Նոր Զելանդիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամ

**Նոր Զելանդիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամը** շրջանառության մեջ է մտել 1967 թվականի հուլիսի 10-ին՝ որպես Նոր Զելանդիայի պահուստային բանկի երրորդ թողարկման փուլի մաս։ Երրորդ թողարկման փուլը այն փուլն էր, որի ընթացքում պաշտոնական արժույթը արտահայտվում էր դոլարով և օգտագործվում էր տասնորդական համակարգը։ Առաջին և երկրորդ թողարկումների փուլերը գնահատվում էին ֆունտով և օգտագործվում էր կայսերական համակարգը։ Մեկ դոլարանոց թղթադրամը պաշտոնապես հանվել է շրջանառությունից 1991 թվականին՝ երկու դոլարանոցի հետ միասին, քանի որ մեկ և երկու դոլարանոց մետաղադրամների արտադրությունը սկսվել էր նախորդ տարի։

Նոր Զելանդիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամի դիմերեսին պատկերված էր Եղիսաբեթ II թագուհին։

## Պատմություն
Նոր Զելանդիայի առաջին թղթադրամները սկսվել են մշակվել 1932 թվականին և թողարկվել են 1934 թվականի օգոստոսին։ Սա հայտնի էր որպես առաջին սերիա կամ թղթադրամների առաջին թողարկում, և այն անվանական արժեքներով արտահայտված էր ֆունտով ու կայսերական համակարգով։ Երկրորդ թողարկումը լույս է տեսել 1940 թվականի փետրվարի 6-ին և նույնպես օգտագործել է կայսերական համակարգը։ Թողարկվել է թղթադրամների 7 տարբեր շարք, որոնցից յոթերորդ թողարկումը (թողարկվել է 2015 թվականին) ներկայումս շրջանառության մեջ է։

Նոր Զելանդիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամն առաջին անգամ թողարկվել է Նոր Զելանդիայի պահուստային բանկի կողմից՝ որպես կենտրոնական բանկի երրորդ թողարկման փուլի մաս՝ 1967 թվականի հուլիսի 10-ին։  Սա առաջին անգամն էր, երբ Նոր Զելանդիայի պաշտոնական արժույթը արտահայտվել է դոլարով և օգտագործվել է տասնորդական համակարգը։ Մինչև երրորդ թողարկումը, առաջին և երկրորդ թողարկման թղթադրամները օգտագործում էին կայսերական համակարգը՝ ֆունտ, շիլինգ և պենս անվանական արժեքով: Մեկ դոլարանոց թղթադրամների հետ մեկտեղ երրորդ թողարկումը ներառում էր 2, 5, 10, 20 և 100 դոլարանոց թղթադրամներ։ Մեկ դոլարանոց թղթադրամը շարունակել է շրջանառվել նաև չորրորդ թողարկման ժամանակ՝ 1981 թվականին, և հեռացվել է շրջանառությունից 1991 թվականի կեսերին՝ երկդոլարանոց թղթադրամի հետ միասին հինգերորդ թողարկման ժամանակ։ Նոր Զելանդիայի անցումը տասնորդական համակարգին՝ պաշտոնական, սկսվել է 1964 թվականին «Տասնորդական արժույթի մասին» օրենքի ընդունմամբ։ Տասական թվանշանների վերաբերյալ քննարկումները սկսվել են 1950-ականների կեսերին, և տասնորդական մետաղադրամների կոմիտեն ստեղծվել է 1957 թվականի մայիսին։

## Դիզայն
Նոր Զելանդիայի երրորդ թողարկման թղթադրամները, այդ թվում մեկ դոլարանոցը ձևավորվել էին նախկին թղթադրամների թեմաների, պատկերագրության և գաղափարների շարունակությամբ։ Նախկին թողարկումներում պատկերը հիմնված էր Նոր Զելանդիայի հասարակության ինքնընկալման վրա՝ որպես Բրիտանիայի գաղութային անցյալից դուրս եկող և ինքնուրույն ինքնություն ձեռք բերող երկիր։ Երրորդ թողարկման թղթադրամների ձևավորումն իրականացվել էր 1964 թվականին նշանակված վեց հոգուց բաղկացած հատուկ կոմիտեի կողմից։ Մեկ դոլարանոցի դիմերեսին պատկերված էր Եղիսաբեթ II թագուհին, իսկ դարձերեսին «Clematis paniculata» ծաղիկները։ Այդ նույն մոտեցումը կիրառվել էր նաև մնացած թղթադրամների վրա, որտեղ դիմերեսին միշտ պատկերված էր Թագուհի Եղիսաբեթ Երկրորդը, իսկ դարձերեսին՝ Նոր Զելանդիային բնորոշ բուսական կամ կենդանական աշխարհ։ Թագուհու պատկերազարդման համար հիմք էր ընդունվել 1960 թվականին Էնթոնի Բաքլիի կողմից արված լուսանկարը։

Առաջինից մինչև չորրորդ շարքի թղթադրամների ձևավորումները, պատկերակներն ու պատկերագրությունը բավականին հետևողական էին և արտահայտում էին ազգային ինքնության «կրկնակի հայեցակարգը»՝ մի կողմից ներկայացնելով երկրի անկախ ու ինքնատիպ բնույթը, մյուս կողմից՝ թագուհի Եղիսաբեթ Երկրորդի կերպարը՝ որպես բրիտանական ժառանգության խորհրդանիշ։ Սակայն սկսած 5֊րդ շարքից, մոտեցումը փոխվել է։ Հասարակության լայն քննարկումների արդյունքում որոշվել է, որ թղթադրամները պետք է լինեն միայն Նոր Զելանդիային բնորոշ։ Նոր թղթադրամները պետք է լինեին գեղեցիկ, հարմար բոլորին, ներկայացնեին երկրի դրական կողմերը, լինեին երկմշակութային և չպարունակեին քաղաքական ենթատեքստ։

Արդյունքում, թագուհին պահպանվել է միայն չորրորդ շարքի 20 դոլարանոց թղթադրամի վրա։ Մնացած թղթադրամները սկսեցին պատկերել Նոր Զելանդիային հատուկ բնություն, մշակույթ ու պատմական դեմքեր։

## Հատկանիշներ
Նոր Զելանդիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամի առանձնահատկությունները սահմանափակ էին ներկայիս 7-րդ շարքի թղթադրամների համեմատ։ Այն ուներ սերիական համար՝ թղթադրամի դիմերեսի վերևի աջ անկյունում և ստորին ձախ մասում։ Անվտանգության և կեղծարարությունից պաշտպանվածության միջոցները հիմնականում սահմանափակվում էին տպագրական գործընթացներով և սերիական համարի օգտագործմամբ։ Այն առանձնանում էր զգալիորեն ավելի քիչ անվտանգության և կեղծիքից պաշտպանող հատկանիշներով՝ համեմատած շրջանառության մեջ գտնվող ներկայիս 7-րդ շարքի թղթադրամների հետ։ 7-րդ շարքի կեղծման դեմ պայքարի միջոցառումները, ինչպիսիք են թափանցիկ պատուհանը, մետաղական համարները, մետաղական պատկերները և պոլիմերային դրոշմը, այն հատկանիշներն էին, որոնք չէին ներառվել 3-րդ շարքի մեկ դոլարանոց թղթադրամներում: 3-րդ սերիայի մեկ դոլարանոց թղթադրամները նույնպես տպագրվել են բամբակյա հիմքով թղթի վրա, ինչը սահմանափակել է 6-րդ և 7-րդ սերիայի թղթադրամների վրա առկա անվտանգության առանձնահատկությունների ներդրումը, որոնք տպագրվել էին պոլիմերային հիմքերի վրա։

## Շրջանառությունից հանում
Մեկ և երկու դոլարանոց թղթադրամների փոխարինման մասին պաշտոնապես հայտարարվել է 1988 թվականի օգոստոսի 17-ին այն ժամանակվա ֆինանսների նախարարի տեղակալ Մայքլ Քալենի կողմից։ Կատարված գնահատականներով՝ անցման գործընթացը կտևեր մոտ երկու տարի, քանի որ անհրաժեշտ էր վերջնականացնել չափսերը, մետաղական բաղադրությունը և դիզայնը։ Մետաղադրամների անցնելու հիմնական պատճառներից մեկը դրանց սպասվող օգտագործման տևողությունն էր՝ մոտ 20 տարի, մինչդեռ դրանց արտադրության արժեքը գրեթե նույնն էր, ինչ թղթադրամներինը։

Սա հնարավորություն էր տալիս խնայել ծախսերը, որոնք կապված էին կարճաժամկետ թղթադրամների տպագրության և շրջանառության հետ. թղթադրամների պահպանման միջին տևողությունը կազմում էր ընդամենը 6-ից 7 ամիս։ Այս փոփոխության շրջանակում դադարեցվել է նաև 1 և 2 ցենտանոց մետաղադրամների արտադրությո* ւնը, քանի որ դրանց արտադրության արժեքը գերազանցում էր անվանական արժեքը․ օրինակ՝ 1 ցենտանոց մետաղադրամի արտադրությունը արժեր մոտավորապես 1.6 ցենտ, իսկ 2 ցենտանոցինը՝ 2.3 ցենտ։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 1 Dollar - Elizabeth II

* Designing New Zealand’s new banknote series

* New Zealand History of Monetary and Exchange Rate Regimes

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Նոր Զելանդիայում