Վերնոն Լուիս Փերինգթոն

**Վերնոն Լուիս Փերինգթոն** (, ), ամերիկացի գրականության պատմաբան, գիտնական և քոլեջում ֆուտբոլի մարզիչ։ Ամերիկյան գրականագիտության մասին նրա եռահատոր պատմությունը՝ «Ամերիկյան մտքի հիմնական հոսանքներ», 1928 թվականին արժանացել է պատմության Պուլիցերյան մրցանակի և դարձել ժամանակի ամերիկացի պատմաբանների ամենաազդեցիկ գրքերից մեկը։  Փերինգթոնը դասավանդել է Էմպորիայի քոլեջում, Օկլահոմայի և Վաշինգտոնի համալսարաններում։ Նա նաև 1893-1896 թվականներին եղել է Էմպորիայի քոլեջի, իսկ 1897-1900 թվականներին՝ Օկլահոմայի համալսարանի գլխավոր ֆուտբոլային մարզիչը։ Փերինգթոնը 1927 թվականին հիմնադրել է Ամերիկագիտության շարժումը։

## Կենսագրություն և կրթություն
Վերնոն Լուիս Փերինգթոնը ծնվել է Իլինոյս նահանգի Ավրորա քաղաքում, Հանրապետականների ընտանիքում, որը շուտով տեղափոխվեց Կանզաս նահագի Էմպորիա քաղաք։ Փերինգթոնը հաճախել է Էմպորիայի քոլեջ և Հարվարդի համալսարան, որտեղ էլ 1893 թվականին ստանացել է բակալավրի աստիճան։ Նա չի ստացել մագիստրոսական կոչում։ Վախենալով Կանզասի ֆերմերների ծանր աշխատանքից՝ 1890-ականներին նա գնաց այլ ուղղությամբ։ Իր կարիերան սկսեց որպես անգլերենի ուսուցիչ և ֆուտբոլի մարզիչ Էմպորիայի քոլեջում, որտեղ 1895 թվականին ստացավ մագիստրոսի կոչում դասընթացում կատարած աշխատանքի համար։

## Կարիերա
1897 թվականին Փերինգթոնը տեղափոխվեց Օկլահոմայի համալսարան, որտեղ դասավանդեց բրիտանական գրականություն, ստեղծեց անգլերենի ամբիոն, մարզեց ֆուտբոլային թիմ, խաղաց բեյսբոլի թիմում, խմբագրեց համալսարանական թերթը և փորձեց բարելավել համալսարանը։ Նա հրատարակություններ քիչ կատարեց, քանի որ 1908-ին աշխատանքից հեռացվեց կրոնական խմբերի ճնշման պատճառով, որոնք ցանկանում էին աշխատանքից հեռացնել բոլոր «անբարոյական ուսուցիչներին»։ Դրանից հետո նա ակնառու ակադեմիական կարիերա է ունեցել Վաշինգտոնի համալսարանում։

Փերինգթոնը Օկլահոմա Սուներսի ֆուտբոլային թիմի երկրորդ գլխավոր մարզիչն էր և Օկլահոմայի համալսարանի առաջին դասախոսը, ով զբաղեցրեց այդ պաշտոնը։ Նրան բնորոշ են Հարվարդի խաղաոճը և ֆուտբոլային ծրագրի լավ կազմակերպումը։ Չորս տարվա ընթացքում ՝ 1897-1900 թվականներին, Փերինգթոնի թիմերը խաղացել են ընդամենը 12 հանդիպում ՝ գրանցելով 9-2-1 ռեկորդ։ Փերինգթոնի՝ որպես գլխավոր ֆուտբոլային մարզչի աշխատանքի ժամանակահատվածը Օկլահոմայի առաջին հինգ մարզիչներից ամենաերկարն էր։

1908 թվականին Փերինգթոնը տեղափոխվեց Վաշինգտոնի համալսարան։ 1918 թվականին նա ասել էր․ «Ամեն տարի իմ արմատականությունը ավելի ու ավելի մեծ աջակցություն է ստանում մասնավոր կապիտալիզմի վնասակարության գիտակցումից։ Այս եսասիրական համակարգի նկատմամբ ատելությունը դարձել է իմ կյանքի հիմնական կիրքը։ Օկլահոմայից Վաշինգտոն տեղափոխվելն ինձ համար նշանավորում է կյանքի հին մշակութային մեկնաբանությունից դեպի ավելի ուշ տնտեսական»։

### Ամերիկագիտության հիմնադիր
Փերինգթոնը ամերիկագիտության կարգապահական շարժումը հիմնել է 1927 թվականին իր «Ամերիկյան մտքի հիմնական հոսանքները» աշխատության հետ մեկտեղ, որը գաղութային ժամանակների ամերիկյան գրականագիտության եռահատոր պատմություն է։  Շարժումը ընդլայնեցին Փերի Միլլերը, Ֆ.Օ. Մատիսենը և Ռոբերտ Սփիլլերը 1920-ական և 1930-ականներին։ Այն տարրերը, որոնք այս նախաձեռնողները համարում էին հեղափոխական, Փերինգթոնի միջառարկայականությունն էր, մշակութային վերլուծության նկատմամբ նրա մոտեցումը և Հյուսիսային Ամերիկայի եզակիության վրա կենտրոնացումը։

«Ամերիկյան մտքի հիմնական հոսանքները» աշխատության նախաբանից․

«Ես փորձել եմ որոշակի զեկույց ներկայացնել ամերիկյան գրականագիտության մեջ որոշ հիմնարար գաղափարների ծագման և զարգացման մասին, որոնք սկսեցին համարվել ավանդաբար ամերիկյան, թե ինչպես են դրանք հայտնվել այստեղ, ինչպես են դրանք հակադրվել և ինչ ազդեցություն են ունեցել մեր իդեալների և հաստատությունների ձևի և շրջանակի որոշման վրա։ Կատարելով այս առաջադրանքը ՝ ես որոշեցի հետևել մեր քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական զարգացման լայն ճանապարհին, այլ ոչ թե նեղ գեղարվեստական»։

### «Ամերիկյան մտքի հիմնական հոսանքները»
1928 թվականին գիրքն արժանացել է պատմության Պուլիցերյան մրցանակի։ Փերինգթոնը ԱՄՆ պատմության երեք փուլերը սահմանեց որպես կալվինիստական հոռետեսություն, ռոմանտիկ լավատեսություն և մեխանիկական հոռետեսություն, որոնց հիմնական շարժիչ ուժը ժողովրդավարական իդեալիզմն էր։

Փերինգթոնը պաշտպանում էր պետական ինքնիշխանության ուսմունքը և ձգտում էր այն առանձնացնել ստրկության դեմ պայքարից ՝ պնդելով, որ այս երկու պատճառների միավորումը «կործանարար էր» ամերիկյան ժողովրդավարության համար ՝ վերացնելով կորպորատիվ իշխանության աճի վերջին արգելակը Ոսկեզօծ դարաշրջանում, երբ դաշնային կառավարությունը սկսեց պաշտպանել կապիտալիստներին տեղական և միջազգային կանոնակարգություններից։

Երկու տասնամյակ շարունակ «Ամերիկյան մտքի հիմնական հոսանքները» ամերիկացի պատմաբանների ամենաազդեցիկ գրքերից մեկն էր ։  Ռեյսինգը (1989) ցույց է տվել, որ այս գիրքը գերակշռում էր գրական և մշակութային քննադատության մեջ 1927-ից մինչև 1950-ականների սկիզբը։ Քրոուն (1977) այն անվանել է «առաջադեմ պատմության աստվածաբանական հանրագումար»։ Առաջադիմական պատմությունը փոխկապակցված ենթադրությունների և տեսակետների ամբողջություն էր, որոնք ոգեշնչեցին պատմության մեջ ամերիկյան մասնագիտական գիտության առաջին մեծ ծաղկումը։ Այս պատմաբանները տնտեսական և աշխարհագրական գործոնները դիտում էին որպես առաջնային, իսկ գաղափարները ՝ պարզապես որպես գործիքներ։ Նրանք շատ գերիշխող հասկացություններ և մեկնաբանություններ համարեցին դիմակներ, որոնք թաքցնում են ավելի խորը իրողություններ։

Ամերիկյան պատմության նրա առաջադեմ մեկնաբանությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ 1920-ական և 1930-ականներին և օգնեց սահմանել ժամանակակից լիբերալիզմը Միացյալ Նահանգներում։ 1930-ականներին և 1940-ականներին արժանանալով ապշեցուցիչ գովասանքի և ունենալով հսկայական ազդեցություն մտավորականների վրա, Փերինգթոնի գաղափարները հավանության արժանացան մինչև 1950 թվականը։ Ռիչարդ Հոֆշտադտերն ասում է. «Փերինգթոնի հեղինակության մեջ ամենազարմանալին նրա կտրուկ անկումն է... 1940-ականների ընթացքում Փերինգթոնը բավականին արագ դադարեց հետաքրքրություն առաջացնել ամերիկյան գրականության ուսանողների շրջանում, և ժամանակի ընթացքում պատմաբանները նույնպես սկսեցին «լքել նրան»։ Հոֆշտադտերը ցույց է տալիս, թե ինչպես են Փարինգթոնի գաղափարները ենթարկվել զանգվածային հարձակումների 1940-ականներին և 1950-ականներին։ Հարոլդ Բլումն ասում է. «Փերինգթոնը դատապարտված էր այնպիսի քննադատների կողմից, ինչպիսիք են Լիոնել Թրիլինգը, որը խստորեն քննադատում էր իր գրական ազգայնականությունը և նրա համառ պահանջը, որ գրականությունը հասնի լայն լսարանի»։ Լիբերալ պատմաբան Արթուր Շլեզինգեր կրտսերն իր ինքնակենսագրության մեջ ասում է, որ 1920-ականների առաջադեմ Պատմական աշխատությունները, ինչպիսին է «Հիմնական հոսանքները», քիչ են ընթերցվում, և դրանց հեղինակները հիմնականում մոռացված են": Նա ավելացնում է, որ «Հիմնական հոսանքները» աղքատացրել է ամերիկյան հարուստ և բարդ անցյալը ։  Փերինգթոնը Ջոնաթան Էդվարդսին, Պոյին, Գոտորնին, Մելվիլին, Հենրի Ջեյմսին դարձրեց եզրային գործիչներ, որոնք զբաղվում էին գեղարվեստական գրականությամբ, այլ ոչ թե ամերիկյան փորձի լուսավորիչների։

## Մահ և ժառանգություն
Փերինգթոնը հանկարծամահ է եղել 1929 թվականի հունիսի 16-ին Անգլիայի Ուինչքոմ քաղաքում։

Հոլը կարծում է, որ 1940-50-ականներին անգլիացի դասախոսները հրաժարվեցին Փերինգթոնի մոտեցումից ՝ հօգուտ «նոր քննադատության» և կենտրոնացան հենց տեքստերի վրա, այլ ոչ թե սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական ենթատեքստերի, որոնք հետաքրքրում էին Փերինգթոնին։ Միևնույն ժամանակ, պատմաբաններն անցան անցյալում ընդունված մոդելին, որը Փերինգթոնի դիալեկտիկական բևեռականությունը լիբերալի և պահպանողականի միջև համարում էր պարզ։ 1950-ականներին գիրքը կորցրեց իր հայտնիությունը և հիմնականում անտեսվեց գիտնականների կողմից։ Մերժելով այս թեզը ՝ որոշ մեկնաբաններ դեռ հիացած էին Պարինգթոնի քաղաքականապես ներգրավված գրելու ոճով, ինչպես նշել է պատմաբան Դեյվիդ Վ. Լևին։

: Երիտասարդ սերնդի ընթերցողներն ու գիտնականները կարող են չկիսել Փերինգթոնի հատուկ դատողությունները կամ տեսակետները, բայց դժվար է հավատալ, որ նրանք դեռ չեն գրավվելու, գերվելու և ոգեշնչվելու նրա փայլից, համարձակությունից, նրա քաղաքական նվիրվածության ջերմեռանդությունից։

Փերինգթոնի անունով են կոչվում Օկլահոմայի համալսարանի Փերինգթոնի օվալաձև սրահը և Վաշինգտոնի համալսարանի Փերինգթոնի սրահը։

## Գրքեր
* *The Connecticut Wits* (1926)
* *Main Currents in American Thought* (1927)
* *Sinclair Lewis, Our Own Diogenes* (1927)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
*  The standard scholarly biography
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Summary of his ideas
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ