Սիդնի Ալթման

**Սիդնի Ալտմանը** (2) կանադա-ամերիկացի մոլեկուլային կենսաբան էր, որը Եյլի համալսարանի մոլեկուլային, բջջային և զարգացման կենսաբանության և քիմիայի Ստերլինգի պրոֆեսոր էր։ 1989 թվականին նա Թոմաս Չեխի հետ կիսեց քիմիայի Նոբելյան մրցանակը՝ ՌՆԹ-ի կատալիտիկ հատկությունների վերաբերյալ իրենց աշխատանքի համար։

## Ընտանիք և կրթություն
Ալտմանը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 7-ին, Մոնրեալ, Քվեբեկ, Կանադա։ Նրա ծնողները՝ Ռեյը (Արլին), տեքստիլ աշխատող, և Վիկտոր Ալտմանը, մթերային խանութի վաճառող, 1920-ականներին Կանադա ներգաղթած հրեաներ էին i
ովքեր երիտասարդ տարիքում եկել էր Արևելյան Եվրոպայից։ Ալտմանի մայրը Լեհաստանի Բելիստոկ քաղաքից էր և տասնութ տարեկանում քրոջ հետ Կանադա էր եկել։ Նա սովորել է անգլերեն և աշխատում էր տեքստիլ գործարանում՝ գումար վաստակելու և ընտանիքի մնացած մասին Քվեբեկ բերելու համար։ Ալտմանի հայրը, որը ծնվել է Ուկրաինայում, Խորհրդային Միության կոլտնտեսությունում աշխատող էր։ Նրան հովանավորել էին Կանադա գալու համար որպես ֆերմերային աշխատող, սակայն նա շուտով ամուսնացավ և երկու զավակ ունեցավ և ընտանիքը պահում էր Մոնրեալում փոքրիկ մթերային խանութ աշխատացնելով։ Սիդնի Ալտմանը հետագայում հետադարձ հայացք գցելով իր ծնողների կյանքին որպես աշխատանքային էթիկայի արժեքի օրինակ. «Նրանցից եմ ես սովորել, որ կայուն միջավայրում քրտնաջան աշխատանքը կարող է պարգևատրվել, նույնիսկ եթե անսահման փոքր աճերով»։

Երբ Ալտմանը չափահաս դարձավ, ընտանիքի ֆինանսական վիճակը արդոն բավականաչափ կայուն էր, որպեսզի նա կարողանար կրթությունը շարունակել։ Նա մեկնեց Միացյալ Նահանգներ՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ֆիզիկա սովորելու։ MIT-ում սովորելու տարիներին նա հոկեյի թիմի կազմում էր։. 1960 թվականին MIT-ում բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո Ալտմանը 18 ամիս անցկացրեց Կոլումբիայի համալսարանի ֆիզիկայի ասպիրանտի կարգավիճակում։ Անձնական խնդիրների և սկսնակ ասպիրանտներին լաբորատոր աշխատանքներին մասնակցելու հնարավորության բացակայության պատճառով, նա առանց աստիճանը ստանալու թողեց ծրագիրը։ Մի քանի ամիս անց նա ընդունվեց Կոլորադոյի համալսարանի բժշկական կենտրոնի կենսաֆիզիկայի ասպիրանտ։ Նրա նախագիծը ակրիդինների ազդեցության ուսումնասիրությունն էր բակտերիոֆագ T4 ԴՆԹ-ի վերարտադրության վրա։ Նա ստացել է կենսաֆիզիկայի դոկտորի կոչում Կոլորադոյի համալսարանում 1967 թվականին՝ թեզի ղեկավար Լեոնարդ Լերմանի մոտ։

## Կարիերա
Դոկտորական աստիճան ստանալուց հետո Ալտմանը սկսեց երկու հետազոտական ​​կրթաթոշակներից առաջինը։ Նա միացավ Հարվարդի համալսարանի Մեթյու Մեսելսոնի լաբորատորիային՝ ուսումնասիրելու T4 ԴՆԹ-ի կրկնապատկման և ռեկոմբինացիայի մեջ ներգրավված ԴՆԹ էնդոնուկլեազը։ Ավելի ուշ, Անգլիայի Քեմբրիջի MRC մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում, Ալտմանը սկսեց աշխատանքը, որը հանգեցրեց RNase P-ի և այդ ռիբոզիմի ՌՆԹ ենթամիավորի ֆերմենտային հատկությունների հայտնաբերմանը։ Ջոն Դ. Սմիթը, ինչպես նաև մի քանի հետդոկտորական գործընկերներ, Ալտմանին տվեցին շատ լավ խորհուրդներ, որոնք թույլ տվեցին նրան փորձարկել իր գաղափարները։ 1971 թվականին նա որպես պրոֆեսորի օգնական աշխատանքի անցավ Եյլի համալսարանում։

Մինչև 1980 թվականին պրոֆեսոր դառնալը Ալտմանի կարիերան Եյլում ընդանում էր աստիճանական առաջխաղացումներով: 1983-ից 1985 թվականներին նա զբաղեցրեց ամբիոնի վարիչի հաստիքը, իսկ 1985 թվականին չորս տարի ժամկետով դարձավ Եյլի քոլեջի դեկան:

## Մահ
Ալտմանը մահացել է 2022 թվականի ապրիլի 5-ին, Նյու Ջերսի նահանգի Ռոքլի քաղաքում, երկարատև հիվանդությունից հետո։

## Ծանոթագրություններ