open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հելգա Փեդերսոն

**Հելգա Փեդերսոն** (, ), նորվեգացի սաամների քաղաքական գործիչ, նախկինում Ստորտինգի անդամ և Նորվեգիայի ձկնորսության և ափային ադմինիստրացիայի նախարար (2005—2009), Նորվեգիայի բանվորական ընկերության պառլամենտական ֆրակցիայի ներկայացուցիչ (2009—2013), Ֆինմարք ֆյուլքեի քաղաքապետ (2003—2005):

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1973 թվականի հունվարի 13-ին Նորվեգիայի արևելյան շրջաններից մեկում` Սյոր-Վարանգերում, ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվել է Վեստերտանա (Vestertana), Տանայի շրջան։ Հայրը` Տերյե Պեդերսոնը (ծնվ. 1941) զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ, ձկնորսությամբ, շրջանի քաղաքական գործիչներից էր, մայրը` Յորդիս Լանգհոլմը (Hjørdis Langholm) (ծնվ. 1942, Jæren) աշխատել է որպես բուժքույր։ Իր երեք եղբայրների հետ Հելգան մեծացել է սաամական մշակույթի միջավայրում։

thumb|left|Հելգա Պեդերսոնը Նորվեգիայի ձկնորսության և ափային ադմինիստրացիայի նախարար աշխատելու ժամանակ (2005)
Տարրական դպրոցն ավարտել է Վեստերտանտում և երկրորդ աստիճանը` Վադսյոյում։ Մեկ տարի սովորել է Ֆրանսիայի Բայոյի վարժարանում։ 1996 թվականին ավարտել է Բերգենի համալսարանի ռուսերենի բաժինը` ստանալով բակալավրի դիպլոմ, իսկ 1998 թվականին Տրյոմսի համալսարանում ստացել է դիպլոմ` պատմության բաժինն ավարտելու համար։

1992-1993 թվականներին Տանա կոմունայի *Boftsa Oppvekstsenter* գյուղական դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ և ուսուցչի օգնական։

1998-2000 թվականներին Ֆինմարքի շինարարական ադմինիստրացիայում աշխատել է որպես խորհրդատու։

Պեդերսոնն ու իր երկու աղջիկները պաշտոնապես պատկանում են Նորվեգիայի սաամների փոքրամասնությանը և Նորվեգիայի սաամական պառլամենտի ընտրություններում, նաև գյուղատնտեսության մեջ հարկային ոլորտում ունեն մի շարք առավելություններ։ Պեդերսոնն ազատ խոսում է սաամերեն և պաշտոնական ընդունելությունների և տոնակատարությունների ժամանակ հագնում է սաամական ավանդական հագուստ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Pedersen, Helga (1973-) 

Կատեգորիա:Նորվեգիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Բերգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կին քաղաքական գործիչներ
Մարիա Փար

**Մարիա Փար** (, ), նորվեգացի գրող, ով ստեղծագործում է մանկական գրականության ժանրում։

## Ստեղծագործական կյանք
Մարիա Փարը գրական ասպարեզ է մտել 2005 թվականին՝ ներկայացնելով «Վաֆլե սիրտը» աշխատությունը։ Գրքում ներկայացվում է Մաթիլդայի գլխարկը ծոցում բնակվող 9-ամյա Թրիլլեի, նրա դասընկերուհու և հարևանուհի Լենայի մասին։ Լենան հանդես է գալիս անհավանական գաղափարներով, իսկ Թրիլլեն դրսևորում է իրեն առավել հավասարակշռված, երբեմն զգուշանալով իրենց արարքների հետևանքներից։ Զույգը հայտնվում է տարբեր իրավիճակներում՝ զվարճալի, տխուր, երբեմն էլ վտանգավոր։ Հետևելով մեծահասակների գործողություններին՝ նրանք սովորում են գնահատել ընկերությունն ու մոտիկ մարդկանց։

Գիրքը ջերմորեն ընդունվեց գրաքննադատների կողմից, ովքեր Փարին անվանեցին «նոր Աստրիդ Լինդգրեն»։ Այս գրքի համար Փարին արժանացավ մրցանակների և ներկայացվեց Բրագի մրցանակի։

2009 թվականին լույս տեսավ նրա երկրորդ գիրքը՝ «Տոնյա Գրիմմերդալ»-ը՝ «մանկական գրականություն» կատեգորիայում արժանանալով Բրագի մրցանակի։ Ինչպես Լինդգրենը իր «Մենք բոլորս Բյուլերբոից ենք» աշխատությունում, այնպես էլ Փարը ներկայացնում է իր գրքում գյուղական կյանքը։ Գլխավոր դերակատարը կարմրահեր Տոնյան է, ով ունի անվախ, ճարպիկ և համառ բնավորություն, սակայն երբեմն ահավոր միայնակ և արվարձանում մոլորված, արվարձան, որտեղ գրեթե չեն լինում այլ երեխաներ։ Գիրքը պատմում է մեծահասակների և երեխաների միջև անջրպետի մասին և ներկայացնում դրանց հաղթահարման եղանակները ծեր Գունվալդի և իր դստեր հաշտեցման օրինակով։ Գունվալդը իր դստեր հետ չէր խոսել երկար տարիներ։ Տոնյան, որպեսզի օգնի նրան, դիմում է շատ քայլերի։ Աղջնակի մայրը ուսումնասիրում է հալվող սառույցները և ստիպված է երկար ժամանակով բացակայել տանից։ Նա ստիպված է լինում դստերը թողնել հոր մոտ։ Փարն այս պատմությամբ հուշում է փոքրիկ ընթերցողներին, որ չի կարելի թաքնվել խնդիրներից, նույնիսկ նորվեգական հեռավոր գյուղերում, այլ պետք է դրանք լուծել։

Մարի Փարը գրում է իր գրքերը նյույորսկ լեզվով (նորնորվեգերեն)։ Նորաստեղծ լեզվով ստեղծագործելու համար երկու անգամ արժանացել է «Նորնորվեգերեն լեզվով մանկական գրականության համար» մրցանակի։ Գրողի երկու գրքերն էլ թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։
thumb|250px|աջից|Մարի Փարը դպրոցական ընթերցողների հետ հանդիպմանը, 2009 թ.

## Գրականություն
* «Վաֆլե սիրտ» () - 2005 թ.
* «Տոնյա Գրիմմերդալ» () - 2009 թ.

## Մրցանակներ
* «Նորնորվեգերեն լեզվով մանկական գրականության համար» մրցանակ за «Вафельное сердце», 2005 թ.
* Ալֆրեդ Անդերսոն-Րյուսթի դրամաշնորհ «Վաֆլե սիրտը» գրքի համար, 2006 թ.
* Ուլե Վինգի մրցանակ «Վաֆլե սիրտը» գրքի համար, 2009 թ.
* Բրագի մրցանակ «Տոնյա Գրիմմերդալ» գրքի համար
* Թեշեհերինգի դրամաշնորհ, 2009 թ.
* Նորվեգացի քննադատների մրցանակ «Մանկական լավագույն գրականություն» անվանակարգում «Տոնյա Գրիմմերդալ» գրքի համար
* Գերմանական Luchs մրցանակ «Տոնյա Գրիմմերդալ» գրքի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Սոգն օգ Ֆյուրանե ֆյուլքեում ծնվածներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ
Նորնորվեգերեն լեզվով մանկական գրականության համար (մրցանակ)

**«Նորնորվեգերեն եզվով մանկական գրականության համար» մրցանակ** () կամ **«Նորգես Մոլլագ» մրցանակ մանկական գրականության համար** (), ամենամյա գրական մրցանակ, որը շնորհվում է Նյունորսկ լեզվով ստեղծագործողներին հանուն մանկական գրականության ոլորտում մեծ հաջողությունների համար։ Մրցանակը հաստատվել է 1968 թվականին 15.000 նորվեգական կրոն մրցանակային ֆոնդով։

## Մրցանակակիրներ
[thumb|մինի|աջից|[Մարիա Փար, 2005 և 2009 թվականների մրցանակակիր]]

* 1968 - Յորգեն Սթանգ,*«Rise rugge småttomsenn»*
* 1969 - Յան Մագնուս Բրուհեյմ, *«Grashoppa og andre eventyr»*
* 1970 - Յոհանես Ֆարեսթվեյթ, նորվեգական գրականության մեջ ունեցած համընդհանուր ներդրման համար
* 1971 - Էլի Ուֆթեդալ, նորվեգական գրականության մեջ ունեցած համընդհանուր ներդրման համար
* 1972 - Յան Մագնուս Բրուհեյմ և Ալբերտ Ուլաֆսոն
* 1973 - *չի շնորհվել*
* 1974 - Էինար Էկլան, *«Det blir alvor»*.
* 1975 - *չի շնորհվել*
* 1976 - *չի շնորհվել*
* 1977 - Էիվան Դյուբվանդ, *«Håkon Hestekar gjennom eld og vatn»*.
* 1978 - Մագնհիլդ Գրավիր, *«Ut å reise»* և Արվիդ Հանսեն, *«Kaldt hav»*.
* 1979 - Ռունի Բելսվիկ, *«…ingen drittunge lenger…'»'.
* 1980 - Արվիդ Հնսեն, *«Den store båra»*.
* 1981 - Ռանգար Հուլվիդ, *«Den flygande sykkelen»*.
* 1982 - Յանս Գրոսվոլ, *«Songboka mi»*.
* 1983 - Ուլավ Հյուգե և Յենի Վենեկ, *«Regnbogane»*.
* 1984 - Սիսել Սուլբյորդ Բյուգ, *«Handa i buret»*.
* 1985 - Թուր Աբրեսթադ, *«Kamelen i Jomarskogen»*.
* 1986 - Ռանար Հովլանդ, *«Sjømannen, tante Elida og dei største eventyr»*.
* 1987 - Գուրի Վեսաս, նորվեգական գրականության մեջ ունեցած համընդհանուր ներդրման համար
* 1988 - Լիվ Մարիե Աուսթրեյմ, *«Runar vart 17 år»*.
* 1989 - Յուն Ֆոսե և Ալվ-Կորե Բերգ, *«Uendeleg seint»*.
* 1990 - Ռեյնաուգ Կլայվա, *«Plutseleg no»*.
* 1991 - Թուրվալ Սուն, *«Slang»*, *«Vettskremt»* և *«Skrømt»*.
* 1992 - Ռունի Բելսվիկ, *«Kjærleiken er eit filmtriks»*.
* 1993 - Ռագներ Հուլվան, *«Bjørnen Alfred og hunden Samuel forlet pappkartongen»*.
* 1994 - Բյորն Սորթլան,*«Himmelkyss»*.
* 1995 - Էռնա Ուսլան, *«Matti og den store stjernepassaren»*.
* 1996 - Առնֆին Կուլերուդ, *«Berre ikkje brøyteplogen kjem»*.
* 1997 - Ուլավ Նուրհամ և Միքայել Հոլբերգ, *«Bilde i berg»*.
* 1998 - Սիսել Հորնդալ, *«Ei halspastillhistorie»*.
* 1999 - Դագ Հելվե, *«Kubanaren»*.
* 2000 - Բյորն Սորթլան, *«Den blå, blå himmelen»*.
* 2001 - Թուրվալ Սունի, *«Knivkastarens son»*.
* 2002 - Հանս Սանե և Գրյու Մոուրսուն, *«Arkimedes og rulletrappa»*.
* 2003 - Հիլդե Քրիստին Կվալվոգ, *«Hjarteklapp»*.
* 2004 - Արնֆին Կոլերուդ, *«Den som ikkje har gøymt seg no»*.
* 2005 - [[Մարիա Փար]], *«Վաֆլե սիրտ»*
* 2006 - Ռանգար Հովլանդ, *«Fredlaus»*.
* 2007 - Անտոլոգիա,*«Godnattboka»*.
* 2008 - Սիսել Հորլանդ, *«Himmelspringaren»*
* 2009 - *Tonje Glimmerdal*
* 2010 - Վեգարդ Մարկուս, *«Timothy mister seg sjølv»''.

## Աղբյուրներ
* Nynorsk barnelitteraturpris 2011 til Asbjørn Rydland (27. april 2012). Vitja 30. april 2012. (նորվեգերեն)
* Svein Olav B. Langåker (19. april 2013). «Prisar Anna R. Folkestad for Unni og Gunni». (նորվեգերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգիայի գրական մրցանակներ
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն
Սատանայի կղզու թագավորը

**Սատանայի կղզու թագավորը** (), նորվեգացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ Մարիուս Հոլստի ֆիլմը, որը էկրան է բարձրացել 2010 թվականին։ Ֆիլմը հիմնված է իրական դեպքերի վրա, որոնք տեղի են ունեցել Բաստեյ կղզու (Bastøy fengsel) բանտում։

## Սյուժե
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում 1915 թվականին Բաստեյ կղզում գտնվող անչափահասների բանտում։ Բանտը կառավարում է խիստ տնօրենը (Ստելլան Սկարսգորդ) և սադիստ-մանկավարժ Բրոտենը (Քրիստոֆեր Յոներ)։ Կառույցից դուրս կարելի է գալ միայն տնօրենի թույլտվությամբ։ Օլավը (Թրոնդ Նիլսեն), որը հայտնի է որպես C1, վեց տարի է արդեն կղզում է, համակերպվել է տեղի կարգ ու կանոնին, և մոտենում է բանտից ազատվելու նրա ժամկետը։ Կղզի են գալիս նորեկներ Էրլինգը (Բենյամին Հելստադ) և Իվարը (Մագնուս Լանգլետե)։ Եվ եթե վերջինս շուտով դառնում է մանկավարժ Բորտենի զոհը, առաջինը չի կարողանում հանդուրժել մշտական նվաստացումները։

## Դերեր
* Տնօրեն՝ Ստելլան Սկարսգորդ
* Էրլինգ (С19)՝ Բենյամին Հելստադ
* Բրոտեն՝ Քրիստոֆեր Յոներ
* Օլավ (С1)՝ Տրոնդ Նիլսեն
* Էյստեյն՝ Մորտեն Լյովստադ
* Յոհան՝ Դանիել Բերգ
* Լիլեգուտ՝ Մահնար Բոտեն
* Իվար (С5)՝ Մագնուս Լանգլետե

## Մրցանակներ, անվանակարգեր
* Արժանացել է Ամանդա մրցանակի երեք անվանակարգերում՝ «Լավագույն ֆիլմ», «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» (Տրոնդ Նիլսեն), «Լավագույն երաժշտություն» (Յուհան Սյոդերքվիստ), 2011
* Առաջադրվել է Ամանդա մրցանակի 5 անվանակարգերում՝ «Լավագույն դերասան» (Բենյամին Հելստադ), «Լավագույն օպերատորական աշխատանք» (Յոն Անդրեաս Անդերսեն), «Լավագույն նկարիչ» (Յանուշ Սոսնովսկի), «Լավագույն հնչյուն» (Տորմոդ Ռինգնես), «Լավագույն վիզուալ էֆեկտներ» (Օտտո Տորբյորնսեն, Կամիլա Ֆոսեն), 2011
* Kodak Nordic Vision մրցանակ, Գյոտեբորգի 34-րդ միջազգային կինոփառատոն, 2011

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լեհական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նորվեգական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Շվեդերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Աքերսհուս

**Աքերսհուս** (), ֆյուլքե Նորվեգիայում։ Սահմանակից է Օսլո, Հեդմարք, Բուսքերուդ, Օփլան և Էսթֆոլ կոմսություններին։ Ասքեր և Բերում կոմունաները համարվում են Աքերսհուս կոմսության էքսկլավներ՝ համապատասխանաբար լինելով Օսլոյի և Բուսկերուդի անկլավներ։ Տարածքի մեծությամբ Նորվեգիայի երկրորդ կոմսությունն է Օսլոյից հետո։ Այստեղ բնակվում է երկրի բնակչության 10 տոկոսը։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինները տեղակայված են Օսլոյում՝ չնայած վերջինս չի մտնում կոմսության վարչատարածքային բաժանման մեջ։

Աքերսհուսը բաժանվում է երեք շրջանի՝ Ֆուլլու (հարավարևելյան մաս), Ռումերիքե և արևմտյան մաս (Ասքեր և Բերում)։ Քաղաքի կարգավիճակ ունենԼիլեսթրյոմ, Սաննվիկա, Շի և Դրյոբաք։

Աքերսհուսում է գտնվում Օսլոյի օդանավակայանը և Շրջակա միջավայրի և կենսոլորտի համալսարանը։

## Վարչատարածքային բաժանում
մինի|ձախից|230px|Աքերսհուսի կոմունաները
Աքերսհուս կոմսությունը կազմված է 22 կոմունաներից։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 12. (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Աքերսհուս
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կոմսություններ
Աղետ Փուքրայանում (2016)

**Աղետ Փուքրայանում** (), գնացքի վթար, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականի նոյեմբերի 20-ին Հնդկաստանի Կանպուր քաղաքի մոտ։ Նախնական տվյալներով վթարի արդյունքում մահացել է 120, վիրավորվել՝ շուրջ 260 մարդ: Գնացքը կողաշրջվել է՝ դուրս գալով ռելսերից։ Աղետը տեղի է ունեցել Նյու Դելիի ժամանակով գիշերը ժամը 03:10։ Գնացքը պատկանել է Indian Railways Western Zone ընկերությանը։ Զոհերի թվաքանակի մեծություն, ըստ հնդկական աղբյուրների, պայմանավորված է եղել նաև նրանով, որ գնացքը գերծանրաբեռնված է եղել ուղևորներով։

Հնդկաստանի կառավարությունը տարածել է հայտարարություն, համաձայն որի վիրավորները կստանան 743 ԱՄՆ դոլար փոխհատուցում, իսկ զոհվածների ընտանիքներին կտրամադրվի 2,972 ԱՄՆ դոլար փոխհատուցում։

Հնդկական երկաթուղային ծառայությունը հայտարարել է, որ զոհվածների ընտանիքների կտրամադրվի 5,201 ԱՄՆ դոլլար փոխհատուցում, իսկ վիրավորվածներին՝ 743 ԱՄՆ դոլլար, ներառյալ նաև ամբուլատոր բուժման ծախսերը։

Վթարի առաջացման պատճառը դեռևս անհայտ է, սակայն մասնագետները կարծում են, որ վթարն առաջացել է ռելսերի անսարքության պատճառով։ Վթարի պատճառներից մեկն էլ կարող էր լինել գնացքի գերծանրաբեռնվածությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2016 իրադարձություններ
Օլե Դանբոլթ Մյոս

**Օլե Դանբոլթ Մյոս** (, ), նորվեգացի բժիշկ և քաղաքական գործիչ (Քրիստիանայի ազգային կուսակցության անդամ), Թրոմսյոյի համալսարանի ռեկտոր (1989—1995), Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի հանձնաժողովի նախագահ (2003—2008)։

## Կենսագրություն
Օլե Դանբոլթ Մյոսը ծնվել է Բերգենում 1939 թվականին։ 1972 թվականին նա ստացել է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան։ 1975 թվականին Մյոսը նշանակվել է Թրոմսյոյի համալսարանի ֆիզիոլոգիայի պրոֆեսոր, իսկ 1989—1995 թվականներին զբաղեցրել է նույն համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։

Մյոսը նաև բավականին հայտնի է գիտության ոլորտում։ 1990—1994 թվականներին գլխավորել է հեռուստառադիոհաղորդումների խորհուրդը, ինչպես նաև զբաղվել է քաղաքական գործունեությամբ։ 1998-2000 թվականներին Մյոսը գլխավորել է այսպես կոչված «Մյոսի կոմիտեն», որն իրենից ներկայացնում էր 2000:14 պաշտոնական տեղեկագիրը՝ 2003 թվականի կրթության ոլորտում նախագծելով «որակի բարեփոխումների» ուղին։

2003-2008 թվականներին Մյոսը ղեկավարել է Նորվեգիայի Նոբելյան հանձնաժողովը, որը շնորհում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը։ Նրա ղեկավարման ժամանակ մրցանակի դափնեկիրներ դարձան Շիրին Էբադին (2003), Վանգարի Մաաթաին (2004), ԱՏԷՄԻԳ-ը և Մուհամեդ էլ Բարադեյը (2005), Մուհամադ Յունուսը և *[[Grameen Bank]]*-ը (2006), Ալբերտ Գորը և ԿՓՄԽ (Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական խումբ) (2007), Մարթի Ահթիսաարին (2008)։ 2009 թվականին նրան այդ պաշտոնում փոխարինել է Թուրբյորն Յագլանդը։

Մյոսը հրատարակել է սրտանոթային ֆիզիոլոգիային վերաբերող մի շարք գիտական աշխատանքներ, որոնք թույլ տվեցին նորովի մեկնաբանել սրտի նոպայի պատճառները։

Մյոսը պարգևատրվել է Սուրբ Օլաֆի և Ֆինլանդիայի Առյուծի շքանշաններով։

Մահացել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 1-ին 74 տարեկան հասակում երկարատև հիվանդությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բժիշկներ
Ուլենսաքեր

աջից|մինի|200px|Ուլենսաքեր կոմունան Ակերսհուս ֆյուլքեի քարտեզին
**Ուլենսաքեր** (), կոմունա Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Էսհեյմ քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուն բուկմոլն է։ Զբաղեցնում է 252.46 կմ² տարածք։

## Ուլենսաքերի զինանշանը
Ուլենսաքեր կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 8-ին և իրենից ներկայացնում է դարչնագույն եզրերով կապույտ գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է Տորի նիզակակիր Ուլլը։

## Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ուլենսաքեր կոմունայում բնակվում է 26934 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում մոտ կրկնակի աճ է գրանցել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Storgata Jessheim.jpg
Պատկեր:Exurbia på Romerike.JPG
Պատկեր:Letohallen.jpg
Պատկեր:Miklagard golf club house 23jun2005.jpg


## Աղբյուրներ
* Store norske leksikon. (նորվեգերեն)

## Արտաքին հղումներ
* Կոմունայի վիճակագրական տվյալները վերցված Նորվեգիայի վիճվարչությունից:  (նորվեգերեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակերսհուս ֆյուլքեի կոմունաներ
Նախապատմական Սանտորինիի թանգարան

**Նախապատմական Սանտորինիի թանգարան** (), հնագիտական թանգարան, որը գտնվում է Հունաստանի Սանտորինի կղզում։

Այն կառուցվել է նախկին Իպապանտի եկեղեցու տեղում, որն ավերվել էր 1956 թվականի ավերիչ երկրաշարժի հետևանքով։ Թանգարանում ներառված են Թիրա կամ Սանտորինի կղզու տարածքից հայտնաբերված հնագիտական օբյեկտները։

Սանտորինիում առաջին պեղումները կատարվել են դեռևս 1867 թվականին՝ ֆրանսիացի երկրաբան և հնագետ պարոն Ֆոուքիեի գլխավորությամբ։ 1895-1900 թվականներին այստեղ պեղումներ են կատարել գերմանացի հնագետ Ֆրիդրիխ Հիլլեր ֆոն Գաերտրինգենի արշավախումնը, ովքեր հայտնաբերել են, որ մարդն այստեղ բնակություն է հաստատել դեռևս վաղ ժամանակներից։

Նրանք ապացուցել են, որ մ.թ.ա. 9-րդ դարում կղզին եղել է Սպարտայի տիրապետության տակ։ Ավելի ուշ կղզում հետազոտություններ են կատարել նաև Աթենքի գերմանական հնագիտական ինստիտուտի երկրաբանները։

Վերջին ժամանակներումս Սանտորինիի Ակրոտիրի գյուղում հետազոտություններ են կատարվել Աթենքի հնագիտական կազմակերպության կողմից։

## Ցուցադրություն
Թանգարանն ընդգրկում է կղզու պատմությանը սկսած ուշ նեոլիթյան ժամանակաշրջանից մինչև կիկլադյան ժամանակահատված։ Ակրոտիրիի պատմության սկիզբը կարելի է համարել մ.թ.ա. 3300 թվականը, սակայն մեզ հայտնի է, որ քաղաքը հատկապես ծաղկում ապրեց ուշ կիկլադյան ժամանակահատվածում՝ մ.թ.ա. 17-րդ դարում։

Այս շրջանից պահպանված արտեֆակտները հիմնականում պատկերազարդ են։ Այդ հավաքածուն ներառում է կերամիկական իրեր, քանդակներ, ոսկերչական, որմնանկարչական և ծիսական իրեր։ Ամենայն մանրամասությամբ ներկայացված է պատի գեղանկարչության մոնումենտալ արվեստը։

Թանգարանում ցուցադրվում է նորքարեդարյան խեցեղեն։ Ակրոտիրիի տարածքից հայտնաբերված կերամիկական կուժը թվագրվում է մինչև մ.թ.ա. 1700 թվական։

Մեզ հասած թանգարանային նմուշները վկայում են, որ դեռևս հնագույն ժամանակներց Հունաստանում զարգացած է եղել սափորանկարչությունը։ Սանտորինիում հայտնաբերված շատ սափորների վրա պատկերված էին թռչուններ, որոնք աստվածացվում էին կղզում։

Կիկլադյան շրջանից մեզ են հասել նաև տարբեր տեսակի մետաղական արտեֆակտներ։

## Պատկերասրահ

Prähistorisches Museum Thira Krug 03.jpg
Archaeological site of Akrotiri - Museum of prehistoric Thera - Santorini - Clay Pyxis - 01.jpg
Gold ibex (4701637748).jpg
Prähistorisches Museum Thira Versteinerte Pflanzen 03.jpg


## Տես նաև
* Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
* Կիկլադյան քաղաքակրթություն

## Արտաքին հղումներ
* Հունաստանի սպորտի և մշակույթի նախարարություն Նախապատմական Սանտորինիի թանգարան 
* Santorini.com՝ Թիրայի նախապատմական թանգարան

Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Հունաստանում
Կատեգորիա:2000 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Հունաստանի հնագիտական թանգարաններ
Դևիդ Մաքքլելանդ

**Դևիդ Քլարենս Մաքքլելանդ** (, ), ամերիկացի հոգեբան, Պահանջմունքների տեսության հեղինակ, թեմատիկ ապերցեպտիվ թեստի գնահատման նոր մեթոդիկայի վերամշակող, հոգեբանության պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Դևիդ Քլարենս Մաքքլելանդը ծնվել է 1917 թվականի մայիսի 20-ին Մաունթ Վերնոնում, Նյու Յորքի նահանգ։ 1938 թվականին ավարտել է Ուեսլիանի համալսարանը հոգեբանության բակալավրի աստիճանով։ 1939 թվականին մագիստրոսի աստիճան է ստացել Միսսուրիի համալսարանում։ Դոկտորական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1941 թվականին Յեյլի համալսարանում։

Ուսումն ավարտելուց հետո Մաքքլելանդը աշխատել է Կոնեկտիկուտի քոլեջում, ապա որպես պրոֆեսոր՝ Ուիսլիանի համալսարանում։ 1956 թվականին Մաքքլելանդը պրոֆեսոր է դարձել Հարվարդի համալսարանում մինչև 1987 թվականը։ Ապա նա պատվավոր պրոֆեսորի կոչում է ստացել Բոստոնի համալսարանում, որտեղ մնացել է մինչև կյանքի վերջ։

## Ընտրյալ մատենագրություն
* *Personality* (1951)
* «Նվաճումների մոտիվացիա» (, 1953)
* «Մվաճումների հասարակություն» (, 1961)
* *The Roots of Consciousness* (1964)
* *Toward A Theory Of Motivation Acquisition* (1965)
* *Power: The Inner Experience* (1975)
* *Managing Motivation to Expand Human Freedom* (1978)
* «Մարդու շահադրդում» (, 1987)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Միսսուրիի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Էսհեյմ (քաղաք)

**Էսհեյմ** (), քաղաք Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեի Ուլենսաքեր կոմունայում։ Հանդիսանում է վերջինիս վարչական կենտրոնը։

## Բնակչություն
Համաձայն Նորվեգիայի վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների՝ 2009 թվականին Էսհեյմ քաղաքում բնակվում է 15349 մարդ։ 1999 թվականի համեմատ բնակչության աճը կազմել է ավելի քան 230 % տոկոս։

## Տրանսպորտ
Էսհեյմ կայարանը գտնվում է Նորվեգիայի գլխավոր երկաթգծի առանցքում։ Կայարանը կառուցվել է 1854 թվականին։ Գործում է նաև ավտոբուսային տրանսպորտ։ Այստեղ է գտնվում նաև Օսլոյի օդանավակայանը։

## Ծնունդով Էսհեյմ քաղաքից հայտնի անձինք
* Մորթեն Անդերսեն — լուսանկարիչ,
* Ջոն Հալվորսեն — թմբկահար,
* Քեթիլ Անդերսեն — բասիստ,
* Դիազ — ռեպ երգիչ,
* Յարլե Վեսփեսթադ — ջազային թմբուկահար,
* Լիզ Թուվե Վեսփեսթադ — երաժիշտ,
* Էռլինգ Թունե — սաքսաֆոնահար,
* Ուլե Քրիստիան Ֆուլուսեթ — լեռնադահուկորդ,
* Անիքհեն Հյուիթֆելդ — քաղաքական գորիւչ,
* Էգիլ Նիհյուս — նկարազարդող,
* Սոլվեիք Կլոփեն — դերասան և հաղորդավար, առավել հայտնի է որպես «Norwegian Idol» հաղորդման հաղորդավարուհի,
* Գալթեր — կոմպոզիտոր, գիթարիստ, վոկալիստ,
* Մենոք — երաժիշտ,
* Շագրաթ — երաժիշտ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Oslo_Airport,_Gardermoen.jpg|Օսլոյի օդանավակայանի սպասասրահը
Պատկեր:Storgata_Jessheim.jpg|Քաղաքի գլխավոր փողոցը՝ "Storgata"
Պատկեր:Herredshuset_Ullensaker.jpg|Herredshuset, կառուցվել է 1901թ.-ին
Պատկեր:Jessheim_railway_station.jpg|1854 թ.-ին կառուցված երկաթուղային կայարան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ուլենսաքեր կոմունայի բնակավայրեր
Սուրբ Օլաֆի ճգնարան

250px|մինի|Սուրբ Օլաֆի ճգնարան
**Սուրբ Օլաֆի ճգնարան** (), նորվեգական ուղղափառ մենաստանային համայնք` նախատեսված տղամարդկանց համար, որ գոյություն է ունեցել 2003-2013 թվականներին Ֆոլդալ կոմունայում։ Տեղի գլխավոր եկեղեցին նվիրված է եղել սուրբ ճգնավոր արքա Օլաֆ Նորվեգացուն։

## Պատմություն
Ճգնարանի հիմնադիրը 2003 թվականին եղել է նորվեգացի ուղղափառ քահանա Իոնը (Jon Føyen), որը Կենտրոնական Նորվեգիայի Սթեյնհաուգեն բնակավայրում գտնվող իր ֆերմայում հիմնել է տղամարդկանց ճգնարան։

2003 թվականի հունիսի 27-28-ին` Վիեննայի և Ավստրիայի եպիսկոպոս Իլարիոնի և հոգևորական Կլիմենտի այցի շրջանակներում օծվել է գյուղական ճգնարանի մատուռը, որը կառուցվել է նորվեգական ոճով և նվիրված է ճգնավոր արքա Օլաֆ Նորվեգացուն։ Մատուռի համար Փրկչի և Աստվածամոր սրբապատկերները պատրաստվել են Սանկտ Պետերբուրգում։

Ճգնարանը գտնվել է Օսլոյից Տրոնհեյմ ավանդական ուխտագնացության ճանապարհին, որտեղ Նիդարոսի տաճարում գտնվում է ճգնավոր արքայի դամբարանը, և ամեն տարի անցկացվում է «Սուրբ Օլաֆ Նորվեգացու օրեր» միջազգային փառատոնը։

2013 թվականի մայիսի 22-ին` սուրբ Նիկոլայի օրվա տոնակատարությանը, ճգնարանում Ալեքսանդր Վոլոխանը մատուցել է վերջին պատարագը, ինչից հետո ճգնարանը պաշտոնապես լուծարվել է, իսկ մատուռը տեղափոխվել է Սթիքլեսթադ` Օլաֆ Նորվեգացու նահատակության վայրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ուղղափառ վանքեր
Սյորում

աջից|մինի|200px|Սյորում կոմունան Ակերսհուս ֆյուլքեի քարտեզին
**Սյորում** (), կոմունա Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Սյորումսան քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 206.58 կմ² տարածք։

Սյորում կոմունան կազմավորվել է 1838 թվականի հունվարի 1-ին։ Այստեղ է գտնվում 1118 թվականին կառուցված եկեղեցին, որը հանդիսանում է վարչական միավորի տեսարժան վայրերից։

## Սյորումի զինանշանը
Սյորում կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1981 թվականի հունիսի 26-ին և իրենից ներկայացնում է դեղին գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է կարմիր գույնի անմոռուկ ծաղիկ։

## Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Սյորում կոմունայում բնակվում է 14.279 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում աճ է գրանցել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sørumsand Stasjon - panoramio (1).jpg
Պատկեր:Sørumsand Stasjon - panoramio.jpg
Պատկեր:Dam ved Slora mølle.JPG
Պատկեր:Slora mølle.JPG


## Աղբյուրներ
* Store norske leksikon. (նորվեգերեն)

## Արտաքին հղումներ
* Կոմունայի վիճակագրական տվյալները վերցված Նորվեգիայի վիճվարչությունից:  (նորվեգերեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակերսհուս ֆյուլքեի կոմունաներ
Ռելինգեն (Նորվեգիա)

աջից|մինի|200px|Րելինգեն կոմունան Ակերսհուս ֆյուլքեի քարտեզին
**Րելինգեն** (), կոմունա Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Ֆհորդինքբյու քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 71.68   կմ² տարածք։

Րելինգեն կոմունան կազմավորվել է 1929 թվականի հուլիսի 1-ին։ Անվանումը առաջին անգամ գրավոր վավերագրերում հանդիպում է 1400 թվականներին։

## Րելինգենի զինանշանը
Րելինգեն կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1981 թվականի ապրիլի 30-ին և իրենից ներկայացնում է դեղին գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է կարմիր գույնի անմոռուկ ծաղիկ։

## Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Րելինգեն կոմունայում բնակվում է 15112 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում մոտ կրկնակի աճ է գրանցել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Panoramic view of Strømmen, Norway.jpg
Պատկեր:Bjonnaasen sommer.jpg
Պատկեր:Sandbekkstua-natt.jpg


## Աղբյուրներ
* Store norske leksikon. (նորվեգերեն)

## Արտաքին հղումներ
* Կոմունայի վիճակագրական տվյալները վերցված Նորվեգիայի վիճվարչությունից:  (նորվեգերեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակերսհուս ֆյուլքեի կոմունաներ
Շոտլանդա-նորվեգական պատերազմ

**Շոտլանդա-նորվեգական պատերազմ**, զինված հակամարտություն Նորվեգիայի թագավորության և Շոտլանդիայի թագավորության միջև վերջինիս ափերի մոտ գտնվող վիճելի տարածքների համար, որը տեղի է ունեցել 1262 - 1266 թվականներին։

## Պատճառներ
Հեբրիդյան կղզիների նկատմամբ Նորվեգական թագի իրավունքը Շոտլանդիայի Ալեքսանդր II թագավորը սկսեց վիճարկել դեռևս 1240-ական թվականներից՝ երկար ժամանակ նորվեգացիներին առաջարկելով գնել կղզիները։ Շոտլանդացիների բոլոր դիմումները Նորվեգիայի Հակոն IV Մեծի կողմից մերժվում էին, ինչի պատճառով 1262 թվականին թագադրված Շոտլանդիայի Ալեքսանդր III թագավորը ներկայացրեց վերջնագիր՝ հայտարարելով, որ եթե Հակոնը չի ցանկանում վաճառել կղզին, ապա ինքը այն կվերցնի ուժով։

## Ռազմական գործողությունների ընթացք
Ի պատասխան Շոտլանդիայի թագավորի վերջնագրի՝ Հակոնը հավաքեց շուրջ 120 ռազմական նավերից կազմված նավատորմ ու 12,000-անոց բանակ և ուղևորվեց դեպի Հեբրիդյան կղզիներ իր տարածքները պաշտպանելու համար։ Հասնելով Առռան կղզի՝ նա սկսեց բանակցություններ վարել Ալեքսանդր III-ի հետ, ով ցանկանում էր պատերազմը հետաձգել մինչև փոթորիկների սեզոնի սկսվելը։ Շուտով Հակոնը հասկանացավ հակառակորդի պլանը, որից հետո նորվեգացիները առաջինը հարձակվեցին։ Սակայն նորվեգական նավատորմը ընկավ ուժեղ փոթորիկի մեջ, մեծ կորուստներ կրեց և ստիպված եղավ նահանջել։
1263 թվականին նորվեգացիները ձեռնարկեցին Շոտլանդիայի վրա հարձակվելու հերթական փորձը, սակայն Լարգյան կղզիների մոտ պարտություն կրեցին։ Այս ճակատամարտը ամենակատաղին ու արյունալին չէր, սակայն հուշում էր Շոտլանդիայի մոտալուտ հաղթանակի մասին։ Հակոնը իր զորքով նավարկեց դեպի Օրկնեյան կղզիներ, որտեղ 1263 թվականի դեկտեմբերին հանկարծակի մահացավ։ Հակոնի իրավահաջորդը ստիպված էր Ալեքսանդր III-ին զիջել Մեն և Հեբրիդյան կղզիները, բայց պահպանեց վերահսկողությունը Օրկնեյան և Շետլանդյան կղզիներ կղզիների նկատմամբ։

## Պատերազմի ավարտ
Չնայած որ շոտլանդացիները արդեն 1264 թվականին գործնականում գրավել էին Հեբրիդյան կղզիները՝ պաշտոնապես պատերազմը ավարտվեց միայն 1266 թվականին Պերտեում կնքված խաղաղության պայմանագրի կնքումից հետո։ Համաձայն պայմանագրի պայմանների՝ շոտլանդացիները 4000 մարկով պետք է գնեին Հեբրիդյան կղզիները և առաջիկա տարիներին 1 տարվա համար վճարեին 100 մարկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:1260-ականների հակամարտություններ
Էլդրիդ Լունդեն

**Էլդրիդ Լունդեն** (; ), նորվեգացի գրող և գրական վարպետության պրոֆեսոր։ Գրում է հիմնականում նյունորսկով։ Էլդրիդ Լունդենը հրատարակել է բանստեղծությունների 10 ժողովածու։ Նորվեգացի գրաքննադատները և մամուլը դասել է Լունդենին նորվեգական պոեզիայի ականավոր դեմքերի շարքում։ Նրա բանաստեղծությունները իրենց ուրույն տեղն ունեն ժամանակակից նորվեգական գրականության մեջ՝ արժանանալով ինչպես երկրպագուների, այնպես էլ գրաքննադատների ուշադրությանը։

Էլդրիդ Լունդենի վրա գրական ազդեցություն են ունեցել այնպիսի բանաստեղծուհիներ, ինչպիսին Էդիթ Սյոդերգրանը, և հատկապես Հալդիս Մուրեն Վեսոսը, ով ստեղծագործել է նյունորսկով, ինչպես Լունդենը։ Նրա ստեղծագործությունները իրենց վրա կրել են նաև ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը, որը տեղի է ունեցել 1960- 1970 թվականներին։ Նրա ստեղծագործություններում առկա քաղաքական գիծը մշտապես եղել է պրովոկացիոն և քննադատական, ներառյալ նաև բուն ֆեմինիստական շարժմանը ուղղված քննադատությունները։ Իր ստեղծագործություններում, էսսեներում և քննադատություններում Լունդենը մեծապես անդրադառնում է գենդերի հետ կապված խնդիրներին։

Էլդրիդ Լունդենը աշխատել է որպես ուսուցչուհի միջնակարգ դպրոցում և քոլեջում, ինչպես նաև 1982 թվականին իր կողմից հիմնադրված Բեյի գրական վարպետության ակադեմիայում։ Նա տարեբր գրական ամսագրերում զբաղեցրել է խմբագրական պաշտոններ, այդ թվում նաև շվեդական *«Café Existens»* ամսագրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկավարժներ
Աննե-Քաթրինա Վեսթլի

**Աննե-Քաթրինա Վեսթլի** (, ), նորվեգացի մանկագիր։ Շվեդները նրան հաճախ համեմատում են Աստրիդ Լինդգրենի հետ։

## Կենսագրություն
Աննե-Քաթրինա Շուլերուն ծնվել է Նորվեգիայի Ռենա քաղաքում։ Նրա առաջին գիրքը՝ Ole Aleksander Filibom-bom-bom, ի վերջո, վերաճել է գրքերի շարքի՝ 12 գիրք։ «Ավրորա» (1966-1972 թթ.) շարքում Աննե-Քաթրինա Վեսթլին վիճարկում է ավանդական գենդերային դերերը՝ պատկերելով մի ընտանիք, որտեղ մայրն աշխատում է որպես իրավաբան, իսկ հայրը, ով անտիկ պատմության թեկնածուի կոչում ունի, մնում է տանը և խնամում իրենց երկու երեխաներին։

Աննե-Քաթրինա Վեսթլիի ամենահայտնի ստեղծագործությունը՝ «Ութ երեխաները և բեռնատարը» (նորվեգերեն՝ Åtte små, to store og en lastebil) պատմում է Օսլոյում մի փոքրիկ բնակարանում ապրող ութ երեխա ունեցող ընտանիքի մասին։ Այն 9 գրքերի շարքի առաջին գիրքն էր, որի վերջին գիրքը՝ երեխաների տատիկի մասին, լույս է տեսել 2000 թվականին։ Շարքը հայտնի է որպես «Ութ երեխաներ» (Mormor og de åtte ungene): Այն ամենահայտնի նորվեգական մանկական գրքերի շարքից է։

Վեսթլին հանդես է եկել նաև որպես դերասան։ «Տատիկն ու ութ երեխաները» (Mormor og de åtte ungene) գրքի էկրանավորված տարբերակում նկարահանվել է տատիկի դերում, Kanutten og Romeo Klive (1963) մանկական հեռուստաշոուում խաղացել է Ալֆ Պրոյսենի հետ։

1946 թվականին ամուսնացել է Յոհան Վեսթլիի հետ, ով մինչև մահ նկարազարդել է Աննե-Քաթրինայի բոլոր գրքերը (որոշ անգլերեն թարգմանություններ նկարազարդել է Յոն Դյուկը)։ Աննե-Քաթրինան եղել է Մոնց Շուլերուի քույրը, Ինգրիդ Շուլերուի հորաքույրը։

## Մահ
2006 թվականի սկզբում Աննե-Քաթրինայի մոտ ախտորոշվել է Ալցհայմերի հիվանդություն։ Ընտանիքի անդամները հավաստել են, որ նրա մոտ հիվանդության նշաններն ի հայտ են եկել մի քանի տարի առաջ, նախքան ախտորոշումը։ Կյանքի վերջին տարիներն անց է կացրել ծերանոցում, որտեղ մահացել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 15-ին 88 տարեկան հասակում։

## Պարգևներ
* Riksmål գրական մրցանակ, 1977 թ.
* «Պեր Գյունտ» մրցանակ, 1980 թ.
* Alf Prøysens Ærespris, 1986 թ.
* Նորվեգացի գրավաճառների մրցանակ, 1986 թ. (Mormor og de åtte ungene på sykkeltur i Danmark գրքի համար)
* Spellemannprisen 1991 թ. (Marte og mormor og mormor og Morten 1-4 ալբոմի համար)
* Սուրբ Օլաֆի շքանշան, 1992 թ.
* Նորվեգիայի արվեստի խորհրդի պատվավոր մրցանակ, 1994 թ.
* Բրագի մրցանակ, 1995 թ.
* Prillarguri մրցանակ, 2000 թ.

## Մատենագիտություն
Գրական գործունեության ընթացքում (1953-2004 թթ.) գրել է շուրջ 56 անուն գիրք։ Գրքերը թարգմանվել են 16 լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրիտյոֆ Սոհեյմ

**Ֆրիտյոֆ Սոհեյմ** (, ), թատրոնի, կինոյի, հեռուստատեսության նորվեգացի դերասան, թատերական ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ֆրիտյոֆ Սոհեյմը ծնվել է 1968 թվականին Նորվեգիայում։ 1994 թվականին ավարտել է Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիան (): Այնուհետև երեք տարի աշխատել է Բերգենի թատրոնում, 1997 թվականից տեղափոխվել է Ստավանգերի Ռոգալանդ թատրոն, որտեղ ներկայացումներում խաղացել է հիմնականում գլխավոր դերեր՝ Տրոյսի Լետսի «Մարդասպան Ջո», Գեորգ Բյուխների «Woyzeck»: Այս թատրոնում սկսել է իր գործունեությունը որպես թատերական ռեժիսոր։ 2001 թվականին բեմադրել է Անտոն Չեխովի «Քեռի Վանյա» ներկայացումը։

2000-ական թվականներից աշխատում է Նորվեգիայի ազգային թատրոնում որպես դերասան, ինչպես նաև՝ ռեժիսոր։ Այստեղ բեմադրել է Յուն Ֆոսեի «Մեռած շներ», Թենեսի Ուիլյամսի «Ապակե գազանանոց», Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգի «Խաղ կրակի հետ» ներկայացումները։

## Ներկայացումներ
#### Դերեր Ռոգալանդ թատրոնում
* Մարդասպան Ջո՝ Տրեյսի Լետսի «Մարդասպան Ջո», 1997 
* Շառլ՝ Մարի Բեռնար Կոլտեսի «Արևմտյան նավամատույց», 1998
* Սեմ՝ Լարս Նորենի «Ռումինացիները», 1998 
* Ինժեներ Վորհեյմ՝ Հենրիկ Իբսենի «Փոքրիկ Էյոլֆ», 1999 
* Վոյցեկ՝ Գեորգ Բյուխների «Վոյցեկ», 1999 
* Կիրիլ՝ Վիտոլդ Գոմբռովիչի «Իվանոա», 2000 
* Կոճղիկ, ջուլհակ՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի Միջամառնային գիշերվա երազ, 2000
* Արնե Գարբորգի «Հոգնած մարդիկ», 2000

#### Դերեր Նորվեգիայի ազգային թատրոնում
* Ռասկոլնիկով (ըստ Դոստոևսկու), 2002 
* Մոլվիկ՝ Հենրիկ Իբսենի «Վայրի բադ»
* Արնհոլմ՝ Հենրիկ Իբսենի «Կինը ծովից»
* Գրևեն՝ Սվերե Բրանդտի «Ուղևորություն դեպի սուրբծննդյան աստղը»
* Բլոմ՝ Աստրիդ Լինդգրենի «Պիպի երկարագուլպան»
* Հեյերդալ՝ Կնուտ Համսունի «Երկրի բարիքները», 2007 
* Ընկերներից մեկը՝ Յուն Ֆոսեի «Ես քամի եմ», 2007 
* Դմիտրի՝ Կարամազով եղբայրներ (ըստ Դոստոևսկու), 2009

## Ֆիլմեր
* Jonny Vang, 2003
* Kvinnen i mitt liv, 2003
* Den som frykter ulven, 2004
* Hawaii, Oslo, 2004
* Vinterkyss, 2005
* Gymnaslærer Pedersen, 2006
* Marias menn, 2006
* Kunsten å tenke negativt, 2006
* Mars & Venus, 2007
* Radiopiratene, 2007
* Varg Veum — Falne engler, 2008
* De Gales hus, 2008
* Fritt vilt II, 2008
* Rottenetter, 2009
* Sammen, 2009
* Svik, 2009
* Hjem til jul, 2010
* Keeper'n til Liverpool, 2010

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասաններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Անհաղթ Արև

**Անհաղթ Արև** (լատիներեն՝ Sol Invictus), Հռոմեական կայսրության վերջին շրջանի արևի պաշտոնական աստված և զինվորների հովանավոր։

## Անհաղթ Արևի պաշտամունքի ծագումը

Անհաղթ Արևի պաշտամունքը ծագում է Սիրիայում և կարևոր դեր է խաղում Անտոնինոս Պիոս և Սեպտիմիոս Սևերոս կայսրերի օրոք, սակայն պետական կարգավիճակ ստանում է միայն Ավրելիանոս կայսեր կառավարման շրջանում։

Invictus (անհաղթ,անխոցելի) մակդիրը հաճախ է վերագրվել հռոմեական պանթեոնի տարբեր աստվածներին, մասնավորապես Յուպիտերին և Մարսին։
Որոշ ժամանակ այն նաև կապվել է Միհրի անվան հետ, ով Հռոմեական կայսրության վերջին շրջանի այլ տարածված պաշտամունքներից մեկի կենտրոնական աստվածությունն էր։

## Ավրելիանոս

Կայսր Ավրելիանոսը կարգում է Անհաղթ Արևին որպես առաջնային աստված։ Կառուցվում են Արևին և այլ մոլորակների աստվածներին նվիրված սրբավայրեր (լատիներեն՝ septizonium)։ Ավրելիանոսը այդ քայլով ցանկանում էր կասեցնել հետևողական բարոյական անկումը և ամրապնդել սեփական իշխանությունը։
Նույնիսկ կայսր Կոնստանտինոսը, հիսուն տարի անց, տատանվում էր Քրիստոսի և Արևի միջև։ Որոշ ընթացքում, նրա քաղաքականությունը միտված էր ապահովել քրիստոնեության և Արևի պաշտամունքների իրավահավասարությունը ։ Վերջիվերջո, Արևի կուլտը արգելվում է, քրիստոնեությունը դառնում է միակ պաշտոնական կրոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հռոմեական աստվածներ
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Բես

**Բես** (Բիսու), Հին Եգիպտոսի կրտսեր աստվածներից, ով պատկերվում էր գաճաճ մարմնով, մեծ գլխով, 	
դուրս պրծած աչքերով, դուրս ցցված լեզվով, ծուռ ոտքերով, փարթամ պոչով և փետուրներից թագով։

## Բեսի գործառույթները

Բես անունն այժմ օգտագործվում է հնից եկող համանման տարբեր աստվածություններին անվանակոչելու համար։ Աստծո մարմինը պատկերվում էր գաճաճ խաբեբայի տեսքով, քանի որ այն միտված էր հրճվանք և ուրախություն պատճառելու։ Իսկ նրա տգեղությունը, ենթադրաբար, չար ոգիներին սարսափեցնելու համար էր։
 
Բեսը պատկերվում էր հայելիների, ծաղկամանների և այլ անձնական իրերի վրա։ Բեսը կապվում էր երաժշտության և ծննդաբերության հետ։ Նա ներկայացված էր իրեն, որպես երեխաների աստծո, նվիրված ծննդատներում ։ Ի տարբերություն այլ աստվածների, որոնք պատկերվում էին կիսադեմով, Բեսը պատկերվում էր լրիվ դեմքով։ Համարվում էր, որ լրիվ դեմքով կերպարներն անհամատեղելի էին նորմալ և կանոնակարգված աշխարհի հետ։

## Բեսը գրականությունում

* Բեսը ՝ Րիք Րիորդանի "Քեյնի քրոնիկները" սագայի, կարևոր հերոսներից մեկն է։
* Նիլ Գեյմանի՝ "Ավազե մարդը։ Մառախուղների ժամանակը" գրքում, Բեսը եգիպտական աստվածների պատվիրակության անդամներից էր։
* Բրեմ Ստոքերի ՝ "Սպիտակ որդի որջում" գրքում, Էդգար Կասուոլը գտնում է Բեսի փոքր արձանիկը։
* Թոմաս Մանի՝ "Հովսեփը և իր եղբայրները" վեպում, Բեսը Պետափրեսի տան հովանավորն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Ֆոնսբա-Հենսբաքա մշակույթ

[right|thumb|180px|Քարե կացին հայտնաբերված [Օստերյոտլանդից]]
[right|thumb|180px|Քարե կացին հայտնաբերված [Սկոնեից]]
**Ֆոնսբա-Հենսբաքա մշակույթ** (մոտ մ.թ.ա. 8300 — 7300 թթ.), ուշ պոլեոլիթի երկու իրար նման *(Ֆոնսբա և Հենսբաքա)* հնագիտական մշակույթներ, որոնք տարածված էին Սկանդինավիայում։ Առավել հայտնի է մեկ ընդհանրական անվանումով՝ *Ֆոնսբա-Հենսբաքա մշակույթ*։ Ֆոնսբայի մշակույթի մեջ են հաճախ ընդգրկում նաև Կոմսա մշակույթը՝ չնայած վերջինիս գործիքները հնագիտական այլ ձևի էին դասվում։ Հիմնական տարբերությունը այն է, որ Ֆոնսբա և Կոմս մշակույթները տարածված էին Նորվեգիայի հարավային ափերին, իսկ Հենսբաքա մշակույթը՝ արևելյան, մինչև Շվեդիայի արևմտյան ափերը (Բուհուսլեն, Գյոտեբորգ)։
 
Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Բուհուսլենը ունեցել է Հյուսիսային Եվրոպայում մասշտաբներով սեզոնային խոշոր բնակչություն ուշ պոլեոլիթի և վաղ մեզոլիթի ժամանակաշրջանում։ Այդ հանգամանքը պայմանավորված էր կլիմայական պայմանների հետ։

## Աշխարհագրական կապեր
Բուհուսլենի հնագույն բնակավայրը՝ Շվեդիայի արևմտյան ափերին գտնվող Հենսբաքան, առաջացել է Օրենսբուրգյան մշակույթից, որը տարածված է եղել Գերմանիայում։ Հետագայում Հենսբաքայի մշակույթը ձուլվել է Սանդարայի մշակույթին, որը առաջացել է արևմտյան ափերին։

## Ստուգաբանություն
Ֆոնսբա բառը առաջացել է եղել է Քրիստյանսուն տեղանքից և տարածված է եղել Հորդալանում և Նուրլանում։

## Բնակավայրեր
Ֆոսնայի՝ Արևմտյան Նորվեգիայում գտնվող հնագույն բնակավայրը հայտնաբերվել է Էսթֆոլդ կոմունայի Հոգնիփենեում տեղանքում։ 2008 թվականին հայտնաբերվել է առավել հին բնակատեղի Լարվիկում։ Այն տեղակայված է եղել ժամանակակից լողափի մոտ, սակայն սառցադաշտերի հալչելու պատճառով ծովի մակարդակի անընդհատ բարձրացման հետևանքով հնավայրը այժմ հայտնվել է ծովափից 60-70 մետր հեռու՝ ջրկ տակ։

## Կենցաղ
Հայտնաբերված հնագիտական գտածոներից պարզ է դառնում, որ բնակավայրի բնակիչների կենցաղի կարևոր բաղադրիչն է եղել ծովառյուծների ոսրը։ Ենթադրվում է, որ նրանք ձկնորսության համար կիրառել են փայտե նավակներ, քանի որ հիմնական բնակավայրերը գտնվում են կղզիների վրա։

Ֆոնսբա-Հենսբաքա մշակույթը հիմնված է եղել որսորդության և մրգահավաքության վրա։ Հնավայրերում հնագետները հայտնաբերել են միայն քարե գործիքներ և դրանց կիրառման հետքեր։ Հիմնական գործիքներից է եղել կայծքարից պատրաստված կացինը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Oxford Journal of Archaeology, Vol.18 No.4, 1999 & Vol.13 No.3, 1994. (անգլերեն)

## Արտաքին հղումներ
* The Swedish National Historic Museum on the Hensbacka culture.  (անգլերեն)
* The Swedish National Historic Museum on the Fosna culture.  (անգլերեն)
* Images of Hensbacka tools. (անգլերեն)
* Images of Hensbacka tools 2. (անգլերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգիայի հնագիտություն
Կատեգորիա:Շվեդիայի հնագիտություն
Կատեգորիա:Նախնադարյան Սկանդինավիա
Կատեգորիա:Եվրոպայի հնագիտական մշակույթներ
Հյուսիսսաամերեն

[thumb|upright=1.4|Սաամյան լեզուների տարածվածությունը ժամանակակից քարտեզի վրա: [Հարավային սաամյան լեզու (1), Ումե-սաամյան լեզու (2), Պիտե-սաամյան լեզու (3), Լուլե-սաամյան լեզու (4), Հյուսիսային սաամյան լեզու (5), Կոլտա-սաամյան լեզու (6), Ինարի-սաամյան լեզու (7), Կիլդո-սաամյան լեզու (8), Տերո-սաամյան լեզու (9):  Մուգ գույնով նշված են այն տարածքները, որտեղ սաամյան լեզուները ուն են պաշտոնական կարգավիճակ]]

**Հյուսիսսաամերեն** (*սաամ.՝* Davvisámegiella, Sámegiella), լեզվակիրների առումով սաամական լեզուներից ամենամեծ լեզուն։ Պատկանում է արևմտյան խմբին։ Տարածված է Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում։ Ունի գիր, որը հիմնված է լատինական այբուբենի վրա։

Շվեդիայում և Ֆինլանդիայում «սաամական լեզու» ասելիս հասկանում են հենց հյուսիսսաամականը՝ չնայած այդ երկրներում կան սաամական այլ լեզվաճյուղերի լեզվակիրներ։

## Լեզվակիրների թիվը
Պաուլ Լուիսի գրքում հրապարակված տվյալների համաձայն՝ հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թիվը 20,7 հազար է (ըստ նույն գրքի՝ հյուսիսսաամների թվաքանակը 40—50 հազար է։ Սակայն այստեղ պետք է հասկանալ նաև, որ գրքի տվյալները վերցված են պաշտոնական վիճակագրությունից, իսկ պետական մարմինները ցանկանում են հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թվաքանակը և հյուսիսսաամների ընդհանուր թվաքանակը հնարավորինս նվազեցրած ցույց տան։

Համաձայն պաշտոնական տվյալների՝ Նորվեգիայում հյուսիսսաամերենի լեզվակիրների թվաքանակը 15000 է, Ֆինլանդիայում՝ 1700, Շվեդիայում՝ 4000:

Սաամական լեզուներից ամենաշատ լեզվակիրներ ունի հյուսիսսաամերենը։

## Պաշտոնական կարգավիճակ
Հյուսիսսաամերեն լեզուն հանդիսանում է պաշտոնական Նորվեգիայի 7 կոմունաներում (Կարասիոկ, Կյոտուկեյն, Կոֆյորդ, Լավանգեն, Նեսեբյու, Պորսանգեր և Տանա), Ֆինլանդիայի 4 համայնքներում (Ինարի, Սոդանքյուլյա, Ութսոյկա,Էնոնթեքյո) և Շվեդիայի 4 կոմունաներում (Արեփլուգ, Ելիվարե, Յոքմոք, Կիրունա)։

## Հյուսիսսաամերենի պահպանություն
Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և Շվեդիայում գործում են նախադպրոցական և դպրոցական հաստատություններ, որտեղ կրթությունը մատուցվում է հյուսիսսաամերենով։

### Զանգվածային լրատվամիջոցներ
Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և Շվեդիայում հյուսիսսաամերենով հեռարձակվում են ռադիոհաղորդումներ, հրապարակվում թերթեր և պարբերականներ։

Նշված երկրներում հյուսիսսաամերենով հեռարձակվում է *[[Ođđasat]]* («Լուրեր») հեռուստահաղորդումը։ Նախագիծը իրականացվում է Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերության, *[[YLE]]* և SVT հեռուստաընկերությունների միջոցով։

## Տես նաև
* Սաամերեն
* Լուլե-սաամերեն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ethnologue: Languages of the World. 2009.

## Արտաքին հղումներ
* ''Davvisámegiel grámmatihkka'' Հյուսիսսաամերենի քերականություն:
* Северносаамско-русский онлайн-словарь. (ռուսերեն)
* Northern Sami — English online dictionary. (անգլերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Սաամյան լեզուներ
Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա

**Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիա** (), գլխավոր գիտական հաստատություն Նորվեգիայում։ Հիմնադրվել է 1857 թվականին Օսլոյում որպես *Videnskabsselskabet i Christiania*: Ակադեմիայի գլխավոր նպատակն է նպաստել Նորվեգիայում գիտության զարգացմանը և այն ներկայացնել արտերկրում։

Ունի 476 տեղ նորվեգացի անդամների համար, 409 տեղ օտարերկրյա անդամների համար։ 2010 թվականի նոյեմբերի 1-ին ակադեմիան ունեցել է 882 անդամ։ Ունի երկու բաժին՝ բնագիտական և պատմա-փիլիսոփայական։

Ակադեմիայի գերագույն մարմին է համարվում ընդհանուր ժողովը։ Ակադեմիայի խորհուրդը կազմված է նախագահից, գլխավոր քարտուղարից, փոխնախագահից և մաթեմատիկայի ու բնագիտության և հումանիտար գիտությունների բաժինների նախագահներից, փոխնախագահներից ու գլխավոր քարտուղարներից։ Հարալդ V-ը ակադեմիայի պատվավոր նախագահն է։

Ակադեմիան մաթեմատիկայի բնագավառում շնորհում է Աբելի մրցանակ և Կավլի մրցանակ աստղաֆիզիկայի, նանոտեխնոլոգիայի և նյարդագիտության բնագավառներում։ Ակադեմիան Նորվեգիան ներկայացնում է Գիտության միջազգային խորհրդում (ICSU), Միջազգային ակադեմիական միությունում (UAI), Եվրոպական գիտական հիմնադրամում (ESF) և Համաեվրոպական ակադեմիաների կազմում (ALLEA):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Գիտությունների ակադեմիաներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի համալսարաններ
Ságat

**Ságat**  («Լուրեր»),  նորվեգերեն օրաթերթ, որը հրատարակվում է Նորվեգիայի Ֆինմարք ֆյուլքեում։ Թերթի հոդվածները հիմնականում վերաբերում են սաամների ազգային, սոցիալ-տնտեսական, մշակութային խնդիրներին։ 1978 թվականից թերթի խմբագիրը Յեիր Վուլաֆն է։

Թերթի հրատարակման սկզբնական շրջանում հոդվածները հիմնականում գրվում էին հյուսիսսաամերենով, իսկ 1960-ականներից նորվեգերենով գրված նյութերի քանակը ավելացավ։ 1970-ականներից թերթը դադարեց լինել երկլեզու և մինչ օրս հրատարակվում է միայն նորվեգերեն։

## Պատմություն
1955 թվականի ապրիլինՖինմարքի տեղական իշխանությունների կողմից սաամերեն թերթի հրատարակման ծրագիր ներկայացվեց։ Ներկայացված թերթի անվանման երկու տարբերակներից՝ *Ságat* («Լուրեր») և *Sádni Doalvo* («Լրաբեր»), ընտրվեց առաջինը։

Թերթի առաջին համարը լույս տեսավ 1956 թվականին Վադսյոյում։ Սկզբնական շրջանում այն լույս էր տեսնում ամեն օր, սակայն հետագայում խմբագրությունը ունեցով ֆինանսական խնդիրներ, որի պատճառով 1957 թվականի հունիսից հրատարակումը դադարեցվեց:.

1958 թվականի աշնանից թերթը սկսեց հրատարակվել որպես ամենամսյա թերթ։ 1961 թվականից հրատարակվում էր ամիսը երկու անգամ։ Գործունեության առաջին երկուն տասնամյակում թերթը կանգնեց բազմաթիվ խնդիրների առաջ, հիմնականում՝ ֆինանսական։ 1970-ական թվականներից ֆինանսական իրավիճակը հնարավոր եղավ կայունացնել, այդ թվում՝ նաև գովազդի տեղադրման և պետական աջակցության շնորհիվ։ 1975 թվականին թերթը անցավ A3 ձևաչափի։

Սկզբնական շրջանում թերթի խմբագրությունը տեղակայված էր Վադսյոյում, իսկ 1981 թվականից այն գործում է Լակսելվ։ Այն տարածվում է հիմնականում սաամներով բնակեցված շրջաներում:.

2008 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Ságat թերթը դարձավ օրաթերթ, որի համարները լույս են տեսնում շաբաթը 5 օր։

## Ներկա վիճակ
2008 թվականի պետությունը ֆինանսական զգալի աջակցություն ցուցաբերեց օրաթերթին։ Այդ ֆինանսական աճակցության արդյունքում ամենամեծ դրամական օգնությունը ստացան սաամական Ságat և Ávvir թերթերը:.

Պաշտոնական տվյալների համաձայն 2010 թվականին օրաթերթի տպաքանակը կազմել է 2732 օրինակ։

## Սեփականատերեր
Թերթի հիմնական բաժնետերը հանդիսանում է Պորսանգեր կոմունան, որին պատկանում է 40 % բաժնեմասը։ Ընդհանուր բաժնետերերի թիվը 51 է՝ նորվեգական կոմունաներ, սաամական հասարակական կազմակերպություններ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* [www.sagat.no/ Օրաթերթի պաշտոնական կայք:]
* Ságats historie («Ságat թերթի պատմություն»).  (նորվեգերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգերեն թերթեր
Կատեգորիա:Նորվեգիայի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Սաամերեն թերթեր
Բյորնսքին

**Բյորնսքին** (), նախկին համայնք Անդոյի համայնքում, Նորվեգիայի Նուրլան կոմսությունում։ Համայնքն ընդգրկում է ներկայիս Անդոյի համայնքի հարավային մասը։ Գտնվում է Ռիսոյսունդեթ նեղուցի վրա։ Հիմնական գյուղերնեն Բյորնսքինը և Ռիսոյհամնը։ Համայնքի գլխավոր եկեղեցին Բյորնսքինի եկեղեցին է։

Բյորնսքին գյուղը փռված է Անդոյա կղզու հարավային մասի երկայնքով, Ռիսոյհամն գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Բյորնսքին համայնքը ստեղծվել է 1924 թ․ հունվարի 1-ին, երբ նախկին Դվերբերգ համայնքը բաժանվեց երեք մասի․ Անդենես (հյուսիսում), Դվերբերգ (կենտրոնում) և Բյորնսքին (հարավում)։ Ի սկզբանե Բյորնսքինի բնակչությունը կազմել է 1410 մարդ։ 1964 թ․ հունվարի 1-ին երեք համայնքները վերամիավորվեցին նոր՝ Անդոյ համայնքում։ Միաձուլումից առաջ Բյորնսքինն ունեցել է 1835 բնակիչ։

## Հայտնի բնակիչներ
* Հելմեր Հանսեն (1870-1956), բևեռախույզ, Ռուալ Ամունդսենի՝ հարավային բևեռ մեկնած արշավախմբի անդամ։
* Յոհան Կլեպպե, Նորվեգիայի խորհրդարանի անդամ Նուրլանդից (1969-1973) Կորվալդի կաբինետի պաշտպանության նախարար (1972-1973)
* Ավգուստինուս Յոհանեսսոն Սելեվոլդ (1803-1893), ձկնորս-ֆերմեր, ով երկու անգամ ընտրվել է Նորվեգիայի խորհրդարանի անդամ Նուրլանդից (1845-1848)
Տրանսհումանիզմ

**Տրանսհումանիզմ** (լատիներեն մասնիկներ ՝ trans ֊ անդր, homo-մարդ), հապավումը **H+** կամ **h+**, բարոյա֊էթիկական և փիլիսոփայական ուսմունք, որը դիտարկում է տեխնիկական առաջընթացը որպես մարդ տեսակի հիմնային խնդիրների լուծման միջոց։ Նման խնդիրների ցանկում առանձնացվում են՝ բոլոր տեսակի հիվանդությունները, տառապանքը, ծերացումը և նույնիսկ ֆիզիկական մահը։ Տրանսհումանիստները վերլուծում են նման տեխնոլոգիաների կիրառման հեռանկարները, ինչպես նաև դրանց հետ առնչվող հնարավորությունները և ռիսկերը։

## Եզրի առաջացումը

«Տրանսհումանիզմ» եզրն առաջին անգամ օգտագործվել է կենսաբան Ջուլիան Հաքսլիի կողմից, ով հանրահայտ գրող Օլդոս Հաքսլիի եղբայրն էր։ Իր 1927 թվականի «Կրոնը առանց հայտնությունների» հրատարակությունում, խոսելով տրանսհումանիզմի մասին, նա գրել է՝

## Պատմություն

Մերօրյա տրանսհումանիզմը դիտարկվում է որպես հումանիզմի գաղափարական շարունակությունը և կցորդը։ Իր ակունքներում ունենալով Լուսավորական շարժումը, տրանսհումանիզմը կարևորում է գիտությունը և քննադատական մտածողությունը` սոցիալական առաջընթացի խթանման գործում։ 18֊րդ դարի գերմանացի մեծագույն փիլիսոփա և առաջընթացի ջատագով Իմանուիլ Կանտը հավատում էր, որ առաջընթացը և բանականությունը ի զորու են հաղթահարել մարդկության դեմ ծանրացած բոլոր խնդիրները, ինչպիսիք էին հալածանքները, տգիտությունը, ավելորդ աշխատանքը, կամ նույնիսկ մարդու մահը։

Դարվինի էվոլյուցիոն տեսությունը ազդարարեց գիտական ֆիզիկալիզմի մի նոր պարադիգմի սկիզբ, որը հայտարարում էր, որ տեխնոլոգիաները կարող են բարելավել մարդու օրգանիզմի ֆիզիկական հատկությունները։ Իդնուստրիալ ազգերը, ինչպիսիք էին ԱՄՆ֊ն, Ավստարլիան, Ֆինլանդիան կամ Շվեդիան իրականացնում էին պետության կողմից ֆինանսավորվող եվգենիկայի ծրագրեր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, նման ծրագրերը դադարեցվում են, քանի որ դրանք ակամայից կապվում էին նացիստական գաղափարախոսության հետ։

Հետպատերազմյան շրջանում գրանցվող սոցիալական սրըթնաց փոփոխությունները սկսվում են առնչվել տիեզերագնացության, բժշկական և համակարգչային տեխնոլոգիաների բուռն զարգացման հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայության ուղղություններ
Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիական փոփոխություն
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիաները հասարակությունում
Կատեգորիա:Գոյաբանություն