Վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ կայունություն

**Վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ կայունություն,** (նաև **Ռեֆետոֆի համախտանիշ**) հազվագյուտ համախտանիշ, որի դեպքում թիրոիդ հորմոնների մակարդակը բարձրացված է, բայց թիրեոտրոպ հորմոնի (ԹԽՀ) մակարդակը չի ճնշվում կամ ամբողջությամբ չի ճնշվում, ինչպես կարելի էր սպասել: Այս վիճակի մասին առաջին զեկուցումը եղել է 1967 թվականին: Ըստ էության, սա վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ օրգանների զգայունության նվազում է: «Վահանաձև գեղձի հորմոնի նկատմամբ զգայունության խանգարում» նոր տերմինն առաջարկել է Ռեֆետոֆը և այլոք 2014 թվականի մարտին:

## Ներկայացում
Համախտանիշը կարող է դրսևորվել փոփոխական ախտանիշներով, նույնիսկ նույն ընտանիքի անդամների մոտ, որոնք կրում են նույն մուտացիան: Սովորաբար հյուսվածքների մեծ մասը կամ բոլորն են դիմացկուն վահանաձև գեղձի հորմոնին, ուստի, չնայած շիճուկում վահանաձև գեղձի հորմոնի բարձր մակարդակին, կարող է թվալ էութիրեոիդ (վահանաձև գեղձի գեր- կամ թերգործունեության ախտանիշներ չունենալու դեպքում): Ամենատարածված ախտանիշներն են խպիպը և հաճախասրտությունը: Այն նաև կապված է ուշադրության պակասի և գերակտիվության խանգարման (ADHD) որոշ դեպքերի հետ, չնայած այդ ախտորոշմամբ մարդկանց մեծամասնությունը վահանաձև գեղձի խնդիրներ չունի: Առաջարկվել է կապ նաև դեպրեսիայի հետ:

## Պատճառներ
Վահանաձև գեղձի հորմոնների բնականոն գործառույթը պահանջում է հորմոնների նորմալ տեղափոխում բջջաթաղանթով, համապատասխան դեյոդացում, վահանաձև գեղձի հորմոնի կորիզային ընկալիչներ, վահանագեղձի հորմոնի արձագանքի տարրեր, կոակտիվացնողներ, կոճնշիչներ և հիստոնների նորմալ ացետիլացում: Այս շղթայի ցանկացած շեղում կարող է հանգեցնել վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ կայունության (ռեզիստենտության), ինչն այնքան լավ ուսումնասիրված չէ, որքան ինսուլինակայունության տարբեր ձևերը:

Համախտանիշի ամենահայտնի պատճառը վահանաձև գեղձի հորմոնի ընկալիչի β (բետա) ձևի (THRB գեն) մուտացիաներն են, որոնցից ավելի քան 100 տարբեր մուտացիաներ են նկարագրված։  *MCT8* և *SECISBP2* մուտացիաները նույնպես կապված են այս վիճակի հետ։

## Վահանաձև գեղձի հորմոնների արտազատում կարգավորում
Հիպոթալամուսն արտազատում է թիրեոտրոպ ռիլիզինգ հորմոն, որն իր հերթին խթանում է թիրեոտրոպ հորմոնին: Թիրեոտրոպ հորմոնը ազդում է վահանաձև գեղձի վրա և արտազատվում է  թիրեոիդ հորմոններ թիրոքսին (T4) և տրիյոդթիրոնին (T3): T4-ը դեյոդինազ ֆերմենտների օգնությամբ ծայրամասային հյուսվածքներում վերածվում է ակտիվ T3-ի: T4-ը և T3-ը բացասական հետադարձ կապով ազդում են հիպոֆիզի վրա և նվազեցնում ԹԽՀ-ի արտազատումը:

## Ախտորոշում
Այս խանգարման բնորոշ արյան անալիզի արդյունքները կարող են հայտնաբերվել նաև այլ խանգարումների դեպքում (օրինակ՝ TSH-ոմա (հիպոֆիզի ադենոմա) կամ այլ հիպոֆիզի խանգարումների դեպքում): Ախտորոշումը կարող է ներառել վահանաձև գեղձի ընկալիչի մուտացիայի հայտնաբերումը, որը առկա է դեպքերի մոտավորապես 85%-ում:

## Կառավարում
Բետա ադրենապաշարիչները, ինչպիսին է մետոպրոլոլը, երբեմն օգտագործվում են շիճուկային թիրեոիդ հորմոնի մակարդակի բարձրացման հետևանքով առաջացող հաճախասրտությունը ճնշելու համար: Արյան շիճուկում T4/T3 կոնցենտրացիաների փոխհատուցող աճը տեղի է ունենում վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ դիմադրության վիճակներում և նախատեսված է բջջային մակարդակում թիրեոիդ հորմոնի մատչելիությունը մեծացնելու համար: Այնուամենայնիվ, շիճուկում թիրեոիդ հորմոնի բարձր մակարդակը կարող է նաև առաջացնել սրտանոթային համակարգի կամ այլ հյուսվածքների սիմպաթիկ գերակտիվության հետ կապված բարդություններ:

## Հաճախականություն
Վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ դիմադրության համախտանիշը հազվադեպ է հանդիպում, հաճախականությունը 50,000-ից 1 կամ 40,000-ից 1-ի մոտ։ Վահանաձև գեղձի հորմոնի բետա ընկալիչի գենետիկ մուտացիաները ամենատարածվածն են, իսկ ալֆա ընկալիչի մուտացիաները՝ շատ ավելի հազվադեպ են։ Վահանաձև գեղձի հորմոնների նկատմամբ դիմադրության դեպքեր են հայտնաբերվել ավելի քան 1000 անհատների մոտ, որոնցից 85%-ի մոտ առկա է եղել վահանաձև գեղձի հորմոնի բետա ընկալիչի մուտացիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գենետիկ հիվանդություններ և խանգարումներ
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Կատեգորիա:Վահանագեղձի հիվանդություններ