Լիտվական լիտ

**Լիտվական լիտ** (,  ISO արժույթի կոդ՝ LTL, նշան՝ Lt, հոգնակի՝*լիտայ* (*litai,*  ուղղ. հ.) կամ *լիտո* (*litų,* սեռ. հ.)), Լիտվայի ազգային արժույթ մինչև 2015 թվականի հունվարի 1-ը, որից հետո այն փոխարինվել է եվրոյով։ Լիտը կազմված էր 100 ''ցենտից'' (սեռական, եզակի` *centas*, ուղղական, հոգնակի` *centai*)։

Լիտն առաջին անգամ շրջանառության մեջ է մտել 1922 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Լիտվան հռչակել է իր անկախությունըː Դրամական միավորը կրկին վերականգնվել է 1993 թվականի հունիսի 25-ին՝ խորհրդային ռուբլուց լիտի անցնելու ոչ մեծ ժամանակահատվածից՝ լիտվական *տալոնաների* անցումային ժամանակավոր կիրառումից հետոː Լիտ անվանումը ձևավորվել է երկրի անվանման կրճատ ձևի (Լատվիայի և նրա լատերի նմանությամբ)։

1994-2002 թվականներին լիտը կապվել է ԱՄՆ դոլարի հետ 4 : 100   հարաբերկացությամբ փոխարժեքով։ Լիտը 2002 թվականից ի վեր կապվել է  եվրոյի հետ։ Նախապես որոշվել էր լիտը եվրոյով փոխարինել 2007 թվականի հունվարի 1-ից, սակայն շարունակական բարձր գնաճը և տնտեսական ճգնաժամը անցումը հետաձգել են մինչև 2015 թվականը։

2015 թվականի հունվարի 1-ին առաջին լիտը սկսվել է փոխարկվել *եվրոյով*՝1 *եվրո* = 3,4528 *լիտ* փոխարժեքով ː

Դրանից հետո երկրորդ լիտի մետաղադրամներն ու թղթադրամները փոխանակվել են եվրոյի Լիտվայի բանկերում ու առանց փոխանակման վերջնական ժամկետի սահմանման ː

## Պատմություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո անկախ Լիտվայի Հանրապետությունում շրջանառվել է այլ երկրների արժույթներ (օրինակ՝ գերմանական արևելյան ռուբլին):

Սեփական պետական արժեթղթեր թողարկող (էմիսիոն) բանկի բացակայության պատճառով, Գերմանական Արևելյան վարկային բանկի (*Darlehnskasse Ost*) հետ համաձայնությամբ, Լիտվայում պաշտոնական վճարման միջոցը դարձել է *օստռուբելը* և *օստմարկըː* Լիտվայում օստմարկը հայտնի է եղել որպես՝ *աուքսինաս* (**', - լեհական ավանդույթում ''ոսկի'' կամ ''զլոտի''): 1922 թվականի կեսերին Լիտվայում ''օստմարկի'' [[հիպերինֆլյացիա]]յի պատճառով, երբ խաթարվել էր առևտրի, ֆինանսների և վարկավորման բնականոն գործունեությունը, Լիտվայի Սեյմը շտապ կարգով ընդունել է ազգային արժույթի ներդրման և Լիտվայի բանկի ստեղծման մասին օրենք։



1922 թվականի սեպտեմբերի 10-ի թողարկման ամսաթվով ժամանակավոր թղթադրամները թողարկվել են սեպտեմբերի 25-ին։ ''Լիտ''-ը շրջանառության մեջ է դրվել հոկտեմբերի 1-ին, բայց իրականում՝ 1922 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ [[Մեծ ճգնաժամ|Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի]] պայմաններում ''լիտ''-ը թվում էր բավականին ուժեղ և կայուն արժույթ, ինչի արտացոլումն էր ճգնաժամի աննշան ազդեցությունը Լիտվայի տնտեսության վրա։

''Լիտ''-ի ոսկու պարունակությունը սահմանվել էր <math>0.1504602 </math> ''գրամ'' [[Ոսկու ստանդարտ|մաքուր ոսկի]], որը համապատասխանում էր ԱՄՆ դոլարի ոսկու պարունակության <math>1/10</math>-ին, այսինքն՝ <math>10</math> ''լիտ'' <math>= 1</math> ''ԱՄՆ դոլար'', և <math>1</math> ''լիտ'' = <math>100</math> ցենտː

1919-1922 թվականներին Լիտվայում շրջանառվող դրամական միավորը՝ աուքսինները ( — ''ոսկյա'' կամ ''զլոտի'' լեհական ավանդույթում) ''լիտ''-երի փոխարկելը իրականացնում էր ֆինանսների նախարարությունն ըստ շաբաթական սահմանվող փոխարժեքի՝ հաշվի առնելով օստմարկի և դոլարի հարաբերակցությունը։ Սկզբնական հարաբերակցությունը <math>175 : 1</math> էրː Այն օգտագործվում էր երկաթուղային և փոստային սակագների, հարկերի, պարտատոմսերի, խնայողական բանկերում ավանդների և այլնի վերահաշվարկի համար: 1923 թվականի մարտին շրջանառությունը կազմում էր <math>39,412,984</math> ''լիտ'', որը ապահովված էր <math>15,738,964</math> ''լիտ'' իրական ոսկով և <math>24,000,000</math> ''լիտ'' բարձր փոխարժեքով արժեթղթերով ː

Թղթադրամները տպագրվում էին Անգլիայում, Չեխոսլովակիայում և Գերմանիայում: 1925 թվականին թողարկված մետաղադրամները նույնպես հատվել են արտասահմանում։ 1936 և 1938 թվականների մետաղադրամները հատվել են [[Կաունաս]]ումː Արժույթը Լիտվայի Բանկը պահում էր արտասահմանյան երկրներում։

Նախապատերազմյան Լիտվայի օրենսդրությունը սահմանում էր, որ ընդհանուր շրջանառության համար թողարկված արժույթի առնվազն մեկ երրորդը ծածկված լիներ թանկարժեք մետաղների պահուստով ([[Ոսկու ստանդարտ|ոսկով]]), մնացածը՝ իրացվելի արժեթղթերով, այլ ակտիվներով։ 1938 թվականին <math>1</math> ԱՄՆ դոլարն արժեցել է մոտ <math>5.9</math> ''լիտայ'', որը իջել է մինչև մոտ <math>20</math> ԱՄՆ ցենտ մինչև 1941 թվականին դրա շրջանառությունից դուրս գալը և [[ԽՍՀՄ ռուբլի|խորհրդային ռուբլով]] փոխարինումը ː

1993 թվականի հունիսի 25-ին շրջանառության մեջ է դրվել ''լիտ''-ը։ Ժամանակավոր ''տալոնաները'' լիտով փոխանակվել են <math>100 : 1</math> հարաբերակցությամբː Ժամանակավոր տալոնները շրջանառության մեջ եղել են մինչև 1993 թվականի հուլիսի 20-ը։

2015 թվականի հունվարի 1-ից Լիտվայում օրինական վճարամիջոցը դարձել է ''[[եվրո]]ն'', ''լիտ''ի փոխարժեքը հետևյալն է՝ <math>1</math> ''եվրո'' <math>= 3,4528</math> ''լիտ''։ ''Լիտ''-ի և եվրոյի զուգահեռ շրջանառության ժամանակահատվածը 2015 թվականի հունվարի 1-ից 15-ն է։ ''լիտ''-երը եվրոյի են փոխանակվել՝ փոստային բաժանմունքներում և բոլոր բանկերում մինչև 2015 թվականի մարտի 1-ը, բոլոր բանկերում՝ մինչև 2015 թվականի մարտի 30-ը, որոշ բանկերում՝ մինչև 2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ը։ Այս ամսաթվից հետո ''լիտ''-ը փոխանակվում է միայն Լիտվայի բանկով և փոխանակման ավարտի ամսաթիվ սահմանված չէ։

=== Մեմելգեբիետ ===
1939 թվականի մարտի  20-ին [[Նացիստական Գերմանիա]]յի արտաքին գործերի նախարար <bdi>[[Յոախիմ ֆոն Ռիբենտրոպ|Ռիբենտրոպ]]</bdi><bdi>[[Յոախիմ ֆոն Ռիբենտրոպ|ը]]</bdi> բանավոր [[Վերջնագիր|ուլտիմատային]] պահանջ է ներկայացրել Լիտվայի արտաքին գործերի նախարար Յուօզաս Ուրբշիսինː Ըստ որի՝ Լիտվան պետք է հրաժարվեր Կլայպեդայի մարզից (հայտնի է նաև որպես Մեմելի տարածք կամ գերմ.՝ Մեմելգեբիետ), որը [[Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ|Առաջին համաշխարհային պատերազմից]] հետո անջատվել էր Գերմանիայից:  Լիտվայի կառավարությունը համաձայնվել է, և 1939 թվականի մարտի 23-ին տարածքը միացվել է Գերմանիային:

Նույն օրը [[Վայմարյան հանրապետություն|վայմարյան]] ''ռեյխսմարկը'' փոխարինել է ''լիտին''՝ որպես տարածաշրջանի պաշտոնական արժույթ, ընդ որում՝ <math>1</math> ''լիտը'' փոխանակվում էր <math>40</math> ''[[Պֆենիգ|պֆենինգի]]'' հետ։ Մինչև 1939 թվականի մայիսի 20-ը Մեմելգեբիետի բնակիչները կարող էին ''լիտերը'' փոխանակել ''ռեյխսմարկերով'' ː

=== Խորհրդային օկուպացիա ===
''Լիտը'' փոխարինվել է [[ԽՍՀՄ ռուբլի|''խորհրդային ռուբլով'']] 1941 թվականի ապրիլին, երբ Լիտվան բռնակցվել է [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միությանը]]ː <math>1</math> լիտը գնահատվել է <math>0,9</math> [[ԽՍՀՄ ռուբլի|''ռուբլի'']], չնայած ''լիտի'' իրական արժեքը կազմում էր մոտ <math>3</math>-ից <math>5</math> ''ռուբլի''։ Նման փոխարժեքը մեծ շահույթ էր ապահովում խորհրդային զինվորականների և կուսակցական պաշտոնյաների համար։ Փորձելով պաշտպանել արժույթի արժեքը՝ մարդիկ սկսել են զանգվածաբար գնումներ կատարել, ինչը, զուգորդված արտադրության անկման հետ ([[ազգայնացում]]ից հետո), հանգեցրել է նյութական դեֆիցիտի։ Այնուհետև բանկից փողի դուրսբերումը սահմանափակվել է <math>250</math> ''լիտով'' մինչև լիտի լիակատար վերացումը։ 1941 թվականին լիտի շրջանառությունն ամբողջովին արգելվել է ː

[[Պատկեր:10_LT_1936_A_Vytautas.png|մինի|101x101փքս|1936 թվականի` միջպատերազմյան 10 լիտ մետաղադրամ, որի վրա պատկերված է [[Վիտովտ|Վիտաուտաս Մեծը]]]]

=== Հետխորհրդային շրջան. ռուբլուց հրաժարում ===
Լիտը կրկին դարձել է Լիտվայի արժույթը 1993 թվականի հունիսի 25-ին, երբ այն փոխարինել է ժամանակավոր տալոնաներին՝ 1 լիտ = 100 տալոնա փոխարժեքով։

1990 թվականի մարտի 11-ին Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո, ի հայտ են եկել իսկապես գործող կենտրոնական բանկի և ազգային արժույթի ստեղծման նախադրյալներː



Լիտի ներդրմանը Լատվիայի պաշտոնյաները սկսել են պատրաստվել դեռևս անկախության հռչակումից առաջ. ենթադրվում էր լիտը ներդնել ռուբլու հետ մեկտեղ, նույնիսկ եթե Լիտվան մնա Խորհրդային Միության կազմում ː 1989 թվականի դեկտեմբերին նկարիչներին առաջարկվել է ներկայացնել մետաղադրամների և թղթադրամների հնարավոր դիզայնի ուրվագծեր։ Նաև կազմվել են հայտնի մարդկանց ցուցակ՝ որոշելու համար, թե ովքեր պետք է ներկայացվեն ազգային արժույթի վրա։

Լիտվայի Բանկը հիմնադրվել է 1990 թվականի մարտի 1-ին։ Տասն օր անց Լիտվան հայտարարել է իր անկախությունը Խորհրդային Միությունից։ Սկզբում Լիտվայի կառավարությունն ապարդյուն բանակցություններ է սկսել Ֆրանսիայում գտնվող ''Ֆրանսուա Շառլ Օբերտուրի'' [[Խոր տպագրություն|տպագրական]] ընկերության հետ՝ թղթադրամները տպագրելու համար։



1990 թվականի նոյեմբերին Լիտվայի բանկը որոշել է համագործակցել ''Միացյալ Նահանգների թղթադրամների կորպորացիայի'' (այժմ՝ ''Ամերիկյան թղթադրամների կորպորացիա'') հետ։ 1991 թվականի աշնան վերջին լիտ թղթադրամների և մետաղադրամների առաջին խմբաքանակները ժամանել են Լիտվա։

1991 թվականի նոյեմբերին ընդունվել է «Արժույթի թողարկման մասին» օրենք և ստեղծվել է Լիտերի կոմիտեն։ Այն լիազորություն ուներ սահմանելու լիտերի շրջանառության մեջ մտնելու ամսաթիվը, ռուբլու շրջանառությունից դուրսբերման պայմանները, լիտի փոխարժեքը և այլ պայմաններ։ Պաշտոնյաները որոշ ժամանակ հապաղել են շրջանառության մեջ դնել ազգային դրամը՝ սպասելով տնտեսության կայունացմանը, որպեսզի նորելլուկ լիտերը չտուժեն գնաճից։

==== Միջոցների հավաքագրում ====
Լիտվան սկզբում չի ունեցել ոսկի կամ որևէ այլ արժեթղթեր, որոնք կարող էին աջակցել ազգային արժույթին՝ լիտին: Լիտվային անհրաժեշտ էր գտնել մոտ 200 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ կայունացման հիմնադրամ ստեղծելու համար։

Նախ, Լիտվան քայլեր է ձեռնարկել վերադարձնել իր նախապատերազմյան ոսկու պաշարները (մոտ 10 տոննա) Ֆրանսիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Շվեյցարիայից և այլն: 1940 թվականին [[Խորհրդա-գերմանական պայմանագիր (1939)#Ֆինլանդիայի, Լեհաստանի, Բալթյան երկրների և Ռումիայի նվաճումներ|Մերձբալթյան երկրների օկուպացիայից]] հետո այդ պահուստները համարվել են «ոչ մեկինը». այլևս Լիտվա չկար, իսկ արևմտյան երկրների մեծ մասը խորհրդային օկուպացիան դատապարտել է որպես անօրինական և չի ճանաչել Խորհրդային Միությունը որպես [[Իրավահաջորդություն|իրավահաջորդ]]: Օրինակ, [[Անգլիայի բանկ|Անգլիայի Բանկը]] Մերձբալթյան երկրների ռեզերվները վաճառել էր Խորհրդային Միությանը դեռևս 1967 թվականին: Այնուամենայնիվ, 1992 թվականի հունվարին Անգլլիական Բանկը հայտարարել է, որ այս ակցիան «դավաճանություն էր բալթյան պետությունների ժողովուրդների նկատմամբ», և որ ի սկզբանե ավանդադրված ոսկու քանակը կվերադարձնի երեք [[Ֆունտ ստեռլինգ|Բալթյան պետություններին]], որն այդ ժամանակ մոտ 90 միլիոն [[Բալթյան երկրներ|Ֆունտ ստեռլինգ]] էրː Այդպիսով, Լիտվան ստացել է <math>18,5</math> միլիոն ''[[ֆունտ ստեռլինգ]]'' կամ <math>95,000</math> ''[[ունցիա]]'' ոսկի և շարունակել է լինել բանկի հաճախորդ: Նմանապես, 1992 թվականի մարտին Լիտվան իր ոսկին վերցրել է [[Ֆրանսիայի բանկ|Ֆրանսիայի]], ապա և [[Շվեդիայի բանկ|Շվեդիայի]] բանկերիցː

1992 թվականի հոկտեմբերին [[Արժույթի միջազգային հիմնադրամ]]ը տրամադրել է 23.05  միլիոն ԱՄՆ դոլարի առաջին վարկը՝ կայունացման հիմնադրամ ստեղծելու համար։ Սակայն, գնահատվում է, որ նոր արժույթի ներդրման պահին Լիտվան հավաքել էր ընդամենը 120 մլն դոլար՝ կայունացման հիմնադրամի համար։ Որոշ ժամանակ այն գաղտնի է պահվել՝ լիտերի հեղինակությանն ու վստահությանը չվնասելու համար։

==== Լիտերի շրջանառության ուշացման պատճառներ ====
''«Լիետուոս Ռիտաս»'' լիտվական թերթի լրագրողները հետաքննել են լիտի արտադրությունը և պարզել են, որ որոշ ժամանակ այն միտումնավոր հետաձգվել է։ Օրինակ, թղթադրամների տպագրության համար նախատեսված 6 միլիոն լիտը մեկ տարի մնացել է Շվեդիայի մի բանկի զրոյական տոկոսադրույքով հաշվին։ 1992 թվականին լիտերը պատրաստ էին շրջանառության մեջ մտնելու, սակայն թղթադրամները չափազանց ցածր որակի էին, դրանք հեշտությամբ կարող էին [[Կեղծում|կեղծվել]] պարզ գունավոր տպիչով, հատկապես 10, 20 և 50 լիտ արժողությամբ թղթադրամները։

Լիտերի ներդրումից ընդամենը երկու ամիս առաջ  նորընտիր նախագահ (1993-1998) Ալգիրդաս Բրազաուսկասն ազատել է Լիտվայի բանկի նախագահ (1990-1993) Վիլիուս Բալդիշիսին՝ անգործունակության համար։ Բալդիշիսին հետագայում մեղադրանք է առաջադրվել [[Անփութություն|անփութության]] համար, որը Լիտվային արժեցել էր 3,000,000 դոլար։ Որոշ պնդումներով՝ այս գործի հետևում կանգնած են եղել [[ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտե|ռուսական գաղտնի ծառայությունները]]։ Բալդիշիսի բացատրությունն այն էր, որ նա փորձում էր կրճատել թղթադրամների տպագրության ծախսերը և, հետևաբար, չէր պատվիրել ավելի անվտանգ տարրերով թղթադրամներ։ Բացի այդ, «''ԱՄՆ թղթադրամների կորպորացիան''» մեղադրվել է պայմանագրի պայմանները խախտելու մեջ։

Բայց երբ 1993 թվականի հունիսին դիզայնը վերամշակվել, վերաթողարկվել և շրջանառության մեջ է դրվել լիտ թղթադրամների նոր թողարկում, պարզվել է, որ փողի որակը դեռ չափազանց ցածր է, և ապագայում թղթադրամների դիզայնը պետք է էլ ավելի վերամշակվի: Այս բոլոր սկանդալները և ոսկու պաշարների որոշակի աճը (մոտ 120 միլիոն դոլար՝ 200 մլիոնի փոխարեն) վնաս է հասցրել լիտվացիների հեղինակությանը: Նոր նշանակված նախագահը՝ Ռոմուալդաս Վիսոկյավիչուսը, արագորեն միջոցներ է ձեռնարկել և շահել է հասարակության վստահությունը: Սակայն հոկտեմբերին նրան խնդրել են հրաժարական տալ հիմնականում «Լիտիմպեքս» մասնավոր բանկում նախկին գործունեության պատճառով։

==== Լիտի ներդրման ընթացք ====
[[Պատկեր:Graph_-_LTL_and_USD_rate.png|մինի|Բանկի հրապարակած վիճակագրության համաձայն՝ լիտի և ԱՄՆ դոլարի պաշտոնական փոխարժեքը 1993 թվականի հունիսից մինչև 1994 թվականի մարտը]]

1993 թվականի հունիսի 25-ին լիտը վերջապես ներդրվել է 1 լիտը 100 լիտվական տալոնայի դիմաց փոխարժեքով։ 1 ԱՄՆ դոլարն արժեր 4.5 ''լիտ'' և մի քանի շաբաթ անց նվազել է մինչև մոտ 4.2 ''լիտ''։ Նույնիսկ լիտի ներդրումը սկանդալ է առաջացրել. կառավարությունը թույլ էր տվել անսահմանափակ քանակությամբ տալոններ լիտերի փոխարկել՝ առանց տալոնների աղբյուրը նշելու անհրաժեշտության, ինչից սկսել են օգտվել հանցավոր խմբավորումները՝ օրինականացնելով իրենց միջոցները։

Հուլիսին տալոնաների շրջանառությունը դադարեցվել է, և 1993 թվականի օգոստոսի 1-ին լիտը դարձել է միակ օրինական վճարամիջոցը։ Լիտի վերաներդրումից հետո ջանքեր են գործադրվել ԱՄՆ դոլարը շուկայից դուրս մղելու ուղղությամբ։ Տալոնները հանրային վստահություն չեն վայելում, իսկ ռուբլին շատ անկայուն էր։ Այսպիսով, մարդիկ սկսել են օգտագործել ԱՄՆ դոլարը որպես կայուն արժույթ։ Որպես մեկ այլ այլընտրանք շրջանառվել է [[գերմանական մարկ]]ը, բայց այն մեծ քանակությամբ հասանելի չէր։ Շատ խանութներում գնապիտակների վրա մի քանի տարբեր արժույթներով գին էր նվում, այդ թվում՝ դոլարով, և տնտեսությունը շատ «[[Արժույթի փոխարինում|դոլարիզացված]]» էր, քանի որ օրինական էր առևտուր անել օտարերկրյա արժույթներով։

Թղթադրամների (թե՛ տալոնաների, թե՛ վաղ շրջանի լիտերի) վատ որակի պատճառով դրանք հեշտությամբ կեղծվել են։ Խանութների մեծ մասը ստիպված էր ձեռք բերել [[Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ|ուլտրամանուշակագույն]] լամպեր՝ կեղծիքները ստուգելու համար։ Օրինակ՝ մի խումբ Թուրքիայում տպել էր 500 տալոնա արժողությամբ թղթադրամներ։ Հաշվարկվում է, որ նրանց թղթադրամների ընդհանուր գումարը կազմել է 140,000 լիտ ː

1994 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 2002 թվականի փետրվարի 1-ը լիտը ԱՄՆ դոլարի հետ փոխարկվել է 4 ː 1 փոխարժեքով (լիտը կայուն էր մոտ 3.9-ի սահմաններում կես տարի, մինչև փոխարժեքի ֆիքսումը): Այս ֆիքսման հիմնական պատճառներից էր ի հայտ եկած դրամավարկային համակարգի նկատմամբ քիչ վստահությունը, արժույթի փոխարժեքի բարձր տատանումներից վախը, օտարերկրյա ներդրողներ ներգրավելու ցանկությունը և [[Արժույթի միջազգային հիմնադրամ]]ի առաջարկությունները։  Գինը վերահաստավել է ամեն տարի։ Որոշ ժամանակ կուրսը շարունակել է կապված լինել արժույթների զամբյուղի՝ [[Եվրոպական արժույթի միավոր|եվրոպական արժութային միավորի]] հետ։ Մոտավորապես այս ժամանակահատվածում Լիտվան նույնպես ստեղծել է [[արժութային խորհուրդ]]։

===== Լիտ և եվրո =====
1998 թվականին Եվրոպական հանձնաժողովի հետ բանակցությունների հաջող փուլից հետո՝ համաձայնություն է առաջացել Եվրամիության ապագա արժույթին համապատասխանեցնելու գաղափարի շուրջ։ 1999 թվականին Լիտվայի Բանկն առաջարկել է [[արժութային խորհուրդ]] սահմանել և՛ ԱՄՆ դոլարով, և՛ եվրոյով։

Լիտի և եվրոյի փոխարժեքի ֆիքսումն առաջարկվել է իրականացնել 2001 թվականի երկրորդ կեսին ː

2002 թվականի փետրվարի 2-ին լիտը կապված էր եվրոյի հետ 3.4528-ի և 1-ի փոխարժեքով (1 լիտ = 0.28962 եվրո) (դա այն փոխարժեքն էր, որն ունեին լիտը և եվրոն այդ ժամանակ)։ Այս փոխարժեքը չէր նախատեսվում փոփոխել, և իրականում չի փոխվել, մինչև լիտը լիովին փոխարինվել է եվրոյով 2015 թվականի հունվարի 1-ին ː  Կապակցված փոխարժեքից հետո Լիտվան դե ֆակտո դարձել է [[Եվրագոտի|Եվրագոտու]] անդամ։ 2004 թվականի հունիսի 28-ին լիտը դարձել է ԵՄ փոխարժեքի մեխանիզմի՝ [[Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմ|ERM II-]] ի մաս ː   Լիտվական եվրո մետաղադրամների դիզայնն արդեն պատրաստ էր։

Լիտվան մի քանի անգամ հետաձգել է ''եվրոյի օրը'', քանի որ երկիրը չէր համապատասխանում կոնվերգենցիայի չափանիշներին։ Բարձր գնաճը, որը 2008 թվականի հոկտեմբերին հասել  է 11%-ի, ինչը զգալիորեն գերազանցում էր այն ժամանակվա ընդունելի 4.2% սահմանը, նպաստել է Լիտվայի կողմից չափանիշներին չհամապատասխանելուն։ 2011 թվականին հարցումները ցույց են տվել արժույթի նկատմամբ փոքր դիմադրություն ː

2014 թվականի հուլիսի 23-ին [[Եվրոպական միության խորհուրդ|Եվրոպական Միության Խորհուրդը]] որոշում է ընդունել, որով Լիտվային թույլատրվել է 2015 թվականի հունվարի 1-ից եվրոն ընդունել որպես պետական արժույթ ː Լիտը և եվրոն Լիտվայում օրինական վճարամիջոցներ են եղել մինչև 2015 թվականի հունվարի 16-ը՝ փոխարկվելով ''եվրոյով''՝ <math>3,4528</math> ''լիտը'' <math>1</math> ''եվրոյի'' դիմաց [[փոխարժեք]]ով ու առանց փոխանակման վերջնական ժամկետի սահմանման ː

== Առաջին լիտ ==
=== Մետաղադրամներ ===
1925 թվականին թողարկվել են մետաղադրամներ՝ 1 ցենտ, 2 ցենտ, 5 ցենտ, 10, 20, 50 ցենտ և 1 լիտ, 2, 5 լիտ արժեքներով, իսկ լիտի մետաղադրամները՝ արծաթից։ 1936 թվականին շրջանառության մեջ են դրվել 10 լիտ արժողությամբ մետաղադրամները։ Այս բոլոր մետաղադրամները նախագծել է քանդակագործ [[Յուոզաս Զիկարաս]]ը (1881–1944): Լիտ մետաղադրամների վրա պատկերվել են Յոնաս Բասանավիչուսը և [[Վիտովտ|Վիտաուտաս Մեծը]], որը փոխարինվել է նախագահ Անտանաս Սմետոնայի պատկերով:


=== Թղթադրամներ ===
1922 թվականին Լիտվայի բանկը թողարկել է 1 ցենտ, 2 ցենտ, 5 ցենտ, 10, 20, 50 ցենտ և 1 լիտ, 2 լիտ, 5 լիտ, 10, 50, 100 լիտ արժողությամբ թղթադրամներ։ 1924 թվականին շրջանառության մեջ մտան 500 և 1000 լիտո արժողությամբ թղթադրամները։ 1925 թվականին 5 լիտից ցածր անվանական արժեքով թղթադրամները փոխարինվել են մետաղադրամներով։

1929–1930 թվականների «Վիտաուտաս Մեծի 500-ամյակի» կապակցությամբ թողարկվել են Լիտվայի զինանշանըով և [[Վիտովտ|Վիտաուտաս Մեծի]] պատկերով 5 և 20 լիտ արժողությամբ հոբելյանական թղթադրամներ ː 1938 թվականին թողարկվել է «Անկախության 20 տարի» հոբելյանական 10 լիտ արժողությամբ թղթադրամներ դիմերեսին նախագահ [[Անտանաս Սմետոնա|Սմետոնայի]] դիմանկարով և անկախության հռչակագրով, դարձերեսին՝ Անկախության հռչակագիրը ստորագրած Լիտվայի խորհրդի անդամների խմբային դիմանկարով և Կլայպեդա, Վիլնյուս, Կաունաս քաղաքների զինանշաններով ː



== Երկրորդ լիտ ==
=== Մետաղադրամներ ===
1993 թվականին ներկայացվել են մետաղադրամներ (1991 թվականի) 1 ցենտ, 2, 5 ցենտ, 10, 20, 50 ցենտ և 1 լիտ, 2, 5 լիտ արժեքներով։ 1 ցենտ, 2, 5 ցենտ անվանական արժեքներով մետաղադրամները հատվել են ալյումինից, 10, 20, 50 ցենտը՝ բրոնզից, իսկ լիտ մետաղադրամները՝ պղնձա-նիկելից։ 1997 թվականին շրջանառության մեջ են մտել նիկել-արույրից 10, 20, 50 ցենտանոց մետաղադրամներ, որոնց հաջորդել են պղնձ-նիկելից 1 լիտ, իսկ 1998 թվականին՝ երկմետաղական 2 և 5 լիտ մետաղադրամները։ Բոլորի դիմերեսի կենտրոնում Լիտվայի զինանշանն է և պետության անվանումը՝ «Լիետուվա»՝ մեծատառերով։

Առաջին մետաղադրամները հատվել են Միացյալ Թագավորությունում և Լիտվա են բերվել 1990 թվականի հոկտեմբերի 31-ին։ Ավելի ուշ բոլոր մետաղադրամները հատվել են «Լիտվայի պետական դրամահատարանում», որը սկսել է իր գործունեությունը 1992 թվականի սեպտեմբերին և օգնել է կրճատել լիտերի ներդրման ծախսերը։



==== 1997-2014 թվականի մետաղադրամներ ====
Լիտվայի բանկը պաշտոնական մետաղադրամների հավաքածուներ թողարկել է 1991, 2000, 2003 և 2008–2014 թվականներին։ 1991, 2000 և 2003 թվականների հավաքածուները ներառել են միայն համապատասխան թողարկման տարիների մետաղադրամներ, 2008, 2009 և 2014 թվականների հավաքածուները ներառել են նաև 1991 թվականի 1, 2 և 5 ցենտանոց մետաղադրամներ, իսկ 2010–2014 թվականների հավաքածուները պարունակել են հուշանվերային մետաղադրամներ։



=== Հուշադրամներ ===
Լիտվայի առաջին հուշադրամը թողարկվել է 1938 թվականին՝ Լիտվայի պետության անկախության 20-ամյակի առթիվ։ Ներկայումս Լիտվայի բանկը թողարկել է հուշամեդալային և հոբելյանական մետաղադրամներ՝ պատրաստված թանկարժեք ([[ոսկի]]՝ <math>1, 10, 50, 100, 500</math>''լիտ'' արժողությամբ, [[արծաթ]]՝ <math>5, 10, 50, 100 </math> ''լիտ'' արժողությամբ և երկմետաղական՝ <math>200 </math> ''լիտ'' արժողությամբ) և ոչ թանկարժեք ([[մելքիոր]]՝ <math>1 </math> և <math>10 </math> ''լիտ'' արժողությամբ, երկմետաղական՝ <math>2 </math> ''լիտ'' արժողությամբ և [[սկանդինավյան ոսկի]]՝  <math>25</math> ''լիտ'' արժողությամբ) մետաղներից։

Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո թողարկված առաջին մետաղադրամները նվիրվել  են 1933 թվականին թռիչքի հեռավորության ռեկորդ սահմանած օդաչուներ [[Ստյապոնաս Դարյուս|Ստյապոնաս Դարեհի]] և Ստասիս Գիրենասի իրականացրած անդրատլանտյան թռիչքի 60-ամյակին և [[Հռոմի պապ]] [[Հովհաննես Պողոս II|Հովհաննես Պողոս II-]] ի [[Լիտվա]] այցելությանը։ Բոլոր մետաղադրամները հատվել են Լիտվայի դրամահատարանումː

Ընդհանուր առմամբ, լիտերի գոյության ընթացքում թողարկվել է 111 տեսակի մետաղադրամ, այդ թվում՝ 15-ը՝ մելքիորից, 2-ը՝ [[Սկանդինավյան ոսկի|հյուսիսային ոսկուց]], 12-ը՝ երկմետաղական ([[մելքիոր]] + [[արույր]]), 69-ը՝ <math>925</math> հարգի մաքուր արծաթից, 12-ը՝ <math>999</math> հարգի մաքուր [[Ոսկու ստանդարտ|ոսկուց]] և 1-ը՝ երկմետաղական (ոսկի + արծաթ):

=== Թղթադրամներ ===
1993 թվականին թողարկվել են թղթադրամներ (1991 թ.) 1 լիտ, 2, 5 լիտ, 10, 20, 50, 100 լիտ անվանական արժեքներով։ Վատ դիզայնի պատճառով պարզվել է, որ դրանք հեշտությամբ պատճենվում են, և արագորեն շրջանառության մեջ է մտցվել թղթադրամների երկրորդ շարքը՝ 1 լիտ, 2, 5 լիտ, 10, 20, 50 լիտ արժողությամբ, որոնցից շրջանառության մեջ մնացին միայն առաջին շարքի 100 լիտ թղթադրամները։ 200 լիտ թղթադրամները ներկայացվել են 1997 թվականին, որին հաջորդել է 500 լիտը 2000 թվականին։



== Հետաքրքիր փաստեր ==
* 1991 թվականին թողարկվել են [[Լիտվայի պատմություն|Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո]] առաջին [[թղթադրամ]]ներըː Ընդ որում`  <math>50</math> ''լիտ'' անվանական արժեքով թղթադրամը թողարկվել է սխալովː Թղթադրամի վրա պատկերված է եղել [[Սուրբ Ստանիսլավի տաճար|Վիլնյուսի Մայր Տաճարը]], որի տանիքի կատարի կենտրոնում Սուրբ Ելենայի արձանը։ 1991 թվականի թղթադրամի վրա Սուրբ Ելենան ձախ ձեռքին խաչ է պահում, իսկ իրականում նա խաչը պահում է ''աջ'' ձեռքում [https://web.archive.org/web/20070404043445/http://aes.iupui.edu/rwise/banknotes/lithuania/LithuaniaP49-50Litu-1991(1993)-donatedoy_b.jpg]
* 1993 թվականի թողարկված <math>10</math> ''լիտ'' թղթադրամի վրա նկատելիորեն փոխված են Հյուսիսային Ամերիկայի և Եվրոպայի ուրվագծերը ː
* <math>1000</math> ''լիտ'' անվանական արժեքով թղթադրամները տպագրվել են 1991 թվականին, սակայն շրջանառության մեջ չեն դրվել ː

== Փոխարժեքային ռեժիմ ==
1994 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 2002 թվականի հունվարի 31-ը ''լիտը'' կապվել է ''[[ԱՄՆ դոլար]]ի'' հետ <math>4 : 1</math> հարաբերակցությամբ, 2002 թվականի փետրվարի 1-ից [[Եվրո|''եվրոյին'']] այդ ժամանակաշրջանի նկատմամբ հաստատված <math>43,4528 : 1</math> հարաբերակցությամբ, որն անփոփոխ է մնացել մինչև Լիտվայում համաեվրոպական արժույթի ներդրումըː Այս խնդրի իրականացման համար 2004 թվականի հունիսի 28-ից լիտը ներառվել է [[Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմ]]ː Պաշտոնապես, այս մեխանիզմում ներառված [[Փոխարժեքային ռեժիմ|արժույթի փոխարժեքը]] չի կարող շեղվել ֆիքսված փոխարժեքից ավելի քան <math>15%</math> - ով, ''եվրոյի'' հետ կապվելուց ի վեր ''լիտի'' փոխարժեքի փաստացի շեղումը տվյալ փոխարժեքից կազմել է <math>0%</math>:

== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==
<references />

== Գրականություն ==
*  
*  

* Ռեժիսոր Ռիմտաուտաս Սիլինիսի վավերագրական ֆիլմեր՝  [https://www.lfc.lt/lt/Page=PersonList&PersonType=Director&ID=565 Iš lito istorijos: Banknotai] (Լիտերի պատմությունից. թղթադրամներ (2004)) և [https://www.lfc.lt/lt/Page=PersonList&PersonType=Director&ID=565 Iš lito istorijos: Monetos] (Լիտերի պատմությունից. մետաղադրամներ (2002))
* Bronė Vainauskienė, "Skandalingoji lito istorija" (Լիտերի սկանդալային պատմությունը (2003)) – [[:en:Lietuvos Rytas|Lietuvos Rytas]] լիտվական թերթի հոդվածների ժողովածու (Բրոնե Վայնաուսկիենեն լրագրող է, որը 6 տարի ուսումնասիրել է ''լիտի'' պատմությունը անկախության վաղ տարիներին) [[:en:ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/9986-448-12-3|9986-448-12-3]]

== Արտաքին հղումներ ==
* [https://web.archive.org/web/20170602070732/http://www.lb.lt/en/of-notes-and-coins Notes and coins], Լիտվայի բանկ****
* [http://ciscoins.narod.ru/ ԱՊՀ և Բալթյան երկրների մետաղադրամներ] 
* [http://www.kalykla.lt/ Լիտվայի դրամահատարանի պաշտոնական էջը]**** ****
* [http://www.15min.lt/ru/article/ekonomika/dvadtsatiletie-lita-so-smertelnym-znakom-505-347123#ixzz2Z8Hvu6fV Մահվան նշանով լիտի քսանամյակը] //  ru.15min.lt, 25 հունիսի 2013
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Litauen-B.htm Լիտվայի թղթադրամների պատկերասրահ]**'''
* 
* 
* 
* Լիտվայի բանկի պաշտոնական կայքը
* Լիտվական մետաղադրամների կատալոգ

Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ Լիտվայում
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Լիտվայում
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Լիտվայի տնտեսություն