Միկրոաղտոտիչներ

[մինի|Կենսակուտակում․ [Սննդային շղթա|սննդային շղթայում հյուսավածքներում միկրոաղտոտիչների կուտակման դիագրամ]]
**Միկրոաղտոտիչներ** կամ **միկրովնասակար նյութեր** (Micropollutants), շրջակա միջավայրում հանդիպող մարդածին քիմիական նյութեր, որոնք առկա են չափազանց ցածր կոնցենտրացիաներով (միկրոգրամ կամ նանոգրամ՝ լիտրում), սակայն կարող են լուրջ վնաս հասցնել էկոհամակարգերին և մարդու առողջությանը: 

Ջրում հանդիպող միկրոախտոտիչներին անվանում են նաև **հետքային նյութեր**: «Հետքային նյութեր» տերմինը սովորաբար օգտագործվում է ջրի աղտոտման, ջրազտման համատեքստում և կապ չունի ջրում առկա (անհրաժեշտ) միկրոտարրերի հետ: Եվրամիության օրենսդրության մեջ հետքային նյութերը նաև անվանում են «առաջնահերթ նյութեր»՝ այլ նյութերի հետ միասին:

Հայտնի միկրոաղտոտիչները, որոնք կարող են սպառնալիք ներկայացնել էկոլոգիական միջավայրի համար, մի քանիսն են՝

* շրջակա միջավայրի կայուն դեղագործական աղտոտիչներ և անձնական խնամքի միջոցներ
* թունաքիմիկատներ
* խթանիչներ
* կայուն օրգանական աղտոտիչներ
* և արհեստական ​​քաղցրացուցիչներ։

## Հայտնաբերված քիմիական միացություններ
մինի|Եվրոպական ջրամբարներում հայտնաբերված քիմիական միացություններ<br>
'''(A)''' 504 հայտնաբերված միկրոաղտոտիչների (կարմիր գծով նշված է 25% հայտնաբերման հաճախականությունը)<br>
'''(B)''' առավելագույն կոնցենտրացիաները (cmax)՝ cmax > 1 մկգ/լ-ով<br>
'''(C)''' ավելի քան 25%-ում հայտնաբերված 96 միացությունների հաճախականություններ<br>
'''(D)''' ավելի քան 25%-ում հայտնաբերված առավելագույն կոնցենտրացիաներ (cmax > 1 մկգ/լ)․<br>
<small>(Յուրաքանչյուր սյունակի կողքին գտնվող թիվը ներկայացնում է առավելագույն կոնցենտրացիան (cmax) մկգ/լ-ով)</small><br>

* կանաչ գույնով՝ թունաքիմիկատներ ու բիոցիդներ<br>
* կապույտ գույնով՝ դեղագործական միջոցներ<br>
* մանուշակագույնով՝ մյուս քիմիական նյութերըՀաշվարկվում է, որ աշխարհում ներկայումս գրանցված է մոտ 235,000 առանձին քիմիական նյութ։  Դրանց մեծ մասը մարդիկ են արտանետում կեղտաջրերի մեջ։ Եթե դրանք կայուն են, ապա մաքրման ընթացքում մնում են կեղտաջրերում և հայտնվում շրջակա միջավայրում։ Դրանցից մի քանիսն ունեն էկոթունավոր հատկություններ։ Որոշ դեպքերում քիմիական նյութն ինքնին մտահոգիչ չէ, բայց դրա քայքայման արգասիքները մտահոգիչ են։

Սա հայտնի է եղել ավելի վաղուց։ Դեռևս 1976 թվականին հրապարակվել է մի ուսումնասիրություն, որում սալիցիլաթթու և կլոֆիբրաթթու է հայտնաբերվել Կանզաս Սիթիի կոյուղու մաքրման կայանի արտահոսքում:  Ներկայումս հայտնի է, որ կեղտաջրերում կա ավելի քան 1000 նյութ, որոնք վտանգ են ներկայացնում: Շատ այլ նյութեր դեռևս բավարար չափով չեն ուսումնասիրվել այս առումով: 

Եվրոպական գետերի ջրի որակի վերաբերյալ Հելմհոլցի անվան շրջակա միջավայրի հետազոտությունների կենտրոնի  իրականացրած ընթացիկ ուսումնասիրությունների շրջանակներում ավելի մանրամասն ուսումնասիրվել և վերլուծվել են 610 քիմիական նյութեր, որոնց առկայությունը կամ խնդրահարույց հետևանքները հայտնի են՝ որոշելու համար, թե արդյոք դրանք առկա են Եվրոպայի հոսող ջրերում, և եթե այո, ապա ինչ կոնցենտրացիաներով։ Ընդհանուր առմամբ 22 գետերից վերցված 445 նմուշների գնահատումը ցույց է տվել, որ հետազոտողները կարողացել են հայտնաբերել 610 քիմիական նյութերից ընդհանուր առմամբ 504-ը։ Նրանք հայտնաբերել են 229 թունաքիմիկատ և բիոցիդ , 175 դեղագործական քիմիական նյութեր, ինչպես նաև մակերևութային ակտիվ նյութեր, պլաստիկ և ռետինե հավելանյութեր, պեր- և պոլիֆտորալկիլային նյութեր (PFAS) և կոռոզիայի արգելակիչներ  (օրինակ, ամանների լվացման միջոցներում պարունակվող բենզոտրիազոլը՝ որպես արծաթե սպասքի կոռոզիայից պաշտպանություն, կասկածվում են որպես քաղցկեղածին, նաև գործում են որպես էնդոկրին խաթարիչներ)։ Նմուշների 40 տոկոսում նրանք հայտնաբերել են մինչև 50 քիմիական նյութ, ևս 41 տոկոսում՝ 51-ից մինչև100 քիմիական նյութ։ 4 նմուշում նույնիսկ հայտնաբերվել են ավելի քան 200 օրգանական միկրոաղտոտիչներ։ 241 քիմիական նյութի դեպքում նրանք հայտնաբերել են ամենաշատ նյութերը Դանուբի ջրի նմուշում։

## Բնութագիր
Միկրոաղտոտիչները ներառում են նյութերի տարբեր խմբեր, օրինակ՝ թունաքիմիկատներ, պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ, արդյունաբերական և կենցաղային քիմիական նյութեր, քլորօրգանական միացություններ, պլաստիկացնողներ, անձնական խնամքի միջոցներից ստացված նյութեր, ինչպես նաև քաղցրացուցիչներ և շատ այլ սինթետիկ քիմիական միացություններ: Ծանր մետաղները չեն դասակարգվում որպես միկրոաղտոտիչների նյութեր: 

Բացի այդ, որոշ նյութեր կենսակուտակվող են  (հյուսվածքներում կուտակվում են), ինչը նշանակում է, որ դրանք կուտակվում են կենդանիների կամ բույսերի և, հետևաբար սննդային կապերով, նաև մարդու սննդային ցիկլում։ Այս նյութերը խնդրահարույց են ոչ միայն կենսակուտակման, դրանց կայունության, թունավորության կամ այն պատճառով, այլև, որ դրանք դժվար է հեռացնել կեղտաջրերից՝ օգտագործելով ներկայումս օգտագործվող տեխնոլոգիաները: Դեղագործական մնացորդները միրոաղտոտիչ նյութերի այն խումբն են, որը վերջին տարիներին ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել:

### Խնդրի ձևակեպում
Միկրոաղտոտիչ նյութերի արտանետումը շրջակա միջավայր հիմնականում տեղի է ունենում համայնքային և արդյունաբերական կեղտաջրերի միջոցով, բայց մասամբ նաև զանազան ցրման աղբյուրների միջոցով (օրինակ՝ օդից նստվածք, աղտոտված հողից արտահոսք կամ գյուղատնտեսական ճանապարհով): Կեղտաջրերում պարունակվող միկրոաղտոտիչ նյութերը հաճախ չեն կարող ամբողջությամբ կամ ընդհանրապես վերացվել կեղտաջրերի մաքրման կայաններում և, հետևաբար, կարող են հայտնաբերվել կոյուղու տիղմում և (մաքրված) կեղտաջրերում: Այս ուղով հետքային նյութերը այնուհետև մտնում են մակերեսային և ստորգետնյա ջրեր, որտեղ դրանք կարող են նաև կուտակվել նստվածքներում և հողում: Աշխարհում օրգանական քիմիական միացությունների թիվն այժմ գերազանցում է 50 միլիոնը, և մարդածին նյութերի մասնիկների արտանետումը շրջակա միջավայր շարունակում է աճել։

Ամերիկյան քիմիական ընկերություն ԱՄՆ-ում արդեն իսկ գրանցել է ավելի քան 100,000 օրգանական և անօրգանական քիմիական նյութերի առկայությունը: Շրջակա միջավայրի հարցերով Գերմանիայի խորհրդատվական խորհուրդը մոտավորապես 5000 նյութ դասակարգել է որպես պոտենցիալ էկոլոգիապես կարևոր: 2010 թվականին Եվրոպական քիմիական նյութերի գործակալությունը փաստաթղթավորել է ավելի քան 400 վտանգավոր և քաղցկեղածին քիմիական նյութերի օգտագործումը տարբեր արտադրանքներում: 

Հետքային նյութերի արտանետումը էկոհամակարգեր, և, հետևաբար, պոտենցիալ սննդային շղթա, կարող է հանգեցնել շատ տարբեր հետևանքների: Շատ նյութերի վնասակար ազդեցությունը ցույց է տրվում, օրինակ, միկրոջրիմուռների, ջրալվերի և զեբրաձկների միջոցով: Այնուամենայնիվ, այս ուսումնասիրությունները սովորաբար ուսումնասիրում են միայն առանձին նյութերի ազդեցությունը: Սակայն բնության մեջ օրգանիզմները ենթարկվում են բազմաթիվ տարբեր նյութերի ազդեցության, որոնց համակցված վնասակար ազդեցությունը դժվար է գնահատել: Շատ միկրոաղտոտիչ նյութերի դեպքում հիմնական ուղին կեղտաջրերն են, որոնք առաջանում են արդյունաբերության նյութերի արտադրությունից  և տնային տնտեսություններում դրանց օգտագործումից: Այս արտանետումների նվազեցումը կեղտաջրերի մաքրումից առաջ, այսինքն՝ օգտագործողի մակարդակում, օգտակար կլինի, քանի որ նույնիսկ ժամանակակից կեղտաջրերի մաքրման կայանները, որոնք ունեն առաջադեմ մաքրման գործընթացներ, չեն կարող երաշխավորել դրանց լիակատար վերացում:

#### Դեղերի մնացորդների հետ կապված խնդիրներ
Եթե կեղտաջրերը թափվում են մակերեսային ջրերի մեջ, ապա դա հանգեցնում է չհեռացվող միկրոաղտոտիչ նյութերի ներթափանցմանը, այդ նյութերը կարող են նաև մտնել խմելու ջրի մեջ: Օրինակ՝ Նիդեռլանդները խմելու ջրի 37%-ը ստանում է հիմնականում մակերեսային ջրերից, հիմնականում՝ Հռենոս և Մայա գետերի ափամերձ ֆիլտրատներից։  Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դեղագործական մնացորդներին։  Գերմանիայի խմելու ջրի ջրհավաք ավազաններն ու գետերն այժմ պարունակում են նաև դեղագործական մնացորդներ, ինչպիսիք են ռենտգենյան կոնտրաստային նյութերը և այլ նյութեր։  Ստորգետնյա և մակերեսային ջրերում թունաքիմիկատների և այլ դեղագործական հետքային նյութերի մնացորդները նույնպես հաճախ առաջանում են գյուղատնտեսությունից։ 

Գերմանիայի շրջակա միջավայրի դաշնային գործակալության 2009-2011 թվականներին դաշնային նահանգներում անցկացված չափման ծրագրերի գնահատումը ցույց է տալիս, որ Գերմանիայի մակերեսային ջրերում չափվել են ակտիվ նյութերի ութ դասերի ընդհանուր 27 տարբեր դեղագործական ակտիվ բաղադրիչներ՝ մեկ լիտրում 0.1 միկրոգրամից ավելի կոնցենտրացիաներով։ Ռենտգենակոնտրաստային նյութերից բացի, լայնորեն օգտագործվող ցավազրկող դիկլոֆենակը նույնպես ցույց է տվել զարմանալիորեն բարձր կոնցենտրացիաներ։  Շատ միկրոաղտոտիչ նյութերի համար կեղտաջրերի մաքրման կամ խմելու ջրի մաքրման սահմանային արժեքներ դեռևս գոյություն չունեն, քանի որ դրանց առկայությունը երբեմն հայտնաբերվում է համեմատաբար ուշ, կամ քանի որ դրանց ազդեցության կամ վնասի ներուժի մասին բավարար գիտելիքներ չկան։

### Եվրոպական Միության գործողությունների շրջանակ

2012 թվականի հունվարին ԵՄ-ն հրապարակել է Ջրային շրջանակային դիրեկտիվի առաջնահերթ նյութերի ցանկի նախագիծը:  Առաջնահերթ նյութերը դասակարգվում են որպես ջրային մարմինների համար էական ռիսկ ներկայացնող նյութեր: Գերմանիայի մակերևութային ջրերի մասին դաշնային որոշմամբ արդեն իսկ ներառվել են Եվրոպական Միության կողմից սահմանված 33 առաջնահերթ վտանգավոր նյութեր: ԵՄ նոր 2013/39/EU դիրեկտիվն այժմ սահմանում է տասներկու նոր նյութեր, որոնք ավելացվել են ԵՄ առաջնահերթ նյութերի ցանկին՝ համապատասխանաբար անդամ պետությունների ազգային օրենսդրության մեջ փոխպատվաստմամբ.

* Բույսերի պաշտպանության ակտիվ բաղադրիչներ՝ Ակլոնիֆեն, Բիֆենոքս, Ցիպերմետրին, Դիկոֆոլ, Հեպտակլոր, Քվինօքսիֆեն
* Կենսասպանների (բիոցիդներ) ակտիվ բաղադրիչներ՝ ցիբուտրին, դիքլորվոս, տերբուտրին
* Արդյունաբերական քիմիական նյութեր՝ պերֆտորօկտանային սուլֆոնատ (PFOS), հեքսաբրոմոցիկլոդոդեկան (HBCDD)
* Այրման գործընթացի ենթամթերքներ՝ դիօքսին և դիօքսինանման պոլիքլորացված բիֆենիլներ։

Այս նյութերի համար նոր սահմանված սահմանային արժեքները (շրջակա միջավայրի որակի ստանդարտները) ուժի մեջ են մտնել 2018 թվականին: ԵՄ անդամ պետությունները պարտավոր են մինչև 2018 թվականը Եվրոպական հանձնաժողովին ներկայացնել լրացուցիչ գործողությունների և մոնիթորինգի ծրագրեր, որպեսզի մինչև 2027 թվականը բոլոր մակերեսային ջրերի համար այս նյութերի առումով «լավ քիմիական վիճակ» ապահովվի:

#### Դեղագործական մնացորդների կառավարումը ԵՄ մակարդակով
Եվրոպական Միությունում ներկայումս հաստատված է մոտ 3000 դեղագործական ակտիվ բաղադրիչ։ 1990-ական թվականներից ի վեր, վերլուծական մեթոդների անընդհատ կատարելագործման շնորհիվ, կեղտաջրերում ավելի ու ավելի հաճախ են հայտնաբերվում դեղագործական միկրոաղտոտիչներ։ Օգտագործելուց հետո օրգանիզմի կողմից չներծծված նյութերը դուրս են գալիս կամ լվացվում։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այս ակտիվ բաղադրիչների արտազատման մակարդակը տատանվում է 30%-ից մինչև 70 % բերանացի ընդունվող դեղամիջոցների համար և նույնիսկ ավելի բարձր ցուցանիշներ՝ տեղայնորեն կիրառվող քսուքների կամ գելերի դեպքում։ 

2013 թվականին Ջրային շրջանակային դիրեկտիվի հսկողության ցանկում առաջին անգամ ընդգրկվել են երեք դեղագործական միջոցներ․

* երկու հորմոններ, որոնք ջուր են մտնում հակաբեղմնավորիչ դեղահաբերի միջոցով
** էստրադիոլ
** էթինիլեստրադիոլ
* ցավազրկող դեղամիջոց
** դիկլոֆենակ։ 

2015 թվականին ցանկում ընդգրկվել են ևս երեք մակրոլիդային հակաբիոտիկներ։

Եվրոպական հսկողության ցանկի ներդրման նպատակն է թարմացնել ջրային մարմիններում թվարկված նյութերի ազդեցության վերաբերյալ առկա տեղեկատվությունը, այդպիսով հնարավորություն տալով ավելի լավ գնահատել ռիսկերը։

## Հնարավոր լուծումներ
[մինի|399x399փքս|Այսպես կոչված ''Ուլմի պրոցեսի'' բլոկ-սխեման՝ փոշիանման [Ակտիվացրած ածուխ|ակտիվարած ածխով (PAC)․ կեղտաջրերի մաքրման տեխնոլոգիա, որն օգտագործվում է չորրորդ մաքրման փուլում: Այն միջազգայնորեն ճանաչված տերմին է կեղտաջրերի հետմաքրման որոշակի տեսակի համար։ Առաջին անգամ կիրառվել է 2003 թվականին Ուլմ քաղաքի կեղտաջրերը միկրոաղտոտիչներից  մաքրելու համար և լայնածավալ ներդրվել է Մանհայմում 2010 թվականին]]
Եվրոպական մի շարք երկրներում քննարկվում են կեղտաջրերի մաքրման կայաններում ավելի առաջադեմ մաքրման գործընթացներ տեղադրելու ռազմավարություններ՝ հայտնի միկրոաղտոտիչների մեծ մասը վերացնելու համար, որոնք դեռևս լիովին չեն որսվում այսօրվա ավանդական կենսաբանական կեղտաջրերի մաքրման կայանների կողմից։

Քիմիական և ֆիզիկական շատ տարբեր հատկություններ ունեցող նյութերի մեծ թվի պատճառով այդ նյութերի հեռացումը դժվար է։ Մինչ օրս մշակվել են երեք տեխնիկա և դրանց համադրություններ։ Երկուսը հեռացնում են աղտոտիչները ակտիվացրած ածխի օգնությամբ (PAC (փոշիացված ակտիվացված ածխածին), GAC (հատիկավոր ակտիվացված ածխածին)) և մեկը՝ օզոնով։

Բացի այդ, մեծ թվով տեխնիկաներ դեռևս փորձարարական փուլում են։ Դրանք ներառում են, օրինակ, պլազմայի կամ ուլտրաձայնի հետ աշխատող գործընթացներ, այսպես կոչված AOP գործընթացներ, ցեոլիտների և ցիկլոդեքստրինների կիրառություններ, թաղանթային գործընթացներ կամ ֆոտոկատալիզ։

### Դեղային աղտոտիչների խնդրի լուծումներ
ԵՄ կողմից ֆինանսավորվող համագործակցության նախագծերի շրջանակներում, որոնց մասնակցում են մի քանի երկրներ (Գերմանիա, Ֆրանսիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդեռլանդներ, Շոտլանդիա, Շվեյցարիա), անցկացվել են ուսումնասիրություններ, որոնք անդրադարձել են դեղագործական մնացորդների միկրոաղտոտիչների հարցին՝ սպառողի կողմից դրանցից զերծ մնալու և կրճատման հարցին զուգահեռ, ինչպես նաև ուսումնասիրվել են կեղտաջրերի մաքրման տեխնոլոգիաները։ Այստեղ հիմնական գաղափարն այն է, որ կեղտաջրերում պարունակվող դեղագործական նյութերից աղտոտման մոտ 20 %-ը առաջանում է հիվանդանոցներից և մոտ 80 %-ը՝ կենցաղային կեղտաջրերից: 

* *Մի կողմից,* հիվանդանոցային կեղտաջրերի մաքրման կայանները նախագծվել են տարբեր տեխնոլոգիաների միջոցով՝ բարձր կոնցենտրացիայի հիվանդանոցային կեղտաջրերը մաքրելու համար, ինչը թույլ է տալիս եզրակացություններ անել որոշակի տեխնոլոգիաների արդյունավետության մասին՝ հաշվի առնելով բազմաթիվ դեղագործական նյութերի, մետաբոլիտների (նյութափոխանակության արգասիքներ) և հակաբիոտիկներին դիմացկուն մանրէների առկայությունը: ԵՄ-ից ֆինանսավորվող համագործակցային նախագծերում բազմամյա ուսումնասիրություններ են անցկացվել Լյուքսեմբուրգի Էշ-սյուր-Ալցետում և Շվեյցարիայի Բադենի շրջանում (Արգաու) գտնվող ժամանակավոր հիվանդանոցային կեղտաջրերի մաքրման կայաններում, ինչպես նաև Զվոլեում (Նիդերլանդներ) և Գելզենկիրխենում (Գերմանիա) գտնվող մշտական հիվանդանոցային կեղտաջրերի մաքրման կայաններում: Այս ուսումնասիրությունների արդյունքները այնուհետև համեմատվել են Լիպպեվերբանդի (Գերմանիա) և Անմասի (Ֆրանսիա) կողմից շահագործվող առաջադեմ տեխնոլոգիաներով քաղաքային կեղտաջրերի մաքրման կայանների արդյունքների հետ:  

* *Մյուս կողմից*, փորձարկման շրջաններում ուսումնասիրություններ, բժիշկների և դեղագործների հետ համագործակցություն, տեղեկատվական միջոցառումներ և արշավներ են օգտագործվել՝ հանրության սպառման և թափոնների հեռացման վարքագիծը փոխելու պատրաստակամությունը որոշելու համար: Ինչպես տեղեկատվության պակասը, այնպես էլ ոչ պատշաճ հեռացումը զգալի բեռ են ներկայացնում.  Ըստ հարցումներից մեկի՝ գերմանացիների 24 տոկոսը խոստովանել է, որ հաճախ կամ պարբերաբար հեղուկ դեղամիջոցները դեն է նետում զուգարանակոնքի/լվացարանի մեջ։  2006 թվականին անցկացված մեկ այլ ներկայացուցչական հարցման ժամանակ՝ հարցվածների 16  տոկոսը խոստովանել է, որ չօգտագործված դեղահաբերը գոնե երբեմն դեն է նետում զուգարանակոնքը/լվացարանը։ Հարցվածների 43% տոկոսը նաև երբեմն հեղուկ դեղամիջոցներն է դեն նետում լվացարան կամ զուգարանակոնք։  

Արդյունքում, թվում է, թե տեղեկատվության և կրթության մակարդակով հնարավորինս համապարփակ միջոցառումները, ինչպես նաև դեղորայքի վերադարձման սխեմաները և բժիշկների, դեղագործների և բժշկական մասնագետների աջակցությունը հնարավորություն կտան նվազեցնել դեղագործական արտադրանքի մուտքը ջրային ցիկլ։ Կեղտաջրերի մաքրման բարելավումը կետային աղբյուրներում, ինչպիսիք են խոշոր հիվանդանոցները կամ կեղտաջրերի մաքրման կայանների ջրհավաք ավազանները, որտեղ դեղագործական բեռնվածությունը մեծ է (օրինակ՝ բուժավայր քաղաքները), կամ հատկապես զգայուն բնական տարածքները (օրինակ՝ խմելու ջրի ջրհավաք ավազանները), նույնպես կարող է օգտակար լինել: 

Այնուամենայնիվ, նախագծերում օգտագործված ոչ մի տեխնոլոգիա (մեմբրանային մշակում, օզոն, ուլտրամանուշակագույն լույս, ակտիվացված ածուխ, ավազային ֆիլտրեր) չի ապահովել դեղագործական բոլոր հետքային նյութերի լիակատար հեռացումը, նույնիսկ համակցված օգտագործման դեպքում: Եթե դրանց օգտագործումը շարունակվի, նախ պետք է սահմանվեն հասանելի նպատակներ, օրինակ՝ բոլոր նյութերի գումարի տոկոսային վերացման կամ ընտրված նյութերի նպատակային մշակման համար։ Օրինակ՝ Շվեյցարիան իր առջև նպատակ է դրել կրճատել բեռնափոխադրումները 80%-ով՝ ընտրված ցուցանիշների հիման վրա։  Հետագա մաքրման քայլերի ներդրումը անխուսափելիորեն հանգեցնում է էներգիայի սպառման աճի։ Այն սովորաբար աճում է 5-30%-ով՝ համեմատած սովորական շահագործման հետ։ Կախված սարքավորման չափից, կեղտաջրերի որակից և օգտագործվող գործընթացից՝ աճը կարող է ավելի մեծ լինել։

#### Պետական լուծումներ գերմանախոս երկրներում
Գերմանախոս ԵՄ անդամ պետություններում լուծումները, ըստ էության, հիմնվում են ԵՄ շրջանակի վրա, քանի որ այսօր մոտ Ազգային բնապահպանական օրենսդրության 80 % -ը ծագում է ԵՄ օրենսդրությունից:  Օրինակ՝ ԵՄ կոյուղու տիղմի մասին հրահանգը և դրա հավելվածները թվարկում են բազմաթիվ նյութեր, որոնք ծառայում են շրջակա միջավայրի և, մասնավորապես, հողերի պաշտպանությանը, երբ կոյուղու տիղմն օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ։ Սկզբունքորեն, ամբողջ Եվրոպայում ընդունված է, որ միկրոաղտոտիչ նյութերի ներմուծումը նվազեցնելու համար ռազմավարությունը պետք է ներառի հետևյալ միջոցառումնեն՝ ըստ առաջնահերթության. 

# խուսափել օգտագործել (օրինակ՝ նյութերը փոխարինելով ավելի քիչ վնասակար նյութերով կամ պատշաճ կերպով հեռացնելով)
# նվազագույնի հասցնել (սպառման կամ օգտագործման կրճատմամբ) 
# վերացում՝ տեխնիկական միջոցառումների միջոցով: 

Հետագա միջոցառումները կարող են ներառել երկրի ներքին շուկայում նոր նյութերի թույլտվության համար շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության ավելի խիստ գնահատումներ կամ արդեն թույլատրված նյութերի վերանայում։

Խմելու ջրի մաքրման համար Գերմանիայի Դաշնային շրջակա միջավայրի գործակալությունը (UBA) աստիճանաբար սահմանում է «առողջապահական ուղեցույցի արժեքներ» (HBV) առանձին նյութերի համար։ Գերմանիայում կեղտաջրերի մաքրման մեջ դեղագործական մնացորդների վերացման մարտահրավերների լուծման վերաբերյալ որոշումները քննարկվում են ավելի քիչ դաշնային մակարդակով, քան նահանգային մակարդակով (16 դաշնային նահանգներ): Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայի և Բադեն-Վյուրտեմբերգի նահանգային կառավարությունները հատկապես ակտիվ են կեղտաջրերի մաքրման կայանների օպերատորներին խրախուսելու իրենց սարքավորումները արդիականացնելու հարցում, չնայած իրավական շրջանակը (օրինակ՝ պարտադիր սահմանափակումները) բացակայում է։ 

Սկզբունքորեն, Գերմանիայում ժամկետանց դեղերի առանձին հավաքման համակարգ չկա, քանի որ կենցաղային թափոնները այրվում են շրջանների մեծ մասում, ինչը թույլ է տալիս դեղագործական մնացորդների անվտանգ հեռացում: Այնուամենայնիվ, անպատշաճ հեռացումը դեռևս կարող է հանգեցնել կեղտաջրերի մեջ և, հետևաբար, շրջակա միջավայրում միկրոաղտոտիչների հայտնվելուն, ինչը ցույց է տալիս գործողությունների անհրաժեշտությունը։

Շվեյցարիայում արագացվում է կեղտաջրերի մաքրման բոլոր խոշոր կայանների ընդլայնումը՝ միկրոաղտոտիչները վերացնելու համար։ Սա ազդում է ավելի քան 80,000 մարդու սպասարկող մաքրման կայանների վրա։  2014 թվականի մարտին Շվեյցարիայի Ազգային խորհուրդը հաստատել է Ջրային ռեսուրսների պաշտպանության մասին օրենքում փոփոխությունը՝ կեղտաջրերում միկրոաղտոտիչների վերացման համար «աղտոտողը վճարում է» սկզբունքի վերաբերյալ։ Սա նշանակում է, որ 2040 թվականի ավարտին Շվեյցարիայի 700 կեղտաջրերի մաքրման կայաններից (ԿՄԿ) 100-ի արդիականացման ներդրումային ծախսերի 75% -ը կծածկվի համազգային ֆինանսավորման լուծմամբ: 2018 թվականին դաշնային սուբսիդիաները կազմել են գրեթե 44 միլիոն շվեյցարական ֆրանկ:  Արդիականացումները ֆինանսավորելու համար Շվեյցարիայի բոլոր ԿՄԿ-ներում գանձվում է մինչև ինը ֆրանկ վճար մեկ բնակչի համար: ԿՄԿ-ները ֆինանսավորում են այս վճարը՝ բարձրացնելով իրենց առկա կեղտաջրերի մաքրման վճարները։

Ավստրիայում դեղագործական արտադրանքը սահմանվում է որպես խնդրահարույց նյութեր և, հետևաբար, համարվում է վտանգավոր թափոն, որը հավաքվում է առանձին: Նույնը վերաբերում է նաև Լյուքսեմբուրգին: Այնտեղ նույնպես, նախքան հետքային նյութերի քանակը նվազեցնելու համար սեփական միջոցներ ձեռնարկելը, սպասվում են եվրոպական մակարդակով քաղաքական զարգացումները և սերտ համագործակցություն է պահպանվում Հռենոսի պաշտպանության միջազգային հանձնաժողովի հետ:

#### Չորրորդ մաքրման փուլ
2024 թվականի ապրիլի 10-ին Եվրոպական խորհրդարանն ընդունել է 1991 թվականի վերանայված քաղաքային կեղտաջրերի մասին 91/271/ԵՏՀ հրահանգը: Այն հաստատվել է ԵՄ խորհրդի մեծամասնության քվեարկությամբ 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին:  Անդամ պետությունները 30 ամսում պետք է հրահանգի նոր դրույթները ազգային օրենսդրության մեջ տեղավորեն: Վերանայված տարբերակը սահմանում է, որ կայուն միկրոաղտոտիչները պետք է առնվազն մասամբ հեռացվեն այսպես կոչված չորրորդ մաքրման փուլում: 

Նպատակը, Շվեյցարիայի նմանությամբ, այն է, որ հիմնական նյութերից 6-ը պետք է 80%-ով հեռացվեն մաքրման կայան մուտքի կետից մինչև ջրամբար արտանետվելը միջև ընկած հատվածում։ Չորրորդ մաքրման փուլի ներդրումային և շահագործման ծախսերի առնվազն 80%-ը փոխանցվում է դեղագործական և կոսմետիկ արդյունաբերություններին «աղտոտողը վճարում է» սկզբունքի համաձայն՝ բնակչությանը ֆինանսական օգնություն տրամադրելու և ավելի էկոլոգիապես մաքուր արտադրանքի մշակումը խթանելու համար։

Շրջանակային ուղեցույցների իրականացումը փուլային է մինչև 2045 թվականը՝ կախված կեղտաջրերի մաքրման կայանների չափերից և բնակչության համարժեք թվից (PE, մեկ շնչի հաշվով աղտոտման միավոր բեռը)․ Բնակչության համարժեքը (կեղտաջրերի մոնիթորինգի և մաքրման մեջ) վերաբերում է թթվածնի պահանջարկ ունեցող նյութերի քանակին, որոնց թթվածնի սպառումը կենսաքայքայման ընթացքում հավասար է մեկ անձի կողմից արտադրված կեղտաջրերի միջին թթվածնի պահանջարկին: Գործնական հաշվարկների համար ենթադրվում է, որ մեկ միավորը հավասար է 54 գրամ կենսաքայքայում (BOD) 24 ժամվա ընթացքում: Առաջնահերթությունը տրվում է 150,000 PE-ից ավելի հզորությամբ կեղտաջրերի մաքրման կայաններին, որոնք պետք է անհապաղ կարգավորվեն, քանի որ դրանք աղտոտման զգալի մասի աղբյուրն են։

## Տես նաև
* Դիկլոֆենակի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա
* Դեղագործական և անձնական խնամքի միջոցների ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա
* Դեղորայքային աղտոտում
* Ջրի աղտոտում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Spurenstoffe - Տեղեկատվություն Բադեն-Վյուրտեմբերգի շրջակա միջավայրի, կլիմայի և էներգետիկայի նախարարության կողմից
* Mikroverunreinigungen - Տեղեկատվություն շրջակա միջավայրի դաշնային գրասենյակից

Կատեգորիա:Աղտոտում
Կատեգորիա:Բնապահպանական մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Բնության խնդիրներ
Կատեգորիա:Թունավոր նյութեր
Կատեգորիա:Լճագիտություն