Անդրանիկ Մեհրաբյան

**Անդրանիկ Համբարձումի Մեհրաբյան** (), հայազգի խորհրդային հոգեբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1941), պրոֆեսոր (1942), ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ (1961)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
Անդրանիկ Մեհրաբյանը ծնվել է 1904 թվականին Վրաստանի Շուլավեր գյուղում։ Տարրական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Ավարտել է Թիֆլիսի 3-րդ հայկական գիմնազիան։ 1923 թվականից զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1929 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի Հյուսիս-Կովկասյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1929-1930 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ որպես զինվորական բժիշկ, որտեղ էլ ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ 1930-1933 թվականներին եղել է Ռոստովի հոգեբուժական հիվանդանոցի օրդինատոր։ Աշխատանքին զուգահեռ անցել է մանկավարժների համար նախատեսված նախապատրաստական փիլիսոփայության դասընթացը, ինչը նրան հնարավորություն է տվել վարելու մարքս-լենինյան փիլիսոփայության դիալեկտիկայի և պատմական մատերիալիզմի դասընթացը Ռոստովի բժշկական ինստիտուտում։ 1930-1932 թվականներին սովորել է ՌՊԲԻ ասպիրանտուրայում՝ հոգեբուժության գծով։ Աշակերտել է պրոֆեսոր Ա. Յուշչենկոյին, որը խորհրդային հոգեբուժության մեջ կեսաքիմիական և մորֆոլոգիական ուղղության հիմնադիրներից է։ 1932-1936 թվականներին աշխատել է նույն բուհի հոգեբուժության ամբիոնում ՝ որպես ասիստենտ։ 1937 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ «Օտարացման սինդրոմը և զառանցանքը» թեմայով և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ Թեզը տպագրվել է մենագրության ձևով և ճանաչում բերել հեղինակին։ 1937 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում։ 1941 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ «Օտարացման սինդրոմի կլինիկան և հոգեախտաբանությունը» թեմայով և ստացել բժշկագիտության դոկտորի գիտական աստիճան։ 1942 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ Եղել է Ռոստովի քաղխորհրդի գործկոմի անդամ, Կոմկուսի Ռոստովի քաղկոմի բարձրագույն դպրոցի բաժանմունքի վարիչ։ 1941-1944 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, եղել Հարավային ռազմաճակատի գլխավոր հոգեբույժ։ Ունեցել է բժշկական ծառայության մայորի կոչում։ Պատերազմի տարիների նրա գիտական դիտարկումները ընդհանրացված են պատերազմական նևրոզների և փսիխոզների հարցերին նվիրված գիտական աշխատանքներում։ Ռուսաստանում աշխատելու տարիներին ստեղծել է ընդհանուր հոգե-ախտաբանության իր կոնցեպցիան, գրել բազմաթիվ աշխատություններ, մասնակցել Մ. Սերեյսկու «Հոգեբուժություն» դասագրքի «Տեսական պրոբլեմներ» գլխի շարադրմանը։

1944 թվականին ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության կողմից հրավիրվել է Երևան և ստանձնել Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է մինչև 1985 թվականը։ 1946-1948 թվականներին եղել է ինստիտուտի ռեկտորի տեղակալ՝ գիտական գծով, տասնյակ տարիներ ղեկավարել է ինստիտուտի պրոֆեսորադասախոսական կազմի փիլիսոփայության սեմինարները, ուսանողական գիտական ընկերությունը։ ԱՆ գլխավոր հոգեբույժ (1965-1983)։ Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնին առընթեր ստեղծել է պրոբլեմային լաբորատորիա։

## Գիտական գործունեություն
Ավելի քան 250 գիտական աշխատանքների հեղինակ է, այդ թվում՝ 9 մենագրությունների։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են 25 թեկնածուական և 6 դոկտորական թեզեր։ Աշխատանքները նվիրված են վարակական (հատկապես մալարիային) պսիխոզների, շիզոֆրենիայի, էպիլեպսիայի, գլխուղեղի վնասվածքների, ալկոհոլամոլության, նարկոմանիաների կլինիկական ընթացքի, հոգեախտաբանության դասակարգման և բուժման հարցերին։ Մեհրաբյանը լուսաբանել էր գիտակցության և անձի (բնականոն և ախտաբանական վիճակներում), հոգեկան օտարացման, զգայախաբությունների, զառանցական մտքերի և ապաանհատականացման խնդիրները։

Անդրանիկ Մեհրաբյանը խոշոր ներդրում ունի Հայաստանում գիտական հոգեբուժության զարգացման, բժշկական և գիտամանկավարժական կադրերի պատրաստման, հոգեբուժական ծառայության ընդլայման գործում։ Նրա նախաձեռնությամբ Երևանում անցկացվել են հանրապետական, անդրկովկասյան, միութենական, միջազգային մի շարք գիտաժողովներ։ Նրա «Անհատական գիտակցության բնույթի մասին (նորմալ և ախտաբանական պայամններում)» մենագրության մեջ ընդհարացվել են հիմնահարցի փիլիսոփայական, ֆիզիոլոգիական, հոգեբանական և կլինիկական տվյալները։ Գրքի առաջաբանում ակադեմիկոս Էզրաս Հասրաթյանը գրել է.

«Դեպերսոնալիզացիա» կապիտալ աշխատության մեջ Մեհրաբյանը շարադրել է հոգեկան օտարացման մասին իր տեսությունը։ Խորհրդային հոգեբուժության խոշոր ներկայացուցիչ, ակադեմիկոս Ա. Սնեժնևսկու կարծիքով, գիրքը ոչ միայն հիմնահարցի վերաբերյալ առաջին հիմնարար աշխատությունն է խորհրդային հոգեբուժության մեջ, այլև մատերիալիստական դիրքերից կատարված առաջին հետազոտությունը համաշխարհային հոգեբուժության մեջ։ Առաջաբանում նա գրել է.

1966 թվականին Մոսկվայում կայացած Համամիութենական գիտաժողովում Անդրանիկ Մեհրաբյանը նախագահել է գիտակցության ախտաբանության հարցերին վերաբերող նիստը։ Նա զեկուցումներով հանդես է եկել Մոնրեալում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում, Դրեզդենում կայացած միջազգային կոնգրեսներում, ինչը մեծ ճանաչում է բերել նրան։

## Անդամակցություն
1944 թվականից եղել է Մեհրաբյանը ՀԽՍՀ նյարդախտաբանների, հոգեբույժների և նյարդավիրաբույժների ընկերության նախագահն, անդամակցել է նաև Նյարդախտաբանների և հոգեբույժների համախորհրդային միությանը։ Շուրջ 20 տարի եղել է ՀԽՍՀ ԱՆ գիտաբժշկական խորհրդի նախագահության անդամ։ Բժշկական մեծ հանրագիտարանի (Մ.) 2-3 հրատարակությունների «Հոգեբուժություն» բաժնի խմբագիրը, «Ս. Կորսակովի անվան նյարդաբուժության և հոգեբուժության ամսագրի» (Մ.) խմբագրական խորհրդի անդամ։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ

## Երկեր
* Օտարացման սինդրոմը և զառանցանքը (ռուսերեն), Դոնի Ռոստով, 1938։
* О природе индивидуального сознания, Ереван, 1959. //Անհատական գիտակցության բնույթի մասին (նորմայում և պաթոլոգիայում, ռուսերեն)։
* Деперсонализация, Ереван. Армгосиздат, 1962. 356 с.
* Հոգեախտաբանության տեսական պրոբլեմները (ռուսերեն), Երևան, 1967, 228 էջ։
* Общая психопатология, Москва, 1972, 288 с. //Ընդհանուր հոգեախտաբանություն (ռուսերեն)։
* Личность и сознание, Москва,1978, 176 с. // Անձը և գիտակցությունը (ռուսերեն)։
* Ակնարկներ հոգեբանության և հոգեբուժության տեսությունից (ռուսերեն), Երևան, 1984, 196 էջ։
* Ճանաչողության և զգացողության դիալեկտիկակա հոգեախտաբանության պրոբլեմի լույսի ներքո (ռուսերեն), երևան, 1988, 175 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։
* Անդրանիկ Մեհրաբյան / Մ. Ա. Մելիք-Փաշայան, Վաստակաշատ բժիշկներ, Երևան։ Հայաստան, 1988։

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ