Արդար առևտրի կակաո

**Արդար առևտրի կակաոն** գյուղատնտեսական ապրանք է, որը բերքահավաքն իրականացվում է կակաոյի ծառից՝ օգտագործելով հավաստագրված գործընթաց, որին հետևում են կակաոյի ֆերմերները, գնորդները և շոկոլադ արտադրողները, և նախատեսված է ֆերմերների՝ նրանց ընտանիքների համար կայուն եկամուտներ ստեղծելու համար։ Արտադրանք ստեղծելու համար արդար առևտրի հավաստագրված կակաո օգտագործած ընկերությունները կարող են գովազդվել, որը նպաստում է գյուղատնտեսության սոցիալական, տնտեսական և բնապահպանական կայունությանը։

## Նախապատմություն
1990-ականներին աշխարհի կակաոյի ընդամենը 1 տոկոսն էր արտադրվում փոքր, ընտանեկան կառավարվող ֆերմաներում, հիմնականում Արևմտյան Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։ Տեղական հավաքողները և միջնորդները գնում և տեղափոխում են կակաոն արտահանողներին և վերամշակողներին։ Շատ ֆերմերներ տեղյակ չեն իրենց կակաոյի վերջնական նշանակման վայրի և արժեքի մասին։  Ցածր գները և պարարտանյութերի աճող պահանջը հաճախ ստեղծում էին աշխատուժի պակաս, հանգեցնելով ստրկական աշխատանքի կակաոյի արտադրությամբ զբաղվող շատ արևմտաաֆրիկյան երկրներում։

Արդար առևտրի կակաոյի հավաստագրումը ստեղծվել է այս խնդիրները հաղթահարելու համար։ Կակաոյի արտադրանքի առաջին արդար առևտրի հավաստագրումը կազմակերպվել է Նիդեռլանդների Max Havelaar հիմնադրամի կողմից 1994 թվականին։ Արտադրանքը Green & Black's Maya Gold Chocolate-ն էր, որը պատրաստված էր Բելիզից ստացված կակաոյից։ Max Havelaar հիմնադրամը նաև առաջին արդար առևտրի հավաստագրման նշանն էր։ Հոլանդական հիմնադրամն այժմ միացել է Fairtrade International-ին (FLO)՝ ոչ առևտրային կազմակերպություն՝ 25 անդամ երկրներով, որոնք օգտագործում են արդար առևտրի հավաստագրման պիտակներ։

2002 թվականին Fair Trade USA-ն, որն այդ ժամանակ ներառված էր Fair Trade International-ի (FLO) մեջ, սկսեց հավաստագրել Միացյալ Նահանգներում վաճառվող արդար առևտրի կակաոյի արտադրանքը։ 2011 թվականի սեպտեմբերին Fair Trade USA-ն առանձնացավ Fair Trade International-ից (FLO)։

2001 թվականին կակաոյի արտադրության մեջ հարկադիր աշխատանքի խնդիրը հասարակության ուշադրությանը ներկայացվեց Միացյալ Նահանգներում Սուդարսան Ռաղավանի, Սումանա Չատերջիի և Knight Ridder լրատվական գործակալության կողմից հրապարակված հոդվածների շարքով։ Դրանք ներառում էին հարցազրույցներ կակաոյի արտադրության համար երեխաների թրաֆիքինգի զոհերի հետ։ Նշելով, որ Միացյալ Նահանգներն ունի ստրկական աշխատանքով արտադրված ապրանքների ներմուծումն արգելող օրենքներ, կոնգրեսական Էլիոթ Էնգելը և սենատոր Թոմ Հարկինը առաջարկեցին ընդունել շոկոլադի համար «ստրկությունից զերծ» պիտակ։ ԱՄՆ-ի կակաոյի արդյունաբերությունը լոբբինգ արեց դրա դեմ, և պարտադիր պիտակավորման առաջարկը կրճատվեց՝ դառնալով կամավոր համակարգ։ Այս համակարգի ներքո, որը հայտնի է որպես Հարկին-Էնգել արձանագրություն, շոկոլադ արտադրողները պարտավորվեցին, որ մինչև 2005 թվականի հուլիսի 1-ը կօգտագործեն «ստանդարտներ... համապատասխան դաշնային օրենքին, որոնք ապահովում են, որ կակաոյի հատիկները և դրանց ածանցյալ արտադրանքները արտադրված են առանց երեխաների աշխատանքի վատթարագույն ձևերի»։
 
2016 թվականին այս խնդրի վերաբերյալ մեծ ուսումնասիրությունը, որը հրապարակվել է ԱՄՆ-ի Fortune ամսագրում, եզրակացրել է, որ մոտավորապես 2.1 միլիոն երեխաներ Արևմտյան Աֆրիկայում «դեռևս կատարում են կակաոյի բերքահավաքի վտանգավոր և ֆիզիկապես ծանր աշխատանքը»։ Զեկույցում կասկած էր հայտնվում, թե արդյոք իրավիճակը կարող է բարելավվել։

«Համաձայն Cocoa Barometer-ի 2015 թվականի հրատարակության՝ երկամյա զեկույց, որն ուսումնասիրում է կակաոյի տնտեսությունը և հրապարակվում է ոչ առևտրային կազմակերպությունների կոնսորցիումի կողմից, Գանայում միջին ֆերմերը 2013-14 աճեցման սեզոնում վաստակում էր օրական ընդամենը 84 ցենտ, իսկ Փղոսկրե Ափի ֆերմերները՝ ընդամենը 50 ցենտ։ Դա նրանց դնում է Համաշխարհային բանկի ծայրահեղ աղքատության նոր՝ օրական 1.90 դոլար ստանդարտից շատ ցածր, նույնիսկ եթե հաշվի առնենք նախորդ տարվա կակաոյի գնի 13% աճը։

Եվ այս համատեքստում երեխաների աշխատանքը վերացնելու մարտահրավերը թվում է հսկայական, իսկ շոկոլադի ընկերությունների նորահայտ հանձնառությունը՝ կակաոյի համայնքներում ներդրումները ընդլայնելու ուղղությամբ, բավականաչափ չէ։ ... «Լավագույն սցենարի դեպքում մենք անում ենք միայն անհրաժեշտի 10%-ը»։ Մնացած 90%-ը ստանալը հեշտ չի լինի։ «Դա այնպիսի հսկայական խնդիր է», - ասում է Սոնա Էբային, ով մեծացել է Կամերունում կակաո աճեցնելով և Կակաո արտադրող երկրների դաշինքի նախկին գլխավոր քարտուղարն է։ «Կարծում եմ՝ երեխաների աշխատանքը չի կարող լինել միայն արդյունաբերության պատասխանատվությունը լուծելու համար։ Կարծում եմ, դա առածական բոլորի ներգրավվածությունն է՝ կառավարություն, քաղաքացիական հասարակություն, մասնավոր հատված»։ Նա դադար է առնում՝ մի պահ մտորելով իր մտքի շուրջ․ «Եվ այստեղ իսկապես առաջնորդություն է պետք»։

## Արդար առևտրի կակաոյի չափանիշները
Չնայած արդար առևտրի կակաոյի հավաստագրման չափանիշները տարբեր կազմակերպությունների միջև տարբերվում են, հետևյալ չափանիշները ստանդարտ են՝
# Արդար առևտրի ստանդարտներն օգնում են ֆերմերներին կազմակերպվել որպես կոոպերատիվներ և ասոցիացիաներ, որպեսզի նրանք կարողանան արդար գներ վաստակել իրենց արտադրանքի համար։
# Արդար առևտրի հավաստագրման կազմակերպությունները պարբերաբար ստուգում են կակաո արտադրողներին՝ համոզվելու համար, որ նրանք համապատասխանում են երեխաների աշխատանքի ստանդարտներին։ Արդար առևտուրն անմիջապես գործում է, երբ հայտնաբերվում են խախտումներ՝ պաշտպանելու ներգրավված երեխաներին և ապահովելու նրանց անվտանգությունը։
# Արդար առևտրի ստանդարտները խթանում են բնապահպանական կայունությունը կակաոյի մշակաբույսերի արտադրության մեջ։ Դրանք արգելում են վտանգավոր ագրոքիմիկատների և ԳՄՕ-ների օգտագործումը։
# Արդար առևտրի գինը երաշխավորում է, որ ֆերմերներին վճարվում է կայուն գին իրենց արտադրանքի համար։ Կակաոյի կոոպերատիվներում գնորդները նաև գումար են ներդնում համայնքի զարգացման մեջ, թույլ տալով կակաոյի ֆերմերներին բարձրացնել արտադրանքի որակը, կառուցել ենթակառուցվածքներ, վերապատրաստել աշխատողներին, անվտանգ խմելու ջուր հասցնել իրենց համայնքներին և հիմնել տեղական առողջապահական կլինիկաներ ու դպրոցներ։

## Արդար առևտրի կակաոյի արտադրանքները Միացյալ Նահանգներում
2010 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ի արդար առևտրի համակարգում կար կակաո աճեցնող 62 կոոպերատիվ։ ԱՄՆ-ի արդար առևտրի կակաո մատակարարող արտադրողները գտնվում են Բոլիվիայում, Կոտ դ'Իվուարում, Դոմինիկյան Հանրապետությունում, Էկվադորում, Գանայում, Պանամայում և Պերուում։
  
2010 թվականին Միացյալ Նահանգներում արդար առևտրի հավաստագրված կակաոյի և շոկոլադի արտադրանքների քանակը 2009 թվականի համեմատ կտրուկ աճեց 67 տոկոսով։ Այնուամենայնիվ, սա կակաոյի արտադրանքների ընդհանուր շուկայի փոքր տոկոսն է։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում արտադրանքները, որոնք ունեն ընդամենը 11% արդար առևտրով արտադրված կակաո, կարող են պիտակավորվել որպես Արդար առևտրի շոկոլադ։ Որոշ դեպքերում, եթե կակաոյից բացի այլ բաղադրիչները արդար առևտրի են, արդար առևտրի կակաոյի քանակը կարող է ավելի քիչ լինել։
  
2010 թվականի հունվարին KitKat-ը իր KitKat սալիկը փոխեց՝ օգտագործելով արդար առևտրի հավաստագրված կակաո։

## Տնտեսական ազդեցություն
### Լրացուցիչ եկամուտ ֆերմերների համար
Սովորաբար, ֆերմերները, ովքեր աճեցնում են կակաոյի հատիկները, ստանում են վերջնական կակաոյի սալիկի գնի ընդամենը 3.2%-ը։ Գանայում և Փղոսկրե Ափում՝ աշխարհում շոկոլադի երկու խոշորագույն մատակարարներում, ֆերմերները կվաստակեն օրական ընդամենը 0.50 դոլար, և նրանց եկամտի մեծ մասը կախված է կակաոյի գյուղատնտեսությունից։ Վերջին երեսուն տարիներին կակաոյի գները տատանվել են՝ 2000 թվականի տոննայի համար 714 դոլարից մինչև 2011 թվականի գարնանը տոննայի 3,775 դոլար։ Չնայած կակաոյի շուկայական գնի տատանումներին, արդար առևտրի հավաստագրումը ստեղծել է նվազագույն գին, որով պետք է վճարվի կակաոյի ֆերմերներին յուրաքանչյուր տոննայի համար։ Ֆերմերները ստանում են կա՛մ շուկայական գինը, կա՛մ արդար առևտրի նվազագույնը՝ որն ավելի բարձր է։ 2011 թվականի հունվարին Fairtrade International-ը (FLO) ստեղծեց արդար առևտրի կակաոյի ֆերմերների ստացած նվազագույն գնի համար յուրաքանչյուր տոննա կակաոյի դիմաց վճարի միջազգային ստանդարտ։ Այն բարձրացվեց 1600-ից մինչև 2000 դոլար մետրական տոննայի համար։ Արդար առևտրի սահմանած նվազագույն գինը ապահովում է կայուն նվազագույն աշխատավարձ ֆերմերների համար։ Սա ֆերմերներին տալիս է ֆինանսական կայունություն և ապագա իրադարձությունները պլանավորելու հնարավորություն։ Սպառման այս հարթեցումը հանգեցնում է ֆերմերների և նրանց ընտանիքների կյանքի որակի բարելավման։

Բացի այդ, կակաոյի ֆերմերների միջին տարիքն աճում է՝ ներկայումս կազմելով մոտ 50 տարեկան։ Քչերն են ցանկանում մնալ արդյունաբերության մեջ, քանի որ աշխատավարձերն այնքան ցածր են, որ նրանք այլ տեղ են փնտրում աշխատանք։ Արդար առևտրի պրակտիկայի միջոցով նրանց աշխատավարձերի բարձրացմամբ երիտասարդ սերունդները խրախուսվում են մնալ, և արդյունաբերությունը կարող է շարունակել արտադրել։ Առանց եկամուտների աճի, շոկոլադի մատակարարումը կնվազի, քանի որ տարեց բնակչությունը չի կարող արտադրել ներկայիս մակարդակներով։

1998 թվականից ի վեր Fair Trade USA-ն օգնել է ԱՄՆ-ի հիմքով ընկերություններին, որոնք օգտագործում են արդար առևտրի կակաո, ստեղծել ավելի քան 220 միլիոն դոլար լրացուցիչ եկամուտ իրենց կակաոյի կոոպերատիվ գյուղատնտեսական համայնքների համար։

### Համայնքի զարգացում
2002 թվականից ի վեր Fair Trade USA հավաստագրված կակաոյի ընկերությունները համայնքի զարգացման ծրագրերի համար 1.25 միլիոն դոլար են վճարել ուղղակիորեն արդար առևտրի կակաոյի կոոպերատիվներին։ Այս լրացուցիչ միջոցները թույլ են տալիս կակաո արտադրող համայնքներին իրականացնել ծրագրեր, որոնք ապահովում են առողջապահության և կրթության ավելի լավ հասանելիություն, աջակցում են կանանց և պաշտպանում շրջակա միջավայրը։ Fair Trade USA-ի կակաոյի կոոպերատիվները հիմնականում գտնվում են Արևմտյան Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։

### Կանանց հավասարության բարձրացում
Մինչ տղամարդկանց քիչ են վճարում կակաոյի ֆերմայում աշխատելիս, կանանց հաճախ վճարում են ավելի քիչ, եթե ընդհանրապես վճարում են։ Կոտ դ’Իվուարում կանայք կազմում են կակաո արտադրող ֆերմայի աշխատուժի գրեթե 70%-ը, սակայն ստանում են եկամտի ընդամենը 20%-ից մի փոքր ավելին։ Կանայք կազմում են Փղոսկրե Ափում կակաո արտադրող հողատերերի միայն 25%-ը։ Արդյունքում, կանայք չեն կարողանում վարկեր կամ վարկային գիծ ստանալ՝ սարքավորումներում ներդրումների միջոցով իրենց մշակաբույսերի որակը և ծառերի արտադրողականությունը բարձրացնելու համար։ Արդար առևտրի կակաոն ապահովում է, որ բոլորին վճարվի հավասարապես՝ անկախ սեռից։ Արդյունքում, կանայք կարողանում են ներդրումներ կատարել իրենց ֆերմաներում։ Սա բարձրացնում է գյուղատնտեսական արտադրողականությունը և արտադրանքի որակը։ Կանայք նաև ցույց են տալիս ավելի մեծ սահմանային եկամուտներ, քան տղամարդիկ, երբ ստանում են ավելի բարձր եկամուտ։ Նրանց եկամտի բարելավումը նաև ազդեցություն ունի նրանց երեխաների կյանքի բարելավման վրա։

## Քաղաքական ազդեցություն
Կոտ դ'Իվուարում, որտեղ երկրի հարստության և զբաղվածության մեծ մասը հիմնված է կակաոյի արտադրության վրա,  կառավարությունը և ապստամբական Նոր ուժեր (FN) խումբը մրցակցում են արդար առևտրի կակաո արտադրող հողերի համար. կակաոյի առևտրից ստացված եկամուտները նպաստել են զինված հակամարտության ֆինանսավորմանը։  2010 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո գործող նախագահ Լորան Գբագբոն կոռուպցիա հայտնաբերեց քվեարկության գործընթացում և հրաժարվեց իշխանությունը հանձնել Ալասան Ուատարային՝ միջազգայնորեն ճանաչված հաղթողին։ Ուատարան կոչ արեց արգելել կակաոյի արտահանումը՝ Գբագբոյի հիմնական ֆինանսավորման աղբյուրը կտրելու համար։ Եվրոպական Միությունը (ԵՄ) հավանություն տվեց արգելքին և արգելեց ԵՄ նավերին խարսխել Կոտ դ'Իվուարում։ Կակաոյի ֆերմերները շարունակեցին հավաքել իրենց կակաոյի հատիկները, բայց հատիկների մեծ մասը պահվում էր պահեստներում և չէր արտահանվում։ Որոշ կակաո մաքսանենգ ճանապարհով անցնում էր հարևան երկրների միջով։

## Բնապահպանական ազդեցություն
Գանայում՝ կակաոյի երկրորդ խոշորագույն արտադրողում, կակաոյի արտադրության բնապահպանական ազդեցության կյանքի ցիկլի վերլուծության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Գանայում կակաոյի արտադրության մեծ մասը բնապահպանական տեսանկյունից կայուն չէ, առաջացնելով տարբեր խնդիրներ՝ սկսած օզոնային շերտի քայքայումից, ջրի և հողի աղտոտումից պեստիցիդներով մինչև մթնոլորտային թթվայնացում և աբիոտիկ սպառում։

Արդար առևտրի հավաստագրում ստանալու համար կակաո արտադրող ընկերություններից պահանջվում է հետևել արդար առևտրի բնապահպանական ստանդարտներին։ Յուրաքանչյուր դեպքում նրանք պետք է գնահատեն կակաոյի ֆերմերի գործունեության բնապահպանական ազդեցությունները, մշակեն այդ ազդեցությունները մեղմելու ծրագրեր և վերահսկեն այդ ծրագրերի իրականացումը։ Չնայած արդար առևտրի հավաստագրման բնապահպանական ստանդարտները տարբերվում են ըստ կազմակերպության, դրանք բոլորը ներառում են ոռոգման կայուն պրակտիկա, ցանքաշրջանառություն, ածխածնի արտանետումների կրճատում, կենսաբազմազանության բարելավում, ԳՄՕ մշակաբույսերի արգելում, միայն օրինական պեստիցիդների անվտանգ օգտագործում և վտանգավոր թափոնների պատշաճ հեռացում։

Բացի երկրի վրա կակաոյի գյուղատնտեսության բնապահպանական ազդեցություններից, ավանդական կակաոյի գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող պեստիցիդները գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող ամենավնասակար պեստիցիդներից են։ Լինդանը կակաոյի ֆերմաներում օգտագործվող հիմնական պեստիցիդներից է։ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը հրապարակել է լինդանի վերաբերյալ ուսումնասիրություն, որտեղ նշվում է, որ ներշնչման հետևանքով առաջացած սուր ազդեցությունները առաջացնում են շնչուղիների գրգռում, ինչպես նաև ցնցումներ և փսխում։ Քանի որ աշխատողներն ապրում են աղքատության մեջ, հաճախ կակաոյի բույսերի պեստիցիդային և հերբիցիդային մշակումն իրականացվում է առանց պատշաճ կամ որևէ պաշտպանիչ հանդերձանքի։ Առանց պատշաճ հանդերձանքի ֆերմերները երկարատև, ուղղակի շփում են ունենում քիմիկատների հետ, ինչը հանգեցնում է ֆերմերների երկարաժամկետ առողջական խնդիրների։ Եկամուտների ավելացմամբ ֆերմերները կարող են գնել և օգտագործել պատշաճ պաշտպանիչ հանդերձանք՝ այս ախտանիշները մեղմելու համար։ Արդար առևտրի շատ հավաստագրողներ նաև խրախուսում են բնապահպանական կայունությունը և անցումը օրգանական գյուղատնտեսությանը՝ միաժամանակ պահանջելով անվտանգ աշխատանքային պայմաններ ֆերմերների համար։

## Ընկերությունների արձագանքը արդար առևտրի կակաոյի շարժմանը
Շոկոլադի համաշխարհային արդյունաբերությունը 2016 թվականի վերջին արժեր մոտ 98 միլիարդ դոլար։ 2015 թվականին միայն Միացյալ Նահանգներն ուներ 22 միլիարդ դոլարի շուկայի չափ, և ամերիկացիների 81%-ը սպառում էր շոկոլադ։ Սա նշանակում է, որ Ամերիկան արտադրում է աշխարհի շոկոլադի պահանջարկի մոտ 1/5-ը և ունի մեծ ազդեցություն ունենալու ներուժ աշխարհի կակաոյի ֆերմերների կյանքի վրա։ 2006 թվականին հիմնադրված Theo Chocolate-ը առաջին հատիկից-սալիկը, Արդար առևտրի և օրգանական հավաստագրված ընկերությունն էր Միացյալ Նահանգներում։ Դրանից հետո նրանց միացան՝ Dandelion Chocolate, Askinose Chocolate, Chuao Chocolatier, Droga Chocolates և շատ ուրիշներ։

### Հերշեյ
Արդար առևտրի կակաոյի ջատագովները կոչ էին անում Հերշեյին՝ խոշոր շոկոլադ արտադրողին, որն ունի Միացյալ Նահանգների շուկայի ավելի քան 40%-ը, անցնել արդար առևտրի կակաոյի արտադրության՝ ստեղծելով արդար առևտրի կոոպերատիվներ իրենց կակաո արտադրողների հետ Արևմտյան Աֆրիկայում։  2012 թվականի դրությամբ այս ջանքերը քիչ հաջողության են հասել։

### Բեն ընդ Ջերրիս
Ամերիկյան պաղպաղակ արտադրող Բեն ընդ Ջերրիսը պարտավորվել է մինչև 2013 թվականը իր բոլոր պաղպաղակներում օգտագործել արդար առևտրի հավաստագրված կակաո։

### Endangered Species Chocolate
Ինդիանայի շոկոլադ արտադրող Endangered Species Chocolate-ն արդար առևտրի հավաստագրում ուներ մինչև 2006 թվականը։ Այնուամենայնիվ, 2006 թվականի փետրվարին Endangered Species Chocolate-ը հանեց արդար առևտրի իր հավաստագրումը և փոխարենը երաշխավորեց, որ նախկինում արդար առևտրի հավաստագրման համար օգտագործված գումարը կուղղի ուղղակիորեն Conacado Co-op-ի ֆերմերներին աջակցելուն, որտեղից ընկերությունը շարունակում է ձեռք բերել իր կակաոն։   Endangered Species Chocolate-ը շարունակում է երաշխավորել, որ Conacado Co-op-ի իր կակաոյի ֆերմերները ստանում են արդար աշխատավարձ։

Այս մոտեցման մեկ վերապահում է Արդար առևտրի պրակտիկաների հաշվետվողականությունը։ Ընկերությունները գումար են վճարում հավաստագրող կազմակերպություններին հավաստագրում ստանալու համար, և այս գումարը չի գնում կակաոյի ֆերմերներին։ Մյուս կողմից, ընկերությունը, որն ասում է, որ հետևում է արդար առևտրի պրակտիկաներին, բայց չունի արդար առևտրի հավաստագրում, իրականում կարող է չհետևել արդար առևտրի պրակտիկաներին։ Սա կարող է հանգեցնել բարոյական վտանգի՝ ասելով, որ ընկերությունը կիրառում է Արդար առևտրի պրակտիկաներ, գանձում է պրեմիում գներ, բայց իրականում ավելի բարձր աշխատավարձեր չի վճարում ֆերմերներին։

### Քադբուրի
Քադբուրին հայտարարեց, որ 2009 թվականին Միացյալ Թագավորությունում Cadbury Dairy Milk-ը կներառի արդար առևտրի ծրագրի մեջ։ Այնուհետև դա տարածվեց Քադբուրի միջազգային գործունեության վրա Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Իռլանդիայում, Կանադայում, Հնդկաստանում և Հարավային Աֆրիկայում։ Քադբուրին նաև ընդունեց ազատ առևտրի հավաստագրման նշանը իր շոկոլադե սալիկների բրենդինգում։

2017 թվականին Քադբուրին դուրս եկավ Fairtrade նշանի ներքո իր արդար առևտրի սխեմայից և փոխարենը, իր մայր ընկերության՝ Մոնդելեզի հետ միասին, գործարկեց իր սեփական Cocoa Life ծրագիրը։ Cocoa Life-ը 400 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ծրագիր է, որը պլանավորում է մինչև 2022 թվականը հասնել 200,000 արդար առևտրի կակաոյի ֆերմերների։ Քադբուրիի կողմից արդար առևտրի հիմնադրամի հավաստագրման լքումը սկզբում քննադատների կողմից քննադատվեց, ովքեր կարծում էին, որ փոփոխությունը կարող է շփոթեցնել հաճախորդներին։ Այնուամենայնիվ, և՛ Քադբուրին, և՛ Fairtrade հիմնադրամը պարզաբանեցին, որ իրենց հարաբերությունները դեռ շարունակվում են։

## Երեխաների աշխատանք
Ավանդական շոկոլադի աճեցման մեջ ցածր աշխատավարձերի պատճառով շատ ֆերմերներ չեն կարողանում վարձել լրացուցիչ աշխատուժ կակաոյի ծառերի խնամքի համար և փոխարենը բացը լրացնելու համար օգտագործում են երեխաների աշխատանքը։ 2009 թվականին Կոտ դ՛ Իվուարում ավելի քան 109,000 երեխաներ ներգրավված էին երեխաների աշխատանքում։ Սա նպաստում է նրան, որ երեխաները չեն հաճախում դպրոց։ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը պարզել է, որ 2008-2012 թվականներին տղաների համար միջին հաշվով 67% և աղջիկների համար 55% էր կազմում տարրական դպրոցում ընդգրկվածությունը։ Արդար առևտրի պրակտիկաների դեպքում երեխաների աշխատանքն արգելված է, և ֆերմերներին վճարվում է արդար աշխատավարձ իրենց աշխատանքի համար։ Սա թույլ է տալիս ավելի շատ երեխաների հաճախել դպրոց և կրթություն ստանալ։ Կրթություն ստանալը քայլ է աղքատության շրջանը կոտրելու ուղղությամբ։

Քերոլ Օֆը՝ «Դառը շոկոլադ. հետաքննելով աշխարհի ամենագայթակղիչ քաղցրավենիքի մութ կողմը» գրքի հեղինակը, պնդում է, որ կակաոյի արտադրության մեջ երեխաների աշխատանքի չարաշահման պրակտիկայի խնդրի միակ լուծումը ֆերմերներին այնպիսի գին վճարելն է, որով նրանք կարող են վարձել չափահաս աշխատողների։ Օֆը պնդում է, որ այս գինը ստանալու համար ֆերմերները պետք է կազմակերպվեն տեղական կառավարության բաժինների օգնությամբ,  և նրանց պետք է տրվի համաշխարհային կակաոյի շուկայական գնի մասին ճշգրիտ տեղեկատվության հասանելիություն՝ համացանցի միջոցով, որպեսզի նրանք կարողանան արդյունավետ սակարկել ինքնուրույն։

Global Exchange-ը՝ միջազգային մարդու իրավունքների կազմակերպությունը, համաձայն է, որ արդար առևտրի կակաոն կակաոյի արտադրության մեջ երեխաների աշխատանքի օգտագործումը վերացնելու միջոց է։ 2001 թվականին ԱՄՆ-ի կակաոյի արդյունաբերությունը նպատակ դրեց մինչև 2005 թվականը վերացնել երեխաների չարաշահման և հարկադիր աշխատանքը կակաոյի ֆերմաներում և նշեց հիմնական քայլերը, որոնք արդյունաբերությունը պետք է ձեռնարկի այս նպատակին հասնելու համար։ Մինչև 2012 թվականը նպատակին չէին հասել։ Global Exchange-ը եզրակացրել է, որ արդյունաբերությունը կընդունի արդար առևտրի հավաստագրումը, երբ սպառողները ցույց տան արդար առևտրի կակաոյի նախապատվությունը իրենց շոկոլադի գնման ընտրության միջոցով։

### 2015–2018
2016 թվականի մարտին ԱՄՆ-ի Fortune ամսագրում հրապարակված երեխաների աշխատանքի (կակաոյի դաշտերում) խնդրի ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ մոտավորապես 2.1 միլիոն երեխաներ Արևմտյան Աֆրիկայում «դեռևս կատարում են կակաոյի բերքահավաքի վտանգավոր և ֆիզիկապես ծանր աշխատանքը»։ Զեկույցը ենթադրում էր, որ իրավիճակը բարելավելը կլինի դժվարին պայքար.
«Համաձայն Cocoa Barometer-ի 2015 թվականի հրատարակության՝ երկամյա զեկույց, որն ուսումնասիրում է կակաոյի տնտեսությունը և հրապարակվում է ոչ առևտրային կազմակերպությունների կոնսորցիումի կողմից, Գանայում միջին ֆերմերը 2013-14 աճեցման սեզոնում վաստակում էր օրական ընդամենը 84 ցենտ, իսկ Փղոսկրե Ափի ֆերմերները՝ ընդամենը 50 ցենտ։ Դա նրանց դնում է Համաշխարհային բանկի ծայրահեղ աղքատության նոր՝ օրական 1.90 դոլար ստանդարտից շատ ցածր, նույնիսկ եթե հաշվի առնեք անցյալ տարի կակաոյի գնի 13% աճը»։

Սոնա Էբային՝ Կակաո արտադրող երկրների դաշինքի նախկին գլխավոր քարտուղարը, ասաց, որ երեխաների աշխատանքի վերացումը հսկայական խնդիր էր, և շոկոլադի ընկերությունների նորահայտ հանձնառությունը կակաոյի համայնքներում ներդրումները ընդլայնելու ուղղությամբ բավականաչափ չէ։
«... Լավագույն սցենարի դեպքում մենք անում ենք միայն անհրաժեշտի 10%-ը։ Մնացած 90%-ը ստանալը հեշտ չի լինի։ ... Կարծում եմ՝ երեխաների աշխատանքը չի կարող լինել միայն արդյունաբերության պատասխանատվությունը լուծելու համար։ Կարծում եմ, դա առածական բոլորի ներգրավվածությունն է՝ կառավարություն, քաղաքացիական հասարակություն, մասնավոր հատված։ Եվ այստեղ իսկապես առաջնորդություն է պետք»։

2018 թվականի ապրիլին 100 միլիարդ դոլարանոց արդյունաբերության վերաբերյալ Cocoa Barometer 2018 զեկույցն այսպես արտահայտվեց երեխաների աշխատանքի իրավիճակի մասին.
Ոչ մի ընկերություն կամ կառավարություն մոտ չէ երեխաների աշխատանքի վերացման ոլորտային նպատակին հասնելուն, և նույնիսկ մոտ չէ մինչև 2020 թվականը երեխաների աշխատանքի 70% կրճատման իրենց պարտավորություններին։

Նույն տարվա ընթացքում, ավելի ուշ New Food Economy-ի զեկույցը նշեց, որ Միջազգային կակաոյի նախաձեռնության և նրա գործընկերների կողմից իրականացվող երեխաների աշխատանքի մոնիթորինգի և վերականգնման համակարգերը օգտակար են եղել, բայց «նրանք ներկայումս հասնում են ազդեցության ենթարկված ավելի քան երկու միլիոն երեխաների 20 տոկոսից պակասին»։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցման համար
* 

## Արտաքին հղումներ
* Fairtrade Foundation
* 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսության տնտեսագիտություն