Հիզբ ալ-Թահրիր ալ-Իսլամի

**Հիզբ ալ-Թահրիր ալ-Իսլամի** ( *«Իսլամական ազատագրման կուսակցություն»*) միջազգային պանիսլամիստական քաղաքական կուսակցություն, որը հիմնադրվել է 1953 թվականին Արևելյան Երուսաղեմում Շարիաթի վերաքննիչ դատարանի տեղական դատավոր Թակիյուդին ալ Նաբհանիի կողմից։

Կազմակերպության հռչակված նպատակն է միավորել բոլոր այն երկրները, որտեղ մուսուլմաններն ապրում են մեկ իսլամական պետության (խալիֆայության) մեջ, որը ղեկավարվում է շարիաթի օրենքներով:

## Կառավարում
1977 թվականին Թակիյուդին ալ-Նաբհանիի մահից հետո կազմակերպությունը ղեկավարել է պաղեստինցի Աբդուլ Քադիմ Զալլումը։ 2003 թվականին Զալումի մահից հետո կազմակերպությունը ղեկավարել է Աթա Աբու Ռաշտան:

## Գաղափարախոսություն
աջից|մինի|Իսլամական պետության վերադարձի կոչով պաստառ
Հըզբ ալ-Թահրիրն իրեն հռչակում է «քաղաքական կուսակցություն, որի գաղափարախոսությունը իսլամն է»: Կուսակցության նպատակն է նպաստել մուսուլմանների վերադարձին դեպի իսլամական ապրելակերպ («կյանքի բոլոր ասպեկտները պետք է հիմնված լինեն շարիաթի նորմերի վրա») և իսլամական կրոնի տարածումն աշխարհում։ Միաժամանակ հայտարարվում է, որ այդ նպատակի իրագործումը հնարավոր է միայն մեկ (ամբողջ իսլամական աշխարհը միավորող) աստվածապետական պետության՝ խալիֆայության վերստեղծմամբ:

«Հիզբ ալ-Թահրիր» փաստաթղթերում իսլամադավան երկրների կառավարությունները բնութագրվում են որպես ոչ իսլամական, իսկ մուսուլմանական համայնքի (Ումմա) այսօրվա բոլոր խնդիրների պատճառը հայտարարվում է «իսլամի բացակայությունն իր առօրյա կյանքում», այդ թվում՝ «Իսլամական կառավարման համակարգի բացակայությունը»: ՀԹ Սահմանադրությունը բաղկացած է Իսլամական պետության մասին 187 հոդվածներից, այն մանրամասնում է ամեն ինչ՝ Իսլամական տնտեսությունից և կրթական համակարգից մինչև տղամարդկանց և կանանց միջև հարաբերություններ (կանանց թույլատրվում է ունենալ սեփականության իրավունք, քվեարկել և զբաղվել բիզնեսով):

## Գործունեություն
Կազմակերպության մասնաճյուղեր են գործել Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում (Եգիպտոս, Սիրիա, Մարոկկո, Թունիս, Սուդան, ԱՄԷ, Եմեն, Քուվեյթ, Պաղեստին, Հորդանան, Լիբանան, Իրաք), Թուրքիայում, Եվրամիությունում (կազմակերպության գործունեությունը. արգելված են Գերմանիայում, (հակասեմիտիզմի և հակաիսրայելական քարոզչության համար, արգելքը անհաջող բողոքարկվել է ՄԻԵԴ, որը գտել է, որ Հիզբ ալ-Թահրիրի նպատակները հակասում են Եվրոպական կոնվենցիայի արժեքներին), Դանիա, Մեծ Բրիտանիա, Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայում ( Բանգլադեշ, Պակիստան, Մալայզիա, Ինդոնեզիա) և Ավստրալիայում: 1995 թվականից կազմակերպությունը սկսել է գործել Ուզբեկստանում։ Խմբի գործունեությունը հայտնի է նաև ԱՊՀ երկրներում (Տաջիկստան, Ղրղզստան, Ղազախստան, Ադրբեջան, Բելառուս և Ռուսաստան):

## Իրավական կարգավիճակը ըստ տարածաշրջանի
### Ամերիկա
ԱՄՆ պետական կառույցները (ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը և ԱՄՆ Սենատը) «Հիզբ ալ-Թահրիրը» դասում են որպես ոչ բռնի մեթոդներով գործող խմբավորում, որը, սակայն, նպաստում է մուսուլմանների շրջանում ծայրահեղական տրամադրությունների տարածմանը:

### Եվրոպական երկրներ
Գերմանիայում կազմակերպության գործունեությունն արգելված է միջազգային փոխըմբռնման գաղափարներին հակադրվելու, Իսրայել պետության լուծարման կոչերի և սպանությունների պատճառով:

2024 թվականի հունվարի 19-ից Հիզբ ալ-Թահրիրի գործունեությունը Մեծ Բրիտանիայում արգելվել է հակասեմականության եւ ահաբեկչությանն աջակցելու համար:

2003 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանը «Հիզբ ալ-Թահրիր ալ-Իսլամին» ճանաչել է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն:

### Ասիա և Մերձավոր Արևելք
Ղազախստանում «Հիզբ ալ-Թահրիրի» գործունեությունն արգելվել է դատարանի կողմից 2005 թվականին ծայրահեղականության համար: Կազմակերպությունն արգելված է նաև Չինաստանում, Բանգլադեշում, Ինդոնեզիայում, Թուրքիայում, Պակիստանում, Տաջիկստանում, Ուզբեկստանում և բոլոր արաբական երկրներում (բացառությամբ ԱՄԷ-ի, Լիբանանի և Եմենի)։

## Կարծիքներ
2014 թվականին Մալաշենկոն IslamNews առցանց հրատարակությանը տված հարցազրույցում նշել է՝Ի դեպ, «Հիզբ ալ-Թահրիրը» ծայրահեղականներ չեն: Այո, սրանք արմատականներ են, բայց սրանք այն մարդիկ չեն, ովքեր խոստանում են ամեն գնով կռվել խալիֆայության համար: […] «Հիզբ ալ-Թահրիրն» իր առջև դրել է միայն քաղաքական նպատակներ: Երբ խոսում են խալիֆայության մասին, դա միայն քաղաքական ճանապարհով է, և նրանք խուսափում են ցանկացած նման ավելորդություններից։ Եվ, ի դեպ, նրանց շատ հաճախ համեմատում են Ուզբեկստանի իսլամական շարժման հետ, նրանք՝ այո, ահաբեկչություններ են անում, պատրաստ են զենք վերցնել, բայց Հիզբ ալ-Թահրիր՝ ոչ։2015 թվականին Ուոլթեր Լաքերը նշել՝Կենտրոնական Ասիայի ամենաակտիվ ռազմական շարժումը «Հիզբ ալ-Թահրիր» պանիսլամիստական քաղաքական կազմակերպությունն էր, որը հիմնադրվել էր Հորդանանում 1950-ականներին, որը մտադիր էր ստեղծել համաշխարհային իսլամական պետություն (խալիֆայություն): Ներկայումս այն արգելված է գրեթե բոլոր երկրներում, այդ թվում՝ արաբական երկրներում։ Դրա հեռանկարները Կենտրոնական Ասիայի որոշ երկրներում, օրինակ՝ Ղրղզստանում, պետք չէ թերագնահատել։Իրավապաշտպան մի շարք կազմակերպություններ կարծում են, որ «Հիզբ ալ-Թահրիրի» գործունեությունը ահաբեկչական չէ։ Այսպես, 2005 թվականին Մեմորիալ մարդու իրավունքների կենտրոնի աշխատակից Վ. Ա. Պոնոմարյովն իր ակնարկում կարծիք է հայտնել, որ Հիզբ ալ-Թահրիրը «ոչ բռնի միջազգային իսլամական կազմակերպություն է, և նրա կողմնակիցների տեսակետները չեն կարող արդարացնել ճնշումը կամ կեղծիքը: քրեական գործեր և խոշտանգումներ»։ Բացի այդ, նա անհիմն է համարել Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանի որոշումը՝ պատճառաբանական մասում նշելով «Հիզբ ալ-Թահրիրի ահաբեկչական գործունեության վերաբերյալ որևէ տվյալի բացակայությունը՝ Քրեական օրենսգրքում տրված ահաբեկչության սահմանմանը համապատասխան։ Ռուսաստանի Դաշնության և «Ահաբեկչության դեմ պայքարի մասին» Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային օրենքը 07/03/1998 թ.»:

## Տես նաև
* Իսլամիզմ
* Պանիսլամիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
; Ռուսերեն

* 
* 
* Залужный, Александр Гаврилович|Залужный А. Г. Личность религиозного экстремиста: теоретико-правовой анализ // Теория государства и права. — 2018. — № 1. — С. 64–68.
* 
* 

; Այլ լեզուներով

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Swick, Sarah. From London to Andijan: The rising global influence of Hizb ut-Tahrir among Muslim youth. // Muslims and Islam in the Chaotic Modern World: Relations of Muslims among Themselves and with Others. Temple University, Philadelphia, PA (2005).
* Karagiannis, Emmanuel. Political Islam in Central Asia: The Challenge of Hizb ut-Tahrir. Routledge, 2009.
* Taji‐Farouki, Suha. Islamists and the threat of Jihad: Hizb al‐Tahrir and al‐Muhajiroun on Israel and the Jews. // Middle Eastern Studies 36.4 (2000): 21-46.
* Ward, Ken. Non-violent extremists? Hizbut Tahrir Indonesia. // Australian Journal of International Affairs 63.2 (2009): 149—164.

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Վերխովսկի, «SOVA» տեղեկատվական-վերլուծական կենտրոն՝ «Հիզբ ալ-Թահրիրը ահաբեկիչներ չեն».
* ''Իմ ճանապարհը իսլամիստական ծայրահեղականությունից'' Մաաջիդ Նավազի կողմից (2013 թվական)
* «Վարչապետը դարակներում է իսլամական խմբավորման արգելքը» by The Guardian
* «Թոնի Բլեր և Հիզբ ալ-Թահրիր՝ «Մուսուլմանները մահճակալի տակ» Աբդուլ Վահիդ, openDemocracy.net, 9 օգոստոսի 2005 թվական
* «Վարչապետի հայտարարությունը հակաահաբեկչական միջոցառումների մասին» *[[The Guardian]]*,Օգոստոսի 5 2005 թվական
* «Մուլտֆիլմերը Դանիայում մշակութային պայքար են հրահրում».
* «Պայքար գաղափարների պատերազմի դեմ», *Foreign Affairs*, Նոյեմբեր/Դեկտեմբեր 2005 թվական
* «Հիզբ ալ-Թահրիր», *BBC Newsnight*, Օգոստոսի 27 2003 թվական
* Եվրոպան «իսլամի քաղաքական ապստամբության» ներսում
* BBC Hardtalk Թիմ Սեբաստիանի հարցազրույցը Հիզբ ալ-Թահրիրի խոսնակի հետ
* BBC Hardtalk-ի Սառա Մոնթեգի հարցազրույցը Մաաջիդ Նավազի հետ, որը Եգիպտոսում բանտարկվել էր քաղաքական կուսակցությանը պատկանելու համար։
* Guardian-ի վերջին հոդվածը՝ կին անդամների հարցազրույցով
* Մեկնաբանում է Սայմոն Ջոնսը, լրագրող, որը ներկայումս ապրում է Ուզբեկստանի Տաշքենդում քաղաքում
* «Արևմուտքը պետք է հասկանա, որ դա անխուսափելի է. իսլամը վերադառնում է'
* Հարց և պատասխան. «Հիզբ ալ-Թահրիր» BBC-ի կողմից
* Ղրղզստան. քաղաքակրթությունների բախում

Կատեգորիա:1953 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ասիայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Արգելված կուսակցություններ
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Իսլամական կուսակցություններ
Կատեգորիա:Հակաարևմտականություն
Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ
Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Կատեգորիա:Հակասիոնականություն
Կատեգորիա:Հակաքրիստոնեություն
Կատեգորիա:Պանիսլամիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ