Սայմոն Նյուքոմ

**Սայմոն Նյուքոմ** (հնացած ուղղագրություն․ **Նյուքոմբ**, , ), կանադացի ծագումով ամերիկացի աստղագետ, մաթեմատիկոս և տնտեսագետ։  Հեղինակ է ավելի քան 400 գիտական աշխատությունների, 19-րդ դարավերջի առաջատար աստղագետներից մեկն է։

ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1869), Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1877), Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի (1895, թղթակից 1874-ից), օտարերկրյա թղթակից անդամ (1875) և Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1896)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կանադայում գյուղական ուսուցչի ընտանիքում, 18 տարեկանում տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Սովորել է Հարվարդում։ 26 տարեկանում նա դարձել է Վաշինգտոնի ռազմածովային ակադեմիայի մաթեմատիկայի պրոֆեսոր և Ռազմածովային աստղադիտարանի դիտորդ-աստղագետ։ Նա այս պաշտոնը զբաղեցրել է 16 տարի։ Այնուհետև նա 20 տարի ղեկավարել է Ամերիկյան ծովային աստղագիտական տարեգիրքը («Nautical Almanae»): 1897 թվականին թոշակի է անցել։ Մահացել է ծովակալի կոչումով։

## Գիտական գործունեություն
Զբաղվել է խոշոր մոլորակների շարժման ուսումնասիրության, աստղագիտական հաստատությունների որոշման և աստղերի ճշգրիտ դիրքերի կատալոգների կազմամբ։ Զբաղվել է նաև լուսնի, մոլորակների արբանյակների շարժման տեսությամբ, արևի խավարումների տեսությամբ և աստղակերպերի ծագման խնդրով։ Կատարել է աստղագիտական հաստատությունների չափում (մոլորակների առաջացում, նուտացիա, շեղում), 1866 թվականին Փարիզի միջազգային կոնֆերանսում նրա ստացած արժեքները ընդունվել են որպես միջազգային ստանդարտներ, որոշ ճշգրտումներով դրանք օգտագործվում են մինչ օրս։

1881 թվականին նա հայտնաբերել է մի օրինաչափություն, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Բենֆորդի օրենք։ 1891 թվականին կատարել է լույսի արագության չափումներ՝ ժամանակի համար ռեկորդային ճշգրտությամբ։

Նյուքոմբը մեծ էներգիա է նվիրել աստղագիտության հանրահռչակմանը։ Նրա «Հանրաճանաչ աստղագիտություն», «Աստղագիտություն բոլորի համար», «Աստղագիտությունը ընդհանուր հայտարարության մեջ» գրքերը բազմիցս վերահրատարակվել են, թարգմանվել բազմաթիվ լեզուներով։

Հաճախ կարելի է լսել, որ Նյուքոմը փորձել է գիտականորեն ապացուցել, որ օդից ծանր թռչող սարքը չի կարող թռչել Ռայթ եղբայրների թռիչքից անմիջապես առաջ։ Խստորեն ասած՝ դա չի համապատասխանում իրականությանը։ Իսկապես, 1870-ականներին Նյուքոմը շատ քննադատաբար էր վերաբերվում Սամուել Լանգլիի աշխատանքին, որտեղ նա պնդում էր, որ կարող է կառուցել թռչող մեքենա, որն աշխատում է գոլորշու շարժիչով։ Իսկ 1903 թվականին նա այլևս այդքան կատեգորիկ չի գրել․
Քսաներորդ դարում վիճակված է տեսնել բնության այն ուժերը, որոնք թույլ կտան մեզ թռչել մայրցամաքից մայրցամաք թռչունների թռիչքի արագությունից շատ ավելի մեծ արագությամբ։ Բայց եթե մենք ինքներս մեզ հարցնենք, թե արդյոք օդային թռիչքը հնարավոր է մեր ժամանակակից գիտելիքներով, արդյոք, հաշվի առնելով այն նյութերը, որոնք այժմ ունենք, պողպատի, գործվածքի և մետաղալարերի այս հավաքածուն, որը շարժվում է գոլորշու ուժով, կներկայացնի հաջող թռչող սարք, եզրակացությունը միանգամայն հնարավոր է, որը բոլորովին տարբեր կլինի։

## Հիշողություն
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ (1893), պարգևատրվել է Կոպլիի մեդալով և Թագավորական աստղագիտական ընկերության ոսկե մեդալով։ Ընդգրկված է «Մինչքեյնսյան հարյուր ամենահայտնի տնտեսագետների» ցանկում՝ ըստ Մ. Բլաուգի։

Նյուքոմի անունով են կոչվում խառնարան Լուսնի և Մարսի վրա, նրա պատվին է կոչվում Նյուքոմբիա աստղակերպը (855), որը 1916 թվականին հայտնաբերել է ռուս աստղագետ Ս. Ի. Բելյավսկին։

## Հիմնական աշխատանքներ
* «Метод и предмет политической экономии» (The Method and Province of Political Economy, 1875)
* «Исследование движения Луны» (Researches of the motion of the Moon, 1878, 1912)
* «Астрономия для всех» (Astronomy for schools and colleges, 1879)
* «Организация труда» (The Organization of Labor, 1880)
* «Принципы налогообложения» (Principles of Taxation, 1880)
* Мыльные пузыри социализма (Soap-bubbles of Socialism, 1890)
* «The elements of the four inner planets and the fundamental constants of astronomy», 1895)
* «A compendium of spherical astronomy», 1906)

## Տես նաև
* Անիտա Նյուքոմ Մաքգի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* *Իվանյան Է. Ա.* Նյուքոմ (Նյուքոմբ) Սայմոն // Ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների հանրագիտարան. XVIII-XX դարեր, Մոսկվա. Միջազգային հարաբերություններ, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* *Երեմեևա Ա. Ի.* Սայմոն Նյուքոմ (1835-1909), ծննդյան 175-ամյակի առթիվ
* Ս. Նյուքոմի կենսագրությունը և մատենագիտությունը

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Պարահոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թերահավատներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Կանադացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի վավերագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Կանադացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Կանադացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ