Երկրի ուղեծիր

thumb|upright=1.5|Երկիրը իր ուղեծրի սեզոնային կետերում
thumb|Երկրի ուղեծիրը (դեղին)՝ համեմատած շրջանագծի հետ (մոխրագույն)
**Երկրի ուղեծիր** Արեգակի շուրջ Երկիր մոլորակի պտույտի ուղեծիրը: Արեգակից միջին հեռավորությունը կազմում է 149,60 միլիոն կիլոմետր, պտույտը կատարվում է ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ, ինչպես դա դիտվում է հյուսիսային կիսագնդից։ Մեկ ամբողջական պտույտը տևում է 365,256 օր (1 աստղային տարի), որի ընթացքում Երկիրը անցնու է 940 միլիոն կիլոմետր: Անտեսելով այլ Արեգակնային համակարգի մարմինների ազդեցությունը, Երկրի ուղեծիրը, 0,0167 էքսցենտրիսիտետով էլիպս է, որտեղ Երկիր-Արեգակ բարիկենտրոնը կիզակետն է։ Քանի որ էքսցենտրիսիտետը մոտ է զրոյի, ուղեծրի կենտրոնը համեմատաբար մոտ է Արեգակի կենտրոնին (ուղեծրի չափերի համեմատ)։

Ինչպես երևում է Երկրից, մոլորակի ուղեծրային ուղիղ շարժումը առաջացնում է Արեգակի թվացյալ շարժում այլ աստղերի նկատմամբ մոտ 1° դեպի արևելք արագությամբ յուրաքանչյուր արևային օրվա համար: Երկրի ուղեծրային արագությունը միջինում կազմում է 29,78 կմ/վ, որը բավականաչափ արագ է: Այդ արագությամբ կարելի է անցնել մոլորակի տրամագիծը 7 րոպեում, կամ մինչև Լուսին հեռավորությունը 4 ժամում: Կետը, որի ուղղությամբ Երկիրը իր ուղեծրում շարժվում է, հայտնի է որպես «Երկրի ուղեծրի գագաթնակետ»:

Արեգակի կամ Երկրի հյուսիսային բևեռի վերևում գտնվող դիտակետից Երկիրը կթվա, թե պտտվում է Արեգակի շուրջ ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ։ Նույն դիտակետից, թե՛ Երկիրը, թե՛ Արևը կթվա, թե պտտվում են նաև ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ։

## Ուսումնասիրության պատմություն
thumb|Արեգակնային համակարգ
thumb|Արեգակնային համակարգ (ներքևում)՝ համեմատած գեոկենտրոն մոդելի հետ (վերևում), ոչ մասշտաբային
Արևակենտրոն համակարգը գիտական ​​մոդել է, որն առաջին անգամ Արեգակը տեղադրեց Արեգակնային համակարգի կենտրոնում և մոլորակները, այդ թվում՝ Երկիրը, դրեց դրա ուղեծրերի վրա։ Պատմականորեն, հելիոցենտրիզմը հակադրվում է գեոցենտրիզմին, որը Երկիրը տեղադրում է կենտրոնում։ Արիստարքոս Սամոսցին արդեն առաջարկել էր արևկենտրոն մոդել մ.թ.ա. երրորդ դարում։ Տասնվեցերորդ դարում Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը  *De revolutionibus orbium coelestium*-ում ներկայացրեց տիեզերքի հելիոցենտրիկ մոդելի լիարժեք քննարկում, գրեթե նույն կերպ, ինչպես Պտղոմեոսը ներկայացրել էր իր երկրակենտրոն մոդելը երկրորդ դարում: Այս «Կոպեռնիկոսյան հեղափոխությունը» լուծեց մոլորակային հետադարձ շարժման հարցը՝ պնդելով, որ նման շարժումը միայն թվացյալ է: 

Համաձայն պատմաբան Ջերի Բրոտոնի պնդման՝ «Չնայած Կոպեռնիկոսի հեղափոխական գիրքը ... [տպագրվել էր] ավելի քան մեկ դար առաջ, [հոլանդացի քարտեզագիր] Ջոան Բլաուն առաջին քարտեզագիրն էր, որը իր հեղափոխական արևակենտրոն տեսությունը ներառեց աշխարհի քարտեզի մեջ»

## Երկրի վրա ազդեցությունը

Երկրի առանցքի թեքման պատճառով (հաճախ հայտնի է որպես խավարածրի թեքում), Արեգակի հետագծի թեքությունը երկնքում (ինչպես երևում է Երկրի մակերևույթին գտնվող դիտորդի համար) տարվա ընթացքում փոխվում է։ Հյուսիսային լայնության վրա գտնվող դիտորդի համար, երբ հյուսիսային բևեռը թեքված է դեպի Արեգակը, օրը տևում է ավելի երկար, և Արեգակը ավելի բարձր է երևում երկնքում։ Սա հանգեցնում է միջին ջերմաստիճանի ավելի բարձրացման, քանի որ մակերեսին հասնում է լրացուցիչ արեգակնային ճառագայթում։ Երբ հյուսիսային բևեռը թեքված է Արեգակից հակառակն ուղղությամբ, տեղի է ունենում հակառակ էֆեկտ, և եղանակը, որպես կանոն, ավելի զով է։ Արկտիկական շրջանից հյուսիս և Անտարկտիդական շրջանից հարավ, հասնում ենք ծայրահեղ դեպքի, երբ տարվա մի մասում ցերեկային լույս ընդհանրապես չկա, և տարվա հակառակ ժամանակահատվածում անընդհատ ցերեկային լույս է։ Սա կոչվում է համապատասխանաբար բևեռային գիշեր և բևեռային ցերեկ։ Եղանակի այս տատանումը (Երկրի առանցքի թեքման պատճառով) հանգեցնում է տարվա եղանակների առաջացմանը:

## Արբանյակի ուղեծրում տեղի ունեցող իրադարձություններ

Աստղագիտական ​​կոնվենցիայի համաձայն, չորս եղանակները իրարաից առանձնանում են արևադարձերով (Երկրի ուղեծրի երկու կետերը, որտեղ Երկրի առանցքի առավելագույն թեքությունն է՝ դեպի Արեգակը կամ Արեգակից հեռու) և գիշերահավասարներով (Երկրի ուղեծրի երկու կետերը, որտեղ Երկրի թեքված առանցքը և Երկրից դեպի Արեգակ գծված երևակայական գիծը ճիշտ ուղղահայաց են միմյանց): Արևադարձերը և գիշերահավասարները տարին բաժանում են չորս մոտավորապես հավասար մասերի: Հյուսիսային կիսագնդում ձմեռային արևադարձը տեղի է ունենում դեկտեմբերի 21-ին կամ մոտավորապես այդ օրը, ամառային արևադարձը հունիսի 21-ի մոտ է, գարնանային գիշերահավասարը՝ մարտի 20-ի մոտ, իսկ աշնանային գիշերահավասարը՝ սեպտեմբերի 23-ի մոտ: Երկրի առանցքի թեքման ազդեցությունը հարավային կիսագնդում հակառակն է, ուստի հարավային կիսագնդում արևադարձերի և գիշերահավասարների եղանակները հակառակն են հյուսիսային կիսագնդում տեղի ունեցածներին (օրինակ՝ հյուսիսային ամառային արևադարձը համընկնում է հարավային ձմեռային արևադարձի հետ)։ Մեր ժամանակներում Երկրի պերիհելիոնը տեղի է ունենում հունվարի 3-ի շուրջ, իսկ աֆելիոնը՝ հուլիսի 4-ի շուրջ։ Այլ կերպ ասած, Երկիրը հունվարին ավելի մոտ է Արեգակին, իսկ հուլիսին՝ ավելի հեռու, ինչը կարող է հակասական թվալ հյուսիսային կիսագնդում բնակվողների համար, որտեղ ավելի ցուրտ է, երբ Երկիրը ամենամոտ է Արեգակին, և ավելի տաք, երբ այն ամենահեռու է։ Երկիր-Արեգակ հեռավորության փոփոխությունը հանգեցնում է պերիհելիոնում Երկրին հասնող ընդհանուր արեգակնային էներգիայի մոտ 7%-ով աճի՝ համեմատած աֆելիոնի հետ, քանի որ հարավային կիսագունդը թեքված է դեպի Արեգակը մոտավորապես նույն ժամանակ, երբ Երկիրը հասնում է Արեգակին ամենամոտ մոտեցմանը։ Հարավային կիսագունդը տարվա ընթացքում Արեգակից մի փոքր ավելի շատ էներգիա է ստանում, քան հյուսիսայինը։ Սակայն այս էֆեկտը շատ ավելի քիչ նշանակալի է, քան առանցքի թեքման պատճառով ընդհանուր էներգիայի փոփոխությունը, բացի այդ, ավելորդ էներգիայի մեծ մասը կլանվում է հարավային կիսագնդում ջրով ծածկված մակերեսի ավելի մեծ մասի կողմից:

Երկրի Հիլլի գունդը (ձգողական ազդեցության ոլորտը) մոտ 1500000 կիլոմետր (0,01 ԱՄ) շառավիղ ունի, կամ մոտավորապես չորս անգամ ավելին, քան Լուսնից միջին հեռավորությունը: Սա այն առավելագույն հեռավորությունն է, որի դեպքում Երկրի գրավիտացիոն ազդեցությունն ավելի ուժեղ է, քան ավելի հեռավոր Արեգակի և այլ մոլորակների ազդեցությունները։ Երկրի շուրջը պտտվող մարմինները պետք է լինեն այս շառավղի ներսում, հակառակ դեպքում դրանք կարող են ենթարկվել Արեգակի գրավիտացիոն պերտուրբացիային։

[thumb|upright=2.3|Երկրի էլիպտիկ ուղեծրի չափազանցեցված պատկերում Արեգակի շուրջ, որը ցույց է տալիս, ուղեծրի ծայրահեղ կետերը ([Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն|ապոապսիս և պերիապսիս), չորս եղանակները և ծայրահեղ կետերը (գիշերահավասարներ և արևադարձեր)]]
Դիագրամը պատկերում է Երկրի էլիպտիկ ուղեծրի արևադարձերի, գիշերահավասարների և ապսիդների գծերի դիրքերը և փոխհարաբերությունները։ Վեց Երկրի պատկերները ուղեծրային էլիպսի երկայնքով դիրքեր են, որոնք հաջորդաբար ներկայացնում են պերիհելիոնը (պերիապսիս՝ Արեգակին ամենամոտ կետը) հունվարի 2-ից 5-ը ընկած ժամանակահատվածում, մարտյան գիշերահավասարի կետը՝ մարտի 19-ին, 20-ին կամ 21-ին, հունիսյան արևադարձի կետը՝ հունիսի 20-ին, 21-ին կամ 22-ին, աֆելիոնը (ապոապսիս՝ Արեգակից ամենահեռու կետը)՝ հուլիսի 3-ից 5-ը ընկած ժամանակահատվածում, սեպտեմբերի գիշերահավասարը՝ սեպտեմբերի 22-ին, 23-ին կամ 24-ին, և դեկտեմբերյան արևադարձը՝ դեկտեմբերի 21-ին, 22-ին կամ 23-ին:

## Ապագա

Բազմաթիվ մաթեմատիկոսներ և աստղագետներ (օրինակ՝ Լապլասը, Լագրանժը, Գաուսը, Պուանկարեն, Կոլմոգորովը, Վլադիմիր Առնոլդը և Յուրգեն Մոզերը) փնտրել են մոլորակների շարժման կայունության ապացույցներ, և այս որոնումները հանգեցրել են բազմաթիվ մաթեմատիկական զարգացումների և Արեգակնային համակարգի կայունության մի քանի հաջորդական «ապացույցների»: Ըստ կանխատեսումների, Երկրի ուղեծիրը երկար ժամանակահատվածներում համեմատաբար կայուն կլինի:

1989 թվականին Ժակ Լասկարի աշխատանքը ցույց տվեց, որ Երկրի ուղեծիրը (ինչպես նաև բոլոր ներքին մոլորակների ուղեծրերը) կարող է քաոսային դառնալ, և որ Երկրի սկզբնական դիրքի չափման մեջ մինչև 15 մետր սխալը անհնար կդարձնի կանխատեսել, թե որտեղ կլինի Երկիրը իր ուղեծրում 100 միլիոն տարի անց: Արեգակնային համակարգի մոդելավորումը n-մարմինների խնդիր թեմայի շրջանակներում է։

## Տես նաև
* Օրացույց
* Երկրի օրապտույտ
* Երկիր տիեզերանավ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Earth&nbsp;– Speed through space&nbsp;– about 1 million miles an hour&nbsp;– NASA & (WP discussion)

Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Կատեգորիա:Երկիր
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա