Պոլինա Օսիպենկո

**Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկո** (ծննդյան ազգանունը՝ Դուդնիկ, առաջին ամուսնությունից հետո՝ Գովյազ, ), խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացած առաջին կանանցից մեկը։

## Կենսագրություն
մինի|Օսիպենկոն ինքնաթիռի մոտ, 1936
Ծնվել է 1905 թվականի սեպտեմբերի 24-ին (հոկտեմբերի 7-ին) Ռուսական կայսրության Նովոսպասովկա գյուղում (ներկայումս կրում է նրա անունը), որն այժմ գտնվում է Զապորոժիեի մարզի Բերդյանսկի շրջանում (Ուկրաինա), գյուղացիներ Դենիս Եմելյանովիչ Դուդնիկի և Ֆեոդոսյա Ֆեդորովնայի (ծննդյան ազգանունը՝ Մոստովայա) ընտանիքում, մկրտության անունը՝ Պելագիա։ Եղել է ընտանիքի իններորդ երեխան։ Ավարտել է տարրական դպրոցը և մասնակցել թռչնաբուծության դասընթացների։ Աշխատել է կոլտնտեսության թռչնաբուծական ֆերմայի վարիչ։

Պոլինան վերհիշել է խորհրդային ռազմական առաջին կին օդաչու Զինաիդա Կոկորինայի հետ իր հանդիպումը․

Նրա առաջին ամուսինը (1926 թվականի փետրվարի 1-ից) իր համագյուղացի ռազմական օդաչու, կապիտան Ստեպան Մեֆոդիևիչ Գովյազն է եղել (հոկտեմբերի 11 (24), 1906–1941), ով վճռորոշ դեր է խաղացել, որ կինը նույնպես ընտրի ավիացիան։ 1931 թվականի ապրիլին Պոլինա Գովյազը տեղափոխվել է Նովոսպասովկայից՝ միանալով ամուսնուն Կաչայում, որտեղ նա ծառայել է։ Ստեպանը նախապատրաստել է կնոջը Կաչայի ռազմական օդաչուական դպրոց ընդունվելու համար։ Երբ Պոլինա Գովյազը սկսել է ավիացիոն ռեկորդների համար մարզվել, օդաչուական զույգին կանխամտածված բաժանել են՝ Ստեպանին ծառայության ուղարկելով Ռոստովի մարզ։ Ավելի ուշ՝ 1936 թվականին, նա ռեպրեսիայի է ենթարկվել և նրա գոյությունը հաստատող փաստաթղթերը ոչնչացվել են։ Ստեպան Գովյազի հետքը կորել է Բաքվի մոտ գտնվող ուղղիչ-աշխատանքային ճամբարում 1941 թվականի մարտից հետո։ Նրա ճակատագիրը պարզելու բոլոր փորձերը անհաջողության  են մատնվել։ Նա հետմահու արդարացվել է 2001 թվականի նոյեմբերի 22-ին։

Պոլինայի Կաչինսկի օդաչուական դպրոց ընդունվելու առաջին փորձն անհաջող է եղել։ Դպրոցները գտնվել են մի քանի հրապարակներում, որտեղ У-2 ինքնաթիռով ժամը 12:00-ին մեկնաթռիչքային նախաճաշ են բերել։ Այդ կանոնավոր թռիչքների ժամանակ օդաչու-հրահանգիչները Պոլինային թույլ են տվել ծանոթանալ ինքնաթիռի ղեկավարմանը։ Այսպես նա սովորել է վարել У-2 ինքնաթիռը։ Այնուհետև, Կլիմենտ Վորոշիլովի Կաչա այցելության ժամանակ, խնդրել է նրան ընդունել իրեն ուսումնարան, որն ավարտել է 1933 թվականին։ ՀամԿ (բ) Կ անդամ է դարձել 1932 թվականին, ծառայել է որպես օդաչու, եղել է կործանիչ ավիացիայի օղակի հրամանատար։

Նրա երկրորդ ամուսինը (1934 թվականի փետրվարի 11-ից) եղել է իր համագնդեցի, խորհրդային կործանիչ օդաչու և ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ և Խորհրդային Միության հերոս Ալեքսանդր Ստեպանովիչ Օսիպենկոն (19 մայիսի (19 հունիսի, 1910 - 22 հուլիսի, 1991), որը մարտնչել է Իսպանիայում։ Սակայն, ըստ փաստաթղթերի, մինչև 1936 թվականը Պոլինա Դենիսովնան կրել է Գովյազ ազգանունը։ Միայն 1936 թվականին նա փոխել է իր ազգանունը Օսիպենկո։

1937 թվականի ամռանը Պոլինա Օսիպենկոն գերազանցել է բարձր թռիչքների երեք համաշխարհային ռեկորդ՝ թե՛ բեռնված, թե՛ առանց բեռի։ 1938 թվականին նա ղեկավարել է Սևաստոպոլից դեպի Արխանգելսկ ուղիղ թռիչքը. նրա անձնակազմը սահմանել է կանանց միջազգային ռեկորդ՝ փակ կորագծով ամենաերկար թռիչքի համար։

1938 թվականի սեպտեմբերի 24-25-ին Վալենտինա Գրիզոդուբովան, Օսիպենկոն և Մարինա Ռասկովան АНТ-37«Ռոդինա» ինքնաթիռով անվայրէջք թռիչք պետք է կատարեին դեպի Հեռավոր Արևելք, ենթադրաբար՝ Մոսկվայից դեպի Կոմսոմոլսկ Ամուրի վրա։ Սակայն, անբարենպաստ եղանակային պայմանների պատճառով, նրանք չեն կարողացել  գտնել Կոմսոմոլսկի օդանավակայանը և հայտնվել են Օխոտի ծովի ափին՝ դատարկ վառելիքի բաքերով։ Գրիզոդուբովան, որպես ինքնաթիռի հրամանատար, որոշել է կոշտ վայրէջք կատարել անտառում։ Ռասկովային հրամայվել է դուրս նետվել ինքնաթիռից, տասը օր անց նրան հայտնաբերել են անտառում ողջ վիճակում։ Գրիզոդուբովան և Օսիպենկոն մնացել են ինքնաթիռում և ողջ են մնացել վթարային վայրէջքից հետո։ Այսպիսով, նրանք սահմանել են կանանց կողմից ամենաերկար թռիչքի ռեկորդ՝ անցնելով 6450 կմ (5910 կմ ուղիղ գծով) և երեք օդաչուներն էլ արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։

Այդ թռիչքի իրականացման և դրա ընթացքում ցուցաբերած քաջության ու հերոսության համար Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյին 1938 թվականի նոյեմբերի 2-ին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

Մոսկվա-Հեռավոր Արևելք թռիչքից հետո Պոլինա Օսիպենկոն ծառայել է որպես պիլոտաժի տեխնիկայի տեսուչ և կործանիչների օդաչուների հրահանգիչ։ Նա ընտրվել է ՀամԿ(բ)Կ  18-րդ համագումարի պատգամավոր։

Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոն մահացել է ավիավթարի հետևանքով 1939 թվականի մայիսի 11-ի առավոտյան՝ նոր УТИ-4 ինքնաթիռով ուսումնա-վարժական հավաքների ժամանակ, Կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերի գլխավոր թռիչքային տեսչության պետ Անատոլի Սերովի հետ միասին։ Ինքնաթիռը վթարի է ենթարկվել Ռիբնովսկի շրջանի (Ռյազանի մարզ) Վիսոկոե գյուղի մոտակայքում։

Սերովի և Օսիպենկոյի աճյունասափորները տեղադրվել են Մոսկվայի Կարմիր հրապարակի Կրեմլի պատի մեջ։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան (1936 թվականի դեկտեմբերի 25)
* Խորհրդային Միության հերոս № 105 (1938 թվականի նոյեմբերի 2), «Ոսկե աստղ» մեդալը չի շնորհվել մահվան պատճառով,
* Լենինի շքանշան (1938 թվականի հուլիսի 15, 1938 թվականի նոյեմբերի 2),
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան։

## Ընտանիք
* Առաջին ամուսին (1926 թվականի փետրվարի 1-ից)՝ Ստեպան Մեֆոդիևիչ Գովյազ (1906-1941),
* Երկրորդ ամուսին (1934 թվականի փետրվարի 11-ից)՝ Ալեքսանդր Ստեպանովիչ Օսիպենկո (1910-1991),
** Որդի՝ Պավել Ալեքսանդրովիչ (1938-1984), Մոսկվա - Ամուրսկ, Խաբարովսկի երկրամաս,
*** Թոռնուհի՝ Պոլինա Պավլովնա Օսիպենկո (ծնված 1973), բնակվում է Խաբարովսկում։

## Հիշատակ
մինի|«Պոլինա Օսիպենկո» տեսակի յասաման
thumb|Պոլինա Օսիպենկոյի փողոցը Ժուկովսկում
thumb|ձախից|Պոլինա Օսիպենկոյի հուշարձանը Բերդյանսկում, Զապորիժիայի մարզ, Ուկրաինա
* 1939 թվականի հուլիսի 17-ից մինչև 1958 թվականը Բերդյանսկ քաղաքը կոչվել է նրա անունով
* ՌՍՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1939 թվականի հունիսի 10-ի հրամանագրով Խաբարովսկի երկրամասի Նիժնեամուրսկի մարզի Կերբինսկի շրջանը վերանվանվել է Պոլինա Օսիպենկոյի շրջան։ Նույն հրամանագրով շրջանի վարչական կենտրոն Կերբի գյուղը նույնպես վերանվանվել է Պոլինա Օսիպենկո։
* Նրա հայրենի գյուղը (նախկինում՝ Նովոսպասովկա) և տեղի գյուղական դպրոցի թանգարանը անվանակոչվել են Պոլինա Օսիպենկոյի պատվին։
* Մոսկվայի Զամոսկվորեչյե շրջանի Կենտրոնական վարչական շրջանի փողոցներից մեկը անվանակոչվել է Պոլինա Օսիպենկոյի անունով։ Փողոցի նախկին անվանումը վերականգնվել է, իսկ Մոսկվայի Խորոշևսկի շրջանի Հյուսիսային վարչական շրջանի նոր փողոցը անվանակոչվել է Պոլինա Օսիպենկոյի անունով։ Խարկովի փողոցներից մեկը անվանակոչվել է Օսիպենկոյի անունով։
* Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյի անունով են կոչվել նախկին ԽՍՀՄ բազմաթիվ քաղաքների փողոցներ ու հրապարակներ, ինչպես նաև Զապորիժիայի և Բառնաուլի միկրոշրջանները, շրջանային կենտրոն և շրջան Խաբարովսկի մարզում, ինչպես նաև Ուֆայում,
* 1939 թվականին Օսիպենկոյի անունով են կոչվել Օդեսայի ռազմական ավիացիայի դպրոցը, Դնեպրոպետրովսկի մարզային աէրոակումբը և Բերդյանսկի ուսուցիչների ինստիտուտը (մանկավարժական ինստիտուտ, հետագայում՝ համալսարան),
* 1940 թվականի աշնանը Չեռնովցիի մարզի Վիժնիցա քաղաքում կազմակերպվել է Պոլինա Օսիպենկոյի անվան արհեստագործական արտել, սակայն, գերմանա-ռումինական զորքերի կողմից քաղաքի օկուպացումից հետո (1941 թվականի հուլիսի 5), այն դադարել է գործել,
* Նրա կիսանդրին կանգնեցվել է Օսիպենկո գյուղում (Զապորոժիեի մարզ),
* Կոկչետավ քաղաքում կանգնեցվել է նրա հուշարձանը (1984) և հիմնվել Օսիպենկոյի անվան պուրակ,
* Վլադիմիր քաղաքում (Ռուսաստան) կա Օսիպենկոյի անվան փողոց,
* Ռյազանի մարզի Ռիբնովսկի շրջանի Վիսոկոե գյուղում (M-5 մայրուղի) (վթարի վայրում)՝ կոթող,
* «Պոլինա Օսիպենկո» յասամանի տեսակը աճեցվել է մոսկվացի սելեկցիոներ Լեոնիդ Կոլեսնիկովի կողմից,
* 1940 թվականին Ղրիմում հիմնադրվել է «Պոլինա Օսիպենկո» սովխոզ-գործարանը, որը Ղրիմի ամենախոշոր խաղողագործական տնտեսություններից մեկն է եղել։ Սովխոզ-գործարանի հողերում աճեցված մուսկատ խաղողի տեսակներից Ինկերմանի տեսակավոր գինիների գործարանը արտադրում է կիսաչոր սպիտակ գինի՝ «Մուսկատ Օսիպենկո»,
* Կոմսոմոլսկ Ամուրի վրա քաղաքում՝ Կիրովի փողոցի վրա գտնվող տներից մեկի վրա տեղադրվել է հուշատախտակ, որտեղ փրկվելուց հետո ժամանակավորապես բնակվել է «Ռոդինա» ինքնաթիռի անձնակազմը,
* Պոլինա Օսիպենկոյի անունով է կոչվել բեռնատար նավ,
* Կզըլ-Օրդա քաղաքի թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը կոչվել է Օսիպենկոյի անվամբ,
* 1939 թվականին Օրենբուրգ քաղաքի կենտրոնում հիմնադրվել է Օսիպենկոյի անվան պուրակ։ Նրա անունով է կոչվել նաև փողոց,
* Վեներայի վրա գտնվող Օսիպենկոյի խառնարանը նրա պատվին է անվանակոչվել 1985 թվականին,
* Լատվիական նավագնացության ընկերության սառնարանային նավը անվանակոչվել է «Պոլինա Օսիպենկո»,
* 2019 թվականին Դոբրուշ քաղաքում բացվել է հուշատախտակ ի պատիվ Պոլինա Օսիպենկոյի։

### Ֆիլատելիայում

Grizodubova, Osipenko, Raskova (envelope).png|ԽՍՀՄ փոստային ծրարՄոսկվա-Հեռավոր Արևելք չվերթի 50-ամյակ
The Soviet Union 1939 CPA 660 stamp (Paulina Osipenko).jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Пронякин К. А. Первые летчики на Дальнем Востоке России: влетевшие в историю (справочник. 196 биографий). К 80-летию Хабаровского края, к 95-летию Гражданского Воздушного флота России и к 100-летию Восточного военного округа. Приветствия: Героя России Г. В. Жидко, С. И. Авакянца, С. И. Фургала, А. С. Николаева; предисл. Т. В. Барановой; послесл.: А. М. Будника, В. М. Куканова. — Хабаровск: ООО «МедиаМост»; РГО, 2019. — 160 с., ил. (Серия: История развития авиации на Дальнем Востоке), стр. 81-82.

## Արտաքին հղումներ
* Звукозапись речи П. Д. Осипенко .
* Звукозапись другой речи П. Д. Осипенко .
* 
* Женский экипаж (командир Полина Осипенко, второй летчик Вера Ломако, штурман — Марина Раскова) совершают беспосадочный перелет на гидросамолете из Севастополя в Архангельск, 1938 год  տեսաձայնագրություն

Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա