open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.km

**.km**, Կոմորյան կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Comores Telecom-ի կողմից։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Անհասկանալի է, թե ինչպես գրանցել .km դոմենը։ IANA- ի արմատային տվյալների բազան նշում է, որ գրանցամատյանի գործողությունները տեղակայված են domaine.km-ում, սակայն Ինտերնետային արխիվը ցույց է տալիս, որ domaine.km-ը վերահղում է Comoros Telecom-ի կայք 2017 թվականի սեպտեմբերից։  Comoros Telecom-ի ներկայիս կայքը շատ քիչ տեղեկատվություն ունի դոմենի գրանցման վերաբերյալ։ Archive.org-ն ունի գրանցման ընթացակարգերի ֆրանսերեն գրառումներ՝ թվագրված 2015 թվականից։  Այնուամենայնիվ, չկա որևէ ցուցում, որ այս քաղաքականությունները դեռևս ուժի մեջ են։

## Օգտագործում
.km դոմենն ունի նվազագույն գրանցումներ՝ 200-ից պակաս՝ 2021 թվականի մարտի դրությամբ։ 

Գրանցումը հասանելի է անմիջապես երկրորդ մակարդակի կամ մի շարք ենթադոմենների տակ։ 
* .km - Կազմակերպություններ և ապրանքանիշեր՝ գրանցված երկրորդ մակարդակում
* .com.km - Կազմակերպություններ՝ անսահամանափակ օգտագործում
* .coop.km -Համագործակցողներ
* .asso.km - Ասոցիացիաներ
* .nom.km - Անհատներ («nom» նշանակում է "անուն").
* .presse.km - մամուլի ակումբներ
* .tm.km - Ապրանքանիշի սեփականատերեր
* .medecin.km - Բժիշկներ
* .notaires.km - Նոտարներ
* .pharmaciens.km - Դեղագործներ
* .veterinaire.km - Անասնաբույժներ
* .edu.km - Համալսարաններ և մասնագիտական ինստիտուտներ
* .gouv.km - Կառավարություն
* .mil.km - Զինվորական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .km whois տեղեկություն 
* .km դոմենի գրանցմն կայք 

km
.la

**.la**, Լաոսի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .la whois տեղեկություն 
* .la դոմենի անունները կողմից IP հասցեներ

la
.lb

**.lb**, Լիբանանի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։

## Պատմություն
Լիբանանի դոմենների ռեեստրը (LBDR) հիմնադրվել է 1993 թվականին։ Այն առաջարկում էր անվճար դոմեններ անմիջապես գրանցողներին՝ առանց երրորդ կողմի գրանցողների մոդելի օգտագործման։ 2021 թվականի փետրվարի 1-ից նրանք ներդրել են գրանցողների մոդել, և դոմենների սեփականատերերն այլևս չեն կարող անմիջականորեն գրանցել իրենց դոմենները ռեեստրում։ Միաժամանակ ռեեստրը ներդրել է դոմենների համար տարեկան վճար և չեղարկել է դոմենների սեփականատերերի համար ապրանքային նշանների գրանցման պահանջը։ 

2023 թվականի հուլիսի 13-ին ICANN-ը ստանձնել է .lb ռեեստրի կառավարումը որպես ժամանակավոր վարչակազմ՝ կապված նրա ադմինիստրատորի մահվան հետ։ 

2024 թվականի հունվարի 21-ին ICANN-ն հաստատել է .lb-ի փոխանցումը նոր ռեեստրին՝ Լիբանանի համացանցի ընկերությանը։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
* com.lb - առևտուր
* edu.lb - կրթություն
* gov.lb - կառավարություն
* net.lb - ցանցային ենթակառուցվածք
* org.lb - կազմակերպություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .lb whois տեղեկություն 

lb
.li

**.li**, Լիխտենշտայնի վերին մակարդակի ազգային դոմեն,: .li TLD-ն ստեղծվել է 1993 թվականին: Դոմենը հովանավորվում և կառավարվում է Վադուցում գտնվող Լիխտենշտեյնի համալսարանի կողմից:  .li դոմենային անունների գրանցումը նախկինում կառավարվում էր SWITCH- ի կողմից, որը Շվեյցարիայի .ch ccTLD- ի կառավարիչն էր: 2013 թվականի փետրվարին SWITCH-ը դադարեցրեց իր .li գրանցման ծառայությունը մասնավոր հաճախորդների համար՝ այն վստահելով մի շարք ճանաչված գործընկեր ընկերությունների:  

Երկարաձգման համար դիմելու պահանջներ չկան: Միջազգայինացված դոմենային անունների գրանցումներն ընդունվում են 2004 թվականի մարտից: 3 նիշից պակաս դոմենային անունները նախատեսված են պետության և նրա հաստատությունների համար:

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Լիխտենշտեյնի և Շվեյցարիայի ccTLD- ները կառավարվում են SWITCH-ի կողմից և ունեն նույն կանոնների ամբողջությունը։ Միակ տարբերությունն այն է, որ Լիխտենշտեյնի համար երկրորդ մակարդակի դոմենային անունների համար պատասխանատու կարգավորող մարմինը Հաղորդակցության գրասենյակն է, այլ ոչ թե OFCOM-ը։ Լրացուցիչ տեղեկությունների համար տե՛ս .ch-ի վերաբերյալ հոդվածը։

## Դոմենի հաքերային հարձակումներ և ունայնության օգտագործում
Լոնգ Այլենդի որոշ կազմակերպություններ և ընկերություններ .li TLD-ն ընդունել են որպես դոմենի կոտրում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*IANA .li whois տեղեկություն 

Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Լիխտենշտայն
li
.kr

**.kr**, Հարավային Կորեայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն։

Գրանցումները կատարում են գրանցող գործակալները։

2006 թվականի սեպտեմբերից հնարավոր դարձավ դոմեններ գրանցել անմիջապես .kr-ի տակ՝ թեև այս մեկը հնարավոր է միայն միջազգայնացված անուններով դոմենների համար։ Ապրանքանիշ ունեցողները և հասարակական մարմինները շահեցին «նախապես գրանցվելով», քանի որ ավելի ուշ .kr երրորդ մակարդակի դոմենները առավելություն ձեռք բերեցին՝ գրանցվել նաև երկրորդ մակարդակի դոմեններում։

* Sunrise I (սեպտեմբերի 18–նոյեմբերի 20, 2006) - միայն կառավարական մարմիններ
* Sunrise II (նոյեմբեր 21–փետրվար 27, 2007) - .kr երրորդ մակարդակի գրանցվող, գրանցված երրորդ մակարդակի դոմենը և երրորդ մակարդակը պետք է գրանցված լինեն նախքան 2006 թվականի մարտի 13-ը, գրանցված ապրանքանիշի ամբողջական անունը՝ այբբենական կարգով
* Landrush (մարտ 28–ապրիլ 11, 2007) - ցանկացած անհատ կամ կազմակերպություն, ով ունի հասցե
* Ընդհանուր գրանցում (2007 թվականի ապրիլի 19-ից) - առաջին գրանցվողներ

2011 թվականին տեղական լեզվով նոր վերին մակարդակի դոմեն գրանցվեց Հարավային Կորեայի համար։ Վերին մակարդակի դոմենն է՝ 한국։ Դոմենի անունները և կայքերն ակտիվացան 2011 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .kr whois տեղեկություն 
* .kr whois online lookup

kr
.lr

**.lr**, Լիբերիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Data Technology Solutions, Inc.-ի կողմից։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Գրանցումները պետք է լինեն երկրում իրական ներկայություն ունեցող կազմակերպություններից և դոմենի անունը ինտերնետում պարբերաբար օգտագործելու ապացուցելի մտադրությամբ: Ապրանքանիշի գրանցման համար դիմեք ապրանքային նշանների գրասենյակ****: 

### Երկրորդ մակարդակի տիրույթներ
* .com.lr՝ առևտրային օգտագործման համար;
* .edu.lr՝ բակալավրի աստիճան շնորհող դպրոցների համար։
* .gov.lr՝ կառավարական կազմակերպությունների համար;
* .org.lr՝ ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար։
* .net.lr: միայն ցանցային ենթակառուցվածքների (ierouters) համար։

## Ծանոթագրություններ
 

## Արտաքին հղումներ
* IANA .lr whois տեղեկություն
* Domain registration website

lr
Կատեգորիա:Լիբերիա
.lv

**.lv**, Լատվիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Լատվիայի համալսարանի մաթեմատիկայի և համակարգչային գիտության ինստիտուտի ցանցային լուծումների (DNS) բաժնի կողմից։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Վերին մակարդակի .lv դոմենի անվան տերը կարող է լինել՝

* Լատվիայում գրանցված առևտրային կազմակերպություն՝ Լատվիայի Հանրապետության ձեռնարկությունների գրանցամատյանում գրանցվելու պահից։
* պետական ​​կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին՝ դրա ստեղծման պահից։
* հիմնադրամ, գործակալություն, միություն կամ այլ կազմակերպություն, որը ստեղծվել է Լատվիայի Հանրապետության նորմատիվ ակտերի համաձայն՝ ստեղծման պահից։
* ֆիզիկական անձ, որը լրացել է 18 տարեկանում;
* Լատվիայի Հանրապետությունից դուրս գրանցված առևտրային կազմակերպություն կամ կազմակերպություն՝ գրանցման պահից։

Դոմենային անունը պետք է ընտրվի այնպես, որ չխախտի այլ կողմերի օրինական իրավունքները և չխախտի Լատվիայի Հանրապետության գործող օրենսդրությունը։ Բացի այդ, չեն գրանցվի այն դոմենային անունները, որոնք պարունակում են գռեհիկ արտահայտություններ, վիրավորական անուններ, արտահայտություններ կամ սիմվոլների շարքեր, որոնք հակասում են սոցիալական կամ բարոյական նորմերին։ 

### Երկրորդ մակարդակի տիրույթներ

* .com.lv՝ Լատվիայում գրանցված առևտրային կազմակերպության համար։
* .edu.lv՝ Լատվիայի հավատարմագրված կրթական հաստատությունների համար։
* .org.lv՝ տարբեր տեսակի խմբերի պատկանելության համար։
* .id.lv՝ Լատվիայի բնակիչների համար;
* .net.lv՝ էլեկտրոնային հաղորդակցության վաճառողի համար։
* .asn.lv: ասոցիացիաների համար;
* .conf.lv՝ կոնֆերանսների և ցուցահանդեսների կազմակերպիչների համար։ 

### Նիշեր
Դոմենային անվան ձևը և տեխնիկական պահանջները՝

* Ավանդական դոմենային անունը պետք է գրվի լատինական նիշերով (փոքրատառերի և մեծատառերի նկատմամբ զգայուն չէ), թվերով և «-» գծիկով։
* Ոչ լատինական տառերը կարող են փոխարինվել համապատասխան լատինական նիշով։ Հատուկ նիշերը, բացատները և կետադրական նշանները պետք է հանվեն կամ փոխարինվեն գծիկով։
* Լատվիական տիրույթի անվանման մեջ պետք է օգտագործվի առնվազն մեկ տառ՝ դիակրիտիկ նշանով (ā,ē,ī,ū,ō,ķ,ļ,ņ,ŗ,ģ,š,č,ž).
* դոմենի անվան երկարությունը չպետք է լինի 2 նիշից կարճ և 63 նիշից երկար։
* «-» գծիկը չի կարող օգտագործվել դոմենի անվան սկզբում և վերջում։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .lv whois տեղեկություն

lv
Կատեգորիա:Լատվիա
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Լատվիայում
.ly

**.ly**, Լիբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Գլխավոր փոստային և հեռահաղորդակցական ընկերության (GPTC) կողմից։ NIC.LY-ն .ly-ի գրանցամատյանի պաշտոնական կայքն է։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Դոմենային անունները չպետք է պարունակեն անպարկեշտ, սկանդալային, անպարկեշտ կամ Լիբիայի օրենսդրությանը կամ իսլամական բարոյականությանը հակասող բառեր, արտահայտություններ կամ հապավումներ։

Գրանցվողի պարտականությունն է ստանալ դոմենային անվան օգտագործման օրինական թույլտվություն, ինչը նշանակում է, որ նրա կողմից դոմենային անվան օգտագործումը կամ գրանցումը չի խանգարում կամ չի խախտում որևէ երրորդ կողմի իրավունքները որևէ իրավասության մեջ՝ կապված ապրանքային նշանի, առևտրային անվանման, ընկերության անվանման կամ որևէ այլ մտավոր սեփականության իրավունքի հետ։ 

### Երկրորդ մակարդակի տիրույթներ
* .com.ly՝ առևտրային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների համար։ Բացի այդ, գրանցված ապրանքանիշերն ու ապրանքանիշերը կարող են գրանցվել որպես դոմենային անուններ .com.ly-ի ներքո։
* .plc.ly՝ պետական ​​​​սեփականություն հանդիսացող ընկերությունների համար։
* .edu.ly՝ կրթական և վերապատրաստման հաստատությունների համար, օրինակ՝ համալսարաններ, վերապատրաստման ինստիտուտներ և այլն։
* .sch.ly՝ մանկապարտեզների, տարրական դպրոցների, միջնակարգ դպրոցների և ավագ դպրոցների համար։
* .med.ly՝ առողջապահական ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների համար, ինչպիսիք են հիվանդանոցները, բժշկական կլինիկաները, դեղատները և այլն։
* .gov.ly՝ կառավարական կառույցների համար, ներառյալ ժողովրդական կոնգրեսներն ու կոմիտեները, նախարարությունները, իշխանությունները և պետական ​​գործակալությունները։
* .net.ly՝ ինտերնետին վերաբերող ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների համար, օրինակ՝ ինտերնետ մատակարարներ , վեբ հոսթինգներ, պորտալային կայքեր և այլն։
* .org.ly՝ ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար, ներառյալ ընկերությունները, բարեգործական կազմակերպությունները, ակումբները և երիտասարդական ֆեդերացիաները։
* .id.ly՝ այն կազմակերպությունների կամ անհատների համար, որոնք չեն համապատասխանում վերը նշված սահմանումներից որևէ մեկին, ներառյալ անձնական անունները։ 

### Նիշեր
Դոմենային անունները պետք է.
* ունենան առնվազն 1 և առավելագույնը 63 նիշ։ Վերին մակարդակում 4 նիշից պակաս երկարություն ունեցողները պետք է տեղական ներկայություն ունենան Լիբիայում։
* սկսվում և ավարտվում է տառով կամ թվով;
* օգտագործել անգլերեն նիշերի հավաքածուն և կարող է պարունակել տառեր (օրինակ՝ az, AZ), թվեր (օրինակ՝ 0-9) և գծիկներ (-) կամ դրանց համադրությունը։
* ո՛չ սկսվում է գծիկով, ո՛չ էլ ավարտվում գծիկով։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ly whois տեղեկություն 

ly
Կատեգորիա:Լիբիա
.ma

**.ma**, Մարոկկոյի վերին մակարդակի ազգային դոմեն։ «ma» տառը ծագում է երկրի ֆրանսերեն անվանումից՝ Maroc: Այն կառավարվում է Հեռահաղորդակցության կարգավորման ազգային գործակալության (ANRT) կողմից: 

IANA-ի կողմից տրամադրված պաշտոնական կայքը չի գործում: Web Archive-ում մենք ունենք վերջին լուսանկարը 2025 թվականի ապրիլի 8-ին:

## Կանոններ և սահմանափակումներ
.ma դոմենային անվան համար կարող է դիմել ցանկացած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ։ 

### Նիշեր
.ma դոմենի անունը կարող է գրանցվել միայն այն դեպքում, եթե այն կազմված է հետևյալ նիշերից՝

* ոչ շեշտված «a»-ից մինչև «z» տառեր։ Դոմենային անունները կարող են գրանցվել փոքրատառ կամ մեծատառ տառերով։

նա * հետևյալ ընդգծված տառերը՝ à, â, ç, è, é, ê, ë, î, ï, ô, ù, û, ü, ÿ;

* 0-9 թվերը;
* գծիկը, բացառությամբ 3-րդ և 4-րդ դիրքերի (օրինակ՝ օրինակ):

Դուք չեք կարող գրանցել .ma դոմենի անուն հետևյալ դեպքերում՝

* այն բաղկացած է մեկ նիշից;
* այն կազմված է ավելի քան 63 նիշից։
* այն սկսվում կամ ավարտվում է գծիկով (-);
* այն ունի բացատ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ma whois տեղեկություն 

Կատեգորիա:1990-ականներ Մարոկկոյում
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Մարոկկո
ma
.mc

**.mc** Մոնակոյի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Գործարկվել է 1995 թվականին: Դրա գոտում  գրանցումները կատարվում են անմիջապես երկրորդ մակարդակում: Ընդ որում՝ անհատների գրանցումը  չի թույլատրվում, իսկ ընկերությունները, կազմակերպությունները պետք է պարտադիր կարգով գրանցված լինեն Մոնակոյում: Դոմեյնային անունները պետք է ունենան առնվազն 3 նիշ երկարություն: Unicode-ով դոմեյններ չեն գրանցվում:

## Պատմություն
2022 թվականի հունվարի 28-ին հրապարակվեց դոմեյնային անվան նոր կանոնադրությունը. այդ ժամանակվանից ի վեր բոլոր SLD-ները դադարեցվել են,  հետևյալների համար էլ նոր գրանցումներ չեն թույլատրվում.

* .tm.mc
* .asso.mc
* .dentiste.mc
* .consul.mc
* .experts-comptables.mc
* .comptables-agrees.mc
* .architectes.mc
* .avocat.mc
* .notaire.mc.

Նախքան նոր կանոնադրության ընդունումը վերոնշյալ գոտիներում գրանցված դոմեյնները շարունակում են գործել։

2022 թվականի մարտի 1-ին ներդրվել է գրանցողի մոդել, և այդ ժամանակից ի վեր դոմեյնային անուններ կարող են գրանցել միայն պաշտոնապես հաստատված գրանցողները:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .mc whois տեղեկություն 
* .mc domain registration website

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
mc
.md

**.md** Մոլդովայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .md whois տեղեկություն 

md
.mg

**.mg՝** Մադագասկարի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .mg whois տեղեկություն 

mg
.ls

**.ls**, Լեսոթոյի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Լեսոտոյի ցանցային տեղեկատվական կենտրոնի սեփականության (LSNIC) կողմից։ 

## Պատվիրակության պատմություն
.ls դոմենը 1993 թվականին հանձնվել է Լեսոտոյի ազգային համալսարանին։  Սկզբում տեխնիկական գրանցամատյանի գործողությունները կատարում էր Հարավային Աֆրիկայի Ռոդսի համալսարանը։  Գրանցումը սահմանափակվում էր երրորդ մակարդակով՝ որոշակի երկրորդ մակարդակի դոմենների ներքո։  2012 թվականին ընդունվեց օրենսդրություն, որը Լեսոտոյի հաղորդակցությունների վարչությանը (LCA) տվեց .ls դոմենը կառավարելու կամ կառավարելու համար կազմակերպություն նշանակելու պատասխանատվությունը։  LCA-ն չորս տարի շարունակ եղել է գրանցամատյանի օպերատորը, մինչև LsNIC-ի ստեղծումը 2016 թվականի հունվարին։  Տեխնիկական գործողությունները փոխանցվել են LsNIC-ին 2017 թվականին, իսկ 2018 թվականին դոմենի կառավարումը փոխանցվել է LsNIC-ին։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Ցանկացած ֆիզիկական անձ, ընկերություն կամ կազմակերպություն կարող է գրանցել դոմենի անուն .ls դոմենի ներքո։ 

### Երկրորդ մակարդակի տիրույթներ
Հետևյալ երկրորդ մակարդակի դոմենները հասանելի են գրանցման համար՝ «.co.ls», «.org.ls», «.net.ls», «.info.ls» և «.biz.ls»։ 

Միայն Լեսոտոյի կառավարության կազմակերպություններն են իրավասու գրանցել դոմենային անուն «.gov.ls» ֆորմատով։ 

### Կերպարներ
Որպեսզի դոմենի անունը վավեր լինի, այն՝

* պետք է օգտագործվեն միայն տառային-թվային նիշեր և գծիկներ (-);
* չպետք է սկսվի կամ ավարտվի գծիկներով (-);
* չպետք է պարունակի ավելի քան 63 նիշ;
* դրանց միջև չպետք է լինեն բացատներ։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ls whois տեղեկություն 

ls
Կատեգորիա:Լեսոթո
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ
.mm

**.mm,** Մյանմայի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .mm whois տեղեկություն 

mm
.my

**.my** Մալայզիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է MYNIC Berhad- ի կողմից։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
.my կարող են գրանցել բոլոր անհատները, ընկերությունները և կազմակերպությունները ցանկացած երկրից։ 

Մինչև .my դոմենի անվան գրանցումը, գրանցողը պետք է ապահովի.

* կիրառված դոմենի անունը համապատասխանում է Մալայզիայի համապատասխան օրենքներին և կանոնակարգերին։
* Դիմումի առարկա դոմենային անունը չի հանդիսանում սկանդալային, անպարկեշտ, անպարկեշտ, վիրավորական կամ չի հակասում Մալայզիայի հանրային նորմերին ու արժեքներին՝ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն որևէ կերպ։
* կայքի բովանդակությունը չի աղավաղում դիմած դոմենային անվան որևէ կոնկրետ որակավորման չափանիշի պահանջները։
* ստանալ Պետական ​​քարտուղարի կողմից անհրաժեշտ համաձայնությունը և/կամ հաստատումը այն դոմենային անունների համար, որոնք դասվում են Մալայզիայի օրենքների և կանոնակարգերի համաձայն պահպանված անունների կատեգորիայի մեջ։
* դոմենային անվան գրանցումը կամ օգտագործումը չի հետապնդում որևէ անօրինական և/կամ անօրինական նպատակներ և չի խախտում որևէ կողմի իրավունք(ներ)ը կամ երրորդ կողմի որևէ այլ մտավոր սեփականության իրավունք։
* դոմենի անունը ուղղակիորեն կապված է լուծող կայքի կողմից մատուցվող օրինական բովանդակության, ապրանքների և/կամ ծառայությունների հետ։

Մալայզիայի օրենքներին և կանոնակարգերին համապատասխան՝ MYNIC-ը պետք է սկսի .MY դոմենի գրանցամատյանում գտնվող ցանկացած դոմենի անվան ստուգում՝ երրորդ կողմի բողոքի հիման վրա կամ իր սեփական նախաձեռնությամբ, և իրավունք է վերապահում վերահսկել դոմենի գրանցամատյանը՝ դոմենի անվան ցանկացած չարաշահման կամ չարաշահման համար: Դոմենի անվան չարաշահումը վերաբերում է .MY դոմենի անվան ցանկացած օգտագործմանը, որը չի համապատասխանում այս Քաղաքականության մեջ նկարագրված պայմաններին և դրույթներին, ինչպես նաև Մալայզիայի օրենքներին և կանոնակարգերին:

Դոմենային անվան չարաշահումը , որպես կանոն, վերաբերում է ցանկացած անօրինական, խաթարող, չարամիտ, խարդախ կամ խաբուսիկ գործողության, որը հանգեցնում է գրանցողների, գրանցողների, գրանցողների, ինչպես նաև ինտերնետի վերջնական օգտագործողների անվտանգության և կայունության խնդիրների: Սա ներառում է, բայց չի սահմանափակվում հետևյալով՝ վնասակար ծրագրեր, սպամ, ֆիշինգ, ֆարմինգ, բոտնետներ, վնասակար արագ հոսթինգ, հաքերային հարձակում, մարդու հարձակում բրաուզերում, պոռնոգրաֆիա, մանկական պոռնոգրաֆիա, մոլորեցնող գովազդ, վիրավորական բովանդակություն, մտավոր սեփականության խախտում, ահաբեկչություն, անօրինական գործունեություն կամ ցանկացած անօրինական օգտագործում: 

### Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Հասանելի են հետևյալ երկրորդ մակարդակի դոմենները՝

* .com.my՝ առևտրային կազմակերպությունների/գործունեության համար։
* .biz.my՝ առևտրային կազմակերպությունների/գործունեության կամ միկրո, փոքր և միջին ձեռնարկությունների (ՄՓՄՁ) համար։
* .net.my՝ ցանցային կազմակերպությունների/գործունեության համար։
* .org.my՝ այլ կազմակերպությունների/գործունեության համար։
* .edu.my՝ մալայզիական կրթական կազմակերպությունների համար։
* .gov.my: մալայզիական կառավարական կազմակերպությունների համար;
* .mil.my: մալայզիական ռազմական կազմակերպությունների համար;
* .name.my: մալայզիացիների անձնական օգտագործման համար։
* .coop.my՝ մալայզիական կոոպերատիվ կազմակերպությունների համար։ 

## Ծանոթագրություններ
 

## Արտաքին հղումներ
* IANA .my whois տեղեկություն 

my
.mz

**.mz** Մոզամբիկի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Centro de Informatica de Universidade Էդուարդո Մոնդլեյնի կողմից: 

## Կանոններ և սահմանափակումներ

### Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Գրանցումները գտնվում են երրորդ մակարդակում՝ երկրորդ մակարդակի անունների տակ՝ «.adv.mz», «.ac.mz», «.co.mz», «.org.mz», «.gov.mz» և «.edu.mz»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .mz whois տեղեկություն 

mz
Կատեգորիա:Մոզամբիկ
Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1990-ականներ Մոզամբիկում
.na

**.na** Նամիբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն, կառավարվում է Նամիբիայի ցանցային տեղեկատվական կենտրոնի կողմից։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
.na գրանցամատյանի պաշտոնական կայքում չկա որևէ ցուցում այն ​​մասին, թե ինչպես գրանցել դոմենի անունը, ինչպես նաև գրանցողների ցուցակ՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ: TLD -List կայքի համաձայն՝ «յուրաքանչյուր ոք կարող է գնել .na դոմենի անուն, քաղաքացիության կամ գտնվելու վայրի վրա հիմնված սահմանափակումներ չկան: Բիզնեսներին, անհատներին և կազմակերպություններին ամբողջ աշխարհում թույլատրվում է գրանցվել .na դոմենի համար»։ 

Սակայն պաշտոնական կայքը տրամադրում է «Ընդունելի օգտագործման քաղաքականություն», որը պարտադրում է, որ .na դոմենները օգտագործվեն միայն օրինական նպատակներով: Արգելված գործողությունները ներառում են.

* Մտավոր և արդյունաբերական սեփականության խախտում. հեղինակային իրավունքները, դիզայնի իրավունքները, ապրանքային նշանները, արտոնագրերը կամ առևտրային գաղտնիքները խախտող նյութերի անօրինական տարածում կամ հղումներ։
* Անօրինական օգտագործում և շփոթություն. ճանաչված անձնական, գործարար կամ ապրանքանիշային անուններին նման դոմենային անունների օգտագործումը կարող է խաբել կամ մոլորեցնել ուրիշներին, խախտել իրավունքները կամ առաջացնել ապրանքանիշի շփոթություն: Արգելվում է օգտատերերին մոլորեցնել հովանավորության կամ պատկանելության վերաբերյալ, կամ դիտավորյալ խաբեությունը:
* Անբարեխիղճ օգտագործում. դոմենային անունների գրանցումը հիմնականում ուրիշների գործունեությունը խաթարելու, շփոթություն առաջացնելու, անարդարացիորեն շահույթ ստանալու կամ նախապես գոյություն ունեցող իրավունքների դեմ գրանցումները արգելափակելու նպատակով։
* Անօրինական բովանդակության տարածում. Առևտրային գաղտնիքների, անպարկեշտ նյութերի, անպարկեշտ պատկերների և Նամիբիայի չափանիշներով անպարկեշտ կամ վիրավորական համարվող բովանդակության անօրինական տարածում:
* Զրպարտչական, բռնի կամ սպառնալից բովանդակություն. զրպարտչական բովանդակության, ռասայական վիրավորանքի, քրեական հրահրման կամ դատարանի որոշումների նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի տարածում:
* Արտահանման վերահսկողության խախտումներ. արտահանման վերահսկողության օրենքները խախտող ծրագրային ապահովման կամ տեխնիկական տեղեկատվության տարածում։
* Գաղտնիության խախտումներ. Անձնական կամ անձնական տվյալների հրապարակում կամ փոխանակում առանց համաձայնության, որը խախտում է գաղտնիության իրավունքները: 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .na whois տեղեկություն 

na
Կատեգորիա:Նամիբիա
Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ
.ni

**.ni** Նիկարագուայի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Գրանցումները երրորդ մակարդակում են՝ երկրորդ մակարդակի որոշ դոմենների շարքի տակ։ Կան գրանցումներ ուղիղ երկրորդ մակարդակում՝ ներառյալ գրանցող կայքը՝ nic.ni։
* **.gob.ni**։ Նիկարագուայի կառավարություն
* **.co.ni**, **.com.ni**։ Առևտրային կազմակերպություններ
* **.ac.ni**, **.edu.ni**։ Կրթական հաստատություններ
* **.org.ni**։ Հասարակական կազմակերպություններ
* **.nom.ni**։ Անհատների անձնական դոմեններ
* **.net.ni**։ Ցանցեր
* **.mil.ni**։ Զինվորական հաստատություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ni whois տեղեկություն 
* .ni դոմենի գրանցման կայք 

ni
1600

Հանդիսանում է 16-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1590-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1599 և 1601 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Արևելահնդկական ընկերության ստեղծումը Անգլիայում

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
239

Հանդիսանում է 3-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ 230-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 238 և 240 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ապրիլ 29 - Գրիգոր Լուսավորիչ, հայ եկեղեցական-քաղաքական գործիչ (վ. 326)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1564

Հանդիսանում է 16-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 1560-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1563 և 1565 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 15 - Գալիլեո Գալիլեյ, իտալացի ֆիզիկոս, աստղագետ և փիլիսոփա
* Ապրիլ 23 - Վիլյամ Շեքսպիր, անգլիացի գրող (վ. 1616)
*Գալիլեո Գալիլեյ - աստղագետ (վ.1642)

## Մահեր
* Փետրվարի 18 - Միքելանջելո Բուոնարոտտի, իտալացի քանդակագործ, պոետ (ծ. 1475)

## Ծանոթագրություններ
1899

## Իրադարձություններ
* Գործարկվում է Ալեքսանդրապոլ - Կարս երկաթուղին

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 18 - Էրիխ Կոզիոլ, գերմանացի տնտեսագետ
* Խաչատուր Չալխուշյան, ռուսաստանցի հայ ճարտարապետ
* Դեկտեմբերի 15 - Գաբրիել Էլ-Ռեգիստան, հայազգի խորհրդային լրագրող, գրող, ԽՍՀՄ օրհներգի խոսքերի համահեղինակ
* Վարսիկ Աթանեսյան, հայ խորհրդային պետական կուսակցական աշխատող
* Հունվարի 6 - Հատիկ Ազիզյան, հայ լրագրող, պատմաբան
* Օգոստոսի 24 - Խորխե Լուիս Բորխես, ազգությամբ արգենտինացի գրող, էսսեիստ, թարգմանիչ
* Օգոստոսի 15 - Սերգեյ Կարապետյան, հայազգի գեներալ-մայոր
* Հունիսի 13 - Ակսել Բակունց, հայ խորհրդային արձակագիր, գրականագետ, կինոսցենարիստ, թարգմանիչ, գյուղատնտես, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից
* Պոլ Անրի Սպաակ, Բելգիայի քաղաքական և պետական․ գործիչ
* Հունվար 1 - Գրիգոր Արեյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (վ. 1973)
* Հունվար 18 - Վահրամ Թերզիբաշյան, հայ թատերագետ, գրականագետ (վ. 1964)
* Ապրիլ 7 - Ավետ Գաբրիելյան, հայ ջութակահար, (վ. 1983)
* Ապրիլ 15 - Վիվան, (Անուշավան Մարգարի Ջիդեջյան), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (վ. 1960)
* Ապրիլի 15 - Վիվան (Անուշավան Մարգարի Ջիդեջյան), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից
* Ապրիլ 22 - Վլադիմիր Նաբոկով, ռուս գրող (վ. 1977) 
* Մայիսի 17 - Անիտա Կոնտի, ազգությամբ հայ, ֆրանսիացի բնախույզ, աշխարհում առաջին կին օվկիանոսագետ, լուսանկարիչ
* Հունիսի 15 - Երվանդ Քոչար, հայ խորհրդային նկարիչ-արձանագործ
* Հունիս 27 - Երվանդ Քոչար, հայ նկարիչ, քանդակագործ (վ. 1979)
* Հուլիս 21 - Էռնեստ Հեմինգուեյ, ամերիկյան գրող (վ. 1961)
* Օգոստոս 10 - Մկրտիչ Խերանյան, հայ արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ (վ. 1970)
* Օգոստոսի 13 - Ալֆրեդ Հիչքոք, անգլիացի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր
* Նոյեմբեր 1 - Արմեն Գուլակյան, հայ ռեժիսոր, թատերական գործիչ, դրամատուրգ, դերասան (վ. 1960)
*Ակսել Բակունց-հայ գրող (վ.1937 թ.)

## Մահեր
* Միջազգային համբավ վայելող դիվանագետ Նուբար Փաշա (ծ. 1825)
* Համբավավոր ֆիդայապետ Աղբյուր Սերոբ (ծ. 1864)
* Ապրիլի 22 - Յոհան Կյոլեր, էստոնացի նկարիչ, էստոնական գեղանկարչության հիմնադիրը
* Օտմար Մերգենթալեր, պոլիգրաֆիայի բնագավառի գերմանացի գյուտարար

Կատեգորիա:1899
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1729

## Իրադարձություններ

* Փետրվարի 13 - Ռաշթ քաղաքում Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև կնքվում է առևտրական պայմանագիր։

## Ծնունդներ
* Գաետանո Ապոլլինո Վեստրիս, բալետի իտալացի արտիստ, մանկավարժ և բալետմայստեր
* Լուձարո Սպալանցանի, իտալացի բնագետ
* Ապրիլ 21 - Եկատերինա II, Ռուսաստանի կայսրուհի (վ. 1796)

## Մահեր
* Հուլիսի 2 - Կարապետ Բ Ուլնեցի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1726-ից։ Հաջորդել է Աստվածատուր Ա Համադանցուն
* Հոկտեմբերի 10 - Աստվածատուր Ա Համադանցի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1715 թվականից։ Հաջորդել է Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1729
Կատեգորիա:Տարեթվեր
.nr

**.nr** Նաուրուի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .nr whois տեղեկություն 

nr
.om

**.om**, Օմանի համացանցային երկրի կոդով վերին մակարդակի դոմենը (ccTLD)։

## Ռեեստր
Ներկայումս Հեռահաղորդակցության կարգավորող մարմինը հանդիսանում է .om վերին մակարդակի ազգային դոմենի ռեեստրը։ Մարմինը բացառապես պատասխանատու է «.om» և «.عمان» վերին մակարդակի դոմենի անվան կառավարման համար։ Այդպիսով, Մարմինը կարող է․
# Սահմանել կանոններ, հրահանգներ և ուղեցույցներ վերը նշված դոմենով անունների կառավարման համար։
# Հաստատել հավատարմագրված գրանցողներին և հրապարակել նրանց անունների ցանկը Մարմնի կայքում կամ որևէ այլ եղանակով։
# Վերահսկեք հավատարմագրված գրանցողներին և գրանցվողներին՝ ստուգելու նրանց համապատասխանությունը համապատասխան դոմենով անունների հետ կապված կանոններին, հրահանգներին և ուղեցույցներին։
# Հավատարմագրված գրանցողների հավատարմագրումը դադարեցնելու մասին որոշումները հրապարակել Մարմնի կայքում կամ այլ միջոցներով։
# Գործողություններ ձեռնարկել հավատարմագրված գրանցողների կամ գրանցվողների կամ որևէ շահագրգիռ կողմի կողմից սույն Կանոնակարգի դրույթների իրականացման հետ կապված ցանկացած հարց, սակայն չհակասելով Արդյունաբերական սեփականության մասին օրենքի և դրա գործադիր կանոնակարգի դրույթներին։

## .om գոտիներ
Վերին մակարդակի .om-ը բաղկացած է հետևյալ դոմեն գոտիներից.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .om whois տեղեկություն 

om
.pa

**.pa՝** Պանամայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .pa whois տեղեկություն 

pa
.nl

**.nl,** Նիդերլանդների վերին մակարդակի ազգային դոմեն (ccTLD)։ Ամենատարածված ccTLD-ներից մեկն է՝ վեց միլիոնից ավելի գրանցված .nl դոմեններով՝ 2020 թվականի սեպտեմբերի 29-ի դրությամբ: Երբ cwi.nl-ը գրանցվեl 1 Centrum Wiskunde & Informatica- ի կողմից 1986 թվականի մայիսի 1-ին, .nl-ը դարձել է առաջին ակտիվ ccTLD-ն Միացյալ Նահանգներից դուրս։

## Գրանցում
1996 թվականի հունվարի 31-ից .nl դոմեններ են գրանցվել  ի կողմից։ (SIDN, անգլերեն՝ Foundation for Internet Domain Registration Netherlands), որը գտնվում է Առնհեմում։ Գրանցողների մեծ մասը ինտերնետ մատակարարներ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ծառայությունների բյուրոներ և լրատվամիջոցների ծառայությունների բյուրոներ են, սակայն մի քանի խոշոր ձեռնարկություններ՝ բազմաթիվ ապրանքանիշերով, նույնպես դարձել են գրանցող կամ մասնակից, ինչպես դրանք անվանում է SIDN-ը, ինչը բավականին անսովոր երևույթ է դոմենային անունների ոլորտում։ Գրանցողները պետք է վճարեն SIDN-ին յուրաքանչյուր դոմենի համար 1996 թվականի ապրիլի 1-ից ի վեր, մինչ այդ գրանցումը անվճար էր։ SIDN-ը ուղղակիորեն գործ չի ունենում գրանցվողների հետ։ Սկզբնական շրջանում գրանցվողների մեծ մասը համալսարաններ և խոշոր ընկերությունների հետազոտական բաժիններ էին, ինչպիսին է Philips Natuurkundig Laboratorium-ը։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Պաշտոնական երկրորդ մակարդակի դոմեններ գոյություն չունեն։ Մի շարք ընկերություններ օգտվել են հնարավորությունից և գրանցել դոմեններ, ինչպիսիք են co.nl-ը և com.nl-ը, դրանք օգտագործելով երրորդ մակարդակի դոմեյններ վաճառելու համար։ Սրանք կապված չեն SIDN-ի հետ։ 

Անհատներին թույլատրվում էր գրանցել երկրորդ մակարդակի .nl դոմեն 2003 թվականից ի վեր: Նախորդող շրջանում անհատներին թույլատրվում էր գրանցել երրորդ մակարդակի դոմեն 2000 թվականից ի վեր: Նման «անձնական դոմեյնները» ունեին հետևյալ տեսքը՝ : Դրանք երբեք ժողովրդականություն չեն վայելել, և գրանցումը կասեցվել է 2006 թվականից ի վեր: Քանի որ գրանցված էր ընդամենը մոտ 500 նման դոմեն՝ մոտ 5 միլիոն երկրորդ մակարդակի դոմեյնների համեմատ, SIDN-ը հայտարարել է անձնական դոմեյնների դադարեցման մասին 2008 թվականից՝ 2007 թվականի հուլիսի 4-ին:

## Տեխնիկական սահմանափակումներ
Ի տարբերություն վերին մակարդակի դոմեյնների մեծամասնության, .nl-ը պահանջում է, որ յուրաքանչյուր անվան սերվեր օգտագործի եզակի IP հասցե։ Պետք է սահմանված լինեն առնվազն երկու անվան սերվեր, ինչը նշանակում է, որ պետք է օգտագործվեն առնվազն երկու տարբեր IP հասցեներ։ Այս պահանջը ունեցող այլ TLD-ներն են .ca-ն և .cn-ը։

## Նիդերլանդների Թագավորության ներքո գտնվող այլ երկրի կոդով TLD-ներ
* .an – ccTLD նախկին բազմազգ Նիդերլանդական Անտիլյան կղզիների ֆեդերացիայի համար
* .aw – ccTLD Արուբայի համար
* .bq – ccTLD Կարիբյան Նիդերլանդների համար ( Բոնեյրե, Սինթ Էվստատիուս և Սաբա կղզի)
* .cw – ccTLD Կյուրասաոյի համար
* .sx – ccTLD Սինտ Մաարտենի համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .nl whois տեղեկություն 
* .nl Domain Delegation Data
* .nl Registry website
* List of .nl registrars

Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների լրատվամիջոցներ
nl
.np

**.np,** Նեպալի ինտերնետային երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմեն ( ccTLD ): Այն կառավարվում է Mercantile Communication Pvt Ltd-ն:

## Գրանցում
.np ccTLD-ի ներքո դոմենի գրանցումը անվճար է։ Գրանցվողները պետք է ներկայացնեն Նեպալի քաղաքացիության ապացույց անձնական կայքերի համար կամ ընկերության գրանցման պատճեն՝ կազմակերպության կայքերի համար։ Նեպալի ոչ բնակչի անձնագիր կամ Նեպալի բնակության վիզա ունեցող օտարերկրյա քաղաքացիները նույնպես կարող են գրանցել դոմեն։ Օտարերկրյա ընկերությունները պարտավոր են պաշտոնական ներկայություն ունենալ Նեպալում՝ որպես համատեղ ձեռնարկություն, գործընկերություն, գործակալ կամ լիցենզիա ունեցող, որպեսզի որակավորվեն դոմեն գրանցելու համար։ Դոմենի վերանայումը կարող է տևել մեկ աշխատանքային օր։

Նեպալում .np դոմենի գրանցումը սովորաբար ներառում է որոշակի փաստաթղթերի տրամադրում: Դրանք ներառում են լրացված գրանցման դիմումի ձև, որը կարելի է ստանալ պաշտոնական գրանցամատյանից կամ ընտրված դոմեյնի գրանցողից: Պետք է ներկայացվի np դոմենի պաշտոնական ուղեկցող նամակ, որում նշված կլինի դոմեյնի նպատակը և օգտագործումը .np դոմեյնի գրանցամատյանին: Դիմորդները կարող են ներառել առաջնային և երկրորդական անվան սերվերներ, եթե ցանկանում են այն ուղղորդել վեբ հոսթինգի մատակարարի:

## Պահանջներ
Գրանցված դոմենի անունը պետք է լինի գրանցողի ապրանքանիշի անվանման ճշգրիտ համընկնում, հապավում կամ հապավում, կամ այլ կերպ սերտորեն և էականորեն կապված լինի գրանցողի հետ։ .gov.np դոմենները կառավարվում և գրանցվում են Ինտեգրված տվյալների կառավարման կենտրոնի (հայտնի է նաև որպես Ազգային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կենտրոն) կողմից։

## Կառուցվածք
Գրանցումները կատարվում են միայն երրորդ մակարդակում՝ մի շարք երկրորդ մակարդակի դոմեյնների ներքո։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .np whois տեղեկություն 

np
.sa

**.sa** Սաուդյան Արաբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Այս կարգի դոմենները հնարավոր է գրանցել SaudiNIC-ի միջոցով։

Երկրորդ մակարդակի դոմենները, որոնք պաշտոնապես բաց են երրորդ մակարդակի գրանցումներում, հետևյալն են՝

* com.sa՝ առևտրային կազմակերպություններ և գրանցված ապրանքանիշեր
* edu.sa՝ կրթական հաստատություններ
* sch.sa՝ տարրական և միջնակարգ դպրոցներ
* med.sa՝ առողջապահական կենտրոններ (հիվանդանոցներ, կլինիկաներ և այլն)
* gov.sa՝ կառավարական հաստատություններ
* net.sa՝ համացանցային ծառայություններ (ISPs, web hosting, պորտալային կայքեր և այլն)
* org.sa՝ ոչ առևտրային կազմակերպություններ
* pub.sa՝ հաստատություններ կամ անհատներ, որոնք չեն համապատասխանում այլ կատեգորիաների՝ ներառյալ անձնականները

## Արտաքին հղումներ
* IANA .sa whois տեղեկություն 
* Internet Services Unit of - King Abdulaziz City for Science & Technology 
* .sa դոմենի գրանցման կայք 

sa
.sb

**.sb**, Սողոմոնի կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Գրանցման հարցերը կարգավորում է Սողոմոնի կղզիների Ցանցային տեղեկատվություն կենտրոնը։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Անսահմանափակ համընդհանուր գրանցում՝
* *com.sb*
* *net.sb*

Սահմանափայ գրանցում՝
* *edu.sb*
* *org.sb*
* *gov.sb*

## Արտաքին հղումներ
* IANA .sb whois տեղեկություն 
* .sb գրանցման կայք տեղական գրանցվողների համար 

sb
1602

Հանդիսանում է 17-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1600-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1601 և 1603 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 14 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան, երգեհոնահար

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
.si

**.si** Սլովենիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .si whois տեղեկություն 
* .si դոմենի անունները կողմից IP հասցեներ 

si
.sk

**.sk** Սլովակիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .sk whois տեղեկություն 

sk
.tw

**.tw** Թայվանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Դոմենի անվանումը հիմնված է ISO 3166-1 alpha-2 երկրների կոդերի TW վրա։ Դոմենի գրանցումը և սպասարկումը կատարում է «TWNIC» կազմակերպությունը, որը Թայվանական շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է նշանակված Ազգային կապի կոմիտեի (NCC) և Տրանսպորտի և կապի նախարարության կողմից։ Սկսած 2001 թվականի մարտի 1-ից TWNIC-ը դադարեցրել է նոր դոմենների գրանցումը ուղիղ, դրա փոխարեն հանձնելով այդ ծառայությունների մատուցման ոլորտը կարգավորվող վերավաճառողներին համապատասխան պայմանագրային հարաբերություններով։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
ICANN-ը Թայվանի համար առանձնացրել է երկու միջազգային դոմեններ 2010 թվականի հունիսի 25-ին՝

*   - *Թայվան* ավանդական չինական հերոգլիֆներ (DNS name: xn--kpry57d)
*   - *Թայվան* պարզեցված չինական հերոգլիֆներ (DNS name: xn--kprw13d)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* .TW Whois Service
* IANA .tw whois information 
* List of registrars accredited by TWNIC
* List of registrars accredited by Neulevel

tw
.ua

**.ua՝** Ուկրաինայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ua whois տեղեկություն

ua
.gs

**.gs**, Հարավային Ջեորջիա և Հարավային Սենդվիչային կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .gs whois տեղեկություն 

gs
.hk

**.hk**, Հոնգկոնգի (Սյանգանի) վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Երկրորդ դոմենի անուն
2010 թվականի հունիսի 25-ին ICANN-ը հաստատեց Հոնգկոնգի համար նոր միջազգային վերին մակարդակի դոմեն **.香港** (*հոնգկոնգ* պարզեցված չինական հիերոգլիֆներով և ավանդական չինական հիերոգլիֆներով։ Այս դոմենը ավելացվեց 2010 թվականի հուլիսին։

## Դոմենի կատեգորիաներ
Չինական դոմենը պետք է պարունակի առնվազն մեկ չինական հիերոգլիֆ, ինչպես նաև կարող է պարունակել տառաթվային սիմվոլներ կամ գծեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .hk whois տեղեկություն 

hk
1685

Հանդիսանում է 17-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1680-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1684 և 1686 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 23 - Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդել, բարոկկո դարաշրջանի գերմանացի մեծ երգահան, (մահ. 1759)
* Մարտի 12 - Ջորջ Բերկլի, անգլիացի փիլիսոփա, սուբյեկտիվ իդեալիզմի հիմնադիր։
* Մարտ 21 - Բախ, Յոհան Սեբաստյան, գերմանացի կոմպոզիտոր
* փետրվարի 10 - Ահարոն Հիլ, անգլիացի գրող

## Մահեր
* Մայիսի 2 - Ադրիան վան Օստադե, հոլանդացի գեղանկարիչ և գրաֆիկ (ծ. 1610)

## Ծանոթագրություններ
1750

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Հուլիս 28 - Բախ, Յոհան Սեբաստյան, գերմանացի կոմպոզիտոր (ծ. 1685)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1750
Կատեգորիա:Տարեթվեր
.im

**.im**, Մեն կղզու վերին մակարդակի ազգային դոմեն։

Կա վարկած, որ որոշ կազմակերպություններ, որոնք ակնթարթային հաղորդագրությունների համակարգերի ծրագրային ապահովմամբ են զբաղվում, ընտրում են հենց այս դոմենը՝ հապավման՝ հրապուրիչ լինելու պատճառով, որը կարող է բացվել որպես Instant Messenger։

Առավել հավանական վարկածն այն է, որ Մեն կղզին, հանդիսանալով Բրիտանական թագավորության տարածք, ներքին իրավաբանական դաշտում որոշ նախընտրություններ ունի, այդ իսկ պատճառով հրապուրիչ օֆշորային գոտի է, որտեղ ֆիսկալային քաղաքականությունը և հեղինակային իրավունքի օրենքը թույլ են տալիս ավելի ազատ գործունեություն ծավալել՝ հատկապես ՏՏ ոլորտում։

Այդ պատճառով այստեղ են տեղակայված ՏՏ ընկերությունների սերվերները և գրասենյակները, օրինակ՝ Canonical Ltd. ընկերության գլխավոր գրասենյակը (ОС Ubuntu ծրագրային ապահովման մշակող կազմակերպություն)։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
* **.ac.im**
* **.co.im** և իր երրորդ մակարդակի ենթադոմեններ
** **.ltd.co.im**
** **.plc.co.im**
* **.com.im**
* **.gov.im**
* **.net.im**
* **.org.im**
* **.ro.im**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .im whois տեղեկություն 

im
1795

## Իրադարձություններ

* Աղա-Մամեդ խանը արշավում է Հարավային Կովկաս և ավերում երկիրը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 15 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ
* Հունիս 16 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս գրող, դիվանագետ (վ. 1829)
* Սեպտեմբերի 24 - Անտուան Բարի, քանդակագործ, գեղանկարիչ
* Հոկտեմբերի 31 - Ջոն Քիթս, անգլիացի ռոմանտիկ բանաստեղծ

## Մահեր

* Սեպտեմբեր 22 - Սայաթ-Նովա, հայ բանաստեղծ-աշուղ (ծ. 1722)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1795
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1722

## Իրադարձություններ
* Մարտի 8՝ փուշթուններից կրած պարտությունից հետո սկսվում է Պարսկաստանում Սաֆավիյանների դինաստիայի երկու հարյուր տարվա տիրապետության անկումը։ 
* Ապրիլի 5՝ հոլանդացի ծովագնաց Յաքոբ Րոգեվեն-ն ափ է իջնում այսօր որպես Զատկի կղզի հայտնի ցամաքում։ 
* Հուլիս՝ Պարսկաստանի դեմ պատերազմով սկսվում է Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքը։ 
* Հոկտեմբերի 23՝ վեց ամսվա պաշարումից հետո աֆղանցի ապստամբները գրավում են Սաֆավիյանների մայրաքաղաք Սպահանը։ Պարսկաստանի նոր շահ է դառնում մինչ այդ անհայտ Մահմուդ Հոթաքին։ 
* Թուրքիան պատերազմ է սկսում Պարսկաստանի դեմ։ 
## Մշակույթ
* Յոհան Սեբասթյան Բախն ստեղծում է «Լավ տեմպերացված կլավիր» *The Well-Tempered Clavier* ստեղծագործությունը։ 

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Սեպտեմբերի 18՝ Անդրե Դասյե, ֆրանսիացի լեզվաբան (ծն. 1651)
 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1722
Կատեգորիա:Տարեթվեր
.pn

**.pn** Պիտկեռնի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .pn whois տեղեկություն 

pn
.ps

**.ps** Պաղեստինի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ps whois տեղեկություն 

ps
.su

**.su** (անգլերեն՝ **S**oviet **U**nion), Խորհրդային Միության համար նախատեսված վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

Դոմենը շարունակում է օգտագործվել, չնայած 1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզմանը։ 

Դոմենը աշխարհագրական չէ: Մինչև 2020 թվականը գտնվում էր «Ինտերնետի զարգացման հիմնադրամ» մասնավոր ոչ պետական կազմակերպության կառավարման ներքո, իսկ նրա հիմնադիրների դեմ առանձնապես խոշոր չափի խարդախության մեղադրանքով քրեական գործ հարուցելուց անմիջապես հետո այն հանձնվեց Ռուսաստանի հանրային ցանցերի զարգացման գիտահետազոտական ինստիտուտին (РосНИИРОС)։ 

.su կոդը ներառված չէ ISO 3166-1 ստանդարտի աշխարհագրական կոդերի պաշտոնական ցանկում, որն առաջնորրդվում է IANA-ի կողմից աշխարհագրական տիրույթները առանձնացնելիս, սակայն ISO 3166 կոմիտեի գործունեության շրջանակներում այս կոդը ունի բացառապես վերապահված կարգավիճակ, ինչը երաշխավորում է, որ այն չի առանձնացվում այլ նպատակների համար:

## Պատմություն
1990 թվականի սեպտեմբերի 19-ին UNIX user Association-ի (SUUG - Soviet UNIX user's Group) անունից՝ ատոմային էներգիայի ինստիտուտի ընդերքում ստեղծված կազմակերպություն: Ի.Վ.Կուրչատովը, «Դեմոս» բրիգադներից մեկի ղեկավար Վադիմ Անտոնովը գրանցեց վերին մակարդակի **su** ('''S'''oviet '''U'''nion) ներքին տվյալների բազայում ՝ ԽՍՀՄ տարածքում օգտագործելու համար, առաջին հերթին ՝ զանգվածային օգտագործողների փոստային հասցեները ուղղորդելու համար, ովքեր գրել են Yuznet-ում: DNS գրառումը ստեղծել է Հելսինկիի համալսարանի ուսանող Պետրի Օյալան։  SUUG-ը նաև առաջարկել է տիրույթի անվանման տարբերակ .ussr։ Ասոցիացիան հետագայում կատարել է դոմենի ադմինիստրացիայի գործառույթներ։ 

1993 թվականին դոմենի կառավարումը փոխանցվել է հանրային ցանցերի զարգացման ռուսական գիտահետազոտական ինստիտուտին (РосНИИРОС) ։ 

1994 թվականի ապրիլին .ru տիրույթի հայտնվելու պահին **.su** գոտում գրանցվել էին մի քանի հազար կայքեր։  Ռուսական տիրույթում դոմենային անունների ազատ գրանցման մեկնարկի հետ Ռոսնիիրոսը դադարեցրեց երկրորդ մակարդակի դոմենների գրանցումը **.su** գոտում։ Այնուամենայնիվ, դոմենային գոտին շարունակում էր ինքնաբերաբար աճել՝ հոստերի թվի ավելացման հաշվին։ 
## Արտաքին հղումներ
* IANA .su whois տեղեկություն 

su
.tk

**.tk** Տոկելաու կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենը։

Դոմենի ստեղծման նպատակն աշխարհում Տոկելաու կղզիների ճանաչելիությունը բարձրացնելն է, ինչպես նաև այնպիսի կազմակերպությունների հետ հարաբերություններ հաստատելը, որոնք կարող են տվյալ տարածաշրջանին ապահովել կապով, կրթությամբ և բժշկական օգնությամբ կամ էլ անմիջականորեն ֆինանսավորել կղզիները։

.tk գոտու դոմենները տրվում են կամ անվճար (այս դեպքում դոմենը կգրանցվի գրանցվող ընկերության անունով) կամ վճարովի (գրանցումը կկատարվի գնորդի անունով, այդուհանդերձ մեծ վտանգ կա, որ դոմենը կվերավաճառվի)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .tk whois տեղեկություն 
* .tk Գրանցում

tk
.vi

**.vi** Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .vi whois տեղեկություն 

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
vi
.wf

**.wf** Ուոլիս և Ֆուտունայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ «.wf» դոմենային զոնայում հասանելի է երկրորդ մակարդակի անունների գրանցումը։ Դոմենային անունների սեփականատերեր կարող են ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք (միայն Ֆրանսիայի ռեզիդենտները), ինչպես նաև՝ միջազգային կազմակերպությունները։ Կառավարվում է AFNIC ընկերության կողմից (, ()։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .wf whois տեղեկություն 

wf
.yu

**.yu**, Հարավսլավիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Հարավսլավիան վերանվանվեց Սերբիային։ Այսօր, Սերբիան է օգտվում .yu ինտերնետային կոդով։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .yu whois տեղեկություն 

yu
Գուամ

**Գուամ,** ԱՄՆ-ին պատկանող տարածք՝ կղզի։ Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան հատվածում՝ Մարիանյան կղզիների կազմում։ Մայրաքաղաքը Խագատնան է։ Տարածքը 541.3 կմ² է, իսկ բնակչության թիվը 2007 թ.-ին կազմել է 173.5 հզ.։ 1521 թվականին հայտնաբերել է պորտուգալացի ճանապարհորդ Ֆեռնան Մագելանը իր շուրջերկրյա ճանապարհորդության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գուամ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կղզիներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
1812

## Իրադարձություններ
* Հունիս 22 - Նապոլեոնը ներխուժեց Ռուսաստան

## Ծնունդներ
* Հունիսի 18 - Իվան Գոնչարով,  ռուս գրող
* Հուլիսի 15 - Բեննո Ադամ, Մյունխենի գերմանացի նկարիչ
* Չարլզ Դիքենս-Վիկտորիա թագուհու դարաշրջանի անգլիացի նշանավոր գրող (վ.1870)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1812
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1829

## Իրադարձություններ
* Հունիս 27 - Էրզրումի գրավումը ռուսական բանակի կողմից
* Հոկտեմբերի 9 - Խաչատուր Աբովյանը և Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Պարրոտը բարձրացան Արարատի գագաթը

## Ծնունդներ

* Նոյեմբեր 14 - Միքայել Նալբանդյան, հեղափոխական-դեմոկրատ (վ. 1866)

## Մահեր
* Փետրվարի 11 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ
* Մայիսի 10 - Թոմաս Յունգ, անգլիացի ականավոր գիտնական
* Մայիսի 29 - Հեմֆրի Դևի, անգլիացի քիմիկոս և ֆիզիկոս
* Օգոստոսի 23 - Իվան Աբամելիք, ռուսական բանակի հրետանու գեներալ-մայոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1829
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1577

Հանդիսանում է 16-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1570-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1576 և 1578 թվականների միջև ընկած տարին։
## Իրադարձություններ

* Դեկտեմբերի 13 - Ֆրենսիս Դրեյկը սկսում է իր շուրջերկրյա նավարկությունը Պլիմութից (Անգլիա)

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 12 - Քրիստիան IV, Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր (վ. 1648)
* Հունիսի 28 - Պիտեր Պաուլ Ռուբենս, ֆլամանդական նկարիչ (վ. 1640)

## Մահեր
* Փետրվարի 26 - Էրիկ XIV, Շվեդիայի թագավոր (ծ. 1533)
* Հունիսի 11 - Ժուան III, Պորտուգալիայի թագավոր (ծ. 1502)

## Ծանոթագրություններ
1806

## Իրադարձություններ

* Դեկտեմբեր 18 - Սկսվում է ռուս-թուրքական պատերազմը

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Օգոստոսի 23 - Շառլ Օգյուստեն Կուլոն, ֆրանսիացի ֆիզիկոս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1806
Կատեգորիա:Տարեթվեր
.tl

**.tl** Արևելյան Թիմորի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .tl whois տեղեկություն 

tl
Դեկտեմբերի 18

**Դեկտեմբերի 18**, տարվա 352-րդ (նահանջ տարիներին՝ 353-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 13 օր։

## Դեպքեր
* 1806՝ Սկսվում է ռուս-թուրքական պատերազմը։
* 1920 - ՀԽՍՀ Արդարադատության ժողովրդական կոմիսարիատի հրամանով վերացվում են հին դատարանները։
* 1993 - Ադրբեջանական 60.000-անոց բանակը աֆղան մոջահեդների և այլ վարձկանների օգնությամբ լայնածավալ հարձակման անցնում է ղարաբաղյան ռազմաճակատի ողջ երկայնքով։

## Ծնունդներ
* 1904 - Ջորջ Սթիվենս,ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր և պրոդյուսեր
* 1906 - Գուրգեն Գեն (Շահնազարով), հայ սովետական դերասան
* 1928 - Հենրիկ Սիրավյան, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1977)
* 1933 - Ելենա Ալեքսանյան, հայ գրականագետ, քննադատ, թարգմանիչ
*1946 - Սթիվեն Սփիլբերգ, ամերիկացի աշխարհահռչակ ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր
* 1974՝
** Արթուր Վարդանյան, հայ ռեժիսոր, պրոդյուսեր
** Աիդա Սարգսյան, հայ երգչուհի
* 1975 - Սիա Ֆուրլեր, երգչուհի, երգերի հեղինակ
*1980 - Քրիստինա Ագիլերա, ամերիկացի երգչուհի-երգահան և դերասանուհի
*2001 - Բիլլի Այլիշ, ամերիկացի երգչուհի, երգահան և երգերի հեղինակ։

## Մահեր
* 1939 - Գրիգոր Սյունի, հայ կոմպոզիտոր և խմբավար
* 1972 - Նիկողոս Սարաֆյան, ֆրանսահայ բանաստեղծ։
* 1994 - Վալտեր Արամյան,հայ արձակագիր

## Պետական տոներ
* ՝ Ոստիկանության օր
* ՝ Անկախության օր
* ՝ ՔԾԿԳ աշխատողների օր
.vg

**.vg** Բրիտանական Վիրջինյան կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .vg whois տեղեկություն 

vg
1603

Հանդիսանում է 17-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1600-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1602 և 1604 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Խաչենի իշխանության տարածքում պարսիկները կազմավորեցին պրոտեկտորատ, վերջ դնելով հայկական պետական վերջին միավորին՝ մինչև 1918 թվականը։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Դելավեր

**Դելավեր** (անգլերեն՝ ), Դելավերը ԱՄՆ-ի 50 նահանգներից մեկն է։ ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևելյան մասում։ Այն սահմաններ ունի Մերիլենդի հետ հարավում, հյուսիս-արևմուտքից Փենսիլվանիայի և արևելքից Նյու Ջերսիի և Ատլանտյան օվկիանոսի հետ։

Դելավերն զբաղեցնում է Դելմարվա թերակղզու հյուսիսարևելյան մասը։ Դա սահմաններով երկրորդ խոշորագույն և բնակչությամբ վեցերորդ խոշորագույն նահանգն է, բայց խիտ բնակեցված է։ Դելավերը բաժանված է երեք մասերի։ Նոր Քելսի շրջան, Քենթ շրջան և Սուսեշս շրջան։ Թեև հարավային երկու երկրները պատմականորեն հիմնականում գյուղատնտեսական բնույթ են կրում։

16-րդ դարում եվրոպական կողմը ուսումնասիրելուց առաջ Դելավերում բնակեցված էր բնիկ ամերիկացիների մի քանի խմբեր, այդ թվում ` հյուսիսում Լենապատը և հարավայինում Նանթիկոկենը։ Այն սկզբում գաղութացվել էր հոլանդական առևտրականների կողմից։ Դելավերն ամերիկյան հեղափոխության մասնակից 13 գաղութներից մեկն էր։ 1787 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Դելավերն առաջին պետությունն էր, որը վավերացրեց Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը և արդեն հայտնի էր որպես «Առաջին նահանգ»։

## Պատմություն
### Բնիկ ամերիկացիներ
Նախքան Դելավերը բնակեցրած եվրոպացի գաղութատերերը, տարածքը անվանված էր Արևելյան Ալգոնսկյան ցեղերի անունով, որը հայտնի էր որպես Յունամի Լենապատ կամ Դելավեր, որն ապրում էր հիմնականում ափին և Նանտիկոկին, որը զբաղեցնում էր հարավային Դելմարվա թերակղզու մեծ մասը։

## Ժողովրդագրություն
Միացյալ Նահանգների մարդահամարի բյուրոն գնահատում է, որ 2016 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ Դելավերում բնակչությունը 952.065 մարդ է, որը ԱՄՆ-ի 2010 թվականի մարդահամարից հետո աճել է 6.0 %-ով։

#### Բնակչության դինամիկան ըստ տարեթվերի
* 1940- 266 505 մարդ
* 1950- 318 085 մարդ
* 1960- 446 292 մարդ
* 1970- 548 104 մարդ
* 1980- 594 338 մարդ
* 1990- 666 168 մարդ
* 2000- 783 600 մարդ
* 2010- 897 934 մարդ

## Հետաքրքիր փաստեր
Դելավերի Դովեր քաղաքից քիչ հեռու է տեղակայված ԱՄՆ ռազմաօդայինբազան, որը ամենամեծերից է երկրում։ Բացի իր հիմնական գործառույթից, բազան նաև ժամանակավոր դիարան է ամերիկացի զինծառայողների և քաղաքական դեմքերի համար, որոնք մահացել են ծառայության ընթացքում։

Դելավերը մեծ ազդեցություն ունեցավ ԱՄՆ Սահմանադրության վերջնական տեքստի ձևակերպման վրա։ Հետևաբար, շատերը այն անվանում են Մեծ Դելավեր նահանգի Սահմանադրություն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:National-atlas-delaware.png
Պատկեր:Twelve-mile-circle.gif
Պատկեր:Blackbird_pond.jpg
Պատկեր:MiddleRunArea_Field_LenapeTrail.jpg
Պատկեր:DE_1_near_canal.JPG
Պատկեր:MVDelaware.jpg
Պատկեր:Wilmington_Station_from_parking_garage,_July_2014.JPG
Պատկեր:Delaware_State_Capitol.jpg
Պատկեր:Dover_Delaware.jpg
Պատկեր:Newark_Delaware.jpg
Պատկեր:High_Street,_Seaford,_Delaware_(2006).jpg
Պատկեր:Wilmington_Delaware_skyline.jpg
Պատկեր:UDel_Memorial_and_Magnolia_Circle.JPG
Պատկեր:Rehoboth_Beach_at_Delaware_Avenue.JPG
Պատկեր:Fort_Delaware_LOC_384066pu.jpg
Պատկեր:2017_Apache_Warrior_400_from_turn_1.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Delaware.gov – Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1787 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Դելավեր