open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մասունք նորոյ կտակարանի

**Մասունք նորոյ կտակարանի**, Կոստանդին Ավղցու գրած, Ստեփաննոս Վահկացու և Գրիգոր Պիծակի 13-րդ դարում ծաղկած ավետարանն է։ Պատվիրատուն Յովհաննէս Արքայեղբայրն է։ Գրված է մագաղաթի վրա, 113 թերթ ունի։ Գրված է բոլորագրով, կրկնակի բոլորագիծ երկաթագրով։ Կազմը դրոշմազարդ է շագանակագույն կաշի՝ դռնակով, միջուկը՝ տախտակ, աստառը՝ կապույտ երիզներով դեղին մետաքս։ Վիճակը բավարար է, տեղ-տեղ նորոգված։

## Մանրանկարչություն
* Կիսածորան՝ 10ա։ 
* Ճակատազարդ՝ 1գ, 79ա, 87ա, 100ա, 109ա։ 
* Լուսանցազարդ բուսական։

### Զարդագիր
* հանգուցագիր 
* թռչնագիր։

### Գույներ
Ձեռագրում օգտագործված են կարմիր, վարդագույն, կապույտ, սպիտակ, ոսկի գույներ։

## Պատառիկ պահպանակ
«Գրիգոր Նիւսացւոյ Տեսութիւն ի մարդոյն կազմութիւնն» (Ճառ ԻԷ)։ Թ-Ժ դդ.։ 2 (Ա-Բ) վերջից, ստացուած 1 թերթի ընդլայնակի ծալումից։ Մագաղաթ, երկսիւն, ուղղագիծ երկաթագիր (նմուշ՝ Բա) Կարդալ՝ Բա, Աբ, Բբ, Աա. «ասացելովքն խոստով[անէ զ]ճշմարտութիւնն… խակութեան [դժուար և վտանգաւոր արարեալ դարձեալ]» (տե՛ս N 467, 141բ-3բ)։

## Բովանդակություն
# Գործք Առաքելոց – Յռջբ. («Որք») 1գ-4ա։ Դիր («Գիր») 4ա։ Գլ. 4ա-8բ։ Ընթերց. ԺԶ 8բ։ Ց. 9բ։ Գիրք 10ա-76բ։
# Թղթ Յակոբայ – Յռջբ. («Ի փոքունս») 77աբ։ Գլ. 78աբ։ Թղթ 79ա-85բ։
# Թղթ Պետրոսի Ա – Գլ. 86աբ։ Թղթ 87ա-94ա։
# Թղթ Պետրոսի Բ – Գլ. 94աբ։ Թղթ 94բ-9բ։
# Թղթ Յովհաննու Ա – Գլ. 99բ-100ա։ Թղթ 100ա-6բ։
# Թղթ Յովհաննու Բ – Գլ. 106բ-7ա։ Թղթ 107աբ։
# Թղթ Յովհաննու Գ – Գլ. 107բ-8ա։ Թղթ 108ա-9ա։
# Թղթ Յուդայի – Գլ. 109ա։ Թղթ 109ա-11բ։
# Աղերս Եւթաղի – 112աբ։

## Գրչության ժամանակի հիշատակություն
### Գրչի հիշատակում

### Ստացողի հիշատակում

## Հետագա հիշատակություններ

## Գրչափորձ
113բ էջում և պահպանակների վրայ՝ մի շարք տառեր և բառեր են փորձի համար գրված։

Կատեգորիա:13-րդ դարի ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հորատապայթեցման աշխատանքներ

200px|մինի

**Հորատապայթեցման աշխատանքներ**, զանգվածից պայթյունով ապարն անջատելու և, միաժամանակ, այն ջարդելու ու տեղափոխելու արտադրական պրոցեսների ամբողջություն։ Հորատապայթեցման աշխատանքներ ընդգրկում են պայթուցիկ նյութեր (ՊՆ) տեղադրելու համար լիցքավորման խոռոչների (պայթանցքեր, հորատանցքեր, խցեր) պատրաստումը, պայթուցիկ նյութերի լցումը, դրանց խցումը և պայթյունի գրգռումը։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Հորստ

thumb|Հորստ
**Հորստ** ( - բարձրություն, բլուր), երկրակեղևի հատված, որը բարձր դիրք է գրավում հարևան տեղամասերի նկատմամբ և սահմանափակված է վարնետվածքներով կամ վերնետվածքներով։ Հորստը պլանում ունի ձգված, սակավ իզոմետրիկ ուրվագծեր։ Լայնությունը երբեմն հասնում է տասնյակ կմ։ Տեղաշարժման ամպլիտուդը կարող է կազմել մի քանի հազար մետր։ Հորստները սովորաբար առաջանում են ակտիվ բարձրացումների հետևանքով և սահմանափակված են վերնետվածքներով։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Նահատակ (գետ)

**Նահատակ**, գետակ Հայաստանի Լոռու մարզում, Դեբեդ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Վիրահայոց լեռների հարավային լանջերից և Շնող գյուղից 1 կմ հյուսիսում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 8,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դեբեդ գետի վտակներ
Միկլոշ Հորթի

**Միկլոշ Հորթի ** (, ), հունգարացի ծովակալ, պետական գործիչ ֆաշիստական Հունգարիայի ռեգենտ (1920-1944)։

## Գործունեություն
1918 թվականին եղել է ավստրո-հունգարական նավատորմի գլխավոր հրամանատար, Հունգարական խորհրդային հանրապետության ժամանակ (1919 թվականի մարտ-օգոստոս)՝ հակահեղափոխական կառավարության ռազմական նախարար, ապա, այսպես կոչված, ազգային բանակի գլխավոր հրամանատար։

Հանրապետության անկումից հետո իրեն հռչակել է ռեգենտ և երկրում հաստատել ֆաշիստական բռնապետություն։

1941 թվականին Հորթը Հունգարիային ներքաշեց ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմի մեջ։ Նրա համաձայնությամբ 1944 թվականի մարտին ֆաշիստական Գերմանիան հարձակվեց Հունգարիայի վրա։

1944 թվականի հոկտեմբերին իշխանությունը հանձնեց Ֆերենց Սալաշիին և մեկնեց Գերմանիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռեգենտներ
Կատեգորիա:Հունգարացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կաթնասնկեր

**Կաթնասնկեր** (), բազիդիավոր սնկերի դառնամատիտեղայինների ընտանիքի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 90, Հայաստանում՝ 31 տեսակ՝ շեկլիկ (*L. deliciosus*), պղպեղասունկ (*L. piperatus*), ալիքասունկ սպիտակ (*L. pubescens*), ճռճռուկ (*L. vellereus*) և այլն։ Տարածված են անտառաշատ մարզերում, հանդիպում են ամռանը և աշնանը (1000-2100 մ բարձրություններում)։

Ցեղի բոլոր ներկայացուցիչները միկոռիզագոյացնող սնկեր են, որոնք համակեցության մեջ են մտնում տարբեր ասեղնատերև և լայնատերև ծառատեսակների հետ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Գլխարկը (տրամագիծը՝ 25 սմ) ձագարաձև է կամ տափակ-կլորավուն՝ ներծալված, խավոտ եզրերով, սպիտակ, մոխրագույնից մինչև վարդագույն և շագանակագույն։ Թիթեղները հաճախ իջնում են ոտիկի վրա։ Պտղամիսը հարուստ է կաթնահյութով լցված կաթնատար անոթներով։ Կաթնահյութը հիմնականում սպիտակ է, որոշ տեսակների մոտ օդի հետ շփումից դեղնում է, կարմրում կամ կանաչում։ Պտղամիսը և կաթնահյութը լինում են կծու, դառը, անալի։ Ոտիկը (երկարությունը՝ 2-12 սմ, հաստ.՝ 0, 6-3) կենտրոնական է կամ թեթևակի կողքային, ամուր կամ փխրուն, հոծ կամ սնամեջ։

## Նշանակություն և կիրառում
Ցեղի գրեթե բոլոր տեսակները համեղ, ուտելի սնկեր են։ Սննդի մեջ օգտագործվում են թարմ, աղ և թթու դրած։ Կծու կամ դառը համ ունեցող տեսակներն օգտագործվում են եռացնելուց և ջուրը թափելուց հետո։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 120 տեսակ, որոնք տարածված են ամբողջ երկրագնդով մեկ.

## Գրականություն
* *«Funghi», — Instituto Geografico De Agostini, Novara, Italia, 1997*
* *Гарибова Л. В., Сидорова И. И. Грибы. Энциклопедия природы России. — М.: 1999.*
* *Ф. В. Фёдоров, Грибы. — М., Росагропромиздат*
* *[[Горленко, Михаил Владимирович|Горленко М. В.]] и др. Грибы СССР. — М.: 1980*

## Արտաքին հղումներ
* Род Lactarius на сайте «Грибы Калужской области»

Կատեգորիա:Կաթնասնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Չարենց (Երևանի թաղամաս)

**Չարենց,** Երևանի Ավան վարչական շրջանի թաղամասերից մեկը։ Այն գտնվում է Ավանի հարավարևելյան մասում, սարի լանջին, Նվեր Սաֆարյան և Թամրուչի փողոցների արանքում։ Թաղամասը կառուցվել է 1978-1980 թվականներին։ Այն բաղկացած է տաս 14 հարկանի (Բադալյանի կոնստրուկցիա) պանելային շենքերից, որոնցում կա 500-ից ավել բնակարաններ։ Թաղամասում կա մթերքի շուկա (նախկին կաթսայատուն) և հացի գործարան։

Թաղամասի ճարտարապետն է Գուրգեն Մուշեղյանը, որը շենքերը դասավորել է շրջանաձև։

Կատեգորիա:Ավան վարչական շրջանի թաղամասեր
Կաղնեսունկ

**Կաղնեսունկ** (), կապտուկ, բազիդիավոր սնկերի բոլետայինների ընտանիքի ներկայացուցիչ։ 
## Բնութագիր
Գլխարկը (տրամագիծը՝ 5-20 սմ) բարձիկաձև է, թավշանման, չոր, դեղնագորշաձիթապտղագույն։ Պտղամիսը դեղնասպիտակ է, ունի հաճելի սնկային հոտ և համ, ոտիկի հիմքում՝ կարմրավուն, կպչելիս կապտում է։ Գլխարկի ստորին մասում գտնվում է դեղնակարմիր, խողովակաձև հիմենոֆորը։ Ոտիկը (երկարությունը՝ 7-15 սմ, հաստ.՝ 2-6 սմ) հիմքում լայնացած է՝ դեղնանարնջագույն, գորշ կարմրավուն ցանցաձև նախշով։ Պայմանական ուտելի սունկ է, օգտագործվում է թարմ՝ համապատասխան մշակումից հետո։ Ոգելից խմիչքների հետ օգտագործելիս առաջացնում է թունավորում։ Նման է ոչ ուտելի սատանայի սնկին (*Boletus satanas*)։ 
## Տարածումը Հայաստանում
ՀՀ-ում հազվադեպ հանդիպում է Տավուշի, Արագածոտնի, Լոռու մարզերի խառնանտառներում կամ կաղնուտներում։ Աճում է հողի վրա (1100-1600 մ բարձրություններում)։ Միկոռիզագոյացնող սունկ է, համակեցության մեջ է մտնում միայն կաղնու հետ։

Կատեգորիա:Բոլետայիններ
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Ջրային պաշարների մոնիտորինգ

**Ջրային պաշարների մոնիտորինգ**, ջրագրական, ջրաերկրաբանական, ջրաֆիզիկական և ջրաքիմիական ցուցանիշների կանոնակարգված (և տարածման ենթակա) դիտարկումների համակարգ, որն ապահովում է այդ տվյալների հավաքումը և մշակումը։ Ջրային պաշարների մոնիտորինգն ապահովում է տվյալներ ջրային պաշարների քանակ, (այդ թվում՝ նաև ձնածածկույթների) և որակական ցուցանիշների, օգտագործման արդյունավետության, ջրային պաշարների վրա մարդահարույց ազդեցությունների հետևանքների՝ ներառյալ աղտոտման, կեղտաջրերի և դրանցում գտնվող նյութերի կազմերի, քանակների, ջրային պաշարների վերականգնման, ջրհեղեղների, սելավների, երաշտների կանխատեսումների, ջրաէկոհամակարգերի պահպանման գոտիների ու դրանց վիճակի, մթնոլորտային տեղումների և մթնոլորտի ջերմաստիճանային ռեժիմի, ջրօգտագործման թույլտվությունների և ջրային համակարգերի օգտագործման թույլտվությունների, ջրի ազգային ծրագրի իրականացման ընթացքի վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Ջրային պաշարներ
Խորվաթներ

**Խորվաթներ**, սլավոնական ազգ։ Թիվը՝ 4,5 միլիոն (1971 թվական), որից ավելի քան 3,5 մլն՝ Խորվաթիայում։

## Բնակիչներ
Բնակվում են նաև Բոսնիայում, Հերցեգովինայում, Սերբիայում, երկրի այլ հանրապետություններում, մյուս երկրներից՝ Ավստրիայում (գրադիշչանյան հանրապետություն), Հունգարիայում, Ամերիկայի երկրներում (գլխավորապես՝ ԱՄՆ-ում) և Ավստրալիայում։ Խոսում են սերբա-հորվաթերեն։ Հավատացյալների մեծ մասը կաթոլիկներ են, աննշան քանակությամբ՝ ուղղափառներ, բողոքականներ և մուսուլմաններ։ 6-7-րդ դարերում խորվաթների նախնիները (կաչիչներ, շուբիչներ, սվաչիչներ և այլն) բնակվել են Հյուսիսային Դալմաթիայի մերձափնյա շրջաններում, Հարավային Իստրիայում, Բոսնիայի հյուսիսում, Սավա և Դրավա գետերի միջև։

9-րդ դարում կազմավորվել է Խորվաթական պետությունը (925 թվականից՝ թագավորություն)։ 1102 թվականից խորվաթների հիմնական կորիզը (Խորվաթիայի և Սլովենիայի բնակիչները) եղել է Հունգարիայի, այնուհետև՝ Թուրքիայի և Ավստրիայի տիրապետության տակ։ 1918 թվականին Խորվաթները միավորվեցին սերբերի, սլովենների և Խորվաթների թագավորության (1929 թվականից՝ Հարավսլավիա) կազմում։ 1945 թվականին խորվաթները Հարավսլավիայի Ֆեդերատիվ ժողովրդական Հանրապետության կազմում ստացան ինքնավարություն և ձևավորվեցին որպես սոցիալիստական ազգ։ Այժմ ունեն զարգացած արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, գիտություն և մշակույթ։

## Տես նաև
* Խորվաթիա
* Հարավսլավիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Խորվաթիայի ազգեր
Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր
Կանթեղախոտ

**Կանթեղախոտ, ծիծեռնախոտ, հողմափայտ, մամիրան, ծիծղան ծաղիկ,** (), կակաչազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 1 տեսակ՝ կանթեղախոտ մեծ (*C. majus*)։ 
## Տարածումը Հայաստանում
ՀՀ-ում hանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է անտառներում, այգիներում, բանջարանոցներում, ստվերոտ տեղերում, բնակավայրերի մոտ։ Մոլախոտ է։

## Նկարագրություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, քառանիստ՝ մազիկներով ծածկված, բարձրությունը՝ 30-100 սմ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաբաժան, վերին մասը՝ կանաչ, ստորինը՝ թխակապույտ։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման է, ծաղիկները՝ ոսկեդեղին։ Ծաղկում է մայիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը երկփեղկ, պատիճանման տուփիկ է, սերմերը՝ սև կամ սև-ձիթապտղագույն։ Ունի սուր, տհաճ հոտ։ Դեղաբույս է, օգտագործվում է գիտ. և ժողովրդական բժշկության մեջ։ 
## Քիմիական բաղադրություն
Պարունակում է (բոլոր մասերը) խելիդոնին, մեթօքսիխելիդոնին, սանգվինարին, պրոտոպին, հոմոխելիդոնին, ստիլոպին և այլ ալկալոիդներ (որոնց քանակը բույսի մեջ հասնում է մինչև 1, 87%), եթերայուղ, վիտամին A, ֆիտոնցիդներ, թթուներ, սապոնիններ, միջատասպան նյութեր, կաթնահյութ, ճարպայուղ, ֆերմենտ, մակրո և միկրոտարրեր և այլն։ Պատրաստուկները (թուրմ, մզվածք, հյութ, թարմ զանգված, փոշի և այլն) կիրառում են ջրգողության, միզուղիների հիվանդությունների, մալարիայի, ռևմատիզմի, պոդագրայի, ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների, թութքի, թոքաբորբի, նաև մաշկ, տարբեր հիվանդությունների (գորտնուկ, խոց, քոս, պալարախտ, գունակային բծեր և այլն) ժամանակ։ Կաթնախոտը նաև տեխնիկական բույս է արմատներից ստանում են դեղին ներկ իսկ սերմերից՝ ճարպայուղ, որը կիրառվում է մետաղները կոռոզիայից պաշտպանելու համար։ Թունավոր է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Asheville Botanical Garden in April 26.jpg|
Պատկեր:Greenwood forest farming 13.JPG|
Պատկեր:Flower October 2008-1.jpg|
Պատկեր:Chelidonium majus 4.jpg|


Կատեգորիա:Կակաչազգիներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կարապածաղիկ

**Կարապածաղիկ** (), կարապածաղկազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 2, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ կարապածաղիկ հովանոցային (*B. umbellatus*)։

## Տարածումը Հայաստանում
Տարածված է Արմավիրի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ճահճուտներում, լճակների, դանդաղահոս գետերի ափերին։

## Նկարագրություն
Ցողունը մերկ է, կլորավուն, բարձրությունը՝ մինչև 100 սմ։ Տերևները գծաձև են, առաջացնում են արմատամերձ վարդակ, ներքևի մասում՝ եռանիստ, վերևում՝ հարթ (խոր ջրերում՝ երբեմն բարակ, ժապավենաձև)։ Ծաղկաբույլը գագաթնային հովանոց է, ծաղիկները՝ խոշոր, երկսեռ, բազմաթիվ, սպիտակ-վարդագույն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղը պարկուճ է։ 
## Քիմիական բաղադրություն
Կոճղարմատը պարունակում է 59, 4% օսլա և շաքարներ, 13, 9% սպիտակուցներ, 3, 9% ճարպ, 7, 1% թաղանթանյութ և այլն, պիտանի է սննդի մեջ օգտագործելու համար։ 	Կոճղարմատով սնվում են մարդիկ, ջրլող թռչունները և առափնյա կյանք վարող կրծողները։ Գեղազարդիչ է։

ՀՀ-ում անհետացման վտանգի տակ է։ 

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Կարապածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Պաուլ Վոլֆ Մետեռնիխ

**Կոմս Պաուլ Վոլֆ Մետեռնիխ ցուր Գրախտ** (գերմաներեն՝ Paul Anton Marie Hubert Graf Wolff Metternich zur Gracht . ), գերմանացի դիվանագետ, Պրուսիայի և Գերմանիայի դեսպանը Լոնդոնում (1901-1912) և Կոստանդնուպոլսում (1915-1916)։ Նա եղել է Թուրքիայի կողմից իրականացված Հայոց Ցեղասպանության դեմ պայքարող գերմանական պաշտոնյա։

## Դիվանագիտական կարիերա
Կոմս Մատերնիխը իր դիվանագիտական գործունեությունը սկսել է աշխատելով Լոնդոնում, Բրյուսելում և Հարավային Ամերիայում։

Նա նշանակվել է Գերմանական Կայսրության Արտակարգ դեսպանորդ Սուրբ Ջեյմսի արքունիքում 1901 թվականի սեպտեմբերին, փոխարինելով հիվանդության պատճառով բացակայող Դեսպան Փոլ ֆոն Հատցֆիլդտին։ Պաշտոնապես նշանակվել է որպես Գերմանիայի դեսպան Սուրբ Ջեյմսի արքունիքում նույն թվականի նոյեմբերին։

1915 - 1916 թվականներին նշանակվել է Գերմանիայի Կայսրության դեսպան Կոստանդնուպոլսում։ Վկա է եղել Հայոց Ցեղասպանության դեպքերին։

Հատված նրա հաշվետվությունից ուղղված Կանցլեր Թեոբալդ ֆոն Բեթման Հոլվեգին, 1916 թվականի հուլիսի 10-ին՝ «Թուրքական կառավարությունը իրականացրեց Հայկական Հարցը լուծելու իրենց նախագիծը ոչնչացնելով հայկական ռասան, նրանց չկանգնեցրեցին ոչ մեր ներկայացուցիչների ջանքերը և ոչ էլ արևմտյան հասարակության կարծիքը»։

## Պարգևներ
* ։ Վիկտորիայի թագավորական միաբանության ասպետի խաչ, **GCVO** - *1 փետրվարի 1901*.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "Modern Genocide: The Curse of the Nation State and Ideological Political Parties: The Armenian Case" 
* Letter of Wolff Metternich to Bethmann Hollweg, Feb 17, 1916 (ger)
* "Wer am Leben blieb, wurde nackt gelassen" - Die Zeit, March 23, 2005 No 13  (ger)

Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի դեսպաններ
Հարություն Շմավոնյանի հուշարձան (Երևան)

**Հարություն Շմավոնյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մամուլի շենքի առջև, տեղադրվել է 2004-ին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է արցախյան մարմարից, բարձրությունը 3 մետր է։

2005 թ. դեկտեմբերին Կալկաթայում բացվեց Հարություն Շմավոնյանի կիսանդրին, որի հեղինակը նույնպես Լևոն Թոքմաջյանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2004 քանդակներ
Հելլեններ

**Հելլեններ**, հույների ինքնանվանումը։

Հոմերոսը հելլեններին անվանել է Հարավային Թեսալիայի Հելլադա մարզի բնակիչներին։ Ծագումնաբանական պոեզիայում հելենների նահապետը համարվել է Հելլենը՝ ջրհեղեղից հետո մարդկային ցեղը վերածնած Դևկալիոնի որդին, Ամփիկտիոնի եղբայրը։ Ամփիկտիոնը համարվում էր մի շարք ցեղերի միավորման անվանահայրը։ Հավանաբար այդ միավորման անդամներն իրենց կոչել են հելեններ և այդ անունը աստիճանաբար տարածել Միջին և Հյուսիսային Հունաստանում, իսկ դորիացիները՝ Պելոպոնեսում։ Ընդհանուր անվանում ունենալու անհրաժեշտությունը հույների մոտ առաջացել է, հավանաբար, գաղութացման ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 8-6-րդ դարերում) այլ ժողովուրդների հետ շփվելու կապակցությամբ։ Բոլոր հույների համար «հելեններ» անվանումն առաջին անգամ հանդիպում է բանաստեղծ Արքիլոքոսի (մ.թ.ա. VIII դ. վերջ — VII դ. սկիզբ) մոտ։ Հոնիայում բնակվող հելլեններիի՝ հոնիացիների անունով հայերը հելլեններին անվանել են հույներ։

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Հույներ
Ջրային հաշվեկշիռ

**Ջրային հաշվեկշիռ**, երկրագնդի վրա և մթնոլորտում ջրի մուտքի ու ելքի քանակ, հարաբերակցությունը։ Ջրային հաշվեկշռի բաղադրիչներն են՝ մթնոլորտային տեղումները, գոլորշացումը, գետային հոսքը, ստորերկրյա ջրերի հոսքը, օրգանիզմների կլանած և բնակչության օգտագործած ջրերը։ Երկրագնդի բազմամյա միջին տարեկան տեղումները 1020 մմ են, օվկիանոսի մակերևույթից գոլորշացումը՝ 880 մմ, ցամաքի մակերևույթից՝ 140 մմ։ Հայաստանի տարածքում տարեկան թափվում են 18, 41&nbsp;կմ³ մթնոլորտային տեղումներ, որից 10, 94&nbsp;կմ³-ը՝ (59, 7%) գոլորշանում է, 6, 86&nbsp;կմ³-ը (37%) ձևավորում է գետային, իսկ 0, 61&nbsp;կմ³-ը (3, 3%)՝ ստորերկրյա հոսքը։ Ջրային հաշվեկշիռը սերտորեն կապված է Երկրի ջերմային պայմանների հետ և բնական գոտիների բնութագրիչ կարևոր ցուցանիշներից է։

Կատեգորիա:Ջուր
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Ջրային կադաստր

**Ջրային կադաստր**, ջրային պաշարների քանակական և որակական ցուցանիշների, ջրհավաք ավազանների, ջրավազանների հուներից ու ափերից արդյունահանվող նյութերի, կենսաբանական պաշարների կազմի և չափաքանակների, ջրօգտագործողների, ջրօգտագործման թույլտվությունների և ջրային համակարգերի օգտագործման թույլտվությունների մասին համապարփակ տվյալների գրանցման մշտապես գործող համակարգ։ Ջրային կադաստրը հաշվառում է ջրային պաշարների հաշվեկշիռը՝ ընդհանուր և ըստ առանձին ջրավազանների։

Կատեգորիա:Գույքային իրավունք
Կատեգորիա:Ջրագրություն
Ջերմոցային էֆեկտ

**Ջերմոցային էֆեկտ**, մարդու տնտեսական գործունեությամբ պայմանավորված՝ մթնոլորտում ջերմոցային գազերի խառնուրդների (ածխածնի երկօքսիդ, մեթան, օզոն, ազոտի երկօքսիդ, ֆրեոններ) կոնցենտրացիայի աճի հետևանքով Երկրի կլիմայի աստիճան, տաքացում։ Այդ գազերը բաց են թողնում արեգակնային ճառագայթումը և խոչընդոտում Երկրի մակերևույթից ջերմային երկարալիք ճառագայթումը։ Կլանվելով մթնոլորտում՝ վերջինիս մի մասը նորից անդրադառնում է հետ՝ Երկրի մակերևույթ և առաջացնում ջերմոցային էֆեկտ։ Ջերմոցային գազերով հագեցած մթնոլորտը ծառայում է որպես ջերմոցի տանիք։ Ջերմոցային գազերի հիմնական աղբյուրը այրվող հանածո վառելանյութերն են՝ ածուխը, նավթը, բնական գազը (որոնց տարեկան ծախսը ներկայումս կազմում է ավելի քան 9 միլիարդ տոննա), այրվող կենսազանգվածը, ստորերկրյա հանքարդյունաբերության արտանետած գազերը։

## Ջերմոցային գազերի քանակը մթնոլորտում
Ջերմոցային գազերի առաջացման 50%-ը բաժին է հասնում ածխածնի օքսիդին, քլորֆտորածխաջրածինների բաժինը կազմում է 15-20%, մեթանինը՝ 18%։ Համերկրային ծավալներով ածխաթթու գազի պարունակությունը մթնոլորտում կատարում է այն դերը, ինչը կատարում է ապակին ջերմոցում։ Ածխաթթու գազը տաքանում է՝ տաքացնելով նաև մթնոլորտը ամբողջությամբ։ Հետևաբար որքան մթնոլորտում շատ է CO2, այնքան շատ է կլանվում ճառագայթներ և շատ է տաքանում մթնոլորտը։ 20-րդ դարի առաջին կեսում ածխաթթու գազի քանակը մթնորորտում եղել է 0,03%, 1956 թվականին այն կազմել է 0,028%, 1985 թվականին աճել է մինչև 0,034%, 2000 թվականին 0,038%։ Ըստ նշանակության՝ ջերմոցային գազերից երկրորդը մեթանն է։ Նրա պարունակությունը մթնոլորտում ամեն տարի աճում է 1%-ով։ Մեթանի արտադրության հիմնական աղբյուրներն են աղբանոցները, գոմաղբը, բրինձը։ Մթնոլորտում մեթանի մեծ քանակություն հայտաբերվել է հյուսիսային կիսագնդի լայնություններում։

## Ջերմոցային էֆեկտի ազդեցությունը Երկրի կլիմայի վրա
Մթնոլորտում ածխածնի օքսիդների քանակի հոսքի ավելացումը կապված է քարածխի, նավթի, գազի և այլ վառելիքների այրման հետ, որը հանգեցնում է կլիմայի համերկրային փոփոխության։ Մթնոլորտում ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիայի աճը հանգեցրել է կլիմայի համընդհանուր տաքացման, նախաարդյունաբերական ժամանակաշրջանի (19-րդ դարի վերջի) համեմատությամբ Երկրի միջին ջերմաստիճանը աճել է 0, 3-0, 6&nbsp;°C-ով և 2020 թվականին կարող է կազմել 2, 2-2, 5&nbsp;°C։ Դա մեր մոլորակի մակերևույթի վրա կառաջացնի խոնավության վերաբաշխում, կուժեղացնի սեզոնային, տարեկան և միջտարեկան անոմալիաները և կհանգեցնի համընդհանուր էկոլոգիական (բնապահպանական) ճգնաժամի (օվկիանոսների մակարդակի բարձրացում, հավերժական ձյան գոտիների խախտում և այլն)։ Ջերմոցային գազերի արտանետումը և կլիմայի համընդհանուր տաքացումը կարելի է նվազեցնել էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների (ջրի, քամու, արևային էներգիայի) օգտագործմամբ, մարդու տնտեսական գործունեության ընդհանուր հզորության նվազեցմամբ, անտառպահպանությամբ ու անտառների վերականգնմամբ և այլն։ Ահա այսքանից կարելի է ենթադրել, որ կլիմայական փոփոխությունները կապված են ջերմոցային գազերի աշխատանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Շրջակա միջավայրի վրա ներգործության մոնիտորինգի կենտրոն

**Շրջակա միջավայրի վրա ներգործության մոնիտորինգի կենտրոն**, հայէկոմոնիտորինգ, բնապահպանության նախարարության կազմակերպություն, ստեղծվել է 2003 թվականին։

## Խնդիրներ
Հիմնական խնդիրներն են էկոլոգիական անվտանգության ապահովման պետական քաղաքականության ու ռազմավարության մշակումը և իրականացումը, բնության պահպանության և բնական պաշարների թույլատրելի օգտագործման ապահովման նպատակով շրջակա միջավայրի վրա մարդահարույց ներգործության ու դրա հետևանքների մոնիտորինգի և ուսումնասիրության կազմակերպումը։

Մոնիտորինգի դիտացանցը ներառում է օդի և ջրի նմուշառումների դիտակայանները, դիտակետերը, Երևանի, Վանաձորի և Ալավերդու լաբորատորիաները։

## Գործունեություն
Իրականացվում են մթնոլորտային օդի ֆոնային աղտոտվածության ռեժիմային դիտարկումներ Երևանում, Վանաձորում, Գյումրիում, Ալավերդիում և Արարատում։ Օդի գետնամերձ շերտից վերցված նմուշներում որոշվում են ծծմբի երկօքսիդի (Տ02), ազոտի օքսիդների (NO, N02), արոմատիկ ածխաջրածինների (CnH2N6), փոշու և այլ նյութերի կոնցենտրացիաները։ Մակերևութային ջրերի ֆոնային աղտոտվածության ռեժիմային դիտարկումներն իրականացվում են Հայաստանի 54 գետերում, լճերում և ջրամբարներում սահմանված դիտակետերում։ Որոշվում են ջրերի որակը բնութագրող քիմիական և ֆիզքիմիական ցուցանիշները։ Ջրային պաշարների որակական մոնիտորինգի արդյունքները գրանցվում են ջրային պետական կադաստրում։ Մոնիտորինգի տվյալների հիման վրա գնահատված ֆոնային ցուցանիշներն օգտագործվում Են ձեռնարկությունների կողմից շրջակա միջավայրն աղտոտող նյութերի արտանետումների և արտահոսքերի թույլատրելի քանակների հաշվարկման համար։

Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Նորարար փորձառական արվեստի կենտրոն

**Նորարար Փորձառական Արվեստի Կենտրոնը (ՆՓԱԿ)** (), ժամանակակից արվեստի կենտրոն, փորձարարական և հանրային տարածք, որ նպաստում է արվեստագետների միջև փորձի փոխանակմանը և Հայաստանում արտիստական և մշակութային միջավայրի ձևավորմանը։

## Նպատակներ և առաջնահերթություններ
* Խրախուսել հայ նորարար արտիստների ազատ ստեղծագործականությունն ու արտահայտման հնարավորությունը
* Հովանավորել և աջակցել արվեստի բնագավառում նոր հորիզոնների ձգտմանը և նվաճմանը
* Խրախուսել երիտասարդ, նոր արտիստների հայտնաբերումը և ապահովել նրանց տաղանդի դրսևորման հնարավորությունը
* Ստեղծել հնարավորություն փորձառական արվեստը ներկայացնելու ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտասահմանյան հարթակներում
* Հակազդել արվեստի շուկայականացմանը՝ շուկայական չափանիշները փոխարինելով ինտելեկտուալ և ստեղծագործական առաջնահերթություններով
* Ստեղծել համագործակցություն Սփյուռքի և Հայաստանի արվեստի համայնքների միջև՝ հայկական արվեստի և գրականության զարգացման ու հովանավորության նպատակով

ՆՓԱԿ-ը ներկայացնում է
* Ժամանակակից փորձառական արվեստ և գրականություն
* Փորձառական թատրոն, կինո, վիդեո-արվեստ և երաժշտություն
* Ցուցահանդեսների, փառատոների, քննարկումների, հրապարակումների և կինոդիտումների կազմակերպում

Կենտրոնը գտնվում է Երևանի Փավստոս Բուզանդի 1/3 հասցեում

## Պատկերասրահ

Carlos Antaramian, NPAK.jpg|Կառլոս Անթառամյան, «Մեքսիկայի հայերը» խորագիրը կրող ցուցահանդես


## Արտաքին հղումներ
* Նորարար Փորձառական Արվեստի Կենտրոնի կայքը

Կատեգորիա:Երևանի պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Երևանի արվեստի կենտրոններ
Հարավամերիկյան աղվեսներ

**Հարավամերիկյան աղվեսներ** (), շնազգիներին պատկանող աղվեսների խումբ, որի ներկայացուցիչները ապրում են միայն Հարավային Ամերիկայում։ Նրանք սովորական աղվեսի համեմատ շատ տարբերություններ ունեն և չեն համարվում իրական աղվեսներ։

## Տեսակները
* Անդյան աղվես (Lycalopex culpaeus)
* Դարվինյան աղվես (Lycalopex fulvipes)
* Հարավամերիկյան գորշ աղվես (Lycalopex griseus)
* Պարագվայական աղվես (Lycalopex gymnocercus)
* Սեկուրյան աղվես (Lycalopex sechurae)
* Բրազիլական աղվես (Lycalopex vetulus)

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Ավգուստ Հոֆման

**Ավգուստ Վիլհելմ ֆոն Հոֆման** (, ), գերմանացի քիմիկոս-օրգանիկ։ Յուստուս Լիբիխի աշակերտը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հիսենի համալսարանը։ 1845-1864 թվականներին աշխատել է Անգլիայում (1845 թվականին հիմնադրված Լոնդոնի թագավորական քիմիական քոլեջի առաջին տնօրեն), 1861-1864 թվականներին՝ Լոնդոնի քիմիական ընկերության նախագահ։ 1868 թվականին հիմնադրել է Գերմանիայի քիմիական ընկերությունը և մինչև կյանքի վերջը եղել դրա նախագահը։ 1841 թվականին քարածխի խեժում հայտնաբերել է անիչին և քինոչին։ 1845 թվականին քարածխի խեժից անջատել է բենզոլ, ազոտական և ծծմբական թթուների խառնուրդով մշակելիս փոխարկել նիտրոբենզոլի, իսկ վերջինս ջրածնով վերականգնելիս ստացել անիլին։ Հայտնագործել է ճարպային շարքի առաջնային, երկրորդային և երրորդային ամինների ստացման եղանակներ։ Սինթեզել է 1858 թվականին անիլինային կարմիր (ֆուքսին) ներկանյութը և պարզել դրա բաղադրությունը (1861), ստացել (1863) մի շարք տրիֆենիլմեթանային ներկանյութեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Մակընթացային էլեկտրակայան

thumb|300px|Եվրոպայում խոշորագույն Լյա Ռանս մակընթացային էլեկտրակայանը Ֆրանսիայում

**Մակընթացային էլեկտրակայանը**, երբեմն նաև անվանելով **մակընթացության էներգիա**, հիդրոէներգիայի տեսակ կամ ձև է, որը փոխակերպում է մակընթացության էներգիան այլ օգտագործելի էներգիայի տեսակների, գլխավորապես էլեկտրական էներգիայի։

Չնայած դեռ լայնորեն չի օգտագործվում,բայց մակընթացության էներգիան մեծ ներուժ ունի ապագա էլեկտրական արտադրության համար։ Մակընթացությունը ավելի կանխատեսելի է, քան հողմային էներգիան կամ արևային էներգիան։

Պատկանելով վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներին, մակընթացության էներգիան ավանդաբար կրում է դժվարություններ՝ համեմատաբար բարձր արժողությամբ և սահմանափակված հասանելությամբ տարբեր վայրերում, ինչպես նաև դրա հետ մեկտեղ բավականաչափ շատ մակընթացային միջակայքերը (*միջմակընթացություն*) կամ հոսքի տատանման արագությունները, ուստի սահմանափակելով այսպիսի կայանների ընդհանուր մատչելիությունը։ Սակայն վերջերս տեղի ունեցած բազմաթիվ տեխնոլոգիական զարգացումներն և բարելավումները, միաժամանակ դիզայնի (*օրինակ՝ դինամիկ մակընթացային ուժ, մակընթացության լագուներ կամ ծովածոցեր*) և տուրբինայի (օրինակ՝ նոր առանցքայի տուրբիններ, խաչաձև հոսքային տուրբիններ) տեխնոլոգիանները, ցույց են տալիս, որ մակընթացային էլեկտրակայանի ընդհանուր հասանելությունը կարող է լինել ավելի մեծ, քան նախկինում ենթադրվում էր, և էկոնոմիկական ու շրջակա միջավայրի վրա կատարվող ծախսերի արժեքը էապես կարող է կրճատվել, հանգեցնելով մրցակցությունը վերականգնվող էներգետիկական շուկայում։

Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա
Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ ըստ տեսակի
Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան

**Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան**, հայ հասարակական-քաղաքական և ռազմական գործիչ Վազգեն Սարգսյանի կյանքին ու գործունեությանը նվիրված թանգարան։ Բացվել է 2001 թվականի մարտի 5-ին, Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան 43-րդ տարելիցի օրը։ Գտնվում է Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատ գյուղում։

## Պատմություն
Հայաստանի կառավարությունը 2000 թվականին որոշում է կայացրել Հայաստանի ազգային հերոս, հոկտեմբերի 27-ի ոճրագործությանը զոհ դարձած վարչապետ Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան ստեղծելու մասին։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում ամփոփված է Վազգեն Սարգսյան գրողի, զինվորի, սպարապետի, պետական գործչի կյանքն ու կենսագրությունը ներկայացնող պատմությունը։

Տուն-թանգարանի բակում տեղադրված է սպարապետի կիսանդրին (քանդակագործ` Կամսար Ղազարյան)։

## Միջոցառումներ
Սպարապետի ծննդյան օրը մարտի 5-ին թանգարանում կազմակերպվում են տարբեր միջոցառումներ։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Արարատի մարզի Արարատ գյուղում, Գարեգին Նժդեհի փողոցի 7 հասցեում։

## Պատկերասրահ

Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան (3).jpg
Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան.jpg
Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան (1).jpg
Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան (4).jpg
Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան (2).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սպարապետ Վազգեն Սարգսյան
* Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան 

Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:2001 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թանգարաններ
Մարիա Ռոմանուշկո

**Մարիա Ռոմանուշկո** (Мария Сергеевна Романушко, ), ռուս բանաստեղծ, արձակագիր։

Ավարտել է Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ 1968 թ. բնակվում է Մոսկվայում։ Մտերիմ է եղել Լեոնիդ Ենգիբարյանի հետ, նրա մասին գրքերի հեղինակ է։ Որդին ճանապարհորդ Անտոն Կրոտովն է։

Մի շարք բանաստեղծությունների ժողովածուների հեղինակ է («Лунные цирки», «До востребования», «Песни встреч и разлук», «Тридцать первое августа»)։

## Արտաքին հղումներ
* Мария Романушко

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Բրազիլական աղվես

**Բրազիլական աղվեսը** () հարավամերիկյան աղվեսի տեսակ է, որը հանդիպում է միայն Բրազիլիայում։ Ի տարբերություն այլ աղվեսների տեսակների, այս կենդանին սնվում է միայն անողնաշար կենդանիներով։

## Ընդհանուր բնութագիր
### Չափսերը
thumb|left|200px|Տնային պայմաններին վարժեցրած բրազիլական աղվես
Բրազիլական աղվեսը փոքր կենդանի է։ Նա կշռում է 3-4 կգ։ Մարմնի երկարությունը 58-72 սմ է իսկ պոչինը՝ 25-36 սմ։
Իր մարմնի փոքր կառուցվածքը նրան հնարավորություն է տալիս շատ արագ վազել, սակայն մանր ատամները նախատեսված են փոքր ուտելիքների համար։

### Մորթին
thumb|left|200px
Այս աղվեսի մորթին ունի կարճ մազեր։ Մեջքին հարող հատվածը մոխրագույն է, իսկ փորի հատվածը՝ ավելի բաց։ Պոչը ավելի մուգ է իսկ ծայրը՝ սև։ Ականջների հատվածը կարող է ունենալ կարմիր գունավորում։ Եղել են նաև բոլորովին սև բրազիլական աղվեսներ։

## Սնունդը
thumb|left|200px|Աղվես Մատու Գրոսուում
Բրազիլական աղվեսը որսում է գիշերը։ Հիմնական սնունդը բաղկացած է տերմիտներից և այլ տեսակի միջատներից։ Չնայած դրան նա երբեմն սնվում է կրծողներով, փոքր թռչուններով և մրգերով։

## Բազմացումը
50 օրական հղիությունից հետո էգ աղվեսը ծնում է երկուսից չորս ձագ։ Նրանք ծնվում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Աղվեսները բույնը հիմնում են գետնի տակ և երբեմն օգտագործում են ուրիշ կենդանիների լքված բներ։
Ձագերը սկսում են հիմնական սնունդը ուտել չորս ամսական հասակում։

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Մալքոլմը կենտրոնում

**«Մալքոլմը կենտրոնում»** (անգլ.՝ *Malcolm in the Middle*), ամերիկյան հեռուստասերիալ, սիթքոմ։ Առաջին անգամ եթեր է հեռարձակվել 2000 թվականի հունվարի 9-ին և տևել շուրջ վեց տարի՝ ունենալով 7 եթերաշրջան (151 էպիզոդ)։

Հեռուստասերիալը մեծ հաջողություն է վայելում քննադատների շրջանում՝ հաղթելով 1 «փիբոդի», 7 «Էմմի», 1 Գրեմմի, ինչպես նաև 7 անգամ առաջադրվում Ոսկե գլոբուս մրցանակի։

## Դերերում
* Ֆրենկի Մյունիզ - Մալքոլմ
* Ջեյն Կաչմարեկ - Լոիս
* Բրայան Քրենսթոն - Հալ
* Քրիստոֆեր Մաստերսոն - Ֆրենսիս
* Ջասթին Բեյրֆիլդ - Ռիս
* Էրիկ Պեր Սալիվան - Դյուի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IMDb-ում
* Էջը TV.com-ում 

Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիթքոմներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Ռոբերտ Մալիկեն

**Ռոբերտ Մալիկեն** (, ), ամերիկացի ֆիզիկաքիմիկոս, ում աշխատանքները նվիրված են գերազանցապես քվանտային քիմիային։ Գիտության մեջ ներմուծել է «մոլեկուլային օրբիտալ» հասկացությունը։ Մոլեկուլային օրբիտալների տեսության ստեղծողների մեկն է (1928)։ Կիրառել է ԷՀՄ-ն π-համակարգերի հաշվարկների համար։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Ֆրիդրիխ Հունդ

**Ֆրիդրիխ Հունդ** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս, տեսաբան, ում աշխատանքները նվիրված են քվանտային մեխանիկային։ Ռոբերտ Մալիկենի հետ միասին մշակելէ քվանտային քիմիայի հիմնական մեթոդը՝ մոլեկուլային օրբիտալների տեսությունը։ 1927 թվականին սահմանել է էլեկտրոններով ատոմային օրբիտալների լրացման կարգը (Հունդի կանոն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տեսաբաններ
Կատեգորիա:Մաքս Պլանկի անվան մեդալի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռոստոկի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Հետագիծ

**Հետագիծ**, նյութական կետի շարժման անընդհատ գիծ։ Եթե հետագիծը ուղիղ գիծ է կետի շարժումը կոչվում է ուղղագիծ, հակառակ դեպքում՝ կորագիծ։ Ազատ նյութական կետի հետագիծի ձևը կախված է կետի վրա ազդող ուժերից, շարժման սկզբնական պայմաններից և այն հաշվարկման համակարգից, որի նկատմամբ դիտարկվում է շարժումը, կապերի առկայության դեպքում՝ դրանց բնույթից։ 
thumb|400px|3 մարմինների հետագծերը
Օրինակ, ազատ անկման դեպքում նյութական կետի հետագիծ Երկրի նկատմամբ (եթե անտեսենք օրական պտույտը) կլինի ուղիղ գիծ, իսկ եթե կետին հաղորդվի ուղղաձիգի ուղղությունից տարբեր ուղղություն ունեցող սկզբնական արագություն, ապա հետագիծ կունենա պարաբոլի տեսք (օդի դիմադրության անտեսման դեպքում)։ Ձգողության կենտրոնական դաշտում շարժվող կետի հետագիծը, սկզբնական արագության մեծությունից կախված, կարող է լինել էլիպս, պարաբոլ, հիպերբոլ (մասնավոր դեպքում՝ ուղիղ գիծ կամ շրջանագիծ)։ Օրինակ, Երկրի ձգողության դաշտում հորիզոնական ուղղությամբ սկզբնական արագություն ստացած կետի հետագիծը կլինի շրջանագիծ՝ եթե v_0={\sqrt{gR}}{\approx}7,9 *կմ/վրկ* (առաջին տիեզերական արագություն), էլիպս՝ եթե {\sqrt{2gR}}>v_0>{\sqrt{gR}}, պարաբոլ՝ եթե v_0={\sqrt{2gR}}{\approx}11,2 *կմ/վրկ* (երկրորդ տիեզերական արագություն), և հիպերբոլ՝ եթե v_0={\sqrt{2gR}}։ Այստեղ R-ը Երկրի շառավիղն է (մարմնին արագություն է հաղորդվում Երկրի մակերևույթից ոչ հեռու), g-ն՝ ազատ անկման արագացումը, ընդ որում շարժումը դիտարկվում է Երկրի կենտրոնի հետ աստղերի նկատմամբ համընթաց շարժվող հաշվարկման համակարգում։ Եթե v_0-ի ուղղությունը չի համընկնում հորիզոնականի կամ ուղղաձիգի հետ, ապա v_0 դեպքում կետի հետագիծը կունենա Երկրի մակերևույթը հատող էլիպսային աղեղի տեսք։ Այդպիսին է բալիստիկ հրթիռների ծանրության կենտրոնի հետագիծը։ Պինդ մարմնի կետերի հետգծերը կախված են մարմնի շարժման բնույթից։ Էլիպս հեսագծերի տեսքը Երկրի ձգողության դաշտում համընթաց շարժման դեպքում բոլոր կետերը գծում են նույնատեսակ հետագծեր, մնացած դեպքերում՝ տարբեր։ Օրինակ, ճանապարհի ուղղագիծ հատվածով շարժվող ավտոմեքենայի անվագոտու բոլոր կետերի հետագծերը ճանապարհի նկատմամբ կունենան ցիկլոիդի տեսք, իսկ անվի կենտրոնի հետագիծը կլինի ուղիղ գիծ։ Մեքենայի թափքի նկատմամբ անվագոտու կետերի հետագծերը կլինեն շրջանագծեր, իսկ անիվի կենտրոնը կմնա անշարժ։ Հետագծի որոշումը կարևոր է ինչպես տեսական հետազոտությունների, այնպես էլ գործնական խնդիրների լուծման համար։ 

Կատեգորիա:Կինեմատիկա
Կատեգորիա:Ձգաբանություն
Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Հովակիմ եպիսկոպոս

**Հովակիմ, Հովակիմ Եպիսկոպոս** (), Կոստանդնուպոլսի հայոց առաջին պատրիարքը (1461 թվականից)։

Մինչև պատրիարք օծվելը հիշվում է որպես Բրուսայի եպիսկոպոս։ Հովակիմ Եպիսկոպոսին Կոստանդնուպոլիս է հրավիրել թուրք, սուլթան Մուհամեդ II (Մեհմեդ), որը, հիմնադրելով հայոց պատրիարքությունը, կամեցել է աշխատասեր հայ բնակչությանը կենտրոնացնել իր մայրաքաղաքում, թուրքահպատակ հայկական թեմերը ենթարկել արքունիքի իրավասության տակ գտնվող պատրիարքությանը։ Հովակիմ Եպիսկոպոսը ձգտել է Փոքր Ասիայի (Բուրսա, Այդըն, Կասթեմունի, Անկյուրիա, Սեբաստիա) հայկական հոգևոր վիճակները ենթարկել Կոստանդնուպոլսի պատրիարքությանը և ձեռք բերել կալվածքներ։ Հովակիմ Եպիսկոպոսը նստել է Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Վայոց ձորի մարզպետարան

**ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետարանը** ձևավորվել է 1996 թվականին՝ «Վարչատարածքային բաժանման մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն։ Ինչպես բոլոր մարզերում, այնպես էլ Վայոց ձորի մարզում, ՀՀ սահմանադրության համաձայն, իրականացվում է պետական կառավարում։ Այս ոլորտի հարաբերությունները կարգավորվում են Սահմանադրությամբ, օրենքներով, ՀՀ նախագահի` «Հայաստանի Հանրապետության մարզերում պետական կառավարման մասին» հրամանագրով և այլ իրավական ակտերով։ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում պետական կառավարումն իրականացնում է Վայոց ձորի մարզպետը՝ մարզպետարանի միջոցով։ Մարզպետարանն իրագործում է կառավարության տարածքային քաղաքականությունը, համակարգում հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեությունը՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Մարզպետարանը կազմված է մարզպետից, մարզպետի տեղակալներից, խորհրդականներից, օգնականից, և մարզպետարանի աշխատակազմից։ 
Մարզպետարանի կանոնադրության համաձայն՝ կանոնակարգվել են մարզպետի տեղակալների, մարզպետարանի աշխատակազմի ղեկավարի կողմից մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների աշխատանքների համակարգումը։ Աշխատանքները կազմակերպվում են մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների կանոնադրությունների աշխատանքային ծրագրերին համապատասխան։ 
2013 թվականին մարզպետարանի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների համար սահմանվել է 90 հաստիքային միավոր, որից՝ 73-ը՝ քաղաքացիական ծառայության պաշտոններ, 7-ը՝ մարզպետի գրասենյակի աշխատակիցներ, 10-ը՝ տնտեսական սպասարկում իրականացնող անձնակազմ։

## Ղեկավարությունը
**Մարզպետ՝**
*Տրդատ Սարգսյան
**Տեղակալ՝**
*Նանե Ասատրյան

## ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետները

*1. Աշոտ Բագրատի Սարգսյան 1996-1996 թվականներ
*2. Պանդուխտ Հմայակի Մանուկյան 1997-2001 թվականներ
*3. Վաղինակ Գետեոնի Մաթևոսյան 2001-2003 թվականներ
*4. Սամվել Ֆրունզիկի Սարգսյան 2003-2007 թվականներ
*5. Վարդգես Գետեոնի Մաթևոսյան 2007-2010 թվականներ
*6. Սերգեյ Պապաշի Բագրատյան 2010-2012 թվականներ
*7. էդգար Ֆերդինանդի Ղազարյան 2012-2014։
*8. Հարություն Վաչագանի Սարգսյան - 2014 թվականից

Կատեգորիա:Հայաստանի մարզպետարաններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի կառավարում
Էլեկտրոլիտային դիսոցում

**Էլեկտրոլիտային դիսոցում**, լուծույթում էլեկտրոլիտի ինքնաբերաբար տրոհման երևույթ, որի դեպքում առաջանում են դրական և բացասական լիցքավորված իոններ՝ կատիոններ և անիոններ։ Էլեկտրոլիտային դիսոցման դասական տեսությունը ստեղծել է Ս. Արենիուսը, 1887 թվականին։ Ըստ այդ տեսության, լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլները տրոհվում են իոնների։ Տրոհված մոլեկուլների թվի հարաբերությունը էլեկտրոլիտի չտրոհված մոլեկուլների թվին կոչվում է դիսոցման աստիճան (a), ընդ որում 0{\leqslant}a{\leqslant}1։ Դիսոցման աստիճանը կապված է Վանտ Հոֆի հաստատունի հետ a=(i-1)/(n-1) հարաբերությամբ, որտեղ n-ը մեկ մոլեկուլի տրոհումից ստացված իոնների թիվն է։ a-ն կախված է լուծույթի կոնցենտրացիայից, կոնցենտրացիայի փոքրացման հետ այն մեծանում է և անսահման նոսրացած էլեկտրոլիտի համար a=1։ a-ն կախված է նաև էլեկտրոլիտի և լուծիչի բնույթից։ Ընդհանուր դեպքում a-ն կախված է լուծիչի դիէլեկտրիկ թափանցելիությունից։ Էլեկտրոլիտի լուծույթի համար ավելի հարմարը էլեկտրոլիտի դիսոցման հաստատունն է (K), որը արտահայտվում է K=C^{~n+}_+ ~ C^{~n-}_- հավասարումով, որտեղ C_+ և C_- համապատասխանաբար կատիոնների և անիոնների կոնցենտրացիաներն են, n_+ և n_--ը՝ էլեկտրոլիտի մեկ մոլեկուլի տրոհման ժամանակ առաջացած իոնների թիվը, իսկ C-ն՝ լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլների կոնցենտրացիան։ C-ն այս դեպքում որոշվում է C=C_0(1-a) արտահայտությամբ, որտեղ C_0-ն էլեկտրոլիտի սկզբնական կոնցենտրացիան է։ Եթե էլեկտրոլիտը լուծույթում առաջացնում է հավասար թվով կատիոններ և անիոններ, ապա a-ի և K-ի միջև եղած կապն արտահայտվում է Օսվալդի նոսրացման կանոնով K=C_0a^2/(1-a)։ a-ն որոշում են փորձով և ստացված արժեքը տեղադրելով բանաձևի մեջ՝ հաշվում K-ն, որից հետո կարելի է հաշվել լուծույթում եղած ազատ իոնների թիվը։ Ուժեղ էլեկտրոլիտների համար, որոնք պինդ վիճակում առաջացնում են իոնական տեսակի բյուրեղային ցանց և ամբողջովին իոնացված են (օրինակ, NaCl), a-ն և K-ն իմաստազրկվում են։ Սակայն որոշակի պայմաններում, օրինակ, փոքր դիէլեկտրիկ թափանցելիությամբ լուծիչներում, պինդ վիճակում իոնական ցանցով էլեկտրոլիտները տարանուն լիցքավորված իոնների էլեկտրաստատիկ ձգողության շնորհիվ կարող են առաջացնել ամբողջությամբ էլեկտրաչեզոք ագրեգատներ։ 

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Լոռու մարզպետարան

Հայաստանի Լոռու մարզում պետական կառավարումը իրականացվում է Հայաստանի Լոռու մարզպետի կողմից, մարզպետի աշխատակազմի միջոցով, իրագործում է Հայաստանի կառավարության տարածքային քաղաքականությունը եվ համակարգում հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեությունը։

## Հայաստանի Լոռու մարզպետի աշխատակազմի կառուցվածքը
Մարզպետի աշխատակազմն իր գործունեությունն իրականացնում է Հայաստանի օրենսդրությանը և այլ իրավական ակտերին համապատասխան։ Մարզպետի աշխատակազմը կազմված է մարզպետից, մարզպետի տեղակալներից, գլխավոր քարտուղարից, մարզպետի խորհրդականներից, մարզպետի օգնականներից ու օժանդակ ստորաբաժանումներից: Մարզպետի աշխատակազմի կառուցվածքում ներառվում են նրա կառուցվածքային ստորաբաժանումները (7 վարչություններ, 8 բաժիններ ) եւ առանձնացված ստորաբաժանումները։ Մարզպետիաշխատակազմի համակարգում ընդգրկվում են պետական ոչ առեւտրային կազմակերպություններ, հիմնարկներ եւ մարզային ենթակայության այլ կազմակերպություններ։

Հայաստանի Լոռու մարզպետարանի աշխատակազմի ներքին գործավարության կարգը սահմանվում է [ՀՀ Լոռու մարզպետի 2014 թ. փետրվարի 4-ի թիվ 30 -Ն որոշմամբ:](http://lori.mtad.am/u_files/file/lori/ww30-havelvac-nor%20(4).pdf)  

## Լոռու մարզպետի աշխատակազմի հաստիքները
Մարզպետի աշխատակազմն ունի 112 հաստիք, որոնցից՝ 94-ը քաղաքացիական ծառայողներ, 11-ը մարզպետի աշխատակազմ եւ 7-ը տեխնիկական աշխատողներ։ Մարզպետի աշխատակազմի վերակազմակերպման եւ նրա գործունեության դադարման կարգն ու պայմանները սահմանվում են օրենքով։

## Ղեկավարությունը
**Մարզպետ՝**
*Արեն Մկրտչյան
**Տեղակալ՝** Հովհաննես Ավետիսյան

## Լոռու մարզի մարզպետները
**Արեն Միքայելի Մկրտչյան** (պաշտոնավարել է  2025 թ․ սեպտեմբեր - մինչ օրս)

**Արամ Հրաչիկի Ղազարյան**  (պաշտոնավարել է  2024 թ․ հունվար - 2025 թ.հունիս)

**Արամ Մայիսի Խաչատրյան** (պաշտոնավարել է  2020 թ․ դեկտեմբեր - 2024 թ.հունվար)

**Անդրեյ Սերժիկի Ղուկասյան** (պաշտոնավարել է  2018 թ․ հոկտեմբեր - 2020 թ.դեկտեմբեր)

**Հրանտ Կառլենի Մարգարյան** (պաշտոնավարել է 2018 թ․ հունիս - հոկտեմբեր)

**Արթուր Լեւոնի Նալբանդյան**  (պաշտոնավարել է 2011 թ․ հուլիս - 201 8 թ․ մայիս)

**Արամ Վլադիմիրի Քոչարյան** (պաշտոնավարել է 2006 թ․ դեկտեմբեր - 2011 թ․ հուլիս)

**Հենրիկ Ջումշուդի Քոչինյան** (պաշտոնավարել է  1998 թ․ մայիս - 2006 թ․ դեկտեմբեր)

**Ստեփան Գրիգորի Այվազյան** (պաշտոնավարել է 1997 թ․ դեկտեմբեր - 1998 թ․ մայիս)

**Վիգեն Սուրենի Խաչատրյան** (պաշտոնավարել է 1997 թ․ ապրիլ - 1997 թ․ սեպտեմբեր)

**Հովհաննես Կնյազի Մատինյան** (պաշտոնավարել է 1996 թ․ - 1997 թ․ ապրիլ)

### Հետադարձ կապ
**Հասցեն**՝ Հայաստանի Լոռու մարզ, ք.Վանաձոր, 2001, Հայքի հրապարակ

**Հեռ**.՝ **            (+ 374 322) 4-32-99**, ** (+ 374 322) 2-31-99      **

**Ֆաքս**՝ **            (+ 374 322) 2-07-70     ** 

**Վեբ կայք**՝ 

**Էլ.փոստ**՝ lori.qartughar@mta.gov.am

Կատեգորիա:Հայաստանի մարզպետարաններ
Կատեգորիա:Վանաձորի շենքեր և կառույցներ
Տավուշի մարզպետարան

**Հայաստանի Տավուշի մարզպետարանը** ձևավորվել է 1996 թվականին՝ «Վարչատարածքային բաժանման մասին» Հայաստանի օրենքի համաձայն։ Ինչպես բոլոր մարզերում, այնպես էլ Տավուշի մարզում, Հայաստանի սահմանադրության համաձայն, իրականացվում է պետական կառավարում։ Այս ոլորտի հարաբերությունները կարգավորվում են Սահմանադրությամբ, օրենքներով, Հայաստանի նախագահի՝ «Հայաստանի Հանրապետության մարզերում պետական կառավարման մասին» հրամանագրով և այլ իրավական ակտերով։ Հայաստանի Տավուշի մարզում պետական կառավարումն իրականացնում է Տավուշի մարզպետը՝ մարզպետարանի միջոցով։ Մարզպետարանն իրագործում է կառավարության տարածքային քաղաքականությունը, համակարգում հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեությունը՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։

## ՀՀ Տավուշի մարզպետարանի կառուցվածքը
Մարզպետարանը կազմված է մարզպետից, մարզպետի տեղակալներից, խորհրդականներից, օգնականներից և մարզպետարանի աշխատակազմից։ Աշխատակազմը իր կազմում ունի 6 վարչություն, քարտուղարություն, 7 բաժիներ և 4 առանձնացված ստորաբաժանումներ- Իջևանի, Դիլիջանի, Բերդի, Նոյեմբերյանի Սոցիալական ծառայությունների տարածքային գրասենյակներԳ։ Մարզպետարանի համակարգում ընդգրկված են պետական ոչ առևտրային և մարզային ենթակայության այլ կազմակերպություններ։

## Ղեկավարությունը
**Մարզպետ՝**
* Հայկ Ղալումյան
**Տեղակալ՝**
* Նարեկ Ղուշչյան

Կատեգորիա:Հայաստանի մարզպետարաններ
Սյունիքի մարզպետարան

**ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանը** ձևավորվել է 1996 թվականից «ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքի համաձայն։ Սյունիքի մարզպետարանը ՀՀ սահմանադրության համաձայն, իրականացնում է պետական կառավարում։ Ոլորտի հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ Սահմանադրությամբ, ՀՀ օրենքներով, ՀՀ Նախագահի՝ «Հայաստանի Հանրապետության մարզերում պետական կառավարման մասին» հրամանագրով և այլ իրավական ակտերով։ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում պետական կառավարումն իրականացնում է Սյունիքի մարզպետը՝ մարզպետարանի միջոցով։ Մարզպետարանն իրագործում է կառավարության տարածքային քաղաքականությունը, համակարգում հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեությունը։

## ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի կառուցվածքը
Մարզպետարանը կազմված է մարզպետից, մարզպետի տեղակալներից, խորհրդականներից, օգնականներից և մարզպետարանի աշխատակազմից։ Աշխատակազմը բաղկացած է 6 վարչությունից, քարտուղարությունից, 7 ինքնուրույն բաժնից և 4 առանձնացված ստորաբաժանումներից։ Մարզպետարանի համակարգում ընդգրկված են պետական ոչ առևտրային կազմակերպություններ և մարզային ենթակայության փակ բաժնետիրական ընկերություններ։ Մարզպետարանի կանոնադրության համաձայն՝ կանոնակարգվել են մարզպետի տեղակալների և մարզպետարանի աշխատակազմի ղեկավարի կողմից մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների աշխատանքների համակարգումը։

## ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի հաստիքները
Աշխատանքները կազմակերպվում են մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների կանոնադրություններին ու աշխատանքային ծրագրերին համապատասխան։ 
2013 թվականին մարզպետարանի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների համար սահմանվել է 144 հաստիքային միավոր, որից քաղաքացիական ծառայության պաշտոն է 115-ը։

## Ղեկավարությունը
**Մարզպետ՝**
* Հունան Պողոսյան
**Տեղակալ՝**
* Նարեկ Բաբայան

## ՀՀ Սյունիքի մարզի մարզպետները
* 1. Աբրահամյան Սուրեն Ջհանգիրի 1996-1998 թվականներ
* 2. Նավասարդյան Ռոմա Շմավոնի 1998-2000 թվականներ
* 3. Բարսեղյան Էդիկ Սամսոնի 2000-2004 թվականներ
* 4. Խաչատրյան Սուրիկ Սերգեյի 2004-2013 թվականներ
* 5. Հակոբյան Վահե Մաքսիմի 2013-2014 թթ։
* 6. Խաչատրյան Սուրիկ Սերգեյի 2014 թվականից
* 7․ Վահե Ալբերտի Հակոբյան 2016 թվականից
* 8․ Կարեն Համբարձումյան 2018 թվականից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի մարզպետարաններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի կառավարում
Ռուբեն Սարգսյան

**Ռուբեն Սուրենի Սարգսյան** (), հայ կոմպոզիտոր։ ՀՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր (2007), Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է գիտնական Սուրեն Սերգեյի Սարգսյանի ընտանիքում։ Սովորել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում, այնուհետև Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ Երկրորդ կուրսից ընդուվել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժին։ 1972 թվականին ավարտել է Ղազարոս Սարյանի կոմպոզիտորական դասարանը։

1973-1985 թվականներին դասավանդել է երաժշտության տեսություն և սոլֆեջիո N 10 երաժշտական դպրոցում։

1987 թվականից մինչ կյանքից հեռանալը Երևանի կոնսերվատորիայում դասավանդել է կոմպոզիցիա և դասախոսություններ կարդացել իր կողմից մշակված «Ժամանակակից երաժշտության տեխնոլոգիա» դասընթացով։

1994 թվականին եղել է «Հայկական երաժշտական ասամբլեա» հասարակական կազմակերպության հիմնադիրներից։ 2002 թ.-ից՝ Ասամբլեայի վարչության անդամ էր։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Իրինա Լեոնիդովնա Զոլոտովա, երաժշտագետ, արվեստագիտության դոկտոր
* Դուստրը՝ Ալիսա Ռուբենի Սարգսյան, դաշնակահարուհի

## Պարգևներ, ձեռքբերումներ
*1978 թ.՝ «Տարվա լավագույն ստեղծագործություն» Հանրապետական մրցանակի դափնեկիր (պարգևատրվել է թավջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար գրված
N 1 Կոնցերտի համար)
*1993 թ.՝ արժանացել է սիմֆոնիկ երաժշտության Հայկական կենտրոնի կողմից անցկացվող լավագույն սիմֆոնիկ ստեղծագործության մրցույթի դափնեկրի կոչման (պարգևատրվել է «Պոեմ» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար ստեղծագործության համար)
*2007 թ.՝ արժանացել է ՀՀ Պետական մրցանակի (պարգևատրվել է «Իմ ժամանակակիցը» նվագախմի համար ստեղծագործությունների շարքի համար)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռուբեն Սարգսյան 
*Կատարումներ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1945 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:2013 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 6 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ