Փաստացի ամուսնություն

**Փաստացի ամուսնություն**, որը հայտնի է նաև որպես **ոչ արարողակարգային ամուսնութուն**, օրենքով ճանաչված ամուսնություն, ոչ պաշտոնական ամուսնություն, քաղաքացիւական ամուսնություն, կամ, ամուսնական կարգավիճակով, ավանդական ու հանրային ճանաչմամբ ամուսնություն․ այնպիսի ամուսնություն է, որը ձևավորվում է այն ժամանակ, երբ կողմերը համաձայնում են իրենց համարել ամուսնացած և միասին ապրել որպես զույգ՝ առանց օրենքով սահմանված պաշտոնական ամուսնության գործընթացի։ Ոչ բոլոր իրավասություններն են թույլ տալիս փաստացի ամուսնությունը, սակայն սովորաբար ճանաչում են այնպիսի ամուսնության վավերականությունը, որը օրինականորեն կնքվել է մեկ այլ նահանգում կամ երկրում։

Քաղաքացիական ամուսնության սկզբնական գաղափարը վերաբերում է այնպիսի ամուսնությանը, որը երկու կողմերն էլ համարում են վավեր, սակայն այն պաշտոնապես գրանցված չէ պետական կամ կրոնական գրանցամատյանում և չի նշվել քաղաքացիական կամ կրոնական պաշտոնական արարողությամբ։ Փաստորեն, եթե զույգը ներկայանում է ուրիշներին որպես ամուսնացած և կազմակերպում է իրենց հարաբերությունները այնպես, ասես ամուսնացած լինեն, ապա դա նշանակում է, որ նրանք համարվում են ամուսնացած։

Փաստացի ամուսնություն տերմինը (կամ նմանատիպ) հաճախ օգտագործվում է ավելի լայն ու ոչ պաշտոնական իմաստով և հաճախ օգտագործվում է այնպիսի հարաբերություններ նկարագրլու համար, որոնք օրենքով չեն համարվում ամուսնություն։ Այն հաճախ խոսակցական լեզվում կամ լրատվամիջոցոցների կողմից օգտագործվում է՝ համատեղ ապրող զույգերին վերաբերելու համար՝ անկախ նրանից՝ թե նրանք ունեն որևէ իրավական իրևավունքներ կամ կրոնակսան հետևանքներ, թե ոչ։ Սա կարող է շփոթություն առաջացնել թե՝ այդ տերմինի իմաստի, թե՝ չամուսնացած զուգընկերների իրավական իրավունքների վերաբերյալ (ինչպես նաև նշված զույգի իրական կարգավիճակի հետ կապված)։

## Տերմինաբանություն
Փաստացի ամուսնությունը ամուսնություն է, որը իրավական ուժ է ստանում առանց ամուսնությանիրավունքի ձեռքբերմլան կամ ամուսնության արարողությանը մասնակցելու պարտադիր նախապայմանների։ Ամուսնությունը տեղի է ունենում, երբ երկու անձ, ովքեր իրավաբանորեն կարող են ամուսնանալ և ունեն ամուսնանալու մտադրություն, ապրում են միասին որպես ամուսնական զույգ և հասարակության առաջ ներկայանում նեն որպես զույգ։

### Փաստացի ամուսնություն կամ կենակցություն
«Փաստացի ամուսնություն» տերմինը հաճախ սխալ է օգտագործվում՝ տարբեր տեսակի զույգային հարաբերություններ նկարագրելու համար, օրինակ համակեցություն(գրանցված կամ ոչ գրանցված) կամ այլ իրավականորեն ձևակերպված հարաբերություններ։ Թեև այս հարաբերություններ հաճախ անվանում են «փաստացի ամուսնություն», դրանք տարբերվում են սկզբնական իմաստից, քանի որ իրավականորեն չեն ճանաչվում որպես «ամուսնություն», բայց կարող են ունենալ զուգահեռ կարգավիճակ, օրինակ՝ «ընտանեկան միություն», «գրանցված միություն», «փաստացի զուգընկեր», «ամուսնական միություն», «քաղաքացիական, միություն»։ Չամուսնացած անձանց միջև հարաբերությունների վերաբերյալ կնքված պայմանագրերը պարտադիր չէ, որ մի իրավասությունից մյուսում ճանաչվեն։

Կանադայում, չնայած որոշ նահանգներում ամուսնական հարաբերություններին մեջ գտնվող զույգերը կարող են վերապահվել ամուսնությանը բնորոշ բազմաթիվ իրավունքներ և պարտականություններ, սակայն իրավական առումով նրանք ամուսնացած չեն համարվում։ Իրավաբանորեն նրանք կարող են համարվել որպես «չամուսնացած զուգընկերներ», բայց շատ նպատակներով, ինչպիսիք են հարկերը և ֆինանսական պահանջները ու նման հարցերում կարող են հավասարվել ամուսնացածներին։

2008 թվականին Մեծ Բրիտանիյայում անցկացված հարցումը ցույց տվեց, որ պատասխանողների սխալմամբ կարծում են, որ համակեցության մեջ գտնվողները ունեն նույն իրավունքները, ինչ ամուսնացած զույգերը։

Շոտլանդիայում փաստացի ամուսնություն գոյություն չունի, թեև նախկինում ճանաչվում էր «համակեցությամբ և համբավով ամուսնություն» կոչվող անկանոն ամուսնության ձևը, որը կիրառվում էր որոշակի դեպքերում մինչև 2006 թվականը, և այն վերացվել է 2006 թվականին Ընտանեկան Օրենքով, սակայն մինչև 2006 թվականի մայիսի 4-ը ձևավորված նման ամուսնությունները շարունակվում են ճանաչվել։

## Պատմություն
Հին Հունաստանում և Հռոմում ամուսնությունները անձնակաան համաձայնություններ էին մարդկանց և ընտանիքիների միջև։ Ամուսնությունը հիմնականում համարվում էր վավեր՝ համայնքի կողմից դրա ճանաչման շնորհիվ։ Պետությունը սահմանափակ հետաքրքրություն ուն եր ամուսնության օրինականության հարցում։ Սովորաբար քաղաքացիական և կրոնական պաշտոնյաները չէին մասնակցում ամուսնության արարողություններին և գրանցումներ չէին կատարում։ Կային տարբեր՝ քիչ թե շատ ձևական արարողոություններ, ինչպես նաև ոչ ձևական պայմնանավորվածություններ։ Բավականին տարածված էր, որ զույգերը ապճրեին միասին առանց որևէ արարողության․ որոշ ժամանակ համատեղ ապրելը բավարար էր ամուսնություն համարվելու համար ; Ամուսնության նպատակով համաակեցությունը սոցիաալական խարան չէր առաջացնում։

Միջնադարյան Եվրոպայում ամուսնությունը անցավ կանոնական իրավունքի իրավասության տակ, ըստ որի՝ վավեր էր համարվում այն ամուսնությունը, երբ կողմերը հայտարարում էին, որ ընդունում են միմյանց որպես ամուսին և կին, նույնիսկ վկաների բացակայության դեպքում։

Կաթոլիկ եկեղեցին 1215 թվականին՝ Չորրորդ լատերանական ժողովում, արգելեց գաղտնի ամուսնությունները՝ պահանջելով, որ բոլոր ամուսնությունները հայտարարվեն եկեղեցում քահանայի կողմից։ 1545-1563 թվականներին Տրենտի ժողովը սահմանեց ավելի խիստ պահանջներ՝ որոշելով, որ ապագա ամուսնությունները վավերբ կլինեն միայն այն ժամանակ, երբ դրանք կատարվեն ծխական քահանայի կամ թեմի եպիսկոպոսի (կամ նրանց ներկայացուցչի) և վկաների ներկայությամբ, հակառակ դեպքում ամուսնությունը կհամարվի անվավեր։ Տրենտի կանոնները պարտադիր չէին բողոքականների և Արևելյան ուղղափառների համար, սակայն գաղտնի ամուսնությունները նրանց համար գործնականում անհնար դարձան, քանի որ վավերության համար պահանջվում էր քահանայի ներկայություն։ Անգլիան 1753 թվականի Ամուսնության ակտով վերացրեց գաղտնի կամ փաստացի ամուսնությունները՝ պահանջելով, որ ամուսնությունը կատարվի Անգլիայի Եկեղեցու քահանային կողմից (բացառությամբ հրեաների և քվակերների)։ Այդ ակտը կիրառվում էր Վելսում, բայց ոչ Շոտլանդիայում, որը 1707 թվականի Միավորման ակտերով պահպանել էր իր առանձին, իրավական համակարգը։ Օրենքի պահանջներից (օրինակ՝ նվազագույն տարիքից) խուսափելու համար զույգերը հաճախ զույգերը մեկնում էին Շոտլանդիայի հարավում գտնվող Գրետնա Գրին կամ սահմանամերձ այլ գյուղեր, օրինակ՝ Քոլդսթրիմ, որպեսզի ամուսնանան շոտլանդական օրենքով։ 1753 թվականի ակտը չէր տարածվում նաև Բրիտանիայի այն ժամանակվա արտասահմանյան գաղութների վրա, ուստի փաստացի ամուսնությունների շարունակվում էին ճանաչվել այն տարածքներում, որոնք այսօր հանդիսանում են Միացյալ Նահանգներն ու Կանադան։

*Ներկա պահին փոխադարձ համաձայնությամբ կնքված* ամուսնական պայմանագրերը, որոնք երբեմն հայտնի էին որպես քաղաացիական ամուսնություններ, Անգլիական Անգլիկան եկեղեցու ազդեցության տակ գտնվող Մեծ Բրիտանիայում դիտվում էին որպես ամուսնության խոստում, այլ ոչ թե իրական ամուսնություն, քանի որ իրական ամուսնությունը պահանջում էր եկեղեցական արարողություն մինչև համատեղ կյանքի սկիզբը, ի տարբերություն վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջանի, երբ այն զույգը, որը առանց քահանայի փոխանակում էր ամուսնական երդումներ, համարվում էր օրինականորեն ամուսնացած։

## Օրենսդրություն
### Ավստրալիա
Ավստրալիայում գոյություն չունի փաստացի ամուսնություն չի գործում այնպես, ինչպես այն հասկացվում է ընդհանուր իրավունքի ներքո։ Չամուսնացած, բայց որոշակի կենցաղային պայմաններում ապրող ցանկացած երկու անձանց հարաբերությունները տարբեր նահանգներում և տարածքներում կարող են տարբեր կերպ կոչվել, սակայն հաճախ օգտագործվում է փաստացի ամուսնություն տերմինը։

2009 թվականի մարտի 1-ից սկսած փաստացի հարաբերությունները ճանաչվել են Ընտանեկան օրենքի ակտում (Ավստրալիայի Դաշնային Կառավարություն), որը կիրառվում է այն նահանգներում, որոնք իրենց իրավասությունը փաստաացի ամուսնացած զույգերի հարցերով փոխանցել են դաշնային իրավասությանը Ավստրալիայում։ Արևմտյան Ավստրալիայում, որը միակ նահանգն է, որը իր իրավասությունը չի փոխանցել դաշնային մակարդակին, շարունակում է գործել նահանգային օրենսդրությունը։ Ավստրալիայից դուրս գոյություն ունեցող փաստացի հարաբերությունների դաշնային ճանաչում նույնպես չկա, ուստի սա նույնպես նահանգային հարց է։

### Կանադա
Կանադայում գոյություն չունի փաստացի ամուսնություն ասվածը, երբ զույգը կարող է օրինականորեն ամուսնացած համարվել՝ պարզապես միասին ապրելով և ամուսնանալու մտադրություն ունենալով ՝ առանց պաշտոնական արարողության։ Այնուամենայնիվ, Կանադայում ոչ պաշտոնական համակեցության հարաբերությունները որոշ նպատակների համար ճանաչվում են՝ առաջացնելով օրինական իրավունքներ և պարտականություններ։

### Դանիա
Պատմական «Ջայսկ Լովի»-ի 27-րդ հոդվածը, որը 1241–1683 թվականներին տարածվում էր Ֆյունեն, Յուտլանդիա և Շլեզվիգ շրջաններում, ասում է․Եթե որևէ մեկը իր տանը երեք ձմեռ պահում է սիրուհու և նրա հետ հանատեղ է ապրում, և նա տնօրինում է տան կողպեքն ու բանալին և նրա հետ մեկտեղ ուտում ու խմում է, ապա այդ կինը համարվում է նրա կինը և տան իրավացի տիրուհուն։

### Հնդկաստան
2010-թվականի Դ․ Վելյուսամի Դ․ Փատչաիամմալի գործով Հնդկաստանի գերագույն դատարանը, անդրադառնալով 2005 թվականի օրենքին, որը վերաբերվում էր ընտանեկան բռնությանը, սահմանեց, որ « ամուսնական բնույթի հարրաբերությունները» համարժեք են քաղաքացիական ամուսնությանը։ Գերագույն դատարանը հայտարարեց, որ նման հարաբերությունները ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները։

# Զույգերը պետք է լինեն ամուսնական տարիքի․
# Չպետք է լինեն արդեն ամուսնացած կամ պետք իրավունք ունենան ամուսնանալու․
# Պետք է միասին ապրեն այնպես, որ հասարակությանը թվա, թե նրանք ամուսնացած են․
# Պետք է համատեղ բմակություն վարած լինեն «զգալի» ժամանակահատված․
# Պետք է միասին ապրեն սեփական կամքով․

Քաղաքացիակն ամուսնության համար հստակ ժամկետ սահմանված չէ, սակայն այն պետք է «զգալի» լինի։ Օրենքով նաև հստակեցվեց, որ տարբերություն կա «համատեղ ապրելու հարաբերությունների», «ամուսնական կարգավիճակին մոտ հարաբերության» և կարճաժամկետ սիրային կապերի ու սիրուհու կապերի մեջ։ Միայն «ամուսնական բնույթ կրող հարաբերությունները» կարող են ապահովել Ընտանեկան Բռնության դեմ Պայքարի մասին 2005թվականի օրենքով և Քրեական Օրենսգրքի 125-րդ հոդվածով նախատեսվասծ իրավունքներն ու պաշտպանությունը, այդ թվում նաև՝ կնոջ համար նախատեսված ալիմենտ (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նա առանց պատճառի լքում է զուգընկերոջը, դավաճանում է կամ փոխադարձ համաձայնությամբ ապրում է առանձին), նպաստներ, կացարանի և պաշտպանության իրավունք բռնության դեպքում, զուգընկերոջ տանը բնակվելու իրավունք և երեխայի խնամակալություն։ Բացի այդ, նման նման հարաբերություններից ծնված երեխաներին նպաստներ կտրամադրվի մինչև չափահաս դառնալը և պայմանով, որ տվյալ անձը ամուսնացած չափահաս աղջիկ չէ եթե այդ չափահաս անձը չափահաս չէ և հաշմանդամություն ունի։ Այնուամենայնիվ, Հինդուական ամուսնության օրենքը սահմանում է, որ ամուսնությունից դուրս ծնված երեխաները (ներառյալ՝ համատեղ ապրելու հարաբերություններից, ամուսնական բնույթի հարաբերություններից և կարծաժամկետ սիրային կապերից ) ժառանգության տեսանկյունից հավասարեցվում են օրինական երեխաներին: Սակայն այս օրենքը կիրառվում է միայն այն դեպքում, երբ երեխայի ծնողները հնդկացի են, սիհ, բուդդայական կամ ջեյն։

### Իռլանդիա
Իռլանդիան չի ճանաչում փաստացի ամուսնությունը, սակայն Քաղաքացիական գործընկերության և որոշ քաղաքացիական իրավունքների և պարտականությունների մասին 2010 թվականի օրենքը (ուժի մեջ է մտել 2010 թվականից և գործել է մինչև 2015 թվականը) որոշ իթավունքներ է տալիս չամուսնացած համատեղ ապրողներին։ 2015 թվականի Ամուսնության մասին օրենքի համաձայն, որով օրինականացվեց նույնասեռ ամուսնությունը, քաղաքացիական հարաբերություններ Իռլանդիյում այլևս չեն գործում, իսկ արդեն քաղաքացիական հարաբերությունների մեջ գտնվող կարող են այն փոխակերպել ամուսնության կամ պահպանել այն որպես գործընկերություն, եթե այն կնքվել է մինչև 2015 թվականի նոյեմբերը։ 2024 թվականին առաջարկված սահմանադրական փոփոխությունը,  որը պետք է ճանաչեր նաև չամուսնացած « ընթացիկ» հարաբերությունները որպես ընտանիք, մերժվեց՝ ստանալով 67 տոկոս դեմ ձայներ։

### Իսրայել
Իսրայելում դատարաններն ու որոշ օրենքներ ( օրինակ՝ սոցիալական ապահովության մասին օրենքը, որը նախատեսում է մահվան և հաշմանդամության նպաստներ ) ճանաչել են «հանրության կողմից ճանաչված զույգի» հասկացությունը, այսինքն՝ զույգ, որը հանրության կողմից ճանաչվում է որպես ամուսիններ, թեև պաշտոնապես ամուսնացած չեն։ Ընդհանուր առմամբ, նման զույգը պետք է համապատասխանի երկու հիմնական պայմանի․ 1․«ինտիմ և ընտանեկան հարաբերություն՝ հիմնված սիրո, նվիրվածության, հավատարմության վրա, և ապացույց, որ նրանք ընտրել են միասին ապրել ու կիսել իրենց ճակատագրերը» (Իսրայելի գերագույն դատարան, դատավոր՝ Ցվի Բերենսոն) (ինտիմության թեստ), 2․ «ընդհանուր կենցաղի կիսում» (տնտեսական թեստ)։ Բացի այդ, դատարանները ավելի հավանական է, որ նման հարաբերությունները ճանաչեն որպես ամուսնությանը հավասար՝ նպաստներ տրամադրելու նպատակով, եթե զույգը Իսրայելի օրենքներով չի կարող պաշտոնապես ամուսնանալ։

Իսրայելի քաղաքացիական ամուսնական կարգավիճակը զույգերին գրեթե նույն իրավունքներն ու արտոնություններն է տալիս, ինչ պաշտոնապես ամուսնացածներին։

### Քուվեյթ
Քուվեյթում փաստացի ամուսնությունները կամ գործընկերական հարաբերությունները սահմանափակ ճանաչում ունեն՝ հիմնականում օտարերկրացիների ընտանեկան վեճերի դեպքում, օրինակ՝ ալիմենտի կամ երեխայի խնամքի վճարումների հարցերում։ Ընտանեկան դատարանները կիրառում են տղամարդ զուգընկերոջ կամ ամուսնու քաղաքացիական երկրի օրենքը ընտանեկան հարցերը լուծելիս։ Սակայն Քուվեյթում ամուսնությունից դուրս սեռական հարաբերությունները անօրինական են, ուստի նման ճանաչումը գործնականում հնարավոր է միայն բացառիկ դեպքերում, օրինակ՝ արտերկրում ծնված երեխայի օրինականացման հարցում, երբ ծնողները բաժանվել են արտասահմանում, բայց հետագայում տեղափոխվել են Քուվեյթ։ Որևէ ճանաչում չի տրամադրվում այն զույգերին, որոնցից մեկը կամ երկուսն էլ Քուվեյթի քաղաքացի են, ինչպես նաև նույնասեռ զույգերին։

### Խորհրդային Միություն
Խորհրդային Միության առաջին տասնամյակում, մարքսիստական տեսության ազդեցության ներքո, միջուկային ընտանիքը դիտվում էր որպես տնտեսական կառույց, որը ամրապնդում էր կապիտալիզմի գաղափարախոսությունը և որը, ինչպես բոլոր բուրժուական կառույցները, ժամանակի ընթացքւմ պետք է վերանար։ Այդ նպատակով 1918 թվականի «Ամուսնության, Ընտանիքի և Խնամակալության մասին» օրենսգիրքը սահմանեց ամուսնության անցումային բարեփոխում․ ի թիվս այլ փոփոխությունների՝ թույլատրվեց « առանց պատճառաբանության» ամուսնալուծությունը, վերացվեց ժառանգության իրավունքը և ընդլայնվեցին ծնողական աջակցության իրավունքները երեխաների համար՝ անկախ ծնողների ամուսնական կարգավիճակից։

1926 թվականի Ընտանեկան օրենսգիրքը փորձեց շտկել նախորդ օրենսգրքի թերությունները հետպատերազմյան պայմաններում՝ որոշ չափով հեռանալով ամուսնության նկատմամբ հեղափոխական մոտեցումից։ Այդ թվում՝ պաշտոնապես ճանաչվեցին փաստացի կամ փաստացի ամուսնությունները։ Հարյուր հազարավոր գործազուրկ կանայք չէին գրանցել իրենց ամուսնությունները և 1918 թվականի օրենսգրքի համաձայն՝ բաժանման դեպքում մնում էին առանց պաշտպանության կամ աջակցության։ 1926 թվականի օրենսգիրքը օրինականացրեց չգրանցված ամուսնությունները՝ կանանց պաշտպանելու նպատակով և նրանց ալիմենտի իրավունք տրամադրելով․Նպատակն այն էր, որ լայնածավալ գործազրկության պայմաններում ավելի շատ կանայք լինեն պաշտպանված (քանի որ նախապես նսխստեսված հանայնքային աջակցության կառույցները չիրականացան)։ Հետագա բարեփոխումները Խորհրդային ամուսնության իրավունքը մոտեցրին ավանդական իրավական մոտեցումներին, և արդեն 1944 թվականին ամուսնությունները կրկին պետք է գրանցվեին, իսկ ամուսնալուծությունը իրականացվում էր դատարանի որոշմամբ։

### Միացյալ Թագավորություն
#### Անգլիա և Ուելս
«Փաստացի ամուսնություն» տերմինը Անգլիայում և Ուելսում օգտագործվում է չամուսնացած, համատեղ ապրող հետերոսեքսուալ զույգերին բնութագրելու համար։ Սակայն սա միայն սոցիալական գործածություն ունի։ Այս տերմինը միասին ապրող զույգերին չի տրամադրում այն իրավունքներն ու պարտականությունները, որոնք ունեն ամուսինները կամ գրանցված զույգերը։ Չամուսնացած զուգընկերները որոշ դեպքերում ճանաչվում են օրենսդրությամբ, օրինակ՝ սոցիալական նպաստների համար։ 1995 թվականի «Աշխատանք փնտրողների մասին»օրենքում «չամուսնացած զույգ» էր համարվում այն կինն ու տղամարդը, ովքեր ամուսնացած չեն, սակայն ապրում են նույն տանը՝ որպես կին և ամուսին (որոշակի հանգամանքներում)։ Սակայն իրավունքի շատ ոլորտներում համատեղ ապրողները հատուկ իրավունքներ չունեն։ Եթե համատեղ կյանքը ավարտվում է, գույքի սեփականության հարցերը որոշվում են գույքային օրենքի հիմման վրա։ Դատարանները չունեն նույն հայացողությունը գույքը վերաբաշխելու, ինչպես օրինակ ամուսնալուծության դեպքում։

Երբեմն սխալմամբ պնդվում է, որ մինչև 1753 թվականի Ամուսնության Մասին օրենքը համատեղ ապրող զույգերը օգտվում էին «Քաղաքացիակն ամուսնության» պաշտպանությունից։ Իրականում ոչ « Փաստացի ամուսնություն» տերմինը, ոչ էլ գաղափարը այդ ժամանակ հայտնի չէին։ Փոխարենը, առանց ամուսնության, համատեղ ապրող զույգերը կարող էին ենթարկվել եկեղեցական դատարանների կողմից հետապնդման՝ անառակության համար։

«Պայմանագրային ամուսնությունները կամ(կամ ավելի ճշգրիտ կերպով ասած՝ ներկա կամ տվյալ պահին խոսքերով հայտարարված ամուսնությունները ) մինչև 1753 թվականի Ամուսնության մասին օրենքը կարող էին ենթադրվել որպես փոխադարձ համաձայնությամբ կնքված ամուսնություններ այն զույգերի միջև, ովքեր միասին էին ապրում առանց ամուսնական արարողություն անցկացնելու։ Սակայն դրանք իրավական առումով վավեր ամուսնություն չէին համարվում մինչև 1811 թվականի Դելրիմփլի որոշումը, որը հստակեցրեց այդ հարցը։ Այս որոշումը ազդեց անգլիական իրավունքի հետագա զարգացման վրա, քանի որ 1753 թվականի Ամուսնության մասին Օրենքը չէր կիրառվում արտասահմանում։ Անգլիակսն դստարանները հետագայում որոշեցին, որ գաղութներում հնարավոր էր ամուսնանալ պարզապես փոխադարձ համաձայնությամբ, թեև վիճարկվող արարողությունների մեծ մասը ներառում էր քահանայի կամ այլ հոգևորականի մասնակցություն։

Անգլիական դատարանները նաև ընդունել են համաձայնությամբ կնքված ամուսնությունները այն տարածքերում, որոնք բրիտանական վերահսկողության տակ չէին, սակայն միայն այն դեպքում, երբ կողմերի համար անհնար էր ամուսնանալ տվյալ տարածքի օրենքների պահանջներին համապաատասխան։ 1950-ականների վերջում և 1960-ականների սկզբին բազմաթիվ խնդիրներ առաջացան, որոնք կապված էին Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի հետ․ գերմանական տիրապետության տակ գտնվող Եվրոպայի ռազմագերիների ճամբարներում տեղի ունեցած ամուսնությունները առանձնահատուկ խնդիր էին դատավորնփրի համար։ (Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ ճապոնացիների կողմից կալանավորված որոշ բրիտանացի քաղաքացիներ իրավաբանորեն ամուսնացած համարվեցին, քանի որ նրանք ամուսնություն էին կնքել այնպիսի պայմաններում, երբ պաշտոնական պահանջները հնարավոր չէր կատարել)։Այս սահմանված ձևով, Անգլիական օրենքը ճանաչում էր այն, ինչը հայտնի էր որպես «Քաղաքացիական Ամուսնություն»։ Սկզբում անգլիացի իրավաբանները այս տերմինը օգտագործում էին բացառապես ամերիկյան փաստացի ամուսնությունները նկարագրեու համար։ Միայն 1960-ականներին սկսեցին օգտագործել «փաստացի ամուսնություն» տերմինը իր ժամանակակից իմաստով՝ նշանակելու չամուսնացած, միասին ապրող հետերոսեքսուալ հարաբերություններ, և միայն 1970-ականներին ու 1980-ականներին այդ տերմինը սկսեց կորցնել իր բացասական երանգավորումը։ Տերմինի օգտագործումը հավանաբար մոլորեցրել է միասին բնակվող զույգերին՝ ստիպելով նրանց կարծել, որ նրանք ունեն իրավական իրավունքներ։ 1970-ականների վերջում ձևավորվել էր մի միֆ, ըստ որի՝ ամուսնանալը գրեթե չէր փոխում մարդու իրավական իրավունքները, և դա կարող էր նպաստել հետագայում ամուսնությունից դուրս միասին ապրող և երեխաներ ունեցող զույգերի թվի աճին։

#### Հյուսիսային Իռլանդիա
Ինչպես Անգլիայում և Ուելսում, այնպես էլ Հյուսիսային Իռլանդիայի օրենքում գրեթե չկա իրավական հիմք քաղաքացական ամուսնությունը (ոչ պաշտոնական/իրավաբանորեն չգրանցված «ամուսնության») գաղափարի համար։

Եթե զույգերից մեկը մահանում է, ապա ողջ մնացողը կարող է դիմել դատարան՝ պահանջելով աջակցություն կողակցի գույքից՝ համաձայն «Ժառանգության (ընտանիքի և խնամյալների ապահովման մասին) (Հյուսիսային Իռլանդիա) հրաման, 1979 թվական» իրավական ակտի։

Սակայն համակեցող զուգընկերը պետք է․

* մահից անմիջապես առաջ առնվազն երկու տարի ապրել է մահացածի հետ, այնպես, ինչպես ամուսինները են ապրում, 
* ֆինանսապես կախված է եղել մահացած զուգընկեր, եթե ներկայացվում է երեխայի խնամակալման պահանջ։

#### Շոտլանդիա
Շոտլանդիայի oրենքի համաձայն եղել են « անօրինական» ամուսնությունների մի քանի ձևեր, որոնցից են՝

# Ներկայությամբ հայտարարությամբ ամուսնություն (de praesenti) – ներկայությամբ երկու վկաների հայտարարել, որ մեկը ընդունում է մեկին որպես իր ամուսին կամ կին։
# Ամուսնություն՝ կատարման պայմանով
# Ամուսնություն՝ նամակագրության միջոցով
# Անհավասար ամուսնություն՝ համատեղ բնակության հիման վրա, որն ընդունված է հասարակության կողմից

Շոտլանդիայի 1939 թվականի «Ամուսնության մասին» օրենքը նախատեսում էր, որ անհավասար ամուսնությունների առաջին երեք ձևերը չեն կարող ձևավորվել 1940 թ. հունվարի 1–ից և դրանից հետո։ Այնուամենայնիվ, 1940 թվականից առաջ կնքված ցանկացած անհավասար ամուսնություն դեռ կարող է մնալ ուժի մեջ։ Այս օրենքը նաև առաջին անգամ թույլ տվեց Շոտլանդիայում ստեղծել կանոնավոր փաստացի ամուսնություններ (շոտլանդական քաղաքացիական գրանցման համակարգը սկսել է գործել 1855 թվականի հունվարի 1-ից)։ Այս օրենքը նաև առաջին անգամ թույլ տվեց Շոտլանդիայում ձևավորել կանոնավոր փաստացի ամուսնություններ (շոտլանդական քաղաքացիական գրանցման համակարգը սկսեց գործել 1855 թվականի հունվարի 1-ին) :

Այս օրենքից առաջ Շոտլանդիայում միակ օրինական ամուսնությունը, որը հասանելի էր, կրոնական ամուսնությունն էր։ Անօրինական ամուսնությունները սոցիալական առումով ընդունված չէին, և շատ մարդիկ, որոնք որոշում էին կնքել այդպիսի ամուսնություններ, դա անում էին այնտեղ, որտեղ նրանց համեմատաբար չէին ճանաչում։ Մի քանի տարվա ընթացքում Գլազգոյի Բլայթսվուդ գրանցման շրջանում ամուսնությունների մինչև 60%-ը կազմում էին «անօրինական» ամուսնությունները։

2006 թվականին «համատեղ բնակությամբ՝ սովորության և համբավի հիման վրա ամուսնություն», որը Շոտլանդիայում վերջին այն անօրինական ամուսնության ձևն էր, որն դեռ կարող էր կնքվել, վերացվեց Շոտլանդիայի ընտանեկան իրավունքի մասին (Family Law (Scotland)) օրենքով 2006 թվականին։ մինչև այդ օրենքի ուժի մեջ մտնելը, Շոտլանդիան մնաց Եվրոպայում միակ իրավասությունը, որը երբևէ ամբողջությամբ չէր վերացրել հին սերնդի սովորական իրավական ամուսնությունը։ Այս օրենքը կիրառելու համար զույգի անընդմեջ միասին բնակության ժամանակը պետք էր գերազանցի 20 օրը։

Ինչպես այն ամերիկյան իրավասություններում, որոնք պահպանել են այդ ամուսնության ձևը, այս տեսակի ամուսնությունը կարող է դժվարությամբ հաստատվել։ Քանի որ զույգի մի քանի տարի միասին ապրելը բավարար չէ. նրանց պետք է ընդհանուր առմամբ համարվել ամուսին և կին։ Օրինակ՝ իրենց ընկերներն ու հարևանները պետք է ճանաչեին նրանց որպես Տի՛ր և Տիկին Ա. Բ. (կամ առնվազն նրանք պետք է իրենց ներկայացնեին այդպես իրենց հարևանների և ընկերների համար)։ Նույն կերպ, ինչպես ամերիկյան սովորական իրավական ամուսնությունը, սա իրավաչափ ամուսնության ձև է, ուստի մարդիկ չեն կարող համարվել սովորական իրավական ամուսիններ կամ ամուսին-կին համատեղ բնակության՝ սովորության և համբավի հիման վրա, եթե նրանց հարաբերությունների սկզբում մեկը արդեն օրենքի տեսքով ամուսնացած էր այլ մեկի հետ։

Սա վկայում է ամերիկյան իրավական մտածողության և անգլիական խոսակցական օգտագործման ազդեցության մասին․ 2000 թվականին Շոտլանդիայի գործադիր մարմնի անցկացրած ուսումնասիրության համաձայն, հարցված շոտլանդացիների 57%-ը հավատում էր, որ միայն միասին բնակվող զույգերը ունեն «փաստացի ամուսնություն»։ Իրականում այդ տերմինը անհայտ է շոտլանդական օրենքում, որտեղ օգտագործվում է «համատեղ բնակությամբ՝ սովորության և համբավի հիման վրա ամուսնություն։

Մինչդեռ տղամարդիկ և կանայք, ովքեր ներկայացնում էին իրենց որպես ամուսին և կին, չեն համարվի սովորական իրավական ամուսիններ կամ համատեղ բնակության՝ սովորության և համբավի հիման վրա ամուսիններ միայն այն պատճառով, որ միասին են համատեղ կենցաղ կազմակերպել․ նրանք պետք է ամբողջ աշխարհին ցույց տան, որ նրանք ամուսին և կին են։ (Շատ իրավասություններում դա պետք է կատարվի որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում, որպեսզի ամուսնությունը իրավական ուժ ստանա)։Շոտլանդիայի ուսումնասիրությունը այս հարցերում այնքան էլ հստակ չէ։ Այն նշում է, որ «փաստացի ամուսնությունը» շոտլանդական օրենքի մաս չէ, բայց չի նշվում, որ «համատեղ բնակությամբ՝ սովորության և համբավի հիման վրա ամուսնությունը», որը բառացիորեն նույնն է, բայց այլ անուն ունի, մինչև 2006 թվականը իրականում մտնում էր Շոտլանդիայի օրենքի մեջ։

### Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներում մեծ մասը նահանգների օրենքներով վերացրել է սովորական իրավական ամուսնությունը։ Այնուամենայնիվ, սովորական իրավական ամուսնությունը դեռ հնարավոր է կնքել հետևյալ նահանգներում՝ Կոլորադո, Այովա, Կանզաս, Մոնտանա, Օկլահոմա, Ռոդ Այլենդ, Տեխաս, Յուտա, և Կոլումբիայի շրջանում։ Երբ զույգը համապատասխանում է սովորական իրավական ամուսնության պահանջներին, նրանք համարվում են օրինական ամուսնացած բոլոր նպատակներով և բոլոր հանգամանքներում։

Միացյալ Նահանգների բոլոր նահանգները ճանաչում են սովորական իրավական ամուսնությունները, որոնք օրինական կերպով կնքվել են սկզբնական նահանգում, թեև Սահմանադրությունը դեռ հստակ չի պարզաբանել, որ դա պարտադիր է նահանգների միջև։

Ամեն դեպքում, առանց պաշտոնական գրանցման կամ համապատասխան ծանուցման, սովորական իրավական ամուսնության կողմերը կամ նրանց ժառանգները կարող են դժվարությամբ ապացուցել իրենց հարաբերությունները որպես ամուսնություն։ Որոշ նահանգներ թույլ են տալիս գրանցել ոչ պաշտոնական կամ սովորական իրավական ամուսնություն՝ ամուսինների հայտարարության հիման վրա, պետական ձևում։

Միացյալ Նահանգների բոլոր նահանգները ճանաչում են այն սովորական իրավական ամուսնությունները, որոնք օրինական կերպով կնքվել են սկզբնական նահանգում, թեև Սահմանադրության կողմից նահանգների միջև ամուսնությունների ճանաչման պահանջի սահմանները Գերագույն դատարանը դեռ լիովին չի պարզաբանել։

Այնուամենայնիվ, առանց պաշտոնական գրանցման կամ համապատասխան ծանուցման, սովորական իրավական ամուսնության կողմերը կամ նրանց հետնորդները կարող են դժվարությամբ ապացուցել, որ իրենց հարաբերությունները իրավական ամուսնություն են։ Որոշ նահանգներ թույլ են տալիս գրանցել ոչ պաշտոնական կամ սովորական իրավական ամուսնություն՝ ամուսինների յուրաքանչյուրի հայտարարության հիման վրա, պետական ձևում։

### Անգլախոս Կարիբյան երկրներ
Քանի որ Անգլախոս Կարիբյան կղզիներն ունեցել են գաղութային անցյալ, այնտեղ ընդունված են օրենքներ, որոնք վերաբերում են սովորական իրավական ամուսնությանը՝ նման իրենց ունենալով Անգլիայում։ Սակայն Կարիբյան շրջանում «սովորական իրավական» ամուսնությունը հաճախ չեն սահմանափակում միայն օրենքով, այլ սովորույթով այն ընկալվում է որպես ցանկացած երկարատև հարաբերություն տղամարդու և կնոջ միջև։

Այդպիսի միացությունները շատ տարածված են, և կազմում են ընտանիքների զգալի տոկոսը, որոնց մեծ մասում կան երեխաներ, և որոնք կարող են տևել շատ տարիներ։ Հասարակագիտական ուսումնասիրություններում քննարկվում են պատճառները, թե ինչու մարդիկ նախընտրում են սովորական իրավական ամուսնությունը։ Չնայած այսպիսի միացությունների ընդունվածությունը տարբեր է՝ տղամարդիկ սովորաբար դրանք ավելի օրինական են համարում, քան կանայք, այնուամենայնիվ, դրանք դարձել են ինքնուրույն սոցիալական ինստիտուտ։

## Նշումներ


## Հղումներ
* Barlow, A., Duncan, S., James, G., and Park, A., (2005) *Cohabitation, Marriage and the Law: Social Change and Legal Reform in the 21st Century* (Oxford: Hart)
* Probert, R. (2012) *The Legal Regulation of Cohabitation, 1600–2012: From Fornicators to Family* (Cambridge: Cambridge University Press).
* Ahmady, Kameel Et al 2021: House with Open Door A study on cohabitation in Iran. Mehri Publication, London, UK.

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում
Կատեգորիա:Ամուսնության տեսակներ
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք