open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աֆրոդիտե, Պան և Էրոս

**Աֆրոդիտե, Պան և Էրոս**, մ․թ․ա շուրջ 100 թվականի հելլենիստական մարմարե քանդակների խումբ, որում պատկերված է Աֆրոդիտե աստվածուհին՝ շրջապատված Պան և Էրոս աստվածներով։

## Պատմություն ու նկարագրություն
200px|left|thumb|Պոսեյդոնիստների իջևանատուն
250px|right|thumb|Քանդակների խումբը թանգարանի սրահում
Քանդակների խումբը հայտնաբերվել է 1904 թվականին Դելոս կղզու Պոսեյդոնիստների իջևանատանը (նաև Բերիտոսի Պոսեյդոնիստների տուն, որը հիմնադրվել է մինչև մ․թ․ա․ 152 թվականը)։ Ներկայումս այս ստեղծագործությունը գտնվում է Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարանում։ Կանգնեցված է սև մարմաից պատրաստված պատվանդանի վրա և շրջապատված է ապակյա պատվարներով։

Աստվածուհու մի ձեռքը, գլխի վերին հատվածը, ինչպես նաև Էրոսի ոտքերն ու ձախ ձեռքը գտնվել են կոտրված վիճակում և ավելի ուշ կրկին միացվել քանդակին։ Բացակայում է Էրոսի աջ ձեռքը։ Պանի ոտքերից մեկն ու կոտոշները ևս ամրացվել են իրենց համապատասխան տեղերում։ Բացակայել են նաև Աֆրոդիտեյի ձախ ձեռքի երեք մատները և աջ ձեռքի միջնամատը, որոնք ավելի ուշ փոխարինվել են գիպսով։ Պահպանվել է քանդակների խմբի ուղղանկյուն հիմքը, որի վրա հայտնաբերվել է հունարեն գրություն․

Քանդակի հիմնական դետալը հունական Աֆրոդիտե աստվածուհու ամուր հիմքով 155 սանտիմետրանոց մերկ քանդակն է։ Ենթադրվում է, որ աստվածուհին հանել է ոտնամանները (ոտնամաններից մեկը նրա աջ ձեռքում է) և հավաքել մազերը լոգանք ընդունելու նպատակով։ Կինը հենված է աջ ոտքի վրա, իսկ ձախ ոտքն ազատ է և մի փոքր ծալված։ Սիրո աստվածուհու կողքին է գտնվում բնության աստված Պանը, որն այծի ավանդական կերպարանքով է և ունի երկու երկար ու սուր կոտոշ։ Աֆրոդիտեի ձախ ուսի վերևում նրա անբաժան ուղեկիցն ու օգնականն է՝ Էրոսը։ Պանի համար հենարան է ծառայում ծառը, որի գործառույթը նույնպես քանդակների խմբի ամրությունն է։ Պանի մկանոտ մարմինն ու փքված երակները ցուցադրում են նրա կենդանական խառնվածքը․ հավանական է, որ նա փորձում է գայթակղել Աֆրոդիտեին, որն ընդդիմանում է նրան։ Աստվածուհու ժպտացող դեմքը չի արտահայտում վախի զգացում, բայց աջ ձեռքը, որով նա բռնել է ոտնամանը, սպառնալի կերպով վեր է պարզված․ ասես դրանով նա սպառնում է Պանին։ Թևավոր Էրոսը փորձում է մի կողմ հրել գայթակղիչին։ Քանդակի կատարյալ մերկությունը ցուցադրված է Աֆրոդիտեի միջոցով, իսկ Պանը մարմնավորում է կենդանական վայրենի մերկությունը։


File:Group of Aphrodite, Pan and Eros (detail). About 100 B.C.jpg|
File:Group of Aphrodite, Pan and Eros (2). About 100 B.C.jpg|
File:Group of Aphrodite, Pan and Eros (detail 3). About 100 B.C.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Nikolaos Kaltsas (archaeologist)*. Sculpture in the National Archaeological Museum, Athens, The J. Paul Getty Museum, Los Angeles 2002, ISBN 0-89236-686-9, S. 294—295.
* *Philippe Bruneau (archéologue)*, *Jean Ducat*. Guide de Délos, Athènes, École française d'Athènes, 2005.

## Արտաքին հղումներ
* Aphrodite (Venus), Pan and Eros: A sculpture in the National Archaelogical Museum of Athens
* Aphrodite of Delos, Marble group of Aphrodite with Pan and Eros
* Աֆրոդիտե, Պան և Էրոս
Մոլեկուլային դինամիկա

Մոլեկուլային դինամիկայի (MD) միջոցով լուծում են մասնիկների շարժման հավասարումները և հաշվում դրանց հետագծերը։ Այդ իրագործելու համար անհրաժեշտ է իմանալ մասնիկների փոխազդեցությունները։ Մի մասնիկի կողմից մյուսի վրա ազդող ուժը՝  F_i = - \partial V / \partial r_i իսկ բոլոր մասնիկների կողմից ազդող ուժը տվյալ մասնիկի վրա՝ F_i = \sum _j {F_{ij}}:

Շարժման հավասարումները ինտեգրելու համար օգտվում են Վեռլեյի ինտեգրիչից։ Ունենալով մասնիկների դիրքերն ու արագությունները տվյալ պահին, թարմացնում են այդ արժեքները հետևյալ առնչություններով`r (t + \Delta t ) = r(t) + \Delta tv + \frac {\Delta t ^ 2}{2m} F(t)

v (t + \Delta t ) = v(t) + \frac {\Delta t}{2m} [F(t) + F(t + \Delta t)]

Հասկանալի է, որ այս եղանակով ունենք սահմանափակում համակարգի չափերի վրա, և կարող ենք սիմուլացնել միայն բավականաչափ փոքր համակարգեր։ Կան մեթոդներ, որ աշխատում են հաշվելով ատոմ-ատոմ փոխազդեցությունները (all atom), և մեթոդներ, որ աշխատում են ատոմների խմբերի փոխազդեցությունները հաշվելով (coarse grained): Երկրորդ մեթոդով հաշվարկներ անելիս, ունենում ենք հնարավորություն շատ ավելի մեծ համակարգերի հետ աշխատել և կատարել ավելի երկար սիմուլյացիաներ, ի հաշիվ կատարվող որոշ մոտավորությունների։

## Ուժադաշտեր
Ատոմների փոխազդեցությունը նկարագրելու համար օգտվում ենք ուժադաշտերի գաղափարից (force field): Այն բաղկացած է երկու առանձին կոմպոնենտներից՝ հավասարումների բազմությունից (պոտենցիալ ֆունկցիաներից), որոնց միջոցով ստանում ենք մասնիկների պոտենցիալ էներգիաներն ու ուժերը, և պարամետրերից, որոնք օգտագործվում են այդ հավասարումների մեջ։ Հասկանալի է, որ նույն հավասարումների բազմության համար օգտագործելով այլ պարամետրեր կարող ենք ստանալ այլ ուժադաշտեր։ Բերենք մի պարզ ուժադաշտի օրինակ։  Քիմիական կապով չկապված ատոմների միջև գոյություն ունեն էլեկտրոստատիկ և վան դեր Վաալսի ուժերը։ Այդ ուժերը նկարագրվում են հետևյալ պոտենցիալներով`

V_c(r_{ij}) = f \frac{q_i q_j}{ \varepsilon_r r_{ij}}

V_{vdW}(r_{ij})=4 \varepsilon_{ij} [(\frac {\varsigma_{ij}}{r_{ij}})^{12} - (\frac {\varsigma_{ij}}{r_{ij}})^6]

Քիմիական կապով կապված ատոմների վրա ազդում են նաև կապի լարվածությունը, անկյունների լարվածությունները և տորսիոն ուժերը։ Այդ փոխազդեցությունները նկարագրվում են հետևյալ հավասարումներով`

V_{b}(r_{ij})=\frac {1}{2} k^b_{ij} (r_{ij} - b_{ij}) ^ 2

V_{a}(\theta_{ijk})=\frac {1}{2} k^\theta_{ijk} (\theta_{ijk} - \theta^0_{ijk}) ^ 2

V_{d}(\phi_{ijkl})= k_{\phi} (1 + cos(n\phi - \phi_s))

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաշվողական քիմիա
Կատեգորիա:Հաշվողական ֆիզիկա
Կատեգորիա:Մոդելավորում
Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկա
Կարլ Փինինգ

**Կարլ Թեորդոր Փինինգ** (), ), գերմանացի թավջութակահար և երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1867 թվականի  ապրիլ 14-ին Բիլեֆելդում։ Երգեհոնահար Լյուդվիգ Փինինգի (1838-1912) որդին է, թավջութակ նվագել սովորել է  Զոնդերսհաուզենում՝ Կարլ Շրյոդերի մոտ, 1884-1886 թվականներին, ապա Բեռլինի երաժշտության բարձրագույն դպրոցում՝ Ռոբերտ Հաուսմանի մոտ, 1886-1890 թվականներին, որտեղ էլ զբաղվել է կամերային անսամբլով՝ Յոզեֆ Յոահիմի և Վոլդեմար Բարգիլի ղեկավարությամբ։

1890-1892 թվականներին աշխատել է Գլազգոյում՝ հիմնականում հանդես գալով Մորիս Սոնսայի լարային քառյակի կազմում։ Վերադառնալով Գերմանիա՝ 1893-1894 թվականներին նվագել է Կրեֆելդի նվագախմբում, ապա Մայնինգենում հաստատվել որպես թավջութակի կոնցերտմայստեր պալատական նվագախմբում (ավելի ուշ՝ 1915-1920 թթ., եղել է նրա գլխավոր դիրիժորը)։ Մոտ է եղել Յոհաննես Բրամսի հետ, նվագել է  նրա հետ։ Մայնինգենի քառյակ անսամբլի  կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել  (սկզբում Բրամ Էլդերինգի ղեկավարությամբ) Նիդեռլանդներում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Մեծ Բրիտանիայում։ Հանդես է եկել որպես մենակատար իր նվագախմբի հետ, ի թիվս այլ բաների, կատարել է Էժեն դ' Ալբերի և Ֆրիդրիխ Գերնսհայմի թավջութակի կոնցերտները հեղինակների հետ։ Փինինգի մասնակցությամբ մեկ այլ ուշագրավ պրեմիերա Անրի Մարտոյի հեղինակած Թավջութակի և նվագախմբի կոնցերտն է եղել (1905 թվականի մայիսի 29, Դորտմունդ)։ Արժանացել է կամեր-վիրտուոզ կոչմանը և Սաքսեն-Մեյնինգեն Դքսության արվեստի և գիտության ոսկե մեդալի (1899)։  1920 թվականից հետո վերադարձել է Բիլեֆելդ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Klaus Reinhardt. Ein Meininger Musiker an der Seite von Brahms und Reger: Das Wirken des Cellisten und Dirigenten Karl Theodor Piening (1867—1942). — Hannover: Jan Reinhardt, 1991. — 147 S. ISBN 978-3980275903

Կատեգորիա:Ապրիլի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1867 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 18 մահեր
Կատեգորիա:1942 մահեր
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թավջութակահարներ
Ստեֆանոս Լանցաս

**Ստեֆանոս Լանցաս** (, ), հույն ակադեմիական նկարիչ և 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ուսուցիչ։

## Կենսագրություն
[thumb|250px|left|[Պարթենոն]]
thumb|250px|right|Աֆեի տաճար
[thumb|250px|left|[Աթենաս Նիկե աստվածուհու տաճար]]
Ստեֆանոս Լանցասը ծնվել է 1861 թվականին Աթենքում՝ Հունաստանում նատուրալիզացված և Աթենքի գեղարվեստի դպրոցի դասավանդող դարձած իտալացի նկարիչ Վիկենտիոս Լանցասի ընտանիքում։ Ավարտել է Արվեստի դպրոցը, որտեղ սովորել է իր հոր մոտ։

1894 թվականից սկսել է դասավանդել «Արվեստի դպրոցում»։ 1909 թվականին ընդունել է Էմանուիլ Լամբակիսի նկարչության կաֆեդրան, որը ղեկավարել է մինչև 1932 թվականը։

Ստեֆանոս Լանցասը գրել է հիմնականում յուղաներկով և ջրաներկով։
Լանցասի նկարների թեմատիկան հին ավերակներ էին, որոնցում նա կրկնում էր իր հոր ոճը։ Նրա՝ հինավուրց հուշարձանների պատկերումը հետևել է նախորդ տասնամյակում արևմտաեվրոպական ճանապարհորդների ռոմանտիկ ոգուն։ Որոշ ժամանակակից հույն արվեստագետներ Ստեֆանոս Լանցասին նշել են Ալեքսանդր Կալուդիսի հետ, որը ակադեմիզմի առավել հաստատուն հետևորդներից էր։ Նույն արվեստագետները կարծում են, որ Ստեֆանոս Լանցասի աշխատանքում, նրա դարաշրջանից դուրս, հին ավերակների նկարները շարունակում են ապրել որպես նրա ստեղծագործության թեմայի առանցք։ Լանցասը մասնակցել է Հունաստանի և Եվրոպայի բազմաթիվ ցուցահանդեսների։ 1888 թվականին Պանելիստական «Օլիմպիան» ցուցահանդեսում պարգևատրվել է բրոնզե մեդալով։

Ստեֆանոս Լանցասը մահացել է 1993 թվականին Աթենքում։

Նրա աշխատանքները պահվում և ցուցադրվում են Աթենքի ազգային պատկերասրահում, Աթենքի քաղաքային պատկերասրահում, Աֆերով պատկերասրահում, Կուտլիդիսա Լևենդիսայի հավաքածուներում և այլ պատկերասրահներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ
Կատեգորիա:Հույն ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Ֆոտո արտ

**Ֆոտո արտ**, թվային պատկերավոր արվեստի տեսակ, որը միավորում է լուսանկարչությունն ու համակարգչային գրաֆիկան։ Ֆոտո արտի ձևավորումը սկսվել է ֆոտոկոլաժի հիմքի վրա, բայց ակտիվ զարգացումն ու տեխնիկայի կատարելագործումը հանգեցրել են ֆոտո արտի առանձնացմանը և նոր ստեղծագործական ուղղության առաջացմանը։ Ֆոտո արտի տարբերակիչ գծերն են նախնական նյութերի զգալի ձևափոխումն ու մշակումը, գեղապատկերությունը, կատարողականության բարդությունը, տեսողական էֆեկտները, ինչպես նաև կոմպոզիցիոն և ինֆորմատիվ ճկունությունը։ Ի սկզբանե «ֆոտո արտ» սահմանումը համատեքստում համապատասխան էր հնչում, երբ լուսանկարչությունը վերջինիս համար ծառայում էր որպես հիմք։ Ներկայումս տեխնիկական հնարքների բազմազանության շնորհիվ ֆոտո արտը լուսանկարչության և ռաստրային, ֆրակտալային, եռաչափ գրաֆիկայի համաձուլվածքն է։ Շատ հաճախ ֆոտո արտի աշխատանքները նմանակում են ավանդական գեղանկարչությանը, բայց դրանց հիմքում անպայման լուսանկարչությունն է։ Այսպիսով, ֆոտո արտը հեռու է լուսանկարչական կոլաժից և ունի ավելի պարզ ու մատչելի տիրապետում․ այն նաև լուսանկարչության և գեղանկարչության միջնորդն է։ Շերտերի համադրումը, ինչպես նաև դրան հաջորդող մշակումը իրականացվում է գրաֆիկական ծրագրերի միջոցով, օրինակ՝ Adobe Photoshop։ Ֆոտո արտի կիրառման գերիշխող ոլորտը ֆենթեզի, առեղծվածային, սյուրռեալիստական, առասպելական նկարազարդումն է, բայց ֆոտո արտի նկատմամբ աճող հետաքրքրության շնորհիվ այս ցուցակն արագորեն ընդլայնվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսանկարչության ժանրեր
Կատեգորիա:Արվեստի տեսակներ
Ազատ (բաց) լիցենզիան հեղինակային իրավունքում

**Ազատ կամ բաց լիցենզիան** համաձայնություն է, որով մտավոր գործունեության արդյունքի կամ անհատականացման միջոցի նկատմամբ բացառիկ իրավունք ունեցող կողմը (լիցենզատուն) պարզեցված կարգով մյուս կողմին (լիցենզառուին) թույլատրում է ոչ բացառիկ ձևով օգտագործել մտավոր սեփականության համապատասխան օբյեկտը։

Ազատ (բաց) լիցենզիան հեղինակի գույքային իրավունքների օտարման միջոց է։ Հեղինակային իրավունքը հանդիսանում է մտավոր սեփականության ինստիտուտներից մեկը։ Հեղինակային իրավունքի նորմերով կարգավորվում են գիտության, գրականության, արվեստի երկերի ստեղծման և օգտագործման կապակցությամբ առաջացող (գույքային և անձնական ոչ գույքային) հարաբերությունները։ Սակայն ազատ (բաց) լիցենզիայի նկատմամբ կիրառելի չեն այն սկզբունքները, որոնք կիրառելի են հեղինակային պայմանագրի և լիցենզիայի պայմանագրի նկատմամբ։

Ազատ (բաց) լիցենզիան կարգավորված չէ Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգրքով։

**Ազատ (բաց) լիցենզիայի առաջացման նախադրյալները**

Թվային տեխնոլոգիաների առաջացումը, զարգացումը մեծապես փոխեց հասարակական հարաբերություններում մասնակիցների մասնակցության ձևը, միջոցները և նախկինում ընդունելի պատկերացումները։ Այդ փոփոխությունները ընդգրկեցին հասարակական հարաբերությունների լայն շրջանակ և հետևանք հանդիսացան հասարակական հարաբերությունների նոր ձևերի առաջացման։ Այս համատեքստում թվային տեխնոլոգիաները և, մասնավորապես, համացանցը փոխեց գիտելիքի և մշակույթի՝ իրավական, տնտեսական և սոցիալական հասանելիությունը և օգտագործումը։ Մարդկության պատմության մեջ առաջին անգամ ստեղծվեց մի գործիք, որը հիմք հանդիսացավ գիտելիքի և մշակույթի միասնական բազայի ստեղծման և գործարկման համար, մի հարթակ, որտեղ մարդկությանը հնարավորություն ընձեռնվեց հասանելի լինել գիտելիքի և մշակույթի հնարավոր անսահմանափակ ռեսուրսներին։

Թվային տեխնոլոգիաները փոխեցին ոչ միայն հեղինակային իրավունքի օբյեկտների արտահայտման ձևերը, օգտագործման և տարածման միջոցները, այլև՝ իրավատերերի, հեղինակների, օգտագործողների վարքագիծը։ Համացանցը օգտագործողները կամա, թե ակամա դառնում են հեղինակային իրավունքի օբյեկտների ակտիվ տարածողներ։ Վերջիններս ոչ միայն կարողանում են ազատորեն տարածել հեղինակային իրավունքի օբյեկտ հանդիսացող կոնտենտը, վերարտադրել այդպիսի օբյեկտները, այլև, որոշակի մանիպուլյացաների ենթարկելով, փոխել այդ օբյեկտները, ստեղծել նոր օբյեկտներ։ Նշվածի պայմաններում վերանում է ոչ միայն հեղինակների և օգտագործողների միջև գոյություն ունեցած սահմանը, այլև հեղինակային իրավունքի օբյեկտների մասնավոր և հասարակական օգտագործման միջև եղած սահմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Բեսս

**Բեսս**, գահանուն՝ **Արտաքսերքս V** (, ), պարսից ինքնահռչակ թագավոր։  Կառավարել է մ․թ․ա․ 330-329 թվականներին։

## Կենսագրություն
Բեսսը  նախքան գահակալ դառնալը զբաղեցրել է Բակտրիայի սատրապի պաշտոնը։ Մ․թ․ա․ 331 թվականի հոկտեմբերի մեկին տեղի է ունեցել Գավգամելայի ճակատամարտը, որտեղ Ալեքսանդր Մակեդոնացին հաղթանակ է տարել Դարեհ երրորդ Կոդոմանոսի դեմ։ Ճակատամարտի ժամանակ Բեսսը ղեկավարել  է  պարսկական բանակի ձախ թևը, որը հիմնականում կազմված է եղել սատրապի ռազմիկներից։ Տանուլ տալով ճակատամարտը և խուսափելով Ալեքսանդրի զորքի հետ բախումից, Դարեհ երրորդը Բեսսի ուղեկցությամբ նահանջել է Էկբատան, որտեղ անցկացրել է ամբողջ ձմեռը։ Հաջորդ տարի Դարեհ երրորդը շարժվել է դեպի արևելք՝  Բակտրիայում ավելի շատ զորքեր հավաքելու մտադրությամբ։ Ճանապարհին Բեսսը սատրապների հետ դավադրություն է կազմակերպել և գահընկեց է արել Դարեհին։  Դավադիրները մտադիր են եղել Դարեհին հանձնել Ալեքսանդրին, բայց Ալեքսանդր Մակեդոնացին շարունակել է հետապնդել պարսիկներին, նույնիսկ Դարեհի տապալման լուրն իմանալով։

Մ․թ․ա 330 թվականի հուլիսին Հեկտամպոլիսի մոտ դավադիրներն իմանալով Ալեքսանդրի հետապնդման մասին, մահացու վիրավորել  են Դարեհին և խուճապահար դիմել փախուստի։ Դարեհի սպանությունից հետո Բեսսն իրեն թագավոր է հռչակել՝ ընդունելով Արտաքսերքս հինգերրոդ գահանունը։ Հաստատվելով Բակտրիայում՝ Բեսսն իր շուրջն է համախմբել վճռական մարդկանց, ովքեր պատրաստ էին դիմակայելու մակեդոնացիներին։

Մ․թ․ա․ 329 թվականի գարնանը Ալեքսանդր Մակեդոնացին լուրջ պատրաստությունից հետո անցել է Հինդուկուշ և ներխուժել Բակտրիա։ Բեսսը նահանջել է Սոգդիանա՝ անցնելով Օքս գետը (ժամանակակից Ամու Դարյա) Ալեքսանդրը շարունակել է հետապնդումը։  Բեսսը ժողովրդականություն չի վայելել Արևելյան Իրանում և Միջին Ասիայում, չնայած շարունակել է աքեմենյան թագավորների քաղաքականությունը։ Պարսկական տիրապետության ժամանակ այդ տարածքներն անընդհատ գտնվել են պատերազմների մեջ։ Բեսսը չստանալով տեղական ցեղերի աջակցությունը, ընկել է մակեդոնական հրամանատարներից մեկի՝ Պտղոմեոս Լագի ձեռքը։

## Մահ
Դարեհ երրորդի մահից հետո Ալեքսանդր Մակեդոնացին իրեն համարել է Աքեմենյանների օրինական ժառանգորդ։ Նա գերեվարված Բեսսի հետ վարվել է այնպես, ինչպես պարսից թագավորները ապստամբների հետ։ Ալեքսանդրի հրամանով կտրել են Բեսսի քիթը, ականջները և շղթայակապ, առանց հագուստի տարել են կառափնարան։

Գոյություն ունեն հակասական պատմություններ Բեսսի մահվան վայրի և պատճառի վերաբերյալ։ Ըստ Կուրտիուս Ռուֆուսի Բեսսին խաչել են այն վայրում, որտեղ սպանել են Դարեհ երրորդին։ Արրիան պնդում է, որ ենթարկել են կտտանքների, ապա գլխատել Էկբատայում։ Պատմիչ Պլուտարքոսը ենթադրում է,որ  Բակտրիայում Մակեդոնացու դատավարությունից հետո, Բեսսին դատել են պարսկական սովորության համաձայն՝ կապելով երկու ծառերի գագաթներից  թեքել են ներքև։ Բաց թողնելուց հետո ծառերը  ուղվել են  մասնատելով  դատապարտյալին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*BCHP 1 
*Livius.org: Bessus / Artaxerxes V 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Կատեգորիա:Աքեմենյան արքաներ
Կատեգորիա:Աքեմենյան պետություն
Կատեգորիա:Աքեմենյան տոհմ
Կատեգորիա:Աքեմենյաններ
Կատեգորիա:Բակտրիա
Կատեգորիա:Մահապատժի դատապարտվածներ
Կատեգորիա:Պարսիկներ
Կատեգորիա:Սատրապներ
Միջուկային արվեստ

thumb|László Moholy-Nagy, Nuclear II, 1946 (Milwaukee art museum)

**Միջուկային արվեստ**, ժամանակակից արվեստի ուղղություն, որը ծագել է որպես միջուկային զենքի և միջուկային էներգիայի օգտագործման ռեակցիա, առաջացել է 1950-ական թվականներին Եվրոպայում։

## Պատմություն
Այսպես կոչված միջուկային արվեստի համար շարժումը սկիզբ է առել Միլանում 1950 թվականին, երբ նկարիչ Էնրիկո Բայը և Սերխիո Դանժելոն Սան Ֆիդելի պատկերասրահում կազմակերպել են ցուցահանդես խորհրդանշական «Միջուկային գեղանկարչություն» վերնագրով։ 1952 թվականի փետրվարին Բրյուսելում Ապոլոն պատկերասրահի ցուցահանդեսի առիթով Էնրիկո Բայը և Սերխիո Դանժելոն պաշտոնական հիմնադրել են շարժումը և հրատարակել են «Միջուկային գեղանկարչության տեխնիկական մանիֆեստը»։ Շարժմանը շուտով միացել են նկարիչներ Ջոյ Կոլոմբոն, Լեոնարդո Մարիանին, Անտոնիո Տուլեն, Էնցո Պրեդան, Էտորե Սորդինին, Անջելո Բերգան և Միլանի նկարիչության բնագավառի այլ նկարիչներ։ Հաջորդող տարիներին կարևոր ներդրում են ունեցել նաև նեոպոլիտանական Խումբ 58-ը, որը ձևավորվել էր Գվիդո Բիասի, Ֆրանկո Պալամբոյի, Մարիո Կալուչի և Լուսիո Դել Պեցոյի շուրջ։

Միջազգային մակարդակով միջուկային շարժմանը աջակցել են Արմանը, Իվ Քլեյնը, Անտոնիո Սաուրան, Ասկեր Հորնը և այլ գեղանկարիչներ։

Աշխատանքները, որոնք ստեղծվել են այս շրջանում, գտնվել են Երկրորդ աշխարհամարտի ողբերգական իրադարձությունների և առաջին հերթին միջուկային ռումբի Հերոսիմայի և Նագասակիի վրա ունեցած կործանիչ ազդեցության ներքո։

Միջուկային շարժմանը նախորդել է իտալական գեղարվեստական Eaisti միությունը, որը իրենից ներկայացնում էր Լիվոռնոյից գեղանկարիչների և պոետների խումբ՝ Վոլտոլինո Ֆոնտանի գլխավորությամբ։ Ֆոնտանի աշխատանքը՝ «Վերաբնակեցման և լճացման բացակայության դինամիկան» (1948 թվական), որում միջուկային ռադիոակտիվ ճառագայթումը պատկերված է միջուկային պայթյունից հետո, վկայում են այս և միլանական շարժման համընկնումը, բայց չի թաքցնում մտածողության զգալի տարբերությունները։

*Eaisti* շարժման ներկայացուցիչները մասամբ ուղիղ հղում են կատարել «Ատոմային դարաշրջան» () տերմինին, որի կրճատումը և դարձել է նրանց անվանումը։ Տերմինը առաջին անգամ հնչել է ԱՄՆ-ում, որտեղ հորինվել է լրագրող Ուլյամ Լ․ Լոուրենսի կողմից, ապա գործածել է տնտեսագետ Վիրջիլ Ջորդանը, նաև գրող Ուիլբուր Մ․ Սմիթը իր «Այս ատոմային դարը և փառք Աստծո» (1948 թվական) գրքում։

Միջուկային շարժման և *Eaisti*-ի աշխատանքին զուգահեռ զարգացել է իսպանացի նկարիչ Սալվադոր Դալիի՝ թեմայի արտացոլման մեկուսացված մոտեցումը, որը 1951 թվականին ծնունդ է տվել «Միստիկական մանիֆեստին», որը շուտով ունեցել է իր հետևորդները։ Ավելին, 1945 թվականին իսպանացի նկարիչը արդեն ստեղծել է միջուկային նկար, որին տվել է «Ատոմային հովվերգություն» անվանումը, իսկ 1949 թվականին՝ «Ատոմային Լեդան» կտավը։

Երեք խմբերի միջև պայքարը իրենց սեփական շարժումների առաջնության համար դարձել է այն աստիճան լարված, որ Էնրիկո Բայը և Սերխիո Դանջելոն դատի են տվել Սալվադոր Դալիին գրագողության համար։ Նույն բանը հայտարարել Վոլտոլինո Ֆոնտանին Միջուկային շարժման իտալական ուղղության հետ կապված։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Արվեստի ոճեր
Պոետիկա (Արիստոտել)

[մինի|[Արիստոտել (հուն․՝ Αριστοτέλης՝ *Արիստոտելես*, մ. թ. ա. 384[…], Ստագիրա, Հունաստան - մ. թ. ա. 322, Խալկիդա)]]
**Պոետիկա** (հուն․՝ Περὶ ποιητικῆς, լատ.՝ . Ars Poetica), Արիստոտելի գեղագիտական հայացքները այս կամ այն չափով շարադրված են մեզ հասած նրա մի քանի գրքերում, առաջին հերթին՝ «Պոետիկայում»։ Դժբախտաբար, վերջինս հասել է մեզ բավականին վատ օրինակով. և, բացի այդ ոչ լրիվ վիճակում. չի պահպանվել կոմեդիային վերաբերող բաժինը։

## Միմեսիս
**Միմեսիս** (հուն․՝ μίμηόιζ) գեղագիտության մեջ. ուսմունք, որը գեղարվեստական ստեղծագործությունը և մարդկային իմացությունը համարում է իրականության նմանեցում և վերարտադրում։ Միմեսիսի գաղափարը առաջ են քաշել պյութագորասականները՝ երաժշտական ներդաշնակությունը համարելով «երկնակամարների ներդաշնակության» արտացոլում։ Ըստ միմեսիսի մատերիալիստական ուսմունքի հիմնադիր Դեմոկրիտի, արհեստի և արվեստի զանազան տեսակներ մարդիկ սովորել էն՝ ընդօրինակելով կենդանիներին։ Միմեսիսին իդեալիստական մեկնաբանություն է տվել Պլատոնը։ Ի տարբերություն մարդկային արվեստի, որը նմանակում է անցողիկ և նյութական աշխարհը, Պլատոնը իսկական արվեստի նպատակ է ճանաչել գաղափարների բացարձակ գեղեցկության նմանակումը։ Արիստոտելը զարգացրել է միմեսիսի մատերիալիստական ուսմունքը, ըստ որի արվեստը իրականության, հատկապես մարդկային գործողությունների, վերարտադրությունն է։ Նրա կարծիքով նմանողության ունակությունը հատուկ է մարդուն ի ծնե։

Արիստոտելը վճռականորեն պնդում է, որ արտաքին աշխարհն արտացոլվում է արվեստում համաձայն նրա էության և ճշմարտացի ձևով։ Արիստոտելի համար (որը չէր հավատում Պլատոնի անդրկողմյան իդեաների գոյությանը) այդ նշանակում էր, որարվեստը ոչ թե սոսկ նկարագրում է երևույթները, այլ թափանցում է նրանց խորքը, այսինքն՝ վեր է հանում նրանց ներքին էությունը։ Արիստոտելը մինչև իսկ այն եզրակացության էր հանգում, որ այդ բանին արվեստն ավելի հասու է, քան գիտությունը։

## Կատարսիս
Արիստոտելը նշում էր երաժշտության դաստիարակող և մաքրող նշանակությունը, որի շնորհիվ մարդիկ թեթևանում են և մաքրվում աֆեկտներից, այսպիսով ապրելով՝ «անվանաս հաճույք»։ Կիրառման համակարգային վերլուծության ենթարկելով «կատարսիս» (κάθαρσις [τῆς ψυχῆς]) տերմինը, Արիստոտելը և այլ հնագույն վերլուծաբաններ պնդում էին, որ կատարսիսը չպետք է ընկալվի բարոյագիտական իմաստով՝ որպես աֆեկտների բարոյական մաքրում (Լեսսինգ և այլք), այլ՝ բժշկական։ Բոլոր մարդիկ էլ հակված են՝ թուլացնող աֆեկտների և, համաձայն Արիստոտելի ուսմունքի, արվեստի խնդիրներից մեկն է՝ այս աֆեկտների անցավ առաջացումը, որը տանում է կատարսիսի, այսինքն՝ լիցքաթափման։ Արդյունքում աֆեկտները (ժամանակավորապես), այսպես ասած, հեռացվում են հոգուց։

## Գեղեցիկի ընկալումը
Ըստ Արիստոտելի գեղեցիկը իրերի, արարածների և երևույթների այնպիսի մի հատկություն է, որը գոյանում է մի քանի իրական պայմաններից։ Վերջիններս են՝ կարգը, համաչափությունը, ռիթմը, որոշակիությունը, բազմաձևության մեջ ընդհանրությունը։

Իհարկե, գեղեցիկի նման մեկնաբանությունը անթերի չէ։ Կյանքում հանդիպում են այնպիսի երևույթներ, որոնք պարունակում են թվարկած պայմանները, բայց հրապուրիչ չեն. դրանցից են սարդը, բազմատոտիկը, ուրիշ էլի մի քանի միջատներ և կենդանիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արիստոտելի աշխատություններ
Լեոնարդո Մալատեստա

**Լեոնարդո Մալատեստա** (, ), հայտնի է նաև որպես **Լեոնարդո դա Պիստոյա** (), 16-րդ դարի սկզբի իտալացի նկարիչ։ Համարվում է Ֆրա Բարտոլոմեոյի և Ռաֆայել Սանտիի հետևորդը։ Ավելի վաղ Ռաֆայելին վերագրվող որոշ նկարներ հետագայում ճանաչվել են որպես Լեոնարդո Մալատեստայի աշխատանքներ.

## Հատկանշական աշխատանքներ
* «Մադոննան երեխայի հետ» (Madonna con bambino, 1516 թվական) - գտնվում է Բեռլինի պետական թանգարանում, հիշեցնում է Ռաֆայելի Մադոննան հովանի տակ։
* «Բրիջուոթերի Մադոննան» () — գտնվում է Բրյուսելի կերպարվեստի թագավորական թանգարանում։ Նախկինում այս նկարը համարվել է Ռաֆայել Սանտիի աշխատանքը։
* «Մադոննան և ոսկե ճարմանդով երեխան» (1505 թվական) - Վրոցլավի ազգային թանգարան
* «Մադոննան և երեխաները սրբերի հետ» - Սուրբ Պետրոսի եկեղեցի (Կասալգուիդի), Պիստոյա

Pistoia Virgin and Child.jpg| Մադոննան և ոսկե ճարմանդով երեխան
Madonna col Bambino e i Santi Pietro, Sebastiano, Cosma, Silvestro e Giovannino di Leonardo Malatesta (1518).jpg| Մադոննան և երեխան սրբերի հետ
Leonardo Da Pistoia - The Holy Family with the Infant St John - WGA12675.jpg | Սուրբ ընտանիք և Սուրբ Հովհաննես, անձնական հավաքածու


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Ոչինչ մեր մասին՝ առանց մեզ

«**Ոչինչ մեր մասին՝ առանց մեզ**» (լատիներեն՝ **Nihil de nobis, sine nobis**), կարգախոս, որն օգտագործվում է հիմնավորելու այն գաղափարը, թե ոչ մի քաղաքական որոշում չպետք է կայացվի որևէ մեկի կողմից՝ առանց այդ որոշման ազդեցություն կրող խմբի կամ խմբերի ներկայացուցիչների ուղղակի մասնակցության։ Այն ներառում է ազգային, էթնիկ, հաշմանդամություն ունեցող կամ այլ խմբերը, որոնք հաճախակիորեն համարվում են մարգինալ կամ լուսանցք մղված քաղաքական, հասարակական և տնտեսական հնարավորությունների առումով։

Կարգախոսը ծագում է Կենտրոնական Եվրոպայի քաղաքական ավանդույթներից։ Այս քաղաքական կարգախոսի կիրառմամբ հիմնադրվել էր, և դրա մոտավոր լատիներեն թարգմանությամբ՝ *Nihil novi*, իր անունն էր ստացել Լեհաստանի 1505 թվականի սահմանադիր օրենքը, որն իշխանության կենտրոնը միապետից դեպի խորհրդարան տեղափոխելու առաջին փորձն էր։ Ապա այն դարձավ ժողովրդավարական նորմերը խորհրդանշող ասույթ։

Այս կիրառմամբ, այն սերտ համանմանություն ձեռք բերեց Հյուսիսային Ամերիկայում անկախության պատերազմի ամենահայտնի կարգախոսներից մեկ՝ «Ո՛չ հարկահանությանը՝ առանց իշխանության մեջ ներկայացված լինելու»։

Այն նաև Հունգարիայի օրենսդրության և արտաքին քաղաքականության հիմնարար սկզբունքներից մեկն է, ինչպես նաև եղել է միջպատերազմական շրջանում Լեհաստանի արտաքին քաղաքականության անկյունաքարը։

Կարգախոսն անգլերեն լեզվում տարածում է գտել 1990-ական թվականների հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանների գործունեության շնորհիվ։ Ջեյմս Չարլտոնի վկայությամբ, ինքն առաջին անգամ այն լսել էր հարավաֆրիկացի հաշմանդամ ակտիվիստներ Մայքլ Մասութայից և Ուիլյամ Ռոուլանդից, որոնք իրենց հերթին այս բառակապակցությունը լսել էին մի ոմն արևելաեվրոպացի չանվանված ակտիվիստից դրանից առաջ տեղի ունեցած հաշմանդամների իրավունքների շուրջ միջազգային համաժողովի ժամանակ։ 1998 թվականին Չարլտոնն այն օգտագործեց որպես հաշմանդամների իրավունքների վերաբերյալ իր գրքի վերնագիր։ Հաշմանդամների իրավունքների ակտիվիստ Դեյվիդ Վերներն օգտագործեց այս նույն խորագիրը իր գրքի համար, որը ևս հրատարակվել էր 1998 թվականին։

Այդ ժամանակվանից ի վեր այս կարգախոսը հաշմանդամների իրավունքների ոլորտից տեղափոխվել է նաև այլ ոլորտներ, մասնավորապես տարբեր շահերի պաշտպանության, ինքնության վրա հիմնված և պոպուլիստական շարժումների բնագավառներ։

## Տես նաև
* Ինքնորոշում
* Մարդու իրավունքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բողոքի ձևեր
Կատեգորիա:Դարձվածքներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Կարգախոսներ
Կատեգորիա:Հաշմանդամության իրավունքներ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Նույնականության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Փոքրամասնություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական կարգախոսներ
Ձվատար խողովակ

thumb|right|256x256փքս
**Ձվատար խողովակ** (), ծորան, որը ծառայում է հասուն ձվերը կամ պարզապես ձվերը հանելու համար, որոնք առաջացել են էգ կենդանիների ձվարաններում։ Որպես կանոն, ձվաբջիջը զույգ օրգան է, բայց թռչունների, կոկորդիլոսների և որոշ աճառային ձկների մոտ այս կամ այն կողմը չի զարգացել։

Այսպիսով, այս կենդանիների մեկ ձվարանն ու մեկ ձվաբջիջը մնում են ոչ ֆունկցիոնալ։

Բոլոր կլոր որդերի, հոդվածոտանիների, ձկների, ձվաբջիջը ուղղակիորեն կապված չէ ձվարանի հետ։ Ձվաբջջի առջևի մասը ավարտվում է ձագարանման մարմնում, որտեղ ձվերը հավաքվում են։ Կանայք ձու չունեն,նրանց ձվարանն արձակում է ձվերը անմիջապես մարմնի խոռոչ, որտեղ նրանք դուրս են գալիս հատուկ ծակոտիների միջոցով։

Նախնական մասում ձվաբջիջը վերգետնյա է, իսկ երկրորդային մասում ջրային կենդանիները սովորաբար բեղմնավորում են կատարում։ Ձվաբջիջների շարժումը կատարվում է մկանային պատերի կծկմամբ կամ թարթիչավոր էպիթելի թարթիչների շարժումով։

## Մորֆոլոգիա
### Թռչունների մոտ
Թռչուններին բնորոշ է ձվադրումը, նրանց մոտ ամբողջությամբ բացակայում է ձվաբջիջը։ Էգ թռչունների մոտ զարգացած է միայն ձախ ձվարաննը և ձախ ձվաբջիջը։

Աջ ձվաբջջի և աջ ձվարանի ռեդուկցիան կապված է զուգակցված ձվարաններում ձվերի միաժամանակյա ձևավորման անհնարինության հետ։ Ձախ ձվաբջիջը (մյուլլերով ջրանցքը) բացվում է ձվարանի մոտ գտնվող մարմնի խոռոչում, իսկ նրա հաստացած հետևի հատվածը ներծծվում է կլոակայի մեջ։ Բեղմնավորումը տեղի է ունենեում ձվաբջջի հետ։ Բեղմնավորված ձուն, ձվաբջջի պատերի կծկման հետևանքով տեղափոխվում է կլոկա ծածկվելով գեղձային բջիջների կողմից արտադրված թաղանթներով։ Այն պահից, երբ ձուն մտնում է ձվաբջիջ, այդ պրոցեսը տևում է 12-ից 48 ժամ։

### Ձկների մոտ
Աճառային ձկների ձվաբջիջները զուգված են, նրանք կազմում են երկար խողովակներ, որոնք, ինչպես բոլոր ողնաշարավորների, բացառություն ոսկրային ձկների չեն կապվում ձվարանների հետ, և ընդհանուր ձագարով բացվում են անմիջապես մարմնի խոռոչի մեջ։ Ձվաբջիջների հետևի մասերը բացվում են կլոակայի մեջ։ Ոսկրային ձկների զարգացման գործընթացում, ձվաբջիջը նախ ատրոֆի է ենթարկվում և հետո այն երկրորդ անգամ է ձևավորվում մի ծայրը միաձուլվում է ձվաբջջի հետ, իսկ մյուսների համար այն բացվում է դրսից։

### Որդերի մոտ
Թարթիչավոր որդերի ձվարաններից առաջաում են երկու ձվաբջիջներ։ Երկու ձվաբջիջները միացած են իրար, որը բացվում է կլոակաի մեջ։ Ձվաբջիջում բեղմնավորված ձվաբջիջը շրջապատված է դեղին բջիջներով և ծածկված է կճեպով։ Սեռական համակարգի առանձնահատկությունները թարթիչ որդերի տարբեր խմբերի մեջ կարող են տարբեր լինել։ Կլոր որդերի իգական վերարտադրողական համակարգը ներկայացված է երկու ձվարանով որոնք անցնում են ձվաբջիջներ, որոնք կազմում են արգանդի երկու խողովակներ։ Այս խողովակները կապում են միմյանց հետ, որը հանգեցնում է սեռական օրգանի առաջացմանը։

## Տես նաև

* Արգանդափողեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բազմացման համակարգ
Կատեգորիա:Բազմացում
Կատեգորիա:Գիտություն
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվածների հիշատակի օր

**Հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվածների հիշատակի օր**ը նշվելու է նոյեմբերի 22-ին՝ ի հիշատակ արցախյան ազատամարտում հայրենիքի պաշտպանության համար նահատակվածների։

2020 թվականի նոյեմբերի 13-ին Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն հանդես են եկել համատեղ կոչով՝ նոյեմբերի 22-ը հայտարարել արցախյան ազատամարտում նահատակաված հերոսների հիշատակի օր։ Այդ օրն աշխարհի բոլոր հայկական եկեղեցիներում հիշատակի արարողություններ են կատարվելու։

## Առաջացման նախապատմություն
1988 թվականին վերսկսվել են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային հակասությունները, ինչի արդյունքում սկսվել է Արցախյան պատերազմը։ 1994 թվականին կողմերի միջև հրադադար է կնքվել, սակայն դրա հաստատումից հետո տարբեր ընդհարումներ են տեղի ունեցել։

Այսպես, 2016 թվականի ապրիլի 2-ին սկսվել է Քառօրյա պատերազմը, որի հետևանքով հայկական կողմից 93 զինծառայող է նահատակվել։

2020 թվականի հուլիսին բախում է տեղի ունեցել Տավուշի շրջանում, որի արդյունքում հայկական կողմը 4 զոհ է ունեցել։

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանը ռազմական գործողություններ է սկսել արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով։ Ռազմական գործողությունները պատերազմի են վերածվել, որն ավարտվել է նույն թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի համատեղ ստորագրած համաձայնագրով։ Պատերազմի արդյունքներով նոյեմբերի 19-ի դրությամբ՝ հայկական կողմը 1581 զոհ է ունեցել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմ
Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Հայաստանի հիշատակի օրեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22
Սպիտակ ձեռք (Սերբիա)

**Սպիտակ ձեռք** (), սերբական գաղտնի ահաբեկչական-ազգայնական կազմակերպություն, որը պայքարում է «Սև ձեռք» համանման կազմակերպության և Ավստրո-Հունգարիայի դեմ։ Ստեղծվել է ի հակակշիռ «Սև ձեռք» կազմակերպության 1912 թվականի մայիսի 17-ին գեներալ Պետար Ժիվկովիչի կողմից, որը մասնակցել է 1903 թվականին թագավոր Ալեքսանդր Օբրենովիչի գահավիժմանը։

## Պատմություն
«Սև ձեռք» կազմակերպության լուծարմամբ «Սպիտակ ձեռքն» աստիճանաբար վերահսկողություն է սահմանել երիտասարդ և հավակնոտ արքայազն Ալեքսանդրի, ինչպես նաև Ավստրո-Հունգարիայից Բոսնիա շրջանի անկախության համար պայքարող «Մլադա Բոսնա» կազմակերպության նկատմամբ։

Քիչ ավելի ուշ Հարավսլավիայի թագավորությունում Պետար Ժիվկովիչը դարձել է թագավորի խորհրդականը, իսկ 1929 թվականին կազմակերպությունը մասնակցել է աճող ազգայնական տրամադրությունների ճնշմանը (հատկապես Խորվաթիայում)։ Այդ պարգևի համար սերբ թագավոր Ալեքսանդր I-ը Ժիվկովիչին վարչապետ է դարձրել։

«Սպիտակ ձեռքի» անդամները կասկածվել են նաև իշխան Գեորգիի ժառանգությունից հրաժարվելու մեջ՝ հօգուտ Ալեքսանդրի (1909), Պյոտր I-ի ղեկավարման ժամանակաշրջանում Ալեքսանդրի՝ որպես ռեգենտի տարաժամկետման մեջ, ինչպես նաև 1941 թվականի մարտի 27-ի պետական հեղաշրջման մեջ՝ այն բանից հետո, երբ գահին է դրվել Կարագեորգիևիչ արքայատոհմի անչափահաս արքայազն Պյոտր II-ը՝ փաստացի Հարավսլավիան ներքաշելով Նացիստական Գերմանիայի հետ պատերազմի մեջ։

Իոսիպ Տիտոյի գլխավորությամբ կոմունիստների հաղթանակով և Հարավսլավիայի Հանրապետության հռչակմամբ կազմակերպության անդամները մահապատժի են ենթարկվել նոր ռեժիմով կամ փախել են այլ երկրներ՝ դաշնակիցների մոտ։

## Պատկերասրահ

Petar Živković.jpg|Պետար Ժիվկովիչ
Nikola Pasic 1.jpg|Նիկոլա Պաշիչ
Kralj aleksandar1.jpg|Արքայազն Ալեքսանդր


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբիայի պատմություն
Կատեգորիա:Գաղտնի ընկերություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական կազմակերպություններ
Նարնջագույն երթ

մինի|«Կարմիր դրոշի պաշտպաններ» սրնգի նվագախումբը Նարնջագույն երթով շրջեց Նյութաունստևարտ քաղաքում 2010 թվականի հուլիսի 12-ին: Դրոշները, որոնք տեղափոխվում էին Միության դրոշն էր, Ուլստերի դրոշը և Բոյնտանդարդը:
**Նարնջագույն երթ,** «Նարնջագույն» շքանշանի անդամների շքերթ, որոնք կանոնավոր կերպով անցկացվում են ամռանը Օլսթերում, Հյուսիսային Իռլանդիայում և Ազգերի համագործակցության երկրներում։ Շքերթները սովորաբար ավարտվում են մինչև հուլիսի 12-ի տոնակատարությունները՝ նվիրված իշխան Վիլհելմ III Օրանացու հաղթանակին Ջեյմս II-ի թագավորի նկատմամբ Բոյնի ճակատամարտում 1690 թվականին։ Չնայած «երթ» կամ «շքերթ» տերմինները լայնորեն կիրառվում են լրատվամիջոցերում, շարքում նախընտրելի  է «քայլել» կամ «ցույց» արտահայտությունները։ Նարնջագույն զբոսանքները բախվել են կաթոլիկների, իռլանդացի ազգայնականների և շոտլանդացի ազգայնականների ընդդիմությանը, որոնք շքերթները համարում են աղանդավոր և հաղթական։

## Երթաշրջան
մինի
«Երթաշրջանը» հիմնականում վերաբերվում է Հյուսիսային Իռլանդիային ապրիլից-օգոստոս ամիսներին։ Նարնջագույն շքանշանը, անկասկած, ամենաակտիվ երթային խումբն է։ Սովորաբար, յուրաքանչյուր Նարնջագույն տնակ հուլիսի 12-ից որոշ ժամանակ անց է կացնում  իր սեփական երթը՝ ուղեկցվելով առնվազն մեկ երթային խմբով։ Հուլիսի 12-ին յուրաքանչյուր թաղամաս ավելի մեծ շքերթ է անցկացնում։ Սա մասնավորապս վերաբերում է Բելֆատ թաղամասին, որի շքերթին սովորաբար մասնակցում են շոտլանդական մի քանի սպա և հաճախ որոշներն այլ երկրներից։ Շրջանների մեծ մասում շքերթի գտնվելու վայրը տարեցտարի տատանվում է՝ փոխարինվելով համապատասխան քաղաքներով։ Բելֆաստ շրջանը բացառություն է, այն պահպանել է քիչ թե շատ նույն երթուղին երկար տասնամյակներ։

Որոշ երթեր  նվիրված են պատմական իրադարձություններինր։ Հատկանշական է, որ հուլիսի 12-ի երթերը դիտարկում են Բոյնի ճակատամարտը։ Հուլիսի 1-ին Հյուսիսային Իռլանդիայում անցկացվող երթերն ի սկզբանե  նվիրված էր Սոմի ճակատամարտին։

Կան մի քանի բացահայտ հիշատակալի շքերթներ։ Բարեփոխումների օրվա շքերթները Մարտին Լյութերի պատվին են, որը իր 95 թեզիսները մեխեց եկեղեցու դռանը Վիտենբերգում, սկսելով այն բարեփոխումը, որը  բողոքական եկեղեցիների մասին էր։

## Շքերթների ձևեր
մինի|245x245փքս|Նարնջագույնները քայլում են սովորական հագուստով:
Բոլոր Նարնջագույն երթերում ներառում են առնվազն մեկ սպա՝ աստիճանավորների հետ։ Սպաները գրեթե միշտ ուղեկցվում են երթային նվագախմբով։ Տարեց կամ տկար սպաները հաճախ շքերթի երթևեկում են այնպիսի տրանսպորտային միջոցներով, ինչպիսիք են սև տաքսիները։

Վերջին տասնամյակներին շատ է տարածվել սպա կանանց երթը, չնայած տղամարդիկ շքերթների ժամանակ դեռ մեծամասնություն են կազմում։

### Զարդարանքներ և պարագաներ
Շքահանդեսում  սովորաբար կրում են մուգ կոստյումներ։ Որոշ նարնջագույններ կրում են գլխարկներ և քայլում են անձրևանոցներով, չնայած դա պարտադիր չէ։ Քայլողները կրում են V-աձև նարնջագույն օձիքներ որոնց վրա նշված է իրենց սպայի համարը, և հաճախ կրծքանշաններ, որոնք ցույց են տալիս հաստատության կողմից շնորհված աստիճանները և սպայական զբաղեցրած պաշտոնները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոն օրեր
Կամո Սարգսյան (մանկավարժ)

**Կամո Մնացականի Սարգսյան** (), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

## Կենսագրություն
Կամո Սարգսյանը ծնվել է 1922 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։ Հետագայում տեղափոխվել է Ապարանի շրջանի Արագած գյուղը։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է 1940 թվականին և անցել ուսուցչական աշխատանքի։ 1941 թվականի դեկտեմբերին մեկնել է բանակ և ծառայել մինչև 1946 թվականը։

Սարգսյանը 89-րդ հայկական դիվիզիայի 390-րդ գնդում եղել է հակատանկային նշանառու, երբ դիվիզիան ազատագրել է Մոզդոկ և Մալգոբեկ քաղաքները։ 1943 թվականի հունվարին ծառայել է 157-րդ հատուկ հրաձգային բրիգադում որպես հակատանկային հրանոթի հաշվարկի նշանառու։ 1943 թվականի մայիսին, երբ կռվել է Կրասնոդարի արվարձաններում, վիրավորվել է և բուժվելուց հետո, հուլիսին, նշանակվել 107-րդ սևծովյան դեսանտային հատուկ հրաձգային բրիգադում՝ 76 միլիմետրանոց հրանոթի հրամանատար։ Բրիգադի շարքերում դեսանտ է իջել Մալայա զեմլյայում, մասնակցել Նովոռոսիյսկի ազատագրմանը, ծառայել 117-րդ հրաձգային դիվիզիայի 119-րդ հակատանկային դիվիզիոնում։ Նրանց զորամասը Թամանի թերակղզին ազատագրելուց հետո տեղափոխվել է 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատ, կռվել Կիևի ուղղությամբ։ 1944 թվականին Սարգսյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ Նրանց զորամասը ազատագրել է Տերնոպոլ, Բրոդի քաղաքները և մտել է Լեհաստան։ Շարունակելով հարձակողական մարտերը, 117-րդ գվարդիական դիվիզիան ազատագրել է Պերեմիշելը։ 1944 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1944 թվականի օգոստոսին դիվիզիան մարտերով անցել է Վիսլա գետը և գրավել Սանդոմիրյան պլացդարմը։ 1945 թվականի փետրվարին Վրոցլավ քաղաքի հյուսիս-արևմտյան շրջանում թշնամու պաշտպանությունը ճեղքելու և Օդերի անցման ժամանակ արժանացել է Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանի։ 1945 թվականի փետրվարին ավագ սերժանտ Սարգսյանը մասնակցել է գերմանական Շպրոտաու և Զարաու քաղաքների գրավմանը, իսկ ապրիլի 19-ին Նեյսե գետի անցմանը, որի ժամանակ վիրավորվել է, բայց մնացել է շարքերում։ Մայիսի 2-ին, Բեռլինից հարավ-արևմուտք ֆաշիստական զորախմբի ջախջախումն ավարտելուց հետո նրանց զորամասը շարժվել է դեպի Չեխոսլովակիա։ Սարգսյանը հաղթանակը տոնել է Պրահայում։

1946 թվականին զորացրվել է և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Ուսուցիչ է աշխատել Ապարանի շրջանի Արագածի միջնակարգ դպրոցում։

## Պարգևներ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կամո Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Կամո Սարգսյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Կամո Նիկոլայի Սարգսյան (1968 ապրիլի 3, Ստեփանակերտ - 1993 փետրվարի 17, Աղդամի շրջան), հայ ազատամարտիկ։ Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
* Կամո Մնացականի Սարգսյան (1922, Թիֆլիս), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944)։
Կուրացած նկարիչը

**«Կուրացած նկարիչը»** (), ռուս նկարիչ Վասիլի Մեշկովի նկարը, որն ստեղծվել է 1898 թվականին։ Գտնվում է Ռուսական պետական թանգարանի հավաքածուում Սանկտ Պետերբուրգում։

## Պատմություն
1894-1895 թվականներին տեղի է ունեցել Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության XXII ցուցահանդեսը։ Նրա շրջանակներում Վասիլի Մեշկովը ցուցադրել է «Նկարիչ» նկարը։

1898 թվականին այս նկարի սյուժեն հիմք է հանդիսացել «Կուրացած նկարիչը» նկարի ստեղծման համար։ Նկարի համար որպես թեմա ծառայել է Նիկոլայ Էլլերտի ողբերգական ճակատագիրը, որը կուրացել էր և դադարել աշխատել։ «Կուրացած նկարիչը» նկարն ստեղծելուց մեկ տարի առաջ Մեշկովն արդեն Էլերտին պատկերել էր «Ծանր մտածմունք» (1897 թվական, գտնվում է Տրետյակովյան պետական պատկերասրահում) նկարում։

«Կուրացած նկարիչը» կտավը տպագրվել է փոստային բացիկների վրա։

## Այուժե
Նկարի առաջին պլանում՝ աջ կողմում, երփներանգ պաստառով բազմոցի ձախ անկյունում նստած է ոտքը ոտքին գցած մի տարեց մարդ։ Նա պատկերված է լրիվ հասակով, 3/4 շրջադարձով դեպի ձախ։ Ծնկին դրված ձախ ձեռքին ծխախոտ է։ Աջ ձեռքին հենել է ճակատը։ Տղամարդը հագել  է դեղին գույնի վերնաշապիկ, բաճկոն, տաբատ։ Ոտքերին կոշիկներ են։ Բազմոցի վրա՝ աջ կողմում, ծածկոց է։ Հատակին՝ տղամարդու ոտքերի տակ, բծավոր նախշերով գորգ է։ Պատին՝ բազմոցի վերևում, կախված են երեք նկարներ։ Երկրորդ պլանում՝ նկարի կենտրոնում, պատուհան է։ Պատուհանի մոտ գրասեղան է, ձախից՝ փափուկ բազկաթոռ։ Բազմոցից ձախ աթոռ սեղան է, պատուհան։ Գրասեղանի վրա բացված գիրք է, սեղանի լամպ, տարբեր ձևերի առարկաներ։ Պատուհանի վարագույրը կապված է պատերի միջև ձգվող պարանով։ Պատուհանից ձախ՝ պատին, կախված է նկար, աջ կողմում՝ մի փոքր էտյուդ։ Պատկերված նկարներն Նիկոլայ Էլլերտի աշխատանքներն են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 նկարներ
Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարանի նկարներ
Խաղաղ դաշտերում

**«Խաղաղ դաշտերում»** (), խորհրդային և ռուս նկարիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1984), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսԱնդրեյ Միլնիկովի (1919—2012) առաջին նկարներից մեկը, որը լայն ճանաչում է ստացել Խորհրդային Միությունում և արտասահմանում, և որի համար նկարիչն արժանացել է Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ 1951 թվականին։

## Պատմություն
Նկարում նկարիչն անդրադարձել է հետպատերազմյան գյուղի թեմային՝ այն բացահայտելով կնոջ կերպարով, որին բաժին է ընկել պատերազմի ժամանակ ավերված տնտեսության վերականգնման հիմնական ծանրությունը։ Վերջացել է պատերազմը, առջևում խաղաղ կյանք է, հնձի թեժ ժամանակն է։ Արևի ճառագայթների ներքը երիտասարդ կանայք քայլում են դաշտով։ Աշխատանքի մեջ կարևոր դեր է խաղում լանդշաֆտը, որը ստեղծում է Հայրենիքի գեղեցկության և անսահման տարածության զգացողություն, «կարևորությունը այն ամենի, ինչ տեղի է ունեցել այստեղ՝ դաշտային ծաղիկներով լեցուն փոքրիկ սարալանջի վրա»։ Հորիզոնական ուղղությամբ ձգված նկարի կոմպոզիցիան (երկու քառակուսի), որը բնորոշ է հետպատերազմյան տասնամյակի խորհրդային բնանկարի համար, նկարչին թույլ է տալիս ցույց տալ հայրենի հողի լայն համայնապատկերը, դաշտերի մեծությունը։ Կագանովիչի դիտարկմամբ՝ նրա հերոսները «լի են առույգությամբ և ինքնավստահությամբ, նրանք օրգանապես միաձուլվում են այդ բնապատկերային միջավայրին, որը հյուսված է արևի լույսից, երկնքից, հողից և դաշտային ծաղիկներից»։

«Խաղաղ դաշտերում» նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1950 թվականին Ռուսական թանգարանում Լենինգրադի նկարիչների ստեղծագործությունների ցուցահանդեսի ժամանակ, ապա Մոսկվայի Համամիութենական գեղարվեստական ցուցահանդեսում։ 1951 թվականին «Խաղաղ դաշտերում» աշխատանքի համար Անդրեյ Միլնիկովն արժանացել է Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակի։ Աշխատանքը հետագայում բազմիցս ցուցադրվել է խոշոր ցուցահանդեսներում և վերարտադրվել է մամուլում։ Գտնվում է Ռուսական պետական թանգարանի հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Выставка произведений ленинградских художников 1950 года. Каталог*. М. — Л., Искусство, 1951
* *Художественная выставка 1950 года. Живопись. Скульптура. Графика. Каталог.* М., Советский художник, 1950. С. 46
* *Блэк В. Андрей Андреевич Мыльников. Альбом произведений.* Л., Художник РСФСР, 1960
* *Блэк В. Андрей Мыльников. Творческий путь художника.* //«Искусство», 1966, № 11, С. 26—32
* *Андрей Мыльников*. Авт. вступ. ст. Сазонова К. К. — Л., Аврора, 1977.
* *Каганович А. Андрей Андреевич Мыльников.* Л., Художник РСФСР, 1980. С. 28—30, 112—113
* *Справочник членов Ленинградской организации Союза художников РСФСР.* Л., Художник РСФСР, 1987. С. 89
* *Юбилейный Справочник выпускников Санкт-Петербургского академического института живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина Российской Академии художеств. 1915—2005.* СПб., «Первоцвет», 2007. С. 57

## Արտաքին հղումներ
* «На мирных полях» на портале «Виртуальный Русский музей»

Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:1950 նկարներ
Ջովան Բատիստա դելլա Չերվա

**Ջովան Բատիստա դելլա Չերվա** (, ), լոմբարդյան դպրոցի իտալական մաներիզմի գեղանկարիչ։

Սովորել է Գաուդենցիո Ֆերրբարիի մոտ, ստեղծագործական կարիերայի վերջին փուլում դարձել է նրա աշխատակիցը և գլխավոր օգնականը։ Իր ուսուցչի աշխատանքներում նա կատարել է երկրորդական պլանի մի քանի աշխատանքներ` ֆիգուրներ (Կաննոբիոյի եկեղեցու խորանը և «Գաղտնի երեկոն» Սանտա Մարիա Դելլա Պասիոնե եկեղեցում, Միլան)։

Աշխատանքների թվում է ամբողջությամբ ինքնուրույն կատարած գործը` «*Պոլիպտիխ*»ը Սանտա-Մարիյա-դի-Պյացցայի համար` Բուստո Արսիցիոյում, երկու խորաններ միլանական Բրոլոյի բազիլիկ Սուրբ-Նազարո եկեղեցում և որմնանկարներով ձևավորում սուրբ Եկատերինա մատուռին կից նույն եկեղեցում (Բերնանդո Լանինոյի հետ համատեղ)։

Ջովան Բատիստա դելլա Չերվան համագործակցել է նաև Ջովանի Պաոլո Լոմացոյի հետ։

## Ստեղծագործություններ
* «Մադոննան և Սուրբ Հովհաննես զավակը»
* «Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրյան»
* Սուրբ Եկատերինայի օրատորիայի որմնանկարները (1548-1549), Բեռնարդինո Լանինոյի հետ համատեղ, Սան Նազարոյի բազիլիկ եկեղեցի, Միլան
* «Հիսուս Քրիստոսի Հայտնությունը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Կենսագրություն](http://www.treccani.it/enciclopedia/della-cerva-giovanni-battista_(Dizionario-Biografico)/)
* 

Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի նկարիչներ
Հաքանի ցանց

**Հաքանի ցանց**, խոշոր ինքնուրույն ահաբեկչական կազմակերպություն Աֆղանստանում, որը Թալիբանի հետ դաշինքում պարտիզանական պայքար է մղում կառավարական ուժերի, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի միջազգային զորքերի դեմ։ Ծայրահեղական շարժման հիմնադիրը եղել է կրոնական գործիչ մավլավի Ջալալուդին Հաքանին։

1980-ական թվականներին իր գոյության հենց լուսաբացին Հաքանի ցանցը պայքարում էր Աֆղանստանում խորհրդային զորակազմի դեմ։ Կազմակերպության գաղափարախոսությունն է ազգայնականությունը և կրոնական արմատականությունը։ Աֆղանստանից խորհրդային զորքերի հեռանալուց հետո Հաքանի ցանցը դաշինք է կազմել Թալիբանի ահաբեկչական շարժման հետ։ Նրանք միասին ձգտում էին ապամոնտաժել աշխարհիկ կարգերը և ամբողջ երկրում հաստատել շարիաթի իշխանությունը։

1990-ականների կեսերին, երբ Թալիբանը գրավել էր Աֆղանստանի մեծ մասը, կազմակերպության առաջնորդ Ջալալուդդին Հաքանին արմատական իսլամիստների կառավարությունում ուշագրավ պաշտոն զբաղեցրեց։ Նա ահաբեկչական պետության քաղաքական կյանքում ազդեցության բարձր աստիճան ուներ։ Նրան աջակցում էին ոչ միայն տեղի ցեղերը, այլ նաև օտարերկրյա հովանավորները։ Առավել ևս, Հաքանին սերտ կապեր է ունեցել միջազգային ահաբեկչական Ալ-Կաիդա շարժման հետ, մասնավորապես, իր գոյության ընթացքում, անձամբ ծանոթ է եղել Ուսամա բեն Լադենին։ Այս երկու ահաբեկչական խմբերն ունեն լուրջ կոորդինացում միմյանց հետ և ձգտում են այսպես կոչված գլոբալ Ջիհադ իրականացնել հեթանոսների դեմ։

Ծայրահեղական ցանցի ղեկավար Ջալադուդին Հաքանին խոշոր և վտանգավոր գործիչ էր իսլամիստների միջազգային շարժման մեջ։ Նրա մարտիկները ներգրավված են ոչ միայն կատաղի զինված պայքարի մեջ, այլև օգնում էին Ալ-Քաիդայի հայտնի անդամներին փախչել Պակիստան ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ միջազգային ուժերի երկիր գալուց հետո։

Չնայած 2018 թվականին Հաքանի խմբավորման հիմնադրի մահվանը, այդ կազմակերպության ծայրահեղականները շարունակում են արյունալի հարձակումներ գործել և խոշոր ահաբեկչություններ իրականացնել Աֆղանստանի տարածքում։ Նրանք պարտիզանների համար ավանդական՝ զինված պայքարի ասիմետրիկ ձև են վարում, ինչը դժվարացնում է այդ շարժման վերացման հաջողությունը։ Խմբավորումը շփվում և համակարգում է իր գործողությունները ոչ միայն տեղի Թալիբանի, այլև օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպությունների և ավազակախմբերի հետ, ինչպիսիք են Ջաիշ-է-Մուհամմադը, Լաշկարե-Թայբան, Ուզբեկստանի իսլամական շարժումը։ Այս փաստը խոսում է Հաքանի ցանցի միջազգային ուղղվածության մասին, ինչը լուրջ սպառնալիք է ստեղծում Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Ասիայի երկրների անվտանգության համար։

Այս պահին ահաբեկչական խմբավորումը գլխավորում է զոհվածի որդին՝ Հաքանի Սիրահուդինը։ Կազմակերպությունը հիմնված է Պակիստանի հետ սահմանին։ ԱՄՆ ռազմական հրամանատարության գնահատմամբ՝ ամենամեծ վտանգն է ներկայացնում։

Պակիստանի ներքին գործերի նախարար Ռեհման Մալիկը հերքում է ԿՀՎ-ի այն կարծիքը, որ Պակիստանը ստեղծել, աջակցում և մարզում է այդ ահաբեկչական ցանցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Haqqani Network, GlobalSecurity.org
* Haqqani Network, Institute for the Study of War
* Sirajuddin Haqqani, Rewards for Justice Program
* Haqqanis: Growth of a militant network, *BBC News*, 14 September 2011
* Q&A: Who are the Haqqanis?, *Reuters*

Կատեգորիա:Ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ
Ալեքսանդրա Բրիեդե

**Ալեքսանդրա Յանովնա Բրիեդե** (օրիորդական ազգանունը՝ Կալնինյա, , ),  լատվիացի, խորհրդային քանդակագործ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1972), Լատվիական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1970)։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդրա Բրիեդեն ծնվել է 1901 թվականի հուլիսի (25)-ին Լիբավայում (ներկայում՝ Լիեպայա, Լատվիա)։

1922 թվականին ավարտել է Լիեպայայի պետական գիմնազիան և Մշակույթի խրախուսման միության ստուդիան, որտեղ սովորել է Կարլիս Միեսնիեկի և Լ․ Լիբերտի մոտ, ավարտել է դեկորատիվ քանդակագործության արվեստանոցը, որտեղ սովորել է Ռ․ Մաուրի մոտ, իսկ  1931 թվականին ավարտել է Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիայի քանդակագործության արվեստանոցը, որտեղ սովորել է Բուրկարդ Ձենիսի և Կոնստանտին Ռոնչևսկու մոտ։

Մասնակցել է ցուցահանդեսների 1929 թվականից։

Նրա աշխատանքների թվում կան ժանրային կոմպոզիցիաներ, փոքր չափի քանդակների շարք։ Աշխատել է նաև մոնումենտալ քանդակի բնագավառում։

Եղել է Լատվիայի ԽՍՀՄ Նկարիչների միության անդամ  (1944 թվականից), ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1958)։

Մահացել է 1992 թվականի նոյեմբերի 14-ին Ռիգայում։ Թաղված է 1-ին Անտառային գերեզմանոցում։

### Ընտանիք
Ամուսինը (1945 թվականից) - Յանիս Բրիեդիս (1902-1953), քանդակագործ։

## Կոչումներ և պարգևներ
* Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1955)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1972)
* Լատվական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1970)
* Լենինի շքանշան (1956)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1986)
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Скульптор А.Я Бриедис. 1950. СССР. Советский художник
* 
* 
* V. Ziedainis «Aleksandra Briede», — R.: «Latvijas Valsts izdevniecība», 1964, lpp.169.
* G. Kārkliņa «Aleksandra Briede», — R.: «Liesma», 1971, lpp.72
* Г. Карклинь «Александра Бриедис» — Р.: Москва «Изобразительное искусство», 1977, ст. 232.
* Māksla un arhitektūra biogrāfijās. Atb. red. A. Vanaga — Rīga, 2000 — 1. sēj.
* 

## Արտաքին հղումներ
* ООР 

Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Լատիշ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով