Նիկիտա Սիմոնյան

**Նիկիտա Պողոսի Սիմոնյան** (), խորհրդային ֆուտբոլիստ, մարզիչ, 1992-2025 թվականներին՝ ՌԴ ֆուտբոլային միության առաջին փոխնախագահ։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1954)։ Ռուսաստանի ԽՍՖՀ վաստակավոր մարզիչ (1968)։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1970)։ «Հայրենիքի հանդեպ ծառայությունների շքանշանի» դափնեկիր։

«Սպարտակ» Մոսկվա ֆուտբոլային ակումբի բոլոր ժամանակների լավագույն ռմբարկուն խփած 160 գնդակով, միաժամանակ նա գլխավորում է արդյունավետությամբ ազգային առաջնություններում լավագույն ցուցանիշը՝ 133 գնդակ։

2011 թ. մարտի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով Հայ-ռուսական բարեկամության ամրապնդմանն ուղղված գործունեության, ինչպես նաև հայկական ֆուտբոլի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և ունեցած ծանրակշիռ ձեռքբերումների, ֆուտբոլի ասպարեզում երկարամյա արդյունավետ աշխատանքի համար պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։

2013 թ. հոկտեմբերի 10-ին Հայկական ֆուտբոլի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և ձեռք բերած փայլուն նվաճումների համար պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Սիմոնյանը ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Արմավիրում։ 1930-ական թվականներին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Աբխազիա, որտեղ էլ անցել են Սիմոնյանի պատանեկության տարիները։ Ծննդյան պահին նա ստացել է Մկրտիչ անունը, սակայն բակում ընկերները նրան կոչել են Նիկիտա, և նրան հետագայում այդպես էլ սկսել են ճանաչել։ Մանկության տարիներին նա զբաղվել է երաժշտությամբ, ունեցել է երաժշտական լավ լսողություն։ Սիմոնյանն ընկերների հետ կազմակերպել է հանդիպումներ տարբեր փողոցների և թաղամասերի թիմերի միջև։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկիզբը համընկել է նրա ընտանիքի Սուխումում գտնվելու հետ։ Շուտով նա ծանոթացել է տեղի «Դինամո» թիմի խաղացող Շոթա Լոմինաձեի հետ, որն էլ դարձել է նրա առաջին մարզիչը։ 1944 թվականին Սիմոնյանը խաղացել է Սուխումի «Դինամոյի» երիտասարդական թիմում, իսկ մեկ տարի անց թիմը հանդիպել է մոսկովյան «Կռիլյա Սովետովի» հետ և տարել երկու հաղթանակ. մոսկվացիների դարպասը բոլոր գոլերը խփել է Սիմոնյանը։ Հենց այդ հանդիպումներն էլ բացել են նրա առաջ մեծ ֆուտբոլի ճանապարհը․ «Կռիլյայի» մարզիչներ Վլադիմիր Գորոխովը և հայազգի Աբրահամ Դանգուլովը նրան հրավիրել են միանալ իրենց թիմին։

### Խաղացողի կարիերա
1946 թվականին Սիմոնյանը, ավարտելով միջնակարգ դպրոցը, տեղափոխվել է Մոսկվա և դարձել «Կռիլյա Սովետովի» խաղացող։ Նա ապրել է Վլադիմիր Գորոխովի և նրա կնոջ մոտ, որոնք, ինչպես ասել է Սիմոնյանը, դարձել են նրա երկրորդ ընտանիքը։ Առաջնությունում անդրանիկ հանդիպումը Սիմոնյանը պետք է անցկացներ Սուխումում՝ Մինսկի «Դինամոյի» դեմ։ Երբ նա հասել է քաղաք, պարզվել է, որ իր տանը խուզարկություն է արվել, իսկ նրա հայրը ձերբակալվել է։ Ձերբակալությունը կազմակերպել էին Վրաստանի իշխանությունները՝ ֆուտբոլիստի վրա ճնշում գործադրելու համար՝ փորձելով այդ կերպ նրան տեղափոխել Թբիլիսիի «Դինամո»։ Սադրանքը չի գործել, և Սիմոնյանը շարունակել է ելույթ ունենալ «Կռիլյա Սովետովում», որտեղ անցկացրել է երեք տարի։ 1948 թվականին «Կռիլյա Սովետովն» առաջնությունում զբաղեցրել է վերջին տեղը, և որոշվել է թիմը լուծարել։ Արհմիությունների միութենական կենտրոնական խորհրդի որոշմամբ Սիմոնյանը պետք է կարիերան շարունակեր մոսկովյան «Տորպեդոյում», ուր նրան հրավիրում էր ԶԻՍ գործարանի տնօրեն Իվան Լիխաչովը, սակայն Գորոխովն ու Դանգուլովը նրան հրավիրել են «Սպարտակ», որը նրանք այդ ժամանակ գլխավորել էին։

Սիմոնյանի տեղափոխությունը «Սպարտակ» համընկել է թիմի վերածննդի շրջանի հետ, երբ այն կորցրել էր առաջատար դիրքերը խորհրդային ֆուտբոլում։ Այդ նույն շրջանում թիմին էին միացել այնպիսի հայտնի խաղացողներ, ինչպիսիք էին Միխայիլ Օգոնկովը, Իգոր Նետտոն, Անատոլի Իլյինը, Անատոլի Իսաևը, Անատոլի Մասլյոնկինը։ Հարձակման գծում Սիմոնյանը կազմել է հաջող համագործակցություն փորձառու Նիկոլայ Դեմենտևի (մեծապես նրանով էր պայմանավորված Սիմոնյանի կայացումը որպես սպարտակցու) և Սերգեյ Սալնիկովի հետ։ Շուտով Սիմոնյանը կարողացել է դառնալ թիմի առաջատարներից մեկը և նրա գլխավոր ռմբարկուն։ Առաջին իսկ մրցաշրջանում նա դարձել է ԽՍՀՄ առաջնության լավագույն ռմբարկուն՝ խփելով 26 գոլ։ Հաջորդ մրցաշրջանը նրա համար եղել է ավելի արդյունավետ․ նա կարողացել է խփել 34 գոլ, որը երկար տարիներ մնացել է ռեկորդային (միայն 1985 թվականին Օլեգ Պրոտասովը խփել է 35 գոլ)։ Երկու մրցաշրջանի ընթացքում Նիկիտան կարողացել է դառնալ առաջնության գլխավոր ֆուտբոլային աստղերից մեկը, ինչից հետո ստացել է Վասիլի Ստալինի առաջարկը՝ տեղափոխվել «ՎՎՍ» («Ռազմաօդային ուժեր») թիմ, սակայն նա մերժել է առաջարկը։ 1953 թվականին Սիմոնյանը երրորդ անգամ իր կարիերայում դարձել է առաջնության լավագույն ռմբարկու (Ավթանդիլ Գոգոբերիձեի հետ)՝ խփելով 14 գոլ։ 1955 թվականից Սիմոնյանը եղել է ԽՄԿԿ անդամ։

1954 թվականին Սիմոնյանն առաջին անգամ հանդես է եկել ԽՍՀՄ հավաքականում՝ առաջին իսկ խաղում երկու անգամ գրավելով Շվեդիայի հավաքականի դարպասը (հանդիպումն ավարտվել է 7:0 հաշվով)։ Հավաքականի կազմում Սիմոնյանը մեկնել է 1956 թվականի Օլիմպիական խաղերին։ Թիմի հիմքում հենց «Սպարտակի» խաղացողներն էին։ Սիմոնյանը դաշտ է դուրս եկել միայն եզրափակիչ խաղում՝ Հարավսլավիայի հավաքականի դեմ, սակայն, այդուհանդերձ, ստացել է իր ոսկե մեդալը (խաղից հետո նա առաջարկել է այն տալ երիտասարդ Էդուարդ Ստրելցովին, որը բաց էր թողել եզրափակիչը, սակայն վերջինս հրաժարվել է)։ 1958 թվականին ԽՍՀՄ հավաքականը առաջին անգամ հանդես է եկել աշխարհի առաջնությունում, և թիմի ավագը եղել է Նիկիտա Սիմոնյանը, և հենց նա է խփել հավաքականի առաջին գոլը՝ գրավելով անգլիացիների դարպասը։ Մրցաշարի ավարտից հետո հարձակվողն ավարտել է իր կարիերան հավաքականում՝ ընդհանուր առմամբ անցկացրած լինելով 20 խաղ և խփելով 10 գոլ։

1958 թվականին «Սպարտակը» նվաճել է ԽՍՀՄ գավաթը՝ եզրափակիչում պարտության մատնելով «Տորպեդոյին», և խաղի միակ գոլը խփել է Սիմոնյանը։ 1959 թվականին նրա թիմը մեկնել է շրջագայության Հարավային Ամերիկայով, որից հետո Նիկիտան որոշել է ավարտել ֆուտբոլիստի կարիերան․ այդ պահին նա 33 տարեկան էր։ Ընդհանուր առմամբ «Սպարտակում» Սիմոնյանը խփել է 160 գոլ (ակումբի պատմության լավագույն ռմբարկուն) և հաղթել է չորս առաջնությունում ու նվաճել ԽՍՀՄ երկու գավաթ։

## Ակումբային կարիերա
## Մարզական հաջողություններ որպես ֆուտբոլիստ

* Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ առաջնությունների ընթացքում անցկացրել է 285 հանդիպում, դարձել 145 գնդակի հեղինակ
* ԽՍՀՄ չեմպիոն։ (ԽՍՀՄ ֆուտբոլի առաջնություն, 1952), (ԽՍՀՄ ֆուտբոլի առաջնություն, 1953), ԽՍՀՄ ֆուտբոլի առաջնություն, 1956), (ԽՍՀՄ ֆուտբոլի առաջնություն, 1958)
* ԽՍՀՄ ֆուտբոլի գավաթի խաղարկության հաղթող։ (ԽՍՀՄ ֆուտբոլի գավաթի խաղարկություն, 1950), (ԽՍՀՄ ֆուտբոլի գավաթի խաղարկություն, 1958)

## Մարզական հաջողություններ որպես մարզիչ
## Պարգևներ
*Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
*«Պատվո նշան» շքանշան
*«Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
*«Աշխատանքի վետերան» մեդալ
*Մովսես Խորենացու մեդալ
*Բարեկամության շքանշան
*ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ
*ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ
*Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ
*Պատվո շքանշան, 2011
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2013
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան, 2019
*Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 3-րդ աստիճանի շքանշան
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան

## Հիշատակ
2026 թվականի մարտից Երևանում Հրազդանի կիրճ փողոցը կրում է Նիկիտա Սիմոնյանի անունը: 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Գրիգորի Ֆեդոտովի ակումբի անդամներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կռիլյա Սովետովի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ղեկավարներ