Լեհաստանի բանկ

**Լեհաստանի բանկ** (), Լեհաստանում գործող երկու նախկին բանկերի անվանումնը, որոնցից յուրաքանչյուրը կենտրոնական բանկ էր։ Առաջին կազմակերպությունը հիմնադրվել է Լեհաստանի Թագավորությունում արքայազն Ֆրանցիշեկ Քսավիեր Դրուցկի-Լյուբեցկու կողմից, երկրորդը՝ 1924 թվականին վարչապետ Վլադիսլավ Գրաբսկու կողմից Երկրորդ Լեհական Հանրապետությունում և լուծարվել է 1952 թվականին։ Նրանց իրավահաջորդը ներկայիս Լեհաստանի Ազգային բանկն է։

## Պատմություն
Լեհաստանի առաջին բանկը հիմնադրվել է Վարշավայում 1828 թվականին արքայազն Ֆրանցիշեկ Խավերի Դրուցկի-Լյուբեցկու կողմից։ Լեհական թագավորության կառավարության ինստիտուտ լինելով՝ այն իրավունք ուներ թողարկել լեհական արժույթ և վերահսկել տոկոսադրույքները։ Այն նաև իրավունք ուներ արժութային գործարքների և օտարերկրյա ընկերությունների ու բանկերի կողմից տրված վարկերի գնման համար արտոնության։

Իր գոյության ողջ ընթացքում Լեհաստանի բանկին թույլատրվում էր թողարկել թղթադրամներ և մետաղադրամներ իր պահուստի սահմաններում (սկզբնականում՝ 30 միլիոն զլոտի, 1834 թվականին՝ 42 միլիոն և 1841 թվականին՝ 53 միլիոն): Որպես իրավաբանական անձ, բանկը նաև ֆինանսավորել է մի շարք կարևոր ձեռնարկություններ բաժանված Լեհաստանի ռուսական մասում։ 1829-1837 թվականներին նա իր եկամտի մեծ մասն ծախսել է ճանապարհաշինության վրա, մինչև 1842 թվականը նաև Զագլեբիե տարածքում և Սկարժիսկո-Կամիեննայի շրջակայքում գտնվող Հին Լեհաստանի արդյունաբերական գոտում ածխի արդյունահանման զարգացման գլխավոր հովանավորն էր։ Նոյեմբերյան ապստամբությունից հետո վարչական միջոցառումներով լրջորեն հաշմանդամ դարձած՝ հունվարյան ապստամբությունից հետո այն անմիջապես ենթարկվեց Ռուսական կայսրության ֆինանսների նախարարությանը։ 1870 թվականի ձախողված ապստամբությունից հետո լեհական հաստատությունների լուծարման ընթացքում այն զրկվեց դրամ թողարկելու իրավունքներից և արգելվեց երկարաժամկետ վարկեր տրամադրել։ Հաստատությունը գործել է մինչև 1885 թվականը, երբ այն ամբողջությամբ կլանվել է Ռուսական կայսրության պետական բանկի կողմից։

Երբ Լեհաստանը վերականգնեց իր անկախությունը 1918 թվականին, այն կենտրոնական բանկ չուներ։ Համաձայն 1924 թվականի հունվարի 11-ի Պետական գանձարանի վերանորոգման մասին օրենքի՝ նախարար Վլադիսլավ Գրաբսկին ստեղծեց նոր Լեհաստանի բանկը որպես բաժնետիրական ընկերություն։ Շուտով դրա բաժնետոմսերը սկզբնական 100 միլիոն զլոտիից հասան 150 միլիոնի՝ բաժանված 1.5 միլիոն բաժնետոմսի։ Բանկը անկախ էր Լեհաստանի կառավարությունից, չնայած իրականացնում էր դրա դրամավարկային քաղաքականությունը։ Որպես գլխավոր բաժնետեր, Լեհաստանի նախագահն իրավունք ուներ նշանակել բանկի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահին և փոխնախագահին։

Նացիստական Գերմանիայի և Խորհրդային Միության դեմ 1939 թվականի պատերազմից առաջ ոսկու ամբողջ պաշարը (105 տոննա) Լեհաստանից տարհանվեց Փարիզի Ֆրանսիայի բանկ, ապա դրա մեծ մասը՝ Կանադա և Լոնդոն։ Բանկը շարունակեց գործել որպես Լեհաստանի աքսորի մեջ գտնվող կառավարության կենտրոնական բանկ և ֆինանսավորեց նրա զինված ուժերի մեծ մասը, մինչդեռ օկուպացված Լեհաստանում Երրորդ Ռայխը ստեղծեց  Էմիսիոնբանկ Լեհաստանում, Կրակաու: 1940 թվականին Գերմանիայի Ռեյխսբանկը թողարկեց իր սեփական արժույթը՝ այսպես կոչված գերմանական «Կրակովյան զլոտին»։ Մինչև 1944 թվականի դեկտեմբերի 31-ը Լեհաստանի աքսորյալ բանկը պաշտոնապես մենաշնորհ ուներ արժույթ տպագրելու հարցում։

Ինչպես մյուս « դաշնակիցների պատերազմի թղթադրամները», այնպես էլ Լեհաստանի համար նախատեսված ամերիկյան «ազատագրական թղթադրամները» տպագրվել են 1944 թվականին։

1945 թվականի հունվարի 15-ին Լեհաստանի նոր կոմունիստական իշխանությունները ստեղծեցին Լեհաստանի Ազգային բանկը (Narodowy Bank Polski NBP)։ 1946 թվականին պատերազմից առաջ մնացած ոսկու պաշարները չվերադարձվեցին Լեհաստան, սակայն Լեհաստանի աքսորյալ կառավարությունը մնաց իշխանության գլուխ մինչև 1990 թվականը: 1952 թվականի հունվարի 7-ին Լեհաստանի Բանկը լուծարվեց, և նրա դերը ստանձնեց Լեհաստանի Ազգային բանկը։

Նախկին «Բանկ Պոլսկի»-ն չպետք է շփոթել «ՊԿՕ Բանկ Պոլսկի»-ի հետ, որը 1975 թվականին ինտեգրվեց «Նորոդովի Բանկ Պոլսկի»-ի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Документы и вырезки о Банке Польши на 20th Century Press Archives

Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Լեհաստանում