Կաո Ֆու

**Կաո Ֆուն** (, ), չինացի ախտամանրէաբան և իմունոլոգ, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի կենսաբանական և բժշկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս: Զբաղեցրել է Չինաստանի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի տնօրենի, ինչպես նաև Բնական գիտությունների պետական հիմնադրամի փոխնախագահի պաշտոնները: Ծնունդով Շանսի նահանգի Յինսյան շրջանից է։

## Կենսագրություն
Կաո Ֆուն ծնվել է 1961 թվականին Շանսի նահանգի Յին շրջանում: Մանկության տարիներին ընտանիքը եղել է աղքատ. նրա ծնողներն ունեցել են վեց երեխա, նա ավագ որդին էր: 1979 թվականի բուհական ընդունելության քննությունների ժամանակ Կաո Ֆուն դիմել է Թայուենի տեխնոլոգիական համալսարան: Չնայած նրա միավորները գերազանցել են անցողիկ շեմը, համալսարանը մերժել է ընդունելությունը՝ պատճառաբանելով նրա կարճատեսությունը: Կաո Ֆուն այնուհետև տեղափոխվել է Շանսիի գյուղատնտեսական համալսարանի անասնաբուժության մասնագիտությամբ:

Կաո Ֆուն 1983 թվականին ստացել է անասնաբուժության բակալավրի աստիճան Շանսիի գյուղատնտեսական համալսարանում, իսկ 1986 թվականին՝ մանրէաբանության և կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների մագիստրոսի աստիճան Պեկինի գյուղատնտեսական համալսարանում, որից հետո մնացել է համալսարանում՝ դասավանդելու: 1991 թվականին մեկնել է Մեծ Բրիտանիա՝ ուսումը շարունակելու, և 1994 թվականին Օքսֆորդի համալսարանում ստացել է կենսաքիմիայի (մոլեկուլային վիրուսաբանություն) դոկտորի աստիճան: Դրանից հետո նա հետդոկտորական հետազոտություններ է իրականացրել Կալգարիի, Օքսֆորդի և Հարվարդի համալսարաններում: 2001 թվականից դասավանդել է Օքսֆորդի համալսարանում՝ որպես գիտական ղեկավար:

2004 թվականին նա ընդգրկվել է «Հարյուր տաղանդների ծրագրում» և Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի (CAS) կողմից անմիջապես արտերկրից հրավիրվել է զբաղեցնելու Մանրէաբանության ինստիտուտի տնօրենի պաշտոնը 2004-2008 թթ.: Այնուհետև Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայում հաջորդաբար զբաղեցրել է Պեկինի կենսաբանական գիտությունների հետազոտական ինստիտուտի փոխտնօրենի (2008-ից մինչ օրս), Ախտածին մանրէների և իմունոլոգիայի առանցքային լաբորատորիայի վարիչի (2008-ից մինչ օրս) և Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի համալսարանի Սավայի բժշկական քոլեջի դեկանի (2015-ից մինչ օրս) պաշտոնները: 2013 թվականին ընտրվել է Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի Կենսաբանական և բժշկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս: Բացի այդ, նա հանդիսանում է Չինաստանի բիոտեխնոլոգիական միության նախագահը և Չինաստանի բժշկական ասոցիացիայի փոխնախագահը:

Բացի հիմնարար գիտական հետազոտություններից, Կաո Ֆուի հետաքրքրությունների ոլորտը ներառում է նաև հանրային առողջապահության քաղաքականությունն ու ռազմավարությունը: 2011 թվականին նշանակվել է Չինաստանի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի փոխտնօրեն, իսկ 2017 թվականի օգոստոսին՝ տնօրեն:

Բացի այդ, Կաո Ֆուն զբաղեցրել է Բնական գիտությունների ազգային հիմնադրամի փոխնախագահի և Չինաստանի գիտության և տեխնիկայի ասոցիացիայի մշտական հանձնաժողովի անդամի պաշտոնները, ինչպես նաև Չինաստանի ժողովրդական քաղաքական խորհրդատվական խորհրդի 13-րդ գումարման անդամ է: 2022 թվականի նոյեմբերին նա թողել է Բնական գիտությունների ազգային հիմնադրամի փոխնախագահի պաշտոնը:

## Հետազոտություններ
*Կաո Ֆուի վիրուսաբանության և իմունոլոգիայի բնագավառի հետազոտությունների արդյունքները լայնորեն հրապարակվել են այնպիսի հեղինակավոր գիտական ամսագրերում, ինչպիսիք են *Science*-ը, *Nature*-ը, *Cell*-ը, *The Lancet*-ը և *New England Journal of Medicine*-ը: Նրա հիմնական գիտական հետաքրքրությունները ներառում են նոր և վերադարձող ախտածինների միջտեսակային փոխանցման մոլեկուլային մեխանիզմները և կառուցվածքային իմունոլոգիան: Հիմնական ուղղություններն են՝ նորահայտ վիրուսների ծագումն ու էվոլյուցիան, թաղանթավոր վիրուսների ռեցեպտորների ճանաչման և **թաղանթների միաձուլման** (membrane fusion) մեխանիզմները, չեզոքացնող հակամարմինների ընտրությունը և վիրուս-հակամարմին փոխազդեցության մեխանիզմները, նոր հակավիրուսային դեղամիջոցների նախագծումը, ինչպես նաև T-բջջային իմունիտետը և մոլեկուլային ճանաչումը։   Նրա առավել հայտնի ներդրումներից են․
** Հաստատել է, որ վայրի չվող թռչունները կարող են զանգվածաբար վարակվել H5N1 թռչնագրիպի վիրուսով և հանդիսանալ ոչ միայն վիրուսի կրողներ: Վերծանել է H5N1 վիրուսի՝ թռչուններից կաթնասուններին փոխանցվելու մեխանիզմը:
**  Բացահայտել է, որ H7N9 թռչնագրիպի վիրուսը նոր տեսակի վերախմբավորված  վիրուս է, որը կապված է Յանցզի գետի դելտայի շրջանի չվող թռչունների և ընտանի բադերի հետ: Սրա հիման վրա նա կոչ է արել փակել կենդանի թռչունների շուկաները՝ որպես 2013 թվականի մարդկանց վարակման բռնկման դեմ պայքարի քաղաքականություն: Համապատասխան նախագիծը (այլ կառույցների հետ համագործակցությամբ) 2017 թվականին արժանացել է Գիտության և տեխնիկայի առաջընթացի պետական հատուկ մրցանակի:
** 2014 թվականին Արևմտյան Աֆրիկայում Էբոլա համաճարակի բռնկումից հետո, նա գլխավորել է Չինաստանի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի շարժական լաբորատորիաների առաջին խումբը Սիերա Լեոնեում՝ նմուշներ վերցնելու և գենոմի սեկվենավորում իրականացնելու համար: Նա բացահայտել է Էբոլա վիրուսի էվոլյուցիոն և գենետիկական բազմազանության բնութագրերը՝ ապացուցելով, որ վիրուսի արագացված մուտացիա չի նկատվում (ի հեճուկս նախորդ հետազոտությունների), ինչը ցրել է համաշխարհային համաճարակային մարմինների մտավախությունները: Այնուհետև նա պարզաբանել է Էբոլա վիրուսի գլիկոպրոտեինի և տեր-բջջի NPC1 ռեցեպտորի կապի մանրամասները և թաղանթների միաձուլման մեխանիզմը՝ միջազգային մակարդակով առաջինը վերծանելով Էբոլա վիրուսի՝ մարդու բջիջ ներթափանցելու մոդելը:

## Իրադարձություններ
2019 թվականի մարտի 4-ին, Չինաստանի ժողովրդական քաղաքական խորհրդատվական խորհրդի (CPPCC) 13-րդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի ժամանակ, Կաո Ֆուն հարցազրույցում նշել է. «Ինձ հաճախ են հարցնում՝ SARS-ից անցել է ավելի քան տասը տարի, արդյո՞ք այն կվերադառնա: SARS-ի տիպի վիրուսները կարող են հայտնվել ցանկացած պահի: Սակայն ես վստահությամբ ասում եմ, որ «SARS-ի նմանօրինակ դեպքեր» այլևս չեն կրկնվի, քանի որ մեր երկրի վարակիչ հիվանդությունների մոնիթորինգի ցանցային համակարգը շատ լավ է կառուցված. նման միջադեպեր այլևս տեղի չեն ունենա»:

2019 թվականի նոր տիպի կորոնավիրուսի (COVID-19) համաճարակի ժամանակ Կաո Ֆուն զբաղեցնում էր Չինաստանի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC) տնօրենի պաշտոնը: Հունվարի 29-ին *New England Journal of Medicine* ամսագրի առցանց տարբերակում հրապարակվեց «Նոր կորոնավիրուսով պայմանավորված թոքաբորբի վաղ փոխանցման դինամիկան Ուհանում, Չինաստան» հոդվածը, որի հեղինակների թվում էր նաև Կաո Ֆուն: Քանի որ հոդվածում նշված էր, որ «կան ապացույցներ, որ 2019 թվականի դեկտեմբերի կեսերից ի վեր տեղի է ունեցել մարդուց մարդուն փոխանցում մերձավոր շփում ունեցողների միջև» , սա համացանցում մեծ աղմուկ բարձրացրեց: Օգտատերերը մեղադրեցին Կաո Ֆուին և Չինաստանի CDC-ին՝ մարդուց մարդուն փոխանցման ապացույցներին վաղուց տիրապետելու, սակայն գիտական հոդված առաջինը հրապարակելու նպատակով տվյալները գաղտնի պահելու մեջ: Կաո Ֆուն և հոդվածի հեղինակներից մեկը՝ Չինաստանի CDC-ի փոխտնօրեն Ֆըն Ցըյանը, հարցազրույց տվեցին՝ պարզաբանելով, որ այդ եզրակացությունը հիմնված է ընթացիկ տվյալների հետահայաց վերլուծության վրա, տվյալների թաքցում տեղի չի ունեցել, իսկ հոդվածի հրապարակումն օգնում է տեղական և միջազգային գործընկերներին ներգրավվել համաճարակի կանխարգելմանը: Ըստ «ՉԺՀ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման մասին օրենքի»՝ Չինաստանի CDC-ն՝ որպես հանրային հաստատություն, իրավասություն չունի հանրայնացնել համաճարակային տեղեկատվությունը. այդ լիազորությունը պատկանում է միայն Պետական խորհրդի առողջապահական վարչական մարմնին: Հետևաբար, կան ենթադրություններ, որ այս հոդվածը փորձ էր՝ շրջանցելու կառավարությունը և հանրությանը տեղեկացնելու համաճարակի մասին: Ներկայումս հայտնի է, որ Չինաստանի CDC-ն հետաքննությանը միացել է դեկտեմբերի 31-ին, հունվարի 3-ին ավարտել է գենոմի սեկվենավորումը, 6-ին հայտարարել է արտակարգ իրավիճակի երկրորդ մակարդակ, 10-ին մշակել է ՊՇՌ (PCR) ախտորոշիչ թեստերը, իսկ 15-ին բարձրացրել է մակարդակը առաջինի: Այնուամենայնիվ, թե երբ և ինչպես է համաճարակի մասին զեկուցվել Առողջապահության ազգային հանձնաժողովին, դեռևս անհայտ է։

2021 թվականի ապրիլի 10-ին Չենդուում տեղի ունեցած «Պատվաստանյութերի և առողջության ազգային համաժողովում» Կաո Ֆուն հանդես եկավ «COVID-19 պատվաստանյութերի իմունիզացման ռազմավարություն և պրակտիկա» զեկույցով: Նա նշեց, որ անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել mRNA պատվաստանյութերին և չանտեսել դրանք միայն այն պատճառով, որ Չինաստանն արդեն ունի սեփական պատվաստանյութերը: Նա նաև նշեց, որ «պետք է լուծումներ գտնել գոյություն ունեցող պատվաստանյութերի պաշտպանվածության ոչ բարձր մակարդակը բարելավելու համար», օրինակ՝ պատվաստման սխեմաների օպտիմալացման կամ տարբեր տեխնոլոգիաների պատվաստանյութերի հաջորդական կիրառման միջոցով: Որոշ լրատվամիջոցներ սա մեկնաբանեցին որպես խոստովանություն, որ «չինական պատվաստանյութերի պաշտպանվածության մակարդակը ցածր է», ինչը վեճերի տեղիք տվեց: Ապրիլի 11-ին Կաո Ֆուն հերքեց սա՝ նշելով, որ դա թյուրիմացություն է և խոսքերը «համատեքստից կտրված են»: Նա հավելեց. «Ամբողջ աշխարհի գիտնականները մի քանի ամսվա ընթացքում մշակեցին պատվաստանյութեր, ինչը պատմության մեջ առաջին անգամն է, և այստեղ դեռ շատ գիտական հարցեր կան»:

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Կաո Ցունսի:
* Մայրը՝ Յան Կուիլյան, ծնվել է Շանսի նահանգի Յին շրջանում:
* Երրորդ եղբայրը՝ Կաո Շան, Օքսֆորդի համալսարանի դոկտոր է, հետագայում դասավանդել է Սուճոուի համալսարանում:
* Չորրորդ եղբայրը՝ Կաո ՖըՆ, դասավանդում է Սիչուանի համալսարանում:
* Որդին՝ Կաո Նինտա, Քեմբրիջի համալսարանի դոկտոր է:

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կորոնավիրուսի հետազոտողներ
Կատեգորիա:Չինացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Վիրուսաբաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ