Նիկոլայ Էսսեն

**Նիկոլայ Օտտովիչ ֆոն Էսսեն **(), ռուս ծովակալ (04/14/1913), Բալթիկ ծովի ռուսական նավատորմի հրամանատար։ Անտոն Օտտովիչ ֆոն Էսսենի ավագ եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ռուսական կայսրության ապագա սենատոր, պետքարտուղար և արդարադատության նախարարի ընկեր (տեղակալ) Օտտո Վասիլևիչ Էսսենի (1828-1876) ընտանիքում։ Հայրը սերում էր բալթյան գերմանացի ազնվականների ընտանիքից, որոնք կայսր Պետրոս I-ի ժամանակներից սկսած հավատարմորեն ծառայել են Ռուսաստանին և 18-րդ դարում ստացել էստոնական բարոնների կոչում: Սա իրավունք էր տալիս «ֆոն» նախածանցը ավելացնել ազգանվանը։ Եղբայրները ապագա իրավաբաններ Ալեքսեյը, Անտոնը և Միխայիլն են։

Որոշ աղբյուրներ նշում են ծովակալի շվեդական արմատները, որոնք կապված են ԽՍՀՄ-ում բոլոր գերմանացիների նկատմամբ վերաբերմունքի հետ՝ որպես «անհուսալի տարրեր»: Ինչպես ասում է ծովակալի եղբոր՝ Նիկոլայ ֆոն Էսսենի ծոռը. «Մենք ստիպված էինք ամենատարբեր պատճառաբանություններ բերել, որ իրականում մենք գերմանացի չենք, այլ շվեդներ, որպեսզի չաքսորվեինք»։

1875 թվականի սեպտեմբերին 15 տարեկան հասակում Էսսենը ընդունվել է ծովային դպրոցը, որն ավարտել է 1880 թվականին։ Այնուհետև 1886 թվականին ավարտել է Նիկոլաևի ռազմածովային ակադեմիայի մեխանիկական բաժինը, 1891 թվականին՝ հրետանու սպայական դասարանը։

1897-1898 թվականներին ղեկավարել է No 120 կործանիչը, 1898-1900 թվականներին եղել է «Սպառնալիք» հրացանակիր նավի ավագ սպա, 1901-1902 թվականներին՝ «Սլավյանկա» շոգենավի հրամանատար։

1902 թվականի փետրվարի 6-ից մինչև 1904 թվականի մարտի 17-ը եղել է «Նովիկ» 2-րդ աստիճանի հածանավի հրամանատար։ Առավոտյան Պորտ Արթուրի ճակատամարտում նրա հրամանատարության տակ գտնվող Նովիկը գործել է ամենահամարձակը և տորպեդային հարձակում իրականացրել ծովակալ Հ. Տոգոյի դրոշակակիր նավի վրա, թեև տորպեդոն իր նպատակին չհասավ և ճապոնացիները արագորեն հետ քաշեցին նավատորմը բերդից: 1904 թվականի մարտի 17-ից դեկտեմբերի 20-ը եղել է «Սևաստոպոլ» էսկադրիլային ռազմանավի հրամանատար, մասնակցել է Դեղին ծովի ճակատամարտին և Պորտ Արթուրի պաշտպանությանը։

Պորտ Արթուրի պաշտպանության վերջին օրերին «Սևաստոպոլ» ռազմանավը ամրոցի հանձնմամբ պայմանավորված խորտակվել է՝ 1904 թվականի նոյեմբերի 26-ից մինչև դեկտեմբերի 3-ը վերջին 7-օրյա ճակատամարտում դիմակայելով ճապոնացիների բոլոր տորպեդային ուժերին, իսկ անձնակազմը գերեվարվել է ճապոնացիների կողմից։ Էսսենը հրաժարվել է հանձնվել, ստորագրել է պատերազմին չմասնակցելու խոստում և ԱՄՆ-ով վերադարձել Ռուսաստան, որտեղ նշանակվել է 20-րդ ռազմածովային անձնակազմի հրամանատար։

1905 թվականին ղեկավարել է ռազմածովային գլխավոր շտաբը, 1906 թվականին եղել է Անգլիայում կառուցված Ռուրիկ հածանավի հրամանատար։ 1906 թվականի օգոստոսի 28-ից եղել է Բալթիկ ծովի ականանավերի 1-ին ջոկատի հրամանատար (1907 թվականի դեկտեմբերին ջոկատը վերափոխվել է կործանիչ դիվիզիայի), 1907 թվականի ապրիլի 5-ին ստացել է կոնտրադմիրալի կոչում և նույն թվականի օգոստոսի 27-ին ընդունվել Նորին Կայսերական Մեծության Շքախումբ։ Նա ամբողջությամբ վերակառուցել է  նավերի մարտական ​​պատրաստության ամբողջ համակարգը, որի շնորհիվ 1908 թվականին դիվիզիան դարձել է նավատորմի ամենամարտունակ կազմավորումը։

1908-1909 թվականներին ղեկավարել է Բալթիկ ծովի միացյալ ջոկատները,  1909-1910 թվականներին եղել է Բալթյան նավատորմի հրամանատար։ 1910 թվականի ապրիլի 18-ին նրան շնորհվել է փոխծովակալի կոչում։

1911-1914 թվականներին եղել է Բալթիկ ծովի ռազմածովային ուժերի հրամանատար, 1913 թվականի ապրիլի 14-ին ստացել է ծովակալի կոչում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի հենց սկզբից նշանակվել է Բալթիկ ծովի նավատորմի հրամանատար (1914-1915): Նավատորմը նրա ղեկավարությամբ իրականացրել է արագ մոբիլիզացիա, դիրքերի ականապատում, որի միջոցով չեզոքացվել է թշնամու հարձակման վտանգը:

Մահացել է 1915 թվականի մայիսի 7-ին (20) Ռևալում թոքաբորբից և թաղվել է Պետրոգրադի Նովոդևիչի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան
* Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Աննայի 1-ին աստիճանի շքանշան
* «Քաջության համար» մակագրությամբ ոսկե զենք (14 մարտի, 1904 թ.)
* Գեորգի 4-րդ աստիճանի շքանշան (1905 թվականի ապրիլի 17)
* «Սպիտակ արծվի սրերով» շքանշան (12 դեկտեմբերի, 1914 թ.)
* Վլադիմիրի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Արտասահմանյան:
* Փրկչի հունական շքանշան, 3-րդ աստիճան (1893)
* Չեռնոգորիայի արքայազն Դանիել I-ի 5-րդ աստիճանի շքանշան (1899)
* Ֆրանսիական պատվո լեգեոն, ասպետի խաչ (1902)
* Թագավորական վիկտորիանական 2-րդ կարգի շքանշան (1908)
* Շվեդական Սրի շքանշան, Հրամանատարի խաչ 1-ին աստիճանի (1908 թ.)
* Ֆրանսիական պատվո լեգեոն, հրամանատարի խաչ (1908)
* Դանիական Դանեբրոգի շքանշան (1912)
* Ֆրանսիական պատվո լեգեոն, սպայական խաչ (1914)
* Սև աստղի ֆրանսիական շքանշան, Մեծ Խաչ (1914)

## Ընտանիք
Կինը՝ Մարիա Միխայլովնա (ծն. Վասիլևա; 1860-1928), պաշտոնյա և կոլեգիալ խորհրդականի դուստր,  1882 թվականին ավարտել է Մարիինյան օրիորդաց գիմնազիան, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո զբաղվել է բարեգործությամբ, 1917 թվականից հետո ապրել է Կովկասում, 1920-ական թվականներին վերադարձել է Լենինգրադ։ Թաղված է Նովոդևիչի գերեզմանատանը (Լենինգրադ):

Երեխաները՝
* *Մարիա Նիկոլաևնա* (նոյեմբերի 12, 1886 – մայիսի 25, 1971) ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Սուրբ Եկատերինայի շքանշանի դպրոցը և ավարտելուց հետո նրան շնորհվել է ֆրեյլինի կոչում։ 1908 թվականին ամուսնացել է Բորիս Պետրովիչ Ստրախովի հետ։ Ամուսնու՝ սուզանավի հրամանատարի մահից հետո, 1917 թվականին, աշխատել է Ռազմածովային ուժերի գլխավոր շտաբում։ 1919 թվականի մարտի 20-ին պաշտոնանկ է արվել «հակահեղափոխական գործունեության համար»։ 1922-ից ապրել է Պետրոգրադում, դասավանդել Արդյունաբերական ինստիտուտում, բռնադատվել (1935-ի մարտին դստեր՝ Մարինայի հետ 5 տարով աքսորվել է Տուրգայ)։ Աքսորից վերադառնալուց հետո ապրել է Լենինգրադում։ Նրան պաշարված Լենինգրադից տարհանել են Նալչիկ։ Գերմանացիների կողմից Նալչիկի գրավումից հետո նրան տարել են Ավստրիա՝ առանց դստեր։ Պատերազմի ավարտից հետո, վախենալով ռեպրեսիաներից, նա հրաժարվել է վերադառնալ ԽՍՀՄ։ Ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ էլ մահացել է։
* *Անտոնի Նիկոլաևիչ* (հուլիսի 29, 1888 - սեպտեմբեր 1917), սուզանավերի դիվիզիայի շտաբի ղեկավար, AG-14 սուզանավերի հրամանատար, մահացել է 1917 թվականի աշնանը՝ մարտական ​​առաջադրանք կատարելիս:
* *Յուլիա Նիկոլաևնա* (29 մարտի, 1892 - դեկտեմբերի 16, 1963),ստացել է միջնակարգ կրթություն, 1912 թվականին ամուսնացել է սպա Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Դիտերիխսի հետ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին ավարտել է վերապատրաստման դասընթաց գեներալ Մ. Պ. ֆոն Կաուֆմանի անվան Կարմիր Խաչի Գթասրտության Քույրերի Համայնքում: 1914 թվականի հոկտեմբերի 29-ին ընդունվել է Պետրոգրադի ռազմածովային հիվանդանոցի անձնակազմ։ 1917-ից հետո նա անգլերենի մասնավոր դասեր է տվել։ 1930-ական թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի գեղարվեստի ինստիտուտում։ Բռնադատվել է (1935 թ. մարտին 5 տարով աքսորվել է Տուրգայ)։ 1950-ականներին արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ, ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ էլ մահացել է։
* *Վերա Նիկոլաևնա* (1897-1941), ստացել է միջնակարգ կրթություն, հեղափոխությունից հետո անգլերենի մասնավոր դասեր է տվել, հիվանդացել է հոգեկան հիվանդությամբ, 1935 թվականի մարտին 5 տարով աքսորվել է Տուրգայ, մինչև պատերազմը նա բուժվել է Պետերհոֆի հոգեբուժարանում, որտեղ գերմանացիները գնդակահարել են նրան օկուպացիայի ժամանակ։

## Հիշողություն
2011 թվականի հուլիսին «Ադմիրալ Էսսեն» պարեկային նավը՝ 11356 նախագծի երկրորդ նավը, տեղադրվել է Կալինինգրադի Յանտար նավաշինարանում։ 2014 թվականի նոյեմբերի 7-ին նավը գործարկվել է, 2016 թվականի հունիսի 7-ին այն հանձնվել է նավատորմին, և դրա վրա բարձրացվել է ծովային դրոշը։ Նավը ծառայում է Սևծովյան նավատորմում։

«Моонзунд» (1988) ֆիլմում ծովակալ Էսսենի դերը խաղացել է Եվգենի Եվստիգնեևը, «Ադմիրալ» (2008) ֆիլմում ՝ Անդրեյ Տոլուբեևը:

## Գրականություն
* 
* *[[:ru:Житков, Константин Георгиевич|Житков К. Г.]]* Адмирал Н. О. фон Эссен. — Петроград: тип. Мор. м-ва, 1915.

## Արտաքին հղումներ
* Николай Оттович фон Эссен
* Биография Н. О. фон Эссена
* *К. Л. Козюренок*. Архив адмирала Н. О. фон Эссена
* Александр Пронин Гордость отечества: Жизнь под Андреевским стягом
* Фрегат «Адмирал Эссен» вошел в строй ВМФ России

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:1861 ծնունդներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Մայիսի 20 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4