Թարախաբշտիկ

**Թարախաբշտիկ (պզուկ),** կոմեդոյի տեսակ, որն առաջանում է, երբ ավելորդ ճարպագեղձի արտադրանքը (սեբում) և մահացած մաշկային բջիջները խցանում են մաշկի ծակոտիները։ Ծանր վիճակում այն կարող է վերածվել պուստուլայի կամ պապուլայի։ Թարախաբշտիկի բուժումը կարող է իրականացվել բժշկի նշանակած ակնեի բուժիչ միջոցներով, հակաբիոտիկներով և հակաբորբոքային դեղերով, ինչպես նաև դեղատնից ձեռք բերվող առանց դեղատոմսի տարբեր խնամքի միջոցներով։

## Պատճառներ
Մաշկի ծակոտու ներսում գտնվող ճարպագեղձերը արտադրում են սեբում։ Երբ մաշկի արտաքին շերտերը թափվում են (բնական և շարունակական գործընթաց), թափված մաշկային բջիջներն ու յուղոտ սեբումը կարող են միանալ և առաջացնել ճարպագեղձի խցանում մաշկի հիմքում։ Սա հատկապես հաճախ է հանդիպում, երբ մաշկը պնդանում է սեռահասունացման շրջանում։ Ճարպագեղձը շարունակում է արտադրել սեբում, որն ավելանում է խցանման հետևում՝ հնարավորություն տալով բակտերիաների բազմացմանը, այդ թվում ''Staphylococcus aureus''-ի և *Cutibacterium acnes*-ի, որոնք առաջացնում են բորբոքում և վարակ։

Թարախաբշտիկի այլ պատճառներ են՝ ժառանգական նախատրամադրվածությունը, սթրեսը, հորմոնալ մակարդակների տատանումները, մազերի և մաշկի խնամքի միջոցները, դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները, ինչպես նաև չախտորոշված կամ ֆոնային առողջական խնդիրները։ Թարախաբշտիկները կարող են նաև հանդիսանալ ռոզացեայի ախտանիշներից մեկը։

Ամերիկյան Դերմատոլոգիայի Ակադեմիան խորհուրդ է տալիս, որ թարախաբշտիկներ ունեցող մեծահասակները օգտագործեն «ոչ կոմեդոգեն», «ոչ ակնեգեն», «յուղազերծ» կամ «ծակոտիները չխցանող» պիտակով միջոցներ, քանի որ դրանք ամենաքիչ հավանականությամբ կարող են առաջացնել մաշկի գրգռում կամ թարախաբշտիկներ։
Պատկեր:Blackheads.JPG|Գեղձային թելիկները հաճախ շփոթում են սև կետերի հետ։ Սակայն դրանք լիովին անվտանգ և բնական բաղադրիչ են մաշկի՝ հատկապես յուղոտ մաշկ ունեցող անձանց համար
Պատկեր:AcneVulgarisUSMIL.jpg|Որոշ ավելի ծանր բորբոքային պզուկներ կարող են հանգեցնել զգալի այտուցի և առաջանալ նաև մեջքի ու կրծքավանդակի հատվածներում


## Բուժում
### Ազատ վաճառքի դեղամիջոցներ
Թարախաբշտիկի դեմ տարածված ազատ վաճառվող դեղամիջոցներն են սալիցիլաթթուն, ադապալենը և հակաբակտերիալ միջոցներ, օրինակ՝ տրիկլոզանը։ Այս տեղային դեղամիջոցները, որոնք կարելի է գտնել թարախաբշտիկի *(acne vulgaris)* բուժման համար նախատեսված բազմաթիվ կրեմների և գելերի մեջ, նպաստում են մաշկի շերտազատմանը, ինչը օգնում է արագ հեռացնել բակտերիաները։ Քսելուց առաջ դեմքը պետք է լվանալ տաք ջրով կամ տեղային մաքրող միջոցով, ապա նուրբ չորացնել։

Մաշկի ախտահարված հատվածը մաքուր պահելու և պարբերաբար այս դեղամիջոցները օգտագործելու ռեժիմը սովորաբար բավական է պզուկները վերահսկելու կամ նույնիսկ կանխելու համար։ Ամենատարածված միջոցը բենզոյլ պերօքսիդի հիմքով տեղային բուժումն է, որն ունի նվազագույն ռիսկեր՝ հիմնականում փոքր մաշկային գրգռվածություն, որը կարող է նմանվել թեթև ալերգիայի։ Վերջերս պարզվել է, որ տեղային կիրառվող նիկոտինամիդ (վիտամին B3) պզուկների բուժման գործում ավելի արդյունավետ է, քան, օրինակ, հակաբիոտիկ կլինդամիցինը։ Նիկոտինամիդը հակաբիոտիկ չէ և չունի հակաբիոտիկներին բնորոշ կողմնակի ազդեցություններ։ Բացի այդ, այն նվազեցնում է մաշկի հիպերպիգմենտացիան, որը կարող է առաջանալ պզուկներից հետո առաջացած սպիների հետևանքով։

### Բժշկի նշանակած դեղամիջոցներ
Ծանր ակնեն սովորաբար պահանջում է բժշկի նշանակած դեղամիջոցներ։ Ակնեի և պզուկների բուժման համար օգտագործվող դեղամիջոցներն են՝ իզոտրետինոինը (որը ռետինոիդ է), հակասեբորեային դեղամիջոցներ, հակաանդրոգեն դեղամիջոցներ, հորմոնալ բուժում, ալֆա հիդրօքսիթթուներ, ազելային թթու և կերատոլիտիկ օճառներ։ Ավանդականորեն նշանակվել են նաև հակաբիոտիկներ, օրինակ՝ տետրացիկլիններ և էրիթրոմիցին։ Չնայած որ դրանք ավելի արդյունավետ էին, քան բենզոիլ պերօքսիդի տեղային կիրառումը, ժամանակի ընթացքում բակտերիաները զարգացնում էին դիմադրողականություն, և բուժումը դառնում էր ավելի քիչ արդյունավետ։ Բացի այդ, հակաբիոտիկներն ունեն ավելի շատ կողմնակի ազդեցություններ, քան տեղային միջոցները, օրինակ՝ որովայնային ցավեր և ատամների լուրջ գունափոխում։ 2001 թվականին մաշկաբանների կողմից ամենահաճախ նշանակվող հակաբիոտիկներն էին դոքսիցիկլինը և մինոցիկլինը։ Իզոտրետինոինը հիմնականում կիրառվում է ծանր կիստոզ ակնեի և այլ բուժումներին չարձագանքող ակնեի դեպքում։ Շատ մաշկաբաններ նաև աջակցում են դրա կիրառմանը ավելի թեթև ակնեի համար, եթե այն դիմացկուն է այլ բուժումներին կամ առաջացնում է ֆիզիկական կամ հոգեբանական սպիավորում։ Այն տերատոգեն է, ուստի դրա օգտագործման ժամանակ պահանջվում է հղիությունից խիստ պաշտպանություն։

### Թարախաբշտիկի սեղմում
Թարախաբշտիկի սեղմումը, որոնք արդեն վերածվել են «սպիտակ գլխիկների», ձեռքով ճնշելը (խոսակցականում՝ «պզուկ պայթեցնել»), կարող է հանգեցնել բացված վերքի մեջ բակտերիաների ներթափանցմանը։ Դա կարող է առաջացնել վարակ և մշտական սպիեր։ Այդ պատճառով մաշկաբաններն ու կոսմետոլոգները, որպես կանոն, խորհուրդ չեն տալիս սեղմել թարախաբշտիկները՝ նախընտրելով, որ դրանք անցնեն իրենց բնական զարգացումով։ Որոշ մաշկաբաններ առաջարկում են թարախաբշտիկների ստերիլ ծակելու և դրենաժի (incision and drainage) ծառայություններ՝ դրանք անվտանգ դատարկելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Մաշկաբանություն