Հայրենի կարգավ

«**Հայրենի կարգավ**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Վարք հարանց» շարքում։ Գրվել է 1960 թվականին։

## Գնահատական
Հայ ժողովրդի ճակատագրին, գոյապահպանության պայքարում հոգևոր մաքառումների անգնահատելի նշանակությանը, ժողովրդի ինքնության նկարագրին են նվիրված «Հայրենի կարգավ», «Ծովի երգը», «Ուղեցույց», «Հակոբ Արմեն», «Քարահերձի թզենին» և այլ պատումներ։ Ամենադաժան պայմաններում անգամ հայ մարդը չի կորցնում ապրելու իր հաստատակամությունը, բռնությանն ու բիրտ ուժին արարման ոգով ու ստեղծագործ մտքով հակազդելու իր բնածին ունակությունը։«Նրա մի շարք պատմվածքներ (նաև Վարք հարանց շարքից) ունեն գեղարվեստական անվիճելի արժեք»։

## Սյուժե
Մեծ եղեռնից մազապուրծ եղածներից մեկն է պատմվածքի  Իզա Վարսերը` աներևակայելի գեղեցկության տեր մի հայ կին։ Նա մեկն է այն հազարավորներից, որ հրաշքով կենդանի են մնացել ու հայտնվել հեռավոր արաբական անապատում` Էլ Սամ քաղաքում, ուր ամեն ինչ օտար ու խորթ է իրեն։ Օտարության մեջ Վարսերը տասնամյակներ է անցկացրել ու հիմա ապրում է հիշողության կապույտ երազներում. «Այն ժամանակ ինքը հարս էր հրեղեն։ Կապույտ էին նրա աչքերը` լճակ-լճակ կապույտ լույս։ Ճերմակ էր երեսի մորթը։ Հագնված էր հայրենի կարգով` իր հեռավոր կապույտ լեռների կապույտ գույնը` արծաթե գլխանոցով, արծաթե սուրմաների ախորժ գոգնոցով»:Վարսերը արաբական անապատներում չի ենթարկվում ոչ մի գայթակղության ու անբասիր է պահում իր բարոյական նկարագիրը։ Ճոխություն ու հարստություն են խոստանում նրան արաբ մեծահարուստները, բարեկեցիկ ու ապահով կյանք ոչ միայն նրան, այլև նրա հարազատներին ու բարեկամներին, սակայն անդրդվելի է Վարսերը իր հայրենի գյուղը երիզող լեռների պես, որոնց մտապատկերներն ամեն օր իր հետ են։ Երանելի հուշերի, անցած-գնացած օրերի պայծառ երազներում, հայրենի բնապատկերների կապույտ հովիտներում է Վարսերը մտովի, և դա ուժ ու եռանդ է տալիս նրան։ Իր հեռավոր հայրենիքում Իզա Վարսերը «շուկայի փոշի չէր շնչել, ձեռքերը չէին խանձվել արևի տապից։ Չինարի ստվերն էր օրորոց ու մահիճ եղել նրան կապույտ լեռներում, ծաղիկների գորգեր` ոտքերի տակ»։ Գեղեցիկ էր Իզա Վարսերը, և անապատի արևն ու ավազե մրրիկը տարիների ընթացքում «անզոր եղան աղճատելու նրա աչքերի զուլալը», կոտրելու նրա ոգին ու ապրելու կամքը, հայ կնոջ` ցանկացած իրավիճակում հոգսերն անմռունչ տանելու, դժվարությունները հաղթահարելու համառությունը։ Նա կարողացավ իր շուրջն  համախմբել  ճակատագրի հալածյալներին։ Ավագների մեջ հառնում է «առաջին տնակը, ապա` ողջ թաղը Պանդխտական։ Իննսունինը ծուխ էին, խորշակ քամին պոկել  կապույտ լեռներից, բերել էր ծովերի ու ավազների լայնքերով, սփռել ավազների վրա»։ Իզա Վարսերը բոլորի մեջ պահպանում է հայի ոգին, ուզում է, որ ամեն ինչ լինի «հայրենի կարգավ». «Հայրենի լեռներից մի կավե կուլա էր մնացել միայն։ Իզա Վարսերը կուլան փշրեց քարի վրա, քարով աղաց, մանր փոշի արեց կուլայի կտորտանքը և մի բուռ հող դարձրած կապեց մետաքսի մեջ»։ Այդ փոշուց նա մի-մի պտղունց բաժին էր հանում պանդխտականի ննջեցյալներին, որ ամեն ինչ «հայրենի կարգավ» լինի։ «Հայրենի կարգավ» էր նա կազմակերպում Պանդխտավանում ծնունդներն ու կնունքները, հարսանիքները… Տասնյակ տարիներ էին անցել այն օրից, երբ խորշակն իրենց նետել էր այդ անապատը։ Օր օրի, պտղունց-պտղունց վերջանում էր Իզա Վարսերի ծոցում պահած հայրենի հողի նշխարը, երբ հայրենի երկրից թղթի նամակ է գալիս։ Ոչ մեկը չգիտեր հայրենի գիրը թաղ Պանդխտականում և միայն Իզա Վարսերն էր, որ դեռ չէր մոռացել այն։ Եվ երբ կարդաց Իզա Վարսերը հայրենիքից եկած լուրերը, բոլորը սկսեցին լալ, հիշել իրենց մահացած ծնողներին և հայրենիքի մասին պատմությունները։ Ավետման նման լսեց հայրենիքից եկած լուրերը և Վարսերի բրուտ ամուսինը։ Նա բռնում է կնոջ ձեռքը, պատգամում, որ իր ճկույթը կտրեն և տանեն թաղեն հայրենիքում և ավանդում է հոգին։ Դրանից հետո Իզա Վարսերը ճղում է հայրենիքից մնացած վերջին նշխարհ կարպետը և բոլորին պատգամում բռնել հայրենի տունդարձի ճանապարհը՝ սպառնալով անիծել և քանդել Պանդխտական թաղամասը։ Ոչ մեկը չէր հիշում տունդարձի ճանապարհը։ Առավոտյան Իզա Վարսերին մահացած են գտնում ամուսնու գերեզմանի վրա։ Նրա ծոցից հանում են հողի քսակը, որը արդեն ամբողջովին դատարկված է լինում։ Մեջը միայն ամուսնու ճկույթն էր։ Հայրենի հողից որևէ փշուր չկար նրա քսակում և տունդարձի հույս ևս չկար։ Նրան թաղեցին հայրենի կարգավ։

## Տես նաև
* Լույսը հնձանից
* Կամուրջը
* Խոսում է մագաղաթի պատառիկը
* Վարք Մաշտոցի (Սերո Խանզադյան)
* Ամիրդովլաթ՝ որդի Եղիայի

## Արտաքին հղումներ
* https://lsel65.blogspot.com/2016/11/blog-post_28.html
* https://www.youtube.com/watch?v=_4N_wYJye-k&t=256s

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 գրքեր
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ