Վերամբարձ ուժ

thumb|280пкс|Ուժեր, որոնք ազդում են ինքնաթիռի թևի վրա՝ թռիչքի ժամանակ
thumb|280пкс|Հոսքի ժամանակ թևի պրոֆիլը
**Վերամբարձ ուժ** —ընդհանուր աերոդինամիկ ուժեր,հեղուկում կամ գազային միջավայրում այն ուղղահայաց է շարժվող մարմնի արագության վեկտորին, առաջանում է մարմնի շուրջ հոսքի անհամաչափության հետևանքով։ Ընդհանուր աերոդինամիկ ուժը թևի պրոֆիլի վրա ազդող ճնշման ինտեգրալն է։

\mathbf{Y}+\mathbf{P} = \oint\limits_{\partial\Omega}p\mathbf{n} \; d\partial\Omega 

որտեղ՝ 
*  — վերամբարձ ուժ,
*  — քարշանք,
* \partial\Omega — պրոֆիլի սահման,
*  — ճնշում,
*  — պրոֆիլին նորմալ(ուղղահայաց՝ շոշափման կետով անցնող ուղիղ գծի մակերևույթի նկատմամբ)
Համաձայն Ժուկովսկու թեորեմի վերամբարձ ուժը համեմատական է միջավայրի խտությանը, հոսքի և հոսքի շրջապտւյտի արագությանը։ 
Վերամբարձ ուժի առաջացումը բացատրվում է հետևյալ կերպ՝ իներցիայի և մածուցիկության առկայության պայմաններում թևի շուրջ հոսող գազի ոչ զրոյական գրոհի անկյան տակ գազի հոսքը արագանում է՝ իներցիան հաղթահարելով, որպեսզի հասնի «վազող» թևի մակերևույթին, իսկ հակառակ կողմից սեղմվում է վազող մակերևույթի ազդեցության տակ։ Այդ ամենի ելնելով ստանում ենք վերամբարձ ուժի հետևյալ բաղադրիչները․
* գազի հոսքի ուղղության փոփոխություն և հոսքի արագության մեծացում մի կողմում, և դանդաղեցում մյուս կողմում, վերամբարձ ուժի հավասարակշռման՝ իմպուլսի պահպանման օրենքին համապատասխան։
* ճնշման տարբերություն՝ թևի մի կողմում նոսրացման և մյուս կողմում սեղմամբ պայմանավորված առաջանում են ուժեր, որոնք ուղղված են գրոհի անկյան դրական կողմը։
Արագության դաշտերի արագության, իներցիայով ճնշման և միջավայրի մածուցիկության վերաբերյալ ավելի մանրամասն հնարավոր է իմանալ Բեռնուլիի և Նավիե-Ստոքսի հավասարումների նկարագրություններում։
Եթե օդի հոսքի արագությունը թևի վրա v_{1} ավելի մեծ է, քան թևի ներքևի օդի v_{2} հոսքի արագությունը, ապա Բեռնուլիի օրենքի համաձայն այն հանգեցնում է ճնշման անկմանը \Delta p = p_{2} - p_{1}։ Վերամբարձ ուժը կարող եք հաշվել բանաձևով՝ F_{p}=(p_{2}-p_{1})S = \frac{\rho}{2}(v_{1}^{2} - v_{2}^{2})S, որտեղ \rho՝ օդի խտություն, S՝ թևի մակերես։ Նշելով օդի հոսքի արագությունը թևի նկատմամբ՝u և հոսքի շրջապտույտի արագությունը՝ v, կստանաք v_{1}=u+v, v_{2}=u-v, F_{p}=\frac{\rho}{2}(v_{1}^{2} - v_{2}^{2})S = \frac{\rho}{2}(v_{1} + v_{2})(v_{1} - v_{2})S = \frac{\rho}{2}2u 2vS = 2 {\rho} S vu՝ Ժուկովսկու բանաձև.

## Վերամբարձ ուժի գործակից
Վերամբարձ ուժի գործակից— անչափելի մեծություն, վերամբարձ ուժի բնութագրիչ՝ թևի որոշակի պրոֆիլի դեպքում, հայտնի գրոհի անկյան պայմաններում։ Գործակիցը որոշվում է փորձարկման ճանապարհով՝ աերոդինամիկ խողովակի օգնությամբ, կամ էլ Ժուկովսկիի թեորեմի միջոցով։

XIII դարում արդեն Ջոն Սմիթոնը հաշվել է վերամբարձ ուժի ուղղման գործակիցը՝ վերամբարձ ուժի հաշվարկման բանաձևի համար։ Բանաձևը ունի հետևյալ տեսքը՝:
: Y = C_y \frac{\rho V^2}{2} S
որտեղ՝ 
: Y — վերամբարձ ուժ (Н),
: C_y — վերամբարձ ուժի գործակից, կախված է գրոհի անկյունից (տարբեր պրոֆիլ ունեցող թևերի համար որոշվում է փորձնական ճանապարհով)
: \rho — օդի խտությունը թռիչքային բարձրության վրա (կգ/մ³),
: V — հոսքի արագությունը (մ/վ),
: S — բնութագրող մակերես (մ²).

Հաշվարկի բանաձևը նման է վերոհիշյալ բանաձևին, միայն այն տարբերությամբ, որ այս դեպքում կիրառվում է ցանկացած դիմադրության գործակից C_x վերամբարձ ուժի գործակցի C_y փոխարեն։

ՈՒղղման գործակիցը, որի արժեքը Սմիթոնի հաշվարկով կազմում էր 1,005, կիրառվել է ավելի քան 100 տարի, և միայն Ռայթ եղբայրների փորձը ցույց տվեց, որ վերամբարձ ուժը, որը ազդում է սավառնակի վրա, քիչ է հաշվարկված, և ուղղեցին «Սմիթոնի գործակիցը», հասցնելով 1,0033-ի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://davitsargsyanblog.wordpress.com/2020/10/08/%D6%86%D5%AB%D5%A6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D6%89-07-11-10-2020/
* https://sovorir.am/site/lesson/id/564 
* Подсчёт подъёмной силы, действующей на тело конечных размеров в потоке сплошной среды. Методика классического решения в пространстве.

Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Կատեգորիա:Մեխանիկական շարժում