Պայթյուն Իրանի վարչապետի գրասենյակում (1981)

**[[Իրան]]ի վարչապետի գրասենյակում տեղի ունեցած պայթյուն**, տեղի է ունեցել 1981 թվականի օգոստոսի 30-ին և կազմակերպել են Իրանի ժողովրդական մոջահեդների կազմակերպության ձախակողմյան զինյալները։ Հարձակման թիրախը եղել է վարչապետ Մոհամմադ Ջավադ Բահոնարի գրասենյակը: Պայթյունի հետևանքով զոհվել են Բահոնարը, Իրանի նախագահ Մոհամմադ Ալի Ռաջային և Իրանի կառավարության վեց պաշտոնյաներ։ Պայթյունը տեղի է ունեցել Հաֆթե Թիրի ռմբակոծությունից երկու ամիս անց, որի հետևանքով զոհվել է Իրանի ավելի քան յոթանասուն բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ գլխավոր դատավոր Մոհամմադ Բեհեշտին, որն այն ժամանակ եղել է Իրանի երկրորդ ամենաբարձր պաշտոնյան։

Աղբյուրների համաձայն, ոչ ոք «ճշգրիտ չգիտեր, թե պայթյունի պահին ով է եղել սենյակում»։ Երեք պաշտոնյա անհետ կորած են ճանաչվել, այդ թվում՝ Մասուդ Քեշմիրին, Բահոնարը և Ռաջային։ Ավելի ուշ պարզվել է, որ Ռաջային և Բահոնարը զոհվել են պայթյունի հետևանքով: Գրող Ալբերտ Բենլիոտի խոսքերով՝ այաթոլլահ Խոմենին ռմբակոծության մեջ մեղադրել է Իրանի ժողովրդի մոջահեդների կազմակերպությանը․ «այնուամենայնիվ, գիտնականների և դիտորդների շրջանում բազմաթիվ ենթադրություններ են եղել, որ ռմբակոծությունները, հնարավոր է, իրականում ծրագրվել են Իսլամական հանրապետական կուսակցության ավագ ղեկավարների, այդ թվում՝ Իրանի ավելի ուշ նախագահ Ալի Աքբար Հաշեմի Ռաֆսանջանիի կողմից՝ կուսակցության ներսում մրցակիցներին վերացնելու համար»:

Դրանից հետո ժամանակավոր նախագահական խորհուրդը հայտարարել է հնգօրյա ազգային սուգ, իսկ Իրանի խորհրդարանը այաթոլլա Մահդավի Քանիին ընտրել է որպես հաջորդ վարչապետ։ 1981 թվականի հոկտեմբերի 2-ին խորհրդարանը ընտրություններ է անցկացրել Բահոնարի իրավահաջորդին ընտրելու համար։

## Պայթյուն
1981 թվականի օգոստոսի 30-ին Իրանի վարչապետ Մոհամմադ Ջավադ Բահոնարի գրասենյակում ռումբ է պայթել, որի հետևանքով զոհվել են Բահոնարը, նախագահ Մոհամմադ Ալի Ռաջային և մի քանի իրանցի պաշտոնյաներ։

Պայթյունը ավերել է առաջին հարկը։ Ծանր այրվածքների պատճառով մահացածների մարմինները դժվար է եղել նույնականացնել։ Ռաջային և Բահոնարին ճանաչել են ատամներով։ Նրանք հաղթել էին ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների 91 տոկոս, և սպանությունից առաջ իշխանության գլուխ մնացել են չորս շաբաթից էլ պակաս։ Նրանց հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել հաջորդ օրը, որին ներկա է եղել մոտ 500,000 մարդ։

### Սպանված բարձր պաշտոնյաներ
* Նախագահ Մոհամմադ Ալի Ռաջայի
* Վարչապետ Մոհամմադ Ջավադ Բահոնար
* Իրանի ոստիկանության պետ, գնդապետ Վահիդ Դասթջերդի
* Աբդոլ Հոսեյն Դաֆտարիա

## Կասկածյալներ
Չնայած ոչ մի խմբավորում պատասխանատվություն չի ստանձնել պայթյունի համար, այնուամենայնիվ, այն վերագրվել է Իրանի ժողովրդի մոջահեդների կազմակերպությանը: Անն Քեյ Ռիդը նշել է, որ արևմտյան դիտորդները կարծել են, որ Իրանի ժողովրդական մոջահեդները «ամենայն հավանականությամբ պատասխանատու են հունիսի 28-ի և օգոստոսի 30-ի ռմբակոծությունների համար»։ Սակայն Վան Ինգլենդը նշել է, որ «պայթյունները կատարվել են աշխատակիցների կողմից՝ առաջինըԻսլամական Հանրապետական կուսակցության գրասենյակներում աշխատող հանցակցի, երկրորդը՝ վարչապետ Բահոնարի շտաբի անվտանգության համար պատասխանատու անվտանգության աշխատակցի կողմից»։ Մանգոլ Բայաթը նաև կասկածներ է հայտնել, որ Իրանի ժողովրդի մոջահեդների կազմակերպությունը կարող է ահաբեկչական հարձակումներ իրականացնել, «քանի որ դա կպահանջեր ռեժիմի ներթափանցում շատ բարձր մակարդակով»: Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը հետագայում հայտարարել է, որ հարձակումն իրականացրել է Բահոնարի գրասենյակի և Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար, Իրանի ժողովրդի մոջահեդների կազմակերպության գործակալ Մասուդ Քեշմիրին, որը հարձակումից հետո կեղծ անձնագիր է օգտագործել Իրանից փախչելու համար։

Հետագա հետաքննության ընթացքում բացահայտվել են ավելի քան քսան կասկածյալներ, այդ թվում՝ Մասուդ Քեշմիրին, Ալի Աքբար Թեհրանին, Մոհամմադ Քազեմ Պեյրո Ռազավին, Խոսրո Ղանբարի Թեհրանին, Ջավադ Ղադիրին, Մոհսեն Սազգարան, Թաղի Մոհամադին և Հաբիբոլլահ Դադաշին:

### Հանցագործ
Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը որպես հանցագործ ճանաչել է Մասուդ Քեշմիրիին (որը պայթյունից մեկ տարի առաջ Բահոնարի կաբինետում քարտուղար է աշխատել): Գլխավոր դատախազության ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Քեշմիրին այնքան լավ է թաքցրել իր հակակառավարական գործունեությունը, որ օգոստոսի 31-ին նրա մարմինը սխալմամբ թաղվել է բոլոր պատիվներով ՝ որպես իսլամական հեղափոխության նահատակ:

## Հետևանքներ
1981 թվականի հոկտեմբերի 2-ին խորհրդարանը ընտրություններ է անցկացրել Բահոնարի իրավահաջորդին ընտրելու համար։ Թեհրանի ռադիոն նաև հաղորդել է, որ Իսլամական Հանրապետությունը «կշարունակի մահապատժի ենթարկել իսլամական ղեկավարության սկզբնական մերձավոր շրջապատի սպանության մեջ մեղադրվող հակառակորդներին»։

## Տես նաև
* Ահաբեկչական հարձակում Թեհրանում (2017)
* Վարզաղանի ուղղաթիռի վթար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 Իրանում
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Իրանում
Կատեգորիա:Իրանի ժամանակակից պատմություն
Կատեգորիա:Իրանի պատմություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական պատմություն
Կատեգորիա:Հայտնիների սպանություններ