Շեյխ Հասինա

**Շեյխ Հասինա** (Բենգ. শেখ হাসিনা , ), բենգալացի քաղաքական-պետական գործիչ։ Ավամի Լիգ կուսակցության Ղեկավար։ Նա 1996-2001 թվականներին և 2009-2024 թվականներին զբաղեցրել է Բանգլադեշի տասներորդ վարչապետի պաշտոնը։ Բանգլադեշը երբեւէ ամենաերկար կառավարած վարչապետն էր երկրի անկախությունից ի վեր և աշխարհի ամենաերկար ծառայած կին կառավարության ղեկավարը։ Նրան նույնիսկ անվանում էին «բենգալ երկաթե տիկին»։ Նրա վարչապետության տարիները աչքի են ընկել՝ բռնապետությամբ, օլիգարխիայով և մարդկության դեմ հանցագործություններով։ 2024 թվականին լայնամասշտաբ ցույցերից եւ քաղաքացիական սպանդից հետո՝ Հասինան հրաժարական տվեց և փախավ Հնդկաստան, 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ին Բանգլադեշի միջազգային հանցագործությունների դատարանը նրան մեղավոր ճանաչեց մարդկության դեմ հանցագործությունների համար և հեռակա կարգով դատապարտեց մահապատժի։

Հասինան Բանգլադեշի հիմնադիր նախագահ Շեյխ Մուջիբուր Ռահմանի դուստրն է և Թունգիպարա Շեյխ քաղաքական ընտանիքի անդամ։ Նա քաղաքականության մեջ քիչ էր ներգրաված մինչև հոր Մուջիբուրի սպանությունը 1975 թվականի օգոստոսին։
Հոր սպանությունից հետո Հասինան ապաստան գտավ Հնդկաստանում։ 1981 թվականին Բանգլադեշ վերադառնալուց հետո նա և Ավամի լիգան ներգրավվեցին Հուսեյն Մուհամմադ Էրշադի ռազմական կառավարման դեմ ժողովրդական ցույցերին՝ առաջնորդելով դրանք, ապստամբությունը գագաթնակետին հասավ 1990 թվականին։
1991 թվականի ընտրություններում Խալեդա Զիայի Բանգլադեշի ազգայնական կուսակցության (ԲԱԿ) դեմ կրած նեղ պարտությունից հետո, Հասինան, որպես ընդդիմության առաջնորդ, մեղադրեց Զիայի ԲԱԿ-ին ընտրական անազնվության մեջ և բոյկոտեց խորհրդարանը։ Դրան հաջորդեցին բռնի ցույցեր և քաղաքական խժդռություն, որոնք էլ ստիպեցին Զիային հրաժարական տալ ժամանակավոր կառավարության օգտին: Հասինան ընտրվեց վարչապետ 1996 թվականի հունիսի ընտրություններում, իսկ 2001 թվականի հուլիսին նրան հաջորդեց Զիան: 2006-2008 թվականների քաղաքական ճգնաժամի ժամանակ Հասինան կալանավորվեց շորթման մեղադրանքով: Բանտից ազատվելուց հետո նրա կուսակցությունը հաղթեց 2008 թվականի ընտրություններում, և նա դարձավ վարչապետ երկրորդ ժամկետով:
Հասինայի երկրորդ վարչապետության ընթացքում Բանգլադեշում տեղի ունեցավ ժողովրդավարության նահանջ և մարդու իրավունքների լայնածավալ խախտումներ: Նրա 2014, 2018 և 2024 թվականների վերընտրությունները միջազգային դիտորդների կողմից որակվեցին որպես կեղծ եւ ոչ թափանցիկ, իսկ նախորդ և վերջին ընտրությունները բոյկոտվեցին ԲՆԿ-ի կողմից: Human Rights Watch-ը գրանցեց լայնածավալ ճնշումներ և դատական ​​​​սպանություններ նրա կառավարության օրոք: Բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ և լրագրողներ համակարգված ձեւով դատական ​​​​պատժի են ենթարկվել նրա հայացքները վիճարկելու համար: «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը բացասական գնահատական ​​է տվել Հասինայի օրոք մամուլի ազատությանը:2024 թվականի կառավարության զեկույցում գնահատվել է, որ Հասինայի՝ 2009-2024 թվականներին պաշտոնավարման ընթացքում երկրից տարեկան շորթել եւ թալանել է ավելի քան 16 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ինչը կազմում է ավելի քան 240 միլիարդ դոլար 15 տարվա ընթացքում: Նրա կառավարությունը օգնություն է ցուցաբերել գրեթե մեկ միլիոն ռոհինյաների, որոնք երկիր էին մտել՝ փախչելով Մյանմայում տեղի ունեցած ցեղասպանությունից:

2022 թվականին կառավարության դեմ բողոքի ցույցեր սկսվեցին՝ պահանջելով Հասինայի հրաժարականը: Դրանց հաջորդեցին 2024 թվականի հուլիսին ուսանողական անհնազանդությունները, որոնք պահանջում էին պետական ​​աշխատատեղերի քվոտաների բարեփոխում: Բողոքի ցույցերը ցրվեցին իրավապահ մարմինների և ռազմական ուժերի կողմից դաժան ճնշումներով, ինչը հանգեցրեց ուսանողների սպանդի: Օգոստոսին բողոքի ցույցերը վերածվեցին կառավարության դեմ զանգվածային ապստամբության, որը գագաթնակետին հասավ Հասինայի հրաժարականով և Հնդկաստան փախչելով: 2025 թվականի փետրվարին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի զեկույցում ասվում է, որ նա անձամբ է ղեկավարել և համակարգել հետապնդումը, և որ դա կարող է համարվել մարդկության դեմ հանցագործություններ: 2025 թվականի նոյեմբերին Բանգլադեշի միջազգային հանցագործությունների դատարանը նրան մեղավոր ճանաչեց մարդկության դեմ հանցագործությունների մեջ և հեռակա կարգով դատապարտեց մահապատժի։

2018 թվականին Հասինան Time ամսագրի կողմից աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց շարքում էր, իսկ Forbes-ի կողմից 2015,2018 և 2022 թվականներին ընդգրկվել է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանց ցանկում:

## Աղբյուրներ
* Շեյխ Հասինա 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պաշտպանության կին նախարարներ
Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կին վարչապետներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի քաղաքական գործիչներ