Բաղդադի գողը (ֆիլմ, 1924)

աջից|մինի|150x150փքս|Բաղդադի գողը
«**Բաղդադի գողը»** (), 1924 թվականի ռեժիսոր Ռաուլ Ուոլշի նկարահանած ամերիկյան համր ֆիլմ՝ Դուգլաս Ֆերբենքսի գլխավոր դերակատարմամբ։ Սցենարի հեղինակներն են Ահմեդ Աբդուլլահը և Լոտտա Վուդսը։ Ադապտացված «Հազար ու մեկ գիշեր» ֆիլմից՝ այն պատմում է մի գողի մասին, որը սիրահարվում է Բաղդադի խալիֆի դստերը։ 1996 թվականին Կոնգրեսի գրադարանը ֆիլմն ընտրել է Միացյալ Նահանգների ազգային կինոռեգիստրում պահպանելու համար որպես «մշակութային, պատմական կամ գեղագիտական նշանակալի» ֆիլմ։

Ըստ որդու խոսքերի՝ Ֆերբենքսը այն համարում էր իր ֆիլմերի ֆավորիտը։ Երևակայական մարմնամարզությունը համապատասխանում էր աթլետիկ աստղին, որի՝ «կատվի նման, առանց ջանքերի» շարժումները նույնքան պար էին, որքան մարմնամարզությունը։ Նրա ավելի վաղ՝ «Ռոբին Հուդ» (1922 թվական) ֆիլմի հետ մեկտեղ, այս ֆիլմը նշանավորել է Ֆերբենքսի փոխակերպումը հանճարեղ կատակերգությունից դեպի «խայտառակ» դերերի կարիերա։ Հատուկ էֆեկտներով (թռչող գորգ, կախարդական պարան և սարսափելի հրեշներ) և արաբական ոճի վիթխարի դեկորացիաներով ֆիլմը ցատկահարթակ դարձավ Աննա Մեյ Վոնգի համար, որը մարմնավորում էր խարդախ մոնղոլ ստրկուհուն։

«Բաղդադի գողն» այժմ համարվում է հզորագույն համր ֆիլմերից մեկը և Ֆերբենքսի մեծագույն գործը։ Ֆերբենքսի կենսագիր Ջեֆրի Վենսը գրում է. «Էպիկական ռոմանտիկ ֆանտազիա-արկած, որը ոգեշնչված է Արաբական գիշերների մի քանի հեքիաթներից, Բաղդադի գողը Ֆեյրբենքսի կարիերայի ամենամեծ գեղարվեստական ​​հաղթանակն է։ Հոյակապ վիզուալ դիզայնը, ակնոցը, երևակայական շքեղությունը և վիզուալ էֆեկտները։ Իր խրոխտ կատարմամբ (առաջնորդում է բառացիորեն հազարավոր դերասանական կազմը), բոլորն էլ նպաստում են, որ այն դառնա իր գլուխգործոցը»։

## Սյուժե
thumb|right|150px|Սովետական Ռուսական ֆիլմի պաստառ Բաղդադի գողը:
Ահմեդը Բաղդադ քաղաքում գողանում է ինչպես ուզում է։ Թափառելով մզկիթում՝ նա քահանային ասում է, որ արհամարհում է իր կրոնը. նրա փիլիսոփայությունն է՝ «Ինչ ուզում եմ, վերցնում եմ»։

Այդ գիշեր նա գաղտագողի մտնում է խալիֆի պալատ՝ օգտագործելով կախարդական պարանը, որը նա գողացել էր նամազի ժամանակ։ Թալանի բոլոր մտքերը մոռացվում են, երբ տեսնում է քնած արքայադստերը՝ խալիֆի աղջկան։ Արքայադստեր մոնղոլ ստրուկը զգուշացնում է պահակներին, բայց նա փախչում է։

Երբ նրա համախոհ Աբուն հիշեցնում է անմխիթար Ահմեդին, որ Հարուն ալ-Ռաշիդի օրոք նախկին գողը մի անգամ կողոպտել է մեկ այլ արքայադստեր, Ահմեդը ձեռնամուխ է լինում նույնն անել։ Հաջորդ օրը արքայադստեր ծննդյան օրն է։ Ժամանում են երեք արքայազները, որպեսզի խնդրեն նրա ձեռքը (և քաղաքի ապագա ժառանգությունը)։ Արքայադստեր մեկ այլ ստրուկ ասում է, որ նա կամուսնանա այն տղամարդու հետ, ով առաջինը կդիպչի իր այգում գտնվող վարդի ծառին։ Արքայադուստրն անհանգիստ հետևում է, թե ինչպես են վարդի ծառի մոտով անցնում նախ Հնդկաստանի շողշողացող իշխանը, ապա՝ Պարսկաստանի գեր իշխանը և վերջապես մոնղոլների իշխանը։ Մոնղոլի միայն տեսքը վախեցնում է արքայադստերը, բայց երբ հայտնվում է Ահմեդը (գողացված հագուստով՝ ծպտված որպես հայցվոր), նա հիանում է։ Մոնղոլ ստրուկը պատմում է իր հայրենակցին մարգարեության մասին, բայց, մինչ նա կհասցնի վարդի ծառին դիպչել, Ահմեդի վախեցած ձին իր ձիավորին նետում է դրա մեջ։

Այդ գիշեր, ըստ հին ավանդույթի, արքայադուստրն ընտրում է Ահմեդին որպես իր ամուսին։ Սիրուց դրդված Ահմեդը հրաժարվում է նրան առևանգելու իր ծրագրից և գաղտնի խոստովանում է նրան։ Մոնղոլ արքայազնն իր հետախույզից՝ արքայադստեր մոնղոլ ստրուկից, իմանում է, որ Ահմեդը սովորական գող է, և հայտնում է խալիֆին։ Ահմեդին անխնա խարազանում են, և խալիֆը հրամայում է, որպեսզի նրան հոշոտի հսկա կապիկը, բայց արքայադուստրը պահակներին կաշառում է, որ նրան ազատ արձակեն։

Երբ խալիֆը պնդում է, որ նա այլ ամուսին ընտրի, նրա հավատարիմ ծառան խորհուրդ է տալիս հետաձգել։ Նա խնդրում է, որ իշխաններից յուրաքանչյուրը «յոթ լուսնից» հետո իրեն նվեր բերեն. նա կամուսնանա նրա հետ, ով կբերի իրեն ամենահագյուտ նվերը։ Հուսահատ Ահմեդը դիմում է քահանային։ Նա ասում է գողին, որ դառնա արքայազն՝ բացելով նրա առաջ դեպի մեծ գանձեր տանող վտանգավոր ճանապարհը։

Հնդկաստանի արքայազնը հսկա կուռքի աչքից տանում է կախարդական բյուրեղյա գունդ, որը ցույց է տալիս այն, ինչ նա ուզում է տեսնել, իսկ պարսիկ արքայազնը թռչող գորգ է գնում։ Մոնղոլ իշխանը թողնում է իր կամակատարին՝ ասելով, որ պատրաստի այն զինվորներին, որոնք նա կուղարկի Բաղդադ՝ ծպտված բեռնակիրների կերպարանքով։ Հզորը երկար ժամանակ ձգտել է գրավել քաղաքը. գեղեցիկ արքայադուստրը միայն լրացուցիչ խթան է։ Այն բանից հետո, երբ նա իր ձեռքերը դնում է կախարդական ոսկե խնձորի վրա, որը կարող է բուժել ամեն ինչ, նույնիսկ մահը, նա լուր է ուղարկում մոնղոլ ստրուկին․ թունավորել արքայադստերը. Բազմաթիվ արկածներից հետո Ահմեդը ձեռք է բերում անտեսանելի թիկնոց և կախարդական փոշու փոքրիկ արկղ, որը, շաղ տալով վերածվում է այն ամենի, ինչ նա ցանկանում է։ Նա վազում է դեպի քաղաք։

Երեք իշխանները, ինչպես պայմանավորվել էին, հանդիպում են մի քարավանսարանում, նախքան Բաղդադ վերադառնալը։ Մոնղոլը խնդրում է հնդկացուն ստուգել՝ արդյոք արքայադուստրը սպասել է իրենց։ Նրանք հայտնաբերում են, որ նա մահամերձ է, և նստում են թռչող գորգը՝ նրան հասնելու համար։ Հետո մոնղոլն օգտագործում է ոսկե խնձորը որպես համադարման։ Փեսաները վիճում են, թե որ նվերն է ամենահազվագյուտը, բայց արքայադուստրը նշում է, որ առանց այդ մի նվերի, մնացած երկուսը անօգուտ կլինեին նրան փրկելու համար։ Նրա հավատարիմ ստրուկը ցույց է տալիս նրան Ահմեդին բյուրեղյա գնդակի մեջ, ուստի արքայադուստրը համոզում է հորը լավ մտածել իր ապագա փեսայի մասին։ Մոնղոլ իշխանը նախընտրում է չսպասել՝ այդ գիշեր բաց թողնելով իր գաղտնի բանակը և գրավելով Բաղդադը։

Ահմեդը հասնում է քաղաքի դարպասներին՝ փակված և պաշարված մոնղոլների կողմից։ Երբ նա իր փոշու հետ մեծ բանակ է հորինում, մոնղոլ զինվորները փախչում են։ Մոնղոլ արքայազնը պատրաստվում է իր զինվորներից մեկին սպանել իրեն, երբ մոնղոլ ստրուկը նրան առաջարկում է փախչել արքայադստեր հետ թռչող գորգի վրա։ Ահմեդն ազատում է քաղաքը և փրկում արքայադստերը՝ օգտագործելով իր անտեսանելի թիկնոցը, որպեսզի անցնի մոնղոլների միջով, որոնք պահպանում էին իրենց արքայազնը։ Ի նշան երախտագիտության՝ խալիֆը նրան կնության է տալիս իր աղջկան։

## Դերերում
* Դուգլաս Ֆերբենքս Բաղդադի գող Ահմեդի դերում
* Սնից Էդվարդսը որպես նրա չար գործընկեր
* Չարլզ Բելչերը սուրբ մարդու դերում (իմամ) / պատմող
* Ջուլան Ջոնսթոնը արքայադստեր դերում։ Ջոնսթոնը նախորդ տարի հայտնվեց մեկ այլ Արաբական գիշերների ֆանտազիայում՝ այժմ «կորցրած փողային շիշը», ռեժիսոր Մորիս Տուրնուրը։
* Սոջին Կամիյաման՝ Չամ Շանգի դերում, մոնղոլների իշխան
* Աննա Մեյ Վոնգը որպես մոնղոլ ստրուկ
* Բրենդոն Հերսթը խալիֆի դերում
* Տոտ Դյու Քրոուն որպես գուշակ
* Նոբլ Ջոնսոնը Հնդկաստանի արքայազնի դերում Մաթիլդա Կոմոնտը Պարսկաստանի արքայազնի դերում (տիտրերում նշված չէ)
* Սեմ Բեյքերը որպես Սուսեր
* Սադակիչի Հարթմանը որպես պալատական ​​հրաշագործ[9] (տիտրերում նշված չէ)
* Լասկա Վինթերը որպես լուտի ստրուկ (տիտրերում նշված չէ)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի էքսցենտրիկ զինվոր Ջեք Չերչիլը չգրանցված դեր ուներ, ինչպես և բլյուզ երաժիշտ Ջեսսի Ֆուլերը։

## Արտադրություն
thumb|Նկարահանման հրապարակի լուսանկար
Ֆերբենքսը ձգտում էր էպոս ստեղծել։ Հոլիվուդյան ստուդիայի նկարահանման հրապարակում շքեղ բեմադրված՝ 1,135,654,65 դոլար արժողությամբ  «Բաղդադի գողը» 1920-ականների ամենաթանկ ֆիլմերից մեկն էր։ Գեղարվեստական ​​ղեկավար Ուիլյամ Քեմերոն Մենզիսը մեծապես պատասխանատու էր արտադրության ձևավորման համար՝ ուշադիր հետևելով Ֆեյրբենքսի պահանջներին, ով հանդես էր գալիս որպես գրող, պրոդյուսեր և աստղ։ Ֆեյրբենքսի մանրակրկիտ ուշադրությունը դետալների վրա, ինչպես նաև բարդ տեսողական պատկերները պահանջում էին գերժամանակակից հատուկ էֆեկտների օգտագործում՝ կախարդական պարան, թռչող ձի, թռչող գորգ և պալատական ​​լայնածավալ հավաքածուներ։

## Երաժշտություն
Դուգլաս Ֆերբենքսը խրախուսեց հարգված կոմպոզիտոր Մորտիմեր Ուիլսոնին ապահովել լիարժեք դասական երաժշտություն։ Վիլսոնը յուրաքանչյուր կերպարի համար կազմեց լեյտ-մոտիվներ և դրանք զարգացրեց սիմֆոնիկ կերպով։ Նա նաև շատ ժամեր է անցկացրել մոնտաժային սենյակում՝ աշխատելով իր երաժշտությունը ֆիլմի հետ համատեղելու վրա։ Պարտիտուրը վերակառուցվել է Մարկ Ֆից-Ջերալդի կողմից և ձայնագրվել։ 1924 թվականի Literary Digest հոդվածը մանրամասնում է Ուիլսոնի աշխատանքը ֆիլմի վրա (և ներառում է կոմպոզիտորի լուսանկարը)։ Ուիլսոնը նաև գրել է Ֆեյրբենքսի հաջորդ երկու ֆիլմերի երաժշտությունը՝ «Դոն Քյու, Զորոյի որդին» (1925 թվական) և «Սև ծովահենը» (1926 թվական)։

## Ընդունելություն
Գլեն Էրիքսոնը բարձր է գնահատել ֆիլմը՝ գրելով.

Յուրաքանչյուր դար ունի իր զարմանահրաշ զվարճությունները, և 1924-ի «Բաղդադի գողը» հանդիսատեսին տեղափոխեց երևակայության նոր մակարդակ։ Այն     ուներ դարաշրջանի ամենամեծ աստղը մի արտադրության մեջ, որը գաճաճ էր դարձնում այն ​​ամենը, ինչ որևէ մեկը երբևէ տեսել էր... Այն ավելի մեծ է, քան «Անհանդուրժողականություն» ֆիլմում և հագուստով ամբոխի տեսարանները՝ մրցելու իտալական վիթխարի տեսարանների հետ։ Ավելին, նկարը հագեցած է մշակված հատուկ էֆեկտներով, որոնցից շատերը դեռևս ունեն տպավորություն թողնելու ուժ։ ... Որոշ քննադատներ գերադասում են Դուգլաս Ֆերբենքսի ավելի վաղ ժամանակակից արկածները, քան նրա քսան տարեկանների զգեստների էպոսները, բայց այս շլացուցիչը դեռևս մարդկանց գլուխները հանում է։ Պարզ ասած, արտադրության ընդհանուր ձևավորումն ու կատարումը` դեկորացիաները, զգեստները, լուսավորությունը, հատուկ էֆեկտները, այնքան սերտորեն համակարգված են, որ վեհության պատրանքն ավարտված է։

Դարրագ Օ'Դոնոգյուն այն կարծիքին է, որ.«Առաջին պտույտը տալիս է ամենամաքուր ուրախությունը, որը կարող է մատուցել համր կինոն... Այնտեղ, որտեղ ի սկզբանե գոհացուցիչ համարժեքություն կար Ահմեդի առանձին արկածների՝ որպես հոգեբանորեն հավանական գողի միջնադարյան Միջագետքում և Ահմեդի որպես համընդհանուր ամենամարդ մարդու կերպարի միջև, Ֆիլմի վերջին երկու երրորդը, նախկին յուրօրինակ վերնաշենքը իր տեղը զիջում է մի տեսակ «Ուխտավորի առաջընթացն արևելագետի գծում»... Արկածային հաջորդականությունները բեմադրվում են տոնավաճառի սեղանների պես և չեն հետաքրքրում ֆիզիկական գործընթացներին կամ հուզական ներդրումներին, որոնք ստեղծել են վաղ պտույտները։ այնքան հուզիչ… Երազ խոստանալուց հետո այս հիանալի, բայց թերի ֆիլմն ի վերջո քնեցնում է իր հանդիսատեսին։

## Պատիվներ
2008 թվականի հունիսին Ամերիկայի կինոարվեստի ինստիտուտը հրապարակեց իր Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի՝ 10 լավագույն ֆիլմերը ամերիկյան 10 «դասական» ֆիլմերի ժանրերում։ Ստեղծագործական համայնքից ավելի քան 1500 մարդկանց հարցման արդյունքում «Բաղդադի գողը» ճանաչվեց որպես ֆանտաստիկ ժանրի իններորդ լավագույն ֆիլմը։

## Պահպանման կարգավիճակը
Ջորջ Իսթմանի թանգարանն ունի 16 մմ տրիացետատ դրական տպագրություն։

## Վերամշակում
1940 թվականին նկարահանված «Բաղդադի գողը» ֆիլմում գլխավոր հերոսը, որին մարմնավորել է Սաբուն, դարձել է ոչ թե գլխավոր մարդը, այլ հրաշագեղ արքայազնի օգնականը։ Հնդիկ դերասան Մ. Գ․ Ռամաչադրանը 1924 թվականի ֆիլմն ուղղակիորեն վերանկարահանվել է Եվրոպայում 1961 թվականին որպես Il Ladro di Bagdad, որտեղ գլխավորում էր Սթիվ Ռիվզը, մինչդեռ 1978 թվականին նկարահանված հեռուստատեսային ֆիլմը համակցում էր դրանց սյուժետային տարրերը Sabu տարբերակի մյուսների հետ։

Հնդկական մի շարք ֆիլմեր նկարահանվել են հետևյալ անվանումներով՝ Բաղդադ Կա Չոր (Բաղդադի գողը) 1934 թվական, 1946 թվական, 1955 թվական։ Բաղդադ Գաջա Դոնգան (Բաղդադի գող) 1968 թվականին և Բաղդադի գողը 1969 և 1977 թվականներ։ Հնդկաստանում նկարահանվել է նաև «Բաղդադի գողը» հեռուստասերիալը, որը հեռարձակվել է Zee TV-ով 2000-2001 թվականներին։

## Տնային տեսանյութ
Բաղդադի գողը հանրային տիրույթում է, և շատ էժան, չվերականգնված սև-սպիտակ օրինակներ թողարկվել են VHS-ով և DVD-ով։ Վերականգնված տարբերակը առաջին անգամ հայտնվել է ԱՄՆ-ում DVD-ի տարբերակով 1998 թվականին, որը տարածվել է Image Entertainment-ի կողմից։ Այն պարունակում էր օրիգինալ գունային երանգավորում և երաժշտական ​​ուղեկցում, որը կազմակերպվել էր 1924 թվականի բնօրինակ երաժշտական ​​թիթեղներից և կատարել 1975 թվականին Գեյլորդ Քարթերի կողմից Վուրլիցեր թատրոնի խողովակի երգեհոնի վրա։ Kino International-ը վերաթողարկեց DVD-ն 2004 թվականին, այս անգամ ավելի երկար, բարելավված տպագիր և կամերային անսամբլի պարտիտուրով։ Ֆիլմը թողարկվել է նաև Blu-ray-ով Կոեն ֆիլմերի հավաքածուի (ԱՄՆ) կողմից 2013 թվականին և Eureka! Entertainment (Մեծ Բրիտանիա) 2014 թվականին։ Այդ տարբերակում ներկայացված է Կարլ Դևիսի նվագախմբային պարտիտուրը և Ֆեյրբենքսի կենսագիր Ջեֆրի Վենսի ձայնային մեկնաբանությունը։

## Տես նաև

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագիտություն

* Finler, Joel W. (1975). *All Time Movie Greats*. London: Cathay Books. .
* Vance, Jeffrey (2008). *Douglas Fairbanks*. Berkeley, CA: University of California Press. .
* Whitford, Eileen (2007). *Pickford: The Woman Who Made Hollywood*. Lexington-Fayette, KY: The University Press of Kentucky. .

## Հետագա ընթերցում
* Eagan, Daniel (2010) https://books.google.com/books/about/America_s_Film_Legacy.html?id=deq3xI8OmCkC America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry, A&C Black, 2010 , pages 88–89
* Goessel, Tracey. *The First King of Hollywood: The Life of Douglas Fairbanks*. Chicago Review Press (October 1, 2015) 

## Արտաքին հղումներ
* 
* *The Thief of Bagdad* essay https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/thief_of_bagdad.pdf by Joe Morgenstern at National Film Registry
* 
* *[http://www.rottentomatoes.com/m/1028714-thief_of_bagdad/ The Thief of Bagdad]* at Rotten Tomatoes
* ''The Thief of Bagdad'' at Virtual History

Կատեգորիա:1920-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1924 ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր