Ֆյորելլո Լա Գուարդիա

**Ֆյորելլո Լա Գուարդիա** (), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Նյու Յորքի քաղաքապետ երեք կադենցիայի ընթացքում՝ 1934-1945 թվականներին։ Կոչվել է «Փոքրիկ ծաղիկ» ()՝ բառացի թարգմանությամբ իր անունը և, հնարավոր է նաև, պայմանավորված է իր ցածր հասակով։ Լինելով Հանրապետական կուսակցության անդամ՝ ներկայացրել է կուսակցության լիբերալ թևը, կողմնակից էր պրոգրեսիվիզմին և Ռուզվելտի «նոր կուրսին»։ Գլխավորել Է Նյու Յորքը Մեծ ճգնաժամից վերականգնման տարիներին, դարձել հայտնի քաղաքապետ և ազգային մասշտաբի գործիչ՝ նախագահ Ռուզվելտին առընթեր ղեկավարելով քաղաքացիական պաշտպանության գերատեսչությունը՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ԱՄՆ-ի անդամակցությունից հետո։

## Կենսագրություն
Ֆյորելլո Լա Գուարդիան ծնվել է Բրոնքսում իտալացի կաթոլիկ Աքիլլա Լա Գուարդիայի, որը ծնունդով Չերինյոլայից է, և հրեական ծագում ունեցող Տրիեստից իտալուհի Իրեն Կոեն Լուցատոյի ընտանիքում, դաստիարակվել է եպիսկոպոսական ավանդույթներով։ Իր մանկության ընթացքում, Էնրիկոյի () անունը փոխվել է Հենրի։ Պատանեկությունն անցկացրել է Հունգարիայում և Իտալիայում, աշխատել է Բուդապեշտի, Տրիեստի և Ֆիումի ԱՄՆ հյուպատոսություններում։ 1906 թվականից աշխատել է Նյու Յորքում որպես ներգաղթային ծառայության թարգմանիչ, սովորել է Նյու Յորքի համալսարանում, 1910 թվականին դատարանում ստացել է իրավաբանական գործունեություն իրականացնելու իրավունք։ 1916 թվականին ընտրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատ, սակայն շուտով լքել է այդ պաշտոնը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մարտական գործողություններին որպես ռազմական օդաչու մասնակցելու պատճառով։ 1918 թվականին վերադարձել է վարչական աշխատանքին, 1922 թվականին վերընտրվել Ներկայացուցիչների պալատի կազմում։
200 px|thumb|left|Լա Գուարդիան 300 ֆունտ պալտուսի հետ Ֆուլտոնի ձկան շուկայում Բրոնքսում, Նյու Յորքում, ԱՄՆ
1933 թվականին հաջողությամբ առաջադրվել է Նյու Յորքի քաղաքապետի պաշտոնում։ Հետագայում այդ պաշտոնում վերընտրվել է երկու անգամ։ Որպես քաղաքապետ՝ Լա Գուարդիան, առաջին հերթին, հայտնի է դարձել կոռուպցիայի և հանցավորության դեմ իր անխոնջ պայքարով (առաջին հերթին նա հրաման է տվել ձերբակալել Լակի Լուչանոյին՝ ձգտելով ոչնչացնել իտալացիների՝ որպես մաֆիոզների մասին կարծրատիպը) և նոր սոցիալական ծրագրերի ներդրմամբ, որոնք էապես բարձրացրել են Նյու Յորքի կարիքավոր բնակիչների բարեկեցությունը։ Մեծ ուշադրություն է դարձվել նաև «չոր օրենքի»՝ կազմակերպված հանցավորության և թմրամոլության հետևանքների դեմ պայքարին։

## Լա Գուարդիա և մարիխուանայի օրինականացման մասին հարց
Լա Գուարդիան վստահ էր, որ մարիխուանայի օգտագործումը կարող է օգնել թմրանյութից կախվածության բուժման հարցում, և պնդում էր, որ այդ ուղղությամբ հետազոտությունները շարունակվեն նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ամբողջ երկրում մոլեգնում էր հակամարիխուանական հիստերիան, որը հրահրել էր թմրանյութերի հարցերով հանձնակատար Գ. Անսլինգերը։ Ի պատասխան «մարիխուանայի հարկ» սահմանելու՝ Լա Գուարդիան Նյու Յորքում մարիխուանայի խնդրի ուսումնասիրման հանձնաժողով է կազմակերպել։ Հանձնաժողովի անդամներն էին երկու թերապևտ, երեք հոգեբույժ, երկու դեղագետ, առողջապահության փորձագետ, ուղղիչ հիմնարկների և առողջապահական հիմնարկների լիազորված վարչություններ, ինչպես նաև բուժական հաստատությունների նախարարության հոգեբուժության բաժանմունքի տնօրեն։ Հետազոտությունը սկսել է 1940 թվականին և 1944 թվականին դրանց արդյունքները մանրամասն ներկայացրել է «Մարիխուանայի խնդիրը Նյու Յորքում» զեկույցում։

Հանձնաժողովը ոչ մի ապացույց չի գտել, որ հանցագործությունների զգալի մասը կապված է եղել մարիխուանայի հետ, ինչպես նաև այն բանի հետ, որ մարիխուանան հրահրում է ագրեսիվ կամ հակասոցիալական վարքագիծ։ Հետազոտության արդյունքները վկայում են, որ մարիխուանայի օգտագործումը սեռական գրգռիչ ազդեցություն չի ունենում և չի հանգեցնում անձի բացասական փոփոխությունների։ Տվյալներ չեն ստացվել, որոնք կվկայեին դրա կախվածության մասին։

Սակայն ԱՄՆ Կոնգրեսն անտեսել է «Լա Գուարդիայի հանձնաժողովի» եզրակացությունները, իսկ թմրանյութերի հարցերով հանձնակատարը դրանց պատասխանել է նոր քարոզչական արշավով։ 1949 թվականին մարիխուանան հայտարարվել է «կոմունիստների զենք, որը թուլացնում է ամերիկյան ազգի ոգին», և նրա անվնասության մասին ցանկացած բանավեճ անհնար է դարձել։

## Հիշատակ
* Լա Գուարդիայի պատվին 1953 թվականին անվանափոխվել է Նյու Յորքի օդանավակայանը, ինչպես նաև Թել Ավիվ Յադ Էլյախու շրջանի կենտրոնական փողոցը։
* 1958 թվականին Ջորջ Բալանչինը Լա Գուարդիային որպես երաժշտության և դրամայի քաղաքային կենտրոնի հիմնադիր, նվիրել է իր «Աստղեր և շերտեր» բալետը։
* Լա Գուարդիայի կենսագրությունը դարձել է կոմպոզիտոր Ջերի Բոկի և բանաստեղծ Շելդոն Հարնիկի «Ֆյորելլո!» ֆիլմը, որը 1959 թվականին բեմադրվել է Բրոդվեյում։
* 1972 թվականին՝ Լա Գուարդիայի ծննդյան 90-ամյակին, ԱՄՆ Փոստային ծառայությունը թողարկել է իր 14 ցենտ անվանական արժեքով նամականիշ։
* 1984 թվականից Լա Գուարդիայի անունը կրում է Նյու Յորքի Ֆյորելո Լա Գուարդիայի բարձրագույն դպրոցը, որը կրթություն է տալիս կերպարվեստի, երաժշտական և թատերական արվեստի ոլորտում։

## Գրականություն
* Bayor, Ronald H. (1993). *Fiorello La Guardia: Ethnicity and Reform.* Arlington Heights, IL: Harlan Davidson. .
* Brodsky, Alyn. (2003). *The Great Mayor: Fiorello La Guardia and the Making of the City of New York.* New York: Truman Talley Books. Civil Rights in New York City, 1941–1943," *The Journal of Negro History,* Vol. 62, No. 2 (Apr. 1977), pp.&nbsp;160–173 in JSTOR
* Elliott, Lawrence. (1983). *Little Flower: The Life and Times of Fiorello La Guardia*. New York: William Morrow. .
* Garrett, Charles. (1961). *The La Guardia Years: Machine and Reform Politics in New York City*. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
* Goldstein, Richard. *Helluva Town: The Story of New York City During World War II* (2010) Online review
* 
* Hecksher II, August. (1978). *When La Guardia Was Mayor: New York's Legendary Years*. New York: W.W. Norton. .
* Jeffers, H. Paul. (2002). *The Napoleon of New York: Mayor Fiorello La Guardia*. New York: John Wiley & Sons. . online edition .
* Kaufman, Herbert. "Fiorello H. La Guardia, Political Maverick" *Political Science Quarterly* 1990 105(1): 113–122.  in Jstor
* Kessner, Thomas. "Fiorello H. LaGuardia." *History Teacher* 1993 26(2): 151–159.   in Jstor
* Kessner, Thomas. (1989). *Fiorello H. LaGuardia and the Making of Modern New York*. New York: McGraw-Hill. .
* La Guardia, Fiorello H. (1948). *The Making of an Insurgent: An Autobiography*. Philadelphia: J.B. Lippincott.
* La Guardia Gluck, Gemma. (1961). *Fiorello's Sister: Gemma La Guardia Gluck's Story*. Reissued in 2007 with new material, edited by Rochelle Saidel. Syracuse University Press. .
* Mann, Arthur H. (1959). *La Guardia: A Fighter Against His Times 1882–1933*. Philadelphia: J.B. Lippincott.
* Mann, Arthur H. (1965). *La Guardia Comes to Power 1933*. Philadelphia: J.B. Lippincott.
* Williams, Mason B. (2013). *City of Ambition: FDR, La Guardia, and the Making of Modern New York*. New York: W.W. Norton. .
* Zinn, Howard. (1969). *LaGuardia in Congress*. New York: W.W. Norton. . online edition 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Obituary, ''New York Times,'' September 21, 1947 ''La Guardia Is Dead; City Pays Homage To 3-Time Mayor''
* La Guardia and Wagner Archives/Fiorello H. La Guardia Collection 
** oral interviews from the La Guardia and Wagner Archives/Fiorello H. La Guardia Oral History database
* Tiziano Thomas Dossena, "Fiorello La Guardia" in ''Bridge Apulia USA'', No.3 (Italy, 1998) 
* 1919 passport photo of Fiorello La Guardia
*  WNYC Archives blogs featuring Mayor La Guardia

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ