Պաուլա Դեմել

**Պաուլա Դեմել** (, ), գերմանացի մանկագիր։ Նա գրել է բանաստեղծություններ, հեքիաթներ և պատմվածքներ։

Պաուլան տնտեսագետ Ֆրանց Օպենհայմերի  քույրն է և 1889-1898 թվականներին ամուսնացած է եղել բանաստեղծ Ռիխարդ Դեհմելի հետ։

## Կենսագրություն
Պաուլան ծնվել է Բեռլինի հրեական բարեփոխումների համայնքի տաճարի քարոզիչ և ուսուցիչ Յուլիուս Օպենհայմերի (1827–1909) և ուսուցչուհի Անտոնիա Օպենհայմերի (ծննունդով` Դավիդսոն, 1837–1910) ընտանիքում։ 

Պաուլայի եղբայրներն էին Ֆրանց Օպենհայմերը (1864-1943)՝ հետագայում հայտնի տնտեսագետ, և Կարլ Օպենհայմերը (1874-1941)՝ հետագայում հայտնի կենսաքիմիկոս։

### Ռիխարդ Դեհմել
1886 թվականին նա, իր երեք տարեկան կրտսեր եղբոր՝ Ֆրանցի միջոցով, ծանոթացել է Ռիխարդ Դեհմելի հետ։ Նրանք ամուսնացել են 1889 թվականի մայիսի 4-ին Բեռլինում։ Պաուլան և Ռիխարդը համատեղ կյանքում ունեցել են մեկ որդի և երկու դուստր՝ Վերադետտան (Վերա, 1890–1979), Հայնց Պետերը (Հայնրիխ, 1891–1932)՝ հետագայում դարձել է բժիշկ և գրքերի հեղինակ, և Լիզելոտը (1897–1990):

Ռիխարդը և Պաուլա Դեհմելներն ամուսնությունից հետո ակտիվ շփումներով հանրային կյանքով են ապրել. նրանց տանը մշտապես հյուրեր էին լինում։

1892 թվականի օգոստոսին Ռիխարդը սիրահարվել է Պաուլայի ընկերուհու՝ բանաստեղծ և թարգմանիչ Պաուլա Հեդվիգ Լախմանին, որը, սակայն, հրաժարվել է Ռիխարդի առաջարկած «եռակողմ հարաբերություններից»։ 1895 թվականին Ռիխարդը ծանոթացել է Իդա Աուերբախին, որը հետագայում դառնալու էր նրա երկրորդ կինը։ 1898 թվականի կեսերից մինչև 1899 թվականի ապրիլ Պաուլան, Իդան և Ռիխարդը ապրել են Պանկով քաղաքում, ներկայիս Պարկշտրասե քաղաքում, երեքով ամուսնության մեջ. Պաուլան և Ռիխարդը միասին, իսկ Իդան հարևան տանը իր մանկահասակ որդու հետ, որը ծնվել էր 1895 թվականին Լեոպոլդ Ավերբախի հետ իր անուրախ (և կարճատև) ամուսնության ընթացքում։ 

1899 թվականի մայիսին Պաուլան պահանջել է դադարեցնել պայմանավորվածությունը, որի արդյունքում Ռիխարդն ու Իդան միասին, առանց Պաուլայի մեկնել են ճամփորդության։ Պաուլան բաժանվել է Ռիխարդից և համաձայնվել ամուսնալուծվել 1900 թվականին։ Խզումից հետո Պաուլան երեխաների հետ մնացել ընտանեկան տանը։

Պաուլա և Ռիխարդ Դեհմելների առաջին բանաստեղծությունները վերաբերում էին նրանց առօրյա գործերին որպես Վերա և Հայնց Փիթերի ծնողներ։ Այս բանաստեղծություններում օգտագործվում էին պարզ բառեր և կարճ ոտանավորներ՝ արտացոլելու պարզ ինքնաբացահայտումը երեխայի աչքերով, և ուղեկցող անմիջական փորձառություններն ու ֆանտաստիկ աշխարհը, որը կարելի է գտնել ամեն օր տանը կամ պարտեզում։ Միևնույն ժամանակ, մոտ 1900 թվականին իրականացվող կրթական բարեփոխումների համատեքստում, պոեզիայի և գրականության նոր պահանջարկ է առաջացել՝ հարմարեցված երեխաների և երիտասարդների կարիքներին, ինչը դրդել է հատկապես Ռիխարդ Դեհմելին, դեռևս 1895 թվականին, փորձել և հրատարակել ընտանեկան ընթերցանության համար նախատեսված բանաստեղծություններ և պատմվածքներ, որոնք հարմար են երիտասարդության կարճատև ուշադրության համար, որոնք հայտնվել են նոր սերնդի գրական ամսագրերում, որոնք ուղղված են «կրթված միջին խավի» երեխաներին և նրանց ծնողներին։ Դեհմելի առանձին պատմվածքները տպագրվել են 1894 թվականին *Die Gesellschaft*  («... հասարակություն»), 1897 թվականին *Jugend*, 1898 թվականին *Ver Sacrum*  և 1899 թվականին *Pan* ամսագրերում։

## Գործունեություն
մինի|Հուշատախտակ Քաղաքային առաջին իգական միջնակարգ դպրոցի պատին Բեռլինի Միտտե վարչատարածքում
Պաուլա Դեհմելը շարունակել է ապրել Բեռլինում իր երեք երեխաների հետ։ Նա համագործակցել է Էլզա Լասկեր-Շյուլերի, Օտտո Յուլիուս Բիրբաումի, Առնո Հոլցի և Յոհաննես Շլաֆի հետ։

Գրել է մանկական բանաստեղծություններ, հեքիաթներ և պատմավածքներ։ 1915 - 1917 թվականներին եղել է «Մեիդինգերի մանկական օրացույցը» (Meidingers Kinder-Kalender ) պարբերականի խմբագիրը, որտեղ հայտնի գրողների ստեղծագործությունների թվում տպագրվել են նաև նրա ստեղծագործությունները։

### Ֆիցեբուցե
1899 թվականին Ռիխարդից բաժանվելուց հետո Պաուլան կարողացել է կազմակերպել *Ֆիցեբուցե* (*Fitzebutze*) մանկական գիրքը, որը նրանք միասին պլանավորել էին ներառել իրենց բեռլինյան՝ *Insel* հրատարակչության հրատարակությունների ժամանակացույցում։ 1899 թվականի նոյեմբերի 14-ին Ռիխարդ Դեհմելը «հրապարակման պայմանագրում» ներառել է հետևյալ դրույթը, որը նա ուղարկել է Պաուլային. 

1900 թվականի սեպտեմբերին Պաուլան Ռիխարդին գրած նամակում մատնանշել է, որ իր անունը նույնիսկ չի էլ հիշատակվել *Insel* հրատարակչության կողմից *Ֆիցեբուցե* գրքի շնորհանդեսից առաջ հրապարակված գովազդային նյութում, ինչը նշանակում է, որ երբ գիրքն իրականում հայտնվի խանութներում, գնորդները հավանաբար սխալմամբ կենթադրեն, որ Պաուլան «ցանկացել է ներթափանցել  գրական երկնակամար` թաքնվելով իր հայտնի ամուսնու ֆրակի տակ»։ 

Նախկին կնոջն ուղղված իր պատասխանում, որը գրվել է ընդամենը երկու օր անց, Ռիխարդ Դեհմելն ընգծել է *Insel-ի* սխալը, բայց  մատնանշել է, որ եթե Պաուլան դա համարում է իր հայտնի կողակցի ֆրակի փեշերի տակ թաքնվել, ապա նա հավանաբար հենց այնտեղ էլ եղել է, մանավանդ որ համառորեն կառչում է այդ ֆրակի փեշերից։ Հավանաբար սա որպես ակնարկ էր ասվել, ուստի այդպես ընդունելով, ամեն դեպքում, Պաուլա Դեհմելն անհապաղ արձագանքել է ամուսնու դիտարկմանը` միանգամից համաձայնելով ամուսնալուծվել և մի քանի շաբաթվա ընթացքում իրագործելով անհրաժեշտ իրավական քայլերը։

1900 թվականի նոյեմբերին *Fitzebutze*-ը հրատարակվել է *Insel* հրատարակչությունը *Schuster & Loeffler* հրատարակչության միջոցով, հեղինակությունը համատեղ վերագրվել է Պաուլային և Ռիխարդ Դեհմելներին։

### Ռիխարդ Դեհմելից հետո
Պաուլան և Ռիխարդը պաշտոնապես ամուսնալուծվել են 1900 թվականի վերջին։ Նրանք շարունակել են նամակագրական կապը, սակայն, ինչպես իրենց երեխաների, այնպես էլ «իրենց գրելու գաղափարների» վերաբերյալ. հիմնականում Պաուլայի գրելու գաղափարները։ Պաուլան երեխաների հետ ժամանակավոր բնակություն է հաստատել Բեռլինի տարբեր թաղամասերում` Գրունեվալդ, Վիլմերսդորֆ, Շտեգլից։ Ռիխարդ Դեհմելը սկզբում տեղափոխվել է Հայդելբերգ, իսկ հետո շատ շուտով Համբուրգ, Բլանկենեզ թաղամաս, որտեղ նա ապրել է իր կյանքի վերջին երկու տասնամյակը։

### Անկախություն
Միևնույն ժամանակ, Պաուլա Դեհմելը առաջ է տարել իր նոր նախագիծը՝ գրելով պատմվածքներ և հեքիաթներ, միաժամանակ բանաստեղծություններ գրելով երեխաների համար նախատեսված «*Ռումպումպել*» գիրքը։ 1901 թվականի մարտի վերջին նա Ռումպումպելի ձեռագրերն ուղարկել է Ռիխարդ Դեհմելին։ Նա ստացել նրա մեծաքանակ մեկնաբանությունները և ուղղումների առաջարկները, բայց կատարել է նրա առաջարկներից մի քանիսը, բացատրելով, որ այսուհետ նա «կհետևի [իր] ներքին դատողություններին»։ Հետագա տարիներին նա ավելի ու ավելի ձգտել է ճանաչում գտնել իր սեփական անկախ գրած բանաստեղծական ստեղծագործություններով։

1901 թվականի դեկտեմբերին Ռիխարդ Դեհմելը խնդրել է Պաուլա Դեհմելին աշխատել իր հետ երեխաների համար նոր անթոլոգիայի վրա։ Այդ ժամանակ Պաուլան արդեն ստացել էր նոր հեքիաթների և պատմվածքների պատվերներ այլ հրատարակիչներից։ Նա գրել է Ռիխարդ Դեհմելին. «Ես ավելի շատ մանկական հեքիաթներ և առակներ ունեմ, քան մարդիկ ինձնից ուզում են»։ Նա դեռևս անհրաժեշտ էր համարում պաշտպանել իր գրական անկախությունը նախկին ամուսնու մոլորեցնելու հակումներից։ Նույն նամակում նա հանդիմանել է նրան. «... նույնիսկ եթե դու ՌԴ ես, ես չեմ սկսի ենթարկվել [քո] շողոքորթ խայթոցներին իմ փոքրիկ թափառող կրակներին։ Գնա գրողի ծոցը»։

Այնուամենայնիվ, 1901 թվականի վերջին Ռիխարդ Դեհմելին ուղղված Պաուլայի նամակում ընդգրկված ուժեղ սառնությունը չէր արտացոլում նրանց երկուսի միջև որևէ լուրջ հակասություն։ Հետագայում Պաուլան ուղարկել է նրան իր անթոլոգիայի հետագա նյութերը, ինչպես նաև *Սենջինի* սևագրությունը։ Այնուհանդերձ, երբ Ռիխարդը «առաջարկությունների» և «ուղղումների» մեծ փոթորիկ է տեղացել այս ձեռագրերի կապակցությամբ, նա հարգանքով դիմադրել է այն ամենին, ինչ թվում էր, թե իր նախկին ամուսնու մի շարք համապարփակ վերաշարադրումներ էին։ 

*«Ռումպումպել»* գիրքն առաջին հրատարակված աշխատանքն է, որի միակ հեղինակը Պաուլա Դեհմելն էր։ Այն հայտնվել է խանութներում 1903 թվականին։ Այն դարձավ ամենահայտնի գրքերից մեկը, որը հասանելի էր երիտասարդ մայրերի և նրանց փոքրիկ երեխաների համար։ Ռիխարդ Դեհմելի կազմված «Der Buntscheck» մանկական անթոլոգիան հաջորդել է 1904 թվականին։ Մի քանի գրողներ ներգրավված էին դրա պատմվածքների ստեղծման գործում, այդ թվում՝ Պաուլա Դեհմելը, ով նշված է հեղինակների թվում։

Այս գրքերի հայտնվելուց մի քանի տարի անց Ռիխարդ Դեհմելը կիսվել է իր գնահատականով, որ ոչ *Ֆիցեբուցեն*, ոչ *Ռումպումպելը* չեն հասել այն առևտրային հաջողությանը, որին նա ակնկալում էր։ Փոլ Շերբարտին ուղղված կարճ նամակում նա գրել է. «Դա իրոք ազդել է ինձ վրա։ Ես իմ առաջատարային բնազդով զգում եմ, որ դաշտը չափից ավելի արածեցված է դարձել»։ Անկախ Ռիխարդ Դեհմելի առաջատարային բնազդի, հարյուր տարի անց Պաուլա Դեհմելի երեխաների համար  գրած վաղ ստեղծագործություններն ավելի լավ են դիմացել, քան շատերը։

### Հետագա տարիներ
Պաուլա Դեհմելը շարունակել է իր համբավը կառուցել քննադատների և գրքերի գնորդների մոտ՝ գրելով երգերի բառեր, պատմություններ և հեքիաթներ երեխաների համար։ Դեռևս 1906 թվականին, Էրիխ Մյուհսամը իր նոր Ժամանակակից գրականության ուղեցույց (*Guide to Modern Literature*), գրքում նրան նկարագրել է որպես «ականավոր մանկական բանաստեղծուհի»։ Մյուհսամը շարունակել է հիշեցնելով ընթերցողներին իր վաղ շրջանի աշխատանքի մասին և ներկայացնելով բացահայտումներ, որոնց մասին նրանք կարող էին իմացած չլինել։ 

Հեքիաթների ժողովածուն՝ *Das grüne Haus*, հայտնվել է 1907 թվականին, որին հաջորդել է 1912 թվականին գրած *Auf der bunten Wiese* («Գունավոր մարգագետնի վրա») մանկական բանաստեղծությունների գիրքը, որը կարծես տպավորել է նույնիսկ իր նախկին ամուսնուն, երբ նա ձեռագիրըն ուղարկել էր նրան` մեկնաբանությունների համար։

1912 թվականին Պաուլա Դեհմելն ավելի կանոնավոր աշխատանք է ստացել՝ աշխատելով որպես պրոդյուսեր *Meidingers Kinderkalender*-ում («...մանկական օրացույց»՝ նախկինում *Auerbach's Deutscher Kinderkalender*), հաստափոր, տարեկան արտադրվող ժողովածու՝ ուղղված Գերմանիայի հարակրթական դասարանների երեխաներին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ նա նաև աշխատել է Ջոն Հաբբերթոնի «Հելենի մանուկները և այլոց երեխաները» գերմաներեն թարգմանությունների վրա, որոնք հրատարակվել են 1913 թվականին Յոզեֆ Սինգեր հրատարակչությունում։

### Պատերազմական տարիներ
1914 թվականի հուլիսին պատերազմի բռնկումից հետո Գերմանիան բախվել է չորս տարվա սուր և ուժեղացող խնայողության պայմանների հետ։ Meidingers Jugendschriften հրատարակչության հրատարակիչները, որոնց համար աշխատում էր Պաուլա Դեհմելը, ստիպված են եղել խնայողություններ անել, և պարզվել է, որ  Պաուլա Դեհմելն ինքը պետք է վճարի իր գրպանից գործընկեր հեղինակների ներդրումների համար։ Այնուամենայնիվ, նա նախկինի պես մեծ խանդավառությամբ աշխատել է *Meidingers Kinderkalender* օրացույցի վրա և տեղափոխվել է ավելի փոքր բնակարան, որը գտնվում էր Բեռլին-Շտեգլիցում։ Չնայած ավելի ու ավելի ուժգնացող հիվանդության նոպաներին, որոնք նրան ուժասպառ էին անում, դեռևս 1917 թվականին նա շարունակել է աշխատել 1918 թվականի *Meidingers Kinder-Kalender* («տարեկան») օրացույցի վրա, որի հեղինակ-կազմողն է համարվում։

Պատերազմի տարիներին Պաուլա Դեհմելի հարաբերություններն իր նախկին ամուսնու հետ նկատելիորեն պակաս փշոտ են դարձել, իսկ հետո՝ ավելի ջերմ։ 1899 թվականին ամուսնալուծությունից հետո առաջին անգամ Պաուլայի ընկերական շրջապատում ներառվել է նրա ամուսնու երկրորդ կինը, որին նա սկսել է անվանել «Ֆրաու Իսի» (լայն իմաստով՝ «տիկին Իսի»), այն անունը, որով հայտնի էր Իդա Դեհմելը մտերիմների և այլ ընկերների շրջանում։ Պաուլան նույնիսկ սկսել է Ռիխարդից խորհուրդներ խնդրել գալիք վարձավճարների պայմանագրերի վերաբերյալ։ Նա երախտագիտությամբ և առանց այլակարծության ակնհայտ նշանների, ընդունել է Ռիխարդի «առաջարկները»՝ իր առաջիկա գրքի՝ *Singinens Geschichte*-ի (որը, ինչպես պարզվեց, հետմահու էր լույս տեսնելու) փոփոխությունների վերաբերյալ։

Բացի իր անմիջական հարազատներից, Պաուլա Դեհմելի գրական շրջանակը ներառել է Գերմանիայի (հիմնականում Բեռլինի) գրական վերնախավի մի շարք այլ նշանավոր անդամներ, այդ թվում՝ Էլզ Լասկեր-Շյուլերը, Օտտո Յուլիուս Բիերբաումը, Առնո Հոլցը, Յոհաննես Շլաֆը և Գուստավ Կյուլը։

## Մահ
Պաուլա Դեհմելը մահացել է 1918 թվականի հուլիսի 9-ին Բեռլին-Շտեգլիցում, հյուծող հիվանդության ավարտին։

Նրա մահից հետո Ռիչարդ Դեհմելը ձեռնամուխ եղավ իր «*Das liebe Nest*» (1919) և «*Singinens Geschichten*» (1921) բանաստեղծական ժողովածուի հրատարակմանը, որոնք երկու դեպքում էլ ներկայացվեցին որպես Պաուլա Դեհմելի անկախ ստեղծագործություններ։ Բազմաթիվ հատորներ, ներառյալ Պաուլա Դեհմելի ստեղծագործությունները, հատկապես այն բանաստեղծությունների վերաբերյալ, որոնք նա գրել է մանուկների և փոքր երեխաների համար, շարունակել են հայտնվել այն ժամանակվանից։

## Գրքեր
Ամուսնալուծությունից հետո էլ Պաուլան շարունակել է համագործակցել Ռիխարդի հետ՝ ստեղծելով մանկական բարձրորակ գրքեր։

* «Ռիխարդ Դեհմելի հետ» (1900)
* «Ռումպուպել» (1903)
* «Գեղատեսիլ մարգագետնում» (1912)
* «Սիրելի բույնը» (1919, հրապարակել է Ռիխարդ Դեհմելը) և այլն։

Պաուլա Դեհմելի եղբայրը, որը նաև Ռիխարդի ընկերն էր հետագայում հայտնի տնտեսագետ Ֆրանց Օպենհայմերն է։ Նա իր հուշագրություններում գրել է քրոջ մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
*  
*  
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկագիրներ