open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պուրակ

մինի|Պուրակ
**Պուրակ**, կանաչապատ ոչ մեծ տարածք (0,1 - 2,0 հա) բնակավայրերի հրապարակներում, փողոցներում և առանձին շենքերի մոտ։ Նախատեսվում է կարճատև հանգստի և ճարտարապետական ձևավորման համար։ Ըստ քաղաքաշինական իրավիճակի կարող է ունենալ միայն ճարտարապետական համալիրը ձևավորող, լրացնող դեր՝ առանց անմիջական մոտեցման հնարավորության։

Պուրակի հատակագծային լուծումը կարող է լինել ինչպես կանոնավոր՝ *երկրաչափական*, այնպես էլ ազատ՝ *բնապատկերային*։ Պուրակի ճարտարապետական հորինվածքի կարևոր տարրերն են քանդակները, հուշարձանները, ջրավազանները, շատրվանները, ծաղկանոցները և բարեկարգման այլ հնարքներ։ Դրանք ճարտարապետորեն լրացնում և հարստացնում են արդի բնակավայրերի արհեստական միջավայրը։

Կատեգորիա:Զբոսայգիներ
Կատեգորիա:Լանդշաֆտ
Հոնինգում

մինի|Հոնինգած մակերևույթ
**Հոնինգում** (), նախապատրաստուկների մակերևույթների վերջնամշակում մանրահատիկ հեսաններ ունեցող հատուկ գործիքով՝ հոնով։

Հոնինգումը կատարվում է հոնինգման մետաղահատ հաստոցով (5-750 մմ տրամագծով անցքերի համար)։ Հաստոցի հոնինգման գլխիկը, բացի պտտական շարժումից, իր առանցքի երկարությամբ կատարում է ետադարձ-համընթաց շարժում։ Մշակվող նախապատրաստուկն անշարժ է։ Հոնինգման հաստոցները լինում են ընդհանուր նշանակման և մասնագիտացված, միաիլ, բազմաիլ, իլերի ուղղաձիգ, հորիզոնական և թեք դիրքով։ Հոնինգումը կիրառվում է գլխավորապես միջանցիկ ու խուլ (սակավ) և աստիճանավոր գլանաձև անցքերի վերջնամշակման համար։ Հոնինգումով ստանում են մինչև 11-րդ դասի մաքրության մակերևույթներ։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Ֆրենկի Մյունիզ

**Ֆրանսիսկո Մյունիզ IV** (իսպ.` *Francisco Muñiz IV*, ), ամերիկացի դերասան, երաժիշտ, գրող, պրոդյուսեր և պրոֆեսիոնալ ավտոմրցարշավորդ։

Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Մալքոլմը կենտրոնում» հեռուստասիթքոմում ունեցած դերակատարմամբ, որի համար առաջադրվել է մեկ «Էմմի» և երկու «Ոսկե գլոբուս» մրցանակների։

2008 թվականին Մյունիզը որոշում է ժամանակավորապես հեռանալ դերասանական կարիերայից և դառնում է ավտոմրցարշավորդ, հանդես գալով Ատլանտյան առաջնությունում։

2012 թվականից հանդիսանում է «Kingsfoil» համույթի թմբկահարը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրենկի Մյունիզ - Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ինդի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Հայաստանի բնության պահպանվող տարածքների ցանկ

Հայաստանում ներկայումս գրանցված և գործում են 4 ազգային պարկեր, 3 պետական արգելոցներ, 26 արգելավայրեր և 5 բուսաբանական այգիներ։

## Ազգային պարկեր

## Պետական արգելոցներ

## Պետական արգելավայրեր
Հայաստանի 26 արգելավայրերի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 102 212.93 հա, որը Հայաստանի տարածքի 3.44%-ն է։

## Բուսաբանական այգիներ

## Տես նաև
* Հայաստանի արգելավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Ախնաբադի կենու արգելավայր

**Ախնաբաթի կենու պուրակ արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի 26 արգելավայրերից մեկը։ Կազմավորվել է 1959 թվականին, ունի 25 հա տարածք։ Գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Միափորի լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լանջերին, Ծաղկուտ լեռնաբազուկի վրա, Աղավնավանք գյուղի մոտ, Ախնաբաթի եկեղեցու հարևանությամբ՝ ծովի մակարդակից 1400-1700&nbsp;մ բարձրություններում Խաչարձան գետի ավազանում։ Ստեղծվել է մնացուկային հատապտղային կենու եզակի պուրակի պահպանության նպատակով։ Այստեղ աճում են 25 մ բարձրություն և բնի 70-90 սմ տրամագիծ ունեցող 300-400 տարեկան կենու ծառեր։ Կենին բազմանում է բնական ճանապարհով՝ սերմերից։ Հատապտղային կենին մշտադալար բարձրահասակ ծառ է՝ մուգ կանաչ կոնաձև սաղարթով։ Կենու երկրորդ՝ կարմրածառ անունը պայմանավորված է կարմրավուն բնափայտով։ Այն մարդկությանը հայտնի է դեռևս 3000 տարի առաջ, երբ նրանից պատրաստում էին սարկոֆագներ՝ կենու բնափայտի՝ ջրում չնեխելու, սնկերի և միջատների նկատմամբ կայունության շնորհիվ։ Ավելի ուշ սկսել են պատրաստել ռազմական գործիքներ, կենցաղային իրեր, հետագայում՝ կահույք։

## Տես նաև
* Հայաստանի արգելավայրեր
* Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Արջատխլենու արգելավայր

**Արջատխլենու արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք։ Գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզի Գետահովիտ գյուղի մոտ՝ Խաչաղբյուր գետի ավազանում՝ Իջևանի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերին՝ ծովի մակարդակից 1500-1800&nbsp;մ բարձրություններում։

Կազմավորվել է 1958 թվականին, ունի 40 հա տարածք։ Ստեղծվել է մնացուկային արջատխլենու և հատապտղային կենու պուրակների պահպանության նպատակով։ Այստեղ աճում են 120-150 տարեկան ծառեր, որոնց բարձրությունը 20 մետրից ավելի է, տրամագիծը՝ մոտ մեկ մետր։ Այստեղ արջատխլենին բազմանում է սերմերով։ Արջատխլենին, ի տարբերություն սովորական տխլենու թփի, բարձրահասակ, բրգաձև խիտ սաղարթով և մուգ մոխրագույն խորը ճաքճքված բնով ծառ է։ Նրա վարդագույն երանգով ամուր բնափայտը գործածվում է որպես շինանյութ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Արագածի ալպյան արգելավայր

**Արագածի ալպյան արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի 26 արգելավայրերից մեկը։ Կազմավորվել է 1959 թվականին, ունի 300 հա տարածք։ Գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Արագած լեռնազանգվածի 3200-3500&nbsp;մ բարձրություններում։ Ստեղծվել է սառցադաշտային Քարի լճի և հարակից ալպյան մարգագետինների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

մինի

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի աշխարհագրություն
Արզական-Մեղրաձորի արգելավայր

**Արզական-Մեղրաձորի արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք։ Կազմավորվել է 1971 թվականին։ Ունի 13532 հա տարածք և համարվում է ՀՀ մեծ տարածք ունեցող 27 արգելավայրերից մեկը։ Գտնվում է ՀՀ Կոտայքի մարզում՝ Դալար և Մարմարիկ գետերի ավազանում՝ ծովի մակարդակից 1600-2100&nbsp;մ բարձրության վրա, Ծաղկունյաց լեռների արևելյան լանջերին։ Ստեղծվել է անտառային կենդանիների՝ այծյամ, ուսուրական բծավոր եղջերու, գորշ արջ, կովկասյան մայրեհավ և այլ կենդանիների պահպանության նպատակով։ Արզականի արգելավայրի անտառներում հանդիպում են չափազանց հազվագյուտ ռելիկտային կենդանատեսակներ, որոնք գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Պատկերասրահ

Արզականի_և_Մեղրաձորի_արգելավայր_3_(18).JPG
Winter, Aghveran (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Բանքսի սոճու արգելավայր

**Բանքսի սոճու արգելավայր**, արգելավայր Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Մարմարիկի լեռների հյուսիսային լանջերին, Մարմարիկ գետի աջափնյակում, Ծաղկաձոր քաղաքի արևմտյան մասում, 1800-2000&nbsp;մ բարձրություններում։ Հիմնադրվել է 1959 թվականին, տարածքը՝ 4 հա։ Ստեղծվել է Բանքսի սոճու տնկարկային տեսակի պուրակի պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Թթվահիմնային հավասարակշռություն

**Հիմնա-թթվային հավասարակշռություն**, թթվահիմնային վիճակ, ֆիզիկա-քիմիական և ֆիզիոլոգիական պրոցեսների ամբողջություն, ապահովում է օրգանիզմի ներքին միջավայրի ջրածնային ցուցիչի (pH-ի) համեմատական կայունությունը։ Վերջինս ունի կարևոր նշանակություն կենսական պրոցեսների բնականոն ընթացքի համար։ Մարդու արյան pH-ը 7,35-7,47 է, որի նույնիսկ ամենափոքր տեղաշարժն անդրադառնում է նյութափոխանակության պրոցեսների, ֆերմենտների ակտիվության վրա և հանգեցնում օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի խանգարումների։ Օրգանիզմի pH-ի հաստատունությունն ապահովում են արյան բուֆերային համակարգերը, որոնք կազմված են թույլ թթուներից և ուժեղ հիմքերի հետ դրանց առաջացրած աղերից։ Բուֆերներեն՝ բիկարբոնատային, ֆոսֆատային համակարգերը, հեմոգլոբինը և նրա կալիումական աղը, պլազմայի սպիտակուցները և այլն։ Եթե արյան մեջ ուժեղ թթու է անցնում, ապա այն չեզոքացվում է բիկարբոնատով, իսկ ազատվող ածխաթթու գազը հեռացվում է թոքերի ուժեղ օդափոխության շնորհիվ։ Վերականգնվում է ածխաթթու-բիկարբոնատ հարաբերությունը։ Ուժեղ հիմքը արյուն անցնելիս կատարվում է ածխաթթվի չեզոքացում։ Թուլանում է շնչառական կենտրոնի գործունեությունը, նվազում ածխաթթվի հեռացումը թոքերից, իսկ բիկարբոնատի ավելցուկը հեռացվում է երիկամների միջոցով։ Որոշ պայմաններում նկատվում է օրգանիզմի արյան pH-ի տեղաշարժ դեպի թթվային կողմը՝ ացիդոզ (օրինակ՝ մկանային լարված աշխատանքի ժամանակ), կամ տեղաշարժ հիմնային կողմը՝ ալկալոզ (օրինակ՝ թոքերի ուժեղ օդափոխության ժամանակ)։ Օրգանիզմի հյուսվածքային հեղուկների մեծամասնության pH-ը պահպանվում է 7,1-7,4-ի սահմանում։

## Տես նաև
* Ացիդոզ

Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Հրաթեփ

**Հրաթեփ**, օքսիդացման վերջնանյութ առաջանում է պողպատի և մի քանի ուրիշ համաձուլվածքների մակերևույթին, օդում կամ թթվածին պարունակող այլ միջավայրերում տաքացնելիս։ Կազմված է մետաղների օքսիդներից։ Հրաթեփը վատացնում է մակերևույթի որակը և առաջացնում մետաղի կորուստներ։ Հրաթեփը հեռացնում են մեխանիկական և քիմիական ճանապարհով։

## Տես նաև
* Խածատում

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Բողաքարի արգելավայր

**Բողաքարի արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Հանրապետության 26 արգելավայրերից մեկը։ Կազմավորվել է 1989-ին, ունի 2728 հա տարածք։ Գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզում՝ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին՝ 1400-2100&nbsp;մ բարձրություններում։ Ստեղծվել է՝ բուսական աշխարհի ու կենդական աշխարհի էնդեմիկ (Սոսնովսկու վարդկակաչ, Թախտաջյանի խլածաղիկ և այլն) և հազվագյուտ (խոլորձներ, արաքսյան կաղնի, սագասոխուկ) տեսակների պահպանության նպատակով։
## Տես նաև
* Հայաստանի արգելավայրեր
* Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Գանձաքարի արգելավայր

**Գանձաքարի արգելավայր**, արգելավայր Հայաստանի  Տավուշի մարզում, Վարագի լեռների արևմտյան լանջերին, Աղստև գեաի աջափնյակում, Աղստև գետի Պայտաջուր վտակի ավազանում, Գանձաքար գյուղից արևելք, ծովի մակարդակից 900-2100&nbsp;մ բարձրություններում։ Հիմևադրվել է 1971 թ., աարածքը՝ 6813 հա։ Ստեղծվել է՝ անտառային կենդանիների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի աշխարհագրություն
Գետիկի արգելավայր

**Գետիկի արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք Հայաստանի հյուսիսարևելյան մասում՝ Գեղարքունիքի մարզում։ Կառավարվում է «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի կողմից։

## Աշխարհագրություն
Գետիկի արգելավայրը գտնվում է Միափորի լեռների հարավային լանջերին՝ Աղստևի վտակ Գետիկ գետի ձախափնյակում։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 1500-2700մ բարձրություններում, ունի 5718-5728 հա տարածք։ Դրանում 883.9 հա տափաստանային, 197.0 հա անտառային, 3024.6 ենթալպյան գոտու լեռնամարգագետնային, իսկ 1622.5 հա ալպյան գոտու լեռնամարգագետնային հողեր են։

## Պատմություն
Հիմնավորվել է 1971 թվականին՝ Հայկական ՍՍՀ Մինիստրների սովետի N 212 կարգադրությամբ։ Ստեղծվել է անտառային կենդանիների պահպանության նպատակով։

## Բնություն
Արգելավայրի պահպանման օբյեկտ են հանդիսանում լեռնային անտառները, ՀՀ տարածքում գրանցված հազվագյուտ և արժեքավոր կենդանիները (այծյամ, գորշ արջ, վայրի խոզ, կովկասյան մարեհավ):

## Տես նաև
* Գետիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնք
Գիհու նոսրանտառային արգելավայր

**Գիհու նոսրանտառային արգելավայր**, արգելավայր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արեգունու և Սևանի լեռնաշղթաների հարավային լանջերին՝ ծովի մակարդակից 2000-2300&nbsp;մ բարձրություններում։ Հիմնվել է 1958 թվականին, ունի 3312 հա տարածք։ Ստեղծվել է՝ մնացուկային գիհու բազմապտուղ, գարշահոտ, կազակական, երկարատերև տեսակների նոսրանտառների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրություն
Գյուլագարակի սոճու արգելավայր

**Գյուլագարակի արգելավայր**, արգելավայր, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Լեջան լեռնազանգվածի հարավային լանջին, Գյուլագարակ գյուղի մոտ՝ Ձորագետի ձախափնյակում, Քարհանքջուր գետակի հովտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1850&nbsp;մ բարձրություններում։ Հիմնավորվել է 1958 թվականին, ունի 2586 հա տարածք։ Ստեղծվել է մնացուկային  սոճու անտառների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի աշխարհագրություն
Գորիսի արգելավայր

**Գորիսի արգելավայր**, արգելավայր, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Խնաձախ գետի հովտում՝ ծովի մակարդակից 1400-2800&nbsp;մ բարձրություններում։ Հիմնավորվել է 1972 թ.-ին, ունի 1850 հա տարածք։ Ստեղծվել է անտառային լանդշաֆտների և կենդանական աշխարհի (այծյամ, բծավոր եղջերու, գորշ արջ, կովկասյան մայրեհավ) պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Եղեգնաձորի արգելավայր

**Եղեգնաձորի արգելավայր**, արգելավայր, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։ Հիմնադրվել է 1971 թվականին, ունի 4200 հա տարածք։ Գտնվում է Եղեգիս գետի ավազանում՝ ծովի մակարդակից 1200-2800&nbsp;մ բարձրություններում։ Ստեղծվել է՝ անտառային լանդշաֆտների և հազվագյուտ կենդանիների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Զանգեզուր արգելավայր

**Զանգեզուր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի  Սյունիքի մարզում։ Հիմնադրնել է 2009 թ. հոկտեմբերի  15-ին (ՀՀ կառավարության N 1187-Ն որոշում)։ Ունի 17 368,77 հա տարածք, Բարգուշատի լեռնաշղթայի հարավային և Զանգեզուրի լեռնաշղթայի արևելյան լանջեր, ծովի մակարդակից 2600—3904&nbsp;մ բարձրության վրա։ Ստեղծվել է մարգագետնատափաստանային, ենթալպյան և ալպյան էկոհամակարգերի պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Իջևանի արգելավայր

**Իջևանի արգելավայր**, արգելավայր, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Կազմավորվել է 1971-ին, ունի 5908 հեկտար տարածք։ Գտնվում է Աղստև գետի ավազանում, Իջևանի լեռնաշղթայի լանջերին՝ ծովի մակարդակից 900-2100&nbsp;մ բարձրություններում։ Ստեղծվել է՝ անտառային լանդշաֆտների և կենդանիների (այծյամ, բծավոր եղջերու, գորշ արջ, կովկասյան մայրեհավ) պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի աշխարհագրություն
Հանքավանի ջրաբանական արգելավայր

**Հանքավանի ջրաբանական արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Մարմարիկ գետի վերին ավազանում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի լանջերին՝ ծովի մակարդակից 2000-2800&nbsp;մ բարձրություններում։ Կազմավորվել է 1981 թվականին, ունի 9350 հա տարածք։ Ստեղծվել է՝ հանքային աղբյուրների («Հանքավան» հանքային ջուր և այլ ջրային պաշարների) սնման ավազանների պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի աշխարհագրություն
Հերհերի նոսրանտառային արգելավայր

**Հերհերի նոսրանտառային արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք Հայաստանի հյուսիսարևելյան մասում՝ Վայոց ձորի մարզում։ Կառավարվում է «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի կողմից, դասվում է չորրորդ կատեգորիայի։

## Աշխարհագրություն
Հերհերի նոսրանտառային արգելավայրը գտնվում է Արփա գետի աջափնյա վտակ Հերհեր գետի ավազանում՝ Թեքսարի լեռնաշղթայից մինչև Արփայի գոգահովիտ։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 1400-2000մ բարձրություններում, ունի 6139 հա տարածք։ Դրանում 1,360.5 հա տափաստանային և 4,778.5 հա անտառային հողեր են։

## Պատմություն
Հիմնավորվել է 1958 թվականին՝ Հայկական ՍՍՀ Մինիստրների սովետի սեպտեմբերի 13-ի N Պ-341 որոշմամբ։ Ստեղծվել է գիհու ռելիկտային (մնացորդային) նոսրանտառների պահպանության նպատակով։

## Բնություն
Արգելավայրի պահպանման օբյեկտ են հանդիսանում գիհու ռելիկտային նոսրանտառները։

## Տես նաև
* Հերհերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Ջերմուկ համայնք
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Մարգահովիտի արգելավայր

**Մարգահովիտի արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք Հայաստանի Լոռու մարզում։ Կազմավորվել է ՀՍՍՀ Մինիստրների Խորհրդի 1971 թ. ապրիլի 4-ի թիվ 212 կարգադրությամբ, ունի 3368 հեկտար տարածք, գտնվում է Աղստև գետի ավազանում՝ Մարգահովիտ գյուղից դեպի Փամբակի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերին ընկած տարածքում՝ ծովի մակարդակից 1900-2200&nbsp;մ բարձրություններում։ Գտնվում է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության գերատեսչական ենթակայության տակ։ Կառավարող կազմակերպությունը՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ։ Ստեղծվել է խոնավասեր անտառների և դրանց բնորոշ կենդանական աշխարհի (այծյամ, գորշ արջ, կովկասյան մայրեհավ և այլն) պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի աշխարհագրություն
Որդան կարմիր արգելավայր

**Որդան կարմիր արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի 26 արգելավայրերից մեկը։ Կազմավորվել է 1987 թվականին Հայաստանի Արմավիրի մարզում՝ Արարատյան դաշտում՝ Արգավանդ, Արազափ և Ջրառատ գյուղերի միջև։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 900-950&nbsp;մետր։

## Պատմություն
Ստեղծվել է աղուտներում բնակվող որդան կարմիր էնդեմիկ միջատի (Հայկական լեռնաշխարհում գրեթե 3 հազարամյակ օգտագործվել է որպես կարմիր ներկ)։ Այստեղ պահպանության տակ են որդան կարմիրը և նրա հիմնական կերաբույսերը՝ աղադիմացկուն որդանխոտը և հարավային եղեգը։ Դեռևս 5-րդ դարից մատենագիր աղբյուրները (Մովսես Խորենացի, Ղազար Փարպեցի և ուրիշներ) վկայում են, որ Արաքս գետի երկու ափերին որդան կարմիրն այնպիսի լայն տարածում ուներ, որ հողը տեղ-տեղ գորգի նման զարդարվում էր կարմիր նախշերով, իսկ արածող անասունների ոտքերը ներկվում էին կարմիր գույնով։

Արարատյան որդանից ստացվող բնական ներկը՝ կարմիրը, արևելքում հայտնի էր հայկական «կրմըզի» (հայերեն՝ գինեգույն) անունով։ Ներկը ստացվում էր որդի՝ մուգ բալի գույնի անթև դանդաղաշարժ էգերից, որոնք տարվա որոշակի ամիսներին և օրվա որոշակի ժամերին հողից դուրս են գալիս՝ զուգավորվելու։ Հնում որդան կարմիրով ներկված թելերով է գործվել հայ թագավորների հագուստը՝ բոսորագույն ծիրանին։ Դրանից ստացվող թանաքով՝ մելանով են գրել թագավորական նամակները, կաթողիկոսական կոնդակները։ Որդան կարմիրը կիրառվել է նաև միջնադարյան ձեռագրերի, մանրանկարչության, եկեղեցական պատկերազարդության մեջ։ Դժբախտաբար, սինթեզված ներկերը մոռացության մատնեցին որդանաներկը։

## Տես նաև
* Հայաստանի արգելավայրեր
* Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ
* Բնության պետական հուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը հուշարձանների ցանկում
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Արմավիրի մարզում
Հանս Բալդունգ

**Հանս Բալդունգ** (, ), գերմանացի նկարիչ, գեղանկարիչ, գծանկարիչ։ Համարվում է աշխարհահռչակ գերմանացի նկարիչ Ալբրեխտ Դյուրերի ամենատաղանդավոր աշակերտը։ Ժամանակի ընթացքում նա կարողացել է ստեղծել իր ուրույն ոճը գույներով, և պատկերացումներով լի։ Նա ունեցել է բազմաթիվ տաղանդեր ու բացի նկարելուց զբաղվել է նաև փորագրությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Hans Baldung Grien - Die Kreuzigung Christi - Google Art Project.jpg|«Խաչելություն»
Պատկեր:Hans Baldung Grien - Portrait of a Man - Google Art Project.jpg|Մի մարդու դիմանկար
Պատկեր:Hans Baldung - Mater Dolorosa (detail) - WGA01206.jpg|«Մայր Դոլորոսա»
File:Hans Baldung 007.jpg|Կնոջ երեք տարիքները և Մահը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկական դիզայներներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ջերմուկի անտառային արգելավայր

**Ջերմուկի անտառային արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում,  Արփա գետի վերին ավազանում՝ 2000-2500&nbsp;մ բարձրությունում։ Ստեղծվել է խոշորառէջ կաղնու լեռնային անտառների և հազվագյուտ կենդանիների (բեզոարյան այծ, գորշ արջ) պահպանության նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Մրտավարդենու արգելավայր

**Կովկասյան մրտավարդենու պետական արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Ֆիոլետովո, Մարգահովիտ, Լերմոնտովո և Շահումյան բնակավայրերի հարակից տարածքներում, որն ստեղծվել է  կովկասյան մրտավարդենու մնացուկային թփերի պահպանության նպատակով։ Հիմնադրվել է 1959 թվականի հունվարի 29-ին ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի թիվ 20 որոշմամբ, ունի 1000 հա տարածք։

Արգելավայրը տեղակայված է Փամբակի լեռնաշղթայի և Ծաղկունյաց լեռնաշղթաների հյուսիսային լանջերին՝ Աղստև գետի աջափնյակում Մարգահովիտ գյուղից հարավ։ Մրտավարդենին կարելի է տեսնել վերջինից դեպի Փամբակի լեռնաշղթայի Ամպասար (3053 մ) ընկած տարածքում, համանուն լեռնանցքն ու Մեղրաձոր գյուղը տանող գրունտային ճանապարհի հարևանությամբ։ Մրտավարդենին Հայաստանի ֆլորայի հազվագյուտ և գեղեցկագույն տեսակներից է։ Նրա մշտադալար, 20-25 սմ բարձրության թփերն ունեն գեղազարդ տեսք՝ կոշտ կաշեկերպ փայլուն տերևների և ողկույզանման ծաղկաբույլերում փունջ-փունջ աճած, սպիտակ կամ կրեմագույն ծաղիկների շնորհիվ։ Մրտավարդենու տարածքի կրճատման հիմնական պատճառն էկոլոգիական պայմանների, հատկապես կլիմայի փոփոխությունն է՝ մասնավորապես խոնավության նվազումը։ Այն աճում է ծովի մակարդակից 1900-2200&nbsp;մ բարձրություններում։

Ռելիկտային մրտավարդենու արգելավայրը գտնվում է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության գերատեսչական ենթակայության տակ (կառավարող կազմակերպությունը՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ)։

## Պատկերասրահ

Մրտավարդենի կովկասյան.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Ջերմուկի ջրաբանական արգելավայր

**Ջերմուկի ջրաբանական արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի վերին ավազանում, 2000-2500&nbsp;մ բարձրություններում։ Կազմավորվել է 1981 թվականին, ունի 18000 հա մակերես։ Ստեղծվել է՝ հանքային ջրերի տաք աղբյուրների («Ջերմուկ» հանքային ջուր) սնման ավազանների պահպանության նպատակով։

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Սոսու պուրակ (արգելավայր)

**Սոսու պուրակ արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Կազմավորվել է 1958 թվականին, տարածք 60 հա, գտնվում է Ծավ և Շիկահող գետերի ափին՝ Շիկահողի արգելոցի հարևանությամբ՝ 700-800&nbsp;մ բարձրություններում։ Ստեղծվել է՝ արևելյան սոսու բնական պուրակի (միակը՝ Կովկասում) պահպանության նպատակով։

## Պատմություն
«Սոսու պուրակ» արգելավայրը ներառում է արևելյան սոսու Կովկասում ամենախոշոր բնական պուրակը։ Այն ստեղծվել է 1958 թվականին ՀԽՍՀ Նախարարների Խորհրդի (թիվ Պ-341) որոշմամբ և այժմ զբաղեցնում է 64.2 հա տարածք։ Մինչև 2004 թվականը գտնվել է Կապանի անտառտնտեսության ենթակայության տակ, իսկ հետո բնապահպանական գործունեությունը խստացնելու նպատակով հանձնվել է «Շիկահող» արգելոցին։ Արգելավայրը գտնվում է «Շիկահող» արգելոցին կից Ծավ գետի հովտում՝ Ներքին Հանդ գյուղի մոտ ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրության վրա։ Մարդու գործունեության ազդեցությունը մեղմացնելու համար արգելավայրը շրջապատված է մոտ 100 մ լայնություն ունեցող բուֆերային գոտով, որտեղ ընկած են Ներքին Հանդ գյուղի և Կապանի անտառտնտեսության հողերը։

Սուսու պուրակը ունի ձգված տեսք՝ Ծավ գետի երկայնքով 50-200 մ լայնությամբ և 10 կմ երկարությամբ։ Պուրակի հիմքում ընկած են 200-250-ամյա հազարից ավել ծառեր, որոնք հասնում են 30-35 մ բարձրությանը և պահպանվել են մինչ այժմ։ Պուրակը բնական ծագում ունի։ Հատումներից հետո դադարել է ինքնավերարտադրությունը սերմերով։ Բացի սոսուց, այստեղ աճում են նաև այլ արժեքավոր և հազվագյուտ տեսակներ՝ հունական ընկուզենին, արաքսյան կաղնին, հունական շրջահյուսը, թավշային իլենին և այլն։

Ողնաշարավորների ֆաունայից բավականին բազմազան են սողունները՝ 7 տեսակի մողեսներ, 8 տեսակի օձեր և 2 տեսակի կրիաներ։ Հազվագյուտ տեսակներից հանդիպում են շերտավոր մերկաչքը, կատվաօձը և անդրկովկասյան սահնօձը։

## Կլիմա
Շնորհիվ ցածր ռելիեֆի, արգելավայրի կլիման մեղմ է ու բավականին տաք։ Ձնածածկը ձևավորվում է ոչ ամեն տարի, արագ հալվում է և հասնում ոչ ավել, քան 10 սմ։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 530 մմ։

## Տես նաև
* Հայաստանի արգելավայրեր
* Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ

## Գրականություն
*  Ն. Խանջյան, Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ, Երևան, 2004

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Սև լիճ (արգելավայր)

**Սև լիճ արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Մեծ Իշխանասար լեռնագագաթի արևելյան լանջին՝ ծովի մակարդակից 2666&nbsp;մ բարձրություններում։

Կազմավորվել է 2001 թվականին՝ 1987 թվականին ստեղծված համանուն արգելոցի հիման վրա։ Ունի 240 հա մակերես։ Արգելավայրի նպատակն է Սև լճի բնական էկոհամակարգի պահպանությունը։

2021 թվականի սկզբներից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արգելավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Հաճընը և հայկական կոտորածները

**Հաճընը և հայկական կոտորածները** (), Ռոուզ Լամբերթի () 1911 թվականին տպագրված գիրքը։

## Հեղինակ
Ռոուզ Լամբերթն ամերիկյան միսիոներուհի էր, Հաճըն քաղաքի որբանոցի աշխատակից։ Նա դարձել է 1909 թվականի Կիլիկիայում հայերի կոտորածների ականատես և հսկայական աշխատանք կատարել աղետի մեջ գտնվող կիլիկիահայությանն աջակցելու հարցում։ Պատահական չէ, որ նրան անվանել են «պահապան հրեշտակ»։ Նրա «Հաճընը և հայերի կոտորածները» աշխատանքն ունի չափազանց կարևոր նշանակություն բախտորոշ այդ իրադարձությունների ուսումնասիրման համար։

## Բովանդակություն
Աշխատանքը բաղակացած է յոթ գլխից։ Նա նախ նկարագրում է քաղաքը՝ նշելով, որ Հաճընը 20000 բնակչություն ունեցող հայկական քաղաք էր։ Այնուհետև ցույց է տալիս, թե ինչպես Երիտթուրքական հեղաշրջման հետևած ոգևորությունը շատ արագ անհետանում է։ Նա ներկայացնում է 1909 թվականի եղերական իրադարձությունները, Հաճընի և Կիլիկիայի այլ շրջանների հայության ողբերգական ճակատագիրը։ Այսպես, թե ինչ տեղի ունեցավ թուրքական զորքի հայտնվելուց հետո, Լամբերթը գրում է՝

Նրա կողմից դեպքերի նկարագրությունները շատ կենդանի են և լիակատար պատկերացում են տալիս դրանց մասին։ Ներկայացնելով տեղահանվածների վիճակը` նա գրում է՝ 

Լամբերթի նկարագրություններից ոչ պակաս կարևոր են գրքում տեղ գտած բազմաթիվ լուսանկարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1911 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան (Գյումրի)

**Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան**, Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանը գործում է 1975 թվականից, մեծ քնարերգուի հայրական տանը, որը կառուցվել է 1828 թվականին՝ բանաստեղծի պապի՝ Նիկողայոս Իսահակյանի կողմից։

## Պատմություն
1975 թվականի հոկտեմբերի 29-ին, մեծ Վարպետի ծննդյան 100-ամյակի օրերին, Իսահակյանների տունը դարձավ հուշատուն-թանգարան, սակայն այն ենթարկվել է բազմաթիվ ավերածությունների 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժի հետևանքով։ 90-ականների սկզբին թանգարանի շենքը հիմնովին քանդվեց՝ ճարտարապետական նույն ոճով նոր շենք կառուցելու նպատակով, սակայն շատ չանցած՝ շինարարությունն ընդհատվեց ավելի քան մեկ տասնամյակ։ Վերականգնումը՝ Շիրակի մարզպետարանի պատվերով, նոր թափով սկսվեց 2002 թվականի գարնանը և իր հյուրընկալ դռները բացեց բոլորի համար։

Տուն-թանգարանը վերականգնվել և ձևավորվել է հին ոճով այնպես, ինչպես 1957 թվականին նկարագրել են Վարպետի հարազատները։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում վերականգնված են բանաստեղծի աշխատասենյակը, Իսահակյանների հյուրասենյակը, ննջասենյակը, խոհանոցը, մառանը և թոնրատունը։

Թանգարանի կահավորանքը պահպանվել է այնպես, ինչպես հեղինակի կենդանության օրոք է եղել։ Այստեղ կարելի է տեսնել Իսահակյանի անձնական հարուստ գրադարանը, հնօրյա գրասեղանը, որտեղ ծնվել է նրա առաջին ստեղծագործությունը, փայտե մանկական օրորոցը և այլն։

Այստեղ է գտնվում նաև ասեղնագործված սեղանի սփռոցը և բարձը, հեղինակի շատ սիրելի սուրճի պատրաստման ամանը, բավական մեծ եվրոպական ոճի հայելին, 2 մ բարձրությամբ փայտե քանդակը, որը հանրահայտ գրողի դիմաքանդակն է։

Թանգարանում կարելի է ծանոթանալ ոչ միայն մեծ բանաստեղծին առնչվող մասունքներին, այլև 19-րդ դարի վերջին քառորդի ունևոր գյումրեցու կենցաղին, նիստուկացին։

## Այցելուներ
Թանգարան են այցելել բազմաթիվ հյուրեր, նշանավոր մարդիկ, ինչպիսիք են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Առաջինը, աշխարհահռչակ գրող Վիլյամ Սարոյանը, մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը, հանրաճանաչ երգչուհի Ելենա Օբրազցովան և շատ ուրիշներ, որոնք իրենց տպավորություններն են թողել պատվավոր այցելուների հուշամատյանում։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Գյումրու Վարպետաց փողոցում։ Այս փողոցում է գտնվում նաև Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանը։

## Պատկերասրահ


Avetiq Isahakyan museum in Gyumri 02.JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի (2).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի (5).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1.JPG
Avetik Isahakyan museum1.jpg
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (10).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (8).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (9).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (7).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (5).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (6).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (4).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (3).JPG
Տուն-թանգարան` Ավ. Իսահակյանի, կենցաղային իրեր1 (2).JPG
Isahakyan Museum, Gyumri.JPG
Isahakyan Museum, Gyumri (1).JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան

Կատեգորիա:Գյումրու թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Հայաստանում
Կատեգորիա:1975 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ Հայաստանում
Հունական ազգային-ազատագրական հեղափոխություն (1821-1829)

**Հունական ազգային-ազատագրական հեղափոխություն [[1821]]—[[1829]] թվականներ**, մեծ հեղափոխություն, հույն ժողովրդի ազատագրական պայքարը թուրքական լծի դեմ։ Նախապատրաստել է 1814 թվականին ստեղծված «Ֆիլիկի հետերիա» գաղտնի հեղափոխական ընկերությունը, որը 1820 թվականից ղեկավարել է ռուսական ծառայության գեներալ Ալեքսանդրոս Իպսիլանտիսը։ 1821 թվականի փետրվարի վերջին (մարտի սկիզբ) Իպսիլանտիսը Ցաշից (Ցասսի) դիմել է հույն ժողովրդին ապստամբության կոչով։

## Պատմություն
Ապստամբությունն սկսվել է 1821 թվականի մարտին [այդ օրը հայտարարված է Հունաստանի Անկախության օր, որը նշվում է մարտի 25 (ապրիլի 6)-ին] և ընդգրկել ամբողջ Մորեան (Պելոպոնեսը), մայրցամաքային Հունաստանի և Եգեյան ծովի կղզիների մի մասը։ Հեղափոխության շարժիչ ուժը գյուղացիությունն էր, ղեկավարը՝ ձևավորվող բուրժուազիան՝ Ալեքսանդրոս Մավրոկորդատոսի գլխավորությամբ։ 1822 թվականի հունվարին Պիադայում (Պելոպոնես) հավաքված Ազգային ժողովը հռչակեց Հունաստանի անկախությունը և ընդունեց դեմոկրատական սահմանադրություն։ Սուլթանական կառավարությունը դաժան հալածանք սկսեց ազատասեր հույն ժողովրդի նկատմամբ։
1822 թվականի ամռանը թուրքական 30-հազարանոց բանակը ներխուժեց Մորեա, սակայն նահանջեց՝ կրելով զգալի կորուստներ։ Հունական զորքերը, որոնց ղեկավարում էին տաղանդավոր զորավարներ Մարկոս Բոցարիսը, Թեոդորոս Կոլոկոտրոնիսը, Աթանասիոս Դիակոսը, Դեորգիոս Կարաիսկակիսը, Ոդիսևս Անդրուցոսը և ուրիշներ, հերոսաբար կռվում էին զավթիչների դեմ։ 1825 թվականի փետրվարին Մահմուդ II սուլթանին օգնության եկավ եգիպտական բանակը՝ Իբրահիմ փաշայի գլխավորությամբ, որն ամայացրեց Մորեայի մեծ մասը։ Հույներին օգնության եկան օտարերկրյա կամավորներ (այդ թվում՝ բանաստեղծ Ջորջ Բայրոնը), մի շարք երկրևերում ստեղծվեցին հունասիրական կոմիտեներ (Ֆիլհելլեններ)։ 1827 թվականի ապրիլին Տրեզինոսում գումարված Ազգային ժողովը Հունաստանի պրեզիդենտ ընտրեց Իոաննիս Կապոդիստրիասին (նախկին ռուսական դիվանագետ)։ Արևմտա-եվրոպակաև պետությունները այդ դիտեցին իբրև Ռուսաստանի ազդեցության ուժեղացում Հունաստանում։

## Հետագա զարգացումներ
1827 թվականին Լոնդոնում Անգլիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը կնքեցին դաշնագիր, որով պարտավորվում էին թուրքական կառավարությունից պահանջել Հունաստանին տալ ինքնավարություն՝ սուլթանին ամենամյա հարկ վճարելու պայմանով։ Թուրքիայի հրաժարվելուց հետո, անգլո–ռուս-ֆրանսական նավատորմիղը 1827 թվականի հոկտեմբերի 8 (20)-ին Նավարինի ծովամարտում ջախջախեց թուրք-եգիպտական նավատորմը։ 1829 թվականի Ադրիանուպոլսի պայմանագրով (Ադրիանուպոլսի հաշտության պայմանագիր 1829 թվական) Թուրքիան ճանաչեց Հունաստանի ինքնավարությունը՝ ամենամյա հարկ ստանալու պայմանով։ 1830 թվականին Հունաստանը պաշտոնապես դարձավ անկախ պետություն։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի պայքարը ազատության համար
Հուրան

մինի|Հուրանի դիագրամ
**Հուրան** (), բարդ ծաղկաբուղ, որի գլխավոր առանցքի տարբեր բարձրությունների վրա զարգանում են կողմնային ճյուղերը, որոնք իրենց հերթին ճյուղավորվում և կրում են ծաղիկներ կամ փոքրիկ ծաղկաբույլեր (օրինակ, հացազգիների հասկիկները, բարդածաղկավորների զամբյուղները և այլն)։ Ճյուղերը կարող են լինել գլխավոր առանցքին սեղմված (սեղմված կամ ուղձային հուրան) կամ դրանից հեռու (ցրված հուրան)։ Կարճ ճյուղերով սեղմված հուրան, որը նման է հացազգիների հասկին (եգիպտացորեն, սիզախոտ և այլն), կոչվում է հասկափունջ (փետրափունջ)։

Կատեգորիա:Հացազգիներ
Սենեկապետություն

**Սենեկապետություն**, արքունի գործակալություն հին և միջնադարյան Հայաստանում։ Գործակալը կոչվել է սենեկապետ, սենեկապան կամ «պահպան և պետ սենեկի»։ Պահպանել և հսկել է թագավորի գանձերն ու շտեմարանները, դիվանատունը, դրոշը, կնիքը, պալատի սենյակները, հանդերձանքը, զգեստավորել և կապել է նրա «մարգարտապատ, ոսկեպատյան պողովատիկ սուսերը», կազմակերպել հանդիսավոր արարողություններն ու խնջույքննրը։ Հաճախ թագավորի անունից ընդունել և ուղարկել է դեսպանություններ, վարել բանակցություններ։ Կիլիկյան Հայաստանում սենեկապետը կոչվել է հեջուբ կամ ջամբաշա։

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Հումանիտար կրթություն

**Հումանիտար կրթություն**, հասարակական գիտությունների (փիլիսոփայություն, պատմություն, բանասիրություն, իրավունք, տնտեսագիտություն, արվեստաբանություն և այլն) բնագավառի գիտելիքների և դրանց հետ կապված գործնական ունակությունների ու կարողությունների ամբողջություն։ Որոշ պնդումներով, հումանիտար կրթությունը աշխարհայացքի ձևավորման կարևորագույն միջոց է և մեծ դեր է խաղում մարդկանց ընդհանուր զարգացման, մտավոր, բարոյական և գաղափարաքաղաքական դաստիարակության գործում։ Հումանիտար կրթությունը կարող է լինել ընդհանուր և մասնագիտական։ Ընդհանուր Հումանիտար կրթությունը տալիս է միջնակարգ հանրակրթական դպրոցը, որտեղ բնագիտական առարկաներից բացի ուսումնասիրվում են մայրենի և օտար լեզուներ, գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստի տարբեր տեսակներ և այլն։ Հումանիտար առարկաներ կարող են դասավանդնվել նաև միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում։ Ընդհանուր Հումանիտար կրթությունը ավելի բարձր մակարդակով են ստանում բուհերի ուսանողները, հասարակական գիտությունների (փիլիսոփայության, քաղաքատնտեսության և այլն) և որոշ սոցիալ-տնտեսագիտական առարկաների ուսումնասիրման ընթացքում։ Փիլիսոփայական, պատմական, բանասիրական, տնտեսագիտական, իրավաբանական, մանկավարժական գիտությունների, արվեստաբանության, արվեստի տարբեր տեսակների, մշակույթի և այլ բնագավառների մասնագիտական Հումանիտար կրթությունն իրագործվում է հիմնականում համալսարաններում և ճյուղային բուհերում, իսկ մի շարք մասնագիտությունների գծով՝ նաև միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում։ 

Կատեգորիա:Կրթություն
Հունիսերեքյան պետական հեղաշրջում (1907)

210px|մինի|Նիկոլայ II-ի ողջույնի խոսքը Առաջին պետական դումայի և պետխորհրդի ներկայացուցիչների առջև (1906)
**Հունիսերեքյան պետական հեղաշրջում**, ցարիզմի քաղաքական գործողություն, որն արտահայտվեց 2-րդ պետական դումայի ցրումով և, ի խախտումն
1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ի մանիֆեստի (Մանիֆեստ 1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ի) ու 1906 թվականի հիմնական ընտրական օրենքի, 1907 թվականի հունիսի 3-ին նոր ընտրական օրենքի ընդունումով (առանց Դումայի և Պետական խորհրդի վավերացման)։

## Մինիստրների խորհրդի պահվածքը

Մինիստրների խորհրդի նախագահ Պյոտր Ստոլիպինի գիտությամբ պահնորդական բաժանմունքը Պետական դումայի ս-դ. ֆրակցիային մեղադրեց հակապետական հեղաշրջում նախապատրաստելու մեջ։ Ցարական կառավարությունը պահանջեց դատի տալ Դումայի ս-դ. 55 պատգամավորների և հունիսի 3-ի լույս գիշերը, չսպասելով դումայական քննիչ հանձնաժողովի որոշմանը, ձերբակալեց նրանց։ Նույն օրը հայտարարվեց Դուման ցրելու և ընտրական կարգը փոփոխելու մասին։ Նոր օրենքով գյուղացիական ընտրողների թիվը կրճատվեց 44-ից 22%-ի, բանվորներինը՝ 4-ից—2%-ի։ Ազգային շատ ծայրամասեր ընդհանրապես զրկվեցին ներկայացուցչությունից (Կովկասին 29-ի փոխարեն տրվում էր 10, Լեհական թագավորությանը՝ 37-ի փոխարեն 14 տեղ)։ Մեծ մասը (65%) տրվեց կալվածատերերին և խոշոր բուրժուազիային (աջ օկտյաբրիստներ, օկտյաբրիստ-կադետներ)։

## Արդյունքը

Հունիսերեքյան պետական հեղաշրջումով նշանավորվեցին 1905—1907 թվականների հեղափոխության պարտությունը Ռուսաստանում (Ռուսական հեղափոխություն 1905—1907 թվականներ), սկսվեց ստոլիպինյան ռեակցիայի ժամանակաշրջանը։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պատմություն
Ադոլֆ Հուրվից

**Ադոլֆ Հուրվից** (Adolf Hurwitz, ), գերմանացի մաթեմատիկոս։

1892 թվականից Ցյուրիխի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Հուրվիցի աշխատությունները վերաբերում են մաթեմատիկական անալիզին, հանրահաշվին և թվերի տեսությանը։ Լայն կիրառություն է գտել հանրահաշվական հավասարումների արմատների իրական մասերի բացասական լինելու Հուրվիցի հայտանիշը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Սենիոր

**Սենիոր**, սենյոր (, ), ֆեոդալիզմի դարաշրջանում հողի սեփականատեր։ Սենիորը որոշակի իրավունքներ ուներ ֆեոդալական կախման մեջ գտնվող գյուղացիների նկատմամբ։ Սենիորը սովորաբար ֆեոդալական հիերարխիայի անդամ էր, դրանով իսկ «Սենիոր» հասկացությունը նեղ իմաստով գործածվում է նաև իբրև վասալների խմբի տեր նշանակությամբ։ Խոշոր տարածքների գերագույն Սենիորը (թագավոր, իշխան, դուքս) կոչվել է սյուզերեն։

## Տես նաև
* Վասալիտետ

Կատեգորիա:Կոչումներ
Համադա

thumb|340px|Համադա Մարոկկոյում
**Համադա** (արաբերեն), քարային անապատների անվանումը Սահարայում։ Առաջանում են ջերմաստիճանի խիստ տատանումների պայմաններում՝ կարծր ապարների ճաքճքման հետևանքով։ Տարածված են սարավանդներում։ Սահարայում գրավում են ավելի քան 1 միլիոն կմ2 տարածություն։ «Համադա» տերմինն օգտագործվում է նաև երկրագնդի այլ վայրերում քարային անապատները բնութագրելու համար։

Կատեգորիա:Անապատներ
Կատեգորիա:Արաբական բառեր և արտահայտություններ
Հաճախականություն (հավանականությունների տեսություն)

**Հաճախականություն հավանականությունների տեսությունում**, միատեսակ պայմաններում կատարված փորձերի տվյալ հաջորդականությունում A պատահարի կրկնվելու m թվի և կատարված փորձերի ընդհանուր ո թվի հարաբերությունը։ Որքան մեծ է ո-ը, այնքան m-ը ավելի կայուն է, այսինքն՝ փորձերի տարբեր հաջորդականությունում ընդունում է համարյա միատեսակ արժեքներ, որոնք խտացած են A-ի վիճակագրական հավանականություն կոչվող մեծության շուրջը։ Պատահարի Հաճախականությունը ունի հավանականության հատկություններ, անհամատեղ պատահարների գումարի Հաճախականությունը հավասար է նրանց Հաճախականությունների գումարին, հավաստի պատահարի Հաճախականությունը հավասար է 1-ի։ 

Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսություն
Սենտ Էտիեն

**Սենտ Էտիեն** (), քաղաք Ֆրանսիայում, Կենտրոնական ֆրանսիական զանգվածում։ Լուար դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ 1975 թվականի տվյալներով ուներ 220 հազար բնակչություն։ Զարգացած է մեքենաշինությունը, մետաղամշակությունը, մետալուրգիան, թեթև արդյունաբերությունը։ Կա ածխի արդյունահանում, համալսարան և լեռնային բարձրագույն դպրոց։

## Պատմություն
16-րդ դարում Սենտ Էտիենը հայտնի էր զենքի արդյունաբերությամբ։ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակին կարճ անվանվել է Արմվիլ (՝ «Ռազմական քաղաք»)։ Այնուհետև դարձավ ածուխ արդյունաբերական կենտրոն, իսկ վերջի շրջանում հայտնի է հեծանիվների արտադրությամբ։

Դեռևս 19-րդ դարի առաջին կեսին Սենտ Էտիենը փոքրիկ քաղաք էր և ուներ 33 հազար բնակիչ (1832 թվական), բայց արդեն 1880-ական թվականին ձևական հեղափոխության և արդյունաբերության բուռն զարգացման շնորհիվ բնակիչների թիվը հասավ 110 հազարի։

## Մշակույթ
Քաղաքում գտնվում են կրթական այնպիսի կենտորններ ինչպիսիք են՝ Ժան Մոնեի անվան համալսարան, հանքափորների դպրոց, արվեստի դպրոց, Ինժեներների ազգային դպրոց, Բարձրագույն առևտրային դպրոց։ Աշխատում են ժամանակակից արվեստի, հանքաքարերի, ցուցադրական արվեստի թանգարաններ։ Գործում են «Կոմեդի Սենտ Էտիեն», «Պլանետարիում», «Էսպլանդա օպերա» թատրոնները։

## Սպորտ
Քաղաքում է տեղակայված «Սենտ Էտիեն» ֆուտբոլային ակումբը, որը Ֆրանսիայի բազմակի չեմպիոն է։ Տնային մարզադաշտը «Ժոֆուրա Գիշար»-ն է։

## Արդյունաբերություն
Սենտ Էտենում է գտնվում *Focal-JMLab* ընկերությունը, որը արտադրում է աուդիոտեխնիկա։

## Քույր քաղաքներ
*  Կովենտրի, Մեծ Բրիտանիա, 1955 թվականից
*  Վուպերտալ, Գերմանիա, 1958 թվականից
*  Լուգանսկ, Ուկրաինա, 1959 թվականից
*  Ֆեռարա, Իտալիա, 1960 թվականից
*  Պատրաս, Հունաստան, 1990 թվականից
*  Կատովիցե, Լեհաստան, 1994 թվականից
*  Բանսկա Բիստրիցա, Սլովակիա, 2006 թվականից

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Saint-Etienne tram street.jpg|Սենտ Էտիենի փողոցային երթևեկություն
01 Musee Art Industrie 02.jpg|Կիրառական արվեստի թանգարան
Campus de Carnot.jpg|Ժան Մոնեի անվան համալսարան
LanceTimeTrial2005StEtienne.jpg|Հեծանվային մրցարշավ
Saint Étienne-Monuments aux morts-20140328.jpg|Առաջին համաշխարհային պատերազմի հուշաքար
Dnepr-StEttine (12).jpg|«Սենտ Էտիեն» ՖԱ կազմ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* City council website 
* Tourist board official website  
* Local events website 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Սեպիա

մինի|աջից|Սեպիայով մշակված նկարի օրինակ. վերևինը օրիգինալն է, մեջտեղինը սև ու սպիտակ, վերջինը մշակված սեպիայով
**Սեպիա**, լատ․՝ sepia, բաց դարչնագույն ներկանյութ՝ ծովային փափկամորթների թանաքապարկից։ Օգտագործել են եվրոպական գեղանկարիչները 18-րդ դարից։ 20-րդ դարում սեպիան փոխարինվել է ջրաներկի տիպի բազմերանգ ներկով, որ ստացվում է արհեստական ճանապարհով։ Սեպիան է կոչվում նաև 18-րդ դարի կեսից Եվրոպայում տարածված գրաֆիկական տեխնիկայի տեսակը (Օ. Ֆրագոնարը Ֆրանսիայում և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Լուսանկարչական եզրեր
Հուստինիանոսի օրենսգիրք

**Հուստինիանոսի օրենսգիրք**, Կորպուս յուրիս ցիվիլիսի բաղկացուցիչ մասը։

Ընդգրկում է 4652 հատվածներ կայսերական կարգադրություններից (կոնստիտուցիաներից)՝ մ.թ. II դարից մինչև Հուստինիանոս I-ի ժամանակաշրջանը։ Նրա 12 գրքերը բովանդակում են իրավունքի հետևյալ բնագավառները՝ եկեղեցական իրավունք և պետական ծառայողների պարտավորություններ (1-ին գիրք), մասնավոր իրավունք (2-ից 8 գրքեր), քրեական իրավունք (9-րդ գիրք), վարչական և ֆինանսական իրավունք (10-ից 12-րդ գրքեր)։

Կատեգորիա:Իրավունքի աղբյուրներ
Հաճախամիզություն

240px|մինի|Լիթիումի կարբոնատ
**Հաճախամիզություն**, հաճախացած միզարձակում, բնորոշ է ստորին միզուղիների հիվանդություններին, սակայն նկատվում է նաև երիկամների և վերին միզուղիների հիվանդությունների դեպքում։ Այլ կերպ հայտնի է որպես **պոլիուրիա** ( - «շատ» և  - «մեզ»), օրգանիզմից արտազատվող մեզի քանակության ավելացուկը (օրական 1,8—2,0 լ-ից ավելի)։ Պատճառը երիկամային կծիկներում ջրի ետներծծման պրոցեսի թուլացումն է։ Հաճախամիզության դեպքում մեզի տեսակարար կշիռը, որպես կանոն, խիստ նվազում է։ Հաճախամիզություն լինում է ֆիզիոլոգիական, որը նկատվում է մեծ քանակությամբ հեղուկներ (հատկապես գարեջուր) ընդունելիս և կրում է ժամանակավոր բնույթ։ Ախտաբանական հաճախամիզության շաքարային հիվանդության, հիպերտոնիկ և դիէնցեֆալ կրիզների, պարոքսիզմային (նոպայական) հաճախասրտության, հիպոֆիզի ետին բլթի թերֆունկցիայի և այլ հիվանդությունների ախտանշան է։

Հաճախամիզության հիմքում ընկած է միզապարկի լորձաթաղանթի ներքին միզուկի ետին հատվածի զգայունության բարձրացումը։ Առաջանում է նաև ռեֆլեկտոր ճանապարհով՝ երիկամների ու միզածորանների հիվանդությունների դեպքում։ Կանանց մոտ հաճախամիզություը նկատվում է նաև հղիության ընթացքում։ Միզապարկի հիվանդությունների ժամանակ լինում են դեպքեր, երբ յուրաքանչյուր 1 ժամում միզարձակումը կատարվում է 10—15 անգամ։ Հաճախամիզությունը երբեմն զուգակցվում է միզարձակման հրամայական մղման հետ, որի դեպքում հիվանդն ի վիճակի չէ պահել մեզը (տես Անմիզապահություն)։ Հաճախամիկզությունը առավելապես զարգանում է հաճախամիզությամբ (պոլիուրիա) ուղեկցվող բոլոր հիվանդությունների, մասնավորապես՝ երիկամների կարծրացման (նեֆրոսկլերոզ), շաքարային և անշաքար միզահյուծության (դիաբետ) դեպքում և այտուցներն իջնելու շրջանում։ Բուժումը հիմնական հիվանդության վերացում։

Կատեգորիա:Միզասեռական համակարգ
Հուսեյն I Իբն Թալալ

**Հուսեյն I Իբն Թալալ** (), Հորդանանի թագավոր 1952-1999 թվականներին, Հաշիմյանների դինաստիայից։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Ամմանի մուսուլմանական և Ալեքսանդրիայի Վիկտորիա քոլեջում։ Սովորել է Հարրոուի քոլեջում և Աանդհերստի (Անգլիա) թագավորական զինվորական ակադեմիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորդանանի միապետեր
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Սերժիպի

**Սերժիպի** (), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիս արևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին և Բրազիլական սարահարթի լանջերին։ Տարածությունը 22 հազար կմ² է, բնակչությունը 1031 հազար (1977 թվականի տվյալներով)։ Վարչական կենտրոնը և գլխավոր նավահանգիստը՝ Արաքաժու։ Սերժիպին ագրարային նահանգ է։ Տիրապետում է խոշոր հողատիրությունը։ Մշակում են շաքարեղեգ, բամբակենի, բրինձ, ագավա, ծխախոտ, հացարմատ։ Չորային շրջաններում զբաղվում են էքստենսիվ անասնապահությամբ։ Արդյունահանում են նավթ, գազ, կերակրի աղ։ Կան տեքստիլ, սննդի, կաշվի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։
## Ծանոթագրություններ
Սենուֆո

230px|մինի|Սենուֆո կանայք
**Սենուֆո**, Կոտ դ'Իվուարի հյուսիսում, Մալիի հարավ-արևելքում և Բուրկինա Ֆասոի սահմանամերձ շրջաններում բնակվող ժողովուրդ։ Ընդհանուր թիվը՝ ավելի քան 3 միլիոն (2013 թվականի տվյալներով)։ Լեզուն պատկանում է կենտրոնական բանտոիդների գուր խմբին։ Սենուֆոյի մեծ մասը պահպանում է ավանդույթները, հավատալիքները։ Մի մասը մուսուլմաններ են։

Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասոյի ազգեր
Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի ազգեր
Կատեգորիա:Մալիի ազգեր
Հաճախաչափ

245px|մինի|Միկրոալիքային հաճախականության կլանման չափիչ սարք

**Հաճախաչափ**, տատանումների (գլխավորապես էլեկտրական) հաճախականությունը չափող սարք։ Աշխատում է չափվող տատանման պարբերությունների թվի հաշվման սկզբունքով։ Ֆեռոդինամիկա, էլեկտրամագնիսական և համուղղիչ հաճախաճխաչափերը (վահանավոր, փոխադրովի, ցուցիչ իեքնագիր) լինում են 1-ից 500 հերց հաճախականությունների չափման, էլեկտրադինամիկ և կամերտոնային հաճախաչափերը՝ մինչե 3 Մհց, էլեկտրոնային և թվանշանային Հաճախաչափերը՝ մինչև 1 մեգահերց հաճախականությունների չափման համար։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Մեհթի Հուսեյն

**Մեհթի Հուսեյն** (, իսկական անուն-ազգանունը՝ Մեհթի Ալի օղլի Հուսեյնով , ), ադրբեջանցի խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։ Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1964)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

Հրատարակել է «Վարարում» (1933-1936 թվականներ), «Թառլանը» (1940), «Ապշերոն» (1947, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), «Սև ժայռեր» (1957) վեպերը։ «Կոմիսարը» (1942) վիպակը և «Առավոտ» (մաս 1-2, 1950-1953 թվականներ) վեպը նվիրված են Բաքվի պրոլետարիատի պայքարին։ Գրել է նաև «Նիզամի» (1940) և «Ջավանշիր» դրամաները։ 1966 թվականին լույս է տեսել Հոսեյն Մեհթի «Ստորերկրյա ջրերը հոսում են դեպի օվկիանոս» վեպը։ Հայտնի է որպես գրաքննադատ։ Եղել է Ադրբեջանի գրողների միության վարչության նախագահ (1958-1965)։

## Ստեղծագործությունները հայերեն
* Առավոտ (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1960, 760 էջ։ Թարգմ.՝ Շողիկ Սաֆյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան

**[[Հովհաննես Շիրազ]]ի տուն-թանգարան**, հիմնադրվել է 1983 թվականին, գործում է 2003 թվականի սեպտեմբերից։

Ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Հայ մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազին տունը նվիրել են 1983 թվականի հուլիսին։ Սակայն բանաստեղծն այս տանը չի ապրել. նա մահացել է 1984 թվականի մարտին։ Շենքը 1886 թվականի կառույց է և եղել է մեծահարուստ վաճառականի տուն։ Բանաստեղծի հիշատակը հավերժացնելու և ժառանգությունը պահպանելու նպատակով Հայաստանի կառավարության որոշմամբ, Լենինականի տունը պիտի դառնար հուշատուն-թանգարան։ 1988 թվականի դեկտեմբերի երկրաշարժի պատճառով թանգարանը դեռ չբացված, շենքում հանգրվանել են երկրաշարժից անօթևան բազմաթիվ ընտանիքներ, որոնց Գյումրու քաղաքապետարանը 2000-2002 թվականների ընթացքում հատկացրել է բնակարաններ՝ ազատելով և վերանորոգելով թանգարանի շենքը։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում պահպանվում և ցուցադրվում են Հովհաննես Շիրազի անձնական իրերը, ձեռագրերը և տպագիր գործերը։ Մեծ արժեք են ներկայացնում հատկապես բանաստեղծին կամ թանգարանին նվիրաբերված նշանավոր արվեստագետների աշխատանքները (Մարտիրոս Սարյան, Սերգեյ Փարաջանով, Արա Շիրազ, Սիփան Շիրազ և այլն)։

Թանգարանն ունի 6 սենյակ։ Առաջինում ներկայացված է տեղեկատվություն բանաստեղծի մանկության մասին։ Երկրորդ սենյակը կահավորված է այնպես, ինչպես եղել է Շիրազի կենդանության օրոք։ Մնացած 4 սենյակներում հեղինակի ստեղծագործական աշխատանքներն են, նկարներ և այլն։ Ներկայացված է նաև գրականության բնագավառում նոբելյան մրցանակ ստացած Ջոն Սթեյնբեքի նկարը, ով շնորհակալություն է հայտնում Շիրազին՝ Երևանում հյուրընկալ վերաբերմունքի համար։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Գյումրու Վարպետաց փողոցի 101 հասցեում։ Այս փողոցում է գտնվում նաև Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանը։

## Պատկերասրահ


Kumayri old city 16.png
Museum of Hovhannes Shiraz 2022-10-31v2.jpg
ShirazMuseum2.jpg
2024 2 H. Shiraz Museum.gif
2024 5 H. Shiraz Museum.gif
2024 4 H. Shiraz Museum.gif
2024 6 H. Shiraz Museum.gif
Hovhannes Shiraz,1.jpg
Թանգարան` Շիրազի, Գյումրի (4).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի.JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (1).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (3).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (4).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (6).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (8).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (9).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (10).JPG
Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան, Գյումրի (11).JPG



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյումրու թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Հայաստանում
Կատեգորիա:1983 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1983 հիմնադրումներ Հունաստանում