Պլեոմորֆ ադենոմա

**Պլեոմորֆ ադենոմա** (կամ բարորակ խառը տիպի ուռուցք), թքագեղձերի առավել հաճախ հանդիպող բարորակ նորագոյացություն է, որը բնութագրվում է էպիթելային (ծորանային) բջիջների նորագոյացման բազմացումով միոէպիթելի բաղադրիչների հետ միասին և ունի չարորակացման հակում: Պլեոմորֆ ադենոման համարվում է թքագեղձի բարորակ ուռուցքների ամենատարածված տեսակներից մեկը և հարականջային թքագեղձի ամենից հաճախ հանդիպող ուռուցքային ախտահարումը: Այն իր անվանումը ստացել է  լուսային մանրադիտակի տակ դիտարկվող «ճարտարապետական» ​​պլեմորֆիզմից (փոփոխական տեսք)։ Այն նաև կոչվում է «խառը թքային տիպի ուռուցք», ինչը ցույց է տալիս նրա երկակի ծագումը` էպիթելային և միոէպիթելային տարրերը, ի տարբերություն նրա պլեոմորֆ տեսքի:

## Կլինիկական պատկեր
Ուռուցքը սովորաբար մեկուսացված է և օժտված է դանդաղ աճով, ցավազուրկ, ամուր, եզակի հանգույցի զանգվածի տեսքով։ Մեկուսացված հանգույցները սովորաբար հիմնական հանգույցի մաս են կազմում, այլ ոչ թե առանձին բազմահանգույց կառույց: Այն սովորաբար շարժուն է, և եթե գտնվում է ծնոտի հաստության մեջ, կարող է առաջացնել ստորին ծնոտի ճյուղի ատրոֆիա, նման պրոցես կարող է հանդիպել նաև հարականջային թքագեղձի ախտահարման դեպքում: Թեև պլեոմորֆ ադենոման, դասակարգվում է որպես բարորակ ուռուցք, այն մեծանալու հատկություն ունի և կարող է  չարորականալ՝ ձևավորելով պլեմորֆ ադենոմայի կարցինոմա, որի ռիսկը ժամանակի ընթացքում մեծանում է (15 տարվա ընթացքում չարորականալու հավանականությունը 9,5%): Չնայած «բարորակ», ուռուցքը անեուպլոիդ է, այն կարող է կրկնվել ռեզեկցիայից հետո, այն ներխուժում է ինտակտ հարակից հյուսվածք, և երկար (+10 տարի) ժամանակային ընդմիջումներից հետո տալիս հեռավոր մետաստազներ: Այս ուռուցքն առավել հաճախ դրսևորվում է գեղձի մակերեսային բլթի ստորին բևեռում, ուռուցքների մոտ 10%-ն առաջանում է գեղձի ավելի խորը հատվածներում։ Այն ավելի հաճախ հանդիպում է կանանց, քան տղամարդկանց մոտ, հարաբերակցությունը մոտ 6:4 է: Վնասվածքների մեծ մասը հայտնաբերվում է չորրորդից վեցերորդ տասնամյակների հիվանդների մոտ, որոնց միջին տարիքը մոտ 43 տարեկան է, բայց դրանք համեմատաբար տարածված են նաև երիտասարդների մոտ և երեխաների մոտ ևս:

## Հյուսվածքաբանություն

Մորֆոլոգիական բազմազանությունը այս նորագոյացության ամենաբնորոշ առանձնահատկություններից է։ Հյուսվածքաբանորեն այն շատ փոփոխական արտաքին տեսք ունի, նույնիսկ առանձին ուռուցքների ներսում: Այն դասականորեն երկֆազ է և բնութագրվում է բազմանկյուն էպիթելային և միոէպիթելային բջիջների խառնուրդով՝ փոփոխական ստրոմայում, որը կարող է լինել` մուկոիդ, միքսոիդ, աճառային կամ հիալինային: Էպիթելային բջիջները կարող են դասավորվել որպես ծորանանման կառուցվածքներ, թիթեղներ կամ իրար միահյուսված թելեր և բաղկացած լինել բազմանկյուն, պտուտակաձև կամ աստղաձև բջիջներից (հետևաբար՝ պլեմորֆիզմ): Կարող են առկա լինել թաղանթային մետապլազիայի և էպիթելային մարգարիտների շրջաններ: Ուռուցքը թաղանթ չունի, բայց շրջապատված է տարբեր հաստության մանրաթելային կեղծ պարկուճով։ Ուռուցքը տարածվում է նորմալ թքագեղձի պարենխիմայի միջով՝ մատնաձև պսևդոպոդիայի տեսքով, սակայն դա չարորակ փոխակերպման նշան չէ։ Ուռուցքը հաճախ ցուցադրում է բնորոշ քրոմոսոմային տրանսլոկացիա #3 և #8 քրոմոսոմների միջև: Սա հանգեցնում է նրան, որ PLAG գենը քարտեզագրվում է բետա-կատենինի գենին: Սա ակտիվացնում է կատենինի ուղին և հանգեցնում բջիջների ոչ պատշաճ բաժանման:

## Ախտորոշում

Թքագեղձի ուռուցքների ախտորոշման համար կատարվում են ինչպես հյուսվածքաբանական, այնպես էլ ռենտգեն հետազոտություններ: Հյուսվածքների նմուշառման ընթացակարգերը ներառում են բարակ ասեղային ասպիրացիոն բիոպսիա և առանցքային (էքսցիզիոն) բիոպսիա: Այս երկու պրոցեդուրաները կարող են իրականացվել ամբուլատոր պայմաններում: Թքագեղձի ուռուցքների տարբերակման և ախտորոշման եղանակները ներառում են` ուլտրաձայնային հետազոտություն (ՈՒՁՀ), համակարգչային շերտագրություն (ՀՇ) և մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ):

Նուրբ ասեղային ասպիրացիոն բիոպսիա, որն իրականացվում է փորձառու մասնագետի կողմից, ունի մեծ ախտորոշիչ դեր, թե արդյոք ուռուցքն իր բնույթով չարորակ է, որի զգայունությունը կազմում է մոտ 90%: Նուրբ ասեղային ասպիրացիոն բիոպսիաին հնարավորություն է տալիս տարբերակել թքագեղձի առաջնային նորագոյացությունը` մետաստատիկ ուռուցքներից:

Առանցքային բիոպսիան նաև կարող է իրականացվել ամբուլատոր պայմաններում: Բիոպսայի այս մեթոդի դեպքում հեռացվում է ամբողջական գոյացությունը, հետևաբար այն ավելի ինվազիվ է, ի տարբերություն բարակ ասեղային ասպիրացիոն բիոպսիայի, տալիս է մինչև 97% ախտորոշման ճշգրտություն: Բացի այդ, բիոպսիան թույլ է տալիս որոշել ուռուցքի ավելի ճշգրիտ բջջաբանական տեսակը:

Ռենտգեն  հետազոտությունների ժամանակ` ուլտրաձայնային հետազոտությունը կարող է որոշել և բնութագրել որոշ հարականջային թքագեղձի մակերեսային ուռուցքներ: Թքագեղձի ուռուցքների որոշ տեսակներ ունեն որոշակի սոնոգրաֆիկ բնութագրեր ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ: Ուլտրաձայնային հետազոտումը հաճախ կատարվում է բիոպսիայի հետ համատեղ, բժշկին ուղղորդելու համար: ՀՇ-ն թույլ է տալիս ստանալ եռաչափ պատկեր տվյալ թքագեղձի ուռուցքների ընդհանուր չափի և հյուսվածքներում  տարածման մասին: ՄՌՇ-ն ապահովում է փափուկ հյուսվածքների կառուցվածքային ուրվագծումը:

## Բուժում

Ընդհանուր առմամբ, թքագեղձի ուռուցքի բուժման հիմնական մեթոդը դա վիրաբուժական մասնահատումն է: Նախքան վիրահատությունը, ախտորոշման հստակեցման նպատակաով խորհուրդ է տրվում կատարել բիոպսիա: Ավելի մանրամասն վիրաբուժական տեխնիկան և լրացուցիչ օժանդակ ռադիոթերապիայի աջակցությունը կախված է նրանից, թե ուռուցքը չարորակ է, թե բարորակ: Հարականջային շրջանում ուռուցքների վիրաբուժական բուժումը երբեմն դժվար է, մասամբ դիմային նյարդի  ճյուղերի և հարականջային թճագեղձի հետ փոխհարաբերության պատճառով, ինչպես նաև հետվիրահատական ​​կրկնության հավանականության մեծացման պատճառով: Այսպիսով, այս ուռուցքի վաղ շրջանում հայտնաբերումը չափազանց կարևոր է դրա վիրահատությունից հետո հետագա կանխատեսման համար:

Գոյություն ունեն հարականջային թքագեղձի պլեոմորֆ ադենոմայի վիրահատության մի քանի մեթոդներ։ Ուռուցքի էնուկլեացիա (այսինքն՝ ներկապսուլյար դիսեկցիա), մի պրոցեդուրա է, որը տարածված էր 20-րդ դարի սկզբին,այժմ չի կիրառվում ՝ ուռուցքի կրկնվելու շատ բարձր հավականության պատճառով: Էնուկլեացիայից հետո, հարականջային թքագեղձի պլեոմորֆ ադենոման խորհուրդ է տրվում պարբերաբար բուժել մակերեսային կամ ամբողջական պարոտիդէկտոմիայով: Այս պրոցեդուրաները համատեղում են ուռուցքի ամբողջական հեռացում, փորձելով խուսափել դիմային նյարդի ճյուղերը վնասելուց: Այնուամենայնիվ, լայնածավալ վիրահատությունը կարող է առաջ բերել այլ հիվանդություններ, ինչպիսին է Ֆրեյի համախտանիշը (ուտելու ընթացքում ավելորդ քրտնարտադրություն) և թքագեղձի ֆիստուլա: Հետևաբար, նախընտրելի են ավելի քիչ ինվազիվ պրոցեդուրաներ և վերջին տարիներին հետվիրահատական ​​նեյրոմոնիթորինգի ներդրումը թույլ է տվել մի քանի տարբեր վիրաբուժական տեխնիկայի էվոլյուցիա մոտ քսան տարի առաջ:

Ներկայումս հարականջային թքագեղձի պլեոմորֆ ադենոմայի վիրաբուժական մոտեցման ընտրությունը հիմնականում հիմնված է ուռուցքի չափի, տեղակայման և շարժունակության վրա: Առաջարկվող հիմնական մեթոդները ներառում են էքստրակապսուլյար դիսեկցիա, մասնակի մակերեսային պարոտիդէկտոմիա և կողային կամ ամբողջական պարոտիդէկտոմիա: Այնուամենայնիվ, վիրաբույժի փորձը առանցքային դեր է խաղում այս հստակ ընթացակարգերի արդյունքների մեջ: Կարևոր տեսակետն այն է, որ կրկնվող պլեմորֆիկ ադենոմաները կարող են առաջանալ առաջնային վիրահատությունից շատ երկար ժամանակ հետո, միջինում 7–10 տարի, անգամ  մինչև 24 տարի հետո: Այսպիսով, չափազանց կարևոր է ապագայում գնահատել այս տարբեր վիրաբուժական մեթոդների վերջնական արդյունքները: Ենթածնոտային և ենթալեզվային թքագեղձերի բարորակ ուռուցքները բուժվում են դասական հեռացման միջոցով՝ պահպանելով դիմային նյարդի ստորին ծնոտի ճյուղը, հարըմպանային և լեզվային նյարդերը: Փոքր թքագեղձերի մյուս բարորակ ուռուցքները նույնպես բուժվում են: Թքագեղձի չարորակ ուռուցքները սովորաբար պահանջում են առաջնային ուռուցքի լայն տեղային ռեզեկցիա։ Այնուամենայնիվ, եթե ամբողջական ռեզեկցիա հնարավոր չէ իրականցնել, ապա անհրաժեշտ է ռադիոթերապիա՝ տեղային վերահսկողության բարելավման համար: Այս վիրաբուժական բուժումն ունի բազմաթիվ հետևանքներ, ինչպիսիք են գանգուղեղային նյարդի վնասումը, Ֆրեյի համախտանիշը, էսթետիկ խնդիրներ և այլն:

## Տես նաև
* Ուորթինի ուռուցք
* Ֆրեյի համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ախտորոշագիտություն
Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Կլինիկական բժշկություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Նորագոյացություններ
Կատեգորիա:Նորագոյացությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Ուռուցք
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքների տեսակներ