Խոսե Մարտի

**Խոսե Խուլիան Մարտի Պերես** () (), կուբացի ժողովրդավարական հանրապետական քաղաքական գործիչ, մտավորական, լրագրող, փիլիսոփա, բանաստեղծ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր։ Համարվում է Կուբայի ազգային հերոս՝ Իսպանիայից իր երկրի ազատագրման գործում ունեցած դերի համար։ Նա նաև կարևոր դեմք է լատինաամերիկյան գրականության պատմության մեջ, որտեղ բնորոշվում է որպես մեդեռնիզմի հայր։ Բացի այդ՝ քաղաքական խոշոր գործիչ էր և համարվում է կարևոր փիլիսոփա ու քաղաքական տեսաբան։ Իր գրվածքների և քաղաքական գործունեության միջոցով դարձավ 19-րդ դարում Իսպանական կայսրությունից Կուբայի անկախության համար պայքարի խորհրդանիշ. նրան անվանում են «Կուբայի անկախության առաքյալ», «Կուբայի նահատակ»։ Երիտասարդ տարիներից սկսած՝ նա իր կյանքը նվիրեց ազատության, Կուբայի քաղաքական անկախության և բոլոր իսպանա-ամերիկացիների անկախության խթանմանը. նրա մահը օգտագործվեց որպես Իսպանիայից Կուբայի անկախության կոչ՝ թե՛ կուբացի հեղափոխականների, թե՛ այն կուբացիների կողմից, ովքեր նախկինում դժկամում էին ապստամբություն սկսել։

Կուբայական «Հեղափոխական» կուսակցության հիմնադիրն էր և 1895-ի պատերազմի կամ «Անհրաժեշտ պատերազմ»-ի կազմակերպիչը։

Մարտին իր քաղաքական գորունեությունն սկսել է վաղ տարիքից։ Նա շատ է ճանապարհորդել Իսպանիայում, Լատինական Ամերիկայում և Միացյալ Նահանգներում՝ մեծացնելով Կուբայի անկախության գործի իրազեկվածությունն ու աջակցությունը։ Կուբացի ներգաղթյալների համայնքին նրա միանալը, մասնավորապես Ֆլորիդայում, կարևոր դեր խաղաց Իսպանիայի դեմ Կուբայի մղած անկախության պատերազմի հաջողության գործում։ Նա կարևոր դեմք էր այդ պատերազմի պլանավորման և իրականացման գործում, ու նաև Կուբայի հեղափոխական կուսակցության և դրա գաղափարախոսության նախաձեռնողն ու նախագծողն էր։ Նա զոհվել է ռազմական գործողությունների ժամանակ՝ Դոս Ռիոսի ճակատամարտում, 1895 թվականի մայիսի 19-ին։ 

Մարտին համարվում է դարասկզբի լատինաամերիկյան մեծ մտավորականներից մեկը։ Նրա գրվածքների թվում են մի շարք բանաստեղծություններ, էսսեներ, նամակներ, դասախոսություններ, վեպ և մանկական ամսագիր։

Նա գրել է բազմաթիվ լատինաամերիկյան և ամերիկյան թերթերի համար, ինչպես նաև հիմնադրել է մի շարք թերթեր։ Այդ թերթերից մեկը՝ «Պատրիան», կարևոր գործիք էր Կուբայի անկախության համար մղվող պայքարում։ Մարտիի մահից հետո նրա «Վերսոս Սենսիլոս» (Պարզ բանաստեղծություններ) գրքից շատ տողեր վերափոխվեցին «Գուանտամերա» հայրենասիրական երգի, որը դարձել է Կուբայի ներկայացուցչական ակնառու երգը։ Ազատության և ժողովրդավարության հասկացությունները նրա բոլոր ստեղծագործություններում հիմնական թեմաներ են, դրանք նկատելի ազդեցություն են թողել նիկարագուացի բանաստեղծ Ռուբեն Դարիոյի և չիլիացի Գաբրիելա Միստրալի վրա։ 1959 թվականի կուբայական հեղափոխությունից հետո Մարտիի գաղափարախոսությունը դարձել է Կուբայի քաղաքականության հիմնական շարժիչ ուժը։

## Երկերի ընտրանի

**Խոսե Մարտիի կենդանության օրոք հրատարակված հիմնարար աշխատություններ**

* 1869 հունվար. *Abdala*
* 1869 հունվար. *10 de octubre*
* 1871: *El presidio político en Cuba*
* 1873: *La República Española ante la revolución cubana*
* 1875: *Amor con amor se paga*
* 1882: *Ismaelillo*
* 1882 փետրվար. *Ryan vs. Sullivan*
* 1882 փետրվար. *Un incendio*
* 1882 հուլիս. *El ajusticiamiento de Guiteau*
* 1883 հունվար. *Batallas de la Paz*
* 1883 մարտ. *Que son graneros humanos*
* 1883 մարտ. *Karl Marx ha muerto*
* 1883 մարտ.*El Puente de Brooklyn*
* 1883 սեպտեմբեր. *En Coney Island se vacía Nueva York*
* 1883 դեկտեմբեր. *Los políticos de oficio"*
* 1883 դեկտեմբեր. *Bufalo Bil*
* 1884 ապրիլ. *Los caminadores*
* 1884 նոյեմբեր. *Norteamericanos*
* 1884 նոյեմբեր. *El juego de pelota de pies*
* 1885: *Amistad funesta*
* 1885 հունվար. *Teatro en Nueva York*
* 1885 *Una gran rosa de bronce encendida*
* 1885 մարտ.*Los fundadores de la constitución*
* 1885 հունիս. *Somos pueblo original*
* 1885 օգոստոս. *Los políticos tiene sus púgiles*
* 1886 մայիս. *Las revueltas anarquistas de Chicago*
* 1886 սեպտեմբեր. *La ensenanza*
* 1886 հոկտեմբեր. *La Estatua de la Libertad*
* 1887 ապրիլ. *El poeta Walt Whitman*
* 1887 ապրիլ. *El Madison Square*
* 1887 նոյեմբեր. *Ejecución de los dirigentes anarquistas de Chicago*
* 1887 նոյեմբեր. *La gran Nevada*
* 1888 մայիս. *El ferrocarril elevado*
* 1888 օգոստոս. *Verano en Nueva York*
* 1888 նոյեմբեր. *Ojos abiertos, y gargantas secas*
* 1888 նոյեմբեր. *Amanece y ya es fragor*
* 1889: *La edad de oro*
* 1889 մայիս. *El centenario de George Washington*
* 1889 հուլիս. *Bañistas*
* 1889 օգոստոս. *Nube Roja*
* 1889 սեպտեմբեր. *La caza de negros*
* 1890 նոյեմբեր. *El jardín de las orquídeas*
* 1891 հոկտեմբեր. *Versos sencillos*
* 1891 հունվար. *Nuestra América*
* 1894 հունվար. *¡A Cuba!*
* 1895: *Manifiesto de Montecristi- coauthor with Máximo Gómez*

**Հետմահու հրատարակված առավել նշանակալի երկեր**

* *Adúltera*
* *Versos libres*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Obras completas de José Martí (Index to Complete Works; Spanish)
* José Martí (.cu)
* José Martí (.org)
* ''Romero Family Papers Regarding José Martí'' and books by José Martí fully and freely available from the ''Digital Library of the Caribbean (dLOC)''
* Fernandina Expedition
* 
* Works by or about José Martí at the Internet Archive
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Կուբացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կուբացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կուբացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Կուբացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կուբացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Սարագոսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ