Գոհար Էշգի

**Գոհար Էշգի** (, ), քաղաքացիական ակտիվիստ, իրանցի հայցվոր մայրերից մեկը և իրանցի բլոգեր Սաթար Բեհեշտիի մայրը, որը սպանվել է 2012-ի նոյեմբերին Իսլամական Հանրապետության անվտանգության ուժերի կողմից կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում դաժան խոշտանգումների արդյունքում։ Որդու մահից հետո նա մեծ ջանքեր գործադրեց նրա մարդասպաններին պատասխանատվության ենթարկելու համար։ Նա լրատվամիջոցների ուշադրությունը հրավիրել է իր որդու մահվան հանգամանքների վրա և լայն բանավեճ է առաջացրել Իրանի իշխող քաղաքական համակարգում։ 2022 թվականին նա ընդգրկվել է Բի-Բի-Սի-ի 100 կանանց ցուցակում։

## Նախապատմություն
Գոհար Էշգին ծնվել է 1946 թվականին Իրանի հյուսիս-արևելքում գտնվող Նիշապուր քաղաքում։

Նա Սարդար Բեհեշտիի երկրորդ կինն էր, որի հետ ուներ չորս երեխա՝ Ալիասգար, Սաթար, Ռահիմ և Սահար։ Ամուսնուց բաժանվելուց հետո նա ապրում էր իր երկրորդ որդու՝ Սաթարի հետ։ Էշգին ամբողջ կյանքում տնային տնտեսուհի է եղել, ուստի ամուսնալուծությունից հետո ապրուստ վաստակելու համար նա աշխատել է որպես հավաքարար և նույնիսկ դիահերձարանում։

## Սաթարի մահ
Գոհարի որդին՝ 35-ամյա Սաթարը, որը քիչ հայտնի բլոգեր էր, 2012 թվականի հոկտեմբերի 30-ին իր տանը ձերբակալվել է կիբերպոլիցիայի կողմից այն բանի համար, ինչը իշխանությունները անվանել են «սոցիալական ցանցերում և Facebook-ում ազգային անվտանգության դեմ ուղղված գործողություններ»։

Նա մահացել է կասկածելի, չպարզված հանգամանքներում՝ կալանքի տակ գտնվելիս․ համարվում է, որ խոշտանգումներից։ Նոյեմբերի 6-ին իշխանությունները հրամայեցին Բեհեշտիի ընտանիքին վերցնել նրա մարմինը Կահրիզակի դատաբժշկական փորձաքննության բյուրոյից և նախազգուշացրեցին նրանց չշփվել լրատվամիջոցների հետ։ Նոյեմբերի 8-ին ռեֆորմիստական Կալեմե լրատվական կայքը հրապարակել է մի նամակ, որը, ըստ կայքի, եկել է բլոգերից, որտեղ նա գրել է, որ հարցաքննությունների ժամանակ ենթարկվել է «ֆիզիկական և բանավոր բռնության»։ Նամակում նաև ասվում էր, որ ցանկացած խոստովանություն, որը նա կարող էր անել, կեղծ էր և ստացվել էր խոշտանգումների տակ։ Նոյեմբերի 10-ին Կալեմեն նամակ է հրապարակել, որը ստորագրել են Էվին բանտի 41 քաղբանտարկյալներ, որում ասվում է, որ Բեհեշտիի մարմնի վրա խոշտանգումների հետքեր կան, որ նրան ծեծի են ենթարկել հարցաքննության ժամանակ, բազմիցս սպառնացել են սպանել և վերջույթներից կախել առաստաղից։

Դրանից անմիջապես հետո իշխանությունները, որպեսզի Գոհարին ստիպեն ստորագրել իրավական համաձայնության մասին նամակը, սպառնացել են ձերբակալել նրա դստերը։

2014 թվականին դատարանը Սաթար Բեհեշտիի սպանության մեջ ենթադրաբար ներգրավված Աքբար Թաղիզադե անունով ոստիկանին դատապարտել էր երեք տարվա ազատազրկման, մտրակի 74 հարվածի եւ երկու տարվա ներքին աքսորի։ Այնուամենայնիվ, սպային մեղադրանք է առաջադրվել միայն չկանխամտածված սպանության համար, մինչդեռ Սաթարի ընտանիքն ու մտերիմները, ներառյալ Էշգին, պնդում են, որ դա կանխամտածված սպանություն է։ Էշգին Ալի Խամենեիին անձամբ է պատասխանատու համարում իր որդու մահվան համար։

Էշգին եղել է այն կանանց խմբում, որոնք հանդիպել են ԵՄ արտաքին քաղաքական գերատեսչության նախկին ղեկավար Քեթրին Էշթոնի հետ 2014 թվականին Թեհրան կատարած այցի ժամանակ։

## 14 քաղաքական ակտիվիստների հայտարարություն
Էշգին ստորագրել է 14 քաղաքական ակտիվիստների հայտարարությունը 2017-2018 թվականների իրանական ցույցերի ժամանակ՝ պահանջելով Ալի Խամենեիի հրաժարականն Իրանի գերագույն առաջնորդի պաշտոնից, այնուհետև Իսլամական Հանրապետության վերացումը և ժողովրդավարական աշխարհիկ կառավարության ստեղծումը։

## Հարձակում
2021 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, կեսօրից անմիջապես առաջ, Էշգին գնում էր գերեզմանատուն՝ այցելելու իր որդու գերեզմանը։ Մոտոցիկլետով նրան են մոտեցել երկու մարդ, և նրանցից մեկը հարձակվել է տարեց կնոջ վրա՝ տապալելով նրան գետնին, ինչի հետևանքով Էշգին գլխի և դեմքի վնասվածքներ է ստացել և կորցրել գիտակցությունը։ Միջադեպը տեսած մարդիկ նրան տեղափոխել են հիվանդանոց։

Sattar Foundation-ի Instagram-ում հրապարակված հայտարարության մեջ ասվում է, որ դեպքից մեկ ամիս առաջ անվտանգության աշխատակիցները ձերբակալել են մի ընտանիքի, որպեսզի թույլ չտան նրանց միանալ այլ զոհերի ընտանիքների հավաքին։ Ձերբակալության ընթացքում գործակալները սպառնացել են ընտանիքին, որ որոշ մարդիկ մահանում են բանտում խոշտանգումների տակ, բայց ոմանք կարող են նաև մահանալ դժբախտ պատահարից կամ ծեծկռտուքից։ Միջադեպից հետո ընտանիքը շարունակել է անանուն սպառնալիքներ ստանալ։

## Հիջաբի հեռացում՝ ի պաշտպանություն ցուցարարների
2022 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Մահսա Ամինիի մահից հետո բողոքի ցույցերի ժամանակ Էշգին իր հրապարակած տեսանյութում հիջաբ է նկարահանել և ասել, որ այն կրել է գրեթե 80 տարի հանուն կրոնի, որը ցանկանում է սպանել մարդկանց, և այժմ այն նկարահանում է հանուն երիտասարդության։ Նույն տեսանյութում նա կոչ է արել մարդկանց դուրս գալ փողոց՝ ի նշան երիտասարդության հետ համերաշխության։

2022 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Էշգին տեսաուղերձում հայտարարել է, որ իրեն և իր ընտանիքին սպառնում են կառավարության գործակալները։ Նա ընդգծել է, որ եթե իրենց հետ ինչ-որ բան պատահի, դրա պատասխանատվությունը կրելու է Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին։ Նա հավելել է, որ անվտանգության ուժերն իրեն սպառնում են արդեն տասնմեկ տարի, բայց ինքը և Իրանի ժողովուրդը պատրաստ են երկրից վտարել իրենց և իրենց տիրոջը (Խամենեիին)։ Դեկտեմբերի սկզբին Էշգին նաև հայտնել էր ահաբեկման մասին՝ մեկնաբանելով այն այսպես. «Ոչ ոք չի վախենում մահից։ Մի սպառնացեք»։

## Պարգևներ
2022 թվականին BBC-ն Գոհար Էշգիին ներառել է 100 ոգեշնչող և ազդեցիկ կանանց ցուցակում ամբողջ աշխարհից և նրան անվանել է տոկունության և համառության խորհրդանիշ։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Իրանցի իրավապաշտպաններ