open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հերման Հեյերմանս

մինի
**Հերման Հեյերմանս** (անգլ.՝ Herman Heijermans, ), նիդերլանդացի գրող։

Հիմնադրել և խմբագրել է «Դե Ցոնգ Գիդս» («De, Jonge Gids», 1897—1901) հանդեսը։ Հեյերմանսի արձակ գործերին, առանձնապես «Ադամանդների քաղաք» (1904) վեպին բնորոշ է սոցիալ-քննադատական ուղղվածությունը։ «Գետտո» (1899), «Ցոթերորդ պատվիրանը» (1900), «Բոլոր վշտացյալներին» (1905) դրամաներում քննադատել է բուրժուական հասարակության բարոյական հիմքերը։ Աշխատավորության պայքարին են նվիրված «Բարի հույս» (1901), «Գլյուքաուֆ» (1911) պիեսները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Луначарский А. В., Заметки философа, "Образование", 1906, декабря, с. 90—91;
* Дикий А. Д., Повесть о театральной юности, М., 1957, с. 211—32;
* Karsten G., H. Heijermans..., Amst., 1934;
* Flaxman S., H. Heijermans and his dramas. The Hague, 1954;
* Schilp С. A., H. Heijermans, Amst., 1967;
* Jong E. de, H. Heijermans en de vernieuwing van het Europese drama, Groningen, 1967.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների քաղաքական գործիչներ
Վահագն Թումասյանի անվան մարզադաշտ

**«Վահագն Թումասյանի անվան մարզադաշտ»**, ֆուտբոլի մարզադաշտ Հայաստանի Կոտայքի մարզի Աբովյան քաղաքում։ Այն բացվել է 1966 թ. և նախատեսված է եղել տեղավորելու 5500 հանդիսական։ Մինչև 2006 թ., այն հայտնի էր որպես «Կոտայք» մարզադաշտ, Աբովյան քաղաքի «Կոտայք» ֆուտբոլային ակումբի անվամբ։ Երբ թիմը լուծարվեց 2006 թ., մարզադաշտը ստացավ «Աբովյանի քաղաքային մարզադաշտ» անունը։ Նույն տարում, մարզադաշտը սեփականաշնորհվեց Մուլտի Գրուպ ՓԲ ընկերությանը, որը այն մասնակիորեն նորոգեց։

2006 թ. նորոգությունների արդյունքում, բարելավվեց խոտածածկը և տրիպունաները ամբողջովին օժտվեցին նստատեղերով։ Մարզադաշն այժմ կարող է տեղավորել 3,946 հանդիսական։

Աբովյանի քաղաքային մարզադաշտը նաև ծառայում է որպես Հայաստանի ռեգբիի ազգային հավաքականի տնային հանդիպումների անցկացման վայր։

2022 թվականին մարզադաշտը կրկին անվանափոխվել է՝ ստանալով 44-օրյա պատերազմի հերոս Վահագն Թումասյանի անունը։

## Ծանոթագրություններ

մ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Հայաստանում
Հիդրավլիկական ուժեղացուցիչ

**Հիդրավլիկական ուժեղացուցիչ**, հիդրավլիկական գործադիր մեխանիզմների կառավարող օրգանները տեղաշարժող և միաժամանակ կառավարող ներգործությունն ուժեղացնող սարք։ Հիմնականում օգտագործում են դրոսելային և շիթային կառավարմամբ հիդրավլիկական ուժեղացուցիչներ։ Առավել տարածված դրոսելային կառավարմամբ հիդրավլիկական ուժեղացուցիչներում սահափականի միջոցով մղակը տեղաշարժելով և հեղուկը ճնշման տակ կառավարող օրգան մղելով կարգավորում են ճնշումն աշխատանքային խցերում։ Հիդրավլիկական ուժեղացուցչի ուժեղացման գործակիցն ըստ հզորության հաճախ անցնում Է 100000-ից։ Հիդրավլիկական ուժեղացուցիչը կիրառում են, օրինակ, ինքնաթիռներում՝ ղեկերը կառավարելու համար։

Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Հիդրավլիկական շառավիղ

**Հիդրավլիկական շառավիղ**, հեղուկի հոսքի լայնական հատվածքի հիդրավլիկական բնութագիր, որն արտահայտվում է այդ հատվածքի մակերեսի և նրա, այսպես կոչված, թրջված պարագծի (պարագծի այն մասը, որով հոսքը հպվում է պատերին) հարաբերությամբ։ Հիդրավլիկական շառավղի մեծությունը կախված է հունի լայնական հատվածքի չափերից և ձևից։ Հեղուկով լցված կլոր հատվածքով խողովակի հիդրավլիկական շառավիղը հավասար է տրամագծի քառորդին, մեծ լայնություն ունեցող բաց հուների համար այն ընդունվում է հավասար հոսքի միջին խորությանը։ Հիդրավլիկական շառավիղը լայնորեն օգտագործում են հիդրավլիկական հաշվարկներում։

Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Հիդրոլակոլիթ

**Հիդրոլակոլիթ** (< հիդրո... և լակոլիթ), հավերժական սառածության զոնայում առաջացած բազմամյա փքման թումբ, որի միջուկը կազմված է սառույցի հոծ ոսպնյակից կամ սառույցով հերթագայվող սառած գրունտից։ Բարձրությունը 25-40 մ է և ավելի, լայնությունը՝ 200 մ։ Գմբեթաձև է, ուղղաձիգ լանջերով։ Տարբերում են Հիդրոլակոլիթ-ի երկու գենետիկական տիպ՝ անդրբայկալյան (գոյանում է ստորերկրյա աղբյուրի ելքի տեղում) և յակուտյան (առաջանում է լճային իջվածքի կամ ճահճացած ցածրության հատակում՝ սառչելու դեպքում)։ 

Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Անդրկովկաս և Արարատ

**Անդրկովկաս և Արարատ** լրիվ *Անդրկովկաս և Արարատ. 1876 թ աշնանը ուղևորության ընթացքում արված նոթեր* (), Ջեյմս Վիսկոնտ Բրայսի 1876 թվականին հրատարակած գիրքն է։ Նյութը հարուստ է ազգագրական, ժողովրդագրական և աշխարհագրական տվյալներով, ներազգային հարաբերությունների վերլուծություններով, ամենօրյա կյանքի պատումներով։ Գրքում շատ կարևոր հատված է նվիրված հայերին և Հայկական հարցին։

## Պատմություն
Գիրքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1877 թվականի սեպտեմբերին, նոյեմբերին լույս է տեսել գրքի երկրորդ հրատարակությունը։ Երրորդ անգամ գիրքը վերահրատարակվել է 1878 թվականին, սակայն ամենակարևորը չորրորդ՝ 1896 թվականի հրատարակությունն էր, որտեղ հեղինակը կարևոր լրացումներ է արել։ Գիրքն ի սկզբանե բաղկացած է եղել 11 գլուխներից, իսկ վերջին վերահրատարակության ժամանակ ավելացվել է 12-րդ գլուխը (Հայկական հարցը քսան տարիները։ , որը նվիրված է հայկական հարցին։

## Քաղվածքներ գրքից

Կատեգորիա:1877 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հիդրոթերմալ հանքավայրեր

մինի|հանք
**Հիդրոթերմալ հանքավայրեր** (հիդրո... և հուն. θερμός— ջերմ, տաք), հանքավայրեր, որոնք մտնում են են մագմատիկ խմբի մեջ և ձևավորվել են հրային ապարների սառեցման ու բյուրեղացման ընթացքում առաջացած գերտաքացած ջրային լուծույթների նստվածքներից։ Հիդրոթերմալ հանքավայրերի ճնշող մեծամասնությունը ծագմամբ կապված է գրանիտոիդների և միայն փոքր մասը՝ ալկալային ու հիմքային-գերհիմքային մագմաների հետ։ Ըստ առաջացման ջերմաստիճանի հիդրոթերմալ հանքավայրերի շարքում սովորաբար առանձնացնում են երեք խումբ՝ բարձր ջերմաստիճանային (400°— 300&nbsp;°C), միջին ջերմաստիճանային (300°—200&nbsp;°C), ցածր ջերմաստիճանային (200°—50&nbsp;°C)։ Այդ ստորաբաժանումը համապատասխանում է Վ. Լինդգրենի դասակարգման մեջ ընդունված հիպոթերմալ, մեզոթերմալ և էպիթերմալ տերմիններին։ Սակայն անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն հանքավայրերի առաջացման ջերմաստիճանը, այլ նաև խորությունը (կամ ճնշումը), ըստ որի հանքավայրերը ենթաբաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ 
# չափավոր ու մասամբ մեծ խորություններում և 
# փոքր խորություններում ու մերձմակերևութային պայմաններում առաջացած հանքավայրեր։

Այդպիսով, հիդրոթերմալ հանքավայրերի համար հնարավոր է առանձնացնել վեց ենթախմբեր՝ բարձր ջերմաստիճանային (չափավոր ու փոքր խորությունների), միջին ջերմաստիճանային (չափավոր ու փոքր խորությունների) և ցածր ջերմաստիճանային (նույն ենթաբաժանումով)։ Հանքավայրի առաջացման ջերմաստիճանն ու խորությունը և նրա տեղն այս կամ այն ենթախմբի մեջ որոշելու համար մշակված են որոշակի չափանիշներ։ Բարձր ջերմաստիճանային հանքավայրերը վճռական դեր են խաղում անագի, վոլֆրամի, բիսմութի, ոսկու, գրաֆիտի, ֆլոգոպիտի, թանկարժեք քարերի, միջին ջերմաստիճանայինները՝ պղնձի, մոլիբդենի, կապարի, ցինկի, ոսկու, ուրանի, քրիզոտիլ-ասբեստի, տալկի, մագնեզիտի, պիեզոքվարցի, ցածր ջերմաստիճանայինները՝ սնդիկի, ծարիրի, ոսկու, արծաթի, իսլանդական սպաթի, ագատի, ալունիտի, ինչպես նաև պղնձի, կապարի ու ցինկի, բարիտի ֆլյուորիտի արդյունահանման համար։ Առաջացման ջերմաստիճանով հանքավայրն այս կամ այն խմբին դասելու համար, բացի հանքանյութերի կազմությունից, մեծ նշանակություն ունի հանքապարունակ ապարների փոփոխությունների բնույթը։ 

Կատեգորիա:Հիդրոթերմալ հանքավայրեր
Հիդրոմեկուսիչ նյութեր

մինի|հիդրոմեկուսիչ
**Հիդրոմեկուսիչ նյութեր**, շինարարական կոնստրուկցիաները, շենքերն ու կառույցները ջրի և քիմիապես ագրեսիվ հեղուկների (թթուներ, հիմքեր և այլն) ազդեցությունից պաշտպանելու համար օգտագործվող նյութեր։ Ըստ նշանակման տարբերում են հակազտիչ, հակակոռոզիոն և հերմետացնող հիդրոմեկուսիչ նյութեր, ըստ հիմնական նյութի տեսակի՝ ասֆալտային, միներալային, պլաստմասսային և մետաղական։ Ասֆալտային հիդրոմեկուսիչ նյութեր կիրառում են փոշու, ավազի և խճի խառնուրդից պատրաստված նավթային բիտումների տեսքով։ Բիտումները և ասֆալտներն օգտագործում են կառույցների մակերևույթների ներկման, սվաղման, դեֆորմացիոն կարերի խտացման համար, ինչպես նաև հատային հիդրոմեկուսիչ նյութերի պատրաստման ժամանակ։ Միներալային հիդրոմեկուսիչ նյութերի համար հիմք են ծառայում ցեմենտները, կավը և այլ հանքային կապակցանյութեր։ Կիրառում են ներկա և սվաղապատվածքների համար, հակազտիչ պաշտպանության դեպքում՝ զանգվածային հիդրոմեկուսիչ կոնստրուկցիաների համար։ Պլաստմասսային հիդրոմեկուսիչ նյութեր օգտագործում են ներկման, սվաղման և պաստառապատման միջոցով մակերևույթների հիդրոմեկուսացման, ինչպես նաև կառույցների դեֆորմացիոն կարերի խտացման համար։ Մետաղական հիդրոմեկուսիչ նյութեր արույրից, պղնձից, կապարից, սովորական կամ չժանգոտվող պողպատից պատրաստված թերթեր են, որոնք օգտագործվում են առավել պատասխանատու դեպքերում (ռեզերվուարներ, ամբարտակներ, դիաֆրագմաներ)՝ մակերևութային հիդրոմեկուսացման և դեֆորմացիոն կարերի խտացման համար։ Մետաղական հիդրոմեկուսիչ նյութեր աստիճանաբար փոխարինվում են պլաստմասսային հիդրոմեկուսիչ նյութերով և ապակե պլաստիկներով։
 

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Հիդրոգենացում

**Հիդրոգենացում** (լատ. hidrogenium— ջրածին), հիդրում, քիմիական տարրերին և միացություններին ջրածնի միացման կատալիտիկ ռեակցիա։ Հակադարձ ռեակցիան՝ քիմիական միացություններից ջրածնի պոկումը, կոչվում է դեհիդրոգենացում։ Հիդրոգենացումն և դեհիդրոգենացումն օքսիդավերականգնման ռեակցիաներ են և միմյանց հետ կապված են շարժուն հավասարակշռությամբ, օրինակ, էթիլսպիրտի կատալիտիկ փոխարկումը քացախալդեհիդի՝ 
:C_2H_5OH{\rightleftarrows}CH_3CHO + H_2։ 
Ջերմաստիճանի բարձրացումը և ջրածնի ճնշման ցածրացումը նպաստում են քացախալդեհիդի, իսկ հակառակ դեպքում՝ էթիլսպիրտի առաջացմանը։ Որպես հիդրոգենացման կատալիզատորներ օգտագործում են մետաղներ (Fe, Pt, Ni, Co, Pd և այլն), օքսիդներ (NiO, Cr_2O_3 և այլն), սուլֆիդներ (WS_2, MoS_2, Cr_nS_m և այլն)։ Հիդրոգենացման ժամանակ կատալիզատորի մակերևույթին ադսորբվում են ջրածինը և հիդրոգենացվող մոլեկուլները՝ առաջացնելով ակտիվ կոմպլեքս, որը հետագայում փոխարկվում է հիդրոգենացման վերջնանյութի։ Ըստ հիդրոգենացվող նյութերի և կատալիզատորների բնույթի, հիդրոգենացումը կարող է ընթանալ սենյակային կամ բարձր (մինչև 500&nbsp;°C) ջերմաստիճաններում, նորմալ կամ մինչև 1000 մթն ճնշման տակ, ավտոկլավներում։ Տարբերում են հիդրոգենացման ռեակցիաների երեք խումբ. 
# ջրածնի միացումը քիմիական տարրերին կամ չհագեցած միացություններին՝  
2. վերականգնում՝ ջրածնի միաժամանակյա միացումով՝ 
3. ջրածնի միացում՝ ֆունկցիոնալ խմբի միաժամանակյա պոկումով կամ ցիկլի բացումով։ Վերջին տիպի ռեակցիաները կոչվում են նաև հիդրոգենոլիզ։

Կատալիզատորների բնույթից և բաղադրությունից կախված միևնույն նյութի հիդրոգենացման ժամանակ կարելի է ստանալ տարբեր նյութեր, օրինակ, արդյունաբերության մեջ ածխածնի ենթօքսիդը (CO) ցինկքրոմային օքսիդների առկայությամբ, 300—400&nbsp;°C-ում և ջրածնի 20—30 Մն/մ² (200—300 կգ/սմ²) ճնշման տակ հիդրոգենացնելիս առաջանում է մեթիլսպիրտ։ Նույն կատալիզատորի այլ բաղադրության դեպքում կարելի է սինթեզել բարձրամոլեկուլային սպիրտներ, տարբեր կատալիզատորների առկայությամբ՝ բենզին, պինդ պարաֆիններ, թթվածին պարունակող օրգանական միացություններ։ Հիդրոգենացման են ենթարկվում նաև ալդեհիդները, նիտրիլները և կրկնակի կապերով միացությունները։ Արդյունաբերության մեջ հիդրոգենացմամբ ստանում են մեթիլսպիրտ, ամոնիակ, կապրոնի և նայլոնի արտադրության միջանկյալ նյութեր և այլն, հեղուկ ճարպերի հիդրոգենացմամբ՝ մարգարին։ Հիդրոգենացումը լայնորեն կիրառվում է միջանկյալ նյութերի ստացման համար, օրինակ, ֆենոլից ցիկլոհեքսանոլ, բենզոլից ցիկլոհեքսան, ադիպինաթթվի դինիտրիլից հեքսամեթիլենդիամին, անիլինից ցիկլոհեքսիլամին։

Կատեգորիա:Օրգանական ռեակցիաներ
Հիդրոմեխանիկա

**Հիդրոմեխանիկա** ( < հիդրո... և մեխանիկա), հիդրոաերոմեխանիկա, մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է հեղուկ կամ գազանման միջավայրերի շարժման և հավասարակշռության օրինաչափությունները, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը միմյանց և պինդ մարմինների հետ։

Հիդրոմեխանիկա անվանումը, որը տվել է Բեռնուլին 1738 թվականին, ներկայումս լիովին չի արտահայտում, հետևապես նաև չի ընդգրկում գիտության այդ բնագավառի բոլոր հարցերը։ Այդ իսկ պատճառով այն փոխարինվել է հիդրոաերոմեխանիկա (հեղուկների և գազերի մեխանիկա) տերմինով։ Հիդրոմեխանիկան բաղկացած է հիդրոստատիկա և հիդրոդինամիկա ենթաբաժիններից։

Հիդրոմեխանիկայում հեղուկների և գազերի իրական մոլեկուլային կառուցվածքի փոխարեն ընդունվում է նյութական միջավայրի իդեալականացված մոդել, որն օժտված է երկու հիմնական հատկություններով՝ անընդհատությամբ (անխզելիությամբ) և շարժունությամբ (հոսունությամբ)։ 
մինի|ձախից|Գազային միջավայր
Հիդրոմեխանիկայում հոծ միջավայրը դիտվում է որպես մեծ թվով, այսպես կոչված, «հեղուկ մասնիկներից»։ Այդ մասնիկների չափերն անհամեմատ փոքր են տվյալ հեղուկի (գազի) ուսումնասիրվող տիրույթի կամ դրա հետ փոխազդող պինդ մարմնի չափերից, սակայն բավականաչափ մեծ են մոլեկուլի ազատ վազքի ճանապարհից։

Ընդունելով հեղուկը որպես հոծ միջավայր, իսկ հիմնական ֆիզիկական մեծությունները՝ կետի կոորդինատների և ժամանակի անընդհատ ֆունկցիաներ, կարելի է տիրույթը դիտել որպես ֆիզիկական մեծությունների սկալյար կամ վեկտորական դաշտ։ Հեղուկի կամ գազի շարժման դիֆերենցիալ հավասարումների հիմնական համակարգը արտածվում է դասական մեխանիկայի և թերմոդինամիկայի ընդհանուր օրենքներից։ Զանգվածի պահպանման օրենքը հիդրոմեխանիկաում հանգեցնում է անխզելիության հավասարմանը, էներգիայի պահպանման օրենքը՝ էներգիայի հաշվեկշռի հավասարմանը, իսկ շարժման քանակի պահպանման օրենքը՝ շարժման հավասարմանը։

Ինչպես հեղուկները, այնպես էլ գազերն ունեն ներքին շփում կամ մածուցիկություն։ Գործնականում օգտագործվող հեղուկների և ոչ նոսր գազերի համար կիրառելի է լարվածության թենզորի բաղադրիչների և դեֆորմացիայի արագությունների գծային կապի վերաբերյալ Նյուտոնի օրենքը։ Իրական հեղուկների մեծ մասի համար ընդունվում է շփման ուժի նյուտոնյան տեսքը (նյուտոնյան հեղուկներ)։ Հեղուկների և գազերի ներքին շփումն արհամարհելիս դրանք կարելի է դիտել որպես իդեալական։

## Պատմություն
Հիդրոմեխանիկան որպես մեխանիկայի ինքնուրույն բաժին ձևավորվել է 18-րդ դարում։ 1755 թվականին Էյչերը ստացավ իդեալական հեղուկի շարժման դիֆերենցիալ հավասարումները և տվեց ճնշման դինամիկական սահմանումը։ 19-րդ դարի առաջին կեսին առաջացան հիդրոմեխանիկաի երկու նոր ճյուղավորումներ, մածուցիկ հեղուկի դինամիկա և գազային դինամիկա։ 1821 թվականին Նավիեն մշակեց մածուցիկ հեղուկի դինամիկայի հիմունքները, որոնք հետագա զարգացում ստացան Ատոքսի աշխատություններում։ Հեղուկում պինդ մարմնի շարժման ընդհանուր տեսությունը զարգացում ստացավ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ 20-րդ դարի 40-ական թվականների կազմավորվեց հիդրոմեխանիկաի նոր բաժին՝ մագնիսական հիդրոմեխանիկա, որն ուսումնասիրում է գերձայնային և հիպերձայնային արագություններով շարժվող իրական համասեռ և ոչ համասեռ գազերի, պլազմայի, տիեզերական գազադինամիկայի, կենսաֆիզիկայի, կենսամեխանիկայի հարցերը և ոչ նյուտոնյան հեղուկների մեխանիկան։

Կատեգորիա:Հիդրոմեխանիկա
Ջրաբանություն

**Ջրաբանություն** (, հիդրոլոգիա), գիտություն, որը զբաղվում է բնական ջրերի և նրանցում ընթացող երևույթների ու պրոցեսների ուսումնասիրությամբ։

Երկրաֆիզիկական գիտություն է՝ սերտորեն կապված աշխարհագրական, երկրաբանական և կենսաբանական գիտությունների հետ։ Ուսումնասիրության առարկան ջրային օբյեկտներն են (օվկիանոսներ, ծովեր, գետեր, լճեր, ջրամբարներ, ճահիճներ), ձնածածկույթի, սառցադաշտերի, ստորերկրյա ջրերի ձևով և հողերում խոնավության կուտակումները։ Ժամանակակից հիդրոլոգիաի հիմնական խնդիրներն են՝ բնության մեջ ջրի շրջապտույտի ուսումնասիրումը, մարդու գործունեության ազդեցությունը նրա վրա, ջրային օբյեկտների ռեժիմի և հիդրոլոգիական տարրերի (ջրի մակարդակ, ծախս, ջերմաստիճան և այլն) անալիզի, դրանց տատանումների օրինաչափությունների բացահայտումը։ Հիդրոլոգիաի գործնական կիրառումը ջրային ռեսուրների ժամանակակից վիճակի գնահատումն է, նրանց ապագայի կանխագուշակումը և ռացիոնալ օգտագործման հիմնավորումը։ Կապված ջրային օբյեկտների առանձնահատկությունների և նրանց ուսումնասիրման մեթոդների հետ հիդրոլոգիան բաժանում են՝ օվկիանոսագիտության (ծովերի հիդրոլոգիա), ցամաքի հիդրոլոգիայի (կամ ցամաքի մակերեսային ջրերի հիդրոլոգիա) և հիդրոերկրաբանության (ստորերկրյա ջրերի հիդրոլոգիա )։ Որպես գիտություն ձևավորվել է 20-րդ դարի սկզբներին։ 

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Հիդրոէլևատոր

**Հիդրոէլևատոր** (հիդրո... և էլևատոր), շիթային պոմպ, նախատեսված է հեղուկները և հիդրոխառնուրդները խողովակաշարով բարձրացնելու և տեղափոխելու համար։ Հիդրոէլևատորի աշխատանքը հիմնված է ծայրափողակին տրվող ջրի շիթի մեքենայի, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիան մեծ հեռավորությունների վրա հաղորդելու հնարավորության հայտնագործմամբ։ ԽՍՀՄ-ի շատ շրջաններում, ինչպես նաև ՀԽՍՀ-ում, երկար տարիներ հիդրոէլևատորն էլեկտրաէներգետիկայի միակ ճյուղն էր։ 1963 թվականից հանրապետության էներգետիկան դարձել է կոնդենսացիոն, հիդրավլիկական, ջերմաէլեկտրակենտրոնների և ատոմային էլեկտրակայանների համալիր։ 

Կատեգորիա:Էներգետիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրաէներգետիկա
Լեոնարդ Բլումֆիլդ

**Լեոնարդ Բլումֆիլդ** (, ), ամերիկացի լեզվաբան, Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր, ռոմանագերմանական լեզվաբանության մասնագետ, նկարագրական (դեսկրիպտիվ) լեզվաբանության հիմնադիրներից մեկը, ամերիկյան լեզվաբանական ընկերության նախագահ (1935-ից)։

Զբաղվել է ամերիկյան հնդկացիական լեզուների ուսումնասիրությամբ։ Վաղ շրջանում կրել է երիտքերականների, ինչպես նաև Վիլհլեմ Վունդտի հոգեբանական դպրոցի որոշակի ազդեցությունը, իսկ հետագայում, 1920-ականներից սկսած, մերժել է նրա ավանդույթները, լեզվի օբյեկտիվ վերլուծության սկզբունքը համարել լեզվաբանական նկարագրության ձևականացումը։ Իր լեզվաբանական տեսական հայացքները Բլումֆիլդը ամփոփել է «Լեզու» (1933) աշխատության մեջ, որտեղ ամերիկյան բիհևիորիստական հոգեբանական տեսանկյունից լեզուն դիտել է իբրև մարդկային վարքի ձևերից մեկը, այն կտրելով գիտակցությունից՝ որակել որպես տարբերակված ու կոորդինացված ազդանշանների համակարգ, տվյալ իրավիճակով պայմանավորվող մեխանիկական գործունեություն։

## Հիմնական աշխատություններ
* *Introduction to the Study of Language*. New York։ Holt and Co., 1914. — ISBN 90-272-1892-7.
* *Tagalog texts with grammatical analysis*. Urbana, Illinois, 1917 — U. of Illinois studies in language and literature, 3.2-4. (համահեղինակ՝ Alfredo Viola Santiago).
* *Menomini Texts*. New York, 1928. — American Ethnological Society Publications 12. — ISBN 0-404-58162-5.
* *Language*. New York։ Holt and Co., 1933. — ISBN 0-226-06067-5, ISBN 90-272-1892-7.
** ռուսերեն թարգմանություն՝ Л. Блумфилд. *Язык*. М., 1968.
* Menomini morphophonemics // *Travaux du Cercle Linguistique de Prague* 1939, 8, 105—115.
* *Linguistic aspects of science*. Chicago։ University of Chicago Press, 1939.
* *Outline guide for the practical study of foreign languages*. Baltimore, 1942.
* *The Menomini language*. New Haven։ Yale University Press, 1962.
* Charles F. Hockett (ed.), *A Leonard Bloomfield Anthology*. Bloomington։ Indiana University Press, 1970. — ISBN 0-226-06071-3.

## Աշխատություններ նրա մասին
* Hall, Robert A. Jr. *Leonard Bloomfield: Essays on his life and work*. Amsterdam։ Benjamins 1987. — ISBN 90-272-4530-4.
* Hockett, Charles F. Leonard Bloomfield։ after fifty years // *Historiographia linguistica* 1999, 26/3, 295—311.
* Fought, John G. Leonard Bloomfield’s linguistic legacy։ later uses of some technical features // *Historiographia linguistica* 1999, 26/3, 313—332.

## Աղբյուրներ
* ՀՍՀ, հատոր 2, էջ 455։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ‎
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:Ստրուկտուրալիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Հիդրոձայնագիտություն

255px|մինի|Հիդրոլոկատորի աշխատանքը
**Հիդրոձայնագիտություն** ( < հիդրո.., և ձայնագիտություն), ձայնագիտության բաժին, որը ստորջրյա լոկացիայի և կապի նպատակներով ուսումնասիրում է ձայնային ալիքների տարածումը իրական ջրային միջավայրում (օվկիանոսներում, ծովերում, լճերում)։ Ջրում ձայնն ավելի ուշ է մարում, քան, ասենք, օդում, այդ պատճառով ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարությունը մեծ է։ Ընդ որում լաբորատոր փորձերում վերջինս ավելի մեծ է ստացվում, քան բնական պայմաններում։ Պատճառն այն է, որ բնական պայմաններում դրսևորվում են ձայնի բեկունակությունը, ցրումն ու կլանումը։ Բեկունակությունը պայմանավորված է ջրի հատկությունների անհամասեռությամբ։ Ձայնի տարածման արագությունը ջրում կախված է նաև տարվա եղանակից, օրվա ժամից և այլն։ Հորիզոնի նկատմամբ որոշ անկյուն կազմող ձայնային ճառագայթները թեքվում են, ընդ որում թեքման ուղղությունը կախված է միջավայրում ձայնի արագությունների բաշխումից։ Ամռանը, երբ ջրի վերին շերտերն ավելի տաք են, քան ստորին շերտերը, ճառագայթները թեքվում են դեպի ներքև և հիմնականում անդրադառնում հատակից՝ կորցնելով էներգիայի զգալի մասը։ Ձմռանը, ընդհակառակը, վերին շերտերը սառչում են, և ճառագայթները թեքվում են դեպի վերև՝ բազմակի անդրադարձման ենթարկվելով ջրի մակերևույթից, էներգիայի կորուստն այս դեպքում զգալիորեն ավելի քիչ է։ Այդ պատճառով ձմռանը ձայնի տարածման հեռահարությունն ավելի մեծ է, քան ամռանը։ Բեկունակության հետևանքով գոյանում են, այսպես կոչված, մեռյալ գոտիներ, այսինքն՝ աղբյուրից ոչ հեռու գտնվող տիրույթներ, որտեղ լսելիությունը բացակայում է։ Բեկունակության առկայությունը կարող է հանգեցնել նաև ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարության մեծացմանը (գերհեռահարություն)։ Առաջանում է ստորջրյա յուրատեսակ ձայնային անցուղի, որը հնարավորություն է տալիս նույնիսկ միջին ինտենսիվության ձայնը գրանցել հարյուր և հազարավոր կմ հեռավորությունից։ Այդ անցուղու առանցքից շեղված ճառագայթները բեկունակության հետևանքով ձգտում են նորից ընկնել անցուղու մեջ։ Բարձր հաճախականության ձայնի (ուլտրաձայն) տարածման վրա ազդում են բնական ջրամբարներում առկա մանր անհամասեռությունները՝ միկրոօրգանիզմները, գազի պղպջակները և այլն, որոնք կլանում կամ ցրում են ձայնային ալիքները և կրճատում նրանց տարածման հեռահարությունը։ Այս հանգամանքով է պայմանավորված ստորջրյա ռևերբերացիայի երևույթը, որը խանգարիչ դեր է կատարում հիդրոձայնագիտության գործնական կիրառումների, մասնավորապես հիդրոլոկացիայի համար։ Ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարությունը սահմանափակվում է նաև ծովի սեփական աղմուկներով (ալեբախություն, ձկների և ծովային կենդանիների արձակած ձայներ և այլն)։ Հիդրոձայնագիտությունը գործնական լայն կիրառություններ ունի, քանի որ ձայնը ստորջրյա կապի միակ հնարավոր միջոցն է։ Իբրև ճառագայթիչներ և ընդունիչներ օգտագործում են էլեկտրադինամիկական, պիեզոէլեկտրական և մագնիսաստրիկցիոն ճառագայթիչները, հիդրոֆոնը։ Հիդրոձայնագիտության կարևոր կիրառություններից են էխոլոտը, հիդրոլոկատորը, որոնք ծառայում են ծովագնացության, ձկնարդյունաբերական հետախուզության, ռազմական նպատակների համար։

Կատեգորիա:Հիդրոձայնագիտություն
Հիդրոհանգույց

[240px|մինի|[Ձորագետի ջրաէլեկտրակայանը]]

**Հիդրոհանգույց**, հիդրոտեխնիկական կառույցների հանգույց, տեղաբաշխմամբ և համատեղ աշխատանքի պայմաններով միավորված հիդրոտեխնիկական կառույցների խումբ։ Ըստ հիմնական նշանակության հիդրոհանգույցները լինում են էներգետիկ, ջրատրանսպորտային, ջրառու և այլն։ Հիդրոհանգույցները գլխավորապես կոմպլեքսային են և միաժամանակ կատարում են ջրատնտեսական մի քանի ֆունկցիաներ։ Տարբերում են ցածր ճնշման, երբ վերին և ստորին բյեֆների ջրի մակարդակների տարբերությունը (ճնշումը) չի գերազանցում 10 մ, միջին ճընշման (10-40 մ) և բարձր ճնշման (40 մ-֊ից ավելի)։

Կատեգորիա:Ջրատեխնիկական կառույցներ
Համամասնություն

thumb|Համամասնությունը մաթեմատիկայում․ ''y'' փոփոխականն ուղիղ համեմատական է ''x'' փոփոխականին՝ ~0,6 համաչափության հաստատունով
**Համամասնություն**, համաչափություն պլաստիկ արվեստներում, ստեղծագործության տարրերի, նաև առանձին տարրերի և ամբողջության չափային հարաբերակցումը։ Մասնավորապես տարբերակում են ճարտարապետական և մարդու մարմնի, դեմքի համամասնություններ։ ճարտարապետական համամասնությունները մեծությունների (գծային չափերի, մակերեսների, ծավալների) տարածական հարաբերությունների որոշակի համակարգ է, որի շնորհիվ ներդաշնակվում են կառույցի մասերը, և ստեղծվում է ամբողջական ճարտարապետական կերպար։ Համամասնությունների տարբեր համակարգեր պայմանավորված են գիտության մակարդակով, տվյալ ժամանակի գեղագիտությամբ, արվեստի ընկալման ազգային առանձնահատկություններով, բնության մեջ գոյություն ունեցող համամասնություններով են։ Համամասնությունների համակարգերը հիմնվում են պարզ ամբողջական թվերի (թվաբանական կամ այսպես կոչված մոդուլային համակարգ) հարաբերությունների կամ երկրաչափական եղանակների վրա, որոնց միջոցով ստացվում են իռացիոնալ հարաբերություններ (օրինակ, քառակուսու անկյունագծի հարաբերությունը նրա կողմին, տես՝ Ոսկե հատում)։ Հնարավոր է նաև թվաբանական և երկրաչափական համակարգերի զուգակցումը։ Մարդու մարմնի համամասնությունների համակարգերում որպես միավոր ընդունվում է գլխի չափը, մատնահատվածը։ Համամասնության մասին պատկերացումները ծագել և կազմավորվել են Հին աշխարհի ճարտարապետների, նկարիչների գործունեության ընթացքում։ Ճարտարապետության և դիզայնի բնագավառում իրերի և պարամետրերի ժամանակակից միօրինականացման պայմաններում համամասնությունների համակարգերի մշակումը մեծ նշանակություն ունի։ Ճարտարապետության մեջ համամասնություն տերմինի փոխարեն օգտագործվում է համաչափություն։

Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Միջառարկայական բնագավառներ
Կատեգորիա:Կիրառական մաթեմատիկա
Մեքենայի հիդրոհաղորդակ

**Հիդրոհաղորդակ մեքենայի**, էներգիայի աղբյուրի և այդ էներգիան հեղուկի միջոցով փոխակերպելու ու դեպի գործարկվող մեքենան փոխադրելու սարքավորման համախումբ։ Որպես էներգիայի աղբյուր օգտագործում են էլեկտրական կամ ջերմային շարժիչներ, ճնշման տակ գտնվող հեղուկ և այլն։ Կախված հիդրավլիկական փոխանցման տեսակից հիդրոհաղորդակները լինում են. 
# հիդրոստատիկական (ծավալային)
# հիդրոդինամիկական
# խառը
## Ծավալային հիդրոհաղորդակ
Ծավալային հիդրոհաղորդակը թույլ է տալիս կամայական բեռնավորման դեպքում, մեծ ճշգրտությամբ պահպանել կամ փոփոխել մեքենայի արագությունը, ճիշտ վերարտադրել պտտական կամ ետադարձ-համընթաց շարժման տրված ռեժիմները։ Առավելապես կիրառվում է մետաղահատ հաստոցներում, մամլիչներում, թռչող ապարատների, նավերի, ծանր ավտոմոբիլների կառավարման համակարգերում, ջերմային շարժիչների, հիդրոտուրբինների ավտոմատ կառավարման և կարգավորման համակարգերում։ 
## Դինամիկական հիդրոհաղորդակ
Դինամիկական հիդրոհաղորդակը հնարավորություն է ընձեռում իրականացնել միայն պտտական շարժում։ Կիրառում են նավերում՝ պտուտակների հաղորդակի ինչպես նաև ստացիոնար տեղակայանքներում՝ ՋԷԿ-երի սնման պոմպերի օդափոխիչների հաղորդակի համար և այլն։ 
## Խառը հիդրոհաղորդակ
Խառը հիդրոհաղորդակի օրինակ է դրոշմման մամլիչների առանձին կոնստրուկցիաների հաղորդակը, որտեղ էներգիան էլեկտրաշարժիչից վերցվում է կենտրոնախույս պոմպով, որը հեղուկը մատուցում է հիդրավլիկական գլանին, վերջինս էլ շարժման մեջ է դնում մամլիչի աշխատանքային գործիքը։

Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Ջորջթաունյան տղաներ

մինի|Ջորջթաունյան տղաների խմբակային լուսանկար

**Ջորջթաունյան տղաներ**, Կանադայի կողմից իրականացված մարդասիրական առաջին միջազգային միջոցառումը, որ կազմակերպվել է Կանադայի հայկական նպաստամատույց ընկերակցության (Armenian Relief Association of Canada) ջանքերով։ Հայոց ցեղասպանության տուժածներին ուղղված մարդասիրական օգնության շրջանակներում Կանադա են տեղափոխվում հայ որբեր։ Առաջին 50 տղաները Կանադա են ժամանում 1923 թվականին։ Հաջորդ տարի Կանադա են հասնում ևս 40 որբեր։ 1928 թ. բոլոր 109 տղաները տեղափոխվում են Ջորջթաուն քաղաք և հետագայում այդ քաղաքի անվամբ կոչվում *Ջորջթաունյան տղաներ*։

Հայ տղաները բնակվում, աշխատում ու կրթություն են ստանում Ջորջթաունի մետ գտնվող մի ագարակում։ Նրանք սովորում են վարել ագարակի գործերը։ այս ընթացքում նրանց մեծապես աջակցում է կանադահայ գործարար Արիս Ալեքսանյանը։ Վերջինիս օգնությամբ տղաները սկսում են *Արարատ* լրագրի հրատարակությունը։ Լրագիրը գրվում և հրատարակվում էր տղաների ջանքերով և նպաստում էր նրանց անգլերենի զարգացմանը։ Մինչ 1927 թվականը 91 տղաներ տեղավորվում են Օնտարիոյի տարբեր ագարակներում։ 1929 թ. այն ագարակը, որտեղ նախապես տեղավորվել էին տղաները, վերանվանվում է *Cedarvale* դպրոց աղջիկների համար։ Ներկայումս այն նույնանաուն այգու մաս է կազմում։ 2010 թվականի հունիսի 26-ին այգում տեղադրվել է հուշատախտակ (Ontario Provincial Plaque)՝ ի հիշատակ այդտեղ ապրած հայ տղաների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադահայ հասարակություն
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Հիդրոգեներատոր

մինի|հիդրոգեներատոր
**Հիդրոգեներատոր** (հիդրո... և գեներատոր), հիդրավլիկական տուրբինով պտտման մեջ դրվող սինխրոն գեներատոր։ Կախված պտտման առանցքի դիրքից լինում է ուղղաձիգ և հորիզոնական։ Կրասնոյարսկի հիդրոէլեկտրակայանում տեղադրված հիդրոգեներատոր (508 Մվտ) ըստ պտտման հաճախականության՝ դանդաղընթաց (մինչև 100 պտ/ր) և արագընթաց (100 պտ/ր-ից ավելի)։ Հիդրոգեներատորիի հզորությունը մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր Մվտ է (Բրատսկի հիդրոէլեկտրակայանում տեղադրված են 225 Մվտ, Կրասնոյարսկի հիդրոէլեկտրակայանում՝ 508 Մվտ հզորության հիդրոգեներատոր)։

Կատեգորիա:Էլեկտրական գեներատորներ
Հանքային աշխատանքներ

մինի|աջից|Հանքային աշխատանքներ
մինի|աջից|Հանքային աշխատանքներ
**Հանքային աշխատանքներ**, փորվածքների անցկացման և երկրի ընդերքից օգտակար հանածոների արդյունահանման աշխատանքներ։ Լինում են բաց և ստորգետնյա։ Ըստ իրականացման եղանակի տարբերում են ձեռքի և մեքենայական հանքային աշխատանքներ։ Առաջին դեպքում աշխատանքային բոլոր գործողությունները կատարվում են ձեռքի գործիքներով (բահ, քլունգ և այլն), իսկ երկրորդ դեպքում՝ հանքային մեքենաներով։ Կախված արտադրական նշանակությունից, հանքային աշխատանքները լինում են բացման, նախապատրաստման, կտրման, մաքրման։ Տարբերում են հորատման, պայթեցման, բարձման, ամրակապման, տեղափոխման, պահեստավորման, լցակույտի առաջացման և այլ աշխատանքներ։ Առանձին խումբ են կազմում հանքավայրերի երկրատեխնոլոգիական եղանակներով շահագործման աշխատանքները։

Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Հիդրոհաղորդակ արտադրական միավորում

«**Հիդրոհաղորդակ**», խորհրդային շրջանի արտադրական միավորում, ԽՍՀՄ հաստոցաշինական և գործիքաշինական արդյունաբերության մինիստրության ձեռնարկությունների համախումբ։ Հիմնադրվել է 1942 թ.-ին՝ Ջանկոյից (Ղրիմ) էվակուացված շարժիչանորոգման գործարանի բազայի վրա։ Մինչև 1958 թ.-ը թողարկել է գյուղատնտեսական մեքենաների պահեստամասեր, նորոգել շարժիչներ։ 1958 թ.-ին վերանվանվել է Երևանի «Հիդրոհաղորդակ» գործարան, թողարկել միայն չորս տեսակի հիդրոապարատ։ 1976 թ.-ին վերակազմավորվել է միավորման՝ նախկին անվամբ, ներառել Երևանի «Հիդրոհաղորդակ» (գլխամասային ձեռնարկություն), նաև Մարալիկի ու Պեմզաշենի հիդրոապարատների գործարանները (մասնաճյուղեր)։ 1979 թ.-ին թողարկել է 7, 2 միլիոն ռ., շուրջ 52 տեսակի հիդրոապարատ (փական, պոմպ)։ Սերիական արտադրությունը սկսել է 1958 թ.-ից։ Գիտաարտադրական կապերի մեջ է եղել ԽՍՀՄ 6 կազմակերպության և Խարկովի «Հիդրոհաղորդակ» համամիութենական ԳՀԻ-ի հետ։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Հիդրոլոկացիա

մինի|Հիդրոլոկատորի աշխատանքը
**Հիդրոլոկացիա** (հիդրո և լատիներեն locatio— տեղավորում), ստորջրյա առարկաների տեղի (ուղղության և հեռավորության) հայտնաբերումը օբյեկտների առաքած ձայնային ազդանշանների (պասսիվ լոկացիա) կամ այդ օբյեկտներից անդրադարձած արհեստական ձայնային ազդանշանների (ակտիվ լոկացիա) միջոցով։ Կարևոր նշանակություն ունի ստորջրյա անտեսանելի խոչընդոտների, ձկների վտառների, խորասուզված նավերի հայտնաբերման, ծովի հատակի քարտեզագրման համար։ Կիրառվում է նաև ռազմական նպատակներով՝ սուզանավերին հետևելու և հայտնաբերելու, տորպեդային ու հրթիռային զենքի կիրառման դեպքում նպատակակետի կոորդինատները որոշելու համար։ Հիդրոլոկացիոն սարքերը (հիդրոլոկատոր, աղմուկապելենգատոր և այլն), իբրև կանոն, գործում են ուլտրաձայնային ալիքներով, որոնք սովորական ձայնային ալիքների համեմատությամբ ավելի թույլ են արտահայտում դիֆրակցիայի երևույթը։ Այս հանգամանքը կարևոր է ուլտրաձայնային ալիքների խիստ ուղղորդված փնջեր ստանալու համար։ Հիդրոլոկացիոն սարքերի հիմնական բնութագիրը հայտնաբերման հեռավորությունն է, որը կախված է առաքվող ազդանշանի հզորությունից, ձայնային խանգարումների մակարդակից և ջրում ձայնի տարածման պայմաններից։

Կատեգորիա:Ակուստիկա
Միջազգային Ոսկի կանոնի կիրակին

**Միջազգային Ոսկի կանոնի կիրակին** (), 1926 թվականին Նյու Յորքում Չ.Վիքրին տպած ձեռնարկն է։

## Պատմություն
Չ. Վիքրին (1876-1966) Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց կոմիտեի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ էր։ 1923 թվականին վերադառնում է Մերձավոր Արևելք կատարած իր այցից և, խիստ ազդված լինելով որբանոցների և գաղթականների ճամբարների խղճուկ տեսարաններից, բնորոշում է տարածաշրջանը որպես «մահվան կողմից հետապնդվող երկիր»։ Վիքրին առաջ է քաշում «Ոսկի կանոնի» կիրակի կազմակերպելու գաղափարը, որը շատ կարճ ժամանակում դառնում է նպաստամատույց կոմիտեի ամենաարդյունավետ նախաձեռնություններից մեկը։

## Բովանդակություն
Գրքում ներկայացված են Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի նախաձեռնած «Ոսկի կանոնի» կիրակի կոչվող միջոցառումների իրականացման ձևերը։ Դրանք ներառում էին ինչպես հսկայածավալ քարոզչական աշխատանքը, որ տարվում էր թերթերի, գովազդային պաստառների միջոցով, հայտնի քաղաքական գործիչների և այլ երևելիների մասնակցությամբ ողջ ԱՄՆ-ում, այնպես էլ հետագայում ավելի քան 54 երկրներում, «Ոսկի կանոնի» ճաշկերույթների, թեյախմությունների կազմակերպումը հայտնի հյուրանոցներում, տարբեր հասարակական վայրերում, դպրոցներում և եկեղեցիներում։ Գրքում ընդգրկված են այս քարոզչական հնարքները ներկայացնող պաստառների, գրքույկների լուսանկարներ, ինչպես նաև տարբեր քաղաքներում՝ Երուսաղեմում, Ժնևում, Նյու Յորքում, Սթոքհոլմում կազմակերպված «Ոսկի կանոնի» ճաշկերույթների ժամանակ արված բացառիկ լուսանկարներ։ Այդ ճաշկերույթներին մասնակցում էին մի քանի տասնյակ երկրների ներկայացուցիչներ, կրոնական համայնքների առաջնորդներ և այլ հյուրեր։ Որպես Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի անդամ՝ Վիքրին ներկայացրել է կոմիտեի կազմավորումն ու գործունեությունը։ Նա մանրամասն անդրադարձել է ԱՄՆ նախագահների և պետքարտուղարների համագործակցությանը «Ոսկի կանոնի» կիրակիի միջոցառումներին, որոնց հետագայում մասնակցել են նաև այլ երկրների ղեկավար մարմիններ՝ ընդհուպ մինչև Ճապոնիայի արքայազնը։

## Քաղվածքներ գրքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1926 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հիդրավլիկական շարժիչ

մինի|աջից
**Հիդրավլիկական շարժիչ**, հեղուկի հոսքի մեխանիկական էներգիան տարվող օղակի (գլանի, մխոցակոթի) մեխանիկական էներգիայի փոխակերպող մեքենա։ Ըստ գործողության սկզբունքի տարբերում են Հիդրավլիկական շարժիչներ, որոնց տարվող օղակը տեղափոխվում է հեղուկի հոսքի իմպուլսի մոմենտի փոփոխման հետևանքով (հիդրավլիկական տուրբին, ջրանիվ), և ծավալային Հիդրավլիկական շարժիչներ, որոնց աշխատանքային օրգանը (մխոց, թիթեղ) խցիկում տեղաշարժվում է խցիկը հեղուկով լցվելու դեպքում։ 

Կատեգորիա:Շարժիչներ
Պատկերազարդ Հայաստանն ու հայերը

**«Պատկերազարդ Հայաստանն ու հայերը»** (), Օհան Կայծակյանի գիրքն է հրատարակված 1898 թվականին Բոստոնում։ Գիրքն արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ Կայծակյանը հրապարակել է կայսրության ժողովրդագրությանը նվիրված ցուցակներ, որոնք առհասարակ առաջին անգամ են շրջանառության մեջ դրվում։

## Հեղինակ
Օհան Կայծակյանը (1837-1914) եղել է Հալեպի Հայ ավետարանչական եկեղեցու անդամ։ Մի քանի տարի եկեղեցում ծառայելուց հետո նա տեղափոխվել է Մարաշ և ուսանել տեղի ամերիկյան միսիոներների ղեկավարած Ճեմարանում, որտեղից էլ գործուղվել է Ադանա և ականատես դարձել ժամանակի կարևորագույն իրադարձություններին։

## Բովանդակություն
Գիրքը բաղկացած է ինը գուխներից, որոնցից հետաքրքրական են հատկապես վերջին երկու գլուխները՝ Հայերի վերջին սարսափները Թուրքիայում և «Կոտորածը և Նահատակումը Հայաստանում»։ Հեղինակը Օսմանյան կայսրությունում հայերի ոչնչացման երեք հիմնական պատճառ է բերում՝ քաղաքական, կրոնական և տնտեսական։ Նա մանրամասնում է Բեռլինի կոնֆերանսը և վերջինիս շուրջ տարվող բանակցությունները, քննության առնում Հայկական հարցի լուծման ձախողված տարբերակները։

## Քաղվածքներ գրքից
Վերջին գլուխում տեղ են գտել վերապրողնեի և ականատեսների վկայություններ, որոնք գրի են առնվել դեպքերից անմիջապես հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հիդրոերկրաբանական ավազան

**Հիդրոերկրաբանական ավազան**, իջվածք, որ գտնվում է բարձրացած խոշոր ծալքաբեկորների կամ լեռների միջև և կազմված է ջուր պարունակող տարահասակ շերտավոր ապարներից։ Հիդրոերկրաբանական ավազանի օրինակ են Դնեպրա-դոնեցկյան, Մերձկասպյան իջվածքները։ Հիդրոերկրաբանական ավազաններն ընդգրկում են ոչ միայն արտեզյան, այլ նաև գրունտային ավազանները, ավելի լայն տերմին է, քան արտեզյան ավազանը։

Կատեգորիա:Հիդրոերկրաբանություն
Հիդրավլիկական տուրբին

մինի|աջից
**Հիդրավլիկական տուրբին**, *հիդրոտուրբին*, ռոտացիոն շարժիչ, որը ջրի հոսքի մեխանիկական էներգիան փոխակերպում է աշխատանքային անվի պտտման էներգիայի։ Ըստ գործողության սկզբունքի հիդրավլիկական տուրբինները լինում են ակտիվ և ռեակտիվ։ Ակտիվ հիդրավլիկական տուրբիններից լայն տարածում ունի շերեփավոր տեսակը։ Ակտիվ հիդրավլիկական տուրբինում ջուրը աշխատանքային անվին է մատուցվում փողրակներով, ռեակտիվում՝ ուղղորդիչ ապարատով։ Ակտիվ հիդրավլիկական տուրբինում աշխատանքային անվի առջևում և ետևում ջրի ճնշումը հավասար է մթնոլորտայինին, ռեակտիվում ՝ աշխատանքային անվի առջևում մթնոլորտայինից բարձր է, իսկ ետևում կարող է լինել ինչպես բարձր, այնպես էլ ցածր։ Հիդրավլիկական տուրբինի զարգացումն ընթանում Է նրանց միավոր հզորության և ճնշման մեծացման, կոնստրուկցիայի կատարելագործման ու նոր տեսակների ստեղծման ուղղությամբ։

Կատեգորիա:Տուրբիններ
Կատեգորիա:Հիդրավլիկա
Հիդրոերկրաբանական հանույթ

**Հիդրոերկրաբանական հանույթ**, դաշտային հետազոտությունների համալիր, որ կատարվում է հիդրոերկրաբանական քարտեզների կազմման և տարածքի ընդհանուր հիդրոերկրաբանական պայմանների գնահատման նպատակով։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի ընթացքում ուսումնասիրվում են ջրաբեր հորիզոնները կազմող ապարները, համալիրները և զոնաները, նրանց ծծանցման հատկանիշները, ստորերկրյա ջրերի ճնշման մեծությունը, տիպերը, որակը և ռեժիմը։ Բնութագրվում են հիմնական հիդրոերկրաբանական պարամետրերի արժեքները, գնահատվում երկրաբանական, գեոմորֆոլոգիական, հիդրոլոգիական, կլիմայական և այլ գործոններ, որոնք ազդում են ստորերկրյա ջրերի սնման և ձևավորման վրա։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի խնդիրները փոխվում են՝ կախված նրա մասշտաբից և նպատակներից։ Փոքր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։1000000—1։500000) կատարվում է հիդրոերկրաբանական տեսակետից թույլ ուսումնասիրված շրջաններում ակնարկային հիդրոերկրաբանական քարտեզներ կազմելու համար, ապարների ջրատարության և ստորերկրյա ջրերի որակի ընդհանուր գնահատման նպատակով։ Միջին մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթի (1։200000—1։100000) դեպքում կազմվում են պետական (ընդհանուր) հիդրոերկրաբանական քարտեզներ, ուսումնասիրվում ապարների ջրաբերությունը, ստորերկրյա ջրերի որակը և ռեժիմը, ստորերկրյա և մակերեսային ջրերի գործունեության հետ կապված երկրաբանական երևույթները։ Խոշոր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։50000 և ավելի խոշոր) կատարվում է տեխնիկական և բանվորական նախագծման փուլերում հատուկ խնդիրների լուծման համար։ Խոշոր մասշտաբի ընթացքում հիդրոերկրաբանական հանույթում քարտեզագրվում են ջրատար հորիզոնները, զոնաները, շերտերը, ոսպնյակները։ Միջին և խոշոր մասշտաբի հանույթը զուգակցվում է հորատման աշխատանքներով, աղբյուրների դեբիտի չափումներով, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և քիմիական բաղադրության դիտարկումներով։ Կիրառվում են նաև երկրաֆիզիկական և աերոմեթոդներ։

Կատեգորիա:Հիդրոերկրաբանություն
Արաքսավան

**Արաքսավան՝** գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 7-8 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 860 մ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Նախկինում կոչվել է Սաբունչի, երբեմն էլ՝ Շահ զադե Ալի Սաբունչի։ Վերանվանվել է 1978 թվականի հունվարի 25-ին։ Գյուղը տեղադրված է ծովի մակարդակից 827 մ բարձրության վրա։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արաքսավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 732, առկա բնակչությունը՝ 690 մարդ։ Մինչև 1918 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ։ Ներկայումս բնակեցված է հայերով, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ. եկել է Խոյի և Սալմաստի գավառներից։

Արաքսավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 221 տնտեսություն։ Գյուղում գործում են դպրոց, կապի հանգույց, բուժկետ, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն։
Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 377 հա։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են, դրանք զբաղեցնում են ողջ մակերեսի 50 %։ Համայնքի հողերը օգտագործվում են գլխավորապես վարելահողեր զբաղեցնելով 234 հա։ Պտղատու և խաղողի այգիները փոքր տարածք են զբաղեցնում՝ 3,5 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ձմերուկ, սեխ, ինչպես նաև հացահատիկ։
Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

* Արաքսավան 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Հիդրոզոաներ

**Հիդրոիդաներ** (Hydrozoa), հիդրոիդներ, աղեխորշավորների տիպի ջրային անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Մեծ մասին բնորոշ է սերունդների հաջորդականությունը. անսեռ սերունդը՝ պոլիպը, փոխարինվում է սեռական սերունդով՝ մեդուզայով։ Պոլիպներն առաջացնում են գաղութներ, որոնք հիմքով միանում են սուբստրատին։ Մեդուզաները բաժանասեռ են, հաճախ պոկվում են գաղութից և ազատ լողում։ Բեղմնավորված ձվաբջջից զարգանում է լողացող երկշերտ թրթուրը՝ պլանուլան։ Հիդրոզոաների որոշ տեսակների թաղանթում կրային աղեր կուտակվելով առաջացնում են մեծ խութեր։ Հիդրոզոաները սնվում են կենդանական կերով, շոշափուկների միջոցով որսում են պլանկտոնային խեցգետնիկներ, միջատներ, ձկների թրթուրներ։ Հայտնի է ավելի քան 2500 տեսակ։ Բրածո վիճակում հայտնի են կավճի շրջանից։

Կատեգորիա:Հիդրոզոաներ
Արգավանդ (Արարատի մարզ)

**Արգավանդ**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում, Մասիս քաղաքից 13 կմ հյուսիս՝ Երևան-Վաղարշապատ խճուղու վրա։ Մարզկենտրոնից գտնվում է 27 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Նախկինում ունեցել է Ջաֆարաբադ, Ջաֆարապատ անվանումները, որը մտել է Երևան նահանգի Երևան գավառի մեջ։ Արգավանդ է վերանվանվել 1946 թվականին։

Պատմամշակութային կոթողներից հիշատակության է արժանի իրանական դամբարանը՝ կառուցված XIII դարում, իսկ գյուղի գերեզմանատանը դեռ մնում են V-VI դարերում կառուցված Սուրբ Հարություն եկեղեցու ավերակները։

Գյուղն ընկած է Հրազդան գետի աջ ափին։ Ծովի մակարդակից ունի 877 մ բարձրություն։

## Պիր Խուսեյնի դամբարան

Արգավանդ գյուղում գտնվում է 1413 թվականին կառուցված դամբարան։ Դամբարանը կառուցել է Էմիր Սաադի որդի Պիր Խուսեյնը Կարա Կոյունլու տոհմից։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 461 տնտեսություն։ Գործում են դպրոց, գրադարան, բուժկետ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 50 հա։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Հրազդան գետի ջրերով։ Համայնքի հողերը օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 20 հա։ Կան նաև պտղատու և խաղողի այգիներ, որոնք գտնվում են տնամերձ հողերում; Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ձմերուկ, սեխ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Արոտավայրեր չկան։ Արդյունաբերություն չունի։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Argavand Tower Rear.JPG|Փիր Հուսեյնի դամբարանը, 1413
Պատկեր:WW2 monument, Argavand, Ararat, ArmAg (7).JPG|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին
Պատկեր:Argavand, Ararat Province, 2016 (2).JPG|Բժշկական կենտրոն Արգավանդում
Պատկեր:Argavand, Ararat Province, 2016 (3).JPG|Մանկապարտեզ Արգավանդ գյուղում


## Տես նաև
* Արգավանդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 
* Արգավանդ 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ջրագրական ցանց

**Ջրագրական ցանց**, ցամաքի ջրավազանների և ջրահոսքերի (գետերի, լճերի, ճահիճների և ջրամբարների) ամբողջությունը։ Լոկ ջրահոսքերի համակարգը քննարկելիս, կիրառվում է «գետային ցանց» տերմինը։ Սակայն հաճախ ջրագրական ցանց և գետային ցանց հասկացությունները նույնացվում են։ Ջրագրական ցանցը բնութագրվում է գետային ցանցի խտության, լճաշատության և ճահճացման գործակիցներով (լճերի մակերեսների կամ ճահիճների մակերևույթների հարաբերությունը տարածքի մակերեսին՝ արտահայտված %-ներով)։ Ջրագրական ցանցի կառուցվածքը (խտությունը, լճաշատությունը, ճահճացումը) պայմանավորված է ֆիզիկա-աշխարհագրական պայմանների ամբողջ համալիրով և հատկապես կլիմայով, ռելիեֆով, տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքով։

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Հիդրատացում

**Հիդրատացում**, ջրամիացում, ջրակցում, քիմիական նյութերին ջրի միացման պրոցես։ Տարբերում են Հիդրատացման մի քանի տեսակ։ Օքսիդների Հիդրատացմամբ առաջանում են հիդրօքսիդներ, որոնք կարող են լինել հիմքեր, թթուներ և ամֆոտեր միացություններ, օրինակ, կալցիումի օքսիդին ջուր միացնելիս ստացվում է կալցիումի հիդրօքսիդ (տեխնիկայում այդ պրոցեսը կոչվում է «կրի մարում»)։ Արդյունաբերության մեջ ծծմբական անհիդրիդի Հիդրատացմամբ ստանում են ծծմբական թթու, իսկ ազոտի օքսիդներից (օրինակ, NO2-ից)՝ ազոտական թթու։ Արսենի եռօքսիդի Հիդրատացմամբ առաջանում է թույլ, ամֆոտեր արսենային թթու՝ As203+3H20 = 2H3As03։ Օրգանական միացությունների Հիդրատացում տեղի է ունենում բազմակի կապերի, իսկ ցիկլիկ միացությունների Հիդրատացում՝ ցիկլերի բացման հաշվին։ Սովորաբար այդ ռեակցիաներն ընթանում են հիմքերի, թթուների կամ տարասեռ կատալիզատորների առկայությամբ (կատալիտիկ Հիդրատացում) և ունեն գործնական մեծ նշանակություն օրգանական քիմիայում և օրգանական սինթեզի արտադրության մեջ։ Այսպես, օլեֆինների ուղղակի Հիդրատացմամբ ստանում են սպիրտներ, օրինակ, էթիլենի Հիդրատացմամբ առաջանում է էթիլալկոհոլ։ Ացետիլենի և ացետիլենային միացությունների Հիդրատացմամբ (Կուչերովի ռեակցիա) ստացվում են, համապատասխանաբար՝ քացախալդեհիդ և կետոններ։ Անօրգանական շատ և օրգանական որոշ նյութեր ջրի հետ առաջացնում են հաստատուն բաղադրությամբ պինդ բյուրեղահիդրատներ, որոնք հանդես են գալիս որպես քիմիական առանձին միացություններ։ էլեկտրոլիտները լուծելիս տեղի է ունենում իոնների Հիդրատացում, որը դժվարացնում է դրանց ասոցումը։ Ջրային լուծույթներում իոնների Հիդրատացում էլեկտրոլիտային դիսոցման գլխավոր պատճառներից է։ Լուծույթներում բյուրեղահիդրատների առաջացումը և մոլեկուլների ու իոնների Հիդրատացում սոլվատացման մասնավոր դեպքերն են։ Կենսաբանական համակարգում Հիդրատացման ժամանակ ջուրը միանում է (կապվում) օրգանիզմի տարբեր սուբստրատներին։ Հիդրատացման հետ են կապված կենսաբանական շատ պրոցեսներ։ Այսպես, իոնների Հիդրատացումը ազդում է դրանց բջիջներ թափանցելու վրա, կենսաբանական թաղանթների Հիդրատացումը՝ նրանց ֆիզիոլոգիական հատկությունների վրա, իսկ սպիտակուցների Հիդրատացումը փոփոխում է դրանց որոշ հատկությունները, մասնավորապես ֆերմենտային ակտիվությունը։ Մի շարք ֆիզիկա-քիմիական հատկություններով կապված ջուրը տարբերվում է ազատ, ծավալային ջրից։ Հիդրատացման հակադարձ պրոցեսը, այսինքն՝ նյութերից ջրի պոկումը, կոչվում է դեհիդրատացում (ջրապոկում)։ Հիդրատացումը և դեհիդրատացումը մշտապես ընթանում են նյութափոխանակության, մասնավորապես օրգանիզմի ջրափոխանակության պրոցեսներում։ 

Կատեգորիա:Ընդհանուր քիմիա
Կատեգորիա:Լուծույթներ
Յուրգեն Կլոպ

**Յուրգեն Նորբերթ Կլոպ** (, ), գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչ։

Ֆուտբոլային կարիերան սկսել է որպես ֆուտբոլիստ։ 1990-2001 թթ. խաղացել է «Մայնց 05» ֆուտբոլային ակումբում, որից հետո մարզել է այդ ակումբը 2001-2008 թթ.։ Այժմ մարզչական կարիերան շարունակում է «Լիվերպուլ» ֆուտբոլային ակումբում։

## Կարիերան
### Ֆուտբոլիստ Կլոպը
Մինչ «Մայնց 05» ակումբ տեղափոխվելը Կլոպը խաղացել է երիտասարդական Գլատեն (1972—1983), Էրգենզիգեն (1983—1986), Պֆորզեյմ (1987), Ֆրանկֆուրտի Այնտրախտ (1987—1988), Վիկտորիա Սինդլիգեն (1988—1989), Ռոտ-Վայս Ֆրանկֆուրտ (1989—1990) ակումբներում։ «Մայնց 05» ակումբում Կլոպը խաղացել է 1990-2001 թթ.։ Երկրորդ Բունդեսլիգայում մասնակցել է 325 խաղի։ Դարձել է 52 գոլի հեղինակ՝ զիջելով միայն Սվեն Դեմանդին։ Նա և Բենիամին Աուերը «Մայնց 05»-ի միակ ֆուտբոլիստներն են, որ խփել են 4 գոլ 1 խաղում։

### Մարզիչ Կլոպը
thumb|160px|left  
Մարզչի կարիերան Կլոպը սկսել է 2001 թ.-ին։ Սկզբում նա նշանակվել է «Մայնց 05» ակումբի ժամանակավոր մարզիչ, բայց գերազանց աշխատանքի շնորհիվ նրա պայմանագիրը երկարաձգվեց։ Նրա գլխավորությամբ ակումբը 2002 և 2003 թվականներին մրցարշարային աղյուսակում զբաղեցրեց 4-րդ տեղը։ 2005-2006 մրցաշրջանում սկզբում Յուրգեն Կլոպը գրանցում է ակումբի պատմության մեջ ամենամեծ հաջողությունը, երբ իր թիմը ներգրավեց ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի որակաորման փուլում։ Այդ խաղարկությունում առաջին փուլում Կլոպի թիմը հաղթեց Աշտարակի Միկային, երկրորդ փուլում Իռլանդիայի Կեֆլավիկին, իսկ երրորդ փուլում արդեն ակումբը պարտվում է «Սեվիլյային»։ Կլոպի «Մայնցը» նորից հետ է գնում երկրորդ Բունդեսլիգա։

#### Լիվերպուլ
2015 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Կլոպը վերադառնում է մարզչական աշխատանքին՝ գլխավորելով անգլիական «Լիվերպուլը» և փոխարինելով վտարված Բրենդան Ռոջերսին։

## Ձեռքբերումներ
### Որպես մարզիչ
#### [[Բորուսիա Դորտմունդ]]
* Գերմանիայի չեմպիոն (2) 
* Գերմանիայի գավաթակիր 2011/2012
* Գերմանիայի սուպերգավաթակիր (2)
#### [[Լիվերպուլ]]
* Անգլիաի չեմպիոն - 2019-2020
* Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի գավաթակիր 2021-2022
* Չեմպիոների լիգաի հաղթող 2018-2019
* ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթի հաղթող 2019
* Ֆուտբոլի աշխարհի ակումբային առաջնության հաղթող 2019

### Անձնական
* Գերմանիայի տարվա լավագույն մարզիչ (3)․  2011,2012, 2019
* Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիաի տարվա լավագույն մարզիչ 2019
* «The Best FIFA Men’s Coach» մրցանակի դափնեկիր  (2)․ 2019,2020

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի մարզիչներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մայնց 05-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ