Վառնա

**Վառնա** (, , 1949 թվականի դեկտեմբերից 20-ից մինչև 1956 թվականի հոկտեմբերի 20-ը՝ **Ստալին**), նավահանգստային և առողջարանային քաղաք Բուլղարիայում։ Բնակչությամբ քաղաքը զբաղեցնում է երկրում երրորդ տեղը, Բուլղարիայի խոշոր մշակութային և ֆինանսական կենտրոն է, ինչպես նաև երկրի կարևոր տրանսպորտային հանգույց։

## Հակիրճ տեղեկատվություն
Վառնան Բուլղարիայի խոշորագույն նավահանգիստն է, կա լաստանավային հաղորդակցություն Օդեսայի, Պորտ Կովկասի, Փոթիի, Բաթումի և Ստամբուլի հետ։ Ըստ 2010 թվականի պաշտոնական տվյալների՝ Վառնայի բնակչությունը կազմում է 366 837 մարդ, սակայն իրականում քաղաքում ապրում է մոտավորապես 600 000 մարդ։

Գտնվելով Վառնայի ծոցի ափին և գրավելով ռազմավարական դիրք՝ քաղաքը տնտեսական, հասարակական, մշակութային խոշոր կենտրոնի դեր է խաղացել շուրջ երեք հազարամյակ։ Պատմական Օդեսոսը () թրակիական ծովափնյա փոքրիկ բնակավայրից վերածվել է ծովային խոշոր նավահանգստի։

Վառնան այսօր գործարարության, տրանսպորտային, կրթական, զբոսաշրջային, ժամանցային և առողջարանային կարևոր կենտրոն է։ Համարվում է Բուլղարիայի ծովային մայրաքաղաքը. այստեղ են գտնվում երկրի ռազմածովային նավատորմի և առևտրային նավագնացության վարչությունները։ 2008 թվականին, Եվրոպայի խորհրդի որոշմամբ, Վառնան դարձել է Սևծովյան տարածաշրջանի համագործակցության ղեկավար մարմնի նստավայրը։ 2014 թվականին Վառնային է շնորհվել Եվրոպայի երիտասարդական մայրաքաղաքի տիտղոսը։

Աշխարհի ամենահին ոսկեղենի գանձարանը, որ թվագրվում է մեր թվականությունից առաջ 4200–4600 թվականներով, հայտնաբերվել է Վառնայի Նեկրոպոլիսում։

## Ստուգաբանություն
Բյուզանդացի պատմիչ Թեոփանես Խոստովանողն առաջին անգամ հիշատակել է Վառնա քաղաքի անունը՝ 6-7-րդ դարերում սլավոնական ցեղերի կողմից Բալկանները նվաճելու առնչությամբ։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը կարող է վարյագական ծագում ունենալ. վարյագները վաղ միջնադարում կտրում-անցնում էին Սև ծովը՝ հասնելով Կոստանդնուպոլիս։ Շվեդերենում *värn* նշանակում է "վահան, պաշտպանություն"&nbsp;, այստեղից էլ՝ Վառնա կարող էր նշանակել "պաշտպանված, ամրացված վայր": Բայց անվանումը կարող է նաև ավելի հին լինել՝ ծագելով նախահնդեվրոպական **u̯er-* արմատից, որ նշանակել է "թաց, ջուր, գետ" (cf. Varuna), կամ գուցե նախասլավոնական *varn* («սև») արմատից, կամ էլ՝ իրանական *bar* - *var*-ից՝ «ճամբար, բերդ» նշանակությամբ։

## Բնակչություն

## Հայերը Վառնայում
Վառնայի հայ գաղութը հիմնել են XVII դ․ սկզբին այստեղ գաղթած ղրիմահայերը։ Թուրք ճանապարհորդ էվլիյա Չելեբին 1656-ին հիշում է քաղաքի «Հայկական թաղամաս»–ը։ 1674-ին Վառնա այցելած Մարտիրոս Ղրիմեցին տեսել է մեծ թվով հայ գաղթականներ։ Ըստ Մ․ Բժշկյանի, 1808-ին Վառնայում կար 150 տուն հայ։ 1881-ին Բուլղարիայում անցկացված առաջին մարդահամարի տվյալներով Վառնայում բնակվում էր 1282 հայ, իսկ մինչև XX դ․ սկիզբը Վառնայում հայերի թիվը հասել է 10 հզ–ի։ Հետագայում հայերի մեծ մասը Վառնայից տեղափոխվել է Բուլղարիայի տարբեր քաղաքներ, և 1904-ին Վառնաում հաշվվում էր շուրջ 4 հզ․ հայ։ Հայերը հիմնականում արհեստավորներ ու մանր առևտրականներ էին, կային նաև բանվորներ ու փոքրաթիվ գործարանատերեր։ Վառնայի հայ վաճառականները առևտրական կապեր ունեին Զմյուռնիայի, Կիպրոսի, Եգիպտոսի, Տրապիզոնի, Բաթումի հայ առևտրականների և արդյունաբերողների հետ։ Վառնայի Ս․ Սարգիս հայկական եկեղեցին կառուցվել է 1842-ին, նրան կից հայկական դպրոցը (որ կոչվում էր «Սիսակյան») հիմնադրվել է 1863-ին։ Դպրոցի շենքը կառուցվել է դարասկզբին, ճարտարապետ–հնագետ Թ․ Թորամանյանի նախագծով։ 1953-ին դպրոցը կոչվել է Հարություն Պողոսյանի անվան միջնակարգ դպրոց։ Վառնայի հայկական գաղութում գործել են ագգային–ազատագրական պայքարի առաջին կազմակերպությունները Բալկաններում։ Կազմակերպություններ են ունեցել հայ բոլոր կուսակցությունները։ Գործել են նաև բազմաթիվ հասարակական–մշակութային կազմակերպություններ ու ակումբ–գրադարաններ։ Վառնայում են հրատարակվել առաջին բուլղարահայ պարբերականները («Իրավունք», «Խուզակ», «Հայելի», «Կատակ», «Շարժում», «Տավրոս» ևն)։ 1945–46-ի հայրենադարձության ժամանակ շուրջ 300 վառնաբնակ հայեր ներգաղթեցին Հայաստան։ 1985-ին Վառնայում բնակվում էր 3800 հայ։

## Քույր-քաղաքներ

## Պատկերասրահ

Bulgaria-Varna-02.JPG|Ուսպենսկի (Վերափոխման) տաճարը
Bulgaria-Varna-01.JPG|Դրամատիկական թատրոնը
Bulgaria-Varna-03.JPG
Bulgaria-Varna-04.JPG
Museum_of_the_history_Varna.jpg|Պատմության թանգարանը
Customs_Varna,Bulgaria.jpg|Մաքսատունը
MVR_Varna.jpg
Varna Port.jpg|Նավահանգիստը
Varna Plage.JPG|*Ոսկե ավազներ* լողափը
Maritime Administration in Varna, Bulgaria.jpg|Ծովային վարչությունը
Armenian Orthodox Church "St. Sarkis" Varna,Bulgaria.jpg|Հայկական եկեղեցին
Admiralty Varna.jpg|Բուլղարիայի ծովակալության շենքը
Galata VN Andranik Ozanian.jpg|Անդրանիկ Օզանյանի կիսանդրին Վառնայի Գալաթա թաղամասում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* varna.bg — Վառնայի պաշտոնական կայք 
* Վառնայի բնակչության կարգավիճակ
* bulgariancoast.com — Տուրիստական կայք Բուլղարիայի մասին 
* varna.info.bg — Վիրտուալ զբոսանք Վառնայով

Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վառնա