open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արցախի պահպանողական կուսակցություն

**Արցախի պահպանողական կուսակցություն**, քաղաքական կուսակցություն Արցախի Հանրապետությունում, ստեղծվել է 2019 թվականի փետրվարի 26-ին։ Կուսակցության նախագահն է քաղաքագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր Դավիթ Բաբայանը։

## Հիմնադրում
2019 թվականի ապրիլի 17-ին Ստեփանակերտ քաղաքի թիվ 8 դպրոցի դահլիճում տեղի է ունեցել Արցախի պահպանողական կուսակցության  հիմնադիր  համագումարը, որի ժամանակ Դավիթ Բաբայանն ընտրվել է Կուսակցության նախագահ։ Նույն թվականի ապրիլի 30-ին կուսակցությունը ստացել է պետական գրանցում։

## Գաղափարախոսություն
Արցախի պահպանողական կուսակցությունը (ԱՊԿ) ազգային պահպանողական կուսակցություն է։ Կուսակցության գերնպատակն է Արցախի Հանրապետության զարգացումն ու զորացումը, նրա անվտանգության բարձր մակարդակի ապահովումը, Արցախի միջազգային ճանաչումը, Հայաստան-Արցախ-Սփյուռք կապերի հետեւողական ամրապնդումը, ազգային արժեքների, նվաճումների եւ հաղթանակների պահպանումը, սոցիալական արդարության, օրենքի գերակայության ապահովումը, հասարակության եւ տնտեսության դինամիկ զարգացմանը նպաստելը, կայացած ժողովրդավարական ու քաղաքացիական հասարակության կերտումը։  
Արցախի պահպանողական կուսակցության համար միասնական հայրենիք` հզոր, զարգացած, միացյալ Հայաստան կերտելը պետականաշինության վերջնանպատակն է։ 
Արցախի պահպանողական կուսակցությունը բարձր է գնահատում Հայ Առաքելական Եկեղեցու դերն Արցախի եւ հայ ժողովրդի կյանքում, սփյուռքում հայ ազգային ինքնության պահպանման գործում՝ ազգային եկեղեցին համարելով պետականության զարգացման ու զորացման, համահայկական միասնականության կարեւորագույն հիմքերից։

## Դրոշը եւ խորհրդանշանը
Կուսակցության դրոշը՝ սպիտակ, լայնության եւ երկարության չափերի 1:1.5 հարաբերակցությամբ պաստառ է, որի կենտրոնում պատկերված է ԱՊԿ խորհրդանշանը։ 
ԱՊԿ խորհրդանշանը պատկերում է Արցախի ավելի քան 2000 տարեկան տնջրի ծառը՝ սաղարթախիտ վիճակում, որը խորհրդանշում է մի կողմից Արցախի բազմադարյա պատմությունը, նրա խոր արմատները եւ զորությունը, մյուս կողմից՝ փխրունությունն ու պահպանման անհրաժեշտությունը։ 
Տնջրու առջեւ պահապան հրեշտակն է, որի աջ ձեռքում սուրն է՝ խորհրդանշելով երկիրը պաշտպանելու ու պահպանելու ժողովրդի պատրաստակամությունը եւ ուժը, ձախ ձեռքում՝ գիրքը, որը խորհրդանշում է հավատքը եւ օրենքի գերակայությունը։ 
Հրեշտակի աջ կողմում պատկերված է հայոց արեւախաչը՝ ութ թերթիկներով, որոնցից յուրաքանչյուր զույգը ներկված է Արցախի դրոշի գույներով, եւ որից սկիզբ է առնում Արցախի Հանրապետության դրոշը։ 
Խորհրդանշանը եզերված է «Արցախի պահպանողական կուսակցություն» գրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արցախի պահպանողական կուսակցություն. Դավիթ Բաբայանը քաղաքական նոր ուժ է ստեղծում՝ մասնակցելով ընտրություններին
*Ստեփանակերտում տեղի է ունեցել Արցախի Պահպանողական կուսակցության հիմնադիր համագումարը
*Արցախի 2000 տարեկան տնջրի ծառը, պահապան հրեշտակը՝ ձեռքին սուր ու գիրք. Դավիթ Բաբայանը ներկայացնում է իր կուսակցության խորհրդանիշերը 

Կատեգորիա:2019 հիմնադրումներ Արցախում
Կատեգորիա:2019 հիմնադրված կուսակցություններ
Կատեգորիա:Արցախի կուսակցություններ
Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ

**Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ** (), խոլևիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Երկարավուն, ձվաձև մարմնով, բաց սպիտակադեղնավուն գունավորմամբ մանր բզեզ է, որի մարմնի երկարությունը շուրջ 3 մմ է։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Հայաստանում հայտնի է Տեղերը (Արագածոտնի մարզ) գյուղի շրջակայքի Արագած լեռան հարավային լանջից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են լեռնային տափաստանում։ Մրջնակեր տեսակ է, հանդիպում է Messor structor Latreille տեսակի մրջնանոցում։ Բզեզների հավքը կատարվել է մայիսի վերջին հունիսի սկիզբին։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագույտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, հայտնի են եզակի նմուշներ, իսկ փոփոության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված տափաստանային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կարլ Լիբկնեխտի փողոց (Յալթա)

**Կարլ Լիբկնեխտի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է գերմանացի սոցիալիստ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկի` Կարլ Լիբկնեխտի (1871-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լենինգրադյան փողոցից և ավարտվում Սադովայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 220 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Կարլ Լիբկնեխտի փողոցը սկսվում է Լենինգրադյան փողոցից և ավարտվում Սադովայա փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 7 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 5։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 220 մետր է։

Կարլ Լիբկնեխտի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298600։

Փողոցն անվանվել է գերմանացի սոցիալիստ, երկրորդ ինտերնացիոնալի անդամ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկի` Կարլ Լիբկնեխտի (1871-1919) պատվին։ Նա մեծ դեր է խաղացել Գերմանիայում 1918 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխության իրականացման գործում։ 1919 թվականի հունվարին Լիբկնեխտը Բեռլինի բանվորների կազմակերպած ապստամբության դաժանաբար ճնշվելուց հետո կալանավորվել ու սպանվել է կուսակցական ընկերոջ՝ Ռոզա Լյուքսեմբուրգի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Карла Либкнехта в Ялте
*Подробная карта улица Карла Либкнехта, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта 

## Արտաքին հղումներ
*г. Ялта, улица Карла Либкнехта 

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Կարճամարմին ոսկեբզեզ

**Կարճամարմին ոսկեբզեզ** (), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Տափակ, բավականին նեղ մարմնով, 4,5 մմ երկարությամբ մանր բզեզ է։ Գունավորումը մուգ կանաչ է, մարմնի ստորին մասը գրեթե սև է, իսկ հստակ սահմաններ չունեցող, մուգ կանաչ բծով վերնաթևերը՝ կեղտոտ կարմիր գույնի։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է միայն Նռնաձոր գյուղի շրջակայքից (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է գիհու նոսրանտառներում։

Կենսաբանական առանձնահատկություններերը հայտնի չեն։ Հայտնաբերվել են ապրիլի վերջին՝ ծաղիկների վրա։

## Պահպանություն
Խիստ սահմանափակ արեալով շատ հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։ Հայտնաբերված է մեկ նմուշ։

Սպառնացող վտանգ է հանդիսանում բնակավայրերի մոտ վառելիք ձեռք բերելու նպատակով բնափայտաթփային բուսականության հատումը, ինչպես նաև անասունների՝ հատկապես այծերի չկարգավորված արածեցումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Աղաբաբյանի ոսկեբզեզ

**Աղաբաբյանի ոսկեբզեզ** (), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Տափակ, նեղ մարմնով և 10,5-13,5 մմ երկարությամբ ոչ խոշոր բզեզ է։ Գունավորումը բրոնզագույն է՝ պղնձակարմրավուն կամ պղնձականաչավուն փայլով։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Հայտնի է միայն Մեղրի քաղաքի շրջակայքից (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է նուշի գերակայությամբ վարդազգիների կամ գիհու մասնակցությամբ չոր նոսրանտառներում։

Բզեզները հանդիպում են հունիսի վերջին և հուլիսի առաջին կեսին, թռիչքը նկատվում է ցերեկը․ նստում են տափաստանամորու փշերի վրա, որի բների արմատամերձ հատվածում զարգանում են թրթուրները։ Զարգացումը միամյա է։

## Պահպանություն
Խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը չափազանց բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Սպառնացող վտանգներից են անասունների՝ հատկապես այծերի չկարգավորված արածեցումը և տեղանքի՝ որպես պոչհանքի հավանական օգտագործումը։

Աղաբաբյանի ոսկեբզեզը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Սուրբ Կատարինյան մենաստան

**Սուրբ Կատարինե** կամ **Կուսանաց վանք**, հայ առաքելական եկեղեցու կանանց մենաստան Իրանի Սպահանի նահանգում՝ Նոր Ջուղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին։ Գտնվում է Չարսու թաղում, սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հարավային պատին կից։ Անցյալում ունեցել է մինչև 32 կույս, որոնց փոքր ու նեղ խուցերը եկեղեցու տարբեր կողմերում էին գտնվում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1623 թվականին, Լազարյան հայտնի տոհմի Նահապետ Խոջա Եղիազարի միջոցներով (Աղազար Լազարյանի պապը)՝ իր քույրեր Կատարինեի և Թաջլումի համար։

Նոր Ջուղայի առաջին իգական՝ Կատարինյան դպրոցը, բացվել է 1858 թվականին։ 1900 թվականին, կառուցվել է դպրոցի համար առանձին մի շէնք «սուրբ Կատարինյան դպրոց» անունով, որ գործում է մինչ օրս։ Երկհարկանի մեկ այլ շենք՝ Բագրատ Վարդազարյանի նախաձեռնությամբ կառուցվել է որպես որբանոց-արհեստանոց, և ևս մի քանի սենյակներ զբաղեցված էին որպես գորգագործարան։ 1964 թվականին դրա սենյակները քանդվեցին և Ջանի Թունյանի միջոցներով կառուցվեց մանկատուն, որը հետագայում ծառայեց որպես ծերանոց։

Վանքը նախկինում հայտնի էր իր պաղ ջրհորով, որից օգտվում էին նաև բնակիչները։ 1970-ական թվականներից, փողոցի լայնացման պատճառով ջրհորը դարձավ անօգտագործելի։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Կատարինեն ունի երկու ուղղանկյուն դահլիճ։ Շինությունը կառուցված է աղյուսով և կավով, իսկ պատերն արտաքինից ծածկված են կավով։ Ներսում՝ սեղանի առջևի քարերի վրա, գրված է. «Յիշատակ է կուս Կատարինէին և Թաջլումն»։

Խորանի երկու կողմերում կան երկու խաչքար։ Վերևում են Հիսուսի, առաքյալների ու Աստվածածնի որմանկարները, իսկ դրանց երկու կողմերում երկու եպիսկոպոսներ՝ ավետարանը ձեռքերին։ Դրանցից ներքև ներկայացվում է Հիսուսի ծնունդը, և քառասնօրյա Հիսուսի՝ Տաճարում Սիմեոն ծերունուն հանդիպելը։ Եկեղեցում կարելի է տեսնել 12 առաքյալների, սուրբ կույս Կատարինեի և Մեսրոպ Մաշտոցի նկարները։ Մկրտության ավազանի վրա նկարված է Քրիստոսսի մկրտության պատկերը։

## Տես նաև
* Սուրբ Կատարինյան դպրոց (Նոր Ջուղա)
* Սուրբ Կատարինե եկեղեցի (Սանկտ Պետերբուրգ)

## Ծանոթագրություններ

կ
կ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Միշտ (ֆիլմ, 1989)

**Միշտ** (), 1989 թվականի մելոդրամա։ Ռեժիսոր՝ Սթիվեն Սփիլբերգ։ Ստեղծվել է պրոդյուսեր Ֆրենկ Մարշալի կողմից, Օդրի Հեփբերնի մասնակցությամբ, ում համար վերջին դերասանական աշխատանքն էր։

## Սյուժե
Փիթ Սենդիչը՝ լեգենդար անձ, վարպետ օդաչու էր։ Նա ուներ հիասքանչ կյանք՝ հետաքրքիր աշխատանք, սիրելի կին և լավ ընկեր։ Մի անգամ Փիթը զոհաբերում է այդ հիասքանչ կյանքը՝ ընկերոջը փրկելու համար։ Նա չհասցրեց համոզվել, որ իր հարազատների հետ ամեն ինչ կարգին է։ Եվ օդաչուն վերադառնում է արդեն որպես ուրվական։

## Դերերում
* Ջոն Գուդմեն - *Էլ Յակի*
* Ռիչարդ Դրեյֆուս - *Փիթ Սենդիչ*
* Հոլլի Հանթեր - *Դորինդա Դարսթոն*
* Օդրի Հեփբերն - *Հեպ*
* Բրեդ Ջոնսոն - *Թեդ Բեյքեր*
* Ռոբերտս Բլասոմ - *Դեյվ*
* Քիթ Դևիդ - *Փավերհաուս*
* Մարժ Հելգենբերգեր - *Ռեյչել*

## Ֆիլմի ստեղծողներ
* Ռեժիսոր ՝ Սթիվեն Սփիլբերգ
* Պրոդյուսերներ՝ Ֆրենկ Մարշալլ և Քեթլին Քենեդի
* Սցենարիստներ՝ 
** Ջերրի՝ Բելսոն (սցենար)
** Դալթոն Թրամբո («Ջո անունով տղա» սցենար)
** Չանդլեր Սփրեգ («Ջո անունով տղա» պատմվածք)
** Դևիդ Բոեմ («Ջո անունով տղա» պատմավածք)
** Frederick Hazlitt Brennan («Ջո անունով տղա» սցենար-ադապտացիա)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմը kinopoisk.ru-ում
* 
* 

Կատեգորիա:1980-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Amblin Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կոլորադոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մոնտանայում
Կատեգորիա:Վաշինգտոն նահանգում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սթիվեն Սփիլբերգի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մոնտանայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Երկարատև նշանադրություն (նկար)

**«Երկարատև նշանադրություն»** (, Արթուր Հյուզի նկարը, վրձնել է  1854 և 1859 թվականներին։ Նկարի առաջին անվանումը եղել է  «Օրլանդո»։

Նկարում պատկերված է երիտասարդ փոխերեցը և նրա հարսնացուն, որոնք գտնվում են անտառում։ Երիտասարդը հոգնած է և ընկճված է, որ չի կարող հոգալ իր ընտանիքի  ապագան, իսկ աղջիկը փորձում է  քաջալերել նրան։  Ինչպես Հյուզի նկարների շատ ուրիշ կանացի կերպարներ, աղջիկը հանդիսանում է  առաքինության մարմնավորում։ Ծառի կեղևի վրա հազիվ նշմարվում է  փորագրված կանացի անուն՝ «Էմմի»։ Հնարավոր է՝ այդպես են անվանում հերոսուհուն, իսկ անտառը նրանց ժամադրության հիմնական վայրն է։ Սակայն կանացի անունը համարյա մաքրված է, ծածկված թավիշով, ինչը հանդիսանում է  ժամանակի անողոք ընթացքի վկայությունը։

1902 թվականին «Երկարատև նշանադրություն» նկարը նվիրաբերվել է Բիրմինգեմյան թանգարանի նկարների պատկերասրահին, որտեղ էլ պահպանվում է մինչ օրս։

## Տես նաև
* Ապրիլյան սեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1854 նկարներ
Կատեգորիա:Արթուր Հյուզի նկարներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արվեստ
Սոմխեթական չրխկան

**Սոմխեթական չրխկան** (), չրխկանների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
5,3-5,9 մմ մարմնի երկարությամբ, սև մարմնով և բեղիկներով, կարմիր առաջնամեջքով, առջևի եզրին չհասնող ձվաձև կամ խաչաձև, սև բծեր ունեցող կարմրադարչնագույն ոտքերով փոքր չափի բզեզ է։

## Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ, ներկայում հայտնի է Իջևան քաղաքի շրջակայքից (Տավուշի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Սոմխեթական չրխկանն ապրում է սաղարթավոր անտառների բացատներում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն, բզեզները հանդիպում են հունիսի վերջին-հուլիսին՝ հովանոցազգի բույսերի ծաղիկների վրա։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները ցածր են, հայտնի են եզակի նմուշներ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է ապօրինի անտառահատումներով, չկարգավորված ռեկրեացիայի հետևանքով հողերի պնդացումով պայմանավորված անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չրխաններ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Երևանյան սևամարմին

**Երևանյան սևամարմին** (), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
8,5-11,5 մմ մարմնի երկարությամբ, բավականին լայն, չափավոր ուռուցիկ, ձվաձև, դեպի հետ թեթևակի լայնացող մարմնով, սևադարչնագույնից մինչև սև գունավորմամբ, չափավոր փայլուն ծածկույթներով միջին չափի բզեզ է։

## Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանում հայտնի է Ծաղկաձոր քաղաքից, Արզական և Հանքավան գյուղերից (Կոտայքի մարզ), Բյուրականի շրջակայքից և Արայի լեռան հարավային լանջերից։

## Էկոլոգիա
Երևանյան սևամարմինն ապրում է տարբեր տեսակի լեռնատափաստաններում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն, բզեզները հանդիպում են մայիսին-հունիսի սկզբին` քարերի տակ։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը ցածր է, հանդիպում են տեղ-տեղ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները են անասունների արածեցմամբ, խոպան հողերի հերկումով պայմանավորված հողերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սևամարմիններ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կովկասյան բնդեռիկ

**Կովկասյան բնդեռիկ** (), թերթիկաբեղավորների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-13 մմ մարմնի երկարությամբ, ուռուցիկ, փոքր ինչ սրացած, ձվաձև, մուգ գորշագույն, շատ թե քիչ արտահայտված կանաչ մետաղական փայլ ունեցող մարմնով ոչ մեծ բզեզ է։ Վերնաթևերը դեղին մազապատ զոլերով են։ Արուի հետին ազդրերը խիստ հաստացած են։

## Տարավածություն
Տարածված է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Հայաստանում նախկինում տարածված էր Երևանից մինչև Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանները, ներկայում հավաստիորեն հայտնի է «Էրեբունի» արգելոցից և «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրից` Վեդի քաղաքի մոտ, ինչպես նաև Ուրծի լեռնաշղթայի հարավային լանջերից` Սուրենավան գյուղի մոտ։

## Էկոլոգիա
Կովկասյան բնդեռիկն ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, ավազոտ անապատներում, հանդիպում են հունիսին-հուլիսի սկզբին, թռիչքը ցերեկն է, այցելում են տարբեր տեսակի բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող փշոտ խոտաբույսերի բույլերը։

## Պահպանություն
Ցածր թվաքանակով, տարածման փոքր և կրճատվող շրջաններով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, ընդհանուր թվաքանակը նվազել է և, ապրելավայրերի կրճատմամբ պայմանավորված, շարունակում է նվազել։

Պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցում և «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թերթիկաբեղավորներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Գեղարդյան ոսկեբզեզ

**Գեղարդյան ոսկեբզեզ** (), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բավականին ուռուցիկ, նեղ, փայլուն մարմնով և 6-8,5 մմ երկարությամբ ոչ մեծ բզեզ է։ Գունավորումը մետաղական բրոնզագույն է՝ թույլ պղնձակարմրավուն շողշողյոնով։

## Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնաբերվել է Գողթ գյուղի շրջակայքում՝ Գեղարդավանքի մոտ (Կոտայքի մարզ) և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են կիսաանապատներում և ֆրիգանայում, հանդիպում են հուլիսի երկրորդ կեսին և օգոստոսի կզբին։ Զարգացումը միամյա է։

## Պահպանություն
Սահամանափակ արեալով հազվագյուտը տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բավականին բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները անհայտ։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Նմանաձև ծաղկեփոշեկեր

**Նմանաձև ծաղկեփոշեկեր** (), ծաղկեփոշեկերների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
6-8 մմ երկարությամբ, ձվաձև մարմնով մանր բզեզ է։ Արուի մարմինը նեղ է, էգինը՝ համեմատաբար լայն։ Ոտքերը դեղնավուն են, իսկ մարմնի գունավորումը` բաց դարչնագույնից մինչև սևադարչնավուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հայաստանում՝ Արաքս գետի ափից՝ Մարգարա և Արաքս գյուղերի մոտակայքում (Արմավիրի մարզ), հնարավոր է նաև Արաքս գետի թուրքական ափում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են Արաքս գետի երկայնքով՝ տուգայան բուսականության մեջ, հանդիպում են առափնյա խիտ բուսականության վրա հունիս-հուլիս ամիսներին։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակի և դրա փոփոխության միտումները հայտնի չեն, հանդիպում են եզակի առանձնյակներ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է ջրային շինարարությամբ պայմանավորված Արաքս գետի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում, հավանաբար հանդիպում է «Խորվիրապ» արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծաղկեփոշեկերներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Մարկ Ռոթկոյի անվան արվեստի կենտրոն

**Մարկ Ռոթկոյի անվան արվեստի կենտրոն** (պաշտոնապես Մարկ Ռոթկոյի անվան Դաուգվպիլյան արվեստի կենտրոն լատին․՝ Daugavpils Marka Rotko mākslas centrs) Ժամանակակից արվեստի և մշակույթի բազմաֆունկցիոնալ կենտրոն, որը գտնվում է Դաուգավպիլսում։

Այն բացվել է 2013 թվականի ապրիլի 24-ին, Դինամուրգ ամրոցի «Արսենալ» շենքում։ Մարկ Ռոտկոյի անվան արվեստի կենտրոնը Արևելյան Եվրոպայի միակ տեղն է, որտեղ կա Մարկ Ռոթկոյի ստեղծագործությունների մշտական ցուցադրություն։

## Արվեստի կենտրոնի պատմություն
2007 թվականին Դաուգավպիլսի քաղաքային խորհուրդը հաստատում է նրանց՝ արվեստի կենտրոն ստեղծելու հայեցակարգը։ Նախագծի իրականացումն սկսվել է 2011 թվականի մայիսին, իսկ վերակառուցման աշխատանքներն ավարտվել են 2012 թվականի դեկտեմբերին։ Շինարարական աշխատանքների ընթացքում առավելագույնս պահպանվել են պատմական շենքը և հրապարակը, ինչպես նաև «Արսենալ» շենքի կառուցվածքը։ Նախագիծը կազմել է «Արհիս» ընկերությունը։

2012 թվականի փետրվարի 1-ին կենտրոնի տնօրեն է նշանակվել Ալեքսեյ Բուրոնովը։ Այն բացվել է 2013 թվականի ապրիլի 24-ին։

## Հավաքածուներ
Քրիստոֆեր Ռոթկոն և Քեյթ Ռոթկո-Պրայզելը հավաքածուի համար ներկայացնում են իրենց հոր 6 նկարները։ Հետագայում հավաքածուն թարմացվում է յուրաքանչյուր 3 տարին մեկ։ Արվեստի կենտրոնում ներկայացվում են Լատվիայի և այլ երկրների նկարիչների հավաքածուները։

## Այցելուներ
2013 թվականի օգոստոս ամսին կենտրոն է այցելել 74 339 մարդ։

2016 թվականին կենտրոն է այցելել 102 997 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Լատվիայում
Կատեգորիա:2013 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Դաուգավպիլս
Կատեգորիա:Լատվիայի թանգարաններ
Դնեպր-Բուգյան ջրանցք

**Դնեպր-Բուգյան ջրանցք** (ավելի վաղ՝ **Թագավորական ջրանցք**) (), նավարկելի ջրանցք Բելառուսում, Պոլեսիեի տարածաշրջանում։ Կառուցվել է 1775-ից 1783 թվականներին։ Իրար է կապում Դնեպրի ավազանում գտնվող Պրիպյատի վտակ Պինան և Վիսլայի ավազանին պատկանող Արևմտյան Բուգ գետի վտակ Մուխավեցը։ Ընդհանուր երկարությունը 244 կիլոմետր է, ընդ որում՝ Բրեստ-Պինսկ հատվածինը՝ 196 կմ; Գտնվում է «Դնեպր-Բուգյան ջրային ուղի» շինշահագործման ձեռնարկության հաշվեկշռում։

## Շինարարությունը
Պրիպյատի ու Բուգի ավազանները միմյանց միացնող նավարկելի ջրանցքի շինարարության գաղափարն առաջին անգամ հնչեցվել է 1655 թվականին լեհական սեյմում, Ռեչ Պոսպոլիտայի կանցլեր Եժի Օսոլինսկու կողմից։ Ջրանցքի կառուցման եռանդուն կողմնակիցներից էին Լիտվական մեծ իշխանության հետման Միխայիլ Կազիմիր Օգինսկին և Պինսկ քաղաքի դատավոր Մատեուշ Բուտրիմովիչը։

Ջրանցքի շինարարությունն սկսվել է 1775 թվականին՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի վերջին արքա Ստանիսլավ Ավգուստ Պոնյատովսկու օրոք։ Ջրանցքի կանոնավոր սնուցումն ապահովելու նպատակով նախ կառուցվել են Բելոօզյորսկայա և Օրեխովսկայա ջրասնուցիչ համակարգերը։ 1784 թվականի գարնանը, Մատեուշ Բուտրիմովիչի նախաձեռնությամբ, ձկնեղենով, մեղրով, մոմով  և տեղական այլ ապրանքներով բեռնված առաջին նավերը Պինսկից ջրանցքով հասան Վարշավա, այնտեղից էլ՝ բալթյան Գդանսկ նավահանգիստը։ Այդ նույն տարվա սեպտեմբերին ջրանցքի շինարարություն այցելեց թագավորը, պաշտոնապես բացեց ջրանցքը՝ 40 անձից բաղկացած իր շքախմբով անցնելով ջրանցքով։ Նա չորս օր անցկացրեց Կոբրինի մերձակայքում՝ Գորոդեցում, և այդ ժամանակից ջրանցքին տրվեց *Թագավորական* անվանումը։   1786 թվական ին, թագավորի կողմից ջրանցքի շինարարությանը դրամական օժանդակություն տրամադրվելու կապակցությամբ, հատուկ մեդալ հատվեց  (հեղինակ՝ Ի. Ֆ. Հոլցհաուզեր); Ջրանցքի պահպանության համար անհրաժեշտ 100 հազարից պետական գանձարանը հատկացրեց 60 հազար լեհական զլոտի։

Դարավերջին Ռեչ Պոսպոլիտային համակած համընդհանուր ճգնաժամի պատճառով ջրանցքի շինարարությունը դադարեցվեց։ Այն վերսկսվեց միայն 1837 թվականին, արդեն՝ ռուսական իշխանությունների կողմից։ Հիմնական աշխատանքներն իրականացվեցին 1846-ից 1848 թվականներին։ Կառուցվեցին փայտե հավաքովի ամբարտակներ, որոնց միջոցով ապահովվում էր նավարկության համար անհրաժեշտ ջրամակարդակ։ Պինսկից Բրեստ ընկած հատվածում մինչև 1867 թվականը  կառուցվեց ու շահագործման հանձնվեց 22 ամբարտակ։ Ջրուղու հատակի լայնությունը հասցվեց 14 մետրի։

## Տես նաև
* Օգինսկու ջրանցք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ջրանցքի վերակառուցման մասին զեկույցը Archived version
* 2008 թ. զեկույցը ջրանցքի մասին
* Ջրանցքը շահագործող կազմակերպության կայքէջը 

Կատեգորիա:Բելառուսի աշխարհագրություն
Ֆաշիզմի զոհերին

**«Ֆաշիզմի զոհերին»** (կոչվում  է նաև «Համակենտրոնացման ճամբարների զոհերին» կամ «Բոգունյան անտառի ողբերգության զոհերին»), կանգնեցվել է 1996 թվականին Ուկրաինայի Ժիտոմիր քաղաքում՝ Բոգունիայի շրջանում՝ նույնանուն հիտլերյան ճամբարի տեղում։ Հուշարձանը նվիրված է այդ վայրում սպանված խաղաղ քաղաքացիներին և ռազմագերիներին (ավելի քան 110 հազար մարդ)։

Այդ վայրում՝ Ժիտոմիրի ծայրամասում, 1941 թվականի հունվարից մինչև 1943 թվականի նոյեմբեր գտնվել Է «Շտալագ-358» (Stalag — 358) նացիստական համակենտրոնացման ճամբարը։

Հուշարձանը բրոնզից և վարդագույն գրանիտից կազմված ճարտարապետական կոմպոզիցիա է (6,5 մ)։ Հուշարձանի կենտրոնում անմարմին, գրեթե անկշռելի բրոնզե ֆիգուր է, ավելի ճիշտ՝ միայն մարդու ոգի, երբ նյութ արդեն չկա, միայն տարածության մեջ թևածում է նրա ուժը, անկոտրումությունն ու անպարտելիությունը։  Քարից նայում են, խոսում, հարցնում են, գոռում նրանց դեմքերը, ովքեր դեռ վերջերս մարդիկ էին, իսկ հետո դարձել են հավերժություն
։

Հուշարձանի հիմքի մոտ դրված է գրանիտ սալ (1,5 մ x 0,65 մ)՝ հետևյալ գրությամբ․

Այս բազմաչարչար հողը 1941-1943 թվականներին գերմանացի ֆաշիստների կողմից տասնյակ հազարավոր ռազմագերիների և Ժիտոմիրի խաղաղ քաղաքացիների դաժան ոչնչացման վկան է։

2002 թվականին թաղվել է Մայդանեկ համակենտրոնացման ճամբարում տանջամահ արված ժիտոմիրցիների աճյուններով կապսուլա, որի վրա փորագրված է․

Այս վայրում թաղված է հիտլերյան Մայդանեկ համակենտրոնացման ճամբարում խոշտանգված մեր համերկրացիների աճյունը։ Հավերժ հիշատակ։

Ճարտարապետական կոմպոզիցիայի աջ կողմում տեղադրված սալին գրված են հեղինակների անունները՝ 

Քանդ․՝ Տաբաչնիկ Ի․ Ս․, ճարտ․՝ Բիրյուկ Պ․ Ն․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հուշարձաններ
Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան (Մոսկվա)
* Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան (Յալթա)
Իվան Տուրգենևի ամառանոց

**Իվան Տուրգենևի ամառանոց** (), գրող Իվան Տուրգենևի թանգարանը Բուժիվալում (Ֆրանսիայի Իվելինի դեպարտամենտ), գտնվում է Իվան Տուրգենևի 16 հասցեում։

## Պատմություն

1870-ականների վերջին Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո Ի. Տուրգենևը իր համար կառուցում է «Յասենի» անունը կրող ամառանոցը։ Նա 1875 թվականից սկսած մինչև մահվան օրը՝ 1883 թվականի սեպտեմբերի 3-ը, գարնանն ու աշանն ապրել է ամառանոցի երկրորդ հարկի պատշգամբով աշխատասենյակում։ Հենց այս սենյակում են գրվել իր «Արձակ բանաստեղծությունները», իսկ 1876 ավարտել է Գյուստավ Ֆլոբերի «Լեգենդներ սուրբ Յուլիանի մասին»։

Այստեղ էին հավաքվում Տուրգենևի ընկերները՝ գրողներ Էմիլ Զոլան,Ալֆոնս Դոդեն, Գոնկուր եղբայրներերը, Վլադիմիր Սոլոգուբը,Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինը, նկարիչ Վասիլի Վերեշչագինը, երգահաններ Քամիլ Սեն-Սանսը և Գաբրիել Ֆորեն։

## Թանգարան

Շենքը փրկվել է 1970-ականներին Ալեքսանդր Զվիգիլսկու և նրա ստեղծած« Ասոսացիա Իվան Տուրգենևի ընկերների, Պոլինա Վիարդոյի և Մարիա Մալիբրանի» շնորհիվ։

Շինության առաջին հարկում ներկայացված է մշտական ցուցահանդես` նվիրված Ի. Թուրգենևի կյանքին և իր շրջապատի ներկայացուցիչներին (Վիարդո ընտանիքին, կոմպոզիտորներին, արվեստագետներին և գրողներին)` Ռուսաստանում և Ֆրանսիայում։ Այստեղ է գտնվում հուշանվեր գերմանական դաշնամուր, որը, 1990 թվականից, գտնվում է պետական պաշտպանության տակ:Երկրորդ հարկում երկու սենյակ կա, որտեղ ապրել է Տուրգենևը:Այն վերականգնվել է Պոլինա Վիարդոյի աղջկա հուշերով։

Թանգարանը մշտապես կազմակերպում է ցուցահանդեսներ, կոնֆերանսներ, համերգներ։

## Պատկերասրահ

Musee Tourgueniev.jpg



## Գրականություն
Hélène Rochette, Maisons d'écrivains et d’artistes. Paris et ses alentours, Կաղապար:P.124-127, Parigramme, Paris, 2004 2-84096-227-6

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1978 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Կատեգորիա:1978 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Սվերդլովի փողոց (Յալթա)

**Սվերդլովի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռուզվելտի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 3300 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Սվերդլովի փողոցը սկսվում է Ռուզվելտի փողոցից, հատում Իգնատենկոյի, Դրաժինսկու, Ֆոնտաննայա, Տոլստոյի, Բասեյննայա փողոցները, Սվերդլովի նրբանցքը, Բակունինի անցուղին և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 101 շինություն։ Երկարությունը 3300 մետր է։

Սվերդլովի փողոցի փոստային դասիչները՝ ‎298600‎ և 298603։

Փողոցն անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ 1917 թվականի նոյեմբերի 8 (21)-ին Լենինի առաջարկությամբ նա ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԴԿ-ի նախագահ։ Եղել է ՌԽՖՍՀ առաջին սահմանադրությունը կազմող հանձնաժողովի նախագահը։ Մասնակցել է Կոմինտերնի 1-ին կոնգրեսի նախապատրաստմանը։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

## Պատմություն
Յալթա քաղաքի ձևավորումը սկսվել է Սվերդլովի փողոցից, որի առաջին անվանումն էր Պոչտովայա։ Հետագայում այն կոչվել է Սիմֆերոպոլի փողոց, իսկ Խորհրդային Միության տարիներին նախ` Կուտուզովի փողոց, այնուհետև ստացել է ներկայիս անվանումը։

## Պատկերասրահ

2017.09.23.1510.32 палац Мордвинова Ялта.jpg|Մորդվինովի առանձնատունը (Սվերդլովի, 34ե)
2016.11.05.1254.24 парк Мордвінова особняк Ялта.jpg|Բարյատինսկայայի  առանձնատունը (Սվերդլովի, 34դ)
Дом бывший жилой Ф.Ф.Мельцера.jpg|Մելցերի նախկին բնակելի տունը (Սվերդլովի, 43)


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Свердлова в Ялте
*Подробная карта улица Свердлова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

## Արտաքին հղումներ
*г. Ялта, улица Свердлова 

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Լոմոնոսովի փողոց (Յալթա)

**Լոմոնոսովի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մարշակի և Կրասնոարմեյսկայա փողոցների հանգույցից և ավարտվում շտապօգնության կայանի մոտ (թիվ 55 շենք)։ Երկարությունը 1100 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Լոմոնոսովի փողոցը սկսվում է Մարշակի և Կրասնոարմեյսկայա փողոցների հանգույցից, հատում Սոխանի փողոցը, Կրայնի նրբանցքը, Բլյուխերի փողոցը, երկու անգամ Լոմոնոսովի նրբանցքը, Բիրյուկովի փողոցը և ավարտվում շտապօգնության կայանի մոտ (թիվ 55 շենք)։ Փողոցն ամբողջությամբ զուգահեռ է Վոդոպադնայա գետի հունին։ Երկարությունը 1100 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 47 շինություն։

Լոմոնոսովի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 298600, 298604 և 298635։

Փողոցն անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան, Մոսկվայի պետական համալսարանի հիմնադիր Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Բացի գիտական գործունեությունից, նա նպաստել է նաև ռուս գրական լեզվի զարգացմանը, նրա գիտական ուսումնասիրության հիմքի ստեղծմանը, զբաղվել ռուս ժողովրդի պատմության հարցերով, նկարչությամբ և մասնավորապես խճանկարչությամբ։ Եղել է Սանկտ Պետերբուրգի, Շվեդիայի և Բոլոնիայի ակադեմիաների ակադեմիկոս, երկրում լուսավորության և գիտության զարգացման ջատագով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Ломоносова в Ялте
*Подробная карта Улица Ломоносова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Ломоносова, г. Ялта

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Նալիբոկյան թավուտ

**Նալիբոկյան թավուտ**, **Նալիբոկյան անտառ** (), Բելառուսի ամենաընդարձակ անտառային զանգվածը։ Գտնվում է Նեման գետի աջ վտակներ Բերեզինայի և Ուսայի ավազանում։ Զբաղեցրած մակերեսի չափերը տատանվում են 1400 քառակուսի կիլոմետրից մինչև 2400 կմ², իսկ հարակից տարածքների հաշվառմամբ՝ շատ ավելին։ Մեր օրերում թավուտը բաժանված է Մինսկի մարզի Վոլոժինսկի ու Ստոլբցովսկի շրջանների և Գրոդնոյի մարզի Նովոգրուդսկի, Կորելիչսկի ու Իվևսկի շրջանների միջև։ Դա Բելառուսի յուրօրինակ պատմամշակութային տարածաշրջաններից է, որտեղ միահյուսվել են սլավոնական, բալթիական, եվրոպական ավանդույթները։ 2009 թվականից  սկսած՝ ամեն տարի թավուտում անց են կացվում մարաթոնյան վազքի մրցումներ (մարաթոն «Նալիբոկի»)։

## Պատմություն
Թավուտի անվանումն առնչվում է այնտեղ գտնվող Նալիբոկի գյուղի անվան հետ։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ այս թավուտում թաքնվելով՝ գերմանացի ֆաշիստների դեմ մարտեր են մղել *Բելսկի* եղբայրների և *Բորիս Բուլատ*ի պարտիզանական ջոկատները։

Չեռնոբիլի ատոմային էլեկտրակայանի վթարից հետո անտառը մասամբ ենթարկվել է ռադիոակտիվ վարակման (օրինակ՝ Իվանեց քաղաքի շրջակայքում)։ 2013 թվականի դրությամբ մի շարք գյուղեր ունեին «*վերաբնակեցման իրավունքով բնակավայր*»-ի կարգավիճակ։ Թավուտից հավաքված սունկերն ու հատապտուղները պարտադիր կարգով պետք է ստուգման ենթարկվեն՝ ճառագայթահարվածության առկայությունն ու աստիճանը պարզելու նպատակով։

## Տես նաև
* Բելառուսի արգելոցների և ազգային պարկերի ցանկ
* Անտառ

## Գրականություն
*  *(1-е издание — 1966)*
* *Турецкий С. И.* По Верхнему Неману и Налибокской пуще . — Минск, 1988.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նալիբոկյան թավուտը NewsBY.org-ում 

Կատեգորիա:Բելառուսի աշխարհագրություն
Լևոն Ջավախյան

**Լևոն Ջավախյան** (), հայ արձակագիր։ Գրում է պատմվածքներ, վիպակներ, էսսեներ, 6 գրքերի հեղինակ է։

Նկարիչ-քանդակագործ Ռաֆայել Ջավախյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալավերդի քաղաքում, ծնողները եղել են Շնող գյուղից։ Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Աշխատել է Ալավերդու թիվ 2 դպրոցում որպես պատմության ուսուցիչ, 1976֊ին տեղափոխվել է Երևան աշխատել Լենինյան շրջանի շրջսովետում, ապա՝ ՀԽՍՀ Լուսավորության նախարարությունում։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո գործազուրկ մնալով, սկսել է արծաթե զարդերի առևտուր անել Երևանի վերնիսաժում, որն արտացոլումն է ստացել իր մի շարք պատմվածքներում, մասնավորապես՝ «Վերնիսաժ» ժողովածուում։ Գրական նորամուտը եղել է 1980 «Գարուն» ամսագրում «Շնող» ակնարկով։ Պատմվածքները լույս են տեղել «Գրական թերթ», «Հայկական ժամանակ», «Հրապարակ», «Ինքնագիր» պարբերականներում։ Ջավախյանի պատմվածքներից շատերում միահյուսվում են պատումն ու փորձագրությունը։

Ակադեմիկոս Սերգեյ Սարինյանը գրում է. 

## Պարգևներ
2019 թվին արժանացել է Պողոսյան մրցանակին գրականության ոլորտում «Ծնկան ծերին» գրքի համար։ 2017 թվականին արժանացել է Մովսես Խորենացու մեդալի։ 2015 թվականին Անդին ամսագրի կողմից արժանացել է լավագույն արձակ անվանակարգով մրցանակի 2013, 2014 թվականներին տպագրված պատմվածքների համար։ 2010 թվականին «Քիրվա» պատմվածքի համար ստացել է խաղաղություն և հանդուրժողականության տարածելու համար մրցանակ Ադրբեջանի «հանդուրժողական կենտրոն»֊ի կողմից։

## Անձնական կյանք
1976 թվին ամուսնացել է Կարինե Բադալյանի հետ, նա ծնվել է 1949 թվին Երևանում, մանկավարժ է։ Ունեն երկու զավակ՝ որդին՝ Վահագն Ջավախյանը ծնվել է 1979 թվին, թեթև աթլիտիկայի Հայաստանի բազմակի չեմպիոն է, 100 մետր վազքում Բալկանյան երկրներիի բրոնզե մեդալակիր, ամուսնացած է ունի երկու զավակ։ Դուստրը Աննա Ջավախյանը ծնվել է 1981 թվին, մանկավաժ է, Երևանի ավագանու անդամ է, ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Հրատարակված գրքերը
* Ամենաանկեղծ մարդը, 1990, Երևան
* Ղարաբաղից մինչև պեչենու բաղերը, 1999, Երևան
* Հիսունհինգ, 2005, Երևան
* Արծաթագիր, 2010, Երևան 
* Վերնիսաժ, 2015, Երևան
* Ծնկան ծերին, 2018, Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սերգեյ Սարինյան «Աշխարհը վերնիսաժի հայացքով կամ Լևոն Ջավախյանի Ավետարանը», Գրական թերթ, 2016, 12 փետրվար
* Լևոն Ջավախյան 65. Եկավ քաղաք՝ մարդ դառնալու, դարձավ քաղաքացի 
* Լևոն Ջավախյան. «Ուրիշի երկրում չեն ապրում, տնփեսա են լինում»
* Լևոն Ջավախյան | Այստեղ կյանքն է ապրում
* Լևոնի վերադարձը /Լևոն Ջավախյան

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Բեսնիկ Մուստաֆայ

**Բեսնիկ Մուստաֆայ** (, ), ալբանացի գրող, սցենարիստ և բանաստեղծ, դիվանագետ, Ալբանիայի արտաքին գործերի 62-րդ նախարար։

## Կենսագրություն
Բեսնիկ Մուստաֆայը ծնվել է 1958 թվականին, Բայրամ Ցուրիում։ Ավարտել է Տիրանայի համալսարանի օտար լեզուների ֆակուլտետը, ստացել ռոմանական բանասիրության մասնագետի որակավորում, այնուհետև աշխատել Տրոպոյայի շրջանում՝ որպես ուսուցիչ։ 1982 թվականից դասավանդել է Տիրանայի համալսարանում, եղել է Ալբանիայի կոմկուսի կենտկոմի օրգան «*Zëri i popullit*» («Ժողովրդի ձայն») թերթի լրագրող։ 1988 թվականից ինստիտուտում աշխատել է թարգմանիչ՝ մարքսիզմ-լենինիզմի ուսումնասիրության գծով, իսկ երկու տարի անց դարձել է «*Bota Letrare*» («Համաշխարհային գրականություն») ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1991 թվականից մասնակցել է ժողովրդավարական ընդդիմությանը։ Եղել է Ալբանիայի ժողովրդավարական  կուսակցության պատգամավորության թեկնածու։ 1991 թվականի մարտին առաջին անգամ ընտրվել է Ալբանիայի խորհրդարանի պատգամավոր։ 2005 թվականին նշանակվել է Ֆրանսիայում Ալբանիայի դեսպան։

2005 թվականի սեպտեմբերի 11-ից մինչև 2007 թվականի ապրիլի 24-ը Մուստաֆայը զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, վարչապետ Սալի Բերիշայի կառավարությունում։ Քննադատության է ենթարկվել Կոսավոյի հարցում դրսևորած չափազանց մեղմ դիրքորոշման համար։ 2007 թվականի ապրիլի 24-ին Մուստաֆայը հրաժարական է տվել և ապրիլի 25-ին նրան փոխարինել է Լյուլզիմ Բաշան։ Մուստաֆայը հրաժարական է տվել Սալի Բերիշայի հետ տարաձայնությունների պատճառով։ Վարչապետի հետ ունեցած հետագա տարաձայնությունները հանգեցրին 2009 թվականի մայիսին Մուստաֆայի քաղաքականությունից դուրս գալուն։

Բեսնիկ Մուստաֆայը Ալբանիայում հիմնված Միջազգային հետազոտությունների Ալբանիայի ինստիտուտի խորհրդի նախագահն է։

## Ստեղծագործություններ
Բեսնիկ Մուստաֆայը հայտնի է որպես չորս բանաստեղծական ժողովածուների հեղինակ, էսսեների ժողովածու, գիրք երեխաների համար, վեպեր և վիպակներ։      
Բեսնիկ Մուստաֆայը օտար լեզուներով առավել շատ թարգմանված ալբանացի գրողներից մեկն է։ Նրա մի շարք ստեղծագործություններ թարգմանվել են ֆրանսերեն, գերմաներեն և բուլղարերեն։

;Բանաստեղծությունների ժողովածու
* *Motive te gezuara* (Ուրախ շարժառիթներ) (1978)
* *Fytyrë burri* (Տղամարդկային դեմք) (1987)
* *Legjenda e lindjes sime* (Լեգենդ իմ ծննդյան մասին) (1998)
;Արձակ
* Vera pa kthim (Ամառ, որտեղից վերադարձ չկա) (1989)
* Gjinkallat e vapës (Կնճիթավոր ճպուռների ջերմությունը) (1994)
* Një sagë e vogël (Ոչ մեծ սագա) (1995)
* Daullja prej letre (Թղթի գլանակ) (1996)
* Boshti (Սռնի) (1998)
;էսսե
* Midis krimeve dhe mirazheve (հանցագործությունների և հրաշքների շարքից) (1999)
;Կինոսցենար
* Մաո Ցզե Դուն /Mao Ce Dun (2008)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ալբանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալբանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ալբանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի խորհրդարանի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կազմակերպությունների ղեկավարներ
Կատեգորիա:Տիրանայի համալսարանի շրջանավարտներ
Տոլստոյի փողոց (Յալթա)

**Տոլստոյի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի (1828-1910) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սվերդլովի փողոցից և ավարտվում Մատրոսկի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 330 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Տոլստոյի փողոցը սկսվում է Սվերդլովի փողոցից, հատում Նագոռնայա, Պոլիկուրովսկայա փողոցները, Մատրոսկի նրբանցքը և ավարտվում նույն նրբանցքի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 17 շինություն։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 330 մետր է։

Տոլստոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298600։

Փողոցն անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի (1828-1910) պատվին։ Լև Տոլստոյը ռուս և համաշխարհային խոշորագույն գրողներից ու մտածողներից մեկն է, 1854-1855 թվականների Սևաստոպոլի պաշտպանության մասնակից։ Լուսավորական, հրապարակախոս, կրոնական մտածող էր, որի հեղինակավոր կարծիքն առաջացրել է կրոնաբարոյական նոր հոսանք՝ տոլստոյականություն։ Կայսերական Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ էր (1873), բելետրիստիկայի պատվավոր ակադեմիկոս (1900)։

## Պատմություն
[322px|մինի|ձախից|[Սուրբ Հովհան Ոսկեբերան տաճար (Յալթա)|Սուրբ Հովհան Ոսկեբերան տաճարը]]
Տոլստոյի փողոցում կա ընդամենը մեկ տեսարժանություն՝ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերան տաճարը, սակայն այն ուշագրավ է նրանով, որ հենց այդ տաճարի շինարարությամբ է դրվել քաղաքի պատմության հիմքը։

Տաճարի պատմությունն անխզելիորեն կապված է անմիջականորեն Նովոռոսիյսկի երկրամասի գեներալ-նահանգապետ Միխայիլ Վորոնցովի հետ։ Նա որոշել էր ապագա քաղաքի համար պետական միջոցներով կառուցել մայր տաճար։ Օծումը տեղի է ունեցել 1837 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, կայսր Նիկոլայ I-ի ներկայությամբ, հաջորդ օրը Յալթային շնորհվել է քաղաքի կարգավիճակ։ Տաճարի հասցեն է Տոլստոյի փողոց, 10։

Տոլստոյի փողոցը եկեղեցու շնորհիվ նախկինում կոչվել է Ցերկովնայա (Եկեղեցական)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Толстого в Ялте
*Подробная карта улица Толстого, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Толстого, г. Ялта

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Գերգ Կիրիազի

**Գերգ Կիրիազի** (, ), ալբանացի հրատարակիչ և գրող։

## Կենսագրություն
Գերգ Կիրիազին ծնվել է Մանաստիրում (այժմ՝ Բիտոլա), որը այդ ժամանակ գտնվել է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ (այժմ՝ Հյուսիսային Մակեդոնիայի տարածք ), որտեղ էլ ավարտել է տեղական դպրոցը։ Ինչպես իր եղբայր Գերասիմը, Գերգը սովորել է Սամոկովի Ամերիկյան քոլեջում, որը գտնվում է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայի մոտակայքում։ Նա աշխատել է բրիտանական և օտարերկրյա արտասահմանյան աստվածաշնչյան ընկերությունում և եղբոր մահից հետո գլխավորել է Կորչայի աղջիկների առաջին ալբանական դպրոցը։ 1908 թվականին նա ընտրվել է Մանաստիրում գտնվող ալբանական «Բաշկիմի» ակումբի նախագահ, հետագայում դարձել դրա փոխնախագահը։ 1908 թվականին նա եղել է Մանաստիրի Կոնգրեսի պատգամավոր։ Գերգ Կիրիազին աշխատել է որպես թարգմանիչ Մանաստիրում գտնվող ավստրո-հունգարական դեսպանատանը։ 1908 թվականին այնտեղ ստեղծվել է թուրքալեզու միջնակարգ դպրոց (Իդադիե) տղաների համար, իսկ Կիրիազին նշանակվել է ալբաներեն լեզվի ուսուցիչ։ 1909 թվականին երիտթուրքական կառավարությունը նախատեսում է սպանել Կիրիազին ալբանական ազգային շարժմանը մասնակցելու համար։

Գերգ Կիրիազին եղել է ալբանական «Ազգային միություն» () հրատարակչության հիմնադիրներից մեկը։ Նա օգնել է եղբորը նրա երկու հատորների հրատարակման գործում՝ «Քրիստոմատիա յուրաքանչյուր ալբանական տան համար» (), որը հրատարակվել է Մանաստիրում 1902 թվականին և «Սրբազան ճահիճ» (), որը հրատարակվում է Սոֆիայում 1906 թվականին։ Վերջինս հրատարակվում է Գերգի համահեղինակությամբ և համարվում էր կրոնական բանաստեղծությունների ժողովածու։

Գերգ Կիրիազին ալբաներեն է թարգմանել Ջոն Բանյանի «Ուխտագնացի ճամփորդությունը Երկնային Երկիր» կրոնական վեպը։ Այն տպագրվել է 1927 թվականին Դորի Կոտի հրատարակչության կողմից «Ճամփորդը» () վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ալբանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալբանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ալբանացի մանկավարժներ
Ֆիդան Ղասիմովա

**Ֆիդան Էքրեմ ղիզի Ղասիմովա** (, ), Ադրբեջանի օպերային երգչուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1984);

## Կենսագրություն
Ֆիդան Ղասիմովան ծնվել է 1947 թվականի հունիսի 17-ին Բաքվում։ Ավարտել է Բյուլ-բյուլի անվան երաժշտական դպրոցը։ 1966 թվականին ընդունվել է Ու.Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան (ներկա Բաքվի երաժշտական ակադեմիա)։ 1974 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ 1974 թվականին վերադառնալով Բաքու, նա եղել է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի մենակատար։ Նա նաև սկսել է դասավանդել Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում։

Հանտիսանում է 1990 թվականից Ու.Հաջիբեկովի անվան Բաքվի երաժշտական ակադեմիայի և 1992 թվականից Ստամբուլի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսորը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
## Մրցանակներ և պարգևներ
240px|աջից
* 1982 - Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ,
* 1984 - Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր,
* 1988 - ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ,
* 1997 - «Փառքի» շքանշան,
* 2010 - «Պատվի» օրդեն,
* 2017 - «Անկախության» օրդեն (հանձնել է Իլհամ Ալիևը՝ նկարում);

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Quella fiamma che m'accende ( Benedetto Marcello )
*  Pieta Signore ( Alessandro Stradella )
* Fidan Qasımova - Üzüyümün qaşı Ֆիդան Ղասիմովա-Իմ մատանու հոնքը
* G. Verdi "Aida

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Վիկտոր II

**Հռոմի պապ Վիկտոր II** (), ծննդյան անունը **Գեբհարդ**, Կալվի և Դոլնշտայնի կոմս, եղել է Հռոմի պապ 1055 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև իր մահը 1057 թվականը։ Նա հայտնի էր որպես Գեբհարդ Դոլնշտայն-Հիրշբերգ։ Գեբհարդը գերմանական բարեփոխումների ժամանակաշրջանի մի շարք պապերից մեկն էր։

## Կյանք
Գեբհարդը ծնվել է Կալվում։ Նրա հայրը եղել է Կալվի կոմս Հարթվիգը, ով Սրբազան Հռոմի կայսր Հենրի III-ի ազգականն էր։ Իր հորեղբոր ջանքերով, ով Ռեգենսբուրգի եպիսկոպոսն էր, 24 ամյա Գեբհարդը նշանակվել է Այխշտետի եպիսկոպոս։ Այս պաշտոնում նա սատարել է կայսրին և աստիճանաբար դարձել է կայսրի ամենամոտ խորհրդականներից մեկը։

Լևոն IX-ի մահից հետո Հռոմի պատվիրակությունը գլխավորեց Հիլդեբրանդը, ապագա Գրիգոր VIIը, ով մեկնեց Մայնց և խնդրեց կայսրին առաջադրել Գեբհարդին որպես իրավահաջորդ։ Կարդինալների ժողովը տեղի ունեցավ Ռատիսբոնում 1055 թվականի մարտին և Գեբհարդը ընտրվեց Հռոմի պապ և վերցրեց Վիկտոր II անունը, որից հետո տեղափոխվեց Հռոմ։

Վիկտորը եկեղեցուց վտարեց Բարսելոնայի կոմս Ռամոն Բերենգուր I-ին և Ալմոդիս դե լա Մարշին ամուսնական դավաճանության պատճառով 1055 թվականին :

## Տես նաև

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմի պապեր
Թվերկինգ

alt=A woman twerking in a contest|մինի| Մրցույթին թվերկինգ պարող կինը։
[alt=A woman twerking at a music festival.|մինի| Թվերկինգը երաժշտական [փառատոնին: ]]
**Թվերկինգ**, ( ( /ˈtwɜːrkɪŋ/ )), 1980-ականներին Նյու Օրլեանում առաջացած մարմնի թափահարմամբ պարային ոճի ենթատեսակ։ Անհատական այս պարը հիմնականում, բայց ոչ պարտադիր կատարում են կանայք։ Պարողները հետ-հետ են գցում կամ ցցում իրենց կոնքերը կամ թափահարում են իրենց հետույքները՝ հաճախ ծնկները կիսով չափ ծալած դիրքից։ Թվերկինգ յուրահատուկ պարային շարժումների ավելի մեծ խմբի՝ Նյու Օրլեանում ձևավորված հիփ-հոփի յուրահատուկ ոճի «Bounce»-ի (թափահարելու երաժշտական ոճի) մաս է կազմում։ Շարժումները ներառում են «խառնուրդը», «մարզվելը», «կռանալը», «ուսով բրդելը», «ծափ տալը», «հետույքին ծափ տալը» և «վայրի անտառը»՝ բոլորը «Բաունսի» (Bounce) կամ «թափահարման» ոճի մաս են ճանաչված։ Թվերկինգը, ի սկզբանե, պարարվեստի այդ ոճի ընդամենը մեկ շարժումն է՝ տվյորկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Աննա Յագելոնկա

**Աննա Յագելոնկա** (, ), Լեհաստանի թագավոր Սիգիզմունդ I-ի դուստրը, 1575 թվականից՝ Լեհաստանի և Լիտվական մեծ իշխանության միացյալ ունիայի՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի թագուհի։

Հոր՝ Սիգիզմունդ Ծեր արքայի մահվանից որոշ ժամանակ անց երկրում ստեղծվում է խառնակ իրավիճակ, որի պայմաններում Աննան դառնում է Ռեչ Պոսպոլիտայի գահի միակ օրինական հավակնորդը։ Ստեղծվել էր մի այնպիսի իրադրություն, որ լեհ-լիտվական գահը չուներ իշխող հարստությունից սերվող արու ներկայացուցիչ, ով կկարողանային շարունակել արքայատոհմի ժառանգական իշխանությունը (Յագելոնների հարստության վերջին արու ժառանգը՝ Սիգիզմունդի որդի Սիգիզմունդ II Օգոստոսը, մահացել էր 1572 թվականին)։

Այսպիսով՝ 1572 թվականին Աննա Յագելոնկան սկսում է միանձնյա կառավարել երկիրը՝ միաժամանակ մերժելով ամուսնության բոլոր առաջարկությունները։ 1576 թվականին սակայն Աննան ամուսնանում է Ստեֆան Բատորիի հետ, ով էլ ինքնաբերաբար դառնում է Լեհաստանի արքայի և Լիտվայի մեծ իշխանի պաշտոնատարը։ Հարկ է նշել, որ վերջիններիս ամուսնությունը կրում էր պայմանական բնույթ, քանզի պլանավորված էր նախօրոք։ Երկիրը հավասարապես կառավարվում էր թագավորի և թագուհու կողմից․ այսպիսով՝ Ստեֆանը մերձբալթյան շրջաններում զբաղված էր Լիվոնյան պատերազմներով, իսկ Աննան՝ Վարշավայում իրականացնում էր Ռեչ Պոսպոլիտայի հասարակաքաղաքական, ներքին կյանքին վերաբերվող հարցերի լուծմամբ։

Ստեֆանի մահվանից՝ 1586 թվականից հետո վերջինիս հաջորդում է Սիգիզմունդ III Վազա արքան, որը համարվում է Ռեչ Պոսպոլիտայի թագավորության պատմության ամենանշանավոր գահակալներից մեկը։ Սիգիզմունդը Աննայի զարմիկն էր և վերջինիս ընտրությունն ամենևին էլ պատահական չէր, քանզի թագուհու դիրքերը շարունակում էին երկրում մնալ անհողդողդ և աննկուն։

Աննա Յագելոնկան մահանում է 1596 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ 72 տարեկան հասակում՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի թագավորանիստ-ոստան Վարշավայում։

## Տես նաև

* Ռեչ Պոսպոլիտա
* Ստեֆան Բատորի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի թագուհիներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Մոխրագույն հավալուսն

**Մոխրագույն հավալուսն** (), ջրլող թռչուն, պատկանում է հավալուսնանմանների կարգի հավալուսների ընտանիքին։

## Նկարագրություն
Միջին չափի հավալուսն է, ունի մոխրագույն կուրծք և պոչ։ Զուգավորման շրջանում կտուցի վրա հայտնվում են մոխրագույն բծեր։ Մոխրագույն հավալուսների երկարությունը մոտավորապես 1,27 մ-ից մինչև 1,52 մ է (ավելի փոքր են, քան հավալուսների մյուս տեսակների մեծ մասը)։ Արուներն էգերից խոշոր են։ Կտուցն ունի 28,5 սմ-ից մինչև 35,5 սմ երկարություն։ Թռչունի զանգվածը հասնում է մինչև 5 կգ։ Պարանոցի և և մարմնի վերևի հատվածի փետուրները մոխրագույն են, ներքևի հատվածինը՝ մոխրասպիտակավուն, պոչը՝ շագանակագույն բծերով։ Ոտքերն ունեն մուգ շագանակագույնից մինչև սև գունավորում։

Կտուցը վարդագույն է կամ դեղնանարնջագույն, կտուցի տակ գտնվող պարկը՝ կարմրավուն։ Մերկ, շուրջակնային օղակը նարնջագույն է կամ դեղին, աչքից անմիջապես առաջ գտվող մաշկը վառ ծիրանեգույն է։ Հավալուսների ծոծրակային մասում կա սպիտակ ծայրերով շագանակագույն փետուրների փունջ։ Թևերի փետրուրները մոխրագույն են, դրանց ծայրերը՝ մուգ շագանակագույն։ Մարմնի ներքին մասը սպիտակ է երբեմն մի փոքր վարդագույն երանգով։ Ձվադրման շրջանի ավարտից հետո թռչունների դեմքի մաշկը կորցնում է իր երանգը՝ դառնալով գունատ, փետուրների փունջը փոքրանում է։

Ձվից դուրս եկած ճտերը մերկ են և ունեն բաց գույնի մաշկ։ Արագ աճում են սպիտակ աղվափետուրները, իսկ ավելի ուշ փետրածածկը դառնում է շագանակագույն։ Հասուն հավալուսնի ամբողջական փետրավորումը ձևավորվում է երրորդ տարում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Josep del Hoyo et al.: *Handbook of the Birds of the World.* Band 1 (*Ostrich to Ducks*), Lynx Edicions, Barcelona 1992, ISBN 8487334105.
* Gerald Tuck, Hermann Heinzel: *Die Meeresvögel der Welt*. Parey, Hamburg/Berlin 1980, ISBN 3490078187.
* Martin Woodcock: *Collins Handguide to the Birds of the Indian Sub-Continent.* Collins, London 1984, ISBN 000219712X.

Կատեգորիա:Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հավալուսնանմաններ