open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանուչարյան

**Մանուչարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ազարիա Թադևոսի Մանուչարյան (1913-), մանկավարժ, անասնաբույծ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Ալեքսանդր Բագրատի Մանուչարյան (1908-1979), անասնաբույծ-սելեկցիոներ։
* Արամ Մանուչարյան (1893-1937), կուսակցական և պետական աշխատող։
* Էդգար Վագրիկի Մանուչարյան (ծ. 1987), հայ ֆուտբոլիստ։
* Լևոն Նիկոլայի Մանուչարյան (1890-1974), գեոդեզիստ։
* Հովհաննես Ասլանի Մանուչարյան (1863-1909), հայ նարոդնիկ։
* Մարտուն Արշակի Մանուչարյան (1925-1990), գյուղատնտես։
* Միքայել Ծատուրի Մանուչարյան (1885-1963), բանվոր-հեղափոխական։
* Նինա Մանուչարյան (1885-1972), դերասանուհի, ՀՍՍՀ ժողովրդական արտիստ։
* Նունե Իլյաի Մանուչարյան, (ծ. 1962), հայ երգչուհի, երգահան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Ներքին Սասնաշեն

**Ներքին Սասնաշեն**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 40 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1800 մ։

Կարակովմաս անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունից, Մուշից և Խնուսից։

Ներքին Սասնաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը․

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների և մշակությամբ։

## Շինություններ
Գյուղում կա երկու եկեղեցի։

## Տես նաև
* Ներքին Սասնաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Սուսեր (գյուղ)

**Սուսեր**, գյուղ՝ մարզկենտրոնից 66 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1575 մ բարձրության վրա։ Գյուղը հիմնադրվել է 1870-ական թվականներին։

## Բնակչություն
Սուսերի ազգաբնակչության փոփոխությունը

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Մուշի գավառի գյուղերից։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Շինություններ
Գյուղի արևելյան ծայրամասում կա սրբատեղի։

## Տես նաև
* Սուսերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Թաթուլ (Արագածոտնի մարզ)

**Թաթուլ**, գյուղը Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Արտենի լեռան հարավարևելյան ստորոտին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 54 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1540 մ։ Գյուղի նախկին անունը եղել է Արեգ։ Լինելով Հայաստանի ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի ծննդավայրը՝ 2006 թվականի ապրիլի 7֊ին այն վերանվանվել է *Թաթուլ*։

Նախկինում Փիրմալաք անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի մեջ։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Կարսի մարզի Ծպնի, Նախիջևան, Ագրակ, Ջալալ, Մավրակ և Բագրան գյուղերից։

Թաթուլի ազգաբնակչության փոփոխությունը։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Տես նաև
* Արեգի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Արևուտ

**Արևուտ** (նախկինում՝ *Բարոժ*, *Բառոժ*), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արտենի լեռան հարավային լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 57 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1475 մ։ Եզդիաբնակ (քրդաբնակ) գյուղ է։

Նախկինում կոչվել է Դուզքենդ։ 1935 թվականին վերանվանվել է Բարոժ։ 2006 թվականի ապրիլի 7-ին Բարոժ անվանումից վերանվանվել է Արևուտ անունով։

## Բնակչություն
Արևուտի ազգաբնակչության փոփոխությունը

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Կարսից։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Տես նաև
* Բարոժի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մագնուս Միտտագ-Լեֆլեր

**Մագնուս Գուստավ Միտտագ-Լեֆլեր** (Mittag-Leffler, ), շվեդ մաթեմատիկոս։ Ավարտել է Ուփսալայի համալսարանը (1827)։ Հելսինգֆորսի (1877 թվականից) և Ստոկհոլմի (1881 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ 1882 թվականին հիմնել է մաթեմատիկական խոշոր պարբերականներից մեկը՝ «Acta mathematica»-ն։ Աշխատանքները վերաբերում են անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությանը (զբաղվել է ֆունկցիաների անալիտիկ ներկայացման հարցերով)։ Մտցրել է ամբողջ ֆունկցիաների մի դաս։

## Ծանոթագրություններ

*(տես Միտտագ-Լեֆլերի տիպի ֆունկցիաներ)։

Կատեգորիա:Շվեդ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Մեծաձոր

**Մեծաձոր**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից 51 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2050 մ։

## Բնակչություն
Մեծաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Շինություններ
Գյուղում կա «Կզու աղջկա» մատուռ և հուշակոթողներ։

## Տես նաև
* Ավթոնայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Օթևան (Արագածոտնի մարզ)

**Օթևան**, գյուղ Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 35 կմ, Երևանից՝ 50 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
Օթևանի ազգաբնակչության փոփոխությունը․

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Շինություններ

Գյուղում կա 12-13 դարերի եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Բոգուսլավ Ադամովիչ

**Բոգուսլավ Ադամովիչ** (, ), «Երիտասարդ Լեհաստան» շարժման լեհ արձակագիր, բանաստեղծ, նկարիչ։ Հարել է պառնասականներին, սիմվոլիզմին, իմպրեսիոնիզմին, ներկայացրել լեհական հայրենասիրական պոեզիա և ֆանտաստիկ սարսափ գրականություն։

## Կենսագրություն
Նկարչություն սովորել է Փարիզում։ Մոտ 1911 թվականին վերադարձել է Մինսկ, որտեղ 1918-1920 թթ. խմբագրել է լեհական «Goniec Miński» պարբերականը։ 1920 թվականից ապրել է Վարշավայում։ Վարշավայի ապստամբության (1944) ժամանակ գերմանացիների կողմից բռնի տարհանվել է Վարշավայից, որից հետո նրա մասին լուրեր չկան։

## Ստեղծագործությունը
Բոգուսլավ Ադամովիչի ստեղծագործությունը բաժանվում է երկու տարբեր ուղղությունների։ Առաջինում շեշտվում է էրոտիզմն ու նեկրոֆիլ երևույթները՝ փոքր-ինչ սատանիստական երանգավորմամբ։ Այստեղ Բոգոսլավ Ադամովիչի ստեղծագործությունների վրա ազդեցություն է ունեցել Էդգար Պոն և բնորոշ էր «Երիտասարդ Լեհաստան» շարժմանը։ Այս բնույթի պոեզիայում Ադամովիչը մանրամասնորեն պատկերում է սեռական զգայնությունը՝ ուղղակիորեն համատեղելով կյանքը մահվան ցանկությանը։

Բոգուսլավ Ադամովիչի ստեղծագործության երկրորդ ուղղությունն ազդել է Տադեուշ Միչինսկու և Անտոնի Լանգեի պոեզիայի վրա։ Այս բնույթով Ադամովիչը շարունակել է Յուլիուշ Սլովեցկուն, օգտագործելով իր պոեզիայում մետաֆիզիկական և պատմափիլիսոփայական հարաբերապաշտություն, միևնույն ժամանակ ընդգծելով սոցիալական անարդարության իր տեսլականը։ Այս բնույթով Ադամովիչը առանձնանում է «Երիտասարդ Լեհաստան» շարժումից, հարում պոզիտիվիզմին։

## Երկեր
### Պոեզիա
* «Gra wyobraźni» (1893),
* «Melodie» (1897),
* «Rapsod ludzkości» (1911),
* «Wybór poezji» (1985),

### Արձակ
* «Wojna z duchami» (1908), ապա հրատարակվել է «W starym dworze. Powieść fantastyczna» անվանումով,
* «Tajemnica długiego i krótkiego życia» (1911),
* «Nieśmiertelne głupstwo. Fantazja powieściowa» (1912),
* «Wesoły marszałek» (1922),
* Świat na żółto (Мир в жёлтом) (1925), ապա հրատարակվել է «Triumf żółtych» (1927) անվանումով

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz, Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1990, ISBN 83-210-0892-5

## Արտաքին հղումներ
* Adamowicz, Bogusław 
* Стихотворение «Noc taka piękna» 
* Стихотворение «W księżycowy brzask»  

Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ արվեստագետներ
Մխիթարյան լիցեյ (Ստամբուլ)

**Մխիթարյան լիցեյ** , հիմնադրվել է 1857 թվականին, Կ․ Պոլսի Բանկալթիի թաղամասում, Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության նախաձեռնությամբ, որպես նախակրթարան։ 1900 թվականին ուներ երկրորդական (միջնակարգ) դպրոցի մակարդակ՝ ուսման 8 տարվա դասընթացով։

1929 թվականից լիցեյ է, որին կից գործում են մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժին։ Դասավանդում են բնագիտություն, մարդակազմություն, կենդանաբանություն, բուսաբանություն, հանքաբանություն, երկրաբանություն, տիեզերագիտություն, աստղաբաշխություն, առևտրական գործ, հաշվապահություն, թղթակցություն, արվեստաբանություն, ազգային, ընդհանուր պատմություն, ազգային գրականություն, օտար ազգերի մատենագիտություն, սղագրություն, հայերեն, թուրքերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն։ Շրջանավարտներն իրավունք ունեն ուսումը շարունակելու եվրոպական բուհերում կամ զբաղվելու առևտրական գործունեությամբ։

1927 թվականին կառուցվել է լիցեյի նոր շենք։ Նախակրթարանը երկսեռ է, միջնակարգ և լիցեյական բաժինները՝ արական։ Մխիթարյան լիցեյը հրատարակել է «Շող» կիսամսյա հանդեսը (1910-1913) և «Ուսումնարան» (1911-1915) ամսաթերթը։ Ունի մոտ 160 սովորող (1981)։ 

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Վերին Բազմաբերդ

**Վերին Բազմաբերդ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 40 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1600 մ։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունի Աղբիկ, Դաշտադեմ, Ծղակ, Հեթինք, Մուշի և Բայազետի Մոսուն, Առաղ, Հավատորիկ, Սինամերկ, Տալհասև գյուղերից։

Վերին Բազմաբերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Շինություններ

Գյուղում է գտնվում XII-XVII դարերի Սբ. Ամենափրկիչ մատուռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Գուրգեն Մխիթարյան

**Գուրգեն Ենոքի Մխիթարյան** (), հայ խորհրդային փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1974)։

## Կենսագրություն
1946 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1949-1959 թվականներին դասավանդել է ՀԿԿ Կենտկոմին կից եռամյա կուսակցական դպրոցում, 1959 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում, 1979 թվականին նշանակվել փիլիսոփայության պատմության ամբիոնի վարիչ։

Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են պատմական մատերիալիզմի, փիլիսոփայական և սոցիոլոգիայի պատմության հարցերին։

## Պարգևներ
* «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։

## Գրականություն
* Ազատություն և անհրաժեշտություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ
* Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Միհրան Մխիթարյան

**Միհրան Հովհաննեսի Մխիթարյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՍՍՀ վաստակավոր շինարար (1966)։ ԽՄԿԿ անդամ 1925 թվականից։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1936)։

## Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Լենինգրադի արդյունաբերական շինարարության ինժեներների ինստիտուտի ճարտարագիտական ֆակուլտետը։ 1937-1939 թթ. եղել է «Հայպետնախագիծ» տրեստի տնօրեն։ Մխիթարյանի նախագծերով կառուցված շենքերից առավել ուշագրավ են համարվել Երևանի ժամացույցի գործարանի գլխավոր մասնաշենքը (1948), Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) պոլիմերային սոսինձների գիտահետազոտական-նախագծային ինստիտուտի շենքը (1958), Երևանի կոմպլեքսային էլեկտրասարքավորման համամիութենական գիտահետազոտական և նախագծային ինստիտուտի շենքը (1960), կաբելի գործարանի համալիրը (1963), Ալավերդու գարեջրի գործարանը (1953)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Մխիթարյան ընտանիք

**«Մխիթարյան ընտանիք»**, դպրոցական պատկերազարդ ամսագիր, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1947-1967 թվականներին (1960-1962 թվականներին՝ «Ընտանիք») Վենետիկում։ Խմբագիրներ՝ Մ․ Զանասյան, Ջ․ Չանթայան, Վ․ Հովհաննիսյան։ Լուսաբանել է սփյուռքահայ դպրոցների ու մխիթարյան վարժարանների առօրյան, կարևոր տեղ հատկացրել մատաղ սերնդի հայեցի դաստիարակությանը։ «Հայրենի լուրեր» խորագրով ընթերցողին է ներկայացրել Սովետական Հայաստանի տնտեսության ու մշակույթի վերելքը, տպագրել Հայաստան այցելած Մխիթարյանների տպավորությունները, հանրապետության տեսարժան վայրերի լուսանկարներ։ Գրական բաժնում զետեղել է մխիթարյան վարժարանների սաների, հայ սովետական բանաստեղծների արձակ ու չափածո գործերը, ժողովրդական զրույցներ ու ավանդություններ։ Ուսուցողական նշանակություն ունեն «Գիտական» խորագրով նյութերը՝ աշխարհի ու տիեզերքի, գիտական խոշոր հայտնագործությունների մասին։ 1969 թվականից լույս է տեսնում «Հայ ընտանիք» անունով։

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական մանկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոն

**Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոն**, (1993-1998 թվականներին՝ Բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ԳՀԻ), կազմավորվել Է Բանջարաբոստանային բույսերի ընտրասերման-սերմնաբուծական կայանի (1949) հիման վրա (որին 1981 թվականին միացել է Երկրագործության ԳՀԻ բանջարաբոստանային մշակաբույսերի բաժինը)։

## Հիմնական խնդիրներ
Հիմնական խնդիրներն են բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի սերմնաբուծությունը, սերմնարտադրությունը, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի առավել բերքատու, բարձրորակ, հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ դիմացկուն սորտերի ստեղծումը՝ ավանդական և նորագույն (կենսատեխնոլոգիա, մուտագենեզ և այլն) եղանակներով, դրանց մշակության արդյունավետ տեխնոլոգիաների, հումքի վերամշակման եղանակների մշակումը, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի, ջերմոցներում բանջարեղենի արտասեզոնային աճեցման, ոռոգման, պարարտացման ուսումնասիրումը։

Ունի մորմազգի բանջարային մշակաբույսերի ընտրասերման և սերմնաբուծության, բոստանային մշակաբույսերի ընտրասերման, սերմնաբուծության և մշակության տեխնոլոգիայի, պաշտպանված գրունտի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և հումքի վերամշակման բաժիններ, բույսերի կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիա։ Մշակվել և արտադրության մեջ ներդրվել են բաց և պաշտպանված գրունտում բանջարաբույսերի մշակության տեխնոլոգիաներ։ Ընտրասերվել և ներդրվել են 40-ից ավելի նոր սորտեր և հիբրիդներ, լոլիկի՝ Նվեր, Լիա, Վաղահաս նուշ, Առաքել, Լուսին, Երազ, Ձուրաբ, Գյումրի, Նոր Անահիտ, Սյունիք և ջերմոցային՝ Զվարթնոց, Նորակերտ, Ձյունանուշ, հայկական ջերմոցային սորտերը, տաքդեղի՝ Անի, Աբրահամ, Նուշ 55, հայկական բամիայի՝ Սոնա, սմբուկի՝ Ադելա, Արշալույս, Ավանդ, վարունգի՝ Դարակերտի 18, Գայանե, դդումի՝ Բերքանուշ, դդմիկի՝ Աննա, ձմերուկի՝ Արևիկ, սեխի՝ Դուրեկան, Գետառ, Գովական, Անուշիկ և այլ սորտեր։

Կատեգորիա:Գիտական կազմակերպություններ
Բրեն (կանտոն)

**Բրեն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պիկարդիա շրջանում։ Էնա դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Սուասոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 10909 մարդ էր։Կանտոնի համարը 204 է։ Բրեն կանտոնում կա 41 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Բրեն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Բնական լանդշաֆտ

[thumb|[Մռավի լեռնաշղթա, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն]]
**Բնական լանդշաֆտ**, աշխարհագրական համեմատաբար միասեռ տարածք, որտեղ բնական միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ ռելիեֆը, կլիման, ջրերը, հողերը, բուսական ու կենդանական աշխարհները, գտնվում են բարդ օրինաչափ փոխազդեցության մեջ, փոխպայմանավորված են և կազմում են մեկ միասնական երկրահամակարգ։

Կատեգորիա:Լանդշաֆտ
Կատեգորիա:Կենսաբանության տերմինաբանություն
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016 (Ընտրական փուլ) Խումբ I

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Խաղեր

----

----

----

----

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:2016 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Եվրո 2016
Սերգեյ Իսրայելյան

**Սերգեյ Խորենի Իսրայելյան** (), թատրոնի և կինոյի հայ դերասան, օպերատոր, ռեժիսոր, ԱԺ նախկին պատգամավոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1987), ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով (1998)։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Իսրայելյանը ծնվել է 1937 թվականին Ղազախ քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կինոակադեմիայի օպերատորական բաժինը։ 1955-1999 թվականներին աշխատել է Հայֆիլմ ստուդիայում որպես օպերատորի օգնական, բեմադրիչ-օպերատոր, բեմադրիչ։ 1987 թվականից Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ։ 1988 թվականից դասավանդել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում, դոցենտ։ 1999-2003 թվականներին եղել է ԱԺ պատգամավոր, գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության գծով հանձնաժողովի մշտական անդամ։ 2003 թվականի մայիսի 25-ին կրկին ընտրվում է ԱԺ պատգամավոր։ Անկուսակցական։

2012 թվականին «Կինոաշուն» փառատոնի շրջանականերում հոբելյանական երեկո է կազմակերպվել Սերգեյ Իսրայելյանի 75-ամյակի կապակցությամբ։
մինի|Սերգեյ Իսրայելյանի հուշատախտակը Երևանում

## Ֆիլմագրություն
### Օպերատոր

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Դերերը կինոյում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Լևոն Կոջոյան

**Լևոն Հարությունի Կոջոյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1980)։

## Կենսագրություն
*1947 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, աշակերտել է Հակոբ Կոջոյանին
*1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը 
*1968 թվականից դասավանդել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում

## Ստեղծագործական գործունեություն
Լևոն Կոջոյանն ստեղծագործում է հիմնականում բնանկարի և թեմատիկ պատկերի բնագավառում։ Գործերը հագեցած են կենսական մեծ լավատեսությամբ։ 
*«Գարուն», 1958
*«Արայի լեռը», 1961
*«Աշտարակցի ծերունիները», 1980
*«Կեսօր, խոտհունձ», 1986
*«Հեծյալը», 2003
Գարնանային բնանկարների շարք՝
*«Ծաղկած ծիրանենին», 2000
*«Փոթորկից հետո», 2001

## Ցուցահանդեսներ
1986 թվականին ունեցել է անհատական ցուցահանդես Երևանում։

## Պարգևներ և կոչումներ
*Մովսես Խորենացու մեդալ (2012)։
*ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1980)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լևոն Կոջոյան. Ինձ հիմա էլ ամենաշատը ոգեշնչում է կյանքը
* Երջանիկ եմ, որ նկարիչ եմ, Լևոն Կոջոյան

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:2015 մահեր
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կիսլովոդսկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մարտի 10 մահեր
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 24 ծնունդներ
Բնակավայրերի կանաչ տնկարկներ

**Բնակավայրերի կանաչ տնկարկներ**, գեղազարդիչ ծառատեսակների, թփերի և խոտաբույսերի օգտագործմամբ կանաչապատ տարածքներ, որոնք նպաստում են բնակչության էկոլոգիական, միկրոկլիմայական և սանիտարահիգիենային պայմանների բարելավմանը։

Բնակավայրերի կանաչ տնկարկների առկայությունը և դրանց տեղադրման բնույթը խիստ կարևոր են բնակավայրերի գործառնական գոտիավորման, տրանսպորտային և հետիոտն ուղիների համակարգի, ճարտարագիտական հաղորդակցուղիների, մշակութային լանդշաֆտի ձևավորման համար։ Կանաչապատ տարածքներում օդի ջերմաստիճանն ավելի ցածր է, քան բաց տեղանքներում, քամու արագությունը մոտ 3 անգամ փոքր է և օդի հարաբերական խոնավությունը զգալիորեն բարձր։

Բնակավայրերի կանաչ տնկարկներն ունեն ծխա-, գազա-, փոշե- և աղմկապաշտպան նշանակություն։

## Դասակարգում
Բնակավայրերի կանաչ տնկարկները ըստ գործառնական նշանակության ստորաբաժանվում են 3 խմբի.
# ընդհանուր օգտագործման (քաղաքային, մշակութային և հանգստի զբոսայգիներ, պուրակներ և այլն),
# սահմանափակ օգտագործման (բնակեցված, ուսումնական, մանկական, հասարակական, սպորտային, առողջապահական, արտադրական հաստատությունների տարածքներ),
# հատուկ նշանակության (ճանապարհների և փողոցների, ջրապաշտպանական, հողմապաշտպանական, հակաէրոզային, սանիտարապաշտպանական և պահպանական գոտիների, բուսաբանական և կենդանաբանական այգիների և այլն)։

Կատեգորիա:Բնություն
Բնական պաշարների գնահատում

**Բնական պաշարների գնահատում**, գիտական հետազոտությունների ուղղություն, որը գնահատում է բնության տարրերի օգտակարության աստիճանը՝ քանակական և որակական գնահատականների համակարգի օգնությամբ։ Գնահատվում են առանձին բնական պաշարները (հողային, ջրային, բուսական, կենդանական, հանքային) և բնական տարածքները՝ հաշվի առնելով տվյալ պաշարի տնտեսական, արտադրական, սոցիալական և էկոլոգիական օգտակարությունը, ըստ որոնց տարբերում են.
# տնտեսական գնահատում, արտահայտվում է դրամական միավորներով։ Գնահատվում է բնական պաշարի տնտեսական օգտակարությունը, հաշվարկվում դրա օգտագործման ազդեցությունը աշխատանքի արտադրողականության և ինքնարժեքի վրա։
# սոցիալական գնահատում, հաշվի է առնվում մարդկանց աշխատանքի, կենցաղի ու հանգստի կազմակերպման վրա պաշարի ազդեցությունը (կատարվում է տարբեր բնական պաշարների համեմատական գնահատում)
# էկոլոգիական գնահատում, բացահայտվում է բնական պաշարի միջավայրաստեղծ նշանակությունը

Բնական պաշարների գնահատման, օգտագործման բնույթը և աստիճանը որոշվում են երկրի հասարակական-տնտեսական կառուցվածքով, արտադրական հարաբերությունների բնույթով։

Կատեգորիա:Բնական պաշարներ
Կատեգորիա:Գնահատում
Հմայակ Մեհրաբյան

**Հմայակ Բեյբութի Մեհրաբյան**, (), խորհրդային բանակի գնդապետ (1940)։ Մասնակցել է սովետական կարգերի հաստատմանը Հայաստանում։

Մասնակցություն է ունեցել ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանի ռազմակալմանը և երկրում խորհրդային ռեժիմ մտցնելուն։ 1923 թվականին ավարտել է Հայկական դիվիզիային կից ռազմաքաղաքական դպրոցը։ 1923-1927 թվականներին եղել է քաղղեկ նույն դիվիզիայի զորամասերում, Ա․ Մյասնիկյանի անվան ռազմական դպրոցում։ 1929 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան հետևակային դպրոցը, 1939 թվականին Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ Ծառայել է Պրիվոլժիեի, Սիբիրի ռազմական օկրուգներում, մասնակցել Խալխին Գոլի կռիվներին (1939), խորհրդա-ֆիննական պատերազմին (*«Ձմեռային պատերազմ»*, 1939-1940)։ 1941-1945 թվականների «Հայրենական մեծ պատերազմի» սկզբին եղել է Բելառուսիայում (69-րդ հրաձգային կորպուսի շտաբի պետի տեղակալ), այնուհետև Մերձծովյան բանակի կազմում մասնակցել է Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը (1941-1942 թթ.), եղել Սևաստոպոլի պաշտպանության շրջանի բանակային մատակարարման պետ։ Զոհվել է Սևաստոպոլի պաշտպանության ժամանակ։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի (ետմահու) շքանշաններով։

Մեհրաբյանի անունով է կոչվում Գանձաքարի միջնակարգ դպրոցը։

## Գրականություն
* Ղազարյան Ա., Պատերազմ, մարդիկ, ճակատագրեր, գիրք 1, Երևան, 1979։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Բնապահպանական վերահսկողություն

**Բնապահպանական վերահսկողություն**, մթնոլորտի, ջրերի, հողերի, ընդերքի, կենդանական և բուսական աշխարհների (ներառյալ անտառները ու բնության հատուկ պահպանվող և ընդհանուր օգտագործման տարածքները) պահպանության, դրանց վերականգնման, բնական պաշարների խելամիտ օգտագործման, ինչպես նաև կենսաբանական անվտանգության, վտանգավոր նյութերի ու թափոնների անվտանգ գործածության, ճառագայթաակտիվ աղտոտվածության, բնապահպանական և բնօգտագործման վճարի հաշվարկման, վարչական վիճակագրական հաշվետվությունների ներկայացման բնագավառներում բնապահպանական օրենսդրության պահանջների կատարման նկատմամբ պետական վերահսկողության իրականացում։ «Բնապահպանական վերահսկողության մասին» ՀՀ օրենքն ընդունվել է 2005 թվականին։

## Նպատակներ և խնդիրներ
Բնապահպանական վերահսկողության նպատակներն ու խնդիրներն են շրջակա միջավայրի, բնական պաշարների պահպանության և խելամիտ օգտագործման բնագավառներում բնապահպանական օրենսդրության չափորոշիչների կատարման վերահսկողությունը, իրավախախտումների հայտնաբերման և համապատասխան որոշումների կայացման ապահովումը, տնտեսական գործունեության հետևանքով շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ներգործությունների կանխարգելումը և նվազեցումը։

Բնապահպանական վերահսկողության հիմնական բնագավառներն են՝
# մթնոլորտային օդի պահպանությունը,
# ջրային պաշարների պահպանությունն ու օգտագործումը,
# հողերի պահպանությունը,
# ընդերքի պահպանությունը և օգտագործումը,
# բուսական և կենդանական աշխարհների պահպանությունը և օգտագործումը,
# վտանգավոր և ճառագայթաակտիվ նյութերի արտադրության և կենցաղային թափոնների տեղադրման, վնասազերծման և հեռացման ոլորտները։

## Տես նաև
* Բնապահպանական օրենսդրություն

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Բնապահպանական տեղեկատվություն

**Բնապահպանական տեղեկատվություն**, գրավոր, էլեկտրոնային կամ ցանկացած այլ կրիչով ամփոփ տեղեկատվություն.
* շրջակա միջավայրի տարրերի (մթնոլորտային օդ, ջուր, հող, լանդշաֆտ, օգտակար հանածոներ, կենսաբազմազանություն, գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ) վիճակի մասին,
* երևույթների (վնասակար նյութերի արտանետումներ, էներգիա, աղմուկ, աղետներ, ճառագայթում, ջրաօդերևութաբանական վիճակ), գործունեության կամ միջոցառումների (ներառյալ վարչական միջոցառումների, շրջակա միջավայրին առնչվող համաձայնագրերի, պայմանագրերի, քաղաքականության, օրենսդրության, ծրագրերի մասին,
* բնակչության առողջության, անվտանգության և կենսապայմանների, մշակութային օբյեկտների, շենքերի և շինությունների (որքանով դրանց վրա կարող է ազդել շրջակա միջավայրի վիճակը) մասին

Շրջակա միջավայրում ընթացող շարժընթացների բազմակողմանի ընկալման և համարժեք միջոցառումների մշակման ու իրականացման համար կարևոր նշանակություն ունի համալիր և համակարգված տեղեկատվական համակարգը։ Այդ նպատակով կարևոր է ազգային տեղեկատվական կենտրոնների միասնական ցանցի ստեղծումը, որի ձևավորման համար կարող է հիմք հանդիսանալ շրջակա միջավայրի վիճակի և ազգաբնակչության սոցիալ-տնտեսական չափանիշների վերաբերյալ համապարփակ տվյալների բազան։ Բնապահպանական տեղեկատվության բազմազանությամբ արժեքավոր է ՀՀ Ազգային վիճակագրության ծառայության ամենամյա «Շրջակա միջավայրը և բնական պաշարները Հայաստանի Հանրապետությունում» պաշտոնական վիճակագրական ժողովածուն։

ժողովածուի ամփոփ տվյալների շարժի և վիճակագրական ցուցանիշների վերլուծության հիման վրա մշակվում է բնապահպանական և բնօգտագործման քաղաքականությունը, ստեղծվում ԳՀ աշխատանքների, վերլուծությունների գիտական, ինչպես նաև հանրության լայն շրջանների տեղեկատվության դաշտը։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Մերգել

**Մերգել**, նստվածքային ապար. կազմված է կալցիտից կամ դոլոմիտից և կավային միներալներից։ Կարբոնատային և կավային բաղադրամասերի փոխհարաբերությունները կարող են տարբեր լինել։ Սովորաբար մերգել են համարում այն ապարը, որը պարունակում է 30—90% СаСО3 կամ MgC03 և, համապատասխանաբար, 70—10% կավային մասնիկներ։ Մերգելները լինում են՝ կավային, կրաքարային, կավճանման և դոլոմիտային, իսկ ըստ խառնուրդների՝ սիլիկահողային, գլաուկոնիտային, ավազային, փայլարային, բիտումինոգային, ածխային։ Գույնը բազմազան է, ավելի հաճախ՝ բաց։ Մերգելները լայնորեն տարածված են բնության մեջ և հանդիպում են բոլոր դարաշրջաններում՝ սկսած պրոտերոզոյից։ Օգտագործվում է որպես հումք ցեմենտի արդյունաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կարպիս Սուրենյան

**Կարպիս Հովհաննեսի Սուրենյան (Սարկավագյան)** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1955 թվականից։

## Կենսագրություն
1945 թվականին ավարտել է Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունը, 1967 թվականին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ 1946 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1946-1958 թվականներին աշխատել է որպես Հայաստանի պետական երգչախմբի երգիչ։ 1958-1959 թվականներին աշխատել է «Սովետական արվեստ» ամսագրում։ 1959-1961 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գրական բարձրագույն դասընթացներում։ 1947-1958 թվականներին երգել է Հայաստանի պետական երգչախմբում։ 1961-1966 թվականներին՝ եղել է «Սովետական արվեստ» ամսագրի երաժշտական բաժնի վարիչ։

## Աշխատություններ
Հրատարակվել են Սուրենյանի «Մաքուր ձեռքեր» (1959), «Բնիկ ո՞րտեղացի եք» (1969), «Արևորդիներ» (1979), «Ոգու ամրոցներ» (1982) վիպակների, պատմվածքների, էսսեների ժողովածուները։ «Արևորդիներ» վիպակ-էսսեում, որի յուրօրինակ հերոսներն են Մարտիրոս Սարյանն ու Ավետիք Իսահակյանը, շոշափված է հայրենադարձության թեման։ Սուրենյանի էսսեները հատկանշվում են քնարա-փիլիսոփայական շնչով ու ոճով։ Գրել է «Դոստոևսկու մեծ հոգսը և մեծ նորարարությունը» էսսե-ուսումնասիրությունը։ Թարգմանել է Ֆ. Դոստոևսկու «Կարամազով եղբայրներ» վեպը, Ջ․ Գոլսուորսիի «Ֆորսայթների պատմությունը» վիպաշարը, Վիլյամ Սարոյանի պատմվածքներից («Պատերազմ է հայտարարվել», 1963)։

## Օրագրություն
Պատանի հասակից Սուրենյանը օրագիր է պահել, որը հրատարակվել է նրա կյանքի վերջին տարիներին երկու հատորով («Սարգիս Խաչենց» հրատարակչություն, 2005 և 2007]թթ․)։ Օրագրությունը արտահայտում է նրա վաղ մանկությունը Աթենքում, պատանեկանությունը՝ Կիպրոսում և երկրորդ աշխարհամարտից հետո՝ կյանքը Խորհրդային Հայաստանում։ Ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է գրեթե 60 տարվա ժամանակահատված։

## Երկեր
* Մաքուր ձեռքեր (պատմվծքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959։
* Բնիկ որտեղացի եք (էսսեներ), Երևան, «Հայաստան», 1969։
* Արևորդիներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 330։
*Ոգու ամրոցներ։ Սովետական գրող, 1982, 512 էջ։
*Հին պատմություն։ (Վիպակ և էսսեներ)։ Ազգ, 1999, 315 էջ։
*Դոստոևսկու գաղտնիքը։ ՀԳՄ հրատարակչություն, 2007, 224 էջ։
*Որագիր։ 1943-2001։ Սարգիս Խաչենց, 2005։

### Թարգմանություններ (ռուսերենից և անգլերենից)

* Սարոյան Վ., Պատերազմ է հայտարարվել, Հայպետհրատ, 1963։
* Դոստոևսկի, Կարամազով եղբայրներ, հ. 1, Երևան, «Հայաստան», 1970, 544 էջ։
* Դոստոևսկի, Կարամազով եղբայրներ, հ. 2, Երևան, «Հայաստան», 1970, 696 էջ։
* Գոլսուորդի Ջոն, Ֆորսայթների պատմությունը, հ. 1, Երևան, «Հայաստան», 1975, 510 էջ։
* Գոլսուորդի Ջոն, Ֆորսայթների պատմությունը, հ. 2, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 740 էջ։
* Գոլսուորդի Ջոն, Ֆորսայթների պատմությունը, հ. 3, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 712 էջ։
* Գոլսուորդի Ջոն, Ֆորսայթների պատմությունը, հ. 4 Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 424 էջ։

## Մրցանակներ
* Եղիշե Չարենցի անվան մրցանակ, 1982
* Մովսես Խորենացու» մեդալ, 2002
* «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշան, 2004

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Շարլի սյուր Մարն (կանտոն)

**Շարլի սյուր Մարն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պիկարդիա շրջանում։ Էնա դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Շատո Տիերի օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 14471 մարդ էր։Կանտոնի համարը 207 է։ Շարլի սյուր Մարն կանտոնում կա 19 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Շարլի սյուրՄարն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Մանուչարյանց (այլ կիրառումներ)

**Մանուչարյանց**, կարող է վերաբերել

* Գրիգոր Մանուչարյանց, հայ ազատագրական շարժման գործիչ, արքեպիսկոպոս (1773-1846)։
* Շուշանիկ Մանուչարյանց, խորհրդային կուսակցական աշխատող (1889-1969)։
Օնե սյու Օդոն (կանտոն)

**Օնե սյու Օդոն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Վիր օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 8348 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1401 է։ Օնե սյու Օդոն կանտոնում կա 17 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Օնե սյուր Օդոն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Բայո (կանտոն)

**Բայո** (), կանտոն Ֆրանսիայում՝ Նորմանդիա երկրամասի Կալվադոս դեպարտամենտի կազմում։ Մտնում է Բայո օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 20318 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1403 է։ Բայո կանտոնում կա 16 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Բայո կոմունան է (այն նաև կանտոնի վարչական կենտրոնն է)։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Մաշուրյան (այլ կիրառումներ)

**Մաշուրյան**, կարող է վերաբերել

* Մկրտիչ Մաշուրյան, Հայաստանում Մայիսյան ապստամբության և քաղաքացիական կռիվների մասնակից (1897-1920)։
* Սերգեյ Մաշուրյան, հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ֆիգիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու (1910-1941)։
Ֆալեզ Նորդ (կանտոն)

**Ֆալեզ Հյուսիս** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 10520 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1417 է։ Ֆալեզ Հյուսիս կանտոնում կա 27 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Ֆալեզ (Կալվադոս)Ֆալեզ կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սուրդոպեդագոգիկա

250px|մինի|Դասընթաց քենյացի խուլ երեխաների համար
**Սուրդոպեդագոգիկա** (լատիներեն՝ surdus - խուլ), դեֆեկտոլոգիայի բնագավառ, որ զբաղվում է լսողության խանգարումներով (խուլ, թույլ լսող, ուշ խլացած) երեխաների ուսուցման և դաստիարակության պրոբլեմների մշակմամբ։

Լսողության խոր խանգարումներով երեխաների ուսուցման առաջին փորձերը կատարվել են Իսպանիայում, 16-17-րդ դարերում։ 18-րդ դարի վերջին Ֆրանսիայում և Գերմանիայում խուլերի համար բացվեցին առաջին հատուկ ուսումնադաստիարակչական հիմնարկները։

Սուրդոպեդագոգիկան մշակում է հատուկ ուսումնադաստիարակչական գործընթացի հիմունքները և ուսումնադաստիարակչական հիմնարկությունների ստեղծման սկզբունքները, կիրառում մասնավոր մեթոդիկաներ։ Սուրդոպեդագոգիկայի մեթոդների կատարելագործմանը նպաստում է սուրդոտեխնիկան։ Սուրդոպեդագոգիկան հենվում է միջանկյալ գիտությունների (օտոլարինգոլոգիա, ակուստիկա, հոգեբանություն, լեզվաբանություն և այլն) տվյալների վրա։

Կատեգորիա:Մանկավարժություն
Կատեգորիա:Նախադպրոցական կրթություն
Մատինյան

**Մատինյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Ստեփանյան Մատինյան (1843-1909), պետական, քաղաքական և հասարակական գործիչ, բարերար։
* Լևոն Արշալույսի Մատինյան (ծնվ․ 1923), նյարդաֆիզիոլոգ։
* Կարլեն Ռաֆայելի Մատինյան (ծնվ․ 1956), գրականագետ, թարգմանիչ։
* Համլետ Սիրակի Մատինյան (ծնվ․ 1953), քանդակագործ։
* Ջուլիետ Ավետիքի Մատինյան (1941-2000), դերասանուհի, ռեժիսոր, արձակագիր։
* Սահականուշ Սահակի Մատինյան (1921-1993), նկարչուհի։
* Սերգեյ Հայկի Մատինյան (1931-2017), ֆիզիկոս։
* Ստեփանոս Մատինյան (1843-1869), դերասան։

## Տե՛ս նաև
* Մադաթյան
* Մաթևոսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Միջուկային վառելիք

**Միջուկային վառելիք**, միջուկային ռեակտորներում տրոհման շղթայական ռեակցիան ապահովող նյութ։ Միակ բնական միջուկային վառելիքը ուրանն է (տրոհվող 235Ս իզոտոպը կազմում է 0, 71%)։ Գործնականում օգտագործվող հարստացված ուրանային վառելիքում 235Ս-ի պարունակությունը 2—4% է՝ ջերմային նեյտրոններով ռեակտորներում և մինչև 30%՝ արագ նեյտրոններով ռեակտորներում։ Որպես միջուկային վառելիք օգտագործվում են նաև բնության մեջ չհանդիպող 239Pu և 233Ս իզոտոպները (երկրորդային վառելիք), որոնք առաջանում են, երբ համապատասխանաբար 238Ս և 232Th հումքային միջուկները նեյտրոններ են կլանում։ Բնական միջուկային վառելիքի պաշարների սահմանափակության առումով հեռանկարային է արագ նեյտրոններով ռեակտորների շահագործումը, որոնցում կուտակվող երկրորդային վառելիքի քանակությունը որոշակի պայմանների դեպքում գերազանցում է այրված միջուկային վառելիքի քանակությանը։ Միջուկային ռեակտորներում միջուկային վառելիքն օգտագործվում է տարբեր քիմիական միացությունների ձևով և տեղավորվում է մետաղե հերմետիկ թաղանթների՝ ջերմաանջատիչ տարրերի մեջ։ Միջուկային վառելիքի միավոր զանգվածի տված ջերմությունը մի քանի միլիոն անգամ գերազանցում է նույն զանգվածով ածխից ստացված ջերմությանը և, բացի այդ, երկրորդային վառելիքի վերարտադրության պայմանի դեպքում միջուկային վառելիքի այրումից ստացված էներգիան ավելի էժան է, քան ածխի այրումից ստացվածը։

Կատեգորիա:Միջուկային զենք
Կատեգորիա:Միջուկային էներգետիկա
Սուրիական մամուլ

**Սուրիական մամուլ**, օրաթերթ։ Հնչակյան կուսակցության Սիրիայի շրջանակի օրգան։ Լույս է տեսել 1922-1927 թթ.ին, Հալեպում։ Արտոնատեր խմբագիր՝ Հ․ Թորոյան, խմբագիրներ՝ Վարդ Մեխակ (Վ․ Գարանֆիլյան), Մ․ Տխրունի (Քետերյան)։ Տպագրել է հոդվածներ Հայկական հարցի, Լոգանի կոնֆերանսի արդյունքների, հայ որբերի և գաղթականության վիճակի մասին։ Անդրադարձել է նաև միջազգային քաղաքական կացությանը, ՀՕԿի և այլ հասարակական կազմակերպությունների աշխատանքներին։ Թերթը հանդես է եկել դաշնակցության և նրա մամուլի դեմ, զգալի տեղ հատկացրել Սովետական Հայաստանի տնտեսական նվաճումներին և մշակույթի վերելքին։ 1925-1926 թվականներին «Սուրիական մամուլում» հրատարակել է նույնանուն ուսանողական ամսաթերթ հավելված (14 համար), ուր տպագրվել են հանրամատչելի հոդվածներ, գրական ստեղծագործություններ, արվեստի հարցերին նվիրված նյութեր։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական պարբերականներ
Միջուկային մոմենտներ

**Միջուկային մոմենտներ**, ատոմային միջուկների ներքին առանձնահատկությունները բնութագրող մեծություններ։ Տարբերում են շարժման քանակի մոմենտներ, որոնք բնութագրում են միջուկների, որպես նուկլոններից բաղկացած բարդ օբյեկտների, մեխանիկական հատկությունները և էլեկտրամագնիսական մոմենտներ, որոնք բնութագրում են միջուկների էլեկտրամագնիսական հատկությունները։ Շարժման քանակի մոմենտը կամ միջուկի սպինը կարող է ընդունել ամբողջ և կիսամբողջ թվային արժեքներ։ Զույգ թվով պրոտոններից և զույգ թվով նեյտրոններից կազմված միջուկի սպինը հիմնական վիճակում հավասար է զրոյի։ Կենտ միջուկների սպինն ընդունում է կիսամբողջ արժեքներ և որոշվում վերջին չզույգված՝ կենտ նուկլոնի սեփական շարժման քանակի մոմենտով և ուղեծրային շարժմամբ, իսկ կենտ թվով պրոտոններից և կենտ թվով նեյտրոններից կազմված միջուկի սպինն ունենում է ամբողջական՝ զրոյից տարբեր արժեք, և որոշվում է չզույգված պրոտոնով ու նեյտրոնով։ Զրոյից տարբեր սպինով միջուկի մագնիսական մոմենտը, որը ծագում է էլեկտրական լիցքերի շարժման հետևանքով, նույնպես տարբեր է զրոյից։ Միջուկի էլեկտրական դիպոլային մոմենտը հավասար է զրոյի. այդ մասին է վկայում հիմնական վիճակում միզուկներում սիմետրիայի կենտրոնի առկայությունը։ Միջուկի սիմետրիայի հատկություններից հետեում է ավելի ընդհանուր կանոն՝ բոլոր կենտ էլեկտրական մուլտիպոլները (դիպոլային էլեկտրական մոմենտ, օկտուպոլային էլեկտրական մոմենտ) և զույգ մագնիսական մուլտիպոլները (մագնիսական քվադրուպոլային մոմենտ, մագնիսական հեկսա-դեկապոլային մոմենտ) հավասար են զրոյի։ Զրոյից տարբեր էլեկտրական քվադրուպոլային մոմենտը բնութագրում է միջուկում լիցքի բաշխման շեղումը ոլորտային սիմետրիայից։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կեպրի

մինի
**Կեպրի** (Կեպերա, Կեպեր, Կեպրա, Չեպրի), հին եգիպտական աստված։

## Խորհուրդը
Կեպրին ասոցացվում էր բզեզի հետ, քանի որ բզեզը գոմաղբից գնդեր է պատրաստում, գործողություն, որը եգիպտացիները համարում էին արեգակը երկրի շուրջը պտտող ուժերի խորհրդանիշ։ Այսպիսով Կեպրին համարվում էր արեգակնային աստված։ Բզեզի ձվերը ձևավորվում են գոմաղբի մեջ և դուրս են գալիս այնտեղից արդեն լիարժեք ձևավորված։ Կեպրին նույնպես ներկայացնում էր ստեղծումը և վերածնունդը և անմիջականորեն կապված էր ծագող արևի և աշխարհի առասպելական ստեղծման հետ։ Կեպրի անունը կապված է եգիպտական "կեպեր" բառի հետ, որը նշանակում է "ստեղծել" կամ "գոյանալ":

## Կրոն
Կեպրիին նվիրված ոչ մի պաշտամունք չկա և նա ստորադասվում է արեգակի աստված Ռային։ Կեպրին և արեգակնային մյուս աստված Աթումը բնութագրվում էին Ռայի կերպարով. Կեպրին առավոտյան ծագող արևն էր, Ռան կեսօրին ջերմացնող արևը, իսկ Աթումը երեկոյան արևը։

## Արտաքին տեսք
Կեպրին հիմնականում պատկերվում էր բզեզի տեսքով, չնայած որոշ գերեզմանների նկարների և դամբարանների պապիրուսների նա ներկայացվում է որպես մարդ՝ բզեզի գլխով։ Եգիպտացիները բզեզի տեսքով ամուլետներ էին կրում, որը խորհրդանշում էր Կեպրիին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Արմեն Մկրտումյան

**Արմեն Կարապետի Մկրտումյան**, () հայ խորհրդային ինժեներ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1954 թվական)։

Ավարտել է Մոսկվայի հիդրոմելիորատիվ ինստիտուտը (1940 թվականին)։ 1961 թվականին ամրանի ձգման (էլեկտրատաքացմամբ) նոր տեխնոլոգիայի մշակման և արտադրության մեջ ներդրման աշխատանքներին մասնակցելու համար արժանացել է Լենինյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Մարկով

**Մարկով**, կարող է վերաբերել

* Ալեքսանդր Մարկով (1965), ռուսաստանցի գիտնական, հնէաբան։
* Ալեքսեյ Տարասովիչ Մարկով (1802-1878), ռուս գեղանկարիչ։
* Անդրեյ Մարկով, ռուս մաթեմատիկոս (1856-1922)։
* Գեորգի Մարկով, ռուս խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ (1911)։

Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Շողիկ Մկրտչյան

**Շողիկ Հովնանի Մկրտչյան**, (), հայ խորհրդային երգչուհի, ժողովրդական երգերի կատարող։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954)։

## Կենսագրություն
մինի|Շողիկ Մկրտչյանի և Գուրգեն Միրզոյանի հուշատախտակը Երևանում
Ավարտել է Երևանի երաժշտական ուսումնարանը (այժմ՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան)։ 1937 թվականից եղել է Հայֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների անսամբլի մենակատար-երգչուհի։

Շահել է առաջին մրցանակներ Անդրկովկասի (1934) և ԽՍՀՄ ժողովուրդների (1936) ստեղծագործության ստուգատեսներում։ Մասնակցել է Մոսկվայում հայ գրականության և արվեստի տասնօրյակներին (1939, 1956)։ Հանդես է եկել Հայաստանի և ԽՍՀՄ քաղաքներում ու արտասահմանում։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1954

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Մարշալ (այլ կիրառումներ)

**Մարշալ**, կարող է վերաբերել

* Ալան Մարշալ, ավստրալիացի գրող (1902-1984)։
* Ջորջ Մարշալ, ԱՄՆ-ի պետական և զինվորական գործիչ, բանակի գեներալ (1880-1959)։
* Մարշալ, պալատական կոչում միջնադարյան Ֆրանսիայում։
Կան-8

**Կան-8** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 18851 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1444 է։ Կան-8-րդ կանտոն կանտոնում կա 3 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Կան 8-րդ կանտոն կոմունան է։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Լև Ռևուցկի

**Լև (Լևկո) Միկոլայի Ռևուցկի** (), ուկրաինացի խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ, երաժշտական, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1944)։ Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1957)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։

## Կենսագրություն
1916 թվականին ավարտել է Կիևի կոնսերվատորիան (Ռ․ Մ․ Գլիերի կոմպոզիցիայի դասարան)։ 1924-1933 թվականներին դասավանդել է Ն․ Վ․ Լիսենկոյի անվան երաժշտադրամատիկական ինստուտում, 1934 թվականից՝ Կիևի կոնսերվատորիայում (1935 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Ռևուցկին հեղինակ է սիմֆոնիկ, վոկալ և այլ ստեղծագործությունների։ 1932 թվականից ՈւԽՍՀ կոմպոզիտորների միության վարչության անդամ, 1944 թվականից՝ նախագահ, 1948 թվականից՝ ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության վարչության անդամ։ ՈւԽՍՀ II-V գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Մրցանակներ, պարգևներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1941)
*Տարաս Շևչենկոյի անվան Ուկրաինական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1966)

Պարգևատրվել է Լենինի 4 և 4 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստներ
Մարտինի (այլ կիրառումներ)

**Մարտինի**, կարող է վերաբերել

* Ջովաննի Բատիստա Մարտինի, երաժշտության իտալացի տեսաբան և պատմաբան, կոմպոզիտոր, կապելմայստեր, մանկավարժ, երգիչ, ջութակահար, կլավեսինահար (1706-1784)։
* Սիմոնե Մարտինի, իտալացի նկարիչ (մոտ 1284-1344)։
Մարտինով (այլ կիրառումներ)

**Մարտինով**, կարող է վերաբերել

* Ալեքսանդր Մարտինով, ռուս դերասան (1816-1860)։
* Լեոնիդ Մարտինով, ռուս խորհրդային բանաստեղծ (1905-1980)։
Ռետինատեխնիկական իրերի գործարան

**Երևանի ռետինատեխնիկական իրերի գործարան**, արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։ Հիմնադրվել է 1927 թվականին։ Մկզբում արտադրել է կալցիումի կարբիդ (տարեկան 1200 ա), ապա նաև ապակե ու պլաստմասսայե, իսկ 1952 թվականից՝ միայն ռետինատեխնիկական իրեր (ռետինապատ կտոր, բրիզոլ, տեխնիկական ժապավեն, բարձր ճնշման խողովակ, կենցաղային իրեր և այլն)։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1981 թվականին իրացված արտադրանքի ծավալը կազմել է 20,5 մլն խորհրդային ռուբլի։ Կոոպերացված կապերի մեջ է եղել Երևանի «Երազ», էլեկտրամեքենաշինական, հանրապետության սարքաշինական և այլ գործարանների հետ։

Արտադրանքն առաքվել է ԽՍՀՄ ավելի քան երեք հազար ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1927 հիմնադրումներ Հայաստանում
Խրփուկ սովորական

**Խրփուկ (խրբուկ) սովորական**, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ)  ընտանիքի վարսակ ցեղին պատկանող միամյա, վաղ գարնանային մոլախոտ, որն ունի փնջաձև արմատներ, մերկ, հիմնականում 50—60 սմ (և մինչև 120 սմ) երկարության հասնող ուղղաձիգ ցողուններ, որոնք վերջանում են մինչև 30 սմ երկարության հուրանով։

## Նկարագրություն
Տերևները ձգված-երկարավուն են, զուգահեռ ջղեր ունեցող տերևաթիթեղներով, որոնց հիմքի մասը թավոտ է։ Դյուրաբեկ առանցքով հասկիկների ծոցում տեղավորված են 2—3 ծաղիկ։ Հասկիկը, հատկապես հիմքի մասում, պատված է դեղնավուն մազմզուկներով և նրան է ձուլված երկհատված քիստը, որի առաջին՝ հիմքի հատվածը, ոլորված է։ Ընկնելով հողի մակերեսին, փոքր-ինչ խոնավանալու դեպքում քիստի հիմքի պարույրը ետ է ոլորվում, իր հետ ոլորելով ու հողի մեջ մտցնելով նաև սերմը։ Կենսաբանական այս առանձնահատկությունը նպաստում է, որպեսզի հողի ամբողջ վարելաշերտը վարակվի այս մոլախոտերի սերմերով (լավ թփակալված մեկ բույսը տալիս է շուրջ 600 հատիկ)։ Խոնավությամբ ապահովված բարձրադիր գոտիներում խրփուկի աշնանային ծիլերը ձյան հաստ ծածկոցի տակ չեն ցրտահարվում, այդ պատճառով էլ այս մոլախոտը բարձր լեռնային ու նախալեռնային բարձրադիր գոտիների ամենաչարորակ մոլախոտերից է։

### Տարածվածություն
Խրփուկի արեալն ընդգրկում է ամբորջ Եվրոպան և Միջերկրական ծովին հարող շրջանները, Հյուսիսային Աֆրիկան, Մերձավոր Արևելքն ու Սկանդինավյան թերակղզու հարավը, ՍՍՀՄ-ում՝ Հարավային Ուկրաինան, Ղրիմը, Կովկասն ու Միջին Ասիան։ Հայաստանում խրփուկը տարածված է Շիրակում, Լոռիում ու Սևանի ավազանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հացազգիներ
Կատեգորիա:Մոլախոտեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Մարջանյան

**Մարջանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր (Ալիս) Միսակի Մարջանյան, (1904-1987) ինժեներ-մեխանիկ։
* Գեդեոն Միսակի Մարջանյան (1907-1977), ԱՄՆ-ի պետական և զինվորական գործիչ, բանակի գեներալ։
* Հայկազ Հովհաննեսի Մարջանյան (1900-1967), կուսակցական, պետական աշխատող։
* Հարություն Միսակի Մարջանյան (1912), ինժեներ-հիդրոտեխնիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Մարտիկյան

**Մարտիկյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ

* Գևորգ Մարտիկյան (ծնվ. 1954), սիրիահայ ֆուտբոլիստ։
* Եղիշե Մարտիկյան, հայ խորհրդային արվեստաբան–նկարիչ (1904)։
* Թաթուլ Մարտիկյան, հայ խորհրդային ինժեներ–էլեկտրիկ (1904-1960)։
* Հարություն Մարտիկյան, ֆրանսահայ հասարակական գործիչ (1899-1981)։
* Մարտիկ Մարտիկյան, սուրիահայ ֆուտբոլիստ (1992)։ https://en.wikipedia.org/wiki/Mardik_Mardikian
* Սերգեյ Մարտիկյան, խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ (1874-1957)։

## Գրական հերոսներ
* *Ալբեր Մարտիկյան*, Վարդգես Պետրոսյանի «Հայկական էսքիզներ» վիպակի հերոսներից։
* *Կապիտան Մարտիկյան*, Արամ Վարդանյանի «Մեղավոր հոգու շշունջը» վեպի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ