Կարել Ապպել

**Կարել Ապպել** (, ), նիդերլանդացի նկարիչ, քանդակագործ, գրաֆիկ, «ԿՈԲՐԱ» ավանգարդ խմբի հիմնադիրներից մեկը։ Իր աշխատանքներում համադրել է պատկերավոր և վերացական-էքսպրեսիոնիստական տարրեր։

## Կենսագրություն
Կարել Ապպելը ծնվել է Ամստերդամում վարսավիրի ընտանիքում և դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է հոր վարսավիրանոցում: 1940-1943 թվականներին սովորել է Ամստերդամի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում: Վաղ շրջանի աշխատանքներում զգացվում է Մատիսի և Պիկասոյի ազդեցությունը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նկարչի ոճը զգալիորեն փոխվում է՝ գտնվելով պրիմիտիվ արվեստի և ար բրյուտի ազդեցության տակ: 1946 թվականին տեղի է ունենում նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը. նույն թվականին Ապպելը մեկնում է Դանիա, որտեղ ծանոթանում է նկարիչների հետ, որոնք հետագայում դառնում են «ԿՈԲՐԱ» միավորման անդամներ։ 1948 թվականին Կարել Ապպելը և այլ երիտասարդ նիդերլանդացի նկարիչներ ձևավորում են այսպես կոչված Նիդերլանդական փորձարարական խումբը, որին մի քանի ամիս անց միանում են բելգիացի Պիեռ Ալեշինսկին և դանիացի Ասգեր Յորնը։ Նրանց հայրենի մայրաքաղաքների (Կոպենհագեն, Բրյուսել, Ամստերդամ) անվանումների առաջին տառերը կտան խմբին նոր անվանում։ Միավորման նպատակն է դառնում գեղանկարչության միջոցով մարդու բնազդների և ենթագիտակցության արտահայտումը. արտահայտչական միջոցների շարքում են վառ, ճչացող երանգները և ֆանտաստիկ կերպարները:

Այս ժամանակահատվածում Կարել Ապպելը ստեղծում է աղբից և թափոններից ստեղծագործություններ: 1948-49 թվականներով է թվագրվում նրա ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը՝ փայտե «Հարցնող երեխաներ» ռելիեֆը (հոլ.՝ Vragende kinderen), որը բաղկացած է փայտի բեկորներից, որոնք ամրացված են հին պատուհանի շրջանակին։ 1948-49 թվականներին Ապպելը կատարել է այս աշխատանքի երեք տարբերակ, որը իրենից ներկայացնում է երեխաների կոպիտ, սխեմատիկ պատկերում դիմակների նման դեմքերով: Ֆիգուրները դիտավորյալ անփույթ ներկված են գուաշով. վառ գույները և «անփույթ» ներկումը ասոցիացիաներ են առաջացնում մանկական ստեղծագործության հետ, որում «ԿՈԲՐԱ» միավորման անդամները տեսնում էին ժամանակակից արվեստի թարմացման և դարերի ընթացքում կուտակված կոնվենցիաներից դրա ազատագրման կարևորագույն աղբյուրը։

1949 թվականին Ապպելը պատվերով ստեղծում է որմնանկար, որում օգտագործում է նույն սյուժեն։ Որմնանկարը պետք է գտնվեր Ամստերդամի քաղաքապետարանի ճաշասենյակի տարածքում, և քաղաքային խորհրդի կոմիտեն հավանություն տվեց նախնական էսքիզին։ 1949 թվականի մարտի 14-ին աշխատանքն ավարտվեց։ Այն առաջացրեց կտրուկ քննադատության ալիք և բազմաթիվ բացասական արձագանքներ, ինչի հետևանքով այն փակվեց 10 տարով:

Ստեղծագործությունը, որը դարձավ հանրային սկանդալի պատճառ, ունի խորը սոցիալական ենթատեքստ։ Նիդերլանդերենում vragende բառը կարելի է մեկնաբանել երկու կերպ՝ «հարցնող» և «(ողորմություն) խնդրող», ուստի ռելիեֆի վրա պատկերված երեխաները, որոնք ուղիղ նայում են դիտողին, պետք է հիշեցնեն հետպատերազմյան Գերմանիայի աղքատության մասին, որի վկան եղել է նաև հենց նկարիչը: Վառ գույները, որոնք խոսում են մանկության ուրախության և անմիջականության մասին, հակադրվում են փայտե ֆիգուրների ոչ մանկական ստատիկությանը և նրանց դեմք-դիմակներին՝ աչքերում սարսափի արտահայտությամբ։ Այս երեխաները նայում են աշխարհին, որը կործանել են մեծահասակները, և դժվար չէ գուշակել, թե կոնկրետ ինչ են նրանք հարցնում՝ «Ինչո՞ւ»։

1950 թվականին Ապպելը տեղափոխվում է Փարիզ։ 1952 թվականին դուրս է գալիս «ԿՈԲՐԱ» միավորումից և միանում ֆրանսիական ինֆորմալիզմի շարժմանը:

Հետագա տարիներին Ապպելը շատ է ճանապարհորդում և այցելում Մեքսիկա, ԱՄՆ, Հարավսլավիա, Բրազիլիա, Ճապոնիա, Չինաստան։ 1964 թվականին ձեռք է բերում ամրոց Օսերի մոտակայքում. երկար ժամանակ ապրում է Նյու Յորքում, Ֆլորենցիայում, Ցյուրիխում։ Նրան է գալիս միջազգային ճանաչումը. մի շարք երկրներում կազմակերպվում են նրա աշխատանքների ցուցահանդեսներ։

Կարել Ապպելը մահացել է իր տանը Ցյուրիխում 2006 թվականի մայիսի 3-ին: Թաղված է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություն
Տարբեր տարիներին Ապպելը մոտ էր սյուրռեալիզմին, աբստրակցիոնիզմին, ար բրյուտին։ Նկարչի ոճին բնորոշ է պատկերավորության և վերացարկման համադրությունը, ինչպես նաև կերպարների արտահայտիչ դեֆորմացիան։ Նրան մոտ է կոլաժի տեխնիկան. իր աշխատանքներում նա հաճախ ներառում է այս կամ այն նյութական առարկաները։ Նրա նկարների հիմնական ժանրերն են բնանկարը և դիմանկարը։ «Հարցական երեխաների» սկանդալից հետո Ապպելը սկսեց իրեն բարբարոս անվանել և ամեն կերպ աջակցում էր այդ կերպարին. այսպես, նկարի վրա աշխատելիս նա բառացիորեն «նետում էր» ներկը կտավին և բարձր հառաչում։

1970-ական թվականներից սկսած Ապպելը սկսեց նախապատվությունը տալ քանդակագործությանը որպես ժանրի, որն ավելի լայն հնարավորություններ է տալիս ձևի վրա աշխատելու համար։ Որպես նյութ նա օգտագործում է փայտ, ալյումին, պոլիուրեթան և այլն։

Բացի գեղանկարչությունից և գրաֆիկայից, Կարել Ապպելն աշխատել է որպես նկարիչ դրամատիկական, բալետային և օպերային թատրոնում, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես բանաստեղծ և երաժիշտ։

## Երկեր
* Psychopathologisches Notizbuch. Zeichnungen und Gouachen 1948—1950. Bern; Berlin: Verlag Gachnang & Springer, 1997
* Der Machtwille der Planeten / Ich bin der Planet / Du bist der Planet / Wir sind die Planeten. Gedichte aus den Jahren 1941—1996. Bern; Berlin: Verlag Gachnang & Springer, 2000.

## Խոստովանություն
Վենետիկի բիենալեի մրցանակ (1954), Գրաֆիկայի միջազգային մրցանակ Լյուբլյանայի բիենալեում (1954), Սան Պաուլուի բիենալեի մեծ մրցանակ (1959), Գուգենհայմի հիմնադրամի միջազգային մրցանակ (1960): Վերջին նշված մրցանակը Ապպելը ստացել է 39 տարեկանում («Կինը ծաղկեփնջով» նկարի համար, որը ստեղծվել էր երկու տարի առաջ) և դարձել է ամենաերիտասարդ նկարիչը, որը երբևէ արժանացել է դրան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Claus H. Karel Appel, painter. New York: H.N. Abrams 1962
* Ragon M. Karel Appel: peinture, 1937—1957. Paris: Éditions Galilée, 1988
* Kuspit D.B. Karel Appel sculpture: a catalogue raisonné. New York: H.N. Abrams, 1994
* Lyotard J.F. Karel Appel: Ein Farbgestus. Essay zur Kunst Karel Appels. Bern; Berlin: Verlag Gachnang & Springer, 1998.
* Houts C. van. Karel Appel: de biografie. Amsterdam: Olympus, 2003

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* Перечень выставок с 1953 г. и музеев, в которых находятся работы художника
* Работы в музеях мира
* Работы online
*