահացել է 1984 թվականին 29-ին Բելմոնտում։ Նրան հուղարկավորել են իր ամուսնու կողքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Անձինք Խարբերդից
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ