Ռոջեր Ուիլյամս

**Սըր Ռոջեր Ուիլյամս** ()` ուելսցի վարձկան զինվոր և ռազմական տեսաբան, ով ծառայում էր բողոքական գործին՝ կռվելով իսպանացիների դեմ պատերազմի մի քանի թատերաբեմերում: Ռոբերտ Դադլին՝ Լեյսեսթերի 1-ին կոմսը, ասել է, որ որպես զինվոր նա «արժեր իր քաշով ոսկի»: Հետագայում նա դարձավ Ռոբերտ Դեվերոյի՝ Էսեքսի 2-րդ կոմսի մտերիմ գործընկերը և դարձավ ազգային հերոս Կաթոլիկ լիգայի դեմ իր սխրագործությունների շնորհիվ: Նրան նկարագրել են որպես «անհնազանդ, կարծիքներով լի ուելսցի զինվոր», ով «Էսեքսի նվիրված դաշնակիցն ու գործակալն էր»։

Պատերազմի արվեստի մասին իր գրվածքներում Ուիլյամսը բանակների արդիականացման և նոր ռազմական տեխնոլոգիաների օգտագործման ուժեղ կողմնակից էր:

Շեքսպիրի որոշ գիտնականներ ենթադրել են, որ նա հիմք է հանդիսացել Ուիլյամ Շեքսպիրի «Հենրի V»-ում կռվարար ուելսցի կապիտան Ֆլուելենի կերպարի համար, որը նույնպես և՛ վիճաբանող է, և՛ անխախտ հավատարիմ:

## Կյանքը
Ծնվել է Պենրհոսում, Մոնմութշիր նահանգում, Ուիլյամսը Թոմաս Ուիլյամսի և նրա կնոջ՝ Էլեոնորայի որդին էր՝ սըր Ուիլյամ Վոգանի դստեր։ Էնթոնի Վուդի խոսքերով, նա սովորել է Օքսֆորդի Բրասենոս քոլեջում։ Նա իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է բանակում՝ հիմնականում մայրցամաքում։ Իր գրվածքներում նա ասում է, որ պատերազմի իր առաջին փորձը եղել է որպես էջ՝ Ուիլյամ Հերբերտի հրամանատարության տակ՝ Փեմբրոքի 1-ին կոմսի, ով մասնակցել է 1557 թվականին Սուրբ Քվենտինի գրոհին։ Հնարավոր է, որ Ուիլյամսը շարունակել է իր կարիերան Իսպանիայի ծառայության մեջ՝ նախքան նրա թշնամիների հետ կապվելը, թեև Սիդնի Լին դա համարում է «կասկածելի»։ Ասում են, որ նա իսպանական զորքերում հասել է գնդապետի կոչման։

Անկախ նրանից, թե նա երբևէ ծառայել է Իսպանիային, թե ոչ, 1572 թվականին Ուիլյամսը մասնակցել է արշավանքին՝ Հարավային Բևլենդում գտնվող Հուսի պաշարման ժամանակ, որը Միդելբուրգում գտնվող հիմնական իսպանական բազայի ֆորպոստն էր, որը նույնպես շրջափակման մեջ էր: Կայազորը շատ ավելի մեծ էր, քան նրանք ակնկալում էին, և հարձակումը ձախողվեց, իսկ ահաբեկիչներից շատերը սպանվեցին: Ուիլյամսն ու Ռոուլենդ Յորքը փախել են՝ խրամատներով սողալով։ 1577 թվականին նա միացավ Ջոն Նորիսի անգլիական կամավորական արշավախմբին Նիդերլանդներ՝ ծառայելով որպես Նորիսի ռազմական խորհրդական։

1580-ականներին նա գտնվում էր Նիդերլանդներում և կռվում էր Ուիլյամ Լուռի, Օրանժի արքայազնի անունից, Իսպանիայի դեմ։ Նա ներկա էր, երբ արքայազնը սպանվեց 1584 թվականին և օգնեց բռնել մարդասպան Բալտասար Ժերարին։ 1585 թվականին նա միացել է Լեսթերի կոմսի հրամանատարությանը Նիդերլանդներում՝ դիմակայելու իսպանական ուժերին Պարմայի դուքսի օրոք։ Թեև քարոզարշավն անհաջող էր, Լեսթերը գրել է. «Ռոջեր Ուիլյամսն արժե իր քաշը ոսկով, որովհետև նա ավելի խիզախ չէ, քան իմաստունն ու խելամիտը՝ ուղղորդելու իր գործողությունները»։ 1586 թվականին Լեսթերի կողմից արժանացել է ասպետի կոչման Զուտֆենի ճակատամարտից հետո։

Նա նաև կռվել է Քյոլնի բողոքական ընտրիչ Գեբհարդ Թրուքսես ֆոն Վալդբուրգի համար և Վեստֆալիայում կռվել է հոլանդացի բախտի զինվոր Մարտին Շենկ ֆոն Նիդեգենի հետ։ 1586 թվականին Վենլոյի պաշարման ժամանակ Շենկը և Ուիլյամսը շատ մոտ էին Պարմայի դուքսին սպանելուն։

1587 թվականին Ուիլյամսն ու նրա գունդը գտնվում էին Սլուիսում, երբ Պարմայի դուքսը պաշարեց քաղաքը։ Օգոստոսի 4-ին հերոսական պաշտպանությունից հետո անգլիացի և հոլանդացի պաշտպանները ստիպված եղան հանձնվել։ Պարման առաջարկեց առատաձեռն պայմաններ; կայազորը ճանապարհ ընկավ իր բոլոր դրոշակներով, ուղեբեռով գնացքով և բոլոր ռազմական պատիվներով: Պարման փնտրեց Ուիլյամսին և առաջարկեց նրան թիմ, որտեղ նա ստիպված չէր լինի պայքարել ոչ իր հայրենակիցների, ոչ էլ իր հավատակիցների հետ: Ուիլյամսը քաղաքավարի կերպով պատասխանեց, որ եթե ինքը երբևէ կռվի ի սպաս Էլիզաբեթ թագուհուն, դա կլինի «բողոքական գործի այդ հերոսի՝ Նավարայի թագավոր Հենրիի» ծառայության մեջ։

Ուիլյամսը Անգլիայում էր՝ օգնելու պայքարել իսպանական արմադայի դեմ 1588 թվականին: Ուիլյամսը ուղեկցում էր սըր Ֆրենսիս Դրեյքին 1589 թվականին Իսպանիա և Պորտուգալիա կատարած արշավում, իսկ ավելի ուշ կռվում էր ֆրանսիական հուգենոտների անունից։ Նա հանդիպեց Էսեքսի կոմսի հետ 1589 թվականին, և նրանք մտերմացան, երբ թագուհի Էլիզաբեթը նրանց ուղարկեց բանակ առաջնորդելու որպես Հենրի Նավարայի դաշնակիցներ կաթոլիկ լիգայի դեմ 1592 թվականին Բրետանի իսպանական օկուպացիայի ժամանակ։ Նա շարունակեց ծառայել Հենրիին Լիգայի դեմ 1580-ականների վերջին և 1590-ականներին՝ խոշոր հաղթանակ տանելով Արկի ճակատամարտում։ Այն բանից հետո, երբ Էսեքսը վերադարձավ Անգլիա, Ուիլյամսը դարձավ Հենրիին և թագուհու փաստացի բանագնացին աջակցող անգլիական զորքերի գլխավոր հրամանատարը։ Շուտով նա գրավեց Օմերլը ընդամենը 600 հոգով։ 1592 թվականին Ռուանի պաշարման ժամանակ նա քիչ էր մնում սպանի ալբանա-իտալացի առաջնորդ Ջորջիո Բաստային անձնական մարտում՝ կտրելով նրա պարանոցը և դուրս մղելով նրան ու իր մարդկանց մարտի դաշտից։ Այս գործողությունները Ուիլյամսին դարձրին հայտնի հերոս Անգլիայում, և նրա սխրագործությունների մասին բրոշյուրներ հրապարակվեցին։ Սըր Հենրի Ումթոնը հայտարարեց, որ թագավոր Հենրին լի է գովասանքի խոսքերով Ուիլյամսի և նրա մարդկանց համար. «Ես երբեք չեմ լսել, որ նա ավելի մեծ պատիվ տա որևէ ծառայության կամ որևէ անձի, քան սըր Ռոջեր Ուիլյամսին և մնացածին»։

1594-ին նա մշտապես վերադարձավ Անգլիա, բայց վատառողջ լինելու պատճառով մահացավ հաջորդ տարի, և նրա մահը մեծ հասարակական սուգ առաջացրեց: Նա իր ունեցվածքը թողեց Էսեքսի կոմսին։ Նա թաղվել է Սուրբ Պողոսի տաճարում «լիարժեք զինվորական պատիվներով» թանկարժեք թաղման ժամանակ, որը ֆինանսավորել է կոմսը։

## Գրություններ և գնահատականներ
Ուիլյամսն իր ժամանակակիցների կողմից ճանաչվել է որպես ռազմական հարցերով փորձագետ, և նա գրել է «Դիսկուրս պատերազմի մասին»՝ իր կարծիքներով պատերազմի կարգապահության որոշ մասերի վերաբերյալ (1590 թվական): Գրել է նաև «Լուրեր սըր Ռոջեր Ուիլյամսից» (1591 թվական)։ Նրա մահից հետո Նիդերլանդներում իր փորձառությունների մասին նրա պատմությունը հրապարակվեց որպես «Ցածր երկրների գործողությունները» 1618 թվականին։ Ուիլյամսը մանրամասն վերլուծություններ տվեց Նիդերլանդներում հոլանդական և իսպանական ուժերի տարբեր մեթոդների և արդյունավետության մասին՝ գովաբանելով Պարմայի զորքերի կարգապահությունը։ Նա նաև ուսումնասիրեց արդյունավետ ամրություններ ստեղծելու մեթոդները։ Ուիլյամսը նոր սպառազինության ուժեղ ջատագովն էր՝ ընդգծելով, որ անգլիական բանակը պետք է հարմարվի նոր տեխնոլոգիային, քանի որ անգլիական ավանդական երկար աղեղը շուտով հնացած կլինի կատարելագործված հրազենի շնորհիվ։ Նա պնդում էր, որ կրակահերթերի համադրությունը և պիկերի մոտ քառորդ տեղակայումը ներկայացնում են պատերազմի ապագան:

Ուիլյամսը նկարագրվում էր որպես «կրակոտ ուելսցի», ով «կոպիտ, արյունարբու, հաճախ զուրկ էր ինքնատիրապետումից և երբեմն թեթևակի խելագարված», բայց շատերի կողմից համարվում էր «բարձր ազնվություն ունեցող զինվոր»։ Ամոս Միլլերը համարում էր իր «Պատերազմի համառոտ դիսկուրսը» իր ժամանակի ռազմական տեսության ամենակարևոր ներդրումներից մեկը։ Սիդնի Լին ասում է. «Նրա նամակներն ու գրական ստեղծագործությունները ապացուցում են, որ նա ուներ սուր և համոզիչ բառապաշար, ինչպես նաև մեծ խորաթափանցություն՝ որպես պատերազմի արվեստի ուսանող»։

## Անեկդոտ խնդրագրի մասին
Սըր Ռոջեր Ուիլյամսը սկսել է դերձակ աշխատելով, բայց հետո դարձել նշանավոր զինվոր: Ըստ Camden Society-ի կողմից գրանցված մի անեկդոտի Ուիլյամսը թագուհի Էլիզաբեթ I-ից խնդրեց լավություն կամ դրամաշնորհ, սակայն նրա խնդրանքը սկզբում մերժվեց: Նորից փորձելու վճռականությամբ նա վերադարձավ դատարան՝ նորովի ներկայացնելու իր խնդրանքը։ Այս առիթով Ուիլյամսը սպասեց, մինչև թագուհին լավ տրամադրություն ունենա և մոտեցավ նրան իր խնդրանքով: Թագուհին նկատել է, որ Ուիլյամսը հագել է նոր կոշիկներ, որոնք, ըստ երևույթին, ունեցել են ուժեղ, տհաճ հոտ։ լիզաբեթը, արձագանքելով հոտին, կատակով ասաց Ուիլյամսին հեռանալ, քանի որ նրա կոշիկները «գարշահոտ են»: Ուիլյամսը հումորով շեղեց թագուհու քննադատությունը՝ ասելով. «Իմ սյուիտն է, որ հոտ է գալիս», ակնարկելով, որ իրական խնդիրը ոչ թե իր կոշիկների հոտն է, այլ իր խնդրագրի որակը (կամ «սյուիտը»: «խնդրանքի կամ առաջարկի իմաստով): Նրա պատասխանը խելացի բառախաղ էր, որը հուշում էր, որ նրա խնդրանքն ավելի շուտ իրական խնդիրն էր, քան նրա կոշիկների բառացի գարշահոտությունը:

Պատմությունը ցույց է տալիս Ուիլյամսի խելքն ու համառությունը: Չնայած նախնական հակահարվածին և իր կոշիկների մասին հումորային հանդիմանությանը, Ուիլյամսին հաջողվեց պահպանել բարեսիրտ կեցվածքը և պատասխանեց արագ ու խելացի հակադարձմամբ։ Պատմությունը նաև պատկերացում է տալիս Էլիզաբեթյան Անգլիայի պալատական ​​միջավայրի մասին, որտեղ հումորն ու խելքը կարևոր էին պալատական ​​կյանքի բարդություններին կողմնորոշվելու և բարեհաճություն ձեռք բերելու համար:

## Ֆլյուելեն
Վիկտորիանական ռազմական պատմաբան Կորբեթը նշել է նմանություններ Շեքսպիրի կերպար Ֆլյուելենի և սըր Ռոջեր Ուիլյամսի միջև: Ֆլյուելենը ներկայացվում է որպես մանկական ուելսցի սպա, որը տարված է ռազմական կարգապահությամբ, ինչպես ընկալվում էր Ուիլյամսը: Լին համաձայն է Քորբեթի հետ՝ առաջարկելով, որ և՛ Ֆլյուելենը, և՛ Ուիլյամսը ունեն խոլերիկ (արագ բնավորություն) բնույթ և կոպիտ խոսելու ձև:

Շեքսպիրագետ Ջ. Դովեր Ուիլսոնը ավելի հեռուն գնաց՝ ենթադրելով, որ Ֆլյուելենն ուղղակիորեն հիմնված է սըր Ռոջեր Ուիլյամսի վրա։ Ուիլսոնը պնդում էր, որ Ֆլյուելենի կերպարը Ուիլյամսի «զգույշ և անսխալական դիմանկարն էր», որը հայտնի էր, որ մտերիմ է եղել Էսեքսի կոմսի հետ: Ուիլսոնը ենթադրում էր, որ Ագինկուրտի (պատմական ճակատամարտ) պիեսի պատկերումը կարող էր նպատակ ունենալ աջակցելու Էսեքսի քաղաքական և ռազմական նկրտումներին, հատկապես Ուիլյամսի կապի հետ Էսեքսի հետ: Ուիլսոնը նաև առաջարկեց, որ Ուիլյամսը կարող էր հեղինակել Martin Marprelate թերթերը, որոնք երգիծական գրքույկներ էին, որոնք քննադատում էին Անգլիայի եկեղեցին, թեև սա առանձին խնդիր է Ֆլյուելենի կապից: Չեմբերսը որոշ չափով համաձայնեց Վիլսոնի հետ՝ ընդունելով, որ Ֆլյուելենի վրա կարող էր ազդվել Ուիլյամսի հատկությունները, բայց նա չպնդեց ճշգրիտ մեկ առ մեկ նամակագրությունը:

Որոշ քննադատներ մատնանշել են մի հիմնական խնդիր. Ֆլյուելենը պաշտպանում է ավանդական ռազմական արժեքները, մինչդեռ Ուիլյամսը հայտնի էր իր արդիականացման միտումներով: Ֆլյուելենի բանավեճերը պիեսում, որոնք արտացոլում են ավելի պահպանողական ռազմական տեսակետը, կարծես հակադրվում են Ուիլյամսի առաջադեմ մոտեցմանը: Սա խնդրահարույց է դարձնում Ֆլյուելենին ամբողջությամբ հավասարեցնել Ուիլյամսին, քանի որ Ֆլյուելենը, ըստ երևույթին, ծաղրում է ավանդապաշտական ​​դիրքորոշումը, որն ուներ Ուիլյամսի քննադատները, ինչպես սըր Ջոն Սմիթը:

## Ծանոթագրություններ