Սթիլ (լեռ)

**Սթիլ լեռ**, Կանադայի հինգերորդ ամենաբարձր լեռը, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայի տասներորդ կամ տասնմեկերորդ ամենաբարձր գագաթը: Լեռան ճշգրիտ բարձրությունը հայտնի չէ։ Սովորաբար տրված թվերը կազմում են 5,073 մետր (16,644 ոտնաչափ) և 5,020 մետր (16,470 ոտնաչափ): Սթիլ լեռան ավելի ցածր հարավ-արևելյան գագաթը ունի 4300 մ (14,100 ոտնաչափ) բարձրություն: 

Այն անվանվել է սըր Սեմ Սթիլի անունով ՝ հյուսիսարևմտյան ձիասպորտի ոստիկանության սպա, որը Կլոնդայքի ոսկե տենդի ժամանակ Յուկոնում ղեկավարել է ջոկատը:

## Բարձրություն
Սթիլ լեռան ճշգրիտ բարձրությունը հայտնի չէ։ Մինչև 1960-ական թվականները կանադական տեղագրական քարտեզները ցույց են տվել 5073 մետր (16644 ֆուտ) բարձրություն, որը որոշվել է 1913 թվականին միջազգային սահմանային հանձնաժողովի գեոդեզիստների կողմից: Այնուամենայնիվ, այս բարձրությունը երբեք կապված չի եղել ԱՄՆ առափնյա և գեոդեզիական ծառայության կողմից սահմանված ծովի մակարդակի հետ: Ավելի ուշ կանադական տեղագրական քարտեզներն այլևս չեն նշում կետի բարձրությունը, և դրանց ուրվագծերը ցույց են տալիս գագաթի բարձրությունը 5,020±20 մետր (մոտ 16,470±60 ոտնաչափ): Ավելի հին թվանշանը դեռ հայտնի է այլ աղբյուրներում:

## Առաջին վերելքը 1935 թվականին
Ուոլթեր Ա. Վուդը ղեկավարում էր մի խումբ, որի կազմում էին Ֆորեստա Վուդը (Ուոլթերի կինը), շվեյցարացի ուղեկցորդ Հանս Ֆյուրհերը, Ջոզեֆ Վ. Ֆոբեսը, Հարիսոն Վուդը և Փիրս Հազարդը։ Արշավախումբը բարձրունքը մոտեցել է արևելյան կողմից՝ Կլուանե լճից։ Հիմնական ճամբարը տեղակայվել էր Սթիլ սառցադաշտի ստորոտին, իսկ ձիերն օգտագործվել են բեռները տեղափոխելու համար դեպի «Advance Base» ճամբար (հայտնի էր որպես Ճամբար 6), որը գտնվում էր սառցադաշտից ավելի վեր։ Այդ ճամբարից բացվում էր գեղեցիկ տեսարան դեպի լեռը, և խումբը որոշել է բարձրանալ արևելյան լեռնաշղթայով:

Ծանր ձյան տեղումներից հետո եղանակի բարելավմանը սպասելով՝ չորս հոգուց բաղկացած խումբը՝ Ուոլթեր Վուդը, Հարիսոն Վուդը, Հանս Ֆյուրհերը և Ֆոբեսը, դուրս են եկել Ճամբար 8-ից, որը գտնվում էր լեռնաշղթայի ստորոտին։ Նրանց ուղերթը 2,440 մետր (8,010 ոտնաչափ) երկարությամբ բարձրություն էր դեպի գագաթ։ Նրանց ընթացքը կայուն էր, սակայն եղանակի վատթարացման պատճառով ստիպված են եղել վերադառնալ Ճամբար 8 և այնտեղ տանել հինգօրյա փոթորիկ, որի ընթացքում մեկ մետրից ավելի թարմ ձյուն էր տեղացել։ Օգոստոսի 15-ին արշավականները նորից են սկսել բարձրանալ։ Այդ անգամ վերելքը ավելի հեշտ էր, քանի որ քամին ձյունն ավելի կոշտ էր դարձրել։ Սակայն երբ հասել են 4,570 մ (14,990 ոտնաչափ) բարձրության, վատորակ ձյունով հարթավայրը ստիպել է խմբին շարունակել ուղին չորեքթաթ։ Ուոլթեր Վուդն այսպես էր մեկնաբանել․

Յուրաքանչյուր 100 քայլով փոխարինելով առաջնորդությունը՝ նրանք սարահարթից իջել են գագաթ և վերջապես հասել գագաթին ժամը 14:30-ին: Թիմը վայելել է երանելի երեսուն րոպե հանգիստ գագաթին, նախքան իջնելը:

## Ձնահյուս և սողանքներ
2007 թվականի հուլիսի 22-ին՝ մոտավորապես ժամը 13:25-ին (խաղաղօվկիանոսյան ամառային ժամանակով), Սթիլ լեռան վրա տեղի է ունեցել զանգվածային ձնահյուս, երբ լեռան հյուսիսային լանջից պոկվել է մոտ 3,000,000 խորանարդ մետր (3,900,000 խորանարդ յարդ) ծավալով սառցե շերտ։ Սառցե զանգվածը սկսել փշրվել՝ սահելով լանջից ներքև և վերածվելով ձնահյուս, որը անցել է Սթիլ սառցադաշտով: Այն գերազանցել է 275 մետր բարձրությամբ մի սառցադաշտային սար և շարունակել է ընթանալ Հոջսոն սառցադաշտի ուղղությամբ։ Կանգ է առել միայն 8 կիլոմետր հորիզոնական ճանապարհ անցնելուց հետո։ Ձնահյուսը ծածկել էր մոտ 2 քառակուսի կիլոմետր Սթիլ սառցադաշտի մակերեսից և արձանագրվել էր որպես 2.1 մագնիտուդով սեյսմիկ իրադարձություն։

2007 թվականի հուլիսի 24-ին՝ ժամը 17:57-ին, ձնահյուսից ընդամենը երկու օր անց, Սթիլ լեռան հյուսիսային լանջում տեղի է ունեցել զանգվածային սողանք, երբ մոտ 400 մետր լայնությամբ սառույցի և քարի զանգված սահել է։ Այդ սողանքի ծավալը գնահատվում է 27,500,000-ից մինչև 80,500,000 խորանարդ մետր (36-ից 110 միլիոն խորանարդ յարդ): Այն տևել է մոտ 100 վայրկյան և հասել առնվազն 252 կմ/ժ առավելագույն արագության։ Սողանքը սահել է մոտ 2,500 մետր ուղղահայաց բարձրությունից, անցել 1.5 կմ լայնությամբ Սթիլ սառցադաշտով, հասել սառցադաշտի հակառակ կողմի 275 մետրանոց սառցե լանջին, որտեղ կանգ է առել՝ մինչև հետ սահելն ու նորից Սթիլ սառցադաշտին վերադառնալը։ Սողանքի հորիզոնական անցած ընդհանուր տարածությունը կազմել է 5.76 կմ։ Այն անմիջապես ճանաչվել է որպես Յուկոն նահանգի պատմության մեջ խոշորագույն սողանքներից մեկը, և նաև Արևմտյան Կանադայի գրանցված պատմության մեջ խոշորագույններից մեկը։

2015 թվականի հոկտեմբերի 11-ին, մոտ 45,000,000 տոննա ժայռ, ձյուն և սառույց՝ 20,000,000 խորանարդ մետր ծավալով, սահել է Սթիլ լեռան լանջով 1 կիլոմետր ներքև և անցել ևս 2 կիլոմետր Սթիլ սառցադաշտի մակերեսով։ Այս սողանքը համարվել է տարվա ընթացքում աշխարհում տեղի ունեցած տասն ամենամեծ սողանքներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադա
Կատեգորիա:Կանադայի լեռներ