open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տասնութ

**Տասնութ** (**18**), բնական թիվ է, գտնվում է 17-ի և 19-ի միջև

## Մաթեմատիկայում
* Միակ թիվն է, որը հավասար է իր թվանշանների գումարի կրկնապատկին։
* 1018-ը կոչվում է քվինտիլիոն, տասնորդական նախածանցներ՝ էկստա (հայերեն նշանակումը՝ **Է**, միջազգային նշանակումը՝ **E**) և ատտո (հայերեն նշանակումը՝ **ա**, միջազգային նշանակումը՝ **a**)։ 
* 218 = 262 144
* Այս թվի թվանշանների գումարը 9 է։
* Այս թվի թվանշանների արտադրյալը 8 է։
* 18 թվի քառակուսին 324 է։
* 18 թվի խորանարդը 5832-ն է։
* 10-րդ բաղադրյալ թիվն է։ 
* 10-րդ զույգ թիվն է։ 
* 9-րդ երկնիշ թիվն է։ 
* Ամենափոքր բնական **n** արժեքը, որի համար **n!** բաժանվում է n^2+1 ամբողջ թվին, հավասար է 18-ի։

## Գիտության մեջ
* Արգոնի ատոմային թիվն է։
* Պարբերական աղյուսակի 18-րդ տարրը իներտ գազ է։

## Երաժշտություն
* Մոբիի երգի անվանում։
* Մոբիի հավաքածուի անվանում։

## Կրոն, առեղծված, փիլիսոփայություն
* Հրեական հաշվարկի համակարգում գրվում է որպես י״ח (աջից ձախ՝ י=10, ח=8): Հակառակ հաջորդականությամբ իրենից ներկայացնում է (թվային իմաստը պահպանվում է)  բառը, որը նշանակում է կենդանի, ողջ։ Այդ պատճառով 18 թիվը հրեական ավանդույթներում նշանակում է կյանք։ Տես նաև «Շմոն-Էսրեի» աղոթքը («18»): Հենց դրա հետ է կապված 18-ի բաժանվող գումար նվիրելու ավանդույթը։

## Այլ բնագավառներում
* Մ.թ.ա. 18, 18 տարի, 1918 թվական, 18-րդ դար։
* ASCII՝ `DC2` (device control 2) կառավարվող սիմվոլի կոդ։
* 18՝ ՌԴ-ի Ուդմուրտիա հանրապետության սուբյեկտի կոդ։
* Երկրներից շատերում չափահասության տարիք է համարվում 18 տարեկանը։
* Նացիսների մոտ 18-ը կարող է նշանակել Ադոլֆ Հիտլերի անունը, որն առաջանում է լատինական տառերի 1 = А, 8 = H թվայնացումից։
* Combat 18 (կամ C18)՝ բրիտանական իրավաարմատական ահաբեկչական կազմակերպություն։
* Ֆրանսիայի Շեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
* Հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԺԸ։

## Տես նաև
Հաշվարկման համակարգ։

## Ծանոթագրություններ
Սալմե (դիցաբանական կերպար)

**Սալմե**, էստոնական դիցաբանության կերպար, որը հանդես է գալիս կույսի կամ աստղի հարսի կերպարով։ Մարմնավորում է մայրամուտը։
 
Համաձայն ժողովրդական երգերի՝ Սալմեն դուրս է եկել հավի ձվից։ Երկնային հարսանիքի սյուժեում նրա ձեռքն են խնդրում արևը, լուսինը և բևեռային աստղի ավագ որդին։ Սալմեն հրաժարվեց ամուսնանալ արևի և լուսնի հետ, քանզի արևը երաշտ է առաջացնում, իսկ լուսինը շատ պարտականություններ ունի. շուտ է արթնանում և հետևում է բոլորին և ամեն ինչի։ Այսպիսով, նա ընտրում է աստղին իր համեստության համար։ Բևեռային աստղի որդին տանում է հարսնացուին և խոստանում թաքցնել նրան ամպերի հետևում և դարձնել աստղ։

Մասնագետների կարծիքով Սալմեյի կերպարը ձևավորվել է բալթյան դիցաբանության մեջ տեղ գտած երկնային հարսանիքի ազդեցությամբ։

## Տես նաև
* Էստոնական դիցաբանություն
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Կլուխորի լեռնանցք

**Կլուխորի լեռնանցք**, Գլխավոր կամ Մեծ Կովկասյան ջրբաժան լեռնաշղթայում, Տեբերդա և Կոդոր գետերի վերին հոսանքների միջև։ Ունի 2781 մ բարձրություն։ Կլուխորի լեռնանցքով է անցնում Ռազմա-սուխումյան ճանապարհը։

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կովկասի լեռնանցքներ
21 (թիվ)

**21** (**քսանմեկ**), բնական թիվ է
## Մաթեմատիկայում
## Այլ բնագավառներում
* 21-ը՝
:* Սկանդիումի ատոմային թիվն է
:* Ֆրանսիայի Կոտ դ'Օր դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
## Աստղագիտության մեջ
* 21 համարն է կրում (21) Լուտեցիա աստերոիդը։
Արդեններ

**Արդեններ** (, , ), բարձրություն Բելգիայի հարավում, մասամբ Ֆրանսիայում և Լյուքսեմբուրգում։ Հռենոսյան թերթաքարային լեռների վերջավորությունն է։ Միջին բարձրությունը 400 մ է, առավելագույնը՝ 694 մ, (Բոտրանժ լեռ)։ Կազմված է թերթաքարերից, ավազաքարերից, կրաքարերից։ Արդենների հյուսիսային լանջերն անտառազուրկ են, հարավում կան պտղատու այգիներ, հանդիպում են կեչու, եղևնու և կաղնու անտառներ։ Կան քարածխի և երկաթի հանքեր, հանքային աղբյուրներ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեռներ
Կատեգորիա:Բելգիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի աշխարհագրություն
Կծվիչ

**Կծվիչ, ծովաբողկ, ժախուկ, քթառ** (), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
[մինի|ձախից|180px|[Կծվիչ սովորական: Բուսաբանական նկարազարդում Martin Cilenšek «*Naše škodljive rastline*» գրքից (1892)]]
Արմատները մսալի են։ 50-150 սմ բարձրությամբ ցողունը կանգուն է։ Խոշոր տերևները երկարավուն են։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ, ծաղկաբույլը՝ ողկույզ։ Մանր սերմերով պտուղը պատիճ է։

## Տարածվածություն
Աճեցվում է բանջարանոցներում, վայրի պայմաններում հանդիպում է Գեղարքունիքի մարզի թփուտներում և աղբավայրերում։ Գեղազարդային բույս է։

## Նշանակություն և կիրառում
Արմատները և տերևները պարունակում են վիտամիններ, եթերային յուղեր, հանքային աղեր, ֆիտոնցիդներ, լիզոցիմ ֆերմենտ։ Կծու համը և յուրահատուկ հոտը պայմանավորված են ալիլային (մանանեխային) յուղով և սինիգրին գլիկոզիդով։ Արմատները որպես համեմունք հում, եփած, թթու դրած վիճակում օգտագործում են սննդի մեջ։

Բույսն ունի բուժիչ նշանակություն (ախորժաբեր, հակացինգային, ստամոքս-աղիքային համակարգի գործունեությունը կանոնավորող և այլն)։ Կիրառվում է նաև կոսմետիկայում։ Մշակության մեջ բազմացնում են արմատային կտրոններով։ Բերքը հավաքում են աշնանը (բերքատվությունը՝ 50-100 ց/հա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Վանապագան

**Վանապագան** ()՝ էստոնական դիցաբանության կերպար, որը ներկայացվում է որպես ընդերքի աստված կամ սատանա։ Այն իր էությամբ մարդակեր է։ Վանապագանը հեքիաթներից մեկում ներկայացվում է որպես Պինկ աստծո երաժշտական գործիք գողացող։ Նա նաև հանդիսանում է Սուր Տոլլի ոխերիմ թշնամին։ Վերջինս գլխատվում է Վանապագանի զորքերի կողմից պատերազմի ժամանակ։

## Տես նաև
* Էստոնական դիցաբանություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առասպելական կերպարներ
Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հսկաներ
Տաարա

մինի
**Տաարա**, () էստոնական դիցաբանության կերպար, որը ներկայացվում է որպես երկնքի և կայծակի աստված։ Տարրայի մասին առաջին հիշատակությունները հանդիպում են Հենրիխ Լատիշի 13-րդ դարի արձանագրություններում։ Այդ պատմության մեջ ներկայացվում է, որ Տարրան ծնվել է սարի վրա գտնվող գեղեցիկ պուրակում։ Այնտեղ գրված է նաև, որ Տարրային են դիմել խաչակիրների կողմից հալածված էստոնացիները, որոնք բացականչել են «Ogni՛ր Տարրա»։

Արևմտյան Էստոնիայում Տարրայի պատվին կազմակերպվել են մարտեր և պարահանդեսներ։

Մասնագետների կարծիքով Տարրայի կերպարի ձևավորման վրա ազդեցություն է ունեցել գերմանա-սկանդինավյան Տոր կայծակի աստվածը։

## Տես նաև
* Էստոնական դիցաբանություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամպրոպի աստվածներ և ոգիներ
Պեկո

մինի
**Պեկո**, էստոնական դիցաբանության կերպար, որը ներկայացվում է որպես բերրիության աստված։

Պեկոյին երկրպագում էին էստոնական Սետո ցեղի մարդիկ։ Նրանք Պեկոյին երկրպագում էին որպես տնային աստված։ Նրան անվանում էին նաև «հին աստված»։ Նրան դիմում էին բերքատվության, բերրիության և անբարենպաստ եղանակից պաշտպանելու համար։
Պեկոյի կուռքը պատրաստվում էր ծղոտից կամ փայտից։ Ձմռանը կուռքը պահվում էր հատուկ պատրաստված ամբարում, իսկ գարնանը այն տեղափոխում էին դաշտ։ Պեկոյին նվիրված տոնախմբությունը իրականացվում էր գաղտնի միայն տղամարդկանց շրջանում օգոստոսի վերջին։

## Տես նաև
* Էստոնական դիցաբանություն
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Սովորական կկու

**Սովորական կկուն** (), իսկական կկուների կարգին պատկանող թռչուն է, բնային մակաբույծ է, ձվադրում է այլ թռչունների (խաղտտնիկներ, երաշտահավեր, շամփրուկներ և այլն) բներում, յուրաքանչյուրում 1 ձու, որի գույնը նմանվում է տվյալ բնի տիրոջ ձվերին։ Ձագը ձվից դուրս գալուց հետո, կկուն բնից նետում է տիրոջ ձագերին ու ձվերը և մնում միայնակ։ Ձագերը բնից հեռանում են 20—22 օր հետո։ Կկուները սնվում են միջատներով, հարսնյակներով, որոշ տեսակներ՝ մողեսներով, օձերով, մյուսները՝ հատապտուղներով, մրգերով։ Տարածված է Հայաստանում։

Միջին չափի թռչուններ են։ Մարմնի երկարությունը 32–61 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 100–150 գ։ Պոչը երկար է, աստիճանաձև, կտուցը՝ թեթևակի ցած թեքված։ Փետուրները կարճ են, ամուր, մոխրագույն, սև, սպիտակ կամ դարչնագույն։
Սեփական բույն չեն հյուսում. որպես մակաբույծ թռչուններ՝ ձվադրում են այլ թռչունների բներում՝ ձվերի գույնը նմանեցնելով բնի տիրոջ ձվերի գույնին։

Սովորական կկուն բնադրող չվող է, տարածված։ Բնակվում է խոտածածկ տարածքներում, թփուտներում, անտառներում, եղեգնուտներում։ Սնվում է միջատներով, առավելապես՝ մազածածկ թրթուրներով և բացարձակ օգտակար է։ Ձվադրում է սևուկ կարմրատուտի, լեռնային խաղտտնիկի, այգու դրախտապանի, մոխրագույն շահրիկի և եղեգնուտի եղեգնաթռչնակի բներում։ Բաց բներում էգը ձվադրում է ուղղակի բնում։ Փակ բների դեպքում ձուն դնում է նախ գետնին, ապա կտցին առած՝ թռիչքային անցքով տեղափոխում է տիրոջ բույնը։

Տարբեր բներում դնում է մինչև 20 ձու։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս թխսակալման 12-րդ օրը, և ձվից դուրս եկած կկուն, հաջորդ օրն իր մեջքի փոսիկի մեջ առնելով տանտիրոջ ձվերն ու ձագերին, որպես օտար մարմին, դուրս է գցում բնից և մնում միայնակ։ 3 շաբաթ անց դուրս է գալիս բնից, ազատ թռչելուց հետո 1 շաբաթ դեռևս կերակրվում է որդեգիր ծնողների կողմից։

Կատեգորիա:Կկուներ
Կղեսուրք

**Կղեսուրք** (Կլեյսուրի), լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, 1360 մ բարձրության վրա։ Տիգրիս գետի ավազանը կապում է Արածանիի հովտի հետ։ Կղեսուրքով է անցնում Դիարբեքիր-Ռեշ-Դարխին-Դիադին-Գենչ ճանապարհը, որն ունի տեղական նշանակություն։ Կղեսուրքի հյուսիսային մասում է Ոլոր բերդը։

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզի լեռներ
Էստոնական ձի

մինի
**Էստոնական ձի**, ձիատեսակ, այն սակավաթիվ տեսակներից է, որոնք պահպանել են հյուսիսային ձիերի հատկանիշները և չի կրել այլ վայրերի ցեղատեսակների ազդեցությունները։ Այս ձիերը 2000 մետր տարածությունը 150 կգ բեռը տեղափոխում են 17 րոպեում, որը հանդիսանում է աշխարհի ռեկորդ։ Ներկա դրությամբ էստոնական ձիատեսակը օգտագործվում է գյուղատնտեսական աշխատանքներում, սպորտում և զբոսաշրջության մեջ։ Ակտիվ աշխատանքներ են իրականացվում այս ցեղատեսակի պահպանման և զարգացման ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձիեր
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Կամարիլիա

**Կամարիլիա** (իսպ. camarilla, ćamara - միապետի պալատ, արքունիք), ազդեցիկ պալատականների խումբ։ «Կամարիլիա» տերմինը գործածության մեջ է մտել իսպանական թագավոր Ֆերդինանդ VII-ի օրոք (1808, 1814-1833), երբ թագավորի մերձավոր անձինք, ովքեր փաստորեն կառավարում էին երկիրը, սկսեցին նիստերը գումարել արքունիքի մի փոքր սենյակում։ Նրանք արտահայտում էին հետադեմ ազնվականության ու հոգևորականության շահերը և իրենց դիրքն օգտագործում շահադիտական նպատակներով։ «Կամարիլիա» բառը դարձել է հասարակ անուն։

Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Խոր քաղաքականություն
Կամբեճան

**Կամբեճան**, *Կամբիճան, Կամբեճ, Կապիճան, Կամբեխճան, Քամբեճան* (հուն. Καμβυσηνη, արաբ. Qambĭrān), գավառ Անդրկուրյան կամ Խորին Հայքում, Կուր գետի և Կապ-կոհ լեռնագոտու միջև, Կամբեճ (Իորի) և Աղվան (Ալազան) գետերի ստորին հովտում։

Մ.թ.ա. II դ. սկզբից հայաբնակ Կամբեճան մտել է վերամիավորված Մեծ Հայքի պետության մեջ։ I դ. հույն պատմիչ և աշխարհագրագետ Ստրաբոնը Կամբեճանը անվանում է Հայոց ծայր հյուսիս և «ձնառատ» գավառ, որն արևմուտքից սահմանակից էր Վիրքին, արևելքից՝ Աղվանքին։ V դ. մտել է Աղվանից մարզպանության, իսկ V դ. վերջից՝ Հայոց Արևելից կողմանքում ստեղծված Առանշահիկ թագավորության մեջ։ Վաչագան Բարեպաշտ թագավորի օրոք (478-510) Կամբեճանում հիմնավորապես հաստատվել է քրիստոնեությունը, կարգվել «եպիսկոպոս և երիցունս և հայեցողս ի Կամբեճս»։ Այնուհետև Կամբեճանը մտել է Գարդմանքի Միհրանյանների իշխանության մեջ։ Արաբական տիրապետության ժամանակ (VIII -IX դդ.) Կամբեճանը միացած էր Կուրի աջափնյակի հայ իշխանություններին։ Խաչենի տեր Ատրներսեհի (Սահլի որդի) թոռ և Գրիգոր-Համամի որդի Ատրներսեհ Բ ժառանգական իրավունքով տիրել է նաև Կամբեճանին և հարակից հողերին։ 910 թվականին նրա հիմնած թագավորությունն ընդգրկել է բուն Կամբեճանը, վրացական Հերեթ երկրամասը (որի անունով կոչվել է թագավորությունը) և բուն Աղվանքի Շաքի նահանգը (որի անունով հաճախ կոչվել է թագավորությունն արաբական աղբյուրներում)։ 958 թվականին Անանիա Մոկացի կաթողիկոսի՝ Արցախում գումարած քաղկեդոնական ժողովին, որին ներկա էին Հայաստանի հյուսիսարևելյան նահանգների իշխաններն ու բարձրաստիճան հոգևորականները, մասնակցում էր նաև Ատրներսեհ Բ-ի որդին և հաջորդը՝ Կամբեճան-Հերեթի թագավոր Իշխանակը։ Իշխանակի մայր Դինարը Վրաց իշխանաց իշխան Գուրգենի քույրն էր, դավանանքով՝ քաղկեդոնական։ Նրա ջանքերով Կամբեճանի բնակչության զգալի մասը դարձավ քաղկեդոնական, որի հետևանքով այնտեղ աստիճանաբար ուժեղացավ վրացական կրոնական ու քաղաքական ազդեցությունը։ Այնուհանդերձ հետագա դարերում ևս Կամբեճան-Հերեթի վարչատնտեսական ու մշակութային կյանքում որոշիչ դեր են խաղացել հայերը, հատկապես ուշ միջնադարում, երբ Ուտիքից ու Արցախից հարյուրավոր հայ ընտանիքներ, թուրք, ցեղերի ճնշմամբ, հաստատվեցին այնտեղ։ Ենթադրվում է, որ Կամբեճան-Հերեթի թագավորանիստ կենտրոնը գտնվել է Ալազանի աջափնյակում։ Վրաց Հերակլ II թագավորը XVIII դ. Կամբեճանում կառուցել է Սիղնաղ բերդաքաղաքը, որի բնակիչները հիմնականում Խաչենից գաղթած հայերն էին։ Նրանք ունեին Սբ. Գևորգ և Սբ. Կարապետ եկեղեցիները։

Կատեգորիա:Աղվանք
Արենց

**Արենց**, Հարենց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Մոկք նահանգի Մոկք գավառում։ XX դարի սկզբին ուներ ավելի քան 100 հայ բնակիչ։ Հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Արենցում կար քարաշեն եկեղեցի (Սբ․ Աստվածածին)։ Արենցի բնակիչների մեծ մասը զոհվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանցից մի քանիսին միայն հաջողվեց անցնել Արևելյան Հայաստան։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կկուներ

**Կկուներ**, **իսկական կկուներ** (), կկվանմանների կարգի թռչունների ենթակարգ։

## Արտաքին կառուցվածք
Միջին չափի թռչուններ են, կտուցը թեթևակի ցած է թեքված։ Պոչը երկար է, աստիճանաձև։ Փետուրները կարճ են, ամուր, մոխրագույն, սև, սպիտակ կամ դարչնագույն։ Ապրում են ծառերի, թփերի միջավայրում։ Որոշ մասը մոնոգամ է, կան նաև պոլիգամներ։ Կկուներից շատերը բներ են պատրաստում և թխսում սեփական ձվերի վրա։ Բնային մակաբույծ տեսակները ձվերը դնում են հարևան թռչունների բներում և չեն թխսում։ Ապրում են ամենուրեք, բացի Անտարկտիդայից։ Հայտնի է 1 ընտանիք, 38 սեռ, 128 տեսակ։ Հայաստանում տարածված է սովորական կկուն (*Cuculus conorus*)։

## Աղբյուրներ
*Հայկական Հանրագիտարան

Կատեգորիա:Կկվանմաններ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Հակոբ Կամարի

**Հակոբ Մինայի Կամարի** (Բեջանյան) (հուլիսի 17, 1889, գ. Լյուլասազ, ԼՂՀ- դեկտեմբերի 4, 1930), բոլշևիկ հեղափոխական, գրող, լրագրող։

## Կենսագրություն
1903 թվականին ընդունվել է Գորիի ուսուցչական սեմինարիան, որն ավարտելուց հետո զբաղվել է հեղափոխական գործունեությամբ։ 1909 թվականից ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Կովկասի բոլշևիկյան գրեթե բոլոր թերթերի և ամսագրերի հրատարակմանը։ 1909-1912 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի, ապա՝ Բաքվի կուսակցական կազմակերպությունում, 1915-1916 թվականներին ուսուցիչ է եղել Գանձակում, 1915 թվականին՝ «Պայքար» թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։ 1916 թվականից աշխատել է Բաքվում, հեղափոխական աշխատանքներ տարել նավթահանքերի բանվորների շրջանում։ 1917 թվականին եղել է «Սոցիալ-դեմոկրատ» թերթի պատասխանատու քարտուղար, 1918-1919 թվականներին՝ «Կոմունիստ» թերթի խմբագիր (Թիֆլիս)։ 1920-1921 թվականներին Կամարին կուսակցական ղեկավար աշխատանքներ է կատարել Զանգեզուրում, այնուհետև՝ Լեռնային Ղարաբաղում։ Եղել է Զանգեզուրի կոմունիստական կազմակերպության ժամանակավոր ԿԿ-ի (1920 թ, մայիս) նախագահ։ Զանգեզուրում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո ընտրվել է գավառի Հեղկոմի նախագահ։

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լյուլասազ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 4 մահեր
Կատեգորիա:1930 մահեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Յաակ Սալումետս

**Յաակ Սալումետս** (էստ.` *Jaak Salumets*, ), ազգությամբ էստոնացի խորհրդային բասկետբոլիստ, մարզիչ, Եվրոպայի 1973 թ.-ի բասկետբոլի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, 1968 թ.-ի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության հաղթող։

Հանդես է եկել Տալլինի «Կալև» ակումբում (1968-1979 թթ.), ինչպես նաև կարճ ժամանակով՝ ԽՍՀՄ բասկետբոլի հավաքականում, սակայն մարզչի հետ ունեցած խնդիրների պատճառով դուրս է եկել կազմից։

Մարզիկի կարիերան ավարտելուց հետո դարձել է մարզիչ։ Սկզբնական շրջանում մարզել է Էստոնիայի կանանց ազգային հավաքականը, այնուհետև, «Կալև» ակումբը, որը 1991 թվականին հաղթում է ԽՍՀՄ առաջնությունը։ 1993 թ.-ին Էստոնիայի բասկետբոլի հավաքականը Սալումետսի գլխավորությամբ զբաղեցնում է Եվրոպայի առաջնության պատվավոր 6-րդ տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը basket.ee էջում
* Էջը riigikogu.ee կայքում

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բասկետբոլիստներ‎
Կատեգորիա:Խորհրդային բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բասկետբոլային մարզիչներ
23 (թիվ)

**23** (**քսաներեք**), բնական թիվ է
## Մաթեմատիկայում
* իններորդ պարզ թիվն է
* երեք հաջորդական պարզ թվերի գումար է՝ 23=5+7+11։ Այս ցուցանիշով առաջինն է
## Աստղագիտության մեջ
* 23 կարգային թիվն է կրում Թալիա աստերոիդ
## Քիմիայում
* 23-ը՝
:* Վանադիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 23-ը՝
:* Ֆրանսիայի Կրյոզ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 23-րդ հարավային զուգահեռական
* 23-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Հարյու-Մադիսե եկեղեցի

thumb|300px|right|Հարյու-Մադիսե եկեղեցի
**Հարյու-Մադիսե եկեղեցի** (), եկեղեցի Էստոնիայի հյուսիսում գտնվող Պադիսե գյուղում, Բալթիկ ծովից 500 մ հեռու։

## Պատմություն
Եկեղեցու կառուցումը թվագրվում է 15-ից 18-րդ դարերին։ Այն հանդիսանում է Հարյու-Մադիսե վանքի մաս։ Եկեղեցու աշտարակը նաև օգտագործվում է որպես փարոս։

Եկեղեցու բակում է գտնվում քահանա Յոհան Հաքիուինուս Ֆորսելիուսի (Johann Haquinus Forselius) որդի, հայտնի լուսարար Բենգտ Գոտֆրիեդ Ֆորսելիուսի (Bengt Gottfried Forselius) հուշարձանը։

Զանգակատունը կառուցվել է 1784 թ.-ին, որի վրա գտնվում է նավի ղեկ հիշեցնող արևային սկավառակ։

## Տես նաև
* Հարյու-Մադիսե վանք

Կատեգորիա:Էստոնիայի փարոսներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Փարոսներ այբբենական կարգով
Հարյու-Մադիսե վանք

**Հարյու-Մադիսե վանք** (, պատմական վարչատարածքային միավոր, որը մտնում է Էստոնիայի պատմական վայրերի ցանկում։ Այն ենթարկվում է Հարյումաա նահանգին։ Ամենայն հավանականությամբ վանքը հիմնադրվել է 13-րդ դարում։ Այժմ վանքի տարածքում են գտնվում 7 թանգարան, որտեղ յուրաքանչյուր տարի հաճախում են հազարավոր մարդիկ։

## Տես նաև
* Հարյու-Մադիսե եկեղեցի‎

## Արտաքին հղումներ
* Հարյու-Մադիսե վանք

Կատեգորիա:Էստոնիայի թանգարաններ
Գաբրո

մինի|Գաբրոյի նմուշ
**Գաբրո** (), հիմնային մագմայական ապար՝ կազմված հիմնականում պլագիոկլազ, պիրոքսեն, ձիթակն, հոռնբլենդ, հազվադեպ՝ քվարց, օրթոկլազ միներալներից։ Կառուցվածքը բյուրեղային է, գույնը՝ սև կամ մուգ կանաչ։ Հայաստանում տարածված են ձիթակնային (Սվարանց գյուղ), անորտիտային (Շորժա, Սոթք գյուղեր), բիոտիտային (Մեղրու լեռնաշղթա), տիտանամագնետիտային (Արամազդ լեռ) տեսակները և զանգվածային (Սևանի ավազան), գնդային (Աղստև գետի վերնագավառ, Մեղրու լեռնաշղթա) ու շերտավոր (Ջիլ-Խաչ) կառուցվածքային տարբերակները։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Գաբրո անունն առաջացել է Գաբրո վայրի անունից, որը գտնվում է Իտալիայի Լիվոռնո քաղաքից հարավ։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կատեգորիա:Քանդակագործական նյութեր
Ռաննամայզի եկեղեցի

**Ռաննամայզ** (), եկեղեցի, որը գտնվում է Էստոնիայի հյուսիսային Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։ Կառուցվել է 1901 թվականին և օծվել 1905 թվականի հուլիսի 17-ին։

2000 թվականին Ռաննամայզի եկեղեցին ճանաչվել է Հառկու շրջանի ամենահարմարավետ վայրը։

Եկեղեցին օգտագործում է Ռաննամայզի լյութերական համայնքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցու կայքը

Կատեգորիա:Էստոնիայի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վանքեր և եկեղեցիներ
22 (թիվ)

**22** (**քսաներկու**), բնական թիվ։
## Մաթեմատիկայում
* չափի միավորների անգլիական համակարգում չեյնն ունի 22 յարդ
## Այլ բնագավառներում
* 22-ը՝
:* Տիտանի ատոմային թիվն է
:* Ֆրանսիայի Կոտ դ'Արմոր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ ԻԲ
## Աստղագիտության մեջ
* 22 կարգային թիվն է կրում Կալիոպե աստերոիդը
## Տես նաև
* 22-րդ հարավային զուգահեռական
* 22-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* The Number 22 at The Database of Number Correlations
Գնդաձև լավաներ

300px|մինի|Գնդաձև լավա օվկիանոսի հատակին
**Գնդաձև լավաներ**, հիմնային կազմի, կուտակված լավայի գնդեր (15-20 սմ-ից մինչև մի քանի&nbsp;մ տրամագծով)։ Առաջանում են ստորջրյա հրաբխային արտավիժումներից կամ ջրային ավազանների մեջ լավաների լցվելուց։ Հայաստանում հանդիպում են Վարդենիսի ու Սևանի լեռնաշղթաներում, Ազատի կիրճում՝ յուրայի, կավճի ու պալեոգենի ծովային ապարներում։ Եզակի են Դեբեդ, Ձորագետ ու Փամբակ գետերի կիրճերում վերին պլիոցենի գնդաձև լավաների մինչև 50&nbsp;մ հաստության շերտախմբերը։

Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կլաուզուլա

**Կլաուզուլա** ( - եզրափակում, վերջավորություն), բանաստեղծական տողի վերջավորությունը՝ սկսած վերջին շեշտված վանկից։

Ըստ այդ վանկի տեղի կլաուզուլան կոչվում է արական (շեշտվում է տողի վերջին վանկը), իգական (շեշտվում է նախավերջին վանկը), դաքտիլային (շեշտվում է վերջից երրորդ վանկը)։ Կլաուզուլա են անվանում նաև բանավոր կամ գրավոր արձակ խոսքի որոշակի հատվածների վերջավորությունը։

## Գրականություն

* Munk E. Die Metrik der Griechen und Römer. — Glogau, 1834.
* Томашевский Б. В. Русское стихосложение. — М.։ Academia, 1923.
* Соболевский С. И. Древнегреческий язык. — М., 1948.
* Гаспаров М. Л. Очерк истории европейского стиха. — М., 2003.
* Цисык А. З., Шкурдюк И. А. Античная метрика. — Минск, 2004.

Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Վանկաշեշտային տաղաչափություն
Սեգիտագունեյի աշտարակ

**Սեգիտագունեյի աշտարակ** (), Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի պարսպի չպահպանված աշտարակ։

Աշտարակը կառուցվել է Վերին քաղաքի և հին Տալլինի մեջտեղում գտնվող կանաչապատ տարածքում՝ ներկայիս Նուննեյի փողոցում։

6,8 մ հաստությամբ և 16,5 մ բարձրությամբ աշտարակը կառուցվել է մոտավորապես 1450 թ.-ին։ 19-րդ դարում Սեգիտագունեյի աշտարակը քանդվել է։

## Տես նաև
* Տալլինի պարիսպ

## Գրականություն
* "Entsüklopeedia Tallinn", 2. köide. Eesti Entsüklopeediakirjastus, Tallinn 2004, ISBN 9985-70-169-0

Կատեգորիա:Տալլինի աշտարակներ
Գնեյս

մինի|Գնեյսի նմուշ
**Գնեյս** () (գղձաքար), խոշորահատիկ, ընդհատ թելիկային կառուցվածքով փոխակերպային ապար՝ կազմված դաշտային սպաթ, քիչ քանակով՝ քվարց, փայլար կամ երկաթ-մագնեզիումային սիլիկատ միներալներից։ Առաջանում է հրային ու նստվածքային ապարների փոխակերպումից։ Տարածված է մինչքեմբրի բյուրեղային զանգվածներում։ Հայաստանի Ծաղկունյաց, Հախումի, Ամասիայի և Երանոսի փոխակերպային լեռնազանգվածներում հայտնի են նռնաքար-երկփայլարային, քվարց-մուսկովիտ-բիոտիտային գնեյսներ ու գրանիտագնեյսներ։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Տարրերի կլարկներ

**Տարրերի կլարկներ**, թվեր, որոնք արտահայտում են քիմիական տարրերի միջին պարունակությունը երկրակեղևում, ջրոլորտում, ամբողջությամբ Երկրում, տիեզերական մարմիններում և այլ երկրաքիմիական կամ տիեզերաքիմիական համակարգերում։ Կլարկները լինում են՝ կշռային (%-ներով, գ/տ-ներով կամ գ/գ-ներով) և ատոմային (%-ներով՝ ատոմների թվից)։ Երկրակեղևը կազմող տարբեր ապարների քիմիական բաղադրության վերաբերյալ տվյալների (մինչև 16 կմ խորությունը) առաջին ընդհանրացումը կատարել է ամերիկացի գիտնական Ֆ. Կչարկր (1889)։ Երկրակեղևի նրա հաշվարկած կազմում քիմիական տարրերի տոկոսային պարունակության թվերը հետագայում փոքր-ինչ ճշտեց Ա. Ֆերսմանը և առաջարկեց անվանել Կլարկի թվեր կամ կլարկներ։ Տարրերի միջին պարունակությունները երկրակեղևում հաշվարկել են Ա. Վինոգրադովը, Ս. Թեյլորը, Կ. Վեդեպոլը։ Ամբողջությամբ Երկրի միջին քիմիական կազմը հաշվարկվել է մետեորիտներում տարրերի պարունակության մասին տվյալների հիման վրա։

Կատեգորիա:Երկրաքիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Ֆրանկ Ուիգլսուորտ Կլարկ

**Ֆրանկ Ուիգլսուորտ Կլարկ** (, ), ամերիկացի երկրաքիմիկոս։

ԱՄՆ-ի Արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1911)։ Ավարտել է Հարվարդի համալսարանը (1867)։ 1874-1883 թվականներին եղել է Ցինցինատիի համալսարանի պրոֆեսոր, 1883-1924 թվականներին՝ ԱՍՆ-ի երկրաբանական կոմիտեի գլխավոր քիմիկոս։

## Ստեղծագործություն
Հիմնական աշխատությունները նվիրված են տարբեր անօրգանական բնական առաջացումների և ամբողջությամբ երկրակեղևի կազմի որոշմանը։ Իր մշակած մեթոդով կատարել է երկրակեղևի միջին կազմի բազմաթիվ հաշվարկներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* F. W. Clarke, «Quarterly Journal of the Geological Society of London», 1932, v. 88;
* L. М. Dennis, F. W. Clarke, «Science», 1931, v. 74, p.&nbsp;212-13.

Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Ջոն Բեյթս Կլարկ

**Ջոն Բեյթս Կլարկ** (, ), ամերիկացի տնտեսագետ, սահմանային արտադրողականության տեսության հեղինակ, մարժինալիզմի ամերիկյան դպրոցի հիմնադիր, տնտեսագիտության բնագավառում նորդասական (նեոկլասիկ) ուղղության ներկայացուցիչ, Ամերիկյան տնտեսագիտական ընկերության հիմնադիրներից մեկը և 1894-1895 թթ. դրա նախագահը։ Դասախոսել է Նյու Յորքի Կոլումբիական համալսարանում, որտեղ պաշտոնավարել է որպես պրոֆեսոր։ Եռանդուն կերպով մասնակցել է գիտական, հասարակական կարևոր իրադարձություններին։ Հայացքներով պացիֆիստ էր, Ազգերի լիգայի աջակից ու ջատագով։ Ստեղծագործական վաղ շրջանի աշխատանքներում պայքարել է կապիտալիզմի ու մոնոպոլիաների դեմ, հասուն շրջանում դարձել կապիտալիզմի պաշտպան, քարոզել իր հավատը առ այն, որ ազատական (լիբերալ) տնտեսության մեջ հնարավոր է հասնել դասակարգային հետաքրքրությունների ներդաշնակության:։

Աշխատանքը և կապիտալը համարել է արդյունքի արժեքը ձևավորող հավասարազոր գործոններ, նաև պնդել, որ հասարակական արդյունքի բաշխումն իրականացվում է ազգային եկամտի մեջ արտադրության գործոններից (աշխատանք, կապիտալ, հող) յուրաքանչյուրի ներդրմանը համապատասխան, այստեղից էլ՝ կապիտալիստական հասարակարգում շահերի ներդաշնակությունը։

Ջոն Բեյթս Կլարկի որդին՝ Ջոն Մորիս Կլարկը, նույնպես տնտեսագետ էր, տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։

## Կարևոր աշխատություններ
Ջոն Բեյթս Կլարկը հեղինակել է բազմաթիվ աշխատություններ, որոնցից, մասնագետների կարծիքով, առավել կարևոր են հետևյալ երկերը.

* «Հարստության փիլիսոփայությունը». տրված են տնտեսական սկզբունքների նոր ձևակերպումներ (, 1886);
* Կապիտալն ու նրա եկամուտները (, 1888);
* «Հարստության բաշխումը». տրված է աշխատավարձի, տոկոսի, շահույթի տեսությունը  (, 1899);
* «Մենաշնորհի հիմնախնդիրը» (, 1904);
* Տնտեսագիտական տեսության հիմունքներ (, 1907);
* Սոցիալական արդարություն առանց սոցիալիզմի (, 1914).

## Գրականություն
* Блауг М. Кларк, Джон Бейтс // 100 великих экономистов до Кейнса = Great Economists before Keynes։ An introduction to the lives & works of one handred great economists of the past. — СПб.։ Экономикус, 2008. — С. 134-137. — 352 с. — (Библиотека «Экономической школы», вып. 42). — 1 500 экз. — ISBN 978-5-903816-01-9
* Блюмин И. Г. Американская школа в буржуазной политической экономии // Критика буржуазной политической экономии։ В 3 томах. — М.։ Изд-во АН СССР, 1962. — Т. I. Субъективная школа в буржуазной политической экономии. — С. 228-430. — VIII, 872 с. — 3 200 экз.
* Кларк Джон Бейтс / Сарычев В. Г. // Большая советская энциклопедия։ в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М.։ Советская энциклопедия, 1973. — Т. 12։ Кварнер — Конгур. — 624 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:1938 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 21 մահեր
Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Գրանիտ-Պորփյուր

**Գրանիտ-Պորփյուր**, ներժայթուք, թթվային, կիսախորքային, պորփյուրային ապար։ Բնորոշ են մեկ կամ մի քանի միներալների (օլիգոկլազ, կալիում-նատրիումական դաշտային սպաթ, քվարց, բիոտիտ և ամֆիբոլ) ներփակումներ՝ միկրոգրանիտային, ֆելզիտային հիմնային զանգվածում։ Կառուցվածքը մասամբ բյուրեղային է, գույնը՝ մոխրավարդագույն։ Ներկայացված են դայքերով, ոչ մեծ ապարազանգվածներով, որոնք կապված են գրանիտ-գրանոդիորիտային ներժայթուք ապարների հետ։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կլավիր (այլ կիրառումներ)

**Կլավիր** (), կարող է վերաբերել․

# ստեղնաշարային երաժշտական գործիքների (կլավիկորդ, կլավեսին, դաշնամուր) ընդհանուր անվանումը։ 
# երգեցողության և դաշնամուրի կամ միայն դաշնամուրի համար վոկալսիմֆոնիկ ստեղծագործության (օպերա, օրատորիա, կանտատ և այլն) պարտիտուրի, ինչպես և դաշնամուրի համար բալետի պարտիտուրի փոխադրումը։ Երբեմն կլավիր են անվանում սիմֆոնիկ կամ կամերաանսամբլային երկերի դաշնամուրային փոխադրությունը (2, 4 կամ 8 ձեռքի համար)։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Երեք քույրեր (Տալլին)

**«Երեք քույրեր»** (), 14-րդ դարի ճարտարապետական կոթող 14-րդ դ. Տալլինի պատմական քաղաքում։ Շինությունը գտնվում է Սուրբ Օլաֆի եկեղեցու և Գեր Մարգարետ աշտարակի մոտակայքում։

## Արտաքին հղումներ
* Հյուրանոցի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Տալլինի փողոցներ
Գուստավ Ադոլֆի գիմնազիա

thumb|250px
**Գուստավ Ադոլֆի գիմնազիա** (), Էստոնիայում ներկայումս գործող ամենահին հանրակրթական դպրոց։ Հիմնադրվել է 1631 թ.-ի փետրվարի 16-ին Տալլինի հին քաղաքում։ Ունի ավելի քան 1000 աշակերտ։

## Պատմություն

1629 թ.-ին Շվեդիան գրավեց Լիվոնյան, և շվեդական թագավոր Գուստավ 2-րդը հրամայեց գրավյալ տարածքներում բացել ուսումնական հաստատություններ։ Այդ ժամանակ հիմնադրվեց նաև Գուստավ Ադոլֆի գիմնազիան, որի հանդիսավոր բացումը կայացավ 1631 թ.-ի հունիսի 6-ին։ 1890—1917 թթ.-ին գիմնազիան կոչվում էր Նիկոլայ 1-ին, 1917—1923 թթ.-ին՝ Տալլինյան արական գիմնազիա, ԽՍՀՄ ժամանակ՝ Տալլինի № 1 միջնակարգ դպրոց։

## Արտաքին հղումներ
*Gustav Adolfi Gümnaasiumi koduleht Դպրոցի պաշտոնական կայք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Կրթությունն Էստոնիայում
Գրանիտագնեյս

**Գրանիտագնեյս** (գրանիտագղձաքար), փոխակերպային ապար՝ գրանիտի միներալային կազմով։ Գրանիտից տարբերվում է թերթային և գնեյսային կառուցվածքով։ Առաջանում է թթվային կազմի գրանիտային, հրային ապարների միջին և բարձր աստիճանների փոխակերպման (ընդհուպ մինչև դրանց մասնակի հալումը), թերթայնացման և վերաբյուրեղացման հետևանքով։ Տարածված է Հայաստանի Ծաղկունյաց, Զանգեզուրի, Փամբակի ու Բազումի լեռնաշղթաներում։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Գրանոդիորիտ

մինի
**Գրանոդիորիտ**, ներժայթուք ապար՝ կազմված քվարց, պլագիոկլազ, ինչպես նաև բիոտիտ, պիրոքսեն միներալներից։ Բաղադրությամբ միջանկյալ տեղ է գրավում գրանիտի և քվարցային դիորիտի միջև։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Լյուհիկե Յալգ

[thumb|thumb|220px|Լյուհիկե Յալգ, [1943 թ.]]
**Լյուհիկե Յալգ** ( — կարճ ոտք), հետիոտնի համար նախատեսված ճանապարհ Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի պատմական շրջանում։ Լյուհիկե Յալգն անցնում է նաև Վերին քաղաքում գտնվող դանիական թագավորի զբոսայգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տալլինի փողոցներ
Վենեի փողոց

**Վենե** (), փողոց Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի հին քաղաքում։ Այն սկսվում է Վանա-Տուրգի հրապարակից, հատում Վիրու և Վանա Տուրգ փողոցները՝ ավարտվելով Օլևիմյագի փողոցում։

Փողոցն իր անունը ստացել է արդեն 12-րդ դարում Տալլին ժամանած ռուս առևտրականների հիմնած վաճառատան պատվին։

Վենեի փողոց, 17 հասցեում է գտնվում Տալլինի քաղաքային թանգարանը ()։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* linnamuuseum.ee
* kloostri.ee

Կատեգորիա:Տալլինի փողոցներ
Գրանոսիենիտ

**Գրանոսիենիտ** (քվարցային սիենիտ), ներժայթուք ապար՝ կազմված կալիում-նատրիումական դաշտային սպաթ, օլիգոկլազ, քվարց, բիոտիտ, ամֆիբոլ և ուղեկցող՝ ցիրկոն, սֆեն, ֆլյուորիտ, թորիտ միներալներից։ Կառուցվածքը բյուրեղային է, գույնը՝ բաց վարդագույն։ Հանդիպում է խոշորահատիկ ու մանրահատիկ տարբերակներով։ Տարածված է Հայաստանի Լոռու և Սյունիքի մարզերում։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Կոմպիենի զինադադար (1918)

**Կոմպիենի զինադադար** (, ), կնքվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին, Կոմպիենի անտառում, Ռետոնդ կայարանի (Ֆրանսիա) մոտ, սալոն-վագոնում, մի կողմից՝ 1914-1918 թթ առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտված Գերմանիայի, մյուս կողմից՝ Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի և հակագերմանական կոալիցիայի մյուս երկրների միջև։

Կոմպիենի զինադադարով դադարեցվում էին ռազմական, գործողությունները, գերմանական զորքերը դուրս էին բերվում Արևմուտքում զավթած տերիտորիաներից, Գերմանիան հանձնում էր ցամաքային և ծովային սպառազինությունների մի մասը, Հռենոսի աջ ափին ստեղծվում էր ապառազմականացած գոտի։

## Տես նաև
Կոմպիենի զինադադար (1940)

Կատեգորիա:1918
Կատեգորիա:Զինադադարներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի խաղաղության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի խաղաղության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Ապտեեգի փողոց

**Ապտեեգի փողոց** (), փողոց Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի պատմական թաղամասում, Վենե փողոցի և Ռատուշայի հրապարակի մեջտեղում։

Փողոցը ձևավորվել է XIII դարում քաղաքի ընդարձակման արդյունքում։ Հիշատակվում է 1363 թվականին որպես «վանականների մոտ տանող փողոց»։

1364 թվականին փողոցը անվանել են դերձակային, քանի որ այդ ժամանակ փողոցի ամբողջ երկայնքով գտնվում էին դերձակների տներն ու արհեստանոցները։ 1602-1603 թթ. տարածված վարակի հետևանքով փողոցի դերձակների արհեստանոցները փակվեցին և 1603 թվականին այն ստացավ ներկայիս անվանումը։ Դեղատան փողոց անվանումը առաջացել է, քանի որ փողոցում բացվել էր Եվրոպայի ամենահին դեղատներից մեկը՝ Քաղաքապետարանի դեղատունը։

Կատեգորիա:Տալլինի փողոցներ
24 (թիվ)

**24** (**քսանչորս**), բնական թիվ է
## Մաթեմատիկայում
## Աստղագիտության մեջ
* 24 կարգային թիվն է կրում Թեմիս աստերոիդը
## Այլ բնագավառներում
* 24-ը՝
:* Քրոմի ատոմային թիվն է
:* 100% մաքուր ոսկի նշանակող կարատների քանակն է
:* Ֆրանսիայի Դորդոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 24-րդ հարավային զուգահեռական
* 24-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 24 թվական
* 1924 թվական
## Արտաքին հղումներ

* My Favorite Numbers: 24, Ջոն Բաես
Ռատուշայի հրապարակ

**Ռատուշայի հրապարակ** (), քաղաքային հրապարակ Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի կենտրոնում։

Հրապարակում պարբերաբար կազմակերպվում են փառատոներ և համերգներ, այդ թվում՝ «Հին քաղաքի օրեր» միջոցառումը ()։ Մոտակա շենքերի առաջին հարկերում տեղակայված են սրճարաններ, որտեղ հաճախում են զբոսաշրջիկներն ու տեղի բնակիչները։

## Տես նաև
* Ազատության հրապարակ

Կատեգորիա:Տալլինի հրապարակներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Տալլինի հուշարձաններ
Կլավիկորդ

մինի|1977 թ․ կլավիկորդ
**Կլավիկորդ** (ուշ Լատ.՝ clavichordium,  - «բանալի» և  - «լար»), ստեղնալարային հարվածային երաժշտական գործիք։

Առաջին հիշատակությունն այս երաժշտական գործիքի մասին եկել է դեռևս 15-րդ դարից, իսկ հնագույն պատկերը՝ 16-րդ դարից։ Տարածված էր եվրոպական երկրներում։ Սովորաբար ունի քառանկյուն երկարավուն տուփի ձև, ստեղնաշարին (երկայնական պատերից մեկի վրա) զուգահեռ ձգված են միևնույն երկարության լարեր, որոնք հնչում են ստեղների ծայրերին ամրացված մետաղե բարակ թեթիկների՝ տանգենտների հարվածից։ Լարին հարվածելու տեղով է պայմանավորված հնչյունի բարձրությունը։

Հին կլավիկորդը եղել է դիատոնիկ, դիապազոնը՝ 3-3,5 օկտավա։ 16-րդ դարում երևան են եկել քրոմատիկ լարվածքի կլավիկորդներ։ 18-րդ դարի սկզբին օկտավաների թիվը հասավ 5-ի։ 19-րդ դարի սկզբին իր տեղը զիջել է դաշնամուրին։

Կատեգորիա:Ստեղնաշարային երաժշտական գործիքներ
Դիաբազ

**Դիաբազ**, հրաբխային ապար։ Քիմիական և միներալային կազմով նման է բազալտին։ Կառուցվածքը մանրահատիկ բյուրեղային է, գույնը՝ մուգ մոխրագույնից կանաչավուն սև։ Դիաբազի զանգվածներն առաջացնում են մինչև 200&nbsp;մ հզորության դայքեր և այլ մարմիններ։

Հայաստանում տարածված է Ալավերդու, Շամլուղի, Քաջարանի պղնձի հանքավայրերում։ Օգտագործվում է շինարարության և կաղապարային քարաձուլման մեջ։

Կատեգորիա:Հրաբխային ապարներ
Աուգուստ Յակոբսոն

**Աուգուստ Յակոբսոն** (, ), էստոնացի գրող, պետական ու կուսակցական գործիչ։ Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1947), Ստալինյան մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1947, 1948)։

## Կենսագրություն
Աուգուստ Յակոբսոնը ծնվել է գործարանի աշխատողի ընտանիքում։ Սովորել է գիմնազիայում, որի վարձը տալու համար աշխատել է նավահանգստում, փայտի պահեստում և այլն։ Գիմնազիայի վերջին դասարանում՝ 1925 թվականին, սկսել է գրել իր առաջին վեպը՝ «Աղքատ մեղավորների արվարձան». դա քաղաքի աղքատության մասին գիրք է, որ հարուստ է ինքնակենսագրական նյութով։ Վեպը տպագրվել է 1927 թվականին։ Գիմնազիան ավարտելուց հետո Յակոբսոնն ընդունվել է Տարտուի համալսարան, սովորել է քաղաքատնտեսություն, ապա՝ բժշկություն։

1939 թվականին դարձել է գրողների միության անդամ, 1940 թվականին սկսել է աշխատել «Կոմունիստ» թերթում ու միաժամանակ նաև եղել «Գեղարվեստական գրականություն և արվեստ» թերթի գլխավոր խմբագիր։

Աուգուստ Յակոբսոնը մահացել է 1963 թվականի մայիսի 23-ին Տալլինում։ Թաղվել է Անտառային գերեզմանատանը։

## Պիեսներ

* 1938 – «Ուրվականներ» (1939, «Վանեմույնե» թատրոն)
* «Կյանքը միջնաբերդում» (1946)
* «Պայքար առանց ճակատային գծի» (Տալլինի դրամատիկական թատրոն)
* «Ժանգ» (1947)
* «Երկու ճամբար» (1948)
* «Մեր կյանքը» (1948)
* «Շինարարներ» (1949)
* «Ցերեկվա ու գիշերվա սահմանագծին»
* «Բորենիներ» (1951)
* «Պահապան-հրեշտակը Նեբրասկիից» (1953)
* «Մահ» (1954)
* «Ծեր կաղնին» (1955)
* 1957-1958 – «Փոթորկի հանգույցներ» դրամատիկական ժամանակագրություն 5 պիեսից
* Վեպ «Աղքատ մեղավորների արվարձան» (1927)
* Վեպեր «Հավերժ էստոնացիներ» (1937-1940)
* Պատմվածքների ժողովածուներ «Պարտիզանի տղան» (1943)

«Կյանքը միջնաբերդում» ու «Բորենիներ» պիեսներն էկրանավորվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Аlеkоrs R.* August Jakobson // 15 aastat eesti noukogude kirjandust. — Tallinn, 1955.
* *Levin S.* Muutide paljastamine // Eesti Noukogude teater. Almanathhl. 1954. — Tallinn, 1955.
* *Тоом Л.* Аугуст Якобсон. — М., 1956.
* *Туpко Т.* Аугуст Якобсон // Театр. 1949. № 5. С. 20—28.

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Աղաթուփ

**Աղաթուփ** (), **ոլոռնածառ**, բակլազգների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի տերևնաթափ թփերի ցեղ։ Հայաստանում հայտնի է, ։ Տարածված է Երևանի շրջակայքում, Արարատի, Կոտայքի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին ու նախալեռնային գոտիներում։ Աճում է քարքարոտ ու չոր լանջերին, տափաստաններում։ Չորադիմացկուն է։

## Կենսաբանական նկարագիր
Տերևաթափ թուփ է՝ 2-3 մ բարձրությամբ և ցրված սաղարթով։ Հին ճյուղերի կեղևը գորշաշագանակագույն է, իսկ երիտասարդ ճյուղերինը՝ մոխրավուն կամ գորշամոխրավուն, անջատվում է երկայնական շերտով։ Ընձյուղները անկյունավոր են, ծածկված կարճ, մոխրաարծաթավուն մազմազուկով։ Ցողունը խիտ ճյուղավորվով է, բարձրությունը՝ 2-3 մ։

Տերևները զույգ փետրաձև են 3-3.5 սմ երկարությամբ, կազմված 1-5 զույգ տերևիկներից, փշանման; Տերևները բարդ, զույգափետրաձև են, հիմքում առանցքները կոշտանում են և վերափոխվում են փշերի։ Տերևիկները հակառակ ձվաձև են կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 1.5-3.5 սմ երկարությամբ և 0.3-1.1 սմ լայնությամբ, գագաթում կլորացած կամ փոսիկով, մոխրականաչավուն։

Ունդերը հակառակ ձվաձև են՝ 1-3 սմ երկարությամբ և 0.7-1.2 սմ լայնությամբ, կնճռոտ, գագաթին սուր փշով, կոշտ, մոխրադարչնագույն կամ գորշ, բազմասերմ։ Ծաղկաբույլերը հովանոցանման է, ծաղիկները՝ մանուշակագույն, հազվադեպ՝ վարդագույն մինչև սպիտակ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Նշանակություն
Դեղաբույս․ պարունակում է վիտամին E, կարոտին (A-նախավիտամին)։ Գեղազարդիչ է․ օգտագործվում է կենդանի ցանկապատների ստեղծման համար։ Միջնատասպան է։

## Տարածում
Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Չինաստանում, Մոնղոլիայում։ Հայաստանի տարածքում համդիպում է Արարատյան դաշտում, Վայքում, Մուղրիում, Արաքս գետի հովտում, անապատային ավազուտներում, չոր, քարքարոտ թեքություններում, աղուտներում։ Բարձր է գնահատվում որպես աղադիմացկուն և չափազանց չորադիմացկուն բույս։ Հայտնի է մանրէասպան հատկությամբ։

## Գրականություն
* Քո շրջապատի թփերը Լ. Վ. Հարությունյան 1984 224 էջ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Ակքան

**Ակքան**, (), **սանրափուշ**, **հովվի սանր**, ակքանազգիների ընտանիքի երկամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 15 այլ տվյալներով՝ 20, ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ , , ։ Աճում է ստորին, միջին և վերին լեռնային գոտիների թփուտներում, մացառուտներում, անտառներում, խոնավ վայրերում, որպես մոլախոտ՝ Արարատի, Տավուշի, Լոռու, Սյունիքի, Արագածոտնի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերի ցանքատարածություններում։

Ցողունը փշապատ է, բազմանիստ, բարձրությունը՝ 0,5 - 2 մ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջաեզր կամ փետրաձև կտրտված։ Ծաղկաբույլը գնդաձև կամ երկարավուն գլխիկ է, ծաղիկները՝ բաց մանուշակագույն կամ սպիտակավուն։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը քառանիստ սերմնապտուղ է։ Դեղաբույս է․ պարունակում է ալկալոիդներ, սապոնիններ, ներկանյութեր։

Կատեգորիա:Ակքանազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Դացիտ

thumb|250px|Դացիտ
**Դացիտ** (), հրաբխային թթվային ապար՝ կազմված պլագիոկլազ, քվարց, փայլար, պիրոքսեն, երբեմն՝ սանիդին միներալներից։ Կառուցվածքը հոծ կամ շերտավոր է, գույնը՝ սև կամ մոխրագույն։ Բնորոշ է դաշտային սպաթների սպիտակավուն բյուրեղիկների առկայությունը։ Առաջացնում է բրգաձև կամ գմբեթաձև ներդրումներ, հաճախ՝ լավային հոսքեր։ Տարածված է Հայաստանի Արագած, Իշխանասար, Հատիս, Գութանասար, Իրինդ և այլ հրաբխային զանգվածներում։ Դայքից պատրաստում են կենցաղային թթվակայուն իրեր, օգտագործվում է նաև որպես շինանյութ։

## Անվան ծագումնաբանություն
Դացիտ անունը ծագել է Դացիա՝ Ռումինիայի տարածքի մի մասի հռոմեական անվանումից։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
25 (թիվ)

**25** (**քսանհինգ**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 25 կարգային թիվն է կրում Փոկեա աստերոիդը։

## Այլ բնագավառներում
* 25-ը՝
:* Մանգանի ատոմային թիվն է
:* Ֆրանսիայի Դու դեպարտամենտի կարգային թիվն է
:* Ռուսաստանի Դաշնության Պրիմորիեի երկրամասի կոդն է
## Տես նաև
* 25-րդ հարավային զուգահեռական
* 25-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Վալտեր Թորոսյան

**Վալտեր Նիկողոսի Թորոսյան** (), արձակագիր, լրագրող, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

## Կենսագրություն
Վալտեր Թորոսյանը Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան №3 միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո մինչև 1958 թվականը աշխատել է որպես դերձակ, խառատ, հսկող։ 1967 թվականին ավարտել է ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը, 1981 թվականին՝ Ստեփանավանի անասնաբուծական-անասնաբուժական տեխնիկումը։ 1958-1969 թվականներին աշխատել է Վանաձորի «Կայծ» թերթի խմբագրությունում։ 1969-1970 թվականներին եղել է Վանաձորի «Կառուցող», 1970-1973 թվականներին՝ «Գուգարք» շրջանային թերթերի խմբագիրը։ 1973-1979 թվականներին աշխատել է որպես ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի քարտուղար։ 1979-1993 թթ. կրկին աշխատել է որպես «Գուգարք» թերթի խմբագիր։ Այնուհետև աշխատել է Վանաձորի «Վերածնունդ», «Արփի», «Լոռու մարզ» թերթերում և «Մաշտոց» հանդեսում։ 1993 թ. հիմնադրել է «Գրական վերնատուն» հրատարակչությունը, 2002 թ.-ից հիմնադրել և հրատարակել է հնաբնակների «Վանաձոր» հայրենակցական միության «Ջուխտ ախպուր» թերթը։

## Երկեր
* Կանչում են սարերը, Երևան, 1970, 36 էջ։
* Իմ աշխարհը, Երևան, 1974, 148 էջ։
* Լեռների տիրակալները, 1979, 216 էջ։
* Կյանքը արկածների մեջ (պատմվածքներ), Երևան 1982, 148 էջ։
* Լեռներն այրվում են կարոտից (վիպակներ), Երևան, 1984, 324 էջ։
* Կենդանի թիրախ (վեպ), 1987, 336 էջ։
* Խաչվածին մահ չկա (վեպ), Երևան, 1994, 300 էջ։
* Վանաձորը նրա պառնասն էր (Մկրտիչ Սարգսյանն իմ հուշերում), Երևան, 2003, 108 էջ։
* Որսապատում (պատմվածքներ), Երևան, 2004, 143 էջ։
* Նախնյաց հետքերով (պատմվածքներ), Երևան, 2007, 344 էջ։
* Զուլու. վիհից դեպի անդունդը, Երևան, 2008, 143 էջ։
* Կոտրած եկեղեցու լուսաբացը, Երևան, 2008, 407 էջ։

## Աղբյուր

## Արտաքին հղումներ
*Վալտեր Թորոսյան 

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Դինամո ՖԱ (Տալլին)

**«Դինամո»** (), էստոնական ֆուտբոլային ակումբ է։ Ակումբը հիմնադրվել է 1940 թ.։ Խորհրդային տարիներին ակումբը էստոնական ֆուտբոլի առաջատարներից մեկն էր. 10 անգամ կարողացել է հաղթել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի առաջնություններում, 7 անգամ նվաճել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գավաթը։ Ակումբը 3 անգամ 1992-1994 թթ. մասնակցել է Էստոնիայի Բարձրագույն լիգայի առաջնությանը, բայց հետո ակումբում սկսվեցին խնդիրներ և աստիճանաբար նահանջեց Էստոնիայի երրորդ լիգա։ 2005 թ. ակումբը կրկին հանդես եկավ Բարձրագույն լիգայում, բայց զբաղեցրեց վերջին հորիզոնականը, իսկ խփած և բացթողած գնդակների արդյունքը -129 էր։ Դրանից հետո ակումբը կրկին սկսեց իր նահանջը։

## Նվաճումներ

• Էստոնիայի ԽՍՀ-ի չեմպիոն - 1945, 1947, 1949, 1950, 1953, 1954, 1978, 1980, 1981, 1983

• Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գավաթակիր - 1946, 1947, 1949, 1953, 1972, 1979, 1983

## Ակումբն Էստոնիայի առաջնություններում

## Հայտնի ֆուտբոլիստներ

•  Արսեն Նայդյոնով

•  Վալերի Օվչիննիկով

•  Գեորգի Ռյաբով

•  Ալեքսանդր Սկորոխով

•  Անտոնին Սոչնև

## Հայտնի մարզիչներ

•  Գենադի Բոնդարենկո

•  Ալբերտ Վոլրատ

## Հղումներ

• Ակումբը foot.dk կայքում 

• Ակումբը int.soccerway.com կայքում

• Ակումբը www.weltfussballarchiv.com կայքում 

Կատեգորիա:Էստոնական ֆուտբոլային ակումբներ
Ազատության հրապարակ (Տալլին)

**Ազատության հրապարակ** (), քաղաքային հրապարակ Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի կենտրոնում։

Հրապարակի հիմնական այցեքարտը հանդիսանում է Էստոնիայի անկախության հաղթանակի սյունը, որը տեղադրվել է 2009 թ.-ին ի հիշատակ 1918—1920 թթ.-ի Էստոնիայի անկախության պատերազմի զոհերի։


Tallinn24Feb1919.jpg|
Freedom Square (Tallinn 2014).JPG|
Plaza de la Libertad, Tallin, Estonia, 2012-08-05, DD 11.JPG|
Columna de la Victoria de la Guerra de la Independencia, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 07.JPG|


## Տես նաև
* Ռատուշայի հրապարակ

Կատեգորիա:Տալլինի հրապարակներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Աղածաղիկ

**Աղածաղիկ** (), թելուկազգիների ընտանիքի միայմա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 9, Հայաստանում՝ , ։ Տարածված է Արարատյան գոգավորության նախալեռնային գոտում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է կարմիր և դեղին գիպսաբեր կավահողերում, առաջացնում «համադա» անվամբ ուրույն բուսականություն։

## Ձևաբանություն
Ցողունը թավոտ է, բարձրությունը՝ 10-40, երբեմն 60 սմ։ Սոկուլենտ է։ Տերևները մսալի են, մոխրականաչավուն, բութ կամ սրածայր ելունդներով։ Ծաղիկները դեղին են, երկսեռ, խոտանման ծաղկատրևներով։ Փոշանոթներն ունեն վառ դեղին, երբեմնէ սպիտակ բշտիկավոր ելունդ։ Ծաղկում է մայիսից սկսած։ Պտղատվության ժամանակ ծաղկապատյանի մոտ գտնվող տերևների վրա առաջանում են թևանման ծիրանագույն ընձյուղներ (մակաճներ)։ Պտուղը թևապտուղ է։ Կուլպական աղածաղիկը գրանված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Այդի Վալիկ

**Այդի Վալիկ** (, ), էստոնացի մանկագիր, բանաստեղծուհի։ Ավարտել է Տարտուի համալսարանը (1996)։

## Ստեղծագործությունը
Այդի Վալիկն առաջին հերթին հայտնի է որպես մանկական ու պատանեկան գրող։ Լույս են տեսել նաև նրա բանաստեղծությունների ժողովածուները **Ats** (Ատս) կեղծանունով։
Մեծ ճանաչում է գտել նրա «Ինչպե՞ս ես ապրում, Ա՛նն» (*Kuidas elad, Ann?*) գիրքը, որ հրատարակվել է 9 անգամ, ընդգրկվել է դպրոցական ծրագրում և թարգմանվել ֆիններեն, լատիշերեն ու լիտվերեն։

Այդի Վալիկը Kanal 2 հեռուստաալիքի «Գաղտնիքներ» (*Saladused*) ծրագրի սցենարիստն է։

## Անձնական կյանք
Այդի Վալիկն ամուսնացած է էստոնացի նկարիչ Օտյա Վալիկի (*Ott Vallik*) հետ։

## Ստեղծագործություններ
* 2001 – «Ինչպե՞ս ես ապրում, Ա՛նն» (*Kuidas elad, Ann?*)
* 2002 – «Ի՞նչ անել, Ա՛նն» (*Mis teha, Ann?*)
* 2007 – «Ի՞նչ է պատահել քեզ, Ա՛նն» (*Mis sinuga juhtus, Ann?*)

### Մանկական գրականություն
* 2005 – «Պատմություն հրեշի մասին» (*Koletise lugu*)
* 2006 – «Նակրոհոլոն կամ Ֆլորոսի ազատումը» (*Narkohollo ehk Florose vabastamine*)
* 2006 – «Քնատ շունը» (*Unekoer*)
* 2007 – «Տիրտստի ու տուրտստի» (*Tirtsti ja turtsti*)
* 2008 – «Պինտս ու Տուտսիկ I գիրք» (*Pints ja Tutsik I raamat*)
* 2009 – «Պինտս ու Տուտսիկ II գիրք» (*Pints ja Tutsik II raamat*)
* 2010 – «Ես, հավը, կովն ու տան ոգին» (*Mina, kana, lehm ja kratt*), մանկական բանաստեղծությունների ժողովածու

### Բանաստեղծություններ
* 1990 – «Ուշադրություն մի՛ դարձրեք» (*Ärge pange tähele*)
* 1995 – «Զատկի թռիչքը լուսաբացին» (*Videvikus lepatriinulend*)
* 1998 – «Ես ու Կետե Կոլվիցը» (*Mina ja Käthe Kollwitz*)
* 2001 – «Խաչբառ» (*Ristsõna*)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այդի Վալիկ 
* Էստոնական գրականությունը սկանդալի պատճառ

Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կոմպիլյացիա (գրականություն)

**Կոմպիլյացիա** (, բառացի՝ գողություն, կողոպուտ), գրական-գեղարվեստական երկ, աշխատություն (գիտական կամ ուսումնական), որոնց մտքերն ու դրույթները, տվյալներն ու փաստերը փոխ են առնված ուրիշ հեղինակներից։

Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Արվեստ
Ռույ Գոնսալես դի Կլավիխո

**Ռույ Գոնսալես դե Կլավիխո** (, ), իսպանացի դիվանագետ, ուղեգրող։

1403-1406 թվականներին եղել է Լենկթեմուրի մոտ Կաստիլիայի թագավոր Հենրի III պատվիրակության կազմում։ Պատվիրակության ցամաքային ուղին անցել է Հայաստանով (մեկնում՝ Տրապիզոն-Երզնկա-Կարին-Ալաշկերտ-Բայազետ-Մակու-Խոյ, վերադարձ՝ Խոյ-Ալաշկերտ-Անի-Կարս-Կարին-Թորթում-Տրապիզոն)։

Անցած բնակավայրերի և դրանց բնակիչների վերաբերյալ Կլավիխոն գրառումներ է արել, պահել է ճամփորդական օրագիր, որի հիման վրա հետագայում կազմել է ուղեգրություն ձեռագրերը պահվում են Իսպանիայի ազգային գրադարանում (Մադրիդ) և Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն)։

Այն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում Հայաստանի և արևելյան մի շարք երկրների տնտեսական ու քաղաքական իրավիճակի մասին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1582 թվականին, Սևիլյայում, հետագայում վերահրատարակվել և թարգմանվել է այլ լեզուներով։ Հայերեն թարգմանված են Հայաստանին վերաբերող առանձին գլուխներ ու հատվածներ։

## Երկեր
* Ruy González de Clavijo, *La embajada a Tamorlán*. Francisco López Estrada, ed. (Madrid։ Castalia, 1999).
* Ruy González de Clavijo, *Embassy to Tamerlane* tr. G. Le Strange (1928).
* Ruy González de Clavijo, *Embassy to Tamerlane, 1403-1406*, translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ