Գեորգ Շոլթի

**Գեորգ Շոլթի** (, իսկական անուն-ազգանունը՝ Դյորդ Շտեռն, ), հրեական ծագումով հունգարացի և անգլիացի դիրիժոր։

## Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
Ծնվել է 1912 թվականին հրեական ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Միկլոշ Հորթիի վարած քաղաքականության արդյունքում, որով ազգությամբ ոչ հունգարացիներն ընդունում էին հունգարական լեզուն ու մշակույթը, Շոլթիի հայրը երեխաների «Դյորդ» ազգանունը փոխել է «Շոլթի»՝ հունգարական Շոլթ քաղաքի անունով, որտեղից ծագում էր նրանց ընտանիքը։ Հետագայում դիրիժորը գերմանականացրել է իր անունը և դարձել «Գեորգ»։

Դաշնամուր ու կոմպոզիցիա ուսանել է Բուդապեշտի՝ Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիայում, որտեղ նրան դասավանդել են Էռնստ ֆոն Դոնանյին, Լեո Վեյները, Բելա Բարտոկը, Զոլտան Կոդայը, Առնոլդ Սեկեյը։

Շոլթին իր ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է Բուդապեշտի օպերայում որպես դաշնակահար։ Որպես նվագակցող՝ նա 1935 թվականին Բրունո Վալտերի, իսկ 1936-1937 թվականներին Արտուրո Տոսկանինիի հետ մասնակցել է Զալցբուրգի փառատոնին։

Որպես դիրիժոր Շոլթին առաջին անգամ հանդես է եկել Բուդապեշտում 1938 թվականին՝ Ավստրիայի անշլյուսի օրը, երբ կատարվել է Մոցարտի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» ստեղծագործությունը։ 1939 թվականին, փրկվելով գերմանական նացիզմից, արտագաղթել է Շվեյցարիա, որտեղ հանդես է եկել որպես դաշնակահար և Ժնևի միջազգային մրցույթում (1942) ստացել առաջին մրցանակ։
thumb|ձախից|Լոնդոնի Թագավորական օպերայի Ծաղկի սրահը
[thumb|200px|ձախից|[Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիա]]

Պատերազմից հետո եղել է Մյունխենում, դարձել Բավարիայի պետական օպերայի, ապա Ֆրանկֆուրտի օպերայի երաժշտական ղեկավարը։ 1951 թվականին մասնակցել է Զալցբուրգի փառատոնին։ 1961-1962 թվականներին եղել է Դալասի սիմֆոնիկ նվագախմբի երաժշտական ղեկավարը։

1961-1971 թվականներին ղեկավարել է Լոնդոնի Թագավորական օպերան՝ զգալիորեն բարձրացնելով նրա գեղարվեստական մակարդակը և այն դարձնելով աշխարհի լավագույն օպերային թատրոններից մեկը։ 1972 թվականին Գեորգ Շոլթին ստացել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացիություն։ 1969-1991 թվականներին ղեկավարել է Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Կատարել ու ձայնագրել է բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Դրանցից են Շյոնբերգի «Մովսես և Ահարոն», Վերդիի «Օթելլո», Վագների «Նյուրնբերգյան մայստերզինգերներ», Բեթհովենի բոլոր սիմֆոնիաները, Շումանի, Բրամսի, Բրուքների, Մալերի սիմֆոնիկ ստեղծագործությունները։ Ընդհանուր առմամբ, նա նվագախմբի հետ ելույթ է ունեցել 999 անգամ․ 1000-րդ ներկայացումը նախատեսվել էր դիրիժորի 85-ամյակին, սակայն նա չի ապրել մինչ այդ։

Աշխատել է նաև Փարիզի նվագախմբի հետ (1972-1975 թվականներին եղել է նրա երաժշտական ղեկավարը), Վիեննայի ու Լոնդոնի ֆիլհարմոնին նվագախմբերի հետ (դրանք ղեկավարել է 1979-1983 թվականներին), նրանց հետ ձայնագրել է մի շարք սկավառակներ (Մոցարտ, Չայկովսկի, Էդվարդ Էլգար, Ստարվինսկի, Շտրաուս, Մայքլ Թիփեթ, Շոստակովիչ)։

1993-1994 թվականներին եղել է Զալցբուրգի Զատկի փառատոնի տնօրենը։

Իր ցանկության համաձայն՝ թաղվել է Հունգարիայում․ նրա գերեզմանը գտնվում է Բարտոկի գերեզմանի մոտ։

## Ստեղծագործություն և ժառանգություն
Շոլթիի երաժշտական մեկնաբանություններն աչքի են ընկնում իրենց մասշտաբայնությամբ, դետալների նուրբ մշակմամբ և կատարման դրամատիկական ամբողջականությամբ։ Վերջին շրջանում նկատվում է հուզական մեծ զսպվածության ձգտումը, ինչպես նաև հնչյունական պարզ ու թափանցիկ հավասարակշռումը։

Դիրիժորի գլխավոր ձեռքբերումներից կարելի է համարել Ռիխարդ Վագների օպերաների (առաջին հերթին՝ «Նիբելունգի մատանին»), Մոցարտի, Վերդիի, Շյոնբերգի, Բեթհովենի սիմֆոնիաների, Շտրաուսի, Շուբերտի, Շումանի, Բրուքների, Մալերիս, Բարտոկի տեղծագործությունների ձայնագրությունները։ Սա կազմում է Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ աշխատանքի ողջ շրջանը, Լոնդոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ համագործակցությունը։

## Հուշագրություն
Ամերիկացի արձակագիր Հարվի Սաքսի օգնությամբ նա Շոլթին թողել է հուշագրություն՝ «Շոլթին Շոլթիի մասին», 1997։

## Ճանաչում
Գերոգ Շոլթին պարգևատրվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանով (1971), Թագավորական ֆիլհարմոնիկ համայնքի ոսկե մեդալով (1989), Արվեստների ու գրականության շքանշանով (1995)։

Շոլթիի ձայնագրությունները 31 անգամ արժանացել են Գրեմմի մրցանակի․ այս բացառիկ փաստը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։

Ընդգրկված է *Gramophone* ամսագրի փառքի սրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Ե․ Ն․ Շելուխինա* Սըր շեորգ Շոլթի, Հանդիպումներ Ռուսաստանի հետ — : Հրատարակիչ՝ Գ․ Ա․ Սաամով, 2012. — 160 էջ — 1000 օրինակ — ISBN 978-5-902534-09-9.

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* 
* Շոլթիի կենսագրությունը ''Klassik Akzente''
* Դիրիժորի 100-ամյակին նվիրված հոդվածը «Արվեստասերների ամսագրում»

Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հունգարացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հրեա դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ