Կուզմա Գալիցկի

**Կուզմա Նիկիտովիչ Գալիցկի** (1897 թվականի  (24), Տագանրոգ – 1973 թվականի մարտի 14, Մոսկվա)՝ խորհրդային զորահրամանատար, բանակի գեներալ (1955): Խորհրդային Միության հերոս (1945):

## Կենսագրություն
Կուզմա Նիկիտովիչ Գալիցկին ծնվել է  1897 թվականի հոկտեմբերի 12 (24)-ին, Տագանրոգում աշխատավոր ընտանիքում: Ազգությամբ ռուս:

Նա ծնվել է Ռյաժենոյե գյուղի գյուղացու ընտանիքում, ով Տագանրոգ է եկել Տագանրոգի մետալուրգիական գործարանի կառուցման համար և մնացել այնտեղ աշխատելու։ Ավարտել է քառամյա տարրական դպրոցը և 1912 թվականին՝ արհեստագործական տեխնիկական դպրոցը։ 1912 թվականից աշխատել է որպես փականագործի աշակերտ և Կերբերի մեխանիկական արհեստանոցում որպես փականագործ, այնուհետև դարձել Տագանրոգ կայարանի երկաթուղային դեպոյի շոգեմեքենավարի օգնական։

1917 թվականի ապրիլին զորակոչվել է ռուսական կայսերական բանակ և ծառայել Տագանրոգի 274-րդ պահեստային հետևակային գնդում։ 1917 թվականի հոկտեմբերին զորացրվել է կրտսեր ենթասպա կոչումով։

Վերադարձել է դեպո որպես մեքենավարի օգնական։ 1918 թվականի գարնանը Տագանրոգն օկուպացվեց գերմանա-ավստրիական ինտերվենտների կողմից։ 1918 թվականի հունիսին Կուզմա Գալիցկին մասնակցել է ինտերվենտների դեմ գործադուլին, հեռացվեց աշխատանքից և ձերբակալության սպառնալիքի տակ մի խումբ երկաթուղայինների հետ փախել քաղաքից։ Նրանց հաջողվել է հասնել Կարմիր բանակի կողմից գրաված Լգով քաղաքը: 

1918 թվականի օգոստոսին Լգովում միացել է Կարմիր բանակին։ Ռուսական քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։ Նա միացել է նորաստեղծ ուկրաինական 2-րդ ապստամբական դիվիզիային, եղել է այդ դիվիզիայի Խորհրդային ուկրաինական 9-րդ գնդի դասակի և վաշտի հրամանատար։ 1919 թվականի հունիսից Հարավային ճակատում եղել է 7-րդ Զադնեպրովսկայա Ուկրաինական հրաձգային դիվիզիայի 1-ին հարվածային գնդի գումարտակի հրամանատար (հատկանշական է, որ դիվիզիան այդ ժամանակ ղեկավարում էր Նեստոր Մախնոն, որը ևս մեկ անգամ համաձայնության էր եկել խորհրդային կառավարության հետ)։ Նա կռվել է ուկրաինական ճակատում գերմանական և ավստրո-հունգարական օկուպացիոն զորքերի, Ս. Վ. Պետլյուրայի Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության դիրեկտորիայի զորքերի և գեներալ Ա. Ի. Դենիկինի Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի դեմ: 1918 թվականի հոկտեմբերից դարձել է Համամիութենական կոմունիստական կուսակցության (բոլշևիկների) անդամ: 1919 թվականի սեպտեմբերի սկզբին ծանր վիրավորում է ստացել Կուպյանսկի և Իլովայսկայա կայարանի տարածքում դենիկինցիների դեմ ծանր մարտերում: Հիվանդանոցից հետո նրան ուղարկել են արձակուրդ՝ Տագանրոգում առողջությունը բարելավելու համար, բայց այնտեղ, ծանր իրավիճակի պատճառով, նա միացել է հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներին, ղեկավարել գումարտակը և եղել Տագանրոգի շրջանի հատուկ նշանակության ստորաբաժանման երկաթուղային պաշտպանության բաժնի քաղաքական բաժնի ղեկավարը:

1920 թվականի հուլիսին զորակոչվել է 45-րդ հրաձգային դիվիզիայի 397-րդ հրաձգային գնդում որպես գումարտակի հրամանատար և ուղարկվել խորհրդա-լեհական ռազմաճակատ։ Հարավարևմտյան ռազմաճակատի Ֆաստովի զորքերի խմբի կազմում մասնակցել է Բելայա Ցերկով բնակավայրի մոտ տեղի ունեցած մարտերին, Շեպետովկայի և Դուբնոյի հարձակմանը, Լվովի գործողությանը, այնուհետև պաշտպանական մարտերին։ 1920 թվականի նոյեմբերին մասնակցել է Ուկրաինայի Ս.Պետլյուրայի ժողովրդական հանրապետության բանակի և գեներալ Պ.Ն.Վրանգելի բանակի ստորաբաժանումների դեմ մարտերին։ Ռազմական գործողությունների ավարտից հետո նրա գումարտակը հսկում էր Ուկրաինայում շաքարի գործարանները։ 1921 թվականի հունիսին Կ. Ն. Գալիցկին ուղարկվել է ուսումնառություն ստանալու նպատակով:

## Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
1922 թվականին ավարտել է Կոմինտերնի անվան բարձրագույն մարտավարական «Վիստրել» հրաձգության դպրոցը։ 1923 թվականի օգոստոսից մինչև 1924 թվականի օգոստոսը ծառայել է Ուկրաինայի ռազմական օկրուգի 23-րդ հրաձգային դիվիզիայի 67-րդ հրաձգային գնդում (գունդը տեղակայված էր Խարկովում)՝ որպես գումարտակի հրամանատար և գնդի հրամանատարի օգնական։ Այնուհետև կրկին գնում է սովորելու, 1927 թվականին ավարտում Կարմիր բանակի Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։
 
Ակադեմիան ավարտելուց հետո՝ 1927 թվականի օգոստոսից՝ Մոսկվայի պրոլետարական հրաձգային դիվիզիայի 1-ին հրաձգային գնդի շտաբի պետ, 1928 թվականի օգոստոսից՝ Կարմիր բանակի Մ. Վ. Ֆրունզեյի անվան ռազմական ակադեմիայի գիտա-խմբագրական բաժնի վարիչ, 1930 թվականի մայիսից՝ ռազմական ակադեմիայի Քաղաքացիական պատերազմի պատմության ամբիոնի ադյունկտ: 1931 թվականի մայիսից՝ Մոսկվայի պրոլետարական հրաձգային դիվիզիայի 3-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար-կոմիսար, 1934 թվականի հունվարից՝ Մոսկվայի ռազմական օկրուգի շտաբի մարտական պատրաստության բաժնի պետի տեղակալ։ 1934 թվականի մայիսից՝ Խարկովի ռազմական օկրուգում 3-րդ Ղրիմի հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարի օգնական (դիվիզիայի շտաբը տեղակայված էր Սիմֆերոպոլում)։ 1937 թվականի սեպտեմբեր-նոյեմբերին եղել է Խարկովի ռազմական օկրուգի շտաբի պետ։ 1937 թվականի նոյեմբերից՝ Լենինգրադի ռազմական շրջանի 90-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։

1938 թվականի հուլիսին ձերբակալվել է և մինչև 1939 թվականի մայիսը պահվել բանտում: Միևնույն ժամանակ ազատվել է Կարմիր բանակից։ Նա իրեն մեղավոր չճանաչեց և ազատ արձակվեց 1939 թվականի մայիսին՝ մեղքի ապացույցների բացակայության պատճառով, Լ. Պ. Բերիային ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար նշանակելուց հետո ձերբակալվածների գործերի մասնակի վերանայման ժամանակ: Մայիսի 21-ին նա վերականգնվեց Կարմիր բանակում, սակայն մինչև 1939 թվականի դեկտեմբերը նոր նշանակում չի ստացել:

1939-ի դեկտեմբերին ուղարկվել է խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ճակատ, իսկ 1939 թվականի դեկտեմբերի 23-ին նշանակվել է Սամարա-Ուլյանովսկի 24-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար՝ փոխարինելու սպանված դիվիզիայի հրամանատար Պ.Է.Վեշչևին։ Նա աչքի է ընկել Մաներհայմի գծի ճեղքման ժամանակ, պատերազմից հետո պարգևատրվել է Կարմիր Դրոշի շքանշանով։ Ռազմական գործողությունների ավարտից հետո նա շարունակեց ղեկավարել դիվիզիան, որը 1940 թվականին տեղափոխվեց Արևմտյան հատուկ ռազմական օկրուգ և տեղակայվել Մոլոդեչնոյում և նրա շրջակայքում։

## Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում նրա 24-րդ հրաձգային դիվիզիան դարձավ Արևմտյան ճակատի 13-րդ բանակի մի մասը և Մոլոդեչնոյից տեղափոխվեց Լիդայի մոտ գտնվող իր նշանակված համակենտրոնացման տարածք: Բախվելով 19-րդ տանկային դիվիզիայի գերմանական առաջավոր ստորաբաժանումներին՝ դիվիզիան հարձակվել և հետ է շպրտել նրանց՝ 1941 թվականի հունիսի 25-ից մինչև հունիսի 29-ը իրականացնելով ակտիվ հարձակողական գործողություններ: Բայց Կարմիր բանակի համար Բելոստոկ-Մինսկ ճակատամարտի աղետալի զարգացման պատճառով այն հայտնվեց շրջափակման մեջ: 1941-ի հուլիսի կեսերին գեներալ-մայոր Գալիցկին դուրս բերեց դիվիզիայի մնացած մասը շրջափակումից, բայց դիվիզիայի մարտական դրոշը կորել էր: Ինքը՝ Գալիցկին, շրջափակումից դուրս գալուց անմիջապես հետո նշանակվել է 67-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար Կենտրոնական ճակատի 21-րդ բանակի կազմում և մասնակցել Սմոլենսկի ճակատամարտին։ 1941 թվականի օգոստոսի 13-ին Գոմելի պաշտպանության ժամանակ նա ծանր վիրավորվել է և մի քանի ամիս անցկացրել Սվերդլովսկի հիվանդանոցում։

1942 թվականի փետրվարից եղել է Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատի 1-ին հարվածային բանակի հրամանատարի տեղակալը, սակայն պաշտոնը ստանձնելուց ուղիղ 10 օր անց երկրորդ անգամ ծանր վիրավորում է ստանում։ Ճակատագրի բերումով նրան տարհանել են Սվերդլովսկի նույն հիվանդանոց, որտեղից վերջերս դուրս էր գրվել։ 1942 թվականի սեպտեմբերի 18-ից՝ Կալինինյան ռազմաճակատի 3-րդ հարվածային բանակի հրամանատար։ Նրա հրամանատարությամբ բանակը մասնակցել է Վելիկոլուկի գործողությանը և Նեվելի գործողությանը։

1943 թվականի նոյեմբերից մինչև 1945 թվականի հուլիսը եղել է 11-րդ գվարդիական բանակի 2-րդ Մերձբալթյան և 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի հրամանատար։ Մասնակցել է Գորոդոկի գործողությանը, Վիտեբսկի գործողությանը, Բելառուսի ռազմավարական հարձակողական գործողությանը, Գումբինեն-Գոլդափի գործողությանը։
Կ.Ն.Գալիցկու հրամանատարությամբ գործող բանակը ակտիվորեն մասնակցել է Արևելյան Պրուսիայի մարտերին Արևելյան Պրուսիայի ռազմավարական հարձակողական գործողության ընթացքում։ Քյոնիգսբերգի գրոհի ժամանակ (1945թ. ապրիլի 6-9) բանակի առջև խնդիր էր դրվել մասնատել գերմանական խմբավորումը և գրավել քաղաքի հարավային հատվածը։ Մարտերի առաջին օրերի ընթացքում բանակը առաջ էր գնացել երեք կիլոմետր՝ ոչնչացնելով ավելի քան 20 գերմանական հենակետեր և գրավել Պոնարտ, Ռոզենաու և Նասեր Գարտենի շրջանները։ Ապրիլի 8-ին ծովային նավահանգստի տարածքում հատվել է Պրեգոլյա գետը։ Բանակի 41 զինվոր այս մարտերի համար ստացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Ինքը՝ գեներալ Գալիցկին, Խորհրդային Միության հերոս է դարձել 1945 թվականի ապրիլի 19-ին։

Գալիցկիի գվարդիական բանակը ավարտեց Հայրենական մեծ պատերազմը Զեմլանդի հարձակողական գործողության ժամանակ ներխուժելով Պիլաու խոշոր ռազմածովային բազան և դեսանտավորվելով Ֆրիշե Ներունգի ցամաքալեզվակի վրա: Մայիսի 9-ին Ֆրիշե Ներունգ ցամաքալեզվակի վրա թշնամու խոշոր խմբավորումն ընդունեց կապիտուլյացիա։ Քյոնիգսբերգում նա կազմակերպեց երկրում զոհված զինվորների առաջին հուշահամալիրի կառուցումը։

Պատերազմի ընթացքում երեք անգամ վիրավորվել է։

## Հետպատերազմական տարիներ
Պատերազմից հետո 1945 թվականի հուլիսից նա ղեկավարել է Հատուկ ռազմական օկրուգի զորքերը, 1946 թվականի մարտից՝ կրկին 11-րդ գվարդիական բանակի զորքերը, 1946 թվականի հոկտեմբերից՝ Մերձկարպատյան ռազմական օկրուգի զորքերը, 1951 թվականի նոյեմբերից՝ Օդեսսայի ռազմական օկրուգի զորքերը, 1954 թվականի մայիսից մինչև օգոստոս՝ Մոսկվայի մարզի ՀՕՊ զորքերը: Այնուհետեւ հիվանդության պատճառով հայտնվել է ԽՍՀՄ ՊՆ կադրերի գլխավոր վարչության տրամադրության տակ։ 1955 թվականի ապրիլից՝ Լեհաստանում Հյուսիսային խմբավորման հրամանատար։ 1958 թվականի հունվարից ղեկավարել է Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգի զորքերը։ 1961 թվականի հունիսից եղել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի տրամադրության տակ։

1962 թվականի հունվարին հիվանդության պատճառով պաշտոնաթող է եղել:
Եղել է ԽՍՀՄ 2-5-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1946-1962), Ուկրաինական ԽՍՀ 2-3-րդ գումարումների (1947-1955) Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Ապրում էր Մոսկվայում: Մի քանի հուշագրությունների հեղինակ է։ Խորհրդային բանակի կենտրոնական տան ռազմագիտական միության նախագահն էր։

Մահացել է 1973 թվականի մարտի 14-ին: Հուղարկավորված է Մոսկվայում՝ Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Ժամանակորդների հիշողություններում

Ես հարգում էի նրան իր խելացիության և եռանդի համար, շատ էի գնահատում նրա երկաթյա համառությունը իր նպատակներին հասնելու համար: Այդ պատճառով, ... ժամանակին, առանց վարանելու, խորհուրդ եմ տվել Կուզմա Նիկիտովիչին 11-րդ գվարդիական բանակի հրամանատարի պաշտոնում ... Եվ ես չսխալվեցի: Գալիցկու հրամանատարության տակ գտնվող բանակը ամրապնդեց իր մարտական փառքը: 

## Զինվորական կոչումներ
* Գնդապետ (26.11.1935)
* Բրիգադի հրամանատար (20.02.1938)
* Գեներալ-մայոր (4.06.1940)
* Գեներալ-լեյտենանտ (30.01.1943)
* Գեներալ-գնդապետ (28.06.1944)
* Բանակի գեներալ (11.03.1955)

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս («Ոսկե աստղ» մեդալ № 5036, 19.04.1945);
* 4 Լենինի շքանշան (21.02.1945, 19.04.1945, 5.05.1945, 02.11.1957);
* 4 Կարմիր Դրոշի շքանշան (21.03.1940, 12.04.1942, 3.11.1944, 20.06.1949);
* Սուվորովի I  աստիճանի շքանշան (11.10.1943);
* Կուտուզովի I  աստիճանի շքանշան (20.02.1943);
* Բոգդան Խմելնիցկու I  աստիճանի շքանշան (4.07.1944);
* Կարմիր աստղի շքանշան (22.02.1968);
* ԽՍՀՄ մեդալներ;
* Հանրապետության Հեղափոխական զինվորական խորհրդի կողմից պարգևատրված պատվավոր զենք (1921);
* «Virtuti militari» Ոսկե խաչ IV աստիճանի շքանշան (Լեհաստան, 19.12.1968):

## Ծանոթագրություններ