Էնդի Ուորհոլ

**Էնդի Ուորհոլ** (, ), ամերիկացի նկարիչ, պրոդյուսեր, դիզայներ, գրող, կոլեկցիոներ, պոպ-արտի առաջնորդներից և այս ուղղության ամենից ճանաչված ներկայացուցիչներից մեկը, «homo universale» գաղափարախոսության հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Էնդի Ուորհոլը ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 6-ին Պենսիլվանիա նահանգի Պիտսբուրգ քաղաքում Միկովայից ԱՄՆ գաղթած սլովակ Անդրեյ և Ջուլիա Ուորհոլների ընտանիքում, ընտանիքի չորրորդ երեխան էր։ Երրորդ դասարանում Ուորհոլը մի քանի ինֆեկցիոն հիվանդություն է տարել (Sydenham's chorea) և երկար ժամանակ ստիպված է եղել անցկացնել անկողնում։ Հենց այդ ժամանակ Ուորհոլը հետաքրքրվեց նկարչությամբ և սկսեց թերթերից կոլաժներ հավաքել։ Հիվանդությունից հետո նրա մոտ ձևավորվում է վախ բժիշկների հանդեպ և մելամաղձություն։ Նա 13 տարեկան էր, երբ հայրը դժբախտ պատահարից մահանում է։ 1945 թվականին ավարտում է Շենլի դպրոցը, որից հետո որոշում է ընդունվել Պիտսբուրգի համալսարան՝ արվեստի ուսուցիչ դառնալու մտադրությամբ, բայց ընդունվում է Պիտսբուրգի Կարնեգիի անվան տեխնոլոգիաների ինստիտուտի կոմերցիոն արվեստի բաժին, որն ավարտում է 1949 թվականին և տեղափոխվում Նյու Յորք, որտեղ զբաղվում է գովազդի գրաֆիկական դիզայնով, նկարում նորաձևության ամսագրերի համար։

## Ստեղծագործական ուղի
Ուորհոլի աշխատանքները Նյու-Յորքի ցուցասրահներում ցուցադրվել են 1950-ական թվականներից։ 1952 թվականին իր առաջին անհատական ցուցահանդեսն է ունեցել Hugo պատկերասրահում, որտեղ ներկայացրեց 15 աշխատանք, որոնք ստեղծվել էին Թրուման Կոպոտեի ստեղծագործությունների հիման վրա։ Առաջին խմբակային ցուցահանդեսը ունեցել է 1955 թվականին Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1953 թվականին լույս ընծայել իր առաջին նկարազարդ գիրքը՝ «Ա-ն այբուբենն է, սերը` վարդագույն տորթ», որը իր հաճախորդներին ու գործընկերներին նվիրեց։ 1957 թվականին հիմնում է Andy Warhol ձեռնարկությունը։

1960-ականներին Ուորհոլը ստեղծում է ամերիկյան կյանքի խորհրդանիշներով նկարներ. սկսած Campbell’s ապուրների և Կոկա-Կոլայի տուփերից մինչև Էլվիս Փրեսլիի և Մերիլին Մոնրոյի, քաղաքական առաջնորդներ Մաո Ցզե-Դունի, Վլադիմիր Լենինի դիմանկարները, որոնք հետագայում դառնում են լուսանկարչի այցեքարտը։ 1962 թվականին նա առաջին անգամ փորձարկում է մետաքսագրությունը, որը նույնպես դառնում է նրա ոճի խորհրդանիշներից մեկը։ 1963 թվականին Ուորհոլը 231 East 47th Street հասցեում հիմնում է ստուդիա, որը հայտնի դարձավ որպես "Factory"։ Նրա շուրջ հավաքվեցին Նյու-Յորքի բոհեմական միջավայրի ներկայացուցիչները՝ նկարիչներ, լուսանկարիչներ, դերասաններ, երաժիշտներ և այլն
[մինի|Էնդի Ուորհոլի արձանը [Բրատիսլավայում, Սլովակիա]]
1960-ականների սկզբին Ուորհոլը քայլեր է անում կինեմատոգրաֆիայի աշխարհում. թողարկվում են «Քուն» (դերասանը քնում է 5 ժամ 20 րոպե տևողությամբ), «Համբույր», «Հարուստ աղքատիկը», «Աղջիկը Չելսիից», «Միայնակ կովբոյները» և այլ ֆիլմերը։ Այդ ժամանակ Ուորհոլը թողել էր նկարչությունն ու ամբողջությամբ իրեն նվիրել էր կինոյին։ 1968-1972 թվականներին Ուորհոլն ակտիվորեն աշխատում է կինոյում՝ բեմադրելով մի քանի փորձնական ֆիլմեր, որոնցում անշարժ տեսախցիկը ֆիքսում էր կյանքի հոսքը։ Արտասովոր ձևով միախառնելով մասսայական և ավանգարդ-էլիտար արվեստի սկզբունքները՝ Ուորհոլը տվեց պոստմոդեռնիստական «բաց արվեստին» հատուկ մասշտաբայնություն և դրամատիկական հզորություն։ Արդյունքում հինգ տարվա ընթացքում թողարկվում է 600 ֆիլմ։

1969 թվականին Էնդի Ուորհոլը Ջերարդ Մալանգայի հետ համատեղ հիմնադրում է Interview ամսագիրը։ 1974 թվականին բեմադրում է Փոն Ֆիլիպսի «Մարդը լուսնի վրա» մյուզիքլը։ 1979 թվականին իր վաղեմի ընկեր Ստյուարտ Պիվարի հետ հիմնում են Նյու Յորքի Արվեստի ակադեմիան։

1987 թվականի փետրվարին հեռացնում են Ուորհոլը լեղապարկը և հիվանդանոցում վիրահատությունից հետ փետրվարի 22-ի գիշերը նա մահանում է սրտի կանգից։

1994 թվականին Պիտսբուրգում հիմնադրվում է Էնդի Ուորհոլի թանգարանը, որտեղ ներկայացված են պոպ-արտի խորհրդանիշի արվեստի մեծ հավաքածուն ու արխիվը։ Այն երկրի միակ թանգարանն է, որը նվիրված է մեկ անձի։

## Մեջբերումներ Էնդի Ուորհոլից

## Գրականություն
* "A symposium on Pop Art". *Arts Magazine*, April 1963, pp.&nbsp;36–45. The symposium was held in 1962, at The Museum of Modern Art, and published in this issue the following year.
* 
* Celant, Germano. *Andy Warhol: A Factory*. Kunstmuseum Wolfsbug, 1999. 
* 
* 
* 
* Doyle, Jennifer, Jonathan Flatley, and José Esteban Muñoz, eds (1996). *Pop Out: Queer Warhol.* Durham: Duke University Press.
* 
* 
* 
* James, James, "Andy Warhol: The Producer as Author", in *Allegories of Cinema: American Film in the 1960s* (1989), pp.&nbsp;58–84. Princeton: Princeton University Press.
* 
* Krauss, Rosalind E. "Warhol's Abstract Spectacle". In *Abstraction, Gesture, Ecriture: Paintings from the Daros Collection*. New York: Scalo, 1999, pp.&nbsp;123–33.
* Lippard, Lucy R., *Pop Art*, Thames and Hudson, 1970 (1985 reprint), 
* 
* 
* Scherman, Tony, & David Dalton, *POP: The Genius of Andy Warhol*, New York, NY: HarperCollins, 2009
* Suarez, Juan Antonio (1996). *Bike Boys, Drag Queens, & Superstars: Avant-Garde, Mass Culture, and Gay Identities in the 1960s Underground Cinema.* Indianapolis: Indiana University Press.
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Gagosian Gallery, Andy Warhol 
* Andy Warhol, Ընտրված անհատական ցուցահանդեսներ
* Andy Warhol, Գրքեր և կատալոգներ
* Նյույորքյան աճուրդում Էնդի Ուորհոլի 2 աշխատանքները վաճառվել են $151,5 միլիոնով
* 
*Andy Warhol at the National Gallery of Art
* Warhol Foundation in New York City
* Andy Warhol Collection in Pittsburgh
* The work of Andy Warhol spoken about by David Cronenberg
* Warholstars: Andy Warhol Films, Art and Superstars
* Warhol & The Computer
* Andy Warhol
* Andy Warhol at the Jewish Museum 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պիտսբուրգ քաղաքում ծնվածներ