Լուիջի Տապարելլի

**Լուիջի Տապարելլի** ՀՄ ( SJ, ), ծնված` **Պրոսպերո Տապարելլի դ'Ազելիո** (), Հիսուսի միաբանության իտալացի գիտնական, փիլիսոփա և հակահեղափոխական, ով հորինել է սոցիալական արդարություն տերմինը և մշակել սուբսիդիարության սկզբունքները որպես արդար սոցիալական կարգի բնական իրավունքի իր տեսության մաս: Նրա եղբայրներից են իտալացի պետական գործիչ, Իտալիայի միավորման պայքարի մասնակից Մասիմո դ'Ազելիոն (1798-1866) և սենատոր և գեղանկարիչ Ռոբերտո դ'Ազելիոն` ավագ եղբայր:

## Կենսագրություն
Ծննդյան ժամանակ նրան տվել են «Պրոսպերո» անունը, որը նա փոխել է «Լուիջի»՝ դառնալով ճիզվիտ։ Պրոսպերո Տապարելլին եղել է ընտանիքի ութը երեխաներից չորրորդը: Նրա հայրը՝ Չեզարե Տապարելլի դ'Ազելիոն, ժամանակին եղել է Սարդինիայի Վիկտոր Էմանուել I- ի դեսպանը Սուրբ Աթոռում, իսկ եղբայրը՝ Մասիմո դ'Ազելիոն, Իտալիայի պետական նախարարներից էր։ Չեզարեն եղել է *Amicizia cristiana* և *Amicizia cattolica* գաղտնի ասոցիացիաների անդամ, ինչպես նաև *L'Ape*՝ Իտալիայում առաջին կաթոլիկ ամսագրի գլխավոր հեղինակը:

Լուիջին կրթություն է ստացել Պիարիստների մոտ Սիենայում և Թուրինի Աթենեոյում: Նա մի քանի ամիս սովորել է Փարիզի Սուրբ Սիր զինվորական դպրոցում, սակայն նրան վիճակված չէր լինել զինվոր։ Երբ նրա հայրը որպես դիվանագետ ուղարկվել է պապական արքունիք, նա ընդունվել է որպես ճիզվիտների վանական եղբայր  Հռոմի Հիսուսի միաբանության Սանտ Անդրեա ալ Քուիրինալե եկեղեցում, 1814 թվականի նոյեմբերի 12-ին։ Ձեռնադրվել է  1820 թվականին:

Նա Հռոմեական քոլեջի առաջին ռեկտորն էր, երբ Հռոմի պապ Լեո XII- ը այն ճիզվիտներին է վերադարձրել։ 

1824-1829 թվականներին Հռոմում, ապա նաև 1829-1832 թվականներին Նեապոլում ուսումնասիրել է Սբ. Թովմա Աքվինացու փիլիսոփայությունը: 1825 թվականին նա համոզվել է, որ Թոմա Աքվինացու փիլիսոփայությունը պետք է վերածնվի՝ մտածելով, որ Ռենե Դեկարտի սուբյեկտիվ փիլիսոփայությունը հանգեցնում է բարոյականության և քաղաքականության դրամատիկ սխալների։ Նա պատճառաբանել է, որ եթե բնական գիտությունների վերաբերյալ տարբեր կարծիքները ոչ մի ազդեցություն չունեն բնության վրա, ապա մարդկության և հասարակության մասին անհասկանալի մետաֆիզիկական պատկերացումները կարող են հանգեցնել սոցիալական քաոսի:

Այդ ժամանակաշրջանում ինչպես Կաթոլիկ եկեղեցին, այնպես էլ կաթոլիկ փիլիսոփաները դեռևս հստակ փիլիսոփայական տեսակետ չէր մշակել Եվրոպայում տասնիններորդ դարասկզբին ի հայտ եկած մեծ սոցիալական փոփոխությունների վերաբերյալ, ինչը հանգեցրել էր մեծ շփոթության եկեղեցական հիերարխիայի և աշխարհականների շրջանում: Այս խնդրին ի պատասխան՝ Տապարելլին համահունչ կերպով կիրառել է թոմիզմի մեթոդները սոցիալական այս խնդիրների նկատմամբ:

1833 թվականին նշանակվել է Պալերմոյի ճիզվիտական ​​դպրոցում, որտեղ դասավանդել է ֆրանսերեն, իսկ հետո ստանձնել բնական իրավունքի ամբիոնը։ Նա տասնվեց տարի դասավանդել է փիլիսոփայություն Պալերմոյում:

1840-1843 թվականներին Տապարելլին Պալերմոյում հրատարակել է իր կարևորագույն աշխատությունը՝ «Բնական իրավունքի տեսական էսսե՝ հիմնված փաստի վրա» (*«Saggio teoretico di dritto naturale appoggiato sul fatto»)* էսսեն, որն այն ժամանակ համարվել է բարոյականության, իրավունքի և քաղաքագիտության իսկական հանրագիտարան։

Եվրոպայում 1848 թվականի սոցիալական հեղափոխություններից հետո եկեղեցին որոշել է միջամտել չմիջամտելու սկզբունքով (*[[Laissez-faire|լեյսեզ-ֆեյր)]]* առաջնորդվող լիբերալ կապիտալիստների և սոցիալիստների միջև մոլեգնող հակամարտությանը։ Մինչ այդ եկեղեցին հիմնականում ապավինում էր ավետարանական բարեգործական գործունեությանը: 

1850 թվականին Տապարելլին, որը մինչ այդ լիբերալ և հեղափոխական էր, Հռոմի Պապ Պիոս IX- ի կողմից թույլտվություն է ստացել Կառլո Մարիա Կուրչիի հետ միասին հիմնել *Civiltà Cattolica* (Կաթոլիկ քաղաքակրթություն) ամսագիրը` առկա բազմաթիվ հարցերի վերաբերյալ կաթոլիկ եկեղեցու տեսակետներն արտացոլելու համար: Նրա կողմից գրված և ամսագրում հրապարակված ավելի քան երկու հարյուր հոդվածներ նրան շնորհել են «լիբերալ հասկացությունների մուրճ» կոչումը (Անտոնիո Մեսինեո): Տապարելլին հատկապես մտահոգված էր արդյունաբերական հեղափոխությունից բխող խնդիրներով։ Մասնավորապես, նա դեմ էր բարոյականությունը դրական իրավունքից տարանջատելու միտումին, ինչպես նաև խղճի անկաշկանդ ազատության «հետերոդոքս ոգուն», որը քայքայում է հասարակության միասնությունը: Տապարելլին գրել է «Civiltà Cattolica» կաթոլիկ ամսագրի համար տասներկու տարի՝ մինչև իր մահը, իսկ կյանքի վերջին տարիներին ղեկավարել է ամսագիրը։

Նա Թոմիզմի փիլիսոփայական դպրոցի վերակենդանացման ջատագովն էր, և նրա սոցիալական ուսմունքները ազդել են Հռոմի Պապ Լեո XIII- ի 1891 թվականի *[[Ռերում նովարում|Rerum novarum]]* (Աշխատավոր դասակարգերի վիճակի մասին) էնցիկլիկի վրա, որտեղ խոսքը հիմնականում բանվոր դասակարգի իրավիճակի մասին է:

Տապարելլին ձևակերպել է համընդհանուր իշխանության գաղափարը, որը նա անվանել է «էթնարխիա», դատարանի և արբիտրի դերով, որը կարող էր պաշտպանել յուրաքանչյուր ժողովրդին արտաքին սպառնալիքներից: Տապարելլին նույնիսկ 20-րդ դարում մնացել է կաթոլիկական մտքի հեղինակավոր ուղեցույցը խաղաղության և պատերազմի հարցում: 

Տապարելլիի հիմնական գաղափարները ներառում են սոցիալական արդարությունը և սուբսիդիարությունը: Նա հասարակությունը դիտարկում է որպես ոչ թե անհատների միաձույլ խումբ, այլ տարբեր մակարդակների ենթահասարակությունների, որոնց անդամներն են անհատները: Հասարակության յուրաքանչյուր մակարդակ ունի և՛ իրավունքներ, և՛ պարտականություններ, որոնք պետք է ճանաչվեն և աջակցվեն: Հասարակության բոլոր շերտերը պետք է ռացիոնալ համագործակցեն և չդիմեն մրցակցության ու կոնֆլիկտի։ 

Տապարելլին մահացել է Հռոմում 1862 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։

## Աշխատություններ
Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Saggio teoretico di diritto naturale appogiato sul fatto», այսինքն՝ «Տեսական ակնարկ բնական իրավունքի մասին պատմական տեսակետից» (2 հատոր, 7-րդ հրատ., Հռոմ, 1883), ինչ-որ կերպ սկիզբն էր ժամանակակիցի սոցիոլոգիայի: Այն թարգմանվել է գերմաներեն (Ռատիսբոն, 1845) և երկու անգամ ֆրանսերեն (Tournai, 1851; Փարիզ, 1896)։ Այստեղ ձևավորվել է այն դիրքորոշումը, որը միանգամից լայնորեն ընդունված էր մայրցամաքի պահպանողական շրջանակներում, որ քաղաքացիական կառավարման բնականոն ծագումը մի խումբ ընտանիքների պատրիարքական ղեկավարի միջոցով հայրիշխանության ընդլայնումն էր: Այս ակնարկը հետագայում կրճատվել է «An Elementary Course in Natural Right» (6-րդ հրատ., Նեապոլ, 1860; նաև ֆրանսերեն, Tournai, 1864; և իսպաներեն, Փարիզ, 1875), որն օգտագործվել է որպես դասագիրք Մոդենայի համալսարանում: 

Կարևորությամբ հաջորդը նրա «Esame kritiko degli ordini rappresentativi nella società moderna», այսինքն՝ «Ներկայացուցչական կառավարության քննադատական քննությունը ժամանակակից հասարակության մեջ» (2 հատոր, Հռոմ, 1854; իսպաներեն, Մադրիդ, 1867) գիրքն է: Բացի «Ազգությունը» (Հռոմ, 1847), «Ժողովրդի ինքնիշխանությունը» (Պալերմո, 1848; Ֆլորենցիա, 1849) և «Պատերազմի հիմքերը» (Ջենովա, 1847) իր տպավորիչ մենագրություններից, նա թողել է հոդվածների երկար ցանկ։ Civiltà Cattolica ամսագիրը հիմնականում քաղաքական տնտեսության և սոցիալական իրավունքների թեմաների վերաբերյալ էր, ինչպես նաև գրքերի նույնքան մեծաթիվ ակնարկները հարազատ թեմաներով, որոնք սուր և թափանցող շարադրություններ էին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* 
* 

Կատեգորիա:Թոմիզմ
Կատեգորիա:Թուրինի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իտալացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ