open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռամբուլիե

մինի|աջից|Ռամբուլիե խոյ
**Ռամբուլիե** (), նրբագեղմ բրդամսատու ոչխարների ցեղերի խումբ։

Ռամբուլիեի առաջին ցեղը ստացվել է 19-րդ դարում Ֆրանսիայում՝ Ռամբուլիեում, Իսպանիայից ներմուծված մերինոսների տարբեր տիպերի տրամախաչումից։ Ռամբուլիե ոչխարները արտահանվել են Գերմանիա, Ավստրիա, ԱՄՆ, Հարավային Ամերիկա։

Ռամբուլիեները տարբերվում են ելակետային ցեղերից խոշորությամբ, լավ մարմնակազմով, վաղահասությամբ, բարձր մսատվությամբ, խիտ և երկար բրդով։ Խոյերի կենդանի զանգվածը՝ 80—90, իսկ մաքիներինը 50—60 կգ է։ Բրդի երկարությունը 6—7 սմ է, բարակությունը՝ 64—70 որակի։ Խոյերի բրդատվությունը՝ 8—10, մաքիներինը 5—7 կգ է։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Ծիածան

[մինի|աջից|400px|Կրկնակի ծիածան։ Ներքևում երևացող [լուսանկարչի գլխի ստվերի տեղում գտնվում է ծիածանի աղեղի կենտրոնը։]]
մինի|աջից|200px|Ինքնաթիռից երևացող շրջանաձև ծիածանը
մինի|աջից|200px|Ծիածանի ծայրը
**Ծիածան**, անձրևից հետո երկնքում հայտնվող բազմերանգ կամարի տեսքով մթնոլորտի տեսողական երևույթ է։

Բոլոր ծիածաններն ունեն ամբողջական շրջանագծի ձև, սակայն նայողը տեսնում է այդ շրջանագծի միայն հորիզոնից վերև գտնվող մասը։ Ամբողջությամբ ծիածանը կարելի է տեսնել երկնքից։ 
Ծիածան չի երևում այն ժամանակ, երբ Արեգակը գտնվում է հորիզոնից 42°-ից ավելի բարձրության վրա։ 
Աստվածաշնչում նշվում է, որ ծիածանը հայտնվել է համաշխարհային ջրհեղեղից հետո, որպես մարդկությանը ներելու նշան։ 
Հայերենում այս երևույթն ունեցել է նաև **ծիրանի գոտի**, տիրկան կամ **տիրական գոտի** (Տիր աստծու անունով), **աստվածակամար** (ըստ Անանիա Շիրակացու), Աստվածածնի գոտի անունները։ 
մինի|ձախից|200px|Ջրի կաթիլի մեջ մտնելուց հետո սպիտակ լույսը դիսպերսիայի շնորհիվ բաժանվում է մասերի։

## Առաջացումը

Սովորաբար, ծիածանն առաջանում է այն ժամանակ, երբ անձրևից հետո օդում դեռևս մնացած և ճախրող ջրի մանր կաթիլները լուսավորում է բացված արևը։ Ծիածանը երևում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ Արևի ջերմությունից օդը բավարար չափով չի տաքացել և անձրևի փոշին չի գոլորշացել։ Դա տևում է մի քանիսից մինչև մի քանի տասնյակ րոպե։

Ծիածանին նման երևույթ կարելի է դիտել նաև ջրվեժներից և շատրվաններից գոյացած շաղերում։

Ծիածանի կենտրոնը գտնվում է Արևի սկավառակով և դիտորդի աչքով անցնող ուղղի վրա։ Ծիածանը երևում է այն ժամանակ, երբ մարդը մեջքով կանգնած է դեպի արևի կողմը։ 
Ինքնաթիռից ծիածանը կարելի է տեսնել ամբողջությամբ, կենտրոնում այդ նույն ինքնաթիռի ստվերով։

Ծիածանի առաջացումը բացատրվում է անձրևի գնդաձև կաթիլներում Արեգակի ճառագայթների բեկման, անդրադարձման երևույթներով, որոնք ուղեկցվում են ալիքի տարբեր երկարության ճառագայթների դիֆրակցիայով և ինտերֆերենցիայով։ Որքան կաթիլները խոշոր են, այնքան մաքուր և հագեցած են ծիածանի գույները։

Ծիածանի լուսանկարներից կարելի է եզրակացնել, որ առաջնային ծիածանի ներսում երկինքն ավելի վառ է, քան նրա դրսի կողմինը։ Դա նրանից է, որ անձրևի կաթիլները գնդաձև են և նրանցից յուրաքանչյուրը լույսը ցրում է և ամբողջությամբ գունավորվում է երկնքում գտնվող սկավառակը, սակայն այդ սկավառակի միայն եզրային մասն է ստանում այն տեսքը, որին մենք ասում ենք ծիածան։

## Գույները

Ընդունված է համարել, որ ծիածանն ունի յոթ գույն` 

Իրականում այդ գույներն առանձնացված չեն, և մի գույնից մյուսին անցման տեղում լինում են բազմաթիվ միջանկյալ երանգներ։ 
**Առաջնային** ծիածանի կարմիր գույնը շրջանի դրսի կողմից է, իսկ մանուշակագույնը՝ ներսի։ Երբեմն առաջինի շուրջը որոշ հեռավորության վրա կարելի է տեսնել **երկրորդային** ծիածան, որի գույներն ավելի աղոտ են և դասավորված են հակառակ կարգով, մանուշակագույնը դրսի կողմից է, կարմիրը՝ ներսի։

## Բառակազմություն
Հին հունարեն ἶρις՝ (իրիս) ծիածան բառից է առաջացել իրիդիում քիմիական տարրի անունը։

## Պատկերասրահ

File:Ծիածան (Gor Navoyan).jpg|thumb|Ծիածան
 Yerevan's rainbow.jpg|Կրկնակի ծիածան Երևանի երկնքում


## Տես նաև

* Ֆոտոմետեոր

## Արտաքին հղումներ
* Robert Greenler, *Rainbows, Halos, and Glories*, (1980) ISBN 0-521-38865-1
* David K. Lynch & William Livingston, «Color and Light in Nature», 2nd edition (2001) ISBN 0-521-77504-3

Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Կուսապտղություն

250px|մինի|Անսերմ ձմերուկ
**Կուսապտղություն** (` կույս և καρπός` պտուղ), **պարթենոկարպիա**, բույսի վրա սովորաբար անսերմ պտուղների առաջացումն առանց բեղմնավորման։ 

Կուսապտղությունը հայտնի է բազմաթիվ մշակովի բույսերի (խաղող, խնձոր, տանձ, դդում, վարունգ, լոլիկ և այլն) մոտ։ Հաճախ տեսակի հատկանիշ է։ Անսերմ պտուղներ առաջացնող բույսերը կարող են բազմանալ միայն վեգետատիվ եղանակով (կտրոններով, անդալիսով և այլն)։ Տարբերում են վեգետատիվ (կամ ինքնավար) կուսապտղություն, երբ պտուղներն առաջանում են առանց փոշոտման, և խթանված կուսապտղություն, երբ պտղի գոյացման համար պահանջվում է բույսի սպիի գրգռում։ Վերջինս կարելի է կատարել օտար ծաղկափոշով կամ քիմիական, մեխանիկական և ջերմային գրգռիչներով։ Մշակված են քիմիական միջոցներով մսալի, հյութեղ և համեղ անսերմ պտուղների ստացման մեթոդներ։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Բեղմնավորություն
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Պատառաքաղ (շախմատ)

**Պատառաքաղ շախմատում**, դիրք շախմատային պարտիայում, երբ մի խաղացողի երկու կամ ավելի խաղաքարեր գտնվում են մյուս խաղացողի խաղաքարերից մեկի հարվածի տակ։ Մեծ նշանակություն ունի, եթե հարվածի տակ հայտնված խաղաքարերից երկուսն ավելի մեծ արժեք ունեն, քան գրոհող խաղաքարը, և չկա այն հարվածելու հնարավորություն։ Այդ դեպքում հնարավոր է ձեռնտու փոխանակում, քանի որ մեկ քայլով հնարավոր չէ հարվածի տակից հեռացնել միաժամանակ երկու խաղաքար։

Ամենամեծ նշանակությունն ունի այն պատառաքաղը, երբ գրոհի տակ է հայտնվել մրցակցի արքան, այսինքն՝ հայտարարվել է շախ։

Պատառաքաղը շատ է կիրառվում որպես շախմատային խնդիրների և էտյուդների թեմա։

## Աղբյուրներ
* Շախմատային կոմբինացիաներ։ Կրկնակի հարված
* Գրոհ. պատառաքաղ 

Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ
Արար

**Արար (արարված, գործողություն)**, թատերագրական երկի կամ ներկայացման ամբողջական մասը, դեպքերի զարգացման շղթայի համեմատաբար ավարտուն մի օղակը։

## Էությունը
Թատրոնում արարները սովորաբար բաժանվում են ընդմիջումներով։ Ժամանակակից թատրոնում 4 կամ 5 արարից բաղկացած դասական պիեսները հաճախ ներկայացվում են միայն մեկ ընդմիջմամբ։ Ըստ դրամայի դասական կառուցվածքի՝ առաջին արարը նվիրվում է դեպքերի հանգուցավորմանը, վերջին արարը՝ հանգուցալուծմանը։ Պիեսի ամբողջ գործողությունը կարող է պարփակվել նաև մեկ արարում, որը կոչվում է պիես մեկ արարով։

## Պատմություն
Դրաման հինգ արարի բաժանելու ավանդույթը գալիս է Հին Հռոմի թատրոնից (Հին Հունաստանի թատրոնում գործողությունը շարունակվել է անընդմեջ)։ Եվրոպական թատրոնն ընդունել է այդ ավանդը, բացի իսպանականից, ուր դրաման բաժանվել է երեք արար-խորնադայի։ Արևելյան մի շարք երկրների դասական թատրոնի պիեսները բաժանվել են տասնյակ արարների։ Դրամայի առանձին արարները կարող են իրենց հերթին բաժանվել դրամատուրգիական ավելի փոքր միավորների՝ պատկեր, տեսարան (տեսիլ), դրվագ։

## Անվանումը
«Արար» և «գործողություն» բառերը թեպետ հոմանիշներ են, սակայն պիեսը մասերի բաժանելու դեպքում նախընտրելի է գործածել «արար» բառը, որն ավելի կարճ է և չի շփոթվում այլևայլ կիրառություններ ունեցող «գործողություն» բառի հետ։ Գաբրիել Սունդուկյանն ու Հակոբ Պարոնյանն օգտագործել են «արարված» բառը, իսկ Լևոն Շանթը՝ «արար»։

## Տես նաև
* Պիես
* Պատկեր
* Տեսարան
* Դրվագ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Լևոն Հախվերդյան, «Թատերագիտական բառարան», Երևան, «Հայաստան», 1986 թ., 208 էջ։

Կատեգորիա:Դրամատուրգիա
Պատկեր (թատրոն)

**Պատկեր**, թատերագրական երկի կամ ներկայացման արարի մեջ համեմատաբար ավարտված, վայրով կամ գործող անձանց կազմով նախորդից կամ հետնորդից տարբերվող մասը։ Թատերական ծրագրում կամ պիեսում երբեմն հատուկ նշվում է։ Օրինակ՝ «Խաթաբալա», կատակերգություն չորս արարով և վեց պատկերով։

Ներկայացման ժամանակ պատկերները միմյանցից բաժանվում են կարճ դադարներով, որոնց ընթացքում հանդիսատեսը մնում է տեղերում, իսկ բեմում արագորեն փոխվում են դեկորացիաները։

## Տես նաև
* Պիես
* Արար
* Տեսարան
* Դրվագ

## Աղբյուրներ
* Լևոն Հախվերդյան, «Թատերագիտական բառարան», Երևան, «Հայաստան», 1986 թ., 208 էջ։

Կատեգորիա:Թատրոն
Սեգրեգացիա

մինի|Երիտասարդը ջուր է խմում սևամորթների համար նախատեսված բաքից

**Սեգրեգացիա** ( - *առանձնացում*), նեղ առումով՝ ռասայական խտրականության ձև, լայն առումով՝ ռասայական, ազգային, կրոնական և սոցիալական անբարյացակամության հետևանքով բնակչության որևէ հատվածի կամավոր կամ հարկադրական մեկուսացումը։ Կարող է լինել *տարածքային*, երբ բնակչության ճնշված խմբերը հարկադրաբար առանձնացվում են հատուկ վայրերում (ռեզերվացիա, բանտուստան, գետտո) և *ինստիտուցիոնալ*, երբ կրթության, առողջապահության, սպասարկման և այլ բնագավառներում ստեղծվում են զուգահեռ հաստատություններ կամ միևնույն հաստատության շրջանում առանձին բաժիններ։ Տարբերում են նաև *կամավոր* սեգրեգացիա, որը որևէ փոքրամասնության (ազգային, կրոնական և այլն) ինքնությունը պաշտպանելու կամ օտար միջավայրին հարմարվելու միջոց է։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Ռասիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Սոցիալական անհավասարություն
Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն և ռասա
Կատեգորիա:Ապարտհեյդ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ
Կատեգորիա:Սեգրեգացիա
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Այլատյացություն
Կատեգորիա:Էթիկայի խնդիրներ
Նեկրոբիոզ

**Նեկրոբիոզ** (` մահացած և βίος` կյանք), մահվանը նախորդող փոփոխություններ բջջում, նեկրոզի փուլերից։ Ուղեկցվում է նյութափոխանակության խանգարումներով, որոնք կարող են հանգեցնել բջջի ճարպային կամ այլ կազմափոխությունների։ Վերջիններս կարող են լինել դարձելի (Տարաճում)։ Նեկրոբիոզի առավել բնորոշ նշաններն են՝ բջջակորիզի փոփոխությունները (կորիզի կնճռոտում, քայքայում և լուծում), բջջապլազմայի մածուցիկության, բջջի ներկվելու ունակության խանգարումը և ֆերմենտային համակարգերի կազմալուծումը, որը կարող է հանգեցնել ինքնալուծման։

Կատեգորիա:Նյութեր Հայկական սովետական հանրագիտարանից
Կատեգորիա:Ախտաբանական անատոմիա
Կատեգորիա:Պաթոլոգիա
Կատեգորիա:Մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Պաթոլոգիական փոփոխություններ
Տեսարան (թատրոն)

**Տեսարան (տեսիլ)**, թատրոնում` պիեսի կամ ներկայացման ամենափոքր բաղկացուցիչ մասը։

## Էությունը
Պիեսը և ներկայացումը բաժանվում են արարների (արարվածների, գործողությունների), արարները` պատկերների (որոնք կարող են և չլինել, եթե ամբողջ արարը ներկայացնում է միայն մեկ վայր) և տեսարանների, որոնք որոշվում են որևէ գործող անձի մուտքով բեմ կամ հեռանալով։ Ժամանակակից պիեսներում այդ պարագան հատուկ չի նշվում, մինչդեռ դասական պիեսներում նշվել է։

## Տեսիլ
Գաբրիել Սունդուկյանի, Հակոբ Պարոնյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի պիեսներում «տեսարան» բառը նշվում է «տեսիլ» հոմանիշ բառով։

Հայ միջնադարյան գրականության մեջ «տեսիլ» բառը կիրառվել է նաև *հանդես, ցուցք* նշանակությամբ։ Օրինակ.
«Տեսիլ եղեաք աշխարհի և հրեշտակաց և մարդկան», «Ազդի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս»։

## Տես նաև
* Պիես
* Արար
* Պատկեր 
* Դրվագ

## Աղբյուրներ
* Լևոն Հախվերդյան, «Թատերագիտական բառարան», Երևան, «Հայաստան», 1986 թ., 208 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոն
Տարիել Բարսեղյան

**Տարիել Կարապետի Բարսեղյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, իրավաբան։

## Կրթություն
*1959-1962 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում։ 
*1967 թ. ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։ 
*1970 թ. ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետ ասպիրանտուրան։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1969-1989 թթ. - ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոս, 
*1989-2000 թթ. - ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի քաղաքացիական իրավունքի և դատավարության ամբիոնի վարիչ։ 
*2000 թվականից - ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ։ 
*1990-1998 թթ. - ՀՀ Գերագույն դատարանի նախագահ։ 
*2008 թ. մայիսի 24-ին ՀՀ Նախագահի հրամանգրով նշանակվել ՀՀ Արդարադատության խորհրդի իրավաբան գիտնական անդամ՝ հինգ տարի ժամկետով։
*Երկար տարիներ հայկական հեռուստատեսությամբ հեղինակել և վարել է «Մարդը և օրենքը» հաղորդաշարը։

## Կոչումներ
*Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
*Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան (2009)։

## Ընտանիք
Որդին՝ Տիգրան Բարսեղյանը, զբաղեցնում է ՀՀ ԿԱ Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալի պաշտոնը, դուստրը՝ Նարինե Բարսեղյանը, դատավոր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էջմիածին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ Գերագույն դատարանի նախագահներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատավորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Արդարադատության խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Ալեգան շրջան (Միչիգան)

**Ալեգան շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4,747 կմ² է, բնակչությունը՝ 111,408 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ալեգան բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1835 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Անտրիմ շրջան (Միչիգան)

**Անտրիմ շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,559 կմ² է, բնակչությունը՝ 23,598 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բելեյր բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1840 թ.։

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:1863 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Արենակ շրջան (Միչիգան)

**Արենակ շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,764 կմ² է, բնակչության թվաքանակը 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով եղել է 15.002.: Շրջկենտրոնն է Ստենդիշ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1831 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

## Արտաքին հղումներ
* ''The Arenac County Independent''
* Arenac County government
* 

Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Բեյ շրջան (Միչիգան)

**Բեյ շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,634 կմ² է, բնակչությունը՝ 107,771 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բեյ Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1857 թվականին։

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Դրվագ (թատրոն)

**Դրվագ (էպիզոդ)** (հուն.` έπεσόδιος - *առանձին դեպք, միջադեպ, դիպված, երևումն, ներդրվածք*), թատերագրության, ներկայացման, վեպի, կինոնկարի մեջ` գեղարվեստական ամբողջ հյուսվածքի առավել կամ պակաս չափով ավարտված, համեմատաբար ինքնուրույն բաղկացուցիչ մասը։

Դրվագը կապված է ստեղծագործության հիմնական թեմայի հետ, սակայն ավարտված է ինքն իր մեջ և կարող է առանձնացվել որպես ինքնուրույն պատմվածք։

## Տես նաև
* Պիես
* Արար
* Պատկեր 
* Տեսարան

## Աղբյուրներ
* Լևոն Հախվերդյան, «Թատերագիտական բառարան», Երևան, «Հայաստան», 1986 թ., 208 էջ։

Կատեգորիա:Թատրոն
Օնտոնագոն շրջան (Միչիգան)

**Օնտոնագոն շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Շրջկենտրոնը Օնտոնագոն բնակավայրն է։ Պաշտոնապես կազմավորվել է 1843 թվականին։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 6 780 մարդ։

## Աշխարհագրություն
ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով, շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 9 689, 200 կմ², որոնցից 3 395,493 կմ²-ն զբաղեցնում է ցամաքը և 6 293,706 կմ²-ն կամ 65 000%-ը՝ ջրային տարածությունները։ Այն Միչիգանի երրորդ խոշոր շրջանն է։

### Հարևան շրջաններ
* Քիվինո շրջան (հյուսիս-արևելք)
* Հաուտոն շրջան (արևելք)
* Այրոն շրջան (հարավ-արևելք)
* Գոգիբիկ շրջան (հարավ)
* Աշլանդ շրջան, Վիսկոնզին (արևմուտք)
* Քուկ շրջան, Մինեսոտա

## Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության թիվը կազմում էր 6 780 մարդ՝ 0 տնային տնտեսությունների և 1038 ընտանիքների կազմում։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2,00 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքում հաշվվում է 5 672 բնակելի շինություն՝ մոտ 2,00 շինություն/կմ² խտությամբ։
 
Ռասայական կազմը հետևյալն է՝ սպիտակամորթներ – 97,30 %, աֆրոամերիկացիներ - 1,10 %, արմատական ամերիկացիներ (հնդկացիներ) - 0,20 %, ասիացիներ - 0,10 %, հավայացիներ - 0,00 %, այլ ռասաների ներկայացուցիչներ - 0,10 %, երկու կամ ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ - 1,30 %։ Իսպանախոսները կազմում էին բնակչության 0,90 %-ը՝ անկախ ռասայից։
 
Տնային տնտեսությունների ընդհանուր թվի 15,80 %-ի կազմում բնակվում են մինչև 18 տարեկան երեխաներ, տնային տնտեսությունների 50,30 %-ը իրենցից ներկայացնում են միասին բնակվող ամուսնական զույգեր, 6,00 %-ը կազմում են ամուսին չունեցող միայնակ կանայք, 40,00 %-ը ընտանիքների հետ կապ չունեն, տնային տնտեսությունների 34,80 %-ը բաղկացած է մեկ հոգուց, 17,00 %-ը կազմում են ծերերը (65 տարեկան և ավելի), ովքեր միայնակ են բնակվում։ Տնային տնտեսության միջին չափսը կազմում է 2,06 մարդ, և ընտանիքների միջին չափսը՝ 2,61 մարդ։

Բնակչության տարիքային կազմը հետևյալն է՝ 15,80 %՝ 18 տարեկանից երիտասարդ, 4,10 %՝ 18-24, 16,70 %՝ 25 - 44, 37,00 %՝ 45 - 64 և 37,00 %՝ 65 և ավելի բարձր։ Շրջանի բնակիչների միջին տարիքը 52,7 տարեկան է։ Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 0,00 տղամարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Ուեյն շրջան (Միչիգան)

**Ուեյն շրջան** (), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի ամենաշատ բնակչությունն ունեցող շրջանը։ 2019 թվականի դրությամբ Միացյալ Նահանգների մարդահամարով շրջանի բնակչությունը կազմել է 1,749,343 մարդ՝ դարձնելով այն ԱՄՆ 19-րդ ամենաբնակեցված շրջանը։ Շրկենտրոնը Դետրոյթ քաղաքն է։ Շրջանը հիմնադրվել է 1796 թվականին և կազմավորվել է 1815 թվականին։ Շրջանը իր անվանումը ստացել է Ամերիկյան հեղափոխության շրջանի գեներալ Էնթոնի Ուեյնի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Էյտքին շրջան (Մինեսոտա)

**էյտքին շրջան** (), ԱՄՆ Մինեսոտա նահանգի 87 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4,712 կմ² է, բնակչությունը՝ 15,301 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էյտքին բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1857 թ.։

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Մինեսոտա նահանգի շրջաններ
Լեյք օֆ դը Վուդս շրջան (Մինեսոտա)

**Լեյք օֆ դը Վուդս շրջան** (), ԱՄՆ Մինեսոտա նահանգի 87 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3,358 կմ² է, բնակչությունը՝ 4,522 մարդ (2000 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բոդե բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1923 թվականին։

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Մինեսոտա նահանգի շրջաններ
Էդիսոն շրջան (Վերմոնտ)

**Էդիսոն շրջան** (), ԱՄՆ Վերմոնտ նահանգի 14 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,995 կմ² է, բնակչությունը՝ 36,821 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Միդլբերի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1785 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:Վերմոնտ նահանգի շրջաններ
Ուինդհեմ շրջան (Վերմոնտ)

**Ուինդհեմ շրջան** (), ԱՄՆ Վերմոնտ նահանգի 14 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2,044 կմ² է, բնակչությունը՝ 44,513 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Նյուֆեյն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1779 թ.։

## Աղբյուրներ
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում 

Կատեգորիա:1781 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վերմոնտ նահանգի շրջաններ
Ներկայացում (թատրոն)

մինի|Թատերական ներկայացում

**Ներկայացում**, թատերարվեստի գոյաձևը՝ դրամատուրգիական երկի, դերասանական արվեստի, բեմադրական մտահղացման, բեմանկարչության ու երաժշտական ձևավորման համատեղմամբ և ընկալողի՝ հանդիսատեսի ներկայությամբ։ Օպերային, բալետային, կրկեսային ներկայացումներն ունեն իրենց յուրահատկությունները։

## Ստեղծելու ընթացքը
Թատերական արվեստի ստեղծագործություն, որի հեղինակներն են թատերագիրը, դերասանը, բեմադրիչը, բեմանկարիչը, երաժիշտը, հնչյունային ձևավորողը։ Ստեղծագործության հաջորդական ընթացքը՝ պիեսի ընտրություն, դերաբախշում, աշխատանք սեղանի շուրջը, աշխատանք դերասանի հետ, աշխատանք բեմանկարչի հետ, փորձեր փորձասենյակում, այնուհետև բեմում՝ բեմավիճակների ստեղծում (դերակատարների հարաբերությունը միմյանց և նյութական միջավայրի հանդեպ՝ գործողության ընթացքի բոլոր պահերին), ներկայացման տեմպի (գործողության ընթացքի արագության և դանդաղության աստիճանը) և ռիթմի (դրամատիկական լարվածության ուժգնացման և թուլացման աստիճանը), փորձերի շարունակությունը հարդարված, կահավորված բեմում, գրիմավորմամբ, զգեստավորմամբ, երաժշտական, հնչյունային ձևավորմամբ և լուսավորությամբ, գլխավոր փորձ, որ, ի տարբերություն նախորդների, դիտում են մի որոշ քանակի հանդիսատեսներ, ներկայացման հանձնում (թատրոնի գեղարվեստական խորհրդին), պրեմիերա (առաջին ներկայացում)։
## Պատրաստի ներկայացում
Պատրաստի ներկայացումը թատերական ստեղծագործության համեմատաբար կայուն ձևն է, բայց և այնպես մի ներկայացումը մյուսի բացարձակ կրկնությունը չէ, քանի որ դերասանի խաղը տարբեր ներկայացումներում ընդունում է տարբեր երանգներ։ Երկար ժամանակ շահագործվելով, ներկայացումն սկսում է մաշվել, կորցնել իր նախնական թարմությունը. այդ դեպքում ներկայացումը դուրս է գալիս խաղացանկից կամ հարկ է լինում այն վերականգնել։ Ներկայացման երկարակեցությունը պայմանավորված է նրա գեղարվեստական որակով և հանդիսատես գրավելու զորությամբ։ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի բացառիկորեն երկարակյաց, խաղացանկում տասնյակ տարիներ դիմացած ներկայացումներից են Մաքսիմ Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները» (բեմադրիչ՝ Բորիս Զախավա), Վրթանես Փափազյանի «Ժայռը», Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Նամուսը» (բեմադրիչ՝ Վարդան Աճեմյան) և այլն։

## Տես նաև
* Պիես
* Արար
* Պատկեր
* Տեսարան
* Դրվագ

## Աղբյուրներ

* Լևոն Հախվերդյան, «Թատերագիտական բառարան», Երևան, «Հայաստան», 1986 թ., 208 էջ։

Կատեգորիա:Թատրոն
Կատեգորիա:Հասարակական իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ժամանց
Կատեգորիա:Հանրամատչելի մշակույթ
Հակոբի Շեն

**Հակոբի Շեն** (այժմ կոչվում է *Յաղուբլու* ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Վարդաշենի (Օղուզի) շրջանում։ Գտնվում է շրջկենտրոնից շուրջ 20&nbsp;կմ հարավ, Վարդաշեն–Եվլախ մայրուղու ձախ կողմում։

## Պատմություն
Գյուղի վերաբերյալ մատենագրական տեղեկություններ չեն պահպանվել, սակայն պահպանված հուշարձանների ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ այն առնվազն միջնադարից արդեն գավառի խոշոր ու ծաղկուն բնակավայրերից էր։ Հակոբի Շենը ծննդավայրն է ճալեթի վանքում նստած Աղվանից Արիստակես կաթողիկոսի։

Գյուղի հարավային կողմում, սարալանջին գտնվում էր գերեզմանոցը։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը, դիմագրավելով բոլոր ահեղ փորձություններին (մանավանդ 18-րդ դարի կեսերի կրոնական հալածանքներին), նույն դարի վերջերին համալրվել է ի հաշիվ արցախահայ գաղթականության։

Մինչև 1918 թվականը զուտ հայաբնակ, ներկայում բնակվեցված է ադրբեջանցիներով։

## Ճարտարապետություն
Գյուղամիջի Սուրբ Մինաս և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցիները ներկայում գոյություն չունեն։ Պահպանվում են երկու գերեզմանոցները։ Գյուղում պահպանվում են հայ բնակիչներից մնացած քարաշեն ամրակուռ բնակելի շենքերը։

## Տես նաև
* Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Հակոբի Շեն)
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Հակոբի Շեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հակոբի Շեն
Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի բնակավայրեր
Դավիթ Ավետիսյան (իրավաբան)

**Դավիթ Զաքարի Ավետիսյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի նախկին նախագահ, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

## Կրթություն
* 1978 թ. ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։ 
* 1985-1989 թթ. հեռակայել է Տաշքենդի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1974-1978 թթ. - ՀԼԿԵՄ Նաիրիի շրջկոմի առաջին քարտուղար։
* 1980-1982 թթ. - ՀԿԿ Նաիրիի շրջկոմի բաժնի վարիչ։
* 1982-1991 թթ. - Նաիրիի շրջանի ժողդատարանի դատավոր։
* 1991-1998 թթ. - ՀՀ Գերագույն դատարանի անդամ։
* 1998-2007 թթ. - ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի դատավոր։
* 2008 թվականի հունվարի 1-ից ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի նախագահ։
* 1998-2005 թթ. - ՀՀ Արդարադատության խորհրդի անդամ։
* 2003-2008 թթ. - ՀՀ դատավորների միության փոխնախագահ։

Մահացել է 2020 թվականին։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան։
* 2013 թ. պարգևատրվել է Մխիթար Գոշի մեդալով։

Հեղինակ է 5 մենագրությունների և գիտական 12 հոդվածների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդարադատության խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դատավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Սուրտսեյ

**Սուրտսեյ** (իսլ.՝ Surtsey), անմարդաբնակ կղզի Իսլանդիայում, երկրի ամենահարավային կետը, Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Կղզին առաջացել է 1963 թվականի նոյեմբերի 14-ին։ Կղզու ստեղծվելուց մի քանի օր առաջ Վեստմանայար կղզիներից հարավ-արևմուտք՝ 130 մետր խորության տակ սկսվեց ստորջրյա հրաբխի ժայթքումը։ Մինչ 1967 թվականը տեղի էին ունեցել ավելի քան 100 ժայթքումներ, ինչի արդյունքում կղզու մակերեսը հատեց 2,7 կմ²-ն։ Սակայն շարունակական էրոզիայի հետևանքով 2000 թվականի տվյալներով կղզու մակերեսը կազմում է 1,5 կմ²։

## Տես նաև
* Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Website of The Surtsey Research Society 
* Weather observations on Surtsey
* Webcam on Surtsey
* Aerial photos, maps and volcanic geology of Surtsey.*Visit Westman Islands
* Surtsey Topography *The Surtsey Research Society , which administers the island*A notice from the Environmental & Food Agency *Explore North site illustrates postage stamps.
* Extensive information about plant and bird life on the island

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսլանդիայում
Կարլի Ռեյ Ջեպսեն

**Կարլի Ռեյ Ջեպսեն** (*Carly Rae Jepsen*, ), կանադացի երգչուհի։ 2007 թվականին Կարլին մասնակցել է «Canadian Idol» մրցույթի 5-րդ եթերաշրջանին և մրցույթում երկրորդ հորիզոնականը զբաղեցնելուց հետո, նա «Fontana» և «MapleMusic» ձայնագրման լեբլների հետ ստորագրում է պայմանագիր։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 30-ին երգչուհին թողարկում է իր դեբյուտային ալբոմը, որը կոչվում է *«Tug of War»*: Երեք տարի անց նա ձայնագրում է իր նոր *«[[Call Me Maybe]]»* սինգլը, որին հաջորդում է նրա առաջին մինի-ալբոմը։ Երգչուհու երկրորդ ստուդիական ալբոմը թողարկվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* *«Tug of War»* (2008)
* *«Kiss»* (2012)

### Մինի-ալբոմներ
* *«Curiosity»* (2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգչուհու պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Կանադացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Կանադացի երգահաններ
Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կանադացի կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Կանադացի պարային երաժիշտներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների ակտիվիստներ
Ստեփան Շահումյանի հուշարձան (Երևան, Շահումյանի հրապարակ)

**Ստեփան Շահումյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում, տեղադրվել է 1931 թվականին, կոմունիստական կուսակցության, ԽՍՀՄ և միջազգային բանվորական շարժման ականավոր գործիչ, մարքսիստ տեսաբան, սոցիոլոգ, ժուռնալիստ, հրապարակախոս Ստեփան Շահումյանի անվան հրապարակում։ Երևանում պաշտոնապես տեղադրված առաջին կոթողային հուշարձանն է։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Իվան Ժոլտովսկի
* Քանդակագործ՝ ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ Սերգեյ Մերկուրով

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է գրանիտից, բարձրությունը 3,5 մետր է։

## Պատմություն
Նախկինում Շահումյանի արձանի տեղում եղել է Սուրբ Նիկոլայի ռուսական եկեղեցին, որը քանդվել է 1920-ականների վերջին՝ հին Երևանի մի քանի այլ եկեղեցիների հետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Monument of Stepan Shahumyan (29).jpg|Ստեփան Շահումյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Monument of Stepan Shahumyan (15).JPG|Ստեփան Շահումյանի հուշարձանի վրայի գրությունը
Պատկեր:Monument of Stepan Shahumyan (18).jpg|Ստեփան Շահումյանի հուշարձան. տեսք հետևից
Պատկեր:Monument of Stepan Shahumyan (6).JPG|Ստեփան Շահումյանի հուշարձանի առջև տեղադրված QR-կոդով տախտակ-ուղեցույցը


## Տես նաև
* Ստեփան Շահումյանի կիսանդրի (Երևան, Կենտրոն)
* Ստեփան Շահումյանի կիսանդրի (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
* Ստեփան Շահումյանի կիսանդրի (Սիսիան)
* Ստեփան Շահումյանի հուշարձան (Ստեփանավան)
* Ստեփան Շահումյանի հուշարձան (Գյումրի)
* Ստեփան Շահումյանի կիսանդրի (Վաղարշապատ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1931 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1931 քանդակներ
Կատեգորիա:Սերգեյ Մերկուրովի քանդակներ
Եվ կրկնվելու է ամեն ինչ

**Եվ կրկնվելու է ամեն ինչ...**, Վահագն Գրիգորյանի «Ադամամութ» վեպի մոտիվներով 1989 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ է։

## Սյուժե
Փաստաբան Մարտին Սահակյանը կնոջ հետ հերթական վեճից հետո մեկնում է օդակայան՝ նպատակ ունենալով մի որոշ ժամանակով հեռանալ Լենինգրադից, գուցե նաև այցելել այն վայրերը, որտեղ անցկացրել է իր մանկությունը։ Օդակայանում Մարտինը ծանոթանում է Աննայի հետ։ Մինսկում նրանք պարզում են, որ հետագա ճանապարհը գնալու են միասին։ Ավելի ուշ պարզվում է, որ Աննան Մարտինի քույրն է։ Աննայի մայրը պատերազմի ժամանակ փրկել է Մարտինի հոր կյանքը, իսկ վերջինիս զոհվելուց հետո ծնվել է աղջիկը։

## Դերերում
**Սերաֆիմ* – Գենադի Գորբուկ
**Սիրանույշ* – Նինա Բոխյան
**Աննա* – Իրինա Ալֆյորովա
**Մարտին* – Արթուր Մեսչյան
**Սահակ Խորենովիչ* – Սոս Սարգսյան
**Տանյա* – Վերոնիկա Իզոտովա
**Սիրարփի* – Ալլա Թումանյան
**բժիշկ Մանվելյան* – Արթուր (Արտաշես) Շահվերդյան
**գեներալ* – Գենադի Վորոպաև
**զոքանչ* – Լարիսա Լեոնովա
**քննիչ* – Վասիլ Միխայլով
**մեղադրյալ* – Վադիմ Պյանկով
### Դրվագներում
* Կարեն Ջանիբեկյան
* Թ. Հարությունյան
* Վ. Քոչարյան
* Ժենյա Ավետիսյան
* Մ. Մանուկյան
* Յուրի Ամիրյան
* Ն. Աբելյան
* Լորենց Առուշանյան
* Ա. Մարության
* Ժենյա Մկրտումյան
* Ջուլիետա Բաբայան
* Ռ. Մեսչյան
* Ե. Եֆրեմովա
* Մ. Մուրադյան
* Ա. Սաղաթելյան
* Ա. Մակարյան
* Ա. Մելքոնյան
* Մուրադ Ջանիբեկյան

## Աղբյուրներ
*Ֆիլմը arm-cinema.am կայքում 
*Ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում 
*Ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում 

Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բագրատ Հովհաննիսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մելոդրամաներ
Սևերի քայլը (Աստված, ինչի՞ համար)

**Սևերի քայլը (Աստված, ինչի՞ համար)**, վրացի գրող Նոդար Դումբաձեի «Աստված, ինչի՞ համար» ստեղծագործության հիման վրա նկարահանված հայկական ֆիլմ է։

## Սյուժե
Ֆիլմը Վրաստանում ապրող երկու հարևանների մասին է։ Նրանցից մեկը վրացի է, մյուսը՝ հայ։ Վերջինս նախկինում բռնադատված է եղել և շարունակում է ապրել վախը սրտում։

## Դերեր
* Ազատ Գասպարյան
* Իրակլի Մկերվալիշվիլի

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ս. Առուստամյան
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Արտաշես Հովհաննիսյան
* Բեմադրող օպերատոր՝ Ռուդոլֆ Ժամհարյան
* Կոմպոզիտոր՝ Ստեփան Շաքարյան
* Խմբագիր՝ Ռ. Մարության
* Տնօրեն՝ Ռ. Ներսիսյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սևերի քայլը (Աստված, ինչի՞ համար)

Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մելոդրամաներ
Արշակ Երկրորդ (ֆիլմ)

**Արշակ Երկրորդ**, 1988 թվական «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ, Տիգրան Չուխաջյանի համանուն օպերայի էկրանավորումը։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 4-րդ դարում՝ 346 թվականին։ Ֆիլմի գլխավոր գործող անձը Արշակ Երկրորդ արքան է, ով փորձում է ամեն գնով պահպանել երկրի անկախությունը։

## Դերերում
* *Արշակ* – Տիգրան Լևոնյան (երգում է Միհրան Երկաթը)
* *Օլիմպիա* – Մարիա Պետրոսյան (երգում է Գոհար Գասպարյանը)
* *Փառանձեմ* – Ալիսա Մակարյան (երգում է Գոհար Գալաջյանը)
* *Տիրիթ* – Ալեքսանդր Վարդանյան (երգում է Տիգրան Լևոնյանը)
* *Սպանդարատ* – Գառնիկ Գրիգորյան (երգում է Ռոբերտ Բաբուրյանը)
* *Դրաստամատ* – Հարություն Թոփիկյան (երգում է Միրիչ Դավթյանը)
* *Վասակ* – Համլետ Մարտիրոսյան (երգում է Վալերի Հարությունյանը)
* *Ներսես*– Ստեփան Դավթյան (երգում է Նար Հովհաննիսյանը)
* *գերի* – Սերգեյ Աղաբաբյան

## Ստեղծագործական խումբ
* Սցենարի հեղինակ/բեմադրող ռեժիսոր - Տիգրան Լևոնյան
* բեմադրող օպերատոր -Ա. Յավուրյան, Գ. Հայրապետով
* բեմադրող նկարիչ - Լիդիա Գևորգյան
* հնչյունային օպերատոր - Իռեն Օրդուխանյան
* ռեժիսոր - Գ. Չոբանյան, Հ. Բաղդասարյան
* օպերատոր- Ա. Դավթյան
* զգեստների նկարիչ- Մ. Սարգսյան, Վ. Թևանյան
* նկարիչ- դիմահարդար- Թ. Մարգարյան
* ռեժիսորի ասիստենտ - Լ. Կիրակոսյան, Ս. Գրիգորյան
* օպերատորի ասիստենտ - Ռ. Գասպարյան
* նկարչի ասիստենտ- Լ. Մարտիրոսյան
համակցված նկարահանումներ՝
* օպերատոր - Ստեփան Մարտիրոսյան
* նկարիչ - Հ. Հովհաննիսյան
* հրատեխնիկ - Ս. Մարգարյան
* բալետմեյստեր - Ա. Ասատուրյան
* բալետ. ասիստենտ -Ժ. Թամազյան, Կ. Գաբրիելյան
* մոնտաժ - Ի. Միքայելյան
* խմբագիր -Դ. Մուրադյան
* վարչական խումբ- Է. Ներսիսյան, Գ. Կարապետյան, Կ. Ասատրյան, Ա. Կարապետյան
* տնօրեն - Գ. Չոբանյան, Ռ. Ասատրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Մաթիաս Գրյունեվալդ

**Մաթիաս Գրյունեվալդ** (, ), Վերածննդի շրջանի գերմանացի նկարիչ։ Համարվում է Հյուսիսային Վերածննդի վերջին մեծ նկարիչը։

Արվեստագիտական գրականության մեջ նրա անունը հանդիպում է նաև  *Mathis*, իսկ ազգանունը՝ *Gothart* կամ *Neithardt* ձևերով։ Աշխատել է Աշաֆենբուրգում (Բավարիա), Մայնի Ֆրանկֆուրտում և Մայնցում (Հեսսեն)։ 1508-1525 (կամ 1526) թթ.-ին՝ Մայեցի արքեպիսկոպոսների և կուրֆյուրստների պալատական գեղանկարիչ, ճարտարապետ։ Հետապնդվել է 1524-1526 թվականների Գյուղացիական պատերազմին համակրելու համար։ Նիտհարդի աշխատանքներում չարչարված Քրիստոսի կերպարները և ընդգծված ռամկությամբ պատկերված սրբերը տոգորված են բողոքի ոգով։ Նիտհարդի գլխավոր ստեղծագործություններից են «Իգենհայմի խորանի»ինը մասանի պատկերները (1512-1515 թթ., Ունտերլինդեն թանգարան, Կոլմար, Ֆրանսիա)։ Նիտհարդի հետագա աշխատանքներում նկատելի է իտալական Վերածննդի արվեստի ազդեցությունը («Ս․ Երազմուսի և Մավրիկիոսի հանդիպումը», մոտ 1518 թ., Հին պինակոտեկա, Մյունխեն)։ Ուշ շրջանի աշխատանքներում Ն․ նորից է անդրադարձել Քրիստոսի չարչարանքների թեմային, դիմել ուշ գոթական գեղանկարչության հնարանքներին («Ողբ առ Քրիստոս», 1524-1525 թթ., Աշաֆենբուրգի ծխական եկեղեցի)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Grünewald Gallery at MuseumSyndicate 
* Grünewald paintings at CGFA 
* wgsebald.de W. G. Sebald about Grünewald
* Matthias Grünewald. paintings

Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Վերածնունդ
Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Թթենի (ֆիլմ)

«**Թթենի**», 1979 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ, որ Զորայր Խալափյանի համանուն պատմվածքի էկրանավորումն է։

## Սյուժե
Սամսոնն ու Գասպարը հարևաններ են։ Երկուսն էլ բազմազավակ ընտանիքի հայրեր են. մեկը միայն աղջիկներ ունի, մյուսը՝ միայն տղաներ։ Նրանց բակում գտնվող թթենին դառնում է վեճի պատճառ։

## Ֆիլմի մասին
Դերասանուհի Թամար Հովհաննիսյանը՝ Շուշանի դերակատարը, հետագայում պատմել է.

Ես Գենադիին հարցրի՝ ինչի մասին է ֆիլմը, երևի՝ որ կյանքը կարճ է, կարիք չկա մանր-մունր պատճառներով կռվել, չնչին հոգսերով իրար մաշել, պետք է սիրել, իրար հետ լավ լինել։ Լռեց-լռեց, ապա ժպտալով ասաց. «Իսկ եթե՝ հակառա՞կը. որ կյանքը հենց դա է՝ մանր-մունր վեճերով, թթի ծառի համար կռիվ տալով…Որ պետք է կռվեն, որպեսզի հետո հաշտվեն…

## Դերերում
**Սամսոն* – Ռազմիկ Արոյան
**Գասպար* – Լեոնարդ Սարկիսով
**Աելիտա* – Նոնա Պետրոսյան
**Շուշան* – Թամար Հովհաննիսյան
**երեխաներ* - Ն. Ալավերդյան, Մ. Պողոսյան, Ա. Ալավերդյան, Տ. Նուրբեկյանց, Բ. Անանյան, Ա. Աթաբեկյան, Ա. Աճեմյան, Ա. Հայրումյան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Երբ Ռազմիկ Արոյանին «հայրիկ» ասողները շատացել էին։ Աննա Բաբաջանյան, Դա եղել է այսպես…, Ե., Դարակ, 2019, էջ 80-82։

## Արտաքին հղումներ

* Parajanov-Vartanov Institute-ի էջը «Թթենի» ֆիլմի մասին
* Թամար Հովհաննիսյանը «Թթենի» ֆիլմի մասին
* «Թթենի» ֆիլմը ՅուԹյուբ կայքում

Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գենադի Մելքոնյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կավավազ

thumb|220px|կավավազի նմուշ խոշոր պլանով
**Կավավազ** (; , ավազակավային նստվածքային ապար, որը սովորաբար պարունակում է 10—30% կավային մասնիկներ, առաջացել է առավելապես սառցե ժամանակաշրջանի ժամանակ։

Կավավազների բնորոշ հատկանիշը ավազակավերի համեմատությամբ նրանց պակաս պլաստիկությունն է։ Ըստ ծագման կավավազները լինում են՝ ծովային, լճային, ֆլյուվոգլացիալ, էոլային։

Ունի դարչնագույն կամ մոխրագույն գույն։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Կավատինա

[մինի|Ավրելիա Դոբրովոլսկայան կատարում է Ռոզինայի «Կեսգիշերի լռության մեջ» կավատինան  [Ջոակինո Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ» օպերայից, 1914 թ.]]
**Կավատինա** (, բառացի՝ արտածել), մենակատարային քնարական պիես օպերայում և օրատորիայում։ 18-րդ դարում ուներ հայեցողական-խոհական բնույթ և դերերգերից տարբերվում էր առավել պարզությամբ, մեղեդու երգայնությամբ, փոքր ծավալով։ Երբեմն կավատինա են կոչվել նաև երգուն բնույթի ոչ մեծ գործիքային պիեսները։

Կատեգորիա:Պիեսներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
NBA 2K14

**«NBA 2K14»**, «NBA 2K» խաղաշարերի թվով 15-րդ բասկետբոլային վիդեոխաղն է՝ մշակված «Visual Concepts» ստուդիայի և թողարկված «2K Games» ստուդիայի «2K Sports» ենթաբաժնի կողմից։ Խաղը Հյուսիսային Ամերիկայի գնորդների համար լույս է տեսել 2013 թվականի հոկտեմբերի 1-ին՝ «Microsoft Windows» օպերացիոն համակարգի և «PlayStation 3», «Xbox 360» խաղային համակարգերի համար։ «PlayStation 4» և «Xbox One» նոր սերնդի խաղային պլատֆորմերի թողարկումից հետո թողարկվում են նաև համապատասխան «NBA 2K14» խաղերը վերջիններս համար։

Խաղի կազմի վրա տեղ է գտել 2012 և 2013 թվականների NBA չեմպիոն, «Մայամի Հիթի» հարձակվող Լեբրոն Ջեյմսը, ում նաև իրավունք էր տրվել կազմելու խաղի երգացանկը։ Խաղում առաջին անգամ բացի NBA-ի 30 ակումբներից (ինչպես նաև մի քանի ակումբների որոշ պատմական կազմերից) առկա են նաև 14 ակումբներ Բասկետբոլի Եվրալիգայից։

«NBA 2K14»-ը 2K խաղաշարերի մեջ հաջորդում է «NBA 2K13»-ին և նախորդում է «NBA 2K15»-ին։

## Եվրալիգա
2013 թվականի հուլիսի 2-ին «2K Sports»-ը մի քանի տարվա բացառիկ գործարք էր կնքել Եվրալիգայի ներկայացուցիչների հետ, որով ստուդիան լիազորություններ է ստանում ընդգրկել մի շարք եվրոպական ակումբներ «NBA 2K» համակարգչային խաղերում։

Խաղում ներառված են հետևյալ եվրոպական ակումբները՝

*  Ալբա Բեռլին
*  Օլիմպիակոս ԲԱ
*  Պանատինաիկոս ԲԱ
*  Մակկաբի Թել Ավիվ
*  Էմպորիո Արմանի Միլանո
*  Մոնտեպասկի Սիենա
*  Ժալգիրիս Կաունաս
*  Բարսելոնա ԲԱ
*  Կախա Լաբորալ
*  Ռեալ Մադրիդ ԲԱ
*  Ունիկախա Մալագա
*  ԲԿՄԱ Մոսկվա
*  Ֆեներբահչե Յուլքեր Իստանբուլ
*  Անադոլու Էֆես Իստանբուլ

## Խաղի սաունդթրեքը
Ներքոնշյալ կատարումները հավաքվել էին Լեբրոն Ջեյմսի կողմից և 2013 թվականի հուլիսի 27-ին պաշտոնապես հայտարարվեցին որպես «NBA 2K14»-ի սաունթրեք-կատարումներ։
* Big Krit - "Cool 2 be Southern"
* Cris Cab - "Paradise (On Earth)"
* Coldplay - "Lost!"
* Daft Punk & Pharrell Williams - "Get Lucky"
* Drake - "Started From The Bottom"
* Eminem - "Not Afraid"
* Fly Union - "Long Run"
* Gorillaz - "Clint Eastwood"
* Imagine Dragons - "Radioactive"
* Jada Kiss & Ayanna Irish - "Can't Stop Me"
* Jay-Z - "The Ruler's Back"
* John Legend & Rick Ross - "Who Do We Think We Are"
* Kanye West & Rihanna- "All Of The Lights"
* Kendrick Lamar & Mary J Blige - "Now Or Never"
* Macklemore & Ryan Lewis & Ray Dalton - "Can't Hold Us"
* Nas & Puff Daddy - "Hate Me Now"
* Phill Collins - "In The Air Tonight"
* Robin Thicke & Pharrell - "Blurred Lines"
* The Black Keys - "Elevator"
* The Black Keys - "Howlin' For You"

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2013 տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կատեգորիա:PlayStation 3 տեսախաղեր
Կատեգորիա:PlayStation 4 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Կատեգորիա:Xbox 360 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Xbox One տեսախաղեր
Կատեգորիա:Բասկետբոլային տեսախաղեր
Վառելանյութի ջերմարար ունակություն

**Վառելանյութի ջերմարար ունակություն** կամ **վառելիքի այրման ջերմունակություն**, պինդ, հեղուկ կամ գազային վառելիքի լիայրման ժամանակ անջատվող ջերմության քանակը։ Չափվում է ջոուլով կամ կալով։ Վառելիքի զանգվածի կամ ծավալի միավորին վերագրվող վառելանյութի ջերմարար ունակությունը կոչվում է տեսակարար վառելանյութի ջերմարար ունակություն (կջ/կգ, կկալ/կգ կամ կջ/մ3)։ Վառելանյութի ջերմարար ունակությունը որոշում են *կալորաչափության* եղանակներով։ Եթե վառելիքի ջրածնի այրումից առաջացող և վառելիքում պարունակվող ջուրը գտնվում է հեղուկ վիճակում, ապա անջատվող ջերմության քանակը կոչվում է բարձրագույն վառելանյութի ջերմարար ունակություն, իսկ եթե ջուրը գտնվում է գոլորշու վիճակում, վառելանյութի ջերմարար ունակությունը կոչվում է ցածրագույն։ Համեմատական հաշվարկների համար օգտագործվում է պայմանական վառելիքը, որի տեսակարար վառելանյութի ջերմարար ունակությունը հավասար է 29308 կջ/կգ-ի (7000 կկալ/կգ)։

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Այրում
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կովկասի փոխարքայություն

**Կովկասի փոխարքայություն**, ռուսական վարչատարածքային միավոր Կովկասում։
XVIII դ. 2-րդ կեսին Եկատերինա II-ի կառավարությունը Ռուսաստանի արևելքում քաղաքականության ակտիվացման կապակցությամբ, հատկապես Պարսկաստանում և Անդրկովկասում ռուս. ազդեցությունը ուժեղացնելու, ինչպես նաև Թուրքիայի ոտնձգություններին դիմակայելու նպատակով Հյուսիսային Կովկասում հիմնեց (1785) փոխարքայություն, որը կազմված էր Աստրախանի և Կովկասի նահանգներից (կենտրոնը՝ Եկատերինոգրադ, այժմ Եկատերինոգրադսկայա ստանիցա)։

1790-ին վերացվեց Կովկասի նահանգը, իսկ 1796-ին՝ փոխարքայությունը։ XIX դ.1-ին երեսնամյակին Արևելյան Վրաստանի (1801), Իմերեթի (1811), ներկայիս Ադրբեջանի տարածքի (1813) և Արևելյան Հայաստանի (1828)՝ Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցնելուց հետո, 1844 թվականին նորից ստեղծվեց Կովկասի փոխարքայությունը, որի կենտրոնը Թիֆլիսն էր։

Առաջին փոխարքա նշանակվեց իշխան *Մ. Վորոնցովը*։

1846 թվականին ձևավորվեց կառավարման ապարատը՝ փոխարքայի խորհուրդը և գրասենյակը։ Խորհուրդը կազմված էր կայսեր նշանակած աստիճանավորներից ու նահանգապետներից և հսկում էր կառավարման ու դատական գործը, լուծում օրենքների կիրառման հետ կապված հարցերը։

Փոխարքան օժտված էր անսահմանափակ լիազորություններով. նրան էին ենթարկվում ժանդարմական և հաղորդակցության ճանապարհների օկրուգների պետերը, նա նաև Կովկասյան զորքերի հրամանատարն էր։

Կովկասի փոխարքայության մեջ մտնում էին՝
 
* Հյուսիսային Կովկասում Ստավրոպոլի նահանգը (կազմված՝ 1847-ին, կենտրոնը՝ Ստավրոպոլ),
* Դերբենդի նահանգը (կազմված՝ 1846-ին, որը 1860-ից վերանվանվել է Դաղստանի մարզ, կենտրոնը՝ Թեմիր խան Շուրա, այժմ՝ Բույնակսկ),
* Թերեքի և Կուբանի մարզերը (կազմված՝1861-ին) և Սևծովյան օկրուգը (Կուբանի մարզում՝ կազմված 1867-ին),
* Անդրկովկասում՝ Թիֆլիսի և Քութայիսի նահանգները (կազմված՝ 1846-ին, նախկին Վրացա-Իմերեթական մարզից),
* Երևանի նահանգը (կազմված՝ 1849-ին),
* Բաքվի նահանգը (1840-ից՝ Կասպիական մարզ,1846-ից՝ Շամախու նահանգ, 1859-ից Բաքվի նահանգ),
* Ելիզավետպոլի նահանգը (կազմված՝ 1868-ին Թիֆլիսի և Բաքվի նահանգների մասերից),
* Կարսի մարզը (1878-ից),
* Բաթումի մարզը (1878-ից,1883-ից՝ օկրուգ Քութայիսի նահանգում),
* Զաքաթալայի օկրուգը (1860-ից)։

Նահանգները գլխավորում էին զինվորական նահանգապետները։ 1850-ական թթ. երկրորդ կեսին նկատելիորեն ուժեղացվեց զինվորական և քաղաքացիական վարչական ապարատը՝ Առաջին Կովկասյան կորպուսը վերակազմվեց Կովկասյան բանակի (1856), ստեղծվեցին գլխավոր շտաբ և մի շարք վարչություններ։ 1859 թվականին փոխարքայի գրասենյակը վերակազմավորվեց փոխարքայի գլխավոր վարչության, որի մեջ մտնում էին ընդհանուր գործերի, դատական, ֆինանսական, պետական ունեցվածքի և հսկողության դեպարտամենտները։ Փոխարքային կից գործում էր նաև հատուկ դիվանագիտական գրասենյակ։ 1860—70-ական թթ. բուրժոււական ռեֆորմների հետևանքով աստիճանաբար նվազեցին փոխարքայի լիազորությունները՝ 1865 թվականին վերացվեցին Կովկասյան բանակի գլխավոր շտաբը և նրա վարչությունները։

Կատեգորիա:Կովկասի պատմություն
Կատեգորիա:1801 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում
Կատեգորիա:19-րդ դարը Վրաստանում
Լուի Էժեն Կավենյակ

**Լուի Էժեն Կավենյակ** (), (), ֆրանսիացի պետական գործիչ, գեներալ։

1832 թվականից մասնակցել է Ալժիրի նվաճմանը։ 1848 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է Ալժիրի ռազմական նահանգապետ, մայիսից՝ Ֆրանսիայի Զինված ուժերի նախարար։ Ղեկավարել է Փարիզի 1848 թվականի Հունիսյան ապստամբության ճնշումը։ Մինչև 1848 թվականի դեկտեմբերը եղել է Ֆրանսիայի Հանրապետության գործադիր իշխանության ղեկավարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի զինվորական սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Վենիամին Կավերին

**Վենիամին Ալեքսանդրովիչ Կավերին** (Վենիամին Աբելի Զիլբեր, ), ռուս խորհրդային գրող։ Կավերինի ստեղծագործությունը նվիրված է խորհրդային մտավորականությանը, հատկապես՝ գիտնականներին ու գրողներին։

## Ստեղծագործությումմեր
* «Ցանկությունների կատարում» վեպ, գիրք 1-2, (1934-36)
* «Երկու կապիտան» վեպ, գ. 1-2, (1938-44), Ստալինի մրցանակ 1946, հայերեն հրտ. հ. 1-2, (1948)
* «Բաց գիրք» վեպ, (1949-56)
* «Յոթ զույգ անմաքուր» վիպակ, (1962)
* «Շեղ անձրև» վիպակ, (1962)
* «Բարև, եղբայր, գրելը շատ դժվար է» հոդվածների և հուշերի գիրք, (1965)
* «Կրկնակի դիմանկար» վիպակ, (1966)
* «Դպրոցական ներկայացում» վիպակ, (1968)
* «Հայելու առջև» վեպ, (1971)
* «Հին տանը» գրական հուշեր, (1971)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Աստվածատուր Պետրոսյան

**Աստվածատուր Ավետիքի Պետրոսյան** (), ՀՀ պետական և ռազմական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության փրկարար ծառայության տնօրենի տեղակալ, գեներալ-մայոր։

## Կրթություն
* 1970 թ. ավարտել է Կիրովական քաղաքի Գ․ Սունդուկայնի անվան թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը։
* 1975 թ. ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ ստանալով ինժեներ-մետալուրգի որակավորում «Մետաղագիտություն, մետաղների ջերմային մշակման տեխնոլոգիա և սարքավորումներ» մասնագիտությամբ։
*1987 թ․ ավարտել է Թբիլիսիի ՀՄՈԲՉ ինստիտուտի համամիութենական բարձրագույն որակավորման կուրսերը մետրոլոգիայի և ժամանակակից չաձումների գծով։
* 1997 թ. ավարտել է ՌԴ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան։
Վերապատրաստվել է ԽՍՀՄ ՀԳԱՄԻ վերաորակավորման ինստիտուտում որպես մետրոլոգ և ԱՄՆ Լուիզիանայի համալսարանում «Ահաբակչության դեմ պայքար» որակավորմամբ։

Հեղինակել է մի շարք գիտական հոդվածներ և մենագրություններ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1975-1978 թթ. - Մոսկվայի N2 ավիասարքաշինական գործարանի Յամպոլ քաղաքի մասնաճյուղ, ինժեներ-տեխնոլոգ, ավագ ինժեներ՝ մետաղագիտության և ջերմամշակման տեխնոլոգիայի գծով։
* 1978-1983 թթ.&nbsp;-&nbsp;«Հայմեքշինգիտ» ինստիտուտի կենտրոնական լաբորատորիայի առաջատար ինժեներ, գիտական խմբի ղեկավար, լաբորատորիայի վարիչի տեղակալ։
*1983-1984 թթ․ - Մոսկվայի «ՌԵՄԴԵՏԱԼ» ԳԱՄ, ավագ գիտաշխատող, գիտական խմբի ղեկավար, լաբորատորիայի վարիչի տեղակալ։
*1984-1985 թթ․ - «Անդրկովկասկաբել» ԳԱՄ, գլխավոր մետալուրգի տեղակալ։
*1985-1990 թթ.&nbsp;- «Ալմաստ» ԳԱՄ, լաբորատորիայի վարիչ, գլխավոր մետրոլոգի տեղակալ, կենտրոնական գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։
*1990-1991 թթ․ - «Բոր» բժշկական գործիքների գիտ-արտադրական կոպերատիվ, հիմնադիր համանախագահ, գլխավոր ինժեներ

## Զինվորական ծառայությունը
* 1991 թ. անցել է զինվորական ծառայության և նշանակվել ՀՀ պաշտպանության կոմիտեի մոբիլիզացիոն վարչության պետ, հետագայում՝ երկրապահ զինապարտների կենտրոնական շտաբի պետ։
* 1992 թ. հունվարին նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարի օգնական Արցախի հարցերով։ Ակտիվորեն մասնակցել է Արցախի ազգային ազատագրական պայքարին։
* 1993-2000 թթ.&nbsp;եղել է&nbsp;ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։

## Փրկարարական ծառայությունը
* 2000 թ. հուլիսին ՀՀ պաշտպանության նախարարությունից տեղափոխվել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր ԱԻՎ համակարգ և նշանակվել ՀՀ ԱԻ վարչության պետի տեղակալ։
* 2006 թ. մարտի 10-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր արտակարգ իրավիճակների վարչության պետի տեղակալի պաշտոնից։
* 2006-2008 թթ. - ՀՀ Տարածքային կառավարման նախարարության Հայաստանի փրկարար ծառայության տնօրենի տեղակալ։
* 2008-2020 թթ․ - ՀՀ ԱԻՆ փրկարար ծառայության տնօրենի տեղակալ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1996 թ. սեպտեմբերին նրան շնորհվել է գեներալ-մայոր զինվորական կոչում։
* 2006 թ. մարտի 1-ին ՀՀ Նախագահի թիվ 46Ա հրամանագրով շնորհվել է փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորի կոչում։
* 1998 թ․ պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» առաջին աստիճան շքանշանով
* 2011 թ. սեպտեմբերի 1-ին պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։
* Այլ շքանշաններ և մեդալներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ