open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջամիլյա

**«Ջամիլյա»** (), ղըրղզ գրող Չինգիզ Այթմատովի վիպակը, որը հրատարակվել է 1958 թվականին։ Այդ ստեղծագործության շնորհիվ գրողն արժանացել է համաշխարհային ճանաչման։

## Սյուժե
Պատմողը նկարիչ Սեիտն է՝ գլխավոր հերոսուհու՝ Ջամիյայի ամուսնու կրտսեր եղբայրը։ Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ  ղրղզական աիլում (աուլ)։ Ջամիլյան և 15-ամյա դեռահասը ապրում են նահապետական ընտանիքում։ Ջամիլյայի ամուսինը՝ Սադիկը, ինչպես նաև այլ մեծահասակ տղամարդիկ, կռվում են ռազմաճակատում։ Պատերազմում վիրավորվելուց հետո աիլ է վերադառնում Դանիյարը։ Կոլտնտեսությունում աշխատող ձեռքերի պակաս կա, և նրան հանձնարարվում է օգնել Ջամիլյային ու Սեիտին հացահատիկի փոխադրման գորշում։ Սկզբում Ջամիլյան ծիծաղում է մռայլ Դանիյարի վրա, բայց շուտով երիտասարդները սիրահարվում են միմյանց։

Որոշ ժամանակ անց սիրահարները միասին հեռանում են աիլից։ Սերիտը, պատահաբար տեսնելով նրանց հեռանալը, գիտակցում է, որ ինքն էլ է սիրել Ջամիլյային և լալիս է՝ հրաժեշտ տալով մանկությանը։ Համագյուղացիներն ու ճակատից վերադարձած Սադիկը դատապարտում են Ջամիլյայի պահվածքը, բայց Սեիտն ընդունում է նրա ընտրությունը։ Նա շուտով նույնպես լքում է հայրենի աիլը՝ նկարիչ դառնալու համար։ Որպես ավարտական աշխատանք նա նկարում է մի նկար, որում պատկերված են Ջամիլյան ու Դանիյարը։ Այս նկարի հիշատակումով սկսվում և ավարտվում է պատմությունը.

## Արձագանքներ
Ֆրանսիացի գրող Լուի Արագոնը «Ջամիլյա» վիպակն անվանել է աշխարհի ամենագեղեցիկ սիրո պատմությունը։

Օսմոնակուն Իբրահիմովը նշել է երաժշտության մեծ նշանակությունը ինչպես վիպակի, այնպես էլ Այթմատովի համար։ Նրա կարծիքով՝ երաժշտությունը ստեղծագործության գլխավոր իմաստավորող տարրն է։

## Թարգմանություններ և էկրանավորումներ
1958 թվականին լույս է տեսել «Ջամիլյա» վիպակի ռուսերեն թարգմանությունը, իսկ մեկ տարի անց հրատարակվել է ֆրանսերեն թարգանությունը, որը կատարել է Լուի Արագոնը։ Վիպակը թարգմանվել է աշխարհի բոլոր հիմնական լեզուներով, ընդ որում՝ գերմաներեն թարգմանությունը ընդգրկված է եղել ԳԴՀ-ի դպրոցական ծրագրում։

1960 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Ռաուխվերգերը գրել է «Ջամիլյա» օպերան։

Համանուն կինոֆիլմը նկարահանվել է 1968 թվականին Իրինա Պոպլավսկայայի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարել են Նատալյա Արինբասարովան և Սույմենկուլ Չոկմորովը։ Երկրորդ՝ գերմանա-ղրղզական էկրանավորումը, որի ռեժիսորն է Մոնիկա Տոյբեր, թողարկվել է 1994 թվականին։

## Ճանաչում
մինի|150px|Նամականիշ
1963 թվականին Չինգիզ Այթմատովն ստացել է Լենինյան մրցանակ «Տափաստանների և լեռների վիպակներ» ժողովածուի համար, որում ներառված էր նաև «Ջամիլյան»։

2009 թվականին թողարկվել են Ղրղզստանի հուշադրամներ՝ նվիրված Չինգիզ Այթմատովին և նրա ստեղծագործություններին, ներառյալ «Ջամիլյա» վիպակին։ 2009 թվականին թողարկվել է նաև Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործությանը նվիրված նամականիշերի հավաքածու։ Նամականիշերից մեկը նվիրված է «Ջամիլյա» վիպակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1958 վեպեր
Կատեգորիա:Վեպեր սիրո մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1958 ԽՍՀՄ-ում
Ժոզեֆ Վաեզյան

**Ժոզեֆ Վաեզյան** (, , ), իրանահայ կինոպրոդյուսեր և ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Վաեզյանը ծնվել է 1918 թվականին, Քերմանշահ քաղաքում։ Նա բիզնեսմեն է եղել մինչև կինոյին անցնելը։ Հետաքրքրված լինելով արվեստով` նա Արամայիս Աղամալյանի, Արմանի և Սամուել Խաչիկյանի հետ համահիմնադրել է Հայկական Թատերախումբը 1947 թվականին։ Տասը տարի անց նա հիմնադրել է «Աժիր ֆիլմ ստուդիան» Խաչիկյանի և Շարոխ Րաֆիի հետ և սկսել է նոր կարիերա` որպես կինոպրոդոյուսեր։ «Փոթորիկ մեր քաղաքում» ֆիլմը, որի պրոդյուսերներն են եղել ինքը և Րաֆին, առաջինն էր այն տասնհինգ ֆիլմերից, որոնց պրոդյուսերն է եղել մինչև 1967 թվականը։ 1960-ական թվականների կեսերին նա հեռացել է «Աժիր ֆիլմից»` իրեն փորձելով այլ ոլորտներում։ Նա գրել և նկարահանել է «Թափառող մարդը» ֆիլմը, որին հաջորդել են միայն երկու` «Դեսբերադոսը» և «Պայքարելով սատանայի դեմ» ֆիլմեր։ Վայեզյանը մահացել է 2001 թվականին, Թեհրանում։

## Ֆիլմագրություն
**Որպես պրոդյուսեր**

* 1964 թվական` Սատանան թակում է
* 1964 թվական` Հարվածը
* 1963 թվական` Մեղավոր ցանկության զոհը
* 1962 թվական` Շփոթմունք
* 1962 թվական` Աղջիկը ճչում է 
* 1961 թվական` Մի քայլ դեպի մահը
* 1961 թվական` Հարևանության երեխաները
* 1960 թվական` Սիրահարների գարունը
* 1959 թվական` Սիրո բլուրը
* 1959 թվական` Փեսացուի փնտրտուք
* 1958 թվական` Հաղորդագրություն դրախտից

**Որպես ռեժիսոր**

* 1968 թվական` Ազ-ջանգոզաշտեգան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Իրանահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իրանահայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իրանահայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Իրանահայ ռեժիսորներ
Croatia Film

**Croatia Film d.o.o.** (նախկինում՝ **Croatia Film d.d.**), կինոնկարներ թողարկող ու տարածող պետական ընկերություն՝ հիմնված Խորվաթիայի մայրաքաղաք Զագրեբում։ Սկսել է գործել   1946 թվականից, երբ Խորվաթիան նախկին Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետության մաս էր կազմում։

Ընկերությունը գեղարվեստական, փաստավավերագրական ֆիլմերից զատ, 1980-1990 ական թվականներին թողարկել է տարածաշրջանի եզակի անիմացիոն ֆիլմերը, որոնց բոլորի ռեժիսորը Միլան Բլաժեկովիչն էր։ Դրանցից հիշատակության են արժանի հատկապես *The Elm-Chanted Forest* («Էլմերի երգից կախարդված անտառը»), *The Magician's Hat* («Հրաշագործի գլխարկը») և *Lapitch the Little Shoemaker* («Փոքրիկ կոշկակար Լապիչը»)։

Բացի այդ, *Croatia Film*-ը մասնակցել է երկու մուլտսերիալների՝ *Lapitch*-ի (2000 թ.) և երգիծական *[[Laku noć, Hrvatska]]*-ի (*Բարի գիշեր, Խորվաթիա*, 2005 թ.) նկարահանմանը։

ԱՄՆ-ում *The Elm-Chanted Forest*-ի եզրափակիչ տիտրերում *Croatia Film*-ի անվանումը գրվել է որպես մեկ բառ՝ *CroatiaFilm* («*Խորվաթֆիլմ*»)։

## Պատմություն
1946 թվականին իր գործունեությունն սկսել է՝ կրելով «*Ֆիլմերի տարածման ընկերություն*» անվանումը։ Այնուհետև ստացել է «*Film*», որից հետո՝ «*Sava film*» անվանումները։ 1954 թվականի սեպտեմբերի 18-ից հանդես է գալիս «*Croatia film*» անվանումով։ 1946-ից մինչև 1970 թվականը եղել է ֆիլմեր տարածող ու ներկրող միակ ընկերությունը Խորվաթիայում։ 1960-ական թվականների վերջերից ձեռնամուխ է եղել սեփական կինոարտադրությանը։

Ընկերության թողարկած նշանակալի կինոնկարներից են հետևյալ ֆիլմերը.

* Ljubav i poneka psovka («Սեր և հայհոյանք») 1969.
* Tko pjeva zlo ne misli («Չարը գովերգողը չի մտածում») 1970
* Družba Pere Kvržice («Պերո Կվրժիցի ընկերությունը») 1970
* Živa istina («Ապրող ճշմարտություն») 1972
* Živjeti od ljubavi («Ապրել սիրով») 1973
* Pucanj («Կրակոցներ») 1977

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* croatia-film.hr - službene stranice
* Popis filmova Croatia filma 

Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի մշակույթ
Բորիս Դուբրովսկի-Էշկե

**Բորիս Դուբրովսկի-Էշկե** (, ), կինոյի խորհրդային նկարիչ, մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940 թվական)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1897 թվականի մարտի 30-ին, (նոր տոմարով` ապրիլի 11-ին), Թիֆլիսում։

Սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1917 թվականից աշխատել է որպես նկարիչ։

1924 թվականից կինոյում եղել է երկրի առաջատար ստուդիաների գլխավոր նկարիչ։ 1948 թվականից եղել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։

Մահացել է 1963 թվականի սեպտեմբերի 7-ին, Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Կոչումներ և մրցանակներ
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940 թվական)։

## Ստեղծագործություն
Մասնակցել է հետևյալ ֆիլմերի ստեղծմանը. «Սար-Պիգեն», «Կյանքի օրդերը» (երկուսն էլ` 1927 թվական), «Խռովություն» (1929 թվական), «Կրակի տրանսպորտը» (1930 թվական), «Մահացածների դավադրությունը» (1930 թվական, Միխայիլ Լևինի հետ միասին), «Հանդիպականը» (1932 թվական), «Ճակատ» (1943 թվական)։

Եղել է Վլադիմիր Լենինի մասին «Լենինը Հոկտեմբերին» (1937 թվական, Նիկոլայ Սոլովյովի հետ միասին) և «Լենինը 1918 թվականին» (1939 թվական, Վյաչեսլավ Իվանովի հետ միասին) ֆիլմերի նկարիչը։

Նա կինոդեկորացիոն տեխնիկաների ոլորտում զբաղվել է գիտա-հետազոտական աշխատանքով։ Դուբրովսկի Էշկեի մասնակցությամբ 1929 թվականին կինոյի նկարիչների նախապատրաստման բաժին է բացվել։ 1938 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում (1940 թվականից` պրոֆեսոր)։

## Ֆիլմագրություն

##### Ռեժիսոր և սցենարիստ
* 1931 թվական` «Նավթի կաթիլը» (կարճամետրաժ)

##### Նկարիչ
* 1927 թվական` «Տուրբին № 3»
* 1927 թվական` «Սար-Պիգեն» (Սարպիկե)
* 1927 թվական` «Կյանքի օրդերը»
* 1927 թվական` «Հեռավոր ափին»
* 1928 թվական` «Հաբուն»
* 1928 թվական` «Անտառի կողմը»
* 1928 թվական` «Խռովությունը»
* 1928 թվական` «Ինժեներ Ելագինը»
* 1928 թվական` «Գաֆիրը և Մարիամը» (կարճամետրաժ)
* 1929 թվական` «Կրակի տրանսպորտը»
* 1929 թվական` «Կաան-Կերեդեն»
* 1929 թվական` «Երկնագույն ճեպընթացը»
* 1930 թվական` «Մահացածների դավադրությունը»
* 1930 թվական` «Կյանքն ամբողջ ընթացքում»
* 1930 թվական` «Լսո՛ւմ եմ, կապիտան»
* 1931 թվական` «Նավթի կաթիլ» (կարճամետրաժ)
* 1932 թվական` «Հանդիպականը»
* 1937 թվական` «Լենինը Հոկտեմբերին»
* 1939 թվական` «Լենինը 1918 թվականին»
* 1941 թվական` «Մարտական կինոհավաքածու №6»
* 1941 թվական` «Խնջույք Ժիրմունկում»
* 1943 թվական` «Ճակատը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Կենսագրությունը КИНО-ТЕАТР կայքում
* Հայրենական կինոյի հանրագիտարան, Բորիս Դուբրովսկի Էշկե
* Перечень архивных документов в РГАЛИ 

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կարպաս

**Կարպաս** կամ **Կարպասիա** (հուն․ Καρπασία, թուրք․ Karpaz),թերակղզի Կիպրոս կղզու վրա։

Կարպասն իրենից նեկայացնում է երկար ու նեղ ցամաք, որը տարածվում է Միջերկրական ծովի  մեջ հյուսիսարևելյան ուղղությամբ և ավարտվում է Անդրեասի հրվանդանով։ Կիրենիայի լեռնագագաթը գտնվում է թերակղզուց դեպի արևելք։ Կարպասի ամենաբարձր կետի բարձրությունը 364 մետր է։ Թերակղզու հյուսիսային և հարավային ափերին պահպանվել են ավազոտ երկար լողափներ, մինչ այժմ զբոսաշրջային ոչ մի ենթակառուցվածք այստեղ չի տեղակայվել (ավելի քան հայտնի լողափ «Ոսկե ավազներ»-ը հարավային ափին), սակայն 2000-ականներից ի վեր սկսվեց տնակային համայնքների շինարարությունը որոշ լողափների մոտ (օրինակ, Բաֆրա քաղաքի մոտակայքում)։

Հիմնական բնակչությունը կազմում են թուրքեր և կիպրացիներ, թերակղզում նաև ապրում են քրդեր և հույն կիպրացիներ (վերջիններս հիմնականում բնակվում են  Ռիզոկարպասոյում՝ թերակղզու ամենախոշոր բնակավայրում)։

Թերակղզին հայտնի է վայրի տեսակի ավանակների պոպուլիացիաներով, որոնք գտնվում է վտանգի տակ։ Այս կենդանիներին պաշտպանելու համար պարբերաբար արշավներ են իրականացվում ինչպես հունական, այնպես էլ թուրքական երկրների կողմից։

Կարպասիայի գլխավոր տեսարժան վայրը Անդրեյ առաքյալի վանքն է։ Այն Կիպրոսի ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր սրբավայրերից  է։ Սակայն այն պատճառով, որ 1974 թվականից տարածքը գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության վերահսկողության տակ, Կարպասիայի եպիսկոպոսն ապրում է կղզու հունական մասում, իսկ ուխտավորները դժվարանում են այցելել այնտեղ։ Կարպասիաում նաև պահպանվել են բյուզանդական ոճով միջնադարյան եկեղեցիներ։ Այն մասնավորապես Պանայիա Քանաքարիա անվանումով նախկին վանական եկեղեցի էր XII դարում Բոլտաշլի գյուղում, Պանագիա Կիրան եկեղեցի էր VI-XII դարերում, ներկայումս այն լքված է, VI-XI դարերում Սուրբ Ֆիլոն եկեղեցուց մնացել են միայն ավերակներ, երեք եկեղեցիների ավերակներ էլ մնացել են Աֆենդրիկայում։

## Ծանոթագրություններ
Ստանիսլավա Ստաշա Զայովիչ

**Ստանիսլավա Ստաշա Զայովիչ** (Stanislava Staša Zajović, ), անդրազգային ֆեմինիստ և խաղաղության ակտիվիստ։ Սերբիայի Բելգրադ քաղաքում Սևազգեստ կանանց շարժման համահիմնադիր ու համակարգող։

## Կենսագրություն
Ավարտել է  Բելգրադի համալսարանի իսպաներեն և իտալերեն լեզուների ֆակուլտետը և 1980-ականներին Բելգրադում միացել ֆեմինիստական շարժմանը։ Ներգրավված է ֆեմինիստական տարբեր շարժումներում,  կազմակերպում է փողոցային ակցիաներ, աշխատում խնդիրներ ունեցող փախստականների, կանանց հետ և այլն։ Նախաձեռնել է կանանց մի քանի շարժումներ, այդ թվում՝ *Women’s Peace Network*,*The International Network of Women’s Solidarity against War/International Women in Black Network*, *Network of Conscientious Objectors and Anti militarism in Serbia*, *The Coalition for a Secular State* և այլն։ Կազմակերպել է բազմաթիվ կրթական միջոցառումներ, որոնք միտված են կանանց իրավունքների, կանանց խաղաղ քաղաքականության, ազգամիջյան և միջմշակութային համերաշխության, կանանց և իշխանության, կանանց և հակառազմականության վրա։ Զայովիչը կարևոր դեր է խաղացել աշխարհում սևազգեստ կանանց ցանցի ընդլայնման գործում։ Իր «Mujeres en pie de paz» գրքում Կարմեն Մագալոնը պատմում է, որ 1993 թվականին Զայովիչի այցը Իսպանիա, նրա գաղափարներն ու նվիրվածությունը ազդել են այդ երկրում «Սևազգեստ կանանց» խմբի ստեղծման վրա։

Ստաշա Զայովիչը կանանց և քաղաքականության, վերարտադրողականության իրավունքների, պատերազմի, ազգայնականության և միլիտարիզմի, կանանց դիմադրության, պատերազմի և հակառազմականության վերաբերյալ բազմաթիվ ակնարկների,  հոդվածների հեղինակ է, որոնք հրապարակվել են տեղական, տարածաշրջանային և միջազգային լրատվականներում,  ամսագրերում ու հրապարակումներում։
thumb|Ստաշա Զայովիչը 2018 թվականին «Մեկ օրենք բոլորի համար» դափնեկիրների շարքում
2017 թվականին Ստաշա Զայովիչը միացել է խորվաթների, սերբերի, բոսնիացիների և չեռնոգորցիների ընդհանուր լեզվի մասին հռչակագրի ստորագրմանը։

Ստաշա Զայովիչը մասնակցել է Վուկովարում (Խորվաթիա) պատերազմի զոհերի հիշատակի Սևազգեստ կանանց միջոցառումներին և ելույթ ունեցել Բոսնիայում պատերազմի մեկնարկի տարեդարձը նշող բողոքի ցույցի ժամանակ՝ ընդգծելով այդ իրադարձությունների, զոհերի տեսանելիության պակասը և ռազմական հանցագործությունների մշակումը։

Ստանիսլավա Ստաշա Զայովիչն առաջադրվել է և շահել մի շարք մրցանակներ, այդ թվում՝ Հազարամյակի խաղաղության մրցանակի, արժանացել է Տուտինի պատվավոր քաղաքացի, Գրանադայի պատվավոր քաղաքացի կոչումներին և այլն։ 
2005 թվականին Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի «1000 կանայք» արշավի շրջանակներում առաջադրվել է  Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի, ինչպես նաև 2005 և 2007 թվականներին «Դանաս» թերթի կողմից առաջադրվել է  *Newspaper Person of the Year* անվանակարգում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Žene u crnom - Women in Black
*Interview for Deutsche Welle (in Croatian)
*Interview for Al Jazeera (in Serbo-Croatian)

Կատեգորիա:Սերբ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Սերբ կանայք
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Մարկ Չարնի

**Մարկ Չարնի** (, ), խորհրդային և ռուս արձակագիր և գրականագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1901 թվականի հունիսի 7-ին, Բոբրույսկում (ներկայումս` Մոգիլյովի մարզ, Բելառուս), հրեական ընտանիքում։ Սովորել է Պենզայում, գիմնազիայում։ Գիմնազիայի տարիներին եղել է Պենզա քաղաքի ուսանողական կոմիտեի օրգանի` «Մեր միտքը» ամսագրի խմբագիրը։

1918 թվականին Պենզայում մասնակցել է Չեխոսլովակյան կորպուսի ապստամբության դեմ մարտերին։ 1919 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1921 թվականը նա ծառայել է որպես քաղաշխատող Արևելյան ճակատում և Արևմտյան Սիբիրի ռազմական շրջանում։ 1920 թվականին դարձել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Ավարտել է Մոսկվայի ժուռնալիստիկայի ինստիտուտը (1922 թվական), Մոսկվայի պետական համալսարանի արտաքին կապերի բաժինը (1927 թվական) և Կարմիր պրոֆեսորների ինստիտուտի գրական բաժինը (1930 թվական)։ Նա աշխատել է թերթերում, արտասահմանում եղել է ՏԱՍՍ-ի թղթակից։ 1934 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին «Ագիտատոր» ամսագրի և «Կարմիր նավատորմ» թերթի ավագ հրահանգիչն էր։ Աշխատանքից ազատվել է 1946 թվականի օգոստոսին՝ մայորի կոչմամբ։

Նա մահացել է 1976 թվականի հունվարի 11-ին։

## Մրցանակներ
* Կարմիր աստղի շքանշան 
* Մեդալ` «Օդեսայի պաշտպանության համար» 
* Մեդալ` «Հանուն Կովկասի պաշտպանության»
* Մեդալ` «Խորհրդային անդրբևեռաշրջանի պաշտպանության համար»

## Ստեղծագործություններ
* Լեյտենանտ Շմիդտ (1960 թվական)
* «Անցած տարիներ» (1970 թվական)
* «Ալեքսեյ Տոլստոյի ճանապարհը», գեղարվեստական, 1981 թվական
* Հուշեր` «Պաուստովսկին Յալթայում»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.rujen.ru/index.php/ЧАРНЫЙ_Маркус_Борисович

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Մոնիկա Հերցեգ

**Մոնիկա Հերցեգ** (Monika Herceg, ), բանաստեղծ, խմբագիր, ֆեմինիստ և գիտահանրամատչելի ակտիվիստ Խորվաթիայից։ Արժանացել է բազմաթիվ գրական մրցանակների և հաստատվել որպես Խորվաթիայում նոր սերնդի ամենանշանավոր բանաստեղծներից մեկը։

## Կենսագրություն
Մոնիկա Հերցեգը ծնվել է Խորվաթիայի Սիսակ քաղաքում, մեծացել է Պետրինյայի մոտակայքում։ Ֆիզիկա է սովորել Ռիեկայի համալսարանում։ Զագրեբում շահույթով աշխատող 2 երեխաների մայր է։ 2017 թվականին արժանացել է Խորվաթիայի երիտասարդ հեղինակների ամենանշանավոր «Գորան» մրցանակին։ Արդյունքում, գիրքը լույս է տեսել 2018 թվականին՝ արժանանալով մեծ քննադատության, և այդ ժամանակից ի վեր արժանացել է Կվիրին մրցանակի, Ֆրան Գալովիչի և *Na vrh Jezika* մրցանակի Խորվաթիայում։ 2016 թվականին Իտալիայում կայացած «Կաստելլո դի Դուինոյի պոեզիայի միջազգային մրցույթ»-ում արժանացել է երկրորդ մրցանակի, իսկ 2018 թվականին՝ Հյուսիսային Մակեդոնիայի Մոստովի Ստրուգե փառատոնի նորաստեղծ հեղինակների «Սլավիչ» մրցանակի։ Իր ակտիվ գործունեության համար 2021 թվականին արժանացել է «Մոլեգին կանայք» (Fierce Women) մրցանակին։

Մոնիկա Հերցեգի աշխատանքները թարգմանվել են մի շարք լեզուներով, այդ թվում անգլերեն՝ Եվրոպացի երիտասարդ հեղինակներին քաջալերող *Versolopi*s հարթակի միջոցով,  2019 թվականին ֆրանսերեն լույս է տեսել «Ciel sous tension», L'Ollave աշխատությունների ընտրանին։

Հերցեգն անդամակցում է Խորվաթիայի գրողների միությանը և 2021 թվականի դրությամբ ակտիվ գործունեություն է իրականացնում միության ամսագրի խմբագրական խորհրդի կազմում։

## Աշխատություններ
* *Početne koordinate* (Initial Coordinates) written in 2017, published in Zagreb: SKUD Ivan Goran Kovačić, 2018
* *Lovostaj,* Zagreb: Jesenski i Turk, 2019
* *rijeme prije jezika*, Zagreb: Fraktura, 2020

Թարգմանություններ
* *Ciel sous tension*, trans. Martina Kramer, Paris: L’Ollave, 2019

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Monika Herceg homepage 
* Monika Herceg on Versepolis
* Biography on Fraktura publishing house
*Interview on Croatian public TV: Nedeljom u 2

Կատեգորիա:Խորվաթ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կին գրողներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ բլոգերներ
Հասմիկ Դարյան

**Հասմիկ Զարզանդի Դարյան** (*Հասմիկ Զարզանդի Մովսիսյան*, ), հայ բանաստեղծուհի, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի գրողների միության անդամ (1989)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, Երևանում։ Արձակագիր Զարզանդ Դարյանի դուստրն է։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Երևանի Ն․ Զարյանի անվան թիվ 130 դպրոցում։ Այնուհետև ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը։ 1985 թվականին ավարտել է ՀՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ հայ հին գրականություն ուղղությամբ։ 2002 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «Ներսես Շնորհալու բանաստեղծական արվեստը» թեմայով։

Գրել սկսել է դպրոցական տարիներից։ Նրա բանաստեղծությունները և գրականագիտական հոդվածները, գրախոսությունները տպագրվել են մանկապատանեկան, երիտասարդական, գրական-գեղարվեստական, ուսանողական և գրական մամուլում («Կանչ», «Առագաստ», «Օրրան», «Գրական թերթ», «Հանդես ամենօրյա», «Սովետական մանկավարժ» և այլն)։

Առաջին գիրքը «Ակնթարթ» խորագրով լույս է տեսել 1980 թվականին։ Այնուհետև հրատարակվել են “Կապույտ երազ”, “Տաք մորմոք”, “Աշնան ծաղիկներ”, “Սեր և ծիծաղ”, “Սև և սպիտակ” բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Գրել է 500-ից ավելի բանաստեղծություններ, քառյակներ, պատմվածքներ։

Մշակել է «Սասնա ծռեր» էպոսը, դարձնելով այն ավելի մատչելի հատկապես դպրոցական տարիքի ընթերցողների համար։ Առաջին տարբերակը՝ “Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ” վերնագրով, լույս է տեսել 1996 թվականին։ Այն ըստ էության էպոսի մի հատվածի մշակումն էր։ Ամբողջական տարբերակով մշակումը լույս է տեսել 2007 թ․-ին “Սասնա ծռեր” անվամբ։

Մշակել է նաև հայ ժողովրդական հեքիաթներ, ներկայացնելով դրանք չափածո տեսքով։

Հայաստանի գրողների միության անդամ է 1989 թվականից։

## Երկեր
* Ակնթարթ, Երևան, 1980։
* Կապույտ երազ, Երևան, 1986։
* Տաք մորմոք, Երևան, 1989։
* Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ, Երևան, 1996։
* Աշնան ծաղիկներ, Երևան, 2004։
* Սասնա ծռեր, Երևան, 2007։
* Սեր և ծիծաղ, Երևան, 2012։
* Սև և սպիտակ, Երևան, 2012։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Առողջական խնդիրների պատճառով դպրոց է հաճախել 9 տարեկանից, սակայն դա չի խանգարել, որ տառերը սովորելուց ընդամենը մեկ տարի անց՝ 10 տարեկանում, կարդա Րաֆֆու բոլոր հատորները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Օթելլոյի ամրոց

**Օթելլոյի ամրոց** (, ), հայտնի է նաև **Օթելլոյի աշտարակ** անվանումով, ամրոց  Կիպրոսի Ֆամագուստա նավահանգստային քաղաքի մերձակայքում։ Կառուցել են Լուսինյանները 14-րդ դարում, հետագայում՝ Վենետիկյան Հանրապետության տիրապետության շրջանում, նորացվել է։ Ամրոցի ներկայիս անվանումն առնչվում է Շեքսպիրի *[[Օթելլո]]* ողբերգությանը։

## Պատմություն
250px|մինի|ձախից|Սբ. Մարկոսի առյուծի փորագրվածքը ամրոցի դարպասի վերևում
thumb|Ամրոցի հատակագիծը. 1918
Ամրոցը 14-րդ դարում կառուցել են Կիպրոսում իշխող Լուսինյանները՝ նավահանգիստը թշնամական հնարավոր հարձակումներից պաշտպանելու նպատակով։ Այն ծառայել է նաև որպես Ֆամագուստա քաղաքի գլխավոր մուտք, դարպաս։

Այն բանից հետո, երբ Կիպրոսը վաճառվել է Վենետիկի Հանրապետությանը, ամրոցի քառակուսաձև աշտարակները փոխարինվել են շրջանաձև աշտարակներով, որոնք ավելի հարմար էին հրետանի կիրառելու համար։ Հենց այդ ժամանակներում էլ ամրոցի գլխավոր դարպասի վերևում փորագրվել է սբ. Մարկոսի առյուծը, կողքին էլ՝ 1492 թվականին այդ նորամուծությունների իրագործման աշխատանքները ղեկավարած նավապետ Նիկոլո Ֆոսկարիի անունը։ Ենթադրվում է, որ Լեոնարդո դա Վինչին էր դեռ 1481 թվականին խորհուրդ տվել վերակառուցել ամրոցը։ Ամրոցն իր անվանումն ստացել է Շեքսպիրի նշանավոր, հանրահայտ *[[Օթելլո]]* ողբերգությունից, որի գործողությունները ծավալվում են կիպրական նավահանգստային քաղաքում։

1900 թվականին ամրոցի խրամի ջուրը դուրս են մղել՝ մալարիայի տարածման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով։

2014 թվականին սկսվել է ամրոցի վերակառուցումը, և հանրության առջև դարպասները վերաբացվել են 2015 թվականի հուլիսի 3-ից։

## Կառուցվածքը
Ամրոցն ունի ամրացված, կլորավուն չորս աշտարակ, դեռ Լուսինյանների օրոք կառուցված սեղանատուն ու հանրակացարան։ Բակում պահպանվել են իսպանացիների, օսմանցիների թողած թնդանոթային արկեր։

## Ժամանակակից գրականության մեջ
Օթելլոյի ամրոցում են ծավալվում 2020 թվականի ապրիլին *TEXT Journal of Writing and Writing Courses* ամսագրում Դին Քերիսոնի () լույս ընծայած 'Green-eyed monster diary' («Կանաչ աչքերով հրեշի օրագիրը») պատմվածքի գործողությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Близнюк С. В.* Городской пейзаж Фамагусты в XIII-XIV вв.// www.cyprusexplorer.globalfolio.net
* Hasan Karlitas, Tuncer Bagiskan *Gasimagusa (Famagusta)*, The Office of Turism and Promotion North Cyprus, 2013.

## Արտաքին հղումներ
Othello's Tower 3D

Կատեգորիա:14-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Լուսինյաններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի պատմություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ուիլյամ Շեքսպիր
Կատեգորիա:Վենետիկի հանրապետություն
Ուիլիս Ադամս

**Ուիլիս Սիվեր Ադամս** (, ), ամերիկացի բնանկարիչ, տոնալիզմի շարժման ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
thumb|285px|left|''Morning in Bavaria'', 1881
Ծնվել է 1842 թվականի հուլիսի 19-ին (այլ տվյալներով՝ 1844 թվականին) Կոնեկտիկուտ նահանգի *Suffield* քաղաքում։ Նրա հայրը՝ *Stephen Lorenzo Adams*-ը, որը հայտնի է որպես *Pole Adams*, ֆերմեր էր, մայրը եղել է *Susan Adams*-ը։

Նրա հայրը ցանկանում էր որդուն տեսնել որպես ֆերմեր կամ դպրոցի ուսուցիչ, բայց Ուիլիսը երազում էր արվեստի մասին՝ գրքերում նկարելով կենդանիներ և իրեն շրջապատող մարդկանց։ 1857-1862 թվականներին Ադամսը սովորել է *Connecticut Literary Institute*-ում, որն այժմ հայտնի է *Suffield Academy* անվամբ։ Այնուհետև աշխատել է Մասաչուսեթսի Սփրինգֆիլդ քաղաքի դեղատանը, որտեղ ծանոթացել է դոկտոր Հոլմսի հետ, որը նրան ապահովել է սովորելու համար Անտվերպենի թագավորական ակադեմիայում (): Սակայն 1868 թվականին Ադամսը ստիպված է եղել վերադառնալ Սփրինգֆիլդ, քանի որ նրա հովանավորը մահացել է։

Այնուհետև Ումիլիսը գնացել է Քլիվլենդ (Օհայո)՝ կարճատև հանգստի նպատակով, որը ձգվել է երկու տարի (1876-1878), քանի որ նա այնտեղ հանդիպել է այլ սկսնակ արվեստագետներ *Otto Bacher-*ին և *Sion Wenban*-ին։ Այստեղ նա դարձել է *Cleveland Art Club*-ի և *Cleveland Academy of Fine Arts*-ի անդամ, նկարել է այն ժամանակվա նահանգապետի դիմանկարը, իսկ ավելի ուշ՝ նախագահ Ռութերֆորդ Հեյսի դիմանկարը։ Քլիվլենդում գտնվելու ընթացքում նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել նատուրալիզմի () և սպիրիտիզմի գաղափարախոսության նկատմամբ։

1878 թվականին նա *Otto Bacher*-ի հետ մեկնել է Եվրոպա, որտեղ դարձել է «Duveneck Boys»-ից մեկը` ամերիկացի երիտասարդ նկարիչների մի խումբ, որը վերապատրաստվել է Ֆրենկ Դյուվենեկի կողմից։ Վենետիկ այցելելուց հետո Ադամսը այնտեղ հանդիպել է Ջեյմս Ուիսթլերին, ումից դասեր է քաղում։ Վերադառնալով ԱՄՆ՝ նա ընկերացել է *James D. Gill*-ի հետ, ում պատկերասրահում նա հաճախ ցուցադրություններ է իրականացրել։

Իր կյանքի վերջում Ադամսը հաստատվել է Նոր Անգլիայի Կոնեկտիկուտ գետի հովտում, որտեղ ստեղծել է իր վերջին աշխատանքները՝ արտացոլելով իր վրա Ուիսլերի աշխատանքի վրա ունեցած ազդեցությունը։

Մահացել է 1921 թվականի հունվարի 8-ին Մասաչուսեթս նահանգի *Greenfield* քաղաքում։ Թաղված է *Green River Cemetery*-ի քաղաքային գերեզմանոցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* WILLIS SEAVER ADAMS (1844—1921) 
* Willis Seaver Adams 

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հունվարի 8 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Մի անգամ դպրոցում (ֆիլմ)

**Մի անգամ դպրոցում** ֆիլմի պրեմերիան տեղի է ունեցել 2021թվականի ապրիլի 29-ին Կինոպարկում։

## Սյուժե
Ֆիլմը Տիգրանի մասին է, ով վատ շրջապատի ազդեցության տակ դրսևորում է իր բացասական կողմերը, հաճախակի հայտնվում է պատմությունների մեջ և չի սիրում սովորել։

Սակայն ամեն բան փոխվում է, երբ նա իմանում է, որ իրենց դպրոցը կանգնած է փակման վտանգի առաջ։ Նա հասկանում է, որ դպրոցը փրկելու միակ տարբերակը ինտելեկտուալ հեռուստամրցույթին մասնակցելն ու հաղթելն է, քանի որ դրանից հետո դպրոցը կճանաչվի լավագույն դպրոց, իսկ լավագույն դպրոցը չի կարող փակվել։ Հենց այդ ժամանակ Տիգրանին և նրա թիմակիցներին օգնության են գալիս խորհրդավոր ծերունի Վաչիկի արտասովոր գրքերը, որոնց օգնությամբ աշակերտները կարողանում են սեղմ ժամկետներում նախապատրաստվել մրցույթին՝ անկախ իհայտ եկած թաքնված չարագործից։

Ֆիլմը դինամիկ է, հետաքրքիր, անսպասելի լուծումներով և ծիծաղաշարժ իրադարձություններով լի, իսկ ամենակարևորը՝ այն սովորեցնում է գնահատել իրական արժեքները։

## Մեջբերում
«*Ֆիլմը ոչ թե հենց դպրոցին է անդրադառնում, այլ դպրոցի միջոցով  բարձրաձայնում է  խնդիրներ, որոնք, ըստ մեզ, առկա են մեր իրականությունում։ Խոսքը երիտասարդների արժեքների, նրանց՝ հերոսների ընկալման մասին է։ Ֆիլմի խնդիրն է ընդգծել, որ երեխաները հերոսների կարող են փնտրել գրքերում, ոչ թե սոցցանցերում։  Հերոս է այն մարդը, որն ունի բարձր արժեքներ, կարողանում է լուծել խնդիրներ, միայն ուժեղ տղա չէ, այլև արդարամիտ  մարդ բոլորի նկատմամբ»,-նշում է Ավագյանն ու հավելում, որ գործողությունները զարգանում  են դպրոցում, որովհետև հենց այդտեղ են ձևավորվում արժեքները, հենց դպրոցից են կյանք մուտք գործում, ուստի պետք է  դպրոցում լուծել խնդիրները։ Ֆիլմում արժեհամակարգի ձևավորողներն են ոչ միայն ուսուցիչները, ծնողները, այլև խորհրդավոր պապիկը և նրա գրքերը։ Ներկայացվում են հայ և համաշխարհային գրականության այն նմուշները, որոնք հանրության լայն շրջանակին են ծանոթ և ընկալելի բոլորի համար:*

*Հանդիսատեսը կարող է տեսնել ուսուցիչների, աշակերտների ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական կողմերը։ «Մենք կհանդիպենք ոչ այդքան պարտաճանաչ, սովորող աշակերտների, որոնք այս կամ այն խնդրի դեպքում կարող են համախմբվել  և լուծել այն, կտեսնենք ուսուցիչների տարբեր, երբեմն գրոտեսկային կերպարների*»,-շեշտում է սցենարի հեղինակ` Նարեկ Ավագյանը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՄԻ ԱՆԳԱՄ ԴՊՐՈՑՈՒՄ (2021 թ.) - Հայաստանի կինոյի հիմնադրամ
*Ֆիլմի թրեյլերը
*Ֆիլմի ֆեյբուքյան էջը

Կատեգորիա:2021 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Նիկոլայ Սադովսկի

**Նիկոլայ Կարպովիչ Սադովսկի** (իսկական ազգանունը՝ Տոբիլևիչ, ), ուկրաինացի դերասան, ռեժիսոր։

Ի․ Կ․ Կարպենկո-Կարիի և Պ․ Կ․ Սակսագանսկու եղբայրը։

## Կենսագրություն
Պրոֆեսիոնալ թատրոնում գործունեությունն սկսել է 1881 թվականին, աշխատել Մ․ Լ․ Կրոպիվնիցկու, Մ․ Պ․ Ատարիցկու և այլոց թատերախմբերում։ 1888 թվականին Մ․ Կ․ Զանկովեցկայայի հետ գլխավորել է սեփական թատերախումբը (1898-ին միացել է Սակսագանսկու, 1900 թվականին՝ Կրոպիվնիցկու թատերախմբերին), որը դարձել է ուկրաինական լավագույն կոլեկտիվներից։

1906-ին կազմակերպել է առաջին մշտական ուկրաինական պրոֆեսիոնալ թատրոնը (գործել է Պոլտավայում, ապա մինչև 1920-ը՝ Կիևում), առաջին անգամ այստեղ ուկրաիներեն բեմադրվել են Գոգոլի «Ռևիզորը» (1907), Ա․ Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»-ը (1909) և այլն։

Սադովսկիի դերասանական արվեստի վրա ազդել են Գոգոլի, Շևչենկոյի, Շչեպկինի գեղագիտական հայացքները, նրա խաղին բնորոշ էր ազգ․ ինքնօրինականությունը, անկեղծությունն ու պարզությունը՝ զուգակցված գունեղ պլաստիկային և երաժշտականությանը։

Ստեղծել է ողբերգական կերպարներ՝ Սավվա (Կարպենկո-Կարիի «Սավվա Չալի»), Բոգդան (Ատարիցկու «Բոգդան Խմելնիցկի»), Կոմանդոր (Լ. Ուկրաինկայի «Քարե տիրակալը») և այլն։ Խաղացել է նաև կատակերգական և բնութագրական դերեր (Պուզիր, Կարպենկո-Կարիի «Տերը», Քաղաքագլուխ, Գոգոլի «Ռևիզոր» և այլն)։

1920–26-ին ապրել է արտասահմանում, վերադառնալուց հետո Ուկրաինայի տարբեր թատրոններում խաղացել է նախկին դերերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության թատերական ռեժիսորներ
Սադուկեցիներ

**Սադուկեցիներ** (, եբր.` צָדוֹקִים‎ [ցադոկի’մ]) աղանդավորական հոսանք Հուդայում մ․ թ․ ա․ II–մ․ թ․ I դդ․։

Ըստ ավանդության, կոչվել են Երուսաղեմի տաճարի քահանայապետ Ցադոկի կամ Մադովկի (մ․ թ․ ա․ X դ․) անունով։ Ի աղանդի մեջ ներգրավվել են հիմնականում բարձրաստիճան զինվորականներ ու հոգևորականներ, հարուստ վաճառականներ ու հողատերեր, որոնք արտահայտել են իշխող վերնախավի շահերը։

Հավատի հարցերում հակադրվելով փարիսեցիներին՝ ժխտել են ավանդույթներն ու բանավոր օրենքները, հոգու անմահության, հանդերձյալ կյանքի, Քրիստոսի ու ննջեցյալների հարության մասին ուսմունքը, ընդունել միայն Մովսեսի «Օրինաց գիրքը»՝ Հնգամատյանը։

Ըստ մադուկեցիների՝ Աստված չի միջամտում մարդկանց գործերին, ուստի մարդիկ ազատ կամքով կարող են ընտրել չար կամ բարի արարքը։ Հուդայի թագավոր Հերովդես I Մեծի (մ․ թ․ ա․ 40 – 4) հալածանքներից հետո սադուկեցիներ խիստ թուլացան, իսկ հռոմեական տիրապետության դեմ պատերազմներից (66–73 թթ.), հատկապես Երուսաղեմի տաճարի կործանվելուց (70 թ.) հետո դադարեց նրանց գործունեությունը։

«Պանարիոնում» 80 քրիստոնեական հերետիկոսությունների ցանկում (մոտ 378 թ.) սադուկեցիները 14 տեղն են զբաղացնում և առաջինն են հերետիկական հրեականներից քրիստոնեության տեսակետից։

Սադուկեցիները մերժեցին խորանների տոնին զոհասեղանին ջուր լցնելու ծեսը. այս ծեսը ոչ մի հիմք չունի Մովսիսական օրենքում, բայց այն շատ տարածված էր մարդկանց շրջանում և կատարվում էր մեծ հանդիսավորությամբ։

Կրոնական դոգմայի հարցերի վերաբերյալ աղբյուրները նշում են սադուկեցիների աշխարհայացքի հետևյալ երեք առանձնահատկությունները՝
* անձի բացարձակ ազատ կամքի ճանաչում,
* հոգու անմահության ժխտումը և մահացածների հարությունը,
* հրեշտակների ու ոգիների ժխտում։

Կատեգորիա:Հուդայականություն
Կատեգորիա:Հրեաների պատմություն
Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Իսրայելի և հրեաների հնագույն պատմություն
Կատեգորիա:Եբրայերեն բառեր և արտահայտություններ
Խորվաթական Զագորյեի փայտե խաղալիքներ

մինի|300px|Փայտե խաղալիք
**Խորվաթական Զագորյեի փայտե խաղալիքներ** (խորվաթ. Drvene igračke Hrvatskog zagorja), խորվաթական ավանդական մանկական խաղալիքներ։ Պատրաստվում են XIX դարից ի վեր Խորվաթական Զագորյեի ժողովրդական վարպետների կողմից։ ժողովրդական փայտե խաղալիքի գաղափարը Խորվաթիայի Զագորյեում 2009 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային գլուխգործոցների ցանկում։

Խաղալիքների արտադրությունը սկսվել է և շարունակվում է մինչ այսօր Մարիա-Բիստրիցա և Գորնյա-Ստուբիցա փոքր քաղաքների հարակից գյուղերում։ Խաղալիքների արտադրության գլխավոր կենտրոններ են Բիստրիչկի-Լազը, Ստուբիչկի-Լազը, Գորնյա-Ստուբիցան, Մարիա-Բիստրիցան, Տուգոնիցան և Տուրնիշկեն։ Արտադրվում է խաղալիքների շուրջ 50 մոդել, ինչպիսիք են խողովակները, ճոճանակները, փայտե կենդանիները, սուլիչները, ավտոմեքենաները, բեռնատարները, գնացքները, ինքնաթիռները, տիկնիկների համար մանկական կահույքը  և այդպես շարունակ։

Խաղալիքները բնութագրվում են նրանով, որ պատրաստվում են տղամարդկանց ձեռքով, իսկ նկարվում են հիմնականում կանանց կողմից։ Քանի որ դրանք ձեռքի աշխատանքներ են, այդ պատճառով գոյություն չունեն  երկու միանման խաղալիքներ։ Դրանք ստեղծվում են  են տեղական ծառերկից՝ ուռենիներով, թխկիներով, հաճարենիներով։ Ծառը կտրում են, չորացնում  և տալիս են փայտի կամ ստվարաթղթի ձև ձևանմուշների օգնությամբ։ Ամենաշատը տարածված են խաղալիքների այյնպիսի գույներ, ինչպիսիք են կարմիրը, կապույտը, սպիտակն ու սևը։ Նրանք զարդարվում են ծաղիկներով և երկրաչափական նախշերով։ Արտադրության ավանդույթը փոխանցվել է սերունդե սերունդ և պահպանվում է մինչ օրս։

Խաղալիքները վաճառվում են տոնավաճառներում, կրոնական տոների ժամանակ, ինչպես նաև ամենամեծ Մարիա-Բիստրիցա տաճարում։ Խաղալիքները ձեռք բերել հատուկ խանութներում, նրանք հայտնի են զբոսաշրջիկների շրջանում։ 1950-ական թվականներին խաղալիքները վաճառվել են նաև երկրից դուրս.:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Video na kultura.hr
* Hrvatska prva u Europi business.hr

Կատեգորիա:Խորվաթիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Խորվաթիայում
Արեգակնային համակարգի մոդել Զագրեբում

**Արեգակնային համակարգի մոդել Զագրեբում «Ինը տեսք»** (), Արեգակնային համակարգի մոդել, որը գտնվում է Զագրեբ քաղաքում (Խորվաթիա)։

## Նկարագրություն
Հորինվածքի կենտրոնը «Վայրէջք կատարած արև» քանդակն է։ Այն ստեղծել է Իվան Կոժարիչը և առաջին անգամ ցուցադրել է 1971 թվականին Խորվաթիայի ազգային թատրոնի մոտ, որտեղ որոշ ժամանակ անց այն ենթարկվել է կրակի ազդեցությանը և էականորեն վնասվել։ Այդ ժամանակից ի վեր «Արևի» տեղակայման վայրը մի քանի անգամ փոխվել է, և 1994 թվականից այն, դեռևս վնասված տեսքով, գտնվում է Բոգովիչևայի փողոցում՝ Շվեյցարիայի դեսպանատան մոտ։ Դա մոտ երկու մետր տրամագծով սովորական բրոնզե գունդ է։

2004 թվականին նկարիչ Դավոր Պրեյսը Զագրեբում անցկացնում էր իր երկշաբաթյա ցուցահանդեսը, իսկ մեկնելուց առաջ քաղաքում տեղակայեց չժանգոտող պողպատից պատրաստված ինը ոլորտներ, որոնք խորհրդանշում էին Արեգակնային համակարգի մոլորակները։ «Մոլորակների» չափսերը և դրանց հեռավորությունը «Արեգակից» ունեն 1:680000000 մասշտաբ։ Այս աշխատանքը Պրեյսն իրականացրել է առանց հրապարակելու։ Այդ պատճառով այն, որ Զագրեբում գտնվում է ամբողջ Արեգակնային համակարգը, գիտեն շատ քչերը, նույնիսկ քաղաքացիներից շատերը տեղյակ չեն դրա մասին։ Բոլոր «ինը մոլորակները» գտնելու առաջին փորձը կատարվել է 2004 թվականի նոյեմբերին Խորվաթիայի ֆիզիկական ընկերության ուսանողների վեբ-ֆորումում։

; Օբյեկտների գտնվելու վայրը

* Արեգակ - Բոգովիչևայի փողոց, 3 - Շվեյցարիայի դեսպանատան մոտ
* Մերկուրի - Մարգարետսկայա փողոց, 3, «Արեգակից» 75 մետր հեռավորության վրա
* Վեներա - Բան Յոսիպ Ելաչիչի հրապարակ, 3, «Արեգակից» 141,1 մետր հեռավորության վրա
* Երկիր - Վարշավայի փողոց, 9, «Արեգակից» 193,7 մետր հեռավորության վրա, գնդի տրամագիծը՝ 1,9 սմ
* Մարս - Տկալշիչևի փողոց, 21, «Արեգակից» 141,1 մետր հեռավորության վրա
* Յուպիտեր - Վոչարսկայա փողոց, 71, «Արեգակից» 1176 մետր հեռավորության վրա, գնդի տրամագիծը՝ 28 սմ
* Սատուրն - Ռաշիչևի փողոց, 1, «Արեգակից» 1851,2 մետր հեռավորության վրա
* Ուրան - Սիգետ, 9 (ոչ թե բնակելի շենքի մոտ, այլ դիմացի ավտոտնակի մոտ), «Արեգակից» 3718,2 մետր հեռավորության վրա
* Նեպտուն - Կոզարի, 17, «Արեգակից» 5833,5 մետր հեռավորության վրա
* Պլուտոն - Բոլոնիա ծառուղի (գետնանցումում), «Արեգակից» 7658,6 մետր հեռավորության վրա, գնդի տրամագիծը՝ 3 մմ


Պատկեր:Kožarić - Prizemljeno sunce.jpg|Արեգակ
Պատկեր:Zagreb Mercury.jpg|Մերկուրի
Պատկեր:Zagreb Venera 1.jpg|Վեներա
Պատկեր:Zagreb Earth.jpg|Երկիր
Պատկեր:Zagreb Mars 1.jpg|Մարս
Պատկեր:Zagreb Jupiter 1.jpg|Յուպիտեր
Պատկեր:Zagreb Saturn.jpg|Սատուրն
Պատկեր:Zagreb Uranus.jpg|Ուրան
Պատկեր:Zagreb Neptun.jpg|Նեպտուն
Պատկեր:Zagreb Pluton.jpg|Պլուտոն


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Նախագծի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Կատեգորիա:Զագրեբ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Գուրամ Տուշիշվիլի

**Գուրամ Տուշիշվիլի,** (), վրացի ըմբշամարտիկ։ Նա ոսկե մեդալ է նվաճել 2018 թվականի Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։ 2019 թվականի մարտի 19-ին Տուշիշվիլին ոսկե մեդալ է նվաճել նաև Ըմբշամարտի Եվրոպայի ֆեդերացիայում 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։ 2019 թվականի մարտի 29-ին Ձյուդոյի միջազգային ֆեդերացիան որակազրկվեց մինչև 2019 թվականի մայիսի 29-ը։ 2020 թվականին Չեխիայի Պրահա քաղաքում կայացած Ըմբշամարտի Եվրոպայի  առաջնությունում նվաճեց բրոնզե մեդալներից մեկը 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։

2021 թվականին մրցեց Կատարի Դոհա քաղաքում կայացած Ըմբշամարտի աշխարհի 202 վարպետների 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։

## Մեդալներ
; 2017
: Մեծ սաղավարտ, Բաքու
: Համաշխարհային վարպետներ, Սանկտ Պետերբուրգ
; 2018
: Գրան Պրի, Թբիլիսի
: Գրան Պրի, Զագրեբ
: Համաշխարհային վարպետներ, Գուանչժոու

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (Նին)

**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** (խորվաթ.*Crkva Svetog Nikole* ), 11–րդ դարի վերջին կամ 12–րդ դարի սկզբին հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցի դորոմանյան ոճով, գտնվում է Պրահուլյե շրջանում, Զադարից երկու կիլոմետր հեռավորության վրա, Խորվաթիայի Զատոն և Նին քաղաքների միջև։ Այն կառուցվել է նախապատմական Լիբուրնիայի գերեզմանաթմբի գագաթին։ Այս եկեղեցին վաղ հռոմեական ոճի ճարտարապետության պահպանված միակ նմուշն է ամբողջ Դալմաթիայում։ Այն նվիրված է Նիկողայոս Հրաշագործին։

## Նկարագրություն
Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին կառուցվել է ամրոցի տեսքով։ Այն նման է չորս ճյուղերով թերթիկի, որոնք տեղադրված են միջուկի շուրջը, որոնցից երեքը կազմում են աբսիդը, իսկ չորրորդը պատկերում է մուտքի ճյուղը։ Նրա գմբեթավոր պահոցը ամրացված է ծանր կողային կամարներով, որոնց վրա 16–րդ կամ 17–րդ դարերում  հարյուրամյա խորվաթա–օսմանյան պատերազմի ընթացքում (1493–1593) կառուցվել են 8 փոքր  աշտարակներ ատամնավոր պատերով, որոնք հենված են զարդաքանդակներով սյուներ վրա։ Մուտքի հատվածը ուղղանկյուն է և երկու կողմից պատված է բազրիքներով։ Եկեղեցին կառուցված է մանր քարերից և ունի հարթ մակերես։ Չափը բավականին փոքր է, երկարությունը 5,90 մետր է, լայնությունը՝ 5,70 մետր, բարձրությունը՝ 6 մետր։

## Նշանակությունը
Եկեղեցին մեծ նշանակություն ուներ Խորվաթիայի պատմության մեջ։ Մասնավորապես, այն շատ կարևոր էր Խորվաթիայի թագավորների համար։ Նինում թագադրվել են յոթ թագավորներ, և տիրակալներից յուրաքանչյուրն ըստ ավանդույթների, ձիով գալիս էր Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի։ Հենց այստեղ էր, որ միապետը մարդկանց ներկայանում էր խորհրդանշական ծիսակարգի միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորվաթիայի տեսարժան վայրեր
Սաթաթթու

**Սաթաթթու**, (CH2)2(CO2H)2), կարբոնաթթու։

Անգույն բյուրեղներ են, մոլելուլային զանգվածը՝ 118․09, հալ․ ջերմաստիճանը՝ 185°С, խտությունը՝ 1563 կգ/մ³ (20°С)։ Լուծվում է սպիրտում, եթերում, ջրում, չի լուծվում բենզինում, բենզոլում, քլորաֆորմում։ Սուկինաթթուն սպիտակ բյուրեղ է՝ մի փոքր թթու և մի փոքր աղի-դառը համով։

Աննշան քանակությամբ պարունակվում է գորշ ածխում, սաթում, բույսերում և կենդանի օրգանիզմներում։ Արդյունաբերության մեջ ստացվում է մալեինային անհիդրիդի կամ ֆումարաթթվի հիդրմամբ և այլ մեթոդներով։ Սաթաթթուի աղերը և եթերները կոչվում են սուկցինատներ։

Սաթաթթուն և նրա ածանցյալները կիրառվում են որոշ պլաստամասսաների, պոլիէսթերային խեժերի, ներկանյութերի, ինսեկտիցիդների, դեղանյութերի ստացման և օրգանական սինթեզի համար։ Խթանում է աճը և մեծացնում է բույսերի բերքը, արագացնում եգիպտացորենի զարգացումը։

Սննդի արդյունաբերության մեջ օգտագործվում է որպես թթվային միջոց, հայտնի է նաև որպես սննդային հավելանյութ E363։

Բուժական պատրաստուկներում սուկինաթթուն օգտագործվում է որպես ակտիվ նյութ`որպես նյութափոխանակության նյութ, որը բարելավում է նյութափոխանակությունը և հյուսվածքների էներգիայի մատակարարումը, նվազեցնում հյուսվածքների հիպոքսիան։

Ինչպես պարզ մոնո և երկկարբոքսիլաթթուները, այն վնասակար չէ, բայց կարող է գրգռիչ լինել մաշկի և աչքերի համար։

Արդյունաբերության մեջ այն ստացվում է ըստ ռեակցիայի ՝ մալեաթթու ջրածնի միջոցով

:(CH2)2(CO2H)2  →   (CH2)2(CO2H)(CO2)−  +  H+
:(CH2)2(CO2H)(CO2)− →   (CH2)2(CO2)22−  +  H+

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Օրգանական թթուներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Կենսամոլեկուլներ
Փիտարեթի վանք

**Փիտարեթի վանք** (), XIII դարի գործող վանական համալիր Վրաստանի Քվեմո Քարթլի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում։ Գտնվում է Քռի վտակ Խրամի կիրճում, Թեթրիծղարո քաղաքից 12 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, երկրի մայրաքաղաք Թբիլիսիից մոտավորապես 100 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Պատկանում է վրացական ուղղափառ եկեղեցու Բոլնիսի թեմին։ Վանքում պահվում է XVII դարի Ավետարան, որը գրչագրել է Բեդիսմծերլիշվիլին։

## Պատմություն
Վանքը կառուցվել է 1213—1222 թվականներին՝ վրաց թագավոր Գիորգի Լաշայի օրոք։ Գիորգի Լաշան՝ Կաչաբիձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի նախահայրերից մեկը, սկզբում կառուցել է Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին։ Վանքը եղել է Կաչիբաձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի սեփականությունն ու հանգստարանը (1536 թվականից փոխանցվել է նրանց տոհմական մի ճյուղը հանդիսացող Օրբելիշվիլիներին (Օրբելիանիներին)։

Խորեզմցիների ու մոնղոլների արշավանքներից վանքը մասամբ ավերվել է, XIV դարի առաջին կեսին՝ վրաց Գիորգի V թագավորի օրոք, վերականգնվել։ XVII դարում Ղափլան Բարաթաշվիլու ջանքերով վանքը նորոգվել ու նորացվել է. կառուցվել են զանգակատունը, պարիսպները, մառանը (թվագրվում է 1696-ով), հանգստարանը, տնտեսական շինություններ։

1750 թվականին վանքը ենթարկվել է լեզգիների հարձակմանը, մեծապես վնասվել և 1752 թվականին փակվել։ Հետագայում Փիտարեթի գյուղում բնակություն են հաստատել օսերը, որոնք էլ սկսել են օգտագործել վանքը։ Պաշտամունքային այս կառույցը վնասվել է նաև 1988 թվականի երկրաշարժից. վնասվել են Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու ծածկերը։

1990-ական թվականներին օսերը լքել են Փիտարեթի գյուղը՝ հիմնականում տեղափոխվելով Հյուսիսային Օսեթիա։

1990-ական թվականների վերջերին վանքը վերականգնվել է, դեկտեմբերի 4-ին վեստին օծվել, դասվել գործողների շարքին։

Մի ժամանակ եկեղեցու ներսն ամբողջությամբ զարդարված է եղել որմնանկարներով, որոնցից միայն պատառիկներ են տեղ-տեղ պահպանվել։

Վանքի գլխավոր կառույցը՝ Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, հունական խաչի տեսք ունեցող հատակագծով, գմբեթավոր շինություն է։ Ունի 15 մետր երկարություն, 13 մետր լայնություն, 23 մետր բարձրություն։

## Պատկերասրահ

Algetis-xeobis-kulturuli-dzeglebi-rfitareti.jpg|Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը զանգակատան դարպասից
Pitareti2.jpg|Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու թմբուկը
Fitareti 06.jpg|Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու արևելյան պատը
Pitareti_Temple.jpg|Վանքի ընդհանուր տեսքը
ფიტარეთის_ღვთისმშობლის_ტაძარი.jpg|Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը հարավից


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Zakaraia, P. (1990), ქართული ხუროთმოძღვრება XI-XVIII სს. (11-18-րդ դարերի վրացական ճարտարապետությունը). Tbilisi: pp.&nbsp;96–113.

## Արտաքին հղումներ
* Pitareti, *Monument.ge*. Retrieved on 2008-07-11. 
* Pitareti monastery. *[[Parliament of Georgia]]*. Retrieved on 2008-07-11.

Կատեգորիա:Վրաստանի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեսարժան վայրեր
Կարլա Դիաս

**Կարլա Դիաս** (, ), իսպանացի դերասանուհի և պարուհի։ Առավել հայտնի է «Լոբոների երկիր», «Արքայազն», «Վեց քույրեր» հեռուստասերիալներում կատարած դերերով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1998 թվականի հուլիսի 19-ին Մադրիդում, նրա ծնողներն ունեցել են պարի դպրոց և մանկուց զբաղվել է պարով։ 2007 թվականին՝ 9 տարեկան հասակում, սկսել է իր դերասանական կարիերան և նկարահանվել է մի շարք հեռուստատեսային գովազդային հոլովակներում։  Առաջին հիմնական դերը ստացել է «Ալ միավոր» միստիկ հեռուստասերիալում, սակայն հետո հեռուստասերիալի հեռարձակումը հետաձգվել է մինչև 2011 թվականը։ Կատարել է Լոբո քույրերից ամենաերիտասարդի դերը «Լոբոների երկիր» (2010–2014) հեռուստասերիալում, հետո Բեն Բարեքի դերը «Արքայազնը» (2014–2016) հեռուստասերիալում և վեց Սիլվա քույրերից ամենաերիտասարդի դերը «Վեց քույրեր» (2015–2017) հեռուստասերիալում։ 2020 թվականի հուլիսին Նեթֆլիքսը հայտարարել է, որ նա դերակատարում է ունենալու «Էլիտա» պատանեկան դրամա հեռուստասերիալի չորրորդ եթերաշրջանում, որը թողարկվելու է 2021 թվականի հունիսի 18-ին։

## Ֆիլմագրություն
;Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Պարուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի պարուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի իսպանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Օդեոն

250px|մինի|Եփեսոսի օդեոնը
**Օդեոն** ( կամ ), ամֆիթատրոնի նման շինություն՝ կառուցված Աթենքում, Պերիկլեսի օրոք, երգի, երաժշտության, բանաստեղծական ելույթներ, մրցույթներ կազմակերպելու նպատակով։ Հետագայում օգտագործվել է հանրային-հասարակական տարբեր նպատակներով։ Հին հունարեն ** բառն առաջացել է  (, "երգում եմ") բայից, որը որպես արմատ է հանդես գալիս նաև  (, "ode") և  (, "երգող", երգիչ) բառերում։

Ավելի ուշ ժամանակներում *օդեոն* բառը դարձել է հասարակ անուն և նշանակել համանման կառույցներ Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում։

Նոր ժամանակներում այդ անվանումը գլխավորապես առնչվում է փարիզյան հանրահայտ «Օդեոն» թատրոնին, ինչպես նաև՝ լոնդոնյան  *Hammersmith Odeon* համերգասրահին։

## Հին օդեոնների հատակագծեր

File:Pompeii Odeion plan.jpg|Պոմպեյի օդեոնի հատակագիծը
File:OdeonofagrippaAthensSitePlan.png|Ագրիպայի օդեոնի հատակագիծը (Աթենք)
File:Odéon Lyon.svg|Լիոնի օդեոնի հատակագիծը


## Հին օդեոնների ցանկ
* Հերովդես Ատտիկացու օդեոնը Աթենքում
* Կորնթոսի օդեոնը
* Եփեսոսի օդեոնը
* Պերիկլեսի օդեոնը Աթենքում
* Դոմիցիանոսի օդեոնը Հռոմում
* Ֆիլիպոպոլսի (ներկայիս Պլովդիվի) օդեոնը

## Պատկերասրահ
 
File:Bulgaria Bulgaria-0812 - Roman Odeon (7432938030).jpg|Հինհռոմեական օդեոն, Ֆիլիպպոպոլիս, Թրակիա (ներկայիս Բուլղարիա)
Image:The Odeon of Herodes Atticus in Athens. In the distance Philopappos Hill.jpg|Հերովդես Ատտիկացու օդեոնի տեսքը Աթենքի Ակրոպոլիսից
File:Odeon-lyon.jpg|Լիոնի օդեոնը, Ֆրանսիա

File:Odeion (Pompeii).jpg|Պոմպեյի օդեոնը
File:Catania-Teatro.jpg|Կատանիայի օդեոնը
File:1885 - Odeon romano a Taormina - Foto Giovanni Dall'Orto 18-May-2008.jpg|Տաորմինի օդեոնը
File:Roman Theatre Aosta 3.jpg|Աոստայի թատրոն-օդեոնը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Este artigo incorpora texto do *[[Dictionary of Greek and Roman Antiquities]]*, uma publicação agora em domínio público.
* ELMES, James. A general and bibliographical dictionary of the fine arts. T. Tegg, 1826.
* MCDONALD, Marianne; WALTON, J. Michael. The Cambridge companion to Greek and Roman theatre. Cambridge University Press, 2007. ISBN 0521834562
* STUART, Robert. Cyclopedia of architecture. A. S. Barnes & Co., 1854. 
* WILES, David. Tragedy in Athens: performance space and theatrical meaning. Cambridge University Press, 1999. ISBN 0521666155


## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հին Հունաստան
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Մարսել Կիպաչ

**Մարսել Կիպաչ** (, ), խորվաթ գյուտարար։ Այս հրաշամանուկի աշխատանքներն ու գյուտերը վերաբերում են էլեկտրոնիկայի, մագնիսականության, ակուստիկայի, ձայնային ազդանշանների փոխանցման և տրանսֆորմատորների ոլորտներին։

## Կենսագրություն
Մարսելը ծնվել է Կրիժևցի քաղաքում` Կիպաչների նշանավոր ընտանիքում, որը հաստատվել էր այդ քաղաքում 19-րդ դարի սկզբին և այնտեղ բավականին մեծ ազդեցություն ուներ։ Նա Բեռլինում ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն և Շառլոտենբուրգում` էլեկտրատեխնիկա։

1910 թվականի մարտի 16-ին Բեռլինում` 16 տարեկան հասակում, Մարսելն արտոնագրել է ծովային կողմնացույց, որը մատնանշել է դեպի հյուսիս ուղղությունը` անկախ երկաթի կամ մագնիսական ուժերի առկայությունից։ Նա դրա բարելավված տարբերակն արտոնագրել է Լոնդոնում 1911 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ Այս երկրորդ տարբերակը ծովային կողմնացույցի հեռավոր «նախնին» էր` բաղկացած  ամպերմետրերից` որպես նավի տարբեր մասերում գտնվող ցուցասարքեր, որոնք դիմակայուն էին մագնիսական ուժերի կամ մագնիսական զանգվածների ազդեցության հանդեպ նրանց անմիջական հարևանությամբ։

1912 թվականին Ֆրանսիայում նա արտոնագրել է դինամո-մեքենա` ավտոմեքենա լուսավորելու համար։ Դա էլեկտրական գեներատոր էր` զուգորդված հենց ավտոմեքենայի մեխանիկական շարժիչով։ Նույն թվականին նա արտոնագրել է ռենտգեն սարքերի համար նախատեսված սնուցման անջատիչ, որն աշխատում էր գազի ճնշման հիման վրա։ Նրա «փոքրիկ տրանսֆորմատորը»` նախատեսված ցածր լարման համար, լայն կիրառություն է գտել «Կիպաչ-Վեյլանդ համակարգի» կազմում հանքափորների և ատամնաբուժական լամպերի, մերսման շարժիչների և այլնի մեջ։ Նա ակտիվություն է ցուցաբերել մեխանիկայի և էլեկտրոնիկայի տարբեր ոլորտներում, նամակագրություն է վարել հայտնի գիտնականների և գյուտարարների հետ։

Երբ սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Կիպաչը կամավոր գնացել է բանակ։ Նա մահացել է 1915 թվականին ռուսական ռազմաճակատում 21 տարեկանում։ Նրա մասունքները Կրիժևցի են բերվել 1917 թվականին և թաղվել քաղաքային գերեզմանատան ընտանեկան դամբարանում։

Նրա երկու արտոնագրերը ներառվել են «Բնական գիտության հարյուրամյակը Խորվաթիայում. տեսություն և կիրառումը» մեծ ցուցահանդեսում (1996 թվականի հունիս-հոկտեմբեր, Կլովիչևի Դվորի պատկերասրահ)։ 1993 թվականին պրոֆեսոր Վլադիմիր Մուլևիչը նրա աշխատանքի մասին դասախոսություններ է կարդացել Նոր տեխնոլոգիաների 4-րդ միջազգային սիմպոզիումի ժամանակ։ Այսօր Կրիժևցիում գործում է Մարսել Կիպաչի նորարարական ընկերությունը։ Քաղաքային թանգարանում պահվում են բազմաթիվ փաստաթղթեր ու ընտանեկան լուսանկարներ։ 2004 թվականին Կրիժևցիում բացվել է ցուցահանդես Կիպաչների ընտանիքի մասին։

## Գրականություն
* *Zoran Homen* Marcel pl. Kiepach — zaboravljeni izumitelj na polju elektrotehnike. Cris, god. VII., br. 1/2005., str. 113—122

## Արտաքին հղումներ
* Մարսել Կիպաչ, նրա կյանքը և ստեղծագործությունը
* Marcel Kiepach in the Town Museum of Križevci
* Križevci.eu - Marcel pl. Kiepach

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում զոհվածներ
Կատեգորիա:Խորվաթ գիտնականներ