Ուսանողի երդում (Թուրքիա)

մինի|400x400փքս|Ուսանողի երդման տեքստը
**Ուսանողի երդում** կամ **Մեր երդում** (), հավատարմության երդում, որը 1933 թվականից մինչև 2013 թվականը Թուրքիայի տարրական դպրոցներում ամեն առավոտ կարդացվել է աշակերտների առջև։

Թուրքիայի Հանրապետությունում այն ծառայել է որպես ազգային պետության արժեքները քաղաքացիներին փոխանցելու և ներքինացնելու գործիք: Տեքստը 1933 թվականին գրել է այն ժամանակվա ազգային կրթության նախարար Ռեշիթ Գալիփը: Նա երդում առաջին անգամ արտասանել է Անկարայում 1933 թվականի ապրիլի 23-ի տոնակատարության ժամանակ հավաքված երեխաների առջև:

Ֆրանսիական հեղափոխությունից սկիզբ առած և բազմաթիվ մայրցամաքներ տարածվող ազգայնական շարժման ազդեցությունը նույնպես ազդել է Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրման վրա:

Թուրքիայում այս երդման տեքստը ուսանողներին արարողության ժամանակ ընթերցելը համարվում է ազգային արժեքները փառաբանող կրթական մոտեցման մի մաս։ Ուսանողի երդումը ընթերցվում է նաև Թուրքիայի կողմից օկուպացված Հյուսիսային Կիպրոսում։

## Պատմություն
Այդ ժամանակվա ազգային կրթության նախարար Ռեշիթ Գալիփը 1933 թվականի ապրիլի 23-ի առավոտյան (Թուրքիայի Հանրապետությունը 10-ամյակի օրը), երեխաներին խնդրել է արտասանել իր գրած երդումը։ Նա կարդացել է տեքստը այդ օրը բացման իր ելույթում և ասել հետևյալը․

Աֆեթ Ինանի խոսքով՝ այս ելույթը հրապարակվել է 1933 թվականի ապրիլի 24-ին «Հակիմիյեթ-ի Միլլիյե» թերթի առաջին էջում՝ «Թուրքիայի երեխաների մասին օրենք» վերնագրով։ Այս ելույթից հետո «Ուսանողի երդում» անունով հայտնի տեքստը միաձայն ընփերցվել է դպրոցներում՝ սկսած Հանրապետության 10-ամյակից, համաձայն նախարարության հրատարակած շրջաբերականի: Ուսանողի երդման նպատակն ու իմաստը, ինչպես նաև այն աշակերտներին փոխանցելու եղանակը բացատրվել են նախարարության 1933 թվականի մայիսի 18-ի 1749/42 համարի շրջաբերականում՝ «Ուսանողների կողմից ամեն օր կրկնվող արտահայտության մասին» վերնագրով: Շրջաբերականը ներառվել է տարրական դպրոցի կանոնադրության մեջ: Տեքստը մի քանի անգամ 1972 և 1997 թվականներին փոփոխվել է։

Կա կարծիք, որ Ռեշիթ Գալիփը տեքստը գրելիս ոգեշնվել է դպրոցական դասագրքերում նախկինում գրված տեքստերից: Տեքստը ցույց է տալիս Ռեշիթ Գալիփի *«զինվոր քաղաքացի»* դաստիարակելու իդեալը, որը շեղվում է քաղաքացիական իդեալից և հարմար է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մթնոլորտին: Ընդհանուր առմամբ ազգայնական տեքստ համարվող երդումը տարբեր խմբեր բնութագրու են որպես ֆաշիստական մեկնաբանություններ պարունակող երդում:

Խաղաղության գործընթացի շրջանակներում կատարված օրենսդրական փոփոխություններով, Թուրքիայի դպրոցներում երդում տալու պրակտիկան 2013 թվականին դադարեցվել է: Թուրքական կրթական միության կողմից Պետական խորհրդում երդումը դադարեցնելու վերաբերյալ ներկայացված հայցից հետո Պետական խորհրդում 8-րդ պալատը 2018 թվականին մեծամասնության ձայներով որոշում է կայացրել չեղյալ համարել երդումը չեղյալ հայտարարող կանոնակարգը: Սակայն այս որոշումը գործադիր իշխանությունը չի իրականացրել։ Ազգային կրթության նախարարությունը բողոքարկել է որոշումը, և գործը ուղարկվել Պետական վարչական դատավարությունների պալատների խորհուրդ: 2021 թվականի մարտի 13-ին Խորհուրդը մեծամասնության ձայներով ընդունել է բողոքը՝ չեղյալ համարելով Պետական խորհրդի 8-րդ պալատի որոշումը, որով մինչ այդ չեղյալ էր հայտարարվել կարգավորումը:

## Երդման տեքստ

### 2021
2021 թվականի մարտի 4-ին Պետական խորհրդի բարձրագույն պալատը համաձայնվել է Կրթության նախարարության վերաքննիչ պահանջի հետ և կրկին չեղարկել է Ուսանողական երդման ընթերցումը:

Որոշումը վերսկսեց արտասանության շուրջ վեճը։ «Ազգայնական շարժում» կուսակցության առաջնորդ Դևլեթ Բահչելին քննադատել է որոշումը և համեմատել այն դիպուկ նետված ռումբի (pin-pulled bomb) հետ։ Հանրապետական ժողովրդական կուսակցության և «Լավ» կուսակցության առաջնորդներ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն և Մերալ Աքշեները Բահչելիին մեղադրել են երեսպաշտության մեջ՝ ԱԶԿ կառավարությանը աջակցելու պատճառով։ Միևնույն ժամանակ, նախագահ և ԱԶԿ առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը անուղղակիորեն արտահայտել է իր աջակցությունն այդ որոշմանը և ասել. «Ազգային օրհներգը մեր ազգային երդումն է»։

## Տես նաև
* Երդում ԱՄՆ-ի դրոշին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The recent legal debate in Turkey on the compulsory student oath is addressed in the article by Necati Polat, "A Tradition in Delivering Injustice: Judiciary and Rights in Turkey", Insight Turkey (October 2011). 
* Onuncu Yıl Nutuk (Onuncu Yıl Söylevi) in Google Videos. 
* Talip Kurşun, 'Andımız' tartışılamaz mı? (Is 'our oath' indisputable ?), *Radikal*, September 29, 2005. 

Կատեգորիա:Երդում
Կատեգորիա:Թուրքական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք