Ֆրեդերիկ Մարիետ

Կապիտան **Ֆրեդերիկ Մարիետ** (, ), ԲՇ ասպետ, ԼԹԱ անդամ, Բրիտնական թագավորական նավատորմի սպա և արձակագիր։ 

Ֆրեդերի Մարիետը հայտնի է որպես ծովային գեղարվեստական գրականության հիմնադիր վաղ առաջամարտիկ, մասնավորապես իր կիսաինքնակենսագրական *«Միստեր միչման Իզի»* (կամ «*Պարոն սուսիկ-փուսիկ միչման*», *Mr Midshipman Easy,* 1836) վեպի համար: Նա հայտնի է նաև *[[Նոր անտառի երեխաները|«Նոր անտառի երեխաները»]]* (1847) մանկական վեպով։ 

Ֆրեդերիկ Մարիետը նաև մշակել է ծովային դրոշով ազդանշանային հաղորդակցությունը, որը լայնորեն օգտագործվող համակարգ է և հայտնի է որպես «Մարիետի ծածկագիր» (*Marryat's Code*):

## Վաղ կյանք և ծովային գործունեություն
Ֆրեդերիկ Մարիետը ծնվել է Լոնդոնի Վեսթմինսթեր քաղաքի Գրեյթ Ջորջ փողոցում: Նրա հայրը Ջոզեֆ Մարիետը (1757-1824) «առևտրական իշխան» և խորհրդարանի անդամ էր, ինչպես նաև ստրկատեր և հակաաբոլիցիոնիստ, իսկ մայրը՝ Շառլոտան էր, որը ծնունդով ֆոն Գեյեր էր: 

Պատանեկության տարիներին Մարիետը մի քանի անգամ փորձել է փախչել ծով, նախքան նրան թույլ են տվել ծառայության անցնել թագավորական նավատորմում 1806 թվականին: Նա դարձել է HMS *Imperieuse* ֆրեգատի ծովային ենթասպա` լորդ Թոմաս Կոքրեյնի հրամանատարության ներքո: Այդ ֆրեգատը հետագայում ոգեշնչման աղբյուր է դարձել Մարիետի և այլ գրողների համար:

Մարիետը *Imperieuse* նավում ծառայելու ընթացքում մասնակցել է Ժիրոնդի մոտ գործողություններին, փրկել է նավակից ծովն ընկած ընկերոջը, մասնակցել է Իսպանիայի Միջերկրական ծովի ափերի մոտ բազմաթիվ նավերի գրավումներին և Մոնտգատ ամրոցի գրավմանը: *Imperieuse-ը* 1809 թվականին սկսել է Շելդայի  օպերացիան, որի ընթացքում Մարիետը վարակվել է մալարիայով: Նա վերադարձել է Անգլիա 74 թնդանոթային HMS *Victorious* նավով: 

Ապաքինվելուց հետո Մարիետը վերադարձել է Միջերկրական ծով` 74 թնդանոթանոց HMS *Centaur* նավ և կրկին փրկել նավի ընկերոջը՝ ցատկելով նրա հետևից ծովը: 64 թնդանոթանոց HMS *Atlas* նավով նա որպես ուղևոր նավարկել է դեպի Բերմուդներ, իսկ այնտեղից դեպի Հալիֆաքս (Նոր Շոտլանդիա), 98 թնդանոթանոց HMS *Chubb* գծանավով, որտեղ նա միացել է 32 թնդանոթանոց HMS *Aeolus* ֆրեգատին, 1811 թվականի ապրիլի 27-ին:

Մի քանի ամիս անց Մարիետը կրկին աչքի է ընկել՝ գլխավորելով *Aeolus ֆրեգատի* գլխավոր առագաստակալը կոտրելու գործողությունները` նավը փոթորկի ժամանակ փրկելու համար: Նա փրկել է անձնակազմի անդամներից մեկի կյանքը ծովից։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Մարիետը տեղափոխվել է HMS *Spartan* ֆրեգատ՝ մասնակցելով 1812 թվականի պատերազմի ժամանակ մի շարք ամերիկյան նավերի գրավմանը։

1812 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Ֆրեդերիկ Մարիետը ստացել է լեյտենանտի կոչում և այդ կոչմամբ ծառայել է HMS *Espiegle-* ում և HMS *Newcastle-* միակայմ նավերի վրա։ Մարիետը գլխավորել է չորս բարժ (բեռնատար նավ) *Նյուքասլից* 1814 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Օռլեանի (Մասաչուսեթս, ԱՄՆ) դեմ արշավանքի ժամանակ, որը պատերազմի ընթացքում Նոր Անգլիայում վերջին մարտն է եղել: Թեև ի սկզբանե Մարիետը կարողացել է ափից կտրել ամերիկյան երկկայմ առագաստանավը (շխունան) և երեք եռակայմ առագաստանավերը (շլյուպ), նրան հաջողվել է փախչել միայն մեկ շլյուպով: Տեղական ոստիկանությունը խուսափել է զոհերից՝ սպանելով թագավորական մեկ ծովայինի: 1815 թվականի հունիսի 13-ին, պատերազմնի ավարտից անմիջապես հետո Մարիետը հրամանատարի կոչում է ստացել:

## Պատերազմից հետո
Մարիետը պատերազմից հետո անցել է գիտական ուսումնասիրությունների: Նա հորինել է փրկարար նավակ, որի համար  պարգևատրվել է Royal Humane Society- ի ոսկե մեդալով և «**Լայֆբոթ**» (*Lifeboat,* Փրկանավակ) մականունով։ Նա մշակել է ծովային դրոշի ազդանշանման գործնական, լայնորեն կիրառվող համակարգը, որը հայտնի է  «Մարիետի ծածկագիր» (Marryat's Code) անունով, հիմնվելով Նապոլեոնյան պատերազմների իր փորձի վրա՝ առևտրական նավերը ուղեկցելով ավտոշարասյուններով: Նա նկարագրել է նաև *Cyclostrema- սեռի*  գաստրոպոդներ դասի նոր տիպը` *Cyclostrema cancellatum:*

1819 թվականին Մարիետն ամուսնացել է Քեթրին Շեյրփի հետ։ Նրանք միասին ունեցել են չորս որդի և յոթ դուստր, այդ թվում՝ Ֆլորենս Մարիետը՝ բեղմնավոր վիպասան, Էմիլիա Մարիետը, ով հոր երևակայությամբ դարձել է բարոյախոսական արկածային վեպերի գրող և գրել է նրա կենսագրությունը, և Ավգուստա Մարիետը, ով նույնպես գրել է արկածային գեղարվեստական գրականություն:
[մինի|Ֆրեդերիկ Մարիետի էսքիզը. [Նապոլեոն Բոնապարտ|Նապոլեոնի մարմինը մահվան մահիճում: Ներքևում մակագրված է. «Նապոլեոն Բոնապարտը, ինչպես նա հայտնվեց մայիսի 6-ի կիրակի առավոտյան՝ իր մահից 14 ժամ հետո, պառկած մահճակալի վրա, որտեղ նա մահացավ»:]]
1820 թվականին Մարիետը եռառագաստ նավի` HMS *Beaver* շլյուպի հրամանատարն է եղել և ժամանակավորապես ղեկավարել է HMS *Rosario* նավը, որտեղից դեպեշ` ճեպագիր հաղորդագրություն է ուղարկել Անգլիա՝ ազդարարելով Նապոլեոնի մահը Սուրբ Հեղինեում: Նա, նաև, օգտվելով առիթից, պատրաստել է Նապոլեոնի մարմնի էսքիզը մահվան մահիճում: Էսքիզը հետագայում հրատարակվել է որպես վիմագիր։ Նրա նկարչական հմտությունները համեստ են եղել, բայց նա բազմաթիվ էսքիզներ է արել նավային կյանքի մասին՝ տախտակամածի վերևում և ներքևում:

1823 թվականին Մարիետը նշանակվել է HMS *Larne*  նավի վրա ծառայության և մասնակցել է 1824 թվականին Բիրմայի դեմ առաջին արշավանքին, որի ժամանակ անձնակազմի մեծ մասը մահացել է հիվանդություններից: Նրա պաշտոնը բարձրացվել է. նա դարձել է 28 թնդանոթանոց HMS *Tees* նավի հրամանատար, ինչը նրան տվել է ենթակապիտանական կոչում:

1826 թվականին նա վերադարձել է Անգլիա և այդ տարի երկու բիրմայական արտեֆակտ է նվիրել Բրիտանական թանգարանին, որը հոգաբարձու ընտրվելու անհաջող ջանքերից էր: 1829 թվականին նա ղեկավարել է HMS *Ariadne* ֆրեգատը` Մադեյրա և Կանարյան կղզիների շուրջ ծանծաղուտներ փնտրելով: Սա անհետաքրքիր է եղել նրա համար: Հրապարակվել էր նրա առաջին վեպը` *«Ծովային սպան»,* և 1830 թվականի նոյեմբերին նա որոշել է թողնել իր աշխատանքը և լիովին զբաղվել գրական գործունեությամբ:

## Գրական գործունեություն
մինի|Սատանաների տեսքով գլխացավով տառապող մարդը. ծաղրանկար` Կապիտան Մարիետի թեմաներով, հեղինակ` Ջորջ Կրյուկշանկ, 1835 թվական
1832-1835 թվականներին Մարիետը խմբագրել է լոնդոնյան *The Metropolitan Magazine* ամսագրում: Բացի այդ, նա շարունակել է վեպեր գրել: Նրա ամենամեծ հաջողությունը *1836* թվականին է եղել, երբ նա հրատարակել է «Միստեր միչման Իզի» կիսաինքնակենսագրական վեպը: Նա մեկ տարի ապրել է Բրյուսելում, ճանապարհորդել Կանադայում և ԱՄՆ-ում, 1839 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ եղել է Չարլզ Դիքենսի և այլոց գրական շրջանակներում։ 1837 թվականին նա Հյուսիսային Ամերիկայում է եղել, երբ ապստամբություն էր բռնկվել Ստորին Կանադայում (Բրիտանական նախկին պրովինցիա): Այնտեղ ծառայել է ապստամբությունը ճնշելու համար ուղարկված բրիտանական ռազմերթին:

Մարիետը Թագավորական ընկերության անդամ ընտրվելու պատվին է արժանացել՝ ի նշան իր փրկանավակի, նավերի համար ազդանշանային համակարգի ստեղծման և այլ ձեռքբերումների համար: 1843 թվականին նա տեղափոխվել է Նորֆոլկ կոմսության Լանգհեմ գյուղ (Արևելյան Անգլիա), Մանոր Քոթիջում գտնվող ֆերմա։ 1848 թվականին Ֆրեդերիկ Մարիետը մահացել է այնտեղ: 

Մարիետի մահից հետո դուստրը՝ Ֆլորենս Մարիետը հայտնի է դարձել որպես գրող և դերասանուհի։ Նրա որդին՝ Ֆրենսիս Սամուել Մարիետը, ավարտել է հոր վերջին վեպը՝ *«Փոքրիկ վայրենին»*:

Մարիետի վեպերը բնորոշ են իրենց ժամանակին: Դրանցում ընտանեկան կապերի և սոցիալական կարգավիճակի մտահոգությունների նկարագրությունները հաճախ ստվերի տակ են թողնում ռազմածովային իրադարձությունները: Նա իր գեղարվեստական գրականության մեծ մասը հիմնել է ծովում իր 25 տարվա փորձի հիման վրա: 

Մարիետի ստեղծագործություններով հիացածների թվում են եղել Մարկ Տվենը, Ջոզեֆ Կոնրադը, Էռնեստ Հեմինգուեյը: Որպես ծովային առաջին վեպեր, դրանք ծառայել են մոդել 20-րդ դարի գրողներ Սեսիլ Սքոթ Ֆորեստերի և Պատրիկ Օ'Բրայանի ստեղծագործությունների համար: Դրանք նաև ստեղծվել էին Հ. Նելսոնի ժամանակներում և պատմում են երիտասարդների մասին, որոնք բարձրանում էին ծառայողական աստիճաններով՝ շնորհիվ նավագնացությունում իրենց սպայական հաջողությունների:

Մարիետը հայտնի է նաև ծովային թեմաներով կարճ պատմություններով։ Այս կարճ պատմվածքները, պիեսները, ճամփորդական լրագրության կտորները և էսսեները տպագրվել են *The Metropolitan Magazine* ամսագրում, և շատերը հետագայում հավաքվել են մի գրքի մեջ` «Օլա Պոդրիդա» *(Olla Podrida)**:*

### «Օլլա Պոդրիդա»
մինի|245x245փքս|«Օլլա Պոդրիդա», թղթե կազմ
Ֆրեդերիկ Մարիետի «Օլլա Պոդրիդա» ժողովածուում ընթերցողներն ընկղմվում են արկածների և ռոմանտիկայի հուզիչ հեքիաթի մեջ, որը տեղի է ունենում 19-րդ դարի սկզբի բրիտանական թագավորական նավատորմի ֆոնի վրա: 

Մարիետի գրական ոճը միավորում է հումորի տարրերը, տագնապալի սպասումը և ծովային կյանքի վառ դեպքերն ու իրադարձությունները՝ ընթերցողներին ներքաշելով ծովային սխրագործությունների և համարձակ արարքների աշխարհ: Գրքի էպիզոդիկ կառուցվածքը և բարբառների օգտագործումն արտացոլում են հեղինակի՝ որպես նավատորմի սպայի անձնական փորձը՝ ավելացնելով գրվածի հավաստիությունը: Մարիետը հմտորեն հյուսում է տարբեր ենթասյուժեներ և կերպարների կապեր՝ ստեղծելով դինամիկ և գրավիչ պատմություն, որը գերում է ընթերցողներին սկզբից մինչև վերջ: «Օլլա Պոդրիդան» առանձնանում է գրականությունում՝ որպես առագաստների դարաշրջանում ծովային կյանքի եզակի և զվարճալի պատկեր:

### «Ուրվական նավը»
մինի|273x273փքս|«Ֆանտոմային նավը» վեպի կազմ , 1847 թվականի հրատարակություն
Մարիետի գոթական վեպը` «Ուրվական նավը» (*The Phantom Ship),* առաջին անգամ որպես ֆելիետոն հայտնվել է *The New Monthly* ամսագրի 1837 թվականի մարտ համարում, իսկ որպես գիրք` 1839 թվականին։ Վեպն ուսումնասիրում է Թռչող հոլանդացու լեգենդը: Մարդագայլի մասին պատմող գլուխներից մեկը հաճախ է հիշատակվում գերբնական գեղարվեստական ​​գրականության անթոլոգիաներում` որպես «Հարց լեռների սպիտակ գայլ»: Սա առաջին կին մարդագայլն էր, ով հայտնվել է կարճ պատմվածքում:

### «Օրագիրն Ամերիկայում»
1839 թվականին Մարիետը հրատարակել է նաև իր *«Օրագիրն Ամերիկայում»*  (*A Diary in America*) ճամփորդական նոթերը, որն արտացոլում է ամերիկյան մշակույթի և հասարակության վերաբերյալ նրա` որպես անգլիացի քննադատությունը: Գիրքն ու հեղինակը երկուսն էլ ենթարկվել են բռնության: Գիրքը և Մարիետի խրտվիլակը հանրայնորեն այրվել են:

Մարիետի ժամանակի ընթերցողներն իրարամերժ կարծիքներ են ունեցել։ Ոմանք քննադատել են նրան անփույթ գրելու համար, ոմանք հիացել են ծովային կյանքի մասին նրա աշխուժությամբ: 

Նրա հետագա վեպերը հիմնականում նախատեսված են եղել մանուկների համար, այդ թվում՝ այսօր նրա ամենահայտնի վեպը՝ *[[Նոր անտառի երեխաները|«Նոր անտառի երեխաները»]]*, որը հրատարակվել է 1847 թվականին, որի գործողությունները տեղի են ունենում Հարավարևելյան Անգլիայում, Հեմփշիր նահանգի Սուեյ գյուղի շրջակայքում գտնվող գյուղական վայրերում:

Մարիետի աշխատությունները մեր օրերի ծովային պատմաբանները համարում են հուսալի աղբյուր իր ժամանակի առագաստանավերի աշխատանքի և բնութագրերի վերաբերյալ:

## Ստեղծագործություններ
մինի|«Պարոն միչման Իզի», 1894 թվականի գրքի կազմ
մինի|«''Վալերի''» ինքնաակենսագրական վեպ, որը հրատարակվել է հետմահու
* 1829 թվականին «Ծովային սպան կամ Ֆրենկ Միլդմայի կյանքի և արկածների տեսարանները» (*The Naval Officer, or Scenes in the Life and Adventures of Frank Mildmay*)
* 1830 թվականին «Թագավորի սեփականությունը» (*The King's Own)*
* 1832 թվականին «Նյուտոն Ֆորսթեր կամ Առևտրական ծառայություն» «*Newton Forster or, the Merchant Service»*
* 1834 թվականին «Պետեր Սիմփլ» կամ «Պետեր Սիմփլի արկածները» (*Peter Simple)*
* 1834 թվականին «Յակոբ Ֆեյթֆուլ» (*Jacob Faithful*, Marryat Cycle-ի վեցերորդ գիրք)
* 1835 թվականին «Շատ հեքիաթների Պաչան» (*The Pacha of Many Tales*)
* 1836 թվականին «Պարոն միչման Իզի» (*Mr Midshipman Easy)*
* 1836 թվականին «Յաֆեթ, հոր որոնումներում» (*Japhet, in Search of a Father)*
* 1836 թվականին «Ծովահենը» (*The Pirate)*
* 1836 թվականին «Երեք կատերները» (*The Three Cutters)*
* 1837 թվականին «Սնարլիյուն կամ Անպարտելի շուն» (*Snarleyyow, or the Dog Fiend)*
* 1838 թվականին «Ռաֆլին Ռիֆերը» (*Rattlin the Reefer)* (Էդվարդ Հովարդի հետ)
* 1839 թվականին «Ուրվական նավը» (*The Phantom Ship)*
* 1839 թվականին «Օրագիր Ամերիկայում» կամ «Ամերիկյան նոթեր» (*Diary in America)*
* 1840 թվականին «Օլլա Պոդրիդա» (*Olla Podrida)*
* 1840 թվականին «Խեղճ Ջեկ» (*Poor Jack*)
* 1841 թվականին *[[«Մեծ օվկիանոսի» խորտակումը]] (**Masterman Ready, or the Wreck of the Pacific*)
* *Joseph Rushbrook, or the Poacher* (1841)
* 1842 թվականին «Պերսիվալ Քին» (*Percival Keene)*
* 1843 թվականին«Պարոն Վիոլետ» (*Monsieur Violet)*
* 1844 թվականին «Կանադայի վերաբնակիչները» (*The Settlers in Canada*)
* 1845 թվականին «Առաքելությունը կամ միսիա Աֆրիկայում» *(The Mission, or Scenes in Africa)*
* 1846 թվականին «Կապերի մարդը կամ Հարյուր տարի առաջ» կամ «Զավթողական նավի մարդը» (*The Privateer's Man, or One Hundred Years Ago)* 
* 1847 թվականին «Նոր անտառի երեխաները»(*The Children of the New Forest*)
* 1848 թվականին «Փոքրիկ վայրենին» (*The Little Savage,* հետմահու, ավարտել է Ռոբերտ Ֆոլկսթոուն Ուիլյամսը)
* 1848 թվականին «*Վալերի*» (*Valerie)* (հետմահու):

## Ազգակիցներ
Մարիետի զարմուհին՝ Ավգուստա Սոֆիա Մարիետն ամուսնացել է սըր Հենրի Յանգի հետ, ով ծառայել է որպես Հարավային Ավստրալիայի և Թասմանիայի նահանգապետ: Նրա անունով են կոչվել արվարձաններից մեկը՝ Մարիետվիլը և Պորտ Ավգուստա քաղաքը: Ավգուստայի եղբայրը՝ Չարլզ Մարիետը, Ադելաիդայի Սուրբ Պերոս տաճարի առաջին անգլիկան ավագ քահանան (dean) է եղել:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* David Hannay, *[https://books.google.com/books?id=HyonHiemfFUC Life of Marryat]* (1889)
* Florence Marryat, ** (1872)
* Tom Pocock, *Captain Marryat: Seaman, Writer and Adventurer* (2000) 
* Oliver Warner, *[https://books.google.com/books?id=SAc3AAAAIAAJ Captain Marryat: a Rediscovery]* (1953).

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը ''Կանադայի կենսագրության առցանց բառարանում''
* 
* 
*  Մարիետի գրքերի անվճար էլեկտրոնային տարբերակներ:
* Հղում Լոնդոնի Ազգային դիմանկարների պատկերասրահ
* Բուդդայի արձանը, որը նվիրաբերել է կապիտան Մարիետը Բրիտանական թանգարանին
* 
* 
* Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University: Frederick Marryat papers, 1830-1842

Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Արկածային գրողներ
Կատեգորիա:Ծովագնացներ
Կատեգորիա:Ծովային հետևազորի սպաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ