open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գյումրու ժողովրդական գործիքների պետական նվագախումբ

**Գյումրու ժողովրդական գործիքների պետական նվագախումբ**, հիմնադրվել է 1986 թվականին Լենինականում, գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորը Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Ջեմմա Քաղցրիկյանն է, տնօրենը՝ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Մուրադ Մալխասյանը։ Նվագախմբի խորհրդատուն կոմպոզիտոր Խաչատուր Ավետիսյանն էր, տնօրենը՝ Մ. Բաբոյանը (1986-1994), գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորը՝ Ջ. Խաչատրյանը (1986-2001)։

Նվագախմբում ընդգրկված են քանոն, քամանչա, թառ, ուդ, դհոլ, շվի, դուդուկ, զուռնա, բլուլ, պկու։ Նվագացանկում ընդգրկված են հայկական ժողովրդական, հայրենասիրական և աշուղական երգեր։ Մասնակցել է «Պահպանենք մեր մշակույթը», «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» համահայկական II, III, աշուղական արվեստի կովկասյան, «Եղեգան փող» ժողովրդական, գուսանական երգարվեստի համահայկական, բանահյուսական (1994, Բաղդադ), ժողովրդական ստեղծագործության «Ընկերակցություն» (ք. Ազով, Ռուսաստան) միջազգային փառատոներին։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* «Ծիծեռնակ» ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխություն.
** «Տարվա լավագույն նվագախումբ» մրցանակ,
** «Տարվա լավագույն ալբոմ» մրցանակ (Խաչատուր Ավետիսյանի «Քեզ եմ հիշում» ալբոմի համար, 2018),
* ՀՀ մշակույթի նախարարության «Կոմիտաս» մեդալ (2012),
* Գյումրիի քաղաքապետարանի «Գյումրիի զինանշան» հուշանվեր (2012),
* ՀԵԸ «Կոմիտաս» հուշամեդալ (2012)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյումրու ժող. գործիքների պետական նվագախի էջը Յութուբում
* Գյումրիի ժողգործիքների պետական նվագախումբ - Հին ֆայտոն
* Գյումրիի ժողգործիքների պետական նվագախումբ - Գյումրու աղջիկ

Կատեգորիա:Հայաստանի նվագախմբեր
Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կարեն Շահգալդյան

**Կարեն Շահգալդյան** (), հայ ջութակահար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Մոսկվայում՝ երաժիշտների ընտանիքում։ 5 տարեկանից զբաղվել է երաժշտությամբ և հանդես եկել տարբեր բեմերում։

Ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիան։ 1997 թվականին դարձել է «Դավիդ Օյստրախ», «Յուրի Յանկելևիչ», «Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ» հիմնադրամների կրթաթոշակառու։ 1999 թվականին դարձել է Խաչատրյանի անվան եռյակի հիմնադիր-անդամ։ 2003 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիայի ջութակի բաժնի ասպիրանտուրան։ Մասնակցել է Եհուդի Մենուհինի, Վլադիմիր Սպիվակովի, Ժիսլինի վարպետության դասերին։

1998-2002 թվականներին հանդես է եկել Սպիվակովի ղեկավարած «Մոսկվայի վիրտուոզներ» նվագախմբում։ 2003-2005 թվականներին ելույթներ է ունեցել տարբեր նվագախմբերի հետ Ստրադիվարիուսի ջութակով, որը նրան տրամադրել էր Ռուսաստանի մշակույթի նախարարությունը։ Համերգներով շրջագայել է ավելի քան 200 երկրում՝ ԱՄՆ-ում, Շվեդիայում, Հարավային Կորեայում, Հայաստանում, Ռուսաստանում և այլն։

## Մրցանակներ
*1999 թվականին Իսպանիայում դարձել է Պաբլո Սարասատեի անվան միջազգային մրցույթի դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարեն Շահգալդյան և Մադաթ Ավանեսով
* Ֆեյսբուքյան հասցե
* Մերոնք․ Կարեն Շահգալդյան 

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Սուրբ Երրորդություն կաթողիկե եկեղեցի (Ստամբուլ)

**Սուրբ Երրորդություն կաթողիկե եկեղեցի**, հայ կաթողիկե եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեյօղլու շրջանում։ Եկեղեցին կառուցել են չորս ավստրիացի քահանաներ 18-րդ դարի սկզբին։ Վերակառուցումից հետո այն այրվել է 1762 թվականին, 1831 թվականին կրկին հրդեհվել է և վերակառուցվել 1836 թվականին։ Եկեղեցին 1857 թվականի մայիսի 25-ին գնել են հայ կաթոլիկները։

Այս տաճարի թուրքական անվանումն է «Սուրբ Հովան Ոսկեբերան էրմենի Կաթոլիկ Քիլիսեսի», քանի որ այն հայկական եկեղեցի է, որը պատկանում է կաթոլիկ հռոմեական եկեղեցուն, ի տարբերություն աշխարհի հայկական եկեղեցիների մեծ մասի, որոնք Հայ Առաքելական եկեղեցու մաս են կազմում։

Այս եկեղեցին նվիրված է Սուրբ Հովհաննես Ոսկեբերանին, որը եղել է Կոստանդնուպոլսի արքեպիսկոպոս։ Նա շատ նշանավոր քարոզիչ էր՝ հայտնի իր պերճախոսությամբ և իր բազմաթիվ գրվածքներով (այստեղից էլ եկել է «Ոսկեբերան» անվանումը)։

Այս եկեղեցին գտնվում է Թաքսիմ հրապարակից և հայտնի Istiklal Caddesi հետիոտնային բուլվարից մի քանի քայլ հեռավորության վրա։ Եթե դուք չեք փնտրում եկեղեցին, հնարավոր է, որ զբոսնելիս բաց թողնեք այն, քանի որ այն գտնվում է նեղ փողոցի վրա գտնվող բարձր պատի հետևում։ Ե՛վ արտաքին պատը, և՛ եկեղեցու պատերը վարդագույն են։

Ոսկեբերանն այնքան էլ զարդարված կամ շքեղ տաճար չէ։ Այն բավականին պարզ է և էլեգանտ՝ մարմարից, ոսկուց և փայտից պատրաստված բազմաթիվ տարրերով։ Գեղեցիկ են եկեղեցու ճրագները, զոհասեղանն ու խորանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բեյօղլու
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ կաթողիկե եկեղեցիներ
Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Հալեպ)

**Սուրբ Հակոբ եկեղեցի**, փոքրիկ հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Սիրիայի Հալեպ քաղաքի հին ասորական թաղամասի Ալ-Իման փողոցում։ Այն բացվել է 1943 թվականին, իսկ ավելի ուշ՝ 1962 թվականին ընդլայնվել։

## Ընդհանուր ակնարկ
Այս փոքրիկ եկեղեցու հողօրհնեքի արարողությունը տեղի է ունեցել 1934 թվականի հունիսի 3-ին՝ Հալեպի հայոց թեմից արքեպիսկոպոս Արդավազդ Սուրմեյանի օրոք, շուրջ 750 քառակուսի մետր տարածք զբաղեցնող հողատարածքի վրա, որը նվիրաբերել էր Հալեպում Իտալիայի գլխավոր հյուպատոս Ջորջիո Մարկոպոլլին։ Սակայն շինարարական աշխատանքները սկսվեց միայն 1940 թվականին՝ փոքր շենքի կառուցմամբ։ Եկեղեցու օծումը տեղի է ունեցել 1943 թվականին՝ համայնքի առաջնորդների ներկայությամբ։ Եկեղեցին անվանակոչվել է ի պատիվ սուրբ Հակոբ Մծբնացու։

Եկեղեցու ներկայիս տեսքն ընդունվել է 1962 թվականին՝ լայնամասշտաբ ընդլայնման գործընթացից հետո։ Փոքր բակով շրջապատված եկեղեցին դեռևս առանց գմբեթի և զանգակատան է։

1988–89 թվականներին եկեղեցին հիմնովին վերանորոգվել է Հալեպի հայոց թեմի կողմից։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Saint James Armenian Church, Aleppo (interior 1).jpg|Գլխավոր զոհասեղանը
Պատկեր:Saint James Armenian Church, Aleppo (interior 3).jpg|Եկեղեցու ներսը, ապրիլ 2017թ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կիլիկիո Հայոց Կաթողիկոսության պաշտոնական կայք 
* Բերիոյ Հայոց Առաջնորդարան (Հալեպ, Սիրիա)

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հալեպի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
The Farm 51

**The Farm 51**, լեհական ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ և հրատարակչությամբ։ Հիմնադրվել է 2005 թվականին, Վոյցեխ Պազդուրի, Կամիլ Բիլչինսկիի (երկուսն էլ աշխատել են «Painkiller» խաղաշարքի վրա «People Can Fly» ընկերությունում) և Ռոբերտ Սեյկի կողմից, ով «3D Magazine»-ի նախկին նախագահն էր։ Սկզբնական շրջանում ընկերությունը զբաղվել է միայն աութսթորինգով, սակայն հետագայում ընկերությունը հավաքեց բավականաչափ մտավոր սեփականություն, որ ստանալով ֆինանսավորում 1C-ի կողմից կարողացավ զբաղվել սեփական խաղերի մշակմամբ։ 2009 թվականին ընկերությունը թողարկեց իր առաջին խաղը NecroVisioN-ն, և հետո նաև խաղի փրիքվելը՝  NecroVisioN: Lost Company։

## Մշակված խաղեր
* 2007 — Time Ace (Nintendo DS)
* 2009 — NecroVisioN (PC)
* 2010 — NecroVisioN: Lost Company (PC)
* 2012 —  (Linux. PC, Mac OS X, PS3, Xbox 360)
* 2013 — Deadfall Adventures (Linux, PC, Xbox 360, PS3)
* 2016 — Chernobyl VR Project (PS4, PS VR)
* 2017 — Get Even (PC, PS4, Xbox One)
* 2018 — World War 3 (PC)
* 2021 — Chernobylite (PC, PS4, Xbox One, PS5, XS)

### Աութսորինգային նախագծեր
* 2007 — StoneLoops! of Jurrassica (PC, Mac OS X, Iphone)
* 2007 — Ведьмак (PC, Mac OS X)
* 2010 — Two Worlds II (PC, Mac OS X, PS3, Xbox 360)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «The Farm 51»
* «The Farm 51»

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
C/2022 E3 (ZTF)

**C/2022 E3 (ZTF)**, երկարաժամկետ գիսաստղ Օորտի ամպից, որը հայտնաբերվել է 2022 թվականի մարտի 2-ին՝ Ֆրից Ցվիկիի անվան անցողիկ օբյեկտների հայտնաբերման սարքի միջոցով (Zwicky Transient Facility, ZTF): Գիսաստղը ուղեծրային պերիհելիում է հասել 2023 թվականի հունվարի 12-ին՝ 1,11 AU հեռավորության վրա (170,000,000 կմ)։ Երկրին ամենամոտ մոտեցումը տեղի է ունեցել 2023 թվականի փետրվարի 1-ին 0,28 AU հեռավորության վրա (42,000,000 կմ)։ Գիսաստղը հասել է 6 մագնիտուդի և հազիվ տեսանելի  է եղել անզեն աչքով, սակայն հարմարավետ դիտման համար հեռադիտակներ են պահանջվել։
thumb|upright=2|center|C/2022 E3 (ZTF) գիսաստղի դիրքը աստղային երկնքում 2023 թվականի հունվարի 13-16-ը։

## Գույն
Գիսաստղի կանաչ գույնը, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված է երկատոմ ածխածնի առկայությամբ, հիմնականում վարսի շուրջ։ C2 մոլեկուլները, երբ գրգռվում են արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմամբ, արտանետվում են հիմնականում ինֆրակարմիր տիրույթում, սակայն նրանց եռյակը (քվանտային վիճակ) արձակում է 518 նմ երկարության ալիքի  կանաչ լույս։ Դրանք առաջանում են միջուկից գոլորշիացող օրգանական նյութի ֆոտոլիզի արդյունքում։ Այնուհետև նրանք նույնպես ենթարկվում են ֆոտոլիզի՝ ունենալով մոտ երկու օրվա կյանք, երբ գիսաստղը վարսի շուրջ կանաչ փայլ ունի, բայց ոչ պոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:Գիսաստղեր
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Կոշ)

**Սուրբ Գևորգ,** հայ առաքելական եկեղեցի Արագածոտնի մարզի Կոշ գյուղում, որը կառուցվել է 1891 թվականին։

## Ճարտարապետական բնութագիր
Եկեղեցին հորինվածքով միանավ, թաղածածք բազիլիկա է՝ կառուցված սրբատաշ տուֆով, իսկ պատերի ստորին մասը կոպտատաշ բազալտ է։ Եկեղեցու սրահն ուղղանկյուն է՝ անկյուններում կլոր աշտարակներով։

## Տես նաև
* Կոշի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոշի ամրոց և եկեղեցիներ Արմենիա Պեդիայում

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոշ
Հրաչիկ Նազարյան

**Հրաչիկ Հարությունի Նազարյան** (), կլառնետահար, մանկավարժ, պրոֆեսոր (2012), Փարիզի գիտությունների միջազգային ակադեմիայի անդամ (2016)։ Երգչուհի, խմբավար Լաուրա Մամյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Հրաչիկ Նազարյանը ծնվել է 1952 թվականի մարտի 27-ին Երևանում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարան, 1979 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիա։

1972-1979 թվականներին եղել է Հայաստանի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի կլառնետահար, 1979 թվականին՝ Հայաստանի ժողովրդական գործիքների նվագախմբի առաջին դուդուկահար, 1980-1982 թվականներին՝ «Տկզար» անսամբլի դուդուկահար և դիրիժոր, 1982-1985 թվականներին՝ Գեղագիտական կենտրոնի դիրիժոր, 1983 թվականից՝ Հայաստանի ժողովրդական և գուսանական երգի պետական անսամբլի դուդուկահար (1991-2011 թվականներին՝ տնօրեն)։ 1980 թվականին սկսել է դասավանդել ԵՊՄՀ (պրոֆեսոր՝ 2012 թվականից)։

Հեղինակել է «Դուդուկի ձեռնարկ», «Մենանվագներ դուդուկի համար», «Երկեր դուդուկի ու դաշնամուրի համար» (բոլորը՝ 2008), «Ստեղծագործություններ կլառնետի և դաշնամուրի համար» (2013), «Գամմաներ կլառնետի համար», «Էտյուդներ կլառնետի համար», «Կոմիտաս. երկեր կլառնետի և դաշնամուրի համար» (բոլորը՝ 2012) ձեռնարկները։

## Մրցանակներ
* 1967 – Պ. Ի. Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ և ոսկե մեդալ (Սիմֆերոպոլ), 
* 2008 – Սևծովյան երկրների միության միջազգային մրցույթի դափնեկիր (Քոբուլեթի),
* 2012 – ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2001 – Բաբելոնյան մրցույթ-փառատոնի դափնեկիր (Բաղդադ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կլառնետահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Օլյա Նուրիջանյան

**Օլյա Յուրիկի Նուրիջանյան** (), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2011)։

## Կենսագրություն
Օլյա Նուրիջանյանը ծնվել է 1978 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։  1996 թվականին ավարտել է Երևանի Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի տեսության բաժինը, 2001 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի վոկալ-տեսության ֆակուլտետի երաժշտագիտության բաժինը (ղեկ.՝ Զարուհի Տեր-Ղազարյան), իսկ 2004 թվականին՝ ասպիրանտուրան (գիտական ղեկավար՝ Աննա Արևշատյան)։ 2006 թվականին ավարտել է Երևանի հեռուստա- և ռադիոհաղորդավարների դպրոցը (ղեկ.՝ Ս. Ալեքսանյան)։

2001-2005 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 2001 թվականից աշխատել Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ձայնադարանում, գրադարանում, 2004 թվականից (2018 թվականից՝ գիտքարտուղար) երաժշտության պատմության ամբիոնում վարում է «Արտասահմանյան երաժշտության պատմություն», «Վոկալ արվեստի պատմություն», «Հայ վոկալ արվեստի պատմություն» դասընթացները։ 2006 թվականին սկսել է աշխատել «Վէմ» ռադիոկայանում (2008-2013 թվականներին՝ երաժշտական խմբագիր) «Հայ կոմպոզիտորներ և կատարողներ» հեղինակային հաղորդաշարը (ուղիղ եթերում՝ 2014 թվականից)։

2011 թվականին կատարելագործվել է «Deutsche Welle» - Akademie-ում։

Հեղինակել է մի շարք հոդվածներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջուզեպպե Վերդի. Օլյա Նուրիջանյան
* [aravot.am/tag/օլյա-նուրիջանյան/ Օլյա Նուրիջանյանի հեղինակած հոդվածները «Առավոտ» պարբերականի կայքում]

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Արայիկ Բախտիկյան

**Արայիկ Սերյոժայի Բախտիկյան** (), դուդուկահար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (1987 թվական) և ասպիրանտուրան (1991 թվական, ղեկավար՝ Ջիվան Գասպարյան)։

1988–1991 թվականին դասավանդել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումարանում։

2000 թվականից բնակվում է Փարիզում։

2011 թվականին հիմադրել է երաժշտական դպրոց։ Մասնակցել է միջազգային փառատոների։ Հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբերի (Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ), անսամբլների հետ, երգեհոնի նվագակցությամբ։ Կատարումերը հնչել են ֆիլմերում և ներկայացումերում։ Համերգներով շրջագայել է Հայաստանում, Կանադայում, Ասիայի և Եվրոպայի երկրներում։

Նվագացանկում հայ (այդ թվում՝ Ավետ Տերտերյանի 3-րդ սիմֆոնիան) և գերմանացի կոմպոզիտորների երկերից։ Սայաթ-Նովայի անվան հանրապետական մրցույթի (1987 թվական), Լլանգոլլենի միջազգային փառատոնի (2004 թվական) 1-ին մրցանակ։

Կատեգորիա:Հայ դուդուկահարներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Նրբերանգ (երաժշտություն)

**Նրբերանգ** (Նյուանս,  - նրբերանգ, նուրբ տարբերություն), խոսքի ելևէջների, բառի իմաստի, գույների և այլնի նուրբ, հազիվ նկատելի այլակերպությունը, երանգը։ «Նրբերանգ» տերմինը երաժշտության մեջ լայնորեն կիրառվում է կատարողական արվեստում՝ նշելով հնչողության ինտենսիվության (ուժգնություն, լարվածություն, ցայտունություն, խորություն և այլն), կատարման արագության և ձայնարտադրման կերպի նրբին տարբերակումեր, որոնք երկին հաղորդում են աշխուժություն, գեղարվեստականություն։

Նրբերանգները բխում են տվյալ երկի բովանդակությունից (բնույթից, արտահայտող տրամադրությունից)։

Գլխավոր նրբերանգները նոտաներում նշում են հեղինակները, մեծ մասամբ՝ իտալերեն բառերով (dolce – քնքուշ, martellato – շեշտակի, secco – չորությամբ և այլն)։ Շատ բան էլ պայմանավորված է կատարողի ստեղծագործական նախաձեռնությամբ, նրա անհատական մեկնաբանմամբ։

Նրբերանգների միագումարն անվանում են նրբերանգավորում։

Նոտաներում նշվում է նաև հնչման հուզական ընդհանուր բնույթը (cantabile – երգուն, appassionato – խանդավառ, agitato – բորբոքուն, և այլն), որը լայն առումով նույնպես կարող է վերաբերել երանգավորմանը։

## Տես նաև
* Դինամիկա
* Ագոգիկա
* Տեմպ

## Գրականություն
* Нюанс (в музыке) // Большая российская энциклопедия. Т. 23. Москва, 2013, с. 445.

Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Նոր Ջուղա)

**Սուրբ Ստեփանոս Նախավկա Եկեղեցի**, (պարսկերեն ՝  ), հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Սպահան քաղաքի Նոր Ջուղայի Հակոբջան թաղամասում։

## Պատմություն
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 1614 թվականին և հանդիսանում է Նոր Ջուղայի ամենամեծ եկեղեցին։ Եկեղեցին ունի մատուռ՝ Սուրբ Մարիամի անունով։ 1830-1890 թվականներին եկեղեցու բակում կար մի դպրոց, որը կոչվում էր Սուրբ Փրկչի դպրոց։ Այստեղ է գտնվում Խոջա Մելքոմի որդու՝ Մանուկի գերեզմանաքարը, որը 1722 թվականին Սպահանի պաշարման ժամանակ սպանվել է աֆղանցիների կողմից։

## Տես նաև
* Հայերն Իրանում
* Իրանի հայկական եկեղեցիների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպահանի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սպահանի տեսարժան վայրեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք (Շոռոթ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք,** հայկական ավերված վանք, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շոռոթ գյուղում (Ջուղայի շրջան), գյուղից 1,5–2 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Վանքի հիմնադրման տարեթիվը հայտնի չէ։ Ըստ զանգակատան վրա գրված հայերեն արձանագրության՝ Շոռոթի բնակիչները եկեղեցին վերանորոգել են 1708 թվականին, կրկին վերանորոգել են 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի կեսերին։

## Ճարտարապետություն
Ուշ խորհրդային շրջանում վանքի օժանդակ շինությունները, դպրոցը և արտաքին պարիսպներն ավերված էին։ Հորինվածքով վանքը միանավ բազիլիկ կառույց էր՝ սրածայր տանիքով, դահլիճով, հնգանկյուն աբսիդով և երկու ավանդատներով, արևմտյան ճակատին շքամուտքով։ Զանգակատան վրա կար հայերեն գրություն։ Զարդանախշը ներառում էր մուտքի մոտի դեկորատիվ քանդակագործական տարրեր և պատի վրայի 17-րդ կամ 18-րդ դարի նկարներ։

## Ոչնչացում
Վանքը հիմնովին ավերվել է 1997 թվականի 2006 թվականի հունիսի 15-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Այդ մասին փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Նեդա Այազյան

**Նեդա Իզրաիլի Այազյան** (), հայազգի խորհրդային և ռուսական դաշնակահարուհի, Սոբինովի անվան երաժշտական ուսումնարանի մանկավարժ, Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ (1993), Սոբինովի անվան մրցանակի դափնեկիր (1994, 1997)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1940 թվականի ապրիլի 27-ին երաժիշտների ընտանիքում։ Մայրը երգչուհի էր, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի, իսկ հայրը՝ ջութակահար։ Սովորել է Լենինգրադի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաներում, Գնեսինի ինստիտուտում, նրա ուսուցիչներն են եղել հայտնի դաշնակահարներ Պավել Սերեբրյակովը, Յակով Ֆլիերը, Բորիս Բեռլինը։

Նեդա Այազյանի համերգային գործունեությունը Յարոսլավլի ֆիլհարմոնիայի բեմում սկսվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Չայկովսկու Առաջին դաշնամուրի կոնցերտի փայլուն կատարմամբ Յարոսլավլի սիմֆոնիկ նվագախմբի և բուլղարացի դիրիժոր Վասիլ Ստեֆանովի հետ։ 40 տարի եղել է Յարոսլավլի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատարը, դաստաիարակել է աշակերտների բազմաթիվ սերնդի։ 1993 թվականին նրան շնորհվել է Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստի կոչում, իսկ մեկ տարի անց նա արժանացել է Սոբինովի անվան մարզային մրցանակի` Բախի, Մոցարտի, Շոպենի, Ռախմանինովի, Գերշվինի համերգային ծրագրերի համար։

Մահացել է երկարատև հիվանդությունից հետո, 2022 թվականի հունվարի 2-ին։

## Պարգևներ
* 1993 թվականին Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի հրամանագրով Նեդա Իզրաիլի Այազյանին շնորհվել է Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստի կոչում։
* 1994 թվականին արժանացել է Սոբինովի անվան տարածաշրջանային մրցանակին մշակույթի ոլորտում վաստակի համար՝ Բախի, Մոցարտի, Շոպենի, Ռախմանինովի, Գերշվինի ստեղծագործություններից համերգային ծրագրերի համար։
* 1997 թվականին Սոբինովի երկրորդ մրցանակը նրան շնորհվում է «Զրույցներ դաշնամուրի մոտ» մանկական համերգների ցիկլի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Սուրբ Թովմաս վանք (Վան)

**Սուրբ Թովմասի վանք,** կիսավեր հայկական վանք Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Ռշտունիք գավառի Գավաշի (Ոստան) գավառակի հայկական Գանձակ (Կանզակ, այժմ՝ Ալթընսաչ) և Մանազկերտ գյուղի մոտ, Վանա լիճի հարավային ափին։

## Տեղադիրք
Վանքը գտնվում է Վանա լճի հարևանությամբ, ափից 80 մետր հեռու, 2․000 մետր բարձրություն ունեցող բլրի գագաթին։ Վանքը Վան քաղաքից հեռու է 75 կմ, իսկ Գևաշից՝ 40 կմ։ Այստեղ կարելի է հասնել և ցամաքային ճանապարհով, և նավով։

## Պատմություն
Պատմիչ Թովմա Արծրունու վկայությամբ՝ վանքը կառուցվել է 10-11-րդ դարերում Մանուել ճարտարապետի կողմից։ Վանքը կառուցվել է Եդեսիայից տեղափոխված Թովմաս առաքյալի մասունքների ամփոփման համար։ Սուրբ Թովմասը քրիստոնեություն է քարոզել Հնդկաստանում, որտեղ քրիստոնեական համայնքը դեռ գոյատևում է Կերալայում։ Վանքը հիշատակվում է 15-րդ դարի ձեռագրերում։

Ներսի հատվածները վերականգնվել են 1581 թվականին, իսկ արտաքին աղյուսը նորոգվել է 1801 թվականին։ 1671 թվականին կառուցվել են վանքի շուրջ կանգնած պարիսպները։

Այն լքվել է նույնիսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց առաջ։ Վերջին վանականները հեռացել էին 1895 թվականի Համիդյան ջարդերի ժամանակ, երբ վանքը հարձակման ենթարկվեց քրդերի կողմից։ Վանքից 100 մետր արևմուտք հայկական գերեզմանատունն է, որտեղ դեռևս պահպանվել են մեծ թվով նախշազարդ տապանաքարեր։

## Ճարտարապետական բնութագիր
Վանքը շինված է սրբատաշ քարերով։ Արտաքուստ չափազանց պարզ է։ Ունի ութանկյուն գմբեթ։ Վանքի կոզակը բոլորակաձև է՝ ռոմանական կամարով և զարդարված ոսկեզօծ գեղեցիկ խաչկալով։ Կոզակի երկու կողմերում կան մեկական ավանդատներ, որոնցից մեկի մեջ էլ ամփոփված է Սուրբ Թովմաս առաքյալի մասունքները։ Նմանատիպ երկու ավանդատներ կան նաև արևմտյան պատի կից՝ նվիրված Պետրոս և Պողոս առաքյալներին։

Վանքի երկարությունը 11 մետր է, լայնությունը՝ 7մ, բարձրությունը՝ 7,5մ։ Գավիթը շինված է սրբատաշ քարերով։ Չորս ամբողջական և ութ կիսասյուների վրա պայտաձև կամարները պահում են թաղակապ տանիքը։

Ըստ պատմաբան Արա Սարաֆյանի՝ վանքը չունի պաշտպանության պաշտոնական կարգավիճակ և գտնվում է փլուզման վտանգի տակ։ Վերջերս կատարած այցից հետո նա հայտնել է, որ «փլուզվել են սյունասրահի տանիքի մասերը, ինչպես նաև պատերի կտորներ և հենասյուներ։ Ավելի շատ խաչքարեր են վնասվել նաև վանքի գերեզմանատանը»։ Շենքը խոցելի է եղել գանձ որոնողների համար, ովքեր հավատում են թաղված հայկական գանձերի մասին պատմություններին։ Սուրբ Թովմաս հայկական վանքի տարածքը մի կողմից գանձախույզների թիրախ է, իսկ մյուս կողմից՝ անասունների համար արոտավայր և ախոռ։

Պատմական այս կառույցը կիսավեր լինելու պատճառով անտեսված է նաև զբոսաշրջիկների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Էդուարդ Բադալյան

**Էդուարդ Գևորգի Բադալյան**  (), կիթառահար, կոմպոզիտոր, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Նունե Պողոսյանի հայրը։ Դասական կիթառի դպրոցի հիմնադիրը Հայաստանում։

1957 թվականին ավարտել է Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, Մոսկվայի Արվեստների ժողովրդական համալսարանի հարմոնիայի (1965 թվական), դասական կիթառի (1975 թվական, Ա. Իվանով-Կրամսկոյի դասարան) հեռակա բաժինները։ 1973 թվականից՝ Հայհամերգի և Սոյուզկոնցերտի մենակատար։

1968 թվականին՝ Երևանի Տիգրան Չուխաճյանի անվան (Հայաստանում՝ առաջին), 1978 թվականին՝ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցներում, Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական, Ա. Օստրովսկու անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարաններում բացել է կիթառի դասարաններ։

Նպաստել է դասական կիթառի երկացանկի տարածմանը, կիթառահարների նոր սերնդի դաստիարակմանը։

Գրել է կիթառի 48 պիես, «Ադաջո» պոեմը՝ կիթառի և կամերային նվագախմբի համար, մշակել և փոխադրել է հայ և այլազգի կոմպոզիտորների բազմաթիվ մենանվագ և անսամբլային երկեր։

Բադալյանի գործերի մեծ մասն ընդգրկվել է երաժշտական հավաքածուներում («Կոնցերտային պիեսներ վեցլարանի կիթառի համար», «Կիթառահարի նվագացանկը», «Սկսնակ կիթառահարի ալբոմ»)։

Համերգներով շրջագայել է Վրաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում, Մոլդովայում, Լատվիայում, Լիտվայում, Էստոնիայում, Ղազախստանում, Թուրքմենստանում, Ուզբեկստանում, Ղրղըզստանում, Տաջիկստանում։

Երկացանկում՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի, Լեոպոլդ Վեյսի, Ռոբեր դե Վիզեի, Ֆրանսիսկո Տառեգայի, Ֆերնանդո Սոռի, Անդրես Սեգովիայի, Լեո Բրաուերի, Ագուստին Բարիոսի, Իվանով-Կրամսկոյի, Մանուել Պոնսեի, Իսաակ Ալբենիսի, Ֆեդերիկո Տոռոբայի, Էյտոր Վիլա-Լոբոսի, Ատաուալպա Յուպանկի, նաև իր գործերից և հայկական ժողովրդական մեղեդիների մշակումներ։ Ունի ֆոնդային ձայնագրություններ ՀՀ ռադիոյում։

«Բյուրեղապակե լարեր» (1981–1983 թվականներին, Դոնեցկ, 1991 թվական, Մարիուպոլ), «Ղրիմյան լարեր» մարզային II (1989 թվական, Ղրիմ), «Կիթառիերաժշտության օրեր» (1990 թվական, Դնեպրոպետրովսկ), Կիթառի երաժշտության համամիութ. (1991 թվական, Չելյաբինսկ) փառատոների դափնեկիր։

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Դիսար)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության (Օրդուբադի շրջանի) Դիսար գյուղի կենտրոնում։

## Պատմություն
Որմնանկարը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այն կառուցվել է 17-րդ դարում, հնարավոր է՝ ավելի վաղ կառույցի տեղում։ Եկեղեցին առաջին անգամ հիշատակվում է 1820-ական թվականներին, իսկ բեմի քարի վրա գրված հայերեն գրությունը վկայում է 1900 թվականին վերակառուցվելու մասին։

## Ճարտարապետական բնութագրեր
Սուրբ Գևորգ եկեղեցին միանավ էր՝ սրահով, աբսիդով, ավանդատներով և արևմտյան ճակատի մուտքով։ Հայերեն գրություններ առկա էին ինտերիերում և արևելյան ճակատին։

## Ոչնչացում
Եկեղեցին դեռ կանգուն էր 1980-ականներին։ Այն հիմնահատակ ավերվել է մինչև 2000 թվականի փետրվարի 3-ը, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Խոյ)

**Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի,** միջնադարյան հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի Խոյ քաղաքում։

Եկեղեցին վերանարոգվել է 2012 թվականին՝ Իրանի կառավարության հատկացրած 230 միլիոն ռիալ գումարով։

## Պատկերասրահ

Sorp_Sarkis.jpg|Եկեղեցու ինտերիերը
Khoy_-_Sarkis_Church_2_-_panoramio.jpg||Եկեղեցու մուտքը
Surb_Sargis_church,_Khoy_08.jpg|Քաչքար արտաքին պատին՝ թվագրված ՌՃԸ (1659)
Surb_Sargis_church,_Khoy_09.jpg|Քահչքարեր արտաքին պատին


## Տես նաև
* Իրանի հայկական եկեղեցիների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատրպատականի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Աստվածածին վանք (Շոռոթ)

**Սուրբ Աստվածածին վանք** կամ **Կուսական վանք,** հայկական ավերված վանք, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շոռոթ գյուղում (Ջուղայի շրջան), գյուղից մոտավորապես 1&nbsp;կմ հյուսիս։

## Պատմություն
Վանքի հիմնադրման ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ։ Հայտնի է, որ այն վերակառուցվել է 1631 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Վանքը հորինվածքով եղել է միանավ կառույց։ Շենքը զարդարում էին պատի որմնանկարներ, ինչպես նաև 17-րդ դարի փորագրված խաչքարեր, որոնք զարդարում էին բեմայի ճակատը։ Ներքին մասում եղել են հայերեն արձանագրություններ։

## Ոչնչացում
Վանքը վնասվել, բայց դեռևս կանգուն է եղել ուշ խորհրդային շրջանում (1980-ականներ), սակայն այն հիմնահատակ ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2006 թվականի հունիսի 15-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Գաղ)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գաղ (Ջուղայի շրջան) գյուղի կենտրոնում։

## Պատմություն
Եկեղեցու հիմնադրման ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ։ Հավանաբար հիմնադրվել է 12-13-րդ դարերում։ Այն վերակառուցվել է 1658–1659 թվականներին։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին խորինվածքով խաչաձև տանիքով բազիլիկ էր և բաղկացած էր նավից և երկու սրահներից, յոթանիստ աբսիդից՝ երկու կողմերում երկհարկանի ավանդատներով և գավիթից՝ արևմուտքում։ Տանիքն ու գմբեթը պահում էին չորս սյուներ։ Արևմտյան ճակատին կային հայերեն արձանագրություն։

## Ոչնչացում
Եկեղեցին դեռևս լավ պահպանված հուշարձան էր ուշ խորհրդային ժամանակաշրջանում (1980-ականներ), սակայն այն ավերվել է 1997 թվականի մինչև 2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Արփինե Փեհլիվանյան

**Արփինե Փեհլիվանյան** (, , ), հայ երգչուհի, դաշնակահարուհի։

## Կենսագրություն
Արփինե Փեհլիվանյանը ծնվել է 1934 թվականի ապրիլի 24-ին Լիբանանում։ Լիբանանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Ավարտել է Լիբանանի ազգային կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժինը։

Որպես երգչուհի՝ հանդես է եկել 1956 թվականից. երկացանկում ընդգրկված են եղել Յ. Ս. Բախի, Ռ. Շումանի, Ժ. Մասնեի, Կոմիտասի, Գ. Ալեմշահի, Ա. Սաթյանի, Ա. Տիգրանյանի երգերից։ Ճանաչվել է նաև Անուշի և Շուշանի (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ», «Դավիթ Բեկ») դերերգերի ինքնատիպ մեկնաբանություններով։

Երկար տարիներ դասավանդել է Բեյրութի կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր)։

1957 թվականին բնակություն է հաստատել Լոնգ Բիչում։ Ամերիկա տեղափոխվելուց հետո առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Քարնեգի հոլում 1974 թվականին։

1960-ական թվականներին մի քանի անգամ հյուրախաղերով հանդես է եկել Երևանում։

Արփինե Փեհլիվանյանը եղել է Կալիֆորնիայի պետական համալսարանի Լոնգ Բիչի ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմում։

Արփինե Փեհլիվանյանը մահացել է 2004 թվականի մարտի 16-ին Լոնգ Բիչում (ԱՄՆ)։

## Ընտանիք
* Որդին՝ Ջորջ Փեհլիվանյան (ծնվ.՝ 1964, Բեյրութ), դիրիժոր,
* Դուստրը՝ էլիզաբեթ Փեհլիվանյան (ծնվ.՝ 1957, Բեյրութ), երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), դաշնակահարուհի (Երաժշտության դասեր է առել նաև մորից), ճանաչվել է հայ, նաև այլ ժողովուրդների ավանգարդ երաժշտության լավագույն մեկնաբանություններով։ Հանդես է եկել նաև Գ. Դոնիցետտիի, Գ. Ֆ. Հենդելի օպերաներում։ Համերգներով շրջագայել է ԱՄՆ-ի, Կանադայի քաղաքներում։

Արփինե Փեհլիվանյանն իր որդու և դստեր հետ միասին ելույթ է ունեցել ԽՍՀՄ սիմֆոնիկ նվագախմբի և Խաղաղօվկիանոսյան սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։

## Պարգևներ
* 1970 – Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության «Սուրբ Մեսրոպ» շքանշան,
* 1977 – «Կիլիկյան Մեծ Խաչի ասպետի» Ա կարգի շքանշան, 
* 1971 – Սիրիայի կրթության նախարարության ոսկե շքանշան,
* 1983 – Հարավային Կալիֆոռնիայի կինեմատոգրաֆիայի խորհրդի բրոնզե Հալո մրցանակ (),
* 1987 – Կալիֆորնիայի երաժշտության ուսուցիչների ասոցիացիայի ծառայության մրցանակ։

## Ընտրյալ սկավառակագրություն
**The Artistry of Arpine Pehlivanian* (1982) 
**Armenian Sacred Music* (1986) 
**Armenian Romance Songs* (1997)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանից ԱՄՆ արտագաղթածներ
Հայ երաժշտության հանրագիտարան

**«Հայ երաժշտության հանրագիտարան»** մեկ հատորով հայերեն երաժշտական գիրք հանրագիտարան, որը լույս է տեսել 2019 թվականին, Երևան քաղաքում։ Գրքում ամփոփված է  հայ երաժշտարվեստի սկզբնավորուման ու զարգացման պատմությունը, ստեղծագործական ու կատարողական արվեստների նշանավոր գործիչների համառոտ կենսագրությունն ու կարևորագույն ձեռքբերումները։

## Նկարագրություն
Հանրագիտարանը կազմվել է «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» (1974-1987) «Հայկական համառոտ հանրագիտարանի» (1990-2003), «Ով, ով է. հայեր» (2005-07) կենսագրական հանրագիտարանի և այլ բառարանային ու հանրագիտական գրականության համապատասխան նյութերի հիման վրա։ Հանրագիտարանում ընդգրկված է տարբեր ծավալների մասնագիտական հասկացություններ, կենսագրական և այլ հոդվածներ։ Ավելի ընդարձակ են պատմատեսական (մասնավորապես՝ հայ հոգևոր երաժշտությանը վերաբերող) հոդվածները, որոնք ընդգրկում են տվյալ հարցի պատմությունը՝ սկզբնավորումից մինչև մեր օրերը՝ վերջին շրջանի զարգացումներով։

Հանրագիտարանում հայ երաժշտության դասական գործիչների կենսագրություններն առանձնանում են ազգային ու համաշխարհային երաժշտության մեջ նրանց ունեցած դերի շեշտադրումով և լավագույն գործերի համառոտ վերլուծություններով։ Համեմատաբար համառոտվ է ներկայացված հայ երաժշտության և երաժշտարվեստի զարգացման մեջ նկատելի վաստակ ունեցող գործիչներըի  կենսագրականները։

Հանրագիտարանում խոսվում է նաև երաժշտական գործիքների, գործիքներ պատրաստող վարպետների, Հայաստանի, հայկական սփյուռքի երաժշտական ուսումնական և գիտական հաստատությունների, երաժշտական խմբերի, երաժշտական մամուլի ու գրականության մասին։ Գրքում տեղ են գտել նաև հանրապետական երաժշտական փառատոների, մրցույթներ, մրցանակաբաշխությունների պատմությունը, ինչպես նաև հիշատակվում է նաև հայ երաժիշտների մասնակցությունը հայաստանյան և միջազգային մրցույթներին։

Հանրագիտարան գիրքը ստեղծվել է հանրապետության երաժիշտ-մասնագետների միասնական աջակցությամբ, որոշ հարցեր քննարկվել են Հայաստանի կոմպոզիտորների միությունում և Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Հոդվածների զգալի մասը մասնագետների կողմից փոխընթերցման է ենթարկվել ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտում՝ արվեստագիտության դոկտոր Աննա Ասատրյանի ղեկավարությամբ։ Հոդվածների զգալի մասում պատկերվել են լուսանկարներ, աղյուսակներ, սխեմաներ։

## Հրատարակչություն և խմբագրական կազմ
Գիրքը լույս է տեսել 2019 թվականին՝ «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչություն» ՊՈԱԿ-ում, գիտահրատարակչական խորհրդի նախագահը եղել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանը, փոխնախագահ-գլխավոր խմբագիրը՝ հրատարակիչ Հովհաննես Այվազյանը։ Խորհրդի կազմում են եղել գիտնական Լենսեր Աղալովյանը, արվեստի պատմաբան Արարատ Աղասյանը, կոմպոզիտոր Ռոբերտ Ամիրխանյանը, երաժշտագետ Աննա Ասատրյանը, ֆիզիկոս Ռադիկ Կոստանյանը, Ռուբեն Հարությունյանը, Հրանտ Հ․ Մաթևոսյանը,  երգիչ Ռուբեն Մաթևոսյանը, կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանը, դաշնակահարուհի Սվետլանա Նավասարդյանը,  տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Յուրի Շուքուրյանը, դիրիժոր Հովհաննես Չեքիջյանը, կոմպոզիտոր Արամ Սաթյանը, տնտեսագետ Յուրի Սուվարյանը։

## Արտաքին հղումներ
*Առաջին անգամ հրատարակման է պատրաստվում հայ երաժշտության հանրագիտարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական գրականություն
Կատեգորիա:Հայերեն հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ ըստ թեմայի
Սերգեյ Քեչեկ

**Սերգեյ Կոստանդինի Քեչեկ** (), հայ մանկավարժ, պրոֆեսոր (2006), Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2012)։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Քեչեկը ծնվել է 1941 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Երևանում։ 1959 թվականին ավարտել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը (դասատուներ՝ Է. Ոսկանյան, Կ. Մալխասյան), 1964 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (Ռ. Անդրիասյանի, Յ. Հայրապետյանի դասարաններ)։

1963-1964 թվականներին դասավանդել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան դպրոցում (1982-1995 թվականներին եղել է նաև տնօրեն), 1964-1982 թվականներին՝ Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1967-1970 թվականներին՝ Կ. Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցում (նաև տնօրեն), 2015 թվականից՝ Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 1967-1985 թվականներին և 1987 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

Կազմել է «Հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային անսամբլներ» (1982) ձեռնարկը, խմբագրել և գրախոսել է Յ. Զարգարյանի «Դաշնամուրային մանկավարժություն» (1989) գիրքը, «Երաժշտական մտքի ռիթմիկ գործոնը» (1994) մեթոդական ձեռնարկը, խմբագրել «Պիանիզմի սկիզբը» (1997) աշխատությունը, գրախոսել «Դաշնամուրի մեթոդիկա» (2001) ձեռնարկը։

## Պարգևներ
* 2009 – Երևանի քաղաքապետարանի ոսկե մեդալ,
* 2011 – ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2012 – Ա. Բաբաջանյանի հիմնադրամի ոսկե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Առավոտ լուսո․ Սերգեյ Քեչեկ, Նատալիա Տրուլ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Շուշաննա

**Շուշաննա** (**Շուշան Պարգևի Մարտիրոսյան-Վարդանյան**, ), հայ ջութակահարուհի, երգչուհի։

## Կենսագրություն
Շուշան Մարտիրոսյանը ծնվել է 1968 թվականի նոյեմբերի 18-ին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, միաժամանակ նվագել ջութակահարների «Ունիսոն» անսամբլում։

1978 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մարսել։ 14 տարեկանում արժանացել է Մարսելի կոնսերվատորիայի 1-ին մրցանակի, 17 տարեկանում՝ ոսկե մեդալի։ Երեք տարի սովորել է Ժան Տեր-Մերկերյանի դասարանում, ապա կատարելագործվել Փարիզի կոնսերվատորիայում (ղեկ.՝ Դ. Էրլի)։

1985-1987 թվականներին դասավանդել է Առլի երաժշտական դպրոցում։

1989 թվականին մասնակցել է Շ. Ազնավուրի «Քեզ համար, Հայաստան» երգի ձայնագրմանը։

Մենահամերգներով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Հայաստանում (1990, ջութակահար Կարապետ Հայրապետյանի հետ զուգանվագով՝ Երևանում, Գյումրիում, Ամասիայում)։ Համագործակցել է երաժիշտներ Ժ. Պ. Լանգի, Ֆ. Բեռնեիմի, Ֆ. Լեի, Ս. Ասուսի և ուրիշների հետ։

Թողարկել է «Իմ ջութակի լարերը» (1987), «Շրջել երկրագունդը» (1988) ձայնասկավառակները, ձայնագրել ալբոմ (13 ստեղծագործություն, 2000)։

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Թեթև երաժշտություն

**Թեթև երաժշտություն** (), փոփ երաժշտության եզրույթ, ներառում է պարային, վոկալ, գործիքային, նաև էստրադային, երաժշտական թատրոնի (օպերետ, մյուզիքլ, շոու) ժանրերը, որոնց պարզ, հեշտությամբ ընկալվող մեղեդիները մատչելի են լայն զանգվածներին։ 
մինի|''Scarborough Spa'' նվագախումբ՝ վերջին գոյատևած պրոֆեսիոնալ ծովափնյա նվագախումբը 2009 թվականի օգոստոսին համերգ է տալիս թեթև երաժշտության ներքո
Որպես կանոն՝ կատարվում են էստրադային նվագախմբի նվագակցությամբ։ Թեթև երաժշտության բազմաթիվ կոմպոզիցիաներ հայտնի հիթերի գործիքային մշակումեր են։

19-րդ դարում թեթև երաժշտության դասական նմուշներ են ստեղծել հայր և որդի Շտրաուսները, Ժ. Օֆֆենբախը, Յ. Լանները, Տիգրան Չուխաջյանը, Ա. Այվազանը։ 20-րդ դարում տարածվել է ջազային թեթև երաժշտությունը։ Կատարողական կազմը՝ կամերային, վոկալ-գործիքային անսամբլներ, սիմֆոնիկ, ջազային նվագախմբեր։

1930-ական թվականներին ժանրերի փոխներթափանցման հետևանքով ստեղծվել է սիմֆոջազը, էլեկտրոնային երաժշտական գործիքների շնորհիվ ձևավորվել է սպառողական նշանակության փոփ երաժշտությունը։

Թեթև երաժշտության ոսկեդարը 1950–1970-ական թվականներին էր, ծաղկել է նվագախմբային և ավանդական էստրադային երաժշտության «արտադրությունը»։ 
մինի|Էրիկ Քոութսը Մեծ Բրիտանիայում հայտնի է եղել որպես «թեթև» ստեղծագործությունների հեղինակ
1950-ական թվականներին նոր նվագախմբերն անդրադարձել են դասական գործերի փոխադրման սկզբունքներին։ Առավել ճանաչվել են Պերսի Ֆեյտի, Ջեքի Գլիսոնի, Ռեյ Կոնիֆի, Պոլ Մորիայի, Բերտ Քեմփֆերտի, Ջեյմս Լաստի, Էնտոնի Վենտուրայի, Բ. Փոփսի, Ալպերտ Հերբի, Արտեմի Այվազյանի, Մարտին Վարդազարյանի, Երվանդ Երզնկյանի նվագախմբերը, երգիչներ Ֆրենկ Սինատրան, Պերի Կոմոն, Էնդի Ուիլամսը, Էնգելբերտ Համփերդինքը, Բարրի Մանիլոուն, Դին Մարտինը, Ժակ Դուվալյանը, Կ․ Տոնիկյանը, Գեորգի Մինասյանը, դաշնակահարներ Ռ. Օլդրիչը, Ֆլոյդա Կրամերը, Բրեդլի Ջոզեֆը, Ռիչարդ Կլայդերմանը, Տորստ Յանկովսկին, կիթառահարներ Չեթ Աթքինսը, Ֆրանսիս Գոյը, Լես Պոլը, Ա. Շահբազովը։

Թեթև երաժշտության բնույթով սովորաբար կենսուրախ և զվարճալի է՝ ոչ բարդ մեղեդայնությամբ ու ռիթմով։ Նրան բնորոշ են քայլերգեր, ոչ մեծ նախերգանքներ, սյուիտներ, ռապսոդիաներ, պոպուրիներ, ֆանտազիաներ, կատակ. և փոփ երգեր։

20-րդ դարում տարածված ջազային «Թեթև երաժշտություն» եզրույթը հաճախ համընկնում է «լաունջ» եզրույթին, որին բնորոշ է ջազի ազդեցությունը՝ իմպրովիզացիան և կամերայնությունը։

## Գրականություն
* 
* 
* *Сохор А.* О музыке серьёзной и лёгкой. — Л., 1964.
* *Чернов А. Бялик М.* О лёгкой музыке. О джазе. О хорошем вкусе. — М., 1965.

Կատեգորիա:Անգլիական երաժշտություն
Կատեգորիա:Դասական երաժշտության ժանրեր
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Էլեոնորա Փիրադովա

**Էլեոնորա Վլադիմիրի Փիրադովա** (իսկական ազգանունը՝ *Փիրադյան*, ), հայ դաշնակահարուհի, կոնցերտմայստեր, Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ (1998)։ Խորհրդային դիրիժոր Վլադիմիր Փիրադյանի (Ղազախական ԽՍՀ (1943) և Ուկրաինական ԽՍՀ (1947) Ժողովրդական արտիստ) դուստրը։

## Կենսագրություն
Էլեոնորա Փիրադյանը ծնվել է 1929 թվականի հունիսի 11-ին Թիֆլիսում։ 1953 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիան (Գ. Գինզբուրգի դասարան)։

1952 թվականին Կիևում Վլադիմիր Փիրադյանի ղեկավարությամբ կատարել է Արամ Խաչատրյանի դաշնամուրային կոնցերտը։

1953 թվականին դարձել է Կիևի ֆիլհարմոնիայի մենակատար, ապա՝ կոնցերտմայստեր. նվագակցել է ուկրաինացի նշանավոր երգիչներ Դմիտրի Գնատյուկին, Անատոլի Սոլովյանենկոյին, Ա. Մոկրենկոյին, Վ. Տիմոխինին, Լ. Կոնդրաշևսկայային, Ե. Միրոշնիչենկոյին և ուրիշների։

Ելույթներ է ունեցել Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Ֆրանսիայում, Կանադայում, Իտալիայում, Հարավսլավիայում և այլուր։ 1976 թվականին ելույթ է ունեցել Հայաստանում (ուկրաինացի երաժիշտների հետ)։

Էլեոնորա Փիրադովան մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 11-ին Կիևում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* 1964 – Մ. Պ. Մուսորգսկու անվան փառատոնի մրցանակ «Լավագույն նվագակցության համար»,
* 1996 – Ս. Գուլակ-Արտեմովսկու անվան փառատոնի մրցանակ,
* 1997 – «Սլավյանե» փառատոնի դափնեկիր,
* 1976 – ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» շքանշան,
* 1982 – Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան,
* 2003 – «Իշխանուհի Օլգա» շքանշան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ կոնցերտմայստերներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Պետր Պավել

**Պետր Պավել** (, ), չեխ պետական, ռազմական և հասարակական գործիչ, բանակի պաշտոնաթող գեներալ։ 2023 թվականի հունվարի 28-ին ընտրվել է Չեխիայի նախագահի պաշտոնում, որը ստանձնելու է 2023 թվականի մարտի 9-ին։ 2015-2018 թվականներին եղել է ՆԱՏՕ-ի ռազմական կոմիտեի նախագահ, առաջին արևելաեվրոպական պետության ներկայացուցիչն է եղել այդ պաշտոնում։ 2012-2015 թվականներին եղել է Չեխիայի Հանրապետության բանակի գլխավոր շտաբի պետ։

## Կրթություն
1975-1979 թվականներին Պետր Պավելն ավարտել է Օպավայի Յան Ժիժկա Տրոցնովի անվան ռազմական գիմնազիան, որից հետո ընդունվել է Վիշկովի ցամաքային զորքերի ռազմական ինստիտուտ (), որն ավարտել է 1983 թվականին։ 1988-1991 թվականներին ավարտել է  Բռնոյի ռազմական ակադեմիայի ասպիրանտուրան։ Հաջորդ տասնհինգ տարիների ընթացքում Պավելը բազմիցս անցել է վերապատրաստման դասընթացներ Մեծ Բրիտանիայում. դասընթացներ ավագ սպաների համար Քեմբերլիի շտաբային քոլեջում, Սուրիում (1995), գլխավոր շտաբի դասընթաց Լոնդոնի Պաշտպանական հետազոտությունների թագավորական քոլեջում (2005 թ.), Միջազգային Հարաբերությունների ծրագիր Լոնդոնի Քինգս քոլեջում (2005-2006)։

Տիրապետում է անգլերենին, ֆրանսերենին և ռուսերենին, ունի ինժեներ-ճարտարագետի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի զինվորականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գեներալներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չեխիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Սուրեն Զաքարյան

**Սուրեն Կարոյի Զաքարյան** (), կոմպոզիտոր, դաշնակահար։

Կարո Զաքարյանի որդին։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1986 թվականից, վարչության անդամ՝ 2013 թվականից)։

Ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (1981 թվական) և ասպիրանտուրան (1983 թվական), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (1985 թվական)։ 1987 թվականից դասավանդում է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (դաշնամուրի ամբիոնի վարիչ՝ 2002 թվականից)։

## Ստեղծագործություններ

Հեղինակ է սիմֆոնիկ, կամերային ստեղծագործությունների, որոնք կատարվել են Հայաստանում, Ֆրանսիայում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Իսրայելում և ԱՄՆ-ում։ Կոմպոզիտորների համամիութենական մրցույթի 2-րդ, 3-րդ (1985 թվական, Մոսկվա), Հենրիկ Վենյավսկու անվան միջազգային մրցույթի 1-ին (1990 թվական, Լեհաստան) մրցանակներ, ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալ (2017 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Գևորգ Բոյաջյան (երգիչ)

**Գևորգ Բոյաջյան** (), հայազգի երգիչ, տենոր։

## Կենսագրություն
Գևորգ Բոյաջյանը ծնվել է Ստամբուլում, 1945 թվականին։ Հանդես է եկել հայկական եկեղեցիներում և երգչախմբերում, 1962 թվականին ընդգրկվել է Ստամբուլի քաղաքապետարանի երգչախմբի կազմում։ Առաջին անգամ, որպես մենակատար, ելույթ է ունեցել 1968 թվականին՝ Գաետանո Դոնիցետի  «Լյուչիա դի Լամերմուր» օպերայում։ 1972 թվականից եղել է Ստամբուլի պետական օպերային թատրոնի մեներգիչ, կատարել գլխավոր դերերգեր Գաետանո Դոնիցետտիի «Դոն Պասկուալե», Ջուզեպպե Վերդիի «Ռիգոլետտո», Ջակոմո Պուչինիի «Չիո-Չիո սան», Շառլ Գունոի յ«Ֆաուստ» և այլ օպերաներում և Կառլ Օրֆի «Կարմինա Բուրանա» բեմական կանտատում։

1973 թվականին Զալցբուրգում և Ստամբուլում, 1974 թվականին Իռլանդիայում մասնակցել է փառատոների։ 1970-ական թվականների վերջերին տեղափոխվել է Իտալիա, որից հետո 4 տարի երգել է Լոնդոնի օպերային թատրոնում։

Ունեցել է համերգներ, կատարել է հայկական երգեր։ 1980 թվականին Ժնևում երգել է արիաներ Ջուզեպե Վերդիի «Տրավիատա», Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Դոն Ժուան», Ջակոմո Պուչինիի «Տոսկա» և այլ օպերաներից։ Հայ երաժիշտների ստեղծագործություններից Գևորգ Բոյաջյանը կատարել է Մակար Եկմալյանի, Էդգար Հովհաննիսյանի, Գևորգ Արմենյանի երգերից։

Գևորգ Բոյաջյանը մահացել է Իտալիայում, 1985 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ տենորներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Դիըբոն)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայ Առաքելական եկեղեցի ԱՄՆ Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքի Ուոթերման փողոցում, որը կառուցվել է 1932 թվականի մայիսի 24-ին։ Միչիգան նահանգի Դիրբորն քաղաքի ներկայիս Շենքն օծվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Այն ծառայում է հայերին Արևելյան Միչիգանում և հանդիսանում է Ամերիկայի Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդարանի եկեղեցիներից մեկը։ Եկեղեցին գտնվում է Կիլիկիայի Սուրբ Աթոռի իրավասության ներքո։ Համայնքն աջակցում է տարեց քաղաքացիների համար նախատեսված հայկական կենտրոնին, որը կոչվում է նաև St Sarkis Towers, որն իրենից ներկայացնում է 151-բնակարանային բնակելի համալիր անապահով և տարեց մարդկանց համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.saintsarkis.org

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Դետրոյթի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Պողոս եկեղեցի (Սիրաքյուս)

**Սուրբ Պողոս,** Հայ Առաքելական Եկեղեցի ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի Սիրաքյուս քաղաքում, որը հիմնադրվել է 1908 թվականին։

1956 թվականին եկեղեցին գնել է իր ներկայիս շենքը Հյուսիսային Գեդդես փողոցում՝  Park Avenue Methodist եկեղեցուց։ Կառույցը 2010 թվականի հունիսի 9-ին գրանցվել է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։

## Արտաքին հղումներ

* Սուրբ Պողոս Հայ Առաքելական Եկեղեցի - Սիրակուզայի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Սիրաքյուսի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայոց արևելյան թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
JoWooD Entertainment

**JoWooD Entertainment**, ավստրալիական ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ և հրապարակմամբ։ Հիմնադրվել է 1995 թվականին։ Ընկերությունը հայտնիություն է ձեռք բերել 1998 թվականին թողարկված Industry Giant խաղի շնորհիվ։ Տևական ժամանակ ընկերությունը համարվել է Արևմտյան Եվրոպայի առաջատարը։ 2011 թվականին ընկերությունը հայտարարեց սնանկացման մասին։

## Պատմություն
2003 թվականի օգոստոսի 14-ին մտավոր սեփականության աճուրդի ժամանակ JoWooD Productions ընկերությունը 90 հազար դոլարով գնեց Jacked բրենդը։

2011 թվականի հունվարի 7-ին JoWood ընկերությունը հայտարարեց սնանկացման մասին և սկսեց վերակազմավորման գործընթացը, սակայն ներդրողների հետ չկարողանալով համաձայնության գալ, ընկերության ստիպված էր փակվել։ 2011 թվականի հուլիսին JoWooD Entertainment-ի ակտիվները՝ այդ թվում նաև Quantic Lab-ը, գնվեց Nordic Games-ի կողմից, իսկ ընկերությունը պաշտոնապես փակվեց։

## Խաղերի ցանկ
* Industry Giant (1998)
* Industry Giant II (2002)
* Industry Giant 2: 1980—2020 
* Industry Giant 2 Gold
* Railroad Pioneer (2003)
* Neighbours from Hell (2003)
* Neighbours from Hell 2: On Vacation (2004)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Միջին Անկուզիք եկեղեցի

**Միջին Անկուզի,** հայկական ավերված եկեղեցի Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության լքված Միջին Անկուզիք (Օրթա Անզըր) գյուղում (Ջուլֆայի շրջան)։ Այն գտնվում էր լքված գյուղի արևմտյան մասում։

## Պատմություն
Եկեղեցին վերանորոգվել է 17-րդ դարում։ Այն արդեն ավերակների մեջ էր, երբ պատմաբան Արգամ Այվազյանը Նախիջևանում դաշտային աշխատանքի ժամանակ հետազոտում էր այն։

## Ոչնչացում
Եկեղեցու ավերակները պահպանվել էին ուշ խորհրդային շրջանում, սակայն 1997-ից մինչև 2009-ի նոյեմբերի 11-ն ընկած ժամանակահատվածի ինչ-որ պահի ավերակները ջնջվել են երկրի երեսից, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Մարիամ եկեղեցի (Սայդաբադ)

**Սուրբ Մարիամ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Եկեղեցի Հնդկաստանի Արևմտյան Բենգալիա նահանգի Մուրշիդաբադ շրջանի Բահարամփուրի քաղաքի մոտ գտնվող Կոսիմբազար Սայդաբադ քաղաքում։ Այն նվիրված է Հիսուսի մորը՝ Մարիամին։

## Պատմություն
Սուրբ Մարիամ եկեղեցին իր միջոցներով կառուցել է Խոջա Պետրոս Առաթունը 1757–58 թվականներին՝ ի հիշատակ իր ծնողների և եղբայրների։ Նա այն ժամանակ եղել է Կալկաթայի հայ համայնքի ղեկավարը։ Եկեղեցու կառուցման արժեքը կազմել է երկու լաք երեսունվեց հազար ռուփի։

Հայ վաճառական և Հայկական բարեգործական ակադեմիայի հիմնադիր Մանացաքեն Վարդոնն ապրում էր Սայդաբադում։  Իր մահից հետո, 1827 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, նա թաղվեց այս եկեղեցում։

Եկեղեցին փակվել է 1860 թվականին։ 2005 թվականին Կալկաթայի հայ եկեղեցական համայնքի կողմից սկսված հիմնանորոգումից հետո եկեղեցին վերաօծվել է 2006 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

հ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կալկաթայի հոգևոր հովվության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սայդաբադի եկեղեցիներ