Հակ (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Հակ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 45 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Աղավնո գետի վերին հոսանքի ձախափնյա ձորալանջին։ Գտնվում է է հանրապետության արևմտյան հատվածում, մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 105 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության արևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Սյունիքի Աղահեճք գավառում։ Հակը տեղաբաշխված է Աղավնո գետի ակունքներում՝ Սյունիքի Աղահեճք գավառում։ Հակը տեղաբաշխված է Աղավնո գետի ակունքներում, ձախակողմյան բարձրավանդակում՝ ծովի մակերևույթից 1780 մետր բարձրության վրա։ Գետի հարավարևմտյան մասում վեր է խոյանում Իշխանասարը, իսկ հյուսիսարևմտյան մասում՝ Ծղուկ լեռը։

Համայնքը լեռնային է, ունի 5419,9 հա տարածք, որից 2232,7 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 3027,9 հա անտառային հողեր։ Հակ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։

Համայնքի տարածքում առկա են խմելու ջրի բազմաթիվ բնական աղբյուր-առվակներ։

## Պատմություն
Հակը Արցախի հնագույն բնակավայրերից է։ Գյուղի շրջակայքում պահպանված ժայռապատկերները հավաստում են, որ բնակավայրը մի քանի հազար տարվա պատմություն ունի։

Հակ գյուղի մասին ներկայացված է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի աշխատության մեջ։ Պատմիչը հաստատում է, որ Հակը եղել է Տաթև վանքի հարկատու գյուղերից մեկը։

1675 թվականին գյուղամիջում կառուցված Սբ. Մինաս եկեղեցու շինարարության արձանագրության մեջ հիշատակված է բնակավայրի Հակ անունը։

Աղվեսահաքի գյուղը գտնվում էր Հակի հարևանությամբ, որից մնացել են եկեղեցու և գերեզմանոցի մնացորդները։

18-րդ դարի երկրորդ կեսին քրդերը սկսեցին թափանցել հայոց երկրի այս հատվածը, և Հակը սկսեց հայաթափվել։ Թրքախոս քրդերը Հակը վերափոխեցին Մինքենդի։ Այն անվան ծագման վերաբերյալ մի ավանդություն է պահպանվել, ըստ որի Լենկթեմուրի հրոսակախմբերը, մտնելոց Հայաստան,  քանդելով բնակավայրերը հասան Հակին և նույնպես կործանեցին։ Հակը Լենկթեմուրի ավերած 1000-րդ բնակավայրն էր։ Այստեղից էլ Մինքենդ կամ Մինքանդ։

Քանի որ գյուղի մոտակայքում շարունակում էին գոյատևել հայկական բնակավայրերը, այստեղ 1841 թվականին և դրան հաջորդած տարիներին Խմձորեսկից հայ ընտանիքներ են տեղափոխվում և հաստատվում հին հայկական բնակավայրերում։

Հայկական բնօրրանում հաստատված հայ ընտանիքները նոր շունչ են հաղորդում հնագույն գյուղին։ Գյուղի հարավային կողմում ձևավորվել է հայկական թաղամաս։

20-րդ դարի սկզբին Հակի հայերը «ունէին լաւ տներ՝ յաճախ երկու յարկանի և թիթեղեայ տանիքով։ Նրանք պարապում էին երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ, մասամբ էլ առևտրով։ Ունէին 21 խանութ զանազան տեսակի ապրանքներով։ Ունէին նաև դպրոց, իր յատուկ շէնքով, ուր սովորում էին նոյն իսկ թուրք մանուկներ…»: 

### Հայ ազգաբնակչության կոտորած, 1905
Թուրքերի կողմից Հակ գյուղի հայ ազգաբնակչության կոտորածը սկսվում է 1905 թվականի օգոստոսի 20-ի գիշերը և տևում մինչև օգոստոսի 23-ը։ 696 հայ բնակիչներից սպանվեց 198-ը, իսկ 42-ը գերեվարվեցին։ Հակի ջարդերի կազմակերպիչն էր ոստիկանական պրիստավ Սադխ բեկ Մելիք Ասլանովը։

1913 թվականին Գանձակի նահանգային դատարանը Հակի հայերի ցեղասպանությունը իրագործած 29 մարդասպաններին պատժում է։

Չնայած այդ դժվարություններին՝ գյուղի բնակչությունը վերադառնում և նորից շենացնում է հայրենի օջախը։   

### Արցախյան ազատամարտ

Ազատագրվել է 1992 թվականի մայիսի 19-ին, բնակեցվել է 1995 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 80 մարդ է։ 2015 թվականին Հակ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում էր 86 մարդ, կար 24 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում պահպանվել է Ս. Մինաս եռանավ բազիլիկ եկեղեցին (1698 թ.), ուշ միջնադարյան արձանագրությամբ տապանաքարեր, շրջակայքում՝ միջնադարյան Աղբաթխերտ բնակավայրի եկեղեցու և գերեզմանադաշտի մնացորդները՝ XIV-XX դարերի խաչքարերով, Ս. Աստվածածին եկեղեցու (XVI դար) ավերակները, խաչքար (XIII դ.),  կամուրջ (X-XIX դդ.):

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, Լեռնահովիտ համայնքի միջնակարգ դպրոցի Հակի մասնաճյուղը, որտեղ սովորում էին շատ աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ