Միխաիլո Պետրովիչ

**Միխաիլո Պետրովիչ** (, ), սերբ նշանավոր մաթեմատիկոս և գյուտարար, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, երկար տարիներ եղել է Բելգրադի համալսարանի պրոֆեսոր։ Նշանակալից ներդրում է ունեցել դիֆերենցիալ հավասարումների և ֆենոմենոլոգիական մոդելների տեսության բնագավառում, անալոգային համակարգչի նախատիպերից մեկի ստեղծողն է։ Նաև հայտնի է որպես ակադեմիկոս, գրող, հրապարակախոս, ձկնորս, երաժիշտ և ճանապարհորդ, Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների մասնակից։

## Կենսագրություն
Միխաիլո Պետրովիչը ծնվել է 1868 թվականի մայիսի 6-ին Սերբիայի թագավորության Բելգրադ քաղաքում։ Աստվածաբանության պրոֆեսոր Նիկոմիդ Պետրովիչի և նրա կնոջ՝ Միլիցայի (օրիորդական ազգանունը՝ Լազարևիչ) 5 որդիներից ավագն էր։

1878-1885 թվականներին սովորել է Բելգրադի առաջին գիմնազիայում, որից հետո Բելգրադում՝ փիլիսոփայության ֆակուլտետում սովորել է բնական գիտություններ։ 1889 թվականին ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Փարիզ, մասնավորապես, ընդունելության քննություններ է հանձնել Բարձրագույն նորմալ դպրոցում։ Փարիզի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկական գիտությունների աստիճան (1891), իսկ հետո՝ ֆիզիկական գիտությունների (1893)։ 1894 թվականի հունիսի 21-ին պաշտպանել է դիֆերենցիալ հավասարումների թեմայով դոկտորական ատենախոսությունը և արժանացել մաթեմատիկական փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Նրան դասավանդել են ֆրանսիացի նշանավոր այնպիսի գիտնականներ, ինչպիսիք են Անրի Պուանկարեն, Շառլ Հերմիտը և Էմիլ Պիկարը։

Այդ ժամանակներից մաթեմատիկա է դասավանդել Բելգրադի բարձրագույն դպրոցում (որը հետագայում դարձավ Բելգրադի համալսարան), դիֆերենցիալ հավասարումների բնագավառում եղել է այդ ուսումնական հաստատության ամենաուժեղ մասնագետներից մեկը, պատրաստել է բազմաթիվ տաղանդավոր ուսանողներ։ Այնտեղ դասախոսություններ է կարդացել մինչև թոշակի անցնելը՝ 1938 թվականը և դոկտորական ատենախոսությունների պաշտպանության ժամանակ միշտ եղել է մենտոր։ 1897 թվականին դարձել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ և Զագրեբում Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ 31 տարեկան հասակում ճանաչվել է որպես Սերբիայի գիտությունների ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

Պետրովիչն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում հետաքրքրվել է ձկնորսությամբ, լրջորեն ուսումնասիրել է այդ արվեստը և նույնիսկ քննություններ է հանձնել վարպետ ձկնորսի կոչման համար, այդտեղից էլ նրա Ալաս մականունը (գետի ձկնորս)։ Սիրել է նվագել կիթառ, 1896 թվականին հիմնել է «Суз» երաժշտական հասարակությունը։ Կառուցել է հիդրավլիկ ինտեգրատոր և 1900 թվականին Փարիզում Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ այդ գյուտի համար ստացել ոսկե մեդալ։ Եղել է մոլի ճանապարհորդ, օրինակ, եղել է երկու բևեռներում՝ Հյուսիսային և Հարավային։

Իր երկարատև գիտական գործունեության ընթացքում Պետրովիչը հրատարակել է բազմաթիվ գյուտերի նախագծեր, գիտական աշխատանքներ, գրքեր և ծովայի արշավների ընթացքում կատարված նշումներ։ Ստացել է մի շարք հեղինակավոր մրցանակներ և պարգևներ, եղել արտասահմանյան մի շարք գիտությունների ակադեմիաների (Պրահա, Բուխարեստ, Վարշավա, Կրակով) և գիտական հասարակությոնների անդամ։ Երբ 1927 թվականին մահացավ Յովան Ցվիիչը, Միխաիլո Պետրովիչն առաջադրվեց Սերբիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի նախագահի պաշտոնում, սակայ ոչ բոլոր պրոֆեսորները պաշտպանեցին նրա թեկնածությունը, և նա չընտրվեց։ Դրա հնարավոր պատճառը Պետրովիչի սերտ ընկերությունն էր իշխան Գեորգի Կարագեորգիևիչի՝ թագավորի եղբոր հետ, որը 1925 թվականին ձերբակալվել էր և ենթարկվել տնային կալանքի։ 1931 թվականի ակադեմիայի անդամները նորից միաձայն առաջադրեցին Պետրովիչի թեկնածությունը, բայց ղեկավարությունը կրկին մերժեց նրան։ Այդ պաշտոնում նշանակեցին Պետրովիչի գործընկերոջը՝ մաթեմատիկոս Բոգդան Գավրիլովիչին։

1939 թվականին դարձել է Բելգրադի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, միևնույն ժամանակ պարգևատրվել Սուրբ Սաավայի առաջին աստիճանի շքանշանով։ Իսկ ավելի ուշ հիմնել է Բելգրադի մաթեմատիկական դպրոցը, դպրոցի բազմաթիվ շրջանավարտներ հետագայում շարունակել են նրա գործը։

մինի
Որպես սպա մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին և Առաջին համաշխարհային պատերազմին, որից հետո դարձել է պահեստային։ Զբաղվել է ծածկագրությամբ, նրա գաղտնագրման համակարգը հարավսլավական բանակում կիրառվել է երկար տարիներ։ Երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացիները ներխուժեցին Հարավսլավիա, Պետրովիչը նորից զորակոչվեց բանակ։ Գերի է ընկել, բայց շուտով նրան ազատ են արձակել լուրջ հիվանդության պատճառով։ Մահացել է Բելգրադի իր տանը 1943 թվականի հունիսի 8-ին։

## Ընտրյալ աշխատություններ

* *O asimptonim vrednostima integrala i deferencijalnih jednačina*, Beograd, 1895.
* *Elementi matematicke fenomenologije*, Beograd 1911.
* *Les spectres numeriques*, Paris 1919.
* *Mecanismes communs aux phenomenes disparates*, Paris 1921,
* *Notice sur les travaux scientifiques de M. Michel Petrovich*, Paris, 1922
* *Durees physiques independantes des dimensions spatiales*, Zurich-Paris, 1924.
* *Lecons sur les spectres mathematiques*, Paris, 1928.
* *Integrales premieres a restrictions*, Paris, 1929.
* *Integrales qualitative des equations differentielles*, Paris, 1931.
* *Fenomenološko preslikavanje, Beograd*, 1933.
* *Jedan diferencijalni algoritam i njegove primene*, Beograd, 1936.
* *Članci*, Beograd, 1949.
* *Metafore i alegorije*, Beograd 1967.
* *Računanje sa brojnim razmacima*, Beograd, 1932.
* *Eliptičke funkcije, Beograd*, 1937.
* *Integracije diferencijalnih jednačina pomoću redova*, Beograd 1938.
* *Kroz polarnu oblast*, Boegrad 1932.
* *U carstvu gusara*, Beograd, 1933.
* *Sa okeanskim ribarima*, Beograd, 1935.
* *Po zabačenim ostrvima*, Beograd, 1936.
* *Roman jegulje, Beograd*, 1940.
* *Đerdapski ribolov u prošlosti i sadašnjosti*, Beograd, 1941.
* *Daleka kopna i mora*, Beograd, 1948.
* *Po gusarima i drugim ostrvima*, Beograd 1952.
* *S okenaskim ribarima, Subotica*, 1953.
* *Po gusarskim ostrvima, Beograd*, 1960.
* *Sa Arktika do Antarktika, Beograd*, 1960.

Ստեղծագործությունների լիակատար հավաքածուն․

* *Հատոր 1։ Diferencijalne jednacine I*
* *Հատոր 2։ Diferencijalne jednacine II*
* *Հատոր 3։ Matematicka analiza*
* *Հատոր 4։ Algebra*
* *Հատոր 5։ Matematicki spektri*
* *Հատոր 6։ Matematicka fenomenologija*
* *Հատոր 7։ Elementi matematicke fenomenologije*
* *Հատոր 8։ Intervalna matematika — diferencijalni algoritam*
* *Հատոր 9։ Elipticke funkcije — integracija pomocu redova*
* *Հատոր 10։ Clanci — Studije*
* *Հատոր 11։ Putopisi I*
* *Հատոր 12։ Putopisi II*
* *Հատոր 13։ Metafore i alegorije — clanci*
* *Հատոր 14։ Ribarstvo*
* *Հատոր 15։ Mihailo Petrovic (pisma, bibliografija i letopis)*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միխաիլո Պետրովիչ 

Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սերբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Սերբ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սերբ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ