Ալեքսանդրետտայի ճակատամարտ

**Ալեքսանդրետտայի ճակատամարտ**, առաջին արաբ-բյուզանդական զորքերի պատերազմներից մեկը, որը տեղի է ունեցել 971 թվականին (ներկայիս Սիրիայի տարածքում) բյուզանդական կայսրության և Ֆաթիմիդյան խալիֆության միջև՝ Ալեքսանդրետտա քաղաքի մոտ:

Ճակատամարտը տեղի է ունեցել, երբ Ֆաթիմիդյան արքայատոհմի հիմնական ուժերը ապստամբել էին Անտիոքի դեմ, որը Բյուզանդացիները գրավել են այս դեպքից երկու տարի առաջ:Բյուզանդացիները, որոնց գլխավորում էր կայսր Հովհաննես Ա Չմշկիկի ներքինիներից մեկը, խաբեությամբ Ֆաթիմյանների չորսհազարանոց ջոկատին ներքաշեցին դատարկ ճամբար, այնուհետև հարձակվեցին նրանց վրա տարբեր կողմերից: Ճակատամարտում կրած պարտությունը, այնուհետև Սիրիայի հարավ կարմատների ներխուժումը ստիպեցին Ֆաթիմյաններին հանել Անտիոքի պաշարումը և ապահովեց բյուզանդացիների վերահսկողությունը Հյուսիսային Սիրիայի նկատմամբ։

969 թվականի հոկտեմբերի 28-ին բյուզանդացի Զորավար Միխայիլ Վուրցան գրավեց Անտիոքը: Գրավումից անմիջապես հետո Բյուզանդիայի և Հալեպի Համդանիդ էմիրության միջև կնքվեց պայմանագիր, որի պայմաններով Հալեպի տիրակալը դարձել է Բյուզանդական կայսրության հարկատուն, իսկ Բյուզանդիայի կազմի մեջ մտան Կիլիկիայի և Վերին Միջագետքի Աբբասյան տարածքները, Միջերկրական ծովի և Օրոնտես գետի միջև Սիրիայի առափնյա գոտու հետ միասին մինչև Տրիպոլիի, Արկայի և Շայզարի շրջակայքը: Այս տարածքի նկատմամբ բյուզանդական վերահսկողությունը սկզբում ավելի շատ ձևական էր, իսկ 969 թվականի դեկտեմբերին կայսր Նիկիֆոոս երկրորդի սպանությունը կասկածի տակ դրեց նրանց հետագա ներկայությունը կայսրության կազմում:

Այդ ժամանակահատվածում Ֆաթիմիդյան զորքերը Ջաուհար աս-Սակալի խալիֆի հրամանատարությամբ, ելույթ ունենալով Իֆրիկիայից, նվաճեցին Եգիպտոսը։ Ֆաթիմիդները Անտիոքում օգտագործեցին «անհավատ» բյուզանդացիների հաջողությունները որպես իրենց քարոզչության հիմնական կետ՝ ուղղված նոր նվաճված տարածքներին, ինչպես նաև արդար իշխանությունը վերականգնելու խոստումներին: Անտիոքի անկման նորությունը Ֆադիմիդյան խալիֆին համոզեց թույլ տալ Ջալուէարու աս-Սակալուն ուղարկել իր զորքերի մի հատվածը Պաղեստինի տարածք Ջաֆարա իբն Ֆալախայ խալիֆի հրամանատարությամբ: Ջաֆարը հաղթեց Իխշիդյան դինաստիայի բանակի մնացորդ զորքերին, որը ղեկավարում էր Եգիպտոսում, մինչև Ֆաթիմիդների կողմից նրա նվաճումը, և 970 թվականին գրավեց Ռամլան, որից հետո պաշարեց Դամասկոսը:

## Անտիոքի պաշարում և Ալեքսանդրետտայի ճակատամարտ
Գրեթե անմիջապես այն բանից հետո, երբ ֆաթիմիդյան բանակը հասավ Դամասկոս, Ջաֆար իբն-Ֆալահը հանձնարարել է Ֆուտուխ «հաղթանակ» անունով իր զբոսանքներից մեկին հարձակվել բյուզանդացիների վրա: Ֆուտուխը հավաքեց կոտամա ցեղի բերբերներից մի մեծ բանակ, որը համալրվեց Պաղեստինի և Հարավային Սիրիայի նորակոչիկներով, իսկ 970 թվականի դեկտեմբերին պաշարեց Անտիոքը: Բյուզանդացի գրող Գեորգի Կեդրենոսը պնդում էր, որ Ֆաթիմիդյան բանակի կազմում կար ավելի քան 100 հազար մարդ, բայց Իդրիս Իմադ ադ-Դին հաղորդում է, որ նա եղել է ոչ ավելի, քան 20 հազար: Ինչպես գրել է 14-րդ դարի պատմաբան Աբու Բաքր Իբն ադ-Դավադարին Ֆաթիմիդները պաշարեցին քաղաքը, Բայց նրա բնակիչները համառորեն դիմադրեցին, և Աֆար իբն-Ֆալահը ստիպված էր ուղարկել «բանակ բանակից հետո»: Ըստ 15-րդ դարի եգիպտացի պատմաբան Տակիուդդին Ալ-Մակրիզի, հենց այդ լրացուցիչ ուժերը՝ 4 հազար մարդու քանակով, հնարավորություն են տվել ամբողջությամբ փակել քաղաքի մատակարարումը՝ ընդհատելով դեպի իրեն ուղևորվող քարավանները:

Այդ ժամանակ, Նիկիֆորին սպանած և Բյուզանդիայի կայսր դարձած Հովհաննես Չմսկիկը չկարողացավ լայնածավալ ռազմական գործողություններ սկսել Արևելքում՝ արքայազն Սվյատոսլավ Իգորևիչի Բալկաններ ավելի վտանգավոր ներխուժման պատճառով: Ցիմիշիոսը մի փոքր զորք ուղարկեց իր վստահելի ներքինի ՝ պատրիսիոս Նիկոլասի հրամանատարությամբ, որը, ըստ Լեո Սարկավագի, ուներ բավարար ռազմական փորձ՝ քաղաքը պաշարումից ազատելու համար : Միևնույն ժամանակ, Անտիոքի անհաջող պաշարումը շարունակվել է հինգ ամիս Ինչ-որ պահի ջոկատը Բերբերական առաջնորդ Արասի և նախկին Էմիր Տարսուս Իբն ազ-Զայաթի հրամանատարությամբ շարժվել են դեպի հյուսիս Ալեքսանդրետ, որտեղ գիշերեց բյուզանդական բանակը։ Իմանալով թշնամական ուժերի մոտենալու մասին՝ բյուզանդական զորավարը լքեց ճամբարը և իր զորքին պատվիրեց դարանակալել։ Գտնելով հակառակորդի լքված ճամբարը՝ ֆաթիմյան զորքերը սկսեցին թալանել այն՝ չհետազոտելով շրջակա տարածքը։ Այդ պահին Նիկոլայը անսպասելի հարձակում գործեց տարբեր կողմերից, և ֆաթիմյան զորքերը խուճապահար նահանջեցին. մուսուլմանական բանակի մեծ մասը զոհվեց, սակայն Արասին և Իբն ազ-Զայաթին հաջողվեց փրկվել:

Ալեքսանդրետում պարտությունը Դամասկոսի վրա կարմատների հարձակման մասին լուրերի հետ համատեղ, լուրջ հարված հասցրեց Ֆաթիմյանների մարտական ոգուն։ 971 թվականի հուլիսի սկզբին Իբն Ֆալահը ֆուտուխին հրամայեց Անտիոքից վերացնել պաշարումը:

## Հետևանքներ
Բյուզանդացիների հաղթանակը, մի կողմից, ամրապնդեց նրանց դիրքերը Սիրիայի հյուսիսում, իսկ մյուս կողմից՝ նվազեցրեց Ֆաթիմյանների հեղինակությունը։ Ինչպես գրում է պատմաբան Փոլ Ուոքերը, Իբն-Ֆալահը, «կորցնելով զորքերն ու հեղինակությունը Ալեքսանդրետում, ստիպված էր դիմակայել կարմատներին»։ Ջաֆարը չկարողացավ դիմակայել կարմատներին և նրանց բեդվին դաշնակիցներին. նա պարտվեց և սպանվեց մարտում 971 թվականի օգոստոսին։ Ֆաթիմյանները մշտապես կորցնում էին տարածքներ, բայց Ֆուստատի մոտ տարած հաղթանակից հետո նրանք վերջապես կարողացան դուրս մղել կարմատներին Սիրիայից և վերականգնել իրենց վերահսկողությունը անհանգիստ նահանգի նկատմամբ։ Բյուզանդացիները չէին շարժվում դեպի հարավ, մինչև 974 թվականից 975 թվականներին Հովհաննես Ցիմիշիոսի գլխավորած մեծ բանակը արշավեց մուսուլմանական հողերի դեմ։ Չնայած կայսրը բավականաչափ խորացավ մուսուլմանների ունեցվածքի մեջ և նույնիսկ սպառնաց վերցնել Երուսաղեմը, 976 թվականի հունվարին նրա մահը ստիպեց բանակին վերադառնալ, և բյուզանդացիները այլևս երբեք չփորձեցին առաջ շարժվել Անտիոքից այն կողմ:

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* * * * 
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր
Կատեգորիա:971
Կատեգորիա:Բյուզանդա-արաբական պատերազմների ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:10-րդ դարի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ֆաթիմյան խալիֆայություն
Կատեգորիա:Բյուզանդա-արաբական պատերազմներ