open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թութակներ (ընտանիք)

200px|մինի|աջից|կապտադեղին արա (Ara ararauna)
**Թութակներ, հայերեն`,,Բույթ,,** (), թռչունների ընտանիքին պատկանող կենդանիներ։ Այս ընտանիքին պատկանող թռչունները բաժանվում են 3 խմբի՝ իսկական թութակներ, կակադուներ և նորզելանդական թութակներ։ Տարածված են արևադարձային ու մերձարևադարձային տարածքներում՝ Ավստրալիա, Հնդկաստան, Ասիայի հարավ-արևմուտքում, Արևմտյան Աֆրիկայում, Կենտրոնական Ամերիկայում ու Հարավային Ամերիկայում։
Հայտնի է թութակների ավելի քան 300 տեսակ։ Առավել հանրահայտ են ավստրալիական կակադուներն ու ռոզելաները, աֆրիկյան անբաժանները, ամերիկյան արաներն ու ամազոնները։
Գունագեղ, կարճ պարանոցով, խոշոր գլխով, կեռ ու հզոր կտուցով թռչուններ են։ Ապրում են Աֆրիկայի, Ամերիկայի և Ավստրալիայի արևադարձային անտառներում։
Թութակները լինում են տարբեր չափերի։ Ալիքավոր թութակի երկարությունն ընդամենը 18 սմ է, իսկ հարավամերիկյան հսկա արա թութակինը՝ մինչև 1 մ։ Փետուրները գունավորված են վառ կանաչ, կապույտ, կարմիր, դեղին, հազվադեպ՝ սև կամ մոխրագույն։

Թութակների ոտքերը գերազանց հարմարված են մագլցելուն։ Յուրաքանչյուր ոտքի 2 մատներն ուղղված են առաջ, երկուսը՝ հետ, և միասին կազմում են շատ ուժեղ աքցաններ։ Թութակների մեծ մասի թևերը լավ են զարգացած, և նրանք արագ են թռչում։ Կան նաև չթռչող թութակներ։ Օրինակ՝ Նոր Զելանդիայում ապրող բվեճանման թութակը միայն քայլել գիտի և վտանգի դեպքում թաքնվում է ծառերի արմատների մեջ գտնվող բնում։

Թութակները սնվում են պտուղներով, սերմերով, բողբոջներով, երբեմն՝ միջատներով։ Նրանք կտուցով ջարդում են բույսերի պտուղների ու սերմերի կեղևն ու սնվում միջուկով։ Խոշոր թութակները կարող են ջարդել ամենաամուր ընկույզը։ Կտուցը նրանց նաև օգնում է մագլցելու ծառերի ճյուղերով։ Ապրում են երամներով։

Բնադրում են ծառերի փչակներում, ժայռաճեղքերում, երբեմն՝ գետնին։ Դնում են 1–12 (հաճախ՝ 2–5) սպիտակ ձու։ Թխսում է էգը կամ արուն։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս մերկ, անօգնական և կույր։ Ձագերին խնամում են արուն ու էգը։

Բնության մեջ թութակները միմյանց հետ հաղորդակցվում են սուր, ականջ ծակող ճղճղոցով կամ մեղմ ճռվողյունով։ Նրանք հետաքրքրասեր են, հնարամիտ, լավ ընտելանում են, առանձին տեսակներ (ժակո, կակադու, ամազոնների մի քանի տեսակներ) ընդունակ են արտաբերելու բառեր և անգամ նախադասություններ։

### Թութակների տեսակներ
Կակադու ինկա, Ժակո, Ալիքավոր թութակ, Կանաչաթև արա, Բազմագույն լորիկետ, Խայտաբղետ ռոզելա, Վարդակուրծք թութակ և այլն։

**Ալիքավոր թութակ**

Ալիքավոր թութակն ամենատարածված սենյակային թռչունն է աշխարհում։ Վայրի տեսակը տարածված է Ավստրալիայում։ 19-րդ դարի կեսերին բերվել է Եվրոպա, ընտելացվել։ Բուծվել են ալիքավոր թութակի մոտ 200 ցեղատեսակներ։ Դրանք ունեն մինչև 20 սմ մեծություն, սնվում են հացազգի հատիկներով։ Հեշտ ընտելացվող թութակներ են։ Կազմում են անբաժան զույգեր։ Կարող են մտապահել մի քանի տասնյակ բառեր և արտահայտություններ։ Թիկունքի և թևերի փետուրների՝ ծովի ալիքների նմանության պատճառով անվանել են ալիքավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թութակներ
Մարթեն Յորգանց

**Մարթեն Յորգանց** (*Marten Yorgantz*, ), ֆրանսահայ երգիչ և կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ստամբուլի Մխիթարյան վարժարանում, որը կիսատ է թողել երգի պատճառով։ Ելույթներ է ունեցել 1965 թվականից։ Ապրում
և ստեղծագործում է Ֆրանսիայում։ 1973 թվականին Առնո Բաբաջանյանի հրավերով եկել է Հայաստան։

Հայկական երգացանկի առաջին երգերի հեղինակը Առնո Բաբաջանյանն է։

Իր երգերի հեղինակը ինքն է, ունի ավելի քան 30 մանկական երգեր։ Ճանաչվել է Եվրոպայում լավագույն հայ փոփ երգիչ։ Նրա երգացանկում ընդգրկված են հայկական, իտալական և ֆրանսիական երգեր։

Յորգանցի երգացանկում ընդգրկված են հայկական («Հայի աչքեր», «Սիրում եմ քեզ», «Գարուն ես միշտ, Երևան», «Այբ, բեն, գիմ», «Ճկույթիկ»), իտալական և ֆրանսիական երգեր։ Թողարկել է 24 ձայնասկավառակ։

1977 թվականին հանդես է եկել Փարիզի «Օլիմպիա» համերգասրահում, 1978 թվականին «Մոր» նվագախմբի հետ՝ Մոնրեալում։

Թողարկել է ձայնասկավառակներ («Յորգանցը երեխաների համար», 1992, «Հայաստան 2006», 2006, «Լավագույնը», 2007, և այլն)։

Յորգանցի մանկական երգերն առանձնանում են ինքնատիպ թեմաներով, բանաստեղծական մեղեդայնությամբ։

Մենահամերգներով եղել է Երևանում, Գյումրիում, Արցախում (Ստեփանակերտ, Շուշի, Մարտակերտ)։

1976 թվականին Ֆրանսիայի Ալֆորվիլլ քաղաքում բացել է «Cappadocia» ռեստորանը։ 1980 թվականին Փարիզի կենտրոնում՝ Սուրբ Գևորգ փողոցում բացել է երկրորդ ռեստորանը, որտեղ հաճախ ելույթներ է ունեցել։ Այժմ այն փակ է։ Սպիտակի երկրաշարժից հետո հանդես է եկել «100 երգ հայ երեխաների համար» նախագծով։

## Մրցանակներ
* «Ոսկե բարձրախոս» մրցանակ, Փարիզ, 1967
* «Կարոտ» փառատոնի ոսկե մեդալ, Մոսկվա, 2008

## Ձայնասկավառակներ
* «Յորգանցը երեխաների համար», 1992
* «Հայաստան 2006», 2006
* «Լավագույնը» (Armenian Music Center), 2007

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Yorgantz.com 
*YouTube
* ՄԱՐՏԻՆ ՅՈՐԳԱՆՑ. «ԻՄ ԵՐԿԻՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ Է, ԱՐՑԱԽՆ Է» 

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ կոմպոզիտորներ
Անդրե Մարի Ամպեր

**Անդրե Մարի Ամպեր** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝ 1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է հետևյալ կերպ՝ *1 Ա այն էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 [[հաղորդիչներ]]ից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։*

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լիոնում, ազնվականի ընտանիքում, 1793 թվականին հայրը մահապատժի է ենթարկվել գիլյոտինով։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1805 թվականից զբաղեցրել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի մաթեմատիկայի ամբիոնը։ 1914 թվականին ընտրվել է գիտությունների Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1824 թվականից զբաղեցրել է Կոլեժ դե Ֆրանսի փորձարարական ֆիզիկայի պրոֆեսորի պաշտոնը։ Մահացել է 1836 թվականին Մարսելում։

* Ազգանունը փորագրված է Էյֆելյան աշտարակի Ֆրանսիայի մեծագույն գիտնականների ցանկում։
* Ադրե Մարիի որդին՝ Ժան Ժակ Ամպերը (1800-1864) եղել է նշանավոր բանասեր։
* Ամպերի անունն կրում հոսանքի ուժի միավորը։

## Գիտական գործունեություն
1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անունով։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 45։

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Ավրելիանոս

**Լուցիոս Դոմիցիոս Ավրելիանոս** (, ), Հռոմի կայսր 270 - 275 թթ.։ Կլավդիոս Գոթացի կայսեր օրոք զորահրամանատար էր, Կլավդիոսի մահից հետո 270 թ. բանակի կողմից հռչակվում է կայսր։ Սենատն անմիջապես ճանաչում է Ավրելիանոսի լիազորությունները։

Ավրելիանոսի կառավարումը նշանավորվել է մի շարք փայլուն հաղթանակներով. նա հետ է մղել կայսրության Դանուբյան սահմանի վրա բարբարոսների հարձակումները, ճնշել է Եգիպտոսում բռնկված ապստամբությունը և նորից միացրել է Գալլիան Հռոմեական կայսրությանը։ Արևելքում Ավրելիանոսը երկու կայծակնային ռազմարշավների արդյունքում ջախջախել է Պալմիրայի տերությունը՝ գերելով նրա թագուհի Զենոբիային։

Բացի դրանից Հռոմ քաղաքը արտաքին թշնամու հարձակումներից պաշտպանելու նպատակով Ավրելիանոսը շրջապատել այն 19,3 կմ երկարություն ունեցող հզոր պարսպներով։ Անցկացրել է նաև ֆինանսական համակարգի բարեփոխում՝ վերականգնելով հռոմեական դրամի արժեքը։ Պետական կրոն է հռչակել Արևի պաշտամունքը՝ հալածանքներ ծավալելով քրիստոնյաների դեմ։

Սպանվել է Սասանյան պետության դեմ իր նախաձեռնած ռազմարշավի նախապատրաստության ժամանակամիջոցում տեղի ունեցած դավադրության արդյունքում։

Ավրելիանոսը Հռոմի կայսրերից առաջինն է եղել, որ հարկադրել է պաշտոնապես իրեն դիմել «*տեր և աստված*» տիտղոսով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Aurelius Victor *Epitome de Caesaribus*, xxxv "Epitome de Caesaribus" (4th century)
* Eutropius, *Breviarium historiae Romanae*, IX. 13–15 (4th century)
* *Historia Augusta Aurelianus Life of Aurelian Part 1 Part 2 Part 3*
* Zosimus, *Historia Nova* Translation of the *Historia Nova* (published in 1814), book 1, (5th–6th century)
* 

## Արտաքին հղումներ
* Aurelian coinage, at Wildwinds.com
* On coins of Aurelian with the title ''dominus et deus'' (Section 1.9)

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
.net

**.net** , վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն՝ ցանցային կազմակերպությունների համար, այժմ օգտագործվում է առանց սահմանափակման։

Դոմենը գրանցվել է 1985 թ.-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Whois տեղեկատվություն .net դոմենի մասին iana.org կայքում 

net
.org

**.org** - վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն՝ ոչ կոմերցիոն կազմակերպությունների համար, այժմ օգտագործվում է առանց սահմանափակման։

Դոմենը գրանցվել է 1985 թվականին։

Վիքիպեդիա նախագիծը նույնպես օգտագործում է այս դոմենը։

## Արտաքին հղումներ
* Whois տեղեկատվություն .org դոմենի մասին iana.org կայքում 

org
.info

**.info** - վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն՝ ինֆորմացիոն կայքերի համար, այժմ օգտագործվում է առանց սահմանափակման։

Դոմենը գրանցվել է 2001 թվականին։ Այս զոնայում գրանցված 2-րդ կարգի դոմենը պետք է լինի 3-63 սիմվոլների սահմաններում։

## Արտաքին հղումներ
* Whois տեղեկատվություն .info դոմենի մասին iana.org կայքում 
* .info դոմենի անունները կողմից IP հասցեներ 

info
.nato

**.nato**, վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն, որը ջնջվել է 1996 թ.-ի հուլիս ամսին։ Այն ստեղծվել է 1980-ականների վերջերին և նախատեսված է եղել ՆԱՏՕ-ի համար, սակայն այդպես էլ չի օգտագործվել, փոխարենը օգտագործվել է .nato.int դոմենը։

## Ծանոթագրություններ

nato
.xxx

**.xxx**, վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն, որը նախատեսվել է ստեղծել պոռնոգրաֆիկ կայքերի համար։ 2010 թ.-ի հունիսի 25-ին ընդունվել է որոշում այս դոմենի ստեղծման համար, և սպասվում է, որ առաջին կայքերը կստեղծվեն 2011 թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ

xxx
.arpa

**.arpa** - վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեն, որը բացառապես նախատեսված է ինտերնետի ենթակառուցվածքի համար։

Դոմենը գրանցվել է 1985 թ.-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Whois տեղեկատվություն .arpa դոմենի մասին iana.org կայքում 

arpa
Դևիդ Քեմերոն

**Դևիդ Ուիլյամ Դոնալդ Քեմերոն** (, ), բրիտանացի քաղաքական գործիչ, պահպանողական կուսակցության առաջնորդ, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ 2010 թվականի մայիսի 11-ից (ղեկավարում է պահպանողականների և լիբերալ-դեմոկրատների կոալիցիոն կառավարությունը)։ Միացյալ Թագավորության վերջին 200 տարիների ամենաերիտասարդ և թվով 75-րդ վարչապետն է։

Ծնվել է 1966 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Լոնդոնում։ Ավարտել է Իթըն քոլեջը, ապա Օքսֆորդի համալսարանը՝ ուսումնասիրելով քաղաքագիտություն, փիլիսոփայություն և տնտեսագիտություն։ Աշխատել է Պահպանողական կուսակցության հետազոտական բաժնում՝ միաժամանակ զբաղվելով 1990-1997 թվականների Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ջոն Մեյջորի ելույթների պատրաստմամբ և տնտեսական հարցերով։ 1993 թվականից աշխատել է ներքին գործերի նախարարությունում։ 1997 թվականին մասնակցել է Մեծ Բրիտանիայի պառլամենտական ընտրություններին՝ չհասնելով հաջողության։ 2001 թվականին ընտրվել է Համայնքների պալատի անդամ, 2005 թվականին՝ Պահպանողական կուսակցության առաջնորդ։ Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ովքե՞ր են Մեծ Բրիտանիայի վարչապետները

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Գարուշ Հարյանց

**Գարուշ Ավետիքի Հարյանց** (), հայ բանաստեղծ, բեմադրիչ, դրամատուրգ, ծաղրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1947 թվականի մայիսի 7-ին, Ախուրյանի շրջանի (Շիրակի մարզ) Հացիկ գյուղում։ 1977 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։ Նույն թվականին լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների առաջին՝ «Վարդավառ» գիրքը, 1980 թվականին՝ երկրորդ «Հրդեհի ծաղիկներ»-ը, որը 1992 թվականին արժանացել է Հայաստանի գրողների միության Հովհաննես Շիրազի անվան առաջին մրցանակին, 1984 թվականին՝ երրորդ «Հայրական ժամանակ»-ը, 1986 թվականին՝ «Եվան ու Աստղինեն» մանկականը։

Աշխատել է Լենինականի Մռավյանի անվան պետական դրամատիկ և տիկնիկային թատրոններում, ուր բեմադրվել են «Երեք խոզուկներ» և «Սատանան ու տոնածառը» մանկական պիեսները։ 1986-1988 թթ. գլխավոր տնօրենի պաշտոնում ղեկավարել է Շիրակի գոտու «Սոյուզպեչատ» միավորումը։ Երկրաշարժից հետո աշխատել է Երևանի հեռուստաթատրոնում իբրև խմբագիր, որտեղ բեմադրել է «Ես եմ փեսան» տրագիկոմեդիան՝ ըստ Երուխանի «Մարկոս ախպոր սերը» նորավեպի։ 1993-1994 թթ. դասախոսել է Երևանի թատերական ինստիտուտում և ղեկավարել «Ուսանողական» թատրոնի աշխատանքները որպես գեղարվեստական տնօրեն։
 
2004 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ-ի Լոս Անջելես քաղաք, որտեղ 2000 թվականին հրատարակել է «Անֆիլադա» գիրք-պոեմը, 2007 թվականին՝ «Հազար և մեկ համազարկ» քառյակների հատընտիրը, որը արժանացել է «Հրանտ և Մանուշակ Սիմոնյաններ» առաջին ամենամյա գրական մրցանակին՝ «Տարվա լավագույն գիրք» անվանակարգում։

Հեղինակի բանաստեղծություններից թարգմանվել են ռուսերեն, վրացերեն, ուկրաիներեն, սլովակերեն։ Իսկ "Fhilantropy" անգլերեն գրված նրա չափածո գործն արժանացել է The International Library of Poetry կազմակերպության "Editor's Choice Award" ամենամյա մրցանակին։ Բազմաժանր գրողը 2005 թվականից Կալիֆորնիայի Հայ Գրողների Միության (ԿՀԳՄ) քարտուղարն է։ Հեղինակել է «Պապն ու թոռները» առականին, «Ներկա շարունակական» բանաստեղծական ժողովածուն և «Երկրաշարժի հարսնացուն» վիպակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ծաղրանկարիչներ
Գորդոն Բրաուն

**Գորդոն Բրաուն** (, ), բրիտանացի (շոտլանդացի) քաղաքական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի 74-րդ վարչապետ 2007 թ. հունիսի 27-ից առ 2010 թ. մայիսի 11-ը։ Լեյբորիստ։

Ավարտել է Էդինբուրգի համալսարանը, ունի մագիստրոսի և դոկտորի գիտական աստիճաններ պատմության ոլորտում։ 12 տարեկանից Բրաունը եղել է Լեյբորիստական կուսակցության ակտիվիստներից։ 1997 թ. հուլիսին Թոնի Բլեերի կառավարությունում Բրաունը նշանակվել է ֆինանսների նախարար։ 2007 թ. հունիսի 24-ին ընտրվել է Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ և նույն թվականի հունիսի 27-ին թագուհի Եղիսաբեթ 2-րդի կողմից նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ՝ զբաղեցնելով այդ պաշտոնը մինչև 2010 թ. մայիսի 11-ը։

## Պատվավոր կոչումներ
Էդինբուրգի համալսարանը, հաշվի առնելով Գորդոն Բրաունի բեղմնավոր գործունեությունն ու նշանակալի վաստակը, 2003 թվականին նրան շնորհել է գիտությունների դոկտորի աստիճան՝ առանց գիտական ատենախոսության պաշտպանության (Doctor Honoris Causa): 2015 թվականին այդ նույնը կատարել է Գլազգոյի համալսարանը։

Գորդոն Բրաունին պատվավոր դոկտորի կոչում են շնորհել Բրունել համալսարանը (1996), Ռոբերտ Գորդոնի անվան համալսարանը (2003), Նյու Յորքի համալսարանը (2005), Նյուքասլի համալսարանը (2007), Դելիի համալսարանը (2008)։

2018 թվականին նա ընտրվել է Էդինբուրգի թագավորական ընկերության անդամ։ 2009 թվականի մարտ ամսին ամերիկյան Appeal of Conscience Foundation հիմնադրամը նրան հռչակել է «Տարվա պետական գործիչ»՝ համաշխարհային մասշտաբով։ Գլազգոյում լույս տեսնող *The Herald* լրագիրը ընթերցողների շրջանում անցկացրած հարցումների և ուսումնասիրությունների արդյունքների հիման վրա Գորդոն Բրաունին վեց անգամ հռչակել է «Տարվա շոտլանդացի քաղաքական գործիչ»։ 1999, 2000, 2007 և 2014 թվականներին էլ նա հռչակվել է «Տարվա լավագույն շոտլանդացի», իսկ 2020 թվականին՝ «Լավագույններից լավագույն»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Կենսագրական գրքեր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Gordon Brown *Official government profile*
* Official website of the Office of Gordon and Sarah Brown
* Gordon Brown at Encyclopædia Britannica
* Tour diary: Gordon Brown in Africa BBC News, January 2005 trip about his 'Marshall plan for Africa'
* 
* 

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Ալկալոիդներ

**Ալկալոիդներ ** (+-տեսակ), ազոտ պարունակող, հիմնականում բուսական ծագում և հիմնային հատկություններ ունեցող օրգանական միացություններ։ Ալկալուդները ունեն բարդ կառուցվածք և ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների ածանցյալներ են։ Պարզագույն ալկալուդները ունեն մինչև 10, իսկ բարդերը՝ 50-ից ավելի ածխածնի ատոմներ։ Բացի ածխածնից, ջրածնից և ազոտից, պարունակում են թթվածին՝ հիդրօքսիլային, կարբոնիլային, եթերային, կարբօքսիլային, էսթերային խմբերում։ Մեծ մասամբ անգույն բյուրեղական նյութեր են։ Առաջին ալկալոիդը (մորֆին) ափիոնից 1806 թ.-ին անջատել է Սեբտյուրները։ Ներկայումս հայտնի են 1000-ից ավելի ալկալուդներ, որոնցից մոտ 700-ի կառուցվածքը պարզաբանված է, իսկ շատերը՝ սինթեզված։ Ալկալուդները գտնվում են բույսերում՝ օրգանական թթուների աղերի լուծույթների ձևով։ Ալկալուդների պարունակությունը բույսերում տատանվում է 0,01-13 %-ի սահմաններում։ Ա–ով հարուստ բույսերը պատկանում են կակաչազգիների, թիթեռնածաղկավորների, գորտնուկազգիների և այլ ընտանիքների։ Սրանք տարածված են նաև Հայաստանի բոլոր շրջաններում։ Միևնույն բույսը սովորաբար պարունակում է մի քանի, երբեմն՝ 15–20 ալկալուդներ։ Այն բույսից անջատելու համար չորացրած և մանրացրած բույսը մշակում են ալկալիների նոսր լուծույթով, էքստրակտում օրգանական լուծիչով և ստացված խառնուրդից նոսր անօրգանական թթուների միջոցով ստանում ալկալուդների աղերի մաքուր թթվային լուծույթ։ Ալկալուդները կենսաբանական ակտիվ նյութեր են, շատերը՝ ուժեղ թույներ։ Ատրոպինի, կոֆեինի, կոդեինի, պապավերինի, ռեզերպինի, սասոչինի, քինինի, էֆեդրինի, անաբազինի, նիկոտինի և այլ ալկալուդների աղերը լայնորեն կիրառվում են բժշկության մեջ՝ որպես դեղանյութեր և գյուղատնտեսության մեջ՝ որպես միջատասպաններ։

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Թունաբանություն
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Գեորգի Առուստամյան

**Գեորգի Արկադիի Առուստամյան** (), հայ սպա, Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Խորհրդային միության հերոս։

## Կենսագրական տվյալներ
Գեորգի Առուստամյանի հայր՝ Շաղատեցի Ռուստամենց Առաքելը, 1918 թ. ընտանիքով տեղափոխվել է Կիսլովոդսկ, որտեղ էլ երկու ամիս անց, ծնվել է Գեորգին։

Ավարտելով տեղի միջնակարգ դպրոցներից մեկը, նա 1939 թ. անցել է զինվորական ծառայության։ Մասնակցել է խորհրդա-ֆիննական պատերազմին։ Հայրենական պատերազմի ժամանակ Առաջին Ուկրաինական ռազմաճակատում եղել է հետախուզական ստորաբաժանման հրամանատար։ Ավագ լեյտենանտ Գեորգի Առուստամյանը Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացել է Սիլեզիայում ծավալված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է 1945 թ. հունվարի 22-ին։ Նրա կիսանդրին դրված է Կիսլովոդսկ քաղաքի Խաղաղության փողոցի վրա գտնվող դպրոցի բակում։ Դպրոցը, որտեղ սովորել է հերոսը, այժմ կրում է նրա անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Թոնի Բլեեր

**Թոնի Բլեեր** (լրիվ անունը  - **Էնթոնի Չարլզ Լինթոն Բլեր**, ), բրիտանական քաղաքական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի թվով 73-րդ վարչապետ 1997 թվականից առ 2007 թվականը, Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ։

Ծնվել է 1953 թվականին Էդինբուրգում։ Ավարտել է՝ Էդինբուրգի և Օքսֆորդի քոլեջները՝ իրավունքի գծով։ Ուսման տարիներին անդամագրվել է Լեյբորիստական կուսակցությանը։ Ուսումը քոլեջում ավարտելուց հետո Բլերը մեկնել է Փարիզ, որտեղ շուրջ մեկ տարի աշխատել է որպես բարմեն։ 1975 թվականին ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը, որից հետո նույն համալսարանում սկսել է դասավանդել իրավունք, այնուհետև աշխատել է որպես փաստաբան։ Զբաղվել է նաև լրագրությամբ՝ 1987-1988 թվականներին, բրիտանական The Times պարբերականում՝ վարելով սեփական սյունակը։ 1992 թվականին ընտրվել է Լեյբորիստական կուսակցության գործադիր հանձնաժողովի անդամ, իսկ 1994 թվականի հուլիսին՝ 41 տարեկանում, դարձել է Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Միջածանց

**Միջածանց**, ածանց, որը հանդես է գալիս արմատի մեջ։

Հայերենը, ուրիշ շատ լեզուների պես, միջածանցներով աղքատ է. եղածներն էլ հիմնականում ժողովրդախոսակցական ու բարբառային կազմությունների (բաղադրությունների) տարրեր են՝ գերազանցապես սաստկական նշանակությամբ։ Դրանցից են՝ **-լ-** (*բլնդել, պլոկել, ճլստալ*), **-ր-** (*դրմփալ, թրխկալ*), **-ռ-** (*շառաչել*)։

## Աղբյուրներ

* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 14։

Կատեգորիա:Ածանցներ
Ջոն Մեյջոր

**Ջոն Մեյջոր** (, ), բրիտանացի քաղաքական գործիչ. Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ 1990 թվականից առ 1997 թ.։ Պահպանողական կուսակցության առաջնորդ, որի ղեկավարությամբ պահպանողականները հաղթել են 1992 թ. խորհրդարանական ընտրություններում։

1997 թ. ընտրություններում պարտություն կրելուց հետո Մեյջորին վարչապետի պաշտոնում փոխարինել է լեյբորիստ Թոնի Բլեերը, իսկ Պահպանողական կուսակցության առաջնորդի պաշտոնում՝ Ուիլյամ Հեյգը։

Ջոն Մեյջորը ծնվել է 1943 թ. Լոնդոնում։ Բարձրագույն հեռակա կրթություն է ստացել Ռութլիշի քերականության դպրոցում (Rutlish Grammar School)։ Մոտ երկու տասնամյակ աշխատել է բանկային ոլորտում։ Քաղաքականությամբ սկսել է զբաղվել դեռ երիտասարդ հասակից՝ լինելով Պահպանողական կուսակցության երիտասարդական թևի ակտիվ անդամ։

1979 թ. ընտրվել է Համայնքների պալատի պատգամավոր։ 1981 թվականից եղել է պառլամենտի քարտուղար, ապա կուսակցության պառլամենտական կազմակերպիչ՝ սկսած 1983 թվականից։ 1985-1986 թթ. Մեյջորը եղել է սոցիալական հարցերով փոխնախարար։ 1987 թ. նշանակվել է ֆինանսների փոխնախարար, իսկ 1989 թ.՝ արտգործնախարար՝ զբաղեցնելով այդ պաշտոնը ընդամենը երեք ամիս, որից հետո նշանակվել է ֆինանսների նախարար։ 1990 թ. աշնանը ընտրվել է Պահպանողական կուսակցության առաջնորդ և նույն թվականի նոյեմբերի 27-ին նշանակվել վարչապետ (մինչև 1997 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Կուսակցությունների առաջնորդներ
Սիս (Շամախիի շրջան)

**Սիս** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շամախիի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շամախիի շրջանի բնակավայրեր
Սոսի (հեռուստաընկերություն)

**Սոսի**, հայկական մարզային հեռուստաընկերություն։ Ստեղծվել է 2000 թվականին, «Ձագեձոր» Հեռուստաընկերություն ՍՊԸ-ի կողմից, 1996 թվականից գործող «Ձագեձոր» հեռուստաստուդիայի խմբագրության բազայի հիման վրա։
Հեռուստաընկերության հաղորդումները սփռվում են Կապան, Սիսիան, Գորիս, Քաջարան, Մեղրի, Ագարակ քաղաքներում, լսարանում ընդգրկելով Սյունիքի մարզի 6 քաղաքներից 4-ը կամ բնակչության 65-70 տոկոսը (մոտ 100 հազար մարդ)։ Ընկերության գործադիր տնօրենն է Վահե Սարգսյանը։

Կատեգորիա:Հայալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաընկերություններ
Գրական Ադրբեջան

մինի|150px|Սամվել Գրիգորյանը 1956-81-ին եղել է «Գրական Ադրբեջան» հանդեսի խմբագիրը
**«Գրական Ադրբեջան»** (), գրական-գեղարվեստական երկամսյա հանդես Խորհրդային Ադրբեջանում։ Հանդիսացել է Ադրբեջանի գրողների միության օրգանը։ Լույս է տեսել 1957-89 թվականներին, Բաքվում։ Խմբագիրներն են եղել Սամվել Գրիգորյանը, Վլադիմիր Աբրահամյանը։ Հանդեսը ելնում էր գրականության կուսակցականության և ժողովրդայնության, սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքների կենսագործման դիրքերից։

«Երիտասարդ ձայներ» բաժնում տպագրում և գրախոսվում էր սկսնակ բանաստեղծների ստեղծագործությունները։ Հանդեսը պրոպագանդում էր այսպես կոչված՝ ժողովուրդների բարեկամության և եղբայրության գաղափարները, հետևում գրական և մշակութային կապերին։ Ամսագիրը լուսաբանում էր հանրապետության հայ հատվածի մշակութային կյանքը։ Թղթակցում էին Ադրբեջանի, ինչպես նաև Խորհրդային Հայաստանի գրողները։

## Աղբյուրներ
* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2003, էջ 29-30։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Բանվորի խոսք

**«Բանվորի խոսք»**, Բաքվի հայերեն շաբաթաթերթ, ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի օրգան։ Լույս է տեսել 1918-ին, Բաքվում։

Պայքարել է Հարավային Կովկասում խորհրդային կարգերի հաստատման համար։ Տպագրել է Կառլ Մարքսի, Ֆրիդրիխ Էնգելսի, Վլադիմիր Լենինի գործերը։ Աշխատակցել են Ստեփան Շահումյանը, Ա. Միկոյանը, Ա. Հովհաննիսյանը, Արտաշես Կարինյանը, Վահան Տերյանը, Ասքանազ Մռավյանը, Սարգիս Կասյանը և այլք։

## Աղբյուրներ
* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2003, էջ 29։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Գյուրզա

**Մոխրօձ** (), նաև՝ **դագաղային իժ**, իժերի ընտանիքի իժերի ենթաընտանիքի խոշոր իժերի (*Macrovipera*) ցեղի օձ։

Մարմինը հաստ է, երկարությունը՝ 22-180 սմ, պոչը՝ 8-10 անգամ կարճ։ Արուները խոշոր են էգերից։ Գլուխը տարանջատված է մարմնից և ծածկված է մանր կատարավոր թեփուկներով։ Մարմնի թեփուկները նույնպես կատարավոր են, անփայլ։ Աչքերը խոշոր են՝ սպիտակավուն ծիածանաթաղանթով, բիբը՝ էլիպսաձև, ուղղահայաց։ Աչքից դեպի հետ և դեպի ներքև ձգվում են մուգ զոլեր։ Գլխի վերևի մակերեսը առանց նախշի է կամ մի քանի մանր սև կետիկներով։ Պարանոցից դեպի պոչի առջևի մասը ձգվում է մուգ գորշ, շեկ, մուգ մոխրագույն կամ գրեթե շագանակագույն լայնակի ձգված խոշոր խալերից բաղկացած շղթայաձև նախշ։ Մուգ խալերի մեկական կամ զույգ շարքեր են ձգվում նաև մարմնի կողմնային մակերեսներով։ Որովայնային մակերեսը սպիտակավուն է, դեղնավուն կամ վարդագույն՝ բազմաթիվ մուգ կետիկներով ու բծերով։ Ներքևի ծնոտի վահանիկները սպիտակ են։

Սնվում է հոդվածոտանիներով (մորեխներ, սարդակերպներ) և մանր ողնաշարավորներով (մողեսներ, օձեր, մանր կրիաներ, թռչուններ, մանր ու միջին չափի կրծողներ)։

Ձմեռում է աշնան վերջից գարնան սկիզբը։ Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլի վերջից հունիսի վերջը։ Հունիսի երկրորդ կեսից օգոստոսի սկիզբը էգը դնում է 8-25 ձու։ Ձվերը երկարավուն են (17-24x30-44, 5 մմ)։ Ձագերը ծնվում են սեպտեմբերին։

Օգտակար է. կարգավորում է վնասատու կրծողների թվաքանակը։ Թույնը կիրառվում է դեղագործության մեջ։

Հայաստանում հանդիպում է գրեթե բոլոր մարզերի (բացառությամբ՝ Գեղարքունիքի մարզի) նախալեռներում և ոչ բարձր լեռներում։ Տարածված է չոր կիսաանապատային, տափաստանային, թփուտային կամ նոսրանտառային բուսականությամբ, ժայռոտ ու քարքարոտ կենսավայրերում, երբեմն նաև՝ այգիներում։ Հայաստանում ամենավտանգավոր օձն է. կծածը վտանգավոր է մարդու և կենդանիների կյանքի համար։

Կատեգորիա:Իժեր
Լեյֆ Էրիկսոն

**Լեյֆ Էրիկսոն Երջանիկ** (, ), սկանդինավյան ծովագնաց և իշխան, Գրենլանդիայի կառավարիչ։ Գրենլանդիան հայտնաբերած վիկինգ Էրիկ Շիկահերի որդին, Թորվալդ Ասվալդսոնի (*Thorvald Asvaldsson*) թոռը։ Առաջին եվրոպացին, որը ոտք է դրել Ամերիկայի ափ, ինչը տեղի է ունեցել Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնագործումից շուրջ հինգ դար առաջ։

Լեյֆի արշավանքների մասին հայտնի է իսլանդական ասքերից («Ասք Էրիկ Շիկահերի մասին» և «Ասք գրենլանդացիների մասին»)։ Դրանց հավաստի լինելը հաստատվել է 20-րդ դարի հնագիտական հայտնագործությունների միջոցով։նա 1000․թ հասավ ամերիկա

Մի շարք գիտնականներ ավելի հակված են հավատալու «Գիրք տափակ կղզիների մասին» առասպելին, քան հենց Էրիկի առասպելին։

Լեյֆն արևմուտքում գտնվող այդ տարածքի մասին իմացել էր Այսլենդեր Բջարներ Հերջոլֆոսից, ով դեպի Գրենլանդիա ուղևորվելիս այնտեղ էր եղել ավելի քան 15 տարի առաջ։

Համաձայն առասպելի՝ նա ամեն մի նոր տեղանք անվանում էր ըստ այնտեղ գտնվող առավելությունների, տեղանքին բնորոշ հատկանիշների։ Օրինակ՝ Հելուլանդ նշանակում է «հարթ ժայռերի երկիր», Մարկլանդ նշանակում է «անտառների երկիր»․ այն մոտավորապես գտնվում է Լաբրադորի կենտրոնում։ Վայնլանդը շրջապատված է Սուրբ Լավրենտիոսի ծոցով։ Վայնլանդի հետագա ուսումնասիրությունները կատարվել են Էրիկ Լեյֆի հարազատների կողմից։

Կատեգորիա:Սկանդինավյան ծովագնացներ
Աշոցքի սարահարթ

**Աշոցքի սարահարթ**, *Աղբաաբայի սարահարթ, Ամասիայի սարահարթ, Ղուկասյանի սարահարթ*, բարձրադիր բլրավոր հարթավայր Հայաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածում, Կարսի սարահարթի հյուսիս-արևելյան հարվածը։ Գտնվում է 1900-2100 մ բարձրության վրա՝ Եղնախաղի, Չըլդրի, Ջավախքի և Շիրակի լեռնաշղթաների միջև։ Կազմված է արտավիժած հրաբխային բազալտային լավաներից՝ ծածկված ցամաքային նստվածքներով։ Լավային բլուրների ու թմբերի միջև առանձնանում են Վերին Ախուրյանի, Ղազանչիի, Վարդաղբյուրի և այլ հարթ տեղամասեր։ Կան մկնդեղի (ռեալգար, աուրիպիգմենտ) երևակումներ, քրոմիտ պարունակող գերհիմքային ապարներ, թերթաքարեր (Բանդիվան գյուղի մոտ՝ 150 մլն տ), տորֆ (Աշոցք գյուղի մոտ՝ 3 մլն մ³)։ Կլիման ցամաքային և խստաշունչ է։ Պաղակնում հունվարի միջին ջերմաստիճանր Եթերաշրջան 12&nbsp;°C է, նվազագույնը՝ -46&nbsp;°C (ամենացածրը Հայաստանում), հուլիսին +14&nbsp;°C ձյունածածկը՝ 0,5 մ, տարեկան տեղումները՝ 550-600 մմ։ Հարուստ է ստորերկրյա ջրերով ու աղբյուրներով։  Գետերը հորդանում են գարնանը։ Խոշոր գետը Ախուրյանն է։ Տարածված են լվացված սևահողերը և լեռնամարգագետնային հողերը։ Բուսականությունը՝ խոտային (մինչև 1 մ), մարգագետնատափաստանային։ Բնորոշ են հացազգիները՝ սիզախոտ, դաշտավլուկ, շյուղախոտ։ Արփիի լճափի տորֆակալած հողերում տարածված են եղեգնաթավուտներ, բոշխային ճահճուտներ և մարգագետին]]ներ։ Կերային հարուստ բազայի վրա զարգանում է անասնապահությունը։ Մշակում են հացահատիկային բույսեր, հեռանկարային են ձկնատնտեսությունը, լեռնակլիմայական առողջավայրերի և մերձլճակային հանգստի գոտու ստեղծումը։ Լանդշաֆտը՝ լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային։ Աշոցքի սարահարթում են գտնվում՝ Արփի լիճը և Ախուրյան գետի վերին հոսանքը։ Աշոցքի սարահարթում առկան են ստորերկրյա ջրերի պաշարներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարահարթեր
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի աշխարհագրություն
Հայերը Ղրղզստանում

**Հայերը Ղրղզստանում**, 2012 թ.-ի պաշտոնական տվյալներով բնակվում է 3.500 հայ որոնց կեսը քրիստոնյա համշենահայեր են։

Հայերի առնչությունները Ղրղզստանի հետ հիշվում են վաղ ժամանակներից, սակայն հայերը զանգվածաբար սկսել են Ղրղզստանում բնակվել 19-րդ դարի 2-րդ կեսից։ Նրանք Ղրղզստան են եկել Արցախից, Զանգեզուրից, Նախիջևանից, Իրանից, 20-րդ դարի 20-ականներից՝ նաև Ուզբեկստանից, Թուրքմենստանից, Ղազախստանից։

Ղրղզստանում հայերը կենտրոնացված են գլխավորապես մայրաքաղաք Բիշկեքում. հիմնականում ձեռներեցներ են, արհեստավորներ, ուսուցիչներ, դասախոսներ, բժիշկներ։ Բիշկեքում գրանցված է մեկ համայնքային կազմակերպություն։ Համայնքն ունի ազգային մշակութային կենտրոն, կիրակնօրյա դպրոց։

Հայերը որոշակի նպաստ են բերել Ղրղզստանի տնտեսական կյանքի զարգացմանը, զբաղեցրել պետական բարձր պաշտոններ (եղել են երկու հայ նախարարներ)։ Ներկայումս կան գիտությունների դոկտորներ, գիտության և մշակույթի ոլորտների վաստակավոր գործիչներ։

1994 թ.-ին Բիշկեքում է հաստատվել Լեռնային Ղարաբաղի զինադադարի համաձայնագիրը։

## Արտաքին հշումներ
* Ղրղզստանի համշենահայերը

## Աղբյուրներ
* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2003, էջ 386։

Կատեգորիա:Ղրղզստանի ազգեր
ղ
ղ
Ռինալդո (օպերա)

**Ռինալդո** (Rinaldo (HWV 7)), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ջակոմո Ռոսսիի՝ Տորկվատո Տասսոյի «Ազատագրված Երուսաղեմը» պոեմի հիման վրա։

Ռինալդոն Հենդելի կողմից Լոնդոնի բեմի համար գրված առաջին օպերան է, առաջնախաղը կայացել է «Թագուհու թատրոնում» (Queen's Theatre) 1711 թվականի փետրվարի 24-ին՝ ունենալով մեծ հաջողություն։

Շնորհիվ իր մեղեդայնության՝ դասվում է Հենդելի լավագույն ստեղծագործությունների թվին և ներկայումս էլ հաճախ ձայնագրվում և կատարվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1711 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Հուլիոս Կեսարը Եգիպտոսում

**Հուլիոս Կեսարը Եգիպտոսում** հայտնի է նաև իր կրճատ անունով՝ **Հուլիոս Կեսար** (Giulio Cesare in Egitto), իտալացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա երեք գործողությամբ։ Գրվել է Թագավորական երաժշտական ակադեմիայի (Royal Academy of Music) պատվերով։ Իտալերեն լիբրետտոն Նիկոլա Ֆրանչեսկո Հաիմի։ Առաջնախաղը կայացել է 1724 թ. փետրվարի 20-ին Լոնդոնի King's Theatre բեմում՝ մեծ հաջողությամբ։ Գլխավոր դերերգերում հանդես են եկել ժամանակի նշանավոր կատարողներ Սենեզինոն (Հուլիոս Կեսար) և Ֆրանչեսկա Կուցոնին (Կլեոպատրա)։

Համարվում է Հենդելի օպերային ժանրում գրված լավագույն գործերից մեկը և այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է օպերային թատրոններում, ինչպես նաև ձայնագրվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1724 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Թամերլան (օպերա)

**Թամերլան** (Tamerlano (HWV 18)), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Նիկոլա Ֆրանչեսկո Հաիմի ըստ Ագոստինո Պիովենեյի և այլ հեղինակների նույն սյուժեով այլ լիբրետտոների։

Առաջնախաղը կայացել է 1724 թ. հոկտեմբերի 31-ին Լոնդոնի Թագավորական թատրոնում (King's Theatre)՝ չափավոր հաջողությամբ, բեմադրությունը դիմացել է 12 ներկայացման։ Գլխավոր դերերգերը կատարել են Ֆրանչեսկա Կուցոնին (Աստերիա), Ֆրանչեսկո Բորոզինին (Բայազետ), Սենեզինոն (Անդրոնիկուս)։

«Թամերլանը» Հենդելի նշանավոր ստեղծագործություններից մեկն է, աչքի է ընկնում խորը դրամատիզմով և լայնաշունչ մեղեդային մեներգերով։ Այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է Եվրոպայի օպերային թատրոնների կողմից և ձայնագրվում ու թողարկվում խոշորագույն ձայնագրող ընկերությունների կողմից։

Կատեգորիա:1724 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Սիմոն Մոգ

**Սիմոն Մոգ** (, ), ըստ Նոր Կտակարանի «Գործք առաքելոցի» (Ը, 9-24) սամարացի մոգ, ցանկացել է Պետրոս և Հովհաննես առաքյալներից փողով գնել մկրտվածների վրա սուրբ հոգին իջեցնելու և հրաշքներ գործելու կարողությունը՝ ձեռքերը նրանց վրա դնելու միջոցով, ինչպես նրանք անում էին։ Սակայն Պետրոսը նրան պատասխանեց. «Քո արծաթը թող քեզ հետ կորչի, քանի որ կարծեցիր, թէ Աստծու պարգևները կարելի է փողով ստանալ. թէ դու այդ բանում մաս ու բաժին չունես, քանի որ քո սիրտը Աստծու առաջ ուղիղ չէ» (Ը, 20-21)։

Ըստ «Գործք առաքելոց»-ի՝ Սիմոնը մեր թվականության առաջին դարում ապրած սամարացի մոգ էր կամ կրոնավոր, ով քրիստոնեություն էր ընդունել, հետագայում բախում էր ունեցել Պետրոս առաքյալի հետ։ Կարծիքներ կան, որ նա ապրել է երկրորդ հարյուրամյակում, սակայն դրանք վստահություն չեն ներշնչում։

Միջնադարում Սիմոնի անունով սիմոնականներ էին կոչվում նրանք, որոնք զբաղվում էին սրբությունների (հոգևոր բարիքների և եկեղեցական պաշտոնների) առուծախով։

Քրիստոնյա եկեղեցին նաև համարում է Սիմոն Մոգին գնոստիկական ուսմունքի հիմնադիր։ Այդ  կարծիքն ընդունում են նաև ժամանակակից որոշ ուսումնասիրողներ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի անձինք
Գալբա

**Սերվիոս Սուլպիկիոս Գալբաս** (, դեկտեմբերի 24 մ.թ.ա. 3 թ. - 69 թ. հունվարի 15), հռոմեական կայսր 68 թ. հունիսի 6-ից առ 69 թ. հունվարի 15-ը։ Գահ է բարձրացել Ներոնի սպանությունից հետո, կարճատև կառավարումից հետո զոհ է գնացել զինվորական դավադրությանը, որի կազմակերպիչ Օթոնը հաջորդել է նրան գահին։

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Օտոն

**Մարկոս Սալվիոս Օթոն** (, ), հռոմեացի զորավար, հռոմեական կայսր 69 թ. հունվարի 15-ից առ 69 թ. ապրիլի 16։ Գահ է բարձրացել իր կողմից կազմակերպված զինվորական դավադրության արդյունքում՝ Գալբասի սպանությունից հետո։ 69 թ. ապրիլի 14-ին Բետրիակի մոտ ճակատամարտում Օթոնի զորքերը պարտություն են կրել գահի մեկ այլ հավակնորդ՝ Վիտելլիոսի զորքերից։ Իմանալով ճակատամարտի ելքի մասին Օթոնը ինքնասպանություն է գործել։ Գահին նրան հաջորդել է Վիտելլիոսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Ռուսաստանի աշխարհագրություն

Ռուսաստանը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում՝ Եվրասիա մայրցամաքի հյուսիսում։ Նրա ափերը ողողում են Խաղաղ և Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսները, ինչպես նաև Ատլանտյան օվկիանոսի Բալթիկ, Սև, Ազովի ծովերը և Կասպից ծովը՝ 37 653 կմ ընդհանուր ափագծով, որը ամենաերկարն է աշխարհում։ 
Ուրալյան լեռները և Կումա-Մանիչի իջվածքը Ռուսաստանը բաժանում են եվրոպական և ասիական մասերի։ Վերջինս իր մեջ է ներառում Հյուսիսային Կովկասը, Սիբիրը և Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքը։ 
Քսաներորդ դարի սկզբին Դ. Ի. Մենդելեև նշեց ցարական Ռուսաստանի աշխարհագրական կենտրոնը՝ 63±29° հյուսիսային. լայնության և 83±20° արևելյան երկայնության (Տուրուխանսկի մոտակայքում)։ 1992 թվականից կենտրոն է համարվում 66±25° հյուսիսային. լայնության և 94±15° արևելյան երկայնության (Վիվի տայգային լճի տարածքում )։

## Արտաքին հղումմեր
* Ռուսաստանի տարածաշրջանների սոցիալ ատլասը  
* Ռուսաստանը Փաստերի համաշխահրային գրքում  


Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Աղվորիկ

**Աղվորիկ** (նախկին անվանումը՝ *Ենի Յոլ*, մինչև 1935 թ.՝ *Ղարանամազ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 27 կմ հյուսիս, Արփի լճի արևելյան ափից 8-9 կմ արևելք։ Համայնքի ղեկավարն է Վարդան Սուքիասյանը։ 
**Աղվորիկ** է վերանվանվել 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Աղվորիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 89, առկա բնակչությունը՝ 80 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Աղվորիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աղվորիկի մոտակայքում հայտնաբերվել են “Բերդ սար” դամբարանադաշտը և համանուն ամրոցը։

## Տես նաև
* Աղվորիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աղվորիկ գյուղի էջը CAA կայքում 
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Աղվորիկ գյուղի մասին Tsayg.am կայքում

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Վիտելլիոս

**Աուլոս Վիտելլիոս Գերմանիկոս** (, ), հռոմեական կայսր 69 թվականի ապրիլի 17-ից առ դեկտեմբերի 20-ը։ Տիրացել է գահին 69 թվականի ապրիլի 14-ին Բետրիակի մոտ ճակատամարտում Օթոնի զորքերը ջախջախելուց և դրան հաջորդած Օթոնի ինքնասպանությունից հետո։ Իր կարճատև կառավարման ընթացքում աչքի է ընկել դաժանությամբ և շատակերությամբ՝ իր իշխանության մի քանի ամսվա ընթացքում խնջույքների վրա ծախսելով շուրջ 900 միլիոն սեստերցի։ Իր հերթին պարտություն է կրել Վեսպասիանոսի զորքերից՝ սպանվելով Հռոմ մտած զինվորների կողմից։

## Ծագում և կարիերայի սկիզբ
Ինչպես կարող ենք ենթադրել նրա ժամանակի հեղինակների գրվածքի նա ունեցել է բարձրաստիճան ծագում։ Պապը կառավարել է Օգոստոսի անունից, իսկ հայրը՝ Լուկիոս Վիտելիոսը, հասել է բարձրաստիճան պաշտոնների՝ երեք անգամ դարձել է կոնսուլ և մեկ անգամ դատավոր, բայց նա այս ամենին հասել է աներևակայելի շողոքորթությամբ։ Սվետոնիոսը հաղորդում է, որ հենց նրան էր հանձնարարված բանակցությունները Պարթևստանի հետ՝ Հռոմի հիմնական թշնամին արևելքում։ Սենատը նրան պարգևատրեց բազմաթիվ տիտղոսներով և կիսանդրիներով։

## Կայսր
Ապստամբելով Օթոնի դեմ և պարտության մատնելով նրա բանակին, Վիտելիոսը դարձավ նոր կայսր։ Նա իր նախնիներից ընտրեց Ներոնի ճանապարհը։

Վիտելիոսը չափից դուրս դաժանություն էր ցուցաբերում։ Մարդկանց ամենաթեթև մեղադրանքի ժամանակ անգամ մահապատժի էին դատապարտում։ Նա առանձնանում էր իր ընչաքաղցությամբ ևս։ Նա ամեն կերպ նվազեցնում էր պետական հիմնարկների վարձատրությունը։ Սրան զուգահեռ նաև մեծ գումարներ էր ծախսում զվարճանքների և զանազան այլ հաճույքների վրա։ Ոչ պաշտոնական տվյալներով նա մի քանի ամսվա ուտելիքի համար ծախսել է 900 միլիոն սեստերց։

## Ճակատամարտերը
Հիմնական ուժերը 60 000 մարդ կենտրոնացած էին Հռոմում, իսկ այդ ժամանակ գերմանական սահմանների վրա հարձակումներ էին կատարում բարբարոսները։ Դունայական լեգեոնները, որոնք հավատարիմ էին Օթոն կայսրին, ճանաչեցին նոր կայսերը։ Եվ այդ ժամանակ Եփրատի շրջանի ուժերը Վեսպասիանոսի հրամանատարությամբ ապստամբություն բարձրացրին, կայսր ճանաչելով իրենց զորահրամանատարին, դունայական բանակները ճանաչեցին Վեսպասիանոսի իշխանությունը։ Վեսպասիանոսը իր զորքով հանդերձ շարժվեց դեպի արևմուտք։

Մի քանի ճակատամարտերում պարտություն կրելով՝ Վիտելիոսը բանակցությունների մեջ մտավ Վեսպասիանոսի հետ, որոնք հաջողություններ չունեցան։ Նա պահանջում էր 100 միլիոն սեստերց և հեռանալու հնարավորություն։ Սակայն նա իրեն հավատարիմ զորքերի հետ հարձակվեց Տիտոս Փլավիոս Սաբինայի Վեսպասիանոսի եղբոր գլխավորած զորքերի վրա պարտության մատնեց նրան, սակայն իր անվճռականության պատճառով չկարողացավ վերջնական հաջողության հասնել։ Երբ Վեսպասիանոսի զորքերը ներխուժեցին Հռոմ ձերբակալեցին Վիտելիոսին։

Ընդհարման ժամանակ Վիտելիոսը նիզակի հարվածից խուսափելու համար գլուխը բարձրացրեց և տեսավ, որ իր զինվորներից մեկը կոտրեց իր կիսանդրին։ Այս տեսնելով, նա ասաց․ «Չէ՞ որ ես քո կայսրն էի»։ Վիտելիոսը մոռացվեց իր կառավարումից անմիջապես հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ф. Ф. Зелинский «Римская империя»
* Светоний «Жизнь двенадцати цезарей»
* The Eleventh Edition of the Encyclopædia Britannica
* Тацит «История»

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Արավետ

**Արավետ** (նախկին անվանումը՝ *Չայբասար*, ավելի վաղ անցյալում նաև՝ *Իլանլի*), լքված գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 25 կմ հյուսիս, Ալվար գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևելք։ Արավետ է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արավետը մշտական կամ առկա բնակչությունը չի ունեցել։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Արավետի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արավետն ունի 19-րդ դարի եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արավետի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Արդենիս

**Արդենիս** (նախկին անվանումը՝ *Գյոլլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 28 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է Արփի լճից 4-5 կմ արևելք, Ախուրյան գետի ձախ կողմում։

Նախկինում մտել է Կարսի մարզի Կարսի օկրուգի մեջ և ունեցել է Գյուլլի, Գյոլլի անվանումները։ Արդենիս է վերանվանվել 1991 թ.-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արդենիսի մշտական բնակչությունը կազմել է 135, առկա բնակչությունը՝ 165 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Արդենիսի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արդենիսի տարածքում պահպանվել են հայկական հին ամրոցի և եկեղեցու հետքեր։

## Տես նաև
* Արդենիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ալվար

**Ալվար** (նախկին անվանումը՝ *Դուզքենդ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 23 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Հարևան կիսալքված Արավետ գյուղի հետ կազմում է Ալվար համայնքը։ Համայնքի ղեկավարն է Վարդան Սուքիասյանը։ Տարաղքը կազմում է 32  կմ² ։ 
**Ալվար** է վերանվանվել 1991 թվականին ապրիլի 3-ին։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը գտնվում է Եղնախաղի լեռնաշղթայի հարավարևելյան ստորոտում, մեղմաթեք սարավանդի վրա՝ ծովի մակարդակից 1980 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման ցուրտ լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են ձնաբքերը և սառնամանիքները։ Ամառը զով է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստաններ են և մերձալպյան մարգագետինները։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության նախնիների մի մասը 1828-1830 թթ գաղթել է Արևմտյան Հայաստանի Բասեն գավառից և Կարսի մարզից։ Համայնքում հիմնականում բնակվել են ադրբեջանցիներ։ 1988-1989 թթ *հայ-ադրբեջանական* հակամարտության տարիներին տեղի ադրբեջանցիները տեղափոխվել են Ադրբեջանի Հանրապետություն և այստեղ վերաբնակվել են հայ ընտանիքներ։ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով Արավետը առկա բնակչություն չի ունեցել։ Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայությունը հաղորդում է համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում է 168 մարդ։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականինի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 243 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 31%, աշխատունակներ՝ 51%, հետաշխատունակներ՝ 18%։ Ըստ «Կովկասյան Օրացույցի» է 1912 թվականին 591 մարդ, հիմնականում ադրբեջանցիներ, որոնք ապրում էին Կարսի մարզում։

Ալվարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի մշակությամբ։

Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 309 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, խոտհարքեր, արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 750, 326, 1232 հեկտար։ Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունն անասնապահությունն է։ Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Զբաղվում են հացահատիկային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կա «Գևոյի» մատուռ և ավերակ եկեղեցի։ Ալվարի մոտ է գտնվում «Ալվար» ամրոցը։

## Հասարակական կառույցներ
Ունի 36 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, կապի հանգույց։

## Տես նաև
* Ալվարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 619 Ալվար գյուղի էջը CAA կայքում

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Դավիթ Զավրիյան

**Դավիթ Քրիստափորի Զավրիյան** (), հայ քիմիկոս, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1939)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, իսկ բարձրագույնը՝ Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում, որտեղ աշակերտել է Դմիտրի Մենդելեևին։ Դեռևս համալսարանում ուսանելիս Զավրիյանը մեկնել է արտասահման և գիտական հետազոտություններ կատարել Փարիզի համալսարանում։ Ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Պետերբուրգի ճանապարհաշինարարական ինստիտուտում որպես լաբարատորիայի վարիչ և անօրգանական քիմիայի դասախոս ու շարունակել զբաղվել գիտահետազոտական աշխատանքով։ Զավրիյանը հիմնականում զբաղվել է անօրգանական քիմիայով, սակայն նրան հետաքրքրել են նաև ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, ինչպես նաև նավթի երկաբանությանը վերաբերող հարցեր։ Բացի իր բուն մասնագիտությունից՝ զբաղվել է նաև հնագիտության և լեզվաբանության հարցերով։

1921 թվականին Թիֆլիսից տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել ԵՊՀ տեխնիկական (բնագիտական) ֆակուլտետի դեկան։ Մեծ աշխատանք է կատարել այդ ֆակուլտետի համար դասախոսական կադրեր հավաքագրելու, ինչպես և լաբորատոր սարքավորումներ ձեռք բերելու ուղղությամբ։ 1921 թվականի վերջերին և 1922 թվականի սկզբին մի քանի ամիս եղել է ԵՊՀ ռեկտոր, ապա համալսարանի գործերով մեկնել Մոսկվա ու Պետերբուրգ և չի վերադարձել։ 1922 թվականի գարնանից աշխատանքի է անցել Թիֆլիսի ճանապարհաշինարարական ինստիտուտում որպես անօրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ։ Իր գիտական գործունեության հետագա շրջանում նա սերտ կապերի մեջ է եղել ԵՊՀ-ի, Հայաստանի մյուս բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և գիտությունների ակադեմիայի հետ։

Վախճանվել է Թբիլիսիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ռոդելինդա

**Ռոդելինդա, Լոմբարդիայի թագուհի** (Rodelinda, regina de' Longobardi (HWV 19)), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերան երեք գործողությամբ։ Գրվել է Երաժշտության Թագավորական Ակադեմիայի (Royal Academy of Music) պատվերով։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակը Նիկոլա Ֆրանչեսկո Հաիմն է ըստ Անտոնիո Սալվիի ավելի վաղ գրած լիբրետտոյի տեքստի, որն իր հերթին իր հիմքում ունի Պիեռ Կոռնեյլի «Պերտարիդե, Լոմբարդիայի արքա» պիեսը։

Առաջնախաղը կայացել է Լոնդոնի Հայմարկետ թաղամասի Թագավորական թատրոնում (King’s Theatre in the Haymarket) 1725 թ. փետրվարի 13-ին՝ դիմանալով 14 ներկայացման։

«Ռոդելինդան» համարվում է գերմանացի երգահանի լավագույն օպերաներից մեկը։ Այն այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է եվրոպական օպերային բեմահարթակների վրա։

Կատեգորիա:1725 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ