Հուդա կապտա

**Հուդա կապտա** մետաղադրամներ (գրված է նաև Հուդա կապտա, իսկ շատ մետաղադրամների վրա ՝ ԻՎԴԵԱ կապտա) հուշադրամների շարք է, որն ի սկզբանե թողարկվել է Հռոմեական կայսր Վեսպասիանոսի կողմից ՝ հիշատակելու Հրեաստանի գրավումը և Նրա Որդու՝ Տիտոսի կողմից երկրորդ հրեական տաճարի ոչնչացումը մ.թ. 70 թվականին առաջին հրեական ապստամբության ժամանակ։ Մետաղադրամների հատման մի քանի տարբերակ կա։ Մետաղադրամների հակառակ կողմում կարող է պատկերված լինել մի կին, որը նստած է աջ կողմում ՝ արմավենու տակ սգավորի դիրքում, իսկ ձախ կողմում ՝ գերեվարված մորուքավոր տղամարդը ՝ ձեռքերը կապած մեջքին, կամ հաղթական կայսեր կամ Վիկտորիա աստվածուհու կանգնած կերպարը ՝ զենքը ձեռքին, վահաններ և սաղավարտներ ձախ կողմում։

Որոշ մետաղադրամների ներքևում հայտնվում են SC սկզբնատառերը, որոնք նշանակում են «Senatus Consulto», «սենատի որոշմամբ»՝ կայսրը վերահսկում էր ոսկե և արծաթե մետաղադրամները, իսկ պղնձի համաձուլվածքից մետաղադրամները վերահսկվում էին սենատի կողմից՝ երաշխավորելու դրանց արժեքը։
մինի|278x278փքս|Հուդա Կապտա Սեստերտիուս Վեսպասիանոսը, հատված է մ.թ. 71 թվականին՝ տոնելու հրեական ապստամբության հաղթանակը։ Դարձերեսի վրա գրված է. IVDAEA CAPTA, «Նվաճեց Հրեաստանը »:

## Գրություններ և պատկերներ
Գրությունը հայտնվում է մի քանի տարբերակներով՝ IUDAEA CAPTA («Հրեաստանը [է] նվաճվել»/«Նվաճվել է Հրեաստան»), հազվադեպ դեպքերում՝ ավելի դաժան IUDAEA DEVICTA կամ DEVICTA IUDAEA («Հրեաստանը [է] պարտվել»/«Հրեաստանը պարտվել է»), և նաև DE IUDAEIS («[ավարը] Հուդայից») և IUDAEA («Հրեաստան»)։ Գրությունը կարող է լինել նաև հունարեն, IOYΔAIAΣ EAΛΩKYIAΣ (Ioudaias Healōkyias), լատիներեն IUDAEA CAPTA-ի թարգմանությունը, կամ երբեմն այն կարող է բացակայել, որի դեպքում մետաղադրամի պատկանելության վերաբերյալ գնահատականը կատարվում է բնորոշ պատկերների հիման վրա։

Արմավենին մետաղադրամի վրա կարող է հայտնվել կա՛մ սգավոր կնոջ հետ միասին, կա՛մ առանց նրա։ Անդրեա Մորեսինո-Զիպերը վիճարկում է, որ առաջին դեպքում հենց կինն է խորհրդանշում պարտված Հրեաստանը, իսկ բարձր տիրող արմավենին հանդես է գալիս որպես հաղթանակած Հռոմ, մինչդեռ վերջին դեպքում արմավենին իսկապես ներկայացնում է Հրեաստանը։
մինի|288x288փքս|Տիտոսին պատկերող հռոմեական դենարիուս, մ.թ. 79. Դարձերեսը հիշատակում է նրա հաղթանակը Հուդայական պատերազմներում, որը ներկայացնում է մի գերի, որը ծնկի է իջել զենքի ավարի առջև:

## Պատմություն
Հրեաստանի Կապտա մետաղադրամները հատվել են 25 տարի Վեսպասիանոսի և նրա երկու որդիների օրոք, ովքեր հաջորդել են նրան որպես կայսեր՝ Տիտոս և Դոմիցիանոս։ Այս հուշադրամները թողարկվել են բրոնզից, արծաթից և ոսկուց Հռոմում, ամբողջ Հռոմեական կայսրության և Հրեաստանի դրամահատարանների կողմից։ Դրանք թողարկվել են բոլոր դրամական միավորներով, և հայտնի է առնվազն 48 տարբեր տեսակներ։
մինի|283x283փքս|Վեսպասիանոս, Հրեաստանը պարտված է
Կեսարիայում, պարտված Հրեաստանի  հռոմեական նահանգում, հատվում էին միայն բրոնզե մետաղադրամներ "Judaea Capta". Այս մետաղադրամները շատ ավելի կոպիտ են, քան հռոմեական մետաղադրամները, և դրանց վրա գրված է հունարեն, այլ ոչ թե լատիներեն։ Մետաղադրամների վրա պատկերված են Նիկե աստվածուհին, որը գրում է վահանի վրա, Միներվան ՝ նիզակով, վահանով, գավաթով և արմավենու ծառով և այլն․ նման մետաղադրամների մեծ մասը թողարկվել է Դոմիցիանոս կայսեր օրոք (մ.թ. 81-96 թթ.)։

Անսովոր է, որ «հուդա կապտա» մետաղադրամը հատվել է նաև հրեա կառավարիչ Ագրիպպա II-ի կողմից ՝ Հերովդես Մեծի ծոռը։ Մեծանալով Հռոմում, Կլավդիոսի արքունիքում ՝ Ագրիպպան ամբողջովին ռոմանականացվեց և Տիտոսի մտերիմ ընկերն էր, որին նա աջակցում էր հրեական առաջին ապստամբության ժամանակ։ Տիբերիայում հատված նրա բրոնզե մետաղադրամի դիմերեսին պատկերված է Տիտոսի դիմանկարը ՝ Հունարեն "ΚΑΙΣΑΡ ΣΕΒΑΣ ΑΥΤΟΚΡ ΤΙΤΟΣ" մակագրությամբ (կրճատ ՝ Καίσαρ σεβαστςς Αυτοκράτωρ Τίτος, լատիներեն ՝ Կեսար Օգոստոս, Տիտոս կայսր), իսկ դարձերեսին պատկերված է Նիկա աստվածուհին, որը աջ կողմում քայլում է ծաղկեպսակով և արմավենու ճյուղով ձեռքերում։ ուսի վրայով, վերին աջ անկյունում գտնվող աստղով և «ETO - KS BA AGRI-PPA» գրությամբ։
մինի|286x286փքս|Ագրիպպա, Կապտա

## Տես նաև
* Տիտոսի հաղթակամար
* Մասադա ամրոց
* Հրեական պատերազմ
* Երուսաղեմի տաճար

## Ծանոթագրություններ


## Հղումներ
* Titus coinage, including Judaea Capta coins
* List of all the Judaea Capta coins with pictures and descriptions
* Vespasian  coinage, including Judaea Capta coins
* Domitian coinage, including Judaea Capta coins
* Judaea Capta coins on The Handbook of Biblical Numismatics
* 'Judaea Capta' coins on Jewish History.com
* Gold 'Judaea Capta' coin 
* 'Judaea Capta' coinage on The Abraham Cowley Text and Image Archive
* 'Judaea Capta' coinage
* "Roman Coins Boast 'Judaea Capta'" Biblical Archaeology Society
* Coinage of the Flavian Dynasty Gallery featuring many 'Judaea Capta' coins

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն