Սալտո (գեղասահք)

մինի|Թերրի Կուբիչկան կատարում է սալտո 1976 թվականին։

**Սալտո** (), ցատկի տեսակ գեղասահքում, որի ժամանակ իրականացվում է ակրոբատիկ ցատկ գլխի վրայով՝ հետագայում մեկ կամ երկու ոտքի վրա վայրէջք կատարելով։ Մրցակցային գեղասահքում սալտոն արգելվել է 1976 թվականին Չմշկորդների միջազգային միության կողմից (ISU)։ 2024 թվականի հունիսին, ISU-ի կոնգրեսի ժամանակ ընդունվել է որոշում՝ արգելքը վերացնլու վերաբերյալ, որը գործել է ավելի քան 48 տարի։ Կանոնների փոփոխություններն ուժի մեջ են մտել 2024/2025 մրցաշրջանի սկզբից։

## Պատմություն
### Սալտոյի առաջին կատարումը մրցումներում
Գեղասահքի պաշտոնական մրցումների շրջանակներում սալտոն առաջին անգամ իրականացրել է ամերիկացի գեղասահորդ Թերի Կուբիչկան 1976 թվականի ԱՄՆ առաջնությունում. մարզիկն այն կատարել է ցատկային հնարքներից հետո՝ այդպես ցնցելով հանդիսականներին։ Մեկ ամիս անց Կուբիչկան կրկնել է այդ հնարքը միջագային մրցումներում՝ 1976 թվականի Ինսբրուքի Օլիմպիական խաղերում։ Ավելի ուշ՝ 1976 թվականի աշխարհի առաջնությունում։ Սակայն, մրցաշրջանի ավարտից հետո, սալտոն արգելվել է Չմշկորդների միջազգային միության կողմից. ֆեդերացիան պնդում էր, որ այդ հնարքը չափազանց վտանգավոր է։ Համաձայն մեկ այլ այլընտրանքային վարկածի՝ էլեմենտը խախտում էր գեղասահքի պաշտոնական կանոնը, որի համաձայն՝ բոլոր ցատկերից հետո պետք է վայրէջք կատարել մեկ ոտքի վրա։ Մեկ այլ վարկածով՝ սալտոն չափազանց մարտահրավեր նետող էր և խախտում էր սպորտի էսթետիկան։ Ինքը՝ Կուբիչկան, կարծիք է հայտնել, որ ISU-ում պարզապես չեն հասկացել, թե ինչպես գնահատել այդ տարրը։

### Արգելքից հետո մրցումներում սալտոյի կատարումը
Մրցումների շրջանակներում սալտոներ կատարելու պաշտոնական արգելքից ավելի քան 20 տարի անց այս հնարքը կատարել է ֆրանսիացի գեղասահորդուհի Սուրիա Բոնալին` 1998 թվականի Նագանոյում կայացած Օլիմպիական խաղերում։ Կարճ ծրագրում մարզուհին վատ հանդես եկավ և գալով այն եզրահանգմանը, որ այլևս հնարավորություն չունի մտնելու լավագույն եռյակ, որոշեց տպավորություն թողնել հանդիսատեսի վրա։ Ավելի ուշ Բոնալին նշել է, որ իր արարքում եղել է նաև բողոքի մասնիկ` այդ ժամանակ գործող կանոնների դեմ. մարզուհին ենթարկվում էր խտրականության մաշկի գույնի պատճառով և ստիպված էր պայքարել մրցումներին մասնակցելու իրավունքի համար։ Մարզուհին իր որոշումը նաև անվանել է անհիմն ռիսկ, սակայն հույս է հայտնել, որ իր այդ քայլը երբևէ կգնահատվի, որպես նեդրում գեղասահքի զարգացման մեջ։

Ի տարբերություն Թերի Կուբիչկայի, Բոնիլան իր ցատկի վերջում վայրէջքը կատարել է մեկ ոտքի վրա։ Համաձայն այն ժամանակ գործող վեցբալանոց համակարգի՝ ժյուրին ստիպված էր 0,2-ական բալ հանել մարզուհու երկու գնահատականներից։ Բոնալիի կատարած սալտոն չի ստիպել ISU-ին վերանայել գեղասահքի կանոնները և չեղարկել արգելքը, սակայն այդ դեպքը մեծ ճանաչում է բերել մարզուհուն։

### 1998 թվականի Օլիմպիական խաղերից հետո մրցույթի ժամանակ սալտոյի կատարումը
2023/2024 մրցաշրջանում ֆրանսիացի գեղասահորդ Ադամ Սյաո Հիմ Ֆան պարբերաբար իրականացնում էր սալտոներ մրցումների ժամանակ։ Մարզիկը սկզբում ելույթ է ունեցել Shanghai Trophy մրցաշարում՝ 2023 թվականի հոկտեմբերին. կամայական ծրագրում նա կատարել է արգելված հնարքը և մրցավարական նոր համակարգով ստացել է 2 տուգանային միավոր, որոնք սահմանված էին տվյալ ցատկի համար։ Չնայած դրան, գեղասահորդին հաջողվել է հաղթել մրցումներում: Այնուհետև Սյաո Հիմ Ֆան կամայական ծրագրում սալտո է ցուցադրել Եվրոպայի առաջնությունում, ինչը նույնպես չի խանգարել նրան նվաճել ոսկե մեդալ: Ելույթից հետո մարզիկը նշել է, որ նա կատարել է հնարքը՝ գեղասահքը խթանելու նպատակով: Միևնույն ժամանակ, նրա կարծիքով, սալտոն ավելի քիչ վտանգավոր է, քան թվում է: Մրցաշրջանի վերջում գեղասահորդը հանդես է եկել աշխարհի առաջնությունում, որտեղ նույնպես կատարել է արգելված հնարքը։ Սակայն այս անգամ Սյաո Հիմ Ֆան նվաճել է բրոնզե մեդալ:

### Մրցումներում սալտոյի օրինականացում
2024 թվականի հունիսին ISU-ի կոնգրեսում որոշում է կայացվել վերացնել սալտոյի կատարման արգելքը, որը գործում էր ավելի քան 48 տարի։ Համապատասխան առաջարկը ներկայացվել է ISU-ի տեխնիկական կոմիտեի կողմից և ընդունվել է ձայների մեծամասնությամբ։ Մրցույթներում սալտո կատարելու թույլտվության մասին փոփոխության պատճառաբանական մասում նշվել է հետևյալը.  >։ Կանոնների փոփոխությունները ուժի մեջ են մտել 2024/2025 մրցաշրջանի սկզբից։

Պրոֆեսիոնալ շրջանակներում տարբեր կարծիքներ են արտահայտվել սալտոյի օրինականացման հեռանկարների մասին։ Մարզիչ Ալեքսանդր Ժուլինի կարծիքով, չի կարելի տուգանել սահորդներին այդ հնարքը կատարելու համար, բայց նաև չպետք է խրախուսել նրանց՝ ընդհանուր գնահատականին միավորներ ավելացնելով։ Օլիմպիական չեմպիոն Նատալյա Բեստեմյանովան կարծում է, որ սալտոյի օրինականացման մեջ ոչ մի վատ բան չկա, մինչդեռ, դա գեղասահքի նկատմամբ համընդհանուր հետաքրքրության բարձրացման միջոցներից մեկն է, նոր հանդիսատեսների և հովանավորների ներգրավման մեթոդ: Մարզիչ Տատյանա Տարասովան կարծում է, որ սալտոն վնասվածքավտանգ հնարք  է, որը չունի ոչ մի արժեք։ Նմանատիպ կարծիք է հայտնել նաև ISU-ի նախկին փոխնախագահ Ալեքսանդր Լակերնիկը. նրա կարծիքով՝ հնարքը > և միևնույն ժամանակ ոչ անվտանգ է։

### Սալտոյի կատարումը ցուցադրական ելույթներում և շոուներում
Սալտոյի կատարման արգելքը երբեք չի տարածվել սառցե շոուների և ցուցադրական ելույթների վրա։ Իրենց շրջանակներում հնարքը բավականին տարածված է գեղասահորդների շրջանում, և այն կարող է ազատորեն ցուցադրվել հանրությանը։ Սալտոն իրենց համարներում կատարել են Կիգան Մեսսինգը, Խավիեր Ֆերնանդեսը, Էլլաջ Բալդեն։ Ամերիկացի գեղասահորդ Նեյթան Չենը կատարում է սալտո, որը կոմբինացրել էր քառակի թռիչքի հետ՝ այդպիսով ձևավորելով կասկադ։

  2010 Stars on Ice in Manchester - 1234.jpg | Մայք Վայս
  Ryan Bradley Backflip - 2006 Skate America.jpg | Ռայան Բրեդլի
  2010 Stars on Ice in Halifax - 1741.jpg | Շոն Սոյեր
  Jozef Sabovčík - 2016 Europeans - 3.jpg | Յոզեֆ Սաբովչիկ


### Սալտոյի նման տարրեր
Որոշ գեղասահորդների մրցութային ծրագրերում հանդիպում են նաև այլ հնարքներ, որոնք հեռվից հիշեցնում են սալտո, սակայն դրանք երբեք չեն եղել արգելվածների շարքում: Նման հնարքներից մեկն էլ «անիվն» է։ Դրա հիմնական տարբերությունն այն է, որ գեղասահորդը օգտագործում է ձեռքը որպես հենարան, ինչը զգալիորեն նվազեցնում է վնասվածքներ ստանալու ռիսկը: Այնուամենայնիվ, այս հնարքը մեծ ժողովրդականություն չի վայելում գեղասահորդների շրջանում, քանի որ գործնականում չի բերում լրացուցիչ միավորներ, այլ միայն հանդես է գալիս կամ որպես կապող տարր, կամ որպես քայլերի ուղու մի մասը: Իրենց ծրագրերում «անիվ» հնարքը կատարում են այնպիսի գեղասահորդներ, ինչպիսիք են՝ Եվգենիա Մեդվեդևան, Ռիկա Կիխիրան, Քևին Էյմոզը, ինչպես նաև սառույցի վրա պարողներ, Մարիա Կազակովան և Գեորգի Ռևիյան։

## Ծանոթագրություններ



## Նշումներ