Անգոլայի հանքարդյունաբերություն

**Անգոլայում հանքարդյունաբերությունը** մեծ տնտեսական ներուժ ունեցող գործունեություն է, քանի որ երկիրն ունի Աֆրիկայի ամենամեծ և ամենաբազմազան հանքարդյունաբերական ռեսուրսներից մեկը։ Անգոլան Աֆրիկայում ադամանդների երրորդ խոշորագույն արտադրողն է և ուսումնասիրել է երկրի ադամանդներով հարուստ տարածքների միայն 40%-ը, սակայն դժվարություններ է ունեցել օտարերկրյա ներդրումներ ներգրավելու հարցում՝ կոռուպցիայի, մարդու իրավունքների խախտումների և ադամանդների մաքսանենգության պատճառով։ 2006 թվականին արտադրությունն աճել է 30%-ով։ Կառավարությունը փորձում է արտասահմանյան ընկերություններ ներգրավել Բիե, Մալանժե և Ուիգե նահանգներում։ Անգոլան նաև պատմականորեն եղել է երկաթի հանքաքարի խոշոր արտադրող։

## Անգոլայի համառոտ պատմություն
Պորտուգալացիները 1475 թվականին ժամանել են այն տարածք, որն այսօր կոչվում է Անգոլա։ Մինչև 19-րդ դարը նրանք գործնականում սահմանափակված են եղել Լուանդայի, Բենգուելայի և Մոշամեդեսի կամուրջների պլացդարմերում և իրենց ներքին տարածքում։ Նրանք օգտագործել են այս դիտակետերը՝ Ատլանտյան ստրկավաճառության մեջ կարևոր դեր խաղալու համար, մինչև 1830 թվականը մեկ միլիոնից ավելի անգոլացիներ արտահանվել են որպես ստրուկներ, հիմնականում Բրազիլիա, բայց նաև Կարիբյան ավազան և Հյուսիսային Ամերիկա։ 19-րդ դարում տարածքային նվաճումների անվճռական փորձեր արվեցին, բայց տարածքի օկուպացիան, որն այնուհետև դարձավ Անգոլա, իրականացվեց միայն 1920-ականներին: Անգոլայում պորտուգալական գաղութային տիրապետության ներքո հիմնադրվել են գիշերօթիկ քաղաքներ և քաղաքներ, բացվել են երկաթուղիներ, կառուցվել են նավահանգիստներ և աստիճանաբար զարգացել է Արևմտյան հասարակությունը: 1920-ականներից սկսած՝ Պորտուգալիայի վարչակազմը ավելի ու ավելի մեծ հետաքրքրություն էր ցուցաբերում երկրի տնտեսության և սոցիալական ենթակառուցվածքների զարգացման նկատմամբ:

1956 թվականին Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժումը սկսել է պայքարել պորտուգալական կառավարման և հարկադիր աշխատանքային ճամբարների դեմ, որտեղ պորտուգալացիները բանտարկում էին բազմաթիվ աֆրիկացիների։ Նրանցից շատերը տեղահանվել են իրենց տներից։ 1974 թվականին Պորտուգալիայում տեղի ունեցած «Մեխակների հեղափոխությունը» հանգեցրել է Էստադո Նովո ռեժիմի փլուզմանը, իսկ Անգոլան անկախացավ Պորտուգալիայից 1975 թվականին։

Ժոնաշ Սավիմբիի շարժումը սկսել է պայքարել իր քաղաքական մրցակիցների դեմ անկախությունից անմիջապես հետո և ստացել է Միացյալ Նահանգների և Հարավային Աֆրիկայի աջակցությունը՝ իր մրցակիցների կոմունիզմի և Կուբայի հետ կապերի շնորհիվ։ ՄՊԼԱ-ի առաջնորդ Ագոստինյո Նետոն իրեն հռչակել է երկրի նախագահ՝ Կուբայի աջակցությամբ, և հիմնադրեց մարքսիստ-լենինյան ոգեշնչմամբ ռեժիմ։ Նետոյի մահվանից հետո՝ 1979 թվականին, նրա իրավահաջորդ դարձավ Ժոզե Էդուարդու դոս Սանթուշը։ Հաջորդ 27 տարիներին Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միության և Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժման միջև սկսվել է անկարգություններ և քաղաքացիական պատերազմ։ Սակայն 1990-ականների սկզբին Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միութունը կորցրել է ինչպես Միացյալ Նահանգների, այնպես էլ Հարավային Աֆրիկայի աջակցությունը, քանի որ հրաժարվում էր ընդունել այն կարգավորումը, որն ենթադրում էր նրանց խաղաղ ինտեգրումը Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժման  կողմից 1991 թվականին ներմուծված բազմակուսակցական համակարգում։ Կուբան նույնպես դուրս եկավ քաղաքացիական պատերազմից՝ թողնելով MPLA-ին և Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միության առանց համաշխարհային ուժերի աջակցության մենամարտելու։

Պատերազմի ընթացքում ադամանդի հանքերը շարունակաբար դարձել են մարտերի վայր, ինչի հետևանքով հանքագործների համար անվտանգ չէր աշխատելը։ Սովորաբար, երբ հանքը վերահսկողություն էր անցնում մյուս կողմի ձեռքը, տարածքում ամենուր ականներ էին տեղադրվում։ Սա բարդացնում էր ադամանդների արդյունահանումը, բայց չէր խանգարում Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժմանն ու Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միությանը ադամանդները օգտագործելու՝ պատերազմը ֆինանսավորելու նպատակով։ Ադամանդի և նավթի մեծ պաշարները կարող էին ապահովել քաղաքացիական պատերազմի շարունակությունը ևս 27 տարի, սակայն 2002 թվականին Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միության ղեկավար Սավիմբին սպանվեց Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժման զինվորների կողմից, ինչը գրեթե անմիջապես հանգեցրեց կրակի դադարեցմանը։

## Ադամանդ
Չնայած կան որոշ տեղեկություններ Անգոլայից պորտուգալացիների կողմից ադամանդների արտահանման մասին դեռևս տասնութերորդ դարում, ժամանակակից արդյունաբերական ադամանդի արդյունահանումը,  սկսվել է 1912 թվականին, երբ հյուսիս-արևելքում գտնվող Լունդա շրջանի մի առվակում հայտնաբերվել են թանկարժեք քարեր։ 1917 թվականին Դիամանգին տրամադրվել է ադամանդի արդյունահանման և հետախուզման կոնցեսիան, որը այն պահպանել է մինչև անկախության ձեռքբերումը։ Կառավարությունը ընկերության վերահսկողությունը ձեռք բերեց 1977 թվականին։ 1979 թվականի ապրիլին ընդունված հանքարդյունաբերական գործունեության մասին ընդհանուր օրենքը (օրենք 5/79) պետությանը տվել է հանքանյութերի հետախուզման և շահագործման բացառիկ իրավունք։ Հետևաբար, 1981 թվականին հիմնադրվել է պետական ադամանդագործական ձեռնարկություն՝ «Ազգային ադամանդի ընկերությունը», որը ձեռք բերեց կառավարության 77 տոկոս բաժնեմասը «Diamand»-ում։ Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միությունը (UNITA) ադամանդի արդյունահանման ոլորտը ընտրել է որպես հիմնական թիրախ և շուտով լրջորեն խաթարեց արդյունահանման աշխատանքները։ Այդ ոլորտում ներգրավված երկու օտարերկրյա ընկերությունները մինչև 1986 թվականը դուրս եկան Անգոլայից, և նույն թվականի կեսերին «Diamang» ընկերությունը պաշտոնապես լուծարվեց՝ թողնելով զգալի չմարված պարտքեր։

Անգոլայի ամբողջական անկախության ազգային միության  կողմից հանքարդյունաբերական կենտրոնների վրա հարձակումները, տրանսպորտային ուղիների խափանումը, ինչպես նաև լայնածավալ գողությունն ու մաքսանենգությունը հանգեցրին ադամանդի վաճառքի անկմանը՝ մինչև 33 միլիոն ԱՄՆ դոլար մինչև 1985 թվականը, և մոտավորապես 15 միլիոն ԱՄՆ դոլարի՝ 1986 թվականին։

1986 թվականի վերջում «Roan Selection Trust» (RST) International ընկերությունը, որը հանդիսանում է Լյուքսեմբուրգում գրանցված ITM International հոլդինգի դուստր ձեռնարկություն, սկսել է արդյունահանում Կաֆունֆոյի շրջանում՝ Կուանգո գետի երկայնքով, որտեղ գտնվում են Անգոլայի ամենաարժեքավոր հողալվաց ադամանդների հանքավայրերը։ Այդ տարածքում հանքագործությունը դադարեցվել էր ավելի քան երկու տարի՝ 1984 թվականի փետրվարին ՄԱԿԱ-ի կողմից հանքային ճամբարի վրա իրականացված հարձակման պատճառով, որի ընթացքում առևանգվել էին յոթանասունյոթ օտարերկրյա աշխատակիցներ և լրջորեն վնասվել էր հանքարդյունաբերական տեխնիկան։ 1986 թվականի նոյեմբերին բրիտանացի օտարերկրացու առևանգումից հետո շրջանի պաշտպանական ուժերը ուժեղացվեցին, ինչը հնարավորություն է տվել վերսկսել արդյունահանման աշխատանքները։ 1987 թվականին Կաֆունֆոյում արդյունահանվում էր միջինում 60,000 կարատ (12 կգ) ադամանդ, իսկ մյուս երկու հանքային շրջաններում՝ Անդրադայում և Լուկապայում՝ շուրջ 120,000 կարատ (24 կգ)։ Այդ տարի ընդհանուր ադամանդի արտադրությունն հասավ 750,000 կարատի (150 կգ), մինչդեռ 1986 թվականին այն կազմել էր ավելի քիչ քան 400,000 կարատ (80 կգ)։ Սակայն 1987 թվականի ցուցանիշը շատ քիչ էր գերազանցում 1985 թվականի մակարդակը և կազմում էր միայն 1980 թվականի արտադրության մոտ կեսը։

Արտադրության այս աճը նպաստել է անգոլական ադամանդների մեկ կարատի դիմաց ստացված գնի աճին։ Կուանգո գետի երկայնքով տարածքում հանքարդյունաբերության վերսկսումը և Անդրադա և Լուկապա տարածքներում ավելի բարձր արժեք ունեցող քարերի գողությունների նվազումը հանգեցրել են արտադրանքի ծավալի աճի (չափված արժեքով): Endiama-ն, որը վերահսկում է արդյունաբերությունը և ամսական վաճառքներ է անցկացնում, օգտվել է համաշխարհային ադամանդի շուկայի ընդհանուր բարելավումից, ինչպես նաև դիլերների՝ ավելի բարձր գներ վճարելու պատրաստակամությունից՝ ապագայում արտոնյալ վերաբերմունք ստանալու հույսով։ Արդյունքում, 1987 թվականին ամսական վաճառքների միջոցով սահմանված կարատի միջին արժեքը գերազանցել է 110 ԱՄՆ դոլարը, ինչը կրկնակի ավելի է, քան 1985 թվականին (45 ԱՄՆ դոլար) և ամենաբարձր մակարդակն է 1981 թվականից ի վեր (119 ԱՄՆ դոլար)։

1987 թվականին Անգոլայի պետական ադամանդի ընկերությունը «Էնդիամա»-ն երկու տարվա հանքարդյունահանման պայմանագիր է կնքել Պորտուգալիայի «Պորտուգալական ձեռնարկությունների ընկերության» հետ։ Այս ընկերությունը գործի ընդունեց բազմաթիվ պորտուգալացի մասնագետներ, ովքեր նախկինում աշխատել են «Դիամանգ» ընկերությունում։ «Պորտուգալական ձեռնարկությունների ընկերությունը» հիմնադրվել էր 1979 թվականին՝ «Դիամանգ»-ի ազգայնացումից հետո, նրա նախկին բաժնետերերի կողմից։ Չնայած պայմանագրի հստակ մանրամասները հանրությանը հայտնի չէին, ենթադրվում է, որ ընկերությունը պետք է սկսեր նոր հետախուզական աշխատանքներ, որոնք փաստացի դադարեցվել էին Անգոլայի անկախացումից հետո։ Բացի այդ, ընկերությունը իր դուստր կազմակերպության միջոցով պետք է աջակցեր «Էնդիամա»-ին ադամանդների գնահատման գործում, որով մինչ այդ զբաղվում էր բրիտանական մի ընկերություն։ Նույն տարվա դեկտեմբերին Անգոլան համագործակցության համաձայնագիր ստորագրեց Խորհրդային Միության հետ՝ ադամանդի և քվարցի արդյունահանման ոլորտում։ Համաձայնագրով նախատեսվում էր, որ Խորհրդային Միությունը մասնակցություն կունենա հանքարդյունաբերական ծրագրերին և կկազմի Անգոլայի մանրամասն երկրաբանական քարտեզը։

1987 թվականին կառավարությունը նաև սկսել է վերանայել 1979 թվականի հանքարդյունաբերության մասին օրենքը՝ խրախուսելու նոր ընկերություններին ներդրումներ կատարել ադամանդի արդյունահանման ոլորտում և, մասնավորապես, վերսկսել հետախուզական աշխատանքները։ 1988 թվականին ներդրումներ կատարելու մտադրություն ունեցող ընկերությունների թվում էր բրիտանական «Լոնրո» կոնգլոմերատը, որը 1980-ականների վերջին ավելի ու ավելի ակտիվ հետաքրքրություն է ցուցաբերել Անգոլայի նկատմամբ։ Հարավաֆրիկյան ադամանդի արդյունահանման հսկա DeBeers-ը նույնպես հետաքրքրություն է ցուցաբերել, երբ 1985 թվականի վերջին կորցրել է անգոլական ադամանդների բացառիկ մարքեթինգային իրավունքները՝ կառավարության կասկածների պատճառով։ DeBeers-ը  հետաքրքրություն է ցուցաբերել քիմբեռլիտային խողովակների՝ խորը ստորգետնյա հանքավայրերի ուսումնասիրության նկատմամբ, որոնք, ալյուվիալ հանքավայրերի սպառման պատճառով, համարվում էին Անգոլայի ադամանդի արդյունաբերության ապագան։

Անգոլան Աֆրիկայում ադամանդների երրորդ խոշորագույն արտադրողն է և դեռևս ուսումնասիրել է երկրի ադամանդներով հարուստ տարածքների միայն 40%-ը, սակայն դժվարություններ է ունեցել օտարերկրյա ներդրումներ ներգրավելու հարցում՝ կոռուպցիայի, մարդու իրավունքների խախտումների և ադամանդների մաքսանենգության պատճառով։

Անգոլայի կառավարությունը տարեկան կորցնում է 375 միլիոն դոլար ադամանդների մաքսանենգությունից։ 2003 թվականին կառավարությունը սկսել է «Բրիլանտա» գործողությունը՝ մաքսանենգության դեմ պայքարի հետաքննություն, որը 2003-2006 թվականներին ձերբակալել է և արտաքսել 250,000 մաքսանենգների։ Ռաֆայել Մարկեսը, լրագրող և մարդու իրավունքների պաշտպան, իր 2006 թվականի *«Անգոլայի մահացու ադամանդներ»* զեկույցում ադամանդի արդյունաբերությունը նկարագրել է որպես «սպանություններով, ծեծով, կամայական կալանավորումներով և մարդու իրավունքների այլ խախտումներով լի»։ Մարկեսը կոչ է արել օտարերկրյա պետություններին բոյկոտել Անգոլայի «հակամարտության ադամանդները»:

## Ադամանդի հանքագործության բնապահպանական ազդեցություններ
Անգոլայում ադամանդները երկրի երկրորդ առաջատար արտահանման ապրանքն են՝ նավթից հետո։ Սակայն դրանց արդյունահանումը վնաս է հասցնում բույսերին, ջրին և հողին։ Ադամանդի արդյունահանման երկու հիմնական մեթոդներից (կիմբերլիտային խողովակների արդյունահանում և ալյուվիալ ապարների արդյունահանում) խողովակների արդյունահանումն ավելի մեծ ազդեցություն ունի։ Ապարի մեծ հատվածներ հեռացվում են ծանր տեխնիկայով և տարվում զտման գործարաններ, որտեղ դրանք որոնվում են ադամանդներ գտնելու համար։ Որպեսզի մեքենաներն ու բեռնատարները կարողանան տեղաշարժվել, պետք է կառուցվեն ճանապարհներ՝ առանձնացնելով հողերը։

Խողովակաշարի հանքագործությունը ազդում է տեղական բուսականության վրա՝ ճանապարհների կառուցման միջոցով։ Աղքատություն է առաջանում անտառներում, երբ մեքենաները հանում են ծառերը՝ հանքավայրերի ճանապարհները կառուցելու համար։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մեկ տոննա հող պետք է հանվի՝ միայն 1 կարատ (0.20 գ) ադամանդ արտադրելու համար։ Սպասվում է, որ շատ շուտով Կատոկա ադամանդի հանքավայրի տարեկան արտադրությունը կհասնի մինչև 5,000,000 կարատի (1,000 կգ), ինչը կնշանակի, որ ամեն տարի կհեռացվի մոտ 10,000,000,000 լբ (4.5×10^9 կգ) հող։ Երբ հողը վնասվում է այսպիսի կերպով, շատ դժվար է, որպեսզի բուսականությունը վերաճի։

Ջրի որակի վրա բացասաբար է անդրադառնում ալյուվիալ արդյունահանումը։ Շատ գետեր շեղվում են հունից՝ հանքերը բացահայտելու համար, ստեղծվում են ջրանցքներ, իսկ գետի կարճ հատվածները ամբարտակվում են։ Չնայած գետերը կարող են վերադարձվել իրենց բնական վիճակին հանքարդյունաբերությունից հետո, դրանք սովորաբար լքվում են և թողնվում նույն վիճակում։ Հողի հանքավայրերի փորման ընթացքում հողի նստվածքները ազդում են ջրի որակի վրա։ Ջուրը մշուշոտվում է նստվածքով, աղտոտելով կենդանիների խմելու ջուրը։ Խողովակային հանքերից նավթն ու քիմիական նյութերը ներծծվում են հողի մեջ և ջրամատակարարման մեջ։

Այն վայրերում, որտեղ ջուրն արդեն սակավ է, կարևոր է եղած ջուրը պահել խմելու համար պիտանի վիճակում։

## Հանքարդյունաբերության քաղաքականություն
Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում բազմաթիվ բնապահպանական քաղաքականություններ են ընդունվել՝ պայմանավորված աշխարհի շատ տարածաշրջաններում հանքարդյունաբերության կողմից էկոհամակարգերի և կենսաբազմազանության համար ներկայացվող սպառնալիքով։ Անգոլան գտնվում է աշխարհի հինգ ամենավտանգված թեժ կետերից մեկում։ Կոնգոյի անտառը, որը վտանգված է հանքարդյունաբերության վատ մեթոդների պատճառով 1992 թվականի Երկրի գագաթնաժողովում «Աջենդա 21»-ը խնդրել է տրանսազգային ընկերություններին նվազեցնել բնապահպանական վնասը և զարգացած երկրներին սկսել կայուն սպառում։

## Անգոլայի տնտեսական զարգացումը քաղաքացիական պատերազմից հետո
Անգոլայի բնական պաշարների հսկայական քանակի շնորհիվ, նրա ՀՆԱ-ն ներկայումս աճում է 16.3%-ով: Աճը, որը տեղի է ունեցել, պայմանավորված է քաղաքացիական պատերազմի վերջապես ավարտով, ինչը թույլ է տվել ամերիկյան ընկերություններին գալ այստեղ՝ երկիր՝ նավթային հորատանցքեր հիմնելու և նոր ադամանդի հանքեր բացելու համար։ Սակայն երկրի տնտեսական աճը չի տարածվում բնակչության զարգացումը խթանելու համար, որի 65%-ը ապրում է օրական մեկ դոլարով։ Երկրի տարբեր մասերում մալարիայի և դիզենտերիայի լայն տարածում ունեցող ճամբարներում ապրում են նաև միլիոնավոր փախստականներ և նախկին Յունիտայի ու ՄՊԼԱ զինվորներ:

## Զարգացում ապագայի համար
Անգոլայում միլիոնավոր տեղահանվածների համար կայուն աշխատատեղերի և եկամուտների ապահովումը կպահանջի գյուղատնտեսության և Արդյունաբերության զարգացում, որոնք կախված չեն չվերականգնվող ռեսուրսներից։ Ադամանդի գինը նվազել է Ռուսաստանում և Չինաստանում խոշոր հանքերի բացումից հետո։ Նավթը ժողովրդի սեփականությունը չէ, և միջոցները անհավասարաչափ են բաշխվում քաղաքական գործիչների և նավթային ընկերությունների միջև։ Անգոլան ունի մեծ գետեր և դելտաներ, որոնք հնարավոր է ամբարտակներով կառուցվեն՝ հարևան երկրներ արտահանելու համար էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար։

## Երկաթի հանքաքար
1980-ականների վերջին Անգոլայում մի ժամանակ խոշոր արտահանման ապրանք հանդիսացող երկաթի հանքաքար այլևս չէր արդյունահանվում՝ ուղեկցող անվտանգության և տեղափոխման խնդիրների պատճառով։ 1950-ականների կեսերից մինչև 1975 թվականը երկաթի հանքն արդյունահանվել է Մալանշեում, Բիե նահանգում, Հուամբո և Հուիլա նահանգներում, և արտադրությունը 1970-1974 թվականներին հասել է տարեկան միջինը 5.7 միլիոն տոննայի։ Երկաթի հանքն արտահանվում էր հիմնականում Ճապոնիա, Արևմտյան Գերմանիա և Բրիտանիա՝ տարեկան գրեթե 50 միլիոն դոլար արտահանման եկամուտով։ Անկախությունից հետո կառավարությունը ստեղծել է պետության ընկերություն՝ Անգոլայի ազգային երկաթի հանքագործական ընկերությունը (Emprêsa Nacional de Ferro de Angola—Ferrangol), որը զբաղվել է երկաթի հանքերի հետազոտմամբ, արդյունահանումով, մշակմամբ և շուկայականով։ Ferrangol-ը պայմանագիր է կնքել Austromineral ավստրիական ընկերության հետ՝ իր հարմարությունները վերանորոգելու և արտադրությունը կազմակերպելու Կասինգայում՝ Հուիլա նահանգում։ Արտադրությունը սկսել է դանդաղել 1974 թվականին՝ Կասինգայի հանքում տեխնիկական խնդիրների պատճառով և ամբողջությամբ կանգնեց 1975 թվականի օգոստոսին։ Տարածքը անցել է օտարերկրյա վերահսկողության տակ, երբ 1975 թվականին Հարավաֆրիկյան ուժերը ներխուժել են այդ տարածք։ Չնայած Հարավաֆրիկան իր զորքերը հեռացրել է 1976 թվականի սկզբին, 1988 թվականին հանքագործությունը այդ տարածքում դեռ չի վերսկսվել։

1988 թվականին Կասինգայի հանքերն ունեցել են տարեկան մոտ 1.1 միլիոն տոննա արտադրողականություն։ Սակայն Մոսամեդիշը (այն ժամանակ կոչվում էր Նամիբե) նավահանգիստ տանող երկաթուղին կարիք ուներ լայնածավալ վերանորոգման, և քանի որ այն գտնվում էր Նամիբիայի սահմանից ընդամենը 310 կիլոմետր հյուսիս, Հարավային Աֆրիկայի հարձակումներից անվտանգությունը հնարավոր չէր ապահովել։

## Այլ հանքանյութեր
Անգոլան հարուստ է նաև մի շարք այլ հանքային ռեսուրսներով, որոնք լիովին չեն շահագործվել քսանմեկերորդ դարի սկզբին։ Դրանց թվում են մանգանը, պղինձը, ոսկին, ֆոսֆատները, գրանիտը, մարմարը, ուրան, քվարցը, կապարը, ցինկը, վոլֆրամը, անագը, ֆտորիտը, ծծումբը, դաշտային սպաթը, կաոլինը, փայլարը, բիտումը, գիպսը և տալկը։ Կառավարությունը հույս ունի վերսկսել հարավ-արևմուտքում բյուրեղային քվարցի և դեկորատիվ մարմարի արդյունահանումը։ Հաշվարկվել է, որ քսան տարվա ընթացքում տարեկան կարելի է արդյունահանել 5000 խորանարդ մետր մարմար։ Պետական սեփականություն հանդիսացող ընկերություն  արդյունահանում էր գրանիտ և մարմար Ուիլա և Նամիբե նահանգներում, իսկ 1983 թվականին արտադրել է 4450 խորանարդ մետր գրանիտ և 500 խորանարդ մետր մարմար։ Այդ ժամանակվանից ի վեր ընկերությունը դադարեցրել է արտադրությունը՝ ժամանակակից սարքավորումներով վերանորոգվելու նպատակով։ Սակայն քվարցի արտադրությունը անորոշ ժամանակով դադարեցվել է Կուանզա Սուլ նահանգի արդյունահանման վայրերի մոտ գտնվող տարածքներում ռազմական իրավիճակի պատճառով։

Կառավարությունը 1980 թվականին ստեղծել է ընկերություն՝ հյուսիս-արևմուտքում ֆոսֆատի հանքավայրերը շահագործելու համար։ Զաիր նահանգում կար 50 միլիոն տոննա, իսկ Կաբինդայում՝ մոտ 100 միլիոն տոննա հանքավայրեր։ Չնայած երկու վայրերում էլ հանքավայրերի ուսումնասիրություններ են կատարվել բուլղարական և հարավսլավական ընկերությունների կողմից, 1988 թվականի դրությամբ արտադրությունը դեռևս չէր սկսվել ոչ մի վայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգոլա