Խոմսկի գետտո

**Խոմսկի գետտո** (1941 թվականի հուլիս - 1941 թվականի օգոստոս), հրեական գետտո, Բրեստի մարզի Դրոգիչինսկի շրջանի Խոմսկի գյուղական խորհրդի Խոմսկ գյուղի և հարակից բնակավայրերը հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի գրավման ընթացքում հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում:

## Խոմսկի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
Մինչև պատերազմը Խոմսկ բնակավայրում բնակվում էր առնվազն 1000 հրեա։

Գյուղը գրավվել է գերմանական զորքերի կողմից 1941 թվականի հունիսի 25-ին, և գյուղի հրեաներից գրեթե ոչ ոք չի հասցրել տարհանվել։

Իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը՝ գերմանացիները գետտոներ են ստեղծել Բելառուսի գրեթե բոլոր քաղաքներում և բնակավայրերում, որտեղ ապրում էր հրեա բնակչություն։ Այդպես Խոմսկում 1941 թվականի հուլիսի վերջին օկուպանտները գետտո են ստեղծել և հրեաներին ստիպեցին կազմակերպել յուդենրատ։

## Հրեաների ոչնչացում
Խոմսկի գետտոն գոյություն է ունեցել ոչ երկար՝ 3-4 շաբաթ, և ոչնչացվել է նացիստների պատժիչ «Պրիպյատյան ճահիճներ» (Pripiatsee) կամ «Պրիպյատյան երթ» գործողության ժամանակ, որը նախատեսում էր Բելառուսի տարածքում ՍՍ զորքերի կողմից հրեաների առաջին զանգվածային սպանությունների նախապատրաստում և իրականացում։

1941 թվականի օգոստոսի 14-ին (2) արևելքից գյուղ է մտել ՍՍ հեծելազորային զորամասը, որը տեղակայված էր Բելոստոկում՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 150 պատժիչ։

Հաջորդ օրը հրեաներին բաժանել են տեղացիներից, կտրել տաբատի կոճակները և վերցրել գոտիները: Մոտ 40 ոչ հրեաների տարել են բնակավայրի հյուսիսային ծայրամաս և ստիպել խրամատ փորել։ Գեր գերմանացին քայլերով չափել է 30 մ և ասել, որ փոսը պետք է ունենա 30 մ երկարություն և 4 մ խորություն։

1941 թվականի օգոստոսի 16-ին Խոմսկի հրեաներին հրամայել են վերցնել բոլոր արժեքավոր իրերը և գնալ գյուղի ծայրամաս։  Դատապարտված մարդկանցից խլել են իրերը, երեխաների հետ կանանց բաժանել տղամարդկանցից, որից հետո տղամարդկանց տարել են, ստիպել մերկանալ և գնդակահարել փոսի եզրին։

Հրեաների յուրաքանչյուր խմբի սպանությունից հետո գերմանացիները մի բաժակ շնապս էին խմում և ուրախ ծիծաղում: Տեղի գյուղացիներին ստիպում էին իջնել փոսը և հավասար պառկեցնել սպանվածների մարմինները։

Երկրորդ օրը ռաբբիի մորուքը կտրել են և ծաղրելով հրամայել  հանձնել «փոխհատուցումը»՝ մի պարկ ոսկի և մի պարկ դոլար։  Դրանից հետո կանանց հրամայվել է վերցնել երեխաներին և ամենաթանկ իրերը (յուրաքանչյուրը մի քանի կիլոգրամ), իբր, Պաղեստին տեղափոխվելու համար: Նրանց շարք են կանգնեցրել և տարել գյուղի ծայրը՝ դեպի հին գերեզմանատուն։ Երբ շարասյունը կանգ է առել ձորակի մոտ, մարդիկ գնդակահարվել են գնդացիրից։

Օրվա վերջում Խոմսկի բոլոր հրեաները սպանվել են, նրանց զանգվածային գերեզմանի վրա միայն թեթև հող են շաղ տվել։ Նրանց, ում ստիպել են պառկեցնել սպանվածներին և թաղել գերեզմանը, գերմանացիները ջուր են տվել, որպեսզի ձեռքերը լվանան արյունից և մահվան սպառնալիքով հրամայել են ոչ ոքի չպատմել կատարվածի մասին։

Զանգվածային գերեզմանի հողը շարժվում էր, լսվում էին կենդանի թաղված մարդկանց հառաչանքները։  Գերմանացիները ստիպել են տեղացիներին հանել և սպանել վիրավորներին։  Մի հրեա երիտասարդ, որը նախորդ օրը քաղաքում չէր, երկրորդ օրը ինքն է ներկայացել և խնդրել, որ իրեն նույնպես գնդակահարեն: Գերմանացին հանել է ատրճանակը և սպանել տղային։

Որոշ ժամանակ անց գերմանացիները Շերեշևոյից հրեաների մի փոքր խումբ տեղափոխել են Խոմսկ, նրանց օգտագործել են ծանր աշխատանքի մեջ և շուտով սպանել։

Ընդհանուր առմամբ, Խոմսկում սպանվել է մոտ 2000 հրեա՝ ինչպես տեղացի, այնպես էլ մերձակա բնակավայրերից։

## Հիշատակ
Խոմսկում տեղադրվել է հրեաների ցեղասպանության զոհերի երկու հուշարձան։  Մեկը տեղադրվել է կանանց և երեխաների եղբայրական գերեզմանի վրա, իսկ երկրորդը՝ տղամարդ հրեաների եղբայրական գերեզմանի վրա։

Հրապարակվել են Խոմսկում սպանված հրեաների ոչ ամբողջական ցուցակները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.
* Якубоўскі У. М. Гета // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне. 1941―1945. Энцыклапедыя (бел.) / Шамякін І. П. (гал. рэд.) і інш. — Белорусская советская энциклопедия, 1990. — 679 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-5-85700-012-0.
* Урбан М., Боровик А. Гетто на оккупированной территории Белоруссии в 1941-1944 гг. // Сост. Басин Я. З. Уроки Холокоста: история и современность : Сборник научных работ. — Минск: Ковчег, 2009. — Вып. 1. — ISBN 978-985-6756-81-1.
* Альтман И. А. Холокост и еврейское сопротивление на оккупированной территории СССР / Под ред. проф. А. Г. Асмолова. — М.: Фонд «Холокост», 2002. — 320 с. — ISBN 5-83636-007-7.

Կատեգորիա:Հոլոքոստը Բելառուսում
Կատեգորիա:Բելառուսի գետտոներ