Ռետինե գլուխ

**«Ռետինե գլուխ»** (անգլ. *Eraserhead*), 1977 թվականին թողարկված սյուրռեալիստական ցածր բյուջետային ֆիլմ, որը Դեյվիդ Լինչի առաջին լիամետրաժ կինոնկարն է։ Ֆիլմը համարվում է կուլտային դասական, շնորհիվ սյուրռեալիստական պատկերների, արտասովոր ձայնային ձևավորման և ընդհանուր ֆանտաստիկական միջավայրի։ Ինքը՝ Լինչը, իր ֆիլմը նկարագրել է որպես «երազ՝ մութ և տագնապալի երևույթների մասին» և համարում էր իր ամենահոգևոր ֆիլմը։

Սցենարի վրա հատուկ ազդեցություն են ունեցել Ֆրանց Կաֆկայի «Կերպարանափոխություն» և Նիկոլայ Գոգոլի «Քիթ» ստեղծագործությունները։ Ֆիլմը նկարահանվել է 5 տարի՝ 10000 դոլլար բյուջետային սահմանով։ Ֆինանսավորման մեջ Լինչին օգնել է իր մանկության ընկեր Ջեք Ֆիսկը և նրա կինը՝ Սիսի Սպեյսեքը (ով մեկ տարի անց մարմնավորեց Լինչի մեկ այլ ՝ «Պարզ պատմություն» ֆիլմի գլխավոր կերպարներից մեկին)։ Կինոնկարի սյուրռեալիստական պատկերները և թաքնված սեքսուալ մոտիվները համարվել են որպես հիմնական թեմատիկ տարրեր։ Որոշ հրապարակումների համաձայն՝ այն համարվում է ամենացնցող ֆիլմերից մեկը։

2004 թվականին ֆիլմը Կոնգրեսի գրադարանի կողմից համարվեց «մշակութային նշանակություն» և ընտրվեց Ազգային ֆիլմերի գրանցամատյանում պահպանման համար։

## Սյուժե
Հենրի Սպենսեր անունով դժբախտ և մռայլ տղամարդը ապրում է մռայլ արդյունաբերական քաղաքում։ Իր միանման օրերը նա անց է կացնում փակված բնակարանու, որի լուսամուտներից բացվում է տեսարան դեպի աղյուսե պատ։ Մի օր Հենրին նամակ է ստանում իր հին ընկերուհուց՝ Մերիից, ում հետ նա վերջին անգամ հանդիպել է վեց ամիս առաջ։ Նամակում Մերին հրավիրում է Հենրիին ընթրելու իր և իր ընտանիքի հետ։ Հենրին հյուր է գնում, ծանոթանում պարոն և տիկին Իքսերի հետ և ընթրիքից հետո իմանում տիկին Իքսից, որ իր աղջիկը Հենրիից երեխա է ունեցել։ Երեխան ծնվել է հղիության վեցերորդ ամսում, սակայն մնացել է ողջ։ Տիկին Իքսը պահանջում է Հենրիից, որպեսզի նա ամուսնանա Մերիի հետ և վերցնի երեխային հիվանդանոցից։ Այդ ամենի հետևանքով Հենրին դառնում է փոքրիկ, մարդու չնմանվող երեխա-մուտանտի, որը ավելի շատ նմանություն ունի վիրակապերով փաթաթված ինչ-որ շերեփուկի։

Ընտանիքի առաջ կանգ է առնում երեխայի խնամքի խնդիրը։ Մերին տեղափոխվում է Հենրիի բնակարան, և նրանք միասին շորձում են հոգ տանել երեխայի մասին։ Բայց շուտով ամեն բան փոխվում է․ մի անձրևոտ գիշեր Մերին հեռանում է իր ծնողների տուն և թողնում է երեխային հոր խնամակալությանը։ Դրանից հետո Հենրին քիչ-քիչ սկսում է խելագարվել։ Նա տեսնում է մի մարդու, որն ապրում է մոլորակի նման գնդում, ինչպես նաև մի տարօրինակ տեսքով աղջկա, որը, կանգնած ռադիատորի ետևում, երգում է նրա համար «դրախտի» մասին։ Ապա Հենրիին թվում է, թե իր գլուխը պոկվում է և դրա փոխարեն աճում է երեխայի գլուխը։ Պոկված գլուխը գտնում է մի տղա և տանում է այն մատիտների արտադրամաս, և այն օգտագործում են ռետինի ստեղծման համար։

Հենրին, փորձելով դուրս գալ բնակարանից, տեսնում է իր հարևանուհուն (որին վաղուց էր ցանկանում) այլ տղամարդու հետ։ Զայրույթի նոպաների մեջ Հենրին սպանում է սեփական երեխային։ Սենյակում էլեկտրաէներգիան գերբեռնվում է, և լույսերը միանում ու անջատվում են, և երեխան մեծանում է հսկայական չափերի։ Երբ լույսերը լիովին անջատվում են, երեխայի գլխի տեղը հայտնվում է մոլորակ, որը սկսում է պայթել։ Ապա ռադիատորի մոտից եկած աղջիկը մոտենում է Հենրիին և գրկում նրան...

## Դերերում
* Ջեք Նենս - *Հենրի Սփենսեր*
* Շառլոտա Ստյուարտ - *Մերի Իքս*
* Ալեն Ջոզեֆ - *Միստեր Իքս*
* Ջին Բեյթս - *Միսիս Իքս*
* Ջուդիթ Աննա Ռոբերթս - *«Դիմացի սենյակի գեղեցիկ կինը» (Beautiful Girl Across the Hall)*
* Լորել Նիր - *«Օրիորդը ռադիատորում» (Lady in the Radiator)*
* Ջեք Ֆիսկ - *«Տղամարդը մոլորակի վրա» (The Man in the Planet)*
* Ջին Լենգ - *«Տատիկ»*
* Դարվին Ջոսթոն - *Պոլ*

## Ֆիլմի արտադրությունը
1971 թվականին Լինչը տեղափոխվեց Լոս-Անջելես և ընդունվեց AFI կոնսերվատորիա։ Այնտեղ նա սկսեց աշխատել իր առաջին լիամետրաժ ֆիլմի վրա, օգտագործելով AFI-ի 10000 դոլլար դրամաշնորհը։ Դրամաշնորհւ չբավականեցրեց ֆիլմն ավարտին հասցնելու համար և արդյունքում Լինչը աշխատեց ֆիլմի վրա ընդմիջումներով մինչև 1976 թվական, մի քանի անգամ վերամոնտաժելով։

Առաջին կուրսի ընթացքում նա սկսեց սցենար գրել «Գարդենբեք» վերնագրով առաջարկվող ներկայացման համար: Մի քանի պրոֆեսորներ խորհուրդ տվեցին նրան ընդլայնել սցենարը և ընդլայնել երկխոսությունը, բայց նա դժկամությամբ համաձայնվեց: Այնուհետև Լինչը հայտարարեց, որ հեռանում է իր ծրագրերին խոչընդոտելու պատճառով։ Նրա քոլեջի շատ դասախոսներ խնդրեցին նրան վերանայել իր որոշումը՝ համարելով նրան իրենց լավագույն ուսանողներից մեկը, ինչին նա, ի վերջո, համաձայնվեց այն պայմանով, որ իրեն չխանգարեն իր սեփական նախագիծը ստեղծելու հարցում։ Լինչը հրաժարվեց «Գարդենբեք»-ից և որոշեց սկսել նոր նախագիծ։

Ֆիլմի անսովոր սյուժեի և Լինչի ռեժիսորական նվազագույն փորձի պատճառով ոչ մի ստուդիա չաջակցեց նախագծին։ Լինչը ֆիլմի մեծ մասը նկարահանել է Բևեռլի Հիլզի Գրեյսթոուն Մենշն թաղամասում, որն այն ժամանակ AFI-ի գլխավոր գրասենյակն էր։ Ֆիլմի 21 էջանոց սցենարը գրվել է 20 օրում։ Արտադրության առաջին տարում (հինգ տարուց) Դեյվիդ Լինչի կինը լքեց նրան։ Հաշվի առնելով, որ նրանց դուստրը ծնվել էր դրանից կարճ ժամանակ առաջ, շատերը կարծում են, որ Դեյվիդ Լինչը ֆիլմը ստեղծելու համար օգտվել է իր անձնական փորձից։ Արտադրության համար գումար գտնելու համար (ֆինանսավորումը սպառվեց մոտ 20 րոպե նկարահանումներից հետո), ռեժիսորը ստիպված էր դիմել տարբեր մեթոդների, այդ թվում՝ թերթեր տրամադրելը և հարազատներից ու ընկերներից (Սիսի Սփեյսեք և Ջեք Ֆիսկ) ստացված միջոցներն օգտագործելը։

## Թողարկում և ակնարկներ
Շատ քննադատներ ֆիլմին տվել են շատ դրական արձագանքներ։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմն ունի 90% հավանության վարկանիշ՝ հիմնված 63 արձագանքի վրա։

Ֆիլմի դիտումիղ հետո Մել Բրուքսը հրավիրեց Դեյվիդ Լինչին, որպես ռեժիսոր աշխատելու «Փիղ Մարդը» ֆիլմի վրա։

«Ռետինե գլուխը» Սթենլի Կուբրիկի ամենասիրելի ֆիլմերից էր։ «Փայլատակումը» ֆիլմի նկարահանումներից առաջ նա ֆիլմը ցույց տվեց անձնակազմին՝ նրանց անհրաժեշտ հոգեբանական վիճակի մեջ դնելու համար։

Ֆիլմը դիտելուց հետո Ջորջ Լուկասը Լինչին առաջարկեց նկարահանել «Աստղային պատերազմների» եզրափակիչ՝ «Ջեդայի վերադարձը» սերիան, սակայն Լինչը մերժեց առաջարկը։

## Մրցանակներ
* 1978 - «Ոսկե անտենա» մրցանակ Ավորիազի միջազգային ֆանտաստիկ ֆիլմերի փառատոնում
* Ֆիլմը 1978 թվականի Fantasporto միջազգային ֆանտաստիկ ֆիլմերի փառատոնում առաջադրվել է որպես լավագույն ֆենտեզի ֆիլմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դեյվիդ Լինչի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սյուրռեալիստական ֆիլմեր