Հիպոդամիա

[thumb|Նկար Promptuarii Iconum Insigniorum կենսագրությունների ժողովածուից ([1553 թվական)]] 
**Հիպոդամիա** () հին հունական դիցաբանության կերպար, Պիզայի թագավոր Օենոմաոսի դուստր։ Նրա հայրը մրցակցության է հրավիրել դստեր բոլոր հավակնորդներին և սպանել նրանց։ Պելոպսը, խորամանկության շնորհիվ, հաղթել է Օենոմաոսին, և Հիպոդամիան դարձել է նրա կինը։ Այս ամուսնության ընթացքում նա բազմաթիվ երեխաներ է ունեցել։ Հիպոդամիան երկու որդիներին՝ Ատրեոսին և Թիեստեսին, դրդել է սպանել իրենց խորթ եղբորը՝ Քրիսիպոսին, և դրա պատճառով նա կամ ստիպված է եղել ինքնասպան լինել, կամ մահացել է աքսորում։

## Դիցաբանության մեջ
Հիպոդամիան Արեսի որդու՝ Էլիդա Պիզայի թագավոր, էնոմայոսի դուստրն էր։ Նրա մայրը տարբեր անուններով անվանվում է Պլեադա Ստերոպե, Էվարետա, Արգոսի Ակրիսիոս թագավորի կամ Դանայուհի Եվրիթոիայի դուստր: Հիպոդամիան շատ գեղեցիկ էր, բայց հայրը ամեն ինչ անում էր, որպեսզի նա չամուսնանա. առասպելի մի տարբերակի համաձայն՝ Օենոմաոսին ասել են, որ նա կմահանա իր փեսայի պատճառով, մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ նա արյունապղծության կիրք ուներ իր դստեր նկատմամբ, և նա մերժել է նրան  կամ փոխադարձաբար պատասխանել է: Հիպոդամիային ամուսնանալուց խուսափելու համար Օենոմաոսը խոստացել է նրան կնության տալ այն տղային, ով կկարողանա հաղթել իրեն կառքերի մրցավազքում։ Իր արագաշարժ ձիերի շնորհիվ նա հեշտությամբ հասնում էր յուրաքանչյուր հավակնորդի և սպանում նրանց:

Սա շարունակվեց մինչև Արևելքից ժամանած Պելոպսը ամուսնության առաջարկ արեց արքայադստերը։ Այս հերոսը կարողացավ համաձայնության գալ Օենոմաոսի կառապան Միրտիլոսի հետ՝ խոստանալով նրան թագավորության կեսը և մեկ գիշեր Հիպոդամիայի հետ (Միրտիլոսը սիրահարված էր նրան)։ Արքայադուստրն ինքը համոզեց կառապանին համաձայնվել, քանի որ գերված էր Պելոպսի գեղեցկությամբ։ Մրցույթից առաջ Օենոմաոսի կառքի մետաղական պահանակը փոխարինվեց մոմե պահանակով, և թագավորը սպանվեց դրա պատճառով, ուստի Հիպոդամիան գնաց Պելոպսի մոտ։ Վերջինս չէր ցանկանում կիսել թագավորությունը և իր կնոջը. նա Միրտիլոսին նետեց ծովը: Այլընտրանքային տարբերակների համաձայն՝ համաձայնություն չի եղել, և Միրտիլոսը պարզապես փորձել է բռնաբարել Հիպոդամիային կամ սպանվել է նրա խնդրանքով՝ որպես հոր մահվան մեղավոր։ Մահից առաջ Միրտիլոսը կարողացել է անիծել և՛ Պելոպսին, և՛ նրա սերունդներին։ Այսպիսով, հենց Հիպոդամիայի պատճառով էր, որ առաջացավ «Պելոպիդների անեծքը»:

thumb|left|250px|Պելոպ և Հիպոդամիա  Պելոպսի հետ ամուսնությունից Հիպոդամիան բազմաթիվ երեխաներ ունեցավ։ Պինդարոսը անուններ է տալիս Ատրևսին, Թիեստեսին, Ալկափոոսին, Պիտևսին, Պլիսթեոսին և Քրիզիպոսին։ Եվրիպիդեսի սխոլիում դրանք են՝ Ատրևս, Թիեստես, Դիանթոս, Կինոսուրոս, Կորնթոս, Հիպպալկիմոս, Հիպպասոսո, Կլեոն, Արգևս, Ալկափոոս, Հելևս, Պիտևս և Տրոեզեն։ Աղբյուրները հիշատակում են նաև դուստրերին՝ Նիկիպպեսին և Լիսիդիկեին: Պինդարոսի Քրիզիպոսի տարբերակը չի համապատասխանում այլ աղբյուրների տվյալներին, որոնց համաձայն նա Պելոպսի որդին էր Աքսիոկե նիմֆայից: Նրա հայրը Քրիզիպոսին ավելի շատ էր սիրում, քան իր մյուս որդիներին, ուստի Ատրևսն ու Թիեստեսը, մոր հրահրմամբ, սպանեցին իրենց խորթ եղբորը։ Դրանից հետո Հիպոդամիան և նրա որդիները ստիպված էին փախչել Պելոպսի զայրույթից դեպի Արգոլիսի Միդեա քաղաքը: Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ նրան ստիպել են ինքնասպան լինել:

## Հիշողատակ
Պատմական ժամանակներում էլեացիները կարծում էին, որ Հիպոդամիայի մնացորդները տեղափոխել են Օլիմպիա։ Այնտեղ նրան նվիրված էր Հիպոդամեոն կոչվող մի տարածք, որտեղ կանայք տարին մեկ անգամ զոհաբերություն էին անում: Հիպոդամիայի արձանը, որը պատրաստվում էր վիրակապ դնել Պելոպսի վրա որպես հաղթանակի մրցանակ, կանգնած էր Օլիմպիայի հիպոդրոմում՝ շրջադարձային քարերից մեկի մոտ: Նույն քաղաքի Հերայի տաճարում կար փղոսկրով զարդարված խաղալիք մահճակալ, որը, կարծում են, մի ժամանակ պատկանել է Պելոպսի կնոջը:

Սոփոկլեսը գրել է «Հիպոդամիա» ողբերգությունը, որը նվիրված է Քրիսիպոսի սպանությանը: «Քրիսիպոս» անունով պիեսները գրել են Եվրիպիդեսը, Դիոգենեսը, Լիկոֆրոնը (ողբերգություններ) և Ստրատիսը (կատակերգություն): Սոփոկլեսի, Եվրիպիդեսի և Լուկիոս Ակտիոսի «Օենոմոս» ողբերգությունները, իսկ Անտիփանեսի, Եվբուլոսի և Տիմոխարեսի«Օենոմոս» կամ «Պելոպս» կատակերգությունները պատմում էին Պելոպսի սիրահետման մասին: Հիպոդամիան և Պելոպսը հաճախ պատկերվել են անտիկ նկարիչների կողմից:

1901 թվականին հայտնաբերված մի աստերոիդ անվանակոչվել է Հիպոդամիայի անունով:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Աղբյուրներ**

# 
# 
# 
# 

**Հետազոտություններ**

# 
# 
# 

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ