open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջիբութի

**Ջիբութի** (), պետություն Աֆրիկայի հյուսիս-արևելքում՝ Բաբ էլ Մանդեբի նեղուցի և Ադենի ծոցի ափին, Աֆրիկյան պոզի շրջանում։ Մայրաքաղաքը Ջիբութին է։ Ջիբութին հռչակվել է անկախ պետություն 1977 թվականին հունիսին։

Երկրի մակերևույթը գերազանցապես լեռնային է։ Կլիման չորային է և շոգ։ Խոշոր լճերը երկուսն են՝ Ասալը և Աբեն։ Տարածված են կիսաանապատները։ Երկրում կան նավաշինական գործարաններ։ Պետական լեզուն ֆրանսերենն է, տարածված է նաև արաբերենը։

## Պատմական տեղեկանք
Երկրի պատմությունը մինչև XIX դ․ կեսը կապված է Սոմալիի պատմության հետ։ 1962-ին Ֆրանսիան Տաջուրա խորշի շրջանում տեղական ցեղերից մեկից «գնեց» Օբոկ նավահանգիստը, ապա զորք մտցրեց այդ շրջանը, իսկ 1896-ին երկիրը հայտարարեց իր գաղութը (Սոմալիի ֆրանսիական ափ)՝ Զիբութի կենտրոնով։ 1946-ին երկիրն ստացավ «անդրծովյան տարածքի» ստատուս, 1967-ի մարտին հայտարարվեց ինքնավար տարածք՝ Ֆրանսիայի Հանրապետության շրջանակներում, հունիսին անվանվեց Աֆարների և իսաների ֆրանսիական տերիտորիա։ 1977-ի հունիսի 27-ին Ջիբութին հռչակվել է անկախ պետություն։ Վարում է չմիանալու և խաղաղ գոյակցության քաղաքականություն։ 

Տարածքով աշխարհում 147-րդն է։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
* Ջիբութիի քաղաքների ցանկ
* Ջիբութիի աշխարհագրություն
* Քաղաք Ջիբութի

Կատեգորիա:Ջիբութի
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Արաբական Լիգայի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Պապլոր հայկական

**Պապլոր հայկական** (*Muscari armeniacum*), շուշանազգիների ընտանիքի բույս է։ Տիպիկ հայկական ծաղկաբույս է, որը լայն տարածում է ստացել ամբողջ աշխարհում։

Սոխարմատավոր բազմամյա բույս է, սակավաթիվ արմատամերձ գծանման տերևներով։ Ծաղիկները մանր են, բուրումնավետ, վերին ծաղիկները կապտաերկնագույն են, ներքինները՝ վառ մանուշակագույն՝ հավաքված կարճ ծաղկակիրի ծայրին գտնվող բազմածաղիկ, խիտ ողկույզներում։ Սոխարմատը բազմամյա է, թաղանթավոր՝ մոտ 2 սանտիմետր տրամագծով։ Ցողուն չունի։ Բարձրությունը հասնում է 15 սմ-ի։ Յուրաքանչյուր ողկույզ պարունակում է մինչև 50 ծաղիկ։

## Դասակարգումը
Նախկինում այս բույսը ընդգրկված է եղել Հակինթազգիների (Hyacinthaceae) ընտանիքում։ Նաև բաժանում էին երկու տեսակի Muscari armeniacum և Muscari szovitsianum։ Բայց համաձայն նոր տվյալների Պապլոր հայկականը հիմա ընդգրկվում է Ծնեփակազգիների (Asparagaceae) ընտանիքի մեջ, և M.szovitsianum օգտագործվում է ինչպես հոմանիշ։ Այսինքն,M. szovitsianum և M. armeniacum այլևս չեն դիտարկվում որպես տարբեր տեսակներ։

## Մշակումը
Բազմանում է սոխերով (մանրասոխերով) և սերմերով։ Սոխերը բաց գրունտում տնկում են սեպտեմբերի վերջին 4 սմ խորության վրա՝ բույսը բույսից 5-6 սմ հեռավորությամբ։ Նույն տեղում բույսերը կարելի է թողնել մի քանի տարի, որից հետո անպայման անհրաժեշտ է վերատնկել։ Սերմերով բազմացնելու դեպքում ցանքը կատարում են հոկտեմբերի վերջերին կամ ձմեռնամուտին, անմիջապես գրունտում։

## Աղբյուրներ

 

Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Անդրանիկ Ղուկասյան

**Անդրանիկ Հովհաննեսի Ղուկասյան** (), հայ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1957 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1928 թվականից։

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Տարոնի Վարդո գավառակի Բասքան գյուղում։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ զրկվել է ծնողներից։ Բնահան եղած տղան դեգերել է մի տեղից մյուսը, հետո բանվորություն արել Հունաստանի Կավալլա քաղաքի ծխախոտի ֆաբրիկայում և 1925 թվականին ներգաղթել Հայաստան։ Բնակություն է հաստատել Լենինականում, որպես էլեկտրամանտյոր աշխատել տեքստիլ կոմբինատում։ 1930 թվականին ավարտել է Լենինականի ինդուստրալ բանֆակը, 1952 թվականին՝ Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (էքստեռն)։ 1945-1956 թվականներին աշխատել է ՀԿԿ Լենինականի քաղկոմում որպես դասախոս։ Այնուհետև երկար տարիներ զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Մահացել է Լենինականում։

## Ա. Ղուկասյանի երկերի մատենագրություն
* Հեքիաթներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 104 էջ։
* Փերի աղջիկը (հեքիաթներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 104 էջ։
* Հայրենի ավանդավեպեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 164 էջ։
* Կյանքի էջեր, Երևան, «Հայաստան», 1968։
* Հեքիաթներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 368 էջ։
* Հայրենի ավանդավեպեր, Երևան, «Լույս», 1985, 144 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1905 ծնունդներ
Կատեգորիա:1982 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Ավետիք Ղուրբանյան

**Ավետիք Ղուրբանյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Ծնվել է Ախալցխայում։ Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ 1922 թվականին եղել է Վրաստանի պրոլետգրողների ասոցիացիայի անդամ։ Մայակովսկու առաջին հայ թարգմանիչն է։ 1926 թվականին Ամո Խարազյանը Թիֆլիսում, Ռուսթավելու անվան թատրոնում, բեմադրել է նրա «Արմյանսկի բազար» պիեսը։ 1933 թվականին Ա. Ղուրբանյանը տեղափոխվում է Երևան և աշխատում Հայաստանի կուլտուրայի և պատմության ու գրականության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։

Նա ուսումնասիրել է Նահապետ Քուչակի, Ֆրիկի, Գրիգորիս Աղթամարցու, Սայաթ-Նովայի գործերը և մենագրություններ գրել նրանց մասին։ Զբաղվել է նաև Խաչատուր Աբովյանի ժառանգությամբ։ Մահացել է 1938 թվականին։

## Երկերի մատենագրություն
* Ուղեկցի երգեր (բանաստեղծություններ), Թիֆլիս, տպարան «Զարյա վոստոկա»-ի, 1926, 35 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Բուշ Վիլհելմ։ Պլիխն ու պլյուխը.- Երևան։ Պետհրատի I տպարան, 1938.- 72 էջ։
* Խորհրդային գրողներ։ Գրականության քրեստոմատիա։ Միջնակարգ դպրոցների տասներորդ դասարանի համար.- Երևան։ Պետհրատ, 1940.- 457 էջ.- Բովանդ-ից՝ Մայակովսկի Վլադիմիր. Ձախ մարշ; Ժողովամոլներ։
* Կիշ Լայոշ։ Վենգրիական կարմիր պրեսնյան.- Երևան։ Պետհրատ, 1931.- 30 էջ.- (Միջազգային հեղափոխական գրականություն)։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Անհաղթելի զենք։ Պաշտպանական և հայրենասիրական բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1942.- 72 էջ.- Բովանդ-ից՝ Ընկ. Նետտեին; Անհաղթելի զենք։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Արտասահման։ Բանաստեղծություններ և ակնարկներ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1953.- 289 էջ.- Բովանդ-ից՝ Դեպի տուն։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Բանաստեղծություններ, պոեմներ։ Գիրք 1. Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 214 էջ.- Բովանդ-ից՝ Հրաման N 2 արվեստի բանակին։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Ընտիր երկեր։ Հատոր 1. Ես ինքս ; Բանաստեղծություններ ; Պոեմներ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1950.- 553 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Հատընտիր։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1940.- 336 էջ։ Վերատպությունը տե՛ս Հատընտիր.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1955.- 599 էջ; Հատընտիր.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1963.- 122 էջ; Հատընտիր.- Երևան։ Սովետական գրող, 1982.- 696 էջ.- (Ռուս դասականների գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Բայց և այնպես; Ձեզ; Ձախ մարշ; Արտասովոր արկած ամառը…; Հրաման N 2 արվեստի բանակին; Ժողովամոլները; Նամակ պրոլետարական պոետներին; Մարքսիզմը զենք է…; Բլեկ ընդ ուայթ; Դեպի տուն; Ընկեր Նետտեին; Անհաղթելի զենքը; Մեր պատանեկությանը; Խոսակցություն ֆինտեսչի հետ պոեզիայի մասին։
* Մարշակ Սամուիլ։ Ա՜յ քեզ ցրված մարդ.- Երևան։ Պետհրատի վիմագրատուն, 1933.- 12 չհ. էջ։
* Սովետական գրողներ։ Գրականության քրեստոմատիա։ Միջնակարգ դպրոցների տասներորդ դասարանի համար։ Չորրորդ բարեփոխված հրատ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1945.- 689 էջ.- Բովանդ-ից՝ Մայակովսկի Վլադիմիր. Ձախ մարշ; Ժողովամոլները։
* Տաբիձե Տիցիան։ Վրաց նորագույն գրականությունը։ 19-րդ դար։ (Սեղմ ակնարկ).- Երևան։ Պետհրատ, 1931.- 88 էջ։
* Տիխոնով Նիկ. Պատերազմ.- Երևան։ Պետհրատ, 1938.- 187 էջ։
* Օկուլով Ալեքսեյ։ Կամո։ Պատմվածք.- Երևան։ Պետհրատ, 1932.- 78 էջ։
* Բայց և այնպես (Վլադիմիր Մայակովսկի)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Անրի Բերգսոն

**Անրի Բերգսոն** (, ), ֆրանսիացի փիլիսոփա, ինդիվիդուալիզմի ներկայացուցիչ։ Արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

Հիմնական երկերն են՝ «Գիտակցության անմիջական տվյալներ» (1889), «Մատերիա և հիշողություն» (1896), «Ստեղծարար էվոլյուցիա» (1907), «Բարոյականության և կրոնի երկու աղբյուրներ» (1932)։ Դիալեկտիկային հակադրել է ստեղծարար էվոլյուցիայի իր ուսմունքը, որը հիմնված է կենսաբանական իդեալիզմից փոխառված հասկացությունների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Համայնք (վարչատարածքային միավոր)

**Համայնք** մի շարք երկրներում վարչատարածքային միավոր՝ 1-ին, 2-րդ, 3-րդ կամ 4-րդ մակարդակի։ Համայնքը հիմնականում ներկայացնում է իրենից փոքր վարչական միավոր՝ քաղաքով կամ մեծ գյուղական բնակավայրով կենտրոնում, որի շուրջ կարող են տեղակայված լինել մի քանի փոքրիկ բնակավայրեր։ Երբեմն համայնքը կազմավորված է միայն մեկ բնակավայրից։ Համայնքին մոտ վարչատարածքային միավորներ է՝ կոմունա, որոշ դեպքերում՝ մունիցիպալիտետ, մունիցիպալ կազմավորում։

Հայերեն **«համայնք»** տերմինին տարբեր լեզուներում համապատասխանում են տարբեր բառեր․
* **[[Սլավոնական լեզուներ|սլավոնական]]** երկրներում օգտագործվում են  բառի հետ նույնարմատ անվանումներ․ , , , , ,
* **[[Գերմաներեն|գերմանալեզու]]** տարածաշրջաններում **«Gemeinde»** տերմինը թարգմանվում է որպես «համայնք»,
* **[[ռոմանական լեզուներ]]ում** համապատասխանող բառը () թարգմանվում է որպես **[[Կոմունա (վարչատարածքային միավոր)|«կոմունա»]]**, սակայն «համայնք» կարող են կոչվել  (բառացիորեն «գյուղական հանրություններ») Աֆրիկայի որոշ երկրներում,
* **[[անգլերեն]]ում** մի շարք դեպքերում համայնքին համապատասխանում է **«[[մունիցիպալիտետ]]ը»** (),
* որպես «համայնք» կարող են մատուցվել նաև տերմինները, որոնք բառացիորեն նշանակում են '''«ծուխ»''' կամ **«երդ»** (, , )։

## Առաջին աստիճանի միավորներ
*  Անդորայի համայնքներ ()
*  Լիխտենշտայնի համայնքներ ()
*  Մակեդոնիայի համայնքներ ()
*  Մոնտսերատի համայնքներ ()
*  Չեռնոգորիայի համայնքներ (), այդ թվում՝ 2 քաղաքային համայնքները ()
*  Սլովենիայի համայնքներ ()

## Երկրորդ աստիճանի միավորներ
*  Արցախի համայնքներ ()
*  Բուլղարիայի համայնքներ ()
*  Կիպրոսի համայնքներ ()
*  Հայաստանի համայնքներ ()
*  Նիդերլանդների համայնքներ ()
*  Սերբիայի համայնքներ ()

## Երրորդ աստիճանի միավորներ
*  Ավստրիայի համայնքներ ()
*  Գվինեայի գյուղական համայնքներ ()
*  Թաիլանդի համայնքներ ()
*  Հունաստանի համայնքներ. քաղաքային համայնքներ () և գյուղական համայնքներ ()
*  Ղրղզստանի գյուղական համայնքներ ()
*  Պորտուգալիայի համայնքներ (, բառացիորեն՝ *եկեղեցական ծուխ*)
*  Սլովակիայի համայնքներ ()
*  Վիետնամի համայնքներ ()

## Չորրորդ աստիճանի միավորներ
*  Գերմանիայի համայնքներ կամ կոմունաներ ()
*  Շվեյցարիայի համայնքներ կամ կոմունաներ (, , , )
*  Չադի գյուղական համայնքներ ()
*  Սենեգալի գյուղական համայնքներ ()
*  Ֆինլանդիայի համայնքներ (, )․ կոչվում են նաև կոմունաներ, ծխական համայնքներ, մունիցիպալիտետներ

## Այլ միավորներ
* Կադաստրային համայնքներ () Ավստրիայում
* Զարգացման գյուղական կոմիտեներ (, ) Նեպալում
* Չինաստանի տեղական համայնքներ (, փինյին՝ *shèqū*)․ քաղաքային շրջանների ցածր մակարդակի միավորներ

## Համայնքները Հայաստանում

Հայաստանի օրենսդրությամբ համայնքը համարվում է «պետական համակարգի ժողովրդավարական հիմքը»։ Այն կազմված է մեկ կամ ընդհանուր տարածքով միավորված մի քանի բնակավայրից։ Համայնքի բնակիչները ընտրովի մարմինների (ՏԻՄ) միջոցով իրականացնում են ինքնակառավարում, ունեն բյուջե և տնօրինում են համայնքային սեփականությունը։ Համայնքը հանդիսանում է իրավաբանական անձ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համայնք
Կատեգորիա:Վարչական բաժանում
Քաղաքատիպ ավան

**Քաղաքատիպ ավանը** (կարճ՝ **քտա**) բնակավայրի տեսակ է, որը ստեղծված է եղել ԽՍՀՄ-ում։ Բնակչության թվաքանակով զբաղեցնում է միջնական դիրք քաղաքի և գյուղի միջև։

Մինչև 1923-1929 թվականների ԽՍՀՄ-ում վարչատարածքային բարեփոխումը, այդպիսի բնակավայրերը կոչվում էին պոսադներ, վայրեր և քաղաքատիպ բնակավայրեր։

Ռուսաստանի Դաշնությունում «քաղաքային տիպի բնակավայր» հասկացության հետ մեկտեղ օգտագործվում են «գյուղ», «աշխատանքային գյուղ», «առողջարանային գյուղ» և «ամառանոցային գյուղ», «արվարձանային գյուղ», «քաղաքային բնակավայր» տերմինները: Քաղաքային տիպի բնակավայրը ընդհանուր տերմին է, որը ցույց է տալիս բնակավայրի որոշակի կատեգորիա, իսկ բանվորական ավանը, առողջարանային գյուղը և ամառանոցային գյուղը վարչատարածքային սարքերի ավելի մանրամասն հասկացություններ են։ Ռուսաստանում, Բելառուսում, Էստոնիայում, ինչպես նաև ժամանակին Հայկական ԽՍՀ-ում առանձնանում են նաև «քաղաքային ավան» տերմինը։ Ռուսաստանի Կոստրոմայի և Լենինգրադի մարզերում քաղաքային տիպի բոլոր բնակավայրերը կոչվում են քաղաքային բնակավայրեր։

Ի տարբերություն գյուղական բնակավայրերի, նման ավաններում բնակչության մեծ մասը պետք է զբաղված չլինի գյուղատնտեսությամբ։ Քաղաքային տիպի բնակավայրերում ԽՍՀՄ գոյության ընթացքում բնակիչների նվազագույն թիվը պետք է կազմեր 3 հազար մարդ ՌԽՖՍՀ-ում կամ 2 հազար Ուկրաինական ԽՍՀ-ում։ Հաճախ նման գյուղերում գործում էր միայն մեկ հիմնական (քաղաքաստեղծ) ձեռնարկություն։

## Ծանոթագրություններ
Գայանե Գրիգորյան

**Գայանե Էդուարդի Գրիգորյան** (ծնվ. փետրվարի 20, 1971 թ., Ստեփանակերտ), Արցախի պետական գործիչ։

1996 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանը։

2007 թվականին Արցախի կառավարության հոկտեմբերի 9-ի թիվ 255 որոշման համաձայն նշանակվել և առ այսօր աշխատում է Արցախի մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալի պաշտոնում։ Համակարգում է երիտասարդական քաղաքականությունը։

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Աշխարհագրական կոորդինատներ

thumb|right|200px|Կոորդինատային գնդաձև
**Աշխարհագրական կոորդինատներով** (լատ․՝ co (cum)՝ «համատեղ» և ordinatus՝ «կարգավորված», «որոշված») որոշում են երկրի մակերևույթի, կամ ավելի լայն իմաստով աշխարհագրական թաղանթի որևէ կետի դիրքը։

Աշխարհագրական կոորդինատները որոշվում են գնդաձև սկզբունքով։ Համանման կոորդինատները են օգտագործվում նաև այլ մոլորակների, ինչպես նաև երկնոլորտի համար։

## Լայնություն և երկայնություն
Աշխարհագրական լայնությունը՝ \varphi, չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետով անցնող ուղղաձիգ գիծը հասարակածի հարթության հետ (MCN)։ Լայնությունները հաշվում են 0°-ից մինչև 90°, հասարակածից հյուսիս և հարավ։

Երկայնությունը՝ \lambda, չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետի միջօրեականի հարթությունը պայմանականորեն ընդունված սկզբնական («առաջին», «զրոյական») միջօրեականի հարթության հետ (OCN)։ Սկզբնական միջօրեականից արևելք 0°-ից մինչև 180° գտնվող երկայնությունները կոչվում են արևելյան, արևմուտք գտնվողները՝ արևմտյան։ Նախկինում ընդունված էին տարբեր սկզբնական միջօրեականներ։

1884 թվականից, միջազգային համաձայնությամբ, որպես սկզբնական միջօրեական ընդունված է Գրինվիչի միջօրեականը (Լոնդոն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Կատեգորիա:Նավագնացություն
Հարություն Ճուղուրյան

**Հարություն Գրիգորի Ճուղուրյան** (), հայ արձակագիր, գյուղագիր, մանկավարժ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թ.-ից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Խաշթառակ (այժմ՝ Տավուշի մարզ) գյուղում։ 1890 թ.-ին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Այնուհետև զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Հայոց լեզու է դասավանդել Թիֆլիսի Գայանյան, Այգեպանական, Քաղաքային և այլ դպրոցներում։ Ֆելդշերական դպրոցում հայոց լեզու է դասավանդել Սերգո Օրջոնիկիձեին։ 1898 թ.-ին ձեռնադրվել է քահանա։ 1923 թ.-ին Թիֆլիսից փոխադրվել է Երևան։ 1925 թ.-ից կրկին ուսուցչություն է արել ծննդավայրում և Իջևանի շրջանի այլ գյուղերում։ Նրա «Չատոյի բախտի անիվը» գործը թարգմանվել է ադրբեջաներեն։

## Մահ
Մահացել է 1938 թվականին, Խաշթառակում։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Հիշատակ
Խաշթառակի միջնակարգ դպրոցը կոչվում է Հարություն Ճուղուրյանի անվամբ։

## Հ. Ճուղուրյանի երկերի մատենագրություն
* Մոռացված աշխարհ, գիրք Բ, Թիֆլիս, տպարան Մ. Շարաձեի, 1895, 244 էջ։
* Մոռացված աշխարհ, գիրք Ա, Թիֆլիս, տպարան Մն. Մարտիրոսյանի, 1896, 175 էջ։
* Մոռացված աշխարհ, գիրք Գ, Թիֆլիս, տպարան Մն. Մնացականյանի, 1896, 173 էջ։
* Աղա սուրբ Սարգիսը և Մալաք տատի հավատը, Թիֆլիս, 1899, 63 էջ։
* Աղքատի հալը, Թիֆլիս, տպարան Կ. Մարտիրոսյանի, 1902, 86 էջ։
* Գյուղի այրին, Թիֆլիս, տպարան Մ. Մարտիրոսյանի, 1902, 43 էջ։
* Չատոյի բախտի անիվը, Թիֆլիս, տպարան օր. Ն. Աղայանի, 1908, 98 էջ։
* Շիրինանաց Նախշունը, Թիֆլիս, տպարան «Էսպերանտո», 1911, 250 էջ։
* Մոռացված աշխարհ, Երևան, Պետհրատ, 1935, 399 էջ։
* Հայ գյուղագիրներ (ժողովածուում տպագրվել են Հարություն Ճուղուրյանի լուսանկարը, համառոտ կենսագրությունը և «Կնդխտոր», «Շաշ Պետին ու գիժ Ուհանը», «Չատոյի բախտի անիվը», «Փերշալ», «Խեչոյի կղացուն» պատմվածքները), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 578 էջ։
* Մոռացված աշխարհ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 448 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Խաշթառակ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ֆելիետոն

**Թերթոն** կամ **ֆելիետոն** ( – թերթ, թերթիկ), գեղարվեստա-հրապարակախոսական գրական ժանր, որին հատուկ է քննադատական, հաճախ կատակերգական, երգիծական բնույթը։

## Ծագում
Ժանրի ծագումը համարվում է 1800 թվականի հունվարի 28-ը, երբ փարիզյան «Ժուռնալ դը դեբա» («Journal des Débats») թերթի մեջ դրվել էր հավելյալ թերթիկ (feuilleton), որտեղ սկսել են տպագրվել հայտարարություններ, թատերական և երաժշտական գրախոսություններ, նորաձևությանը վերաբերող հաղորդումներ, հանելուկներ, այսինքն՝ ոչ քաղաքական և ոչ էլ պաշտոնական նյութեր։ Ֆելիետոն խորագրի տակ տպագրվել են նույնիսկ վեպեր (Էժեն Սյուի «Փարիզի գաղտնիքները», Ալեքսանդր Դյումայի «Երեք հրացանակիրները»), դրանով սկզբնավորվել է «թերթոն վեպ»-ը։

## Հատկանիշներ
Թերթոնի հատկանիշներն են՝ հաղորդման նյութի այժմեականությունը, շարժունակությունը, առերևույթ «անպլանայնությունը», թեթևությունը, կոմպոզիցիայի ազատ կերպը, գեղարվեստական և ոչ-գեղարվեստական ժանրերի պարոդիական կիրառումը։

## Հայ ֆելիետոնիստներ
*Հակոբ Պարոնյան
*Երվանդ Օտյան
*Սուրեն Վահունի
*Լեռ Կամսար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Լրագրություն
Կատեգորիա:Սատիրա
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Ջոն Քիթս

**Ջոն Քիթս** (, ), անգլիացի ռոմանտիկ գրողների կրտսեր սերնդի ականավոր ներկայացուցիչ, բանաստեղծ, թատերագիր։ Քիթսն իր առավել նշանակալի ստեղծագործությունները գրել է 23 տարեկան հասակում (annus mirabilis)։ Ծանր հիվանդ լինելու պատճառով կյանքի վերջին տարում գրեթե հեռացել է գրական գործունեությունից։ Մահացել է 25 տարեկանում, Հռոմում, որտեղ էլ թաղվել է։

Վիկտորյան դարաշրջանում Քիթսը Մեծ Բրիտանիայի ամենահայտնի բանաստեղծն էր։ Նրա ստեղծագործություններով հիացած էին հատկապես պրեռաֆայելիտները։ 

Հեղինակել է ներբողների և սոնետների ժողովածուներ, հովվերգական, այլաբանական պոեմներ, բալլադներ, «Օթոն Մեծ» (1819) պատմական ողբերգությունը։ Տպագրվել են հանճարի ոչ միայն գեղարվեստական ստեղծագործությունները, այլ նաև նամակները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Bate, Walter Jackson. *Negative Capability: The Intuitive Approach in Keats*. New York: Contra Mundum Press, 2012
*Cox, Jeffrey N. *Poetry and Politics in the Cockney School: Keats, Shelley, Hunt and Their Circle*. Cambridge: Cambridge University Press, 2004 
*Kirkland, John (2008). *Love Letters of Great Men, Vol. 1*. CreateSpace Publishing
*Kottoor, Gopikrishnan (1994). *The Mask of Death: The Final Days of John Keats, (A Radio Play)*. Writers WorkShop Kolkata, 1994
*Lowell, Amy (1925). *John Keats*. 2 vols. Boston: Houghton Mifflin
*Parson, Donald (1954). *Portraits of Keats*. Cleveland: World Publishing Co.
*Plumly, Stanley (2008). *Posthumous Keats*. New York: W.W. Norton & Co.
*Richardson, Joanna (1963). *The Everlasting Spell. A Study of Keats and His Friends*. London: Cape
*Richardson, Joanna (1980). *Keats and His Circle. An Album of Portraits*. London: Cassell
*Roe, Nicholas (2012). *John Keats. A New Life*. New Haven and London: Yale University Press 
*Rossetti, William Michael (1887). *The Life and Writings of John Keats*. London: Walter Scott
*Turley, Richard Marggraf (2004). *Keats' Boyish Imagination*. London: Routledge, 

## Արտաքին հղումներ

*Ջոն Քիթսը standardebooks.org֊ում
*Ջոն Քիթսը գուտենբերգի նախագծում
*John Keats  on the British Library's Discovering Literature website
*John Keats at the Poetry Foundation
*Biography of Keats at poets.org
*The Harvard Keats Collection at the Houghton Library, Harvard University
*Keats House, Hampstead: official website
*The Keats-Shelley House museum in Rome
*John Keats at the National Portrait Gallery
*Mapping Keats's Progress: A Critical Chronology

Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Հարավային Աֆրիկա

մինի|200px|աջից|Հարավային Աֆրիկայի երկրները առանձնացրած են կանաչ գույնով
**Հարավային Աֆրիկան** տարածաշրջան է, որը զբաղեցնում է Աֆրիկյան մայրցամաքի հարավային մասը։ Ըստ ՄԱԿ-ի՝ այդ տարածաշրջանում գտնվում են հետևյալ երկրները՝

* Բոտսվանա
* Լեսոթո
* Նամիբիա
* Սվազիլենդ
* Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն

Այդ հինգ երկրները մտնում են նաև Հարավաֆրիկյան մաքսային միության մեջ։ Աշխարհագրական առումով Հարավային Աֆրիկայի մեջ կարելի է նաև ներառել հետևյալ երկրները՝

* Անգոլա
* Զամբիա
* Զիմբաբվե
* Կոմորյան կղզիներ
* Մավրիկիոս
* Մադագասկար
* Մայոթթա (Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածք)
* Մալավի
* Ռեյունիոն (Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածք)
* Սեյշելյան կղզիներ

Երբեմն Հարավային Աֆրիկային նաև վերաբերում են Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը (որը սովորաբար մտնում է Կենտրոնական Աֆրիկայի մեջ) և Տանզանիան (Արևելյան Աֆրիկա)։ Բոլոր թվարկած երկրները, բացի Կոմորյան կղզիների, մտնում են Հարավային Աֆրիկայի երկրների զարգացման միության մեջ։

Որոշ դեպքերում Հյուսիսային Աֆրիկայի հյուսիսային սահմանը համարում են Քունենե գետը Զամբեզիյում՝ դա նշանակում է, որը Հարավաֆրիկյան տարածաշրջան մտնում են բոլոր հինգ երկրները ըստ ՄԱԿ-ի նաև Զիմբաբվեն և Մոզամբիկի հարավային մասը։

## Ծանոթագրություններ
Շուշիի թեմական հոգևոր դպրոց

**Շուշիի թեմական հոգևոր դպրոց**, միջնակարգ ուսումնական հաստատություն Շուշիում՝ 9 ուսումնական տարվա տևողությամբ։ Ընդհատումներով գործել է 1838-1920 թվականներին։

## Պատմական ակնարկ
Բացվել է 1838 թվականի հունիսի 22-ին։

Ներսես Աշտարակեցու կարգադրությամբ՝ 1852 թվականի նոյեմբերին փակվում է նաև այս դպրոցը։ Դպրոցի վերաբացումը կաթողիկոսը թույլատրում է երեք տարի անց՝ 1855 թվականի նոյեմբերին։ 1860 թվականին դպրոցը հանձնվում է Շուշիի հասարակության կողմից ընտրված հոգաբարձությանը։ Հոգաբարձությանը հաջողվում է զգալի չափով բարելավել դպրոցի նյութական դրությունը։

Դպրոցը մեծ փոփոխությունների է ենթարկվում, երբ Մաթեոս կաթողիկոսը, շուշեցիների խնդրանքով, 1863 թվականին դպրոցի տեսուչ է նշանակում Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում տարիներ առաջ հռչակված Պետրոս Շանշյանին։ Վերջինիս օգնականն է եղել Պերճ Պռոշյանը, որն այնտեղ դասավանդել է հայոց լեզու, հայ գրականություն և ազգային պատմություն։ Շանշյանի և Պռոշյանի ջանքերով թեմական դպրոցը սկսում է ծաղկել, դառնում է եռդասյան՝ իր երկու ծխական դպրոցներով։ Փոխվում է նաև դպրոցի անունը։ Այն կոչվում է «Եղիշյան ազգային հոգևոր դպրոց»՝ 5-րդ դարի պատմիչ Եղիշեի անունով։

1877-1878 ուստարում Շուշիի թեմական տեսուչ է եղել փիլիսոփայության դոկտոր, հետագայում Երևանում հրատարակվող «Պսակ» թերթի խմբագիր և հասարակական գործիչ Վասակ Պապաջանյանը։

1903 թվականին դպրոցը փակվում է, վերաբացվում է 1905 թվականի աշնանը։ Այն ավելի բարեկարգ տեսք է ստանում 1908-1910 թվականներին՝ տեսուչ Ավետիք Տեր-Պողոսյանի ջանքերով։ Շուշիի թեմական դպրոցը դադարեցնում է իր գոյությունը 1920 թվականին։

## Աշակերտների քանակը
* 1838 թվական - 20
* 1870 թվական - 158
* 1893 թվական - 492
* 1909 թվական - 374

## Հայտնի դասավանդողներ
Պետրոս Շանշյան, Պերճ Պռոշյան, Խորեն Ստեփանե, Ղազարոս Աղայան (1881-1882), Սեդրակ Մանդինյան, Սահակ Մանվելյան և այլն։

մինի|100px|Արամ Մանուկյան

## Առարկաներ
Դասավանդվել են հայոց լեզու, ռուսաց լեզու, պարսկերեն, թվաբանություն, կրոն, պատմություն և երգեցողություն։ Սեդրակ Մանդինյան, առաջին անգամ դասավանդել է մանկավարժություն, իսկ չորրորդ դասարանն ավարտողներից կազմվել է մանկավարժական հատուկ դասարան, որը տեղի ծխական դպրոցի համար պատրաստել է ուսուցիչներ։

## Հայտնի աշակերտներ
Արամ Մանուկյան, Արշակ Աթայան, Բախշի Իշխանյան, Գարեգին Ա Հովսեփյան, Գրիգոր Ներսիսյան, Լեո, Հակոբ Խանլարյան, Հակոբ Հովհաննիսյան, Մուրացան, Նիկոլ Դուման, Սողոմոն Մելիք-Շահնազարյանց, Ստեփան Աղաջանյան, Վաղարշ Վաղարշյան, Վարդան Աբովյան, Տմբլաչի Խաչան, Վանա Իշխան և այլն։

## Տես նաև
* Շուշիի ռեալական ուսումնարան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Լեո, «Պատմութիւն Ղարաբաղի հայոց թեմական հոգեւոր դպրոցի - 1838-1913», Թիֆլիզ, 1914, 692 էջ։
* Մ. Հ. Սանթրոսյան, «Արևելահայ դպրոցը 19-րդ դարի առաջին կեսին», էջ 412-418։

## Մամուլ
* «Արարատ», 1871, Թ. էջ 295-301; 349-351։ 1873, Ը. էջ 310-312։ 1888, Թ. էջ 866-885։ 1893, էջ 866-885։
* «Նոր դպրոց», 1909, թիվ 1, էջ 89։ 1909, թիվ 6-7, էջ 149։ 1913, թիվ 4, էջ 52-64։ 1913, թիվ 5, էջ 63-72։ 1913, թիվ 6, էջ 61-63։ 1913, թիվ 7, էջ 11-18։

Կատեգորիա:Հայկական թեմական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական հոգևոր դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Շուշիի հայ բողոքականների դպրոց

**Շուշիի հայ բողոքականների դպրոցը** հիմնադրվել է 1865-ին՝ Դորպատի համալսարանում ուսուցչական ցենզ ձեռք բերած Ա. Աբրահամյանի կողմից։ Սակայն որոշ ժամանակ անց Աբրահամյանին արգելվում է պահել դպրոցը, քանի որ պատկանելիս է եղել բազելյան ընկերության գործակալների խմբին և հայության մեջ բողոքականություն է քարոզել

## Գրականություն
* «Մեղու Հայաստանի», 1886, թիվ 7։
* «Մեղու Հայաստանի», 1886, թիվ 53։

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Երկիր (տարածք)

[thumb|150px|[Եվրոպայի տեղագրական քարտեզը]]
[thumb|150px|[Եվրոպայի նույն քարտեզից, որը վերևում է, բայց անկախ և ճանաչված պետությունների արտացոլումով]]
**Երկիրը** աշխարհագրական տարածք է, որը ունի որոշ սահմաններ, պետական անկախություն կամ այլ պետության տիրապետության տակ է։ Երկիր բառով կարելի է ենթադրել նաև ոչ միայն տարածք, այլ այդ տարածքի բնակչությունը։ Երկիրը լիարժեք պետության կառուցման միջոց է, որն ունի բոլոր մարզերի համար ընդհանուր օրենք։

## Տես նաև
* Պետություն
* Աշխարհի երկրներ

Կատեգորիա:Մարդաաշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Նովոսիբիրսկ

**Նովոսիբիրսկ** (ռուսերեն՝ Новосиби́рск), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Սիբիրյան երկրամասում։ Բնակչության թվաքանակով երրորդ տեղն է զբաղեցնում Ռուսաստանում, առաջին տեղը՝ սիբիրյան տարածաշրջանում և Ռուսաստանի ամբողջ ասիական մասում։

Սիբիրյան դաշնային օկրուգի, Նովոսիբիրսկի մարզի և նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մարզային նշանակության քաղաք է, խոշոր ագլոմերացիայի միջուկ, առևտրական, գործարար, մշակութային, արդյունաբերական, տրանսպորտային, կրթական ու գիտական կենտրոն։ Նրան սպասարկող «Տոլմաչևո» միջազգային օդանավակայանը համարվում է ամենաբանուկը նսիբիրյան ողջ տարածաշրջանում։ Նովոսիբիրսկում են գտնվում Ռուսաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի սիբիրյան մասնաճյուղի գլխավոր մասնաշենքերը և նախագահությունը։

Բնակավայրը հիմնվել է 1893 թվականին, քաղաքի  կարգավիճակ ստացել 1903-ին։ 2018 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 1.612,833, 2021 թվականի հունվարին՝ 1 620 162:

Գտնվում է Օբ գտի երկու ափերին, Նովոսիբիրսկի ՀԷԿ-ի ամբարտակի կառուցման արդյունքում ստեղծված ջրամբարի մերձակայքում։ Զբաղեցնում է  502,7 քառակուսի կիլոմետր տարածք։

Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի 2020 թվականի հուլիսի 2-ի հրամանագրով Նովոսիբիրսկին շնորհվել է «*Աշխատանքային արիության քաղաք*» («*Город трудовой доблести*“») կոչումը։

## Քույր քաղաքներ
Նովոսիբիրսկը բարեկամական սերտ հարաբերություններ ունի հետևյալ քաղաքների հետ.

* Մինեապոլիս, ԱՄՆ (1989)
* Սեյնթ Փոլ (Մինեսոտա), ԱՄՆ (1989)
* Սապորո, Ճապոնիա (1990)
* Միանյան, Չինաստան (1994)
* Դեջոն, Հարավային Կորեա (2001)
* Վառնա, Բուլղարիա (2008)
* Օշ, Ղրղզստան (2009)
* Խարկով, Ուկրաինա (2011)
* Մինսկ, Բելառուս (2012)
* Շենյան, Չինաստան (2013)
* Երևան, Հայաստան (2014)
* Սևաստոպոլ, Ռուսաստան (2014)
* Ուլան Բատոր, Մոնղոլիա (2015)
* Տիրասպոլ, Մոլդովա (2016)

## Պատկերասրահ

Novosibirsk ANevsky Cathedral 07-2016 img1.jpg|Ալեքսանդր Նևսկի տաճարը
Администрация НСО.jpg|Մարզպետարանը
Бугринский мост Новосибирск II.PNG|Բուգրինսկի կամուրջը Օբի վրա
Holy Mother of God church, Novosibirsk.png|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Novosibirsk KrasnyPr Opera Theatre 07-2016.jpg|Օպերայի և բալետի թատրոնը
Novosibirsk Kamenskaya 1.jpg|«Գլոբուս» թատրոնը


### Կլիմա
Նովոսիբիրսկին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման, որը *[[Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում|Կյոպպենի կլիմաների դասակարգմամբ]]* կրում է *Dfb* նիշը։ Ամառները համեմատաբար տաք են, կարճատև, ձմեռները՝ չափազանց ցուրտ, արկտիկյան ցրտաշունչ քամիների սուր կերպով զգացվող ազդեցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

*Panoramic views of Novosibirsk
*Նովոսիբիրսկյան ամսագիր սիբիրյան կյանքի մասին՝ "Sib.fm"
* - Նովոսիբիրսկյան հեռուստանորություններ. «Վեստի-Նովոսիբիրսկ»  
*Լուսանկարներ
*Նովոսիբիրսկյան գործարար կյանքի նորություններ
*Նովոսիբիրսկը լուսանկարներում

Կատեգորիա:1893 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Քաղաքային ագլոմերացիա

[thumb|Տեսարան [Մեծ Տոկիոից (ագլոմերացիա 35 միլիոն բնակչությամբ)]]
**Քաղաքային ագլոմերացիա**, քաղաքային և գյուղական բնակավայրեր մեծ քաղաքի կամ քաղաքների շուրջ, որոնք իրար հետ միացած են արտադրական, տրանսպորտային, կրթական, մշակութային սերտ կապերով։ Քաղաքային ագլոմերացիաների առաջացումը ուրբանիզացման աստիճաններից մեկն է։ Քաղաքային ագլոմերացիաների տարածքային կառուցվածքը սովորաբար ընդգրկում է գլխավոր քաղաքը (ագլոմերացիայի միջուկը) և նրան շրջապատող բնակավայրերն ու արդյունաբերական, ռեկրեացիոն, գյուղատնտեսական և այլ գոտիներ։

Տարբերում են *միակենտրոն * (ձևավորվել են մեկ խոշոր քաղաք֊միջուկի շուրջը, օրինակ, Նյու Յորքի ագլոմերացիա) և *բազմակենտրոն* ագլոմերացիաներ (ունեն մի քանի քաղաք֊միջուկներ, օրինակ, քաղաքների կուտակումը Ռուրի ավազան՝ Գերմանիայի)։ Քաղաքային ագլոմերացիաների մեծ մասը միակենտրոն է, ձևավորվում է խոշոր քաղաքների տարածական և գործառուտթային զարգացման հետևանքով։ Դրանց շուրջը կարող են ստեղծվել նոր քաղաքային բնակավայրեր և կենտրոններ, որոնք տնտեսական, աշխատանքային, մշակութային, կրթական սերտ կապեր ունեն ագլոմերացիայի միջուկի (կենտրոնի) հետ։ Միակենտրոն ագլոմերացիաների սահմանները սովորաբար չեն անցնում կենտրոնական քաղաքից 1.5 ժամյա տրանսպորտային մատչելիության սահմանները, որը մերձքաղաքային տրանսպորտի ժամանակակից զարգացման պայմաններում կազմումէ 60֊80 կմ հեռավորություն։ Հանքաարդյունաբերական և առողջարանային տարածաշրջաններում։

## Ամենամեծ ագլոմերացիաներ

Երկիր մոլորակի ամենամեծ ագլոմերացիաները, որոնց բնակչությունը ավելին է քան 10 միլիոն մարդ (ըստ 2009 թ. հունվարի 1-ի տվյալների)

Կատեգորիա:Մերձքաղաքային շրջաններ
Կատեգորիա:Քաղաքաշինություն
Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն
Էսվատինի

**Էսվատինիի Թագավորություն** (անգլերեն՝ Kingdom of Eswatini, նախկինում՝ Սվազիլենդի Թագավորություն) փոքր երկիր է Հարավային Աֆրիկայում, որը սահմանկցում է ՀԱՀ-ի հետ արևմուտքում և Մոզամբիկի հետ արևելքում։ Ազգերի Բրիտանական համագործակցության անդամ է։ Տարածությունը 17,4 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 601 հզ (1981)։ Մայրաքաղաքը՝ Մբաբանե (29,9 հզ. բն., 1981)։ Վարչականորեն բաժանվում է 4 շրջանի։

## Պետական կարգը
1978 թվականից Սահմանադրական միապետություն է։ Պետության գլուխը թագավորն է։ Օրենսդիր իշխանությունը պատկանում է թագավորին և երկպալատ (ներքին պալատ և սենատ) պառլամենտին։ Պառլամենտի ընտրությունները երկաստիճան են. բնակչությունն ընտրում է ընտրողների կոլեգիա, իսկ կոլեգիան էլ ներքին պալատի 40 պատգամավոր և 10 սենատոր։ Բացի այդ, ներքին պալատի 10 անդամներին և 10 սենատորներին նշանակում է թագավորը։ Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ վարչապետի գլխավորությամբ։

## Արտաքին հարաբերություններ
2013 թվականի մայիսի 3-ին ՄԱԿ-ում Հայաստանի ու Սվազիլենդի Թագավորության մշտական ներկայացուցիչներ՝ Կարեն Նազարյանը և Զվելեթհու Մնիսին ստորագրել են երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին Համատեղ հայտարարություն։ Նյու Յորքում Հայաստանի մշտական ներկայացուցչության շենքում Համատեղ հայտարարության ստորագրման արարողությանը նախորդել է երկու երկրների դեսպանների առանձնազրույցը, որի ժամանակ կարևորվել են երկկողմ համագործակցության խթանումը և երկուստեք նշվել ՄԱԿ-ի ու միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում շփումների ակտիվացումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Կատեգորիա:Էսվատինի
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Նիկողայոս Մամիկոնյան

**Նիկողայոս Հովհաննեսի Մամիկոնյան** (), հայ արձակագիր, գյուղագիր, իրավաբան, բառարանագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գանձակում։ Իրավաբանական բարձրագույն կրթություն է ստացել Օդեսայում։ Այնուհետև մոտ 30 տարի որպես երդվյալ հավատարմատար աշխատել է Գանձակում։ 1917 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս։ Նրա «Վիշապը» վիպակը նվիրված է Գետաբեկի պղնձահանքերի բանվորների կյանքին։ Մահացել է Կիրովաբադում։

## Ն. Մամիկոնյանի երկերի մատենագիտություն
* Հազարից մեկը, Թիֆլիս, 1893, 254 էջ։
* Չհասություն (վեպ), Թիֆլիս, տպարան Կ. Մարտիրոսյանի, 1898, 174 էջ։
* Վիշապ (վիպակ), Թիֆլիս, 1908, 40 էջ։
* Ռուս-հայերեն բառարան երկաթուղային տերմինների (հեղինակակիցներ Ստ. Մալխասյանց, Ն. Տեր-Միքայելյան), Թիֆլիս, 1925, 170 էջ։
* Հայ-ռուսերեն բառարան երկաթուղային տերմինների (հեղինակակիցներ Ստ. Մալխասյանց, Ն. Տեր-Միքայելյան), Թիֆլիս, 1925, 149 էջ։
* Հայ գյուղագիրներ (ժողովածուի մեջ տպագրված են Նիկողայոս Մամիկոնյանի լուսանկարը, համառոտ կենսագրությունը, հատվածներ «Հազարից մեկը» վեպից, «Վիշապը» վիպակը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 578 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Նիկողայոս Մամիկոնյան 

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղագիրներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Մոնաշի համալսարան

|աջից|250px|մինի|Մոնաշի համալսարանի շենքը Քլեյթոնում։
**Մոնաշի համալսարան** *(անգլերեն՝ Monash University)* - Ավստրալիայի պետական համալսարան, կենտրոնը գտնվում է Մելբուռնում (Վիկտորիա նահանգ)։ Հիմնվել է 1958 թ. և անվանվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս ավստրալիացի գեներալ Ջոն Մոնաշի պատվին։ Այժմ Մոնաշի համալսարանը Ավստրալիայի ամենանշանավոր համալսարաններից մեկն է և հանդիսանում է պատվավոր «Ութնյակի խմբի» (Ավստրալիայի ութ լավագույն համալսարանների խմբակի) անդամներից մեկը։

Մոնաշի համալսարանը նաև խոշորագույնն է Ավստրալիայում (մոտ 56 000 ուսանող և 15 000 անձնակազմ)։ Ունի մասնաճյուղեր Մալայզիայում և Հարավային Աֆրիկայում։

## Ֆակուլտետներ

* Արվեստի և նկարչության ֆակուլտետ
* Արվեստների ֆակուլտետ
* Բժշկության, քույրական գործի և առողջապահական գիտությունների ֆակուլտետ
* Բիզնեսի և տնտեսության ֆակուլտետ
* Գիտության ֆակուլտետ
* Դեղագործության և դեղագործական գիտությունների ֆակուլտետ
* Իրավաբանության ֆակուլտետ
* Կրթության ֆակուլտետ
* Ճարտարագիտության ֆակուլտետ
* Տեղեկատվական տեխնոլոգիայի ֆակուլտետ
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մոնաշի համալսարանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ավստրալիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Հռիփսիմյան օրիորդաց դպրոց (Շուշի)

**Շուշիի Հռիփսիմյան օրիորդաց միջնակարգ դպրոցը** հիմնվել է 1876-ին՝ վարդապետ Արիստակես Սեդրակյանի ջանքերով։

Դպրոցը 1877-ին ունեցել է 4 ուսուցիչ և 70 աշակերտուհի։ 1881-ին աշակերտուհիների թիվը հասել է 120-ի։

Ըստ Լեոի, բացումից մեկ տարի անց Հռիփսիմյան դպրոցը իր ճակատագիրը կապել է թեմական դպրոցի հետ, լինելով նրան կից։

1884-ին այս դպրոցը եղել է բավականաչափ պատկառելի մի ուսումնական հաստատություն՝ իր 13 ուսուցիչ-ուսուցչուհիներով և 171 աշակերտուհիներով։ Ունեցել է միջնակարգի դասընթաց։ Հայ մյուս դպրոցների հետ միասին այն ևս 1885-ին փակվել է։ Վերաբացվել է 1886-ի հոկտեմբերին՝ որպես երկդասյան իգական դպրոց։ Տեսուչն է եղել Մովսես Սամվելյանը, ուսուցիչները՝ Գաբրիել Գյուլիքևխյանը, Եկատերինա Մելիք-Սարգսյանը, Զարուհի Արզումանյանը, Ելենա Առաքելյանը, Գալիլյա Հովակիմյանը և Նարիման Փիրումյանը։

1888-ին ունեցել է 199 աշակերտուհի։

1896-ին փակվել է, 1906-ի փետրվարին վերաբացվել։ 1908-09 ուստարում ունեցել է 5 բաժանմունք, որոնցում սովորել է 218 հոգի, դրանցից 29՝ տղաներ։

## Գրականություն
* Լեո, «Ղարաբաղի թեմական դպրոցի պատմություն», էջ 385-386։
* «Մեղու Հայաստանի», 1885, թիվ 63։
* «Դպրոց», 1875-76, թիվ 4, էջ 133։
* «Արարատ», 1878, ԺԲ, էջ 458։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Ուիլյամ Բաթլեր Եյթս

**Ուիլյամ Բաթլեր Եյթս** (, ), իռլանդացի անգլալեզու բանաստեղծ և դրամատուրգ։ 1923 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Եյթսի հայրը նկարիչ էր, ու Յեթսը սկզբում գեղարվեստ ուսումնասիրեց, նախ՝ Դուբլինում, հետո էլ՝ Օքսֆորդում։ Եյթսն այդպես էլ հետևողական կրթություն չստացավ, չնայած կարծում էր, թե ինքը խորը ու յուրօրինակ մտածող է։ Սրա հիմնական պատճառը օկուլտիզմով, կաբալիզմով ու առհասարակ՝ միստիցիզմով տարված լինելն էր (Եյթսը մի ժամանակ տիկին Բլավատսկայայի Աստվածաբանական միության անդամն էր), ու նաև Էզրա Փաունդի հետ ընկերություն անելը։ Չնայած Փաունդը Եյթսից մոտ 20 տարի ջահել էր, Փաունդը Եյթսի վրա ավելի շատ ազդեց, քան Եյթսը Փաունդի։ Եյթսի պոետական տեխնիկան ուղղակի գերազանց է, հանգերը շքեղ են, ալիտերացիաներն ու ասոնանսները՝ արտակարգ հարուստ, բանաստեղծությունները՝ սքանչելի, որովհետև մտքերը բազմիմաստ են։ Բացի այս, Եյթսը միշտ ձգտում էր «գրի այնքան պարզ ոտանավոր, ինչքան հենց արձակն է»։ Եյթսի կյանքն անասելի հագեցած էր ու նույնիսկ «փոթորկալի»։ Եյթսը եռանդուն քաղգործիչ էր, Կելտական վերածնունդ կուսակցության նշանավոր անդամներից էր, դրամատուրգ էր, ռեժիսոր ու թատրոնի հիմնադիր, հրատարակիչ, թատերագետ ու թատերաքննադատ, ռադիոդասախոս և այլն։

Հրատարակել է բանաստեղծությունների ու պոեմների մի շարք ժողովածուներ, պիես դիմակներ ճապոնական թատրոնի ավանդույթներով, դրամաներ, կատաերգություններ։ Եյթսի գլխավոր ժողովածուներն են՝ The Wanderings of Oisin – Օյսինի դեգերումները (1889), The Wind among the Reeds – Քամին եղեգնուտում (1899), Poems Written in Discouragment – Բանաստեղծություններ ՝ գրված ընկճած պահերին (1913), Responsibilities – Պատասխանատվություն (1914), The Wild Swan at Coole - Վայրի կարապը Քուլում (1917), The Cat and the Moon and the Fragment - Կատուն ու լուսինն ու դրվագը (1922), The Tower – Աշտարակը (1928), A Full Moon in March - Լիալուսինը մարտին (1935), New Poems –Նոր բանաստեղծություններ(1938), A Vision – Տեսիլք (1926-1937) և այլն։

Ոգեշնչել է «Իռլանդական վերածնունդ» մշակութային շարժումը։

## Պատկերասրահ

WB Yeats nd.jpg
William Butler Yeats by John Singer Sargent 1908.jpg
Yeats1923.jpg
Walter de la Mare, Bertha Georgie Yeats (née Hyde-Lees), William Butler Yeats, unknown woman by Lady Ottoline Morrell.jpg
WBYeats.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Մերուժան Հարությունյան Թարգմանելու արվեստը, Երևան 2008 էջ 211 

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իռլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հերմետիզմ
Մերսբուրգ (ամրոց)

**Մերսբուրգ** (, թարգ. *«Հին ամրոց»*) ամրոց է գերմանական Մեերսբուրգ քաղաքում, Բոդենյան լճի մոտ, Բադեն-Վյուրթեմբերգ շրջանում։ Կառուցված է եղել VII դարում և համարվում է Գերմանիայի ամենահին բնակեցված բերդը։

## Պատկերասրահ

Burg Meersburg3.jpg
Meersburg DE Knights Hall (1).JPG

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանիայի ամրոցներ
Մեերսբուրգ

**Մեերսբուրգը** (գերմաներեն՝ Meersburg) քաղաք է Գերմանիայում, Բադեն-Վյուրթեմբերգ հողում։ Ենթարկվում է Թյուբինգեն վարչական օկրուգին։ Մտնում է Բոդենյան լիճ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 5553&nbsp;մարդ է ըստ 2006 թվականի դեկտեմբերի 31-ի։ Տարածքը 12,08&nbsp;կմ² է։

## Տես նաև
* Մերսբուրգ ամրոց
Տեղաբնականուն

**Տեղաբնականուն** (հունարեն՝ *Էթնոհորոնիմ*, ἔθνος - «ազգ», χῶρος - «տեղ», «տեղամաս» և όνυμα - «անվանում», «անուն» բառերից), որոշ տեղանվան հետ հարաբերակից բնակիչների հավաքական անվանում։ Օրինակ՝ Երևան — երևանցի, Նոյեմբերյան - նոյեմբերյանցի, Իջևան — իջևանցի, Հայաստան - հայաստանցի, Եվրոպա — եվրոպացի և այլն։

## Արտաքին հղումներ
*www.geography-site.co.uk Alphabetical list of world demonyms.
*www.everything2.com Demonyms of the World.
*CIA World Factbook – NATIONALITY 
*www.peoplefrom.co.uk Demonyms of the United Kingdom.


Կատեգորիա:Իմաստաբանություն
Կատեգորիա:Բառերի տեսակներ
Մետր (այլ կիրառումներ)

**Մետր** կարող է նշանակել՝ 
* Մետր - երկարության չափման միավոր է միավորների մետրական և միջազգային համակարգերում։
* Մետր (երաժշտական) - երաժշտության ռիթմի կազմակերպման համակարգ։
* ...**մետր** - բարդ բառերի վերջամաս, որը նշանակում է՝ 
#Չափիչ սարք, օրինակ՝ ամպերմետր, բարոմետր
#Երկարության չափ մետրական համակարգում, օրինակ՝ սանտիմետր, դեցիմետր
*Հաճախ մետր է անվանվում չափող գործիքը՝ քանոնը։
*Համակարգչային ժարգոնով նշանակում է մեգաբայթ։
*Մետր, հարգալից դիմելաձև հին ժողովուրդների մոտ (ինչպես այժմ *պարոնը*)
Լուկա Տոնի

**Լուկա Տոնի** (*Luca Toni*, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոն։

Ծնվել է Իտալիայի Մոդենա գավառի Պավուլլո նել Ֆրինյանո բնակավայրում։ Ֆուտբոլային կարիերան սկսել է ծննդավայրում՝ Մոդենայում, ապա խաղացել է մի շարք իտալական ակումբներում, ձեռք բերելով Իտալիայի լավագույն հարձակվողներից մեկի համբավ։

2007 թվականից խաղում է Մյունխենի «Բավարիա» թիմում։ 2009 թ. դեկտեմբերի 31-ին «Բավարիայի» վարչությունը հայտարարեց, որ Տոնին 6 ամսվա պայմանագրով փոխանցվում է Իտալիայի «Ռոմա» ակումբին։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տոնիի պաշտոնական կայքը  (իտալերեն])

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալերմոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էմպոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիչենցայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Ադրբեջանի վարչական բաժանում

մինի|350px|right

Ադրբեջանը երկիր է Հարավային Կովկասում, սահմանակցում է Հայաստանի (հյուսիս-արևմուտք և հարավ-արևելք), Արցախի (հյուսիս և արևմուտք), Վրաստանի (արևելք) և Ռուսաստանի (հարավ) հանրապետությունների հետ։ Հաշվի առնելով Ադրբեջանի տնտեսական ոլորտի զարգածությունը՝ երկիրը բաժանված է 10 տնտեսական շրջանների (ադրբեջաներեն՝ İqtisadi rayon)։

Դե-յուրե Ադրբեջանի կազմում գտնվում է 59 շրջան, 11 քաղաք և 1 ինքնավար հանրապետություն - Նախիջևանի։ 59 շրջանները իրենց հերթին բաժանված են 2698 համայնքների։

Մինչև 1991 թվականը Ադրբեջանական ՍՍՀ-ում գոյություն ուներ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը, սակայն այդ թվին Ադր. ՍՍՀ-ի իշխանությունը լուծարքի է ենթարկել ինքնավար մարզը (որ չի ընդունել կենտրոնական իշխանությունը՝ ՍՍՀ Միությունը)։ Այսօր [the [Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ]]ի տարածքի մեծ մասը մտնում է անկախ և ազատ Արցախի Հանրապետության կազմի մեջ, իսկ մյուս մասը օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։

# Աբշերոնի տնտեսական շրջան
# Գյանջա-Ղազախի տնտեսական շրջան
# Շաքի-Զաքաթալայի տնտեսական շրջան
# Լենքորանի տնտեսական շրջան
# Ղուբա-Խաչմասի տնտեսական շրջան
# Արանի տնտեսական շրջան
# Վերինղարաբաղյան տնտեսական շրջան
# Քելբաջար-Լաչինի տնտեսական շրջան
# Լեռնային Շիրվան տնտեսական շրջան
# Նախիջևանի տնտեսական շրջան

## Վարչական շրջաններ և քաղաքներ

## Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության շրջաններ

[մինի|200px|[ՆԻՀ-ի շրջանները՝
]]

## Տես նաև
* Արցախի վարչական բաժանում

*
Շուշիի կույսերի մենաստանին կից ծխական դպրոց

**Շուշիի կույսերի մենաստանին կից ծխական դպրոցի** հիմնադրման տարեթիվը անհայտ է։

1873-ին գործել է որպես երկսեռ դպրոց, ուր սովորել են 12 տղա, 20 աղջիկ։

1884-ին ունեցել է 1 ուսուցիչ և 50 աշակերտ (բոլորը տղա), իսկ 1885-ին փակվել է։

1891-ին եղել է երկսեռ դպրոց։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական ծխական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Շուշիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Ֆրիդրիխ Թեոդոր Ֆիշեր

**Ֆրիդրիխ Թեոդոր Ֆիշեր** (, ), գերմանացի փիլիսոփա, հեգելյան գեղագիտության վերաբերյալ դասընթացների (1846-1858) հեղինակ։

Հարել է փսիխոլոգիզմին, մշակել է «Ներզարգացման» տեսությունը, ըստ որի գեղագիտական ընկալման հիմքն է «ուղեկից պատկերացումների» միագումարումը բարդ, բազմակազմ գործընթացի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ծերաքվի վանք

**Ծերաքվի** (վրացերեն՝ წერაქვი), վանքային համալիր Վրաստանում։ Միջնադարյան վրացական ճարտարապետության հուշարձան։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում, Շուլավեր գետի ձախ ափին, Ծերաքվ գյուղից մոտավորապես 3 կմ հեռավորության վրա։ Վանքը ներառում է հետևյալ շինություններ՝ Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (XII–XIII դարեր), զանգակատուն, Սուրբ Գևորգի եկեղեցի (ուշ միջնադար), գինու մառան և այլ։

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Քվեմո Քարթլիի մարզի շենքեր և կառույցներ
Վրացական Բեթանիա

**Վրացական Բեթանիան** (,  ― «Բեյթ Հանի», բառացի *«Թզի տուն»*), արական վանք Թբիլիսիից 16 կմ հեռավորության վրա, Վերե գետի ձորում, Սամադլո գյուղի մոտ։ Վանքը պատկանում է Վրաց Ուղղափառ Եկեղեցու Մցխեթ-Թբիլիսիի թեմին։ Օրհնած է Սուրբ Աստվածածնի պատվին։

## Գրականություն
* Джанберидзе Н., Цицишвили И. Архитектурные памятники Грузии. М., 1996. С. 260 - 265;
* Лазарь (Абашидзе), архим. Бетания - Дом бедности. М., 1998.

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Մցխեթ-Մթիանեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Հարմոնիա (այլ կիրառումներ)

**Հարմոնիա** - հունարեն բառ է, որը նշանակում է կապ, ներդաշնակություն, համաչափություն։

Կարող է օգտագործվել՝
* **Հարմոնիա** կամ Ներդաշնակագիտություն - երաժշտության տեսության այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է համահնչյունները և նրանց շաղկապված հաջորդականության օրինաչափությունները, երաժշտական արտահայտչամիջոց, որը միավորում է լադային ակորդների, ինչպես և ամբողջական լադա-տոնայնությունների տրամաբանված հաջորդականությունից գոյացող դինամիկան և երանգավորությունը։
*Հարմոնիա - հունական դիցաբանությունում՝ Արեսի և Աֆրոդիտեի դուստրը։
*40 Հարմոնիա - խոշոր աստերոիդ է Աստերոիդների գլխավոր գոտում։
Հարմոնիա (դիցաբանություն)

մինի|աջից|Էվելին դը Մորգան. «Կադմոս և Հարմոնաի», 1877
**Հարմոնիա** (՝ համաձայն, ներդաշնակ), հունական դիցաբանության մեջ համաձայնության, երջանիկ ամուսնունթյուն մարմնավորող աստվածուհին, իրար «հակադիր» աստվածություններ Արեսի և Աֆրոդիտեի դուստրը, մեկ այլ վարկածով՝ Զևսի և Էլեկտրայի դուստրը, Կադմոսի կինը։

Հարմոնիայի և Կադմոսի հարսանիքին ներկա են եղել Օլիմպոսի բոլոր աստվածները։ Ինքն Ապոլլոնը հարսանիքին կիթառ էր նվագում, իսկ Մուսաները՝ ձայնակցում փողերով։ Հերմեսը Հարմոնիային նվեր ընծայեց քնար, Դեմետրան՝ ցորենի բերք, Կադմոսը դեռատի կնոջը նվիրում է Հեփեստոսի պատրաստած կախարդական մանյակը, որը հետագայում ճակատագրական դեր է խաղացել Յոթն ընդդեմ Թեբեի արշավանքի ընթացքում և դարձել է Ալկմեոնի կործանման պատճառը։ Նրա որդիները մանյակը հետագայում ընծայաբերում են Դելփյան սրբավայրին։

Դիցաբանական կերպարի անունով է կոչված Հարմոնիա (40) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1856 թ.։ Անվանումն ընտրվել է ի նշանավորումն 1853-1856 թթ. Ղրիմի պատերազմի ավարտի։
## Գրականություն
* Гармония, в мифологии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Мифы народов мира. Москва, 1991-92, том 1, с.266.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
842

Հանդիսանում է 9-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ 840-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 841 և 843 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ