Պոլետ Նարդալ

**Պոլետ Նարդալ** (), ֆրանսիացի գրող, լրագրող Մարտինիկայից, սևամորթ գրական գիտակցության զարգացման շարժիչներից։ Նեգրիտյուդ ժանրի ստեղծման մեջ ներգրավված հեղինակներից է։ Իր թարգմանությունների միջոցով ֆրանսիացի մտավորականներին ծանոթացրել Հարլեմյան վերածննդի ներկայացուցիչների ստեղծագործություններին։

Նարդալը ծնվել է Մարտինիկայի միջին դասի ընտանիքում և դարձել ուսուցիչ։ Կրթությունն ավարտել է Փարիզում: Նա առաջին սևամորթն էր, ով սովորել է Սորբոնում 1920 թվականին և իր քույրերի հետ հիմնել է ազդեցիկ գրական սալոն՝ Le Salon de Clamart-ը, որն ուսումնասիրում էր աֆրիկյան սփյուռքի փորձառությունները: Որպես լրագրող և հեղինակ՝ հրապարակել է աշխատություններ, որոնք պաշտպանում էին պանաֆրիկանիզմ իրազեկումը և ընդունում էին ռասիզմի և սեքսիզմի պատճառով մարդկանց առջև ծառացած մարտահրավերների նմանությունները: Լինելով եռանդուն ֆեմինիստ՝ նա արմատական չէր, քաղաքական ազդեցության հասնելու համար խրախուսում էր կանանց աշխատել գոյություն ունեցող սոցիալական կառույցներում:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին Նարդալը փախել է Ֆրանսիայից, բայց վիրավորվել է, երբ սուզանավը հարձակվել է նրա նավի վրա՝ ստանալով ցմահ հաշմանդամություն: Վերադառնալով Մարտինիկա, հիմնել է ֆեմինիստական կազմակերպություններ և թերթեր, որոնք խրախուսել են կրթված կանանց իրենց էներգիան ուղղել սոցիալական բարելավմանը: Հովանավորել է տնային տնտեսագիտության ուսուցումը և հիմնել մանկապարտեզներ աղքատ կանանց համար: Կարիբյան ավազանի բնակչությանն առնչվող խնդիրների վերաբերյալ իր ըմբռնման պատճառով աշխատանքի է ընդունվել ՄԱԿ-ում որպես տարածքի մասնագետ: Նարդալն առաջին սևամորթ կինն էր, ով պաշտոնական պաշտոն է զբաղեցրել ՄԱԿ-ի ոչ ինքնակառավարվող տարածքների բաժնում:

ՄԱԿ-ում պաշտոն զբաղեցնելուց հետո Նարդալը վերադարձել է Մարտինիկա  և աշխատել պահպանել երկրի երաժշտական ավանդույթները: Գրել է ավանդական երաժշտության ոճերի պատմություն կղզում ստրկության վերացման հարյուրամյակի տոնակատարության համար և ստեղծել է երգչախումբ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Նարդալը 1946 թվականին առաջադրվել է որպես Միավորված ազգերի կազմակերպության պատվիրակ։ Աշխատել է ոչ ինքնակառավարվող տարածքների բաժնում: 1948 թվականին վերադարձել է Մարտինիկա, 1950-ական և 1960-ական թվականներին աջակցել է դոկտոր Մարտին Լյութեր Քինգի արշավին Միացյալ Նահանգներում քաղաքացիական իրավունքների համար: Նարդալը, ով երբեք չի ամուսնացել, մահացել է 1985 թվականի փետրվարի 16-ին Մարտինիկայի Ֆորտ-դե-Ֆրանս քաղաքում, 88 տարեկանում։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Պոլետ Նարդալը ծնվել է 1896 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Լե Ֆրանսուա քաղաքում, Մարտինիկայում՝ Լուիզի (ծնվ. Աշիլ) և Պոլ Նարդալի ընտանիքում։ Նրա հայրը շինարար ինժեներ էր, ով վերապատրաստվել էր Ֆրանսիայում, իսկ մայրը դաշնամուրի ուսուցչուհի էր։ Պոլետը ընտանիքի յոթ քույրերից ավագն էր (Ժաննա Նարդալ, Լյուսի Նարդալ, Անդրե Նարդալ, Ալիս Նարդալ, Սեսիլ Նարդալ և Էմիլի Նարդալ), որը կղզու փոքր վերին խավի սևամորթ համայնքի մի մասն էր։ Պոլետը դպրոց է հաճախել Աղջիկների գաղութային քոլեջում և անգլերեն է սովորել Վեստ Ինդիայում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո դարձել է ուսուցիչ, բայց որոշել է ուսումը շարունակել Փարիզում։

### Ֆրանսիական տարիներ
24 տարեկանում Նարդալն ընդունվել է Սորբոն՝ անգլերեն սովորելու․ նա առաջին սևամորթն է, ով սովորել է համալսարանում։ Արագ ներգրավվել է ֆրանսիական մտավորականության գեղարվեստական շրջանակում՝ հայտնվելով Հարլեմյան վերածննդի գրողների ազդեցության տակ։ Քույրերի՝ Ջեյնի և Անդրեի հետ հյուրընկալելով սալոն՝ Նարդալը հավաքել է սևամորթ մտավորականներին Աֆրիկայից, Կարիբյան ավազանից և Միացյալ Նահանգներից՝ քննարկելու սևամորթ լինելու և սփյուռքի մաս կազմելու իրենց փորձը։

Փարիզում ուսումն ավարտելուց հետո Նարդալը կարճ ժամանակով վերադարձել է Մարտինիկա՝ դասավանդելու, բայց մեկ տարվա ընթացքում կրկին վերադարձել է Փարիզ, որտեղ աշխատել է որպես լրագրող: Նրա ստեղծագործությունները ներառում էին գրական գործեր, քննադատություններ, լրագրություն, գաղութատիրության մասին տրամասություններ և զբոսաշրջային ուղեցույց, որը կոչվում էր *Guide des Colonies Françaises*, որը պատվիրել էր ֆրանսիական Անտիլյան կղզիների կառավարությունը: 1931 թվականի հոկտեմբերին Պոլետը քույրերի՝ ֆրանսիացի արձակագիր Լուի Ժան Ֆինոյի, հաիթագետ Լեո Սաժուսի և աֆրոամերիկացի ուսուցչուհի և թարգմանիչ Կլարա Վ. Շեպարդի հետ հիմնել է *La Revue du Monde Noir* (Սև աշխարհի ակնարկ) ամսագիրը։ Նարդալը հանդես էր գալիս որպես խմբագիր և թարգմանիչ, ինչպես նաև ամսագիրը ներկայացնում համաաֆրիկյան լսարանին: *La Revue du monde noir*- ի վեց համարներ լույս են տեսել մինչ 1932 թվականի ապրիլին ամսագրի թողարկման դադարեցվելը։

Ամսագրի ավարտից հետո Նարդալը Ֆրանսիայի Ազգային ժողովում աշխատել է որպես սենեգալցի պատգամավոր Գալանդու Դիուֆի քարտուղար։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է ցույցերին, որոնք հաջորդել են 1935 թվականին իտալական ներխուժմանը Եթովպիա և 1937 թվականին մեկնել է Սենեգալ՝ փորձելով համախմբել մյուսներին՝ ընդդեմ ներխուժման։ 1930-ականներին ակտիվ է եղել ֆեմինիստական կազմակերպությունների հետ, ներառյալ *Ad Lucem Per Caritatem*-ը և *Union Féminine Civique et Sociale*-ը: Երբ 1939 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով ստիպված եղավ փախչել Ֆրանսիայից, Նարդալը նստեց նավ, որը գտնվում էր Կարմիր Խաչի պաշտպանության ներքո։ Երբ նավը տորպեդահարվեց անգլիական ափերի մոտ, Նարդալը կոտրեց  երկու ծնկները՝ նետվելով փրկարար նավակի մեջ և ստիպված էր հոսպիտալացվել Անգլիայում: Այդ վնասվածքները երբեք չապաքինվեցին։

### Վերադարձ Մարտինիկա
Ճամփորդելու համար բավականաչափ ապաքինվելուց հետո Նարդալը վերադարձել է Մարտինիկա և հաստատվել Ֆորտ-դե-Ֆրանսում։ Սկզբնական շրջանում աշխատել է որպես անգլերենի ուսուցչուհի այլախոհների համար, ովքեր ցանկանում էին աջակցել գեներալ դը Գոլին: Քանի որ Կարիբյան ավազանի նորակոչիկները վերապատրաստվում էին բրիտանական Վեստ Ինդիայում, պարտադիր էր, որ նրանք սովորեին անգլերեն, նախքան ռազմական կրթություն ստանալը:  Պատերազմի ավարտից հետո աշխատել է սոցիալական բարելավման և ընտրական իրավունքի ուղղությամբ: 1944 թվականին Նարդալը հիմնել է *Le Rassemblement féminin*՝ խրախուսելու կանանց, մասնակցել 1945 թվականի ընտրություններին, իսկ 1945 թվականին հիմնել է *La Femme dans la Cite* (Կինը քաղաքում) ամսագիրը, որտեղ ընդգծել է կանանց ներգրավվածության կարևորությունը քաղաքականության մեջ և սոցիալական աշխատանքում:

1946 թվականին Նարդալն առաջադրվել է որպես պատվիրակ ՄԱԿ-ում: Նա ժամանել է Նյու Յորք, որտեղ ծառայել է որպես տարածքային մասնագետ: Նա առաջին սևամորթ կինն է, ով պաշտոն է զբաղեցրել Ոչ ինքնակառավարվող տարածքների բաժնում՝ պաշտոնավարելով 18 ամիս։ 1948 թվականին վերադառնալով Մարտինիկա՝ Նադալը, քրոջ՝ Ալիսի օգնությամբ, պատրաստել է պատմություն Մարտինիկայի երաժշտական ժառանգության վերաբերյալ՝ կղզում ստրկության վերացման հարյուրամյակի տոնակատարությունների առթիվ: Քանի որ ավանդական երաժշտությունը՝ bèlè-ն և ladjia-ն, իրենց տեղը զիջում էին ջազին, Նարդալը ցանկանում էր բարելավել երաժշտական ավանդույթները խթանող կրթությունը: Հետագայում նա հիմնել է երգչախումբ՝ աֆրիկյան արմատներ ունեցող ավանդական երաժշտությունը խթանելու և պահպանելու համար, ներառյալ ժողովրդական, հոգևոր, դասական և հարավամերիկյան երգերը: Մինչև 1951 թվականը շարունակել է հրատարակել *La Femme dans la Cite*-ը։

Նարդալը մահացել է 1985 թվականի փետրվարի 16-ին Մարտինիկայում։ Հետմահու Ժիլ Սերվանտը 2004 թվականին *France-Antilles TV-ի* հետ համատեղ նկարահանել է կենսագրական ֆիլմ՝ «Paulette Nardal, la fierté d'être négresse» (Պոլետ Նարդալ, նա հպարտ է, սևամորթ լինելու համար) վերնագրով Նարդալի կյանքի մասին։ 2009 թվականին Թ. Դենին Շարպլլի-Ուայթինգը թարգմանել և հրատարակել է  էսսեների ժողովածուն, որը տպագրվել էր *La Femme dans la Cite*-ում։

## Լրագրողական գործունեություն
Լրագրողական գործունեության ընթացքում Նարդալը գրել է մի շարք հրատարակությունների համար, այդ թվում՝ *France-Outremer*, *Le Cri des Nègres*, *Le Soir* և *La Dépêche africaine*, ավելի ուշ՝ *L'Étudiant noir*։ Նրա կապը *La Dépêche africaine*-ի հետ ուշագրավ է, քանի որ թեև առկա բազմաթիվ ամսագրերի, որոնք քննարկում էին ռասայական հարցեր, *La Dépêche africaine*-ն առաջինն էր, ով ներառում էր սեռական հարցեր և կանանց տեսակետները։ Նարդալի աշխատանքները *La Dépêche africaine*-ում իր կարիերայի առաջին տարիներին հաճախ մշակութային ակնարկներ էին, որոնք նա օգտագործում էր սևամորթ նկարիչներին նրանց մշակույթը ցուցադրելու համար: Նա նաև փորձում էր հեռանկարներ առաջարկել այն մասին, թե ինչպես է ապրել Փարիզում որպես սևամորթ Մարտինիկայից։

Այս շրջանի նրա հրատարակած գրվածքները ներառում են *En Exile* (1929) և *Une femme sculpteur noir* (1930): *En Exile*-ը պատմվածք է Ֆրանսիայում վտարանդի կարիբյան բնակչուհու կյանքի մասին։ Գլխավոր հերոսի միջոցով Նարդալը բացահայտում է, թե ինչպես շատ սևամորթ կանանց համար Ֆրանսիայում ապրելը մեկուսացնող փորձ էր։ *Une femme sculpteur noir*-ը ստեղծագործություն է ամերիկացի քանդակագործ Ավգուստա Սևիջի մասին։ Այս հոդվածում Նարդալը և՛ նշում է Սևիջի ձեռքբերումներն ու մշակութային ներդրումները, և՛ քննարկում այն խոչընդոտները, որոնց բախվել է Սևիջը որպես սևամորթ կին։ Նարդալը շատ է գրել իր ռասայական գիտակցության և սևամորթների համերաշխության, ինչպես նաև կանանց մարգինալացնելու երկակի ստանդարտների մասին։

Իր կարիերայի ընթացքում Նարդալը հիմնել է երկու ամսագիր՝ *La Revue du Monde Noir* և *La Femme dans la Cité.*

## Ֆեմինիստական գործունեություն
### Ֆեմինիստական կազմակերպություններ
Մարտինիկա վերադառնալուց հետո Նարդալը սկսել է իրականացնել արդյունաբերական կրթության գաղափարները՝ աղքատությունից ազատելու համար կանանց սովորեցրել տնային տնտեսագիտություն, աշխատող մայրերի երեխաներին կրթելու համար հիմնել է մանկապարտեզներ, աշխատել է ընտրական իրավունքի ուղղությամբ և, երբ 1944 թվականին կանայք ընտրելու իրավունք են ստացել, նրանց կոչ է արել ստանձնել քաղաքական թիկնոց և աշխատել սոցիալական խնդիրների լուծման ուղղությամբ։

#### Le Rassemblement féminin
1944 թվականին Նարդալը հիմնադրել է *Le Rassemblement féminin*-ը, որը Մարտինիկայի երկու ֆեմինիստական կազմակերպություններից մեկն էր և նպատակ էր հետապնդում ավելացնել 1945 թվականի ընտրություններում քվեարկած կանանց թիվը։ *Le Rassemblement féminin* չէր աջակցում որևէ քաղաքական կուսակցության։ Ամսագրի իր առաջին էսսեում Նարդալն ընդգծել է, որ կազմակերպության նպատակները կարող են վերաբերել ցանկացած քաղաքական կուսակցության, քանի որ *Le Rassemblement féminin*-ը կոչված է միայն խրախուսելու կանանց դառնալ ավելի սոցիալական և քաղաքականապես ներգրավված։

Մյուս կազմակերպությունը՝ *l'Union des femmes de la Martinique*, ուներ հիմնականում բանվոր դասակարգի անդամներ, որոնցից շատերը կապեր ունեին կոմունիստների հետ։ Այս խմբի կանայք ավելի արմատական ֆեմինիստական հայացքներ ունեին, քան Նարդալը։ Նարդալը կարծում էր, որ *L'Union des femmes de la Martinique*-ի բացասական վերաբերմունքը, որն ուղղված է վերին դասի սպիտակամորթ կանանց, խթանում էր ռասայական ատելությունը, մինչդեռ *Le Rassemblement féminin*-ը համերաշխություն էր խրախուսում տարբեր ծագում ունեցող կանանց։

### Անդրազգային ֆեմինիզմ
Թեև Փարիզում գտնվելու ընթացքում Նադալի ուշադրության կենտրոնում սևամորթների միջազգային համերաշխությունն ու ռասան էր, Մարտինիկա վերադառնալուց հետո նա սկսեց ուշադրություն դարձնել կանանց խնդիրներին։ Չնայած ռասայից գենդերային անցմանը, Նարդալը շարունակում էր խրախուսել քաղաքական և սոցիալական հարցերի միջազգային հեռանկարը: Նարդալի անդրազգային ֆեմինիստական հեռանկարները նրան ստիպում էին կապ հաստատել տարբեր երկրների կանանց կազմակերպությունների հետ և ներգրավվել կանանց իրավունքների վերաբերյալ քննարկումների գլոբալ տեսանկյունից։ Նարդալը կարծում էր, որ կանանց համար կարևոր է ներգրավվել ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային քաղաքականության և սոցիալական աշխատանքի մեջ, և նա կարծում էր, որ ուսանողների գլոբալ խնդիրների մասին տեղեկացված չլինելը ֆրանսիական ուսումնական ծրագրի հիմնարար թերությունն է: Նա զգում էր, որ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը կարևոր հաստատություն է, որը դպրոցները կարող են օգտագործել միջազգային խնդիրներ ուսուցանելու համար

#### Աշխատանք Միավորված ազգերի կազմակերպությունում
1946-1948 թվականներին Նարդալը հանդես է եկել որպես ՄԱԿ-ի պատվիրակ՝ աշխատելով ինչպես ՄԱԿ-ի ոչ ինքնավար տարածքների դեպարտամենտի, այնպես էլ ՄԱԿ-ի Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովի հետ։  Կանանց կարգավիճակի հարցերով ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը հատկապես համահունչ էր Նարդալի համոզմունքներին, քանի որ դրա նպատակն էր ապահովել, որ կանանց իրավունքները հարգվեն ամբողջ աշխարհում: Նրա աշխատանքը ՄԱԿ-ի հետ առաջ մղեց իր նպատակները դեպի միջազգային սոցիալական աշխատանք և ֆեմինիզմ, քանի որ դա նրան թույլ տվեց աշխատել տարբեր երկրների պատվիրակների հետ և սովորել նրանցից։

### Ֆեմինիզմ և կրոն
Նարդալը կաթոլիկ էր, և նրա քրիստոնեական արժեքները հաճախ արտացոլվում էին նրա ֆեմինիստական համոզմունքներում: Նա կարծում էր, որ կանանց տարբերությունը տղամարդկանցից պայմանավորված է նրանց կանացի էությամբ, որը նրանց տրվել է Աստծո կողմից: Նա զգում էր, որ կանանց բնական խաղաղ և հանգստացնող բնույթը նրանց կդարձնի կարևոր առաջնորդող դեմքեր սոցիալական և քաղաքական հարցերում։ Նարդալի կաթոլիկությունը նույնպես առկա է *La Femme dans la Cité*-ի համար նրա գրած էսսեներում։ Իր *Les femmes martiniquaises et l'action sociale* էսսեում նա կոչ է անում Մարտինիկայի կանանց զբաղվել սոցիալական խնդիրներով: Քանի որ Մարտինիկայի կանանց մեծ մասը կաթոլիկ էին, Նարդալը գրում էր, որ քրիստոնեական հումանիզմը մարտինիկյան մշակույթի կարևոր մասն է, և, հետևաբար, սոցիալական գործողություններ ձեռնարկելը Մարտինիկայի կանանց պարտքն էր։ Իր *Nations Unies* էսսեում Նարդալն ընդլայնում է իր կրոնական վերլուծությունը՝ քննարկելու Միավորված ազգերի կազմակերպության գործունեությունը։ Այս կարճ էսսեում նա պնդում է, որ տեսնում է «Քրիստոսի առեղծվածային մարմինը ակտուալացված» Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության մեջ, և որ ՄԱԿ-ի աշխատանքն արտացոլում է Աստծո կամքը։

Չնայած Պաուլետ Նարդալի կաթոլիկ համոզմունքներին, ոչ *Le Rassemblement féminin*, ոչ էլ *La Femme dans la Cité*-ն կաթոլիկ չէին։ Նարդալը երկուսն էլ ներկայացրել է որպես ոչ դավանանքային և պնդել, որ այդ կազմակերպություններն անդամներ ընդունում են ոչ կաթոլիկ կրոններից և ոչ հավատացյալներին։

## Հիշատակ
2021 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Google-ը գրիֆոնաժով նշել է Պոլետ Նարդալի 125-ամյակը։ 2024 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողության ժամանակ Նարդալը ներկայացվել է որպես «Ֆրանսիական պատմության» տասը հերոսուհիներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

### Աղբյուրներ
*
*
*
*
* Translated with an introduction and notes by T. Denean Sharpley-Whiting. Hardback . Paperback .
*
*
*
*
*
*
*
* 
* 

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստներ