Զայոն ազգային պարկ

մինի|''Horse Ranch'' լեռ
**Զայոն ազգային պարկ** (), գտնվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հարավարևմտյան մասում գտնվող Յուտա նահանգի Սպրինգդայել քաղաքում։ Պարկն ունի 590 քառակուսի կիլոմետր երկարություն։

Զայոն ազգային պարկի առանձնահատկությունն Զայոնի կիրճն է, որն ունի 24 կիլոմետր երկարություն և 800 մետր խորություն վրա։

Ամենացածր կետը *Coalpits Wash* -ն է՝ 1,117 մետր բարձրությամբ, իսկ ամենաբարձրը՝ *Horse Ranch* լեռը, որն ունի 2,660 մետր բարձրություն։

Գտնվելով Կոլորադոյի սարավանդի, Մեծ ավազանի և Մոխավե անապատի հատման խաչմերուկի շրջանում, եզակի աշխարհագրության և կյանքի գոտիների բազմազանության շնորհիվ, ազգային պարկը հարուստ է բուսական և կենդանական աշխարհով։ Պարկում կան բազմաթիվ բուսատեսակներ, ինչպես նաև 289 թռչունների տեսակներ, 75 կաթնասունների և 32 սողունների տեսակներ։ Զայոն ազգային պարկն ներառում է լեռներ, կիրճեր, սարեր, սեղանաձև լեռներ, մենաքարեր, գետեր, շատ կիրճերի ճեղքեր և բնական կամարներ։

Պարկի մարդկային բնակեցումը սկսվել է մոտ 8000 տարի առաջ՝ տեղաբնիկ ամերիկացիների փոքր ընտանիքների կողմից, և հենց այս ընտանիքներից մեկի կողմից ստեղծվել է անասազի մշակույթը (300 թվական)։ Տարածքում բնակվում էին նաև այլ խմբեր՝ ֆրեմոնտցիներ։ Երկու խմբերն էլ, 1300 թվականին դուրս են եկել Զայոն ազգային պարկի տարածքից։ 1858 թվականին պարկ են գալիս մորմոնները, և 1860 թվականի սկզբին բնակություն են հաստատում այնտեղ։ 1909 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահ Ուիլյամ Հովարդն տարածքն անվանեց Ազգային Հուշարձան՝ կիրճը պահպանելու նպատակով և անվանակոչեց **Մուկունտուվեափ Ազգային հուշարձան**։ Սակայն, 1918 թվականին նորաստեղծ Ազգային պարկի ծառայության ղեկավարը փոխեց այգու անվանումը։ Այդ ժամանակվանից սկսած այգին անվանեցին Զայոն, որն օգտագործվում էր մոմոնների կողմից։ Ըստ պատմաբան Հալ Ռոթմանի․ «Պարկի անունը փոխել է ժամանակի նախապայմանը։ Շատերը հավատում էին, որ իսպանական և հնդկական անվանումները կխոչընդոտեն այցելուներին, որոնք, եթե չկարողանային արտասանել պարկի անվանումը, չէին կարող հանգիստ այցելել այդտեղ։ Նոր անվանմանը՝ Զայոնին, մեծ ուշադրություն են դարձրել էթնոցենտրիկ ունկնդիրները»։ 1919 թվականի նոյեմբերի 19-ին Միացյալ Նահնագների Կոնգրեսի կողմից հիմնադրվել է Զայոն ազգային պարկը։ 1937 թվականին Կոլոբ հատվածը հռչակվեց առանձին Զայոն Ազգային հուշարձան, սակայն 1956 թվականին այն կրկին ներառվեց այգու մեջ։

Զայոն և Կոլոբ կիրճերի տարածքում կան 9 կազմավորումներ, որոնք առաջացել են մոտ 150 միլիոն տարի առաջ՝ մեզոզոյան դարաշրջանում։ Այդ ժամանակաշրջանում ծանծաղ ծովերը, գետերը, ավազաններն ու լճերը, հսկայական անապատները և չոր գոտինները շրջապատեցին այգու տարածքը։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
մինի|աջից
մինի|աջից|''Datura wrightii''
Զայոն ազգային պարկը ներառում է Յուտայի հարավարևմուտքում գտնվող՝ Վաշինգտոնի, Այրոնի և Էյնի շրջանները։

Ամենաբարձր կետը *Horse Ranch* լեռն է, որն ունի 2660 մետր բարձրություն (8726 ոտնաչափ), իսկ ամենացածր կետը՝ *Coal Pits Wash* -ն, ունի 1117 մետր բարձրություն (3666 ոտնաչափ)։

Զայոն ազգային պարկի գետերը հոսում են ժայռերի վրայով։ Զայոնի կիրճն ունի 6 մղոն (9.7 կմ) երկարություն, որը հասնում է մինչև Սինավավայի տաճար։

Գարնանային եղանակն անկանխատեսելի է. փոթորկոտ, խոնավ օրերին հազվադեպ հաջորդում են ջերմ և արևոտ օրեր։ 
Մթնոլորտային տեղումներն առավել առատ են մարտ ամսին։ Գարնան ծաղիկները ծաղկում են ապրիլ-հունիս ընկած ժամանակահատվածում։
Աշնանային օրները սովորաբար պարզ ու մեղմ են, գիշերները հաճախ զով են։ Ամռանն օրերը տաք են (95-110&nbsp;°F; 35 43&nbsp;°C), իսկ գիշերները ջերմաստիճանը հասնում է 18-21&nbsp;°C։ Կեսօրի ամպրոպները լինում են հուլիսի կեսերից մինչև սեպտեմբեր ամսվա կեսը։

Աշնանը, ծառերի դեղնումը լինում է սեպտեմբեր ամսին, բայց Զայոնի կիրճում՝ հոկտեմբերին։ Ձմեռը Զայոնի կիրճում բավականին մեղմ է։

## Կենսաբանություն
Զայոն ազգային պարկում կենդանական աշխարհը բազմազան է։ Այստեղ գտնվում են մոտ 289 թռչունների, 79 կաթնասունների, 28 սողունների, 7 ձկների և 6 երկկենցաղների տեսակներ։ Այս բոլոր կենդանիները գտնվում են պարկի չորս գոտիներում՝ անապատում, հովտում, անտառում, ինչպես նաև փշատերև անտառում։
Բուսատեսակներից տարածված են սագեբրուշը, տատասկաթզենին, ինչպես նաև *Datura wrightii*-ը և հնդկական *Castilleja* -ն։ Տարաշվաշ են նաև *Penstemon utahensis*-ն ու ոսկե աստղածաղիկը։ *Stanleya pinnata*-ն և գազ բույսերը հայտնաբերվել են սելենով հարուստ հողերում։

Զայոն ազգային պարկում հանդիպող կենդանիներն են եղջերուն, սկյուռանմանները, ճայերը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ազգային պարկի ծառայություն
* Քարտեզներ

Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1937 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի երկրաբանություն
Կատեգորիա:Ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Յուտա