Էլֆրի Վուդարդ

**Էլֆրի Վուդարդ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, պրոդյուսեր և հասարակական գործիչ։ Իր կարիերայի ընթացքում Վուդարդն ստացել է չորս «Էմմի» մրցանակ, ԱՄՆ-ի Կինոդերասաների գիլդիայի երեք մրցանակ, «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ, ինչպես նաև` 1984 թվականին առաջադրվել «Օսկար» և 2010 թվականին՝ «Գրեմմի» մրցանակների։ Ունենալով 18 առաջադրումներ և 4 հաղթանակ` Վուդարդն աֆրոամերիկացի դերասանների շրջանում բացարձակ ռեկորդակիր է «Էմմի» մրցանակի առաջադրումների ու մրցանակների քանակով։

## Վաղ կյանք
Էլֆրի Էտտե Վուդարդը ծնվել և մեծացել է Օկլահոմա նահանգի Թալսա քաղաքում, տնային տնտեսուհու և ինտերերի դիզայների ընտանիքում։ Կաթոլիկ միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Բոստոնի համալսարան, որտեղ սովորել է դրամատիկական արվեստ։ 1974 թվականին ավարտել է համալսարանը բակալավրի աստիճանով և սկսել ելույթ ունենալ Վաշինգտոնի թատերական բեմերում, իսկ 1977 թվականին տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ նրա կարիերան մեծ առաջընթաց է ունեցել` Օֆֆ-Բրոդվեյի «Գունավոր աղջիկների մասին, ովքեր մտածում են ինքնասպանության մասին, երբ ծիածանը դուրս է գալիս» պիեսում խաղացած գլխավոր դերի շնորհիվ։

## Կարիերա
Էլֆրի Վուդարդին հաճախ անվանում են իր սերնդի առավել փորձառու և տաղանդավոր աֆրոամերիկացի դերասաններից մեկը։ Երեք տասնամյակից երկար ձգվող իր կարիերայի ընթացքում Վուդարդը նկարահանվել է համարյա հարյուր ֆիլմերում և հեռուստատեսային շոուներում, և առաջին հերթին քննադատական հաջողության է հասել դրամատիկ դերերում։
 
1978 թվականին «Գունավոր աղջիների համար...» ներկայացման հաջողությունից հետո Վուդարդն իր առաջին դերն է կատարել PBS ալիքի «Մոուկի փորձությունները» պիեսի հեռուստատեսային տարբերակում, իսկ ավելի ուշ հայտնվել է Ջերալդին Չապլինի «Հիշիր իմ անունը» կինոֆիլմում։ Հաջորդ մի քանի տարիներին նա աչքի է ընկել Ռոբերտ Ալտմանի «Առողջ կենսակերպ» (1980) ֆիլմում և հեռուստաէկրաններին ոչ երկար գոյատևած «Տակեր վհուկը»  (1982-1983) հեռուստասերիալում խաղացած դերերի շնորհիվ։ 1983 թվականին «Քրոս Քրիք» ֆիլմում խաղացած տնային տնտեսուհի Չիչիի դերի համար Էլֆրի Վուդարդը ստացել է դրական արձագանքներ քննադատներից և առաջադրում «Օսկար երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհու համար» անվանակարգում։ Չնայած նա «Օսկար» չի ստացել, այդ տարի արժանացել է «Էմմի» մրցանակ` երկրորդ պլանի լավագույն կանացի դերի համար` դրամատիկական «Բլյուզ Հիլլ սթրիթ» հեռուստասերիալում սպանված երեխայի ողբացող մոր դերը խաղալու համար։ 1985 թվականին նա նկարահանվել է «Սառա» կատակերգական սերիալում, որը փակվել է առաջին սեզոնից հետո, և դրանից հետո նրան հրավիրել են NBC հեռուստաալիքի «Սենթ-Էլսվեր» բժշկական դրամայում խաղալու։ Չնայած Վուդարդը թողել է սերիալը առաջին եթերաշրջանից հետո, նրա հեռուստատեսային դուետը Դենզել Վաշինգտոնի հետ բարձր գնահատական է ստացել քննադատների կողմից, իսկ դերասանուհին դրամատիկական հեռուստասերիալի իր լավագույն կանացի դերի համար ստացել է «Էմմի» մրցանակը։ 1988 թվականին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է սերիալ և ևս մեկ «Էմմի» մրցանակ ստացել։

Վուդարդը նկարահանվել է Ֆեռա Ֆոսեթի հետ «Ծայրահեղություններ» թրեյլերում, սակայն 80-ականների կեսերին հիմնական հաջողությունը ձեռք է բերել տարբեր հեռուստաֆիլմերում գլխավոր դերեր կատարելով։ Այդ ժամանակահատվածում նա երեք անգամ առաջադրվել է առաջադրվել է «Էմմի» մրցանակի` «Սրտի խոսքեր», «Անբնական պատճառներ» և «Մայրական սխրանք. Մերի Թոմասի պատմությունը» ֆիլմերում խաղացած դերերի համար։ 1987 թվականին նա ստացել է երկրորդ «Էմմի» մրցանակը «Դրամատիկական հեռուստասերիալի լավագույն հրավիրված դերասանուհի» անվանակարգում` «Լոս Անջելեսի օրենքը» սերիալի ինքնաթիռի դրվագում բռնաբարության զոհի դերի համար և նույն ժամանակ խաղացել է Վիննի Մանդելայի դերը «Մանդելա» ֆիլմում, որը նրան բերել է Գունավոր մարդկանց առաջընթացի ազգային ասոցիացիայի և CableACE-ի մրցանակներ։

«Նոր սուրբծննդյան հեքիաթ» (1988) և «Միսս Հրավառություն» (1989) կինոկատակերգություններում երկրորդ պլանի դերերից հետո Էլֆրի Վուդարդի կարիերան մեծ էկրաններին սկսում է վերելք ապրել։ 1991 թվականին նա Դենի Գլովերի հետ նկարահանվում է «Մեծ կիրճ» ֆիլմում, որն ստանում է Բեռլինի կինոփառատոն մրցանակը, ինչպես նաև` հաջողություններ է ունենում վարձույթում։ Կինոքննադատների համար նրա ամենամեծ հաջողությունը եղել է այժմ հաշմանդամ, իսկ նախկինում հայտնի աստղի դայակ աշխատող անձնական գաղնիքներով բուժքրոջ դերն է, որը նա մարմնավորել է 1992 թվականին նկարահանված «Կրքի ձուկ» կինոֆիլմում։ Քննադատներից մեկը դերասանուհու վերամարմնավորումը նկարագարել է որպես «անմոռանալի, հանգիստ և միաժամանակ կրքոտ»։ Իր դերի համար նա ստացել է «Անկախ հոգի» մրցանակը և իր կարիերայի առաջին «Ոսկե գլոբուս» մրցանակը, ինչպես նաև` «Օսկարի» հիմնական հավակնորդներից մեկն էր։ Դրանից հետո նա շարունակել է իր կարիերան և նկարահանվել է «Սիրտ և հոգիներ» (1993), «Բոֆա» (1993), «Մոլախաղ», «Կարկատված վերմակ» (1995), «Աստղային ճամփորդություն. առաջին կապերը» (1996), «Նախնական վախ» (1996) և այլ ֆիլմերում։ 1994 թվականին Էլֆրի Վուդարդը խաղացել է ջազ երաժշտի կնոջ դերը  Սփայք Լիի ինքնակենսագրական «Կուրկլին» ֆիլմում, որ լավ ընդունվելություն է գտել քննադատների կողմից, բայց մեծ հաջողություն չի ունեցել վարձույթում։ Այդ ժամանակ նա վերադարձել է հեռուստատեսություն և ստացել երկու «Էմմի» մրցանակ` «Դաշնամուրի դասեր» (1995) և «Գուլիվերի ճանապարհորդությունը» (1996) հեռուստաֆիլմերում խաղացած դերերի համար։ 1994 թվականին նա ըստ People ամսագրի կոչվել է աշխարհի ամենագեղեցիկ մարդկանցից մեկը։

1997 թվականին Էլֆրի Վուդարդը խաղացել է հեռուստատեսային իր ամենավառ դերերից մեկը՝ Յունիս Էվերս բուժքրոջ դերը, որը HBO «Միսս Էվերսի զավակները» ֆիլմում հոգ է տանում Տասկիգի սիֆիլիսի հետազոտության զոհերի համար։ Այն դերի համար Վւոդարդն արժանացել է մի շարք մրցանակների, այդ թվում` «Էմմի», «Ոսկե գլոբուս», «Արբանյակ» և ԱՄՆ-ի կինոռեժիսորների գիլդիայի մրցանակները։ Հաջորդ տարի նա քննադատներից լավ արձագանքներ է ստանում թմրամոլությունից և աուտիզմով տառապող միայնակ մոր դերը խաղալու համար «Վերադարձ արմատներին» ֆիլմում։ Այս դերի համար նա ստացել է ևս մեկ «Անվախ հոգի» մրցանակ, ինչպես նաև` մի քանի մրցանակներ քննադատների կողմից։ Այնուհետև նա նկարահանվել է «Զվարճալի Վալենտին», «Բժիշկ Մամֆորդ», «Ինչ ենք պատրաստում», «Սեր և բասկետբոլ» ֆիլմերում, ինչպես նաև` հնչյունավորել է Դինոզավր մուլտֆիլմը, իսկ 2001 թվականին ստացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ` «Սրտի տոն» ֆիլմում թմրամոլի դերի համար։

2000-ականների սկզբին Վուդարդը շարունակել է պարբերաբար հայտնվել մեծ էկրաններին, այնպիսի ֆիլմերում ինչպիսիք են «Կա-Պեքս մոլորակը» (2001), «Միջուկը» (2003), «Ռադիո» (2003) և «Մոռացվածը» (2004) ֆիլմերը։ 2003 թվականին նա ստացել է իր չորրորդ «Էմմի» մրցանակը` «Պրակտիկա» սերիալում խաղացած դերի համար։ Դրանից կարճ ժամանակ անց նա երկու տասնամյակ հետո որոշում է վերադառնալ թատերական բեմ` ըստ Անտոն Չեխովի Ճայը պիեսի հիման վրա Թեյլոր Ռեջինի կողմից բեմադրված «Խորտակվող ագռավը» պիեսում խաղալով գլխավոր դերը, որը ցուցադրվել է 2004 թվականի հունվարից և հիմնականում բացասական արձագանքներ է ստացել է քննադատների կողմից։
[left|180px|thumb|Վուդարդը [Տորոնտոյի կինոփառատոնի ժամանակ, 2013 թվականին]]
2005 թվականին, երկու տասնամյակ անց, Վուդարդը վերադարձել է հեռուստատեսություն «Սանտ-Էլսվեր»-ից հետո առաջին պարբերական դերով։ Նա միացել է ABC ալիքի «Հուսահատ տնտեսուհիները» կատակերգական սերիալի թիմին` նոր հարևանուհի, նկուղում գաղտնիք ունեցող առեղծվածային միայնակ մոր` Բեթթի Էպլվայետի դերով։ Նա սերիալում հայտնվել է առաջին եթերաշրջանի ավարտին։ Կերպարն ի սկզբանե ստեղծվել է սպիտակ կնոջ նախատիպով, բայց ի վերջո սերալի հեղինակ Մարկ Չերին առաջարկել է դերասանուհուն խաղալ Բեթթիի դերը։ Վուդարդը հարցազրույցի ժամանակ ասել է, որ չի տեսել սերալը մինչև դերի համար համաձայնություն տալը և որոշել է համաձայնել այն բանից հետո, երբ պրոդյուսերներն ուղարկել են նրան առաջին տասնհինգ դրվագները, որոնք դիտելով` դերասանուհին միանգամից հավանել է շոուն։ Սերիալում դերասանուհու մասնակցությունը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել մամուլում, հատկապես այն պատճառով, որ նա դարձել է փաստացի առաջին սևամորթ դերասանուհին, որը վերջին տարիներին գլխավոր դեր էր խաղացել ազգային հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող սերիալում։

2012 թվականի ամռանը Վուդարդը նկարահանվել է «12 տարվա ստրկություն» պատմական ֆիլմում։ Շոնդա Ռայմսը 2011 և 2012 թվականներին առաջարկել է դերասանուհուն նկարահանվել իր «Գրեյի անատոմիա» և «Մասնավոր պրակտիկա» սերիալներում։ 2012 թվականին նա նկարահանվել է «Պողպատե մանգոլիաներ» հեռուստատեսային ֆիլմում, որը 1989 թվականին նկարահանված նույնանուն ֆիլմի ռիմեյքն էր։ 
Նախագծում նա խաղացել է  Ուիզերի դերը, բնօրինակում այդ դերը խաղում էր Շիռլի Մակլեյնը, որի համար նա կրկին գովեստի է արժանացել իր ունիվերսալ խաղի համար։ Նա հերթական անգամ առաջադրվել է «Էմմի» և ԱՄՆ կինոդերասանների գիլդիայի մրցանակի համար:thumb|180px|Վուդարդը 2008 թվականին, Բարաք Օբամայի նախընտրական արշավի շրջանակներում կազմակերպված միջոցառման ժամանակ

Շնորհիվ դրա, Վուդարդը բացարձակ ռեկորդ է գրանցել տարբեր տարիներին ունեցած մրցանակների առաջադրումների թվով։ Վուդարդն ընդհանուր առմամբ հաղթել և առաջադրվել է «Էմմի» մրցանակին կանանց ութ կատեգորիաներից վեցում։ 2014 թվականին Վուդարդին առաջարկել են «Գործերի դրություն» սերիալում Միացյալ Նահանգների առաջին կին նախագահ Կոնստանս Փեյթոնի դերը, որ թողարկվել է NBC ալիքով 2014-2015 եթերաշրջանում։
 
2016 թվականին խաղացել է Մարիամ Շարպի դերը «Կապիտան Ամերիկա։ Քաղաքացիական պատերազմ» ֆիլմում։

## Անձնական կյանքը
Վուդարդն ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության անդամ է և ակտիվորեն մասնակցում է դրա գործունեությանը։ 2008 թվականի փետրվարին նա մասնակցել է Բարաք Օբամայի նախընտրական արշավին Օհայոյում։ 2012 թվականի նոյեմբերին նա նորից մասնակցել է Օբամայի քարոզարշավին Լոնգմոնտում, Կոլորադո նահանգում։ Էլֆրի Վուդարդն ապրում է Սանտա Մոնիկայում երկու երեխաների և ամուսնու՝ Ռոդերիկ Սպենսերի հետ, ում հետ ամուսնացել է 1983 թվականին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ