open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռաֆայել Նահապետյան

**Ռաֆայել Նահապետյան** (), հայ ժամանակակից գրող, արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1985)։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Նահապետյանը ծնվել է 1946 թվականի հունիսի 8-ին Երևան քաղաքում։

1965 թվականին ավարտել է Երևանի էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումը, ապա աշխատել է որպես ավագ լաբորանտ էլեկտրամեխանիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1971-1973 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում որպես սպա։ 1974-1983 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում, որպես գրական հաղորդումների գլխավոր խմբագրության խմբագիր, ապա՝ ավագ խմբագիր։ 1985 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո զբաղեցրել է ԳԽ լրատվական հարցերի մշտական հանձնաժողովի փորձագետի պաշտոնը։ Հայաստանի գրողների միությունում վարել է Գրական հինգշաբթի ամենշաբաթյա միջոցառումը։

Տպագրվել է 1970 թվականից։ Առաջին հրապարակումը՝ «Հայրենիքի ժամանակը» պատրաստել է համակուրսեցի Արա Մնացականյանի հետ և հրատարակել Գարուն հանդեսում։ Հոդվածը սփյուռքահայերի՝ դեպի Խորհրդային Հայաստան ներգաղթի թեմայով էր։ Հեղինակել է պատմվածքներ, ռադիոպիեսներ, վիպակներ, հեռուստատեսային ներկայացումներ։ 60-ականների վերջերին Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը փոքր խմբակով իրականացրել են ազգայնական բնույթի գործունեություն, ծավալել ազգայնական քարոզչություն։ Խմբակի աշխատանքը կասեցվել է ԽՍՀՄ Պետանվտանգության մարմինների կողմից։ Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը կարճաժամկետ ազատազրկվել են։

Ռաֆայել Նահապետյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, լիտվերեն, լատիշերեն, չեխերեն, ռումիներեն և այլ լեզուներով։ Հեղինակել է նաև Անջո հեծանիվը, Անջո ֆուտբոլի գնդակը, Անջո ոստիկանության սերժանտը մանկական վիպակները։ Ռաֆայել Նահապետյանի Մթի մեջ արևի ցոլքերում վեպը մնացել է անավարտ։ Արժանացել է մի շարք մրցանակների։

## Տպագրված գրքեր
* Հրաշեկ նժույգներ (1983)
* Հրաձգարանի մեծ մրցանակը (1989)
* Մեղեդի երևակայական ջութակի համար (1994)
* Ագռավի աղջիկը (2000)
* ...Եվ ծագեց խավարը (2003)

## Թարգմանություններ

* Տաջիկական գրականության անթոլոգիա.- Երևան։ ՀԳՄ հրատ., 2009.- 231 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։

## Արտաքին հղումներ
* Ռաֆայել Նահապետյան. Գրամեքենա
* Ռաֆայել Նահապետյանի վերջին հարցազրույցը

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 19 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Հայկ Հովսեփյան Մեհր

**Հայկ Հովսեփյան Մեհր** (), իրանահայ եպիսկոպոս, քրիստոնյա նահատակ։

## Կենսագրություն
Հայկ Հովսեփյան Մեհրը եղել է Ջամաթ-ե-Ռաբբանի եկեղեցու եպիսկոպոս։ Հայկը ընտանիքի մեծ տղան էր և ուներ 3 եղբայր։ 1966 թ. ծառայություն ավարտելուց հետո ամուսնանում է Թագուշ Գինագոսյանի հետ։ 1967 թվականին նա եղել է Մեյիդի եկեղեցու հովիվ, որը գտնվում էր Թեհրան քաղաքում։
200px|thumb|right|2017 թ. շիրիմին Հայկ Հովսեփյան Մեհր (1945-1994)
Նա սպանվեց Իրանի կառավարության դեմ իր ընկեր Մեհդի Դիբաջի հետ կատարած բողոքի գործողությունից հետո։ 1994 թվականին Դիբաջը ազատ արձակվեց, իսկ դրանից 3 օր հետո Հայկը անհետացավ Թեհրանի փողոցներից։ Նրա մահվան մասին ընտանիքին հայտնեցին միայն հունվարի 30-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ կրոնական գործիչներ
Ագռավի աղջիկը

**Ագռավի աղջիկը**՝ ժողովածու-գիրք Ռաֆայել Նահապետյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի չորրորդ գիրքն է և հրատարակվել է 2000 թ Հայաստանի Գրողների Միության «Նոր-Դար» հրատարակչության կողմից։ Ժողովածուն բաղկացած է 2 վիպակից և 14 պատմվածքներից։ Գիրքը տպագրվել է Երևանի «Ամարաս» տպարանում և հովհանավորվել է Տեր Մեսրոպ Արք. Աշճյանի կողմից։

## Բովանդակություն
Ժողովածուի մեջ տեղ են գտել հետևյալ ստեղծագործությունները.
;Վիպակներ
* *Ուշադրություն՝ սկսվում է*
* *Հրաժեշտ*

;Պատմվածքներ
* *Գրա-մեքենա*
* *Նատյուրմորտ՝ թութակով*
* *Անպատասխան հարցերի լաբիրինթոսում*
* *Տա-տա, տա-տա... և այլն*
* *«Sine, irae et odio»*
* *Շլացուցիչ լույսով պարուրված, ձեռքերը թափահարելով*
* *Ագռավի աղջիկը*
* *Հետապնդվողը*
* *Մնջախաղ*
* *Մղձավանջ*
* *Թաքստոց*
* *Հայելին*
* *Արվեստի կախարդական հմայքը*
* *Եվ սկսվեց ժամանակը*

## Տես նաև
* Ռաֆայել Նահապետյան
* *[[Հրաշեկ նժույգներ]]*
* *[[Մեղեդի երևակայական ջութակի համար]]*
* *[[Եվ ծագեց խավարը]]*

Կատեգորիա:2000 գրքեր
Կատեգորիա:Ռաֆայել Նահապետյան
Վարդան Այվազյան (քաղաքական գործիչ)

**Վարդան Սուրենի Այվազյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախկին նախագահ։

## Կրթություն
*1978-1983 թթ. - սովորել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1983 թ. - աշխատել է Յարոսլավլի կաթի գործարանում որպես ապարատավար։
*1983-1985 թթ. - ծառայել է Խորհրդային բանակում։
*1985-1990 թթ. - աշխատել է Հրազդանի կաթի գործարանում որպես բանվոր, վարպետ, արտադրամասի պետ, գլխավոր ինժեներ։
*1990-1991 թթ. - եղել է «Քարանձավ» կոոպերատիվի նախագահ։
*1991-1995 թթ. - Չարենցավանի հացի գործարանի տնօրեն։
*1995-1996 թթ. - Չարենցավանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահ։
*1996-1999 թթ. - Չարենցավանի քաղաքապետ։
*1995 թ. հուլիսի 5-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 1-ին գումարման պատգամավոր թիվ 71 ընտրատարածքից։ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀՇ անդամ։ «Հանրապետություն» խմբակցության, ապա «Երկրապահ» պատգամավորական խմբի անդամ։ 
*1999 թ. մայիսի 30-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավոր թիվ 57 ընտրատարածքից։ Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերիմշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Կայունություն» պատգամավորական խմբի անդամ, ապա ղեկավար։ Անկուսակցական։ 
*2001 թ. հուլիսի 23-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարար։
*2007 թ. մայիսի 12-ին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր Հայաստանի հանրապետական կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։
*2007 թ. հունիսի 7-ին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
*2012 թ. մայիսի 6-ին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր Հայաստանի հանրապետական կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։
*2012 թ. մայիսի 31-ին վերընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում։
*2017-2018 թթ․-պատգամավոր-ՀՀԿ խմբակցություն։

## Պարգևներ
*Անանիա Շիրակացու մեդալ (2006)։
*Մխիթար Գոշի մեդալ (2011)
*ՀՀ Ոստիկանության «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ (2004)։

Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության խորհրդի անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Արմեն Մովսիսյան (քաղաքական գործիչ)

**Արմեն Խիկարի Մովսիսյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ Նախագահի խորհրդական, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ։

Երկու մենագրության և 20-ից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի հունվարի 13-ին Կապան քաղաքում։
* 1978-1983 թթ. Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտ
* 1984-1989 թթ. Համամիութենական թեթև արդյունաբերության ինստիտուտ
* 1977-1977 թթ. Հայկական ՍՍՀ առևտրի մինիստրության «Հայառշին» վերանորոգման տրեստի Ղափանի N 1 տեղամաս՝ բանվոր
* 1983-1991 թթ. Ղափանի տրիկոտաժի ֆաբրիկա՝ վարպետ, բրիգադիր, արտադրամասի պետ, գլխավոր տնօրենի տեղակալ
* 1991-1992 թթ. Կապանի քաղխորհրդի գործկոմ՝ նախագահի առաջին տեղակալ
* 1993-1997 թթ. Կապանի «Էլեկտրոն» գործարան՝ տնօրեն
* 1997-1998 թթ. ՀՀ էներգետիկայի նախարարություն, «Սյունիքի մարզային էլեկտրացանց» ՊՓԲԸ՝ տնօրեն
* 1998-2000 թթ. ՀՀ էներգետիկայի նախարարություն, «Հարավային էլեկտրացանց» ՊՓԲԸ՝ գործադիր տնօրեն
* 2000-2001 թթ. ՀՀ էներգետիկայի նախարարություն՝ նախարարի տեղակալ
* 2001 թ հուլիս-դեկտեմբեր ՀՀ կառավարությանն առընթեր ջրային տնտեսության պետական կոմիտե՝ նախագահի տեղակալ
* 2001 թ. ապրիլի 18-ից 2008 թ. ապրիլի 22-ը - ՀՀ էներգետիկայի նախարար։
* 2008 թ. ապրիլի 22-ին նշանակվել է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար։
* 2009 թ. հունիսի 3-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Եվրասիական զարգացման բանկի խորհրդում Հայաստանի Հանրապետության լիազոր ներկայացուցիչ։
* 2010 թ. նոյեմբերի 10-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ԱՊՀ ընդերքի հետախուզման, օգտագործման և պահպանության միջկառավարական խորհրդում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության պաշտոնական ներկայացուցիչ։
* 2012 թ. հունիսի 16-ին վերանշանակվել է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար։
* 2013 թ. մայիսի 8-ին վերանշանակվել է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի պաշտոնում և պաշտոնավարել մինչև 2014 թ. ապրիլի 30-ը։
* 2014 թ. մայիսի 7-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Նախագահի խորհրդական։
Ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։

Մահացել է 2015 թ. սեպտեմբերի 21-ին։

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2012)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Գրքի միջազգային ստանդարտ համար

[մինի|220px|ISBN-13 ապրանքանիշ, ներկայացված որպես [European Article Number|EAN-13 ապրանքանիշ (ISBN 978-3-16-148410-0)]]

**Գրքի միջազգային ստանդարտ համար (ԳՄՍՀ)** կամ **ISBN** (անգլերեն՝ *International Standard Book Number*)՝ գրքի առևտրային տարբերակիչ եզակի ապրանքանիշ համար։ ISBN համակարգը ստեղծվել է Միացյալ Թագավորությունում 1966 թ., գրավաճառներ և գրենական պիտույքների վաճառողներ W.H. Smith-ի կողմից։ Այն ստեղծված էր իբրև 9-նիշ Գրքի Ստանդարտ Համարակալման (*Standard Book Numbering, SBN*) կոդ և օգտագործման մեջ էր գտնվում մինչև 1974 թ.։ 1970 թ. այն ընդունվեց որպես միջազգային ստանդարտ ISO 2108։ Նման համարային տարբերակիչ է պարբերականների Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտը (*International Standard Serial Number, ISSN*), որը համարակալում է պարբերական հրատարակությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, ամսագրերը։ 2007 թ. Հունվարի 1-ից, ISBN ը բաղկացած է 13 թվանշանից՝ ինչպես Բուկլանդի EAN-13-ը։ Ստանդարտի համար պատասխանատու է ISO TC 46/SC 9 ենթակոմիտեն։

## Թեմատիկ նշումներ

Կատեգորիա:Գրահրատարակչություն
Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
Կատեգորիա:Համընդհանուր տարբերակիչներ
Մեղեդի երևակայական ջութակի համար

**Մեղեդի երևակայական ջութակի համար**՝ պատմվածքների ժողովածու, գիրք Ռաֆայել Նահապետյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի երրորդ գիրքն է և հրատարակվել է 1994 թ. «Ազգ» օրաթերթի հրատարակչությունում՝ ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկյան Մշակութային Հիմնադրամի հովհանավորության տակ։

## Բովանդակություն
Ժողովածուի մեջ տեղ են գտել հետևյալ պատմվածքները.
* *Երազանք*
* *Հեռախոսը*
* *Օրերիս ջերմ կապույտը*
* *Դեղին ու կեղտոտ լուսավորություն*
* *Ոչինչ, ամեն ինչ հրաշալի է*
* *Մեղեդի երևակայական ջութակի համար*
* *Հայելու մեջ չարտացոլված ինչ որ բան*
* *Ժամանակի դեմքին նետված ապրանքափոխանակություն՝ զանազան մանրամասնություններով*
* *Հեռախոսահամարներից այն կողմ*
* *Սարդը*
* *Շաքեի կիրակիները*
* *Վարկած*
* *Հաշվեհարդար*

## Տես նաև
* Ռաֆայել Նահապետյան
* *[[Հրաշեկ նժույգներ]]*
* *[[Ագռավի աղջիկը]]*
* *[[...Եվ ծագեց խավարը]]*

Կատեգորիա:1994 գրքեր
Կատեգորիա:Ռաֆայել Նահապետյան
Դավիթ Լոքյան

**Դավիթ Արսենի Լոքյան** (), Հայաստանի պետական և քաղաքական գործիչ, Հայաստանի տարածքային կառավարման և զարգացման նախկին նախարար։

## Կրթություն
* 1979 թ. ավարտել է Կիրովականի պետական մանկավարժական ինստիտուտը՝ կենսաբան-քիմիկոսի մասնագիտությամբ։ 
* 1982-1988 թթ. սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ կենսաբանության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1979-1982 թթ. - Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող։ 
* 1988-1992 թթ. - Կիրովականի մանկավարժաեկան ինստիտուտի ավագ դասախոս, ապա մարդու ֆիզիոլոգիայի եւ բժշկության ամբիոնի վարիչ։ 
* 1995-1999 թթ. - «Ինտելեկտուալ» վերլուծական ծրագրային կենտրոնի ղեկավար։

## Քաղաքական գործունեությունը
* 1998 թ. - նշանակվել է Հայաստանի Լոռու մարզպետի տեղակալ։ 
* 1999 թ. մայիսի 30-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել թիվ 49 ընտրատարածքից։ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՅԴ խմբակցության ղեկավար։ 
* 2001 թ. հունվարի 8-ին նշանակվել է Հայաստանի քաղաքաշինության նախարար։
* 2003 թ. հունիսի 13-ին նշանակվել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարար։
* 2007 թ. հունիսի 4-ին վերանշանակվել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարար։
* 2008 թ. ապրիլի 16-ին վերանշանակվել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարար՝ վերապահելով գյուղատնտեսության զարգացման ազգային ծրագրերը համակարգողի լիազորությունը։
* 2008 թ. հունիսի 2-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի պաշտոնից՝ ՀՅԴ բյուրոյի անդամ ընտրվելու կապակցությամբ։
* 2016 թ. փետրվարի 24-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման և զարգացման նախարար։
* 2016 թ. սեպտեմբերի 27-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման և զարգացման նախարար

Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ քաղաքաշինության նախարարներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարներ
Կատեգորիա:Վանաձորի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Նորայր Դավիդյան

**Նորայր Դավիդյան** (), այրվածքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր։ Հայաստանի առողջապահության նախարար (2003-2007)։

## Կենսագրություն
1966-1972 թթ. սովորել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում, 1972-1973 թթ.՝ Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի ինտերնատուրայում։ 1976-1980 թթ. այրվածքային վիրաբուժության գծով վերապատրաստվել է Մոսկվայի Վիշնևսկու անվան վիրաբուժական ինստիտուտում։ Միջազգային գիտատեխնիկական կենտրոնի ներկայացրած ծրագրի «A-948» գիտական թեմայի ղեկավար-մենեջեր։

## Գործունեություն
1973-1995 թթ. եղել է Երևանի թիվ 6 կլինիկական հիվանդանոցի այրվածքային բաժանմունք՝ վիրաբույժ, 1982 թվականից՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր մասնագետ այրվածքային վիրաբուժության գծով, 1985-1991 թթ. ՝ Մանկական այրվածքաբանության բաժանմունքի վարիչ, 1991-1995 թթ. ՝ Այրվածքների կենտրոնի ղեկավար, 1995-2003 թթ. ՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության ճառագայթային բժշկության և այրվածքային գիտական կենտրոնի ղեկավար։ 1996 թվականին այրվածքային վիրաբուժության գծով վերապատրաստվել է Նյու Յորքի Կոռնելի անվան համալսարանում։ 1996 թվականին ղեկավարել է ՀՀ ԳԱԱ «Ծանր այրվածքների բուժումը» գիտական թեման։ 2003 -2007 թթ. եղել է ՀՀ առողջապահության նախարար։

## Անդամակցություն
* ՀՅԴ անդամ
* Ռուսաստանի Դաշնության Բնական գիտությունների ակադեմիայի /հայկական մասնաճյուղ/ իսկական անդամ, ակադեմիկոս, 2003
* Ռուսաստանի Դաշնության բժշկատեխնիկիական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, ակադեմիկոս, 2003
* Բնապահպանության և կենսաապահովման անվտանգության միջազգային գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, ակադեմիկոս, 2004

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Հանովերի բնական գիտությունների Եվրոպական ակադեմիայի կողմից «Ռոբերտ Կոխի» շքանշան, 2005
* «Ռենտգենի անվան մեդալ», 2003
* «Ռուդոլֆ Վիրխովի անվան մեդալ», 2003
* Ռուսաստանի Դաշնության բժշկատեխնիկիական գիտությունների ակադեմիայի «Ոսկե մեդալ», 2004
* Մխիթար Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի «Ոսկե մեդալ», 2005
* ԼՂՀ ինքնապաշտպանության կոմիտեի նախագահի կողմից հումանիտար օգնության կազմակերպման մեծ աշխատանքներ կատարելու համար շնորհակալագիր, 1992
* Ազատամարտի վետերանների միության շնորհակալագիր, 2005
* ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի կողմից «Դրաստամատ Կանայան» մեդալ, 2011

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահության նախարարներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կարեն Ճշմարիտյան

**Կարեն Յուրիկի Ճշմարիտյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ։

## Կրթություն
*1976-1980 թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ 
*1980-1981 և 1982-1985 թթ. եղել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1980 թ. աշխատել է ԽՍՀՄ Պետպլանի պլանավորման և նորմատիվների գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում որպես տնտեսագետ։
*1981-1982 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 
*1985-1990 թթ. ՀԽՍՀ Պետմատի ավագ տնտեսագետ, գլխավոր մասնագետ, ֆինանսական ենթաբաժնի պետ։ 
*1990-1991 թթ. ՀԽՍՀ Պետմատի «Հայէլեկտրամեքենամեծառ» հանրապետական միավորման գլխավոր տնօրենի տեղակալ։
*1991-1993 թթ. ՀՀ Պետմատի (ՀՀ նյութական ռեսուրսների նախարարություն) գլխավոր վարչության պետ։ 
*1993-1996 թթ. ՀՀ նյութական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ։ 
*1996-1997 թթ. ՀՀ առևտրի, սպասարկումների և զբոսաշրջիկության նախարարության արտաքին առևտրի վարչության պետ։ 
*1997-1998 թթ. ՀՀ արդյունաբերության և առևտրի նախարարի առաջին տեղակալ։ 
*1999 թ. նոյեմբերից  ՀՀ արդյունաբերության և առևտրի նախարար։ 
*2002 թ. մարտից ՀՀ առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարար։
*2007 թ. մայիսի 12-ին ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։ 
*2012 թ. մայիսի 6-ին ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։
*2014 թ. ապրիլի 22-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար։
*2014 թ. մայիսի 27-ին ՀՀ Վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Ասիական զարգացման բանկի կառավարիչների խորհրդում Հայաստանի Հանրապետության կառավարիչ։
*2016 թ. փետրվարի 24-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնից։

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման ընթացքում լիազորությունները դադարեցրած պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարներ
Կատեգորիա:ՀՀ կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Թեքեյան

**Թեքեյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Հարություն Թեքեյան (1910-1995), բառարանագիր, խմբագիր։
* Վահան Գալուստի Թեքեյան (1878-1945), բանաստեղծ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Առանց ավտոմեքենաների օր

[մինի|250px|Առանց ավտոմեքենաների օր [Բոգոտա, Կոլումբիայում։]]
**Առանց ավտոմեքենաների օրը** միևնույն նպատակը հետապնդող իրադաձությունների հավաքական անվանումն է, որոնք ուղղված են հեռացնելու հնարավորինս շատ ավտոմեքենաներ նշանավորված քաղաքի կամ տարածքի փողոցներից ամբողջ օրվա կամ օրվա որևէ մասի ընթացքում, որպեսզի այդ շրջակայքի բնակիչները հնարավորություն ունենան տեսնելու, զննելու և դիտարկելու, թե ինչ տեսք կունենան իրենց բնակավայրի փողոցները՝ լինելով անհատական ավտոմեքենաների թվաքանակի մեծ մասից զուրկ, և թե ինչ ազդեցություն սա կունենա բնակչության շարժունակության վրա։

2000 թ.-ից ի վեր Սեպտեմբերի 22-ին ամենամյա **առանց ավտոմեքենայի օր** ծրագրեր են կազմակերպվել համաեվրոպական մակարդակով։

## Արտաքին հղումներ
* Եվրոպական Շարժունակության Շաբաթ/Առանց Ավտոմեքենաների Օր 
* Համաշխարհային առանց ավտոմեքենաների օր 
* Համաշխարհային առանց ավտոմեքենաների օրվա համագործակցություն 
* International/Regional Car-Free Day Programs  
* Ազգային առանց ավտոմեքենաների օրվա ծրագրեր  
* Thursday: A Breakthrough Strategy for Reducing Car Dependence in Cities)  
* Համաշխարհային առանց ավտոմեքենա ցանց 
* Միացյալ Ազգերի առանց ավտոմեքենաների օրեր  
* Կանադայի առանց ավտոմեքենաների օր 

Կատեգորիա:Ավտոտրանսպորտ
Մոնիզմ

**Մոնիզմը** (հունարեն monos - մեկ, միակ) փիլիսոփայական համակարգ է, ըստ որի ֆիզիկական և հոգեկան բոլոր երևույթների, մատերիայի (նյութի), և ոգու բոլոր երևույթները ծագում են մեկ սկզբունքից։ Կարող է լինել՝ իդեալիստական մոնիզմ (հիմքը - ոգին), մատերիալիստական մոնիզմ (հիմքը - մատերիան)։ Հակադրվում է դուալիզմին։ Գիտական սոցիալիզմին հիմք է ծառայում մատերիալիստական մոնիզմը։

Կատեգորիա:Մոնիզմ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Լևելերներ

**Լևելերներ** (անգլերեն՝ **Levellers** - հավասարացնողներ), անգլիական առաջին հեղափոխության շրջանի ռադիկալ կրոնական-քաղաքական կուսակցություն։ Ձգտում էր ժողովրդապետության, սոցիալական հավասարության, աշխատում էր վերացնել տիտղոսներն ու աստիճանները։

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կուսակցություններ
Կարտել

**Կարտել**, մեկ ճյուղի ձեռնարկությունների միավորում է, որը ստեղծվում է համատեղ առևտրական գործունեություն ծավալելու նպատակով։ Այս տիպի միավորումները գործում են պայմանագրային հիմունքներով, պահպանում են մասնակիցների իրավական ինքնուրույնությունը և սահմանված նորմերի, իրացման պայմանների և գների օգնությամբ կարգավորում են առևտրական ընդհանուր գործունեությունը։
## Գրականություն
* ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք։ ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր, 17, Երևան
*Յու. Սուվարյան «Մենեջմենթ», Ք․ Երևան, 2003 թ.
*Տիգրան Էվինյան, Ձեռնարկության Էկոնոմիկա, 2008 թ.

Կատեգորիա:Ձեռնարկությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Մարսելյեզ

[մինի|250x250փքս|[Ռուժե դը Լիլ երգում Մարսելյեզը։]]
thumb|''La Marseillaise'' (1907).|250x250փքս
**Մարսելյեզ** (), Ֆրանսիայի ազգային հիմնը։ Մարսելցիները այդ երգը երգելով Ֆրանսիական Մեծ Հեղափոխության ժամանակ օգնության հասան Փարիզին։ Պատերազմական հիմն է, որ կոչ է անում կռվի դուրս գալ ժողովրդի և հայրենիքի թշնամիների դեմ։

Հեղինակն է Կլոդ Ժոզեֆ Ռուժե դը Լիլը։

## Տեքստ

La Marseillaise

Allons enfants de la PatrieLe jour de gloire est arrivé!Contre nous de la tyrannieL'étendard sanglant est levéL'étendard sanglant est levéEntendez-vous dans nos campagnesMugir ces féroces soldats?Ils viennent jusque dans vos bras.Égorger vos fils, vos compagnes!

Aux armes citoyensFormez vos bataillonsMarchons, marchonsQu’un sang impurAbreuve nos sillons

Que veut cette horde d’esclavesDe traîtres, de rois conjurés?Pour qui ces ignobles entravesCes fers dès longtemps préparés?Français, pour nous, ah! quel outrageQuels transports il doit exciter?C’est nous qu’on ose méditerDe rendre à l’antique esclavage!

Quoi ces cohortes étrangères!Feraient la loi dans nos foyers!Quoi! ces phalanges mercenairesTerrasseraient nos fils guerriers!Grand Dieu! par des mains enchaînéesNos fronts sous le joug se ploieraientDe vils despotes deviendraientLes maîtres des destinées.

Tremblez, tyrans et vous perfidesL’opprobre de tous les partisTremblez! vos projets parricidesVont enfin recevoir leurs prix!Tout est soldat pour vous combattreS’ils tombent, nos jeunes hérosLa France en produit de nouveaux,Contre vous tout prêts à se battre.

Français, en guerriers magnanimesPortez ou retenez vos coups!Épargnez ces tristes victimesÀ regret s’armant contre nousMais ces despotes sanguinairesMais ces complices de BouilléTous ces tigres qui, sans pitiéDéchirent le sein de leur mère!

Nous entrerons dans la carrièreQuand nos aînés n’y seront plusNous y trouverons leur poussièreEt la trace de leurs vertusBien moins jaloux de leur survivreQue de partager leur cercueilNous aurons le sublime orgueilDe les venger ou de les suivre!

Amour sacré de la PatrieConduis, soutiens nos bras vengeursLiberté, Liberté chérieCombats avec tes défenseurs!Sous nos drapeaux, que la victoireAccoure à tes mâles accentsQue tes ennemis expirantsVoient ton triomphe et notre gloire!

Մարսելյեզ
Օրհներգ
Լաուրա Գևորգյան

**Լաուրա Աշոտի Գևորգյան** (), հայ կինոդերասանուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1979), խորհրդային հայտնի կինոռեժիսոր Էդմոնդ Քեոսայանի կինը և ռուսաբնակ կինոռեժիսոր, կլիպմեյքեր և հեռուստահաղորդավար Տիգրան Քեոսայանի մայրը։

## Կենսագրություն
1962 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը։ Ֆիմերում նկարահանվել է 1968 թվականից։ «Տղամարդիկ» ֆիլմում հանդես է եկել նաև որպես ռեժիսորի օգնական։

2020 թվականի հուլիսին միացել է Մարգարիտա Սիմոնյանի՝ Հայաստանի իշխանություններին ուղղված նամակին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ֆետա

thumb|Ֆեթա
**Ֆետա** (՝ պատառ, կտրվածք), հունական պանիր, որը պատրաստում են ոչխարի կաթից։

## Պատմություն
Ոչխարի կամ այծի կաթից պատրաստած պանիրը, ըստ պահպանված փաստաթղթերի, Հին Հունաստանում պատրաստվել է դեռևս մ․թ․ա․ 8-րդ դարից։ Ավելի ուշ, ֆետան նկարագրվել է բյուզանդական դարաշրջանում, մասնավորապես այն պատրաստել են կրետեցիները և Թեսալիայի վալախները։

Հունական *feta* (φέτα) անվանումը առաջացել է  — «պատառ» բառից, որն էլ իր հերթին առաջացել է ՝ «կտոր» բառից։ Այն հունարեն մուտք է գործել XVII դարում։

## Նկարագիր
Պանիրը հնեցնում են նվազագույնը 3 ամիս։ Յուղայնությունը 30-ից 60 % է։ Ֆետա պատրաստում են Հարավարևելյան Եվրոպայում՝ Հունաստանում, Բուլղարիայում, Սերբիայում, Բոսնիայում, Խորվաթիայում, Ռումինիայում, ինչպես նաև Թուրքիայում, Իսրայելում, Եգիպտոսում։ Կա ֆետայի երեք տեսակ․

* ոչխարի կաթից
* կովի կաթից
* ժամանակակից

## Պահպանում
Ֆետան պահում են աղաջրում․ այդպես այն պահպանվում է երկար ժամանակ։

Որպեսզի աղի համը չեզոքացվի, պանիրը լվանում են հանքային ջրում կամ կաթի մեջ՝ մատուցելուց մի քանի րոպե առաջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Feta & Related Cheeses. R. K. Robinson, A. Y. Tamime. ISBN 9780747600770

Կատեգորիա:Այծի կաթից պանիրներ
Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Հունական պանիրներ
Կատեգորիա:Ոչխարի կաթից պանիրներ
...Եվ ծագեց խավարը

**...Եվ ծագեց խավարը**, ժողովածու-գիրք Ռաֆայել Նահապետյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի հինգերորդ գիրքն է և հրատարակվել է 2003 թ. Հայաստանի Գրողների Միության (ՀԳՄ) հրատարակչության կողմից։ Ժողովածուն բաղկացած է 11 պատմվածքից և 1 պիեսից։

## Բովանդակություն
Ժողովածուի մեջ տեղ են գտել հետևյալ ստեղծագործությունները.
;Պատմվածքներ
* *Ծիծաղը*
* *Հարաբերական+հարաբերական=շաաաաա՜ատ հարաբերական*
* *Գարնան նախաշեմին՝ սառցակալած ուղեղով*
* *Թեսթ՝ պայծառատեսության ընդունակությունը ստուգելու համար*
* *Եվ ծագեց խավարը*
* *Շեքսպիրյան ընթերցումներ՝ անիմանալի ավարտով*
* *Սքանչելին*
* *Մարգարինի տուփ՝ մարդկանց ու արծվի արանքում

;«Պատկերասրահ» շարքից
* *Սկիզբ էր առնում մի կատարյալ հեքիաթ*
* *Մոռացված մի կտավ՝ զգեստապահարանի ետևում*
* *Գունատ հարսնացու՝ կարևոր ու երկրորդական մանրամասնություններով*

;Պիես
* *Փոս*

== Տես նաև ==
* [[Ռաֆայել Նահապետյան]]
* *Հրաշեկ նժույգներ*
* *Մեղեդի երևակայական ջութակի համար*
* *Ագռավի աղջիկը''

Կատեգորիա:2003 գրքեր
Կատեգորիա:Ռաֆայել Նահապետյան
Ինտերնացիոնալ (օրհներգ)

**Ինտերնացիոնալ** (ֆրանսերեն՝ L'Internationale), միջազգային պրոլետարական հիմնը, ԽՄԿԿ և մյուս կոմունիստական կուսակցությունների հիմնը։ Տեքստը՝ Էժեն Պոտիեի, երաժշտությունը՝ Պիեռ Դեգեյտերի։ Առաջին անգամ կատարվել է 1888 թվականին, բանվորների տոնախմբության ժամանակ, Լիլլում։ Արկադի Կոցի թարգմանությամբ ռուսերեն տեքստը հրատարակվել է 1902 թվականին։ 1917 թվականից եղել է սովետական պետության հիմնը։ ՍՍՀՄ պետական նոր հիմնի հաստատումից (1944) հետո Ինտերնացիոնալը մնում է ՍՄԿԿ հիմն։ Ինտերնացիոնալի հայերեն լավագույն թարգմանությունը կատարել է Եղիշե Չարենցը, երաժշտության մշակումը երգչախմբի և դաշնամուրի համար՝ Ռոմանոս Մելիքյանը, որ հայերեն և ռուսերեն խոսքերով 1928 թվականին տպագրվել է Մոսկվայում։

## Արևելահայերեն
Ելի՛ր, ում կյանքն անիծել է, 
Ով ճորտ է, մերկ է և ստրուկ. 
Արդեն վառվում են մեր սրտերը 
Արդեն կռվի ենք մենք ձգտում։ 
Այս հին աշխարհը կփորենք մենք 
Մինչև հիմքերը, և հետո 
Մեր նոր աշխարհը կշինենք մենք,
Ուր ո՛չ ստրուկ կա, ո՛չ դժգոհ։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

Ոչ ոք չի տա մեր փրկությունը. 
Ո՛չ խենթ հերոսը, ո՛չ արքան, 
Մենք պետք է մեր ազատությունը 
Կռենք ձեռքով մեր սեփական։ 
Որպեսզի շուտ փշրենք մեր լուծը 
Եվ ետ խլենք ողջ հողը մեր, 
Խփենք մուրճերը, տանք մեր ուժը, 
Քանի երկաթը տաք է դեռ։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

Լոկ մենք՝ ճորտերս և բանվորներս, 
Ունենք անխախտ մի իրավունք՝ 
Ասել, որ հողը մե՛րն է, մե՛րն է, 
Կորչի հարուստը թող տզրուկ։ 
Եվ երբ պայթի մեծ փոթորիկը, 
Եվ կուշտ շները չքանան, 
Նորից երկիրը և երկինքը 
Մերն են և մերը կմնան։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

Սա է վերջին կռիվը և պայքարը մեր մեծ։ 
Ինտերնացիոնալը աշխարհը կփրկե։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ինտերնացիոնալի տեքստերը 82 լեզուներով 
* Արևմտահայերեն օրհներգ 

Կատեգորիա:Նախկին օրհներգեր
Դասական փիլիսոփայություն

**Դասական փիլիսոփայությունը** հիմնականում կազմված է հունական և մի քանի հռոմեական փիլիսոփաների աշխատություններից։ Այդ դարաշրջանը սկսվել է Մ.թ.ա. 7-րդ դարում և տևել է մինչև մ. թ. 3-րդ դար։ Այն կարելի է բաժանել երեք ժամանակահատվածների.
* **Մինչսոկրատյան** (մ.թ.ա. 7-5 դդ.)
* **Ծաղկող շրջան** (մ.թ.ա. -5-րդ դարից- մ.թ. 3-րդ դար)
* **Ծաղկած շրջան** (մ.թ. 3-4-րդ դդ.)

Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայություն
Կուրիտիբա

**Կուրիտիբա** (), քաղաք  Բրազիլիայում, Պարանա նահանգի վարչական կենտրոնը։

Կուրիտիբայի մետրոպոլիսային տարածքը կազմված է 26 համայնքներից, որոնցում, 2010 թվականի տվյալներով, ընդհանուր առմամբ ապրում էր 3,2 միլիոն մարդ։

## Վիճակագրություն
* Տարածք՝ 430,96&nbsp;կմ²
* Բարձրություն՝ 934 (միջին) մ
* Բնակչություն (2007)՝ 1 788,559
* Հիմնադրված՝ 1654 թ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.curitiba.pr.gov.br 
* http://www.curitiba-brazil.com

Կատեգորիա:1693 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Հիսուսի միաբանություն

**Հիսուսի միաբանություն** կամ **Հիսուսյաններ** (ճիզվիտների միաբանություն), կաթոլիկ կազմակերպություն, որ հիմնված էր 1534 թվականին ռեֆորմացիայի դեմ պայքարելու համար, կաթոլիկ եկեղեցին ու Հռոմի պապի իշխանությունը մեծարելու համար։ Ճիզվիտները ընդունում էին, որ  լավ նպատակը արդարացնում է ամենակեղտոտ միջոցները, այստեղից էլ բխում են «ճիզվիտական բարոյականություն» և «ճիզվիտական միջոցներ» արտահայտությունները։ Հաճախ ճիզվիտ են անվանում նաև խորամանկ, դաժան, նենգ մարդկանց։

Կատեգորիա:Ճիզվիտներ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոսի անունով օբյեկտներ
Պարտատոմս

**Պարտատոմս** ( — պարտավորություն.  — երկարաժամկետ,  — կարճաժամկետ), պարտքային արժեթուղթ, որը հավաստում է դրա տիրապետողի իրավունքը՝ դրանում նախատեսված ժամկետում պարտատոմս թողարկած անձից ստանալ պարտատոմսի անվանական արժեքը կամ գույքային այլ համարժեք։ Պարտատոմսը դրա տիրապետողին իրավունք է տալիս նաև ստանալ պարտատոմսի անվանական արժեքից տոկոս կամ այլ գույքային իրավունքներ։ Պարտատոմսերը կարող են լինել ըստ ներկայացնողի կամ անվանական։
Պարտատոմսերը կարող են վաճառվել անվանական արժեքից ցածր գնով (դիսկոնտով)։ Պարտատոմսերի ընդհանուր եկամուտը վճարված արժեկտրոնների և անվանական արժեքի և դիսկոնտի տարբերության հանրագումարն է։
Պարտատոմս է համարվում այն արժեթուղթը,որը հավաստում է դրա տիրապետողի իրավունքը` դրանում նախատեսված ժամկետում պարտատոմս թողարկած անձից ստանալ պարտատոմսի անվանական արժեքը կամ գույքային այլ համարժեք։

## Պարտատոմսերի տեսակները

### Ըստ եկամտաբերության
* **[[Զեղչատոկոսային պարտատոմսեր]]** () — պարտատոմս, որի եկամուտը համարվում է զեղչված գումարը (առանց արժեկտրոնի պարտատոմսեր)։ Զեղչատոկոսային պարտատոմսերը վաճառվում են անվանական արժեքից ցածր։ Ինչքան մոտ է պարտատոմսի մարման օրը, այնքան մեծ է նրա շուկայական գինը, իսկ մարվում է անվանական արժեքով։ Զեղչատոկոսային պատատոմսերի օրինակ են — ՊԿՊ-ն։
* **[[Ֆիքսված արժեկտրոնով պարտատոմսեր]]** () — արժեկտրոնային պարտատոմս, որի եկամուտները վճարվում են ֆիքսված արժեկտրոնային տոկոսներով։ Արժեկտրոնների մասին տեղեկատվությունը տեղադրվում է պարտատոմսի ազդագրում։ Այս տեսակի պարտատոմսեր են ՊՄԱՊ-ները և ՊՄԱՊ-ները, ինչպես նաև եվրոպարտատոմսերի մեծ մասը։
* **[[Լողացող արժեկտրոնով պարտատոմսեր]]** (; ) — արժեկտրոնային պարտատոմսեր լողացող արժեկտրոնով, որի մեծությունը համեմատական է ինչ որ մակրոէկոնոմիկական ցուցանիշին՝ պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությանը, միջբանկային վարկերի տոկոսներին (LIBOR-ին, EURIBOR, MOSPRIME և այլն)։

### Ըստ փոխարկելիության
* փոխարկելի (բաժնետոմսերի, այլ պարտատոմսերի)
* ոչ փոխարկելի

### Ըստ թողարկողի
* **[[Պետական պարտատոմսեր]]** () — պարտատոմս, որը թողարկվում է պետության կողմից բյուջեի դեֆիցիտի ծածկման համար։
* **Տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից թողարված պարտատոմսեր** ()
* **[[Կորպորատիվ պարտատոմսեր]]** ()
* **[[Մունիցիպալ պարտատոմսեր]]** ()
*: Եվրոպարտատոմսեր

## Արտաքին հղումներ
* Ֆինանսատնտեսական տեղեկատվություն

Կատեգորիա:Կորպորատիվ կառավարում
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Բաստիլ

**Բաստիլ**, բանտ–ամրոց է Փարիզում հիմնականում քաղաքական բանտարկյալների համար, 14-18-րդ դարեր։ Քաղաքական բռնապետությունը մարմնավորող այդ ամրոցի գրավման օրը՝ 1789 թ. հուլիսի 14-ին քանդեցին Փարիզի ապստամբած բնակիչները։ 1880 Ֆրանսիայում նշվում է որպես ազգային տոն։

Բաստիլը կառուցվել է 1370–1382 Փարիզի հյուսիսային մատույցներում՝ Սենտ–Անտուան դարպասների մոտ։ Ունեցել է քարե 8 բարձր աշտարակներ, 30 մ ատամնավոր պատեր, շուրջը խոր խանդակ՝ շղթայավոր ամբարձիկ կամրջով։ Ֆրանսիայի թագավորներն ամրոցը կառուցել էին մայրաքաղաքի մատույցները պաշտպանելու նպատակով, բայց 15 դ. այն դարձել է պետական բանտ։

Բաստիլի գրավումով սկսվել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը։ 1791 հիմնահատակ կործանվել է ֆրանսիական բացարձակ միապետության խորհրդանիշ համարվող ամրոցը։ 1987 ոչ միայն Ֆրանսիան, այլև ամբողջ աշխարհը նշել է ֆրանսիական մեծ հեղափոխության 200 ամյակը, որը նոր դարաշրջան է բացել ինչպես ֆրանսիացիների, այնպես էլ համայն մարդկության պատմությամ մեջ։
Փոխաբերական իմաստով Բաստիլ են անվանում ռեակցոն կառավարությունների ամեն մի մեծ քաղաքական բանտ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Փարիզի ճարտարապետություն
Սիփան Շիրազ

**Սիփան Շիրազ** (), հայ նկարիչ, քանդակագործ, բանաստեղծ։ XX դարի հայ բանաստեղծ։

Հովհաննես Շիրազի որդիներից մեկն է։

## Կենսագրություն
Սիփան Շիրազը ծնվել է 1967 թվականի հունիսի 25-ին Երևանում։ Ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի քանդակի բաժինը և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակի ֆակուլտետը։ Աշխատել է Հայաստանի ռադիոյում։ 1992 թ. Սիփան Շիրազի խմբագրությամբ լույս է տեսել նրա հոր՝ Հովհաննես Շիրազի «Հատընտիր» ժողովածուի առաջին հատորը, որն ամփոփում էր մեծ բանաստեղծի «Հայոց Դանթեական» պոեմը։

Սիփան Շիրազը մահացել է 1997 թվականի ապրիլի 15-ին Երևանում։

## Ստեղծագործություն
«Նաիրի» հրատարակչությունը 2008 թ. լույս է ընծայել Սիփան Շիրազի բանաստեղծությունների ընտրանին։ Գիրքը ձևավորված է հեղինակի նկարչական աշխատանքների վերատպություններով։ Սիփան Շիրազը ութ գրքի հեղինակ է։

## Երկեր
* Արշալույսի խորաններ, Երևան, 1988, 78 էջ։
* Յոյսի կարաւան, Պէյրութ, 1988, 63 էջ։
* Նոր խաչելություն, Երևան, 1990, 120 էջ։
* Մահամերձ տարի, Երևան, 1992, 148 էջ։
* Հայրիկ (հուշեր–խոհագրություն), Երևան, 1993, 103 էջ։
* Սկուդա հե՜յ, սկուդա հո՜ւ, Երևան, 1995, 50 էջ։
* Զվարթ կերակուր (արձակ բանաստեղծություն), Երևան, 1996, 32 էջ։
* Ընտրանի, Երևան, 2008, 272 էջ։

## Արտաքին հղումներ
* Սիփան Շիրազ
* Սիփան Շիրազ, Վախենում ենք բարի Աստծուց ու չենք սիրում
* Սիփան Շիրազ, Բանաստեղծություններ, կարդում է հեղինակը, - https://www.youtube.com/watch?v=Q92YFoMy9UU
* Գզրոցներ. Սիփան Շիրազ - https://www.youtube.com/watch?v=UNvpEFtCopA
* Սյուզի Հարությունյան, Ժամհար, խոսքերի հեղինակ՝ Սիփան Շիրազ, - https://www.youtube.com/watch?v=AowcmxR4ObQ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Պարունակ Զելվեյան

**Պարունակ Հարությունի Զելվեյան** (), հայ սրտաբան։ Զարկերակային գերճնշման և քնի ապնոէի ոլորտում միջազգային ճանաչում ձեռք բերած գիտնական է, առողջապահության ակտիվ գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ Կլինիկական օրդինատուրան անցել է Մոսկվայում՝ Ա. Մյասնիկովի անվան կլինիկական սրտաբանության ինստիտուտում, այնուհետև աշխատել նույն ինստիտուտում որպես զարկերակային գերճնշման լաբորատորիայի գիտաշխատող։ Հետագայում վերադարձել է հայրենիք՝ հիմնադրելով Երիտասարդ Բժիշկների Ասոցիացիա ՀԿ, որը շուտով վերանվանվեց Հայկական Բժշկական Ասոցիացիա։ Պ. Զելվեյանի անմիջական ղեկավարությամբ 2004 թ. Երևանում հաջողությամբ անցկացվեց նախադեպը չունեցող եռաճյուղ հետազոտություն, որի նպատակն էր առաջին անգամ միջազգային ստանդարտներով տալ մայրաքաղաքում զարկերակային գերճնշման լրիվ համաճարակաբանական նկարագիրը և արդյունքների հիման վրա մշակել այդ տարածված ախտաբանության դեմ պայքարի պետական ծրագիր։

## Պաշտոններ
* Սրտաբանության ԳՀԻ Պրոֆիլակտիկ սրտաբանության բաժանմունքի ղեկավար (2007 թ. սկսած)
* Սրտաբանների Հայկական Ասոցիացիայի քարտուղար (2007 թ. սկսած)
* Երևան քաղաքի գլխավոր սրտաբան (2007 թ. սկսած)
* ՀՀ ԱԱԻ Սրտաբանության ԳՀԻ գիտության գծով փոխտնօրեն (2005 թ. սկսած)
* Հայկական բժշկական ասոցիացիայի նախագահ (2002 թ. սկսած)։

## Գրահղումներ

Կատեգորիա:Հայ սրտաբաններ
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական ասոցիացիա
Կատեգորիա:Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Կատեգորիա:Սրտաբանների հայկական ասոցիացիա
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Վաշինգտոն (այլ կիրառումներ)

**Վաշինգտոն** անունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

**Անձնանուններ**
* Ջորջ Վաշինգտոն — ԱՄՆ առաջին նախագահը։
* Վաշինգտոն Իրվինգ (1783-1859), ամերիկյան ռոմանտիկների առաջին սերնդի գրող։

**Աշխարհագրական անվանումներ**
* Վաշինգտոն (Կոլումբիա) — ԱՄՆ մայրաքաղաքը
* Վաշինգտոն (նահանգ) — ԱՄՆ նահանգներից մեկը
Զելվեյան

**Զելվեյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանվան ստուգաբանություն
Զելվեյան ազգանունն առաջացել է պարսկական ծագում ունեցող իգական *Զիլֆիխան (Զիլփիխան)* անվան *> Զիլվան > Զելվե* հնյունափոխությամբ՝ *-յան* վերջածանցի հավելումով։ *Զիլփիխան (Զիլփի)* անունը ստուգաբանվում է որպես «խոպոպիք»։

## Ազգանունը կրողներ
* Պարունակ Զելվեյան (սրտաբան, առողջապահության գործիչ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Պարունակ

**Պարունակը** (արևմտա)հայկական անուն է, ծագում է *պարունակություն* բառից, նշանակում է “բովանդակություն”, “բովանդակող”։ Այն կարող է վերաբերել.
* Պարունակ Զելվեյանին (սրտաբան, առողջապահության գործիչ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական անձնանուններ
Վաչագան Բարեպաշտ

**Վաչագան Գ Բարեպաշտ** (), Արևելից կողմանք Հայոց (այդ շրջանն հիմնականում ընդգրկում էր Արցախը և Ուտիքը) պետության հայազգի թագավոր 480-ական թթ. վերջից։ Վաչագան թագավորի մասին գրում են հայ պատմագիրներ Մովսես Կաղանկատվացին և Ստեփանոս Օրբելյանը, նրա մասին հիշատակում են նաև ժողովրդական ավանդույթները։ Հայտնի է հատկապես դրանց հիման վրա գրված Ղազարոս Աղայանի «Անահիտ» հեքիաթը։

## Տոհմական պատկանելությունը
Մովսես Կաղանկատվացին, որ հիմնականում տեղեկություններ է հաղորդում Վաչագան Բարեպաշտի մասին, նրա տոհմական պատկանելությունը հստակ չի նշում։ Որոշ պատմաբաններ համարում են, որ նա Աղվանից Արշակունիների տոհմից էր, այլ պատմաբաններ նրան Առանշահիկ են համարում։

## Իշխանություն

Գահ է բարձրացել երկրամասում ավելի քան երկու տասնամյակ տիրած անիշխանությունից հետո, Պարսից արքա Վաղարշի օրոք (484-488)։ Ամրապնդելով Արցախ–ուտիքյան իշխանությունը՝ այն հռչակել է թագավորություն։ Թագավորանիստ է դարձրել Գյուտական ավանը։ Պայքարել է անիշխանության շրջանում տարածված հեթանոսական մնացուկների ու զանազան աղանդների դեմ, ծավալել եկեղեցական, լուսավորական և քարոզչական բուռն գործունեություն։ Թագավորության վարչական հիմքերն ամրապնդելու նպատակով ձեռնամուխ է եղել ներքին կարգն ու կանոնն ապահովող օրենքների մշակմանը։ Նրա նախաձեռնությամբ հրավիրվել է Աղվենի եկեղեցական ժողովը։

Թաղված է Արցախում իր կառուցած Ջրվշտիկ վանքի մոտ։ Նրա գերեզմանին 1286–ին կառուցվել է մատուռ։

### Վաչագան Բարեպաշտը Հայոց թագավոր
V դ. 80–ական թթ. հա­յոց ապստամբական շարժման արդյունքներից էր Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներում և դրանց հարակից տարածքներում հայկական թագավորու­թյան վերականգնումը։ Թագավորության հիմնա­դիրն էր Հայկազուն–Սիսակյան Առանից տոհմից սերող Վաչագան Բարեպաշտը (484 թ.–VI դ. առա­ ջին կես)։ Վաչագան թագավորը սուրբ նահատակ­ների վայրերն այցելելիս գնում է Ամարաս, որտեղ մանուկ Գրիգորիսի գերեզմանն էր։ Նրա բարենորոգչական գործունեության շնորհիվ բարգավաճում են եկեղեցաշինությունը և դպրոցաշինությունը։ Վա­չագան Բարեպաշտ արքան ստեղծում է «Սահմա­նադրություն կանոնական»–ը, որը եպիսկոպոսնե­րի, քահանաների և ազատների համաձայնությամբ ընդունվում է Աղվենի կանոնադիր ժողովում։ Այն համաշխարհային և հայ իրավագիտության պատ­մության մեջ վաղ կանոնագրություններից է։ Վարդան Մամիկոնյանի և Վահան Մամիկոնյա­նի գլխավորած ազատագրական պայքարի արդ­յունքում Մեծ Հայքի արևելյան մասում վերա­կանգնվեց հայոց ինքնուրույն պետությունը` ի դեմս Տանուտիրական իշխանության և Արցախի թագավորության։

## Աղբյուրներ
* Մովսէս Կաղանկատուացի, «Աղվանից պատմութիւն»
* Ստեփանոս Օրբելյան, «Պատմութիւն տանն Սիսական» (1299) 
* Ուլուբաբյան Բ.Ս., «Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության iv-vii դդ.», Երևան, 1981
* Մ․Լ․ Շոմոն, Իրանիկա Հանրագիտարան, ''Աղվանք'' (M. L. Chaumont. Albania), 1986. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղվանքի արքաներ
Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Սիսակ

**Սիսակ**, Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի ավանդական անվանադիր նախնին, Հայկի թոռ, Գեղամի որդին։ Ըստ ավանդության՝ Սևանա լճի ավազանում հաստատված Գեղամը իր Սիսակին ժառանգություն է թողել Գեղամա ծովակից մինչև Երասխ ընկած երկրամասը, որն այնուհետև կոչվել է նրա անունով՝ Սիսական։ Իսկ հետագայում Հայոց ավանդական թագավոր Վաղարշակը Մեծ Հայքի թագավորության հյուսիս–արևելքում բյուրապետ կուսակալ է նշանակել Սիսակի շառավիղ Առանին, որից իբր սերել են Ուտեացիների, Գարդմանցիների, Ծավդեացիների, Գարգարացիների իշխանական տները, և երկրամասն էլ նրա անունով կոչվել է Առանք։ 

## Աղբյուրներ
* Մովսես Խորենացի - Պատմություն հայոց

Կատեգորիա:Հայկազունիներ
Միհրանյաններ

**Միհրանյաններ**, իշխանական տոհմ Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներում՝ VI դ վերջից մինչև IX դ սկզբին։ Հիմնադրել է պարսիկ Սասանյաններից սերած Միհրը, որը փախչելով պարսից արքա Խոսրով Բ Փարվեզի վրեժխնդրությունից, իր 30 հազար ընտանիքով հաստատվել է Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Միհրը և նրա ժառանգները դավով ու խորամանկությամբ կոտորել են հայ Առանշահիկներին, աստիճանաբար գերիշխանության հասել Կուրի ու Արաքսի միջև ընկած տարածքում՝ իրենց վերապահելով Աղվանքի «առաջին իշխանի» տիտղոսը։ Երկու–երեք սերունդ հետո Միհրանյանները ընդունել են քրիստոնեություն, հետզհետե խնամական կապեր հաստատել տեղի հայ իշխանական տների հետ և հայացել։ Միհրանյանները կրել են «Գարդմանից տեր և Աղվանից իշխան» տիտղոսը, որը փոխանցվել է հիմնականում ժառանգաբար։ Կրել են թագ, ունեցել դրոշ և զինանշան։ Առաջին Միհրանյանների դիրքը Ուտիքում և Արցախում կայուն չի եղել, բայց արդեն VII դ, հեռատես և շրջահայաց քաղաքականությամբ կարողացել են պահպանել երկրի ինքնուրույնությունը՝ խազարների կրկնվող արշավանքների, բյուզանդա-պարսկական, ապա բյուզանդա-արաբական հակամարտությունների հետևանքով Անդրկովկասում ստեղծված բարդ իրավիճակում։ Միհրանյաններից առավել նշանավոր են Միհրը, Քաջ Վարդանը, Ջիվանշիրը, Վարագ–Տրդատ Ա։ Ջիվանշիրի օրոք Միհրանյանները հասել են իրենց քաղաքական և տնտեսական հզորության գագաթնակետին։ Միհրանյանների իշխանությունը տարածվել է Աղվանքի նախկին մարզպանության ողջ տարածքի վրա, բարեկամական հարաբերություններ են հաստատվել Բյուզանդիայի, խազարների և Արաբական խալիֆայության հետ։ Ջիվանշիրից հետո սկսում է Միհրանյանների հզորության անկումը։ Վերջին Միհրանյանները ամբողջովին ենթակա էին մերթ Արաբական խալիֆայությանը, մերթ Բյուզանդական կայսրությանը։ Միհրանյանների տոհմի վերջին ներկայացուցիչ Վարագ–Տրդատ Գ, որդու՝ Ստեփանոսի հետ սպանվել է 821 թ։ Վարագ – Տրդատ Գ–ի դստերը՝ Սպրամին, մայրը փախցրել է Խաչեն և ամուսնացել Առանշահիկ Սահլ Սմբատյանի որդու՝ Ատրներսեհի հետ։ Այնուհետև Միհրանյանները վերացել են քաղաքական ասպարեզից, իրենց տեղը զիջելով Աղվանքի նախկին տերերին՝ Առանշահիկներին։

Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Կատեգորիա:Միհրանյաններ
Մահմուդ Ահմադինեժադ

**Մահմուդ Ահմադինեժադ** (, ), Իրանի Իսլամական Հանրապետության վեցերորդ նախագահը։ Նախագահ ընտրվել է 2005 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ 2005 Իրանի նախագահական ընտրություններում շահելով քվեների մեծամասնությունը։ Մինչև նախագահական ընտրությունները եղել է Թեհրանի քաղաքապետը։

## Անձնական կյանք և ուսում

Մահմուդ Ահմադինեժադը ծնվել է 1956 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, Գարմսարում (Իրան), աղքատ ընտանիքում։ Փոքր տարիքում ընտանիքը տեղափոխվել է Թեհրան։ 1976 թվականին ընդունվել է Թեհրանի տեխնիկական համալսարան, ստացել ճարտարագետի որակավորում։

Իրանի հեղափոխությունից հետո շարունակել է կրթությունը գիտության ճյուղում։ 1997 թվականին, Ահմադինեժադը ստացել է տրանսպորտի ճարտարագիտության դոկտորի կոչում։

Ամուսնացած է, ունի երկու տղա և մեկ աղջիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իրանի նախագահներ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի ճարտարագետներ
Գրիգոր Տուտեորդի

**Գրիգոր Տուտերորդի** (, Արփա գյուղ), եկեղեցական գործիչ, արևելյան վարդապետների ավանդապահ թևի ներկայացուցիչ։

Հաղպատի եպիսկոպոս, Սանահինի վանքի վանահայր։ 1154 թվականին ստացել և կազմվել է մի ձեռագիր, որի մեջ թողել է հիշատակարան։ Հեղինակ է մի շարք նամակների՝ ուղղված Ներսես Շնորհալուն, որը վերաբերվում էր հայ և բյուզանդական եկեղեցիների միության խնդրին։ Իր թղթերում Գրիգոր Տուտերորդին մերժում է եկեղեցիների միության գաղափարը, խորհուրդ տալիս հենվել «քրիստոնեության պատվար մեծափառ ռուսական եկեղեցու վրա»։

Մերժել է կիլիկյան հայրերի և Հռոմկլայի կաթողիկոսների առաջարկած՝ եկեղեցիների միության գաղափարը։

Գրիգոր Տուտեորդու Գրիգոր Ղ Տղային ուղղած թղթերում զգուշացրել է այդ միությունն իրագործելու ծանր հետևանքների մասին։ Գրիգոր Տուտեորդու հետ հաշվի են նստել Հռոմկլայի հայոց կաթողիկոսարանում և Արցախում։ Նրա անունը հիշատակվում է ավանդապատումներում, Սանահինի և Հաղարծնի վանքերի վիմական արձանագրություններում։ Գրիգոր Տուտեորդին այդ վանքերին է նվիրել գրքեր, եկեղեցական օգտագործման թանկարժեք իրեր, դրամ հատկացրել վանական հաստատությունների շինարարության համար։

Սանահինի վանքի Սուրբ Հարություն եկեղեցու հյուսիսային կողմում է գտնվում Գրիգոր Տուտեորդու խաչքար-տապանաքարը (1183, գործ՝ Մխիթար Կազմողի)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Գյուրջիստանի վիլայեթ

**Գյուրջիստանի վիլայեթ**, վարչա–տնտեսական միավոր մոնղոլ–թաթարական պետության մեջ։ Ստեղծվել է 1245–ից հետո։ Ընդգրկել է Վրաստանը և Զաքարյանների հայկական իշխանությունը՝ Այրարատ, Արցախ, Սյունիք, Գուգարք նահանգները ու Վանանդ գավառի զգալի մասը։ Գյուրջիստանի վիլայեթը կառավարել են իլխանի կողմից նշանակված նախկին Վրաց թագավորության շառավիղները, որոնք կոչվել են Վալի և նրանց վերահսկողությունը իրականացրել են մոնղոլ ամիրաները։ Այն կազմված էր ռազմա–վարչական տաս միավորից (թումանից), որից հինգը Զաքարյանների հայկական իշխանությանն էր (նրանցից երեքը ղեկավարվում էր Զաքարյան տոհմի կողմից, իսկ մյուս երկուսը՝ Սյունիքը Օրբելյանների և Արցախը Ջալալյանների կողմից)։ Հայկական թումաններում սյուզեներական իրավունքով տիրություն էին անում հիմնականում Զաքարյան տոհմի տարբեր ճյուղավորումները (ժամանակ առ՝ Օրբելյանները կամ Մահկանաբերդի Արծրունիները)։ 1250–ական թթ. Սյունիքն անջատվել է Գյուրջիստանի վիլայեթից և դարձել անմիջապես մոնղոլական մեծ խանին ենթակա թուման, բայց 1256–ին վերստին մտցվել է Գյուրջիստանի վիլայեթի մեջ։ Հայաստանի մյուս գավառները կազմում էին Մեծ Հայքի վիլայեթը։ Հետագայում, օսմանյան Թուրքիայի տիրապետության ժամանակ, Գյուրջիստանի վիլայեթ էր կոչվում նախկին վրացական իշխանություն՝ Սամցխե աթաբեկությունը, որի իշխանները ընդունել էին իսլամ։

### Գյուրջիստանի վալիներ /վիլայեթի կառավարիչներ/

* ՈՒլու Դավիթ VII - (1247—1270)
* Դեմետրե II  - (1270—1289)
* Վաղթանգ II - (1289—1293)
* Դավիթ VIII - (1293—1298)
* Գեորգի V Պայծառ - (/1299—1302/ - /1318—1346/)
* Վաղթանգ III - (1302—1308)
* Գեորգի VI Կրտսեր - (1308—1318)
* Դավիթ IX - (1346—1360)
* Բագարատ V - (1360—1386) /Լենկ-Թեմուրի կողմից Գյուրջիստանը գրավելուց հետո, 1386թ-ի նոյեմբերի 22-ին գերեվարվել է Սամարկանդ, 1387-ին վերադարձել է Վրաստան և 1389-ին հռչակվել թագավոր՝ գահակալելով մինչև 1393թ./

### Գյուրջիստանի վիլայեթում Զաքարյան Հայաստանի իշխանաց-իշխաններ (պարոններ)

* Զաքարե Զաքարյան (կրտսեր) (1250-1261)
* Սմբատ Օրբելյան (1263-1271)
* Սադուն Արծրունի (կրտսեր) (1271-1282)
* Տարսայիճ Օրբելյան (1284-1290)
* Խութլու Բուղա Արծրունի (1290-1293)
* Շահնշահ Զաքարյան (կրտսեր) (1293-1320)
* Զաքարե Զաքարյան (Խոշաքի) (1320-1333)
* Բուրթել Երկարակյաց Օրբելյան (1333-1349) –/ Հուլավյան իլխանության մայրաքաղաքներ Սուլթանիայի և Թավրիզի քաղաքագլուխ-ամիրա, որը իր ձեռքը վերցրեց իշխանաց-իշխանի գործակալությունը/
* Շահնշահ Զաքարյան (1349-1358)
* Զազան Զաքարյան (1358-1386)

Կատեգորիա:Միջնադարյան Հայաստան
Կատեգորիա:Վրաց թագավորություն
Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրություն