open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պիզանելլո

**Պիզանելլո** (, իսկականը՝ Անտոնիոդի Պուչչո դի Չեռետո, Antonio di Puccio di Cerreto, ), իտալացի նկարիչ և մեդալագործ։ Պիզանելլոյի գեղանկարչական գործերում («Սուրբ Գևորգը և արքայադուստրը» որմնանկարը Վերոնայի Սանտ Անաստազիա եկեղեցում, մոտ 1435-1438) գոթական ավանդույթները իրենց տեղը զիջել են վերածննդյան նոր արտահայտչամիջոցներին։ Այս պրոցեսը առավել վառ արտահայտվել է բնօրինակի ճշգրտությունը վերապատկերող Պիզանելլոյի գծանկարներում (կենդանիներ, զգեստներ, մարմիններ պատկերող ճեպանկարներ)։ Լինելով իտալացի առաջին դիմանկարիչներից (Ջինևրա դ,Էստեի դիմանկարները, 1430-ական թվականներին Լուվր, Փարիզ)՝ Պիզանելլոն նաև վերածննդյան մեդալագործաթյան հիմնադիրն է (Լիոնելլո դ,էստեին նվիրված մեդալ, 1444, ձուլածո բրոնզ)։


Pisanello 001.jpg|
Pisanello 017.jpg|
Pisanello, falcone, cabinet des dessins INV 2453.jpg|
Pisanello - Codex Vallardi 2465 r.jpg|
Pisanello 019.jpg|
Pisanello, disegno gatti.jpg|
Pisanello - Study of Horse Heads - WGA17855.jpg|
Pisanello, scimmie.jpg|
Pisanello, disegni, windsor 12815.jpg|
Pisanello, disegni, fitzwilliam museum pd.124.1961.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի մեդալագործներ
Կատեգորիա:Իտալիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի փորագրիչներ
Ջլմար

**Ջլմար**, **Ջղմար**, **Ջայլամար**, ներկայումս հայտնի է որպես **Հաքքյարի** (), քաղաք Թուրքիայի հարավարևելյան մասում, Հաքյարիի մարզկենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքում հիմնականում բնակվում են քրդեր։ Քաղաքը գտնվում է Իրաքի սահմանից 32 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ի սկզբանե եղել է բերդ Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգի Ճահուկ գավառում, Մեծ Զավ գետի աջ ափին։

## Պատմություն
Քաղաքի տարածքը բնակելի է եղել դեռևս քարի դարից։ Տարբեր ժամանակներում քաղաքի տարածքը եղել է Ուրարտուի, Ասորեստանի ապա՝ Մեծ Հայքի կազմում։

Ըստ Թովմա Արծրունու բերած ավանդական պատմության, մ.թ.ա. 2-րդ դարի առաջին կեսին հիմնել է Կորդվաց իշխանուհի Ջայլամարը։ Վաչե Արծրունու որդի Սահակը, ամուսնանալով Ջայլամարի դուստր Անույշի հետ, դարձել է Ջլմարի տերը։ Սահակ Արծրունու որդի Աշոտի անակնկալ մահից հետո Ջլմար անցել է Արշավիր Արծրունու որդի Համամին։ Այնուհետև մինչև 11-րդ դարը Ջլմարը եղել է Վասպուրականի Արծրունիների ռազմական կարևոր հենակետ։

9-րդ դարի կեսին արաբ զորավար Բուղան հազարավոր զոհերի գնով գրավել է Ջլմարը։ Շուտով Աշոտ Բ Արծրունու եղբայր Գուրգենը ոչնչացրել է Ջլմարի արաբական կայազորը և ազատագրել այն։ 1021 թվականին Արծրունիների արտագաղթից և թուրք-թաթարական նվաճումներից հետո Ջլմարում հաստատվել ու աստիճանաբար գերակշռություն են ստացել քրդական ցեղերը։

Ուշ միջնադարում Ջլմարը քրդական և թուրքական աղավաղմամբ կոչվել է Ջուլամերկ կամ Ջուլամերիկ։ 19-րդ դարում Ջլմարը Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառի Ջուլամերկ կազայի կենտրոնն էր։

Հաքքյարիում 1915 թվականին երիտթուրքերի հրամանով քրդերի կողմից ոչնչացվել է շուրջ 30 000 ասորիներ։

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք էջը
* Հաքքյարին GeoNames կայքում

Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կորճայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:Ջուլամերիկի մարզի բնակավայրեր
Ռիսբերմ

**Ռիսբերմ** (, *rijs* - ձող, ճյուղ և *berm* - պատնեշ, թումբ), գետի հունի կամ ջրանցքի ամրացված տեղամաս՝ ջրհորի ետևում։ Նախատեսված է գետի հունը ողողումից պաշտպանելու, բաբախումները մարելու, ջրային հոսքի արագությունը հավասարեցնելու, նվազեցնելու համար։ Ռիսբերմի ջրհարին հարող մասը սովորաբար պատրաստվում է բետոնե և երկաթբետոնե ծածկերի կամ գերանավանդակների ձևով, իսկ վերջնամասը՝ գաբիոններից, ճեղաններից, քարալիցքերից։

Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Կատեգորիա:Ջրատեխնիկական կառույցներ
Քրիստափոր Ջլաուխյան

**Քրիստափոր Միքայելի Ջլաուխյան** () գեներալ-մայոր։ Ռազմական գիտությունների դոկտոր (1957), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
1929 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Անդրկովկասյան ռազմահետևակային դպրոցը, 1941 թվականին՝ Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան, 1948 թվականին՝ Կ․ Ե․ Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիան։ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկզբից 23-րդ դիվիզիայի կազմում կռվել է Ուկրաինայի պաշտպանների շարքերում։ Որպես 298-րդ հրաձգային (հետագայում՝ 80-րդ գվարդիական) դիվիզիայի շտաբի պետ, մասնակցել է Մտալինգրադի, Կուրսկի ճակատամարտերին, Դնեպրի գետանցմանը, 1944 թվականի հունվարին 57-րդ բանակի 68-րդ հրաձգային կորպուսի շտաբի պետ նշանակվելուց հետո՝ Ուկրաինայի, Մոլդավիայի, Բուլղարիայի, Հարավսլավիայի, Հունգարիայի և Չեխոսլովակիայի ազատագրական մարտերին։ Պատերազմից հետո գնդապետ Ջլաուխյանը ծառայել է մի շարք զինվորական օկրուգների շտաբներում։ 1957 թվականից դասախոսել է Գլխավոր շտաբի Կ․ Ե․ Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիայում։ Զորացրվել է 1973 թվականին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 4, Կուտուզովի II աստիճանի, Բոգդան Խմելնիցկու II աստիճանի, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի և Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Լիազներ

**Լիազներ (ՖՀ 4)**, ֆերմենտների դաս, որոնք կատալիզում են տարբեր քիմիական կապերի ճեղքման (էլիմինացման) ռեակցիաներ՝ առանց հիդրոլիզի և օքսիդացման եղանակների։ Հակադարձ ռեակցիան ևս հնարավոր է։ Օրինակ՝ այս ռեակցիան կատալիզող ֆերմենտը կլինի լիազ

:ԱԵՖ &rarr; ցԱՄՖ + PPi

Լիազները տարբերվում են մյուս ֆերմենտներից նրանով, որ ուղիղ ռեակցիայի համար պահանջում են մեկ, իսկ հակադարձ ռեակցիայի համար՝ երկու սուբստրատներ։

## Անվանակարգ
Ֆերմետնների համակարգային անվանումները կազմվում են հետևյալ կերպով՝ «*սուբստրատ խումբ-լիազ*»։ Եթե ռեակցիայի վերջանյութը իրենից հետաքրքրություն է առաջացնում, ապա օգտագործում են նաև սինթազ անվանումը (ֆոսֆոսուլֆոլակտատ սինթազ)։

## Դասակարգում
Ըստ ֆերմենտների միջազգային դասակարգման՝ լիազները պատկանում են չորրորդ դասին (ՖՀ 4)։ Այդ դասն իր հերթին ստորաբաժանվում է 7 ենթադասերի։
*'''ՖՀ 4.1''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ածխածին-ածխածին** կապերը (դեկարբօքսիլազներ, ալդեհիդ լիազներ)
*'''ՖՀ 4.2''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ածխածին-թթվածին** կապերը (դեհիդրատազներ)
*'''ՖՀ 4.3''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ածխածին-ազոտ** կապերը
*'''ՖՀ 4.4''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ածխածին-ծծումբ** կապերը
*'''ՖՀ 4.5''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ածխածին-հալոգեն** կապերը
*'''ՖՀ 4.6''', ներառում է լիազներ, որոնք ճեղքում են **ֆոսֆոր-թթվածին** կապերը (ադենիլատ ցիկլազ, գուանիլատ ցիկլազ)
*'''ՖՀ 4.99''', ներառում է այլ լիազներ

## Արտաքին հղումներ
* ՖՀ 4 դասակարգում
Գովերնադոր Արշեր

** Գովերնադոր Արշեր** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Պրեզիդենտի Դուտրայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 8 237 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 435,731 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 18,9 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Քաղաքի տոնը նշվում է հունվարի 19-ին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 15.088.755,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.747,80 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,567(տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Գովերնադոր Արշերի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Ջերմության մեխանիկական համարժեք

**Ջերմության մեխանիկական համարժեք**, աշխատանքի այն քանակը, որը համարժեք է ջերմափոխանակության պրոցեսում հաղորդված ջերմության քանակի մեկ միավորին (կալորիաներ կամ կիլոկալորիաներ)։ Ջերմության մեխանիկական համարժեք հասկացության ծագումը պայմանավորված է եղել նրանով, որ պատմականորեն մեխանիկական աշխատանքն ու ջերմության քանակը չափել են տարբեր միավորներով։

Մեխանիկական աշխատանքի ու ջերմության համարժեքության հաստատումից ( Ռոբերտ Մայեր, 1842) հետո կատարվել են ջերմության մեխանիկական համարժեքի մանրակրկիտ չափումներ (Ջեյմս Ջոուլ (1843—1878, շվեդ գիտնական), Է. էդմունդ (1865, ամերիկացի ֆիզիկոս), Գ․ Ռոուլանդ (1879) և ուրիշներ)։ Չափումների արդյունքները ցույց են տվել, որ 
:1 կկալ ~ 426,9 կԳմ։

## Կապը Միավորների միջազգային համակարգի հետ
Միավորների միջազգային համակարգում ջհերմության մեխանիկական համարժեք հասկացությունից օգտվելու անհրաժեշտություն չկա, որովհետև այդ համակարգում թե՛ աշխատանքի, թե՛ ջերմության քանակի չափման համար գործածվում է մեկ միավոր՝ ջոուլը։

: 1 Ջ=0,239 կալ= 0,102 կԳմ։

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Վիտորիա դու Մեարին

** Վիտորիա դու Մեարին** (), համայնք Բրազիլիայի Հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Բայշադա Մարանենսկիի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 34 750 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 726,435 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 47,8 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1833 թվականի ապրիլի 19-ին։ Քաղաքի տոնը նշվում է ապրիլի 19-ին։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 35.888.840,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.102,58 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,615 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ  Վիտորիա դու Մեարինի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Ջերսենյան ցեղի տավար

**Ջերսենյան ցեղի տավար**, կաթնատու ցեղ։ Բուծվել է Անգլիայում (Ջերսի կղզում), նորմանդական և բրիտանական տեղական տավարների բարելավման և ըստ կաթնատվության ու կաթի յուղայնության տևական ընտրության միջոցով։ Լայնորեն կիրառվել է ինբրիդինգը։ Թույրը հիմնականում բաց գորշ է։ Մկանակազմը թույլ է զարգացած, ոսկրակազմը՝ նուրբ, կուրծը՝ թասաձև։ Կովերի մնդավի բարձրությունը՝ 123, կրծքի փաթը՝ 173, դաստակինը՝ 16 սմ է։ Կովերի զանգվածը 380-450 կգ է, իսկ ցուլերինը՝ 650-700 կգ։ Միջին կաթնատվությունը 3500 կգ է։ Կաթի յուղայնությունը՝ 5,0-6,0% (լավագույն ցեղն է աշխարհում)։ Մսատվությունը ցածր է։ Ջերսեյան ցեղի տավար բուծվում է գրեթե բոլոր եվրոպական երկրներում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Աֆրիկայում, Ճապոնիայում, Նոր Զելանդիայում։

Հայաստան է ներմուծվել 1960-ական թվականներին և օգտագործվել ներածական տրամախաչման նպատակով։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Մուհամմադ Ալի Ջինահ

**Մուհամմադ Ալի Ջիննա** (, ), Հնդկաստանի և Պակիստանի քաղաքական գործիչ։ 1906 թվականից՝ Հնդկական ազգային կոնգրեսի (ՏԱԿ) անդամ, 1912 թվականից միաժամանակ մասնակցել է Մուսուլմանական լիգայի գործունեությանը (1934 թվականից՝ առաջնորդը)։ 1921 թվականին դուրս է եկել ՀԱԿ-ից։ Հանդես է եկել Հնդկաստանին անկախություն տալու պահանջով, սակայն նրա ամբողջ գործունեությունն ուղղված էր իսլամադավան վերնախավի շահերի պաշտպանությանը։ Ջիննան Հնդկաստանում «երկու ազգի»՝ հնդուիստների և իսլամադավանների գոյության տեսության հիմնադիրներից էր։ 1940 թվականին Ջիննայի գլխավորությամբ Մուսուլմանական լիգան առաջ է քաշել Հնդկաստանից մուսուլմանաբնակ շրջաններն անջատելու և առանձին պետություն ստեղծելու պահանջ։ Միասնական Հնդկաստանի բաժանումից (1947) հետո եղել է Պակիստանի գեներալ-նահանգապետը։

Պակիստանում Ջիննային համարում են պետության ստեղծող, կոչում են «մեծ առաջնորդ և «ազգի հայր»։

## Ծանոթագրություններ

## ավելի շատ ընթերցանություն
* 
* 

Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մումբայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պակիստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Առանց դավանանքի

**Առանց դավանանքի**, լեհ գրող Հենրիկ Սենկևիչի վեպը, որ գրվել է 1891 թվականին։ Վեպի հրատարակումից հետո Սենկևիչի հայտնիությունը հասավ իր գագաթնակետին։ Վեպի վերաբերյալ դրական արձագանքներ է հրապարակել Վլադիսլավ Կարենինը «Վեստնիկ Եվրոպի» ամսագրում 1891 թվականին։ Բարձր գնահատական է տվել նաև Ա. Վոլինսկին «Կիևսկայա ստարինա» ամսագրում։ Դրական արձագանքներ են ստացվել նաև Ալեքսանդր Կուպրինից, Անտոն Չեխովից և Լև Տոլստոյից.

## Սյուժե
Վեպի հերոսը Լեոնն է, որ սերում է հարուստ ազնվական ընտանիքից։ Խելացի, տաղանդավոր, լավ կրթություն ստացած լինելով՝ նա չի կարողանում իր տեղը գտնել կյանքում։ Այդ պատճառով նա մեկնում է Եվրոպա՝ ճանապարհորդության։ Իր օրագրում Լեոնը անընդհատ ուսումնասիրում և նկարագրում է մարդկային վարքագիծը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հենրիկ Սենկևիչի վեպեր
Լիգազներ

**Լիգազներ (ՖՀ 6)** (), ֆերմենտների դաս, որոնք կատալիզում են երկու մեծ մոլեկուլների միջև քիմիական կապի առաջացում՝ միացում։ Հիմնականում մոլեկուլների միացումը ուղեկցվում է հիդրոլիզի հետևանքով ավելի մեծ մոլեկուլի մի մասի անջատմամբ։ Լիգազների կատալիզած ռեակցիաներն ունեն հետևյալ ընդհանուր տեսքը
:Ab + C → A&ndash;C + b
կամ հաճախ
:Ab + cD → A&ndash;D + b + c + d + e + f, որտեղ փոքրատառերը ներկայացնում են մեծ մոլեկուլների կառուցվածքային խմբերը։

## Անվանակարգ
Լիգազների անվանումների մեջ ներառված է «լիգազ» բառը, օրինակ՝ ԴՆԹ լիգազ։ Լիգազներին անվանում են նաև «սինթետազներ», քանի որ նրանք օգտագործվում են նոր մոլեկուլների կենսասինթեզի համար։

Կենսաքիմիական անվանակարգը տարբերակում է սինթետազները և սինթազները։ Սինթազները չեն պահանջում նուկլեոզիդային եռֆոսֆատներից ստացված էներգիան, իսկ սինթետազները՝ պահանջում են։

## Դասակարգում
Ըստ ֆերմենտների միջազգային դասակարգման՝ օքսիդառեդուկտազները պատկանում են վեցերորդ դասին (ՖՀ 6)։ Այդ դասն իր հերթին ստորաբաժանվում է 6 ենթադասերի։
*'''ՖՀ 6.1''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ածխածին-թթվածին* կապեր 
*'''ՖՀ 6.2''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ածխածին-ծծումբ* կապեր 
*'''ՖՀ 6.3''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ածխածին-ազոտ կապեր* (արգինինոսուկցինատ սինթետազ
*'''ՖՀ 6.4''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ածխածին-ածխածին* կապեր
*'''ՖՀ 6.5''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ֆոսֆոէսթերային* կապեր 
*'''ՖՀ 6.6''', ներառում է ֆերմենտներ, որոնք առաջացնում են *ազոտ-մետաղ* կապեր

## Տես նաև
*ԴՆԹ լիգազ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՖՀ 6 դասակարգում
Գովերնադոր Էդիզոն Լոբան

** Գովերնադոր Էդիզոն Լոբան** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի արևմտյան մարզում։ Մտնում է Պինդարեի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 14 701 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 615,850 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 21,3 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ Քաղաքի տոնը նշվում է նոյեմբերի 10-ին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը 2003 թվականի դրությամբ կազմում է 39 461 845,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականի դրությամբ կազմում է 3 266,71 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը 2000 թվականի դրությամբ կազմում է 0,625(տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Գովերնադոր Էդիզոն Լոբանի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Օստանկինո հեռուստաաշտարակ

**Օստանկինո հեռուստաաշտարակ** (), հեռուստառադիո աշտարակ Մոսկվայում, Ռուսաստան, որի սեփականատերն է Ռուսաստանի հեռահաղորդակցման ցանց (RTRS) ձեռնարկությունը։ Հեռուստաաշտարակի բարձրությունը 540.1 մետր է։ 1967-1975 թվականներին եղել է աշխարհի ամենաբարձր շինությունը։

## Նկարագրություն
Օստանկինո հեռուստաաշտարակը նախագծել է ճարտարապետ Նիկոլայ Նիկիտինը։ Այն ընդգրկված է աշխարհի և Եվրոպայի ամենաբարձր շինությունների ցանկում. 8-րդ ամենաբարձր շինությունն է աշխարհում։ Օստանկինո հեռուստաաշտարակը կառուցվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյա տարելիցի առթիվ։ Անվանվել է Մոսկվայի Օստանկինո շրջանի պատվին, որտեղ էլ այն տեղակայված է։

Շինարարությունը սկսվել է 1963 թվականին և ավարտվել 1967 թվականին։ Այն գերազանցեց Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգին և դարձավ այդ ժամանակաշրջանի խորհրդային ճարտարապետության գլուխգործոցը՝ մնալով աշխարհում ամենաբարձր շինությունը շուրջ 8 տարի, մինչև 1976 թվականին Կանադայի Տորոնտո քաղաքում կառուցված Սի Էն աշտարակը գերազանցեց նրան 13 մետրով։ Շուրջ 31 տարի Օստանկինո հեռուստաաշտարակը համարվում էր 2-րդ ամենաբարձր շինությունը, մինչև Դուբայում կառուցված Բուրջ Խալիֆաը 2007 թվականին իր բարձրությամբ գերազանցեց և Օստանկինո, և Սի Էն աշտարակներին։ Շուրջ 46 տարի Օստանկինո հեռուստաաշտարակը եղել է Եվրոպայի ամենաբարձր շինությունը։

## Հրդեհ աշտարակում
[մինի|ձախից|Հրդեհ աշտարակում [2000 թվականի օգոստոսի 27-ին]]
2000 թվականի օգոստոսի 27-ին հեռուստաաշտարակում բռնկված հրդեհից մահացել են 4 մարդ՝ 3 հրշեջները և վերելակավար կինը։ Հրդեհի օջախը գտնվել է 460 մետր բարձրության վրա։ Ամբողջությամբ այրվել են 3 հարկեր։

Վերականգնողական աշխատանքներից հետո 2008 թվականի փետրվարի 14-ից զբոսավարական խմբերում ընդգրկում են 40 հոգուց ոչ ավել։ 
Հրդեհի հետևանքով աշտարակի ծայրաձողը թեքվել է։ Մոսկվայում և հարակից շրջաններում անջատվեց հեռահաղորդակցման համակարգը։ Միակ անխափան հեռուստակայանը մասնավոր NTV կայանն էր։

2007 թվականի մայիսի 25-ին հեռուստաաշտարակում կրկին հրդեհ է բռնկվել, որը, բարեբախտաբար, ավելի թույլ է եղել, քան 2000 թվականի հրդեհը։ Հեռուստաաշտարակում գտնվողներն անվնաս տարհանվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Российская телевизионная и радиовещательная сеть 
*Ostankino Television Tower 

Կատեգորիա:Հեռուստաաշտարակներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի աշտարակներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երկնաքերներ
Կատեգորիա:1967 կառույցներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային աշտարակներ
Ջլաղեղ

մինի|Սուրբ Ուլրիխի և Սուրբ Աֆրայի տաճարի ջլաղեղը
**Ջլաղեղ**, **ներվյուր** (,  — ջիղ, ջիլ), **գուրտ** (, բառացի՝ գոտի), կառուցվածքային տարր, խաչային թաղի կմախքը կազմող անկյունագծային փոխհատվող կամարները (քարից, աղյուսից, բետոնից)։ Ջլաղեղները թաղածածկին հաղորդում են կոշտություն, դիմադրում արտաքին սեղմման և ձգման ուժերին։ Հռոմեական կառույցներում ջլաղեղները քողարկված են․ հայկական, ռոմանական և գոթական շինություններում։ Փարիզի Սեն Մարտեն դե Շան եկեղեցու (XIII դ․) ծածկի շլաղեղները ակնհայտորեն շեշտված են։ Ջլաղեղների համակարգը ճարտարապետության մեջ (հատկապես գոթական) հիմնակմախքի կիրառման առաջին օրինակներից է։

Կատեգորիա:Գոթական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Ջրաբեր համալիր

**Ջրաբեր համալիր**, որոշակի երկրաբանական հասակի ջրով հագեցած ապարների շերտախումբ, որի կտրվածքում ապարների լիթոլոզիական առանձնահատկությունների արագ փոփոխության, տեկտոնական բարդ կառուցվածքի կամ թույլ ուսումնասիրվածության պատճառով անհնար է անջատել առանձին լավ արտահայտված ջրատար հորիզոններ։ Մի քանի ջրաբեր համալիրներ կազմում են ջրատար հարկեր, որոնց կտրվածքում հանդիպում են ջրամերժ շերտախմբեր։ Ջրատար հարկերը ավելի հաճախ համապատասխանում են ֆացիալտեկտոնական կամ կառուցվածքային հարկերին։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Բազմանիստ

280px|մինի|Տասներկուանիստ
**Բազմանիստ**, բազմանկյուններով կազմված փակ մակերևույթ, նրան երբեմն անվանում են այդ մակերևույթով սահմանափակված մարմին։

## Սահմանում
Բազմանիստը, ավելի ճշգրիտ՝ եռաչափ բազմանիստը, էվկլիդյան եռաչափ տարածությունում վերջավոր թվով հարթ բազմանկյունների այնպիսի համախումբ է, որ.
# ցանկացած բազմանկյան յուրաքանչյուր կողմը միաժամանակ մյուս՝ այդ կողմով նրան կից բազմանկյան (միայն մեկի) կողմ է
# կապակցվածություն. բազմանիստը կազմող ցանկացած բազմանկյունից կարելի է հասնել նրանցից յուրաքանչյուրին, անցնելով նրա հետ կից բազմանկյունով, նրանից, իր հերթին, իրեն կիցով, և այլն։

Այդ բազմանկյունները կոչվում են նիստեր, նրանց կողմերը՝ կողեր, գագաթները՝ բազմանիստի գագաթներ։
Բազմանիստի պարզագույն օրինակ է ուռուցիկ բազմանկյունը, այսինքն՝ էվկլիդյան տարածության այնպիսի սահմանափակ ենթաբազմության սահման, որը հանդիսանում է վերջավոր թվով կիսատարածությունների հատում։

## Նշանակման տարբերակներ
Բազմանիստի բերված սահմանումը տարբեր իմաստ է ստանում, կախված նրանից, թե ինչպես սահմանել բազմանկյունը, որի համար հնարավոր են հետևյալ երկու տարբերակները.
# հարթ փակ բեկյալներ (թեկուզ և ինքնահատվողներ);
# հարթության մասեր՝ սահմանափակված բեկյալներով։
Առաջին դեպքում ստանում ենք աստղաձև բազմանիստի հասկացությունը։ Երկրորդ դեպքում՝ բազմանիստը բազմանկյուն կտորներից բաղկացած մակերևույթ է։ Եթե այդ մակերևույթն ինքն իրեն չի հատում, ապա այն այնպիսի երկրաչափական մարմնի լրիվ մակերևույթն է, որը նույնպես կոչվում է բազմանիստ։ Այստեղից առաջանում է բազմանիստի երրորդ սահմանումը, ինչպես երկրաչափական մարմին։

## Կապակցված սահմանումներ
* n նիստ ունեցող բազմանիստին անվանում են n-անիստ։
** Մասնավորապես, տետրաէդրը քառանիստի օրինակ է, դոդեկաէդր` տասներկուանիստ, իկոսաէդր` քսանանիստ և այլն։

## Ուռուցիկ բազմանիստ
Բազմանիստը կոչվում է **ուռուցիկ**, եթե այն ամբողջությամբ տեղադրված է իր նիստերի հարթություններից յուրաքանչյուրի մի կողմում։
* Ուռուցիկ բազմանիստի համար ճիշտ է Էյլերի թեորեմը Գ-Կ+Ն=2, որտեղ Գ-ն բազմանիստի գագաթների քանակն է, Կ-ն կողերի, իսկ Ն-ն՝ նիստերի։

## Տարատեսակություն և ընդհանրացում
* Բազմանիստի հասկացությունը ինդուկտիվորեն ընդհանրացվում է ըստ չափականության. այդպիսի ընդհանրացումը սովորաբար կոչվում է **''n''-աչափ բազմանիստ**։
* Անվերջ բազմանիստը սահմանման մեջ թույլատրում է անսահմանափակ նիստերի և կողերի վերջավոր թիվ։
* Կորագիծ բազմանիստերը թույլատրում են կորագիծ նիստեր և կողեր։
* Սֆերիկ բազմանիստ։

## Տես նաև
* Երկակի բազմանիստ
* Կորագիծ բազմանիստ
* Կիսականոնավոր բազմանիստ
* Կանոնավոր բազմանիստ
* Կոշիի թեորեմը բազմանիստերի մասին
* Մինկովսկու թեորեմը բազմանիստերի մասին
* Ալեքսանդրովի թեորեմը բազմանիստերի մասին
* Լինդելյոֆի թեորեմը տրված ծավալի դեպքում նվազագույն մակերեսով բազմանիստի մասին
* Ջոնսոնի բազմանիստ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* Волшебные грани - наборы для сборки моделей многогранников

## Այլ աղբյուրներ
* 

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Բազմանիստեր
Կատեգորիա:Տարածաչափություն
Էրիկ Դայեր

**Էրիկ Ջերեմի Էդգար Դայեր** (անգլ.` Eric Jeremy Edgar Dier, հունվարի 15, 1994, Չարլթոն, Անգլիա),  անգլիացի ֆուտբոլիստ, Տոտտենհեմ Հոտսպուրի և Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հենակետային կիսապաշտպան։

## Կարիերա
### «Սպորտինգ»
2012 թ-ի նոյեմբերի 11-ին Դայերն առաջին անգամ հրավիրվեց «Սպորտինգի» առաջին թիմ։ Նույն օրն էլ «Բրագայի» հետ խաղում նա նորամուտը նշեց՝ աչքի ընկնելով գոլային փոխանցմամբ։ Պորտուգալական ակումբի կազմում իր առաջին գոլը Դայերը խփեց 2012 թ-ի նոյեմբերի 26-ին։
### «Տոտտենհեմ»
2014 թ օգոստոսի 2-ին Էրիկը տեղափոխվեց «Տոտտենհեմ»՝ 5 տարվա պայմանագիր ստորագրելով լոնդոնյան ակումբի հետ։ Անգլիական ակումբը պաշտպանի տրանսֆերի համար վճարեց £4 մլն։ «Ուայթ Հարթ Լեյնում» տպավորիչ ստացվեց Դայերի նորամուտը։ Պրեմիեր Լիգայում իր առաջին խաղում նա դարձավ հաղթական գոլի հեղինակ («Տոտտենհեմ Հոտսպուր» 1-0 «Վեստ Հեմ Յունայթեդ»)։ Դայերը գոլի հեղինակ դարձավ նաև հաջորդ տուրում, որում իր թիմը 4-0 հաշվով հաղթեց ՔՊՌ-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Էրիկ Դայերը Տոտտենհեմի պաշտոնական կայքում 
* Էրիկ Դայերը Պրեմիեր Լիգայի հայալեզու կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Սպորտինգ Լիսաբոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ
Դանուբիո ՖԱ

**«Դանուբիո ՖԱ»** (), Ուրուգվայական ֆուտբոլային ակումբ Մոնտևիդեո քաղաքում։ Չորսակի երկրի չեմպիոն, լավագույներից մեկն առաջին դիվիզիոնում, «Դանուբիոն» հայտնի է իր ֆուտբոլային ակադեմիայով։

## Պատմություն
Ակումբը հիմնադրվել է 1 մարտի 1905 թվականին։ Անունը գալիս է Դանուբ գետի անունից։ 21-րդ դարի սկիզբը «Դանուբիո»-ի համար դարձավ լավագույն ժամանակաշրջանը։ 10 տարվա ընթացքում՝ 2004 թ.-ից 2014 թվականը, «Դանուբիո»-ն դարձավ Ուրուգվայի եռակի չեմպիոն։

## Ձեռքբերումներ
* Ուրուգվայի չեմպիոն 1988 թ., 2004 թ., 2006/2007 թթ., 2013/2014 թթ.

## Հայտնի խաղացողները
* Էդգար Բորխես
* Խուան Բուրգենո
* Ժադսոն Վիերա
* Ալսիդես Գիդժա
* Վալտեռ Գարգանո
* Նաչո Գոնսալես
* Ռուբեն Դա Սիլվա
* Էդինսոն Կավանի
* Էկտոր Ֆաբիան Կարինի
* Ների Կաստիլո
* Ալեքսանդրո Լեմբո
* Էրան Ռոդրիգո Լոպես
* Էբեռ Մոաս
* Ռիչարդ Նուես
* Ռուբեն Օլիվերա
* Ալվառո Ռեկոբա
* Խալմատոն Ռիկարդ
* Կառլոս Ռոմերո
* Մարսելո Սալաետա
* Ռուբեն Սոսա
* Դիեգո Ֆորլան
* Էռնեստո Խավիեր Չեվանտոն

## Արտաքին հղումներ
* Թիմի պաշտոնական կայքը
* Երկրպագուների կայքը

Կատեգորիա:Ուրուգվայի ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1932 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սպորտային ակումբներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ
Գրաֆիկական խմբագրիչ

250px|մինի|աջից|Գրաֆիկական խմբագրիչ

**Գրաֆիկական խմբագրիչ** — Համակարգչային ծրագիր (կամ համակարգչային ծրագրերի խումբ), որը թույլատրում է ստեղծել, դիտել, մշակել և խմբագրել թվային պատկերներ (նկար, պատկեր, լուսանկար) համակարգչում։

## Գրաֆիկական խմբագրիչների տեսակները
* Պատկերացանցային գրաֆիկայի խմբագրիչ. Ամենատարածված մասնագիտացված ռաստրայի խմբագրիչ է համարվում վճարովի '''Adobe Photoshop''' խմբագրիչը (Windows օպերացիոն համակարգի և Windows Phone, Mac OS X iOS, Android-ի համար) և նրա անվճար անալոգը **[[GIMP]]**-ն (Linux և Windows օպերացիոն համակարգերի համար, Free BCD և Solaris), տարածված GNU GPL արտոնագրով, ինչպես նաև քիչ հայտնի գրաֆիկական խմբագրիչներ սկսնակների համար՝ սիրողական **[[PhotoFiltre|Photofiltre]]** և ուսումնական **Paint.NET.** խմբագրիչները։
* Վեկտորային գրաֆիկական խմբագրիչներ. Ամենատարածված մասնագիտացված վեկտորային գրաֆիկական խմբագրիչ են համարվում վճարովի '''Adobe Illustrator'''-ը և վճարովի '''Corel Draw'''**-ն [[Microsoft Windows]] **Օպերացիոն համակարգ-ի Mac OS X-ի համար), ինչպես նաև ազատ տարածվող և անվճար '''Inkscape''' գրաֆիկական խմբագրիչը բոլոր ՕՀ-ների համար։
* Հիբրիդային գրաֆիկական խմբագրիչներ. Համեմատաբար ավելի հայտնի են '''RasterDesk'''-ը '''AutoCAD'''-ի համար, '''Spotligh'''t-ը Microsoft Windows օպերաիոն համակարգի համար։ '''Adobe Photoshop'''**, [[Adobe Illustrator|**Adobe Illustrator**]]** և **'[[Corel Draw|**Corel Draw''']] պատկերացանց գրաֆիկական խմբագրիչները նույնպես ունեն մի քանի ֆունկցիաներ վեկտորային գրաֆիկայի աշխատանքներ կատարելու համար։
* Համակարգչային ծրագրերը,որոնք օգնում են բազմազան նկարներ ստեղծել,անվանում են գրաֆիկական խմբագրիչներ։

## Տես նաև
*  Adobe Photoshop Պաշտոնական կայք 
* Տեսանյութի մշակումը Adobe Photoshop-ով iXBT.com, հոդված
* Adobe Photoshop-ի դասեր և ձեռնարկներ

Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Համակարգչային ծրագրեր
Կատեգորիա:Գրաֆիկական ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Համակարգչային գրաֆիկա
Պինչ էֆեկտ

**Պինչ էֆեկտ** (-նեղացում, սեղմում), պարպման ինքնասեղմման էֆեկտ, պարպման սեղմումը իր միջով անցնող հոսանքի ազդեցությամբ։

Տեղի է ունենում բավական մեծ հոսանքի ուժի դեպքում։ Երևույթն առաջինը նկարագրել է ամերիկացի գիտնական Ուիլլարդ Բեննետը 1934 թվականին, իսկ տերմինը մուծել է անգլիացի ֆիզիկոս Լ․ Թոնքսը 1937 թվականին։

## Նկարագրություն
Պինչ էֆեկտի պարզագույն ձևը դիտվում է ուղիղ խողովակներում մեծ հոսանքի ուժի էլեկտրական պարպումները հետազոտելիս։ Այդպիսի գազանման հաղորդիչով (իոնացած գազով) անցնող հոսանքի մագնիսական դաշտի ուժագծերը համակենտրոն շրջանագծեր են, որոնց հարթություններն ուղղահայաց են խողովակի առանցքին։ Հոսանքի և իր ստեղծած մագնիսական դաշտի փոխազդեցության հետևանքով առաջանում է մի ուժ, որը սեղմում է պարպումային սյունը և վերածում նեղ թելի։ Մագնիսական սեղմմանը խոչընդոտում է հաղորդիչ միջավայրի գազակինետիկ ճնշումը, որը պայմանավորված է միջավայրի մասնիկների ջերմային շարժումով։ Սակայն բավականաչափ մեծ հոսանքի դեպքում էլեկտրադինամիկական ուժերը գերազանցում են գազակինետիկ ճնշմանը, և հոսանքային անցուղին սեղմվում է՝ առաջացնելով պինչ էֆեկտ։

Բավականաչափ մեծ հոսանքների դեպքում գազն անցնում է լրիվ իոնացած պլազմային վիճակի։ Պինչ էֆեկտն այդ դեպքում ետ է շպրտում պլազմային թելիկը (հոսանքային անցուղին) պարպման խցիկի պատերից։ Այսպիսով, պայմաններ են ստեղծվում պլազմայի մագնիսական ջերմամեկուսացման համար։ Հզոր ինքնասեղմելի պարպումների (պինչերի) այս հատկությամբ է պայմանավորված հետաքրքրությունը պինչ էֆեկտի նկատմամբ՝ որպես բարձրաջերմաստիճանային պլազմայի պահպանման ամենապարզ ու հուսադրող մեխանիզմի՝ կապված ջերմամիջուկային կառավարվող սինթեզի պրոբլեմի հետ։

Պինչ էֆեկտ տեղի ունի ոչ միայն գազային պարպման մեջ, այլև պինդ մարմինների պլազմայում, հատկապես կիսահաղորդիչների խիստ այլասերված էլեկտրոնախոռոչային պլազմայում։

## Տես նաև
* Z-կճմթոց

Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա
Լևոն Ղազարյան (քիմիկոս)

**Լևոն Զարմայրի Ղազարյան** (), հայ խորհրդային քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1953), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։

1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսության և Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիական տեխնոլոգիական (1935) ֆակուլտետները։ 1938-1979 թվականներին՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտի օրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ 1939-1944 թվականներին՝ նաև քիմիկական տեխնոլոգիական ֆակուլտետի դեկան։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են տեղական հումքից քրոմպիկի (հիմք է հանդիսացել Երևանի քրոմպիկի գործարանի կառուցման համար), ացետիլենային ալկոհոլների ու դիոլների (որի համար արժանացել է երիտասարդ գիտաշխատողների համամիութենական մրցանակի, 1938), ցավազրկիչ նյութերի, պոլիվինիլացետալների և պոլիվինիլամինաացետալների ստացման եղանակների մշակման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հովհաննես Ղուկասյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Ղուկասյան** անուն ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ հայերին՝

* Հովհաննես Ղուկասյան (բանաստեղծ) (1919 - 2000) - հայ բանաստեղծ
* Հովհաննես Հաբեթի Ղուկասյան (1947) - հայ իրավաբան
Հովհաննես Մադոյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Մադոյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ հայ անասնաբույծներին.

* Հովհաննես Արշալույսի Մադոյան
* Հովհաննես Հովսեփի Մադոյան
Բեն 10

**Բեն 10** (), ամերիկական մուլտֆիլմ, որը ստեղծվել է Cartoon Network Studios կազմակերպությունում և «Man of Action» ստեղծագործական խմբի շնորհիվ (խմբի անդամներն են՝ Դունկան Ռուլը, Ջո Քեյսին, Ջո Քելլին և Ստիվեն Տի Սիգալեն)։ Առաջին սերիան նկարահանվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, որպես Cartoon Network շաբաթօրյա ծրագրի մաս։ Երկրորդ սերիան ցուցադրվել է Cartoon Network ծրագրի ժամանակ, ուրբաթ օրը 2006 թվականի հունվարի 13-ին, հենց այդ օրն էլ առաջին և երկրորդ սերիաները ցուցադրվել են միմյանց հաջորդելով։ Սերիալի հիմնական երգը գրվել է Էնդի Ստյորմերի կողմից (անգլ.՝ Andy Sturmer), որը կատարել է երգչուհի Մոկսը։ Սերիալը կրկնօրինակվել է ռուսերենով (2005 թվականի փետրվարից) Videofilm International Ltd կինոստուդիայում Cartoon Network-ի պահանջով.ռուսական տարբերակի հեղինակն ու ռեժիսորը հանդիսանում է Տատյանա Սոբլը (Խվոստիկովան)։ Երգի ռուսերեն բառերի հեղինակն է՝ Անդրեյ Կաշկերը (իսպ՝. Բորիս Սոլտանովը)։

## Սյուժե
Տասնամյա Բեն Թենիսոնը, նրան հասակակից զարմուհի Գվենը և նրանց խորհրդավոր պապիկ՝ Մակսը, դպրոցական արձակուրդներին գնում են Կեմպինգ (ամառային ճամբար)՝ հանգստանալու բնության գրկում։ Բենը միայն ձանձրույթ էր ակնկալում նման ժամանցից, սակայն անտառում հենց առաջին գիշերը, նա գտնում է օտար սարք՝ Օմինիտրիքս անունով, որը նման էր ձեռքի ժամացույցի և որի շնորհիվ նա կարող էր վերածվել տիեզերքի 10 լավագույն հերոսներից մեկին, ովքեր օժտված էին եզակի կարողություններով։ Ժամանակի ընթացքում լավագույն հերոսների թիվը Օմինիտրիքսում կմեծանա։

Օտար ժամացույց՝ Օմինիտրիքսը, կլանում է իր մեջ Բենի ԴՆԹ-ն և չնայած իր փոքր տարիքին, նա դառնում է Երկիր մոլորակի պաշտպան, պայքարում է հանցագործների և օտար զավթիչների դեմ։ Նրա, քույրիկի և պապիկի համար ամառային արձակուրդները վերածվում են մեծ արկածի։

Բայց շուտով նա բախվում է ուժեղ թշնամու՝ Վիլգակսի հետ, ով ուզում էր այդ սարքի օգնությամբ տիրանալ ամբողջ տիեզերքին։ Բենը կհանդիպի ժամացույցը ստեղծող՝ Ազիմուսի հետ, նրա զարմուհի Գվենը ձեռք կբերի մոգական ունակություն, իսկ պապիկ Մակսը՝ կբացահայտի իր կարևոր գաղտնիքը։

Նրանք երեքով ճանապարհորդում են ամբողջ աշխարհով և երկիրը փրկում այլևայլ օտար ոճրագործներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Բեն-10»  անգլիական կայքCartoon Network
* «Բեն-10»  ռուսական կայք Cartoon Network
* «ԲԵն-10» կայքում Big Cartoon DataBase

Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Գրաժաու (Մարանիան)

** Գրաժաու** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Ալտու Մեարին ի Գրաժաուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 54 135 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 7407,824 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 7,3 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1811 թվականի ապրիլի 29-ին։ Քաղաքի տոնը նշվում է ապրիլի 29-ին։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 154.789.000,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է  2.901,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է  0,639 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
*  Տեղեկություններ  Գրաժաուի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Ձունգրի

**Ձունգրի ** () կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2182 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 95 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 23 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89867։ Հեռախոսային կոդը՝ 0863։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք
Արծիվն արարատյան (հուշարձան, Կլամար)

**Արծիվն արարատյան**, հուշարձան Ֆրանսիայի հայաշատ Կլամար քաղաքի հարավային մասում՝ «Հայաստանի» հրապարակում։

## Տվյալներ
Տուֆե հուշարձանը տեղադրվել է 2008 թվականին՝ ի նշան հայ-ֆրանսիական բարեկամության։
մինի|ձախից|Հուշարձանը ձմռանը

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Գուրգեն Հակոբյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հուշարձաններ
Յան Վերտոնգեն

**Յան Բերտ Լիվե Վերտոնգեն** (հոլանդերեն՝ *Jan Vertonghen*, ), բելգիացի ֆուտբոլիստ, Տոտտենհեմ Հոտսպուրի և Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։

## Վաղ տարիներ
Յան Վերտոնգենը ծնվել է Փոլ և Ռիի Վերտոնգենների ընտանիքում։ Յանն իր երկու եղբայրների հետ տեղի Տիլրոդեի թիմում զբաղվել է ֆուտբոլով։ 12 տարեկանում Յանը հայտնվում է Անտվերպենի «Բերսխոտ» թիմում, որտեղից էլ 2003 թ-ին, 15 տարեկան հասակում տեղափոխվում է Ամստերդամի «Այաքս»։ Քանի որ Յանը դեռ չէր ավարտել դպրոցը, նա դպրոց է հաճախում Ամստերդամում։ Սկզբում Յանը խաղում էր «Այաքսի» պատանեկան թիմում, իսկ 2005 թ-ին նա տեղափոխվեց ամստերդամցիների երիտասարդական թիմ։

2005 թ-ի հուլիսի 1-ին Վերտոնգենը ստորագրեց իր կարիերայի առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը։

## Ակումբային կարիերա
### «Այաքս»
2006 թ-ի ամռանը Յանը հայտնվում է ակումբի առաջին թիմում։ Պաշտոնական նորամուտը կայանում է նույն թվականի օգոստոսի 23-ին՝ Չեմպիոնների Լիգայում «Կոպենհագենի» հետ խաղում։
2007 թ-ի հունվարի 3-ին Յանը հոլանդական ակումբի հետ պայմանագիրը երկարաձգեց մինչև 2011 թ-ի հունիսի 30-ը։
### «Վալվեյկ»
2007 թ-ի հունվարի 31-ին Յանը վարձավճարով տեղափոխվեց «Վալվեյկ»։ Նույն թվականի ապրիլին «Վալվեյկ» հանդիպեց «Այաքսին»։ Այդ խաղում Յանը դարձավ գոլի հեղինակ, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 2։2 հաշվով։ «Վալվեյկում» նա մասնկացեց առաջնության 12 հանդիպման՝ դառնալով 3 գոլի հեղինակ։
### «Տոտտենհեմ»
2010 թ-ի հուլիսի 12-ին Լոնդոնի «Տոտտենհեմը» հայտնեց Վերտոնգենի հետ պայմանագրի ստորագրման մասին։ 2012 թ-ի սեպտեմբերի 29-ին Յանը Պրեմիեր Լիգայի 6-րդ տուրում խփեց իր առաջին գոլը։ 2013 թ-ի մարտին Յանը ճանաչվեց Պրեմիեր Լիգայի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յան Վերտոնգենը Տոտտենհեմի պաշտոնական կայքում 
* Յան Վերտոնգենը Պրեմիեր Լիգայի հայալեզու կայքում

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անդերլեխտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Դրապիա

**Դրապիա ** (), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2193  մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 104 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 21 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89862։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

Կոսմա և Դամիան սրբերը կոմունայի հովանավորներն են։ Տոնը նշվում է ամեն տարի սեպտեմբերի 26-ին։

Դրապիան սահմանակից է Ռիկադի, Սպիլինգա, Տրոպեա, Ցունգրի կոմունաներին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք
Դուկի Բասելար

** Դուկի Բասելար ** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Կուելյու Նետուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 10 798 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 369,964 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 34,0 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 11 865 667,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1 167,54 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,540 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)

## Արտաքին հղումներ
*  Տեղեկություններ Դուկի Բասելարի  մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Յոնադի

**Յոնադի ** ()՝ կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2660 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 333 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89900։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սանտ Օնոֆրիո

**Սանտ Օնոֆրիո** (), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3239 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 180 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89843։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆոսֆոմանոմուտազ

**Ֆոսֆոմանոմուտազ** (ՖՀ 5.4.2.8), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան

Այս ֆերմենտի սուբստրատը α-D-մանոզ-1-ֆոսֆատն է, իսկ վերջանյութը՝ β-D-մանոզ-6-ֆոսֆատը։

Այս ֆերմենտը պատկանում է այն իզոմերազների ենթադասին, որոնք կատալիզում են ֆոսֆատի տեղափոխման ռեակցիաներ (ֆոսֆոմուտազներ)։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է **α-D-մանոզ 1,6-ֆոսֆոմուտազ**։ Այս ֆերմենտին հաճախ անվանում են նաև **մանոզ ֆոսֆոմուտազ**, **ֆոսֆոմանոզ մուտազ** և **D-մանոզ 1,6-ֆոսֆոմուտազ**։ Այս ֆերմենտը մասնակցում է ֆրուկտոզի և մանոզի մետաբոլիզմին։ Այն ունւ երկու կոֆակտոր՝ D-գլյուկոզ 1,6-բիսֆոսֆատ և D-մանոզ 1,6-բիսֆոսֆատ։

## Կառուցվածքի ուսումնասիրություններ
2007 թվականի դրությամբ հայտնի են այս ֆերմենտի 18 տարբեր կառուցվածքներ (, , , , , , , , , , , , )

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայտնի կառուցվածքով ֆերմենտներ
Կատեգորիա:ՖՀ 5.4.2
Արևելյան գավառ (Ռուանդա)

մինի|300px
**Արևելյան գավառ, Ռուանդա** պետության արևելքում։ Հանդիսանում է երկրի հինգ 5 գավառներից և ներառում է 7 շրջան։ Տարածքը կազմում է 9,813 քառ. կմ, իսկ բնակչությունը 2,600,812 մարդ՝ 2012 թվականի օգոստոսի տվյալներով։ Մայրաքաղաքը Ռվամագանա քաղաքն է՝ 53,536 բնակչությամբ։

## Շրջաններ
* Նիագատարե շրջան
* Գացիբո շրջան
* Բուգեսերա շրջան
* Կայոնզա շրջան
* Նգոմա շրջան
* Կիրեհե շրջան
* Ռվամագանա շրջան

Կատեգորիա:Ռուանդայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռուանդայի Արևելյան նահանգ
Սիմբարիո

**Սիմբարիո ** (), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1214 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 57 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 19 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89844։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

Սիմբարիոն սահմանակից է Սպադոլա, Կարդինալե, Պիցոնի, Սորիանելո, Տոռե դի Ռուջերո, Վալելոնգա, Վացանո համայնքներին։

Բնակավայրի հովանավորն է Սենթ Ռոխը։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Արևմտյան գավառ (Ռուանդա)

մինի|300px
**Արևմտյան գավառ, Ռուանդա** պետության արևմուտքում։ Հանդիսանում է երկրի հինգ 5 գավառներից և ներառում է 7 շրջան։ Տարածքը կազմում է 5,883 քառ. կմ, իսկ բնակչությունը 2,471,348 մարդ՝ 2012 թ.-ի օգոստոսի տվյալներով։ Մայրաքաղաքը Կիբուե քաղաքն է՝ 46,923 բնակչությամբ։
## Շրջաններ
* Կարոնգի շրջան
* Նգորորերո շրջան
* Նիաբիհու շրջան
* Նիամաշեկե շրջան
* Ռուբավու շրջան
* Ռուսիզի շրջան
* Ռուցիրո շրջան

Կատեգորիա:Ռուանդայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռուանդայի Արևմտյան նահանգ
Հարավային գավառ (Ռուանդա)

մինի|300px
**Հարավային գավառ, Ռուանդա** պետության հարավում։ Հանդիսանում է երկրի հինգ 5 գավառներից և և ներառում է 8 շրջան։ Տարածքը կազմում է 5,963 քառ. կմ, իսկ բնակչությունը 2,589,975 մարդ՝ 2012 թ.-ի օգոստոսի տվյալներով։ Մայրաքաղաքը Նիանզա քաղաքն է՝ 323,719 բնակչությամբ։
## Շրջանները
* Գիսագարա շրջան
* Հուե շրջան
* Կամոի շրջան
* Նիամագաբե շրջան
* Նիանզա շրջան
* Նիարուգուրու շրջան
* Ռուհագո շրջան
* Մուհանգա շրջան

Կատեգորիա:Ռուանդայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռուանդայի Արևելյան նահանգ
Նիանզա

**Նիանզա**, քաղաք Ռուանդայի հարավ-արևմուտքում։ Այն նաև Հարավային շրջանի վարչկենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է 323,719 մարդ՝ 2012 թ.-ի տվյալներով։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուանդայի Հարավային նահանգ
Կատեգորիա:Ռուանդայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռուանդայի քաղաքներ
Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյարիտու

**Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյառիտու** (, ), Մեքսիկացի կինոռեժիսոր, բազմաթիվ կինոմրցանակների դափնեկիր, այդ թվում նաև Օսկար-ի 3 մրցանակ «Բըրդմեն» ֆիլմի համար։

## Կենսագրություն
Ալեխանդրո Գ․ Ինյառիտուն ծնվել է Մեխիկոյում 1963 թվականի օգոստոսի 16-ին։ 1984 թվականից սկսել է իր դոջեյի կարիերան մեքսիկական շատ հայտնի WFM ռոք-ռադիոկայանում, որտեղ էլ հետո հանդես է եկել որպես երաժշտական հաղորդումների պրոդյուսեր։ 1987 թվականին Ալեխանդրոն գլխավորեց Magia Gigital հեռուստաշոուն։ 1988 թվականից մինչև 1990 թվականները զբաղվեց 6 լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմերի պրոդյուսինգով։ 1990 թվականին Ինյառիտուն նշանակվեց որպես գեղարվեստական ղեկավար մեքսիկական խոշորագույն հեռուստաընկերությունում՝ Televisa-ում։ 1991 թվականին հիմնադրեց Zeta Film պրոդյուսերական ընկերությունը։ Նույն ժամանակահատվածում նա ուսումնասիրում էր ռեժիսորական արվեստն ու նկարահանում գովազդային հոլովակներ։

1995 թ․-ին Ինյառիտուն ստեղծեց իր առաջին միջնամետրաժ հեռուստաֆիլմը՝ «Detrás del Dinero»-ն, Միգել Բոսեյի մասնակցությամբ։

Ալեխանդրոյի լիամետրաժ դեբյուտը եղավ 2000 թվականին։ Դա Գիլյերմո Արրիագայի սցենարով նկարահանված «Amores Perros» (Քած սեր) ֆիլմն է, որն Ինյառիտուին բերեց բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակներ, այդ թվում նաև Օսկարի նոմինացիա, որպես լավագույն օտարալեզու ֆիլմ, և, իհարկե, միջազգային ճանաչում և փառք։

Նկարահանելով գովազդային հոլովակ «BMW»-ի համար, և մասնակցելով «Սեպտեմբերի 11» դրամատիկ կինոպրոեկտին, Ինյառիտուն նկարահանեց իր երկրորդ ֆիլմը՝ «21 Գրամ»-ը՝ Շոն Փենի, Նաոմի Ուոթսի և Բենիսիո Դել Տորոյի մասնակցությամբ։ Ֆիլմը համարվում է «Amores Perros»-ի ոճական շարունակությունը։

2006 թվականին Ինյառիտուն նկարահանում է իր Բաբելոն դրաման՝ Բրեդ Փիթի և Քեյթ Բլանշետի մասնակցությամբ։ Ֆիլմը արժանանում է «Ոսկե Գլոբուսի», որպես լավագույն դրամատիկ ֆիլմ և Ինյառիտույին բերում «Օսկար»-ի առաջին նոմինացիան, որպես լավագույն ռեժիսոր։

«Amores Perros»-ը, «21 Գրամ»-ը և «Բաբելոն»-ը համարվում են Ինյառիտույի տրիլոգիան մահվան մասին։

## Ֆիլմագրություն
* 1996 — Նշանաբան / Timbre, El (կարճամետրաժ)
* 2000 — Amores perros
* 2001 — The Hire: Powder Keg (կարճամետրաժ)
* 2002 — Սեպտեմբերի 11 («Մեքսիկա» էպիզոդը) / 11’09’’01 — September 11 (segment Mexico)
* 2003 — 21 գրամ / 21 Gramos
* 2006 — Բաբելոն / Babel
* 2007 — Ամեն մեկն իր ֆիլմն ունի / Chacun son cinéma — эпизод «Анна»
* 2010 — Բյութիֆուլ / Biutiful
* 2014 — Բըրդմեն / Birdman
* 2015 — Փրկվածը / The Revenant

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյարիտու-50

Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ լավագույն սցենարի համար
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ
Սպադոլա

**Սպադոլա ** ()՝ կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 819 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 91 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 88020։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սորիանո Կալաբրո

**Սորիանո Կալաբրո** (), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3068 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 205 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 15 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 88017։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։

Բնակավայրի հովանավորն է Սուրբ Մարտին Տուրը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 11-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Scheme

**Scheme**՝ ֆունկցիոնալ ծրագրավորման լեզու է։ Ծրագրավորման Լիսպ լեզուների ընտանիքի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից մեկը։ Ստեղծվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում Գ․ Սթիլի (G․ L. Steele) և Ջ․ Սասմենի (G․ Sussman) կողմից, 1970-ականների կեսերին։

## Շարահյուսություն
Scheme լեզուն ստեղծելիս հեղինակները հիմնական շեշտադրումը կատարել են լեզվի պարզության և մինիմալիստության վրա։ Լեզուն իր շարահյուսությունն ուղղակիորեն ժառանգել է դասական Լիսպ լեզվից։ Ծրագրերը և տվյալները ներկայացվում են S-արտահայտություններով (S-expression)՝ կլոր փակագծերի մեջ վերցրած ցուցակներով, որոնց առաջին տարրը գործողությունն է (oeprator), իսկ հաջորդները, եթե այդպիսիք առկա են, գործողության արգումենտները։ Օրինակ, հետևյալ արտահայտության մեջ, `equal?`-ը օբյեկտների հավասարությունը ստուգող գործողությունն է, իսկ `3.14` և `pi` սիմվոլները՝ նրա արգումենտները․


```lisp
(equal? 3.14 pi)
```


## Ֆունկցիայի սահմանում
Scheme լեզվում ֆունկցիան կարելի է փոխանցել որպես մեկ այլ ֆունկցիայի արգումենտ կամ ֆունկցիան կարելի է վերադարձնել որպես հաշվարկման արժեք (այս դեպքում ընդունված է ասել, որ *ֆունկցիան առաջին դասի օբյեկտ է*)։ Ֆունկցիաները սահմանվում են `define` օպերատորով։ Սրա առաջին արգումենտը մի ցուցակ է, որը պարունակում է սահմանվող ֆունկցիայի անունն ու պարամետրերը, իսկ հաջորդ արգումենտնրը կազմում են ֆունկցիայի մարմինը։ Օրինակ, հայտնի «Hello, world!» ծրագիրը Scheme լեզվով կունենա այսպիսի տեսք․


```lisp
(define (hello)
    (display "Hello, world!")
    (newline))
```


### Անանուն ֆունկցիա
Անանուն ֆունկցիաները սահմանվում են `lambda` օպերատորով։ `lambda`-ի առաջին արգումենտը ֆունկցիայի պարամետրերի ցուցակն է, իսկ հաջորդները՝ ֆունկցիայի մարմինը կազմող արտահայտությունները։ Օրինակ, ֆունկցիան, որը ողջունում է տրված անունով մարդուն, սահմանվում է հետևյալ կերպ․


```lisp
(lambda (name)
    (display "Hello, ")
    (display name)
    (newline))
```


Քանի որ ֆունկցիան առաջին դասի օբյեկտ է, `lambda`֊ի միջոցով սահմանված անանուն ֆունկցիան կարելի է `define` օպերատորով կապել որևէ սիմվոլի և ստանալ անվանված ֆունկցիա։ Այսպես․


```lisp
(define hello-you
    (lambda (name)
        (display "Hello, ")
        (display name)
        (newline)))
```
Մոնտե Ալբան

**Մոնտե-Ալբան** (), խոշոր մինչկոլումբյան բնակչություն Մեքսիկայի հարավ-արևելքում, Օախակա նահանգում։ Տեղակայված է փոքրիկ լեռան կատարին՝ Օախակա հովտի կենտրոնական մասում։ Օախակա նահանգի այժմյան մայրաքաղաքը՝ գտնվում է Մոնտե-Ալբանից արևելք 9 կմ հեռավորության վրա։

Մոնտե-Ալբան հանդիսանում է Մեսամերիկայի առաջին քաղաքը և գրեթե հազար տարի շարունակ հանդիսացել է Սապատեկաների քաղաքակրթության սոցիալ-քաղաքական և տնտեսագիտական կենտրոն։ Մոնտե-Ալբան հիմնադրվել է մոտավոր մ. թ. ա. 500 թվականին, իսկ մ. թ. ա. 100 թվականից - մ. թ. ա. 200 թվականը արդեն հանդիսանում էր խոշոր էսպանսիոնիստական պետության մայրաքաղաքը, որը կառավարում էր Օախական բարձրավանդակի մեծ մասը և համագործակցում էր տարածաշրջանի այլ պետությունների հետ, օրինակ հյուսիսում տեղակայված Թեոթիհուականի։ Քաղաքը կորցրեց իր քաղաքական նշանակությունը Դասական շրջանի վերջում (մոտավոր մ. թ. 500-750 թթ.) և այնուհետև ուղղակի լքվեց։

## Հետազոտության պատմությունը
Մոնտե-Ալբանի տպավորիչ փլատակները տեղակայված են անյպես, որ տեսանելի են Օախակա հովիտի կենտրոնական հատվածի ցանկացած կետից։
350px|thumb|կենտրոն|Մոնտե-Ալբանայի համայնապատկերը հարավային հարթակից
## Պատկերասրահ

File:2013-13-27 Máscara funeraria mixteca Tumba No. 7 Monte Alban Museo de las Culturas de Oaxaca anagoria.JPG|Դիմակ Մոնտե-Ալբանայի գանձերի սենյակներից (Օախակայի թանգարանում)


## Արտաքին հղումներ
*Оахака и побережье мексиканского залива
*Minnesota State University website 
*Virtual Monte Albán  INAH site with VR imagery of the site 
*Mexican and Central American Archaeological Projects  — Electronic articles published by the Division of Anthropology, American Museum of Natural History.
*Metropolitan Museum of Art (NY) website
*Commercial website with site plans and photos of ''Los Danzantes''
* The DeLanges visit Monte Alban, with lots of photos 
*Monte Alban — Sacred Destinations article 
* View on Google Maps - With a short panoramic video of the site.
*Field Museum of Natural History Ancient Americas web site 

Կատեգորիա:Մեքսիկայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Մեքսիկայում
Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ
Կատեգորիա:Օախակա
Կատեգորիա:Մեքսիկայի հնագիտական թանգարաններ