Ալեքսանդր Լուչինսկի

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Լուչինսկի** (. ), խորհրդային զորահրամանատար, Խորհրդային Միության հերոս (1945): Բանակի գեներալ (1955): ԽՄԿԿ կենտկոմի անդամության թեկնածու (1952—1961):

## Կյանքի վաղ շրջան
Ծնվել է 1900 թվականի մարտի 23-ին Կիևում, ռուսական կայսերական բանակի սպայի ընտանիքում (հայրը՝ Ալեքսանդր Լավրենտևիչը (1859—1922), տարիների ընթացքում հասել է գեներալ-մայորի կոչման): 1912 թվականին տղան ընդունվել է Վոլսկի կադետական կորպուս, սովորել մինչև ութերորդ դասարանը, որից հետո կադետական կորպուսը լուծարվել է: Այդ նույն՝ 1918 թվականին Ալեքսանդրը էքստեռն կարգով քննություններ է տվել Սարատովի ռեալական ուսումնարանում, այնուհետև սովորել է այդ քաղաքի Ն. Գ. Չեռնիշևսկու անվան պետական համալսարանում, դասերից հետո աշխատել սպառողական միության պահեստներում:

## Մինչպատերազմական ծառայություն
1919 թվականի մայիսին Ա. Ա. Լուչինսկին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ Մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմին։ Ծառայել է Սարատովի բանվորական գնդում, Բուխարայի 1-ին պարտիզանական ջոկատում: 1919 թվականի մայիսից դարձել է Սարատովյան բրիգադի կապի առանձին վաշտի դասակի հրամանատար, 1919 թվականի օգոստոսից՝ Թամանյան 50-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1-ին բրիգադի դասակի և էսկադրոնի հրամանատար։ Կռվել է Արևելյան, Հարավարևելյան և Կովկասյան ռազմաճակատներում՝ Կոլչակի, Դենիկինի և Վրանգելի բանակների դեմ։ Մասնակցել է Ուրալսկի և Լբիշենսկի մոտ տեղի ունեցած մարտերին, Ցարիցինի գրավմանը, Տիխորեցկի և Եգորլիկի ռազմգործողություններին։ 1920 թվականի մայիսից նա 28-րդ հրաձգային դիվիզիայի 83-րդ բրիգադի (Դերբենդ, Բաքու, Լենքորան) դասակներից մեկի հրամանատարն էր և ակտիվորեն մասնակցել է Անդրկովկասում ապստամբական շարժման ու բանդիտիզմի դեմ պայքարին:

1922 թվականի հունվարից Թուրքեստանյան ճակատում կռվել է բասմաչների դեմ։  Աչքի է ընկել Ջունաիդ խանի ջոկատների դեմ մղված մարտերում։

1927 թվականին ավարտել է Վ. Ի. Լենինի անվան միջինասիական միացյալ ռազմական դպրոցը (Տաշքենդ), 1930 թվականին՝ Կարմիր բանակի հրամանատարական կազմի կատարելագործման հեծելազորային դասընթացները  (Նովոչերկասկ), որից հետո վերադարձել է 84-րդ հեծելազորային գունդ և կրկին նշանակվել էսկադրոնի հրամանատար։ 1932 թվականի հունվարից 83-րդ լեռնահեծելազորային գնդի դպրոցի պետն էր, 1933 թվականի մայիսից՝ 1-ին և 2-րդ թուրքմենական գնդերի շտաբի պետը, 1936 թվականի նոյեմբերից՝ 48-րդ լեռնահեծելազորային գնդի հրամանատարը։ Ընդհանուր առմամբ Միջին Ասիայում ծառայել և բասմաչների դեմ կռվել է 13 տարի։

1937-1938 թվականներին խորհրդային կամավորների խմբի կազմում մասնակցել է Չինաստանի վրա հարձակված Ճապոնիայի դեմ պատերազմին։ ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո՝ 1938 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է վերանորոգման 21-րդ հանձնաժողովի նախագահ, 1939 թվականի հոկտեմբերին՝ Միջինասիական զինվորական օկրուգի շտաբի բաժնի վարիչ, 1940 թվականի մայիսից՝ նույն օկրուգի (Տաշքենդ) 194-րդ հրաձգային դիվիզիայի 470-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար, 1941 թվականի ապրիլին (այլ աղբյուրների համաձայն՝ հուլիսին)՝ նույն օկրուգի 83-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1940 թվականին ավարտել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (հեռակա բաժինը):

## Հայրենական մեծ պատերազմ
1941 թվականի օգոստոսին գնդապետ Ա. Ա. Լուչինսկու հրամանատարությամբ  դիվիզիան մասնակցել է իրանական գործողությանը։ Գործելով Աշխաբադի տարածքից՝ գրավել է Մեշհեդ քաղաքն ու ամբողջությամբ զինաթափել իրանական 8-րդ Արևելյան դիվիզիան։

1942 թվականի նոյեմբերին Լուչինսկին իր դիվիզիայով տեղափոխվել է Անդրկովկասյան ռազմաճակատ, այդ և Հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատների կազմում մասնակցել է Կովկասի ճակատամարտի պաշտպանական և հարձակողական փուլերին։ 1942 թվականի աշնանը, 18-րդ բանակի մաս կազմած, աչքի է ընկել Տուապսեի պաշտպանական մարտերում, 1943 թվականի սկզբին էլ, արդեն 56-րդ բանակի կազմում, հաջողությամբ առաջխաղացել Կրասնոդարի ուղղությամբ։ Միայն 1943 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին դիվիզիայի մարտիկները ոչնչացրել են մինչև 4000 գերմանացի ու ռումինացի զինվոր և գերի վերցրել մոտավորապես 200-ին:

1943 թվականի մարտի 6-ից Լուչինսկին ղեկավարել է Հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատի 32-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիան, դրանից երկու շաբաթ անց նրան, բարձրացնելով պաշտոնը, նշանակել են 21-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար։ 1943 թվականի ապրիլի 25-ին նա նշանակվել է 3-րդ լեռնային հրաձգային կորպուսի հրամանատար, հաջող մարտեր մղել Հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատի և Մերձծովյա առանձին բանակի (Отде́льная Примо́рская а́рмия) կազմում։ Լուչինսկու հրամանատարությամբ կորպուսի զորքերը աչքի են ընկել Նովոռոսիյսկ-Թամանյան գործողության ժամանակ, 1944 թվականի ապրիլին Ղրիմյան գործողության ժամանակ էլ ազատագրել են Յալթա քաղաքը և մասնակցել Սևաստոպոլի ազատագրմանը։ 1944 թվականի մարտի 10-ին նա վիրավորվեց Կերչի  պլացդարմում և մինչև ապրիլի 17-ը բուժվեց հոսպիտալում։ Այնուհետև կրկին ստանձնեց 3-րդ լեռնահրաձգային կորպուսի հրամանատարությունը։

1944 թվականի մայիսից գեներալ-լեյտենանտ Ա. Ա. Լուչինսկին ղեկավարեց 28-րդ բանակը, որը մտնում էր 1-ին Բելառուսական, 1944 թվականի սեպտեմբերից՝ 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի կազմի մեջ։ Բանակի զորքերը աչքի ընկան Բելառուսական, Գումբինեն-Գոլդապյան և Արևելապրուսական ռազմգործողություններում, իրականացրին Քյոնիգսբերգից հարավ-արևմուտք գտնված գերմանական զորախմբերի լուծարումը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1945 թվականի ապրիլի 19-ի հրամանագրով Արևելապրուսական ռազմգործողության ժամանակ զորքերի հմուտ հրամանատարության և այդ ընթացքում ցուցաբերած խիզախության ու արիության համար գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Լուչինսկուն շնորհվեց Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

Բեռլինյան հարձակողական գործողության ժամանակ 28-րդ բանակը, գործելով 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի կազմում (1945 թվականի ապրիլի 20-ից), մասնակցեց թշնամու բեռլինյան խմբավորման շրջապատմանն ու ջախջախմանը, ապա նաև Պրահայի ազատագրմանը:

1945 թվականի հունիսից մինչև սեպտեմբեր գեներալ-գնդապետ Ա. Ա. Լուչինսկին ղեկավարում էր 36-րդ բանակը, որը Անդրբայկալյան ռազմաճակատի մաս էր կազմում։ 1945 թվականի օգոստոսին այդ բանակը Հեռավոր Արևելքում մասնակցեց Ճապոնիայի դեմ պատերազմին և Քվանտունյան բանակի ջախջախմանը։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Ալեքսանդր Լուչինսկու ղեկավարած զորամիավորումները 20 անգամ նշվել են գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալական հրամանագրերում։

## Հետպատերազմական շրջան
Պատերազմից հետո Լուչինսկին շարունակեց ղեկավարել 36-րդ բանակը։ 1946 թվականի փետրվարին նշանակվեց 4-րդ բանակի հրամանատար և կազմակերպեց դրա ԽՍՀՄ տեղափոխումը Իրանից, որտեղ տեղակայվալ էր 1944 թվականին: 1946 թվականի գարնան վերջից այդ բանակը մտնում էր Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգի (շտաբը՝ Բաքվում) կազմի մեջ: 1948 թվականին Ա. Ա. Լուչինսկին ավարտեց Կ. Ե. Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները։ 1948 թվականի մայիսի 10-ին նա Նշանակվեց 3-րդ հարվածային բանակի հրամանատար, 1949 թվականի ապրիլին՝ Գերմանիայում խորհրդային զորախմբի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ։

1949 թվականի սեպտեմբերից Ա. Ա. Լուչինսկին ղեկավարել է Լենինգրադի զինվորական օկրուգի զորքերը, 1953 թվականի մայիսից՝ Թուրքեստանյան զինվորական օկրուգը։ 1955 թվականի օգոստոսի 8-ին նրան շնորհվել է բանակի գեներալի զինվորական կոչում։

1958 թվականի ապրիլից Ա. Ա. Լուչինսկին ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչի առաջին տեղակալն էր, 1959 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին ժամանակավորապես զբաղեցրել է գլխավոր տեսուչի պաշտոնը։

1964 թվականի սեպտեմբերից ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբում ռազմական տեսուչ-խորհրդական էր, 1969-ից 1986 թվականներին՝ այդ խմբի ղեկավարի տեղակալ։

Ա. Ա. Լուչինսկին 1943 թվականից համամիութենական կոմունիստական ​​(բոլշևիկների) կուսակցության /ԽՄԿԿ անդամ էր։ 1952-1961 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1946-1958):

Նա ամուսնացած էր Ելենա Խարիտոնովնա Լուչինսկայայի (ծննդյան ազգանունը՝ Սկլյարովա) հետ, միասին մեծացրել են երկու որդի և մեկ որդեգրված դուստր։

Ա. Ա. Լուչինսկին մահացել է 1990 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Մոսկվայում։ Թաղվել է է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի «Ոսկե աստղ» մեդալ  № 6561 (19.04.1945)
* երեք Լենինի շքանշան (1.04.1943, 21.02.1945);
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (21.03.1980);
* Կարմիր դրոշի չորս շքանշան (1929, 19.10.1938, 3.11.1944), 20.06.1949);
* Սուվորովի I աստիճանի երեք շքանշան (23.07.1944, 29.05.1945, 8.09.1945);
* Կուտուզովի I աստիճանի շքանշան (16.05.1944);
* Սուվորովի II աստիճանի շքանշան (25.10.1943)
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (11.03.1985);
* Կարմիր աստղի շքանշան (22.02.1968);
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերում հայրենիքին ծառայելու համար» II աստիճանի շքանշան (22.02.1990);
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերում հայրենիքին ծառայելու համար» III աստիճանի շքանշան (30.04.1975);
* Ուզբեկական ԽՍՀ-ի Կարմիր դրոշի շքանշան (11.09.1928);
* մեդալներ
* 1975 թվականին Ալեքսանդր Լուչինսկուն շնորհվել է Բրեստի (Բելառուս) պատվավոր քաղաքացու կոչում:
**Արտասահմանյան պետությունների պարգևներ.**
* Կլիմենտ Գոտվալդի շքանշան (Չեխոսլովակիա, 5.05.1975);
* «Ժողովուրդների բարեկամություն» շքանշաան (Աֆղանստան, 05.05.1987);
* մեդալներ

## Հիշատակ

Բանակի գեներալ Ալեքսանդր Լուչինսկու անունով փողոցներ են կոչվել Բրեստ, Չեռնյախովսկ, Կալինինգրադ քաղաքներում:

## Զինվորական կոչումներ
* գնդապետ (1940)
* գեներալ-մայոր (31.03.1943)
* գեներալ-լեյտենանտ (24.05.1944)
* գեներալ-գնդապետ (08.09.1945)
* բանակի գեներալ (08.08.1955)

## Հրապարակումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Коллектив авторов. Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 136-138. — ISBN 5-86090-113-5.
* Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий. (Ибянский — Печененко). — М.: Кучково поле, 2015. — Т. 4. — С. 644-646. — 330 экз. — ISBN 978-5-9950-0602-2.
* 
* Феськов В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А. Вооружённые Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской (часть 1: Сухопутные войска) / под науч. ред. В. И. Голикова. — Томск: Изд-во НТЛ, 2013. — 640 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-89503-530-6.
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Биография на сайте «Generals.dk».
* А. А. Лучинский.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 2-րդ գումարման պատգամավորներ