«Գլորվող որոտ» գործողություն

**«Գլորվող որոտ»** (), Վիետնամի պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ-ի օդուժի կողմից Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության ռմբակոծման արշավի կոդային անվանումը։

«Գլորվող որոտ» գործողությունը տեղի է ունեցել 1965 թվականի մարտի 2-ից մինչև 1968 թվականի հոկտեմբերի 31-ը Լինդոն Ջոնսոնի նախագահության ժամանակ և եղել է  ռմբակոծման ամենաերկարատև արշավը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։

## Նախապատմություն
1964 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Ուիլյամ Պ. Բանդին (ԱՄՆ նախագահի խորհրդական) հանդես է եկել առաջարկով՝ Վիետնամի հարավում Վիետկոնգի այս կամ այն խոշոր գործողության համար որպես վրեժխնդրության ակտ՝ ԱՄՆ օդային ուժերի կողմից զանգվածային հարված հասցնել Վիետնամի տարածքում գտնվող օբյեկտներին, և այդ առաջարկին աջակցել են Խաղաղ օվկիանոսի տարածքում ԱՄՆ Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար, ծովակալ Ուլիս Շարփը և Շտաբների ղեկավարների միացյալ կոմիտեն։

1964 թվականի նոյեմբերի 18-ին ամերիկյան F-100 և T-28 ինքնաթիռները Լաոսի օդային տարածքից ներխուժել են ՎԴՀ օդային տարածք և հարձակվել Կուանգբինի նահանգի շրջաններից մեկի վրա։ 1964 թվականի նոյեմբերի 27-ին հրապարակվել է ՏԱՍՍ-ի հաղորդագրությունը, որում ԽՍՀՄ-ը ԱՄՆ-ի գործողությունները գնահատել է որպես կոպիտ ոտնձգություն ՎԴՀ-ի ինքնիշխանության նկատմամբ։

1965 թվականի հունվարի վերջին շտաբների պետերի միացյալ կոմիտեն ներկայացրել է «Բոցավառվող նիզակ» () անվանումն ստացած գործողության շրջանակներում օդային հարվածներ հասցնելու թիրախների ցանկը։

1965 թվականի փետրվարի 6-ի լույս 7-ի գիշերը Հարավային Վիետնամի ազատագրման ազգային ճակատի ուժերը հարձակվել են Ամերիկյան օդանավակայանի վրա Պլեյկուի մոտ և դրանից յոթ կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող ուղղաթիռային բազայի վրա Քեմփ Հոլոուեյում։ 137 ամերիկացիներ վիրավորվել են, ինը զոհվել, տասնվեց ուղղաթիռ շարքից հանվել է կամ ոչնչացվել, ինչպես նաև վնասվել է վեց ինքնաթիռ։ Դրանից գրեթե անմիջապես հետո ԱՄՆ նախագահ Լ. Բ. Ջոնսոնը հրամայել է հարվածել թիրախներին «Բոցավառվող նիզակ» ծրագրի շրջանակներում։ Արշավն այնքան էլ հաջող չէր, քանի որ դրա անցկացման մասին որոշում կայացնող քաղաքացիական անձինք չեն կարողացել հաշվի առնել ավիացիայի հնարավորությունները և օբյեկտների առանձնահատկությունները, բայց ԱՄՆ կառավարությունը հրապարակավ հայտարարել է «հատուցման համարժեք ակտի» անցկացրած լինելու մասին։

Փետրվարի 10-ին Հարավային Վիետնամի ազատագրման ազգային ճակատը հարձակվել է Քուի Նգոնեում ԱՄՆ սերժանտական կազմի տեղակայման վայրերի վրա՝ սպանելով 23 և վիրավորելով 21 զինծառայողների։ Դրան ի պատասխան՝ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ինքնաթիռները ռմբակոծել են ՎԴՀ-ի հարավում գտնվող Չան-Հոա քաղաքում գտնվող ռազմական ճամբարը, իսկ Հարավային Վիետնամի օդաչուները հարձակվել են Վիտ-Տու-Լուի վրա։ Այս անգամ ԱՄՆ կառավարությունը գործողությունները բնութագրել է որպես ընդհանուր պատասխան «ՎիետԿոնգի և հյուսիսվիետնամցիների կողմից ագրեսիայի մշտական դրսևորմանը։

1965 թվականի փետրվարի 13-ին ԱՄՆ նախագահ Լ. Բ. Ջոնսոնը հրամայել է սկսել «Հարավային Վիետնամի հետ համատեղ իրականացվող կշռադատված և սահմանափակ օդային արշավանքների ծրագիրը ՎԴՀ-ի տարածքում ընտրված թիրախների ուղղությամբ», որն ստացել է «Գլորվող որոտ» անվանումը և տևել է երեքուկես տարի։

## Պատմություն
Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության վրա «Գլորվող ամպրոպ» ծրագրի շրջանակներում առաջին ավիահարձակումը իրականացվել է 1965 թվականի մարտի 2-ին։

Ամերիկացիներն իրենց առաջին կորուստները կրել են 1965 թվականի ապրիլի 4-ին. օդային մարտում Հյուսիսային Վիետնամի օդաչուները ՄիԳ-17 կործանիչներով խոցել են ամերիկյան երկու F-105 կործանիչ-ռմբակոծիչ՝ կորցնելով իրենց սեփական երեք ինքնաթիռները։

1965 թվականի ընթացքում ՎԴՀ-ի տարածքում տեղի են ունեցել ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի զանգվածային ռմբակոծություններ՝ խոցելով երկաթգծեր և մայրուղիներ, քաղաքացիական արդյունաբերական օբյեկտներ (ներառյալ ԽՍՀՄ-ի օգնությամբ կառուցված Ուոնգբիում խոշոր ՋԷԿ-ը), տեղի է ունեցել նաև մշակաբույսերի ցանքատարածությունների նպատակային ոչնչացում, որոնց վրա թափվել են քիմիական նյութեր։ 1965 թվականի հուլիսին ՎԴՀ-ն և ԽՍՀՄ-ը համաձայնագիր են ստորագրել ժողովրդական տնտեսության զարգացման և ՎԴՀ-ի պաշտպանունակության ամրապնդման գործում ԽՍՀՄ-ի օգնության վերաբերյալ։

1967 թվականի օգոստոսի 21-22-ին ԱՄՆ ՌՕՈՒ ինքնաթիռների մեծ խմբեր հարձակումներ են գործել Հանոյի հյուսիսային և հարավային արվարձաններում և կենտրոնական մասում, հարձակման արդյունքում ոչնչացվել է հիվանդանոց Կենտրոնական Խոան Կիեմ շրջանում՝ վերադարձված Սրի լճից ոչ հեռու։ Բացի այդ, 1967 թվականի օգոստոսի 21-22-ին ԱՄՆ-ի օդուժը ռմբակոծել է Դոնգան և Զիալան շրջաններում գտնվող Զիոնգ գետի ամբարտակները, իսկ 1967 թվականի օգոստոսի 23-ին 700 ռումբ է նետել Տրալի գետի ամբարտակների վրա։

## Արդյունքներ
Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության  ռազմավարական ռմբակոծությունների ընթացքում փորձարկվել են ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի սպառազինության և ավիատեխնիկայի նոր նմուշներ (մասնավորապես, հենց այստեղ է տեղի ունեցել F-4 և F-111 ինքնաթիռների առաջին մարտական օգտագործումը)։

Ռմբակոծությունների առանձնահատկությունը եղել է քաղաքացիական բնակչության ոչնչացումը և Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության քաղաքացիական ենթակառուցվածքների ռազմական նշանակություն չունեցող օբյեկտների ոչնչացումը (այդ թվում՝ ամբողջական գյուղերի այրումը), ինչպես նաև բրնձի դաշտերում ցանքերի ոչնչացումը, ինչը Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետության տարածքում բերք չստանալու պատճառ է դարձել։

### «Ռմբակոծել հետ դեպի քարե դարը»
ԱՄՆ ՌՕՈՒ գեներալ Կուրտիս Լեմեյը՝ այս գործողության իրականացման գլխավոր կողմնակիցներից մեկը, գնահատելով դրա արդյունքները և քննադատելով Լինդոն Ջոնսոնի նախագահական վարչակազմին՝ Հյուսիսային Վիետնամին ավիահարվածներ հասցնելու գործում իր կարծիքով անբավարար ջանքերի համար, միևնույն ժամանակ լրագրող Մաքքինլի Կանտորին թելադրել է իր ինքնակենսագրությունն ու հարցազրույցը տարբեր արդիական թեմաների վերաբերյալ, որոնք Կանտորն այնուհետև մշակել է՝ «Առաքելություն Լեմեյի հետ» («Mission With LeMay») գրքում հրատարակվելու համար։ Նշված գրքի 565-րդ էջում ներկայացվում է գեներալի մեջբերումներից մեկը, որը հաճախ մեջբերվում է կրճատ տեսքով։ Այն ամբողջությամբ հետևյալն է.
Խնդիրը լուծելու իմ բաղադրատոմսը հետևյալն է. ազնվորեն ասել նրանց, որ կամ նրանք [ՎԴՀ-ի կառավարությունը] հետ կքաշեն իրենց եղջյուրները և կդադարեցնեն իրենց ագրեսիան, կամ **մենք նրանց կռմբակոծենք հետ դեպի քարե դար**։ Եվ մենք նրանց քարի դար ենք մղելու ոչ թե ցամաքային ուժերով, այլ մեր օդային կամ ծովային ուժով։

Նշված արտահայտությունը դարձել է թևավոր և պարբերաբար մեջբերվել է ամերիկյան իմպերիալիզմի համատեքստում։ Ինքը՝ Լեմեյը, հետագայում հրաժարվել է արտահայտության հեղինակությունից՝ վկայակոչելով այն փաստը, որ ինքը չափազանց հոգնած է եղել գրական մշակումից հետո իր հարցազրույցի սղագրությունների տեքստերն ամբողջությամբ սրբագրելու համար, իսկ նրա ջատագովները արտահայտությունը համարել են Կանտորի կողմից գեներալի խոսքերի չափազանց ազատ վերաշարադրման արդյունք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն և աղբյուրներ
#### Հրատարակված կառավարական փաստաթղթեր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Փաստաթղթերի ժողովածուներ
* 
* 

#### Կենսագրություններ և հուշեր
* 
* 

#### Երկրորդային աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Bibliography: Operation Rolling Thunder
* Pilots from Takhli and Korat Airbases shot down between 1965—1972
* Г. Афанасьев. Тактика авиации США при налётах на ДРВ // «Военный вестник», № 6, 1967. стр.112-118

Կատեգորիա:1960-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:1967 հակամարտություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Վիետնամի պատերազմ