Ավտոմատ (ռեստորան)

**Ավտոմատ** (), պատրաստի ուտելիքը և ըմպելիքները առևտրի ավտոմատների միջոցով վաճառող արագ սննդի ռեստորան։ Աշխարհում առաջին ավտոմատը, որը կոչվում էր *Quisisana*, բացվել էր Գերմանիայում՝ Բեռլինում, 1895 թվականին։

## Տարբեր երկրներում
### Գերմանիա
[մինի|Ավտոմատ ռեստորան՝ Արևելյան Բեռլինում, [1954]]
Աշխարհում առաջին ավտոմատ ռեստորանը եղել է *Quisisana*-ն, որը բացվել է 1895 թվականին Գերմանիայում՝ Բեռլինում։

### Ճապոնիա
Ճապոնիայում ի լրումն առևտրի ավտոմատների, որոնք վաճառում են պատրաստի սնունդ, բազմաթիվ ռեստորաններում կիրառվում են նաև ավտոմատները՝ սննդամթերքի ( վաճառքի համար։ Մեծ ժողովրդականություն են վայելում նաև սուշի-ռեստորանները, որոնցում սնունդը մատուցվում է սուշի-ժապավենների կամա սուշի-կարուսելների միջոցով։

### Նիդերլանդներ
[մինի| Ավտոմատ Smullers /''Den Haag Centraal'' երկաթուղային կայարանի սնեք-[Բար|բարը]]
Ավտոմատներն () առաջարկում են նիդերլանդական խոհանոցի տարաբնույթ սննդատեսակներ, որոնցից են կոլոլակները, կրոկետները, ինչպես նաև համբուրգերները և բուտերբրոդները, և վերջիններս վաճառվում են առևտրի ավտոմատների միջոցով, որոնք բեռնավորվում են խոհանոցից։ *FEBO*-ն հանդիսանում է հոլանդական ավտոմատների խոշոր ցանցը։ Որոշ ավտոմատներ աշխատում են շուրջօրյա ռեժիմով և տեղացիների շրջանում մեծ ժողովրդականություն են վայելում։

### ԱՄՆ
#### Պատմություն և համատեքստ
Ի սկզբանե առևտրի ավտոմատներն ընդունում էին միայն նիկելներ։ Սկզբնական շրջանում գանձապահը նստում էր ռեստորանի կենտրոնում՝ լայն, մարմարե վաճառասեղանի կանգնակի մոտ։ Հաճախորդն անհրաժեշտ քանակությամբ գումար էր տեղադրում ավտոմատի մեջ, ինչից հետո բարձրացնում էր պատուհանը, որը ծղխնիով ամրացված էր վերնամասում, և հաջորդիվ արդեն կարող էր վերցնել ուտելիքը։ Առևտրի ավտոմատները կերակրատեսակներով բեռնավորվում էր խոհանոցից, որը գտնվում էր ավտոմատների հետևի հատվածում։ Հաճախորդների՝ սննդամթերք ընտրելու ընթացքը հարմարավետ դարձնելու նպատակով Նյու Յորքի բոլոր կամ գրեթե բոլոր ավտոմատները սննդի մատուցման համար նախատեսած սկուտեղները զինել էին անվիկներով։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում առաջին ավտոմտը բացվել է Horn & Hardart (англ.) ընկերության կողմից 1902 թվականի հունիսի 12-ին Ֆիլադելֆիայում՝ *Chestnut St. 818* հասցեում։ Արդյունքում *Horn & Hardart* ընկերությունը դարձավ ավտոմատների ամենահանրաճանաչ ցանցը ԱՄՆ-ում։ Ոգեշնչվելով Մաքս Սիլաֆֆի (գերմ.) կողմից Բեռլինում բացված *AUTOMAT* ռեստորաններով՝ նրանք դարձան առաջին 47 ռեստորաններից մեկը և առաջինը ոչ եվրոպական ավտոմատացված ռեստորանային համակարգում, որ բեռլինյան «Sielaff» գործարանի կողմից ստացան առևտրի ավտոմատների արտոնագիրը։ Նմանատիպ առաջին ավտոմատը 1912 թվականին առաքվել է Նյու Յորք և աստիճանաբար դարձել հանրամատչելի՝ հյուսիսային արդյունաբերական քաղաքներում։

Ավտոմատները մեծ ժողովրդականություն էին վայելում ամենատարբեր մեկենասների մոտ, այդ թվում՝ Ուինչել Վոլտեր, Իրվինգ Բեռլինը և այդ ժամանակաշրջանում հռչակ վայելող այլ անձինք։ Նյույորքյան ավտոմատները ժողովրդականություն էին վայելում գործազուրկ դարձած երգերի հեղինակների ու դերասանների մոտ։ Դրամատուրգ Նիլ Սայմոնը 1987 թվականին գրած հոդվածում ավտոմատներն անվանել է «Իրավազուրկների Մաքսիմ»։

#### Անկում
Ռեստորանային բիզնեսի այս ֆորմատի գործունեությունը վտանգվեց, երբ ի հայտ եկավ արագ սննդի ցանցը, որը վաճառվում էր ցուցափեղկից և, որպես հետևանք, ավելի ճկուն վճարման համակարգով, քան հատուկ էր ավանդական ավտոմատներին։ Ավտոմատի անկմանը նպաստող ևս մեկ գործոն էր 1970-ական թվականների ինֆլյացիան, ինչի պատճառով սննդամթերքը չափազանց թանկացավ, որպեսզի հնարավոր լիներ մանրադրամով ձեռք բերել։ Հենց այդ ժամանակ ավտոմատներում տեղադրվեց թղթադրամն ընդունող սարք, չնայած շուկան հագեցած էր արդեն այլ ձևաչափերի մատուցման ռեստորաններով։

Հայտնիության գագաթնակետին՝ միայն Նյու Յորքում կար *Horn & Hardart* ընկերության 40 ավտոմատ ռեստորան։ Դրանցից վերջինը փակվեց 1991 թվականին։ *Horn & Hardart* ընկերությունն իր նյույորքյան ձեռնարկությունների մեծամասնությունը վերափոխեց՝ դարձնելով   Բուրգեր Քինգ։ Այդ ժամանակ, ըստ որոշ հաճախորդների, սննդամթերքի որակը վատթարացավ։

2006 թվականին փորձելով վերադարձնել ավտոմատները Նյու Յորք՝ *Bamn!* ընկերությունն Իսթ Վիլլիջում բացեց հոլանդական ոճով ավտոմատ, բայց արդեն 2009 թվականին փակեց այն։

Ավտոմատներն ԱՄՆ վերադարձնելու երկրորդ փորձն արեց *Eatsa* ընկերությունը, որն առաջարկում է քինոայով պատրաստվող ուտեստներ. 

Պատկեր:Automat, 977 Eighth Avenue, Manhattan (NYPL b13668355-482752).jpg|Ավտոմատ՝ Մանհեթենում, Նյու Յորք, 1936
Պատկեր:Bamn Automat.png|Ժամանակակից ավտոմատ Իսթ Վիլլիջում, Մանհեթեն, մոտավորապես 2007 թվական
Պատկեր:Horn & Hardart Automat New York City 57th Street.JPG|Ավտոմատ Նյու Յորքում, 1930-ական թվականներ
Պատկեր:Horn & Hardart automat.JPG|*Horn & Hardart* բացիկ, որը բացատրում է, թե ինչպես է աշխատում ավտոմատը (մոտ. 1930-ական թվականներ)


## Երկաթուղային տրանսպորտ
Ավտոմատի տեսակներից մեկը կիրառվում էր մարդատար գնացքներում։ Միացյալ Թագավորությունում Արևմտյան մեծ երկաթուղին 1945 թվականի դեկտեմբերին հայտարարեց ավտոմատ վագոն-բուֆետների ներդրման նախագծի մասին։ Բայց նախագիծը երկրորդ պլան մղվեց՝ ընկերության ազգայնացմամբ պայմանավորված, և միայն 1962 թվականին Քեմբրիի Էքսպրեսում ներդրվեց ավտոամատացված վագոն-բուֆետ։

ԱՄՆ-ում Փենսիլվանական երկաթգիծն օգտագործում էր ավտոմատը Նյու Յորք-ի և *Union Station*-ի միջև (Վաշինգտոն, 1954 թվականից)։ Հարավային խաղաղօվկիանոսյան ընկերությունը 1962 թվականին *Daylight Coast* и *Sunset Limited*գնացքների շարժակազմերում ներկայացրեց ավտոմատացված վագոն-բուֆետները։ 1985 թվականին *[[Amtrak]]* ընկերությունը վերազինեց 4 ավտոմատացված վագոն-բուֆետներ՝ *Auto Train*-ում օգտագործելու նպատակով։ ԱՄՆ-ում օգտագործված ավտոմատներից վերջինը եղել է *Lake Country Limited* երթուղու վրա, 2001 թվականին։ 
Շվեյցարիայում՝ *Bodensee-Toggenburg Bahn* ուղղության վրա, 1987 թվականին ներդրվեցին ավտոմատացված վագոբ-բուֆետներ։

## Տես նաև
* Ռեստորան
* Ռեստորատոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռեստորաններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ռեստորաններ ըստ տեսակի
Կատեգորիա:Ռեստորանների տեսակներ