Քիշնևի հայկական գերեզմանատուն

**Կենտրոնական կամ հայկական գերեզմանատուն** (, ), Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևի ամենամեծ և ամենահայտնի գերեզմանոցներից մեկը, Մոլդովայի, Ռուսական կայսրության, Ռումինիայի և ԽՍՀՄ բազմաթիվ հայտնի պատմամշակութային գործիչների թաղման վայրը։ «Հայկական» անվանումը ստացել է այն պատճառով, որ հարում է Հայկական փողոցին, որն իր հերթին անվանակոչվել է հայկական վանատան անունով։

## Պատմություն
Քիշնևի ուղղափառ գերեզմանատունը ստեղծվել է 1811 թվականին։ 19-րդ դարի կեսերին գերեզմանոցի տարածքում կառուցվել է Ամենայն Սրբերի եկեղեցին։ Մինչ հեղափոխությունը գերեզմանոցը եղել է խիստ ուղղափառ, իսկ խորհրդային իշխանության տարիներին՝ ընդհանուր։

Զբաղեցնում է մոտ 10 հա տարածք։ Ամենահին թաղումը թվագրվում է 1825 թվականին։ Գերեզմանատան ստեղծմանը մասնակցել է Ալեքսանդր Բերնարդացին։
Խորհրդային տարիներին գերեզմանոցի տարածքը կրճատվել է 1958 թվականին, նախկին թաղումների տեղում բացվել է «Կոմերիտմիության  40 տարի» կինոթատրոնը (ժամանակակից անվանումը՝ «Գաուդեմուս»)։ Ավելի քան երեսուն տարի գերեզմանատունը փակ է եղել թաղումների համար։ Քաղաքային խորհրդի 2010 թվականի որոշմամբ «Կենտրոնական գերեզմանատան թաղման վայրերը վերապահվել է զինվորական և աշխատանքային պարգևներով (Հանրապետության շքանշան, Ստեփան Մեծի շքանշան) կամ ԽՍՀՄ նախկինի նմանատիպ պետական ​​պարգևների արժանացած անձանց։ Քիշնևի քաղաքապետի որոշմամբ «Հայկական» գերեզմանոցում թույլատրում են հուղարկավորել նաև այլ նշանավոր մարդկանց։

## Զինվորական հուշահամալիր
Գերեզմանատան հարավարևելյան մասում է գտնվում Զինվորական հուշահամալիրը՝ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհված խորհրդային զինվորների և խաղաղ բնակիչների թաղման վայրը։

Այդ տարածքում կան 300 մարդկանց զանգվածային և անհատական ​​գերեզմաններ, որոնք զոհվել են գերմանա-ռումինական զավթիչներից Քիշնևի պաշտպանության և ազատագրման ժամանակ։ Այդտեղ են գտնվում Խորհրդային Միության հերոս Աֆանասի Կարմանովի, 176-րդ գվարդիական հրաձգային գնդի հրամանատար, փոխգնդապետ Ս. Ֆ. Ռեզնիչենկոյի և այլոց գերեզմանները։   

Հուշահամալիրում թաղված են ընդհատակյա խմբավորումների անդամները, որոնք զոհվել են ֆաշիստական ​​օկուպանտների դեմ պայքարում, ինչպես նաև ոստիկանության սպաներ (փոխգնդապետ Ա. Մ. Բաժենով, սերժանտ-մայոր Լ. Ի. Սպեկտոր և այլն), ովքեր զոհվել են խաղաղ ժամանակ ծառայության ընթացքում։ Որոշ զանգվածային գերեզմաններ ունեն կոթողներ և մարմարե տապանաքարեր՝ զոհվածների անուններով։ Գերեզմանատան կենտրոնում տեղադրված է սև մարմարից խորհրդանշական տապանաքար։ Ճերմակ մարմարե տախտակի վրա փորագրված է հնգաթև աստղ և «Հավերժ հիշատակ հերոսներին»։ Կողային մասում տեղադրված են երկու մարմարե սալիկներ հետևյալ գրությամբ․ «Զանգվածային գերեզմանում թաղված են Խորհրդային բանակի զինվորները, որոնք զոհվել են 1944 թվականի օգոստոսին՝ Քիշնևի ազատագրման մարտերում»։

## Նշանակալի մարդիկ՝ թաղված այս գերեզմանատանը
* Գրիգորե Պետրու Գրիգորիու- խորհրդային և մոլդովացի դերասան, Մոլդովական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ,
* Իոն Ալդյա-Տեոդորովիչ - մոլդովացի խորհրդային կոմպոզիտոր և երգիչ (և նրա կինը՝ Դոյնան),
* Իոսիֆ Լվովիչ Բալցան - մոլդովացի խորհրդային բանաստեղծ,
* Միխայիլ Անդրեևիչ - մոլդավա-ռումինացի կոմպոզիտոր,
* Վլադիմիր Բոյարինցև - Խորհրդային Միության հերոս,
* Գրիգորե Պավլովիչ Վիերու - մոլդովացի բանաստեղծ,
* Միհայ Երմոլաևիչ Վոլոնտիր- ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, դերասան, Բելցի քաղաքի թատրոնի ռեժիսոր,
* Ալեքսանդր Օսիպովիչ Գավրոնսկի - խորհրդային կինոռեժիսոր,
* Տիմոֆեյ Իվանովիչ Գուրտովոյ - դիրիժոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ,
* Յակիմ Սերգեևիչ Գրոսուլ- խորհրդային պատմաբան, ակադեմիկոս և ՄԽՍՀ ԳԱ առաջին նախագահ (1961-1976), ՄԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ,
* Միհայ Վասիլևիչ Դոլգան - մոլդովացի կոմպոզիտոր և երաժիշտ,
* Լազար Իսաակովիչ Դուբինովսկի - մոլդովացի խորհրդային դիմանկարիչ,
* Պորֆիրի Իվանովիչ Դյակով - խորհրդային գեներալ, Կուրիլյան դեսանտային գործողության հրամանատար, Հեռավոր Արևելյան ճակատի 101-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար,
* Իվան Միխայլովիչ Զաիկին - ռուս ըմբիշ, օդաչու, կրկեսի դերասան,
* Կիրիլ Ֆեդորովիչ Իլյաշենկո - պետական ​​գործիչ,
* Անտոն Կրիխան - Բեսարաբիայի քաղաքական և հասարակական գործիչ,
* Կրուպենսկիների ընտանիքի ներկայացուցիչներ  Ռուսական կայսրության Բեսարաբյան նահանգի նշանավոր դեմքեր,
* Սերգեյ Պանտելեյմոնովիչ Կուլժինսկի- խորհրդային ուկրաինացի գյուղատնտես, գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Նոսովսկի գյուղատնտեսական փորձարարական կայանի կազմակերպիչ և առաջին տնօրեն,
* Լիտվինով Եվգենի Ալեքսանդրովիչ - ականավոր պետական ​​գործիչ-տնտեսագետ, տնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Մոլդովայի պետական ​​համալսարանի դասախոս, Մոլդովայի ժողովրդական արտիստ Նադեժդա Չեպրագայի ամուսինը,
* Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Լունկևիչ - մոլդովացի խորհրդային դիրիժոր, ջութակահար և կոմպոզիտոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ,
* Ալեքսեյ Միխայլովիչ Մատեևիչ - մոլդովացի բանաստեղծ և թարգմանիչ, «Մեր լեզուն» բանաստեղծության հեղինակը, որը դարձավ Մոլդովայի օրհներգը,
* Տիմոֆեյ Վասիլևիչ Մոշնյագա  - մոլդովացի բժիշկ և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական բժիշկ, Մոլդովայի առողջապահության նախարար,
* Սերգեյ Ֆեդորովիչ Նիցա - մոլդովացի և ռումինացի քաղաքական գործիչ, Բեսարաբիայի նախարար (1920-1921, 1926-1927),
* Պավել Ալեքսեևիչ Պիսկարև- ռուս որմնանկարիչ,
* Ալեքսանդր Միխայլովիչ Պլամեդյալե - բեսարաբյան քանդակագործ,
* Անժելա Պեդուրարու - մոլդովացի երգչուհի, Մոլդովական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ,
* Վալենտինա Սավելևնա Սավիցկայա - մոլդովացի օպերային երգչուհի, մոլդովական առաջին «Գրոզովան» օպերայի արիայի կատարող, Մոլդովական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1964),
* Բորիս Ալեքսեևիչ Տրուբեցկոյ - ռուս գրականության պատմաբան, պուշկինագետ, քննադատ, գրականագետ, գիտությունների դոկտոր,
* Կոնստանցա Գեորգիևնա Տիրցեու - դերասանուհի, մոլդովական հեռուստատեսության առաջին հաղորդավար,
* Վլադիմիր Կոնստանտինովիչ Հերց (Վլադիմիր դե Հերցա) - իրավաբան, քաղաքական գործիչ,
* Ալեքսեյ Կարագեորգիևիչ - սերբ արքայազն,
* Գուլակ-Արտեմովսկի -  արքայորդի Գեորգի Ալեքսանդրովիչի ընկերը,
* Թամարա Սավելևնա Չեբան -  մոլդովական ժողովրդական երգերի կատարող է և մանկավարժ։ ՄԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։ Ստալինյան մրցանակի երրորդ աստիճանի դափնեկիր (1950),
* Թոմա Ֆեոդոսևիչ Չորբա - մոլդովացի բժիշկ, առողջապահության կազմակերպիչ և հասարակական գործիչ,
* Կառլ Ալեքսանդրովիչ Շմիդտ - Քիշնևի քաղաքապետ (1877-1903),
* Դադիանիների տոհմի ներկայացուցիչներ,
* Այստեղ են հանգչում նաև Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանի ասպետ մոտ քսան ռուս գեներալների աճյուններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1811 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հայկական գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Հայերը Մոլդովայում
Կատեգորիա:Քիշնևի շենքեր և կառույցներ