Մեմանտին

**Մեմանտին**, վաճառվում է **Նամենդա** առևտրային անվամբ, դեղամիջոց, որն օգտագործվում է միջինից ծանր աստիճանի Ալցհայմերի հիվանդության զարգացումը դանդաղեցնելու համար։ Այն ընդունվում է բերանացի ճանապարհով։

Տարածված կողմնակի ազդեցություններից են գլխացավը, փորկապությունը, քնկոտությունը և գլխապտույտը: Կարող է ունենալ ծանր կողմնակի ազդեցություններ՝ թրոմբ, փսիխոզ և սրտային անբավարարություն։ Դեղամիջոցը հանդիսանում է գլուտամատային իոնոտրոպ ընկալիչների ոչ մրցակցային անտագոնիստ՝ գործելով որպես այդ ընկալիչների իոնային խողովակի անցուղու բլոկատոր։

Մեմանտինը հայտնաբերվել է 1963 թվականին։ Բժշկական կիրառման համար հաստատվել է Գերմանիայում՝ 1989 թվականին, Եվրոպական միությունում՝ 2002 թվականին, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 2003 թվականին։ Շուկայում ներկայացված է նաև ջեներիկ տարբերակներով:

## Բժշկական կիրառություններ
### Ալցհայմերի հիվանդություն և դեմենցիա
Մեմանտինը կիրառվում է միջինից ծանր աստիճանի Ալցհայմերի հիվանդության բուժման համար, հատկապես այն հիվանդների մոտ, ովքեր հակացուցում ունեն ացետիլխոլինէսթերազի ինհիբիտորների նկատմամբ: Ըստ կլինիկական ուղեցույցի խորհուրդ է տրվում դեմենցիայի վաղ կամ միջին փուլում գտնվող անձանց մոտ կիրառել մեմանտինիը կամ ացետիլխոլինէսթերազի ինհիբիտորը։

Մեմանտինի ազդեցության ֆոնին դիտվել է սահմանափակ բարելավում, միջինից ծանր աստիճանի Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում, այն կարող է փոքր, բայց դրական ազդեցություն ունենալ ճանաչողական գործառույթների, տրամադրության, վարքագծի և առօրյա գործունեությունը կատարելու կարողության վրա։ Թեթև աստիճանի հիվանդության դեպքում որևէ օգուտ չի դիտվում։

2017 թվականի ակնարկի համաձայն՝ միջինից ծանր աստիճանի դեմենցիա ունեցող հիվանդների մոտ դոնեպեզիլին մեմանտինի ավելացումը հանգեցրել է որոշակի դրական փոփոխությունների։ Մեծ Բրիտանիայի կլինիկական ազգային ինստիտուտը 2018 թվականին հրապարակել է ուղեցույց, որով խորհուրդ է տրվում միջինից ծանր աստիճանի դեմենցիա ունեցող հիվանդների մոտ դիտարկել մեմանտինի և դոնեպեզիլի համակցված կիրառումը։

### Ճառագայթային թերապիա
Մեմանտինը առաջարկվում է նաև ուղեղի ճառագայթային թերապիայից հետո նեյրոկոգնիտիվ խանգարումների կանխարգելման համար։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ընդհանուր առմամբ մեմանտինը լավ տանելիություն ունի։ Տարածված դեղորայքի անբարենպաստ ռեակցիաներն են (≥1% հիվանդների մոտ) շփոթվածությունը, գլխապտույտը, քնկոտությունը, գլխացավը, անքնությունը, գրգռվածություըն, հալյուցինացիաները։ Ավելի հազվադեպ կողմնակի ազդեցություններից են փսխումը, անհանգստությունը, գերճնշում, ցիստիտը և սեռական ցանկության  բարձրացումը։

Ինչպես բազմաթիվ այլ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների անտագոնիստներ, մեմանտինը գերթերապևտիկ դեղաչափերի դեպքում դրսևորվում է որպես դիսոցիատիվ անեսթետիկ՝ առաջացնելով գիտակցության և ընկալման խանգարումներ։ Առանձին դեպքերի նկարագրումներից զատ՝ մեմանտինի ոչ բժշկական կիրառումը քիչ է՝ երկար ազդեցության տևողության և սահմանափակ մատչելիության պատճառով։ Բացի այդ, մեմանտինը, ըստ երևույթին, չի առաջացնում այնպիսի ազդեցություններ, ինչպիսիք են էյֆորիան կամ զգայապատրանք։

Առկա տվյալների համաձայն՝ մեմանտինը սովորաբար լավ է հանդուրժվում աուտիզմի սպեկտրի խանգարում ունեցող երեխաների մոտ։

## Դեղագիտություն
### Ֆարմակոդինամիկա
Մեմանտինը հանդիսանում է ոչ մրցակցային N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների անտագոնիստ՝ միջին խնամակցություն ցուցաբերելով այդ ընկալիչների նկատմամբ (IC₅₀ ≈ 500–1 000 նՄ, կամ 0,5–1 μՄ), սակայն ավելի բարձր պոտենցիա է դրսևորում արտասինապտիկ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ (IC₅₀ ≈ 22 նՄ), ինչը վկայում է պաթոլոգիական գլուտամատէրգիկ ազդանշանային փոխանցման գերակշռող արգելակման մասին։

Մեմանտինը նաև ակտիվություն է ցուցաբերում մի շարք այլ ընկալիչների նկատմամբ

* Դոֆամինային D₂բարձր ընկալիչների ագոնիստ (IC₅₀ խնամակցությունը մոտավորապես 137–917 նՄ), խթանում է դոֆամինէրգիկ նեյրոհաղորդակցությունը ճակատային կեղևում և ստրիատումում։ Առաջային հիպոֆիզի մեկուսացված բջիջների ուսումնասիրությունների հիման վրա ենթադրվում է, որ մեմանտինը D₂ ագոնիստական ազդեցության միջոցով նվազեցնում է պրոլակտինի սեկրեցիան։
* Ալֆա-7 նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների անտագոնիստ (IC₅₀ խնամակցությունը՝ մոտավորապես 340 նՄ–5 000 նՄ, կամ 0,34–5 μՄ)։
* 5-HT₃ (սերոտոնինային) ընկալիչների անտագոնիստ՝ IC₅₀ խնամակցությամբ մոտավորապես 1 000 նՄ։
* Ենթադրվում է, որ այն արգելակում է N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների գերբացարձակ ակտիվացումը և վերականգնում ճանաչողական դիսֆունկցիան՝ առանց նորմալ սինապտիկ փոխանցումը էականորեն խաթարելու։
* Կլինիկորեն նշանակալի արգելակիչ ազդեցություն չի ցուցաբերում ցետիլխոլինէսթերազի նկատմամբ։

#### Գլուտամատէրգիկ համակարգ
Գլուտամատէրգիկ նեյրոհաղորդակցության դիսֆունկցիան, որը դրսևորվում է նեյրոնալ էքսցիտոտոքսիկությամբ, հնարավոր է, որ ներգրավված է Ալցհայմերի հիվանդության էթիոլոգիայում։ Գլուտամատէրգիկ համակարգի թիրախավորումը, մասնավորապես իոնոտրոպ գլուտամատային N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների մակարդակում, առաջարկում է բուժման նոր մոտեցում՝ հաշվի առնելով խոլինէրգիկ համակարգը թիրախավորող առկա դեղամիջոցների սահմանափակ արդյունավետությունը։

Մեմանտինը գլուտամատէրգիկ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ ցածր խնամակցություն ունեցող, վոլտաժ-կախյալ ոչ մրցակցային անտագոնիստ է IC₅₀ խնամակցությամբ մոտավորապես 500–1 000 նՄ (0,5–1 μՄ), սակայն ավելի բարձր պոտենցիա է ցուցաբերում արտասինապտիկ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ՝ մոտավորապես 22 նՄ։

Մագնեզիումը (Mg²⁺), որն N-մեթիլ-D-ասպարտատային իոնային խողովակի բնական պաշարիչ է, ունի մոտավոր դիսոցացման հաստատուն (Kₐ/Kᵢ)՝ 2–3 մՄ (2 000 000–3 000 000 նՄ), ինչի հետևանքով մեմանտինը N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ մոտավորապես 1000 անգամ ավելի բարձր ազդեցություն ունի, քան Mg²⁺-ը։ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչներին Mg²⁺-ից ավելի բարձր խնամակցությամբ կապվելով՝ մեմանտինը կարողանում է արգելակել Ca²⁺ իոնների երկարատև ներհոսքը, հատկապես արտասինապտիկ ընկալիչների միջոցով, ինչը կազմում է նեյրոնային դրդաթունայնության ախտաֆիզիոլոգիական հիմքը։ Սակայն մեմանտինի ցածր խնամակցությունը, ոչ մրցակցային բնույթը և արագ անջատման կինետիկան N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչի իոնային խողովակի մակարդակում պահպանվում են այնպես, որ սինապսներում ընկալիչի ֆունկցիան չի խաթարվում, քանի որ այն շարունակում է ակտիվացվել գլուտամատի ֆիզիոլոգիական արտազատմամբ՝ հետսինապտիկ նեյրոնի ապաբևեռացումից հետո։ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների հետ մեմանտինի փոխազդեցությունը կարևոր դեր է խաղում Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում դեղամիջոցի առաջացրած սիմպտոմատիկ բարելավման մեջ։ Սակայն ներկայումս դեռևս չկան ապացույցներ, որ մեմանտինը կարող է պաշտպանել արտասինապտիկ N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների միջնորդված էքսցիտոտոքսիկությունից, կամ որ այն հիվանդությունը փոփոխող ազդեցություն ունի Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ, թեև նման ազդեցություն առաջարկվել է նաև կենդանիների մոդելներում։

#### Սերոտոնինէրգիկ համակարգ
Մեմանտինը գործում է որպես սերոտոնինային 5-HT₃ ընկալիչների ոչ մրցակցային անտագոնիստ՝ ցուցաբերելով պոտենցիա, որը համեմատելի է N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ ունեցած ազդեցության հետ։ Սերոտոնինային 5-HT₃ ընկալիչների բազմաթիվ անտագոնիստներ գործում են որպես հակափսխեցուցիչներ, սակայն մեմանտինի այս հակասերոտոնինէրգիկ ակտիվության կլինիկական նշանակությունը Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում դեռևս անհայտ է։

#### Խոլինէրգիկ համակարգ
Մեմանտինը գործում է որպես α7 նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների ոչ մրցակցային անտագոնիստ (IC₅₀ խնամակցություն՝ 340 նՄ–5 000 նՄ [1], կամ 0,34–5 μՄ))։ Մի շարք ուսումնասիրություններ արձանագրել են, որ մեմանտինի անտագոնիստական ազդեցությունը նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների նկատմամբ ավելի արտահայտված է, քան նրա խնամակցությունը N-մեթիլ-D-ասպարտատային և 5-HT₃ սերոտոնինային ընկալիչների նկատմամբ, սակայն դա կարող է դժվար հայտնաբերվել՝ նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների արագ դեսենսիտիզացիայի պատճառով։

α7 նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների անտագոնիզմը կարող է նպաստել մեմանտինով բուժման սկզբնական փուլում ճանաչողական գործառույթի ժամանակավոր վատթարացմանը։ Նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչները, մասնավորապես α7 նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչները, անտագոնիզմի պատասխանին արագ ենթարկվում են վերակարգավորման, ինչը կարող է բացատրել մեմանտինի հնարավոր ճանաչողությունը բարելավող ազդեցությունները։ Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ արձանագրվում է նիկոտինային ընկալիչների խտության նվազում (անկախ նեյրոնների գլոբալ կորստից), ինչի պատճառով նիկոտինային ագոնիստները նպաստավոր թերապևտիկ թիրախներ են համարվում։

#### Դոֆամինէրգիկ համակարգ
Ցույց է տրվել, որ մեմանտինը հանդես է գալիս որպես դոֆամինային D₂ ընկալիչների ագոնիստ՝ ցուցաբերելով նույն կամ փոքր-ինչ ավելի բարձր խնամակցություն, քան N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ ունեցածը։ Մեկ այլ ուսումնասիրության մեջ ցույց է տրվել, որ մեմանտինը բարձրացնում է դոֆամինէրգիկ ակտիվությունը մկների ճակատային կեղևում և մեծ կիսագնդում։

Առնվազն մեկ ուսումնասիրություն կասկածի տակ է դնում մեմանտինի D₂ ընկալիչների վրա ունեցած ազդեցության կլինիկական նշանակությունը՝ մատնանշելով խնամակցությունի ցածր արժեքը:

#### Սիգմաէրգիկ համակարգ
Մեմանտինը գործում է որպես սիգմա σ₁ ընկալիչների թույլ ագոնիստ են՝ ցածր խնամակցությամբ (Kᵢ ≈ 2 600 նՄ, կամ 2,6 μՄ): Այս ցածր խնամակցության պատճառով մեմանտինի թերապևտիկ կոնցենտրացիաները, ամենայն հավանականությամբ չափազանց ցածր են որևէ սիգմաէրգիկ ազդեցություն առաջացնելու համար, քանի որ սովորական թերապևտիկ դեղաչափը կազմում է 20 մգ։ Սիգմա ընկալիչների ակտիվացման հետևանքները մնում են անորոշ, քանի որ սիգմա ընկալիչների դերը, ընդհանուր առմամբ, ներկայումս լիովին պարզաբանված չէ։ Սակայն մեմանտինի գերթերապևտիկ, ռեկրեացիոն նպատակներով ընդունվող չափաբաժինները, որոնք բազմակի անգամ գերազանցում են նշանակված դեղաչափերը, կարող են իրականում ակտիվացնել այս ընկալիչը։

#### Այլ դեղաբանական ազդեցություններ
Ըստ առկա տվյալների, մեմանտինը չի հանդիսանում մի շարք ցիտոքրոմ P450 ֆերմենտների՝ այդ թվում CYP3A4/5, CYP1A2, CYP2D6 և CYP2C9-ի ինհիբիտոր կամ ինդուկտոր։ Այն նաև չի ինհիբացնում CYP2A6 և CYP2E1 ֆերմենտները։ Հնարավոր է, որ մեմանտինը քիչ ազդեցություն ունենա CYP2B6 ֆերմենտի վրա։

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Ներծծման փուլ
Մեմանտինը բերանացի ընդունման դեպքում 100% կենսահասանելիություն ունի։ Մեմանտինի առավելագույն պլազմային կոնցենտրացիային հասնելու ժամանակը կազմում է 3–7 ժամ։ Սննդի ընդունումը ազդեցություն չի ունենում ներծծման արագության վրա։ Մեմանտինը ցուցաբերում է գծային ֆարմակոկինետիկա 10–40 մգ դեղաչափերի սահմաններում։ Մեկանգամյա 20 մգ դեղաչափից հետո մեմանտինի պլազմայում առավելագույն կոնցենտրացիան կազմում է 24–29 μգ/լ (0.13–0.16 μմոլ/լ կամ μՄ։ Օրական 20 մգ մեմանտինի ընդունման դեպքում կայուն վիճակում պլազմային կոնցենտրացիաները գտնվում են 0.5–1.0 μՄ միջակայքում։

#### Օրգանիզմում բաշխում
Մեմանտինը բնութագրվում է բաշխման համեմատաբար բարձր ծավալով, որը կազմում է 9–11 լ/կգ։ Այն հեշտությամբ անցնում է կենսաբանական թաղանթներով, լայնորեն բաշխվում է օրգանիզմում և անցնում է արյուն–ուղեղ պատնեշը՝ թափանցելով կենտրոնական նյարդային համակարգ։ Դեղամիջոցի տեղափոխումը արյուն ուղեղ պատնեշով իրականացվում է օրգանական կատիոնների փոխադրիչ Novel 1 միջոցով։ Մեմանտինը պլազմայի սպիտակուցներին կապվում է մոտ 45%-ով, ինչը կլինիկական առումով նշանակալի չէ։ Պլազմային սպիտակուցներին ցածր կապման պատճառով քիչ հավանական է, որ մեմանտինը փոխազդի պլազմային սպիտակուցներին բարձր կապվող այլ դեղերի, օրինակ՝ վարֆարինի կամ դիգօքսինի հետ։

#### Նյութափոխանակություն
Մեմանտինի նյութափոխանակությունը սահմանափակ է։ Այն գրեթե չի նյութափոխանակվում ցիտոքրոմ P450 ֆերմենտների միջոցով։ Այս հանգամանքը նվազեցնում է մեմանտինի դեղորայքային փոխազդեցությունների հավանականությունը։ Մեմանտինի մետաբոլիտները՝ մեմանտին գլյուկուրոնիդը, 6-հիդրօքսիմեմանտինը և 1-նիտրոզոմեմանտինը, շատ թույլ հակագործակցային ազդեցություն ունի N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների նկատմամբ։

#### Օրգանիզմից դուրս գալը
Մեմանտինը հիմնականում օրգանիզմից դուրս է գալիս մեզով, ընդ որում՝ 57–82%-ը արտազատվում է անփոփոխ ձևով։ Մեմանտինի արտազատման կիսատևողությունը 60–80 ժամ է։ Մեմանտինի երիկամային արտազատման արագությունը կախված է մեզի թթվայնությունից։ Մեմանտինի երիկամային արտազատման արագությունը կախված է մեզի թթվայնությունից։ Մեզի ավելի հիմնային միջավայրը դանդաղեցնում է մեմանտինի արտազատումը, մինչդեռ ավելի թթվային մեզը արագացնում է դրա արտազատումը։

## Քիմիական կառուցվածք
Մեմանտինը, որը հայտնի է նաև որպես 3,5-դիմեթիլ-1-ամինոադամանտան, ադամանտանի ածանցյալ է և կառուցվածքային առումով սերտորեն նման է ամանտադինին (1-ամինոադամանտան) և ադամանտանի այլ ածանցյալներին։

Մեմանտինի սինթեզի եղանակը նկարագրված է գրականությունում։

## Պատմություն
Մեմանտինը առաջին անգամ սինթեզվել, արտոնագրվել և նկարագրվել է «Էլի Լիլի ընդ Քոմփանի» ընկերության կողմից 1963 թվականին՝ որպես հակադիաբետիկ միջոց, սակայն այն արդյունավետ չի եղել արյան գլյուկոզայի մակարդակը նվազեցնելու գործում։ Մինչև 1972 թվականը հաստատվել է մեմանտինի ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա, ինչից հետո «Մերզ» ընկերությունը այն զարգացրել է նյարդաբանական հիվանդությունների, մասնավորապես Պարկինսոնի հիվանդության բուժման համար։ Մեմանտինը Ալցհայմերի հիվանդության բուժման համար առաջին անգամ ուսումնասիրվել է 1986 թվականին։ Դեղամիջոցը դեմենցիայի բուժման նպատակով առաջին անգամ շուկայահանվել է 1989 թվականին Գերմանիայում՝ Աքսուրա անվան տակ։

Միայն 1989 թվականին, արդեն սկսված կլինիկական հետազոտություններից հետո, պարզվել է, որ մեմանտինը գործում է որպես N-մեթիլ-D-ասպարտատային ընկալիչների անտագոնիս։ Մինչ այդ ընդունված էր կարծել, որ մեմանտինը ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցություն է գործում դոպամինէրգիկ, նորադրենէրգիկ և սերոտոնինէրգիկ նեյրոհաղորդչային համակարգերի վրա։ Սակայն հետագայում պարզվել է, որ այս ազդեցությունները դրսևորվում են թերապևտիկ պայմաններում ձեռք բերվող կոնցենտրացիաներից մոտ 100 անգամ բարձր մակարդակներում, և հետևաբար քիչ հավանական է, որ դրանք մասնակցեն մեմանտինի ազդեցության մեխանիզմին։

Մեմանտինի որոշ կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) ազդեցություններ հայտնաբերվել են Միացյալ Նահանգներում 1990 թվականին Բոստոնի մանկական հիվանդանոցում, իսկ 1995 թվականին այդ հաստատությունը ակնաբուժության ոլորտից դուրս մեմանտինի կիրառությունները ներառող արտոնագրերը լիցենզավորել է Նեյրոբիոլոգիական տեխնոլոգիաներ ընկերությանը։ 1998 թ.-ին Նեյրոբիոլոգիական տեխնոլոգիաներ ընկերությունը վերանայել է Բոստոնի մանկական հիվանդանոցի հետ կնքված համաձայնագիրը, որի արդյունքում մեմանտինի մշակման պատասխանատվությունը փոխանցվել է Մերզ ընկերությանը։

2000 թվականին Մերզ ընկերությունը համագործակցություն է հաստատել Ֆորեստ ընկերության հետ՝ մեմանտինը Միացյալ Նահանգներում Ալցհայմերի հիվանդության բուժման համար մշակելու նպատակով՝ Նամենդա առևտրային անվան ներքո։ 2000 թվականին Մերզ ընկերությունը ճապոնական շուկայի համար համագործակցել է Սանտորի ընկերության հետ, իսկ եվրոպական շուկան ներառող այլ տարածաշրջանների համար՝ Լունդբեկ ընկերության հետ։ Մեմանտինը սկզբում Լունդբեկի կողմից ներկայացվել է շուկայում Էբիքսա անվամբ։ Մեմանտինը հաստատվել է բժշկական կիրառման համար Եվրոպական միությունում 2002 թվականին, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 2003 թվականին։

Դեղամիջոցի վաճառքը 2014 թվականին կազմել է մոտ 1.8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ 2012 թվականին Նամենդա դեղամիջոցի ամսական արժեքը կազմել է 269–489 ԱՄՆ դոլար։

2014 թվականի փետրվարին՝ մեմանտինի արտոնագրի ավարտի ժամանակ Ակտավիս ընկերությունը հայտարարել է մեմանտինի նոր՝ տարբերակի մասին, որը կարելի էր խմել օրական մեկ անգամ։ Մինչ այդ օգտագործվող հին տարբերակը պետք էր ընդունել օրը երկու անգամ։ Ընկերությունը նաև ասաց, որ 2014-ի օգոստոսին կդադարեցնի հին ձևի վաճառքը և կհանի այն շուկայից։ Սա մի քայլ էր, որով փորձում էին խանգարել գեներիկ դեղերի հայտնվելուն, այդ հնարքը կոչվում է արտադրանքի փոխարինում։ Բայց նոր՝ երկարաձգված ձևը շուկայում քիչ էր ու Ակտավիսը ստիպված եղավ ժամկետը հետաձգել մինչև աշուն։ 2014-ի սեպտեմբերին Նյու Յորքի գլխավոր դատախազ Էրիկ Շնայդերմանը դատի տվեց ընկերությանը՝ պահանջելով, որ հին դեղաձևը շարունակի վաճառել, քանի որ դա մրցակցության դեմ քայլ էր։

2014-ի դեկտեմբերին դատավորը որոշեց, որ Ակտավիսը չի կարող հանել հին դեղաձևը շուկայից, մինչև գեներիկ տարբերակները դուրս չգան։ Ընկերությունը փորձեց բողոքարկել այդ որոշումը, բայց մայիսին վերաքննիչ դատարանը համաձայնվեց առաջին դատավորի հետ։ Հունիսին Ակտավիսը նորից փորձեց, որ գործը քննվի դատարանի ամբողջ կազմով։ 2015 թվականի օգոստոսին Ակտավիսի դիմումը մերժվում է։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Ոչ բժշկական նպատակներով օգտագործում
Կան դեպքեր, երբ մեմանտինն օգտագործվել է շատ բարձր դեղաչափերով՝ ոչ բժշկական նպատակով։ Դա N-մեթիլ-D-ասպարտատ (NMDA) ընկալիչների թույլ արգելակիչ է, բայց եթե շատ բարձր դեղաչափերով օգտագործվի, կարող է կենդանիների և մարդկանց մոտ առաջացնել տարանջատված վիճակ, անհանգստություն, ևրևակայական զգացողություններ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ սովորական, բուժման համար նախատեսված դեղաչափերը որոշ մարդկանց մոտ կարող են առաջացնել թեթև, դիսոցիատիվ նման զգացողություններ։ Մեմանտինի օրգանիզմի վրա ունի երկար ազդեցության տևողություն (>40 ժամ) այդ պատճառով էլ սահմանափակվում է դրա չարաշահման հնարավորությունը։ Արձանագրվել է, որ որոշ մարդիկ ամանտադինը օգտագործել են ոչ բուժման նպատակով։

Ուսումնասիրություններ Reddit սոցիալական ցանցում ցույց են տվել, որ մարդիկ մեմանտինը օգտագործում են զվարճանքի և ուղեղի աշխատանքի բարձրացման համար, բայց երբեմն այն ընդունվում է որոշ հիվանդությունների դեպքում՝ որպես ինքնաբուժում, առանց հստակ գիտական հիմքի։

### Առևտրային անվանումններ
Օգոստոս 2017-ի դրությամբ մեմանտինը ամբողջ աշխարհում վաճառվում է բազմաթիվ բրենդային անուններով, այդ թվում՝ Աբիքսա, Ադաքսոր, Ադմեդ, Ակատինոլ, Ալցեբա, Ալիոս, Ալմենտա, Ալոյս, Ալզանթ, Ալզեր, Ալզիա, Ալզինեքս, Ալզիքսա, Ալզմենդա, Ալզմեքս, Աքսուրա, Բիոմենթին, Քարրիեր, Կոգիտո, Կոգնոմեմ, Կոնեքսին, Քորդուրե, Դանտեքս, Դեմանտին, Դեմաքս, Դեմենտա, Դեմենտեքսա, Էբիտեքս, Էբիքսա, Էմանտին, Էմաքսին, Էսմիրտալ, Եվտեբրոլ, Էվի, Էզեմանտիս, Ֆենտինա, Կորինտ, Լեմիքս, Լինդեքս, Լյուսիդեքս, Մանոտին, Մանտինե, Մանտոմեդ, Մարբոդին, Մարդեվել, Մարիքսինո, Մարուքսա, Մաքսիրամ, Մելանդա, Մեմաբիքս, Մեմամեդ, Մեմանդո, Մեմանտին, Մեմանտինա, Մեմանտին, Մեմանտինոլ, Մեմանթին, Մեմանվիթե, Մեմանքսա, Մեմանզաքս, Մեմարի, Մեմաքս, Մեմեքսա, Մեմիգմին, Մեմիքարե, Մեմոգեն, Մեմոլան, Մեմորել, Մեմորիքս, Մեմոտեկ, Մեմոքս, Մեմքսա, Մենթիկլին, Մենթիում, Մենթիկսա, Մերանդեքս, Մերիտալ, Մեքսիա, Միմետիքս, Միրվեդոլ, Մոդուալզ, Մորիսա, Նամենդա, Նեմդատինե, Նեմեդան, Նեումանտինե, Նյուրո-Ք, Նյուրոպլյուս, Նուջերոն, Պերտամ, Պոլմատինե, Պրիլբեն, Պրոներվոն, Ռավեմանտին, Թալենտում, Թիմանտիլա, Տինգրեքս, Տոնիբրալ, Տորմորո, Վալկոքսիա, Վիլիմեն, Վիվիմեքս, Վիթգեն, Հապիմանտ, Իմանա, Զալատինե, Զեմերտինեքս, Զենմեմ, Զենմեն և Զիմերս։

Որոշ երկրներում մեմանտինը վաճառվում է նաև դոնեպեզիլի հետ միասին կոմբինացված դեղի ձևով՝ Նամզարիկ, Նյուրոպլյուս Դուալ և Տոնիբրալ վաճառքային անուններով։

## Հետազոտություններ
### Հոգեկան խանգարումներ
Մեմանտինը որոշ հոգեկան խանգարումների բուժման մեջ օգտագործվել է այնպիսի դեպքերում, որտեղ պաշտոնապես նախատեսված չէ։ Դրանց թվում են դեպրեսիան, երկբևեռ խանգարումը, շիզոֆրենիան, դեղերի կամ այլ նյութերի չարաշահումը, չափից շատ ուտելու խանգարումը։ 2008 թվականի վերանայման արդյունքում պարզվեց, որ մեմանտինը կարող է օգտակար լինել, բայց բավարար գիտական տվյալներ չկան, ուստի դրա օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մեմանտինը չի օգնում երկբևեռ դեպրեսիայի դեպքում։ 2022 թվականի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մեմանտինը կարող է ունենալ լավ ազդեցություն տարբեր հոգեկան խանգարումների, դեպրեսիայի ախտանիշների վրա, բայց ազդեցությունը շատ փոքր է։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ շիզոֆրենիայի բուժման մեջ մեմանտինի մասին տվյալները նույնպես շատ քիչ են։ 2019 թվականի հետազոտությունները պարզել ենլ, որ մեմանտինն արդյունավետ է շիզոֆրենիայի բացասական և ճանաչողական ախտանիշների բուժման մեջ։

### Պարկինսոնի հիվանդություն
Մեմանտինն ուսումնասիրվում է պարկինսոնի հիվանդության բուժման համար արդեն 1970-ական թվականներից։ Մինչդեռ ամանտադինը հաստատված դեղ է պարքինսոնի հիվանդության բուժման համար և օգտագործվում է դեռ 1970-ականներից, իսկ մեմանտինը մինչև 2024 թվականը չի հաստատվել որպես պարքինսոնի հիվանդության բուժման դեղ։ Սակայն մեմանտինը ամանտադինի հետ միասին լայնորեն օգտագործվել է որպես պարկինսոնի հիվանդության բուժման համար դեռ 1994-ից։

Չնայած մեմանտինը և ամանտադինը նման են, սակայն մեմանտինը չի օգնում շարժումների խնդիրներին այնպես, ինչպես ամանտադինը։ Բայց արդյունքները տարբեր են, որոշ տվյալներ ցույց են տալիս, որ մեմանտինը նույնպես կարող է օգտակար լինել շարժումների հետ կապված խնդիրներին։ Ինչպես ամանտադինը և դոպամինային դեղերը, մեմանտինը կենդանիների մոտ կարող է չեզոքացնել հալոպերիդոլից առաջացած հանգստացնող ազդեցությունը։ Մեմանտինը կարող է օգնել նվազեցնել շարժումների դանդաղությունն ու հանգստացնել դողը պարքինսոնի հիվանդների մոտ։ Մեմանտինը և ամանտադինը օգնում են նվազեցնել շարժումների դանդաղությունը պարքինսոնի հիվանդների մոտ։ Պարկինսոնի հիվանդության բուժման համար օգտագործվող մեմանտինի դեղաչափերը մոտ 5–10 անգամ ցածր են, քան ամանտադինի դոզան, ինչը բացատրվում է մեմանտինի ավելի ուժեղ ազդեցությամբ։

2022-ին անցկացվում է փորձարկում, որի արդյունքում պարզվում է՝ մեմանտինը կարող է դանդաղեցնել պարքինսոնի հիվանդության զարգացումը։ Հնարավոր է, որ մեմանտինը կարող է դանդաղեցնել հիվանդության առաջընթացը, քանի որ կանխում է մի սպիտակուցի՝ α-սինուկլեինի բջջից բջջին անցնելը։

Պարկինսոնի հիվանդությունից բացի, մեմանտինը ուսումնասիրվել է նաև պարկինսոնի հիվանդության դեմենցիայի (PDD) և Լյուի մարմիններով դեմենցիայի (DLB) բուժման համար։

### Ապաթիա
Ապաթիան այն վիճակն է, երբ մարդն իր մոտ հետաքրքրություն ու ակտիվություն շատ քիչ ունի՝ այսինքն՝ դանդաղված մոտիվացիա։ 2016–2022 թվականներին կատարված վերլուծությունները ցույց են տվել, որ մեմանտինը արդյունավետ չէ Ալցհեյմերի հիվանդության և այլ դեմենցիաների ժամանակ առաջացած ապաթիայի բուժման համար։ Բայց 2022-ին կատարված մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ մեմանտինը արդյունավետ է։

### Long COVID
Մեմանտինը և ամանտադինը երբեմն օգտագործվում են COVID-ից հետո առաջացած ախտանիշների բուժման համար:

### Կատատոնիա
Կան դեպքեր, որ մեմանտինը, ինչպես նաև ամանտադինը, արդյունավետ է կատատոնիայի բուժման մեջ։

### Աուտիզմային խանգարում
Ոչ մի հետազոտություն չի ցույց տվել, որ մեմանտինը օգնում է աուտիզմ ունեցող մարդկանց ախտանիշներին։ 2024 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մեմանտինը և նման դեղերը չեն օգնում աուտիզմի հիմնական կամ լրացուցիչ ախտանիշներին և կողմնակի ազդեցությունները ավելի շատ են գրանցվել,։ 2022 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մեմանտինը գլխավոր ախտանիշներին օգնում է թե ոչ՝ դեռ պարզ չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 

Կատեգորիա:Ամիններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Հոգեակտիվ դեղեր
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի վրա ազդեցությամբ դեղեր