Սեղանի սպասք

մինի|Ֆրանսիական ճամփորդական պատառաքաղների հավաքածու, 1550–1600, Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարան
մինի|Ժամանակակից պատառաքաղի օրինակ՝ ճարտարապետ և արտադրանքի դիզայներ Զահա Հադիդի դիզայնը (2007):
**Սեղանի սպասք**, ներառում է ցանկացած ձեռքի գործիք, որն օգտագործվում է արևմտյան մշակույթում կերակուր պատրաստելիս, մատուցելիս և հատկապես ուտելիս: Սպասք պատրաստող կամ վաճառող մարդը կոչվում է սպասքագործ: Թեև սպասքագործների մեծ մասը պատմականորեն տղամարդիկ էին, կանայք նույնպես կարող էին սպասքագործ լինել։ Ագնես Կոտիլլերը 1346 թվականին Լոնդոնում աշխատում էր որպես սպասքագործ և դասավանդում էր կին աշակերտուհի, որը Ջուսանան էր։

Անգլիայի Շեֆիլդ քաղաքը հայտնի է եղել պատառաքաղների արտադրությամբ 17-րդ դարից ի վեր, և արդյունաբերության պատվին կոչվել է գնացքը՝ Master Cutler-ը, որը շարժվում է Շեֆիլդից Լոնդոն։ Մեծ քանակությամբ մատչելի պատառաքաղներ բերելով ՝ չժանգոտվող պողպատը մշակվել է Շեֆիլդում 20-րդ դարի սկզբին:Արևմտյան մշակույթում պատառաքաղի հիմնական տարրերն են դանակը, պատառաքաղը և գդալը: Այս երեք գործիքներն առաջին անգամ միասին հայտնվեցին Բրիտանիայի սեղանների վրա վրացական ժամանակաշրջանում: Վերջին ժամանակներում պատրաստվել են պատառաքաղի հիբրիդային տարբերակները, որոնք համատեղում են սննդի տարբեր գործիքների ֆունկցիոնալությունը, այդ թվում՝ սպորկը (գդալ/պատառաքաղ), սփայֆը (գդալ/դանակ) և կնորկը (դանակ/պատառաքաղ): The sporf կամ splayd միավորում է բոլոր երեքը:

## Նյութեր
մինի|Վրացական ժամանակաշրջանի արծաթյա դանակ-պատառաքաղների հավաքածու (հայտնի է որպես ճաշարան), ներառյալ շերեփներ և մատուցող գդալներ: Ձախ կողմում գտնվող բարակ իրը ոսկրածուծն ուտելու ոսկրածուծի շերեփ է:

### Մետաղ
Արծաթը ավանդական նյութն է, որից պատրաստվում են լավ որակի պատառաքաղներ: Պատմականորեն արծաթը առավելություն ուներ մյուս մետաղների նկատմամբ՝ քիմիապես քիչ ռեակտիվ լինելու առումով: Որոշ մթերքների և պատառաքաղի մետաղի միջև քիմիական ռեակցիաները կարող են հանգեցնել տհաճ համերի: Ոսկին նույնիսկ ավելի քիչ ռեակտիվ է, քան արծաթը, սակայն ոսկյա պատառաքաղների օգտագործումը սահմանափակվում էր բացառիկ հարուստ մարդկանց համար, ինչպիսիք են միապետները։

Պողպատը միշտ օգտագործվում էր ավելի օգտագործվող դանակների համար, իսկ պյուտն օգտագործվում էր որոշ ավելի էժան իրերի, հատկապես գդալների համար: Տասնիններորդ դարից սկսած, էլեկտրապատված նիկել արծաթը (EPNS) օգտագործվում էր որպես հարգված արծաթի ավելի էժան փոխարինող։

1913 թվականին բրիտանացի մետալուրգ Հարրի Բրեարլին պատահաբար հայտնաբերեց չժանգոտվող պողպատը՝ լայն զանգվածներին հասցնելով մատչելի պատառաքաղների։ Այս մետաղը դարձել է դանակների արտադրության մեջ օգտագործվող գերակշիռ մետաղը: Այլընտրանք է մելքիորը, կոռոզիակայուն նիկելը և պղնձի համաձուլվածքը, որը երբեմն կարող է նաև պարունակել մանգան և նիկել-երկաթ:

Տիտանը օգտագործվել է նաև պատառաքաղ պատրաստելու համար՝ պողպատի համեմատ ավելի ցածր ջերմային հաղորդունակության և քաշի խնայողության համար՝ ճամբարում օգտագործելու համար:

### Պլաստիկ
Պլաստիկ պատառաքաղը պատրաստված է միանգամյա օգտագործման համար և հաճախ օգտագործվում է դրսում՝ ճամբարի, էքսկուրսիաների և խորովածի համար: Պլաստիկ պատառաքաղները սովորաբար օգտագործվում են նաև արագ սննդի կամ սննդի կետերում և տրամադրվում են էկոնոմ դասի ավիաընկերությունների համար նախատեսված սնունդի հետ: Պլաստիկ օգտագործվում է նաև մանկական պատառաքաղի համար։ Այն հաճախ ավելի հաստ և դիմացկուն է, քան մեկանգամյա օգտագործման պլաստմասսե պատառաքաղը։

### Փայտ
ձախից|մինի|Բամբուկե սպասք
աջից|մինի|Փայտե սպասք
Փայտե միանգամյա օգտագործման պատառաքաղը հասանելի է որպես հանրաճանաչ կենսաքայքայվող այլընտրանք: Բամբուկը (չնայած փայտ չէ) և թխկին հայտնի տարբերակներ են:

### Ուտելի նյութեր
Ուտելի պատառաքաղները պատրաստվում են չորացրած ձավարեղենից։ Դրանք պատրաստվում են հիմնականում բրնձով, կորեկով կամ ցորենով: Քանի որ բրնձի մշակման համար անհրաժեշտ է շատ ջուր, արտադրողները շուկա են հանում կորեկի վրա հիմնված արտադրանքը որպես ավելի էկոլոգիապես մաքուր: Խմորը թխում են կաղապարների մեջ, որոնք այն կարծրացնում են։ Որոշ արտադրողներ առաջարկում են անուշաբույր պատառաքաղների տարբերակ: Ուտելի պատառաքաղները քայքայվում են մոտ մեկ շաբաթվա ընթացքում, եթե հեռացվեն:

## Արդյունաբերություն
աջից|մինի|Սեղանի տեղադրում ութ ճաշատեսակի ճաշի համար: Այն ներառում է բյուրեղյա տակդիրի վրա հենվող կարագ քսող; կոկտեյլ պատառաքաղ, ապուրի գդալ, աղանդերի պատառաքաղ, աղանդերի գդալ և պաղպաղակի պատառաքաղ, ինչպես նաև առանձին դանակներ և պատառաքաղներ ձկան, նախուտեստի, հիմնական ուտեստի և աղցանի համար։
Շեֆիլդում դանակագործների առևտուրը բաժանվեց, և դաշնակցային արհեստները, ինչպիսիք են ածելիագործությունը, սայրագործը, մկրատագործը և պատառաքաղագործը, ի հայտ եկան և դարձան տարբեր արհեստներ 18-րդ դարում:

Մինչև 19-րդ դարի կեսերը, երբ պողպատի արտադրության նոր մեթոդների շնորհիվ հասանելի դարձավ էժան փափուկ պողպատը, դանակները (և եզրային այլ գործիքները) պատրաստում էին պողպատե ժապավենը եռակցելով երկաթի կտորի վրա, որը պետք է ձևավորվեր դանակի մեջ, կամ պողպատե շերտը երկու կտոր երկաթի միջև դնելով: Դա արվեց, քանի որ այն ժամանակ պողպատը շատ ավելի թանկ ապրանք էր, քան երկաթը: Ժամանակակից շեղբերները երբեմն լամինացված են, բայց այլ պատճառով: Քանի որ ամենաամուր պողպատը փխրուն է, կարծր պողպատի շերտը կարող է դրվել ավելի մեղմ, պակաս փխրուն պողպատի երկու շերտերի միջև, այն սայրի համար, որը լավ է պահում սուր ծայրը և ավելի քիչ հավանական է, որ կկոտրվի կիրառման ընթացքում:

Պատրաստվելուց հետո դանակը պետք է սրվեր, սկզբնապես հղկաքարի վրա, բայց ուշ միջնադարյան ժամանակաշրջանից սկսած սայրի ջրաղացում կամ (ինչպես նրանք հայտնի էին Շեֆիլդի շրջանում) կտրող անիվով:

### Մեկանգամյա օգտագործման պատառաքաղ
#### Պլաստիկե
մինի|Օսլա-պոլիեսթեր մեկանգամյա օգտագործման պատառաքաղ
Պլաստմասից պատրաստված մեկանգամյա օգտագործման պատառաքաղները, որոնք ներկայացվել են հարմարավետթության  նպատակներով (թեթև, ճաշից հետո մաքրման կարիք չունենալու համար)  մտել են հսկայական համաշխարհային շուկա։ Միանգամյա օգտագործման այլ սպասքների հետ մեկտեղ (թղթե ափսեներ, սեղանի պլաստիկ ծածկոցներ, մեկանգամյա օգտագործման բաժակներ, թղթե անձեռոցիկներ և այլն) այս ապրանքները դարձել են արագ սննդի և սննդի արդյունաբերության կարևորությունը: Արտադրանքները դեն նետվող հասարակությունների խորհրդանիշն են և միլիոնավոր տոննա չքայքայվող պլաստիկ թափոնների պատճառ։ Եվրամիությունն արգելել է նման պլաստիկ արտադրանքները 2021 թվականի հուլիսի 3-ից՝ որպես Պլաստմասսայի եվրոպական ռազմավարության մաս։ Արգելքներ են նախատեսվում նաև Մեծ Բրիտանիայում և Կանադայում։

#### Փայտե
Որպես էկոլոգիապես մաքուր այլընտրանք չքայքայվող պլաստիկին, փայտե պատառաքաղը դառնում է ժողովրդականություն: Որոշ արտադրողներ իրենց արտադրանքը քսում են սննդի համար անվտանգ բուսական յուղերով, մոմերով և կիտրոնի հյութով, որպեսզի դրանք ավելի երկար պահպանվեն՝ դարձնելով դրանք անվտանգ մարդկանց օգտագործման համար: Այնուհետև պատառաքաղը մշակվում է մի քանի օր՝ նախքան արտադրական գործարանը թողնելը:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Hey, D. *The Fiery Blades of Hallamshire: Sheffield and Its Neighbourhood, 1660–1740* (Leicester University Press 1991). 193–140.
* Lloyd, G. I. H. *The Cutlery Trades: An Historical Essay in the Economics of Small Scale Production*. (1913; repr. 1968).

## Արտաքին հղումններ
* Associazione culturale Coltellinai Forgiatori Bergamaschi – Research laboratory on damascus steel

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Իրեր
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ
Կատեգորիա:Կենցաղային գործիքներ