Ժան-Մարի Լեն

**Ժան-Մարի Լեն** () ֆրանսիացի քիմիկոս, ով 1987 թվականին Դոնալդ Քրամի և Չարլզ Պեդերսենի հետ միասին ստացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ կրիպտանդների սինթեզի համար։ Լենը վաղ շրջանի նորարարներից էր սուպերմոլեկուլային քիմիայի ոլորտում։ Նա նկարագրել է այն գործընթացը, որի միջոցով մոլեկուլները ճանաչում են միմյանց։ Օրինակ՝ դեղամիջոցները «գիտեն», թե որ բջիջը ոչնչացնել և որ բջիջը թողնել կենդանի։ 
 

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Լենը ծնվել է Ֆրանսիայի Էլզաս նահանգի Ռոշայմ քաղաքում՝ Պիեռ և Մարի Լենների ընտանիքում։ Նա ունի էլզասյան գերմանական ծագում։ Նրա հայրը հացթուխ էր, բայց երաժշտության հանդեպ իր հետաքրքրության պատճառով հետագայում դարձել է քաղաքային երգեհոնահար։ Լենը նույնպես երաժշտություն է ուսումնասիրել, ասելով, որ գիտությունից հետո այն դարձել է իր հիմնական հետաքրքրությունը։ Նա իր ողջ գիտական ​​կարիերայի ընթացքում շարունակել է նվագել երգեհոն։ 1950-1957 թվականներին Օբերնեում ավագ դպրոցում սովորել է լատիներեն, հունարեն, գերմաներեն և անգլերեն լեզուներ, ֆրանսիական գրականություն, իսկ ավելի ուշ նա շատ է տարվել փիլիսոփայությամբ, բնական գիտություններով, հատկապես քիմիայով։ 1957 թվականին նա ստացել է բնական գիտությունների բակալավրի աստիճան։

Ստրասբուրգի համալսարանում նա հաճախում էր ֆիզիկական, քիմիական և բնական գիտությունների դասընթացների և հասկացավ, որ ցանկանում է հետազոտական ​​կարիերա սկսել օրգանական քիմիայի ոլորտում: Նա միացավ Ուրիսոնի լաբորատորիային, որտեղ և պաշտպանեց դոկտորական աստիճանը: Այնտեղ նա ղեկավարեց լաբորատորիայի առաջին միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոմետրը և հրապարակեց իր առաջին գիտական ​​հոդվածը, որը մատնանշում էր ստերոիդային ածանցյալներում պրոտոնային միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային ազդանշանների տեղակալիչների կողմից առաջացած տեղաշարժերի համար գումարային կանոնը: Նա ստացավ դոկտորական աստիճան և մեկ տարի աշխատեց Հարվարդի համալսարանի Ռոբերտ Բըրնս Վուդվորդի լաբորատորիայում՝ աշխատելով, ի թիվս այլ բաների, վիտամին B12-ի սինթեզի վրաԼ

### Կարիերա
1966 թվականին նա նշանակվեց Ստրասբուրգի համալսարանի քիմիայի դոցենտ։ Նրա հետազոտությունները կենտրոնացած էին մոլեկուլների ֆիզիկական հատկությունների վրա՝ սինթեզելով հատուկ որոշակի հատկություն ցուցաբերելու համար նախատեսված միացություններ՝ ավելի լավ հասկանալու համար, թե ինչպես է այդ հատկությունը կապված կառուցվածքի հետ։

1968 թվականին նա իրականացրեց վանդականման մոլեկուլների սինթեզը, որոնք ներառում էին խոռոչ, որի ներսում կարող էր տեղավորվել մեկ այլ մոլեկուլ: Օրգանական քիմիան նրան հնարավորություն տվեց ստեղծել ցանկալի ձևի վանդակներ, այդպիսով թույլ տալով, որ միայն որոշակի տեսակի մոլեկուլ տեղավորվի վանդակում: Սա քիմիայի մեջ միանգամայն նոր ոլորտի՝ սենսորների, նախադրյալն էր: Նման մեխանիզմները նաև մեծ դեր են խաղում մոլեկուլային կենսաբանության մեջ։

Այս կրիպտանդները, ինչպես դրանք անվանում էր Լենը, դարձան նրա հիմնական հետաքրքրության կենտրոնը և հանգեցրին քիմիայի նոր տեսակի՝ «սուպրամոլեկուլային քիմիայի» սահմանմանը, որը մեկ մոլեկուլի ներսում կապերն ուսումնասիրելու փոխարեն, ուսումնասիրում է միջմոլեկուլային ձգողականությունը և այն, ինչը հետագայում կոչվեց «փխրուն առարկաներ», ինչպիսիք են միցելները, պոլիմերները կամ կավերը։

1980 թվականին նա ընտրվեց դասախոս հեղինակավոր Ֆրանս քոլեջում, իսկ 1987 թվականին արժանացավ Նոբելյան մրցանակի՝ Դոնալդ Քրամի և Չարլզ Պեդերսենի հետ միասին՝ կրիպտանդների վերաբերյալ իր աշխատանքների համար։.

1998 թվականին նա հիմնադրել և ղեկավարել է հետազոտական ​​խումբ Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։

## Անձնական կյանք
1965 թվականին Լենը ամուսնացել է Սիլվի Լեդերերի հետ, և նրանք միասին ունեցել են երկու որդի՝ Դեյվիդը և Մաթիասը։

Լենը աթեիստ է։

## Ծանոթագրություններ