Մուրրայա

thumb|right|300px|Մուրայյա մանրատերևի ծաղկաբույլը
**Մուրրայա** (a),  սատապազգիների () ընտանիքին պատկանող մշտադալար թփերի կամ ծառերի ցեղ։
Այս ցեղի ներկայացուցիչները նման են ցիտրուսի () ցեղի տեսակներին։
Բույսերը տարածված են  Հնդկաստանի, Հնդկաչինի արևադարձային անտառներում, ինչպես նաև Ճավա և Սումատրա կղզիներում.։

### Անվանում
Բուսատեսակի անվանումը տրվել է ազգությամբ շվեդ Յոհան Անդրեաս Մուրրեյի՝ (Johan Andreas Murray, 1740—1791) պատվին։ Նա բուսաբան էր, Կառլ Լիննեյի աշակերտը և նրա հետևորդներից մեկը։
Ռուսերեն գրականության մեջ այս ցեղը սովորաբար հայտնի է որպես Մուրրայա, թեև երբեմն հանդիպում է նաև Մուրրեյա ձևը, որը ավելի ճիշտ է էթիմոլոգիայի տեսանկյունից։

### Կենսաբանական նկարագիր
Մշտադալար ծառեր են, մինչև 4 մ բարձրությամբ, խիտ ճյուղավորված։ Բունը դեղնավուն-սպիտակ կամ մոխրագույն-բեժ գույնի։ Մուրրայայի երիտասարդ ընձյուղները թավիկներով են պատված, իսկ հասունները՝ հարթ։
ձախից|մինի|Տերևների կառուցվածքը
Տերևները անկանոն փետրաձև են՝ 2–3 զույգ տերևիկներով։ Լինում են կարճ կոթուններով, ձվաձև, փայլուն, մուգ կանաչ, մերկ, մինչև 5 սմ երկարությամբ։
Ծաղիկները սպիտակ են, վառ ու հաճելի բույրով։ Լինում են առանձին կամ հավաքված գագաթնային ծաղկաբույլերում։ Դրանք մոտ 2 սմ տրամագծով են, սպիտակ կամ բաց կրեմագույն։ Հիշեցնում են հասմիկ բույսի բույրը; Այստեղից էլ տարածված է նրա ժողովրդական անվանումը՝ «նարնջագույն հասմիկ»՝ (), հավաքված վահանակաձև ծաղկաբույլերում, մինչև 1,8 սմ։ Ծաղկում է փետրվարից մինչև նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում։ Ծաղիկներում պարունակվում է գլիկոզիդ մուրրաին ։
Պտուղը կարմրավուն-նարնջագույն է, 2–3 սմ, կլոր կամ ձվաձև, հաճախ կարմիր գույնի ուտելի հատապտուղ է։ Պտուղները հասունանում են 1,5–4 ամսում և համարվում են բուժիչ։ Մեկ բույսի վրա միաժամանակ կարող են լինել և՛ նոր բողբոջներ, և՛ ծաղիկներ, և՛ արդեն հասունացած պտուղներ։
Փոքր պտուղներում կա մեկ կլոր կորիզ, իսկ մեծերի կորիզը կարծես բաժանված է երկու մասի և սերմանելուց հետո տալիս է երկու բույս,։

### Տեսակներ
Ըստ () տվյալների բազայի, ցեղը ներառում է 8 տեսակ։

•	() — թևավոր Մուրրայա (Муррайя крылатая)

•	() — մանրատերև Մուրրայա (Муррайя мелкогородчатая)

•	()

•	(.) — Կոենիգիի Մուրրայա, առավել հայտնի տեսակ, հնդկական թփ, հասակում մինչև 3 մ, բաց կրեմագույն փոքր ծաղիկներով և փոքր սեւ պտուղներով

•	())

•	()

•	() — փնջաձև Մուրրայա (Муррайя метельчатая), ՝ Murraya exotica L. (Муррайя экзотическая), թփ հասակում մինչև 3 մ, փոքր տերևներով, սպիտակ ծաղիկներով և պայծառ կարմիր, մինչև 2 սմ չափով պտուղներով

•	()
thumb|right|300px|Պտղակալած թուփ

### Կիրառություն
Որոշ երկրներում տերևներն ու պտուղները օգտագործվում են բուժական նպատակով: Արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում այն օգտագործվում է լանդշաֆտային ձևավորման մեջ, ավելի կոշտ կլիմա ունեցող տարածքներում՝ որպես դեկորատիվ սենյակային բույս, այդ թվում՝ որպես բոնսայ: Կոսմետոլոգիայում օգտագործվում են տերևներից և ծաղիկներից դուրս բերած կեղևի փոշին և եթերային յուղերը: Ծաղիկներից արդյունահանվում է մուրեն: Պտուղները որպես սնունդ օգտագործվում են վերամշակված տեսքով՝ ժելեի, մարմելադի արտադրության մեջ:

* () («կարիի ծառ»), Մուրայա Կոենիգիի տերևները հաճելի բույր ունեն։ Հնդկաստանում և Շրի Լանկայում դրանք թարմ ավելացվում են բանջարեղենային և մսային ուտեստներին, իսկ ավելի հաճախ տերևները տապակվում են կարագով, որից հետո յուղը, որը դարձել է բուրավետ, օգտագործվում է այլ ուտեստներ պատրաստելու համար: Չորացրած տերևները ավելացվում են կարիի համեմունքին, բայց սա այս համեմունքի էական տարր չէ՝ (բրիտանացիները բույսն անվանում էին «կարիի ծառ»՝ անտեղյակությունից ելնելով):

* Մուրայա մանրատերև () կոչվում է «նարնջագույն հասմիկ», հայտնի է որպես սենյակային բույս: Այս տեսակն ունի դեկորատիվ տերևներ, ծաղիկներ և պտուղներ: Բույսը աճեցնելիս խորհուրդ է տրվում, որ լուսավորությունը լինի պայծառ, բայց ցրված: Հողը պետք է հարուստ լինի հումուսով, լավ ջրահեռացվի: Ջրումը պետք է լինի կանոնավոր, բայց չափավոր, քանի որ Մուրյան չի հանդուրժում ավելորդ խոնավությունը։ Ժամանակ առ ժամանակ տերևները պետք է ցողել: Բույսը պետք է վերատնկել վերափոխման միջոցով: Մուրայայի այս տեսակը բազմացվում է սերմերով և հատումներով, որոնցից նախընտրելի է առաջին մեթոդը:

### Դեղագործական նշանակություն
•	Պտուղները նվազեցնում են արյան ճնշումը, ունեն տոնիկ հատկություններ։

•	Սուր շնչառական հիվանդության ժամանակ, կոկորդը լվանալու համար օգտագործում են տերևների եփուկը։

•	Տերևները կարելի է նաև ծամել։

•	Եթե բերանի լորձաթաղանթին երկար պահպանված վերքեր կան, բավական է 1–2 տերև ծամել, առաջացած խյուսը դնել վերքի վրա, այն արագ կբուժվի և կվերանա։
ձախից|մինի|Մուրրայա բոնսայ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բույսեր և մարդիկ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Մշտադալար բույսեր