Ջոն Քեյջ

**Ջոն Քեյջ** (, ), ամերիկացի կոմպոզիտոր, փիլիսոփա, բանաստեղծ, երաժշտագետ, նկարիչ։ Ալեատորիկայի, էլեկտրոնային երաժշտության և երաժշտական գործիքների ոչ ստանդարտ օգտագործման բնագավառներում առաջամարտիկ Քեյջը հետպատերազմյան ավանգարդի առաջատար դեմքերից մեկն էր։ Քննադատները նրան անվանում էին 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ ամերիկացի կոմպոզիտորներից մեկը։

## Կենսագրություն
### 1912-1931. Մանկություն և երիտասարդություն
Քեյջը ծնվել է Կալիֆոռնիայի Լոս Անջելես քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Միլոն Միլթոն Քեյջը (1886-1964) գյուտարար էր։ Նրա մայրը՝ Լուկրետիա Հարվին (1885-1969) աշխատել է որպես լրագրող Los Angeles Times-ում։ Ընտանիքն ամերիկյան արմատներ ունի. 1976 թվականին Քեյջը հարցազրույցում նշել է «Ջոն Քեյջին, ով օգնեց Ջորջ Վաշինգտոնին տեսնել Վիրջինիան»:Կոմպոզիտորը նկարագրել է իր մորը որպես «հասարակության հոգի» (), որը «երբեք երջանիկ չի եղել»։ Նրա հայրը, լավագույնս բնութագրվում է գյուտերով և հայտնագործություններով։ Նրա գյուտերից մեկը դիզելային սուզանավն է, որը շահագործման ընթացքում արտանետվող գազեր չի արձակում։ Բայց Քեյջ ավագը կորցնում է հետաքրքրությունը անտեսանելի սուզանավի ստեղծման հանդեպ և վերադառնում է գիտությանը՝ ուսումնասիրելով Տիեզերքի «էլեկտրաստատիկ դաշտի տեսությունը»։ Սըր Ջոն Միլթոնը իր որդուն սովորեցրեց. «Եթե ինչ-որ մեկը ասի՝ «չեմ կարող», դա քեզ ցույց կտա, թե ինչ պետք է անել»։ 1944-1945 թվականներին Քեյջ-որդին իր ծնողներին նվիրված երկու փոքրիկ պիեսներ է գրել. «Քրիթ» (անգլ. *Crete*; Crete. կոմպոզիտորի մորն էին այդպես կոչում) և «Հայրիկ» (անգլ. *Dad*): Վերջինը  կարճ ու աշխույժ, անսպասելի ու կտրուկ ավարտվող մի պիես է,  *«Crete»-ն* ավելի երկարատև է և հիմնված է կոնտրապունկտով համադրվող մեղեդիների վրա։  ավելի երկար՝ հիմնվելով հակակետային համապատասխան մեղեդիների վրա։ 
 
Քեյջը երաժշտության իր առաջին դասերը ստացել է Լոս Անջելեսի մասնավոր ուսուցիչներից և հարազատներից, որոնցից առանձնանում է նրա մորաքույրը՝ Ֆիբի Հարվին։ Նա է կոմպոզիտորին ծանոթացրել  19-րդ դարի դաշնամուրային երաժշտությանը։ Քեյջը սկսել է դաշնամուր նվագել ավագ դպրոցի չորրորդ դասարանում, չնայած նրան, որ սիրում էր երաժշտություն, նա ավելի շատ հետաքրքրություն էր ցուցաբերում ընթերցանության նկատմամբ, քան վիրտուոզ դաշնամուրային տեխնիկայի մշակման հարցում և միգուցե ընդհանրապես չէր մտածում կոմպոզիցիայի մասին։ 1928 թվականին Քեյջը համոզվեց, որ ցանկանում է գրող դառնալ։ Այդ տարի նա ավարտում է Լոս Անջելեսի ավագ դպրոցը() և հաճախում Կլարեմոնտի Պոմոնա քոլեջ։ Դա տեղի է ունեցել 1991 թվականի ինքնակենսագրական գրառման մեջ նկարագրված միջադեպից հետո։

Քեյջը համոզեց իր ծնողներին, որ Եվրոպա մեկնելը ավելի շահավետ կլինի ապագա գրողի համար, քան քոլեջը։ Դրանից հետո նա ավտոստոպով հասել է Գալվեստոն, ապա ծովով հասել Լե Հավր, որտեղ նա նստել է դեպի Փարիզ գնացող գնացքը։ Քեյջը Եվրոպայում մնացել է շուրջ 18 ամիս՝ փորձելով իրեն արվեստի տարբեր ձևերում։ Սկզբում նա ուսումնասիրել է գոթական և հունական ճարտարապետությունը, բայց որոշել, որ ճարտարապետությունն այնքան հետաքրքիր չէ, որ կարողանա ամբողջ կյանքը նվիրել դրան։ Հետո նա սկսել է ուսումնասիրել նկարչություն, պոեզիա և երաժշտություն։ Նա Եվրոպայում է առաջին անգամ լսել ժամանակակից կոմպոզիտորների՝ Իգոր Ստրավինսկիու և Պաուլ Հինդեմիթի երաժշտությունը և վերջապես ծանոթացել է Յոհան Սեբաստիան Բախի երաժշտության հետ, որին նախկինում ծանոթ չի եղել։

Մի քանի ամիս Փարիզում գտնվելուց հետո Քեյջը կարդացել է Ուոլթ Ուիթմանի «Խոտի տերևները», ինչը նրան դրդել է հնարավորինս շուտ վերադառնալ Ամերիկա, բայց նրա ծնողները, որոնց հետ ճանապարհորդության ընթացքում նա պարբերաբար նամակներ էր փոխանակում, համոզում էին նրան ավելին մնալ Եվրոպայում։ Քեյջը այցելել է Ֆրանսիայի, Գերմանիայի և Իսպանիայի տարբեր վայրեր, այցելել Կապրի և, ամենակարևորը, Մալյորկա, որտեղ սկսեց ստեղծագործել.  Քեյջը ստեղծել է իր առաջին աշխատանքները՝ օգտագործելով բարդ մաթեմատիկական բանաձևեր:Սակայն կոմպոզիտորը դժգոհ էր արդյունքներից և թողեց պատրաստի պիեսները։ Քեյջի թատրոնի հետ կապը սկսվել է նաև Եվրոպայում. Սևիլիայում շրջելիս նա նկատել է, իր խոսքով, «Միաժամանակյա տեսողական և լսելի իրադարձությունների բազմազանություն, որոնք միասին շարժվում էին ընդհանուր հոսքի մեջ և հաճույք պատճառում» ():

### 1931-1936 թթ․ կրթություն
Քեյջը ԱՄՆ է վերադարձել 1931 թվականին։ Նա ճանապարհորդել է դեպի Սանտա Մոնիկա, որտեղ ապրուստ էր վաստակում՝ ժամանակակից արվեստի վերաբերյալ մասնավոր փոքրիկ դասախոսություններ կարդալով։ Նա հանդիպել է Հարավային Կալիֆորնիայի տարբեր արվեստագետների հետ, ինչպիսիք են դաշնակահար Ռիչարդ Բուհլիգը, ով դարձել է նրա առաջին ուսուցիչը, և արվեստի հովանավոր Գալկա Շեյերը։ 1933 թվականին Քեյջը որոշեց ընդմիշտ հրաժարվել նկարչությունից և կենտրոնանալ երաժշտության վրա։ «Մարդիկ, ովքեր լսում էին իմ երաժշտությունը, ավելի լավ էին խոսում դրա մասին, քան մարդիկ, ովքեր տեսնում էին իմ նկարները», - բացատրեց ավելի ուշ Քեյջը։ 1933 թվականին նա իր ստեղծագործություններից մի քանիսը ուղարկեց Հենրի Քաուելին. Ի պատասխան ստացվեց «բավականին անորոշ նամակ», որում Քոուելը առաջարկեց, որ Քեյջը սովորի Առնոլդ Շոնբերգից. Քեյջի երաժշտական գաղափարների շարքում այս անգամ 25-տոնայնության տիրույթի վրա հիմնված ստեղծագործություններն էին, որը իր տասներկու տոնով (դոդեկաֆոնիա)։ Սակայն Քաուելը նշեց, որ նախքան Շյոնբերգին մոտենալը, Քեյջը պետք է մի քանի դաս վերցնի, և խորհուրդ տվեց կապվել Ադոլֆ Ուայսի հետ, որը Շոնբերգի նախկին ուսանողն էր։

Քոուելի խորհրդին հետևելով, 1933 թվին Քեյջը եկավ Նյու Յորք և սկսեց սովորել Ուայսի մոտ, բայց նաև շարունակեց դասեր քաղել Քոուելից Նոր դպրոցում։ Նա լուսնի լույսով մաքրեց պատերը ԱՄՆ Բրուքլինի երիտասարդ կանանց քրիստոնեական միության համար (YWCA [en]): Քեյջի առօրյան այս ժամանակահատվածում ակնհայտորեն շատ հոգնեցուցիչ էր. գրեթե ամեն գիշեր քնում էր չորս ժամ և  ամեն օր սկսում ստեղծագործել առավոտյան ժամը 4-ից։ Մի քանի ամիս անց, 1933 թվականին, Քեյջը գրելու հարցում բավական լավ որոշում կայացրեց, որպեսզի սովորի Շոնբերգի մոտ։ Տարբեր աղբյուրներ այլ կերպ են լուսաբանում իրենց առաջին հանդիպումը։ Նա բավարար միջոցներ չուներ Շոնբերգի դասերի համար վճարելու համար։ Բայց երբ Քեյջը նշեց դա, կոմպոզիտորը հարցրեց նրան, թե արդյոք Քեյջը կնվիրի իր ամբողջ կյանքը երաժշտությանը։ Այն բանից հետո, երբ Քեյջը դրական պատասխան տվեց, Շոնբերգը առաջարկեց անվճար մարզել նրան։

Քեյջը սովորել է Շոնբերգի հետ Կալիֆոռնիայում. Նախ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում (USC), ապա՝ Լոս Անջելեսի համալսարանում (UCLA) [23]: Կոմպոզիտորի ավագ եղբայրը, նշանակալից ազդեցություն է ունեցել Քեյջի վրա, որը «բառացիորեն երկրպագում էր նրան» [31]՝ համարելով Շոնբերգի կյանքը կյանքի իսկական մոդել իսկական կոմպոզիտորի համար[28]: Քեյջի երդումը` իր կյանքը նվիրել երաժշտությանը, ուժի մեջ էր նաև 40 տարի անց, երբ կոմպոզիտորը «դրա կարիքը չուներ (այսինքն` երաժշտություն ստեղծելու)»։ Մասամբ նա շարունակում էր ստեղծագործել Շոնբերգին տված այս խոստման պատճառով[32]: Շոնբերգի և նրա ստեղծագործական մեթոդների ազդեցությունը Քեյջի վրա, ինքը՝ կոմպոզիտորը,  նշում է տարբեր դասախոսություններում և նամակներում։ Մասնավորապես հայտնի է զրույցը, որը նա նշում է 1958 թվականին իր շանսին նվիրված դասախոսության ժամանակ.

Քեյջը երկու տարի սովորում էր Շոնբերգի հետ, չնայած նա հիանում էր իր ուսուցիչով, բայց որոշեց թողնել դպրոցը այն բանից հետո, երբ Շոնբերգը իր հավաքված աշակերտներին ասաց, որ փորձում է գողանալ նրանց երաժշտություն ստեղծելու կարողությունը։ Շատ ավելի ուշ Քեյջը այլ կերպ նկարագրեց կատարվածը. «Երբ նա ասաց սա, ես ըմբոստացա։ Ոչ թե իր, այլ նրա ասածի դեմ։ Այստեղ էր, որ ես ավելի քան երբևէ հաստատվեցի երաժշտություն ստեղծելու ցանկության մեջ»։ Չնայած Շոնբերգը երբեք չի գովել Քեյջի աշխատանքը այդ երկու տարվա ընթացքում, ավելի ուշ հարցազրույցում նա ասում է, որ իր ամերիկացի ուսանողներից ոչ ոք այնքան հետաքրքիր չէր, որքան Քեյջը. «Իհարկե, նա կոմպոզիտոր չէ, բայց հանճարեղ գյուտարար է»։

Որոշ ժամանակ անց՝ 1934-1935 թվականներին, երբ Քեյջը սովորում էր Շոնբերգի մոտ, միևնույն ժամանակ աշխատում էր մոր կիրառական արվեստի խանութում, որտեղ հանդիպում էր նկարչուհի Քսենիա Անդրեևնա Կաշևարովային։ Նա ծնունդով Ալյասկայից էր, ռուս քահանայի դուստր, նրա աշխատանքն ընդգրկում էր գրքերի նուրբ քանդակներ և կոլաժներ։ Չնայած Քեյջը որոշակի հարաբերություններ ուներ Դոն Սեմփլի հետ, բայց հանդիպելով Քսենիային, նա անմիջապես սիրահարվեց։ Ջոն Քեյջը և Քսենիա Կաշևարովան 1935 թվականի հունիսի 7-ին ամուսնացան Յումայի (Արիզոնա) անապատում։

## Ստեղծագործություններ
### Երաժշտություն
Քեյջը առավել հայտնի է 1952 թվականից իր «4'33» երեք մասից բաղկացած կոմպոզիցիայով, որի ընթացքում ձայն չի հնչում։ Ստեղծագործության բովանդակության կատարման ընթացքում լսված միջավայրի հնչյունները որպես երաժշտություն ընկալելն է, և ոչ թե պարզապես լռության չորս րոպե և երեսուն երեք վայրկյան։ Այս կոմպոզիցիան դարձել է քսաներորդ դարի ամենավիճահարույց գործերից մեկը։ Մեկ այլ հայտնի գյուտը պատրաստված է դաշնամուրի համար (դաշնամուրի լարերի արանքում տեղադրվում են տարբեր առարկաներ՝ թուղթ, մետաղադրամներ, թղթե հոլովակներ և այլն, ինչը հանգեցնում է գործիքի ձայնի փոփոխության), որի համար նա գրել է բազմաթիվ ստեղծագործություններ, այդ թվում` ամենահայտնի համերգային մասերը, որոնցից են Sonatas and Interludes (1946-1948):

Նրա ուսուցիչների թվում էին Հենրի Քաուելը (1933) և Առնոլդ Շոնբերգը (1933-1935), որոնք հայտնի էին երաժշտության մեջ իրենց արմատական նորամուծություններով, բայց կոմպոզիտորի վրա ավելի շատ ազդել է արևելյան փիլիսոփայության և, մասնավորապես, զեն-բուդդիզմի հանդեպ ունեցած կիրքը։ Քեյջի աշխատանքի հիմնական սկզբունքներից մեկը պատահականությունն էր։ Դրա ծագումը պետք է փնտրել հին չինական I Ching տրակտատում՝ «Փոփոխությունների գիրքը», ըստ որի կարելի էր գուշակել՝ նետելով մետաղադրամ կամ հազարտերևուկ։ Իրականությունը հասկանալու հենց այս մեթոդը։

Այնուամենայնիվ, ալեատորիկան չձևավորվեց Քեյջի աշխատանքում։ 1957 թվականին հայտնվեցին Կ. Ստոկհաուզենի «Կլավիեռստուկ XI» և Պ. Բուլեզի երրորդ դաշնամուրային սոնատները։ Որոշ ժամանակ անց Բուլեզը գրեց «Ալեա» հոդվածը, որը դարձավ ալեատորիկների մանիֆեստ։ Այն պարունակում էր նաև ալեատորական գրելու տեխնիկայի տեսական հիմքերը։ Համեմատելով Քեյջի երաժշտությունը ալեատորիկայի հետ, Բուլեզը շեշտում է ստեղծագործական մոտեցումների, մեթոդների տարբերությունները.

## Հետաքրքիր փաստեր
* 1952 թվականի օգոստոսի 29-ին, Վուդսթոկում կայացած բարեգործական համերգում, դաշնակահար Դեյվիդ Թուդորը առաջին անգամ կատարեց Քեյջի «4′33″» ստեղծագործությունը։ Թուդորը բեմ է բարձրանում, դաշնամուրի վրա նոտաներ և ժամանակագրիչ է դնում։ Եվ հետո նա պարզապես նստեց այնտեղ՝ լուռ ու ստեղներին չդիպչելով։ Պարբերաբար Թուդորը վեր էր կենում և բացում-փակում դաշնամուրի կափարիչը՝ այդպիսով նշելով ստեղծագործության երեք մասերից յուրաքանչյուրի սկիզբն ու վերջը։ Երբ «ներկայացման» ժամանակն ավարտվում է, դաշնակահարը հեռանում է բեմից։ Հոռետեսները Քեյջին մեղադրում էին խորամանկության մեջ և նշում, որ ցանկացած մարդ կարող էր նման բան հորինել։ Այո, Քեյջը համաձայնվում է, բայց մինչ այժմ ոչ ոք չի ստեղծագործել։
*Քեյջը սիրահարվում է Էրիկ Սաթիին Եվրոպա կատարած իր առաջին ուղևորության ընթացքում` Անրի Սոգեից թերթիկ ստանալով, և 1963 թվականին նա որոշում է ամերիկյան հանրությանը ներկայացնել Սաթիի «Աննոյս» կտորը` «Դաշնամուրի մի պարզ կտոր», որը ուղեկցվում է հրահանգով. «Կրկնել 840 անգամ»։ Սեպտեմբերի 9-ի երեկոյան ժամը վեցին Քեյջի ընկերուհի Վիոլա Ֆարբերը նստում է դաշնամուրի մոտ և սկսում նվագել «Աննոյություն»։ Երեկոյան ութին դաշնամուրի մոտ նրան փոխարինում է Քեյջի մեկ այլ ընկեր՝ Ռոբերտ Վուդը, շարունակելով այնտեղից, որտեղ Ֆարբերն էր կանգնել։ Ընդհանուր առմամբ տասնմեկ կատարող կար, նրանք փոխարինում էին միմյանց երկու ժամը մեկ։ Ամբոխը գալիս-գնում էր, New York Times-ի տեսաբանը քնում էր աթոռին։ Պրեմիերան ավարտվեց սեպտեմբերի 11-ին 0:40, ենթադրվում է, որ դա երաժշտության պատմության մեջ ամենաերկար դաշնամուրային կոնցերտն է եղել։
*1897 թվականին Ալֆոնս Ալլայսը` « 4'33» ներկայացումից հիսունհինգ տարի առաջ, ստեղծում է «ի կատար է ածվում» և տպագրվում Օլենդրոֆ հրատարակչության հատուկ ալբոմում` «Սգո երթ մեծ խուլերի հուղարկավորության համար», որը, սակայն, չէր պարունակում ոչ մի նոտա։ նշում է. Կարիք չկա ասելու, որ այս երթի  պարտիտուրայի արդյունքը երաժշտական թերթի դատարկ էջ էր, որը մեկ ելույթի համար վարձակալել էր Էրիկ Սաթին (Ալլայի ընկերը)։ 
*Ինչպես գիտեք, 1923-1924 թվականներին Կազիմիր Մալևիչը լավ ծանոթ էր Ալֆոնս Ալլեի պատկերագրական և երաժշտական աշխատանքին (հիմնված հեղինակի ալբոմի վրա, որը թողարկվել է հեղինակի կենդանության օրոք 1893 թվականին), Սև հրապարակը թարգմանեց երաժշտության լեզվով։ Դրա փոփոխությունը բաղկացած էր դատարկ թերթից`«Երաժշտության նպատակը լռությունն է» վերնագրով։ Այսպիսով, բացի Ալֆոնս Ալլեսի սև կտավից, Մալևիչը դիմեց նաև «Սգո երթ` ի հիշատակ մեծ խուլերի»: 
*1954 թվականին Քեյջը ապրում էր մի համայնքում՝ Ռոքլենդ կոմսության ծայրամասում, Նյու Յորքից մոտ մեկ ժամ հեռավորության վրա։ Նա ընկերանում է առողջ ապրելակերպ քարոզող տեղական երիտասարդական կազմակերպության ղեկավարի հետ։ 1964 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի սնկաբանական ասոցիացիան Քեյջին հանձնեց «ամեն տարի շնորհված սիրողական մկոլոգիայի զարգացման գործում իր արտասովոր ներդրման համար» մրցանակը։

## Ստեղծագործությունների ցանկ

## Գրականություն
### Ռուսալեզու գրականություն
Քեյջի գրական ստեղծագործությունները, այդ թվում՝ Լռություն (1961), Երկուշաբթիից մեկ տարի (1968) և Թռչունների համար (1981), Երաժշտական խնդիրների սահմաններից դուրս դրանք ընդգրկում են նկարիչների «աննպատակ խաղին» և կյանքի, բնության և արվեստի միասնությանը վերաբերող գաղափարների ամբողջ սպեկտրը։
* «Лекция о ничто» была напечатана в августе 1959 года.
* *Дроздецкая Н.* Джон Кейдж: творческий процесс как экология жизни. — М., 1993.
* *[[Конен, Валентина Джозефовна|Конен В. Д.]]* Пути американской музыки. М.: Советский композитор, 1977. С. 350, 351, 352, 353, 387, 388.
* *Липов А. Н.* Джон Милтон Кейдж. «4,33» — Пьеса молчаливого присутствия. Тишина, или анархия молчания? Часть 1 // Культура и искусство. — 2015. № 4 — С. 436—454.
* *Липов А. Н.* Джон Милтон Кейдж. 4'33» — Пьеса молчаливого присутствия. Тишина, или анархия молчания ? Часть 2 // Культура и искусство. — 2015. № 6 — С. 669—686.
* *Липов А. Н.* «Water music». Экспериментальная музыка композитора Джона Кейджа. Статья первая // Культура и искусство. — 2016. № 5. — С. 643—661.
* *Липов А. Н.* Быть Джоном Кейджем. Из истории американской экспериментальной музыки. Статья первая // Философия и культура. — 2017. — № 5. — С. 131—151.
* *Любимов А. Б.* Кейдж (Cage) Джон // Музыкальная энциклопедия. Т. 3. М.: Советская Энциклопедия, 1974, с. 768—769.
* *[[Зенкин, Константин Владимирович|Зенкин К. В.]]* Джон Кейдж и «час нуль» культуры // Джон Кейдж. К 90-летию со дня рождения: материалы науч-ной конференции. — М., 2004. С. 67—78.
* *[[Переверзев, Леонид Борисович|Переверзев Л.]]* От джаза к рок-музыке. В книге Конен В. Д. Пути американской музыки. М.: Советский композитор, 1977, с. 387, 388.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Акционизм Джона Кейджа: основные формы и специфика их воплощения // Культура и искусство. — 2014. — № 4. С. 444—456.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Акционизм и его проявление в вокально-инструментальных сочинениях Дж. Кейджа // Профессиональная подготовка вокалистов: проблемы, опыт, перспективы: Сборник научных трудов. / Ред.-сост. — Е. В. Круглова. — М.: Издательство «Спутник+», 2009. С. 104—112.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Джон Кейдж. «Европеры» (стилистическое обоснование) // Музыкальное образование в контексте культуры: вопросы теории, истории и методологии: Материалы Международной научной конференции 21—23 октября 2008 года. / Сост. и отв. ред. Л. С. Дьячкова. — М.: РАМ им. Гнесиных, 2009. С. 349—359.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Звучащая природа в произведениях Джона Кейджа (о некоторых особенностях музыкального концептуализма) // Голос в культуре: Ритмы и голоса природы в музыке: Сб. статей. Вып. 3. / Ред.-сост. И. А. Чудинова, А. А. Тимошенко. — СПб.: Российский институт истории искусств, 2011. С. 166—176.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Звучащие листы Джона Кейджа: графическая нотация и алеаторика // Музыкальная семиотика: пути и перспективы развития: Сборник статей по материалам Второй Международной научной конференции 13—14 ноября 2008 года / Гл. ред. — Л. В. Саввина. — Астрахань: Изд-во ОГОУ ДПО АИПКП, 2008. С. 176—189.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Идеи буддизма в творческом мышлении Джона Кейджа // Восток и Запад: этническая идентичность и традиционное музыкальное наследие как диалог цивилизаций и культур: Сборник статей по материалам Международного научного конгресса. / Ред.-сост. — В. О. Петров. — Астрахань: Изд-во ОГОУ ДПО АИПКП, 2008. С. 268—276.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Музыкальная тишина и шумовая музыка Джона Кейджа: принципы интеграции шума в музыкальную композицию // Культура и искусство. — 2015. — № 5. С. 479—490.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Нотация Джона Кейджа: уровни исполнительской свободы // Актуальные проблемы музыкально-исполнительского искусства: История и современность. Вып. 6: Материалы Всероссийской научно-практической конференции, Казань, 3 апреля 2013 года / Сост. В. И. Яковлев; Казан. гос. консерватория. — Казань, 2014. С. 100—106.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* Произведения Джона Кейджа для подготовленного фортепиано // Музыкальное искусство: история и современность: Сборник научных статей к 40-летию Астраханской государственной консерватории / Гл. ред. — Л. В. Саввина, ред.-сост. — В. О. Петров. — Астрахань: Издательство ОГОУ ДПО «АИПКП», 2009. С. 59—68.
* *[[Петров, Владислав Олегович (музыковед)|Петров В. О.]]* «Сонаты и интерлюдии» Джона Кейджа // Музыка в пространстве медиакультуры: Сборник статей по материалам Третьей Международной научно-практической конференции 18 апреля 2016 года. — Краснодар: Издательство КГИК, 2016. С. 85—89.
* *Переверзева М. В.* Новые формы Новейшей музыки Джона Кейджа // SATOR TENET OPERA ROTAS. Юрий Николаевич Холопов и его научная школа (к 70-летию со дня рождения). — М., 2003. С. 268—274.
* *Переверзева М. В.* Сонорная модальность, или Об одном методе композиции Кейджа // Джон Кейдж. К 90-летию со дня рождения: материалы научной конференции. — М., 2004. С. 126—140.
* *Переверзева М. В.* Концепция индетерминизма в концерте для фортепиано и оркестра Джона Кейджа // Музыкальная академия, 2004. № 4. С. 205—210.
* *Переверзева М. В.* Ритмические структуры в музыке Джона Кейджа: новый принцип организации формы // Наука о музыке. Слово молодых учёных: Материалы II Всероссийской научно-практической конференции. — Казань, 2006. С. 259—285.
* *Переверзева М. В.* «Числовые пьесы» Джона Кейджа // Музыковедение, 2005. № 4. С. 11—20.
* *Переверзева М. В.* Хэппенинги Джона Кейджа // Outsider abstract journal, 2006. 
* *[[Холопов, Юрий Николаевич|Холопов Ю.]]* Вклад Кейджа в музыкальное мышление XX век // Джон Кейдж. К 90-летию со дня рождения: материалы научной конференции. — М., 2004. С. 79—90.
* *Григоренко Е. Г.* Джон Кейдж. Творчество // Музична Украіна, 2012. ISBN 978-966-8259-71-5.
* *Петрусёва Н. А.* О переписке Пьера Булеза и Джона Кейджа // Музыка и время. М., 2011 — № 1. С. 18—21.

### Անգլալեզու գրականություն
### Գրքեր
* Bernstein, David W., and Hatch, Christopher (ed.). 2001. *Writings through John Cage’s Music, Poetry, and Art*. University of Chicago Press. ISBN 0226044076
* Boulez, Pierre, and Cage, John. 1995. *The Boulez-Cage Correspondence*. Edited by Robert Samuels and Jean-Jacques Nattiez, translated by Robert Samuels. Cambridge University Press. ISBN 0521485584
* Brown, Kathan. 2001. *John Cage Visual Art: To Sober and Quiet the Mind*. Crown Point Press. ISBN 1891300164, ISBN 978-1891300165
* Cage, John. 1973. *Silence: Lectures and Writings*, Wesleyan University Press Paperback (first edition 1961). ISBN 0-8195-6028-6
* Fetterman, William. 1996. *John Cage’s Theatre Pieces: Notations and Performances*. Routledge. ISBN 3718656434
* Kostelanetz, Richard. 2003. *Conversing with John Cage*, Routledge. ISBN 0-415-93792-2
* Nicholls, David (ed.). 2002. *The Cambridge Companion to John Cage*. Cambridge University Press, 2002. ISBN 0521789680
* Nicholls, David. 2007. *John Cage*. University of Illinois Press. ISBN 0252032152
* Patterson, David W. (ed.). *John Cage: Music, Philosophy, and Intention, 1933—1950*. Routledge, 2002. ISBN 0815329954
* Perloff, Marjorie, and Junkerman, Charles. 1994. *John Cage: Composed in America*. University of Chicago Press, 1994. ISBN 0226660575
* Pritchett, James. 1993. *The Music of John Cage*. Cambridge University Press. ISBN 0521565448
* Revill, David. 1993. *The Roaring Silence: John Cage — a Life*. Arcade Publishing. ISBN 1559702206, ISBN 978-1559702201

### Հանրագիտարաններ

* Taruskin, Richard. 2005. *Oxford History of Western Music, The*. Vol. 5. Oxford: Oxford UP, Inc. *Indeterminacy*, p. 55–101.

### Ատենախոսություններ և հոդվածներ
* Campana, Deborah. 1985. *Form and Structure in the Music of John Cage*. Dissertation, Northwestern University.
* Curreri, Enrico. 2008. *W: A Case Study in John-Cage-Centered Music Therapy*. MA Thesis, New York University.
* Emmerik, Paul van. 1996. *Thema’s en Variaties: Systematische Tendensen in de Compositietechnieken van John Cage*. Dissertation, University of Amsterdam. 
* Haskins, Rob. 2004. *«An Anarchic Society of Sounds»: The Number Pieces of John Cage*. Ph.D., Musicology, Eastman School of Music, University of Rochester.

## Կինոգրաֆիա
* «4 американских композитора»: Джон Кейдж (1983, реж. Питер Гринуэй).
*  (Россия, 2013 год, русский язык).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* База данных сочинений Кейджа 

Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ