open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան

«**Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան**», հայերեն բառարան։

## Պատմություն
Տպագրվել է հինգ հատոր 1986-2001 թվականներին Երևանում։ Կազմողներ՝ Թադևոս Հակոբյան, Հովհաննես Բարսեղյան և Ստեփան Մելիք-Բախշյան։

Ընդգրկում է պատմական Հայաստանի և սահմանակից երկրների տարբեր գավառների՝ հնագույն ժամանակներից մեզ հասած բնիկ հայկական և օտար գրականության մեջ ու քարտեզներում հիշատակված տեղանունները։ Բառահոդվածներում տրված են աշխարհագրական, պատմական, լեզվաբանական, ազգագրական և այլ տեղեկություններ բնակավայրերի հիմնադրման ժամանակի, պատմության, բնակչության թվի ու զբաղմունքի, ճարտարապետական հուշարձանների, աշխարհագրական պայմանների մասին։ Առանձին հոդվածներ նաև պատկերազարդ են (լուսանկարներ, քարտեզներ և այլն)։

2003 թվականին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան

Կատեգորիա:Տեղանվագիտություն
Հայաստանի գրքերը տպագրության մեջ և վաճառքում

«**Հայաստանի գրքերը տպագրության մեջ և վաճառքում**», եռամսյա հանդես։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է «Գրքերը տպագրության մեջ» նախագծի շրջանակում։ Լույս է տեսնում 2004 թվականից Երևանում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Վահան Խաչատրյան։

Տպագրում է նոր գրքերի տեղեկատու ցանկերը, ելից տվյալներն ու տեղեկությունները, գրքի տարածման և ընթերցանության հիմնախնդիրներին նվիրված նյութեր, սոցիոլոգիական ուսումնասիրություններ։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Հայաստանի զրուցակից

«**Հայաստանի զրուցակից**», հասարակական-քաղաքական, կրթամշակութային շաբաթաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 2007-2013 թվականներին Երևանում՝ հայերեն և ռուսերեն։ Խմբագիրներ՝ Արմեն Խանբաբյան, Աշոտ Աղաբաբյան, Գենոֆիա Մարտիրոսյան։

Անդրադարձել է Հայաստանում և Արցախում տեղի ունեցող հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, կրթական, մշակութային, մարզական կարևոր իրադարձություններին, Հայրենիք-Սփյուռք հարաբերություններին, միջազգային անցուդարձին, պատմական հիշարժան տարեթվերին։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Հայաստանի հնագիտական հուշարձանները (մատենաշար)

«**Հայաստանի հնագիտական հուշարձանները**», մատենաշար։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում Երևանում (հ. 1–21..., 1968–2009…): Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը։ Ունի խմբագրակազմ։

Հատորներն առանձին մենագրություններ են՝ նվիրված հնագիտական տարբեր դարաշրջանների հուշարձանների ուսումնասիրությանը։ Ուշագրավ են Գ. Կարախանյանի և Պ. Սաֆյանի «Սյունիքի ժայռապատկերները» (1970), Հ. Ջանփոլադյանի «Դվինի միջնադարյան ապակին (IX—XIII դդ.)» (ռուսերեն, 1974), Հ. Մարտիրոսյանի «Արգիշտիխինիլի» (ռուսերեն, 1974), Օ. Խնկիկյանի «Արհեստները բրոնզեդարյան Հայաստանում» (1977), Ս. Եսայանի, Լ. Բիագովի, Ս. Հմայակյանի և Ա. Կանեցյանի «Երևանի բիայնական դամբարանը» (ռուսերեն, 1991), Ա. Փիլիպոսյանի «Հին Արևելքի շրջանակավոր դաստակով դաշույններն ու սրերը» (1999), Ա. Փիլիպոսյանի և Ռ. Մկրտչյանի «Գեղհովտի վանտոսպյան (ուրարտական) քարայր-դամբարանը» (2001), Ժ. Խաչատրյանի «Սիսիանի դամբարանը (մ. թ. ա. I դարի երկրորդ կես)» (2009) և այլ աշխատություններ։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Հայաստանի արդյունաբերություն, շինարարություն և ճարտարապետություն

«**Հայաստանի արդյունաբերություն, շինարարություն և ճարտարապետություն**», ամսագիր։ ՀՀ Պետպլանի, պետշինի և ՀՃՄ (մինչև 1966 թվականը՝ ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհի, ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի պետական գիտատեխնիկական կոմիտեի, 1966-1990 թվականներին՝ Նախարարների խորհրդի Պետպլանի) պաշտոնական հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1958-1996 թվականներին Երևանում՝ հայերեն և ռուսերեն (1958-1984 թվականներին կոչվել է «Հայաստանի արդյունաբերություն», 1990-1992 թվականներին՝ «Զվարթնոց», 1992-1996 թվականներին՝ «Գործարար Հայաստան»)։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Աթաբեկյան, Տոնիկ Կարապետյան, Յուրի Առաքելյան։

Ծանոթացրել է հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների, տրանսպորտային և շինարարական կազմակերպությունների աշխատանքներին, լուսաբանել է տնտեսական և սոցիալական հարցեր, տպագրել նյութեր գիտության ու տեխնիկայի նվաճումների, արտադրության հետ դրանց կապի մասին։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Արցախի համալսարան

«**Արցախի համալսարան**», Արցախի պետական համալսարանի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Ստեփանակերտում (1994 թվականին մի քանի համար տպագրվել է «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության համալսարան» անվանումով, խմբագիր՝ Արտակ Ղուլյան)։ Խմբագիրներ՝ Գրիգոր Դանիելյան, Սեյրան Բալայան։

Լուսաբանում է համալսարանի գիտակրթական կյանքը, ուսանողության մարզամշակութային առօրյան, անդրադառնում է միջհամալսարանական կապերին, համալսարանում կազմակերպվող գիտաժողովներին։ Տպագրում է բուհի շնորհալի ուսանողների գրական գործերից։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Արցախի թերթեր
Թբիլիսի-Աղդամ ավտոբուսի պայթյուն

**Թբիլիսի-Աղդամ ավտոբուսի պայթյուն**, ահաբեկչական գործողություն, պայթյուն, որը տեղի է ունեցել 1990 թվականի օգոստոսի 10-ին Գանձակից (Ադրբեջանական ԽՍՀ) 20 կմ հեռավորության վրա Թբիլիսի-Աղդամ երթուղով ուղևորվող ԼիԱԶ-677 ուղևորատար ավտոբուսում։

## Զոհեր
60 ուղևոր տեղափոխող ավտոբուսի պայթյունի հետևանքով զոհվել է 15-20 մարդ, վիրավորվել՝ 16-30 մարդ։

## Պայթյունի կազմակերպիչները
Ենթադրվում է, որ պայթյունը կազմակերպել են դաշնակների կողմից կազմակերպված Հայկական ընդհատակյա ահաբեկչական «Վրեժ» կազմակերպության անդամները, որի առաջին գործողությունը 1989 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Թբիլիսի-Բաքու երթուղով ընթացող ավտոբուսի պայթյունն էր, որի հետևանքով զոհվել էր 5 մարդ, վիրավորվել՝ 27-ը։

Ըստ ադրբեջանական լրատվամիջոցների ՝ ավտոբուսի պայթեցումը կատարել են Արմեն Միքայելի Ավանեսյանը և Միխայիլ Միքայելի Տաթևոսովը, որոնք ձերբակալվել են:1992 թվականի մայիսին Արմեն Ավանեսյանը դատապարտվեց մահապատժի, իսկ Միխայիլ Տաթևոսովը՝ 15 տարվա ազատազրկման։ Նշվում է նաև, որ քննության ընթացքում պարզվել է, որ հանցագործները ծրագրել են նաև 1991 թվականի հուլիսի 17-ին պայթեցնել Աղդամ-Թբիլիսի երթուղով անցնող ավտոբուսը, սակայն նրանցից անկախ պատճառներով չեն կարողացել ահաբեկչություն իրականացնել։ 1992 թվականի մայիսին Տերտերի շրջանում Տաթևոսովը փոխանակվել է ադրբեջանցի պատանդների հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների հարձակողական գործողություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգայնականություն
Էնդրյու Գիլում

**Էնդրյու Դիմիզ Գիլում** (, ), ամերիկացի դեմոկրատ քաղաքական գործիչ, Ֆլորիդա նահանգի Թալահասի քաղաքի քաղաքապետ 2014 թվականից մինչև իր հրաժարականը 2018 թվականի նոյեմբերին։ Մինչև քաղաքապետի պաշտոնում ընտրվելը Գիլումը 2003 թվականից եղել է քաղաքի կոմիսարներից մեկը։

## Կենսագրություն
2018 թվականին Գիլումը հաղթեց դեմոկրատական կուսակցության առաջին ժողովում և դարձավ Ֆլորիդայի նահանգապետի թեկնածու։ Նոյեմբերի ընդհանուր ընտրություններում նրա հակառակորդը հանրապետական կոնգրեսական Ռոն Դե սանտիսն էր։

Գիլումը դիտարկվում է որպես առաջադեմ դեմոկրատ։ Նախնական ժողովների  ժամանակ նրան աջակցել է Վերմոնտ նահանգից սենատոր Բեռնի Սանդերսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 2018 Gubernatorial Election Site
* City of Tallahassee

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Վանիկ Բայբուրթյան

**Վանիկ (Վան) Վաղարշակի Բայբուրթյան (Բայբուրդ)** (), հայ խմբագիր, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1940 թվականի հուլիսի 11-ին Թբիլիսիում։ 1966 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ 1966-1975 թվականներին եղել է «Սովետսկի սպորտ», ապա՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթերի սեփական թղթակից Հայաստանում։ 1976-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի Մամուլի նորությունների գործակալության սեփական թղթակից Վրաստանում։ 1986-1987 թվականներին եղել է «Վրաստան» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1987 թվականից՝ խմբագիր։ 1987-2000 թվականներին, միաժամանակ՝ եղել է Վրաստանի ժուռնալիստների դաշնության քարտուղար, 1988-1991 թվականներին՝ Վրաստանի ԿԿ կենտկոմի, 1990-1991 թվականներին՝ բյուրոյի անդամ, 1991-1995 թվականներին՝ Վրաստանի հայկական մշակութային-բարեգործական ընկերության նախագահ, 1995 թվականից՝ առաջին փոխնախագահ։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Բանվոր (թերթ, Նյու Յորք)

«**Բանվոր**» («Բանւոր»), քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ (հետագայում՝ եռօրյա, օրաթերթ)։ Ամերիկայի բանվորական կուսակցության հայկական հատվածի, այնուհետև՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1922-1924 և 1930-1938 թվականներին Նյու Յորքում։ Խմբագիրներ՝ Ս. Սնարյան, Խաչիկ Քյոսայան, Պատրիկ Սելյան։

Արտացոլել է ամերիկահայ բանվորների առօրյան, լուսաբանել ԱՄՆ-ի կոմկուսի և նրա հայկական բյուրոյի, Կոմինտերնի գործունեությունը, համաամերիկյան բանվորական շարժումը։ Ընթերցողներին ծանոթացրել է Խորհրդային Հայաստանի առաջընթացին։ Սատարել է ՀՕԿ-ի գործունեությանը, խրախուսել հայրենակցական միությունների շինարական աշխատանքները։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) նախօրյակին «Բանվոր» պարբերականը մեծ տեղ է հատկացրել հակաֆաշիստական ընդհանուր ճակատ ստեղծելու ԱՄՆ-ի կոմկուսի փորձերին, տպագրել նյութեր Իսպանիայում կռվող ամերիկահայ կամավորների մասին։

Պարբերականում տպագրվել են հրապարակախոսական նյութեր, արձակ և չափածո գրական ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Բառ գիրգ Տալիանի

«**Բառ գիրգ Տալիանի**», հայ-իտալերեն բառարան։

Տպագրության վայրը, տպարանը և թվականը հայտնի չեն։ Վերնագրից հետո առաջին տողը՝ «Ած.-տիօ ածութի-տիվինիթայ…» (80 էջ, 80, 9 x 6 սմ)։ Ենթադրվում է, որ տպագրվել է Վենետիկում՝ Միքելանջելո Բորբոնիի տպարանում. տպագրությունը նման է 1681 թվականին այնտեղ լույս ընծայված Ժամագրքին։

1–64-րդ էջերում բուն բառարանն է, որտեղ հայերեն բառերը ներկայացված են հայատառ իտալերեն թարգմանությամբ, 65–80-րդ էջերում՝
«Խօսք Տալիանի» խոսակցարանը (զրուցարան), որտեղ հայերեն բառերն ու բառակապակցությունները տրված են հայատառ իտալերեն թարգմանություններով։

Առաջին տողը՝ «Բարով հազար բարի պարոնին….»։

## Արտաքին հղումներ
* «Բառ գիրգ Տալիանի» բառարանի թվայնացված տարբերակը Համահայկական թվանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Բառարաններ
Բառգիրք հայոց

մինի
«**Բառգիրք հայոց**», Երեմիա Մեղրեցու կազմած հայերեն բառերի առաջին տպագիր բացատրական բառարանը։

Հիմնական բառապաշարը վերցված է «Բառք քերթողականք» բառարանի մի գրչագիր տարբերակից, որին, Սարգիս եպիսկոպոսի աշխատասիրությամբ, ավելացված են Աստվածաշնչի և այլ բառարանների բառահոդվածներ։

Այն որպես սկզբնաղբյուր օգտագործել են Մխիթար Սեբաստացին, Ստեփանոս Օրբելյանը, Գ. Փեշտմալճյանը, Ն. Բյուզանդացին, Հրաչյա Աճառյանը և ուրիշներ։

Տպագրվել է 1698 թվականին Լիվոռնոյում, տպագրիչ՝ Սարգիս Եվդոկիացի Սահեթճի։

Բառարանը վերջում ունի «Աշխարհացոյց» վերնագրով հավելված և տեղանունների համառոտ ցանկ։ Ընդգրկում է շուրջ 8550 բառ։

Տիտղոսաթերթին՝ «Բառգիրք հայոց, արարեալ ի Սուրբ Էջմիածին Երեմիայ վարդապետէ…» (344 էջ, 8°, 13 x 7,4 սմ)։ 1728 թվականին վերահրատարակվել է Կ. Պոլսում՝ Մարտիրոս Սարգսյանի տպարանում որի տիտղոսաթերթին գրված է նույնը։ Տպակից է Վարդան Արևելցու «Աշխարհացոյց»-ին (576 էջ, 8°, 13,3 x 8 սմ)։

1975 թվականին Հ. Ամալյանի աշխատասիրությամբ տպագրվել է «Բառգիրք հայոց»-ի քննական բնագիրը։

Կատեգորիա:Բառարաններ
Բարեգործականի ձայն

«**Բարեգործականի ձայն**», տեղեկատու ամսաթերթ։ ՀԲԸՄ Բուլղարիայի շրջանային հանձնաժողովի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2004 թվականից Պլովդիվում՝ բուլղարերեն և հայերեն։ Խմբագիր՝ Հռիփսիմե Երնիյազյան։

Լուսաբանում է ՀԲԸՄ կենտրոնական վարչության և մասնաճյուղերի գործունեությունը, բարեգործական միջոցառումները, ներկայացնում է միության հիմնադիր և նվիրյալ անհատներին, հոբելյանական տարեթվեր, անդրադառնում ՀԲԸՄ կրթական, մշակութային, մարզական հաստատությունների առօրյային, ծանոթացնում է Հայ առաքելական եկեղեցու պատմությանը, բուլղարահայ համայնքի անցյալին ու ներկային, Հայաստանում, Արցախում և աշխարհում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։ Տպագրում է նաև գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններ, մշակութային և գիտական նյութեր։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:ՀԲԸՄ
Կատեգորիա:Հայերը Պլովդիվում
Բարիզ-Արևելք

«**Բարիզ-Արևելք**» («Բարիզ-Արեւելք»), բժշկաառողջապահական ամսաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1939 թվականին Փարիզում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Ալլահվերդի Որդի։

Տպագրել է բժշկագիտական-առողջապահական հոդվածներ, օգտակար զրույցներ, ծանոթացրել հիվանդությունների ախտանշաններին և այլն, «Լրատու էջ»-ում զետեղել է լուրեր Ֆրանսիայում և այլ երկրներում բժշկագիտության նվաճումների, նաև Խորհրդային Հայաստանի առողջապահական ձեռնարկումների մասին։

Ունեցել է ֆրանսերեն բաժին։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Բարձրագահ, ինքնակալ․․․

«**Բարձրագահ, ինքնակալ․․․**», խնդրագիր, ամստերդամաբնակ հայերի դիմումը Ամենայն հայոց կաթողիկոս Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցուն, որով հայտնում են, թե եկեղեցի են կառուցել և խնդրում են քահանա ուղարկել՝ այն օրհնելու և Ամստերդամում հաստատվելու համար։

Տպագրվել է 1714 թվականի հունիսի 10-ին Ամստերդամում՝ Ղուկաս Վանանդեցու տպարանում։ Խորագիրը՝ «Բարձրագահ, ինքնակալ, երանակենցաղ, երջանկապատիվ եւ վեհափառ...» (2 էջ, 25,3 x 14,8 սմ)։

Կատեգորիա:Նիդերլանդահայ մամուլ
Բժշկական գիտական տեղեկատու

«**Բժշկական գիտական տեղեկատու**», բժշկագիտական եռամսյա հանդես։ ՀԽՍՀ ԱՆ բժշկագիտական խորհրդի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1965-1969 թվականներին Երևանում (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն)։ Խմբագիր՝ Անդրանիկ Մեհրաբյան։

Ներկայացրել է բժշկագիտության և տեխնիկայի նվաճումները, նպաստել դրանց ներդրմանը։ Տպագրել է համառոտ ծանոթագրություններ Հայաստանի, ԽՍՀՄ-ի և արտերկրի բժշկական պարբերականներում հրապարակված առանձին մասնագիտությունների վերաբերող հոդվածների, ԳՀ աշխատանքների մասին։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Դենիս Միրոշնիչենկո

**Դենիս Նիկոլաևիչ Միրոշնիչենկո** (; ), ուկրաինացի և ռուս քաղաքական գործիչ։ Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության Ժողովրդական խորհրդի նախագահ 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ից։ Գտնվում է անձնական միջազգային պատժամիջոցների տակ։

## Կենսագրություն
Դենիս Միրոշնիչենկոն ծնվել է 1987 թվականի հունվարի 8-ին Վորոշիլովգրադում (այժմ՝ Լուգանսկ)։ Ավարտել է Լուգանսկի Մատուսովսկու անվան մշակույթի և արվեստի ակադեմիան 2011 թվականին։ Աշխատել է գեղագիտական դաստիարակության թիվ 1 դպրոցում որպես դաշնամուրի դասվար։ Աշխատել է «Սպորտ բոլորի համար» կոմունալ ձեռնարկության տնօրեն։ Լուգանսկի Արտեմովսկի շրջխորհրդում ընտրվել է Ռեգիոնների կուսակցությունից։ Մասնակցել է Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության Ժողովրդական խորհրդի 2014 և 2019 թվականների ընտրություններին։ Ընտրվել է Ժողովրդական խորհրդի անդամ «Միր Լուգանշչինա» դաշինքից։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ից ԼԺՀ Ժողովրդական խորհրդի նախագահ։ Եղել է Լուգանսկի Արտյոմովսկի Ժողովրդական խորհրդի պատգամավոր։ Անդամակցել է «Եդինայա Ռոսիա» կուսակցությանը։

Ռուսաստանի ագրեսիային աջակցելու և ռուս-ուկրաինական պատերազմի ընթացքում Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականության խախտման պատճառով այն գտնվում է Եվրամիության բոլոր երկրների, Կանադայի, Շվեյցարիայի, Ավստրալիայի, Ճապոնիայի, Ուկրաինայի, Նոր Զելանդիայի Անձնական միջազգային պատժամիջոցների ներքո։

## Պարգևներ
* Բարեկամության շքանշան (2021, Հարավային Օսիա)
* «Արիության և արիության համար» մեդալ (2021 թվականի ապրիլի 30, Ղրիմի Հանրապետություն)։

## Արտաքին հղումներ
* Председатель народного совета ЛНР 
* Профиль Дениса Мирошниченко на официальном сайте партии Мир Луганище 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Բժշկարան ձիո և առհասարակ գրաստնո

«**Բժշկարան ձիո և առհասարակ գրաստնո**», 14-րդ դարի ձեռագիր՝ անասնաբուժության և մասնավորապես ձիաբուժության մասին։

## Պատմություն
Կազմել է ասորի բժիշկ Ֆարաջը՝ գրիչ Թորոս քահանայի օժանդակությամբ՝ արաբական աղբյուրների հիման վրա՝ Կիլիկյան Հայաստանի մայրաքաղաք Սսում՝ Սմբատ (1296-1298) արքայի հրամանով։ Բայց հայերեն ձեռագիրը բնագրի նույնական թարգմանությունը չէ, այլ նմանօրինակ տարբեր աղբյուրներից կազմված համառոտ ձեռնարկ։

Տպագրվել է 1980 թվականին Երևանում՝ Բ. Չուգասզյանի աշխատասիրությամբ։ Բաղկացած է ներածությունից, բուն տեքստից (բնագրային մի քանի նկարներով), հավելվածից, մատենակից բառարանից, ունի ռուսերեն ամփոփում, բնագրում հիշատակվող հիվանդությունների ու դեղերի ցանկեր։

Ձեռագիրը դեռևս 1906 թվականին Թավրիզում նկարագրել է Հ. Աճառյանը։ 1971 թվականին (մինչ այդ համարվել է կորած) այն հայտնաբերվել է լոսանջելեսաբնակ Զարեհ Սարաջյանի մոտ։ Լեզուն հարուստ է բազմաթիվ նոր բառերով, բառաբարդություններով, անասնաբուժական տերմիններով և բուսանուններով։

«Բժշկարան ձիոյ....»-ի հայերեն թարգմանությունը վկայում է, որ միջնադարում Հայաստանի անասնաբույժները ծանոթ են եղել Հին Արևելքի անասնաբուժական նվաճումներին և օգտվել դրանցից։

Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Ջոաննա Գարսիա

**Ջոաննա Լինն Գարսիա Սվիշեր** (, ), ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհի։ Առավել հայտնի է «Ռեբա» հեռուստաալիքի The WB (2008-2013) սիթքոմում խաղացած Չեյեն Հարթ-Մոնտգոմերի դերի շնորհիվ։ Այդ ժամանակվանից նա նկարահանվել է «Բարի գալուստ կապիտան» (*CBS*, 2008), «Արտոնյալը» (*The CW*, 2008-2009), «Ինձ հաճելի է քեզ հետ» (ABC, 2010-2011) և «Անասնաբուժական կլինիկա» (NBC, 2012) կարճատև սերիալներում։ Նա նաև փոքր դերեր է ունեցել «Բամբասկոտը» և «Մի օր հեքիաթում» ֆիլմերում, իսկ 2015 թվականին Գարսիան նկարահանվել է ABC հեռուստաալիքի «Տիեզերագնաց կանանց ակումբ» սերիալում։

## Վաղ տարիներ
Գարսիան ծնվել է Տամպայում, որտեղ էլ մեծացել է։ Մայրը՝ Լորեն Գարսիա՝ տնային տնտեսուհի, տարրական դպրոցի նախկին ուսուցչուհի։ Հայրը՝ Ջեյ Գարսիա՝ ազգությամբ կուբացի գինեկոլոգ։ Նա մեծացել է իր միակ եղբոր՝ Մայքլ Գարսիայի հետ։ Նա առաջին անգամ սկսել է հանդես գալ հանրության առջև 10 տարեկանում, այն բանից հետո, երբ անցել է լսումների փուլը՝ տեղի թատրոնում և հաստատվել գլխավոր դերի համար։ Այնտեղ նրան նկատել են *Disney Channel*-ի մարդիկ, բայց ծնողները պնդել են, որ նա շարունակի ուսումը տեղի դպրոցում, ուստի Գարսիան իրեն որպես դերասանուհի հասկացվել է տեղի թատրոնում։ Նա եղել է Պրոմի թագուհին՝ Տամպայի կաթոլիկ ավագ դպրոցում։ Դպրոցական տարիներին նա սկսել է հետաքրքրվել *Nickelodeon*-ի պրոդյուսերներով և հրավիրվել նկարահանելու «Վախենում ես մթությունից» սերիալի 3-րդ սեզոնը, ինչի համար նա Ֆլորիդայից տեղափոխվել է Մոնրեալ, որտեղ էլ նկարահանվել է շոուն։

## Անձնական կյանք
2010 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Ջոաննան ամուսնացել է բեյսբոլիստ Նիկ Սվիշերի հետ։ Նրանք ծանոթացել են հարսանիքից 16 ամիս առաջ։ Զույգն ունի երկու դուստր՝ Էմերսոն Ջեյ Սվիշերը (ծնված 2013 թվականի մայիսի 21-ին) և Սեյլոր Սթիվի Սվիշերը (ծնված 2016 թվականի հունիսի 28-ին)։

## Մասնակի ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Բյուրոկրատ (գրատուն)

«**Բյուրոկրատ**», գրատուն-հրատարակչություն Երևանում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 2010 թվականին։ Հիմնադիր-տնօրեն` Սամվել Հովհաննիսյան, տնօրեն՝ Շուշան Արզաքանյան (2012 թվականից)։

Գրախանութում վաճառվում են «Տաշեն» (Գերմանիա), «Սկիրա» (Իտալիա–Կանադա), «Ֆեյդըն» (Մեծ Բրիտանիա) և արտերկրի հայտնի այլ հրատարակչությունների լույս ընծայած գրքեր ու ալբոմներ, Ռուսաստանում հրատարակված համաշխարհային և ժամանակակից հայտնի հեղինակների երկեր՝ ռուսերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով, դասական ու արդի հայ գրողների գործեր։

«Բյուրոկրատ»-ում կազմակերպվում են գրքերի, ամսագրերի և այլ հրատների շնորհանդեսներ, դասախոսություններ, հանդիպումներ հեղինակների, հրատարակիչների հետ, ցուցահանդես-վաճառքներ։

Հրատարակչությունը սկզբնական շրջանում թողարկել է միայն «խոսող գրքեր» («Հայ սիրերգակներ», Հ. Թումանյանի «Հեքիաթները» և այլն)։ Լույս է ընծայել «Ռուբեն Հախվերդյան» (կազմ.` Շ. Արզաքանյան) ժողովածուն, Սենեկայի «Նամակներ Լուցիլիոսին բարոյական կյանքի մասին», Սուն Ցզիի «Ստրատեգիայի արվեստը» (երեքն էլ՝ 2011) և Դ. Ռիդի «Գաղտնախորհուրդ Սիոնը» (2012) գրքերը, «Բուսիդոյի օրենսգիրք»-ը (2014, 4-ն էլ ռուսերենից թարգմ.՝ Ա. Տեր-Հովհաննիսյանի)։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Բովանդակություն սրբոյն Թովմայի

«**Բովանդակություն սրբոյն Թովմայի**» («Բովանդակությիւն սրբոյն Թովմայի»), աստվածաբան-վարդապետ Կարոլոս Րենարտոս Պիլլվարտի կրոնադավանաբանական եռահատոր աշխատությունը, եկեղեցական պատմության դասագիրք Թովմայան դպրոցների համար։ Երկրորդ հատորը հայերեն չի տպագրվել։

Լատիներենից թարգմանել են Մխիթար Սեբաստացու աշակերտները։ Առաջին և երրորդ հատորները տպագրվել են 1788 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյանների տպարանում։

Առաջին հատորի տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Բովանդակութիւն սրբոյն Թովմայի։ Յերիւրեալ ըստ օրինի արդի դպրոցաց...» [464 էջ (՞), 80, 15 x 7,6 սմ], 3-րդ հատորի տիտղոսաթերթին՝ նույնը (708 էջ, 8°, 13,7 x 7,5 սմ)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Բրոշյուրավորում

**Բրոշյուրավորում**, հրատարակության տպված էջերն ու կազմերը միավորելու, շապկելու կամ կազմելու գործողությունների ամբողջություն։

Կախված գրքի հրատարակչական կառուցվածքից (շապկով կամ կազմակողով), ծավալից, արտաքին ձևավորման պահանջներից՝ բրոշյուրավորման տեխնոլոգիական գործողությունների (մամուլների ծալում, առանձին տպված ներդիրների և կողաթերթերի տեղադրում, բլոկի համալրում, շապկում, դրվագում և այլն) քանակն ու կազմությունը տարբեր են։ Շապկով հրատարակությունների կառուցվածքը համեմատաբար պարզ է։

Գրքի բլոկի բրոշյուրավորումը ներառում է նաև պահպանակների սոսնձումը բլոկի առաջին և վերջին տետրերին, ծածկափակումը, կռնակի մամլումը, կլորացումը կամ մակաշերտումը, ամրացնող տարրերի սոսնձումը և այլն։

Կատեգորիա:Գրահրատարակչություն
Բորգես

«**Բորգես**» (գերմ.՝ Borgis, < իտալ. borghese – քաղաքային), 9 կչփ-ի (3,375 մմ) լատինատառ տպատառ՝ սովորական, քաղաքացիական գրքերի (ի տարբերություն եկեղեցականի) տպագրության համար։

«Բորգեսը» գործածվել է 1498 թվականից Վենետիկում՝ առավելապես թերթերի, հետագայում՝ նաև գրքերի ու ամսագրերի տեքստեր շարելու համար։

1933 թվականին Միսակ Էփրիկյանի ղեկավարությամբ ստեղծվել է հայկական «Բորգես»՝ «Հայկական խորհրդային հանրագիտարանը» շարելու համար (1-ին պրակի ազդօրինակը լույս է տեսել 1935 թվականին)։

Կատեգորիա:Տառատեսակներ
Վաղինակ Բյուրատ

**Վաղինակ Սմբատի Բյուրատ** (), հայ հրատարակիչ, թարգմանիչ, մշակույթի գործիչ։ Հայ հրապարակախոս, արձակագիր Սմբատ Բյուրատի որդին։

## Կենսագրություն
Վաղինակ Բյուրատը ծնվել է 1886 թվականի սեպտեմբերի 10(22)-ին Զեյթունում։ Սովորել է նախ Կ. Պոլսի Արամյան վարժարանում, ապա՝ Կահիրեում՝ հոր հիմնադրած կրթարանում, Ալեքսանդրիայի շվեյցարական դպրոցում և Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ 1909 թվականին Կ. Պոլսում հոր հետ հիմնադրել է հրատարակչատուն և գրքեր հրատարակել «Ժամանակակից մատենաշար»-ով։ Մինչև 1914 թվականը տպագրել է 32 անուն գիրք, հիմնականում՝ արևմտահայ ժամանակակից գրողների (Գրիգոր Զոհրապ, Լևոն Շանթ, Արշակ Չոպանյան, Տիգրան Չյոկյուրյան և ուրիշներ) ստեղծագործություններ։

1914 թվականին թուրք. իշխանությունը բռնագրավել է տպարանը։ Բյուրատը հրատարակչական գործը վերսկսել է 1920 թվականին և մինչև 1924 թվականը տպագրել ևս 21 անուն գիրք։

Եղել է ֆրանսիական «Մարին» օրաթերթի թղթակցի անձնական թարգմանը։

1925 թվականին Կ. Պոլսից հեռացել է՝ հրատարակչական գործը հանձնելով Սիրիայի հրատարակչական ընկերությանը։ 1936 թվականին Բեյրութում վերսկսել է տպագրական գործը և մինչև 1941 թվականը լույս ընծայել 41 անուն գիրք՝ իր հրատարակությունների թիվը հասցնելով 94-ի, այդ թվում՝ Ավետիք Իսահակյանի «Աբու-Լալա Մահարի» պոեմը (պատկերազարդ) և Ժ. Լերմինայի «Մոնտե Քրիստոյի որդին» ստվարածավալ (6 հատոր) երկը՝ իր թարգմանությամբ։

1946 թվականին Ա. Իսահակյանի միջնորդությամբ և պետական հրավերով հայրենադարձել է։

Օգտվելով Կ. Պոլսի պատրիարքարանի արխիվի նյութերից՝ պատրաստել է «Պանթյուրքիզմ և քեմալական շրջան», «Իմ հուշերը արևմտահայ գրողների մասին» ուսումնասիրությունները. ձեռագրերը հանձնել է ԳԱԹ-ին, որոնք ընտրողաբար տպագրվել են («Իմ կյանքի հուշերից», 1999, «Ընտիր էջեր», 2002)։

Վաղինակ Բյուրատը մահացել է 1972 թվականին Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Բյուրականի աստղադիտարանի հաղորդումներ

«**Բյուրականի աստղադիտարանի հաղորդումներ**», ՀԽՍՀ ԳԱ Բյուրականի աստղադիտարանի գիտական ուսումնասիրությունների ժողովածու։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1946-1989 թվականներին Երևանում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, խմբագիր՝ Հրանտ Թովմասյան։ «Աստղադիտարանի 1935 թ. աշխատությունների բյուլետեն» (1938), «Հայաստանի պետական աստղադիտարանի աշխատությունների բյուլետեն» (1938), «Երևանի աստղադիտարանի բյուլետեն» (1940-1945) պարբերականների շարունակությունն է։

Տպագրել է աստղաֆիզիկայի, աստղագիտության, աստղային վիճակագրության, ինչպես նաև կառավարվող տիեզերական սարքերի, տիեզերագնացության, տիեզերական ճառագայթների և ռադիոկապի վերաբերյալ գիտական հոդվածներ՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն (ամփոփումներով)։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Դավանություն հավատո եկեղեցյաց հայաստանյայց

**«Դավանություն հավատո եկեղեցյաց հայաստանյայց»** («Դաւանութիւն հաւատոյ եկեղեցեաց հայաստանեայց»), Յոախիմ Շրյոդերի 1711 թվականին հրատարակած «Արամեան լեզուին գանձ» գրքի մի բաժինն է՝ հայերեն և լատիներեն։ Հայերենից լատիներեն թարգմանել է հեղինակը։ Հրատարակիչը եղել է Գրիգոր Խալդարյանը։

Տպագրվել է նաև 1780 թվականին Լոնդոնում՝ Ջոն Ռիվինգտոնի տպարանում՝ Աստրախանի ու Նոր Նախիջևանի առաջնորդ Հովսեփ Արղությանի խնդրանքով։ Տպակից է Ներսես Շնորհալու «Հաւատով խոստովանիմ» աղոթքին։

Լատիներեն տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Confessio ecclesiae armenicae latine reddita...» (76 էջ, 2°, 13 x 9,7 սմ)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Զեփյուռ հայրենյաց

«**Զեփյուռ հայրենյաց**» («Զեփիւռ հայրենեաց»), բանասիրական, գիտահանրամատչելի կիսամսյա (սկզբում՝ ութօրյա և տասնօրյա) հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1862-1867 թվականներին Կ. Պոլսում (նաև «Զեփիւռ» վերտառությամբ)՝ ընդհատումերով։ Խմբագիրներ՝ Մինաս Գաբամաճյան, Մարտիրոս Թեստիճյան։

Տպագրել է գիտական, բարոյախոսական, առողջապահական, ուսումնական-կրթական հոդվածներ, գրական ստեղծագործություններ։

Որպես հավելված՝ հրատարակել է Ն. Մեզպուրյանի «Երկրագործական քիմիաբանութիւն եւ երկրաբանութիւն» գրքույկը և Վ. Հյուգոյի «Դատապարտեալի մը վերջին օրը» ստեղծագործությունը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Գուստավ Նեյգաուզ

**Գուստավ Վիլհելմովիչ Նեյգաուզ** (, ), ռուս երաժշտության ուսուցիչ-մեթոդիստ, գերմանական ծագմամբ դիզայներ։ Խերսոնի նահանգի Ելիզավետգրադ քաղաքի Գ. Վ. Նեյհաուսի մասնավոր երաժշտական դպրոցի տնօրեն (այժմ՝ Կրոպիվնիցկի, Ուկրաինա)։ Գենրիխ Նեյգաուզի հայրը։

## Կենսագրություն
Դաշնամուր պատրաստող վարպետի որդի է, ծագմամբ Հոլանդիայից։ 1870 թվականին ավարտել է Քյոլնի կոնսերվատորիան դաշնակահարի որակավորմամբ, սովորել է Էռնստ Ռուդորֆի և կոնսերվատորիայի տնօրեն Ֆերդինանդ Հիլլերի մոտ։ Դրանից հետո նա մեկնել է Ռուսաստան՝ ի սկզբանե աշխատելով որպես երաժշտության ուսուցիչ արքայադուստր Ա. Ա. Շիրինսկայա-Շիխմատովայի ընտանիքում։ 1899 թվականին, ստանալով աջակցություն և առաջարկություններ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովից, Ալեքսանդր Գլազունովից, Ֆելիքս Բլյումենֆելդից, նա Ելիսավետգրադում բացել է իր երաժշտական դպրոցը, որտեղ, բացի իր որդի Գենրիխ Նեյգաուզից, դուստր Նատալյա Շտայնբախ-Նեյգաուզից և թոռնուհի Աստրիդ Շմիդից սովորել են, մասնավորապես, Ֆելիքս Բլումենֆելդը, Յարոսլավ Իվաշկևիչը, Կարոլ Շիմանովսկին, Յուլիուս Մեյտուսը, Վերա Ռազումովսկայան, Նատալյա Վիլպերտը, Արթուր Տաուբեն, Եկատերինա Բորշը, Բետյա Կամինսկայան, Աննա Կրուշինսկայան, Լիդիա Կիրևանկայա, Գալինա Գլեմբոցկայան, Էլիզավետա Ռիզնիկովան, Ստանիսլավա Կորվին-Շիմանովսկայան և ուրիշներ։

Ըստ ժամանակակիցների հուշերի՝ Գուստավ Վիլհելմովիչը գերմանացիներին բնորոշ բնավորություն ուներ՝ համառ էր և մանկամիտ։ Կարգուկանոնի հանդեպ նրա կիրքը հասնում էր իր սահմանագծին։ Կնոջ մահից վեց ամիս անց, չկարողանալով դիմանալ բաժանմանը, իննսուն տարեկանում ինքնասպանության փորձ է կատարել՝ պարտեզի կացնով կտրել է երակները, բայց ժամանակին կարողացել են փրկել նրան։

Թաղված է Մոսկվայում՝ հին գերմանական գերեզմանատանը։

## Արտաքին հղումներ
* Очерк Генриха Нейгауза-младшего о своём прадеде 
* Г. Нейгауз-мл. Нейгауз Густав Вильгельмович
* Долгих М. Густав Вильгельмович Нейгауз - музыкант, педагог, просветитель: этапы творческой жизни
* http://www.neuhausklavier.com/Resources/Dolgich_Gustav_NEUHAUS.pdf

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Մայիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Գիտական տեղեկագիր

**Գիտական տեղեկագիր**, բնական և ճշգրիտ գիտությունների քառամսյա հանդես։ ԵՊՀ հրատարակչություն։

## Պատմություն
Գրական տեղեկագիրը լույս է տեսնում 1967 թվականից Երևանում։ «ՀԽՍՀ պետական համալսարանի գիտական տեղեկագիր» (1925–30 թթ․), «Աշխատություններ» (1934–36 թթ․), «Գիտական աշխատություններ» (1939–61 թթ․), «Գիտական տեղեկագիր» (1962–66 թթ․) պարբերականների շարունակությունն է։

## Խմբագրական կազմ
Գիտական տեղեկագրի խմբագիրներ են եղել Հովհաննես Չալթիկյանը, Վիլեն Ասլանյանը, Էդվարդ Չուբարյանը, Վալերի Տեր-Անտոնյանը, Ռուբեն Հարությունյանը (1999 թվականից)։

2009 թվականից հանդեսը հրատարակվում է մասնագիտական առանձին շարքերով՝ ֆիզիկա և մաթեմատիկա (խմբագիրներ՝ Էդուարդ Դանիելյան, Վարուժան Աթաբեկյան՝ 2012 թվականից), քիմիա և կենսաբանություն (խմբագիր՝ Ռուբեն Հարությունյան), աշխարհագրություն և երկրաբանություն (խմբագիր՝ Հողմիկ Սարգսյան, 2009 թվականից)։

Հանդեսը ներկայացնում է ԵՊՀ-ում բնական և ճշգրիտ գիտությունների ոլորտներում կատարվող աշխատանքները, տպագրում է ՀՀ գիտական հաստատությունների և արտերկրի ճանաչված գիտնականների ու երիտասարդ գիտաշխատողների հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն հոդվածներ (ամփոփումներով)։

2009 թվականից ֆիզիկա և մաթեմատիկա շարքի հոդվածները տպագրվում են միայն անգլերեն, բոլոր շարքերն ունեն միջազգային համարանիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Jus soli

**Jus soli** (, երկրի իրավունք), քաղաքացիություն ձեռք բերելու սկզբունք, ըստ որի քաղաքացիությունը պայմանավորված է ծննդավայրով և կապված չէ ծնողների քաղաքացիության հետ։

## Գործնական նշանակություն
ԱՄՆ-ում բնակվող բոլոր անձանցից ծնված երեխաները, ներառյալ ԱՄՆ-ում բնակվող օտարերկրյա պետությունների քաղաքացիներից ծնված երեխաները, ավտոմատ կերպով ստանում են հյուսիսամերիկյան քաղաքացիություն, բացառությամբ օտարերկրյա դիվանագիտական և հյուպատոսական աշխատողների երեխաների, ինչպես նաև թշնամական օտարերկրյա պետության կողմից ԱՄՆ-ի տարածքի օկուպացիայի դեպքում, բացառությամբ նրանց երեխաների։

## Բախումներ
«Արյան իրավունք» կիրառող պետության քաղաքացի ծնողներից երեխայի ծնունդը այն պետության տարածքում, որտեղ գործում է «հողի իրավունքը», կարող է հանգեցնել նման երեխայի երկքաղաքացիության առաջացմանը, մինչդեռ «հողի իրավունք» կիրառող պետության քաղաքացի ծնողների երեխայի ծնունդը «արյան իրավունք» կիրառող պետության տարածքում կարող է նման երեխային դարձնել քաղաքացիություն չունեցող անձ։

## Տարածում
Տարածված է Հյուսիսային և Լատինական Ամերիկայի նահանգներում, ինչպիսիք են (ըստ Nations Granting Birthright Citizenship-ի)․

* Անտիգուա և Բարբուդա
* Արգենտինա
* Բարբադոս
* Բելիզ
* Բոլիվիա
* Բրազիլիա
* Վենեսուելա
* Գայանա
* Գվատեմալա
* Հոնդուրաս
* Գրենադա
* Դոմինիկա
* Դոմինիկյան Հանրապետություն (սահմանափակումներով)
* Կանադա
* Կոստա Ռիկա
* Լեսոթո
* Մեքսիկա
* Նիկարագուա
* Պակիստան
* Պանամա
* Պարագվայ
* Սալվադոր
* Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ
* Սենթ Քիթս և Նևիս
* Սենթ Լյուսիա
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
* Տրինիդադ և Տոբագո
* Ուրուգվայ
* Ֆիջի
* Չիլի, բացի անցակետում գտնվող անձանց երեխաներից (extranjeros transeúntes) և օտարերկրյա պետությունների պաշտոնական ներկայացուցչությունների աշխատակիցներից
* Էկվադոր
* Ճամայկա։

## Ըստ առանձին կարծիքների
Jus soli-ը իրավաբանական տերմին է, որն ամրագրում է այս պետության տարածքում ծնված անձանց քաղաքացիություն ստանալու իրավունքը, անկախ ծնողների քաղաքացիությունից։ Jus soli-ն կարող է լինել ցանկացած պետության քաղաքացի, որը զբաղվում է այս կամ այն պետական քաղաքացիությամբ։ Jus soli-ն անգլիական ընդհանուր իրավունքի մի մասն էր, ի տարբերություն jus sanguinis-ի, որը բխում է հռոմեական օրենսդրությունից, որն ազդում էր մայրցամաքային Եվրոպայի քաղաքացիական իրավունքի համակարգերի վրա։ Պատմականորեն, Jus soli-ը տարածվել է այն պետություններում, որոնք ունեն որոշակի տարածք բնակեցված բնակչության տարբեր խմբերի և ներգաղթային երկրների (ԱՄՆ, Կանադա և այլն) խառնուրդի (մետիզացման) զգալի գործընթացներ, որտեղ սահմանադրությունը հաճախ ամրագրում է այդ իրավունքը։ Ի տարբերություն jus soli, կա նաև jus sanguinis, բառացիորեն «արյան իրավունք», որը տարածվել է Գերմանիայում, իսկ ավելի ուշ՝ Եվրոպայի այլ միազգային երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգություն
Կատեգորիա:Էթնիկություն
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունքի եզրույթներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիության իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիություն
Փիրալլահի

**Փիրալլահի** () (խորհրդային անվանումը մինչև 5.10.1999 թվականը, Արտյոմի կղզի, ի պատիվ հեղափոխականի, որը հայտնի է Արտյոմ կեղծանվամբ, ռուսականը մինչև 1936 թվականը՝ Սուրբ կղզի), Աշպերոնյան կղզեխմբի կղզի Կասպից ծովում։ Պատկանում է Ադրբեջանին և Բաքվի Պիրալլահյան շրջանին։

Կազմված է ավազներով և կավերով, ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք, նեղուցներով բաժանվում է հարևան ավելի փոքր կղզիներից՝ Բեյուկ Տավա և Գու։ Կղզու մակերեսը հասնում է մոտ 10 կիլոմետր², բայց նրա ափամերձ գիծը ենթակա է տատանումների, որը կապված է Կասպից ծովի ջրի մակարդակի տատանումների հետ։ Կլիման չոր միջերկրածովյան է, գերակշռում է քսերոֆիտային բուսականությունը։

Խորհրդային տարիներին արհեստական դամբով Ապշերոնի նեղուցով մայրցամաքի Ապշերոնի թերակղզու հետ միանալուց հետո փաստացի վերածվել է թերակղզու։ 2016 թվականին դամբի տեղում կառուցվել է ավտոմոբիլային կամուրջ, որի տակով կարող են անցնել նավեր։

Բուն կղզում, ինչպես նաև մերձակա ափերին և մայցամաքային ծանծաղուտներում երկար ժամանակ ակտիվորեն նավթ է արդյունահանվում։

Կղզու կենտրոնում տեղադրվել է էլեկտրաֆիկացված երկաթուղային գիծ և ավտոմոբիլային ճանապարհ։ Կղզու հյուսիսային մասում գտնվում է Պիրրալահի ավանը (առաջ նաև Արտյոմ կղզի)։

## Տեղանվան պատմությունն ու ծագումը
*Փիրալլահի* բառացի նշանակում է «Ալլահի սրբավայր», պիր բառից, որը նշանակում է սուրբ վայր։ Հին ժամանակներում կղզում եղել է երկրպագության և ուխտագնացության վայր, սակայն կոնկրետ տվյալներ չկան, թե որ կրոնին է պատկանել։ Մի վարկածի համաձայն՝ դա զրադաշտացիների սրբավայրն է եղել, իսկ մյուս վարկածի համաձայն՝ մուսուլմանների։

Ծովագնաց Ֆյոդոր Սոյմոնովի վկայությամբ՝ նախկինում Սուրբ կղզում (Պիրալահի) գտնվել է «պարսիկների» կողմից հարգված դերվիշի գերեզմանը, որից պահպանվել է միայն ավանդությունը։

Պատմաբան Զ. Յամպոլսկին Փիրալլահին կապել է Թալգեի (Թալկա) հնագույն կղզիների հետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կղզիներ
Կատեգորիա:Բաքվի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կասպից ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Անդրիյա Դրագոևիչ

**Անդրիյա Դրագոևիչ** (սերբերեն՝ Андрија Драгојевић,), չեռնոգորացի դարպասապահ, ով հանդես է գալիս Չեռնոգորիայի «Օնիսիլոս Սոտիրա» ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Ծնվել է Պոդգորիցայում, խաղացել է «Բեոգրադ ՕՖԿ» ֆուտբոլային ակումբի երիտասարդական թիմում, նախքան նրա դեբյուտը «Դինամո Վրանժե» ակումբում 2010-2011 թվականների Սերբիայի առաջին լիգայում՝ որպես ավագ խաղացող։ Այնուհետև տեղափոխվել է նույն լիգայի խաղ, սակայն վարձավճարի դիմաց համաձայնել է խաղալ «OFK Mladenovac» ակումբում, իսկ հետո համագործակցել է Չեռնոգորիայի առաջին լիգայի «Լովչեն» ակումբի հետ։ Սերբիայի սուպերլիգայի 2012-2013 թվականների մրցաշրջանի առաջին կեսում նա երեք հանդիպում է անցկացրել «OFK Beograd» ակումբի կազմում։ 2013-2014 թվականների մրցաշրջանի ձմեռային ընդմիջման ժամանակ հեռացել է «OFK Beograd»-ից և մշտապես տեղափոխվել «Լովչեն» ակումբ։

2014 թվականի փետրվարի 13-ին Դրագոևիչը մեկուկես տարվա պայմանագիր է կնքել Բոսնիայի Պրեմիեր լիգայում հանդես եկող «Վելեժ Մոստար» ակումբի հետ։ 2015 թվականի օգոստոսի 30-ին նա կրկին փոխեց ակումբ, բայց այս անգամ տեղափոխվեց Ալբանիայի սուպերլիգայի «Վլազնիա Շկոդեր» ակումբ։

2018 թվականի փետրվարի 14-ին պայմանագիր է կնքել Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի «Ալաշկերտ» ակումբի հետ։ Մարտի 1-ին «Ալաշկերտ» ակումբը հայտարարել է, որ Դրագոևիչը մինչև մրցաշրջանի ավարտը վարձավճարով տեղափոխվել է Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի «Արարատ Երևան» ակումբ։

2018 թվականի հունիսի 24-ին «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբը հայտարարել է Դրագոևիչի հետ պայմանագիր կնքելու մասին լուրը։ 2020 թվականի օգոստոսի 5-ին Դրագոևիչը փոխադարձ համաձայնությամբ հեռացել է «Փյունիկ»-ից։

## Միջազգային կարիերա
Ազգային հավաքականում Դրագոևիչը ներկայացնում էր Չեռնոգորիան մինչև 19 տարեկանների մակարդակում։

## Տիտղոսներ
**Lovćen**
* Մոնտենեգրոյի գավաթի 2013-2014 մրցաշրջան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Profile at OFK Beograd official websit
* Profile  at Soccerfame
* Stats at Utakmica.rs

Կատեգորիա:Չեռնոգորացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:ՕՖԿ Բեոգրադի ֆուտբոլիստներ
Արփի Աթաբեկյան

**Արփի Ներսեսի Աթաբեկյան** (), թուրքագետ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Արփի Աթաբեկյանը ծնվել է Երևանում, 1989 թվականին։ Ավարտել է ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժինը։ 2011 թվականին ստացել է DAAD (Der Deutsche Akademische Austauschdienst e. V.) և Հումբոլդտի համալսարանի գերազանցության կրթաթոշակ։ 
2014 թվականին ավարտել է գերմանաթուրքական մագիստրոսական ծրագրի հասարակագիտության բաժինը (GeT MA– Միջին Արևելքի Տեխնիկական Համալսարան/Բեռլինի Հումբոլդտ համալսարան)։ 
2018 թվականին ստացել է Գենդերային ուսումնասիրություններ ծրագրի մագիստրոսի աստիճան Կենտրոնական եվրոպական համալսարանում։
Արփի Աթաբեկյանի ակադեմիական հետաքրքրություններն են թուրքական մոդեռնիստական գրականությունը, ֆեմինիստական գրականությունը, գրականության սոցիոլոգիան։ 
Թարգմանական գործերի շարքում են՝ Էլիֆ Շաֆաք-ի «Ստամբուլի բիճը», «Եվայի երեք դուստրերը», «Պատիվ», Օրհան Փամուք-ի «Իմ անունը կարմիր է», «Սև գիրքը», «Կարմրահեր կինը», Ահմեդ Ումիթ-ի «Ստամբուլի հուշը» և այլն։

## Թարգմանություններ

* Թեմելքուրան Էջե։ Դարձ.- Երևան։ Անտարես, 2018.- 548 էջ.- (Օտարգիր)։
* Խոսում են Թուրքիայի հայերը /Կազմող՝ Ֆ. Բալանջար.- Երևան։ Հրանտ Դինք հինադրամ, 2021.- 203, 47 չհ. էջ.- (Լռության ձայները, № 1):
* Մեր ներսի հայը (1915-2015) /Կազմ.՝ Յ. Բեներ.- Երևան։ Անտարես, 2021.- 414 էջ.- (Բաբելոնյան գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Ցիղիթ Բեներ. Նախաբան; Ո՞վ ենք «մենք», «ովքե՞ր» են մեր նախնիները; Սեմա Քայգուսուզ. Ժակլինը, որ տուն չէր մտնում։
* Շահինքանաթ Սառա, Այշե Ինան։ Երեք փիսիկ, մեկ երազանք.- Երևան։ Անտարես, 2020.- 32 էջ։
* Շաֆաք Էլիֆ։ Եվայի երեք դուստրերը.- Երևան։ «Անտարես», 2020.- 488 էջ.- (Օտարգիր)։
* Շաֆաք Էլիֆ։ Պատիվ.- Երևան։ Անտարես, 2020.- 512 էջ.- (Օտարգիր)։
* Շաֆաք Էլիֆ։ Ստամբուլի բիճը։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2012.- 408 էջ.- (Արգելված գրքեր)։
* Շաֆաք Էլիֆ։ Ստամբուլի բիճը։ Հինգ գրքից։ [Բրայլի գրատիպ].- Երևան։ Հայաստանի կույրերի միավորման հրատ., 2013․- Գիրք 1. - 164 էջ։ Գիրք 2. - 188 էջ։ Գիրք 3. - 164 էջ։ Գիրք 4. - 172 էջ։ Գիրք 5. - 160 էջ։
* Ջենգիզ Էրջյումենթ։ Կլառնետահարը։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2015.- 396 էջ.- (Օտարգիր)։
* Սյոնմեզ Բուրհան։ Ա՜խ, Ստամբուլ, Ստամբուլ.- Երևան։ Անտարես, 2021.- 259 էջ.- (Օտարգիր)։
* Տանպինար Ահմեդ Համդի։ Խաղաղություն։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2013.- 504 էջ.- (Օտարգիր)։
* Ումիթ Ահմեդ։ Ձյան հոտը /Խմբ.՝ Ա. Նիկողոսյան.- Երևան։ Անտարես, 2023․- 388 էջ.- (Օտարգիր)։
* Ումիթ Ահմեդ։ Ստամբուլի հուշը։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2015.- 792 էջ.- (Օտարգիր)։
* Փամուք Օրհան։ Իմ անունը կարմիր է.- Երևան։ Անտարես, 2014.- 494 էջ.- (Նոբելյան մրցանակակիրներ)։
* Փամուք Օրհան։ Կարմրահեր կինը։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2017.- 272 էջ.- (Օտարգիր)։
* Փամուք Օրհան։ Սև գիրքը։ Վեպ.- Երևան։ Անտարես, 2017.- 496 էջ.- (Նոբելյան մրցանակակիրներ)։
* Օղուզ Բիրգյուլ։ Հա՛հ։ Վեպ /Թուրքերեից թարգմ.՝ Ա. Աթաբեկյան, Ն. Թադևոսյան, Ա. Սարուխանյան, Ա. Շաքարյան, Վ. Բալյան, Տ. Սարգսյան, Ս. Պետրոսյան.- Երևան։ Անտարես, 2017.- 160 էջ.- (Օտարգիր)։
* Օրալ Ֆ. Տարբեր, բայց նույնը.- Երևան։ Անտարես, 2020.- 28 չհ. էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ թյուրքագետներ
Կարգ թաղման կարգավորաց

«**Կարգ թաղման կարգավորաց**» («Կարգ թաղման կարգաւորաց»), գիրք հուղարկավորության և դրան հաջորդող ծիսակատարությունների ժամանակ եկեղեցական սպասավորների պարտականությունների մասին։

Տպագրվել է 1777 թվականին Վաղարշապատում՝ Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ տպարանում։ Կարգավորել և սրբագրել է Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսը (160 էջ, 8°, 15 x 10 սմ)։ Վերահրատարակվել է 1892 թվականին նույն տպարանում։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կարինի գրչության կենտրոն

**Կարինի գրչության կենտրոն**, հայերեն ձեռագրերի ստեղծման վայր։

## Պատմություն
Առաջին անգամ հիշատակվել է 7-րդ դարում։ Ամենահին ձեռագիրը 12-րդ դարից է։ 13-րդ դարում ընդօրինակվել է 2 Ավետարան։ Նույն դարի սկզբին է վերաբերում Ստեփանոս գրիչի ընդօրինակած Ավետարանը (Մատենադարան, ձեռ. № 2817)։ 14-16րդ դարերից հայտնի է տարաբնույթ 13 ձեռագիր։

Գրչության կենտրոնը վերելք է ապրել 17-18-րդ դարերում։ Կարինի գրչության կենտրոնից պահպանված 100 ձեռագրից 60-ը (ժողովածուներ, ծիսական մատյաններ, մեկնություններ, պատմություններ և այլն) Մատենադարանում են։ Ձեռագրեր ընդօրինակել են նաև 19-րդ դարում։ Կարին քաղաքում պահպանված շուրջ 250 ձեռագրից 150-ն այժմ Մատենադարանում են (Շարակնոց, ձեռ. № 7022, Ժողովածու, ձեռ. № 3028, 7330, Ավետարան, ձեռ. № 7599, Տաղարան, ձեռ. № 2436, և այլն)։

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Կարմիր զինվոր (1942-1956)

«**Կարմիր զինվոր**», երկօրյա թերթ։ 89-րդ հայկական Թամանյան հրաձգային դիվիզիայի քաղբաժնի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1942-1956 թվականներին Երևանում (պատերազմի տարիներին՝ դիվիզիայի տեղակայման վայրերում)։ Խմբագիրներ՝ Ներսես Ղահրամանյան, Գուրգեն Հարությունյան, Սիմոն Նալբանդյան, Հարություն Առաքելան։

Տպագրել է լուրեր ռազմաճակատից, ծանոթացրել հայ ռազմիկների սխրանքներին։ Հետպատերազմյան տարիներին նպաստել է զինվորների մարտական պատրաստականության բարձրացմանը, անդարադարձել խորհրդային պետության արտաքին քաղաքականությանը, միջազգային քաղաքական կացությանը։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ռազմական պարբերականներ
Լիլի Բլում

**Լիլի Բլում** (), ֆրանսիացի դերասանուհի։

## Կարիերա
Բլումը ավարտել է Ֆրանսիայի դրամատիկական արվեստի ազգային ակադեմիան (CNSAD), որտեղ սովորել է Դոմինիկ Վալադիի, Դանիել Մեսգիչի, Մյուրիել Մայետի և Անջեյ Սեվերինի մոտ։ Նա նաև սովորել է ֆրանսիական *Cours Florent* թատերական դպրոցում։

Բլումը կրկնեց *Ջեյն Էշլիի* դերը ֆրանսիական «Քույր ուելսյան գիշերներ» կատակերգության մեջ *Աննա Բրոշետի* հետ։ Հայտնվեց ֆրանսիական *Le Chasseur* հեռուստասերիալում։

Բեմում նա հայտնվեց Terre Sainte-ում, *Le Cid*-ում՝ *Chimène*-ի դերում *CND de Montpellier-Théâtre Marigny*-ում, Էլֆիի դերում *Le Château de Wetterstein*-ում և որպես հրեշտակ *Laissez Moi Seule*-ում։

Բլումը նաև *Atlantica-Séguier*-ի հրատարակած *Les Cadavre Hilares* պիեսի հեղինակն է։

## Ֆիլմագրություն
*Vegabond Salon* (2013)

*Любовь Авек* (2012)

*Les Nuits de Sister Welsh* (2009)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կարսի գրչության կենտրոն

**Կարսի գրչության կենտրոն**, հայերեն ձեռագրերի ստեղծման կենտրոն։

## Պատմություն
Հայտնի առաջին ձեռագիրը 9-րդ դարի «Կարսի Աւետարանն» է։ Կարսի գրչության կենտրոնում ընդօրինակված 2 ձեռագիր է պահպանվել 13-րդ դարից։ 1280 թվականին Եղբայրիկ գրիչը Կարսին մերձակա Քարահատակ կոչվող վայրում ընդօրինակել է Ավետարան (Մատենադարան, ձեռ. № 2746), որը, ըստ գրիչի հիշատակության, իր ընդօրինակած 16-րդ Ավետարանն է։ 1290 թվականին Հակոբ քահանայի պատվերով հարուստ նկարազարդումերով Ավետարան է ընդօրինակել Հովհաննես գրիչը (Մատենադարան, ձեռ. № 2816)։ 1412 թվականին կարսեցի 2 եղբայրներ գնել ու նորոգման են տվել բերդի ստորոտի այրերից հայտնաբերված մի Ավետարան։ 1553 թվականին Կարսի գրչության կենտրոնում Մաշտոց է ընդօրինակել Հովհաննես գրիչը։ Կենտրոնի գործունեությունն աշխուժացել է հատկապես 17-18-րդ դարերում։ Պահպանվել են գրիչներ Թորոսի, Աթանեսի, Ոսկանի, Մանուելի, Կարապետի, Երեմիայի ընդօրինակած ձեռագրերը։

## Գրականություն
* ԺԴ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ.՝ Լ. Խաչիկան), Ե., 1950։ 
* ԺԳ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ.՝ Ա. Մաթևոսյան), Ե., 1984։

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Կաքավիկ

«**Կաքավիկ**» («Կաքաւիկ»), մանկական պատկերազարդ ամսաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2011 թվականից Լոս Անջելեսում։ Խմբագիր՝ Ջուլիետա Դավթյան։

Տպագրում է մանկական փոքրիկ պատմվածքներ, ոտանավորներ, նոտագրված երգեր, ժամանցային խաղեր, որոնք զարգացնում են մանուկների երևակայությունը։ Հրատարակվում է դասական ուղղագրությամբ՝ արևելահայերեն և արևմտահայերեն տարբերակներով։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մանկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Լոս Անջելեսում
Կարաբախսկի էքսպրես

«**Կարաբախսկի էքսպրես**» («Карабахский экспресс» - «Ղարաբաղան ճեպընթաց»), տեղեկատվական, վերլուծական երկամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2000 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Կարեն Զաքարյան։

Անդրադառնում է Արցախի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, գիտակրթական և մշակույթի հարցերին, Արցախյան հիմախնդրի խաղաղ կարգավորման միջազգային գործընթացներին, վերլուծում է Ադրբեջանի հակաղարաբաղան քաղաքական ձեռնարկումերը, ի պատասխան պատմության ադրբեջանական խեղաթյուրումերի՝ Ղարաբաղի վերաբերյալ ներկայացնում է փաստավավերագրական նյութեր, տեսակետներ։

## Արտաքին հղումներ
* «Карабахский экспресс»

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կեսարիայի գրչության կենտրոն

**Կեսարիայի գրչության կենտրոն**, հայերեն ձեռագրերի ստեղծման կենտրոն։

## Պատմություն
Պահպանված առաջին ձեռագիրն ընդօրինակվել է 1191 թվականին (Նոր Ջուղայի մատենադարան)։ 1244 թվականին Կեսարիայում թաթարներից գնված մի Ավետարան Խաչենի իշխան Հասանի որդին՝ Գրիգորը, այլ ձեռագրերի հետ նվիրել է Արցախի Խադարի վանքին (Մատենադարան, ձեռ. № 7347)։ Նույն ճանապարհով 1272 թվականին Կեսարիայից բերվել է «Բեգյունց Աւետարանը», որը երկար ժամանակ պահվել է Արցախի Թալիշ գյուղում (Մատենադարան, ձեռ. № 10099)։ Հովհաննես գրիչն Անտիոքում սկսել և 1275 թվականին Կեսարիայում ավարտել է մի Ոսկեփորիկի ընդօրինակություն (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան)։

Կոստանդին եպիսկոպոս Կեսարացու պատվերով 1299 թվականին գրիչ Վարդանն ընդօրինակել է Գևորգ Սկևռացու մի ձեռագիր և նվիրել Գլաձորի համալսարանի րաբունապետ Եսայի Նչեցուն։

14-րդ և 15-րդ դարերից մեզ են հասել մեկական, 16-րդ դարից՝ 9, 17-18-րդ դարերից՝ բազմաթիվ ձեռագրեր՝ ժողովածուներ, մեկնություններ, քարոզներ, նաև աշխարհիկ գործեր, որոնցից առանձնանում է Հովհան Մամիկոնյանի՝ «Պատմութիւն Տարօնոյ» երկի ընդօրինակությունը (19-րդ դար)։

Կեսարիայի գրչության կենտրոնից պահպանված շուրջ 100 ձեռագրից 18-ը պահվում են Մատենադարանում։

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Կիլիկիա (հրատարակչություն)

«**Կիլիկիա**», հրատարակչություն։

## Պատմություն
Հիմադրվել է 1992 թվականին Հալեպում։ Հիմադիր-տնօրեն՝ Մաթիկ (Մաթևոս) Էպլիղաթյան։

Տպագրել է հայ դասական և ժամանակակից հեղինակների (Հ. Պարոնյան, Հ. Թումանյան, Րաֆֆի, Ե. Օտյան, Վ. Սարոյան, Գ. Զոհրապ, Ա. Արփիարյան, Վ. Թոթովենց, Արամ Հայկազ, Մուշեղ Իշխան, Համաստեղ, Ա. Ծառուկան և ուրիշներ) ստեղծագործություններ, մանկական պատկերազարդ (խավաքարտե էջերով) գրքեր, կրոնական երկեր, բառարաններ, դասագրքեր, քարտեզներ և այլն, նաև այլալեզու գրքեր (շուրջ 200 անուն)։

«Կիլիկիայի» մի շարք արժեքավոր գրքեր հրատարակել է Գալուստ Կյուլպեն­կյան հիմարկության հայկական բաժանմունքի հովանավորությամբ (Ա. Սյուրմեյանի «Պատմութիւն Հալէպի հայոց» (հ. Ա–Գ, 2002) աշխատությունը, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի գրաբար և աշխարհաբար հրատարակությունները (2003), Հ. Աճառյանի «Հայոց անձնանունների բառարանը» (հ. 1–5, 2006), Թեոդիկի «Տիպ ու տառ» (2012) աշխատությունը, «Ամենուն տարեցոյցը» (հ. Ա–Բ, 2006) և այլն)։

Գործել է մինչև 2012 թվականը։

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ
Վաչիկ Եղիազարյան (այլ կիրառումներ)

**Վաչիկ Եղիազարյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Վաչիկ Եղիազարյան (ծնվ․ 1991), ըմբշամարտիկ։
* Վաչիկ Եղիազարյան (ծնվ․ 1992), ֆուտբոլիստ։
Օրհան Գյունդյուզի սպանություն

**Օրհան Գյունդյուզի սպանություն** (), թուրք գործարար և դիվանագետ Օրհան Գյունդյուզի սպանությունը, որը տեղի է ունեցել 1982 թվականի մայիսի 4-ին ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Սոմերվիլ քաղաքում։

Հայազգի մարտիկը հարձակվել և սպանել է Թուրքիայի պատվավոր հյուպատոս Օրհան Գյունդյուզին, մինչ նա Սոմերվիլի Յունիոն հրապարակի մոտ երթևեկության պիկ ժամին սպասում էր իր ավտոմեքենային։ Հարձակում գործած անձը դեպքի վայրից փախել է։ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունն ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը։

Սպանությունը տեղի է ունեցել վեց շաբաթ անց այն բանից հետո, երբ Գյունդյուզը նույն տարվա մարտի 22-ին վիրավորվել էր Քեմբրիջ Կենտրոնական հրապարակում գտնվող Topkapi Imports խանութի վրա զինված հարձակման ժամանակ։ Դրանից առաջ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունը Գյունդյուզից պահանջել էր կամ հրաժարական տալ պատվավոր հյուպատոսի պաշտոնից կամ էլ նա կսպանվեր։ Topkapi Imports-ի վաճառողները հայտարարել էին, որ ոչ խանութը, և ոչ էլ Գյունդյուզը չէին եղել ոստիկանության պաշտպանության ներքո, չնայած այն հանգամանքին, որ խանութը եղել էր նախորդ հարձակման վայրը։ Այդուհանդերձ, խանութի հարակից հատվածներում եղել է շուրջօրյա ոստիկանական ներկայություն, քանի որ տեղանքը գտնվում էր Քեմբրիջի ոստիկանական բաժանմունքի մոտ՝ մոտ 150 ոտնաչափ (46 մետր) հեռավորության վրա։

Գյունդյուզի սպանությունը բացահայտելու համար տեղական հեռուստաընկերություններն ու լրատվամիջոցները, ականատեսների վկայությունների հիման վրա, պատկերեցին սպանության իրագործման ընթացքը, ինչը կնպաստեր սպանության բացահայտմանը։ Երբ վկան հետագայում սպանվեց, մարդասպանին բռնելու համայնքային բոլոր ջանքերը կանգ առան։ Սոմերվիլի ոստիկանական դեպարտամենտը և Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն երբեք չկարողացան բացահայտել և պարզել մարդասպանի ինքնությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թուրք-ամերիկյան հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների հարձակողական գործողություններ
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ