Էյր (ֆիլմ, 2023)

«**Էյր»** (անգլ.**՝** Air), 2023 թվականի ամերիկյան կենսագրական սպորտային դրամա՝ ստեղծված ռեժիսոր Բեն Աֆլեքի և սցենարիստ Ալեքս Քոնվերիի կողմից։ Ֆիլմը հիմնված է իրական դեպքերի վրա և պատմում է «Էյր Ջորդան» բասկետբոլային կոշիկների ծագման մասին, որտեղ «Նայքի» աշխատակիցը փորձում է բիզնես գործարք կնքել նորեկ խաղացող Մայքլ Ջորդանի հետ։ Գլխավոր դերերում են Մեթ Դեյմոնը, Բեն Աֆլեքը, Ջեյսոն Բեյթմանը, Մառլոն Ուեյանսը, Քրիս Մեսինան, Քրիս Թաքերը և Վայոլա Դևիսը։

Նախագծի մասին հայտարարվել է 2022 թվականի ապրիլին՝ Աֆլեքի ռեժիսորությամբ, նրա մասնակցությամբ և պրոդյուսերությամբ՝ Դեյմոնի հետ միասին, իրենց նորաստեղծ «Artists Equity» արտադրական ընկերության միջոցով։ Հիմնական նկարահանումները տեղի են ունեցել 2022 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին, որտեղ Աֆլեքը վերամիավորվել է իր բազմամյա գործընկերների՝ օպերատոր Ռոբերտ Ռիչարդսոնի և մոնտաժող Ուիլյամ Գոլդենբերգի հետ։ Թեև Մայքլ Ջորդանը ներգրավված չի եղել ֆիլմի ստեղծման գործում, նա հանդիպել է Աֆլեքի հետ՝ հանդես գալով մի քանի առաջարկություններով, ներառյալ Դևիսին իր մոր դերում ընտրելը։ Սկզբնապես ֆիլմը նախատեսված էր ցուցադրել Amazon Prime Video հոսքային ծառայությունում, սակայն դիստրիբյուտորը՝ Amazon Studios-ը, որոշել էր նախ թատերական թողարկում իրականացնել՝ դրական թեստային ցուցադրումներ ստանալու համար, դարձնելով այն «Ուշ գիշեր» ֆիլմից հետո առաջին Amazon-ի վերնագիրը, որը թողարկվել է կինոթատրոններում՝ առանց Prime Video-ում միաժամանակյա պրեմիերայի։

«Էյրի» պրեմիերան տեղի է ունեցել «Հարավից հարավ-արևմուտք» փառատոնում 2023 թվականի մարտի 18-ին և թողարկվել է Միացյալ Նահանգների կինոթատրոններում ապրիլի 5-ին։ Ֆիլմը ստացել է դրական արձագանքներ քննադատներից և համաշխարհային հասույթը կազմել է 90 միլիոն դոլար՝ 70-90 միլիոն դոլար բյուջեի պարագայում։ Այն հաջողություն է ունեցել Amazon Prime Video հոսքային հարթակում։

## Սյուժե
1984 թվականին Օրեգոնում գտնվող Նայք ընկերությունը կանգնած էր իր բասկետբոլային կոշիկների բաժինը փակելու եզրին՝ ցածր վաճառքի պատճառով։ Ի պատասխան այս իրավիճակի, մարքեթինգի փոխնախագահ Ռոբ Սթրասերը, համահիմնադիր և գլխավոր տնօրեն Ֆիլ Նայթի հետ միասին, Նայքի բասկետբոլային տաղանդների որոնող Սոնի Վակարոյին հանձնարարում են գտնել Նայք բասկետբոլային կոշիկների նոր դեմք։

1984 թվականին NBA-ում ընտրված բասկետբոլիստներին դիտարկելիս, Նայքի ղեկավարները կարծում էին, որ երրորդ ընտրությամբ Մայքլ Ջորդանն անհասանելի է՝ լինելով թե՛ Adidas-ի երկրպագու և թե՛ չափազանց թանկ բասկետբոլային բաժնի սուղ բյուջեի համար։ Այնուամենայնիվ, երբ Վակարոն դիտում է Ջորդանի հաջողված պահերը՝ զուգակցված Արթուր Էյշի «Head» ռակետների գովազդի հետ, նա համոզվում է, որ Նայքը պետք է ձեռք բերի պայմանագիր նրա հետ, ում նա համարում է սերնդի տաղանդ, ինչի արդյունքում էլ և՛ բրենդը, և՛ մարզիկը կարող են զարգանալ միասին։

Իր ընկեր Ջորջ Ռավելինգի հետ ընթրիքից հետո, ով մարզել էր Ջորդանին օլիմպիական մրցաշարում, և նրանից խնդրելով աջակցություն աստղին գրավելու հարցում, Վակարոն մեկնում է Հյուսիսային Կարոլինա՝ Ուիլմինգթոն, որտեղ համոզում է Մայքլի մորը՝ Դելորիսին, որ Նայքը Ջորդանին կտա այն ամբողջ ուշադրությունը, որը նա չէր ստանա իր նախընտրելի Ադիդաս և Կոնվերս բրենդներից։

Ջորդանի գործակալ Դեյվիդ Ֆալկից իր հաճախորդի ընտանիքի հետ կապ հաստատելու վերաբերյալ բացասական հեռախոսազանգ ստանալուց հետո, Վակարոն իմանում է, որ Ջորդանները ցանկանում են հանդիպում նշանակել Նայքի հետ՝ Օրեգոնի Բիվերթոնում գտնվող կենտրոնական գրասենյակում գալիք երկուշաբթի օրը։ Վակարոն և Սթրասերը սկսում են պատրաստել իրենց առաջարկը՝ միաժամանակ խնդրելով կոշիկի դիզայներ Փիթեր Մուրին պատրաստել նմուշ, որը Մուրը անվանում է « Էյր Ջորդան»՝ Նայքի «Air Sole» տեխնոլոգիայի անունով։ Միևնույն ժամանակ, Նայթը համաձայնվում է բասկետբոլային բաժնի ամբողջ 250,000 դոլար բյուջեն հատկացնել Ջորդանին պայմանագիրը ստորագրելու համար։

Ջորդանի և նրա ծնողների հետ հանդիպումը հաջող է անցնում, ապա Վակարոն իմանում է, որ Adidas-ը նմանատիպ առաջարկ է արել՝ ավելացնելով Mercedes Benz 380SL, և նա կարծում է, որ Նայքի և Մայքլի ընտանքի միջև գործարքը ձախողվելու է։ Այնուամենայնիվ, Վակարոն զանգ է ստանում Դելորիսից, ով հայտնում է, որ Մայքլը կստորագրի Նայքի հետ պայմանագիրը այն պայմանով, որ նա տոկոս ստանա վաճառված յուրաքանչյուր  Էյր Ջորդանց։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Վակարոն կարծում է, որ ընկերության ղեկավարությունը չէր ընդունի այս հավելյալ բոնուսը արդյունաբերության աննախադեպ ծախսերի պատճառով, այնուամենայնիվ, Նայթը համաձայնվում է դրան: Իսկ ֆիլմի վերջաբանը պատմում է այն մասին, որ Էյր Ջորդան կոշիկների վաճառքը գերազանցում է Նայթի վաճառքի սպասումները 3 միլիոն դոլարով՝ մեկ տարվա ընթացքում գեներացնելով 162 միլիոն դոլար և դառնում է Նայքի համար եկամտի մշտական աղբյուր։

## Դերերում
* Մեթ Դեյմոնը՝ Սոնի Վակարոյի դերում
* Բեն Աֆլեքը՝ Ֆիլ Նայթի դերում
* Ջեյսոն Բեյթմանը՝ Ռոբ Շտրասերի դերում
* Քրիս Մեսինան՝ Դեյվիդ Ֆալկի դերում
* Մեթյու մահերը՝ Փիթեր Մուրի դերում
* Մառլոն Ուայանսը՝ Ջորջ Ռավելինգի դերում
* Ջեյ Մորը՝ Ջոն Ֆիշերի դերում
* Ջուլիուս Թենոնը՝ Ջեյմս Ջորդանի դերում
* Քրիս Թաքերը՝ Հովարդ Ուայթի դերում
* Վիոլա Դևիսը՝ Դելորիս Ջորդանի դերում
* Դեն Բուկատինսկին՝ Ռիչարդի դերում
* Գուստաֆ Սկարսգարդ՝ Հորստ Դասլերի դերում
* Ջեսիկա Գրինը՝ Կատրինա Սայնսի դերում

## Արտադրություն
### Զարգացում
Սցենարը գրվել է Ալեքս Քոնվերիի կողմից 2020-2021 թվականների ընթացքում, հայտնվելով 2021 թվականի Սև ցուցակում «*Էյր Ջորդան»* վերնագրի ներքո։ Քոնվերին ֆիլմի գաղափարը ստացել է *«Վերջին Պարը»* վավերագրական մինի-սերիալի կարճ հատվածը դիտելիս, որը պատմում էր, թե ինչպես Նայքը պայմանագիր կնքել բասկետբոլիստ Մայքլ Ջորդանի հետ և ստեղծել Էյր Ջորդանը։ Այնուհետև նա ավելի մանրամասն է ուսումնասիրել պատմությունը։ Սակայն, 2022 թվականի ապրիլին հաղորդվել է, որ սցենարը գնվել է Amazon Studios-ի կողմից, ովքեր պատրաստվում էին նկարահանել այն Skydance Sports-ի և Mandalay Pictures-ի հետ համատեղ, ընդ որում Բեն Աֆլեքը և Մեթ Դեյմոնը միավորվելու էին ֆիլմում դերակատարման համար, իսկ Աֆլեքը պետք է նաև ռեժիսորությամբ զբաղվեր։

### Ֆիլմագրություն
Հիմնական նկարահանումները սկսվել են Լոս Անջելեսում 2022 թվականի հունիսի 6-ին, որին մասնակցել են Ջեյսոն Բեյթմանը, Վիոլա Դևիսը, Քրիս Թաքերը, Մարլոն Ուայանսը և Քրիս Մեսինան, ինչպես նաև դերասանական կազմի մի քանի այլ անդամներ։ Ռոբերտ Ռիչարդսոնը հանդես է եկել որպես օպերատոր՝ նկարահանումների համար օգտագործելով Arri Alexa 35 տեսախցիկը։ Ֆիլմի նկարահանումներն ավարտվել են 2022 թվականի հուլիսին։ Նույն ամսվա ընթացքում հայտարարվել է, որ Ջոել Գրետչը, Գուստավ Սկարսգարդը և Ջեսիկա Գրինը միանալու են դերասանական կազմին։ Ֆիլմում նկարահանվել է Մայքլ Ջորդանի կերպարը, թեև նրա դեմքը չի երևում, և այն սահմանափակվում է երկխոսությամբ։

Թեև Ջորդանը անմիջական մասնակցություն չի ունեցել ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներին, նա հանդիպել է Աֆլեքի հետ նախքան նկարահանումներն սկսելը և իր առաջարկություններն է արել նախագծի վերաբերյալ՝ խնդրելով չորս փոփոխություն կատարել սցենարում։ Ջորդանը խնդրել է թիմի կազմում ընդգրկել Ջորջ Ռավելինգի՝ 1984 թվականի ԱՄՆ-ի բասկետբոլի տղամարդկանց օլիմպիական հավաքականի իր օգնական մարզչին, ով առաջինն էր, ով նրան խորհուրդ է տվել պայմանագիր կնքել Նայքի հետ։ Ջորդանը նաև խնդրել է, որ Հովարդ Ուայթը՝ Նայքի Ջորդան ապրանքանիշի փոխնախագահը և իր անձնական ընկերը, ներառվի ֆիլմում։ Սա ուղղակիորեն հանգեցրել է նրան, որ Աֆլեքը դերակատարման հրավիրի Թաքերին, ում հետ նա վաղուց է ցանկացել աշխատել և ում Ջորդանը ճանաչել է: Նա նաև խնդրել է հեռացնել Թինկեր Հեթֆիլդին որպես կերպար, քանի որ Հեթֆիլդը, չնայած այն ժամանակ աշխատել է Նայքում, չի մասնակցել  Էյր Ջորդան ստեղծմանը։ Վերջապես, Ջորդանը խնդրել է զարգացնել իր ծնողների՝ Ջեյմս Ռ․ Ջորդան Ավագի և Դելորիս Ջորդանի դերերը, իսկ Դեվիսին իր մոր դերում ընտրելը, ով վճռորոշ դեր է ունեցել Նայքի հետ հանդիպման և պայմանագիր կնքելու որոշման կայացման հարցում, եղել է նրա գաղափարը։ Աֆլեքը և Դեյմոնը կատարել են սցենարի որոշակի վերանայում՝ Ջորդանի խնդրանքները բավարարելու համար։

## Երաժշտություն
Աֆլեքը Սփոթիֆայում կազմել է «1984» կոչվող երգացանկ, որը պարունակում է 1980-ականների ավելի քան հարյուր հայտնի հիթեր։ Նա երգացանկը ուղարկել է երաժշտական ղեկավար Անդրեա ֆոն Ֆորսթերին և հանձնարարել է նրան ընտրել ֆիլմի համար հարմար հիթեր: Քանի որ նա մեծ բյուջե չուներ ֆիլմի երաժշտության համար, Նա խնդրել է նկարիչներին և երաժիշտներին՝ հետևելով ֆիլմի սյուժեին և ստեղծել սաունդթրեք։ Ֆիլմի սաունդթրեքը ներառել է 13 երգ։

## Թողարկում
Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ Էյրը պետք է հեռարձակեր միայն Amazon Prime Video-ով, բայց Amazon Studios-ը, Ի վերջո, որոշել է ֆիլմը թողարկել կինոթատրոններում՝ թեստային ցուցադրությունների լավ արդյունքներից հետո։

Էյրը թատերականորեն թողարկվել է Միացյալ Նահանգներում 2023 թվականի ապրիլի 5-ին՝ դառնալով Ուշ գիշեր ֆիլմից հետո Amazon-իառաջին ֆիլմը, որը ստացել է բացառիկ թատերական թողարկում։ Warner Bros. Pictures-ը զբաղվել է ֆիլմի միջազգային թատերական և համաշխարհային փակ մեդիա թողարկմամբ։ Amazon-ը նաև ֆիլմին տվել է ավելի երկար թատերական ժամանակահատված՝ նախքան այն Prime Video-ում համաշխարհային մակարդակով թողարկելը, քան իրենց նախորդ թատերական թողարկումների դեպքում է եղել։ Ֆիլմը հեռարձակվել է Amazon Prime Video-ով 2023 թվականի մայիսի 12-ին։

Amazon-ը ծախսել է 40-50 միլիոն դոլար ֆիլմի գովազդի վրա, ներառյալ 7 միլիոն դոլար Super Bowl LVII-ի ընթացքում ցուցադրված գովազդի համար։ Ըստ Deadline-ի, Amazon-ը «հիացել է ֆիլմի երկարատև ազդեցությամբ և Prime Video-ի վրա դրա ունեցած ազդեցությամբ՝ դիտումների, բաժանորդների պահպանման և Amazon.com-ի այլ հատվածների վրա արձագանքի շնորհիվ»։

Այն թողարկվել է Blu-ray-ով և DVD-ով 2023 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Warner Bros. Home Entertainment-ի կողմից։ Չնայած Amazon Studios-ի ֆիլմ լինելուն, ֆիզիկական թողարկումը նշված է որպես Metro-Goldwyn-Mayer Pictures-ի թողարկում՝ 2022 թվականին Amazon-ի կողմից այդ ստուդիայի ձեռքբերման պատճառով։

Ֆիլմի հեռուստատեսային պրեմիերան պետք է կայանար ABC-ով 2024 թվականի հունիսի 11-ին և դառնար 2024 թվականի NBA եզրափակչի հեռարձակման միջանկյալ ծրագիր և ցուցադրվոր 2-րդ և 3-րդ խաղերի միջև ընկած ժամանակահատվածում։

## Ընդունելություն
### Դրամարկղ
Կինոթատրոններում ֆիլմը ԱՄՆ-ում և Կանադայում հավաքել է 52,5 միլիոն դոլար, իսկ այլ երկրներում՝ 37,6 միլիոն դոլար, ինչը կազմում է ընդհանուր առմամբ 90,1 միլիոն դոլար ամբողջ աշխարհում։

ԱՄՆ-ում և Կանադայում ֆիլմը թողարկվել է «Սուպեր Մարիո եղբայրներ» ֆիլմի հետ միասին։ Կանխատեսվել է, որ 3507 կինոթատրոններում պրեմիերայի հինգ օրվա ընթացքում այն կարող է հավաքել 16-18 միլիոն դոլար։ Սակայն, առաջին օրը այն վաստակել է 3,2 միլիոն դոլար, իսկ երկրորդ օրը՝ 2,4 միլիոն դոլար: Ֆիլմը դեբյուտացրել է 14,4 միլիոն դոլար տոմսարկղով (և հինգ օրվա ընթացքում ընդհանուր առմամբ հավաքել է 20,2 միլիոն դոլար)՝ գրավելով երրորդ տեղը տոմսարկղում։ Հիշատակի արժանի է նաև փաստը, որ հեռուստադիտողների 49%-ը 35 տարեկանից բարձր է եղել։ Ֆիլմը երկրորդ և երրորդ հանգստյան օրերին 7,6 միլիոն դոլար և 5,5 միլիոն դոլար է հավաքել համապատասխանաբար, երկու անգամ էլ եզրափակելով հինգերորդ տեղը կինոթատրոննեում։

ԱՄՆ-ից և Կանադայից դուրս Էյրը առաջին հանգստյան օրերին 59 շուկաներում տոմսարկղերում հավաքել է 10,5 միլիոն դոլար։ Երկրորդ հանգստյան օրերին ֆիլմը վաստակել է 6,2 միլիոն դոլար 66 շուկաներում, ինչը 34%-ով պակաս է առաջինից։

### Քննադատական արձագանք
Cinema Score-ի կողմից հարցված հեռուստադիտողները ֆիլմին տվել են միջին «A» գնահատական «A+» - ից F սանդղակով, մինչդեռ Post Trak-ի կողմից հարցված հեռուստադիտողները նրան տվել են 93% դրական գնահատական, ընդ որում 83%-ը նշել է, որ անպայման խորհուրդ կտա այն դիտել ընկերներին։

Chicago Sun-Times-ից Ռիչարդ Ռոպերը ֆիլմին տվել է չորսից չորս աստղ՝ գրելով. «Շնորհիվ Աֆլեքի վստահ, ժամանակաշրջանին կատարյալ համապատասխանող ռեժիսուրայի, Ալեքս Քոնվերիի ճարտար սցենարի և A-դասի դերասանական կազմի կենդանի, զվարճալի, ջերմ ու կրքոտ կատարումների, ֆիլմը նույնքան զվարճալի և արագընթաց է, որքան NBA-ի եզրափակիչի խաղը, որը նախատեսված է լրացուցիչ ժամանակում խաղալու համար»։Variety-ից Փիթեր Դեբրուժը ֆիլմին տվել է դրական գնահատական և գովաբանել է կատարումները՝ ասելով. «ֆիլմը պետք է ընդունվի որպես ամերիկյան երազանքի վառ օրինակ՝ զվարճալի, հուզիչ Մոխրոտի պատմություն այն մասին, թե ինչպես երրորդ տեղում գտնվող մարզակոշիկների բրենդը հույս դրեց աստղի վրա, և ինչպես Ջորդանը և նրա մայրը, բավականաչափ խելացի գտնվեցին՝ հասկանալով իրենց արժեքը»։ The Hollywood Reporter-ից Լովիա Գյարկեն նույնպես ֆիլմին տվել է դրական գնահատական և գտել է, որ «Հանդիսատեսների մեծամասնության համար ֆիլմը արժե դիտել թեկուզ միայն աստղային դերասանական կազմի համար՝ հատկապես Դեյմոնի և Աֆլեքի վերամիավորման։ Նրանց տեսարաններն ունեն կինետիկ և ինտիմ դինամիզմ, որին ֆիլմի մնացած մասը մոտենում է, բայց ոչ միշտ է հասնում»։

Ավելի քիչ հաճոյախոսական տոնով, NPR-ից Աիշա Հարիսը համառոտ կերպով մերժել է ֆիլմի «անհիմն նախադրյալը» որպես «կապիտալիզմի փառաբանման ստորաքարշ փորձ»։ Թեև նա գովաբանել է Դևիսի և Մեսինայի կատարումները, Հարիսը դժգոհել է ընդհանուր անբավարար կերպարների զարգացումից և եզրափակել է այն տպավորությամբ, որ կա «ինչ-որ վերջնականապես դատարկ բան Նայքի և գերհարուստների երկժամյա գովազդի մեջ»։ Նմանապես, The Guardian-ից Փիթեր Բրեդշոուն պարսավել է ֆիլմը՝ «նմանեցնելով պատմության մեջ ամենաթանկ ներքին կորպորատիվ գովազդի՝ մակերեսային, նեղմիտ և բութ», և նա նույնպես դժգոհել է Դևիսի թերօգտագործումից, ում նա նկարագրել է որպես «ավելի շատ խարիզմա և ուժ ունեցող, քան մնացած դերասանական կազմը միասին վերցրած»։

### Պարգևատրումներ

## Քաղաքական օգտագործում
2023 թվականի հունիսին Դոնալդ Թրամփը ֆիլմից մենախոսություն է օգտագործել Truth Social-ում 2024 թվականի նախագահական քարոզարշավի համար դրամահավաքի տեսանյութում: Դեյմոնի և Աֆլեքի «Artists Equity» պրոդյուսերական ընկերությունը դատապարտել է այդ մենախոսությունը որպես չարտոնագրված։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2023 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2023 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1980-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1984 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Հյուսիսային Կարոլինայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Օրեգոնում