Լեոն Ֆեստինգեր

**Լեոն Ֆեստինգեր** (, ), ամերիկացի հոգեբան, սոցիալական հոգեբանության և մտածողության կառավարման հոգեբանության ոլորտի մասնագետ, կոգնիտիվ դիսոնանսի տեսության հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Լեոն Ֆեստինգերը ծնվել է 1919 թվականի մայիսի 8-ին Նյու Յորքում` Ռուսաստանից ներգաղթած Ալեքս Ֆեստինգերի և Սառա Սոլոմոնի ընտանիքում։ 1939 թվականին Նյու Յորքի քաղաքային քոլեջում ստացել է բակալավրի աստիճան։ 1940 թվականին ավարտել է Այովայի համալսարանի մագիստրատուրան։ 1942 թվականին ստացել է հոգեբանության դոկտորի աստիճան։ Ֆեստինգերի գիտական ղեկավարը եղել է Կուրտ Լևինը, ում մոտ էլ հետագայում որպես օգնական աշխատել է խմբային դինամիկայի հետազոտական կենտրոնում։ 1940-1942 թվականներին որպես կլինիկական հոգեբան աշխատել է Այովա նահանգի հոգեբուժական հիվանդանոցում, այնուհետև շուրջ մեկ տարի որպես հոգեբան և գիտական աշխատող աշխատել է Այովայի համալսարանի Երեխայի ուսումնասիրության կենտրոնում, իսկ 1943-1945 թվականներին՝ Ռոչեստերի համալսարանում` որպես հոգեբան։ 1945-1948 թվականներին եղել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում Կուրտ Լևինի հիմնած Խմբային դինամիկայի կենտրոնի պրոֆեսոր։ 1947 թվականին՝ Լևինի մահվանից հետո, Ֆեստինգերը դարձել է Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսոր, 1951 թվականից` Մինեսոտայի համալսարանի պրոֆեսոր, իսկ 1955 թվականից` Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1968 թվականից մինչև մահը` 1989 թվականը, եղել է Նյու Յորքի Նոր դպրոցի պրոֆեսոր։ Ֆեստինգերը դասավանդել է տարբեր ուղղություններ, այդ թվում` կլինիկական և սոցիալական հոգեբանություն։

### Ներգրավվածություն գիտական կազմակերպություններում
1959-1962 թվականներին Ֆեստինգերը հանդիսացել է Ազգային գիտական խորհրդի մարդաբանության և հոգեբանության բաժնի անդամ։ Եղել է նաև Ամերիկյան մարդաբանական ասոցիացիայի, Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի, ինչպես նաև Գիտության և արվեստի ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։

### Պարգևներ և մրցանակներ
1959 թվականին «էական գիտական ներդրման» համար պարգևատրվել է Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի մրցանակով։

## Գիտական գործունեություն
Ֆեստինգերը դարձավ հետպատերազմական սոցիալական հոգեբանությունը փորձարարականի կողմը շրջելու հիմնական կերպարը։ Կոգնիտիվ դիսոնանսի տեսությանը զուգահեռ հայտնի է նաև նրա Սոցիալական համեմատության տեսությունը, ըստ որի` անձն իրեն և իր վարքագիծը հիմնականում գնահատում է ուրիշների և նրանց վարքագծի հետ համեմատելու միջոցով։

### Կոգնիտիվ դիսոնանսի տեսություն
Այս տեսությունը Ֆեստինգերը ձևակերպել է 1957 թվականին Լևինի Դաշտերի տեսության և Հադերի կոգնիտիվ հավասարակշռության տեսությունների հիման վրա։ Ստեղծման համար հիմք են հանդիսացել այն լուրերը, որոնք տարածվել են հյուսիս-ամերկյան նահանգներից մեկում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո։ Ուսումնասիրելով և մեկնաբանելով այդ լուրերի ծագումը, ինչպես նաև դրանց նկատմամբ համատարած հավատի պատճառները` գիտնականը եզրակացրեց, որ մարդիկ ձգտում են ներքին հավասարակշռության հասնել ստացած տեղեկատվության և իրենց վարքագծի անձնական դրդապատճառների միջև։

Նախքան այդ հետազոտությունները դրդապատճառային գործընթացի իմացական բաղադրիչների դերը լիարժեքորեն չէր գնահատվել։ Այս տեսության շրջանակներում իրականացվել է գեշտալտ հոգեբանության հիմնական սկզբունքը` զարգացման դինամիկան պայմանավորվում է լավ գեշտալտի ձեռքբերմամբ։ Ձևակերպվել է, որ անձը ձգտում է ներդաշնակության հասնել իր, շրջապատողների և միջավայրի մասին ցանկացած տեսակի գիտելիքների, կարծիքների, համոզմունքների ընկալման գործընթացում։ Այդ բաղադրիչների դիսոնանսն ընկալվում է որպես ինչ-որ տհաճ բան, որը հարկավոր է առավելագույնս չեզոքացնել։ Այդ է պատճառը, որ երբ անձը բախվում է իրար հակասող պատկերացումների, նրա մեջ վարքագիծը փոխելու հատուկ մոտիվացիա է առաջանում` վերանայել պատկերացումներից մեկը կամ փնտրել նոր տեղեկատվություն։

## Աշխատություններ
### Անգլերենով
* Allyn, J., & Festinger, L. (1961). Effectiveness of Unanticipated Persuasive Communications. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 62*(1), 35–40. 
* Back, K., Festinger, L., Hymovitch, B., Kelley, H., Schachter, S., & Thibaut, J. (1950). The methodology of studying rumor transmission. *Human Relations, 3*(3), 307–312. 
* Brehm, J., & Festinger, L. (1957). Pressures toward uniformity of performance in groups. *Human Relations, 10*(1), 85–91.
* Cartwright, D., & Festinger, L. (1943). A quantitative theory of decision. *Psychological Review, 50*, 595–621. 
* Coren, S., & Festinger, L. (1967). Alternative view of the "Gibson normalization effect". *Perception & Psychophysics, 2*(12), 621–626.
* Festinger, L. (1942a). A theoretical interpretation of shifts in level of aspiration. *Psychological Review, 49*, 235–250.
* Festinger, L. (1942b). Wish, expectation, and group standards as factors influencing level of aspiration. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 37*, 184–200.
* Festinger, L. (1943a). Development of differential appetite in the rat. *Journal of Experimental Psychology, 32*(3), 226–234.
* Festinger, L. (1943b). An exact test of significance for means of samples drawn from populations with an exponential frequency distribution. *Psychometrika, 8*, 153–160.
* Festinger, L. (1943c). A statistical test for means of samples from skew populations. *Psychometrika, 8*, 205–210.
* Festinger, L. (1943d). Studies in decision: I. Decision-time, relative frequency of judgment and subjective confidence as related to physical stimulus difference. *Journal of Experimental Psychology, 32*(4), 291–306.
* Festinger, L. (1943e). Studies in decision: II. An empirical test of a quantitative theory of decision. *Journal of Experimental Psychology, 32*(5), 411–423. 
* Festinger, L. (1946). The significance of difference between means without reference to the frequency distribution function. *Psychometrika, 11*(2), 97–105. 
* Festinger, L. (1947a). The role of group belongingness in a voting situation. *Human Relations, 1*(2), 154–180.
* Festinger, L. (1947b). The treatment of qualitative data by scale analysis. *Psychological Bulletin, 44*(2), 149–161.
* Festinger, L. (1949). The analysis of sociograms using matrix algebra. *Human Relations, 2*(2), 153–158.
* Festinger, L. (1950). Informal social communication. *Psychological Review, 57*(5), 271–282.
* Festinger, L. (1950b). Psychological Statistics. *Psychometrika, 15*(2), 209–213. 
* Festinger, L. (1951). Architecture and group membership. *Journal of Social Issues, 7*(1–2), 152–163. 
* Festinger, L. (1952). Some consequences of de-individuation in a group. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 47*(2), 382–389.
* Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. *Human Relations, 7*, 117–140.
* Festinger, L. (1955a). Handbook of social psychology, vol 1, Theory and method, vol 2, Special fields and applications. *Journal of Applied Psychology, 39*(5), 384–385. 
* Festinger, L. (1955b). Social psychology and group processes. *Annual Review of Psychology, 6*, 187–216. 
* Festinger, L. (1957). *A Theory of Cognitive Dissonance.* Stanford, CA: Stanford University Press.
* Festinger, L. (1959a). Sampling and related problems in research methodology. *American Journal of Mental Deficiency, 64*(2), 358–369. 
* Festinger, L. (1959b). Some attitudinal consequences of forced decisions. *Acta Psychologica, 15*, 389–390.
* Festinger, L. (1961). The psychological effects of insufficient rewards. *American Psychologist, 16*(1), 1–11. 
* Festinger, L. (1962). Cognitive dissonance. *Scientific American, 207*(4), 93–107. 
* Festinger, L. (1964). Behavioral support for opinion change. *Public Opinion Quarterly, 28*(3), 404–417. 
* Festinger, L. (Ed.). (1980). *Retrospections on Social Psychology.* Oxford: Oxford University Press.
* Festinger, L. (1983). *The Human Legacy.* New York: Columbia University Press.
* Festinger, L. (1981). *Human nature and human competence. Social Research, 48*(2), 306–321. 
* Festinger, L., & Canon, L. K. (1965). Information about spatial location based on knowledge about efference. *Psychological Review, 72*(5), 373–384.
* Festinger, L., & Carlsmith, J. M. (1959). Cognitive consequences of forced compliance. *The Journal of Abnormal and Social Psychology, 58*(2), 203–210. 
* Festinger, L., Cartwright, D., Barber, K., Fleischl, J., Gottsdanker, J., Keysen, A., & Leavitt, G. (1948). A study of rumor transition: Its origin and spread. *Human Relations, 1*(4), 464–486.
* Festinger, L., Gerard, H., Hymovitch, B., Kelley, H. H., & Raven, B. (1952). The influence process in the presence of extreme deviates. *Human Relations, 5*(4), 327–346.
* Festinger, L., & Holtzman, J. D. (1978). Retinal image smear as a source of information about magnitude of eye-movement. *Journal of Experimental Psychology-Human Perception and Performance, 4*(4), 573–585. 
* Festinger, L., & Hutte, H. A. (1954). An experimental investigation of the effect of unstable interpersonal relations in a group. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 49*(4), 513–522. 
* Festinger, L., & Katz, D. (Eds.). (1953). *Research methods in the behavioral sciences.* New York, NY: Dryden.
* Festinger, L., & Maccoby, N. (1964). On resistance to persuasive communications. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 68*(4), 359–366. 
* Festinger, L., Riecken, H. W., & Schachter, S. (1956). *When Prophecy Fails.* Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
* Festinger, L., Schachter, S., & Back, K. (1950). *Social Pressures in Informal Groups: A Study of Human Factors in Housing.* Stanford, CA: Stanford University Press.
* Festinger, L., Sedgwick, H. A., & Holtzman, J. D. (1976). Visual-perception during smooth pursuit eye-movements. *Vision Research, 16*(12), 1377–1386.
* Festinger, L., & Thibaut, J. (1951). Interpersonal communication in small groups. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 46*(1), 92–99. 
* Festinger, L., Torrey, J., & Willerman, B. (1954). Self-evaluation as a function of attraction to the group. *Human Relations, 7*(2), 161–174. 
* Hertzman, M., & Festinger, L. (1940). Shifts in explicit goals in a level of aspiration experiment. *Journal of Experimental Psychology, 27*(4), 439–452. 
* Hochberg, J., & Festinger, L. (1979). Is there curvature adaptation not attributable to purely intravisual phenomena. *Behavioral and Brain Sciences, 2*(1), 71–71. 
* Hoffman, P. J., Festinger, L., & Lawrence, D. H. (1954). Tendencies toward group comparability in competitive bargaining. *Human Relations, 7*(2), 141–159. 
* Holtzman, J. D., Sedgwick, H. A., & Festinger, L. (1978). Interaction of perceptually monitored and unmonitored efferent commands for smooth pursuit eye movements. *Vision Research, 18*(11), 1545–1555.
* Komoda, M. K., Festinger, L., & Sherry, J. (1977). The accuracy of two-dimensional saccades in the absence of continuing retinal stimulation. *Vision Research, 17*(10), 1231–1232. 
* Miller, J., & Festinger, L. (1977). Impact of oculomotor retraining on visual-perception of curvature. *Journal of Experimental Psychology-Human Perception and Performance, 3*(2), 187–200. 
* Schachter, S., Festinger, L., Willerman, B., & Hyman, R. (1961). Emotional disruption and industrial productivity. *Journal of Applied Psychology, 45*(4), 201–213.

### Ռուսերենով
* Теория когнитивного диссонанса = A theory of cognitive dissonance / Пер. А. Анистратенко, И. Знаешева. — СПб.: Ювента, 1999.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* История психологии в лицах: персоналии / Под ред. А. В. Петровского, Л. А. Карпенко. — М: ПЕР СЭ, 2005. — 784 с. — ISBN 5-9292-0136-6.
* Философская энциклопедия: в 5 тт. / Под ред. Ф. В. Константинова. — М.: Советская энциклопедия, 1960—1970.

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հոգեբանության գծով փիլիսոփայական դոկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ