open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թմրամոլություն

**Թմրամոլություն**, թմրամիջոցների չարաշահումից առաջացած ծանր հիվանդություն։ Հիվանդությունը դրսևորվում է նշված նյութերի ընդունման մշտական պահանջով, քանի որ հիվանդի հոգեկան և ֆիզիկական վիճակը կախված է այն պատրաստուկի ընդունումից, որին նա ընտելացել է։ Թմրամոլությունը հանգեցնում է օրգանիզմի կենսագործունեության կոպիտ խանգարման և սոցիալական անկման (դեգրադացիա)։ Թմրամոլությունը քրոնիկական հիվանդություն է և առաջանում է աստիճանաբար։ Պատճառը թմրամիջոցների հարբեցնող հատկությունն է, որն ուղեկցվում է հոգեկան ու ֆիզիկական լրիվ հարմարավետության և երջանկության զգացումով։

Հայտնի է թմրամիջոցների հանդեպ հիվանդագին հակման զարգացման 2 ուղի։ Առաջինի դեպքում չարաշահումն առաջանում է անգիտակցաբար, հաճախ նշանակած դեղանյութերի ոչ ճիշտ օգտագործումից կամ ոչ իրազեկ անձանց խորհուրդներով ինքնաբուժումից։ Ցավերից, տհաճ զգացողություններից, անքնությունից և այլ տանջալի վիճակներից խուսափելու նպատակով որոշ անձինք (հատկապես չափից ավելի տպավորվող, խռովահույզ, կասկածամիտ և այլ նևրոտիկ ապրումներ ունեցողները) ինքնակամ, չգիտակցելով իրենց սպառնացող վտանգը, ավելացնում են նշանակված նարկոտիկ դեղամիջոցի (հոգեներգործուն նյութի) դեղաչափն ու ընդունման հաճախությունը։ Դեղաչափի և ընդունման հաճախության կամավոր ավելացումը, ամեն կերպ թմրամիջոցի ազդեցությունը դանդաղ երկարացնելու ձգտումն անխուսափելիորեն հանգեցնում են թմրամոլության։

Երկրորդ ուղին թմրամիջոցային հարբեցում առաջացնելու նպատակով հոգեներգործուն նյութերի գիտակցաբար ընդունումն է։ Դրան, որպես կանոն, հակված են անկայուն, չհասունացած հոգեկան աշխարհ ունեցող, ոչ ինքնուրույն, ընդօրինակող, ծայրահեղ եսասեր անձինք, որոնց հետաքրքրությունները սահմանափակվում են տարրական պահանջներով։ Այդպիսի անձանց մղումների ինքնահսկումը բացակայում է, այդ պատճառով էլ հարբեցման ձգտումը ներքին դիմադրության չի հանդիպում, թմրամոլությունն առաջանում է արագ և ուղեկցվում հոգեներգործուն նյութի մեծ դեղաչափերի կլանմամբ։ Նման դեպքերում հիվանդության ընթացքը շատ ծանր է և ելքը որպես կանոն ողբերգական։

Կատեգորիա:Թմրամոլություն
Տղամարդկանց քաղաք

**Տղամարդկանց քաղաք** (), 2007 թ. բրազիլական քրեական դրամա, որը նկարահանված է Պաուլո Մորելլիի և գրված՝ Էլենա Սոարեսի կողմից։

## Սյուժե
Ռիո դե Ժանեյրոի Մորո դա Սինուկա ետնախորշում, Լարանինյան պատմում է իր ընկերոջը Ասերոլաին, որ նա կորցրել է իր անհայտ հորը։ Ասերոլան որոշում է օգնել նրան հորը գտնելու հարցում։ Նրանք պարզում են, որ Լարանինյաի հայրը՝ Ժերալդոն, գտնվում է բանտում թալանի ժամանակ կատարած սպանության համար։ Միևնույն ժամանակ Ասերոլաի կինը ասում է նրան, որ որոշել է մեկնել Սան Պաուլու՝ աշխատելու և նա մեկ տարի պետք է խնամի իրենց երեխային։ Այդ ընթացքում ետնախորշում տեղի է ունենում պատերազմ տարբեր խմբավորումների միջև, որոնցից մեկը ղեկավարում է Լարանինյաի մորաքրոջ տղան՝ Մադրուգադանը։

## Դերակատարներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը 
* 
* «Տղամարդկանց քաղաքը» *RottenTomatoes* կայքում։

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրազիլական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պորտուգալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների պորտուգալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրազիլական ֆիլմեր
Բոզքուրթ

**Բոզկուրտ** (), քաղաք և շրջան Թուրքիայի Քասթամոնուի մարզում, Սև ծովի ափին։ Բոզկուրտը հյուսիս-արևեքլում սահմանակցում է Աբանա շրջանի հետ, արևելքում՝ Չաթալզեյթինի, հարավում՝ Դևրեկանի, հարավ-արևմուտքում՝ Քյուրե, իսկ արևմուտքում Ինեբոլու շրջանի հետ։

## Տես նաև
* Թուրքիայի շրջաններ
* Թուրքիայի քաղաքներ

## Արտաքին հղումներ
* Բոզկուրտի կառավարության պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Քաշունիք

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Քաշունիք** (հայտնի է նաև Սանասար անունով, ադրբեջանական անվանումը Կուբաթլու է), գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Գտնվում է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում, Բերձոր շրջկենտրոնից 62 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 112 կմ հեռավորության վրա։

Մորաջուր և Վերին Քաշունիք գյուղերի հետ միասին կազմում է Քաշունիք համայնքը։

Ղուբաթլու անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

2020 թվականի Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։

## Աշխարհագրություն
Քաշունիք համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։ Համայնքը հարթավայրային է, ունի 2593.9 հա տարածք, որից 1277.2 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 1184.9 հա անտառային հողեր։  Քաշունիք համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։

Համայնքի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 18 գործող անհատական ջրհորներ։ Խմելու ջրի համար օգտագործվում է նաև ոռոգման նպատակով մատակարարվող ջրանցքների ջրերը։

## Պատմություն
### Արցախյան պատերազմ

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ 2020

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 52 մարդ (2010 թ. նախահաշիվ)։ 2015 թվականին Քաշունիք համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 60 մարդ, կա 16 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան,միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 15 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Եղվարդ)

**Եղվարդի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Եղվարդ քաղաքում։ Այն կառուցվել է 1301 թվականին՝ Քրիստոնեությունը Հայաստանում պետական կրոնի տարածման հազարամյակի առթիվ։

## Պատմություն և ճարտարապետություն
Կառուցել է Ազիզբեկ Իշխանն իր կնոջ՝ Վախախի երազի հիման վրա։ Եկեղեցին կոչվում է դամբարան եկեղեցի, որովհետև այդտեղ ամփոփված է Ազիզբեկ Իշխանի որդու աճյունը։

Եկեղեցին ունի երկու հարկ։ Եկեղեցու չորս կողմը կենդանակերպ քանդակներ են։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատին քանդակված է խաչ։ Խաչի ձախ կողմում Աստվածամայրն է՝ մանուկ Հիսուսով, իսկ աջ մասում՝ Հովսեփը։ Ներքևի մասում ցլի և առյուծի քանդակներ են։ Եկեղեցու հյուսիսային ճակատին արծիվն է՝ ճանկած ավանակին։ Արծվի քանդակի տակ՝ կամարաձև պատի վրա, ճարտարապետի անունն է՝ Շահիկ Վարդապետ։ Արևմտյան ճակատին քանդակված է կյանքի ծառը, վերևում հովազը հեծել է այծ։
 
Եղվարդի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին նման է Մոմիկ Վարդապետի կառուցած Նորավանքին։ Եկեղեցու հյուսիսային կողմում՝ պատուհանի վերևում, եղնիկի պատկեր է։ Եկեղեցին իր պատմության ընթացքում ունեցել է չորս անուն՝ Սուրբ Առաքելոց, Սուրբ Խաչ, Սուրբ Նշան և վերջում Սուրբ Աստվածածին։ Ի տարբերություն Նորավանքի՝ Եղվարդի եկեղեցու երկրորդ հարկը բարձրացել են ոչ թե քարե աստիճաններով, ինչպես Նորավանքինը, այլ շարժական փայտե աստիճաններով բարձրացել են II հարկ՝ մասնակցելու Սուրբ պատարագի։

## Ներկա վիճակ
2008 թվականին եկեղեցու տարածքից ժամանակավոր առանձնացվեց խաչը, որովհետև խոնավությունից քայքայվում էր, և բերվեց իր նախնական տեսքի։ Եկեղեցու խաչը առանձնացնելիս հայտնաբերվեց 7-րդ դարի եկեղեցի՝ իր խլանիստ հիմքերով։ Հայտնաբերվեցին նաև լավաշ թխելու թոնիր, գերեզմանաքարեր, տապանաքարեր, ջարդված խաչքարեր, քիվեր՝ 13-րդ և 14-րդ դարերի։ Հյուսիսային մասում հայտնաբերվեց 3 մետր խորությամբ թոնիր(սառնարան), որտեղ պահել են ժամանակին մթերք և գինի։ Պեղումների ժամանակ եկեղեցու մուտքի դիմաց հայտնաբերվեցին իշխանական տոհմի գերեզմանաքարեր։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 1960 -ական թվականներին։ Փոխվել են գմբեթի սյուները և ամրացվել։ 1905 թվականին, երբ Եղվարդ գյուղը մեծացել է, եկեղեցուն կից կառուցել են սև սրբատաշ քարերով գավիթ։ 1960-ական թվականներին այն քանդել են և բերել իր նախնական տեսքին։

## Պատկերասրահ

Yeghvard Church Front.JPG|Ճակատային մասը
Yeghvard Church Right 1.JPG|Աջ կողմից
Yeghvard Church Left Detail.JPG|Ձախ ճակատը, դետալ
Yeghvard Church Right.JPG|Աջ կողմը. դետալ
Yeghvard Church Cross Window.JPG|Ռելիեֆային խաչ պատուհանի շուրջը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Armeniapedia.org: Yeghvard Church & Katoghike Church
* Yeghvard Church 

Կատեգորիա:1301 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եղվարդի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Լևանտե (ֆուտբոլային ակումբ)

**Լևանտե** (), իսպանական ֆուտբոլային ակումբ Վալենսիայից։ Այն ստեղծվել է 1909 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Լա Լիգայում

## Պատմություն
### Վաղ տարիներ
Լևեանտեն հիմնադրվել է 1909 թվականին որպես **Լևանտե ֆուտբոլային ակումբ**, անվանումը վերցնելով Լա Մալվարոսայի Լևանտե ափից և եղել է Վալենսիայի պիոներական ակումբներից մեկը։

Լևանտեն առաջին խաղերը անցկացրել է ամբարների մոտակայքում գտնվող Լա Պլատյետա վայրում։ Նրանց մյուս դաշտը նույնպես ափամերձ գոտում էր, որտեղ խաղում էին բանվորական դասի ներկայացուցիչները։ 1919 թվականին ակումբը առաջին անգամ խաղաց Վալենսիայի դեմ և պարտվեց 0-1 հաշվով, խաղը նաև հայտնի դարձավ նոր Ալգիրոսի դաշտում անցկացրած առաջին խաղով։ 1928 թվականին Լևանտեն նվաճեց առաջին տիտղոսը` նվաճելով Վալենսիայի չեմպիոնի տիտղոսը։

1935 թվականին Լևանտեն դարձավ Լևանտե-Սուր մրցույթի հաղթող, որում մասնակցում էին Վալենսիայի, Մուրսիայի և Անդալուսիայի լավագույն ակումբները և միևնույն ժամանակ հասավ Իսպանիայի գավաթի կիսաեզրափակիչ` հաղթելով Վալենսիային և Բարսելոնային, սակայն պարտվեց Սաբադելին։

### Կոպա դե լա Էսպանա Լիբրե
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Լևանտեն խաղաց Միջերկրածովյան լիգայում և գրավեց հինգերորդ և վեցերորդ տեղերը, բացի այդ խաղաց Կոպա դե լա Էսպանա Լիբրեում ("Ազատ Իսպանիայի գավաթ"): Չնայած գավաթին մասնակցում էին լիգայի առաջին չորս ակումբները, սակայն Բարսելոնան մեկնեց Մեքսիկա ուսումնական հավաքների և փոխարենը մասնակցեց Լևանտեն։

Լևանտեն դուրս եկավ եզրափակիչ, որտեղ 1937 թվականի հուլիսի 18-ին հաղթեց Վալենսիային 1-0 հաշվով։

### Միավորում
Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Լևանտեի դաշտը ավերվել էր, և քանի որ նույն քաղաքի Գիմնաստիկո ակումբը ուներ մարզադաշտ, սակայն կորցրել էր խաղացողների մեծ մասին, ակումբները 1939 թվականին միավորվեցին` անվանվելով  **Դեպորտիվա Լևանտե-Գիմնաստիկո Յունիոն**, երկու տարի անց նորից անվանափոխվեցին **Լևանտե Յունիոն Դեպարտիվա**։

## Նվաճումներ
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ|Իսպանիայի գավաթ]]**
** *Կիսաեզրափակիչ (1).* 1935
* **[[Ազատ Իսպանիայի ֆուտբոլի գավաթ|Ազատ Իսպանիայի գավաթ]]**
** **Հաղթող (1).** 1937
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]]**
** **Հաղթող (2).** 2003–04, 2016–17
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն B]]**
** **Հաղթող (3).** 1988–89, 1995–96, 1998–99
* **[[Տերսերա|Տերսերա Դիվիզիոն]]**
** **Հաղթող (2).** 1943–44, 1972–73

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ*։

 15px
 
 (վարձավճարով Դեպորտիվոյից)
 

 
 

 15px

 
 (վարձավճարով Էյբարից)
 (վարձավճարով Բետիսից)
 (վարձավճարով Նասիոնալից)
 13px|Ավագ
 (վարձավճարով Տորինոյից)

 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լևանտեի պաշտոնական կայքը 
* Լևանտեի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Լևանտեի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Լևանտեի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Լևանտեի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Լևանտեն transfermarkt-ում
* Լևանտեն futbol24.com-ում
* Լևանտեն soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Կատեգորիա:1909 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Լևանտե
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Խետաֆե (ֆուտբոլային ակումբ)

**Խետաֆե,** իսպանական ֆուտբոլային ակումբ Խետաֆեից։ Այն ստեղծվել է 1983 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Լա Լիգայում։

## Եվրոպական մրցաշարերի պատմություն
'''ՈՒԵՖԱ Գավաթ/ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա**


== Նվաճումներ ==
* **Իսպանիայի գավաթ**
: ''Երկրորդ տեղ (2).'' 2006–07, 2007–08
* **Սեգունդա Դիվիզիոն B – Խումբ 1**
: **Հաղթող (1).*' 1998–99

== Ներկա կազմ==
*2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ''

 (վարձավճարով Արսենալից)

 (վարձավճարով Դինամո Կիևից)

 (վարձավճարով Ռեալ Սոսիեդադից)

 
 13px|Ավագ

 (վարձավճարով Բոստոն Ռիվերից)

 (վարձավճարով Սուոնսիից)

## Արտաքին հղումներ
* Խետաֆեի պաշտոնական կայքը 
* Խետաֆեի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Խետաֆեի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Խետաֆեի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Խետաֆեի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Խետաֆեն transfermarkt-ում
* Խետաֆեն futbol24.com-ում
* Խետաֆեն soccerway.com կայքում
* Խետաֆեն ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Խետաֆե
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի ֆուտբոլային ակումբներ
Ազիմուտ

աջից|մինի|350px|Աստղի ազիմուտը դիտորդի համար, կապույտ գծերի միջև կազմած անկյունն է

**Ազիմուտ** (, «աս-սիմթ» (ուղղություն)), դիտման կետը նպատակակետին միացնող գծի և միջօրեականի հյուսիսային ուղղության միջև ընկած անկյունը։ Սովորաբար հաշվարկվում է ըստ ժամացույցի սլաքի ուղղության և չափվում է աստիճաններով (°) 0-ից մինչև 360։ Եթե ազիմուտը հաշվարկելիս որպես մեկնարկային ուղղություն ընդունվում է աշխարհագրական միջօրեագիծը, ապա ազիմուտը կոչվում է ճշմարիտ, մագնիսական միջօրեագծի դեպքում ազիմուտը կոչվում է մագնիսական։

Ազիմուտի օրինակն է, երկնքում աստղի դիրքի չափումն է։ Աստղը մեզ հետաքրքրող դիրքում է, չափման հարթությունը հորիզոնն է կամ ծովի մակերեսը և հաշվարկման կետը հյուսիսն է։ Այդ դեպքում ազիմուտը հյուսիսի և հորիզոնի հարթության վրա աստղի պրոեկցիայի միջև կազմած անկյուն է։

Հասկացողությունը օգտագործվում է շատ կիրառական ոլորտներում, այդ թվում նավարկման, աստղագիտության, քարտեզագրության, հանքաարդյունաբերության և հրետանու մեջ։

## Նավարկում
Ցամաքային նավարկման և դիրքորոշման մեջ, ազիմուտը որպես կանոն նշանակում են *[[ալֆա]]*, \alpha տառով և այն սահմանվում է, որպես հորիզոնական անկյուն, չափված ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, հյուսիսային գծից կամ միջօրեականից։ Ազիմուտի ավելի ընդնհանուր սահմանման մեջ այն որևէ հստակեցված չափման կետի կամ հեշտորեն գտնվող ուղղության գծի հետ կազմած հորիզոնական անկյուն է, չափված ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։

Ներկայումս, ազիմուտի համար հաշվարկման կետն է հանդիսանում իրական հյուսիսը, որը 0° ազիմուտն է, չնայած երբեմն կարող են գործածվել նաև այլ չափման միավորներ (գրա, միլ)։ Ամեն դեպքում, ազիմուտը չի կարող գերազանցել, շրջանագծի մեջ եղած չափման միավորների առավելագույն արժեքը, 360° շրջանագծում դա 359 աստիճան, 59 րոպե, 59 վայրկյան է (359° 59' 59")։

Օրինակ ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ պտտվելով 360° ունեցող շրջանագծի կենտրոնում, արևելքի ազիմուտը կկազմի 90°, հարավինը 180°, արևմուտքինը 270°։ Սակայն կան բացառույթւններ՝ որոշ նավարկման համակարգերը օգտագործում են աշխարհագրական հարավը, որպես հաշվարկման կետ։ Տեսականորեն ցանկացած ուղղություն կարող է ծառայել որպես հաշվարկման կետ, եթե այն պարզ սահմանված է և հայտնի է համակարգի բոլոր օգտագործողներին։

### Ճշմարիտ ազիմուտներ

## Եզրույթի այլ գործածումներ
*Ազիմուտ* եզրույթը օգտագործվում է հրետանու համակարգման մեջ։ Հրետանահին գործում, ազիմուտը սահմանվում է, որպես կրակի ուղղություն։

*Ազոիմուտը* օդային նավարկման մեջ սահմանվում է, որպես թռիչքի ուղղություն, հաշվարկված օդանավի դիրքից։

Մագնիսական ժապավենով սարքերում, *ազիմուտը* ժապավենի և (կարդացող) գլխի մեջ եղած անկյունն է։

Ձայնի տեղորոշմանը վերաբերվող փորձերի և գրականության մեջ, *ազիմուտը* ձայնի աղբյուրի և գլխի (աչքերի) մեջտեղով անցնող երևակայան գծի միջև կազմած անկյուն է։

Ազիմուտային արագացուցիչը նավաշինության մեջ, դա այն պռոպելերն է, որը կարող է պտտվել հորիզոնական հարթության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Կատեգորիա:Նավագնացություն
Կատեգորիա:Կողմնորոշվածություն
Կատեգորիա:Անկյուններ
Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կարմեն (օպերա)

``
**Կարմեն** (անգլ.՝ Carmen), ֆրանսիացի երգահան Ժորժ Բիզեի չորս գործողությամբ օպերան։ Ֆրանսերեն լիբրետոն Անրի Մելյակի և Լյուդովիկ Հալևիի ըստ Պրոսպեր Մերիմեի «Կարմեն» նովելի (1845)։ Օպերան առաջին անգամ բեմադրվել է 1875 թվականի մարտի 3-ին Փարիզի «Opéra-Comique» թատրոնում։ Սկզբնապես առաջացրել է երաժշտական քննադատների սուր քննադատությունը՝ ինչն անուղղակի պատճառ է հանդիսացել սրտի կաթվածից 1875 թվականի հունիսի 3-ին Բիզեի հանկարծահաս մահվան։ 1875 թվականի հոկտեմբերին բեմադրվել է Վիեննայում, ինչից և սկսվել է օպերայի համաշխարհային հռչակը։

Օպերան համարվում է ֆրանսիական երաժշտական թատրոնի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և այսօր էլ ընդգրկված է աշխարհի խոշորագույն օպերային թատրոնների մշտական խաղացանկերում։

## Հայաստանյան բեմադրությունները
Հայաստանում բեմադրվել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում՝ 1934 թվականին (դիրիժոր՝ Ս.Չարեկյան, բեմ.` Ա.Բուրջալյան), 1941 թվականին (դիրիժոր` Գ. Բուդաղյան, բեմ՝ Ա. Գուլակյան), 1972 թվականին (դիրիժոր՝ Գ. Տերտերյան, բեմ.` Վ. Բագրատունի), 2001 թվականին (դիրիժոր` Կ. Դուրգարյան, բեմ.՝ Ա. Մելիքսեթյան)։ 

Rosabel Morrison - Carmen poster.png|Պաստառ, Ռոզաբել Մորիսոնը Կարմենի դերում (ԱՄՆ, 1896)
Պատկեր:"Karmen" opera poster, 1935, Yerevan Opera Theatre (1).jpg|Կարմեն օպերայի պրեմիերայի պաստառը, 1935, Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն


## Հետաքրքիր փաստեր
* Օպերայի գլխավոր հերոսուհու պատվին իր անունն է ստացել (558) Կարմեն աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1875 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Բիզեի օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Ումբերտո Ջորդանո

**Ումբերտո Ջորդանո** (, ), իտալացի օպերային երգահան, «վերիզմի» ներկայացուցիչներից մեկը։ Գրել է 11 օպերա, որոնցից առավել հայտնիներն են և ներկայումս էլ հաճախակի բեմադրվում են «Անդրե Շենիե» (*Andrea Chénier*; 1896) և «Ֆեդորա» (*Fedora*; 1898) օպերաները։

## Ստեղծագործություններ
* *Marina* (1888) 
* *Mala vita* (21 փետրվարի 1892, Teatro Argentina, Հռոմ) 
* *Regina Diaz* (5 մարտի 1894, Teatro Mercadante, Նեապոլ)
* *Andrea Chénier* (28 մարտի 1896, Լա Սկալա, Միլան)
* *Fedora (opera)|Fedora]]* (17 նոյեմբերի 1898, Teatro Lirico, Milan)
* *Il Voto* (*Mala Vita*-ի վերամշակում) (6 սեպտեմբերի 1902, Teatro Bellini, Նեապոլ)
* *Siberia (opera)|Siberia]]* (19 դեկտեմբերի 1903, Լա Սկալա, Միլան, rev. 1927)
* *Marcella* (9 նոյեմբերի 1907, Teatro Lirico, Միլան)
* *Mese mariano* (17 մարտի 1910, Teatro Massimo, Պալերմո)
* *Madame Sans-Gêne* (25 հունվարի 1915, Մետրոպոլիտեն օպերա, Նյու Յորք)
* *Giove a Pompei* (6 հուլիսի 1921, Teatro La Pariola, Հռոմ)
* *La cena delle beffe* (20 դեկտեմբերի 1924, Լա Սկալա, Միլան)
* *Il re* (12 հունվարի 1929, Լա Սկալա, Միլան)
* * festa del Nilo* (անավարտ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *M. Morini*: Umberto Giordano (Milan, 1968)
## Արտաքին հղումներ
* Краткая биография 
* Джордано на findagrave.com

Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
2010 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հակասություններ

**[[Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2010|2010 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն]]ը** ուղեկցվեց բազմաթիվ հակասություններով, մրցավարական սխալներով, որոնք շատ դեպքերում ազդել են խաղի վերջնական արդյունքի վրա։
## Մրցավարական սխալներ
### Նախընտրական փուլ
Ֆրանսիայի և Իռլանդիայի միջև որակավորման փլեյ-օֆֆ փուլի պատասխան հանդիպման ժամանակ, ֆրանսիացիների ավագ Թիերրի Անրիի՝ մրցակցի տուգանայինում երկու անգամ ձեռքով խաղալուց և փոխանցումից հետո, խփվեց հաղթական գոլը և Ֆրանսիան անցավ աշխարհի առաջնության խմբային փուլ։ Իռլանդիայի ֆուտբոլի ասոցացիան (*FAI*) պահանջեց վերախաղարկել հանդիպումը, սակայն մերժում ստացավ ՖԻՖԱ-ի կողմից։

### Խմբային փուլ
* Սլովենիա — ԱՄՆ հանդիպման ժամանակ մրցավարը չի հաշվել 2-2 հաշվի ժամանակ Էդուի խփած հաղթական գոլը, առանց պատճառի։
* Արգենտինա — Կորեա խաղում Լիոնել Մեսսիի հարվածից հետո դարպասաձողից հետ մղված գնդակը ընկավ Գոնսալո Իգուաինի մոտ, որը խաղից դուրս էր դարպասը գրավելու ժամանակ։
* Գանա — Ավստրալիա խաղում Հարի Կյուելը ձեռքով էր խաղացել ոչ միտումնավոր, գնդակը հարվածից հետո դիպել էր նրա ուսին և նա չպետք է հեռացվեր։
* Ավստրալիա — Սերբիա խաղում Թիմ Կեյհիլը 2-1 հաշվի ժամանակ ձեռքով է խաղացել սեփական տուգանայինում, սակայն մրցավարը չի նշանակել 11-մետրանոց։ Ոչ-ոքիի դեպքում հաջորդ փուլ կանցներ Սերբիան՝ Գանայի փոխարեն։
* Իտալիա — Նոր Զելանդիա հանդիպման ժամանակ նորզելանդացիները գոլը խփել են խաղից դուրս վիճակից։
* Բրազիլիա — Կոտ Դ’Իվուար խաղում Լուիս Ֆաբիանոն գոլից առաջ 2 անգամ խաղացել է ձեռքով, իսկ խաղի վերջում մրցավարը հեռացրել է Կակային Կեյտայի սիմուլյացիայի պատճառով։

### Փլեյ-Օֆֆ
Փլեյ-Օֆֆ փուլի մրցավարական սխալներից հետո ՖԻՖԱ-ն արգելեց կրկնապատկերի ցուցադրումը խաղադաշտում։

* Գերմանիա — Անգլիա խաղի ընթացքը ամբողջությամբ փոխվեց, երբ 39-րդ րոպեին Ֆրենկ Լեմպարդը խփեց մաքուր գոլ, իսկ ուրուգվայցի մրցավարը այն չհաշվեց։
* Արգենտինա — Մեքսիկա խաղում Կառլոս Տևեսի առաջին գոլը խփվել է խաղից դուրս վիճակից։
* Իսպանիա — Պորտուգալիա խաղոմ Դավիդ Վիլյան հաղթական գոլը խփել է 0.22 մետր խաղից դուրս վիճակից։

## Սուարեսի հանդբոլը
1/4 եզրափակչի Ուրուգվայ - Գանա խաղի ավելացրած ժամանակի վերջին րոպեին ուրուգվայցի հարձակվող Լուիս Ալբերտո Սուարեսը, գանացիների հարվածը սեփական դարպասից պահեց ձեռքով։ Մրցավարը հեռացրեց նրան դաշտից և նշանակեց 11-մետրանոց հարված։ Հաղթանակի դեպքում Գանան կդառնար առաջին աֆրիկյան թիմը, որն երբևէ անցել է կիսաեզրափակիչ, սակայն Ասամոա Գյանը այն չիրացրեց։ Հետխաղյա 11-մետրանոցներով հաղթեց Ուրուգվայի հավաքականը։

Աֆրիկյան մամուլը ուրուգվայցուն համարեց համար մեկ թշնամի։ Սուարեսը ներողություն չխնդրեց՝ հայտնելով, որ դա առաջնության լավագույն սեյվն էր։ Նա նաև նշեց, որ «Աստծո ձեռքը» տիտղոսը հիմա պատկանում է իրեն։

## ՖԻՖԱ-ի եզրակացությունը
ՖԻՖԱ-ի մրցավարական կոմիտեն դրական է գնահատել 2010 թ Աշխարհի գավաթի մրցավարությունը՝ նշելով, որ 96% դեպքերում մրցավարների որոշումները ճիշտ էին։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2010
Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի արտաքին հարաբերություններ
Պողոս առաքյալի նամակը հռոմեացիներին

**Պողոս Առաքյալի նամակը Հռոմեացիներին** (գրաբար` Թուղթ առ Հռոմեացիս), Հռոմի քրիստոնեական համայնքին Պողոս առաքյալի կողմից գրված նամակ, որը զետեղված է Աստվածաշունչ մատյանի Նոր Կտակարանի մեջ` կազմելով նրա վեցերորդ գիրքը։ Հաճախ անվանվում է նաև Պողոսի Ավետարան։

## Նամակի հեղինակը
Աստվածաբանների ինչպես նաև ժամանակակից ուսումնասիրողների ճնշող մեծամասնությունը ընդունում է, որ այն իրապես պատկանում է Պողոս առաքյալի գրչին։

## Գրության թվականը
Գրվել է շուրջ 55-57 թթ.։

## Նամակի բովանդակությունը
Այն Նոր Կտակարանում զետեղված Պողոսի անունով հասած նամակներից ամենաերկարն է և կարևորագույն նշանակություն է ունեցել քրիստոնեական աստվածաբանական համակարգի ձևավորման համար։ Քրիստոսի հարությունից մի քանի տարի անց քրիստոնեությունն արդեն սկսել էր արմատավորվել Հռոմում։ Պողոսը, որ Աստծուց էր ստացել հեթանոսների մեջ քարոզելու առաքելությունը, ուզում էր գնալ նաև Հռոմ և մինչև Իսպանիա։ Այս նամակով, կարելի է ասել, Պողոսը հող է նախապատրաստում Հռոմ այցելության համար։ Նամակի հիմնական նպատակն է՝ բացահայտել հավատի և շնորհի դերը քրիստոնյա մարդու կյանքում, ինչպես նաև հաշտեցնել Հռոմում գտնվող քրիստոնեական երկու խմբավորումներին՝ հրեա քրիստոնյաներին և հեթանոսությունից դարձի եկածներին, որոնք էլ հենց նամակի հասցեատերերն են։ Հռոմի եկեղեցուն ուղղած ողջույնի խոսքից և հավատացյալների համար աղոթելուց հետո Պողոսն իր նպատակը հստակորեն հայտնում է նամակի սկզբում՝ ասելով. «Աստված մարդկանց արդար է համարում իրենց հավատով, որպեսզի հավատան, ինչպես որ գրված է. “Արդարն իր հավատով է փրկվելու”» (1։17)։ Ամբողջ մարդկությունը՝ հրեա, թե հեթանոս, պետք է արդարանա Աստծու առաջ, որովհետև բոլորն էլ գտնվում են մեղքի իշխանության տակ։ Աստծու համար արդար ենք համարվում Հիսուս Քրիստոսի հանդեպ մեր ունեցած հավատով։ Պողոսն այնուհետև նկարագրում է նոր կյանքը, որ մարդը ձեռք է բերում Քրիստոսին միանալով։ Հավատացյալն Աստծու հետ խաղաղություն է ունենում և մեղքի ու մահվան իշխանությունից ազատագրվում Աստծու Հոգու շնորհիվ։ 5-8-րդ գլուխներում Պողոսը բացատրում է Աստծու Օրենքի նպատակը և Աստծու Հոգու զորությունը հավատացյալի կյանքում։ Առաքյալը քննում է այն հարցը, թե հրեաներն ու հեթանոսները ի՛նչ տեղ են գրավում Աստծու ծրագրի մեջ։ Նա եզրակացնում է, որ հրեաների կողմից Քրիստոսի մերժվելն Աստծու ծրագրի մի մասն էր կազմում, որպեսզի Հիսուս Քրիստոսի միջոցով ամբողջ մարդկությունն արժանի լիներ Աստծու շնորհին։ Պողոսը հավատում է, որ հրեաները մշտապես չեն մերժելու Հիսուսին, և կգա մի ժամանակ, երբ կընդունեն նրան։ Եվ, վերջապես, Պողոսը գրում է, թե ինչպիսին պիտի լինի քրիստոնյայի կյանքը՝ հիմնված սիրո սկզբունքի վրա։ Առաքյալը քննում է զանազան հարցեր, ինչպես՝ Աստծու պաշտամունքը և ծառայությունը, քրիստոնյաների պարտավորությունները պետության և իրար նկատմամբ, ինչպես նաև խղճի վերաբերյալ այլ հարցեր։
Նամակն ավարտվում է անձնական պատգամներով և գոհաբանական խոսքերով։

## Նամակի կառուցվածքը
* Նախաբան և հիմնական մտածում (1.1-17)
* Մարդու փրկության կարիքը (1.18-3.20)
* Աստծու փրկության ծրագիրը (3.21-4.25)
* Նոր կյանք Քրիստոսով (5.1-8.39)
* Իսրայելի ժողովուրդն Աստծու ծրագրի մեջ (9.1-11.36)
* Քրիստոնեական կենցաղ (12.1-15.13)
* Եզրակացություն և բարևներ (15.14-16.27)

## Արտաքին հղումներ
* Թուղթ առ Հռոմեացիս աշխարհաբար արևելահայերեն թարգմանությամբ
* Սարկավագագիրք

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կիպրիանոս

**Թասկիոս Կեկիլիոս Կիպրիանոս Կարթագենացի** (, ), Կարթագենի (Հյուսիսային Աֆրիկա) եպիսկոպոս, Ընդհանրական Եկեղեցու հայր։ Լինելով մեծահարուստի որդի՝ ստացել է իր ժամանակի լավագույն կրթությունը։ Դարձել է հռետոր, պերճախոսության ու փիլիսոփայության ուսուցիչ՝ դասավանդելով կարթագենյան դպրոցներից մեկում։ Քրիստոնեություն է ընդունել 46 տարեկանում, իսկ 248 թ. օծվել Կարթագենի եպիսկոպոս։ 258 թ.՝ Վալերիանոս կայսեր հալածանքների ժամանակ, մերժելով զոհ մատուցել կուռքերին՝ գլխատվել է։

Հեղինակ է աստվածաբանական մի շարք աշխատությունների և շուրջ 80 հովվական նամակների՝ գրված հալածանքի տարիներին տարբեր առիթներով։ Աստվածաբանների համար մեծարժեք է հատկապես Եկեղեցու մասին Կիպրիանոսի վարդապետությունը, որն արդի եկեղեցաբանության հիմնական աղբյուրներից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ Կիպրիանոս Կարթագենացի. Գիրք Եկեղեցու միասնության մասին 

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Մեդուզա

**Մեդուզան (ծովամայր)**, ինչպես և կորալը, պարզունակ աղեխորշավոր կենդանի է։ Սա նշանակում է, որ նրա մարմինը բաղկացած է բջիջների երկու շերտից՝ էկտոդերմից և էնտոդերմից։ Դրանք կազմում են մի յուրօրինակ պարկ, որի ներսում գտնվում է կերը մարսող խոռոչը։ Այս խոռոչի ծայրին բերանն է։

Մեդուզան տափակ, հովանոցաձև պարկ է և լողում է բերանքսիվայր։ Հովանոցի եզրերին և բերանի շուրջը գտնվում են շոշափուկները, որոնք ծառայում են որսը շոշափելու և բռնելու համար։ Շոշափուկները խիտ ծածկված են խայթիչ բջիջներով։

Որոշ մեդուզաներ ունեն զգայուն բջիջներ, որոնք ընկալում են լույսը և ջրի գրեթե անորսալի տատանումները։ Այս տատանումների շնորհիվ մեդուզան կարող է փոթորիկի մոտենալը զգալ մի քանի ժամ առաջ և նախապես թաքնվել ծովի խորքում։ Ամենախոշոր արկտիկական մեդուզան ունի 2 մ տրամագծով հովանոց և մոտ 200 սմ երկարությամբ շոշափուկներ։ Մեդուզան հասնում է 30֊ից 200 սանտիմետրի։

Կիսաթափանցիկ, դոնդողանման մարմինը հովանոցաձև է կամ զանգակաձև, մի քանի մմ–ից մինչև 2, 3 մ տրամագծով, շոշափուկներով երիզված։ Բերանային անցքը հովանոցի ստորին մասում է, հաճախ շրջապատված բլթակներով։ Ստամոքսից ճյուղավորվում են աղիքանոթային համակարգի խողովակները։ Նյարդային համակարգն ավելի է զարգացած, քան պոլիպինը։ Ունեն տեսողական և հավասարակշռության զգայարաններ։ Մեդուզաները բաժանասեռ են, սեռական արգասիքները մեծ մասամբ դրվում են ջրում, որտեղ և կատարվում է բեղմնավորումը։ Սաղմը զարգանալով կպչում է հատակին և վերաճում պոլիպի։ Որոշ տեսակների մոտ սերունդների հաջորդականությունը բացակայում է, և մեդուզաները զարգանում են ձվից։ Մեդուզաները շարժվում են հովանոցի խոռոչից ջուրը դուրս հրելով։ Սնվում են պլանկտոնային օրգանիզմներով։ Որոշ մեդուզաների խայթոցից կարող է այրուցք առաջանալ։ 

## [[Էռնստ Հեքել]]ի նկարները

Պատկեր:Haeckel Discomedusae 8.jpg
Պատկեր:Haeckel Narcomedusae.jpg
Պատկեր:Haeckel Discomedusae 18.jpg
Պատկեր:Haeckel Trachomedusae.jpg
Պատկեր:Haeckel Discomedusae 28.jpg
Պատկեր:Haeckel Leptomedusae.jpg
Պատկեր:Haeckel Peromedusae.jpg
Պատկեր:Haeckel Anthomedusae.jpg
Պատկեր:Haeckel Stauromedusae.jpg


## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիդրոզոաներ
Փառիսոսի բերդ

**Փառիսոսի բերդ** (Ադրբեջանում հայտնի է որպես  Քյորօղլու կալասը), միջնադարյան հայկական բերդ Գարդմանում, ներկայումս՝ Ադրբեջանական Հանրապետության Գետաբեկի շրջանի Ղալաքենդ գյուղի հյուսիսային մասում, գետի ձախափնյա ժայռոտ լեռնագագաթի վրա։

## Պատմություն

Փառիսոսի բերդը կառուցվել է IX-X դդ.։

## Ճարտարապետություն
Շրջապատի նկատմամբ Փառիսոսի բերդը ունի իշխող դիրք։ Հարավից լեռնագագաթը վիմահերձ է և բնական անառիկություն է հաղորդում ռազմական կառույցին։ Մյուս կողմերն ամրացված են բրգաշատ պարիսպներով, որոնք կառուցված են անմշակ կրաշաղախով (հյուսիսային և արևմտյան կողմերում կրկնաշարք են) կամ կոպտատաշ քարով։ Պարիսպների հաստությունը կազմում է 2,5 մետր, իսկ պահպանված բարձրությունը՝ 8-9 մետր։ Կիսաբոլորակ աշտարակների թիվն անցնում է մեկ տասնյակից։ Բերդի մուտքն արևելյան կողմից է։ Պարսպապատ տարածքում պահպանվել են տարբեր չափի բազմաթիվ շինությունների հետքեր, կիսավեր մատուռ, իսկ հյուսիսային պարսպապատին կից կան ընդհանուր մուտքով միմյանց հետ հաղորդակցվող թաղակապ 2 սենյակներ, որոնցից մեկը մեկը ծառայել է իբրև ջրամբար։

Ըստ ավանդության, ջուրը այստեղ է հասցվել ստորգետնյա առվով։

IX-X դարավերջին բերդն այցելած մի քանի հեղինակներ թողել են նկարագրական ուշագրավ նյութեր։ Դրանցից է 1890 թվականի ամռանը բերդ է բարձրացել Ս. Քամալյանը և գրել հետևյալը՝

## Տես նաև
* Փառիսոսի արշավանք (1003)
* Բերդը տիեզերքից նկարված քարտեզում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Փառիսոս գավառի շենքեր և կառույցներ
ԿՈՆՄԵԲՈԼ

**Հարավային Ամերիկայի ֆուտբոլային Կոնֆեդերացիա ** (իսպ.՝ **Con**federación Suda**me**ricana de Fút**bol**, կարճ՝ CONMEBOL կամ ԿՈՆՄԵԲՈԼ), հարավամերիկյան ֆուտբոլի վարչական և վերահսկող կազմակերպություն, որի հիմնական գրասենյակը գտնվում է Լուկե քաղաքում (Պարագվայ)։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1916 թվականի հուլիսի 9-ին ուրուգվայցի Հեկտոր Գոմեսի շնորհիվ, ում երազանքն էր կենտրոնացնել մայրցամաքի ֆուտբոլային կառույցները։ Կազմակերպությանն առաջինն անդամագրվեցին Արգենտինան, Բրազիլիան, Ուրուգվայը և Չիլին։ Վերջիններիս հաջողվեց առաջին մրցաշարն անցկացնել Հարավային Ամերիկայում՝ Բուենոս Այրես քաղաքում։ Հենց այդ մրցաշարի ընթացքում էլ ձևավորվեց ԿՈՆՄԵԲՈԼ-ը։ Հետագայում այս մրցաշարը սկսեց կոչվել Ամերիկայի գավաթ, այնուհետև կազմակերպությանը միացան մայրցամաքի մնացած երկրների մեծ մասը (Գայանան, Սուրինամը և Ֆրանսիական Գվիանան հանդիսանում են ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամ։

Ներկայումս ԿՈՆՄԵԲՈԼ-ը մտնում է ՖԻՖԱ-ի կազմի մեջ և վերահսկում է տարածաշրջանում ֆուտբոլի զարգացումը և մրցաշարերի կազմակերպումը։ Կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Պարագվայի մայրաքաղաք Ասունսյոնից 17 կմ հարավ-արևելք՝ Լուկե քաղաքում։ Նախագահն է պարագվայցի Խուան Անխել Նապոուտը։

## Տես նաև
* ՈՒԵՖԱ
* ԿՈՆԿԱԿԱՖ
* Ասիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիա

## Արտաքին հղումներ
* ԿՈՆՄԵԲՈԼ-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԿՈՆՄԵԲՈԼ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ կոնֆեդերացիաներ
Մածնաբերդ

**Մածնաբերդ**, միջնադարյան հայկական բերդ Գարդման գավառում, ներկայում՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշքեսանի շրջանի Հարցհանգիստ գյուղից հարավ-արևելք՝ անդնդախոր ձորերով շրջապատված լեռան վրա։ 

## Անուն
Ամրոցը հայտնի է տարբեր անուններով։ Հիմնական անուն ներկայացվում է Մածնաբերդը։ Կիրառվել են նաև Մլզնաբերդ և Սուրբ Մալազնաբերդ անունները։

## Պատմություն
Պատմական աղբյուրներում Մածնաբերդը հիշատակվում է որպես Կյուրիկյան Աղսարթանի նստավայր։

Կյուրիկյան թագավորության անկումից հետո Կյուրիկե Ա-ի որդի Դավիթը (1113-1145) մոտ 1113-ին հաստատվել է Մածնաբերդում և հիմք դրել Մածնաբերդի Կյուրիկյան իշխանությանը (գոյատևել է մինչև XIII դարի վերջը)։ Իշխանության սահմանները տարածվել են նաև մերձակա գավառների և բերդերի վրա։ Մխիթար Այրիվանեցին վկայում է՝

Համաձայն Կիրակոս Գանձակեցու, Նոր բերդի Կյուրիկյանները տիրել են Մածնաբերդը՝

XII դարի առաջին կեսին Մածնաբերդը ենթարկվել է Գանձակի սելջուկյանների հարձակումներին, իսկ XIII դարի կեսին այն կարճ ժամանակով եղել է մոնղոլների տիրապետության տակ։ Հայտնի է նաև, որ 1170 թվականին վախճանված Մածնաբերդի թագավորին ամփոփել են Հաղպատի վանքում, որտեղ գտնվում է Կյուրիկյանների տոհմական դամբարանը։

## Ճարտարապետություն

Բերդասարի խոցելի հատվածներն ամրացված են եղել անմշակ քարով, կրաշաղախով շարված բրգաշար պարսպապատով, որոնք XIX դարի վերջերին արդեն քայքայված էին ու մասամբ ավերված։

1886 թվականին Մածնաբերդին անդրադարձած «Արձագանք» պարբերականում նշվում էր՝

1880-ականներին բերդի ավերակների մեջ կար նաև երեք սպիտակ խաչքար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Հարցհանգիստ
Անդրես Էսկոբար

**Անդրես Էսկոբար** (, ), կոլումբիացի ֆուտբոլիստ, Կոլումբիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող, որը սպանվել է Մեդելինում։ Նա կարիերայի մեծ մասը անց է կացրել «Ատլետիկո Նասիոնալ» ակումբում՝ խաղալով պաշտպանությունում։

1994 ֆուտբոլի աշխարհի գավաթի խմբային փուլում դաշտի տերերի՝ ամերիկացիների հետ խաղում, Էսկոբարը ամերիկացի կիսապաշտպանի հարվածից հետո՝ փորձելով հեռացնել գնդակը, այն ուղարկեց սեփական դարպասը։ Կոլումբիան այդ խաղը պարտվեց և գործնականում դուրս մնաց հետագա պայքարից։ Էսկոբարը թիմի հետ վերադարձավ հայրենիք և ինքնագոլից 10&nbsp;օր անց սպանվեց Ումբերտո Մունյոսի կողմից։ Մունյոսը 12 փամփուշտ արձակեց Էսկոբարի վրա, երբ նա գտնվում էր մեքենայում։ Ամեն մի կրակոցից հետո Մունյոսը բղավում էր *¡Gracias por el auto gol en la propia puerta!* (*Շնորհակալություն սեփական դարպասին ինքնագոլի համար*)։ Էսկոբարը մահացավ հիվանդանոցի ճանապարհին։

Էսկոբարին մինչև հիմա մեծ պատվով են հիշում Կոլումբիայում, հատկապես իր ակումբի երկրպագուները։ Ումբերտո Մունյոսը դատապարտվեց 43 տարվա ազատազրկման, սակայն դուրս եկավ բանտից 11 տարի անց լավ պահվածքի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 մահեր
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Հայաստանը Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Հայաստան]]ը** Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթին առաջին անգամ մասնակցել է 2007 թվականին։ Հայաստանում մրցույթը հեռարձակում է Հանրային հեռուստաընկերությունը։

## Մասնակցության պատմություն
Առաջին անգամ երկիրը ներկայացրել է Արևիկ խումբը, ով գրավեց երկրորդ հորիզոնականը ընդամենը 1 միավորի տարբերությամբ (136)։

2008 թվականին Մոնիկա Մանուչարովան իր «Իմ Երգի Հնչյունը» երգով զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը։

Լուարա Հայրապետյանը իր «Բարսելոնա» երգով 2009 թվականին Կիևում զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը։

2010 թվականին Հայաստանի ներկայացուցիչ Վլադիմիր Արզումանյանը իր «Մամա» երգով հավաքեց 120 միավոր և հաղթանակ բերեց Հայաստանին։ Հաջորդ տարի Հայաստանը ստացավ հյուրընկալելու Մանկական Եվրատեսիլը Երևանում։

2011 թվականին Հայաստանի ներկայացուցիչ Դալիթան իր «Welcome to Armenia» երգով 13 երկրների շարքում զբաղեցրեց 5-րդ հորիզոնականը։

2012 թվականին Compass Band-ը զբաղեցրեց լավագույն եռյակի՝ 3-րդ հորիզոնականը իր «Sweetie Baby» երգով։

2013 թվականին Մոնիկա Ավանեսյանը զբաղեցրեց 6-րդ հորիզանականը։

2014 թվականին Հայաստանը ներկայացրեց Բեթթին և զբաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը։

2015 թվականին Հայաստանը ներկայացրեց Միկան (Միքայել Վարոսյան) ելույթ ունեցավ 11 համարի ներքո՝ ներկայացնելով «LOVE» խորագիրը կրող երգը։ Միկան միավորների տարբերությամբ զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը։ Մրցույթից հետո մեկնարկած քվեարկության արդյունքներով, ինչպես նաև պրոֆեսիոնալ ժյուրիի գնահատականներով, Միքայել Վարոսյանը ստացավ 176 միավոր։

2016 թվականին Հայաստանը ներկայացրեցին Մերին և Անահիտը, ներկայանալով 2-րդ համարի ներքո։ Նրանք գրավեցին 2-րդ հորիզոնականը 7 միավորի տարբերությամբ։ Ի դեպ Հայաստանը դեռ այդքան բարձր միավոր` 232 դեռ երբեք չէր վաստակել։

2017 թվականին Հայաստանը ներկայացրեց Միշան, ով 148 միավորով գրավեց 6-րդ հորիզոնականը։

2018 թվականին Մինսկում կայացած «Մանկական Եվրատեսիլ 2018»-ում Լևոնը(L.E.V.O.N համանուն երգով) գրավեց 9-րդ հորիզոնականը։

2019 թվականին «Դեպի Մանկական Եվրատեսիլ» ազգային ընտրության փուլում հաղթանակ տանելուց հետո Հայաստանը ներկայացրեց Կարինա Իգնատյանը իր «Colours of Your Dream» երգով։

2021 թվականին Հայաստանը Մանկական Եվրատեսիլի 2021 երգի մրցույթում ներկայացնող Մալենան գրավել է 1-ին հորիզոնականը։

2022 թվականին Հայաստանում կայանալիք Մանկական Եվրատեսիլի Հայաստանի պատվիրակ Նարե Ղազարյանը ելույթ կունենա իր ”DANCE!” երգով։ Նարեն իր երգով ընկավ 2-րդ հորիզոնական 180 միավորով, իսկ 2022 թվականի Մանկական Եվրատեսիլի հաղթողը Ֆրանսիան է, հավաքելով 203 միավոր ու ընկավ 1 հորիզոնական։
2023 թվականին ֆրանսիայում անցկացված մանկական եվրատեսիլ երգի մրցույթում Հայաստանը ներկայացրեցին Yan Girls խումբը(Նանեն,Նենսին,Աիդան,Կամիլան,Սյուզին) իրենց > երգով,և գրավեցին 3֊րդ հորիզոնականը։

## Մասնակիցներ


Vladimir Arzumanyan JESC 2010.JPG|մինի|Հայաստանին առաջին հաղթանակը բերած Վլադիմիր Արզումանյանը։


## Քվեարկության պատմություն
Հայաստանը ***տվել է*** ավելի շատ միավորներ

[մինի|250px|[Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր]]

Հայաստանը ***ստացել է*** ավելի շատ միավորներ

### 12 միավորներ

*ա-ազգային ժյուրի,

## Մանկական Եվրատեսիլը Հայաստանում

## Տես նաև
*Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
*Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
*Եվրատեսիլ երգի մրցույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Տղամարդկանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականների ցանկ

Այս **տղամարդկանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականների ցանկն** է։

## Ընթացիկ անդամներ
### ԿՈՆՄԵԲՈԼ (Հարավային Ամերիկա)

### [[ԿՈՆԿԱԿԱՖ]] (Հյուսիսային, Կենտրոնական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան)
;**[[Հյուսիսամերիկյան ֆուտբոլային միություն]] (NAFU)**
*
*
*

;**[[Կենտրոնամերիկյան ֆուտբոլային միություն]] (UNCAF)**

*
*
*
*

*
*
*

;**[[Կարիբյան ֆուտբոլային միություն]] (CFU)**

* Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ
*
*
*
* Բահամներ
*
* Բերմուդներ
* Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ

*
*1
*
*
* Դոմինիկյան Հանրապետություն
*
* Կայմաններ
*

*
*
*
*1
*
*
* Սեն Մարտեն3

*
*
*
* Սինտ Մաարտեն1
*2
*
*1

*1. ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամներ են, բայց չեն անդամակցում ՖԻՖԱ-ին։*

### ՈՒԵՖԱ (Եվրոպա)

## Աղբյուրներ
* Հավաքականների ցանկը 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Չարեք բերդ

**Չարեք բերդ** կամ **Չարեք** (նաև ***[[Սահակ Սևադա]]յի բերդ***,***Շամքորի բերդ***, ***Մամռոտ բերդ***), միջնադարյան հայկական բերդ Գարդման գավառում, ներկայումս՝ Ադրբեջանական Հանրապետության Գետաբեկի շրջանի Գետաբեկ քաղաքից արևելք, Շամխոր, (Չարեք) և Գետաբակ գետերի միախառնման տեղում, հրվանդանաձև երկարած լեռնաճյուղի ապառաժ վերջավորության, ծովի մակերևույթից 1110 մ բարձրության վրա (գետափից ունի 100 մ բացարձակ բարձրություն)։

## Պատմություն

1206 թվականից հետո Զաքարյանները՝

Բերդն ազատագրում է Իվանե Զաքարյանը՝

Նաև 1224 թվականին վերաբերվում է հետևյալ հիշատակությունը՝

Հայաստանի այլ բազմաթիվ բերդերի նման՝ Չարեքը գրավում են մոնղոլները՝

Գրավման մասին է նաև վկայում Կիրակոս Գանձակեցին։

Կարելի է ենթադրել, որ մոնղոլների գրավումից հետո Չարեք բերդը կորցնում է իր ռազմական նշանակությունը, քանի որ այդ ժամանակից հետո աղբյուրներում այն համարյա չի հիշատակվում։

### 19-րդ դար
19-րդ դարի վերջին Չարեք բերդ են այցելել տեղագիր մի քանի հեղինակներ, որոնք թողել են բերդի  համառոտ նկարագրությունը՝

## Տես նաև
* Չարեք վանք

## Արտաքին հղումներ
* Չարեք բերդի լուսանկարները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջան
Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Բաբեկի շրջան

**Բաբեկի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Վարչական կենտրոնը Բաբեկ քաղաքն է։

## Պատմություն
### Ժամանակակից պատմություն
Բաբեկի շրջանը ձևավորվել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Խորհրդային Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղար Հեյդար Ալիևի կարգադրությամբ՝ ընդգրկելով նախկին Նախիջևանի շրջանի տարածքի մեծ մասը։

## Աշխարհագրություն
### Վարչատարածքային նկարագիր և տեղադրություն
Բաբեկի շրջանը հյուսիսում սահմանակից է Հայաստանի Սյունիքի մարզին, հարավում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Արևելյան Ադրբեջան և Արևմտյան Ադրբեջան նահանգներին։

Բաբեկի շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 82,842 կմ2։ Վարչական կենտրոնը Բաբեկ քաղաքն է։ Բացի վարչական կենտրոնից շրջանն ունի նաև 35 գյուղ։

### Լեռնագրություն
Շրջանի տարածքը զբաղեցնում են Զանգեզուրի, Վայքի լեռների բլուրները, Նախիջևանի հարթավայրը։ Շրջանի ամենաբարձր կետը Բզղոն լեռն է, որն ունի 2476 մ բարձրություն։

### Ջրագրություն
Բաբեկի շրջանի տարածքով հոսում են Արաքս, Նախիջևան և այլ գետեր։ Շրջանի տարածքում են գտնվում Ուզունոբայի, Ներամի, Սիրաբի Կահաբի ջրամբարները։

Շրջանը հարուստ է հանքային ջրերով։ Դրանցից են Սիրաբի և Վայխիր հանքային ջրերի աղբյուրները։ 
          
### Կլիմա
Տարվա եղանակով պայմանավորված՝ Բաբեկի շրջանի կլիման փոփոխական է։ Ամռանը կլիման չոր շոգ է, կիսաանապատային, չոր տափաստանային, իսկ ձմռանը՝ չոր ցուրտ։

## Բնակչություն
2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը 74,300 է։

## Տնտեսություն
Տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։

## Կրթություն և գիտություն
Բաբեկի շրջանում գործում է 38 հանրակրթական դպրոց, 6 արտադպրոցական և 1 նախադպրոցական դաստիարակության հաստատություն, 5 մանկական երաժշտական դպրոց, ինչպես նաև 41 գրադարան։

## Մշակույթ
Շրջանում գործում է երկու թանգարան։

## Առողջապահություն
Շրջանն ունի առողջապահական մի շարք հաստատություններ, այդ թվում՝ շրջանի կենտրոնական հիվանդանոց, ծննդատուն, 2 շրջանային հիվանդանոցներ, 16 բժշկական ամբուլատորիա, 14 ֆելդշերա-մանկաբարձական կենտրոններ, 4 ֆելդշերային հենակետեր, հիգիենիկ և համաճարակաբանական կենտրոն։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Քենգերլիի շրջան

**Քենգերլիի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Վարչական կենտրոնը Քիվրախ գյուղական ավանն է։

## Պատմություն
### Ժամանակակից պատմություն
Քենգերլիի շրջանը ձևավորվել է 2004 թվականի մարտի 19-ին Ադրբեջանի Հանրապետության իխանությունների որոշմամբ՝ ընդգրկելով նախկին Նախիջևանի շրջանի տարածքի մեծ մասը։

## Աշխարհագրություն
### Վարչատարածքային նկարագիր և տեղադրություն
Քենգերլիի շրջանը հյուսիսում սահմանակից է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին, հարավ-արևմուտքում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Արևմտյան Ադրբեջան նահանգին։

Քենգերլիի շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 70,489 կմ2։ Վարչական կենտրոնը Քիվրախ քաղաքն է։ Բացի վարչական կենտրոնից շրջանն ունի նաև 10 գյուղ։

### Լեռնագրություն
Շրջանի տարածքը զբաղեցնում են Վայքի լեռները և հարթավայրը։ Շրջանի ամենաբարձր կետն որն ունի 2744 մ բարձրություն։
      
### Ջրագրություն
Քենգերլիի շրջանի տարածքով հոսում են Լիզբերտչայ և Ճահուկ գետերը։

### Կլիմա
Քենգերլիի շրջանի կլիման մայրցամաքային է։

## Բնակչություն
2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը  31,800 է։

## Տնտեսություն
Տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։

## Կրթություն և գիտություն
Քենգերլիի շրջանում գործում է 12 հանրակրթական դպրոց, 4 արտադպրոցական և 1 նախադպրոցական դաստիարակության հաստատություն, 2 մանկական երաժշտական դպրոց, ինչպես նաև 12 գրադարան։

## Մշակույթ
Շրջանում գործում է մեկ թանգարան։

## Առողջապահություն
Շրջանն ունի առողջապահական մի շարք հաստատություններ, այդ թվում՝ շրջանի կենտրոնական հիվանդանոց, 2 տարածքային հիվանդանոցներ, 4 բժշկական ամբուլատորիա, 5 ֆելդշերա-մանկաբարձական կենտրոններ, հիգիենիկ և համաճարակաբանական կենտրոն։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջան
Օրդուբադի շրջան

**Օրդուբադի շրջան** (), շրջան Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Վարչական կենտրոնը Օրդուբադ (հայերեն՝ Որդուար) քաղաքն է։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
* Ադրբեջանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Շրջանը azerbaijan.az կայքում 

Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Շարուրի շրջան

**Շարուրի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Վարչական կենտրոնը Շարուր (Նորաշեն) քաղաքն է։

## Պատմություն
### Ժամանակակից պատմություն
Շարուրի շրջանը ձևավորվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կարգադրությամբ։ 1964-ից 1991 թվականներին կոչվել է Իլյիլչյովսկ։

## Աշխարհագրություն
### Վարչատարածքային նկարագիր և տեղադրություն
Շարուրի շրջանը հյուսիս-արևելքում սահմանակից է Հայաստանի Արարատի և Վայոց ձորի մարզերին, հարավում-արևմուտքում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Արևմտյան Ադրբեջան նահանգին։

Շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 87,226 կմ2։ Վարչական կենտրոնը Շարուր քաղաքն է։ Բացի վարչական կենտրոնից շրջանն ունի նաև 65 գյուղ։

### Լեռնագրություն
Շրջանի տարածքը բաղկացած է լեռնային և թեք հարթավայրերից։

### Ջրագրություն
Շարուրի շրջանի տարածքով հոսում են Արաքս և Արփա գետերը։ Շրջանի տարածքում է գտնվում Տանձիկի ջրամբարը, որը հայտնի է նաև Արփայի ջրամբար անունով։ 
 
### Կլիմա
Տարվա եղանակով պայմանավորված՝ Շարուրի շրջանի կլիման փոփոխական է։ Ամռանը կլիման չոր շոգ է, կիսաանապատային, չոր տափաստանային, իսկ ձմռանը՝ չոր ցուրտ։

## Բնակչություն
2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը 11,460 է։

## Կրթություն և գիտություն
Շարուրի շրջանում գործում է 60 հանրակրթական դպրոց, 1 մասնագիտական ուսումնարան, 6 արտադպրոցական և 2 նախադպրոցական դաստիարակության հաստատություն, 6 մանկական երաժշտական դպրոց, ինչպես նաև 60 գրադարան։

## Մշակույթ
Շրջանում գործում է մեկ թանգարան, ինչպես նաև «Արփաչայի պատմակամշակութային արգելոցը», «Բահար» կինոթատրոնը։

## Առողջապահություն
Շրջանն ունի առողջապահական մի շարք հաստատություններ, այդ թվում՝ շրջանի կենտրոնական հիվանդանոց, 8 տարածքային հիվանդանոցներ, 20 բժշկական ամբուլատորիա, 9 ֆելդշերա-մանկաբարձական կենտրոններ, 27 ֆելդշերային հենակետեր, հիգիենիկ և համաճարակաբանական կենտրոն։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Զանգելանի շրջան (Ադրբեջանական ԽՍՀ)

**Զանգելանի շրջանը** Նրա վարչական կենտրոնը Կովսական (Զանգելան) քաղաքն է։ Մինչև խորհրդայնացումը մտել էր Հայաստանի Կապանի շրջանի մեջ։ Սահմանակից է Հայաստանին արևելքից և Իրանին հարավից և արևմուտքից։

1993 թ․ աշնանը հայկական զինված ուժերը զբաղեցրել են Զանգելանի շրջանը։ Վարչական միավորը դադարել է գոյություն ունենալուց՝ դառնալով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի մասը՝ նախկին ադրբեջանական Լաչինի ու Կուբաթլուի հետ։ Արցախի Հանրապետության վարչական բաժանման համաձայն՝ ԼՂՀ–ում վերացվել են այդ կարգի ադրբեջանական վարչական միավորները։

Շահումյանի շրջան (Գյուլիստան՝ նախկին Շահումյանի և Քարվաճառի շրջաններ), Մարտակերտի շրջան (Ջրաբերդ՝ նախկին Մարտակերտի շրջան), Ասկերանի շրջան (Խաչեն՝ նախկին Ասկերանի և Աղդամի շրջաններ), Մարտունու շրջան (Վարանդա՝ նախկին Մարտունու շրջան և Աղդամի շրջանի մի մասը), Հադրութի շրջան (Դիզակ՝ նախկին Հադրութի և Ջեբրաիլի շրջաններ, Ֆիզուլիի շրջանի ազատագրված հատվածը), Քաշաթաղի շրջան (նախկին Լաչինի, Կուբաթլուի և Զանգելանի շրջաններ) և առանձին Շուշիի շրջան ու քաղաք Ստեփանակերտ։

2020 թ. հոկտտեմբերի 20-ն Ադրբեջանի Զինված ուժերը զբաղեցրել են շրջանը։

## Տես
* Զանգելանի շրջան (Ադրբեջան)
* Քաշաթաղի շրջան

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Զանգելանի շրջան
Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ
Արիոդանթ

**Արիոդանթ** (, HWV 33), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա (opera seria) երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրոետտոն անանուն է, հիմնված Անտոնիո Սալվիի կողմից նախկինում գրված տեքստի վրա, որի համար իր հերթին աղբյուր է ծառայել Լյուդովիկո Արիոստոյի «Մոլեգնած Օրլանդո» (Orlando Furioso) պոեմի 5-րդ և 6-րդ երգերը։

Օպերան առաջին անգամ բեմադրվել է Լոնդոնի «Կովենտ Գարդեն» թատրոնում 1735 թ. հունվարի 8-ին՝ դիմանալով 11 ներկայացման։ Գլխավոր դերերգը կատարել է ժամանակի հռչակավոր կաստրատ երգիչներից մեկը՝ Կարեստինին։

Ինչպես և Հենդելի այլ օպերաները «Արիոդանթը» երաժշտական ճաշակի փոփոխության պատճառով ավելի քան 200 տարով մոռացության է մատնվել։ Սկսվել է նորից բեմադրվել արդեն 1970-ական թթ.։ Ներկայումս համարվում է գերմանացի երգահանի օպերային ժանրում գրված լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1735 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Մարիամաձոր

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ

**Մարիամաձոր**, գյուղ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Հադրութ շրջկենտրոնից գտնվում է 16 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 59 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ղարաբաղի լեռնաշղթայի արևելյան  Վանեսարի լեռնաճյուղերի հյուսիսային կողմում գտնվող երկու  ձորերի մեջ։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 3 աղբյուրներ` «Սիրանչ», «Բալանանց» և «Գյուղամիջի»։

Մարիամաձոր գյուղի հողային տարածությունը  կազմում է 388,78 հա։

Գտնվում է ծովի մակերևույթից 850 մ բարձրության վրա։

Մարիամաձոր գյուղի տարածքը հնում մտել է Մեծ Հայքի Աղվանիվ աշխարհի, իսկ հետագայում Ելիզավետպոլի նահանգիի Շուշիի գավառի կազմի մեջ։

## Պատմություն
1988-1989 թվականներին գյուղում կազմավորվել է ինքնապաշտպանական ջոկատ, որն Տող գյուղի ջոկատի հետ առանձին, իսկ 1992 թվականին Հադրութի Առաջին պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են գյուղի, հադրութի շրջանի բնակավայրերի ինքնապաշտպանական, ինչպես նաև ֆիզուլիի, Աղդամի, Ջաբրայիլի ազատագրական  մարտերին։ Գյուղի բնակարները մասնակցել են նաև  1941-1945 թվականների պատերազմին։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Բնակչություն
Բնակչության թիվը 1977 թվականի տվյակներով կազմել է 319 հայ բնակիչ, 2005 թվականի տվյալներով կազմել է 260, իսկ  2010 թվականի տվյալներով կազմել է 222 մարդ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ Սուրբ Մինաս եկեղեցին (1601 թ.), գերեզմանոց (16-19-րդ դարեր), խաչքար (16-19-րդ դարեր), հաշվառված է 7 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականին գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 59 աշակերտներ։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Տես նաև
* Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Մարիամաձոր)

## Ծանոթագրություններ

* World Gazetteer&nbsp;&nbsp;-&nbsp;World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Քալբաօրուջ Դիզա

**Քալբաօրուջ Դիզա** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Տես նաև
* Բաբեկի շրջան
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն

## Արտաքին հղումներ
* Արգամ Այվազյանի «ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԻՍՍՀ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈւՇԱՐՁԱՆՆԵՐԸ» գիրքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր