Ազատության հուշարձան (Բաղդադ)

**Ազատության հուշարձան** (կամ Նասբ ալ-Հուրրիյա), (արաբ․՝نصب الحرية), հուշարձան Բաղդադի՝ Իրաքի մայրաքաղաքի կենտրոնում՝ Ալ-Թահրիրի (Անկախության) հրապարակում, որը նվիրված է Իրաքի անկախության հռչակմանը։ Հուշարձանը քանդակագործներ Ջավադ Սալիմի և Լորնա Սելիմի աշխատանքն է: Այն բաղկացած է տրավերտինե պատի վրա տեղադրված բրոնզե արձաններից և պատկերում է հուլիսի 14-ի հեղափոխության իրադարձությունները: Բարձրաքանդակները գիտակցաբար հղում են կատարում Հին Միջագետքի արվեստին:

## Նախապատմություն
1959 թվականին Իրաքի նոր ղեկավար՝ բրիգադային գեներալ Աբդ ալ-Քարիմ Քասիմը պատվիրեց հուշարձանի ստեղծումը՝ ի նշան Իրաքի անկախության հռչակման։ Այն նախատեսված էր տեղակայել Բաղդադի կենտրոնական բիզնես շրջանի սրտում՝ նայելով դեպի Ալ-Թահրիրի հրապարակ և Ալ-Ջումհուրիայի կամուրջ։ Նա դիմեց Ռիֆաթ Չադիրջիին՝ Իրաքի առաջատար ճարտարապետներից մեկին։ Վերջինս գաղափար մշակեց քանդակագործ Ջավադ Սալիմի հետ, ով հայտնի էր իր աշխատանքներով, որոնք միավորում էին Իրաքի հնագույն պատմությունը ժամանակակից թեմաների և տեխնիկաների հետ։ Գեներալ Քասիմը ցանկանում էր, որ հուշարձանը նոր ազգային պետության խորհրդանիշ լինի, սակայն Սալիմը նախընտրեց հուշարձան ստեղծել, որը կխորհրդանշեր ժողովրդի պայքարը բռնակալության դեմ և հարգանքի տուրք կմատուցեր Իրաքի հարուստ արվեստի պատմությանը՝ ներառելով Աբբասյան և Բաբելոնյան դարաշրջանների հարթաքանդակներ, ստեղծելով մի քանդակ, որը միաժամանակ «զարմանալիորեն ժամանակակից» էր, բայց և պահպանում էր հին ավանդույթները։

Սալիմը աշխատում էր այդ նախագծի վրա բարդ պայմաններում՝ դիմադրելով Քասիմի փորձերին՝ իր դիմանկարը ներառել հուշարձանի մեջ։ Սկզբում Սալիմը ցանկանում էր, որ քանդակը գտնվեր գետնի մակարդակին, սակայն նախագծի ճարտարապետ Ռիֆաթ Չադիրջին պնդեց, որ այն բարձրացվի՝ ավելի «մոնումենտալ» տեսք ունենալու համար։ Արդյունքում, ավարտված աշխատանքը ուղղված է դեպի մարդաշատ երթևեկությունը, այլ ոչ թե հարակից այգիներում քայլող մարդկանց։

Չնայած հուշարձանի հեղինակը Սալիմն էր, նա չհասցրեց ավարտել նախագիծը՝ վաղաժամ մահվան պատճառով (1961 թվականի հունվար)։ Նախագիծն ավարտին հասցրին նրա կինը՝ նկարիչ Լորնա Սալիմը, և Սալիմի ընկերը և գործընկերը՝ քանդակագործ Մոհամմադ Ղանի Հիքմաթը, ով մինչ այդ օգնում էր բրոնզե արձանների ձուլման աշխատանքներում։ Ամբողջական հուշարձանը՝ հայտնի որպես Նասբ ալ-Հուրրիյա (Ազատության հուշարձան), դիմակայել է քանդման մի քանի փորձերի և մինչ օրս Բաղդադի ամենահայտնի հանրային ստեղծագործություններից մեկն է։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը բացվել է 1961 թվականին՝ քանդակագործի մահից հետո։ Այն բաղկացած է 14 բրոնզե ձուլվածքից, որոնք ներկայացնում են 25 կերպար՝ տեղադրված տրավերտինից պատրաստված սալաքարի վրա, որը բարձրացված է գետնից 6 մետր։ Հուշարձանի բարձրությունը 10 մետր է, իսկ երկարությունը՝ 50 մետր։ Կերպարները՝ հարթաքանդակ (բաս-ռելիեֆ) ձևով, նախատեսված են արթնացնելու բաբելոնյան, ասորական և արաբական արվեստների հիշողությունները։

Այն պատկերում է Իրաքի պատմական իրադարձությունները մինչև 1958 թվականի հուլիսի 14-ի հեղափոխությունը, որը գլխավորում էր Աբդուլ Քարիմ Քասիմը. այս ամսաթիվը համարվում է հանրապետական կարգի սկիզբը Իրաքում։

Հուշարձանը նախատեսված է ընթերցել որպես արաբական բանաստեղծության մի տող՝ աջից ձախ. այն սկսվում է հեղափոխությունից առաջ եղած իրադարձություններից և ավարտվում է անկախությունից հետո հասած ներդաշնակությամբ։ Այս աշխատանքում առկա բազմաշերտ ակնարկներն ու խորքային իմաստները ոգեշնչել են բազմաթիվ արաբ արվեստագետների ամբողջ տարածաշրջանում՝ խրախուսելով նրանց ստեղծել ազգային ինքնության արտահայտությամբ լցված արվեստ այն ժամանակաշրջանում, երբ բազմաթիվ արաբական պետություններ ձեռք էին բերում անկախություն։

## Ժառանգություն
Քանդակը պատկերվել է 1995 թվականի 250 դինարի թղթադրամի վրա, ինչպես նաև 2013–2015 թվականներին օգտագործված 10,000 դինարի թղթադրամի վրա՝ ի պատիվ քանդակագործի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Freedom Monument
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով