open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դեննիս Միդոուս

**Դեննիս Միդոուս** (, ), ամերիկացի գիտնական, ղեկավարման համակարգի պրոֆեսոր և քաղաքական և սոցիալական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի (Նյու-Գեմպշիր համալսարանին կից) նախկին տնօրեն։ Հանդիսանում է ինտերակտիվ ուսուցման լաբորատորիայի տնօրեն և հայտնի է որպես «Սահմանային աճի» հեղինակ։

Դեննիս Լուգան ստացել է բակալավրի աստիճան Կարլտոն քոլեջում, մասնագիտական դոկտորություն Կառավարությունում և ունի 4 դոկտորական աստիճան։

Նա սկսել է աշխատել Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում 1960-ական թթ. վերջերին։ 1970-1972 թթ. նա Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի «Հռոմի ակումբի նախագծի Predicament մարդկության» տնօրենն է եղել։ Այնուհետև նա եղել է կառավարման ֆակուլտետի նահանգային պրոֆեսոր ինժեներային և սոցիալական գիտությունների գծով։ Երկար տարիներ եղել է հեռարձակման ծրագրերի տնօրեն՝ հիմնականում բիզնեսի և տեխնիկայի ոլորտներում։ Նա անցկացնում էր սեմինարներ և մշակում էր նոր և բարդ խաղեր ամբողջ աշխարհի տասնամյա երեխաների համար։ Բացի այդ Միդոուսը կարդացել է լեկցիաներ աշխարհի ավելի քան 50 երկրներում։ Նա եղել է 3 համալսարանների գիտական ուսումնասիրությունների ինստիտուտների տնօրեն՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի, Դարտմուտսկու քոլեջի և Նյու-Գեմպշիր նահանգի համալսարանի։ Նա եղել է Միջազգային հասարակական շարժի համակարգի և Միջազգային մոդելավորման ու Games Association-ի նախկին նախագահը։ Նա ստացել է բազմաթիվ միջազգային պարգևներ իր աշխատանքի համար, դրանցից է 2009 թ. Ճապոնիայի հանձնած պարգևը։

## Սահմանային աճ
Սահմանային աճի մասին 1972 թ.-ին գրված գիրքը Հռոմի ակումբի պատվերով արագ աճող բնակչության և ռեսուրսների սահմանափակության վերաբերյալ է։ Միդոուսը գրել է Դոնելլա Հ. Միդոուս, Յորգեն Ռանդերս, Ուիլյամ Ու. Բերենս 3-րդ գրքերը։

Սահմանային աճի նպատակը նախագուշակություններ անելը չէ, հետազոտությունները պարզել են, որ նա գործ ունի վերջացող, սպառվող ռեսուրսների հետ։ Միդոուսը ասում էր, որ մենք մարդկանց պետք է ասենք, թե ինչպես պետք է կառավարեն մեթոդական կրճատումները՝ իրենց գործունեության ընթացում փոքր-ինչ հետ կանգնելով Երկրի ռեսուրսների սահմանից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բնապահպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կաբաբուրջ

**Կաբաբուրջ** (հայտնի էր նաև **Ղարաբուրջ** անունով)(այժմ կոչվում ՝**Կարաբուրջ** ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Պատմություն
Կաբաբուրջ գյուղը գտնվել էր պատմական Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շարուրդաշտ գավառում, Նորաշեն քաղաքի հյուսիսարևմտյան կողմում։

Ներկայումս հանդիսանում է Մախտա գյուղի մի մաս։

## Բնակչություն
1829 թվականին ուներ  125, իսկ 1906 թվականին՝ 506 թուրք բնակիչ։

## Կրթություն
Ժամանակին ունեցել է տարրական դպրոց։

## Տես նաև
* Շարուրի շրջան
* Մախտա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Սոլոու-Սվենի մոդել

**Սոլոու-Սվենի մոդել**, հայտնի է որպես Սոլոու-Սվեն նեոդասկան աճի մոդել, քանի որ մոդելը ինքնուրույն հայտնաբերվել է և 1956 թվականին «Տնտեսական ռեկորդ»- ում հրապարակել է Թրեվոր Սվենը, թուլ տալով տնտեսական աճի դետերմինանտներին (որոշիչներ) առանձնացնել միջոցներից (աշխատուժ և կապիտալ) և տեխնիկական առաջընթացից։ Օգտագործելով նրա մոդելը՝ Սոլոուն հաշվարկեց, որ ԱՄՆ-ի յուրաքանչյուր աշխատողի արտադրանքի աճը վերագրելի էր տեխնիկական առաջընթացին։

Կատեգորիա:Տնտեսական մոդելներ
Կատեգորիա:Տնտեսական աճ
Սուրմալիկ (գյուղ)

**Սուրմալիկ**(այժմ կոչվում է՝ **Սուրամելիք**, ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Պատմություն
Սուրմալիկ գյուղը գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ և Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառների սահմանում՝ Նահաջիր լեռան փեշին, Սիրաբ գյուղից 6 կմ հեռավորության վրա։

Լեռնային, միջին մեծությամբ գյուղ էր, որից հայերը հեռացել են 19-րդ դարի սկզբներին։

## Հուշարձան
Գյուղից 3 կմ հարավ-արևելքում՝ լեռան գագաթին, գտնվում էր Սուրմալիկի բերդը։ Այն կառուցվել էր Ք.Ա. 8-7-րդ դարերում։ Իր հսկողության տակ էր պահում Նախիջևանի դաշտն ու նրանով անցնող երթուղիները։ Վաղ միջնադարում և դրանից հետո մի քանի անգամ վերակառուցվել է։ 14-րդ դարում բերդի մասին հիշատակում է աշխարհագրագետ Համիդ-Ուլլա Կասբինսկին։

## Տես նաև
* Բաբեկի շրջան

## Արտաքին հղումներ
* 

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Սուստ

**Սուստ**(այժմ կոչվում է՝ **Սյուստ** ,), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
## Պատմություն

## Տես նաև
* Քենգերլիի շրջան

## Արտաքին հղումներ
* 

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջանի բնակավայրեր
Արթուր Գևորգյան

**Արթուր Սամվելի Գևորգյան** (), Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր, նախկին թեթևքաշային բռնցքամարտիկ և Դավիթաշեն վարչական շրջանի նախկին ղեկավար։ Հանդես է եկել 1996 թվականի Ատլանտայի և 2000 թվականի Սիդնեյի օլիմպիական խաղերում։

Հետախուզվում է ապօրինի հարստանալու մեղադրանքով։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Դավիթաշենի թիվ 189 միջնակարգ դպրոցը (այժմ՝ ավագ դպրոց)։

1987 թվականից զբաղվել է բռնցքամարտով։ 1989 թ. դարձել է ԽՍՀՄ պատանեկան առաջնության հաղթող՝ լրացնելով սպորտի վարպետի նորման։ 1991 թ. ընդունվել է «Մյուդ» իրավաբանական ինստիտուտի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1994-1996 թթ. ծառայել է հայկական բանակում։ 1996 թ-ին ընդունվել և 2000 թ-ին ավարտել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտը։ 1998 թ. անունը գրանցվել է ՖԿՊԻ-ի դյուցազնագրքում։ Այնուհետեւ ավարտել է Երեւանի պետական համալսարանի «միջազգային հարաբերություններ» ֆակուլտետի մագիստրատուրան։

1996 թվականին Ատլանտայում կայացած 26-րդ օլիմպիական խաղերում գրավել է հինգերորդ տեղը՝ հանդիպումներից մեկում պարտություն կրելով Ֆլոյդ Մեյվեդերից,, ով ներկա պահին հանդիսանում է աշխարհի ամենահարուստ մարզիկներից մեկը։ Ստացել է միջազգային կարգի սպորտի վարպետի կոչում։ 1998 թվականին դարձել է Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր։ 2000 թ. մասնակցել է Սիդնեյի օլիմպիական խաղերին։ 1995-2002 թթ. դարձել է միջազգային մրցաշարերի հաղթող, ինչպես սիրողական, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ ռինգում։
2005-2008 թթ. եղել է Երևանի Դավթաշեն համայնքի ղեկավարի տեղակալ։ 2008 թ. մայիսի 18-ին ընտրվել է Դավթաշեն համայնքի ղեկավար։ 2009 թ-ի հունիսի 15-ին նշանակվել է Երևան քաղաքի Դավթաշեն վարչական շրջանի ղեկավար։

ՀՀԿ խորհրդի անդամ է եղել, Դավթաշեն համայնքի ՀՀԿ տարածքային կազմակերպության խորհրդի նախագահն է եղել։

2013 թ. ընտրվել է ՀՀ բռնցքամարտի ֆեդերացիայի նախագահ։
2012 և 2017 թթ․ մեծամասնական ընտրակարգով ընտրվել է ԱԺ պատգամավոր։
2018 թ․ դուրս է եկել ՀՀԿ կուսակցությունից ու հեռացել քաղաքականությունից։

2012թ. պարգևատրվել է Երևանի  քաղաքապետի ոսկե մեդալով։
2014 թ. պարգևատրվել է ԱԺ Պատվո մեդալով՝ հայկական սպորտի զարգացման և բարգավաճման գործում ունեցած ավանդի համար։

## Քրեական գործ
Արթուր Գևորգյանը 2020 թվականի ապրիլին ներգրավվել է որպես մեղադրյալ հայտարարագրման ենթակա գույքը թաքցնելու և ապօրինի հարստանալու համար։ Դատարանը նրան կալանավորելու որոշում է կայացրել։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր և մեկ որդի։ ՀՀ նախկին ոստիկանապետ Վլադիմիր Գասպարյանի փեսան է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սպորտ-ռեֆերենսում 
* Էջը Դավթաշենի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ նախկին անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Վերին Տանձիկ

**Վերին Տանձիկ** (կոչվել է նաև Դանզիկ, ներկայում պաշտոնապես **Դանզրկ**, ), նախկին հայկական բնակավայր, ներկայումս ադրբեջանաբնակ գյուղ Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։ Եղել է միջին մեծության գյուղ։

## Տեղադրություն
Վերին Տանձիկ գյուղը գտնվում է Արփա գետի աջ ափին՝ Հայաստանի սահմանին մոտ, Վայոց Ձորի մարզի Արենի գյուղից հարավ-արևելք։ Նորաշեն շրջկենտրոնից հեռու էր 25 կմ։

## Պատմություն
Վերին Տանձիկ բնակավայրն ունի բազմադարյա պատմություն։ Լինելով Շարուր-Արենի ճանապարհի ամենավերին հատվածում՝ դեպի Սևանի ավազան բարձրացող հին առևտրական երթուղու վրա կարևոր ստրատեգիական կետ է։

Պատմական գյուղի Տանձիկ անվանումը 1954 թվականին վերանվանվել է Դանզրկ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Վերին Տանձիկ գյուղի տարածքում եղել են բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ։ Դեռևս խորհրդային ժամանակներում նկատելի էին հնագույն շինությունների հետքեր։

Տանձիկից 3—3,5 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում էին հին Տանձիկ գյուղատեղի ավերակները։

## Տես նաև
* Ներքին Տանձիկ

## Ծանոթագրություններ
Աստապատ

**Աստապատ** (Աբասաբադ) (այժմ կոչվում է՝ **Աստաբադ** ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Չանգելլու լեռան մոտակայքում։

## Կառույցներ
1914 թվականին Աստապատում հայերի տները 500-ն էին, իսկ թուրքերին՝ 30-ը։

Աստապատը նշանավոր էր իր պատմական հուշարձաններով։ Նշանավոր հուշարձաններն են Սբ. Վարդան, Սբ. Աստվածածին, Սբ. Գևորգ, Սբ. Պողոս-Պետրոս, Սբ. Հովհաննես, Սբ. Ստեփանոս (Կարմիր վանք) եկեղեցիներով, իր հսկայական գերեզմանոցով։

## Հայտնի անձինք
* Մանուկ Աբեղյան
* Միքայել Աստապատցի

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստապատի վանքի ճարտարապետական համալիրը

Կատեգորիա:Աստապատ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կամո Թովմասյան

**Կամո Հրանտի Թովմասյան** (), հայ բլոգեր, լուսանկարիչ, հաղորդավար, ակումբային դեմք, միջոցառումների կազմակերպիչ և ֆոտոնախագծերի պրոդյուսեր, ով վարում է «Կամո Բլոգ» (*Kamo Blog*) կոչվող բլոգը, որտեղ գրառումներ և տեսանյութեր է տեղադրում մշակութային և շոու բիզնեսի իրադարձություններից։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Հրանտ Թովմասյանը
* Մայրը՝ Արուսյակ Հրանտի Թովմասյանը (ծնվ․ 4 սեպտեմբերի 1972)

## Արտաքին հղումներ
«Կամո բլոգ» (պաշտոնական վեբ-կայք)

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բլոգերներ
Ռոբին Ուիլյամս

**Ռոբին Մաքլոուրին Ուիլյամս** (, հուլիսի 21, 1951 - օգոստոսի 11, 2014), ամերիկացի դերասան և կատակերգու։

Ճանաչման արժանանալով ամերիկյան *«Մորք և Մինդի»* (Mork & Mindy) հեռուստասերիալից՝ Ուիլյամսը 1980 թվականից սկսած հանդես է եկել մի շարք ֆիլմերում։ 1997 թվականին նկարահանված «Խելացի Ուիլ Հանթինգ» ֆիլմի համար ստանում է Ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակ՝ Օսկար լավագույն երկրորդ պլանի տղամարդու դերասան անվանակարգում։

Մյուս հայտնի ֆիլմերից են «Ջումանջի», «Միսսիս Դաութֆայեր», «Մոսկվան Հուդզոնի վրա», «Ֆլաբբեր» և այլն։

Ստացել է նաև 2 Էմմի (մրցանակ), 4 Ոսկե Գլոբուս, 2 գիլդիայի էկրանային դերասաններ մրցանակ և 5 Գրեմմի։

## Մահ
2014 թվականի օգոստոսի 11-ին, ժամը 11։ 55 հանրահայտ դերասան Ռոբին Ուիլյամսին հայտնաբերել են մահացած իր տանը Հյուսիսային Կալիֆորնիայում. նա ինքնասպան էր եղել՝ կախվելով սեփական գոտու միջոցով, ձեռքին նաև հայտնաբերել էին կտրած վերք։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Սցենարիստ

### Պրոդյուսեր

### Ռեժիսոր

## Արտաքին հղումներ
* Robin Williams  Պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

[մինի|ձախից|188px| Ռոբին Ուիլյամսի աստղը [Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի|փառքի ծառուղում]]

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կատակերգուներ
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Քարափի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի

**Քարափի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի** (նաև՝ **Խիխոյի ժամ**, վրացական անվանումը՝  (Կլիդիսուբնիս ծմինդա գիորգիս էկլեսիա)), վրացականացված հայկական առաքելական եկեղեցի Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի հնագույն Քվեմո Կալա թաղամասում։ Հանդիսանում է Հայ առաքելական և Վրաց ուղղափառ եկեղեցիների միջև վիճաբանության առարկա, քանի որ մինչև 1991 թվականը եղել է հայկական, իսկ այնուհետև վրացականացվել է։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
Քարափի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին հիմնադրվել է 1600 թվականին։ 1763 թվականին այն Տփղիսի (Թբիլիսիի) հայկական 7 գլխավոր եկեղեցիներից մեկն էր։

### Նորոգություն
1753 թվականին տիկին Լալիթարսն իր ամուսին Պետրոս Զոհրաբյանի հետ հիմնովին վերաշինել էր Քարափի Սբ. Գևորգ եկեղեցին՝ այդ մասին եկեղեցու հյուսիսային ճակատից բացված մուտքի գլխին թողնելով սկզբում հայերեն՝ 8 տողով, հետո՝ վրացերեն, ավելի հակիրճ՝ 3 տողով արձանագրություն։ Տիկին Լալիթարսը հետագայում էլ նպաստել է եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքներին։ Նրա այդ աշխատանքի համար 1782 թվականին Ղուկաս Ա Կարնեցի կաթողիկոսը (1780-1799 թթ.) իր շնորհակալությունն ու գոհունակությունն էր հայտնել վերջինիս։

### Նվիրատվություններ
1728 թվականին եկեղեցին նվեր է ստացել 1496 թվականին գրված մի ձեռագիր ավետարան։

## Վրացականացում
1990-1991 թվականներին վրացի շինարարները քանդել են Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հայ առաքելականության բնորոշ բարձր բեմը՝ խորանը, հյուսիսային պատի ներսի կողմում որմնասյան միջից քանդել և հանել են 18-րդ դարով  թվագրվող արձանագիր խաչքարը, ոչնչացրել են 1753 թվականի վերակառուցման մասին պատմող վիմագիրը ձևափոխման ենթարկվել եկեղեցու զանգակատունը։ Եկեղեցու գմբեթի և զանգակատան վրա տեղադրված հայկական առաքելական խաչերը հանել են։ Քանդել են նաև մկրտարանը և քարերի հետ միասին նետել աղբանոց։

### Վերաբացում
Վրացականացումից հետո՝ 1991 թվականին, եկեղեցին Վրաց եկեղեցու արարողությամբ օծվեց որպես վրացական եկեղեցի։ Սուրբ Գևորգ եկեղեցու առաջին վրացի քահանան էր Գիորգի Ուգրեխելիձեն։

## Պատկերասրահ

Qarapi Saint Gevorg church-Kldisubani (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|
Qarapi Saint Gevorg churc from Sololaki Ridge, 2002, Old Tbilisi.jpg|
Kldisubani St. George church, Tbilisi (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական վրացականացված վանքեր և եկեղեցիներ‎
գ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Մայրցամաքային փիլիսոփայություն

մինի|200px|Մայրցամաքային Եվրոպա
**Կոնտինենտալ** կամ **մայրցամաքային փիլիսոփայությունը **բնորոշում է ժամանակակից եվրոպական փիլիսոփայության երկու հիմնական ավանդույթներից մեկը։ Այս եզրույթը տարբերակում է մայրցամաքային եվրոպայի փիլիսոփայությունը անգլոամերիկյան կամ Անալիտիկ փիլիսոփայությունից, քանի որ այն ժամանակ, երբ սկսվեց տարբերակվել (20-րդ դարի երկրորդ կեսին) կոնտինենտալ փիլիսոփայությունը դոմինանտ ոճն էր, մինչդեռ անգլիական փիլիսոփայությունը գերակշռում էր առավելապես անգլախոս երկրներում։

## Ուղղությունները
Կոնտինենտալ փիլիսոփայությունը ներառում է հետևայալ ուղղությունները
* Կյանքի փիլիսոփայություն
* Երևութաբանական փիլիսոփայություն
* Էքզիստենցիալիզմ
* Հերմենեվտիկա
* Ստրուկտուրալիզմ
* Պոստստրուկտուրալիզմ և պոստմոդեռնիզմ
* Դեկոնստրուկտիվիզմ
* Ֆրանսիական ֆեմինիզմ
* Ֆրանսիական դպրոցի փիլիսոփայություն
* Հոգևերլուծություն
* Ֆրիդրիխ Նիցշեի և Կիերկեգոր Սյորենի փիլիսոփայությունը
* Մարկսիզմի ճյուղերի մեծամասնությունը (սրանից զատ գոյություն ունի նաև Անալիտիկ Մարկսիզմ, որը ենթարկվում է անալիտիկ փիլիսոփայության ավանդույթներին)

## Տես նաև
* Աշխարհագրության փիլիսոփայություն

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական շարժումներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Մայրցամաքային փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Մատ տնկելը

180px|thumb|Մատը
**Մատ տնկելը** մարդկային ժեստ է, որով մի անձը կարող է վիրավորել մյուսին։ Կատարվում է միջնամատի օգնությամբ և կարող է նշանակել «Ռա՜դ եղիր» անհարգալից արտահայտությունը։

Նախապես տարածված է եղել արևմտյան մշակույթում և հատկապես՝ Միացյալ Նահանգներում։

Մատնատնկումը կատարվում է միջնամատի օգնությամբ՝ այն բարձրացնելով, իսկ, մյուս մատներն ամուր սեղմելով բռան մեջ. Схематическое изображение։

## Ծագում
Ըստ ամենատարածված և թերևս գրավոր ստույգ աղբյուրների՝ միջնամատ ցույց տալու ժեստը հնուց է եկել։ Հանդիպում է հռոմեացի և հույն պատմիչների մոտ։ Ասվում է, որ միջնամատը կոչվում էր «ամոթանքի մատ» և անգամ կայսրերն էին այդ ժեստն անում։

Ըստ տարածված առասպելի, հարյուրամյա պատերազմի ժամանակ, ֆրանսիացի զինվորները սպառնում էին կտրել անգլիացի աղեղնավորների ցուցամատն ու միջամատը, երկար աղեղի օգտոգործումն անհնարին դարձնելու համար։ Անգլիացիներն հաղթանակից հետո իրենց ցուցամատն էին ուղղում դեպի պարտված ֆրանսիացիները, որպես վերջիններիս պարտության նշան։ Նույն առասպելը փորձում է բացատրել նաև V–անման ժեստի (հաղթանակի նշանի) ծագումը։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ենթամշակույթ
Կատեգորիա:Ձեռքի շարժմունքներ
Ջեներալ Մոթորս

**«Ջեներալ մոթորս ընկերություն»** (, նախկինում հայտնի որպես` ***General Motors Corporation***), լայնորեն հայտնի որպես **«General Motors»** կամ պարզապես **«GM»**, ամերիկյան ավտոմոբիլային անդրազգային ընկերություն, որի գլխամասը գտնվում է ԱՄՆ Միչիգան նահանգի կենտրոն՝ Դետրոյթ քաղաքում։ Տվյալ պահին աշխարհի երկրորդ խոշորագույն մեքենա արտադրող ձեռնարկությունն է՝ զիջելով «Տոյոտային»։

GM-ը ներկա պահին ունի մոտ 209 000 աշխատակից և բիզնես-գործունեություն է ծավալում 157 երկրներում, իսկ մեքենաներ և բեռնատարեր արատադրում 31 երկրներում։ Ջեներալ մոթորսին են պատկանոմ (և համարվում դրա դիվիզիաները) Buick, Cadillac, Chevrolet, GMC, Opel, Vauxhall, Holden և այլ ավտոմեքենաների ֆիրմաներ։

## Պատմություն

Ընկերությունը ստեղծվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 16-ին՝ Միչիգանի Ֆլինտ քաղաքում՝ որպես Buick ֆիրմայի հոլդինգային ընկերություն։ Buick-ի այն ժամանակվա կառավարիչն էր Ուիլյամ Դյուրանտը, ով արդեն հաջողություններ ունեցել էր ձիաքարշ մեքենաների ասպարեզում, երբ իր ուղին հարթեց դեպի ավտոմոբիլային արդյունաբերություն։ GM-ի ստեղծողներից էր նաև Չարլզ Սթյուարթ Մոտտը, ով իր "Մոտտ հիմնադրամի" միջոցով բավականին լուրջ ներդրումներ կատարեց ընկերության հետագա զարգացման համար։ Տարիների ընթացքում Մոտտը դարձավ ընկերության ամենախոշոր բաժնետերը։ 1908 թ.-ի վերջում Մոտտը ձեռք է բերում **Oldsmobile** մեքենաների ընկերությունը (այժմ այլևս չի գործում)։ Իսկ 1909 թ.-ին Դյուրանտը ընկերությանն է միացնում նաև Cadillac, Elmore, Oakland և այլ ընկերություններ։ Բացի այդ, նույն տարում Դյուրանտը ձեռք է բերում միչիգանյան մի քանի բեռնատար արտադրող կոնցեռներ, որոնք դառնում են GMC մեքենաների նախատիպերը։ Սակայն 1910 թ.-ին Դյուրանտը կորցնում է իր պաշտոնը, քանի որ իր գնումների համար չափից դուրս մեծ պարտքեր էր վերցրել բանկերից, երբ մեքենաների վաճառքի շուկայում գների խիստ անկում էր գրանցվել։
[մինի|ձախից|[Chevrolet Suburban-ը ամենաերկար կյանք ունեցող տեսակն է, որ արտադրվում է մինչ օրերս]]
Հաջորդ տարի Դյուրնատը հիմնում է «**Շեվռոլե ընկերությունը**» (Chevrolet Motor Car Company), և գաղտնիօրեն ձեռք բերում Ջեներալ մոթորսում հսկողական փաթեթ, և, փաստորեն, նորից վերականգնում դիրքերը։ 1916 թ.-ին Դյուրանտը ընկերությունը անվանափոխում է **General Motors Company**-ից **General Motors Corporation**։ Սակայն շուտով նորից է կորցնում պաշտոնը և այս անգամ՝ ընդմիշտ։ Դյուրանտին փոխարինելու է գալիս Ալֆրեդ Սլոունը, ում միջոցով ընկերությունը ժամանակի ընթացքում շուկայում գրավում է դոմինանտ դիրք։ 1980-ականներին Ջեներալ մոթորսը ուներ 349 000 աշխատակից։

1931-2007 թթ.-ը՝ 77 տարի շարունակ Ջեներալ մոթորսը գլխավորում էր ավտոմեքենաների համաշխարհային վաճառքը։ Չնայած 2008 և 2009 թվականներին այն դիրքերը զիջեց Տոյոտային, սակայն 2011-ին այն կրկին վերականգնեց դիրքերը։

## Գործող ապրանքանիշները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* պաշտոնական կայք
*Car for sale Vietnam 

Կատեգորիա:Ավտոարտադրող ընկերություններ
Կարապետ Բագրատունի

**Կարապետ արքեպիսպոս Բագրատունի**, (ավազանի անունը՝ Հովհաննես, ), եկեղեցական-հասարակական գործիչ, Կարինի և Վիրահայոց թեմերի առաջնորդ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է (1791 թվականից) Ակնի հոգևոր առաջնորդ Միքայել արքեպիսկոպոսի մոտ, այնուհետև Կ. Պոլսում ուսանել աստվածաբանություն, ճարտասանություն, քերականություն և լեզուներ։ 1801 թվականին Ակնում ձեռնադրվել է վարդապետ, ապա նշանակվել Կարնո և Ակնի վիճակների վանքապատկան կալվածքների հոգաբարձու։ 1808 թվականից՝ Կարնո հայոց հոգևոր թեմի առաջնորդ։ 1811 թվականին Եփրեմ Ա Ձորագեղցին նրան շնորհել է արքության պատիվ և տիտղոս։ Կարնո թեմում ծավալել է տնտեսական և հոգևոր-մշակութային արդյունավետ գործունեություն։ Հիմնել է իր անունը կրող Կարապետյան վարժարանը։ Աջակցել է ռուսական զորքին ու արքունիքին 1829 թվականին՝ Էրզրումի գրավման ժամանակ։ Երբ Ադրիանապոլսի պայմանագրրով (2.9.1829) Էրզրումի, Բայազետի և Կարսի փաշայությունները վերադարձվել են Թուրքիային, Կարապետ Բագրատունին, վախենալով թուրքերի վրեժխնդրությունից, Էրզրումի և շրջակայքի հայության անունից, 29 պատվավոր քաղաքացիների հետ, ռուսական բանակի հրամանատար Ի. Ֆ. Պասկևիչին է ներկայացրել (15.12.1829) աղերսագիր՝ խնդրելով թույլատրել տեղի հայերին գաղթել Ռուսական կայսրության սահմանները։ Կարապետ Բագրատունու հորդորանքով և առաջնորդությամբ 1830 թվականին Էրզրումից և շրջակա հարյուրավոր գյուղերից մոտ 50 հզ. (7298 ընտանիք) հայ գաղթել և բնակություն է հաստատել Ախալցխայում, Ախալքալաքում, Ծալկայում, Լոռի-Փամբակում և Շորագյալում։ Կարապետ Բագրատունու ջանքերով Էրզրում քաղաքի և շրջակա գյուղերի վանքերից ու եկեղեցիներից հավաքվել և Ախալցխա են տեղափոխվել հոգևոր-մշակութային արժեքներ (որոնց թվում՝ «Ծուղրութի Ավետարան»-ը)։ Դրանք հիմնականում զետեղվել են Ախալցխայի նորակառույց (1835–1837) Ս. Փրկիչ եկեղեցում։ Կարապետ Բագրատունու օժանդակությամբ ու մասնակցությամբ են ստեղծվել Ախալցխայի նոր, աջափնյա մասը՝ Պլանը, 100-ից ավելի գյուղեր՝ Ախալցխայի, Ախալքալաքի, Ծալկայի գավառներում, մոտ 60 եկեղեցի, Նոր Կարապետյան դպրոցը (1842–1844, այժմ՝ քանդված), Ախալքալաքի Ս. Մեսրոպյան արական դպրոցը ևն։ 1837 թվականի հունվարի 20-ին Կարապետ Բագրատունին նշանակվել է Վրաստանի և Իմերեթի հայոց թեմի առաջնորդ ու այդ պաշտոնում մնացել մինչև մահը։ 1837 թվականի սեպտեմբերին Ախալցխայում դիմավորել և ընդունել է Անդրկովկասի նորանվաճ երկրամասերն այցելած Նիկոլայ I ցարին։ Կարապետ Բագրատունու խնդրանքով կայսրը մեկ տարով ևս երկարաձգել է Ախալցխայի հայ գաղթականների՝ հարկեր չվճարելու արտոնությունը։ Ռուսական կառավարությանը մատուցած ծառայությունների համար Կարապետ Բագրատունին պարգևատրվել է (20.10.1830) Ս. Աննայի առաջին աստիճանի շքանշանով։ Թաղված էր Ախալցխայի Ս. Փրկիչ եկեղեցու գավթում, որտեղից 1953 թվականին աճյունը տեղափոխվել է քաղաքային գերեզմանատուն։ Ախալքալաքի Ս. Խաչ եկեղեցու բակում կանգնեցվել է Կարապետ Բագրատունու հուշարձանը (2000, քանդ.` Լ. Գրիգորյան)։

## Գրականություն
* Գալամդարյան Վ., Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունի, «Էջմիածին», 1956, դ 11–12։ 
* Գեղամյանց Հ., Կարապետ արքեպիսկոպոս. կենսագրություն, Երևան, 1999։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։ 

Կատեգորիա:Բագրատունի ազգանունով անձինք
Կատեգորիա:Վիրահայոց թեմի առաջնորդներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քահանաներ
Ալանգյոզ (լեռ)

**Ալանգյոզ**, *Ալանգյազ, Շրխյուրդ*, լեռնագագաթ  Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում, Ալանգյազի լեռներում, Մեսրոպավան գյուղից 2 կմ արևմուտք, Մեսրոպավան գետի ձախ կողմում։ Լերկ քարաժայռերով և սակավ բուսականությամբ լեռ է, ծովի մակարդաակից ունի 2369 մետր բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Շամքորեցոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

**Շամքորեցոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (նաև՝ **Կարմիր Ավետարան եկեղեցի**), հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի հայկական Հավլաբար թաղամասում՝ Մետեխի, Իսանի (նախկին Շամխորի) և Ֆիգների (նախկին Պրեոբրաժենսկայա) փողոցների խաչմերուկում, Սուրբ Էջմիածին հայկական եկեղեցուց 160 մ դեպի հարավ-արևելք։

## Անվանում
Հայտնի է, որ 18-ից 19-րդ դարերում Թիֆլիսում (ներկայիս Թբիլիսիում) բնակվող հայերը եղել են ինչպես բնիկ, այնպես էլ այլ բնակավայրերից տարբեր պատճառներով այստեղ տեղափոխվածներ։ 18-րդ դարի երկրորդ կեսին Գանձակից և հարակից բնակավայրերից, Արցախից, ինչպես նաև Արարատյան դաշտի բնակավայրերից Թիֆլիս տեղափոխվեցին բազմաթիվ հայեր։ Նրանցից շատերը բնակություն հաստատեցին իրար մոտ և հիմնեցին այսպես ասած ներհայկական համայնք, ինչպիսիք են Շամխորեցիք, Էջմիածնեցիք և այլն։ Նրանց կառուցած եկեղեցիները, բնակության վայրերը սկսեցին կոչվել իրենց ընդհանրական անուններով։ Այսպես է բացատրվում Թբիլիսիի Շամքորեցոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու անվանումը, այսինքն՝ Շամքոր քաղաքից և հարակից բնակավայրերից Թբիլիսի տեղափոխված հայերի եկեղեցի։ Հայտնի է նաև, որ եկեղեցին Շամխորեցոց էր կոչվում նախքան 18-րդ դարի հիմնովին վերակառուցումը։

Եկեղեցին հայտնի է նաև որպես Կարմիր Ավետարան, որը ժողովրդական անվանում է։

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցու պատկերներ մինչև ավերումը և ավերումից հետո
* Եկեղեցին ավերումից հետո 

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական կիսավեր վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Աղսալ

**Աղսալ**, լեռ պատմական Նախիջևանի Շարուր գավառի (ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի ԻՀ Շարուրի շրջանում) հյուսիսարևելյան մասում, Հայաստանի և Նախիջևանի ԻՀ սահմանագոտում։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 1924 մետր բարձրություն։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Անապատ (լեռ)

**Անապատ**, լեռ պատմական Նախիջևանի Նախճավան գավառի (ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի ԻՀ  Քենգերլիի շրջանի) հյուսիսում, Ազնաբերդ գյուղից 3-4 կմ հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 2081 մետր բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջան
Ասադկաֆ

**Ասադկաֆ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Բաբեկի շրջանում, Կահաբ գյուղից 6-7 կմ հարավ-արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 1665 մետր բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Խնձորուտ (լեռ)

**Խնձորուտ**, *Ալմալիդաղ, Ալմալու*, լեռ պատմական Նախիջևանի Շահապոնք գավառամասի (ներկայիս Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Շահբուզի շրջանում) հյուսի-արևմտյան մասում, պատմական Արմավաշեն գյուղից մոտ 2 կմ արևելք, Կուքի գետի աջ կողմում, Արաքսի և Որոտանի ջրբաժանում, Մեծ Ալադյոլ լճից մոտ 52,5 կմ հարավ։ Սակավ թփուտներով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2150 մետր բարձրություն։ Չոտս կողմից շրջապատված է անտառներով։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Ջեյմս Բելուշի

**Ջեյմս Ադամ Բելուշի** (, ), ամերիկացի կատակերգակ, հեռուստա և կինոդերասան, ռեժիսոր, սցենարիստ և երաժիշտ։ Ջեյմս Բելուշին խաղացել է մի շարք հայտնի ֆիլմերում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Սցենարիստ

### Ռեժիսոր, Պրոդյուսեր, Կոմպոզիտոր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/belushi/

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ալբանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Դրակուլա (վեպ)

**Դրակուլա** (), իռլանդացի գրող Բրեմ Սթոքերի վեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1897 թվականին։ Գլխավոր հերոսն է ազնվական վամպիր կոմս Դրակուլան։

Թեև Սթոքերը առաջին գրողը չէր, որը դարձրել էր վամպիրին իր ստեղծագործության հերոս, վեպը ունեցել է բացառիկ ազդեցություն վամպիրական առասպելի ձևավորման և տարածման վրա՝ մատուցելով գրականության մեջ վամպիրի առավել ամբողջական նկարագրությունը մինչև 20-րդ դարը։ XX և XXI դդ. վամպիրներին նվիրված մեծ թվով գրքերն ու ֆիլմերը իրենց գոյությամբ մեծ չափով պարտական են «Դրակուլա» վեպին։ Վեպը գրված է նամակագրական ձևաչափով մի շարք օրագրերից և նամակներից վերցրած, երբեմն համալրվում է նաև լրագրողական թերթերից վերցված։ Վեպում օգտագործվել է Ջոնաթան Հարքերի, Մինա Հարքերի, Աբրահամ Վան Հելսինգի և Ռենֆիելդի օրագրերից վերցված հատվածներ։

Նախքան վեպը գրելը Բրեմը յոթ տարի ուսումնասիրել է Եվրոպական ժողովրդական բանահյուսությունները և պատմություններն արնախումների մասին։ 1890 թվականի գարնանը Բրեմը սկսում է իր աշխատանքը, ստեղծելով կերպարներ որոնք պետք է գործեին վեպում։

Գիրքը պատմում է այն մասին որ իրավաբան Ջոնաթան Հարքերը ուղևորվում է Դրակուլայի ամրոց, որպեսզի կազմի Կոմսի սեփականության փաստաթղթերը, սակայն ընկնում է ծուղակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեջբերումներ Դրակուլա գրքից
* Դրակուլա - Գրքատուն
* Դրակուլա (հատված վեպից)
* Dracula, by Bram Stoker - Standard Ebooks

Կատեգորիա:1897 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Բրիտանական սարսափ վեպեր
Կատեգորիա:Հայերեն թարգմանված գրքեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած վեպեր
Կատեգորիա:Նամակագրական վեպեր
Օսկարի 80-րդ մրցանակաբաշխություն

**Օսկարի 80-րդ մրցանակաբաշխությունը** (), որի ընթացքում մրցանակներ տրվեցին 2007 թվականի լավագույն ֆիլմերին 24 անվանակարգերում։ Արարողությունը տեղի ունեցավ «Կոդակ» թատրոնում, Լոս Անջելեսում։ Այն վարում էր Ջոն Ստյուարտը, իսկ պրոդյուսերը Ջիլ Կեյտսն էր։ Թեկնածուները հայտարարվեցին հունվարի 22-ին, առավելագույն թվով թեկնածությունների արժանացան «Նավթ» և «Ծերունիների տեղը չէ» ֆիլմերը։

Առաջին անգամ 1964 թվականից ի վեր, բոլոր չորս դերասանական նոմինացիաներում հաղթողների մեջ ամերիկացի դերասաններ չկային։ Լավագույն դերասանուհի ճանաչվեց ֆրանսիացի Մարիոն Կոտիլարդը, իսկ լավագույն դերասան՝ Դանիել Դեյ-Լյուիսը։
## Թեկնածուներ և հաղթողներ

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Դեն Մարինո

**Դենիել Կոնստանտին Մարինո կրտսեր** (, ), ամերիկացի նախկին ամերիկյան ֆուտբոլիստ։ Ողջ մասնագիտական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Ֆուտբոլի ազգային լիգայի (NFL) «Մայամի Դոլֆինս» ակումբում՝ որպես քվորտերբեք (հարձակվողական դիրք)։

Մարինոն իր հաշվին գրանցած ունի գրեթե բոլոր հնարավոր ռեկորդները փոխանցումներ կատարելու ասպարեզում։ «Դոլֆինսին» 10 անգամ առաջնորդել է դեպի փլեյ-օֆֆ։

2005 թ. դարձել է փառքի սրահի անդամ։

Նկարահանվել է մի շարք գեղարվեստական ֆիլմերում, որոնցից առավել նշանավորներն են «Էյս Վենտուրան» և «Վատ տղաները»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ամերիկացի ամերիկյան ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փիթսբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Գուգավանքի կամուրջ

**Գուգավանքի կամուրջ**, 15-16-րդ դարի կամուրջ Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Ջուղայի շրջանի Գուգավանքի գյուղի մոտ, Երնջակ գետի վրա։

## Պատմություն
Կառռւցող վարպետը, պատվիրատուն և մեկենասը անհայտ են։

## Ճարտարապետություն
Կամրջի հորինվածքը միաթռիչք է։ Կառուցվել է սրբատաշ և կիսամշակ քարից։ Կամրջի վիճակը 20-րդ դարի կեսերին կանգուն էր։

## Արտաքին հղումներ
* Արգամ Այվազյան, «ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԻՍՍՀ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԸ»

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության կամուրջներ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջան
Մյուս Հաբանդ

[աջից|մինի|250px|[Դիզակի մելիքությունը, որը կազմվել է Մյուս Հաբանդ գավառի մի մասից։]]
**Մյուս Հաբանդ** (հին ուղղագրությամբ՝ **Միւս Հաբանդ**), երբեմն ուղղակի Հաբանդ, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի կազմում, Կարկառ գետի աջափնյակից մինչև Դիզափայտի լեռները և Քիրսի լեռնաշղթայից մինչև Մուխանք դաշտի արևմտյան եզերքը։

## Աշխարհագրություն
Հաբանդի տարածքը մոտավորապես համապատասխանում է ներկայիս Արցախի Հանրապետության Մարտունու և Հադրութի շրջաններին։

## Պատմություն
Հաբանդի Ամարաս ավանի եկեղեցին և վանքը հիմնադրել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը։ Այնտեղ է ամփոփվել Գրիգորիսի (Գրիգոր Ա Լուսավորչի թոռը) աճյունը, որի վրա 5-րդ դարում Վաչագան Գ Բարեպաշտ թագավորը կառուցել է Ս. Գրիգորիս մատուռը։ Նշանավոր էր Հաբանդի Գտիչ կամ Քթիշ բերդավանը (ներկայիս Հադրութի շրջանում)՝ համանուն և եպիսկոպոսանիստ վանքով։ Գտիչից ոչ հեռու (ներկայիս Տող և Տումի գյուղերի մոտ) գտնվող Գորոզ բերդավանի (հայտնի է 8-9-րդ դարերից) անունով հայ քերական-մեկնիչները (Համամ Արևելցի, Վարդան Արևելցի և ուր.) հաճախ կոչել են բովանդակ Հաբանդ, իսկ «Գորոզու բարբառ» ասելով՝ հասկացել առհասարակ Արցախի բարբառ։ Ուշ միջնադարում Հաբանդը վարչականորեն բաժանվել է Դիզակի (հարավային մասը) և Վարանդայի (հյուսիսային մասը) գավառների՝ համանուն մելիքություններով, որով մոռացվել է գավառի հնագույն անվանումը։

## Տես նաև
* Արցախ

## Գրականություն
* Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան։ «Միտք»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախ նահանգի գավառներ
Բևեռափայլ

[300px|մինի|Բևեռափայլ, որն [իգլուին կապույտ երանգ է տալիս։]]
**Բևեռափայլ**, երկրի մթնոլորտի վերին նոսր շերտերի՝ (80-1000 կմ) լուսարձակումը։ Այն դիտվում է Երկրի բևեռային շրջաններում, հազվադեպ՝ նաև միջին լայնություններում (Հայաստանում 1098-1100 թվականներին դիտվել է չորս բևեռափայլ)։ Երկնքի ամբողջ հյուսիսային կողմը լուսավորված է կարմիր ու կանաչ երկու հսկայական, վետվետուն կամարներով։ Անընդհատ ձևափոխվելով ու երփներանգվելով՝ կամարները մեկ անհետանում են, մեկ նորից հայտնվում։ Հանկարծակի մութ երկինքը ասես նետահարում են պայծառ ճառագայթները, իսկ ժամանակ առ ժամանակ օդում կախվում են կարմիր ծոպերով զմրուխտե «վարագույրներ»։ Պայծառ, հիասքանչ բևեռափայլը (հյուսիսում անվանում են *հյուսիսափայլ*) երկնքում փողփողում է մի քանի ժամ անընդհատ։

Բևեռափայլերը Արեգակի ակտիվության հետևանք են։ Արեգակի հսկայական շիկացած գունդը տիեզերական տարածություն է ճառագայթում վիթխարի քանակությամբ ջերմություն և արտանետում էլեկտրականությամբ լիցքավորված նյութի մանրագույն մասնիկների հոսքեր (արեգակնային քամի)։ Հասնելով երկրի մթնոլորտի վերին շերտերը, այդ մասնիկները բախվում են օդի ատոմներին ու մոլեկուլներին, և սրանք սկսում են փայլփլել տարբեր գույներով՝ դեղին, կանաչ, կապույտ, կարմիր, մանուշակագույն, նարնջագույն։
Այս գեղեցիկ տեսարանը երկնքում հայտնվում սովորաբար երկրի բևեռներում, որովհետև ամբողջ երկրագունդը մի վիթխարի մագնիս է և, ինչպես յուրաքանչյուր մագնիս, ունի երկու բևեռ։ Եվ երբ Արեգակի՝ էլեկտրականությամբ լիցքավորված մասնիկների հոսքերը մոտենում են մեր մոլորակին, Երկրի մագնիսական ուժերի ազդեցությամբ շեղվում են դեպի հյուսիսային և հարավային մագնիսական բևեռները, և հիմնականում հենց այդ շրջաններում էլ առաջանում են բևեռափայլերը։

Բևեռափայլերն ավելի ուժեղ են լինում և ավելի հաճախ են կրկնվում, երբ Արեգակի վրա մեծանում է արևաբծերի քանակը։ Հենց արևաբծերի տիրույթներից են տիեզերական տարածություն արտանետվում այն մասնիկների առանձնապես հզոր հոսքերը, որոնք երկրի վրա բևեռափայլեր են առաջացնում։
Բևեռափայլի աղեղները սովորաբար ձգվում են արևելքից արևմուտք և երբեմն անցնում 5000 կմ-ից։ Բևեռափայլերը հաճախ ուղեկցվում են երկրի մագնիսական դաշտի խանգարումներով՝ մագնիսական փոթորիկներով։ Այդ դեպքում խախտվում է հեռահար ռադիոկապը։

Բևեռափայլերի ճառագայթման սպեկտրի (լատիներեն՝ պատկերացում, պատկեր) միջոցով ուսումնասիրվում է մթնոլորտի վերին շերտերի բաղադրությունը։

Երկրից բացի միակ այլ մոլորակը, որտեղ նկատվել են բևեռափայլեր, Սատուրնն է։

## Տես նաև

* Արեգակնային քամի
* Պլազմա

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երևույթներ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Կատեգորիա:Բնության երևույթներ
Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն
Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա
Արտեմ (լեռ)

**Արտեմ**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Օրդուբադի շրջանի արևելյան մասում, Փառակա գյուղից 2 կմ արևելք։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2734 մետր բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Թբիլիսի)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական առաքելական ոչնչացված եկեղեցի ներկայիս Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ Ոչնչացվել է Լավրենտի Բերիայի հրամանով 1930-ական թվականներին։

## Անուն
Գտնվում էր Սուրբ Սարգիս փողոցի վրա, որտեղից էլ ստացել է իր անունը։

## Պատմություն
Կառուցումը սկսվել է 1737 թ-ին Նորաշենի եկեղեցու եպիսկոպոսապետի՝ Տեր-Սուքիասի նախաձեռնությամբ։

1795 թ-ին Աղա Մուհամմեդ խանի զորքրեը մտնում են քաղաք և ավերում եկեղեցին։

Ռուսական կայսրությունՌուսական կայսրության կազմի մեջ մտնելով սկսվումէ Թիֆլիսի բուռն զարգացումը։ 1831 թ-ին Ղրիմից ժամանած Մանվել Կյումուշխանեցին նշանակվում է Սուրբ Սարգսի եպիսկոպոսապետ և սկսում եկեղեցու վերաշինումը։

Սուրբ Սարգիսը բարձր էր, ներսից զարդարված որմնանկարներով։

## Ավերում
Եկեղեցին ոչնչացվել է 1937-38 թթ. Լավրենտի Բերյայի հրամանով այլ 11 հայկական եկեղեցիների հետ միասին։ Ոչնչացման ժամանակ երկու աշխատող զոհվեց։

## Տես նաև
* Հայերը Վրաստանում
* Վրաստանի հայկական տաճարների ցանկ

## Ծանոթագրություններ
*  Թբիլիսիի հայկական եկեղեցիներ - Սուրբ Սարգիս

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի
Հադիսի

**Հադիսի**, խաղողի ուշահաս տեխնիկական սորտ։ Ստացել են Ս. Պողոսյանը և Ս. Խաչատրյանը ՀՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ-ում։ Շրջանացված է ՀՀ-ում։ Տերևները միջին մեծության են, կլորավուն, հնգաբլթակ, խոր կտրտված, հարթ, լերկ, ծաղիկը՝ երկսեռ, ողկույզը՝ խոշոր, կոնաձև, խիտ։ Պտուղը՝ միջին մեծության, կլորավուն, սև, չափավոր մոմային փառով։ Պտղամիսը հյութալի է, հաճելի համով։ Բողբոջումից մինչև պտղի հասունացումը տևում է 160-165 օր։ Ցրտադիմացկուն է (-24&nbsp;°C)։ Բերքատվությունը՝ 200-250 ց/հա։ Լավորակ հումք է բարձրորակ կարմիր աղանդերային գինու արտադրության համար։

Կատեգորիա:Խաղողի սորտեր
Հազարաշեն (ճարտարապետություն)

**Հազարաշեն** կամ **սողոմաքաշ**, ժողովրդական տան գերանակապ (հազվադեպ՝ քարե սալերից), բրգաձև երդիկավոր ծածկի կառուցվածք։ Հազարաշենի կառուցվածքային սկզբունքը հայկական ճարտարապետության մեջ կիրառվել է գլխատներում, աշխարհիկ և պաշտամունքային բազմապիսի կառույցներում։ Հայաստանի տարբեր ազգագրական շրջաններում հազարաշենի բազմաթիվ տարբերակներ են եղել, որոնք ըստ գերանների կամ չորսուների դասավորության ստորաբաժանվում են զուգահեռ կամ անկյունադիր տիպերի։ Հազարաշենի կառուցվածքը հնարավորություն է տվել կարճ գերաններով կամ չորսուներով համեմատաբար մեծ թռիչքներ ծածկել։ Հազարաշենը դրվել է սյուների (մինչև 12) կամ ուղղակի որմերի (նաև առորմիների) վրա։

## Տես նաև
* Ավեդի Ավեդրան

## Գրականություն
* Վարդանյան Ս. Վ., Հայկական ժողովրդական բնակելի տների ճարտարապետությունը, Երևան, 1959։ 
* Պապուխյան Ն., Սյունիքի ժողովրդական ճարտարապետությունը, Երևան, 1972։

Կատեգորիա:Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Հազարափեշա

**Հազարափեշա** կամ **հազարփեշա**, պղնձե կամ արծաթե կուժ։ Ունի լայն, գլանաձև իրան և նեղ, երկար վիզ։ Հայաստանում օգտագործվում է հիմնականում ջրի և գինու համար։ Հազարափեշան հաճախ դրվագվում է։

Կատեգորիա:Կենցաղային իրեր
Կատեգորիա:Մետաղաձուլում
Հազկերտ Ա

**Հազկերտ I Բազահքար** (ծ.թ. անհայտ. մոտ 363- 421), Պարսից արքա 399 թ.-ից։ Սասանյանների արքայատոհմից։ Պայքարել է Պարսկաստանի բարձր ազնվականության և հոգևորականության դեմ։ Մեծ Հայքի և Պարսկաստանի քրիստոնյաների նկատմամբ վարել է կրոնական հանդուրժողության քաղաքականություն։ Փորձել է Մեծ Հայքում ուժեղացնել իրանական ազդեցությունը։ Հայոց թագավոր Խոսրով Գ-ի մահից (415) հետո Հայաստանի գահը հանձնել է իր որդի Շապուհ III-ին (415-419)։

## Աղբյուր

* Հայկական Համառոտ Հանրագիտարան. Հ տառով հոդվածները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի արքաներ
Կատեգորիա:421 մահեր
Հազզո

**Հազզո**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի նահանգի Մուշ գավառի Սասուն գավառակի կենտրոնը, Բիթլիսից մոտ 60&nbsp;կմ հարավ-արևմուտք, Արզան (Խարզան) գետի աջ ափին, բերրի սարահարթում։ 16-19-րդ դարերի 40-ական թթ.` նշանավոր բերդաքաղաք, համանուն քրդական հուքյումեթության (կիսանկախ իշխանություն) կենտրոնը։

## Բնակչություն
Ըստ Ղուկաս Ինճիճյանի՝ 19-րդ դարի սկզբին ուներ 500 տուն հայ բնակիչ (քաղաքի բնակչության կեսը)։ 1878 թվականին՝ 2400, 1914 թվականին՝ մոտ 3000 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին արհեստներով, առևտրով, երկրագործությամբ, այգեգործությամբ, գինեգործությամբ։

Հազզոյի հայ բնակչության մեծ մասը բնաջնջվել է 1915 թվականին, Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները հիմնականում ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։ Հազզոն վերանվանվել է Քոզլուք։

## Օգտակար հանածոներ
Քաղաքի շրջակայքում կային մեծ թվով աղահանքեր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հազզո գյուղում ունեին եկեղեցի (Սուրբ Աստվածածին կամ Քաջ Մուշեղ)։ Հազզոյից ոչ հեռու, Նորշեն գյուղի մոտ գտնվում էր Սուրբ Կոնոնոսի վանքը։

## Կրթություն
Գյուղաքաղաքում գործում էր Կ. Պոլսի Միացյալ ընկերության ջանքերով 1870-ական թթ. բացված նախակրթարան։

## Գրականություն
* Ինճիճյան Ղ., Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի, մաս 1, Ասիա, հ. 1, Վնտ., 1806։ 
* Միրախորյան Մ., Նկարագրական ուղևորություն ի հայաբնակ գավառս Արևելյան Հայաստանի, հ. 1, ԿՊ, 1884։ 
* Տեվկանց Ա., Այցելություն ի Հայաստան 1878 թ., Երևան, 1985։ 
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հազզոյի շրջանի համայնքներ
Հազիր

**Հազիր** (իսկական անուն ազգանունը՝ **Աբրահամ Դավթի Աբրահամյան**, 1845, Շուլավեր (հետագայում՝ Շահումյան ավան, Վրաստանում)&nbsp;-&nbsp;1922), հայ գուսան։

## Կենսագրություն
Ապրել է Թիֆլիսում, ստեղծագործել հայերեն և վրացերեն։ Աշուղական երգի նախասիրած ձևերն են ղողման, դիվանին, դուբեյթը և այլն։ Նրա երգերից մի քանիսի թեման վերարծարծել և զարգացրել է Ջիվանին։ Հազիրի ստեղծագործություններն առանձին գրքերով լույս են տեսել հայերեն («Աշըգ Հազիրի երգերը», 1892) և վրացերեն։

## Երկեր
* Հազիր, Աշըգ Հազիրի երգերը, 1892։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գուսան Հազիր 

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Խոջիվանքի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան) քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Հաթերք (գավառ)

**Հաթերք**, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգում։ Տարածվել է Տրտու (Թարթառ) գետի հովտում (ընդգրկել է ձախափնյակը՝ Եղիշ Առաքյալի կամ Ջրվշտիկ վանքի մերձակայքից մինչև հոգևոր կենտրոն Դադիվանքի արևմտյան կողմի ձորը)։ Կոչվել է իշխանանիստ Հաթերք բերդավանի անունով։ XII-XIII դարերում եղել է Կենտրոնական Խաչենի իշխանության տիրույթը։ XII դարի 1-ին կեսին երեք ճյուղի բաժանված Խաչենի իշխանության գահերեց իշխան Հասան Ա, մոտ 1142 թ.-ին հաջորդելով հորը՝ Վախթանգ-Սակառին, հաջողությամբ պայքարել է Հայաստանի հյուսիսարևելյան նահանգներն ասպատակող սելջուկյան թուրքերի դեմ և պահպանել անկախությունը։ Նրա որդու՝ Վախթանգի գահակալման տարիներին (1182-1214) Հաթերքի իշխանությունը վերելք է ապրել, աշխույժ քաղ-տնտեսական կապեր հաստատել շրջակա իշխանությունների և երկրների (հատկապես՝ վրաց Բագրատունիների թագավորության) հետ։ Վախթանգը հովանավորել է Մխիթար Գոշին, հայ մշակույթի ուրիշ գործիչների։ Արու ժառանգներից զուրկ Վախթանգի մահից հետո Զաքարյանները Հաթերքի իշխանությունը բաժանել են իրենց փեսաներ Հասանի (Դոփի ամուսինը) և Ներքին Խաչենի տեր Վախթանգի (Խորիշանի ամուսինը) ժառանգների միջև։

Կատեգորիա:Խաչենի իշխանություն
Հազիրի

**Հազիրի** (իսկական անունը՝ **Համբարձում Աթոյան**, ), գուսան։ Հորինել է մեծ մասամբ բարոյախրատական ու կրոնական բովանդակությամբ երգեր։ Օգտագործել է աշուղական երգարվեստի բարդ ձևեր՝ դիվանի, թեջնիս, մուխամմազ ևն։ Նրա մուհամմը և հանելուկներից մի քանիսը տպագրվել են Բաքվում, 1878 թվականին, «Սոխակ Հայաստանի» երգարանում։

## Գրականություն
* Շիրակի հայ աշուղները (ժող.), Երևան, 1986։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Հազար (բույս)

**Թրքերեն(Մառոլ),Կաթնուկ** 

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից
Ցողունի բարձրությունը՝ 10-120 սմ։ Տերևները նշտարանման են, ամբողջական կամ փետրաձև բաժան, ծաղկաբույլը՝ հուրանանման կամ ողկույզանման զամբյուղ, ծաղիկը՝ դեղին, երբեմն՝ երկնագույն կամ վարդագույն, պտուղը՝ թռչող սերմիկ։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ զամբյուղ է, ծաղիկները՝ դեղին կամ կապույտ։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը Էլիպսաձևփց մինչև երկարավուն, փուփուլիկով սերմիկ է։

## Տարածում
Տարածված է Շիրակի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերի լեռն, շրջաններում։ Աճում է կավահողերում, աղուտներում, անտառների բացատներում, թփուտներում, մարգագետիններում, ճամփեզրերին
Աճում է Գեղարքունիքի, Լոռու, Արագածոտնի, Կոտայքի մարզերում և այլուր։ Մշակվում է ամենուրեք։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է։ Պարունակում է խեժ, վիտամիններ C, B, PP, կարոտին, երկաթի և ֆոսֆորի աղեր։ Օգտագործվում է սննդի մեջ։
Մշակության մեջ, որպես բանջարաբույս, տարածված է կաթնուկ մշակովին (*Լ. sativa*)։
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են ալկալոիդներ, օրգանական թթուներ, վիտամիններ C, B, PP, սեսկվիտերպենոիդներ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են սրտի, ստամոքսի, աչքի և այլ հիվանդությունների, կոտրվածքների և թունավորումների ժամանակ։ Թախտաջյանի կաթնուկ հանդիպում է Վայոց ձորի մարզում և Երևանի շրջակայքում. գրանցված է Հայաստանի կարմիր գրքում։

## Տեսակներ
Հանդիպում է 150 տեսակ, Հայաստանում՝ 4-5։
* Կաթնուկ թաթարական (*Լ. tatarica*),
* կաթնուկ Թախտաջյանի (*Լ. takhtadzhianii*),
* կաթնուկ վրացական (*Լ. georgica*),
* կաթնուկ Վիլհելմսի (*Լ. wilhelmsiana*) և այլն։
* 
* 
* 
* ,
* ,
* 
* 
* 

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Կաթնուկ։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 12-15։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Род 1654. Латук. Салат. — Lactuca // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Е. Г. Бобров и Н. Н. Цвелев. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1964. — Т. XXIX. — С. 274—317. — 796 с. — 2200 экз.
*Фисюнов А. В. Стр. 34. Латук (молокан) татарский // Справочник по борьбе с сорняками. Издание второе. 1984 г..

## Արտաքին հղումներ
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile: North American Species

Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Հազրո

**Հազրո** (Հըզրո, Խազրու), գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանի Դիարբեքիրի մարզում, Դիարբեքիր (Ամիդ) քաղաքից մոտ 64 կմ հյուսիս-արևելք, Խաչերդում լեռան հարավային ստորոտին, այգեպատ, սառնորակ աղբյուրներով հարուստ վայրում։ Գտնվում էր Ֆարկին գյուղաքաղաքից 23-24 կմ հյուսիս-արևմուտք, Տիգրիսի ձախ վտակներից մեկի ակունքի տարածքում։

## Պատմություն
Առաջին անգամ հիշատակվում է Տարոնի Սուրբ Հովհաննես վանքի (Եղրդուտի վանք) 1445 թվականի կոնդակում, «Հըզրաւ» անվանաձևով։ 16-19-րդ դարերում եղել է Թարջիլի (Թըռջըլի) քրդական իշխանության կազմում (ուշ շրջանում՝ Սիլվան գավառակի Հազրո գյուղախմբի կենտրոն)։

Հազրոյի գյուղախմբի մոտ 30 հայաբնակ գյուղերից առավել բազմամարդ էին Ագրակը, Բաշնեղը, Դերսիլը, Հոդնովը, Ջրնոխին, Սլեմանին և Քուֆերջինը, որոնց արհեստավորներից հռչակված էին հատկապես ջուլհակները։ Հազրոն 1895-1896 թվականների հայկական կոտորածների ժամանակ կողոպտվել է (գյուղերով հանդերձ), 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ ամբողջովին հայաթափվել։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին կար մոտ 400 տուն հայ բնակչություն։ Ընդհանուր տների քանակը ըստ տարբեր աղբյուրների կազմում էր 800-100։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին արհեստներով, առևտրով, այգեգործությամբ։ Հողը բարեբեր էին։ Կար պտղատու այգիներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ունեին 2 եկեղեցի՝ Սուրբ Շմավոն (Շըմշամոնիկ) և Սուրբ Աստվածածին, վերջինիս կից՝ Կ.Պոլսի Միացյալ ընկերության հիմնադրած վարժարան։ Եկեղեցիներից մեկը կառուցված էր 1266 թվականին, իսկ մյուսը` 1268 թվականին։

Հազրոյին մերձակա հայտնի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ էին Այնըբրըղի, Թարջլու և Չխրի վանքերը։

## Գրականություն
* Ինճիճյան Ղ., Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի, մաս 1, Ասիա, հ. 1, Վնտ., 1806։ 
* Սրվանձտյանց Գ., Երկ., հ. 2, Երևան, 1982։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Հաթերք (բերդավան)

**Հաթերք** (Հայթերք, Խաթերք), բերդավան միջնադարյան Խաչենի իշխանության Հաթերք գավառում, Տրտու (Թարթառ) գետի ձախ ափին։ XII-XIII դդ.` Հաթերքի իշխանության կենտրոնը։ Ավերվել է XV-XVI դդ., ակկոյունլու և կարակոյունլու թուրքական ցեղերի ասպատակությունների հետևանքով։ XVI դարի վերջին Հաթերքի բնակիչները բերդավանի ավերակներից ոչ հեռու հիմնել են նույնանուն գյուղը (այժմ`Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում)։ Մխիթար Գոշն իր «Գիրք Դատաստանի» երկն ավարտել է Հաթերքում՝ Հաթերքի գահերեց իշխան Վախթանգի ապարանքում։

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Լիմոր Ֆրիդ

**Լիմոր Ֆրիդը** (անգլերեն՝ *Limor Fried*), նաև ճանաչված որպես **լեյդիադա** (անգլերեն՝ *ladyada*, ), ամերիկացի էլեկտրական ճարտարագետ և **Ադաֆրութ ինդաստրիզ** (անգլերեն՝ *Adafruit Industries*) էլեկտրական զբաղմունքային ընկերության տերն է։ Նա ազդեցիկ անձնավորություն է բաց ապարատային ապահովման ասպարեզում․ մասնակցել է առաջին Բաց ապարատային ապահովման գագաթնաժողովին և *Բաց ապարատային ապահովման սահմանման* մշակման մեջ ներդրում է ունեցել։

## Գործունեություն
Ֆրիդն իր մագիստրատուրան ճարտարագիտության մեջ ստացել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտից։ Հանդիսանում է Ադաֆրութ ինդաստրիզի հիմնադիրը, ինչպես նաև ընկերության կողմից վաճառվող էլեկտրական քիտերի նախագծող ճարտարագետը։

2009 թվականին Էլեկտրոնային առաջադեմ հիմնադրամի Ռահվիրայի պարգևին է արժանացել բաց ապարատային և ծրագրային ապահովման համայնքներում իր մասնակցության համար։

2011 թվականին, Ֆրիդն արժանացել է Ֆաստ ընկերության կողմից շնորհված «Ամենաազդեցիկ կանայք տեխնոլոգիայում» պարգևին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ladyada.net—Լիմոր Ֆրիդի անձնական կայքը
* adafruit.com—Լիմոր Ֆրիդի ընկերությունը

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Բաց ապարատային ապահովում
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Հալաբի լեռնաշղթա

**Հալաբի լեռնաշղթա**, լեռնաշղթա Հայաստանի Լոռու մարզում, Փամբակ և Աղստև գետերի միջև։ Միջին բարձրությունը 2600&nbsp;մ է, առավելագույնը՝ 3016&nbsp;մ (Բովաքար լեռ)։ Կազմված է պալեոգենի հրաբխանստվածքային ապարներից ու գրանոդիորիտներից։ Աղեղնաձև է, ուռուցիկ մասը՝ դեպի հարավ։ Բնորոշ է կտրտված էրոզիոն ռելիեֆը, շրջված սինկլինալային, անհամաչափ կառուցվածքը։ Հյուսիսային լանջերն անտառապատ են՝ կտրտված Ալարեքս, Մարց և Հաղպատ գետերի V-աձև հովիտներով, հարավային լանջերն անտառազուրկ՝ ծածկված սելավաբեր հովտաձորակային ցանցով։ Գտնվում է Դիլիջան ազգային պարկի տարածքում։ Բազումի և Հալաբի լեռնաշղթաները բաժանում է Գայլաձորի կիրճը։

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնաշղթաներ