Աննա Հայդ

**Աննա Հայդ** (), Յորքի դուքս Ջեյմսի առաջին կինը։ Յորքի Դուքսը հետագայում դարձել է թագավոր Ջեյմս II, ապա՝ Ջեյմս VII։

Աննան անգլիական ազնվականության անդամ Էդվարդ Հայդի (հետագայում՝ Կլարենդոնի կոմսի) դուստրն է եղել և իր ապագա ամուսնուն հանդիպել է, երբ նրանք երկուսն էլ աքսորի ժամանակ ապրել են Նիդեռլանդներում։ Նա ամուսնացել է Ջեյմսի հետ 1660 թվականին և երկու ամիս անց ծնվել է զույգի առաջնեկը։ Որոշ դիտորդներ դեմ են եղել ամուսնությանը, սակայն Ջեյմսի եղբայրը՝ Անգլիայի թագավոր Չարլզ II-ը, ցանկացել է, որ ամուսնությունը տեղի ունենա։ Դժգոհության մեկ այլ պատճառ է Ջեյմսի Աննայի նկատմամբ ցուցաբերած հանրային սերը։ Նրանք ունեցել են ութ երեխա, որոնցից վեցը մահացել են վաղ մանկության տարիներին։ Չափահաս դարձած երկուսը ապագա միապետներ են եղել՝ Մարի II-ը և Աննան։ Ջեյմսը կնամոլ է եղել, որ բազմաթիվ սիրուհիներ է ունեցել, ինչի համար Աննան հաճախ է նրան նախատել։ Ջեյմսը բազմաթիվ ապօրինի երեխաներ է ունեցել։

Սկզբում անգլիկան եկեղեցու հետևորդ Աննան կաթոլիկություն է ընդունել Ջեյմսի հետ ամուսնությունից անմիջապես հետո։ Նա կաթոլիկության հետ ծանոթացել է Նիդեռլանդներ և Ֆրանսիա կատարած այցելությունների ժամանակ և ուժեղ հրապուրվել է դրանցով։ Մասամբ Աննայի ազդեցության շնորհիվ Ջեյմսը նույնպես կաթոլիկությունը է ընդունել, ինչն ի վերջո հանգեցրել է պանծալի հեղափոխության։ Նա մահացել է կրծքագեղձի քաղցկեղից՝ իր ութերորդ երեխային ծննդաբերելուց կարճ ժամանակ անց։

## Վաղ տարիներ (1637–1660 թվականներ)
1629 թվականին Էդվարդ Հայդն ամուսնացել է իր առաջին կնոջ՝ Գրիտենհեմի Աննա Այլիֆի հետ։ Ամուսնության վեց ամիս անց Աննան վարակվել է բնական ծաղիկով, վիժել է և մահացել։ Երեք տարի անց Հայդն ամուսնացել է Ֆրենսիս Այլսբերիի հետ։ Զույգի ավագ դուստրը ծնվել է Վինձորի Կրենբորն Լոջում 1637 թվականին։ Ծնողները նրան անվանել են Աննա՝ Էդվարդ Հայդի առաջին կնոջ անունով։ Գրեթե ոչինչ հայտնի չէ նրա կյանքի մասին մինչև 1649 թվականը, երբ նրա ընտանիքը փախել է Նիդեռլանդներ՝ գահընկեց արված Չարլզ I թագավորի մահապատժից հետո։

Առաջին Անգլիական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նրա հայրը Չարլզ I-ի առաջատար խորհրդականն է եղել, ապա 1646 թվականին որդու՝ Չարլզ II-ի հետ աքսորվել է։ Շատ փախստականների նման՝ նրանք բնակություն են հաստատել Բրեդայում, որտեղ Մարիա Ստյուարտը (Օրանի իշխանուհի) ապաստան է տրամադրել բազմաթիվ անգլիացի փախստականների։ Մարիան Աննային նշանակել է պատվո հարս, ակնհայտորեն՝ հակառակ իր մոր՝ Հենրիետա Մարիա ֆրանսուհու կամքին, որն ատել է Հայդին։

Աննան դարձել է այն մարդկանց սիրելին, որոնց հետ նա հանդիպել է կամ Հաագայում, կամ Օրանժի արքայադստեր Թեյլինգենի: Նա գրավիչ է եղել և ոճային, և գրավել է բազմաթիվ տղամարդկանց: Աննային սիրահարված առաջին տղամարդկանցից մեկը Սպենսեր Քոմփթոնն է եղել՝ Նորթհեմփթոնի կոմսի որդին: Այնուամենայնիվ, Աննան արագ սիրահարվել է Հենրի Ջերմինին, որը փոխադարձաբար է պատասխանել նրա զգացմունքներին: Աննան նույնքան արագ մերժել է Ջերմինին, երբ հանդիպել է Յորքի դուքս Ջեյմսին՝ գահընկեց արված թագավորի որդուն: 1659 թվականի նոյեմբերի 24-ին՝ նրա հետ առաջին հանդիպումից երկու կամ երեք տարի անց, Ջեյմսը խոստացել է, որ կամուսնանա Աննայի հետ, չնայած շատերի, այդ թվում՝ նրա հոր, որը նրան փակել է սենյակում և իբր հորդորել է Չարլզին մահապատժի ենթարկել նրան: Չարլզը մերժել է այս խորհուրդը՝ ենթադրելով, որ Աննայի ուժեղ բնավորությունը դրական ազդեցություն կունենա իր թույլ կամքի տեր եղբոր վրա:

## Յորքի դքսուհի (1660–1671 թվական)
### Ամուսնություն
1660 թվականին Աննայի տեսանելի հղիությունից հետո զույգը պարտավորվել է ամուսնանալ: 1660 թվականի մայիսին ստյուարտների վերականգնումից հետո նրանք պաշտոնական, բայց մասնավոր ամուսնական արարողություն են անցկացրել Լոնդոնում 1660 թվականի սեպտեմբերի 3-ին: Հարսանիքը տեղի է ունեցել գիշերվա 11-ից մինչև առավոտյան 2-ը Վուսթեր Հաուսում՝ նրա հոր տանը Ստրենդում և այն հանդիսավոր կերպով կնքել է Ջեյմսի քահանան՝ դոկտոր Ջոզեֆ Քրոութերը: Ֆրանսիայի դեսպանը Աննային նկարագրել է որպես «քաջություն, խելացիություն և էներգիա, որը գրեթե արժանի է թագավորի արյանը»: Նա վերջին անգլուհին է եղել, որը օրինականորեն ամուսնացել է գահի առաջին ժառանգորդի հետ մինչև 1981 թվականի լեդի արքայադուստր Դիանայի ամուսնությունը:

Զույգի առաջնեկը՝ Չարլզը, ծնվել է նույն թվականի հոկտեմբերին, սակայն մահացել է յոթ ամիս անց։ Հաջորդել են յոթ երեխա՝ Մարին (1662–1694 թվականներ), Ջեյմսը (1663–1667 թվականներ), Աննան (1665–1714 թվականներ), Չարլզը (1666–1667 թվականներ), Էդգարը (1667–1671 թվականներ), Հենրիետան (1669–1669 թվականներ) և Քեթրինը (1671–1671 թվականներ): Նրանց բոլոր որդիները և երկու դուստրերը մահացել են մանկության տարիներին։

Նույնիսկ ամուսնությունից բավականին ուշ ժամանակ անց որոշ դիտորդներ դժգոհել են արքայազնի որոշումից՝ անկախ նրանից, թե ինչ է նա խոստացել նախապես: Սեմյուել Փիփսն ամուսնության մասին ասել է՝ «որ Յորքի դքսի ամուսնությունը նրա հետ կործանել է թագավորությունը՝ կանցլերին դարձնելով այնքան անհասանելի, որ այլապես նրա հետ կվարվեին սովորական մարդու նման»։ Աննայի մահից հետո թագավորական արքունիքը փորձել է նոր կին գտնել Ջեյմսի համար, բայց այս նոր կինը, ոչ մի դեպքում, չպետք է լիներ համեստ ծագում ունեցող: Որքան էլ լավ հայր լիներ Փեփիսը Ջեյմսին՝ նա տարօրինակ կերպով նշել է, որ Աննան և Ջեյմսը չեն տուժել իրենց առաջնեկ որդու մահից: Փեփիսը նաև Աննային նկարագրել է որպես «ոչ միայն աշխարհի ամենահպարտ կինը, այլև ամենաթանկարժեքը»: Նույնիսկ Ջեյմսի զարմիկի (հետագայում Աննայի փեսան դարձած)՝ Օրանժի Ուիլյամ III-ի և նրա ամուսնու զարմուհու՝ Հանովերի Սոֆիա Սոֆիայի մտքում Հայդների համեստ ծագման խարանը մնացել է:

### Ընտանեկան կյանք
Աննան արքունիքում հայտնի չի եղել, չնայած նրան շատ է սիրել իր սկեսրայրը։ Համարվելով «իր ժամանակի ամենաանպաշտպան օգլերը»՝ Ջեյմսը ամուսնության ընթացքում ունեցել է մի շարք սիրուհիներ։ Այդ սիրուհիների թվում է եղել Արաբելլա Չերչիլը՝ նրա ապօրինի որդու՝ Բերվիկի դուքսի մայրը։ Բերվիկը շատ հաջողակ կարիերա է ունեցել ֆրանսիական բանակում, մինչդեռ Ջեյմսը մի շարք պաշտոններ է ապահովել Արաբելլայի եղբոր՝ Ջոն Չերչիլի համար։

Աննան անտեղյակ չի եղել ամուսնու դավաճանություններից, Փեփիսը գրել է, որ նա խանդել է և հանդիմանել Ջեյմսին։ Սակայն Փեփիսը նաև պնդել է, որ զույգը հայտնի է եղել իրենց սերը հրապարակայնորեն ցույց տալու, համբուրվելու և միմյանց վրա հույս դնելու համար։ Մեկ այլ գրառման մեջ Փեփիսը գրել է, որ երբ Ջեյմսը սիրահարվել է լեդի Չեստերֆիլդին, Աննան այնքան համառորեն բողոքել է Չարլզին, որ լեդի Չեստերֆիլդը ստիպված է եղել հեռանալ գյուղական վայրեր, որտեղ մնացել է մինչև իր մահը ։

Պատմաբան Ջոն Քալոուն պնդել է, որ Աննան «ամենամեծ ազդեցությունն է ունեցել» այն գործընթացում, որը հանգեցրել է Ջեյմսի կաթոլիկ դառնալուն։ Մեծանալով անգլիկան բարձր եկեղեցական ավանդույթներում, որոնք սերտորեն կապված են եղել կաթոլիկության ձևերի և սովորույթների հետ, Աննան դադարել է մասնակցել անգլիկան ծառայություններին 1669 թվականին։ Ջեյմսը դարձի է եկել մոտավորապես նույն ժամանակ, բայց Չարլզի խնդրանքով հետաձգել է իր դարձի մասին հայտարարությունը մինչև 1673 թվականը։ Չնայած նա ավելի ուշ՝ մահվան մահճում դարձել է կաթոլիկ, Չարլզը քաղաքական պատճառներով պնդել է, որ իր եղբոր երեխաները պետք է դաստիարակվեն որպես բողոքականներ, ուստի և՛ Մերին, և՛ Աննան Անգլիայի եկեղեցու անդամներ են եղել։

## Մահ և ժառանգություն

Աննան իր կրտսեր որդու՝ Էդգարի ծնվելուց հետո 15 ամիս հիվանդ է եղել։ 1669 թվականին ծնվել է Հենրիետան, իսկ 1671 թվականին՝ Քեթրինը, բայց Աննան չի ապաքինվել Քեթրինի ծնունդից հետո։ Հիվանդ լինելով կրծքագեղձի քաղցկեղով, նա մահացել է 1671 թվականի մարտի 31-ին։ Մահվան մահճում նրա եղբայրներ Հենրին և Լորենսը փորձել են անգլիկան քահանա բերել նրան հաղորդություն տալու համար, բայց Աննան հրաժարվել է և ստացել է կաթոլիկ եկեղեցու վիատիկում։ Մահից երկու օր անց նրա դիահերձված մարմինը թաղվել է Շոտլանդիայի թագուհի Մարի Ստյուարտի դամբարանում՝ Վեստմինստերյան աբբայության Հենրի VII մատուռում։ 1671 թվականի հունիսին Աննայի միակ կենդանի մնացած որդին՝ Էդգարը, մահացել է բնական մահից, որին հաջորդել է դեկտեմբերին Քեթրինը՝ թողնելով Մերիին և Աննային Յորքի դուքսի ժառանգորդներ։

Աննա Հայդի մահից հետո ապագա Մարիա II-ը պատվիրել է նրա դիմանկարը, որը նկարել էր Վիլեմ Վիսինգը։ Այն կախված էր Վինձոր ամրոցի այգու տան թագուհու հյուրասենյակի դռան վերևում։ Առաջին կնոջ մահից երկու տարի անց Ջեյմսն ամուսնացել է կաթոլիկ արքայադուստր Մերի Մոդենացու հետ։ Մերին ունեցել է Ջեյմս Ֆրենսիս Էդվարդին՝ Ջեյմսի միակ որդուն, որը գոյատևել է մինչև չափահասություն։ Ջեյմսը դարձել է Անգլիայի, Իռլանդիայի և Շոտլանդիայի թագավոր 1685 թվականին, բայց գահընկեց է արվել 1688 թվականի Փառահեղ հեղափոխության ժամանակ։ Այնուհետև Անգլիայի խորհրդարանը գահը առաջարկել է Աննայի ավագ դստերը՝ Մերիին և նրա ամուսնուն՝ Ուիլյամ III Օրանցուն։ Մերիի մահից հետո՝ 1694 թվականին և Ուիլյամի մահից հետո՝ 1702 թվականին, Աննա Հայդի միակ կենդանի մնացած զավակը՝ Աննան, դարձել է երեք թագավորությունների թագուհի, իսկ 1707 թվականին՝ Մեծ Բրիտանիայի թագավորության առաջին միապետը։

## Թողարկում

## Մեդիա պատկերում
* 2003 թվականի «Չարլզ II. Ուժը և կիրքը» (կամ «Վերջին թագավորը») մինի-սերիալում Էնն Հայդի դերը մարմնավորել է Թաբիթա Ուեյդին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1638 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 10 մահեր
Կատեգորիա:Ծննդաբերելիս մահացածներ
Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Մարտի 22 ծնունդներ