Լև Ցվետաև

**Լև Ալեքսեևիչ Ցվետաև** (, ), ռուս իրավաբան, վաստակավոր պրոֆեսոր և Մոսկվայի համալսարանի բարոյաքաղաքական ֆակուլտետի դեկան։

## Կենսագրություն
Քահանայի որդի է։ 1783-1795 թվականներին սովորել է սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիայում։ Ակադեմիան գերազանցությամբ ավարտելուց հետո հեռացել է հոգեւորականությունից և ընդունվել Մոսկվայի համալսարան։ Նա լսում էր պրոֆեսորներ Շադենի, Բաուզեի, Սոխատսկու, Չեբոտարևի դասախոսությունները։ Ուսումնական հաջողությունը 1797 թվականին արժանացրել է արծաթե մեդալի։ 1798 թվականին համալսարանը ավարտել է` «ըստ քննության՝ ստացել է բակալավրի կոչում»։

1801 թվականի վերջին նա ուղարկվել է արտերկիր՝ նախապատրաստվելու պրոֆեսորի կոչմանը (ուղեկցել է համալսարանի կուրատոր արքայազն Ֆ. Ն. Գոլիցինին և երեք տարի նրա որդուն՝ Կ. Վ. Դոլգորուկուն ու նրա ընտանքին)։ Գյոթինգենի համալսարանում նա լսեց Ավգուստ Շլյոզերին և Գուստավ Հյուգոյին, պաշտպանեց իր թեկնածուական թեզը։

Փարիզում նա լսեց Ժ. Բերնարդիի դասախոսությունները, ով բացատրում էր 18-րդ դարի ֆրանսիացի հանրագիտականների տեսակետները, 1804 թվականին ընդունվեց Փարիզի օրենսդրության ակադեմիա և Գալվանական միություն, ղեկավարել է «Նապոլեոնյան օրենսգրքի» դրույթների մշակման աշխատանքները։

Նա պահել է օրագրային գրառումներ, որոնք հիմք են հանդիսացել Մոսկվայում երկու անգամ հրատարակված «Փարիզի համայնապատկեր» (1805, 1822) գրքի համար։ Ռուսաստան վերադառնալուց հետո` որպես արտասովոր պրոֆեսոր 1805 թվականի հունվարից նա սկսեց դասավանդել Մոսկվայի համալսարանում օրենսդրության պատմության և քաղաքացիական և քրեական իրավունքի տեսության դասընթացներ։

«Գիտությունների փոխադարձ ազդեցության մասին օրենքների և գիտությունների վերաբերյալ օրենքների վրա» գրքում Ցվետաևը պնդում էր, որ ռուսական օրենսդրությունը, գիտությունների և լուսավորության տարածման հետ մեկտեղ, պետք է ավելի ու ավելի լուսավոր և մարդասիրական դառնա։ «Օրենքների ուժի և ծագման մասին» բառով նա հիմնավորեց օրենսդրության տեսության դասընթացի անհրաժեշտությունը՝ որպես գիտություններից ամենակարևորը, քանի որ այս դասընթացը պետք է զբաղվի անձի, նրա բարեկեցության, ունեցվածքի, անվտանգության և պատվի հետ։ Նա կարծում էր, որ օրենսդրությունը պետք է ուղեկցվի մարդկանց բարոյականության նկատմամբ ուշադիր վերաբերմունքով, որը պետք է հարստացվի կրթությամբ և դաստիարակությամբ։ Նա իրավական գիտելիքների զարգացումը կապեց հասարակության զարգացման հետ։ Որպես իրավունքի զարգացման մոդել՝ նա առանձնացրեց Անգլիան, որտեղ կար «Великая хартия вольностей», «Хабеас корпус акт» և երդվյալ ատենակալների դատավարություն։ Նա հակադրեց ֆրանսիական իրավունքը անգլիական իրավունքի հետ։ Ֆրանսիական հեղափոխության սարսափների համար ուղղակիորեն պատասխանատու էր համարում արմատական թևի ներկայացուցիչներ Ժ.Ժ.Ռուսոյին, Գ.Տ.Ռեյնալին, Գ.Բ.Մաբլիին։ Նա կարծում էր, որ «ռոմանտիկ-օրենսդիրները» մարդկանց վերագրում են այնպիսի իրավունքներ, որոնք նրանք երբեք չեն ունեցել և չէին կարող ունենալ։ Արդյունքում «մեծ կատաղությամբ ոչ մի ժողովուրդ չի նվաճել երևակայական ազատությունը և չի թողնել այն մեծ անտարբերությամբ»։

Լ. Ա. Ցվետաևը հրապարակել է «Օրենքների համառոտ տեսություն» դասախոսությունների դասընթաց, որն արտացոլում է ֆրանսիական հանրագիտարանային դպրոցի հիմնական գաղափարները (Շ. Մոնտեսքյո, Ժ. Բերնարդի,Կ. Պաստորե, Ի. Բենթամ)։ Խոսելով Ռուսաստանում ճորտատիրության ծագման մասին՝ Ցվետաևը կրթական դիրքից այն որակեց որպես «ստրկատիրություն» և մատնանշեց ստրուկներին ազատ արձակելու սեփականատերերի իրավունքը։

1800-ական թվականներին Ցվետաևի ունկնդիրների թվում կային բազմաթիվ դեկաբրիստներ (Ն.Ի. Տուրգենև, Ի.Դ. Յակուշկին և ուրիշներ), որոնց համար նրա դասախոսությունները նկատելի ազդեցություն ունեցան։

Մասնակցել է օրենքների մշակման հանձնաժողովի աշխատանքներին (Պետերբուրգում) (1810)։

Տարբեր ժամանակներում նա կարդացել է բնական, քաղաքացիական, քրեական և հանրային իրավունք և քաղաքական տնտեսություն, բայց հիմնական առարկան Հռոմեական իրավունք էր։ Նա զբաղեցնում էր ամենազնիվ հին և նոր ժողովուրդների իրավունքների ամբիոնը, նա հիմնական ուշադրությունը դարձրեց հռոմեական իրավունքին. միևնույն ժամանակ դասավանդել է բնական, քաղաքական և ժողովրդական իրավունք, ինչպես նաև 1820-ական թվականներին քաղաքացիական և քրեական իրավունքի տեսություն։

1811 թվականից Մոսկվայի համալսարանի շարքային պրոֆեսոր էր, (1816-1818, 1820-1828, 1830-1834) թվականներինՄոսկվայի համալսարանի բարոյաքաղաքական ֆակուլտետի դեկան։ Երեք անգամ ընտրվել է համալսարանի պրոռեկտոր։

18 տարի եղել է Մոսկվայի գրաքննության կոմիտեի գրաքննիչը, 20 տարի՝ քաղաքացիական պաշտոնյաների թեստավորման կոմիտեի անդամ, 22 տարի՝ Մոսկվայի դասերի տեսուչ։

1830 թվականի դեկտեմբերին թոշակի է անցել Մոսկվայի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր կոչումով։
Մահացել է 1835 թվականին և թաղվել Դորոգոմիլովսկոյե գերեզմանոցում։

Լև Ալեքսեևիչ Ցվետաևը Մոսկվայի համալսարանի կարկառուն դասախոսներից էր. օժտված էր իրավաբանին բնորոշ նրբանկատությամբ, հստակ վերլուծական մտածողության ունակությամբ, նա միևնույն ժամանակ փորձառու դաստիարակ էր։ Ցվետաևը մեծ ներդրում է ունեցել օրենքների գիտական ըմբռնման զարգացման գործում. էթիկական և քաղաքական գիտությունները նրան շատ են պարտական ինչպես իրենց զարգացման, այնպես էլ գիտական լեզվի զարգացման համար (Ցվետաևի գրվածքների ոճը կարելի է անվանել, իր ժամանակի համար, դիդակտիկ լեզվի մոդել)։

Ցվետաևը, ով հետևում է թողել ուսանողների մի ամբողջ սերունդ, Մոսկվայի համալսարանի ականավոր դասախոսներից է. նա ոչ միայն տաղանդավոր գիտնական էր, օժտված իրավաբանական նրբանկատությամբ, պայծառ խելքով, որը ունակ էր հստակ վերլուծական մտածողության, այլև փորձառու դաստիարակ։

## Աշխատություններ

* «Первые начала прав частного и общего с присовокуплением оснований народного права» (1823; к этому сочинению прибавлена статья «Введение в нравственную метафизику»);
* «Первые начала политической экономии, извлечение из политической экономии Шлецера» (М., 1823);
* «Начертание уголовных законов» (М., 1825);
* «Основания права частного и гражданского» (М., 1825).
* Римскому праву им были посвящены сочинения:
* «Краткая история римского права» (1812, по сочин. Баха);
* «Начертание римского гражданского права» (1817, по руководству Вальдека, в 1824 г. — 2 изд.);
* «О влиянии правоведцев на усовершенствование римского права» (М., 1830);
* «Учебная книга римского гражданского права» (2 ч., 1834).

## Գրականություն
* Цветаев, Лев Алексеевич // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.
* Цветаев, Лев Алексеевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета за истекающее столетие со дня учреждения января 12-го 1755 года, по день столетнего юбилея января 12-го 1855 года, составленный трудами профессоров и преподавателей, занимавших кафедры в 1854 году, и расположенный по азбучному порядку. — Москва: В Университетской Типографии, 1855. — Т. II. — С. 537—541. — 673 с.
* Волков В. А., Куликова М. В., Логинов В. С. Московские профессора XVIII — начала XX веков. Гуманитарные и общественные науки. — М.: Янус-К, 2006. — С. 265—266. — 2000 экз. — ISBN 5—8037—0318—4.
* Петров Ф. А. ЦВЕТАЕВ Лев Алексеевич // Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. — С. 802—803. — ISBN 978-5-8243-1429-8.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ