Ջրհեղեղ Իսպանիայում (2024)

**Ջրհեղեղ Իսպանիայում**, տարերային աղետ Իսպանիայում, որը տեղի է ունեցել 2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։ Տեղատարափ անձրևը, որը առաջացել է մեկուսացված ցածր ճնշման բարձր մակարդակով գոտուց, ավելի քան մեկ տարվա մթնոլորտային տեղումներ բերեց Իսպանիայի հարավ-արևելյան մի քանի շրջաններում, ներառյալ Վալենսիայի համայնքը, Կաստիլիա-Լա Մանչան և Անդալուզիան: Դրա արդյունքում առաջացած ջրհեղեղը հանգեցրել է 223 մարդու մահվան, 93 անհետ կորածների և զգալի նյութական վնասների։ Սա Իսպանիայի պատմության մեջ ամենասարսափելի բնական աղետներից մեկն է՝ հաստատված մահվան դեպքերի քանակով։

Թեև նախկինում էլ նման հորդառատ անձրևներ եղել են տարածաշրջանում, ջրհեղեղը, հավանաբար, ավելի ինտենսիվ է եղել կլիմայի փոփոխության պատճառով, և աղետներին տեղական իշխանությունների վատ արձագանքը, հավանաբար ավելի է խորացրել մարդկային կորուստները: Ջրհեղեղից հետո և՛ ազգային կառավարությունը, և՛ կամավորական և ոչ առևտրային կազմակերպությունները մոբիլիզացվել են՝ օգնելու մաքրման և վերականգնմանը:

## Նախապատմություն
Վալենսիայի պատմության ընթացքում աղետալի ջրհեղեղների մասին հաղորդագրություններ են գրանցվել՝ սկսած 14-րդ դարից մինչև մեր օրերը: 1957 թվականին Վալենսիայում տեղի ունեցած ջրհեղեղը, որն առաջացել էր եռօրյա «սառը կաթիլ» երևույթից (, տերմին, որն օգտագործվում է Իսպանիայում և Ֆրանսիայում աշնանային անձրևները նկարագրելու համար), ինչը հանգեցրեց Տուրիա գետի զգալի վարարմանը, որին զոհ գնաց առնվազն 81 մարդ։ Տարերային աղետի պատճառով` Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի կառավարությունը հավանություն է տվել Տուրիա գետի երթուղին Վալենսիա քաղաքից հարավ՝ իր սկզբնական հունից երեք կիլոմետր հեռավորության վրա փոխելու ծրագրին:

2019 թվականի սեպտեմբերին Վեգա Բախա դել Սեգուրայում ջրհեղեղի հետևանքով վեց մարդ զոհվեց։ Որպես ապագա ջրհեղեղների դեպքերին արձագանքելու միջոց, Շիմո Պուչի կառավարությունը ստեղծեց Վալենսիայի արտակարգ իրավիճակների բաժանմունքը: 2023 թվականի Վալենսիայի տարածաշրջանային ընտրություններից հետո Կառլոս Մազոնի կառավարությունը փակեց միավորումը, որը համարում էր «ավելորդ ծախս»։

2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Պետական ​​օդերևութաբանական գործակալության (AEMET) օդերևութաբան Խուան Խեսուս Գոնսալես Ալեմանը նախազգուշացրել է, որ առաջիկա «սառը կաթիլը» կարող է վերածվել հզոր փոթորիկի: Ի սկզբանե նրա հայտարարությունը արժանացել է ծաղրի ու կլիմայի փոփոխությունը հերքողների կողմից մեղադրվել «խուճապահարության» մեջ «X» սոցիալական մեդիա հարթակում։

## Բնապահպանական գործոններ
Վալենսիան գտնվում է գետի հունի երկայնքով ալյուվիալ հարթավայրում, ինչն այն դնում է ջրհեղեղների բարձր ռիսկի տակ։ Երբ հորդառատ անձրևները համընկնում են կոնվեկտիվ փոթորիկի հետ, որի ժամանակ ծովի մակարդակը հակված է բարձրանալու, հոսքը հատկապես խախտվում է, և ջրհեղեղի վտանգը կրկնապատկվում է: Ամենաշատ անձրև ստացած տարածքները չեն հեղեղվել, բայց նրանք, ում աշխարհագրությունն ավելի հակված է ջրի կուտակմանը, հեղեղվել են, օրինակ՝ ծայրամասային համայնքները, բայց ոչ քաղաքի կենտրոնը, որտեղ հին գետի հունը վերածվել է զբոսայգու` 1986 թվականին Տուրիայի այգին:

Երկրորդ մորֆոլոգիական առանձնահատկությունը երրորդական ժամանակաշրջանի լեռներն են։ Մայրցամաքից ժայռերով բաժանված ամպերը արագորեն ընկնում են տեղումների մեջ։ Օրինակ՝ Վալենսիայի հարավում գտնվող Օլիվա քաղաքը 1972 թվականից հետո 20 ինտենսիվ ջրհեղեղ է ապրել:

Երրորդ գործոնը ափամերձ գոտու ինտենսիվ ուրբանիզացումն է: Անթափանց մակերևույթները (օրինակ՝ ճանապարհները և շենքերը) խոչընդոտում են ջրի ներթափանցմանը գետնին: Ջուրը կուտակվում է հարթ մակերեսի վրա և լրացուցիչ պահպանվում է մետր երկարությամբ ափամերձ լեռնաշղթայով։ Երբ արտահոսքը կանխվում է, և ջուրը կուտակվում է, տեղի է ունենում հանկարծակի հորդացում: Ծովի մակարդակի բարձրացումն էլ ավելի կմեծացնի արտահոսքի ժամանակը մինչև օրեր կամ նույնիսկ շաբաթներ:

1997-2007 թվականներին ինտենսիվ շինարարություն է իրականացվել, որը անշահավետ է ստացվել։ 2024 թվականի ամառվանից հետո ծովի անսովոր բարձր ջերմաստիճանը նպաստեց մեծ ուղղահայաց ուղղություններով շարժվող ամպերի ձևավորմանը։

## Ջրհեղեղ
### Վալենսիայի ինքնավար համայնքում

2024 թվականի հոկտեմբերի 29-ից սկսած «սառը կաթիլը» կտրուկ հեղեղումներ բերեց Իսպանիայի հարավում և հարավ-արևելքում, հիմնականում՝ Վալենսիայի շրջանում: Ժամը 06:42-ին Պետական ​​օդերևութաբանական գործակալությունը (AEMET) եղանակային նարնջագույն նախազգուշացում է հայտարարել Վալենսիայի հարավում: 20 րոպեից էլ քիչ անց Վալենսիայի նավահանգիստը հայտարարեց, որ փակվելու է: Ժամը 07:36-ին AEMET-ը հայտարարեց եղանակային կարմիր նախազգուշացում Վալենսիայի ներքին շրջանների համար և բարձրացրեց իր նախկին նախազգուշացումը ամենաբարձր մակարդակի վրա: Այդ պահին Պլանա դ'Ուտիելում արդեն հորդառատ անձրև էր գալիս: Ժամը 10:30-ի դրությամբ շտապօգնության ծառայությունները Ռիբերայում դուրս են բերել մարդկանց մեքենաներից:

Ժամը 11:30-ին Չիվայի կիրճում՝ սեզոնային հոսքը վարարել է և հեղեղել համայնքը, Չիվայում օրվա՝ 8 ժամվա ընթացքում գրանցվել է մոտ 500 միլիմետր տեղումներ: Ժամը 11:45-ին արտակարգ իրավիճակների ծառայությունները ահազանգ են տվել Մագրո գետի երկայնքով գտնվող համայնքներին։ Ժամը 12:00-ին Մագրոն ափերից դուրս է եկել Ուտիելում, որտեղ տեղումների քանակը գրանցվել է 200 մմ: Ուտիելի քաղաքապետ Ռիկարդո Գաբալդոնը հայտնել է, որ ջրի մակարդակը երեք մետր բարձրության վրա է, մի քանիսը մնացել են թակարդում, իսկ մյուսները անհայտ կորել են: Վալենսիայի համալսարանը, որը նախօրեին դադարեցրել էր դասերը հորդառատ տեղումների կանխատեսման պատճառով և տարիներ առաջ ստեղծել էր արտակարգ իրավիճակների կոմիտե, որոշեց կեսօրին դադարեցնել բոլոր ուսումնական, վարչական, հետազոտական ​​և մշակութային գործունեությունը բոլոր կամպուսներում և համալսարանի տարածքում: Ժամը 12:20-ին շտապօգնության ծառայությունները ահազանգել են Պոյոյի կիրճի երկայնքով գտնվող համայնքներին: Հաջորդ ժամին փոթորկից տուժած համայնքները մնացել էին առանց էլեկտրականության կամ հեռախոսային ծառայության: Կեսօրին Վալենսիայի նահանգային խորհուրդը իր բոլոր աշխատողներին ուղարկեց տուն՝ պատճառաբանելով, որ «բնակչության համար շատ մեծ վտանգ կա»՝ կապված «սառը կաթիլի» հետ: Ժամը 14:00-ի դրությամբ բոլոր գրասենյակները փակ էին։ Պայպորտայում գտնվող Պոյոյի կիրճում գրանցվել է մոտավորապես 2300 m3·s-1 հոսքի առավելագույն արագություն:

Ժամը 13:00-ին Վալենսիայի նախագահ Կառլոս Մազոնը մամուլի ասուլիս է հրավիրել, որում պնդել է, որ փոթորկի ուժգնությունը կնվազի մինչև ժամը 18:00-ն։ Սակայն ժամը 17:35-ի դրությամբ արտակարգ իրավիճակների ծառայություններն արդեն ահազանգեր էին տալիս Մագրո և Ջուկար գետերի վարարման վերաբերյալ։ Ժամը 18:00-ին Տուրիս քաղաքը 10 րոպեում գրանցել է 42 մմ տեղումներ և սահմանել իսպանական նոր ռեկորդ՝ մեկ ժամում 179,4 մմ: Ժամը 18:30-ին Պոյո գետը Տոռենտեում դուրս է եկել ափերից և հոսել հոսանքով ներքև՝ հեղեղելով Հորտա Սուդ շրջանի մի քանի բնակավայրեր: Շատ մարդիկ զոհվեցին, իսկ մյուսները պատսպարվեցին V-30 մայրուղու վրա կամ առևտրի կենտրոններում։

Ժամը 19:25-ին Պիկանիա քաղաքի կամուրջը ավերվել է բարձրացող ջրերի հետևանքով։ Ժամը 20:11-ին Վալենսիայի ժեներալիտետը SMS հաղորդագրություն է տարածել՝ խորհուրդ տալով Վալենսիայի քաղաքացիներին մնալ տանը: Ժամը 20:36-ին Իսպանիայի կառավարությունը հարցում է ստացել Վալենսիայի համայնքում Արտակարգ իրավիճակների ռազմական ստորաբաժանման միջամտության մասին։ Ժամը 21:00-ին կրկին հայտնվել է Կառլոս Մազոնը՝ ջրհեղեղները «աննախադեպ իրավիճակ» հայտարարելու համար։ Հոկտեմբերի 30-ի կեսգիշերին մոտ Մազոնի սոցիալական մեդիայի թիմը ջնջեց թվիթը, որում նա պնդում էր, որ փոթորիկը կվերանա:

[200px|thumb|right|2024 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Նուևա Տուրիա գետը, որը ձևավորվել է 1973 թվականին, դուրս է եկել ափերից՝ խնայելով [Վալենսիա քաղաքը։]]
Հարավային պլանը գետի նոր հուն է Տուրիայի համար, որը կառուցվել է 1957 թվականի աղետալի ջրհեղեղից հետո, սակայն այն միայն պաշտպանել է Վալենսիա քաղաքը մեծ վնասներից: Միայն Պայպորտա քաղաքի էպիկենտրոնում 62 մարդ է մահացել։ Ի վերջո, ջրհեղեղից տուժել են Հորտա Սուդի բոլոր բնակավայրերը և ամենաշատը Կամպո դե Տուրիայում ու Ռեկենա Ուտիելում:

### Այլ տարածաշրջաններ
[thumb|Փոթորկի ամպեր [Անդալուզիայի և Էստրեմադուրայի վրա, 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին:]]
Անդալուզիայում փոթորիկը սողանքներ է առաջացրել և վնասել շենքերին, ճանապարհներին, կամուրջներին և գյուղատնտեսական հողատարածքներին։ Քաղաքացիական գվարդիան ստիպված է եղել փրկել մի քանի մարդու։ Օդերևութաբանները կանխատեսում են, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 31-ին տարածաշրջանին նոր փոթորիկներ կհարվածեն։

Հեղեղվել է նաև Մուրսիայի տարածաշրջանը, թեև ավելի քիչ, քան մյուս շրջանները։ Ջրհեղեղը հասել է նաև Արագոնի Տերուել և Սարագոսա պրովինցիաներ։

Հորդառատ ջրհեղեղի ժամանակ արված մի քանի տեսանյութեր ցույց են տվել, թե ինչպես են քաղաքացիական անձինք բռնվել ծառերից՝ դիմակայելու ջրի արագ հոսքին, իսկ Կաստիլիա-Լա Մանչայի Լետուր մունիցիպալիտետում 30 մարդ հայտնվել է սելավաջրերի թակարդում: Մունիցիպալիտետում հայտնել են երկու զոհված կնոջ և հինգ անհետ կորածների մասին։ Նոյեմբերի 5-ին զոհերի թիվը հասել է հինգի։

Նոյեմբերի 3-ի գիշերը Բարսելոնայի Մարտորել, Կաստելդեֆելս և Գավա քաղաքների փողոցները հեղեղվել են անձրևի հետևանքով։ Տուժել են նաև Սիտխեսն ու Տառագոնան։

## Զոհեր և վնասներ
Ջրհեղեղի հետևանքով զոհվել է առնվազն 217 մարդ, այդ թվում՝ 211-ը՝ Վալենսիա պրովինցիայում, ևս երկուսը Կաստիլիա-Լա Մանչայում և մեկը՝ Անդալուզիայում։ Նրանց թվում էին երկու տղամարդ Կոլումբիայից և Միացյալ Թագավորությունից, և երկուսը Չինաստանից։ Ըստ AEMET-ի գլխավոր կլիմայագետ Խոսե Անխել Նունյեսի՝ մահացության դեպքերի մեծ մասը տեղի է ունեցել այն վայրերում, որտեղ անձրև չի եղել:

Նոյեմբերի 3-ի դրությամբ Վալենսիայում առնվազն 2000 մարդ է անհետ կորած ճանաչվել, հիմնականում՝ ընտանիքի անհետ կորած անդամների հետ կապված շտապ օգնության հեռախոսահամարով կանչերից: Եվս հինգը անհետ կորել են Կաստիլիա-Լա Մանչայում: Անհայտ կորածների թվում են Իսպանիայի ռումինական համայնքի 16 անդամներ։

Ջրհեղեղը զգալիորեն վնասել է շենքերն ու ենթակառուցվածքները՝ քշելով մեքենաները և ռելսերից դուրս բերելով արագընթաց գնացքը, սակայն դրա մոտ 300 ուղևորներից ոչ մեկը չի տուժել: Վալենսիայում 1800 ձեռնարկություն է ավերվել, ևս 4500-ը՝ վնասվել։

## Հետևանքներ
[thumb|[Ալջինետում փոթորկից ավերված բնակելի շենքի ճակատը։]]
[thumb|Ջրհեղեղի հետևանքով ավերածություններ [Կատարոխայի զբոսայգիներում և փողոցներում։]]
Իսպանական «Administrador de Infraestructuras Ferroviarias» երկաթուղային օպերատորը դադարեցնում է Վալենսիայի բոլոր երկաթուղային ծառայությունները՝ մինչև իրավիճակը կարգավորվի: Սա ներառում էր Վալենսիայից Մադրիդ արագընթաց երկաթուղային ծառայությունների և Վալենսիայի բոլոր մերձքաղաքային գնացքների դադարեցումները: Ավելին, ջրհեղեղները և դրան հաջորդած վթարները արգելափակել են Autovía A-3/E-901, Autovía A-7/E-15 հիմնական մայրուղիների և այլ ճանապարհների մասերը: «Metrovalencia»-ն դադարեցրել է ծառայությունները, հատկապես ծանր տուժել են քաղաքի հարավային գծերը: Սպասվում էր, որ սպասարկման բնականոն վերականգնման համար ամիսներ կպահանջվեն։

Հորդառատ անձրևների և քամիների պատճառով Վալենսիայի օդանավակայանից շեղվել է 12 չվերթ, ևս 10 ժամանում և մեկնում այնտեղ չեղարկվել է։ Մալագայի օդանավակայանում հոկտեմբերի 29-ին չեղարկվել կամ փոխվել են բազմաթիվ չվերթեր, մինչև հոկտեմբերի 30-ին չվերսկսվեց բնականոն երթուղիները:

Քանի որ արտակարգ իրավիճակների հեռախոսահամարը ողողված է եղել միջադեպերի մասին հաղորդումներով, շատ մարդիկ սոցիալական ցանցերից օգնություն են խնդրել իրենց կամ ընտանիքի անդամների համար: Վալենսիայի համայնքի Չեստե քաղաքում գտնվող Ռիկարդո Տորմո ավտոմրցուղին օգտագործվել է որպես օգնության կենտրոն, սակայն վնասված մուտքով: Նոյեմբերի 17-ին նախատեսված «Valencia MotoGP»-ն չեղյալ հայտարարվեց, կազմակերպիչները պլանավորում են միջոցառումը անցկացնել այլուր:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Supermercat Consum d'Alginet amb la façana i part de l'edifici derruït pel tornado (Alginet, Ribera Alta).jpg|Վալենսիայի Ռիբերա Ալտա շրջանում գտնվող Ալջինետ քաղաքում խանութի ճակատի փլուզման հետևանքով բազմաթիվ մեքենաներ վնասվել են: 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 աղետներ Իսպանիայում