Մեծ Չինաստան

**Մեծ Չինաստան,** էթնոաշխարհագրության մեջ օգտագործվող ոչ հստակ սահմանված տերմին, որը վերաբերում է այն տարածաշրջանին, որն ունի մշակութային և տնտեսական կապեր չինացիների հետ։ Այն հաճախ կիրառվում է միջազգային ընկերությունների կամ կազմակերպությունների կողմից՝ ոչ պաշտոնական շրջանակներում: Տերմինն ունի բազմիմաստություն՝ թե՛ աշխարհագրական ծավալի, թե՛ քաղաքական և տնտեսական հետևանքների առումով։ Որոշ կիրառողներ դրանով նկատի ունեն էթնիկ չինացիների միջև առևտրային կապերը, մյուսները՝ մշակութային փոխգործակցությունը, իսկ երրորդները՝ քաղաքական վերամիավորման հնարավորությունները։ Արտահայտությունը ընդգրկում է «տարածաշրջանային չինական համայնքների միջև կապերը», սակայն սովորաբար վերաբերում է այն տարածքներին, որոնք ընդգրկում են Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը (մայրցամաքային Չինաստան, Հոնկոնգ, Մակաո) և Չինաստանի Հանրապետությունը (հայտնի որպես Թայվան). այս վայրերում բնակչության մեծամասնությունը մշակութային առումով չինացի է։ Որոշ վերլուծաբաններ ներառում են նաև այն երկրները կամ տարածքները, որտեղ գերակշռում է չինական սփյուռքը, օրինակ՝ Սինգապուրը։

Տերմինի օգտագործումը հակասական է։ Թայվանում որոշ մեկնաբաններ այն գնահատում են որպես վնասակար կամ տարբեր քաղաքական կառույցների և շուկաների միավորում։ Մինչդեռ Չինաստանի կառավարությունն այն հազվադեպ է օգտագործում՝ հնարավոր է՝ չցանկանալով ծնել տնտեսական էքսպանսիայի վախեր կամ Թայվանի ու մայրցամաքային Չինաստանի հավասարեցման տպավորություն։ Ավստրալացի չինագետ Վան Գունգվուն «Մեծ Չինաստան» հասկացությունը որակել է որպես «առասպել» և «սխալ» այն չինական սփյուռքում ապրող համայնքների նկատմամբ կիրառելիս։

## Կիրառում
Բազմազգ կորպորացիաները հաճախ օգտագործում են այս արտահայտությունը իրենց տարածաշրջանային գրասենյակների անվանման մեջ։ Օրինակ՝ Պրոկտեր Էնդ Գեմբլին այդպես է կոչում իր Գուանճոուի գրասենյակը, որը գործում է նաև Հոնկոնգում և Թայպեյում։ Էփլը ևս այդ տերմինն օգտագործում է իր Շանհայի գրասենյակի համատեքստում։

Տերմինը երբեմն օգտագործվում է Թայվանի քաղաքական կարգավիճակի վերաբերյալ զգայուն հարցերի բարձրացումից խուսափելու համար։ Ի տարբերություն դրան՝ այս տերմինը օգտագործվել է նաև չինական տարածքայանացման (իրրեդենտիզմի) համատեքստում՝ ազգայնական շրջանակներում՝ որպես այն գաղափարի արտահայտում, թե Չինաստանը պետք է վերադարձնի իր «կորցրած տարածքները»՝ «Մեծ Չինաստան» ստեղծելու համար։

## Պատմություն
[մինի|Քարտեզ 1944 թվականի ամերիկյան քարոզչական «Չինաստանի ճակատամարտը» ֆիլմից, որտեղ ներկայացված են Չինաստանի Հանրապետության տարածքները՝ Չինաստանի հիմնական տարածքը, [Մանջուրիա|Մանջուրիան, Մոնղոլիան, Սինցզյանը և Տիբեթը]]
[մինի|Չինաստանի Հանրապետության կողմից պահանջված տարածքները՝ նշված [Չան Կայշի|Չան Կայշիի հուշարձանին Վուքյուում]]
Այս արտահայտությունը երկար ժամանակ է, ինչ օգտագործվում է, սակայն տարբեր ժամանակներում այն ունեցել է տարբեր ընդգրկում և իմաստային երանգներ։

1930-ականներին Ջորջ Կրեսին՝ ամերիկացի ակադեմիկոս, ով իր ողջ կարիերայի ընթացքում աշխատել է ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի համար,  օգտագործել է «Մեծ Չինաստան» արտահայտությունը՝ ի նշան ամբողջ տարածքի, որը երբևէ վերահսկվել է Ցին կայսրության կողմից, ի հակադրություն այն բանի, ինչ կոչվում էր «Ներքին Չինաստան»։ 1940-ականներին այս արտահայտությունը օգտագործվել է նաև ԱՄՆ կառավարության քարտեզներում՝ որպես քաղաքական տերմին՝ ներառելով այն տարածքները, որոնք Չինաստանի Հանրապետությունն համարում էր Ցին կայսրության ժառանգություն, կամ էլ՝ որպես աշխարհագրական հասկացություն՝ նշելու այն երկրաբանական առանձնահատկությունները, որոնք հաճախ Չինաստանի քաղաքական սահմաններից դուրս էին։

1970-ականների վերջերին գաղափարը կրկին սկսեց հայտնվել չինարեն աղբյուրներում՝ անդրադառնալով մայրցամաքային Չինաստանի և Հոնկոնգի միջև զարգացող առևտրատնտեսական կապերին՝ հավանականությամբ դրանք ընդլայնելու հեռանկարով՝ ընդգրկելով նաև Թայվանը։ Առաջին նման հիշատակումներից մեկը հանդիպում է 1979 թվականին թայվանական «Չանցյաո» (Changqiao) ամսագրում։

Անգլերեն «Մեծ Չինաստան» տերմինը վերադառնում է 1980-ականներ՝ նկարագրելու տարածաշրջանների միջև աճող տնտեսական կապերը, ինչպես նաև քաղաքական միավորման հնարավորությունը։ Այս գաղափարը ինստիտուցիոնալացված միավորում չէ, ինչպես Եվրոպական Միությունը (ԵՄ), Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիան կամ Աֆրիկյան միությունը (ԱՄ)։ Դա ընդհանրացված հասկացություն է, որն ընդգրկում է մի քանի շուկաներ, որոնք դիտարկվում են որպես տնտեսական առումով սերտորեն փոխկապակցված, բայց այն չի նշանակում ինքնիշխանություն։ Այս հասկացությունը միշտ չէ, որ ներառում է Թայվանը․ օրինակ՝ «Սիսկո» ընկերությունը օգտագործում է «Մեծ Չինաստան և Թայվան» ձևակերպումը, երբ անդրադառնում է շուկային։

## Տես նաև
* Չինաստանի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մշակութային տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Չինաստան
Կատեգորիա:Չինաստանի աշխարհագրություն