Տաղարան (համույթ)

**«Տաղարան»**, հնագույն երաժշտության համույթ։ Հիմնադրվել է 1981 թվականին, սկզբնապես, «Շարական» անունով (մինչև 1985)։ 1988 թվականից՝ պետական կոլեկտիվ։

## Պատմություն
Համույթը հիմնադրվել է Երևանում, 1981 թվականին։ Հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար՝ Գրիգոր Դանիելյան (Դանիել Երաժիշտ)։ 1985-1987 թվականներին «Տաղարանը» գործել է առանց գեղարվեստական ղեկավարի։ Սկզբնական «Շարական» անվանումը առաջարկել է երաժշտագետ Ռոբերտ Աթայանը՝ նպատակ ունենալով պրոֆեսիոնալ բեմ բարձրացնել հայկական հնագույն երաժշտությունը։

1985 թվականին «Մելոդիա» ֆիրման ձայնագրել է համույթի կատարումները, իսկ 1986 թվականին թողարկվել է «Շարականի» առաջին ձայնասկավառակը։ Համույթի գործունեությունը բարձր է գնահատել Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա-ն՝ ընդգրկելով այն եկեղեցական միջոցառումներում։ Քանի որ «Շարական» անվանումն ուներ հոգևոր բնույթ, Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարության պահանջով այն վերանվանվեց «Տաղարան»։

1987 թվականին գեղարվեստական ղեկավար է դառնում կոմպոզիտոր Երվանդ Երկանյանը։ Նա ստեղծում է ընդարձակ նվագացանկ՝ մշակելով ավելի քան 350 հայ հոգևոր, ժողովրդական և հայրենասիրական ստեղծագործություններ։ Երվանդ Երկանյանի ղեկավարության տարիներին «Տաղարանն» առաջին անգամ համերգային ձևաչափով ներկայացրել է նաև օպերային ստեղծագործություններ՝ Կ. Մոնտեվերդիի «Պոպեայի թագադրությունը», Ք. Գլյուկի «Օրփեոս և Էվրիդիկե» և Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերաները։ 1990 թվականին Մոսկվայում «Մելոդիա» ֆիրման թողարկել է համույթի նոր ձայնասկավառակը։

«Տաղարան» համույթի ներկայիս գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժորն է ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, դաշնակահար Սեդրակ Երկանյանը (1994 թվականից), ով շարունակում է զարգացնել համույթի առջև դրված գեղագիտական և գեղարվեստական խնդիրները։ «Տաղարանն» ի սկզբանե կոչված է եղել համերգային բեմ բարձրացնելու, տարածելու և քարոզելու հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի գանձերը։ Այդ է պատճառը, որ նրա նվագացանկում մշտապես կենտրոնական տեղ են գրավում 5-15-րդ դարերի հեղինակների շարականներն ու տաղերը։ «Տաղարանի» ծրագրերում առաջին անգամ նորովի մատուցումով հնչել են հայկական ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգեր և նվագներ։

## Գործունեություն
Համույթի գործունեության մեկ այլ հետաքրքրական կողմը կապված է եվրոպական մինչդասական և բարոկկո շրջանի երաժշտության հետ։ Ունկնդրի դատին պարբերաբար ներկայացվում են գերմանական, ֆրանսիական, իտալական և այլ ժողովուրդների հնագույն երաժշտության ամբողջական ծրագրեր։

Համույթի երաժշտական մեկնաբանություններն աչքի են ընկնում ոճական ճշգրտությամբ, բարձր կատարողական մակարդակով, հնչերանգների հարստությամբ, մենակատարների և համույթի ներդաշնակ ու հավասարակշռված հնչողությամբ։

«Տաղարանը» համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում, Արցախում, նախկին Խորհրդային Միության երաժշտական կենտրոններում, բազմիցս ըստ արժանվույն ներկայացրել է հայկական երաժշտական մշակույթն արտասահմանում, շրջագայել է Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Հարավսլավիայում, Լատինական Ամերիկայի երկրներում՝ Արգենտինա, Բրազիլիա, Ուրուգվայ, Հունաստանում, Կիպրոսում, Լիբանանում և այլուր։

Համույթն իր մասնակցությունն է ունեցել միջազգային մի շարք փառատոներում։ «Տաղարան» համույթը մասնակից է բացառիկ համերգների՝ կազմակերպված դեսպանատների կողմից։ «Տաղարան» համույթը մասնակցում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կազմակերպած համերգներին։

Բացի հոգևոր և դասական երկերից, Սեդրակ Երկանյանի ղեկավարությամբ համույթի երգացանկը հարստացել է հորովելների, քոչարիների և հարսանեկան երգերի մշակումներով։ Անսամբլը բեմադրել է նաև խոշոր կտավի ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ «Կարոս խաչ» վիպերգությունը և Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթների հիման վրա գրված «Վարք հիմարաց» խաղերգությունը (կոմպոզիտոր՝ Դավիթ Սաքոյան)։

## Գործիքային կազմ
*Երկու ֆլեյտա
*Ֆագոտ
*Բլուլ
*Քանոն
*Դուդուկ
*Հոբոյ
*Լարային քառյակ
*Ուդ
*Սանթուր
*Երգեհոն (կամ կլավեսին, դաշնամուր)

## Արտաքին հղումներ
* ՀՆԱԳՈՒՅՆ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅԱՆ «ՏԱՂԱՐԱՆ» ՀԱՄՈՒՅԹ
* Հնագույն երաժշտության «Տաղարան» համույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի երաժշտական համույթներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նվագախմբեր