Հովհաննես Մազմանյան

**Հովհաննես Մազմանյան** (, Мазманов, 1890/92, Կարս, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 30, 1920, Կարս, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), հայ ռազմական գործիչ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Զինված ուժերի գնդապետ։

## Կենսագրություն
Գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը ծնվել է 1892 թվականին (որոշ հետազոտողներ պնդում են 1890 թվականը) Կարս քաղաքում։ Առաջին Համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին զորակոչվել է ցարական բանակ։ Մասնակցել Սարիղամիշի ճակատամարտին։

### Կարսի հանձնումը
250px|thumb|թուրքական զորքերի կողմից օկուպացիայից հետո Կարսի բնակիչները փախչում են
Անդրկովկասյան նոր կառավարությունը կովկասյան (հայկական) զորքերին ուղարկում է դիրքեր զբաղեցնել Կարսի շրջանում, հրադադարի կնքման հրամանով։ Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը 2-րդ դիվիզիայի հրամանատար Մովսես Սիլիկյանին և Կարսի բերդի պարետ գեներալ Դեեվին հրամայում է դադարեցնել ռազմական գործողությունները և սկսել բանակցություններ թուրքերի հետ սահմանային դեմարկացիայի ստեղծման համար։ Թուրքական զորքերի հրամանատարը ի պատասխան հայկական կողմի խանդրանքի՝ հրադադարի, պահանջում է, որ մինչ բանակցությունները, հայկական զորքերը դուրս բերվեն Կարսի բերդից նկատելի հեռավորության վրա և թույլ տան թուրքական զորքերին առանց խոչընդոտների մտնել քաղաք։ Թիֆլիսից հայկական կողմին հրաման է գալիս, որ դադարեցնեն ռազմական գործողությունները և ընդունեն թուրքական կողմի պայմանները։

1920 թվականի հոկտեմբերի 29-ի երեկոյան ռազմական բերդապետ Դանիել Բեկ-Փիրումյանի ռազմական խորհուրդը որոշում է ընդունում Կարսը հանձնել թշնամուն առանց կռվի։ 30-ին հայկական զորքերը լքում են Կարսը տեղի 20,000 բնակիչների հետ միասին։ Ճակատի ամբողջ հրամանատարությունը հանձնվում է թուրքերին, բացառությամբ մի քանի հոգու, ովքեր նախընտրում են մահը քաղաքի հանձնման դիմաց։

Կարսում անձնասպան են եղել հետևյալ հայ սպաները՝ բերդի պարետ, գնդապետ Մելիք-Հովսեփյանը, Սեպուհի բրիգադի հազարապետ Չիլինգարյանը, մարտկոցի հրամանատար գլխապետ Բագրատունին և առաջին գնդի հրամանատար գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը։ Չնայած դրան, առավել հայտնի և խորհրդանշական դարձավ վերջինիս մահը։ Երեկոյան ժամը 9-ին Կարս մուտք գործեց թուրքական 11-րդ դիվիզիան։
 
Ըստ ականատեսների վկայության, գնդապետ Մազմանյանի վերջին բառերն են եղել՝

Մազմանյանի ինքնասպանության հաղորդագրության պահի մասին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Ազգային ժողովում հայտնել է Կոստան Զարյանը

Ըստ մեկ այլ վարկածի, որը ներկայացրել է առաջին հանրապետության վարչապետ Սիմոն Վրացյանը՝ հոկտեմբերի 30-ի առավոտյան Մազմանյանի գունդը պետք է հակահարձակման անցներ, սակայն նրա զինվորները հրաժարվում են իրենց հրամանները կատարելուց, որից հետո գնդապետ Մազմանյանը ինքնասպան է լինում (այսինքն՝ Կարս բերդի անկումից առաջ)։

Մազմանյանի դիակը տեղափոխվել է Կարսի կայարան և այնտեղ մնացել։ Մի վկայության համաձայն՝ գնդապետի դիակը նաև պղծվել է թուրքերի կողմից։

Հովհաննես Մազմանյանը դարձավ Հայ մարտիկի աշխարհընկալման, հոգեբանության ու վարմունքի իրական խորհրդանիշը։

*Մազմանովյան հայրենասիրություն* արտահայտությունը գործածվել է որպես հայրենիքի հանդեպ ամենաուժեղ սիրո խորհրդանիշ, ինչպես նաև *մազմանովյան սինդրոմ*-ը, որը համարվում էր ինքնամոռացություն կամ ինքնասպանություն, դավաճանական գործողությունների դեմ անզորության դեպքում։

## Հիշատակ
* Հովհաննես Մազմանյանի հիշատակին գրվել են մի շարք երգեր.
* 2013 թվականին Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Մաստարա գյուղում կանգնեցրել են Հովհաննես Մազմանյանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Հարություն Վահանյան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մի երգի պատմություն. գնդապետ Մազմանովի հիշատակին 
* Գնդապետ Մազմանյանը ժողովրդական երգերում 

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ