Մշնառա ձորի գաղտնիքը

«**Մշնառա ձորի գաղտնիք**ը», Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, զետեղված է «Յոթերորդ աղբյուրը» շարքում։ Գրվել է 1956 թվականին։

## Գնահատական
Սերո Խանզադյանը պատմվածքներ գրել է ստեղծագործական ճանապարհի բոլոր հանգրվաններում՝ ընդգրկելով թեմատիկ բավականին լայն շրջաններ՝ պատմական անցյալ, Հայրենական մեծ պատերազմ, գյուղական ու գավառական քաղաքի առօրյա։ Սերո Խանզադյանի արձակը առհասարակ, և պատմվածքը՝ մասնավորապես, իր էական հատկանիշներով ու ոճաբանական կառուցվածքով սնվում է մի կողմից հայ ժողովրդական բանահյուսության ակունքներից, մյուս կողմից՝ դասական գրականության ավանդներից։ Նրա պատմվածքներում մեծ տեղ չեն գրավում հերոսների հոգեբանական ապրումների մանրակրկիտ վերլուծությունները, դրանց փոխարինում են ժողովրդի հասարակ մարդկանց կենսական հայացքների բնութագրությունները։

## Սյուժե
Պատմվածքի հերոսը Սումբաթն է, ով տասնվեց տարեկան պատանի էր, բայց չնայած նրա տարիքին՝ նույնիսկ գյուղի մեծահասակները նրանից էին հարցնում ձորերի ու հանդերի մասին։ Սումբաթը գիտեր իրենց գյուղի բոլոր այգիները, գյուղի դիմացի սարալանջը, ձորերը։ Կարծես նա իսկապես ձուլված էր բնությանը ու գիտեր բնության ամեն մի մասնիկը։ Սումբաթի մայրը՝ Աթագ աքիրը մտահոգվում էր որդու ուսման համար, ու հաճախ գյուղացիները լսում էին, թե ինչպես է մայրը նախատում որդուն դպրոց չգնալու համար։ Սումբաթը երեք տարի էր, որ դպրոց չէր հաճախում, սակայն գյուղական աշխատանքներում բոլորից լավ էր գլուխ հանում, անգամ կանխատեսում էր այգիների բերքատվությունը կամ սպասվելիք հեղեղները։ Դպրոցում Սումբաթը նստում էր Ոսկեղենի կողքին, ով որբ աղջնակ էր։ Նրա հայրը մահացել էր Կերչում, իսկ մայրը ամուսնացել էր ուրիշ գյուղում։ Ոսկեղենը ապրում էր տատի հետ։ Աղջնակը դպրոցում չէր խոսում ոչ մեկի հետ։ Երբ Սումբաթը իմանում է, որ նրա հայրը իր հոր պես մահացել էր կռվում, կարեկցանք է զգում նրա հանդեպ և ցանակնում է ամեն կերպ օգնել նրան։ Երբ ուսուցիչը հանդիմանեց Ոսկեղենին մատիտ չունենալու համար, Սումբաթն իր մատիտը տվեց նրան իսկ մորը խաբեց, որ կորցրել է։ Գարնանը մի անգամ նա մանուշակներ բերեց դպրոց և անտեսելով բոլոր աղջիկների՝ մանուշակները իրենց նվիրելու խնդրանքները՝ նա փունջը նվիրեց Ոսկեղենին, ով անտարբեր սպասում էր դասը սկսվելուն։ Եվ այդ օրվանից ծաղիկներ բերելը դարձավ սովորություն։ Մի օր էլ Սումբաթը կռվեց Երեմի հետ, քանի որ հարվածել էր Ոսկեղենին։ Դպրոցում սկսեցին ծաղրել նրան ու գոռում էին ամենքը, թե Ոսկեղենը Սումբաթի սիրածն է։ Այդ ծաղրանքներից զայրացած՝ Սումբաթը այրեց գրքերը ու հեռացավ Մշնառա ձորը։ Այդ օրվանից նա այլևս դպրոց չգնաց։ Սումբաթը ցանկանում էր տրակտորիստ դառնալ։ Հաճախ գնում էր սարալանջը հերկող տրակտորիստին նայելու և երանի էր տալիս նրան։ Համառում էր, որ իրեն օգնական վերցնի, բայց տրակտորիստը չէր համաձայնվում, սակայն Սումբաթը ամբողջ օրը նրա ետևից ման եկավ։ Այս տեսնելով՝ տրակտորիստը համաձայնվեց։ Բայց շրջկենտրոնում չհամաձայվեցին։ Սկսեցին ծաղրել նրան գյուղում։ Նա սկսեց գյուղամեջում այլևս չերևալ։ Մեծ մասը անց էր կացնում սարերում։ Այդպես մինչև տասնինը տարեկան։ Մի օր էլ Մշնառա ձորում հանդիպեց Ոսկեղենին։ Տարիներ էին անցել, երբ նա հեռացավ դպրոցից ու չտեսավ էլ Ոսկեղենին, և հիմա նա իր առաջ կանգնած էր՝ ավելի գեղեցկացած, հասակ գցած։ Սումբաթը սիրահարվեց գեղեցիկ Ոսկեղենին։ Օգնեց Ոսկեղենին մոշը քաղել։ Սումբաթը իսկապես հիացած էր Ոսկեղենի գեղցկությամբ ու նրան իր մտքերում համեմատում էր սարի շուշանի ու անձրևից հետո բացված վայրի վարդի հետ։ Այդ օրվանից հետո նա ամեն տեղ փորագրեց ՍՈ տառեր, որ խորհրդանշում էին իրենց։ Բայց դրա մասին գյուղացիները չգիտեին, և այդ տառերը նրանց համար հանելուկ էին, ոչ ոք չէր կարողանում կռահել գաղտնիքը։ Որոշ ժամանակ անց Սումբաթը մորը հայտնեց, որ ցանկանում է ամուսնանալ, բայց մայրը չէր ուզում, քանի որ նրանք ապրում էին ծանր պայմաններում և հնարավորություն չունեին։ Այդ ամենը պատճառ է դառնում, որ Սումբաթը գնում է քաղաք՝ առանց մորը հրաժեշտ տալու։ Անցավ երկար ժամանակ, գյուղում նրան հազվադեպ էին հիշում, բայց մայրը սպասում էր որդուն, ամեն անգամ նրա համար բաժին է հանում ուտելիքից։ Մի օր է նամակ է ստանում, և այդքան ժամանակից հետո նրա դեմքին իրական երջանկություն է գալիս։ Նամակում Սումբաթը հայտնում է, որ սովորում է տրակտոր վարել։ Երկար ժամանակ էլի Սումբաթից նամակ չկար, ու մայրը փարատվում էր որդու ուղարկած միակ նամակով, հաճախ այն կարդալ էր տալիս մյուս երեխաներին։ Անցնում են տարիներ, Սումբաթը վերադառնում է գյուղ արդեն տրակտորով։ Սումբաթը տուն էր դարձել գումար աշխատած, նվերներ էր բերել ու եկել էր իր ամենամեծ երազանքը իրականացնելու՝ Ոսկեղենի հետ ամուսնանալու։ Ընտանիքից կարոտն առնելուց հետո նա դուրս եկավ գյուղ։ Ցանկանում էր գնալ Ոսկեղենի մոտ, ասել նրան, որ եկել է, որ իրեն չի մոռացել, որ նրա հանդեպ կարոտն է իրեն ետ բերել։ Ու մտածում էր, որ գուցե Ոսկեղենն իրեն մոռացած լինի, քանի որ գնալիս նրան իր սիրո մասին ոչինչ չասաց։ Այս մտքերով նա հասավ հարսանքատուն։ Սկզբում նա չհասկացավ՝ ում հարսանիքն է, սակայն ցնցվեց, երբ տեսավ, որ հարսը Ոսկեղենն է։ Ոչ ոք նրա փոփոխությունը չնկատեց, ոչ ոք նրա հառաչանքը չլսեց։ Քիչ էր մնում, որ գոռար ու ասեր, որ Ոսկեղենն իր սիրելին է։ Բայց որքան էլ մեծ էր ցավը, նա հավաքեց իրեն ու մի հարյուրանոց հանեց գրպանից ու պարզեց նազանքով պարող հարսնացուին։ Հարբած դուրս եկավ ու քայլեց գյուղի փողոցներով։ Հեռացավ իրեն հարազատ վայրը՝ Մշնառա ձորը։ Երկար հեկեկաց նա, ապա մաքրեց արցունքները ու գործի գցեց մեքենան։ Կեսօրին բոլորը նկատեցին ՍՈ տառերը հերկված հողին։ Որսկան Անանիան գոչում էր, որ իր ասածը ճիշտ էր վաղուց, տառերի հեղինակը Սումբաթն է, ու գաղտնիքը բացահայտվեց։ Քամին մաքրեց տառերը, բայց Սումբաթի հոգու ցավին ու մեծ գաղտնիքին տեղյակ եղավ միայն մի կիսաչոր ընկուզենի, որը իր բնի վրա պահում էր Գիչունց Սումբաթի կրակված սրտի մեծ գաղտնիքը՝ փորագրված ՍՈ տառերը։

## Կերպարներ
* Սումբաթ
* Աթագ աքիր
* որսկան Անանիա
* Ոսկեղեն
* Երեմ
* Աշխեն
* Համո
* Գևի

## Արտաքին հղումներ
* Հայերեն ձայնային գրքեր (աուդիոգրքեր) համացանցում․ Սերո Խանզադյան
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

## Տես նաև
* Սպիտակ գառը
* Հոնուտա սարի աղջիկը (պատմվածք)
* Տունը (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1956 գրքեր