Էլեկտրա Հավեմայեր Վեբ

**Էլեկտրա Հավեմայեր Վեբ** (, ), ամերիկյան հնաոճ իրեր հավաքորդ ու Շելբուռն թանգարանի հիմնադիր։

## Վաղ կյանք
Էլեկտրա Հավեմայերը ծնվել է 1888 թվականի օգոստոսի 16-ին։ Շաքարի վերամշակման ամերիկյան ընկերության նախագահ Հենրի Օսբորն Հավեմայերի (1847–1907) և Լուիզին Էլդերի (1855–1929) կրտսեր զավակն էր․ ունեցել է մեկ ավագ քույր ու եղբայր։

Հաճախել է Կլարա Սպենսի հիմնադրած իգական մասնավոր դպրոցը, ընտանիքի հետ ճանապարհորդել դեպի դեպի ամերիկյան արևմուտք, Ֆրանսիա, Իտալիա, Իսպանիա, Եգիպտոս ու Ավստրիա․ քոլեջ չի հաճախել։

## Կարիերա
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նյու Յորքում շտապ օգնության մեքենա է վարել ու նշանակվել շարժիչային կորպուսի տնօրենի օգնական։ 1942 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում միացել է քաղաքացիական պաշտպանության կամավորական կազմակերպությանը և ղեկավարել Փերշինգի հրապարակի քաղաքացիական պաշտպանության կենտրոնը և դրա արյան բանկը։

### Հավաքորդ
Չնայած Էլեկտրան իր երիտասարդությունն անց է կացրել եվրոպական և ասիական նյութական մշակույթի լավագույն նմուշների ներկայությամբ, նրա սեփական հավաքածուն արմատական շրջադարձ է կատարել։ Փարք Ավենյու 740 հասցեում գտնվող շքեղ բնակարանը, որտեղ նա անցկացնում էր տարվա մի մասը, պարունակում էր իր ծնողների հավաքածուից ավելի քան քսան անչափ նուրբ իմպրեսիոնիստական աշխատանքներ, Էլեկտրան նաև կահավորել է իր ամուսնու ծնողների կալվածքի մի փոքրիկ վարդագույն ֆերմա հասարակ նոր անգլիական կահույքով ու արվեստի գործերով։ Սենյակները լցված էին ծածկոցներով, թխկու փայտից պատրաստված կահույքով ու գորգերով։ Լինելով հսկայական միջոցների տեր կին՝ Էլեկտրայի տունը համեմատաբար համեստ էր և հարմարավետ։ Նրա «աղյուսե տունը»  դեռ կանգուն է՝ որպես գաղութային վերածննդի հազվագյուտ և անձեռնմխելի օրինակ։2000 թվականին թանգարանը ձեռք է բերել կառույցն իր կհավորանքով ու 4.4 միլիոն դոլլարով վերականգնել այն՝ ինչպես տիկին Վեբի օրերում է եղել։ 2004 թվականից ի վեր բաց է հասարակության համար ամառային ամիսներին։

### Շելբուռն թանգարան
[thumb|300px|''Լուիզին Հավեմայերը և իր դուստր Էլեկտրան,'' հեղինակ՝ [Մերի Կեսսետ, 1895 թվական, գունամատիտ թղթի վրա, Շելբուռն թանգարանի հավաքածու]]
Օլդ Վեստբուրիում գտնվող Էլեկտրայի մյուս տների փակումն ակամա հանգեցրել է թանգրանի ստեղծման։ 1947 թվականին ընկերների հետ ձեռնարկել է Շելբուռն թանգարանի ստեղծումը։ Շելբուռնի 7-րդ ճանապարհի վրա տեղակայված թանգարանը դարձել է մեկ այլ դարաշրջանի ձեռագործ իրերի ապաստարան։ Երկու հարյուր տարեկան տաղավարում հանգրվանել են եղանակացույցների, առևտրային նշանների և պարզունակ դիմանկարների՝ մայրցամաքում լավագույն հավաքածուները։ Կիսաքանդ հին ագարակատունը լցված է անագե իրերի և այլ տպավորիչ հավաքածուներով,  Հյուսիսային Ամերիկայ կառքերի և սահնակների լավագույն հավաքածուն տեղակայված է ձիանոցում։ Որոշակի պատմական ժամանակահատված ներկայացնող տները, լցված վաղ ամերիկյան կահույքի և աքսեսուարների ակնառու հավաքածուներով, զարդարում են տարածքը։

Իր գեղեցիկ հավաքածուները մեկ ժամանակակից պատկերասրահում տեղավորելու փոխարեն Էլեկտրան նախընտրել է ստեղծել մի հաստատություն, որը ցույց կտար նրա «հավաքածուների հավաքածուն» վաղ ամերիկյան տների և հասարակական շենքերի հիանալի օրինակներով։ Ընդհանուր խանութ, հանդիպումների տուն, փայտե տնակ և շոգենավ՝ այս ամենը կարելի է տեսնել տարածքում։ Ամբողջ թանգարանն արտացոլում է Էլեկտրայի սերն ամերիկյան արվեստի և դիզայնի հանդեպ։ Փարք Ավենյուի նրա բնակարանի հինգ սենյակները 1960 թվականին նրա մահից հետո փոխակերպվել են հուշահամալիրի, որտեղ գտնվում են Կլոդ Մոնեի, Էդուարդ Մանեի և Էդգար Դեգայի աշխատանքների հավաքածուները։  Մերի Կասսետի մի մեծ կտավ, որտեղ պատկերված են Էլեկտրան ու իր մայրը, մուտքի դահլիճում պատվավոր տեղ է զբաղեցնում։

Էլեկտրա Հավեմայեր Վեբը «լրջորեն» սկսել է իր հավաքորդությունը 1911 թվականին, «Կոլոնիալ Ուիլյամսբուրգ» թանգարանի հիմնադրումից ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջ և ամերիկյան իսկական հնաոճ իրերի՝ Սպիտակ տան գլխավոր սենյակներ վերադարձից գրեթե կես դար առաջ։ Երբ նա սկսել է հավաքել ավելի վաղ ժամանակաշրջանի Ամերիկային պատկանած իրեր, ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանը դեռ գոյություն չուներ։ Ամերիկացիները դեռ պետք է հասկանային, որ իրենց ժառանգությունը հետաքրքիր էր և արժանի պահպանման։ Վեբն  հավակնոտ և հայտնի կոլեկցիոներ էր, նախքան Հենրի Ֆրենսիս Դյուպոնի կողմից Վինթերթուր թանգարանի, Հենրի Ֆորդի կողմից Գրինֆիլդ Վիլիջ թանգարանի կամ նույնիսկ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում ամերիկյան թևի հիմնադրումը։ Նա աշխատել է դարաշրջանի լավագույն հնաոճ իրեր վաճառողների հետ՝ ամերիկյան նյութական մշակույթի հանրագիտարանային և անփոխարինելի հավաքածուներն ստեղծելու համար։ Այսօր թանգարանի «Ամերիկանա» հավաքածուն աշխարհի լավագույններից մեկն է։

#### Հակասություններ անջատման վերաբերյալ
1996 թվականին թանգարանը $ 30 միլիոնով վաճառել է իր այն արվեստի գործերը, որոնք հավաքածուի համար ոչ էական են համարվել ու պահվել պահոցում՝ տարիներ շարունակ հասարակությանը չցուցադրվելով։ Սա արվել է հավաքածուների խնամքի համար անհրաժեշտ գումարի հայթայթման, հավաքածուի ցուցանմուշներն ավելի լավ պահպանելու և ապահովելու համար։ Չնայած խորհուրդը դիտարկել էր դրանք խնամելու այլ եղանակներ, վերջնական որոշումը որոշակի հակազդեցություն է ստացել արվեստասերների շրջանում։ Թանգարանների ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահը հրաժարվել է ստորագրել այդ քայլը, պնդելով, որ թանգարանն անարդարացիորեն է  կապել ցուցանմուշների խնամքը անվտանգության հետ, և որ դա վտանգավոր նախադեպ կստեղծի մյուս թանգարանների համար՝ այդպես վարվելու։ Էլեկտրայի որդին՝ Ջեյմս Վոթսոն Վեբ կրտսերը, նույնպես նշել է, որ ինքը հիասթափված է այդ քայլից։ Գնորդների մեծ մասը անհայտ հայտատուներ էին, որոնք գրանցվել էին հեռախոսներով, սակայն ցուցանմուշներից մեկը վաճառվել է Սթիվեն Ա․ Վինին, որը նպատակ է ունեցել այն ցուցադրել Բելաջիո խաղատանը։

## Անձնական կյանք
1910 թվականին Նյու Յորքի Սուրբ Բարդուղիմեոսի եպիսկոպոսական եկեղեցում Էլեկտրան ամուսնացել է Վանդերբիլտ ընտանիքի ներկայացուցիչ, պոլոյի չեմպիոն Ջեյմս Վոթսոն Վեբ II-ի (1884–1960) հետ։ Ունեցել են հինգ երեխա՝

* Էլեկտրա Վեբ (1910–1982)
* Սեմյուել Վեբ (1912–1988)
* Լիլա Վեբ (1913–1961)
* Ջեյմս Վոթսոն Վեբ կրտսեր (1916–2000)
* Հարրի Վեբ (1922–1975)։

Ի ճանաչումն թանգարանային ոլորտում նրա նվաճումների՝ Եյլի համալսարանն Էլեկտրա Հավեմայեր Վեբին 1956 թվականին շնորհել է արվեստի մագիստրոսի պատվավոր աստիճան։ Այս կերպ պարգևատրված հինգերորդ կինն էր։

Մահացել է 1960 թվականի նոյեմբերի 19-ին Վերմոնտ նահանգի Բեռլինգտոն քաղաքի Մերի Ֆլեթչեր հիվանդանոցում։

### Շելբուռն ագարակ
Էլեկտրայի ամուսնու ծնողները Շամփլեյն լճի ափին գտնվող քայքայվող լճափնյա ագարակները վերափոխել էին օրինակելի գյուղական կալվածքի։ Սեփականության կենտրոն հանդիսացող Շելբուռն ագարակը կանգուն է ցայսօր և շահույթ չհետապնդող հիմնադրամ է, որը խթանում է գյուղատնտեսական նորարարությունները։ Հիշելով մանուկ հասակում իր առաջին այցելությունը Վեբի կալվածք՝ Էլեկտրան ասել էր․ «Ինձ թվում էր, թե գտնվում եմ երազների աշխարհում»․ նա տպավորվել էր Շամփլեյնի հովտի գեղեցկությամբ։ Կալվածքում նա սիրում էր ձիավարությամբ զբաղվել, զբոսնել 113 ոտնաչափ երկարությամբ շոգե-զբոսանավով․ այստեղ էր գտնվում նաև Ամերիկայի առաջին ինը անցքով գոլֆի մասնավոր խաղադաշտը։ Շելբուռն ագարակի հովվերգական լանդշաֆտն ու փարթամ տարածքները կրկնօրինակվել են Էլեկտրայի թանգարանում։ Շելբուռնի թանգարանը հայտնի է յասամանների, պիոնների և Նոր Անգլիայի բազմամյա բույսերի հրաշալի հավաքածուով։

## Տես նաև
*Էլեկտրա Հավեմայեր Վեբի հուշահամալիրի շենք
*Վանդերբիլտ ընտանիք

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցանություն
* Electra Havemeyer Webb Biography  in "The Influences Behind the Shelburne Museum" at Academics Content Server at Saint Michael's College
* "Electra's Cultural Jewel at Shelburne Museum" in *[http://www.vermontwoman.com/ Vermont Woman Magazine]*, 2004
* "'Collector's gene' yields a trove of Americana: Electra Webb made Shelburne Museum her monument" in *[http://www.boston.com The Boston Globe]*
*Women's History: Electra Havemeyer Webb 
* Danilov, Victor J. *Women and museums: a comprehensive guide*. Rowman Altamira, 2005
* Walter Karp, "Electra Webb and Her American Past", *American Heritage (magazine)*, April/May 1982 (33:3)
* Edward Rothstein, "Critic's Notebook: The Art of Collecting Collections", *The New York Times*, May 20, 2011.
* Hewes, Lauren B. and Celia Y. Oliver. *To Collect in Earnest: The Life and Work of Electra Havemeyer Webb*. Shelburne, Vermont: Shelburne Museum, 1997.
* Gere, Charlotte and Marina Vaizey. *Great Women Collectors*. London: Philip Wilson, 1999.
* Aline B. Saarinen *The Proud Possessors: The Lives, Times and Tastes of Some Adventurous 
* American Art Collectors*. New York: Random House, 1958.

Կատեգորիա:Հավաքորդներ