Peer-to-peer վարկավորում

**Peer-to-peer վարկավորում**,  նաև կրճատ կոչվում է **P2P վարկավորում**, անհատներին կամ բիզնեսներին գումար տրամադրելու պրակտիկա է առցանց ծառայությունների միջոցով, որոնք կապում են վարկատուներին վարկառուների հետ։ Peer-to-peer վարկային ընկերությունները հաճախ իրենց ծառայությունները առաջարկում են առցանց և փորձում են գործել ավելի ցածր վերադիր ծախսերով և իրենց ծառայությունները մատուցել ավելի էժան, քան ավանդական ֆինանսական հաստատությունները։ Արդյունքում, վարկատուները կարող են ավելի բարձր եկամուտներ ստանալ բանկերի կողմից առաջարկվող խնայողական և ներդրումային ապրանքների համեմատ, մինչդեռ վարկառուները կարող են գումար վերցնել ավելի ցածր տոկոսադրույքներով նույնիսկ այն բանից հետո, երբ P2P վարկային ընկերությունը վճար է վերցրել վարկառուի համապատասխանեցման հարթակը տրամադրելու և վարկային պատմությունը ստուգելու համար։ Սակայն կա նաև ռիսկ, որ վարկառուն կարող է չմարել վարկը, որը վերցրել է peer-to-peer վարկավորման կայքի միջոցով։

Peer-to-peer դրամահավաքը խրախուսում է բարեգործական կամ ոչ առևտրային կազմակերպության աջակիցներին անհատապես դրամահավաք իրականացնել։ Սա քրաուդֆանդինգի ենթաբաժին է։ Ի տարբերություն սովորական համաժողովրդական դրամահավաքի, որտեղ բոլորը նվիրաբերում են մեկ միասնական էջի միջոցով, peer-to-peer դրամահավաքի դեպքում յուրաքանչյուր մարդ կարող է ունենալ իր անհատական էջը, որը տարածում է սեփական շրջապատում։

Հայտնի է նաև որպես *ամբոխային վարկավորում*, շատ peer-to-peer վարկեր չապահովված անձնական վարկեր են, չնայած ամենամեծ գումարներից մի քանիսը տրամադրվում են բիզնեսներին։ Ապահովված վարկերը երբեմն առաջարկվում են՝ որպես գրավ օգտագործելով շքեղ ակտիվներ, ինչպիսիք են զարդերը, ժամացույցները, վինտաժային մեքենաները, արվեստ գործերը, շենքերը, ինքնաթիռները և այլ գործարար ակտիվներ։ Դրանք տրամադրվում են անհատի, ընկերության կամ բարեգործական կազմակերպության համար։ Փոխադարձ վարկավորման այլ ձևերից են ուսանողական վարկերը, առևտրային և անշարժ գույքի վարկերը, արագ վարկերը, ինչպես նաև գրավադրված բիզնես վարկերը, լիզինգը և ֆակտորինգը։

Տոկոսադրույքները կարող են սահմանվել վարկատուների կողմից, որոնք մրցում են հակադարձ աճուրդի մոդելով ամենացածր տոկոսադրույքի համար, կամ սահմանվել միջնորդ ընկերության կողմից՝ վարկառուի վարկային պատմության վերլուծության հիման վրա։ Վարկատուի ներդրումները վարկում սովորաբար չեն երաշխավորվում պետական որևէ կողմի կողմից։ Որոշ հարթակներում վարկատուները կարող են նվազեցնել վատ վարկերի ռիսկը՝ ընտրելով, թե ում տրամադրել վարկ, իսկ ընդհանուր ռիսկը՝ իրենց ներդրումները տարբեր վարկառուների միջև բաշխելով։

Վարկային միջնորդները շահույթ հետապնդող բիզնեսներ են․ նրանք եկամուտ են ստանում՝ վարկառուներից ֆինանսավորվող վարկերի համար միանվագ վճար գանձելով և ներդրողներին (Մեծ Բրիտանիայում հարկային առումով անբարենպաստ պայմաններ ունեցողները՝ համեմատած վարկառուներից գանձվող գումարի հետ) կամ վարկառուներին վարկի սպասարկման վճար սահմանելով (կա՛մ տարեկան ֆիքսված գումար, կա՛մ վարկի գումարի որոշակի տոկոս): Համեմատած ֆոնդային շուկաների հետ, peer-to-peer վարկավորումը հակված է ունենալ և՛ ավելի քիչ անկայունություն, և՛ ավելի քիչ իրացվելիություն։

## Բնութագիր
Փոխադարձ վարկավորումը լիովին չի տեղավորվում ֆինանսական հաստատությունների երեք ավանդական տեսակներից ոչ մեկում՝ ավանդատուներ, ներդրողներ, ապահովագրողներ, և երբեմն դասակարգվում է որպես այլընտրանքային ֆինանսական ծառայություն։ 

Peer-to-peer վարկավորման բնորոշ առանձնահատկություններն են՝

* այն երբեմն իրականացվում է շահույթի նպատակով
* վարկատուների և վարկառուների միջև անհրաժեշտ ընդհանուր պարտատոմսերի կամ նախնական հարաբերությունների բացակայությունը
* միջնորդություն՝ peer-to-peer վարկային ընկերության կողմից
* գործարքները կատարվում են առցանց
* վարկատուները հաճախ կարող են ընտրել, թե որ վարկառուների մեջ ներդրում կատարել, եթե P2P հարթակն առաջարկում է այդ հնարավորությունը
* վարկերը կարող են լինել չապահովված կամ ապահովված և սովորաբար չեն պաշտպանվում պետական ապահովագրությամբ
* Վարկերը արժեթղթեր են, որոնք կարող են փոխանցվել ուրիշներին՝ կամ պարտքերի գանձման, կամ շահույթի համար, չնայած ոչ բոլոր P2P հարթակներն են տրամադրում փոխանցման հնարավորություններ կամ անվճար գնագոյացման տարբերակներ, և ծախսերը կարող են շատ բարձր լինել՝ վաճառված գումարի տասնյակ տոկոսները կամ զրո
* մարքեթինգով է զբաղվում սոցիալական ցանցերի և մեդիայի միջոցով

Վաղ շրջանում այս վարկավորումը բնութագրվել է նաև միջնորդության պակասով և սոցիալական ցանցերից կախվածությամբ, սակայն այս առանձնահատկությունները սկսել են անհետանալ։ Թեև դեռևս ճիշտ է, որ ինտերնետի և էլեկտրոնային առևտրի ի հայտ գալը հնարավորություն է տալիս ազատվել ավանդական ֆինանսական միջնորդներից, և որ մարդիկ կարող են ավելի քիչ հավանականություն ունենալ, որ իրենց ծառայություններից կօգտվեն իրենց սեփական սոցիալական համայնքների անդամներին, նոր միջնորդների ի հայտ գալը ժամանակի և ծախսերի խնայողություն է ցույց տվել։ Քրաուդսորսինգի ընդլայնումը անծանոթ վարկատուների և վարկառուների համար բացում է նոր հնարավորություններ։

Peer-to-peer միջնորդների մեծ մասը մատուցում է հետևյալ ծառայությունները`

* առցանց ներդրումային հարթակ, որը թույլ կտա վարկառուներին ներգրավել վարկատուներին և ներդրողներին՝ իրենց ներդրումային չափանիշներին համապատասխանող վարկեր գտնելու և գնելու համար
* վարկերի հաստատման և գնագոյացման վարկային մոդելների մշակում
* վարկառուի ինքնության, բանկային հաշվի, աշխատանքի և եկամտի ստուգում
* վարկառուների վարկային պատմության ստուգում և որակավորում չունեցող վարկառուների զտում
* վարկառուներից վճարումների մշակում և այդ վճարումների փոխանցում վարկատուներին, որոնք ներդրում են կատարել վարկում,
* վարկերի սպասարկում, վարկառուներին հաճախորդների սպասարկում և պարտքերի չվճարող կամ չկատարված վարկառուներից վճարումներ գանձելու փորձեր
* իրավական համապատասխանություն և հաշվետվություն
* նոր վարկատուների և վարկառուների որոնում (մարքեթինգ)

## Պատմություն
### Մեծ Բրիտանիա
Zopa-ն, որը հիմնադրվել է 2005 թվականի փետրվարին, Միացյալ Թագավորության առաջին peer-to-peer վարկային ընկերությունն է։ Funding Circle-ը, որը գործարկվել է 2010 թվականի օգոստոսին, դարձավ առաջին նշանակալի peer-to-business վարկավորող հարթակը՝ ներդրողների միջոցով փոքր բիզնեսներին վարկեր տրամադրելով։ Funding Circle-ը վարկեր է տրամադրել ավելի քան 6.3 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժեքով։

2011 թվականին փակվել է Quakle-ը՝ Մեծ Բրիտանիայում հիմնված peer-to-peer վարկավորող հարթակը, որը գործարկվել է 2010 թվականին։ Այն ուներ գրեթե 100% չվճարման մակարդակ՝ այն բանից հետո, երբ փորձեց գնահատել վարկառուի վարկունակությունը խմբային գնահատականով՝ նմանեցված eBay-ի հետադարձ կապի միավորներին։ Այս մոդելը չի կարողացել խթանել վարկերի վերադարձը։

2012 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը 20 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ է ներդրել բրիտանական բիզնեսներում՝ peer-to-peer վարկատուների միջոցով։ 40 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի երկրորդ ներդրումը հայտարարվել է 2014 թվականին։ Նրանք նպատակ ունեին շրջանցել բանկերին, քանի որ նրանք վարանում էին վարկեր տրամադրել փոքր բիզնեսներին։ Այս գործողությունը քննադատության է արժանացել Մեծ Բրիտանիայում անարդար մրցակցություն ստեղծելու համար՝ ֆինանսական աջակցությունը կենտրոնացնելով խոշորագույն հարթակներում։

2016 թվականի ապրիլից ի վեր ներդրումները հարկային արտոնություններ են ստացել Ինովացիոն Ֆինանսական Անհատական Խնայողական Հաշվի (IFISA) միջոցով։ 2016 թվականին ISA-ներում ներդրվել է 80 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, ինչը զգալի հնարավորություն է ստեղծել P2P հարթակների համար։ Մինչև 2017 թվականի հունվարը 17 P2P հարթակ արդեն ստացել էին արտոնագիր՝ այդ ծառայությունից օգտվելու համար։

Մի փուլում FCA-ի թույլտվության համար դիմում են ներկայացրել ավելի քան 100 առանձին հարթակ, չնայած շատերը 2015 թվականից ի վեր հետ են վերցրել իրենց դիմումները։

2014 թվականի ապրիլից ի վեր, peer-to-peer վարկավորման ոլորտը կարգավորվում է Ֆինանսական վարքագծի վարչությոունը ստանդարտ հաշվետվությունների միջոցով հաշվետվողականությունը բարձրացնելու և ոլորտի աճը խթանելու համար։ Peer-to-peer ներդրումները չեն համապատասխանում Ֆինանսական ծառայությունների փոխհատուցման սխեմայի (FSCS) պաշտպանությանը, որը յուրաքանչյուր բանկի համար ապահովում է մինչև 85,000 ֆունտ ստեռլինգ ապահովագրություն յուրաքանչյուր խնայողի համար, սակայն կանոնակարգերը պարտավորեցնում են ընկերություններին իրականացնել միջոցառումներ՝ վարկերի սպասարկումն ապահովելու համար, նույնիսկ եթե հարթակը սնանկանա։

2015 թվականին Մեծ Բրիտանիայի peer-to-peer վարկատուները միասին ավելի քան 3 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ վարկեր են տրամադրել սպառողներին և բիզնեսներին։

Քեմբրիջի այլընտրանքային ֆինանսավորման կենտրոնի (Entrenching Innovation Report) տվյալներով՝ 3.55 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգը վերագրվել է Peer to Peer այլընտրանքային ֆինանսավորման մոդելներին, որոնցից ամենամեծ աճի ոլորտը անշարժ գույքն է, որը 2015-2016 թվականներին գրանցել է 88% աճ։

### Ամերիկայի միացյալ նահանգներ
ԱՄՆ-ում փոխադարձ վարկավորման ոլորտը սկսվել է 2006 թվականի փետրվարին՝ Prosper Marketplace-ի գործարկմամբ, որին հաջորդել է LendingClub-ը։ Եվ՛ Prosper-ը, և՛ LendingClub-ը գլխավոր գրասենյակները գտնվում են Սան Ֆրանցիսկոյում։ Վաղ peer-to-peer հարթակները քիչ սահմանափակումներ են ունեցել վարկառուների իրավասության վերաբերյալ, ինչը հանգեցրել է անբարենպաստ ընտրության խնդիրների և վարկառուների չվճարման բարձր մակարդակի։ Բացի այդ, որոշ ներդրողներ այս վարկերի համար իրացվելիության պակասը, որոնց մեծ մասն ունի առնվազն երեք տարվա ժամկետ, համարեցին անցանկալի։ 

2008 թվականին ԱՄՆ-ի Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) պահանջել է, որպեսզի peer-to-peer ընկերությունները իրենց առաջարկները գրանցեն որպես արժեթղթեր՝ համաձայն 1933 թվականի Արժեթղթերի մասին օրենքի։ Գրանցման գործընթացը եղել է բարդ, Prosper-ն ու LendingClub-ը ստիպված են եղել ժամանակավորապես դադարեցնել նոր վարկերի տրամադրումը, իսկ որոշ այլ հարթակներ, օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում հիմնված Zopa Ltd.-ը, ամբողջությամբ դուրս է եկել ԱՄՆ շուկայից։ LendingClub-ը և Prosper-ը ստացան ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) հաստատումը՝ ներդրողներին վարկերի դիմաց ստացված վճարումներով ապահովված պարտատոմսեր առաջարկելու համար։ Prosper-ը փոփոխել է իր գրանցման փաստաթղթերը՝ թույլ տալով բանկերին վերավաճառել արդեն ֆինանսավորված վարկերը իր հարթակում։ LendingClub-ը և Prosper-ը համագործակցություն են հաստատել FOLIOfn-ի հետ՝ իրենց պարտատոմսերի համար երկրորդային շուկա ստեղծելու և ներդրողներին իրացվելիություն ապահովելու համար։ LendingClub-ը գրանցումը իրականացրեց կամավոր հիմունքներով, իսկ Prosper-ի դեպքում այն պարտադիր էր բոլոր անդամների համար։

Սա լուծել է ֆինանսական շարժունակության խնդիրը և՝ ի տարբերություն ավանդական արժեթղթայնացման շուկաների, ավելացրեց peer-to-peer ընկերությունների վարկային առաջարկների թափանցիկությունը՝ վարկատուների և երկրորդային շուկայում գնորդների համար։ Վերջիններս կարող են մուտք գործել յուրաքանչյուր անհատական վարկի վերաբերյալ մանրամասն տեղեկատվություն (առանց վարկառուների ինքնությունն իմանալու)՝ նախքան որոշում կայացնելը՝ որ վարկերն են ցանկանում ֆինանսավորել։ Peer-to-peer ընկերություններից պահանջվում է նաև պարբերաբար թարմացնել և հրապարակել իրենց առաջարկների վերաբերյալ հաղորդագրություններ՝ արտացոլված պրոսպեկտուսում։ ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) հաշվետվությունները հանրությանը հասանելի է դարձնում EDGAR-ի (էլեկտրոնային տվյալների հավաքագրում, վերլուծություն և որոնում) միջոցով։

2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո ավելի շատ մարդիկ դիմեցին peer-to-peer ընկերություններին՝ վարկ վերցնելու համար, քանի որ բանկերը հրաժարվեցին մեծացնել իրենց վարկային պորտֆելները։ Peer-to-peer շուկան նույնպես ենթարկվեց ներդրողների կողմից ավելի մեծ ուշադրության, քանի որ վարկառուների կողմից պարտավորությունների չկատարումը ավելի հաճախակի դարձավ, և ներդրողները պատրաստ չէին ավելորդ ռիսկի դիմել։ 

2013 թվականին LendingClub-ը ԱՄՆ-ում դարձավ ամենախոշոր peer-to-peer վարկավորող հարթակը՝ վարկերի ծավալով և եկամուտով՝ առաջ անցնելով Prosper-ից։ LendingClub-ը միևնույն ժամանակ ամենախոշոր peer-to-peer վարկային հարթակն էր նաև համաշխարհային մակարդակով։ Տոկոսադրույքները տատանվում էին 5.6-ից մինչև 35.8 տոկոսի սահմաններում՝ կախված վարկի ժամկետից և վարկառուի վարկանիշից։ Չվճարման մակարդակը տատանվում էր մոտ 1.5%-ից մինչև 10%՝ կախված վարկառուի ռիսկայնությունից։ Ավանդական ֆինանսական հաստատությունների ղեկավարներ միանում էին peer-to-peer ընկերություններին՝ որպես վարչության անդամներ, վարկատուներ կամ ներդրողներ, ինչը ցույց էր տալիս, որ այս նոր ֆինանսավորման մոդելը աստիճանաբար հաստատվում է հիմնական շուկայում։ Սակայն 2020 թվականի աշնանը LendingClub-ը հրաժարվեց peer-to-peer վարկավորման մոդելից։

### Չինաստան
40 միլիոն ՓՄՁ-ներին սպասարկելու համար ի հայտ են եկել բազմաթիվ միկրովարկային ընկերություններ, որոնցից շատերը պետական բանկերից անբավարար ֆինանսավորում են ստանում՝ ստեղծելով մի ամբողջ արդյունաբերություն, որը գործում է խոշոր բանկերի հետ մեկտեղ։

2000-ականներին համացանցի և էլեկտրոնային առևտրի զարգացմանը զուգընթաց, հիմնադրվել եյ բազմաթիվ P2P վարկատուներ՝ տարբեր թիրախային հաճախորդներով և բիզնես մոդելներով։

Հոնկոնգում առաջին P2PL-ը եղել է WeLab-ը, որը աջակցություն է ստացել ամերիկյան Sequoia Capital ռիսկային կապիտալի ընկերությունից և Լի Կա-Շինգի TOM Group-ից։

Ezubao կայքը, որը գործարկվել է Yucheng Group-ի կողմից 2014 թվականի հուլիսին և ենթադրաբար առաջարկել է P2P ծառայություններ, փակվել է 2016 թվականի փետրվարին իշխանությունների կողմից՝ այն որակելով որպես Պոնցիի սխեմա։ Էզուբաոն 900,000 ներդրողներից ստացել է 50 միլիարդ յուան։

Չինաստանում 2016 թվականին կար ավելի քան 4000 P2P վարկավորման հարթակ, սակայն դրանցից 2000-ը արդեն կասեցրել են իրենց գործունեությունը։ 2016 թվականի օգոստոսի դրությամբ, բոլոր P2P վարկավորման հարթակներում դրամական հոսքերը ամսական արդեն գերազանցել են 191 միլիարդ չինական յուանը (29 միլիարդ ԱՄՆ դոլար)։ Չինաստանի բոլոր P2P վարկային հարթակներում վարկատուների եկամտաբերության մակարդակը տարեկան միջինում կազմում է մոտ 10%, որոնցից մի քանիսը առաջարկում են ավելի քան 24% եկամտաբերություն։ Չինարենում P2P վարկավորման խոսակցական տերմինը թարգմանվում է որպես «մոխրագույն շուկա», բայց այն չպետք է շփոթել ապրանքների մոխրագույն շուկաների կամ ստվերային տնտեսության հետ։

2018 թվականի հունիս և հուլիս ամիսներին չինական բազմաթիվ առցանց P2P վարկավորման հարթակներ ֆինանսական կամ իրավական խնդիրների մեջ ընկան՝ խստացված կարգավորման և իրացվելիության պատճառով։ Ըստ WDZJ.com-ի, որը P2P ոլորտի տեղեկատվություն տրամադրող ընկերություն է, հուլիսի առաջին 10 օրվա ընթացքում 23 P2P հարթակներ հայտնվել են ֆինանսական դժվարությունների մեջ կամ հետաքննության տակ են։ Սա հաջորդում է հունիսին գրանցված 63 նման դեպքին, ինչը նախորդ տարվա ցանկացած ամսվա համեմատ ավելի բարձր թիվ է։

Հունիսի վերջին Շանհայի ոստիկանությունը ձերբակալել է Tangxiaoseng-ի չորս ավագ ղեկավարների, որոնք Zibang Financial Service Internet Technology Co. Ltd.-ի կողմից վերահսկվող առցանց վարկավորման հարթակ են, և 2018 թվականի հունիսի 28-ին ներդրողներին տեղեկացրեցին, որ Zibang Financial-ը կասկածվում է «հանրությունից անօրինական միջոցներ հայթայթելու» մեջ։ 2018 թվականի հուլիսի 20-ին Պեկինում գործող P2P վարկավորման հարթակ iqianbang.com-ը հայտարարել է փակման մասին՝ վկայակոչելով «առցանց վարկավորման միջավայրի վատթարացումը և իրացվելիության սպառումը»։

Չինաստանի Ժողովրդական բանկը 2018 թվականի հուլիսի սկզբին հայտարարել է, որ կարգավորող մարմինները կերկարաձգեն երկամյա համազգային արշավը՝ առցանց ֆինանսական շուկայում խարդախության և խախտումների վերացման համար, թիրախավորելով P2P-ն և այլ առցանց վարկավորման ու ֆինանսական գործունեությունը։ 2016 թվականին արշավի մեկնարկից ի վեր փակվել է ավելի քան 5000 գործողություն;

2019 թվականի ապրիլին Չինաստանի առաջատար peer-to-peer (P2P) վարկավորման հարթակներից մեկը՝ tuandai.com-ը, սնանկացավ, ինչը հանգեցրել է ֆինանսական կորուստների բազմաթիվ չինացի ներդրողների համար։

### Ավստրալիա
2012 թվականին գործարկվել է Ավստրալիայի առաջին peer-to-peer վարկավորման հարթակը՝ SocietyOne-ը։ 2016 թվականի հունիսից սկսած՝ Ավստրալիայի կառավարությունը խրախուսում է ֆինանսական տեխնոլոգիաների և հավասարը հավասարի վարկավորման ստարտափների զարգացումը իր կարգավորող «sandbox» ծրագրի միջոցով։

### Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիայում այս վարկավորումը հնարավոր է դարձել 2014 թվականի ապրիլի 1-ին, երբ ուժի մեջ են մտել 2013 թվականի «Ֆինանսական շուկաների վարքագծի մասին» օրենքի համապատասխան դրույթները։ Օրենքը հնարավորություն է տալիս լիցենզավորել փոխադարձ վարկավորման ծառայությունները։

Ֆինանսական շուկաների վարչությունը առաջին peer-to-peer վարկավորման ծառայության լիցենզիան տրամադրել է 2014 թվականի հուլիսի 8-ին։ Harmoney-ն պաշտոնապես մեկնարկել է իր ծառայությունը 2014 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

### Հնդկաստան
Հնդկաստանում այս վարկավորումը ներկայումս կարգավորվում է Հնդկաստանի պահուստային բանկի՝ Հնդկաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։ Այն հրապարակել է P2P վարկավորման կարգավորման վերաբերյալ խորհրդատվական փաստաթուղթ, և վերջնական ուղեցույցները հրապարակվել են 2017 թվականին։ 2016 թվականին Հնդկաստանում կար ավելի քան 30 peer-to-peer վարկավորման հարթակ։ Նույնիսկ առաջինը մուտք գործողի առավելությամբ շատ կայքեր չկարողացան գրավել շուկայի մասնաբաժինը և ընդլայնել իրենց օգտատերերի բազան, հավանաբար հնդիկ ներդրողների զուսպ բնույթի կամ այս տեսակի պարտքային ֆինանսավորման վերաբերյալ իրազեկվածության պակասի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, Հնդկաստանում peer-to-peer վարկավորման հարթակները օգնում են վարկառուների այն հսկայական մասին, որոնք նախկինում մերժվել են կամ չեն կարողացել որակավորվել բանկերից վարկ ստանալու համար։

2019 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ Հնդկաստանի պահուստային բանկի կողմից լիցենզիա է շնորհվել 19 ընկերության։

### Շվեդիա
Շվեդիայում այս վարկավորումը կարգավորվում է Finansinspektionen-ի կողմից։ 2007 թվականին հիմնադրված Trustbuddy AB ընկերությունն առաջինն էր շվեդական շուկայում՝ peer-to-peer վարկավորման ոլորտում, ապահովելով 500-ից մինչև 10,000 շվեդական կրոն արժողությամբ բարձր ռիսկային անձնական վարկերի հարթակ։ Trustbuddy-ն սնանկության դիմում է ներկայացրել մինչև 2015 թվականի հոկտեմբերը, նոր խորհուրդը հղում է կատարել հեռացող ղեկավարության կողմից կատարված չարաշահումներին։

### Իսրայել
2014 թվականի տնտեսական վերելքից հետո մի քանի peer-to-peer վարկային ծառայություններ սկսեցին գործել և վարկեր տրամադրել 2014 թվականի ընթացքում, և հանրային կարծիքը այս հարթակների վերաբերյալ դրական է։ Իսրայելական P2P Arenas-ներում առավելագույն տոկոսադրույքը սահմանափակվում է «Արտաբանկային վարկավորման կանոնակարգերով»։

### Կանադա
Peer-to-peer վարկավորման շրջանակներում տրամադրված վարկերը համարվում են արժեթղթեր, և որպես այդպիսին, P2P հարթակները պետք է գրանցվեն արժեթղթերի կարգավորող մարմիններում և հարմարվեն գործող կարգավորող մոդելներին։ Սա նշանակում է ներդրողներին սահմանափակել որոշ ինստիտուցիոնալ ներդրողներով կամ կարգավորող մարմինների հետ համատեղ գտնել նոր մոտեցումներ։ Կանադայի կապիտալի շուկաների արժեթղթերի կարգավորող մարմինները (Կանադայի արժեթղթերի կառավարիչների անդամներ) վերջերս են մուտք գործել Կանադայի Peer-to-Peer P2P վարկավորման համակարգ և տրամադրում են միայն միջանկյալ հաստատումներ՝ «իրենց ապրանքները, ծառայությունները և կիրառությունները Կանադայի ողջ շուկայում ժամանակի սահմանափակմամբ փորձարկելու համար» «Կարգավորող փորձնական հարթակ» ծրագրերի միջոցով, ներառյալ CSA կարգավորող փորձնական հարթակը և Օնտարիոյի արժեթղթերի հանձնաժողովի փորձնական հարթակը, որը կոչվում է «OSC Launchpad»։

### Բրազիլիա
2018 թվականի ապրիլից ի վեր բրազիլական p2p վարկային ընկերությունները կարող են գործել անմիջապես՝ առանց բանկի կամ այլ ֆինանսական հաստատության միջնորդության։

4656/2018 որոշմամբ Բրազիլիայի Կենտրոնական բանկը ստեղծել է նոր տեսակի հաստատություն՝ SEP (անձնական վարկային ընկերություն), որի նպատակն է հարթակ ապահովել անհատների և ընկերությունների միջև վարկերի ուղղակի բանակցությունների համար։ SEP-ը չի կարող վարկ տրամադրել իր սեփական ռեսուրսներով, այլ գործում է միայն որպես միջնորդ։ Վարկառուն պետք է լինի բրազիլական ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, սակայն վարկատուի քաղաքացիության վերաբերյալ որևէ սահմանափակում չկա։

### Լատվիա
Լատվիայի P2P վարկավորման շուկան արագ զարգանում է։ 2018 թվականի երկրորդ եռամսյակում լատվիական P2P հարթակները վարկեր են տրամադրել 271.8 միլիոն եվրոյի և 1.7 միլիարդ եվրոյի ընդհանուր գումարով։ Ներկայումս Լատվիայի peer-to-peer վարկավորման հարթակներում ամենաակտիվ ներդրողները Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Էստոնիայի բնակիչներն են։

Երկու ամենամեծ P2P հարթակները Mintos-ը և Twino-ն են։ Լատվիայում ներկայումս գործում է մոտ ինը ընկերություն, որոնք որակվում են որպես P2P ներդրումային հարթակ։ Mintos-ը հիմնադրվել է 2015 թվականին։ 2018 թվականի սեպտեմբերին Mintos-ի միջոցով ֆինանսավորված վարկերի ընդհանուր գումարը գերազանցել է 1 միլիարդ եվրոն։ Mintos-ի միջոցով ֆինանսավորվող վարկերի մեծ մասը անձնական վարկեր են, որոնց երկրորդ տեղում են ավտոմեքենայի վարկերը։ 2016 թվականին Mintos-ը 2 միլիոն եվրոյի ֆինանսավորում է ստացել Լատվիայում գործող Skillion Ventures Venture Venture-ից։ Twino ներդրումային հարթակը գործարկվել է 2015 թվականին, չնայած ընկերությունը գործում է 2009 թվականից որպես վարկային կազմակերպություն։ 2009 թվականին հիմնադրվելուց ի վեր Twino-ն տրամադրել է ավելի քան 500 միլիոն եվրոյի վարկեր։ Twino հարթակում առկա բոլոր վարկերի ավելի քան 90%-ը կարճաժամկետ են՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով։

2015 թվականին Լատվիայի ֆինանսների նախարարությունը նախաձեռնել է Լատվիայում փոխադարձ վարկավորման վերաբերյալ նոր կանոնակարգի մշակում՝ կարգավորող պահանջներ սահմանելու համար, ինչպիսիք են կառավարման համապատասխանության կանոնները, փողերի լվացման դեմ պայքարի պահանջները և այլ զգուշավորական միջոցառումները։

### Իռլանդիա
Իռլանդական P2P վարկավորման հարթակը՝ Linked Finance-ը, գործարկվել է 2013 թվականին։ 2016 թվականին Linked Finance-ը նաև Մեծ Բրիտանիայում գործելու թույլտվություն է ստացել Ֆինանսական վարքագծի մարմնի կողմից։ 2015 թվականին Initiative Ireland-ը գործարկել է Իռլանդիայում առաջին անշարժ գույքով ապահովված P2P վարկավորման հարթակը։

### Ինդոնեզիա
Ինդոնեզիայում P2P վարկավորումը վերջին տարիներին արագ աճում է և կարգավորվում է Ֆինանսական ծառայությունների վարչության կողմից 2016 թվականից ի վեր։ 2019 թվականի ապրիլի դրությամբ, Ֆինանսական ծառայությունների վարչությունում գրանցված է 106 P2P հարթակ։ P2P հարթակները տրամադրում են վարկեր, որոնք ուղղված են մասնավորապես բանկային ծառայություններից զուրկ բնակչությանը, որը Ինդոնեզիայում գնահատվում է մոտ 100+ միլիոն։

Հազարավոր P2P հարթակներ անօրինական են։ Ենթադրվում է, որ նրանց հավելվածները գողանում են հաճախորդների տվյալները, ինչպիսիք են հեռախոսի կոնտակտները և լուսանկարները։ Այնուհետև դրանք օգտագործվում են պարտքերի հավաքագրողների կողմից՝ հաճախորդներին վախեցնելու համար։ Պարտքերի հավաքագրողները կապ են հաստատում հաճախորդների ընտանիքի անդամների, ընկերների և նույնիսկ գործատուների հետ՝ ասելով նրանց, որ հաճախորդներն ունեն մարման ենթակա պարտք։ Նրանցից ոմանք ինքնասպան են լինում ճնշման պատճառով։ Ինդոնեզիայի բողոքների մշակման համակարգում բազմաթիվ դեպքեր են արձանագրվում։ Այնուամենայնիվ, ոստիկանությունը լուրջ միջոցներ չի ձեռնարկել այս դեպքերի դեմ։

### Բուլղարիա
Բուլղարիայում չկա Peer-to-Peer վարկավորման հատուկ կարգավորում: Ներկայումս Klear Lending-ը միակ բուլղարական հարթակն է։ Այն գործարկվել է 2016 թվականին և անձնական վարկեր է տրամադրում պրեմիում դասի հաճախորդներին։ Peer-to-peer վարկավորման հարթակը գործարկվում է Klear Lending AD-ի կողմից, որը ֆինանսական հաստատություն է, որը գրանցված է Բուլղարիայի Ազգային բանկի կողմից պահպանվող «Վարկային հաստատությունների մասին» օրենքի 3ա հոդվածի համաձայն գրանցամատյանում։

### Կորեա
Կորեայում Money Auction-ը և Pop Funding-ը առաջին peer-to-peer վարկային ընկերություններն են, որոնք հիմնադրվել են համապատասխանաբար 2006 և 2007 թվականներին։ Կորեական P2P վարկավորման ոլորտը մեծ հանրային ուշադրություն չգրավեց մինչև 2014 թվականի վերջը և 2015 թվականի սկիզբը, որի ընթացքում հիմնադրվել են մի շարք նոր ֆինտեխ ընկերություններ՝ համաշխարհային ֆինտեխ ալիքի շնորհիվ, և Lending Club-ը դարձել է ԱՄՆ-ում P2P վարկավորման հիմնական խաղացողը։ Այս ժամանակահատվածում Կորեայում գործարկված նոր P2P վարկային ընկերությունների թվում են 8 Percent-ը, Terafunding-ը, Lendit-ը, Honest Fund-ը և Funda-ն։ Սկզբում 8 Percent-ը, Lendit-ը և Honest Fund-ը կենտրոնացած էին անձնական վարկերի տրամադրման վրա, իսկ Terafunding-ը միակ P2P հարթակն էր, որը նվիրված էր անշարժ գույքով ապահովված վարկերի տրամադրմանը, որը հիմնադրվել էր նախկին անշարժ գույքի միջնորդ և ներդրող Թե Յանգ Յանգի կողմից։

P2P բիզնես մոդելի վերաբերյալ կարճատև կարգավորիչ անորոշության շրջան կար, քանի որ P2P վարկավորման մոդելը պաշտոնապես օրինականացված չէր այն ժամանակվա կարգավորիչ ռեժիմի ներքո։ 2015 թվականի փետրվարին կարգավորող մարմինը կարճ ժամանակով փակեց 8 տոկոսը, ապա կրկին վերաբացվեց։ Կորեական P2P արդյունաբերությունը մեկ տարվա ընթացքում պայթյունային աճ գրանցեց։ Կարգավորող մարմնի տվյալներով՝ P2P վարկային հարթակների կուտակային վարկերի ծավալը 2016 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ աճել է մինչև 311,800,000,000 կորեական վոն՝ մարտ ամսվա 72,400,000,000 կորեական վոնից, և բանավեճ էր ընթանում այն մասին, թե արդյոք ոլորտը գերտաքանում է, և հարցեր առաջացան այն մասին, թե արդյոք ոլորտը ապահովում է ներդրողների համապատասխան պաշտպանություն։ Այս մտահոգություններին արձագանքելու համար, 2017 թվականի փետրվարից սկսած, կորեական կարգավորող մարմինը այս վարկային հարթակներում մանրածախ ներդրողների համար սահմանել է տարեկան 10,000,000 կորեական վոն ներդրումային սահմանափակում, իսկ որոշակի որակավորված ներդրողների համար՝ 40,000,000 կորեական վոն։

2017 թվականի ապրիլի դրությամբ Կորեայում գործել է 148 P2P վարկային ընկերություն։ Սակայն, Կորեայի P2P ֆինանսական ասոցիացիայի պաշտոնական անդամներ են միայն 40 ընկերություններ։ Այս անդամների թվում են Lendit-ը, Roof Funding-ը, Midrate-ը, HF Honest Fund-ը, Villy-ն, 8 Percent-ը, Terafunding-ը, Together Funding-ը և People Funding-ը։ Կորեայի P2P ֆինանսների ասոցիացիայի տվյալներով՝ անդամ P2P ընկերությունների կողմից տրամադրված ընդհանուր վարկերի ծավալը 2018 թվականի մարտի դրությամբ կազմում է մոտ 2.3 տրիլիոն կորեական վոն։ Ըստ սկզբնավորման կատեգորիայի՝ անշարժ գույքի նախագծերի ֆինանսավորման սկզբնավորումը կազմում է մոտ 768,500,000,000 կորեական վոն, անշարժ գույքի ակտիվներով ապահովված սկզբնավորումը՝ 611,500,000,000 կորեական վոն, այլ ակտիվներով ապահովված սկզբնավորումը՝ 472,400,000,000 կորեական վոն, իսկ անձնական վարկերի սկզբնավորումը կազմում է 443,200,000,000 կորեական վոն։ Անդամ ընկերությունների կողմից առաջարկվող միջին տոկոսադրույքը կազմում է 14.32%:

### Գերմանիա
Գերմանիայում P2P վարկավորումը վերջին տարիներին արագ աճում է և կարգավորվում է Դաշնային ֆինանսական վերահսկողության մարմնի կողմից։ Գործարքների ծավալը 2020 թվականին կհասնի 252 միլիոն եվրոյի մոտավոր արժեքի։

## Իրավական կարգավորում
Շատ երկրներում լայն հանրությունից ներդրումներ խնդրելը համարվում է անօրինական։ Արժեթղթեր են համարվում ամբոխի միջոցով հավաքագրման այնպիսի պայմանավորվածություններ, որոնց դեպքում մարդկանցից խնդրվում է գումար ներդնել՝ ուրիշների աշխատանքի հիման վրա հնարավոր շահույթի դիմաց։

Ֆինանսական արժեթղթերի հետ գործ ունենալը կապված է սեփականության հարցի հետ, անձից անձի տրամադրվող վարկերի դեպքում խնդիրն այն է, թե ով է տիրապետում վարկերին (պարտատոմսերին) և ինչպես է այդ սեփականությունը փոխանցվում վարկի նախաձեռնողին (անձից անձի տրամադրվող վարկային ընկերություն) և անհատ վարկատու(ներ)ին: Այս հարցը հատկապես առաջանում է, երբ peer-to-peer վարկային ընկերությունը ոչ միայն կապում է վարկատուներին և վարկառուներին, այլև փոխառում է գումար օգտատերերից, ապա կրկին տրամադրում այն։ Նման գործունեությունը մեկնաբանվում է որպես արժեթղթերի վաճառք, և գործընթացի օրինականության համար անհրաժեշտ են բրոքեր-դիլերային լիցենզիա և անձից անձի ներդրումային պայմանագրի գրանցում։ Լիցենզիան և գրանցումը կարելի է ստանալ արժեթղթերի կարգավորող գործակալությունից, ինչպիսիք են ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը (SEC) ԱՄՆ-ում, Օնտարիոյի Արժեթղթերի Հանձնաժողովը Օնտարիոյում, Ֆինանսիստների շուկայի կառավարման վարչությունը Ֆրանսիայում և Քվեբեկում, կամ Ֆինանսական ծառայությունների վարչությունը Մեծ Բրիտանիայում։

ԱՄՆ peer-to-peer վարկատուների կողմից առաջարկվող արժեթղթերը գրանցված են ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) կողմից։ ԱՄՆ կառավարության հաշվետվողականության գրասենյակի վերջերս հրապարակված զեկույցում ուսումնասիրվել է Սպառողների ֆինանսական պաշտպանության բյուրոյի կամ Դաշնային ավանդների ապահովագրության կորպորացիայի կողմից լրացուցիչ կարգավորիչ վերահսկողության հնարավորությունը, չնայած այս պահին ոչ մի կազմակերպություն չի առաջարկել peer-to-peer վարկավորման ուղղակի վերահսկողություն:

Մեծ Բրիտանիայում բազմաթիվ մրցակցող վարկային ընկերությունների ի հայտ գալը և ենթապրայմ վարկերի հետ կապված խնդիրները հանգեցրել են լրացուցիչ օրենսդրական միջոցառումների անհրաժեշտության կոչերի, որոնք սահմանում են նվազագույն կապիտալի չափանիշներ և ստուգումներ ռիսկերի վերահսկման համար՝ կանխելու համար ավելի ռիսկային վարկառուներին վարկավորումը, անբարեխիղճ վարկատուների օգտագործումը կամ սպառողներին վարկավորման պայմանների վերաբերյալ մոլորեցնելը:

## Առավելություններ և քննադատություն
### Տոկոսադրույքներ
Վարկառուների համար այս վարկավորման հիմնական առավելություններից մեկը երբեմն կարող է լինել ավելի լավ տոկոսադրույքները, քան ավանդական բանկային տոկոսադրույքները կարող են առաջարկել։ Վարկատուների համար առավելությունները կարող են լինել խնայողական հաշվից կամ այլ ներդրումներից ստացվող ավելի բարձր եկամուտները, սակայն ենթակա են կորստի ռիսկի, ի տարբերություն խնայողական հաշվի: Տոկոսադրույքները և այդ տոկոսադրույքների հաշվարկման մեթոդաբանությունը տարբերվում են peer-to-peer վարկավորման հարթակներում։ Տոկոսադրույքները կարող են նաև ավելի ցածր անկայունություն ունենալ, քան այլ ներդրումային տեսակները։

### Սոցիալապես գիտակցված ներդրում
Սոցիալապես գիտակցված ներդրումներով հետաքրքրված ներդրողների համար, փոխադարձ վարկավորումը հնարավորություն է տալիս աջակցել անհատների փորձերին ազատվել բարձր տոկոսադրույքով պարտքերից, օգնել այն անձանց, ովքեր զբաղվում են բարոյական և համայնքի համար դրական համարվող մասնագիտություններով կամ գործունեությամբ, և խուսափել ներդրումներ կատարելուց այն ոլորտներում, որոնք աշխատում են անբարոյական կամ համայնքի համար վնասակար համարվող ոլորտներում։

### Վարկային ռիսկ
Այս վարկավորումը նաև գրավում է այն վարկառուներին, ովքեր իրենց վարկային կարգավիճակի կամ դրա բացակայության պատճառով չեն համապատասխանում ավանդական բանկային վարկերին։ Քանի որ անցյալի վարքագիծը հաճախ վկայում է ապագա կատարողականի մասին, իսկ ցածր վարկային միավորները համընկնում են չվճարման բարձր հավանականության հետ, peer-to-peer միջնորդները սկսել են մերժել մեծ թվով դիմորդների և ավելի բարձր տոկոսադրույքներ գանձել հաստատված ռիսկային վարկառուներից։

Իրականում, Prosper հարթակի կողմից 2007 թվականին տրամադրված վարկերի չվճարման մակարդակն ավելի բարձր է եղել, քան կանխատեսված էր։ Prosper-ի համախառն եկամտաբերությունը (բոլոր վարկային դասերի հաշվարկով՝ ըստ LendStats.com-ի, հիմնված իրական տվյալների վրա) 2007 թվականի վարկային փաթեթի համար կազմել է -6.44%, 2008 թվականի համար՝ -2.44%, իսկ 2009 թվականի համար՝ +8.10%։ Անկախ կանխատեսումների համաձայն՝ 2010 թվականի վարկային փաթեթի համար համախառն եկամտաբերությունը կազմել է մոտ 9.87%։ 2006 թվականից մինչև 2008 թվականի հոկտեմբերը (այս շրջանը կոչվում է «Prosper 1.0»), հարթակում տրամադրվել է 28,936 վարկ, որոնցից 18,480-ը ամբողջությամբ մարված են, իսկ 10,456-ը՝ չվճարված (չվճարման մակարդակը՝ 36.1%)։ Այդ ժամանակահատվածում տրամադրված ընդհանուր $178,560,222 վարկային գումարից $46,671,123-ն ներդրողները ստիպված են եղել ամբողջությամբ կորուստ համարել, ինչը կազմում է մոտ 26.1% կորուստի մակարդակ։

Հիմնադրման օրվանից Lending Club-ի չվճարման մակարդակը տատանվում է ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող եռամյա վարկերի համար 1.4%-ից մինչև 9.8%՝ ամենառիսկային վարկերի համար։

Մեծ Բրիտանիայի peer-to-peer վարկատուները Zopa-ի վարկավորման պատմության առաջին յոթ տարիների ընթացքում 200 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ ծավալի վատ վարկերի հարաբերակցությունը գնահատում են 0.84%։ 2013 թվականի նոյեմբերի դրությամբ Funding Circle-ի ներկայիս վատ պարտքի մակարդակը կազմել է 1.5%, իսկ բոլոր վատ պարտքերի և վճարների մարումից հետո միջինում կազմել է 5.8% եկամտաբերություն։ Սա համեմատելի է հիմնական բանկերի 3-5% հարաբերակցության հետ և P2P ընկերությունների կողմից օգտագործվող ժամանակակից վարկային մոդելների ու արդյունավետ ռիսկերի կառավարման տեխնոլոգիաների արդյունք է։

### Կառավարության պաշտպանություն
Քանի որ, ի տարբերություն բանկերում ավանդատուների, peer-to-peer վարկատուները կարող են իրենք ընտրել՝ իրենց գումարը տրամադրե՞լ ավելի անվտանգ վարկառուներին՝ ավելի ցածր տոկոսադրույքներով, թե՞ ավելի ռիսկային վարկառուներին՝ ավելի բարձր եկամտաբերությամբ, ԱՄՆ-ում peer-to-peer վարկավորումը իրավաբանորեն համարվում է ներդրում, և վարկառուի կողմից պարտքերի չվճարման դեպքում վճարումը չի երաշխավորվում դաշնային կառավարության (ԱՄՆ Դաշնային ավանդների ապահովագրության կորպորացիայի) կողմից, ինչպես բանկային ավանդները։ 

Կալիֆոռնիայի Գերագույն դատարանում քննվել է *Hellum v. Prosper Marketplace, Inc.* խմբային հայց՝ բոլոր այն ներդրողների անունից, ովքեր 2006 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2008 թվականի հոկտեմբերի 14-ը ընկած ժամանակահատվածում Prosper հարթակում պարտատոմս են գնել։ Հայցվորները պնդում էին, որ Պրոսպերը առաջարկել և վաճառել է չվերապահված և չգրանցված արժեթղթեր՝ խախտելով Կալիֆոռնիայի և դաշնային արժեթղթերի մասին օրենքները այդ ժամանակահատվածում։ Հայցվորները նաև պնդում են, որ Պրոսպերը Կալիֆոռնիայում գործել է որպես չարտոնված միջնորդ/դիլեր: Հայցվորները պահանջում էին վարկային պարտատոմսերի չեղյալ հայտարարում, չեղյալ հայտարարված վնասի փոխհատուցում, վնասի փոխհատուցում, ինչպես նաև փաստաբանի վարձատրության և ծախսերի փոխհատուցում։ 2013 թվականի հուլիսի 19-ին խմբային հայցը կարգավորվեց։ Համաձայն համաձայնագրի պայմանների՝ Prosper-ը կվճարի 10 միլիոն դոլար խմբային հայցի մասնակիցներին։

### Peer-to-peer վարկավորման հովանավորներ
**Այս հովանավորները** կազմակերպություններ են, որոնք զբաղվում են վարկերի կառավարմամբ ուրիշների, այդ թվում՝ անհատ վարկատուների և վարկային գործակալությունների անունից, բայց չեն տրամադրում իրենց սեփական գումարը։ Նշանավոր peer-to-peer վարկավորման հովանավորների թվում են՝

* Kiva
* Lendwithcare
* MYC4 (չգործող)
* Vittana (դադարեցված)
* Wokai (դադարեցված)
* Zidisha

## Ծանոթագրություններ