open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կապենա

**Կապենա** () քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 6706 մարդ (2004 թվական), խտությունը կազմում է 193մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 29 քառ.կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 060, հեռախոսային կոդ — 06։

## Աշխարհագրություն
Կապենան գտնվում է Հռոմի հյուսիսում (26,2 կմ) Տիբեր բլրի վրա։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:10000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2009 text:2009

PlotData=
 color:barra width:27 align:left

 bar:1871 from: 0 till:1082
 bar:1881 from: 0 till:1148
 bar:1901 from: 0 till:1579
 bar:1911 from: 0 till:1573
 bar:1921 from: 0 till:1756
 bar:1931 from: 0 till:2175
 bar:1936 from: 0 till:2066
 bar:1951 from: 0 till:2335
 bar:1961 from: 0 till:2358
 bar:1971 from: 0 till:2808
 bar:1981 from: 0 till:3530
 bar:1991 from: 0 till:4875
 bar:2001 from: 0 till:5826
 bar:2009 from: 0 till:9336

PlotData=

 bar:1871 at:1082 fontsize:S text:1082 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:1148 fontsize:S text:1148 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:1579 fontsize:S text:1579 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:1573 fontsize:S text:1573 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:1756 fontsize:S text:1756 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:2175 fontsize:S text:2175 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:2066 fontsize:S text:2066 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:2335 fontsize:S text:2335 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:2358 fontsize:S text:2358 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:2808 fontsize:S text:2808 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:3530 fontsize:S text:3530 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:4875 fontsize:S text:4875 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:5826 fontsize:S text:5826 shift:(-8,5)
 bar:2009 at:9336 fontsize:S text:9336 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT



## Տրանսպորտ
Ամենամոտ գործնական մայրուղիներով և երկաթուղային կապերով դեպի Հռոմի արևելք կազմում է մոտ 5ից-8 կմ։
Via Provinciale Capena Bivio-ն (SP17a) կապում է E35-A դասի ճանապարհներով դեպի Կապենա։

## Սպորտ
Կապենան ունի ֆուտբոլային թիմ։ Նրանք խաղում են պրիմա կատեգորիայում։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunedicapena.it/ 
*Ancient history of Capena 
*History of Capena (in Italian) 
* Art Forum Würth Capena 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Երևակ (հանդես)

**«Երևակ»,** ուսումնական, բանասիրական և կրոնական կիսամսյա, ապա՝ ութօրյա հանդես։ Լույս է տեսել 1857-1862 թվականներին, 1864-1866 թվականներին, Կոստանդնուպոլսում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Հ․ Տերոյենց (Չամուռճյան)։

Արտահայտել է կղերա-ամիրայական վերնախավի հայացքները, պահպանողական դիրքերից պայքարել է ընդդեմ Միքայել Նալբանդյանի, Հարություն Սվաճյանի, Կարապետ Փանոսյանի, Գրիգոր Չիլինկիրյանի, Կարապետ Ութուճյանի։ «Հյուսիսափայլ», «Մեղու», «Ծաղիկ» ու «Մասիս» պարբերականների արծարծած «լուսավորության ու ազատության» գաղափարները համարել է ազգավնաս, կրոնն ու եկեղեցին՝ հայ ժողովրղի «առաջընթացի և ազգային միասնության միակ միջոցը»։
 
Մեծ տեղ է հատկացրել հայ առաքելական եկեղեցու դիրքերից գրված կրոնական հոդվածներին։ Նյութեր է տպագրել արվեստի պատմության, մատենագիտության, աշխարհագրության, բժշկության, պատմության վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հանդեսներ
Ազգային Սահակյան երկսեռ վարժարան

**Ազգային Սահակյան երկսեռ վարժարան**, հիմնվել է 1927 թվականին, Հալեպի Րամատանիե թաղամասում գտնվող հայ տարագիրների ճամբարում՝ հնդկահայ և բրազիլահայ համայնքների նյութական օժանդակությամբ։ Սկզբնապես կոչվել է Սահակյան վարժարան։ 1932 թվականին տեղափոխվել է Նոր գյուղ, կառուցվել են վարժարանի (1960-1962), մանկապարտեզի (1993-1995) երկհարկանի շենքերը։ Վարժարանն ունի նախակրթարան, մանկապարտեզ, 850 աշակերտ (2000)։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Երևանի մսի կոմբինատ

**Երևանի մսի կոմբինատ** (*«Ուրարտու» արտադրական միավորում*), սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։ Հիմնադրվել է 1932 թվականին։ 1959 թվականին շահագործման է հանձնվել կոմբինատի նոր համալիրը։ Ունի մսաճարպային մասնաշենք, երշիկեղենի, թռչնաբուծական մթերքի արտադրամասեր, սառնարան, սպանդի, տեխնիկական ֆաբրիկատների, աղիքի, ենթամթերքների, կիսաֆաբրիկատների, ոսկրից մսի անջատման, խճողակման և այլ տեղամասեր։

Արտադրում է երշիկեղենի 75, կիսաֆաբրիկատների 20 տեսակ, վերամշակում ավելի քան 50 անուն մսամթերք։ 1932 թվականին համախառն արտադրանքի ծավալը կազմել է 1,9 1959 թվականին՝ 12, 1975 թվականին՝ 57,8 միլիոն խորհրդային ռուբլի։

1973 թվականին ու 1974 թվականին ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում «բաստուրման» և «կծու երշիկը» ստացել են բրոնզե մեդալ։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1932 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երևանի ավտոպահեստամասերի գործարան

**Երևանի ավտոպահեստամասերի գործարան**, խորհրդային շրջանի ավտոմոբիլային արդյունաբերության ձեռնարկություն։ Հիմնադրվել է 1944 թվականին, Երևանի նորոգման գործարանի բազայի վրա (կոչվել է «Ավտոդետալ»)։ Սկզբում թողարկել է բեռնատար ավտոմեքենաների և տրակտորների պահեստամասեր։ 1952 թվականին գործարկվել է ՀԽՍՀ-ում ամենախոշոր դարբնոցամամլիչային արտադրամասը։ 1954 թվականից միայն ավտոպահեստամասեր է արտադրել (ատամնանիվներ և ակոսային լիսեռներ)։ 1955 թվականից թողարկել է «ՄԱԶ-200», «ՄԱԶ-236», «ԳԱԶ-51», «ԳԱԶ-52», «Մոսկվիչ-401», «Մոսկվիչ-402», «Մոսկվիչ-407», «Մոսկվիչ-408» մակնիշի ավտոմոբիլների մոտ 35 անուն պահեստամաս։ Արտադրանքի 94%-ն իրացվում էր գյուղատնտեսության բնագավառում՝ ավտոմեքենաների և մեխանիզմների նորոգման համար։ Արտադրանքն առաքվել է ավելի քան 2 հազար սպառողների, այդ թվում՝ Վիետնամ, Կուբա, Ֆրանսիա, Ավստրիա, Հարավսլավիա, Ռումինիա, Լեհաստան և այլ երկրներ։

Կատեգորիա:Մեքենաշինական գործարաններ
Կատեգորիա:1944 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երևան (կոնյակ)

**Երևան կոնյակ**, մշակվում է 1947 թվականից, Երևանի կոնյակի գործարանում։ Թնդությունը՝ 57 ծավ, շաքարայնությունը՝ 2%։ Մուգ ոսկեգույն է։ Պատրաստվում է ավելի քան 10 տարվա հնացրած կոնյակի սպիրտներից։ Համամիութենական և միջազգայիև մրցույթներում ու համտեսներում «Երևան կոնյակ»-ին շնորհվել է 3 ոսկե և 2 արծաթե մեդալ։

Կատեգորիա:Կոնյակ
Երկնիստ անկյուն

250px|մինի|աջից
thumb|Երկնիստ անկյուն և երկնիստ անկյան գծային անկյուն
thumb|Երեք վեկտորների երկնիստ անկյուն
**Երկնիստ անկյուն**, մի ուղղից (երկնիստ անկյան կող) ելնող երկու կիսահարթություններով (երկնիստ անկյան նիստեր) կազմված պատկեր կամ այդ կիսահարթություններով սահմանափակված տարածություն։ Չափվում է իր գծային անկյունով (կողի որևէ կետում նրան տարված և տարբեր նիստերի վրա գտնվող ուղղահայացներով կազմված անկյուն)։

## Սահմանումներ և հատկություններ
Կիսահարթությունները կոչվում են  երկնիստ անկյան **նիստեր** , իսկ նրանց  ընդհանուր սահմանագիծը կոչվում է՝ **կող**։
Երկնիստ անկյունը չափվում է գծային անկյունով, որը  կողի որևէ կետում նրան տարված և տարբեր նիստերի վրա գտնվող ուղղահայացներով կազմված անկյունն է։ Այսպիսով, երկնիստ անկյունը չափելու համար բավական է նրա կողի վրա վերցնել ցանկացած կետ և յուրաքանչյուր հարթությունից այդ կետով տանել ուղղահայաց ճառագայթներ։ Այդ ճառագայթներով կազմված գծային անկյունը հավասար է երկնիստ անկյան մեծությանը։ Եթե ճառագայթներից մեկը ուղղահայաց չէ կողին, ապա ճառագայթներով կազմված գծային անկյան մեծությունը հավասար չէ երկնիստ անկյան մեծությանը։  Օրինակ ցանկացած երկնիստ անկյունում կարելի է տեղավորել (ընդ որում 90 աստիճանից մեծ) ուղիղ անկյուն, որպեսզի նրա գագաթը գտնվի երկնիստ անկյան կողի վրա, իսկ կողմերը պատկանան նրա նիստերին։ Դրանում կարելի է համոզվել անկյունաչափը տեղադրելով բաց գրքի մեջ։

Ցանկացած  կանոնավոր կամ անկանոն, ուռուցիկ կամ գոգավոր բազմանիստ ցանկացած կողի վրա ունի երկնիստ անկյուն։

Կանոնավոր բազմանիստերի երկնիստ անկյունների արժեքները․

որտեղ φ&nbsp;=&nbsp;(1&nbsp;+&nbsp;√5)/2՝ ոսկե հարաբերակցություն։

## Տես նաև
* Անկյուն
* Մարմնային անկյուն
* Եռանիստ անկյուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անկյուններ
Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան տարածաչափություն
Երևանի ուսուցչական սեմինարիատ

**Երևանի ուսուցչական սեմինարիատ**, մանկավարժական ուսումնական հաստատություն, որն ուսուցիչներ Էր պատրաստում տարրական դպրոցների համար։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1881 թվականին (այժմյան Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի շենքում, Աբովյան փողոց), եռամյա դասընթացով։ Սեմինարիային կից գործել են նախապատրաստական բաժին, տարրական դպրոց (ուր սաներն անց են կացրել իրենց մանկավարժական պրակտիկան) և Երևանի առաջին օդերևութաբանակաև կայանը (1883 թվական)։

## Դասավանդվող լեզուներ
Դասավանդվել են էին սլավոներեն, ռուսաց լեզու, մաթեմատիկա, երկրաչափություն, թվաբանություն, պատմություն, աշխարհագրություն, բնագիտություն, գծագրություն, մանկավարժություն, դասավանդման մեթոդիկա, գյուղատնտեսություն, երաժշտություն, մարմնամարզություն։ Աշակերտները (հայեր, ռուսներ, ադրբեջանցիներ և այլ ազգության երեխաներ) հմտանում Էին նաև արհեստների մեջ։ Հիմնական ծրագրից բացի սովորել են մայրենի լեզուն և կրոնը։

## Աշակերտներ
1881-1895 թվականին սեմինարիան ունեցել է 123 շրջանավարտ (67 հայ, 25 ադրբեջանցի, 10 վրացի, 8 ռուս, 13 այլազգի)։

Երևանի ուսուցչական սեմինարիատում դասավանդել են հայ, ռուս, ուկրաինացի, ադրբեջանցի, առաջավոր մանկավարժներ (Վ․ Դևրիցկի, Ս․ Սուսնովսկի, Ս․ Բեկնազարյան, Ա․ Մելիքյան)։ Սովորել են Գ․ Աղաջանյանը, Տ․ Սարուխանյանը, Շ․ Ամիրխանյանը և ուրիշներ։ 1915 թվականին սեմինարիայի շենքը զբաղեցրել է կայազորը, իսկ ուսումնական հաստատությունը տեղափոխվել է Արմավիր և հետագայում վերածվել ուսուցչական եռամյա դասընթացի։

Կատեգորիա:Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Ուսումնական կազմակերպություններ
Կարապետ Դեմիրճյան

**Կարապետ Պողոսի Դեմիրճյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1950 թվականից զբաղվում է նկարչությամբ։ 1955 թվականից երկու տարի սովորել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, իսկ 1957-1962 թվականներին տեղի Գեղարվեստական ակադեմիայում։

Իտալիայի քաղաքներում ունեցել է բազմաթիվ անհատական ցուցահանդեսներ, իսկ 1969 թվականին ցուցահանդես է բացել Վենետիկում։

## Ստեղծագործություններ
*«Կինը պատուհանի առաջ»
*«Ծաղիկներ»
*«Հինգ կանայք»
*«Երկու կանայք»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեբաստիա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Երկաթայնացում

**Երկաթայնացում** մետաղական շինվածքների վրա երկաթի էլnկտրոլիտիկ նստեցման պրոցես, երբ էլեկտրոլիտով անցնում է հաստատուն հոսանք։ էլեկտրոլիտի հիմնական բաղադրամասը երկաթի սուլֆատն է կամ երկաթի երկքլորիդը։ Երկաթայնացումը լայնորեն կիրառվում է պոլիգրաֆիայում՝ գալվանապլաստիկայի եղանակով կլիշե պատրաստելու և գալվանաստևգիայի եղանակով պղնձե թիթեղները երկաթի շերտով պատելու համար։ Կիրառվում է նաև մաշված մեքենամասերի չափերի վերականգնման համար։

Կատեգորիա:Երկաթ
Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Երևանի դրամատուն

**Երևանի դրամատուն**, Երևանի փողերանոց, դրամահատարան, 14-19-րդ դարերում։ Թողարկել է բացառապես մետաղադրամներ։ Դրամագիտական տվյալների համաձայն Երևանում առաջին դրամները կտրված են 14-րդ դարի առաջին կեսին՝ Տուլաղույան Աբու Սաիդ (1316-1335 թվականներին) և Անուշիրվան (1344-1359 թվականներին) խաների օրոք (ոսկյա, առավելապես՝ արծաթյա դրամներ)։ Հետագայում Երևանի դրամատան ոսկյա, արծաթյա և պղնձյա դրամներ է թողարկել Սեֆյան Թահմասպ I-ը (1524-1576 թթ.), Իսմէսյիլ 2-րդ (1576-1578 թվականներին), Մուհամեդ Խոդաբենդե (1578-1587 թվականներին), Աբբաս I-ին (1587-1629 թվականներին), Սեֆի I-ին (1629-1642 թթ.), Աբբաս II-րդ (1642-1666 թվականներին), Սուլեյման I-ին (1667-1694 թվականներին), Տյուսեին I-ին (1694-1722 թթ.), Աբբաս III-րդ (1731 -1736 թթ.), Աֆշարյան Նադիր (1736-1747 թթ.), Զենդյան Քերիմ խանի (1750-1779 թթ.), Կաջարյան Ֆաթհ Ալի (1797-1834 թթ.) շահերի անուններով։ Երևանի դրամատունը գործել է նաև օսմանյան տիրապետության տարիներին, որի մասին վկայում են սուլթան Ահմեդ 11-ի (1703-1730 թթ.) անունով արծաթյա դրամները։ Տեղական առուծախի համար 16-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Երևանում թողարկվել են ֆուլուս կոչված պղնձյա դրամներ, որոնց պատկերատիպը գրեթե ամեն տարի փոխվել Է մի երեսին դրոշմել են կենդանիների (լորիկ, փիղ, ոչխար, սագ, սիրամարգ, աքաղաղ, առյուծ, ձուկ, կապիկ, ուղտ) պատկերներ, իսկ մյուսին՝ պարսկերեն արձանագրությամբ քաղաքի անունը, դրամի թողարկման ժամանակը տարեթվով։ Երևանի դրամատուն վերջին դրամները վերաբերում են 1824-1825 թվականներին։ Կապված միջազգային առևտրի զարգացման հետ՝ 17-րդ դարի առաջին քառորդից երևանի դրամատուն ընդունել և վերաձուլել է արևմտաեվրոպական արծաթե դրամներ։ Մոտ 28 գրամանոց մեկ արծաթե ռայխսթալերից ստացել են երեք իրանական աբասանոցներ՝ 23 գ ընդհանուր քաշով, այսինքն, յուրաքանչյուր թալերի վերաձուլումից կատարվել է 5 գ արծաթի խնայողություն։ Երբեմն վարձակալման սկզբունքով Երևանի դրամատունը հանձնվևլ է մասնավոր անձանց տնօրինությանը։

Կատեգորիա:Դրամատներ
Քվեբեկի հայագիտական ուսմանց միություն

**Քվեբեկի հայագիտական ուսմանց միություն**, հիմնվել է 1982 թվականին։ Հաստատել է հայոց լեզվի, գրականության և պատմության դասընթացներ Քվեբեկի նահանգի համալսարաններում և քոլեջներում, մասնավորապես Կոնկորդիա համալսարանում դասավանդվում է հայոց լեզու։ 1983 թվականին հրատարակել է «Լրատու» պարբերաթերթը։

Կատեգորիա:Կանադահայ գիտական կազմակերպություններ
Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջ

**Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջ**, **Ռոմանոս Մելիքյանի անվան Երևանի երաժշտական ուսումնարան**, հիմնադրվել է 1923 թվականին, Ռոմանոս Մելիքյանի նախաձեռնությամբ՝ նորաստեղծ կոնսերվատորիային կից։ 1954 թվականին կոչվել է Ռոմանոս Մելիքյանի անունով։ Մինչև 1975 թվականը տվել է 3000-ից ավելի շրջանավարտ, այդ թվում ճանաչված կոմպոզիտորներ, երաժիշտ-կատարողներ, միջազգային փառատոների և այլ մրցույթների դափնեկիրներ։ Ունի դաշնամուրային, լարային, վոկալ, փողային, տեսական-կոմպոզիտորական, խմբավարական և ժողովրդական գործիքների բաժիններ, սիմֆոնիկ նվագախումբ, երգչախումբ, քանոնահարների և ժողովրդական գործիքների անսամբլ։

## Շրջանավարտներ

* Աթանես Առաքելյան
* Ալեքսանդր Հարությունյան
* Անժելա Աթաբեկյան
* Աննա Մայիլյան
* Աննա Մնացականյան
* Առնո Բաբաջանյան
* Արեգ Լուսինյան
* Արեգ Նազարյան
* Արթուր Այդինյան
* Արծվիկ Դեմուրչյան
* Արման Մանարյան
* Արմեն Մանդակունյան
* Արտեմ Մեջինյան
* Գայանե Ներսիսյան
* Գառնիկ Արազյան
* Գրիգոր Հախինյան
* Գևորգ Արմենյան
* Գևորգ Մանասյան
* Գևորգ Դաբաղյան
* Զավեն Տերմենջյան
* Էմմա Պետրոսյան
* Ժաննա Բլբուլյան
* Իզաբելա Յոլյան
* Խաչիկ Շիրակյան
* Կոնստանտին Պետրոսյան
* Կոնստանտին Սիմոնյան
* Հասմիկ Թորոսյան
* Հարություն Դելլալյան
* Մաթևոս Մուրադյան
* Մանվել Բեգլարյան
* Մանուկ Մանուկյան
* Մարինե Դեինյան
* Շողիկ Մկրտչյան
* Ռուբեն Սարգսյան
* Ռուբինա Քալանթարյան
* Սիմոն Հովհաննիսյան
* Ստեփան Ռոստոմյան
* Վանիկ Մկրտչյան
* Վարդուհի Խաչատրյան
* Տիգրան Մանսուրյան
* Ցոլակ Բեքարյան
* Ցոլակ Վարդազարյան

Կատեգորիա:Երևանի ուսումնական հաստատություններ
Երևանի թատերական թանգարան

250px|մինի|աջից|Թատերական թանգարան
**Երևանի թատերական թանգարան**, առաջին պետական թատերական թանգարանը Հայաստանում։ Կազմակերպվել է 1935 թվականին։ Թանգարանում հավաքված են 19-20-րդ դարերի թատերական գործիչների՝ Չմշկյանի, Ադամյանի, Սիրանույշի․ Աբելյանի, Մանդինյանի և ուրիշների, հայ սովետական թատրոնին վերաբերող արխիվային փաստաթղթեր, բեմական իրեր, զգեստներ, թատերական գրականություն, որոնք ցուցադրվել են թեմատիկ ցուցահանդեսներում։ Թանգարանի ֆոնդերը հարստացել են Հայաստանի քաղաքներից, Բաքվից, Թբիլիսիից և հայաբնակ այլ կենտրոններից ստացված նյութերով։ 1953 թվականին Երևանի թատերական թանգարանի, գրական թանգարանի և Մելիքյանի անվան երաժշտական կաբինետի միավորումով ստեղծվել է Հայաստանի գրականության արվեստի թանգարանը։ 

## Տես նաև
*Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան

Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Թատերական թանգարաններ
Կատեգորիա:1935 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1935 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երևան (երգչախումբ)

**«Երևան» երգչախումբ** (), երգչախումբ Բուլղարիայում։ Հիմնադրվել է 1933 թվականին, Սոֆիայում «Ալագյազ» անունով։ 1937 թվականին լուծարքի է ենթարկվել, երբ ուժեղացել են ֆաշիստական իշխանությունների հետապնդումները։ Վերակազմվել է 1944 թվականին, անվանվել «Երևան»։ Հայտագիրը ընդգրկում է ժողովրդական, դասական և ժամանակակից կոմպոզիտորևերի երգեր։ Համերգներ է տվել Բուլղարիայի քաղաքներում, մասնակցել բուլղարահայ մշակույթի տասնօրյակին Հայաստանում, երգի տոնին Երևանում։

Երգչախմբի հիմնադիրն էր Գրիգոր Գրիգորովը (Կիրկոր Կիրկորով) (1952-1960 թվականներին՝ Կ․ Կարապետյանը)։ «Երևանը» մեծ դեր է կատարել հայ երգը սփյուռքահայության մեջ տարածելու, հայրենասիրությունը վառ պահելու գործում։ Բուլղարիայի փառատոներում մրցանակներ է շահել, արժանացել «Կիրիլ և Մեֆոդի» շքանշանի, «Ֆաշիզմից ազատագրման» 30 ամյակին նվիրված փառատոնում՝ ոսկե մեդալի։

Կատեգորիա:Երգչախմբեր
Երևանի թեմական դպրոց

**Երևանի թեմական դպրոց**, հիմնվել է 1837 թվականին, Երևանում, Սուրբ Սարգիս եկեղեցու գավթում։ Գործել է շուրջ 85 տարի։ 1838 թվականին ուներ 2 դասարան (60 աշակերտ)։ 1843 թվականին հաստատվել է դպրոցի կանոնադրությունը։ Այն կառավարում էր հոգաբարձությունը՝ թեմական առաջնորդի ղեկավարությամբ։ Առավել բեղմնավոր շրջան է եղել 1875-1885 թվականները բացվել է չորրորդ դասարան, ուսման ծրագրի մեջ մտել են բնագիտություն, երկրաչափություն, Ռուսաստանի պատմություն, աշխարհագրություն, մարմնամարզություն։ 1866-1867 ուսումնական տարում ունեցել է 148 աշակերտ, 1900-1901 թվականներին՝ 443 աշակերտ, 19 ուսուցիչ։ Դպրոցում սովորել է շուրջ 3000 աշակերտ (այդ թվում՝ Ղ․Ղուկասյանը, Ա․ Խանջյանը)։ Տեսուչներ էին Խ․ Ստեփանեն, Մ․ Բեկնազարյանը, Տ․ Ղորղանյանը, Մ․ Մանդինյանը, Գ․ Հովսեփյանը և ուրիշներ։ Դասավանդել են Ղ․ Աղայանը, Տ․ Մելյանը, Ա․ Տեր-Սմբատյանը, Ռ․ Զալալյանը, Ն․ Սիմոնյանը, Ա․ Տերտերյանը, Պ․ Մակինցյանը, Տ․ Ռաշմաճյանը։

Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Կարպինետո Ռոմանո

**Կարպինետո Ռոմանո** (, ) քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում

Բնակչությունը կազմում է 4931 մարդ, խտությունը կազմում է 59 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 84 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 032, հեռախոսային կոդ — 06.

Քաղաքապետ - Կուիրինո Բրիգանտի։
Այստեղ ծնվել է Պապ Լեո XIII-ը։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Official website

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Երզնկայի դաշտ

**Երզնկայի դաշտ**, գտնվում է Հայկական բարձրավանդակում, Արևմտյան Եփրատի միջին Հոսանքում։ Համապատասխանում է Մեծ Հայքի Եկեղյաց գավառին։

## Տեղանքը
Շրջապատված է Մնձուր, Մերջան, Սիփիկյոր, Քեշիշ դաղ, Միքրետ դաղ լեռներով։ Երկարությունը 40-45 կմ է․ լայնությունը՝ 13-15 կմ, բարձրությունը՝ 1200-1400 մետր է տարածությունը՝ մոտ 610 կմ²։ Երզնկայի դաշտը միջլեռնային երիտասարդ իջվածք է՝ եզրավորված տեկտոնական խախտումներով, որոնք շրջապատող լեռներին տալիս են աստիճանակերպ բնույթ։ Հիմքում հնագույն մետամորֆային ապարներ և մեզոզոյի ծալքավորված կրաքարաավազաքարային շերտախմբեր են՝ ծածկված պալեոգեննեոգենի ավազաքարային և կավամերգելային նստվածներով, որտեղ տեղադրված են (200-300 մետր հզորությամբ) անթրոպոգենի լճագետային նստվածքները։ Երզնկայի դաշտում են հատվում Փոքր Ասիական թերակղզով անցնող Հյուսիս-Անատոլական (Իզմիր-Էրզրումի) և Կիլիկիա-Ճորոխի խոշորագույն բեկվածքների գոտիները, որոնց ինտենսիվ նեոտեկտոնական շարժումները Երզնկայի դաշտը դարձրել են Հայկական բարձրավանդակի ամենասեյսմիկ օջախներից մեկը։ 1939-1943 թվականներին Երզնկայի դաշտում նշվել են չորս կործանիչ երկրաշարժ։

## Օգտակար հանածոներ
Օգտակար հանածոներից կան կերակրի աղ, քարածուխ, Երզնկա քաղաքից 15 կմ արևմուտք՝ նավթի և ասֆալտի դրսևորումներ։ Հարուստ է հանքային ջրերով։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է չափավոր տաք ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։ Հուլիսի միջին շերմաստիճանը 16°С-ից 20°С է, հունվարինը՝ -8°С-ից -16°С, տարեկան տեղումները՝ 500-700 մմ։

## Գետեր
Գետերը՝ Արևմտյան Եփրատն իր վտակներով, հորդանում են ուշ գարնանը և վաղ ամռանը՝ հաճախ փոխելով իրենց հունը։ Տարածված են կիսաանապատային և չոր տափաստանային շագանակագույն հողերը և դրանց բնորոշ բուսածածկույթը։ Տեղ-տեղ կան աղաբույսեր և եղեգնուտներ։ Մշակվում է բրինձ, բամբակ, խաղող։ Կան պտղատու այգիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի հարթավայրեր
Երևանի կաբելի գործարան

**Երևանի կաբելի գործարան**,  խորհրդային և մասնակիորեն՝ հետխորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել Է 1945  թվականին, առաջին արտադրանքը տվել է 1946 թվականին։

Ունեցել է գլանման, տեսակագլանման, ձգման, ռետինապատման, հյուսման, փաթաթման, արծնապատման արտադրամասեր։ Հնաբերդ գյուղում (Արագածի Արտադրամաս Երևանի կաբելի գործարանում) գործել է մասնաճյուղ։

Թողարկել է ուժային կաբել,  տեղակայման  և էլեկտրալուսավորման հաղորդալար, ներհատիչ և փողրակային  կաբել, մերկ հաղորդալար և այլն։

Արտադրանքն գտագործվել է էլեկտրատեխնիկական,  նավթի և գազի արդյունաբերությունում, երկրաֆիզիկական աշխատանքներում, կենցաղում և այլն։

Թողարկվող  արտադրանքն  իրացվել է խորհրդային գրեթե բոլոր տնտեսական շրջաններում, առաքվել  արտասահմանյան 11  երկիր (Ռումինիա, Բուլղարիա, Արևելյան Գերմանիա, Չեխոսլովակիա, Հարավսլավիա, Աֆղանստան, Ալժիր և այլն)։

Բարձր հաճախականության (1970 թվականին), տեղակայման (1971 թվականին), շարժակազմման (1975 թվականին) հաղորդալարերը ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում շահել են բրոնզե մեդալներ։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1945 հիմնադրումներ Հայաստանում
Վահրամ Փափազյան թատերախումբ (Լիբանան)

**«Վահրամ Փափազյան թատերախումբ»**, ՀԲԸՄ Հայ երիտասարդաց ընկերակցության թատերախումբ։ Կազմավորվել է 1959 թվականին, Վ. Փափազյանի անունով կոչվել է 1960 թվականին։ Թատերախմբի գործունեության առաջին փուլը կապված է դերասան և ռեժիսոր Պերճ Ֆազլյանի անվան հետ, որը 1959 թվականին բեմադրել է Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Մ. Քոչարյանի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Մոլիերի «Ժորժ Դանդեն», «Տարտյուֆ», Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազ» և այլ պիեսներ։ Այնուհետև թատրոնը ղեկավարել է դերասան և ռեժիսոր Գրիգոր Սաթամյանը։ Նրա բեմադրություններից են Ժ. Ֆեյդոյի «Կասկածը կնոջ մտքին մեջ», Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Կամսարականի «Վարժապետին աղջիկը», Շեքսպիրի «Բազում աղմուկ վասն ոչնչի» և այլն։ 1972 թվականին թատերախումբը ելույթներ է ունեցել Հայաստանում։ Մինչև Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը (1975) թատերախումբն իր ներկայացումներն արել է Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարանի «Գալուստ Կյուլպենկյան» 650-տեղանոց սրահում։ 1975 թվականին, Սաթամյանի ԱՄՆ գաղթելուց հետո, թատրոնի բեմադրիչներ եղել են Վաչե Աւորունին (բեմադրել է Գ. Պսաֆասի «Ստախոս կուզվի», 1978), Թորոս Սարգիսյանն ու Զավեն Գալուսայանը (բեմադրել են Կ. Գոլդոնիի «Ստախոսը», 1986), Վաչե Տոներյանը (1988-1990 թվականներին, բեմադրել է Պ. Շենոնի «Ժառանգորդը» և Ժ. Ֆեյդոյի «Հավատարմություն» պիեսները), Հարություն Գնդունին (1991-1992 թվականներին) բեմադրել է Պրիսալիի «Ակամա խոստովանություն», Մոլիերի «Երևակայական հիվանդը» և Ն. Սայմոնի «Տարօրինակ ժամադրություններ» պիեսները), Վիգեն Ստեփանյանը (1994-1995 թվականներին բեմադրել է Լա Մարեի «Ա՞խ կիներ, կիներ» և իր հեղինակած «Պարոն լրտեսին վերջին գործը» պիեսները), Պ. Ֆազլյանը (բեմադրել է Մոլիերի «Ագահը», 1996), Արտաշես Հովհաննիսյանը (բեմադրել է Հակոբ Աթալյանի «Աղվեսն ու Աղասին», 1998) և Գրիգոր Տեկիրմենճյանը (բեմադրել է Մ. Հեննըքենի «Կիները բնավ սուտ չեն խոսիր», 1999)։ Ե. Ղազանչյանը 2001-2003 թվականներին բեմադրել է Թ. Ուիլյամսի «Մենակության վերջին կանգառը», է. դե Ֆիլիպոյի «Երեխաները կմնան երեխաներ» և Հ. Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» պիեսները։ Թատերախմբի գործունեությանը իրենց երկարամյա ու բեղմնավոր աշխատանքով նպաստել են Լ. Գույումճյանը, Զ. Ներսեսյանը, Զ. Գալոատյանը, Թ. Սարգիսյանը, Գ. Սողոմոնյանը, Հ. Տաւոուրյանը, Հ. Թումյանը, Վ. Ցուրնեշլյանը, Հ. Վարդիվառյանը, Լ. Մելքոնյանը, Պ. Տեր-Սահակյանը։
ՀՅԴ Բրազիլիայի տեղական կազմակերպություն

**Հայ հեղափոխական դաշնակցության (ՀՀԴ) Բրազիլիայի տեղական կազմակերպություն,** ՀՀԴ-ի Բրազիլիայի մասնաճյուղն է։ Հիմնվել է 1920-ական թվականներին, ունի երկու հիմնական կառույց՝ «Դրո» կոմիտե (նախագահ՝ Ավետիս Չալըքյան) և 1940 թվականից գործող Հայկական ակումբ։ Վերջինս տնօրինում է ընդարձակ տարածք՝ իր շինություններով (հանդիսասրահ, գրադարան, փակ մարզադահլիճ, ֆուտբոլի դաշտ, լողավազան և օժանդակ այլ հարմարություններ)։ Ունի 40 անդամից կազմված վարչական մարմին (նախագահ՝ փաստաբան Կարո Փիլավջյան)։ ՀՅԴ տեղական կազմակերպությունը հանդես է գալիս Հայ դատի պաշտպանությամբ։ Նրա նախաձեռնությամբ են ստեղծվել «Հայաստան» մշակութային ընկերությունը (հրատարակում է «Լրատու» պարբերականը), Հայկական երգչախումբը (հիմնադիր՝ կոմպոզիտոր և ռեժիսոր Վահագն Սինասյան, ղեկավարել է մինչև 1970 թվականը)։

Կատեգորիա:Բրազիլահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Երևանի լուսատեխնիկական գործարան

**Երևանի լուսատեխնիկական (փորձնական) գործարան**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել է 1946 թվականին։ Մինչև 1961 թվականը կոչվել է **Էլեկտրալուսավորման արմատուրայի գործարան**։ Ունեցել է մամլման, գալվանապատման, հավաքման (երկու) արտադրամասեր։

Արտադրել է բազմալամպ ջահեր, պատի և կախովի ջահակալներ, պլաֆոններ։ Արտադրանքն առաքվում էր ԽՍՀՄ գրեթե բոլոր շրջանները, արտահանվում՝ Մոնղոլիա։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1946 հիմնադրումներ Հայաստանում
Հովսեփ Եգոյան

**Հովսեփ Եգոյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1948-1952 թվականներին սովորել է Աշոտ Զորյանի մոտ, ապա Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտում։ Եգիպտոսում 1950 թվականին բացել է իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը Հերան Անդրանիկյանի հետ միասին։ Մի շարք կոմպոզիցիաների հեղինակ է։

## Մատենագրություն
IIeme exposition des Peintres Armeniens d'Egypte. Le Caire, 1958, Onnig Avedissian, Peitreset Scultures Armeniens, Le Caire, 1959.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Երևանի ֆրեզերային հաստոցների գործարան

**Երևանի ֆրեզերային հաստոցների գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։ Հիմնադրվել է 1957 թվականին, արտադրանք թողարկել՝ 1959 թվականից։ Ունեցել է դետալների մշակման մեխանիկական, գործիքային արտադրամասեր, նախապատրաստական, ջերմամշակման ու դարբնոցային, գալվանապատման, վերանորոգման մեխանիկական, փորձարարական տեղամասեր և լաբորատորիաներ։ Արտադրել է բարձր ճշգրտության ֆրեզերային ունիվերսալ՝ «675Պ», «6Ա73Պ», «6Ա73Վ», «6Ա73ԲՊ» մակնիշի հաստոցներ, հաստոցային հարմարանքներ։ Արտադրանքն օգտագործվել է ընդհանուր մեքենաշինության, հաստոցաշինության, սարքաշինության մեջ և այլն։

1959 թվականին արտադրված 25 հատ հաստոցի դիմաց 1975 թվականին թողարկել է 1805 հաստոց։ Արտադրանքն առաքվել է ԽՍՀՄ գրեթե բոլոր տնտեսական շրջաններ, ինչպես նաև արտասահմանյան 22 երկիր (Բուլղարիա, Գերմանիա, Չեխոսլովակիա, Կուբա, Նորվեգիա, Իրաք, Իրան և այլն)։

1965 թվականին «ՄԱ-459» մակնիշի մրկապատճենահանման հաստոցը ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում արժանացել է բրոնզե, 1968 թվականին Լայպցիգի միջազգային տոնավաճառում մեծ ոսկե մեդալի, իսկ 1969 թվականին 6Ա73Վ մակնիշի լայն ունիվերսալ գործիքային ֆրեզերային հաստոցը ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում շահել է բրոնզե մեդալ։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Հայաստանում
Սրնգահավ

**Սրնգահավեր** (), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 3, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ սրնգահավը (Bombycilla garrulus). պատահական չվահյուր է։

Հայաստանում առաջին անգամ գրանցվել է 1982 թվականին Երևանում՝ չուի ճանապարհին։ Մարմնի երկարությունը 18 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 32-35,5 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 60 գ։ Փետրածածկը վարդադարչնագույն ու մոխրագույն է, գլխին կա երկար փետուրների փունջ (փուփուլ)։ Կզակն ու ակնաշերտը սև են։ Ներքնապոչը շիկակարմրադարչնագույն է, թևի ներքին թափահարող փետուրների ծայրերը՝ փոքր կարմիր շերտով։ Պոչի ծայրը դեղին է։ Հասուն անհատների արտաքին թևի թափահարող փետուրների ծայրերը վառ դեղին ու սպիտակ են։ Էգի պոչի ծայրի դեղինն ավելի նեղ է։ Երիտասարդի մարմինն ավելի խամրած է, ներքևից՝ խայտավոր, արտաքին թևի թափահարող փետուրների միայն ծայրերը բաց գույնի խայտերով են։ Ձմռանը կերակրվում է երամներով։ Բնակվում է հատապտղատու թփերով հարուստ տարածքներում, քաղաքների պուրակներում։ Սնվում է հատապտուղներով, անողնաշարավորներով։

bombycilla%20japonica%20%282%29.jpg
File:Cedar waxwing Courtship.jpg
File:Bombycilla japonica, Ikuta Ryokuchi, Kawasaki, Japan 1.jpg
File:Bombycilla japonica (1).jpg
File:Bohemian Waxwing-male, Ottawa.jpg
File:Lucas Cranach the Elder - Two Dead Bohemian Waxwings - Google Art Project.jpg|Լուկաս Կրանախ Ավագ, որսած սրնգահավերի
File:Bombycilla phoenicoptera Fauna Japonica.jpg
File:CedarWaxWing Rockwall TX US.jpg


## Արտաքին հղումներ
*Սրնգահավ - Հայաստանի թռչունները

Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Թեքեյան մշակութային միություն (Կանադա)

**Թեքեյան մշակութային միության Կանադայի մասնաճյուղ**, Թեքեյան մշակութային միության մասնաճյուղ Կանադայում։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1965 թվականին, Մոնրեալում։ Թեքեյան մշակութային կենտրոններ կան Մոնրեալում և Տորոնտոյում։

Միության հովանավորությամբ գործել են «Հայ բեմ» թատերախումբը (1975-1983 թթ.), ժողովրդական պարերի «Նայիրի» խումբը (1981-1990 թթ.)։ 1978 թվականից կազմակերպվում է «Սևան» պատանեկան ամառային երկամսյա ճամբարը։
 
### Տորոնտոյի մասնաճյուղ
Տորոնտոյի մասնաճյուղը հիմնվել է 1967 թվականին, կազմել է սեփական թատերախումբ և երգչախումբ, ստեղծել Տորոնտոյի առաջին ռադիոժամը։ Միությունը կազմակերպում է նաև հրապարակային դասախոսություններ հայոց պատմության և մշակույթի մասին, գեղարվեստական ցուցահանդեսներ։ Հրատարակում է «Ապագա» շաբաթաթերթը, ունի «Թեքեյանի ձայն» (1978 թվականից) ռադիոժամը։

Կատեգորիա:Կանադահայ մշակութային կազմակերպություններ
Երկաթածխածնային համաձուլվածքներ

**Երկաթածխածնային համաձուլվածքներ**, երկաթի և ածխածնի համաձուլվածքներ, որոնց հիմքը երկաթն է։ Տարբերում են մաքուր երկաթածխածնային համաձուլվածքներ, որոնք ստացվում են փոքր քանակությամբ ու օգտագործվում հետազոտական նպատակներով, և տեխնիկական երկաթածխածնային համաձուլվածքներ՝ պողպատներ(մինչև 2% C) և թուջեր (C-ն 2%-֊ից ավելի), որոնց համաշխարհային արտադրությունը չափվում է հարյուրավոր միլիոն տոննաներով։ Տեխնիկական երկաթածխածնային համաձուլվածքը պարունակում է խառնուկներ, որոնք լինում են սովորական (ֆոսֆոր, ծծումբ, մանգան, սիլիցիում, ջրածին, ազոտ, նիկել, թթվածին), լեգիրող (․քրոմ, նիկել, մոլիբդեն, վոլֆրամ, վանադիում, տիտան, կոբալտ, պղինձ և սյլն) և մոդիֆիկացնող(մագնեզիում, ցերիում, կալցիում և այլն)։ Պողպատնևրի և թուջերի կառուցվածքն ու հատկությունները որոշում են մեծ մասամբ Fe—С համակարգով, որի գիտական ուսումնասիրության հիմքը դրել են ռուս մետալուրգներ Պ․ Պ․ Անոսովը (1831 թ.) և Դ․ Կ․ Չերնովը (1868 թ.)։

## Գրականություն
Тыркель Е, История развития диаграммы железо-углерод, пер․ с польск», 
М․, 1968; Бунин К․ П․, Баранов А․ А․, Металлография, М․, 1970․

Կատեգորիա:Երկաթի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Ածխածնի միացություններ
Տիգրան Թովմասյան

**Տիգրան Թովմասյան** (), ազատամարտիկ։

1992 թվականի հուլիս-օգոստոսին Վանաձորի մոտոհրաձգային գնդի կազմում մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ շրջանների պաշտպանական, Վահան-Արծվաշեն գյուղերի ուղղությամբ մղվող մարտերին։ Աչքի է ընկել Արծվաշենի պաշտպանության համար մղված մարտերում։ Թովմասյանը և 11 ազատամարտիկներ իրենց վրա վերցնելով հակառակորդի գրոհները՝ ապահովել են գյուղի 4500 բնակչի տարհանումը անվտանգ գոտի, իրենք զոհվել են։

Հետմահու պարգևատրվել է Հայաստանի առաջին աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Եռաբլուր պանթեոնում թաղվածներ
Պոլսահայ մշակութային միություն

**Պոլոահայ մշակութային միություն**, հայրենակցական մշակութային կազմակերպություն։ Հիմնել են Կանադա գաղթած պոլսահայերը 1967 թվականին, Մոնրեալում։ 1988 թվականին միության մասնաճյուղ է հիմնվել Տորոնտոյում։ Միության հովանավորությամբ գործում են «Մնակյան» թատերախումբը, «Շիրակ» պարախումբը, «Արարատ» մարզական թիմը, «Սայլս» երիտասարդաց կազմակերպությունը։ 1969 թվականից հրատարակում է «Գեղարդ» պաշտոնաթերթը։ Պոլսահայ մշակութային միության հովանու տակ գործում է «Մեկ» մշակութային հանձնախումբը, որը կազմակերպում է հայերենի ուսուցման դասընթացներ, գրական և գեղարվեստական ցուցահանդեսներ։

Կատեգորիա:Կանադահայ մշակութային կազմակերպություններ
Երևանի ծխախոտի կոմբինատ

**Երևանի ծխախոտի (փորձարարական) կոմբինատ**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին, «Հայկոոպ» սպառողական ընկերության «Արամազդ», «Մասիս» և «Հրագդան» արհեստանոց-արտելների բազայի վրա։ 1967 թվականից կոչվել է Երևանի ծխախոտի կոմբինատ։

Ունեցել է ծխախոտի, գլանակների, սովորական և ֆիլտրով բարձրորակ մակնիշի սիգարետների, ացետատային զտիչ ծխափողերի, տպագրավիմագրական արտադրամասեր, փորձարան։

Թողարկել է «Ախթամար», «Արինբերդ», «Սալյուտ», «ՀԾ», «Սևան», «Հրազդան», «Մասիս», «Ավրորա», «Հայաստան» ն այլ տեսակի ֆիլտրով և սովորական բարձրորակ սիգարետներ, գլանակներ, որոնց 75%-ն ունեցել է պետական որականիշ։ 1975 թվականին արտադրվել է 9.1 միլիարդ հատ սիգարետ և գլանակ, 3 միլիարդ հատ ացետատային զտիչ ծխափող, 6.6 միլիարդ հատ անֆիլտր և 2.2 միլիարդ հատ ֆիլտրով բարձրորակ սիգարետ։ Արտադրանքն իրացվել է խորհրդային Հայաստանում և ԽՍՀՄ մյուս շրջաններում։

Թողարկվող արտադրատեսակները ներկայացվել են միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների ու տոնավաճառների (ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ, Լայպցիգ, Դամասկոս, Զակարտա, Թեհրան, Մոնրեալ, Լոնդոն, Տոկիո և այլն), ուր «Սալյուտ» և «ՀԾ» ապրանքանիշերը ստացել են 45, «Ախթամար» և «Արինբերդը»՝ 46 միավոր (բարձրորակ սիգարետների միջազգային ընդունելի չափանիշը՝ 43 միավոր), իսկ «Ախթամար»-ը բազմիցս արժանացել է ոսկե մեդալի։

ԽՍՀՄ-ում առաջին անգամ կոմբինատը յուրացրել է ացետատային մանրաթելից զտիչ ծխափողերի արտադրության տեխնոլոգիան։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երիտքերականություն

**Երիտքերականություն**, նեոգրամատիզմ, պատմահամեմատական լեզվաբանության ուղղություն։ Առաջացել է 19-րդ դարի 70-ական թվականներին Գերմանիայում։ Ըստ երիտքերականների, լեզուն մարդու հոգեկան ու ֆիզիոլոգիական գործունեություն է և մշտապես փոխվում է խոսելու պրոցեսում։ Տ․ Օստհոֆը և Կ․ Բրուգմանը «Ձևաբանական հետազոտություններ հնդեվրոպական լեզուների բնագավառում» աշխատության առաջին հատորի (1878) առաջաբանում, որ համարվում է րիտքերականության մանիֆեստը, նշել են, որ լեզուն մարդկանցից դուրս և ինքն իր համար գոյություն չունի, այն իրապես միայն անհատի մեջ Է, ուստի և լեզվի կյանքում կատարվող բոլոր փոփոխությունները կարող են սկիզբ առնել միայն խոսող անհատներից։ Երիտքերականներն իրենց հետազոտություններում գլխավոր ուշադրությունը դարձրել են համաբանական (անալոգիական) նորակազմությունների ու հնչյունական օրենքների վրա։ Նրանց կարծիքով ավելի շատ պետք է ուսումնասիրել կենդանի, քան մեռած լեզուները, քանի որ սրանք ավելի հարուստ նյութ են տալիս լեզվի օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Աչքի ընկնող ներկայացուցիչներից են՝ Ա․ Լեսկինը, Տ․ Օստհոֆը, Կ․ Բրուգմանը, Տ․ Պաուլը, Բ․ Դելբրյուկը, Մ․ Բրեալը, Ա․ Ֆորտունատովը, հայ լեզվաբաններից՝ Մ․ Աբեղյանը։ Երիտքերականությունը դադարեց լեզվաբանական հիմնական ուղղություն լինելուց 20-րդ դարի սկզբին։ 

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Հայոց միացյալ ընկերություն (Թուրքիա)

**Հայոց միացյալ ընկերություն**, կրթական-մշակութային կազմակերպություն։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1880 թվականին, Կ. Պոլսում՝ Արարատյան ընկերություն հայոց, Գպրոցասիրաց-Արևելյան և Կիլիկյան ընկերությունների միավորումով։ Նպատակն էր դպրոցներ հիմնել ու լուսավորություն տարածել Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայում, Թուրքիայի հայաբնակ վայրերում։

## Կազմակերպիչներ
Կազմակերպիչներն էին Մկրտիչ Փորթուգալյանը, Ա. Արվիարյանը, Զ. Շիշմանյանը, Հ. Թորոսյանը, Մ. Չերազը, Հ. Շահնազարը, Հ. Յուսուֆյանը, Հ. Ասատուրը և ուրիշներ։

Ընկերությունը հիմնել է շուրջ 30 վարժարաններ, նախակրթարաններ, հաստատություն ուսուցիչների համար, ամառային մանկավարժական և գյուղատնտեսական դասընթացներ, որբանոց-արհեստանոց։ Գոյատևել է մինչև 1915 թվականը։

Կատեգորիա:Ընկերություններ
Աքպեր Երևանլի

**Աքպեր Յունուս օղլի Երևանլի** (Սուլեյմանով) (), ադրբեջանցի խորհրդային գրող, արձակագիր, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1975 թվական)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1945 թվականից։

## Կենսագրություն
Աքպեր Երևանլին ծնվել է 1921 թվականի հունիսի 17-ին, Երևանում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան բաժինը։ 1938-1950 թվականներին որպես գրական աշխատող, պատասխանատու քարտուղարի տեղակալ, թարգմանիչ աշխատել է «Սովետ Էրմանիստանի» (ադրբեջաներեն) թերթի խմբագրությունում։ 1949-1952 թվականներին սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1954 թվականին «Հայ և ադրբեջանական ժողովուրդների բարեկամության արտացոլումը գրականության մեջ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1950-1965 թվականներին ադրբեջանական գրականություն է ավանդել Երևանի պետական համալսարանում։ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս (1954 թվականից)։ 1964 թվականից Երևանլին Հայաստանի գրողների միության ադրբեջանական մասնաճյուղի նախագահն էր։

Երևանլիի պատմվածքների առաջին գիրքը՝ «Արևաշող իմ երկիր»-ը, լույս է տեսել 1947 թվականին։ Հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների բարեկամության ու գրական կապերին են նվիրված «Հայ և ադրբեջանական ժողովուրդների բարեկամության արտացոլումը գրականության մեջ» (1955 թվական, հայերեն), «Ջ․ Մամեդկուլիզադեն և հայ ժողովուրդը» (1966 թվական, հայերեն), «Հայ-ադրբեջանական ժողովրդական բանահյուսության կապերը» (1958 թվական), «Հովհաննես Թումանյանը և ադրբեջանական գրականությունը» (1974 թվական) և այլ ուսումնասիրություններ։

1949 թվականին Երևանի Ջ. Ջաբարլուի անվան ադրբեջանական թատրոնը բեմադրել է նրա «Հանուն երջանկության» պիեսը։ 1975 թվականին «Հայ ադրբեջանական գրական փոխադարձ կապերը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Հայ հեղինակների բազմաթիվ գործեր թարգմանել է ադրբեջաներեն։

## Երկեր
* Հայ և ադրբեջանական ժողովուրդների բարեկամության արտացոլումը գրականության մեջ, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 223 էջ։
* Ջալիլ Մամեդկուլիզադեն և հայ ժողովուրդը, Ե., «Հայաստան», 1966, 105 էջ։
* Նասիմի, Ե., «Հայաստան», 1973, 56 էջ։
* «Խաթաբալա» շաբաթաթերթը Ադրբեջանի մասին, Ե., «Հայաստան», 1974, 40 էջ։
* Երևանլի, Աքպեր (1972) Եղիա Մուշեղյանի գրական ժառանգությունից. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 1: էջեր՝ 103-114:
* Երևանլի, Աքպեր (1966) Ջալիլ Մամեդկուլիզադե (Մոլլա Նասրեդդին)։ (Ծննդյան 100-ամյակի առթիվ). Պատմա-բանասիրական հանդես, № 4:  էջեր՝ 213-220:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Երկաբնակություն

**Երկաբնակներ**, քրիստոնեական աստվածաբանական ուսմունքի հետևորդներ և եկեղեցիներ, որոնք ընդունում են Քրիստոսի երկակի՝ մարդկային ու աստվածային միմյանցից անկախ բնույթը՝ «երկու բնություն, երկու կամք, երկու ներգործություն» բանաձևով։ Երկաբնակների վարդապետությունը ելնում էր Քաղկեդոնի տիեզերական ժողովի (451 թվական) որոշումներից ու «Լևոնի տոմարից» (449 թվական) և հակադրվում էր միաբնակների ուսմունքին։ Երկաբնակության քարոզիչներն էին Կ․ Պոլսի և Հռոմի եկեղեցիները։ Հռոմեական կայսրությունում պաշտոնապես ճանաչվեցին Հուստինիանոս կայսեր օրոք։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Երզնկայի բարբառ

**Երզնկայի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը» ճյուղին։ Խոսվել է Երզնկա քաղաքում և նրա շրջակայքում։ Խոսակցական միջավայրը կորցրած բարբառ Է։ Ձայնավոր հնչույթներն են ա, ի, ու, օ, է, ը, է՝։ Չկան երկբարբառներ։ Գրաբարի երկբարբառների դիմաց առկա են՝ այ, ա (բառասկզբում նաև ը), ոյ, իու-ու․ եա-է։ Ունի երկաստիճան ձայնեղազուրկ բաղաձայնական համակարգ բառասկզբի դիրքում գրաբարի ձայնեղ պայթական ու կիսաշփական բաղաձայնների դիմաց խուլեր են (բերան-պէրան, դուռ-տուռ)։ Խուլերը մնում են անփոփոխ (պատ-պատ)։ Ֆ-ն հանդես է գալիս որպես հնչույթ։ Գոյականն ունի չորս հոլովաձն 
* Ուղղական հայցականում անձը և իրը տարբերակված չեն 
* Սեռական տրականը հիմնականում հանդես է գալիս հոդով (ը-ն) և ստանում իե, ուե, ան, օչ, օ, վան, ց հոլովական թեքույթները։ 
Հոգնակիում հոլովման բոլոր տիպերը ստանում են ու։ Բայը խոնարհվում է երեք լծորդությունով է, ի, ա և երեք եղանակով՝ 
* սահմանական 
* ըղձական 
* հրամայական

Չկա ապառնի դերբայաձև ապառնի ժամանակը կազմվում է պի նախամասնիկով։ Ներկա ժամանակում կը նախադաս է։ Անցյալ կատարյալն ունի համադրական կազմություն։ Առկա են ներգործաձև և կրավորաձև խոնարհման հիմքեր։

Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Կաստել Սան Պետրո Ռոմանո

**Կաստել Սան Պետրո Ռոմանո** (), քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 835 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 55 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 15 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 30, հեռախոսային կոդ — 06։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան։

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:750
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:692
 bar:1881 from:0 till:597
 bar:1901 from:0 till:649
 bar:1911 from:0 till:650
 bar:1921 from:0 till:581
 bar:1931 from:0 till:674
 bar:1936 from:0 till:680
 bar:1951 from:0 till:666
 bar:1961 from:0 till:688
 bar:1971 from:0 till:636
 bar:1981 from:0 till:631
 bar:1991 from:0 till:698
 bar:2001 from:0 till:743
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 692 fontsize:S text:692 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 597 fontsize:S text:597 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 649 fontsize:S text:649 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 650 fontsize:S text:650 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 581 fontsize:S text:581 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 674 fontsize:S text:674 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 680 fontsize:S text:680 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 666 fontsize:S text:666 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 688 fontsize:S text:688 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 636 fontsize:S text:636 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 631 fontsize:S text:631 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 698 fontsize:S text:698 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 743 fontsize:S text:743 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Վարչական կենտրոն
* Հեռախոս։ 06 9538481
* Պաշտոնական կայք։ http://www.castelsanpietroromano.net/ 

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը  
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Շուշան Եգոյան

**Շուշան Եգոյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1952-1957 թվականներին սովորել է Աշոտ Զորյանի մոտ։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1956 թվականից։

## ՄՍտեղծագործություններ
Բնանկարներ`
* «Ծառայության աստիճանները»
* «Տեսարան Մեյադից»

## Մատենագրություն
II eme exposition des Peintres Armeniens d'Egypte. Le Caire, 1958, Onnig Avedissian, Peitreset et Scultures Armeniens, Le Caire, 1959.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Լուսաբեր (ամսագիր)

**«Լուսաբեր»**, մանկապատանեկան, գրական-գեղարվեսաական, մանկավարժական պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսել 1949-1971 թվականներին, Թեհրանում։ Արտոնատեր-խմբագիր՝ Ա. Մուրադխանյան, հետագայում խմբագրել է Ա. Գառոնեն (Ա. Տեր-Բաղդասարյան)։ Տպագրել է հայ և օտար դասականների ստեղծագործություններ, արձակ և չափածո գործեր, պիեսներ, երգեր են։ Ներկայացրել է գրականության և արվեստի նշանավոր գործիչների (Կոմիտաս, Պետրոս Ադամյան, Ավետիք Իսահակյան, Ստեփան Զորյան և ուրիշներ) կյանքն ու գործունեությունը, ծանոթացրել Հայաստանի պատմական հուշարձաններին, երեխաներին ուսուցանել վարվելակերպի կանոններ։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական մանկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Երիտասարդ բոլշևիկ

**«Երիտասարդ բոլշևիկ»**, խորհրդային շրջանի հնգօրյա թերթ։ Հանդիսացել է Անդրլենկոմերիտմիության Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի մարզկոմի օրգան։ Լույս է տեսել 1935-1941 թվականներին, Ստեփանակերտում։ Հոդվածներ է նվիրել գյուղատնտեսությանն ու արդյունաբերությանը, անդրադարձել մարզի արտադրական նվաճումներին, սեփական պնդմամբ, պայքարել է «աշխատավորությանը կոլեկտիվիզմի և սոցիալիստական գիտակցության ոգով դաստիարակելու համար»։

«Երիտասարդ բոլշևիկ»-ը հաջորդել է «Երիտասարդ լենինյան» (1924-1925 թթ., հավելված «Խորհրդային Ղարաբաղ»-ի) և «Լեներիտ» (1928-1931 թթ.) թերթերին։

Կատեգորիա:ԼՂԻՄ-ի թերթեր
Էլեանորա Աղաբեկյան

**էլեանորա Նոբելի Աղաբեկյան** (հուլիսի 20,1948, գ. Ճարտար), ԼՂՀ Մարտունիի շրջան 1 ազատամարտիկ, բուժքույր։ 

Ավարտել է Կապան բժշկական ուսումնարանը (1969)։ Աշխատել է 1 ԼՂՀ Մարտունիի շրջանային հիվանդանոցում։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել Մարտունիի (Գյուլափլու. Մոպանլու, Կուրապատկինո, Ղոսուչոլիր «109 դիրքեր» են), ինքնապաշտպանական խմբերում։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Սան Պաուլոյի մասնաճյուղ

**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) Սամ Պաուլոյի մասնաճյուղ **, Սան Պաուլոյի մասնաճյուղը ստեղծվել է 1932 թվականին։

Քաղաքի կենտրոնական մասերից մեկում ունի լավ կահավորված դահլիճ, հանդիսասրահ, մարմնամարզության համալիր։ Միությանը կից գործում է Փառեն և Ռեգինա Պազարյան հայկական դպրոցը։ ՀԲԸՄ մասնաճյուղի գործունեության ոլորտում են նաև «էրեբունի» երգչախումբը, «Ծիածան» պարբերականը (հայերեն, պորտուգալերեն)։ Միությունը (վարչության նախագահ՝ Ռեգինա Պազարյան) համագործակցում է Հայաստանի հետ՝ տեղեկաավության փոխանակման և երիտասարդության փոխայցելությունների կազմակերպման ասպարեզում։

Կատեգորիա:Բրազիլահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Եղջերենու հատ

[thumb|255px|աջից|Լեյկոմա [Շներ|շան մոտ]]
**Եղջերենու հատ**, **լեյկոմա** ( — սպիտակ), աչքի եղջերաթաղանթի կայուն մթագնում, բնորոշվում է եղջերաթաղանթի վրա առաջացած շարակցահյուսվածքային սպիտակավուն սպիով։ Առաջանում է աչքի բորբոքային հիվանդությունների և վնասումների հետևանքով։ Հազվադեպ բնածին է (ներարգանդային շրջանում կրած հիվանդությունների հետևանքով)։ Եղջերենու հատը կարող է ընդգրկել եղջերաթաղանթի մի հատվածը կամ ամբողջ եղջերաթաղանթը։ Երբեմն սերտաճում է ծիածանաթաղանթի հետ և երկրորդային գլաուկոմայի պատճառ դառնում։

Եղջերենու հատի հիմնական ախտանշանը տեսողության սրության նվազումն է։

Բուժումն իրականացվում է դեղորայքներով, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներով, ներծծող միջոցներով, հյուսվածքաբուժմամբ, հիմնականում՝ եղջերապլաստիկայով։

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Հայերը Մարզվանում

**Հայերը Մարզվանում**։ Մարզվանը (Մարսվան, Մարգիֆոն) 1914 թվականին ունեցել է 10-14 հազար հայ բնակիչ, որոնք զբաղվել են արհեստներով, առևտրով։ Հայտնի էին Մատուռ, Լուսաղբյուր և Խաչին լեռ անունով ուխտավայրերը։ Հայերն ունեին երկու եկեղեցի և դպրոցներ («Անատոլիա» քոլեջ, Ազգային ճեմարան, Ս. Սահակյան, Հռիվաիմյան)։ Գործել է «Կրթասիրաց միություն» մշակութային ընկերությունը։ Լույս են տեսել «Զեփյուռ» (1889), «Արուսյակ» (1889), «Հայկանի» (1910-1912), «Բողբոջ» (1911-1914), «Նոր այգ» (1910-1914) հայերեն պարբերականները։ Վարչականորեն մտել է Սեբաստիայի (Սվազի) վիլայեթի Ամասիայի սանջակի մեջ։ Մարզվանի հայերը տեղահանվել են 1915 թվականին. մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ 1920-ական թվականների սկգբին Մարզվանում ապրել է 110 հայ, որոնք հետագայում հեռացել են։ 

մ
Կատեգորիա:Մարզվան
Արևիկ Սարգսյան

**Արևիկ Ռուբենի Սարգսյան** (նոյեմբերի 7, 1954, Չլդրան, Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ), ազատամարտիկ, կապավոր, բուժքույր։ Մարդասիրական օգնություն է առաքել Արցախ։ 1989 թվականին ձերբակալվել է Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականների կողմից, ազատվելով՝ շարունակել է գործունեությունը։ 1992 թվականից ծառայության է անցել ՊԲ-ում։

Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1954 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ
Երկրամեխանիկա

**Երկրամեխանիկա**, գիտություն երկրակեղևի մեխանիկական վիճակների և երկրակեղևում բնակաև տարբեր ֆիզիկական ազդեցությանների հետևանքով զարգացող պրոցեսների մասին։ Ուսումնասիրելով ապարների մեխանիկական հատկանիշների ձևավորման, երկրակեղևում լարումևերի վերաբաշխմաև և ապարազանգվածների դեֆորմացիաների, տեղափոխության, քայքայման ու ամրացմաև օրինաչափությունները՝ երկրամեխանիկա բացատրում է երկրակեղևի որևէ տեղամասում կատարվող լարված դեֆորմացիոն վիճակի փտիոխությունը և կանխատեսում գալիք պրոցեսները։ 

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Գիտություններ Երկրի մասին
Կատեգորիա:Երկրաբանության բաժիններ
Հայերը Յոզղատում

**Հայերը Յոզղատում **, Անկարայի վիլայեթի հայաշատ քաղաքներից էր, համանուն սանջակի կենտրոնը։ Հայերն այստեղ հաստատվել են 17-18-րդ դարերում։ 1914 թվականին ունեցել է շուրջ 12 հազարամյակ հայ բնակիչ (ողջ բնակչության 40 %-ը), որոնք հիմնականում զբաղվել են արհեստներով և առևտրով (հայտնի էին մասնավորապես Ասլանյան և Քեստեկյան ընտանիքները, որոնք դուրս էին եկել եվրոպական շուկա)։

Քաղաքում գործել են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, Օհանյան, Վահանյան, Խորենյան դպրոցները (1914 թվականին՝ 3,1 հազար աշակերտ)։ 1915 թվականին Ցոզղատի և շրջակա 40-ից ավելի հայաբնակ գյուղաքաղաքների, ավանների ու գյուղերի բազմահազար հայությունը տեղահանվել է, մեծ մասը բնաջնջվել։ 1918 թվականին Յոզղատում վերաբնակվել է 260 հայ, որոնք հետագայում հեռացել են։

յ
Կատեգորիա:Յոզղաթ
Նոր Այնթապ (հանդես, Լիբանան)

**«Նոր Այնթապ»**, պատկերազարդ հանդես։ Ամերիկաբնակ (1982 թվականից՝ լիբանանաբնակ) այնթապցիների հայրենակցական միության հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1960 թվականից (ընդհատումներով), մինչև 1971 թվականը՝ «Հայ Անթեպ»։ Առաջին 6 համարները հրատարակվել են Բոստոնում (ԱՄՆ)։ 1962 թվականից լույս է ընծայվում Բեյրութում։ Խմբագիրներ՝ Գրիգոր Պողարյան, Երվանդ Պապայան, Վարդան եպիսկոպոս Տեմիրճյան, Լևոն Վարդան և Թորոս Թորանյան։ Լուսաբանում է հայ գաղթավայրերի կյանքը, Հայաստանի անցուդարձը, առանձնահատուկ տեղ հատկացնում Այնթապ ավանին ու նրա առօրյային։ Կատարում է արտատպումներ հայաստանյան մամուլից։ Ունի գրական-բանասիրական բաժին։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Վիեննայի մասնաճյուղ

**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Վիեննայի մասնաճյուղ**, հիմնվել է 1910 թվականին։ Գործունեությունն ընդհատվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուն (1914) պես։ 1930-ական թվականների սկգբին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939-1945) անմիջապես հետո փորձեր են կատարվել մասնաճյուղը վերականգնել, սակայն՝ ապարդյուն։ Վերականգնվելով 1960 թվականին՝ մասնաճյուղն օժանդակել է եկեղեցու, Մշակույթի տան, դպրոցի հիմնադրմանը, զգալի նյութական և բարոյական օգնություն ցուցաբերել համայնքի կարոտյալներին, ուսանող երիտասարդությանը, ինչպես նաև 1970-ական թվականների 2-րդ կեսին Ավստրիայի վրայով ԱՄՆ և այլ երկրներ տեղափոխվող լիբանանահայերին ու պարսկահայերին։

Կատեգորիա:Ավստրիահայ բարեգործական կազմակերպություններ