Առևտրային գրքի հիմնարար տեսություն

**Առևտրային գրքի հիմնարար տեսություն (FRTB),** բանկային վերահսկողության Բազելի կոմիտեի առաջարկությունների շարք՝ նախատեսված բանկերի համար` շուկայական ռիսկի հետ կապված կապիտալի նոր պահանջների վերաբերյալ:

## Նախապատմություն
Այս բարեփոխումը, որը հանդիսանում է «Բազել III» նախաձեռնության մի մաս, նպատակ ունի ամրապնդել ֆինանսական համակարգը՝ հաշվի առնելով, որ նախորդ առաջարկները (Բազել II) չկարողացան կանխել 2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը։ Այն առաջին անգամ հրապարակվել է որպես խորհրդակցական փաստաթուղթ 2013 թվականի հոկտեմբերին։ Նախնական առաջարկը հրապարակվել է 2016 թվականի հունվարին, իսկ վերանայված տարբերակը՝ 2019 թվականի հունվարին։

## Հիմնական առանձնահատկություններ
«FRTB»-ի վերանայումները ուղղված են առկա երկու մեթոդաբանությունների՝ ստանդարտացված մոտեցման և ներքին մոդելների մոտեցման թերությունների շտկմանը։ Վերանայված մոտեցումը հատկապես ընդգծում է հետևյալ կարևոր ասպեկտները՝

* «Առևտրային գրքի» և «բանկային գրքի» սահմանազատումը. առևտրային գիրքը ներառում է ակտիվներ, որոնք նախատեսված են ակտիվ վաճառքի համար, մինչդեռ բանկային գիրքը ներառում է ակտիվներ, որոնք նախատեսվում է պահել մինչև մարման ժամկետը (օրինակ՝ հաճախորդների վարկեր և ավանդներ)։ Այս տարանջատումն էական է, քանի որ 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ  կորուստների մեծամասնությունը առաջացել էր հենց առևտրային գրքերից։
* «Սպասվող պակասուրդի» (Expected Shortfall) կիրառումը  «վարկանիշային ռիսկի» (Value at Risk, VaR) փոխարեն՝ ռիսկի չափման համար, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել ծայրահեղ ռիսկային իրադարձությունները։
* Շուկայի ոչ լիկվիդային ռիսկի ներառումը, այսինքն՝ այն իրավիճակները, երբ ակտիվները դժվար է վաճառել շուկայում առանց զգալի գնանկման։

«FRTB»-ն նաև սահմանում է ավելացված պահանջներ՝ բանկերին իրենց սեփական ներքին մոդելները օգտագործել թույլ տալու համար՝ կապիտալի հաշվարկման համար՝ ստանդարտացված մոտեցման փոխարեն։ Այս նպատակով, առևտրային յուրաքանչյուր բաժին (desk) պետք է անցնի երկու թեստ՝ շահույթի և վնասի վերագրման թեստ (Profit and Loss Attribution Test) և հետադարձ փորձարկում (Backtest)։

## Կապիտալային պահանջների հաշվարկ
Ինչ վերաբերում է Բազելի այլ ոլորտներին, ստանդարտացված մոտեցումը կարող է անմիջապես կիրառվել, սակայն միևնույն ժամանակ այն պահանջում է մեծ քանակությամբ կապիտալ։ Իսկ ներքին մոդելների մոտեցումը պահանջում է ավելի քիչ կապիտալ, սակայն դրա կիրառությունն ավելի բարդ է մոդելավորման տեսանկյունից։ Ավելին, հաշվարկները ներառում են հետևյալ բարելավումները, մասնավորապես՝

* Ստանդարտացված մոտեցման շրջանակներում կապիտալի նվազագույն պահանջը բաղկացած է երեք բաղադրիչներից. առաջինը՝ զգայունության վրա հիմնված կապիտալ՝ յոթ ռիսկային դասերի համար, որը գնահատում է գծային ռիսկերը՝ դելտա և վեգա գործոնների միջոցով և ոչ գծային ռիսկերը՝ կորության (curvature) միջոցով: Երկրորդը՝ կապիտալի վճար, որը նախատեսվում է երեք կոռելացիոն սցենարների համար՝ սուպերվիզորական ռիսկային կշիռների կիրառմամբ, սկզբնական առևտրի մակարդակում, այնուհետև՝ ընդհանուր մակարդակում։ Օգտագործվում է ստացված ամենաբարձր արժեքը։ Երրորդը՝ դեֆոլթի ռիսկի վճար՝ կապված հանկարծակի դեֆոլթի (jump-to-default) ռիսկի հետ:Մնացորդային ռիսկի հավելում՝ նախատեսված շուկայական այն ռիսկերի համար, որոնք չեն ընդգրկվել վերոնշյալ հաշվարկներով:
* Ներքին մոդելների մոտեցման դեպքում կապիտալի նվազագույն չափը հաշվարկվում է սպասվող պակասուրդի (Expected Shortfall) միջոցով՝ 97.5% քվանտիլի մակարդակում (փոխարինելով Value at Risk-ին),  լիկվիդայնության տարբեր հորիզոններով՝ հինգ գործիքային կատեգորիաների համար (նախկինում ընդունված էր ստանդարտ 10 օր)։ Սպասվող կորուստը համահունչ է 2005 թվականից սկսած ամենասթրեսային տարվա ցուցանիշին։ Այն ռիսկային գործոնների դեպքում, որոնց վերաբերյալ բավարար տվյալներ չկան կիրառվում են սթրեսային սցենարներ։ Հաշվարկները կատարվում են առևտրային բաժինների մակարդակով և ապա միավորվում ամբողջ առևտրային գրքի համար։ Վերջում ավելացվում է նաև դեֆոլթի ռիսկի վճարը։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* Ioannis Akkizidis, Lampros Kalyvas (2018). *Basel III Modelling: Implementation, Impact and Implications*. Palgrave Macmillan. 
* Sanjay Sharma, John Beckwith (2018). *The FRTB: Concepts, Implications and Implementation*. Risk Books.  

Կատեգորիա:2019 հունվարի իրադարձություններ
Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Ռիսկեր
Կատեգորիա:Ֆինանսական իրավունք