Դորոթի Գերոդ

**Դորոթի Էննի Էլիզաբեթ Գերոդ** (, ), անգլիացի հնագետ, որը մասնագիտացել է պալեոլիթյան ժամանակաշրջանում։ Նա զբաղեցրել է Դիսնեյի հնագիտության պրոֆեսորի պաշտոնը Քեմբրիջի համալսարանում՝ 1939-1952 թվականներին և եղել է առաջին կինը, որն ամբիոն է ունեցել Օքսֆորդում կամ Քեմբրիջում։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Գարրոդը բժիշկ սըր Արչիբալդ Գարրոդի և Լաուրա Էլիզաբեթ Սմիթի դուստրն է, նրա մայրը վիրաբույժ սըր Թոմաս Սմիթի՝ 1-ին բարոնետի դուստրն է եղել։ Նա ծնվել է Լոնդոնի Չանդոս փողոցում և կրթություն է ստացել տանը։ Նրա առաջին ուսուցչուհին Իզաբել Ֆրայն է եղել՝ որպես կառավարիչ։ Գարրոդը հիշում էր, որ Ֆրայը ինը տարեկանում սովորեցնում էր իրեն Հարլի փողոցում Ուոլթեր Ջեսոպի դստեր հետ։ Հետագայում նա հաճախել է Սենթ Օլբանսի Բիրքլենդս դպրոց։

Պամելա Ջեյն Սմիթը Գարոդի մասին գրում է հետևյալը՝ «Գարրոդը բրիտանական ինտելեկտուալ արիստոկրատիայի նշանակալի անդամ է եղել։ Նրա հայրը՝ սըր Արչիբալդ Գարրոդը, եղել է Օքսֆորդի բժշկության ռեգիուսի պրոֆեսոր և համարվում է կենսաքիմիական գենետիկայի հիմնադիրը։ Նրա պապը սըր Ալֆրեդ Գարոդն է եղել Քինգս քոլեջի հիվանդանոցից, Վիկտորիա թագուհու բժիշկը և ռևմատիկ հիվանդությունների առաջատար մասնագետ»։

Գարրոդը ընդունվել է Քեմբրիջի Նյունհեմ քոլեջը 1913 թվականին, որտեղ նա կարդացել է հին և դասական պատմություն, նախքան հնագիտության առարկա ուսումնասիրելը՝ ավարտելով դասընթացը 1916 թվականին։ 1916 թվականին ավարտելով իր ուսումը, նա կորցրել է երկու եղբայրների՝ լեյտենանտ Ալֆրեդ Նոել Գարոդին և լեյտենանտ Թոմաս Մարտին Գարոդին։ Երկուսն էլ սպանվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Նրա երրորդ եղբայրը՝ լեյտենանտ Բազիլ Ռահերը մահացել է Ֆրանսիայում իսպանական գրիպից՝ զորացրվելուց առաջ։ Լուրեր են պտտվում, որ նա կորցրել է իր նշանածին։ Նա կամավոր է եղել Կաթոլիկ կանանց լիգային մինչև 1919 թվականը։ Այնուհետև նա մեկնել է Մալթա, որտեղ նրա հայրը աշխատում էր որպես պատերազմական հիվանդանոցների ղեկավար և սկսել է հետաքրքրվել տեղի հնություններով։ Զգալի տարաձայնություններ կան այն ամսաթվի շուրջ, երբ նա կրոնափոխվել է և դարձել հռոմեական կաթոլիկ, բայց Գարրոդն ըստ երևույթին կաթոլիկություն է ընդունել նախքան Քեմբրիջ գալը։

## Կարիերա

Ընտանիքի վերադարձին Անգլիա, որտեղ նրանք հաստատվել են Օքսֆորդում, Գարոդը 1921 թվականին պաշտպանել է դիպլոմ մարդաբանության բարձրագույն կրթության մասին:Նրա դասախոսությունների նոտաներից, որոնք պահպանվել են հնությունների ազգային թանգարանում, պարզ է դառնում, որ դիպլոմային դասընթացը ինտենսիվ ներածություն էր ինչպես հնագիտության, այնպես էլ մարդաբանության մեջ։ Նրան դասավանդել է Ռոբերտ Ռանուլֆ Մարեթը սոցիալական մարդաբանության մասնագետ և փորձառու հնագետ։ 1921 թվականին համալսարանն ավարտելուց հետո նա ստացել է գերազանցության դիպլոմ՝ որպես փոքր թվով ուսանողուհիներից մեկը։ Նա գտել է իր ինտելեկտուալ կոչումը` պալեոլիթյան դարաշրջանի հնագիտության ոլորտում։ Պամելա Ջեյնս Սմիթը հայտնաբերել է, որ Գարրոդը ավելի ուշ որպես հարգանքի տուրք ասում է իրեն, որ «Մարեթը հանճարեղ գործընկերն է, փայլուն զրուցակիս, սիրելի ընկեր»։ Սմիթը հայտնաբերել է, որ տիկին Չիթին՝ ի ծնե Մերի Քիթսոն Քլարկը, Գարոդի ուղեկիցներից մեկն է եղել 1929 թվականին Կարմել լեռան պեղումների ժամանակ, որին իր հարցազրույցում ասել է, որ Գարրոդը «փորձել է իր դարձը դեպի նախապատմություն կրոնական խորությամբ [...] Նախապատմաբան լինելու վճռականությունը, հատկապես քարի դարում, նրա գլխին ընկավ մեկ վայրկյանում, ինչպես դարձի գալը»։ Հենց Մարեթն է նրան ծանոթացրել Ֆրանսի և Էբբի Բրաուլի՝ նրա մտավոր հոր հետ։ Գարորդը սովորել է երկու տարի՝ 1922-1924 թվականներին, նախապատմաբան Մ. Բրեուլիի հետ Փարիզի Պալեոնտոլոգիայի հումանիտար ինստիտուտում։ Սմիթը պնդում է, որ Գարրոդի հետաքրքրությունը միջին և վերին պալեոլիթի հավաքածուների ծագման, տարածման և դասակարգման նկատմամբ՝ նրա հմայվածությունը ժամանակակից մարդկանց ծագման և նեանդերթալցիների մահվան հարցերով աշխարհագրության կողմից հարաբերական թվագրման հետ կապված մտահոգությունը և նրա հայտարարությունը, որ «Եվրոպան, ի վերջո, միայն Աֆրիկայի և Ասիայի թերակղզի է» (Քլարկ 1999:409), թույլ է տալիս Գարոդին ներկայացնել որպես Էբբի Բրեյլի մտավոր զավակ»։

1926 թվականին Գարրոդը հրատարակել է իր առաջին ակադեմիական աշխատությունը՝ *«Բրիտանիայի վերին պալեոլիթը»*, որի համար նրան շնորհվել է գիտությունների թեկնածուի աստիճան Օքսֆորդի համալսարանի կողմից։

Բրեյլի հրավերից հետո նա ուսումնասիրել է Սատանայի աշտարակի քարանձավը՝ յոթ ամսվա ընթացքում Ջիբրալթարում 1925-ից 1927 թվականներին։ Այն գտնվում էր Ֆորբսի քարհանքից ընդամենը 350 մետր հեռավորության վրա, որտեղ ավելի վաղ հայտնաբերվել էր նեանդերթալյան մարդու գանգ։ Գարրոդը 1925 թվականին այս քարանձավում հայտնաբերել է նեանդերթալյան մարդու երկրորդ կարևոր գանգը, որն այժմ կոչվում է Ջիբրալթար 2։ Դա նրա առաջին միջազգայնորեն ճանաչված պեղումն է եղել։ Գարրոդն իր կարիերայի ընթացքում պետք է գտներ բազմաթիվ անոմալ կմախքներ, սակայն գանգը չէր տեղավորվում նեանդերթալյան սահմանման մեջ։ 1928 թվականին նա գլխավորել է Հարավային Քրդստան մուտք գործած առաջին արշավախումբը։ Նա ապացույցներ է փնտրել այն մասին, որ պալեոլիթյան մարդիկ գաղթում էին Վերին Միջագետքի և Սիրիայի միջև։ Այս աշխատանքը հանգեցրել է Հազար Մերդի քարանձավի և Զարզի քարանձավի փորձնական ուսումնասիրություններին։

1929 թվականին Գարրոդը նշանակվել է Պաղեստինի Կարմել լեռան Վադի էլ-Մուղարա պեղումները ղեկավարելու՝ որպես Նախապատմական հետազոտությունների ամերիկյան դպրոցի և Երուսաղեմի հնագիտության բրիտանական դպրոցի համատեղ նախագիծ։ 12 ընդարձակ դաշտային սեզոնների շարքն ավարտվել է 1929-1934 թվականներին։ Արդյունքները ստեղծեցին ժամանակագրական շրջանակ, որը մնում է վճռորոշ այդ նախապատմական ժամանակաշրջանի ըմբռնումը ներկայացնելու համար։ Սերտորեն աշխատելով Դորոթեա Բեյթի հետ՝ նա ցուցադրել է ստորին պալեոլիթի, միջին պալեոլիթի և էպիպալեոլիթի զբաղմունքների երկար հաջորդականությունը՝ Տաբուն, Էլ-Վադ, Էս-Սխուլ, Շուկբա (Շուքբա) և Քեբարա քարանձավներում։ Նա նաև մշակել է ուշ էպիպալեոլիթի Նատուֆիական մշակույթի մշակութային պիտակը ( Վադի Նատուֆից, Շուքբա քարանձավի գտնվելու վայրից)՝ Էս-Սխուլում և Էլ-Վադում իր պեղումներից հետո։ Նրա պեղումները Լևանտի քարանձավների վայրերում իրականացվել են գրեթե բացառապես կին աշխատողների հետ, որոնք հավաքագրվել են տեղի գյուղերից, ինչպիսիք են Ջեբա և Լժիմը։ Այս կանանցից մեկին՝ Յուսրային, վերագրվում է Տաբուն 1 նեանդերթալի գանգի հայտնաբերումը։ Ջեբա և Լջսիմ գյուղերը ավերվել են 1948 թվականին և Պաղեստինի հավաքականի անդամների մեծ մասին չի հաջողվել գտնել։ 1937 թվականին Գարրոդը հրատարակել է «Կարմել լեռան քարե դարը», որը համարվում էր ոլորտում բեկումնային աշխատանք։ 1938 թվականին նա մեկնել է Բուլղարիա և պեղումներ կատարել Բաչո Կիրոյի պալեոլիթյան քարանձավում։
Մի շարք ակադեմիական պաշտոններ զբաղեցնելուց հետո, այդ թվում՝ Նյունհեմ քոլեջի հնագիտության և մարդաբանության ուսումնասիրությունների տնօրեն՝ նա 1939 թվականի մայիսի 6-ին դարձեկ է Քեմբրիջի հնագիտության Դիսնեյի պրոֆեսոր, պաշտոն, որը նա զբաղեցրել է մինչև 1952 թվականը։ Նրա նշանակումը ոգևորությամբ դիմավորել են կին ուսանողները և նրա պատվին Նյունհեմում անցկացվել է «քոլեջի խնջույք», որում յուրաքանչյուր ուտեստ անվանակոչվել է հնագիտական առարկայի անունով։ Բացի այդ *Cambridge Review-ն* հաղորդել է՝ «Կնոջ ընտրությունը Դիսնեյի հնագիտության պրոֆեսորի պաշտոնում հսկայական առաջընթաց է համալսարանում տղամարդկանց և կանանց միջև լիակատար հավասարության ճանապարհին»։ Գենդերային իրավահավասարությունը Քեմբրիջի համալսարանում այն ժամանակ դեռևս հեռու հեռու է եղել արդիականից, որպես կին՝ Գարոդը չէր կարող լինել համալսարանի լիիրավ անդամ, ուստի նա զրկված է եղել համալսարանի հարցերի շուրջ ելույթներից կամ քվեարկությունից։ Այն շարունակել է գործել մինչև 1948 թվականը, երբ կանայք դարձել են համալսարանի լիիրավ անդամներ։

1941-1945 թվականներին Գարրոդը արձակուրդ է վերցրել համալսարանից և ծառայել է Կանանց Օժանդակ օդային ուժերում (WAAF)՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Նա աշխատել է RAF Medmenham լուսանկարչական մեկնաբանության բաժնում՝ որպես բաժնի սպա (թռչող սպայի կոչումով համարժեք)։

Պատերազմից հետո Գարրոդը վերադարձել է իր պաշտոնին և մի շարք փոփոխություններ կատարել ամբիոնում, ներառյալ համաշխարհային նախապատմության ուսումնասիրության մոդուլի ներդրումը։ Այնտեղ, որտեղ նախկինում նախապատմությունը համարվում էր հատկապես ֆրանսիական կամ եվրոպական՝ Գարրոդը ընդլայնել է թեման համաշխարհային մասշտաբով։ Գարրոդը նաև փոփոխություններ է կատարել հնագիտական ուսումնասիրությունների կառուցվածքում՝ Քեմբրիջը վերածելով առաջին բրիտանական համալսարանի, որն առաջարկում էր նախապատմական հնագիտության բակալավրիատի դասընթացներ։ Համալսարանական ամառային արձակուրդների ժամանակ Գարրոդը մեկնել է Ֆրանսիա և պեղումներ կատարել երկու կարևոր վայրերում՝ Ֆոնտեշևադ քարանձավում, Ժերմեն Անրի-Մարտենի հետ և Անգլ-սյուր-լ'Անգլին, Սյուզան դե Սենտ Մատուրինի հետ։

### Հետագա կյանք
1952 թվականին թոշակի անցնելուց հետո Գարրոդը տեղափոխվել է Ֆրանսիա, բայց շարունակել է ուսումնասիրություններն ու պեղումները։ 1958 թվականին՝ 66 տարեկան հասակում պեղումներ է կատարել Լիբանանի Աադլուն գագաթում՝ Դիանա Քըրքբրայդի աջակցությամբ։ Հաջորդ տարի նրան խնդրել են շտապ պեղումներ կատարել Ռաս Էլ Քելբում, քանի որ նշանակալի քարանձավը խախտվել էր ճանապարհների և երկաթուղային շինարարության պատճառով։ Անրի-Մարտենը և դը Սենտ Մաթուրինը յոթ շաբաթ օգնել են Գարոդին, իսկ գտնված նյութը տեղափոխվել է Բեյրութի Ազգային թանգարան՝ ավելի մանրամասն ուսումնասիրության համար։ Նա կրկին վերադարձել է Աադլուն 1963 թվականին, երիտասարդ հնագետների թիմի հետ, սակայն նրա առողջական վիճակը սկսել է վատանալ և նա հաճախ սկսել է բացակայել այդ վայրերից։

Գարրոդը հայտնվել է որպես պանելիստ «*[[Կենդանական, բանջարեղեն, հանքային.|Animal, Vegetable, Mineral?]]»* խաղի շոուի ժամանակ, որն անցկացվել է 1959 թվականին Հոմերոսի թանգարանում։

1968 թվականի ամռանը Գարրոդը կաթված է ստացել Քեմբրիջում հարազատներին այցելելիս։ Նա մահացել է այնտեղի ծերանոցում դեկտեմբերի 18-ին 76 տարեկան հասակում։

### Բազմազանություն և ներառականություն
Գարրոդը Քեմբրիջի առաջին կին պրոֆեսորն է եղել և մեծ դեր է ունեցել այն ինտեգրված հաստատության վերածելու գործում։ Պրոֆեսորի պաշտոնում ընտրվելու արդյունքում կանայք ստացել են լիիրավ անդամություն և թույլ են տվել ավարտել Քեմբրիջի համալսարանը։ Նա հիմնականում աշխատել է կանանց հետ, քանի որ ապրում էր առանձնացված անգլիական հասարակության մեջ։ Պաղեստինում նրան վերաբերվում էին որպես բրիտանական իշխող դասի անդամի և խորապես սիրված պաղեստինցիների կողմից։ Գարրոդի հարաբերություններն իր արաբ հարևանների և աշխատակիցների հետ «ջերմ են եղել։ Գարրոդին հաճախ էին հրավիրում հարսանիքների կամ այլ տոնակատարությունների։ Նրան անվանում էին Սիտ Միրիամ, Լեդի Մերի»։ Նրա Կարմել լեռան արշավախմբի անձնակազմը, որն ընդգրկում էր բոլոր պեղումները (Սխուլ, Քեբարա, էլ-Վադ և էթ-Թաբուն), բաղկացած է եղել հիմնականում տեղացի արաբ կանանցից։ Գարրոդը լիովին պատասխանատու է եղեկ Կարմել լեռան բազմաթիվ երկարատև պեղումների համար։ 1931 թվականին Ֆրենսիս Տուրվիլ Պետրը, որը բացահայտ միասեռական էր, շատ կարճ ժամանակ մասնակցել է Կարմել լեռան իր պեղումներին՝ որպես Գարոդի թիմի անդամ։ Ֆրենսիս Տուրվիլ-Պետրը հայտնաբերել է հնագույն գանգուղեղ Մուղարեթ նախկին Զութիյեում, Գալիլեայի ծովի մոտ, որը համարվում էր 1920-ականների ամենաուշագրավ նախապատմական հնագիտական իրադարձությունը Արևմտյան Ասիայում։

### Մրցանակներ և անվանակարգեր
1937 թվականին Գարրոդին շնորհվել է Փենսիլվանիայի համալսարանի և Բոստոնի քոլեջի պատվավոր դոկտորի կոչում և դոկտորական աստիճան Օքսֆորդի համալսարանից։ 1952 թվականին ընտրվել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ, իսկ 1965 թվականին նրան շնորհվել է CBE մրցանակ։ Նա կարծել է, որ կարևոր է, որ հնագետները ճանապարհորդեն և այդ պատճառով գումար է թողել Դորոթի Գարոդ ճանապարհորդական հիմնադրամը հիմնելու համար Լ 1968 թվականին Լոնդոնի Հնաոճ իրերի միությունը նրան հանձնել է իր ոսկե մեդալը։

2011 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2012 թվականի հունվարը Գարոդի պեղումների, ընկերների և դաստիարակների 17 լուսանկարներ ցուցադրվել են Պիտ Ռիվերսի թանգարանում կայացած «Նախապատմության ռահվիրա, Դորոթի Գարոդ և Կարմել լեռան քարանձավներում» ցուցահանդեսում։

2017 թվականին Նյունհեմ քոլեջը հայտարարել է, որ քոլեջի նոր շենքը կկոչվի Գարրոդի անունով։ 2019 թվականին Քեմբրիջի համալսարանի հնագիտական հետազոտությունների McDonald ինստիտուտը բացել է նկարչուհի Սառա Լևելի հեղիանակային Գարոդի նոր դիմանկարը։

## Ծանոթագրություններ

## Այլ ընթերցանություն
*William Davies and Ruth Charles, eds (1999), *Dorothy Garrod and the Progress of the Palaeolithic: Studies in the Prehistoric Archaeology of the Near East and Europe*, Oxford: Oxbow Books
*Pamela Jane Smith, (2005 Wayback Machine archive version of 1996 page) "From 'small, dark and alive' to 'cripplingly shy': Dorothy Garrod as the first woman Professor at Cambridge."
*Pamela Jane Smith et al., (1997), "Dorothy Garrod in Words and Pictures", *Antiquity* 71 (272), pp.&nbsp;265–270

## Արտաքին հղումներ
* Դորոթի Գարոդի լուսանկարչական արխիվը Օքսֆորդի Փիթ Ռիվերսի թանգարանում
* Դորոթի Գարոդ (1892–1968): Eine Archäologin erobert die Eliteuniversität Cambridge -ում (գերմաներեն)

Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի կանայք
Կատեգորիա:Անգլիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
Կատեգորիա:Կին հնագետներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ