10 ագորա մետաղադրամի մասին դավադրության տեսություն

200px|մինի|աջից|Իսրայելական 10 ագորա մետաղադրամ
**10 [[Իսրայելական ագորա|ագորա]] մետաղադրամի մասին դավադրության տեսությունը** առաջ է քաշվել Պաղեստինի ազատության կազմակերպություն (ՊԱԿ) և ՖԱԹՀ կուսակցության առաջնորդ Յասեր Արաֆաթի կողմից՝ աշխարհագրագետ Գվին Ռոուլիի հոդվածի հիման վրա։ Ռոուլիի հոդվածում պնդվում էր, որ իսրայելական մետաղադրամի վրա պատկերված է քարտեզ, որն արտացոլում է Իսրայելի տարածքային հավակնությունները։ Ցուցադրելով մետաղադրամը՝ Յասեր Աрафаթը 1990 թվականին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում հանդես է եկել Իսրայելի մտադրությունների մասին հայտարարությամբ։ Ռոուլիի և Արաֆաթի ենթադրությունները ստուգվել են պատմության, աշխարհագրության, հնագիտության և դրամագիտության մասնագետների կողմից և ճանաչվել են անհիմն։ Հետագայում, սակայն, ՖԱԹՀ կուսակցությունը շարունակել է դրանք օգտագործել։

## Գվին Ռոուլիի հոդվածը
1989 թվականին աշխարհագրագետ Գվին Ռոուլին հրատարակել է «Իսրայելի տարածքային ընդգրկման հեռանկարների զարգացումը. համառոտ գնահատական» (*Developing Perspectives upon the Areal Extent of Israel: An Outline Evaluation*) հոդվածը, որը պարունակում էր նկարազարդում հետևյալ մակագրությամբ՝ «Իսրայելի տարածքի չափերը՝ համաձայն  10 ագորա արժողությամբ իսրայելական մետաղադրամի»։ Այս հոդվածում Ռոուլին հայտարարել է, որ մետաղադրամը կարելի է համարել «Իսրայելի ավելի լայն տարածքային հավակնությունների հնարավոր նշաններից մեկը»՝ պնդելով, որ մետաղադրամի վրա «պատկերված է քարտեզ, որն, ըստ երևույթին, ներկայացնում է մի տարածք, որը կարող էր տարածվել և ընդգրկել ժամանակակից Ամման, Բեյրութ, Բաղդադ, Դամասկոս և Սաուդյան Արաբիայի հյուսիսային մասերը»։

## Յասեր Արաֆաթի հայտարարությունները
1990 թվականի մայիսի 25-ին Յասեր Արաֆաթը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում հայտարարել է, որ 10 ագորա արժողությամբ իսրայելական մետաղադր դիմերեսին պատկերված է «Մեծ Իսրայելի» քարտեզը (Միջերկրական ծովից մինչև Միջագետք և Կարմիր ծովից մինչև Եփրատ)։ Հետագայում նա բազմիցս կրկնել է այս հայտարարությունը՝ սովորություն դարձնելով գրպանում կրել այդպիսի մետաղադրամներ և դրանք ցուցադրել իր զրուցակիցներին՝ հայտարարելով, որ դրանք «սիոնիստական ձգտումների բացահայտ ցուցադրում» են։ Որպես հաստատում իր սկզբնական ելույթում Արաֆաթը հղում է կատարել ամերիկյան Jewish Journal հրատարակությանը։ Ավելի ուշ պարզվել է, որ նկատի է ունեցվել Ռոուլիի հոդվածը GeoJournal ամսագրում։

## Վերլուծություն
Աշխարհագրագետ Սայմոն Բերկովիչը մեկնաբանել է, որ «Ռոուլիի ոչնչով չհաստատված հայտարարությունը որևէ հիմք չունի»՝ նշելով, որ մետաղադրամի վրա քարի ֆոնին փորագրված է յոթճյուղանի մոմակալ (մենորա), իսկ Ռոուլին, քարի ուրվագիծը դնելով Մերձավոր Արևելքի քարտեզի վրա, «ստեղծել է տարածաշրջանի մինչ այդ անհայտ պատկերը»։
[մինի|[Հուդայի թագավորություն|Հուդայի թագավոր Անտիգոնոс Բ-ի մետաղադրամը]]
Իսրայելի բանկի դրամագիտության գծով համակարգող Ռախել Բարկայը նշել է, որ իսրայելական մետաղադրամը պարունակում է հին մետաղադրամի փոքրացված պատկերը, որը հատվել է Հուդայի թագավոր Անտիգոնոս Բ-ի (Ք.ա. 40–37 թթ.) օրոք՝ Հասմոնյանների դինաստիայի վերջին ներկայացուցչի։ Հին մետաղադրami հատուկ նշանակությունն այն է, որ այն պարունակում է մենորայի առաջին հայտնի պատկերը հրեական արվեստում։

Դան Բարագ, հնագետ և դրամագետ, Երուսաղեմի հրեական համալսարանի պրոֆեսոր, մեկնաբանել է, որ ոչ աստվածաշնչյան, ոչ էլ պատմական հիմքեր չկան ենթադրելու, որ այս հին մետաղադրամը սահմանների ուրվագծեր է պատկերում։

Պատմաբան և լրագրող Թոմ Սեգևին տված հարցազրույցում Ռոուլին հայտնել է, որ հստակ չգիտեր՝ արդյոք մետաղադրամի վրայի տարածքը քարտեզ է, բայց դա հնարավոր է համարել։ Իմանալով, որ ժամանակակից մետաղադր վրայի ուրվագիծը կրկնում է ձևը կորցրած հին մետաղադր անհարթ գծերը, Ռոուլին եզրակացրել է, որ ինչ-որ մեկը միտումնավոր կերպով ձևափոխել է հին մետաղադրամը՝ դրան համապատասխան տեսք հաղորդելու համար։ Հարցին, թե ինչն է իրեն ստիպել այդպես մտածել, Ռոուլին պատասխանել է, որ «չի կարող դա վստահորեն պնդել, բայց նաև հստակ չգիտի, որ դա չեն արել»։ Բերկովիչը Ռոուլիի մոտ նշում է «գիտական մեթոди բոլորովին նոր մոտեցում» և «դավադրության» մասին ենթադրություն՝ ժամանակակից արժույթի վրա դրա պատկերման հայտնվելուց շատ առաջ գտնված հին մետաղադր ձևը փոխելու նպատակով։

## Հետագա իրադարձություններ
Մետաղադր հետ կապված դավադրության տեսությունը մինչ օրս օգտագործվում է ՖԱԹՀ կուսակցության կողմից։ 2023 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ՖԱԹՀ-ի տեղեկատվության և մշակույթի հանձնաժողովը հրապարակել է Արաֆաթի հետ հարցազրույց, որտեղ նա ներկայացնում է մետաղադր մասին դավադրապաշտական տեսությունը հետևյալ մեկնաբանությամբ. «նա բացահայտում է օկուպացիայի՝ իր այսպես կոչված «պետությունը» ստեղծելու ծրագրերը և թե որոնք են դրա սահմանները»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելի դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Հակասիոնականություն