Ճակատամարտ Մելիգալասի համար

**Մելիգալասի ճակատամարտ** (), 1944 թվականի սեպտեմբերի 13-ից 15-ը՝ Պելոպոնես թերակղզու հարավից գերմանական զորքերի հեռանալուց հետո առաջին օրերին տեղի ունեցած ճակատամարտ։ Մեսենիայի Մելիգալաս քաղաքի համար մղված ճակատամարտը Հունաստանի ազգային ազատագրական բանակի (ԷԼԱՍ) և «Անվտանգության գումարտակների» հույն կոլլաբորացիոնիստների միջև վերջին և ամենաարյունալի բախումներից մեկն է եղել։ Չորս տասնամյակների ընթացքում (մինչև 1981 թվականը) 1944 թվականի իրադարձությունները Մելիգալասում դարձել են քաղաքական գործիք և պաշտոնապես ներկայացվել են որպես «կոմունիստական վայրագության» վառ օրինակ։ Այսօր այս ավանդույթը շարունակում են ծայրահեղ աջաթևյան շրջանակները՝ ի դեմս նեոնացիստական Նոր արշալույսի, որոնք Մելիգալասում ամենամյա արարողություններին հրավիրում են իրենց համախոհներին Գերմանիայից, Իտալիայից, Իսպանիայից և այլն։

## Անվտանգության գումարտակներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Հունաստանի եռակի՝ գերմանա-իտալա-բուլղարական օկուպացիայի սկսվելուց հետո, օկուպացիոն իշխանություններն անհրաժեշտ են համարել նահանգում պահպանել, թեև փոքր թվով, հունական ժանդարմերիան և ոստիկանությունը Աթենքում, Պիրեյոսում, Պատրասում և Կերկիրայում՝ «կարգի պահպանման և կոմունիստների հետապնդման համար»։ Ժանդարմերիան ջանք չի գործադրել Հունաստանի ազգային ազատագրական բանակի (ԷԼԱՍ) պարտիզաններին հետապնդելու հարցում, ինչի պատճառով իտալացիները, ովքեր վերահսկում էին երկրի տարածքի մեծ մասը, և հատկապես բուլղարացիները, ովքեր իրենց օկուպացիոն գոտին հայտարարեցին Բուլղարիայի տարածք, սահմանափակում են ժանդարմերիայի գործունեությունը նահանգների մեծ քաղաքներով։ Հույն «քվիսլինգ» Իոանիս Ռալիսը, 1943 թվականի սկզբին համաձայնել է ընդունել իր նախորդ Լոգոֆետոպուլոսի գործերը, պայմանով, որ նրան թույլ է տրվելու ստեղծել զինված ուժեր «օրինական կարգը պահպանելու և ԷԼԱՍ-ի կոմունիստների դեմ պայքարելու համար»։ Գերմանացիներն իրենց հերթին գիտակցել են այդ միավորումների ստեղծման քաղաքական ներքին հակասական բնույթը, և այն, որ այդ միավորումներն իրենցից ավելի լավ էին ծանոթ տեղանքին ու դիմադրության շարժման մասնակիցներին։ Գլխավորն այն էր, որ այդ միացությունները կարող էին հեշտացնել իրենց գործը՝ առանց գերմանական ուժերի մասնակցության։

Մարկ Մազաուերն իր «Inside Hitler's Greece: the Experience of Occupation, 1941-44» (1993, «Հիտլերյան Հունաստանում») գրքում նշել է «Անվտանգության գումարտակների» ստեղծման նպատակն է «կարգի պահպանումը կոմունիստական գործողությունների դեպքում»։ «Անվտանգության գումարտակների» ստեղծման ժամանակ գերմանացիների հետ աջաթևյան («ազգայնական») կազմակերպությունների շփումների հաստատման գործում նշանակալի դեր է խաղացել բրիտանացի գործակալ Սթոթը, որը հետպատերազմյան բրիտանական պնդումների համաձայն գործել է սեփական նախաձեռնությամբ։ Պատմաբան Գերոզիսիսը գրում է, որ անգլիացիների և գերմանացիների օբյեկտիվ վերջնական մտադրությունները «համընկնում էին»։ Բացի այդ, երկուսն էլ 1943 թվականին տեղյակ են եղել, որ ժողովրդավարական դիմադրության ամբողջական ոչնչացումն անհնար է։ Գերոզիսիսը կարծում է, որ «Անվտանգության գումարտակների» հետևում միաժամանակ կանգնած են եղել․
* Աթենքի քվիսլինգների կառավարությունը և գերմանացիները
* բրիտանական կառավարությունը
* արտագաղթի հունական կառավարությունը Կահիրեում։

Ստանալով Վերմախտի համաձայնությունը՝ 1943 թվականի հունիսի 18-ին Ռալիսը հրապարակել է «Անվտանգության գումարտակներ» ստեղծելու հրամանագիրը։
thumb|Անվտանգության գումարտակների կոլլաբորացիոնիստներ
Սկզբում գումարտականեր էին անդամագրվում կամ ծայրահեղ հակակոմունիստները, կամ դեկլարացված տարրերը և պարզապես հանցագործներ։ Ի սկզբանե ստեղծվել է 4 գումարտակ։ Բայց շահագրգիռ կողմերի բացահայտ և գաղտնի աջակցությամբ տարեվերջում «գումարտակների» թիվը հասցվել է 15 հազարի։ Հունիսին կազմավորված 2-րդ գումարտակը տեղափոխվել է Պատրաս, որպեսզի դառնա Պելոպոնեսում կազմակերպվող 2-րդ գնդի հիմքը։  Զուգահեռ և անկախ «Անվտանգության գումարտակներից»՝ ծայրահեղ աջ գնդապետ Պապադոնգոնասը իտալացիների, ապա գերմանացիների աջակցությամբ ձեռնամուխ է եղել Ժանդարմերիայի ցուցադրական գումարտակների ստեղծմանը։ Այս գումարտակները գերմանացիների հսկողության տակ էին՝ «գերմանական արյունը խնայելու համար»։ 1943 թվականի նոյեմբերի 1-ին Լակոնիայում ստեղծված գումարտակը ստացել է «Լեոնիդ գումարտակ» անվանումը։ Այն ղեկավարել է Լեոնիդ Վրետակոսը, որի եղբորը՝ Տելեմաքոս Վրետակոսին սպանել են ԷԼԱՍ-ի պարտիզանները։ 

Թե՛ «անվտանգության գումարտակները», թե՛ Պապադոնգոնասի գումարտակները մասնակցել են պարտիզանների դեմ գերմանական պատժիչ օպերացիաներին։ 1944 թվականի հունվարին Վրետտակոսի գումարտակը մասնակցել է պատժիչ «Կեռնեխի գործողությանը»: 1944 թվականի փետրվարին գումարտակները մասնակցել են պատժիչ գործողություններին Ախեյայում, նույն թվականի մարտին Լակոնիայում և Մեսինիայում՝ իրականացնելով մի շարք վայրագություններ քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ։ Ապրիլին օպերացիաները և վայրագությունները կրկնվել են Ախեյայում և Էլիդայում։ Գումարտակները մասնակցել են 1944 թվականի ամառային օպերացիաներին Պելոպոնեսում, ինչպես նաև Կալավրիտայի կոտորածին։

«Անվտանգության գումարտակները» պատասխանատու են նաև բազմաթիվ գնդակահարությունների համար, որոնք կատարվել են ի պատասխան պարտիզանների կողմից գերմանացի զինվորականների սպանությունների։ 1944 թվականի մարտի 15-ին Պատրասում «գումարտակներից» քվիսլինգները գերմանական վերահսկողության տակ գնդակահարել են 200 կոմունիստ։ Մարտին Կալամատա քաղաքի «գումարտակը» գնդակահարել էր 40 մարդու։ Ապրիլի 25-ին գնդապետ Պապադոնգոնասը գնդակահարել է 110 մարդու՝ ի պատասխան ԷԼԱՍ պարտիզանների կողմից գերմանացի գեներալ Կրենցի սպանության, որին Պապադոնգոնասը շատ է հարգել։ 1944 թվականի մայիսին գերմանացիներն ամբողջ Պելոպոնեսը հայտարարել են ռազմական գոտի, արգելել են տեղաշարժը և սահմանել են համընդհանուր պարետային ժամ։ Այս միջոցառումների վերահսկողությունն իրենց վրա են վերցնում «անվտանգության գումարտակները»։

## Գերմանական զորքերի հեռացում, անվտանգության գումարտակների հանձնման ու զինաթափման հարց
1944 թվականի օգոստոսի 26-ին, Բուլղարիայի տարածք մտած խորհրդային բանակի նահանջի ուղիները փակելու սպառնալիքից ելնելով, գերմանական հրամանատարությունը որոշում է կայացրել սկսել իր զորքերի տարհանումը Հունաստանից։ Սեպտեմբերի սկզբին Պելոպոնեսից հեռանալիս գերմանական զորքերը ոչնչացրել են կամուրջներն ու երկաթուղային գծերը, սակայն «անվտանգության գումարտակներին» թողել են զինամթերք, զենք և մատակարարում՝ փորձելով քաղաքացիական պատերազմ հրահրել Հունաստանում։ Հատկանշական են Մելիգալասի «գումարտակի» հրամանատարի տեղակալ մայոր Կազակոսի հիշողությունները (1955)․ «օկուպացիոն իշխանությունների վերաբերմունքը մեր հանդեպ անկեղծ և բարեկամական էր», իսկ Վերմախտի հեռանալու մեջ մեղադրել է գերմանացիներին՝ «դավաճանական դիրքորոշման» համար։ ԷԱՄ-ԷԼԱՍԸ քվիսլինգներին համարել են թշնամական ստորաբաժանումներ, ինչը համապատասխանում էր նաև Հունաստանի ժամանակավոր (էմիգրացիոն) կառավարության համաձայնագրերին։ Գերմանացիների հեռանալուց հետո ԷԼԱՍԸ շրջափակել է «անվտանգության գումարտակներին» երկրի տարբեր քաղաքներում՝ Նաֆպլիոնում, Ագրինիոնում, Տրիպոլիում, Կորինթոսում, Պատրասում։ Օգոստոսի 15-ին Հունաստանի ազգային-ազատագրական ճակատը (ԷԱՄ) մտել է Ազգային միասնության արտագաղթի կառավարություն։ ԷԼԱՍ–ը համարվել է դաշնակցական բանակ և պաշտոնապես գործել է արտագաղթի կառավարության հովանու ներքո։ Սեպտեմբերի 3-ի իր հայտարարությամբ ԷԼԱՍ-ի ուժերի հրամանատար, գեներալ Ստեֆանոս Սարաֆիսը կոչ է արել «անվտանգության գումարտակների» մասնակիցներին հանձնվել՝ իրենց կյանքը փրկելու համար։ Նույն օրը բրիտանացի գեներալ-մայոր Ռոնալդ Սկոբին, որը Կազերտյան համաձայնագրի համաձայն նշանակվել է հունական բոլոր ուժերի հրամանատար, հրահանգել է հույն գեներալ-մայոր Սպիլիոտոպուլոսին խորհուրդ տալ «անվտանգության գումարտակների» անդամներին դասալքել կամ հանձնվել անգլիացիներին՝ խոստանալով, որ նրանք կճանաչվեն որպես ռազմագերիներ։ Սեպտեմբերի 6-ին Գեորգիոս Պապանդրեուի արտագաղթի կառավարության անորոշ հայտարարությունը անվտանգության գումարտակների անդամներին կոչ է արել «անհապաղ լքել» իրենց դիրքերը և անցնել դաշնակիցների կողմը։ Բրիտանացիները ցանկացել են պահպանել ստատուս-քվոն մինչև իրենց ուժերի և Պապանդրեուի կառավարության ժամանումը, և չեն ցանկացել, որ գերմանական զենքը «անվտանգության գումարտակների» ձեռքից անցնի ԷԼԱՍ-ի պարտիզանների ձեռքը՝ համարելով, որ ԷԼԱՍ-ը նպատակ է դրել երկրում իշխանությունը զավթել։ Արդյունքում անգլիացիները զանգվածաբար օգտագործել են «անվտանգության գումարտակների» քվիսլինգներին Աթենքի ԷԼԱՍ քաղաքային ջոկատների դեմ դեկտեմբերյան մարտերում։

## Իրադարձություններ Կալամատայում
Պելոպոննեսում գործել է ԷԼԱՍ-ի ΙΙ դիվիզիան՝ ընդհանուր 6.000 մարտիկով։ Այդ շրջանում դիվիզիան գլխավորել է թերակղզի ժամանած Արիս Վելուխիոտիսը։ Օկուպացիայի ընթացքում Կալամատայի շրջանում այրվել են հազարավոր տներ, և ավելի քան 1500 մարդ գնդակահարվել է։ Վերջին պատժիչ գործողություններն իրականացրել են անվտանգության գումարտակները Մելիգալասի իրադարձություններից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ։ Սեպտեմբերի 4-ից 5-ը գերմանական զորքերը հեռացել են Կալամատա քաղաքից։ Քաղաքում մնացել են միայն համագործակցողները։ ԷԼԱՍ-ը նրանցից պահանջել է զենք հանձնել՝ ապահովելով, որ նրանց դատավարությունը տեղի ունենա արտագաղթի կառավարության վերադարձից հետո։ Մինչ տարածաշրջանում ամերիկյան առաքելության ղեկավար, հույն-ամերիկացի Ջոն Ֆացեասը պաշտպանել է այդ պահանջը, անգլիացի Գիբսոնը քվիսլինգներին հրահանգել է սպասել բրիտանական ուժերի ժամանմանը։ Ունենալով զգալի ուժեր (մինչև 1 հազար մարդ) և ծանր սպառազինություն՝ քվիսլինգները որոշել են դիմադրություն ցույց տալ։ Սեպտեմբերի 9-ին ԷԼԱՍ-ի 9-րդ և 8-րդ գնդերի ստորաբաժանումները հարձակվել են Կալամատայի վրա և օրվա ընթացքում ազատագրել են քաղաքը։ Կալամատայի համար մղված մարտում զոհվել է ԷԼԱՍ-ի 9-րդ գնդի հրամանատարը Սերվոսը։ Մեսինիայի օկուպացիոն նահանգապետ Պերոտիսը և մոտ 100-120 կոլաբորացիոնիստներ փախել են Մելիգալաս քաղաք։

## Մելիգալասի ճակատամարտից առաջ
1944 թվականի գարնանից Մելիգալասը դարձել է Կալամատա և Մելիգալաս քաղաքի 3-րդ «անվտանգության գումարտակի» գլխավոր շտաբը։ Կալամատայից ժամանած հարյուր զինվորներից բացի Մելիգալասում ամրացել են քաղաքի շրջական շրջանների «անվտանգության գումարտակների» հազար կոլաբորացիոնիստներ։ Վարդապետ Իոել Յանակոպուլոսը երկու բրիտանացի սպաների հետ միասին, հանդես է եկել որպես միջնորդ՝ առաջարկելով քվիսլինգներին հանձնվել՝ երաշխավորելով նրանց տեղափոխումը ապահով ճամբար, որտեղ մինչև ազգային միասնության կառավարության ժամանումը, իրենց և իրենց հարազատների կյանքը անվտանգ կլինի։ Այնուամենայնիվ, օկուպացիոն տիրակալ Պերոտիսը մերժել է այդ առաջարկը։ Կոլաբորացիոնիստները նույնպես հաշվի չեն առել իրենց հարազատների նմանատիպ խնդրանքները:

## Ճակատամարտ Մելիգալասի համար
150px|thumb|Կոստաս Բասակիդիս, Մելիգալասի ճակատամարտի հերոսներից
ԷԼԱՍ-ի 8-րդ և 9-րդ գնդերի ստորաբաժանումների հարձակումը սկսվել է սեպտեմբերի 13-ի առավոտյան։ Հարձակողական պարտիզանների ընդհանուր թիվը չի գերազանցել 1200 մարտիկը, պաշտպանվող քվիսլինգների թիվը մոտավորապես նույնն է եղել։ Պետք է նաև հաշվի առնել, որ մարտի ընթացքում ԷԼԱՍ-ի պահեստազորից սկսել են ժամանել թույլ զինված կամ ընդհանրապես անզեն գյուղացիներ։ Չնայած կողմերի գրեթե հավասար թվաքանակին (Անտոնակակիսը գրում է, որ պաշտպանվողները թվային առավելություն են ունեցել հարձակվողների նկատմամբ), քվիսլինգներն ունեցել են անհամեմատ ավելի լավ զենք, հատկապես ծանր, ինչպես նաև մարտը ամրացված դիրքերից վարելու առավելություն։ Ամրությունները ներառել են փշալարերի եռակի շարք, խրամատներ և բլինդաժներ, ինչպես նաև 2 մետր բարձրությամբ պարսպապատ։ Կռիվը դաժան էր և տևել է 3 անընդմեջ օր։ IX գնդի 2-րդ գումարտակ, Անաստասոպուլոսի և Կամարինոսի հրամանատարությամբ հարձակվել է արևմուտքից՝ նպատակ ունենալով գրավել գերիշխող բարձունք Փրոֆիտիս Իլիասը (Եղիա մարգարեի բարձունքը)։ 2-րդ գումարտակի ձախ եզրից հարձակման է անցել Պապադոպուլոսի 9-րդ վաշտը՝  բարձունքի դիմաց գտնվող բլրակները գրավելու առաջադրանքով։ Շարժվելով դեպի Պրոֆիտիս-Իլիաս-ի բարձունքը՝ 2-րդ գումարտակը ներխուժել է ականապատ դաշտ, կրել հսկայական կորուստներ, բայց կարողացեկ է հենակետ ձեռք բերել։ Սակայն երկու օրվա ընթացքում գումարտակը չի կարողացել վերցնել բարձունքը։ Տեղում ձևավորվել է լեյտենանտ Կոստաս Բասակիդիսի 5-րդ գնդացրային վաշտից կազմված առանձին ջոկատ, որին տրվել է ականներով և նռնակներով մի խումբ դիվերսանտներ, որոնք պայթյուններով փշալարերով և պատերով միջանցքներ են բացել հարձակվողների համար։  Բասակիդիսին հաջողվեց վերցնել Պրոֆիտիս-Իլիաս բարձունքը պայքարի երրորդ օրը։ Հաջորդել է IX գնդի հարձակումը, որը ատրճանակը ձեռքին ղեկավարել է նրա հրամանատար, մայոր Իլիաս Կլապասը։ Մելիգալասի բարձունքից ձեռք բերված առաջին գնդացիրից հետո համագործակցողները սկսել են հանձնվել։  Մարտում զոհվել է մոտ ԷԼԱՍ-ի 200 պարտիզան։ Մուտուլասը պնդում է, որ ճակատամարտին հաջորդել է «անզեն ներխուժումը և անվերահսկելի թալանն ու կոտորածը»։ Անգլիական աղբյուրները նշու են այս ճակատամարտում 600 սպանվածների մասին, որտեղ, ըստ նախկին պարտիզան և գրող Քրիստոս Անտոնակակիսի, հավանաբար ներառված են եղեկ նաև ԷԼԱՍ-ի 200 սպանված պարտիզանները։

## Մելիգալասի ջրհոր
[250px|thumb|left|[Վասիլիս Բրավոս, Մելիգալասում քվիսլինգներին դատող երկու փաստաբաններից]]
Գերեվարված կոլլաբորացիոնիստների գործերը լսելուց հետո վերջիններիս գնդակահարել են։ Դատը վարել են փաստաբաններ Վասիլիս Բրավոսը և Յանիս Քարամուզիսը։ Գնդակահարվել է 60 քվիսլինգ։ Հետպատերազմյան աջաթևյան պատմաբանները, ինչպիսիք են Մուտուլասը, պնդում են, որ գնդակահարությունները կատարվել են տեղական ԷԱՄ կազմակերպությունների կողմից ներկայացված ցուցակներով, գործընթացը կասկածելի լեգիտիմություն է, իսկ դատավճիռները կապված են եղել անձնական դրդապատճառների հետ։ Գնդակահարությունները կատարվել են Մելիգալասից մոտ գտնվող լքված ջրհորի մոտ, որը Հունաստանում աջ շրջանակների համար դարձել է խորհրդանիշ և ընդհանրական հասկացություն։

## Լինչի դատ Կալամատայում
Սեպտեմբերի 17-ին Մեսինիայի օկուպացիոն նահանգապետ Դիմիտրիս Պերոտիսը և նրա վարչակազմի անդամները տեղափոխվել են Կալամատա։ Քաղաքի կենտրոնական հրապարակում զայրացած բնակիչները ճեղքել են պահակախումբը։ Գերիները ենթարկվել են լինչի դատաստանի, իսկ 12 մարդ կախաղան են բարձրացվել փողոցի լապտերասյուներին։

## Վիճելի տվյալներ զոհերի թվի մասին
thumb|Մելիգալասի զոհերի գերեզմանատուն
ԷԱՄ-ԷԼԱՍ-ը պնդում է, որ Մելիգալասում սպանվածների մեծ մասը «անվտանգության գումարտակների» կոլլաբորացիոնիստներ են։ Դա հաստատվում է նույնիսկ տեղական «Զոհերի միության» կողմից, որը հաշվում է 1144 սպանված, այդ թվումէ 18 կին, 18 տարեց, 1 դեռահաս և ոչ մի երեխա։ Բացի այդ, սպանվածների մեծ մասը ռազմական տարիքի տղամարդիկ էին և տարբեր շրջաններից (միայն 108-ը Մելիգալասից էին)։ Սպանված քվիսլինգների հետպատերազմյան պաշտպանները ոչ մի կերպ չեն կողմնորոշվում սպանվածների թվի հարցում և իրենց աշխատություններում տալիս են միմյանցից խիստ տարբերվող թվեր։ «Նյու Յորք Թայմս»-ը 2005 թվականի օգոստոսի 10-ը բնութագրել է որպես «հունական ամենասարսափելի տարելիցներից մեկը. 1944 թվականին կոմունիստների կողմից Մելիգալասում 1400 կանանց և երեխաների կոտորած»։ Նեոնացիստական «Նոր Արշալույսը» այսօր խոսում է նույն կերպ «2000 զոհված կանանց և երեխաների» մասին։ Վկայակոչելով Բժշկական քրեական ծառայության տվյալները՝ ըստ համալսարանի պրոֆեսոր Կալիվասի, Մելիգալասում սպանվածների թիվը կազմում է 708։ Այս տվյալները շատ չեն տարբերվում ԷԼԱՍ-ը 1944 թվականի սեպտեմբերի 26-ի գեներալ-մայոր Էմանուել Մանդակասի ստորագրած պաշտոնական հայտարարությունից, որտեղ խոսվում է «800 սպանված ռալիստների» մասին (քվիսլինգի կառավարության վարչապետ Ռալիսի անունից)։ Նույն զոհերի թիվն է տվել նաև գեներալ Ստեֆանոս Սարաֆիսը։ 1945 թվականի հունվարի Վարկիզայի համաձայնագրից ևԷԼԱՍ-ի զինաթափումից հետո նոր ռեժիմը սկսել է դասել գնդակահարվածների շարքում ոչ միայն մարտում սպանվածներին, այլ նաև մարտերի ժամանակ զոհված քաղաքացիական բնակչությանը։

## Հետագայում
Մելիգալասում տեղի ունեցած իրադարձությունները դարձել են բրիտանացիների միջամտության պատճառ՝ «անվտանգության գումարտակների» հանձնումն արագացնելու և նրանց զենքը ԷԼԱՍ-ի ձեռքը չանցնելու համար։ Անգլիացիների, Կարմիր խաչի ներկայացուցիչների և Պապանդրեուի կառավարության օգնությամբ Կենտրոնական Հունաստանի և Պելոպոնեսի շատ քաղաքներում «անվտանգության գումարտակները» հանձնվել են առանց արյունահեղության։ Սակայն որոշ դեպքերում հնարավոր չէր խուսափել կատաղած կոլաբորացիոնիստների սպանություններից՝ կատարված բորբոքված ամբոխի կամ նրանց զոհերի հարազատների կողմից։ Մազաուերը գրում է, որ, ընդհանուր առմամբ, գերմանացիների հեռանալուց հետո առաջացած քաղաքական վակուումում ԷԱՄ-ԷԼԱՍ-ի իշխանությունները փորձել են կարգուկանոն հաստատել՝ դիմակայելով վրեժխնդրության կոչերին։  Գերմանացիների ջանքերի շնորհիվ ազատագրված Հունաստանում ինքնադատաստանի մասշտաբները զգալիորեն ավելի քիչ էին, քան Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Մյուս կողմից, Հունաստանի առաջին հետպատերազմյան կառավարությունը իրավական ընթացակարգերի պահպանմամբ ստիպված էր ճանաչել քվիսլինգների գնդակահարությունների օրինականությունը։

## Հիշատակում
Հետագա տարիներին Մելիգալասի իրադարձություններին գաղափարական երանգ է տրվել և դրանք դարձել են քաղաքական գործիք։ Քաղաքացիական պատերազմից (1946-1949) հետո հաստատված ռեժիմը Մելիգալասին ներկայացրել է որպես «կոմունիստական բարբարոսության» խորհրդանիշ։ Մելիգալասը և «Մելիգալասի ջրհորը» Հունաստանի աջ ուժերի համար դարձել են «կոմունիստական վայրագությունների» խորհրդանիշ։ Սև գնդապետների բռնապետության ժամանակաշրջանից սկսած ամենամյա արարողություններին մասնակցել են կառավարության ներկայացուցիչները։ Սպանվածների հիշատակի փառաբանություններում նրանք հիշատակվել են որպես կոմունիստների հակառակորդներ կամ զոհեր։ Չնշելով, որ սպանվածները «անվտանգության գումարտակների» համագործակցողներ են, նրանք հիշատակվում էին միայն որպես «դանակահարված ազգայնականներ» կամ «հայրենասերներ»:

Միայն 1982 թվականին ներքին գործերի նախարարությունը, հաշվի առնելով, որ «այդ միջոցառումները անհանդուրժողականության քարոզներ են և 40 տարի շարունակ ազդել են ազգի մասնատման վրա», որոշել է դադարեցնել պաշտոնական իշխանությունների մասնակցությունն այդ հիշատակի միջոցառումներին։ Ներկայումս հիշատակի միջոցառումներն անցկացնում է «Ջրհորի զոհերի միությունը»։ Միջոցառումներին մասնակցում են գնդակահարվածների ժառանգները և ծայրահեղ աջ և նեոնացիստական կազմակերպությունների անդամները, ինչպիսին է «Ոսկե արշալույսը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1944 Հունաստանում
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հունաստանում