Ներսես Վարժապետյան

**Ներսես Վարժապետյան** (ավազանի անունը՝ *Պողոս Ստեփանի ՎարԺապետյան*, ), եկեղեցական, հասարակական, քաղաքական գործիչ, Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք (1874 թվականից)։

## Կյանք
Ներսես Պատրիարք Վարժապետյանը  ծնվել է 1837 թ. հունվարի 28-ին Պոլսի Խասքյոյ թաղամասում։ Ավազանի անունը Պողոս է։ Տասնհինգ տարեկանում կորցրել էր հորը և ստանձնել ընտանիքի հոգսը։ Տասնվեց տարեկանում սկսել է ուսուցչական գործունեություն, ապա տեղափոխվել էր Ադրիանուպոլիս, որտեղ 1858 թվականին ձեռնադրվել էր աբեղա և սկսել հոգևոր ծառայությունը։

Ներսես Վարժապետյանը մասնակցել է Ազգային սահմանադրության մշակման գործընթացին և հեղինակություն էր ձեռք բերել ազգային շրջանակներում։ 1874 թ. ապրիլի 26-ին, ընդամենը 37 տարեկանում, ընտրվել էր Պոլսի Հայոց պատրիարք։ Նա դարձել էր Ազգային սահմանադրությունից հետո ընտրված առաջին պատրիարքը, որը պաշտոնավարել էր անընդմեջ մինչև իր մահը՝ կարողանալով կայունացնել Պատրիարքարանի և ազգային ժողովի աշխատանքը։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի
Սովորել է Խասգյուղի Ներսեսյան վարժարանում։ 1853 թվականից զբաղվել է ուսուցչությամբ Ադրիանուպոլսում, Տարսոնում և Նիկոմեդիայում։ 1862 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Օգտվելով 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերագմից հետո Հայկական հարցի արծարծման համար ստեղծված նպաստավոր պայմաններից Վարժապետյանը Թուրքիայի 9 եպիսկոպոսների անունից խնդրագիր է ներկայացնում կայսր Ալեքսանդր II-ին՝ Ռուսաստանից հայցելով արևմտահայերի պաշտպանությունը (եւրոպական քրիստոնյաների օրինակով)։ Վարժապետյանը մեծ եոանդ է ներդրել 1878 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում արևմտահայերի մասին հատուկ (16-րդ) հոդված մտցնելու և հայկական հարցը Բեռլինի կոնգրեսում (1878) քննելու գործում, որի համար էլ վեհաժողով է ուղարկել հայկական ազգային պատվիրակություն՝ Մկրտիչ Խրիմյանի գլխավորությամբ։ Վարել է շրջահայաց քաղաքականություն Բարձրագույն դռան, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի միջև նրանց բարյացակամ վերաբերմունքը հայկական հարցում շահելու ակնկալիքով։ 1879 թվականի մայիսի 31-ին դիմել է եվրոպական երկրների ներկայացուցիչներին՝ նշելով Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու անհրաժեշտությունը՝ Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածը գործադրելու համար, սակայն՝ ապարդյուն։ Անպատասխան են մնացել նաև Բարձրագույն դռանը ներկայացրած բազմաթիվ հուշագրերը։ 1884 թվականին ընտրվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս, սակայն առողջական ծանր վիճակի պատճառով հրաժարվել է հոգևոր առաջնորդի տիտղոսից։ Հայաստանի ազատագրության ուղին Վարժապետյանն համարել է հայության ազգահավաքումը, խաղաղ շինարարությունն ու դիվանագիտական միջոցները։

## Հայկական հարցի միջազգայնացում
Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի նախապատրաստման ընթացքում նա հանդիպել էր ռուսական պատվիրակության ղեկավար Ն. Իգնատևի հետ և ներկայացրել հայ ժողովրդի պահանջները։ Պայմանագրի 16-րդ հոդվածում առաջին անգամ միջազգային իրավունքի մակարդակով արձանագրվել է Հայկական հարցը և Օսմանյան իշխանությունները պարտավորվել էին հայաբնակ նահանգներում բարեփոխումներ իրականացնել և ապահովել հայերի անվտանգությունը։Նա գործել է Օսմանյան կայսրության անկման վտանգավոր ժամանակաշրջանում, երբ սուլթանական քաղաքականությունը որդեգրել էր ազգայնամոլ ուղղություն և ձգտել է հայկական նահանգները հայաթափել ու թրքացնել: Այդ բարդ պայմաններում նա բարձրացրել է հայկական լայն ինքնավարության գաղափարը, որը հետագայում դարձել է հայ ազգային-ազատագրական շարժման գաղափարական հիմքերից մեկը։ Խրիմյան Հայրիկի հետ միասին նա ձևավորել է Հայկական ազատամարտի գաղափարական նախակարապետությունը։

Միաժամանակ նա մեծ դեր է ունեցել ազգային-եկեղեցական կյանքի կազմակերպման գործում։ Պատրիարքարանի ներսում առկա էր տարակարծություն և ներքին պայքար, սակայն նա իր հեղինակությամբ և լայնախոհությամբ կարողացել է հաստատել համերաշխություն և կայուն աշխատանքային միջավայր։

## Մահ
Ներսես Պատրիարք Վարժապետյանը մինչև 1884 թվականը արժանապատվորեն վարել է իր պաշտոնը։ Նա տառապել է շաքարախտով, և հիվանդությունը 1884 թ. հոկտեմբերի 26-ին ավարտել էր նրա բեղուն կյանքը։ Նրա գործունեությունը կիսատ է մնացել, սակայն նրա գաղափարական ժառանգությունը դարձել էր հայ ազգային-ազատագրական պայքարի հետագա զարգացման կարևոր հիմքերից մեկը։

Ներսես Պատրիարք Վարժապետյանը  ծնվել է 1837 թ. հունվարի 28-ին Պոլսի Խասքյոյ թաղամասում։ Ավազանի անունը Պողոս է։ Տասնհինգ տարեկանում կորցրել էր հորը և ստանձնել ընտանիքի հոգսը։ Ներսես Վարժապետյանը մասնակցել է Ազգային սահմանադրության մշակման գործընթացին և հեղինակություն էր ձեռք բերել ազգային շրջանակներում։ 1874 թ. ապրիլի 26-ին, ընդամենը 37 տարեկանում, ընտրվել էր Պոլսի Հայոց պատրիարք։ Նա դարձել էր Ազգային սահմանադրությունից հետո ընտրված առաջին պատրիարքը, որը պաշտոնավարել էր անընդմեջ մինչև իր մահը՝ կարողանալով կայունացնել Պատրիարքարանի և ազգային ժողովի աշխատանքը։

Սովորել է Խասգյուղի Ներսեսյան վարժարանում։ 1853 թվականից զբաղվել է ուսուցչությամբ Ադրիանուպոլսում, Տարսոնում և Նիկոմեդիայում։ 1862 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Օգտվելով 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերագմից հետո Հայկական հարցի արծարծման համար ստեղծված նպաստավոր պայմաններից Վարժապետյանը Թուրքիայի 9 եպիսկոպոսների անունից խնդրագիր է ներկայացնում կայսր Ալեքսանդր II-ին՝ Ռուսաստանից հայցելով արևմտահայերի պաշտպանությունը (եւրոպական քրիստոնյաների օրինակով)։ Վարժապետյանը մեծ եոանդ է ներդրել 1878 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում արևմտահայերի մասին հատուկ (16-րդ) հոդված մտցնելու և հայկական հարցը Բեռլինի կոնգրեսում (1878) քննելու գործում, որի համար էլ վեհաժողով է ուղարկել հայկական ազգային պատվիրակություն՝ Մկրտիչ Խրիմյանի գլխավորությամբ։ Վարել է շրջահայաց քաղաքականություն Բարձրագույն դռան, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի միջև նրանց բարյացակամ վերաբերմունքը հայկական հարցում շահելու ակնկալիքով։ 1879 թվականի մայիսի 31-ին դիմել է եվրոպական երկրների ներկայացուցիչներին՝ նշելով Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու անհրաժեշտությունը՝ Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածը գործադրելու համար, սակայն՝ ապարդյուն։ Անպատասխան են մնացել նաև Բարձրագույն դռանը ներկայացրած բազմաթիվ հուշագրերը։ 1884 թվականին ընտրվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս, սակայն առողջական ծանր վիճակի պատճառով հրաժարվել է հոգևոր առաջնորդի տիտղոսից։ Հայաստանի ազատագրության ուղին Վարժապետյանն համարել է հայության ազգահավաքումը, խաղաղ շինարարությունն ու դիվանագիտական միջոցները։

## Հրատարակված աշխատություններ
* «Քրիստոսի սուրբ եկեղեցին և անոր հակառակորդները» (1864)
* «Ուսումն համաբարբառ Աւետարանի Տեառն մերոյ» (1875)

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., «Ազգապատում», մաս 3, Երուսաղեմ, 1927։
* Կիրակոսյան Ջ., «Բուրժուական դիվանագիտությունը և Հայաստանը» (XIX դ. 70-ական թթ.), Երևան, 1978։ Նույնի, «Բուրժուական դիվանագիտությունը և Հայաստանը» (XIX դ. 80-ական թթ), Երևան, 1980։
* Սիրունի Հ., «Պոլիս և իր դերը», հ. 3-4, Անթիլիաս, 1987-88։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ