Էդվարդ Ֆրանկլին Ֆրեյզեր

thumb|1943 Պատերազմական տեղեկատվության գրասենյակի պաստառ։ Ներքին գործողությունների բաժին։ Լրատվական բյուրո, 1943 թվականա
thumb|Ֆրեյզերը 1922 թվականին

**Էդվարդ Ֆրանկլին Ֆրեյզեր** (**, ), ամերիկացի սոցիոլոգ և հեղինակ, հրատարակչական անուն *Է․ Ֆրանկլին Ֆրեյզեր*։ Նրա 1932 թվականի դոկտորական ատենախոսությունը հրատարակվել է որպես գիրք՝ «Սևամորթների ընտանիքը Միացյալ Նահանգներում» (1939) վերնագրով։ Գիրքը վերլուծում է այն պատմական ուժերը, որոնք ազդել են աֆրոամերիկյան ընտանիքի զարգացման վրա ստրկության ժամանակներից մինչև 1930-ականների կեսերը։ 1940 թվականին գիրքը արժանացել է Անիսֆիլդ-Վուլֆի գրքի մրցանակին՝ ռասայական հարաբերությունների ոլորտում ամենակարևոր աշխատանքի համար։ Այն սևամորթների վերաբերյալ առաջին սոցիոլոգիական աշխատանքներից մեկն է, որը հետազոտվել և գրվել է սևամորթ մարդու կողմից։

1948 թվականին Ֆրեյզերը ընտրվել է Ամերիկյան սոցիոլոգիական ասոցիացիայի առաջին սևամորթ նախագահ։ Հրատարակել է բազմաթիվ այլ գրքեր և հոդվածներ աֆրոամերիկյան մշակույթի և ռասայական հարաբերությունների վերաբերյալ։ 1950 թվականին Ֆրեյզերը օգնել է մշակել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Ռասայական հարցը» հայտարարությունը։

Ֆրեյզերը իր գործունեության տարիներին գրել է տասնյակ գրքեր, այդ թվում՝ «Սև բուրժուազիան»՝ սևամորթ միջին խավի քննադատությունը, որտեղ կասկածի տակ է դրել աֆրոամերիկյան բիզնեսի արդյունավետությունը ռասայական հավասարություն ապահովելու գործում։

## Կենսագրություն
Էդվարդ Ֆրեյզերը ծնվել է 1894 թվականին Բալթիմորում, բանկային առաքիչ Ջեյմս Ֆրեյզերի և տնային տնտեսուհի Մերի (Կլարկ) Ֆրեյզերի հինգ երեխաներից մեկն է։ Հաճախել է Բալթիմորի հանրային դպրոցներ, որոնք այդ տասնամյակներում օրենքով տարանջատված են եղել։ 1912 թվականին Բալթիմորի գունավորների միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո (1923 թվականին դպրոցը վերանվանվել է Ֆրեդերիկ Դուգլասի ավագ դպրոց), Ֆրեյզերը պարգևատրվել է դպրոցի ամենամյա կրթաթոշակով՝ Հովարդի համալսարանում սովորելու համար, որը պատմականորեն սևամորթների համար նշանավոր քոլեջ է։

1916 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Հովարդի համալսարանը։ Ֆրեյզերը առաջատար գիտնական է եղել, ուսումնասիրել է լատիներեն, հունարեն, գերմաներեն և մաթեմատիկա։ Մասնակցել է նաև արտադասարանական միջոցառումների, այդ թվում՝ դրամա, քաղաքագիտություն, Գունավոր մարդկանց առաջընթացի ազգային ասոցիացիա (NAACP) և միջհամալսարանական սոցիալիստական ընկերություն։ 1915 և 1916 թվականներին ընտրվել է դասարանի նախագահ։

Հովարդի համալսարանն ավարտելուց հետո Ֆրեյզերը ընդունվել է Մասաչուսեթս նահանգի Վուսթեր քաղաքի Քլարկի համալսարան, որտեղ 1920 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան՝ «Մտքի նոր հոսանքներ Ամերիկայի գունավոր մարդկանց շրջանում»։ Քլարկում սովորելու ընթացքում Ֆրեյզերը սկսել է ուսումնասիրել սոցիոլոգիա՝ համատեղելով իր մոտեցումը աֆրոամերիկյան պատմության և մշակույթի նկատմամբ իր խորը հետաքրքրության հետ։ 1920-1921 թվականներին Ֆրեյզերը աշխատել է որպես Ռասել Սեյջի հիմնադրամի անդամ Նյու Յորքի սոցիալական աշխատանքի դպրոցում (հետագայում՝ Կոլումբիայի համալսարանի մաս)։

Ֆրեյզերը սոցիոլոգիա է դասավանդել Մորհաուս քոլեջում, որը պատմականորեն սևամորթների համար նախատեսված հաստատություն է Ատլանտայում, որտեղ հիմնադրել է 21-րդ դարում հայտնի Ատլանտայի համալսարանի սոցիալական աշխատանքի դպրոց: 1927 թվականին Ֆրեյզերը «Forum» ամսագրում հրապարակել է իր «Ռասայական նախապաշարմունքների պաթոլոգիան» վերնագրով հոդվածը: Օգտագործելով ֆրոյդյան տերմիններ՝ գրել է, որ նախապաշարմունքը «աննորմալ վարքագիծ» է, որը բնորոշ է «խելագարությանը», ներառյալ դիսոցիացիան, մոլորեցնող մտածողությունը, ռացիոնալիզացիան, պրոյեկցիան և պարանոյան: Պնդել է, որ հարավի սպիտակամորթ մարդիկ բառացիորեն խելագարվել են «նեգրո կոմպլեքսով» այն աստիճան, որ «օրինապահ տղամարդիկ և կանայք, դիմել են սևամորթների նկատմամբ դաժանության ամենազզվելի ձևերին»:

Ատլանտայի մի թերթ խմբագրական հոդված է հրապարակել Ֆրեյզերի աշխատանքի դեմ, ինչը անուղղակիորեն տարածել է նրա հոդվածը։ Արդեն պլանավորելով տեղափոխվել Չիկագո, Ֆրեյզերն ու իր ընտանիքը վաղաժամ լքել են Ատլանտան՝ իր հոդվածի պատճառով սպիտակամորթների շրջանում առաջացած հակասությունների և թշնամանքի պատճառով նրանց ուղղված լուրջ սպառնալիքների պատճառով։ Ֆրեյզերը գործընկեր է ունեցել Չիկագոյի համալսարանի սոցիոլոգիայի ֆակուլտետում։ 1931 թվականին ավարտել է ուսումը Չիկագոյում՝ ստանալով դոկտորի կոչում։

Ֆրեյզերը այս ժամանակահատվածում՝ 1929-1934 թվականներին, դասավանդել է Ֆիսկի համալսարանում: 1934 թվականին վերադարձել է Հովարդի համալսարան, որտեղ դասավանդել է 1934 թվականից մինչև իր մահը՝ 1962 թվականը: Ամերիկյան սոցիոլոգիական ասոցիացիայի Վաշինգտոնի մասնաճյուղը հիմնադրելուց և ղեկավարելուց հետո Ֆրեյզերը 1948 թվականին ընտրվել է մասնաճյուղի առաջին սևամորթ նախագահը: Հովարդում Ֆրեյզերը եղել է Հովարդի միջազգային հարաբերությունների դպրոցի ականավոր անդամ, որտեղ նրա գիտական աշխատանքն ու հետազոտությունները լրացրել են «Ռասան և կայսրությունը միջազգային հարաբերություններում» թեման:

Իր հետազոտություններում և գրվածքներում Ֆրեյզերը օգտագործել է մի մոտեցում, որը ուսումնասիրում էր սոցիալական հարաբերությունների համակարգերը ձևավորող տնտեսական, քաղաքական և վերաբերմունքային գործոնները: Նա անընդհատ ձգտում էր գտնել «սոցիալական իրականությունը» իր ուսումնասիրած ցանկացած համատեքստում: Նրա հեղինակությունը ճանաչվել է 1948 թվականին Ամերիկյան սոցիոլոգիական ասոցիացիայի առաջին սևամորթ նախագահ ընտրվելով: «Ֆրեյզերը հաստատվել է որպես սևամորթ ընտանիքի հարցերով առաջատար ամերիկացի գիտնական և ճանաչվել է որպես սոցիալական փոփոխությունների և ռասայական հարաբերությունների դինամիկայի առաջատար տեսաբան»:

Ֆրեյզերի դիրքորոշումը շեշտադրել է աֆրոամերիկյան մշակութային զարգացումները՝ որպես Ամերիկայում նոր պայմաններին հարմարվելու գործընթաց: Ֆրեյզերի «Սև բուրժուազիան»՝ 1957 թվականին ֆրանսերեն առաջին անգամ հրատարակված աշխատության 1957 թվականի անգլերեն թարգմանությունը, միջին խավի աֆրոամերիկացիների կողմից ստրկամիտ պահպանողականության ընդունման քննադատական ​​ուսումնասիրություն է: Նրա գիրքը ստացել է «խառը արձագանքներ և կոշտ քննադատություն սևամորթ միջին և մասնագիտական ​​դասակարգի կողմից: Այնուամենայնիվ, Ֆրեյզերը հաստատակամորեն պնդել է իր այն փաստարկը, որ սևամորթ միջին խավը բնութագրվում է ակնհայտ սպառմամբ, ցանկությունների իրականացմամբ և երևակայական աշխարհով»:

1957 թվականին հրատարակված Ֆրեյզերի «Ռասայական և մշակութային կապերը ժամանակակից աշխարհում» աշխատությունը ուսումնասիրել է եվրոպական և ոչ եվրոպական ռասաների միջև հարաբերությունները չորս կատեգորիաներով՝ էկոլոգիական, տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական: Ուսումնասիրությունը պնդում է, որ Եվրոպայի տնտեսական ընդլայնումը մնում է ռասայական հարաբերությունների հիմքում ընկած ամենակարևոր գործոնը․ ինչպես նաև, որ Սառը պատերազմից հետո ծնված նոր տարածաշրջանային իշխանության կառուցվածքը ոչ սպիտակամորթ ժողովուրդներին ավելի ու ավելի կարևոր դեր է տալիս միջազգային հարաբերություններում, իսկ ՄԱԿ-ը նույնպես հանդես է եկել որպես ռասայական հարաբերություններում ի հայտ եկող պայքարի ասպարեզ:

Ֆրեյզերը հրատարակել է ութ գիրք, 89 հոդված և 18 գլուխ այլոց կողմից խմբագրված գրքերում։

Ֆրեյզերը մահացել է 1962 թվականի մայիսի 17-ին՝ 67 տարեկան հասակում, Վաշինգտոնի Կոլումբիա շրջանում։ Դասվել է ամենակարևոր աֆրոամերիկացիների շարքին՝ ամերիկյան կյանքում աֆրոամերիկացիների տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական հավասարության պահանջները ընդունելու ինստիտուտների և գործելակերպի վրա ունեցած իր ազդեցության համար։

Ֆրեյզերի որոշ աշխատություններ առաջացրել են հակասություններ սևամորթ համայնքում՝ ստրկության հետևանքների և սևամորթ ընտանիքը պառակտելու վրա կենտրոնանալու պատճառով։ Մաքարթիզմի դարաշրջանում, երբ լիբերալների դեմ պահպանողական քաղաքական ճնշում է եղել, Ֆրեյզերը պաշտպանել է աֆրոամերիկացիների քաղաքացիական իրավունքները։ Եղել է նաև Աֆրիկյան գործերի խորհրդի անդամ։

## Ժառանգություն և պարգևներ
* Հովարդի համալսարանը իր Է. Ֆրանկլին Ֆրեյզերի սոցիալական աշխատանքի հետազոտությունների կենտրոնը անվանակոչել է Ֆրեյդերի անունով
* Քլարկի համալսարանը Ֆրեյզերի անունով ստեղծել է ամբիոն և պրոֆեսորական պաշտոն՝ Է. Ֆրանկլին Ֆրեյզերի ամբիոն և անգլերենի պրոֆեսոր։

## Հրատարակված աշխատանքներ
* *The Free Negro Family: a Study of Family Origins Before the Civil War* (Nashville: Fisk University Press, 1932)
* *The Negro Family in Chicago* (Chicago: University of Chicago Press, 1932)
* *The Negro Family in the United States* (Chicago: University of Chicago Press, 1939)
* *Negro Youth at the Crossways: Their Personality Development in the Middle States* (Washington, D.C.: American Council on Education, 1940)
* *The Negro Family in Bahia, Brazil* (1942)
* *The Negro in the United States* (New York: Macmillan, 1949)
* *The Integration of the Negro into American Society* (editor) (Washington, D.C.: Howard University Press, 1951.
* *Bourgeoisie noire* (Paris: Plon, 1955)
* *Black Bourgeoisie* (translation of *Bourgeoisie noire*)(Glencoe, IL: Free Press, 1957)
* *Race and Culture Contacts in the Modern World* (New York: Knopf, 1957)
* *The Negro Church in America* (New York: Schocken Books, 1963)
* *On Race Relations: Selected Writings*, edited and with an introduction by G. Franklin Edwards, (Chicago: University of Chicago Press, 1968)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Jonathan Scott Holloway. *Confronting the Veil: Abram Harris Jr., E. Franklin Frazier, and Ralph Bunche, 1919–1941*. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2002.
* Jackson, E. R. Frazier, E. Franklin. *American National Biography Online*.  2000.
* "E. Franklin Frazier", *Washington Post*, September 6, 1966.
* Robert K. Merton, *The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations*, edited with an introduction by Norman W. Storer, Chicago: University of Chicago Press, 1973, p.&nbsp;136.

## Արտաքին աղբյուրներ
* [Obituary for Frazier](http://www.asanet.org/images/asa/docs/pdf/Frazier%20E%20Franklin%20Obit%20(ASR%2027%20890-892).pdf), *American Sociological Review*
* "E. Franklin Frazier, Biography and bibliography", Howard University.
* "Edward Franklin Frazier", African American Registry
* "Edward Franklin Frazier", American Sociological Association.
* National Association of Social Workers Award for Black History Month
* FBI file on E. Franklin Frazier

 
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ