Վյուրցբուրգ

**Վյուրցբուրգ** ( ), միջն. ***Վիրցեբերկ, Վյուրտցբուրգ***, քաղաք Մայն գետի վրա, Գերմանիայի հարավում, Բավարիա երկրամասում։ Ունի «ազատ քաղաքի» կարգավիճակ, Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանի, Վյուրցբուրգի շրջանի կենտրոնն է։ Առաջին գրավոր հիշատակումը 704 թվականին է եղել, 2010 թվականի դրությամբ բնակչությունը 133 799 է (Բավարիայում 5-րդը)։
Ժամանակակից Վյուրցբուրգը սննդի արդյունաբերության (գինեգործություն և գարեջրագործություն), մեքենաշինության (այդ թվում՝ ավտոմոբիլաշինության), տպագրական մեքենաների և էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների արտադրության կենտրոն է։ Այստեղ են գտնվում բազում տպագրատներ, կոնսերվատորիա, վարչական-գյուղատնտեսական ակադեմիա, ինչպես նաև Վյուրբուրգի համալսարանը։ Վերջինիս շնորհիվ Վյուրցբուրգը համարում են Գերմանիայի դասական «համալսարանական քաղաքներից» մեկը։

Միջնադարյան ժամանակներից Վյուրցբուրգը Ֆրանկոնիայի խոշորագույն քաղաքներից մեկն էր և վաղուց արդեն հայտնի էր իր գինեգործությամբ։ Հայտնի ճարտարապետական հուշարձաններն են Մարիենբերգի ամրոցը (XI—XVI դար), Մայնֆրանկի թանգարանը (Թիլման Ռիմենշնայդերի և այլոց արձաններով), եպիսկոպոսի Վյուրցբուրգի նստավայրը (1719—53 թթ., ճարտարապետ Բալթազար Նեյման և այլք, գեղանկարներ՝ Ջովանի Բատիստա Տյեպոլո)։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Մայն գետի ափին։ Մայնի արևմտյան ափին տեղակայված է Մարիենբերգ ամրոցը, որից դուրս գալով և անցնելով Հին կամուրջը ()՝ կարելի է հայտնվել Հին քաղաքում։

Վյուրցբուրգում բնակչության թվով առանձնացվում է 13 շրջան.
* Հին քաղաք (18 145)
* Ցելեռաու (11 675)
* Դյուրբախտալ (6 019)
* Գրոմբյուլ (8 723)
* Լինդլայնսմյուլե (4 899)
* Ֆրաուենլյանդ (17 469)
* Սանդեռաու (13 709)
* Հայդինգսֆելդ (10 429)
* Հոյխելհոֆ (9 903)
* Շտայնբախտալ (4 589)
* Ֆերսբախ (6 754)
* Լենգֆելդ (10 605)
* Ռոտենբաուեր (3 989)

## Պատմություն
thumb|left|Վյուրցբուրգի մայր տաճարը և ռատուշան
Հնագիտական պեղումների ժամանակ քաղաքի տարածքում հայտնաբերվել են կելտական շինությունների հետքեր, որ վերաբերում են մոտավորապես մ.թ.ա 1000 թվականին։

Քաղաքի վերաբերյալ առաջին գրավոր հիշատակումները թվագրվում են 704 թվականով։
* 741. հիմնվեց Վյուրցբուրգի եպիսկոպոսությունը, որ գործում է մինչ օրս և մեծ ազդեցություն է ունեցել քաղաքի պատմության վրա։ 
* 1127. գերմանական հողերում անցկացվեց առաջին ասպետական մենամարտը։
* 1156. կայացավ Ֆրիդրիխ I Բարբարոսայի և Բեատրիքս Բուրգունդցու ամուսնությունը։ 
* 1168. եպիսկոպոս Հերոլդը Ֆրիդրիխ Առաջինից ստացավ դուքսի տիտղոս։
* 1402. հիմնվեց Վյուրցբուրգի համալսարանը։
* 1427. փակվեց Վյուրցբուրգի համալսարանը՝ ռեկտորի սպանության հետևանքով։
* 1582. վերաբացվեց Վյուրցբուրգի համալսարանը։
* 1626—1630. Վյուրցբուրգը դարձավ «Վհուկների որսի» կենտրոն։ Այրվեցին ավելի քան 900 կախարդներ։
* 1720—1744. Կառուցվեց եպիսկոպոսի Վյուրցբուրգի նստավայրը, որը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
* 1806—1814. Նապեոլեոնի պատերազմների ժամանակ սկսեց գործել Վյուրցբուրգի մեծն դքսությունը։ Հետագայում այն միացավ Բավարիայի թագավորությանը։
* 1817. Վյուրցբուրգը դարձավ բավարական մարզերից մեկի՝ Ստորին Ֆրանկոնիայի մայրաքաղաքը։
* 1878. Սկսվեց Ռինգպարկի շինարարությունը։
* 1892. Բացվեց Վյուրցբուրգի տրամվայի առաջին գիծը։
* 1895. Վիլհելմ Կոնրադ Ռենտգենը հայտնաբերեց X ճառագայթները։
* 1933. Վյուրցբուրգի համալսարանում մտցվեց «Führerprinzip»-ը՝ համաձայն որի բոլոր հրեա ուսանողները պետք է հեռացվեին։
* Մարտի 16 1945 Բրիտանիայի օդային զորքերի ռմբակոծության պատճառով քաղաքը գրեթե ամբողջովին (89 %-ով) ավերվեց։

## Հայտնի բնակիչները
* Քրիստինա Ֆիլանջյերի, կինոդերասանուհի։
* Սուրբ Կիլիան, Վյուրցբուրգի առաջին եպիսկոպոսը։
* Վալտեր ֆոն դեր Ֆոգելվեյդե, հանրահայտ մինեզինգեր, թաղված է Վյուրցբուրգում։
* Հանս Բյոմ, հոգևոր հովիվ և քարոզիչ, դատապարտվել է և այրվել հերետիկոսության համար։
* Թիլման Ռիմենշնայդեր, ուշ գոթիկայի ժամանակաշրջանի գերմանացի խոշորագույն ճարտարապետ, աշխատել է Վյուրցբուրգում։
* Հուլիոս Էխտեր ֆոն Մեսպելբրուն, Վյուրցբուրգի իշխան-եպիսկոպոսը, քաղաքում շինարարության կազմակերպիչը, Վյուրցբուրգի համալսարանի և Հուլիոսական հիվանդանոցի հիմնադիրը։
* Իոհան Բալթազար Նեյման, ռոկոկո ժամանակաշրջանի ճարտարապետ, Վյուրցբուրգի նստավայրի հեղինակը։
* Ջովանի Բատիստա Տյեպոլո, ռոկոկո ժամանակաշրջանի իտալացի նկարիչ։
* Իվան Անդրեևիչ Վեյման, ռուս կենսաբան-ֆլորիստ։
* Ֆիլիպ Ֆրանց ֆոն Զիբոլդ, բնախույզ, Ճապոնիայի առաջին եվրոպացի հետազոտողներից մեկը։ Վյուրցբուրգում գործում է Զիբոլդի թանգարանը։
* Գոթլիբ Ավգուստ Հերիխ-Շեֆեր, միջատաբան, սովորել է Վյուրցբուրգում։
* Լուիտպոլդ Բավարացի, Բավարիայի արքայազն (1886—1912), ծնվել է Վյուրցբուրգի նստավայրում։
* Վիլհելմ Կոնրադ Ռենտգեն, գերմանացի ֆիզիկոս, հայտնաբերել է X ճառագայթները, հետազոտություններ է անցկացրել Վյուրցբուրգի համալսարանում։
* Մաքս Դաութենդեյ, նկարիչ և գրող։
* Ալբերտ Ադամկևիչ, բժիշկ։
* Ալֆրեդ Յոդլ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վերմախտի վերին իշխանության օպերատիվ ղեկավարության շտաբի պետ։
* Ֆրանց Հալդեր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վերմախտի ցամաքային զորքերի շտաբի ղեկավար։
* Վերներ Հեյզենբերգ, գերմանացի ֆիզիկոս։
* Իեհուդա Ամիհայ (Լյուդվիգ Պֆայֆեր), իսրայելցի բանաստեղծ։
* Վալտրաուդ Մայեր, օպերային երգչուհի։
* Դիրկ Նովիցկի, բասկետբոլիստ։

## Քույր քաղաքներ
* , Բրեյ (, )
* , Դանդի (, )
* , Զուլ ()]
* , Կան ()
* , Մվանզա ()
* , Օցու ()
* , Ռոչեստեր ()
* , Սալամանկա ()
* , Ումեո ()
* , Ֆերիբո ()
* , Տրուտնով (, )

## Պատկերասրահ

Wuerzburg-von Festung-56-Alte Bruecke-St Burkard-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Alte Bruecke-38-Altes Rathaus-Kiliansdom-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Residenzplatz-14-Tuerme-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Westfassade-22-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Parkfassade-28-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-06-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-15-Aufgang-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Main-16-Festung Marienberg-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Echtertor-04-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Brunnentempel-05-2007-gje.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Էրիխ Կայզեր, Հայնց Շթուբ. *Bayerisches Städtebuch. Band V. 1. Teilband Unter-, Mittel- und Oberfranken.*, նաև. *Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte.* Է. Կոլհամեր, Շտուտգարտ 1971, (Band 2 1974 ISBN 3-17-210181-9)։
* Հորսթ-Գյունթեր Վագներ. *Städtische Straßen als Wirtschaftsräume. Dokumentation zum Funktionswandel Würzburger Geschäftsstraßen*, Վյուրցբուրգ 1980։
* Ռոլանդ Ֆլադե. *Die Würzburger Juden. Ihre Geschichte vom Mittelalter bis zur Gegenwart*, Վյուրցբուրգ 1987։
* Ուրսուլա Գեհրինգ-Մյունցել. *Vom Schutzjuden zum Staatsbürger. Die gesellschaftliche Integration der Würzburger Juden 1803–1871*, Վյուրցբուրգ 1992.
* Ռոբերտ Մայեր. *Feuerich-Keks und Zucker-Bär. Geschichten und Anekdoten aus dem alten Würzburg.*, Գուդենսբերգ-Գլայխեն, 2005, ISBN 3-8313-1603-1։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Վյուցբուրգի համալսարանի կայքը
* , 4696697, 00.html Վյուրցբուրգ. Deutsche Welle-ի ֆոտոռեպորտաժներ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ