Հազարատերևուկ

**Հազարատերեւուկ** (), բյուրտերևուկ, հովանոցածաղիկ, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա կոճղարմատավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Տերևները փետրաձև կտրտված կամ ամբողջական են, ծաղիկները՝ սպիտակ, դեղին կամ կարմրավուն՝ խմբված վահանիկաձև ծաղկաբույլերում։

## Հայաստանում
[thumb|ձախից|250px|Yarrow (''[Achillea millefolium*)]]
[[Հայաստան]]ում հանդիպում է 9 տեսակ. նեղատերև, սեպատերև, ասպիրականման, սովորական, մանրածաղիկ, Բիբերշտեյնի, Վիլհելմի, խոզանավոր, դեղնավուն։ Աճում են բոլոր բարձունքային գոտիներում, առավել հաճախ՝ կիսաանապատներում, տափաստաններում, անտառներում, հացահատիկային ցանքերում։

== Կենսաբանական նկարագիր ==
Ցողունն ուղիղ է, վերին մասում՝ ճյուղավորվող, բարձր.՝ 15-100 սմ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաձև բաժանված կամ կտրտված։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, արտաքին ծաղիկները՝ լեզվակավոր, սպիտակ, դեղին, վարդագույն կամ կարմրավուն, իգական, կենտրոնականները՝ խողովակաձև, դեղին, երկսեռ։ Ծաղկում է հունիս-հոկտեմբերին։ Պտուղը երկարավուն, թույլ եռակող կամ տափակ սերմիկ է։

== Տարածում ==
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է թփուտներում, մարգագետիններում, խոտհարքներում, արոտավայրերում, գետահովիտներում, քարքարոտ լանջերին, աղբոտում ցանքերը։

== Նշանակություն և կիրառում ==
Տեսակների մեծ մասը դեղաբույսեր են. պարունակում են եթերայուղեր, աղաղանյութեր, սապոնիններ, ալկալոիդներ, խեժ, վիտամիններ, թթուներ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող, վերքերն ապաքինող, ախորժաբեր միջոց։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։

Ավելի կիրառելի է սովորական կամ հատվածատերև հազարատերևուկը, որի տերևներն ու ծաղկաբույլերը պարունակում են եթերայուղեր, ախիլեին ալկալոիդը։ Հյութը և թուրմը կիրառվում են ժողովրդական բժշկության մեջ։ Որոշ տեսակներ գեղազարդիչ են։ Նեղատերև հազարատերևուկը գրանցված է [[Հայաստանի Կարմիր գիրք|Հայաստանի կարմիր գրքում]]։

== Բուժիչ նշանակություն ==
Բժշկական նպատակներով օգտագործում են դեղաբույսի վերգետնյա մասերը։ Բույսն օգտագործվում է որպես արնահոսությունը դադարեցնող (արգանդային, թոքային և թութքային) և արգանդային մկանունքի կծկումներն ուժեղացնող միջոց։ Հազարատերևուկի մեջ պարունակվող [[ախիլեին]] ալկալոիդը բարձրացնում է արյան մակարդելիությունը, սակայն բույսի պատրաստուկը չի գոյացնում արյան մակարդուկներ։
Հազարատերևուկի պատրաստուկներն ունեն հակաբորբոքային, ապավարակիչ, հակաալերգիկ, վերքերը լավացնող, քրտնաբեր ազդեցություն։ Այն կարող է թուլացնել աղիքի խիթերը, ավելացնել լեղու արտադրությունը, իջեցնել արյան ճնշումը, խթանել կերակրող մայրերի մոտ կաթի արտադրությունը։

== Տեսակներ ==
[[Պատկեր:Achillea asplenifolia1.jpg|thumb|right|250px|*Achillea asplenifolia*]]
[[Պատկեր:Achillea clavenae0.jpg|thumb|right|250px|Silvery Yarrow (*Achillea clavenae*)]]
[[Պատկեր:Achillea ageratum corimbo.jpg|thumb|right|250px|Sweet Yarrow (*Achillea ageratum*)]]
[[Պատկեր:Achillea filipendula detalle corimbo.jpg|thumb|right|250px|Fernleaf Yarrow (*Achillea filipendula*)]]
[[Պատկեր:Achillea aspleniifolia sl1.jpg|մինի]]
Ընդգրկում է մոտ 150 տեսակ։ Նրանցից մի քանիսը՝


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* 
*Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1961. — Т. XXVI. — 938 с. — 2400 экз.
*Тысячелистник — статья из Большой советской энциклопедии
*Тысячелистник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Ростовцева С. И.
*Ахиллеа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://flower.onego.ru/other/achillea.html *Тысячелистник* в Энциклопедии декоративных садовых растений]
* [http://www.theplantlist.org/browse/A/Compositae/Achillea/ *Achillea* на сайті «[[The Plant List]]»]  
* [http://www.bgci.org/plant_search.php?action=Find&lang=eng&ftrGenus=Achillea&ftrSpecies=&ftrEpithet=&ftrRedList=&ftrCWR=&ftrRedList1997=&x=63&y=17#results *Tragopogon* на сайті [[Міжнародна рада ботанічних садів з охорони рослин|Міжнародної ради ботанічних садів з охорони рослин]]] 
* [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?72 *Achillea* на сайті «[[Germplasm Resources Information Network]]» (GRIN)] 
* [http://www.tropicos.org/Name/40030407 *Achillea* в базі даних «[[Tropicos]]» [[Міссурійський ботанічний сад|Міссурійського ботанічного саду]] ]
* [http://www.pgrforum.org/cwris/cwris.asp?fact=539846 *Achillea'' в базі даних «Crop Wild Relative Information System» ]

Կատեգորիա:Արևածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ