Դիսպենսացիոնալիզմ

**Դիսպենսացիոնալիզմ** () Աստվածաշնչի մեկնաբանման քրիստոնեական աստվածաբանական ուղղություն, որը պնդում է, որ պատմությունը բաժանված է մի քանի դարաշրջանների, որոնք կոչվում են *դիսպենսացիաներ*, որոնցում Աստված տարբեր ձևերով փոխազդում է իր ընտրյալ ժողովրդի հետ։ Աստվածաշնչի ընթերցման ավանդական բարեփոխված տեսակետից Սրանք երկու մրցակցային հասկացություններ են աստվածաշնչյան աստվածաբանության, ովքեր փորձում են բացատրել Աստվածաշնչում ընդհանուր շարունակականությունը: «Դիսպենսացիոնալիզմ» տերմինի ստեղծումը վերագրվում է համակարգի ուսմունքների քննադատ Ֆիլիպ Մաուրոյին ՝ իր 1928 թվականի «Թագավորության Ավետարանը» () գրքում։

Դիսպենսացիոնալիստները օգտագործում են Աստվածաշնչի բառացի մեկնաբանությունը և հավատում են, որ աստվածային հայտնությունը ծավալվում է դրա ողջ պատմության ընթացքում։ Նրանք կարծում են, որ կա տարբերություն Իսրայելի և Եկեղեցու միջև, այսինքն՝ դրանք չեն նույնականացվում, և որ քրիստոնյաները կապված չեն Մովսեսի օրենքով։ Նրանք պահպանում են պրեմմլենարիզմի, քրիստոնեական սիոնիզմի և քրիստոնյաների հափշտակության հավատալիքները Հիսուսի երկրորդ գալուստից առաջ, ում քրիստոնյաները համարում են Մեսիա, ընդհանուր առմամբ՝ այսպես կոչված Մեծ նեղությունից առաջ։ Դիսպենսացիոնալիստական պրեմիլենարիզմը տարբերվում է ավանդական կամ պատմական պրեմիլենարիզմից։

Դիսպենսացիոնալիզմը համակարգվել և տարածվել է Ջոն Նելսոն Դարբիի և Պլիմության եղբայրների կողմից 19-րդ դարի կեսերին։ 20-րդ դարի արշալույսին Ս. Սկոֆիլդը ներկայացրեց *Սկոֆիլդի հղումներով Աստվածաշունչը*, որը տարածվեց դիսպենսացիոնալիզմը Միացյալ Նահանգներում։

Դիսպենսացիոնալիզմը տարածված է դարձել ամերիկյան ավետարանչականության շրջանակներում։ Բացի Պլիմության եղբայրներից, այն սովորաբար հանդիպում է ոչ հարանվանական Աստվածաշնչյան եկեղեցիներում, ինչպես նաև բապտիստական, հիսունական և խարիզմատիկ խմբերում։

## Ակնարկ
Դիսպենսացիոնալիզմը աստվածաբանական հասկացություն է, որը պատմությունը համարում է բաժանված առանձին ժամանակաշրջանների՝ դիսպենսացիաների, որոնց ընթացքում Աստված որոշակի ձևով փոխազդում է մարդկության հետ: Սքոֆիլդը իր *«Սքոֆիլդի հղումներով Աստվածաշնչում»* (*Scofield Reference Bible* ) աշխատության մեջ սահմանել է *դարաշրջանը* որպես «ժամանակահատված, որի ընթացքում մարդը փորձվում է Աստծո կամքի որևէ *հատուկ* հայտնությանը հնազանդությամբ»։

Չարլզ Ռայրին վիճարկեց Սկոֆիլդի սահմանումը՝ այն համարելով չափազանց պարզ՝ նշելով, որ նման սահմանումը համակարգը բաց է ոչ դիսպենսացիոնալիստների հարձակման համար։

Ավետարանական քրիստոնյաները ընդհանուր առմամբ համաձայն են, որ Աստծո մարդկության համար նախատեսված ծրագրում կան տարբեր ժամանակաշրջաններ։ Դիսպենսացիոնալիստ աստվածաբանները հակված են « Իսրայելի և [քրիստոնեական] եկեղեցու զուգահեռ, բայց առանձին դերերի և ճակատագրերի վերաբերյալ հատուկ տեսակետ ունենալ»՝ «զգուշորեն բաժանելով դրանք»։ ... Իսրայելին ուղղվածի և եկեղեցուն ուղղվածի միջև։ Իսրայելին ուղղվածը «երկրային» բնույթ ունի և պետք է մեկնաբանվի «բառացիորեն»։

Այս տեսակետը տարբերվում է ուխտի աստվածաբանությունից, որը պնդում է, որ առանձին ծրագրեր ունենալու փոխարեն, «Աստված ունի մեկ ժողովուրդ, ... մեկ ժողովուրդ փրկագնման պատմության ընթացքում, որը Հին Կտակարանում կոչվում է «Իսրայել», իսկ Նոր Կտակարանում՝ «եկեղեցի»»։

Ֆիլիպ Մաուրոն, որը քննադատում է համակարգի ուսմունքները իր 1928 թվականի *«Թագավորության Ավետարանը*» գրքում, համարվում է առաջինը, ով ստեղծեց «դիսպենսացիոնալիզմ» տերմինը՝ նկարագրելու այն աստվածաբանական շրջանակը, որը ներխուժել էր ֆունդամենտալիզմի մեջ՝ այն անվանելով «մոդեռնիզմի նուրբ ձև»։

### Դիսպենսացիաների բաժանում
Ժամանակաշրջանների (դիսպենսացիաների) թիվը կարող է տատանվել 3-ից մինչև 8, բայց 7 դիսպենսացիաներին բնորոշ սխեման հետևյալն է.

* Անմեղություն – Ադամը փորձաշրջանի տակ էր մինչև Մարդու անկումը։ Ավարտվում է Եդեմի այգուց արտաքսմամբ՝ Ծննդոց 3- ում։ Ոմանք այս ժամանակաշրջանը անվանում են Ադամական ժամանակաշրջան, Ադամական ուխտի կամ Ադամական օրենք։
* Խիղճ - անկումից մինչև Մեծ Ջրհեղեղը։ Ավարտվում է համաշխարհային ջրհեղեղով։
* Մարդկային կամ քաղաքացիական կառավարություն – Մեծ Ջրհեղեղից հետո մարդկությունը պատասխանատու է մահապատիժը կիրառելու համար և ունի կառավարելու իշխանություն։ Ավարտվում է Բաբելոնի աշտարակի մոտ ցրմամբ։ Ոմանք օգտագործում են «Նոյի օրենք» տերմինը՝ նկատի ունենալով այս ժամանակաշրջանը։
* Խոստում կամ նահապետական կառավարում -Աբրահամից մինչև Մովսես։ Ավարտվում է Քանան մտնելու մերժմամբ և անապատում 40 տարվա անհավատությամբ։ Ոմանք օգտագործում են «Աբրահամյան օրենք» կամ «Աբրահամյան ուխտ» տերմինները՝ նկատի ունենալով այս ժամանակաշրջանը։
* Օրենք - Մովսեսից մինչև Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունը։ Ավարտվում է Իսրայելի ցրմամբ մ.թ. 70 թվականին։ Ոմանք օգտագործում են «Մովսեսական օրենք» տերմինը՝ նկատի ունենալով այս ժամանակաշրջանը։
* Շնորհ – Խաչից մինչև եկեղեցու հափշտակությունը, որը որոշ խմբերի կողմից նկարագրվում է Թեսաղոնիկեցիների 1-ին նամակում և Հայտնություն գրքում։ Հափշտակությանը հաջորդում է Աստծո զայրույթը, որը կազմում է Մեծ Նեղությունը։ Ոմանք այս ժամանակաշրջանի համար օգտագործում են «Շնորհքի դարաշրջան» կամ «Եկեղեցու դարաշրջան» տերմինները։
* Հազարամյա Թագավորություն – Քրիստոսի բառացիորեն 1000-ամյա կառավարումը երկրի վրա (Հայտնություն 20:1-6), կենտրոնացած Երուսաղեմում, որն ավարտվում է Աստծո դատաստանով՝ վերջնական ապստամբությամբ։

### Ուղղություններ
* Դասական դիսպենսացիոնալիզմ
* Ուլտրադիսպենսացիոնալիզմ (Բուլինգերիզմ)
* Հիպերդիսպենսացիոնալիզմ
* Վերանայված դիսպենսացիոնալիզմ
* Պրոգրեսիվ դիսպենսացիոնալիզմ

## Տես նաև
*Վերականգնողականություն

## Ծանոթագրություններ