Պասիվ տրանսպորտ

**Պասիվ տրանսպորտ**, նյութերի տեղափոխումն է բարձր կոնցենտրացիայից դեպի ցածր կոնցենտրացիա առանց էներգիայի ծախսի (օրինակ, դիֆուզիա, օսմոս)։Դիֆուզիան նյութի պասիվ տեղափոխումն է ավելի բարձր կոնցենտրացիայով հատվածից դեպի ավելի ցածր կոնցենտրացիայով հատված։ Օսմոսը որոշ նյութերի պասիվ տեղաշարժն է կիսաթափանցիկ թաղանթի միջով (սովորաբար փոքր մոլեկուլներն անցնում են թաղանթով, իսկ մեծերը՝ ոչ)։

Գոյություն ունի թաղանթների միջով բջջի մեջ նյութերի ներթափանցման երեք եղանակ՝ պարզ դիֆուզիա, հեշտացված դիֆուզիա և ակտիվ փոխադրում։

## Պարզ դիֆուզիա
Պարզ դիֆուզիայի եղանակով նյութի մասնիկները տեղափոխվում են լիպիդային երկշերտի միջով։ Պարզ դիֆուզիայի ուղղությունը որոշվում է միայն մեմբրանի երկու կողմերում նյութի կոնցենտրացիաների տարբերությամբ։ Պարզ դիֆուզիայի եղանակով բջիջ են ներթափանցում հիդրոֆոբ նյութերը (O2, N2, բենզոլ) և բևեռային փոքր մոլեկուլները (CO2, H2O, միզանյութ)։ Չեն թափանցում համեմատաբար խոշոր բևեռային մոլեկուլները (ամինաթթուներ, միաշաքարներ), լիցքավորված մասնիկները (իոններ) և մակրոմոլեկուլները (ԴՆԹ, սպիտակուցներ)։

Պարզ դիֆուզիան գործընթաց է, որի ժամանակ գազը կամ լուծված նյութերը տարածվում են և զբաղեցնում նյութի ամբողջ ծավալը։ Հեղուկում լուծված մոլեկուլները կամ իոնները, գտնվելով քաոսային վիճակում, բախվում են բջջաթաղանթի պատերին, որը կարող է հանգեցնել երկու հետևանքների՝ կամ մոլեկուլը կանդրադառնա, կամ կանցնի թաղանթի միջով։ Եթե ​​վերջինիս հավանականությունը բարձր է, ապա ասում են, որ թաղանթը թափանցելի է տվյալ նյութի համար։

Եթե ​​տվյալ նյութի կոնցենտրացիան տարբերվում է թաղանթի երկու կողմերում, տեղի է ունենում  կոնցենտրացիայների հավասարեցման գործընթաց: Բջջային թաղանթով անցնում են ինչպես լավ լուծվող (հիդրոֆիլ), այնպես էլ անլուծելի (հիդրոֆոբ) նյութերը:

Երբ թաղանթը դժվար անցանելի է կամ անանցանելի է տվյալ նյութի համար, այն ենթարկվում է օսմոտիկ ուժերի ազդեցությանը։ Բջջում նյութի ցածր կոնցենտրացիայի դեպքում թաղանթը կծկվում է, իսկ բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում թոցնում է, որ ջուրը ներթափանցի բջջի մեջ։

## Հեշտացված դիֆուզիա
Նյութերի մեծ մասը տեղափոխվում է բջջաթաղանթով թաղանթում ներդրված տրանսպորտային սպիտակուցների (փոխադրիչ սպիտակուցներ) օգնությամբ։ Բոլոր փոխադրիչ սպիտակուցները առաջացնում են  թաղանթի միջով անցնող սպիտակուցային անցուղի։ Փոխադրիչ սպիտակուցների օգնությամբ կատարվում է նյութերի ինչպես պասիվ, այնպես էլ ակտիվ փոխադրում։ Բևեռային նյութերը (ամինաթթուներ, միաշաքարներ), լիցքավորված մասնիկները (իոններ) թաղանթի միջով անցնում են հեշտացված դիֆուզիայի եղանակով՝ սպիտակուցային անցուղիների կամ փոխադրիչ սպիտակուցների միջոցով։ Փոխադրիչ սպիտակուցների մասնակցությունը ապահովում է հեշտացված դիֆուզիայի ավելի բարձր արագություն՝ համեմատած պարզ պասիվ դիֆուզիայի հետ։ Հեշտացված դիֆուզիայի արագությունը կախված է մի շարք գործոններից՝ փոխադրվող նյութի թաղանթային կոնցենտրացիոն գրադիենտ, փոխադրվող նյութի հետ կապվող փոխադրիչի քանակ, թաղանթի որևէ մակերեսին (օրինակ՝ արտաքին) փոխադրիչի կապվելու արագություն, փոխադրող մոլեկուլի կոնֆորմացիոն փոփոխությունների արագություն, որի հետևանքով նյութը տեղափոխվում է  թաղանթի միջով և արտազատվում թաղանթի հակառակ կողմում։ Հեշտացված դիֆուզիան չի պահանջում որևէ հատուկ էներգիայի ծախս ԱԵՖ-ի հիդրոլիզի հաշվին: Այս առանձնահատկությամբ հեշտացված դիֆուզիան տարբերվում է  ակտիվ թաղանթային փոխադրումից:

Պարզ դիֆուզիայի եղանակով բազմաթիվ նյութեր  ներթափանցում են կենսաբանական թաղանթների միջով։ Բարձր բևեռայնություն և օրգանական բնույթ ունեցող նյութերը չեն կարող թափանցել թաղանթի միջով պարզ դիֆուզիայի եղանակով։ Այս նյութերը բջիջ են մտնում հեշտացված դիֆուզիայի եղանակվ։ Հեշտացված դիֆուզիան  նյութի դիֆուզիան է կոնցենտրացիոն գրադիենտի ուղղությամբ, որն իրականացվում է հատուկ փոխադրիչ սպիտակուցների օգնությամբ։

Այս տեսակի փոխադրման բնորոշ առանձնահատկություններ են՝

# Նյութերի տեղափոխման բարձր արագություն
# Կախվածություն նյութի կառուցվածքից
# Հագեցվածություն
# Մրցակցություն և զգայունություն հատուկ նյութերի՝ ինհիբիտորների նկատմամբ

Վերոնշյալ բոլոր հատկանիշները հատուկ փոխադրիչ սպիտակուցների գործոունեության, ինչպես նաև բջջում դրանց ցածր պարունակության արդյունք են։ Հագեցում՝ երբ փոխադրվող նոյւթերի քանակը հասնում է առավելագույնի, երբ բոլոր փոխադրիչները զբաղված են, հետագա ավելացումը չի հանգեցնի փոխադրովող նյութերի քանակի ավելացման։ Մրցակցություն՝ միևնույն փոխադրիչով տեղափոխվող նյութերը անընդհատ մրցակցում են փոխադրիչի համար։

Կան փոխադրման մի քանի տեսակներ։ Միատարր՝ երբ մոլեկուլները կամ իոնները տեղափոխվում են թաղանթով այլ նյութերի շարժումից անկախ։ Սիմպորտ՝ երբ նյութերը այլ միացությունների հետ համեմատած տեղափոխվում են նույն ուղղությամբ։ Անտիպորտ՝ երբ նյութը տեղափոխվում է  այլ նյութի կամ իոնի (նատրիում-կալիումի պոմպ) հետ համեմատած հակառակ ուղղությամբ։

## Փոխադրիչ սպիտակուցներ
Փոխադրիչ սպիտակուցները թաղանթային սպիտակուցներ են, որոնք յուրահատուկ ձևով կապվում են տեղափոխվող մոլեկուլի հետ և փոխելով իրենց կոնֆորմացիան՝ մոլեկուլը անցկացնում են թաղանթի լիպիդային շերտով։ Բոլոր փոխադրիչ սպիտակուցների մեջ կան տեղափոխվող մոլեկուլի համար հատուկ կապման տեղամասեր։ Դրանք կարող են ապահովել ինչպես պասիվ, այնպես էլ ակտիվ թաղանթային փոխադրումը։

## Տես նաև

* Մեմբրանային փոխադրում
* Դիֆուզիա
* Օսմոս
* Բջջաթաղանթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանական թաղանթ
Կատեգորիա:Բջջային գործընթացներ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Բջջաբանություն