open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վասակակերտ

**Վասակակերտ** կամ **Նազարապատ** (այժմ կոչվում է՝  - **Նազարաբադ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Նախիջևան գետի աջ ափին, Ճահուկ վտակը Նախիջևան գետին միախառնման տեղում, Նախիջևանից 10 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գավառի պատմական Վասակակերտ գյուղը ներկայիս Նախիջևանի շրջանի Նազարաբաթ գյուղն է։ Պատմական այս գուղը տեղադրված է եղել այժմյան գյուղի տեղում ընդարձակ հարթությունում։ Այն անվանվել է նաև Դամրզնդան (Երկաթասալ)։

Ստեփանոս Օրբելյանի հարկացուցակի համաձայն՝ այս գյուղը 13-րդ դարում Տաթևի վանքին վճարել է 10 միավոր հարկ։

### Բնակչություն
Վասակակերտը եղել է մեծ հայկական գյուղ, որն ունեցել է հայկական եկեղեցի և 120-130 տուն հայ բնակչություն։ Հայրենի գյուղից հայ բնակչությունը տեղահան է արվել 1930-1940-ական թվականներին։

## Հուշարձաններ
### Գերեզմանատուն
Գյուղի հարավային կողմում կա 17-20-րդ դարերի գերեզմանատուն։ Այնտեղ կա 73 տապանաքար, որոնք քառանկյունի և խոյաձև տեսակի են։ Արձանագիր տապանաքարերի թիվը կազմում է 31։ 1980-ականների դրությամբ տապանաքարերի մի մասը տեղահան են արվել կամ շուռ են տված։

Վասակակերտում կա մի հնավայր-դամբարանադաշտ։

### Եկեղեցի
1886 թվականի տվյալներով Վասակակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին եղել է գործող հուշարձան և ավերակների է վերածվել 1940-ական թվականներից հետո։ Այս եկեղեցու 1909-1910 թվականների նորոգման մասին փաստաթղթերը հասել են մեր օրերը և այժմ պահպանվում են ՀՀ կենտրոնական պատմական արխիվում։ Գյուղի արևմտյան մասում գտնվող բրոնզեդարյան դամբարանադաշտի մեծ մասը այժմ ավերված է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Հովհաննես Թ Կոլոտ Բաղիշեցի

**Հովհաննես Թ Կոլոտ Բաղիշեցի** կամ **Հովհաննես Թ պատրիարք** (), Պոլսո հայոց 49-րդ պատրիարք (1715-1741), հայ կրոնական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային գործիչ, «արևմտահայ Վերածննդի ռահվիրա»։

«Կոլոտ» մականունը ստացել է իր կարճ հասակի պատճառով։ Բաղեշի Խողց գյուղում 1678 թվականին ծնված Հովհաննեսը սովորել է տեղի Ամրդոլու վանքի համալսարանում, որտեղ դասավանդել են Վարդան արք Բաղիշեցին և Գրիգոր վարդապետ Շիրվանցին։ Ավարտելուց հետո 1689 թվականին նա ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա, իսկ 1706 թվականին անդամակցել է Մշո Սբ. Կարապետ (Գլակա) վանքի միաբանությանը։ Երկրաշարժից վնասված վանքի վերանորոգման համար հանգանակություն կատարելու առաքելությամբ 1712 թվականին նա գնացել է Պոլիս, որտեղից հայոց պատրիարքությունը նրան ուղարկել է Երուսաղեմ, որն այդ շրջանում ուղղակիորեն կապված էր Պոլսո պատրիարքական աթոռին։ Երուսաղեմում իր գործը հաջող ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Պոլիս և 1715 թվականին ընտրվել Կ.Պոլսի հայոց պատրիարք և սուլթան Ահմեդ Գ-ի կողմից հաստատվելուց հետո գահակալել որպես Հովհաննես Թ պատրիարք։

Աչքի է ընկել իր ճարտասանությամբ։ Նրա պաշտոնավարության շրջանում զարթոնք է ապրել Թուրքիայի հայոց ազգային, մշակութային ու կրթական կյանքը, իրագործվել են մի շարք նշանակալից ձեռնարկումներ։ 1719 թվականին օծվել է Գումգափուի Մայր եկեղեցին, որը մեկ տարի առաջ հիմնովին այրվել էր, 1727 թվականին կառուցվել է Սկյուտարի Ս. Կարապետ եկեղեցին, 1730 թվականին՝ Պալաթի Ս. Հրեշտակապետը՝ նախկինից ընդարձակ, 1729 թվականին՝ Խասգյուղի (Կոստանդնուպոլսի թաղամաս) փայտաշեն եկեղեցին, 1732 թվականին վերաշինվել է Ղալաթիայի՝ նախկինում այրված Ս. Լուսավորիչ եկեղեցին։ Վերանորոգվել են Սկյուտարի Ս. Խաչ և Օրթագյուղի եկեղեցիները։ 1715 թվականին բացել է Կ. Պոլսի առաջին դպրանոցը՝ Սկյուտարի հոգետունը, որը մատենադարանի հետ միասին հետագայում տեղափոխվել է Գումգափուի պատրիարքարան։ Բացել է երկու նոր տպարաններ, հրատարակել հայերեն 80 անուն գիրք։ Պոլսո մեջ հիմնել է առաջին հայկական փոքրամասնական վարժարանները։ 1719 թվականին Մայր եկեղեցուն կից կազմակերպվել է դպրաց դաս, որի երգչախմբերը կարևոր դեր են խաղացել հայկական ազգային հոգևոր երաժշտությունը պահպանելու և սերունդներին փոխանցելու գործում։

Հովհաննես Թ Կոլոտ Բաղիշեցու գործունեությանն է նվիրված Սահակ արք. Մաշալյանի «Երկու ուխտավոր» պատմավեպը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բաբգէն Ծ. Վ. Կիւլէսէրեան, Կոլոտ Յովհաննէս պատրիարք։ Պատմագրական եւ բանասիրական ուսումնասիրութիւն Վիեննա։ Մխիթարեան տպարան, 1904 (Ազգային մատենադարան, ԽԶ)։
* Բաբգէն Ծ. Վ. Կիւլէսէրեան, Կոլոտ Յովհաննէս պատրիարք։ Պատմագրական եւ բանասիրական ուսումնասիրութիւն Վիեննա։ Մխիթարեան տպարան, 1904 (Ազգային մատենադարան, ԽԶ)։

## Աղբյուրներ
* «Ազգ» - Մեծարվել է արևմտահայ վերածննդի ռահվիրա Հովհաննես Կոլոտ Բաղիշեցին 
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Սարգիս Ալաջաջյան

**Սարգիս Ալաջաջյան** (Sarkis Alajajian, ), հայ կոմպոզիտոր, երաժիշտ։

Երաժշտական կրթությունը ստացել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժնում։ Գրել է հիմնականում կամերային գործեր և երաժշտություններ մի քանի ֆիլմերի համար, ինչպես օրինակ **Հովհաննես Շիրազ**, **Մաշտոց** և ինչպես նաև **Ծովասար** ֆիլմը, որը նվիրված է արևմտյան Հայաստանից գաղթած ﬕ խումբ սասունցիների ստեղծած ազգագրական երգչախմբի ստեղծագործական գործունեությանը։ Կոմպոզիտոր Սարգիս Ալաջաջյանը 1990 թվականից բնակվում է ԱՄՆ ում։

## Ֆիլմեր
* Հովհաննես Շիրազ 1983, Արմենֆիլմ, Կոմպոզիտոր Սարգիս Ալաջաջյան
* Պարույր Սևակ- Կամ «Եղիցի լույս» (1984), Կոմպոզիտոր Սարգիս Ալաջաջյան []
* Գյումրի (1987), Ֆիլմը նկարահանվել է Գյումրիում ավերիչ Երկրաշարժից աﬕսներ առաջ։ Կառապանի անունից պատմում է Ազատ Գասպարյանը
* Եղիշե Չարենց, **Հայտնի և Անհայտ Էջեր** - Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր Լևոն Մկրտչյան, Ֆիլմի տեքստը կարդում է Սոս Սարգսյանը։ **Հայկ** Վավերագրական Ֆիլմերի Կինոստուդիա - 1987։ Ֆիլմում նկարահանվել են՝ Արփենիկ Չարենցը, Գևորգ Էմինը, նկարիչ Ռեգինա Ղազարյանը, երգիչ, բանահավաք՝ Հայրիկ Մուրադյանը և Չարենցի բանտի ընկեր՝ Մուրադ Ջուլֆիգարովը։
* Մաշտոց (1988), տեքստը կարդում է Սոս Սարգսյանը
* Հովհաննես Շիրազ (2005), Hovhannes Shiraz / Оганес Шираз

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Բուլղան

**Բուլղան** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Արաքս գետի ձախ ափին՝ Նախիջևան քաղաքից մոտ 5 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Նախճավան գավառի այս գյուղի անցյալի մասին պահպանվել են շատ քիչ տեղեկություններ։

## Բնակչություն
Միջին մեծության այս գյուղից հայ բնակչությունը տեղահան է արվել դերևս 19-րդ դարի առաջին տասնամյակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Գայլակալ

**Գայլակալ** (այժմ կոչվում է՝ &nbsp;-&nbsp;**Խալխալ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Պատմություն
Ներկայիս Խալխալ (Գայլակալ) գյուղի մոտ, Նախիջևան գետի ձախ ափին, գտնվում են հին համանուն գյուղի ավերակները։ Միջնադարում այդ բնակավայրը եղել է խոշոր հայաբնակ գյուղ։ Այդ հին գյուղի տարածքը ընդգրկել է 100-120 բնակալի և այլ շինություններ։ Ներկա պահին այդ գյուղատեղի ավերակների մի մասի վրա հիմնված է այժմյան գյուղը, իսկ մնացած մասը վեր է ածվել բամբակի դաշտերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Տամբատ

**Տամբատ** (այժմ կոչվում է՝  - **Թումբուլ** կամ  - **Թմբուլ**), գյուղ,  ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում՝ Նախիջևան քաղաքից և Արաքս գետից 5-6 կմ հեռավորության վրա։

Տամբատ գյուղի մասին վկայություն է թողել ռուս ռազմական պատմաբան Նիկոլայ Դուբրովինը.:

## Պատմություն
Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառի այս ավանը Հայաստանի հին բնակավայրերից մեկն էր, որը գրավոր աղբյուրներում հիշատակվում էր Մովսես Խորենացի պատմիչի պատմության մեջ, ինչպես նաև հետագա դարերի այլ աղբյուրներում։ պատմական անցյալում և հատկապես ուշ միջնադարում, Տամբատը հայտնի էր Հնդկաստանի և Իտալիայի, Ռուսաստանի և Սիրիայի, Պարսկաստանի և Թուրքիայի և այլ երկրների հետ ունեցած առևտրական կապերով և իր վաճառականների գործունեությամբ։

1828 թվականին Պարսկաստանի Սավրի գյուղից որոշ գերդաստաններ հիմնվել են այստեղ։

Որոշակի ճարտարապետական կոնստրուկցիաներով կառուցված Տամբատի քարե, հարմարավետ ու վաճառականների պալատանման տները զարդարված էին Եվրոպական կահկարասիներով։

## Կրթություն
Տամբատ գյուղում երկլեզվանի (հայերեն, ռուսերեն) դպրոցը բացվել է 1868 թվականին և ընդմիջումներով գործել էր մինչև 1917 թվականը։ Ունեցել էր 3 բաժամունքներ, միադասյա էր։ Գործել էր սուրբ Հովհաննես եկեղեցու համալիրի 2 սենյակներում։ Սկզբնական շրջանում դպրոցի ուսուցիչն էր Սիմոն Տեր-Ստեփանյանը։ Յուրաքանչյուր ուսումնական տարում այստեղ ուսուցանում էին 35-40 աշակերտ։ Առաջին անգամ փակվել էր 1885 թվականին և վերաբացվել էր 1886 թվականին։ Երորկրորդ անգամ փակվել էր 1896 թվականին և մի քանի տարի անց նորից վերաբացվել էր։ Դպրոցի ծախսերը հոգացել էր թփմբուլցի Ալեքսանդր Օջաղյանը, որը բնակվում թր Նոր Նախիջևանում։ 1917 թվականին  Օջաղյանը 70000 ռուբլի նվիրատվություն էր արել դպրոցին, որը հաստատվել էր Էջմիածնի վեհափառի 1917 թվականի հունիսի 26-ի կոնդակով։ 1917 թվականը դպրոցը վերջնական փակվել էր։

## Հուշարձաններ
Տամբատ գյուղը պատմամշակույթային հուշարձաններով հարուստ չէ։ Ներկայումս պահպանվել է 19-րդ դարի մսկիթը։

### Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին գտնվում էր Տամբատ գյուղի կենտրոնական հատվածում։ Կառուցվել էր 16-17-րդ դարերում։ Հնարավոր է արժանացել է նույն ճակատագրին, ինչ մյուս հայկական հուշարձանները Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում։

## Արհեստներ
18-19-րդ դարերում Տամբատում գործում էին ոսկերչական, բրուտագործական և մի շարք այլ արհեստանոցներ։

## Տես նաև
* Գողթն
* Բաբեկի շրջան
* Վասպուրական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Տիգեն

**Տիգեն** (այժմ կոչվում է՝  - **Դիդիվար**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Պատմական Տիգեն գյուղը այժմյան Նախիջևանի շրջանի Դիդիվարն է, որը գտնվում է Նախիջևան գետի աջ ափին, Նազարաբաթ գյուղից 1 կմ դեպի Նախիջևան։ Գյուղը եղել է միջին մեծության և ունեցել է մոտ 100 տուն հայ ազգաբնակչություն։

## Հուշարձաններ
Գյուղի եկեղեցին, որը 1873 թվականի տվյալներով կանգուն էր, ավերակների է վերածվել 1910-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կզնուտ

**Կզնուտ** (այժմ կոչվում է *Գյուզնյութ* ), գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառում, որն այժմ գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Կզնուտում է ծնվել Գարեգին Նժդեհը։

Մինչև 1918-1920 թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմը բնակչության մեծամասնությունը հայեր էին։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Գյուղը գտնվում է Արաքս գետի ձախ ափին, Կզնուտ գյուղի կլիման կտրուկ ցամաքային է՝ ամառը՝ մերձարևադարձային, արևադարձային, ձմռանը կլիման չափավոր է, ամռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է +35...+40 աստիճանի, ձմռանը՝ մինչև -15...-20 աստիճանի։

Գյուղից 1-1,5 կմ հյուսիս գտնվում է համանուն լճակը, որն ունի մոտավորապես 500 մ երկարություն և 220 մ լայնություն։

## Պատմություն և մշակույթ
Կզնուտը հնագույն պատմություն ունի, գյուղում գտնվում էին մի քանի հին եկեղեցիներ, հայկական գերեզմանոց՝ միջնադարյան խաչքարերով, սակայն 1918-1920 թվականներին տեղի ունեցած սպանություններից ու հայաթափումից հետո թուրքերը ավերել են գյուղի ողջ հայկական մշակութային ժառանգությունը և գրավել տեղի հայերի լքված տները։

1986-1992 թվականներին գյուղում կառուցվել է մզկիթ։

## Հայտնի կզնուտցիներ
* Գարեգին Նժդեհ
* Տիրուհի Գյուլնազարյան՝ Նժդեհի մայրը
* Եղիշե Տեր-Հարությունյան՝ Նժդեհի հայրը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կզնուտ
Կատեգորիա:Նախճավանի բնակավայրեր
Ղարաջուղ

**Ղարաջուղ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Արաքսի ափին՝  Նախիջևան քաղաքից 3 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղն արաքսամերձ մյուս բնակավայրերի հետ մնացել է ԽՍՀՄ  և Իրանի միջև 1963 թվականին կնքված պայմանագրով Արաքսի վրա կառուցված ջրամբարի տակ։

## Բնակչություն
Ղարաջուղից հայերը տեղահան են եղել 19-րդ դարի կեսերին։ 1963 թվականից հետո հայերը տեղափոխվել են նոր բնակավայր։

## Պեղումներ
1969 թվականին հին գյուղի մերձակայքում  հայտնաբերվել է 12-17-րդ դարերի քաղաքատեղի մնացորդներ և հնագիտական իրեր։

## Ծանոթագրություններ
Կարակալա

**Կարակալա** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Պահեստ (գյուղ)

**Պահեստ** (այժմ կոչվում է՝  - **Փայիզ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Պատմություն
Պահեստի անցյալի մասին շատ քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։ Ընդգրկել է մոտ 60 - 70 բնակելի և այլ շինություններ։ Հայերը տեղահան են արվել XIX դ. կեսերին։ Ինչպես Ճահուկի մյուս բնակավայրերի հուշարձանները, այնպես էլ Պահեստի եկեղեցին և գերեզմանատունը ավերակների է վերածվել 1900-ական թվականներին։ Ստեփանոս Օրբելյանի հարկացուցակի համաձայն այս բնակավայրը XIII դ. Տաթևի վանքին վճարում էր 12 միավոր հարկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Հաջիվար

**Հաջիվար** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Նախիջևան գետի ստորին  հոսանքում՝ գետի ձախ կողմում, Նախիջևան քաղաքից 3-4 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
Միջին մեծության այս բնակավայրից հայերը տեղահան են արվել 1910-1920-ական թվականներին։

## Հուշարձաններ
Հաջիվարի հուշարձաններից կանգուն է մնացել միայն Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին, որը գտնվում է գյուղի կենտրոնում։ Վերջինս 17-րդ դարի կառույց է, որը հիմնական վերանորոգման է ենթարկվել 19-րդ դարում։ Քառամույթ այս բազիլիկի հյուսիսային մուտքի առջև կառուցված է աղյուսաշար և երկհարկանի զանգակատուն, որի ծածկը քանդված է։ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու մերձակայքում եղած եկեղեցապատական այլ շինությունները և դպրոցի շենքը ժամանակի ընթացքում ավերվել են։

## Ծանոթագրություններ
Խախ

**Խախ** (այժմ կոչվում է՝ &nbsp;-&nbsp;**Վայխր**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ 2010 թվականի տվյալներով ունի 1290 բնակիչ։ Դավանում են շիա իսլամ։

## Պատմություն
Գյուղը նախկնում եղել է Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Ճահուկ գավառում: Ըստ Տաթևի հին հարկացուցակի՝ Տաթևի վանքին տալիս էր 12 միավոր (դրամ) հարկ: Ղևոնդ Ալիշանը ենթադրում է, որ *Խախ* անվանումը նույնական է Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառի Խոք անվանը: Նորագույն գրականության մեջ կարծիք է հայտնվել, որ Խախը նույնական է Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության Բաբեկի շրջանի Վայխր գյուղի հետ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կահաբ

**Կահաբ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Նախիջևան գետի ձախափնյա մասում, Նախիջևան քաղաքից 10-12 կմ արևելք։

## Պատմություն
Գյուղն ունեցել է միջին մեծություն, որտեղից հայերը բռնագաղթվել են 19-րդ դարի սկզբներին։

## Հուշարձաններ
Կահաբի եկեղեցին և հայկական գերեզմանատունն ավերակների են վերածվել դեռևս 19-րդ դարի առաջին տասնամյակում։

## Տես նաև
* Ասադկաֆ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Ենիիլ

**Ենիիլ** (&nbsp;-&nbsp;**Մամեդռզա Դիզա**, մինչև 2003 թվականը նաև կոչվում էր &nbsp;-&nbsp;**Ենիյոլ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Բադաշխան

**Բադաշխան** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Նախիջևան քաղաքից հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
1829 թվականից տեղաբնիկ հայերի հետ բնակվում էին նաև Սալմաստի գավառից գաղթած մոտ 120 հայ։ Ինչպես Նախիջևանի շրջանի մյուս բնակավայրերի, այնպես էլ Բադաշխանից հայերը աստիճանաբար տեղահան են արվել 1940-1970-ական թվականներին։

## Հուշարձաններ
Գյուղի եկեղեցու և այլ հուշարձանների մասին աղբյուրներում պահպանվել են միայն կցկտուր տեղեկություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Մազրա (Բաբեկի շրջան)

**Մազրա** () կամ **Ալագյոզմազրա** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Քյուլ Թափա գյուղից 4-5 կմ հյուսիս՝ Պղնձասար լեռան փեշին գտնվող մի հարթավայրում։

## Բնակչություն
Ալագոզ Մազրայի բնակիչների մի մասը 1829 թվականին գաղթել են Սալմաստի Սոմ, Մահլամ, Հաֆթվան գյուղերից և Խոյից։ 100-130 տուն անընդմեջ հայ բնակչություն ունեցող գյուղից հայերը ևս ստիպված գաղթել են 1930-1950-ական թվականներին։

## Հուշարձաններ
Տասնամյակների  ընթացքում ավերվել են  ինչպես գյուղի հին շինությունները, այնպես էլ 12-րդ դարի կառույց Սուրբ Մինաս եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Ո՞րն է Ֆաթմագյուլի հանցանքը

**Ո՞րն է Ֆաթմագյուլի հանցանքը** (), թուրքական հեռուստասերիալ՝ ստեղծված Եժե Յորենչի և Մելեկ Գենչօղլույի կողմից։ Հեռարձակվել է 2010 թվականից մինչև 2012 թվականը։ Գլխավոր հերոսներն են Ֆաթմագյուլ Քեթենջին, Քերիմը, Միուհիրը, Մուսթաֆան, Վուրալը և Էրդողան Յաշարան։

## Միջազգային հեռարձակումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում նկարահանված ֆիլմեր
Բերեն Սաաթ

**Բերեն Սաաթ** (, ), թուրք դերասանուհի է։ Հայտնի է դարձել «Արգելված սեր» հեռուստասերիալում նկարահանվելուց հետո։
Բերեն Սաատը նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում, ինչպիսիք են ՙՙՙ,,Կոսեմ սուլթանը.
Շնորհիվ իր տաղանդի, բնատուր գեղեցկության, նրա կարիերան մեծ հաջողության է հասել, և իզուր չէ, որ նա Թուրքիայի պատմության մեջ համարվում է ամենաշատ վարձատրվող դերասանուհին։ Համարվում է աշխարհի 50 ամենագեղեցիկ կանանցից մեկը։

## Ֆիլմագրություն

Կատեգորիա:Թուրք դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թուրք հեռուստադերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անձինք Անկարայից
Կատեգորիա:Թատրոնի թուրք դերասանուհիներ
Կատեգորիա:TED Ankara College Foundation Schools-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ոսկե թիթեռ մրցանակի դափնեկիրներ
Սերգեյ Աբրահամյան

**Սերգեյ Գյանջումի Աբրահամյան** (), հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1970), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արցախի Հադրութի շրջանի Տումի գյուղում։ Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին (1942-1944)։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է ԵՊՀ-ում։ 1950 թվականին ավարտել է ԵՊՀ-ի բանասիրական ֆակուլտետը, իսկ 1953 թվականին՝ ասպիրանտուրան՝ պաշտպանելով թեկնածուական ատենախոսություն։ 1953-1959 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1959-1992 թվականներին՝ բաժնի վարիչ, 1967-1970 թվականներին՝ ՀԽՍՀ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ Դասավանդել է Կիրովականի (1970-1971), Լենինականի Մ. Նալբանդյանի (1953-1958) և Երևանի Խ. Աբովյանի (1972-1992) անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտներում։ ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի խմբի ղեկավար (1992 թվականից)։

Սերգեյ Աբրահամյանը դոցենտ է 1956 թվականից, իսկ 1966 թվականին նրան շնորհվել է գիտությունների դոկտորի աստիճան, 1970 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում, իսկ 1996 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։
Մահացել է 2005 թվականին սրտի կատվածից։Ուներ մեկ դուստր։

## Գիտական գործունեություն
Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են արդի հայերենի կառուցվածքին, ոճաբանությանը, բառարանագրությանը, լեզվի ուսումնասիրման մեթոդաբանությանը, հայերենի կանոնարկման, լեզվաշինության, լեզվաքաղաքականության, լեզվի ուսուցման հիմնահարցերին։ Զբաղվել է ժամանակակից գրական հայերենի կառուցվածքի նկարագրության, նրա պատմության ու ավանդման մեթոդիկայի, ինչպես և խոսքի մշակույթի բարձրացման հարցերով. կատարել է բառարանագրական աշխատանք։ Արժեքավոր ներդրում ունի հատկապես հայերենի խոսքի մասերի գիտական քննության, շարահյուսության առանցքային խնդիրների մշակման, դասագրքերի (ձեռնարկների) պատրաստման բնագավառներում։ Գրել է գիտամեթոդական բնույթի բազմաթիվ հոդվածներ։

## Հիշատակ
մինի|Սերգեյ Աբրահամյանի հուշատախտակը Երևանում
2001 թվականին Աբրահամյանի անունով է կոչվել ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը։

## Պարգևներ
* Հայրենական Մեծ պատերազմի I աստիճանի շքանշան
* Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

## Երկեր
* Արդի հայերենի դերանունները, Երևան, 1956 ;
* Ժամանակակից հայերենի շարահյուսության մի քանի հարցեր, Երևան, 1962 ;
* Հայերէն լեզուի դասագիրք (հեղինակից), Երևան, 1966 ;
* Չթեքվող խոսքի մասերը և նրանց բառական ու քերականական հատկանիշների փոխհարաբերությունը ժամանակակից հայերենում, Երևան, 1965 ;
* Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1969-1975;
* Ժամանակակից հայոց լեզու, հ. 2-3 (հեղինակակից), 1974-1976 ;
* Հայոց լեզու։ Բառ և խոսք, Երևան, 1978 ;
* Ժամանակակից գրական հայերեն, Երևան, 1981 - 418 էջ ;
* Հայոց լեզու (շարահյուսություն), Երևան, 1984 ;
* Հայերենի կետադրություն, Երևան, 2004 :

## Գրականություն
* ՀՀ ԳԱԱ նախագահություն, ՀՀ ԳԱԱ հումանիտար գիտությունների բաժանմունք, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ «Սերգեյ Աբրահամյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 2005, էջ 309-310

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Եվրատեսիլ 1958 երգի մրցույթ

**«Եվրատեսիլ 1958 երգի մրցույթը»** եղել է երրորդ Եվրատեսիլ երգի մրցույթը և տեղի է ունեցել 1958 թվականի մարտի 12-ին Հիլվերսում քաղաքում (Նիդեռլանդներ)։ Այս տարվանից սկսած ընդունվեց մի օրենք, ըստ որի մրցույթը պետք էր անցկացնել այն պետությունում, որը հաղթել էր նախորդ տարի։ Մրցույթին մասնակցեցին 10 երկրներ։ Մեծ Բրիտանիան այս տարի չմասնակցեց։ Դեբյուտ հայտնեց Շվեդիան, իսկ մրցույթը հաղթեց Անդրե Կլյովեն՝ *Dors mon amour* երգով։ 1956 թվականի պես այս տարի էլ ոչ մի երգ անգլերենով չի հնչել։

Առաջին մրցույթի հաղթող Լիզ Ասիան մասնակցեց մրցույթին 3-րդ անգամ՝ գրավելով 2-րդ տեղը։ Նախորդ տարվա հաղթող Քորի Բրոքենը նույնպես մասնակցեց 3-րդ անգամ, գրավելով 9-րդ հորիզոնականը։

Իտալիայի ներկայացուցիչ Դոմենիկո Մուդենյոն 2 անգամ է կատարել իր երգը, որովհետև նրա առաջին ելույթի ժամանակ կորել է հեռուստասիգնալը։
 
## Անցկացման վայր

## Ֆորմատ
## Մասնակիցներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եվրատեսիլի պաշտոնական կայք
* Եվրատեսիլ 1958 երգի մրցույթ (վիդեո)

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1958 երգի մրցույթ
Կատեգորիա:1958 Նիդերլանդներում
Ախուրա

**Ախուրա** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Պատմություն
Հնում Ակոռի անվան տակ մտնում էր Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Վայոց ձոր գավառի կազմի մեջ։

Ախուռի անվան տակ ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառի կազմում։ Գտնվում էր Նորաշենի շրջանում, Նորաշենից 19 կմ հեռու, Արփա գետի ձախ վտակ Կաբախլըչայ գետի միջին հոսանքի աջ ափին։

Նախկինում եղել է հայաբնակ գյուղ։

Սյունիքի Սմբատ իշխանը 1261 թվականին Ակոռի գյուղը Ավիշ գյուղի և Անապատ վանքի հետ միասին նվիրել է Նորավանքին` որպես սեփականություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Մ.թ.ա. 689

**Մ.թ.ա. 689**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 680-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 690 և մ.թ.ա. 688 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 680

**Մ.թ.ա. 680**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 670-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 681 և մ.թ.ա. 679 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Փոքր Սեպասար

**Փոքր Սեպասար** (նախկին անվանումը՝ *Փոքր Շիշթափա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 23 կմ հյուսիս՝ Ախուրյան գետի աջ ափին։ **Փոքր Սեպասար** է վերանվանվել 1946 թ. նոյեմբերի 12-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Փոքր Սեպասարի մշտական բնակչությունը կազմել է 173, առկա բնակչությունը՝ 159 մարդ։
Բնակիչերը հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը եկել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի, Բասենի և Մուշի գավառների գյուղերից։

Փոքր Սեպասարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Փոքր Սեպասարում է գտնվում «Դարի սուրբ» մատուռը։

## Տես նաև
* Փոքր Սեպասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Իզաբել Բայրաքդարյան

**Իզաբել Բայրաքդարյան** (Իզապէլ Պայրագտարեան, ), կանադահայ օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի։

2002 թվականին ձայնագրվել է կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի համար՝ կատարելով Կոմիտասի ստեղծագործություններից։

## Կենսագրություն
Իզաբել Բայրաքդարյանը ծնվել է Լիբանանի Զահլե քաղաքում։ Հանդես է եկել Լիբանանի հայկական եկեղեցական համույթում, այնուհետև տեղափոխվել է Կանադա, շարունակել է երգել Տորոնտոյի հայկական եկեղեցական համույթում։ 1997 թվականին ավարտել է Տորոնտոյի համալսարանը։ Հանդես է եկել աշխարհի տարբեր բեմերում, արժանացել բազմաթիվ բարձրագույն պարգևների և մրցանակների՝ Դոմինգոյի վոկալիստների մրցույթի առաջին մրցանակի, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ 2-րդի ոսկե մեդալի և այլն։

Բայրաքդարյաի ձայնասկավառակը Կանադայում ճանաչվել է լավագույնը։ Հանդիսանում է Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնի մեներգչուհի, համագործակցում է աշխարհի լավագույն ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի հետ։ Ելույթներով հանդես է եկել Պլասիդո Դոմինգոյի, Յո-Յո Մայի, Փինչաս Զուկերմանի հետ։

2002 թվականին ձայնագրվել է կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի համար՝ կատարելով Կոմիտասի ստեղծագործություններից։ Նրա ձայնը հնչում է նաև «Մատանիների տիրակալը» ֆիլմում։

Հայաստան կատարած այցելությունների ժամանակ հանդես է եկել Հայաստանի պետական  ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ։

## Մրցանակներ
* 2009 թ. առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի՝ լավագույն վոկալ կատարման համար։
* Կանադայի արվեստի խորհրդի մրցանակ
* «Մետրոպոլիտեն» օպերայի ազգային խորհրդի մրցանակ, 1997 
* Պլասիդո Դոմինգոյի մրցույթի 1-ին մրցանակ
* Ելիզավետա թագուհու կողմից՝ ոսկե մեդալ, 2000
* Juno-ի 4 մրցանակ

## Ընտանիք
2004 թվականին ամուսնացել է դաշնակահար Սերուժ Կրաջիանի հետ։ Ունեն երկու երեխա՝ որդին՝ Արի և դուստրը՝ Լեան։

## Ֆիլմեր
* Օպերային գիշեր Քյոլնում (2005)
* Հենդել. Քսերքսես (2005)
* «Երկար ճանապարհ դեպի տուն» (2005)
* Մոցարտ. Դոն Ժուան, ուղիղ հեռարձակում Զալցբուրգից (2006)
* Great Performances at the Met: Կախարդական սրինգ (2007)
* Օպերա աստղերի տակ (2007)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իզաբել Բայրակդարյան
* Հայերին միավորում է անկախությունը. Իզաբել Բայրաքդարյանի բացառիկ հարցազրույցը «Արմենպրես»-ին

Կատեգորիա:Կանադահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի օպերային երգիչներ
Ամհարերեն

**Ամհարերեն**, սեմական լեզվաընտանիքի հարավային խմբին պատկանող լեզու, Եթովպիայի պետական լեզուն։

Հստակ տարբերակում է միայն բայը, անունը և եղանակավորող բառ-մասնիկները, չկա գոյականի և ածականի որոշակի տարբերակում (նույնը և նախդիրի և շաղկապի միջև)։ Ունի թույլ շեշտ։

## Գիր

Ամհարական գիրը եթովպիական գիրն է՝ լրացուցիչ նշաններով հանդերձ։ Ամհարերեն գրելու և տպելու համար պահանջվում է շուրջ 296 նշան։ Գրավոր հիշատակարանները սկիզբ են առնում 14-15-րդ դարերից։

## Յունիկոդ








## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեմական լեզուներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Էրիթրեայի լեզուներ
Հուստինիանոս Ա

**Հուստինիանոս Ա Փլավիոս Պետրոս Սավվատիոս** (, , ), բյուզանդական կայսր 527 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև իր մահը՝ 565 թվականը։ Ձգտել է վերականգնել Հռոմեական կայսրության երբեմնի հզորությունն ու տարածքը։ Բյուզանդական զորքերը, զորավարներ Բելիսարիուսի, հայազգի Նարսեսի և ուրիշների գլխավորությամբ, վերագրավել են Արևմտյան Հռոմեական կայսրության մի շարք տարածքներ, պատերազմել Սասանյան Պարսկաստանի, սլավոնների դեմ։

Հուստինիանոս Ա-ը զինվորական, վարչական և տնտեսական միջոցներ է ձեռնարկել Բյուզանդական Հայաստանի հասարա-քաղաքական յուրատեսակ կարգը վերացնելու և հռոմեականացնելու նպատակով։ 529-ին Փոքր Հայքը (բաժանված էր Առաջին և Երկրորդ Հայքերի), Սատրապական Հայաստանը (Հաշտյանք, Ծոփք, Անձիտ, Անգեղտուն, Բալահովիտ գավառները) և Ներքին Հայքը միավորել է զինվորական մեկ շրջանի մեջ՝ մագիստրոսի գլխավորությամբ։ 536-ի մարտի 18-ի հրովարտակով ստեղծել է վարչական չորս միավորներ՝ Ներքին կամ Ներքնագույն, Երկրորդ, Երրորդ և Չորրորդ Հայքեր։ Հայ նախարարական դասը կազմալուծելու համար 536-ին փոխել է ժառանգության կարգը՝ ժառանգելու իրավունք արտոնելով նաև ընտանիքի իգական սեռի անդամներին։ Վերակառուցել է հայկական հին քաղաքները՝ Կարինը, Մալաթիան, Սեբաստիան, Անարզաբան և հիմնել նորերը՝ կայսրության արևելքում առևտուրն ու արհեստագործությունը զարգացնելու, բյուզանդական տիրապետությունն ամրապնդելու նպատակով։ Հայտնի է նաև իր շինարարական գործունեությամբ, որի թագն ու պսակն է հանդիսանում Կոստանդնուպոլսում Սուրբ Սոֆիայի տաճարի կառուցումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի աստվածաբաներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Լուկրեցիա Բորջիա (օպերա)

**Լուկրեցիա Բորջիա** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի օպերա երկու գործողությամբ նախերգով։ Լիբրետտոյի հեղինակն է Ֆելիչե Ռոմանին ըստ Վիկտոր Հյուգոյի համանուն պիեսի։ Առաջնախաղը կայացել է 1833 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։ Պատկանում է Դոնիցետիի լավագույն օպերաների թվին։ Անվանադերի կատարմամբ հռչակվել են անցյալի և ներկայի մի շարք հայտնի սոպրանոներ, այդ թվում՝ Ջոան Սազերլենդը և Մոնտսեռատ Կաբալիեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1833 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Միներվա

** Միներվա**, քաղաքների, ձեռագործի, գիտության, արվեստի և արհեստների հովանավորող դիցուհի հռոմեական դիցարանում, համապատասխանում է հունական դիցարանի Աթենաս աստվածուհուն։ Նրա գոյության գաղափարը հռոմեացիները վերցրել են էտրուսկներից։

## Տես նաև

* Աթենասի բու

Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Պատերազմի աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Կույս աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Աթենաս
Դոն Պասքուալե

**Դոն Պասքուալե** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի կոմիկական օպերա երեք գործողությամբ։ Լիբրետտոն (իտալերեն)՝ Ջովաննի Ռուֆինիի (1810 թ. Անջելո Անելլիի կողմից գրված լիբրոտտոյի վերամշակում)։ Առաջնախաղը կայացել է 1843 թվականի հունվարի 3-ին Փարիզի Իտալական օպերային թատրոնում։ Համարվում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Ներկայումս էլ հաճախ բեմադրվում է առաջատար օպերային թատրոնների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1843 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Աննա Բոլեյն (օպերա)

**Աննա Բոլեյն** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի քնարերգական օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակ՝ Ֆելիչե Ռոմանի Իպոլիտո Պոնդեմոնտոյի «Հենրի VIII, կամ Աննա Բոլեյն» և Ալեսանդրո Պեպոլիի «Աննա Բոլեյն» պիեսների հիման վրա։ Օպերայի սյուժեի հիմքում ընկած է Անգլիայի արքա Հենրի VIII-ի կնոջ՝ Աննա Բոլեյնի գլխատման պատմությունը։ Օպերայի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1830 թ. դեկտեմբերի 26-ին Միլանի «Կարկանո» թատրոնում։ Քննադատների կողմից դասվում է Դոնիցետտիի լավագույն օպերաների թվին։ Անվանադերի լավագույն կատարողներից են հռչակավոր սոպրանոներ Մարիա Կալլասը, Ջոան Սազերլենդը, Լեյլա Գենչերը և այլք։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* The Grove Book of Operas, Second Edition, Edited by Stanley Sadie and Laura Macy (Oxford, New York, et al.։ Oxford University Press, 2006), 784 pages.

Կատեգորիա:1830 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Սիրո ըմպելիք (օպերա)

**Սիրո ըմպելիք** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի կոմիկական օպերա երկու գործողությամբ։ Լիբրետտոյի հեղինակ՝ Ֆելիչե Ռոմանի ֆրանսիացի դրամատուրգ Էժեն Սկրիբի «Ըմպելիք» պիեսի հիման վրա։ Թեև ըստ որոշ տվյալների Դոնիցետտիին օպերան գրելու համար պահանջվել է ընդամենը երկու շաբաթ, այն պատկանում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործությունների թվին։

Առաջնախաղը կայացել է 1832 թվականի մայիսի 12-ին Միլանի della Canobbiana թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1832 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Մարիա Ստյուարտ (օպերա)

**Մարիա Ստյուարտ** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի քնարերգական օպերա երեք գործողությամբ։ Լիբրետտոն (իտալերեն)՝ Ջուզեպպե Բարդարիի՝ գերմանացի գրող Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Մարիա Ստյուարտ» (1800) պիեսի հիման վրա։ Սյուժեի հիմքում ընկած է շոտլանդացի թագուհի Մարիա Ստյուարտի մահապատժի դատապարտման և գլխատման պատմությունը։ Առաջնախաղը կայացել է 1835 թ. դեկտեմբերի 30-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։ Օպերան մոռացվել և գրեթե չի կատարվել մինչև 20-րդ դարի կեսերը, երբ վերականգնվել է բելկանտո օպերաների նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Թեև այսօր այն դասվում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործությունների թվին։ Անվանադերերգի հայտնի կատարողներից են մեր ժամանակի հռչակավոր երգչուհիներ՝ Ջոան Սազերլենդը և Մոնտսերատ Կաբալիեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1835 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Գնդի դուստրը (օպերա)

**Գնդի դուստրը** (, ), իտալիացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի կոմիկական օպերա երկու գործողությամբ։ Լիբրետտոն (ֆրանսերեն) գրվել է Ժյուլ-Անրի Վերնոյի և Ժան-Ֆրանսուա Ալֆրեդ Բայարի կողմից։ Առաջնախաղը կայացել է 1840 թ. փետրվարի 11-ին Փարիզի «Օպերա-կոմիկ» թատրոնում։

«Գնդի դուստրը» պատկանում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործությունների թվին և այսօր էլ պարբերաբար բեմադրվում է։ Օպերայի գլխավոր դերերի հայտնի կատարողներ են ֆրանսիացի սոպրանո Նատալի Դեսսեն և պերուացի տենոր Հուան-Դիեգո Ֆլորեսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1840 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Աքքադերեն

**Աքքադերեն** (այլ անվամբ՝ ասորեստաներեն, ակկադերեն, քաղդեարեն, քաղդիերեն), աքքադերենի երկու բարբառներից մեկը, որ տարածված է եղել Աքքադի հյուսիսային մասում և հին աքքադերենի շրջանի վերջից ստացել է ինքնուրույն արժեք։ Անցել է զարգացման 3 շրջան՝ հին (մ.թ.ա. XX դ. սկզբից մինչև XVII դ. կեսը), միջին (մ.թ.ա. II հազարամյակի երկրորդ կեսը) և նոր (մ. թ. ա. X—VII դդ.)։ Նոր շրջանում, որ բնութագրվում է հոլովական վերջավորությունների անկմամբ, ասուրերենը որպես գրակաև լեզու արտամղվում է բաբելերենի կողմից։ Հետագայում կրել է արամեերենի ուժեղ ազդեցություևը, որը հանգեցրել է ասուրերենի մահացմանը։

Տարբերում են *հին աքքադերեն*՝ մ.թ.ա. 2800 թվից մինչև մ.թ.ա. 650 թվականը, որ ասուրերենն է, և *նոր աքքադերեն*' մ.թ.ա. 650-ից մինչև մեր թվարկության սկիզբը, որ բաբելերենն է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 40։

Կատեգորիա:Սեմական լեզուներ
Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Կատեգորիա:Աքքադերեն
Լյուչիա դի Լամերմուր

**Լյուչիա դի Լամերմուր** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի օպերան երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակ՝ Սալվատորե Կամմարանո՝ Վալտեր Սքոթի «Լամերմուրի հարսնացուն» վեպի հիման վրա։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1835 թ. սեպտեմբերի 26-ին Նեապոլի «Սան-Կարլո» թատրոնում։ Հետագայում Դոնիցետտին գրել է օպերայի ֆրանսերեն տարբերակը, որը բեմադրվել է 1839 թ. օգոստոսի 6-ին Փարիզի «Ռենեսանս» թատրոնում։

Օպերան համարվում է բելկանտո ոճի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և իր կայուն տեղն է զբաղեցրել աշխարհի լավագույն օպերային թատրոնների խաղացանկում։ Անվանադերերգի լավագույն կատարողների շարքում են Մարիա Կալլասը և Ջոան Սազերլենդը։ Օպերան բեմադրվել է նաև Երևանի օպերային թատրոնում, որտեղ գլխավոր դերերգը կատարել է Գոհար Գասպարյանը։

## Սյուժե
Լյուչիան սիրում է Էդգար Ռավենսվուդին, ով նրա ընտանիքի թշնամին է։ Լյուչիայի եղբայր Էնրիկո Աշթոնը արգելում է այս ամուսնությունը և խաբեությամբ համոզելով քրոջը Էդգարի անհավատարմության մեջ, պարտադրանքի տակ ամուսնացնում է նրան հարուստ Արթուր Բաքլոյի հետ։ Ամուսնության արարողության ժամանակ հայտնվում է Էդգարը որ մեղադրում է Լյուչիային հավերժ սիրո և նշանի խոստումը դրժելու և դավաճանության մեջ։ Հոգեկան հավասարարակշռությունը կորցրած Լյուչիան ամուսնության առաջին գիշերը սպանում է Արթուրին, ապա խելագարվում է և մահանում։ Նրա գերեզմանի մոտ Էդգարը ինքնասպանություն է գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1835 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Ռոուեն Ատկինսոն

**Ռոուեն Սեբաստիան Ատկինսոն** (, ), հայտնի անգլիացի դերասան է։ Նա առավել հայտնի է իր կոմիկական դերերով *Not The Nine O'clock News* և *Blackadder*, *Mr. Bean*, *The Thin Blue Line* հեռուստասերիալներում։ BAFTA (1981, 1990) կրկնակի դափնեկիր է։ Երկրորդը ստացել է «Սև իժ» հեռուստասերիալի դերի համար։

## Կենսագրություն
Ռոուեն Ատկինսոնը ծնվել է 1955 թվականի հունվարի 6-ին Կոնսետ քաղաքում՝ Դարեմ կոմսությունում Անգլիա։ Ապագա դերասանը ծնվել է գյուղատնտես, ձեռնարկատեր Էրիկ Ատկինսոնի և Էլլա Մեյ Բեմբրիջի ընտանիքում։ Նա ունեցել է երեք ավագ եղբայրներ՝ Փոլը (մահացել է նորածին), Ռոդնին և Ռուբերտը։

Ապագա դերասանը սովորել է Chorister School դպրոցում, որը ենթարկվում է Դարեմյան մենաստանին, ապագա վարչապետ Թոնի Բլեերի հետ։ Երբ տասնմեկամյա Ատկինսոնին տեղափոխեցին դպրոց, Թոնին 13 տարեկան էր։ Հետո Ռոուենը ավարտել է St. Bees School դպրոցը՝ Կամբրիա կոմսությունում։ 1975 թվականին ավարտել է Նյուքասլի համալսարանը, որտեղ սովորել է էլեկտրատեխնիկա։

### Ընտանիք
1990 թվականից Ռոուեն Ատկինսոնն ամուսնացած է գրիմի մասնագետ Սաենտրե Սեստիի հետ։ Հարսանիքը նշել են երկու անգամ. սկզբում Նյու Յորքում բոլորից գաղտնի, «Ռուսական թեյարան»-ում, հետո, մեկ շաբաթ անց պատվիրել են տասը հազար ֆունտ արժողությամբ սրահ՝ 80 հրավիրյալների համար Լոնդոնի շքեղ Savoy Hotel-ում։ Զույգն ունի 2 երեխա. որդին՝ Բենը և դուստրը՝ Լիլին։

Ռոուենի ավագ եղբայրներից Ռոդնի Ատկինսոնը (ծնված 1948 թվականին) անգլիացի հայտնի տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ և հրապարակախոս է։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Սցենարիստ

### Պրոդյուսեր

### Ռեժիսոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Կատակերգուներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հավաքորդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Բդեշխ

**Բդեշխ** կամ **բդեաշխ** (պարսկերեն՝ bitaxš - տեղակալ, փոխարքա), նախարարներից մեկ աստիճան բարձր կալվածատիրական ազնվական աստիճան Արտաշեսյանների և Արշակունիների Հայաստանում։ Տիտղոսը նաև գործածվում էր Պարսկաստանում և Վիրքում։

Աղբյուրներում հիշատակվում է չորսը բդեշխություն՝ Անգեղտան (կամ Ծոփաց), Նոր Շիրականի, Աղձնյաց և Գուգարաց (գտնվում են համապատասխանաբար՝ Անգեղտուն, Պարսկահայք, Աղձնիք և Գուգարք նահանգներում)։ Բդեշխներին հայ պատմիչներն նաև անվանել են «սահմանակալք», «սահմանապահք», «կողմնակալք», «կողմնապահք»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Փավստոս Բուզանդ, Պատմություն հայոց, թարգմանությունը, ներածությունը և ծանոթագրություններն ակադեմիկոս Ստ. Մալխասյանի, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Տիտղոսներ
Կատեգորիա:Փոխարքաներ
Արճեշ

**Արճեշ** (), հայկական քաղաք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Աղիովիտ գավառում, Վանա լճի հյուսիսային ափին։ Արճեշը միջին դարերում գավառի կենտրոն էր։ Պատկանում էր Գնունիների նախարարական տանը, իսկ 1000 թվականից՝ Արծրունիներին։ Երբեմն Վանա լիճը կոչվել է Արճեշի անունով։ Հայ մատենագրության մեջ Արճեշը հիշատակվում է VII դարից։ XVIII դարի երկրորդ կեսից, Վանա լճի մակարդակի բարձրացման հետևանքով հին Արճեշն աստիճանաբար անցնում է ջրի տակ և XIX դարի երկրորդ կեսից այլևս չէին երևում նրա շենքերը, եկեղեցիները, բնակելի տները և մյուս կառույցները։ Միայն խիստ ալեկոծությունների ժամանակ, երբ լճի ալիքները նահանջում էին դեպի խորքերը, հազիվ նշմարվում էին նրա պաշտպանական պարիսպների ու դրանց աշտարակների մնացորդները։
Պատմական Արճեշը ջրի տակ թաղվելուց հետո, դրանից մի փոքր հյուսիս, ավելի բարձրադիր վայրում կառուցել են Ականց անունը կրող (Նոր Արճեշ, թուրքերեն՝ Էրջիշ) քաղաքը, որը XIX դարի սկզբին ուներ 1500 տուն բնակիչ, մեծ մասը՝ հայեր։ Իսկ XX դարի սկզբներին՝ ընդամենը 260 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։
Քաղաքն ունեցել է երկու եկեղեցի։ Նրա մոտ էր գտնվում Մեծոբա հայտնի վանքը, XV դարի պատմագիր Թովմա Մեծոբեցու կրթարանը և գործավայրը։ Արճեշը XV դարում հայկական մշակույթի կենտրոններից էր՝ գրչության կարևոր օջախ, որի հետ է կապված մի ամբողջ շարք ձեռագրեր ընդօրինակած գրիչներ Ազարիայի, Ստեփանոսի, Սիմեոն Արճիշեցու, Գրիգոր Տաուշեցու և ուրիշների գործունեությունը։
Ականց–Արճեշ քաղաքում է ծնվել հայ ականավոր զորավար, 1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում փառաբանված գեներալ-մայոր Նվեր Սաֆարյանը։

Ներկայում քաղաքը գտնվում է Թոուրքիայում, Վանի մարզի Էրջիշ շրջանի կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ 81,212 մարդ, հիմնականում քրդեր։

## Աղբյուրներ
* Արիստակես Լաստիվերցի, Պատմություն, թարգմանությունը՝ Վ.Ա. Գևորգյանի, Երևան, 1971։
* Թադևոս Հակոբյան, Պատմական Հայաստանի քաղաքները, Եր. Հայաստան 1987, 256 էջ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Մազքութներ

**Մազքութներ** կամ **մասսագետներ** (, )՝ Կասպից ծովի շրջակայքում և Միջին Ասիայում բնակվող սկյութական քոչվոր ցեղերի հավաքական անուն, որն օգտագործվել է անտիկ և հայ հեղինակների կողմից։ Մազքութների մշակույթը այնքան սերտորեն է կապված սակերի հետ, որ հնագիտական հուշարձանների պատկնելիության ճշգրիտ բացահայտումը անհնար է, այդ պատճառով էլ օգտագործվում է «սակա-մազքութական շրջանի մշակույթներ» տերմինը։ Ենթադրվում է, որ մազքութները խոսել են իրանական լեզուներից մեկով։ Սակա-մազքութական շրջանի մշակույթների հիմնական օջախներն են Ղազախստանի կենտրոնական և արևելյան շրջանները, Պամիրը։

Մազքութները հիշատակվում են Փավստոս Բյուզանդի կողմից, Անանիա Շիրակացու «Աշխարհացույցում» և այլ հայկական պատմական աղբյուրներում։

## Աղբյուրներ
* Փավստոս Բուզանդ, Պատմություն հայոց, թարգմանությունը, ներածությունը և ծանոթագրություններն ակադեմիկոս Ստ. Մալխասյանի, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Հին ազգեր‎
Ֆավորիտուհի (օպերա)

**Ֆավորիտուհի** (, ), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի օպերա չորս գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոյի հեղինակներն են Ալֆոնս Ռուայեն և Գյուստավ Վազան ըստ Բակյուլար դ'Անժոյի «Կոմս դը Քոմենժ» պիեսի։ Առաջնախաղը կայացել է 1840 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Փարիզում «Գրանդ-օպերա» թատրոնում։ Օպերան դասվում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործությունների թվին և այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1840 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Ռոբերտո Դևերո

**Ռոբերտո Դևերո** (), ամբողջական անունը՝ «Ռոբերտո Դևերո, Էսսեքսի դուքս» (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի օպերա («քնարերգական ողբերգություն») երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակ՝ Սալվատորե Կամմարանո ըստ Ֆրանսուա Անսելոյի «Եղիսաբեթ Անգլիայի թագուհի» ողբերգության։ 
Առաջնախաղը կայացել է 1837 թ. հոկտեմբերի 29-ին Նեապոլի «Սան-Կառլո» թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1837 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Պողիկտոս (օպերա)

**Պողիկտոս** (), իտալացի երգահան Գաետանո Դոնիցետտիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակը՝ Սալվատորե Կամմարանո, ըստ Պիեռ Կոռնելի «Պողիկտոս» ողբերգության (1641-42)։ Ստեղծվել է 1838 թ. Նեապոլի «Սան-Կարլո» թատրոնի համար, սակայն բեմադրությունը վերջին պահին արգելվել է։ 1840 թ. Դոնիցետտին վերամշակել է օպերան ֆրանսիական բեմի համար։ «Մարտիրոսներ» անվան տակ այն բեմադրվել է 1840 թ. ապրիլի 10-ին։ Իտալական տարբերակի առաջնախաղը կայացել է 10 տարի անց՝ 1848 թ. նոյեմբերի 30-ին Նեապոլի նույն թատրոնում։

Օպերայի սյուժեի հիմքում ընկած է 3-րդ դարում Մալաթիա (Մելիտենե) քաղաքում ապրած ազգությամբ հայ Պողիկտոսի մարտիրոսական մահի պատմությունը։ Չանսալով իր կնոջ պաղատանքներին, աներոջ խնդրանքներին՝ վերադառնալ հնոց հավատին, Պողիկտոսը քրիստոնեություն էր ընդունել, ենթարկվել էր հետապնդումների և հենց աներոջ կողմից էլ տանջամահ էր արվել։

«Պողիկտոս» օպերան բեմադրվել է նաև Երևանի օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոնում. առաջնախաղը կայացել է 1993 թվականի ամռանը՝ Տիգրան Լևոնյանի բեմադրությամբ։ Պարտիտուրան Հայաստան է բերվել 70 - ականներին, Վատիկանի գրադարանից, Վազգեն Առաջին Ամենայն հայոց կաթողիկոսի և Հռոմի պապի բանակցությունների շնորհիվ։ Մինչ 2004 թվականը օպերան եղել է թատրոնի մշտական խաղացանկում, այնուհետև, շենքի վերանորոգումից հետո, մյուս բոլոր ներկայացումների հետ վերականգնվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1840 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Լուսնոտը (օպերա)

[մինի|[Ջուդիտա Պաստան Ամինայի դերում ]]

**«Լուսնոտը»** (), իտալացի երգահան Վինչենցո Բելլինիի օպերա երկու գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակը՝ Ֆելիչե Ռոմանիի ըստ Էժեն Սկրիբի և Պիեր Սոմեի «Լուսնոտը կամ նոր տիրոջ ժամանումը» պանտոմիմա-բալետի սյուժեի։ Առաջնախաղը կայացել է 1831 թ. մարտի 6-ին Միլանի «Կարկանո» թատրոնում։ Օպերան դասվում է բելկանտո ոճի լավագույն ստեղծագործությունների թվին և այսօր էլ հաճախ բեմադրվում է։ Գլխավոր դերերգի (Ամինա) կատարմամբ աչքի են ընկել սոպրանոներ Մարիա Կալլասը, Ռենատա Սկոտտոն, Ջոան Սազերլենդը, Նատալի Դեսսեն և այլք։

## Գործող անձինք
[thumb|[Ջեննի Լինդ]]

## Լիբրետո
Գործողությունը կատարվում է ունենում Շվեյցարիայի գյուղական միջավայրում։

### Գործողություն մեկ։ Տեսարան առաջին. Լեռնային գյուղ։ Ջրաղացի մոտ
Գյուղացի Էլվինոն ամուսնանում է ջրաղացպանի որդեգրած դուստր Ամինայի հետ։ Բոլորն ուրախ են։ Ուրախ երգչախումբը ղեկավարում է Ալեսիոն։ Տխուր է միայն հյուրանոցի տիրուհի Լիզան:Նա ինքն էլ սիրահարված է Էլվինոյին։ Լիզան սիրային կապի մեջ էր Ալեսիոյի հետ, սակայն հույս ուներ, որ կամուսնանար Էլվինոյի հետ։ 
Ջրաղացպան Թերեզան եկել էր Ամինայի հետ։ Ալեսիոն և գյուղացիները շնորհավորում են նրան։ Գալիս է նոտարը, որը պետք է վավերացնի ամուսնությունը։ Վերջապես հայտնվում է փեսան՝ Էլվինոն։ Երբ նա մատանին դնում է հարսնացուի մատին, անսպասելի հայտնվում է մի անծանոթ օտարական։ Նա գնում էր ամրոց, սակայն վատ ճանապարհի և վրա հասնող գիշերվա պատճառով ստիպված է գիշերել գյուղում։ Լիզան և Թերեզան նրան բացատրում են, որ ակամայից հայտնվել է հարսանյաց հանդեսի։ Անծանոթը (իսկ սա կոմս Ռոդոլֆոն է) միանում է ուրախ գյուղացիներին, հաճոյախոսություններ անում հարսին։ Որոշ ժամանակ անց Թերեզան պատմում է, որ գյուղում ուրվական է հայտնվել, որը թափառում է գիշերները։ Վախեցած գյուղացիները ցրվում են։ Լիզան Ռոդոլֆոյին տանում է հյուրանոց, իսկ Ամինան ու Էլվինոն մնում են փողոցում։ Էլվինոն հանդիմանում է հարսնացուին օտար մարդու հաճոյախոսություններն ունկնդրելու համար, սակայն Ամինան հանգստացնում է նրան։ Բացատրությունն ավարտվում է հավերժական սիրո և հավատարմության համբույրներով և երդումներով։

## Դիսկոգրաֆիա

## Արտաքին հղումներ
* Полный текст либретто
* Сюжет оперы Сомнамбула
* Полное либретто оперы «Сомнамбула»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1831 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Քեյլի Կուոկո

**Գեյլի Գրիստին Կուոկո**, (, .), ամերիկացի կինոդերասանուհի և հեռուստատեսային դերասանուհի։ Հայտնի է դարձել «8 հեշտ կանոններ» (8 Simple Rules) հեռուստասերիալում նկարահանվելուց հետո։ Այնուհետև նկարահանվել է «Չարմդ», «Դը Բիգ Բենգ Տեորի» հեռուստասերիալներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ գերմանական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ Կալիֆոռնիայից
Պուրիտաններ (օպերա)

**Պուրիտաններ** (), Վինչենցո Բելլինիի օպերա երեք գործողությամբ, իտալացի երգահանի վերջին ավարտված ստեղծագործությունը։ Իտալերեն լիբրետտոն Կարլո Պեպոլիի՝ ֆրանսիացի դրամատուրգներ Ժակ-Ֆրանսուա Անսելոյի և Ժոզեֆ-Քսավիեր Սանտինի «Կլորգլխանիներն ու կավալերները» պիեսի հիման վրա։ Առաջնախաղը կայացել է 1835 թվականի հունվարի 25-ին Փարիզի «Իտալական թատրոնում»։ Դասվում է Բելլինիի լավագույն ստեղծագործությունների թվին, այսօր էլ պարբերաբար բեմադրվում է հայտնի օպերային թատրոններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1835 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Նորմա (օպերա)

**Նորմա** (), իտալացի երգահան Վինչենցո Բելլինիի օպերա ( - «քնարերգական ողբերգություն») երկու գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆելիչե Ռոմանիի ըստ ֆրանսիացի դրամատուրգ Ալեքսանդր Սումեի «Նորմա կամ երեխասպանություն» («Norma, ossia L’infanticidio») ողբերգության։ Առաջնախաղը կայացել է Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում 1831 թ. դեկտեմբերի 26-ին։ Օպերան շատերի կողմից համարվում է Վինչենցո Բելլինիի լավագույն ստեղծագործությունը, այն նաև բելկանտո ոճի երաժշտության անկյունաքարերից մեկն է։

Նորմայի դերերգի առաջին կատարողը XIX դարի իտալացի նշանավոր երգչուհի Ջուդիտա Պաստան է, որի համար Բելլինին գրել էր նաև Ամինայի դերերգը «Լուսնոտը» օպերայում։ XX դարում Նորմայի դերերգի լավագույն կատարողներից են սոպրանոներ Ռոզա Պոնսելը, Ջոան Սազերլենդը, Մոնտսերատ Կաբալիեն։ Նորմայի դերերգում փայլել է նաև Մարիա Կալլասը։ Հույն երգչուհին այն կատարել է 89 անգամ բեմի վրա և երկու անգամ ձայնագրել ստուդիայում (1954 և 1960 թթ)։

Մեր օրերում Նորմայի դերերգը կատարում են Էդիտա Գրուբերովան, Աննա Տոմովա-Սինտովան, Գալինա Գորչակովա, Ֆիորենցա Չեդոլինսը, Ջուն Անդերսոնը, Ռենե Ֆլեմինգը և ուրիշներ։

Նորմայի դերում հանդես է եկել անվանի հայ երգչուհի Գոհար Գասպարյանը՝ կատարելով այն Երևանի օպերային թատրոնի բեմում։ Երևանում «Նորման» ունեցել է երկու բեմադրություն՝ 1975 և 2001 թթ.։ Նորմայի դերերգը կատարել են նաև հայ երգչուհիներ Հասմիկ Պապյանը և Անահիտ Մխիթարյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Նորմայի Casta diva արիան Հասմիկ Պապյանի կատարմամբ (YouTube)

Կատեգորիա:1831 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Ամբրոսիոս Մեդիոլանցի

**Ամբրոսիոս Մեդիոլանցի** (, ), քրիստոնյա գործիչ, ընդհանրական եկեղեցու նշանավոր հայրերից մեկը, Միլանի եպիսկոպոս, քարոզիչ և գրող, Կաթոլիկ եկեղեցու չորս մեծ հայրերից մեկը, կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ։ 374 թ. դեռ նորընծա եկեղեցական, հավատացյալ ժողովրդի ցանկությամբ նշանակվել է Միլանի եպիսկոպոս։ 386 թ. քրիստոնյա է մկրտել Օգոստինոս Երանելիին։ Գրել է քարոզներ, ճառեր, դամբանականներ, բարոյագիտական աշխատություններ և հորինել մի շարք կրոնական տաղեր, որոնք ծանոթ են «Ամբրոսյան շարականներ» անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստվածաբաններ