open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լրացուցիչ եռանկյուն

**Լրացուցիչ եռանկյուն**, եռանկյուն, որի գագաթները տրված եռանկյան միջնագծերի հիմքերն են։
Տրված ABC եռանկյան համար A’B’C' եռանկյունը լրացուցիչ է, եթե A’ , B’ , C' կետերը ABC եռանկյան միջնագծերի հիմքերն են։
A"B"C" եռանկյունը, որի կողմերն անցնում են ABC եռանկյան գագաթներով և զուգահեռ են հանդիպակաց կողմերին, կոչվում է **հակալրացուցիչ** ABC եռանկյան համար։

## Հատկություններ
300px|մինի|Կարմիր եռանկյունը սև եռանկյան համար լրացուցիչ է
*Տրված ABC եռանկյունը նման է իր լրացուցիչ եռանկյանը. նրանց համապատասխան կողմերը զուգահեռ են և հարաբերում են ինչպես 2:1։
*Ցանկացած ABC եռանկյուն կարելի է դիտարկել որպես *լրացուցիչ* A"B"C" հակալրացուցիչ եռանկյան համար և որպես *հակալրացուցիչ*՝ A’B’C' լրացուցիչ եռանկյան համար։
*Համընկնում են երեք ցենտրոիդներ.
:: 1) Տրված ABC եռանկյան ցենտրոիդ
:: 2) A’B’C' եռանկյան լրացուցիչ եռանկյան ցենտրոիդ
:: 3) A"B"C" հակալրացուցիչ եռանկյան ցենտրոիդ
*Տրված ABC եռանկյան միջնագծերը և ծանրության կենտրոնը համընկնում են A’B’C' լրացուցիչ 
եռանկյան միջնագծերի և ծանրության կենտրոնի հետ։
*Տրված ABC եռանկյան արտագծյալ շրջանագծի կենտրոնը հանդիսանում է A’B’C' լրացուցիչ եռանկյան օրթոկենտրոն։
*A"B"C" հակալրացուցիչ եռանկյան օրթոկենտրոնը հանդիսանում է տրված ABC եռանկյան արտագծյալ շրջանագծի կենտրոն։
*Տրված ABC եռանկյան Էյլերի շրջանագիծը հանդիսանում է արտագծյալ շրջանագիծ A’B’C' լրացուցիչ եռանկյան համար։ Այդ պատճառով լրացուցիչ եռանկյան միջնուղղահայացները հատվում են տրված եռանկյան Էյլերի ուղղի վրա։ Հետևաբար, տրված ABC եռանկյունը և նրա լրացուցիչ A’B’C' եռանկյունն ունեն ընդհանուր Էյլերի ուղիղ։ 
**Տրված ABC եռանկյան արտագծյալ շրջանագիծը հանդիսանում է Էյլերի շրջանագիծ A"B"C" *հակալրացուցիչ եռանկյան* համար։
*ABC եռանկյան և A'B'C' լրացուցիչ եռանկյան արտագծյալ շրջանագծերի՝ համապատասխան գագաթներով անցնող շոշափողները զուգահեռ են։
*Եռանկյան երեք միջին գծերը այն բաժանում են տրվածին նման՝ չորս հավասար եռանկյունների։ Այյդ 4 եռանկյուններից կենտրոնականը հանց լրացուցիչ եռանկյունն է։
*Լրացուցիչ եռանկյան հակալրացուցիչ եռանկյունը և հակալրացուցիչ եռանկյան լրացուցիչ եռանկյունը համընկնում են միմյանց հետ և նրանք երկուսն էլ համընկնում են ելակետային եռանկյան հետ։

## Գրականություն

* 
* *Дм. Ефремов,* Новая геометрия треугольника. (1902)

Կատեգորիա:Անկյուններ
Կատեգորիա:Դասական երկրաչափություն
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Ժողովածու (2642)

**Ժողովածու** 2642, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2642 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1663 թվականին Մարկոս երեց, Մալին, Կիրակոս երեց, Աղամալ-Պետրոս գրիչների կողմից Նոր Ջուղայում։ Ծաղկող՝ Յակոբ վրդ։ Ստացողը եղել է Պրն Մելքոն և Յակոբ վարդապետը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25․8x19․5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 45 թերթից։ Գրված է 
երկսյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ Դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 36ր, 206ա, 326ա, 331բ, 376ա, 389ա և այլուրի՝ ծաղկող՝ 256բ, ստացողի՝ 34ա, հետագայի՝ 557ա, (17-րդ դար), 624ր (1771 թվական) կնիք՝ 7ա (Թոմաս, 1756թ․, Յովսէփ վրդ․):

## Բովանդակություն
* Ի ծննդոց գրոց։
* Գր․ Տաթևացւոյ Քարողդիրք, Մեկնութիւն Սազմոսաց, Լուծմունք Երգոց երգոյն։
* Ի Հարանց վարուց։
* Գր․ Նարեկացւոյ Մեկնութիւն Երգոց երգոյն։
* Վարդ․ Արևելցւոյ մեկնութիւն երգոց երգոյն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ռիկարդո Ֆրեդա

**Ռիկարդո Ֆրեդա** (, ), իտալացի ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր և դերասան։ Հայտնի է սարսափ ֆիլմերով, բայց նաև աշխատել է արկածային, դետեկտիվ, թրիլեր, վեսթերն ֆիլմերի ժանրերում։
Ստեղծել է շատ սարսափ ֆիլմեր, իսկ ավելի վաղ ֆիլմերը իտալական սարսափ ֆիլմերի սիրահարների կողմից բնորոշվում է, որպես այս ժանրում ռեժիսորի ունեցած հաջողությունների լավագույն օրինակներ։

## Կենսագրություն
Ռիկարդո Ֆրեդան ծնվել է 1909 թվականի փետրվարի 24-ին Ալեքսանդրիայում։
Շատ փոքր տարիքից նրան գրավել է կինոարվեստը։

1935 թվականին Ֆրեդան տեղափոխվում է Հռոմ և սկսում է այցելել Չինեչիտայի կինոմատոգրաֆիստների նորաբաց ստուդիա։

1935 թվականին նա նկարահանում է իր դեբյուտային ֆիլմը՝ «Դոն Սեզար դե Բեզան» (1942), որի սցենարը հենց ինքն էր գրել։

Միևնույն ժամանակ Ֆրեդան շարունակում է իր գործունեությունը Չինեչիտայում՝ ավարտին հասցնելով «Սպարտակ», «Թեոդոր», «Բիզանցիո կայսրուհին», «Դահիճը դժոխքից» ֆիլմերը։
 
1957 թվականին թողարկվում է նրա առաջին սարսափ ֆիլմը, որը կոչվում է «Վամպիրները»։ Ֆիլմը նկարահանվել է 12 օրում Չինեչիտա ստուդիայում։ Այն Իտանլաիայում միանգամից մեծ ճանաչման չարժանացավ, ինչը չի կարելի ասել Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի մասին։
Ֆիլմի նկարահանումներին մասնակցել է հայտնի կինոռեժիսոր Մարիո Բավան՝ որպես օպերատոր և հատուկ էֆեկտների մասնագետ։

1959 թվականին Մարիո Բավայի հետ համատեղ նկարահանվում է «Կալտիկի, անմահ հրեշները» ֆիլմը։ Նույն տարում նկարահանվեց արկածայաին ֆիլմ «Խաջի Մուրադ՝ սպիտակ դևը» ֆիլմը։ Գլխավոր դերում հանդես եկավ Սթիվ Ռիվզը։ Ֆիլմը ամբողջովին հագեցած է գործողություններով և տարատեսակ կոստյումներով։  1961 թվականին նկարահանվեց «Մացիստը դժոխքում» ֆիլմը, որը առասպելական մեկնաբանություններով և գոթական սարսափով է հագեցած։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Վիմինալ (բլուր)

**Վիմինալ բլուր** (, ) Հռոմի յոթ բլուրներից ամենափոքրը։ Գտնվում է Կվիրինալ և Էսկվիլին բլուրների միջև։ Հռոմի օպերային թատրոնը և Տերմինի երկաթուղային կայարանը գտնվում են Վիմինալ բլրի վրա։ Բլրի գագաթին գտնվում է Վիմինալե պալատը, որի հարկի տակ Ներքին Գործերի նախարարության գլխավոր վարչությունն է։ Ներկայումս «Il Viminale» տերմինը նշանակում է Ներքին Գործերի նախարարություն։ Ըստ Լիվիոսի՝ բլուրը Հռոմ քաղաքի մաս դարձավ Կվիրինալ բլրի հետ միաժամանակ Սերվիուս Տուլիուսի՝ Հռոմի 6-րդ թագավորի օրոք, Ք.ա. 6-րդ դարում։

## Վիմինալե պալատ
մինի|Palazzo del Viminale
**Վիմինալե պալատը** պատմական վայր է։ Վարչապետի և Ներքին Գործերի նախարարության նստավայրն է՝ սկսած 1925 թվականից։ 1961 թվականից Վարչապետի նստավայրը տեղափոխվեց Պալացցո Կիջի ()։ Վիմինալե պալատը լիազորվել է Ջովաննի Ջոլիտտիի կողմից, որն այդ ժամանակ վարչապետ էր և միևնույն ժամանակ Ներքին Գործերի նախարար։ Պալատը նախագծել է իտալացի ճարտարապետ Մանֆրեդո Մանֆրեդիի կողմից 1911 թվականին, իսկ հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1925 թվականի հուլիսի իննին։

## Հռոմի օպերային թատրոն
մինի|Հռոմի օպերայի թատրոն
**Հռոմի օպերայի թատրոնը** () կառուցվել է Դոմենիկո Կոստանցիի միջոցներով ճարտարապետ Ակիլլե Սֆոնդրինիի նախագծով։ Թատրոնի (անվանումը՝ Teatro Costanzi) բացումը կայացել է 1880 թվականին Ջոակինո Ռոսսինիի «Շամիրամ» ({{lang-it|Semiramide) ներկայացմամբ։ 1926 թվականին Հռոմի քաղաքային խորհուրդը ձեռք բերեց թատրոնը, որն էլ մասնակի վերակառուցվեց ճարտարապետ Մարչելլո Պյաչենտինիի կողմից։ 1928 թվականին թատրոնը կրկին բացվեց, այս անգամ՝ «Արքայական օպերային թատրոն» անվանումով ()։ 1946 թվականին թատրոնը ստացել է ներկայիս անվանումը։ Հռոմի օպերային թատրոնի ամառային ներկայացումները տեղի են ունենում «Կարակալայի բաղնիքներում»։

## Տերմինի կայարան
մինի|Տերմինի կայարան
**Տերմինի կայարանը** Հռոմի գլխավոր երկաթուղային կայարանն է։ Անվանումը ստացել է նույնանուն շրջանի անվանումից, որն էլ իր անունը ստացել է հին «Դիոկլետիանի բաղնիքներ»՝ -ից։ Կայարանից կանոնավոր կերպով ուղևորություններ են իրականացվում ինչպես իտալական խոշոր քաղաքներ, այնպես էլ միջազգային ուղևորություններ դեպի Փարիզ, Մյունխեն, Ժնև, Բազել և Վիեննա։ Ունի 33 կառամատույց, և սպասարկում է շուրջ 150 միլիոն ուղևորների ամեն տարի։ Եվրոպայի ամենամեծ երկաթուղային կայարաններից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Samuel Ball Platner, ''A Topographical Dictionary of Ancient Rome'': Viminal Hill
* The Palazzo on the website of Interior Ministry 
*  Rome Opera House website (իտալերեն)
*  Photographs of the Opera House
* Official page at Grandistazioni website

Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր
Վլադիմիր Գրիգորյան (նկարիչ)

**Վլադիմիր (Վոլոդյա) Կարապետի Գրիգորյան** (), հայ գեղանկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1966)։

Գեղանկարիչ Ֆլորա Բաղդասարյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Գրիգորյանը ծնվել է 1931 թվականին Լենինականում։ 1944-1949 թվականներին սովորել է Լենինականի Մերկուրովի անվան գեղարվեստի դպրոցում, 1949-1956 թվականներին՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1957-1959 թվականներին՝ Լենինգրադի Իլյա Ռեպինի անվան գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1961-1974 թվականներին կնոջ հետ ապրել և աշխատել է Ղազախստանում, մինչ 1972 թվականը եղել է Ղազախստանի Թեմիր-Թաու քաղաքի գլխավոր նկարիչը։ 1992-1993 թվականներին նկարիչ ամուսիններն աշխատել են Ավստրալիայում, նկարազարդել են Սիդնեյի հայկական Կաթոլիկ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու որմնանկարները։

Ստեղծագործություններից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդում, Վանաձորի պատկերասրահում և Մոնղոլիայում։

## Ստեղծագործություններ
* «Ծովափին»
* «Կորալ»
* «Սպասում»
* «Գյուղում»
* «Երազանք»
* «Խնձորեսկ»
* «Ֆլորա»
* «Երկուսով»
* «Լեռնային մեղեդի»
* «Զանգեզուրի ազատագրումը»
* «Խոր Վիրապ»
* «Բակ»
* «Ձորափ գյուղում»
* «Մեկնեցին ռազմաճակատ»
* «Նատյուրմորտ»

## Պարգևներ
* ՀՀ «Գրիգոր Լուսավորիչ» շքանշան, 1993

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Ղազախստան (1962, 1966)
* Մոսկվա(1988)
* Փարիզ (1997, 1998, 2001)
* Սիդնեյ (1992, 1993)
* Երևան (1986, 2011, 2012)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Եգիպտոսի ֆուտբոլի առաջնություն

**Եգիպտոսի ֆուտբոլի առաջնություն** կամ **Եգիպտոսի Պրեմիեր-Լիգա** (անգլ.՝Etisalat Egyptian Premier League, արաբ՝ الدوري المصري الممتاز), Եգիպտոսի գլխավոր ֆուտբոլային առաջնությունը։

Առաջնությանը մասնակցում են 18 թիմեր։

Ըստ IFFHS-ի 2010 թվականին հրապարակած աղյուսակի Եգիպտոսի առաջնությունը 23-րդ է աշխարհում։

## Հովանավորներ
* Vodafone (2005-2007)
* Etisalat (2007-2011)
* Vodafone (2011-2014)

## Չեմպիոններ

## Լավագույն ռմբարկուներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ԵՖՖ-ի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Վլադիմիր Գրիգորյան (լեզվաբան)

**Վլադիմիր Մարկի Գրիգորյան** (), հայ լեզվաբան, բանասեր։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1984)։

Մարկ Գրիգորյանի որդին։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Գրիգորյանը ծնվել է 1928 թվականին Երևանում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1972 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտի կիրառական լեզվաբանության բաժնի վարիչը։ 1968 թվականին Հայաստանում առաջինն է ստեղծել թարգմանական մեքենա։ Մշակել է կախվածությունների աքսիոմատացման եղանակները։ 1976 թվականին Վլադիմիր Գրիգորյանի ղեկավարությամբ հրատարակվել է «Հայոց լեզվի հանգաբառարանը» (42000 բառ)։

## Երկեր
* Իդեալականացված նախադասության կառուցվածքը և նրա փոփոխությունները խնդրառության կիրառման ազդեցությամբ (ռուսերեն), 1961։
* Հայ-ռուսերեն ալգորիթմի մասին (ռուսերեն), 1965։
* Նախածանցում և խնդրառություն, 1973։
* Ժամանակակից հայոց լեզվի հաճախականության բառարան, ԳԱԱ հրատ., 1982 - 758 էջ
* Նախածանցված բայեր և նրանց խնդրառությունը (ռուսերեն), 1984։
* Префиксальные глаголы и их управляющие свойства в современном русском языке, 1984:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Պաուլ Կրեչմեր

**Պաուլ Կրեչմեր** (, ), գերմանացի լեզվաբան։ Եղել է հին հունարենի, ինչպես նաև էտրուսկերենի մասնագետ։

Սովորել է Բեռլինում, Հերման Դիլսի մոտ։ 1897—1899 թվականներին եղել է Մարբուրի համալսարանի համեմատական լեզվաբանության արտահաստիքային պրոֆեսոր, ապա մինչ 1936 թվականը՝ Վիեննայի համալսարանի պրոֆեսոր։

Մեծ կարևորություն է ունեցել Կրեչմերի «Հունարենի պատմության ներածություն» գիրքը (, 1896), որում առաջին անգամ խորությամբ ուսումնասիրված էր Միջերկրածովի մինչհունարեն եղած լեզվական ենթաշերտը։ Կրեչմերի այլ կարևոր աշխատանքերից են՝ «Հնդագերմանական շեշտի և տոնի ուսումնասիրություն» (, 1891), «Հունական սափորների գրություններ» (, 1894), «Օրնավասոյի գրառումներ և լիգուրերեն» (, 1902)։ 1917 թվականին Կրեչմերը պատրաստեց «Հունական ժողովրդական հեքիաթներ» գիրքը ()։

Կրեչմերը մեծ ջանքեր է ներդրել Հայասա երկրի ուսումնասիրման գործին։ 1933 թվականին Վիեննայի գիտությունների ակադեմիան հրատարակեց Կրեչմերի «Հայերի Հայկ ազգային անունը» (), որում նա եզրահանգում է, որ «Բողազքյոյի արխիվում կիրառված Հայասա անվանումը նշանակում է «Հայաստան»։

Մահացել է Վիեննայում 1956 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացիներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Էսկվիլին (բլուր)

[մինի|Էսկվիլին հրապարակը և [Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկը]]
**Էսկվիլին բլուր** (, ), Հռոմի յոթ բլուրներից մեկը։ Էսկվիլին բլուրը ընդգրկում է երեք լեռնագագաթ՝ Ցիսպիուս (հյուսիսային), Օպպիոս (հարավային) և Ֆագուտալ (արևմտյան)։ Էսկվիլինը շքեղ բնակելի շրջան էր, քանի որ մոտ էր այն հովտին, որտեղ հետագայում կառուցվեց Կոլիզեումը։

## Ստուգաբանություն
Էսկվիլին անվան առաջացումը դեռևս վիճելի է։ Կան տարբեր տեսակետներ։ Մեկն այն է, որ բլուրն անվանվել է տեղի իտալական կաղնիների՝ aesculi առատության պատճառով։ Մեկ այլ տեսակետով էլ՝ նորաստեղծ Հռոմի ժամանակաշրջանում Կապիտոլիումը, Պալատինը և Ցելիումի հյուսիսային եզրերը ամենաբնակեցված տարածքներն էին, որոնց բնակիչները համարվում էին քաղաքաբնակներ (), իսկ Ավրելիան, Օպյան, Ցիսպյան և Ֆագուտալ շրջաններում ապրողները՝ արվարձանաբնակներ ()։

## Պատմություն
մինի|Ներոնի Domus Aurea՝ Ոսկե Տունը
[մինի|Էսկվիլինի գանձերը [Բրիտանական թանգարանում]]
Ըստ Տիտոս Լիվիոսի՝ Էսկվիլինի վրա բնակավայրը տարածվեց Հռոմի 6-րդ թագավոր Սերվիոս Տուլիոսի օրոք Ք.ա. 6-րդ դարում։ Արքան ևս իր բնակավայրը տեղափոխեց բլրի վրա, որպեսզի բարձրացնի նրա հեղինակությունը։Քաղաքական հարցերով խորհրդատու և արվեստի հովանավոր Գայոս Մեկենասը (մ.թ.ա. 74-64 - մ.թ. 8) իր հանրահայտ այգիները տեղակայեց Էսկվիլին բլրի վրա, Սերվիան Պատի վերևում, Լամիայի պարտեզների կողքին։ Այն ներառում էր պատշգամբներ, գրադարաններ և հռոմեական մշակույթի այլ ասպեկտներ։Օպյան լեռնաճյուղի վրա Ներոնը (37-68 թթ.) առգրավում է ունեցվածք, որպեսզի կառուցի իր «Ոսկե Տունը», իսկ հետագայում Տրայանոսը (53-117 թթ.) կառուցեց իր բաղնիքային համալիրը, և այսօր երկուսի ավերակներն էլ տեսանելի են այնտեղ։3-րդ դարում Horti Liciniani այգիների խումբ հիմնվեցին Էսկվիլին բլրի վրա։Հետագայում բլրի հյուսիսարևելյան մասում, Ցիսպիուսի գագաթին կառուցվեց Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկը։1781 թվականին Միրոնի հայտնի մարմարե «Սկավառականետորդ» արձանը հայտնաբերվեց Էսկվիլին բլրի վրա Վիլլա Պալոմբարայում՝ Մասսիմո ընտանիքի կալվածքում։Հանրահայտ Tesoro dell'Esquilino (բառացի՝ Էսքվիլին գանձը), որը ներկայումս Բրիտանական թանգարանում է, նույնպես հայտնաբերվել է Էսկվիլին բլրի վրա։

## Եկեղեցիներ և բազիլիկներ
[մինի|[Սան Պիետրո ին Վինկոլի բազիլիկ]]
[մինի|[Սանտա Պրեսսեդե բազիլիկի ներսակողմը]]
* Սանտա Մարիա Մաջորե
* Սան Պիետրո ին Վինկոլի
* Սանտա Պրեսսեդե բազիլիկ
* Սանտա Պուդենցիանա բազիլիկ
* Santa Babiana
* San Martino ai Monti
* Sant’Alfonso all’Esquilino
* Sant'Antonio abate all’Esquilino
* Basilica di Sant'Antonio da Padova all'Esquilino
* Chiesa di Sant'Eusebio

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Արև Սանթրոսյան

**Արև (Արևիկ) Պարույրի Սանթրոսյան** (), հայ դերասանուհի։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2015)։

Դերասաններ Պարույր Սանթրոսյանի դուստրն է, Արմեն Սանթրոսյանի քույրը։

## Կենսագրություն
Արև Սանթրոսյանը ծնվել է 1952 թվականին, Երևանում՝ դերասան Պարույր Սանթրոսյանի ընտանիքում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ 1970-1974 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժնում՝ Զավեն Տատինցյանի արվեստանոցում։ 1974-1980 թվականներին եղել է Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։ 1974-1977 թվականներին եղել է Լուսաշխի տան պոեզիայի թատրոնի ղեկավար։ 1980 թվականից Երևանի Պատանի հանդիսատեսի պետական թատրոնի դերասանուհի է։

1985-1992 թվականներին բեմական խոսք է դասավանդել Երևանի թիվ 1 արվեստի դպրոցում։ 1994-2010 թվականներին աշխատել է «Նորք» թատրոնում՝ որպես դերասանուհի։ 1993 թվականից դասավանդում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Հայորդաց տանը։

## Ներկայացումներ
* Սալտիկով-Շեդրինի «Մի քաղաքի պատմություն»՝ Քաղաքացի
* Ղազարոս Աղայանի «Արեգնազան»՝ Կախարդ պառավ
* «Բյուրեղապակյա սիրտը»՝ Թագուհի
* Հանս Քրիստիան Անդերսենի «Արքայադուստրը և ծխնելույզ մաքրողը»՝ Դայակ
* Ա. Սիմոնյանի «Ձյունափայլը և յոթ թզուկները»՝ Ագռավ
* Վ. Մովսիսյանի «Եղիցի երկիր»՝ Շամի
* Մ. Ֆորմոյի «Ախ, այդ դռները»՝ Առլեն
* Հ. Լյուկի «Այրվող տախտակամածին»՝ Մայր
** «Տատը»՝ Աղջիկ
* Է. դե Ֆիլիպպոյի «Ծննդյան տոները սենյոր Կուպելոյի տանը»՝ Կոնչետա
* Զորայր Խալափյանի «Դպրոցական կատակերգություն»՝ Փիսիկ Մեշոկովնա
* Վ. Դելմարի «Հիշիր վաղվա օրդ»՝ Նելլի
* Զ. Հայրյանի «Ծովին սիրահարվածը»՝ Աննա Սերգեևնա
* «Իմ թոռ Բենիամինը»՝ Էսֆիրա Լվովնա
*Օսան՝ «Մեր թաղը/ Ինչպես բժշկեցին»
*Լյուսի Կուպեր՝ «Հիշիր վաղվա օրդ»

## Ֆիլմեր
* «Հովիվը», 2011
* «Փոքրիկ զորավարը», 2014
* «Անավարտ թռիչք», 2015
* «Счастья! Здоровья!», 2016
* «Փախիր կամ ամուսնացիր», 2016
*«Դժողքում էլ կան հարազատ վանքեր», 2018
* «Անհայտ Բաժանորդ», 2018
*«Ազնիվ գողեր», 2019
*«Women in black», 2021

## Հեռուստասերիալներ
* «Աննա»
* «Փախուստ»
* «Ժառանգներ»
*
* «Գերդաստանը»
* «Եթե գտնեմ քեզ» 
* «Ազիզյանները», սիթքոմ
* «Պատվից առավել»
* «Ախթամար»
*«5G ընտանիք», սիթքոմ

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԹԳՄ ոսկե մեդալ, 2010
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ, 2015

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Գեորգի Մովսեսյան

**Գեորգի Վիկտորի Մովսեսյան** (, ), խորհրդային հայ կոմպոզիտոր։ ՌԴ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1995): ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2001):

## Կենսագրություն
Գեորգի Մովսեսյանը ծնվել է 1945 թվականին Խարկովում, դերասանի ընտանիքում։ Վաղ տարիքից սկսել է նվագել ակորդեոն, Խարկովի ուսուցչի պալատում զբաղվել է երաժշտությամբ։ Խորհրդային բանակում ծառայության տարիներին եղել է զինվորական նվագախմբի ակորդեոնահարը, Դավիթ Թուխմանովի հետ, ով նույնպես ծառայում էր բանակում, գրել է երաժշտություններ։ 1960 թվականին Մովսեսյանը սկսել է համագործակցել «Յունոստ» («Երիտասարդություն») ռադիոկայանի հետ, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար ստեղծել է նվագախմբային երաժշտություն, գուսանական երգեր։ 1964 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանի ակորդեոնի բաժինը։

Առաջին երգը՝ «Ճանապարհներ», գրվել է 1965 թվականին։ 1969 թվականին եղել է «Մոսկոնցերտ» միավորման դերասան, երաժշտական արվեստանոցի սոլիստ և կոնցերտմայստեր։

Գեորգի Մովսեսյանին մեծ հեղինակություն է բերել «Береза» երգը, որը կատարել է Աննա Գերմանը և Լև Օշանինի բանաստեղծության հիման վրա գրված «Мне доверена песня» երգը, որն առաջին անգամ բեմադրվել է «Песня-77» հեռուստատեսային երգի մրցույթի ժամանակ։

1970-ական թվականներին կոմպոզիտորն աշխատել է կոմերիտական, երիտասարդական, հրապարակախոսական, քաղաքացիական երգերի ժանրում («Это говорим мы», խոսք՝ Լև Օշինինի, 1978 թվական, «Добро пожаловать, Олимпиада», խոսք՝ Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու, 1979 թվական), գրել է զինվորական երգեր, երգեր նավաստիների, ձկնորսների, վարորդների, երկրաբանների համար։

1980-ական թվականներին հնչել են Մովսեսյանի քնարական երգերը։ Այս շարքի առաջինը երգը «Проводы любви» (խոսք՝ Միխայիլ Տանիչի, 1980 թվական), կատարել է Վախթանգ Կիկաբիձեն։

Գեորգի Մովսեսյանի երգերը կատարել են արտիստներ Աննա Գերմանը, Վախթանգ Կիկաբիձեն, Իոսիֆ Կոբզոնը, Լև Լեշչենկոն, Մուսլիմ Մոգամաևը, Մայա Կրիստալինսկայան և ուրիշներ։

Գրել է նաև կինոերաժշտություններ («Տղամարդիկ և մնացած ամենը», 1986 թվական, «Չեմ ուզում ամուսնանալ», 1993 թվական)։

## Մահը
Մահացել է ինֆարկտից 2011 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2001)
* ՌԴ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1995)
* ՌԴ պատվո շքանշան (2006)
* Լենինյան կոմերտմիության մրցանակ (1983 թվական, կոմերիտական, երիտասարդական երգերի համար)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Սիրելի Ռաջա

**«Սիրելի Ռաջա»** (, , *Raja Jani*), հնդկական ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Մոխան Սեգալը։ Այն կինովարձույթում է հայտնվել 1972 թվականին։ Ֆիլմը Դհարմենդրայի և Հեմա Մալինիի հինգերորդ համատեղ աշխատանքն է։ Այն դարձավ Հնդկաստանի ամենաեկամտաբեր ֆիլմերից մեկը։
Խորհրդային վարձույթում այն մուտք գործեց 1981 թվականի հունվարին և զբաղեցրեց 46-րդ հորիզոնականը, որպես արտասահմանյան ամենաայցելվող ֆիլմ և 12-րդը հնդկական ֆիլմերի մեջ։ Արդյունքում դիտողների թվաքանակը հասավ 40 միլիոնի, իսկ ժապավենի տպաքանակը հասավ 978-ի։

## Սյուժե
Այն պահից, երբ մահացան իշխանն ու իշխանուհին և անհետացավ նրանց դուստրը՝ միակ ժառանգորդը, անցել է շուրջ տասներկու տարի։ Սակայն աղջկա տատիկը հավատացած է, որ թոռնիկը ողջ է։ Առիթից փորձում է օգտվել իշխանության առաջին նախարարը։ Նա Ռաջա անունով մի երիտասարդի է վարձում, որպեսզի գտնի թոռնիկին նման մի աղջկա։ Պատահականությունը Ռաջին և Շանոյին ծանոթացնում է միմյանց հետ։ Վերջինս պարուհի էր, ով փախել էր տնից ու բավականին նման էր Ռատնիին։ Երիտասարդը վերջինիս կեցություն է տրամադրում և սովորեցնում այն ամենը, ինչն անհրաժեշտ է որ գիտենա արքայադուստրը։ Իմանալով, թե իրականում ինչ նպատակ է հետապնդում Ռաջան, ուզում է փախչել։ Սակայն որոշում է մնալ և փոխել Ռաջայի աշխարհայացքը, բացի այդ նրանք սկսել էին սիրահարվել մեկմեկու։

Պալատում, տատիկի հետ ծանոթանալուց հետո, Շանոն բախվում է առաջին նախարարի որդու հետ։ Վերջինս պատրաստ է գաղտնի պահել աղջկա խաբեությունը միայն այն դեպքում, երբ նա ամուսնանա իր հետ և ժառանգի ամբողջ ունեցվածքը։ Ճշմարտության մասին կարող էին հայտնել նաև աղջկա ծնողները, ուստի առաջին նախարարը ձեռնամուխ է լինում և բանտարկում է վերջիններիս։ Իսկ հետո այնտեղ է ուղարկում նաև Ռաջային, ով, ի սեր Շանոյի, պատրաստ է հրաժարվել գումարից և ձախողել նախարարի բոլոր պլանները։ Հենց այդտեղ Ռաջան իմանում է, որ Շանոն զույգի հարազատ դուստրը չէ։ Նրանք գտել են աղջկան տասներկու տարի առաջ հենց այն վայրից, որտեղ կորել էր իշխանուհին։ Ու չունենալով սեփական երեխաներ, վերցնում ու պահում են նրան։

## Դերերում

## Սաունթրեք

## Քննադատություն
Սուրեշ Կոխլին *[[The Hindu]]*-ում գրել է, որ այն չի առաջարկում մի որևէ նորույթ ոչ սյուժեեի զարգացման մեջ, ոչ էլ ռեժիսուրայում։ Սակայն ֆիլմը հանդիսատեսի մոտ պահում է հետաքրքրաշարժությունը շնորհիվ յուրօրինակ մոնտաժի և հիանալի երաժշտության։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1972 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հինդի լեզվով ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հնդկական ֆիլմեր
Անահիտ Խոսրոևա

**Անահիտ Ռազմիկի Խոսրոևա** (), ասորի պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1975 թ. մարտի 18-ին Վանաձոր քաղաքում։ 1992 թ. ոսկե մեդալով ավարտել է Վանաձորի թիվ 14 ռուսական միջնակարգ դպրոցը։ 1994-1998 թթ. սովորել է Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում և այն ավարտել գերազանցության դիպլոմով։ 1998-2002 թթ. եղել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի ասպիրանտ։ 2003 թ. ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ասորիների կոտորածներն Օսմանյան Թուրքիայում և Իրանի Թյուրքաբնակ վայրերում 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի առաջին քառորդին» թեմայով։ 2003 թ. հոկտեմբերից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ Բազմաթիվ հայալեզու և օտարալեզու հոդվածների և մեկ մենագրության հեղինակ է։ Զեկուցումներով և դասախոսություններով հանդես է եկել ինչպես հայաստանյան, այնպես էլ միջազգային մի շարք գիտաժողովներում և ԲՈՒՀ-երում։ 2004-2006 թթ. դասավանդել է «Հայբուսակ» համալսարանում։ 2006 թվականից դասավանդում է Չիկագոյի «Նորֆ Փարկ» համալսարանի «Մերձավոր Արևելք»-ի կենտրոնում։

## Մրցանակներ
Արժանացել է մի շարք մրցանակների
* Տարվա մարդ (Թեհրան, Իրան)
* Գերազանցության մրցանակ (Մելբուրն, Ավստրալիա)
* Տարվա առաջադեմ գիտնական (Չիկագո, ԱՄՆ)
* Տարվա գիտնական (Չիկագո, ԱՄՆ)
* Ասորիների ցեղասպանության ճանաչման աշխատանքների ծառայության համար (Չիկագո, ԱՄՆ)
* Հայերի, ասորիների, հույների ցեղասպանության ճանաչման գիտական աշխատանքի համար (Նոր Հարավային Ուելսի խորհրդարան, Սիդնեյ, Ավստրալիա)

## Երկեր
* Ասորիների ցեղասպանությունն Օսմանյան Թուրքիայում և հարակից թյուրքաբնակ վայրերում (XIX դարի վերջ – XX դարի առաջին քառորդ), Երևան, 2004, 114 էջ։
* Ասորիների ցեղասպանությունն Օսմանյան Թուրքիայում և հարակից թյուրքաբնակ վայրերում (XIX դարի վերջ – XX դարի առաջին քառորդ), (ռուսերեն), Երևան, 2005, 155 էջ։
* Ասորիների ցեղասպանությունն Օսմանյան Թուրքիայում և հարակից թյուրքաբնակ վայրերում (XIX դարի վերջ – XX դարի առաջին քառորդ), (վերահրատարակություն), Երևան, 2007, 114 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ոչնչացված քաղաքակրթություն
* Իրաքում և Սիրիայում ասորիների նկատմամբ տեղի է ունենում ցեղասպանություն. Անահիտ Խոսրոևա
* Անահիտ Ռազմիկի Խոսրոևա, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ
* Եզդիների նկատմամբ կատարվածը ճանաչում են ցեղասպանություն, քրիստոնյաների հանդեպ կատարվածը՝ ոչ. Անահիտ Խոսրոևա 
* Անահիտ Խոսրոևա
* Անահիտ Ռազմիկի Խոսրոևա

Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Հին արվեստի թանգարան (Միլան)

**Հին արվեստի թանգարան** (), արվեստի թանգարան Միլանի Սֆորցա ամրոցում։

## Հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն ներառում է անտիկ, միջնադարյան և Վերածննդի ժամանակաշրջանների քանդակների մեծ հավաքածու։ Թանգարանի որմնանկարներով պատված սենյակներում կա զինանոց, գոբելենի սենյակ, հուղարկավորության որոշ հուշարձաններ, Միքելանջելոյի Ռոնդանինի պիետա () քանդակը և երկու միջնադարյան պորտալներ։

Սալա վերդեում (, ) ներկայացված են 15-րդ և 16-րդ դարերի քանդակներ, Սֆորցա ամրոցի զենքերը, Բանկո Մեդիչեո (Banco Mediceo) պորտալը, Վիա Բոսսիից (Via Bossi) հեռացված դարպասը։ Սենյակի երկրորդ հատվածի զինանոցում ժամանակագրական հաջորդականությամբ միջնադարից մինչև 18-րդ դար ներկայացված են քանդակներ, զենք ու զրահ, թրեր, հրազեն։

Սալա դելե Ասե (Sala delle Asse) սրահը, որը նախագծել և ֆրեսկոյի տեխնիկայով որմնանկարներով է պատել Լեոնարդո դա Վինչին Լյուդովիկո Սֆորցայի խնդրանքով, ներկայացնում է Միլանի Սֆորցա ժամանակաշրջանը։

## Պատկերասրահ

file:Castello arte antica 2.JPG |Տապանաքար, 1439
file:Castello arte antica 3.JPG |Զինապահեստ
file:Castello arte antica 4.JPG |Արծաթապատ սրահ
File:Museo d'arte antica - milan.JPG|Թանգարանի ֆրեսկոյի տեխնիկայով որմնանկարների սրահը
File:Sala degli arazzi.jpg|Գոբելենի սենյակ
File:Milano - Castello sforzesco - Michelangelo, Pietà Rondanini by Michelangelo (1564) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-jan-2006 - 02.jpg|Rondanini Pietà


## Տես նաև
* Սֆորցա ամրոց
* Ռոնդանինի պիետա

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Le città d'arte:Milano, Guide brevi Skira, ed.2008, eutori vari 
*Milano e provincia, Touring Club Italiano ed.2003, autori vari 
## Արտաքին հղումներ
*Սֆորցա ամրոցի համալիրի կայք 

Կատեգորիա:Միլանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Միլանի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:1900 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1900 հիմնադրումներ Իտալիայում
Դիվյե Բաբեի ֆլեյտա

աջից|մինի|200px|Դիբյե Բաբեի ֆլեյտա
**Նեանդերթալյան ֆլեյտա** կամ **[[Ֆլեյտա]] Դիվյե Բաբեից**, նախնադարյան դարաշրջանի գտածո, քարանձավային արջի ազդրոսկր, որն ունի անցքեր։ Հայտնաբերվել է հետազոտող Իվան Տուրկի կողմից Սլովենիայի Դիվյե Բաբե հնագիտական օբյեկտում։ Գտածոյի տարիքը գնահատվում է մոտավորապես 43 հազար տարի։ Ճշգրիտ նշանակությունը հայտնի չէ, բայց լայնորեն տարածված է այն կարծիքը, որ իրենից ներկայացնում երաժշտական գործիքներից այս պահին հայտնիներից հնագույնը։

## Այլ գտածոներ
200px|մինի|Նախնադարյան ֆլեյտայի նախատիպ
Դիվյե Բաբեի գտածոն միակը չէ, այսպես կոչված, պալեոլիթյան ֆլեյտաներից․ պարզունակ ոսկրե փոքրիկ սրինգներ պատրաստվել են դեռևս օրինյակի մշակույթի ներկայացուցիչներից մեկի կողմից․ դրանցից հնագույնները գնահատվում են 30-35 հազար տարի։ «Նեանդերթալյան ֆլեյտա»-յի նման գտածոներ նկարագրվել են 20-րդ դարի 20-30-ական թվականներին, սլովեն հնագետ Սրեչկո Բրոդորի կողմից (այդ օբյեկտները կա՛մ ոչնչացվել են, կա՛մ կորցվել Իտալիայի կողմից Սլովենիայի օկուպացիայի ժամանակ)։ Պալեոլիթյան ֆլեյտաների ֆոնին Դիբյե Բաբեի ֆլեյտան առանձնանում է առաջին հերթին տարիքով (8 հազար տարով ավելի մեծ է Հոլե Ֆելսի գտածոներից), երկրորդ հերթին, նրանով, որ դրա ստեղծումը վերագրվում է նեանդերթալցիներին։

## Տեսության, բանավեճ
Ի պատասխան «աշխարհի հնագույն երաժշտական գործիք» հրապարակման՝ իտալացի հնէաբան-տաֆոնոմիստ Ֆրանչեսկո Դ'Էրիկոն առաջ է քաշել վարկած, որ արջի ոսկորի անցքերը, որ ֆլեյտա է հիշեցնում, կարող է վայրի կենդանու կծածի արդյունք լինել։ Երաժշտագետ Բոբ Ֆինկը այս առաջարկությունը կասկածի է ենթարկել, հայտարարելով, որ ֆլեյտայի անցքերը համապատասխանում են դիատոնիկ ձայնախմբի նոտաներին՝ դո, ռե, մի, ֆա, որը հազիվ թե պատահականություն լինի։ Մյուս կողմից, հետազոտողներ Ֆիլիպ Գ․ Չեյսը և Էյփրիլ Նորվելը հայտարարեցին, որ երիտասարդ արջի ազդոսկրը չափերով շատ փոքր է, որպեսզի դրա միջոցով հնարավոր լիներ վերարտադրել դիատոնիկ շարք։ Չեյսի և Նովելի կասկածամտությունը ավելի ուժեղացավ նրանից հետո, երբ նրանց հնարավորություն տրվեց ուսումնասիրել այն անձամբ․ նրանց խոսքով, «ֆլեյտայի» վրա տեսանելի են ատամների ակնհայտ հետքեր, իսկ եզրերը կարծես կրծված տեսա ունեն՝ կարծես նպատակ ունենային՝ ոսկրածուծը դուրս հանել։

Միևնույն ժամանակ, սլովեն հնագետ Միտյա Բրոդարը չի հերքում այն վարկածը, որ ֆլեյտան իրենից ներկայացնում է երաժշտական գործիք, որը ստեղծել են ոչ թե նեանդերթալցիները, այլ օրինյակի մշակույթը կրող կրոմանյոնյացիները։

## Տես նաև
* Հոլե Ֆելս
* Ջիջերուդու

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Cajus G. Diedrich''. "Neanderthal bone flutes": simply products of Ice Age spotted hyena scavenging activities on cave bear cubs in European cave bear dens, 2015.

Կատեգորիա:Երաժշտության պատմություն
Կատեգորիա:Ֆլեյտաներ
Կատեգորիա:Նեանդերթալյան մարդիկ
Ժողովածու (2303)

**Ժողովածու** 2303, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2303 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1658 թվականին Մարկոս սարկավագ գրիչի կողմից։ Ծաղկող՝ Ալեքսիանոս երեց։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19x12.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 286 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի մագաղաթե 2 էջ, գրված է՝ ուղղագիծ երկաթագրի վրա՝ լուսանցազարդ ավետարանով։ Կազմը՝ կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ վանդակազարդ մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 149ա, ծաղկողի՝ 92բ, հետագայ՝ 1ա, 1բ (17-18 դարերում)

## Բովանդակություն
* Սիմ․ Ջուղայեցւոյ Քերականութիւն, Տրամաբանութիւն, Մեկնութիւն Պրոկղի, յաղագս նշանակութևանց բառից տրամաբանականաց։
* Հերմեսի Եռամեծի առ Ասկգեպիոս Սահմանք։

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դարա (Մշո գավառ)

**Դարա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դարան ուներ մի քարակերտ եկեղեցի և մի կիսավեր վանք։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆայլ (այլ կիրառումներ)

**Ֆայլ** են հանդիսանում՝ 
* Ֆայլ (նիշք), համակարգչային ոլորտի հասկացություն․ տեղեկույթի հատված։
* Ֆայլ (թղթապանակ), գրենական պիտույք։
Ժողովածու (2366)

**Ժողովածու** 2366, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2366 թվի տակ։Ձեռագիրը գրվել է 14դ․ Յվհաննես գրիչի կողմից։ Ծաղկող՝ Գրիգոր։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15,5x12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 126 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի մագաղաթե 2 էջ, գրված է՝ բոլորագրի վրա՝ գանձով։ Կազմը՝ կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ շերտազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 13ա, կազմողի՝ 11բ (15-14դ․):

## Բովանդակություն

* Դիոն․ Թրակացւոյ Արուեստ քերականութեան։
* Բառք քերականի։
* Յովհ․ Երղնկացւոյ (Ծործորեցւոյ) տեսութիւն քերականի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ժողովածու (2496)

**Ժողովածու** 2496, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2496 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1294 թվականին Կիրակոս երեց և Կոստանդին գրիչների կողմից։ Ստացողը եղել է Թոմաս քահանան և Վանական քահանան։ Գրված է մագաղաթի վրա, որը ունի 15,5X11,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 369 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 95բ, 217բ, 266ա, 301բ, 347ա, ստաացողի՝ 10բ, 365բ, հետագայի՝ 367բ (1406 թ․):

## Բովանդակություն
* Ներսես Շնորհալու թուղթ ընդհանրական, ներդրող հրեշտակապետացն։
* Ներսես Լամբրոնացու դեսպանագնացութիուն, ներքո ի վարս Ներսես Շնորհալու։
* Թուղթը (Ներսես Շնորհալի, Ներսես Լամբրոնացի, Էմմանուել, Գրիգոր Տղայ, Միխայել պատրիարք)։
* Խաչատուրի որդու առ Ներսես Լամբրոնացի։
* Վարդան Հայկազնի տաղ գերեզմանական վասն վերափոխման Գրիգոր Վկայասիրի։
* Տեսիլ Յովհանես Գառնեցոյ։
* Վարդան Արևելցու զրույց, հարցումն։
* Վանականի վարդապետի բան հավատալի ազգիս մերում, հադաղս մոդուց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ժողովածու (2602)

**Ժողովածու** 2602, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2602 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-ր դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25x16.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 358 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ ուղղագիծ երկաթագրով։ Կազմը՝ ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ՝ կազմողի՝ 149բ, հետագայի՝ պահպանակ Ա (1632 թվականի)։
## Բովանդակություն
* Ներս․ Լամբրոնացւոյ մեկնութիւնք Առակաց, ժողովողի, Իմաստութեան։
* Որոդինեսի մեկնութին երգոց երգոյն։
* Գր․ նարեկացւոյ մեկնութին երգոց երգոյն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
BMP

**BMP** () Microsoft ընկերության մշակած ռաստրային պատկերների պահպանման ֆորմատ է։ BMP ֆորմատի ֆայլերը կարող են ունենալ .bmp, .dib և .rle ընդլայնումները։

BMP ֆորմատով աշխատում են հսկայական թվով ծրագրեր, քանի որ նրա ընդունումը ներդրված է Windows և OS/2 օպերացիոն համակարգերում։ Բացի այդ, այս ֆորմատի տվյալները միացված են RES ռեսուրսների երկուական ֆայլերում և PE-ֆայլերում։

Տվյալ ֆորմատում կարելի է պահպանել միայն միաշերտ ռաստրեր։ Տարբեր ֆայլերում յուրաքանչյուր փիքսելին կարող է ընկնել տարբեր քանակությամբ բիթեր (գույնի խորություն)։ Microsoft-ն առաջարկում է 1, 2, 4, 8, 16, 24, 32, 48 և 64 բիթայնություններ։ 8 և ցածր բիթայնություններում գույնը ցույց է տրվում գույների աղյուսակի (պալիտրա, գունակազմություն) ինդեքսով, իսկ բարձրերում՝ անմիջական նշանակությամբ։ Ամեն դեպքում գույնը կարելի է տալ միայն RGB գունային մոդելում (ինչպես փիքսելի մեջ անմիջական ցուցումով, այնպես էլ գունային աղյուսակում), 16 և 32 բիթայնություններում կարելի է ստանալ Grayscale՝ համապատասխանորեն մինչև 16 և 32 բիթ խորությամբ։ Մասնակի թափանցիկությունը իրականացվում է տարբեր բիթայնությունների ալֆա-խողովակներով (կանալ), բայց դրա հետ առանց աստիճանավորման թափանցիկություն կարելի է մասնակիորեն ստանալ RLE-կոդավորմամբ։

Շատ դեպքերում փիքսելները պահվում են համեմատաբար պարզ երկչափ զանգվածի տեսքով։ 4 և 8 բիթայնությունների համար հասանելի է RLE-կոդավորումը, որը կարող է փոքրացնել նրանց չափը։ BMP ֆորմատն ընդունում է նաև JPEG և PNG ֆորմատներով տվյալների ներդնումը։ Բայց վերջինն ավելի շուտ նախատեսված է ոչ թե կոմպակտ պահպանման համար, այլ BMP ֆորմատից տարբերվող պատկերների հետ ուղիղ աշխատանք չնախատեսող GDI ճարտարապետության սահմանափակումների շրջանցման համար։

BMP ֆորմատի վերջին տարբերակներում ևս հայտնվել են գույների ղեկավարման հնարավորություններ։ Մասնավորապես, կարելի է ցույց տալ վերջնական կետերը, թողարկել գամմա- շտկումը և կառուցել ICC գունային պրոֆիլներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրաֆիկական ֆորմատներ
Ֆայլ (թղթապանակ)

thumb|Ֆայլեր
thumb|Ֆայլերն ամրացնելու գործիք
**Ֆայլ** (), պլաստիկ, պոլիէթիլենից, թափանցիկ գրենական թղթապանակ՝ փաստաթղթերը կեղտոտումից և վնասվածքներից պահելու և պահպանելու համար։ Այն կողմերից մեկի վրա ունի անցքեր՝ ամրացման համար։ Կարող են միանալ կամարային կամ այլ սկզբունքով։

## Անվանման տարբերակներ
Ռուսական բառարաններում մինչև այժմ չկա որևէ հատուկ տերմին գրենական թափանցիկ թղթապանակի համար։ Տարբեր շրջաններում այն տարբեր կերպ է անվանվում։

Ամենատարածվածը «ֆայլ» կամ «ֆայլիկ» անվանումն է։ Այն տարածված է Մոսկվայում, Վլադիվոստոկում, Եկատերինբուրգում, Սոչիում, Նորինսկում, Կրասնոյարսկում, Յարոսլավլում և շատ այլ քաղաքներում։ Սանկտ Պետերբուրգում օգտագործվում է նաև «գրպան» կամ «գրպանիկ» անվանումները։ Այլ տարածաշրջաններում օգտագործում են նաև մուլտիֆոր (lang-lat|multifora) տերմինը։

Ըստ երևույթին, բառը ծագել է սովորական արագակարից, որի մեջ տեղադրված են հորատված պանակներ, որոնք անգլերեն անվանվում են «file»։ Ֆայլ բառն անգլերենում նշանակում է ոչ միայն թղթապանակ-արագակար, այլ նաև ունի այլ նշանակություններ։ Անցքերով թափանցիկ թղթապանակը անգլերենի բրիտանական տարբերակում անվանվում է «punched pocket», իսկ ամերիկականում՝ «sheet protector»։

Մուլտիֆոր տերմինը տարածված է հիմնականում Սիբիրում, մի քանիսում միաժամանակ նաև «ֆայլ» կամ «ֆայլիկ»։ Հայտնի են այս տերմինի ծագման մի քանի տարբերակներ․
* Անմիջապես լատիներենից «multifora», որ նշանակում է բազմաթիվ անցքեր ունեցող։
* Գրենական պիտույքներ արտադրող ընկերության անվանումից՝ «Multifor», «Multifour» կամ «Multifora», որը երևի արտադրել է մուլտիֆորներ և իր արտադրանքը տարածել է Ուրալում։ 
* Իտալերենից՝ «multi foro», որ բառացի նշանակում է «շատ անցքեր»։
* Անգլերենից՝ «multi for», որ բառացի նշանակում է «շատ բանի համար»։ 
* «Մուլտիֆորմատ» բառի կրճատումից, քանի որ մուլտիֆորը իր անցքերի դիրքի դասավորվածության հաշվին հարմար է տարբեր տիպի ֆայլ-արագակարների համար։

## Ձևաչափ
Ֆայլերը լինում են տարբեր չափսերի, հիմնականում ըստ թղթի ձևաչափերի՝ 
* A3,
* А4,
* А5,
* 12х12սմ² և
* Letter։

## Նյութը
Ֆայլերը լինում են պլաստիկ, այդ թվում՝ պոլիէթիլենե, պոլիպրոպիլենային։

## Գույնը
Ֆայլերը արտադրվում են թափանցիկ, մեծ մասամբ դրանք անգույն են, սակայն ժամանակակից նյութերը թույլ են տալիս արտադրել ցանկացած գույնի։

Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ
Հինդ Ռոստոմ

**Հինդ Ռոստոմ** (, ), եգիպտական կինոյի ոսկե դարաշրջանի խորհրդանիշերից մեկը։ Արտաքին տեսքի շնորհիվ համարվել է Արաբիայի Մերիլին Մոնրոն։ Ծնվել է Եգիպտոսի ազնվական թուրք-չերքեզական ընտանիքում և իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում նկարահանվել է ավելի քան 80 ֆիլմերում։

## Կենսագրություն
Ռոստոմը ծնվել է Ալեքսանդրիայում 1929 թվականին։ Հայրը եղել է ծագումով թուրք միջին դասի ներկայացուցիչ, մայրը՝ արիստոկրատ։ Կարիերան սկսել է 16 տարեկան հասակում՝ նկարահանվելով *Azhaar wa Ashwak* («Ծաղիկներ և փշեր») ֆիլմում։ Մեծ հաջողության է հասել 1955 թվականին, երբ ռեժիսոր Հասան Ալ Իմամն առաջարկել է նրան խաղալ *Banat el Lail* («Գիշերվա կինը»)։ Խաղացել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են՝ *Ibn Hamidu* (1957), Յուսեֆ Շահինի *Bab El Hadid* («Կայարան») Ֆարիդ Շաքիի հետ (1958), Սալահ Աբու Սեյֆի *La Anam* («Արթուն») Ֆաթեն Համամայի, Օմար Շարիֆի, Ռուշդի Աբազայի հետ (1958), *Sira' fi al-Nil* («Պայքար Նեղոսում») Օմար Շարիֆի, Ռուշդի Աբազայի հետ (1959), *Chafika el Koptia* (1963)։

Ռոստոմը հայտնի է եղել որպես եգիպտական կինոյի «գայթակղության թագուհի» և արևելքի Մերիլին Մոնրո։ Կինոասպարեզից հեռացել է 1979 թվականին, քանի որ ցանկացել է, որ հանդիսատեսն իրեն միշտ լավ հիշի։

2002 թվականի դեկտեմբերին հրաժարվել է 1 միլիոն եգիպտական ֆունտ արժողությամբ իր կենսագրական ֆիլմում նկարահանվելու առաջարկից։

## Ամուսնություններ
* Հասան Ռեդա, ռեժիսոր, նրա միակ դստեր՝ Բասանտի հայրը 
* Մոհամեդ Ֆայադ, բժիշկ

## Մահ
Մահացել է 2011 թվականի օգոստոսի 8-ին սրտի կաթվածից հոսպիլացավելուց մի քանի ժամ հետո։

## Ֆիլմեր
* Ghazal El Banat (غزل البنات), 1949
* Baba Amin (بابا أمين), 1950
* El sittat maarfoush yiktibu, 1954
* El Gassad, 1955
* Banat el lail, 1955
* *Inta habibi*, 1957
* *Ibn Hamidu*, 1957
* *Bab el hadid* (باب الحديد), 1958
* *La anam*, 1958
* *Ismail Yasseen fi mostashfet al-maganin*, 1958
* *Siraa fil Nil*, 1959
* *Bayn el samaa wa el ard*, 1960
* "Eshaeat Hob", 1960
* *Chafika el Keptia*, 1963
* *El Rahiba*, 1965
**3 Losoos,* 1966
* *El khouroug min el guana*, 1967
* *Madrasatee al-hisnaa*, 1971
* *Wakr al-ashrar*, 1972
* *Hayati azaab*, 1979

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* .
* An interview with Hend Rostom. 
* Al-Ahram's article. 

Կատեգորիա:Եգիպտացի դերասաններ
Կատեգորիա:Եգիպտացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Պավել Պավել

**Պավել Պավել** (, ), չեխ ինժեներ, փորձարար-հնագետ, Զատկի կղզու հետազոտող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականին Ստրակոնիցեում։ Ավարտել է Պլզենի համալսարանի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը։ Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել այն բանից հետո, երբ բացահայտել է եղանակը, որով Զատկի կղզու բնակիչները տեղաշարժել են քարե հսկայական արձանները` մոաիները։ 1982 թվականին Պավելը նման փորձ է կատարել Չեխիայի հարավում։ 1986 թվականին նորվեգացի նշանավոր հետազոտող Թուր Հեյերդալի հետ կրկնել է իր այդ փորձը հենց կղզում ` ապացուցելով նախկինում առաջ քաշած վարկածը։

Պավելի ենթադրությամբ քանդակները տեղափոխել են կանգնած` ճոճելով ու շրջելով դրանք ոտքից ոտք։ Այդպես հնարավոր է եղել փոքրաթիվ մարդկանցով տեղարժել հսկայական քանդակները։ Չեխիայի հարավում գտնվող Ստրակոնիցե քաղաքի իր տանը Պավելը պատրաստել է տվել 12 տ կշռող քանդակի մանրակերտը և բարեհաջող կատարելով փորձը` հաստատել է իր վարկածը։ Դրանից հետո Թուր Հեյերդալը նրան հրավիրել է իր արշավախումբ, որի կազմում Պավելը հայտնվել է Զատկի կղզում։ Այստեղ գիտափորձը կրկնել են արդեն 6.5 մ բարձրությամբ և 10 տ քաշով բնօրինակ քանդակով։ Քանդակը «քայլել» է 17 բնիկների օգնությամբ։

Թուր Հեյերդալի մահից հետո Պավել Պավելը կազմակերպել է մի քանի գիտարշավ Զատկի կղզի` շարունակելով կղզու մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը։ Օգտագործելով համանման աշխատանքների կազմակերպման իր հմտությունները` նա եզրակացրել է, որ, օրինակ` Բաալբեկի 800 տոննայանոց քարերը ամենահասարակ տեխնոլոգիայով տեղափոխելու համար կպահանջվի 158 մարդու աշխատանք։

1989 թվականի Թավշյա հեղափոխությունից հետո Պավելը` որպես Քաղաքացիական դեմոկրատական կուսակցության անդամ, փորձել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ` երկու անգամ առաջադրելով իր թեկնածությունը Չեխիայի Հանրապետության Սենատի ընտրություններում, սակայն երկու դեպքում էլ պարտություն է կրել 2002 թվականին սոցիալ-դեմոկրատ Պավել Ռիշետսկուց, 2003 թվականին՝ քրիստոնյա դեմոկրատ Յոզեֆ Կալբաչից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Pavel Pavel: *[http://www.palmknihy.cz/rapa-nui.html Rapa Nui] *, České Budějovice, 1989.
* Jaroslav Malina, Pavel Pavel: *Jak vznikly největší monumenty dávnověku* (*How the largest ancient monuments had been built*), Prague 1994, ISBN 80-205-0211-4.

## Արտաքին հղումներ
* Պավել Պավելի` Զատկի կղզի կատարած գիտարշավի մասին հոդված
* Զատկի կղզու քայլող մոաին

Կատեգորիա:Չեխ ինժեներներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Արկտիկական անապատ

right|thumb|300px|Արկտիկական անապատը նշված է մոխրագույնով
**Արկտիկական անապատ** (), Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանի, արկտիկական աշխարհագրական գոտու մաս։ Դա բնական գոտիներից ամենահյուսիսայինն է, բնորոշվում է արկտիկական կլիմայով։ Տարածքը ծածկված է սառցադաշտերով, խճաքարով և քարաբեկորներով։

## Կլիմա
Ձմռանը օդի ջերմաստիճանը ցածր է՝ մինչև -60 °С, հունվարին միջին ջերմաստիճանը կազմում է -30 °С, իսկ հուլիսին՝ +3 °С: Ձևավորվում է ոչ միայն բարձր լայնությունների ցածր ջերմաստիճաններով, այլ նաև ձնից տաքության արտացոլման՝ ալբեդոի հետ։ Մթնոլորտային տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մինչև 400 մմ։ Ձմռանը հողը հագենում է ձյան շերտերով և հազիվ հալված սառույցից, որոնց մակարդակը կազմում է 75-300 մմ։
 
Կլիման Արկտիկայում շատ խիստ է։ Սառույցի և ձյան ծածկույթը մնում է գրեթե ամբողջ տարի։ Ձմռանն այստեղ երկար բևեռային գիշեր է (հս.լ. 75˚ - 98 օր, հս.լ. 80˚ -127 օր, բևեռի շրջանում՝ կես տարի)։ Դա տարվա ամենացուրտ ժամանակն է։ Ջերմաստիճանն հասնում է -40 °С և ավելի ցածր, փչում են ուժեղ փոթորիկներ, հաճախ բուք ու բորան է լինում։ Ամռանը շուրջօրյա լույս է լինում, սակայն տաքությունը քիչ է, հողը չի հասցնում ամբողջությամբ հալչել։ Օդի ջերմաստիճանը 0 °С-ից քիչ բարձր է։ Երկինքը հաճախ ամպամած է, անձրև է տեղում (երբեմն նաև ձյուն), օվկիանոսի մակերեևույթից ուժեղ գոլորշացման պատճառով գոյանում են խիտ մառախուղներ։

## Բուսական և կենդանական աշխարհ
Արկտիկական անապատը գրեթե զուրկ է բուսականությունից։ Այստեղ չկան թփուտներ, քարաքոսերը և մամուռները համատարած ծածկույթ չեն գոյացնում։ Բուսականությունը մեծ մասամբ բաղկացած է բոշխից, որոշ հացազգիներից, քարաքոսերից և մամուռներից։ Բուսականությունը շատ դժվար է վերականգնվում։ Կենդանական աշխարհը գերազանցապես ծովային է։ Այստեղ հանդիպում են ծովացուլեր, փոկեր, ամռանը լինում են թռչնաշուկաներ։ Ցամաքային կենդանական աշխարհն աղքատ է՝ բևեռաղվես, սպիտակ արջ, լեմինգներ։

## Արկտիկական անապատներ
Արկտիկական անապատների գոտին բոլոր բնական գոտիներից ամենահյուսիսայինն է, տարածվում է Արկտիկայի բարձր լայնություններում։ Նրա հարավային սահմանը մոտավորապես անցնում է հս.լ. 71˚-ով։ Գոտին ներառում է Արկտիկական ավազանի կղզիները՝ Գրենլանդիան, Կանադական կղզեխմբի հյուսիսային հատվածը, Սվալբարդ կղզեխմբի, Ֆրանց Իոսիֆի Երկիրը, Հյուսիսային երկիրը, Նոր Երկիրը, Նորսիբիրական կղզիները, ինչպես նաև նեղ հատված Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի առափնյայի երկայնքով՝ Յամալ, Գիդանի, Թայմիր և Չուկոտյան թերակղզիների սահմաններում։

## Տես նաև
* Բևեռային կլիմա
* Անտարկտիկական անապատ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անապատներ
Կատեգորիա:Արկտիկա
Կատեգորիա:Կլիմա
Կատեգորիա:Կլիմայական գոտիներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս
Եղևին հունական

**Եղևին հունական** (), սոճազգիների ընտանիքի, եղևին ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մշտադալար, խոշոր ծառեր են՝ մինչև 38 մ բարձրությամբ և 1,9 մետր բնի տրամագծով, խիտ, բրգաձև սաղարթով, համարյա մինչև գետին հասնող հորիզոնական ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղների վրա կեղևը մոխրագույն է, հարթ և դարչնագույն, հին ճյուղերի և բնի վրա երկայնակի ճաքերով։ Ընձյուղները մերկ են, նարնջադեղնավուն։ Փշատերևների երկարությունը հասնում է 17-18 մմ-ի, իսկ լայնությունը 1,8-2,3 մմ-ի, սուր են, ծակող, երբեմն կլորավուն, խիտ դասավորությամբ։ Կոների երկարությունը կազմում է 12-20 սմ, 3-5 սմ լայնությամբ, սկզբում կանաչ, հասունանալիս դարչնագույն, խեժոտ։ Սերմնային թեփուկները սեպաձև են, վերին մասում խիստ լայնացած, կլորավուն, ամբողջաեզր։ Ծածկող թևտուկները դուրս ցցված են, թեքված դեպի ցած։ Կոները բացվում և թափվում են սեպտեմբերին։ Արական հասկիկները բոսորակարմրավուն են։ Սերմերը բաց կանաչավուն են։ Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր արժանիքներով, հատկապես արծաթագույն, փայլող երիտասարդ ընձյուղներով։ Երաշտադիմացկուն է, ավելի ցրտադիմացկուն, քան իսպանական և ալժիրյան եղևինները։

## Տարածվածություն
Հայաստանում մշակվել է «Սոճուտում», որտեղ ցրտահարվել է առաջին իսկ տարում
(Տ. Գ. Չուբարյան, 1957)։
Հեռանկարային է Հայաստանի մերձարևադարձային շրջանների համար։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը III, մշակության հավանական շրջանը 9։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Կատեգորիա:Ասեղնատերևավորներ
Բաշկի (այլ կիրառումներ)

**Բաշկի**, կարող է վերաբերել՝
* Բաշկի - գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում
* Բաշկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում
Բաշկորտոստան (այլ կիրառումներ)

**Բաշկորտոստան**, կարող է վերաբերել՝
* Բաշկորտոստան - հանրապետություն Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր
* Բաշկորտոստան - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում
Կարմրան ութառէջ

**Կարմրան ութառէջ** (), կարմրանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ տերևաթափ թուփ, որն ունի 5-8 մ բարձրություն և 8-12 սմ բնի տրամագիծ։

Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրավուն է, միամյա շիվերինը՝ դեղնադարչնագույն։ Տերևները ձվաձև-նշտարաձև են կամ նշտարաձև, սրածայր, եզրերում նեղ թաղանթանման և նստադիր, հիմքում սրտանման ականջիկներով։ Ողկույզները հասարակ են, միամյա շիվերի վրա մինչև 9 սմ երկարությամբ և 1 սմ հաստությամբ, նոսր, մինչև 4 սմ երկարությամբ ծաղկակիրների վրա, որոնք ծածկված են թեփուկանման տերևներով։ Մինչև 5 մմ երկարությամբ և 2 մմ լայնությամբ ծաղկակիցները երկարավուն-նշտարաձև են և սրավուն, իսկ եզրերը՝ նեղ-թաղանթանման։ Թաղանթանման եզրերով, 4-7 մասանի բաժակը պսակաթերթիկներից կարճ է, լայն-ձվաձև, համարյա կլոր և երբեմն սրածայր։ Մինչև 6 մմ երկարությամբ, 4-7 հատ պսակաթերթիկները վարդագույն են, թափվող, հակառակ-ձվաձև կամ երկարավուն։ Սկավառակը քառանկյունի է։ Առէջները 8-ն են, իսկ 3-4 սռնակները՝ չռված և սերմնարանից 3 անգամ կարճ։

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում և Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է ծովի մակերևույթից մինչև 900 մ բարձրության վրա, Արարատյան դաշտում, աղուտներում, ճահճային մարգագետիններում և գետափերին։ Գեղեցիկ ծաղկող թուփ է, օժտված դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Կարելի է մշակել աղակալած ու ճահճացած հողերում։

Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
2-2,5 բարձրությամբ, դեղնադարչնագույն կեղևով ոչ մեծ ծառ է։ Սաղարթը կազմված է բազմաթիվ ճիպոտանման ճյուղերից։ Փոքրիշատե ցողունագիրկ տերևները հերթադիր են, թեփանման և նստադիր։ Ծաղկաբույլը եզրային է։ Կարճ, մինչև 4 (6) սմ երկարությամբ ողկույզները զարգանում են նախորդ տարվա ընձյուղների վրա մինչև տերևների հայտնվելը։ Ծաղկակիցները երկար են, գծային և սերտաճած եզրերեվ։ Ծաղիկները մանր են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Մարգարա, Վեդի, Արարատ, Երասխ) և Դարեղեգիսի (Եղեգնաձորի և Վայքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Արևելյան և Հարավային Կովկասում և Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1100 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև գետերի ափերին, աղուտներում և ճահճացած մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հատվում է վառելիքի համար։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Կարմրանազգիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր