Աֆղանստանի դեմ միջազգային պատժամիջոցներ

**Աֆղանստանի դեմ միջազգային պատժամիջոցները** ՄԱԿ-ը կիրառել է 1999 թվականի նոյեմբերին։ Սկզբում պատժամիջոցները ուղղված են եղել ահաբեկիչներին, Ուսամա բեն Լադենին և «Ալ-Կաիդայի» անդամներին։ ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Եվրամիությունը նույնպես պատժամիջոցներ են կիրառում Աֆղանստանի նկատմամբ։

Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները խստացվել են Թալիբանի դեմ 13224 գործադիր հրամանագրով 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո։ 2021 թվականին Թալիբանի հարձակման ժամանակ Քաբուլի անկումից հետո ԱՄՆ-ն սառեցրել է Աֆղանստանի կառավարության պահուստները, որոնք հիմնականում պահվում էին ամերիկյան բանկային հաշիվներում։ Այս ակտիվները սառեցնելու լիազորությունը ստացվել է Թալիբանի դեմ գործող պատժամիջոցներից։ Երկրի տնտեսական ապագան, որը մեծապես կախված է ԱՄՆ-ի օգնությունից, կասկածի տակ է դրվել «Թալիբան» շարժման դեմ գործող պատժամիջոցների պատճառով, ինչը բարդացրել է պաշարված բնակչության շրջանում միջազգային մարդասիրական օգնության բաշխումը:
մինի|Թալիբանների դրոշը 1997-2001 թվականներին;

## Ակնարկ
1998 թվականի օգոստոսի 7-ին Նայրոբիում և Դար էս Սալամում ռմբակոծվել են ԱՄՆ դեսպանատները, և այդպիսով «Ալ-Կաիդան» միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրեց իր կազմակերպության վրա: Անվտանգության խորհուրդը ընդհանուր առմամբ դատապարտել է պայթյունները, բայց կոնկրետ անդրադարձում չեղավ դեպի «Ալ-Կաիդային»։ Նույն թվականին ընդունվել է 1214 բանաձևը, որով Խորհուրդը պահանջել է, «Թալիբանից դադարեցնել միջազգային ահաբեկիչներին և նրանց կազմակերպություններին ապաստան տրամադրելը և մարզելը»։

1998 թվականի նոյեմբերի 5-ին Ուսամա բեն Լադենը և նրա ռազմական ղեկավար Մուհամմադ Աթեֆը մեղադրվել են Նյու Յորքի շրջանային դատարանում՝ ԱՄՆ պաշտպանական հաստատությունների վրա հարձակում պլանավորելու մեջ։ Այս իրադարձությունից հետո ԱՄՆ պատվիրակությունը Անվտանգության խորհրդում օրինականորեն պահանջել է թալիբներից հանձնել Ուսամա բեն Լադենին։ Թալիբանի առաջնորդ Մուլլա Օմարը հրաժարվել է հանձնել Ուսամա բեն Լադենին։ Հետևաբար, Անվտանգության խորհուրդը իրականացրել է իր առաջին միջոցառումները 1267 պատժամիջոցների ռեժիմի շրջանակներում։ 1267 բանաձևում Անվտանգության խորհուրդը պատժամիջոցների ռեժիմը արդարացրել է՝ հղում անելով Աֆղանստանում մարդասիրական իրավունքի խախտմանը, կանանց նկատմամբ խտրականությանը և ապօրինի օփիոիդների արտադրության առկայությանը։

Տարիների ընթացքում պատժամիջոցները հիմնականում կենտրոնացած են մնացել Թալիբանի վրա։ Այնուամենայնիվ, պատժամիջոցներ կիրառող երկրներն ու հաստատությունները 2008 թվականից ի վեր բազմիցս փոփոխել են պատժամիջոցների պահանջները։ Պատժամիջոցների նպատակները զարգացել են՝ զինված հակամարտության դադարեցումից և ավելի ներկայացուցչական կառավարության ստեղծումից մինչև ահաբեկչության կանխարգելման և կանանց իրավունքների վրա շեշտադրում, ապա՝ ռեժիմի ամբողջական փոփոխության քարոզչություն։ Պատժամիջոցներ կիրառող երկրների և հաստատությունների դիրքորոշումները չեզոք արբիտրներից փոխվել են ուժեղ հարկադրողների։ Այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը, ձգտում էին զսպել « Թալիբան»-ի ծայրահեղական գաղափարախոսությունից բխող ռիսկը, մինչդեռ ԱՄՆ-ն հիմնականում նպատակ ուներ «Թալիբան»-ին պատասխանատվության ենթարկել այն բանից հետո, երբ Ուսամա բեն Լադենը ստանձնելց սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը։ Հետևաբար, մի քանի կողմեր ճնշում են գործադրել ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի վրա՝ ավելի ուժային միջոցներ ձեռնարկելու համար։

## ՄԱԿ-ի պատժամիջոցներ
### ՄԱԿ-ի բանաձևեր
Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Անվտանգության Խորհրդի կողմից ընդունված բանաձևեր՝ 1267 (1999), 1333 (2000), 1363 (2001), 1373 (2001), 1390 (2002), 1452 (2002), 1455 (2003), 1526 (2004), 1566 (2004), 1617 (2005), 1624 (2005), 1699 (2006), 1730 (2006), 1735 (2006), 1822 (2008), 1904 (2009), 1988 (2011), 1989 (2011), 2082 (2012), 2083 (2012), 2133 (2014), 2160 (2014) և 2210 (2015) փաստաթղթերը միասին արտահայտում էին Թալիբանի գործունեության լիակատար խափանման նպատակը։

### Նպատակներ
ՄԱԿ-ի պատժամիջոցները նախատեսված էին թալիբներին միջազգային ահաբեկչությանը աջակցելուց և իրականացնելուց կանխելու համար։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1267 բանաձևը մի շարք ճանապարհորդական և ֆինանսական պատժամիջոցներ է սահմանել Աֆղանստանի կառավարության անդամների նկատմամբ՝ Արևելյան Աֆրիկայում «Ալ-Քաիդայի» կողմից ԱՄՆ երկու դեսպանատների ռմբակոծությունից հետո, ինչպես նաև «Թալիբանի» կողմից Ուսամա բեն Լադենին ԱՄՆ-ում դեսպանատների ռմբակոծությունների համար պատասխանատվության ենթարկելու համար Ուսամա բեն Լադենին հանձնելուց հրաժարվելու համար: Բացի այդ, Անվտանգության խորհուրդը «խստորեն դատապարտել է [...] ահաբեկիչների և ահաբեկչական գործողությունների վարժեցումն ու պլանավորումը» և «կրկին արտահայտել է ... խորը մտահոգություն» ահաբեկչական գործունեության, ինչպես նաև միջազգային մարդասիրական իրավունքի և մարդու իրավունքների խախտումների, մասնավորապես կանանց և աղջիկների նկատմամբ խտրականության վերաբերյալ:

ԱՄՆ-ի կողմից Աֆղանստան ներխուժումից և թալիբների կառավարությունից հեռացումից հետո պատժամիջոցները փոփոխվեցին՝ թիրախավորելով կոնկրետ անձանց։ Այս անձինք ցուցակում ընդգրկվել են անդամ պետությունների խնդրանքով։

### Վարչակազմ
1267 բանաձևով ստեղծվել է Պատժամիջոցների մոնիթորինգի կոմիտե, որը հայտնի է որպես «Ալ-Կաիդայի և Թալիբանի պատժամիջոցների կոմիտե»։ Կոմիտեն կազմված է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 5 մշտական անդամներից։ Մասնավորապես՝ Չինաստանը, Ֆրանսիան, Ռուսաստանի Դաշնությունը, Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ-ն և Անվտանգության խորհրդի մյուս տասը անդամները, որոնք հերթագայում են։

Ալ-Կաիդայի և Թալիբանի դեմ պատժամիջոցների կոմիտեն Անվտանգության խորհրդի կողմից ստեղծված երեք հակաահաբեկչական մարմիններից մեկն է։ Կոմիտեին աջակցում են հետագա բանաձևերով ստեղծված մոնիթորինգային խմբերը։ 2014 թվականին 1526 բանաձևից հետո ստեղծված վերլուծական աջակցության և պատժամիջոցների մոնիթորինգի խումբը և 2015 թվականին 2253 բանաձևով ստեղծված «Ալ-Կաիդայի», «Թալիբանի» և դրանց հետ կապված անհատների ու կազմակերպությունների մոնիթորինգի խումբը։

Քանի որ թալիբների բնույթը փոխվեց, փոխվեց նաև 1267 բանաձևի սկզբնական լիազորությունը։ Միջոցառումները դարձել են թիրախային՝ համընդհանուր պատժամիջոցների փոխարեն։ ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները  խնդրել են կոմիտեին անուններ ավելացնել ցուցակին։ Կոմիտեն լիազորված էր օգտագործել իր «հայեցողական լիազորությունները՝ ցուցակագրելու [...] թիրախային անհատներին և կազմակերպություններին»։ Անհատներին ցուցակից հանելու ուղեցույցները սահմանվել են 2006 թվականին, իսկ 2009 թվականին ստեղծված Օմբուդսմենի գրասենյակը նախատեսված է եղել Պատժամիջոցների ցուցակից հանվել ցանկացող անհատների, խմբերի, ձեռնարկությունների կամ կազմակերպությունների հարցումների անկախ և անաչառ վերանայում ապահովելու համար։

Կոմիտեն պարտավոր է՝

* վերահսկել պատժամիջոցների կիրառումը
* նշանակել համապատասխան բանաձևերում նշված ցուցակագրման չափանիշներին համապատասխանող անհատներին և կազմակերպություններին
* քննարկել պատժամիջոցներից բացառությունների հարցումները
* քննարկել անունը պատժամիջոցների ցուցակից հանելու խնդրանքները
* անցկացնել պատժամիջոցների ցուցակում ներառված գրառումների վերանայում
* ուսումնասիրել մոնիթորինգի խմբի կողմից ներկայացված զեկույցները
* ամեն տարի զեկույց է ներկայացնում Անվտանգության խորհրդին
* իրականացնել տեղեկատվական գործունեություն

### Պատժամիջոցների տեսակներ
#### Ակտիվների սառեցում
Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից ակտիվների սառեցման նպատակն եղել է զրկել ցուցակում ընդգրկված անհատներին, խմբերին կամ կազմակերպություններին «ահաբեկչությանը աջակցելու կամ ֆինանսավորելու միջոցներից»: Ակտիվների սառեցումը նպատակ ուներ ապահովել, որ «Ալ-Կաիդայի» կամ կազմակերպության հետ կապված որևէ անձի համար որևէ միջոց, ֆինանսական ակտիվ կամ տնտեսական ռեսուրս հասանելի չլինի։

Անդամ պետությունների վրա դրված է եղել պարտականություն՝ ապահովել, որ իրենք ունենան ահաբեկչական կազմակերպությունների ֆինանսավորումը քրեականացնող համապատասխան ներպետական օրենսդրություն, ինչպես նաև վերահսկել ազգային ֆինանսական հաստատությունների գործունեությունը, որպեսզի համոզվեն, որ նրանք տեղյակ են ցուցակում ընդգրկված անձանց մասին և անհրաժեշտության դեպքում պատժել այն հաստատություններին, որոնք չեն սառեցնում անձանց ակտիվները։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի «Ալ-Կաիդա»-ի և «Թալիբան»-ի դեմ պատժամիջոցների կոմիտեին աջակցում էր մոնիթորինգի խումբը։

1267 բանաձևից ի վեր, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Անվտանգության խորհուրդը հենվել է այլ համաշխարհային կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Ինտերպոլը և Ֆինանսական գործողությունների աշխատանքային խումբը, հետ համագործակցության վրա՝ ահաբեկչական կազմակերպությունների հետ ֆինանսապես կապված անձանց նույնականացման և մոնիթորինգի հարցում օգնելու համար։

#### Ուղևորությունների արգելք
Ճանապարհորդության արգելքը կանխարգելիչ միջոցառում է, որի նպատակն է եղել կանխել Միավորված Ազգերի Կազմակերպության անդամ պետությունների տարածքներ մուտք գործելը կամ դրանցով տարանցիկ տեղաշարժը։ Ընդհանուր նպատակը՝ սահմանափակել ցուցակված անձանց շարժունակությունը և նվազեցնել ցուցակված անձանց կողմից հարձակման հավանականությունը։

Անդամ պետությունների վրա էր դրված «Ալ-Կաիդայի» պատժամիջոցների ցուցակում ընդգրկված բոլոր անձանց նկատմամբ ճանապարհորդության արգելքը կիրառելու պարտականությունը՝ իրենց ազգային ուղեցույցներում՝ համաձայն իրենց ներքին օրենսդրության։ Արգելքը վերաբերում է «բոլոր հանգամանքներին [և] ցանկացած հատվածին»։

Անհատական ճանապարհորդությունների արգելքից բացի, բոլոր նահանգները պարտավոր էին մերժել թալիբների սեփականությունը հանդիսացող կամ նրանց կողմից շահագործվող կամ նրանց անունից շահագործվող ցանկացած ինքնաթիռի թռիչքը։ Անդամ պետություններից նաև խնդրվել է ներկայացնել ցուցակում ընդգրկված անձանց վերաբերյալ «լուսանկարներ և այլ կենսաչափական տվյալներ», որպեսզի նրանք կարողանան ներառվել Ինտերպոլի և Միավորված Ազգերի Անվտանգության խորհրդի հատուկ ծանուցագրերում:

#### Զենքի էմբարգոն
2000 թվականին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1333 բանաձևով մտցված ՄԱԿ-ը պարտադիր զենքի էմբարգո է սահմանել Թալիբանի կողմից վերահսկվող Աֆղանստանում։ Էմբարգոն նախատեսված է եղել «Թալիբան»-ի վրա ճնշում գործադրելու համար՝ ահաբեկչական վարժանքների ճամբարները փակելու և խմբի վրա լրացուցիչ ճնշում գործադրելու համար՝ Ուսամա բեն Լադենին ԱՄՆ իշխանություններին հանձնելու համար։ Սկզբում էմբարգոն Աֆղանստանի տարածքում գտնվող ցանկացած անձի զենքի վաճառքի և մատակարարման համընդհանուր արգելք էր:

Զենքի էմբարգոն մշակվել է որպես ներկայացման միջոց և նպատակ ուներ սահմանափակել Թալիբանի քաղաքացիական պատերազմ մղելու կարողությունը։ ՄԱԿ-ը լրացուցիչ արգելք է դրել «ռազմական գործունեության հետ կապված տեխնիկական խորհրդատվության, օգնության կամ վերապատրաստման» տրամադրման վրա, ինչպես նաև արգելել է ռազմական կամ ահաբեկչական վերապատրաստման կենտրոնների ստեղծումը։ ՄԱԿ-ի 1333 բանաձևը նաև պահանջել է անդամ պետություններից արգելել «միջնորդներին [...] բրոքերներին կամ այլ երրորդ կողմերին» զենք մատակարարել Թալիբանին։

Զենքի էմբարգոն վերահսկվում էր 1333 բանաձևի համաձայն ստեղծված կոմիտեի կողմից և լրացուցիչ աջակցություն էր ստանում Մոնիթորինգի խմբի և Պատժամիջոցների կիրառման աջակցության թիմի կողմից։ Այս աջակցության մեխանիզմներն ունեին անդամ պետությունների կողմից պատժամիջոցների կիրառման վերանայման և Անվտանգության խորհրդին բանաձևի իրականացման վերաբերյալ պարբերաբար զեկույցներ ներկայացնելու լիազորություններ։

ՄԱԿ-ը փոփոխել է էմբարգոն 2002 թվականին՝ Թալիբանի ռեժիմի անկումից հետո։ 1390 բանաձևը փոփոխել է էմբարգոն՝ թիրախավորելով Ալ-Կաիդայի հետ կապված անհատներին և կազմակերպություններին։ Բանաձևը ստեղծել է մոնիթորինգի կոմիտե, որը կազմված է եղել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բոլոր վեց մշտական անդամներից, ինչպես նաև տասը ռոտացիոն անդամներից երկուսից։

### Պատժամիջոցների կիրառում
#### 1267 բանաձև
1267 բանաձևը կիրառվել է Անվտանգության խորհրդի պատժամիջոցների կոմիտեի կամ Ալ-Կաիդայի և Թալիբանի պատժամիջոցների կոմիտեի կողմից։

Պատժամիջոցների կիրառման պատասխանատվությունը կրում են ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները։ Անդամ պետություններին խրախուսվել է ներդնել ներքին օրինականացում՝ «քրեականացնելով ահաբեկչության և դրա հետ կապված փողերի լվացման ֆինանսավորումը», ինչպես նաև մշակել ավիացիոն իշխանությունների համար նոր կանոններ և համախմբված ցուցակում ընդգրկված անձանց ավելացնել իրենց ազգային «թռիչքների արգելված» ցուցակում։

1999 թվականի նոյեմբերին ավիացիոն և ֆինանսական պատժամիջոցների ուժի մեջ մտնելուց հետո, դրանք անմիջականորեն հանգեցրին «աֆղանական բանկերի մասնաճյուղերի փակմանը» հարևան Պակիստանում, ինչպես նաև Ariana Afghan Airlines- ի չվերթների չեղարկմանը:

ԱՄՆ ֆինանսական հաստատությունները պարտավոր էին 133224 գործադիր հրամանագրով հաշվետվություն ներկայացնել և սառեցնել ակտիվները։ 2002 թվականի նոյեմբերի 18-ի դրությամբ ԱՄՆ-ն սառեցրել էր ավելի քան 200 միլիոն դոլար։

#### Բանաձև 1333
1333 բանաձևի կիրառումը հիմնականում «Ալ-Կաիդայի և Թալիբանի» դեմ պատժամիջոցների կոմիտեի պատասխանատվությունն էր։ Բացի այդ, բանաձևով ստեղծվել է փորձագետների կոմիտե, որը լիազորված է եղել խորհրդակցել բոլոր համապատասխան անդամ պետությունների հետ և զեկույց ներկայացնել 1267 բանաձևի կատարման վերաբերյալ։

Փորձագետների կոմիտեին հանձնարարվել է վերանայել էմբարգոյի կիրառումը, ինչպես նաև զարգացնել հարևան պետությունների կարողությունները՝ պատժամիջոցները կիրառելու համար։ Այս խումբը հայտնի է որպես «Պատժամիջոցների կիրառման թիմ»։; 1363 (2001) բանաձևը ուրվագծել է Աֆղանստանին սահմանակից պետություններին տրամադրվող օգնությունը։ Թիմը կօժանդակի խախտումների վերաբերյալ տեղեկատվության մոնիթորինգին և ստուգմանը, ինչպես նաև կաջակցի խախտումների մասին հաղորդելուն։

Աֆղանստանում Թալիբանի կողմից վերահսկվող կառավարության անկումից հետո կոմիտեն գործել է «երկկողմանի» մոտեցմամբ։ Նախ, Կոմիտեն զբաղվել է Աֆղանա-Պակիստանի սահմանի շրջակայքում գտնվող Թալիբանի հարցերով և նրանց կողմից սովորական զենքի ու զինամթերքի որոնման աշխատանքներով։ Երկրորդ, Կոմիտեն զբաղվել է ամբողջ աշխարհում տեղակայված Ալ-Քաիդայի բջիջներով և նրանց կողմից զանգվածային ոչնչացման զենք ձեռք բերելու փորձերով։

1390 բանաձևով սահմանված զենքի էմբարգոյի «Թալիբան» բաղադրիչի իրականացման պատասխանատվությունը հիմնականում ընկնում է Աֆղանստանի և նրա վեց սահմանակից պետությունների՝ Չինաստանի, Իրանի, Պակիստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է եղել Աֆղանստան-Պակիստան սահմանին զենքի հոսքը վերահսկելու և կանխելու կարողությունների զարգացման վրա։

#### Բանաձև 1988
2011 թվականին Աֆղանստանի Թալիբանի ռեժիմի դեմ ուղղված 1267 պատժամիջոցների ռեժիմը (որը ուժի մեջ է մտել 2001 թվականին՝ սեպտեմբերի 11- ի իրադարձություններից հետո), բաժանվել է երկու առանձին պատժամիջոցների ռեժիմների։ 1989 թվականի պատժամիջոցների ռեժիմը հատկապես ուղղված է «Ալ-Կաիդային», մինչդեռ 1988 պատժամիջոցների ռեժիմը ուղղված է Աֆղանստանում գործող «Թալիբանին»։ Նոր բանաձևը ներառել է պատժամիջոցների տակ գտնվող թալիբների առանձին ցուցակ։ Այս փոփոխության պատճառն եղել է այն, որ Անվտանգության խորհուրդը հաշվի է առել, որ որոշ թալիբներ դադարեցրել էին իրենց կապերը «Ալ-Կաիդայի» հետ, ուստի անհրաժեշտ է եղել ստեղծել առանձին պատժամիջոցների ռեժիմներ։ 1989 թվականի նոր ռեժիմի համար կիրառված պատժամիջոցների տեսակը մնաց նույնը;

### Արդյունավետություն
1267 բանաձևի երկու նպատակներն էին՝ հարկադրել «Թալիբանին» Ուսամա բեն Լադենին հանձնել ԱՄՆ իշխանություններին՝ Արևելյան Աֆրիկայում ԱՄՆ երկու դեսպանատների ռմբակոծության համար քրեական մեղադրանքներ առաջադրելու համար, և կանխել «Թալիբանի» և «Ալ-Կաիդայի» կողմից միջազգային ահաբեկչական գործողություններ իրականացնելը։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը չկարողացավ ստիպել Թալիբանի կողմից վերահսկվող Աֆղանստանի կառավարությանը հանձնել Ուսամա բեն Լադենին, որը սպանվել է Պակիստանում 2011 թվականին՝ Աֆղանստանում ԱՄՆ ռազմական գործողությունների շրջանակներում։ Պատժամիջոցները նաև չկարողացան կանխել «Ալ-Քաիդայի» կողմից ահաբեկչական գործողություններ իրականացնելը։ Պատժամիջոցների կիրառումից հետո տարիներին «Ալ-Քաիդան» ստանձնել է 2000 թվականին «USS Cole» նավի ռմբակոծության պատասխանատվությունը, որի հետևանքով զոհվել է տասնյոթ ամերիկացի նավաստի և վիրավորվել է ևս 39-ը։ Բացի USS Cole-ից, Ալ-Քաիդան ստանձնել է «ուղղակի պատասխանատվություն» սեպտեմբերի 11-ի հարձակումների համար, որոնք խլել են 2977 մարդու կյանք Նյու Յորքում, Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջանում և Փենսիլվանիա նահանգի Շանկսվիլ քաղաքի շրջակայքում: 1267 բանաձևի հաջողությունը սահմանափակ էր անդամ պետությունների կողմից տրամադրված տեղեկատվության վրա հիմնվելու պատճառով։

1333 բանաձևի նպատակն եղել է սահմանափակել թալիբների հասանելիությունը սովորական զենքին, զինամթերքին և զանգվածային ոչնչացման այլ զենքերին։ 1333 բանաձևի հաջողությունը սահմանափակ էր՝ անդամ պետությունների կողմից տրամադրված տեղեկատվության վրա հիմնվելու պատճառով, որպեսզի Կոմիտեները կարողանան հաջողությամբ վերահսկել և կիրառել պատժամիջոցները։ 1333 բանաձևը հիմնվում էր զարգացող երկրների՝ խախտումները կիրառելու և դրանց մասին հաղորդելու կարողության վրա: Կոմիտեն Պատժամիջոցների Աջակցության Խումբն ուղարկեց 2002 թվականին։ Պատժամիջոցների աջակցության խումբը, որը հանձնարարված էր Պակիստան-Աֆղանստան սահմանի երկայնքով զենքի էմբարգոյի կիրառմանը, նկարագրվում էր որպես փոքր և «անբավարար ուժ», որը տարածաշրջանում տեղակայվեց սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից հետո։ Դիտորդների տեղակայումը հետաձգվեց, և զենքի էմբարգոն չկարողացավ լիովին կիրառվել։

1267 բանաձևը և հետագա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևը, այդ թվում՝ 1333-ը, համարվում են ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային համագործակցության խթանման և հակաահաբեկչական միջոցառումների ամրապնդման համար այնպիսի միջկառավարական կազմակերպություններում, ինչպիսիք են Ֆինանսական գործողությունների աշխատանքային խումբը (ԱԳԱԽ) և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (IMF)։ Ալ-Կաիդայի արդյունավետությունը նվազագույնի հասցնելու համար ստեղծված մեխանիզմները դեռևս գործում են և օգտագործվել են Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կողմից «Իսլամական պետության» դեմ պայքարելու համար։

### ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների վերացում
2002 թվականի հունվարի 15-ին Անվտանգության խորհուրդը չեղարկել է Ariana Afghan Airlines-ի նկատմամբ սահմանված պատժամիջոցները։ Սա պայմանավորված է այն նոր իրողությամբ, որ «Աֆղանական ավիաուղիները» այլևս չէին պատկանում կամ չէին շահագործվում «Թալիբանի» կողմից։ Դա Աֆղանստան բանկի դեմ պատժամիջոցները նույնպես չեղարկվել են։

Անվտանգության խորհրդի 2255 (2015) բանաձևում Խորհուրդը *ճանաչել է,* որ

«Աֆղանստանում անվտանգության իրավիճակը փոխվել է, և «Թալիբանի» որոշ անդամներ հաշտվել են Աֆղանստանի կառավարության հետ, մերժել են «Ալ-Քաիդայի» և նրա հետևորդների ահաբեկչական գաղափարախոսությունը և աջակցում են Աֆղանստանում շարունակվող հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը»։

Եվ նաև նշվել է, որ Անվտանգության խորհուրդը,

«Նկատի ունենալով Աֆղանստանի կառավարության խնդրանքը՝ ուղղված Անվտանգության խորհրդին աջակցել հաշտեցմանը, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների ցուցակներից հանելով այն անձանց անունները, ովքեր հաշտվել են և դադարեցրել են Աֆղանստանի խաղաղությանը, կայունությանը և անվտանգությանը սպառնացող գործունեությանը մասնակցելը կամ աջակցելը,

Հայտնելով իր մտադրությունը՝ պատշաճ ուշադրություն դարձնել հաշտեցման գնացողների նկատմամբ պատժամիջոցների վերացմանը։

## Երկկողմանի պատժամիջոցներ
### ԵՄ պատժամիջոցներ
Համաձայն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության 1337 պատժամիջոցների ռեժիմի, որն ընդունվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ից հետո, Եվրոպական Միությունը (ԵՄ) նույնպես կիրառել է պատժամիջոցների ռեժիմը տարբեր իրավական ակտերի միջոցով։ Մի շարք անհատներ և խմբավորումներ են ընդգրկվել ակտիվների սառեցման ցուցակում։ Սակայն, 1337 ռեժիմի լիարժեք ներդրումը ԵՄ բոլոր անդամ պետությունների կողմից համատեղ հնարավոր չի եղել։ ԵՄ որևէ կանոնակարգ չկա, որը թույլ կտա սառեցնել ակտիվների ցանկը ԵՄ տարածքում ծագող և այդ տարածքում գործող ահաբեկչության հետ կապված անձանց համար։ Այնուամենայնիվ, անդամ պետությունների մեծ մասն ընդունել է ազգային կանոնակարգեր, որոնք ուղղված են այս անձանց։

2011 թվականին Եվրոպական Միությունը Թալիբանի դեմ հետևյալ սահմանափակող միջոցներն է ընդունել (Խորհրդի 2011/486/CFSP որոշում):

* Զենքի և դրան առնչվող նյութերի վրա արգելք
* Որոշակի ծառայությունների մատուցման արգելք
* Միջոցների և տնտեսական ռեսուրսների սառեցում
* Մուտքի սահմանափակումներ

#### Քննադատություն
Ֆինանսական գործողությունների աշխատանքային խումբը (ԱԳԱԽ) միջկառավարական կազմակերպություն է, որը մշակել է 40 առաջարկություն և գործում է որպես «ստանդարտների սահմանող»՝ փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ արդյունավետ միջոցառումներ խթանելու, ի թիվս այլ բաների։ ԱԳԱԽ-ը գնահատում է իր անդամ պետություններին՝ ապահովելու համար, որ սահմանված առաջարկությունները կատարվում են։ 1267 բանաձևի և 1988/1989 թվականների պատժամիջոցների ռեժիմների իրականացման վերաբերյալ ԱԳԱԽ-ը քննադատել է ԵՄ-ին ՄԱԿ-ի ակտիվների սառեցման ցուցակների կիրառման հարցում չափազանց դանդաղ գործողությունների համար։ ԱԳԱԽ-ի առաջարկությունների համաձայն՝ անդամ երկրները պետք է անարգել կիրառեն ՄԱԿ-ի կողմից սահմանված տնտեսական պատժամիջոցները։ Շվեդիան քննադատության ենթարկված երկրներից մեկն է, ի թիվս այլ երկրների, որոնք չունեն այս կանոնակարգերի համար ազգային համակարգեր։

ՄԱԿ-ի կողմից պատժամիջոցների վերաբերյալ որոշման կայացմանը մինչև ԵՄ-ի կողմից դրա կիրառումը խոչընդոտող պատճառներից մեկը թարգմանության անհրաժեշտությունն է։ Նյու Յորքում պատժամիջոցների ցանկի հրապարակման պահից մինչև Բրյուսելում ԵՄ որոշման հրապարակումը մի քանի օր է պահանջվում, քանի որ բանաձևի տեքստը պետք է թարգմանվի ԵՄ պաշտոնական լեզուներով։ Այս ուշացումը որոշակի խնդիրներ է առաջացնում, քանի որ թարգմանության գործընթացի ընթացքում թվարկված անձինք կարող են ազատորեն գումար հանել ԵՄ ներսում գտնվող բանկերից։

### ԱՄՆ պատժամիջոցներ
Նախագահ Քլինթոնը սառեցրել է Թալիբանի Իսլամական Էմիրության ակտիվները՝ համաձայն 1999 թվականի հուլիսի 4-ի թիվ 13129 գործադիր հրամանագրի։ Սա հիմնված էր ԱՄՆ-ի այն եզրակացությունների վրա, որ Թալիբանը թույլ է տվել Ուսամա բեն Լադենին և Ալ-Կաիդային օգտագործել Աֆղանստանը որպես գործողությունների բազա, որտեղից բռնության գործողություններ են պլանավորվել և իրականացվել Միացյալ Նահանգների դեմ։ Գործադիր հրամանագիրը տրվել է Միջազգային արտակարգ տնտեսական լիազորությունների մասին օրենքի (IEEPA), Ազգային արտակարգ իրավիճակների մասին օրենքի և ԱՄՆ այլ համապատասխան օրենքների լիազորությունների շրջանակներում։

2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի Միացյալ Նահանգներում տեղի ունեցած ահաբեկչություններին ի պատասխան՝ ԱՄՆ կառավարությունը 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին սկսեց ամերիկյան գլխավորությամբ ռազմական արշավ՝ հայտարարելով ահաբեկչության դեմ համաշխարհային պատերազմ։ Այս քարոզարշավի շրջանակներում նախագահ Բուշը 2001 թվականի սեպտեմբերի 23-ին հրապարակել է թիվ 13224 գործադիր հրամանագիրը՝ «Սեփականության արգելափակման և ահաբեկչություն կատարող, ահաբեկչություն կատարող կամ ահաբեկչություն սատարող անձանց հետ գործարքների արգելման մասին»: Գործադիր հրամանագիրը հրապարակվել է «Միջազգային արտակարգ տնտեսական լիազորությունների մասին» օրենքի, «Ազգային արտակարգ իրավիճակների մասին» օրենքի և ԱՄՆ այլ համապատասխան օրենքների համաձայն։ Գործադիր թիվ 13224 հրամանագրով ԱՄՆ կառավարությունը ֆինանսական պատժամիջոցներ կիրառեց անհատների և կազմակերպությունների նկատմամբ՝ ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարելու համար։

Նախագահ Բուշը 2002 թվականի սեպտեմբերի 23-ին թիվ 13268 գործադիր հրամանագրով չեղարկել է ազգային արտակարգ դրությունը՝ 2001 թվականի հոկտեմբերին Աֆղանստան ԱՄՆ ռազմական ներխուժման հետևանքով։ Գործադիր հրամանագրում ընդգծվում է, որ ներխուժմանը հաջորդել է Թալիբանի հետ կապված իրավիճակի էական փոփոխություն, և, հետևաբար, Միացյալ Նահանգներում ազգային արտակարգ դրությունը նվազել է։ 13268-րդ գործադիր հրամանագրում փոփոխություններ կատարվեցին 13224-րդ գործադիր հրամանագրի ցանկում, և ֆինանսական պատժամիջոցների ցանկում ավելացվեցին մոլլա Օմարը և թալիբները։

#### Քաբուլի անկումից հետո (2021 թվական)
Նախագահ Ջո Բայդենը սառեցրել է «Դա Աֆղանստան» բանկի ակտիվները, որոնք պահվում էին Միացյալ Նահանգներում Միացյալ Նահանգների ֆինանսական հաստատությունների կողմից՝ համաձայն 2022 թվականի փետրվարի 11-ի թիվ 14064 գործադիր հրամանագրի։ Գործադիր հրամանագիրը տրվել է «Միջազգային արտակարգ տնտեսական լիազորությունների մասին» օրենքի (IEEPA), «Ազգային արտակարգ իրավիճակների մասին» օրենքի և Միացյալ Նահանգների օրենսգրքի լիազորությունների շրջանակներում։ ԴԱԲ-ի սեփականության արգելափակումը կիրառվում է ԴԱԲ-ի սեփականության նկատմամբ իրավական պահանջների ներկայացման պատճառով, ինչը վկայում է, որ սեփականությունը կարող է կապված լինել ահաբեկչության հետ։

##### Քննադատություն
Տասնամյակներ շարունակ աֆղան անհատների, կազմակերպությունների և հաստատությունների նկատմամբ ԱՄՆ պատժամիջոցները բարդացրել են Աֆղանստանի տնտեսական համակարգի վերակառուցումը։ ԱՄՆ ներկայությունը Աֆղանստանում 2001-2021 թվականներին հանգեցրել է ԱՄՆ օգնությունից և արտաքին օգնությունից 75% ֆինանսական կախվածության: Արդյունքում, երբ ԱՄՆ-ն դուրս է եկել Աֆղանստանից 2021 թվականի օգոստոսի 30-ին, Աֆղանստանի տնտեսությունը փլուզվեց։ 2021 թվականի դեկտեմբերից ի վեր ՀԿ-ները և լրատվական գործակալությունները հաղորդել են լայնածավալ սովի վաղ փուլերի և մարդասիրական ճգնաժամի ի հայտ գալու մտահոգիչ նշանների մասին։ Երկրի 97%-ը 2022 թվականի կեսերին ենթարկվել է օրական 1.90 դոլարի աղքատության գծից ցածր ընկնելու ռիսկին։ Սա մասամբ պայմանավորված է նաև ֆինանսական և մարդասիրական կապիտալի հոսքի շրջափակմամբ, որը կարելի է զգալիորեն վերագրել ԱՄՆ պատժամիջոցներին և OFAC-ի կողմից զսպմանը և դրա տուգանքներին։

Աֆղանստանում մարդասիրական աղետի մասին մտահոգիչ կանխատեսումներին ի պատասխան՝ նախագահ Ջո Բայդենը 2022 թվականի ապրիլի 13-ին հրապարակել է Աֆղանստանին մարդասիրական օգնության տրամադրման վերաբերյալ տեղեկատվական թերթիկ։ Տեղեկատվական թերթիկում ԱՄՆ կառավարությունը հայտնել է իր հանձնառությունը աֆղան ժողովրդին աջակցելու հարցում և հայտարարել է «Դա Աֆղանստան» բանկի սառեցված ակտիվներից 3.5 միլիարդ դոլար ներդնելու Աֆղանստանին ուղղված արտասահմանյան մարդասիրական օգնության մեջ։ Այս որոշումը մանրակրկիտ ուսումնասիրվել է, քանի որ մի շարք մարդու իրավունքների պաշտպանության գործակալություններ պնդել են, որ անձնական ֆինանսական ակտիվները պատկանում են Աֆղանստանի ժողովրդին և պետք է վերադարձվեն նրանց:

ԱՄՆ պատժամիջոցների և մարդասիրական օգնության հետ կապված խնդիրներից բացի, ԱՄՆ-ի կողմից սահմանված պատժամիջոցները, կարծես, սահմանափակում են Աֆղանստանում տնտեսական և ֆինանսական նախագծերի մեծ մասը։ «Տնտեսական պատժամիջոցների մարդկային հետևանքները» գրքի հեղինակները օրինակ են բերում այն փաստը, որ 2021 թվականի օգոստոսին հնդկական ընկերությունը, որը հանձնարարված էր էլեկտրաէներգիայի փոխանցման գծեր կառուցել, կասեցրել է իր հինգ նախագծերի առաջընթացը երկրի ներսում՝ պնդելով, որ ԱՄՆ-ն փաստացի դադարեցրել է Աֆղանստան տանող բոլոր ֆինանսավորման ուղիները։ Ավելին, Աֆղանստանում գործող առևտրային ընկերությունները և իրենք՝ աֆղան ժողովուրդը, դժվարանում են հասկանալ պատժամիջոցների ենթարկված անձանց հետ թույլատրելի շփման ամբողջական բնույթը։ Անհասկանալի է, թե արդյոք առևտրային գործունեությունը ընկալվում է որպես Հաքանիի ցանցի հետ կապված։ OFAC-ի կողմից սահմանված կանոնակարգերը համարվում են երկիմաստ, ինչը ավելի է խաթարում տնտեսության վերակառուցումը։

2023 թվականի հունվարի 1-ին Մերձավոր Արևելքի հարցերով The Washington Post-ը նշում է, որ ԱՄՆ-ի գլխավորած պատժամիջոցները Աֆղանստանում զանգվածային սովի պատճառն են։

## Հետևանքները աֆղան ժողովրդի վրա
### Սկզբնական արձագանք
1999 թվականի նոյեմբերին Աֆղանստանում լայնածավալ բողոքի ցույցեր են բռնկվել, երբ ուժի մեջ մտան ՄԱԿ-ի պատժամիջոցները։ Ցուցարարները հարձակվել են ՄԱԿ-ի գրասենյակների և մեքենաների վրա։ Աֆղանստանի ազգային Ariana ավիաընկերությունը, որը դեղորայք, սնունդ և առողջապահական ծառայություններ էր տեղափոխում Աֆղանստան, դադարեցրել է թռիչքները։ Աֆղանստանում անապահովության մակարդակի բարձրացման և դոնորների աջակցության դադարեցման պատճառով մի քանի ՀԿ-ներ դադարեցրին իրենց ծրագրերը։ Այդ ժամանակ ՀԿ-ները ներկայացնում էին Աֆղանստանում մատուցվող առողջապահական ծառայությունների մոտ 70%-ը։ Պատժամիջոցները սրեցին երկրում մարդասիրական ճգնաժամը, որը տառապում էր ավելի քան քսան տարի տևած պատերազմից։

2000 թվականի օգոստոսին ՄԱԿ-ի մարդասիրական գործերի համակարգման գրասենյակը (OCHA) հայտնեց, որ գործող պատժամիջոցները «շոշափելի բացասական ազդեցություն» են ունեցել Աֆղանստանի բնակչության վրա։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանի և ՄԱԿ-ի Աֆղանստանի գրասենյակի հետ միասին, այնպիսի օգնության խմբեր, ինչպիսիք են «Բժիշկներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը և «Մարդու իրավունքների դիտորդ» կազմակերպությունը, քննադատեցին Աֆղանստանի իշխող կուսակցության դեմ 2000 թվականին ավելի խիստ պատժամիջոցներ կիրառելու որոշումը՝ կապված երկրում տիրող մարդասիրական իրավիճակի հետ:

Բժշկական *«The Lancet»* ամսագիրը 2001 թվականին հաղորդել է, որ Աֆղանստանի նկատմամբ ՄԱԿ-ի ավելի խիստ պատժամիջոցների կիրառումը համընկել է երկրում երաշտի ժամանակաշրջանի հետ։ «Բժիշկներ առանց սահմանների» (MSF) կազմակերպության խոսնակի խոսքով՝ սնունդն այնքան քիչ է դարձել, որ շատ մարդիկ սկսել են ուտել բույսերի արմատներ։ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի (ՄԱԿՓԳ) խոսնակը իրավիճակը անվանել է «սովի նման ճգնաժամ»։

### 2021 թվականից հետո
2020 թվականի փետրվարին Դոհայի համաձայնագրի ստորագրումից հետո ԱՄՆ զորքերը դուրս են բերվել Աֆղանստանից 2021 թվականի օգոստոսին։ Աֆղանստանում 20-ամյա օտարերկրյա ներկայության արդյունքում երկիրը մեծապես կախված է եղել օտարերկրյա օգնությունից և ներդրումներից։

Զորքերի դուրսբերմանը հաջորդած ժամանակահատվածում պատժամիջոցների հետևանքով առաջացած կանխիկ միջոցների սահմանափակ իրացվելիության հետ կապված խնդիրները հանգեցրել են սննդի և վառելիքի գների բարձրացմանը: Մինչդեռ հումանիտար կազմակերպությունների հեռանալու պատճառով կտրուկ աճել է գործազրկությունը։ 2022 թվականի օգոստոսին գնահատվում է, որ 22 միլիոն աֆղանցիներ սննդի պակաս են ունեցել, իսկ մեկ միլիոն երեխա մահվան վտանգի տակ է եղել: The Lancet ամսագրում «աֆղանները հանուն ավելի լավ ապագայի» կազմակերպության ներկայացուցիչները ցույց տվեցին պատժամիջոցների հետևանքների ողջ նրբությունը իրենց հայտարարության մեջ, որ «մարդիկ մահանում են իրենց տներում, և ոչ ոք չի հաշվում այդ մահերը»:

Մարդասիրական օգնությունը հիմնականում տրամադրվում է Արևմտյան կազմակերպությունների կողմից։ Սակայն առաջին անհրաժեշտության ապրանքների մատակարարումները մշտապես դժվարացել են Աֆղանստանի դեմ միջազգային պատժամիջոցների շրջանակներում կապիտալի տեղաշարժի սահմանափակումների պատճառով։  «Պատժամիջոցների պայմաններում, երբ մարդասիրական օգնությունը այս բնակչության համար փրկության միակ միջոցն է, օգնության առաքման ցանկացած ընդհատում մահացու է», - ասել է Wellness Worldwide-ի հիմնադիր Մինա Սաիդը։

Աֆղանստանը օրինակ է այն բանի, թե ինչպես են պատժամիջոցները անհամաչափ վնաս հասցնում քաղաքացիական բնակչությանը՝ համեմատած այն առաջնորդների հետ, որոնց ուղղված են: Իշխանության մեջ գտնվողները կարող են շահարկել ռեսուրսների բաշխումը՝ հաճախ իրենց սեփական շահերը վեր դասելով քաղաքացիական բնակչության բարեկեցությունից: Թալիբների կողմից ռեսուրսների ոչ ռացիոնալ օգտագործումը ռեսուրսների դեֆիցիտի պայմաններում անհամաչափորեն ազդում է առավել խոցելի և մարգինալացված աֆղանցիների, հատկապես կանանց և էթնիկ փոքրամասնությունների վրա։

Ալ Jazeera Մեդիա կոնգլոմերատը 2022 թվականի հունիսին տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից հետո հարցազրույց է անցկացրել Աֆղանստանի քաղաքացիների հետ։  Երկրաշարժից տուժածները կոչ են արել վերացնել արեւմտյան պատժամիջոցները, որպեսզի նվազեցնեն իրենց տառապանքները եւ ապահովեն տների, հիվանդանոցների եւ դպրոցների վերականգնման միջոցների հասանելիությունը։

## 2024 թվականի կանանց և աղջիկների բարոյականության մասին օրենք
Կանանց և աղջիկների վերաբերյալ բարոյականության օրենքը պահանջում է, որ կանայք և աղջիկները ծածկեն իրենց ամբողջ մարմինն ու դեմքը իրենց տներից դուրս ամենուրեք և արգելում է նրանց խոսել հասարակական վայրերում, միայնակ օգտվել հասարակական տրանսպորտից կամ նույնիսկ նայել այն տղամարդկանց, որոնց հետ նրանք արյունակցական կամ ամուսնական կապ չունեն։ Այն հրապարակվել է 2024 թվականի օգոստոսի 21-ին Առաքինության տարածման և արատների կանխարգելման դե ֆակտո նախարարության կողմից։ Այս օրենքը Աֆղանստանին էլ ավելի մեկուսացրեց միջազգային հանրությունից, իսկ թալիբների դե ֆակտո նախարարներից շատերը գտնվում էին պատժամիջոցների և ճանապարհորդական արգելքների տակ։

Այս օրենքից հետո շատ երկրների, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան, Սլովենիան, Էկվադորը և այլն, իշխանությունները դատապարտեցին Թալիբանի կողմից ընդունված այսպես կոչված «արատքի և առաքինության» օրենքը։ Էկվադորի պատվիրակն ասել է, որ «անհնար է խոսել ազգային միասնության և հաշտեցման մասին, երբ կանայք և աղջիկները՝ Աֆղանստանի բնակչության կեսը, մարգինալացված են և անտեսանելի»:

Եվրոպական խորհրդարանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 19-ի իր բանաձևով դատապարտում է Թալիբանի կողմից շարիաթի օրենքի կիրառումը, կանանց և աղջիկների հեռացումը հասարակական կյանքից, նրանց անցանկալի և վաղ ամուսնությունների հարկադրումը և սեռական բռնության ենթարկումը, ինչպես նաև կանանց հրապարակային մտրակահարության և քարկոծմամբ մահվան հասցնումը։ Այն նաև կոչ է անում Աֆղանստանի փաստացի իշխանություններին վերացնել կանանց նկատմամբ խտրականություն դրսևորող իրենց գործելակերպն ու օրենքները, կոչ է անում անհապաղ վերականգնել կանանց և աղջիկների լիարժեք, հավասար և իմաստալից մասնակցությունը հասարակական կյանքում։

Աֆղանստանի տնտեսությունը տարեկան կկորցնի իր համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) 5 տոկոսը՝ կանանց աշխատուժից բացառելու պատճառով, և մինչև 2066 թվականը կկորցնի այսօրվա ՀՆԱ-ի երկու երրորդին համարժեքը, եթե կանանց համար բարձրագույն կրթություն ստանալու հասանելիության կասեցումը շարունակվի։

## Հավալա և պատժամիջոցներ
2022 թվականի կեսերին գրեթե սովի ճգնաժամը կանխվել է պատմական Հավալա համակարգի միջոցով փոխանցվող դրամական փոխանցումների շնորհիվ, որը Ասիական մայրցամաքից սկիզբ առնող ոչ պաշտոնական արժույթի փոխանակման համակարգ է։ Այսօր դրա ցանցը տարածվում է ամբողջ աշխարհում։ Հավալա համակարգը նպաստեց Աֆղանստանում տնտեսական գործունեության մեծ մասին, քանի որ պատժամիջոցների կիրառումը արգելափակեց պաշտոնական ֆինանսական գործարքների մեծ մասը։ Փոխանցումների ճշգրիտ չափը մնում է անհայտ, բայց ենթադրվում է, որ այն զգալիորեն նպաստել է լայնածավալ սովի կանխարգելմանը։

## Հակասություններ
### Մարդու իրավունքների անտեսում
Քանի որ պատժամիջոցները փոփոխվեցին՝ ուղղված անհատներին, մտահոգություններ առաջացան թվարկված անձանց «հիմնարար իրավունքներին միջամտելու» վերաբերյալ։ Ակտիվների սառեցումը զրկեց մասնավոր անհատական միջոցներին մուտք գործելու հնարավորությունից, որոնք ապահովում են հիմնական ծախսերը։ Պատժամիջոցների բնույթը հստակ ավարտի ամսաթիվ չուներ։ Առանց ժամկետի՝ պատժամիջոցները կարող են համարվել «պատժիչ», այլ ոչ թե «կանխարգելիչ», առանց միջազգային քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված իրավական պաշտպանության։

Անհատները համախմբված ցուցակում ընդգրկվել են Միավորված Ազգերի Կազմակերպության անդամ պետությունների առաջարկությամբ։ Այս առաջարկներն ընդունվել են «քաղաքական վստահության» հիման վրա, այլ ոչ թե «Թալիբանի», բին Լադենի կամ «Ալ-Կաիդայի» հետ անձնական կապերի վերաբերյալ «հավաստի տեղեկատվության» հիման վրա։ Մեկ այլ վիճահարույց հարց էր այն, որ անձը կարող էր ցուցակում ընդգրկվել մեկ պետության առաջարկությամբ, մինչդեռ անձին ցուցակից հեռացնելու համար անհրաժեշտ էր հանձնաժողովի բոլոր անդամների կոնսենսուս։

### Պատշաճ իրավական ընթացակարգի իրավունք
1267 բանաձևի և հետագա բանաձևերի ընդունումից հետո հիմնական հակասություններից մեկը Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Անվտանգության խորհրդի կողմից պատշաճ դատավարության միջազգային ճանաչված չափանիշների անտեսումն էր։ Հանձնաժողովը չուներ անհատներին համախմբված ցուցակում ընդգրկելու ուղեցույցներ և ընթացակարգեր, որոնք նրանց սև ցուցակում էին ընդգրկում՝ անձնական դրամական միջոցներին մուտք գործելու համար։ Նաև չկային մեխանիզմներ, որոնցով անհատները կարող էին տեղեկանալ իրենց ցուցակագրման մասին, իմանալ իրենց դեմ ուղղված մեղադրանքները կամ վիճարկել իրենց ցուցակագրումը։

ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների ընթացակարգերի վերաբերյալ բազմաթիվ քննադատություններից հետո անդամ պետությունները ջանքեր գործադրեցին ընթացակարգերը բարելավելու և թափանցիկությունը բարձրացնելու համար։ Օրինակ՝ հետևեցին ցուցակագրման և ցուցակագրումից հանման գործընթացի բարելավումները։ 1730 (2006) բանաձևով ավելացվեԼ Է ցուցակից հանելու համար պատասխանատու կետը, որտեղ ցուցակում ընդգրկված անձինք կարող են կապ հաստատել այն կառավարությունների հետ, որոնք իրենց ցուցակում ներառել են, և դիմել «ցուցակից հանվելու» խնդրանքով։ Նախկինում նման մեխանիզմ գոյություն չի ունեցել։

### Համապարփակ պատժամիջոցներ
2021 թվականի օգոստոսին Քաբուլի նկատմամբ վերահսկողությունը ստանձնելուց ի վեր, այն կարելի է համարել Աֆղանստանի փաստացի կառավարություն։ Արդյունքում, «խելացի պատժամիջոցների» ռեժիմը, որը ուղղված է Թալիբանի հետ կապված անձանց, վերածվել է համապարփակ պատժամիջոցների ռեժիմի։

Տարբեր գիտնականներ պնդում են, որ համապարփակ պատժամիջոցների դարաշրջանն ավարտվել է 1990-ականներին Իրաքի նկատմամբ կիրառված աղետալի պատժամիջոցներից հետո, որոնք նպատակ ունեին մեղմել ընդհանուր բնակչությանը հասցված վնասը՝ միաժամանակ մեկուսացնելով անհատներին կամ խմբերին։ Կառավարությունները հրաժարվեցին կործանարար համապարփակ պատժամիջոցներից և ընդունեցին այս նոր ռազմավարությունը, քանի որ պատժամիջոցների հետևանքները ենթադրաբար կազդեին ոչ թե ամբողջ բնակչության, այլ միայն թիրախային անհատների վրա։

Մյուս կողմից, ՄԱԿ-ը, ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ն շարունակում են հերքել Թալիբանի կողմից Քաբուլը գրավելուց ի վեր դե ֆակտո կառավարություն ճանաչելու փաստը։ Համապատասխանաբար, OFAC-ը իր կայքում հստակորեն նշում է, որ չի կիրառում համապարփակ պատժամիջոցներ Աֆղանստանի նկատմամբ, քանի որ չի ճանաչում Թալիբանին որպես պաշտոնական կառավարություն։ Այս հակասությունը հակասություններ է առաջացնում Աֆղանստանի համատեքստում պատժամիջոցներին վերագրվող սուբյեկտիվ սահմանումների և քաղաքականության հիմքում ընկած դրա տարբերակիչ մտադրությունների ու նպատակների շուրջ:

## Պատժամիջոցների ապագան
Քվինսիի պատասխանատու պետականաշինության ինստիտուտը քննարկել է Աֆղանստանի՝ համաշխարհային տնտեսական համակարգից ինքնաբավ դառնալու հավանականությունը՝ պատժամիջոցների հետևանքով։ Ըստ ICS-ի ներկայացուցիչ Գրեյմ Սմիթի, թալիբները հետաքրքրված են միայն տնտեսական վերականգնմամբ՝ հիմնվելով իրենց պայմանների վրա։

Մյուսները քննարկում են հակամարտության «լիբանանացման» հեռանկարը. հակամարտության հիմնական խաղացողների կողմից լուռ ընդունումը, որ ազգը ժամանակավորապես բաժանված է կանտոնների՝ իշխանության որոշակիորեն հավասարակշռված բաշխմամբ։

Միջազգային ճգնաժամային խումբը հրապարակել է Արևմուտքի կողմից Աֆղանստանի դեմ միջազգային պատժամիջոցների վերաբերյալ առաջարկությունների մի շարք, որոնք հիմնականում կենտրոնացած են աֆղան կանանց օգուտ բերելու և թալիբների հետ զգուշավոր փոխգործակցությունը վերականգնելու ու պահպանելու վրա։ Այն եզրակացնում է.

*Եթե միջազգային համակարգը կարողանա գտնել սահմանային տարածություն պարիայի և օրինական կարգավիճակի միջև, որը թույլ կտա Աֆղանստանին շարունակել գործել, դա կխաթարի թալիբների գերտաքացած հռետորաբանությունը իսլամի և Արևմուտքի միջև տիտանական բախման մասին*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆղանստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Աֆղանստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Միջազգային պատժամիջոցներ