Ջոն Ֆլաքսման

**Ջոն Ֆլաքսման**, **Ջոն Ֆլաքսմեն** (, 1755 թվականի հուլիսի 6, Յորք - 1826 թվականի դեկտեմբերի 9, Լոնդոն), անգլիական ռոմանտիկ նեոկլասիցիզմի նկարիչ, գծագրող, փորագրող և քանդակագործ։

## Կյանք և ստեղծագործություն
Ջոն Ֆլաքսմանը ծնվել Է Յորքում, քանդակագործ-մոդելավորող Ջոն Ֆլաքսման ավագի ընտանիքում (անհայտ - մոտ 1795), որն ավելի հաճախ կոչվում է Ֆլաքսման Առաջին: Հայտնի են նաև այլ նկարիչներ, այս ընտանիքի անդամների մեջ։ Ջոն Ֆլաքսման երկրորդը ինքնուսույց էր, օգտագործում էր նկարիչ ընկերների խորհուրդները, ցուցադրում էր իր նկարները Նկարիչների ազատ ընկերության պատկերասրահում, տասնհինգ տարեկան հասակում նա շահել է Արվեստի ընկերության երկրորդ մրցանակը: Նույն 1770 թվականին նա ընդունվել է Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա և նվաճել արծաթե մեդալ։ Այնուամենայնիվ, 1772 թվականին Ակադեմիայի ոսկե մեդալի մրցույթում Ֆլաքսմանը պարտություն է կրել։

1775 թվականից Ֆլաքսմանը քանդակագործական ռելիեֆներ է կատարել Ջոսայա Ուեջվուդ կերամիկական արտադրամասի համար Սթաֆորդշիրում (Անգլիա), որտեղ նախկինում նրա հայրը կատարել է նմանատիպ աշխատանքներ: Նա պատրաստել է ռելիեֆային պլանկետներ, ոսկերչական իրերի գծանկարներ՝ բոլորը «դասական հռոմեական ոճով»։

1780-ականներից ի վեր, իր ստեղծագործական կյանքի մնացած ժամանակահատվածում, Ֆլաքսմանը նկարել է հուշահամալիրի խորաքանդակներ և նախագծել մոնումենտալ մահարձաններ, որոնք կարելի է գտնել Անգլիայի բազմաթիվ եկեղեցիներում: 1782 թվականին՝ քսանյոթ տարեկան հասակում, Ֆլաքսմանն ամուսնացել է Աննա («Նենսի») Դենմանի հետ, ով սկսել է օգնել նրան աշխատանքում։

1787 թվականին՝ հարսանիքից հինգ տարի անց, Ֆլաքսմանը և նրա կինը ճանապարհորդել են Հռոմ՝ Ուեջգվուդի կողմից մասամբ ֆինանսավորմամբ։ Հավերժական քաղաքում նրա գործունեությունը ներառում էր Ուեջվուդի վարձած քանդակագործներ-մոդելավորողների խմբի ղեկավարումը, թեև նա այլևս չէր կատարում նմանատիպ աշխատանքներ: Նրա էսքիզները ցույց են տալիս, որ Հռոմում Ֆլաքսմանը ուսումնասիրել է ոչ միայն հին, այլև միջնադարյան և վերածննդի արվեստ։

Ամենամեծ համբավը ձեռք է բերել Հռոմում Էսքիլեսի, Հոմերոսի և Դանթե Ալիգիերիի ստեղծագործությունների նկարազարդումները, որոնք նկարվել են Թոմազո Պիրոլիի կողմից գծային ձևով՝ «ուրվագծային»։ Այս ձևը՝ Ֆլաքսմանի հայտնագործությունը, այն ժամանակ վերագրվում էր «նեոգրեկ» նորաձև ոճին։ Ինքը՝ հեղինակը, բացատրել է, որ իրեն ոգեշնչել են այս նկարները ներկված հին հունական և իտալական ծաղկամաններով։ Ֆլաքսմանը ստեղծել է Դանթեի «Աստվածային կատակերգության» հարյուր տասնմեկ նկարազարդում, որոնք ոգեշնչում էին այնպիսի նկարիչների, ինչպիսիք են Ֆ. Գոյան և Ժ․ Օ․ Դ․ Էնգրը, դրանք լայնորեն օգտագործվել են նաև որպես ակադեմիական օգնություն 19-րդ դարի արվեստի ուսանողների համար։

Ֆլաքսմանի նկարները Հեսիոդոսի «Գործեր և օրեր»  բանաստեղծության համար փորագրվել են Ուիլյամ Բլեյքի կողմից (1817): Հայտնի է նաև, որ նույնիսկ ավելի վաղ՝ 1783 թվականին, Ֆլաքսմանը սուբսիդավորել է իր ընկերոջ՝ Բլեյքի, այն ժամանակ ոչ մեկին անհայտ բանաստեղծի և ռոմանտիկ նկարչի աշխատանքների հրատարակումը։ Սկզբում Ֆլաքսմանը մտադիր էր մնալ Իտալիայում երկու տարուց մի փոքր ավելի, բայց ձերբակալվել է «Ատամասի կատաղությունը» մարմարե Քանդակագործական խմբի վերականգնման հանձնաժողովի կողմից Ֆրեդերիկ Հերվիի, Բրիստոլի կոմսի և Դերիի եպիսկոպոսի համար: 1794 թվականի ամռանը Անգլիա վերադառնալու պահին, յոթ տարվա բացակայությունից հետո, Ֆլաքսմանը ավարտել է նաև Կեֆալուսի և Ավրորայի մարմարե խումբը՝ հիմնվելով Օվիդիոսի «Մետամորֆոզների» պատմության վրա։ Այս ստեղծագործությունը ձեռք է բերել Թոմաս Հոուփը, ով Հռոմ է ժամանել 1791 թվականին։ Ավելի ուշ Հոուփը այս աշխատանքը դարձրել է կենտրոնական իր լոնդոնյան տան «Ֆլաքսմանի սենյակի» (Flaxman room) զարդարանքում։ Այժմ քանդակը գտնվում է Լիվերպուլի Լեդի Լևերի արվեստի պատկերասրահի հավաքածուում։

Վերադարձի ճանապարհին Ֆլաքսմանները ճանապարհորդում էին կենտրոնական և Հյուսիսային Իտալիայում։ Վերադառնալուն պես նրանք վարձել են մի տուն Բուքինգհեմ փողոցում՝ Լոնդոնի Ֆիցրոյ հրապարակում, որը նրանք երբեք չեն լքել: Այդ ժամանակից ի վեր Բուքինգհեմ փողոցը վերանվանվել է Գրինվել սթրիթ, W1, թիվ 7 տան ճակատին ամրացված է հուշատախտակ, որը ցույց է տալիս, որ այստեղ է գտնվում այն տունը, որտեղ ապրել է Ջոն Ֆլաքսմանը։ Վերադարձից անմիջապես հետո քանդակագործը բողոք է հրապարակել Փարիզի արվեստի կենտրոնական թանգարան (Նապոլեոնի թանգարան) ստեղծելու ծրագրի դեմ (արդեն վերանայվել է ֆրանսիական գրացուցակի կողմից և իրականացվել է Նապոլեոնի կողմից երկու տարի անց)՝ ամբողջ Եվրոպայից թալանված գործերը պահելու համար։ Չնայած դրան, հետագայում Ֆլաքսմանը օգտվել է Ամիենի հաշտությունից՝ Փարիզ մեկնելու և այնտեղ հավաքված գանձերը տեսնելու համար։

Ջոն Ֆլաքսմանը շարունակել է նախագծել գերեզմանաքարեր, որոնք մեծ հաջողություն են ունեցել։ 1800 թվականին նա ընտրվել է Լոնդոնի Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, իսկ 1810 թվականին ակադեմիան նրան նշանակել է քանդակագործության պրոֆեսորի հատուկ ստեղծված պաշտոնում։ Նա հանգամանալից և խելամիտ դասախոս էր, և նրա դասախոսությունները հաճախ վերահրատարակվում էին։

Երբ 1806 թվականին լորդ էլգինի կողմից Աթենքի Ակրոպոլիսի Պարթենոնից հանված «Էլգինի մարմարները»՝ Ֆիդիասի և նրա աշակերտների (Մ.թ. ա. 438-431 թթ.) աշխատանքների ռելիեֆներն ու քանդակները հասել են Անգլիա, Ջոն Ֆլաքսմանը մասնակցել է այս ստեղծագործությունների արժեքի վերաբերյալ թեժ քննարկմանը։ Ֆլաքսմանի հայտարարությունները խորհրդարանական հանձնաժողովի առջև՝ հօգուտ կառավարության կողմից դրանց ձեռքբերման, զգալի կշիռ ունեին, և քանդակները, ի վերջո, ձեռք են բերվել 1816 թվականին:

1820 թվականին մահացել է Ֆլաքսմանի կինը։ Նրա կրտսեր քույրը՝ Մարիա Դենմանը, և նրա խորթ քույրը՝ Մերի Էն Ֆլաքսմանը, շարունակել են ապրել նրա հետ, և նա շարունակել քրտնաջան աշխատել: 1822 թվականին Ֆլաքսմանը ակադեմիայում դասախոսություն է կարդացել՝ ի հիշատակ իր հին ընկերոջ՝ քանդակագործ Կանովայի, ով վերջերս էր մահացել։ 1823 թվականին նրան այցելել է Շլեգելը, ով զեկույց է գրել նրանց հանդիպման մասին։ Ֆլաքսմանը մահացել է 71 տարեկան հասակում 1826 թվականի դեկտեմբերի 7-ին: Նա թաղվել է Սենթ Ջայլսի գերեզմանատանը, Քինգս ռոուդում, «բանաստեղծների եկեղեցում» (St Giles in the Fields), իր կնոջ՝ Աննայի և քրոջ՝ Մերի Էն Ֆլաքսմանի կողքին։

## Ստեղծագործության և հավաքածուների գնահատում
Ջոն Ֆլեքսմանի շատ գործեր ստեղծվել են օգնականների օգնությամբ, և դրանք արժանացել են քննադատության, որ «նրա մարմարի որոշ կտորների կատարումը մի փոքր ձանձրալի է»։ Ֆլաքսմանի «Էտրուսկյան գծանկարների» ամենահայտնի քննադատությունը բանաստեղծ Յ. Վ. Գյոթեի կողմից է, որ նշել է, որ Ջոն Ֆլաքսմանը «բոլոր դիլետանտների սիրելին է. նրա բոլոր արժանիքները հեշտությամբ հասանելի են հասկանալու համար... Բայց որքան քիչ է աչքի ընկնում այս հաճելի, քաղցր և որոշ առումներով առանց արժանիքների նկարիչը»։ Է. Պանոֆսկին նկարչին անվանել է «ռոմանտիկ կլասիցիստ»։ Ֆլաքսմանը շատ սիրված էր, բայց հետագայում մոռացվել է: Նրա «էտրուսկյան ոճը» կամ «նեոգրեկ» ոճը հիմնված էր Հին Հռոմի և Պոմպեյի հուշարձանների ուսումնասիրության վրա, բայց Ֆլաքսմանը լավ գիտեր և ուսումնասիրում էր գոթական արվեստը՝ իտալական պրոտոռենեսանս նկարիչների գործերը: Անգլիացի նկարիչ և գծագրող Ջոզեֆ Ֆարինգթոնը, Ֆլաքսմանի մտերիմ ընկերն ու համախոհը, իր անհատական ոճը սահմանել է որպես «հնության և գոթական խառնուրդ»։

Ֆլաքսմանի ստեղծագործությունների հիմնական հավաքածուները գտնվում են Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում, Բրիտանական թանգարանում և Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում: Լոնդոնի համալսարանական քոլեջը նաև պահում է Ֆլաքսմանին պատկանող արխիվային նյութերը և նրա պատկերազարդ գրքերի հավաքածուն:

## Պատկերասրահ

Frankland memorial by John Flaxman R.A..jpg|Սըր Թ. Ֆրանկլանդի երեխաների հուշահամալիր: Մարմար. Բոլոր Սրբերի Եկեղեցի, Հյուսիսային Յորքշիր, Անգլիա
Sarah Morley Memorial detail Flaxman.jpg|Սառա Մորլիի Հուշահամալիր. Մանրամասն. Գլոչեստերի Տաճար
(27) Flaxman Ilias 1795, Zeichnung 1793, 189 x 284 mm.jpg|Աքիլլեսը սգում է Պատրոկլեսին: Տ. Պիրոլիի փորագրությունը (1795), որը հիմնված է Ջ․ Ֆլաքսմանի գծանկարի վրա (1793)
Ewer MET DP104609.jpg|Կուժ։ Մանուֆակտուրա Ջ. Ուեջվուդը՝ ըստ Ջ․ Ֆլաքսմանի գծանկարի: Սև բազալտե զանգված: Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք
Chessmen (32) MET ES1653.jpg|Շախմատի խաղաքարեր։ Մանուֆակտուրա Ջ. Ուեջվուդը՝ ըստ Ջ․ Ֆլաքսմանի գծանկարի: Հասպիսի զանգված։ Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք
John Flaxman (1755-1826) - Cephalus and Aurora (1789-90) front right 2, Lady Lever Art Gallery, Port Sunlight, Cheshire, June 2013 (9100881175).png|Կեֆալուս և Ավրորա։ 1789-1790 թվականներ։ Մարմար։ Լեդի Լևերի պատկերասրահ, Լիվերպուլ
FLAXMAN John The Fury Of Athamas.jpg|Ատամանի կատաղությունը: 1790–1794 թվականներ։ Մարմար։ Ազգային հարստություն, Մեծ Բրիտանիա
Flaxman Portrait Füssli.jpg|Ի. Գ. Ֆյուսլիի դիմանկարը: Մոտ. 1800 թվական։ Մարմար։ Բոդեի Թանգարան, Բեռլին
UCL Flaxman Gallery and sculpture.jpg|Ջ․ Ֆլաքսմանի պատկերասրահ։ «Սուրբ Միքայելը, որը հաղթում է Սատանային» քանդակ: Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* «Die Welt der Malerei», Gütersloh-Amstelveen 1997.
* John Flaxman. The illustrations for Dante’s Divine Comedy. Royal Academy of Arts. 2004. Mondadori Electa S.p.A., Milan. p.&nbsp;280 ISBN 1-903973-59-7

Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ