Բոնիֆացիի արձակուրդը

**«Բոնիֆացիի արձակուրդը»** (), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ կրկեսային առյուծի և նրա՝ Աֆրրկայում «արձակուրդի» մասին։ Ռեժիսոր Ֆեոդոր Խիտրուկի երրորդ աշխատանքն է։ Սցենարի հիմքում չեխ գրող Միլոշ Մացոուրեկի «Բոնիֆացին և իր բարեկամները» հեքիաթն է։

Ֆիլմի էությունը կարելի է արտահայտել փիլիսոփայական գիտությունների դեկտոր, ֆիլմագետ Եվգենի Գրոմովի բառերով, որը «Բոնիֆացիի արձակուրդի» մասին ասել է․

## Սյուժե
Խելացի, ինտելեկտուալ, չափազանց տաղանդավոր կրկեսային առյուծ Բոնիֆացին շատ է սիրում ուտել բանան և քաղաքով զբոսնել, ինչն իրականուցնում է իր կրկեսի տնօրենի հետ։ Նման զբոսանքներից մեկի ժամանակ իմանալով, որ աշխարհում կան արձակուրդներ, առյուծը տխրում է․ «Իսկ ես ոչ մի անգամ արձակուրդ չեմ ունեցել․․․»։ Բոնիֆացին, լինելով օրինակելի առյուծ, կրկեսի տնօրենը որոշում է նրան արձակուրդ տրամադրել։ Եվ երջանիկ Բոնիֆացին ուղևորվում է Աֆրիկա՝ իր տատիկի մոտ։ Ճանապարհին նա երազում է՝ ինչպես է պարկելու արևի տակ, լողանալու լճում, ուտելու բանան և որ անպայման ոսկե ձկնիկ է բռնելու։

Տուն հասնելու հաջորդ առավոտյան, որտեղ ոչինչ չէր փոխվել և նրբագեղ տատիկը ակնոցներով և հնաոճ կապագլխարկով առաջվա պես նստած է իր տնակի դիմաց դրված ճոճաթոռին՝ ծնկներին գործվածքները։ Բոնիֆացին, հագնելով նոր լողազգեստը, զինվելով կոթավոր ուռկանով, ուղևորվում է դեպի լիճը։ Գեղեցիկ թիթեռնիկի հետևից վազելով՝ նա անսպասելի հանդիպում է փոքրիկ աղջկա, ով շատ է վախենում, երբ տեսնում է «անծանոթ առյուծին»։ Որպեսզի հանգստացնի նրան, Բոնիֆացին գունավոր քարերով հմտորեն սկսում է ձեռնածություն անել։ Այդ պահից սկսվում է նրա արվեստի նոր փուլը։ Աղջկա վրա, ով երբեք նման բան երբեք չէր տեսել, բարի, զոլավոր լողազգեստով բարի առյուծի արվեստը մեծ տպավորություն թողեց։ Նա սկսում է առյուծի մոտ բերել երախտապարտ հանդիսատեսներ։ Ամեն օր դեպի լիճը տանող արահետում նրան սպասում էր փոքրիկ երեխաների մի ողջ ամբող, որը սպասում էր կրկեսային հրաշքի կրկնմանը։ Բոնիֆացիի՝ այդ ներկայացումները դադարեցնելու փորձերը, վերջապես հանել լճին և սկսել հանգստանալ իր կողմից նախատեսված պալնով վերանում են, քանի որ նա չի կարողանում խաբել երեխաներին։ Բոնիֆացիի անսպառ երևակայությունըթույլ է տալիս ցուցադրել նոր հնարքներ և ֆոկուսներ․ «Ոչ մի առյուծ չէր կարող անել նման բան»։ Ամեն օր առավոտից երեկո նա ներկայացումներ է տալիս՝ մոռանալով ձկնորսության և լճում լողանալու մասին։

Այնուամենայնիվ ժամանակը գնում է, և հանկարծ ներկայացման թեժ պահին հնչում է շոգենավի շչակը։ Արձակուրդն ավարտված է։ Արագ հավաքելով ճամպրուկը՝ Բոնիֆացին շտապում է նավակայան։ Նրան ճանապարհելու էւն եկել բոլոր երեխաները և, իհարկե, տատիկը։ Շոգենավն արդեն պատրաստվում է շարժվել, բայց առյուծը ոչ մի կերպ չի կարողանում հրաժեշտ տալ իր փոքրիկ հանդիսատեսին։ Տատիկը հազիվ է հասցնում Բոնիֆացին հագցնել իր գործած շապիկը, որը գործել էր ողջ ամառ։ Վերջապես նա նավասանդուղքին է բարձրանում, բայց չի հասցնում հասնել նստել շոգենավը, քանի որ շոգենավն արդեն շարժվում է, և առյուծն ընկնում է ջրի մեջ։ Բարեհաջող բարձրանալով նավը՝ նա զգում է, որ շապիկի տակ ինչ-որ բան է շարժվում։ Բոնիֆացին շապիկի տակից զգուշորեն հանում է ոսկե ձկնիկին։ Մի քանի վայրկյան իր ձեռքերում պահելով «իրականացված երազանքը»՝ նա ձկնիկին բաց է թողնում ծովում։

## Ստեղծողներ

## Մուլտֆիլմի մասին
### Ստեղծման պատմություն
Մուլտֆիլմի աշխատանքն սկսվեց այն ժամանակ, երբ Ֆյոդոր Խիտրուկի ձեռքը պատահական ընկավ Միլոշ Մացոուրեկի հեքիաթի մեքենայագիր տեքստի մի քանի էջ։ Ավարտելով «Արջուկը» -ի աշխատանքենրը՝ նոր ֆիլմի համար թեմա փնտրող ռեժիսորի ուշադրությունը գրավեց հետևյալ արտահայտությունը․ «Հետաքրքիր է,- զարմացավ կրկեսի տնօրենը,-ես մոռացել էի, որ առյուծները նույնպես տատիկներ են ունենում»։

Խիտրուկի կողմից այդ նյութերի հիման վրա գրված սցենարը ընդհանուր հասկացողությամբ փոփխեց չեխ գրողի պատմությունը։ Կարճ, փոքր և միջին դպրոցական երեխաների համար փոքր-ինչ տխուր հեքիաթը կրկեսային առյուծի մասին, ով տուն էր եկել հանգստանալու նպատակով, սակայն հանգստի փոխարեն քրտնաջան ներկայացումներ էր տալիս «փոքրիկ, զվարճալի ազգականների» համար, ֆիլմում ունի բավականին փիլիսոփայական Բարության ուժի մասին սյուժե՝ հումորը բարեհաջող համադրվելով լիրիզմի հետ։ Դրան շատ նպաստեց Սերգեյ Ալիմովի գեղարվեստական որոշումը, ում ֆիլմի թողարկումից հետո սկսեցին անվանել «Բոնիֆացիի հայրը»։ Գլխավոր հերոսի արտաքնապես պարզ գեղակերպ կերպարը Ֆյոդոր Խիտրուկի բազմամյա ռեժիսորական փորձի մեջ ամենադժվարներից էր։ Էլեգանտ, բավականաչափ մարդակերպ առյուծը լավ է նայվում պրոֆիլում, բայց նրա «դեմքի» կառուցվածը թույլ չի տալիս նրան ժպտալ, ինչն էլ դժվարացնում էր իրականացնել տրված բնավորությունը։ Բավականաչափ աշխատատար գործընթաց էր Բոնիֆացիի փափուկ բաշը ստեղծելը, «հարդարումը», որի վրա ըստ Ս․ Ալիմովի էսքիզների՝ աշխատել է նկարիչների հատուկ խումբ՝ մշակելով այն հատուկ տամպոն։ Հմայիչ առյուծի մարդակերպությունը Ալիմովը բացատրում է հետևյալ կերպ․

Ֆյոդոր Խիտրուկն այդ ֆիլմը համարում էր որրոշ չափով ինքնակենսագրական, իսկ Բանիֆացի առյուծի կերպարը՝ այնպիսին, որ մարմնավորեր իր անձնականից հնարավորինս մեծ քանակությամբ գծեր։

Ֆիլմում հնչող մանկական վարակիչ ծիծաղի ձայնագրման համար ստուդիա են հրավիրվել երեխաներ։ Ցուցադրական սրահում նրանց ցույց են տվել ֆիլմն առանց ձայնի։ Ձայներիզում ձայնագրված նրանց ծիծաղը ներառվեց ֆիլմում և դարձավ Բոնիֆացիի սևամորթ փոքրիկների ծիծաղի ձայնը։

### Ռեժիսուրա

Հենց «Բոնիֆացիի արձակուրդները» ֆիլմից Ֆյորդոր Խիտրուկն սկսեց ռեժիսորական սցենարի մշակման նոր սխեմա կիրառել՝ ջնջելով մեծ թղթի վրա վայրկենական նշումով թայմինգի (англ. *timing*) գրաֆիկը՝ ժամանակի և տարածության մեջ շարժման և տրամադրության հաշվարկը, որին նա անվանել է «ֆիլմի Էլեկտրասրտագրություն»։ Գունավոր մատիտներով նշվում էր առանձին դրվագների  («ատրակցիոնների») էմոցիոնալ հաղորդագրությունը։ «Բոնիֆացիի արձակուրդները» ֆիլմի նկարահանման խմբի հետ երկու ամիս աշխատելով՝ Յուրի Նորշտեյնը (նա է ստեղծել այն տեսարանը, որտեղ առյուծը, նավով լողալով, երազում է հանգստի և ոսկե ձկնիկի մասին), ֆիլմը համարելով «ներդաշնակության անթերիություն, ձայնային, բառապաշարային ռիթմի և բառա-երաժշտական ու պլաստիկի միասնության գլուխգործոց», ասում է իր ռիթմիկ որոշման մասին․

Ըստ Յուրի Նորշտեյնի, ում Ֆ․ Խիտրուկը համարում էր մուլտիպլիկացիայում իր ուղղության հետնորդ, «Բոնիֆացիի արձակուրդները» կարելի է դասել էտալոնային այնպիսի ֆիլմերի շարքում, որոնք նկարահանվել են «Союзмультфильм»-ում․

### Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Ֆիլմի արտահատչական շարքը, որի գործողությունն անցնում է Աֆրիկայում, լուծված է մի ոճով, որը հիշեցնում է քարանձավային նկարչությունը և մոտ է աֆրիկյան գորգ-ապլիկացիայի ժանրին։

Չնայած ողջ ֆիլմն իրականացված է մուկտիպլիկացիաների համար ուրվագծային նկարչության ավանդական ոճով, գլխավոր հերոսի գեղարվեստական մարմնավորման համար բացառություն էր արվել։ Որպեսզի արտիստիկ առյուծի կերպարին տրվեր յուրահատուկ ջերմություն, նրա բաշին «փափկության» էֆեկտ տալու համար օգտագործվել է առանց ուրվագծային նկարի տեխնիկան, ինչը պահանջում էր մանրակրկիտ ձեռքի աշխատանք, որն էլ ֆիլմի նկարները դարձրեց էլ ավելի օրիգինալ։ Այս մեթոդն օգտագործվեց Ս․ Ալիմովի կողմից «Արջուկը» աշխատանքի վրա։

Ֆիլմ ավարտվում է արտահայտությամբ, որը մտածվել է խմբագիր Ռաիսա Ֆրիչինի կողմից․ «Նավը լողում է ավելի ու ավելի հեռու, իսկ Բոնիֆացին մտածում է․ Ինչ հիանալի բան է արձակուրդը»։

## Պարգևներ
* 1965 թվական՝ Պատվավոր դիպլոմ Կորկում Միջազգային  10-րդ կինոփառատոնին (Իռլանդիա)։
* 1966 թվական Կիևում Համամիութենական 2-րդ կինոփառատոնին արժանացավ առաջին մրցանակի մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի բաժնում։ 
* 1966 թվական՝ «Ոսկե փորահավ» մրցանակ մանկական ֆիլմեր անվանակարգում Մամայայում տեղի ունեցած Միջազգային 1-ին անիմացիոն ֆիլմերի կինոփառատոնում (Ռումինիա)։
* 1967 թվական՝  Խրախուսական դիպլոմ երեխաների համար ֆիլմերի 2-րդ Միջազգային կինոֆառատոնին Թեհրանում։

## «Բոնիֆացիի արձակուրդը» DVD-հրատարակչություն և ֆիլմի մոտիվներով ստեղծագործություն
* Ֆիլմի գրական սցենարը բազմիցս երեխաների համար հրատարակվել է որպես առանձին գրական ստեղծագործություն։
* Ֆիլմը բազմիցս թողարկվել է DVD տարբերակով տարբեր մուլտժողովածուով։

250px|right|Բոնիֆացիի արձակուրդները կրծքանշան
* 1970 թվականին մոսկովյան «Սովետական կինոինստիտուտի պրոպագանդայի բյուրո» հրատարակչության կողմից թողարկվեց գունավոր բացիկների շարքը․ «Բոնիֆացիի արձակուրդները» մուլտֆիլմից դրվագների հավաքածու։ Տասնմեկ բացիկների հրատարակված խմբաքանակը կազմել է 300000 օրինակ։
* 1972 թվականին «Սովետական նկարիչ» հրատարակչության կողմից թողարկվեց 18 հատից կազմված բացիկների շարք (նկարիչ՝ Ս․ Ալիմով)։ Հրատարակման խմբագանակ՝ 80000 օրինակ։
* «Բոնիֆացիի արձակուրդները» մուլտֆիլմից հատվածներ կան այլ՝ «Աու պապիկը» մուլտֆիլմում, երբ ծննդյան օրը նշելու ժամանակ Ռիմա անունով աղջիկը ընկերների հետ նայում է հեռուստացույց։

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

## Գրականություն
* 
* 
** 

## Արտաքին հղումներ
* «Բոնիֆացիի արձակուրդները» ֆիլմի աշխատանքային նյութեր , *animationclub*.*ru*.
* *Хитрук Ф. С.* «Բոնիֆացիի արձակուրդները», books.rusf.ru.
* 
* «Բոնիֆացիի արձակուրդները» «Հայրենական կինոյի հաննրագիտարան»-ի կայքում
* *Руденко Н.* «Բոնիֆացիի արձակուրդները՝ թողեք առյուծը հանգստանա…» Մուլտֆիլմի մասին հոդված *НашФильм*.*ру* կայքում
* «Բոնիֆացիի արձակուրդները» մուլտֆիլմից դրվագների ընտրանի (բացիկների շարք), 1970 թվական։
* «Բոնիֆացիի արձակուրդները» բացիկների հավաքածու, 1972 թվական։

Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր առյուծների մասին
Կատեգորիա:Ֆեոդոր Խիտրուկի մուլտֆիլմեր