open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իվան Մատվեիչ (պատմվածք)

**«Իվան  Մատվեիչ»** (),  Անտոն Չեխովի պատմվածքը` գրված  1886 թվականին։ Առաջին անգամ լույս է տեսել Պետերբուրգյան թերթում  № 60, 1886 թվականի մարտի 3-ին։

## Հրապարակումներ
Անտոն Չեխովի «Իվան Մատվեիչ» պատմվածքն առաջին անգամ լույս է տեսել Պետերբուրգյան թերթում  № 60, 1886 թվականի մարտի 3-ին,  Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ 
Խմբագրված տարբերակով պատմվածքը ընդգրկվել է «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուի մեջ։ 1899 թվականի մարտի 24-ին Պյոտր Պերցովը, իմանալով առաջիկա հրատարակման մասին, Չեխովին առաջարկում է իր պատմվածքների  հավաքածուում ընդգրկել մի քանի ստեղծագործություններ «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուից։ Այդ պատմվածքներից նա նշում էր  «Իվան Մատվեիչ» պատմվածքը, որը Պերցովն անվանել է «շատ լավ»։ Չեխովը, հավանաբար, արձագանքում է խնդրանքին և ընդգրկում է պատմվածքը իր ստեղծագործությունների ժողովածուի առաջին հատորում, որը հրատարակվում է Ադոլֆ Մարքսի կողմից  1899-1901 թվականներին։ 
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն։

## Ֆոն
Իվան Մատվեիչ պատմվածքում նկարագրված պատմությունը մասնակիորեն  տեղ է գտել գրողի կենսագրությունում։ Միխայիլ Չեխովը հիշում է.

## Սյուժե
Հանրահայտ գիտնականին (նախատիպը  գրող) խիստ զայրացնում էր Պյոտր Դանիլիչը, որը երաշխավորել էր երիտասարդ գրագրին։  Գրագիր Իվան Մատվեիչը մշտապես երկու- երեք ժամ ուշանում էր։ Գիտնականը ցանկանում է հանդիմանել գրագրին, չվճարել աշխատավարձը և դուրս գցել նրան։  Գալիս է գրագիրը և բացատրում, որ եղել է մորաքրոջ ծննդին, իսկ մորաքույրն այստեղից վեց վերստ հեռու է ապրում։ Գիտնականը թեյ է տալիս գրագրին և նստեցնում աշխատանքի։

## Գրականություն
* Чехов А. П. Иван Матвеич // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Иван Матвеич , բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
* , անգլերեն թարգմանություն

Կատեգորիա:1886 պատմվածքներ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ
Երկրաշարժ Մեքսիկայում (2017)

**Երկրաշարժ Մեքսիկայում** (), հզոր երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել 2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Մեքսիկայի Չիապաս նահանգի ափերի մոտ՝ Թեուանթեփեքի ծոցում։ Առնվազն 60 մարդ մահացել է։ Երկրաշարժի ուժգնությունը կազմել է 8,2 մագնիտուդ։ Երկրաշարժից հետո ձևավորվել է ցունամի, որի ժամանակ ալիքների բարձրությունը հասել է մինչև 1 մետրի՝ հասնելով մինչև Մեքսիկայի ափերը։ Վերջին 100 տարիների կտրվածքով, այս երկրաշարժը եղել է ամենահզորը և երկրորդը՝ երկրի պատմության մեջ։ Ամենաուժեղ երկրաշարժը եղել է 1787 թվականի երկրաշարժը, որի ուժգնությունը եղել է 8.6 մագնիտուդ։ Այն նաև ամենահզորն է 2017 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժերի մեջ։

Ցնցումների արդյունքում մի քանի շենքեր են փլուզվել մայրաքաղաք Մեխիկոյում։ Մայրաքաղաքի բնակչության մեծ մասը տարհանվել է։

Նախագահ Էնրիկե Պենիա Նիետոն կոչով դիմել է Մեքսիկայի քաղաքացիներին՝ իր ցավակցությունները հայտնելով զոհվածների ընտանիքներին։ Երկրաշարժի էպիկենտրոնը եղել է 100 կիլոմետր խորության վրա, իսկ հիպոկենտրոնը եղել է 35 կիլոմետր խորության վրա։ Երկու երեխաներ զոհվել են Տաբասկո նահանգում, ընդ որում նրանցից մեկը մահացել է արհեստական շնչառության ապարատի անջատման հետևանքով։ Մեծապես տուժել են Մեքսիկայի հարավային ափերը և Գվատեմալայի արևմտյան ափագիծը։

Մեքսիկական լրատվամիջոցները հայտնում են, որ հետցնցումները շարունակվում են մինչ օրս։ Նախագահ Պենիա Նիետոն հայտարարել է, որ հնարավոր են նոր ցնցումներ։ Մեքսիկայի 11 նահանգներում փակվել են դպրոցները։

Իր հերթին Գվատեմալայի նախագահ Ջիմի Մորալեսը կոչ է արել երկրի բնակչությանը հանգստություն պահպանել։ Ըստ նախագահի, Գվատեմալայում գրանցվել է միայն մեկ զոհ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաշարժեր Մեքսիկայում
Կատեգորիա:2017 երկրաշարժեր
Կատեգորիա:2017 Մեքսիկայում
Տիղմ (պատմվածք)

**«Տիղմ»** (), Անտոն Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին։ Առաջին անգամ հրապարակվել է «Նոր ժամանակ» թերթում (№ 3832), 1886 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։

## Պատմություն
Ա. Պ. Չեխովի «Տիղմ» պատմվածքը բաղկացած է երկու մասից, գրված է 1886 թվականին, առաջին անգամ հրապարակվել է  «Նոր ժամանակ» թերթում № 3832, 1886 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Ան. Չեխով ստորագրությամբ։ 
1888 թվականին պատմվածքը հեղինակային շտկումներով տպագրվել է «Պատմվածքներ» ժողովածուում։  Ավելի նշանակալի փոփոխություններ են կատարվել Ա. Պ. Չեխովի պատմվածքների ժողովածուի Ա. Ֆ. Մարքսի կողմից հրատարակման նախապատրաստման  ժամանակ։ Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է գերմաներեն, սլովակերեն և ֆրանսերեն։

## Սյուժե
Պատմվածքում նկաագրվում է պորուչիկ Սոկոլովսկու այցը օղու գործարանի «ժառանգորդ Մ. Ե. Ռոտշտեյնի» տուն, Սուսաննա Մոիսեևնա Ռոտշտեյնին, օղու գործարանի հրեա սեփականատիրոջը, կապված նրա ունեցած երկու հազար երեք հարյուր ռուբլի պարտքի հետ։ Սուսաննան գայթակղում է պորուչիկին և ետ է վերցնում պարտքային ստացականները։ Պատմվածքի մյուս գործող անձը համարվում է պորուչիկի եղբայրը, Ալեքսեյ Իվանովիչ Կրյուկովը, որը  հայտնում է  Սոկոլովսկուն պարտամուրհակների պատմության մասին։

## Վերլուծություն
Կարծիք է հայտնվում, որ հրեա գայթակղիչ Սուսաննա Ռոտշտեյնի նկարագրությունը գրողի կողմից կատարվել է նրա նախկին հարսնացուի Դունյա Էֆրոսի հետ ունեցած բուռն հարաբերությունների ներքո։ Հրեուհի Դունյա Էֆրոսից նա բաժանվել էր, բայց մնացել էր լավ հարաբերությունների մեջ։  Նրա հետ ամուսնացել էր իր ընկերը հրեա իրավաբան և հրատարակիչ Եֆիմ Կոնովիցերը։ Հեղափոխությունից հետո Դունյա Էֆրոսը  փոխադրվում է Ֆրանսիա։ 1943 թվականին՝ 82 տարեկան հասակում, նրան արտաքսում են փարիզյան ծերանոցից։

Օղեթորման գործարանի սեփականատեր, ազատասեր և գայթակղիչ Սուսաննայի կերպարը քննադատների և թարգմանիչների կողմից քննարկվում էր մամուլում։

## Գրականություն
* Чехов А. П. Тина // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. - М.: Наука, 1974-1982.
* К. М-ский. Жертва безвременья. - «Русский вестник», 1896, № 8, стр. 279, 283-284.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Рассказ Тина 

Կատեգորիա:1886 պատմվածքներ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ
Վիշտը (պատմվածք)

**«Վիշտը»** (), Անտոն Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին, առաջին անգամ հրապարակվել է  1886 թվականի հունվարի 16-ին Պետերբուրգյան թերթում։

## Հրապարակումներ
Պատմվածքն առաջին անգամ հրապարակվել է Պետերբուրգյան թերթում № 26, 1886 թվականի հունվարի 16-ին «Թռչող նշումներ» բաժնում Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ Թեթևակի փոփոխություններով պատմվածքը տպագրվել է «Խայտաբղետ» պատմվածքների ժողովածուում։ 1895 թվականին պատմվածքը տեղ է գտնում «Նշույլներ» անթոլոգիայում։ Աննշան վերափոխված տարբերակով Չեխովը պատմվածքը ներառում է Ադոլֆ Մարքսի կողմից 1899-1901 թվականներին տպագրված իր ստեղծագործությունների երրորդ հատորում։
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն,  հունգարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն, սլովակերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն և չեխերեն։
  
## Սյուժե
Մահանում է կառապան Իոնի որդին։ Հայրը հուսահատորեն և ապարդյուն կերպով փորձում է իրեն հանդիպող մարդկանց պատմել այն մասին, թե ինչպես է այդ իրադարձությունը տապալել իրեն։ Նա խոսում է նույնիսկ իր ձիու հետ։

## Քննադատություն
Պատմվածքը դրական է գնահատվել Պետերբուրգյան տեղեկատուներում (№ 167, 1886) քննադատ  Ի. Ն. Լադոժսկու կողմից։ Լեոնիդ Օբոլենսկին ռուսական հարստության մեջ գովաբանել է Չեխովին հասարակ,  խաբուսիկ իրերի մեջ թաքնված դրաման տեսնելու անսովոր կարողության համար։ «Վիշտը» պատմվածքը դրա լավագույն ապագույցն է։ Կոնստանտին Արսենևը իր «Մեր ժամանակի գրողները» էսսեում («Եվրոպայի տեղեկատու», № 12, 1887) «Վիշտը» պատմվածքը ընդգրկել է լավագույն ժամանակակից պատմվածքների ցանկի մեջ։ Լև Տոլստոյը պատմվածքը ընդգրկել է չեխովյան պատմվածքների անձնական ցանկի մեջ։

## Գրականություն
* «Русское богатство», 1886, № 12, стр. 178. 
* Чехов А. П. Тоска // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982. 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1886 պատմվածքներ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ
Ալավերդի Ֆայրոյան

**Ալավերդի Հասրաթի Ֆայրոյան** (), հայ մանկավարժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

Ալավերդի Ֆայրոյանը, Մեծ եղեռնի տարիներին կորցնելով ծնողներին, մի կերպ տեղափոխվել է Արևելյան Հայաստան և մինչև 1929 թվականը ապրել մանկատներում։ 1929 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և ուսուցչական աշխատանք կատարել Արթիկի ու Անիի շրջաններում։ Ավարտել է 26 կոմիսարների անվան Անդրկովկասյան կուսակցական բարձրագույն դպրոցը, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։

1941 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Սովորել է Բաքվում, քաղղեկի դասընթացներում։ 1942 թվականին նշանակվել է 390-րդ դիվիզիայի 789-րդ գնդի 2-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի քաղղեկ։ Թեոդոսիայի մոտերքում նրանց գումարտակը շրջապատման մեջ է ընկնում։ Մարտի 21-ին Ֆայրոյանը ոտքից ծանր վիրավորվում է։ Նա իր մարտական ընկերների հետ արյունաքամ ընկած է լինում ռումբի պայթյունից առաջացած փոսում։ Այստեղ էլ նա գերի է ընկնում։ 1943 թվականի հունվարի 21-ին ուկրաինական պարտիզանների օգնությամբ, մի խումբ ռազմագերիների հետ միասին, Ա. Ֆայրոյանին հաջողվում է փախչել ճամբարից։ 1943 թվականի հունվար-մարտ ամիսներին ստեղծվում է 21 հոգուց բաղկացած հայկական պարտիզանակն ջոկատ, որը կոչվում էր «Պոբեդա»։

1944 թվականի հունվարի 21-ին «Պոբեդա» ջոկատը միանում է ԽՍՀՄ կրկնակի հերոս Սիդոր Կովպակի հրամանատարությամբ գործող պարտիզանական միավորմանը։ Ալավերդի Ֆայրոյանը 2-րդ վաշտի կուսկազմակերպության քարտուղարն էր և ականանետային ջոկատի հրամանատարը։ Մարտական գործողություններից մեկի ժամանակ Ֆայրոյանը ծանր վիրավորվում է և երկարատև բուժումից հետո տուն վերադառնում։

1945-1962 թվականներին Ալավերդի Ֆայրոյանը եղել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումի տնօրենը։ Այնուհետև, մոտ տասը տարի, աշխատել է Լենինականի ժողկրթբաժնի վարիչի պաշտոնում։ 1971 թվականից ղեկավարել է ուսուցիչների կատարելագործման հանրապետական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղը։

Ալավերդի Ֆայրոյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և հինգ մարտական մեդալով։ Աշխատանքային գործունեության ընթացքում արժանացել է Լենինի շքանշանի, հինգ մեդալների ու մի շարք պատվոգրերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Ֆլավիուս Աբլաբիուս

**Ֆլավիուս Աբլաբիուս** (, ծննդյան թվականն անհայտ - 337, ամառ, Բյութանիա), Հռոմեական կայսրության պետական գործիչ, անձնապահապետ, 331 թվականի Հռոմեական կայսրության 2-րդ կոնսուլ։ Ֆլավիուս Աբլաբիուսը ծնունդով Կրետեից էր։ Նրա հայրն ու մայրը հասարակ ծագում ունեին։ Ծնվելու ժամանակ, ինչպես որ Եվնապիոս Սարդինացին պատմում է, որ նրա մայրը ստացել է մարգարեություն եգիպտական աստղագուշակներից, որը Ֆլավիուսը «ծնվել էր մի փոքր պակաս, քան թագավորը»։

Ժամանակի ընթացքում Աբլաբիուսը դառնում է Կրետեի նահանգապետի պաշտոնական ներկայացուցիչը։ Ժամանում է Կոստանդնուպոլիս (նոր հիմնադրված) և պատահականության շնորհիվ, ձեռք է բերում մեծ ազդեցություն Կոստանդիանոս Ա Մեծ կայսեր նկատմամբ և դառնում Կոստանդնուպոլսի ամենակարևոր սենատորնեից մեկը։ 324 թվականից 326 թվականը եղել է Ասիա դիոցեզի վիկարիոս (կառավարիչ)։ Հայտնի է, որ այդ ժամանակ Աբլաբիոսը աջակցել է Օրցիստ գյուղի բնակիչների խնդրանքին՝ նրանց բնակավայրին քաղաքի կարգավիճակ տալու համար (): Այս առիթով հայտնի են Կոստանդիանոս Ա Մեծի նամակները Արևելք պրետորիայի պրեֆեկտ Աբլաբիոսին։ Ակնհայտ է, որ այդ ժամանակ նա արդեն սենատոր էր, ինչի մասին է վկայում Կոստանդիանոսի տիպիկ ուղերձը գրված նրան նամակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Աբյուդենոս

**Աբյուդենոս** (նաև՝ Աբիդենոս, , ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, մ.թ.ա. 3-րդ դար), հույն մատենագիր, պատմիչ։ Աբյուդենոսը գրել է «Ասորեստանի և Քաղդեայի պատմությունը», որ մեզ չի հասել, սակայն նրանից օգտվել է պատմահայր Մովսես Խորենացին։

Բել - Հայկ և Նինոս - Արամ ժամանակային զուգադրումները Խորենացին վստահորեն համարում է անկասկածելի, քանի որ այդ մասին պատմում է.` «ի յոլով իրս հաւատարիմն Աբիւդենոս»։

Մովսես Խորենացին բերում է Նինոսից Բել՝ քաղդեական, ու Արամից Հայկ՝ հայկական յոթնանուն (Արային չհաշված) ցանկերը՝ Հայկի դիմաց բացատրելով,
«որ եղև հակառակ Բելայ» և այդ ամենը վերագրելով վստահելի Աբյուդենոսին.

«Եւ զայս մեզ Աբիւդենոս յիւրում առաջնում առանձնականի իմն մանր ազգաբանութեան ասէ, զոր աստ ուրեմն յետոյ ոմանք բարձին»։

Աբյուդենոսը այդ մասին գրել է առանձին մանր ազգաբանական պատմության մեջ, որը ոմանք վերացրել են, և մեզ չի հասել։ Եվ որպեսզի հիշատակված աղբյուրի հանկարծակի չքանալը կասկածելի չթվա ընթերցողին, վկայակոչում է մի այլ հույն պատմիչ Կեփալիոնին։ Վերջինիս համաձայն՝ նման բան հնարավոր է, որովհետև ինքն էլ իր աշխատության սկզբում սկսել էր բոլոր մանր ազգաբանությունները գրի առնել արքունի դիվաններից, բայց թագավորական հրաման է ստացել, որ թողնի աննշան և վատ մարդկանց հիշատակը և նշի միայն քաջ, իմաստուն և աշխարհակալ նախնիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 371, 377.
* «Մարաբ Մծուրնացին Աբյուդենոսի և Խորենացու միջնո՞րդ», Սահակյան, Ա. Ա. (2014).

Կատեգորիա:Հույն մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հույն պատմիչներ
ALH 84001

thumb|ALH84001 ցուցադրություն Սմիթսոնիան Բնական պատմության թանգարանում
**ALH 84001**, (**Ալլան Հիլս 84001**), երկնաքար, գտնվել է 1984 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Անտարկտիդայի Ալլան Հիլս լեռներում։ Հետազոտողների կարծիքով այդ երկնաքարը հանդիսանում է Երկրում հայտնաբերված 34 մարսիական երկնաքարերից մեկը։ Երկնաքարի քաշը 1.93 կգ է։ 1996 թվականին մեծ ճանաչում ձեռք բերեց, «ՆԱՍԱ»-ի գիտնականների հայտարարություններից հետո։ Գիտնականները պնդում են, որ երկնքարի մեջ կան միկրոօրգանիզմներ բակտերիաներ հիշեցնող, որոնք քարացած են։

## Երկնաքարի ծագումը
Համաձայն տեսության, այդ քարը մասնատվել է Մարսի մակերեսից, մոլորակի և ինչ-որ տիեզերական մարմնի բախումից հետո 4 միլիարդ տարի առաջ։ Որից հետո մնում է մոլորակի վրա։ Մոտ 15 միլիոն տարի առաջ նոր ցնցումների արդյունքում հայտնվեց տիեզերքում և ընդամենը 13 հազար տարի առաջ հայտնվեց Երկրի ձգողական դաշտում ու ընկավ Երկրի վրա։ Այդ տվյալները հաստատվել են գիտական մեթոդների գործածմամբ։

Գիտնականները առաջ դրեցին այնպիսի հիպոթեզ այն մասին, որ ALH 84001-ը եղել է Մարսի վրա այն ժամանակ, երբ այդ մոլորակի վրա եղել է հեղուկ վիճակում ջուր։ Մարսի ուրիշ երկնաքերեր գիտնականների համար անհետաքրքիր են, քանի որ նրանք եղել են «թաց» Մարս ժամանակաշրջանից հետո։

## Հնարավոր բիոգեն առանձնահատկություններ
right|thumb|Էլեկտրոնային մանրադիտակը ցույց է տալիս հնարավոր կառույցները ALH 84001 երկնաքարում
1996 թվականի օգոստոսի 6-ին «ՆԱՍԱ»-ի գիտնականները հայտարարեցին, որ այդ երկնաքարը կարող է պարունակել Մարսում կյանքի առկայության մասին ապացույցներ։ «Սայնս» ամսագրում Դեյվիդ Մակկեյայի հրապարակված հոդվածը շատ մեծ արձագանք առաջացրեց։

Երկնաքարի կառույցները էլեկտրոնային ռեստորային մանրադիտակով սկան անելուց հայտնաբերվել են որոշակի մնացորդներ, որոնք գիտնականներին հիշեցրել են Երկրային օրգանիզմներ մագնիտոտակտիկ բակտերիաներ անվանումով։ Հետազոտողները պնդում են, որ հենց այդպիսի յուրահատուկ մնացորդներ են թողնում Երկրի վրա գտնվող բակտերիաները։ Ուստի նույնատիպ մնացորդների հայտնաբերումը երկնաքարի վրա ասում է այն մասին, որ այդպիսի բակտերիաներ գոյություն ունեն հայրենի մոլորակում։ Դրա հետ մեկտեղ ALH 84001 երկնաքարի կառույցները 20-ից 100 նանոմետր են տրամագծով, իսկ այդ չափսերը մոտ են տեսական նանոբակտերիաներին։ Բայց մի քանի անգամ փոքր բոլոր գիտությանը հայտնի կյանքի բջջային ձևերից։ Նաև մնում է անհասկանալի վկայում է արդյոք, որ Մարսի վրա կյանք գոյություն ունի կամ արդյոք անցյալում գոյություն ուներ։ Կամ էլ այդ կենդանի օրգանիզմները հայտնվել են այդ երկնաքարի վրա Մարսից առանձնացվելուց հետո։

Երկնաքարի բացման կապակցությամբ հեռուստատեսությամբ հանդես եկավ ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկնաքարեր
Կատեգորիա:1984
Կատեգորիա:Ասուպային հոսքեր
Սարգիս Մանասյան

**Սարգիս Մանասյան** (ծնվ.՝ Չարդախլու), հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամավոր։ Եղել է Ադրբեջանում Հայաստանի դեսպան (1920)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Չարդախլու գյուղում։ ՀՅԴ անդամ է։ 1919 թվականի ապրիլի 27-ին նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար, 1919 թվականի մայիսի 28-ից՝ Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարար

Ձերբակալվել է 1919 թվականին Բաքվում։ Գնդակահարվել է 1920 թվականին բոլշևիկների կողմից։

## Տես նաև
* Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Չարդախլու գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ներքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի օկուպացիայի ժամանակ սպանված հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Մահմուդ Դահուդ

**Մահմուդ Դահուդ** (գերմ.` Mahmoud Dahoud, ), գերմանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս գերմանական «Բորուսիա Դորտմունդի» և Գերմանիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Բորուսիա Մյոնխենգլադբախ»
2014 թվականի օգոստոսի 28-ին 18-ամյա Դահուդը իր դեբյուտն է նշել գերմանական ակումբի կազմում` Եվրոպայի լիգայի շրջանակներում կայացած «Սարաևո»-ի դեմ կայացած խաղում։ Հանդիպումն ավարտվել է 7-0 հաշվով` գերմանական ակումբի հաղթանակով։

2015 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Մահմուդ Դահուդը իր առաջին գոլն է խփել Բունդեսլիգայի շրջանակներում` «Աուգսբուրգ»-ի դեմ խաղում։ Մի քանի հրաշալի հանդիպումներ անցկացնելուց հետո Դահուդի տրանսֆերային արժեքը 600000 եվրոյից հասավ 2.5 միլիոն եվրոյի, իսկ 2016 թվականի ամռանը 15 միլիոն եվրոյի։

2016 թվականին ֆուտբոլիստով սկսեցին հետաքրքրվել անգլիական «Չելսին», «Լիվերպուլնը», ֆրանսիական «ՊՍԺ»-ն և իտալական «Յուվենտուսը»։

### «Բորուսիա Դորտմունդ»
2017 թվականի մարտի 30-ին պաշտոնապես հայտնի դարձավ, որ ֆուտբոլիստը պայմանագիր է կնքելու «Բորուսիա Դորտմունդ»-ի հետ։ Դահուդը թիմի հետ կնքելու էր 5 տարվա պայմանագիր։

2017 թվականի հուլիսի 12-ին գերմանական «Բորուսիա Դորտմունդ»-ը պաշտոնապես հայտնեց Դահուդին գնելու մասին։ Ֆուտբոլիստի տրանսֆերը կազմել է 12 միլիոն եվրո, իսկ նա թիմում ստացել է 19 համարի մարզաշապիկը։

Մահմուդ Դահուդը իր դեբյուտը նշել է օգոստոսի 6-ին` «Բավարիայի» դեմ խաղում։

## Վիճակագրություն

## Ձեռքբերումներ
* Եվրոպայի չեմպիոն (Մ21) - 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Մյոնխենգլադբախի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆորտունա Դյուսելդորֆի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Զուբովա Շչել

**Զուբովա Շչել** (ռուսերեն՝ Зубова Щель), հայաբնակ գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Լազարևսկի շրջանում, Չեմիտոկվաջե գետի երկու ափերին։ Գտնվում է շրջկենտրոն հանդիսացող Լազարևսկոյե միկրոշրջանից 19 կմ հարավ-արևելք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 52 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 175 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
2002 թվականին գյուղն ուներ 266 բնակիչ։ Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղում ապրում էր 253 մարդ, որից 169 (66,8%) հայեր, 39 (15,4%) ռուսներ և 45 (17,8%) այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։

Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի և թեյի մշակությամբ, այգեգործությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Գյուղն ունի տարրական դպրոց, մշակույթի տուն և հանգստյան տներ։ Զբոսաշրջության վայր է։

## Պատմությունը
1871 թվականին, Չեմիտոկվաջե գետի ներքին հոսանքին հարող տարածքները շնորհվել էին ռուսական բանակի Կովկասյան գումարտակի հրամանատարներից մեկին, ոմն Զուբովին։ 1899 թվականին այդ տարածքները գնել էր կոմս Ալեքսանդր Շերեմետևը։

Գյուղը հիմնադրել են Սամսունի շրջակայքի գյուղերից եկած հայերը` 1919 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Բնակչության` 2010 թվականի համառուսական հաշվառումներ 

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Չեխիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

**[[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգության]]** ցանկում Չեխիայի օբյեկտները թվով 12-ն են (2014 թվականի դրությամբ), որը կազմում է ընդհանուր թվի 1,1 %-ը։ Բոլոր օբյեկտները ցանկում ընդգրկված են մշակութային չափանիշներով, ընդ որում դրանցից 3-ը ճանաչվում են, որպես մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց։ Բացի դրանից 2014 թվականի դրությամբ ևս 18 օբյեկտ ներկայացված են թեկնածու ցանկում (այդ թվում Բրժևնովսկի վանքը)։ Չեխիան վավերացրել է Համաշխարհային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1993 թվականի մարտի 4-ին։ Չեխիայի առաջին երեք օբյեկտներն ընդգրկվել են ցանկում 1992 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 16-րդ նիստում։

## Ցանկ

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն

## Թեկնածու օբյեկտներիի ցանկ
Աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են ըստ հերթականության։ Այս ցանկում այն վայրերն են, որոնք ներկայացված են Իսպանիայի կառավարության կողմից՝ որպես թեկնածու օբյեկտներ։ Դրանք պետք է ընդգրկվեն Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն

## Տես նաև
* Համաշխարհային ժառանգություն
* Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Czechia — UNESCO World Heritage Center
* ЮНЕСКО. Список объектов всемирного наследия. Чехия 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր

Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Չեխիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Չեխիայի տեսարժան վայրեր
Գոլովինկա (Լազարևսկի շրջան)

**Գոլովինկա** ( ռուսերեն՝ Головинка), նախկինում հայաբնակ ավան, ներկայումս միկրոշրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Լազարևսկի շրջանում, Շախե գետի աջ ափին։ Գտնվում է շրջկենտրոն հանդիսացող Լազարևսկոյե միկրոշրջանից 33 կմ հարավ-արևելք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 43 կմ հյուսիս։

## Պատմական ակնարկ
Շախե գետի ափին գտնվող ադըղեների շափսուղական բնակավայրը հայտնի է դեռևս 17-րդ դարից` Սուբաշի անունով։ 1839 թվականի մայիսի 3-ին, Սուբաշիի մոտ, գեներալ Նիկոլայ Ռաևսկու հրամանատարությամբ իրականացվող ափհանմանը մասնակցել է նաև Հովհաննես Այվազովսկին, ում այդ արշավանքին հրավիրել էր ծովակալ Միխայիլ Լազարևը։

Ժամանակակից ավանը հիմնադրվել է 1839 թվականին, որպես ամրոց` Գոլովինսկի անվանումով, որի կառուցմանը մասնակցել են աքսորի մեջ գտնվող բանաստեղծ Ալեքսանդր Օդոևսկին և այլ հայտնի մարդիկ։ Ամրոցը կոչվել է գեներալ Եվգենի Գոլովինի անունով։

1961 թվականին Գոլովինկա ավանը ընդգրկվել է Սոչի քաղաքի կազմի մեջ և դարձել միկրոշրջան։ Հայերը եկել են շրջակա գյուղերից` 1931 թվականին։ Ներկայումս բնակվում են հիմնականում հայեր, ռուսներ և ադըղեներ։ Բնակիչներն զբաղվում են բանջարաբուծությամբ, թեյի մշակությամբ և այգեգործությամբ։ Այնտեղ գործում են միջնակարգ դպրոց, գրադարան, հանգստյան տներ և առողջարաններ։ Տնտեսության հիմքը զբոսաշրջությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1839 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր ըստ վարչական միավորների
Կատեգորիա:Սոչի
Ռաֆիկ Օրդյան

**Ռաֆիկ Խաչատուրի Օրդյան** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից, լեյտենանտ։

1930 թվականին ավարտել է Դիլիջանի մանկավարժական ուսումնարանը և անցել ուսուցչական աշխատանքի։ Պատմություն է դասավանդել Այգեձորի և Ներքին Կարմիրաղբյուրի դպրոցներում։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1940-1942 թվականներին եղել է Վերին Կարմիրաղբյուր գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրենը։

Բանակ է զորակոչվել 1942 թվականին։ Ավարտել է Թբիլիսիի ռազմական ուսումնարանը և լեյտենանտի կոչումով մեկնել ռազմաճակատ։ Վարել է դասակի հրամանատարի և վաշտի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալի պաշտոններ։ Մարտնչել է Բելոռուսիայի ազատագրման համար, վիրավորվել է և ապաքինվելուց հետո կրկին վերադարձել գործող բանակ։ 1944 թվականին Բելոռուսիայի ազատագրման համար մղված մարտերից մեկում զոհվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Չելսիի գլխավոր մարզիչների ցանկ

[thumb|right|upright|[Ժոզե Մոուրինյո]]
[thumb|right|upright|[Կարլո Անչելլոտի]]
[thumb|right|upright|[Ռոբերտո Դի Մատտեո]]
[thumb|right|upright|[Ռաֆաել Բենիտես]]
Ստորև բերված է Չելսիի գլխավոր մարզիչների ցանկը։ Ողջ պատմության ընթացքում ակումբը ունեցել է 24 գլխավոր մարզիչ, չհաշված ժամանակավոր մարզիչները։
Ակումբի պատմության մեջ առավել հաջող է եղել Ժոզե Մոուրինյոն։

## Մարզիչների ցուցակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Главные тренеры клуба 
* Главные тренеры клуба 

Կատեգորիա:Չելսի ՖԱ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ֆուտբոլ
Ռուսաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

**[[Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն|ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի]]** **[[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգության]]** ցանկում 2017 թվականին Ռուսաստանի օբյեկտները թվով 28-ն են, որը կազմում է ընդհանուր թվի 2,7 %-ը (1073՝ 2017 թվականի դրությամբ)։ 17 օբյեկտ ընդգրկված է մշակութային չափանիշներով, այդ թվում՝ 6-ը համարվում են մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց, և 11 օբյեկտ՝ բնական չափանիշներով։ 2017 թվականին Ռուսաստանը գրավում էր աշխարհում 9-րդ տեղը՝ Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ընդհանուր քանակով, իսկ բնական օբյեկտների թվով՝ 4-րդը (Չինաստանից, ԱՄՆ-ից և Ավստրալիայից հետո)։

Ռուսաստանում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում է գտնվում նաև Ղրիմի Խերսոնես Տավրիկյան պատմական քաղաքը, որն իր նկարագրությունում ներկայացված է որպես Ուկրաինայի տարածքում գտնվող օբյեկտ։ Ռուսական իշխանությունները դիտարկում են դա որպես Ռուսաստանի տարածքում գտնվող օբյեկտ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Էլեոնորա Միտրոֆանովան ընդգրկել է այն ռուսական օբյեկտների ցանկում։

Բացի դրանից 2016 թվականի դրությամբ ևս 21 օբյեկտ ներկայացված է թեկնածու ցանկում։ Խորհրդային Միությունը, որի իրավահաջորդը Ռուսաստանն է, վավերացրել է Համաշխարհային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1988 թվականի հոկտեմբերի 12-ին։ Ռուսաստանի առաջին օբյեկտներն ընդգրկվել են ցանկում 1990 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 14-րդ նիստում։

## Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են Համաշխարհային ժառանգության կողմից դասակարգված ձևով։

Գույնով առանձնացված է այն օբյեկտը, որը գտնվում է Ռուսաստանի հսկողության տակ գտնվող Ղրիմի թերակղում, սակայն Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտի նկարագրության մեջ նշված է Ուկրաինա։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն




## Թեկնածու օբյեկտների նախնական ցանկ
Աղյուսակում օբյեկտները դասավորված են նախնական ցանկում դրանք ավելացնելու հերթականությամբ։ Ցանկում նշված են այն օբյեկտները, որոնք Ռուսաստանի կառավարության կողմից առաջարկվել են որպես թեկնածուներ համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու համար։
Գույնով առանձնացված են այն օբյեկտները, որոնք Ուկրաինայի կառավարությունը առաջարկել է ընդգրկել համաշխարհային ժառանգության թեկնածու օբյեկտների ցանկում, և դրանք գտնվում են Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող Ղրիմի թերակղզու տարածքում։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն




## Տես նաև
* Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն
* Համաշխարհային ժառանգություն
* Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Российский национальный Комитет всемирного наследия
* Объекты всемирного наследия в Российской Федерации
* Объекты всемирного наследия в Российской Федерации
* Объекты всемирного наследия в РФ на портале «World Heritage Site»
* Объекты всемирного наследия на Украине на портале «World Heritage Site» — включая объекты в Крыму, де-факто присоединённом к России в 2014 году
* Проект Гринпис России «Всемирное наследие» 
* Российские природные объекты, включенные и подготовленные к включению в Список всемирного наследия ЮНЕСКО
* Каталог ссылок по Всемирному наследию в России (англ.)


Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության գետերի ցանկ

Ստորև բերված է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության խոշոր գետերի ցանկը։
thumb|աջից|200px|Կոնգո գետը Մալուկի մոտակայքում
thumb|աջից|200px|Ուբանգի գետը Բանգի քաղաքի մոտակայքում
thumb|աջից|200px|Արուվիմի գետ
աջից|մինի|կենտրոն|Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության հիմնական գետերի և լճերի քարտեզը

## Ссылки
* 

Կատեգորիա:Գետերի ցանկեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության գետեր
Գորիս քրեակատարողական հիմնարկ

**Գորիս քրեակատարողական հիմնարկ**, որն ավելի հայտնի է որպես **Գորիսի բանտ**, Հայաստանի Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքում գտնվող քրեակատարողական հիմնարկ։

## Պատմություն
Շենքը կառուցվել է 1812-1816 թվականներին որպես ռուսական զորակայան։ 1870 թվականից գործում է որպես բանտ։

1920 թվականին Խորհրդային Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի օկուպացիայի ժամանակ բոլշևիկների կողմից դավադրաբար ձերբակալվել և հետագայում Գորիսի բանտում 13 այլ դաշնակցականների հետ սպանվել է հայ քաղաքական գործիչ Խորենի Վահանը։

Խորհրդային տարիներին Գորիսի բանտում ամսական 30 հազար սպորտային կոշիկ էր արտադրվում, 10 հազար շարժիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի բանտեր
Կատեգորիա:Գորիս քրեակատարողական հիմնարկ
Կատեգորիա:1870 հիմնադրումներ Հայաստանում
Պանդուխտ (այլ կիրառումներ)

**Պանդուխտ** կարող է նշանակել.
* '''Պանդուխտ''', հայկական արական անձնանուն։
* **Պանդուխտ**, Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարար Ռուբեն Դարբինյանի գրական կեղծանունը։
* '''Պանդուխտ''' (Պանդուխտ Սյունի), հայ բլոգեր։
Ազատություն կամ մահ

**Ազատություն կամ մահ**, քաղաքական նշանաբան։

## Քաղաքականության մեջ
### [[Ռուսական կայսրություն]]
* «Ազատություն կամ մահ», 1879 թվականին «Զեմլյա ի վոլյա» ընկերության քայքայումից հետո Լև Տիխոմիրովի կողմից կազմակերպված ահաբեկչական խումբ, որի անդամների մի մասը դարձել են Ազգային կամք կուսակցության անդամ։

### [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]
* «Տվեք ինձ կամ ազատություն, կամ մահ», Պատրիկ Գենրիի հայտնի արտահայտությունը, որն արտասանել է ամերիկյան անկախության պատերազմի սկզբին (1770-ական թվականներ)։
* «Ապրիր ազատ, կամ մահացիր», Նյու Հեմփշիր նահանգի կարգախոսը։

### [[Հունաստան]]
* Ελευθερία ή θάνατος (Էլեֆտերիյա և թանատոս), Հունաստանի ազգային կարգախոսը, որն առաջացել է Օսմանյան Կայսրության դեմ մղվող հունական պատերազմի ժամանակ (1820-1830-ական թվականներ)։

### [[Բուլղարիա]]
* Ազատություն կամ մահ, բուլղարական կարգախոս, որը օգտագործվում էր բուլղարական հեղափոխական դրոշների վրա, 1876 թվականի օսմանների դեմ ապրիլյան ապստամբությունից առաջ և հետո։

### [[Մակեդոնիայի Հանրապետություն]]
* «Ազատություն կամ մահ» (Слобода или смрт),  20-րդ դարի սկզբին Ներքին մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպության հեղափոխականների կարգախոսը։

### [[Բրազիլիա]]
* «Ազատություն կամ մահ» (Independência ou Morte), Բրազիլիայի ազատության համար պայքարողների կարգախոսը (1821-1824-ական թվականներ).

### [[Ռումինիա]]
* «Ազատություն կամ մահ» («Viaţă-n libertate ori moarte!»), «Վեր կաց, ռումին» (Ռումինիայի հիմնը) երգի արտահայտություններից մեկն է, ռումինական տարածքների միավորման համար ընթացող շարժման ժամանակ 18-19-րդ դարեր։

### [[Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետություն]]
* «Ազատություն կամ մահ» (), Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության ազգային կարգախոսը։

### [[Ուկրաինա]]
* «Ազատություն կամ մահ» («Воля або смерть») , քաղաքացիական պատերազմի անիշխանականների կարգախոսը։
* «Ազատություն կամ մահ» («Воля або смерть») կազակների կարգախոսը Ռեչ Պոսպոլիտի դեմ ապստամբության ժամանակ։

### [[Ուրուգվայ]]
* «Ազատություն կամ մահ» («Libertad o muerte»), Ուրուգվայի ազգային նշանաբանը։

### [[Հայաստան]]
«Ազատություն կամ մահ», հայ Հեղափոխական Դաշնակցության ֆիդայիների կարգախոսը։

### [[Նիկարագուա]]
* «Ազատություն կամ մահ» ազգային փրկության Զինված ուժեր՝ Ազգային բանակ հակասանդինյան ընդհատակյա կազմակերպության նշանաբանը։

## Մշակույթում
### Երաժշտության մեջ
* «Ազատություն կամ մահ» (ալբոմ), Մոնգոլ Շուդան խմբի ալբոմը (2002 թվական)։
* «Ազատություն կամ մահ», Կոռոզիա խմբի երգը

### Գեղանկարչության մեջ
* «Ազատություն կամ մահ» (Independência ou Morte),  բրազիլացի նկարիչ Պեդրու Ամերիկուի կտավը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր
Կվիլու

**Կվիլու**, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության 26 նահանգներից մեկը։ Վարչական կենտրոնը Կիկվիտ քաղաքն է։ Անունը ծագում է Կվիլու գետից, որը հատում է նահանգը հարավից հյուսիսիս։

## Վարչական շրջաններ
Քաղաքներն ու տարածքներն են.
* Բագատա
* Բուլունգու-Կիկվիտ
* Գունգու
* Իդիոֆա
* Մանգաի
* Մասի-Մանիմբա

## Պատմություն
Կվիլուն, որպես նահանգ, վարչականորեն հաստատվել է 1962-1966 թվականներին։ Սակայն կենտրոնական կառավարությանը ստանձնում է դրա ղեկավարումը Կոնգոյի հարավարևմտյան հատվածում տեղի ունեցած ապստամբության պատճառով։ Պիեր Մուլելեի ապստամբ կառավարությունը Կվիլու նահանգից հեռացավ 1964 թվականի հունվարին։ Իրավական իշխանությունը կրկին նվաճեց նահանգը 1965 թվականի հունիսին։ Նահանգային կառավարությունը վերականգնվեց 1966 թվականի հունվարի 18-ին, բայց Կվիլուն միավորվեց Կվանգո և Մայի-Նդոմբե շրջանների հետ՝ ստեղծելով Բանդունդու նահանգը։

Նախագահներ
* Նորբերտ Լետա (1962 թվականի սեպտեմբերի 8-ից մինչև 1964 թվականի հունվարի 18)
* Պիեր Մուլել (1964 թվականի հունվարից մինչև 1964 թվականի նոյեմբեր)
Կառավարիչ
* Հենրի Դեզիրե Տակիզալա (1966 թվականի հունվարի 18-ից մինչև 1966 թվականի ապրիլի 25)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության նահանգներ
Լազարևսկոյե

**Լազարևսկոյե** (ռուսերեն՝ Лазаревское), նախկինում ավան, ներկայումս միկրոշրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Լազարևսկի շրջանում և նշված շրջանի վարչական կենտրոնը, որը գտնվում է Պսեզուապսե գետի աջ և ձախ ափերին, Սոչիի կենտրոնից 42 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 20 մ բարձրության վրա։ Ծովափնյա առողջարան է և զբոսաշրջության կենտրոն։

## Պատմական ակնարկ
Լազարևսկոյե միկրոշրջանի տարածքը բնակելի է եղել դեռևս 4000 տարի առաջ։ Մ. թ. ա. երրորդ հազարամյակի վերջում և երկրորդ հազարամյակի սկզբում, տեղաբնիկներն արդեն զբաղվել են հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ավանի ծայրամասերում ժամանակին զարգացած են եղել մայկոպյան և դոլմենյան մշակույթները, որոնք իրենցից հետո թողել են բազմաթիվ հնագիտական հուշարձաններ։

Հինավուրց ժամանակներից մինչ 19-րդ դարի կեսերը, ներկայիս ավանի տեղում ապրել են ադըղեներ, ովքեր ծովային ուղիներով առևտուր են արել Փոքր Ասիայի երկրների հետ։ Կովկասյան պատերազմի ավարտից հետո, 1864 թվականին, տեղի ողջ բնակչությունը, մուհաջիրության արդյունքում տեղահանվել է և աքսորվել Օսմանյան կայսրություն։

Ժամանակակից Լազարևսկոյե ավանի հիմնադրման թվական է համարվում 1839 թվականը, երբ այստեղ կայանեց ծովակալ Միխայիլ Լազարևի հրամանատարության ներքո գտնվող նավատորմը և կառուցվեց ռազմական ամրոց։ Նշված ամրոցը ի պատիվ Միխայիլ Լազարևի, անվանվեց նրա անունով։ 1839 թվականին, այս ամրոցում մալարիայի տենդից մահացել է ռուս բանաստեղծ Ալեքսանդր Օդոևսկին։

Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, 1854 թվականին, Լազարևի ամրոցն ավերվել է, իսկ կայազորը տարհանվել է Նովոռոսիյսկ։ Մարդիկ կրկին սկսեցին այնտեղ բնակություն հաստատել միայն 1869 թվականին։ Նոր բնակիչները Օսմանյան կայսրությունից գաղթած պոնտացի հույներն էին։ Նրանք 43 ընտանիքով հաստատվել են ժամանակակից ավանի տեղանքում և հիմնել են Լազարևսկոյե գյուղը։ 20-րդ դարի սկզբին գյուղն արդեն ուներ 60 տուն։

1961 թվականին, Լազարևսկոյե  ավանը ընդգրկվել է Սոչի քաղաքի կազմի մեջ և դարձել միկրոշրջան։ Այսօր այն խոշորագույն առողջարանային կենտրոն է, որտեղ կան բազմաթիվ հանգստյան տներ, առողջարաններ, հյուրանոցներ և ժամանցի ու զվարճանքի բազմաթիվ վայրեր։ Միկրոշրջանում բնակվում են ռուսներ, հայեր, հույներ և այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Лазаревский район на сайте города Сочи 
* Коды ОКАТО и ОКТМО — Лазаревское

Կատեգորիա:1839 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սոչի
Էվան Ադամս

**Էվան Տլեսլա Ադամս** (, ), կանադացի դերասան, դրամատուրգ, բժիշկ։ Հայտնի է 1998 թվականին Շերման Ալեքսիի նկարահանած «Ծխի ազդանշաններ» և 2002 թվականին նկարահանած «The Business of Fancydancing» Ֆիլմերում մարմնավորած դերերի համար։

## Կինոգործունեություն
1999 թվականին «Ծխի ազդանշաններ» ֆիլմում «Լավագույն դեբյուտային կատարում» անվանակարգում արժանացել է «Անկախ ոգի» մրցանակին, 2002 թվականին «Fancydancing» ֆիլմում մարմնավորած դերի համար` «Los Angeles Outfest» մրցանակի։

Կանադայում Ադամսը հիմնականում հանդես է եկել հեռուստատեսությամբ, այդ թվում մարմնավորելով դերեր The Beachcombers,"Lost in the Barrens" Da Vinci's Inquest, Neon Rider, These Arms of Mine, Da Vinci's City Hall, The L Word և Wolf Canyon հեռուստաֆիլմերում ու հեռուստաշոուներում և բեմական դերեր Lear և Dry Lips Oughta Move to Kapuskasing պիեսներում։ Հանդես է եկել նաև «Just Watch Me: Trudeau and the 70's Generation» վավերագրական ֆիլմում`  խոսելով իր սեփական փորձի մասին` որպես երիտասարդ գեյ։

Նրա պիեսները` *Dreams of Sheep*, *Snapshots*, *Dirty Dog River* և *Janice's Christmas* բեմադրել են Կանադայում և արտերկրում։

2017 թվականին Էվան Ադամսը նկարահանվել է «Հնդկական ձի» ֆիլմում։

## Բժշկական գործունեություն
Ադամսը Կանադայում աշխատել է Սլիամմոն ազգի հետ առողջապահական ծրագրերի շրջանակներում, այդ թվում` ՄԻԱՎ/ ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ ուսուցում, ալկոհոլից և թմրանյութերի չարաշահումից բուժում։ 2002 թվականին Ադամսն ավարտել է Կալգարի համալսարանը` ստանալով բժշկի որակավորում։ Բժշկական պրակտիկան անցել է Սուրբ Պողոսի հիվանդանոցում / UBC (որպես գլխավոր ռեզիդենտ), Ջոն Հոփքինսի համալսարանից ստացել է հանրային առողջության մագիստրոսի կոչում և Բրիտանական Կոլումբիայի առողջապահության նախարարությունում եղել է առողջապահության նահանգային պատասխանատուի տեղակալ։ 2007 թվականի ապրիլին Ադամսը նշանակվել է Բրիտանական Կոլումբիայի նահանգի առաջին բնիկ բժիշկ-խորհրդատուն, 2012 թվականի ապրիլին նշանակվել է Բրիտանական Կոլումբիայի առողջապահության պատասխանատուի տեղակալ։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ին դարձել է Բրիտանական Կոլումբիայի առաջին ազգերի գլխավոր բժիշկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասաններ
Նուբար Օզանյան

**Նուբար Օզանյան** (, ի ծնե՝ **Ֆերմուն Չըրաք**, ), նաև հայտնի **Օրհան Բաքըրջյան** (Պաքըրճեան) մականվամբ,  հայազգի հեղափոխական և ռազմական գործիչ։ «Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն/Մարքս-լենինյան» (ԹԿԿ/ՄԼ) ընդհատակյա կազմակերպության զինված թևի հրամանատարներից մեկը։ Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ Արցախյան ազատամարտի մասնակից է եղել։ Զոհվել է 2017 թվականին Իսլամական պետության դեմ մղվող Ալ-Ռակկայի ճակատամարտի ժամանակ։

## Կենսագրություն
Օզանյանը ծնվել է 1956 թվականին աղքատ հայի ընտանիքում՝ Թուրքիայի Յոզգաթ քաղաքում։ Փոքր հասակում մորն է կորցրել։ Սովորել է Քարագյոզյան դպրոցում, այնուհետ Ստամբուլի «Սուրբ Խաչ դպրեվանք» լիցեյում, որտեղ ծանոթացել է հայազգի կոմունիստ Արմենակ Բաքըրջյանի հետ, որի պատվին Օզանյանը հետագայում կրել է Օրհան Բաքըրջյան կեղծանունը։ Որդեգրել է արմատական ձախաթևյան գաղափարախոսություն է միանում է ԹԿԿ/ՄԼ շարքերին։ 1980 Թուրքիայում պետական հեղաշրջումից հետո ստիպված մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղ, որոշ աղբյուրների համաձայն, եղել է ռեժիսոր Յըլմազ Գյունեյի թիկնապահը։

1980-ական թվականներին Օզանյանը միացել է ԹԿԿ/ՄԼ ռազմական թևին՝ Թուրքիայի բանվորների և գյուղացիների ազատագրական բանակին (ԹԻՔՔՕ/TİKKO)։ 1988 թվականին իբր մեկնել է Պաղեստին, առաջին պաղեստինյան «ինթիֆադայի» ժամանակ Պաղեստինի ազատագրության ժողովրդական ճակատի շարքերում կռվել է իսրայելական զինված ուժերի դեմ։ 1990 թվականին մեկնել է Լիբանան, Բեքաայի հովտում վարժությունների է մասնակցել տեղի զինյալների հետ, մասնակցել է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին։ Որոշ աղբյուրներում հաղորդվում է, որ 1991-1992 թվականներին հայկական բանակի կազմում Օզանյանը մասնակցել է Արցախյան պատերազմին։ 1992 թվականին վերադառնում է Թուրքիա, մասնակցել է Թունջելիի (Դերսիմ) մարզում մաոիստական ամպստամբությանը։ Այդ ընթացքում Օզանյանն աչքի է ընկում ԹԿԿ/ՄԼ-ի շարքերում, դառնում կարևոր կազմակերպիչ, գաղափարախոս, մարզիչ և հրամանատար։

2013 թվականին անցել է Իրաքյան Քուրդիստան, որտեղ մարզել է ԹԻՔՔՕ-ի մարտիկներին։ 2015 թվականի հուլիսին դարձել է նորաստեղծ «Միջազգային ազատության գումարտակի» հրամանատարներից մեկը, որի կազմում եղել են տարբեր երկրներից եկած կամավորներ և որը կռվել է քրդական «Պաշտպատության ժողովրդական ջոկատներ» (YPG) զինված խմբավորման շարքերում ընդդեմ Իսլամական պետության ուժերի։ 2017 թվականին նշանակվել է ԹԻՔՔՕ-ի Սիրիայում մարտական գործողությունների հրամանատար։ Զոհվել է Ալ-Ռակկայում՝ Իսլամական պետության ուժերի հետ մարտի ընթացքում։ Աճյունը հողին է հանձնվել Սիրիայի Ալ-Մալիքիա քաղաքում։ Նուբար Օզանյանի մահվանը հետևեց մի շարք ցավակցական հայտարարություններ աշխարհի տարբեր հեղափոխական կազմակերպությունների կողմից։

2019 թվականի ապրիլի 24-ին ստեղծվել է «Նահատակ Նուբար Օզանյան գումարտակը»՝ հայերից կազմված զինված խմբավորում, որը կռվում է Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի շարքերում։

## Անձնական կյանք
Օզանյանը գիտեր հայերեն, թուրքերեն և ռուսերեն։ Թարգմանել էր որոշ ձախաթևյան աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նուպար Օզանեան

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Թուրքահայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Դուալիստական միապետություն

**Դուալիստական միապետություն** ( երկակի,   – գործադիր միապետություն), մի սահմանադրական միապետություն, որի մեջ միապետի իշխանությունը սահմանափակվում է սահմանադրությամբ կամ սահմանադրական ակտերով, բայց միապետը պաշտոնապես եւ փաստացի  պահպանում է իշխանության լայն լիազորություն։
500px|left|thumb||#EE1AF9}} դուիլստական միապետություններ

Դուալիստական միապետության ներքո գտնվող միապետի իշխանությունը սահմանափակված է օրենսդրական դաշտում։ Այս պարագայում միապետը ունի ընդունված օրենքների առնչությամբ խորհրդարանը եւ բացարձակ վետոյի իրավունքը լուծելու անսահմանափակ իրավունք։ Կառավարությունը ձեւավորում է միապետը, այդ իսկ պատճառով  իրական քաղաքական իշխանությունը պատկանում է միապետին։

Դուալիստական միապետության բնորոշ առանձնահատկությունը պետական իշխանության ձեւական իրավական բաժանումն է  միապետի եւ խորհրդարանի միջեւ։ Գործադիր իշխանությունը միապետի ձեռքում է, օրենսդիր իշխանությունը խորհրդարանի ձեռքում է։

## Օրինակներ
1905-1917 թվականներին  Ռուսական կայսրությունը  եղել է դուալիստական միապետություն։ 1871-1918 թվականներին դուալիստական միապետություն է եղել Գերմանիան, իսկ 1890-1947 թվականներին ՝ Ճապոնիան։.

Դուալիստական միապետություն է եղել նաև Ավստրո–Հունգարիան, որտեղ սակայն «դուալիստական» տերմինը ուներ թե իրավական, թե տարածքային-վարչական իմաստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետության ձևեր
Կատեգորիա:Պետական կարգեր
Կատեգորիա:Միապետություն
Գևորգ Թաթոսյան

**Գևորգ Ալեքսանդրի Թաթոսյան** (), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1966), Ուկրաինական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1977)։

## Կենսագրություն
Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո զորակոչվել է բանակ, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1943 թվականին ծանր վիրավորվել է և 1944 թվականին հաշմանդամության պատճառով զորացրվել։ 1949 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը, ապա սովորել Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան համալսարանի խորհրդային գրականության ամբիոնին առընթեր ասպիրանտուրան։ 1953-1957 թվականներին եղել է Երևանի «Կոմունիստ» ռուսերեն թերթի պատասխանատու քարտուղարի տեղակալը։ 1957 թվականից դասախոսել է ԵՊՀ-ում։ 1962-1968 թվականներին եղել է օտարերկրյան քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի ամբիոնի վարիչ, իսկ 1967 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ ռուս գրականության ամբիոնի դոցենտ։

Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ Գևորգ Թաթոսյանը զբաղվել է գիտական աշխատանքով. հեղինակ է բազմաթիվ գիտական, գրական-քննադատական հոդվածների։ Նրա գիտական հետաքրքրությունների մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավել Վալերի Բրյուսովի թարգմանական գործունեությունը։ Նա մեծ եռանդ է ներդրել ինչպես հայ բանաստեղծների (Ավետիք Իսահակյան, Եղիշե Չարենց, Սայաթ-Նովա) ստեղծագործությունների ռուսերեն ժողովածուները, այնպես էլ հայ գրականագետների (Տիգրան Հախումյան, Ա. Սիմոնովա) գրական-քննադադատական երկերի ժողովածուները կազմելու և խմբագրելու գործում։

Նրա թարգմանությամբ ռուսերեն առանձին գրքերով լույս են տեսել Հրանտ Թամրազյանի «Շիրվանզադեի դրամատուրգիան» (1956), Վաչե Նալբանդյանի «Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ. սկզբից մինչև XVIII դարի վերջը» (1959), «Եղիշե» (1962), Մկրտիչ Մկրյանի «Մովսես Խորենացի» (1969), Հրաչյա Քոչարի «Մեծ տարեգրության էջերից» (1970), Գուրգեն Սևակի «Մեսրոպ Մաշտոց» (1962) գործերը։

Գևորգ Թաթոսյանը լուրջ վաստակ ունի հայ-ուկրաինական մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Այդ տեսակետից բացառիկ արժեք ունեն «Սովետահայ պոեզիա» (ուկրաիներեն, Կիև, 1980), «Հայ դասական պոեզիա» (ուկրաիներեն, Կիև, 1988) ժողովածուները, որոնք կազմել, խմբագրել և ծանոթագրել է Վիկտոր Կոչևսկու հետ։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշաններով և Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայերենից ռուսերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Վիկտոր IV (հակապապ)

**Վիկտոր IV **, կարդինալ **Գրեգորիո Կոնտի** (, ավազանի անունը՝ Գրեգորիո դեյ Կոնտի դի Սանկլեմենտե, ), Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու հակապապ 1138 թվականին, մարտից մինչև մայիս։ Գրեգորիո Կոնտին ծնվել է Չեկանոյում Ֆրոզինոնե գավառում։ 1122 թվականին Կալիստոս II պապը նրան կարգել է որպես Սանտի Ապոստոլի եկեղեցու կարդինալ։ 1130 թվականի փետրվարի 14-ին երկակի ընտրություններում սատարել է Անակղետոս II պապին։

Գրեգորիո Կոնտին պապական աթոռին բարձրացավ Անակղետոսի մահից (հունվարի 25, 1138 թվական) հետո, վերջինիս կողմնակիցների ընտրությամբ։ Նա ընտրեց Վիկտոր IV անունը։ Այդ ընտրության ժամանակ հռոմեացիների մեծ մասը կողմ էր Իննոկենտիոս II պապին։ 1138 թվականի մայիսի 29-ին Վիկտոր IV-ը Բերնարդ Քլերվոսացու խորհրդով գաղտնի փախչում է Վատիկանից դեպի Տիբեր գետի ձախ ափ և ենթարկվում Իննոկենտիոս II պապին։ Վերջինս նրան վերստին կարգում է որպես կարդինալ։ Բայց միևնույն 1139 թվականին Լաթերանյան ժողովի ժամանակ, պապը, չնայած Բերնարդ Քլերվոսացու բողոքներին, եկեղեցուց հեռացնում է Գրեգորիո Կոնտիին։

## Տես նաև
* Հռոմի պապերի ու հակապապերի ցանկ
* Հակապապ

## Գրականություն
* Крысов А.Г. Виктор IV, антипапа  // Православная Энциклопедия, под ред. Патриарха Московского и всея Руси Алексия II, Т. VIII, М., Церковно-научный центр “Православная Энциклопедия”, 2004г., стр. 443.
* Норвич, Дж. Расцвет и закат Сицилийского королевства. Нормандцы в Сицилии: 1130—1194. — М., 2005. ISBN 5-9524-1752-3
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
*
Տոկիոյի ազգային թանգարան

**Տոկիոյի ազգային թանգարան,** Ճապոնիայի հնագույն և խոշորագույն թանգարանն է։ Գտնվում է Տոկիոյի քաղաքային Ուենո այգու տարածքում։ Շուրջ 100 հազար քառակուսի մետր հրապարակում տեղակայված են 5 առանձնաշենքեր՝ գլխավոր, արևելյան, հանդիսակարգի, Հեյսեյ և Խորյուձի տաճարների գանձերը։ Ազգային թանգարանը իրենից ներկայացնում է ահռելի մշակութային կենտրոն։

մինի
## Թանգարանի առանձնաշենքերը
Գլխավոր առանձնաշենք, ազգային թանգարանի նկարների ցուցասրահը, որը բացվել է 1938 թվականին։ Ճարտարապետ Ձյուն Վատանաբե։ Այստեղ հավաքված են պատկերավոր և կիռարական արվեստի ստեղծագործություններ, պատմական և ազգագրական նյութեր, ճապոնական մշակույթի այն արժեքները, որոնք հնարավորություն են տալիս հետևելու Ճապոնական արվեստի զարգացման ուղուն՝ հնագույն ժամանակներից մինչև այժմ և պատկերացում են տալիս նրան բնորոշ առանձնահատկությունների մասին։

Հանդիսակարգի առանձնաշենք, բացվել է 1909 թվականին։ Ճարտարապետ Տակումա Կատայամա։ Հանդիսակարգի առանձնաշենք, որի շենքը համարվում է բացառիկ ճարտարապետական հուշարձան Մեյդզի դարաշրջանի արևմտյան ոճով (1867-1912), այժմ օգտագործվում է որպես լուսավորչական կենտրոն թանգարանի շրջանակներում։ Այնտեղ աշխատում են տարբեր գիտական կազմակերպություններ անց են կացվում սեմինարներ։

Արևելյան առանձնաշենք, բացվել է 1968 թվականին։ Ճարտարապետ Յոսիրո Տանիգուտի։ Արևելյան առանձնաշենքում ցուցադրվում է կիրառական արվեստի ստեղծագործություններ, ինչպես նաև արևելյան տարածաշրջանի բոլոր երկրների հնագիտական ստեղծագործությունները, բացառությամբ Ճապոնիայի, որտեղ դուք կարող եք ծանոթանալ յուրաքանչյուր երկրի մշակույթի առանձնահատկություններին։

Հեյսեյ առանձնաշենք ( *Հեիսեիկան*) և Հորյուձի տաճառների գանձեր ( *Հո:րյու:-ձի հո:մոցուկան*). բաց են 1999 թվականից։

մինի

## Թանգարանի ստեղծման պատմություն
Ամեն ինչ սկսվել է 1872 թվականի ցուցահանդեսով, Տեյսեյդեն շենքի Յուսիմա Սայդո տաճարում, ավելի քան վեց հարյուր ցուցանմուշ, որոնց թվում` մի շարք հուշարձաններ, պալատական գանձարանից իրեր և հարդարանքներ, հանքանյութերի և բնական արտադրանքի նմուշներ, ցուցադրելով երկրի բուսական և կենդանական աշխարհը։ Ցուցահանդեսը մեծ հաջողություն ունեցավ, այն այցելել են մոտ հարյուր հիսուն հազար մարդ։ Ցուցահանդեսը նշանակալի իրադարձություն էր դարձել երկրի կյանքում։ Այն հնարավորություն տվեց վերանայելու ընդհանուր առմամբ երկրի բնույթը, պատմությունը, բարձրացրեց յուրահատուկ բնական ռեսուրսները պաշտպանելու անհրաժեշտության, մշակութային ավանդույթները և ժառանգությունը  պահպանելու հարցը, որոնք բոլորը մարդկության սեփականությունն են։ Ցուցահանդեսի պատրաստման և անցկացման համար ստեղծվել է հատուկ հաստատություն, որը անվանվել է Մշակույթի և Կրթության նախարարության թանգարան։ Այն դարձել էր Տոկիոյի ազգային թանգարանի նախատիպը։

## Հավաքածու
Ներկայումս Տոկիոյի ազգային թանգարանի հավաքածուում կա շուրջ հարյուր քսան հազար պահում։ Նրանց թվում են գեղանկարչություն, քանդակագործություն, ինչպես նաև մետաղական իրեր, զենք, ռազմական զրահ, հագուստ, գործվածքներ, ճարտարապետական հուշարձանների մոդելներ,հնագիտական գտածոներ, պատմական և էթնոգրաֆիկ նյութեր, շատ թեմատիկ հրապարակումներ և լուսանկարչական նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ
Կատեգորիա:1872 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Կատեգորիա:1872 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Տոկիոյի թանգարաններ