Գերմանացիները Ռումինիայում

**Գերմանացիները Ռումինիայում** () Ռումինիայի ամենակարևոր էթնիկ փոքրամասնություններից մեկն են։ Միջպատերազմյան ժամանակահատվածում այս երկրում էթնիկ գերմանացիների ընդհանուր թիվը կազմել է մոտ 800,000․ մի ցուցանիշ, որը հետագայում ընկել է մինչև մոտ 36,000 (ըստ 2011 թվականի մարդահամարի)։

## Ռումին-գերմանացիների մասին ակնարկ և դասակարգում
աջից|մինի|250x250փքս| Ռումինիայի տեղագրական քարտեզ, որտեղ նշվում են ռումինական-գերմանական համայնքի կարգավորման երեք կարևորագույն տարածքները. Տրանսիլվանիա (), Բանատ (), և Բուկովինան ()
Ռումինիայում գերմանացիները (կամ ռումին-գերմանացիները) ոչ թե միասնական, միավորված, համասեռ խումբ են, այլ`տարածաշրջանային տարբեր ենթախմբերի շարք, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր մշակույթը, ավանդույթները, բարբառները և պատմությունը։ Այս պնդումը բխում է այն փաստից, որ գերմանացիներից տարբեր բնակչություններ նախկինում ժամանակակից Ռումինիայի տարածք էին ժամանել տարբեր ճանապարհներով կամ ժամանակ՝ սկսած բարձր միջնադարից՝ նախևառաջ գալով հարավային և հյուսիսարևելյան Տրանսիլվանիա (ոմանք նույնիսկ հատելով Կարպատները՝ հարևան Մոլդովա և Վալախիա), ապա հետագայում՝ Նորագույն ժամանակաշրջանի ընթացքում, այլ Հաբսբուրգների ենթակայության տակ գտնվող տարածքներ (ինչպես օրինակ՝ Բուկովինա կամ Բանատ)։ Հետագայում Ռումինիայի Հին Թագավորությունը գաղութացվեց նաև գերմանացիների կողմից՝ նախ Դոբրուդջայում, այնուհետև աստիճանաբար՝ Մոլդովայում և Վալախիայում։ 
[աջից|մինի|250x250փքս| Մանրամասն քարտեզ, որը պատկերում է ռումին-գերմանացիների ավանդական բնակավայրերը [Տրանսիլվանիայում և Բանատում․ երկու պատմական շրջաններ, որոնք տեղակայված են ներկայիս Ռումինիայի համապատասխանաբար կենտրոնական և հարավ-արևմտյան հատվածում։ ]]
Հետևաբար, հաշվի առնելով նրանց բավականին բարդ աշխարհագրական ծագումը, նրանց լեզուն, մշակույթը, սովորույթներն ու պատմությունը հասկանալու համար, Ռումինիայի գերմանացիները բաժանվում են հետևյալ անկախ ենթախմբերի.

* Տրանսիլվանիայի սաքսոնացիներ - գերմանական ամենամեծ և հին համայնքը ժամանակակից Ռումինիայի տարածքում 
* Տրանսիլվանիայի լանդերներ - 18-րդ դարում ժամանակակից Ավստրիայի Զալցկամերգուտ մարզիցհարավային Տրանսիլվանիա վտարված բողոքականներ  
* Բանատի սվաբիացիների մեծամասնությունը ներկայացնում են Դանուբյան սվաբիացիների () ենթախմբերը  Ռումինիայում։ 
* Բուկովինայի գերմանացիներ - բավականաչափ կամ ճնշող ժողովրդագրական ներկայություն կկա Բուկովինայի պատմական շրջանի բոլոր քաղաքային կենտրոններում (ավելի կոնկրետ՝ Սուչավայում, Գուրա Հոմորուլուում, Սիրետում, Ռադուժիչում, Վատրա Դորնեյում և Կամպուլունգ Մոլդովենեսցում) կամ ներկայիս Սուսեավա շրջանի որոշ գյուղական վայրերում։ 
* Զիպսերի գերմանացիները - հիմնականում Մարամուրեշում 
* Ռեգատի գերմանացիները (ներառյալ Դոբրուդջանի գերմանացիները) 
* Բեսարաբիայի գերմանացիներ - Ռումինիայի քաղաքացիներ 1918–1940 թվականներին, բնիկ Բեսարաբիա նահանգում

## Ներդրումներ ռումինական մշակույթում
[մինի| Սև եկեղեցին (, ) [Բրաշովում (), որը Ռումինիայում գերմանական համայնքի ներկայացուցչական նշան: ]]
Ժամանակի ընթացքում Ռումինիայում գերմանական համայնքը ակտիվորեն և հետևողականորեն նպաստում էր երկրի մշակույթի զարգացմանը։ Նման ներդրումների առավել ուշագրավ օրինակները տեսանելի են հետևյալ տեսանկյուններից.

* Ռումինիայի ճարտարապետություն - օրինակ՝ բազմաթիվ եկեղեցիներով գեղատեսիլ տրանսիլվանյան գյուղեր կամ որոշ հայտնի ամրոցներ, ինչպես նաև տեղական շուկաներով միջնադարյան մի քանի քաղաքային կենտրոններ, որոնք բոլորն էլ շատ հանրաճանաչ տուրիստական տեսարժան վայրեր են 
* Ռումիներեն - ռումիներենի բառապաշարում բառերի մոտավորապես 3%-ը գերմանական ծագում ունի, հիմնականում բխում է տրանսիլվանական սաքսոնացիների և հետագայում ավստրիացիների ազդեցությունից 
* Ռումինական գրականություն - ռումիներենով գրված առաջին նամակը հասցեագրված էր 16-րդ դարի սկզբի Կրոնշտադի քաղաքապետ Յոհաննես Բենկերին և առաջինը ռումիներեն գիրքը տպագրվել է Հերմանշտադտ)։

## Ռումինիայի Հոհենցոլերն-Սիգմարինգենի թագավորական տունը
Ռումինիայի իշխանությունից թագավորություն անցնելու ժամանակ գերմանական Հոհենցոլերնների տոհմի անդամները սկզբում թագավորում էին դանուբյան Մոլդովայի և Վալախիայի միացյալ իշխանությունում, հետագայում նաև Ռումինիայի միավորված թագավորությունում՝ ինչպես 19-րդ, այնպես էլ 20-րդ դարերի ընթացքում։ Հետևաբար, իշխող Ռումինիայի միապետները, որոնք մաս էին կազմում այս դինաստիական ճյուղին, հետևյալն էին. 

Հավակնորդներ Ռումինիայի գահին (1947-ից հետո, երբ թագավոր Միքայել Առաջինը ստիպված եղավ հրաժարվել). 

## Նորագույն պատմություն (20-րդ դար և դրանից հետո)
աջից|մինի| Սիբիուի () փոքր հրապարակ (, )
Երկու համաշխարհային պատերազմների միջև՝ հենց 1925-ին, մոտ 20,000 սվաբիացիներ Տիմիշի ժուլեցից տեղափոխվեցին և վերաբնակվեցին Արադի ժուլեցում, որպեսզի ստեղծեն էթնիկական բալանս համապատասխան վարչական միավորի միջև։

Երկրորդ աշխարհամարտից հետո մեծ թվով ռումին-գերմանացիներ արտաքսվեցին Խորհրդային Միություն հարկադիր աշխատանքի, իսկ ավելի ուշ՝ 1950-ականներին, Բարագանի տեղահանությունների ժամանակ բռնի տեղահանեցին շատերին Հարավսլավիայի սահմանի մոտակայքից դեպի Բարագանի հարթավայր։

Բացի այդ, 1970-80-ական թվականների ընթացքում Արևմտյան Գերմանիայի կառավարությունը տասնյակ հազարավոր ռումին-գերմանացիներ ընտանիքների «հետ գնեցին» վերամիավորման ծրագրի ներքո, իսկ 1989 թվականի դեկտեմբերին Նիկոլա Չաուշեսկուի ռեժիմի տապալումից հետո մոտ 200,000 գերմանացիներ լքեցին իրենց տները Ռումինիայում։

Չնայած Ռումինիայում գերմանական փոքրամասնությունը Երկաթե վարագույրի անկումից ի վեր զգալիորեն նվազել է թվաքանակով, բայց լավ կազմակերպված ռումին-գերմանացիները, ովքեր որոշել են մնալ երկրում 1989 թվականի հեղափոխությունից հետո, հարգվում և գնահատվում են իրենց էթնիկ ռումինացի հայրենակիցների կողմից, որպես աշխատասեր, գործնական համայնք, որոնք հսկայական ներդրում են ունեցել տեղական մշակույթում և պատմության մեջ, մասնավորապես՝ Տրանսիլվանիայում, Բանատում և Բուկովինայում, որտեղ գերմանալեզու ամենամեծ խմբերը ժամանակին ապրում էին ռումինական էթնիկ մեծամասնության կողքին։

Բացի այդ, 1989 թվականից հետո Ռումինիայի և Գերմանիայի միավորված երկկողմ քաղաքական և մշակութային հարաբերությունները շարունակական դրական զարգացում են ապրել 1992 թվականին երկու երկրների միջև բարեկամության պայմանագրի ստորագրումից ի վեր։ Բացի այդ, 2017 թվականին Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայերի Գերմանիայի նախագահ ընտրվելու կապակցությամբ, Ռումինիայի ներկայիս նախագահ Կլաուս Յոհանիսը, ի թիվս այլոց, հայտարարել է, որ. *«․* *.* *.* *Վերջապես, բայց ոչ պակաս կարևոր է, որ կա մի խորը բարեկամություն, որը կապում է ռումինացիներին և գերմանացիներին, հիմնականում շնորհիվ դարեր շարունակ միասին ապրող ռումինացիների, սաքսոնացիների և սվաբացիների Տրանսիլվանիայում, Բանատում և Բուկովինայում»:*

## Ժողովրդագրություն

### Ներկայիս բնակչությունը ըստ բնակավայրերի
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված տվյալները նշում են Ռումինիայում մեծաքանակ գերմանական փոքրամասնության ունեցող բնակավայրերը (առնվազն 1%)՝ ըստ 2011 թվականի ռումինական մարդահամարի։ 
աջից|մինի| Բրեբու Նոու (), Բանատ
աջից|մինի| Կարլիբաբա (), Բուկովինա
աջից|մինի| Բիերտան (), Տրանսիլվանիա
աջից|մինի| Հարման (), Տրանսիլվանիա
աջից|մինի| Չիսնեդիե (), Տրանսիլվանիա
աջից|մինի| Մեդիաշ (), Տրանսիլվանիա
աջից|մինի| Սիգհիսոարա (), Տրանսիլվանիա
աջից|մինի| Ագնիտա (), Տրանսիլվանիա

### Ներկայիս բնակչությունը ըստ ժուդեցների
Ստորև ներկայացված է գերմանական փոքրամասնությունների մեծաքանակ բնակչությունը (առնվազն 1%) ունեցող մի քանի ժուդեցներ՝ ըստ 2011 թվականի մարդահամարի։ 

## Կառավարում, պաշտոնական ներկայացուցչություն և քաղաքականություն
աջից|մինի| Լուցշի տունը՝ Սիբիուում գտնվող Ռումինիայում գերմանացիների դեմոկրատական ֆորումի (ՌԳԴՖ) նստավայրը
աջից|մինի| Շուլլերի տունը՝ ՌԳԴՖ-ի նստավայրը Մեդիաշում ()
Առաջին աշխարհամարտի հետևանքով միասնական Ռումինիայում գերմանական փոքրամասնությունը ներկայացված էր մի շարք քաղաքական կուսակցությունների կողմից, որոնք աստիճանաբար ձեռք են բերել խորհրդարանական ներկայություն 20-րդ դարի սկզբից մինչև կեսերը, մասնավորապես, «Տրանսիլվանիայի սաքսոնացիների խումբը», գերմանական կուսակցությունը և Գերմանական ժողովրդական կուսակցությունը (վերջին երկուսը 1930-ից հետո ունեն ազգային-սոցիալիստական քաղաքական ուղղվածություն)։ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո Ռումինիայում գերմանական փոքրամասնությունը ներկայացնող բոլոր քաղաքական կուսակցությունները կամ կազմալուծվեցին, կամ դադարեցին գոյություն ունենալ։

Հետագայում՝ Ռումինիայի հեղափոխությունից անմիջապես հետո, Ռումինիայում պաշտոնական մակարդակով ներկայացվեց Ռումինիայում գերմանացիների դեմոկրատական ֆորումի կողմից (, , ՌԳԴՖ)։ Ֆորումը քաղաքական հարթակ է, որն ունի կենտրոնամետ գաղափարախոսություն՝ նպատակ ունենալով աջակցել Ռումինիայում գերմանական փոքրամասնության իրավունքները։

1989 թվականից ի վեր ՌԳԴՖ-ն մրցել է ինչպես տեղական, այնպես էլ խորհրդանական ընտրություններում՝ համագործակցելով Ռումինիայի քաղաքական համակարգի երկու պատմական կուսակցությունների՝ Ազգային ազատական կուսակցության (PNL) և Քրիստոնեա-դեմոկրատական ազգային գյուղացիների կուսակցության (PNȚCD) հետ, մասնավորապես տեղական վարչական մակարդակում, այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Սիբիուն (), Տիմիշոարան (), կամ Բայա Մարեն ()։ ՌԳԴՖ-ն հավատարիմ է մնում նաև միապետական դիրքորոշմանը՝ կապված Ռումինիայում միապետության վերականգնման հարցի հետ։

## Կրթություն
մինի|Սամուել ֆոն Բրուկենթալի անվան ազգային քոլեջ Սիբիուում ()
Բուխարեստում գործում են գերմանալեզու երկու դպրոց՝ «Deutsche Schule Bukarest» և «Deutsches Goethe-Kolleg Bukares»:

Տիմիշոարայում Նիկոլաուս Լենաուի անվան ավագ դպրոցը հիմնադրվել է 19-րդ դարի վերջին։ Այն անվանվեց՝ ի հիշատակ Բանատի սվաբիացի ռոմանտիկ բանաստեղծ Նիկոլաս Լենոաւի։ Այժմ Նիկոլաուս Լենաուի անվան ավագ դպրոցը համարվում է Բանատում իր տեսակի մեջ ամենակարևորը։

Սիբիուում Սամուել ֆոն Բրուկենթալի անվան ազգային քոլեջը Ռումինիայի գերմանալեզու ամենահին դպրոցն է և դասակարգվել է նաև որպես պատմական հուշարձան։ Այնուհետև այն վերանվանվեց այս ձևով՝ ի պատիվ բարոն Սամուել ֆոն Բրուկենտալի, ով Տրանսիլվանիայի սաքսոնացի արիստոկրատ էր։ Բացի այդ, կա Գյոթեի անվան գերմանական մշակութային կենտրոն Բուխարեստում, ինչպես նաև հինգ «Deutsche Kultzertrum»՝ հիմնված Յասիում, Բրաշովում, Կլուժ-Նապոկայում, Տիմիշոարայում, Սիբիուում։

## ԶԼՄ-ներ
«*Allgemeine Deutsche Zeitung für Rumänien»*-ը ( *ADZ* ) ժամանակակից Ռումինիայի գերմանալեզու ամենօրյա թերթն է։ Մինչ օրս այն միակ գերմանալեզու թերթն է, որը տպագրվել է Արևելյան Եվրոպայում։ 
Պատկեր:Universitatea Saseasca Sapte Scaune CoA.png|Տրանսիլվանիայի սաքսոնացիների պատմական զինանշանը
Պատկեր:Coat of arms of Bucovina.svg|Բուկովինայի գերմանացիների պատմական զինանշանը
Պատկեր:Dunauschwaben.jpg|Բանատի սվաբիացիների պատմական զինանշանը
Պատկեր:Sathmarer Schwaben.jpg|Սաթմարի սվաբիացիների պատմական զինանշանը
Պատկեր:Deutsche Siedlungsgebiete in Osteuropa 1925.jpg|1925 թվականին Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում էթնիկ գերմանացիների բաշխումը՝ կարևորելով նաև Ռումինիայի Թագավորության գերմանական բնակավայրերը
Պատկեր:Deutschsiebenbürgen.svg|Ռումինիայի Թագավորության սաքսոնացիների և սվաբացիների համար բնակավայրերի ավանդական տարածքները (20-րդ դարի վերջին)
Պատկեր:Pudelmützen.jpg|Բեսարիաբյան գերմանացիների մի խումբ (մոտ 1935)
Պատկեր:Kirche Klöstitz um 1940.jpg|Վեսելա Դոլինայի ավետարանական լյութերական եկեղեցին, որը գտնվում է Բուդժակում և սկզբում բնակեցված էր բեսարաբյան գերմանացիների կողմից (մինչև 1940 թվականը)
Պատկեր:Kirche Tarutino.jpg|Տարուտինոյի ավետարանական լյութերական եկեղեցին
Պատկեր:St. Georg (Malkotsch).jpg|Մալկոցի ավետարանական լյութերական եկեղեցու ավերակները 
Պատկեր:Biserica fortificată din Saschiz vazuta de la Cetatea Taraneasca 2.jpg|Սասկիզ (), Մուրեշի ժուդեց, տիպիկ տրանսիլվանական սաքսոնական  գյուղական բնակավայրի օրինակ
Պատկեր:Die Gartenlaube (1874) b 005.jpg|Տրանսիլվանիայի սաքսոնացի զույգ
Պատկեր:Trachten-Kabinett von Siebenbürgen - Ein Sächsin aus Cronstadt.jpg|Ավանդական սաքսոնացի կնոջ զգեստները Բրաշովում ()


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի ազգեր
Կատեգորիա:Ռումինիայի հասարակություն
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն