open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պարկավոր գայլ

**Պարկավոր գայլ** (նաև **Թասմանյան գայլ** կամ **տիլացին**), անհետացած պարկավորների դասի կաթնասուն կենդանի։

Պարկավոր գայլերը ապրել են Ավստրալիայում, դրա մասին հիշատակվում է դեռևս մ.թ.ա. 1000 թ. սկսած.

## Պատմություն
Երբ առաջին հետազոտողները եկան Ավստրալիա, այս կենդանիները արդեն շատ քիչ էին մնացել Թասմանիա կղզում։ Պարկավոր գայլերի մասին առաջին եվրոպացիների պահպանված տվյալները վերաբերվում են 1642 թ., երբ Աբել Տասմանը հասավ Տասմանիա։ Նրա խմբի անդամները հայտնեցին անծանոթ վայրի կենդանիների հետքի մասին, որոնք նման էին վագրի հետքերի։ 1772 թ. Մարկ Ջոզեֆ դյու Ֆրենը հայտարարում է, որ տեսել է վագրակատուի նման անծանոթ կենդանու։ Առաջին պաշտոնական տեղեկությունը վերաբերվում է 1792 թ. մայիսի 13-ին, երբ ֆրանսիացի բնագետ Ժակ Լաբիլարդիերը նշում է կատարում իր մատյանում այս կենդանու մասին։ Միայն 1805 թ. Ուիլյամ Պետերսոնը, Տասմանիա փոխնահանգապետը Sydney Gazette թերթի համար ուղարկում է պարկավոր գայլի մանրամասն նկարագրությունը

## Նկարագրություն
Պարկավոր գայլը ամենամեծ գիշատիչ պարկավոր կենդանին է եղել։ Արտաքինից նրան կարելի է նմանեցնել շան կամ գայլի։ Պարկավոր կենդանիներից այն էականորեն տարբերվել է իր մարմնի կազմվածքով։

Պարկավոր գայլի երկարությունը 100 - 130 սմ է, իսկ պոչի հետ միասին մինչև 180 սմ։ Բարձրությունը մինչև 60 սմ, քաշը 20-25 կգ։

## Անհետացում
Պարկավոր գայլերը սկզբում ապրում էին Ավստրալիա մայրցամաքում և Նոր Գվինեայում։ Մոտավորապես 3000 տարի առաջ այս կենդանիները դինգո շների կողմից, որոնց արդեն վարժեցնում էին աբորիգենները, դուրս մղեցին բուն Ավստրալիայից և նրանք արդեն ապրում էին միայն Տասմանիայում, որտեղ դինգոներ չկային։ 18-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսերը պարկավոր գայլերը լայնորեն տարածված էին ամբողջ Տասմանիայում, մինչև այն ժամանակ երբ 19-րդ դարի 30-ական թթ. ֆերմերները նրանց սկսեցին զանգվածաբար ոչնչացնել, քանի որ նրանք վտանգ էին ներկայացնում բոլոր ընտանի կենդանիների համար։

Դրա հետևանքով արդեն 1860-ական թթ. սկսած պարկավոր գայլերը պահպանվել էին կղզու միայն դժվարամատչելի վայրերում։ Իսկ 20-րդ դարի սկզբին արդեն նրանց քանակը սկսեց խիստ պակասել, երբ Տասմանիայում տարածվեց կենդանիների վարակ։ Սակայն երբ 1928 թ. օրենք ընդունվեց Տասմանիայի կենդանական աշխարհի պահպանության մասին, պարկավոր գայլը չներառվեց պահպանվող կենդանիների ցանկում։ Վերջին վայրի պարկավոր գայլը սպանվեց 1930 թ. մայիսի 13-ին, իսկ 1936 թ. Ավստրալիայի Հոբարտ քաղաքի կենդանաբանական այգիներից մեկում սատկեց վերջին պարկավոր գայլը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Լինա Մեդինա

**Լինա Վանեսսա Մեդինա** (, ), բժշկության պատմության մեջ ամենափոքրիկ մայրը, ով երեխա է ունեցել, երբ ընդամենը 5 տարեկան էր։

## Երեխայի ծնունդ և անձնական կյանք
Լինան տեղափոխվում է հիվանդանոց ծնողների կողմից 5 տարեկանում, որովհետև նրա մարմինը տարօրինակ ձևով գիրանում էր։ Սկզբում ենթադրվում էր, որ նա ուռուցք ունի, սակայն բժիշկները շուտով հայտնաբերում են, որ նա հղիության 7-րդ ամսում է։

Նրա բժիշկ Ժերարդո Լոզոդան նրան տեղափոխում է մայրաքաղաք Լիմա, որպեսզի ուրիշ բժիշկներ նույնպես հաստատեն նրա հղիության փաստը։ 1,5 ամիս անց 1939 թ. մայիսի 14-ին, Լինան կեսարյան հատումի միջոցով տղա է ունենում (իսկ կեսարյան հատումը պարտադիր էր, քանի որ դեռ ձևավորված չէր նրա մարմինը)։ Ծննդաբերությունը կատարում են բժիշկներ Լոզադոն, Բուսոլլեուն և Կոլարետան։

Այս դեպքի մասին առաջին անգամ հրատարակվել է La Presse Médicale թերթում։ Երեխան կշռում էր 2,7 կգ և Լինայի բժշկի պատվին նրան կոչում են Ժերարդո։ Ժերարդոն դաստիարակվում էր Լինայի կողմից, բայց միայն տասը տարեկանում է նա իմանում որ Լինան իր մայրն է, քանի որ մինչ այդ Լինան ներկայացել էր որպես նրա ավագ քույր։ Ընդհանուր առմամբ Ժերարդոն առողջ էր մեծանում, սակայն 1979 թ. 40 տարեկան հասակում նա մահանում է ոսկրային ուղեղի հիվանդությունից։

Լինայի հղիացման մասին ոչ մի տվյալներ չկան և չեն արձանագրվել, նա երբեք չի խոսել այդ մասին։ Ավելի ուշ Լինան ամուսնանում է Ռաուլ Ժուրադոյի հետ, ումից 1972 թ. ունենում է երկրորդ տղան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Պերուացիներ
Ձայնապնակ

**Ձայնապնակ**, տափակ, սկավառակ, որի երկու կողմերը երաժշտական ձայնագրություն են պարունակում՝ սպիրալաձև, արտաքին եզրից դեպի ներս պտտվող ակոսիկի մեջ ստեղծված խազերի միջոցով։ Ձայնագրությունը հնչյունների է վերածվում պտտվող ձայնապնակի վրա դրվող ասեղի միջոցով, որը, կարել է ասել, «ընթերցում» է այս խազերը։

Հիմնականում լինում են երեք չափի. փոքր (18 սմ), միջին (25 սմ) և մեծ (30 սմ)։

Նախքան ձայնասկավառակի հայտնագործումը, ձայնապնակը ամենատարածված աուդիոկրիչն էր։ Այժմ դրանք շատ սահմանափակ գործածություն ունեն, հիմնականում օգտագործվում են դիսկո ակումբներում, քանի որ դիջեյները կարող են ձևափոխել երաժշտությունը։ Ռոք և մեթալ պարային երաժշտական ալբոմները հաճախ ձայնասկավառակից բացի, թողարկվում են նաև ձայնապնակներով։

Ձայնապնակը ստեղծել է Էմիլ Բերլիները (1858-1929)։ Նախքան դա օգտագործվում էին գլանաձև աուդիոկրիչներ։

մինի|կենտրոն|600px|Ձայնապնակների երեք չափերը

Կատեգորիա:Ձայնագրություն
Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն կրիչներ
Վրացիները Հայաստանում

**Վրացիները Հայաստանում** (), ժամանակակից Հայաստանի գրեթե բոլոր շրջաններում վրացիներն ապրել են հնագույն ժամանակներից։ 2011 թ. տվյալներով Հայաստանում բնակվում է 1.200 վրացի, հիմնականում Երևանում։ Երևանի Նորագավիթ թաղամասում կա գործող վրացական փոքրիկ եկեղեցի, սակայն քննարկում են կառուցել վրացական մայր տաճար։ Վրացիները Լեռնային Ղարաբաղում կազմում են 15 մարդ, հիմնականում Ստեփանակերտում :

## Տես նաև
* Հայերը Վրաստանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեսագրություն Հայաստանի վրացական համայնքի մասին 

Կատեգորիա:Հայաստանի ազգեր
Հայաստանում
Ամերիկյան բալետի թատրոն

**Ամերիկյան բալետի թատրոնը** (անգլ.՝ American Ballet Theatre) գտնվում է Նյու Յորք քաղաքում, 20-րդ դարի գլխավոր բալետային կենտրոններից էր և դեռևս շարունակում է մնալ աշխարհի առաջատար պարային թատրոննեից մեկը։ Լոնդոնյան «The Observer» թերթի լրագրողը նշում է, որ «Ամերիկյան բալետի թատրոնը» Նյու Յորքի և Սան Ֆրանցիսկոյի բալետի թատրոնների հետ միասին հանդիսանում են «մեծ դասական թատերախմբեր, որոնք այսօր սահմանում են ամերիկյան ոճը համաշխարհային բեմում»։ Թատրոնում գործում են 3 մակարդակի պարողներ՝ բալետախումբ (կորդեբալետ), մենակատարներ, և առաջատար պարող, գործում է նաև այլ խումբ, որը նախկինում հայտնի էր որպես Ամերիկյան բալետի թատրոնի ստուդիա։

## Թատրոնի պատմությունը

Միխայիլ Մորդկինը՝ Բոլշոյ բալետի նախկին պարողը, ռուսական հեղափոխության ընթացքում տեղափոխվեց արևմուտք և 1924 թ հաստատվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Մորդկինն առաջինն էր, ով բեմադրեց «Կարապի լիճը» 1924 թ ԱՄՆ-ում։ 1937 թ նա ստեղծեց «Մորդկին բալետ»-ը՝ Լյուսիա Չեյզի՝ իր ուսանողուհու հետ, ով դարձավ թատրոնի առաջատար պարուհին։ 1939 թ նախկին հոլիվուդյան ագենտ Ռիչարդ Փլեզանթը ժամանեց Նյու Յորք որպեսզի ղեկավարի թատրոնը։ 1939 թ ամռանը Չեյզը և Փլեզանթը մեծ գաղափարներ առաջ քաշեցին, թե ինչպես թատրոնը դարձնեն լիարժեք բալետային թատրոն։ Ավելի ուշ Մորդկինը հեռացավ թատրոնից՝ զգալով իրեն միայնակ այնտեղ։

Չեյզը սկսեց զարգացնել թատրոնի խաղացանկը լիամետրաժ բալետներով մինչև 1945 թ Օլիվեր Սմիթը միացավ թատրոնին և Չեյզի հետ դարձավ թատրոնի համաղեկավարը։ 1957 թ թատրոնը կոչվեց «Ամերիկյան բալետի թատրոն», շարունակեց կենտրոնանալ դասական բալետային ներկայացումների վրա, սակայն ի հայտ եկան ֆինանսական խնդիրներ։ 1960-1970-ական թվականներին թատրոնի ֆինանսական վիճակը փոքր-ինչ բարելավվեց մասնավոր ֆինանսավորման շնորհիվ։ 1960 թ թատրոնը դարձավ առաջին ամերիկյան բալետային խումբը, ում հրավիրեցին ԽՍՀՄ։

1977 թ թատրոնը բացեց առաջին խաղաշրջանը Մետրոպոլիտեն օպերայի բեմում։ 1980 թ Միխայիլ Բարիշնիկովը դարձավ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Բարիշնիկովին փոխարինեցին Ջեյն Հերմանը և Օլիվեր Սմիթը 1989 թ, ովքեր մնացին իրենց պաշտոններում մինչև 1992 թ, երբ այդ պաշտոնը ստանձնեց Կևին Մակկենզին։ Նա 2004 թ հիմնեց Ժակլին Քենեդի Օնասիսի դպրոցը և որպես պարուսույց նշանակեց Ալեքսեյ Ռատմանսկուն։

Թատրոնը կազմավորվել է 1937 թ որպես Միխայիլ Մորդկինի բալետ, այնուհետև վերակազմավորվել է 1940 թ նոր անվամբ՝ որպես բալետի թատրոն։ 40 տարի շարունակ թատրոնը ղեկավարել է Լյուսիա Չեյզը՝ աշխատելով բազմաթիվ պարուսույցների և բալետի վարպետների հետ։ 1956 թ թատրոնը անվանվեց «Ամերիկյան բալետի թատրոն» և մինչ այժմ գործում է այդ անվանումով։ Թատրոնը հանդես է գալիս Մետրոպոլիտեն օպերայի բեմում։ 1960 թ թատրոնը դարձավ առաջին ամերիկյան բալետային խումբը, ում հրավիրեցին ԽՍՀՄ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թատրոնի պաշտոնական կայքը
* Ամերիկյան բալետի թատրոնը «Բրիտանիկա հանրագիտարանում» 
* Ամերիկյան բալետի թատրոնը «Կոլումբիա հանրագիտարանում» 

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բալետի թատրոններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թատրոններ
Ձիախաղացություն (ֆիլմ)

«**Ձիախաղացություն**» (, 1895), կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմ, Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարներից է։

## Սյուժե
Կինոնկարը ցույց է տալիս շարքային ձիավորի ձիավարժության մարզումները։ Սպայի հսկողությամբ նորակոչիկը մի քանի անգամ ցատկում է ձիու վրա; Հիմնականում վարժությունները կատարում է անվարժ։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Կինոնկարը Փարիզի Կապուցինների բուլվարի «Գրան կաֆե»-ի նկուղում Լյումիեր եղբայրների 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ի առաջին վճարովի հայտնի կինոցուցադրման երկրորդ ֆիլմն էր։

## Արտաքին հղումներ
* Դիտել «Ձիախաղացություն» կինոնկարը youtube.com կայքում
* Լյումիերների ինստիտուտի կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1895 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1890-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կաքավ

**Կաքավներ՝** հավանմանների կարգի փասիանների ընտանիքի թռչուններ։ Առավել տարածված են սպիտակ, անապատային, տունդրային, մոխրագույն կաքավները և քարակաքավը։ Վերջին 2 տեսակները հանդիպում են նաև Հայաստանի շատ վայրերում։
Մոխրագույն կաքավը նստակյաց է, տարածված։ Հիմնականում հանդիպում է լեռնատափաստաններում, քարակույտերի և թփուտների մեջ։ Մարմնի երկարությունը 29-31 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 350-600 գ։ Արտաքինից նման է լորի։ Մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ մոխրագույն։ Փորին կա սևավուն բիծ։ Հաճախ բնադրում են խոտառատ դաշտերում և ցանքատարածքների եզրամասերում։ Դնում են 10-20 ձու։ Թխսակալում է էգը 24-25 օր։ Աղվամազոտ ձագերի գույնը շրջապատից գրեթե չի տարբերվում։ Կաքավներն ապրում են զույգերով, իսկ ուշ աշնանը կազմում են ոչ մեծ երամներ և աստիճանաբար շարժվում դեպի ձմեռանոցներ։

Քարակաքավը բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։ Մեծ քանակով պահպանված է Եղեգնաձորում և Վայքում։ Բնակվում է քարքարոտ սարալանջերին՝ ժայռագոյացությունների հարևանությամբ, կիսաանապատներում ու չոր լեռնատափաստաններում, նաև գետերի ու առվակների մոտ։ Թվաքանակը նվազում է հարավից հյուսիս։
Մարմնի երկարությունը 45-54 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 2,5 կգ։ Մարմինը վերևից դարչնամոխրագույն է, կողքերը՝ բաց դեղնավուն-սպիտակ, կարմրագույն- դարչնագույն լայն շերտերը՝ սև ուղղահայաց զոլերով։

Բնադրում է թփուտներում և խիտ խոտաբույսերի մեջ։ Դնում է 8-20 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 28-30 օր։ Ձագերը հայտնվում են հունիսին, ինքնուրույն թռչողները՝ օգոստոսի վերջից սեպտեմբեր։ Հանդիպում են փոքր երամներով։
Կաքավները սնվում են սերմերով, հատիկներով, խոտաբույսերով, պտուղներով ու միջատներով։ 
Համեղ մսի համար կաքավներին անխնա որսում են, և նրանց քանակն անընդհատ նվազում է, ուստի պաշտպանության կարիք ունեն։
Կաքավները վատ են թռչում, բայց քայլվածքը հպարտ ու սիգաճեմ է, կազմվածքը՝ գեղանի։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հավանմաններ
Ջրված ջրողը

**«Ջրված ջրողը»** (, կամ , 1895), աշխարհում առաջին բեմադրված կարճամետրաժ կինոկատակերգությունը, Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարներից։

## Սյուժե
Այգեպանը փողրակով ջրում է այգին։ Նրանից գաղտնի մի տղա կանգնում է փողրակի վրա և ջուրը դադարում է հոսել։ Զարմացած այգեպանը նայում է փողրակի ծայրին, այդ պահին տղան ոտքը քաշում է ջուրը ճնշման տակ զարկում է այգեպանի դեմքին։ Նա գցում է փողրակը և վազում տղայի ետևից։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Այգեպանի դերում Ֆրանսուա Կլերն է՝ Լյումիերների Լա-Սյոտի ագարակի այգեպանը, իսկ մանկահասակ խուլիգանի դերում ծառաներից մեկի տղան Բենուա Դյուվալը։ 
* Կինոնկարը Փարիզի Կապուցինների բուլվարի «Գրան կաֆե»-ի նկուղում Լյումիեր եղբայրների 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ի առաջին վճարովի հայտնի կինոցուցադրման ֆիլմերից էր։ 
* Կինեմատոգրաֆիայի առաջին տարիների էնտուզիաստներից շատերն են այս սյուժետը նկարահանել։ Օրինակ՝ Ժորժ Միլյեսի 1896 թվականի «Ջրողը» ()։
*Կինոնկարի հատվածներ օգտագործվել են ԽՍՀՄ արտադրության «Մարդը Կապուցինների բուլվարից» կինոկատակերգությունում։
* Բրիտանական «Մոնտի Պայթոնի թռչող կրկեսը» կատակերգական հեռուստասերիալում, առաջին սեզոնի երկրորդ «The Wacky Queen» սքեչը անձայն ֆիլմերի պարոդիա է։ Մի հատվածում Վիկտորիա Թագուհին (Տերի Ջոնս) և լորդ Գլադսոնը խաղում են «Ջրված ջրողի» սյուժեն (Գրեմ Չեպմեն)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիտել «Ջրված ջրողը» կինոնկարը youtube.com կայքում
* Լյումիերների ինստիտուտի կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1895 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Կարճամետրաժ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Դավիթ Կեզերաշվիլի

**Դավիթ Շոթայի (Շաբթաշեվիչ) Կեզերաշվիլին** (, ), վրացի քաղաքական և ռազմական գործիչ է։ Կեզերաշվիլին ունի հրեական ծագում։ Եղել է Վրաստանի պաշտպանության նախարարը։ Ըստ ռուսական «Արգումենտի նեդելի» թերթի, Կեզերաշվիլին ունի Իսրայելի քաղաքացիություն։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ Բացի վրացերենից, Կեզերաշվիլին տիրապետում է անգլերեն, ռուսերեն, իտալերեն և եբրայերեն լեզուներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Վրացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի նախարարներ
Գնացքի ժամանումը Լա Սյոտայի կայարան

**Գնացքի ժամանումը Լա Սյոտայի կայարան** (), 1895 թվականի կարճամետրաժ վավերագրական կինոնկար է։ Լյումիեր եղբայրների առաջին և ամենահայտնի կինոնկարներից է։ Կինոնկարը անվանվում է նաև «Գնացքի ժամանումը» կամ «Փոստային գնացքի ժամանումը»։

## Սյուժե
Ցուցադրվում է գնացքի ժամանումը Լա-Սյոտի կայարան, նրա կանգնելն ու ուղևորների վագոնների երկայնքով քայլելը։ Չնայած պարզ սյուժեին կինոնկարը մեծ ճանաչում ստացավ։ Ըստ վկայությունների (հավանաբար խիստ չափազանցված), որոշ ցուցադրությունների ժամանակ դեպի իրեն եկող գնացքը տեսնելիս հանդիսատեսին՝ որը հոգեբանորեն պատրաստ չէր, տագնապ է պատել։

## Արժեքը
* Քանի որ մարդիկ, որոնք կադրում են՝ Լյումիեր եղբայրների ընկերներն ու ազգականներն են, որոնց նրանք խնդրել էին ժամանել գնացքով, ապա այս կինոնկարը համարվում է աշխարհի առաջին խաղարկային ֆիլմը։
* Կինոնկարում առաջին անգամ հարթ էկրանի վրա արտահայտիչ երևաց շարժումը հեռանկարում։ Գնացքը հայտնվում է հեռվում, շարժվում է թեք անկյան տակ աջից ձախ, հայտնվում առաջին պլանում և էկրանից դուրս է գալիս ձախ անկյունից։ Նաև այս կինոնկարում են առաջին անգամ մեկ կադրում մարդիկ երևում ընդհանուր, միջին և խոշոր պլանով։
* Ֆիլմը ստեղծեց համր կինոյի առաջին «թափառող սյուժեն» և երկար ժամանակ, աշխարհով մեկ կրկնօրինակվում էր շատ օպերատորների կողմից, որոնք ստեղծում էին նույն սյուժեի իրենց տարբերակները, տարբեր կայարաններում։ Օրինակ՝ Ժորժ Մելյեսի 1896 թվականին նկարահանած «Գնացքի ժամանումը Ժուանվիլի կայարան» () և «Գնացքի ժամանումը Վենսանի կայարան» () կինոնկարները, նաև Բայոգրաֆ կինոընկերության անհայտ ռեժիսորը նկարահանել էր նման ֆիլմի իր տարբերակը։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ֆիլմը նկարահանվել է 1895 թվականին և առաջին անգամ ցուցադրվել է 1896 թվականի հունվարի 6-ին։ Այն չի ցուցադրվել Փարիզի Կապուցինների բուլվարի «Գրան կաֆե»-ի նկուղում Լյումիեր եղբայրների 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ի առաջին վճարովի հայտնի կինոցուցադրմանը։. Չնայած այս փաստին տարածված է (անգամ որոշ դասագրքերում) այն պնդումը, որ սա առաջին ցուցադրության ֆիլմերից է։
* Լյումիերների առևտրական տան համացուցակներում այս կինոնկարը 653-րդ համարն է կրում։
* Կինոնկարի հատվածներ օգտագործվել են ԽՍՀՄ արտադրության «Մարդը Կապուցինների բուլվարից» կինոկատակերգությունում։
* Մարտին Սկորսեզեի «Ժամանակի պահապանը» () ֆիլմում հիշատակվում է «Գնացքի ժամանումը Լա-Սյոտի կայարան» ֆիլմը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիտել «Գնացքի ժամանումը Լա-Սյոտի կայարան» կինոնկարը youtube.com կայքում
* Լյումիերների ինստիտուտի կայքը
* 
* L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat: An Attempt at Interpretation

Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Մարթա Վաշինգտոն

[մինի|[1886 թ.: 1 դոլլարանոցը Մարթա Վաշինգտոնի պատկերով]]
**Մարթա Վաշինգտոն** (ծնված **Դանդրիջ**, , ), եղել է ԱՄՆ առաջին տիկինը և Ջորջ Վաշինգտոնի կինը։ Ջորջ Վաշինգտոնը և Մարթա Վաշինգտոնը սեփական երեխաներ չեն ունեցել, այլ մեծացրել են Մարթայի առաջին ամուսնությունից մնացած երկու երեխաներին։

## Կենսագրություն
Մարթա Վաշինգտոնը ծնվել է բապտիստի ընտանիքում 1731 թվականի հունիսի 2-ին իր ծնողներին պատկանող պլանտացիայում։ 18 տարեկանում ամուսնացել է հարուստ ամուրի Դենիել Պարկ Կաստիսի հետ, ով մեծ էր նրանից 20 տարով։ Կաստիսից Մարթան ունենում է չորս երեխա, երկուսը մահացել են մանուկ ժամանակ։ 1757 թվականին ամուսնու մահից հետո Մարթան դառնում է երիտասարդ հարուստ այրի։

1759 թվականին հունվարի 6-ին Մարթան ամուսնանում է բրիտանական բանակի գնդապետ Ջորջ Վաշինգտոնի հետ։ Ամուսնությունից անմիջապես հետո Վաշինգտոնին հեռացնում են բրիտանական բանակից՝ շրջանում բրիտանական իշխանության քաղաքականության հետ անհամաձայնության պատճառով։ Մարթան և Ջորջը սեփական երեխաներ չունեցան, նրանք մեծացնում էին Մարթայի առաջին ամուսնությունից ունեցած երկու երեխաներին։

Երբ Ջորջ Վաշինգտոնը գլխավորում է Ամերիկայի կամավորական բանակը Անկախության պատերազմում, Մարթան մշտապես հետևում էր ամուսնուն։ Դեմ էր, որպեսզի ամուսինը մասնակցի նոր ձևավորված Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահական ընտրություններին։ Նաև 1789 թվականին ապրիլի 30-ին չի մասնակցում ամուսնու՝ որպես նախագահ երդման արարողությանը, բայց կատարում է բոլոր պաշտոնական պարտականությունները, որոնք կապված էին Առաջին տիկնոջ դերի հետ, չնայած Առաջին տիկին հասկացությունը հայտնվել է ավելի ուշ։

## Հիշատակ
Դեռևս Մարթա Վաշինգտոնի կենդանության օրոք նրա անունով կոչվեց իր ամուսին Ջորջ Վաշինգտոնի հրամանով կառուցված ամերիկյան ռազմական նավը։

1902 թվականին Միացյալ Նահանգների փոստը լույս ընծայեց Մարթա Վաշինգտոնի դիմանկարով փոստային նամականիշ, որի արժեքը 8 ցենտ էր։ Մարթա Վաշինգտոնը եղել է առաջին ամերիկուհին, որի նկարը դարձել է փոստային նամականիշ։ 1923 թվականին լույս ընծայվեց 4 ցենտանոց նամականիշ, իսկ 1938 թվականին՝ 1,5 ցենտանոց։ Մարթա Վաշինգտոնը նաև եղել է առաջին ամերիկուհին, որի նկարը եղել է ամերիկյան թղթադրամի վրա։

Նախագահական մեկդոլարանոց դրամների ծրագրով () Մարթա Վաշինգտոնի պատվին թողարկվեցին ոսկե հուշադրամներ կես ունցիայի համար 10 դոլլար արժեքով, ինչպես նաև բրոնզե մեդալներ։

## Պատկերասրահ

պատկեր:Martha Dandridge Custis.jpg|Մարթան երիտասարդ ժամանակ
պատկեր:Martha-Washington-by-Andrews.jpg|Մարթա Վաշինգտոնի դիմանկարը
պատկեր:Martha washington stamp.JPG|Փոստային նամականիշ Մարթա Վաշինգտոնի պատկերով
պատկեր:Martha Washington First Spouse Coin obverse.jpg|10 դոլլարանոց ոսկե մետաղադրամներ Մարթայի պատկերով
Պատկեր:Martha-Washington-by-Andrews.jpg||10 դոլլարանոցի դրամերեսը
Պատկեր:Washington m-o.jpg||Բրոնզե մեդալի դրամերեսը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի առաջին տիկիններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Առողջապահական թերթ

**Առողջապահական թերթ**, միամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1881-1884-ին, Երևանում։ Խմբագիր-հրատարակիչն էր Լևոն Տիգրանյանը։ Բժշկական առաջին հանդեսն է հայ իրականության մեջ։ Տպագրել է ժամանակի ականավոր բժիշկների հոդվածները, թարգմանական նյութեր ռուսական և եվրոպական բժշկական հանդեսներից։ Առողջապահական թերթը տարածվել է Երևանում, Մոսկվայում, Թիֆլիսում, Իրանում, հայաբնակ այլ վայրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Ռոլի

**Ռոլին** (), քաղաք ԱՄՆ-ի արևելյան մասում, Հյուսիսային Կարոլինա նահանգում։ Այն Հյուսիսային Կարոլինայի նահանգակենտրոնն է։ Ռոլին անվանում են «կաղնե քաղաք»։ Այն իր մեծությամբ երկրորդն է Հյուսիսային Կարոլինայում Շառլոտ քաղաքից հետո։

## Քույր քաղաքներ
*   - Կոլոմնա, Ռուսաստան
*   - Կոմպեն, Ֆրանսիա
*   - Հոլլ, Մեծ Բրիտանիա
*   - Ռոստոկ, Գերմանիա
*  - Սյանֆան, ՉԺՀ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Կարոինայի քաղաքներ 
Կատեգորիա:1792 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Բուժանք

**Բուժանք**, առողջապահական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1926-1930 թվականներին, Փարիզում։ Տպագրել է առողջապահական և գիտա-բժշկական հոդվածներ, նյութեր՝ նվիրված հայ բժշկության պատմությանը, անվանի բժիշկներին, սպորտի, դպրոցի առողջապահական հարցերին, բուժման ժողովրդական եղանակներին։ Պարբերաբար լուրեր է տպագրել ՀԽՍՀ-ում առողջապահության գործի մասին։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Բուժակ (հանդես)

**Բուժակ**, բժշկական և առողջապահական ամսօրյա հանդես։ Լույս է տեսել 1917-1919 թվականներին, Փրովիդենսում և Բոստոնում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Ա. Տեր-Մարկոսյան։ Տպագրել է հոդվածներ մարդու կազմախոսության և բնախոսության մասին, շարադրել առանձին հիվանդությունների ծագումն ու զարգացման ընթացքը։ Բուժակը առաջարկել է ԱՄՆ-ում ստեղծել Հայ բժիշկների միություն, որը մամուլի միջոցով և լսարաններում պետք է պրոպագանդեր բժշկական կարգապահություն, ծանոթացներ առողջապահական գիտելիքների հետ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Բժիշկ (ամսագիր, Բեյրութ)

**Բժիշկ**, բժշկագիտական և առողջապահական ամսագիր։ Լույս է տեսնում 1955-ից Բեյրութում։ 1964-ից հրատարակվում է լիբանանահայ բժշկական միության հովանավորությամբ։ Տպագրում է նյութեր համաշխարհային բժշկագիտության նվաճումների, բժշկության պատմության, նշանավոր բժիշկների մասին. Լայն տեղ է հատկացնում Հայաստանի առողջապահության բնագավառում ձեռք բերած նվաճումներին։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Բժիշկ (ամսագիր, Տրապիզոն)

**Բժիշկ**, բժշկական և առողջապահական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել Տրապիզոնում (1911-1912) և Կոստանդնուպոլսում (1912-1914)։ Խմբագիր և տնօրեն՝ Վ. Ղազարյան։ Բժիշկը տպագրել է բժշկական զրույցներ, լուրեր ազգային հիվանդանոցների անցուդարձից, առաջարկել է հայկական վարժարաններում սահմանել բժշկական վերահսկողություն։ Պաշտպանել է հայ բժիշկների շահերը, բողոքել Թուրքիայում տիրող խտրականության դեմ։ Հրատարակել է Բժշկական տարեցույցը (1914)։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Առողջապահիկ թերթ

**Առողջապահիկ թերթ**, բժշկա-սանիտարական մասսայական հանդես։ Հրատարակվել է 1903-1905 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիրն էր Վահան Արծրունին։ Նպատակն էր ժողովրդի մեջ տարածել բժշկական և սանիտարա-հիգիենիկ գիտելիքներ։ Հանդեսին կից Բժշկի զրույցներ ընդհանուր խորագրով հրատարակվել են 35 անուն հանրամատչելի գրքույկներ։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Նոր սերունդ (ամսագիր)

**Նոր սերունդ**, մարզական պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսել 1926-1929 թվականներին, Աթենքում։ Խմբագիր՝ Ա. Տեր-Հակոբյան։ Շարունակել ՝ հունահայ մարզական պարբերականների ավանդույթները, լուսաբանել Հայաստանի և այլ երկրների մարզական կյանքը, ներկայացրել հայ անվանի մարզիկներին։ Հանդեսն անդրադարձել է անտիկ աշխարհի մարզական պատմությանը, նշել սպորտի ազդեցությունը հին հունական արվեստտի վրա։ Կարևորել է սպորտի դաստիարակչական և առողջապահական բնույթը, այդ առնչությամբ տպագրել անվանի բժիշկների ու մանկավարժների հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Նոր առողջապահիկ

**Նոր առողջապահիկ**, բժշկական հանրամատչելի երկշաբաթյա հանդես, 1914 թվականից՝ գրական-հասարակական, բժշկական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1912-1915 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիր՝ Ե. Մինասյան։ Նպատակն էր նպաստել ժողովրդի առողջապահական վիճակի բարելավմանը։ Տպագրել է բժշկությանը վերաբերող հոդվածներ և խորհրդատվություններ, առանձնահատուկ ուշադրություն նվիրել մանկապատանեկան տարիքի երեխաների առողջության պահպանման հարցերին, քննադատել ծխական հոգաբարձություններին ու քաղաքային վարչություններին՝ դպրոցներին բուժական անբավարար օգնության համար։ Ծանոթացրել է մարդակազմության հարցերին, միջնադարյան Հայաստանի բժշկական գիտությանը, հրատարակվող բժշկական գրականությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Նոր հավատք

**Նոր հավատք**, գրական հանդես։ Լույս է տեսել 1924 թ.-ին, Մարսելում (1 համար)։ Հրատարակել են Պետրոս Զարոյանը և Զարեհ Որբունին։ Տպագրել է ֆրանսահայ երիտասարդ գրողների (Գ. Ճիզմեճյան, Նիկողոս Սարաֆյան և ուրիշներ) սկզբնական շրջանի գործերը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Ներսիկ Իսպիրյան

**Ներսիկ Աղասու Իսպիրյան** (), հայ երգիչ, երգահան, առավելապես հայտնի է իր հայրենասիրական կատարումներով։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2011):

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ Սովորել է Էրեբունու թիվ 160 դպրոցում, 1987-1992 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում` միաժամանակ երգելով «Ակունք» ազգագրական համույթում։

## Երաժշտական գործունեություն
Ներսիկ Իսպիրյանն ավելի քան 30 հայրենասիրական, հեղափոխական, արցախյան ազատամարտին ու մարտիկներին նվիրված երգերի հեղինակ է։ Հայտնի երգերից են՝
* «Սուրբ մայրեր»
* «Հայոց երկիր»
* «Ասմար աղջիկ»
* «Վայ Նարե յար»
* «Երթանք մեր երկիրը` Մուշ»
* «Հայ քաջեր»
* «Լեռան լանջին»
* «Հայոց էրգիր»
* «Ղարաբաղ»
* «Մշեցի եմ»
* «Երկիր հայրենի»
* «Երգ Կամավորի»
Վերամշակել է նաև հին, աշուղական երգեր։ Համերգներով եղել է աշխարհի բազմաթիվ երկրներում՝ հյուրընկալվելով հայկական գրեթե բոլոր համայնքներում։ Թողարկել է 13 ձայնասկավառակ, որոնցից 8-ը հեղափոխական երգեր են պարունակում։ Զբաղվել է բռնցքամարտով։

## Սկավառակագրություն
* Ներսիկ Vol. 1 (1987)
* Ներսիկ Vol. 2 (1988)
* Armenian Country Dances (1992)
* Armenian Patriotic Songs (1992)
* Անմահ հերոսներ (1994)
* Արավոտ եր (1996)
* Ջան ջան ջան աղջիկ (1997)
* Արծիվ սլածիր (1997)
* Modern Dances (1999)
* Հավերժ հոգիներ (1999)
* Իմ երգն ուրիշ ե (2000)
* Կորած սեր (2001)
* Երգիրս կանչա (2002)
* Ձյուն (2004)
* Վրեժ (2005)
* Արյան կանչը (2007)
* The Best (2010)
* Երգիր Սասուն (2011)
* Հերոս քաջերին (2011)
* Վերադարձ ակունքներին (2012)
* Սա Հայաստան է ու վերջ (2014)
* Հայ մնա (2015)

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ՝ Աշխեն, Արաբո, Անի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ներսիկ Իսպիրյանի կատարումներից

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Աբրամ Իոֆե

**Աբրամ Ֆեոդորովիչ Իոֆֆե** (, ), խորհրդային ֆիզիկայի «հայրն» է, մեծ ֆիզիկոս։

Ավարտելով Պոլտավայի Ռոմնի քաղաքի վարժարանը՝ 1887 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ-Պետերբուրգի տեխնոլոգիաների ինստիտուտ։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Մյունխենում՝ աշակերտելով Ռենտգենին։ Դոկտորական ատենախոսությունը պաշտպանելուց հետո՝ 1905 թվականին, վերադարձել է Սանկտ-Պետերբուրգ։ 1918 թվականին հիմնել է ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտը, որն այժմ կրում է նրա անունը։

Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս է (1955 թ.)։ Պարգևատրվել է Ստալինյան (1942) և Լենինյան (հետմահու, 1960) մրցանակներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված լրտեսներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Հաջըբալա Աբութալըբով

[մինի|200px|աջից|Աբութալիբովը (ձախից) [Դյուսելդորֆի քաղաքապետ Դիրք Էլբերսի հետ ]]
**Հաջըբալա Իբրահիմ օղլու Աբութալըբով** (, ), Բաքվի քաղաքապետ։

Աբութալիբովը ծնվել է 1944 թվականի մայիսի 14-ին Թուրքմենստանի Կրասնովոդսկ քաղաքում։ Մասնագիտությամբ ֆիզիկոս է. ավարտել է Բաքվի պետական համալսարանը, սովորել է Ռուսաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Իոֆֆեի անվան ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտում։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր է 1987 թ.-ից։ Նշանակվել է Ադրբեջանի փոխվարչապետ 2000 թ-.ին, 2001 թ-.ին Բաքվի քաղաքապետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բաքվի քաղաքապետներ
Կատեգորիա:Կրասնովոդսկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Ղանթար

**Ղանթար**, հին Երևանի առևտրական հրապարակ։

## Դիրք
Գտնվում էր Կապույտ մզկիթին կից՝ ներկայիս Կիրովի անվան մանկական զբոսայգին է։ 20-րդ դարի սկզբին հրապարակը հատակագծում ունեցել է ձգված եռանկյունու տեսք։ Հրապարակի երկու անկյուններով անցել է Ամրոցի փողոցը, որ հարավ-արևմուտքից կապել է Առևտրային հրապարակը Ամրոցի հրապարակին և ամրոցին, իսկ հյուսիս-արևելքից՝ Եկեղեցու հրապարակով դուրս է եկել կենտրոն։ Երրորդ անկյունից դուրս է եկել դեպի արևմուտք Սուրբ Սարգսի փողոցը, որը ձգվել է դեպի եկեղեցի։

20-րդ դարի քաղաքի վերաձևման ընթացքում Ղանթարի շուկայի տեղում տնկվեց այգի՝ ընդարձակելով 19-րդ դարից կառուցվող Անգլիական այգին։ Այգու երկու մասերը բաժանվում էին Կրեպոստնայա, իսկ հետագայում Շահումյան փողոցով, որը նախկինում համարվել է Աստաֆյան փողոցի մի մաս։ 2000-ականներին դրան զուգահեռ կառուցվեց ևս մեկ փողոց, որը կոչվեց Իտալիայի փողոց՝ տեղում գործող Իտալիայի դեսպանատան պատվին։

## Անվանում
Շուկան պարսկական տիրապետության տարիներին կոչվել է «Ղանթար»՝ պարսկերեն՝ «շուկայի մեծ կշեռք»։ 1906-1911 թվականների գծագրի պարզաբանման մեջ անվանվել է «Շուկայի հրապարակ - քաղաքային կշեռք և ղանթար»։ Քաղաքի ամենամեծ կշեռքը՝ ղանթարը, պատկանել էր Երևանի վարչությանը։ Մեծածախ առևտուրը կատարվել է «ղանթարով»։ Կշեռքի ճշգրտությունը հսկողը ունեցել է «միզանդար» կոչումը։

Հետագայում Ղանթարի հարևան տարածքում կառուցվել էր ծածկած շուկա, որը նույնպես Ղանթար կոչեց։ Իսկ երբեմն էլ կոչում էին ուղղակի «Ղանթարի տակ»։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ghantar bazaar.jpg|Ղանթարի շուկան բերդի կողմից
Պատկեր:Ghantar bazaar in Yerevan2.jpg|Ղանթարի շուկան Բուլվարի կողմից
Պատկեր:Ghantar bazaar in Yerevan1.jpg|Ղանթարի շուկան Կապույտ մզկիթի կողմից
Պատկեր:Ghantar bazaar in Yerevan3.jpg|Ղանթարի շուկա. ընդհանուր տեսք


## Տես նաև
* Երևանի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Շուկաներ
Կատեգորիա:Հին Երևանի թաղամասեր
Քարահանքի թաղամաս

**Քարահանք՝** հին Երևանի թաղերից մեկը։ Այն գտնվում էր քաղաքի հարավարևելյան մասում ու կենտրոնական՝ Շահար թաղամասից բաժանվում էր ներկայիս Նալբանդյան փողոցով։ 19-րդ դարի դրությամբ մոտավորապես զբաղեցնում էր ներկայիս Նալբանդյան — Չարենց — Նար-դոս — Արշակունյաց — Անգլիական այգի տարածքը։

Ժամանակին հայերը դա անվանել են Քարահանքի թաղ՝ տեղի քարահանքի պատճառով։ Ինչպես շատ թաղերի անունները, այնպես էլ Քարահանքի թաղի անունը պարսից տիրապետության օրոք՝ փոխվեց և կոչվեց «Դամըռ–Բուլաղ»՝ պարսկերեն՝ «երկաթ-աղբյուր»։ Երևանի այդ մասում եղած աղբյուրի ջրերը՝ երկաթի բաղադրություն էին պարունակում։ Դամըռ-Բուլաղը հայտնի էր նաև իր այգիներով։

Հիմնադրվել է 1603 թվականին Պարսկաստանից ներգաղթած թյուրքական ցեղերի կողմից։

Դամըռ-Բուլաղի այգիներից բացի Երևանը շրջապատում էին Կոնդի, Դալմայի այգիները, Սարդարի բաղը և այլն։ Այգիների գոյությունը պայմանավորված էր բնական բարենպաստ պայմաններով՝ ջերմություն, հող և ջուր։

Քարահանքում եկեղեցիներ չեն կառուցվել, ու բնակչությունը գրեթե ամբողջովին եղել է մուսուլմանաբնակ։ Թաղամասում կառուցվել է 4 մզկիթ՝ Մահմադ Սարդիպ խանի մզկիթ, Հաջի Նովրուզ Ալի Բեկի մզկիթ, Հաջի Ջաֆարի մզկիթ ու Դեմիրբուլաղի մզկիթ։

Այստեղ 1926 թվականին բացվեցին նորքարեդարյան մշակույթի հետքեր։

## Տես նաև
* Երևանի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Երևանի նահանգ
Կատեգորիա:Հին Երևանի թաղամասեր
Դավա-Յաթաղ

**Դավա-Յաթաղ**, հին Երևանի թաղերից։ Հայերեն թարգմանվում է որպես «ուղտերի ննջարան» կամ «ուղտերի կացարան»։ Գտնվել է ներկայիս Գումի շուկայի տեղում։

Երևանը գտնվել է քարավանային ճանապարհների հատման կետում։ Նրա վրայով է անցել Իրանը Հարավային Կովկասի հետ կապող միջանցիկ ուղին։ Հետագայում այդ ճանապարհով անցնող քարավաններից Երևանի խանը գանձում էր համապատասխան գումար, որի պատճառով էլ ճամփան ստացավ «Խան-յոլի» (Խանի ճամփա) անվանումը։

Բեռնափոխությունները մեծ մասամբ կատարվել են ուղտերով։ Քարավանների բերած բարիքները քաղաքի գործարար մասին հանձնելուց և նորը ստանալուց հետո, քարավանատերերը գերադասում են գնալ ծայրամաս, ուր եղանակը հով է եղել, իսկ իջևանները մատչելի։

## Տես նաև
* Երևանի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Երևանի նահանգ
Կատեգորիա:Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հին Երևանի թաղամասեր
Շիլաչի

**Շիլաչի** կամ **Շիլաչի մահլա**, արհեստավորների թաղը հին Երևանում։ Եղել է քաղաքի ծայրամասերից մեկը, որը քաղաքի ընդարձակմանը զուգահեռ դարձավ ներկայիս քաղաքի կենտրոնական մասերից մեկը։ Գտնվում է ներկայիս Տիգրան Մեծ պողոտայի հյուսիսային մասում ու դրա շրջակայքում՝ նախկին Սև շուկայից հարավ։

## Պատմությունը
Շիլաչի ասելով նկատի են ունեցել արհեստավորների այն շարքը, որտեղ գտնվել են կարմիր գույնով ներկող ներկարարները՝ ի հակադրումն կապույտ ներկարարների, ում կոչում էին բոյախչի։ Բոյախչիները գործել են մենավարձողի թույլատվությամբ ու պարտական են եղել վճարել հարկ, մինչ շիլաչիները գործել են առանց թույլատվության ու հարկերից ազատ։ Այն փոխարինել է գործարանների և գործարանային արդյունաբերության պակասը։ Հետագայում, գործարանային արդյունաբերության առաջացման հետևանքով, սակայն շիլաչի ու բոյախչի վարպետները դեռ երկար ժամանակ շարունակում էին գործել՝ ապահովելով էժան գին ու ապահովելով ցածր եկամուտ ունեցող մարդկանց կարիքները։ 20-րդ դարում միայն նրանք չկարողացան մրցակցության դիմանալ և շարքից դուրս եկան։
ձախից|մինի|Ալրաղաց Շիլաչի թաղամասում, 1946-1949
Շիլաչի ու բոյախչի ներկարարներն ունեցել են իրենց համքարությունը, որը գործել է հին դարերից մինչև 20-րդ դարի սկիզբ ու եղել է Երևանի 19 համքարություններից մեկը։ Ըստ Իվան Շոպենի՝ 19-րդ դարի 30-ականներին Երևանում գործում էին 22 շիլաչի ու 4 բոյախչի։

Համքարություններն ունեցել են իրենց շուկայական շարքերը, բոյախչիներն ունեցել են իրենց բոյախանները՝ անհեստանոցները, որոնց համար անհրաժեշտ է եղել շատ ջուր՝ Հրազդանի կիրճում՝ Հրազդանի ափին, իսկ քաղաքի ծայրամասում գտնվել են շիլաչի վարպետները, որոնց թաղամասը հենց կոչվել է «Շիլաչի մահլա»։ Բոյախչիները Շիլաչիում արհեստանոց ստանալու համար որոշակի հարկ պետք է վճարեին։

Ըստ Իվան Շոպենի՝ ներկարարների բոյախանները՝ արհեստանոցները ներկայացնում էին իրենցից խրճիթներ, որոնց ներսում կային երկու կավե մեծ կարաս ու երկու փայտ, որոնցով խառնում էին ներկը, երբ կարասի մեջ էին մտցնում բոլոր ներկելու համար բերված կտորեղենը ու այլ իրեր։ Այստեղից առաջացել է «Բոյախանի կարաս» արտահայտությունը՝ մի տարա, որի ամեն խառը իր հնարավոր է լցնել։ Մեկ անգամ կիրառած ներկը կարելի էր դեռ երկու-երեք անգամ կրկին կիրառել մինչ փոխելը։

Կաշեգործությունը տարածված ոլորտ էր Պարսկաստանի կազմում Երևանի գտնվելու տարիներից ի վեր։ Ըստ Իվան Շոպենի՝ Երևանի ու Նախիջևանի խանությունները միասին արտադրում էին 20,000 խոշոր ու 70,000 մանր կաշի։

Շիլաչիի բնակիչները զբաղվում էին կաշեգործությամբ, կավագործությամբ, պղնձագործությամբ, ներկարարությամբ և այլ արհեստներով։ Դրանցից յուրաքանչյուրը ունեցել է իր շարքը, իր տեղը և իր անվանումը քաղաքի գործարար մասում։

## Տես նաև
* Երևանի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի նահանգ
Կատեգորիա:Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Հին Երևանի թաղամասեր
Աստղիկ Արևելյան

**Աստղիկ Արևելյան**, բանասիրական, գիտական ամսագիր։ Լուս է տեսել 1855 թ.-ին, Կոստանդնուպոլսում։ Հրատարակություն Մեսրոպյան ընկերության։ «Աստղիկ Արևելյան»-ը տպագրել է ինքնուրույն և թարգմանական նյութեր՝ բարոյախոսական զրույցներ, բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, առողջապահական, դպրոցական-մանկավարժական հոդվածներ, աշխարհագրությանը և բնագիտական գիտություններին վերաբերող օգտակար տեղեկություններ։ Ամսագիրը դադարել է լույս տեսնել, երբ լուծարքի է ենթարկվել Մեսրոպյան ընկերությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական ամսագրեր
Աշխատավորների ելքը ֆաբրիկայից

մինի|250px|Կադր կինոնկարից
**Աշխատավորների ելքը ֆաբրիկայից** (, 1895), կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմ, Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարներից է։ Փաստացի հանրությանը էկրանին ցույց տրված առաջին կինոնկարն է։ Կինոնկարը անվանվում է նաև «Ելքը ֆաբրիկայից» կամ «Աշխատավորների ելքը Լյումիեր եղբայրների ֆաբրիկայից»։

Առաջին անգամ ցուցադրվել է 1895 թվականի մարտի 22-ին ֆրանսիական լուսանկարչական արդյունաբերության զարգացմանը նվիրված կոնֆերանսի ժամանակ։ Այս ֆիլմով էլ սկսվել է Փարիզի Կապուցինների բուլվարի «Գրան կաֆե»-ի նկուղում Լյումիեր եղբայրների 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ի առաջին վճարովի կինոցուցադրմանը։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ֆիլմը նկարահանվել է 1895 թվականի մարտի 19 Լյումիեր եղբայրների Լիոնի Մոնպլեզիր, Սեն-Վիկտոր 25 հասցեում գտնվող ֆաբրիկայի դարպասի մոտ։
* Պահպանվել է Լյումիերների ստեղծած տվյալ սյուժեի երեք տարբերակ։ Դատելով լուսավորության և ստվերների դիրքից հավանաբար նկարվել են միքանի ժամվա տարբերությամբ։ Երեք տարբերակն էլ թողարկվել են «Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարները» DVD սկավառակի վրա։ Ըստ Բերտրան Տավերնյեի Լյումիերները իրենց առաջին ցուցադրությունների ժամանակ կարող էին ցուցադրել տարբերակներից ցանկացածը։ Դա հաստատում է այն, որ մամուլում կինոնկարի առաջին նկարագրությունները իրար չեն համապատասխանում։ Շունը, հեծանվորդը, ձին կամ կառքը՝ ոչ ամեն մի տարբերակում կան։ Այս փաստը ենթադրման տեղիք է տալիս, որ Լյումիերները մի քանի դուբլ ստանալու համար, պարզապես բանվորների հետ համաձայնեցնելով, մի քանի անգամ են նկարել տեսարանը։
* Լյումիերների առևտրական տան համացուցակներում այս կինոնկարը 91-րդ համարն է կրում։

## Արտաքին հղումներ
* Դիտել «Աշխատավորների ելքը ֆաբրիկայից» կինոնկարը youtube.com կայքում
* Լյումիերների ինստիտուտի կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:1895 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կարմիր ձկնիկներ բռնելը

**Կարմիր ձկնիկներ բռնելը** (, 1895), կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմ, Լյումիեր եղբայրների առաջին կինոնկարներից է։

## Սյուժե
Կինոնկարում ցույց է տրված, թե ինչպես Օգյուստ Լյումիերը իր մանկահասակ աղջկան պահել ակվարիումի մոտ, իսկ աղջիկը փորձում է բռնել ակվարիումի ձկներին։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Կինոնկարը Փարիզի Կապուցինների բուլվարի «Գրան կաֆե»-ի նկուղում Լյումիեր եղբայրների 1895 թվականի դեկտեմբերի 28-ի առաջին վճարովի հայտնի կինոցուցադրման երրորդ ֆիլմն էր։

## Արտաքին հղումներ
* Դիտել «Կարմիր ձկնիկներ բռնելը» կինոնկարը youtube.com կայքում
* Լյումիերների ինստիտուտի կայքը

Կատեգորիա:1895 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1890-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Աննապոլիս (Մերիլենդ)

մինի|220px|ձախից|Աննապոլիսը ցերեկը
**Աննապոլիսը** (), քաղաք է ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում, Մերիլենդ նահանգում։ Այն Մերիլենդի նահանգակենտրոնն է և գտնվում է Էնն Արունդել շրջանում։ 2004 թ.-ի տվյալներով, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 36 217&nbsp;մարդ։ Քաղաքը գտնվում է Բալթիմորից և Վաշինգտոնից 40&nbsp;կմ հեռավորության վրա։ 1783- 1784 թթ քաղաքը եղել է ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը։

## Կլիմա

## Քույր քաղաքները
*  Աննապոլիս Ռոյալ (), Նոր Շոտլանդիա, Կանադա
*  Ուեքսֆորդ (, ), Իռլանդիա
*  Դամֆրիզ (, ), Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիա
*  Կարլսկրունա (), Շվեդիա
*  Նյուպորտ (, ), Ուելս, Մեծ Բրիտանիա
*  Ռեդվութ սիթի (), Կալիֆորնիա, ԱՄՆ
*  Տալլին (), Էստոնիա
մինի|աջից|220px|Աննապոլիսը գիշերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1649 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մերիլենդի քաղաքներ
Ֆրանսիսկո Սոլանո Լոպես

**Ֆրանսիսկո Սոլանո Լոպես Կառիլյո** (, ), պարագվայցի քաղաքական գործիչ, Հանրապետության բանակի մարշալ (*Mariscal de los Ejércitos de la República*, 1865 թ.-ի մարտի 5-ից), Պարագվայի ռազմական նախարար (1855 - 1862), 1862 թ.-ի սեպտեմբերի 10-ից հոկտեմբերի 16-ը իր վրա է վերցրել երկրի նախագահի լիազորությունները (փոխնախագահ), Պարագվայի նախագահ 1862 թ. հոկտեմբերի 16-ից. 1869 թ.-ի օգոստոսի 5-ին գահընկեց է արվել, սակայն շարունակել է կառավարել մինչև իր մահը։ Նախագահ Կառլոս Անտոնիո Լոպեսի ավագ որդին էր, որից էլ ժառանգել է երկրի ղեկավարի պաշտոնը։

Համարվել է փառասեր, ինքնավստահ, նույնիսկ խելագար։ Նրան է վերագրվում Պարագվայի պատերազմի պատասխանատվությունը։ Զոհվել է մարտում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.worldstatesmen.org/Paraguay.html
* http://www.martin.romano.org/ps20/ps20_124.htm 

Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կառլոս Անտոնիո Լոպես

**Կառլոս Անտոնիո Լոպես Ինսֆրան** (, ), պարագվայցի քաղաքական գործիչ, նախագահ և Պարագվայի փաստացի դիկտատոր 1844-1862 թվականներին։ Թեթևացրել է երկրի շրջափակումը, ձգտել է ինդուստրացնել Պարագվայը և ներքաշել է երկիրը մի քանի միջազգային վեճերի մեջ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1792 թվականի նոյեմբերի 4-ին Ասունսիոնի մետրոպոլիսային տարածքում գտնվով Մորենա քաղաքում։ Սովորել է հայրենի քաղաքի հոգևոր ճեմարանում։ Քանի որ հարուցել էր երկրի բռնապետ Խոսե Գասպար Ռոդրիգես դե Ֆրանսիայի և վերջինիս քեռու թշնամանքն իր նկատմամբ, հարկադրված է եղել մի քանի տարի գործել գաղտնիության պայմաններում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

## Աղբյուրներ
*Plá, Josefina (1976). The British in Paraguay 1850–1870. The Richmond Publishing Co in association with St Antony's College, Oxford.
*Williams, John Hoyt (1977). "Foreign Tecnicos and the Modernization of Paraguay". Journal of Interamerican Studies and World Affairs (Center for Latin American Studies at the University of Miam): pp.&nbsp;233–257.  JSTOR|174705

Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Էսպանդեր

thumb|Էսպանդեր
**Էսպանդեր** ( — «ձգելով լայնացնում եմ»), մարզասարքերի խմբի հավաքական անվանում, որոնց վրա մարզվումը հիմնված է տվյալ սարքի առաձգականության վրա։

Առափգական սարքը կամ դրանց խումբը ապահովում է մարզվողի ուժի հակադարձումը, այն կարող է լինել զսպանակ, նաև ռետինե կամ այլ նյութերից պատրաստած հատուկ սարք։

Կատեգորիա:Մարզասարքեր
Սապսան

thumb|''Falco peregrinus''
thumb|''Falco peregrinus madens''
**Սապսան, թափառաբազե** (), բազեների կարգի գիշատիչ թռչուն։ Սապսանը բնադրող-չվող է։ Բնակվում է ժայռերում, հաճախ զբաղեցնում է ագռավների բները։ Զոհին որսում է հիմնականում թռիչքի ընթացքում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Համեմատաբար խոշոր թռչուն է, թևերի ծայրերը սուր են, պոչը նմանվում է սեպի։ Աչքի է ընկնում գույների ցայտերանգությամբ, գլուխը, դեմքը, թևերը և պոչը մուգ են, կուրծքը և որովայնը՝ բաց գույնի։ Մարմնի կողային և պոչի ստորին մակերեսը ծածկող փետուրները դրոշմված են լայնակի շերտով։

## Տարածվածություն
Տվյալ ենթատեսակը փոքր թվաքանակով հանդիպում է Կենտրոնական և Հյուսիսարևմտյան Եվրոպայում, Սիրիայում և Լիբանանում։ Հայաստանում հանդիպում է գրեթե ամբողջ տարածքում՝ զբաղեցնելով ժայռային միջավայրերը։

## Էկոլոգիա
Բնակվում են ժայռերի առկայությամբ տարբեր տիպի բիոտոպերում, Բնադրում՝ ժայռերի վրա՝ խորշերում կամ ժայռաքիվերին։ Տարեկան ձվադրում են մեկ անգամ, ձվակույտում՝ 2-4 ձու։ 2007 թվականի տվյալներով Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի ցանցում գրանցվել է 5 բազմացող զույգ, որոնցից ստացվել է 7 ձագ։

## Պահպանություն
Նստակյաց տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Նախնական հաշվառմամբ՝ Հայաստանում սապսանի թվաքանակը կազմում է 60-70 զույգ։ Ըստ 2008 թվականի տվյալների՝ Կենդանաբանական այգիների՝ Եվրասիական ասոցիացիայի ցանցում պահվում է 48 առանձնյակ։

Բացասական ազդեցություն ունի վերջերս արաբական երկրներում առաջացած հետաքրքրությունը սապսանի հանդեպ որպես արսի թռչուն, որը ստեղծում պոտենցիալ շուկա Հայաստանում և նպաստում է որսագողությանը։ Բացասական ազդեցություն կարող է ունենալ նաև միջավայրի թունավորումը հանքային արդյունաբերության թափոններով, գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող թունաքիմիկատներով և անտառի վնասատուների դեմ պայքարի հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Բազեներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Գիշատիչ թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Բալոբան

**Բալոբան, Գիշաբազե** (), բազեների կարգի գիշատիչ թռչուն։ Բալոբանը կամ գիշաբազեն շիկամոխրագույն է, նստակյաց, հանդիպում է լեռնատափաստաններում, մերձարևադարձային շրջաններում, ձմռանը՝ նաև Արարատյան դաշտում։ Ունի սուր ձայն։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Եվրոպայի տափաստանային և անտառատափաստանային գոտիներում՝ մինչև Նախակովկաս, Ղազախստան, Միջին Ասիա, Արևմտյան Սիբիր, Ալթայ, Տուվա, Անդրբայկալ։ Հայաստանում նստակյաց, բնադրող տեսակ է, հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Գավառի, Վայքի, Արարատի, Վարդենիսի, Ճամբարակի, Ստեփանավանի, Թալինի, Էջմիածնի շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են Ախուրյանի հովտի՝ ծառերից զուրկ կիսանապատային տեղամասերով շրջապատված ժայռային զանգվածներում։ Ներկայումս ապրելավայրերն ինտենսիվորեն օգտագործվում են որպես արոտավայրեր։ Բները սովորաբար տեղադրված են ժայռեզրերին և խորշերում։ Բնադրում են ծառերի վրա, ձվադրում են ապրիլին՝ դնելով 1-6, ավելի հաճախ՝ 3-4 ձու։ Թխսումը տևում է 30 օր, մասնակցում են ինչպես էգը, այնպես էլ արուն։ Ձվադրման շրջանը՝ 40-45 օր, հուլիսի առաջին կեսին նկատվում են երիտասարդ թռչունները։ Սնվում են միջին չափերի կաթնասուններով և թռչուններով։

## Պահպանություն
Հայաստանի համար անհետացող տեսակ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները հայտնի չեն։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում և «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բազեներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Ադանայի ժողով

**Ադանայի եկեղեցական ժողով**, Հայ առաքելական եկեղեցու ժողով, գումարվել է 1316 թ. հուլիսի 18-ին (ըստ Մաղաքիա Օրմանյանի` հուլիսի 10-ին), Կիլիկյան Հայաստանի Ադանա քաղաքում, Հայոց կաթողիկոս Կոստանդին Գ Կեսարացու և Հայոց թագավոր Օշին Ա-ի պահանջով։ Քննարկվել է Հայ եկեղեցին Կաթոլիկ եկեղեցուն միացնելու հարցը։ Միացման և լատինադավանության տարածման որոշում ընդունվել էր 1307 թվականի Սսի ժողովում, բայց, ուժեղ դիմադրության հանդիպելով, չէր կենսագործվել։

1316 թվականին Ավինյոնի Հովհաննես XXII պապն Օշին Ա-ից պահանջել է կատարել այդ որոշումը։ Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական կացությունը, որ վատթարացել էր մամլուքների, թուրքմեն-կարամանների և թաթար-մոնղոլների մշտական հարձակումների, ինչպես նաև ներքին եկեղեցադավանաբանական պառակտումների պատճառով, նրա գահակալներին հարկադրել է տեղի տալ արտաքին միջամտություններին, քաղաքական նեցուկ որոնել Արևմուտքում։ Օշին Ա-ն և Կոստանդին Գ Կեսարացին, պապի միջնորդությամբ եվրոպական պետություններից աջակցություն ակնկալելով, գումարել են Ադանայի եկեղեցական ժողովը, որին մասնակցել են 18 եպիսկոպոս, 7 վարդապետ և 10 իշխան` մեծ մասամբ Կիլիկյան Հայաստանի ներքին թեմերից։ Նրանք հաստատել են Հայ եկեղեցին Կաթոլիկ եկեղեցուն ենթարկելու որոշումը, որը վճռականորեն մերժել են արևելյան վարդապետները և ժողովուրդը։

Ադանայի եկեղեցական ժողովի որոշումներն ու դրանց գործադրման փորձերը, հանդիպելով համառ դիմադրության հատկապես Հայաստանում, մնացել են անկատար։ Արքունիքը փորձել է ճնշել հոգևորականության և ժողովրդի ընդվզումները, ինչը միայն խորացրել է պառակտումները և թուլացրել երկրի դիմադրողականությունը թշնամի իսլամադավան պետությունների հանդեպ։

## Գրականություն
* Միքայել Չամչյանց, Պատմութիւն Հայոց, հ. 3, Վենետիկ, 1786։
* Մաղաքիա Օրմանյան, Ազգապատում, հ. 2, Կ.Պոլիս, 1914։

Կատեգորիա:Հայոց եկեղեցական ժողովներ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1316
Ռիս Ռիդեութ

**Ռիս Ռիդեութ** (), ), ամերիկացի պոռնոգրաֆիկ դերասան է, մոդել, ով աշխատում է «Randy Blue» ընկերությունում որպես համասեռական դերասան։ Նա լուսանկարվել է *[[Men (ամսագիր)|Men]]* և *[[Playgirl]]* ամսագրերի համար։ Կինը հանրայնորեն կողմ է արտահայտվել ամուսնու գեյ պոռնոգրաֆիկ կարիերային, որը առաջացրել է նրանց ամուսնությանն ուղղված հասարակական քննադատություն։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
* 2009 թվական «Men» ամսագրի հաղթող։ Տարվա տղամարդ։
* 2010 թվական Սայբերսոքեթ մրցանակաբաշխություն, հաղթող, լավագույն պոռնոգրաֆիկ դերասան
* 2010 XBIZ մրցանակաբաշխություն տարվա գեյ դերակատար

## Արտաքին հղումներ
* Reese Rideout, պաշտոնական էջը Myspace-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոռնոգրաֆիա
Հայ բույժ (թերթ)

**Հայ բույժ**, բժշկության և առողջապահության ժողովրդական ամսաթերթ (եռամսյա, վեցամսյա)։ Լույս է տեսել 1934-1940, 1945-1967 թվականներին, Փարիզում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Շ․ Նարդունի (Այվազյան)։ Անդրադարձել է ֆիզիկական դաստիարակության, առողջապահության հարցերին, աջակցել սփյուռքի հայության գոյապահպանման ջանքերին։ Տպագրել է տեղեկություններ առողջապահության ու բժշկության մասին, ծանոթացրել հիվանդությունների ախտանշաններին, պայքարել ծխելու դեմ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ