Ֆլուդարաբին

**Ֆլուդարաբին**, վաճառվում է նաև *«Ֆլուդարա»* ապրանքանիշի անվան ներքո, հակաուռուցքային դեղամիջոց, սովորաբար կիրառվում է *5-O-ֆոսֆորիլացված* ձևով, որը հայտնի է որպես՝ ֆլուդարաբինի ֆոսֆատ։ Որպես կանոն, այն օգտագործվում է լեյկեմիայի և լիմֆոմայի բուժման ժամանակ։ Դրանց թվում են՝ քրոնիկ լիմֆոցիտար լեյկեմիա, ոչ Հոջկինյան լիմֆոմա, սուր միելոիդ լեյկեմիա և սուր լիմֆոբլաստային լեյկեմիա։ Ֆլուդարաբինը սովորաբար կիրառվում է միայն ներերակային ներարկման միջոցով, անհրաժեշտ է խուսափել դեղամիջոցի պատահական արտաանոթային ներթափանցումից: Ֆլուդարաբինի օրական դեղաչափը 25 մգ/մ2, օրական մեկ անգամ՝ 5 օր շարունակ, յուրաքանչյուր 28 օրը մեկ:

Անհրաժեշտ դեղաչափը (հաշվարկված հիվանդի մարմնի մակերեսին համապատասխան) հավաքվում է ներարկիչի մեջ: Դեղամիջոցի ներերակային ներարկման համար նշված դեղաչափը նոսրացվում է՝ 10 մլ, 0.9% նատրիումի քլորիդի լուծույթում: Անհրաժեշտ դեղաչափը կարող է նաև նոսրացվել՝ 100 մլ 0.9% նատրիումի քլորիդի լուծույթում և կաթիլային ներարկման միջոցով՝ 30 րոպեի ընթացքում ներարկել: Բուժման օպտիմալ տևողության վերաբերյալ հստակ տվյալներ դեռևս չկան: Երկարատև ներերակային ներարկման դեպքում կարող է առաջանալ՝ ցավ և կարմրություն, լյարդի և երիկամային ախտահարում, գերզգայունություն, մազաթափություն, լեյկեմիա: Հղիության կամ կրծքով կերակրման ընթացքում ֆլուդարաբինի կիրառումը հակացուցված է, քանի որ այն ունի քաղցկեղածին ազդեցություն՝ սաղմնային զարգացման ընթացքում։

Լյարդի կամ երիկամային ֆունկցիոնալ խանգարում ունեցող հիվանդներին՝ ֆլուդարաբինի կիրառման արդյունավետության և անվտանգության վերաբերյալ սահմանափակ տվյալներ կան: Նման դեղամիջոցների կիրառումը լյարդի կամ երիկամային խանգարում ունեցող հիվանդներին, անհրաժեշտ է լինում կատարել ռիսկ/օգուտ հարաբերակցության գնահատում։  Այս հիվանդների բուժումը պետք է իրականացվի հմուտ մասնագետների խիստ հսկողության ներքո։ Անհրաժեշտության դեպքում, կարիք է լինում դեղաչափի նվազեցում կամ բուժման ժամանակավոր դադարեցում։ Ֆլուդարաբինը, արագորեն դեֆոսֆորիլացվում է մինչև (2-ֆտոր-արա-A), որը կլանվում է բջիջների կողմից, ապա բջջանյութում ֆոսֆորիլացվում է՝ դեզօքսիցիտին կինազի կողմից մինչև ակտիվ տրիֆոսֆատ (2-ֆտոր-արա-ԱՏՊ): Այս մետաբոլիտը արգելակում է՝ ռիբոնուկլեոտիդային ռեդուկտազ, ԴՆԹ–պոլիմերազ, ԴՆԹ–պրիմազը և ԴՆԹ–լիգազ, դրանով իսկ արգելակելով ԴՆԹ սինթեզը: Բացի այդ, ՌՆԹ–պոլիմերազ II-ը մասամբ արգելակվում է, որին հաջորդում է սպիտակուցի սինթեզի նվազումը։

Ֆլուդարաբինի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 1991 թվականին։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
աջից|frameless|363x363փքս
Ֆլուդարաբինը խիստ արդյունավետ է՝ քրոնիկ լիմֆոցիտար լեյկեմիայի բուժման ժամանակ, ապահովելով ավելի բարձր արդյունավետության մակարդակ, քան ալկիլացնող հակաուռուցքային դեղամիջոցները, ինչպիսին է՝ քլորամբուցիլ (վաճառքային անունը՝ *Լեյկերան*), որի դեպքում կատարվում է մոնոթերապիա։ Ֆլուդարաբինը կիրառվում է՝ ցիկլոֆոսֆամիդի, միտոքսանտրոնի, դեքսամետազոնի և ռիտուքսիմաբի (վաճառքային անունը՝ *Ռիտուքսան*) հետ տարբեր համակցություններով՝ ոչ Հոջկինյան լիմֆոմաների բուժման ժամանակ:

Անկախ հիվանդության պատմության մեջ որևէ աուտոիմուն պրոցեսների առկայությունից, ֆլուդարաբինով բուժման ընթացքում կամ դրանից հետո՝ նկարագրվել են կյանքին վտանգ հանդիսացող և երբեմն մահացու, աուտոիմուն ռեակցիաներ (աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիա, աուտոիմուն թրոմբոցիտոպենիա, թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա, պեմֆիգուս կամ մաշկի մակերեսային բորբոքում, Էդվարդսի համախտանիշ): Հեմոլիտիկ անեմիայով տառապող հիվանդների մեծամասնության մոտ, նկարագրվում է կրկնակի հեմոլիզ՝ ֆլուդարաբինով սադրիչ թեստից հետո։ Ֆլուդարաբինի դեղահաբերով բուժման ընթացքում, անհրաժեշտ է արյան ցուցանիշների մշտադիտարկում՝ հեմոլիզի նախանշանների առկայության հաստատման համար: Եթե հայտնաբերվում է հեմոլիզ, խորհուրդ է տրվում դադարեցնել Ֆլուդարաբինով բուժումը:

Քիմիաթերապևտիկ բուժումը պետք է իրականացվի  կլինիկական և արյունաբանական մշտադիտարկման ներքո: Քանի որ դեղամիջոցի ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններից մեկը միելոսուպրեսիան է, խորհուրդ է տրվում պարբերաբար անցկացնել արյան ընդհանուր հետազոտություն՝ հիվանդների մոտ նեյտրոպենիայի, անեմիայի և թրոմբոցիտոպենիայի զարգացումը արագորեն հայտնաբերելու համար: Այս դեղորայքով բուժում ստացող հիվանդները, պարբերաբար պետք է նաև մշտադիտարկման ենթարկվեն ոչ արյունաբանական (հիմնականում նյարդաբանական) տոքսիկության ախտանիշների համար: Ֆլուդարաբինի երկարատև օգտագործման ազդեցությունը՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա անհայտ է: Այնուամենայնիվ, որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ համեմատաբար երկարատև օգտագործման դեպքում (մինչև 26 բուժման կուրս) ֆլուդարաբինը բավարար չափով տանելի է հիվանդների կողմից:

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ֆլուդարաբինը առաջացնում է խորը լիմֆոպենիա և, որպես հետևանք, մեծացնում է օպորտունիստական հիվանդությունների առաջացման ռիսկը: Ֆլուդարաբինով բուժվող հիվանդներին, սովորաբար խորհուրդ է տրվում ընդունել՝ տրիմեթոպրիմ կամ սուլֆամեթոքսազոլկամ, ինչպես նաև պենտամիդին՝ պնևմոցիստոզի կանխարգելման համար: Քանի որ, ֆլուդարաբինը կարող է առաջացնել ուռուցքի լիզիս անգամ թերապիայի վաղ շրջանում, անհրաժեշտ է զգոն լինել այս համախտանիշի զարգացման ռիսկի ենթարկված հիվանդներին (հատկապես մեծ ուռուցքային զանգվածների դեպքում): Ֆլուդարաբինով բուժում ստացող հիվանդները պետք է ուշադիր հսկվեն հեմոլիտիկ անեմիայի զարգացման համար (հեմոգլոբինի մակարդակի կտրուկ նվազում ): Եթե զարգանում է հեմոլիզ, խորհուրդ է տրվում դադարեցնել թերապիան: Հեմոլիտիկ անեմիայի ամենատարածված բուժումներն են՝ ճառագայթված արյան փոխներարկում և գլյուկոկորտիկոստերոիդային թերապիան:

Ֆլուդարաբինի երկարատև կիրառման հետևանքով, զարգանում են ծանր կողմնակի ազդեցություններ, այդ թվում՝ անեմիա, թրոմբոցիտոպենիա և նեյտրոպենիա, որոնք պահանջում են արյան քննության կանոնավոր մշտադիտարկում: Որոշ հիվանդներին, անհրաժեշտ է արյան և թրոմբոցիտների փոխներարկում կամ *G-CSF* թերապիա՝ նեյտրոֆիլների քանակը բարձրացնելու համար: Ֆլուդարաբինը կապված է որոշ հիվանդների մոտ ծանր աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիայի զարգացման հետ։ Կողմնակի ազդեցությունները ի հայտ են գալիս ֆլուդարաբինի տոքսիկության և երկարատև կիրառման հետևանքով, մասնավորապես՝ մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, հոգնածություն, մկանային թուլություն, երկրորդային վարակներ/օպորտունիստական վարակներ (օրինակ՝ գաղտնի վիրուսների, այդ թվում՝ հերպեսի և Էպշտեյն-Բարի վիրուսների վերաակտիվացում, պրոգրեսիվող բազմաֆոկալ լեյկոէնցեֆալոպաթիա), թոքաբորբ, հաճախակի՝ դող, մկանացավ, այտուցվածություն, իսկ ավելի հազվադեպ՝ լիմֆոպրոլիֆերատիվ խանգարումներ (կապված Էպշտեյն-Բարի վիրուսի հետ)։

## Դեղագիտություն
Ֆլուդարաբինի ֆոսֆատը (2-ֆտոր-արա-ԱՄՊ) արագորեն դեֆոսֆորիլացվում է (ներերակային ներարկումից մի քանի րոպե անց)՝ վերածվելով 2-ֆտոր-արաբինոֆուրանոզիլադենինի (2-ֆտոր-արա-A): Բջջի ցիտոպլազմայում այն վերաֆոսֆորիլացվում է դեզօքսիցիտիդին կինազի կողմից՝ փոխակերպվելով ակտիվ տրիֆոսֆատի (գլխավոր մետաբոլիտ): Վերջինս արգելակում է՝ ռիբոնուկլեոտիդային ռեդուկտազը, ԴՆԹ–պոլիմերազը (ալֆա, դելտա և էպսիլոն), ԴՆԹ պրիմազը, ԴՆԹ լիգազը և արգելափակում ԴՆԹ սինթեզը: Մասամբ կապվում է ՌՆԹ–պոլիմերազ II-ի հետ և արգելակում սպիտակուցների կենսասինթեզը (հիմնականում բջջային ցիկլի S փուլում): Ակտիվացնում է ԴՆԹ-ի մասնատման և լիմֆոցիտների ապոպտոզի մեխանիզմը (ցույց է տրվել քրոնիկ լեյկոզով հիվանդների լիմֆոցիտների վրա կատարված *in vitro* ուսումնասիրություններում):

## Պատմություն
Ֆլուդարաբինի ֆոսֆատը հայտնաբերվել է Ջոն Մոնտգոմերիի և Քեթլին Հյուսոնի կողմից՝ 1968 թվականին,  Հարավային գիտահետազոտական համալսարանում։

## Անվանումներ
Ֆլուդարաբինը սովորաբար կիրառվում է իր 5-O-ֆոսֆորիլացված ձևով, հայտնի է որպես՝ ֆլուդարաբինի ֆոսֆատ, որը արյան մեջ արագորեն դեպոսֆորիլացվում է ֆլուդարաբինի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղերի չարաշահումից մահացածներ
Կատեգորիա:Պուրիններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ ըստ տարրերի
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա
Կատեգորիա:Ֆտորօրգանական միացություններ