Սիլվեստր Գրեհեմ

**Սիլվեստր Գրեհեմ** (; ), ամերիկացի պրեսբիտերական քահանա և դիետոլոգ բարեփոխիչ։ Նա համոզված բուսակեր էր և սթափության շարժման կողմնակից և քարոզել է ամբողջահատիկ հացի օգտագործումը: Նրա քարոզչությունից ոգեշնչված ստեղծվել են գրեհեմի ալյուր, գրեհեմի հաց և գրեհեմ կրեկեր արտադրանքները։

ԱՄՆ-ում հայտնի է եղել որպես «Բուսակերության հայր»։

## Մանկություն և երիտասարդություն
Գրեհեմը ծնվել է 1794 թվականին Կոնեկտիկուտ նահանգի Սաֆիլդ քաղաքում, 17 երեխաների ընտանիքում՝ 70-ամյա հոր և հոգեկան հիվանդ մորից: Երկու տարեկանում Սիլվեստրը կորցրել է հորը և ապրել տարբեր ազգականների հետ։ Նրա բարեկամներից մեկը պանդոկ է վարել, և Գրեհեմն աշխատել է այնտեղ։ Այս աշխատանքի ընթացքում Սիլվեստրը սկսել է ատել հարբեցողությունը և երդվել է չխմել, ինչը նրան շատ է տարբերել իր հասակակիցներից: Նա հաճախ է հիվանդացել և բաց թողել դպրոցի շատ դասեր։

Գրեհեմն աշխատել է որպես գյուղատնտեսական աշխատող, հավաքարար և ուսուցիչ։ Այնուհետև 20 տարեկանում ընդունվել է Ամհերսթ քոլեջի նախապատրաստական ​​դպրոցը՝ մտադրվելով դառնալ իր հոր և պապի պես նախարար։ Սակայն նա ստիպված է եղել թողնել ուսումը՝ համադասարանցիների կողմից հրահրված սկանդալի պատճառով, ըստ որի՝ նա անպատշաճ հարաբերությունների մեջ է մտել մի կնոջ հետ։ Այնուամենայնիվ, հենց այդ ուսումնառության տարիներին բացահայտվել է Գրեհեմի հռետորական տաղանդը։

Նախապատրաստական ​​դպրոցից հեռացնելուց հետո Գրեհեմը նյարդային պոռթկում է ունեցել և տեղափոխվել Լիթլ Քոմփթոն, Ռոդ Այլենդ՝ վերականգնվելու: Այնտեղ նա հանդիպել և ամուսնացել է մի կնոջ հետ, ով կերակրել է նրան առողջությունը բարելավելով: Նա մասնավոր կերպով սովորել է աստվածաբանություն և 1828 թվականին սկսել է աշխատել որպես շրջիկ քարոզիչ Բաունդ Բրուքի, Նյու Ջերսիի պրեսբիտերական եկեղեցու համար:

## Կարիերա
1830 թվականին Գրեհեմը ընդունել է Ֆիլադելֆիայի սթափության ընկերությունում () իրեն առաջարկված պաշտոնը։ Վեց ամիս անց նա թողել է այդ պաշտոնը, որպեսզի կենտրոնանա առողջապահական քարոզների վրա։

Գրեհեմը դարձել է բուսակեր 1829-1851 թվականներին Եվրոպայում տարածված խոլերայի համաճարակի ընթացքում, երբ ամերիկացիները վախեցած էին, որ հիվանդությունը կարող է հասնել ԱՄՆ։ Ըստ այդ ժամանակվա բժիշկների` խոլերայից պաշտպանվելու լավագույն միջոցը շատ միս ուտելն է, պորտվեյն խմելը և բանջարեղենից խուսափելը։ Միևնույն ժամանակ, հասարակության մեջ լայնորեն տարածված է եղել այն համոզմունքը, որ խոլերան Աստծո կողմից ուղարկված պատիժ է։

Ֆիլադելֆիայի սթափության ընկերությունը, ի տարբերություն այն ժամանակվա բազմաթիվ նմանատիպ կազմակերպությունների, ղեկավարվոել է ոչ թե հոգևորականների, այլ բժիշկների կողմից։ Նրանք հիմնականում մտահոգված են եղել ալկոհոլի օգտագործման առողջական հետևանքներով։ Աշխատելով այս ընկերությունում՝ Գրեհեմը կարող էր հանդիպել ամերիկյան բուսակերության երկու այլ հիմնադիրների՝ Ուիլյամ Մեթքալֆին, ով անգլիացի հոգևորական էր և Ֆիլադելֆիայում հիմնել է բուսակերական եկեղեցի, ինչպես նաև Ուիլյամ Օլքոթին՝ ֆիլադելֆիացի բժշկին, ով գրել է բուսակերության մասին և ստեղծել Ամերիկայի առաջին բուսակերական խոհարարական գիրքը։

Գրեհեմն անձամբ դասավանդել է ֆիզիոլոգիա և հանգել է այն եզրակացության, որ միսն ու ալկոհոլը նույնքան խթանիչ են չափից շատ ուտելու համար, որքան մոլեգնությունը, և որ դրանք վնասում են թե՛ մարմինը, թե՛ հոգին, ինչպես նաև քայքայում են ընտանիքներն ու հասարակությունը։ Նրա համոզմունքների վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ֆրանսիացի բժիշկ Ֆրանսուա Բրուսեի «Ֆիզիոլոգիայի տրակտատը», որը հրատարակվել է Ֆիլադելֆիայում 1826 թվականին և ըստ որի` սնունդը մեծ ազդեցություն ունի մարդկանց առողջության վրա։

Գրեհեմը նաև հետաքրքրված է եղել գերմանացի քիմիկոս Ֆրիդրիխ Ակկումի գրքով՝ **«**Տրակտատ սննդամթերքի կեղծարարության և խոհարարական թույների մասին**»**, որտեղ հեղինակը խստորեն քննադատել է սննդում քիմիական հավելումների օգտագործումը, հատկապես՝ հացում։ Նրա մեկ այլ աշխատություն՝ **«**Տրակտատ լավ և սննդարար հաց պատրաստելու արվեստի մասին**»**, նույնպես գրավել էր Գրեհեմի ուշադրությունը։ Այդ ժամանակահատվածում ցորենի ալյուրը հաճախ քիմիկատներով է մշակվել՝ փչացած հոտը քողարկելու և սպիտակեցնելու նպատակով։ Բացի այդ, հացը պատրաստվել է չափազանց մանր աղացած ալյուրից, որը Գրեհեմը համարել է «տանջանք» օրգանիզմի համար, և պարունակել գարեջրի խմորիչ, որն էլ ավելի է նվազեցնում դրա սննդարար արժեքը։

Ինչպես բազմաթիվ սթափության շարժման հետևորդներ, Գրեհեմը կասկածանքով է վերաբերվել ֆիզիկական հաճույքներին, հատկապես՝ սեռական մղումներին։ Նա համոզված է եղել, որ դրանք բորբոքում են տռփանքը և վնասում ոչ միայն մարդկանց, այլև ընտանիքներին ու ողջ հասարակությանը։ Գրեհեմի հայացքների վրա մեծ ազդեցություն են թողել Աստվածաշունչը և քրիստոնեական աստվածաբանությունը, որոնք նրա մոտ արտահայտվել են ուրույն է ձևով։ Նա հավատացել է, որ մարդիկ պետք է սնվեն միայն բուսական մթերքով, ինչպես Ադամն ու Եվան Եդեմական պարտեզում, և համոզված է եղել, որ ժանտախտն ու մյուս հիվանդություններն առաջացել են այն պատճառով, որ մարդկությունն ապրել է՝ անտեսելով բնության օրենքները։ Գրեհեմը կոչ է արել մարդկանց պահպանել հոգեկան խաղաղություն, խուսափել անհանգստությունից և չհրաժարվել առաքինի կյանքից։ Հնարավոր է, որ նա առաջիններից է, ով պնդել է, որ սթրեսը հիվանդությունների առաջացման հիմնական պատճառներից է։

Այս հայացքներից ելնելով, Գրեհեմը ստեղծել է իր կրոնական ուսմունքները և սննդակարգը, որոնք ուղղված են եղել մարդկանց, ընտանիքներին և հասարակությանը մաքրությանն ու առողջության պահպանմանը։ Նրա հիմնական սկզբունքներն էին՝ մաքուր ջուր խմելն ու բուսական սննդակարգին հետևելը։ Գրեհեմի սննդակարգի հիմքում ընկած էր տնային պայմաններում պատրաստված, կոշտ աղացած ալյուրից թխված հացը, որը պետք է լիներ առողջարար և բնական՝ առանց ավելացված համեմունքների կամ այլ «խթանիչների»։ Նրա ուսմունքի համաձայն, մարդիկ պետք է վարեին խիստ կարգապահ կյանք՝ քնեին կոշտ անկողիններում և խուսափեին տաք ջրում լողանալուց։

Նրա խորհուրդները կարելի է համարել կանխարգելիչ բժշկության վաղօրինակ դրսևորում։ Գրեհեմի հատուկ ուշադրությունը ալյուրի աղացմանն ու տնային թխման մշակույթին արտացոլում է նրա տեսլականը Ամերիկայի մասին. ըստ նրա, կինը պետք է զբաղվեր տնային տնտեսությամբ և հոգ տաներ ընտանիքի առողջության մասին՝ այնպես, ինչպես իր կինը հոգ էր տանում իր մասին։ Գրեհեմը հավատացել է, որ նման սննդակարգը կկանխի մարդկանց «պղծված մտքերը» և կխոչընդոտի ինքնաբավարարմանը, որը, ըստ նրա, հանգեցնում էր կուրության և վաղաժամ մահվան։ Նրա 1834 թվականին հրատարակված **«**On Self-Pollution**»** աշխատությունը մեծապես նպաստել է ինքնաբավարարման հանդեպ վախի տարածմանը նախապատերազմյան Ամերիկայում։ Նա պնդել է, որ պատանեկան ինքնաբավարարումը հատկապես վտանգավոր է երեխաների համար, քանի որ նրանց վերարտադրողական օրգանները դեռևս լիարժեք չեն ձևավորվել։

Գրեհեմը հմուտ և աշխույժ քարոզիչ է եղել, և նրա յուրահատուկ ուղերձը, որը համադրում էր հայրենասիրությունը, աստվածաբանությունը, սննդակարգը, կենսակերպը և սթափության շարժման արդեն տարածված գաղափարները, մեծ ուշադրություն գրավեց։ Նրա ուսմունքն առավելապես հետաքրքրել է թե՛ վախեցած հասարակությանը, թե՛ զայրացած հացթուխներին ու մսավաճառներին, ինչպես նաև բժշկական հաստատություններին։ 1832 թվականին, երբ խոլերայի համաճարակը հասավ Նյու Յորք, Գրեհեմի հետևորդները, կարծես թե, մնում էին ավելի առողջ, ինչը մեծացրեց նրա համբավը։ 1837 թվականին, երբ նա հրատարակեց իր առաջին գիրքը՝ **«**Տրակտատ հացի և հացաթխման մասին**»**, նրա դասախոսությունները Նյու Յորքում և Բոստոնում մեծ հետաքրքրություն առաջացրին։ Բոստոնի դասախոսությունը խափանվել է մսագործների և հացթուխների անկարգությունների սպառնալիքի պատճառով։

«Գրեհեմականությունը» դարձավ շարժում, երբ Գրեհեմի համբավը սկսեց տարածվել։ Նրա քարոզներից ոգեշնչված մարդիկ սկսեցին մշակել և վաճառել Գրեհեմի ալյուրը, Գրեհեմի հացը և Գրեհեմի կրեկերները։ Սակայն ինքը՝ Գրեհեմը, չէր ստեղծել և չէր հաստատել որևէ կոնկրետ ապրանք և երբեք գումար չէր ստացել դրանց վաճառքից։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն թողեցին բազմաթիվ ամերիկացիների վրա, այդ թվում՝ Ջոն Հարվի Քելլոգի, ով հիմնեց Բեթլ Քրիկի սանատորիան, և Հորաս Գրիլիի, ով հայտնի լրագրող ու հասարակական գործիչ էր։

; Ամերիկյան ֆիզիոլոգիական միություն

1837 թվականին գնդապետ Ջոն Բենսոնը, Սիլվեստր Գրեհեմը և Ուիլյամ Օլքոթը Բոստոնում հիմնեցին Ամերիկյան ֆիզիոլոգիական միությունը ()՝ խթանելու Գրեհեմիզմը, որը տևեց ընդամենը երեք տարի։ Հասարակության առաջին նախագահը Օլկոտն էր։ Մեկ տարի անց հասարակությունը գրանցեց 251 հոգու անդամ, այդ թվում՝ 93 կին։ Այս հասարակությունը չպետք է շփոթել Ամերիկյան ֆիզիոլոգիական ընկերության հետ, որը հիմնադրվել է 1887 թվականին։

Լաուրա Ջ. Միլլերը մեկնաբանեց, որ Ամերիկյան ֆիզիոլոգիական ընկերակցությունը «ամենահայտնի ասոցիացիան էր, որը խթանում էր բնական սնուցման սկզբունքները մինչև Ամերիկյան բուսակերների միությունը հիմնադրվեց 1850 թվականին»: Ընկերության շատ անդամներ տառապում էին քրոնիկ հիվանդություններից և դառնում բուսակերներ: Այն անվանվել է «հավանաբար առաջին բացառապես բուսակերների կազմակերպությունը Միացյալ Նահանգներում»։ Այս հասարակությունը նաև ամերիկյան առաջին բնական հիգիենայի կազմակերպությունն է։ APS-ի նշանավոր անդամներից էր Մերի Գով Նիքոլսը, ով դասախոսություններ էր կարդում կանանց առողջական խնդիրների մասին:

1837 թվականին Ս. Գրեհեմը և Դևիդ Քեմփբելը հիմնեցին «Առողջության և երկարակեցության Գրեհեմ ամսագիրը»(): Այն «նախատեսված էր ցույց տալու փաստերով և հիմնավորելու բանականությամբ ու սկզբունքներով մարդկային կյանքի մասին գիտությունը, ինչպես սովորեցրել է Սիլվեստր Գրեհեմը»: Ամսագիրը խմբագրվել է APS-ի քարտուղար Դևիդ Քեմփբելի  () կողմից, և ընդհանուր առմամբ հրատարակվել է հինգ հատոր: 1840 թվականին ամսագիրը միավորվել է Օլկոտի «Առողջապահության գրադարանի» () հետ։ 0

; Ամերիկյան բուսակերների միություն

1850 թվականին Ուիլյամ Մետկալֆը, Ուիլյամ Օլքոթը, Ռասել Թրեյլը և Ս. Գրեհեմը հիմնադրեցին Ամերիկյան բուսակերների միությունը Նյու Յորքում: Ամերիկյան հասարակությունը ստեղծվել է 1847 թվականին Մեծ Բրիտանիայում հիմնադրված բուսակերների միության օրինակով:

## Մահ
Գրեհեմը մահացել է 57 տարեկանում՝ իր տանը Նորթհեմփթոնում (Մասաչուսեթս նահանգ)։ Նրա մահը դարձել է նրա գաղափարների քննադատության և գուշակությունների աղբյուր։ Պատմաբան Սթիվեն Նիսենբաում գրել է, որ Գրեհեմը մահացել է «իր սեփական խստությունների խախտումից հետո՝ վայելելով լիկյոր և միս՝ վերջին հուսահատ փորձը՝ վերականգնելու իր առողջությունը»։

Գրեհեմին այցելած Ռասել Թրալը նշել է, որ վերջինս հրաժարվել էր խիստ բուսակերական սննդակարգից և բժշկի խորհրդով միս էր ուտում արյան շրջանառության բարելավման համար։ Թրալը գրել է, որ մահվանից առաջ Գրեհեմը զղջում էր այդ որոշման համար և «լիովին ու անկեղծորեն հավատում էր բուսական սննդի տեսությանը, ինչպես նկարագրված էր նրա աշխատություններում»։

Գրեհեմի մահից հետո բուսակերները հեռացան գրեհեմիզմից: Սակայն նրա գաղափարները լայն տարածում գտան XX դարում։

Պարենի պատմաբանները Գրեհեմին անվանում են Ամերիկայի ամենավաղ նորաձև դիետոլոգներից մեկը։

## Մատենագրություն
; Գրեհեմի հիմնական աշխատանքները

Նրա բազմաթիվ հրապարակումներից ամենահայտնին «Դասախոսություններ մարդկային կյանքի գիտության վերաբերյալ» երկհատորյակն է, որը հրատարակվել է Բոստոնում 1839 թվականին (), մի քանի անգամ վերահրատարակվել է Միացյալ Նահանգներում և լայնորեն տարածվել Մեծ Բրիտանիայում: Նրա մեկ այլ հայտնի գիրքն է «Դասախոսություններ երիտասարդներին մաքրաբարոյության մասին»():

## Տես նաև
* Պրեսբիտերականներ
* Բուսակերություն
* Մաքսմիլիան Բիրխեր-Բեները՝ շվեյցարացի բժիշկը, ով ստեղծել է մյուզլին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Բուսակերներ
Կատեգորիա:Բուսակերություն