open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շկոդերի վիլայեթ

**Շկոդերի վիլայեթ** (), առաջին մակարդակի վարչատարածքային միավոր Օսմանյան կայսրությունում, որը գոյություն է ունեցել 1867-ից 1913 թվականներին՝ ժամանակակից Ալբանիայի և Չեռնոգորիայի տարածքում։ 19-րդ դարի վերջին տարածքը կազմել է 13 800 կմ²։

Վիլայեթը կազմավորվել է 1867 թվականին՝ նախկինում գոյություն ունեցողղ Շկոդերի և Դեբարի սանջակների տեղում։ Ձևավորվել է թուրքերի կողմից 1478-1479 թվականներին քաղաքի գրավումից հետո։ 1499 թվականի տվյալներով Շկոդերի սանջակի կազմում ներառված էր Զետայի իշխանության մեծ մասը։ 1514-ին Ստանկո Չեռնոևիչի իշխանության ներքո վարչատարածքային միավորը տարրալուծվում է երկու առանձին շրջանների՝ Շկոդերի և Չեռնոգորիայի սանջակների, որոնցից յուրաքանչյուրն օժտված էր որոշակի ինքնավարությամբ։

1867 թվականին Շկոդերի սանջակը միանում է Սկոպյեի սանջակին, որի արդյունքում էլ ձևավորվում է վիլայեթը։ Նախկինում Օսմանյան կայսրության Շկոդերի վիլայեթի մաս կազմող Բար և Պոդգորիցա բնակավայրերը 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում անցնում են նորանկախ Չեռնոգորիայի թագավորությանը։

1912-1913 թվականների պատերազմական գործողությունների ընթացքում վիլայեթի տարածքը նվաճվում է «Բալկանյան դաշինքի» երկրների միացյալ ուժերի կողմից։ 1914 թվականին Շկոդերի վիլայեթը միանում է 1913 թվականի Լոնդոնի վեհաժողովի արդյունքում ձևավորված անկախ Ալբանիային։

1911 թվականի տվյալներով թուրքհպատակ վիլայեթի բնակչության թիվը կազմել է 349 455 մարդ։ Ազգաբնակչության մեծամասնությունը կազմել են իսլամադավան ալբանացիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության վիլայեթներ
Կատեգորիա:1867 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:1913 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1913 կազմալուծումներ Օսմանյան կայսրությունում
Նազիմա

**Նազիմա Ջանիբեկովա** () () ավելի հայտնի է **НАZИМА** մականունով, ռուս երգչուհի, որը հանդես է գալիս հիփ-հոփ ժանրում։ ՏՆՏ հեռուստաընկերության երգի շոուի առաջին սեզոնի եզրափակիչ մասնակից։ Black Star Inc. լեյբլի արտիստ։

## Չարթեր
### Տարեկան չարթեր

### Տեսահոլովակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ղազախ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Լեյլա Աբուլելա

**Լեյլա Աբուլելա**, (, ), սուդանցի գրող, գրում է անգլերեն լեզվով։

## Կենսագրություն

Մեծացել է Խարթումում, ավարտել է ամերիկյան դպրոց։ 1985 թվականին ավարտել է Խարթումի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը, այնուհետև` Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը։ 1990 թվականին տեղափոխվել է Աբերդին, որտեղ սկսել է գրել։ 2000-2012 թվականներին ապրել է Ջակարտայում, Դուբայում, Աբու Դաբիում, Դոհայում։ Ունի երեք երեխա, ներկայումս ապրում է Աբերդինում։

## Ստեղծագործություններ
### Վեպեր
* Թարգմանիչը (The Translator) (1999 թվականին ըստ Նյու Յորք Թայմսի տարվա լավագույն գրքերից մեկ ն է, ներկայացվել է Օրանժ մրցանակի)
* Մինարեթ (Minaret) (2005 թվականին առաջադրվել է Օրանժ մրցանակի և Դուբլինյան գրական մրցանակի համար)
* Պոետների ծառուղի (Lyrics Alley) (2011, ընդգրկվել է Օրանժ մրցանակի լոնգ-լիսթի, Բրիտանական բարեկամության գրական մրցանակի շորթ-լիսթի մեջ, ստացել է Շոտլանդիայի գրական մրցանակ)

### Նովելներ
* Գունավոր լույսեր (Coloured Lights), 2001

## Ճանաչում
2000 թվականին դարձել է աֆրիկյան գրականության Քեյնի մրցանակի առաջին դափնեկիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Բրիտանական խորհրդի էջում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի վիպասաններ
Կամիլ Մոկլեր

**Կամիլ Մոկլեր** (, ), ֆրանսիացի գրող, արձակագիր և գեղարվեստական քննադատ։

## Կենսագրություն
Մոկլերը Ստեֆան Մալարմեի, որին մի քանի աշխատանք է նվիրել, և Մորիս Մետերլինկի տաղանդի մեծ երկրպագուն էր։ Գրական գործունեությունն սկսել է որպես բանաստեղծ և վիպասան։ Նրա պոեզիան որոշակի հաջողությունների է հասել, նրա բանաստեղծությունների հիման վրա երաժշտություն են ստեղծել այնպիսի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Էռնեստ Բլոխը, Գյուստավ Շարպանտյեն, Էռնեստ Շոսոնը և Նադյա Բուլանժեն։ Մոկլերի ամենահայտնի վեպը՝ «Մեռյալների արևը» (, 1898), roman à clef, ներառում է 1890-ական թվականների առաջատար ավանգարդ գրողների, արվեստագետների և երաժիշտների գեղարվեստական դիմանկարներ։ Ներկայումս այն համարվում է արծաթե դարաշրջանի կարևոր պատմական փաստաթուղթ։ Գրողն ունի մի շարք գիտահանրամատչելի գրքեր երաժշտության մասին, ներառյալ «Schumann» (1906), «La Religion de la musique» (1909), «Histoire de la musique européenne : 1850—1914» (1914) և «Les Héros de l’orchestre» (1919), որոնք կարևոր դեր են ունեցել 19-20-րդ դարերի Փարիզի երաժշտական տենդենցներն ըմբռնելու համար։

1893 թվականին նա եղել է Էվր թատրոնի համահիմնադիր։

Որպես գեղարվեստական քննադատ՝ Մոկլերը «Mercure de France»-ում հանդես է եկել այնպիսի արվեստագետների մասին, ինչպիսիք են Պոլ Գոգենը և Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկը՝ չհերքելով իր հիացմունքը նրանց արժանիքների հանդեպ ընդհանուր ճանաչումից հետո։

Կյանքի վերջին տարիներին նա հիմնականում գրել է ոչ գեղարվեստական աշխատանքներ, այդ թվում եղել է ճանապարհորդային նշումների հեղինակ, ինչպիսիք են՝ «Normandie» (1939), գրողների, արվեստագետների և երաժիշտների կենսագրություններ և գեղարվեստական քննադատությունը։ Գեղանկարչության մասին աշխատանքներում նա կողմնակից էր իմպրեսիոնիզմին և սիմվոլիզմին, բայց արհամարհաբար էր մոտեցել ֆովիզմին, այն բնութագրել է որպես «ներկով դույլ, որը նետվել է հանրության դեմքին»։ Նա նաև ստեղծել է լիբերտո Անտուան Մարիոտի «Nele Dooryn» երեք գործողություն ունեցող օպերայի համար, որի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1940 թվականին Օպերա Կոմիկում։

Իր կյանքի վերջում նա համագործակցել է Վիշի Ռեժիմի հետ և աշխատել է «Grand Magazine illustré de la Race : Revivre»-ում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ
Ավետարան (4828)

**Ավետարան** (4828), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4828 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1575 թվականին Մկրտիչ քահանա գրիչի կողմից Պոռ գյուղում։ Ծաղկողը և կազմողը եղել է Եղիա վարդապետը։ Ստացողը եղել է Փարիխան տիկինը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25,5X19 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 295 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ ծաղկազարդ մետաքս։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 290բ, ստացողի՝ 294ա, ծաղկողի՝ 294բ, հետագայի՝ 146ա (17-րդ դար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Երկու օր սպանության համար

**Երկու օր սպանության համար** (), ֆրանսիացի ռեժիսոր Ժան Բեկերի մելոդրաման` ըստ ֆրանսիացի գրող Ֆրանսուա դ'էպենուի համանուն վեպի։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2008 թվականին, Քվեբեկի ֆրանսիական կինոյի փառատոնի շրջանակներում։

## Սյուժե
Իր 42-ամյակի նախորյակին Անտուան Մելիոտն ունի այն ամենը, ինչի մասին կարելի է երազել` սիրող կին, երկու երեխա, հավատարիմ ընկերներ, հրաշալի տուն Իվելինում և ֆինանսապես ապահովված է։ Բայց հանկարծ անհայտ պատճառով նա որոշում է վերջ տալ իր հարմարավետ կյանքին։

Սկզբում նա քանդում է իր հետագա կարիերան։ Տուն վերադառնալով` նա հաստատում է դավաճանության վերաբերյալ կնոջ մեղադրանքները և ասում է նրան, որ ցանկանում է վերջ դնել իր ընտանեկան կյանքին։ Երբ երեխաներն իրենց նկարած նկարներ են բերում նրան` որպես ծննդյան նվեր, Անտուանը խստորեն քննադատում է նրանց աշխատանքը։ Ավելի ուշ նա կոպիտ է վարվում իր ընկերների հետ, որոնք նրա պատվին կազմակերպվել են տոնական ընթրիք։ Ոչ ոք չի հասկանում, թե ինչ է կատարվում նրա հետ։

Բոլորի հետ վիճելուց հետո Անտուանը գնում է տնից։ Նա մեկնում է Րաունդսթոուն, որտեղ ապրում է նրա հայրը, որը կոպիտ ու մենակ մարդ է։ Նրանց հարաբերությունները բարդ են, սակայն նրանք փորձում են հարմարվել իրար հետ։ Մի անգամ ձկնորսության ժամանակ հայրն իմանում է Անտուանի թաքցրած գաղտնիքը։

## Դերերում

## Պարգևներ և առաջադրումներ
* 2009-**«[[Սեզար (կինոմրցանակ)|Սեզար]]»** մրցանակ.
** Առաջադրում լավագույն դերասան անվանակարգում` Ալբեր Դյուպոնտել
** Առաջադրում երկրորդ պլանի լավագույն դերասան անվանակարգում` Պիեռ Վանեկ
** Առաջադրում լավագույն մշակված սցենար անվանակարգում` Էրիկ Ասսուս, Ֆրանսուա դ'էպենու և Ժան Բեկեր
* 2009-**«Բյուրեղապակյա գլոբուս»** մրցանակ (Ֆրանսիա).
** Առաջադրում լավագույն ֆիլմ անվանակարգում` Ալբեր Դյուպոնտել
** Առաջադրում լավագույն դերասան անվանակարգում` Ժան Բեկեր
* 2009-**«Լյումեր»** մրցանակ.
** Առաջադրում լավագույն դերասան անվանակարգում` Ալբեր Դյուպոնտել

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Dejad de quererme», de Jean Becker
* Tage oder Stunden – Kritik
* Dialoge als Stichwaffen
* Kritik zu Tage oder Stunden
* Familienvater verspielt sein Glück in zwei Tagen
* О фильме на сайте fransefilms.nl
* Love Me No More
* О фильме на сайте mubi.com
* Ֆիլմի մասին Variety կայքում

Կատեգորիա:2008 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր
Կատեգորիա:StudioCanal ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կլավա Կոկա

**Կլավդիյա Վադիմի Վիսոկովա** (, ), առավել հայտնի է **Կլավա Կոկա** մականունով, ռուս վիդեոբլոգեր, երգչուհի, սեփական երգերի հեղինակ։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 2-ից մինչ այժմ «Black Star Inc.» լեյբլի անդամ է։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Կլավա Կոկան ծնվել է 1995 թվականի հուլիսի 23-ին Եկատերինբուրգում։ Նրա հայրը հավաքել է աշխարհի ականավոր կատարողների ձայնագրությունները, իսկ մայրը լավ է երգել ու դաշնամուր նվագել։

Երաժշտական գործունեությամբ նա սկսել է զբաղվել վաղ տարիքից։ Չորս տարեկանում իր ցանկությամբ, ծնողները Կլավդիային տվեցին երաժշտական դպրոց, որտեղ նա սովորում էր դաշնամուր նվագել և երգում էր երգչախմբում։ Ուսուցիչները բարձր գնահատեցին Կլավդիայի վոկալային ունակությունները, և շուտով նա դարձավ քաղաքային ջազային խմբի մենակատարը։ Լինելով դեռ շատ երիտասարդ՝ նա շրջում էր երգչախմբի հետ, բազմիցս ելույթ էր ունենում արտասահմանում։ Այս ամենը տևել է մինչև 12 տարեկանը։

## Երաժշտական կարիերա
Ինչպես հիշում է Կլավդյան, դպրոցական տարիներին նա ոգեշնչվել է աղջիկների մասին պատմող «Ռանետկի» փոփ-ռոք-խմբի մասին սերիալից, որը 2008 թվականից հեռարձակվել է ՍՏՍ հեռուստաալիքով։ Հենց այդ ժամանակ Կլավդիան որոշում է սովորել երաժշտական գործիքների վրա նվագել, այդ թվում կիթառ (ակուստիկ, էլեկտրոնային, բաս), թմբուկ, ֆլեյտա և այլն։

Դպրոցն ավարտելուց հետո Կլավդիան որոշել է տեղափոխվել Մոսկվա՝ Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտ ընդունվելու համար, սակայն այդպես էլ բավարար գումար չկարողանալով հավաքել չի ընդունվել ինստիտուտ։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս բլոգերներ
Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս հեռուստաանձինք
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փոփ-վոկալիստներ
Ավետարան (4829)

**Ավետարան** (4829), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4829 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1444 թվականին Հայրապետ աբեղա Թումա Մինասենց գրիչի կողմից Աղթամարում։ Ծաղկողը և կազմողը եղել է Թումա Մինասենցը։ Ստացողը եղել է Թումա Գավաշեցի վաճառականը, Ծերուն աբեղան (եղբայր)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 27,5X17,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 304 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 8, նկար ստացողների 1, ավետարանիչ 4, կիսախորան և լուսանցազարդ  մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ երկաթագրով։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի և ծաղկողի՝ ՝ 10ա, 87ա, 139բ, 228բ, 295ա, հետագայի՝ 303ա (15-րդ դար), 140ա, 301ա (16-րդ դար), 302ա (1612 թվական), 304ա (1639թվական), 87բ (1668թվական), 304բ (17-րդ դար), 229ա (1884 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մարդասեր բուժքույրը

**Մարդասեր բուժքույրը** (), դանիացի բուժքույրերին նվիրված հուշարձան, որը գտնվում է Կոպենհագենի Բիսպեբյերգ (*Bispebjerg*) հիվանդանոցի հին հիմնական մուտքի դիմաց՝ *Lersøparken* զբոսայգու հարևանությամբ։ Բացվել է 1941 թվականին։ Հուշարձանում պատկերված է համազգեստով բուժքույր, որն իր ձեռքերում է պահել կամակոր փոքրիկ մանչուկին։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը գտնվում է Բիսպեբյերգ Բակե փողոցի հարավային մասում` Լերսյո պուրակում, Բիսպեբյերգ հիվանդանոցի հին հիմնական մուտքի դիմաց։ Բուժքրոջ բրոնզե հուշարձանը տեղադրված է Բորնհոլմից բերված գրանիտե պատվանդանի վրա։ Հուշարձանն ունի 2 մետր 20 սանտիմետր բարձրություն։

Հուշարձանը պատկերում է երիտասարդ բուժքրոջ, որն իր ձեռքերում պահել է նորածնին։ Նա կրում է բուժքրոջ համազգեստ՝ կարճ թևերով զգեստ, գոգնոց, բուժքրոջ գլխարկ, փակ և երկարաճիտ կոշիկներ։ Բուժքույրերի գլխարկներն առաջին անգամ կրել են դանիացի բուժքույրերը 19-րդ դարի սկզբին Գարիսոն հիվանդանոցում։ 1913 թվականին դրանք կիրառվել են Բիսպեբյերգ հիվանդանոցում։

## Պատմություն
thumb|150px|Հուշարձանի տեսքն արևմուտքից
Բիսպեբյերգ հիվանդանոցը բացվել է 1913 թվականին։ Հուշարձանը ստեղծվել է Կոպենհագենի գեղազարդման համար Գոլդշմիդտ հիմնադրամի (*Fhv. Grosserer og Farver B. Goldschmidts Legat til Københavns Forskønnelse*) ֆինանսավորմամբ և Գեղարվեստական նպատակների առաջընթացի հիմնադրամի (*Fonden til kunstneriske Formaals Fremme*) նվիրատվությամբ։ Հուշարձանը նախագծել է Յենս Յակոբ Բրենյոն։ Նա արձանի համար մոդել է գտել 1938 թվականին Կոպենհագենի քաղաքային հիվանդանոցի շրջանավարտ բժիշկների խմբակային լուսանկարն ուսումնասիրելիս։ Որպես հուշարձանի մոդել՝ ընտրել է Պիա Կապպելին (ծննդյան անունը՝ Togeby, 1910-2004):

Հուշարձանը բացվել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ Դանիայում բուժքույրերի առաջին մասնագիտական ուսուցման ծրագրի ներդրման 65-ամյակի կապակցությամբ։ Բուժքրոջ՝ մանկանը պահելու ձևը քննադատվել է երեխայի գլխի հատվածն առանց հենարան թողնելու համար։ Բրենյոն բացատրել է, որ ինքը միտումնավոր է ընտրել անկոտրում երեխայի դիզայնը, որպեսզի խուսափի չափազանց քաղցր գուներանգից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Humane Nurse at the City of Copenhagen's website for art in the public realm

Կատեգորիա:1941 քանդակներ
Կատեգորիա:Դանիայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Վան Բրինկի նետիկ

**Վան Բրինկի նետիկ** (), նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
30-32 մմ մարմնի երկարությամբ, բարեկազմ մարմնով վառ երկնագույն փոքր ճպուռ է, որի կրծքի վերին մասը, որն ունի մեկ զույգ նեղ, երկնագույն երկայնական զոլեր, սև է։ Փորիկի հատվածները առջևից մինչև 7-րդ օղակը դեպի հետ լայնացող տարբեր լայնության սև գույնի օղակներով են, 8-րդ հատվածը գրեթե ամբողջությամբ երկնագույն է, իսկ 10-րդը` սև գույնի։ Էգը կանաչաերկնագույն կամ դեղնականաչավուն է և արուի նախշին գրեթե նման նախշով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Թուրքիայում, Իրանում, Վրաստանում և Հայաստանում։ Հայտնի է Շիրակի (Գյումրի քաղաքի շրջակայք), (Արմավիրի Տարոնիկ գյուղի մոտ), Արարատի (Մասիս քաղաք, Ուրծի լեռնաշղթայի հարավային լանջեր` Սուրենավան գյուղի մոտակայք), Սյունիքի (գյուղ Վաղատինի մոտ) մարզերից և Երևանի շրջակայքից։

## Էկոլոգիա
Ապրում է թույլ հոսող ջրով ջրամբարներում, ջրանցքներում, առուներում և հանդիպում՝ բույսերի ստորջրյա մասերի վրա։

Թռչում է գարնանը` մայիսի վերջից մինչև հուլիսի կեսերը։ Գերադասում է բազմացման վայրերը` ջրի մերձակայքը։ Զարգացման շրջանը տևում է մեկ տարի։

## Պահպանություն
Թվաքանակի փոփոխության միտումները չպարզված հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է անբավարար տվյալներ կարգավիճակով։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ մելիորատիվ աշխատանքներով պայմանավորված ջրամբարների աղտոտումը և հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կանոնավոր խխունջ

**Կանոնավոր խխունջ** (), տափակ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
2 մմ-ն չգերազանցող  սկավառակաձև, եղջերագույն, հարթ մակերեսով խեցին շատ փոքր է, բավավականին արագ աճող 3,5 պտույտներով։ Ելանցքի վերևում գտնվող վերջին պտույտը նախավերջինից 1,5 անգամ լայն է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում և տեղ-տեղ՝ Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրի քաղաքի մոտակայքում (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է աղբյուրամերձ ճահիճներում, լեռնային գետի մոտ։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Ծայրաստիճան սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Միակ հայտնի պոպուլյացիան կազմված է մի քանի հարյուր առանձնյակներից։

Թվաքանի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններից է ջրամբարի հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Մեծաչք ճպուռ

**Մեծաչք ճպուռ** (), նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բարեկազմ մարմնով, փոքր չափի և 39-48 մմ երկարությամբ ճպուռ է։ Քիչ թե շատ լավ արտահայտված մետաղական փայլով կուրծքը, փորիկի հիմքը և գագաթը երկնագույն են։ Փորիկի միջնամասի պղնձե փայլով հատվածները մուգ կանաչ են։ Պտերոստիգման շատ խոշոր է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրական ծովի երկրներում, Հարավային Եվրոպայից մինչև Արևմտյան Սիբիր, Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատի (Երասխ և Սիս գյուղերի մոտակայք) և Սյունիքի (Ներքին Հանդ գյուղի մոտակայք) մարզերում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է լճացած ջրերով ոչ մեծ ջրամբարների մոտ, կիսաանապատային և անապատային գոտիներում։ Զարգանում է խիտ ճահճային բուսականությամբ ծանծաղ ջրերում, աղակալած ներքին ճահճացումներում և տափաստանային լճերում։ Զարգացման շրջանը միամյա է։ Հայաստանի պայմաններում թռիչքը դիտվել է մայիս-հունիս ամիսներին։

## Պահպանություն
Սահմանափակ կտրատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես խոցելի տեսակ։

Հայտնի են եզակի առանձնյակներ, որոնք հանդիպում են ծայրաստիճան ծայրահեղ։ Փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Տեսակին սպառնացող վտանգներն են՝ մելիորատիվ աշխատանքներով պայմանավորված հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը և գյուղատնտեսական նպատակներով տեղանքի յուրացումը։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Նետիկ նրբագեղ

**Նետիկ նրբագեղ** (), նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
30-32 մմ երկարությամբ, բարեկազմ մարմնով, երկնագույն գունավորմամբ, մեկ զույգ նեղ, երկնագույն երկայնական զոլեր ունեցող սև վերին կրծքի մասով փոքր ճպուռ է, որի փորիկի հատվածները տարբեր լայնության սև գույնի օղակներ ունի․ 6-րդ, 7-րդ, 10-րդ հատվածները գրեթե լրիվ սև են, իսկ 8-րդ և 9-րդը՝ ամբողջությամբ երկնագույն։
Պտերոստիգման խոշոր է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրական ծովի երկրներում՝ դեպի արևելք, մինչև Հյուսիսային Իրան, Վրաստան։ Հայաստանում միակ հայտնաբերման վայրը Ալդարա գյուղի շրջակայքն է (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում են կիսաանապատային գոտու տաք, երբեմն դանդաղահոս ջրավազաններում և զարգանում՝ ջրաճահճային բուսականությամբ հարուստ ջրավազաններում։ Ձվադրում են լողացող բուսականության վրա։ Թռիչքը մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը է, երբեմն շարունակվում է մինչև սեպտեմբեր, զարգացումը տևում է մեկ տարի։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ, ծայրահեղ սահմանափակ արեալով, եզակի առանձնյակներով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Ճպուռ-ծառա

**Ճպուռ-ծառա** (), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
34-37 մմ երկարությամբ, փոքր չափի ճպուռ է։ Էգերի և ոչ սեռահասուն արուների մարմնի գունավորումը քիչ թե շատ մուգ ոսկեդեղնավուն է, իսկ սեռահասուն արուներինը՝ վառ կարմիր։ Փորիկի հատվածների (բացի 10-րդից) միջնագծի երկարությամբ վերևից ձգվում է նեղ, փոքր-ինչ անհավասար և մուգ գույնի զոլ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Ասիայում, արեալի արևելքում հասնում է Ճապոնիա, արևմուտքում՝ Հարավարևելյան Թուրքիա և Իսրայել, Անդրկովկասում հայտնի են մեկուսացած օջախներ։ Հայաստանում գտնվել է միայն Մեղրի քաղաքի մոտակայքում (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում և զարգանում է գրեթե բոլոր տաք և կանգնած ջրերով բաց ջրամբարներում, գերադասում են ափամերձ բուսականությունը։ Հայաստանում հայտնաբերվել է Արաքս գետի մոտ գտնվող լճակից։

Զարգացման ցիկլը տևում է մեկ տարի։ Հայաստանում հասուն առանձնյակները գրանցվել են հունիսին։

## Պահպանություն
Արեալի սահմանաեզրին գտնվող ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Հայտնի է հայտնաբերման մեկ փաստ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Տեսակին սպառնացող վտանգ է համարվում ջրամբարների աղտոտումը թունաքիմիկատներով։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Հաստածղրիդ լայնացած

**Հաստածղրիդ լայնացած** (), հաստածղրիդների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Շատ խոշոր և ծանրաքաշ մարմնով ծղրիդ է, որի արուն ունի 55-65 մմ երկարություն, էգը՝ 41-70 մմ երկարություն, իսկ ձվադիրը՝ 11-13 մմ երկարություն։ Գունավորումը սև է՝ բրոնզագույն փայլով։ Առաջնամեջքի հետին մասը և փորիկի կողքերով ձգվող երկու երկայնակի զոլերը կանաչ են կամ կանաչագորշագույն։ Առաջնամեջքի եզրի տակ թաքնված վերնաթևերը խիստ թերզարգացած են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Փոքր Ասիայում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում և Հայաստանում՝ Շիրակի (Արփի լճի հարակից տափաստաններ, Ամասիա քաղաքի շրջակայք), Կոտայքի (Հրազդան քաղաք, Ֆոնտան և Գառնի գյուղերի շրջակայք) և Գեղարքունիքի (Սեմյոնովկա գյուղի շրջակայք) մարզերում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ճիմածածկով լեռնատափաստաններում, ծովի մակարդակից 1500-2100 մ բարձրություններում։

Հաստածղրիդները բուսակեր են և բազմակեր։ Հուլիս-օգոստոս ամիսներին հանդիպող հասուն առանձնյակները սողում են ցերեկը՝ բացի ամենաշոգ ժամերից։

## Պահպանություն
Ընդհատված և ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես խոցելի տեսակ։

Հյուսիսային Հայաստանում տեղ-տեղ բազմաքանակ է։ Կենտրոնական Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ և համարվում է նվազող թվաքանակով տեսակ։

Սպառնացող վտանգներից են՝ խոպան հողերի հերկումը և անասունների գերարածեցումը։

Տեսակը պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Խճաքարային խխունջ

**Խճաքարային խխունջ** (), օրկուլիդների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
6 մմ բարձրությամբ, 2,25-2,5 մմ լայնությամբ, 8-9 գրեթե տափակ պտույտներով, ելանցքի մոտ երկու (մեկական վերին և ստորին կողմերում գտնվող) ատամիկներով խեցին փոքր է։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Հանդիպում է Գնիշիկ գյուղի շրջակայքում (Վայոց ձորի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ծովի մակարդակից 1600-1800 մ բարձրությունների վրա, լեռնատափաստանային գոտու չորային արոտավայրերում, հանդիպում են քարերի, խճաքարերի, բարձրաձև փշոտ կիսաթփերի տակ, նաև լեռնային ապարների ճեղքերում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը, որի փոփոխության միտումները բարձր չեն, տարածման տիպիկ վայրերում բավականին բարձր է։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ անասունների գերածեցումը և արոտավայերի հերկումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Սղոցապոչ հայկական

**Սղոցապոչ հայկական** (), ծղրիդների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Փոքր չափով ծղրիդ է, որի արուի մարմնի երկարությունը 12-14,5 մմ է, էգինը՝ 17-19 մմ, իսկ ձվադրինը՝ 5,5-7 մմ։  Արուների կարճացած վերնաթևերը մասամբ անցնում են փորիկի առաջին տերգիտի ետին եզրը, իսկ էգերինը շատ փոքր են և թաքնված առաջնամեջքի ծայրի տակ։ Գունավորումը տարատեսակ է (կարմրադեղին, կարմրագորշագույն, կարմրականաչ)։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Թուրքիայում (Ղարս վիլայեթ)։ Հայաստանում հանդիպում է միայն Վայոց ձորի մարզում (Բարձրունի և Կեչուտ գյուղերի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է լեռնատափաստաններում՝ ծովի մակարդակից 1500-2000 մ բարձրությունների վրա, երբեմն էլ թափանցում է ցանքերը։

Հասուն առանձնյակները հանդիպում են հունիս-հուլիս ամիսներին։ Միջատը բուսակեր է և բազմակեր։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։ Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները հայտնի չեն։ Հիմնական վտանգներից է խոպան հողերի հերկումը և թունաքիմիկատների ոչ խելամիտ օգտագործումը։ Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բուլղարական խխունջ

**Բուլղարական խխունջ** (), օրկուլիդների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
6,5-8,0 մմ բարձրությամբ, 3,0-3,2 մմ լայնությամբ, ելանցքի վերին հատվածում՝ մեկ ատամով, վերին կարճ կոնաձև հատվածով, բավականին ուռուցիկ խեցին գլանաձև է և  ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ պտտելիս հայտնաբերվում է նաև կոնաձև թմբիկ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Իսպանիայում, Բուլղարիայում, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Հայաստանում հայտնի է միայն մեռած առանձնյակներ, որոնք Մարսիկ գետի արտանետումներից հավաքվել են Սևանա լճի մոտ, որտեղ հավանաբար բերվել են ջրի հոսքով մոտակա լանջերից։

## Էկոլոգիա
Ապրում է տափաստանամարգագետիններում, ալպյան կամ ենթալպյան գոտիներում։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով, հազվագյուտ, հավանաբար, ռելիկտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Թվաքանակի և դրա փոփոխության միտումները հայտնի չեն։ Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։ Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Պիզիդիիդներ
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Նմանաձև ճպուռ

**Նմանաձև ճպուռ** (), գոմֆիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
50-55 մմ երկարությամբ, սևադեղնավուն հակադիր գունավորմամբ միջին չափի ճպուռ է, որի վերին շրթունքն ունի լավ արտահայտված սև գույնի եզրակ։ Կրծքի կողքերը սև գույնի լայն զոլերով են, իսկ փորիկի տերգիտները՝ կողքերին երկար, նեղ ելուստներ ունեցող սև բծերով։

## Տարածվածություն
Հայտնի է Առաջավոր Ասիայից, Կովկասի և Հարավային Թուրքմենիայի մի շարք մեկուսացած վայրերից։ Հայաստանում հայտնի է Տավուշի (Իջևան քաղաքի շրջակայք), Վայոց ձորի (Վայք քաղաք, Գետափ և Վերնաշեն գյուղեր) և Սյունիքի (Քարահունջ գյուղ) մարզերից։

## Էկոլոգիա
Նմանաձև ճպուռներն ապրում են մասամբ ստվերոտ և հաճախ սառը նախալեռնային գետերում, ինչպես կիսաանապատային, այնպես էլ անտառային գոտում, հանդիպում են գետերի ափերին, հաճախ նստում են քարերի վրա։ Թռչում են հունիս-հուլիս ամիսներին։ Ձվերը դնում են դանդաղ հոսող ջիր մեջ։ Զարգացումը տևում է 2-3 տարի։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ, կտրատված, հավանաբար ռելիկտային արեալով, հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում է հազվադեպ, հայտնի են առանձին առանձնյակներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններից է հիդրոշինարարությամբ և ջրի աղտոտամբ պայմանավորված գետերի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Հակոբ Մկրտչյան (ծանրամարտիկ)

**Հակոբ Մկրտչյան** (), հայ ծանրորդ, 2014 թվականի պատանեկան Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, Եվրոպայի 2019 և 2024 թվականների չեմպիոն։ Աշխարհի 2019 թվականի չեմպիոն, սպորտի վաստակավոր վարպետ։ 2025 թվականի սեպտեմբերին հայտարարել է մարզական կարիերան ավարտելու մասին։

## Կարիերա
2014 թվականին սկսել է հանդես գալ միջազգային պատանեկան խաղերում։ Հակոբին հաջողվել է հաղթող ճանաչվել 2014 թվականի Նանկինի պատանեկան Օլիմպիական խաղերում։ Նույն թվականին նա մասնակցել է մեծահասակների աշխարհի առաջնությանը, որտեղ 320 կգ երկամարտի արդյունքով զբաղեցրել է 20-րդ տեղը։

2018 թվականին Աշխաբադում մասնակցել է աշխարհի առաջնությանը։ Հանդես է եկել նոր՝ 89 կգ քաշային կարգում։ Երկամարտի 365 կգ արդյունքով զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը։ 2019 թվականի Բաթումիում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում երկամարտի 371 կգ արդյունքով նվաճել է ոսկե մեդալ։ Հրում վարժությունում նվաճել է փոքր ոսկե մեդալ (207 կգ)։

2019 թվականի սեպտեմբերի 23-ին մասնակցելով Թաիլանդում ընթացող աշխարհի առաջնությանը՝ տղամարդկանց 89 կգ քաշային կարգի պոկում վարժությունում Մկրտչյանը բարձրացրել է 167 կգ, իսկ հրում վարժությունում՝ 208 կգ։ Երկամարտի 375 կգ արդյունքով Հակոբ Մկրտչյանը դարձել է աշխարհի չեմպիոն։

2024 թվականի փետրվարի 18-ին Սոֆիայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Հակոբը մինչև 96 կգ քաշային կարգում դարձել է աշխարհամասի չեմպիոն՝ 1 կիլոգրամով (166 + 209 = 375) առաջ անցնելով Հայաստանը ներկայացնող մեկ այլ ծանրորդից՝ Դավիթ Հովհաննիսյանից։

2025 թվականի սեպտեմբերի 10-ն Հակոբ Մկրտչյանը հայտարարել է, որ ավարտում է մարզական կարիերան։

## Հիմնական արդյունքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Մկրտչյանը IWF կայքում

Կատեգորիա:Ծանրամարտի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Էննի Բրեմեր

**Էննի Բրեմեր** (, ), ամերիկացի նկարչուհի, պոստիմպրեսիոնիզմմի ներկայացուցիչ, գրել է նաև բանաստեղծություններ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1868 թվականի մայիսի 21-ին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ Կալիֆոռնիայի նահանգ, միջին դասի գերմանա-հրեական փախստականներ՝ Ջոզեֆ և Միննա Բրեմերների ընտանիքում։ 1880-1881 թվականներին ծնողների հետ ճանապարհորդել է Եվրոպայով։ Նրանք Դուբլինում այցելել են Ալբերտ Բենդերին՝ Էննիի զարմիկին, ով ապրում էր իր քեռու՝ Ուիլյամ Բրեմերի հետ ():

Արվեստ ուսումնասիրել է Էմիլ Կարլսենի հետ *San Francisco Art Students League* դպրոցում և Արթուր Մեթյուսի *California School of Design* և *Mark Hopkins Institute of Art*-ում՝ 1898 թվականին ստանալով համապատասխան սերտիֆիկատ ուսման վերաբերյալ։ Բրեմեռն այդ ժամանակ հանդիսանում էր Սան Ֆրանցիսկոյի կին-նկարիչների *Sketch Club* կազմակերպության անդամ և հանդիսացել է նրա նախագահը մինչև 1906 թվականի Սան Ֆրանցիսկոյի երկրաշարժը։ 1916 թվականին նա ընտրվել է *San Francisco Art Association*-ի քարտուղար, որտեղ մասնակցել է Սան Ֆրանցիսկոյում Կերպարվեստի պալատի ստեղծմանը։ 1921 թվականին հիվանդանալով լեյկեմիայով՝ Էննին դադարում է զբաղվել գեղանկարչությամբ և սկսում է գրել բանաստեղծություններ։

Մահացել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Սան Ֆրանցիսկոյում։ Թաղված է Կոլմա քաղաքում (), Կալիֆորնիայի նահանգ, *Home of Peace Cemetery and Emanu-El Mausoleum* գերեզմանոցում։

Նրա մահվանից հետո Ալբերտ Բենդեռը կատարեց մի շարք հիշատակային գործողություններ ի պատիվ իր զարմուհու՝ Էննի Բրեմեռի անվան մրցանակ ուսանող-նկարիչների համար, Էննի Բրեմեռի գրադարան *San Francisco Art Institute*-ում, քանդակ *Mills College*-ում։ Նա նաև հովանավորել է սահմանափակ քանակությամբ բանաստեղծությունների գրքի՝ *The Unspoken and Other Poems and Tributes to Anne Bremer* (1927) հրատարակությունը։ Նրա ազդեցությամբ Բենդեռը դարձավ նկարիչների հովանավոր և գեղարվեստի թանգարանների ստեղծող, մասնավորապես նա եղել է հիմնադիրը Սան Ֆրանցիսկոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանի։

## Աշխատանքներ
Էննի Բրեմեռի աշխատանքները գտնվում են ԱՄՆ-ի շատ թանգարաններում, մասնավորապես Կրոկեռ գեղարվեստի թանգարանում, Օկլենդի Կալիֆորնիայի թանգարանում, Սան Դիեգոյի Գեղարվեստի թանգարանում։


Ravenlocks.jpg
'Carmel' by Anne Bremer, 1915, Mills College Art Museum.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Anne M. Bremer (1868—1923)

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հրեա կին արվեստագետներ
Սիմամոտո

, Ճապոնիայի Օսակա պրեֆեկտուրայի Միսիմա գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 16,78 կմ², բնակչությունը՝ 30 070 մարդ (2017 թվականի հոկտեմբերի 1-ի տվյալների համաձայն), բնակչության խտությունը՝ 1792,01 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
Ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Օսակա պրեֆեկտուրայում։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Տակացուկի, Հիրակատա, Կիոտո, Նագաոկակյո քաղաքները և Օյամաձակի ավանը։

## Բնակչություն
Ավանի բնակչությունը կազմում է 30 070 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 1792,01 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.

## Սիմվոլիկա
Սիմամոտո ավանը խորհրդանշող ծառ է համարվում կամֆորայի ծառը, ծաղիկ՝ կերիան։

## Քույր քաղաքներ
*  Ֆրանկֆուրտ (ԱՄՆ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
** Սիմամոտո ավանի պաշտոնական վեբկայք 
* Սիմամոտո/Ֆրանկֆուրտ՝ քույր քաղաքներ 

Կատեգորիա:Օսակա պրեֆեկտուրայի ավաններ
Վիլիկ Սարգսյան

**Վիլիկ Հովհաննեսի Սարգսյան** (), ջրաբանության բնագավառի հայ գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2006):

## Կենսագրություն
Վիլիկ Սարգսյանը ծնվել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, Երևան քաղաքում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1979-1982 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հիդրոօդերևութաբանության վարչության դիտարանի գլխավոր ճարտարագետ, 1993 թվականից՝ գլխավոր ջրաբան, 2002-2004 թվականներին՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարության հիդրո օդերևութաբանության և շրջակա միջավայրի մանիթորինգի գործակալության պետի տեղակալ։  1982 թվականին դասախոսել է Երևանի պետական ճարտարապետաշինարարական համալսարանում։ «Հիդրոօդերևութաբանական հետազոտությունները Հայաստանում» ժողովածուի գիտխմբագիր (1982-1990):

Աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի ջրային պաշարների գնահատման, կանխատեսման, գետերի հունային ձևախախտումների, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի կապի, Սևանա լճի հաշվեկշռի կազմման հարցերին։ Հեղինակ է «Ջրային ռեսուրսների կառավարման եռալեզու բառարանի» (2002), «Հիդրոլոգիա և հիդրոմետրիա» (2006) բուհական դասագրքի։

## Երկեր
* Подземное питание горных рек, Л., 1981 (համահեղիղնակ)։
* Русско-армянско-английский словарь по управлению водными ресурсами (Ջրային ռեսուրսների կառավարման ռուսերեն-հայերեն-անգլերեն բառարան,  Russian-Armenian-English Dictionary on Water Resources management) Ереван: Антарес, 2003.
* Հիդրոլոգիա և հիդրոմետրիա։ Դասագիրք տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։ Երևան։ Լաքի Փրինթ, 2006։
* Հիդրոլոգիական դիտարկումներ և աշխատանքներ գետերում և ջրատարներում։ Ուղեցույց-ձեռնարկ։ Երևան։ Նշանակ, 2010։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Աթաթուրքի արձան (Մերսին)

**Աթաթուրքի արձան(Մերսին),** Թուրքիայի հանրապետություն հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի արձանը, որը գտնվում է Թուրքիայի Մերսին քաղաքում։

## Աշխարհագրություն
Արձանը գտնվում է Մերսին մարզի Հանրապետության հրապարակում (Cumhuriyet Square), արձանի հյուսիս-արևելքում Մերսին Հալքեվիի փողոցն է, իսկ հարավ-արևմտյան մասում Իսմեթ Ինյոնյու Բոուլեվարդիի փողոցը։ Մինչև 1960 թվականը Միջերկրական ծովափը արձանին շատ մոտ էր, բայց Մերսին Հարբեր փողոցի կառուցումից հետո ծովափի հեռավորությունը մոտավորապես դարձել է 250 մետր։

## Պատմություն
1943-1947 թվականների ընթացքում Մերսին մարզի կառավարիչ Թևֆիք Սըրրը Գյուրը ձեռնամուխ է եղել  արձանի կառուցմանը։ Այն կառուցվել է Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրման 24 ամյակին՝  1944 թվականի ապրիլի 23-ին։ Արձանի քանդակագործը եղել է թուրք պրոֆեսոր Քենան Յոնթունչը, որը Աթաթուրքի բազմաթիվ արձանների հեղինակն է։

## Տեխնիկական մանրամասնություններ
Արձանը կառուցված է մարմարից և բրոնզից։ Բարձրությունը 3,3 մետր է։

## Տես նաև
* Աթաթուքի հուշարձան

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Մերսինի կառույցներ
Կատեգորիա:Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուքի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ Թուրքիայում
Կատեգորիա:Նախագահների արձաններ
Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Դյորդ Ալմաշի

**Դյորդ Ալմաշի** (, ), հունգարացի արևելագետ, ճանապարհորդ, կենդանաբան և ազգագրագետ։ Նրա որդին՝ Լասլո Ալմաշին, եղել է Աֆրիկան ուսումնասիրող օդաչու և զինվոր։
## Կենսագրություն
Հայրը՝ Էդե Ալմաշին, եղել է Հունգարիայի աշխարհագրական ընկերության հիմնադիրներից մեկը։

Դյորդ Ալմաշին դոկտորի կոչում է ստացել Գրացի համալսարանում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Բուդապեշտում, սակայն հետո տուն է վերադարձել, որպեսզի տնօրինի կալվածքը։ Հետաքրքրվել է կենդանաբանությամբ, մասնավորապես՝ թռչնաբանությամբ։ Իշտվան Չերնելի համահեղինակությամբ տպագրել է գիրք։ Առաջինն է, որ կատարել է քիչ թե շատ լուրջ ճանապարհորդություն Դանուբի դելտայում՝ ուսումնասիրելու թռչնային ֆաունան։

Առաջին անգամ Ասիա է մեկնել ճանապարհորդության 1900 թվականին Գրացի համալսարանի կենդաբանության իր դասախոսի՝ Ռուդոլֆ Շտումմեր ֆոն Տրաունֆելսի հետ։ Նրանք ուսումնասիրել են Իլի գետի ավազանը, Իսիկ Կուլ լճի արևելյան շրջանը և Տյան Շանի հնում չուսումնասիրված երրորդ գագաթը։ Նրանց ճանապարհորդության կենդանաբանական արդյունքը դարձել է կենդանիների 20 000 նմուշից բաղկացած հավաքածուն (մեծ մասը եղել են թռչուններ), որոնց թվում եղել են բազմաթիվ նոր տեսակներ։ Նրանք նաև կատարել են ազգագրական նշումներ, որոնք պատմում եմ ղրղզ և ղազախ ժողովուրդների առօրյա կյանքի մասին։ Ալմաշին կարևոր դեր է ունեցել ղրղզական «Մանաս» էպոսը արևմուտքին ներկայացնելու գործում։

## Գրականություն
* Асанов У. А., Джуманазарова А. З., Чоротегин Т. К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. академик У. А. Асанов. — Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. — 544 стр., илл. — ISBN 5-89750-142-4
## Արտաքին հղումներ
* The "other" Almásy 
* Ethnographical lexicon: György Almásy 
* György Almásy (1867-1933), Terebess Ázsia e-library 

Կատեգորիա:Հունգարացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հունգարացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գիտնականներ
Քույր Տոնա

«**Քույր Տոնա**» (), ալբանացի նկարիչ Կոլա Իդրոմենոյի կտավը։

## Պատմություն
Նկարիչը կտավը ստեղծել է 1883 թվականին։ Կտավում նա պատկերել է իր քրոջը։ Նկարը հայտնի է նաև որպես «Ալբանական Մոնա Լիզա» () և համարվում է Կոլա Իդրոմենոյի լավագույն աշխատանքներից մեկը։ Կտավում պատկերված է ազգային տարազ հագած աղջիկը, որը ձախ ձեռքով ծածկել է իր դեմքը սպիտակ քողով, իսկ աջով պահել այն։ Սկուտարցի աղջկա ավանդական տարազն ընդգծում է նրա ամոթխածությունը և հոգեկան մաքրությունը։ Կտավը գտնվում է Ալբանիայի արվեստի ազգային պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1883 նկարներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի արվեստ
Կատեգորիա:Կոլա Իդրոմենոյի նկարներ
Թոքմաջյան

**Թոքմաջյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գայանե Գևորգի Թոքմաջյան (ծնվ․ 1951), քիմիկոս-օրգանիկ։
* Լևոն Հրաչի Թոքմաջյան (ծնվ․ 1937), քանդակագործ։ 
* Հայկ Լևոնի Թոքմաջյան (ծնվ․ 1971), քանդակագործ։ 
* Հովհաննես Վաչեի Թոքմաջյան (ծնվ․ 1956), ճարտարագետ-հիդրոտեխնիկ։ 
* Տիգրան Արմենակի Թոքմաջյան (1923-2004), նկարիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Ալեքսանդր Զինովև

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Զինովև** (, ), ռուս փիլիսոփա, գրող, սոցիոլոգ, հրապարակախոս։

Աղքատ գյուղացիական ընտանիքից է, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, 1950-1960-ականներին Խորհրդային Միությունում փիլիսոփայության վերածննդի խորհրդանիշերից մեկն էր։ Արևմուտքում իր սուր երգիծական «Բացատարած բարձունքներ» գրքի հրապարակումից հետո ձեռք է բերել համաշխարհային ճանաչվածություն, իսկ 1978 թվականին արտաքսվել է ԽՍՀՄ-ից և զրկվել խորհրդային քաղաքացիությունից։ Վերադարձել է Ռուսաստան 1999 թվականին։

Զինովևի ստեղծագործական ժառանգությունն ընդգրկում է շուրջ 40 գիրք, ներառելով գիտության մի շարք ճյուղեր, այդ թվում՝ սոցիոլոգիա, սոցիալական փիլիսոփայություն, մաթեմատիկական լոգիկա, էթիկա, քաղաքագիտություն։ Իր աշխատությունների մեծամասնությունը դժվար է դասակարգել որևէ ուղղվածության, տեղադրել որևէ շրջանակների մեջ, այդ թվում՝ ակադեմիական։  1960-ականներին որպես ոչ դասական տրամաբանության հետազոտող հայտնի դառնալով, էմիգրացիայի ժամանակ Զինվիևը դարձել է պրոֆեսիոնալ գրող, իրեն առաջին հերթին համարելով սոցիոլոգ։ «Սոցիոլոգիական վեպի» բնօրինակ ժանրով գրված իր աշխատությունները հեղինակին արժանացրել են միջազգային գնահատության։ Հաճախ Զինովևին բնութագրում են որպես անկախ ռուս մտածող, 20-րդ դարի երկրորդ կեսի ռուսական սոցիալական մտքի ամենախոշոր, բնօրինակ, և հակասական ֆիգուրներից մեկը։

Հակաստալինիստ լինելով երիտասարդ տարիներից, Զինվիևը ողջ կյանքը ունեցել է ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշում, սեփական աշխատություններում խիստ քննադատության արժանացնելով սկզբում խորհրդային, հետագայում ՝ ռուսական և արևմտյան կարգերը, իսկ կյանքի վերջին հատվածում՝ գլոբալիզացիայի գործընթացը։ Զինովևի աշխարհընկալումը առանձնանում է իր տրագիզմով և վատատեսությամբ։ Ինչպես Արևմուտքում, այդպես էլ Ռուսաստանում, իր ոչ կոնֆորմիստական հայացքները արժանացել են խիստ քննադատության։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Զինովևը ծնվել է ՌԽՖՍՀ Կոստրոմայի նահանգի Չուխլոմայի գավառի Պախտինո գյուղում (այժմ՝ ՌԴ Կոստրոմայի մարզի Չուխլոմայի շրջան)՝ վարպետ Ալեքսանդր Յակովլևիչի և Ապոլինարիա Վասիլիևնայի (ի ծնե՝ Սմիրնովա) ընտանիքում, լինելով նրանց վեցերորդ զավակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս աթեիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Սև կարիճ

**Սև կարիճ** կամ **Հաստապոչ կարիճ** (), կարիճների կարգի Buthidae ընտանիքի կարիճի տեսակ։

## Անվան ստուգաբանություն
Հաստապոչ անվանումը ծագում է ՝ «հաստ» և ՝ «պոչ» բառերից, որը ցույց է տալիս հաստ մետասոմի (մարմնի պոչային հատվածը) թանձրությունը։

## Նկարագրություն
Մաշկի գույնը տատանվում է՝ բաց շականակագույնից մինչև կարմրավուն, սև-շականակագույն, կամ ամբողջովին սև։ Մարմնի երկարությունը կարող է հասնել մինչև 20 սմ-ի (3–20 սմ)։ Մետասոման շատ զանգվածեղ է, բռնաչանչերը ընդհանուր նեղ են, ինչպես մյուս Buthidae-ներինը։ Մարմինը  կազմված է գլխակրծքից և հատվածավոր փորիկից։ Գլխակուրծքն ունի 2 խոշոր և 10 մանր աչքեր, 2 բռնաչանչ և 4 զույգ ոտքեր։ Փորիկի առջևի մասում կան 4 զույգ թոքային պարկեր, որոնցից հետինը վերջանում է 12 թունագեղձով։ Վերջիններս բացվում են կեռ խայթիչի մեջ։ Սև Կարիճի խայթոցը վտանգավոր է և կարող է մահացու լինել նաև մարդու համար։

## Տարածվածություն
Պալեարկտիկական տեսակ է։ Հանդիպում է Սաուդյան Արաբիայում, Քուվեյթում, Քատարում, Իսրայելում, Իրաքում, Իրանում, Թուրքիայում, Հայաստանում, Ադրբեջանում, Միջին Ասիայի երկրներում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ապրում է անապատներում, կիսաանապատներում և չորային նախալեռներում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտում։

## Վտանգավորությունը մարդկանց համար
Կարիճների կարգում սև կարիճը հանդիսանում է ամենաթունավոր տեսակներից մեկը։ Խայթոցը առաջացնում է ծանր թունավորում և կարող է ավարտվել տուժողի մահվամբ, հատկապես երեխաների, մեծահասակների և սիրտանոթային հիվանդությամբ հիվանդների շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Olivier, 1807. Voyage dans l`Empire Othoman, l`Égypte et la Perse. Henri Agasse, Paris, 3: 96, 97.

## Արտաքին հղումներ
* Սարդեր և կարիճներ

Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ
Կատեգորիա:Սարդակերպներ
Կատեգորիա:Buthidae
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կարիճներ
Կատեգորիա:Թունավոր կարիճներ
Վիլհելմ Հոլցբաուեր

**Վիլհեմ Հոլցբաուեր** (գերմ.՝  *Wilhelm Holzbauer*, ), ավստրիացի ժամանակակից ճարտարապետ, ում բնորոշում են որպես ,,պրագմատիկ մոդեռնիստ,,։ Նա 1950-1953 թվականներին եղել է ավստրիացի անվանի ճարտարապետ Կլեմենս Հոլցմայստերի ուսանողը Վիեննայի տեխնոլոգիայի համալսարանում։ 1956-1957 թթ., ընդգրկվելով մտավոր հարստության փոխանակման ու փոխզարգացման ամերիկյան հանրահայտ Ֆուլբրայթի ծրագրում, ուսանել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիայի ինստիտուտում։ 1977-ից 1998 թվականներին Վիլհելմ Հոլցբաուերը դասախոսել է Վիեննայի կիրառական արվեստների համալսարանում, արժանացել պրոֆեսորի պատվավոր կոչման։

## Մրցանակներ, պարգևներ
*1952 «Ֆյուգեր» ոսկե մեդալ
*1954 Թեոդոր Կյորների անվան մրցանակ
*1959 Ավստրիայի գեղարվեստի ակադեմիայի մրցանակ
*1967 Կապֆենբերգ քաղաքի մշակութային մրցանակ
*1972 Վիեննա քաղաքի՝ ճարտարապետության համար մրցանակ
*1978 ոսկե մեդալ՝ Վիեննա քաղաքին մատուցած ծառայությունների համար
*1983 Ռ. ս. Ռեյնոլդսի հուշամրցանակ
*1986 Զալցբուրգ երկրամասի՝ ճարտարապետության համար մրցանակ
*1986 Զալցբուրգի պատվո մատանի
*1986 ճարտարապետների ամերիկյան ինստիտուտի պատվավոր անդամ
*1991 Վիեննա քաղաքի *Պատվո ոսկե մեդալ*
*1996 Ոսկե մեծ մեդալ՝ Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար
*1997: Deutscher Architekten BDA պատվավոր անդամ
*2000 Ավստրիայի Հանրապետության մեծ մրցանակ ճարտարապետության բնագավառում
*2005 Զալցբուրգ երկրամասի ոսկե մեդալ
*2008 Ֆորալբերգ երկրամասի՝ *Մեծ վաստակի համար* մեդալ

## Աշխատություններ
* Holzbauer, Wilhelm: Bauten und Projekte 1953-85, 1985
* Holzbauer, Wilhelm: Bauten und Projekte 1985-90, 1990 
* Achleitner, Friedrich, Holzbauer, Wilhelm: Buildings and Projects - Bauten und Projekte. Stuttgart 1995
* Holzbauer, Wilhelm: Arbeiten aus den letzten 5 Jahren des vergangenen Jahrtausends. Ausstellungskatalog, Universität für angewandte Kunst. Wien 2000

## Գրականություն
*Liesbeth Waechter-Bohm: *Wilhelm Holzbauer: 50 Years of Architecture*, Springer Verlag, 2006

## Նախագծեր

Vorarlberger Landhaus 5.JPG|Բրենգենցի լանդհաուսը (1975-81)
Image-Andromeda-Tower Vienna 2005.JPG|Վիեննայի «Անդրոմեդա աշտարակ»-ը (1996-98)
Gasometer-d-by viennaphoto at.jpg|«Գազոմետր» անվանված շենքը, Վիեննա (1999-2001)
LinzHbf.jpg|Լինցի կենտրոնական կայարանը (2001-05)
Tech Gate Tower Vienna from E on 2005-09-05.jpg|,,Tech Gate աշտարակ,,-ը, Վիեննա (2003-05)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ