Հելիոստատ

[thumb|right|Հելիոստատ՝ ստեղծված Վիեննացի գործիքագործ [Յոհան Էքլինգ|Էքլինգի կողմից (մոտ 1850 թվական)]]
[right|260px|thumb|Հելիոստատ [Թեմիս (արևային էլեկտրակայան)|Թեմիս փորձարարական կայանում, Ֆրանսիա։ Հայելին տեղադրված է ալտազիմուտային հենքի վրա։]]
[thumb|right|260px|[Արեգակնային էներգիայի հավաքման համակարգեր|Solar Two արևա-ջերմային էներգիայի նախագիծ՝ Դագգետ, Կալիֆորնիայում։ Հելիոստատների դաշտի յուրաքանչյուր հայելի անընդհատ անդրադարձնում է արևի լույսը դեպի աշտարակի վրա գտնվող ընդունիչը։]]
thumb|right|260px|PS10 11ՄՎ կայանը՝ Սևիլիայում, Իսպանիա։ Երբ այս լուսանկարը արվել է, օդի մեջ եղած փոշին տեսանելի էր դարձնում լույսի կենտրոնացումը։

**Հելիոստատը** ( - *արև* և  - *կանգուն*)
սարք է, որը անդրադարձնում է արևի լույսը դեպի թիրախ՝ պտտվելով արևի տեսանելի շարժմանը համապատասխան։ Անդրադարձնող մակերեսը սովորաբար հարթ հայելի է։

Թիրախը կարող է լինել ֆիզիկական առարկա, որը հեռու է հելիոստատից, կամ ուղղություն տարածության մեջ։ Դրա համար հայելու անդրադարձնող մակերեսը պահվում է ուղղահայաց դեպի թիրախը ընկած ուղիղին, որը ձևավորվում է արևի և թիրախի ուղղությունների անկյան միջև։ Գրեթե բոլոր դեպքերում թիրախը անշարժ է հելիոստատի նկատմամբ, այնպես որ լույսը անդրադարձվում է ֆիքսված ուղղությամբ։ Ժամանակակից աղբյուրների համաձայն՝ սկզբում «հելիոստատա» կոչված սարքը ստեղծվել է Վիլեմ Գրավեսանդեի (1688–1742) կողմից: Մյուս հավակնորդներն են Ջովաննի Ալֆոնսո Բորելլին (1608–1679) և Դանիել Գաբրիել Ֆարենհայտը (1686–1736): Ջորջ Ջոնսթոն Սթոուորի նախագծած հելիոստատը գտնվում է Լոնդոնի գիտության թանգարանում:

Ներկայումս հելիոստատների մեծ մասը կիրառվում է օրվա լուսավորության ապահովման կամ կոնցենտրացված արևային էներգիայի արտադրության համար, հիմնականում՝ էլեկտրաէներգիա ստանալու նպատակով։ Երբեմն դրանք կիրառվում են նաև խոհարարության մեջ։ Մի քանիսը փորձարարական են՝ անշարժ արևային ճառագայթներ անդրադարձնելու համար դեպի Արևային աստղադիտակներ։ Լազերների և այլ էլեկտրական լույսերի ի հայտ գալուց առաջ հելիոստատները լայնորեն կիրառվում էին ինտենսիվ, անշարժ լույսի ճառագայթներ ստանալու համար՝ գիտական և այլ նպատակներով։

Ժամանակակից հելիոստատների մեծ մասը կառավարվում է համակարգիչներով։ Համակարգիչը ստանում է հելիոստատի լայնության և երկայնության տվյալները, ինչպես նաև ժամանակն ու ամսաթիվը։ Դրանց հիման վրա՝ աստղագիտական հաշվարկներով, որոշվում է արևի դիրքը հայելու նկատմամբ, օրինակ՝ ուղղությունը և բարձրության անկյունը։ Այնուհետև, հաշվի առնելով թիրախի դիրքը, համակարգիչը հաշվարկում է անհրաժեշտ ուղղությունը և ուղարկում է ազդանշաններ շարժիչներին, որպեսզի հայելին ճիշտ դիրքավորվի։ Այս գործողությունների հաջորդականությունը հաճախակի կրկնվում է հայելին ճիշտ ուղղությամբ պահելու համար։

Խոշոր կայանները, ինչպիսիք են արևային-ջերմային էլեկտրակայանները, ներառում են **հելիոստատների դաշտեր**, որոնք կազմված են բազմաթիվ հայելիներից։ Սովորաբար այդպիսի դաշտի բոլոր հայելիները կառավարվում են մեկ համակարգչով։

Կան հելիոստատների հին տեսակներ, որոնք չեն օգտագործում համակարգիչներ, այդ թվում՝ մասամբ կամ ամբողջությամբ ձեռքով կամ ժամացույցային մեխանիզմով աշխատող, կամ սենսորներով ղեկավարվող տեսակներ։ Այսօր դրանք բավականին հազվադեպ են։

Հելիոստատները պետք է տարբերել արևային հետևման համակարգերից, որոնք ուղղակիորեն ուղղվում են դեպի արևը։ Այնուամենայնիվ, որոշ հին հելիոստատներ ներառում էին արևային հետևիչներ, ինչպես նաև լրացուցիչ բաղադրիչներ՝ արև-հայելի-թիրախ անկյունը ճշգրտելու համար։

**Սիդերոստատը** նմանատիպ սարք է, որը նախագծված է արևի փոխարեն ավելի թույլ աստղին հետևելու համար։

## Տես նաև
* Արևային աստղադիտակ
* Արևային էներգիայի կենտրոնացում
* Արևային վառարան
* Արևային հետևիչ
* Հելիոգրաֆ
* Վերականգնվող էներգիա
* Ֆոտոէլեմենտ
* Արևային էներգիա
* Հելիոթերմային էներգիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Field of 63 heliostats at the Font-Romeu-Odeillo-Via Solar furnace
* Solar Furnaces at Font-Romeu-Odeillo-Via
* Overview of heliostat reflector materials

Կատեգորիա:Արեգակնային էներգիա