open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Փիլիսոփայություն (Ռաֆայել)

**Փիլիսոփայություն,** Ռաֆայել Սանտիի ֆրեսկո, իտալական վերածնունդի ստեծագործություն, որը թվագրվում է 1508 թվականին։ Կազմում է Վատիկանի թանգարանների Վատիկանում պապական պալատի տարածքի Ստանզա դելլա Սեգնատուրայի հարդարանքի մի մասը` «Աթենական դպրոց» կոմպոզիցիոն կամարի վերևում։

## Պատմություն
Դելլա Սենյատուրայում (*Stanza della Segnatura*), որը համարվում է, որ եղել է անձնական պապական գրադարանը, անցկացվել են գերագույն տրիբունալները։

1508-1517 թվականներին Ռաֆայելն իր աշակերտների հետ Հռոմի Հուլիոս II պապի հանձնարարությամբ նկարել է Հռոմի Վատիկանի պալատի չորս ստանցաները (սենյակներ)։ Ստանզա դելլա Սեգնատուրան ( - Նշանների սենյակ, կամ Հրամանագրերի սրահ ( - նշան)) առաջինն էր, որը Ռաֆայելը նկարազարդել է Վատիկանի սենյակներում և ներառում է չորս մեծ կոմպոզիցիաներ, որոնք արտացոլում են մարդու հոգևոր գործունեության չորս ոլորտները.

# «Բանավեճ»՝ աստվածաբանություն
# «Պառնաս»՝ պոեզիա
# «Աթենական դպրոց»՝ փիլիսոփայություն
# «Իմաստություն, չափավորություն և ուժ» (Virtù e la Legge)՝ արդարադատություն։

Կամարի չորս տոնդոները սովորաբար թվագրվում են չորս պատերից անմիջապես հետո։

## Նկարագրություն և ոճ
Փիլիսոփայության անձնավորումը ներկայացված է մարմարե գահի վրա նստած կնոջ կերպարով՝ հին աշխարհից վերցված դեկորացիաներով. Եփեսոսյան Արտեմիսի երկու արծվամարմին արձանիկներով մարմարե բազմոցին նստած կնոջ զգեստը խորհրդանշում է չորս տարրերը (դեղին, կանաչ, բաց կապույտ և կարմիր), համապատասխանություն, որն ընդգծված է մետաքսյա գործվածքի ասեղնագործությամբ՝ բուսական տարրեր երկրի համար, ձուկ՝ ջրի համար, կրակի բոց և աստղեր՝ օդի համար։

ձախից|մինի|Ստանզա դելլա Սեգնատուրա (ընդհանուր տեսք). «Պառնաս» (ձախից) և  «Աթենական դպրոց» (աջից) կոմպոզիցիաներն են, որոնց կամարները միանում են «Առաջին շարժում» (ուղղանկյունաձև) ֆրեսկոյով, որի վերևի աջ անյունում` «Փիլիսոփայություն» (շրջանաձև) ֆրեսկոն է
մինի|Ստանզա դելլա Սեգնատուրա սենյակի առաստաղ. ներքևում Ռաֆայելի «Փիլիսոփայություն» ֆրեսկոն է ( շրջանաձև - Tondo )

Աջ ու ջախ կողմերում կանգնած պուտտոները (փոքրիկ տղա) իրենց ուսերին պահում են **CAVSARVM** **COGNITIO** մակագրությամբ ցուցանակներ՝ վերցված Ցիցերոնից, որը նշանակում է «պատճառների իմացություն»։ Նշվում է նաև, որ CAVSARVM-ի երկրորդ «V»-ի տակ եղել է «O»: *Փիլիսոփայություն* կտավի հիպոստասը երկու գիրք է պահում, հատորի *հետեւի կազմի* վրա շագանակագույն տառերով գրված է **MORALIS**, գիրքը հենված է մեկ այլ՝ կանաչ կազմով գրքի վրա, որի վրա նշմարվում է NA...IS, հավանաբար **NATURALIS** բառը։

Առաստաղի և կողային լյունետների համապատասխանությունների համալիրում *Փիլիսոփայությունը* տեղավորվում է Վատիկանի պալատի արևելյան պատի անկյունում՝ «Primo moto» (Առաջին շարժում) և «Աթենական դպրոց» ֆրեսկոների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ռաֆայել Սանտիի նկարներ
Կատեգորիա:Վատիկանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Վերածննդի արվեստ
Երնջակյան

**Երնջակյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արա Հարությունի Երնջակյան (ծնվ․ 1951), ռեժիսոր, դրամատուրգ։
* Լիլիթ Վարդգեսի Երնջակյան (ծնվ․ 1950), երաժշտագետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Զալյան

**Զալյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Դավիթ Տիգրանի Զալյան (1942-2017), խմբավար, մանկավարժ։
* Կատարինե Զալյան-Մանուկյան (19-րդ դար-1965), բժշկուհի, պետական գործիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Մանուկ Գոչունյան

**Մանուկ Գոչունյան** (1851, Կյուրին – մահվան թվականն անհայտ է), խմբագիր, հրապարակախոս։

## Պատմություն
1911 թվականին Կ. Պոլսում հիմ­նադրել է տպարան։ Հրատարակել է կրոնաբարոյական «Աստղ Բեթլէհէմի» (1911–12, ԿՊ) պարբերականը։

Լույս են տեսել Գոչունյանի «Աստղ Բեթլէհէմի, Ա. Սկզբունք ճշմարտութեան» (1889, ԿՊ, Հովսեփ Գավաֆյանի տպարան), «Լուսաւորն Բեթլէհէմի, Բ. Սկզբունք տնտեսութեան» (1904, ԿՊ, Հարություն Ասատուրյանի տպարան), «Աստղ Բեթլէհէմի, Գ. Սկզբունք կենսագիտութեան» (1910, ԿՊ, Գոչունյանի տպարան) գրքույկները։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Գործարար (հանդես)

«**Գործարար**», ազգային, հասարակական, կրթական, մշակութային ամենամսյա պատկերազարդ հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1999 թվականից Կալուգայում (Ռուսաստան)՝ հայերեն և ռուսերեն։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Վահրամ Բեկչյան։

Լուսաբանում է ՌՀՄ գործունեությունը, տեղի հայկական համայնքի ազգային, կրթական, մշակութային առօրյան, տպագրում է պատմական, լեզվաբանական, մշակութային հոդվածներ, անդրադառնում է Հայաստանում, Արցախում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին, համահայկական միջոցառում­ներին, անվանի հայերին, միջազգային, պատմական նշանավոր դեպքերի ու դեմքերի և այլն։ Արտատպում է նյութեր Հայաստանի և սփյուռքահայ պարբերականներից։

Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական հանդեսներ
Գրադարանամատենագիտական կրթություն

**Գրադարանամատենագիտական կրթություն**, բարձրագույն ու միջին որակավորման գրադարանավարների և մատենագետների պատրաստման համակարգ։

## Պատմություն
Սկզբնավորվել է Գյոթինգենի համալսարանում (Գերմանիա)՝ գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոնի ստեղծմամբ (1886)։

Երևանում քաղլուստեխնիկում (գրադարանային բաժնով) կազմակերպվել է 1929 թվականին, որը հետագայում կոչվել է ակումբագրադարանային տեխնիկում. գործել է մինչև 1961 թվականը (1941-1946 թվականներին չի գործել)։ 1961-1969 թվականներին ակումբագրադարանային բաժին է ունեցել Ա. Բակունցի անվան մանկավարժական ուսումնարանը։ 1969 թվականին ակումբագրադարանային ուսում­նարան է հիմ­նադրվել Էջմիածնում (առկա և հեռակա բաժիններով)։ Բարձրագույն գրադարանային բաժին է գործել ԵՊՀ-ում (1949-1955 թվականներին՝ առկա, 1960-1970 թվականներին՝ հեռակա), Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում (1954-1964)։

Խորհրդային տարիներին ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարությունը պարբերաբար գրադարանավարների 1–2-ամսյա վերապատրաստման դասընթացներ է կազմակերպել տեղերում։ 1970 թվականին ՀՊՄՀ մշակույթի ֆակուլտետում հիմ­նադրվել է գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոն (1999 թվականից վարիչ՝ Գագիկ Սուքիասյան), դասավանդվում է «Գրադարանագիտություն» առարկան։

2009 թվականից ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնում իրականացվում է «Գրադարանային-տեղեկատվական աղբյուրներ» մագիստրոսական կրթական ծրագիր, որի նպատակը գրադարանային գործում ՏՏ ոլորտի ձեռքբերում­ների կիրառման տեխնոլոգիան ուսանողներին սովորեցնելն է՝ հասարակության փոփոխվող կարծիքները բավարարելու համար։

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Գրականագիտական հանդես

«**Գրականագիտական հանդես**», ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի և ՀԳՄ հրատարակություն (մինչև 2010 թվականը՝ կիսամյա, 2010 թվականից՝ ամենամյա)։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2004 թվականից Երևանում։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Գրիգոր Հակոբյան, գլխավոր խմբագիրներ՝ Ազատ Եղիազարյան, Նորայր Ադալյան, Սուրեն Աբրահամյան (2012 թվականից)։

Տպագրում է գրականության պատմությանը, տեսությանը, գրաքննադատությանը, ազգագրությանը, ժամանակակից հայ և համաշխարհային գրականությանը վերաբերող գիտական հոդվածներ, հրապարակում­ներ, բանավիճային նյութեր, թարգմանություններ։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Գրական կյանք

«**Գրական կյանք**», ամսաթերթ։ Երևանի գրողների միության պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2009 թվականից Երևանում։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Աբգար Ափինյան, խմբագիր՝ Սուսաննա Ղազարյան։ Տպագրում է երիտասարդ գրողների ստեղծագործություններ, համաշխարհային դասականներից՝ թարգմանություններ (առաջին անգամ հրատարակված), հայ դասականների անտիպ էջեր, գրականագիտական վերլուծություններ, անդրադառնում է Հայաստանի գրական, գրահրատարակչական և կրթամշակութային նորություններին, հասարակական-քաղաքական կյանքում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Գրական համալսարան

«**Գրական համալսարան**», գրական-գեղարվեստական տարեգիրք։ ԵՊՀ հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1981 թվականից Երևանում՝ որպես 1959-1965 թվականներին լույս տեսած «Ուսանողի քնար» (4 պրակ) տարեգրքի շարունակություն Խմբագիրներ՝ Էդվարդ Ջրբաշյան, Հրանտ Թամրազյան, Ռաֆիկ Հարությունյան, Կիմ Աղաբեկ­յան, Սերգեյ Աթաբեկ­յան, Վլադիմիր Մաղալյան (1981 թվականից)։

Տպագրում է ԵՊՀ դասախոսների, աշխատողների և ուսանողների ինքնուրույն ու թարգմանական գործեր, բանասիրգրաքննադատական հոդվածներ, անվանի համալսարանականների մասին հուշեր։ Տարբեր տարիների տարեգրքերում տպագրվել են Հ. Աճառյանի, Գ. Ջահուկ­յանի, Ա. Թովմասյանի, Ա. Մարգարյանի, Ռ. Իշխանյանի, Պ. Պողոսյանի, Վ. Գաբրիել­յանի, Դ. Զեյթունցի, Ս. Մուրադյանի, Հ. Սարգսյանի, Հ. Երիցյանի, Ս. Սեֆերյանի, Հ. Էդոյանի, Ա. Հարությունյանի և ուրիշների ստեղծագործություններից ու թարգմանություններից։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Զարդարյան

**Զարդարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Այծեմնիկ Զարդարյան (1909-անհայտ), քանդակագործուհի։
* Անահիտ Հովհաննեսի Զարդարյան (ծնվ․ 1945), նկարչուհի։
* Հովհաննես Մկրտչի Զարդարյան (1918-1992), գեղանկարիչ։
* Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան (1897-1986), գրող։
* Պիմեն Զարդարյան (1881), բանասեր։
* Ռուբեն Զարդարյան (1874-1915), գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, հասարակական, քաղաքական գործիչ։
* Սարգիս Զարդարյան (1889-1967), ռազմական գործիչ։
* Սիրուն Զարդարյան (1896-1982), դերասան։
* Վահան Գրիգորի Զարդարյան (1872-1945), գրավաճառ, հրատարակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Զարիֆյան

**Զարիֆյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ավետիս Զարիֆյան, դեղագործ։
* Հովհաննես Գևորգի Զարիֆյան (1879-1937), դերասան, թատերական գործիչ։
* Մատթեոս Զարիֆյան (1894-1924), բանաստեղծ։
* Նարինե Կառլի Զարիֆյան (ծնվ․ 1958), կոմպոզիտոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Զարյան

**Զարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արա Արմենի Զարյան (ծնվ․ 1956), ճարտարապետ։
* Արմեն Կոստանի Զարյան (1914-1994), ճարտարապետ։
* Լարի Զարյան (1937-2011), քաղաքական գործիչ։
* Կոստան Քրիստափորի Զարյան (1885-1969, *Եղիազարյան*), գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, արվեստաբան, գրականագետ։
* Հանրի Նաիրիի Զարյան (1928-1974), արձակագիր, թարգմանիչ, դերասան։
* Նաիրի Եղիազարի Զարյան (*Հայաստան Եղիազարյան*, 1900-1969), բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։
* Նվարդ Կոստանի Զարյան (1917-2005), քանդակագործուհի։
* Ռոմիկ Նաիրիի Զարյան (1932-1992), երկրաբան։
* Ռուբեն Վարոսի Զարյան (*[[Ղազանջյան]]*, 1909-1994), գրականագետ, թատերագետ, մանկավարժ։
* Վահրամ Զարյան, մնջախաղաց, պարող, ռեժիսոր, խորեգրաֆ։

## Տես նաև
* Եղիազարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Գրանշան

«**Գրանշան**», ոչ լատիներեն տառատեսակների ամենամյա մրցույթ (նախաձեռնող և հիմ­նադիր՝ Էդիկ Ղաբուզյան)։

## Պատմություն

Անցկացվում է 2008 թվականից՝ հայկական տառարվեստի զարգացումը խթանելու համար։ «Գրանշան»-ի միջոցառում­ների հիմնական կազմակերպիչն ու հովանավորողը ՀՀ մշակույթի նախարարությունն է, 2010 թվականից՝ նաև Մյունխենի տպագրիչների և դիզայներների միությունը։ Մրցույթները կազմակերպվել են Երևանում (2008, 2009՝ առցանց, 2012), Դուբլինում (2010), Ռեկ­յավիկում (2011), Ամստերդամում (2013)։ Մրցանակների արժանացած տառատեսակները ցուցադրվել են Լինկոլնում, Լոնդոնում, Հեմփշիրում, Մոսկվայում, Ս. Պետերբուրգում, Դոնի Ռոստովում, Չեբոկսարիում, Ալեքսանդրիայում, Հոնկոնգում, Բանգկոկում, Մյունխենում, Երևանում, Օշականում։

2008 թվականին առաջին կարգի մրցանակի արժանացած «Մարիամ» և «Գրապալատ» (հեղ.՝ Է. Ղաբուզան, երկուսն էլ՝ Հայաստանի ազգային գրապալատ) տառատեսակները ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի որոշմամբ ընդունվել են որպես պետական պաշտոնական տառատեսակներ և դրվել պարտադիր գործածության՝ պետական փաստաթղթաշրջանառության մեջ։ 2010-2012 թվականներին մրցույթի անվանակարգերում ավելացվել են հունարեն, արաբերեն, հնդկերեն, չինարեն տեքստային տառատեսակները։

2012 թվականին՝ Երևանում, 2013 թվականին Բանգկոկում հրավիրվել են ոչ լատինագիր տառատեսակների խնդիրներին նվիրված «Գրանշան»-ի միջազգային համաժողովեր։

Կատեգորիա:Հայաստանի մրցանակներ
Գրաշխարհ

«**Գրաշխարհ**», գրական-մշակութային, տեղեկատվական պարբերաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2003 թվականից Երևանում։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Տիգրան Ռշտունի։

Անդրադառնում է Հայաստանում լույս տեսնող տպագիր արտադրանքին, պարբերական մամուլին, համացանցային կայքերին, պարբերաբար տպագրում է պետական պատվերով և պետական աջակցությամբ լույս տեսած գրքերի մատենագիտական ցանկերը, անոտացիաներով և գրախոսականներով անդրադառնում ուշագրավ հրատարակություններին, լուսաբանում է ՀՀ հրատարակչությունների գործունեությունը, գրքի միջազգային ցուցահանդեսները, տոնավաճառները, մրցույթները, փառատոները, ծանոթացնում է գրաշուկայում արտոնագրված գրքերի (մասնավորապես՝ առաջին հնգյակի) վարկանիշներին։ Ներկայացնում է Հայաստան ներկրված օտարալեզու, ինչպես նաև Սփյուռքում լույս տեսած հայերեն հրատարակությունները, ՀՀ բուհերի հրատարակած գրքերը, պարբերականների ցանկերը և այլն։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Ստեփան Գրիգորյան (նկարիչ)

**Ստեփան Վահանի Գրիգորյան** (), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։

## Կենսագրություն
Ստեփան Գրիգորյանը ծնվել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Սարամեջ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Լոռու մարզում)։ 1960 թվականին ավարտել է ԵԳՈՒ-ն, 1967 թվականին՝ ԵԳԹԻ-ը։ 1967-1968 թվականներին եղել է «ՀՍՀ»-ի գեղարվեստական խմբագիր։ 1968-1970 թվականներին դասավանդել է ԵԳՈՒ-ում, 1970 թվականից՝ ՀՊՄԻ-ում (այժմ՝ ՀՊՄՀ, պրոֆեսոր՝ 2007 թվականից), 1970-2008 թվականներին, միաժամանակ՝ ԵԳԹԻ-ում (2004 թվականից՝ ԵԳԱ)։

Պատկերազարդել է Մուրացանի «Գևորգ Մարզպետունի» (1973, Բ.), Ս. Զորյանի «Սմբատ Բագրատունի» (1975, Բ.), Զ. Խալափյանի «Թույլը և ուժեղը» (1978), Պ. Թյությունճյանի «Թանիոս Շահինի գիւղացիական ապստամբութիւնը» (1987, Բ.), Ս. Թուրքմենբաշու «Ռուհնամա» (2005), Ա. Ղումաշյանի «Ապրելու իմ ժամանակը» (2008), «Նվիրյալները» (2008) գրքերը։

Գրիգորյանի գրաֆիկական գործերից տպագրվել են «Գրական թերթ», «Հայրենիքի ձայն», «Երեկոյան Երևան» թերթերում և «Նոր-Դար» ամսագրում, հոդվածներ՝ «Գեղարվեստական միտք» ամսագրում։ Հեղինակ է «Մի քանի տեղեկություններ գծանկարի ուսուցման և հայ միջնադարյան արվեստում այդ առարկայի դրվածքի մասին» (2003), «Մեր մանկավարժ արվեստագետները» (2005), «100 դիմանկար» (2008) գրքերի։

Ստեփան Գրիգորյանը մահացել է 2010 թվականի մայիսի 2-ին Երևանում։

 
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Զարացյան

**Զարացյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալբերտ Քաջազի Զարացյան (1937), վնասվածքաբան-օրթոպեդ, ռազմադաշտային վիրաբույժ։
* Հարրի Գևորգի Զարացյան (ծնվ․ 1924), ալտահար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Զարգարյան

**Զարգարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արիստակես Հայրապետի Զարգարյան (1864-1935), բժիշկ։
* Զարեհ Ալբերտի Զարգարյան (ծնվ․ 1989), բասկետբոլիստ։
* Մամիկոն Ջահանի Զարգարյան (1954-1992), ազատամարտիկ։
* Յակով Սերգեյի Զարգարյան (1925-2020), դաշնակահար, մանկավարժ։
* Սամվել Վարուժանի Զարգարյան (ծնվ․ 1959), մանկաբույժ-անեսթեզիոլոգ։
* Ստեփան Սերգեյի Զարգարյան (ծնվ․ 1937), մեխանիկոս։
* Տիգրան Կարոյի Զարգարյան (ծնվ․ 1954), գրադարանավար, ճարտարագետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Գրքաբուժություն

**Գրքաբուժություն**, հոգեբուժության բաժին, հատուկ ընտրված, հիմ­նականում գեղարվեստական գրականության միջոցով մարմնական և հոգեկան հիվանդների վրա առողջարարավերականգնողական ազդեցության եղանակ։

## Պատմություն
Ձևավորվել է XX դարի սկզբին և լայնորեն տարածվել տարբեր երկրներում։ Հայ իրականության մեջ դեռևս միջնադարից սրբացվել և բուժական նպատակներով շարունակում է օգտագործվել Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմը, որը հայտնի է նաև «Նարեկ» անվանումով։ Նարեկաբուժությունն օգնում է հիվանդին՝ ինքնագիտակցումի և ապաշխարանքի ճանապարհով ազատվելու ճնշող մտքերից, հույզերից ու հոգեկան խանգարում­ներից։
Հայացք Երևանից

«**Հայացք Երևանից**», քաղաքական, հասարակական, մշակութային, վերլուծական եռամսյա հանդես։ Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի պաշտոնական պարբերական։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1998-2003 թվականներին Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Վալերի Այդինյան, Հրաչ Հակոբյան (պաշտոնակատար), Այդին Մորիկյան, Գևորգ Լալայան։

Պարբերականը տպագրել է քաղաքագիտական տեսական հոդվածներ և հարցազրույցներ, միջազգային հարաբերությունների վերլուծություն-գնահատականներ, մեծ տեղ է հատկացրել տարածաշրջանային անվտանգության ու համագործակցության, քաղաքացիական կրթության հարցերին, հրապարակել հետազոտություններ ՀՀ ներքին ու արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ։ Հետևողականորեն անդրադարձել է Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման բանակցային գործընթացին, Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը, Հայ դատին, հայ-թուրքական հակամարտությանը։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Հայերեն ստուգաբանական բառարան

«**Հայերեն ստուգաբանական բառարան**», կազմել է Գևորգ Ջահուկյանը։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 2010 թվականին Երևանում։ Հայերենի ամենաընդարձակ ստուգաբանական բառարանն է. պարունակում է շուրջ 12 հազար բառահոդված՝ ներառյալ նաև կեղծ, սխալագիր և միայն մեկ անգամ հանդիպած բառերը։ Այս աշխատությունը, որի հիմնական սկզբնաղբյուրը Հ. Աճառյանի «Հայերեն արմատական բառարանն» է, ընդգրկում է նաև արմատական բառարանի հրատարակությունից հետո հայ իրականության մեջ կատարված ստուգաբանական հետազոտությունների արդյունքները։

Յուրաքանչյուր բառահոդված պարունակում է բառի տարբերակները, իմաստները, ստուգաբանությունը և աղբյուրները։ Աշխատությունն ավարտվում է հին հայերենի վերջածանցների ստուգաբանությանը նվիրված բաժնով։

«Հայերեն ստուգաբանական բառարան»-ի վերջնական խմբագրման աշխատանքները կատարել է Վահան Սարգսյանը։

Կատեգորիա:Բառարաններ
Հայերենի բարբառագիտական ատլաս

«**Հայերենի բարբառագիտական ատլաս**» (ուսումնասիրություններ և նյութեր), մատենաշար (հ. 1–3..., 1982–2010...):

Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի բարբառագիտության բաժինը։

Առաջին հատորում (1982) քննված են տեսական հարցեր, արժևորված է Հրաչյա Աճառյանի բարբառագիտական ժառանգությունը, նկարագրված են Մոկսի, Եդեսիայի, Խարբերդի բարբառները։ Երկրորդում (1985) մեկնաբանված է հայերենի բարբառագիտական ատլասի ծրագիրը, տրված է Խոտորջուրի բարբառի լեզվաաշխարհագրական բնութագիրը, նկարագրված է Շապին-Գարահիսարի բարբառի ձևաբանությունը ևն։ Երրորդում (2010) քննված են հայերենի տարբեր բարբառների հնչյունական, բառային, քերականական մակարդակների միավորներ, կատարված են ստուգաբանական դիտարկումներ։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Հրամանագիր Եկատերինա II կայսրուհու

«**Հրամանագիր Եկատերինա II կայսրուհու**», 1779 թվականի նոյեմբերի 14-ի հրովարտակը, որով Նոր Նախիջևանի նորահաստատ հայկական գաղութի բնակչությունը 10 տարով ազատվել է հարկերից, իրավունք ստացել զբաղվելու երկրագործությամբ, հիմնադրելու գործարաններ, ֆաբրիկաներ, վերապահվել է դավանանքի ազատություն, մայրենի լեզվով դատավարության իրավունք և այլն, Նոր Նախիջևանն իր 5 հայկական գյուղերով ստացել է ազգային սովորութային նորմերի վրա խարսխվող ինքնավարություն։

Հրովարտակը (մագաղաթ, 51 x 60 սմ, արծաթ՝ ոսկեզօծ ձեռագիր) ռուսերեն և հայերեն է, նրան ամրացված է վավերականությունը հաստատող կայսերական կլոր կնիքը (ոսկեզօծ տուփի մեջ)։ Պահվում է ՀՊԹ-ում (№ 8478):

Կատեգորիա:Հրովարտակներ
Հայաստանի պաշտոնական տեղեկագիր

**Հայաստանի պաշտոնական տեղեկագիր**, շաբաթական պարբերական։ Հայաստանի արդարադատության նախարարության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում։ Խմբագիր՝ Սուսաննա Գրիգորյան։

Հրապարակում է Հայաստանի միջազգային ընթացիկ պայմանագրերը, Հայաստանի օրենքները, Սահմանադրական դատարանի որոշումները, Հայաստանի նախագահի հրամանները, կարգադրությունները, Հայաստանի Ազգային ժողովի և Ազգային ժողովի նախագահի, Հայաստանի Կառավարության և Հայաստանի վարչապետի որոշումները, Հայաստանի Վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերը, Արդարադատության խորհրդի որոշումները։ Ըստ անհրաժեշտության՝ ունենում է նաև արտահերթ համարներ։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Հայկական ճարտարապետության պատմություն

«**Հայկական ճարտարապետության պատմություն**» (հ. 1–3, 1996–2004, նախատեսված 6-ից)։

Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը։ Ունի խմբագրական խորհուրդ։

Առաջինը (1996, խմբագիր՝ Գևորգ Տիրացյան) վերաբերում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն շինարարական արվեստին, Արարատյան թագավորության և Հայաստանի հելլենիստիստական շրջանի քաղաքաշինությանը, բնակելի և պաշտամունքային ճարտարապետությանը, երկրորդը (2002, խմբագիր՝ Մուրադ Հասրաթյան)՝ IV–VII դարերի քաղաքաշինությանը, աշխարհիկ ճարտարապետությանը, միանավ, եռանավ, գմբեթավոր բազիլիկներին ու դահլիճներին, Էջմիածնի մայր տաճարին, երրորդը (2004, խմբագիր՝ Մ. Հասրաթյան)՝ IV–VII դարերի կենտրոնագմբեթ եկեղեցիների՝ հայկական ճարտարապետական տաճարների հորինվածքներին, բազմաբսիդ եկեղեցիներին, վաղ միջնադարի շինարարական տեխնիկային, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներին։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Հրատարակչական հատկորոշում

**Հրատարակչական հատկորոշում**, հրատարակության բնագրին ուղեկցող փաստաթուղթ, որտեղ շարադրվել են բնագիրը տպագրելու անհրաժեշտ ցուցումները։

Հրատարակչական հատկորոշման մեջ տրվել են տեխնիկական ցուցումներ բնագրի շարվածքի եղանակի, տառատեսակի և տառաչափի, հիմնական և լրացուցիչ տեքստերի, նկարների, վերնագրերի, աղյուսակների, բանաձևերի, ինչպես նաև շարվածքի չափի, միջտողային բացատի, պարբերության մեծության և էջկապի առանձնահատկությունների մասին, ինչպես նաև տպագրության եղանակի, թղթի տեսակի, կազմարարաբրոշյուրավորման գործընթացների՝ քաղի, կարի, գրքի բլոկի մշակման, կազմանյութի և անհրաժեշտ այլ աշխատանքների յուրահատկությունները։ Բնագրի պատրաստման արդի՝ էլեկտրոնային եղանակի պայմաններում հրատարակչական հատկորոշումը պահպանվել է միայն կազմարարաբրոշյուրավորման մասով, մնացածը կատարվում է հրատարակչությունում։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Գունավոր տպագրության տպարան

**Գունավոր տպագրության տպարան**, տպարան Երևանում։

## Պատմություն
Հիմ­նադրվել է 1978 թվականին՝ որպես ՀԽՍՀ Հրատպետկոմի տպարան։ 1996 թվականից կոչվել է «Զվարթնոց» պոլիգրաֆիական ձեռնարկություն։ Տնօրեն՝ Միքայել Գևորգյան։

Հանրապետությունում առաջին օֆսեթ եղանակով գունավոր տպագրության տպարանն էր՝ ժամանակի բարձրակարգ սարքավորում­ներով հագեցած։ Տպագրել է գունավոր տպագրության արտադրանքի հիմնական մասը՝ գրքեր, ալբոմ­ներ, պլակատներ, պիտակներ և այլն։

1986 թվականին տարեկան արտադրանքը կազմել է 44 մլն թերթ-արտատիպ և 210 մլն ներկ-արտատիպ։

Գունավոր տպագրության տպարանում են տպագրվել եռահատոր «Ոսկեփորիկ» մանկական հանրագիտարանի 1-ին ու 2-րդ (1993, 1996) և «Հայկական համառոտ հանրագիտարանի» (հ. 1–4, 1990–2003) հատորները։

Կատեգորիա:Հայկական տպարաններ
Հայկական մատենաշար Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության

«**Հայկական մատենաշար Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության**», հայագիտական մատենաշար, ստեղծվել է Կյուլպենկյան հիմնարկության հայկական բաժանմունքի հովանավորությամբ։

Առաջին գիրքը՝ Բ. Կյուլեսերյանի «Ցուցակ ձեռագրաց Ղալաթիոյ ազգային մատենադարանի հայոց»-ը, տպագրվել է 1961 թվականին Անթիլիասում։ Մատենաշարով ցայսօր տպագրվել են ավելի քան 1000 անուն հայագիտական, հոգևոր-կրոնական, գեղարվեստական գրքեր, բառարաններ, բուհական դասագրքեր, ալբոմներ՝ Անթիլիասում, Լիսաբոնում, Վենետիկում, Վիեննայում, Երուսաղեմում, Հալեպում, Բեյրութում, Երևանում։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Լուիս Հանթեր

**Լուիս Հանթեր** (, ), ավստրալիացի դերասան։ Առավել հայտնի է «Գաղտնի շրջան» հեռուստասերիալում կատարած Նիք Արմսթրոնգի դերով։

## Կյանք և կարիերա
Ծնվել է Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում։ Առաջնաելույթը կատարել է 2008 թվականին՝ 15 տարեկան հասակում «Ինչպես ամպրոպը պարզ երկնքում» հեռուստասերիալում կատարախ Քայլ Մալրունիի դերով։ 2011-2012 թվականներին Հանթերը նկարահանվել է «Գաղտնի շրջան» հեռուստասերիալի 7 էպիզոդում։ Թատերական կարիերան սկսել է Սիդնեյի թատերական ընկերություններից մեկում, որտեղ կատարել է արքայազն Էդուարդի դերը «Վարդերի պատերազմը» ներկայացման մեջ, բեմականացման մեջ խաղացել է նաև Քեյթ Բլանշետը։ Շեքսպիրյան երիտասարդական փառատոնում կատարել է Մերկուցիոյի դերը «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
ՀՀ գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր

«**ՀՀ գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր**», կիսամսյա պարբերական։ ՀՀ արդարադատության նախարարության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում։ Խմբագիր՝ Սուսաննա Գրիգորյան։

Հրապարակում է ՀՀ ԿԲ-ի խորհրդի, ԿԸՀ-ի, Էներգետիկայի հանձնաժողովի, Վիճակագրության պետական խորհրդի, Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի, Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի, Քաղաքացիական ծառայության խորհրդի որոշումները, ՀՀ նախարարների հրամանները, Երևանի քաղաքապետի, ՀՀ մարզպետների որոշումներն ու կարգադրությունները և այլն։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Հնագիտական պեղումները Հայաստանում

«**Հնագիտական պեղումները Հայաստանում**», մատենաշար։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում Երևանում (հ. 1–25…, 1950–2012…): Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը։ Ունի խմբագրակազմ։

Հատորներում ընդգրկված են առանձին նշանավոր հուշարձանների պեղումների արդյունքներին նվիրված հաշվետվություններ և ուսումնասիրություններ։ Ուշագրավ են Բ. Առաքելյանի «Գառնի II: Անտիկ ժամանակաշրջան» (1957) և «Արտաշատ I, 1970–1977 թթ. պեղումների հիմնական արդյունքները» (ռուս., 1982), Է. Խանզադյանի «Գառնի IV, 1949–1966 թթ. պեղումների արդյունքները» (1969), Ա. Քալանթարյանի «Դվին I: Կենտրոնական թաղամասի պեղումները (1964–1970 թթ.)» (1976), Ժ. Խաչատրյանի «Անտիկ դամբարանադաշտ» (ռուս., 1976) և «Անտիկ դամբարանադաշտեր (1971–1977 թթ. պեղումները)» (1981), Կ. Ղաֆադարյանի և Ա. Քալանթարյանի «Դվին քաղաքը և նրա պեղումները (1973–1980 թթ.)» (2002), Գ. Թումանյանի «Ագարակ I: Վաղբրոնզեդարյան բնակավայրը (2001–2008 թթ. պեղումների արդյունքները)» (2012) և այլ աշխատություններ։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Gasolina

**Gasolina**, պուերտոռիկացի ռեփեր Դեդի Յանկիի երգը, որը թողարկվել է 2004 թվականին որպես **Barrio Fino** ալբոմի առաջատար սինգլ։ Գլորիան երգում է «dame más gasolina» («տուր ինձ ավելի շատ բենզին») տողը, բայց սուբտիտրերում նա չի հիշատակվել։ Երգը թողարկվել է որպես ալբոմի առաջատար սինգլ 2004 թվականի հոկտեմբերին և հիթ է դարձել 2005 թվականին, ընդգրկվելով որոշ հիթ–շքերթներին թոփ 10–ում։ «Gasolina»-ն առաջին ռեգեթոն ժանրի երգն է եղել, որն առաջադրվել է «Լատինական Գրեմմի» մրցանակի՝ տարվա ձայնագրության համար։

## Հիթ շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 երաժշտությունում
Կատեգորիա:2004 սինգլներ
Կատեգորիա:Իսպաներեն երգեր
Կլարա Գալե

**Կլարա Խուետե Սանչես** (, ), առավել հայտնի է որպես **Կլարա Գալե**, իսպանացի դերասանուհի և մոդել։ Առավել հայտնի է «Իմ պատուհանից» (2022) ֆիլմում կատարած Ռաքելի դերով։

## Վաող կյանք
Ծնվել է Իսպանիայի Պամպլոնա քաղաքում։ Դեռևս վաղ հասակից հետաքրքրված է եղել դերասանական արվեստով և սկսել է սովորել Պլազա դե լա Քրուզ Համալսարանում։

## Կարիերա
2021 թվականի հոկտեմբերին նկարահանվել է Սեբաստիան Յատրայի «Tacones Rojos» տեսահոլովակում։

2022 թվականին «Իմ պատուհանից» ֆիլմում մարմնավորել է Ռաքելին՝ գլխավոր կանացի կերպարը։ Նույն տարում կատարել է նաև Էվա Մերինոյի դերը «Սև ավազան։ Բարձունքներ» հեռուստասերիալում։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

### Տեսահոլովակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պարուհիներ
Սթիվ Լանդ

**Սթիվ Լանդ** (,), կանադացի դերասան, որն առավել հայտնի է «Շիթս Քրիք» և «Խայթվածը» հեռուստասերիալներում համապատսխանաբար կատարած Ջեյքի և Նիք Սորենտինոյի դերերով։

## Վաղ Կյանք և կարիերա
Մինչ դերասանական կարիերան սկսելը եղել է Քվեբեկի պատանեկան մեծ հոկեյի լիգայի P.E.I. Rockets (այժմ՝ Charlottetown Islanders) և Halifax Mooseheads թիմերում, 2008 թվականին ստացել է մի քանի ուղեղի ցնցում և ավարտել է սպորտային կարիերան։ Այդ կարիերան ավարտելուց մի քանի ամիս անց՝ սկսել է Վանկուվերում հաճախել դերասանական արվեստի դասընթացների։

Նա հանդես է եկել Hallmark Channel-ի մի քանի հեռուստաֆիլմերում, ինչպես նաև հեռուստատեսերիալներում՝ «Հեյվենը» և «Թագավորությունը», նաև գլխավոր դեր է ստացել Արդարության լաբիրինթոսի վերաթողարկման մեջ։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Մեյսոն Գուդինգ

**Մեյսոն Գուդինգ** (, ), ամերիկացի դերասան, որն առավել հայտնի է «Ամեն ինչ լավ կլինի» և «Սիրով, Վիկտոր» հեռուստասերիալներում կատարած դերերով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լոս Անջելեսում՝ երեք երեխայից բաղկացած ընտանիքում, որտեղ եղել է ավագը։ Նրա հայրը Քյուբա Գուդինգ Կրտսերն է, իսկ մայրը՝ Սառա Քափֆերը։ Հայրական կողմից նրա պապը «The Main Ingredient» խմբի նախկին վոկալիստն է։

Սովորել է Կալիֆոռնիայի Ուայնդոուրդ ավագ դպրոցում, որտեղ 4 տարի խաղացել է տեղի դպրոցի ֆուտբոլային ակումբի կազմում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Նյու Յորքի համալսարանի կիեմատոգրաֆիայի և մեդիա-արվեստի բաժին։ Առաջին կուրսում ուսումը կիսատ է թողել՝ իրեն դերասանական կարիերային նվիրելու համար։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Ջեյ Էռնանդես

**Ջեյ Էռնանդես** (, ), ամերիկացի դերասան։ NBC հեռուստաալիքի «Hang Time»-ում իր հեռուստատեսային դեբյուտից հետո կատարել է իր կինոդեբյուտը՝ Քիրստեն Դանստի հետ միասին նկարահանվելով «Խենթ և Գեղեցիկ» (2001) ռոմանտիկ դրամայում։ Նկարահանվել է բազմաթիվ ֆիլմերում՝ «Փառքի շողերում» (2004), «Հոսթել» (2005), «Շատ վատ մայրիկները» (2016), «Ինքնասպանների ջոկատ» (2016) և այլն։ 2018 թվականին սկսել է մարմնավորել Թոմաս Մագնումին «Մասնավոր հետախույզ Մագնում» հեռուստասերիալի վերաթողարկման մեջ։

## Վաղ կյանք
Էրնանդեսը քարտուղար և հաշվապահ Այսիսի (ի ծնե՝ Մալդոնադո) և մեխանիկ Խավիեր Էռնանդեսի որդին է։ Ունի երկու ավագ եղբայր (Մայքլ և Գաբրիել) և կրտսեր քույր (Ամելիա)։ Իր ապագա կնոջը՝ Դանիել Դյութչերին, հանդիպել է 14 տարեկան հասակում, իսկ նա եղել է 17 տարեկան։ Ընդունվել է Ռոուզմիդի Դոն Բոսքոյի անվան տեխնիկական համալսարան, բայց ավարտական դասարանում տեղափոխվել է Մոնտեբելլոյում գտնվող Շուր ավագ դպրոց։ Լոս Անջելեսի բարձրահարկ շենքերից մեկի վերելակում ծանոթացել է մենեջեր Հովարդ Թայների հետ, որն էլ ենթադրել է, որ վերջինիս Հոլիվուդում սպասվում է հաջողված դերասանական կարիերա։ Հովարդը վերջինիս ուղղորդել է դեպի դերասանական արվեստների դպրոց, իսկ հետո ուղարկել է նրա լուսանկարները քասթինգային տարբեր գործակալությունների։

## Կարիերա
1998-ից 2000 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում կատարել է Անտոնիո Լոպեսի դերը NBC-ի «Hang Time» հեռուստասերիալում։ Նրա կարիերայում բեկումնային է եղել 2001 թվականին «Touchstone Pictures»-ի «Խենթ և գեղեցիկ» ֆիլմում Քիրսթեն Դանսթի հետ դերակատարմամբ հանդես գալը։ Դրանից հետո նա նկարահանվել է մի քանի խոշոր հոլիվուդյան ֆիլմերում, այդ թվում նաև «Կառլիտոի ուղին։ Իշխանության վերելք» ֆիլմում գլխավոր դերակատարումը, 2005 թվականի «Հոսթել» սարսափ ֆիլմում և «Համաշխարհային առևտրի կենտրոն» ֆիլմերում դերակատարումները։ Նա նկարահանվել է «Ավազակ տղաներ» (2010) քրեական մարտաֆիլմում։

2005 թվականին «Կառլիտոյի ուղին։ Իշխանության վերելք» քրեական պրիքվելում կատարել է Կառլիտո Բրիգանտեի դերը, այդ դերը 1993 թվականի համանուն ֆիլմում կատարել է Ալ Պաչինոն։

Էլի Ռոթի «Հոսթել» (2005) և դրա սիքվել «Հոսթել 2» ֆիլմերում մարմնավորել է Փեքսթոնին։

2016 թվականին «Շատ վատ մայրիկները» ֆիլմում կատարել է Ջեսսի Հարքնեսի դերը, իսկ «Ինքնասպանների ջոկատը» սուպերհերոսային ֆիլմում կատարել է նախկին գանգսթեր և մետամարդ Էլ Դիաբլոյի դերը։

2018 թվականին CBS-ի «Մասնավոր հետախույզ Մագնում» հեռուստասերիալում մարմնավորել է Թոմաս Մագնումի կերպարը։ Պրեմիերան կայացել է 2018 թվականի սեօտեմբերի 24-ին։ Չորս եթերաշրջանից հետո այն չեղարկվել է 2022 թվականի մայիսին, բայց հունիսին NBC-ն շարունակել է հեռուստասերիալը՝ հավելյալ երկու եթերաշրջանի պատվերով։

## Անձնական կյանք
2006 թվականին ամուսնացել է «Hang Time» հեռուստասերիալի իր խաղընկերուհի Դանիելլա Դյութչերի հետ։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Ժաումե Կոլյետ Սերրա

**Ժաումե Կոլյետ Սերրա** (, ), կատալոնական ծագմամբ ամերիկացի կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է կատալոնական Սան Ասիսկլո դե Վալյալտա քաղաքում։

18 տարեկան հասակից ապրել է Հոլիվուդում, իսկ կինեմատոգրաֆիական կրթություն ստացել է Լոս Անջելեսում։ 1996 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո սկսել է նկարահանել երաժշտական տեսահոլովակներ և հեռուստատեսային գովազդներ այնպիսի ապրանքանիշերի համար, ինչպիսիք են PlayStation-ը, Budweiser-ը և Verizon-ը։

2005 թվականին պրոդյուսեր Ջոյել Սիլվերի օգնությամբ նկարահանել է իր առաջին ֆիլմը՝ «Մոմե արձանների տուն», որը հանդիսանում է 1953 թվականի համանուն ֆիլմի ռեմեյքը։

## Անձնական կյանք
Քոլեթ-Սերրան բնակվում է Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքի Արևմտյան Հոլիվուդ Հիլզ թաղամասում։

## Ֆիլմագրություն
* 2005 — Մոմե արձանների տուն
* 2007 — Գոլ 2։ Կյանքը որպես երազանք
* 2009 — Որբը
* 2011 — Անհայտ (Եվրոպական կինոպրեմիերայի անվանակարգ)
* 2012 — Գետ
* 2014 — Օդային մարշալ
* 2015 — Գիշերային փախստականը
* 2016 — Ծանծաղուտները
* 2018 — Ուղևորը
* 2021 — Կրուիզը ջունգլիներում
* 2022 — Սև ադամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կինոռեժիսորներ
Գեղեցիկ աղետ

**«Գեղեցիկ աղետ»** (), 2023 թվականին թողարկված ամերիկյան ռոմանտիկ դրամա, որի ռեժիսորը Ռոջեր Քամբլն է։ Սցենարը գրել են Քամբլն ու Ջեյմի Մաքգուայրը՝ վերջինիս կողմից 2011 թվականին հրատարակված համանուն գրքի հիման վրա։

## Դերասանական կազմ
* Դիլան Սփրոուս՝ Թրևիս Մեդոքս
* Վիրջինիա Գարդներ՝ Էբբի Էբերնեթի
* Օթոմ Ռիզեր՝ Պրոֆեսոր Ֆելդեր
* Լայբ Բարեր՝ Ամերիկա Մեյսոն
* Մայքլ Քադլիչ՝ Ջիմ Մեդոքս
* Բրայան Օսթին Գրին՝ Միք Էբերնեթի
* Օսթին Նորթ՝ Շեփլի Մեդոքս
* Ռոբ Էսթես՝ Բեննի
* Սեմյուել Լարսեն՝ Ջեսսի Վիվերոս
* Ջեք Հասքեթ՝ Թրենթոն Մեդոքս
* Թրեվոր Վան Ուդեն՝ Թոմաս Մեդոքս
* Միքի Դարթֆորդ՝ Թայլեր Մեդոքս
* Աքշեյ Կումար՝ Ադամ
* Նեյլ Բիշոթ՝ Փարքեր Հեյես
* Դեքլան Մայքլ Լեիրդ՝ Թեյլոր Մեդոքս

## Արտադրություն
2012 թվականին Warner Bros. Entertainment-ը ստացել է «Գեղեցիկ դժբախտություն» ֆիլմի ստեղծման իրավունքները, սակայն նախագծի մշակումն այդպես էլ չի սկսվել և Warner Bros.-ի պայմանագրի ժամկետն ավարտվել է 2014 թվականի մայիսի 13-ին։ 2020 թվականին ֆիլմի ստեղծման իրավունքը ձեռք է բերել Voltage Pictures-ը, արտադրությունը սկսվել է 2021 թվականին, ռեժիսորը եղել է Ռոջեր Քեմբլը, իսկ դերասանական կազմում ընդգրկվել են Դիլան Սփրոուսը, Ռոբ Էսթեսը և Վիրջինիա Գարդները։

Մաքգուայրի հակասական հայտարարությունների և ծայրահեղ աջակողմյան քաղաքական հայացքների պատճառով ֆիլմն արժանացել է լուրջ հասարակական քննադատության։

## Թողարկում
ԱՄՆ-ում ֆիլմը թողարկվել է ապրիլի 12-13-ը՝ որպես Fathom Events-ի մաս։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2023 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Իլինոյսում
Արմեն Զաքարյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Զաքարյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Արմեն Եգորի Զաքարյան (ծնվ․ 1937), կենսաֆիզիկոս։
* Արմեն Իգիթի Զաքարյան (ծնվ․ 1989), բռնցքամարտիկ։
Սարգիս Զաքարյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Զաքարյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Սեյրան Արտյուշայի Զաքարյան (ծնվ․ 1958), փիլիսոփա։
* Սեյրան Սերգեյի Զաքարյան (ծնվ․ 1954), գրող, հրապարակախոս, կոմպոզիտոր։
Գրքի բլոկ

**Գրքի բլոկ**, գրքի՝ տետրերով կամ առանձին թերթերով համալրած, կռնակում ամրակված, երեք կողմից հատած և շապկելու կամ կազմակողերի մեջ դնելու պատրաստ լրակազմը։ Գրքի հիմնական բաղադրիչն է։

Գրքի բլոկի պատրաստման գործողություններից են կախված գրքի ամրությունը, երկարակեցությունը, արտաքին տեսքի պահպանությունը և այլն։ Ժամանակակից բրոշուրավորման-կազմարարական արտադրությունում գրքի շապիկն ու կազմակողերը պատրաստվում են գրքի բլոկից առանձին, իսկ նրանց միացումը կատարվում է պոլիգրաֆիական արտադրության վերջում։ Գրքի բլոկի ամրակման եղանակը կախված է բլոկում էջերի քանակից. եթե էջերի թիվը մինչև 80 է, գրքի բլոկն ամրակվում է պահանգներով, ավելի մեծ ծավալի (հաստության) դեպքում՝ կարի կամ սոսնձման եղանակով։

Գրքի բլոկի ամրությունը մեծացնելու և գիրքն աղտոտումից պաշտպանելու նպատակով կռնակի վերևի և ներքևի հատվածքներին սոսնձում են մետաքսե կամ բամբակե գործվածքի երիզ (կապտալ), երբեմն կպցնում նաև էջանշան (վերևից)։ Շապիկը գրքի բլոկին ամրացնում են մետաղե պահանգներով, իսկ կազմակողերին՝ եզրակման կամ կռնականյութերով ու պահպանակով։

Կատեգորիա:Գրքեր
Գրքի և հրատարակչական գործի կենտրոն

**Գրքի և հրատարակչական գործի կենտրոն**, ՀՀ մշակույթի նախարարության կազմակերպություն։

## Պատմություն
Ստեղծվել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի և ՀԿԿ ԿԿ-ի 1963 թվականի դեկտեմբերի համատեղ որոշմամբ։ 1963-1972 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի մամուլի, 1972-1990 թվականներին՝ Հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի և գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտե (Հրատպետկոմ), 1990-1992 թվականներին՝ ՀՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր մամուլի կոմիտե, 1992-1995 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարությանն առընթեր հրատարակչական գործի վարչություն, 1995-1997 թվականներին՝ ՀՀ տեղեկատվության նախարարություն, 1997–2002 թվականներին՝ Տեղեկատվության և գրահրատարակչության վարչություն, 2002-2012 թվականներին՝ Տեղեկատվության և գրահրատարակչության գործակալություն։

Ղեկավարել է գրահրատարակչական պետպատվերները, Հայֆիլմի, «Երևան» ստուդիայի, Արմենպրես գործակալության, պարբերական մամուլի, հեռուստառադիոընկերությունների ֆինանսավորման, պետական և պետական մասնակցությամբ գրահրատարակչությունների մի մասի աշխատանքները, 1995-2001 թվականները՝ նաև Հայաստանի ազգային ռադիոն և հեռուստատեսությունը, Հայմամուլը։ 2002 թվականից ղեկավարում է գրահրատարակչական պետպատվերի իրականացման գործառույթը։

1968-1999 թվականներին լույս է ընծայել «Գրքերի աշխարհ» ամսաթերթը։

Վարչության (կոմիտեի) պետեր (նախագահներ) են եղել Հ. Մարտիրոսյանը, Հայկարամ Ութմազյանը, Սպարտակ Բաղդասարյանը, Գեղամ Մուղնեցյանը, Ստեփան Պողոսյանը, Կարեն Սիմոնյանը, Էդվարդ Սաֆարյանը, Հրաչյա Թամրազյանը, Գարեգին Չուգասզյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Հարություն Կարապետյանը, Տիգրան Հակոբյանը, Էդվարդ Միլիտոնյանը (2002 թվականից)։ 

Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Գրքի թանգարան

**Գրքի թանգարան**, ԳՀ և մշակութալուսավորչական հաստատություն, որը հավաքում, ուսում­նասիրում, պահպանում և ցուցադրում է ձեռագիր ու տպագիր գրքեր, փաստաթղթեր, տպագրության արվեստի պարագաներ։

## Պատմություն
Գրքի և գրահրատարակչության հնագույն թանգարանը Լայպցիգի գրի և գրքի թանգարանն է (հիմնադրվել է 1885 թվականին), որը կազմավորվել է գերմանացի գրասեր և հրատարակիչ Ի. Կլեմեի հավաքածուի հիման վրա (1950 թվականից Գերմ. գրադարանի բաժին է)։ Ֆոնդերն ընդգրկում են ձեռագրեր, խանձարուրային գրքեր, XVI–XX դարերի հազվագյուտ հրատարակություններ (ավելի քան՝ 500 հզ. նմուշ)։

Խոշորագույն Գրքի թանգարան է Մայնցի Տպագրության համաշխարհային արվեստի՝ Յ. Գուտենբերգի թանգարանը (1900), որտեղ նրա կյանքին ու գործունեությանը զուգահեռ ներկայացված է նաև տպագրության արվեստի պատմությունը։ Գուտենբերգի թանգարան գործում է նաև Բեռնում (1900, Շվեյցարիա)։

Գրքի թանգարաններ կան Մոսկվայում (1923, Պետական գրադարանում), Դրեզդենում (1935), Հռոմում (1938), Վարշավայում (1938), Ամստերդամում (1944), Բրյուսելում (1944), Փարիզում (Ազգային գրադարանում), Լոնդոնում (Բրիտանական թանգարանում), Ժնևում (1951), Պրահայում (1953), Լիոնում (1964, Գրատպության), Կիևում (1972, Կիև-Պեչորյան արգելոցում՝ 1615 թվականին հիմ­նադրված տպագրատան շենքում), Թիֆլիսում, Մինսկում և այլուր։

Հայ գրքերի (ձեռագիր մատյանների) հարուստ ցուցադրություններ կան Երևանի, Վենետիկի, Վիեննայի, Նոր Ջուղայի, Երուսաղեմի, Զմմառի, Անթիլիասի մատենադարաններում, Փարիզի Նուբարյան գրադարանում և այլուր։

Կատեգորիա:Գրքեր
Զաքոյան

**Զաքոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գարեգին Վլադիմիրի Զաքոյան (ծնվ․ 1947), կինոռեժիսոր, կինոգետ։
* Հրաչիկ Հմայակի Զաքոյան (1922-2003), գյուղատնտես, ծխախոտագործ։

## Տես նաև
* Զաքարյան
* Զաքյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Զիլֆյան

**Զիլֆյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արտո Վրեժի Զիլֆյան (ծնվ․ 1944), բժիշկ, ախտաբան-ֆիզիոլոգ, ախտաբան-անատոմ։
* Վրեժ Նշանի Զիլֆյան (1921-1997), բժիշկ, ուռուցքաբան։

## Տես նաև
* Զիլֆիյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Զիրոյան

**Զիրոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արտաշես Նորայրի Զիրոյան (ծնվ․ 1950), բուսաբան։
* Վահե Զիրոյան (ծնվ․ 1990), դերասան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Նադիր Ռուստամլի

**Նադիր Ռաշիդ օղլու Ռուստամլի** (,, ), ադրբեջանցի երգիչ։ Ռուստամլին դարձել է Ադրբեջանի ձայնը երաժշտական մրցույթի երկրորդ եթերաշրջանի հաղթող։ 2022 թվականին Եվրատեսիլ երգի մրցույթի եզրափակչում, իր «Fade to Black» երգով, զբաղեցրել է 16-րդ հորիզոնականը։

## Կենսագրություն
Նադիր Ռուստամլին ծնվել է Ադրբեջանի Սալյան քաղաքում։ 2005-2016 թվականներին սովորել է Սալյանի N3 միջնակարգ դպրոցում։ Պատանեկան տարիքում դաշնամուրի է հաճախել Սալյանի Գուլու Ասքերովի անվան երաժշտական դպրոցում։ 2021 թվականին Ռուստամլին ավարտել է Ադրբեջանի զբոսաշրջության և մենեջմենթի համալսարանը՝ ստանալով բիզնես կառավարման բակալավրի աստիճան։

## Կարիերա
### 2017–2020
Սկսած 2017 թվականից Ռուստամլին մասնակցել է երաժշտական տարբեր մրցույթների և փառատոնների, այդ թվում «Youthvision 2019» երգի միջազգային մրցույթին, որտեղ 21 մասնակիցների շարքում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը։
### 2021. «Ադրբեջանի ձայն»-ը
2021 թվականին նա մասնակցել է «Ադրբեջանի ձայն»-ը երգի մրցույթի երկրորդ եթերաշրջանին։ Կույր լսումներ փուլի ժամանակ նրա ելույթի ընթացքում պտտվել են Էլդար Ղասիմովը և Մուրադ Արիֆը։ Արդյունքում, նա միացավ Ղասիմովի թիմին։ 2022 թվականի հունվարին նա հաղթեց մրցույթում՝ ստանալով հանդիսատեսի 42,6 %-ի աջակցությունը։

### 2022. Եվրատեսիլ 2022 երգի մրցույթ

2022 թվականի փետրվարի 16-ին İctimai Television-ը հայտարարեց, որ հեռուստաընկերությունը Ռուստամլիին ընտրել է որպես Եվրատեսիլ 2022 երգի մրցույթում Ադրբեջանի ներկայացուցիչ։ Երկրորդ կիսաեզրափակչում նա զբաղեցրեց 10-րդ հորիզոնականը՝ հավաքելով 96 միավոր և հայտնվեց եզրափակչում։ Բոլոր միավորները Ռուստամլին ստացել էր ժյուրիից։ Հեռուստադիտողի քվեարկությունից Ադրբեջանի ներկայացուցիչը միավոր չէր ստացել։ Եզրափակչում արդեն նա զբաղեցրել է 16-րդ հորիզոնականը՝ ելույթ ունենալով 15-րդ համարի ներքո։ Արդյունքում, նա ստացել է 106 միավոր, որից 103-ը ժյուրիից, իսկ 3-ը՝ հեռուստադիտողից։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ
* «Mashup» (2021)
* «Fade to Black» (2022)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1999 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլ

**Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլ**, 1840-1947 թվականներին Կ. Պոլսում և հայկական գաղթավայրերում տպագրվել են շուրջ 130 անուն հայատառ թուրքերեն պարբերականներ։ Դրանց հեղինակությունն այնքան մեծ է եղել, որ թուրք և Թուրքիայի ազգային փոքրամասնությունների մտավորականները նախընտրել են դրանք օսմաներենով հրատարակվողներից, այդ պարբերականներն ընթերցելու համար սովորել են հայերեն այբուբենը։

## Պատմություն
Հայկական թերթերի և թուրքական պաշտոնաթերթերի առաջին տպագրիչը Պողոս Արապյանն է, որ եղել է նաև Կայսերական տպարանի ղեկավարը (1832-1840)։ Հայտնի էին նաև տպագրիչ Հովհաննես Մյուհենտիսյանը, լրագրող ու հրատարակիչ Միհրան Նագգաշյանը և ուրիշներ։

Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլը տպագրվել է հայկական տպարաններում։

Հայատառ թուրքերեն առաջին պարբերականը՝ «Թագվիմի Վէգայի»-ն («Օրացույց դեպքերի»), «Լրոյ գիր Մեծի Տէրութեանն Օսմանեան» պաշտոնաթերթի հայատառ թուրքերեն տարբերակն է. լույս է տեսել 1840 թվականին (11 համար)։ Հայտնի են նաև «Ճէրիտէի Հավատիս» («Բանբեր նորությունների», 1843-1847), «Մէճմաայը Հավատիս» («Ծաղկաքաղ լուրերի», 1852–77), «Զօհալ» («Երևակ», 1855–56), «Միւնատիյի Էրճիյաս» («Արգեոսի մունետիկ», 1859-1862), «Վարագայի Հավատիս» («Նորությունների թերթ», 1864-70), «Էնվարը Շարգիյէ» («Արևելքի ճառագայթ», 1866-1877, Կարին), «Մանզումէի Էֆքեար» («Մտածումների շար», 1866–1917), «Աւետաբեր» (1872–1911), «Խէյալ» («Անուրջ», 1873) «Թէրճեմանը Էֆքեար» («Թարգման մտածումների», 1877-1885), «Ճիհան» («Աշխարհ», 1884-1885), «Մէճմուայը Ախպար» («Հավաքածո լուրերի», 1884–1914), «Ճէրիտէի Շարգիյէ» («Օրագիր արևելյան», 1885-1913) և այլ պարբերականներ. բոլորը լույս են տեսել Կ. Պոլսում։ Վերջին՝ «Փարոս» ժողովրդական շաբաթաթերթը հրատարակվել է Ֆիլադելֆիայում 1921 թվականին։

## Գրականություն
* Ստեփանյան Հ., Հայատառ թուրքերէն գրքերի եւ հայատառ թուրքերէն պարբերական մամուլի մատենագիտութիւն (1727–1968), Ստամբուլ, 2005։

Կատեգորիա:Թուրքահայ մամուլ
Կատեգորիա:Թուրքալեզու թերթեր
Հայերեն բացատրական բառարան

«**Հայերեն բացատրական բառարան**», քառաատոր բառարան, որը կազմել է Ստեփան Մալխասյանցը։

Լույս է տեսել Երևանում (1944-1945, ԽՍՀՄ Պետական 1-ին կարգի մրցանակ), Բեյրութում (1955-1956, «Սևան» տպարան, 1983, նույն տպարանում), Թեհրանում (1994, «Նայիրի» տպարան), Երևանում (2010, ԵՊՀ հրատարակչություն) և այլն։

Ներառում է հայոց լեզվի բոլոր դրսևորումների՝ գրաբարի, միջին հայերենի, գրական լեզվի արևելահայ և արևմտահայ տարբերակների, հայերենի բարբառների շուրջ 120 հզ. բառ և դարձվածքային միավոր։ Բառերի ու դարձվածքների ընդգրկման ծավալով, բառահոդվածի կազմության հարստությամբ, բառերի և դարձվածքային միավորների իմաստաբանական, բառագիտական, ոճական ու քերականական բազմակողմանի մշակվածությամբ «Հայերեն բացատրական բառարանը» ոչ միայն ազգային գրական լեզվի առաջին ընդարձակ, այլև պատմական բառարան է։ «Հայերեն բացատրական բառարան»-ում զուգահեռաբար համատեղված են ինչպես պատմական, այնպես էլ ժամանակակից գրական լեզվի բացատրական բառարանների սկզբունքները։

## Արտաքին հղումներ
* «Հայերեն բացատրական բառարան»

Կատեգորիա:Բառարաններ
Զոլյան

**Զոլյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Միքայել Սուրենի Զոլյան (ծնվ․ 1980), ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր։
* Սուրեն Տիգրանի Զոլյան (ծնվ․ 1955), գիտնական, հասարակական գործիչ, գրող, հրապարակախոս, քաղաքագետ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Ավագ Հարությունյան (պատմաբան)

**Ավագ Արամայիսի Հարությունյան** (), հայ պատմաբան, խմբագիր։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (2004)։

## Կենսագրություն
Ավագ Հարությունյանը ծնվել է 1969 թվականի հունվարի 19-ին Կիրովականում (ներկայում՝ Վանաձոր)։ 1993 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1997-1999 թվականներին եղել է ՀՀ հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների փաստաթղթերի կենտրոնական պետական արխիվի գլխավոր արխիվագետ, 2001-2003 թվականներին՝ տնօրեն, 1999-2001 թվականներին՝ ՀԱԳ-ի մատենագիտության և գիտական հետազոտությունների բաժնի վարիչ, 2003-2009 թվականներին՝ Հայաստանի ազգային արխիվի փոխտնօրեն, 2009 թվականից՝ ՀՀ ՊՆ «Մայր Հայաստան» զինվորական թանգարանի տնօրեն, «Հայրենիք» մատենաշարի խմբագիր։

## Աշխատություններ
Լույս են տեսել Ավագ Հարությունյանիի «Գարեգին Նժդեհի 1921 թ. Թավրիզի դատավարությունը» (2001, 2004), «Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի հասարակական և դիվանագիտական գործունեությունը 1918–1920 թվականներին» (2004), «Սևրի պայմանագիրը և հայ հասարակական-քաղաքական միտքը» (2004), «Ակնարկներ քրդական խնդրի պատմության» (2008), «ՀՀ Ազգային հերոսներ։ Արցախի հերոսներ» (հայ.՝ 2010, պարսկ.՝ 2013,) մենագրությունները։

Խմբագրել, կազմել և հրատարակության է պատրաստել «Ազատ Սյունիք։ Արնոտ գիրք» (2007), «Ազգային գիտակցություն» (2008), «Սուրբ Էջմիածինը և Հայոց ցեղասպանությունը» (2010) և այլ ժողովածուներ, «Հայոց ցեղասպանություն և Հայկական հարց. գրքերի մատենագիտություն (1860–2010)»-ը (2014)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավագ Ա. Հարությունյան, Հայ սպաները Ռյազանի համակենտրոնացման ճամբարում 1920-1923թթ. , ՎԷՄ, 2016, թիվ 2

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ