Թորգոմ Բ

**Թորգոմ Բ** (Թորգոմ Մանուկյան, ), հայ եկեղեցական գործիչ, գրող։ Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարք (1990-2012)։

## Կենսագրություն
Ամենապատիվ Տ. Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ծնվել է 1919 թ. փետրվարի 16-ին, Բաղդադի հյուսիսում (Իրաք)` Բագուբա քաղաքի մոտ գտնվող փախստականների ճամբարում։ Բաղդադի Սրբոց Թարգմանչաց հայկական դպրոցում նախակրթական ուսումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքարանի Սրբոց Հակոբյանց ժառանգավորաց վարժարան։ 1936 թ. օգոստոսի 2-ին սարկավագ է ձեռնադրվել ձեռամբ երջանկահիշատակ Պատրիարք Թորգոմ արքեպիսկոպոս Գուշակյանի։ 1939 թ. հուլիսի 23-ին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա` ստանալով Թորգոմ անունը։ 1939-1946 թթ. Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքարանում տարբեր պաշտոններ է վարել. աշխատել է Պատրիարքարանի «Սիոն» ամսագրի խմբագրությունում, ինչպես նաև եղել է ճեմարանի փոխտեսուչ։ 1946 թ. հուլիսին մեկնել է ԱՄՆ և նշանակվել Հյուսիսային Ֆիլադելֆիայի (Փենսիլվանիա) Ս. Երրորդություն հայկական եկեղեցու հոգևոր հովիվ։ 1951 թ. Ամերիկայի Արևելյան թեմի առաջնորդի կողմից նշանակվել է թեմի առաջնորդական փոխանորդ։ 1954 թ. Հյուսիսային Ֆիլադելֆիայում մեկ տարով վերսկսելով ծառայությունը՝ Հայր Թորգոմը վերադարձել է Երուսաղեմ և նշանակվել ճեմարանի տեսուչ։ Նա նաև վարել է Պատրիարքարանի դիվանապետի պարտականությունները։ 1960 թ. վերադառնալով ԱՄՆ՝ ուսումը շարունակելու նպատակով ընդունվել է Քեմբրիջի Եպիսկոպոսական Աստվածաբանական Դպրոց (Մասաչուսեթս)։ 1962 թ. ընտրվել է Հայ Եկեղեցու Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդ։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 14-ին, ձեռամբ երջանկահիշատակ Ամենայն Հայոց Վազգեն Ա Կաթողիկոսի, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։

1966 թ. ապրիլին, Արևմտյան թեմի առաջնորդի պաշտոնում 4 տարի ծառայելուց հետո Թորգոմ Եպիսկոպոսը ընտրվել է Հայ Եկեղեցու Ամերիկայի Արևելյան թեմի առաջնորդ։ Երկու տարի անց երջանկահիշատակ Վազգեն Ա Կաթողիկոսի կողմից նրան շնորհվել է Արքության պատիվ։ Արևելյան թեմի առաջնորդի պաշտոնում 24 տարի ծառայելուց հետո Թորգոմ Արքեպիսկոպոսը 1990 թ. մարտի 22-ին ընտրվել է Երուսաղեմի 96-րդ Պատրիարք։ 1994 թ. օգոստոսի 19-ին Վազգեն Ա Կաթողիկոսի մահից հետո Ամենապատիվ Սրբազան Հայրը նշանակվել է Կաթողիկոսական Տեղապահ։ Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ստացել է մի շարք ակադեմիական պարգևներ, արժանացել է Նյու Յորքի Ընդհանուր Աստվածաբանական Ճեմարանի պատվավոր դոկտորի կոչման։ 1986 թ. ստացել է նաև Ամերիկայի երկու գլխավոր պարգևները. «Ազատության Արձան» և «Էլիզ Այլընդ» պատվո շքանշանները։
 
Թորգոմ Պատրիարքը մեծ ավանդ է ունեցել միջազգային էկումենիկ հարաբերությունների զարգացման գործում։ Նա ծառայել է ԱՄՆ-ում Քրիստոսի Եկեղեցիների Ազգային Ժողովի հանձնաժողովում, նախագահել է «Կրոնն ամերիկյան կյանքում» խորհուրդը։ Եղել է նաև «Խղճմտանքի կոչ» հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի անդամ։ Թորգոմ Պատրիարքը հեղինակ է 20 մենագրությունների, որոնց թվում՝ բանաստեղծական երեք ժողովածուներ, հայկական Ս. Պատարագի ուսումնասիրություն, հայոց Մեծ Եղեռնին նվիրված գրքեր և Երուսաղեմի սուրբ վայրերի մանրամասն ուղեցույց։ Պատրիարք Հայրը ճանաչված կոմիտասագետ էր։

## Պարգևներ և կոչումներ
* «Վիֆլիեմ-2000» մեդալ (Պաղեստինյան ազգային վարչություն, 2000).
* 2010 թ. փետրվարի 12-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։
* Էլլիս կղզու պատվո մեդալ
*Նյու Յորքի Ընդհանուր աստուածաբանական ճեմարանի պատվավոր դոկտոր

## Աշխատություններ
* Կոմիտասի Հանճարը Իր Պատարագին մէջ, Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ, 2003։
* Վանքի Օրեր և Սէրը Կամար - Բ տպագրութիւն։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ Շէն - Մահ, 2001։
* Ա. Օրագրութիւն Սարկաւագի Բ. Քառասունք Գ. Ուսուցիչ Դ. Ականչդ տուր ինծի։ 2001։
* Օրագրութիւն Բեթղեհէմի Տեսչութեան Բ. Մաս 1934-1981 ըստ Հին Տոմարի։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ 2000։
* Օրագրութիւն Ս. Ծննդեան Այրին Արարողութեանց և Սովորութեանց - Ա. Մաս 1929-1933 ըստ Հին Տոմարի։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ 1996։
* Արարողութիւնք Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց Տաճարի և Սուրբ Տեղեաց մէջ։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Տպարան։ 1995։
* Նամականի Երաժիշտ Վարդան Սարգսեանի։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ 1995։
* Արձագանգուն մեղեդիներ (Անձնական Մեկնութիւններ)։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց , Երուսաղէմ։ 1995։
* Սարկաւագի Ուղեցոյց Ս. Պատարագի մէջ։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Տպարան։ 1994։
* Վերելք։ 1993։
* Հայրիկ Ջան։ 1990։
* Սարկաւագ (Առաւօտեան ժամերգութիւն)։ Նիւ Եորք։ 1988։
* Կոմիտասի Հանճարը։ Նյու Յորք։ 1985։
* Բացատրական «Սարկաւագի Ուղեցոյց » Գիրքին մասին։ Նիւ Եորք։ 1985։
* Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկեան - Յոբելեան։ Published by the Diocese of the Armenian Church of A, erica, New York.
* Հայ Եկեղեցւոյ Կորուստը Եղեռնին։ Նիւ Եորք։ 1972։
* Վանքի Օրեր։ Շէն-Մահ։ 1972։
* Հայ ուխտաւոր։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց - Երուսաղէմ։ 1958։
* Խումբին հետ (Հաւատքի Կայծեր)։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ 1958։
* Տիրան Արքեպիսկոպոս Ներսոյեան։ Յոբելինական կեդրոնական յանձնախումբ։ 1954։

## Տես նաև
*Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքություն

## Գրականություն
* Թորգոմ Պատրիարք Մանուկեանի գեղարուեստական արձակը։ Սրբոց Հակոբեանց Տպարան, 2002, 387 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքներ