open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոնտակտային ոսպնյակներ

մինի
**Կոնտակտային ոսպնյակները** աչքի մակերևույթի վրա տեղադրվող ոսպնյակներ են։ Կոնտակտային ոսպնյակները համարվում են բժշկական սարքեր և կարող են օգտագործվել տեսողության շտկման, կոսմետիկ կամ թերապևտիկ նպատակներով։ Ըստ 2004 թվականի գնահատումների՝ աշխարհում 125 միլիոն մարդ օգտագործում է կոնտակտային ոսպնյակներ։ 2010 թվականին կոնտակտային ոսպնյակների համաշխարհային շուկան գնահատվել է 6,1 միլիարդ դոլար։ Բազմաթիվ վերլուծաբանների գնահատմամբ, լինզաների համաշխարհային շուկան 2015 թվականին կկազմի 11,7 մլրդ դոլար։ 2010 թվականի դրությամբ, կոնտակտային լինզաներ օգտագործողների միջին տարիքը  31 տարեկանն էր, իսկ երկու երրորդը՝ կանայք են։
 
Մարդիկ կրում են կոնտակտային ոսպնյակներ բազմաթիվ պատճառներով։ Այն մարդիկ, ովքեր ունեն տեսողության խնդիր, սակայն չեն ցանկանում ակնոց կրել, կրում են լինզաներ։ Ոմանք էլ կրում են կոսմետիկ նպատակներով՝ ցանկանալով փոխել աչքի գույնը։ Ի տարբերություն ակնոցների կոնտակտային ոսպնյակները ապահովում են ամբողջական տեսողություն, չեն խոնավանում (անձրևից, ձնից, խտացումից և այլն) կամ քրտնում։ Կոնտակտային լինզաները հատկապես նախընտրում են մարդիկ, ովքեր զբաղվում են սպորտով, կամ պարզապես ակտիվ կենսակերպ են վարում։ Բացի այդ կոնտակտային լինզաներ կրելու դեպքում մարդիկ կարող են կրել իրենց ցանկացած արևային ակնոցը։
 
Կոնտակտային լինզաների շուկան հակված է աճի, քանի որ աչքի հետ կապված խնդիրները՝ աստիգմատիզմը, հեռատեսությունն ու կարճատեսությունը, գնալով ավելի տարածված են դառնում։ Աճին նպաստող մյուս գործոններն են նաև բնակչության մեծացումը, նորաձևությունը, տեխնոլոգիական առաջընթացը։ Ըստ կանխատեսումների 2020 թ. կոնտակտային լինզաների շուկայի արժեքը կհասնի 13.5 միլիարդ դոլարի։

## Պատմություն
Ուղղիչ ոսպնյակներ ուղղակիորեն աչքի մակերեսին դնելու գաղափարն առաջին անգամ առաջարկվել է 1508 թվականին Լեոնարդո դա Վինչիի կողմից։
1637 թվականին Ռենե Դեկարտը հրատարակեց իր աշխատանքը, որտեղ նա ներկայացրել է օպտիկական սարքի գծագրերը։ Այս սարքը բաղկացած էր ջրով լցված ապակե խողովակից, մի ծայրին խոշորացույց էր ամրացված, իսկ մյուս ծայրը մոտենում էր աչքին։ Այնուհետև անգլիացի ֆիզիկոս Թոմաս Յանգը բարելավել է Ռենե Դեկարտի սարքը՝ օգտագործելով ավելի կարճ խողովակ՝ դրանով իսկ փոխհատուցելով բեկման թերությունները։
1888 թվականին գերմանացի ֆիզիոլոգ Ադոլֆ Գաստոն Յուջին Ֆիկը նկարագրել է օպտիկական հզորությամբ առաջին ապակե ոսպնյակը։ Առաջին ոսպնյակը պատրաստվել և բժշկական պրակտիկայում ներդրվել է 1889 թվականին գերմանացի ակնաբույժ և գյուտարար Ավգուստ Մյուլերի կողմից։ Նա պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը՝ «Ակնոցներ և եղջերաթաղանթի ոսպնյակներ» թեմայով։ Ավգուստ Մյուլլերն օգտագործել է առաջին ոսպնյակները՝ կարճատեսության տեսողությունը շտկելու համար։
1999 թվականին հայտնվել են առաջին սիլիկոնե հիդրոգելային ոսպնյակները։ Դա իսկական մեծ նվաճում էր։ Ոսպնյակները կոչվում էին «շնչող», քանի որ դրանց օդակրությունը զգալիորեն ավելի բարձր էր, քան հիդրոգելային ոսպնյակները։ Հիդրոգելային ոսպնյակները չի կարելի կրել ավելի քան 8 ժամ, իսկ սիլիկոնային հիդրոգելը միանգամից մեծ տարածվածություն է ձեռք բերել նրանց շրջանում, ովքեր օրերով ոսպնյակները չեն հանում։ Այս պահին աշխարհի բնակչության մոտ 2%-ը կրում է կոնտակտային ոսպնյակներ, որոնցից 36 միլիոնը՝ ԱՄՆ-ում, 20 միլիոնը՝ Եվրոպայում և 14 միլիոնը՝ Ճապոնիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Բրանդհորստի թանգարան

**Բրանդհորստի թանգարան** (), գեղարվեստի թանգարան Մյունխենում։ Բացվել է 2009 թվականի մայիսի 21-ին Մյունխենում։ Այն ներկայացնում է Henkel-ի վստահված անձանց ժառանգների Ուդո Ֆրից Հերմանի և Անետ Բրանդհորստի ժամանակակից արվեստի հավաքածուից մոտ 200 ցուցանմուշ։ 2009 թվականին Բրանդհորստի հավաքածուն բաղկացած է եղել ավելի քան 700 աշխատանքներից։

## Պատմություն
Հենկելի հիմնադրի թոռնուհին՝ Անետ Բրանդհորստը և նրա ամուսինը՝ Ուդո Ֆրից Հերմանն արվեստի նմուշներ սկսել են հավաքել 1971 թվականից։ Երբ 1999 թվականին Անետը քաղցկեղից մահացավ, նրա ամուսինը՝ Ուգոն, հավաքածուն նվիրաբերեց Բավարիայի նահանգին՝ պայմանով, որ պետությունը կապահովի հարմարավետ վայր դրա համար։ 67 միլիոն դոլարի շինարարական ծախսերը ֆինանսավորվել են Բավարիայից։

## Շենք
Երկար, երկհարկանի ուղղանկյուն կառույցով և բազմագույն ճակատով 23 գունավոր փայլերով 36000 ուղղահայաց կերամիկական լուվրերից բաղկացած շենքը ստեղծվել է Sauerbruch Hutton ճարտարապետական ընկերության կողմից և գտնվում է Մյունխենի թանգարանային արեալի Ժամանակակից պինակոտեկի հարևանությամբ։ Շենքը ունի երեք ցուցահանդեսային տարածք, որոնք իրար միացված են աստիճաններով։ Բոլոր պատկերասրահները (բացառությամբ Media Suite-ի) ունեն սպիտակ պատեր և դանիական կաղնու փայտից հատակներ։

## Հավաքածու
Թանգարանում ցուցադրվում է Էնդի Ուորհոլի մոտ 100 աշխատանքների համապարփակ ընտրանին («Մուրճ և մանգաղ», 1976, «Վերջին ընթրիք», 1986) և Սայ Տվոմբլիի ավելի քան 60 աշխատանքներ՝ դարձնելով այն Տվոմբլիի ԱՄՆ-ից դուրս ամենամեծ հավաքածուն։ Տվոմբլիի «Լեպանտո» մոնումենտալ շարքը վերաբերում է 1571 թվականի Օսմանյան կայսրության և Սուրբ Լիգայի ուժերի միջև ծովային ճակատամարտին։ Թանգարանի սենյակներից մեկը՝ անկանոն ութանկյունը, ստեղծվել է հատուկ Լեպանտո շարքի համար՝ 12 մասերից բաղկացած նկար։

* Սայ Տվոմբլի՝ «Bacchus», «Ամառային խելագարություն», «Անվերնագիր (Վարդեր)»
* Էնդի Ուորհոլ՝ «Ինքնադիմանկար», «Հավկիթներ» «Դանակներ», «Մերիլին», «Նատալի Վուդ», «Մանանեխի մրցավազքի խռովություն» (1963)

Ներկայացված են նաև Յոզեֆ Բոյսը, Մարիո Մերցը, Յաննիս Կունելլիսը, Գեորգ Բազելիցը, Ֆրանչեսկո Կլեմենտեն, Գերհարդ Ռիխտերը, Բրյուս Նաումանը, Ժան Միշել Բասկիան, Մայք Քելլին, Զիգմար Պոլկեն, Ջոն Չեմբերլենը, Ռոբերտ Գոբերը, Էրիկ Ֆիշլը, Ալեքս Կացը և Դեմիեն Հյորստը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բրանդհորստի թանգարան
* Museum Brandhorst review by a+t architecture publishers

Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Կատեգորիա:2009 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:Գերմանիայի ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Կատեգորիա:Մյունխենի թանգարաններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատկերասրահներ
Քենիոն Քոքս

**Քենիոն Քոքս** (, ), ամերիկացի նկարիչ, գրող մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1856 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Կենոն Քոքսը սիրել և հետաքրքրված է եղել նկարչությամբ դեռ մանկուց։ Չնայած ծանր հիվանդությանը` նա սովորել է նկարչություն Ցինցինատիի Մաք-Միքենի դպրոցում, հետո Փենսիլվանիայում գտնվող Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում (1876-77)։ 1877 թվականին նա մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել է Ժան Լեոն Ժերոմի և Կառլոս Դյուրանի մոտ, իսկ հետո Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում Ալեքսանդր Կաբանելի մոտ։ 1878 թվականին ճամփորդել է դեպի Իտալիա և ծանոթացել Արվեստի վերածննդի դարաշրջանին։ 1882 թվականին վերադարձել է ԱՄՆ և բնակվել Նյու Յորքում։ Եղել է Ամերիկյան նկարիչների համայնքի և Դիզայնի ազգային ակադեմիայի անդամ։ 1910 թվականին պարգևատրվել է ամերիկյան ճարտարապետների լիգայի պատվո-շքանշանով։ Կենոն Քոքսը համարվում է ռեալիզմի և ակադեմիական նկարչություն տիպիկ ներկայացուցիչ։ Ստեղծել է դիմանկարներ, բնանկարներ, կենցաղային իրավիճակների պատկերող կտավներ և նկարներ` պատկերված Նյու ժանրով։ Մանրամասնորեն աշխատել է իր ստեղծագործությունների կոմպոզիցիաների վրա։ Եղել է մի շարք գրքերի պատկերազարդումների և թատերական դեկորացիաների հեղինակ։ Նկարել է նաև որմնանկարներ, մասնավորապես զարդարել է ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանը։ Բացի այդ զբաղվել է նկարչական քննադատությամբ, եղել է տաղանդավոր բանաստեղծ։ Մահացել է թոքերի բորբոքումից 1919 թվականի մարտի 17-ին։ Դիակը հրկիզվել է։ Կինը` Լուիզա Քոքսը նույնպես եղել է նկարիչ։

## Պատկերասրահ

File:Kenyon Cox by Coffin.jpg|
File:Kenyon Cox - A Blonde (1891).jpg|
File:Kenyon Cox - Portrait of Maxfield Parrish (1905).jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Թոմաս Բրեգ

**Թոմաս Բրեգ** (, ), ամերիկացի փաստաբան և քաղաքական գործիչ։ Հյուսիսային Կարոլինայի նահանգապետ (1855-1859)։

## Կենսագրություն
Բրեգը ինը տարի սովորել է Ուորետոնի ակադեմիայում, ապա երեք տարի Կոնեկտիկուտ քաղաքում գտնվող Ռազմական ակադեմիայում։
 
Նա վարել է քաղաքականություն և 1842 թվականին ընտրվել Հյուսիսային Կարոլինայի Դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ, որտեղ նա ղեկավարում էր իրավաբանական կոմիտեն։ 1844, 1848 և 1852 թվականներին Բրեգը Դեմոկրատական կուսակցության համագումարի պատվիրակ էր։
 
1855-1859 թվականներին նա Հյուսիսային Կարոլինայի նահանգապետն էր, այնուհետև 1859 թվականին Դեմոկրատական կուսակցության կողմից ընտրվեց ԱՄՆ-ի Սենատում։ 1861 թվականի մարտի 8-ին թողեց Սենատը, դրանից հետո՝ 1861 թվականի հուլիսի 11-ին պաշտոնապես հեռացվեց պալատից՝ սադրանքներ իրականացնելու համար։ 1861 թվականին Բրեգը դարձավ Կոնֆեդերացիայի գլխավոր դատախազ։ Նա իր օրագրում նշել է, որ նոր աշխատանքը հիասթափեցրել է նրան, քանի որ նախագահ Ջեֆորսոն Դևիսը հաշվի չի առել իր կարծիքը4։ Բրեգը իր ժամանակը նվիրաբերել է անձանց իրավունքների պաշտպանությանը։

1837 թվականի հոկտեմբերին նա  ամուսնացել է։ 1862 թվականի նոյեմբերի 7-ին տեղափոխվել է  Ռոլի և դարձել Կոնֆեդերացիայի նախագահի անձնական ներկայացուցիչ։
 
Քաղաքացիական պատերազմից հետո վերադարձել է փաստաբանական և քաղաքական գործունեությունը։
 
Թոմաս Բրեգը մահացել է 1872 թվականի հունվարի 21-ին Ռոլիում։ Ջեքսոն քաղաքում մինչ օրս պահպանվել և դարձել է թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կարող կինը

**«Կարող կինը»** (, թարգմանաբար «Մերկի ուսումնասիրումը կամ կարող Սյուզանը»), ֆրանսիացի պոստիմպրեսիոնիստ, սինթետիզմի, պրիմիտիվիզմի հիմնադիր և նախակարապետ Պոլ Գոգենի նկարը։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1879 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 114,5 × 79,5 սմ։ «Կարող կինը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Կարլսբերգի նոր գլիպտոտեկում (Կոպենհագեն, Դանիա)։

## Նկարագիր
«Կարող կինը» ստեղծագործությունում Պոլ Գոգենը պատկերել է կար անող հոլանի կնոջ։ Վերջինս նստել է մահճակալի ծայրին։ Նկարը շատ անսովոր է հեղինակի արվեստի մեջ։ Այն տարբերվում է տվյալ ժամանակահատվածի իդեալականացված կանանց կերպարներից։ Կտավում հեղինակը վրձնել է երիտասարդ թխահեր կնոջ, ով թեթևորեն հակվել է դեպի առաջ ու կար է անում. առաջ հակվելուց երևում են կնոջ որովայնի ծալքերը։ Կինը նստած է սպիտակ վուշե սավանի վրա։ Մահճակալի ծայրին կապույտ և կանաչ ծածկոց է, իսկ պատին փակցված են շերտավոր գոբելեն և մանդոլին. վերջիններս Պոլ Գոգենի այլ նկարներում ևս հանդիպում են։ Գոբելենը նկարված է երկնագույն, կանաչ և սպիտակ երանգներով, որոնք գունային ներդաշնակությամբ լրացնում են կտավի գույները։ Այս գունային խաղի կիրառումը և գոբելենի նախշերը Գոգենի առավել վաղ օրինակներից է։

## Պատմություն
«Կարող կինը» կտավն առաջին անգամ հանրությանն է ներկայացվել իմպրեսիոնիստների ցուցահանդեսին։ Այդ ժամանակ կտավը չի վաճառվում։ Գոգենի կինը՝ Մատտեն նկարն արգելում է տանը փակցնել։ Սակայն հետո, երբ Գոգենը Կոպենհագենում չէր, կինը վաճառում է այս ստեղծագործությունը 1892 թվականին Թեոդոր Ֆիլիպսենին։ Նկարի սեփականատերը սկզբից ցանկանում էր այն հանձնել Լուվրի թանգարանին, սակայն հետագայում փոխում է միտքը և կտավը 1920 թվականին հանձնում Կոպենհագենի գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանին։

«Կարող կինը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Կարլսբերգի նոր գլիպտոտեկում։ Գույքացուցակի համարն է՝  MIN smk-3453:

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կարող կինը» Կարլսբերգի նոր գլիպտոտեկի կայքում 

Կատեգորիա:1879 նկարներ
Կատեգորիա:1880 նկարներ
Կատեգորիա:Կարլսբերգի նոր գլիպտոտեկի նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Պոլ Գոգենի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ
Դուեյն Մարթին

**Դուեյն Մարթին** (, ), ամերիկացի դերասան։

## Անձնական կյանք
Մարթինը ծնվել է Բրուքլինում, Նյու Յորքում և համարվում է Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտ։ Համալսարանում նա խաղացել է բասկետբոլի թիմում։ Նա ամուսնացած է «Մարթին» և «Իմ կինը և երեխաները» սերիալի աստղ՝ Թիշա Կեմպբելլ-Մարթինի հետ։ Զույգը ամուսնացել է 1996 թվականին օգոստոսի 17-ին։ Նրանք ունեն 2 տղա՝ Քսեն Մարթինը, ով  ծնվել է 2001 թվականի օգոստոսի 8-ին և Իեզեկիելը, ով ծնվել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։

## Կարիերա
Մարթինը ոչ երկար ժամանակ խաղացել է Նյու Յորքի ազգային միության բասկետբոլի խմբում։ Նա նաև համարվում է Impact Sports ընկերության տերը, որը ներկայացնում է պրոֆեսիոնալ ատլետների։ Առաջին անգամ Մարթինը հեռուստաէկրանին հայտնվել է «Ամբողջ գիշերը» սերիալի ոչ մեծ դերում NBC հեռուստաալիքով, որում նկարահանվում էին՝ Պաթթի Լաբելը, Վիվիկա Ֆոկսը և Մորրիս Չեստնատը։ Նա նաև հայտնվել է Boyz II Men խմբի «I'll Make Love to You» տեսահոլովակում։

Fox հեռուստաալիքի փոքր սիթքոմում «Ստանալ անձնական»-ը Մարթինը, Վիվիկա Ֆոկսի և Ջոն Կրաիրերի օգնությամբ, վերադարձել է հեռուստաէկրան։ Նա խաղացել է լրագրող Ռոբերտ Ձեյմսի դերը «Ամեն ինչ ԱՄՆ-ից» CW հեռուստաալիքով։ Սերիալում խաղացել են նաև Լիզա Ռեյը, Թոնի Ռոկը և Կամանի Գրաֆֆինը։

## Ֆիլմագրություն
* Սպիտակ մարդիկ չեն կարողանում ցատկել (1992)
* Ծայրով (1994)
* Թանաքաման (1994)
* Քաշել շրջադիտակը(1996)
* Fakin' Da Funk (1997)
* Ճիչ 2 (1997)
* Ձգտել (1998)
* Ֆակուլտետ (1998)
* Խռովություն (1999)
* Ամեն կիրակի (1999)
* Ազատեք մեզ Եվայից (2003)
* Ճնշում և տաքացում (2003)
* Արքայազն Չարլզ (2003)
* Ինչ է տղան սիրում (2004)
* The Seat Filler (2004)
* Օրոնքի դեմ (1991)
* Թռչուն (1992)
* Ամբողջ գիշեր (1992—1993)
* Արքայազնը Բևեռլի-Հիլսից (1993—1995)
* Կյանքի սինգլը (1997)
* Եղբայրների մեջ (1997)
* Ստանալ անձամբ (1998)
* Զուգար-Հիլլ (1998)
* Ընկերներ (2000)
* Դեմ առ դեմ (2001)
* Այո, թանկագինս (2002)
* Էբբի (2003)
* Ամեն ինց ԱՄՆ-ից (2003—2007)
* Ուրվականների հետ խոսացողը (2006)
* Ռիտա Ռոկս (2009)
* Պոլ Ռաիզերը ցույց տվեց (2010)գլխավոր դեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Duane Martin cast bio on The CW 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Լառ-Մարգար (պատմվածք)

**Լառ-Մարգար**, հայ հայտնի արձակագիր Ակսել Բակունցի պատմվածքներից։ Ներառված է «Մթնաձոր» ժողովածուի մեջ։

## Սյուժե
Մարգարը` մի հասարակ գյուղացի, տեղափոխվել էր իր գյուղից և մի ուրիշ գյուղ գնացել ու ապրում էր կնոջ և թոռան հետ։ Որդին մահացել էր ավելի վաղ։ Այդտեղ Լառ-Մարգարը զբաղվում էր այգեգործությամբ։ Նա գյուղի ջրվորն էր։ Գիշեր-ցերեկ առուների մոտ ջուր էր բաժանում, հսկում առուներին, առուների մաքրությանը նայում։ Այդ գյուղում բոլորը ճանաչում էին նրան և անուն էին դրել` Լառ-Մարգար։ Ոչ մի բարեկամ, հարազատ չուներ, ջուրն արդար էր բաժանում։ Քչերն էին համարձակվում ջրվորին խաբելով հերթից դուրս ջուր գողանալ։ Ջրգողության դեպք տեսնելիս Լառ-Մարգարը բարկանում էր և ասում էր, որ գողացած ջրով ծառը պտուղ չի տա։ Սա նրա համոզումն էր։

Մի օր սկսվում է տեղահանությունը։ Բոլորը սայլերով գնում էին։ Գնում էր նաև Մարգարը իր կնոջ և թոռան՝ Թորոսիկի հետ։ Երբ նրանք հասնում են մի ավազուտի, արդեն ո՛չ սայլը կար, ո՛չ էլ զույգ եզները։ Նրանք ընկել էին մի շարք մարդկանց հետ այնտեղ, ուր միայն ավազ էր և չորացած ծառեր։ Մի օր այդ գյուղում մարդահամար են անում և սկսում ճանապարհները կառուցել։ Մարգարը նույնպես կառուցում էր։ Նա նաև այնտեղ ծառեր էր տնկում։

Մի երեկո Մարգարի կինը գանգատվում է սրտի ծակոցից, Մարգարը դուրս է գալիս, որպեսզի քար գտնի և տաքացնի, որ դնի պառավի կրծքին. իրենց գյուղում այդպես էին անում։ Բայց Մարգարը վերադառնում է ձեռնունայն։ Պառավը չի դիմանում ցավին և մահանում է։ Շատ է տխրում Մարգարը, հետո որոշում է ճանապարհի համար նախատեսված քարերից մեկը վերցնել և դնել պառավի գերեզմանի վրա, որովհետև շները կարող էին գզել կնոջ մարմինը։ 
Մի օր երկու մարդ են գալիս և ծեծում են նրան քարը գողանալու համար։

Որոշ ժամանակ հետո բոլորը հավաքում են վրանները և ճանապարհ ընկնում։ Մարգարը նույնպես բռնում է Թորոսիկի ձեռքը, վերցնում մի քանի կապոց և գնում մյուս բոլորի հետ։

Մարգարի շալակին՝ կնոջ թաշկինակի մեջ ծիրանի կորիզներ կային։ Իրենց գյուղի ծիրանուտում մի ծիրանի կար, պտուղը՝ քաղցր, Մարգարի կինը այդ ծիրանի կորիզներն էր հավաքել, որ մյուս տարի տնկի տան առաջ։ Երբ հեռանում են, Մարգարը երկու միտք ուներ՝ Թորոսիկին պահել մեծացնել, և ծիրանի կորիզները պահել մի ապահով հողում։ 3 տարի է անցնում։ Մարգարը ոչ մի տեղ չի հարմարվում։ Բայց Լառ-Մարգարը աշխատում էր, զրկում իրեն ամեն բանից, ամեն ինչ պահում Թորոսիկի համար։

Մի օր Թորոսիկը բարձրանում է շոգենավի տախտակամածին։ Այնտեղ էր նաև իր պապիկը, ուրիշներ էլ կային՝ հարևաններ, ծանոթ մարդիկ, իսկ Մարգարը ուրախ էր, կարծես երիտասարդացել էր։ Ու երբ Թորոսիկը հարցնում է իր պապին, թե այս նավն իրենց ո՞ւր պիտի տանի, Մարգարը պատասխանում է, որ տանելու է իրենց երկիր։

Այդ երկրի համար Մարգարը նվեր է տանում միայն Թորոսիկին և ծիրանի կորզները։ Մարգարը նայում է ծովին և հանում իր գրպանից տան բանալիներն և նետում ծովը։ Հետո երևում է Արարատի գագաթը և Մարգարի աչքերում արցունքներ են հայտնվում։ 
Մարգարը և Թորոսիկը շարունակում են ապրել իրենց հայրենիքում, որտեղ Լառ-Մարգարը տնկել էր ծիրանի ծառը և որտեղի դպրոցում սովորում էր Թորոսիկը։

## Կերպարներ
* Լառ-Մարգար
* Թորոսիկ
* Պառավ կին 
* Հարևաններ
* Գյուղացիներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Լառ-Մարգարի» աուդիոտարբերակը
* Հայկական հանրագիտարան, Ակսել Բակունց 
* Լառ-Մարգար 

Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Կատեգորիա:Ակսել Բակունցի ստեղծագործություններ
Ջեմիլա

**Ջեմիլա** (, ), նախկինում **Կուիկուլ**, փոքր լեռնային գյուղ է Ալժիրում, որը գտնվում է Ալժիր քաղաքի արևելյան կողմի հյուսիսային ափի մոտ։ Այստեղ հայտնաբերվել են Հյուսիսային Աֆրիկայի որոշ լավ պահպանված Բերբերական-Ռոմանական  ավերակներ։ Այն տեղակայված է Կոնստանտինոիս և Պետիտ Կաբիլիի (Բեյս Կաբիլլի) սահմանակից շրջաններում։

1982 թվականին Ջեմիլան դարձավ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ` լեռնային շրջանում հռոմեական ճարտարապետության եզակի միջավայրի համար։ Հին Կուիկուլում նշանակալից կառույցները ներառում են թատրոն, երկու «ֆորա» (), տաճարներ, բազիլիկներ, կամարներ, փողոցներ և տներ։ Հատկապես լավ պահպանված ավերակները շրջապատում են Հարշի ֆորումը, մեծ լուսավորած հրապարակ, որը նշանավորվում է հրաշալի կամարով։

## Հռոմեական Կուիկուլ

Կուիկուլ անունով քաղաքը կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում 900 մետր բարձրության վրա, որպես հռոմեական ռազմակայան, որը գտնվում է Նումիդիա նահանգի նեղ եռանկյունաձև բարձրավանդակի վրա։ Տեղանքը մի փոքր խորդուբորդ է, տեղակայված երկու գետերի միացմամբ։

Կուիկուլի շինարարները քաղաքը կառուցել են ստանդարտ պլանով՝ կենտրոնում Ֆորում և երկու հիմնական փողոցներ, դրանք կրում էին Կարդո Մաքսիմուս և Դեկումանուս Մաքսիմուս անվանումներըր սրանք կազմում էին հիմնական առանցքները։ Քաղաքը ի սկզբանե բնակեցված էր իտալացի հռոմեական զինվորների գաղութով, և ի վերջո աճեց՝ դառնալով մեծ առևտրային շուկա։ Քաղաքի բարգավաճմանը նպաստող ռեսուրսները հիմնականում գյուղատնտեսական էին (հացահատիկներ, ձիթապտղի ծառեր և ֆերմա)։

3-րդ դարում Կարակալլայի թագավորության ժամանակ Կուիկուլի կառավարիչները մի քանի հին կառույցներ քանդեցին և կառուցեցին նոր ֆորում։ Նրանք շրջապատեցին այն ավելի մեծ և ավելի տպավորիչ շինություններով, քան նրանք, որոնք սահմանակից էին հին Ֆորումին։ Տեղանքի ձևը խոչընդոտում էր, և նրանք կառուցեցին թատրոնը քաղաքի պարիսպներից դուրս, որը բացառիկ էր։

4-րդ դարում, երբ տարածված էր Քրիստոնեությունը, իր հետ բերում էր բազիլիկ կառույցները և մկրտության շինություններ։ Նրանք գտնվում էին Կուիկուլի հարավում, «քրիստոնյա» կոչվող թաղամասում և դրանք հանրաճանաչ վայրեր էին։

Կուիկուլի եպիսկոպոսներից Պուդենցիանոսը մասնակցել է 255 թվականի Կարթագենի խորհրդին, իսկ Էլպիդոֆորուսը 348 թվականի խորհրդին։ Կրեսկոնիոսը կաթոլիկ եպիսկոպոս էր, որը ներկայացնում էր Կուիկուլը 411 թվականի Կարթագենի խորհրդին կաթոլիկ և դոնաթիստական եպիսկոպոսների միջև։ Վերջինս մահացավ համաժողովից առաջ։ Քրեսենսը կաթոլիկ եպիսկոպոսներից մեկն էր, ում 484 թվականին Արիանի Վանդալ Հուներիկ թագավորը հրավիրվեց Կարթագեն։ 533 թվականին բյուզանդացիները գրավեցին Կուիկուլը։ Այն այլևս եպիսկոպոսական նստավայր չէ, սակայն այսօր համարվել է կաթոլիկ եկեղեցու կողմից որպես տիտղոսակիր աթոռ։

Քաղաքը դանդաղ կերպով լքվեց Հռոմեական կայսրության անկման հետևանքով, 5-րդ դարի և 6-րդ դարի շրջանում։ Կայսր Հուստինիանոսի կառավարության ժամանակ որոշակի բարելավումներ իրականացվեցին, այդ թվում՝ պարսպի ամրապնդումը։

Ավելի ուշ մուսուլմանները գերիշխեցին այս տարածաշրջանում, սակայն չբնակեցրեցին Կուիկուլը, այլ վերանվանեցին Ջեմիլա, որը արաբերեն նշանակում է «գեղեցիկ»։

## Տես նաև
* Ալժիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Djemila, Algeria 
* Official UNESCO Site for Cuicul-Djémila
* Photos of Cuicul (Djemila)

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ալժիրում
Կատեգորիա:Աֆրիկայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքներ
Վալույկիի պատմագեղարվեստական թանգարան

**Վալույկիի պատմագեղարվեստական թանգարան,** գիտական, մշակութային-կրթական կենտրոն, որը գտնվում է Վալյուկի քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1964 թվականին։

Թանգարանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 961,5 մ², տեղագրման՝ 534,9 մ², ժամանակավոր ցուցահանդեսների համար՝ 104,0 մ², պահոց՝ 101,9 մ²։

## Պատմություն
Թանգարանի շենքը կառուցվել էր 1913 թվականին, Վալույկիի ինքնավարության կողմից, որպես Բարձրագույն սկզբնական ուսումնարանի շենք, Ալեքսեյ Ստեփանովիչ Կունիչևի նախագծով և աննախադեպ ուսումնական հաստատություն էր հանդիսանում Բելգորոդյան շրջանի համար, կառուցված ժամանակակից արվեստի դարաշրժանում, ճարտարապետական առումով ընդգրկելով դասական հնարքներ և տարրեր։

Թանգարանը հիմնադրվել է 1964 թվականին, Վալյուկի քաղաքի բնակիչ, Ղրղզստանի ԽՍՀ-ի ազգային նկարիչ Ի. Իգնատևի կողմից։

1984 թվականին թանգարանը տեղափոխվել էր Ստեփան Ռազինի անվան փողոցի շենքը։ Ֆոնդը ընդգրկում է ավելի քան 8 հազար նմուշներ։ 2002 թվականի հունիսին թանգարանը ստացել է պատմա-գեղագիտական կոչում։

2008-2010-ական թվականներից հանդիսանում է լավագույնը` շրջանի մունիցիպալ թանգարանների մեջ։

Թանգարանը ընդգրկում է 2 ցուցասրահներ, որտեղ ամեն տարի կազմակերպվում են 15-ից ավելի ցուցահանդեսներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վալույկիի պատմագեղարվեստական թանգարան պաշտոնական կայքը »

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1964 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թանգարաններ
Samsung Galaxy A3 (2016)

**Samsung Galaxy A3**, անդրոիդ սմարթֆոն, որը արտադրված է Սամսունգ ընկերության կողմից։ Թողարկվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Samsung Galaxy А7 (2016) և Samsung Galaxy A9 (2016) հեռախոսների հետ միաժամանակ։

## Սարքավորումներ
Galaxy A3-ը հագեցած է Exynos 7580 մշակիչով, որն բաղկացած է չորս կամ երկու միջուկից, բայց Samsung-ը որոշել է արգելափակել մի խումբը անհայտ պատճառներով։ Սարքը ունի նույն պրոցեսորը, ինչպիսին որ Galaxy А5 (2016)-ը։ Որոշ շուկաների համար թողարկված է Qualcomm Snapdragon 410 պրոցեսորով։ Սմարթֆոնն ունի 1,5 գիգաբայթ օպերատիվ հիշողություն, 16 գիգաբայթ ներքին հիշողության, շարժական հիշողության քարտ micro SD-ի  աջակցությամբ,(մինչև 128 գիգաբայթ)։ Galaxy A3 (2016) կարող է օգտագործվել նաև որպես Dual SIM սմարթֆոն։

## Ոճ
Samsung Galaxy A3 (2016) ունի ալյումինի ապակե կորպուս, էկրանը պատրաստված է Gorilla Glass 4 ալյումինե ապակուց, հեռախոսի հետևի մասը նույն պես պատված է ապակիով։

## Տեղեկատվության մատչելիություն
Galaxy A3 (2016) թողարկվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Չինաստանում։ 2016 թվականի առաջին եռամսյակում տարածվել է նաև այլ երկրներում։ 2016 թ ապրիլին այս մոդելը հասանելի է դարձել Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Լատինական Ամերիկայում և Ասիայում։ Մոդելը չի թողարկվել Հյուսիսային Ամերիկայում և Հնդկաստանում։ Տրված վայրերում հասանելի է միայն Galaxy А5 (2016) և Galaxy А7 (2016) մոդելները։

### Տարբերակներ

## Տես նաև
*Samsung Galaxy Alpha
* Samsung Galaxy A3 (2015)
* Samsung Galaxy A5 (2015)
* Samsung Galaxy А5 (2016)
* Samsung Galaxy A5 (2017)
*Samsung Galaxy А7 (2015)
*Samsung Galaxy А7 (2016)
* Samsung Galaxy А7 (2017)
*Samsung Galaxy A8
*Samsung Galaxy A9 (2016)
* Samsung Galaxy A9 Pro

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սամսունգ
Կատեգորիա:Սմարթֆոններ
Պրոխոդնա

right|thumb|Պրոխոդայի քարանձավում «Աստծո Աչքերի» ձևավորումը|alt=Երկու աչքի նման անցքեր, քարանձավի առաստաղում
right|thumb|Քարանձավի մուտքերից մեկը|alt=Քարանձավի ամենալայն եւ բարձր մուտքն է

**Պրոխոդնա**  (), քարանձավ բուլղարիայում։ Այն գտնվում է Ստարա Պլանինայում, Լուկովիտ համայնքում։

## Գտնվելու վայր
Պրոխոդնան կարստային ամենահայտնի քարանձավերից մեկն է։ Այն գտնվում է Լուկովիտ համայնքի Կարլուկովո գյուղում։ Պրոխոդնան ունի ծովի մակարդակից 250 մ բարձրություն։ Քարանձավ հասնելը դժվար չէ, հենց նրա վերևում է Լուկովիտից Կարլուկովո տանող ճանապարհը (գյուղից 2 կմ  հեռավորության վրա), ճանապարհ կա նաև Ռումյանցովո գյուղից։

## Հայտնաբերում և հետազոտում
Պրոխոդնան Բուլղարիայի ամենաերկար քարանձավն է, ունի 365 մ երկարություն և 56 մ բարձրություն մուտքի մոտ։ Ջրի արտահոսքի պատճառով առաջացած էրոզիայից քարանձավի առաստաղին ձևավորվել են երկու գրեթե նույն չափի անցքեր, որոնք նման են աչքերի, այս ֆենոմենն անվանել են «Օկնատա» կամ «Աստծո աչքեր», այն   քարանձավին հաղորդում է անկրկնելի տեսք։ Քարանձավի ներքին հատվածն ունի թույլ լուսավորում, իսկ աչքերի մոտ լուսավորությունը ավելի շատ է, անցքերից ներս թափանցող լույսի շնորհիվ։ Այն ավելի տպավորիչ է հատկապես արևոտ եղանակին։

Քարանձավի մաս է կազմում ժայռափոր միջանցքը, որն ուղղված է արևելքից արևմուտք։ Այն ձևավորվել է չորրորդական ժամանակաշրջանում՝ 66-68 մլն տարի առաջ։ Նախկինում քարանձավը լցված է եղել Իսկար գետի ջրերով։ Այժմ գետի մակարդակը քարանձավի հատակից ցածր է։ Այս տարածքին հատուկ՝ կարստային ակտիվ պրոցեսների, սեյսմիկ ակտիվության և գետի ակտիվության արդյունքում քարանձավի միջանցքային հատվածն առանձնացել է, և այժմ քարանձավից առանձին է։ Ըստ կառուցվածքի քարանձավը բաղկացած է բաց շիկավունից մինչև սպիտակ, ամրակազմ, մեծածավալ օրգանական կրաքարից։ Լեռնային ապարների հաստությունը տատանվում է 10-ից մինչև 50 մ։

## Հետաքրքիր փաստեր
* 1962 թվին այն հայտարարվել է որպես բնության տեսարժան վայր։
* «Իսկարսկի կիրճ 2008 » երկրաբանական ուսանողական արշավի արդյունքում քարանձավը ճանաչվեց որպես ազգային երկրաբանական նշանակության գեոտոպ, համաձայան  Բուլղարիայի երկրաբանական երևույթների գրանցամատյանի և կադաստրի չափորոշիչների։
* Հնագետների կարծիքով հին ժամանակներում քարանձավը կարևոր ծիսական օբյեկտ է եղել տեղացիների համար, որտեղ իրականացվել են տարբեր ծեսեր։ Մարտի 21-ին, երբ գարնանային գիշերահավասար է, կատարվում է պտղաբերության ծես։ Այս օրը արևի ճառագայթներն անցնում են քարայրից ներս, լուսավորելով այն կոնկրետ անկյան տակ։
* Պրոխոդնան մեկն է, այն փոքրաթիվ քարանձավներից, որտեղ անցկացվում են ցատկեր՝ ջամփինգ ():

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* '''Проходна''' – Пещерите в България
* '''Проходна''' – bulgariatravel.org 
* '''Проходна''' – razhodka.com

Կատեգորիա:Բուլղարիայի քարանձավներ
Թվային իրավունքներ

**Թվային իրավունքներ** (), մարդու իրավունքների մի խումբ, որոնք թույլ են տալիս անհատներին մուտք գործել, օգտագործել, ստեղծել և հրապարակել թվային մեդիա, կամ մուտք գործել և օգտագործել համակարգիչներ, էլեկտրոնային այլ սարքավորումներ կամ հեռահաղորդակցության ցանցեր։ Այս եզրը հատկապես կապված է գոյություն ունեցող այն իրավունքների իրականացման և պաշտպանության հետ, ինչպիսիք են մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքը կամ արտահայտման ազատությունը՝ թվային նոր տեխնոլոգիաների, մասնավորապես համացանցի, համատեքստում։ Համացանց մատչելիության իրավունքը օրենսդրորեն ճանաչված է մի շարք երկրներում։

## Մարդու իրավունքներ
Մարդու որոշ իրավունքներ համացանցին առնչվող են ճանաչված։ Դրանց են վերաբերվում արտահայտման, տվյալների պաշտպանության և անձեռնմխելիության, միությունների ազատությունները։ Բացի այ, նման համատեքստում ճանաչվել են նաև կրթության իրավունքը և բազմալեզվությունը, սպառողների իրավունքները, զարգացման իրավունքի համատեքստում ներուժի զարգացումը (capacity building):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*La Quadrature du Net citizens group defending digitals rights in Europe
*APC Internet Rights Charter 
*Digital Rights, Electronic Privacy Information Center (E.P.I.C.)
*A news article about a digital rights group in the U.K.
*TestPAC  - US Political Action Committee that defends American Digital Rights
* 

Կատեգորիա:Գիտելիքի մատչելիության շարժում
Կատեգորիա:Թվային իրավունքներ
Կատեգորիա:Հաշվարկում և հասարակություն
Թուզլա (Էրզրումի գավառ)

**Թուզլա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Աշկալա քաղաքից արևմուտք, Եփրատի ձախակողմյան վտակներից մեկի աջ ափին, Աշկալայի դաշտում։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հա Ջի Վոն

**Հա Ջի Վոն** (հանգըլ՝하지원, ), հարավկորեացի դերասանուհի։ Ունի մի եղբայր Ջուն Թե Սուն։

## Կարիերա
Հա Ջի Վոնը գործակալությունից նկարահանման առաջին հրավերը ստացել է, երբ նա դեռ սովորում էր ավագ դպրոցում։ Հետագայում նա ընդունվել է Սեուլում գտնվող Դանքուկի համալսարան, ավարտելով հեռուստատեսության բակալավրի աստիճանը։ Նախքան ֆիլմի առաջին դերը ստանձնելը, Հա Ջի Վոնը մասնակցել է ավելի քան 100 լսումների։

Առաջին դերը դերասանուհին խաղացել է երիտասարդական շարքում 1996թ.` «New Generation Report: Adults Don’t Understand Us»: Առաջին կարևոր դերը դերասանուհու համար դարձավ դժվար պատանու բնույթը «Դպրոց-2» սերիալում։ 2000 թվականին Հա Ջի Վոնը հանդես եկավ թրիլլեր ժանրում, «Ճշմարտություն կամ մարտահրավեր» ֆիլմում, այդ դերը ստացավ մեկ ու կես հազար թեկնածուների ընտրության արդյունքում։ Այս ֆիլի դերի համար դերասանուհին  հաղթեց «Լավագույն նոր դերասանուհի» անվանակարգում, Grand Bell  մրցանակաբաշխության և և Busan Film Criticism Award-ում:2001 թ. «Ditto»  ֆիլմի դերի համար, Ջի Վոնը մրցանակ ստացավ` որպես «Կապույտ վիշապ» մրցանակի երկրերդ պլանի լավագույն դերասանուհի։

2003 թվականին Հա Ջի Վոնը խաղացել է «Փայլուն քարի առեղծվածը» պատմական դրամայի մեջ` Չհե Օկ դետեկտիվի դերում։ Ֆիլմը հայտնվեց ամենահաջող և հայտնի սերիալների առաջին տասնյակում, իսկ դերասանուհին արժանացել է MBC հեռուստաալիքի բարձրագույն մրցանակին։ Հաջորդ տարի դերասանուհին նկարահանվել է «Բալիի հիշողությունները» մելոդրամայում, որպես ուղեկցող աղջիկ Լի Սու Ջոն։ Այս դերը Ջի Վոնին հաղթանակ բերեց, որպես լավագույն դերասանուհի  Baeksang Arts Awards-ում։

2006թ. դերասանուհին նկարահանվել է Հուան Ջինի ժամանակաշրջանի պատմական դորամայում, որը հիմնվել է 16-րդ դարի Չոսոնում բնակվող և Հուան Ջինի բնույթի իրական կյանքի պատմության վրա, և համարվում է կորեական պատմության ամենահայտնի դինաստիան։ 2009թ.-ին Հա Ջի Վոնը դարձավ «Կապույտ վիշապ» մրցանակի հաղթող «Closer to Heaven» սերիալի դերի համար։ 2012 թվականին Հա Ջի Վոնը նկարահանվել է «As One» սպորտային ֆիլմում, որտեղ  նա հանդես է եկել հայտնի կորեացի թենիսիստ Հյուն Ջոն Հվայի դերում։ Նույն թվականինդերասանուհին հրատարակել է « At this moment »գիրքը, հուշերի գրարականության ժանրում։ 2014 թվականին դերասանուհին նկարահանվեց «Կայսրուհի Կի» պատմական հեռուստասերիալում խաղալով գլխավոր դերը, որի համար Հա Ջի Վոնը ստացավ Daesang մրցանակը։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալներ

### Ֆիլմ

### Հեռուստահաղորդավար

## Սկավառակագրություն
### Սենգլեր
* 2014 — Now In This Place
* 2015 — You Are Zoe

### Ալբոմներ
* 2003 — Home Run

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանկուկի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Թուզլա (Դերսիմի գավառ)

**Թուզլա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 25 տուն քուրդ բնակիչ։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում կան աղահանքեր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բռնցքամարտը 2012 ամառային օլիմպիական խաղերում

**[[Բռնցքամարտ]]ը [[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012|2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում]]** անցկացվել է հուլիսի 28-ից օգոստոսի 12-ը։ Խաղարկվում էին մեդալների 13 հավաքածու, որոնցից 10-ը` տղամարդիկ։ Յուրաքանչյուր քաշային կարգում երկիրը ներկայացնում էր միայն մեկ մարզիկ։

Երկրորդ օլիմպիադան անընդմեջ չինացի և ուկրաինացի մարզիկներ Ցզոու Շիմինը և Վասիլ Լոմաչենկոն կարողացան նվաճել ոսկե մեդալներ։

Ղազախ մարզիկ Սերիկ Սապիևը մինչև 69 կգ քաշային կարգում նվաճելով ոսկե մեդալը, ճանաչվեց որպես մրցաշարի տեխնիկապես առավել ուժեղ բռնցքամարտիկ և ստացավ Վալ Բարկերի գավաթը։

## Մեդալներ

### Ընդհանուր հաշվարկ

### Մեդալակիրներ

#### Տղամարդիկ

#### կանայք

## Մրցելույթների անցկացման վայրը




## Արտաքին հղումներ
* Բռնցքամարտը օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում  
* Բռնցքամարտի միջազգային ֆեդերացիա 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնցքամարտը օլիմպիական խաղերում
Կատեգորիա:Ցանկեր
Ոսկեմազ պինգվին

**Ոսկեմազ պինգվին** (), պինգվինների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Տաքսոնոմիա
«Ոսկեմազ պինգվին» անվանումը ընդունված է ռուսալեզու գիտական գրականության մեջ։ Անգլերեն լեզվով օգտագործվում է *Macaroni Penguin* (պճնամոլ պինգվին) անվանումը։ Անվանումն առաջացել է մակարոնիից՝ 18-րդ դարի անգլիացի պճնամոլներից, ովքեր կրում էին անսովոր սանրվածքներ։ Ռուսալեզու թարգմանությունների մեջ ոչ հաճախ կարելի է հանդիպել նաև «Մակարոնի պինգվիններ» (մեծատառով), համարելով, որ «Մակարոնին» գիտնականի կամ աշխարհագրական տարածքի անուն է, Մակկուորի պինգվինների համանմանությամբ։

## Նկարագրություն
Արտաքնապես ոսկեմազ պինգվինները նման են Eudyptes schlegeli պինգվիններին, ավելի վաղ նրանք համարվում էին մի տեսակի երկու տարբեր ենթատեսկներ։ Այժմ համարվում է, որ նրանք երկու տարբեր տեսակներ են։ Ունենալով սև թիկնամաս, գրեթե սև գլուխ և սպիտակ որովայն, ինչպես հատուկ է բլոր պինգվիններին, տարբերվում են աչքերի վերևում ոսկեգույն փետուրների փնջով, որոնք ձևավորում են փոմփոլ։ Ոսեմազ պինգվինների իրանի երկարությունը 65-76 սմ է, ընդամենը 5 կգ-ից մի փոքր ավել քաշի դեպքում։

## Տարածում
Ի տարբերություն Մակկուրի պինգվինների, որ բազմանում են միայն համանուն կղզում, ոսկեմազիկ պինգվինները ապրում են խմբերով(գաղութներ) և մեծ տարածում ունեն Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների հարավային մասերում։ Ոսկեմազ պինգվինները հանդիպում են նաև Անտարկտիկական թերակզու հյուսիսում և Հրո երկրում։ Ոսկեմազ պինգվինները բնակալում են Հարավային Ջորջիայում, Հարավային Շետլանդյան, Հարավային Օրկնեյան, Հարավային Սանդվիչյան և մի շարք այլ սուբանտարկիկական կղզիներում։ Հայտնի է բազմացման ընդամենը 200 վայր։ Նրանց գաղութները բավական մեծաքանակ են, պինգվինների քանակը հասնում է մոտ 600 հազարի։

## Վարքագիծ
Ոսկեմազ պինգվինները բնակալում են գետնին, ստեղծելով շատ պարզ բույն։ Ածում են 2 ձու, երկրորդը առաջինից չորս օր հետո։ Երկու ձվերն էլ բեղմնավորված են, բայց առաջինը միշտ ավելի փոքր է և սովորաբար թռչունը նրա վրա թուս չի նստում։ Թուխս նստելու տևողությունը 35 օր է, պինգվիններին հատուկ՝ ծնողների միմյանց փոխարինելով։ Մեծ թռչունները ճուտիկներին դաստիարակում են երկուսից երեք շաբաթ, որից հետո ձևավորում են «մանկական մսուր», որին հաջորդում է մազափոխումը և մոտավորապես հունվարի վերջին ծովում խնամքը։ Պինգվինների այս տեսակը համարվում է ամենատարածվածը, ըստ տարբեր գնահատականների նրանց թիվը հասնում է 17-ից 20 միլիոնի։

## Պատկերասրահ

Image:Eudyptes_chrysolophus_-Antarctic-52.jpg
Image:Macaroni (js)2.jpg
Image:Eudyptes_chrysolophus_-Antarctic-54.jpg


## Հետաքրքիր փաստեր
* Ոսկեմազ պինգվինը պատկերված է բրիտանական անդրծովյան տարածքների՝ Հարավային Ջորջայի և Հարավային Սանդվիչի դրոշի և զինզնշանի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Macaroni penguin''
Հնդկաստանի փողոց (Երևան)

**Հնդկաստանի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։

## Տվյալներ
Սկսվում է Պարոնյան փողոցից, շտապօգնության հիվանդանոցի մոտից և Հրազդան գետի կիրճին զուգահեռ հասնում Ուրուգվայի հրապարակ։

Մինչև 2017 թվականը եղել է Ձորափի փողոցի սկզբնամասը։ Երևանի ավագանու 2017 թվականի նոյեմբերի 29-ի թիվ 63-Ն որոշմամբ այն վերանվանվել է Հնդկաստանի փողոց։

## Նշանակալի օբյեկտներ
* ՀՀ-ում Հնդկաստանի դեսպանություն
* «Արամյանց» բժշկական կենտրոն

## Տես նաև
* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Մահդի Ուբեյդ

**Մահդի Ուբեյդ** (, ), ալժիրցի ֆուտբոլիստ, «Դիժոն» ակումբի և Ալժիրի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերիա
Ուբեյդը «Լանս» ակումբի սան է։ 2011 թվականին նրան նկատել են անգլիական «Նյուքասլ Յունայթեդ» ակումբի սկաուտները և հրավիրել թիմին։ Առաջին երկու մրցաշրջաններում Մահդիին շատ քիչ խաղային պրակտիկա է ստացել։ Անգլիայի լիգայի գավաթի խաղարկության՝ «Նոթինգհեմ Ֆորեստի» դեմ խաղում նա կատարել է իր նորամուտը հիմնական կազմում։ 2013 թվականին սկզբին խաղային պրակտիկա ստանալու համար Ուբեյդը վարձավճարով տեղափոխվել է շոտլանդական «Սենտ Ջոնստոն»։ Փետրվարի 11-ին կայացած «Հիբերնիանի» դեմ խաղում նա կատարել է իր դեբյուտը Շոտլանդիայի Պրեմիեր լիգայում։ Նույն տարվա ամռանը Մահդին վարձավճարով տեղափոխվել է հունական  «Պանատինաիկոս»։ Օգոստոսի 18-ին «Պանետոլիկոսի» դեմ խաղում նա կատարել իր դեբյուտը Հունաստանի Սուպերգավաթի խաղարկությունում։ Օգոստոսի 31-ին «Վերիայի» դեմ խաղում Ուբեյդը խփել է իր առաջին գոլը «Պանատինաիկոսի» կազմում։ 2014 թվականին նա օգնել է ակումբին նվաճել Հունաստանի գավաթը։

2014 թվականի ամռանը Ուբեյդը վերադարձել է «Նյուքասլ»։ Նոյեմբերի 1-ին «Լիվերպուլի» հետ խաղում նա առաջին անգամ հանդես եկավ Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում։ 2015 թվականի ամռանը Մահդիի տրանսֆերը գնել է «Պանատինաիկոսը»։ Մրցաշրջանի ավարտին ակումբն զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։

2016 թվականի ամռանը Ուբեյդը վերադարձել է Ֆրանսիա՝ պայմանագիր կնքելով «Դիժոն» ակումբի հետ։ Հոկտեմբերի 25-ին «Բաստիայի» հետ խաղում նա կատարել է իր նորամուտը Լիգայի 1-ում։ Նոյեմբերի 26-ին «Բորդոյի» դեմ խաղում Մահդին խփել է իր առաջին գոլը հօգուտ «Դիժոնի»։

## Միջազգային կարիերիա
Ուբեյդը ծնվել է Ֆրանսիայում և հանդես է եկել երկրի երիտասարդական հավաքականների կազմում։ 2009 թվականին Ֆրանսիայի պատանեկան հավաքականի կազմում մասնակցել է Գերմանիայում անցկացված Եվրոպայի պատանեկան առաջնությանը։ 2011 թվականին Մահդին որոշել է հանդես գալ իր պատմական հայրենիքի՝ Ալժիրի հավաքականում։ Հունիսի 13-ին Մահդին կատարել է իր նորամուտն Ալժիրի հավաքականում՝ մասնակցելով Աֆրիկայի գավաթի որակավորման փուլի՝ Սեյշելյան կղզիների հավաքականի դեմ խաղին։

2017 թվականին Ուբեյդը մասնակցել է Գաբոնում անցկացվող Աֆրիկայի գավաթի խաղարկությանը։  Մրցաշարում նա խաղացել է Թունիսի ազգային հավաքականի դեմ։

## Ձեռքբերումներ
**Ակումբային**

 **«[[Պանատինաիկոս ՖԱ|Պանատինաիկոս]]»**
* 2013/2014 − Հունաստանի գավաթակիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը soccerway կայքում
* Scoresway Profile 
* Ֆուտբոլիստի էջը «Նյուքասլ Յունայթեդի» պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Ալժիրի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալժիրցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դիժոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լանսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պանաթինաիկոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իստանբուլ Բաշակշեհիրի ֆուտբոլիստներ
Թուզլա (Կարսի գավառ)

**Թուզլա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Անտի-դե Սիտերի տարածություն

thumb|-չափողականությամբ անտի-դե Սիտերի բազմաձևություն՝ ներդրված էվկլիդյան -չափանի տարածության մեջ. Այն իրենից ներկայացնում է հիպերբոլոիդ։
**Անտի-դե Սիտերի տարածություն, անտի-դե Սիտերի տարածաժամանակ, անտի-դե Սիտերի բազմաձևություն**, մաքսիմալ սիմետրիկ Լորենցյան բազմաձևություն՝ բացասական սկալյար կորությամբ։ Անտի-դե Սիտերի տարածաժամանակն Էյնշտեյնի հավասարուﬓերի լուծուﬓ է բացասական կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությամբ՝ երբ գրավիտացիայի այլ տիպի աղբյուրները բացակայում են (Էյնշտեյնի վակուումային հավասարուﬓեր՝ բացասական կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությամբ)։ Այն, ինչպես նաև դե Սիտերի տարածությունը, իրենց անվանումն ստացել են ի պատիվ ֆիզիկոս Վիլեմ դե Սիտերի (1872-1934)։

## Մաթեմատիկական սահմանումը և հատկությունները
Անտի-դե Սիտերի տարածությունը կարելի է սահմանել տարածաժամանակի կամայական չափողականության դեպքում։ (D + 1)-չափանի անտի-դե Սիտերի տարածության մետրիկական թենզորը որոշվում է հետևյալ գծային էլեմենտի միջոցով՝
:ds^2=g_{ik}dx^idx^k=e^{-2y/a}\eta_{\mu \nu}dx^{\mu}dx^{\nu}-dy^2 , 
որտեղ բոլոր կոորդինատներն ունեն -\infty  փոփոխման տիրույթ,  \eta_{\mu \nu} = \mathrm{diag}(1,-1,\dots,-1) իրենից ներկայացնում  D-չափանի Մինկովսկու մետրիկա,  \mu,\nu = 0,1,\dots,D-1  , իսկ  i,k  ինդեքսները ընդունում են արժեքներ 0-ից D։
y կոորդինատի փոխարեն հաճախ օգտագործում են հետևյալ կերպ սահմանված z կոորդինատը՝  z = ae^{y/a} , 0 , քանի որ այս կոորդինատի միջոցով անտի-դե Սիտերի տարածության գծային էլեմենտը գրվում է կոնֆորմ հարթ տեսքով՝
:ds^2 = \left(\frac{a}{z}\right)^2 \left(\eta_{\mu \nu}dx^{\mu}dx^{\nu} - dz^2 \right) :
Գծային էլեմենտի այս տեսքին համապատասխան կոորդինատները կոչվում են Պուանկարեի կոորդինատներ։
Անտի-դե Սիտերի տարածության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը գլոբալ հիպերբոլականության պակասն է, որը պայմանավորված է կոնֆորմ անվերջությունում ժամանականման սահմանի գոյությամբ։

## Տես նաև
* Հարաբերականության հատուկ տեսություն
* Բազմաձևություն

## Գրականություն
* Jerry B. Griffiths, Jiri Podolsky, *"Exact Space-Times in Einstein's General Relativity"*, Cambridge university press, New York, 2009
* S.W. Hawking, G.F.R. Ellis, *"The large scale structure of space-time"*, Cambridge university press, 1994

Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ երկրաչափություն
Կատեգորիա:Հարաբերականության ընդհանուր տեսություն
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն
Կատեգորիա:Ռիմանյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական տիեզերագիտություն
Էլմար Մամեդյարով

**Էլմար Մահարամ օղլու Մամեդյարով** (, ), ադրբեջանցի դիվանագետ և պետական գործիչ, Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախկին նախարար (2004-2020)։

## Կենսագրություն
Էլմար Մամեդյարովը ծնվել է 1960 թվականին Բաքու քաղաքում, քիմիկոսների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Մագերրամ Մամեդյարովը արմատներով Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում գտնվող Յայջի գյուղից է, նա նաև Մեծ հայրենական պատերազմի մասնակից է և որպես տնօրեն աշխատել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի միկրոկենսաբանական ինստիտուտում։ Հայրը երիտասարդ տարիքից ճանաչել է Հեյդար Ալիևին, ով հետագայում դարձավ անկախ Ադրբեջանի ղեկավարը։ Էլմար Մամեդյարովը ունի նաև եղբայր՝ Այազ Մամեդյարովը, ով բժշկական գիտությունների դոկտոր է, նաև Ռուսաստանի բժշկական Ակադեմիայի մանկաբուժական բաժանմունքի վարիչն է։

1982 թվականին Էլմար Մամեդյարովը ավարտել է Կիևի պետական համալսարանի միջազգային հարբարությունների և միջազգային իրավունքի ֆակուլտետը։ 1982-ից 1988 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Արտաքին գործերի նախարարությունում որպես երկրորդ, ապա առաջին քարտուղար։ 1991 թվականին թեկնածուական է պաշտպանել ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի նախարարությունում։ 1989—1990 թվականներին սովորել է Բրաունովյան համալսարանի Արտաքին քաղաքականության պլանավորման փոխանակման կենտրոնում։

1991—1992 թվականներին զբաղեցրել է Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարության քաղարձանագրությունների բաժնի վարիչի պաշտոնը։ 1992-ից 1995 թվականներին հանդիսացել է ՄԱԿ-ում Ադրբեջանի մշտական ներկայացուցչության քարտուղարը 1995—1998 թվականներին ղեկավարել է Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարության միջազգային կազմակերպությունների վարչությունը։ 1998—2003 թվականներին եղել է ԱՄՆ-ում Ադրբեջանի դեսպանության խորհրդականներից մեկը։ 2003—2004 թվականներին հանդիսացել է Իտալիայում Ադրբեջանի արտակարգ և լիազոր դեսպանը։ 2004 թվականի ապրիլի 2-ին նշանակվել է Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարի` այդ պաշտոնում փոխարինելով Վիլայաթ Գուլիևին։

Բացի մայրենի ադրբեջաներեն լեզվից, Մամեդյարովը տիրապետում է նաև անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, իտալերեն, պորտուգալերեն և ռուսերեն լեզուներին։ Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դեսպաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոր Ադրբեջան կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ կոմունիստական ​​կուսակցության անդամներ
Արևելք

[thumb|200px|[Քամիների վարդ|Քամիների 16-թևյա վարդ, որտեղ ընդգծված է արևելքը]]
**Արևելք**, կողմնացույցի չորս հիմնական ուղղություններից մեկը։ Հորիզոնի այն կողմը, որի ուղղությամբ պտտվում է Երկիրը, որտեղից ծագում է Արևը։ Այն գտնվում է արևմուտքի հակադիր ուղղությամբ։ Գիշերահավասարի օրերին Արևը ծագում է ուղիղ արևելքից։

## Ստուգաբանություն
Արևելքը կազմությամբ բարդ բառ է, բաղկացած «արև» ու «ել»՝ ելնելը, ծագում արմատներից և «ք» ածանցից։

*East* բառը եկել է միջին անգլերենի *est*, հին անգլերենի *ēast* բառից, որն էլ ծագում է նախագերմաներենի **aus-to-* կամ **austra-* «արևելք, արևածագի ուղղությունը» բառերից, սա էլ իր հերթին հնդեվրոպական նախալեզվի **aus-* արմատից՝ «շողալ» կամ «արշալույս»։ Սա նման է հին բարձր գերմաներենի **ōstar* «դեպի արևելք», լատիներեն *aurora* «արևագալ», և հունարեն *ēōs* կամ *heōs* արմատներին։ *Ēostre* արշալույսի գերմանական աստվածուհին էր, հավանաբար անձնավորում էր և՛ արևածագը, և՛ հիմնական կողմերը։

Արևելքի միջազգային նշանակումն է **E** (*east* բառից), հայերեն համառոտագրությունն է՝ արլ.։

## Տեղակայում
Ժամանակակից քարտեզներում արևելքը որպես կանոն գտնվում է աջ կողմում։ Այս սովորույթը հանդես է գալիս կողմնացույցների օգտագործումից, որտեղ հյուսիսը տեղակայված է ամենավերևում։ Արևելքի ուղղությունը ուղղահայաց է հյուսիսին և հարավին, այսինքն՝ Երկրի աշխարհագրական բևեռներին, և հակադիր է գտնվում արևմուտքին։ Արևելքի ուղղությունը համապատասխանում է ազիմուտի +90°-ին և −90°՝ աստղագիտորեն։

## Մշակութային
Արևելքն այն ուղղությունն է, որով Երկիրը պտտվում է առանցքի շուրջը և հետևաբար ընդհանուր ուղղությունը, որով հայտնվում է Արևը։ Արևելքի ուղղությամբ աղոթելու սովորույթը ավելի հին է, քան քրիստոնեությունը, բայց ընդունվել է այդ կրոնում, քանի որ Արևելքը համարվում էր մարդկության նախնական օջախը։ Հետևաբար, որոշ քրիստոնեական եկեղեցիներ ավանդաբար ուղղված են դեպի արևելք։

## Տես նաև
* Արևելք (տարածաշրջան)
Արևելքը դեպի վեր (East is Up) 
"Twenty One Pilots" - խմբի, Nico And The Niners երգի իմաստուն մասնիկներից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Կողմնորոշվածություն
Կատեգորիա:Հորիզոնի կողմեր
Դե Սիտերի տարածություն

**Դե Սիտերի տարածություն, դե Սիտերի տարածաժամանակ** (), հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում ի հայտ եկող պարզագույն բազմաձևություն։ Այն Էյնշտեյնի վակուումային հավասարուﬓերի մաքսիմալ սիﬔտրիկ լուծուﬓ է՝ դրական կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությամբ, երբ այլ տիպի աղբյուրները բացակայում են։

## Մաթեմատիկական սահմանումը և դերը ֆիզիկայում
Դե Սիտտերի քառաչափ տարածությունն առավել հարմար է պատկերացնել
որպես ﬕախոռոչ հիպերբոլոիդ
: z_0^2-z_1^2-z_2^2-z_3^2-z_4^2=-\alpha^2 
Մինկովսկու հնգաչափ տարածությունում, որը նկարագրվում է հետևյալ գծային էլեﬔնտով՝
: ds^2=dz_0^2-dz_1^2-dz_2^2-dz_3^2-dz_4^2 ,
որտեղ α պարաﬔտրը դե Սիտտերի կորության շառավիղն է։

Քվանտային երևույթների ուսուﬓասիրությունը ֆիքսված ֆոնային տարածության վրա ﬔծ հետաքրքրություն է ներկայացնում դաշտի քվանտային տեսությունում։ Այս երևույթները կարող են կարևոր դեր ունենալ սև խոռոչների ֆիզիկայում և կոսմոլոգիայում։ Գրավիտացիոն դաշտի առկայությունը, ընդհանուր առմամբ, կրճատում է սիﬔտրիաների թիվը, և ճշգրիտ արդյունքներ կարող են ստացվել ﬕայն բարձր համաչափությամբ ֆոնային տարածությունների համար։ Այդպիսի տարածություններից ﬔկը դե Սիտտերի տարածությունն է։ Այն օժտված է նույնքան թվով սիﬔտրիաներով ինչքան Մինկովսկու տարածությունը (Կիլինգի տաս վեկտորներ քառաչափ
տարածա-ժամանակի համար)։ Բարձր համաչափության շնորհիվ բազմաթիվ ֆիզիկական խնդիրներ ճշգրիտ լուծվում են դե Սիտտերի տարածության ֆոնի վրա։
Դա հնարավորություն է տալիս գաղափար կազﬔլ ֆիզիկական պրոցեսների վրա գրավիտացիոն դաշտի ազդեցության վերաբերյալ ավելի բարդ երկրաչափությամբ
բազմաձևությունների դեպքում։

Դե Սիտտերի տարածությունը կարևոր դեր է խաղում ժամանակակից կոսմոլոգիայում։ Մասնավորապես, ինֆլյացիոն սցենարը ենթադրում է արագացումով
ընդարձակման փուլի առկայություն վաղ Տիեզերքում, որում երկրաչափությունը մոտ է դե Սիտտերի տարածությանը։ Այդ փուլի առկայությունը հնարավորություն
է տալիս բնական լուծում տալ ստանդարտ կոսմոլոգիայի ﬕ շարք պրոբլեﬓերի։ Մյուս կողﬕց, Տիեզերքի ընդարձակման վերաբերյալ ժամանակակից տվյալները
վկայում են, որ ներկա փուլում այդ ընդարձակումը արագացող է։ Այն ղեկավարող աղբյուրը, որը անվանում են մութ էներգիա, իր հատկություններով բավական
մոտ է դրական կոսմոլոգիական հաստատունի և հետևաբար, ներկա փուլում Տիեզերքի երկրաչափության համար դե Սիտտերի տարածությունը բավական լավ մոտարկում է։ Այդ մոտարկման ճշգրտությունը ավելանում է Տիեզերքի ընդարձակմանը զուգընթաց։

## Տես նաև
* Հարաբերականության հատուկ տեսություն
* Բազմաձևություն

## Գրականություն
* Sean Carroll, *"Spacetime and Geometry: An introduction to General Relativity"*, University of Chicago, 2003
* Jerry B. Griffiths, Jiri Podolsky, *"Exact Space-Times in Einstein's General Relativity"*, Cambridge university press, New York, 2009