Յան Կորտ

**Յան Յանովիչ Կորտ** (, ), էստոնացի քանդակագործ, նկարիչ և կերամիկայի մասնագետ, 20-րդ դարի էստոնական արվեստի ազգային դպրոցի ստեղծողներից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1883 թվականի նոյեմբերի 6-ին Յաաքսի ծխական համայնքի Սոոտագա գյուղում (ժամանակակից Տարտուի ծխական համայնք)։

1896-1900 թվականներին սովորել է Տարտուում, իսկ 1901 թվականին մասնակցել է Գերմանական արհեստագործական ընկերության դասընթացներին։

1902-1905 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ակադեմիայում, սակայն 1905 թվականի հեղափոխական իրադարձություններին մասնակցելու պատճառով ստիպված է եղել թողնել ուսումը։

1905-1908 թվականներին սովորել է Փարիզում, որտեղ ուսանել է քանդակագործություն՝ Գեղարվեստի դպրոցում (*École des Beaux-Arts*) և մասնավոր արհեստանոցներում։ Մինչև 1915 թվականն ապրել է Փարիզում։

1915-1916 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում, իսկ 1916 թվականին տեղափոխվել է Տարտու, որտեղ Կոնրադ Մյագիի, Նիկոլայ Տրիյկի և Քրիստիան Ռաուդի հետ ակտիվորեն ներգրավվել է տեղի գեղարվեստական կյանքում։ Ապրել է Լայ փողոցի 35 տանը (տան վրա կա քանդակագործի խորաքանդակը)։

1921-1934 թվականներին ապրել և աշխատել է Տալլինում, որտեղ ստեղծել է մի շարք հայտնի գործեր՝ Տալլինի Ազատության հրապարակի վարչական շենքի Քանդակագործական լուսատուները (այժմ՝ Տալլինի քաղաքապետարան) և Տալլինի այծի այգում «Այծյամ» քանդակը (1930 թվական, Նունեի փողոց)։ 1921-1923 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ Տալինի արվեստի և արդյունաբերության դպրոցում (Էստոնիայի գեղարվեստի ակադեմիայի նախորդը)։ 1928 թվականից զբաղվել է նաև խեցեգործությամբ՝ ստեղծելով հիմնականում բարձր թրծման տեխնիկայով դիմանկարներ։

1921 և 1924 թվականներին աշխատել է Փարիզում, 1927 թվականին՝ Ավստրալիայում։

1934 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ-ում, որտեղ շուտով տեղափոխվել է նաև նրա ընտանիքը: Եղել է Գժելի (ԽՍՀՄ) կերամիկական ֆաբրիկայի տեխնիկական տնօրենը։

Հանկարծամահ է եղել 1935 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Մոսկվայում՝ թոքաբորբից։ Թաղված է Տալլինում՝ Ռահումե գերեզմանատանը։ Նկարչի անունով են կոչվել փողոցներ Տալլինում և Տարտուում։

Ընդգրկվել է 20-րդ դարի Էստոնիայի 100 մեծ գործիչների ցանկում, որը կազմվել է 1999 թվականին գրավոր և առցանց քվեարկության արդյունքներով։

## Ստեղծագործություն
Վաղ շրջանում նրա վրա ազդել է սիմվոլիզմը։

1910-1920-ական թվականներին ստեղծել է մի շարք դիմանկարներ «Կնոջ դիմանկարը» և էստոնացի գյուղացիների տիպաբանական պատկերներ, փորագրված մարմարե աշխատանք «Ծնկի իջած» (1923, այս քանդակի տարբերակներից մեկը գտնվում է Փարիզում, Լյուքսեմբուրգի թանգարանում ):

Հուլիոս Կուպերջանովի գերեզմանի վրա գտնվող հուշակոթողի հեղինակն է (1925 թվական, Ռաադիի գերեզմանատուն, Տարտու):

Նկարիչը կատարել է մի շարք անիմալիստական գործեր, մասնավորապես՝ «Եղնիկ» (բրոնզ, 1929 թվական) քանդակը։ Ձուլվել է երեք քանդակ, որոնցից մեկը գտնվում է Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում, երկրորդը՝ Էստոնիայի արվեստի թանգարանում, երրորդը տեղափոխվել է Տալլինի քաղաքային թանգարանում։ Վերջինս տեղադրվել է Տալլինի Վակզալի փողոցում (այժմ՝ Նուննի) Կիցեաեդ այգում։ Կորտը նշանակալի դեր է խաղացել նաև էստոնական գեղարվեստական խեցեգործունեության զարգացման գործում։
Պատկեր:Jaan_Koort._Abikaasa_portree._1916.jpg|«Կնոջ դիմանկար»
Պատկեր:Koort_ookull.jpg|«Բու»
Պատկեր:Pariisi_motiiv,_Jaan_Koort,_EKM_j_20673_M_5398.jpg|«Փարիզյան մոտիվ»
Պատկեր:Põllud,_Jaan_Koort,_EKM_j_51869_M_7258.jpg|«Դաշտեր»
Պատկեր:Koort_rakoort.jpg|*«Rá Koort»*
Պատկեր:Tallinn_old_town_Aug_2019_069.jpg|«Այծյամ», Կիտսե այգի Տալլինում


## Ընտանիք
* Որդին՝ Փիփ Կորտ (; 1920-1977 թվականներ), մանկավարժ
* Դուստր՝ Տուի Իսիս Լեա Կորտ  (; 1914 - 2005 թվականներ), արվեստի պատմաբան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Kaalu Kirme*. Jaan Koorti päevaraamat. — / Tallinn: Kirjastus Kunst, 1989.

## Արտաքին հղումներ
* Что Коорт привнес в нашу скульптуру? Очерки и литературная критика довоенной Эстонии.

Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ