Լիբերիայի քաղաքացիական երկրորդ պատերազմ

**Լիբերիայի քաղաքացիական երկրորդ պատերազմ** (), զինված հակամարտություն Լիբերիայում երկրի կառավարության և ապստամբ խմբերի միջև 1999-2003 թվականներին։ Այն ավարտվել է ապստամբական խմբավորումների հաղթանակով և երկրի նախագահ Չարլզ Թեյլորի փախուստով։ Պատերազմից հետո Լիբերիայում տեղակայվել են ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերը, և ստեղծվել է ժամանակավոր կառավարություն։ Պատերազմի ընթացքում հարյուրհազարավոր մարդիկ զոհվել են կամ դարձել փախստականներ։

## Նախադրյալներ
1996 թվականին ավարտվել է Լիբերիայի առաջին քաղաքացիական պատերազմը։ Խաղաղության համաձայնագիրը նախատեսել է երկրում համընդհանուր ընտրություններ։ 1997 թվականի հուլիսի 19-ին Լիբերիայում տեղի են ունեցել նախագահական ընտրություններ, որոնցում հաղթել է Չարլզ Թեյլորը, ով հավաքել է ձայների 75,33%-ը։ Նրա աջակցության նախընտրական քարոզարշավն անցկացվեցլ է *«Չարլզ Թեյլորը սպանել է հորս, սպանեց մորս, բայց ես դեռ կքվեարկեմ նրա օգտին»* կարգախոսով (, թարգմանության մեկ այլ տարբերակ է *«Նա սպանեց մորս, նա սպանեց հորս։ Ես քվեարկում եմ նրա օգտին»*)։

Նախագահական ընտրություններից հետո վերադարձը խաղաղ կյանքին երկար չի տևել. 1999 թվականի սկզբին զինված ընդդիմությունը Գվինեայի և Սիերա Լեոնեի աջակցությամբ, սկսել է նախապատրաստվել Թեյլորի ռեժիմի դեմ ռազմական գործողությունների։

### Հակառակ կողմեր
1999 թվականի առաջին կեսին զինված ապստամբ խմբերը սկսել են ներխուժել հարևան Գվինեայից։ Գվինեան ակտիվորեն աջակցել է այդ խմբավորումներին՝ դառնալով ապստամբների ռազմական և ֆինանսական օգնության հիմնական աղբյուրը։ 2000 թվականի հուլիսին այս խմբերը ստեղծել են «Միացյալ լիբերիացիները հանուն հաշտեցման և ժողովրդավարության» ( կազմակերպությունը՝ Սեկու Կոննեի գլխավորությամբ։ Թեյլորը ապստամբների դեմ պայքարելու համար հավաքագրել է մի շարք անկանոն զորքեր, որոնց մեծ մասը նախկինում հանդիսացել են Լիբերիայի ազգային հայրենասիրական ճակատի (*National Patriotic Front of Liberia*, NPFL) անդամներ։ Նա նաև օգտագործել է բանակն ու մասնագիտացված ստորաբաժանումները, այդ թվում՝ Հակաահաբեկչական խումբը։

## Պատերազմի առաջընթացը
### Պատերազմի սկիզբը
Լիբերիան ներգրավված է եղել բարդ եռակողմ հակամարտության մեջ հարևան Սիերա Լեոնեի և Գվինեայի հետ։ Լիբերիայի նախագահ Թեյլորը քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ակտիվորեն աջակցել է Սիերա Լեոնեի ապստամբ խմբերին: Ի պատասխան՝ Սիերա Լեոնեն, Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան և Գվինեան աջակցել են Թեյլորի դեմ կռվող ապստամբ խմբերին։ Դրա արդյունքում միջազգային հանրությունը Թեյլորին մեղադրել է Սիերա Լեոնեի ապստամբներին աջակցելու մեջ։ 2001 թվականի հունվարին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը սահմանել է պատժամիջոցներ Լիբերիայի դեմ. Միևնույն ժամանակ, ՄԱԿ-ի զեկույցում նշվել է, որ Թեյլորը *«շարունակում է սրել հակամարտությունը Սիերա Լեոնեում»* ՝ ապստամբներին ադամանդի դիմաց զենք մատակարարելով:

### Պատերազմի գագաթնակետը
Միջազգային պատժամիջոցների և Գվինեայի և Սիերա Լեոնեի աջակցության արդյունքում լիբերիացի ապստամբները սկսել են հետ մղել կառավարական զորքերը: 2002 թվականի փետրվարի 8-ին Թեյլորը Լիբերիայում հայտարարել է արտակարգ դրություն։ 2002 թվականի փետրվարի կեսերին LURD ստորաբաժանումները մոտեցել են մայրաքաղաք Մոնրովիային 44 կիլոմետր հեռավորության վրա: Ապստամբները նաև հարձակումներ են իրականացրել կառավարական զորքերի դեմ երկրի հարավ-արևմտյան հատվածում։ 2002 թվականի առաջին կեսին ապստամբները արշավանքներ են իրականացրել Բոմիում, Բոնգում, Մոնսերադոյում և վերահսկողություն հաստատել այս շրջանների բազմաթիվ բնակավայրերի վրա: 2002 թվականին, երբ կառավարական ուժերը գրավեցին Բոպոլու քաղաքը արտակարգ դրությունը հանվեց։

2003 թվականի սկզբին Լիբերիայի «Ժողովրդավարության շարժում» զինված խմբավորումը Կոտ դ'Իվուարից ներխուժել է երկրի հարավային հատված ( ). Սա հանգեցրել է նրան, որ Լիբերիայի կառավարությունը վերահսկի երկրի միայն 1/3-ը: Չնայած ժամանակավոր անհաջողություններին, LURD-ը վերահսկել է հյուսիսային Լիբերիան և սպառնացել մայրաքաղաքին: 2003 թվականի մարտին ապստամբները հարձակում են գործել մայրաքաղաքի վրա, որը վերահսկվել է Թեյլորի ուժերի կողմից։

Լիբերիայում իրավիճակի վատթարացումը հանգեցրել է խաղաղության համաժողովի գումարմանը, որը նախագահել է Գանայի նախագահը և ECOWAS-ի ղեկավար Ջոն Կուֆուրը: 2003թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը երկարաձգել է պատժամիջոցները, իսկ հունիսի 4-ին Սիերա Լեոնեի հատուկ դատարանը Թեյլորին կալանավորելու միջազգային օրդեր է արձակել՝ նրան անվանելով ռազմական հանցագործ։ Նրան մեղադրել է Սիերա Լեոնեում խաղաղ բնակիչների ջարդերի և խոշտանգումների մեջ, ինչպես նաև պատանդների, բռնաբարության և սեռական ստրկության համար։ Հուլիսի 3-ին ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը կոչ է արել Թեյլորին հրաժարական տալ։ 2003 թվականի հուլիսի 18-ին ապստամբների ստորաբաժանումները սկսել են Մոնրովիայի պաշարումը։ Քաղաքի հրետանային գնդակոծությունը հանգեցրել է խաղաղ բնակիչների և մեծ թվով փախստականների մահվան։ Հուլիսի 19-ին LURD ստորաբաժանումները զանգվածային հրետանային կրակի են ենթարկել մայրաքաղաքի հյուսիս-արևմտյան ծայրամասերը, գրավել ռազմավարական նշանակություն ունեցող Սուրբ Պողոս կամուրջը և կատաղի մարտեր են սկսել կառավարական զորքերի հետ ծովային նավահանգստի տարածքում: Ապստամբները մայրաքաղաքի կենտրոնին մոտեցել են 5 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հուլիսի 28-ի երեկոյան Լիբերիայի դեմոկրատիայի շարժումը (MODEL) գրավել է երկրի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը՝ Բյուքենանը։

### Պատերազմի ավարտ
2002 թվականին Լեյմահ Գբոուին կազմակերպել է Լիբերիայի կանանց խաղաղության շարժում: Այն սկսվել է ձկան շուկայում աղոթող և երգող կանանց փոքր խմբից: Ժամանակի ընթացքում Մոնրովիայում ավելի շատ քրիստոնյա և մուսուլման կանայք ներգրավվեցին շարժման մեջ: Գբովիի ղեկավարությամբ շարժումը կարողացավ կազմակերպել հանդիպում Թեյլորի հետ և նրանից ստանալ խոստում՝ մասնակցելու Գանայում նախատեսված խաղաղ բանակցություններին։

2003 թվականի հուլիսի 29-ին LURD-ը հայտարարել է հրադադար։  ECOWAS-ի հովանու ներքո երկիր են բերվել նիգերիացի խաղաղապահներ։ 2003թ. օգոստոսի 10-ին Նախագահ Թեյլորը ռադիոյով դիմել է իր համաքաղաքացիներին՝ ավարտելով իր ելույթը հետևյալ խոսքերով. *«Տա Աստված, ես կվերադառնամ»*: Օգոստոսի 11-ին՝ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման նախօրեին, Թեյլորը հրաժարական է տվել և փախել Նիգերիա, որտեղ նրան քաղաքական ապաստան են տրամադրել։

Օգոստոսի 14-ին ապստամբները վերացրել են Մոնրովիայի պաշարումը։ Հուլիսի 18-ից օգոստոսի 14-ը մայրաքաղաքի պաշարման ժամանակ զոհվել է մոտ 1000 մարդ։ 200 ամերիկացի զինծառայողներ վայրէջք են կատարել մայրաքաղաք՝ աջակցելու նիգերիացի խաղաղապահներին։ 2003 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ստեղծվել է Ժամանակավոր կառավարություն, որը վերահսկել է երկրի տարածքի միայն 20 տոկոսը։

## Հետևանքները և ՄԱԿ-ի առաքելությունը
Հակամարտության ընթացքում, ըստ տարբեր գնահատականների, զոհվել է 50 000 - 300 000 մարդ։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանն առաջարկել է Լիբերիայում տեղակայել ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելություն՝ իրականացնելու Աքրայում ձեռք բերված խաղաղության համաձայնագիրը: Սեպտեմբերի 19-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1509 բանաձևը ստեղծել է ՄԱԿ-ի առաքելությունը Լիբերիայում: Առաքելությունը ներառել է 15․000 մարդ, այդ թվում՝ զինվորական և քաղաքացիական անձնակազմ՝ խաղաղապահներ, ոստիկաններ, ինչպես նաև քաղաքական խորհրդականներ և հումանիտար աշխատողներ։ Առաքելության հիմնական նպատակն էր հաստատել խաղաղ կյանք, զինաթափել տարբեր զինված խմբավորումներին և պահպանել խաղաղությունը Լիբերիայում։

## Տես նաև
* Լիբերիայի պատմություն

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Հակամարտություն Լիբերիայում ***'
* [http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmil/ Լիբերիայում ՄԱԿ-ի առաքելության կայքը]***'
* Խաղաղության պայմանագրի տեքստը***'
* Քրիս Հոնդորսի [http://www.chrishondros.com/images.htm ֆոտոշարքը]***'

Կատեգորիա:Լիբերիա
Կատեգորիա:Լիբերիայի պատմություն