Մուդլ

**Մուդլ** (), կրթական էլեկտրոնային դասընթացների կառավարման համակարգ (Էլեկտրոնային ուսուցում), հայտնի է նաև որպես Մուդլ ուսուցման կառավարման համակարգ կամ Մուդլ վիրտուալ ուսուցման միջավայր։ Մուդլ բառի անգլերեն տարբերակը ստացվել է *Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment* արտահայտության հապավումից (հայերեն՝ մոդուլային օբյեկտ-կողմնորոշում ունեցող դինամիկ ուսուցման միջավայր)։ 

Մուդլը *[[GNU General Public License|GNU GPL]]* լիցենզիայով տարածվող, ազատ վեբ հավելված է, որը հնարավորություն է տալիս ստեղծել կայքեր առցանց ուսուցման համար։ 

Մուդլ նախագիծը ղեկավարում և համակարգում է ավստրալական «Մուդլ» ընկերության կենտրոնակայանը, որին ֆինանսապես աջակցում է Մուդլի սպասարկման ութսունչորս գործընկեր-ընկերությունների ցանցը ամբողջ աշխարհում: Զարգացմանը օգնում է նաև բաց կոդով համայնքը։

## Պատմություն
Մուդլը ստեղծել է Մարտին Դուգիամասը՝ օգնելու մանկավարժներին ստեղծել առցանց դասընթացներ և կենտրոնանալ փոխգործակցության և համատեղ կրթական նյութերի ստեղծման վրա:

1999 թվականին Մարտին Դուգիամասը սկսել է փորձարկել ուսուցման կառավարման նոր համակարգի վաղ նախատիպերը։ Նոր համակարգի որոնումը հիմք է հանդիսացել «Առցանց ուսուցման արդյունավետության բարելավում» ատենախոսության համար։

2001 թվականին Փիթեր Թեյլորը Կուրտինի համալսարանում ինքնուրույն տեղադրել է Մուդլը, ինչից հետո Մարտին Դուգիամասն ու Փիթեր Թեյլորը հրատարակել են «Ինտերնետային դասընթացի մեկնաբանական վերլուծություն, որը ստեղծվել է Մուդլ կոչվող դասընթացների մշակման նոր գործիքի միջոցով»-ը։

2001 թվականի վերջին Մուդլը կարող էր ներբեռնվել ''CVS''-ի միջոցով (Գիթը ստեղծվել է 2010 թվականին և փոխարինել *CVS*-ին 2013 թվականին) և հասանելի էր տեղադրման բազային դոկումենտացիան։ 

2002 թվականին թողարկվել է *Moodle 1.0*-ը։ Մուդլում օգտատերերը նոր ֆորումի միջոցով քննարկման հնարավորություն են ստացել։ Հայտնվել է համայնքային թիմ, որը Մուդլը թարգմանում էր տարբեր լեզուներով և ստեղծում թեմաներ:

2003 թվականին թողարկվել է առաջարկվող առաջին մոդուլը («Սեմինար») և *Moodle.org* կայքը դարձել է Մուդլ համայնքի մասը, իսկ *Moodle.com* կայքը ձեռք է բերել առևտրային ասպեկտ:

2004 թվականին Օքսֆորդում տեղի է ունեցել Մուդլի ակադեմիական քննարկումը, և ընկերությունները սկսել են դառնալ Մուդլի գործընկերները։ 

Բարելավված դոկումենտացիայով և նոր հավաստագրմամբ՝ Մուդլը 2007 թվականին դարձել է ոլորտի առաջատարը՝ որպես ակադեմիական համայնքի կողմից ճանաչված բաց կոդով ուսուցման կառավարման համակարգ։

## Մանկավարժական մոտեցում
Մուդլի մատուցած փիլիսոփայությունը ներառում է սոցիալական կոնստրուկտիվիզմի մոտեցումը կրթության ոլորտում՝ ընդգծելով, որ ուսանողները (ոչ միայն ուսուցիչները) կարող են նպաստել կրթական փորձին: Օգտագործելով այս մանկավարժական սկզբունքները՝ Մուդլն ապահովում է ուսումնական միջավայր։

Հայտարարված մանկավարժական մոտեցումը մեծապես որոշում է Մուդլի կրթական գործիքների հավաքածուն, որոնցից են «Տվյալների բազան», «Վիքին», «Գլոսարիումը», «Ֆորումը»:

## Հնարավորություններ
Մուդլն օգտագործվում է դպրոցներում, համալսարաններում, ինչպես նաև աշխատավայրերում՝ խառը ուսուցման, հեռավար ուսուցման, շրջված դասարանի և առցանց ուսուցման այլ եղանակների համար։ 

Պլատֆորմը ուսուցիչներին և ուսանողներին համատեղ աշխատելու հնարավորություն է տալիս: Մուդլում առկա են ուսանողների կատարողականին հետևելու տարբեր հնարավորություններ: Համակարգն ունի ճկուն ինտերֆեյս՝ մակետների փոխադարձ տեղադրության և առանձին էջերի ձևավորման հնարավորությամբ։ Պլատֆորմը կարող է ինտեգրվել մեծ թվով ծրագրակազմի հետ, ներառյալ հաղորդակցման, համագործակցության, փաստաթղթերի կառավարման և արտադրողականության բարձրացման այլ ծրագրային գործիքներ:

Մուդլի բազային տարբերակը ներառում է՝
* Համակարգվող մակետ,
* Անվտանգ նույնականացում և գրանցում,
* Բազմալեզու համակարգ,
* Տարբեր ձևաչափերով դասընթացների ստեղծում և զանգվածային կառավարում պարզ եղանակով,
* Համագործակցության գործիքներ,
* Պլագինների հեշտ կառավարում, լրատվամիջոցների ինտեգրում և արտաքին ռեսուրսների հնարավորություն,
* Հաշվարկման, դասակարգման և գնահատման գործիքներ։
Պլագինների, համակարգվող գրաֆիկական թեմաների, բջջային հարմարեցմամբ վեբ ձևավորման և Մուդլ բջջային հավելվածի անհատական կարգավորումները հասանելի են յուրաքանչյուր օգտատերին: Մուդլ բջջային հավելվածը հասանելի է Գուգլ Փլեյում, Էփ Սթորում, Էֆ-Դրոիդում և Վինդոուզ Ֆոն Սթորում:

## Էլեկտրոնային ուսուցման ստանդարտների պահպանում
Մուդլի ծրագրավորողները որդեգրել են էլեկտրոնային ուսուցման հետևյալ ստանդարտները՝

* *SCORM*-ը Էլեկտրոնային ուսուցման ստանդարտների և բնութագրերի մի շարք է, որոնք սահմանում են հաճախորդին տեսանելի բովանդակության և սերվերի ուսուցման կառավարման համակարգի միջև կապը, և թե ինչպես պետք է դրսից ստեղծված բովանդակությունը կաղապարվի Մուդլի կամ կրթական էլեկտրոնային դասընթացների կառավարման ցանկացած այլ համակարգի հետ ինտեգրվելու համար: Գոյություն ունեն երկու տարբերակներ՝ *SCORM 1.2* և *SCORM 2004*: Մուդլը համատեղելի է *SCORM* *1.2*-ի հետ և անցնում է *SCORM 1.2*-ի համար *ADL 1.2.7* համապատասխանության փորձարկման հավաքածուի բոլոր թեստերը: *SCORM 2004*-ը չի օգտագործվում Մուդլում, սակայն *Rustici Software*-ն ունի Մուդլ պլագին, որը կարող է ցանկացած Մուդլ կայք վերածել լիովին համատեղելի *SCORM 2004 LMS*-ի։
* *CMI*-ի *AICC HACP* ստանդարտը մշակվել է ավիացիոն արդյունաբերության համակարգչային ուսուցման կոմիտեի (*AICC*) կողմից և օգտագործվում է արտաքին հեղինակների կողմից ստեղծված բովանդակության և գնահատման փաթեթների կանչի համար: *AICC* բովանդակության փաթեթները հասանելի են *Moodle 2.1*-ում և հետագա տարբերակներում:
* *IMS Common Cartridge* փաթեթները նույնպես կարելի է ներմբեռնել Մուդլ: Բացի այդ, Մուդլ Բուքի գործողությունները կարող են արտահանվել որպես *IMS* բովանդակության փաթեթներ։
* Ուսուցման գործիքների համատեղելիությունը (*LTI*) ստանդարտ միջոց է բազմաֆունկցիոնալ ուսուցման ծրագրերը (հաճախ տեղադրվում են հեռակա կարգով և տրամադրվում են երրորդ կողմի ծառայությունների միջոցով) կրթական հարթակների հետ ինտեգրելու համար: Մուդլն օգտագործում է արտաքին գործիքի գործառույթը՝ որպես լռելյայն «*LTI* սպառող» հանդես գալու համար և կգործի որպես «*LTI* մատակարար»՝ օգտագործելով պլագին:

## Ներբեռնում
Մուդլը վեբ կայքի համար նախատեսված ծրագիր է, այլ ոչ թե ներբեռնվող ծրագիր, ուստի այն պետք է տեղադրվի վեբ սերվերում: Այն տեղադրելու համար անհրաժեշտ չէ վեբ ծրագրավորող լինել, սակայն անհրաժեշտ են որոշակի գիտելիքներ, ինչպիսիք են վեբ կայքի վերբեռնումը սերվերում և դոմեյնի կարգավորումը:

Մուդլն աշխատում է առանց փոփոխությունների Յունիքսի, Լինուքսի, ՖրիԲիԷսԴիի, Վինդոուզի, Մաք Օէսի, ՆեթՈւեյրի և ցանկացած այլ համակարգերի վրա, որոնցում կարելի է օգտագործել PHP և աշխատել տվյալների բազայի հետ՝ ներառյալ աշխատանքը վեբ հոստինգի մատակարարների հետ:

Օգտագործողները կարող են ներբեռնել և տեղադրել Մուդլը վեբ սերվերների վրա (օրինակ՝ *Apache HTTP* սերվերը), և հասանելի են տվյալների բազայի կառավարման մի շարք համակարգեր (օրինակ՝ *[[MySQL]]*): Մուդլի պատրաստի համադրությունները վեբ սերվերի և տվյալների բազայի հետ հասանելի են Մայքրոսոֆթ Վինդոուզի և Մաքի համար: Կան ավտոմատ տեղադրման այլ եղանակներ, ինչպիսիք են Դեբիան փաթեթի տեղադրումը, պատրաստի օգտագործման *TurnKey Moodle* սարքի տեղակայումը, *Bitnami Installer*-ի օգտագործումը կամ *Installatron*-ի նման մեկ սեղմումով տեղադրման ծառայության օգտագործումը։

## Օգտատերերի կառավարում
Մուդլում «օգտատերը» որոշակի դեր ունեցող մասնակից է: Յուրաքանչյուր վիրտուալ տարածք ընդունվում է որպես համատեքստ։ Օրինակ՝ գլխավոր էջ, դասընթաց, ֆորում, զրույց և այլն: Այս համատեքստերից յուրաքանչյուրում օգտագործողը ունենում է որոշակի դեր: Օրինակ՝ դուք կարող եք ուսուցիչ լինել մի դասընթացում, իսկ մյուսում՝ ուսանող:

Հետագա տարբերակներում և բարելավումներում դերերի հետ կապված թույլտվությունները մասնագիտացված էին: Դերերն ու նրանց արտոնությունները լիովին կարգավորվող են: Նորերը կարող են ստեղծվել և նույնիսկ ժառանգվել արդեն ընդունվածներից: Դրանք, ըստ էության, ադմինիստրատորներ, դասախոսներ և ուսանողներ են: Օգտատերի հաշիվների կառավարումը թույլ է տալիս տեսնել անդամների կամ հետևորդների ցուցակը, նրանց հետ մասսայական գործողություններ կարգավորել կամ ավելացնել օգտատերեր և կանխորոշել վերջինիս պրոֆիլի դաշտերը։

### Օգտատերերի տեսակներ և դերեր
Մուդլում դասընթացների կառավարումն ունի հիերարխիկ բնույթ և ենթարկվում է տարբեր մակարդակներին կամ դերերին, որոնց հետ կապված են հնարավորությունների կամ թույլտվության տարբեր մակարդակներ: Տեսակներն են՝
# **Ադմինիստատոր** կամ **մենեջեր**։ Ունեն դասընթացներ և կատեգորիաներ ստեղծելու, դասընթացների ներսում դերեր փոխելու և նշանակելու, հաշիվներ ստեղծելու, բլոկներ տեղադրելու, գրաֆիկական թեման փոխելու և այլն հնարավորություններ: Ընդհանուր առմամբ, այս դերերը թույլ են տալիս կատարել ցանկացած փոփոխություն:
# **Դասախոս**: Կարող է ստեղծել, փոփոխել և հեռացնել գործողությունները կամ ռեսուրսները այն դասընթացի շրջանակներում, որի հետ առնչվում է, թողնել հետադարձ կապ և հաստատել, կարգավորել հաղորդակցությունը դասընթացի մասնակիցների հետ:
# **Խմբագրման իրավունք չունեցող դասախոս**: Կարող է միայն գնահատել, թողնել կարծիք և շփվել դասընթացի մասնակիցների հետ:
# **Ուսանող**: Կարող է դիտել և կատարել ուսումնական առաջադրանքները, դիտել ռեսուրսները և կապ հաստատել դասընթացի մյուս մասնակիցների և ուսուցչի հետ։
# **Հյուր**: Կարող է դիտել միայն դասընթացը կամ պլատֆորմը, բայց չի կարող մասնակցել:
# **Լիազորված օգտատեր**: Նրան թույլատրվում է դիտել դասընթացը և կատարել այլ գործառույթներ կրթական հարթակում:

## Դասընթացի կառավարում
Մուդլը հիմնված է դասընթացների վրա՝ որպես հիմնական միավոր: Ադմինիստրատորը պետք է ստեղծի դասընթաց, կարգավորի այն, գրանցի ուսանողներին և ստեղծի գործողություններ ուսանողներին հասանելիություն տրամադրել, հարմարեցնել հաշվետվությունները և տեսքը։

Դասընթացի նյութը կարող է ներկայացվել հետևյալ ձևաչափերից մեկով՝ շաբաթական, ըստ թեմաների, քննարկումների հիման վրա: 

Հարկ է նաև նշել, որ տեքստի մուտքագրման տարածքների մեծ մասը (նյութեր, ֆորումի հաղորդագրություններ, ամսագրի գրառումներ և այլն) կարող են խմբագրվել՝ օգտագործելով ներկառուցված *[[HTML]]* խմբագրիչը *WYSIWYG* ռեժիմում:

Վերջին տարբերակներում որոշ դաշտեր կարող են հարմարեցվել որոշակի դասընթացի համար:

## Մուդլ համաժողովներ
ՄուդլՄութը () Մուդլ համայնքի անդամների համաժողով է, որտեղ նրանք կարող են սովորել Մուդլի մասին, կիսվել ուսուցման հարթակի փորձով, քննարկել համապատասխան կրթական տեխնոլոգիաների վերաբերյալ հետազոտությունները և կիսվել գաղափարներով Մուդլի հետագա զարգացման համար: Ամբողջ աշխարհում անցկացվող ՄուդլՄութս կազմակերպում են համալսարանները կամ այլ խոշոր կազմակերպությունները, որոնք օգտագործում են Մուդլը, Մուդլ Փարթներս, Մուդլ ասոցիացիաներ կամ Մուդլի կենտրոնակայան: 2020 թվականին #Մութ-ը տեղափոխվել է վիրտուալ համաժողով։

## Պահանջարկ
Մուդլին է պատկանում Եվրոպայի, Լատինական Ամերիկայի և Օվկիանիայի շուկայի ավելի քան 50%-ը։ 

ԱՄՆ բարձրագույն կրթության շուկայում, 2018 թվականի աշնան դրությամբ, ուսումնական հաստատությունների թվով ուսուցման կառավարման լավագույն երեք համակարգերը ներառում էին Բլեքբորդը (31%), Քանվասը (30%) և Մուդլը (18%): 2013 թվականին Մուդլը որոշ ժամանակ եղել է երկրորդ խոշորագույն մատակարարը՝ Բլեքբորդից հետո 23% շուկայական մասնաբաժնով (41%)։ Այնուամենայնիվ, 2017 թվականին Մուդլը զիջել է դիրքերը՝ դառնալով մեծությամբ երրորդ մատակարարը, մասամբ կիսաբաց Քանվաս կոդով *Instructure* պլատֆորմի համատարած կիրառման պատճառով: 2016 թվականի մարտին Բլեքբորդը դարձել է Մուդլի պաշտոնական գործընկերը, թեև այդ համագործակցությունն ավարտվել է 2018 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Система дистанционного обучения Moodle — Мясникова Т. С., Мясников С. А. Система дистанционного обучения MOODLE.-Харьков, 2008.-232 с.
* Работа в системе дистанционного обучения Moodle. — Анисимов А. М., Учебное пособие.2-е изд. испр. и дополн.- Харьков, ХНАГХ, 2009. — 292 стр.

; Moodle 3
* 
; Moodle 2.5
* 
* 
; Moodle 2
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
; Moodle 1.9
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Բովանդակության կառավարման համակարգեր
Կատեգորիա:Կրթական տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Հեռավար ուսուցում