Դենիզ Բայքալ

**Դենիզ Բայքալ** (, ), թուրք քաղաքական գործիչ։ Եղել է Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության (թուրքերեն՝ Cumhuriyet Halk Partisi-CHP) անդամ։ 1995-1996 թվականներին զբաղեցրել է փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնները։ 1992 թվականից մինչև 1995 թվականի փետրվար բազմաթիվ պետական պաշտոններ զբաղեցնելով՝ 1995 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1999 թվականը և 2000-2010 թվականներին Բայքալը ղեկավարել է ՀԺԿ-ն։ 2002-2010 թվականներին նա նաև եղել է ընդդիմության առաջնորդ՝ խորհրդարանում երկրորդ ամենամեծ կուսակցությունը ղեկավարելու շնորհիվ։ Առաջին անգամ խորհրդարանում ընտրվելով 1973 թվականին՝ Բայքալը 1974 թվականին ՀԺԿ-Ազգային փրկության կուսակցություն կոալիցիայում ծառայել է որպես ֆինանսների նախարար, իսկ 1978-1979 թվականներին՝ որպես էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Բյուլենթ Էջևիթի երրորդ կառավարությունում։ 1980 թվականի թուրքական հեղաշրջման ժամանակ ՀԺԿ-ի փակվելուց հետո, նախքան 1987 թվականին նորաստեղծ Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության կազմում խորհրդարանում հայտնվելը, Բայքալը կարճ ժամանակով բանտարկվել է։

Բայքալը 1992 թվականին վերստեղծված ՀԺԿ-ի առաջատար անդամներից մեկն էր։ Նա կուսակցության առաջնորդն էր մինչև 1995 թվականը, երբ ՀԺԿ-ն և Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության միավորվել են համագումարի ժամանակ։ Բայքալը 1995 թվականի սեպտեմբերին վերընտրվել է որպես կուսակցության առաջնորդ, որից հետո Բայքալը մասնակցել է 1995 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին և Թանսու Չիլլերի «Ճշմարիտ ուղի» կուսակցության հետ կազմել է կոալիցիոն կառավարություն։ 1995-1996 թվականներին նա միաժամանակ զբաղեցրել է փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնները։ 1999 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ՀԺԿ-ին ջախջախիչ պարտության հասցնելով՝ Բայքալը հրաժարական է տվել․ կուսակցությունն ամբողջությամբ հեռացվել է խորհրդարանից՝ 10 % ընտրական շեմը չհաղթահարելու պատճառով։ Անկախ դրանից, նա 2000 թվականին վերընտրվել է կուսակցության առաջնորդ և արդեն 2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում չափավոր հաջողություններ գրանցել՝ դառնալով ընդդիմության առաջնորդ։

2015 թվականի հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից հետո խորհրդարանի ամենատարեց պատգամավորը լինելով՝ Բայքալը կարճ ժամանակով զբաղեցրել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նախագահի ժամանակավոր պաշտոնը։ 2015 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին կայացած խոսնակի ընտրություններում նա եղել է ՀԺԿ-ի թեկնածուն Թուրքիայի 25-րդ խորհրդարանի մշտական խոսնակ դառնալու, սակայն պարտվել է «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության թեկնածու Իսմեթ Յըլմազին։ Ընտրություններից հետո կոալիցիոն բանակցությունների խափանումից հետո Բայքալին առաջարկվել է նախարարական պաշտոն ԱԶԿ առաջնորդ Ահմեդ Դավութօղլուի ձևավորած հետագա ժամանակավոր ընտրությունների կառավարությունում, որը նա մերժել է կուսակցության գործադիր մարմնի որոշման համաձայն։ Նա երկրորդ անգամ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ՝ լինելով 2015 թվականի նոյեմբերի ընդհանուր ընտրություններից հետո ամենատարեց պատգամավորը։ Բայքալին հաջորդել է ԱԶԿ պատգամավոր Իսմայիլ Քահրամանը, որը 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընտրվել է խորհրդարանի խոսնակ։

## Վաղ տարիներ
Դենիզ Բայքալը ծնվել է Անթալիայում Հուսեյն Հիլմիի և Ֆերիդեի ընտանիքում։ Նա կրթություն է ստացել Անկարայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ավելի ուշ սովորել է Կալիֆոռնիայի համալսարանում, Բերքլիի և Կոլումբիայի համալսարաններում՝ որպես Ռոքֆելլերի կրթաթոշակառու։ Դրանից հետո 1963 թվականին Անկարայի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում նա ստացել է դոկտորական աստիճան։ Ավելի ուշ դարձել է նույն ֆակուլտետի դոցենտ, որտեղ դասավանդել է մինչև 1973 թվականը։

## Քաղաքական գործունեություն (մինչև 1980 թվական)
### Վաղ գործունեություն
Բայքալն առաջին անգամ քաղաքականության մեջ է մտել 1950-ական թվականներին՝ մասնակցելով Ադնան Մենդերեսի Դեմոկրատական կուսակցության (թուրքերեն՝ Demokrat Parti) կառավարության դեմ հանդես եկող ուսանողական շարժումներին։ 1965 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ՀԺԿ-ի պարտության մանրամասն վերլուծություն գրելուց հետո, որը հիմք է հանդիսացել նրա ակադեմիական թեզի համար, և որը նա ներկայացրել է դոցենտ դառնալու համար Դենիզ Բայքալին նկատել են ՀԺԿ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյաները։ 1973 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում նա ընտրվել է ՀԺԿ-ի անդամ Անթալիայից։ Ընտրվելու պահին նա խորհրդարանի ամենաերիտասարդ պատգամավորն էր։

### Ֆինանսների նախարար (1974 թվական)
Բյուլենթ Էջևիթի կարճատև կոալիցիոն կառավարությունում, որը ձևավորվել էր Նեջմեթթին Էրբաքանի գլխավորած իսլամիստական «Ազգային փրկության կուսակցության» հետ, Բայքալը դարձել է ֆինանսների նախարար։ Նրա պաշտոնավարումը տևել է մեկ տարուց պակաս, քանի որ 1974 թվականի նոյեմբերին աշխարհիկ կողմնորոշում ունեցող ՀԺԿ-ի և իսլամիստական կողմնորոշում ունեցող ԱՓԿ-ի միջև անհամատեղելի գործընկերությունը փլուզվել է։

### Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար (1978-1979 թվականներ)
1978 թվականի հունվարից մինչև 1979 թվականի նոյեմբերը իշխող Բյուլենթ Էջևիթի ձևավորած երրորդ կառավարությունում Դենիզ Բայքալը դարձել է էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար։ Կառավարությունը խորհրդարանում վստահության փոքր քվե ուներ՝ անկախ պատգամավորների, Դեմոկրատական կուսակցության և Հանրապետական վստահություն կուսակցության հետ կազմած թույլ կոալիցիայի պատճառով։ Չնայած կառավարության փոքր մեծամասնությանը, ՀԺԿ-ն կորցրել է իր դիրքերը ԹԱՄԺ-ում և 1979 թվականի հոկտեմբերին անցկացվել են լրացուցիչ ընտրություններ, որտեղ Էջևիթը ստիպված է եղել հրաժարական տալ։

Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի պաշտոնում ծառայելու հետ մեկտեղ, Բայքալը նաև ընտրվել է ՀԺԿ կուսակցության խորհրդում և ծառայել որպես կուսակցության Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ և գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ 1979 թվականի արտահերթ ընտրություններից հետո կայացած կուսակցական համագումարում նա խիստ քննադատել է կուսակցության գործադիր մարմնին։

## 1980 թվականի պետական հեղաշրջում

1970-ական թվականների շատ քաղաքական գործիչների նման, Բայքալը Անկարայում ձերբակալվել և կալանավորվել է։ Զինվորական իշխանությունը Բայքալին 5 տարի ժամկետով արգելել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։ 1984 թվականին Բայքալը միացել է Սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցությանը։ 1987 թվականին անցկացված սահմանադրական հանրաքվեի ժամանակ ընտրողները քվեարկել են հեղաշրջման հետևանքով ընդունված բոլոր քաղաքական արգելքները վերացնելու օգտին։ Արդյունքում, Բյուլենթ Էջևիթը, Սուլեյման Դեմիրելը, Նեջմեթթին Էրբաքանը և 1980 թվականից առաջ եղած այլ կարևոր քաղաքական գործիչներ վերադարձել են քաղաքականություն Բայքալի հետ միասին։

## Քաղաքական գործունեություն (1980 թվականից հետո)
### Սոցիալ-ժողովրդավարական ժողովրդական կուսակցություն (1987 թվական)
1987 թվականին Սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցությունը միավորվել է Ժողովրդական կուսակցության հետ, և Բայքալը 1987 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում կրկին ընտրվել է պատգամավոր Անթալիայից։ 1988 թվականին նա ընտրվել է Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության երկրորդ նախագահ՝ որպես գլխավոր քարտուղար, և ծառայել որպես կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար։ Նա 1990 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ստանձնել է գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, որից հետո երեք անգամ մրցել է կուսակցության առաջնորդ Թուրքիայի երկրորդ նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուի որդու՝ Էրդալ Ինյոնյուի հետ, բայց չի կարողացել հաղթել նրան։ Արդյունքում Բայքալը դարձել է կուսակցության ներսում գործող ընդդիմության առաջնորդը։

Այս ժամանակահատվածում նա նաև Թուրքիա-Եվրամիություն միջխորհրդարանական հանձնաժողովի համանախագահն էր և խորհրդարանի արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովի անդամ։

### ՀԺԿ-ի վերականգնում (1992 թվական)
1992 թվականին, նախկին քաղաքական կուսակցությունների վերակազմակերպումն արգելող օրենքների չեղարկումից հետո, նա գլխավորել է նշանակալի շարժում և վերականգնել պատմական Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունը, որի գործունեությունը արգելվել էր 1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո։ Կուսակցության վերաբացումից հետո Բայքալը դարձել է դրա առաջնորդ։

1994 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ՀԺԿ-ն մասնակցել է կուսակցության բաժանմամբ՝ ՀԺԿ-ի, ՍԺԿ-ի և Բյուլենթ Էջևիթի Դեմոկրատական ձախ կուսակցության միջև։ 1995 թվականի փետրվարին կայացած կուսակցական համագումարում ՀԺԿ-ն պաշտոնապես միացել է ՍԺԿ-ին, մինչդեռ ԺԿ-ն հրաժարվել է քննարկել միավորման հարցը։ Բայքալը չի առաջադրվել այս համագումարում կուսակցության ղեկավարի պաշտոնում, փոխարենը Հիքմեթ Չեթինը ընտրվել է նոր ընդլայնված ՀԺԿ-ի առաջնորդ։

### Կոալիցիոն կառավարության շրջան
1995 թվականի սեպտեմբերին կայացած համագումարի ժամանակ Դենիզ Բայքալը վերընտրվել է ՀԺԿ-ի առաջնորդ։ Նա կոալիցիա է կազմել «Ճշմարիտ ուղի» կուսակցության (ՃՈւԿ) հետ, որի առաջնորդ Թանսու Չիլլերը դարձել է վարչապետ։ Հետագայում Բայքալը դարձել է փոխվարչապետ և արտաքին գործերի նախարար։ Կոալիցիոն կառավարություն կազմելու նրա միակ պայմանը վաղաժամկետ ընտրությունների անցկացումն էր, որը տեղի է ունեցավ 1995 թվականի դեկտեմբերին։ ՀԺԿ-ն զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը՝ ընդամենը 10.71 % ձայներով, և ՃՈւԿ-ՀԺԿ կոալիցիան դադարել է մեծամասնություն կազմել խորհրդարանում։

Չնայած ընտրություններում գրանցած վատ արդյունքին, Բայքալը 1998 թվականի փետրվարի 27-ի համագումարի ժամանակ վերընտրվել է ՀԺԿ-ի առաջնորդ։ 1999 թվականի ընդհանուր ընտրություններում ՀԺԿ-ն հավաքել է 10 % ընտրական շեմից ցածր արդյունք, որի արդյունքում բոլոր ՀԺԿ պատգամավորները հեռացվել են խորհրդարանից։ Հետագայում Բայքալը հրաժարական է տվել առաջնորդի պաշտոնից, և նրա փոխարեն Ալթան Օյմենը է ընտրվել։ Այնուամենայնիվ, նա 2000 թվականի արտահերթ համագումարում կրկին առաջադրվել է և հաղթանակ տարել Օյմենի նկատմամբ՝ երրորդ անգամ դառնալով ՀԺԿ-ի առաջնորդ։

### Ընդիմության առաջնորդ (2002-2010 թվականներ)

2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Դենիզ Բայքալը գլխավորել է ՀԺԿ-ն։ Կուսակցությունը հավաքել է ձայների 19.38 %-ը և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ Մինչդեռ նորաստեղծ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը (ԱԶԿ) խորհրդարանում դարձել է մեծամասնություն և վերջ դրել տարիների անկայուն կոալիցիոն կառավարություններին։ Հետագայում Բայքալը դարձել է ընդդիմության առաջնորդը՝ գլխավորելով խորհրդարանում միակ ընդդիմադիր կուսակցությունը։ Մյուս բոլոր կուսակցությունները չեն կարողացել հաղթահարել 10 %-ի շեմը, ինչի հետևանքով ԱԶԿ-ն 550 տեղերից բաղկացած Ազգային ժողովում ստացել է 363, իսկ ՀԺԿ-ն՝ 178 մանդատ։

Բայքալը կարևոր դեր է խաղացել ԱԶԿ-ին օգնելու օրենքը փոխելու գործում, որի արդյունքում ԱԶԿ-ի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին պետք է թույլ տրվեր վերադառնալ խորհրդարան։ Էրդողանին արգելվել էր պետական պաշտոններ զբաղեցնել կրոնական անհանդուրժողականության պատճառով, և ԱԶԿ-ին անհրաժեշտ էր խորհրդարանում 367 ձայն՝ օրենքը Էրդողանի օգտին փոխելու համար։ ՀԺԿ-ն աջակցել է փոփոխությանը, և Էրդողանը 2003 թվականին լրացուցիչ ընտրություններում անցել է խորհրդարան՝ հետագայում փոխարինելով Աբդուլլահ Գյուլին վարչապետի պաշտոնը։

Դենիզ Բայքալը հավատարիմ է եղել ահաբեկչությանը կոպիտ արձագանքելուն։

2004 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում գլխավորելով ՀԺԿ-ն՝ Բայքալին հաջողվել է ավելացնել կուսակցության ձայների քանակը, այնուամենայնիվ հակառակ գրանցած հաջողություններին՝ Բայքալը իր հայրենի քաղաք Անթալիայում պարտվել է ԱԶԿ-ին։ Արդյունքում, Ստամբուլի Շիշլի շրջանի քաղաքապետ Մուսթաֆա Սարիըգյուլը 2005 թվականի հունվարին արտահերթ համագումարում Բայքալին մարտահրավեր է նետել առաջնորդի պաշտոնի համար։ Չնայած Բայքալը հաղթել է ընտրություններում, համագումարը կուսակցության պառակտվածության պատճառ է դարձել, որի արդյունքում Սարըգյուլը կողմնակիցների հետ հեռացվել է կուսակցությունից։ Սարըգյուլը կուսակցությունից հեռացվելուց հետո սկզբում միացել է ՍԺԿ-ին, իսկ ավելի ուշ՝ 2009 թվականին, ստեղծել է «Թուրքական փոփոխությունների շարժում» կուսակցությունը։

Բայքալը կտրականապես դեմ է արտահայտվել ԱԶԿ-ից 2007 թվականի նախագահական ընտրություններում Աբդուլահ Գյուլի առաջադրվելուն՝ Գյուլի քաղաքական-իսլամական անցյալի պատճառով։ Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցությունը մի քանի «Հանրապետություն» անունով բողոքի ցույցեր է անցկացրել խորհրդարանական գործընթացի դեմ, որոնց ժամանակ ՀԺԿ պատգամավորները բոյկոտել են ընտրական գործընթացը։ Նախագահ ընտրելու համար անհրաժեշտ 67 % քվորումի պատճառով առանց ՀԺԿ-ի ներկայության ԱԶԿ-ն չի կարողացել Գյուլին ընտրել հանրապետության նախագահ։ Արդյունքում, 2007 թվականի հուլիսին նշանակվել են արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։

2007 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ Բայքալը միավորել է իր ուժերը «Ազգայնական շարժում» կուսակցության (ԱՇԿ) հետ, չնայած երկու կուսակցությունները միասին միայն աննշան բարելավել են իրենց 2002 թվականի արդյունքը՝ ստանալով ձայների 20.88 %-ը։ ԱՇԿ-ի 10 %-ի շեմը հաղթահարելու պատճառով ՀԺԿ-ի տեղերը զգալիորեն նվազել են՝ 178-ից հասնելով 112-ի։ 112 պատգամավորներից 13-ը ԱՇԿ-ից էին։ Այնուամենայնիվ, ընտրվելուց հետո ԱՇԿ-ի շատ պատգամավորներ միացել են ՀԺԿ-ին։ ԱՇԿ-ի օգնությամբ Գյուլը ընտրվեցլ է նախագահ, չնայած որ ՀԺԿ-ն ևս կորցրել էր տեղեր խորհրդարանում (363-ից նվազեցնելով մինչև 341)․ պատճառն այն էր, որ այս անգամ քվորումը կազմել է 67 %։ 2009 թվականի հունվարին Բայքալը քննադատել է TRT 6-ի ստեղծումը, որը եթեր է հեռարձակվել քրդերեն լեզվով, քանի որ Բայքալը կարծում էր, որ Թուրքիան որևէ օգուտ չէր ստանալու եթե փորձեր լուծել որևէ անորոշ խմբի էթնիկ պահանջները։ 

ՀԺԿ-ի ձայների չափավոր աճը շարունակվել է մինչև 2009 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, որոնցում կուսակցությունը հավաքել է  ձայների 23.08 %-ը և վերադարձրել վստահությունը Անթալիայում: ԱԶԿ-ն զիջել է իր դիրքերը, ամենայն հավանականությամբ, ընտրություններից մեկ տարի առաջ տեղի ունեցած 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով: Չնայած 2002 թվականից ի վեր իր մասնակցած բոլոր ընտրություններում ՀԺԿ-ի ձայների մասնաբաժնի աճի, կուսակցությանը չի հաջողվել հաղթել դրանցից և ոչ մեկում:

2010 թվականի մայիսի 10-ին Դենիզ Բայքալը հրաժարական է տվել ՀԺԿ առաջնորդի պաշտոնից։ Սա պայմանավորված էր նրա անձնական կյանքի քննադատությամբ, որն առաջացել է այն բանից հետո, երբ լրատվամիջոցներում տարածվել է տեսաերիզ, որտեղ Բայքալը նույն ննջասենյակ է եղել իր նախկին քարտուղար և խորհրդարանի անդամ Նեսրին Բայթոքի հետ։ Սկզբում նա պլանավորել է 2010 թվականի սովորական համագումարում կրկին առաջադրվել ղեկավարության պաշտոնի համար, քանի որ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի շատ անդամներ պնդել են, որ Բայքալը վերադառնա կուսակցության ղեկավարի իր նախկին պաշտոնին։ Սակայն, քանի որ ՀԺԿ-ի շատ նահանգային մասնաճյուղերի ղեկավարներ աջակցել են Քեմալ Քըլըչդարօղլուին, Բայքալը հրաժարվել է կրկին առաջադրվել, ինչի արդյունքում Քըլըչդարօղլուն առանց մրցակցի ընտրվել է կուսակցության նոր նախագահ։

### Քաղաքական գործունեությունը 2010 թվականից ի վեր
2011 և 2015 թվականների հունիսի խորհրդարանական ընտրություններում Բայքալը ԹԱՄԺ-ում վերընտրվել է պատգամավոր։ Քանի որ նա 2015 թվականի ընտրություններից հետո նորընտիր խորհրդարանի ամենատարեց անդամն էր, 2015 թվականի հունիսի 23-ին դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ։ Նա  եղել է ՀԺԿ-ի թեկնածուն Թուրքիայի 25-րդ գումարման խորհրդարանի մշտական խոսնակի պաշտոնում։ Բայքալը մասնակցել է 2015 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին կայացած խոսնակի ընտրություններին, սակայն 2015 թվականի հուլիսի 1-ին վերջնական փուլում պարտվել է «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության թեկնածու Իսմեթ Յըլմազին՝ ստանալով 182 ձայն Յըլմազի 258 ձայների դեմ։

Բայքալը 2015 թվականի օգոստոսին «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության առաջնորդ Ահմեդ Դավութօղլուի կողմից նախարարական պաշտոններում առաջարկված ՀԺԿ-ի հինգ քաղաքական գործիչներից մեկն էր։ Դավութօղլուն նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կողմից հանձնարարություն էր ստացել ձևավորել ժամանակավոր ընտրական կառավարություն, այն բանից հետո, երբ կոալիցիոն բանակցությունները արդյունք չեն տվել և հանգեցրել են Էրդողանի կողմից վաղաժամկետ ընտրությունների նշանակմանը։ Քանի որ ժամանակավոր կառավարության ձևավորման ժամանակ ՀԺԿ-ն ուներ 131 պատգամավոր, կուսակցությունն իրավունք ուներ կաբինետում ունենալ 5 նախարարություն, չնայած Քըլըչդարօղլուն հայտարարել է, որ ՀԺԿ-ն չի մասնակցի և իր հինգ նախարարությունները կզիջի անկախ քաղաքական գործիչներին։ Հետագայում Բայքալը, ինչպես ՀԺԿ-ի մյուս չորս պատգամավորները, մերժել է Դավութօղլուի առաջարկը։ Առաջարկից հրաժարվելու Բայքալի նամակը երեք էջ էր և նա նամակը նկարագրել է որպես «պատմական փաստաթղթին համարժեք» գրություն։

2015 թվականի նոյեմբերին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում վերընտրվելով որպես պատգամավոր՝ Բայքալը ևս մեկ անգամ Թուրքիայի նոր գումարված 26-րդ խորհրդարանի ամենատարեց պատգամավորն էր, իսկ հետագայում՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին, նա դարձել է խորհրդարանի ժամանակավոր խոսնակ։ Բայքալին հաջորդել է Իսմայիլ Քահրամանը, որը ԱԶԿ-ի թեկնածուն էր խորհրդարանի խոսնակի պաշտոնում, և երեք փուլով ընտրությունների արդյունքում 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընտրվել է այդ պաշտոնում։ ՀԺԿ-ի թեկնածուն եղել է Այշե Գյուլսյուն Բիլգեհանը՝ նախկին նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուի թոռնուհին։

## Անձնական կյանք և մահ
[link=https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:20240425_132259_Deniz_Baykal.jpg|մինի|Դենիզ Բայքալի գերեզմանը [Անկարա|Անկարայի թուրքական պետական գերեզմանատանը]]
Դենիզ Բայքալը մահացել է 2023 թվականի փետրվարի 11-ին 84 տարեկան հասակում։ Նրան ժամը 05:00-ի սահմաններում իր մահճակալում մահացած է գտել կինը՝ Օլջայը։ Դուստրը՝ Ասլը Բայքալը հայտարարել է, որ Դենիզ Բայքալի մահվան պատճառը սրտի կաթվածն էր։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել Ահմեդ Համդի Աքսեքի մզկիթում։ Դենիզ Բայքալը թաղված է Անկարայի թուրքական պետական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բերքլիի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 20-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 22-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 23-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 24-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 25-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 26-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի 27-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ընդդիմության առաջնորդներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մեջլիսի խոսնակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոխվարչապետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ