Սյուզեն Զոնթագ

**Սյուզան Սոնթագ** (, իսկական ազգանունը՝ **Ռոզենբլաթ**, ), ամերիկացի գրող, գրական, գեղարվեստական, թատերական և կինոքննադատ, սցենարիստ, թատրոնի և կինոյի ռեժիսոր, ազգային և միջազգային մրցանակների դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Սոնթագը ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 16-ին Նյու Յորք քաղաքում։ Նրա նախնիները 19-րդ դարում Լեհաստանից և Լիտվայից ԱՄՆ գաղթած հրեաներ են։ Ծնված Ռոզենբլաթ՝ Սոնթագ ազգանունը ստացել է իր մոր երկրորդ ամուսնությունից հետո։ Նրա մանկության միակ ընկերները եղել են գրքերը։ 15 տարեկանում նա ընդունվել է Բերկլիի համալսարան (Կալիֆոռնիա, 1948-1949 թվականներ)։ 1951 թվականին ավարտել է Չիկագոյի համալսարանը, որտեղ ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան (նրա դասախոսներից մեկը Քեննեթ Բըրքն էր)։ Այնտեղ ծանոթացել է երիտասարդ դասախոս-հասարակագետ Ֆ. Ռիֆի հետ, որի հետ շուտով ամուսնացել է (1952 թվականին)։ Ռիֆը նրա միակ որդու՝ Դավիդի հայրն է։

thumb|300px|Սյուզեն Զոնթագի գերեզմանը Մոնպառնաս գերեզմանատանը
Ընտանիքը տեղափոխվել է Բոստոն, որտեղ Հարվարդի համալսարանում Սոնթագն անգլերեն գրականություն է ուսումնասիրել և 1954 թվականին ստացել փիլիսոփայության մագիստրոսի աստիճան։ Հենց այս ժամանակահատվածում է Սոնթագն ուսումնասիրել դասական փիլիսոփաների աշխատանքները։ 1957 թվականին, սովորելով Օքսֆորդում, բախվել է սեքսիզմի խնդրի հետ, ուստի շուտով տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ մտերմացել է ամերիկյան մտավորականության հետ, որը համախմբված էր «Փարիզյան ցուցադրություն» հանդեսի շուրջ։ Ակտիվորեն զբաղվել է ֆրանսիական կինեմատոգրաֆիայով, փիլիսոփայությամբ և շատ ստեղծագործել է։

1958 թվականին՝ 26 տարեկան հասակում վերադարձել է Ամերիկա, ամուսնալուծվել է և որդու հետ մնացել միայնակ՝ հրաժարվելով ամուսնու ֆինանսական օգնությունից։ 1950-ական թվականների վերջից մինչև 1960-ական թվականների սկզբը ԱՄՆ մի շարք քոլեջներում և համալսարաններում դասավանդել է փիլիսոփայություն, այդ թվում՝ Կոլումբիայի համալսարանում, սակայն հետագայում հրաժարվել է ակադեմիական կարիերայից։ 1960-ական թվականների սկզբին գնացել է Նյու Յորք՝ սկսելով խմբագրի աշխատանքը «Մեկնաբանություն» (*Commentary*) ամսագրում։

Սոնթագի կյանքի երկրորդ կեսը կապված է Էնի Լեյբովից անվան հետ։ Նրանք ծանոթացել են 1989 թվականի նկարահանումների ժամանակ, նրանց սիրավեպն ընդհատել է Սյուզեն Զոնթագի մահը լեյկեմիայից 2004 թվականին՝ 71 տարեկան հասակում։ Հենց Լեյբովիցին են պատկանում ՍՍոնթագի վերջին բոլոր լուսանկարները, այդ թվում՝ հետմահու։

## Գրական ստեղծագործություններ
Գրականության մեջ Սոնթագը նորամուտը նշել է 1963 թվականին «Բարերար» (*Benefactor*) վեպով, ինչպես նաև ամերիկյան հեղինակավոր ամսագրերում մի շարք հոդվածներով։ Սակայն ավելի հայտնի է դարձել «Partisan Review» ամսագրում «Քեմփի մասին նշումներ» (*Notes on Camp*, 1964) հոդվածի հրապարակումից հետո։ Այստեղ Սոնթագը ներկայացրել է «քեմփ» հասկացությունը` գռեհիկ և գեղագիտական տգեղ նյութի օգտագործումը՝ որպես արտահայտիչ միջոց։ Հաջորդած էսսեների «Ընդդեմ մեկնաբանությունների» (*Against Interpretation*, 1966) և «Անբացատրելի կամքի նմուշներ» (*Styles of Radical Will*, 1969) ժողովածուները Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի գեղարվեստական ավանգարդի և ժամանակակից մշակույթի ծայրահեղությունների բարոյական իմաստի մասին են, որոնք ամրապնդել են գրողի հեղինակությունը։ Այնուհետև հաջորդել է նրա ամենահայտնի գրքերից մեկը՝ «Լուսանկարչության մասին» (*On Photography*, 1977):

Մեկ տարի անց Սոնթագը թողարկել է «Հիվանդությունը որպես փոխաբերություն» (*Illness As Metaphor, 1978*) գիրքը և «Ես և այլն» պատմվածքների ժողովածուն (*I, etc.*): Հետագայում ևս մեկ ժողովածու՝ նվիրված Իոսիֆ Բրոդսկուն, «Սատուրնի նշանի տակ» (*Under the Sign of Saturn, 1980*), որին ի պատասխան Բրոդսկին Սոնթանգին նվիրել է առաջին «Վենետիկյան բանաստեղծությունները»։ Այնուհետև հրատարակվել է Սոնթագի «Ընտրյալների» հատորը և հրապարակվել «ՁԻԱՀ-ը և նրա փոխաբերությունները» (AIDS and Its Metaphor, 1989) աշխատությունը։

1989 թվականին նա ընտրվել է ամերիկյան PEN միջազգային կազմակերպության նախագահ։

Նրա մյուս ստեղծագործությունների թվում են «Վեզուվիայի երկրպագուն» (*The Volcano Lover*, 1992) և «Ամերիկայում» (*In America*, 1999, էկրանավորում` Էժի Սկոլիմովսկի, 2006) վեպերը, էսսեների գրքերը «Ուր է դրվում շեշտը» (2001), «Նայելով ուրիշների ցավին» (2003), «Իսկ այս պահին. էսսեներ և ներկայացումներ» (2007)։ «Ալիսան անկողնում է» (*Alice In Bed*, 1992) պիեսն առաջին անգամ բեմադրվել է միայն 2000 թվականին։ Լուսանկարիչ Էնի Լեյբովիցի հետ համատեղ հրատարակել է «Կանայք» (*Women,* 2000) գիրքը։

Բացի այդ, Սոնթագին են պատկանում է նրա որպես ռեժիսոր նկարահանած «Դուետ կանիբալների համար» (*Duet for Cannibals*, 1969), «Եղբայր Կարլ» (*Brother Carl*, 1971), «Խոստացված երկրներ» (*Promised Lands*, 1974) և «Ուղևորություն առանց զբոսավարի» (*Unguided Tour*, 1983) ֆիլմերի սցենարները։ Մի քանի անգամ նա հայտնվել է կինոյում (*[[Զելիգ]]*՝ Վուդի Ալլեն)։ Նա նաև հանդես է եկել որպես թատրոնի ռեժիսոր. «Գոդոյին սպասելիս» դրաման նա 1993 թվականի ամռանը բեմադրել է պաշարված Սարաևոյում, որտեղ ավելի ուշ՝ 2010 թվականին, նրա անունով է անվանակոչվել Ազգային թատրոնի դիմաց գտնվող հրապարակը։

## Գեղարվեստական քննադատություն և ''Լուսանկարչության մասին''
Գեղարվեստական քննադատությունը եղել է Սոնթագի գրական գործունեության կենտրոնը։ Նրան կարելի է անվանել լիբերալ վերլուծաբանության կարևորագույն ներկայացուցիչ, որն առնչվում է ակադեմիական հետազոտության տարածքին, բայց չի պատկանում նրան։ Ֆորմալ ուսումնասիրության և գրական ստեղծագործության միջև միջանկյալ դրությունը Սոնթագի տեքստերը դարձնում են երևույթ, որը կապված է վերլուծական գեղարվեստական քննադատության ձևաչափի ստեղծման հետ։ Սոնթագի գլխավոր քննադատական ստեղծագործություններից են «*Քեմփի մասին նշումները*» (1964), *«Մեկնաբանման դեմ*»** ու «*Լուսանկարչության մասին*» էսսեների ժողովածուները (1966) և «*Երբ մենք նայում ենք ուրիշների ցավին»*։ Նրա քննադատական աշխատանքների սկզբունքային բնութագիրը նյութին դասական արվեստագիտության տեսանկյունից երկրորդական անդրադարձն է։ Նրա հարցերի ոլորտը լուսանկարն է, նորաձևությունը, «դեռ չճանաչված» և սկզբունքորեն անճանաչելի թեմաները, զանգվածային ճաշակը, էթիկան և վավերագրական պատկերի առանձնահատկությունները։ Սյուզեն Սոնթագի քննադատական աշխատանքների կենտրոնական թեմաներից մեկը մնում է ողբերգական ոճը։

## Մրցանակներ
Սյուզեն Սոնթագը շատ մրցանակների և պատվավոր կոչումների դափնեկիր է։ «Լուսանկարչության մասին» գրքի համար Սոնթագն արժանացել է Քննադատության ոլորտում գրական քննադատների խմբակի ազգային մրցանակի (1978)։ Իտալիայում նրան պարգևատրել են Կուրցիո Մալապարտեի մրցանակով (1992)։ Երկու անգամ պարգևատրվել է ֆրանսիական արվեստի և գրականության շքանշանով (1993)։ Արժանացել է Երուսաղեմի մրցանակի (2001) և Գերմանիայում ամենահեղինակային Գերմանացի գրագիրների աշխարհի մրցանակի (2003)։

2000 թվականին «Ամերիկայում» վեպի համար (1992) ԱՄՆ ազգային գրքային մրցանակն ստանալով՝ գրողի նրա կարիերան հասել է իր ծաղկմանը։ Կյանքի ընթացքում ստացած վերջին մրցանակը Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակն է, որը նա ստացել է իսլամական ֆեմինիստուհի Ֆաթիմա Մերնիսիի հետ (2003)։ Նրա վերջին աշխատանքն է եղել «Ուրիշների ցավին նայելով» (*Regarding the Pain of Others*) գիրքը։

Սոնթագը մահացել է 2004 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Նյու Յորքում։ Թաղված է Փարիզում։ 2005 թվականի մարտին Նյու Յորքում անցկացվել նրա հիշատակին նվիրված համերգ, որի ժամանակ նվագել են Բրենտանո լարային կվարտետն ու բրիտանացի դաշնակահարուհի Միցուկո Ուտիդան։

## Սյուզեն Սոնթագն էկրանին (ընտրյալ ֆիլմեր)
* Galaxie (1966, Գրեգորի Մարկոպուլոս, վավերագրական)
* Vive le cinéma (1972-1973, վավերագրական հեռուստասերիալ)
* Town Bloody Hall (1979, վավերագրական)
* Զելիգ (1983, Վուդի Ալեն, կամեո)
* Mauvaise conduite (1984, վավերագրական)
* Do Not Enter: The Visa War Against Ideas (1986, վավերագրական)
* The Poet Remembers (1989, վավերագրական)
* Joseph Cornell: Worlds in a Box (1991, Մարկ Սթոուքս, վավերագրական)
* Campus, le magazine de l'écrit (2001-2006, վավերագրական հեռուստասերիալ, էպիզոդ)
* Die Liebhaberin des Vulkans — Mit Susan Sonntag in New York (վավերագրական)
* Absolute Wilson (2006, վավերագրական)
* Գերմանիա 09

## Հարցազրույց, օրագիր, գրքույկներ
* Poague L.E. Conversations with Susan Sontag. Jackson: University Press of Mississippi, 1995
* Reborn: journals and notebooks, 1947—1963/ David Rieff, ed. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2008
## Հայերեն հրատարակություններ
* Ուրիշների ցավին հայելիս, Երևան «ՀԱՀ», 2022, 128 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Васильева Е. Сьюзен Зонтаг о фотографии: идея красоты и проблема нормы // Вестник Санкт-Петербургского государственного университета. Серия 15., 2014, вып. 3, с. 64 — 80.
* Дубин Б. В. Сьюзен Зонтаг, или Истина и крайности интерпретации // Вопросы литературы. — 1996. — № 2.
* Дубин Б. В. Страсть и меланхолия последней из разносторонних // Он же. На полях письма: Заметки о стратегиях мысли и слова в XX веке. — М.: Emergency Exit, 2005. — С.306-316, 317—323.
* *Кимбалл Р.* Сьюзен Зонтаг: попытка предсказания // Русский журнал. — 30 Декабря 2004.
* Туркина О. Вспоминая Сьюзен Зонтаг. // Критическая Масса. — 2004. — № 4.
* Ching B.; Wagner-Lawlor J. The scandal of Susan Sontag. New York: Columbia University Press, 2009
* Faber R. Avancierte Ästhetin und politische Moralistin: die universelle Intellektuelle Susan Sontag. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2006
* Kennedy L. Susan Sontag: mind as passion. Manchester: Manchester UP; New York: St. Martin’s Press, 1995
* Lopate Ph. Notes on Sontag. Princeton: Princeton UP, 2009
* Nunez S. Sempre Susan: A Memoir of Susan Sontag. New York, 2011. — ISBN 1935633228
* Poague L.A., Parsons K.A. Susan Sontag an annotated bibliography, 1948—1992. New York: Garland Pub., 2000 (библиография)
* Rieff D. Swimming in a sea of death: a son’s memoir. New York: Simon & Schuster, 2008 (воспоминания сына о последнем периоде жизни писательницы)
* Rollyson C.E., Paddock L.O. Susan Sontag: the making of an icon. New York: W.W. Norton, 2000 (биография)
* Rollyson C.E. Reading Susan Sontag: a critical introduction to her work.Chicago: Ivan R. Dee, 2001
* Sayres S. Susan Sontag: the elegaic [i.e. elegiac] modernist. New York: Routledge, 1990
* Schriber D. Susan Sontag. Berlin: Aufbau, 2007
* Seligman C. Sontag & Kael: opposites attract me. New York: Counterpoint, 2004
* Susan Sontag/ Sharon DeLano and Annie Leibovitz, eds. New York: s.n., 2005 (альбом фотографий писательницы, выполненных мировыми мастерами)

### Տեքստեր
* Эссе «Симона Вайль», «„Думать наперекор себе“: Размышления о Чоране», «Под знаком Сатурна», «Мысль как страсть»  из книги Сьюзен Зонтаг *Мысль как страсть*. Избранные эссе 1960-70-х годов. М.: Русское феноменологическое общество, 1997.
* Хепенинги. Искусство безоглядных сопоставлении // Мысль как страсть. М., 1997. — rar-архив
* Заметки о кэмпе // Мысль как страсть. М., 1997. — часть 1, часть 2, rar-архив

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* [Սյուզեն Զոնթագ։ Հէրիեթ Ցվերլինգի լուսանկարը, [1958]]
* 36 х 2. «Բոլոր ժամանակների լավագույն ֆիլմերը» ըստ Սյուզեն Զոնթագի
* Հոդվածներ Սյուզեն Զոնթագի մասին 
* Խորխե Լուիս Բորխես։ Սյուզեն Զոնթագի հարցազրույցը 
* Լավագույն ֆիլմերի ցանկը, ըստ Սյուզեն Զոնթագի
* Սյուզեն Զոնթագի մասին
* Սյուզեն Զոնթագ։ «Կինոյի անկումը»

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոքննադատներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ