open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1101

Հանդիսանում է 12-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1100-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1100 և 1102 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1175

Հանդիսանում է 12-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1170-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1174 և 1176 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* *ամիսը և օրը անհայտ*
** Օտտոն IV Սրբազան Հռոմի կայսր (մ. 1218)
** Ռոջեր III Սիցիլիայի արքա (մ. 1194)
** Մայքլ Սքոթ, Շոտլանդացի մաթեմատիկոս և աստղագետ (մ. 1232)
* *հավանաբար*
** Ֆրեդերիկ I Ավստրիայի արքա (մ. 1198)

## Մահեր
* Մայիս 15 – Մլեհ Կիլիկյան հայաստանի իշխան։
* Նոյեմբերի 13 - Հենրի (Ռեյմսի արքեպիսկոպոս) (ծննդ. թ. 1121)

## Ծանոթագրություններ
Ստեփան Աղաջանյան

**Ստեփան Մելիքսեթի Աղաջանյան** (), հայ դասական գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ստեփան Աղաջանյանը ծնվել է 1863 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Շուշիում, դերձակի ընտանիքում։ Սովորել է Շուշիի թեմական դպրոցում (1872-1881) և ռուսական ռեալական ուսումնարանում (1881-1884)։ 1884 թվականին մեկնում է Բաքու, 1886 թվականին՝ Ֆրանսիա։

Հիմնավոր նկարչական կրթությունը ստացել է 1886-1890 թվականներին Մարսելի նկարչական ստուդիայում, ապա Փարիզի Ժյուլիանի ակադեմիայում՝ 1897-1900 թվականներին, պրոֆեսորներ Բ. Կոնստանի և Ժ. Պ. Լորանսի արվեստանոցում։

1900 թվականին վերադարձել է Շուշի, 1902-1904 թվականներին աշխատել է Բաքվում, ապա տեղափոխվել Դոնի Ռոստով, ուր մինչև 1921 թվականը ստեղծագործել և նկարչություն է դասավանդել հանրակրթական դպրոցներում ու Պետական նկարչական ստուդիայում։

Ստեփան Աղաջանյանը 1921 թվականին վերադառնում է Հայաստան։ 1922-1929 թվականներին պաշտոնավարել է գեղարվեստա-արդյունաբերական տեխնիկումում (այժմ՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջ) իբրև գեղանկարչության դասատու։ 1938 թվականին արժանանում է ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ կոչմանը, 1939 թվականին պարգևատրվում է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մահացել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։

## Ստեղծագործությունները
[մինի|Ստեփան Աղաջանյանին նվիրված հուշատախտակ Երևանի [Աբովյան փողոց (Երևան)|Աբովյան 42 հասցեում]]
* Բրետանուհին 1898
* Ակադեմիական էտյուդ 1899
* Նկարչի մոր դիմանկարը 1900
* Նկարչի հոր դիմանկարը 1900
* Նկարչի քրոջ աղջիկը 1907
* Մարուսյան 1907
* Մ. Էքմեքչյանի դիմանկարը 1908
* Ինքնադիմանկար 1909
* Հյուսնը 1910
* Ձկնորսը 1912
* Մտորումներ 1914
* Տիկին Խաչատրյանի դիմանկարը 1916
* Հ. Խաչատրյանի դիմանկարը 1919
Երևանյան շրջան
* Ինքնադիմանկար 1926
* Նկարչի կինը 1926
* Սեդրակը 1926
* Վասիլը 1926
* Նկարչի քույրը 1926
* Գրող Էմին Տեր-Գրիգորյանը 1927
* Ղարաբաղցի կինը Կոմպոզիտոր
* Ա. Տեր-Ղևոնդյանը 1928
* Անապաստանը 1928
* Պիոներուհին 1928
* Կոմերիտուհին ընթերցելիս 1930
* Կարմիր բանակայինը 1930
* Կարմիր հրամանատարը 1931
* Երաժշտագետ Ս. Մելիքյանը 1933
* Բժիշկ Հ. Գաբրիելյանը 1934
* Երգչուհի Բարոնկինան 1935
* Բլանշը 1940


Նկարչի մոր դիմանկարը.jpg|Նկարչի մոր դիմանկարը 1900
Ekmekjian.jpg|Մ. Էքմեքչյանի դիմանկարը 1908
Khachatrian.jpg|Հ. Խաչատրյանի դիմանկարը 1919


### Այլ
1958 թվականին Վանաձորում բացվել է Ստեփան Աղաջանյանի անվան գեղարվեստի դպրոց։

## Գրականություն
*Երեմյան Ա. և Գյուրջյան Գ., Նկարիչ Ստեփան Աղաջանյան. կյանքն ու արվեստը, Ե., 1927
*Մարտիկյան Ե., Ստեփան Աղաջանյան, Ե., 1956
*Պարսամյան Ռ. Հ., Ստեփան Աղաջանյան, Ե., 1963

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Տիգրանակերտ (այլ կիրառումներ)

**Տիգրանակերտ** տեղանունը վերաբերում է մ.թ.ա. 95 - մ.թ.ա. 55 թվականներին Տիգրան Բ Մեծի կողմից հիմնադրված 4 քաղաքների.
* Տիգրանակերտ, Տիգրան Մեծի կողմից հիմնադրված քաղաք Գարդմանքում, որն այժմ գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո,
* Տիգրանակերտ, Տիգրան Մեծի կողմից հիմնադրված քաղաք Նախիջևանում, որն այժմ գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո,
* Տիգրանակերտ, Տիգրան Մեծի կողմից հիմնադրված քաղաք, որը այժմ գտնվում է Արցախի Հանրապետությունում,
* Տիգրանակերտ, Տիգրան Մեծի պետության մայրաքաղաքը՝ հիմնադրված Մեծ Հայքում, որը ներկայումս գտնվում է Թուրքիայի Դիարբեքիր քաղաքից արևելք։

Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023 բարելավում
Թեյշեբա

**Թեյշեբա՝** հողմի և անձրևի աստվածը Վանի թագավորության դիցարանում։ Խալդիի և Շիվինիի հետ կազմել է դիցարանի գերագույն եռյակը։ Կինը աստվածուհի Խուբան էր։ Հուրիները համարել են գերագույն աստված և անվանել *Թեշուբ*։ Նրա անունով են կոչվել քաղաքներ ու բնակատեղիներ, որոնցից նշանավոր է Թեյշեբաինին (այժմ՝ Կարմիր բլուր)։ Կարմիր բլուրում հայտնաբերվել է Թեյշեբայի արձանիկը, այն մարդակերպ է, ձախ ձեռքում՝ մարտական կացին, աջում՝ գուրզ։ Պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնը եղել է Կումենուն։

## Պատկերասրահ

Stamp of Armenia m30.jpg|Թեյշեբա աստվածը ցուլի վրա, հայկական նամականիշ, 1993
Urartian God Teisheba on the bull.jpg|Թեյշեբա աստծու հարթաքանդակ
Reproduction of stone image of urartian god Teisheba on the bull.jpg|Թեյշեբա աստծու հարթաքանդակի վերկանգնված գծանկարը
Tesheiba02~.jpg|Թեյշեբա աստծու բրոնզե արձանիկը


## Վանի թագավորության գլխավոր աստվածները

## Գրականություն
* Пиотровский Б. Б., Ванское царство (Урарту), Москва 1959

Կատեգորիա:Վանի թագավորության աստվածներ
Խալդի

**Խալդի** (Պատկեր:Haldi.jpgdḪal-di, Խալդի), Վանի թագավորության գերագույն և ռազմի աստված։ Պետության համադիցարանի աստվածությունները (կուռքերը) ենթադասվել են Խալդիից հետո։

## Հիշատակություններ
Իշպուինի արքայի (իշխել է մ.թ.ա. շուրջ 824-810 թվականներին) կազմած հաշտից ցուցակում (արձանագրությունը պահպանվել է Վանի «Մհերի դուռ» կոչվող ժայռին) առաջին աստիճանում դասված է Խալդին, որին նվիրել են առավելագույն թվով զոհեր (17 եզ, 34 ոչխար, 6 ուլ)։ Խալդին նվիրել են բազմաթիվ տաճարներ, բայց նրա պաշտամունքի գլխավոր տաճարատեղին էր Արդինի (Մուսասիր) քաղաքը։ Ասորեստանի Սարգոն Բ թագավորի (մ.թ.ա. 722-705 թթ.) արձանագրություններում այդ քաղաքը հիշատակվում է որպես Խալդիի «բնակարան», որտեղ դրված էին Խալդիի և նրա կնոջ՝ Արուբանի-Բագմաշտուի, ինչպես նաև Վանի թագավորության արքաների անդրիները։ Արին-Բերդ (Էրեբունի) հնավայրի Խալդիի տաճարի ավերակներում գտնվել է Խալդիի որմնանկարը, ուր նա պատկերված է մորուքավոր ռազմիկի կերպարանքով, կանգնած իր սրբազան արբանյակի՝ ահեղ առյուծի մեջքին։

## Պաշտամունքը
Խալդիի գլխավոր տաճարում են կատարվել գերագույն արքայի օծման և թագադրման սրբազան ծեսերն ու արարողությունները։ Խալդիի անունով են սրբագործվել Վանի թագավորության արքաների ռազմական և շինարարական բոլոր գործերը։ Իր գերակա և համապարտադիր պաշտամունքով Խալդին մարմնավորել է Վանի թագավորության մեջ համախմբված Հայկական լեռնաշխարհի հիմնականում արյունակից ցեղերի կենտրոնացման գաղափարը։

## Հնագետների կարծիքներ
Ավստրիացի արևելագետ Լեհման-Հաուպտը, ելնելով Վանի թագավորության աստվածապետական բնույթից, կարծում էր, որ նրա մեջ միավորված խալդապաշտ ցեղերը իրենց ճանաչել են Խալդիի անունով՝ իբրև «Խալդի որդիներ» (այնպես, ինչպես նրանց ժամանակակից և դրացի ասորեստանցիները՝ Աշուր աստծո անունով)։ Իսկ խորհրդային լեզվաբան և հնագետ, ակադեմիկոս Ի. Մեշչանինովի կարծիքով Հայկական լեռնաշխարհի բնիկ ժողովրդի «հայ» անունը Խալդիի անվան «խալ» հիմքի սոսկ հնչյունաբանական տարատեսակն է։ Այլ ուսումնասիրողների կարծիքով Խալդին իր դիցաբանական հյուսվածքով, ժամանակով և էությամբ նույնանում է հին հայոց Հայկ աստվածությանը։

## Պատկերասրահ

Tample of Khaldi plan.jpg|Խալդի աստծո տաճարը Էրեբունիում։ Մ.թ.ա. 782, Վերակազմություն Կ. Հովհաննիսյանի
Stamp of Armenia m31.jpg|Խալդի աստվածն առյուծի վրա, հայկական նամականիշ, 1993
File:NewHaldi.jpg
Museum_of_Anatolian_Civilizations066.jpg|Խալդի Աստծո խորաքանդակ, Վանի թանգարան, Թուրքիա
RusaCube03.jpg
RusaCube04.jpg
Erevan - La forteresse d'Erébouni 03.JPG
Erevan - La forteresse d'Erébouni 04.JPG
2014 Erywań, Erebuni, Ruiny twierdzy (18).jpg
Erebuni pattern.jpg
Armenia - Close up (5034044461).jpg
Urartian Carcanet.jpg


## Վանի թագավորության գլխավոր աստվածները

## Գրականություն
* Мещанинов И. И., Древневанский бог Xald-Xaldin, «Восточные записки», 1927 том 1 
* Леман-Гаупт К. Ф.5 Вступительная лекция по истории и культуре. Тбилиси 

Կատեգորիա:Վանի թագավորության աստվածներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Տիբեթական բուդդայականություն

**Տիբեթական բուդիզմ** կամ **լամայականություն**, բուդդայականության տեսակ է, որը զարգացել է Տիբեթում և Հիմալայների որոշ այլ շրջաններում։ Տարածված է նաև Մոնղոլիայում, Ռուսաստանի որոշ շրջաններում և Հյուսիսարևելյան Չինաստանում։

Ձևավորվել է Տիբեթում, ուր 7 դարում թափանցել է բուդդայականությունը։ Լամայականությունը տարածվել է Մոնղոլիայում (16-17-րդ դարում), Բուրյաթիայում, մասամբ՝ Նեպալում, Հնդկաստանում և այլն։ Լամայական նվիրապետության բարձրագույն տիտղոսն է Դալայ-Լաման, երկրորդը՝ Պանչեն-Լաման։ Լամայականությունում դավանաբանության, մարդու և աշխարհի էության ըմբռնման ելակետային հասկացությունները (սանսար և նիրվանա) նույնն են, ինչ բուդդայականությունում, սակայն միանգամայն այլ մեկնաբանմամբ։ Նրա տեսական սկզբունքները շարադրված են կանոնական և մեկնաբանական գրքերում՝ Կանջուրում ու Տանջուրում և առավել հայտնի լամերի երկերում։ Մինչ այժմ լամայականությունն հետևորդներ կան Մոնղոլիայում, Մանջուրիայում, Բուրյաթական, Կալմիկական, Տուվայի ԻՍՍՀ-ներում։ Լամայականությունը խոչընդոտել է ժողովուրդների տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացմանը։ Այժմ լամայական հոգևորականությունը հեղինակազրկվել է։

## Բաժանումներ
Բուդդայականությունում ընդհանրապես կան չորս բաժանումներ.
* Նյինգմապաո
* Կագյուպաո
* Սակյապաո
* Գելուգպաո

## Կայքէջեր Տիբեթական բուդդայականության վերաբերյալ
*http://www.kagyu.org
*http://www.berzinarchives.com
*http://www.simhas.org 
*http://www.siddharthasintent.org/Pubs/West.htm 

Կատեգորիա:Տիբեթական բուդդայականություն
Վանի թագավորության արքաների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Վանի թագավորության (Արարատյան թագավորություն, Ուրարտու, 859 մ.թ.ա.-585 մ.թ.ա.) արքաների ցանկը՝ ըստ հերթականության։

## Գրականություն

* Пиотровский Б.Б., Ванское царство (Урарту), Издательство Восточной литературы, Москва, 1959
* Меликишвили Г.А., Урартские клинообразные надписи, Издательство АН СССР, Москва, 1960
* Chahin M. The Kingdom of Armenia, Croom Helm, London, 1987 ISBN 0-7099-4800-X
* Арутюнян Н.В., Биайнили (Урарту), Издательство Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1970
* Арутюнян Н.В., Некоторые вопросы последнего периода истории Урарту // Древний Восток, Издательство АН Армянской ССР, Ереван, №2, 1976

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Միապետերի ցանկեր‎
Նախածանց

**Նախածանցը** բառի սկզբում դրվող ածանց է, որը կցվում է բառի արմատին և յուրահատուկ իմաստային նշանակություն տալիս բառին։

Նախածանցները գոյություն ունեն բազմաթիվ լեզուներում։ Մյուս հնդեվրոպական լեզուների հետ համեմատած, հայերեն լեզվում նախածանցների քանակը մեծ չի։

## Հայերենի նախածանցները

Ժամանակակից հայերեն լեզվի նախածանցները թվով քիչ են, վերջածանցների համեմատությամբ։ Ստորև՝ ժամանակակից աշխարհաբարի ածանցները.

* *ան-* (անորոշ)
* *անդր-* (անդրգետնյա)
* *ապ-* (ապարդյուն)
* *առ-* (առօրյա)
* *արտ-* (արտասահման)
* *բաց-* (բացակա)
* *դեր-* (դերանուն)
* *դժ-* (դժբախտ)
* *ենթ-* (ենթադրել)
* *ընդ-* (ընդհակառակ)
* *հակ-* (հակասություն)
* *համ-* (համահայկական)
* *հար-* (հարատևել)
* *ներ-* (ներմուծել)
* *չ-* (չհաս)
* *ստոր-* (ստորերկրյա)
* *վեր-* (վերականգնել)
* *տ-* (տհաճ)
* *տար-* (տարատեսակ)
* *տրամ-* (տրամաբանություն)
* *փոխ-* (փոխադրել)
* *թեր* (թերհաս)
* *մակ*(մակնիշ)

Կատեգորիա:Ածանցներ
Պերուն

[աջից|մինի|270px|''Gromoviti znaci'' (''"Ամպրոպային նշաններ"'') - Պերունի հնագյուն խորհրդանիշներ, որոնք մինչ այժմ պատկերվում են արևելյան [սլավոնների շինությունների վրա՝ տունը կայծակից պաշտպանելու նպատակով։]]
**Պերուն** (ռուսերեն՝ *Перун*, բելառուսերեն՝ *Пярун*, լիտվերեն՝ *Pērkons*), սլավոնական և բալթյան ժողովուրդների հեթանոսական պանթեոնի գլխավոր աստվածությունը, տարածված էր նաև մյուս հնդեվրոպական ժողովուրդների մոտ, տարբեր անուններով։ Որպես գերագույն աստված, ուներ մի շարք ֆունկցիաներ, բայց հիմնականում պաշտվում էր որպես ամպրոպի և կայծակի աստվածություն։

Ռուսիայում քրիստոնեության հաստատումից հետո Պերունի պաշտամունքի հատկանիշները պահպանվել են ռուսական ուղղափառ եկեղեցու սրբերից մեկի՝ Սուրբ Եղիայի պատկերում։

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական աստվածություններ
Ռուսա Գ

**Ռուսա Գ** (ծննդ. և մահվ. թվ. անհայտ), Վանի թագավորության թագավոր մ.թ.ա. մոտ 605-595 թվականներին։ Էրիմենա թագավորի որդին և հաջորդը։ Անունը հիշատակված է Թոփրակ-կալեի պեղումներից հայտնաբերված վահանների և այլ առարկաների վրա։ Ռուսա Գ-ն շինարարական աշխատանքներ է ծավալել Էրեբունիում և Արգիշտիխինիլիում, որտեղ գտնվել են նրա արձանագրությունները՝ շտեմարաններ կառուցելու վերաբերյալ։

## Գրականություն
* Գ. Ղափանցյան, Ուրարտուի պատմությունը, Երևան 1940 էջ 143-152
* Пиотровский Б. Б.5 Ванское царство (Урарту) Москва 1959 
* *Арутюнян Н. В.* Биайнили (Урарту), Издательство Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1970 
* *Арутюнян Н. В.* Некоторые вопросы последнего периода истории Урарту // Древний Восток, Издательство АН Армянской ССР, Ереван, № 2, 1976 
* Дьяконов И. М. Последние годы Урартского государства по ассиро-вавилонским источникам // Вестник Древней Истории № 2, 1951 

## Տես նաև
*Վանի թագավորության արքաների ցանկ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
1108

Հանդիսանում է 12-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1100-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1107 և 1109 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Կիլիկիայի իշխան Գող Վասիլը սելջուկների գերությունից ազատում է Բալդուին Եդեսացուն՝ Երուսաղեմի ապագա թագավոր Բալդուին II-ին։ 
* Ֆրանսիայի թագավորական գահին է նստում Լյուդովիկոս VI Հաստամարմինը։

## Ծնունդներ
* Բոհեմունդ II, Անտիոքի իշխան (վ. 1131)։

## Մահեր
* Հուլիսի 29 - Ֆիլիպ I, Ֆրանսիայի թագավոր, Կապետինգների հարստությունից։

## Ծանոթագրություններ
Ռուսա Դ

300px|մինի|Ռուսա Դ-ի անունը կրող արքայադրոշմ կավե սալիկը
**Ռուսա Դ** (ծննդ. և մահվ. թվ. անհայտ), Վանի թագավորության թագավոր Մ.թ.ա. մոտ 595-585 թվականներին։ Ռուսա Գ-ի որդին և հաջորդը։ Հիշատակվում է Կարմիր բլուրի որոշ պեղածոների, այդ թվում՝ իր արքայադրոշմ կավե սալիկների արձանագրություններում։ Գործունեության մասին այլ տեղեկություններ չեն հայտնաբերվել։

## Գրականություն
*Գ. Ղափանցյան, Ուրարտուի պատմությունը, Երևան 1940 էջ 143-152
*Пиотровский Б. Б., Ванское царство (Урарту) Москва 1959
*Арутюнян Н. В., Биайнили (Урарту), Издательство Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1970
* Арутюнян Н. В., Некоторые вопросы последнего периода истории Урарту // Древний Восток, Издательство АН Армянской ССР, Ереван, № 2, 1976
* Дьяконов И. М., Последние годы Урартского государства по ассиро-вавилонским источникам // Вестник Древней Истории № 2, 1951

## Տես նաև
*Վանի թագավորության արքաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
ԽՍՀՄ դրոշ

**ԽՍՀՄ դրոշը** Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության պետական դրոշն էր 1923 թվականից մինչև այդ պետության փլուզումը։ Դրոշը կարմիր ուղղանկյուն պաստառ է, լայնքի և երկայնքի 1։ 2 հարաբերակցությամբ։ Վերևի ձախ անկյունում խաչաձևված մուրճի և մանգաղի ոսկեգույն պատկերն է, իսկ մուրճ և մանգաղի վերևում՝ հնգաթև աստղ։ Կարմիր գույնը խորհրդանշում է միջազգային կոմունիստական շարժումը («բանվորների և գյուղացիների թափած արյունը»), մուրճը՝ բանվոր դասակարգը, իսկ մանգաղը՝ գյուղացի դասակարգը։

Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
դրոշ
Կատեգորիա:1923 դրոշներ
Բադղիս

**Բադղիսը** (փուշթու և պարսկերեն՝ بادغيس ) Աֆղանստանի 34 վիլայեթներից մեկն է, գտնվում է երկրի հյուսիսարևմտյան մասում։ Սահմանակից է Թուրքմենստանին։

Տարածքը՝ 20.591 կմ², բնակչությունը՝ 420.400։ Մայրաքաղաքն է վիլայեթի հարավ-արևելքում գտնվող Ղալայ-Նաու քաղաքը։ Նահանգապետն է Էնայաթուլլա Էնայաթը։

Բնակչության գերակշռող մասը կազմում են տաջիկները, էթնիկական փոքրամասնություններ՝ փուշթուններ, թուրքմեններ, ուզբեկներ։

## Շրջանները
Բաղդիս նահանգը բաժանված է 7 շրջանի.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Map of Badghis Province (PDF)

Կատեգորիա:Աֆղանստանի վարչական բաժանում
Աֆղանստանի վարչական բաժանում

Աֆղանստանը վարչականորեն բաժանված է 34 նահանգների՝ վիլայեթների։ 2000-ական թվականների սկզբին երկրում վարչա-տարածքային որոշ փոփոխություններ են կատարվել և մի քանի վիլայեթների որոշ մասերից ստեղծվել է երկու նոր վիլայեթ։ Ներկայիս վարչական բաժանումը գոյություն ունի 2004 թվականից։

Նահանգը (վիլայեթը) կառավարվում է նահանգապետի կողմից։

Յուրաքանչյուր վիլայեթ ներկայացված է երկու պատգամավորով Աֆղանստանի կառավարությունում՝ Ավագների Խորհրդում։

## Աֆղանստանի վիլայեթները

Կատեգորիա:Աֆղանստանի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Փող (այլ կիրառումներ)

**Փող** կարող է նշանակել.

* փող՝ մետաղյա կամ թղթյա դրամանիշ։
* փող (խողովակ)՝ սարքերի խողովակաձև մասը։
* փող (հրազենի)՝ հրազենի խողովակաձև մասը։
* փող (երաժշտական գործիք)՝ երաժշտական գործիք։
* փող (որկոր)՝ մարդու և կենդանիների օրգան։
Քրիստափոր Իվանյան

**Քրիստափոր Իվանի Իվանյան** (), հայ ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Արցախյան ազատամարտի մասնակից, Արցախի հերոս՝ «Ոսկե արծիվ» շքանշանակիր (հետմահու 2000)։

## Ուսումը
*1940 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի հրետանավորների ուսումնարանը։
*1949 թվականին Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։
*1962 թվականին ավարտել է Լենինգրադի զինվորական օկրուգի հրետանային ակադեմիայի բարձրագույն կուրսերը։

## Ծառայությունը
*1938-1978 - ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։
**1941-1945 - մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։
**1941-1942 - հրետանային գնդի շտաբի հրամանատարի խորհրդական։
**1942-1943 - 195-րդ ականանետային գնդի հրամանատար։
**1943-1944 - 318-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանու հրամանատար (նրա կազմում հասել է Չեխոսլովակիա)։
**1949-1952 - հրետանային կորպուսի նախապատրաստական բաժնի ղեկավար։
**1952-1955 - 280-րդ Գվարդիական հակատանկային գնդի հրամանատար (ԳԴՀ-ում տեղակայված ԽՍՀՄ զորքերի կազմում)։
**1956-1958 - Հատուկ հակատանկային Գվարդիական գնդի հրամանատար։
**1958-1961 - Օդեսայի պետական համալսարանի զինվորական ամբիոնի ղեկավար։
**1962-1968 - Օդեսայի զինվորական օկրուգի 52-րդ հրաձգային բրիգադի հրամանատար։
**1968-1973 - Օդեսայի զինվորական օկրուգի 14-րդ բանակի հրթիռային զորքերի և հրետանու հրամանատար։
**1973-1978 - Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգի հրթիռային զորքերի և հրետանու հրամանատարի տեղակալ։
*1992 - նշանակվում է Արցախի ինքնապաշտպանության կոմիտեի նախագահի խորհրդատու։ Եղել է ԼՂՀ Զինված ուժերի հրամանատարի առաջին տեղակալ, պաշտպանության նախարարի տեղակալ, ԼՂՀ նախագահին կից քննչական կոմիտեի նախագահ։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան (1941, 1943) 
* Կարմիր դրոշի շքանշան  
* Սուվորովի 3-րդ աստիճանի շքանշան  
* Կարմիր Աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ 
* «Զինվորական ծառայության ժամանակ տարբերվելու համար» I աստիճանի մեդալ
* Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* Արցախի հերոս
* Ոսկե արծիվ և ԼՂՀ Մարտական խաչ 1-ին աստիճանի շքանշաններ
* «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ
* «Զինվորական ծառայության ժամանակ տարբերվելու համար» մեդալ
* «Խորհրդային բանակի ու նավատորմի 30-ամյակի հոբելյանական մեդալ»
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 40-ամյակի հոբելյանական մեդալ»

## Տարբեր
* Քրիստափոր Իվանյանի անունով են անվանվել՝
** Արցախի Ասկերանի շրջանի Խոջալու գյուղը։
** Ստեփանակերտի զինվորական ուսումնարանը։
** Ստեփանակերտում Արցախի պաշտպանության նախարարությանը կից զինվորական-սպորտային քոլեջը։
* Քրիստափոր Իվանյանի կյանքի մասին նկարահանվել է վավերագրական կինոնկար։

## Գրականություն
* Դևրիկյան Տ., Երկու պատերազմների լեգենդը։ Քրիստափոր Իվանյան, Երևան, 2003։

## Արտաքին հղումներ
* Քրիստափոր Իվանյան - Երկրապահ
* Քրիստափոր Իվանյանը դասարան․ամ֊ում 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության զինվորական ծառայողներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ
Սարդուրի Ա

**Սարդուրի Ա** (ծննդ. թվ. անհայտ մ.թ.ա. 910-900 - մ.թ.ա. 824 թվական), Վանի թագավորության մ.թ.ա. մոտ 835-825 թվականներին։ Շարունակելով նախորդների՝ Արամեի և իր հոր՝ Լուտիպրիի քաղաքականությունը, հաջողությամբ դիմակայել է Ասորեստանի կողոպտչական արշավանքներին, ընդարձակել և ամրապնդել թագավորության սահմանները։ Գահակալման սկզբնական տարիներին միավորելով Արածանի գետի միջին և ստորին ավազանի «երկրները», արևմտյան սահմանը հասցրել է մինչև Եփրատ գետը։ Ասորեստանում Սալմանասար Գ-ի դեմ ապստամբություններն ու գահակալական կռիվները (մ.թ.ա. 827-825) զգալիորեն հեշտացրել են Սարդուրի Ա-ի առաջխաղացումը դեպի հարավ, որտեղ նա պետության սահմաններն ընդարձակել է մինչև Հայկական Տավրոսի լեռնաշղթան և հսկողության ենթարկել կապանները։ Նույն ժամանակաշրջանում Սարդուրի Ա միավորել է Վանա լճի ավազանի երկրները և հիմնադրել արքունի նոր բերդաքաղաք Տուշպան (Տոսպավան), որն այնուհետև դարձել է Արարատյան (աքադերեն՝ Ուրարտու) թագավորության ռազմական գլխավոր հենակայանը հարավում՝ ընդդեմ Ասորեստանի։

Շինարարական աշխատանքների մասին Սարդուրի Ա-ի արձանագրությունը աքադերեն պահպանվել է բերդապարսպին։ Ըստ այդ արձանագրության՝ նա մեծարվել է «մեծ արքա», «տիեզերքի արքա», «Նաիրի երկրների արքա», «բոլոր թագավորներից հարկեր ստացող արքա», «ճակատամարտերից չերկնչող զարմանահրաշ քուրմ» և այլ տիտղոսներով։ Իր գահաժառանգ որդի Իշպուինիին թողել է ընդարձակ և կայուն սահմաններով թագավորություն։ Հավանաբար թաղվել է Մուսասիրի (Արդինի) տաճարում։

## Գրականություն

* Գ. Ղափանցյան, Ուրարտուի պատմությունը, Երևան 1940 էջ 143-152
* Пиотровский Б. Б.5 Ванское царство (Урарту) Москва 1959
* Меликишвили Г. А., Наири-Урарту Тбилиси 1954
* Меликишвили Г. А., Урартские клинообразные надписи Москва 1960
* Lehman Haupt C. F., Armenien Einst und Jetzt, Bd II, 1, Berlin 1926
## Տես նաև
* Վանի թագավորության արքաների ցանկ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Ղանդահար վիլայեթ

**Ղանդահար** կամ **Կանդահար** (փուշթու՝ کندھار, պարսկերեն՝ قندهار), Աֆղանստանի 34 վիլայեթներից ամենամեծերից մեկն է, գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում։ Սահմանակից է Պակիստանի հարավում և արևելքում, Ուրուզգան և Զաբուլ վիլայեթների հյուսիսում և Հելմենդի արևմուտքում։ Նրա մայրաքաղաքը Ղանդահար քաղաքն է, որը գտնվում է Արղանդաբ գետի ծայրին։ Վիլայեթին բնակչությունը 886.000 է, որից 300.000 ապրում է մայրաքաղաքում, իսկ տարածքը՝ 54.022 կմ²։ Բնակչության գերակշռող մասը կազմում են փուշթունները։

## Շրջաններ
Ղանդահար նահանգը բաժանված է 16 շրջանի.

## Արտաքին հղումներ
* Map of Kandahar Province (PDF)

Կատեգորիա:Աֆղանստանի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Խանասորի լեռնանցք

**Խանասորի լեռնանցք**, գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի Վասպուրականի (Կոտուրի) լեռնաշղթայի հարավում 2509 մ բարձրության վրա։ Ուրմիա լճի ավազանը կապում է Վանա լճի ավազանին։ Այստեղ են գտնվում նաև Խանասոր քաղաքի փլատակները։ Ձմռանը փակվում է։

## Տես նաև
*Խանասորի Արշավանք

## Արտաքին հղումներ
*Խանասորի մասին armenianhouse կայքում

Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Ուրմիա (այլ կիրառումներ)

**Ուրմիա** անունը կարող է վերաբերել՝

## Արցախի Հանրապետություն
* Ուրմիա՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Սուս համայնքում։

## Նախիջևան
* Ուրմիա՝ լքված հայկական գյուղ ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սադարակի շրջանում։

## Իրան
* Ուրմիա՝ անհոսք աղի լիճ է Իրանի հյուսիս -արևմուտքում։
* Ուրմիա՝ քաղաք է Իրանի հյուսիս -արևմուտքում, Արևմտյան Ադրբեջանի օստանի վարչական կենտրոնը։
* Ուրմիա՝ վարչական շրջան Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան օստանում։

## Ռուսաստանի Դաշնություն
* Ուրմիա՝ գյուղ է Կրասնոդարի երկրամասում։

## ԱՄՆ
* «Ուրմիա» Հայրենակցական Միություն՝ ուրմեցիների հայրենակցական միություն Գլենդեյլում (Կալիֆոռնիա)։

## Ֆինլանդիա
* Ուրմիա (Urmia)՝ բնակավայր է Ֆինլանդիայի Սուոնիեմի (Suoniemi) համայնքում։
Սուրեն Քոչարյան

**Սուրեն Հովակիմի Քոչարյան** (), խորհրդային էստրադայի արտիստ, ասմունքող։ ՀԽՍՀ (1945) և ՌԽՖՍՀ (1967) ժողովրդական արտիստ։ Արժանացել է ԽՍՀՄ (Ստալինյան մրցանակ 1951), ՀԽՍՀ պետական մրցանակների (1975) , պարգևատրվել «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Կյանք ու գործունեություն
Սուրեն Քոչարյանը ծնվել է 1904 թվականին, Թիֆլիսում։ Թատերական կրթությունը ստացել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում (1921-1925)։ 1925-1932 թվականներին՝ Երևանի Առաջին պետական թատրոնի (այժմ՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն) դերասան։

Դերերից են՝
* *Ֆուրմանով*՝ Ֆուրմանովի «Խռովություն»
* *Վասկա Պեպել*՝ Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»,
* *Կակուլի*՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»
* *Գիժ Մոզի*՝ Սունդուկյանի «Քանդած օջախ»,
* *Վիշնևսկի*՝ «Եկամտավոր պաշտոն»,
* *Քարյան*՝ «Ցասում»։

Ասմունքի արվեստին ամբողջությամբ նվիրվել է 1932 թվականից։ 1939 թվականից՝ Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Մոսկվայում առաջին անգամ հանդես է եկել հայ արվեստի մոսկովյան տասնօրյակի ժամանակ (ծրագրում՝ «Սասունցի Դավիթ»)։ Ստեղծել է ավելի քան երեք տասնյակ գրական կոմպոզիցիա (հայերեն և ռուսերեն)։

Ստեղծագործական նախասիրությունը գրական նշանավոր երկերի ասմունքն էր, որոնք Քոչարյանի խաղացանկում պահպանվել են տասնյակ տարիներ։
* Շոթա Ռուսթավելի, «Ընձենավորը»
* Բոկաչչո, «Դեկամերոն»
* Խաչատուր Աբովյան, «Վերք Հայաստանի»
* Հոմերոս, «Ոդիսական»
* Շեքսպիր, «Հանուն հայրենիքի» - Կոմպոզիցիա
* Լև Տոլստոյ, «Կրեյցերյան սոնատ»
* Գաբրիել Սունդուկյան, «Մակակո» - ըստ «Վարինկի վեչերը» պատմվածքի
* Բորիս Պոլևոյ, «Ոսկի»
* «Հայ ժողովրդական հեքիաթները»
* «Հազար ու մեկ գիշեր»:
Ասմունքի տաղանդավոր վարպետին հավասարապես մատչելի էին և Շեքսպիրի վեհաշունչ խոսքը, և Լև Տոլստոյի հոգեբանական թափանցումները, և Խաչատուր Աբովյանի արարատյան բարբառը, և Սունդուկյանի թիֆլիսահայերենը, և Թումանյանի, Չարենցի և ռուս ժամանակակից գրողների ոճն ու լեզուն։ Քոչարյանի ասմունքի գերիշխող հնչերանգը պատմողականն է, գլխավոր սկզբունքը՝ կերպարների անձնավորումը հնչող խոսքի և դիմախաղի միջոցով։ Քոչարյանը իր արվեստով ստեղծել է «մի դերասանի թատրոն»։ Քոչարյանի ասմունքային վերջին ծրագիրն էր «Հայ ժողովրդական հեքիաթները» (ՀԽՍՀ պետական մրցանակ 1975 թ.)։

Մահացել է Մոսկվայում 1979 թվականին, թաղված է Երևանում։

## Երկեր
* Կենդանի խոսքի ոլորտներում, [Երևան], 1963

## Թարգմանություններ

* Խորհրդային քուրդ գրողներ։ Անթոլոգիա.- Երևան։ Պետհրատ, 1936.- 154, 1 չհ. էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Լ. Հախվերդյան, Սուրեն Քոչարյանի արվեստը, Երևան, 1959
* Алянский Ю., Сурен Кочарян, Москва 1983 

## Արտաքին հղումներ
* Սուրեն Քոչարյան 

Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:1979 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գունդստաբլ

մինի|150px|Գունդստաբլ Բեռնարդ Ժոսլինը, 15-րդ դարի ֆրանսիական մանրանկար
**Գունդստաբլ** (ֆրանս. *connétable*), զորքերի գլխավոր հրամանատար (սպարապետ) Կիլիկյան Հայաստանում և Արևմտյան Եվրոպայում։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել երկրի քաղաքական կյանքում։ Նրան ենթարկվել են սպասալարը (հեծելազորի հրամանատարը) և մարաջախտը (գլխավորել Է բանակի մատակարարման գործակալությունը)։ Գունդստաբլ նշանակվել են արքունի տան անդամները կամ խոշոր բերդատերերը։

## Տես նաև
*Սմբատ Սպարապետ (Սմբատ Գունդստաբլ)

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի տիտղոսներ
Բերդատեր պարոն

մինի|150px|Ծովաբերդ, Կիլիկյան Հայաստանի Կոռիկոս քաղաքում
**Բերդատեր պարոն**. Կիլիկիայի հայկական պետության խոշոր ֆեոդալ իշխան; Բերդատեր պարոնները կազմել են պետության իշխող դասակարգի՝ ազնվականության վերնախավը։ Մոտ 80 բերդատեր պարոններից յուրաքանչյուրն ունեցել է իր կալվածքը, բերդը և զորքը, հաճախ եղել նաև համապատասխան գավառի տերն ու կառավարիչը։ Կալվածքի և բերդի ժառանգական տերը կոչվել է հայրենատեր բերդատեր պարոն, իսկ դրանք թագավորից պայմանական տիրակալության կարգով ստացածը՝ ոչ հայրենատեր բերդատեր պարոն։ Նրանք պարտավոր էին թագավորի կանչով ներկայանալ իրենց զինվորական ջոկատներով, հավաքել հարկերը և մուծել գանձարան, մասնակցել արքունիքի դիվանի նիստերին։ Թագավորը կարող էր ոչ հայրենատեր բերդատեր պարոններից վերցնել կալվածքն ու բերդը, իսկ հայրենատեր բերդատեր պարոնների տիրույթն ենթակա էր բռնագրավման լոկ դիվանի համաձայնությամբ և վճռով։
* Այս հոդվածի սկզբնական տարբերակը մասամբ կամ ամբողջությամբ վերցված է «Համառոտ Հայկական Հանրագիտարանից»։

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի տիտղոսներ
Ատրներսեհ (Խաչենի իշխան)

**Ատրներսեհ**. *Ատրներսեհ որդի Սահլի* (ծ. և մ. թթ. անհտ.), Խաչենի իշխանը՝ Առանշահիկների (ըստ որոշ արևմտյան պատմաբանների՝ Սյունիների) իշխանատոհմից, Սահլ Սմբատյանի որդին և հաջորդը։

821 թվականին կնության է առել Միհրանյանների վերջին ներկայացուցիչ Ասպրամին, որով այս իշխանատոհմի ժառանգական իրավունքերը վերստին անցել են բնիկ հայկական տոհմին։ Նրա տիրույթեները ընդգրկել են Վայկունիքի և Սոդքի գավառները։ Նստավայրն էր իր կաոուցած Հանդաբերդ ամրոցը, հետագայում նաև Վայկունիք ավանը։

Մասնակցել Է 854 թվականին հակաարաբական հայ-ազատագրական շարժումներին, որի ճնշումից հետո Բուղա զորապետը նրան, հոր և Հովհաննես եղբոր հետ, ի թիվս այլ հայ իշխանների, աքսորել է խալիֆայի նստավայրը՝ Սամառա։ Ատրներսեհին փոխարինած Սպրամն օժանդակել է մշակույթի զարգացմանը Վայկունիքում և Գեղարքունիքում, Սոդք ավանում կառուցել Նորավանքը։ Վերադառնալով հայրենիք՝ Ատրներսեհը ամրացրել է Հանդաբերդը և Վայկունիք բերդավանը, վերջինս դարձնելով աթոռանիստ։

Մահացել է 870-ական թվականներին Նրան հաջորդել է իր որդին Գրիգորը։

## Տես նաև
* Ատրներսեհ Սյունի

## Գրականություն
* Մովսես Կաղանկատվացի, «Պատմություն Աղվանից աշխարհի», գիրք 3րդ։

Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Կատեգորիա:Խաչենի իշխաններ
Նիմրուզ

**Նիմրուզ** (փուշթու՝ نیمروز)՝ Աֆղանստանի 34 վիլայեթներից մեկն է, գտնվում է երկրի հարավարևմտյան մասում և սահմանակից է Իրանին և Բելուջստանին։ Նրա տարածքը 41.022 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 149,000 (2002 գնահատում), 2016 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալներով՝ 165.000։ Նիմրուզը ամենասակավաբնակ վիլայեթն է Աֆղանստանում։ Վարչական կենտրոնը Զարանջն է, որը գտնվում է վիլայեթի հարավ-արևմուտքում՝ Իրանի սահմանին շատ մոտ։ Բնակչության գերակշռող մասը կազմում են բելուջները և փուշթունները։ Դաշտի Մարգո անապատի մի մասը գտնվում է այս վիլայեթի տարածքում:։

Իրանական առասպելաբանության համաձայն՝ Նիմրուզի որոշ շրջաններ համընկնում են Սիստանի հետ։

## Շրջաններ
Նիմրուզ նահանգը բաժանված է 5 շրջանի.
400x400px

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Nimroz Province by Naval Postgraduate School

Կատեգորիա:Աֆղանստանի վարչական բաժանում
Արցախի վարչապետների ցանկ

Այստեղ բերված է Արցախի վարչապետների ցանկ

Կատեգորիա:Արցախի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ղեկավարների ցանկեր
Օլեգ Եսայան

**Օլեգ Եսայու Եսայան** (), հայ քաղաքական և պետական գործիչ և դիվանագետ, Արցախի առաջին վարչապետ, հետագայում՝ Ռուսաստանում ու Բելառուսում Հայաստանի նախկին դեսպան։

## Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսական ֆակուլտետը, 1985 թվականին՝ Մոսկվայի Ղեկավարման ինստիտուտի ասպիրանտուրան, ստացել է տնտեսական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Արցախյան շարժման սկսելու ժամանակ եղել է Ստեփանակերտի մանկավարժական համալսարանի դոցենտ։

1991 - 1992 թվականներին ԼՂՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր, իսկ 1992 թ. հունվարի 8-ից մինչև 1992 թ. օգոստոսը՝ ԼՂՀ վարչապետ։ 1992 - 2004 թվականներին զբաղեցրել է զանազան գիտական և պետական պաշտոններ Արցախում և Հայաստանում։

1998 թվականից՝ Ռուսաստանյան հումանիտար ակադեմիայի թղթակից անդամ, 2001 թվականից՝ ակադեմիկոս։ Տնտեսական խնդիրներին նվիրված մի շարք գիտական աշխատությունների հեղինակ է, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի տնտեսության վերաբերյալ։

2005-2006 թթ.՝ Հայաստանի Արժեթղթերի հանձնաժողովի նախագահ։

2006-2010 թթ.՝ Բելառուսի Հանրապետությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր Դեսպան, ԱՊՀ կանոնադրական և այլ մարմիններում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ։

2010 թ. հունվարի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Բելառուսի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանի պարտականություններից։

2010 հունվարի 21-2017 մարտի 7, Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Ռուսաստանում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

2010 թ. ապրիլի 26-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Անկախ պետությունների համագործակցության կանոնադրական և այլ մարմիններում Հայաստանի մշտական լիազոր ներկայացուցչի պարտականություններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Գերագույն խորհդրի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Արցախի վարչապետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ագամեմնոն

**Ագամեմնոն** (հունարեն՝ Ἀγαμέμνων), հին հունական առասպելներում՝ Միկենեի (կամ Արգոսի) թագավոր, Միկենեի թագավոր Ատրեոսի և թագուհու՝ Աերոպեի որդի, և Մենելաոսի եղբայր։

## Կենսագրություն
Թիեստեսի կողմից Ատրեոսի սպանությունից հետո Ագամեմնոնը և իր եղբայր Մենելաոսը ապաստան գտան Սպարտայի արքա Տինդարեոսի մոտ, որտեղ և ամուսնացան նրա դուստրերի՝ Կլիտեմնեստրայի և Հեղինեի հետ։ Կլիտեմնեստրայից Ագամեմնոնը ունեցավ մեկ որդի՝ Օրեստես և երեք դուստր՝ Իփիգենիա, Էլեկտրա և Քրիսոթեմիս։ Մինելաոսը հաջորդեց Տինդարեոսին՝ որպես Սպարտայի թագավոր, իսկ Ագամեմնոնը հաստատվեց իր հոր գահին։

## Տրոյայի պատերազմ
Երբ Տրոյայի արքա Պրիամոսի որդի Պարիսը (Ալեքսանդրը) առևանգեց Հեղինեին՝ Մենելաոսի կնոջը, Ագամեմնոնը երկրի բոլոր իշխանավորներին հղեց տրոյացիների դեմ պատերազմելու և այդ առևանգության դիմաց Տրոյայից վրեժ առնելու համար միավորվելու կոչ։ Ինքն անձամբ պատրաստեց և անձնակազմով ապահովեց 100 նավ և ընտրվեց միացյալ ուժերի գլխավոր հրամանատար։ Նավատորմը հավաքվեց Բեովտիայի Ավլիդա նավահանգստում և պատրաստվում էր ուղղվել դեպի Փոքր Ասիայի ափերը, բայց մեռյալ անհողմությունը և նույնիսկ հանդիպակաց քամիները խոչընդոտ հանդիսացան իրենց։ Խանգարող քամիները ուղարկել էր Արտեմիս աստվածուհին, որովհետև Ագամեմնոնը նախկինում ինչ-որ կերպով անարգել էր նրան։ Արտեմիսի զայրույթը մեղմացնելու համար Ագամեմնոնը զոհաբերում է իր դստերը՝ Իփիգենիային։

## Ագամեմնոնի սպանությունը
Հույների կողմից Տրոյան գրավելուց հետո Պրիամոսի դուստր Կասանդրան հայտնվեց Ագամեմնոնի սեփականությունը դարձած գերեվարված տրոյացիների խմբում։ Հունաստան վերադառնալով, Ագամեմնոնը կայանեց Արգոլիսում, որտեղ ինքը, իր զինակիցները և Կասանդրան դավադրորեն սպանվեցին Էգիսթոսի կողմից, որը մինչ այդ սիրային հարաբերությունների մեջ էր Ագամեմնոնի կին Կլիտեմնեստրայի հետ։ Սակայն հույն բանաստեղծ Էսքիլեսի համաձայն, Ագամեմնոնի սպանությունն ի կատար է ածվել միայն Կլիտեմնեստրայի կողմից։ Հոր սպանության վրեժն առավ Օրեստեսը, որը վերադարձավ և սպանեց իր մորն ու նրա սիրեկանին։

## Ագամեմնոնի պաշտամունքը
Ըստ երևույթին, Ագամեմնոնը պատմական անձ էր, մայրցամաքային Հունաստանի միկենական կամ աքեական պետությունների արքայից արքա։ Հելլենական ժամանակաշրջանում նա Սպարտայում պաշտվում էր որպես *«Զևս Ագամեմնոն»* աստվածության։

Ագամեմնոնը Հոմերոսի Իլիականի գլխավոր գործող անձանցից մեկն է։

## Աստղագիտության մեջ
* Ագամեմնոնի պատվին է անվանվել (911) Ագամեմնոն աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ագամեմնոնը դասարան․ամ կայքում 

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները
Վեբոգրաֆիա

մինի|200px

**Վեբոգրաֆիան** նորաբանություն է՝ անգլերեն **վեբ** և հունարեն **գրաֆիա** (նշանակում է գրել, ինչպես՝ **բիբլիոգրաֆիա**http://en.wikipedia.org/wiki/Bibliography) գիտական վերջածանցի միությունը։ 
**Վեբոգրաֆիան** մատնանշում է հոդվածների, փաստաթղթերի, էջերի կամ որևէ թեմայի շուրջ վեբ աղբյուրների ցանկ։ Այս բառը նորաբանություն է, սակայն արդեն բավականին լայն կիրառություն ունի, այն կառուցված է բիբլիոգրաֆիա բառի մոդելի վրա։
Ինչպես բիբլիոգրաֆիական հղումներում, այնպես էլ վեբոգրաֆիական հղումները համապատասխանում են ինտերնետային կայքերի համարակալմանը։

Եթե ընդունում ենք, որ մեկ կամ մի քանի վեբոգրաֆիայի հեղինակին կարելի է անվանել **վեբոգրաֆ** (քանի որ ասում ենք **բիբլիոգրաֆիա**), ապա ավելի լավ է **վեբոգրաֆ** բառն օգտագործել վեբոգրաֆիա անող սարքի համար (ինչպես, օրինակ, **տելեգրաֆիայի**http://en.wikipedia.org/wiki/Telegraphy համար՝ **տելեգրաֆ**http://fr.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9l%C3%A9graphe, **տելեգրաֆիստ**http://en.wikipedia.org/wiki/Telegraphist և **տելեգրաֆիա անել**)։
Փաստաթղթաբանը, օրինակ՝ հսկում է գրադարաններից ընտրված ինչ-որ թեմա. այս սկզբունքով **վեբոգրաֆիստ** կանվանենք վեբի պարունակությունը հսկող անձնավորությանը։

## Գրականություն
http://edu2.tsu.ru/historynet/informatika/posobia/glossariy.htm#11 

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Ալիաս

**Ալիաս** բառը (լատիներեն՝ **alias**, թարգ.՝ **այլ կերպ**) ածականաբար կիրառվող դերբայ է, որը նշանակում է **այլ կերպ անվանված**, այսինքն՝ կեղծանվան հոմանիշը։
**Ալիասն** օգտագործվում է որպես անուն, մատնանշելով հորինված ինքնություն՝ հատկապես համացանցում իրական ինքնությունը թաքցնելու նպատակով։

### Ալիաս խաղ
Ալիաս անունն է կրում հայտնի սեղանի խաղը՝ նախատեսված հետաքրքիր ինտելեկտուալ ժամանցի համար, որը խաղում են թիմերով։ Ավանդական տարբերակի դեպքում Ալիաս խաղը խաղում են քարտերով, որոնց վրա գրված բառերը պետք է թիմի անդամներից մեկը փորձի արագ բացատրել այլ կերպ, իսկ թիմակիցը՝ գուշակի հնարավորինս արագ։

Այսօր արդեն Ալիաս խաղի բազմաթիվ թվային տարբերակներ կան, որոնք կարելի է ներբեռնել Google Play, App Store հարթակներից և խաղալ օնլայն կամ օֆլայն տարբերակով։

Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Հիլզբորոյի ողբերգություն

**«Հիլզբորոյի ողբերգություն»** - այդ անունով է հայտնի (անգլ.՝ *Hillsborough Disaster*) Անգլիայի Շեֆիլդ քաղաքի Հիլզբորո ֆուտբոլային մարզադաշտում տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերը, որոնց արդյունքում զոհվեցին 97 հոգի և մարմնական ծանր վնասվածքներ ստացան ևս հարյուրավոր մարդիկ (766)։

## Միջադեպը
Հիլզբորոյի այս հայտնի միջադեպը տեղի ունեցավ 1989 թ. ապրիլի 15-ին անգլիական Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի Նոթինգհեմ Ֆորեստ և Լիվերպուլ թիմերի խաղի ընթացքում։ Մահացածների մեծամասնության մահվան պատճառը արձանագրվել է որպես շնչահեղձուկ՝ հրմշտոցի պատճառով։ Բոլոր զոհվածները Լիվերպուլի կողմնակից մարզասերներն էին։

## Արտաքին հղումներ
* LiverpoolFC.tv կայքում՝ զոհերի հիշատակի օր (անգլերեն)
* BBC-ի կայքում տեղադրված հոդված՝ Հիլզբորոյի ողբերգության վերաբերյալ (անգլերեն)

Կատեգորիա:1989 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Հրմշտոցներ
Կատեգորիա:Սպորտային աղետներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:1989 Անգլիայում
Իռլանդիայի հանրապետական բանակ

[300px|մինի|ԻՀԲ-ի զորասյուն [Իռլանդիայի անկախության պատերազմի ժամանակ]]

**Իռլանդիայի հանրապետական բանակ, ԻՀԲ** (իռլանդերեն՝ Óglaigh na hÉireann, ), իռլանդական հեղափոխական զինված կազմակերպություն, որի նպատակն էր Իռլանդիայում բրիտանական տիրապետության տապալումը և իռլանդական անկախ հանրապետության հաստատումը։ Ծագել է «Իռլանդացի կամավորներ» զինված խմբավորումից, որը հիմադրվել է 1913 թվականին և ձեռնարկել 1916 թվականի իռլանդական ապստամբությանը։ 1919 թվականին նոր հռչակված Իռլանդիայի խորհրդարանը («Դոյլ Էրեն») «Իռլանդացի կամավորներ» խմբավորումը ճանաչել է իբրև Իռլանդիայի Հանրապետության օրինական բանակ։ Իռլանդիայի անկախության պատերազմի (1921-1922) ընթացքում ԻՀԲ-ը պարտիզանական պատերազմ է մղել բրիտանական իշխանությունների դեմ։ ԻՀԲ-ի փաստացի ղեկավարն էր Մայքլ Քոլինզը, որը զբաղեցնում էր ԻՀԲ-ի հետախուզական վարչության պետի պաշտոնը։

Անկախության պատերազմի ավարտից և Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միջև հաշտությամ պայմանագրի կնքումից հետո ԻՀԲ-ը բաժանվել է պայմանագրին դեմ և պայմանագրին կողմ հանդես եկող ճամբարների։ Պայմանագրին կողմ հանդես եկող մասը Մայքլ Քոլինզի գլխավորությամբ վերակազմվեց, դառնալով նորաստեղծ Իռլանդական Ազատ Պետության Ազգային բանակը։ Պայմանագրին դեմ և պայմանագրին կողմ հանդես եկող ուժերը կռվեցին Իռլանդիայի քաղաքացիական պատերազմում (1922-1923), ինչի արդյունքում հաղթել է պայմանագրին կողմ հանդես եկող կողմը։ ԻՀԲ-ի որոշ մնացորդներ ընդհատակ են անցել քաղաքացիական պատերազմից հետո և պարբերաբար գործողություններ ձեռնարկել Իռլանդական Ազատ Պետության իշխանությունների և Հյուսիսային Իռլանդիայում բրիտանական իշխանություններ դեմ։ 1919-1922 թվականների գործած ԻՀԲ-ը երբեմն կոչվում է «հին ԻՀԲ» այդ անվան տակ գործած հետագայի խմբավորումներից այն տարբերակելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իռլանդիայի հանրապետական բանակ
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Աննաբա

**Աննաբա** (արաբերեն՝ عنابة, ֆրանսերեն՝ Annaba), 1830-1963 թթ.՝ *Բոն* (ֆր. *Bône*), հին պատմությունում հայտնի էր *Հիպպոն* (*Hippo*) անունով&nbsp;-&nbsp;քաղաք Ալժիրի հյուսիս-արևելքում, Միջերկրական ծովի նշանավոր նավահանգիստ և Աննաբա նահանգի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Բոնի ծոցի ափին, Սեյբուզ գետի գետաբերանի մոտ, Թունիսի սահմանից ոչ հեռու։

## Պատմություն
Իր հարմար դիրքը, որը բնական նավահանգիստ է հանդիսանում շնորհիվ քաղաքի երկու կողմերից իրեն պաշտպանող Գարդ և Ռոզա հրվանդանների, հրապուրել էր հին փյունիկացիներին, որոնք առաջին անգամ այդտեղ բնակություն հաստատեցին մոտավորապես մ.թ.ա. 12-րդ դարում։ Այն անցավ հռոմեացիներին որպես *Հիպպոն Ռեգիոս* (*Hippo Regius*)՝ Նումիդիայի արքայանիստ քաղաք, իսկ հետագայում անկախություն ձեռք բերեց՝ Պունիկյան պատերազմներից հետո։

Հիպպոնը դարձավ քրիստոնեական փիլիսոփայության կարևոր կենտրոն, որտեղ գտնվում էր Հիպպոնի Սինոդը, և որը Սուրբ Օգոստինոսի աստվածաբանական գործունեության հենակետն էր։ 431 թ. Հիպպոնը ենթարկվեց վանդալների ներխուժմանը, որի հետևանքով քաղաքն ամբողջովին ավերվեց և թալանվեց։ 533 թ. Հիպպոնը անցավ Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոսի իշխանության ներքո, երկու դար անց՝ մատնվեց այդ կողմերը ներխուժած արաբների տիրապետությանը, որի հետևանքով տեղական բնակչությունը ենթարկվեց զանգվածային բռնի մուսուլմանացմանը։ Երկար ժամանակ Հիպպոնը ծովահենության հայտնի հենակետ էր և կառավարվում էր իրար հաջորդող տեղական իշխանների կողմից, մինչև Ֆրանսիան գրավեց այն 1832 թ.։ 1848-ին ֆրանսիացիների կողմից քաղաքին տրվեց «համայնքի» (*commune*) վարչական կարգավիճակ և այն կառավարվում էր անմիջականորեն Փարիզից։

## Ճարտարապետություն
Աննաբան տեղադրված է ծովափից դեպի խցանածառերի պուրակներով ծածկված Էդուղ բլուրների գեղատեսիլ ստորոտները։ Հին քաղաքը՝ իր նեղ փողոցներով և գաղութատիրական շրջանից պահպանված ճարտարապետությամբ ներկայանում է քաղաքի կենտրոն, որտեղ գերակշռում են հին ֆրանսիական շինությունները և քաղաքի տեսարժան կառույցներից մեկը՝ Սալահ Բեյի մզկիթը (1787)։ 11-րդ դարի Սիդի-Բու-Մերուան մզկիթը ունի անսովոր մզկիթային ճարտարապետություն՝ այն կառուցված է հին հռոմեական շինությունների կործանման հետևանքով ձեռք բերված հիանալի սյուներից։ Նոր քաղաքը, որը հիմնականում կառուցվել է 1870-ից սկսյալ, հայտնի է իր Մայր Տաճարով (1850) և Սուրբ Օգոստինոսի բազիլիկայով (1881), պետական վարչական շենքերով, դպրոցներով, Հիպպոնի թանգարանով և հանրային զբոսայգիներով։

## Տնտեսություն
Աննաբան հանքերի ամենակարևոր արտահանողն է Ալժիրում (հիմնականում՝ երկաթաքար և ֆոսֆատներ)։ Շրջապատված լինելով գյուղատնտեսական բերրի դաշտերով, անտառներով և հանքերով, այն նաև ծառայում է որպես առևտրական և ձկնորսական նավահանգիստ։ Արդյունաբերական բնագավառում կարևոր տեղ են զբաղեցնում երկաթի և պողպատի ձուլման և մշակման գործարանային համալիրը, մեքենաշինական և երկաթուղու սարքավորումների գործարանները և քիմիական գործարանը։

## Բնակչություն
1998 թ. մարդահամարով Աննաբայի բնակչությունը կազմում էր 348.000, 2008 թ. նախահաշվարկով՝ ամբողջ կոնգլոմերացիայի բնակչության թիվը մոտ կես միլիոն է։ Քաղաքի գրեթե բոլոր բնակիչները մուսուլման արաբներ են, խոսակցական լեզուն՝ արաբերեն (Ալժիրի բարբառ)։

Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ
Կրոն (այլ կիրառումներ)

**Կրոն** կարող է նշանակել.

* կրոն՝ հավատքների կամ պաշտամունքների ամբողջություն։
* կրոն (տարադրամ)՝ դրամական միավոր մի շարք երկրներում։
* կրոն (գործիք)՝ երկանաքարը կռելու գործիք։
* կրոն (ապակի)՝ օպտիկական ապակի։
1192

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1191 և 1193 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Ռիչարդ Առյուծասիրտը հաշտության պայմանագիր է կնքում Սալադինի հետ։ Քրիստոնյաներին թույլատրվում է երեք տարով այցելել Երուսաղեմ։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1180

Հանդիսանում է 12-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1170-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1179 և 1181 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Կոնստանդին Ա Բարձրաբերդցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1221-1267 թթ.։ Հաջորդել է Հովհաննես Զ Սսեցի կաթողիկոսին

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1177

Հանդիսանում է 12-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1170-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1176 և 1178 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Օգոստոս - Բալդուին V, Երուսաղեմի թագավոր (վ. 1186)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1166

Հանդիսանում է 12-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 1160-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1165 և 1167 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1135

Հանդիսանում է 12-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ 1130-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1134 և 1136 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1102

Հանդիսանում է 12-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1100-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1101 և 1103 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1113

Հանդիսանում է 12-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1110-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1112 և 1114 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
.um

**.um**, Ամերիկյան Արտաքին Փոքր կղզիների () վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .am whois տեղեկություն 

um
.sj

**.sj**, Շպիցբերգեն և Յան-Մայեն կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Չի օգտագործվում, քանի որ այդ կղզիները Նորվեգիայի մասն են, սակայն հիմնական ցուցակներից հանված չի։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .am whois տեղեկություն 

sj
.kp

**.kp**, Կորեայի Ժողովրդական Ժողովրդավարական Հանրապետության վերին մակարդակի ազգային դոմենն է, ստեղծվել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։ Այս պահին Հյուսիսային Կորեայի կայքերը գրանցված են .com դոմենում, միայն երկու կայք կա .kp կոդով։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .kp whois տեղեկություն 

kp
.ax

**.ax**, Ալանդյան կղզիների (Ֆինլանդիա) վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Ակտիվ է 2006 թվականի օգոստոսի 15-ից։ Մինչ այդ օգտագործում էին .fi դոմենը։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .am whois տեղեկություն

ax
.zr

**.zr**, Զաիրի վերին մակարդակի ազգային դոմենն էր, երկիրը Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն վերանվանվելուց հետո կամաց-կամաց փոխվեց .cd կոդով, ակտիվ էր մինչև 2001 թվականը։

## Տես նաև
* .cd

## Արտաքին հղումներ
* IANA .am whois տեղեկություն 

Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն

zr
.eh

**.eh**, Արևմտյան Սահարայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է (ռեզերվային)։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .eh whois տեղեկություն 

eh
.cs

**.cs**, Սերբիայի և Չերնոգորիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն էր։ Նախապես կոդը նախատեսված էր Չեխոսլովակիայի համար, սակայն երկրի քայքայումից (1993) հետո՝ 1995 թվականին կոդը հանվեց։ 2006 թվականին **cs** կոդը ISO 3166-1-ից նախատեսվեց Սերբիայի և Չերնոգորիայի համար, սակայն այնտեղ օգտագործում էին .yu կոդը։ Սերբիայի և Չերնոգորիայի բաժանումից հետո, անկախ Սերբիան և Չերնոգորիան սկսեցին օգտագործել համապատասխանաբար .me և .rs կոդերը, ըստ երկրների անվան կոդավորման։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .cs whois տեղեկություն 

cs
.dd

**.dd** - կոդը նախատեսված էր Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության համար ( Deutsche Demokratische Republik)։ Փաստորեն երբեք չի օգտագործվել։ 1990 թվականին Գերմանիայի միավորումից հետո **.dd** կոդը հանվեց ISO 3166-1 ստանդարտից։

dd
1200

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1199 և 1201 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Մխիթար Հերացի, հայ մեծանուն գիտնական, բժիշկ, բնագետ և փիլիսոփա, հայկական դասական բժշկության հիմնադիրը

## Ծանոթագրություններ
1199

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1198 և 1200 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Անին վերջնականապես ազատագրվում և անցնում է Զաքարյաններին

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1198

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1197 և 1199 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Լևոն Բ-ի թագադրություն։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հուլիս 14 - Ներսես Լամբրոնացի, մատենագիր, գիտնական, փիլիսոփա, պետական և եկեղեցական գործիչ (ծ. 1153)

## Ծանոթագրություններ
ISO 3166-1

## Ընթացիք կոդերը

## Արտաքին հղումներ
* Երկրների ցուցակ 

Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր
Կատեգորիա:ISO 3166
Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
.gb

**.gb**, Մեծ Բրիտանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն էր, վերցված էր Մեծ Բրիտանիայի անվանական կոդից (ըստ ISO 3166-1)։ Հետագայում փոխվեց .uk կոդով։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .gb whois տեղեկություն 

gb
Մայքլ Հակոբ Հակոբյան

**Մայքլ Հակոբ Հակոբյան** (, ), ամերիկահայ ռեժիսոր և գրող, Հայոց ցեղասպանության վերապրող։

## Կենսագրություն
1915 թվականին մանկահասակ Հակոբյանը փրկվել է՝ թուրք զինվորներից թփի մեջ պահվելով։ Այնուհետև նա և մայրը փախել են Ֆրեզնո։ Հարվարդի համալսարանում Հակոբյանը պաշտպանել է միջազգային հարաբերությունների գծով դոկտորական։

Որպես ֆիլմերի հեղինակ՝ նա երկու Emmy մրցանակներ է ստացել Հայոց ցեղասպանության վկաների մասին *The Forgotten Genocide* ֆիլմի համար, որն առաջին լիամետրաժ ֆիլմն էր Եղեռնի թեմայով, և ներառում էր Հակոբյանի քսան տարվա տքնաջան աշխատանքը։

1979 թվականին հիմնել է Հայկական ֆիլմերի հիմնադրամը, որը հավաքագրում է Եղեռնի զոհերի դոկումենտալ պատմությունները։ 2008 թվականին իննսունհինգամյա Հակոբյանը թողարկեց «Երբ Եփրատը կարմիր է դառնում» իր յոթանասուներորդ ֆիլմը։

## Այլ մրցանակներ
* Arpa Lifetime Achievement Award,
* Armin T. Wegner Humanitarian Award, 2006,
* Jewish World Watch's 'I Witness' Award for dedicating his professional life to chronicling the history of the Armenian people and commemorating victims of the Armenian Genocide.

## Ֆիլմեր
* The River Ran Red (2008)
* Ararat Beckons (1995) 
* The Armenian Genocide (1991) 
* Strangers in a Promised Land (1984) 
* The Forgotten Genocide (1975)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մայքլ Հակոբ Հակոբյանի մասին IMDb կայքում
* Մայքլ Հակոբ Հակոբյանը Armeniapedia կայքում

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Կատեգորիա:Անձինք Խարբերդից
Կատեգորիա:Ամերիկահայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
1193

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1192 և 1194 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ալբերտ Մեծ, գերմանացի փիլիսոփա, աստվածաբան, բնագետ, ուղղափառ սխոլաստիկայի ներկայացուցիչ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1189

Հանդիսանում է 12-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1180-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1188 և 1190 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ