Կոկչետավ քաղաքի պատմության թանգարան

**Կոկչետավ քաղաքի պատմության թանգարան** (, մինչև 2000 թվականը՝ Վալերիան Կույբիշևի հանրապետական ​​տուն-թանգարան), Ղազախստանի Աքմոլայի մարզի Կոկչետավ քաղաքի քաղաքային պատմական թանգարան, որը նվիրված է քաղաքի կազմավորմանն ու զարգացմանը սկսած վաղ միջնադարից։ Գտնվում է Կոկչետավ քաղաքում, Կանայ բի փողոց 32 հասցեում (որը մինչև 2008 թվականը կոչվել է Չապաևի փողոց)։ Այդ տարածքում՝ Բուկպա բլուրների ստորոտին, Կոպա լճի ափին է գտնվում Կոկչետավ բնակավայրը, որը սկսել է կազմավորվել 19-րդ դարի առաջին քառորդում։ Թանգարանի շենքը հանրապետական ​​նշանակության պատմական հուշարձան է և գտնվում է պետական ​​պահպանության ներքո (1982 թվականի հունվարի 26-ից)։

Թանգարանի ֆոնդերում պահվում են ավելի քան 16 հազար ցուցանմուշներ։ Դրանք հնագույն լուսանկարներ, փաստաթղթեր, ձեռագրեր, կենցաղային և նյութական մշակույթի առարկաներ են՝ ժամանակի հետ խամրած, որոնք շատ բան կարող են պատմել քաղաքի և նրա անցյալի բնակիչների կյանքի մասին։ Թանգարանի հիմնական խնդիրներն են՝ գիտա-հետազոտական, հավաքչական, ցուցահանդեսային և ցուցադրական, գիտա-գործնական աշխատանքների կազմակերպում։

## Պատմություն
Այս տանը 1889-1905 թվականներին ապրել է խորհրդային ժամանակաշրջանի ապագա պետական ​​գործիչ Վալերիան Կույբիշևի ընտանիքը, այստեղ է անցել նրա մանկությունն ու պատանեկությունը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին այս տանն է տեղակայվել Կարմիր բանակի վիրավոր զինվորների թիկունքային  հոսպիտալը։

Թանգարանը ստեղծվել է Ղազախստանի Կոմկուսի Կենտկոմի 1947 թվականի հոկտեմբերի 21-ի որոշման և Կոկչետավի մարզային գործկոմի 1948 թվականի մայիսի 6-ի որոշման համաձայն։ Գտնվել է Ղազախական ԽՍՀ մշակույթի նախարարության ենթակայության ներքո։ Պատերազմից հետո 1949 թվականին բացվել է Վալերիան Կույբիշևի տուն-թանգարանը։ Թանգարանի հիմնադիրը և առաջին տնօրենը եղել է նրա քույրը՝ Ելենա Կույբիշևան, որը ղեկավարել է թանգարանը ավելի քան 30 տարի, եղել է Կոկչետավի առաջին պատվավոր քաղաքացին։ Թանգարան ստեղծելու համար նրան հրավիրել է Ղազախական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ Նուրտաս Ունդասինովը (այդ ժամանակ նա բնակվել է Մոսկվայում)։ Ելենա Վլադիմիրովնան, պատկառելի տարիքում հեռացել է հարմարավետ Մոսկվայից և հաստատվել ամայի ծայրագավառում, որն այդ ժամանակ Կոկչետավն էր։ Ելենա Վլադիմիրովնան գտել է իր ծնողների տունը, որտեղ Վալերիանն անցկացրել է իր մանկությունն ու պատանեկությունը, և որտեղ ծնվել է ինքը։ Անհրաժեշտ է եղել տունն ու տնտեսական շինությունները վերանորոգել, այգին կարգի բերել։ Ելենա Վլադիմիրովնան միաժամանակ զբաղվել է հավաքչական աշխատանքներով։

Մարզային գործկոմի 1988 թվականի հոկտեմբերի 13-ի որոշմամբ այն անցել է տեղական մարզգործկոմի մշակույթի կոմիտեի ենթակայության ներքո, 1997 թվականի մայիսի 3-ից՝ Կոկչետավ մարզի լուծարման հետ կապված՝ Կոկչետավի ակիմին կից մշակույթի վարչությանը։ Թանգարանի հավաքածուները ներառել են ավելի քան 3,5 հազար ցուցանմուշ։ Թանգարանը միշտ եղել է ոչ միայն հանրապետության, այլև ողջ ԽՍՀՄ-ի լավագույն թանգարաններից մեկը։ 1985 թվականին տուն-թանգարանի շենքը վերականգնվել է «Կազպրոեկտռեստավրացիա» ինստիտուտի նախագծով։ Կորած ցուցանմուշները վերականգնվել են։ Առաստաղներն ու ներքին պատերը մաքրվել են հին շերտավորումներից, վերականգնվել է ներքին հարդարանքը։

2000 թվականի մարտի 2-ին Կոկչետավի ակիմի կարգադրությամբ  թանգարանը վերակազմավորվել է՝ միանալով Կոկչետավ թանգարանային միավորմանը։ 2000 թվականից այդ տանն է տեղակայվել Կոկչետավ քաղաքի պատմության թանգարանը։ Համապատասխանաբար փոխվել են թանգարանի գույքն ու ցուցադրությունների բովանդակությունը։


1889_-_Valerian_Kuybyshev's_family_in_Kokchetav.jpg|Կույբիշևների ընտանիքը Կոկչետավում, 1889
1905 - Seeing off Valerian Kuibyshev to the St. Petersburg Military Medical Academy. Kokchetav.jpg|thumb|left|Հրաժեշտ Վալերիան Կույբիշևին Ռազմաբժշկական ակադեմիայում, Կոկչետավ
Memorial_Republican_House-Museum_of_V._V._Kuibyshev_in_Kokchetav_(now_Kokshetau,_Kazakhstan).jpg|Վալերիան Կույբիշևի տուն-կալվածք Կոկչետավում
Valerian_Kuybyshev's_museum_and_monument_in_Kokchetav_(now_Kokshetau,_Kazakhstan).jpg|Վալերիան Կույբիշևի հանրապետական ​​տուն-թանգարան


## Բնակելի տուն
1880 թվականին այն կառուցվել է որպես քաղաքային դաստակերտ։ Տան անմիջապես հետևում այգի է եղել, բակում գտնվող տնից ձախ՝ կցակառույցներ։ Դրանցից մեկում՝ Г-աձև հատակագծով, մեկ հարկի տակ տեղակայվել են ամառային խոհանոցը, բաղնիքը, մառանը և անասնագոմը։ Մոտակայքում եղել է առանձին անասնագոմ։ Բանջարանոցը գտնվել է բակի ետնամասում գտնվող խորդանոցի և ախոռի հետևում։ Մուտքը դեպի բակ գլխավոր ճակատից էր լայն դարպասով։ Փայտե մեկ հարկանի բնակելի շենքը կառուցվել է «բլոկով» (անկյուններում կապած), հատակագծով ուղղանկյունաձև (11x13,9 մ)։ Տան գլխավոր մուտքը եղել է փողոցի կողմից։ Բակային մուտքը զարդարված է եղել հովանոցով գավթով, հետագայում վերակառուցման ժամանակ այն վերածվել է գավթի՝ դեպի բակ գավթի ճակատի երկայնքով։ Ճակտոնները պատված էին հորիզոնական տախտակներով և ներկված, քիվերը զարդարված կիրառական սղոցված փորագրություններով։ Տան հիմնական սենյակներն էին ճաշասենյակը, հյուրասենյակը և երեք ննջասենյակները։

## Նկարագրություն
Թանգարանի 5 փոքր սրահներում ժամանակագրական հաջորդականությամբ արտացոլված են Կոկչետավի պատմության հիմնական փուլերը, հիմնադրման օրվանից՝ 1824 թվականից մինչ ներկա ժամանակներ։ Ցուցադրությունը ներկայացնում է 19-րդ և 20-րդ դարերի Կոկչետավ քաղաքը, նրա տնտեսության, արդյունաբերության, առողջապահության, կրթության, մշակույթի ձևավորման պատմությունը և քաղաքի զարգացմանը նպաստած մարդկանց կյանքը։ «Հին բնակարան» ցուցադրությունը ներկայացնում է 1950-ականների քաղաքի բնակիչների կենցաղն ու կյանքը։ Թանգարանի գողտրիկ բակում կարելի է հանգստանալ, տեսնել ձիաքարշ տրանսպորտի հնագույն տեսակներ և լուսանկարվել 1930 թվականի արտադրության Ջեներալ Մոթորսի «Կադիլակ» մեքենայի ֆոնին։ Վ. Կույբիշևը վարել է այն, երբ աշխատել է Մոսկվայում։ 1949 թվականին մեքենան տեղափոխել են Մոսկվայից։

## Բնակելի շենքը մշակույթում և արվեստում
Ելենա Կույբիշևան տան մասին «Վալերիան Կույբիշևի մասին։ Քրոջ հիշողություններից» գրքում գրել է․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1949 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ղազախստանի թանգարաններ