Նժույգս, նժույգս

**«Նժույգս, նժույգս»**, Հրանտ Մաթևոսյանի պատմվածքներից։ Զետեղված է «Բեռնաձիեր» շարքում։ Այն զուտ սյուժեի առումով չի կապվում «Բեռնաձիեր» վիպակին։

## Գնահատական
Պատմվածքում ծավալվող դեպքերն ու եղելությունները, դրանց գեղարվեստական մեկնության ուղղվածությունը, բացատրություններն ու հեղինակային իմաստավորումներն բացարձակապես ժամանակին համահունչ, կենսական հարաբերություններից թելադրված մտածողության նոր դրսևորումներ են՝ թարմ, խոր ու ինքնատիպ։ Գրողը ծավալվող հարաբերությունների մեջդեռևս խմորվող երևույթների, ոչ բոլորին նկատելի զարգացման հեռանկարում հստակորեն ու ամենայն պարզորոշությամբ տեսնում է գյուղաշխարհի վաղվա օրը։

## Սյուժե
Փոքր հորեղբայրը Թիֆլիսում ծառայությունից նոր էր վերադարձել։ Հեռուների շունչը, ուրախ, թեթև ապրելու ցանկությունը նրան դարձնում էր օտար այդ միջավայրում, որ նման էր մեծ  տան, ուր ամեն մեկն իր բեռն էր քաշում ու խեղճության, զրկանքների մթնոլորտում համոզված էր, թե նման կենսակերպը ոչ այնքան իրեն, որքան մյուսներին, առաջին  հերթին քաղաքացուն էր պետք։ Ու թե իրենք չստեղծեն, չարարեն հաց, միս, պանիր, ապա վաղը քաղաքում սովամահ են լինելու։ Ահա այս ներքին զգացողությունն էր, որ նրանց դարձնում էր «ավելին», քան հեռվի հովերն այստեղ բերած փոքր հորեղբայրը։ Բայց պարզվում է, որ փոքր հորեղբայրը ծանրակշիռ փաստարկ ունի այստեղի կյանքն արհամարհելու, դժվար կյանքից խույս տալու համար։ Նրա սիրած աղջիկը քաղաքում է ու «չի կարող» գյուղում ապրել։ Բայց մի՞թե այդքան հեշտ է երջանկության հետևից գնալը։ Միջավայրը նրան թույլ չի տա, նա պետք է այստեղ՝ համայնքի հոգսն ինչ-որ կերպ թեթևացնելու համար։ Եվ պատումն էլ հերոսի հոգեբանության դրամատիկ վերափոխման ընթացքն է։ Անցումները կատարվում են թռիչքաձև։ Գյուղում հինգ տարի սպասել են Հովիկին, որ պիրի ընդնված կարգի համաձայն՝ որպես փոքր որդի, պահի ծնողներին։ Անելանելի դրությունը շտկելու տղայի հոր ցանկությունը ևս չի իրականանում։ Նա հասկանում է եղբոր ցավը, նա գիտի՝ ինչ է նշանակում սիրահարված լինել։ Տղայի մայրը մի պահ իրեն տեսավ Թիֆլիսներում եղած աղջկա մեջ ու ցանկացավ, որ Հովիկը վաղը ևեթ քաղաք գնա՝ սիրած աղջկա հետևից։ Նա ասաց, որ ավելի լավ է նորահարսը գա այստեղ ու դառնա բեռնաձիերի լիարժեք անդամը։ Սակայն Հովիկը, այնքան ամուր է կապված այդ հոգսերին ու ամենօրյա խնդիրներին, որ չի լքի իր միջավայրը։ Հովիկին ժամանակ է պետք, որ կարողանա իր և շրջապատի համար ակնհայտ դարձնել հոգում նստած բեռնաձին։ Մաթևոսյանն ստեղծում է հերոսի վերափոխման դրամատիկ, ողբերգական պատկերը։ Սրունքը փշրած ձին մաշում էր իրեն ու գետինը, լողում էր քրտինքի մեջ, նրա կապտասպիտակ գույնը սևացել էր ու այդպես էլ մնաց Հովիկի հիշողության մեջ։ Մեծ եղբայրը գործնական է ու սենտիմենտալությունից հեռու։ Այնքան էլ արտառոց բան չի համարում տեղի ունեցածը, հարկ է վարվել այնպես, ինչպես սովորաբար վարվում են վիրավոր ձիերի հետ։ Հովիկը պետք է դեմ գնար նրան զգացմունքներին և հույզերին՝ կատարելով Մեծ եղբոր կամքը։ Նրա համար չկար «հովի զնգոցը, արտույտների ճախրը, արտույտների երգը» ու քանի որ նա այլևս չէր սիրում, հետևապես դարձել էր դաժան ու հաշվենկատ․ «Եվ լեշակեր բորենու պես  ետ տալով հողը, նա քերթեց ձին։ Եվ փաթաթած կացինը թևի տակ, նա գալիս էր ձիգ քայլերով ու բանակից ռուսերեն բառեր էր բերել»։ Նրա կին Լուսիկը դարձավ կոլտնտեսության երկրորդ նախագահ ու այնքան լավ է կառավարում, որ «քիչ է մնում ընտանիքիդ սանձերն էլ տաս ձեռքը, և ժողովներն այնքան լավ է անցնում, որ խոսք կա նրան շրջկենտրոն տեղափոխելու»։ Մաթևոսյանի հեգնանքն ամբողջացնում է փոքր եղբոր պատմությունը։ Ձևավորում է այնպիսի ժամանակ, երբ մարդն այլևս սեփական երջանկության տերը չէ։ Վերջում լիովին վերափոխված Հովիկը քամահրանքով է հիշում անցյալի խենթությունները․ «Էն ժամանակ դու էլ էիր քուռակ։ Ես էլ էի քուռակ»։ Նա լիովին հարմարվել է ստեղծված կացությանը։ Սենոն նույնիսկ կատակում է «Հանող ես՝ դու քո կնկա պոզերը հանիր»։ Եթե մի ժամանակ Հովիկն էր իր գլխի տերը, հիմա կառավարողը իր կինն է։ Բեռնաձին համարձակություն չունեցավ իրեն պարտադրված շրջագծից դուրս գալու, դա թույլ չտվեցին ինչպես միջավայրը, այնպես էլ սեփական որակները։ Նա անկարող էր հաղթահարել ավանդական կարգը։

## Կերպարներ
* Փոքր հորեղբայրը
* Նրա կինը՝ Լուսիկը
* Մեծ հորեղբայրը
* Սենո

## Տեղանուններ
* Թիֆլիս

## Տես նաև
* Օգոստոս (վիպակ)
* Կայարան (վիպակ)
* Սկիզբը (վիպակ)
* Ալխո (վիպակ)
* Նարինջ զամբիկը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրանտ Մաթևոսյան, «Նժույգս, Նժույգս»
* 

Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ