open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eigengrau

thumb|Ջերմաստիճանի բարձրացում՝ համեմատած տարբեր թիրախային տրամագծերի ֆոնի պայծառության հետ։ Տվյալներ Բլաքվելի 4-րդ և 8-րդ աղյուսակներից (1946 թ.), որոնք գծագրվել են Կրումիում (2014): Հարթ կորերը ցածր լույսի ներքո ցույց են տալիս Eigenlicht-ն:

**Eigengrau** (գերմ՝ intrinsic gray), կոչվում է նաև **Eigenlicht** (հոլանդերեն և գերմաներեն նշանակում է «Ներքին լույս»), մոխրագույն միատեսակ ֆոնի գույն, որը շատերը տեսնում են, երբ լույս չկա։ *Eigenlicht* տերմինը ի հայտ է եկել տասնիններորդ դարում, բայց այն հազվադեպ է օգտագործվել վերջին գիտական հրապարակումներում։ Այս երևույթի համար ընդհանուր ընդունված գիտական տերմինները անվանում են «տեսողական աղմուկ» կամ «ֆոնային հարմարեցում»։ Այս տերմիններն առաջացել են փոքրիկ սև և սպիտակ կետերի անընդհատ փոփոխվող դաշտի ընկալման պատճառով։

Կոնտրաստային շեմի տվյալները, որոնք հավաքել է Բլաքվելը և գծագրել է Քրումեյը, ցույց են տալիս, որ Eigengrau-ն տեղի է ունենում հարմարվողական լուսավորության դեպքում։ .

## Պատճառ
Դեռևս 1860 թվականին հետազոտողները նկատել են, որ ինտենսիվության-զգայունության կորերի ձևը կարելի է բացատրել ենթադրելով, որ ցանցաթաղանթում աղմուկի ներքին աղբյուրը առաջացնում է պատահական իրադարձություններ, որոնք չեն տարբերվում իրական ֆոտոններից։ Ավելի ուշ եղեգի դոդոշների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ այս իրադարձության հաճախականությունը կախված է ջերմաստիճանից, ինչը ենթադրում է, որ դրանք առաջանում են ռոդոպսինի ջերմային իզոմերացումից։ Մարդու բջիջներում այս երևույթները տեղի են ունենում միջինը 100 վայրկյանը մեկ անգամ, ինչը, հաշվի առնելով ռոդոպսինի մոլեկուլների քանակը բջիջում, ենթադրում է, որ ռոդոպսինի մոլեկուլի կես կյանքը կազմում է մոտ 420 տարի։ Ֆոտոնների արձագանքներից երևույթների անտարբերությունը հաստատում է այս բացատրությունը։ Մյուս կողմից, գործընթացները, ինչպիսիք են նեյրոտրանսմիտերի ինքնաբուխ արտանետումը, չեն կարող ամբողջությամբ բացառվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Գույներ
Կատեգորիա:Լույս
Կատեգորիա:Մթություն
Կատեգորիա:Տեսողություն
Վեներայի փոսիկներ

thumb|Վեներայի փոսիկներով նստած կին: Սլաքները ցույց են տալիս երկու փոսերը:
**Վեներայի փոսիկներ** կամ **գոտկային փոսիկներ**, սագիտալ սիմետրիկ խորշեր, որոնք երբեմն տեսանելի են մարդու մեջքի ստորին հատվածում։ Դրանք գտնվում են անմիջապես սրբոսկրազստային հոդերի վերևում։

«Վեներայի փոսիկներ» տերմինը ոչ ֆորմալ է, սակայն ծառայում է որպես պատմականորեն ընդունված անուն բժշկական միջավայրում սրբանային հոդերի մակերեսային տեղագրության համար։ Այս խորշերը առաջանում են կարճ կապանովներով, որոնք տարածվում են վերին շերտի և մաշկի միջև։ Դրա երկարությունը և ձգվելու ունակությունը որոշվում են գենետիկ գործոններով։

Կան նաև մաշկի այլ կապաններ, որոնք ձգվում են մարմնի խորքից դեպի մակերես, ինչպիսիք են «Կուպերի կապանները», որոնք առկա են կրծքավանդակում և գտնվում են հիմնական ֆասիայի և կրծքավանդակի մաշկի միջև։

Համարվում են գեղեցկության նշան և ֆետիշիզմի օբյեկտ, որն արտացոլում է նրանց անվանումը՝ հռոմեական գեղեցկության Վեներա աստվածուհու անունից։ 2017 թվականին նշվել է պլաստիկ վիրաբուժության միջոցով Վեներայի փոսերի արհեստական ձևավորման նորաձևության տարածումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու գենետիկա
Կատեգորիա:Մարդու մարմին
Կատեգորիա:Ֆիզիկական գրավչություն
Համահայկական ամառային 8-րդ խաղեր

**Համահայկական ամառային 8-րդ խաղեր**, Համահայկական խաղեր, որ մեկնարկել էին 2023 թվականի օգոստոսի 5-ին Գյումրիում։ Ավարտվել են են օգոստոսի 19-ին Գառնիում՝ փակման արարողությամբ։ Խաղերը անցել են «Միասնություն սպորտով» կարգախոսի ներքո։

## Պաշտոնական արարողություններ
### Բացման արարողություն
Համահայկական խաղերի բացման պաշտոնական բացման արարողությունըւ տեղի է ունեցել Գյումրիի «Շիրակ» մարզադաշտում։

### Փակման արարողություն
Համահայկական խաղերի փակման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել Գառնիում օգոստոսի 19-ին, որին մասնակցել են ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, Համահայկական ամառային 8-րդ խաղերի կազմակերպման և անցկացման կազմկոմիտեի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը, Համահայկական խաղերի համաշխարհային կոմիտեի (ՀԽՀԿ) նախագահ Իշխան Զաքարյանը, ՀԽՀԿ ներկայացուցիչներ և Համահայկական խաղերին մասնակցած մարզիկներ, պատվիրակությունների անդամներ։

Փակման հանդիսավոր միջոցառման ժամանակ չորս կամավորների օգնությամբ իջեցվել է Համահայկականի դրոշը, մարվել համահայակական ամառային 8-րդ խաղերի ջահը։

## Մասնակիցներ
Համահայկական ամառային 8-րդ խաղերին մասնակցել են 41 երկրների 181 քաղաքների ավելի քան 7000 մարզիկներ։ Նրանց 80%–ից ավելին առաջին անգամ են այցելել Հայաստան։ Մրցանակային տեղերի համար պայքարել են 19 մարզաձևում։ Խաղարկվել են մեդալների 107 հավաքածու։ Մրցումները սպասարկել են շուրջ 500 մրցավար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Համահայկական խաղեր
Կատեգորիա:Սպորտային մրցություններ
Կատեգորիա:Սպորտը Հայաստանում
Արմատային փտում

**Արմատային փտում**, բույսերի հիվանդություն։ Հարուցիչները հիմնականում սնկերն են, երբեմն՝ բակտերիաները։ Փոխանցվում են հողում եղած ծղոտների և բուսական մնացորդների, որոշները՝ սերմնանյութի միջոցով։ Ախտահարում են դաշտավլուկազգի և բակլազգի մշակաբույսերին, բամբակենուն, ճակնդեղին։ Առավել ընկալունակ են նվազաճ բույսերը։

## Տեսակներ

### '''Հացահատիկային հասկավոր բույսերի''' արմատային փտում
Տարածված է հացահատիկացան բոլոր դաշտերում։

### '''Հելմինթոսպորիումային արմատային փտում'''
**Հելմինթոսպորիումային** կամ **սովորական** արմատային փտումից առաջացնում է ծիլերի ոչնչացում, ցողունների հիմքի, քիստերի և հասկային թեփուկների մգացում, տերևների վրա բաց դարչնագույնից մուգ գույնի ձվաձև, ոչ մուգ եզրերով բծերի առաջացում։ Բերքատվությունը նվազում է 15–30%-ով։

### '''Օֆիոբոլուսային''' արմատային փտում
Հարուցվում է «Ophiobolus graminis» սնկով, հասկակալման սկզբին։ Բույսի աճը դանդաղում է, տերևներն ու ցողունները դառնում են մոխրագույն, հասկերը՝ կանգուն, սպիտակ գույնի, ցանքերում անհավասարաչափ տեղաբաշխված։ Ցողունների հիմքերն ու արմատները մգանում են ու փտում։ Բերքատվությունը նվազում է 15–30%-ով։

## Գրականություն
Ա․ Նիկոյան- Հայաստանում օգտագործման համար թույլատրված բույսերի պաշտպանության քիﬕական և կենսաբանական ﬕջոցներ
 

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Ղազանչյան

**Ղազանչյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գագիկ Մարտիկի Ղազանչյան (ծնվ․ 1960), նկարիչ։
* Գայ Գագիկի Ղազանչյան (ծնվ․ 1991), նկարիչ։
* Գերասիմ Ղազանչյան (մահ․ 1920), բժիշկ։
* Երվանդ Խաչատուրի Ղազանչյան (1937-2019), բեմադրիչ։
* Հակոբ Երվանդի Ղազանչյան (ծնվ․ 1959), բեմադրիչ։
* Մարիամ Հակոբի Ղազանչյան (ծնվ․ 1986), դերասանուհի։
* Ռաֆայել Հովհաննեսի Ղազանչյան (ծնվ․ 1938), արձակագիր, լրագրող։
* Վարդան Վահանի Ղազանչյան (1907-1990), գրականագետ։
* Վարուժան Ղազանչյան (ծնվ․ 1949), բանաստեղծ։
* Վռամ Խաչատուրի Ղազանչյան (1897-1941), Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից։
* Տիրան Տիգրանի Ղազանչյան (1901-1967), քիմիկոս։

## Գրական հերոսներ
* *Գևորգ, Հրաչյա Ղազանչյաններ*, Զորի Բալայանի «Երկու կրակի մեջ» գրքի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Վիկտորյա Անանյան

**Վիկտորյա Անանյան**, () բալետի հայ պարուհի։ Պարել է Պերմի, Ամստերդամի, Սան ֆրանցիսկոյի, Մոնտե Կառլոյի բալետի թատրոնների բեմերում։

## Կենսագրություն
Վիկտորյա Անանյանը ծնվել է Երևանում՝ պրոֆեսիոնալ բալետ պարողների ընտանիքում։ Զարեհ Մուրադյանի թոռնուհին է։ Հայրը, մայրը, եղբայրը և տատիկը նույնպես եղել են բալետի պարողներ։ Բնակվելով Ուկրաինայում, Բելառուսում, Ռուսաստանում, Հոլանդիայում, ԱՄՆ-ում՝ յուրացրել է ռուսական, ապա եվրոպական ու ամերիկյան բալետի բոլոր ոճերը։

Բալետով սկսել է զբաղվել 1996 թվականից՝ Խարկովում, մոր՝ Ժաննա Մուրադյանի մոտ, ապա 2000-2003 թվականին ուսումը շարունակել Պերմի բալետի դպրոցում։

2003-2007 թվականներին եղել է Պերմի բալետի թատրոնի մենապարուհի։

2007 թվականին տեղափոխվել է Ամստերդամ։ Մինչև 2012 թվականը եղել է Նիդերլանդների ազգային բալետի մենապարուհի։

2012 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ և եեղել Սան Ֆրանցիսկոյի բալետի առաջատար մենապարուհի։

2015 թվականից Մոնտե Կառլոյի բալետի առարատար մենապարող է։
 
2017 թվականին մասնակցել է բալետի աստղերի Dance Open Gala միջազգային փառատոնին։

## Խաղացանկ
* «Մոխրոտը», մոխրոտ,
* «Բայադերկա», Նիկիյա,
* «Կարապի լիճ», Օդետ, Օդիլ,
* «Քնած գեղեցկուհի», Ավրորա,
* «Կոպելիա», Սվանիլդա,
* «Մարդուկ-Ջարդուկը», Կլարա,
* «Ռոմեո և Ջուլիետ», Ջուլիետ,
և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Դավիթ Սարգսյան (քաղաքական գործիչ)

**Դավիթ Վելիկոյի Սարգսյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Միասնական հայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Դավիթ Սարգսյանը ծնվել է 1983 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Կոճողոտ գյուղում։ 2001 թվականին Ավարտել է Կոճողոտի միջնակարգ դպրոցը։

2002-2004 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

2008 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի «Անտառային ճարտարագիտություն և հողաշինարարություն» բաժինը և ստացել ճարտարագետ–անտառագետի որակավորում։ 2009 թվականին աշխատել է «Արցախանտառ» ՊՈԱԿ-ի Մարտակերտի մասնաճյուղում, որպես առաջատար մասնագետ, իսկ 2013-2017 թվականներին աշխատել է «Բեյզ Մեթըլս» ՓԲԸ-ում։ 2017 թվականին եղել է «Արցախանտառ» ՊՈԱԿ-ի Մարտակերտի և Շահումյանի մասնաճյուղերի վերահսկողության բաժնի ավագ մասնագետ, իսկ 2018 թվականին՝ «Արցախանտառ» ՊՈԱԿ-ի Մարտակերտի և Շահումյանի մասնաճյուղերի կառավարման բաժնի գլխավոր մասնագետ

2020 թվականի մայիսի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 2020 թվականից՝ «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արցախի նորընտիր Ազգային ժողովի պատգամավորներն արդեն գրանցվել են և վկայականներ ստացել 
* Արցախի Ազգային ժողովի նորընտիր պատգամավորները գրացվել և վկայականներ են ստացել
 
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ
PayPoint

**PayPoint,** բրիտանական կանխիկ և առցանց վճարման համակարգ, կիրառվում է Մեծ Բրիտանիայում, Իռլանդիայում և Ռումինիայում։ Գրանցված է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում։

## Պատմություն
PayPoint-ը ստեղծվել է 1996 թվականին։ Հաճախորդներին հնարավորություն է տալիս սպառված գազի և էլեկտրաէներգիայի դիմաց վճարումներ կատարել կանխիկ գումարով իրենց ամենահարմար մոտակա վճարման կետում։ Օգնում է հաճախորդներին կառավարել էներգիայի օգտագործումը, դրանով իսկ նպաստելով շրջակա միջավայրի պահպանությանը և վերահսկելով ծախսերը՝ հնարավորություն տալով ապրել սահմանափակ հնարավորությունների պայմաններում։ Սովորաբար բաժանորդների մոտ 40%-ն օգտագործում են էլեկտրաէներգիայի և գազի կանխավճարային հաշվիչներ։

Առաջին անգամ համակարգը թեստավորվել է Հյուսիսային Իռլանդիայում, իսկ կիրառության մեջ է մտել 1997 թվականին․ բրիտանական գազի կանխավճարային հաշվիչներ ունեցող բաժանորդները կարողացել են իրենց Քվանտ խելացի քարտերը գործարկել PayPoint-ի կետերում։

Ժամանակի ընթացքում հաճախորդների վստահությունը վայելելու արդյունքում PayPoint-ը գրանցել է առաջընթաց, և 2006 թվականից սկսած ընկերությունը դարձել է BBC հեռուստաալիքի բաժանորդագրման բացառիկ ներկայացուցիչը կանխիկ վճարման համակարգում։ 2006 թվականի նոյեմբերին և 2007 թվականի փետրվարին PayPoint-ը ձեռք է բերել առցանց վճարային ծառայություններ մատուցող Metacharge և SECPay համակարգերը։ 2010 թվականի սեպտեմբերին PayPoint-ը հասցրել է ավարտին Verrus համակարգի ձեռքբերումը, որը հեռախոսով ավտոկայանման վճարման հավելված էր, և վերաթողարկել է Հյուսիսային Ամերիկայում ու Եվրոպայում՝ PayByPhone անվամբ։ 2014 թվականի մայիսին PayPoint.net-ը և PayByPhone-ը վերամիավորվել են և դարձել PayPoint բջջային և առցանց։

## Գործունեություն
PayPoint-ը թույլ է տալիս կատարել կանխիկ վճարումներ Միացյալ Թագավորության 28 200 PayPoint-ի կետերից որևէ մեկում, ինչպես նաև Իռլանդիայի 500 և Ռումինիայի 9000 կետերում։ Այն նաև ունի փոքրիկ հարմարավետ կետեր, որոնք կահավորված են ժամանակակից սարքերով՝ նոութբուքերով, պլանշետներով, սմարթֆոններով, POS տերմինալներով։ Շատ դեպքերում PayPoint-ի վճարները սովորաբար վճարում է կազմակերպությունը, ոչ թե սպառողը։ Ուշագրավ բացառություն են կազմում ավանդները Monzo բանկային հաշիվներում, որոնց համար Monzo-ն ավանդադրված գումարից պահում է 1 ֆունտ վճար։

## Collect+
2011 թվականի փետրվարին գործարկվել է ծանրոցների հավաքագրման և ուղարկման Collect+ ծառայությունը՝ որպես PayPoint-ի և Yodel-ի համատեղ ձեռնարկություն։ Այս ծառայությունը հասանելի է Միացյալ Թագավորության PayPoint մանրածախ ցանցի գրեթե 6000 կետերի միջոցով։ Այն թույլ է տալիս հաճախորդներին հավաքել և ուղարկել փաթեթներ իրենց տեղական խանութից։

2020 թվականի ապրիլի 6-ին PayPoint-ը հայտարարել է Collect+ ծառայության սեփականության իրավունքների ամբողջական փաթեթի ձեռքբերման համաձայնագրի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* https://pay-point.com/en/
* https://paypoint.quickteller.com/
* https://www.ppro.com/payment-methods/paypoint/ 

Կատեգորիա:Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում տեղադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:1996 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Սերգեյ Հարությունյան (քաղաքական գործիչ)

**Սերգեյ Սյոմիկի Հարությունյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Ազատ hայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Հարությունյանը ծնվել է 1976 թվականի մարտի 22-ին Մարտակերտում։ 1982 թվականին հաճախել է Մարտակերտի համար առաջին միջնակարգ դպրոցը, 1993 թվականին ավարտել Երևանի Իսակովի անվան համար 132 միջնակարգ դպրոցը։ Նույն թվականին ընդունվել է Արցախի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը։ 1998 թվականին ավարտել է համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը՝ ստանալով տնտեսագետի մասնագիտություն։

1993-1997 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատանքի է ընդունվել Մարտակերտի շրջանային ֆինանսական բաժնում՝ որպես հարկային տեսուչ։ 1999-2004 թվականներին եղել է Մարտակերտի քաղաքային համայնքի երկրորդ կարգի մասնագետ, իսկ 2004-2011 թվականներին՝ Մարտակերտի քաղաքային համայնքի ղեկավար։ 2012 թվականին եղել է «Արցախուղի» ՓԲԸ-ի Մարտակերտի տեղամասի աշխղեկ։

2014 թվականի ապրիլից մինչև 2015 թվականի հունվարը եղել է «Մարտակերտի ջրային տնտեսություն» ՓԲԸ-ի գործադիր տնօրեն։

2015 թվականի մայիսի 3-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Արցախի Հանրախետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ մեծամասնական ընտրակարգով, թիվ 7 ընտրատարածքից։

Ազգային ժողովի «Հայրենիք» խմբակցության անդամ է։ «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության անդամ է։ Ազգային ժողովի պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Վենսեսլաո Մոգել

**Վենսեսլաո Մոգել Հեռռերա** (, մամուլում հայտնի որպես *Էլ Ֆուսիլդաո* (իսպաներենից՝ *գնդակահարվածը*, ), Պանչո Վիլյայի հրամանատարության ներքո ծառայած մեքսիկացի զինվոր, որը գերեվարվել է 1915 թվականի մարտի 18-ին, Մեքսիկական հեղափոխության ժամանակ, և փրկվել՝ կրակախմբի իրականացրած մահապատժից։

## Պատմություն
Մոգելը մահվան է դատապարտվել առանց դատավարության։ Նրա մարմնին հասցվել է 8-9 կրակոց։

Նրա փրկվելու մասին պատմությունները տարբեր են։ Որոշ աղբյուրներ վկայում են, որ հաջորդ օրը Միգելի անգիտակից մարմինը հայտնաբերել են նրա զինակիցների մահացած մարմինների կողքին։ Մոգելին ցուցաբերել են բժշկական օգնություն և նրա վիճակը բարելավվել է։ Այլ աղբյուրների տվյալներով՝ Մոգելը սողալով հասել է սուրբ Ջեյմսի անվան եկեղեցի, որտեղ նրան հայտնաբերել է եկեղեցու անդամներից մեկը՝ տանելով Մոգելին իր տուն։ Մոգելն այնտեղ մնացել է մինչև լրիվ ապաքինվելը։ Գլխին եզրափակիչ մահացու կրակոց ստանալուց հետո, այնուամենայնիվ, Մոգելը ողջ է մնացել։ Նրա երեսն ամբողջությամբ պատված է եղել սպիերով և վերքերով։

Մոգելը 1937 թվականի հուլիսի 16-ին մասնակցել է Ռիփլիի «Ուզում եք հավատացեք, ուզում եք՝ ոչ» ռադիոհաղորդմանը։

Վենսեսլաոն բրիտանացի արտիստ Չումբաուանբայի «Էլ Ֆուսիլդաո» երգի հերոսն է։ Այն ներառված է խմբի 13-րդ երաժշտական ալբոմում։

## Ծանթագրություններ

## Մատենագրություն
* Wenceslao Moguel. El milagro del Santo de Halachó, o Historia de un Fusilado. – Merida, 1967. – 186 pp.

Կատեգորիա:Գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Լեռնիկ Հովհաննիսյան

**Լեռնիկ Լենտրուշի Հովհաննիսյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Լեռնիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1973 թվականի հուլիսի 24-ին Շուշիի շրջանի Քարին տակ գյուղում։ 1980 թվականին հաճախել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև 8-րդ դասարանից ուսումը շարունակել է Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան հայագիտական թեքումով համար 10-րդ դպրոցում։ 1996 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։

Ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի Շուշիի պաշտպանական շրջանի 52-րդ գումարտակում, որի կազմում մասնակցել է մի շարք մարտական գործողությունների։

1997-2000 թվականներին սովորել է Արցախի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում, իսկ 1999 թվականին եղել է Արցախի Պետական համալսարանի պատմության ամբիոնի դասախոս, այնուհետև՝ ավագ դասախոս։

2013 թվականի հունիսին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության Մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ։

2015 թվականի մայիսի 3-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր` մեծամասնական ընտրակարգով, թիվ 10 ընտրատարածքից։

2018 հուլիսի 2-ից մինչև 2020 թվականը եղել է Արցախի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախարար։

Հայ Հեղափոխական դաշնակցության անդամ է։ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալն է։

Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի «Դաշնակցություն» խմբակցության անդամ է։

Մոտ 10 գիտական աշխատանքների և 8 քարտեզների հեղինակ է։

Արցախի հանրային հեռուստատեսությամբ վարում է իր հեղինակած «Մեր երկիր» հաղորդաշարը։

Ամուսնացած է։ Ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հովհաննիսյան Լեռնիկ Լենդրուշի-Պատմության ֆակուլտետ,ուսանող
* Լեռնիկ Հովհաննիսյան. ԱՄՆ այցը հաջողված էր և ծառայել է իր նպատակին. «Ապառաժ»
* ԿԱՃԱՌ Գիտական կենտրոն 
* «Մշակույթը չպետք է դառնա որևէ գերատեսչության կցորդ». Լեռնիկ Հովհաննիսյան
* «Փառուխում և Քարագլխում վտանգված են 40-ից ավելի հուշարձաններ. թշնամին արդեն ոչնչացրել է Փառուխ գյուղի մոտակայքում գտնվող 9-13-րդ դարերի գերեզմանոցը». Լեռնիկ Հովհաննիսյան
* Շատ մեծ վտանգի տակ է Արցախի նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգությունը․ Լեռնիկ Հովհաննիսյան
* #AraratChallenge. Լեռնիկ Հովհաննիսյան

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Գյուղատնտեսական բույսերի և փայտացողուն ծառերի ու թփերի այրվածքներ

**Գյուղատնտեսական բույսերի և փայտացողուն ծառերի ու թփերի այրվածքներ**, արևի ուղիղ ճառագայթների կամ բացասական ջերմաստիճանների ազդեցությունից առաջացած արևահարուկներ։

## Տեսակ
Բույսերի այրվածքներ են կոչվում նաև պտղափտումը և պտղատուների բակտերիալ հիվանդության ախտահարումները, ինչպես նաև թունաքիմիկատների ոչ ճիշտ օգտագործումից առաջացած վնասվածքները։

## Վնասներ
Այրվածքները հանգեցնում են արմատների առանձին հատվածների, ընձյուղների, տերևների, ծաղիկների, երբեմն՝ ամբողջ բույսի չորացման։

## Պայքարի միջոցներ
Արևային և ջերմային այրվածքների դեմ պայքարի համար խորհուրդ է տրվում կրակաթով կատարել ծառերի բների սպիտակեցում, վարակիչ այրվածքների դեմ ներարկել թունաքիմիկատներ։
Էրիկ Հարությունյան (քաղաքական գործիչ)

**Էրիկ Ռոբիկի Հարությունյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Ազատ hայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Էրիկ Հարությունյանը ծնվել է 1986 թվականի մայիսի 14-ին Ասկերանի շրջանի Նախիջևանիկ գյուղում։ 2003 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Շուշիի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Նույն թվականին ընդունվել է Արցախի պետական համալսարանի հումանիտար ֆակուլտետի պատմության բաժինը։

2004-2006 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

2006-2009 թվականներին ուսումը շարունակել է՝ ստանալով պատմության, մանկավարժության բակալավրի աստիճան։ 2009-2011 թվականներին ընդունվել է Արցախի պետական համալսարանի հումանիտար ֆակուլտետի «Հայոց պատմություն» բաժնի մագիստրատուրան՝ ստանալով պատմության մագիստրոսի աստիճան։

2007 թվականի օգոստոսից մինչև հոկտեմբերը պայմանագրային հիմունքներով եղել է Արցախի Հանրապետության Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի Շուշիի տարածքային ստորաբաժանման շենքերի, շինությունների տեղազննող և գույքահարկերի բազայի ձևավորման համար գնահատող՝ վերագնահատող։

2008-2011 թվականներին աշխատել է Արցախի Հանրապետության ոստիկանության պետական պահպանության վարչությունում, որպես ոստիկան, իսկ 2011-2018 թվականներին՝ «Արցախբանկ» ՓԲԸ Շուշիի մասնաճյուղի մասնագետ-գնահատող։

2011 և 2015 թվականներին Արցախի Հանրապետության տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ընտրվել է Շուշիի համայնքի ավագանու անդամ։

2018 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի լրացուցիչ ընտրությունների արդյունքում թիվ 10 ընտրատարածքից մեծամասնական ընտրակարգով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի պատգամավոր։

Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ է։ 2019 թվականի հոկտեմբերի 31-ից Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի «Հայրենիք» խմբակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի 4 դուստր։

## Պարգևներ
* «Մարտական ծառայություն» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ջուլիա Թաշջյան

**Ջուլիա Հ․ Թաշջյան** (, ), հայկական արմատներով ամերիկացի քաղաքական գործիչ։ Կոնեկտիկուտի պետքարտուղար (1983-1991)։ Դեմոկրատական կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Թաշջյանը ծնվել է Փոթաքեթում, Ռոդ Այլենդ, Հարրի և Էլիզա (օրիորդական ազգանունը՝ Կաֆֆեյան) Զաքարյանների ընտանիքում։ Ծնողները ԱՄՆ են գաղթել Խարբերդից (մայրը Իզնիկից, հայրը՝ Սուրսուրից)։ Չորս տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Կոնեկտիկուտ և դպրոց հաճախել Հարթֆորդում, Կոնեկտիկուտ։ 1966 թվականից մինչև մահ ապրել է Վինձորում, Կոնեկտիկուտ։ Լինելով Վինձորի բնակիչ՝ Ջուլիան իր քաղաքական կարիերան սկսել է Երիտասարդ դեմոկրատների կուսակցությունում՝ հետագայում ծառայելով Վինձորի Դեմոկրատական Կանանց ակումբում, Վինձորի դեմոկրատական քաղաքային կոմիտեում և Դեմոկրատական պետական կենտրոնական կոմիտեում։

Եղել է Դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ 1983-1991 թվականներին զբաղեցրել է Կոնեկտիկուտի պետքարտուղարի պաշտոնը՝ 1990 թվականին պարտվելով վերընտրվելու քարոզարշավը Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Փոլին Ռ. Քեզերին։ Թաշջյանը կրկին առաջադրվել է պետքարտուղարի պաշտոնի համար 1994 թվականին, սակայն դեմոկրատների նախնական ընտրություններում պարտվել է Մայլս Ս. Ռապոպորտին։

## Ընտանիք
1959 թվականին ամուսնացել է Ջեյմս Ս. Թաշջյանի հետ։ Ունեն չորս երեխա՝ Չարլզ, Ջեյմս, Լիզա, Շերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Մեջքի լայնաձև մկան

**Մեջքի լայնագույն մկան** (), մակերեսային մկան։ Զբաղեցնում է մեջքի ամբողջ ստորին հատվածը, վերին խրձերը ծածկված են սեղանարդաձև մկանով (musculus trapezius)։ Այն սկսվում է վերջին կրծքային (4, ավելի հազվադեպ՝ 5-6), բոլոր գոտկային և սրբանային ողերի փուշելուններից, զստային կատարի հետին մասից, գոտկակրծքային փակեղի մակերեսային թերթիկից և ստորին չորս կողոսկրերից (չորս ատամներով)։ Գոտկային շրջանում երկու կողմերի մեջքի լայնագուն մկանները կազմում են ընդարձակ ջլոն, որը միաձուլվում է գոտկակրծքային փակեղի հետ։ Վերին խրձերը անցնում են կողմնայնորեն, ստորին խրձերը թեք գնում են դեպի վեր և կողմնայնորեն, ընթացքում ստանում են լրացուցիչ խրձեր՝ 3-4 ատամների տեսքով, ծածկում են թիակի ստորին անկյունը և մեծ կլոր մկանները (երբեմն՝ ստանում է լրացուցիչ խուրձ մեծ կլոր մկանից)։ Այնուհետև, ձևավորելով անութային խոռոչի հետին պատը, միանում է բազկոսկրի փոքր թմբկության կատարին (լատ.՝ crista tuberculi minoris humeri):

## Գործառույթ
Շարժում է ուսը դեպի իրան, և վերին վերջույթը հետ է բերում դեպի միջին գիծ՝ պտտելով այն դեպի ներս (պրոնացիա)։ Եթե վերին վերջույթն անշարժ է, այն ավելի է մոտեցնում իրանը և կարող է լայնացնել կրծքավանդակը՝ ծառայելով որպես օժանդակ շնչառական մկան։
մինի|408x408փքս|Մեջքի լայնագույն մկանի ամրացման հատվածները
Մկանների հզոր զարգացումը ֆիլոգենետիկորեն կապված է մարդկանց նախնիների՝ ձեռքերի օգնությամբ շարժման եղանակի հետ (բրախիացիա), երբ անհրաժեշտ էր շարժվել մարմինը և ձեռքերը ձգելով ճյուղից ճյուղ ցատկել։

## Գոտկային եռանկյունի
Վերևից սահմանափակվում է մեջքի լայնագույն մկանի վերին և միջային ջլային խրձերով, որովայնի արտաքին թեք մկանի հետին կողմնային եզրով, ներքևից՝ զստային կատարով։ Հատակը կազմում է որովայնի ներքին թեք մկանը։ Որովայնի ճողվածքների դուրս գալու հատվածն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Широчайшая мышца спины, удерживается зажимом. (мышечный труп) 
* Широчайшая мышца спины (отведена), удерживается зажимом. (мышечный труп) 
* Поясничный треугольник (мышечный труп) 

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Դավիթ Բարսամյան

**Դավիթ Բարսամյան** (, Դավիթ Պարսամյան, ), ամերիկահայ ռադիոհաղորդավար, գրող, *Alternative Radio*-ի՝ Բոուլդերում գործող սինդիկացված շաբաթական հանրային կապերի հաղորդում, որը հեռարձակվում է աշխարհի շուրջ 250 ռադիոկայաններով, հիմնադիր-տնօրեն։

1978 թվականից սկսել է աշխատել Բոուլդերի *KGNU*-ում, ապա Ալամոզայի KRZA-ում։

Բարսամյանի հոդվածները (և հարցազրույցները) պարբերաբար հայտնվում են *The Progressive*, *The Sun* և *Z Magazine* ամսագրերում։ Նաև դասախոսություններ է կարդում ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության, կորպորատիվ վերահսկողության, լրատվամիջոցների և քարոզչության վերաբերյալ։

Որպես գրող՝ Բարսամյանն առավել հայտնի է Նոամ Չոմսկիի հետ ունեցած իր հարցազրույցների շարքով, որոնք հրատարակվել են գրքի տեսքով և թարգմանվել բազմաթիվ լեզուներով։

## Արտաքսում Հնդկաստանից
2011 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Բարսամյանն արտաքսվել է Հնդկաստանից։ Ինդիրա Գանդիի միջազգային օդանավակայան չվերթով ժամանելուց հետո նրան թույլ չեն տվել երկիր մուտք գործել և հետադարձ չվերթ են առաջարկել։ Բարսամյանը դա մեկնաբանում է Ջամմուում և Քաշմիրում մարդու իրավունքների խախտումների վերաբերյալ իր ռեպորտաժով։

## Մատենագիտություն

## Ֆիլմագրություն

## Տես նաև
* Ամերիկահայերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*About David Barsamian, with list of programs featuring him, at Alternative Radio's website
*Alternative Radio (Australia) website
*Statement of protest  South Asia Citizens Web, Sep 28, 2011

Կատեգորիա:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Խոսք Վ․ Բրյուսովի դասախոսության առթիվ

**«Խոսք Վ․ Բրյուսովի դասախոսության առթիվ»**, հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից։

## Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից՝ գրված 1916 թվականին։ Բանաստեղծն այս խոսքն ասել է 1916 թվականի հունվարի 13-ին Թիֆլիսի Արտիստական ընկերության դահլիճում՝ Վ․ Բրյուսովի դասախոսության առթիվ։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1916 թվականին հունվարի 17-ին Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթի № 11 համարում այս վերտառությամբ՝ «*Հովհաննես Թումանյանի ճառը՝ արտասանած Բրյուսովի դասախոսության երեկոյին, որով, իբր Հայ գրողների ընկ<երության> նախագահ, ներկայացրեց դասախոսին հասարակությանը և ուղջունեց իրեն՝ բանաստեղծին*»։

Այնուհետև՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության չորրորդ հատորում (էջ 331-332)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1916 գրականությունում
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ
Պաուլա Պրերադովիչ

**Պաուլա ֆոն Պրերադովիչ** (, ), ավստրիացի գրող և բանաստեղծ, Ավստրիայի պաշտոնական օրհներգի տեքստի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վիեննայում, սերբ բանաստեղծ և ավստրո-հունգարական բանակի գեներալ Պետար Պրերադովիչի ընտանիքում։ 1889 թվականին, երկու տարեկան հասակում, ծնողների հետ տեղափոխվում է Պուլա, որտեղ ծառայում էր նրա հայրը՝ նավատորմի սպա Դուշան Պրերադովիչը։ Պաուլան ապրել է Պուլայում 1889 - 1913 թվականներին, 1901-1905 թվականներին սովորել է Սենտ Պյոլտենի գիշերօթիկ դպրոցում։ 1913 թվականին տեղափոխվել է Մյունխեն, որտեղ ավարտել է բուժքույրական կուրսերը, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումից հետո ընդունվել է Վիեննայի համալսարանի զինվորական հոսպիտալ։ 1916 թվականին նա ամուսնացել է պատմաբան և լրագրող Էռնստ Մալդեն (անգլերեն) ռուսի հետ, որի հետ որոշ ժամանակ ապրել է Կոպենհագենում, իսկ 1920 թվականից մինչև կյանքի վերջ՝ Վիեննայում։ Ամուսնությունից նրանք ունեցան երկու որդի՝ Օտտոն և Ֆրիցը։

Պաուլա Պրերադովիչը պոեզիա սկսել է գրել իր պատանեկության տարիներին՝ 1920-ականներին հրատարակելով մի քանի բանաստեղծական ժողովածուներ։ 1930-ականների վերջից նա նաև արձակ է գրել, 1940 թվականին հրատարակել է Pave and Pero վեպը (գերմ. (Պեյվ), որը հիմնված էր նրա պապի՝ Պետար Պրերադովիչի (Պերո) նամակագրության վրա իր առաջին կնոջ՝ Պաուլին դե Պոնտեի (Պավե) հետ։

1946 թվականին Ավստրիայի այն ժամանակվա կրթության նախարար Ֆելիքս Հուրդեսի խնդրանքով Պաուլա Պրերադովիչը մասնակցեց Ավստրիայի նոր պետական օրհներգի տեքստը կազմելու մրցույթին։ Նրա «Լեռների և ջրերի երկիր, առուների երկիր» բանաստեղծությունը (գերմ. Land der Berge, Land am Strome) ճանաչվեց որպես լավագույն տարբերակ և չնչին փոփոխություններից հետո 1947 թվականի փետրվարի 25-ին հաստատվեց որպես պաշտոնական․ Ավստրիայի Հանրապետության օրհներգի տեքստը։
Մահացել է 1951 թվականին և թաղվել Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը ամուսնու կողքին։ 1954 թվականին Վիեննայի Պենզինգ թաղամասում Preradovicgasse ( գերմ. ՝ Preradovicgasse ) կոչվել է նրա անունով։
մինի|Պաուլա Պրերադովիչի գերեզմանը

## Հրապարակումներ
### Պոեզիա
* *Südlicher Sommer*, Verlag Kösel/Pustet, München 1929
* *Dalmatinische Sonette*, Paul Zsolnay Verlag, Berlin/Wien/Leipzig 1933
* *Lob Gottes im Gebirge*, Verlag Pustet, Salzburg/Leipzig 1936
* *Ritter, Tod und Teufel*, Österreichische Verlagsanstalt, Innsbruck 1946

### Արձակ
* *Pave und Pero*. Kroatischer Roman 1940
* *Wiener Chronik*, 1945
* *Königslegende*, 1950
* *Die Versuchung des Columba*, 1951
* *Tagebuch*, veröffentlicht 1995

## Ֆիլատելիայում
Պաուլա Պրերադովիչը պատկերված է 1996 թվականի Ավստրիայի փոստային նամականիշի վրա։

## Գրականություն
Schoolfield, G. C. Paula von Preradović – an Introduction (неопр.) // German Life and Letters. — 1954. — Т. 7, № 4. — С. 285—292. — doi:10.1111/j.1468-0483.1954.tb00671.x.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Աֆելինուս

**Աֆելինուս** (լատիներեն՝ Aphelinus mali), մակաբույծ միջատ, արյունային լվիճի ներքին մակաբույծ՝ խնձորենու վտանգավոր վնասատու։

## Պատմություն
Աֆելինուսի հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է, որտեղից էլ տարածվել է տարբեր երկրներում։ Տարածումը շարունակվել է նաև Խորհրդային Միության ժամանակ, տարաբնակեցվել արյունային լվիճի ողջ արեալում, որտեղ կլիմայավարժեցվել է և ճնշել է նրա բազմացումը։

## Նկարագրություն
Երկարությունը 1,2 միլիմետր է, մարմինը՝ սև, առջևի ոտքերի և հետևինի ծունկը՝ դեղին։ Տվյալ միջատի էգ տեսակը թրթուրի որովայնում և սեռահասուն լվիճների մարնում դնում է մեկական ձու։ Աֆելինուսի զարգացող թրթուրն առաջացնում է լվիճների ոչնչացում։

Կատեգորիա:Մակաբույծեր
Շեքսպիր և Սերվանտես

**«Շեքսպիր և Սերվանտես»**, հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից։

## Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից՝ գրված 1916 թվականին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1916 թվականին մայիսի 1-ին Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթի № 95 համարում։

Այնուհետև՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության չորրորդ հատորում (էջ 338-339)։

Այս բացման խոսքը բանաստեղծն ասել է Շեքսպիրի և Սերվանտեսի մահվան 300-ամյակին նվիրված երեկույթին, որին ներկա են գտնվել հայ փախստականներին օգնելու համար անգլիական նպաստաբաշխ-բժշկական հանձնախմբի երեք անդամները՝ Հարոլդ Բըքստոնը, Ալֆրեդ Բակհաուզն ու Ջորջ Հաճքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1916 գրականությունում
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ
Ռիտա Մնացականյան

**Ռիտա Միքայելի Մնացականյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Ռիտա Մնացականյանը ծնվել է 1958 թվականի մարտի 21-ին Արցախի Հանրապետության Աստղաշեն գյուղում։ Հիմնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում։ 1975 թվականին ավարտել է Ասկերանի շրջանի Բադարայի միջնակարգ դպրոցը։ 1975-1976 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի կարի ֆաբրիկայի աշխատակից, իսկ 1976-1978 թվականներին՝ Ստեփանակերտի գինեգործարանի բանվորուհի։

1978-1982 թվականներին սովորել է Արցախի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում և ստացել պատմության ուսուցչի որակավորում։ 1982 թվականին եղել է Պատարայի միջնակարգ դպրոցի պատմության և աշխարհագրության ուսուցչուհի, իսկ 1983 թվականին՝ նույն դպրոցի արտադպրոցական և արտադասարանական աշխատանքների գծով տնօրենի տեղակալ։ 1996 թվականին եղել է դպրոցի տնօրենը։

2006 թվականին տեղափոխվել է Ստեփանակերտ և նշանակվել Հայ հեղափոխական դաշնակցության «Ապառաժ» պաշտոնաթերթի խմբագիր։

2006-2009 թվականներին եղել է Աստղաշենի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ, Երևանի մենեջմենթի համալսարանի Ստեփանակերտի մասնաճյուղի քաղաքագիտության և փիլիսոփայության դասախոս, Ստեփանակերտի համար 6-րդ դպրոցի պատմության ուսուցչուհի։ 2009-2015 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության Գնահատման և թեստավորման կենտրոնի քննական առաջադրանքների մշակման և մեթոդական օժանդակության մասնագետ։ 2010-2013 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի համարդ 11-րդ ավագ դպրոցի «Հայոց պատմություն» և «Հասարակագիտություն» առարկաների ուսուցչուհի։

2015 թվականի մայիսի 3-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» ընտրացուցակով։

1998 թվականից «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցության անդամ է։ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Դաշնակցություն» խմբակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեռնային Ղարաբաղում մեկնարկել են խորհրդարանական ընտրությունները
* ՀՅ Դաշնակցության ընտրական ցուցակը ԱՀ Ազգային Ժողովի ընտրություններին 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Բլանշ Մոնիե

**Բլանշ Մոնիե** (), Ֆրանսիայում հաճախ հայտնի է որպես la Séquestrée de Poitiers (թարգմանաբար՝ «Պուատիեի սահմանափակված կինը»), կին Ֆրանսիայի Պուատիե քաղաքից, որին իր ազնվական մայրը և եղբայրը 25 տարի շարունակ գաղտնի փակի տակ են պահել փոքրիկ սենյակում։ Նրան ի վերջո գտել են ոստիկանները՝ միջին տարիքում, նիհարած ու կեղտոտ վիճակում։ Ըստ պաշտոնյաների՝ Մոնիեն իր ողջ գերության ընթացքում արևի լույս չի տեսել։

## Կենսագրություն
Մոնիեն ֆրանսիացի սոցիալիստ էր, ծնվել է 1849 թվականի մարտի 1-ին Պուատիե քաղաքում, Շառլ և Լուիզ Մոնիեների հարգված, պահպանողական բուրժուական ընտանիքում, որոնք ունեին հին ազնվական ծագում։ Նա ուներ մեծ եղբայր՝ Մարսելը։ Մոնիեն հայտնի էր իր գեղեցկությամբ ինչով և գերել էր բազմաթիվ պոտենցիալ փեսացուների սրտերը։ 1876 թվականին, 27 տարեկանում, նա ցանկացավ ամուսնանալ տարիքով իրենից մեծ իրավաբանի հետ, որին իր մայրը հավանություն չէր տալիս։ Նա պնդում էր, որ իր դուստրը չի կարող ամուսնանալ «աղքատ փաստաբանի հետ»։ Նրա դժգոհ մայրը, զայրացած դստեր անհնազանդությունից, փակեց նրան իրենց տան ձեղնահարկի փոքրիկ և մութ սենյակում, որտեղ նրան մեկուսի պահեցին 25 տարի։ Մոնիեի մայրը և Մարսելը շարունակեցին իրենց առօրյան՝ ձևացնելով, թե սգում են Բլանշի անհետացումը։ Նրա ընկերներից ոչ ոք չգիտեր, թե որտեղ է Մոնիեն, իսկ փաստաբանը, ում հետ նա ցանկանում էր ամուսնանալ, անսպասելիորեն մահացավ 1885 թվականին։ 1901 թվականի մայիսի 23-ին «Փարիզի գլխավոր դատախազը» ստացավ անանուն նամակ, որի հեղինակը դեռևս անհայտ է, որտեղ նշվում էր Բլանշի բանտարկության մասին։

Մի ոստիկան Մոնիեի վիճակն ու նրա անկողինը նկարագրել է այսպես.

thumb|upright|Մոնիեի ազատման նկարը 1901 թ.: Վերնագիրը գերմաներեն՝ Das lebende Skelett von Poitiers («Պուատիեի կենդանի կմախք»):

Տեսնելով իր տան դիմաց հավաքված զայրացած ամբոխին՝ նրա մայրը ձերբակալվելուց կարճ ժամանակ անց հիվանդացել է և 15 օր անց մահացել։ Նրա եղբայրը՝ Մարսել Մոնիեն, սկզբում դատապարտվել է, սակայն հետագայում վերաքննիչ բողոքով արդարացվել է՝ համարվելով մտավոր հաշմանդամ, ու թեև դատավորները քննադատել են նրա ընտրությունը, սակայն ընդունել են, որ այդ ժամանակ քրեական օրենսգրքում գոյություն չի ունեցել «փրկելու պարտականության» մասին կետ։ Գերությունից ազատվելուց հետո Մոնիեն շարունակել է հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ ունենալ։ Նրա մոտ ախտորոշվել են տարբեր խանգարումներ, այդ թվում՝ նյարդային անորեքսիա, շիզոֆրենիա, էքսհիբիցիոնիզմ և կոպրոֆիլիա։ Վերջինս շուտով հանգեցրել է նրան, որ նրան տեղափոխել են Բլուայի հոգեբուժարան, որտեղ և նա մահացել է 1913 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։

## Ժառանգություն
1930 թվականին Անդրե Ժիդը հրատարակեց մի գիրք դեպքի մասին, որը կոչվում էր *«La Séquestrée de Poitiers»*, որտեղ փոխվել էին միայն հերոսների անունները։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

;Անգլերեն աղբյուրներ
*
*

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:1849 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:1913 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 մահեր
Կատեգորիա:Մարդկանց առևանգում
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կանայք
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ
Լիգանդի կոնային անկյուն

270px|right|thumb

Կոորդինացիոն քիմիայում **լիգանդի կոնային անկյունը** (θ) անցումային մետաղի կոորդինացիոն կոմպլեքսում լիգանդի ստերիկ մեծության չափն է։ Այն սահմանվում է պինդ անկյուն, որը ձևավորվում է մետաղի հետ կոնի գագաթին և լիգանդի ատոմների վան դեր Վալսյան գնդերի ամենաեզրին կոնի հիմքի պարագծին։ Երրորդային ֆոսֆինի լիգանդները սովորաբար դասակարգվում են այս պարամետրով, սակայն մեթոդը կարող է կիրառվել ցանկացած լիգանդի նկատմամբ։ Կոնային անկյուն տերմինն առաջին անգամ ներմուծել է DuPont-ի հետազոտող քիմիկոս Չադվիկ Ա. Տոլմանը։ Տոլմանը ի սկզբանե մշակել է նիկելի կոմպլեքսներում ֆոսֆինի լիգանդների մեթոդը՝ դրանք որոշելով ճշգրիտ ֆիզիկական մոդելների չափումներից

## Անհամաչափ ձևեր
Կոնային անկյուն հասկացությունը ամենահեշտ nերկայացվում է համաչափ լիգանդներով, օրինակ. PR3. Սակայն մոտեցումը կատարելագործվել է՝ ներառելով PRR′R″ տիպի ավելի քիչ համաչափ լիգանդներ, ինչպես նաև դիֆոսֆիններ։ Նման ասիմետրիկ դեպքերում փոխարինող անկյունների կիսանկյունները՝ , միջինացվում են, այնուհետև կրկնապատկվում են՝ գտնելու ընդհանուր կոնի անկյունը՝ *θ*: Դիֆոսֆինների դեպքում հիմքի -ը մոտավոր է որպես կելատի անկյան կեսը՝ ենթադրելով համապատասխանաբար մեթիլեն, էթիլեն և պրոպիլեն հիմք ունեցող դիֆոսֆինների անկյունը 74°, 85° և 90° է։ Մանցի կոնային անկյունը հաճախ ավելի հեշտ է հաշվարկել, քան Տոլմանի կոնային անկյունը։

:\theta = \frac{2}{3} \sum_i \frac{\theta_i}{2}

## Տարբերակներ
Տոլմանի կոնային անկյան մեթոդը ենթադրում է կապի էմպիրիկ տվյալները և սահմանում է պարագիծը որպես իդեալականացված ազատ պտտվող փոխարինողի առավելագույն հնարավոր սահմանագիծ։ Մետաղ-լիգանդ կապի երկարությունը Տոլմանի մոդելում էմպիրիկորեն որոշվել է քառաեդրային նիկելի կոմպլքսների բյուրեղային կառուցվածքներից։ Ի հակադրություն, պինդ անկյուն հասկացությունը էմպիրիկ պինդ վիճակի բյուրեղային կառուցվածքներից ստանում է կապի երկարությունը և պարագիծը։ Յուրաքանչյուր համակարգ ունի առավելություններ։

Եթե լիգանդի երկրաչափությունը հայտնի է, կա՛մ բյուրեղագրության, կա՛մ հաշվարկների միջոցով, կարելի է հաշվարկել կոնի ճշգրիտ անկյունը (θ): Երկրաչափության վերաբերյալ ենթադրություններ չեն արվում՝ ի տարբերություն Տոլմանի մեթոդի։

## Կիրառություն
Կոնային անկյուն հասկացությունը գործնական նշանակություն ունի համասեռ կատալիզում, քանի որ լիգանդի չափը ազդում է կցված մետաղական կենտրոնի ռեակտիվության վրա։ Օրինակ, հիդրոֆորմիլացման կատալիզատորների ընտրողականության վրա մեծ ազդեցություն ունի կոլիգանդների չափը։ Չնայած միավալենտ լինելուն, որոշ ֆոսֆիններ բավականաչափ մեծ են, որպեսզի զբաղեցնեն մետաղական կենտրոնի կոորդինացիոն տարածքի կեսից ավելին։ Վերջին հետազոտությունները պարզել են, որ այլ նկարագրիչներ, ինչպիսիք են թաղված ծավալի տոկոսը, ավելի ճշգրիտ են, քան կոնային անկյունը, ֆոսֆինային լիգանդի(ների) համապատասխան ստերիկ ազդեցությունը մետաղական կենտրոնի հետ կապված լինելու դեպքում։

## Ծանոթագրություներ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Կոորդինացիոն քիմիա
Կատեգորիա:Ստերեոքիմիա
PayPak

**PayPak** (), Պակիստանի ներքին ֆինանսական և վճարային ծառայություն, որը գործարկվել է 1Link-ի կողմից՝ Պակիստանի Պետական Բանկի՝ Vision 2020-ի ներքո։ Ներկայումս երկրի բանկերից 35-ն ընդունել են այն։ Ներքին վճարումների այս սխեմայի գործարկման պատճառը Միջազգային վճարային սխեմաների բոլոր ծախսերի խնայումն է։ PayPak քարտերն ամբողջ Պակիստանում կարող են օգտագործվել միայն բանկոմատներում ու POS տերմինալներում և միացված են առցանց գործարքների համար։

Վճարումների նոր սխեման նպատակ ունի ներքին շուկայում մրցակցել այլ միջազգային վճարային սխեմաների հետ, ինչպիսիք են Visa-ն, MasterCard-ը և UnionPay-ը։

## Տեխնոլոգիա և լիցենզիա
PayPak-ն օգտագործում է Gemalto-ի PURE արտադրանքը։ PURE-ը Gemalto-ից վաճառվող վճարման ծրագիր է, որը լիովին համապատասխանում է *EMV™* ստանդարտին։ Այն նախատեսված է մասնավոր վճարային քարտերի ասոցիացիաների համար, որոնք փնտրում են չիպերի վրա հիմնված անվտանգություն և շուկա դուրս գալու արագ հնարավորություն։ PURE-ը նաև սխեմաների վրա հիմնված *EMV* հավելված է, որը մասնավոր քարտ թողարկողները և ազգային վճարային ասոցիացիաները կարող են օգտագործել առանց այլ վճարային սխեմայի հետ բիզնես համաձայնագիր կնքելու անհրաժեշտության։

## Շուկայի մասնաբաժին
Վճարման սխեմայի կիրառումը դանդաղ է եղել։ 2021 թվականի փետրվարի դրությամբ թողարկվել է ավելի քան 4 միլիոն PayPak քարտ, որը ներկայացնում է երկրում թողարկված 41,9 միլիոն վճարային քարտերի 3,5%-ը։

PayPak-ն ըստ քարտերի ծավալի ունի շուկայի 10% մասնաբաժին։։

Visa-ն ունի շուկայի մասնաբաժնի 40, Mastercard-ը և UnionPay-ը՝ 25%-ը։

## Տես նաև
* Google Pay

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* PayPak Website 

Կատեգորիա:2016 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Պակիստան
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Կատեգորիա:2016 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Միջբանկային ցանցեր
Աուեսկիի հիվանդություն

**Աուեսկիի հիվանդություն**, կեղծ կատաղություն, կենդանիների սուր վարակիչ հիվանդություն, վարակիչ կոճղեզային լուծանք, վարակիչ մենինգոէնցեֆալիտ, ընտանի և վայրի բազմաթիվ կենդանիների սուր ընթացող հիվանդություն։ Արտահայտվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի և շնչառական օրգանների ախտահարմամբ։ Կոչվել է հունգարացի մանրէաբան Աուեսկիի անունով։

## Ախտանշաններ
Չարորակ տեսակով հիվանդանում են խոշոր եղջերավոր կենդանիները։ Աուեսկի հիվանդությունը մեծ վնաս է հասցնում խոզաբուծական և գազանաբուծական տնտեսություններին։ Վիրուսը տարածում են կրծողները և վայրի մսակերները։ Հիվանդությունը փոխանցվում է սննդային ու շնչառական, հնարավոր է նաև՝ ներարգանդային ուղիներով։ Գաղտնի շրջանը տևում է 1–8 օր։ Հիվանդությունը հատկապես ծանր են տանում ծծկեր և կաթից կտրած խոճկորները։ Դրանց մոտ նկատվում է մկանային առանձին խմբերի ջղաձգություն, վերջույթների կիսալուծանք, գավակի անկայունություն, ծամելու շարժումների հաճախացում, էպիլեպտիկ նոպաներ։ Կարող է բարդանալ թոքաբորբով։ Երբեմն կարող է նկատվել հիվանդությանը ոչ բնորոշ ընթացք։ Սեռահասուն խոզերի մոտ Աուեսկի հիվանդությունն ընթանում է հարբուխանման ախտանշաններով (տևում է 2–3 օր) և ավարտվում է առողջացմամբ, իսկ մերունները վիժում են։ Մորթատու գազանների մոտ առաջանում է սուր քոր և գլխուղեղաբորբին բնորոշ երևույթներ։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիների մոտ նկատվում է տենդ, որոճման ընդհատում, ջղաձգություններ։ Կենդանիները սատկում են հիվանդության 1-ին կամ 2-րդ օրերին։ Աուեսկի հիավնդությունն ախտորոշում են կլինիկական նշանների և լաբորատոր հետազոտությունների հիման վրա։

## Բուժում
Գամմա-գլոբուլինի, երկրորդային վարակի կանխման համար՝ ներարկում են պենիցիլին և ստրեպտոմիցին։

## Կանխարգելումը և պայքարի միջոցառումները
Վարակը կանխարգելելու նպատակով վակցինացնում են կենդանիներին, տնտեսություններում հիվանդության առկայության հաստատման դեպքում սահմանվում է կարանտին, կազմակերպվում են հակահամաճարակային միջոցառումներ, հիվանդ և առողջացած կենդանիներին շինություններից դուրս բերելուց հետո, ախտահանում են ֆորմալ դեհիդի 1%-անոց լուծույթով և հանգած կրի 20%-անոց թարմ կախույթով։ Նորածին խոճկորներին մինչև դալով կերակրումը, մյուս խոճկորներին և մերուններին (ծնելուց 2 շաբաթ առաջ) կանխարգելիչ նպատակով ներարկում են գլոբուլին, իսկ 3 շաբաթ անց բոլորին վակցինացնում են։ Կլինիկորեն առողջ գլխաքանակի 2 տարեկան կենդանիներին իմունացնում են, իսկ առողջացածներին՝ բտում։ Առանց նկատելի ախտաբանաանատոմիական նշանների մսեղիքը և ներքին օրգաններն օգտագործում են եփած կամ եփած ծխեցրած երշիկների արտադրության մեջ։ Ախտաբանական նշաններով մսեղիքը և ներքին օրգանները, ինչպես նաև արյունն օգտահանում են։ 

Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ ըստ պատճառային գործոնի
Վիլեն Սաֆարյան

**Վիլեն Սաֆարի Սաֆարյան** ()աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու

## Կենսագրություն
Վիլեն Սաֆարյանը ծնվել է 1959 թվականի հունվարի 11-ին Մարտունու շրջանի Կարմիր շուկա ավանում։ 1966-1976 թվականներին սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում, իսկ 1976-1981 թվականներին սովորել է Երևանի Պետական Համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետում։

1981-1989 թվականներին եղել է Ինժեներագեոդեզիական հետախուզումների և նկարահանումների հայկական պետական ինստիտուտի ինժեներ, իսկ 1985-1989 թվականներին՝ Վանաձորի արշավախմբի պետ։

1989 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Արցախի Հանրապետություն և անցել աշխատանքի «Հայինժնախագիծ» ինստիտուտի Ստեփանակերտի բաժնում որպես սեկտորի պետ։

Եղել է Արցախի Հանրապետության Կառավարությանն Առընթեր Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի «Գեոդեզիայի, քարտեզագրության, հողաշինարարության և անշարժ գույքի գնահատման կենտրոն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության գործադիր տնօրեն։

2015 թվականին եղել է Արցախի պետական համալսարանի ավագ դասախոս։

Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու է, հեղինակ 24 գիտական հոդվածների, համահեղինակ 1 գրքի և Արցախի Հանրապետության Ատլաս։

Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արհեստական սերմնավորում

**Արհեստական սերմնավորում**, արտադրող արու կենդանիներից ստացված սերմնահեղուկի ներարկումն էգ կենդանու սեռական ուղիների մեջ՝ բեղմնավորելու նպատակով։

## Նկարագրություն
Արհեստական սերմնավորումը հնարավորություն է տալիս բարձրարժեք տոհմերի արտադրողների արդյունավետ օգտագործումով արագ բարելավել կենդանիների ցեղային որակները։ Կաթնասուններից սերմնահեղուկի ստացումը կատարում են հիմնականում արհեստական հեշտոցի եղանակով. ցուլերից՝ շաբաթական 2–4 անգամ, խոյերի բնականոն ծանրաբեռնվածությունը՝ 3–4 գործողություն է, վարազինը՝ 1, 3 կամ 2 օրում։ Հովատակից սերմնահեղուկ ստանում են օրական 1 անգամ։ Էգերին սերմնավորում են հիմնականում նոսրացրած և դրական ջերմաստիճանի պայմաններում պահպանած կամ սառեցված սերմնահեղուկով։ Նոսրացրած և 2–4&nbsp;°C պայմաններում պահպանված ցուլի սերմնահեղուկն արհեստական սերմնավորման համար օգտագործում են 3 օրվա, խոյերինը՝ 24 ժամվա, հովատակինը՝ 24–36 ժամվա ընթացքում։ Վարազի սերմնահեղուկը պահպանում են 16–20&nbsp;°C և 6–10&nbsp;°C-ում, մերունների սերմնավորման համար այն օգտագործում են 3 օրվա ընթացքում։

Սերմնահեղուկը ներարկում են մի քանի եղանակով․

**Արգանդապարանոցային եղանակ**. սերմնահեղուկը ներարկում են արգանդի վզիկի մեջ (կովերի, ոչխարների և այծերի սերմնավորման հիմնական եղանակ)։

**Արգանդային եղանակի** (մերուններ և զամբիկներ) դեպքում արգանդի մեջ սերմնավորում են, երբ էգի մոտ նկատվում է կտղուց և ցանկություն, ոչ ուշ, քան մինչև ձվազատումը։ Սերմնավորման համար օգտագործում են ներարկիչ-ձողախողովակներ, ներարկիչ-կիսավտոմատներ, հեշտոցային հայելի։ Կովերին և երինջներին սերմնավորում են կրկնակի՝ առաջին անգամ կտղուցի ի հայտ գալու ժամանակ, երկրորդ անգամ՝ 10–12 ժամ հետո, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 0,4–1,0 միլիլիտր՝ 10–25 միլիոն ակտիվ սպերմատոզոիդների պարունակությամբ։

Մերուններին սերմնավորում են կրկնակի՝ կտղուցի ժամանակ և առաջին սերմնավորումից 24 ժամ հետո, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 1 միլիլիտր 1 կիլոգրամ կենդանու զանգվածի հաշվով և 3–5 միլիարդ ակտիվ սպերմատոզոիդի պարունակությամբ։ Զամբիկներին սերմնավորում են մինչև ձվազատումը։ Սերմնավորումից 24–48 ժամ հետո կատարում են հետանցքային հետազոտություն, և եթե ձվազատումը չի սկսվել, սերմնավորում են կրկնակի, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 20–40 միլիլիտր, 300–400 միլիոն ակտիվ սպերմատոզոիդի պարունակությամբ։ Արհեստական սերմնավորման առավելությունը նկատվում է, երբ ապահովվում են ճիշտ խնամքի, պահվածքի և կերակրման պայմաններն ու առկա են սերմնավորման տեխնիկայի ժամանակակից սարքերը։

Կատեգորիա:Բեղմնավորություն