Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (Գյումրի)

**Գյումրիի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։ Կառուցվել է 1860-ական թվականներին, Անիի մայր տաճարի նմանությամբ։ Շինարարական աշխատանքներն ավարտվել են 1873 թվականին։ Շինարարության աշխատանքների ղեկավար Թադևոս Անտիկյանն է։

Խորհրդային տարիներին այն ծառայել է որպես ֆիլհարմոնիայի դահլիճ։ Եկեղեցին մասամբ ավերվել է 1988 թվականի երկրաշարժի ժամանակ։ Այն վերականգելու թույլատրությունը եղել է 1995 թվականին։ 2024  թվականի դեկտեմբերի 7-ին եկեղեցին վերաօծել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը, և այն այժմ գործում է:

## Պատմություն
մինի|ձախից|Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին 2012 թ.
Եկեղեցու 36 մ բարձրությամբ զանգվածին չկարողացավ վնասել 1926 թվականի կործանարար երկրաշարժը։ Պատճառը նաև այն էր, որ հմուտ շինարարները, երկրաշարժերով հարուստ վայրում տարերքի ուժը չեզոքացնելու համար, շենքը կառուցել են քաղաքի կենտրոնով հոսող գետակի ճահճոտ ափին, որը ցնցումների դեպքում պիտի խաղար և խաղացել է բարձի դեր՝ նվազագույնի հասցնելով ցնցումների ավերիչ ուժը։

Եկեղեցու կառուցման ուստաբաշին՝ վարպետաց վարպետը, եղել է Թադեոս Անտիկյանը (Անտիկենց Թաթոսը)։ Փայտի աշխատանքները ղեկավարել է վարպետ Մանուկ Պետրոսյանը, որը եկեղեցու վեցփթանոց խաչը հնարամտորեն վերև բարձրացնելու և մայր գմբեթի ծայրին ամրացնելու համար ժողովրդից ստացել է Արդար Մանուկ անունը։ Անտիկենց Թաթոսի հետ նա տարիներ շարունակ եղել է Գյումրվա Հառիճավանքի ընկերության գործոն անդամ, մասնակցել Արթիկի շրջանի Հառիճ գյուղի Իվանե և Զաքարե եղբայրների՝ 12-րդ դարի վանքի բարեկարգմանը, դպրոցի և աղբյուրի կառուցմանը։

1882 թվականին Ձիթողցյանների միջոցներով հյուսիսային ճակատին կից կառուցվել է փոքրիկ գավիթ։ Եկեղեցուն կից գործել է հայկական ծխական դպրոց։ Դպրոցի շենքը քանդվել է խորհրդային տարիներին։

Զանգակատունը 1932 թվականին փորձել են քանդել տանկերով, իսկ հետո փորձել են պայթեցնել։ 1960-ական թվականներին զանգակատունը վերաշինվել է։

Խորհրդային տարիներին եկեղեցին ծառայել է որպես ֆիլհարմոնիայի դահլիճ։ 1988 թվականի երկրաշարժի ժամանակ եկեղեցին մասամբ ավերվել էր։

## Եկեղեցու վերականգնում
Ս. Ամենափրկիչ եկեղեցին երկար ժամանակ վերականգնել չէին թողնում։ Ուզում էին այն վերածել երկրաշարժի հուշարձանի։ Միայն 1995 թվականին եկեղեցին վերականգող ճարտարապետ Ռաֆիկ Եղոյանն ու նրա որդի Գարեգին Եղոյանը մեծն դիրիժոր Լորիս Ճգնավորյանի հետ Շիրակի նախկին մարզպետ Արարատ Գոմցյանից եկեղեցին վերականգելու թույլատրություն ստացան։

Եկեղեցին վերականգնելիս վարպետները հնարավորինս օգտագործել են եկեղեցու քարերը։

Եկեղեցու վերականգման համար հանգանակություններ են կատարվել ժողովրդի կողմից։ Շինարարական աշխատանքները մի քանի անգամ նոր թափ են ստացել և ֆինանսների սակավության պատճառով կրկին կանգ առել։ 2002 թվականից եկեղեցու վերականգման աշխատանքների ծախսն իր վրա վերցրեց Գյումրու նախկին քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանը։

2014 թվականին եկեղեցու արտաքին տեսքը վերականգնվել է։ 2014 թվականի հունիսի 21-ին Գարեգին Բ-ն օծեց եկեղեցու խաչերը և դրանք տեղադրեցին գմբեթի և զանգակատան վրա։
Եկեղեցին վերաբացվել է 2023 թվականին։

## Պատկերասրահ


Surb Amenaprkich Gyumri naxsher 03.jpg|Նախշեր
Surb Amenaprkich Gyumri naxsher 07.JPG|Նախշեր
Surb Amenaprkitch.jpeg|Եկեղեցին 1988 թ.-ի երկրաշարժից հետո
Սուրբ Ամենափրկիչի գմբեթին.jpg|Եկեղեցու գմբեթի որմնանկարը
Amenaprkich 2.JPG|Եկեղեցին վերականգնման ժամանակ
Holy Saviour church under renovation Gyumri.jpg|Գմբեթների վերականգման աշխատանքները


Holy Saviour's Church, Gyumri, Armenia.jpg
- 2024 2 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif
- 2024 51 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif
2014 Prowincja Szirak, Giumri, Kościół Zbawiciela (01).jpg
- 2024 5 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif
- 2024 72 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif
- 2024 7 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif
- 2024 92 Церковь Святого Спасителя (Гюмри).gif



### Խաչքարերի պուրակ
2010 թվականին Գյումրու նախկին քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանի ջանքերով Ամենափրկիչ եկեղեցու հետնամասում՝ Շահումյան եկեղեցու շենքի բակում տեղադրվել է 20-ից ավելի խաչքարեր։ Խաչքարերը պատրաստվել են գյումրեցի վարպետների ջանքերով։ Խաչքարերն իրենցից ներկայացնում են Ջուղայի խաչքարերի կրկնօրինակները։ Պուրակն անվանել են **Խաչքարերի պուրակ**։

Նախատեսվում է 100-ից ավել խաչքարներ տեղադրել Խաչքարերի պուրակում։



Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 01.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 02.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 03.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 04.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 05.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 06.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 07.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 08.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 09.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 10.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 11.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 12.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 13.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 14.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 15.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 16.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 17.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 18.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 19.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 20.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 21.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 22.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 23.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 24.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 25.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 26.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 27.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 28.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 29.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 30.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 31.jpg|Խաչքար
Պատկեր:Xacqar Gyumru Surb Amenaprkichi ekexecu bakum 32.jpg|Խաչքար



### Արտաքին տեսք


Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 46.JPG|Եկեղեցու տեսքը
Պատկեր:Holy Saviour's Church, Gyumri, Armenia - Գյումրու Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, Հայաստան 01.jpg|Վերականգնման ընթացքում
Պատկեր:Եկեղեցի Ամենափրկիչ ք. Գյումրի 01.JPG|Սյունաշարեր
Պատկեր:Church at Gyumri - Եկեղեցի Գյումրիում 02.jpg|Գմբեթը գիշերով, վերականգման ընթացքում
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 42.JPG|Զանգակատան մուտք
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 43.JPG|Զանգակատան հիմքի քիվեր
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 41.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 40.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 39.JPG|Զանգակատան լուսամուտ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 37.JPG|Զանգակատան ընդհանուր տեսքը
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 31.JPG|Կիսով չափ վերականգնված քանդակներ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 28.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 27.JPG|Եկեղեցու լուսամուտներ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 25.JPG|Շքամուտք
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 20.JPG|Խորանի քանդակներ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 18.JPG|Սյուն և լուսամուտներ
Պատկեր:Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցի 17.JPG|Խաչ պատի վրա
Պատկեր:Surb Amenaprkich Gyumri 19.jpg|Եկեղեցու տեսքը քաղաքի կենտրոնական շատրվանից
Պատկեր:Surb Amenaprkich Gyumri 20.jpg|Շքամուտք
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 21.JPG|Զանգակատունն իր խոնարհված գմբեթի հետ միասին
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 24.JPG|Ամենափրկիչը խաչերի օծման բեմահարթակով, 2014 թ.
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 14.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 19.JPG|Հին քարերով վերականգնված օղակաձև լուսամուտ
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 12.JPG|Եկեղեցու արևային ժամացույց
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 11.JPG|Սրբաքանդակներով լուսամուտ
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 09.JPG|Երկրաշարժից պահպանված լուսամուտ
Պատկեր:Gyumri Amenaprkich in 2014 03.JPG|Եկեղեցու տեսք
Պատկեր:Խաչքարներ Գյումրիի Ամենափրկիչ եկեղեցու բակում 02.JPG|Խաչքարերի պուրակը



## Տես նաև
* Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ
* Անիի Սուրբ Աստվածածին Կաթողիկե եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի

ա
ա
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով