open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էդիշեր Մաղալաշվիլի

**Էդիշեր Գեորգիի Մաղալաշվիլի** (, ), վրացի խորհրդային դերասան։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967, Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)։

## Կենսագրություն
Էդիշեր Մաղալաշվիլին ծնվել է 1925 թվականի հունվարի 4-ին Թբիլիսիում։ Սովորել է Թբիլիսիի Երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներների ինստիտուտում՝ ստանալով ինժեների մասնագիտություն։ Կինոյում նկարահանվել սկսել է պատահականության բերումով. 1947 թվականին Կոնստանտին Պիպինաշվիլին պատահական հանդիպման ժամանակ Էդիշեր Մաղալաշվիլիին առաջարկել է փոքրիկ դեր կատարել «Բանաստեղծի օրորոցայինը» ֆիլմում։ Հետագայում Էդիշեր Մաղալաշվիլին սովորել է Թբիլիսիի կինոստուդիայում, որն ավարտել է 1947 թվականին, իսկ 1953 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտը։

1946-1950 թվականներին եղել է Թբիլիսիի կինոստուդիայի դերասան, 1948—1964 թվականներին աշխատել է Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան ակադեմիական թատրոնում, իսկ 1964 թվականից՝ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնում։

Էդիշեր Մաղալաշվիլին մահացել է 2005 թվականի հունվարի 26-ին։ 
### Ընտանիք
* Կինը - Նատալյա Կավրիշվիլի, մասնագիտությամբ դաշնակահարուհի, Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիայի դոցենտ,
* Որդի - Գիորգի, մասնագիտությամբ նյարդավիրաբույժ,
* Որդի - Միխայիլ, կինոօպերատոր,
* Թոռներ - Նատալյա, Էդիշեր, Գիվի։

## Ճանաչում
* Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1958)
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967
* Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)

## Ֆիլմագրություն

* 1947 – Բանաստեղծի օրորոցայինը
* 1948 – Քեթո և Կոտե
* 1951 – Գարուն Սակենում
* 1955 – Նրանք իջել են լեռներից
* 1956 – Ստվեր ճանապարհին
* 1956 – Էթերիի երգը
* 1958 – Մայակովսկին սկսել է այդպես
* 1958 – Մամլուք
* 1963 – Կապույտ տետր – *Սերգո Օրջոնիկիձե*
* 1967 – Հիմա ժամանակներն ուրիշ են
* 1970 – Հին ջրաղացներ
* 1974 – Կրակ
* 1975 – Ընդունում եմ ինձ վրա
* 1976 – Գործը հանձնվում է դատարան
* 1977 – Շեղումը՝ զրո
* 1978 – Հուսո աստղ – *Դավիթ Բեկ*
* 1979 – Պոեմ թևերի մասին – *Սերգո Օրջոնիկիձե*
* 1981 – Դժվար սկիզբ
* 1986 – Նեյլոնե տոնածառ
* 1987 – Էլլայի ու Ռարուի արկածները
* 1988 – Բրավո, Ալբեր Լոլիշ
* 1990 – Պարույր (Վրաստան)
* 2003 – Վեց և յոթ (Վրաստան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ
Սուասոն (շրջան)

**Սուասոն** (), շրջան () Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիա երկրամասում։ Շրջանի դեպարտամենտ՝ Էն։ Սուպերֆեկտուրա՝ Սուասոն։ Շրջանի բնակչությունը 2012 թվականին կազմել է 103.510 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 83 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 1243 կմ²։

## Տես նաև
* Էնա (դեպարտամենտ)
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ, Սուասոնի շրջան 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Անհավասարություն (մաթեմատիկա)

**Անհավասարություն** (մաթեմատիկա), առնչություն թվերի կամ մեծությունների միջև, որ ցույց է տալիս, թե որն է դրանցից մեծ (փոքր) մյուսից։ Գրում են a>b, b (a–ն մեծ է b-ից, b-ն փոքր է a–ից), a \geq b, b \leq a (a-ն մեծ կամ հավասար է b, b-ն փոքր կամ հավասար a), իսկ եթե a–ն հավասար չէ b-ին, ապա գրում են a \neq b։ Տարրական մաթեմատիկայում ուսումնասիրում են թվային անհավասարություններ, ընդհանրապես անհավասարություններ քննարկում են նաև հանրահաշվում, անալիզում, երկրաչափությունում բնության ոչ թվային օբյեկտների միջև։

## Անհավասարության տեսակներ
Երկու (տարերի) օբյեկտների խիստ անհավասարությունները
* a  —ցույց է տալիս, որ a փոքր է, քան b,
* a > b  — ցույց է տալիս, որa մեծ է, քան b,
* a \neq b  — a հավասար չէ b։
Խիստ անհավասարությունների համեմատ ոչ խիստ անհավասարությունները թույլատրում են հավասարությունը երկու օբյեկտների միջև
* a \leqslant b ցույց է տալիս, որ a փոքր է կամ հավասար էb,
* a \geqslant b — a մեծ է կամ հավասար b։
Բացի այդ, երբեմն պահանջվում է ապացուցել մի քանի քայլերով, որ մեծություններից մեկը մեծ է մյուսից։
* a \gg b  ցույց է տալիս, որ a ավելի մեծ b։
Երբեմն չի պահանջվում իմանալ արդյունքը և այդ ժամանակ կարելի է որոշել ձևական անհավասարությունը ինչպես երկու մեծությունների կամ հանրահաշվական արտահայտությունների միջև՝ օգտագործելով անհավասարության նշաններ >, b, ապա a±c>b±c, 2.եթե a>b և c>0, ապա ac>bc, իսկ եթե cx2+ 2<1 անհավասարությունը լուծում չունի, քանի որ չի բավարարում X փոփոխականի ոչ մի արժեքի։

Կատեգորիա:Տարրական հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական նշաններ
Կատեգորիա:Անհավասարություն (մաթեմատիկա)
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տերմիններ
Անձնական ունիա

**Անձնական ունիա**, բանկային և արդյունաբերական խոշոր մոնոպոլիաների միահյուսման ձև։ Բանկերի և հզոր առևտրաարդյունաբերական ձեռնարկությունների սերտաճման գործընթացը տեղի է ունենում արժեթղթերի ձեռքբերման միջոցով, երբ բանկերի ղեկավարները դառնում են արդյունաբերական ընկերությունների տնօրեններ, վարչությունների ու դիտորդ խորհուրդների անդամներ և հակառակը։ Բանկերի և արդյունաբերության անձնական ունիան լրացվում է անձնական ունիայով՝ պետության հետ։

## Տես նաև
* Իմպերիալիզմ
* Պետական մոնոպոլիա
* Կապիտալիզմ
* Դինաստիական ունիա

Կատեգորիա:Միապետություն
Վոյադա

**Վոյադա** (), գետ Բաշկորտոստանում, հոսում է Յանաուլսկի շրջանով։ Գետաբերանը գտնվում է Բեյ գետի ձախ ափից 52 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 19 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսոկումի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բեյ, գետի ենթաավազանը Կամսոկումի գետն է մինչև թափվելը Կամի, գետի գետային ավազանը 
Կամա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010101112111100016410
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111101641
* Ավազանի կոդը — 10.01.01.011
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ջոն Ափդայք

**Ջոն Հոյեր Ափդայկ** (, ), ամերիկացի գրող, լրագրող։ 
[300px|մինի|աջից|Ափդայկը մեդալ է ստանում [Ջորջ Բուշից և նրա կնոջից (1989 թվականի նոյեմբերի 17)]]

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1932 թվականի մարտի 18-ին, Շիլինգթոնում (Փենսիլվանիայի նահանգ)։ Սովորել է Անգլիայում՝ նկարչական դպրոցում, ավարտել է Հարվարդի համալսարանը։

## Ստեղծագործություններ
1958 թվականին լույս է տեսել Ապդայկի բանաստեղծությունների ժողովածուն։ «Նույն դուռը» (1959 թվական), «Տոնավաճառը անկելանոցում» (1959 թվական), «Վազիր, ճագար» (1960 թվական), «Աղավնու փետուրները» (1962 թվական), «Կենտավրոս» (1963 թվական), «Ագարակում» (1965 թվական) ստեղծագործություններում քննադատել է բուրժուական քաղաքակրթությունը։

Եղել է Հայաստանում, գրել «Երևան» բանաստեղծությունը։

## Հայերեն հրապարակումները
### Մամուլ
* Հեռավոր ընկերների մահերը։ «Գարուն», 1993, թիվ 3, էջ 86։
* Մեյփլ ամուսինները։ «Գարուն», 1996, թիվ 7, էջ 74։
* Պեդերսենների տղան։ «Գարուն», 1999, թիվ 7, էջ 81։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջոն Ափդայքի «Պայծառատես աչքը արծաթե քաղաքում» գրքի աուդիոտարբերակը
* Ջոն Ափդայքը bookmark.am-ում
* The John Updike Society 
* John Updike collection , Houghton Library, Harvard University
*The Other John Updike Archive , a collection taken from Updike's rubbish and discussed in this article from *[[The Guardian]]*, September 2014, and this article from *[[The Atlantic]]*
* Column archive at *[[The New York Review of Books]]*
* Column archive at *[[The New Yorker]]*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Reviews at the *[[London Review of Books]]*
* John Updike, The Art of Fiction No. 43, Charles Thomas Samuels, *[[Paris Review]]*, Winter 1968
* "Picked-Up Pieces: A half century of John Updike". *[[The New Yorker]]*, 2009
* The ancestry of John Hoyer Updike, Rootsweb
* John Updike Life & Times, *New York Times Books*
* The Salon Interview: John Updike, "As Close as You Can Get to the Stars" , Dwight Garner, *[[Salon.com]]*

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Աբերիսթուիթ Թաուն

**«Աբերիսթուիթ Թաուն»** (), Ուելսյան ֆուտբոլային ակումբ, ներկայացնում է Աբերիսթուիթ քաղաքը։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Ուելսի պրիմեր լիգայում։ Հիմնվել է 1884 թվականին, իր խաղերը անցկացնում է «Ավենյու պարկ» մարզադաշտում, որը տեղավորում է 5 000 հանդիսատես։ Ակումբի ամենամեծ նվաճումը համարվում է 1899-1900 մրցաշրջանում Ուելսի գավաթի խաղարկությունում հաղթանակը։

## Նվաճումներ
* **[[Ուելսի ֆուտբոլային գավաթ]]**.
** **Գավաթակիր** (1)։ 1899/1900։
** **Եզրափակիչ խաղի մասնակից** (1)։ 2008/2009։

## Եվրոգավաթի մասնակցություն

* 1R — Առաջին ռաունդ։

## Հայտնի խաղացողներ
*  Քերի Էվանս
*  Մայք Ազլեվուդ
*  Լոյիդ Ուիլյամս
*  Քրիստիան Էդվարդս
*  Լեյի Ռիչմոնդ Ռոուզ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ուելսական ֆուտբոլային ակումբներ
Եկատերինա Վերուլաշվիլի

**Եկատերինա Վառլամի Վերուլաշվիլի** (, ), կինոյի և թատրոնի վրացի դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966)։

## Կենսագրություն
Եկատերինա Վերուլաշվիլին ծնվել է 1917 թվականին։ Սովորել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1940 թվականին և ընդունվել Քութայիսի դրամատիկական թատրոնի թատերախումբ։ Այնտեղ աշխատել է մինչև 1942 թվականը, երբ կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ծառայել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակում՝ զենիթային զորամասում։

1943 թվականին վերադարձել է պատերազմից և խաղացել Խաշուրի (Խաշուրիի բանվորական դրամատիկական թատրոն), Գորի (Գորիի Գ. Էրիսթավիի անվան դրամատիկական թատրոն), Թելավ (Թելավի դրամատիկական թատրոն) քաղաքների թատրոններում։ 1956 թվականին Եկատերինա Վերուլաշվիլին դարձել է Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնի դերասան։

## Պարգևներ
* 1966 – Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ

## Ֆիլմագրություն
* 1963 – Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը – *գյուղացի կին*
* 1964 – Հարսանիք
* 1965 – Հիմա ժամանակներն ուրիշ են
* 1966 – Ես տեսնում եմ արևը – *այծի տիրուհին*
* 1966 – Հանդիպում անցյալի հետ – *Ակվարինե*
* 1966 – Ալադինի կախարդական լամպը – *Ալադինի մայրը*
* 1969 – Մի՛ վշտանա – *Թամար*
* 1969 – Երջանիկ գյուտերի ժամանակ
* 1969 – Տատիկն ու թոռները
* 1970 – Իմ քաղաքի աստղը
* 1971 – Խաթաբալա – *լացող կին*
* 1972 – Ընդհանրապես կորած – *միսս Ուոթսոն*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եկատերինա Վերուլաշվիլին Internet Movie Database կայքում 

Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Ապլիտ

200px|frameless|աջից
200px|frameless|աջից
**Ապլիտ** ( — հասարակ), բաց գույնի մագմատիկական ապար՝ բաղկացած դաշտային սպաթի և քվարցի տձև հատիկներից։

Կազմությունը պանիդիոմորֆ-հատիկային է։ Ապլիտ սովորաբար գրանիտների երակային տարբերակն է, կան նաև դիորիտ-ապլիտներ և սիենիտ-ապլիտներ։

Ապլիտի որոշ տեսակներ օգտագործվում են և՛ կերամիկական արտադրության մեջ, և՛ որպես թթվակայուն ապարներ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Ապարների խոնավատարություն

**Ապարների խոնավատարություն**, ապարների ջուր կլանելու, ջուրն իրենց մեջ պահելու հատկությունը։

## Տեսակներ
Ըստ ջրով հագեցածության աստիճանի, կան ապարների խոնավատարությունյան հետևյալ տեսակները՝
* լրիվ՝ համապատասխանում է ապարի ծակոտիների ջրով լրիվ հագեցածության վիճակին
* մազական՝ համապատասխանում է ապարի մազական ծակոտիների ջրով հագեցածության վիճակին
* մոլեկուլային կամ թաղանթային՝ ջրի այն քանակն է, որը թաղանթի ձևով, մոլեկուլային ձգողական ուժերի շնորհիվ պահվում է ապարի մասնիկների մակերևույթի վրա
* հիգրոսկոպիկ՝ խոնավության այն քանակն է, որն ապարը կարող է կլանել օդից։

Ապարների խոնավատարությունը բնութագրվում է խոնավատարության գործակիցով՝ ապարում եղած ջրի և չոր ապարի կշռի կամ նրանց ծավալների հարաբերությամբ։ Ըստ խոնավատարության, ապարները լինում են՝
* ուժեղ խոնավատար (տորֆեր, կավեր)
* թույլ խոնավատար (մերգել, կավիճ)
* ոչ խոնավատար (գլաքար, կոպիճ, հրային հոծ ապարներ ևն)։

Կատեգորիա:Ապարներ
Մարիո Բեկարիա

**Մարիո Բեկարիա** (, ), իտալացի քաղաքական գործիչ՝ Քրիստոնեական ժողովրդավարություն կուսակցությունից։ 1960-1964 թվականներին զբաղեցրել է Սանտ Անջելո Լոդիջանո քաղաքի քաղաքապետի պաշտոնը, ինչպես նաև եղել է Իտալիայի պատգամավորների պալատի անդամ։

Հետաքրքրվում էր երաժշտությամբ՝ 1950-ական թվականներին *Association Amundis*-ի անդամ էր և օգնում էր երգիչներին ու երաժիշտներին։

Սանտ Անջելո Լոդիջանոյում նրան անվամբ փողոց է կոչվել

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարիո Բեկարիայի պառլամենտական գործունեությունը 

Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:2003 մահեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22 մահեր
Շույգա Նիչավոժ

**Շույգա Նիչավոժ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Նիչա-վոժ գետի ձախ ափից 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 29 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Ուսա գետն է մինչև թափվելը Ուստ-Ցիլմա, գետի գետային ավազանը Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000074031
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007403
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ապարների ջրաթափանցություն

**Ապարների ջրաթափանցություն**, ապարների ջուր անցկացնելու հատկությունը։

Ապարների ջրաթափանցությունը կախված է
* ապարների ճեղքերի ու ծակոտիների չափերից ու բնույթից
* ջրի ճնշման մեծությունից։
Բացարձակ ջրամերժ ապարներ չկան, մեծ ճնշման դեպքում, երկրաբանական երկարատև ժամանակի ընթացքում բոլոր ապարներն էլ ջրաթափանց են։ Սակայն, այն ապարները, որոնց ծակոտիները շատ փոքր են, ընդունված է անվանել ջրամերժ։
## Ապարների ջրաթափանցություն չափում
Ապարների ջրաթափանցությունը չափվում է ժամանակի միավորի ընթացքում ապարի միավոր ընդլայնական կտրվածքով անցնող ջրի շարժման արագությամբ և արտահայտվում է ծծանցման գործակցով (միավորներն են՝ սմ/վրկ, մ/օր և այլն)։ Ծծանցման գործակիցը որոշվում է Դարսիի օրենքով՝ V = kl, որտեղ V-ն ծծանցման արագությունն Է, k–ն՝ ծծանցման գործակիցը, l-ը՝ ճնշման գրադիենտը, որը հավասար Է ճնշման անկման և ծծանցման ճանապարհի երկարության հարաբերությանը՝ h/l։
## Տեսակներ
Ըստ ջրաթափանցության, ապարները բաժանվում են երեք խմբի
* ջրաթափանց (գլաքարեր, կոպիճ, ավազ)
* կիսաթափանց (լյոս, տորֆ)
* ջրամերժ (կավեր, զանգվածային բյուրեղային ապարներ և այլն)։
Շերտավոր և թերթավոր, ապարները տարբեր ուղղություններով ունեն տարբեր ջրաթափանցություն։ Ծծանցման գործակիցը որոշվում է լաբորատոր և բնական պայմաններում, վերջին դեպքում հետազոտվում է ներծծումը շուրֆերում, կատարվում են փորձնական արտամղումներ հորատանցքերից և շուրֆերից։

Կատեգորիա:Ապարներ
Վանյա (Կիեբակայի վտակ)

**Վանյա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստան հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կիեբեկ գետի ձախ ափից 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Բելայա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բիրսկ, գետի ենթաավազանը Բելայա գետն է, գետի գետային ավազանը Կամա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում  Ռուսաստանի դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010201612111100026244
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111102624
* Ավազանի կոդը — 10.01.02.016
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Մագնիսական անոմալիա

**Մագնիսական անոմալիաներ**, Երկրի մագնիսականության տարրերի արժեքների շեղումը (մագնիսական շեղում, մագնիսական խոտորում) բնականոն արժեքներից (անոմալիա՝ շեղում նորմայից, ընդհանուր օրինաչափությունից, անկանոնություն)։

## Տեսակներ
Մագնիսական անոմալիաները լինում են՝ մայրցամաքային, ռեգիոնալ և տեղային։

### Մայրցամաքային անոմալիաներ
Մայրցամաքային անոմալիաները, որոնց պատճառները հիմնականում անհայտ են, ընդգրկում են Երկրի մակերևույթի զգալի մասը՝ տասնյակ միլիոն կմ2 (օրինակ՝ արևմտյան շեղման մարզը՝ Արևելյան Սիբիրում)։

### Տեղային և ռեգիոնալ անոմալիաներ
Տեղային և ռեգիոնալ մագնիսական անոմալիաները պայմանավորված են երկրակեղևի կառուցվածքով։ Ռեգիոնալ անոմալիաներն ընդգրկում են հարյուրից մինչև հարյուր հազարավոր կմ2 մակերես։ Այս անոմալիաների հիմնական տարբերիչ հատկանիշը մագնիսական տարրերի անոմալ արժեքների սահուն փոփոխությունն է, որը պայմանավորված է անոմալիաներ առաջացնող մագնիսական ապարների 1 կիլոմետր ավելի խորությամբ։ Տեղային մագնիսական անոմալիաները գրավում են մի քանի մ2 տարածություն։ Կուրսկի մագնիսական անոմալիան, չնայած ընդգրկած մեծ տարածությանը, դասում են տեղային մագնիսական անոմալիաների շարքին, որովհետև մագնիսական տարրերի արժեքները յուրաքանչյուր վայրում տեղային են բնույթով (մագնիսական ապարներն ընկած են ոչ մեծ խորություններում)։ Առավել ինտենսիվ տեղային մագնիսական անոմալիաները կապված են երկաթա-մագնետիտային հանքանյութերի կուտակումների և մագնետիտով հարուստ այլ ապարների հետ։

Շատ ուժեղ մագնիսական անոմալիաներ առաջանում են երկաթ պարունակող ապարների կայծակնահարումից։ Մագնիսական անոմալիաների հետազոտումը մեծ նշանակություն ունի երկրակեղևի երկրաբանական կառուցվածքն ուսումնասիրելու, երկաթահանքեր և այլ օգտակար հանածոներ հայտնաբերելու համար։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Ապոգամիա

**Ապոգամիա**, ապոգամետիա, ( — առանց +γάμος ամուսնություն), բույսերի բազմացման եղանակ։ Սաղմն առաջանում է առանց բեղմնավորության, ոչ թե ձվաբջջից, այլ *սեռական սերնդի*՝ իգական գամետոֆիտի այլ բջիջներից։
300px|frameless|աջից
* Օրինակ պտերների մոտ՝ նախածիլի որևէ բջջից, ծածկասերմերի մոտ՝ սաղմնապարկի անտիպոդային բջիջներից կամ սիներգիտներից։

Ապոգամիան ապոմիքսիսի ձևերից է։

## Արտաքին հղումներ
* https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Апогамия
* Apomixis, una herramienta poderosa para el mejoramiento 
* Ecología del paisaje del género Sorbus 

Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Ապատիտ

**Ապատիտ** ( - խաբում եմ, ապատիտը հաճախ շփոթել են այլ միներալների հետ), միներալ, կալցիումի ֆոսֆորաթթվային աղ, պարունակում է փոփոխական քանակությամբ ֆտոր և քլոր։ Ֆտորի գերակշռությունը տալիս է ֆտորապատիտ (Ca10(PO4)6F2), քլորի գերակշռությունը՝ քլորապատիտ (Ca10(PO4)6Cl2), OH-ի գերակշռությամբ հիդրօքսիապատիտ (Ca10(PO4)6(OH)2)։ Հանքանյութերի որակը որոշվում է նրանց մեջ P2O5-ի քանակով, որը ֆտորապատիտում կազմում է 42,3 %, իսկ քլորապատիտում՝ 41 %։

## Հատկություններ
մինի|ձախից
Խառնուրդների ձևով ապատիտում առկա են ստրոնցիում, մանգան, նատրիում և հազվագյուտ հողեր։ Բյուրեղագիտական համակարգը հեքսագոնային է։ Բյուրեղները երկար-պրիզմաձև են, հազվադեպ՝ աղյուսաձև, գույնը՝ կանաչ, կապտականաչ, մոխրագույն, գորշ և այլն։

Կարծրությունը՝ 5, խտությունը՝ 3160-3200 կգ/մ3։ Ապատիտ որպես սովորական ուղեկից միներալ հանդիպում է բազմաթիվ հրային և մետամորֆային ապարներում։ Ալկալային ապարների գանգվածներում առաջանում են ապատիտի հանքանյութերի խոշոր կուտակներ։

Նստվածքային ապարներումապատիտի խմբի միներալները հանդես են գալիս գյխավորապես ֆոսֆորիտների ձևով։ Ապատիտը հանդիպում է նաև երկաթի բարձր ջերմաստիճանային հանքավայրերում։

## Կիրառում
Օգտագործվում է արհեստական պարարտանյութ, ֆոսֆոր և ֆոսֆորային միացություններ ստանալու համար, սև և գունավոր մետալուրգիայում, ապակու արդյունաբերության մեջ և այլն։

## Հանքավայրեր
ԽՍՀՄ-ում է գտնվում Խիբինի ապատիտի՝ աշխարհի խոշորագույն հանքավայրը։ ՀԽՍՀ-ում ապատիտի հանքայնացում հայտնի է Աբովյանի երկաթի հանքավայրում։ Արտասահմանում ապատիտի հանքավայրեր կան Նորվեգիայում, Մեծ Բրիտանիայում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Ферсман А. Е.* Наш апатит. — М., 1968
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ապատիտը minerals.net-ում
* How To Cleanse Blue Apatite
* Ապատիտը geology.com-ում

Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Ապոլլոնիոս Դիսկոլոս

**Ապոլլոնիոս Դիսկոլոս** (, ), 2-րդ դարի հույն քերական, հունարենի շարահյուսության հիմնադիր։ Հարել է Ալեքսանդրյան քերականական դպրոցին։ Առանձնապես հայտնի է «Շարահյուսության մասին» աշխատությամբ։

Շարահյուսական հարցերը քննել է ըստ խոսքի մասերի, մեկ առ մեկ խոսել դրանց կապակցության և գործածության մասին։

Ապոլլոնիոս Դիսկոլոսը առաջին անգամ գործածության մեջ է մտցրել «համաձայնություն» տերմինը՝ դրա տակ հասկանալով խոսքի մասերի կապակցության եղանակների ամբողջությունը։

Առանձնացրել է 8 խոսքի մաս, որոնք սահմանել է իմաստային-տրամաբանական հիմունքով։ Բառակապակցությունների մեջ կենտրոնական տեղ է հատկացրել անվանը և բային։ Ըստ Ապոլլոնիոս Դիսկոլոսի՝ անունը և դերանունն իրարից տարբերվում են նրանով, որ առաջինն արտահայտում է առարկայի որակը, երկրորդը՝ էությունը։

## Գրականություն
* Ջահուկյան Գ., Լեզվաբանության պատմություն, հատոր 1, Ե., 1960 թվական, էջ 87—90։
* Добиаш А., Синтаксис Аполлония Дискола, Киев, 1882 год։

## Արտաքին հղումներ
* http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=027955&page=557&format=djvu 
* Apollonius Dyscolus. Сайт, посвященный Аполлонию (англ.)
* Греческие тексты сочинений

Կատեգորիա:Քերականներ
Կատեգորիա:Հույն քերականներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի գիտնականներ
Ապարների տեղադրում

**Ապարների տեղադրում**, ապարների տարածական դիրքը երկրակեղևում։
## Նստվածքային և մետամորֆային ապարների տեղադրում
Նստվածքային և մասամբ մետամորֆային ապարները սովորաբար տեղադրվում են միմյանց զուգահեռ շերտերով, հազվադեպ՝ ոսպնյակներով և բներով։ Նստվածքային ապարների տեղադրման տարրերն են շերտերի տարածումը և անկումը։

Մագմատիկական ապարները տեղադրվում են. ինտրուզիվները՝ *բաթոլիտների*, *լակոլիտների*, *շտոկների*, իսկ հրաբխայինները՝ ծածկույթների, հոսքերի և գմբեթների ձևով։
## Տեսակներ
Ապարների երկու կամ ավելի շերտախմբերի փոխադարձ տեղադրումը լինում է
* ներդաշնակ (նստվածքների անընդմեջ կուտակում)
* աններդաշնակ
Տարբերում են նստվածքային ապարների՝
* նորմալ
* չխախտված (շերտերը փաստորեն հորիզոնական են, համատարած)
* խախտված տեղադրումներ

Կատեգորիա:Ապարներ
ԱԻԿ ՖԱ

**ԱԻԿ**, շվեդական ֆուտբոլային ակումբ Ստոկհոլմ քաղաքում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1891 թվականի փետրվարի 15-ին։ Իր տնային հանդիպումները թիմը անցկացնում է «Friends Arena» մարզադաշտում։ Ակումբը «*ՍՖԱ*»-ի անդամ է։ Թիմը իր ամենախոշոր հաշվով հաղթանակը տարել է 1930 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ Մալմյո-ի դեմ խաղում։

## Ձեռքբերումներ
* Շվեդիայի չեմպիոն - 1900, 1901, 1911, 1914, 1916, 1923, 1932, 1937, 1992, 1998, 2009
* Շվեդիայի սուպերգավաթակիր - 2009

## Հայտնի խաղացողներ
* Կուրտ Համրին
* Ուլոֆ Մելբերգ
* Էրիկ Էդման
* Անդրես Ալմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Կիմ Սոնգ Կյու

**Կիմ Սոնգ Կյու** (հանգըլ՝ 김성규, հանջա՝ 金聖圭, ), հարավկորեացի երգիչ, երգահան և դերասան։ Նա Woollim Entertainment ընկերությանը պատկանող Ինֆինիտի բոյ բենդի անդամ է։ Որպես սոլո երգիչ իր դեբյուտը կատարել է Another Me երգով՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 12-ին։

## Կյանք և գործունեություն
Կիմ Սոն Գյուն ծնվել է 1989 թվականի ապրիլի 28-ին Ջոնջու քաղաքում։ Հաճախել է Ջոնջուի համալսարանի ավագ դպրոցը և եղել է դպրոցի "Coma Beat" անունը կրող ռոք խմբի անդամ։

Երբ Սոնգ Կյուն հայտնել է իր ծնողներին երգիչ դառնալու երազանքի մասին, ծնողները դեմ են եղել, հայտարարելով, որ կվռնդեն տնից, եթե չդադարի զբաղվել երաժշտությամբ։ Սոնգ Կյուն գաղտնի շարունակեց պարապել, իսկ դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվեց Սեուլ, որպեսզի հետևի իր երազանքին։

2007 թվականին մասնակցեց SM ընկերության լսումներին, սակայն ձախոցվեց։ 2008 թվականին նույնպես փորձեց ուժերը, սակայն այս անգամ ևս բախտը նրան չժպտաց։ Հիացած լինելով Nell խմբով, Սոնգ Կյուն որոշեց գնալ Woollim Entertainment-ի լսումներին, որի ժամանակ ասաց․ 

2010 թվականի հունիսի 9-ին Սոնգ Կյուն ի դեբյուտը կատարեց Ինֆինիտի խմբում։ 2013 թվականի փետրվարի 15-ին Սոնգ Կյուն ավարտեց Դեկյունգի համալսարանի երաժշտության ֆակուլտետը խմբի մյուս անդամների՝ L-ի (Կիմ Մյունգ Սու), Սոնգյոլի, Հոյայի և Դոգուի հետ։ Շարունակել է երաժշտական կրթությունը Հոսոյի համալսարանում։

## Սկավառակագրություն
### EP's
*2012: *Another Me*
*2015: *27*

### Սինգլներ

### Սոլո երգեր

### Սաունդթրեկեր

### Համագործակցություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգահաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
Ապենդիկուլարիաներ

**Ապենդիկուլարիաներ** (), քորդավորների տիպի թրթուրաքորդավորների ենթատիպի կենդանիների դաս։

## Նկարագրություն
Ջրային կենդանիներ են՝ 0,3–2,5 սմ երկարությամբ։ Մարմինը կազմված է իրանից և պոչից, որտեղ, ի տարբերություն մնացած թրթուրաքորդավորների, ամբողջ կյանքի ընթացքում պահպանվում է քորդան։ Իրանը շրջապատված է առջևից և հետևից անցքեր ունեցող դոնդողային «տնակով»։ Նուրբ ցանցով ծածկված առջևի անցքից պոչի շարժումներով ջուրը մղվում է ներս և դուրս գալիս հետևի անցքից՝ ապահովելով սննդանյութի հայթայթումը և կենդանու առաջշարժումը։ Ցանցը կեղտոտվելիս կենդանին պոչի հարվածով ծակում է «տնակի» պատը, դուրս գալիս այնտեղից և մեկ ժամ հետո իր շուրջը նոր «տնակ» գոյացնում։

## Տարածվածություն
Ապենդիկուլարիաները տարածված են ծովերում, օվկիանոսներում և ներկայացնում են տեսական հետաքրքրություն։

## Գրականություն
* *Наумов Н. П., Карташев Н. Н.* Зоология позвоночных. — Ч. 1. — Низшие хордовые, бесчелюстные, рыбы, земноводные։ Учебник для биолог. спец. ун-тов. — ։ Высшая школа, 1979. — С. 55—58. — 333 с.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Подробное описание аппендикулярий на сайте Internevod.com 

Կատեգորիա:Քորդավորներ
Յուրգորդեն ՖԱ

**Յուրգորդեն**, շվեդական ֆուտբոլային ակումբ Ստոկհոլմում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1891 թվականի մարտի 12-ին։ Իր տնային հանդիպումներ ակումբը անցկացնում է «Տելե2 Արենա» մարզադաշտում։ Ակումբը «*ՍՖԱ*»-ի անդամ։

## Ձեռքբերումներ
* Շվեդիայի 12-ակի չեմպիոն (1912,1915,1917,1920,1955,1959,1964,1966,2002,2003,2005,2019թ.թ.),4-ակի գավաթակիր ( 1990, 2002, 2004, 2005թ.թ.)գավաթի եզրափակիչներին ևս չորս անգամ մասնակից է եզել(1951,1975,1989,2013թ.թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Մասնագիտական որակավորում

**Մասնագիտական որակավորում**, տեսական և գործնական ուսուցման արտադրական փորձի կուտակման, կամ պարզապես՝ սերտիֆիկացման կամ որակավորման շնորհիվ ձեռք բերված գիտելիքների ու հմտությունների միագումար։ Անհրաժեշտ է տվյալ մասնագիտության գծով այս կամ այն աշխատանքի որակյալ կատարումն ապահովելու համար։ Աշխատուժի որակավորման կոնկրետ պահանջները որոշվում են տեխնիկայի և արտադրության տեխնոլոգիայի զարգացման մակարդակով։ Որքան կատարելագործված լինեն արտադրության տեխնիկան ու տեխնոլոգիան, այնքան խոր պետք է լինեն աշխատավորների տեսական ու գործնական գիտելիքները։ Արտադրության առաջատար ճյուղերում աշխատողների որակավորումը պետք է բարձր լինի տեխնիկայի զարգացման առկա մակարդակից, որպեսզի ապահովվի տեխնիկական առաջադիմությունը։

Կատեգորիա:Աշխատանք
Անտրացեն

**Անտրացեն** (ածուխ), C_{14}H_{10} արոմատիկ ածխաջրածին՝ կոնդենսացած օղակներով։ Անտրացենի անգույն, թիթեղաձև բյուրեղները հալվում են 216,6&nbsp;°C-ում, եռում 351&nbsp;°C–ում։
մինի|կենտրոն
Ջրում չի լուծվում, քիչ է լուծվում օրգանական լուծիչներում։ Բյուրեղային վիճակում և լուծույթներում ունի թույլ մանուշակագույև ֆլուորեսցենցում։ Անտրացենի մոլեկուլում ամենից ռեակցուևակ են 9 և 10 («մեգո») ածխածինների ատոմները։ Անտրացենին հատուկ են միացման (ջրածնի առաջին մոլեկուլի միացումը), օքսիդացման (անտրաքինոնի առաջացումը) և որոշ տեղակալման ռեակցիաներ (նիտրացում, հալոգենացում, սալֆացամ)։ Անտրացեն ստանում են քարածխային խեժի ծանր (270&nbsp;°C–ից 360&nbsp;°C) ֆրակցիայից («անտրացենային յուղ»)։ Անտրացենը օգտագործվում է անտրարաքինոն ստանալու համար։ Անտրացենի ածանցյալները տարածված են բուսական և կենդանական աշխարհում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ
Ապաֆի Միքայել Ա

**Ապաֆի Միքայել Ա** (Apaffi Mihaly I, ), Տրանսիլվանիայի իշխան (1661-1690 թվականներ)։

Նրա օրոք հունգարացիները Հաբսբուրգների դեմ ապստամբություն բարձրացրին։ Ապստամբությունը ճնշվեց, սակայն Ապաֆի Միքայելին հաջողվեց պահպանել իր իշխանությունը։

## Ապաֆի Միքայելի քաղաքականություն
Ապաֆի Միքայելը վարել է հունգարահայերին հովանավորելու քաղաքականություն։

## Մոլդովայի հայեր
1672 թվականին Տրանսիլվանիայում հաստատվեց Մոլդովայից գաղթած 3000 հայ ընտանիք։ Հայերն այդտեղ նպաստել են արդյունագործության ու առևտրի զարգացմանը, հիմնել Գեռլա և Եղիսաբեթուպոլիս քաղաքները։ Ապաֆի Միքայել միջամտել է, որպեսզի Բիստրիցա քաղաքի իշխանությունը հարկերից ազատի հայ առևտրականներին։ 1680 թվականի հրամանագրով Ապաֆի Միքայել հայերին իրավունք է տվել Տրանսիլվանիայում ազատ առևտուր անել, մի այլ դեպքում իր պաշտպանության տակ է վերցրել նրանց անձը և ունեցվածքը։ 1689 թվականի հրամանագրով հայերին իրավունք է վերապահվել ունենալ իրենց դատավորին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իշխաններ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Էլֆսբորգ ՖԱ

**Էլֆսբորգ**, շվեդական ֆուտբոլային ակումբ Բուրոս քաղաքում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1904 թվականին։ Թիմը Շվեդիայի վեցակի չեմպիոն է։ Ակումբը իր տնային հանդիպումները անցկացնում է «Borås Arena» մարզադաշտում։

## Ձեռքբերումներ
* Շվեդիայի չեմպիոն - 1936, 1939, 1941, 1961, 2006, 2012
* Շվեդիայի գավաթակիր - 2001, 2003, 2014
* Շվեդիայի սուպերգավաթակիր - 2007

## Հայտնի խաղացողները
* Տոբիաս Լինդերոտ
* Անդերս Սվենսոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Վերին Իրեմել

**Վերին Իրեմել ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Չելյաբինսկով։ Գետաբերանը գտնվում է Իկից գետի ձախ ափից 619 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 29 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Աի, գետի ենթաավազանը Սպիտակ գետն է, գետի գետային ավազանը Կամա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 14010500812111200003428
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111200342
* Ավազանի կոդը — 14.01.05.008
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Դավիթիանի

**Դավիթիանի**, կենսագրական ժողովածու՝ գրված Դավիթ Գուրամիշվիլու կողմից։ Ներառում է երկու պոեմ և քնարական բանաստեղծություններ։ Գիրքը բանաստեղծի փոթորկահույզ և իրադարձություններով հարուստ կյանքի մի մասն է։ Այնտեղ իրենց մեկնաբանությունն են ստացել կրոնը, քաղաքականությունը, հայրենասիրությունն ու պատերազմը։ Չնայած որ «Դավիթիանին» համարվել է 18-րդ դարի վրաց գրականության կարևոր ստեղծագործություններից մեկը, բայց երբեք չի հրապարակվել հեղինակի կենդանության օրոք։ Ստեղծագործությունը գրվել է Դավիթ Գուրամիշվիլու կյանքի տարբեր ժամանակահատվածներում, բայց ամենաարժեքավորները ստեղծվել են նրա կյանքի վերջին տասնամյակներին։ Հեղինակը ձեռագիրը Ուկրաինայից(որտեղ նա ապրում էր) ուղարկել է Թբիլիսի 1787 թվականին, որտեղ այն մնացել է մինչև հաջորդ դարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Կատեգորիա:Էպոս
Կատեգորիա:Վրացական պոեմներ
Աշխատօր

**Աշխատօր** (աշխատանքի ժամանակ), օրվա որոշակի մաս, որի ընթացքում մարդն աշխատում է ձեռնարկությունում կամ հիմնարկությունում։ Աշխատօրը փոփոխուն մեծություն է միայն որոշակի սահմաններում։ Աշխատօրը բաժանվում է անհրաժեշտ աշխատաժամանակի և հավելյալ աշխատաժամանակի։

Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Օր
Կատեգորիա:Աշխատանքի կազմակերպում
Ապակու արդյունաբերություն

մինի|Խորհրդային շրջանում արտադրված 0,25, 1, 2 և 3 լիտրանոց բանկաներ
**Ապակու արդյունաբերություն**, զբաղվում է շինարարական, տեխնիկական, տարայի, տեսակային, քիմիական–լաբորատորային, բժշկական, պարֆյումերային և այլ տեսակի ապակիների արտադրությամբ։
## Ապակու արդյունաբերությունը Հայաստանում

Հայաստանում 1950 թվականին կառուցվեց Արզնիի ապակյա տարաների գործարանը, որի արտադրողականությունը 1950 թվականի 10 միլիոն շշի դիմաց 1971 թվականին հասավ 62 միլիոն շշի։

1965 թվականին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) հիմնվեց լուսատեխնիկական ապակու գործարան, նրա արտադրանքը 1970 թվականին կազմել է 2,1 հազար հատ լուսատեխնիկական ապակի և 1,1 միլիոն կոնյակի շիշ։ 1975 թվականին գործարանը կարտադրի 500 հազար մ2 ապակեբլոկ և ապակեպրոֆիլիտ։

1969 թվականին շարք մտավ Արզնիի բյուրեղապակու գործարանը, որը 1970 թվականին արտադրեց 0,8 միլիոն ռուբլի արժողությամբ բյուրեղապակի և 12,2 միլիոն կոնյակի շիշ։ 1971 թվականին Արզնիի բյուրեղապակու և ապակյա տարաների գործարանները միավորվեցին և ստեղծվեց «Բյուրեղապակի» գործարանը։

1966 թվականին սկսվել է Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ Արմավիր) պահածոների ապակյա տարաների գործարանի կառուցումը, որի նախագծային կարողությունն էր 200 միլիոն պայմանական ապակետուփ և 30 միլիոն կոնյակի շիշ։

Այդ ձեռնարկությունները Լենինականի ապակու գործարանի հետ միասին մտնում էին «Հայապակի» միավորման (հիմնվել է 1973 թվականին) մեջ։ Ապակեթել արտադրվում էր Սևանի «էլեկտրաապակեմեկուսիչ», իսկ էլեկտրավակուումային ապակի՝ Երևանի էլեկտրալամպերի գործարաններում։ Երևանամ գործել է հայելիների և կահույքի ապակու գործարանը։

Հայաստանն ունի ապակու հումքի գործնականում անսպառ պաշարներ (պեմզա, օբսիդիան, պեռլիտ, քվարցիտ ևն)։ Հրազդանի լեռնա-քիմիական կոմբինատում, քիմիական մշակման շնորհիվ, կստացվեն «Երևանիտ» և «Կանազիտ» բարձրորակ հումքատեսակները։ Հայաստանն ապակու բավականին խոշոր սպառող է (գինեգործություն, էլեկտրատեխնիկական, պահածոյի արդյունաբերություն, հանքաջրերի լցում և այլն)։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Ապառազմականացում

[240px|մինի|աջից|Գերմանական զորքերի ապառազմականացում, արևելյան շրջան [1918]]
[240px|մինի|աջից|Հանդիպում զինվորների հետ, [Կիևի երկաթուղային կայարանում]]
**Ապառազմականացում**, միջազգային իրավունքում, որոշակի տերիտորիայում ռազմական նշանակություն ունեցող ամրությունների և կառույցների վերացումը և այդ տերիտորիայում զինված ուժեր պահելու արգելումը։

Ապառազմականացումը լինում է *լիակատար* և *սահմանափակ*։
* Պետությունը պարտավորվում է պայմանավորված տերիտորիայում քանդել ամրությունները, չկառուցել նորերը, չպահել զինված ուժեր, բացառությամբ հասարակական կարգի պահպանման համար անհրաժեշտ զորքի, չունենալ ռազմական բազաներ, ռազմամթերքի պահեստներ և այլն։
* Սահմանափակ ապառազմականացում պետությանը պարտավորեցնում է նոր ամրություններ չկառուցել և չպահել պայմանագրով նախատեսվածից ավելի զորք ու բազաներ։

Միջազգային հարաբերությունների պրակտիկայում ապառազմականացման են ենթարկվել պետական սահմանի երկայնքով որոշակի գոտիները։ Հաճախ այդպիսի գոտիներ ստեղծվում են զինադադարի մասին համաձայնությամբ սահմանված ժամանակավոր դեմարկացիոն գծի երկու կողմերում (օրինակ, 1953 թվականին Կորեայում, 1954 թվականին Վիետնամում և 1954 թվականին Մերձավոր Արևելքում)։ Ապառազմականացումը կարող է վերաբերել նաև պետության ողջ տերիտորիային։

Պոտսդամի կոնֆերանսի (1945 թվական) որոշումների համաձայն պետք է ապառազմականացվեր ողջ Գերմանիան, իսկ արտաքին գործերի նախարարների (ԽՍՀՄ, ԱՄՆ, Անգլիա) մոսկովյան խորհրդակցության (1945 թվական) որոշումների համաձայն՝ Ճապոնիան։

Նավագնացության ազատությունը և անվտանգությունը ապահովելու նպատակով ապառազմականացման են ենթարկվել որոշ միջազգային նեղուցներ և ջրանցքներ (Մագելանի նեղուցը, Սուեզի ջրանցքը), ապառազմականացված են Ալանդական և Սվալբարդ կղզեխումբը։

1959 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ստորագրված բազմակողմանի համաձայնությամբ լիովին ապառազմականացված գոտի է ճանաչված ողջ Անտարկտիկան։

Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռազմական իրավունք
Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Հանդիպում անցյալի հետ

**Հանդիպում անցյալի հետ** (), 1966 թվականին նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ։ Նախնական աշխատանքային անվանումը եղել է «Երկու կյանք»։

## Սյուժե
1920-ական թվականների սկիզբն է, խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Վրաստանի լեռնային գյուղում սկսվել է կոլեկտիվացման դժվարին գործընթացը։ Նինոն հեռանում է հայրենի գյուղից։ Անցնում են տարիներ։ Նինոն դարձել է հայտնի վիրաբույժ և վերադառնում է գյուղ՝ մասնակցելու կոլխոզի հիմնադրման երեսնամյակի միջոցառմանը։ Նրա ժամանման օրը գետի ափին գտնում են անծանոթ թափառականի, որ ծանր վիճակում է։ Սկսելով վիրահատությունը՝ Նինոն ճանաչում է այդ մարդուն, որ իր նախկին ամուսինն է, Ակիան։ Վիրաբույժ կինը մտքով վերադառնում է այն հեռավոր ժամանակներին։ Ակիան՝ հարուստ Ալմասխանի որդին, բռնաբարում է Նինոյին և ստիպված է լինում ամուսնանալ նրա հետ։ Որոշ ժամանակ անց, պայքարելով խորհրդային կառավարության դեմ, Ակիան փախչում է Թուրքիա։ Երբ գալիս են Ալմասխանին կուլակաթափ անելու, նա հրդեհում է իր տունը։ Հրդեհում զոհվում է Նինոյի ու Ակիայի մանկահասակ որդին։ Նինոն ընդմիշտ լքում է հայրենի գյուղը, որտեղ ինքն այնքան դառնություններ է կրել։

## Դերերում
* Եկատերինա Վերուլաշվիլի – *Ակվարինե*
* Լեյլա Աբաշիձե – *Նինո*
* Սերգո Զաքարիաձե – *Ալմասխան*
* Վերիկո Անջափարիձե – *Պելագեա*
* Իպոլիտ Խվիչիա – *Իպոլիտ*
* Թենգիզ Արչվաձե – *Նամորաձե*
* Մեգի Ցուլուկիձե – *Դարինա*
* Գիուլի Ճոխոնելիձե – *Գոգիա*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր՝ Սեմյոն Դոլիձե
* Օպերատոր՝ Ֆելիքս Վիսոցկի
* Կոմպոզիտոր՝ Դավիթ Տորաձե
* Հնչյունային օպերատոր՝ Լեոն Կան
* Հագուստների նկարիչ՝ Մ. Մանջգալաձե

## Մրցանակներ
* **1967** Անդրկովկասի երկրների ու Ուկրաինայի կինոփառատոն (Թբիլիսի)
** «Պրոմեթևսի գավաթ» (գլխավոր մրցանակ) և I կարգի դիպլոմ խաղարկային լավագույն ֆիլմի համար
** Դիպլոմ դերասանուհուն (Լեյլա Աբաշիձե)
** «Սաբչոտա խելով նեբա» ամսագրի մրցանակ (Մեգի Ցուլուկիձե)
* **1968** Երրորդ համամիութենական կինոփառատոն (Լենինգրադ)
** Առաջին մրցանակ կնոջ լավագույն դերակատարման համար (Լեյլա Աբաշիձե)
** Երկրորդ մրցանակ կնոջ լավագույն դերակատարման համար (Մեգի Ցուլուկիձե)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հանդիպում անցյալի հետ» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում 
* «Հանդիպում անցյալի հետ» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում 
* «Հանդիպում անցյալի հետ» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում 
* «Հանդիպում անցյալի հետ» ֆիլմը youtube.com կայքում

Կատեգորիա:1966 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Վրացֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սեմյոն Դոլիձեի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վրացական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վրացերեն ֆիլմեր
Ապաբևեռացում

**Ապաբևեռացում**,
* Էլեկտրոդների բևեռացման փոքրացումը էլեկտրտկան հոսանքի քիմիական աղբյուրներում կամ էլեկտրոլիզի ժամանակ։ Ապաբևեռացման հետևանք է ապաբևեռացնող նյութերի ազդեցության, որոնք սովորաբար մասնակցում են էլեկտրոդային պրոցեսին, փոխում նրա բնույթը (երբեմն նաև մեծացնում պրոցեսի արագությունը), փոքրացնում էլեկտրոդի պոտենցիալը։
* Լույսի բևեռացման աստիճանի փոքրացումը նկատվում է պղտոր միջավայրում կամ կաթնապակու վրա լույսի ցրման ժամանակ։ Լույսի մոլեկուլային ցրման դեպքում, ըստ մոլեկուլների անիզոտրոպության, ցրված լույսը ապաբևեռացվում է։ Լյումինեսցենցող լուծույթների արձակած լույսը ապաբևեռացվում է երկու ճանապարհով՝ գրգռված մոլեկուլների պտտման (լույսի պտտական Ապաբևեռացում) կամ գրգռման էներգիան գրգռված մոլեկուլներից չգրգռվածներին փոխանցելու միջոցով (լույսի կենտրոնացած Ապաբևեռացում)։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ապանացիստականացում

[մինի|Ամերիկացի սերժանտը հեռացնում է Ադոլֆ Հիտլերի անունը կրող փողոցային նշանը ([Կրեֆելդ, 1945թ․)]]
**Ապանացիստականացում**, **դենացիֆիկացում** (), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Դաշնակցային ուժերի նախաձեռնած միջոցառումների համալիր՝ Գերմանիայի և Ավստրիայի պետական, հասարակական–քաղաքական և տնտեսական կյանքը (հասարակություն, մշակույթ, մամուլ, տնտեսություն, դատական համակարգ և քաղաքականություն) ֆաշիստական տիրապետության հետևանքներից և նացիստական գաղափարախոսությունից մաքրագործելու համար։

Պոտսդամի կոնֆերանսի (1945 թվական) և Գերմանիայի վերահսկողության խորհրդի որոշումներով նախատեսվում էր ոչնչացնել նացիոնալ–սոցիալիստական (ֆաշիստական) կուսակցությունը, արձակել նացիստական հիմնարկությունները, այն հաշվով, որ դրանք ոչ մի կերպ և ոչ մի դեպքում չվերականգնվեն, արգելել նացիստական գործունեությունն ու պրոպագանդան, դատական պատասխանատվության ենթարկել ռազմական հանցագործներին և ակտիվ նացիստներին, կարևոր պաշտոններից հեռացնել նացիստներին, վերացնել ֆաշիստական օրենսդրությունը և այլն։

1958 թվականին Արևմտյան Գերմանիայում (ԳՖՀ) Կոնրադ Ադենաուերի կառավարությունը պաշտոնապես չեղյալ հայտարարվեց նացիոնալ–սոցիալիստական կասակցության արգելման վերաբերյալ դաշնակցային օրենքը։ Շատ նացիստներ մտան նացիոնալ–դեմոկրատական և նեոնացիստական կազմակերպությունների մեջ։ Միևնույն ժամանակ, Արևելյան Գերմանիայում ապանացիստականացումը համարվում էր հասարակության սոցիալիստական վերափոխման կարևորագույն բաղկացուցիչը և անցկացվում էր առավել խիստ ռեժիմով։

Կատեգորիա:Ժողովրդավարականացում
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական պատմություն
Ապորիա

**Ապորիա**, (հունարեն άπορία — դժվարություն, տարակուսանք, α — ժխտական մասնիկ + πορος - ելք), տերմին հին հունական փիլիսոփայության մեջ, որ նշանակում է տրամաբանորեն դժվար՝ լուծելի կամ անլուծելի պրոբլեմ։

Առավել հայտնի են *[[Զենոն Էլեացի|Զենոն Էլեացու]]* ապորիաները, որոնցով նա փորձում է հիմնավորել շարժման անհնարինությունը։ Օրինակ ըստ «Դիխոտոմիա» (երկատում) ապորիաի, որևէ տարածություն անցնելու համար պետք է անցնել նրա կեսը, որն անցնելու համար պետք է անցնել այդ կեսի կեսը և այդպես անվերջ, ուրեմն՝ այդ տարածությունը չի կարելի անցնել, անցումը, շարժումը չի կարող սկսվել (ըստ մի այլ տարբերակի, անցումը չի կարող ավարտվել)։ Ապորիաներն, ընդհանուր առմամբ, արտահայտում են շարժման դիալեկտիկական հակասականությունը։ Բայց դրանց մեջ դրսևորվող տրամաբանական հակասության լուծման բավարար եղանակ չի գտնված։ Իր իմաստով ապորիան մոտ է անտինոմիային։

Կատեգորիա:Տերմիններ
Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Վերին Բիյանկա

**Վերին Բիյանկա ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Չելյաբինսկով։ Գետաբերանը գտնվում է Իկից գետի ձախ ափից 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 28 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Աի, գետի ենթաավազանը Սպիտակ գետն է, գետի գետային ավազանը Կամա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010200612111100019126
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111101912
* Ավազանի կոդը — 10.01.02.006
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ապոլլոնիոս Պերգացի

**Ապոլլոնիոս Պերգացի** (, ), մ. թ. ա. III դարի հույն մաթեմատիկոս, ալեքսանդրյան դպրոցի ներկայացուցիչ։ Հայտնի է «Կոնական հատույթներ» աշխատությամբ (8 գրքով)։

## Էլիպսի ներմուծում
Կոնական հատույթներն ուսումնասիրել են նաև Ապոլլոնիոս Պերգացու նախորդները, բայց նա առաջինն էր, որ ներմուծեց էլիպսը, հիպերբոլը և պարաբոլը, որպես շրջանային կոնի կամայական հարթ հատույթներից առաջացած կորեր, և մանրամասնորեն հետազոտեց դրանց հատկությունները։ Ապոլլոնիոս Պերգացիու աշխատությունը խոշոր ազդեցություն է ունեցել աստղագիտության, մեխանիկայի և օպտիկայի զարգացման վրա։

## Երկեր
* Apollonii Pergaei quae graece exstant cum commentaris antiques, ed. J. L. Heiberg, v. 1-2, Lipsiae, 1891-1893.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Кольман Э., История математики в древности, М., 1961 год.

## Արտաքին հղումներ

* http://lavico.ru/chto-gde-kogda/apolloniy-pergskiy

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Ապրակունյաց դպրոց

**Ապրակունյաց դպրոց**, դպրոց (վարդապետարան), որ գործել է Ապրակունիս գյուղի մերձակա Ս. Գևորգ վանքում։
## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1369 թվականին, վարդապետ Մաղաքիա Ղրիմեցու ջանքերով։ Րաբունապետն էր Սարգիս Վարդապետ Ապրակունեցին։ Դասավանդվում էին աստվածաբանություն, փիլիսոփայություն, տրամաբանություն, կրոնի պատմություն, հռետորական և գրչության արվեստ։ Դպրոցի նպատակն էր Տաթևի համալսարանի համագործակցությամբ պայքարել կաթոլիկ եկեղեցու գործակալների (ունիթորների) դեմ։

1379 թվականին Սարգիս Վարդապետը տեղափոխվել է Աստապատի նորաբաց դպրոցը, իսկ Ապրակունյաց դպրոցը սկսել է ղեկավարել Հովհաննես Որոտնեցին։ 1384 թվականին, տասնհինգ տարվա պայքարից հետո, ունիթորները թունավորեցին Մաղաքիա Ղրիմեցուն։ Երկու տարի անց, 1386 թվականին մահացավ Հովհաննես Որոտնեցին, որից հետո վարդապետական աթոռը զբաղեցրեց Գրիգոր Տաթևացին, որի րաբունապետությամբ Ապրակունյաց դպրոցը գործեց մինչև 1391 թվականը։ Ապրակունյաց դպրոցում ընդօրինակված ձեռագրերից երկուսը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (ձեռ. №№2519 և 5707)։

Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը (այլ կիրառումներ)

**Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը**, կարող է վերաբերել՝
* Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը, վրացի գրող Նոդար Դումբաձեի վեպը,
* Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը, 1963 թվականին «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ։
Ապոլլոդորոս Դամասկոսցի

**Ապոլլոդորոս Դամասկոսցի** (՚Άπολλόδωρος) (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), 2-րդ դարի առաջին կեսի հռոմեական ճարտարապետ և ինժեներ։

## Գործունեություն
Միասնական հատակագծով կառուցել է Տրայանոսի ֆորումի անսամբլը Հռոմում հաղթակամարին հաջորդում էր սյունազարդ բակը, որը եզրափակվում էր Ուլպիա բազիլիկով, ապա ոչ մեծ հրապարակն էր՝ լատինական և հունական երկու գրադարանների շենքերով, որոնց միջև Տրայանոսի նշանավոր սյունը՝ կայսեր հաղթանակները պատկերող հարթաքանդակներով։ Ապոլլոդորոս Դամասկոսցիին են վերագրվում Տրայանոսի հաղթակամարները, իտալական Անկոնա և Բենևենտա քաղաքներում։ Չեն պահպանվել՝ Դանուբ գետի կամուրջը Դրոբետա քաղաքի մոտ (104–105 թվականներին, 1 կմ ավելի երկարությամբ), Տրայանոսի կրկեսն ու բաղնիքները Հռոմում, ինչպես նաև նրա տրակտատը Դանուբի կամրջի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հույն ճարտարապետներ
Նոդար Ջալաղոնիա

**Նոդար Ջալաղոնիա** (, ), վրացի գրող։

## Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Բաթումի Շոթա Ռուսթավելու անվան մանկավարժական ինստիտուտը, 1969 թվականին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի երկամյա դասընթացները։ Բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն լույս է ընծայել 1959 թվականին, երկրորդը՝ 1964 թվականին։ Ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, հայերեն, օսերեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Ապրանքային պաշարներ

**Ապրանքային պաշարներ**, իրացման համար նախատեսված պատրաստի արտադրանք, որ գտնվում է ձեռնարկությունների և վաճառահանող ու մթերող առևտրական կազմակերպությունների պահեստներում։

Կապիտալիզմի ժամանակ ապրանքային պաշարներ ապրանքաշրջանառության անհրաժեշտ տարրերն են։ Սովորաբար ապրանքային պաշարների մեծությունը գերազանցում է այդ մակարդակը՝ վաճառահանման դժվարությունների և որոշ հակասությունների պատճառով։ Սոցիալիզմի գլխավոր տնտեսական խնդիրը եղել է պլանավորման ապարատի առկայությունը՝ արտադրության և բաշխման արդյունավետ համակարգումը։ Ժամանակակից քննադատները պնդում են, որ պլանավորված տնտեսությունն անհնարին է, այսինքն՝ անխուսափելիորեն կդառնա անկառավարելի քաոսային։

Կատեգորիա:Ապրանքներ
Ապոֆերմենտ

**Ապոֆերմենտ**, ֆերմենտների սպիտակուցային մաս։ Ապոֆերմենտով է պայմանավորված ֆերմենտների առանձնահատկությունը, զգայունությունը ջերմաստիճանի և միջավայրի այլ փոփոխությունների նկատմամբ։ Ապոֆերմենտները մեծ մասամբ գլոբուլային սպիտակուցներ են։

## Գրականություն
* Українська радянська енциклопедія։ у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.։ Головна редакція УРЕ, 1974–1985.

Կատեգորիա:Ֆերմենտներ
Ապրետավորում

մինի|Ապրետավորման սարքավորում
**Ապրետավորում**, ( - վերջնականապես մշակել), գործվածքների վերջնամշակման հիմնական գործողություններից մեկը, դրանց քսածածկումը կամ տոգորումը լուծույթներով՝ ապրետներով։ Վերջիններս գործվածքներին տալիս են բարձր մաշակայունություն, անջրանցիկություն, չկծկվելու, չտրորվելու, հականեխիչ, հրակայուն և այլ հատկություններ։

Բամբակե և վուշե գործվածքները մշակում են օսլայի ապրետով, որի բաղադրության մեջ, բացի օսլայից ու նրա հիդրոլիզի արգասիքից (դեքստրինից), մտնում են՝
* փափկացնող (յուղեր, ճարպեր, օճառներ)
* խոնավածուծ (գլիցերին, կերակրի աղ)
* փայլ տվող (մոմ, պարաֆին) նյութեր։

Սակայն օսլան և մյուս սոսնձող նյութերը հեշտ են լվացվում։ Բացի այդ, օսլան սննդամթերք է, և նրա կիրառումը ապրետավորման նպատակներով ցանկալի չէ։

Որպես չլվացվող ապրետներ կարող են օգտագործվել նաև ցելյուլոզի տարբեր եթերներ (մասնավորապես՝ օքսիէթիլային եթեր)։

Կատեգորիա:Գործվածքներ
Չադ (Սարսայի վտակ)

**Չադ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստանով։ Գետաբերանը գտնվում է Սարս գետի ձախ ափից 111 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսոկումի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ուֆա, գետի ենթաավազանը Աի գետն է մինչև թափվելը Բելայա, գետի գետային ավազանը Կամա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010201112111100022951
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111102295
* Ավազանի կոդը — 10.01.02.011
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր