Կալիարի

**Կալիարի** (. սարդիներեն՝ kasˈteɖːu, ), քաղաք և նավահանգիստ Իտալիայում, Սարդինիա կղզու հարավում, Կալիարի գավառում։ Հանդիսանում է Սարդինիա կղզու, Սարդինիայի մարզի ու ինքնավար տարածաշրջանի մայրաքաղաքը, ինչպես նաև Կալիարիի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Զբաղեցնում է 85, 45 կմ2 տարածք։

Կալիարիի սարդինյան անվանումը *Casteddu* է, որ նշանակում է *ամրոց*։ Բուն քաղաքն ունի շուրջ 155.000 բնակիչ, իսկ նրա մետրոպոլիսային տարածքում, որն ընդգրկում է Կալիարին և նրա մերձակա 16 բնակավայրեր, ապրում է ավելի քան 431.000 մարդ։ Եվրոստատի (*Eurostat*) տվյալների համաձայն՝ Կալիարիի ընդարձակ քաղաքային տարածքի բնակիչների թիվը հասել է 476.975-ի։ Կալիարին Սարդինիայի խոշորագույն բնակավայրն է և բնակչության թվով  26-րդը Իտալիայում։

## Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նորքարեդարյան ժամանակներում։ Բնակավայրն ունի առնվազն հինգ հազար տարվա պատմություն։

1324-ից մինչև 1848 թվականը Կալիարին եղել է Սարդինիայի թագավորության մայրաքաղաքը։ Ներկայումս տարածաշրջանային նշանակության մշակութային, կրթական, քաղաքական և արվեստների կենտրոն է՝ հարուստ ճարտարապետական *Art Nouveau* և այլ  ոճերի բազմազան հուշարձաններով։ Միաժամանակ Սարդինիայի տնտեսական, արդյունաբերական խոշոր կենտրոնն է, տրանսպորտային կարևորագույն հանգույց, որտեղ գործում են միջերկրածովյան ամենամեծ նավահանգիստներից մեկը, միջազգային Էլմաս օդանավակայանը... Քաղաքն իր ունեցած եկամտով Իտալիայի 8.092 համայնքների մեջ զբաղեցնում է 106-րդ տեղը և այդ տեսակետից կարող է համեմատվել երկրի հյուսիսային որոշ քաղաքների հետ։

Տեղի համալսարանը հիմնադրվել է 1607 թվականին և հներից մեկն է Իտալիայում։ Կալիարին 5-րդ դարից մինչև օրս հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու արքեպիսկոպոսական նստավայր է։

## Ժողովրդագրություն
**Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

<timeline>
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:250000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 37243
  bar:1871 from:0 till: 37135
  bar:1881 from:0 till: 43472
  bar:1901 from:0 till: 61678
  bar:1911 from:0 till: 70132
  bar:1921 from:0 till: 73024
  bar:1931 from:0 till: 92689
  bar:1936 from:0 till: 97996
  bar:1951 from:0 till: 130511
  bar:1961 from:0 till: 173540
  bar:1971 from:0 till: 211377
  bar:1981 from:0 till: 219648
  bar:1991 from:0 till: 204237
  bar:2001 from:0 till: 164249

PlotData=

  bar:1861 at: 37243 fontsize:S text: 37.243 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 37135 fontsize:S text: 37.135 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 43472 fontsize:S text: 43.472 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 61678 fontsize:S text: 61.678 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 70132 fontsize:S text: 70.132 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 73024 fontsize:S text: 73.024 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 92689 fontsize:S text: 92.689 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 97996 fontsize:S text: 97.996 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 130511 fontsize:S text: 130.511 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 173540 fontsize:S text: 173.540 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 211377 fontsize:S text: 211.377 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 219648 fontsize:S text: 219.648 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 204237 fontsize:S text: 204.237 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 164249 fontsize:S text: 164.249 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:"Zdroj: ISTAT"

</timeline>

== Անվանում ==
[[Փյունիկիա|Փյունիկյան]] Կարալիս գաղութն է, որի անվանումն ունի [[Հնդեվրոպական նախալեզու|նախահնդեվրոպական]] ծագում․ անվանման հիմքում ընկած է Cara «ժայռ» բառը։ Այդ անվանումը ժամանակի ընթացքում ձևափոխվելով դարձել է Կալիարի։

== Կլիմա ==
Կալիարին ունի շոգ, չոր ամառներով ու մեղմ ձմեռներով [[միջերկրածովյան կլիմա]] (''Köppen climate classification''-ի դասակարգմամբ՝ ''Csa''), որով նմանվում է ծովափնյա պատմական այլ բնակավայրերի։ Տեղումների տեսակետից այդ կլիման մոտ է կիսաչորային պայմաններին։




== Պատկերասրահ ==
[[Պատկեր:Cagliari panorama.jpg|550px|աջից|մինի|կենտրոն|Քաղաքի համայնապատկերը]]
<gallery>
Cagliari 017.JPG|Տեսարան քաղաքից
Cagliari 014.JPG|Տեսարան քաղաքից
Cagliari 021.JPG|Տեսարան քաղաքից
Cathedral in Cagliari.jpg|Կալիարիի տաճարը
Cattedrale Cagliari.jpg|Կալիարիի տաճարը, աջից՝ հին քաղաքապետարանը
Palazzo Civico Baccaredda.JPG|Համայնքապետարանը
Roman Amphitheatre of Caralis (Cagliari).jpg|Ամֆիթատրոնը
Cagliari 028.JPG|Տեսարան քաղաքի կենտրոնից
Cagliari 035.JPG|Քաղաքի լողափերից մեկը
Lirico Cagliari.jpg|Օպերայի շենքը
Liberty Cagliari.png|**Art Nouveau*' ճարտարապետության նմուշներ
Sant'Anna (Cagliari).jpg|Sant'Anna վանքը
Basilica di Bonaria.JPG|Bonaria բազիլիկը
Facciata 1 - ridotta.jpg|Սան Միկելե եկեղեցին
TorreElefanteCagliari-pjt2.jpg|*Torre Elefante* աշտարակը
PUNIC ERA INSCRIPTION.jpg|Փյունիկյան ժամանաների արձանագրություն
CagliariBastioneRemy.jpg|Հաղթակամար
</gallery>

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Անգլերեն
* Andrews Robert, *The Rough Guide to Sardinia*, Publisher: Rough Guide Ltd, 2010, .
* 
* Dyson, Stephen L. - Roland Jr. Robert, *Archaeology and History in Sardinia from the Stone Age to the Middle Ages: Shepherds, Sailors, and Conquerors*, 2007.
* Freytag-Berndt, Sardinia Travel Map.
* Lawrence D. H., *Sea and Sardinia*
* Parker, Philip M., *The 2011 Economic and Product Market Databook for Cagliari*, Italy, Icon Group International, 2011 
* Stein Eliot, *Sardinia: Cagliari & the South, Publisher: Footprint Travel Guides*, United Kingdom, 2012, 
Իտալերեն
* Alziator Francesco, *La città del sole*, editrice La Zattera, Cagliari, 1963.
* Atzeni Enrico, *Cagliari preistorica*, editrice CUEC, Cagliari, 2003.
* Barreca Ferrucio, *La Sardegna fenicia e punica*, editore Chiarella, Sassari, 1984
* Boscolo Alberto, *La Sardegna bizantina e altogiudicale*, editotr Chiarella, Sassari, 1982
* 
* Cossu Giuseppe, *Della città di Cagliari, notizie compendiose sacre e profane*, Stamperia Reale, Cagliari 1780
* Del Piano Lorenzo, *La Sardegna nell'ottocento*, editore Chiarella, Sassari, 1984
* Gallinari Luciano, *Il Giudicato di Cagliari tra XI e XIII secolo. Proposte di interpretazioni istituzionali*, in Rivista dell'Istituto di Storia dell'Europa Mediterranea, n°5, 2010
* Hunno Baeza Roderigo, *Il Caralis Panegyricus*, edited by Francesco Alziator, Tipografia, Mercantile Doglio, Cagliari, 1954.
* Manconi Francesco, *La Sardegna al tempo degli Asburgo*, Il Maestrale, Nuoro, 2010, 
* Manconi Francesco, *Una piccola provincia di un grande impero*, CUEC, Cagliari, 2012, 
* Manconi Francesco (edited by), *La società sarda in età spagnola*, Edizioni della Torre, Cagliari, 2003, 2 vol.
* Mastino Attilio, *Storia della Sardegna Antica'', Il Maestrale, Nuoro, 2005, 

## Արտաքին հղումներ
* 
*Կալիարիի զբոսաշրջային գործակալության կայքէջը 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ