Բեսսի Շոնբերգ

**Բեսսի Շոնբերգ** (**', ), 20-րդ դարի խիստ ազդեցիկ ամերիկյան պարուհի, [[Խորեոգրաֆիա|խորեոգրաֆ]] և պարուսույց։ Նա արդի [[ժամանակակից պար]]ի կենտրոնում է եղել Բենինգթոնի քոլեջում իր գործունեության սկզբից մինչև իր մահը։ Նա գործել է վաթսունհինգ տարի և նրա օգնությամբ ձևավորել է ժամանակակից պարողների նոր սերունդ. նրա սաներից են Լյուսինդա Չայլդսը, Էլիզաբեթ Քինը, Մերեդիտ Մոնքը և Քերոլին Ադամսը։

<blockquote>Բեսսի Շոնբերգի կյանքի և ստեղծագործության մասին պատկերացում կազմելը հնարավոր է, եթե հիշենք պրիզմայի պատկերը, բազմադեմ բյուրեղային առարկա, որը չի կարող ընկալվել ամբողջությամբ, բայց կարելի է գնահատել և հասկանալ՝ նրա տարբեր կողմերից լույսի շողեր որսալով։</blockquote>''«Բեսսի» մրցանակը'' «Նյու Յորքի պարի և կատարման մրցանակ» է, որն ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկն է, որը կարելի է ստանալ պարի աշխարհում։

== Կենսագրություն ==
Էլիզաբեթ Շոնբերգը, ով շատերին հայտնի է պարզապես **Բեսսի*' անունով, մեծացել է Գերմանիայի [[Դրեզդեն]] քաղաքում։ Ռոուզ Էլիզաբեթ Մաքգրյուն՝ նրա մայրը, ամերիկացի օպերային երգչուհի էր։ Նա երգեցողություն էր սովորել Գերմանիայում և հանդիպել Բեսիի հորը՝ Ալեքսանդր Շյոնբերգին, երբ նա համալսարանի ինժեներ-ուսանող էր։

Բեսսին ընտանիքի երեք երեխաներից կրտսերն է եղել։ Մոր շնորհիվ երեխաները մեծացել են արվեստով շրջապատված։ 1911 կամ 1912 թվականներին մայրը վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։ Երբ Բեսսի հայրը զորակոչվել է զինվորական ծառայության [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ, երեխաները 1914 թվականից ապրել են Դրեզդենում իր հորաքույրերից մեկի հետ, ով լուսանկարիչ էր։ Այդ ընթացքում նա մասնակցել է ռիթմիկ կրթության դասընթացների [[Էմիլ Ժակ-Դալկրոզ]]ի հետ Հելերաոյում ([[Սաքսոնիա|սաքսոնական]] [[Դրեզդեն]]) և տեսել է գերմանացի հայտնի պարուհի [[Մերի Վիգման]]ի կատարումները։ Նա սիրահարվել է [[Էմիլ Ժակ-Դալկրոզ|Դալկրոզին]] և, ի սարսափ հոր, շեղվել ուսումից։ Նրա հայրը շուտով դադարեցրել է դասերը և բացատրել նրան, որ պարը «միայն ցածր խավին հարմար մասնագիտություն է»։

Դրեզդենում թրծվել է Բեսսին արվեստի, ճարտարապետության, երաժշտության և պարի ավանդույթների և ավանգարդիզմի խառնուրդով։

1925 թվականին Շոնբերգը մոր հրավերով գաղթել է ԱՄՆ, [[Յուջին (Օրեգոն)|Յուջին]] ([[Օրեգոն շրջան (Միսսուրի)|Օրեգոն]])։ նա շարունակել է պարային ուսուցումը Օրեգոնի համալսարանում, որտեղ նա մասնագիտանում էր կերպարվեստի ոլորտում։ Հենց այստեղ նա սկսել է հաճախել իր առաջին պարի դասընթացին։ Լիլիան Ստուպը՝ նրա առաջին պարի ուսուցիչը, թողել է Օրեգոնի համալսարանը 1927 թվականին և նրան փոխարինել է [[Մարթա Հիլլ]]ը։ Հիլլը, որը գիտակ և մեծ փորձ ուներ պարում, Շոնբերգին տվել է այն ուղղությունն ու հմտությունները, որոնց նա ձգտում էր։ Հիլլը նրան ներկայացրել է Նյու Յորքի պարի աշխարհը և ծանոթացել է բոլոր ժամանակների ամենահայտնի ժամանակակից պարուսույցներից և պարուհիներից մեկի՝ [[Մարթա Գրեմ|Մարթա Գրեհեմի]] հետ։ Երկու տարի Հիլլի հետ սովորելուց հետո Շոնբերգը որոշել է դադարեցնել իր ուսումը և իր պարային գործունեությունը շարունակել Նյու Յորքում։

Շոնբերգը Նյու Յորք էր եկել ԱՄՆ-ում ժամանակակից պարի համար առանցքային ժամանակաշրջանում։ Ժամանակակից պարի նոր սերունդը, ինչպիսիք են Գրեհեմը, Շոնբերգը, Դորիս Համֆրին և Հելեն Թամիրիսը, օգնեցին ամրապնդել ժամանակակից պարը 1920-ականներին։ Այս երկրորդ սերնդի պարողները ցանկանում էին ստեղծել արտահայտիչ շարժում՝ ավանդական [[բալետ]]ի սահմաններից դուրս գալով։ Շոնբերգն ու Գրեհեմը համագործակցել են երկու տարի, և նա հանդես եկավ Գրեհեմի ամենահայտնի գործերում, այդ թվում՝ «Հերետիկոսական» և «Նախնադարյան առեղծվածներ» պարերը։

Սակայն 1931 թվականին ծնկի վնասվածքի հետևանքով Շոնբերգը դադարեցրել է ելույթներով հանդես գալ։ Սակայն նա շարունակել է ազդեցություն ունենալ պարի աշխարհի վրա։ Նա վերսկսել է սովորել և 1936 թվականին ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան Բենինգթոն քոլեջում։ 1938 թվականից նա թատրոն և պար է դասավանդել Սառա Լոուրենս քոլեջում, որտեղ եղել է տնօրեն 1956-1975 թվականներին։ Քոլեջում եղած տարիներին նա ստեղծել է ամերիկյան բարձրագույն կրթության առաջին պարային բաժիններից մեկը։ Սառա Լոուրենսի պարային բաժինը ծառայել է որպես մոդել, որից աճել են քոլեջի այլ պարային բաժինները։ Նա նաև գործել է որպես խորեոգրաֆիկ խորհրդատու  Մարտաս Վինեյարդի YARD-ում՝ երիտասարդ խորեոգրաֆների լավագույն հանգստավայրերից մեկն էր [www.DanceTheYard.org], դասավանդել է [[Ջուլիարդի դպրոց]]ում և սեմինարներ վարել Dance Theatre Workshop պարային ընկերությունում և [[Նյու Յորքի համալսարան]]ի Թիշի արվեստի դպրոցում (Tisch):

Բեսսի Շոնբերգը շարունակել է դասավանդել Նյու Յորքում մինչև իր մահը՝ 1997 թվականը։ Մահվան օրը նա դաս ուներ [[Ջուլիարդի դպրոց|Ջուլիարդում]]։

Բեսսի Շոնբերգն ամուսնացած էր ռուսաստանաբնակ [[Խեցեգործություն|բրուտի]] և գործարար Դմիտրի Վարլիի հետ 50 տարի մինչև նրա մահը՝ 1984 թվականը։

== Գլխավոր գործեր ==
Չնայած Շոնբերգը հայտնի է պարային աշխարհում, շատերը կարող են տեղյակ չլինեն նրա և նրա ձեռքբերումների մասին, քանի որ նա հիմնականում աշխատել է կուլիսներում որպես դաստիարակ։ Նաև երիտասարդ տարիքում ստացած վնասվածքի պատճառով նա չի նկարահանվել այլ ստեղծագործություններում, բացի *Heretic* և *Primitive Mysteries*: Այնուամենայնիվ, նա անցկացրել է ամենամյա խորեոգրաֆիայի սեմինար *Jacob's Pillow* պարային կենտրոնում ([[Բերկշիր շրջան (Մասաչուսեթս)|Բերկշիր]]), որտեղ նա ցուցադրել է իր օրիգինալ խորեոգրաֆիայի մի մասը։

== Դասավանդման մեթոդիկա ==
Որպես պարուսույց՝ աշխատել է տարբեր մեթոդներով։ Չնայած Շոնբերգը, ինչպես ժամանակակաից պարի մյուս պիոներները, հիանում էր [[Այսեդորա Դունկան]]ով, նա գերադասում էր շարժումը, որը պահանջում էր ավելի շատ կարգապահություն և արտահայտում էր ավելի ծանր զգացում։ Նա սովորել էր Գրեհեմի տեխնիկան, բայց իրեն չէր կապում ժամանակակից պարի որևէ կոնկրետ ոճի հետ։ Որպես պարուսույց և ուսուցիչ, նա ստիպել է իր պարողներին ուսումնասիրել ձգողականության, տարածության, ժամանակի և ռիթմի գաղափարները։ Նա նաև իր պարողներին տալիս էր բարդ առաջադրանքներ, որոնք նրանք պետք է լուծեին շարժման միջոցով։ Նա կարծում էր, որ ուսուցման այս մեթոդը ստեղծագործ և ազատամիտ շարժվողներ է ծնում։

Շոնբերգն իր ողջ կարիերայի ընթացքում որպես պարուսույց օգտագործել է դասավանդման տարբեր մեթոդիկա։ Նա իր մանկավարժական ոճերը սերտորեն կապել է Մարթա Հիլլի՝ իր հիմնական պարի ուսուցչի ոճին։ Նա կարծում էր, սակայն, որ իր մոտեցումը պարարվեստի և խորեոգրաֆիայի կրթությանն իրոք բխում է «իր ուսանողների հետ կայուն շփումից»։ Նա պնդում է, որ այն, ինչ [նա] սովորել է [իր] ուսանողներին սովորեցնելու մասին, սովորեցրել է [իրեն]»։

== Ժառանգություն ==
1988 թվականին նա ստացել է «Նյու Յորքի պարի և կատարման մրցանակ» (*New York Dance and Performance Award*), որն այդուհետ կկոչվի նրա պատվին *«Բեսսի» մրցանակ*, որն ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկն է, որը կարելի է ստանալ պարի աշխարհում։ Այս մրցանակները շնորհվել են 1984-2008 թվականներին *Պարի թատրոնի արհեստանոցի* (*Dance Theater Workshop*) կողմից, իսկ 2009 թվականից սկսած Dance/NYC-ի կողմից պարուսույցներին կամ պարողներին, ովքեր ունեցել են «գեղարվեստական ակնառու նվաճումներ ժամանակակից պարի կատարման ոլորտում»։

== Մրցանակներ ==
* Նյու Յորք նահանգի նահանգապետի մրցանակ արվեստի համար (1989)
* Արվեստների ազգային հիմնադրամը նրան ընտրել է որպես *Ուսուցիչ/մենթոր կրթաթոշակի* առաջին մրցանակակիր՝ կյանքի ձեռքբերումների համար (1993 թ.)
* Էրնի մրցանակ ( *Ernie  Award*, 1994):

Շոնբերգը նշանակալից դասավանդման համար ստանալու էր «Ամերիկյան պարային փառատոնի» Բալասարասվատի/ Ջոյ ԱՆՆ Դեվեյ Բեյնեկե (Balasaraswati/Joy Ann Dewey Beinecke) աթոռը, սակայն մահվան պատճառով չստացավ այն։

== Ֆիլմագրություն ==
* «Բեսսի. Բեսսի Շոնբերգի դիմանկարը» (*Bessie: A Portrait of Bessie Schonberg''), ռեժիսորներ` Քրիս Հեգեդուս և Դոն Ալան Փենեբեյքեր, 1998 (58 րոպե)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արխիվային կադրեր 1986 թվականին Jacob's Pillow Dance Festival-ի հարցազրույցից, որտեղ Բեսսի Շոնբերգը խոսում է այն մասին, թե ինչպես նայել պարին
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստներ