open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բուխալանսե (քաղաք)

**Բուխալանսե** () քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում,մտնում է Կորդովա նահանգի կազմի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Ալտո-Գվադալկիվիր շրջանում։ Զբաղեցնում է 124 կմ² տարածք։ Բնակչության թվաքանակը՝ 7832 մարդ, խտությունը՝ 63,16 մարդ/կմ² (2006 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից ունի 42 կմ հեռավորություն։

## Ժողովրդագրություն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bujalance calle Mesones.gif|
Պատկեր:Castillo de Bujalance.jpg|Ամրոց
Պատկեր:Torre inclinada de Bujalance.jpg|Աշտարակ
Պատկեր:Torre_Barroca_de_San_Francisco.jpg|Աշտարակ
Պատկեր:Casas nobles.jpg|
Պատկեր:Convento de las Carmelitas Descalzas.jpg|
Պատկեր:Patio claustral del Hospital.jpg|
Պատկեր:Museo de Bujalance.jpg|Թանգարան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Andalucía es de Cine. Vídeo de Bujalance
* Vídeo basado en el soneto «A Bujalance» de Mario López
* Bujalance — Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía 
* Ayuntamiento de Bujalance 
* Revista ''Camino Verde'' de Bujalance 
* Banda y Coro de la AMC Pedro Lavirgen de Bujalance 
* Biblioteca Municipal de Bujalance 
* Peña Cultural Flamenca «La Pajarona» de Bujalance 
* Album fotográfico de Bujalance. Fotografías de ayer y hoy 
* Ruta Monumental por Bujalance en Destinosur.com, Turismo familiar al Sur de Europa 
* Turismo en Bujalance 
* Mancomunidad del Alto Guadalquivir 
* Bujalance en Pueblos de España 
* Castillo de Bujalance en castillos.org 
* Afición del Maderas Miguel Pérez Bujalance Fútbol Sala (División Nacional de Plata) 
* Agrupación de Hermandades y Cofradías (Semana Santa declarada de Interés Turístico Nacional) 
* Muy Antigua y Franciscana Cofradía de la Vera Cruz 
* Club de Pesca «LA CARPA», de Bujalance 
* Foro de Bujalance en FORO-CIUDAD
* Mapa de Bujalance de Google
* Romería de San Isidro

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Շահ Ջահան

**Շահ Ջահան** (ուրդու՝ شاه ‌جهان, ), Մեծ մողոլների կայսրության տիրակալ 1627-1658 թվականներին։ 1616 թվականին Դեկանում տարել է մի շարք հաղթանակներ (որի համար էլ ստացել է «Շահ Ջահան» («աշխարհի տիրակալ») տիտղոսը։ 1622-1625 թվականներին ապստամբել է հոր՝ Ջահանգիրի դեմ, բայց պարտվել է, ապա ներում ստացել։ Նրա օրոք կառուցվել են Թաջ Մահալը, «Կարմիր ամրոցը», «Տաճարային մզկիթը» (Դելիում) են։

Չնայած կայսրության արտաքին փայլին, Շահ Ջահանի օրոք սկսվել է նրա անկումը, ուժեղացել է եվրոպական առևտրական ընկերությունների ներթափանցումը Հնդկաստան։ 1658 թվականին Շահ Ջահանի մահվան կեղծ լուրը առաջացրել է երկպառակտչական պայքար նրա որդիների միջև, հաղթել է Աուրենգզեբը, իսկ Շահ Ջահան բանտարկվել է իր հարկաբաժնում մինչև մահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Իսլամական ղեկավարներ
Կատեգորիա:Պակիստանի քաղաքական գործիչներ
Շահուռնեցիներ

**Շահուռնեցիներ** (Շահուռնեցիք), հայ իշխանական տոհմ։ 13-14-րդ դարերի Շահուռնեցիների տիրույթն էր Սյունիքի Վայոց ձոր գավառի Երերան կամ Հերհեր իշխանանիստ ավանը (այժմ՝ գյուղ Հերհեր, Վայոց ձորի մարզ) և նրա շրջակայքը։ Եղել են Օրբելյանների վասալը, վարել նրանց սպարապետական գործակալությունը։

Շահուռնեցիներից նշանավոր է Վասակ Իշխանի և Մամքայի որդի Վահրամը, որի օրոք (1283-1310) կառուցվել են Հերհերի Սուրբ Աստվածածին (1283) և Սուրբ Գևորգ (1297) եկեղեցիները, Սուրբ Սիոն մենաստանին կից զույգ մատուռները և այլն։ Նրան հաջորդել են (հավանաբար համատեղ) որդիները՝ Ուքանը, Հասանը, Ամադինը։ Վերջինս (ամուսնացած էր Իվանե Օրբելյանի դստեր՝ Թուխթենու հետ) եղբայրների մահից հետո իշխել է միանձնյա, եղել Բուրթել Օրբելյանի սպարապետը։ Ամադինի միակ դստեր՝ Նաթելի և Բուրթել Օրբելյանի թոռան՝ Բեշքենի որդի Կուկի ամուսնությամբ Շահուռնեցիների իշխանական տոհմը վերացել է, կալվածներն անցել են Օրբելյաններին։

## Գրականություն
* Ալիշան Ղ., Սիսական, Վնտ․, 1893։
* Ալպոյաճյան Ա․, «Պատմական Հայաստանի արտաքին և ներքին սահմանները», Կահիրե, 1950, էջ 355։

Կատեգորիա:Շահուռնեցիներ
Շավիղ (հանդես)

**«Շավիղ»**, ազգային, գրական, գիտական կիսամսյա հանդես։ Հրատարակվել է 1900-1901 թվականներին, Վառնայում։ Խմբագիր՝ Ե․ Սրմաքեշխանլյան։ Լույս է տեսել 20 համար, տպագրվել են գրական գործեր, գիտական հոդվածներ՝ նվիրված հայ ժողովրդի պատմությանը, գրականությանը և ազգային խնդիրներին։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Վառնայում
Ադելբերտ ֆոն Շամիսո

**Ադելբերտ ֆոն Շամիսո** (, ), գերմանացի գրող և բնագետ։

## Գործունեություն
1801-1806 թվականներին եղել է պրուսական բանակի սպա։ 1812-1815 թվականներին բուսաբանություն, կենդանաբանություն, բժշկություն է ուսանել Բեռլինի համալսարանում։ 1815-1818 թվականներին մասնակցել է ռուսական «Ռյուրիկ» առագաստանավով շուրջերկրյա ճանապարհորդությանը («Շուրջերկրյա ճանապարհորդություն», 1834-1836, Շամիսոի օրագիրը)։ 1819 թվականին հայտնաբերել է սալպերի (ծովային կենդանիներ) սերունդների հաջորդականությունը։

Առաջին բանաստեղծությունները գրել է ֆրանսերեն, 1801 թվականից՝ գերմաներեն։ Շամիսոյի քնարերգությունը բազմաժանր է՝ բալլադից մինչև սիրերգ։ Նրա «Կնոջ սերն ու կյանքը» (1830) շարքի համար երաժշտություն է գրել Շումանը։ Շամիսոյի առավել հայտնի գեղարվեստական ստեղծագործությունը «Պետեր Շլեմիլի զարմանալի պատմությունը» (1814, հայ հրատարակություն 1982) ռոմանտիկական վիպակն է, որը համաշխարհային հռչակ է բերել նրան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալդելբերտ Շամիսոն գրապահարանում
 

Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բնագետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կարդենյա (քաղաք)

**Կարդենյա** (, քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա նահանգի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Վալե դե լոս Պեսրոչես շրջանում։ Զբաղեցնում է 513 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 1732 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից ունի 80 կմ հեռավորություն։

## Ժողովրդագրություն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cardena10869phs.jpg| 
Պատկեր:P1010718phs.jpg| 
Պատկեր:P1010925phs.jpg| 
Պատկեր:Dehesa en Cardeña, P1010476.jpg| 


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Պրիեգո դե Կորդոբա (քաղաք)

**Պրիեգո դե Կորդոբա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա շրջանի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Սուբբետիկա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 286,28 կմ²։ Բնակչությունը՝ 23 563 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 103 կմ։

## Նկարներ

Villa_1_Priego_RRS.jpg|
Iglesia_1_Priego_RRS.jpg|Եկեղեցի


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Portal Web del Excmo. Ayto. de Priego de Córdoba
* Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* Contenidos de la '''Revisión Medioambiental Inicial ''(RMI)'''''  Delegación de Medio Ambiente y Protección Civil de Córdoba en 2003
* Artículo de Priego de Córdoba en la '''Cordobapedia''' 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գուլիելմուս Վիլֆրուա

Վիլֆրուա (Villefroy) Գուլիելմուս (1690—1777), ֆրանսիացի արևելագետ, հայագետ, ձեռագրագետ։ Աստվածաբանության դոկտոր։

Սովորել է Տիրոնում և Բեզանսոնում։ Տիրապետել է եբրայերենին, ասորերենին, հունարենին, լատիներենին։ 1729 թվականից սկսել է հայերեն սովորել 1739 թվականին լույս է ընծայել Փարիզի Արքունի մատենադարանի հայերեն ձեռագրերի երկու ցուցակ, որոնք ամփոփում են համապատասխանաբար 128 և 138 ձեռագրի նկարագրություն։ Այստեղ Վիլֆրուան անդրադարձել է հայ գրչության առանձնահատկություններին, թանաքին, ներկին, մանրանկարներին, նկարագրել է նաև Հայսմավուրք, Ճառընտիր, Շարակնոց և այլ ժողովածուներ, նշելով դրանց եվրոպական համարժեքները․ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել Գրիգոր Մագիստրոսի, Հովհաննես Երզնկացու քերականական գործերին, Գրիգոր Նարեկացու ճառերին, Մովսես Խորենացուն ևն։ Լատիներեն և ֆրանսերեն է թարգմանել Ներսես Շնորհալու, Հովհան Ոսկեբերանի ստեղծագործություններից, Աստվածաշնչից որոշ հատվածներ։ 1740 թվականին լույս է տեսել Վիլֆրուաի «Հայկական եկեղեցին։ Պատարագներ և ծեսեր»աշխատությունը։ Գրել է նաև հայոց լեզվի քերականություն, հայերենին և Հայաստանին նվիրված այլ գործեր (բոլորն էլ անտիպ)։ Երկ․ Catalogus codicum manuscriptorumBiblio’thecae Regiae, t․ 1, P․, 1739; Recit dumartyrde S․ Christofle (Kristapor Vga) de lafamille de Shanaghlouch et de ceux qui ontete immoles par le fer avec lui, P․, 1752․ Գրկ․ Շրումպֆ Գիտությունների Ակադեմիայի, Ուսումնասիըությիւնք հայ լեզվի և մատենագրութեան յարևմուտս (14-19-րդ դարեր), թարգմանում և լրացնում է Գ․ Զարբհանալյան, Վնտ․, 1895։ Գ․ Աբգարյան

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ձեռագրագետներ
Սանտա Էուֆեմիա (քաղաք)

**Սանտա Էուֆեմիա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուզիա [ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Վալիե-դե-լոս-Պեդրոչես շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 189 կմ2։ Բնակչությունը՝ 960 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 101 կմ։
250px|մինի|ձախից|Սանտա Էուֆեմիա

## Բնակչություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Santa Eufemia

Կատեգորիա:Կոդովայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կորդովայի պրովինցիաներ
Գրիգոր Շահվերդով

**Գրիգոր Գրիգորի Շահվերդով**, ()՝ հայ սովետական մանկավարժ, պրոֆեսոր (1924 թվական), Կիրգ․ ՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1944 թվական ), ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1958 թվական)։ Սովորել է Թիֆլիսի երկաթուղայինների տեխնիկայի ուսումնարաններում, Պետերբուրգի Պ․ Ֆ․ Լեսգաֆտի ազատ դպրոցում (հետագայում ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտում), Պետերբուրգի նյարդահոգեբանական ինստիտուտում։ Աշխատել է Կուբանի (Կրասնոդար, 1921-1925 թվականներին), Լենինգրադի Ա․ Ի․ Գերցենի անվան (1925—1930 թվականներ) մանկավարժական ինստիտուտներում։ 1930 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է Լենինգրադի Պ․ Ֆ․ Լեսգաֆտի անվան ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտի մանկավարժության ամբիոնի վարիչ, ուսումնական մասի պրոռեկտոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Շամանություն

255px|մինի|Շամանական ծես
**Շամանություն**, **շամանականություն** (էվենկերեն՝ շաման, սաման-գրգռված, մոլեգնած մարդ), կրոնի նախնական ձև։ Շամանության հիմքում ընկած են կամլանիեի (ծիսակարգ, որը բերում է հմայված վիճակի և ուղեկցվում երգեցողությամբ, պարով, թմբկահարությամբ) ընթացքում ոգիների հետ շամանի (պաշտամունքի սպասավորի) հաղորդակցվելու մասին պատկերացումները։ Շամանության նպատակն է «բուժել» հիվանդին, «ապահովել» հարուստ որս և այլն։

Տարածված է Աֆրիկայում, Հյուսիսային և Արևելյան Ասիայում։ 

Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Կատեգորիա:Շամանություն
Պրեմիեր Լիգա 2014-15 (Անգլիա)

**Պրեմիեր Լիգա 2014/2015 մրցաշրջան** Պրեմիեր Լիգայի 23-րդ խաղարկությունը, որը հիմնվել է 1992 թվականին։

Հանդիպումների օրացույցի վիճակահանությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հունիսի 18-ին՝ առավոտյան ժամը՝ 9-ին, բրիտանական ժամով։ Մրցաշրջանը սկսել է 2014 թվականի օգոստոսի 16-ից։ Չեմպիոնական տիտղոսը պաշտպանում էր Մանչեսթեր Սիթին։

Առաջնությունն ընդգրկում էր 20 թիմ։ Մրցաշարի նոր մասնակիցներն էին՝ Բարնլին, Լեսթեր Սիթին և ՔՊՌ-ն։

Այս անգամ տիտղոսի համար պայքարում հաղթեց Չելսին։

## Անցած մրցաշրջանի հանդեպ փոփոխությունները

## Մասնակից ակումբներ
### Առաջնության աշխարհագրություն

Պրեմիեր Լիգա 2014/2015 մրցաշրջանը ընդգրկում է 6 թիմ Լոնդոնից։ Լիվերպուլ և Մանչեսթեր քաղաքները ներկայացնում են երկուական թիմ։

մինի|աջից|Պրեմիեր Լիգայի 2014/2015 մրցաշրջանի ակումբների աշխարհագրություն
մինի|աջից|Լոնդոնի ակումբենր

### Մարզադաշտեր

### Մարզիչներ, ավագներ, համազգեստ մատակարարողներ և հովանավորներ

### Մարզչական փոփոխություններ

## Մրցաշարային աղյուսակ

 
 

## Խաղերի արդյունքներ

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## Մրցաշրջանի վիճակագրություն
### Ռմբարկուներ

## Ամենամսյա պարգևներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցաշարի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջաններ
Նոր ուսանող

**«Նոր ուսանող»**, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ հանդես։ Համարվել է խորհրդայնացումից ի վեր առաջին ուսանողական պարբերականը Հայաստանում։ Հանդիսացել է Հայաստանի պետական համալսարանի ուսանողական խորհրդի օրգանը։ Լույս է տեսել 1924 թվականին, Երևանում։ Խմբագիր՝ Նաիրի Զարյան։ Լուսաբանել է բուհի աոօրյան, բարձրագույն կրթության զարգացման հեռանկարները հանրապետությունում։ Նյութեր է տպագրել Վլադիմիր Լենինի կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ։ Թղթակցել են Հ․ Ազատյանը, Ա․ Մռավյանը, Ա․ Հովհաննիսյանը, Ա․ Լուկաշինը, Վ․ Արծրունին և ուրիշներ։ Տպագրել է Գուրգեն Մահարու, Արաքսի, Գ․ Վանանդեցու ստեղծագործություններից։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նոր փորձ

**«Նոր փորձ»**, գրական, հասարակական հանդես։ Լույս է տեսել 1897 թվականին (1 համար), Մոսկվայում։ Խմբագիր՝ Հ․ Շահնազարյան։ Գրականության զարգացման ու առաջընթացի գլխավոր պայման համարելով քննադատությունը, հանդեսը նպատակադրվել էր ստեղծել հայ գրաքննադատության այնպիսի դպրոց, որը հետևեր Բելինսկուն, Դոբրոլյուբովին, Պիսարևիև և այլ առաջադեմ մտածողների, օգներ ստեղծելու լիարժեք գեղարվեստական գործեր։ Տպագրել է թարգմանական, գեղարվեստական գործեր, գրախոսականներ և այլ նյութեր։ Արժեքավոր են համարվել մասնավորապես «Ի՝նչ է կտակել իր ազգին Ա․ U․ Պուշկինը» հոդվածը և Ա․ Ծատուրյանի՝ Տուրգենևից կատարած թարգմանությունների մասին գրախոսականը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նորվեգացիներ

240px|frameless|աջից
**Նորվեգացիներ** (), ազգ, Նորվեգիայի բնակչության մեծամասնությունը (մոտ 98%)։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 10 միլիոն (1978 թվական), Նորվեգիայում՝ 4,394,011։ Զգալի քանակությամբ նորվեգացի ծագումով բնակչություն ապրում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Խոսում են նորվեգերեն։ Կրոնը լյութերականությունն է։ Նորվեգացիների գերմանալեզու նախնիները երկրի տարածքում երևան են եկել մ․ թ․ ա․ մոտ II հազարամյակում։ Նորվեգացիներ որպես ժողովուրդ ձևավորվել են մ․ թ․ I հազարամյակի վերջին (այս ժամանակ էլ առաջացել է «Նորվեգացիներ» ինքնանվանումը), իսկ որպես ազգ՝ XIX դարի, կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացմանը զուգընթաց։ Նորվեգացիներ քաղաքներում աշխատում են արդյունաբերության, ծովային տրանսպորտի, առևտրի, իսկ գյուղական վայրերում՝ անասնապահության և՝ հողագործության բնագավառներում։ Նորվեգացիների համար տնտեսական կարևոր նշանակություն ունի նաև ձկնորսությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ազգեր
Ֆուենտե Պալմերա (քաղաք)

**Ֆուենտե Պալմերա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Վալիե-Մեդիո-դել-Գվադալկիվիր շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 76 կմ2։ Բնակչությունը՝ 10865 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 45 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Fuente Palmera
* Danza de los locos y el Oso
* Blog A Grandes Rasgos 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սեդրակ Շահեն

**Սեդրակ Շահեն** (Սեդրակ Գրիգորի Շահինյան, ), հայ գրող, հասարակական գործիչ։ 1903 թվականից հնչակյան կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Սեդրակ Շահենը ծնվել է Կարինի նահանգի Քղիի գավառի Օրոր գյուղում։ 1903 թվականին անդամագրվել է ՍԴՀԿ-ին։ Մինչև 1913 թվականը ուսուցչություն է արել Տիգրանակերտի, Տարոնի, Սասունի և Քղիի շրջաններում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին խմբագրել է «Երիտասարդ Հայաստան» թերթը, պաշտպանել Խորհրդային Միության ժողովուրդների պայքարն ընդդեմ գերմանական ֆաշիզմի։ Շահենը հիմնականում թատերագիր է։ Նրա «Կարկառուն կամարներ» (1917 թ.), «Քսան կախաղաններ» (1918 թ.), «Զեյթուն» (1920 թ.), «Թալաաթի անկումը» (1928 թ.) դրամաներում արտացոլված է հայ ժողովրդի պայքարը թուրքական բռնակալության դեմ։ Տեղագրական, ազգագրական, պատմագիտական արժեք են ներկայացնում «Սասունք» (1919 թ.), «Կիլիկիո ձախողանքը․ պատասխանատու դերակատարները և մեղսակիցները» (1921 թ.) և այլ երկեր։ 1964 թվականին Շահենը եղել է Խորհրդային Հայաստանում, տպավորությունների արգասիքն է «Հայաստանի հոյակապ նվաճումները» (1965 թ.) գիրքը։ Գրի է առել «Սասնա ծռեր»ի մի քանի պատում («Քաջ Թորոսը», 1967 թ., «Սասունին», 1968 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Շահ Արմեններ

thumb|603×603px|Շահ-Արմենի տիրապետությունը

## Շահ Արմենների ամիրայության ստեղծումը և հզորացումը

**Շահ Արմեններ** (Շահ-ի Արմեններ), Խլաթի ամիրայության տիրակալների պայմանական անվանումը՝ ըստ նրանց կրած «Շահ-ի Արմեն» («Հայոց թագավոր») տիտղոսի։ Շահ Արմենների ամիրայությունը հիմնադրել է սելջուկ Սուքման ալ Կութբին (Սուքման Ա), որը 1100 թվականին Մրվանյաններից գրավել է Խլաթն ու հարակից հայկական գավառները։ Նրա որդու՝ Իբրահիմի օրոք (1112-1127 թվականներ) ամիրայության սահմաններն ընդարձակվել են՝ ընդգրկելով նաև Մանազկերտը, Արճեշը և Հայաստանի հարավային այլ քաղաքներ՝ մերձակա գավառներով։

## Շահ Արմենների ամիրայության թուլացումը և անկումը
1127-1133 թվականներին իշխանության համար պայքարից հետո, գահակալել է Սուքման Բ (1133-1183 թվականներ, հայկական աղբյուրներում՝ Շահ Միհրան)։ Վերջինս Ատրպատականի Ելտկուզյանների և Կարինի Սալդուխյանների օգնությամբ փորձել է նվաճել Հայաստանի հյուսիսարևելյան գավառները, սակայն 1160 թվականին Ուղթիքի (Օլթի) մոտ ծանր պարտություն է կրել հայ-վրացական ուժերից և նահանջել։ 1161 թվականին, երբ հայ- վրացական բանակն Անին ազատագրել է Շադդադյաններից, վերջիններին օգնության եկած Շահ Արմենի մոտ 80 հազարանոց բանակը, օգոստոսին, Անիի մոտ կրկին պարտություն է կրել։ Սուքման Բ-ին հաջողվել է առժամանակ կախման մեջ գցել Սասունի Թոռնիկյան և Վասպուրականի Խեդենեկյան Արծրունիների իշխանությունները։ 1193 թվականին պալատական ծառա Ակ Սունկուր Հազարդինարը դավադրությամբ սպանել է Սուքման Բ-ի հաջորդ Բեկթեմուրին (1183-1193 թվականներ) և դարձել ամիրա (1193-1199 թվականներ), որից հետո, կարճ ժամանակով իշխանությանը տիրացել է ծագումով հայ, մամլուք Կութլուղը։ Ներքին երկպառակությունները խիստ թուլացրել են Շահ Արմեններին։ 1207 թվականին ամիրայության մեջ մտնող հայկական գավառները գրավել են ծագումով քուրդ Այուբյանները՝ շարունակելով կրել «Շահ-ի Արմեն» տիտղոսը։ Հետագայում այդ տիտղոսը կրել են նաև Հուլավյան դինաստիայի օրոք Հայաստանում իշխած կառավարիչները, Աղձնիքի Արտուխյան ամիրաները, տասնհինգերորդ դարի կարա կոյունլուները։

Կատեգորիա:Հայաստանը զարգացած միջնադարում
Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Հայաստանի տարածքում
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Վանի նահանգի պատմություն
Կատեգորիա:Հայկականացում
Ջամբատիստա Վիկո

**Ջամբատիստա Վիկո** (, ), իտալացի փիլիսոփա։ 1699 թվականից Նեապոլի համալսարանի հռետորության պրոֆեսոր, 1734 թվականից՝ պալատական պատմագիր։

## Գաղափարներ
Ընդունելով, որ պատմության օրենքները բխում են աստվածային մի սկզբնապատճառից, Վիկոն միաժամանակ առաջադրել է պատմական պրոցեսի օբյեկտիվության գաղափարը։ Նա պատմության շրջապտույտի տեսության ստեղծողն է։ Ըստ այդ տեսության, բոլոր ժողովուրդները զարգանում են պարբերաշրջանով, որը բաղկացած է երեք դարաշրջանից՝ աստվածային (անպետականություն, ենթարկվածություն քրմերին), հերոսական (արիստոկրատական պետություն) և մարդկային (դեմոկրատական հանրապետություն կամ ներկայացուցչական միապետություն), որոնք նմանեցրել է մարդու մանկությանը, պատանեկությանը և հասունությանը։ Յուրաքանչյուր պարբերաշրջան ավարտվում է տվյալ հասարակության անկումով, հասարակությունը վերադառնում է սկզբնական վիճակին, այնուհետև նորից սկսվում է շարժումը վերընթաց գծով, տեղի է ունենում նոր շրջապտույտ։ Դարաշրջանների հերթափոխությունը իրականանում է հասարակական հեղաշրջումների, տոհմական հասարակարգում ընտանիքի հայրերի և ընդոծինների, իսկ ավելի ուշ՝ ֆեոդալների և հասարակ ժողովրդի միջև պայքարի շնորհիվ։ Պետությունը առաջացել է, որպեսզի հայրերը սանձահարեն ընդոծիններին՝ ծառաներին։ Վիկոյի գաղափարները շատ բանով կանխորոշել են Յո. Գ. Հերդերի և Դ. Հեգելի պատմության փիլիսոփաները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Նեապոլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Նոր օպոզիցիա (խումբ)

225px|մինի|Զինովևն ու Կամենևը 1936 թվականին

**«Նոր օպոզիցիա»** (, օպոզիցիա - ընդդիմություն), ձախ թևի ֆրակցիոն խումբ ՀամԿ(բ)Կ ներսում։ Ձևավորվել է 1925 թվականին, Գրիգորի Զինովևի և Լև Կամենևի գլխավորությամբ։ «Նոր օպոզիցիան» պնդում էր, թե Խորհրդային Միությունում «տեխնիկայի հետամնացության պայմաններում, առանց հաղթանակած արևմտաեվրոպական պրոլետարիատի աջակցության, չի կարող կառուցվել սոցիալիզմ», ինչպես նաև՝ «կուսակցության ներսում պետք է թույլատրել ֆրակցիաների գործունեության ազատություն, թե մեր երկրի պետական արդյունաբերությունը ոչ թե սոցիալիստական, այլ պետական-կապիտալիստական է, որ նէպը նահանջ է դեպի կապիտալիզմ»։ Հանդես էր գալիս թեթև արդյունաբերության զարգացման և արդյունաբերական ապրանքները արտասահմանից լայնորեն ներմուծելու օգտին։

ՀամԿ(բ)Կ տասնչորսերորդ համագումարը, ուր կուսակցության գլխավոր գծի դեմ հանդես եկան լենինիզմին դեմ արտահայտվողները, հայտարարեց, որ սոցիալիզմի կառուցման համար ԽՍՀՄ-ում կան բոլոր անհրաժեշտ քաղաքական և տնտեսական պայմաններն ու հնարավորությունները։ Համագումարում ընդդիմության անունից հարակից զեկուցումով հանդես եկավ Զինովևը, ճառերով՝ Կամենևը, Մոկոլնիկովը, Լաշևիչը, Զալուցկին և ուրիշներ։ «Նոր օպոզիցիան» ձգտում էր Ստալինին և լենինյան դիրքերում կանգնած այլ գործիչների հեռացնել կուսակցության ղեկավարությունից։

Համագումարը հավանություն տվեց Կենտկոմի քաղաքական գծին և հանձնարարեց նրան «․․․վճռական պայքար մղել կուսակցության միասնությունը խախտելու ամեն տեսակ փորձերի դեմ, որտեղից էլ դրանք ծագեն և ում կողմից էլ որ գլխավորվեն»։ Կուսակցության Լենինգրադի նահանգային նոր կոնֆերանսը (1926 թվականի փետրվար) հեռացրեց Զինովևի ղեկավարությանը և ընտրեց նոր նահանգային կոմիտե՝ Սերգեյ Կիրովի գլխավորությամբ։

Կատեգորիա:Ֆրակցիոն խմբեր
Նորարարություն

250px|մինի|Նորարարության գրաֆիկ ըստ քաղաքների
**Նորարարություն**, ստեղծագործական գործունեությունում նորի դրսևորումը, մարդու ստեղծագործական ունակությունների արտահայտությունը աշխատանքում։ Սոցիալիզմը մեծ հնարավորություններ է ստեղծում համատարած նորարարության, մարդու ստեղծագործական ունակությունների և տաղանդի դրսևորման համար։ «Աշխատավորների կողմից այն բանի զգացումը, որ իրենք աշխատում են ոչ թե շահագործողների, այլ իրենց համար, իրենց հասարակության համար, ծնում է աշխատանքային խանդավառություն, նորարարություն, ստեղծագործական նախաձեռնություն, մասսայական սոցիալիստական մրցություն»։ Աշխատանքային նորարարություն աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացման անսպառ աղբյուր է։ Այն *սոցիալիստական մրցության*, հատկապես նրա բարձրագույն ձևի՝ աշխատանքի նկատմամբ կոմունիստական վերաբերմունքի համար շարժման աղբյուրներից է, խթանում է աշխատավորների կուլտուր-տեխնիկական մակարդակի աճը, որակավորման բարձրացումը։ Նորարարություն կարևոր է գիտության և արտադրության կապի ամրապնդման գործում, ենթադրում է տեսական և գործնական գիտելիքների ստեղծագործական զարգացում։ Նորարարության տվյալներով մշակվում են տեսական նոր գիտելիքներ, զարգացման նոր մակարդակի են հասցվում գիտությունը, տեխնիկան, արտադրությունը։ ԽՍՀՄ-ում նորարարության ծագումն ու զարգացումը սերտորեն առնչվել են հարվածայնության,, ստախանովյան շարժման հետ։ Նորարարության շնորհիվ լայն թափ է հաղորդվել ձեռնարկությունների տեխնիկական վերազինմանը։ Հայրենական պատերազմի տարիներին նորարարական շարժումը խթանող ուժ էր հայրենիքի պաշտպանության, թշնամուն ջախջախելու համար երկրի ներքին ռեսուրսներն արդյունավետ օգտագործելու գործում։ Արդի ժամանակաշրջանում նորարարությունը ծավալվում է գիտատեխնիկական հեղափոխության պայմաններում, որը վերափոխում է նաև աշխատողին, նրան դարձնում արտադրողստեղծագործող։ Աշխատավորների ստեղծագործական նախաձեռնությունը շարունակ ծնում է նորարարության կազմակերպման և զարգացման նոր ձևեր, ձեռնարկություններում ստեղծվում են նորարարների խորհուրդներ, կոնստրուկտորական և գիտատեխնիկական հասարակական բյուրոներ, ստեղծագործական կոմպլեքս բրիգադներ և այլն։ Նորարարական շարժման ծավալման գործում մեծ աշխատանք է տանում գյուտարարների և ռացիոնալիզատորների համամիութենական ընկերությունը։ Շատ նորարար-բանվորներ, ինժեներատեխնիկական աշխատողների հետ, մասնակցում են գիտատեխնիկական ընկերությունների գործունեությանը։ Նորարարության ծավալման գործում լուրջ ներդրումներ ունեն տնտեսական մարմինները, արհմիութենական և կոմերիտական կազմակերպությունները։ Վճռական նշանակություն ունի ԽՄԿԿ կազմակերպական և գաղափարական աշխատանքը, որը ժողովրդին մշտապես մղում է ակտիվ ստեղծագործական աշխատանքի, նպաստում ստեղծագործական մթնոլորտի բարձրացմանը։

Կատեգորիա:Նորամուծություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Դիզայն
Սուսաննա Շահվերդովա

**Սուսաննա Նիկիտայի Շահվերդովա** (), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, մանկավարժ, ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ, դոցենտ (1947),

## Ուսում
Ավարտել է Թիֆլիսի կանանց բարձրագույն դասընթացները (1917 թվական) և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Դասավանդել է բանվորական կիրակնօրյա դպրոցում, կապվել բոլշևիկ-ընդհատակայինների հետ։ Մասնակցել է Թիֆլիսի ծառայողների 1918 թվականի գործադուլին, ընտրվել գործադուլային կոմիտեի անդամ։

## Աշխատանք
1919 թվականին աշխատել է բոլշևիկյան «Վոլնա» թերթի խմբագրությունում։ Հեղափոխական գործունեության համար ձերբակալվել և բանտարկվել է։ Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո աշխատել է կրթության բնագավառում։ 1921-1925 թվականներին եղել է Վրաստանի արհեստակցական միությունների լուսաշխի միության նախագահը, 1925-1929 թվականներին՝ ՀամԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի բաժնի վարիչ, միաժամանակ դասախոսել է Անդրերկրկոմի կոմունիստական համալսարանում։ 1930 թվականին և 1931-1934 թվականներին եղել է ԱՍՖՍՀ բանգյուտեսչության ժողկոմի տեղակալ, 1931 թվականին՝ ՀԽՍՀ բանգյուղտեսչության ժողկոմ, 1934-1937 թվականներին՝ ՀԽՍՀ լուսժողկոմի տեղակալ։ Մասնակցել է կանանց միջազգային հակաֆաշիստական կոնգրեսին (Փարիզ, 1934 թվական)։ Հետագայում աշխատել է Երևանի տարբեր բուհերում, որպես ռուսաց լեզվի ամբիոնի վարիչ։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ, ԱՍՖՍՀ, ՎՍՍՀ, ՀՍՍՀ ԿԳԿ-ների անդամ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի, Հոկտեմբերյան Հեղափոխության շքանշաններով ու մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Էսպեխո (քաղաք)

**Էսպեխո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կամպինիա-դե-Բաենա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 57 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3622 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 33 կմ։

## Բնակչություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* http://www.ucubi.com/ 
* Andalucía es de Cine — Espejo
* Espejo
* [Espejo en la Red](https://www.google.es/search?q=Espejo+(C%C3%B3rdoba)&sourceid=navclient-ff&ie=UTF-8&rlz=1B2GGFB_esES211ES212)
* Escudo Nobiliario de Espejo
* Vista de Espejo 
* http://es.geocities.com/espejocofrade/index2_archivos/princ/Espejo_archivos/image005.jpg  
* Imagen de Espejo (Foto: Fco.R.Yépez Pino)
* Castillo (Foto: Fco.R.Yépez Pino)
* http://es.geocities.com/espejocofrade/index2_archivos/princ/Espejo_archivos/image012.jp 
* Imagen nocturna del Castillo (Foto: Fco.R.Yépez Pino)
* Imagen de la Parroquia de San Bartolomé

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Նոր օսմաններ (կազմակերպություն)

**«Նոր օսմաններ»**, գաղտնի քաղաքական կազմակերպության՝ «Նոր օսմանների ընկերության» անդամները։ Ընկերությունը 1865 թվականին Կոստանդնու Պոլսում ստեղծել են երիտասարդ թուրք, մտավորականության ներկայացուցիչներ Շինասին, Նամըք Քեմալը» Ալի Սուավին, Զիա բեյը և Ռիշադ բեյը։ «Նոր օսմաններ»-ի նպատակն էր Օսմանյան կայսրության ամբողջականության պահպանումը, սահմանադրական միապետության ստեղծումը և այլն։ Կայսրությունը փլուզումից փրկելու միակ միջոցը «Նոր օսմաններ» գտնում էին կայսրության ոչ-թուրք ժողովուրդներին թուրքացնելու մեջ, կայսրության բոլոր ժողովուրդներին համարելով օսմանցիներ։ «Նոր օսմաններ» ձգտում էին թուրք, բռնապետության տակ հեծծող ժողովուրդներին հաշտեցնել իրենց իրավազուրկ վիճակի հետ, բռնի միջոցներով կասեցնել հայերի, բալկանյան ժողովուրդների, արաբների ազգային-ազատագրական շարժումը։ 1866 թվականին «Նոր օսմաններ» փորձեցին պալատական հեղաշրջում կատարել, բայց անհաջող։ 1876 թվականին նրանց հաջողվեց գահընկեց անել սուլթան Աբդուլ Ազիզին և նոր գահակալ Աբդոլլ Համիդ II-ին հարկադրել ընդունել «Նոր օսմաններ»-ի պարագլուխներից մեկի՝ Միդհաթ փաշայի կազմած առաջին սահմանադրությունը։ «Նոր օսմաններ»-ի անհետևողակաևությունից և անվճռականությունից օգտվելով, Աբդուլ Համիդ II-ը 1878 թվականին վերացրեց սահմանադրական վարչակարգը և ստեղծեց միահեծան բռնակալական իշխանություն։ «Նոր օսմաններ»-ի ղեկավարներից շատերը մահապատժի ենթարկվեցին, ոմանք փախան արտասահման։ «Նոր օսմաններ» Թուրքիայում սկզբնավորեցին թուրք, սանձարձակ ազգայնամոլությունը, որը դարձավ պանթյուրքիզմի՝ ծայրահեղ հետադեմ գաղափարախոսության հիմքը։ «Նոր օսմաններ»-ի քաղաքական և գաղափարական հետևորդները դարձան երիտթուրքերը։

Կատեգորիա:Քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Գործազրկության նպաստ

250px|մինի|Բրիտանիայում պետական ապահովագրության օրինագիծը (1911) գովազդող թռուցիկ
**Գործազրկության**, **գործազրկության ապահովագրություն**, **գործազրկության վճար**, **գործազրկության փոխհատուցում**, գործազուրկ և գոյության որևէ միջոց չունեցող անձանց դրամական հատուկ օգնություն։ Որպես կանոն, գյուղատնտեսական բանվորներին չի տրվում; Նպաստի համար դրամական հատկացումները հաճախ կատարում են աշխատավորները և ձեռնարկատերերը՝ հավասար չափով, երբեմն միայն ձեռնարկատերերը (ԱՄՆ-ում և Իտալիայում), կամ նպաստները տրվում են ամբողջապես պետական միջոցների հաշվին (Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Լյուքսեմբուրգում)։ Դանիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում նպաստը տրվում է արհմիությունների կազմակերպած կամավորական ֆոնդերի անդամներին։

Գործազրկության նպաստը գործազրկության բոլոր համակարգերում գործազրկության առաջին 2—7 օրերի (սպասման ժամանակաշրջան) համար նպաստ չի տրվում։ Վճարման առավելագույն ժամկետը 3—6 ամիս է։ Սովորաբար կազմում է աշխատավարձի 30— 60%-ը։

Նպաստ ստանալու համար պահանջվում է հատկացումներ կատարելու որոշակի ստաժ, աշխատանքի բորսայում կանոնավոր գրանցում, աշխատանքի ինքնուրույն ակտիվ որոնում։ «Զանցանքի» և գործադուլին մասնակցելու համար աշխատանքից ազատելու, կամովին աշխատանքից հեռանալու, առաջարկված աշխատանքից հրաժարվելու են դեպքերում նպաստ գործազրկության չի տրվում։

Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Գործազրկություն
Ցոլակ Շահինյան

**Ցոլակ Մարտինի Շահինյան** (1964, հունիսի 24, Լենինական), հայ նկարիչ, խեցեգործ։

## Կենսագրություն
*1980 թվականին ավարտել է Գյումրու Սերգեյ Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցը։
*1984 թվականին՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը՝ ստանալով նկարիչ ձևավորողի մասնագիտություն։
*1987-1992 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դեկորատիվ կիրառական արվեստի ֆակուլտետի խեցեգործության բաժնում։
1991 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Աբովյան քաղաքում։ Մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների Հայաստանում և արտերկրում։ Աշխատանքների մեծ մասը գտնվում են մասնավոր հավաքածուներում։

## Աղբյուրներ
*Ցոլակ Շահինյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հունիսի 24 ծնունդներ
Նոր օր (լրագիր)

**«Նոր օր»**, ազգային, բանասիրական ու քաղաքական եռօրյա լրագիր։ Կահիրեի հայ գաղութի լսարան-ընթերցարանի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1899-1901 թվականներին, Կահիրեում։ Խմբագիր՝ Մ․ Բյուրատ։ Տպագրել է նյութեր գաղթավայրի հայ կյանքի վերաբերյալ, արտատպություններ Եգիպտոսի քաղաքական իրադրության մասին։ Անդրադարձել է Ռուսաստանի ուսանողական հուզումներին, Անգլիայի գաղութատիրական ձգտումներին՝ Աֆրիկայի հարավում, Թուրքիայի ներքին կացությանը։ Տեղ է հատկացրել նաև գրական-գեղարվեսաական, հրապարակախոսական նյութերին, տպագրել Ա․ Ֆրանսի՝ հայ որբերին նվիրված հոդվածը։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սուրեն Շադունց

**Սուրեն Կոստանդինի Շադունց** (), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Շուշիի ռեալական դպրոցում։ Քարոզչական աշխատանք է տարել և մասնակցել խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը Ադրբեջանում։ 1921 թվականի մարտին տեղափոխվել է Հայաստան, մասնակցել Զանգեզուրի քաղաքացիական կռիվներին։ 1921-1923 թվականներին եղել է ՀԿ(բ) կ Երևանի կոմիտեի քարտուղար, 1923-1927 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հողժողկոմատի ջրային տնտեսության վարչության պետ, իսկ 1927-1928 թվականներին ղեկավարել է ջրային տնտեսության Անդրկովկասյան վարչությունը։ 1928-1931 թվականներին աշխատել է ՀամԿ(բ) կ Կենտկոմում։ 1931-1932 թվականներին Միջինասիական բամբակամիավորման նախագահն էր։ 1931 թվականի գարնանը, որպես ՀամԿ(բ) կ Միջինասիական բյուրոյի լիազոր, ղեկավարել է Տաջիկստանում բասմաչական շարժման դեմ մղվող մարտերը։ 1932 թվականին եղել է ՀամԿ(բ) կ Միջինասիական բյուրոյի քարտուղար, 1934 թվականից՝ Տաջիկստանի կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար։ 1936 թվականին՝ ՀամԿ(բ) կ ԿԿ ԿՎՀ ֆինանսական խմբի ղեկավար։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1935 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Լևոն Շահումյան

**Լևոն Ստեփանի Շահումյան** (), խորհրդային կուսակցական աշխատող, լրագրող, պատմաբան, Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1919)։ Բոլշևիկ հեղափոխական Ստեփան Շահումյանի որդին։

Սովորել է Յա․ Մ․ Սվերդլովի անվան կոմունիստական ինստիտուտում (1922-1923 թթ.), ավարտել ՀամԿ(բ)կ ԿԿ-ին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (1948)։ 1918 թվականի հունիս-հուլիսին բանվորական մարտական ջոկատների շարքերում կռվել է թուրքական բանակի դեմ՝ Բաքվի կոմունայի պաշտպանության համար։ Բաքվում խորհրդային իշխանության ժամանակավոր անկումից հետո, 1918 թվականի սեպտեմբերին, ձերբակալվել և Բաքվի կոմիսարների հետ բանտարկվել է։ 1919-1920 թվականներին ընդհատակյա հեղափոխական աշխատանք է տարել Բաքվում և Թիֆլիսում։ 1924-1932 թվականներին եղել է կուսակցական աշխատող Ցարիցինում (Վոլգոգրադ) և Դոնի Ռոստովում։ 1932-1940 թվականներին ղեկավարել է մի շարք թերթերի խմբագրություններ, այդ թվում՝ 1941-1946 թվականներին եղել է «Ուրալսկի ռաբոչի» («Уральский рабочий») թերթի պատասխանատու խմբագիր։ 1949 թվականից աշխատել է «Սովետսկայա էնցիկլոպեդիա» հրատարակչությունում, 1954 թվականից եղել է Սովետական մեծ հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրության անդամ և գլխավոր խմբագրի տեղակալ։

Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Նոր օր

**«Նոր օր»**, ազգային, քաղաքական և գրական եռօրյա թերթ (1947 թվականից, սկզբում՝ երկօրյա, շաբաթական)։ Հանդիսացել է Ռամկավար ազատական կուսակցության ԱՄՆ-ի արևմտյան ափի պաշտոնաթերթը։ Լույս է տեսել 1921 թվականից, Լոս Անջելեսում (1921-1964 թվականներին՝ Ֆրեզնոյում)։ 1921-1922 թվականներին հրատարակվել է «Նոր կյանք-Արոր» միացյալ խորագրով։ Խմբագիրներ՝ Գ․ Ա․ Սարաֆյան, Հ․ Պողոսյան, Ա․ Ամիրխանյան, Վ․ Հայկ, Ն․ Անդրեասյան, Ա․ Ենկոյան, Ա․ Անդրեասյան, Ա․ Փոլատյան, Ն․ Պերպերյան, Պ․ Փապուճյան, Մ․ Հայկենց, Օ․ Քեշիշյան, Ա․ Տեովլեթյան։

Լուսաբանել է ԱՄՆ-ում և այլ վայրերում գործող առաջադիմական կազմակերպությունների գործունեությունը, Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին կանգնած է եղել հակաֆաշիստական դիրքերում։ Բազմաթիվ նյութեր է զետեղել «Ամերիկահայ ազգային խորհրդի» գործունեության, «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյան ստեղծման, հայ ռազմիկների խիզախության մասին։ Գրական բաժնում տպագրվել են սփյուռքի, հայ խորհրդային գրողների և օտար հեղինակների ստեղծագործություններ։ Տեղ է հատկացրել նաև հրապարակախոսական, պատմական և գիտական այլ նյութերի։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Արամ Շահգելդյան

**Արամ Հովհաննեսի Շահգելդյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, խմբագիր, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1915-1916 թվականներից ներգրավվել է հեղափոխական գործունեության մեջ՝ մասնակցելով ուսանողական մարքսիստական խմբակի պարապմունքներին։ 1917 թվականի գարնանը և ամռանը Թիֆլիսում աշխատել է «Պայքար» և «Սոցիալ-դեմոկրատ» թերթերի խմբագրություններում։ Նույն թվականի վերջին մեկնել է Սուխում, մտել պարտիզանական ջոկատ և Սուխումում, Սոչիում և Տուապսեում մասնակցել խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը։ Սուխումում մասնակցել է տեղի բոլշևիկյան օրգան «Սուխումսկայա պրավդա» («Сухумская правда») թերթի խմբագրմանը։ 1918 թվականի վերջերին Շահգելդյանը Պյատիգորսկում ղեկավարել է Հայկական գործերի կոմիսարիատի Հյուսիսկովկասյան բաժանմունքը։ 1919 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս, որտեղ ձերբակալվել և արտաքսվել է Վրաստանից։ 1920 թվականի նոյեմբերին ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի զորամասերի հետ անցել է Հայաստան, նշանակվել Դիլիջանի գավառային հեղկոմի նախագահ։ Փետրվարյան ապստամբության (1921) ժամանակ կռվել է Ղամարլուի (Արտաշատ) ռազմաճակատում։ 1921-ին խմբագրել է Էջմիածնի «Կարմիր գյուղացի» շաբաթաթերթը։ Մինչև 1923 թվականը եղել է Էջմիածնի, Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) և Երևանի գավառային գործադիր կոմիտեների նախագահ։ 1923-1927 թվականներին եղել է ՀԿ (բ) կ Երևանի գավկոմի քարտուղարը։ ՀԿ (բ) կ չորրորդ համագումարում (1925 թվական) ընտրվել է ՀԿ (բ) կ ԿԿ քարտուղարության կազմում։ 1927-1929 թվականներին սովորել է ՀամԿ (բ) կ ԿԿ Մարքսիզմ-լենինիզմի դասընթացներում։ 1929 թվականին աշխատել է ՀամԿ (բ) կ Իվանովոյի մարզկոմում։ 1930-1932 թվականներին եղել է Արխանգելսկի օկրուգկոմի քարտուղար։ 1932-1936 թվականներին, 1940-1941 թվականներին և 1942-1944 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ սովխոզների ժողկոմատի քաղվարչությունում։ 1936 թվականին եղել է ՀամԿ (բ) կ Կենտկոմի թեթև արդյունաբերության սեկտորի վարիչ, ապա Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ-Պետերբուրգ) մարզկոմի քարտուղար։ 1941-1942 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, վիրավորվել և զորացրվել է։ 1944-1946 թվականներին եղել է արտասահմանյան գրականության հրատարակչության տնօրենի տեղակալը։ Եղել է նաև ԽՄԿԿ 14-րդ և 16-րդ համագումարների պատգամավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Ֆրենկ Նորիս

**Ֆրենկ Նորիս** (, ), 19-րդ դարի ամերիկացի գրող, Ժուռնալիստ, նատուրալիստական ուղղության ներկայացուցիչ։ Գրականագետներից շատերի կարծիքով նրա լավագույն ստեղծագործություններն են համարվում «Մաքթիգ» (անգլ.՝ *McTeague*) (1899), «Ծովահրեշը. Կալիֆոռնիական պատմություն» (անգլ.՝ *The Octopus: A California Story*) (1901) և «Հորձանուտ» (անգլ.՝ *The Pit*) (1903) վեպերը։ «Մաքթիգ»-ի հիման վրա ամերիկացի նշանավոր կինոռեժիսոր Էրիխ ֆոն Շտրոհայմը 1924 թվականին նկարահանել է իր և համաշխարհային կինոարվեստի գլուխգործոց համարվող «Ընչաքաղցություն» համր ֆիլմը։

## Կենսագրություն
Երկու տարի սովորել է Փարիզի Ժուլիան ակադեմիայի գեղարվեստական ստուդիայում։ Այդ ընթացքում ծանոթացել է ֆրանսիացի գրող Էմիլ Զոլայի նատուրալիստական վեպերին և խորապես ազդվել դրանցից։ Ուսումնառությունը շարունակել է Կալիֆոռնիայի և Հարվարդի համալսարաններում, անդամակցել Phi Gamma Delta համալսարանական եղբայրությանը, դարձել Skull & Keys ընկերության նախաձեռնողներից մեկը։ Աշխատակցել է մամուլին։ Առաջին վեպերում, որոնցում զգացվում է Էմիլ Զոլայի ազդեցությունը, ցույց է տվել, թե ինչպես է խեղվում երիտասարդների բնավորությունը ամերիկյան իրականության մեջ («Վանդովերը և գազանը», 1895 թվական, հրատարակվել է 1914 թվականին), դատապարտել է հարստություն դիզելու կիրքը («Մաքթիգ», 1893—1897 թվականներին, հրատարակվել է 1899 թվականին)։

Նորիսի գլուխգործոցը «Ծովահրեշը» (1901 թվական) վեպն է՝ «Ցորենի վիպերգ» անավարտ եռերգության առաջին մասը, որտեղ արտացոլված են մոնոպոլիաների դաժան դիկտատուրայի էական գծերը և միաժամանակ ամերիկյան ժողովրդի հակաիմպերիալիսաական պայքարի վերելքը։ «Հորձանուտ» (1903 թվական) երկրորդ մասում մերկացված են ցորենի սպեկուլյատիվ խոշոր գործառնությունները Չիկագոյում։ Մտահղացված երրորդ մասը («Գայլը») չի գրվել։

Մահացել է 32 տարեկան հասակում, կույր աղիքի նոպային հաջորդած պերիտոնիտի (որովայնամզի բորբոքման) հետևանքով։ Նրա ստեղծագործությունները, Էմիլ Զոլայից զատ, համեմատվում են Սթիվեն Քրեյնի, Թեոդոր Դրայզերի, Էդիթ Ուորթոնի երկերի հետ։

## Երկեր
* *Vandover and the Brute* (1914)
* *A Deal in Wheat and Other Stories of the New and Old West* (1903)
* *Grettir en la granja de Thorhall* (1903)
* *The Pit* (1902)
* *The Octopus: A California Story* (1901)
* *A Man's Woman* (1900)
* *McTeague* (1899)
* *Moran of the "Lady Letty": A Story of Adventure Off the California Coast* (1898)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* Ֆրենկ Նորիսը standardebooks.org֊ում
* 
*Western American Literature Journal: Frank Norris
* Works by Frank Norris, at Unz.org
* Works by Frank Norris, at Hathi Trust
* Guide to the Frank Norris Collection at The Bancroft Library
* Frank Norris Page at the William Dean Howells Society; includes links to works on the web, bibliography, index to ''Frank Norris Studies''
* Romanticist Under the Skin

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Նորսիբիրական կղզիներ

**Նորսիբիրական կղզիներ** (), կղզեխումբ Լապտևների և Արևելա-Սիբիրական ծովերի միջև, Յակուտիայի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Բաղկացած է Լյախովյան, Նորսիբիրական կամ Անժու և Դը Լոնգի կղզիների խմբերից։ Տարածությունը մոտ 38 հազար կմ² է։ Կղզեխմբի մեծ մասն ունի ցածրադիր մակերևույթ։ Կազմված է փխրուն նստվածքներից, արևմտյան մասում՝ կրաքարերից ու թերթաքարերից։ Առավելագույն բարձրությունը 374 մ է (Մալակատին Տաս լեռ)։ Կլիման արկտիկական է, խիստ, ձյունածածկույթի տևողությունը՝ 9 ամիս։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը —28&nbsp;°C-ից մինչև 31°С է, հուլիսինը՝ 1—3°С, տարեկան տեղումները՝ 132 մմ։ Տարածված է բազմամյա սառածությունը։ Բուսածածկույթը արկտիկական տունդրային է։ Կան շատ լճեր։ Նորսիբիրական կղզիների մասին առաջին տեղեկությունները տվել է կազակ Ցա․ Պերմյակովը, XVIII դարի սկզբին։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզեխմբեր
Ոսկան Տեր-Գրիգորյան

**Ոսկան Տեր-Գրիգորյան** (*Ոսկան Հովհաննիսյանց*, ), հայ բանասեր-աշուղագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը, որտեղ և հետագայում դասավանդել է։ Հրատարակել է հայ պատմագիրների երկեր։ Հավաքել, ուսումնասիրել և «Նոր քնար Հայաստանի» խորագրով, առանձին պրակներով 1855-1859 թվականներին լույս է ընծայել Ազբար-Ադամի, Շիրինի, Նիրանու, Մեյադի և այլոց ստեղծագործությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Շահութաբերություն

**Շահութաբերություն**  (եկամտաբերաթյուն), արտադրության տնտեսական արդյունավետության ցուցանիշ, որ որոշվում է ստացված շահույթի կամ եկամտի և արտադրական հիմնական ֆոնդերի ու շրջանառու միջոցների հարաբերությամբ (արտահայտած տոկոսներով)։ Շահութաբերության աճն ունի մեծ տնտեսական նշանակություն։  Այն, մի կողմից, թույլ է տալիս մեծացնել ձեռնարկության շահույթի զանգվածը, մյուս կողմից՝ պետական բյուջեի եկամուտների աճի հաշվին բարձրացնել բնակչության կենսամակարդակը։

Շահութաբերության աճը առաջին հերթին պայմանավորված է շահույթի զանգվածի աճով։ Դրան կարելի է հասնել մի քանի ճանապարհով՝

# մեծացնել արտադրանքի վաճառքի ծավալը,
# բարձրացնել գները,
# բարելավել արտադրանքի տեսականու կառուցվածքը,
# բարձրացնել արտադրանքի որակը,
# իջեցնել արտադրանքի ինքնարժեքը։

Վերջին 25-30 տարիների ընթացքում, նախքան շուկայական տնտեսության անցնելը, արտադրության շահութաբերության գործակիցը որոշվում էր որպես ստացված շահույթի գումարի և արտադրությունում օգտագործվող հիմնական ֆոնդերի ու նորմավորվող սեփական ծրջանառու միջոցների միջին տարեկան արժեքի հարաբերություն։

Կատեգորիա:Տնտեսական ցուցանիշներ
Կատեգորիա:Ֆինանստնտեսական վերլուծություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Եկատերինա Շահումյան

**Եկատերինա Սարգսի Շահումյան** (օրիորդական ազգանունը՝ **Գրիգորյան**, ), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։ Բոլշևիկ հեղափոխական Ստեփան Շահումյանի կինն ու համախոհը։

Վաղ հասակից ընդգրկվելով Ջալալօղլիում Ստեփան Շահումյանի կազմակերպած մարքսիստական խմբակում, ենթարկվել հետապնդումների, կապ պահպանել բանտերում գտնվող Շահումյանի և նրա գաղափարակիցների հետ։ 1912-1914 թվականին ամուսնու և երեխաների հետ եղել է Աստրախանի քաղ․ աքսորում։ 1917 թվականի սեպտեմբերից կատարել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ Խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո կուսակցական աշխատանքներ է տարել Բաքվում և Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Քրիստիան Տետեյան

**Քրիստիան Տետեյան** (), հայազգի ֆրանսիական գրող։

Շառլ Տետեյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1922 թվականից ապրել է Փարիզում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Նոյի Ս․ Խաչ քոլեջում, ապա ավարտել է Սորբոնի համալսարանի իրավագիտության և փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Գրական ասպարեզ է իջել 1931 թվականին, «Սգավորված դիմակահանդես» վեպով։ Գրել է ֆրանսերեն և հայերեն։

## Աշխատանքներ
Լույս են տեսել Քրիստիան Տետեյանի «Կորած երաժշտությունը» (1942), «Բարձր ծով» (1943), «Ջութակն ու խաչը» (1952 թ., Ֆրանսիս Զեյմս մրցանակ) վեպերը, «Աղոթք՝ մահվան հրեշտակին» (1947), «Իսպանական օպերա» (1965 թ.), «Ներքին աշուն» (1973 թ.) պոեմները, «Ալեն Ֆուրնիե և գաղտնի իրականությունը» (2 հրատարակություն 1967 թ. ֆրանսիական ակադեմիայի մրցանակ), «Ներվալը՝ գիշերային ուխտավորը» (1966 թ.) Էսսեները։ «Տետեյաններ» (հատոր 1-2, 1972-1982 թթ.) ուսումնասիրության մեջ մանրամասնորեն ուսումնասիրել է Տետեյան գերդաստանի բոլոր նշանավոր գործիչների, ինչպես նաև այդ գերդաստանի հետ կապված նշանավոր ընտանիքների՝ Հայրապետյանների, Շեհրիմանյանների, Շահումյանների գործունեությունը, տվել Թոմարգայի (Փոքր Հայք) և Զմյուռնիայի պատմության նոր լուսաբանումներ։

Քրիստիան Տետեյանը Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության պատվավոր անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գրողներ
Նորածինների ծննդաբերական վնասվածքներ

**Նորածինների ծննդաբերական վնասվածքներ**, պտղի օրգանների և հյուսվածքների վնասումները՝ ծննդաբերության ընթացքում։ Պայմանավորված է ծննդաբերական արտամղող ուժերի (կծկումներ, ճիգեր) և պտղի հյուսվածքների առաձգականության միջև եղած անհամապատասխանությամբ։ Նախատրամադրող պատճառներն են՝ հղիության թունավորումները, մոր կրած հիվանդությունները (սիրտ-անոթային համակարգի, վարակիչ և այլն), նյութափոխանակության խանգարումները, վաղաժամ և ուշացած ծննդաբերությունները և այլն։ Հիմնական դեր է կատարում պտղի ներարգանդային ասֆիքսիան։ Առավել հաճախ հանդիպում են ներգանգային արյունազեղումներ, անրակի և ուսագոտու ոսկրերի կոտրվածքներ, հոդախախտումներ, բազկահյուսակի ծննդաբերական (նորածնային) կաթված կամ լուծանք և դիմային նյարդի կիսալուծանք։ Կլինիկական նշանակություն ունեն ներգանգային ծննդաբերական վնասվածքները, որոնք ուղեկցվում են կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասումներով (գլխուղեղի այտուց, ներգանգային արյունազեղումներ և այլն)։
Նորածինների ծննդաբերական վնասվածքները լինում են թեթև, միջին ծանրության և ծանր։ Վերջինը կարող է հանգեցնել նորածնի մահվան (ծնվելու առաջին ժամերին) կամ կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգերի կայուն օրգանների փոփոխությունների (թուլամտություն, լուծանքներ, կիսալուծանքներ և այլն)։ Ներգանգային վնասվածքների սուր շրջանում նկատվում են կենտրոնական նյարդային համակարգի գրգռման ախտանշաններ․ երեխան լինում է անհանգիստ, շնչառությունը հաճախացած, առաջանում են ջղաձգումներ, անքնություն և այլն, որոնք ուղեկցվում են ծծելու և կլլման ռեֆլեքսների ընկճմամբ։ Այնուհետև նկատվում է ընդհանուր թուլություն, մաշկածածկույթների գունատություն և այլն։ Բնորոշ են երկրորդային ասֆիքսիայի հաճախակի նոպաները։

## Բուժում
Նորածնի առավելագույն հանգիստ, գլխին սառույց, թթվածնաբուժություն, վիտամիններ, գլյուկոզ, սրտային և անոթային դեղամիջոցներ, կենտրոնական նյարդային համակարգը հանգստացնող պատրաստուկներ, հակա- արյունազեղումային միջոցներ։

### Կանխարգելում
Հղիների հիվանդությունների և հղիության բարդությունների ժամանակին հայտնաբերում և բուժում, ծննդաբերական ակտի արդյունավետ վարում։

Կատեգորիա:Հետծննդաբերական խնդիրներ
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Ծննդաբերության խանգարում
Կրոնպրինսեսսեգադե (փողոց)

**Կրոնպրինսեսսեգադե** (), փողոց Կոպենհագենի կենտրոնական մասում, որն իր անվանումը ստացել է ի պատիվ *թագաժառանգ արքայադուստր* () Մարիա Սոֆիայի։

Փողոցը հայտնվեց Կոպենհագենի վերակառուցման ընթացքում՝ 1795 թվականի խոշոր հրդեհից հետո, որը ոչնչացրեց քաղաքի մեծ մասը։ Տների զգալի մասը՝ հիմնականում եվրոպական կլասիցիզմի ոճով կառուցված, փողոցի վրա հայտնվեց հրդեհին հաջորդող մի քանի տասնամյակների ընթացքում։ *Կրոնպրինսեսսեգադե* փողոցը անջատվում է Գոտերսգադե փողոցից, և անցնելով Արքայական այգու արևելյան սահմանի երկայնքով, շարժվում է հարավ՝ դեպի Արևելյան երկաթուղային կայարանը։

Կրոնպրինսեսսեգադայի գլխավոր դիտարժան վայրն է համարվում դրա վրա գտնվող Լ. Կ. Դավիդի թանգարանը, որի ցուցադրությունը բաղկացած է իսլամական արվեստի ցուցանմուշներից, ինչպես նաև Դանիայի Ոսկեդարի կերպարվեստից և ժամանակակից արվեստի փոքրիկ հավաքածուից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոպենհագենի փողոցներ