Հավայի

**Հավայի** (անգլերեն՝ ), ԱՄՆ-ի նահանգ, որը գտնվում Խաղաղ օվկիանոսում։ Ընդգրկում է Հավայան կղզիները։ Այն 1959 թվականի օգոստոսի 21-ին դարձավ ԱՄՆ 50-րդ նահանագը։

Բնակչությունը կազմում է 1 419 561 մարդ (2014 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է ամբողջ բնակչության 70 %-ը։ Պաշտոնական լեզուն անգլերենն է։ Տուրիստական գոտիներում անգլերենի հետ միասին օգտագործվում է նաև ճապոներենը։ Առօրյա կյանքում, միմյանց հետ շփվելով տարբեր էթնիկ խմբեր, խոսում են տարբեր լեզուներով, այդ թվում նաև հավայերեն։

Հավայի նահանգի վարչական կենտրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ մյուս ամենախոշոր քաղաքներն են` Հիլո, Կաիլուա-Կոնա, Կանեհոեն։ Տնտեսապես առավել զարգացած կղզին Օհաուն է։

Նահանգի մյուս պաշտոնական անվանումը՝ Ալոհա նահանգ։

## Աշխարհագրություն
[thumb|left|Հրաբխային լավայի արտանետումներ [Կիլաուեա]]
Նահանգը գտնվում է Հավայան կղզիներում և Խաղա օվկիանոսի կենտրոնական մասում։ Տարածքը կազմում է 28 311 կմ²։ Հավայան կղզիներում գտնվում է Մաունա-Լոա և Կիլաուէա հրաբուխները և հանգած հրաբուխ` Մաունա-Քեան (բարձրությունը 4205 մ)։ Հավայի նահանգը երկրի մակերևույթով ամենաարագ աճող երկիրն է  (դա հրաբխային գործունեության հետևանք է)։ Հողի բնույթի շնորհիվ, որը պահում է խոնավությունը, նահանգում չկան լճեր։ Բացառություններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լճերը և Կա-Լոկո ջրամբարը։

### Տեղագրություն
Հավայան կղզիները համարվում են ԱՄՆ-ի ամենահարավային նահանգը և երկրորդ ամենաարևմտյան նահանգը՝ Ալյասկայից հետո։ Ինչպես Ալյասկան, այնպես էլ Հավայան կղզիները սահմանակից չեն ԱՄՆ ոչ մի նահանգի։ Այն ԱՄՆ միակ նահանգն է, որը Հյուսիսային Ամերիկայում չէ, և միակն է, որն ամբողջությամբ շրջապատված է ջրով և ամբողջությամբ արշիպելագով։

### Կլիմա
Նահանգը ունի արևադարձային կլիմա։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 18-ից 25 աստիճան։ Տարեկան տեղումները կազմում են 4000 մմ։ Նահանգը ունի արևադարձային տափաստաններ և սավանաներ։

## Տնտեսություն
thumb|Հավայան կղզու առողջարաններ
thumb|First Hawaiian Center — Հավայի հանագի ամենաբարձի կառուցը (131 մ)
Տնտեսության հիմքն են հանդիսանում` զբոսաշրջությունը և ծառայությունները։ Կղզիներում կան մի շարք հանգստավայրեր, բնական և պատմական վայրեր, այդ թվում նաև ազգային պարկեր։

Արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերն են շաքարավազը և մրգային պահածոները։

Գյուղատնտեսություն Վերամշակվում է 1 միլիոն հեկտար։ Գլխավոր սպառողական մշակաբույսը բրինձն է։ Անասնապահությունը ունի երկրորդական նշանակություն։ Լավագույն հողերը զբաղեցնում են արտահանման տնկարկները, մշակաբույսերից` արքայախնձոր, շաքարեղեգ, սուրճի, սիզալ, բանան և գուավա։

Հավայի նահանգը հիմնական տրանսպորտային հանգույց է Հյուսիսային Խաղաղ օվկիանոսում, որի ունի  կապող ճանապարհ, ԱՄՆ-ի և Կանադայի, Արևելյան Ասիայի, Ֆիլիպինների, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի հետ։

## Ժողովրդագրություն
### Բնակչություն
; Էթնիկական կազմը։
* 10 % — Հավայանցիներ
* 38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ և ճապոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %)
* 24,7 % — Եվրոպական ծագման ամերիկացիներ
* 14,7 % — Մետիսներ
* 8,9 % — լատինոամերիկացիներ (պուերտորիկացիներ և մեքսիկացիներ)
* 3,1 % — աֆրոամերիկացիներ և այլն։

Շրջանում տիրել են եվրոպացիներ` գերմանացիներ, պորտուգալացիներ, բրիտանացիներ. Նախկին ԽՍՀՄ-ից գաղթածների թիվը կազմում է 5 հազար։

### Կրոն
2000 թվականի տվյալներով Հավայի նահանգում տարբեր կրոնի հետևորդների և դավանանքի ներկայացուցիչներ բաշխվել են հետևյալ կերպ։ 
Քրիստոնեություն՝ 351 000 (28,9 %)
Բուդդայականություն՝ 110 000 (9 %)
Հուդայականություն՝ 10 000 (0,8 %)
այլ կրոններ՝ 100 000 (10 %)
Ոչ ոք չի պատկանում որևէ կրոնի 650 000 (51,1 %)

## Անհատներ
Հավայիյի անհատ անձինք

File:Waianae High School (5888481033).jpg
File:University of Hawaii at Hilo.jpg
File:HonoluluAirportWelcomeSign.jpg
File:Perspective view of northeast and southeast elevations - Hawai'i State Capitol, Beretania and Punchbowl Streets, Honolulu, Honolulu County, HI HABS HI-536-1.tif
File:NORTHEAST ELEVATION, CLOSER VIEW - Aliiolani Hale, 463 King Street, Honolulu, Honolulu County, HI HABS HI,2-HONLU,3-2.tif
File:Perspective view of makai elevation, looking ewa-mauka - Washington Place, 320 South Beretania Street, Honolulu, Honolulu County, HI HABS HI,2-HONLU,28-40.tif
File:Iolani Palace (1328).JPG
File:Iolani Palace.JPG
File:NORTHEAST (FRONT) ELEVATION - Bishop Museum, Main Building, Likelike Highway, Honolulu, Honolulu County, HI HABS HI,2-HONLU,4-1.tif
File:72nd Anniversary Pearl Harbor Day Ceremony 131207-A-NH920-401.jpg
File:Manoa Falls Trail (8331389248).jpg
File:Kamehameha I full 5111.jpg


## Անվանել են ի պատիվ Հավայի
Երկրաբանություն
* Հավայիտ- հրաբխային ապարի տեսակ
* Հավայիտ (մինարալ)- հանքային կվարցի բազմազանություն
* Հավայան հրաբխի տեսակ -Հրաբուխ
* Հավայան ժայթքման տեսակ-ժայթքող հրաբուխ
* Հրաբխային ռուբեր հավայան տեսակ-հրաբխային ռուբեր

Մշակույթ
* Հավայան կիթառ
* Հավայան պար
* 
Այլ
* Հավայան արծիվ

thumb|right

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Hawaii.gov – Պաշտոնական կայք
* Հավայան կղզիներ 

Կատեգորիա:1959 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Հավայի