Օրենքի առաջ հավասարություն

[|մինի|Գրաֆիտի [Քեյփթաուն|Քեյփթաունում. «Բոլորը պետք է հավասար լինեն օրենքի առաջ»։]]
**Օրենքի առաջ հավասարություն**, հայտնի է նաև որպես **իրավահավասարություն, իրավական հավասարություն, իրավական էգալիտարիանիզմ կամ հավասարազորություն**, սկզբունք՝ համաձայն որի բոլոր մարդիկ պետք է հավասարապես պաշտպանված լինեն օրենքով։ Սկզբունքը պահանջում է օրինականության համակարգված պահպանում, որի պարագայում պահպանվում են հավասար արդարադատության ապահովման համար օրենսդրական բոլոր ընթացակարգերը և պահանջում հավասար պաշտպանություն՝ երաշխավորելով, որ ոչ մի անհատ կամ անհատների խումբ ոչ 

մի անձ կամ անձանց խումբ օրենքով նախատեսված կարգով այլ անձանց նկատմամբ արտոնություն չի ունենա։ Օրենքի առաջ հավասարությունը երբեմն կոչվում է իզոնոմիայի սկզբունք, որը բխում է հավասարության, ազնվության և արդարադատության վերաբերյալ փիլիսոփայական տարբեր հարցերից։ Օրենքի առաջ հավասարությունը լիբերալիզմի որոշ սահմանումների հիմնական սկզբունքներից մեկն է։ Դա անհամատեղելի է օրինական ստրկության հետ։

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 7-րդ հոդվածում ասվում է․Հետևաբար, բոլորը պետք է հավասար լինեն օրենքի առաջ՝ անկախ ռասայից, սեռից, մարդու մաշկի գույնից, էթնիկ պատկանելությունից, կրոնից, հաշմանդամությունից կամ այլ հատկանիշներից, չունեն մյուսների նկատմամբ որևէ առավելություն, զերծ լինեն խտրականություններից կամ կողմնակալությունից։ Հավասարության ընդհանուր երաշխիքն ապահովված է աշխարհի երկրների մեծամասնության ազգային սահմանադրություններով, սակայն այս երաշխիքի կոնկրետ իրացման ձևերը տարբեր են։ Օրինակ՝ մինչդեռ շատ սահմանադրություններ երաշխավորում են անկախ ռասայից հավասարությունը, միայն մի քանիսն են նշում անկախ ազգությունից հավասարության իրավունքը։

## Պատմություն
Լեգիստ փիլիսոփա Գուան Չժունը (մ․թ․ա. 720-645 թվականներ) հայտարարեց, որ «միապետը և նրա հպատակները, անկախ իրենց կարգավիճակից, պետք է ենթարկվեն օրենքին՝ ներդաշնակ հասարակություն ունենալու համար»։
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Place_de_la_R%C3%A9publique_-_%C3%89galit%C3%A9.jpg|մինի|Հավասարության արձանը [Փարիզ|Փարիզում այլաբանական ձևով խորհրդանշում է հավասարության հայեցակարգը։]]
Մեր թվարկությունից առաջ 431 թվականին Պերիկլեսի հուղարկավորության ճառը, որը կարելի է գտնել Թուկիդիդեսի «Պելոպոնեսյան պատերազմի պատմություն» աշխատության մեջ, ներառում է մի հատված, որտեղ գովաբանվում է աթենական ժողովրդավարության արական սեռի ազատ քաղաքացիների հավասարությունը.

Աստվածաշունչն ասում է, որ «Ձեր ժողովրդի և պանդխտացած օտարականի համար մեկ կանոն լինի, հավիտենական կանոն ձեր ազգերի մեջ. ինչպես դուք, այնպես էլ օտարականը լինի Տիրոջ առաջ։ Ձեզ համար և ձեզ մոտ պանդխտացած օտարականի համար մեկ օրենք և մեկ իրավունք պետք է լինի»։

1867 թվականին ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգն ընդունեց «Օրենքի առաջ հավասարություն» կարգախոսը, որը դարձել է նահանգի խորհրդանիշներից մեկը։ Այն առկա է և՛ նահանգի դրոշի, և՛ նահանգային կնիքի վրա։ Կարգախոսն ընտրվել է խորհրդանշելու Նեբրասկայի սևամորթների և կանանց քաղաքական ու քաղաքացիական իրավունքները՝ մասնավորապես պետականության ձևավորումից ի վեր Նեբրասկայում ստրկության մերժումը և այն փաստը, որ նահանգի տարածքում սևամորթ տղամարդիկ կարող էին օրինական ձևով մասնակցել ընտրություններին։ Նեբրասկայում ակտիվիստները տարածում են կարգախոսը այլ խմբերի շրջանում, օրինակ՝ ԼԳԲՏ իրավունքները Նեբրասկայում խթանելու նպատակով։

Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Ազատության խարտիայի հինգերորդ պահանջը, որը ընդունվել էր 1955 թվականին, սահմանում է, որ «բոլոր մարդիկ պետք է հավասար լինեն օրենքի առաջ»։

Ճապոնիայի քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածը, որով ամրագրվում էր հայրասպանության (մերձավոր ազգականին դիտավորյալ սպանությունը, այդ թվում՝ հորը, մորը, ամուսնուն կամ կնոջը, երեխաներին և/կամ մոտ հարազատներին) պարագայում սահմանված պատժաչափը, 1973 թվականին Ճապոնիայի Գերագույն դատարանի կողմից հակասահմանադրական ճանաչվեց՝ օրենքով սահմանված հավասարությունը խախտելու համար։ Սա Տոտիգիի հայրասպանության գործով դատավարության արդյունքն էր։

Հայաստանի Սահմանադրությունը ևս ամրագրում է օրենքի առաջ բոլոր մարդկանց հավասարությունը։ Այսպես, ըստ Սահմանադրության 28-րդ հոդվածի՝ Հայաստանում բոլորը հավասար են օրենքի առջև։

## Լիբերալիզմ
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:File-Gov_Davey's_proclamation-edit1.jpg|մինի|[Ջորջ Արթուր|Սըր Ջորջ Արթուրը Թասմանիայի բնիկներին ազդարարում է օրենքի առաջ սպիտակամորթների և սևամորթների հավասարության մասին։]]
Լիբերալիզմը կոչ է անում բոլոր մարդկանց համար օրենքի առաջ հավասարություն։ Ազատականները և ժամանակակից ամերիկյան պահպանողականները, որոնք հավատարիմ են դասական լիբերալիզմին, մերժում են խմբային իրավունքների գերակայությունը անհատական ​​իրավունքների նկատմամբ։

«Երկու տրակտատ կառավարման մասին» աշխատության մեջ (1689 թվական) Ջոն Լոքը գրել է․1774 թվականին Ալեքսանդր Համիլթոնը գրել է․Իր «Սոցիալական ստատիկա» աշխատության մեջ, Հերբերտ Սփենսերն իրավահավասարությունը սահմանեց որպես բնական օրենք՝ «համաձայն որի յուրաքանչյուր մարդ կարող է պահանջել լիարժեք ազատություն՝ գործադրելու իր կարողությունները, որոնք համատեղելի են ցանկացած այլ մարդու նկատմամբ նման ազատություն ունենալու հետ»։ Նույն Սփենսերն օրենքի առաջ հավասարության ևս մեկ սահմանում է առաջ քաշում՝ համաձայն որի «յուրաքանչյուրն ունի ազատություն՝ անելու այն ամենը, ինչ ցանկանում է՝ մի պայմանով, որ նա չխախտի որևէ մեկի հավասար ազատությունը»։

## Ֆեմինիզմ
Օրենքի առաջ հավասարությունը ֆեմինիզմի որոշ ուղղությունների սկզբունքն է։ 19-րդ դարում օրենքի առջև գենդերային հավասարությունը արմատական նպատակ էր, սակայն ավելի ուշ շրջանի ֆեմինիստական որոշ մոտեցումներ պնդում են, որ ֆորմալ իրավական հավասարությունը բավարար չէ կանանց և տղամարդկանց միջև իրական և սոցիալական հավասարություն ստեղծելու համար։ Ֆորմալ հավասարության իդեալը կարող է պատասխանատվության ենթարկել կանանց՝ տղամարդկանց նորմերին չհամապատասխանելու համար, մինչդեռ այլ վերաբերմունքի իդեալը կարող է ամրացնել սեքսիստական կարծրատիպերը։

1988 թվականին՝ նախքան Գերագույն դատարանի դատավոր նշանակվելը, Ռութ Բեյդեր Գինզբուրգը գրել է.1970-ականներին Ամերիկյան քաղաքացիական ազատությունների միության «Կանանց իրավունքների նախագծի» շրջանակներում, «Ֆրոնտիերոն ընդդեմ Ռիչարդսոնի» գործի ժամանակ Գինզբուրգը վիճարկում էր այն օրենքները, որոնք առողջապահական արտոնություններ էին տալիս զինծառայողների կանանց, բայց ոչ զինծառայողների ամուսիններին։ Կան ավելի քան 150 ազգային սահմանադրություններ, որոնք ամրագրում են անկախ սեռից մարդկանց միջև առկա հավասարությունը։ Այդ երկրների թվում է նաև Հայաստանի Հանրապետությունը։ ՀՀ Սահմանադրության 30-րդ հոդվածն ամրագրում է, որ կանայք և տղամարդիկ իրավահավասար են։

## Տես նաև
* Մերիտոկրատիա
* Իրավունքի ընդհանուր տեսություն
* Սոցիալական հավասարություն

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Hudson, Adelbert Lathrop (1913). "Equality Before the Law". *The Atlantic Monthly*. Vol. CXII. pp.&nbsp;679–688.
* Shenfield, Arthur A. (1973). "Equality Before the Law". *Modern Age*. Vol. XVII. No. 2, pp.&nbsp;114–124.

Կատեգորիա:Արևմտյան մշակույթ
Կատեգորիա:Էգալիտարիզմ
Կատեգորիա:Իրավահավասարություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ