open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միխայիլ Կիրպիչյով

**Միխայիլ Վիկտորովիչ Կիրպչյով** (, ), ջերմատեխնիկայի և ջերմաֆիզիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939 թվականից)։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Վիկտոր Լվովիչ Կիրպիչյով 
* Կինը՝ Սերաֆիմա Ֆյոդորովնա Կիրպիչյովա

## Ուսում
Ավարտել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1907 թվական), 1932-1935 թվականներին եղել է կաթսայատուրբինների Մոսկվայի կենտրոնական ինստիտուտի գիտական ղեկավարը։

## Աշխատանք
ԽՍՀՄ-ում առաջինն է հետազոտել կաթսայական ագրեգատներում ընթացող պրոցեսների ֆիզիկական էությունը։ Կիրպիչյովը ջերմային մոդելավորման տեսության ստեղծողն է։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1941 թվական)։

## Պարգևներ
* 1953 թվականին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
* 1941 թվականին արժանացել է Ստալինյան մրցանակի
* 1945 թվականին պարգևատրվել է Աշխատանքի կարմիր դրոշի շքանշանով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կիրունա

**Կիրունա** (), քաղաք Շվեդիայի հյուսիսում, Նորբոտենլենում։ 23 հազար բնակչություն (2009)։ Արևմտյան Եվրոպայի երկաթի հանքաքարի արդյունահանման խոշոր կենտրոնն է։

Հանքաքարը արտահանվում է Նարվիկ և Լուլեո նավահանգիստներով։ Կիրունայի մոտ կա տիեզերական հետազոտությունների հրթիռադաշտ։

## Կլիմա

## Քույր քաղաքներ

## Տրանսպորտ
Կիրունում կա օդանավակայան։ Քաղաքով անցնում է Մալմբանայի երկաթուղին։ Կա ուղևորական ծառայություն Ստոկհոլմի հետ և Նարվիք՝ Նորվեգիայում։

## էկոնոմիկա
Կիրկունը հանդիսանում է աշխարհում երկաթի խոշոր արտադրողը։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են երկաթի հանքաքարեր։

## Պատկերասրահ

Kiruna church.jpg|Կիրունայի եկեղեցին
Kiruna.jpg|Քաղաքը թռչունի թռիչքի բարձրությունից
Icehotel-se-04.JPG|Սառցե հյուրանոց


## Հայտնի մարդիկ
* Անդրեաս Բերե Սալմինգ (ծնունդ 1953) - շվեդացի հոկեյիստ, շվեդիայի ազգային հավաքականի խաղացող, Տորոնտո Մեփլ Լիֆս և Դեյդրոտ Ռեդ Ուինգե

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Կիրունա

Կատեգորիա:1900 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Կիֆարա

**Կիֆարա** (, ), հին հունական լարային կսմիթավոր երաժշտական գործիք, ազգակից էր քնարին։ Կիրառվել է որպես նվագակցող և մենակատար նվագարան։ Կիֆարա երաժշտական գործիք Հին Հունաստանում։ Կիֆարան նվագում են միայն տղամարդիկ։ Կիֆարան ուներ տափակ, ծանր փայտե կորպեուս, ուղիղ կամ կլոր նախշերով։ Դասական կիֆարան Ք. ա. 6-5-րդ դարերում ուներ 7 տողեր, ավելի ուշ փորձարարական գործիքի վրա ավելացրեցին ևս 11-12 տողեր։ Սկզբում կիֆարան օգտագործում էին նվագակցությամբ երգելու համար։ Ակնհայտ է, որ դասական շրջանում այն սկսեցին օգտագործել որպես սոլո գործիք։ Նույնիսկ Պլատոնն էր մտածում, որ «խաղ միայն կիֆաիայով» (), նշան է վատ, իսկ մոդեռնիստ Աֆինեյայի համար դա արդեն հատուկ հմտություն է պահանջում, որը արժանի է իր տերմինալոգիային ()։.

Կիֆարան համարվում էր Ապոլլոնի գործիքը։

## Պատկերասրահ

Apollo Musagetes Pio-Clementino Inv310.jpg|Ապոլլոնի արձանը կիֆարայով
Sir Lawrence Alma-Tadema, RA, OM - Sappho and Alcaeus - Walters 37159.jpg|Ալկաուս Միտիլենը նվագում է կիֆարա, իսկ Սապֆոն լսում Լորենս Ալմա Tadema (1881)։ Ուոլթերսի արվեստի թանգարան.
Vrakoforos Tabouras.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Հին Հունաստանի երաժշտություն

## Արտաքին հղումներ
* Կիֆարայի անսամբլ

## Գրականություն
* *Mathiesen T*. Apollo’s Lyre. Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln & London, 1999 (дальнейшая обширная библиография - в этой книге).
* *Петров В.В.* Киннор, кифара, псалтерий в иконографии и текстах (к истолкованию одной англо-саксонской глоссы) // Диалог со временем. Альманах интеллектуальной истории. М., 2004, №&nbsp;11, с.291-243; №&nbsp;12, с.243-271.
* *Петров В.В.* Кифара и псалтерий в символической органологии античности и раннего средневековья // Историко-философский ежегодник, 2008. М., 2009, с.27-51.

Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Կսմիթային նվագարաններ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Հունական երաժշտություն
Կատեգորիա:Ապոլլոն
Վահասե

**Վահասե**,  էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում, Աբրուկա կղզուց 200 մ հեռու։ Ենթարկվում է Կաառմա շրջանին։ Կղզին առաջացել է մոտավորապես 1000 տարի առաջ։ Այստեղ կա փոքր անտառ, որտեղ կարելի է հանդիպել բազմաթիվ ծառատեսակներ։ Ծանծաղուտի շնորհիվ ոտքով կարելի է Վահասե այցելել հարևան Աբրուկա կղզուց։

## Արտաքին հղումներ
* Վահասե կղզիի

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Էրիկուկիվի

**Էրիկուկիվի** (էստ. Eerikukivi), էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում, որի տարածքը 0,03 հա է։ Հանդիսանում է Հարյումաա նահանգի տարածք։.

1992 թ.-ի հունվարի 1-ից դարձել է 3-րդ կարգի պահպանվող տարածք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի բնության պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կոկորդի կարկամում

**Կոկորդի կարկամում**, *լարինզոսպազմ* (-կոկորդ և -կծկում), ձայնաճեղքի ջղաձիգ սեղմում (նեղացում), որը հաճախ առաջանում է երեխաների մոտ։ Լացից (նորածինների մոտ) և հազից հետո առաջանում է սուլող, աղմկոտ շնչառում, որը նշան է սեղմված ձայնային ճեղքով օդի դժվար թափանցման։ Երեխայի դեմքը գունատվում է, գլուխը թեքվում ետ, պարանոցային մկանները լարվում են, բերանը մնում է բաց։ Նոպան սկսվում և ընդհատվում է անսպասելիորեն։ Մեծահասակների մոտ կոկորդի կարկամում երբեմն առաջանում է կոկորդին լյապիս, մենթոլի լուծույթ քսելիս, թունավոր գազեր, երբեմն անուշադրի սպիրտ շնչելիս կամ սննդի կտորտանքները կոկորդի մեջ ընկնելիս։ Երբեմն կոկորդի կարկամումը հանդիսանում է ողնուղեղային չորուկի առաջին արտահայտություններից։

Բուժումը. 0,5%-անոց կալիումի բրոմիդի լուծույթ (1 թեյի զդալ, օրը 2 անգամ), քլորալհիդրատի հոգնա։

Կատեգորիա:Կոկորդի հիվանդություններ
Կիրովի մարզ

**Կիրովի մարզ** (,, ՌՍՖՍՀ կազմում։ 1934-ի դեկտեմբերի 7-ին կազմվել է որպես Կիրովի երկրամաս, 1936-ի դեկտեմբերի 5-ին՝ դարձել մարզ։ Տարածությունը 120,8 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 1662 հզ. (1979)։ Ունի 39 շրջան, 19 քաղաք, 55 քտա։ Կենտրոնը՝ Կիրով։ Կիրովի մարզը 1959 թ. դեկտեմբերի 25-ին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Բնություն
Կիրովի մարզը գտնվում է ԽՍՀՄ եվրոպական մասի արիալում։ Բլրա-ալիքվոր մակերևույթով, հյուսիսից հարավ թեքված հարթավայր է։ Կենտրոնով անցնում է Վյատկայի Ուվալը (մինչև 284մ բարձրության Կաման, Վեալուգան)։ Հողաբուսական ծածկույթում գերակշռում են պոդզոլային հողերն ու անտառները։ Կենդանիներից կան սկյուռ, կզաքիս, աղվես, ջրասամույր, լուսան, արջ, որմզդեղն և այլն, թռչուններից՝ աքար, ցախաքլոր, խլահավ, սագ։

## Բնակչություն
91% -ը ռուսներ են, բնակվում են նաև մարիներ, թաթարներ, ուդմուրտներ, կոմիներ և այլն։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա 13,8 մարդ է։ Քաղաքային բնակչությունը 64% է (1979)։ Խոշոր քաղաքներն են Կիրովը, Կիրովո-Չեպեցկը, Կոտելնիչը, Սլոբոդսկոյը։

## Տնտեսություն
Զարգացած են մեքենաշինությունն ու մետաղամշակությունը, վառելիքային, էլեկտրաէներգետիկ, քիմիական, անտառային, կաշվի, կոշիկի, մորթեղենի արդյունաբերությունը։ Գյուղատնտեսությունը մասնագիտանում է մսակաթնատու անասնապահության, հացահատիկի, վուշի արտադրության ուղղությամբ։ 1972-ին կար 314 կոլտնտեսություն, 234 խորհրդային տնտեսույթուն, 11 թռչնաֆաբրիկա։ Երկաթուղիների երկարությունը 1049 կմ է, կոշտ ծածկով ավտոճանապարհներինը՝ 6438 կմ, նավարկելի գետերի երկարությունը՝ 2125 կմ։

## Լուսավորությունը և առողջապահություն
1972 թ. Կիրովի մարզում կար 3 բուհ, 1190 մասսայական գրադարան, 1543 ակումբ, 9 թանգարան, 3 թատրոն, 1563 կինոկայանք, 212 հիվանդանոց, 3, 4 հզ. բժիշկ։ Հրատարակվում է մարզային 2 թերթ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:1936 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վանաձորի քիմիական գործարան

thumb|250px|Վանաձոր քիմիական գործարան (Քիմպրոմ), տեսքը քաղաքի մյուս կողմից, 2023 թվական
**«Վանաձորի քիմիական գործարան»** արտադրական ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1933 թվականին, Ալավերդու կարբիդի արտադրության բազայի վրա։ 1915 թ. ինժեներ Հ. Մելիք-Հայկազյանը, պրոֆեսոր Ս. Ղամբարյանի օգնությամբ, Ալավերդում կազմակերպեց կարբիդի արտադրություն։

## Արտադրություն
մինի|299x299փքս|Վանաձոր Քիմպրոմի թափոնների աղբանոցը։
Խորհրդային իշխանության տարիներին որոշվեց կարբիդի արտադրությունը փոխադրել Վանաձոր. կառուցվեց Վանաձորի քիմիական գործարանը։ Առաջին արտադրանքը թողարկվել է 1933 թ., սերիականը՝ 1934 թ. ՝ կիր, կարբիդ, էլեկտրոդային զանգված, ցիանամիդ, թթվածին։ Արտադրում է ամոնիակ, ամոնիակային բորակ, ազոտական թթու, կարբամիդ, կարբիդ, ցիանամիդ, սինթետիկ կորունդ, դիցիանդիամիդ, մելամին, ցիանուրաթթու (1977 թ.)։ Ամոնիակը և կորունդ-ռուբինն ունեն որակի պետական նշան։ Հիմնական արտադրամասերն են ՝ ամոնիակի, ազոտական թթվի, ամոնիակային բորակի, սինթեզի, կարբամիդի, դիցիանդիամիդի, մելամինի, ցիանուրաթթվի, կրի, կարբիդի, ցիանամիդի։

## Գործարանի արտադրանք
Գործարանի արտադրանքն իրացվում էր ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև առաքվում արտասահմանյան 16 երկրներ։ 1973 և 1977 թթ. ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ներկայացված ռադիացիոն կոնվեկտիվ օդատաքացուցիչը և արհեստական սուտակը արժանացել են արծաթե ու բրոնզե մեդալների։ Գործարանը գիտահետազոտական կապերի մեջ էր ազոտային արդյունաբերության պետական ԳՀԻ-ի և նրա մասնաճյուղերի, Մոսկվայի քիմիական մեքենաշինության, ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի, Խարկովի մոնո-բյուրեղային համամիութենական ԳՀԻ-ների հետ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1979 թ.)։

ք
Կատեգորիա:1933 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կանոնադրություն

**Կանոնադրություն**, նորմատիվ հավաքական ակտ, որը որոշում է պետական մարմինների կառուցվածքը, խնդիրներն ու իրավասությունները, պետական մարմինների, կազմակերպությունների և պաշտոնատար անձանց գործողությունների կարգը՝ որոշակի դեպքերում (օրինակ՝ պետական կանոնադրություն, հասարակական կազմակերպությունների ու հիմնարկների դրամարկղային գործառնությունները վարելու մասին) կամ կարգավորում է կոնկրետ հարցերով կազմակերպական, գույքային, աշխատանքային հարաբերությունների ամբողջությունը։

Կանոնադրություններ ունի նաև միջազգային կազմակերպությունների մեծ մասը։

Կատեգորիա:Իրավունքի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն
31 (թիվ)

**31** (**երեսունմեկ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 31 կարգային թիվն է կրում Եվփրոսինե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 31-ը՝
:* Գալիումի ատոմային թիվն է
## Այլ բնագավառներում
* 31-ը՝
:* Ֆրանսիայի Վերին Գարոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 31-րդ հարավային զուգահեռական
* 31-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* Prime Curios! 31 Prime Pages-ից
Կանխատեսում (գիտական)

աջից|մինի|''Հին գյուղագործի օրացույց'', այն հայտնի է ԱՄՆ-ում ոչ այնքան ճշգրիտ, սակայն բավականին լավ և երկար ժամկետներով եղանակի կանխատեսմամբ
**Գիտական կանխատեսում**, դեռևս անհայտ երևույթի մասին տեսականորեն բխեցված գիտելիք, որը հետագայում հաստատվում Է այդ երևույթի փորձնական հայտնաբերումով։ Կանխատեսումը կարող է վերաբերել ինչպես գոյություն ունեցող, այնպես Էլ ապագայում կայանալիք երևույթին։ Կանխատեսման ունակությունը գիտության բնորոշ առանձնահատկությունն Է։

Կանխատեսումն արվում Է արդեն հայտնի օրինաչափությունների հետագա ընդհանրացման (արտարկման) միջոցով, գիտական տեսության շրջանակներում դիտումների և փորձի տվյալների բացատրություն գտնելու համար նոր գործոնի տրամաբանական արտածումով, գիտական դիտումների և փորձի տվյալների վիճակագրական մշակման և ինդուկտիվ ընդհանրացման ճանապարհով։ Հասարակական կոնկրետ գիտություններում (տնտեսագիտություն, ժողովրդագրություն և այլն) բնականաբար հանդիպում են կանխատեսման նույն տիպական ձևերը։

Սակայն գոյություն ունի հասարակական կյանքի երկու յուրատեսակ մակարդակ՝ կանխատեսման իրենց առանձնահատկություններով և հասարակական ամբողջի պատմական զարգացման որակական փուլերի կանխատեսում, որը հնարավոր Է, եթե կա հասարակագիտական ընդհանրական տեսություն, ինչպիսին Է պատմական մատերիալիզմը, մշակութային և պատմական եզակի երևույթների կանխատեսում, որի հնարավորությունը վեճերի առարկա է, քանի որ այս դեպքում հասարակական զարգացման ընդհանրական օրենքներից զատ պետք Է հաշվի առնվեն արժեքային և իրավիճակային գործոնները։

Կատեգորիա:Կանխատեսում
Կատեգորիա:Գիտելիք
Կոկչետավի մարզ

**Կոկչետավի մարզ**, Ղազախստանի կազմում։ Կազմվել է 1944 թվականի մարտի 16-ին։ Տարածությունը՝ 78, 1 հազար կմ2, 617 հազար բնակչություն (1979)։ Ունի 16 վարչական շրջան, 4 քաղաք, 7 քաղաքատիպ ավան։ Կենտրոնը՝ Կոկչետավ։ 1958 թվականի հոկտեմբերի 28-ին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Գտնվում է Ղազախստանի հյուսիսային մասում, Արևմտա-Սիբիրական հարթավայրի և Ղազախական մանրաբլուրների սահմանում։ Մակերևույթի մեծ մասը բլրաշատ է։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 19-20&nbsp;°C է, հունվարինը հյուսիսում՝ -19&nbsp;°C, հարավում՝ -16&nbsp;°C, տարեկան տեղումները հյուսիսում՝ 280-300 մմ, հարավ-արևելքում 239 մմ, լեռներում՝ 400 մմ։ Բնորոշ են հարավարևմտյան չոր քամիները։ Ունի նոսր գետային ցանց։ Ծայր հյուսիսում հոսում է Իշիմ գետը։ Գետերի վրա կառուցված են ջրամբարներ։ Կան աղի և քաղցրահամ շատ լճեր։ Տարածված են տափաստաններն ու անտառատափաստանները։ Անտառածածկ է 300 հազար հեկտարը։ Կենդանական աշխարհին բնորոշ են գայլը, աղվեսը, ճագարամուկը, նապաստակը, թռչուններ։ Կլիմայավարժեցված է մշկամուկը։

Կոկչետավի մարզում բնակվում են ղազախներ (23%), ռուսներ (40%), ուկրաինացիներ, գերմանացիներ, բելառուսներ, թաթարներ, մորդվաներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա 7, 8 մարդ է։ Քաղաքային բնակչությունը 33% է (1975)։ Քաղաքներն են՝ Կոկչետավը, Շչուչինսկը, Կրասնոարմեյսկը, Ստեպնյակը։ Գերիշխում է անջրդի հողագործությունը, մսակաթնատու և մսաբրդատու անասնապահությունը։ Զարգացած են գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման ճյուղերը, մետաղամշակումը։ Մշակում են հացահատիկ, կերային, մասամբ՝ տեխնիկական կուլտուրաներ, բանջարեղեն, կարտոֆիլ։ Զարգացած է խոշոր եղջերավոր անասնապահությունը։ Երկաթուղիների երկարությունը 896 կմ է, ավտոճանապարհներինը՝ 7, 7 հազար կմ։ Կոկչետավի մարզում կա մանկավարժական ինստիտուտ, 516 մասսայական գրադարան, 373 ակումբ, 2 թանգարան, մարզային 2 թերթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախստանի մարզեր
32 (թիվ)

**32** (**երեսուներկու**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 32 կարգային թիվն է կրում Պոմոնա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 32-ը՝
:* Գերմանիումի ատոմային թիվն է
* 32-ը 
:* Ֆրանսիայի Ժեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 32-րդ հարավային զուգահեռական
* 32-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* Prime Curios! 32 Prime Pages-ից
Կրինհոլմ

**Կրինհոլմ** ( *ագռավի կղզի*), կղզի Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Նարվա քաղաքի մոտ՝ Նարվա գետում։ Կղզու տարածքը 13 հա է՝ 750 մ երկարությամբ և 250 մ լայնությամբ։ Կղզու մասին առաջին հիշատակությունները վերաբերում են 1538 թվականին։ 1823 թվականին այստեղ հիմնվել է գործվածքեղենի ֆաբրիկա 1856 թ.-ին կղզին գնել է բարոն Լյուդվիգ Կնոպը։ Ներկայումս էլ կղզում գործում են մանածագործական մի շարք արտադրամասեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կոկչետավ

**Կոկչետավ**, քաղաք, Ղազախստանի Կոկչետավի մարզի կենտրոնը։ Գտնվում է Կոպա լճի ափին։ Երկաթուղային հանգույց է։ 103 հազար բնակչություն (1979)։ Հիմնադրվել է 1824 թվականին։

Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:1824 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թերրի Փրաթչեթ

**Թերենս Դեվիդ Ջոն Փրաթչեթ** () ավելի հայտնի որպես Թերրի Փրաթչեթ (, ), անգլիացի հայտնի գրող։ Մեծ հայտնություն է վայելում նրա Հարթ աշխարհ () ֆենտեզի շարքը։

Փրաթչեթի առաջին «Գորգե մարդիկ» վեպը հրատարակվել է 1971 թվականին, և 1983 թվականին «Հարթ աշխարհի» առաջին վեպի հրատարակությունից հետո, նա սովորաբար գրում է տարին երկու գիրք։

Փրաթչեթը Մեծ Բրիտանիայի 1990-ական թվականներին ամենից լավ վաճառվող հեղինակն էր և ողջ աշխարհում վաճառել է 37 լեզուներով մոտ 85 միլիոն գիրք։ Ներկայում նա Մեծ Բրիտանիայի երկրորդ ամենաշատ կարդացվող հեղինակն է, և յոթերորդ ամենից շատ կարդացվող ոչ ԱՄՆ հեղինակը ԱՄՆ-ում։

2009 թվականի փետրվարին Փրաթչեթը Անգլիայի թագուհի Ելիզավետա II-ի կողմից ստացել է ասպետ-բակալավրի կոչում՝ մնալով Բրիտանական կայսրության շքանշանի սպա։

2007 թվականի դեկտեմբերին Փրաթչեթը հայտնեց, որ նա տառապում է վաղ սկիզբ ունեցող Ալցհեյմերի հիվանդությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կոհակ (թերթ)

**«Կոհակ»**, գրական, քաղաքական, տնտեսական և հասարակական շաբաթաթերթ, 1913 թվականին՝ եռօրյա։ Լույս է տեսել 1909-1913 թվականներին, Կ.Պոլսում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Հ. Արամյան, խմբագիր՝ Գ. Եղիկյան։ Ունեցել է հնչակյան ուղղություն։

Լուսաբանել է հասարակական կյանքը, հնչակյան կուսակցության գործունեությունը, անդրադարձել ժամանակի մամուլի նյութերին, թղթակցություններ տպագրել Թիֆլիսից, Բաքվից, Սոֆիայից, Բուրգասից, Իրանից և այլ վայրերից։ Պրոպագանդել է ընդհանուր, պարտադիր, աշխարհիկ կրթությունը։ «Կոհակը» ներկայացրել է Ն.Տաղավարյանի Օսմանյան խորհրդարանում արտասանած ճառը երկրագործության և բնական հանածոների օգտագործման ուղիների մասին, վիճակագրական տվյալներ Արևմտյան Հայաստանի վերաբերյալ։ Տպագրել է Հ. Արամյանի «Անմահ Ժիրայր կամ Մեծ հեղափոխականը» վեպը, Մ. Մնակյանի «Դերասանը» հոդվածաշարը, Գ. Օզանյանի «Դրվագներ Փոքր Հայքի հեղափոխական կյանքեն», «Հայ հեղափոխությունը և ազգային մեծ վիպասանը» (Րաֆֆի, Շ. Կուրղինյանի, Հ. Մառքի, Ե. Օտյանի, Ա. Թեոդիկի հոդվածներն ու գեղարվեստական գործերը։ 1913-1914 թվականներին (դեկտեմբեր-հունվար) լույս է տեսել «Դայլայլիկ» անվամբ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Վանաձորի տրիկոտաժի ֆաբրիկա

**Վանաձորի տրիկոտաժի ֆաբրիկա**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն Հայաստանի Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին՝ այդ պահին ունենալով 5 դազգահ ու 92 բանվոր։ 1950-ական թվականներին վերակառուցվել են։ Թողարկել է մոտ 70 արտադրատեսակ՝ կանանց ներքնազգեստ, վերնաշապիկ, նաև մանկական հագուստ (1977)։ Հիմնական հումքի (ծավալային և ացետատային մանրաթել) մի մասն ստանում էր տեղի մանրաթելերի գործարանից։ Ունեցել է գործման, ներկման, ձևման և կարի արտադրամասեր։ Արտադրանքն իրացվել է Հայաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1921 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Թեթև արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կոմպլեքս հարթություն

thumb|Կոմպլեքս հարթություն
**Կոմպլեքս հարթություն**, հարթություն, որի վրա պատկերվում են կոմպլեքս թվերը։ z=(a, b)=a+ib կոմպլեքս թվի պատկերը դեկարտյան հարթության վրա a աբսցիս և b օրդինատ ունեցող M (a, b) կետն է (z-ը կոչվում է M կետի աֆիքս և հաճախ կետը նույնացվում է իր աֆիքսի հետ)։ z=0 թվին համապատասխանեցվում է հարթության սկզբնակետը։ Աբսցիսների առանցքը կոչվում է իրական առանցք, իսկ օրդինատներինը՝ կեղծ առանցք։ Այսպիսով, փոխմիարժեք համապատասխանություն է ստեղծվում բոլոր z=a+ib կոմպլեքս թվերի C բազմության և կոմպլեքս հարթությունյան կետերի բազմության միջև, ինչպես նաև C բազմության և այն ազատ վեկտորների բազմության միջև, որոնց պրոյեկցիաները աբսցիսների և օրդինատների առանցքների վրա համապատասխանաբար հավասար են a-ի և b-ի։ C հարթությանը միացնելով z=\infty կետը, ստացվում է C փակ հարթությունը կամ ընդլայնված կոմպլեքս հարթություն։

Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Կանոն (մատենագրություն)

**Կանոն** (հուն.՝ κανών - օրենք, կարգ), հայ հին ու միջնադարյան մատենագրության մեջ օգտագործվել է ինչպես ընդհանուր նշանակությամբ, այնպես և մասնավոր, հատկապես երաժշտական մի քանի իմաստներով։

Հայ եկեղեցական երաժշտության մեջ կանոններ են կոչվել պաշտոներգության որոշակի կարգավորությամբ կատարվող միավորների խմբերը՝ Սաղմոսարանում, Շարակնոցում և Գանձարանում։ Հայկական Սաղմոսարանը, դեռևս 5-րդ դարից, ի տարբերություն հունականի և ասորականի, բաժանված է ութ կանոնների, որոնցից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է հոգևոր երաժշտության ութ ձայնեղանակներից մեկը։ Այդ կանոններն իրենց հերթին բաղկացած են յոթական գուբղայից և ամեն մի գուբղա՝ 2-6 սաղմոսից (ըստ ծավալի)։
## Սաղմոսարանի կանոններ
Սաղմոսարանի կանոնները սկզբնապես բաժանված են եղել եկեղեցական օրվա վեց ժամերի վրա ու երգվել միաձայն, երկու դասերի մասնակցությամբ, փոխեփոխ՝ երկուական կանոներ գիշերային ու առավոտյան, և մեկական՝ երրորդ, վեցերորդ, իններորդ ու երեկոյան ժամերին։ Կանոնների առաջին վեց գուբղաները կատարվել են առավել պարզ, անպաճույճ եղանակավորումով, իսկ յոթերորդները, որոնք կոչվել են կանոնագլուխներ, վերարտադրվել են ծոր երգային վառ մեղեդիների զուգորդությամբ։

## Շարակնոցի կանոններ
Շարակնոցի կանոնների ծագումը վերաբերում է 8-րդ դարին, երբ հայ եկեղեցին ընդունեց կանոնը որպես հոգևոր ինքնուրույն երգի նոր, 5-րդ դարից հորինվող կցուրդների համեմատությամբ՝ գրական ու երաժշտական առումներով ավելի զարգացած մի տեսակը։ Այն փաստորեն յուրահատուկ շարք է, բաղկացած 8-9 երգերից, որոնք նվիրված են եկեղեցական միևնույն տոնին, բայց կատարվում են տվյալ օրվա տարբեր աղոթաժամերին (գիշերային, առավոտյան, ճաշի, երեկոյան)։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի այսպես կոչված սկսվածք՝ Հին կամ Նոր կտակարանի օրհնություններից մեկի և կամ սաղմոսի սկզբնաբառերով, որտեղից և ստանում է իր անվանակոչությունը։

Շարակնոցի կանոնները լինում են լրիվ կամ թերի, տվյալ տոնի համար հատուկ հորինված կամ հին կցուրդների համապատասխան խմբավորմամբ ստեղծված։

## Գանձարանի կանոններ
Որպես ընդհանուր օրենք՝ Գանձարանի կանոններն աչքի են ընկնում ավելի բարձր գեղարվեստական արժանիքներով։ Դրանք ձևավորվել են սկսած 13-րդ դարից, նախապես ստեղծված ու տվյալ պատմաշրջանում առավել նախանձախնդրությամբ հորինվող գանձերի, տաղերի, մեղեդիների և հորդորակների համապատասխան մեկտեղման հիման վրա։

Գանձարանային չափորոշ կանոնները բաղկացած են միևնույն տոնին նվիրված հիշյալ չորս տեսակի ստեղծագործություններից։ Սակայն այստեղ ևս լինում են թերի կանոններ, և կամ այնպիսիներ, որոնք ունեն չորսից ավելի կտորներ։ Դրանց մեջ երաժշտականորեն ամենահարուստը մեղեդի կոչվածներն են։

Գանձերը 10-12-րդ դարերում կատարվել են ասերգին մոտիկ եղանակավորումներով, որոնք զարգացել են նույնիսկ ծորերգի վերածվելու միտումով։ Այնպես, որ 13-15-րդ դարերում գանձերն իրապես երգվել են արդեն և դրանցից շատերն իրենց երաժշտական բաղկացուցիչի յուրահատկություններով ընդհուպ մոտեցել են տաղերին, ինչպես և մի ամբողջ շարք տաղեր էլ՝ նույն այդ առումով՝ մեղեդիներին։

Կատեգորիա:Մատենագրություն
Կատեգորիա:Եկեղեցական երաժշտություն
Կատեգորիա:Եկեղեցի
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կանխարգելում

**Կանխարգելում**, պրոֆիլակտիկա, առողջության ամրապնդան, հիվանդությունների նախազգուշացման և վերացման նպատակով կատարվող միջոցառումների ամբողջություն։ Տարբերում են անհատական և հասարակական կանխարգելում։ Անհատական կանխարգելումը ընդգրկում է անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանումը կենցաղում և արտադրության մեջ, հասարակականը՝ կոլեկտիվի առողջության պահպանման նպատակով ձեռնարկվող միջոցառումների ամբողջ համակարգը։

Ժամանակակից կանխարգելման հասկացությունն ընդգրկում է պետական, հասարակական և բժշկական կոմպլեքս միջոցառումներ, որոնց նպատակն է վերացնել մարդկանց առողջության վրա բացասաբար ազդող գործոնները և ապահովել անհատի ֆիզիկական ու հոգեկան կարողությունների բազմակողմանի զարգացումը։ Հասարակական կանխարգելման իրականացումը պահանջում է օրենսդրական միջոցառումներ, նյութական զգալի ներդրումներ և պետական, բժշկական, արտադրական մի շարք հիմնարկ-ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների համատեղ գործունեություն։

Հիվանդությունների կանխարգելման գործում կարևոր են բնակչության առողջ խմբերի (երեխաներ, դեռահասներ, հղիներ, արտադրական ձեռնարկությունների բանվորներ) դիսպանսերացումը և բժշկական մասնագիտական ստուգումները, որոնք իրագործվում են պլանային ձևով։ Առողջապահական մարմինների և բժշկական անձնակազմի կանխարգելիչ գործունեության մասն է կազմում նաև սանիտարալուսավորական աշխատանքը։

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կանոն (երաժշտություն)

**Կանոն** ( - կանոն, տիպար), բազմաձայն պոլիֆոնիկ երաժշտություն, որի բոլոր ձայները կամ դրանց մի մասը հաջորդաբար շարադրում են միևնույն մեղեդին՝ կատարելով անընդմեջ նմանակում (իմիտացիա)։ Յուրաքանչյուր հաջորդող ձայն հանդես է գալիս մինչ նախորդող ձայնով սկսված մեղեդու ավարտը։ Կանոնի օրինակ Մեղեդին կարող է կրկնվել միևնույն կամ այլ հնչյունից, նույն կամ տարբեր ռիթմով։

Մեղեդին շարադրող առաջին ձայնը կոչվում է պրոպոստա (իտալերեն՝ pro-posta - առաջարկ), նմանակող մյուս ձայները՝ ռիսպոստաներ (իտալերեն՝ ris-posta - պատասխան, առարկում)։ Գոյություն ունի կրկնակի (եռակի և այլն) կանոն, որտեղ տարբեր ձայներով միաժամանակ շարադրվում է երկու (երեք և այլն) տարբեր մեղեդի։

Կանոնի այն տեսակը, որը կարող է անընդհատ կրկնվել բոլոր ձայներում, շաղկապելով մեղեդու վերջը նրա սկզբի հետ, կոչվում է անվերջ կանոն։ Երբեմն կանոնն ունենում է հանելուկի ձև (հանելուկային կանոն), կատարողը ինքը պետք է որոշի գրված մեղեդու նմանակման պայմանները։ Ինքնուրույն ստեղծագործություն լինելուց բացի կանոնը երբեմն ընդգրկվում է այս կամ այն ծավալուն երկի մեջ։

## Գրականություն

* Feininger L.K.J. Die Frühgeschichte des Kanons bis Josquin des Prez (um 1500). Emsdetten, 1937.
* Холопов Ю. Н. Канон. Генезис и ранние этапы развития // Теоретические наблюдения над историей музыки. Москва։ Музыка, 1978, с. 127-157.

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Պոլիֆոնիկ երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Արծվի խաչի շքանշան

**Արծվի խաչի շքանշան** ()՝ Էստոնիայի պետական շքանշան, որը ստեղծվել է 1928 թ.-ին Էստոնիայի պաշտպանության միության կողմից։

Արծվի խաչի շքանշանով պարգևատրվում են զինվորական ծառայության, մարտական քաջագործությունների և պետության պաշտպանության գործում կատարած աշխատանքի համար։ Շքանշանը ունի 8 աստիճան։

### Արծվի խաչի շքանշանի աստիճանները
1. Արծվի խաչի շքանշանը ունի 8 աստիճան՝
* հինգ հիմնական աստիճան,
* երեք մեդալի աստիճան՝ ոսկյա, արծաթյա և երկաթյա։
2. Արծվի խաչի բոլոր շքանշանները ունեն միևնույն տեսքը։ Բոլորի գեղարվեստական ձևավորման հիմքում դրված է Էստոնիայի պաշտպանության միության զինանշանը։

3. Շքանշանի հիմնական գույնը նարնջագույնն է, միջազգային տերմինաբանությամբ՝ PANTONE:

## Պատկերներ

|1-ին աստիճան (տղամարդկանց համար)
|1-ին աստիճան (կանանց համար)
|2-րդ աստիճան (տղամարդկանց համար)
|2-րդ աստիճան (կանանց համար)
|3-րդ աստիճան (տղամարդկանց համար)
|3-րդ աստիճան (կանանց համար)
|4-րդ աստիճան
|5-րդ աստիճան
File:Orde van het Adelaarskruis Estland tweemaal.jpg|5-րդ աստիճանի շքանշանի զինվորական տարբերակը աջից
|Ոսկյա խաչ
|Արծաթյա խաչ
|Երկաթյա խաչ


## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի պետական պարգևները 

## Գրականություն
* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn։ Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985900170.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ
Մարիամի երկրի խաչի շքանշան

**Մարիամի երկրի խաչի շքանշան** (), Էստոնիայի պետական պարգև, որը ստեղծվել է 1995 թ.-ի մայիսի 16-ին Էստոնիայի անկախության պատվին։ Մարիամի երկրի խաչի շքանշանով պարգևատրվում են Էստոնիայի նախագահները և այն օտարերկրացիները, ովքեր մեծ ներդրում են ունեցել Էստոնիայի պետականության կայացման և զարգացման գործում։ Շքանշանը ունի 6 կարգ։

### Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի կարգերը
Մարիամի երկրի խաչի շքանշանը ունի 6 կարգ՝
* մեկ հատուկ կարգ՝ Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի վզնոց,
* հինգ հիմնական կարգ։
2. Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի բոլոր կարգերը ունեն միևնույն տեսքը և չափսը։ 
3. Շքանշանի հիմնական գույնը մանուշակագույնն է։

### Մարիամի երկրի խաչի շքանշանի գեղարվեստական ձևավորումը

|Շքանշանի աստղը
‎|Շքանշանը
|Շքանշանի հակառակ կողմը



## Շքանշաններ

## Գրականություն
* Walter, Hannes. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations, Tallinn 1998.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ
Պաշտպանության միության սպիտակ խաչ

**Պաշտպանության միության սպիտակ խաչ** (), Էստոնիայի պաշտպանության միության պարգև, որը ստեղծվել է 1929 թ.-ի հունիսի 19-ին Էստոնիայի կառավարության որոշմամբ։ Պարգևատրվում են միության աշխատանքների ժամանակ զգալի ներդրման համար։

### Պաշտպանության միության սպիտակ խաչի կարգերը
1. Պաշտպանության միության սպիտակ խաչը ունի երեք կարգ։
2. Շքանշանի բոլոր կարգերը ունեն միևնույն տեսք, բայց տարբեր չափսեր։

## Սպիտակ խաչի շքանշանը




## Արտաքին հղումներ
* Kaitseliidu Valgerist (I, II ja III kl.)(էստ.)

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ
Պաշտպանության միության արժանիքների մեդալ

**Պաշտպանության միության արժանիքների մեդալ** (),Էստոնիայի պաշտպանության միության պարգև, որը ստեղծվել է 1997 թ.-ի նոյեմբերի 30-ին Էստոնիայի պաշտպանության միության նախագահի որոշմամբ։ 1998 թ.-ի հունիսի 10-ին ընդունվել է պարգևատրման կարգը։

### Պաշտպանության միության արժանիքների մեդալի կարգերը
1. Պաշտպանության միության արժանիքների մեդալը ունի չորս կարգ՝
* մեկ հատուկ կարգ՝ Պաշտպանության միության արժանիքների մեդալ հատուկ արժանիքների համար,
* երեք հիւմնական կարգ՝ ոսկյա, արծաթյա և բրոնզյա։
2. Մեդալի գեղարվեստական ձևավորման հիմքում դրված է պաշտպանության միության զինանշանը։

## Պատկերներ

## Արտաքին հղումներ
* Kaitseliidu teenetemedal (eriklass ning kolm põhiklassi — I, II ja III klass)

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ
Ավարներ

**Ավարներ** (ավար․` магIарулал), Կովկասի ժողովուրդներից մեկը, որը բնակվում է լեռնային Դաղստանի արևմտյան մասում և մասամբ Ադրբեջանում։ Ավարների թիվը 396 հազար է (1970)։ Լեզուն ավարերենն է։

Հնուց ի վեր ավարները ապրել են լեռնային Դաղստանում, արևելյան Վրաստանում և հյուսիսային Ադրբեջանում։ Այդ տարածքը անվանում են Ավարստան։ Այսօրվա Դաղստանի քանակով ամենամեծ ժողովուրդն է։

## Բնակության տարածքը
Զբաղեցնում են լեռնային Դաղստանի մեծագույն մասը, ապրում են նաև հանրապետության հյուսիսային (դաշտային) հատվածում։ Ադրբեջանում ավարները ապրում են հիմնականում Բալականի և Զաքաթալայի շրջաններում, որտեղ 1999 թ.-ի դրությամբ հասնում էին 49,800 մարդու։ ՌԴ-ում ապրում են նաև հարևան Չեչնիայում, Կալմիկիայում։

## Լեզու
Մայր լեզուն հանդիսանում է ավարերենը, որը պատկանում է հյուսիս-կովկասյան ընտանիքի նախ-դաղստանյան լեզվախմբին։ Ավարերենը այսօր հանդիսանում է մեռյալ Ալարոդյան լեզվական աշխարհի կենդանի շարունակությունը։ Լավ են տիրապետում ռուսերենին և կումիկերենին (Դաղստանի ավարները), թուրքերենին (Թուրքիայի ավարները), ադրբեջաներենին (Ադրբեջանի ավարները)։

## Հավատք
Հավատացյալները հիմնականում դավանում են իսլամը (սուննի ճյուղը)։ Հայտնի է նաև, որ 6-13 դարերում ավարյան Սարիր պետությունը եղել է քրիստոնյա երկիր։ Հավատացյալ ավարները մուսուլման-սունիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Ծեր Բասկինի թատրոն

**Ծեր Բասկինի թատրոն** (), թատրոն Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում, որը հիմնադրվել է 2005 թ.-ին դերասան և ռեժիսոր Էհնո Բասկինի կողմից։ Վերջինս հանդիսանում է նաև թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Թատրոնը հիմնականում բեմադրում է կատակերգական ներկայացումներ։

## Արտաքին հղումներ
* Թատրոնի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Հնդկական գայլ

**Հնդկական գայլ** ()՝ գորշ գայլի տարատեսակ է, որը ապրում է Ասիայի հարավային և հարավարևմտյան հատվածում։
Այս գայլի առաջացումը տարաձայնություններ է առաջացրել, քանի որ որոշ գիտնականներ հավատում են, որ այս գայլը գորշ գայլի տարատեսակ է և առաջացել է հենց այս տեսակից և տարիների ընթացքում հաստատվել Ասիայի հարավային տարածքում, իսկ որոշ գիտնականներ կարծում են, որ այս գայլը առանձին տեսակ է և իր փոքր չափսերի և մարդամոտության շնորհիվ կարող է լինել ընտանի շան նախնին։ Գիտնականների այս խումբը հնդկական գայլին տվել է նոր անվանում՝ *Canis lupus indica*, իսկ վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս վերջին վարկածը ավելի է իրականությանը մոտ։

## Նկարագիր
### Չափսերը
մինի|ձախից|200px|Հնդկական գայլ Իսլամաբադում
Հնդկական գայլը ավելի փոքր է եվրասիական գայլից։ Նա ունի 91 սմ մարմնի երկարություն և 61 սմ մարմնի բարձրություն հաշված գետնից, իսկ պոչը 41-46 սմ է։

### Մորթին
մինի|ձախից|200px|Հնդկական գայլ
Հնդկական գայլի մորթին ավելի կարճ է մյուս տեսակների մորթուց։ Դա կապված է այս գայլի ապրելու աշխարհագրական դիրքից։ Այս գայլը ներքին մազածածկ կամ չունի, կամ ունի, բայց շատ բարակ շերտով։ Մորթին լինում է կարմրավուն-մոխրագույն կամ կարմրավուն-սպիտակավուն։ Մեջքի հատվածում մորթին բավական մուգ է և դա ավելի շատ ընդգծված է, քան մյուս տեսակների մոտ։ Ոտքերին հարող հատվածի մազածածկը ավելի բաց է։
Ինչպես արաբական գայլերի մորթին, հնդկական գայլերի մորթին նույնպես ավելի կարճ է ամռան ամիսներին, սակայն մեջքի հատվածում մազերը մնում են երկար։ Դա նրանց պաշտպանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից։ Ձմռանը մորթին երկարում է, սակայն չի հասնում հյուսիսում ապրող իրենց ցեղակիցների մորթու երկարությանը։

## Ապրելավայրը

Հնդկական գայլերը ապրում են Հիմալայան Լեռների հարավային հատվածում՝ Հնդկաստանում, Պակիստանում ինչպես նաև այս երկրներում՝ Աֆղանստան, Իրաք, Իրան, Արաբական Էմիրաթներ, Սաուդյան Արաբիա, Օման, Եմեն, Սիրիա, Թուրքիա, Իսրայել և Եգիպտոս։

## Ապրելակերպը

Հնդկական գայլերը չեն ապրում մեծ ոհմակենրով, ինչպես այլ հյուսիսային գայլեր։ Նրանք ավելի մարդամոտ են և սովոր են ապրել մարդկանց շրջապատում։ Ապրում են մոտ 6-8 անդամ ունեցող ոհմակներով։ Բազմանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ընկած ժամանակաշրջանում։ Ձագերը ծնվում են անպաշտպան՝ խուլ, կույր։ Կրծքավանդակը սպիտակ է և այդ սպիտակությունը ժամանակի ընթացքում վերանում է։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կանոնական օրենսդրություն

**«Կանոնական օրենսդրություն»**, Դավիթ Ալավկաորդու (Գանձակեցի) խրատական կանոնները՝ գրված 12-րդ դարի սկզբին (մոտավորապես 1130 թվականին)։

Արտացոլել է Արևելյան Հայաստանի, մասնավորապես` Արևելից կողմանք Հայոց աշխարհի ավատատիրական հասարակարգի ներքին կյանքը։ Բաղկացած է եղել նախադրությունից և 97 հոդվածներից։

Կիրակոս Գանձակեցին «Կանոնական օրենսդրությունը» համարել է «գեղեցկահարմար և պիտանցու»։ Հիմնական աղբյուրներն են՝ ավատատիրական սովորութային ու եկեղեցական իրավունքները։ Հետապնդել է մշակութակրթական նպատակներ, դեմ արտահայտվել այսպես կոչված «անբարոյական բարքերին», առաջարկել առողջապահական միջոցառումներ, դատապարտել սնահավատությունը, հոգևորականների ընչաքաղցությունը, ախտերը, արտամուսնական կապերը, սահմանել կանոնավոր սեռական հարաբերության, ծննդաբերության, անվճար ուսուցման և հասարակական այլ հարաբերությունների կարգավորման նորմեր։

Աշխատությունից մասամբ օգտվել է Մխիթար Գոշը։ Լրիվ տեքստն առաջին անգամ լույս է տեսել 1953 թվականին։ Հիշյալ հրատարակության և այլ ձեռագրերի հիման վրա 1961 թվականին Բելգիայում՝ անգլերեն թարգմանությամբ, առաջաբանով և գիտական ցանկով հրատարակել է Չարլզ Դաուսեթը։

Կատեգորիա:12-րդ դար
Կանոնիկ բաշխում

**Կանոնիկ բաշխում**, Գիբսի բաշխում, վիճակագրական ֆիզիկայի հիմնական օրենք, որոշում է շրջապատի հետ
ջերմային հավասարակշռության մեջ գտնվող մակրոսկոպիկ փակ համակարգի մաս կազմող ցանկացած մակրոսկոպիկ համակարգի (ենթահամակարգ)՝ տվյալ միկրովիճակում գտնվելու հավանականությունը։

Դասական վիճակագրական ֆիզիկայում կանոնիկ բաշխումը (ստացել է Զ.Ու. Գիբսը 1901 թվականին) ունի d \omega =Ae^- \frac{E(p,q)}{kT}dpdq  տեսքը, d \omega-ն հավանականությունն է այն բանի, որ համակարգը կազմող մասնիկների շարժման քանակների և կոորդինատների համախմբի արժեքներն ընկած են համապատասխանաբար  p, p+dp  և  q, q+dq  տիրույթներում. E(q,p)-ն համակարգի էներգիան է, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, k-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը։ A հաստատունը որոշվում է \int d   \omega =1  պայմանից և կապված է համակարգի ազատ էներգիայի հետ։ Քվանտային վիճակագրությունում կանոնիկ բաշխումն ունի \omega_n=Ae^- \frac{E_n}{kT} տեսքը, որտեղ E_n-ը համակարգի էներգիան է քվանտային n-րդ վիճակում, իսկ A-ն հաստատուն է և որոշվում է \Sigma \omega_n=1 պայմանից։
## Տես նաև
* Գիբսի բաշխում

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կանոնական իրավունք

**Կանոնական իրավունք**, եկեղեցական ժողովներում ընդունված կանոնների համակցություն։ Վերաբերում է ոչ միայն եկեղեցական, այլև արտաեկեղեցական՝ պետական, վարչական, քաղաքացիական, ամուսնաընտանեկան, քրեական, իրավահարաբերություններին։

Կանոնական իրավունքի առաջին համակարգումը Արևմտյան Եվրոպայում ձեռնարկվել է 12-րդ դարում՝ Բոլոնիայում, հետագայում, դրա հիման վրա, լրացված և մշակված հրատարակվել է 1582 թվականին, Հռոմում։ Հայաստանում կանոնական իրավունքը համակարգվել է 8-րդ դարում։

## Գրականություն
* Кодекс канонического права. Codex uiris canonici. Институт св. Фомы. М., 2007г.
* Джероза Л. Каноническое право. М., 1996
* The Code of Canon Law։ A Text and Commentary.
* Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев, т. 2. М., 2005

Կատեգորիա:Եկեղեցական իրավունք
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Կրոնական իրավունք
Կետեններ

մինի
**Կետեն**, կարբոմեթիլեն, CH2=C=0, չհագեցած օրգանական միացություն, կետենների շարքի առաջին անդամը։ Հալման ջերմաստիճանը՝ -134, 6&nbsp;°C, եռմանը՝ -41&nbsp;°C։ Թունավոր գազ է։ Կայուն է -80&nbsp;°C-ում, 0°-ում կետենն ինքնաբերաբար դիմերվում է դիկետենի։ Շարժունակ ջրածնի ատոմ ունեցող միացությունների՝ ջրի, սպիրտների, թիոսպիրտների, ամինների, թթուների հետ առաջացնում է ացետիլացման նյութեր։ Հեշտությամբ միանում է ալդեհիդներին և կետոններին՝ առաջացնելով տեղակալված (Յ-պրոպիոլակտոններ։ Արդյունաբերության մեջ կետենը ստացվում է քացախաթթվի կամ ացետոնի ջերմային քայքայմամբ՝ a--հալոգենկարբոնաթթուների հալոգեն անհիդրիդներից հալոգեն պոկելով Zn RR՝ C=C=0+ZnX2։ Կիրառվում է ացետիլթաղանթանյութի, p-պրոպիոլակտոնի, քացախաթթվի անհիդրիդի և այլ նյութերի ստացման համար։

## Տես նաև
* Կարբոմեթիլեն

Կատեգորիա:Կետեններ
Կոհեզիա

**Կոհեզիա** ( — կապված, կցորդված), ֆիզիկական մարմնի մոլեկուլների, ատոմների, իոնների միակցումը ձգողության ուժերի (միջմոլեկուլային փոխազդեցության, ջրածնային կամ քիմիական կապի ուժեր) ազդեցությամբ։ Բնորոշում է տվյալ մարմնի ամրությունը դեֆորմացիայի տվյալ տեսակի (ձգում, սահք) նկատմամբ։ Միջմոլեկուլային և միջատոմային փոխազդեցության ինտենսիվությունը (հետևաբար և Կոհեզիայի ուժերը) հեռավորության աճի հետ կտրուկ նվազում է։ Կոհեզիան առավել ուժեղ է պինդ մարմիններում և հեղուկներում, այսինքն՝ կոնդենսացված ֆազերում, որտեղ միջմոլեկուլային հեռավորությունները փոքր են (մի քանի A կարգի), իսկ գազերում Կոհեզիան աննշան է։ Միջմոլեկուլային փոխազդեցության ինտենսիվության չափը կոհեզիայի էներգիայի խտությունն է։ Կոհեզիան ադհեզիայի մասնավոր դեպք է։

Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կետորսություն

260px|մինի|Սպանված կետ
**Կետորսություն**, կետորսական արդյունագործություն, արդյունաբերության ճյուղ, զբաղվում է կետերի որսով և հումքի մշակմամբ, ինչպես նաև դրանից ստացվող արտադրանքի թողարկմամբ։ Հայտնի է եղել դեռևս IX-X դարերում, Կոլա և Պիրենեյան թերակղզիների բնակիչներին։

XVI-XVIII դարերում կետեր են սկսում որսալ Հյուսիսային Ամերիկայում, Ավստրալիայում, Հարավային կիսագնդի մերձանտարկտիդյան գոտիներում, XVIII-XIX դարերում՝ Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների բարեխառն գոտիներում։

Ներկայումս կետորսությամբ զբաղվում են ճապոնիան, Նորվեգիան, Մեծ Բրիտանիան և այլ երկրներ։

Կետորսությունը լինում Է առափնյա և ծովային (պելագիկ)։ Առաջին դեպքում նավերը կայանից հեռանում են մինչև 100 մղոն, իսկ երկրորդի դեպքում արդյունահանումը կատարվում Է բաց օվկիանոսում՝ խոշոր նավ-կետաբազայից և կետորս նավերից կազմված նավատորմիղներով։ 1960-ական թվականներին ստեղծվել են կոմբինացված նավեր՝ որսի և հումքի մշակման համար։

Կատեգորիա:Կետորսություն
Կերաբաժին

**Կերաբաժին**, **կերային ռացիոն**, կենդանուն ամբողջ օրվա համար տրվող կերի քանակությունը, բաժինը, որը կազմվում է տարբեր կերերից՝ հաշվի առնելով սննդանյութերի նկատմամբ կենդանու պահանջը։ Մշակվում է կերային նորմաների և կերերի կազմի ու սննդարարության տվյալների հիման վրա։

Կերաբաժնի կառուցվածքը (կերերի հարաբերակցություն) կազմելիս հաշվի է առնվում կենդանու տեսակը, հասակը, մթերատվությունը, կերակրման տիպը։ Ամբողջ տարվա ընթացքում այն կարող է փոխվել ըստ կենդանու ֆիզիոլոգիական վիճակի (հղիություն, լակտացիա և այլն) և պահվածքի համակարգերի (ամառային ու ձմեռային) փոփոխության։ Տվյալ տեսակի կենդանուն անհրաժեշտ բոլոր տեսակ սննդանյութերը պարունակող կերաբաժինը կոչվում է լիարժեք կամ հավասարակշռված։

Տնտեսություններին օգնելու նպատակով կենդանիների հիմնական խմբերի համար կիրառվող տիպային կերաբաժիննները մշակում են ԳՀ հիմնարկները։

Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Կերաբույսեր

**Կերաբույսեր**, միամյա, երկամյա և բազմամյա բույսեր, որոնք մշակվում են գյուղատնտեսական կենդանիների կերակրման համար։ Դրանցից են՝ կերախոտերը, արմատապալարապտուղները, կերային, բոստանային, սիլոսային և հատիկային կուլտուրաները։

Հայաստանում տարածված հիմնական կերաբույսերն են՝ առվույտը, կորնգանը, երեքնուկը, գարին, վարսակը, տարեկանը, եգիպտացորենը, արևածաղիկը, ոլոռը, վիկը, ճակնդեղը, մասամբ կարտոֆիլը, գոնգեղը, գազարը, ինչպես նաև բազմամյա հացազգի և թիթեռնածաղկավոր արոտամարգագետնային խոտաբույսերը։

Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Կատեգորիա:Մշակաբույսեր
Կերալա

**Կերալա** (, բառացի՝ Կոկոսյան արմավենիների երկիր), նահանգ Հնդկաստանի հարավ-արևմուտքում, Արաբական ծովի ափին։ Տարածությունը 38, 9 հազար կմ² է, բնակչությունը՝ 21, 3 միլիոն (1971), կենտրոնը՝ Տիրուվանանտապուրամ։ Տարածքի մեծ մասը գրավում է Մալաբարյան ափի դաշտավայրը, արեալում Կարդամոնյան և Անայմուդի լեռնալանջերն են։

## Անվանում
Անվանումը մալայալի լեզվով նշանակում է «կոկոսյան արմավենիների երկիր» (Հնդկաստանի կոկոսյան արմավենիների բոլոր տնկարկների ավելի քան 70%֊ը բաժին է ընկնում Կերալային)։

## Աշխարհագրություն
Կլիման արևադարձային է, մուսսոնային, տարեկան տեղումները՝ 3000 մմ։ Ագրարային շրջան է։ Մալաբարյան ափի մեծ մասը զբաղված է կոկոսյան արմավենու տնկարկներով (Հնդկաստանի տնկարկների 70%-ը) և բրնձի ցանքատարածություններով։

## Տնտեսություն
Մշակում են նաև ընկուզենի, տապիոկա, պլանտացիոն կուլտուրաներ, համեմունք, կաուչուկատուներ (հևեյա), թեյ, սուրճ։ Զարգացած է ձկնորսությունը։ Կան մոնացիտային ավազի խոշոր հանքաշերտեր։ Տեղական հանքային հումքի բազայի վրա ստեղծվել է գրաֆիտային նյութերի, կղմինդրի, աղյուսի արտադրություն։ Կան ՀԷԿ, ալյումինի և նավթավերամշակման գործարաններ, ընկույզի վերամշակման և փաթեթավորման, կոկոսյան յուղի արտադրության ձեռնարկություններ, բամբակեղենի, փայտամշակման, քիմիական, էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերություն։

## Ծանոթագրություններ
Կշեռք

մինի
**Կշեռք**, մարմինների զանգվածը նրանց վրա ազդող ծանրության ուժով որոշող սարք։ Առաջացել և կատարելագործվել է առևտրի, արտադրության և գիտության զարգացմանը զուգընթաց։ Կախված նժարներով, հավասարաբազուկ լծակի ձև ունեցող պարզագույն կշեռքը լայնորեն կիրառվել է Հին Բաբելոնում և Եգիպտոսում։ Ավելի ուշ ի հայտ եկան շարժական կշռաքարով անհավասարաբազուկ կշեռքներ։ XIX դարի սկզբին ստեղծվեցին տասնորդական և հարյուրերորդական կշեռքներ։ XIX դարի վերջում և XX դարի սկզբին հոսքային արտադրության զարգացմանը զուգընթաց ստեղծվեցին անընդհատ կոնվերային կշեռքներ։ Գյուղատնտեսության, արդյունաբերության տարբեր ճյուղերում, տրանսպորտում, արտադրանքի կոնկրետ տեսակների համար (գյուղատնտեսության մեջ՝ հացահատիկի, արմատապտուղների, ձվի, տրանսպորտում՝ ավտոմոբիլների, երկաթուղային վագոնների, ինքնաթիռների, արդյունաբերության մեջ՝ ճշգրիտ սարքաշինության մանրագույն դետալների ու հանգույցների, ինչպես և մետալուրգիական բազմատոննանոց ձուլուկների) սկսեցին կիրառվել ամենատարբեր կոնստրուկցիաների կշեռքներ։ Գիտական հետազոտությունների համար մշակվեցին ճշգրիտ կշեռքների կոնստրուկցիաներ՝ անալիտիկ, միկրոանալիտիկ և այլն։ Ըստ նշանակման լինում են նմուշային, լաբորատորային և ընդհանուր նշանակման կշեռքներ, որոնք կիրառվում են գիտության, տեխնիկայի, ժողովրդական տնտեսության տարբեր բնագավառներում։

Ըստ գործողության սկզբունքի լինում են լծակավոր, զսպանակավոր, էլեկտրաթենզոմետրիկ, հիդրոստատիկ, հիդրավլիկական կշեռքներ։ Առավել տարածված լծակավոր կշեռքների գործողությունը հիմնված է լծակի հավասարակշռության օրենքի վրա։ Լծակի հենակետը կարող է գտնվել մեջտեղում կամ մեջտեղից տեղափոխված լինել։ Զսպանակավոր և թենզոմետրիկ կշեռքների աշխատանքի հիմքում ընկած է Հուկի օրենքը։ Զսպանակավոր կշեռքումո զգայուն տարրը պարուրաձև հարթ կամ գլանաձև զսպանակն է, որը ձևափոխվում է մարմնի կշռի ազդեցությամբ։ Զսպանակավոր կշեռքի օգնությամբ չափում են ոչ թե զանգվածը, այլ կշիռը, սակայն շատ դեպքերում կշեռքի սանդղակը աստիճանավորվում է զանգվածի միավորներով։ Ոլորակշեռքներում զգայուն տարրը առաձգական թելն է կամ պարուրաձև զսպանակը։ Էլեկտրական, էնգոմետրիկ կշեռքները կիրառվում է մեծ զանգվածներ կշռելու համար։ Հիդրոստատիկ կշեռքի աշխատանքը հիմնված է Արքիմեդի օրենքի վրա. կիրառվում է պինդ մարմինների և հեղուկների Խտությունը որոշելու համար։ Բոլոր տիպի կշեռքները բնութագրվում են սահմանային բեռնվածքով, անուղղակի բաժանքի արժեքով, կշռման թույլատրելի սխալանքի սահմանով, ցուցմունքների թույլատրելի վարիացիայով։Ամենաստույգ կշեռքը գերմանական արտադրության Սարտորի–US-4108 էլեկտրոնային փոքրիկ կշեռքն է։ Դրան զիջում է հոլանդական Ֆիլիպս ֆիրմայի պատրաստած կշեռքը, որը կարող է չափել գրամի մինչև հարյուրմիլիոներորդական մասը։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Վերա Կետլինսկայա

**Վերա Կազիմիրովնա Կետլինսկայա** (, , ), ռուս խորհրդային գրող, Ստալինյան 3-րդ աստիճանի մրցանակակիր։

Առավել ուշագրավ գործերից են համարվում «Արիություն» (1938, հայերեն հրատարակչություն 1959), «Այլ կերպ ապրել չարժե» (1960) և «Պաշարման մեջ» (1947, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1948), հայերեն հրատարակություն՝ 1951) վեպերը։ 1964 թվականին հրատարակել է «Կրկնակի ապրած օր» պատմվածքների ժողովածուն, 1972 թվականին՝ «Երեկո, Պատուհաններ, Մարդիկ» հուշագրությունը։

## Կենսագրություն
Վերա Կետլինսկայան ծնվել է 1906 թվականի ապրիլի 28-ին Սևաստոպոլ քաղաքում ծովային հրետանու սպա, լեհ Կազիմիր Կետլինսկու ընտանիքում, որը 1917 թվականից փոխ-ծովակալ էր և Մուրմանսկի շրջանի ու Մուրմանսկի նավատորմի գլխավոր պետը, փաստացի Մուրմանսկի պարետը։ 1918 թվականին անհայտ մի անձ սպանել է վերջինիս։

Կետլինսկայան աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 13 տարեկանից՝ աշխատելով մի գործարանում, իսկ 1920 թվականից կատարում էր կոմերիտական և կուսակցական աշխատանք։ 1923 թվականից ապրում էր Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։ Աշխատել է Պետհրատում։ 1936 թվականին հեռացվել է ԽՍՀՄ գրողների միությունից, իսկ 1939 թվականին՝ վերականգնվել։

Այսպես կոչված՝ «Նոր կոմունիստական հասարակություն կառուցողների» մասին գաղափարապես հագեցած ստեղծագործությունները ճանաչում գտան կուսակցության ղեկավարության կողմից։ Պաշարված Լենինգրադում գաղափարական ճակատում ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել (1941 թվականի հունիսից մինչև 1942 թվականի հուլիսը՝ ԽՍՀՄ Գրողների միության Լենինգրադի բաժնի պատասխանատու քարտուղարն էր)։ Առավել հայտնի ստեղծագործություններն են՝ «Արիություն»՝ Կոմսոմոլսկ Ամուրի վրայի կառուցողների մասին, «Պաշարման մեջ» (1947)՝ պաշարված Լենինգրադի մասին։

Մինչհեռուստատեսային շրջանում նրա ստեղծագործությունների հիման վրա ռադիոներկայացումներ էին բեմադրվում, որոնք կանոնավոր հեռարձակվում էին ամբողջ Խորհրդային Միությունով մեկ։

Կոմարովոյում է գտնվում Վերա Կետլինսկայայի և նրա ընտանիքի ամառանոցը։ Ապրել է Գրիբոյեդովի ջրանցքի աջ ափին՝ № 9 տանը, որտեղ ապրում էին բազում հայտնի խորհրդային գրողներ և պոետներ։

Մահացել է 1976 թվականի ապրիլի 23-ին։ Թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի մերձակայքում գտնվող Կոմարովոյի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

## Գրականություն
* Рапопорт Э., Вера Кетлинская, Л., 1958;
* Козлов И., Как жить, каким быть, «Литературная газета», 1965, 26 июня։
* Русские советские писатели-прозаики. Биобиблиографический указатель, т. 2, Л., 1964.

## Արտաքին հղումներ
* Подробная биография на сайте-некрополе 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կերամիկական առարկաների կոմբինատ

**Երևանի կերամիկական առարկաներ կոմբինատ**, Խորհրդային Հայաստանի շինանյութերի արդյունաբերության նախարարության ձեռնարկություն։ Հիմնադրվել է 1938 թվականին՝ Երևանի աղյուսի գործարանի բազայի վրա։

Արտադրում էր երեսպատման, հատակապատման և միջնորմային սալիկներ, սանիտարատեխնիկական իրեր, խեցե խողովակներ, պեմզաբլոկ։ Ուներ սալիկների, սանիտարատեխնիկական և շինարարական իրերի, խեցե խողովակների արտադրամասեր։ 1876 թվականին թողարկել է 4,250 միլիոն ռուբլի համախառն արտադրանք։

Արտադրանքն իրացվել է ՀԽՍՀ-ում, առաքվել՝ ՌԽՖՍՀ, Ուկրաինա, Բելառուս, Մոլդովա, Վրաստան, միջինասիական հանրապետություններ։ Կոմբինատի թողարկած երեսպատման սալիկը 1977 թվականին ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում արժանացել է բրոնզե մեդալի։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Կերային բազա

**Կերային բազա**, տնտեսության, շրջանի, մարզի կամ երկրի կերի պաշարները և դրանց ստացման աղբյուրները։ Կերային բազան ընդգրկում է բնական և ցանովի խոտհարքներից և արոտավայրերից, կերային մշակույթների ցանքերից ստացված կերերը, թարմ, կանաչ և չոր խոտը, սենաժը, սիլոսը, հատիկները և արմատապտուղները, արտադրական կերերը (համակցված, վիտամինասպիտակուցային և հանքային), դաշտավարության և սննդարդյունաբերության արտադրանքի մնացորդները։

Կերային բազայի զարգացման նախապայմաններից են՝ դաշտային կերարտադրության ինտենսիվացումը, կերաբույսերի բերքատվության բարձրացումը, արոտավայրերի և խոտհարքների բարելավումը, կերային ցանքաշրջանառությունների կիրառումը, կերերի մթերման, պահպանման առաջադեմ եղանակների ներդրումը, ոռոգումը, մշակութաջրարբի արոտավայրերի ստեղծումը։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Կերային պաշարներ
Քոլեջ

**Քոլեջ** (), ուսումնական հաստատություն Մեծ Բրիտանիայում, նրա գլխավորած Համագործակցության երկրներում և ԱՄՆ-ում։

## Քոլեջների տիպերը
Քոլեջները լինում են 3 հիմնական տիպի՝ 
* բարձրագույն դպրոցի մակարդակին համապատասխան, 
* միջնակարգ և բարձրագույն ուս. հաստատությունների միջև միջանկյալ տեղ գրավող, 
* միջնակարգ դպրոցի մակարդակին համապատասխանող և նախատեսված 16 տարեկանից բարձր սովորողների համար։

## Պատմություն
Քոլեջները ծագել են XIII դ. սկզբին Անգլիայում։ Պատմականորեն ձևավորված քոլեջի տիպը ավանդաբար պահպանվել է հնագույն համալսարաններում (Օքսֆորդի համալսարանում և Քեմբրիջի համալսարանում)։ Մեծ Բրիտանիայի այլ համալսարանների կազմի մեջ մտնող քոլեջները մասնագիտացված, ինքնուրույն ուսումնական հաստատություններ են։ Ավանդաբար քոլեջներ են կոչվում նաև որոշ հնամյա արտոնյալ միջնակարգ դպրոցներ (Իտոն, Ուինչեսներ) և մասնավոր ուսումնական հաստատություններ։ ԱՄՆ-ում առաջին քոլեջները ստեղծվել են XVII դ. (անգլիականի օրինակով), որպես հոգևորականներ և պետական ծառայողներ պատրաստող բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։ XIX դ. առաջին կեսին առավել խոշոր քոլեջների և բժշկական, իրավաբանական, աստվածաբանական դպրոցների (կամ ֆակուլտետների) միավորմամբ ստեղծվել են առաջին համալսարանները։ Քոլեջները մեծամասնությամբ քառամյա են։ Ուսումը վճարովի է։

## Տես նաև
* Կոլեժ

Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ
Կերային ցանքաշրջանառություն

**Կերային ցանքաշրջանառություն**, միևնույն հողատարածության վրա գյուղատնտեսական մշակաբույսերի հաջորդական ցանք, հիմնականում կերային բազան ապահովելու նպատակով։ Կերային ցանքաշրջանառության մեջ գերակշռում են պտղափոխային, շարահերկային, խոտաբույսաշարահերկային տեսակները։

Կերային ցանքաշրջանառությունները կարող են լինել
* ֆերմայամերձ 
* մարգագետնա-արոտային։

## Ֆերմայամերձ ցանքաշրջանառություններ
Ֆերմայամերձ ցանքաշրջանառություններում մեծ տեսակարար կշիռ ունեն կերային շարահերկ բույսերը, ինչպես նաև միամյա և բազմամյա խոտաբույսերը։ Այս ցանքաշրջանառությունները տեղադրվում են ֆերմաներին մոտ, որպեսզի հյութալի և կանաչ կերի փոխադրումը հեշտ լինի։

## Մարգագետնա-արոտային ցանքաշրջանառություններ
Մարգագետնա-արոտային ցանքաշրջանառությունները կիրառվում են անասուններին կանաչ զանգվածով ապահովելու, ինչպես նաև արածեցնելու նպատակով։ Սովորաբար տեղադրվում են սակավաջուր, էրոզիայի ենթակա կամ տարածքի հեռավոր հատվածներում։ Այս ցանքաշրջանառություններում բազմամյա խոտաբույսերը թողնվում են 5-6 տարի և ավելի, ըստ որում առաջին 2-3 տարում (մարգագետնային ժամանակաշրջան) դաշտն օգտագործվում է որպես խոտհարք, իսկ հետագա տարիներին՝ որպես արոտավայր։ 4-6 տարի հետո, երբ դաշտը հարստանում է օրգանական նյութերով, ճմուտը վարում են (դաշտային ժամանակաշրջան) և 2-3 տարի այդտեղ մշակում միամյա բույսեր։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն