Շփոթվածություն

**Շփոթվածություն**, զգացմունքային վիճակ՝ կապված թույլից ուժեղ աստիճանի անհարմարության հետ, որը սովորաբար առաջանում է, երբ ինչ-որ մեկը կատարում է սոցիալապես անընդունելի կամ դատապարտելի արարք, որը դարձել է հանրային: Շփոթվածությունը (հաճախ համախմբում են ամոթի և մեղքի հետ), համարվում է ինքնագիտակցության հետ կապված հույզ, և, որպես արդյունք, կարող է խորապես բացասական ազդեցություն ունենալ մարդու մտքերի կամ վարքի վրա։

Սովորաբար խոսքը պատվի կամ արժանապատվության կորստի (կամ այլ բարձր իդեալների) որոշակի ընկալման մասին է, բայց շփոթվածության մակարդակն ու տեսակը կախված են իրավիճակից: Շփոթվածությունն ամոթ է հիշեցնում, սակայն ունի ինտենսիվության ավելի ցածր աստիճան։

## Պատճառներ
Շփոթվածությունը կարող է լինել անձնային, որը պայմանավորված է անձնական գործերի, անձնական թերությունների, անհաջողությունների կամ ամաչկոտության նկատմամբ անցանկալի ուշադրությամբ: Շփոթվածության որոշ պատճառներ գալիս են անձնական արարքներից, ինչպիսիք են ստելու կամ սխալ թույլ տալու համար բռնվելը: Շատ մշակույթներում մերկ կամ անպատշաճ հագնված լինելը սթրեսային շփոթվածության ձև է: Անձնային շփոթվածությունը կարող է առաջանալ նաև այլ մարդկանց գործողությունների պատճառով, որոնք շփոթված մարդուն դնում են սոցիալապես անհարմար իրավիճակում, օրինակ՝ երբ ծնողը ընկերներին ցույց է տալիս իր երեխայի նկարները, ինչ-որ մեկին ստիպում է նվաստացուցիչ մեկնաբանություններ անել իր արտաքինի կամ վարքի վերաբերյալ, պարզել, որ նա բամբասանքի զոհ է դարձել, մերժվել է մեկ այլ անձի կողմից, հայտնվել ուշադրության կենտրոնում (օրինակ՝ հոբելյարներ, նորապսակներ) կամ նույնիսկ ականատես լինել ինչ-որ մեկի խայտառակությանը:

Անձնային շփոթվածությունը սովորաբար ուղեկցվում է կարմրությամբ, քրտնարտադրությամբ, նյարդայնությամբ, կակազությամբ և անհանգիստ շարժուձևով: Երբեմն շփոթված մարդը փորձում է քողարկել շփոթվածությունը ժպիտով կամ նյարդային ծիծաղով, հատկապես էթիկետային իրավիճակներում: Նման արձագանքն ավելի տարածված է որոշակի մշակույթներում, ինչը կարող է թյուրիմացությունների պատճառ դառնալ: Կարող են առաջանալ նաև զայրույթի զգացողություններ՝ կախված իրավիճակի ընկալվող ծանրությունից, հատկապես, եթե մարդը կարծում է, որ դիմացինը միտումնավոր ամաչեցնում է: Գոյություն ունեն մի շարք արձագանքներ, որոնցից ամենաաննշանը շփոթեցնող արարքի ընկալումն է որպես ոչ էական կամ նույնիսկ հումորային, մինչև անգամ՝ անհանգիստ կամ սարսափելի իրավիճակի:

## Միջնորդավորված շփոթվածություն
Միջնորդավորված շփոթվածությունը դիմացինի ամոթալի գործողությունները դիտելուց առաջացած շփոթվածությունն է: Ավելի հաճախ զգում են մարդիկ, որոնք հակված են կարեկցանքի: Ազդեցությունն առկա է՝ անկախ նրանից, թե դիտարկվող կողմը տեղյակ է իր գործողությունների ամոթալի բնույթի մասին, թե՝ ոչ, չնայած տեղեկացվածությունը սովորաբար մեծացնում է ընկալվող անուղղակի շփոթվածությունը։

## Սոցիալական հոգեբանություն
Շարկին և Ստաֆորդը նկարագրել են սոցիալական շփոթվածության վեց տեսակ՝

# Անձի անձեռնմխելիության խախտումներ, օրինակ՝ երբ մարմնի մի մասը պատահաբար մերկանում է կամ տեղի է ունենում ներխուժում անձնական տարածք,
# Գիտելիքների և հմտությունների պակաս, օրինակ՝ մոռացկոտությունը կամ սխալները համեմատաբար պարզ առաջադրանք կատարելիս,
# Քննադատություն և մերժում․ կապված է ուշադրության կենտրոնում հայտնվելու հետ (ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ձևով),
# Անհարմար արարքներ, օրինակ՝ անտեղի հայտարարություններ, անփութություն և այլն,
# Անպարկեշտ տեսք․ վերաբերում է մարմնին, հագուստին և անձնական իրերին (օրինակ՝ ավելի հին բջջային հեռախոս ունենալը՝ համեմատած վերջին մոդելի հետ)
# Շրջակա միջավայրը (սոցիալական միջավայր) նույնպես կարող է շփոթվածություն առաջացնել, օրինակ, երբ կինոթատրոնում գտնվող անձը ծնողների, ընտանիքի այլ անդամների, գործընկերների հետ անհարմարություն է զգում խմբի դիտած ֆիլմի ընթացքում մերկ տեսարանների անսպասելի հայտնվելուց։

Կուպախի և Մետսի առաջարկած մեկ այլ տիպաբանություն ուսումնասիրում է շփոթվածություն առաջացնող հանգամանքների չորս հիմնական տեսակները՝

# Սոցիալապես անհարմար արարքներ,
# Դժբախտ պատահարներ,
# Սխալներ,
# Պարտքի կամ բարոյական պարտավորության չկատարում։
Ելնելով այս տեսակներից՝ Կուպախը և Մետսը դասակարգում են շփոթության երկու հիմնական իրավիճակներ՝ պատասխանատու գործող սուբյեկտ և պատասխանատու դիտորդ: Դերակատարի պատասխանատվության իրավիճակները անհարմարություն են առաջացնում, երբ մարդը կատարում է այնպիսի գործողություն, որը կա՛մ չի համապատասխանում հմտության մակարդակին, սոցիալական նորմերին և սպասումներին, անհամատեղելի է դերի ակնկալիքների հետ, կա՛մ համաժամանակեցված չէ սոցիալական նույնականության հետ:

## Հուդայականություն
Հուդայականության մեջ մեկ այլ անձի խայտառակելը համարվում է լուրջ մեղք: Բաբելոնյան Թալմուդում մեջբերված ռաբբիները պնդում են, որ մեկ այլ անձի հասարակական շփոթվածություն պատճառելը նման է սպանության (բառացիորեն «արյուն թափելու»): Ռաբբի Նահման բար Իցհակն ի պատասխան նշում է, թե որքան տեղին է «արյուն թափելու» անալոգիան, քանի որ երբ մարդը շփոթված է, նրա դեմքը դառնում է ավելի գունատ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բուլինգ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Հույզեր