Սանդեյ (դեսերտ)

**Սանդեյ** (,  ՝«կիրակի» բառի աղճատումից), աղանդեր պաղպաղակից։ Սովորաբար պատրաստվում է պաղպաղակի գնդիկներից, զարդարված մրգային օշարակով կամ դոնդողով, մանրացված ընկույզով, շոկոլադով, հարած սերուցքով և հատապտուղներով։

## Պատմություն
Համաձայն «Օքսֆորդի անգլերեն բառարան»-ի՝ Սանդեյ անունով «կիրակի» բառի ուղղագրության խեղաթյուրման պատճառը հայտնի չէ։

ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներն ու նահանգները հակված են այն վարկածին, որ հենց այնտեղ է հորինվել այդ աղանդերը՝ Նյու Յորք, Բուֆֆալո, Օհայո, Քլիվլենդ, Նոր Օռլեան, Լուիզիանա և շատ ուրիշներ։

Սանդեյի գյուտի մասին բազմաթիվ պատմությունների շարքում կա բացատրություն, որ այն ԱՄՆ-ում հայտնի *ice cream soda՝ «պաղպաղակով սոդայաջուր»,* աղանդերային խմիչքի հետագա էվոլյուցիան է։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ սանդեյը ստեղծվել է, քանի որ հրուշակագործների մոտ անհրաժեշտություն է առաջացել սովորական պաղպաղակին, որը բավական տարածված է եղել կիրակի օրերին, գտնել փոխարինող։

Այդ անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր ԱՄՆ-ում այսպես կոչված Կիրակնօրյա կամԿապույտ օրենքների Պատմական գոյությամբ, որոնք կիրակի օրերին արգելում էին որոշակի տեսակի աշխատանքներ և զվարճանքներ, ի սկզբանե, որպեսզի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիները չշեղվեն եկեղեցի այցելելուց։ Ժամանակին որոշ նահանգներում կապույտ օրենքների թվում էր կիրակի օրերին պաղպաղակի օգտագործման արգելքը։ Պիտեր Բյորդը «Սննդային առաջին կայսրություն» (*the First Food Empire*) գրքում (2000 թվական) գրել է, որ Սանդեյ անունը հորինվել է Իլինոյս նահանգում, որտեղ գոյություն է ունեցել նման օրենք․ այն դեպքում, երբ աղանդերի մեջ պաղպաղակը, այլ բաղադրիչների ավելացմամբ այլևս պաղպաղակ չէր համարվում։

## Սանդեյի տեսակներ
• ***Սանդեյ բաթերսքոտչ սոուսով***

Դասական բատերսքոթչ տաք սոուսով սանդեյը պատրաստված է վանիլային պաղպաղակից, տաք շոկոլադե սոուսով, հարած սերուցքով, մանրեցված ընկույզով և մարասկինային կոկտեյլային բալով։ Վանիլային պաղպաղակի փոխարեն  կարող է օգտագործվել այլ պաղպաղակներ։

thumb|150px|Բաժակի մեջ շոկոլադով սանդեյ
• ***Կրիայի Սանդեյ***

Վանիլային պաղպաղակի, տաք իրիսի և տաք կարամելի սոուսի՝ տապակած կարիա պեկան ընկույզների հավելումով հայտնի համադրություն։

• ***Սև և Սպիտակ***

Սանդեյի այս տեսակը պատրաստված է վանիլային պաղպաղակից, շոկոլադե սոուսով և մարշմելոուով զարդարված շոկոլադե պաղպաղակի գնդիկով։

• ***Կարկանդակով սանդեյ***

Պատրաստված է շոկոլադե կարկանդակից՝ ընկույզով, վանիլային պաղպաղակով, շոկոլադե օշարակով, գետնանուշով, տաք իրիսով, հարած սերուցքով և հաճախ վերևից զարդարվում է կոկտեյլային բալերով։

• ***Բանանե սպլիտ***
thumb|200px|<center>Բանանով սպլիտ</center>
Այս տեսակի սանդեյն իրենից ներկայացնում է երեք տեսակի սանդեյներ, որոնք գնդիկներով դասավորված են երկարությամբ  կիսած բանանի մասերի միջև։ Բաղկացած է ելակի պաղպաղակից, ելակի օշարակից, շոկոլադե պաղպաղակից, շոկոլադե օշարակից, վանիլային պաղպաղակից, մանրացված գետնանուշից։ Յուրաքանչյուր պաղպաղակի գնդակը զարդարված է հարած սերուցքով և կոկտեյլային կեռասով։

• ***Բանանե ֆոսթեր***

Սանդեյի այս տեսակը պատրաստված է ռոմով, բանանի լիկյորով և համեմունքներով բանանե ֆլամբից։

• ***Ամերկիակական [[պարֆե]]***
right|thumb|200px|<center>Ամերիկական պարֆե</center>
Այս տեսակի սանդեյը մատուցվում է բարձր բաժակով, լցված պաղպաղակի շերտերով, վարսակի փաթիլներով, օշարակով և լիկյորով։
* ***Բրաունի Սանդեյ***
Այս քաղցրավենիքը ներառում է բրաունի թխվածք, վանիլային պաղպաղակ, շոկոլադե սոուս, գետնանուշ, տաք իրիս և հարած սերուցք, հաճախ մարասկինի կեռաս։ Եթե Բրաունիի փոխարեն օգտագործվում է բլոնդի թխվածքը, ապա շոկոլադի փոխարեն օգտագործվում է կարամելային սոուս։

* ***Դավիթ Հարում***
Այս պաղպաղակը պատրաստված է վանիլային պաղպաղակից, մանրացված ելակից, մանրացված արքայախնձորից, հարած սերուցքից և կեռասից։ Այն անվանվել է «Դեյվիդ հարում կամ ամերիկյան կյանքի պատմություն» գրքի գլխավոր հերոսի պատվին, որը 1899 թվականին գրել է գրող Էդվարդ Վեթսքոթը։

* Կան նաև սանդեյի շատ այլ տեսակներ։

## Ամենաթանկ պաղպաղակը աշխարհում
Մինչև վերջերս աշխարհում ամենաթանկն էր համարվում «Ոսկե առատություն» (*The Golden Opulence Sundae*) կոչվող սանդեյը, որը ստեղծվել է Նյու Յորքի *Serendipity* 3 ռեստորանում։ Այս սանդեյի ստեղծումը նվիրված էր ռեստորանի բացման հիսուներորդ տարեդարձին՝ նրա ոսկե հոբելյանին։ 2007 թվականին Սանդեյ «Ոսկե առատություն»-ը գրանցվել Է Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես աշխարհի ամենաթանկը և արժեցել է 1000 ԱՄՆ դոլար։

Այս ռեկորդի գրանցումից հետո *Serendipity* 3 ռեստորանի սեփականատեր Սթիվեն Բրյուսը հայտարարել է 25000 ԱՄՆ դոլար արժողությամբ *«Frrozen Haute Chocolate»* պաղպաղակ - սանդեյից նոր աղանդեր ստեղծելու մասին։

## Արտաքին հղումներ
* Օքսֆորդյան անգլերեն բառարան։ Հոդված. sundae:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան աղանդեր
Կատեգորիա:Պաղպաղակ