Անատոլի Գետման

**Անատոլի Պավլովիչ Գետման** (, ), ուկրաինացի իրավագետ, էկոլոգիական իրավունքի բնագավառի մասնագետ։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1995) և պրոֆեսոր (1997)։ Ուկրաինայի իրավական գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (2004)։ Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի ռեկտոր (2020 թվականից), ուսումնական (2001-2007) և գիտնական (2007-2020), ինչպես նաև աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, էկոլոգիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ (2011-2015)։ Ուկրաինայի գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (2003) և Ուկրաինայի գիտության և տեխնիկայի բնագավառում պետական մրցանակի դափնեկիր (2012)։

## Կենսագրություն
Անատոլի Գետմանը ծնվել է 1958 թվականի հուլիսի 18-ին Խարկովի մարզի Զմիյովի շրջանի Զիդկի քաղաքատիպ ավանում։ Բարձրագույն կրթություն է ստացել Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1983 թվականին։ Այդ բուհն ավարտելուց հետո մնացել է այնտեղ որպես հետազոտող-ստաժոր և 1985 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1983 թվականին) տարում ընդունվել է Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

1986 թվականին Անատոլի Պավլովիչը ավարտել է ասպիրանտուրան և մնացել աշխատելու իր հարազատ բուհում։ Հաջորդաբար զբաղեցրել է ասիստենտի, ավագ դասախոսի և էկոլոգիական իրավունքի ամբիոնի դոցենտի պաշտոնները, եղել է ֆակուլտետներից մեկի դեկանի տեղակալը։ 1992 թվականին ընդունվել է դոկտորանտուրա Ուկրաինական իրավաբանական ակադեմիա, որն ավարտել է 1995 թվականին։

Դոկտորանտուրան ավարտելուց հետո աշխատել է Ուկրաինայի իրավական գիտությունների ակադեմիայի ստորաբաժանումներում՝ 1995 թվականից ղեկավարել է իրավական հետազոտությունների պլանավորման և համակարգման վարչությունը, իսկ 1998 թվականին դարձել է այդ ակադեմիայի գլխավոր գիտական քարտուղարի պաշտոնակատար և մնացել է այդ պաշտոնում մինչև 2001 թվականը։ Նաև 1998 թվականին մտել է Ուկրաինայի բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի իրավաբանական գիտությունների փորձագիտական խորհրդի կազմում։

2001 թվականից աշխատել է Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ուկրաինայի ազգային իրավաբանական ակադեմիայի ղեկավար պաշտոններում (2010 թվականից՝ Յարոսլավ Իմաստունի անվան ազգային իրավաբանական համալսարանում), սկզբում եղել է ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, իսկ 2007-2020 թվականներին եղել է գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր։ Վարչական աշխատանքը համատեղում է գիտական-մանկավարժական աշխատանքի հետ՝ այդ բուհի էկոլոգիական իրավունքի ամբիոնում, եղել է դոցենտ, պրոֆեսոր և 2011-2015 թվականը՝ ամբիոնի վարիչ։ Նաև եղել է էկոլոգիական իրավունքի ամբիոնի կից ուսանողական գիտական խմբակի կուրատոր։

2009 թվականի հունվարի 30-ին Ուկրաինայի իրավական գիտությունների ակադեմիայի ընդհանուր ժողովում Յուրի Բաուլինի, Անատոլի Զակալյուկի և Վալենտին Մամուտովի հետ միասին ընտրվել է այս ճյուղային գիտական կազմակերպության նախագահության անդամ։

2002-2007 թվականներին ղեկավարել է Ուկրաինայի Բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի իրավաբանական գիտությունների փորձագիտական խորհուրդը, իսկ 2008 թվականին ընտրվել է Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ուկրաինայի ազգային իրավաբանական ակադեմիայի մասնագիտացված գիտական խորհրդի նախագահ։ 2014 թվականին նշանակվել է Ուկրաինայի կրթության և գիտության նախարարության իրավաբանական գիտությունների գծով դիսերտացիաների փորձաքննության անցկացման փորձագիտական խորհրդի նախագահ։ Նույն թվականին դարձել է Ուկրաինայի շախմատի ֆեդերացիայի փոխնախագահ։ Նաև եղել է Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի «Իրավաբանական ակադեմիա» շախմատի սպորտային ակումբի նախագահ։

### Ռեկտոր
2020 թվականի նոյեմբերի 26-ին Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանում տեղի են ունեցել ռեկտորի ընտրություններ։ Այդ պաշտոնի համար, բացի Անատոլի Գետմանից, հավակնել են ևս չորս թեկնածու՝ Վլադիմիր Բոգուցկին, Վալերի  Վելիչկոն, Եվգենի  Պոպովիչը և Վասիլի Ռոսիխինը։ Ընտրությունների արդյունքներով հաղթել է Անատոլի Գետմանը, որը հավաքել է 832 հնարավոր ձայներից 686-ը (82,45%)։ Այդ դեպքում գործող ռեկտորը՝ Վասիլի Տացին, որը ղեկավարել է այդ բուհը 1987 թվականից՝ չի առաջադրել իր թեկնածությունը այդ պաշտոնի համար։

2020 թվականի դեկտեմբերի սկզբին Անատոլի Պավլովիչը ընտրվել է Խարկովի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի անդամ։ 2020 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Ուկրաինայի կրթության և գիտության նախարար Սերգեյ Շկարլետը իր հրամանով Անատոլի Պավլովիչին նշանակել է բուհի ռեկտոր՝ 2020 թվականի դեկտեմբերի 29-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 28-ը ընկած ժամանակահատվածում։ 2021 թվականի հունվարի 5-ին Ազգային իրավաբանական համալսարանի գիտական խորհրդի ընդլայնված նիստում ներկայացրել է հաջորդ հինգ տարվա զարգացման ծրագիրը։ 2021 թվականի սկզբին ընտրվել է իր ղեկավարած բուհի գիտական խորհրդի նախագահ։ 2021 թվականի հուլիսին Գետմանը թարմացրել է ռեկտորատի կազմը։ Նորացված ռեկտորատ մտել են Նիկոլայ Կուչերյավենկոն, որը դարձել է առաջին պրոռեկտոր, Յուրի Բարաբաշը, որը դարձել է գիտամանկավարժական աշխատանքների և ռազմավարական զարգացման գծով պրոռեկտոր, Դմիտրի Լուչենկոն, որը դարձել է գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, Օլեգ Յարոշենկոն, որը դարձել է ուսումնամեթոդական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր և Ա. Նեստերովիչը, որը դարձել է տնտեսության և սոցիալական զարգացման գծով պրոռեկտոր։

## Գիտական գործունեություն
Անատոլի Պավլովիչի գիտական հետազոտությունների շրջանակը ներառում է մի շարք հարցեր էկոլոգիական իրավունքի և էկոլոգիական դատավարական իրավունքի բնագավառում, ներառյալ՝ այս գիտության մեթոդաբանությունը, մարդու էկոլոգիական իրավունքները, միջազգային էկոլոգիական չափանիշների իրավական իրականացումը ուկրաինական օրենսդրության մեջ, ինչպես նաև հողային իրավունքը։

1986 թվականին Անատոլի Գետմանը պաշտպանել է դիսերտացիա «Շրջակա միջավայրի պահպանության և բնական ռեսուրսների օգտագործման հանրապետական կոմիտեների մարզային տեսչությունների գործունեության իրավական կարգավորում» թեմայով՝ իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան ստանալու համար, իսկ 1995 թվականին՝ դոկտորական դիսերտացիա «Էկոլոգիական-դատավարական իրավական տեսություն ձևավորման և զարգացման խնդիրներ» թեմայով՝ դոկտորական աստիճան ստանալու համար։ Անատոլի Պավլովիչի ուսուցիչներն են եղել Յուլիան Վովկը և Վասիլի Պոպովը, որը նրա գիտական խորհրդատուն է եղել դոկտորական դիսերտացիայի վրա աշխատելիս։ 1997 թվականին Գետմանը ստացել է պրոֆեսորի գիտական կոչում, իսկ 2000 և 2004 թվականներին, համապատասխանաբար, ընտրվել է Ուկրաինայի իրավական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։

Պատրաստել է իրավաբան գիտնականների, 2014 թվականի դրությամբ եղել է 13 իրավաբանական գիտությունների թեկնածուների գիտական ղեկավարը և մեկ իրավաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական խորհրդատուն։

2009 թվականի դրությամբ հեղինակել է մոտ 150 գիտական աշխատություն, 2014 թվականի դրությամբ՝ ավելի քան 200 գիտական աշխատություն և 2018 թվականին՝ մոտ 350 գիտական աշխատություն։ Գետմանի հիմնական գիտական աշխատությունները, որոնց հեղինակը կամ համահեղինակը նա է եղել, հետևյալն են՝ «Պրոցեսուալ նորմեր և հարաբերություններ էկոլոգիական իրավունքում» (1994), «Ուկրաինայի էկոլոգիական իրավունքը։ Ընդհանուր մաս» (համահեղինակ, 1995), «Ուկրաինայի էկոլոգիական իրավունքը։ Հատուկ մաս» (համահեղինակ, 1996), «Ներածություն էկոլոգիական-պրոցեսուալ իրավունքի տեսության մեջ» (1998), «Ուկրաինայի էկոլոգիական իրավունքը» (դասագրքի համահեղինակ; 2001, 2005 և 2009), «Ուկրաինայի հողային օրենսգիրքը։ Մեկնաբանություն» (համահեղինակ, 2002, 2004 և 2007), «Ուկրաինայի հողային օրենսգիրք։ Գիտական-գործնական մեկնաբանություն» (համահեղինակ, 2003 և 2006), «Տարածաշրջանային էկոլոգիական վերահսկողություն. իրավական կարգավորման տեսություն» (համահեղինակ, 2004), «Ուկրաինայի իրավական համակարգը. պատմություն, վիճակ և հեռանկարներ, 5 հատորով, հատոր 4՝ էկոլոգիական, հողային, ագրարային և տնտեսական իրավունքի զարգացման մեթոդաբանական հիմքերը» (մենագրության համահեղինակ, ուկրաիներեն)։

Մասնակցել է մի շարք հանրագիտարանային հրատարակությունների, այդ թվում՝ 6 հատորանոց ուկրաինական Իրավաբանական հանրագիտարանի հոդվածների ստեղծմանը և մեծ ուկրաինական իրավաբանական հանրագիտարանին։

Նաև մտնում է գիտական խորհուրդների, խմբագրական խորհուրդների և խմբագրական կոլեգիաների կազմի մեջ՝ այնպիսի գիտական պարբերական հրատարակություններում, ինչպիսիք են՝ «Ուկրաինայի իրավունքը», «Օրինականության խնդիրները», «Ուկրաինայի արդարադատության նախարարության տեղեկագիր», «Միջնորդության և հաշտեցման ազգային ծառայության տեղեկագիր», «Ուկրաինայի էկոլոգիական տեղեկագիր», «Դատաբժշկական փորձաքննություն», «Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի տեղեկագիր։ Սերիա՝ Փիլիսոփայություն, իրավունքի փիլիսոփայություն, սոցիոլոգիա, քաղաքագիտություն», «Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի տեղեկագիր։ Սերիա՝ Տնտեսական տեսություն և իրավունք», «Իրավագիտության տեսություն և պրակտիկա» (Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի էլեկտրոնային հրատարակություն), «Ուկրաինայի իրավաբան», «Իրավունքի սոցիոլոգիա» և *«SWorld»* նախագծի ամսագրեր։

Բացի գիտական գործունեությունից, մասնակցել է Ուկրաինայի օրենքների մի շարք նախագծերի ստեղծմանը, որոնց թվում են եղել՝ Ուկրաինայի ջրային, հողային և անտառային օրենսգրքերը, ինչպես նաև Ուկրաինայի «Էկոլոգիական աուդիտի մասին» և «Հողերի շուկայի մասին» օրենքները։

## Մրցանակներ
Անատոլի Պավլովիչը արժանացել է հետևյալ պարգևների, կոչումների և տարբերանշանների։

**Պետական:** thumb|250փքս|Խարկովի մարզային պետական վարչակազմի նախագահ Միխայիլ Դոբկինը «Մարզի համար» ІІІ աստիճանի շքանշան է հանձնում Անատոլի Գետմանին։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 28-ին
* «Մեծարժեք ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշան (2024 թվականի օգոստոսի 23), «ուկրաինական պետականության ամրապնդման գործում ունեցած նշանակալի ծառայությունների, Ուկրաինայի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության պաշտպանության գործում ցուցաբերած խիզախության և ինքնազոհության, հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների զարգացման գործում ունեցած մեծ անձնական ներդրման, մասնագիտական պարտականությունների բարեխիղճ կատարման համար»,
* «Մարաստանի համար» III աստիճանի շքանշան (Ուկրաինայի նախագահի 2013 թվականի հոկտեմբերի 4-ի հրամանագիր), «ազգային կրթության զարգացման, որակավորված մասնագետների պատրաստման, բազմամյա մանկավարժական գործունեության, բարձր մասնագիտականության մեջ ունեցած նշանակալի անձնական ներդրման համար»,
* Հայաստանի գիտության և տեխնիկայի բնագավառում Ուկրաինայի պետական մրցանակ (Ուկրաինայի նախագահի 2012 թվականի մայիսի 18-ի հրամանագիր)՝ ««Ուկրաինայի իրավական համակարգը. պատմություն, վիճակ, հեռանկարներ» գիտական աշխատությունների շարքի համար՝ հինգ հատորով՝ Խ. Պրավո, 2008»,
* «Ուկրաինայի գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում (Ուկրաինայի նախագահի 2003 թվականի նոյեմբերի 19-ի հրամանագիր)՝ «իրավագիտության զարգացման, բարձր որակավորում ունեցող իրավաբանների պատրաստման, երկարամյա գիտական և մանկավարժական գործունեության մեջ ունեցած անձնական նշանակալի ներդրման համար»,
**Կառավարական, գերատեսչական, տարածաշրջանային**
* Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի պատվոգիր (2009),
* Ուկրաինայի Գերագույն դատարանի պատվավոր շքանշան «Օրենքին հավատարմության համար» (20 նոյեմբերի 2012),

Նաև պարգևատրվել է Ուկրաինայի Գերագույն դատարանի պատվավոր նշան «Օրենքին հավատարմության համար» (2012), Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարարության III աստիճանի պատվավոր շքանշան (2008), պատվավոր նշան՝ «Ուկրաինայի ՆԳՆ 10 տարի» հուշամեդալ (2001), Ուկրաինայի ՆԳՆ «Ուկրաինայի ներքին գործերի մարմիններին աջակցելու համար» շքանշան (երկու անգամ՝ 2005 և 2010), Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության արժեքավոր նվեր (2011), Ուկրաինայի պետական դատական վարչակազմի շքանշան (2012), Խարկովի մարզային պետական վարչակազմի պատվոգրերով (2006 և 2008) և Խարկովի քաղաքային խորհրդի (2008 և 2013), Վասիլի Ֆիլիպովիչ Մասլովի անվան կրթաթոշակակիր՝ Խարկովի մարզային պետական վարչակազմի կողմից (2012):

Խարկովի մարզի պատվավոր քաղաքացի (Խարկովի մարզային խորհրդի 2017 թվականի օգոստոսի 31-ի որոշում), շնորհվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ին)։ 2014 թվականից, ունի «Զմիևսկի շրջանի պատվավոր քաղաքացի» կոչումը։

**Հասարակական և գիտական**
* Յարոսլավ Իմաստունի անվան մրցանակ (4 նոյեմբերի, 2003), «էկոլոգիական, հողային և ագրարային իրավունքի վերաբերյալ աշխատանքների շարքի համար»,
* Յարոսլավ Իմաստունի անվան մրցանակ (2009),

Նաև «Սուրբ Վլադիմիրի անվան մրցանակի» դափնեկիր է՝ Ուկրաինայում լավագույն գիտական և իրավաբանական հրատարակության համար (2014), ունի Ուկրաինական բաժանմունքի «Միջազգային ոստիկանական ասոցիացիայի» պատվավոր նշան (2011)։

Միություն Ուկրաինայի իրավաբանների կողմից Ա. Գետմանը արժանացել է պարգևի (2010) և պատվավոր կոչման (2013) «Ուկրաինայի ականավոր իրավաբան», ինչպես նաև պատվոգրի (2020)։

Պարգևատրվել է «Յարոսլավ Իմաստունի անվան Ազգային իրավաբանական համալսարանի III աստիճանի շքանշան» պատվո նշանով (2015 թվականի նոյեմբերի 18)։ Զապորոժեի ազգային համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (2015 թվականի հունվարի 27)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
 
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ