Քիթի Մարիոն

**Քիթի Մարիոն** (), հայտնի բրիտանացի սուֆրաժիստ և ակտիվիստ, ով պաշտպանում էր կին արտիստների և կատարողների իրավունքները և բարելավում նրանց աշխատանքային պայմանները, բողոքի ձայն բարձրացնում ընդդեմ գործակալների և կոռուպցիայի, մասնակցում էր քաղաքացիական անկարգություններին և հրկիզումներին: Կանանց հասարակական-քաղաքական միության անդամ էր։ ԱՄՆ արտագաղթելուց հետո նա միացել է Մարգարետ Սենգերի Ծնելիության վերահսկման ամերիկյան լիգային։ Իր ակտիվ գործունեության պատճառով մի քանի անգամ ձերբակալվել է։

## Կենսագրություն
Կատերինա Մարիա Շեֆերը ծնվել է Վեստֆալիայի Ռիտբերգ քաղաքում։ Նրա մայրը մահացել է տուբերկուլյոզից, երբ երեխան երկու տարեկան էր։ Չորս տարի անց, երբ նա վեց տարեկան էր, խորթ մայրը նույնպես մահացավ տուբերկուլյոզից։ Իսկ հայրը, որի անունը անհայտ է, միշտ նախատել է Մարիոնին և ատել նրա կարմիր մազերը։ Երբ Մարիոնը տասնհինգ տարեկան էր, հայրը նրան ուղարկեց ապրելու իր մորաքրոջ հետ Լոնդոնում:

## Գործունեություն
Մանկուց Մարիոնը սիրում էր երգել։ Դպրոցական տարիներին նրան վերագրել են հետևյալ մեջբերումը. 

Մորաքրոջ մոտ տեղափոխվելուց անմիջապես հետո Անգլիայում նա սկսեց մնջախաղեր սովորել և բեմում ելույթ ունենալ: Լոնդոնի երաժշտական ​​սրահները և էստրադային շոուները դարձան նրա երկրորդ տունը, որտեղ ներկայացվեցին երգեր և ընթացիկ իրադարձությունների պարոդիաներ: Դա ավելի բաց, բազմազան և ոչ ֆորմալ գեղարվեստական ​​միջավայր էր՝ մնացած վիկտորիանական Անգլիայի համեմատությամբ։

Իր կարիերայի սկզբում Մարիոնի դերերն այնքան փոքր էին, որ նրա անունը նույնիսկ նշված չէր ծրագրում։ Բայց, ի վերջո, քրտնաջան աշխատանքի և հաստատակամության, երգչախմբային կատարումների և փոքր դերերի միջոցով նա հասավ մինչև առաջատար տիկնանց կրկնօրինակողի դերերին, նրանք հյուրախաղերով շրջագայում էին Միացյալ Թագավորությունում, ինչպիսին *Lady Slavery*-ն է:

Բայց Մարիոնի առավել նշանակալից ներդրումը էստրադային արդյունաբերության մեջ նրա ապստամբությունն էր կոռումպացված համակարգի դեմ, որը թույլ էր տալիս կատարողներին հարձակվել և ենթարկվել սեքսիստական ​​բռնությունների իրենց ելույթների ժամանակ: Միևնույն ժամանակ, կատարողների աշխատանքային պայմանները հաճախ սեռական շահագործման տարրեր ունեին, այդ թվում՝ աշխատանք ստանալու համար։

Մարիոնն իր չհրապարակված ինքնակենսագրության մեջ հիշում է մի նման հանդիպում միստր Դրեյք անունով գործակալի հետ։ Ելույթի հնարավորությունը քննարկելիս Դրեքը փորձել է համբուրել նրան։ Մարիոնը սկսել է դիմադրել և ընկել է՝ հարվածելով գլուխը։ Այդ մարդը ասել է, որ աղջիկը չի կարող հաջողության հասնել, եթե մերժի ղեկավար տղամարդկանց սեռական ցանկությունները։ 1906 թվականին նա միացավ դերասանների ասոցիացիային և Էստրադային արտիստների ֆեդերացիային (*VAF*), որտեղ խոսեց կին կատարողների նկատմամբ վերաբերմունքի մասին։

Նույն թվականին նա հանրային ճանաչում ձեռք բերեց, երբ պատասխան նամակ գրեց *London Era* թերթին, որը հոդված էր հրապարակել դերասանների՝ իրենց գործակալների հանդեպ հավատարմության բացակայության մասին: Այնուհետև Մարիոնը գրեց, որ ինքը «դադարել է հավատալ մի կնոջ գոյությանը, ով ցանկանում է վաստակել իր ապրուստը և հաջողությունների հասնել իր մասնագիտության մեջ բացառապես իր արժանիքների շնորհիվ՝ առանց որևէ ազդեցության»։ Հաջորդ վեց շաբաթվա ընթացքում շատ այլ կանայք նկարագրեցին նմանատիպ փորձառություններ և իրենց մտահոգությունները: Մարիոնի մասնակցությունը կանանց ընտրական իրավունքի շարժմանը հետագայում վնասեց նրա հեղինակությունը և, որպես հետևանք, տուժեց նրա կարիերան Անգլիայում: Գործակալները չէին ցանկանում գործ ունենալ կռվարար կնոջ հետ։ ԱՄՆ տեղափոխվելը կարող էր դրական ազդեցություն ունենալ նրա կարիերայի զարգացման վրա, բայց Մարիոնը իր ժամանակի մեծ մասը նվիրեց *Birth Control Review* ամսագրին:

## Ակտիվիզմ
Իրավունքների պաշտպանության իր գործունեության համար Մարիոնը ներգրավվեց սուֆրաժիստների շարժման մեջ: Նա միացել է Կանանց հասարակական և քաղաքական միությանը (*WSPU*) 1908 թվականին և Դերասանուհիների իրավունքների լիգային (*AFL*) 1909 թվականին։ Նրա առաջին աշխատանքը *WSPU*-ում եղել է «Ձայներ կանանց համար» թերթի վաճառքը փողոցներում։ Չնայած որ նա սկզբում չէր սիրում այդ աշխատանքը, շատ լավ էր անում իր գործը և ի վերջո դարձավ լավագույն անդամներից մեկը, ըստ Բարբարա Գրինի:

Մարիոնը ընդունեց *WSPU*-ի ակտիվությունը և մասնակցեց երթերին, որոնց ընթացքում ոստիկանները ֆիզիկական ուժ կիրառեցին նրանց նկատմամբ: Նա աղյուսներ է նետել փոստային բաժանմունքների, մթերային խանութների պատուհաններին, և մի անգամ սուֆրաժիստական գրականությամբ մի տոպրակ նետել Ներքին գործերի նախարարության պատուհանին: Նա իրականացրել է ահաբեկչական գործողություններ՝ հրկիզումներ և պայթյուններ, որոնք մարդկանց վնաս պատճառելու նպատակ չեն ունեցել, հիմնականում եկեղեցիներում և գնացքների վագոններում։ Նրանք այնքան վնաս չեն հասցրել, որքան ժամանակակից պայթուցիկ սարքերը, քանի որ ռումբերը պայթելուց առաջ ծխում էին, ինչը մարդկանց ժամանակ էր տալիս փախչելու: Մի օր Մարիոնը, որպես ստուգում, կեղծ հրդեհային ահազանգ տվեց և հրաժարվեց վճարել տուգանքը։ Նա որոշեց կրել իր բանտարկությունը և մեկ ամսով բանտ նստեց, ինչում նրան աջակցում էին այլ սուֆրաժիստներ:

Նրա ամենահայտնի գործողությունը 1913 թվականի հունիսի 8-ին *Hurst Park* ձիարշավարանի ստորին տրիբունայի այրումն էր Կլարա Գիվինի հետ: Դրա համար նա դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման, և հենց այնտեղ էլ ենթարկվել է կրկնակի բռնի կերակրման։ Բանտում գտնվելու ժամանակ շատ սուֆրաժիստներ հացադուլ էին անում, ուստի բանտի աշխատակիցները բռնի կերպով կապում էին նման բանտարկյալներին և խողովակներ մտցնում նրանց քթանցքների, բերանի կամ կոկորդի մեջ, որոնցով հեղուկ սնունդ էին լցնում։ Հաճախակի են եղել դեպքեր, երբ խողովակը սխալ է դրվել՝ առաջացնելով սուր ցավեր կամ նույնիսկ գիտակցության կորուստ։ Ազատազրկման ընթացքում Մարիոնը ենթարկվել է այս ընթացակարգին 232 անգամ, երբեմն՝ օրական երեք անգամ հարկադիր կերակրման: Նա դա հիշում է որպես «դժոխային տանջանքներ»: Ազատ արձակվելուց հետո նրա ձեռք բերած փորձը միայն ավելի խթանեց նրան շարունակելու պայքարը։

Հացադուլի համար Մարիոնը պարգեւատրվել է *WSPU*-ի Արիության մեդալով։

Մարիոնը ստիպված էր լքել Բրիտանիան Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին՝ հակագերմանական տրամադրությունների պատճառով, և ազդեցիկ սուֆրաժիստների օգնությամբ նա կարողացավ արտագաղթել ԱՄՆ։ Նա հանդիպեց Մարգարետ Սենգերին Քարնեգի Հոլում և սկսեց աշխատել նրա հետ «*Birth Control Review*» ամսագրի վաճառքի վրա։ Մարիոնը դարձավ Նյու Յորքի հայտնի անձանցից, որն իր ժամանակի մեծ մասն անցկացրեց փողոցներում՝ քայլելով Թայմս Սքվերի և Քոնի Այլենդի միջև՝ ջանասիրաբար վաճառելով ամսագիրը: Այս վայրը բողոքի ձև էր և կրթական մարտավարություն՝ ստիպելով մեծ թվով մարդկանց ուշադրություն դարձնել և լսել, թե ինչ է նա ասում: Մարիոնը դա անում էր 13 տարի, և թեև նրա գործողությունները հեռու էին բռնությունից, նա ևս մի քանի անգամ ձերբակալվեց:

1918 թվականի նոյեմբերին Մարիոնը երեսուն օր անցկացրեց բանտում՝ «Անպարկեշտության դեմ պայքարի միության» անդամին բրոշյուր վաճառելու համար: Այնտեղ նա ծանոթացավ քաղաքական այլախոհ Ագնես Սմեդլիի հետ։ Սմեդլին հիշեց, որ Մարիոնը ամեն առավոտ դուրս էր գալիս միջանցք և բղավում՝ «Երիցս ուռա՜ ծնելիության վերահսկման համար»։ Մարիոնը կարճ ժամանակով վերադարձավ Անգլիա՝ մասնակցելու Էմելին Փանքհերսթի արձանի բացմանը, սակայն ճանապարհորդության պատճառով նրան ազատեցին*Birth Control Review*-ի աշխատանքից: Վերադառնալով ԱՄՆ՝ նա սկսեց աշխատել *Works Progress Administration*-ի (WPA) Խոսքի բարելավման նախագծում, որտեղ նա օգնում էր երեխաներին անգլերեն սովորել:

Մարիոնը մահացել է Նյու Յորքի ծերանոցում 1944 թվականի հոկտեմբերի 9-ին:

## Գրականություն
* Engelman, Peter C. (2011), *История движения Контроля над рождаемостью в Америке*, ABC-CLIO, ISBN 978-0-313-36509-6.
* Riddell, Fern (2018), *Смерть за десять минут: забытая жизнь радикальной суфражистки Китти Марион*, Hodder & Stoughton, ISBN 978-1473666184.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kitty Marion: Actor & Suffragette
* Kitty Marion papers *The New York Public Library*
* Kitty Marion, *The Women’s Suffrage Project*

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ