open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գոմբե Սթրիմ (ազգային պարկ)

**Գոմբե ազգային պարկը** (հաճախ, բայց ոչ ճիշտ՝ «**Գոմբե Սթրիմ ազգային պարկ**» ), ազգային պարկ Տանզանիայում, որը գտնվում է Կիգոմայի շրջանի արևմուտքում, Կիգոմայի շրջանի մայրաքաղաք Կիգոմայից 20 կմ հյուսիս։ Հիմնվել է 1968 թվականին։ Գոմբեն Տանզանիայի ամենափոքր ազգային պարկերից մեկն է՝ ընդամենը 13.5 քառակուսի մղոն (35 կմ²) տարածքով՝ Տանգանիկա լճի ափին։ Տարածքը տարբերվում է բարձր հովիտներով, հարուստ է բուսական և կենդանական աշխարհով։ Ազգային պարկ կարելի է հասնել միայն նավով։ Այն հայտնի է անգլիացի պրիմատոլոգ Ջեյն Գուդոլլի շիմպանզեների վրա կատարված իր վարքագծային հետազոտությունների շնորհիվ։ Կասեկելա շիմպանզեների համայնքը, որը հիշատակվում է մի քանի գրքերում և վավերագրական ֆիլմերում, ապրում է Գոմբե ազգային պարկում:.

Գոմբեի ֆաունայի և ֆլորայի բազմազանությունը այն դարձնում է ավելի ճանաչված զբոսաշրջային վայր։ Բացի շիմպանզեներից ու պրիմատներից, Գոմբեում կարելի է գտնել անուբիս բաբուինների, կարմիր կոլոբուսների, կարմրապոչ կապիկների, կապույտ կապիկների և կանաչ կապիկների։ Հայտնի է նաև, որ կարմրապոչ և կապույտ կապիկները հիբրիդացվում են այս տարածքում։ Պարկը ավելի քան 200 թռչունների տուն է հանդիսանում, ինչպես նաև այստեղ բնակվում են թփուտախոզերը։ Կան նաև օձերի բազմաթիվ տեսակներ, և երբեմն կարող է հանդիպել սովորական գետաձիերի և աֆրիկյան ընձառյուծների։ Այգու այցելուները կարող են շրջել անտառում, որպեսզի դիտեն շիմպանզեներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Webarchive template errors
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Տանզանիայի ազգային պարկեր
Իվան Գոլուբեցի կիսանդրի (Տագանրոգ)

**Իվան Գոլուբեցի կիսանդրի** (), Խորհրդային Միության հերոս Իվան Գոլուբեցին նվիրված հուշարձան  Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։

## Հուշարձան
Իվան Գոլուբեցի կիսանդրին տեղադրված է Տագանրոգի  Օկտյաբրսկայա փողոցում գտնվող Անտոն Չեխովի անվան թիվ 2 գիմնազիայի առջև (Օկտյաբրսկայա փողոց, 9), որտեղ սովորել է Գոլուբեցը։ Տեղադրվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Կիսանդրին ստեղծել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, ռուս քանդակագործ Նիկոլայ Սելիվանովը։

## Պատմություն
Հայրենական մեծ պատերազմից հետո տեղադրվել են Խորհրդային Միության հերոսին նվիրված երեք միանման կիսանդրիներ։ Դրանք տեղադրվել են թիվ 2 դպրոցի մոտ, մետաղագործական գործարանի հրապարակում, Ազովի ծովի ափին գտնվող «Սալյուտ» պիոներական ճամբարում։ Պահպանվել է միայն դպրոցի առջևի կիսանդրին։

Իվան Գոլուբեցին նվիրված հուշարձաններ կան Անապայում, Սևաստոպոլում, Թեոդոսիայում, Նովոոզյորնոեում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Подвиг Ивана Голубца

Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Էլզա Իբրահիմովա

**Էլզա Իբրահիմովա** (), (), ադրբեջանական կոմպոզիտոր և երաժիշտ, Ադրբեջանի Հանրապետության և Դաղստանի ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
Էլզա Իբրահիմովան ծնվել է 1935 թվականին Հաջիգաբուլ քաղաքում։ Նա սովորել է Բաքվի թիվ 8 երաժշտական դպրոցում։ Կրթություն է ստացել Ասաֆ Զեյնալլու անվան երաժշտական Դպրոցում, կոմպոզիտորական դասարանում։ 1964 թվականին ավարտել է Ու.Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի Պետական Կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժինը։

## Ստեղծագործություններ
Էլզա Իբրահիմովան իր առաջին երգը գրեց 1969 թվականին։ «Դա սուտ չէ» երգի առաջին կատարող Շովքեթ Ալեքպերովան էր։ Էլզա Իբրահիմովան հանդիսանում է Ադրբեջանում տանգոյի ժանրը ներկայացնող առաջին կոմպոզիտորներից մեկը։ «Ես զոհաբերում եմ», «Դուք պետք է ինձ», «Դու գնացիր այգին»-տանգոյի ժանրում գրված երգեր են։ Նա «Աֆետ», «Շեյխ Շամիլ» և «Օրորոցային երգ» երկերի, ինչպես նաև Ադրբեջանում նավթագործներին նվիրված օրհներգի հեղինակ է։ Էլզա Իբրահիմովան նաև գրել է ռոմանսներ, սոնատատներ, կանտատներ։ 
Էլզա Իբրահիմովան Երկարատև հիվանդությունից հետո վախճանվել է կյանքի 74 տարեկան հասակում։

1992 թ․-Ադրբեջանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ;

2008 թ․-Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ;

## Աշխատություններ
* "Afət" operası («Աֆետ» օպերա)
* "Yanan laylalar" operası, 1992 («Օրորոցային երգ» օպերա); 
* "Neftçilər himni", 2001 (նավթագործներին օրհներգ) 
* "Dünya sevənlərindi", 1998-(Նրանք, ովքեր սիրում են աշխարհը)
* Mahnı və romanslar, 1990–2001-(երգեր և ռոմանսներ).
* "Rekviyem", 2009-«Ռեքվիեմ»
* "Gecələr bulaq başı"-(Գիշերը)

## Ֆիլմագրություն
# Nəğməkar torpaq, 1981-(Երկրի երգը)
# Bağışla, 1983-(Ներել)
# Qayıdış, 1992-(Վերադարձ)
# Yalçın, 2004-(Յալչըն)
# Sən yadıma düşəndə, 2013-(Երբ ես հիշում եմ քեզ)

## Արտաքին հղումներ
* Էլզա Իբրահիմովա 
* Էլզա Իբրահիմովայի սիրած երգերը

### Վիդեո
* Էլզա Իբրահիմովայի մասին ֆիլմը (2013)
* Էլզա Իբրահիմովայի կյանքը
* Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Էլզա Իբրահիմովայի գլուխգործոցները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կին կոմպոզիտորներ
Կալինա Իզաբելլա Զիոլա

**Կալինա Իզաբելլա Զիոլա** (, ), լեհ բանաստեղծուհի, գրական քննադատ, թարգմանչուհի։ Լեհաստանի գրողների միության անդամ, Հայաստանի և Բուլղարիայի գրողների միության պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
Կալինա Իզաբելլա Զիոլան ծնվել է 1952 թվականի օգոստոսի 4-ին Պոզնանում։ Ստացել է տեխնիկական կրթություն։ Պոեզիայով տարվել է մանկությունից։ Տարրական դպրոցում գրել է բանաստեղծություններ, երգերի տեքստեր և արժանացել մրցանակների։ Կալինա Իզաբելլա Զիոլայի ստեղծագործությունները տպագրվել են բազմաթիվ մշակութային և գրական ամսագրերում։ Կալինա Իզաբելլա Զիոլան նաև հայ գրականության բազմաթիվ գործերի լեհերեն թարգմանության հեղինակ է։ Նրա բանաստեղծությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ֆրանսերեն, հունարեն, ուկրաիներեն, բելառուսերեն, լիտվերեն, սերբերեն, գերմաներեն, մակեդոներեն, հայերեն, անգլերեն, էսպերանտո, վիետնամերեն, բուլղարերեն և հունգարերեն։ Գրական տապան փառատոնի մասնակից է։

## Մրցանակներ
* «Labor Omnia Vincit» (Աշխատանքը գրավում է ամենը) արծաթե մեդալ, Հիպոլիտ Ցեգելսկի լեհական հասարակություն
* Ոսկե գրիչ մրցանակ, Արվեստագետների և հեղինակների, լրագրողների և իրավաբանների միջազգային ասոցիացիա, Բրյուսել,  2014 
* Պոեզիայի երկրորդ միջազգային փառատոնի մրցանակ, Ստեփանակերտ, 2014 

## Ստեղծագործություններ
### Բանաստեղծություններ
* Srebrny Motyl, Wydawnictwo Naukowe i Literackie RADWAN, Tolkmicko 2010
* Przez chwilę, Wydawnictwo Naukowe i Literackie RADWAN, Tolkmicko 2011
* Kwaśne winogrona, Wydawnictwo Naukowe i Literackie RADWAN, Tolkmicko 2012
* Okno Niepamięci, Biblioteka Tematu, Warszawa 2013 (Wyróżnienie XXXVI Międzynarodowego Listopada Poetyckiego Za Najlepszą Książkę Poetycką Roku; Poznań 2013)
* Piszę do ciebie nocą, Biblioteka Tematu, Bydgoszcz 2014
* „На краю ночи” („Na krawędzi nocy”, «Գիշերվա ծեգին») wybór wierszy w języku rosyjskim, (Tłumaczył Vladimir Stockman), wyd. NIMA Plewen- Bułgaria 2014
* „Po tamtej stronie świtu” - Wybór wierszy z lat 1970-2015, Biblioteka Tematu, Bydgoszcz 2015
* Kiedyś / Peut-être un jour wersja polsko – francuska, (Tłumaczył Athanase Vantchev de Thracy), wyd.  Institut Culturel de Solenzara, Paryż 2015
* „Думите все още тлеят” (Słowa jeszcze się tlą) po bułgarsku, (Tłumaczyła Vania Angelova), wyd. NIMA Plewen, Bułgaria 2015
* „Jak kruchy lód” – po ormiańsku, (przetłumaczył Gagik Davtyan), wydana przez Związek Pisarzy Armenii, Erywań 2015
* „КОГА СИ СО ДРУГА” („Gdy będziesz z inną”, tłumaczyli Vania Angelova i Petko Szipinkirowski), wyd. BRAN, Struga, Macedonia 2015
* "VRUĆI MALAHIT" ("Płonacy malachit ) po serbsku, tłumaczyli Vania Angelova i Najdan Stojanović, wydana przez Bibliotekę Tematu/ NIMA Plewen (Bułgaria) 2016
* "ANIOŁY CHODZĄ BOSO PO ŚNIEGU"/ "NHỮNG THIÊN THẦN CHÂN TRẦN TRÊN TUYẾT" wersja polsko-wietnamska , wyd. Biblioteka TEMATU Bydgoszcz 2016
* "Oczy od grzechu ciemne", wyd. Biblioteka TEMATU, Bydgoszcz 2017

## Արտաքին հղումներ
* Կալինա Իզաբելլա Զիոլա

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Հերշել (կղզի)

**Հերշել կղզի** (), Կանադայի Յուկոն տարածքի ամենահյուսիսային կետը։ Ներկայումս կղզին անմարդաբնակ է (2012)։

## Աշխարհագրություն
Կղզին գտնվում է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում, Բոֆորտի ծովում, 69-րդ զուգահեռականից մի փոքր հյուսիս, մայրցամաքից երկու կիլոմետր հեռավորության վրա։ Կղզու երկարությունը կազմում է 14,5 կմ, լայնությունը՝ 8 կմ, իսկ բարձրությունը՝ ծովի մակարդակից 183 մետր։ Տեղի բնակիչները կղզին անվանում են kee keek ta ruk կամ Qi kiq daryuk, ինչը նշանակում է՝ «սա կղզի է»։

Նոյեմբեր–հուլիս ամիսներին կղզին ծածկված է սառույցով։ Կղզուց 90 կմ հեռավորության վրա կա հավերժական սառույց, որը Բոֆորտի ծովում հոսընթացով շարժվում է ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։ Կղզու հարավարևելյան մասի վրա Պաուլին ծովախորշն է՝ միակ պաշտպանված նավահանգիստը Հյուսիսարևմտյան տարածքներում՝ Ալյասկայից մինչև Մակենզի գետի գետաբերանը։ Ծովախորշը հյուսիսային քամուց և սառցադաշտերից պաշտպանված է և բավականաչափ խորն է, որպեսզի ընդունի ժամանակակից օվկիանոսային նավերին։

## Պատմություն
1826 թվականին Ջոն Ֆրանկլինի արշավախումբը հայտնաբերել է կղզին և նրա բնակիչներին։ Ֆրանկլինը կղզին անվանել է ի պատիվ իր ընկեր, հայտնի անգլիացի գիտնական Ջոն Հերշելի։ Կղզու վրա եղել է կետորսության կենտրոն, ոստիկանական բաժին, անգլիական ներկայացուցչություն, սակայն դրանցից ոչ մեկը չի պահպանվել։

Կղզու վրա կա հնագիտական պեղումների 13 վայր, որոնք իրենցից ներկայացնում են Կանադայի պատմական վկայություններ։ Ներկայումս կղզին Յուկոնի Հերշել-Այլենդ-Կուիկիկտարուկ տարածքային պարկն է։

## Գրականություն
* *Амундсен Руал.* Плавание Северо-Западным проходом на судне «Йоа». — Изд. 2-е. — М.: ТЕРРА—Книжный клуб, 2004. — 352 с. — (Сквозь белое безмолвие).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Herschel Island Virtual Museum
* The Force in the North The RCMP on Herschel
* The Bishop Who Ate His Boots Isaac Stringer Virtual Museum
* Herschel Island Territorial Park Yukon Department of Environment
* 100 Most Endangered Sites, 2008 
* North Star of Herschel Island

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Կանադայի կղզիներ
Ալիսա Գանիևա

**Ալիսա Արկադևնա Գանիևա** (, ), ռուս գրող, գրաքննադատ, հրապարակախոս, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ալիսա Գանիևան ծնվել է 1985 թվականին Մոսկվայում։ Մեծացել է Դաղստանում, ավարացի է։ 2002 թվականից բնակվում է Մոսկվայում։ Ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրաքննադատության բաժինը։ «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթի «НГ-ExLibris» հավելվածի խմբագիրն է և «Совершенно секретно» հեռուստաալիքում աշխատում է որպես հաղորդավար։ Ընդգրկված է Տագանկայի թատրոնի փորձարարական խորհրդում։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 2004 թվականին «Մոսկովսկի վեստնիկ» ամսագրում՝ անդրադառնալով գրական պոստմոդեռնիզմին։ Որպես գրաքննադատ՝ տպագրվել է «հաստ» ամսագրերում և պարգևատրվել է մի շարք մրցանակներով։ 2010 թվականին հրատարակվել է նրա 21-րդ դարի սկզբի ռուս գրականության վերաբերյալ հոդվածների ժողովածուն։

2009 թվականին երիտասարդ գրաքննադատներ Ալիսա Գանիևան, Ելենա Պոգորելայան և Վալերիա Պուստովան միավորվել են «ПоПуГан» «գրա-քննադատական խմբում» և թողարկել մի շարք տեսահոլովակներ ժամանակակից գրականության տարածման համար։

2009 թվականին Ալիսա Գանիևան դարձել է բուռն գրական հերոսուհի, «Ողջույն, Դալգատ» պատմության համար ստացել է երիտասարդ գրողների համար սահմանված «Դեբյուտ» մրցանակը՝ հանդես գալով «Գուլլա Խիրաչով» տղամարդու կեղծանունով։ Այդ ժամանակից ի վեր Գանիևայի գրվածքներն արժանանում են բուռն արձագանքների։

«Ողջույն, Դալգատ» և երկու վեպերի հեղինակ է։ Առաջինը՝ «Տոնական լեռը» (2013), ընդգրկվել է «Ясная Поляна» կարճ ցուցակում, երկրորդը՝ «Հարս ու փեսա» (2015 թ.)՝ որպես լավագույն վեպ հայտնվել է   «Ռուսական Բուկեր» և «Ուսանողական Բուկեր» եզրափակիչներում։ Արդյունքում վեպն արժանացել է «Ռուսական Բուկեր» երկրորդ մրցանակին՝ Մեծ Բրիտանիայում հաջորդ հրատարակության թարգմանության համար։

Որպես արձակագիր՝ տպագրվել է «Սնոբ», «Օկտյաբր», «Conde Nast Traveller», «Վոկրուգ սվետա» և այլ ամսագրերում։

2014 թվականին նկարահանվել է «Կուլտուրա հեռուստաալիքի» «Полиглот. Хинди с нуля за 16 часов» հեռուստատեսային ինտելեկտուալ շոուում։

2015 թվականի հունիսին «The Guardian» թերթը Գանիևային ընդգրկել է Մոսկվայի առավել տաղանդավոր երիտասարդների ցանկում։

Գրական տապան փառատոնի մասնակից է։

## Երկեր
* Полёт археоптерикса, 2010
* Повесть	Салам тебе, Далгат!, 2010
* Роман	Праздничная гора, 2012
* Роман	Жених и невеста, 2015

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Պաշտոնական կայք
* Алиса Ганиева в «Журнальном зале» 
* Страница Алисы Ганиевой на сайте Литературного радио

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս կին գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Սովետների հրապարակ (Դոնի Ռոստով)

**Սովետների հրապարակ** (), Դոնի Ռոստովի կենտրոնական հրապարակներից մեկը։ Գտնվում է Դոնի Ռոստովի Կիրովսկի շրջանի Բոլշայա Սադովայա փողոցի, Վորոշիլովի պողոտայի, Սոկոլովի պողոտայի և Սոցիալիստական փողոցի հատման վայրում։

## Պատմություն
*Նոր Բազարի հրապարակ* անվանումը ստացած հրապարակը ի սկզբանե նկատվել է 1845 թվականի պլանում։ Այն ժամանակ այնտեղ եղել են «սառը շենքեր»։ Հրապարակի շինարարությունը սկսվել է Ղրիմի պատերազմի ավարտից հետո։ 1860 թվականին հրապարակը կառուցվել է մեկ հարկանի շենքերի պարագծի շուրջ։ Մեծ և Միջին պողոտաների միջև առևտրային խանութներն են։

1891-1908 թվականներին հրապարակի կենտրոնում կառուցվել է Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը, որը դարձել է հրապարակի ճարտարապետական գերիշխող և կոմպոզիցիոն կենտրոնը։ 20-րդ դարի սկզբին հրապարակում հայտնվեցին աղյուսե առևտրային խանութներ և կրպակներ, իսկ Մեծ և Միջին պողոտաներում՝ (այժմ` Վորոշիլովի պողոտա և Սոկոլովի փողոց) կառուցվել են Ի. Գոցի, Կ. Չերնովայի, Գ. Մելնիկով-Եզեկովի, եղբայրներ Դեդի Ս. Շենդերովի, Ախիչևի առևտրային տները։ 1913-1915 թթ. հրապարակում կառուցվել է Պետական բանկի շենքը։  1929-1930 թթ. Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը քանդվել է, որից հետո Պետբանկի շենքը դարձել է հրապարակի գերիշխող ճարտարապետական կառույցը։ 1929-1934 թթ. ճարտարապետ Իլյա Գոլոսովի նախագծով կոնստրուկտիվիզմի ոճով կառուցվել է Սովետների տունը։

Հայրենական պատերազմի ժամանակ հրապարակում գտնվող տների մեծ մասը քանդվել է։ Պահպանվել է միայն Պետական բանկի շենքը։ 1947-1948 թվականներին Մ. Ի. Տարականովի նախագծով հրապարակում կառուցվել է պուրակ։ Հրապարակի հետպատերազմյան վերակառուցման ծրագրերը ենթադրում էին, որ այն կվերակառուցվի ժամանակին բնորոշ մոնումենտալ ոճով։ Սակայն 1955 թվականի «Նախագծման և շինարարության մեջ շռայլությունների վերացման մասին» որոշումը փոխել է այդ ծրագրերը։ Ռոստովի ճարտարապետ Յան Ռեբայնը հիշում է. 

1950-ական թվականների վերջերին Սովետների հրապարակը կառուցապատվել է։ Այն դարձել է քաղաքի գլխավոր վարչական հրապարակը։ 1972 թվականին հրապարակի կենտրոնում տեղադրվել է «Առաջին հեծյալների հուշարձանը» (քանդակագործ՝ Եվգենի Վուչետիչ)։



Rostov-on-Don, State Bank Building, Central Bank, Russia.jpg |Պետական բանկի շենք
Rostov-on-Don, Southern Federal District Administration, Soviets Square, Russia.jpg|Լիազոր ներկայացուցչի շենքըՀարավային դաշնային շրջանում
Lion close up Rostov on Don.jpg|Առյուծի քանդակ



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Площадь Советов 
* История площади Нового Базара 

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի հրապարակներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Պետական բանկի շենք (Դոնի Ռոստով)

**Պետական բանկի շենք** (), 1915 թվականին ճարտարապետ Մարիան Պերետյատկովիչի նախագծով նեոդասական ոճով կառուցված շենք Դոնի Ռոստովում՝ նախատեսված Ռուսական Կայսրության Պետական բանկի գրասենյակի համար։ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի ռոստովյան մասնաճյուղն է։ Շենքն ունի մարզային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։

## Պատմություն
thumb|left|200px|Բանկի հին շենքը
20-րդ դարի սկզբին Պետական բանկի գրասենյակը գտնվում էր Բոլշայա Սադովայա փողոցի և Սրեդնի պողոտայի (այժմ` Սոկոլովի պողոտա) անկյունում գտնվող երկհարկանի շենքում։ Բանկը տարածք չուներ և ստիպված էր վարձակալել լրացուցիչ տարածքներ։ Այնուհետև որոշվեց նոր շենք կառուցել, փոխարինելու հնին։

Պետական բանկի գրասենյակի շենքի նախագիծը մշակվել է 1910 թվականին ճարտարապետ Մարիան Պերետյատկովիչի կողմից։ Սկզբում նախահաշվային հատկացումներն ու հաշվարկները վերահսկում էր ճարտարապետ Ս. Վ. Պոպիլինը, սակայն նրան աշխատանքից հեռացրեցին դանդաղաշարժության համար, որից հետո Պերետյատկովիչն իրեն որպես օգնական ընտրեց ռոստովցի ինժեներ Պ. Ա. Տարաչկովին, տեխնիկ-խորհրդատուն էր Ա. Բ. Բուտկովը։

1912 թվականի սեպտեմբերին Պերետյատկովիչը շինարարական աշխատանքների կառավարման համար եկավ Դոնի Ռոստով։ Այդ ժամանակ բանկի հին շենքը արդեն քանդվել էր։ Շինարարությունը նախատեսվում էր սկսել ուշ աշնանը, սակայն ցրտերի պատճառով աշխատանքները տեղափոխվեցին 1913 թվականի գարուն։ Բանկի շենքի պաշտոնական հիմնադրումը տեղի ունեցավ 1913 թվականի ապրիլի 28-ին։ Պետական բանկի շենքի կառուցումն ավարտվեց 1915 թվականին։ Պետական բանկի շենքի ճակատային մասը նայում էր Նոր շուկայի հրապարակ (այժմ` Սովետների հրապարակ)։

Խորհրդային իշխանությունների օրոք շենքը ազգայնացվեց։ 1920-ական թվականներին Պերետյակովիչի նախագծով ավարտվեց շենքի հարավարևելյան թևը, որտեղ տեղավորվեցին աշխատակիցները։ Մեծ Հայրենական պատերազմից հետո Պետական բանկի գրասենյակի շենքը դարձավ վերապրած հրապարակի միակ շենքը։ Հրապարակի վերականգնման ընթացքում այլ շենքերի ճակատները կառուցվել են նման նեոդասական ոճով։

1950-ական թթ. շենքի ճակատին երկգլխանի արծվի քանդակի փոխարեն տեղադրվել է ԽՍՀՄ զինանշանը։ 1994 թվականին շենքի ճակատը վերակառուցվել է, որի ընթացքում վերականգնվել է Պետբանկի ձեղնահարկի բնօրինակ հերալդիկ կոմպոզիցիան և գրությունը՝ «КОНТОРА ГОСУДАРСТВЕННАГО БАНКА»:

## Ճարտարապետություն
thumb|Բոլշայա Սադովայա փողոցի տեսքը
մինի|ձախից
Ցոկոլային հարկով եռահարկ կառույցն ունի П-աձև ուրվագիծ և համարվում է Սովետների հրապարակի ճարտարապետական գերիշխողը։ Ցոկոլային և առաջին հարկերը ռուստաշար են, երկրորդ և երրորդ հարկերը սվաղված են։ Ճակատային մուտքերը զարդարված են շրջակալներով և զարդաքիվերով։ Առաջին հարկի պատուհանները կամարամահիկներով են, երկրորդ հարկինը՝ ամրոցային քարերով։ Առաջին և երկրորդ հարկերն առանձնանում են բարձրաքանդակներով։ Շենքի այս բաժանումը տեսողականորեն բարձրացնում է կառույցի մասշտաբը։

Շենքի կենտրոնական մասում գործառնությունների դահլիճներն են։ Պետական բանկի շենքն ունի կրկնակի գմբեթ, որը մշակել է Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետության և քաղաքացիական ճարտարագիտության ինստիտուտի պրոֆեսոր Պ. Ի. Դմիտրիևը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Проект и строительство конторы Госбанка 

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Հեռավոր սահմանագիծ (հուշակոթող)

**«Հեռավոր սահմանագիծ» հուշակոթող** (), հուշակոթող «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզում, Օրանիենբաումի հենակետի տարածքում։ Հուշակոթողը 1966 թվականին տեղադրվել է պատերազմի ժամանակ ոչնչացված Տերենտևո գյուղի շրջանում (Լոպուխինկա գյուղից 6 կմ դեպի հյուսիս), Լոպուխինկա գետի ափին (նախկինում գետը կոչվել է Ռուդիցա, հետևաբար որոշ աղբյուրներ հուշակոթողի գտնվելու վայրը նշում են գետի հին անվանումով)։

## Պատմություն
Հուշարձանը կառուցվել է 1966 թվականին ՀամԼԿԵՄ Սմոլնինսկու շրջկոմի հասարակական հիմունքներով` ճարտարապետ Տ. Կոզիրևայի մասնակցությամբ։ Գրանիտե ուղղանկյուն քարի վրա փորագրված է հետևյալ մակագրությունը. «Այստեղ 1941 թվականին բալթիացի նավաստիները կանգնեցրել են ֆաշիստական զորքերը»։

Հուշարձանի գտնվելու վայրը մի շարք աղբյուրներ սխալմամբ նշվում են նախկին Շերեմետևո գյուղի մոտակայքում (որը, ըստ երևույթին, այնտեղ երբեք գոյություն չի ունեցել) կամ նախկին Ուստ-Ռուդիցի գյուղում։

Հուշարձանի վիճակը 2006 թվականին գնահատվել է ընդունելի։

2009 թվականի հունվարի 25-ին Լենինգրադը գերմանա-ֆաշիստական շրջափակումից ազատագրելու 65-րդ տարեդարձի առթիվ հուշարձանի մոտ տեղադրվել են ծաղկեպսակներ և ծաղիկներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

Կատեգորիա:1966 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի հուշարձաններ
Սուլեյման Ալեսկերով

**Սուլեյման Ալեսկերով** (), (), ադրբեջանական կոմպոզիտոր և երաժիշտ, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (1974), Ուզեյիր Հաջիբեկովի անվան հանրապետական մրցանակի դափնեկիր (1967), Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության Ղարաբաղի մասնաճյուղի ղեկավար (1972-2000)։

## Կենսագրություն
Սուլեյման Ալեսքերովը ծնվել է 1924 թվականին փետրվարի 22-ին Շուշիում։ 1948 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1949-1965 թթ. եղել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական դպրոցի տնօրեն։ Հետագայում աշխատել է Մշակույթի Նախարարության Արվեստի բաժնի պետ, Ռադիոյի և հեռուստատեսության ժողովրդական նվագարանների նվագախմբի դիրիժոր, Երաժշտական Կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն և գլխավոր դիրիժոր։ Նա հիմնականում գրել է օպերետայի ժանրում։ 1972 թվականից աշխատել է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության Ղարաբաղյան մասնաճյուղի ղեկավար։

## Ստեղծագործություններ
### օպերետներ
* «Ulduz» (1948)-(Ուլդուզ)
* «Özümüz bilərik» (1962)-(Մենք գիտենք)
* «Olmadı elə, oldu belə» (1964)-(Դա տեղի չունեցավ, ուստի դա եղել)
* «Milyonçunun dilənçi oğlu» (1966)-(Միլիոնատիրոջ մուրացկան որդին)
* «Hardasan ay subaylıq» (1968)-(որտեղ եք, Սուբայլըկ)
* Sevindik qız axtarır (1970)-«Սեվինդիք փնտրում է մի աղջիկ»
* «Həmişəxanım» (1971)-(Հեմիշեխանըմ)
* «Məhəbbət gülü»-(Սիրո ծաղիկը)
* «Gurultulu məhəbbət»-(Որոտաձայն սերը)
### օպերաներ
* «Bahadır və Sоna»-(Բահադըր և Սոնա)
* «Sоlğun çiçəklər»-(Ծաղիկներ)
### սիմֆոնիաներ
* «Gənclik»-(Երիտասարդություն)
* «Vətən»-(Հայրենիք)
### Սիմֆոնիկ մուղամ
* «Bayatı-Şiraz»-(Բայաթի-Շիրազ)

## Ֆիլմագրություն
# Aktrisanın təbəssümü (film, 1974)-(Դերասանուհու ժպիտը)
# Azərbaycan atları (film, 1953)-(Ադրբեջանական ձիերը)
# Azərbaycan elləri (film, 1976)-(Ադրբեջանական հողերը)
# Bəstəkar Süleyman Ələsgərov, Ömrün iki günü (film)-(Սուլեյման Ալեսկերով, կյանքի երկու օր)
# Daşkəsən (film, 1946)-(Դաշքեսեն)
# Qəmbər Hüseynli (film, 2007)-(Գեմբեր հուսեյնլի)
# Musiqişünas (film, 2001)-(Երաժիշտ)
# Ulduz (film, 1964)-(Ուլդուզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Իժորյան բաբան (հուշահամալիր)

**«Իժորյան բաբան» հուշահամալիր** (), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզի Կոլպինո քաղաքից քիչ հարավ։ Կառուցվել է 1967 թվականին Կոլպինոյի բնակիչների կողմից։ Ճարտարապետն է Յ. Վ. Կոմարովը։

## Նկարագրություն
Երկաթբետոնե երեք ուղղաձիգ կանգնակներին ամրացված է հորիզոնական հեծան, որի սուր ծայրն ուղղված է թշնամու դիրքերին։ Հարևանությամբ տեղադրված է 85-միլիմետրանոց զենիթային հրանոթ։ Այստեղով է 1941-1944 թվականներին անցել Լենինգրադի պաշտպանության առաջնագիծը։

Հուշարձանը խորհրդանշում է 1941-1944 թվականներին այստեղով անցնող պաշտպանության առաջնագիծը և հիշեցնում է քաղաքի պաշտպանների քաջության մասին։ Մոտակայքում գտնվող Յամ-Իժորա գյուղը բռնազավթելուց և գերմանացիների` Իժորա գետի մոտ հասնելուց հետո Կոլպինոն հայտնվեց անմիջապես ճակատային գծում։ Իժորայի բանվորական գումարտակը, որը բաղկացած էր աշխարհազորայիններից և զինվորներից, արեց ամեն ինչ, որ թույլ չտա թշնամուն առաջ շարժվել։

Հուշարձանն իր ոճով հիշեցնում է հզոր բաբան, որով քանդում էին պատերը պաշարված հնագույն բերդերում։

## Պատմություն
Հուշակոթողի բացումը տեղի է ունեցել 1967 թվականի նոյեմբերի 2-ին Օկտյաբսկայա երկաթուղու 29-րդ կիլոմետրում։

Ամեն տարի Հաղթանակի օրը, շրջափակումը ճեղքելու և վերացնելու օրերին հուշարձանի մոտ ծաղիկներ են տեղադրվում, այստեղ գալիս են վետերանները, որոնք հիշում են իրենց ընկերներին, տեղի են ունենում լռության րոպեներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի հուշարձաններ
Կատյուշա (հուշահամալիր)

**«Կատյուշա» հուշահամալիր** (), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի Կոռնևո գյուղի մոտայակքում։ Կառուցվել է 1966 թվականին՝ Կոռնևո գյուղի մոտ գտնվող բարձունքի վրա, որտեղ 1941-1943 թվականներին տեղակայված են եղել Կյանքի ճանապարհը պաշտպանող զենիթային զորամամասերը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին սա միակ տրանսպորտային ուղին էր, որն անցնում էր Լադոգա լճով։ Նավարկման շրջանում ճանապարհը ջրային էր, ձմռանը` սառույցի վրայով։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 12-ից մինչև 1943 թվականի մարտի 19-ը սա շրջափակված Լենինգրադը երկրի հետ կապող միակ ճանապարհն էր։

## Հեղինակներ
Հուշահամալիրի հեղինակներն են ճարտարապետներ Լ. Վ. Չուլկևիչը, Պ. Ի. Մելնիկովը, Ա. Դ. Լևենկովը, ինժեներներ Լ. Վ. Իզյուրովը, Գ. Պ. Իվանովը։ 1967 թվականին հուշահամալիրի հեղինակներն արժանացել են ՀամԼԿԵՄ մրցանակի։

1995 թվականից Կոռնևո գյուղը Ռոմանովկա գյուղի մասն է։

## Նկարագրություն
14-մետրանոց պողպատե հինգ հեծանները տեղադրված են բետոնե հիմքի վրա` դեպի հորիզոնի գիծը անկյան տակ և խորհրդանշում են համազարկային կրակի ռեակտիվ հայտնի «Կատյուշա» համակարգը։

Գրանիտե պատին արված է հետևյալ մակագրությունը.

Հուշահամալիրի միջով է անցնում միջազգային ամենամյա ձմեռային «Կյանքի Ճանապարհ» մարաթոնի վազքուղին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Гусаров А. Ю.* Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Սարբըցի

**Սարբըցի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։

Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը մեծամասնությունը հայեր էին։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Եվրոպական միության ընդլայնում (2007)

thumb|right|
**Եվրոպական միության ընդլայնում (2007)**, Եվրամիության պատմության մեջ հինգերորդ ընդլայնումը։ Նախորդ ընդլայնումը տեղի է ունեցել երեք տարի առաջ։
Այս ընդլայնումը ներառում էր Բուլղարիայի ու Ռումինիայի անդամակցությունը։

## Եվրամիության պատմական անդամակցություններ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Եվրոպան բաժանվեց ազդեցության երկու գոտիների` ամերիկական ու խորհրդային։ 1980-ականների վերջերին, ԽՍՀՄ-ը ներքին գործոնների ազդեցության տակ սկսեց Արևելյան Եվրոպայում կորցնել դիրքերը, որի արդյունքում 1989 թվականին հաջորդաբար սկսեցին ընկնել կոմունիստական վարչակարգերը, իսկ հետագայում 1991 թվականին փլուզվեց ԽՍՀՄ-ը։ 1994 թվականին Ռումինիան ու Բուլղարիան Եվրամիության հետ կնքեցին ասոցացման պայմանագիրը և պետք է պատրաստվեին մտնել Եվրամիություն։ 1995 թվականին երկու երկրները Եվրամիությանը անդամակցելու հայտեր ներկայացրեցին, և 2004 թվականին նրանք Մալթայի, Կիպրոսի ու մնացած երկրների հետ պետք է մտնեին Եվրամիություն, սակայն այդ երկու երկրները ընդունվեցին 2007 թվականին, քանի որ Եվրոպական հանձնաժողովի կարծիքով այդ երկու երկրների տնտեսություններում կան շատ սոցիալական մնացորդներ։

## Կյուրեղագիր
[մինի|Եվրոպայի նոր [5 եվրո|5-եվրոյանոց թղթադրամը: Արժեքի անվանումը պատկերված է երեք տարբերակով` լատինական (EURO), հունական այբուբենով (EYPΩ) և կյուրեղագրով (ЕВРО): Կյուրեղագիրը ավելացվեց 2007 թվականին ԵՄ-ի կազմի մեջ Բուլղարիայի մտնելու պատճառով:]]
Անդամակցելիս Կյուրեղագիրը լատինական ու հունական այբուբենից հետո դարձավ ԵՄ-ի պաշտոնական երրորդ այբուբենը։ Կյուրեղագիրը նաև պատկերված է թղթադրամ եվրոների ու բուլղարական եվրոյի մետաղադրամների վրա։

Կապված Բուլղարիայի անդամակցությանը ԵՄ-ին` եվրոյի թղթադրամների նոր շարքի վրա մակագրված է «Եվրո», ինչպես նաև «ԵՑԲ» հապավումը (հապավումը ):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 թվականը Բուլղարիայում
Կատեգորիա:2007 թվականը քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Եվրոպական միության ընդլայնում
Կատեգորիա:Եվրոպական միության պատմական ընդլայնումներ
Սոլթան Հաջիբեկով

**Սոլթան Հաջիբեկով**(), (), ադրբեջանական կոմպոզիտոր և դիրիժոր, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
Սոլթան Հաջիբեկովը ծնվել է 1919 թվականին Շուշիում։ 1930 թվականին Սոլթան Հաջիբեկովը տեղափոխվել է Բաքու։ 1936 թվականից նա ապրում էր իր հորեղբայր Ու.Հաջիբեյովի ընտանիքում։ Ավարտելուց հետո ավագ դպրոցը նա, ընդունվել է երաժշտական դպրոց։ Աշխատել է երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում որպես դիրիժոր։ Կոմպոզիտորի ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է այս ժամանակահատվածում։ Նրա առաջին ստեղծագործությունը երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար  գրված երաժշտական կատակերգություն է, որը կոչվում է «Ոսկե վարդ»։ 1940 թվականին Բաքվի Երաժշտական Կոմեդիայի թատրոնի բեմում հաջողությամբ կատարվեց «Ոսկե ծաղիկը»։ 1939-ին կոմպոզիտորը ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժին, պրոֆեսոր Զեյդմանի դասը։ Կոնսերվատորիայի տարիների ընթացքում նա գրել է երկու պրելյուդներ և սոնատ դաշնամուրի համար։ 1945 թվականին Սոլթան Հաջիբեկովը գրել է «Քեմինե և Գազի» օպերան։ Այդ աշխատանքի սիմֆոնիկ մասը «Քարավան» է։ Սոլթանի Հաջիբեկովը գրեց իր երկրորդ սիմֆոնիան 1946 թվականին։ 1953-ին կոմպոզիտորը գրեց վեց մանկական երգ։ 1950-ին Ս. Հաջիբեկովը գրել է «Գյուլշան» բալետը։ 1950-ական թվականներին Ս. Հաջիբեկովը աշխատել է վոկալ երաժշտության ոլորտում։ 1950-ական թվականներին կոմպոզիտորը գնաց Բուլղարիա և Չեխոսլովակիա։ Հայրենիքը վերադառնալուց հետո նա գրել է «բուլղարական սուիտ» և «չեխական պար»։ 1969-1974թթ եղել է Ադրբեջանի Պետական Կոնսերվատորիայի ռեկտոր։ Ս.Հաջիբեկովը մահացել է 1974 թվականին։

## Ստեղծագործություններ
* 1940, երաժշտական կատակերգություն-«Ոսկե վարդ» (Qızıl gül)
* 1947, մանկական օպերա-«Իսգենդեր և հովիվը» (İsgəndər və çoban)
* 1950, բալետ-«Քարավան» (Gülşən)
* 1944, սիմֆոնիա (Simfoniya)
* 1946, սիմֆոնիա (Simfoniya)
* 1945, «Քարավան» (Karvan)
* 1956, ուվերթուր (Uvertüra)
* 1964, «Համերգ» (Konsert)

## Կոչումներ ու պարգևներ
* Ստալինի մրցանակը (1952)
* Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1955)
* Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշ (09.06.1959)
* Ու.Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի ԽՍՀ պետական մրցանակ (1970) 
* օրդեն (1967)

## Արտաքին հղումներ
* Սոլթան Հաջիբեկով
* Гаджибеков Солтан
* Увертюра / Концерт / Караван / Индийские Зарисовки

### Վիդեո
* «Քարավան»
* Սոլթան Հաջիբեկովի կյանքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կիրովյան պատնեշ (հուշահամալիր)

**«Կիրովյան պատնեշ» հուշահամալիր** (), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։ Այն նշել է Կիրովի շրջանի սահմանագիծը, որտեղ խորհրդային զինվորները, նավաստիները և աշխարհազորայինները կանգնեցրել են ֆաշիստական հարձակումը 1941 թվականի սեպտեմբերին։ Կառուցվել է Լենինգրադի Կիրովի շրջանի աշխատավորների կողմից։

## Նկարագրություն
Հուշահամալիրը ներառում է.

* Ստելա Դաչնոյե երկաթուղային կառամատույցի մոտ և զինվորական հուշահամալիրի գերեզմանոցի համալիր
* «Հաղթող տանկ» հուշարձան, ամրակառույց հենակետ և ստելա Գործադուլների պողոտայում
* Կոթող Լիգովո կայարանի մոտ, ստելա Պետերգոֆի խճուղու մոտ
* Կոթող Պետերգոֆի խճուղու և Մարշալ Ժուկովի պողոտայի հանգույցում
* Ստելա և հակատանկային ցցապատնեշներ Մարշալ Ժուկովի պողոտայի և Տոկունության փողոցների խաչմերուկում, ինչպես նաև 900 կեչուց կազմված Փառքի ծառուղի (Լենինգրադի շրջափակման օրերի կլորացված թիվն է), որն անցնում է Ավանգարդնայա փողոցի երկայնքով
* Կոթող Վետերանների պողոտայում` նախկին զինվորական գերեզմանոցի տեղում, «Ռուբեժ» կինոթատրոնի մոտ
* Ստելա և խարիսխ Պետերգոֆի խճուղու 14 կիլոմետրին

## Պատկերասրահ

Tank The Victor Monument SPB.jpg|«Հաղթող տանկ» հուշարձան
DOT Monument SPB 1.jpg|Ամրակառույց հենակետ և ստելա «Հաղթող տանկ» հուշարձանի մոտ
Memorial in Ligovo SPB.jpg|Կոթող Լիգովո կայարանի մոտ
Кировский вал, пр. Жукова.jpg|Ստելա Մարշալ Ժուկովի պողոտայում
Memorial stele (Marshal Zhukov avenue).JPG|Ստելա Մարշալ Ժուկովի պողոտայի և Տոկունության փողոցների խաչմերուկում
Walk of Fame2.JPG|Փառքի ծառուղի
Memorial Complex at Veteranov Avenue 01.jpg|Եղբայրական գերեզմանոց «Ռուբեժ» կինոթատրոնի մոտ
Мемориал обороны города 2.jpg|Ստելա և խարիսխ Պետերգոֆի խճուղում
Мемориал обороны города.jpg|Ստելա Պետերգոֆի խճուղում


## Գրականություն
* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

## Արտաքին հղումներ
* МО Урицк. Памятники и мемориалы

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Սգացող հրեշտակ (հուշարձան)

**«Սգացող հրեշտակ»** (), հուշարձան Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքում՝ նվիրված քաղաքական ճնշման զոհերի հիշատակին։

## Պատմություն
Նմանատիպ հուշարձանի կառուցման առաջարկը «Քաղաքական ճնշման զոհեր» քաղաքային հասարակական կազմակերպությունը ներկայացրել է 1999 թվականին։ 2000 թվականին հուշարձանի նախագծի համար անցկացվել է մրցույթ։ Քննարկվել է 5 հայցադիմում։ Հաղթել է Իգոր Բուրմիստենկոյի աշխատանքը։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ Քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օրը։ Սակայն հրեշտակի ֆիգուրը բացմանը պատրաստ չէր, ուստի տեղադրվեց ժամանակավոր, գիպսային տարբերակ։ Բրոնզե հուշարձանը տեղադրվել է միայն 2006 թվականի ապրիլին։ Հուշարձանը տեղադրվել է Տոլյատիի կենտրոնական զբոսայգում։

Ընդհանուր առմամբ, հուշարձանի կառուցման համար մարզային և քաղաքային վարչակազմերի կողմից ծախսվել է 8 միլիոն ռուբլի։

## Հեղինակներ
Հուշարձանի ստեղծման գաղափարի հեղինակը քաղաքական ճնշումների զոհերի Տոլյատիի հասարակության ղեկավար Նիյազ Ազիզովիչ Յալիմովն է,  քանդակագործը՝ ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ Իգոր Բուրմիստենկոն, սակայն հուշարձանի գաղափարի ստեղծումից հինգ տարի հետո նա մահացել է և աշխատանքները կատարել է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի նկարիչների միության անդամ Ի. Ն. Պրոկոպենկոն, հուշարձանը բրոնզից ձուլել է Վ. Ա. Ֆոմինը։

## Ճարտարապետություն
Հուշահամալիրը քառակուսի է, որի շրջակայքում կան գրանիտային վահանակներ։ Մի կողմում տեղադրված է նստած հրեշտակի բրոնզե ֆիգուրը, որի ձեռքում բաց գիրք է հետևյալ բառերով` «Քարերը հավաքելու ժամանակն է»։ Ֆիգուրի բարձրությունը 2,8 մետր է։

Հրեշտակի հետևի պատի վրա երկու գրանիտե սալեր են, որոնցից մեկի վրա Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրությունից և Միավորված ազգերի կազմակերպության մարդու իրավունքների հռչակագրից մեջբերում, մյուսին՝ Ստավրոպոլի մարզի 171 բնակիչների ցուցակը, որոնք մահապատժի են ենթարկվել քաղաքական պատճառներով և հետագայում արդարացվել են։

## Վանդալություն
* 2007 թվականի հունվարին հուշահամալիրը հարձակման է ենթարկվել վանդալների կողմից։ Նրանք ջարդել են լուսատուները և լուսավորող սյուները։ 
* Սքեյթբորդիստները փորձել են հուշարձանի վրա հնարքներ կատարել։

## Նոր նշանակություն
Սգացող հրեշտակի քանդակի նոր խորհրդանշական գաղափարն ի հայտ է եկել 2007 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Տոլյատի քաղաքում տեղի ունեցած ավտոբուսի պայթյունից հետո, երբ մահացել են 8 և վիրավորվել 56 մարդ։ 2007 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օրվան հաջորդող օրը Սգացող հրեշտակի արձանի մոտ անցկացվեց սգո հանրահավաք։ Մինչ ողբերգության վայրը փակ էր հետաքննության գործողությունների պատճառով, քաղաքացիները գալիս և մոմեր էին դնում հրեշտակի արձանի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Тольятти осквернен памятник жертвам политических репрессий

Կատեգորիա:Սամարայի մարզի հուշարձաններ
Լուժնիկի մարզադաշտ

**Լուժնիկի մարզադաշտ** (ռուսերեն` стадион «Лужники»), Ռուսաստանի ազգային մարզադաշտը, որը գտնվում է մայրաքաղաք Մոսկվայում։ 81.000 նստատեղերով այն Ռուսաստանի ամենամեծ մարզադաշտն է և Եվրոպայի խոշորագույն մարզադաշտերից մեկը։ Մարզադաշտը Լուժնիկի Օլիմպիական համալիրի մասն է և տեղակայված Մոսկվայի կենտրոնական վարչական շրջանի Խամովնիկի շրջանում։ *Լուժնիկի* անվանումը գալիս է Մոսկվա գետի ավազանի մարգագետիններից, որտեղ այն կառուցվել է, թարգմանաբար այն նշանակում է մարգագետին։

Լուժնիկին եղել է 1980 թվականի Օլիմպիական խաղերի հիմնական մարզադաշտը, որտեղ կայացել են բացման և փակման արարողությունները, ինչպես նաև մրցություններ, ինպիսիք են ֆուտբոլային մրցաշարի եզրափակիչը։ Որպես ՈՒԵՖԱ 4-րդ դասի մարզադաշտ, Լուժնիկին ընդունել է ՈՒԵՖԱ գավաթի եզրափակիչը 1999 թվականին և ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչը 2008 թվականին։ Մարզադաշտը նաև ընդունել է 1973 թվականի ամառային Ունիվերսիադան և 2013 թվականի Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը։ Այն կհամարվի նաև 2018 թվականի աշխարհի առաջնության հիմնական մարզադաշտը ներառյալ կընդունի նաև եզրափակիչը։

Նախկինում մարզադաշտը եղել տարբեր ֆուտբոլային ակումբների տնային դաշտը, այդ թվում ԲԿՄԱ Մոսկվայի, Տորպեդո Մոսկվայի և Սպարտակ Մոսկվայի, այնուամենայնիվ ներկայումս այն չի հանդիսանում որևէ ակումբի տնային դաշտ։ Ներկայումս այն օգտագործվում է որպես Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի տնային դաշտերից մեկը։ Մարզադաշտը նաև օգտագործվում է տարբեր սպորտային միջոցառումների և համերգների համար։ Այստեղ են կայանում Ռուսաստանի գավաթի եզրափակիչները։

Այն եվրոպայի այն քիչ հիմնական մարզադաշտերից է, որտեղ օգտագործվում է արհեստական խոտածածք համաձայն ՖԻՖԱ 2002 թվականի կանոնի։ Սակայն 2008 թվականի ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչի համար օգտագործվել է բնական խոտածածկ։

## Տեղակայման վայր
thumb|Լուժնիկի մարզադաշտը բարձունքից
Մարզադաշտը տեղակայված է տեղակայված Մոսկվայի կենտրոնական վարչական շրջանի Խամովնիկի շրջանում, Մոսկվայի կետնրոնից հարավ արևմուտք։ *Լուժնիկի* անվանումը գալիս է Մոսկվա գետի ավազանի մարգագետիններից, որտեղ այն կառուցվել է, թարգմանաբար այն նշանակում է մարգագետին։ Երբ անհրաժեշտ էր գտնել ընդարձակ հողակտոր, որը լիներ կանաչ գոտում և քաղաքի տրանսպորտային քարտեզին մեծ դժվարություն չառաջացներ, ընտրվեց այս վայրը։ Ըստ ճարտարապետներից մեկի «1954 թվականի արևային գարնանային մի օր մի խումբ ճարտարապետներ և ինժեներներ, որոնք ունեին կարգադրություն նախագծել Կենտրոնական մարզադաշտ, մենք ընտրեցինք մաքուր օդով, կանաչ հատվածով մի վայր, որը համապատասխանում էր բոլոր պահանջներին»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ֆուտբոլային մարզասրահներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական մարզադաշտեր
Կկուն և սարյակը

**«Կկուն և սարյակը»**, Լեոնիդ Ամալրիկի և Վլադիմիր Պոլկովնիկովի խորհրդային մուլտֆիլմը, որն ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում 1949 թվականին, ըստ Սերգեյ Միխալկովի համանուն առակի։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմի գլխավոր հերոսները տարածված թռչուններն են` կկուն և սարյակը։ Սարյակները ձագեր են ունեցել, և ընտանիքը շատ ուրախ է այդ առթիվ։ Նրանց շնորհավորելու է գալիս ճնճղուկը։ Նրանց ընտանիքը ավելի է մեծանում, և դա հիանալի էր։ Երջանիկ հայրը ուրախ երգում էր, և այդ ձայնի վրա գալիս է կկուն։ Նա չէր կիսում նրանց ուրախությունը, քանի որ նրա համոզմամբ ավելի լավ է լինել միայնակ, քան ընտանիքում։ Կկուն անգամ թուխս չի նստում։ Բայց սարյակներին հաջողվում է ապացուցել կկվին, որ ընտանիքը հենարան է և՛ ուրախության, և՛ տխրության ժամանակ, և այդ պատճառով այն անհրաժեշտ է բոլորին։

## Գրքի և մուլտֆիլմի տարբերություն
Մուլտֆիլմում ցինը նախ ուտում է կկվին, իսկ հետո, փորձում է հարձակվել սարյակների վրա, նրանցից հակահարված է ստանում և հեռանում է։ Գրքում ամեն ինչ հակառակն է։

## Հեղինակներ
* Բեմադրող ռեժիսորներ - Լեոնիդ Ամալրիկ, Վլադիմիր Պոլկովնիկով
* Սցենարիստ - Սերգեյ Միխալկով 
* Բեմադրող նկարիչ - Ալեքսանդր Տրուսով
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ - Նադեժդա Պրիվալովա, Ֆեոդոր Խիտրուկ, Ալեքսանդր Բելյակով, Դմիտրի Բելով, Լև Պոպով, Բորիս Պետին, Իոսիֆ Ստարյուկ
* Օպերատոր - Նիկոլայ Վոինով
* Կոմպոզիտոր - Յուրի Նիկոլսկի
* Հնչյունային օպերատոր - Նիկոլայ Պրիլուցկի
* Ռեժիսորի օգնական - Իրինա Կուլնյովա
* Ֆիլմի նախնական տարբերակի լուսագրերում նշված չէին հնչյունավորողների անունները։ Ֆիլմը վերականգնվել է 2001 թվականին, և այնտեղ արդեն նշված են հնչյունավորող նոր դերասանների անունները։

## Պարգևներ
* 1950 թվական-Կառլովի Վարիի 5-րդ միջազգային կինոփառատոնի պատվավոր դիպլոմ։

## Վերահնչյունավորում
2001 թվականին վերաթողարկվել է և վերահնչյունավորվել (դասական երաժշտությունը դարձել է սինթեզային)։
Այժմ այն ցուցադրվում է «Կարուսել», «Մանկական», «Նոստալգիա», «Իմ ուրախություն», «Մուլտիմանիա» և «Մոսկվա.վստահություն» ալիքներով։ 2001 թվականին թողարկվել է տեսաերիզով։ Սակայն վերահնչյունավորումը շատ անգամ է քննադատության ենթարկվել որպես «հակախորհրդային»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Լեոնիդ Ամալրիկի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Վլադիմիր Պոլկովնիկովի մուլտֆիլմեր
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018 Խումբ G

**[[Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018]] խումբ G** խաղերը տեղի կունենան 2018 թվականի հունիսի 18-ից 28-ը։ Խմբում ընդգրկված են Բելգիայի, Պանամայի, Թունիսի և Անգլիայի հավաքականները։ Լավագույն երկու հավաքականները կանցնեն 1/8 եզրափակիչ։

## Հավաքականներ

## Դիրք

1/8 երզափակչում`
* G խմբի հաթողը կհանդիպեն Խումբ H-ի երկորդ տեղի հետ։
* G խմբի երկրորդ տեղը կհանդիպի Խումբ H-ի հաղթողի հետ։

## Հանդիպումներ
Բոլոր ժամերը տեղի ժամանակով են։

### Բելգիա-Պանամա


### Թունիս-Անգլիա


### Բելգիա-Թունիս


### Անգլիա-Պանամա


### Անգլիա-Բելգիա


### Պանամա-Թունիս


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018
Կարլ Մարքսի հուշարձան (Տոլյատի)

**Կարլ Մարքսի հուշարձան** (), Կարլ Մարքսին նվիրված հուշարձան Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքում։ Հուշարձանը, որպես արվեստի գործ, Տոլյատիի քաղաքային դումայի որոշմամբ պաշտպանվում է։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը գտնվում է Կարլ Մարքսի փողոցի և Երիտասարդական բուլվարի խաչմերուկում։ Այն ներկայացնում է պատվանդանի վրա տեղադրված կիսանդրի։ Կիսանդրու բարձրությունը 90 սմ է, սկզբում պատրաստվել է ալյումինից, գունափոխվել է բրոնզի։ 2,3 մ բարձրությամբ պատվանդանը պատրաստված է վարդագույն գրանիտից։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետներ՝ Վ. Զ. Գուրևիչ, Ա. Բ. Մեդվեդկով
* Քանդակագործ՝ Ի. Ս. Բուրմիստենկո
* Վերականգնող՝ Վ. Ա. Ֆոմին

## Պատմություն
thumb|Այն, ինչ մնացել է վանդալիզմից հետո
Հուշարձանը բացվել է 1989 թվականի մայիսի 5-ին։ Սա քանդակագործ Բուրմիստենկոյի նվերն է քաղաքին։

2007 թվականի օգոստոսի վերջին բարբարոսներն առևանգել են կիսանդրին։ Որոշ ժամանակ անց դիմաքանդակը հայտնաբերվել է վատթար վիճակում։ Բարակ ալյումինը խիստ դեֆորմացված էր, դեմքի վրա հայտնվել էին ճեղքեր։ Սկզբում ենթադրվում էր, որ հուշարձանը վերականգնման ենթակա չէ։

Հուշարձանի վերականգնումը ստանձնեց մետաղագործ Վիկտոր Ֆոմինը, այդ ընթացքում մահացած Իգոր Բուրմիստենկոյի ընկերը։ Նա հուշարձանը վերականգնել է որքան հնարավոր է, այնուհետև այն վերածել բրոնզե կիսանդրու։ Բոլոր աշխատանքները վարպետը կատարել է անվճար ի հիշատակ քանդակագործ ընկերոջ։ Քաղաքի բյուջեից վճարվել է միայն նյութի գումարը։

2007 թվականի նոյեմբերի 1-ին նախնական վայրում տեղադրվել է բրոնզե հուշարձան և պատվել հակավանդալային ամրակապերով։

## Գրականություն
* Постоногов Ю. И. Памятники г. Тольятти. - Самара: Самарский государственный педагогический университет, 1999. - С. 11-13. - 92 с. - 100 экз. - ISBN 5-7699-1330-8.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սամարայի մարզի հուշարձաններ
Հավատարմության հուշարձան

**Հավատարմության հուշարձան** (), համբերատար իր տերերին սպասող շան հուշարձան Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքում։ 
 
## Շան պատմություն
1995 թվականի ամռանը Ավտոգործարանային շրջանում՝ Հարավային մայրուղու ճամփեզրին, Տոլյատիի ամենաաշխույժ փողոցներից մեկում հայտնվում է գերմանական հովվաշուն։ Հազարավոր քաղաքացիներ նրան ամեն օր տեսնում էին  նույն տեղից ոչ հեռու։ Հարևան տների բնակիչները նրան կերակրում էին, պարբերաբար փորձում ընտելացնել, նրա համար բույն էին սարքում, բայց նա անընդհատ հայտնվում էր ճամփեզրին՝ հետևելով մեքենաներին։ Անհայտ էր նույնիսկ նրա մականունը և ժողովուրդը նրան կոչում էր «Հավատարիմ» կամ  «Կոնստանտին» (հունարենից թարգմանաբար՝ «մշտական»)։

Այսպես շարունակվեց 7 տարի, շունը անփոփոխ մնում էր իր սովորական տեղում, անկախ տարվա եղանակից։ 2002 թվականին շունը սատկեց։   

## Լեգենդ
Քաղաքացիների կողմից առաջ քաշված պաշտոնական վարկածով շունն ավտովթարից միակ կենդանի մնացածն էր։ Առավել ռոմանտիկ տարբերակում խոսում էին, որ նրա տերերը հարսանեկան ճամփորդությունից վերադարձող նորապսակներ էին։ Երիտասարդ կինը մահացել էր մինչև բժիշկների գալը, մի քանի ժամ անց վերակենդանացման բաժնում մահացել էր նաև ամուսինը։ Իսկ շունը այդպես էլ սպասում էր նույն տեղում, որտեղ իր տերերին վերջին անգամ կենդանի էր տեսել։ Նա սպասում էր, որ տերը կվերադառնա՝ պահպանելով տերերի վերջին հանգրվանը, ամեն օր դես ու դեն էր թռչկոտում՝ սպասելով, որ «Տերը կվերադառնա»։ Լեգենդի հավաստիությունը հնարավոր չէ հաստատել։ Գոյություն ունեն նաև շան վարքագծի վերաբերյալ ավելի վսեմ և ռոմանտիկ տարբերակներ։

## Հուշարձան
Նման քանդակի գաղափարն առաջարկեց Կոմսոմոլսկի շրջանի № 39 գիմնազիայի 8-րդ դասարանի աշակերտուհի Քսենիա Նալյոտովան դեռևս 1990 թվականին, երբ Տոլյատի քաղաքի պատմամշակութային ժառանգության թանգարանի կողմից   քաղաքում նոր հուշարձանների համար մրցույթ հայտարարվեց։ Քսենյան առաջարկեց նաև շան հուշարձանի մանրակերտը, այն անվանելով «Հավատարմության հուշարձան»։ «Պատվանդանի վրա պատկերված է շուն, նրա շուրջը ժապավեն, որը խորհրդանշում է ճանապարհը։ Ժապավենի վերջում աստղ է , տիրոջ հոգին, իսկ շան հայացքն ուղղված է աստղին»։  Մանրակերտի լուսանկարը տպագրվեց «Ազատության հրապարակ» թերթում։

Շան մահից հետո ճանապարհի եզրին տեղադրվեց վահանակ հետևյալ մակագրությամբ, «Շանը, որը մեզ սովորեցրեց  սեր և հավատարմություն»։ Քամին փչել տարել էր  վահանակը, այն ենթարկվել էր վանդալների գրոհին։ Տոլյատիի հասարակությունը հանդես եկավ նախաձեռնությամբ «Հավատարիմին» իսկական հուշարձան տեղադրելու վերաբերյալ։ Քաղաքի բնակիչների հավաքած միջոցներով հուշարձան ստեղծվեց։ Կազմակերպված մրցույթում հաղթեց ուլյանովսկցի քանդակագործ Օլեգ Կլյուևի նախագիծը։  
 
Հուշարձանը բացվեց 2003 թվականի հունիսի 1-ին Հարավային մայրուղու և Լև Յաշինի փողոցի հատման տեղում։  
Բրոնզաձույլ քանդակը դարձավ առաջին ապաքաղաքականացված հուշարձանը Տոլյատիում։ Այսօր այն հանդիսանում է նորապսակների մշտական հաճախելիության վայրը։

## Տես նաև

* Հաչիկո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սամարայի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Լեմբոլովյան ամրություն

**«Լեմբոլովյան ամրություն» հուշահամալիր** (), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզում, այն սահմանագծին, որտեղ 1941 թվականի սեպտեմբերին 23-րդ բանակի զորամիավորումները կանգնեցրել են ֆիննական զորքերի գրոհը։ Հուշահամալիրը Ռուսաստանի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է (գրանցման համար` 471420280300686) համաձայն ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի 1974 թվականի դեկտեմբերի 4-ի № 624 որոշման։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1967 թվականին Լենինգրադի Վասիլիի կղզու շրջանում, Մուրատովկա գետի հյուսիսային ափին, Վսևոլոժսկի շրջանի Լեմբոլովո նախկին գյուղի մոտակայքում։

## Նկարագրություն
Ուղղահայաց «Մայր Հայրենիք» ստելային պատկերված են մոր և մանկան խորաքանդակներ, երկու մույթերին` Լենինգրադի պաշտպանության տարեթվերը` «1941-44» և «Ճակատամարտի դրվագ» խորաքանդակը։

Հուշահամալիրի մաս է 44-րդ գնդի օդաչուների հուշարձանը։ 1942 թվականի հուլիսի 11-ին Կարմիր դրոշի շքանշանակիր 44-րդ արագաթռիչ ռմբակոծիչ գնդի անձնակազմը այրվող ինքնաթիռով գրոհել է թշնամու դիրքերը, ռումբեր նետել և կատարել հրե խոյահարում։ Անձնակազմի վերջին ռադիոհաղորդագրությունն է եղել. «Ինքնաթիռն այրվում է։ Գնում ենք դեպի նպատակակետը։ Առաջադրանքը կկատարվի։ Ալյոշին»։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1943 թվականի փետրվարի 10-ի հրամանագիրով Ս. Մ. Ալյոշինը, Վ. Ա. Գոնչարուկը և Ն. Ա. Բոբրովը հետմահու պարգևատրվել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչումով։

## Հեղինակներ
Հուշահամալիրի նախագծի հեղինակներն են ճարտարապետներ Ա. Ի. Գուտովը, Յ. Մ. Ցարիկովսկին, քանդակագործ Բ. Ա. Սվինինը, ինժեներ Ն. Ի. Սեդովը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի հուշարձաններ
Փառքի կոթող (Տոլյատի)

**Փառքի կոթող** (), ստելա Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքի Ազատության հրապարակում՝ նվիրված Հայրենական Մեծ պատերազմի և Հեղափոխության հերոսներին։

## Պատմություն
Ստավրոպոլի (Տոլյատի քաղաքի նախկին անվանումը) կառուցապատման նախագծի համաձայն ջրհեղեղի գոտուց քաղաքի տեղափոխումից հետո քաղաքի կենտրոնում պետք է լինեին Պուշկինի հրապարակը և Պուշկինի զբոսայգին։ Սակայն 1957 թվականի ապրիլին երիտասարդ շինարարներն առաջարկեցին սեփական միջոցներով հրապարակի կենտրոնում կառուցել հուշարձան «Հանուն ազատության մարտիկների»։ Թղթի թափոնների և մետաղի ջարդոնի հավաքման և հանձնման միջոցով կուտակվեց 30 հազար ռուբլի։
    
Հուշարձանի համար հայտարարված նախագծերի մրցույթում հաղթեց քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Միխայիլ Սորոկինը։ Նրան պարգևատրեցին Մոսկվայի երիտասարդության և ուսանողության VI միջազգային փառատոնի ուղեգրով։ 
    
Հուշարձանին տրվեց դասական քառանիստ կոթողի տեսք։ Նրա յուրաքանչյուր նիստի վրա պատկերված էր ազատության համար պայքարող մարտիկների հարթաքանդակներ (քաղաքի բնակիչներ)։ 
* Հայրենական Մեծ պատերազմի հերոսներ     
** օդաչու Վիկտոր Նոսովի   
** հետևակ Վասիլի Ժիլինի
** նավաստի Եվգենի Նիկոնովի 
* ինչպես նաև 1918 թվականին սպանված քաղգործկոմի առաջին նախագահ Վասիլի Բանիկինի

մինի|Հավերժական կրակ կոթողի մոտ

1958 թվականի հոկտեմբերի 26-ին կայացավ հուշարձանի հանդիսավոր բացումը։ Այդ օրվանից Ազատության հրապարակը դարձավ քաղաքի կենտրոնական հրապարակը։  
   
1958 թվականի նոյեմբերի 7-ից քաղաքային հանդիսությունները և շքերթները սկսեցին կայանալ հենց այստեղ։ «Հանուն ազատության մարտիկների» հուշարձանի անվանումով սկսվեց կոչվել հրապարակը, իսկ հարակից զբոսայգին կոչվեց Երիտասարդական։

## Վերակառուցում
1975 թվականի ապրիլին Հայրենական Մեծ պատերազմի 30-ամյակի նախապատրաստման ընթացքում կոթողը վերակառուցվեց և ձևափոխության ենթարկվեց։   
 
Հանվեցին եզրային մասում գտնվող չորս քարե գնդերը և դեկորատիվ շղթաները, ինչպես նաև փոխվեցին հերոսների կիսապատկերներով մեդալիոնները։ Տոլյատինցի քանդակագործներ Ա. Ն Պրոնյուշկինը և Ն. Ի. Կոլեսնիկովը կերտեցին հերոսների բրոնզե հարթաքանդակները։ Հուշարձանը երեսապատվեց գրանիտով։

Կոթողի մի կողմում տեղադրված հուշատախտակին գրված էր`

*<poem>В битве великой
не сгинут бесследно
павшие с честью
во имя идей.
Их имена с нашей
Песней победной
Станут священны
мильонам людей</poem>*

Մյուս կողմում գրված էր, ժողովրդի ազատության և երջանկության համար ընկած մարտիկներին։

1978 թվականի նոյեմբերի 3-ին  հուշարձանում վառվեց անմար կրակը, որը բերվել էր Սամարայի Փառքի կոթողից զրահամեքենայով։ Աստիճանաբար հուշարձանը սկսեցին կոչել «Փառքի կոթող»։

2006 թվականին Տոլյատիի քաղաքապետ Նիկոլայ Ուտկինն առաջարկեց վերականգնել հուշարձանը։ Հայրենական Մեծ պատերազմի 70-ամյակի տոնակատարությունների հետ կապված հուշարձանը վերականգնվեց և հանդիսավորապես բացվեց 2015 թվականի մայիսի 8-ին։

## Գրականություն
*Овсянников В. А. Часть I // Ставрополь - Тольятти. Страницы истории. - Тольятти: Изд-во Фонда «Развитие через образование», 1997. - С. 345. - 364 с илл. с. - ISBN 5-88299-016-5.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1958 հիմնադրումների Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կոթողներ
Կատեգորիա:Սամարայի մարզի հուշարձաններ