Ֆրիդրիխ Ռյուքերթ

**Յոհան Միխաել Ֆրիդրիխ Ռյուքերթ** (գերմաներեն՝ *Johann Michael Friedrich Rückert.* ), գերմանացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, արևելյան լեզուների պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Յոհան Միխաել Ֆրիդրիխ Ռյուքերթը ծնվել է 1788 թվականի մայիսի 16-ին Շվայնֆուրտում.  իրավաբան Յոհան Ադամ Ռյուկերտի և նրա կնոջ՝ Մարիա Բարբարայի (ծնյալ Շվապախ) ավագ որդին էր։ Կրթություն է ստացել տեղի *[[գիմնազիա]]յում* և Վյուրցբուրգի ու Հայդելբերգի համալսարաններում։ 1816-1817 թվականներին աշխատել է Շտուտգարտի *«Մորգենբլատ»* թերթի խմբագրությունում։ 1818 թվականը գրեթե ամբողջությամբ անցկացրել է Հռոմում, իսկ հետո ապրել է Կոբուրգում (1820–1826), որտեղ 1821 թվականին ամուսնացել է Լուիզե Վիտհաուս-Ֆիշերի հետ :

1826 թվականին նշանակվել է Էռլանգենի համալսարանի արևելյան լեզուների պրոֆեսոր: 1841 թվականին նրան հրավիրել են նմանատիպ պաշտոնի Բեռլինում, որտեղ նա  դարձել է նաև գաղտնի խորհրդական։ 1849 թվականին հրաժարվել է պրոֆեսորի պաշտոնից, բնակություն հաստատել Նոյզեսում (ներկայումս Կոբուրգի մաս) գտնվող իր *Գուտ* կալվածքում։ 

Երբ Ռյուքերթն սկսեց իր գրական գործունեությունը, Գերմանիան պատերազմում էր Նապոլեոնի դեմ: Բանաստեղծական առաջին ժողովածուում՝ « *Գերմանական բանաստեղծություններ*»-ում (« *Deutsche Gedichte* »), որը հրատարակվել է 1814 թվականին **Ֆրայմունդ Ռայմար** կեղծանվամբ, նա, մասնավորապես՝ հզորաշունչ «*Զրահավոր սոնետներ*» ( *«Geharnischte Sonette* ») շարքում, մեծ ուժով ու տպավորիչ կերպով արտահայտեց իր հայրենակիցների գերիշխող տրամադրությունները։ 1815-1818 թվականներին լույս տեսավ *«Նապոլեոն, քաղաքական կատակերգություն՝ երեք մասից*» ( *«Napoleon, eine politische Komödie in drei* Stücken») երկը, որի միայն երկու մասն են հրատարակվել։ 1817 թվականին հրատարակվեց « *Ժամանակի պսակը* » (« *Der Kranz der Zeit* ») երկը։ 

1822 թվականին լույս է ընծայվել *«Östliche Rosen»* ( *Արևելյան վարդեր* ) բանաստեղծական ժողովածուն: 1834-1838 թվականներին վեց հատորով հրատարակվել է նրա *«Gesammelte Gedichte»-ն՝  բանաստեղծությունների ժողովածու*ն, որը հետագայում բազմաթիվ հրատարակություններ է ունեցել։ 

Ռյուքերթը տիրապետում էր երեսուն լեզուների և իր հետքը թողեց հիմնականում որպես արևելյան պոեզիայի թարգմանիչ և արևելյան վարպետների ոգով գրված բանաստեղծությունների հեղինակ։ Ուշագրավ են հատկապես Բասրայի Ալ-Հարիրիի *[[մակամա]]թի* ( *Hariris Makamen, 1826* ), հնդկական «Նալ և Դամաջանտի» ( *Nal und Damajanti, 1828*), պարսկական *«Ռուստամ և Զոհրաբ,* *հերոսների պատմություն» (Rostem und Suhrab, eine* Heldengeschichte, 1830) և *«Համասա, կամ* *արաբական ամենահին ժողովրդական երգեր» (Hamasa, or die ältesten* arabischen Volkslieder, 1846) թարգմանական գրքերը։  1847 թվականին Ռյուքերթը գերմաներեն է թարգմանել նաև «Տիրուկկուրալ»-ի՝ հին թամիլական դասականի, ընտրանին: Նշվածներին պետք է ավելացնել «Ղուրան»-ի թարգմանությունը: Հիշատակության է արժանի նաև այն, որ նմանակելով պարսիկ միջնադարյան բանաստեղծ Հաֆեզին՝ գրել է գազելներ:

Արևելյան թեմաներով նրա ստեղծած ինքնատիպ երկերից են՝

* *Morgenländische Sagen und Geschichten* ( *Արևելյան առասպելներ և բանաստեղծություններ* ) (1837)
* *Erbauliches und Beschauliches aus dem Morgenland* ( *Ուսուցողական և խորհրդածական, Արևելքից* ) (1836–1838)
* *Brahmanische Erzählungen* ( *Բրահմինի պատմություններ* ) (1839).

Ռյուքերթի ստեղծագործություններից ամենաբարդը « *[[Բրահմաններ]]ի իմաստությունն* » է ( *Die Weisheit des Brahmanen* ), որը հրատարակվել է 1836-1839 թվականներին, վեց հատորով: Առաջին հատորը և *«* *Սիրո գարունը* » (1844) սիրային երգերի շարքը առավել սիրված և լայն ժողովրդականություն վայելող  ստեղծագործություններից են: 

1843-ից 1845 թվականներին նա հրատարակել է *«Սավուղ և Դավիթ»* (1843), *«Հերովդես Մեծ* » (1844), *«Կայզեր Հենրիխ IV»* (1845) և *«Քրիստոֆերո Կոլոմբո»* (1845) դրամաները, որոնք համարվում են զգալիորեն ցածրամակարդակն ստեղծագործություններ։ 1864 թվականին՝ դանիական պատերազմի ժամանակ, Ռյուքերթը գրել և անանուն հրատարակել է «Տ*ասնյակ մարտական երգեր [[Շլեզվիգ-Հոլշտայն|Շլեզվիգ-Հոլշտեյնի համար»]]* ( *Ein Dutzend Kampflieder für* Schleswig-Holstein) ստեղծագործությունը, որը մեծ տպավորություն է թողել ընթերցողների լայն շրջանակների վրա։ 

Ֆրիդրիխ Ռյուքերթը մահացել է 1866 թվականին՝ 77 տարեկան հասակում, Նոյզեսում (ներկայումս Կոբուրգի մաս է կազմում) և թաղվել է այդտեղի գերեզմանատանը :

Ռյուքերթի պոեզիան մեծ չափով երաժշտական է, հնչեղ, և պատահական չէ, որ նրա ստեղծագործությունների հիման վրա ստեղծվել է երաժշտական 121 գործ, ինչը նրան դարձնում է առավել երաժշտականացված գերմանացի չորրորդ բանաստեղծը՝ Գյոթեից, Հայնեից և Ռիլկեից հետո: Նրա պոեզիայի հիման վրա երաժշտություն գրած կոմպոզիտորների թվում են Շուբերտը, Ռոբերտ և Կլարա Շումանները, Բրամսը (ներառյալ *«Երկու երգ ձայնի, ալտի և դաշնամուրի համար»* և այլն), Յոզեֆ Ռայնբերգերը, Մալերը ( երգերի ցիկլեր՝ *«Kindertotenlieder»* և *«Rückert-Lieder* », Մաքս Բրուխը, Մաքս Ռեգերը, Էլիզե Շմեցերը:

աջից|մինի|''Rückert Denkmal'' (հուշարձան) Շվայնֆուրտում 2014 թ.

## Երկեր (ընտրված)
* *Geharnischte Sonette* [unter dem Pseudonym *Freimund Raimar*]. Engelmann, Heidelberg 1814.
* *Kranz der Zeit.* Stuttgart 1817.
* *Napoleon, eine politische Komödie in zwei Stücken.* Stuttgart 1816–1818.
* *Oestliche Rosen.* Brockhaus, Leipzig 1822.
* *Die Verwandlungen des Ebu Seid von Serûg oder die Makâmen des Hariri.* In freier Nachbildung.
** Teil 1: Johann Friedrich Cotta, Stuttgart/Tübingen 1826.
** 2., vervollständigte Auflage, 2 Bände. Johann Friedrich Cotta, Stuttgart/Tübingen 1837.
* *Graf Platen in Erlangen.* In: *Morgenblatt für Gebildete Stände.* 30. Jahrgang. J. G. Cotta’sche Buchhandlung, Stuttgart/Tübingen 1836, S. 843 ff.
* *Die Weisheit des Brahmanen. Ein Lehrgedicht in Bruchstücken.* (Digitalisat und Volltext im Deutschen Textarchiv: Band 1, 1836, Band 2, 1837, Band 3, 1837, Band 4, 1838, Band 5, 1839, Band 6, 1839)
* *Rostem und Suhrab. Eine Heldengeschichte in 12 Büchern.* Theodor Bläsing, Erlangen 1838.
* *Amrilkais, der Dichter und König, sein Leben dargestellt in seinen Liedern.* Aus dem Arabischen übertragen von F. Rückert. Cotta, Stuttgart/Tübingen 1843.
* *Die Verwandlungen des Abu Seid von Serug oder : die Makamen des Hariri*, übers. F. Rückert. Cotta, Stuttgart/Tübingen 1844. 2 Bd. (in MENAdoc Bd. 1, Bd. 2).
* *Hamâsa oder die ältesten arabischen Volkslieder.* Gesammelt von Abu Temmâm, übersetzt und erläutert von Friedrich Rückert. 2 Bände. 1846 ().
* *Auswahl von Gedichten und Gesängen aus dem arabischen Volksheldenroman Siret Autarat Ilbattal, d. i. Leben und Thaten Antara's des Kämpfers*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 2. 1848. S. 188–204 (Digitalisat).
* *Aus Dschami's Liebesliedern*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 2. 1848. S. 26–51 (Digitalisat).
* *II. Aus Dschami's Liebesliedern*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 4. 1850. S. 44–61 (Digitalisat).
* *III. Aus Dschami's Liebesliedern*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 5. 1851. S. 308–329 (Digitalisat).
* IV. *Aus Dschami's Liebesliedern*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 6. 1852. S. 491–504 (Digitalisat).
* *Bemerkungen zu [[Julius Mohl|Mohl's]] Ausgabe des [[Firdausi|Firdusi]]*, Band I. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 8. 1854. S. 239–329 (Digitalisat).
* *Bemerkungen zu Mohl's Ausgabe des Firdusi*, Band I: VII. Minutschehr. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 10. 1856. S. 127–282 (Digitalisat).
* *Der gute König in der Hölle. Mârkandeya-Purâna*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 12. 1858. S. 336–340 (Digitalisat).
* *Die Sage vom König Hariscandra: Mârkandeya - Purana 7 u. 8*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 13. 1859. S. 103–133 (Digitalisat).
* *Eine persische Erzählung*. In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft*, Band 14. 1860. S. 280–287 (Digitalisat).
* *Poetisches Tagebuch 1850–1866.* Frankfurt am Main 1888.
* *Firdosi’s Königsbuch* (Schahname) / übers. von Friedrich Rückert. Aus dem Nachlass hrsg. von E. A. Bayer. Reimer, Berlin (in MENAdoc).
** Sage I–XIII, 1890 LII, 439 S, in MENAdoc.
** Sage XV–XIX, 1894 X, 590 S, in MENAdoc.
** Sage XX–XXVI. Nebst einem Anhang: *„Rostem und Suhrab“ im Nibelungenmaß* und *Alexander und der Philosoph*, 1895, XI + 367 S, in MENAdoc.
* *Der Koran*, in der Übersetzung von Friedrich Rückert, herausgegeben von Hartmut Bobzin, mit erklärenden Anmerkungen von Wolfdietrich Fischer. Ergon, Würzburg 2000.
* Im Evangelischen Gesangbuch (Nr. 14) ist das Adventslied *[[Dein König kommt in niedern Hüllen]]* abgedruckt. Das Lied wurde 1834 erstmals veröffentlicht. Die Melodie stammt von Johannes Zahn (Kirchenmusiker).
* **Բանաստեղծություններ (հատընտիր)**

:* *Abendlied (Ich stand auf Berges Halde)*
:* *Vom Bäumlein, das andere Blätter hat gewollt*
:* *Ich bin der Welt abhanden gekommen*
:* *Chidher (Chidher, der ewig junge, sprach)*
:* *Herbstlieder 2 (Herz, nun so alt und noch immer nicht klug)*
:* *Aus der Jugendzeit, aus der Jugendzeit*
:* *Kehr ein bei mir (Du bist die Ruh, der Friede mild)*
:* *Alles Klagen frommt nicht* (aus den *Kindertotenliedern*)
:* *Mitternacht (Um Mitternacht hab ich gewacht)*
:* *Liebst du um Schönheit*, vertont von Gustav Mahler

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Rückert, Friedrich. In: Meyers Konversations-Lexikon. 4th edition. Volume 14, Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig/Vienna 1885–1892,  p. 6–7.
* *Jahrbuch der Rückert-Gesellschaft*. Zuletzt ist Band 17 (2006/2007) 2008 erschienen (Stand 2008).
* Mahmoud Al-Ali: *Rückerts patriotische Dichtungen. Eine Untersuchung der „Geharnischten Sonette“*. In: *Kairoer Germanistische Studien*, 14, 2004, S. 45–63.
* Hartmut Bobzin: *Friedrich Rückert (1788–1866) und die türkische Sprache und Literatur.* In: Klaus Kreiser (Hrsg.): *Germano-Turcica. Zur Geschichte des Türkisch-Lernens in den deutschsprachigen Ländern*, Universitätsbibliothek Bamberg, Bamberg 1987, ISBN 3-923507-06-2, S. 69–78.
* Ralf Georg Czapla: *„... euer Leben fort zu dichten.“ Friedrich Rückerts „Kindertodtenlieder“ im literatur- und kulturgeschichtlichen Kontext* (= *Rückert-Studien.* Bd. 21). Ergon-Verlag, Würzburg 2016, ISBN 978-3-95650-123-4.
* Richard Dove: *Rückert, (Johann Michael) Friedrich*. In: Walther Killy (Hrsg.): *Literatur-Lexikon*. Band 10. Bertelsmann, Gütersloh / München 1991, S. 59–61.
* Albert Duncker: *F. Rückert als Professor am Gymnasium zu Hanau. Eine Episode aus den Wanderjahren des Dichters*. 2. Aufl. Wiesbaden 1880.
* Jürgen Erdmann (Hrsg.): *200 Jahre Friedrich Rückert. Katalog der Ausstellung*. Coburg 1988.
* Wolfdietrich Fischer, Rainer Gömmel (Hrsg.): *Friedrich Rückert. Dichter und Sprachgelehrter in Erlangen.* Degener, Neustadt/Aisch 1990, ISBN 3-7686-9105-5
* Bernd-Ingo Friedrich: *Beiläufiges zur Wahrnehmung Chinas in der Literatur des Biedermeier*. OSTASIEN Verlag. Gossenberg 2016. (Reihe Gelbe Erde 12.), ISBN 978-3-946114-35-2. (Vgl. besonders S. 34–45.)
* Stefanie Geißler-Latussek: *Friedrich Rückert / Unveröffentlichte Gedichte aus dem Nachlaß 1841-1849. Edition und Kommentar* (= Bibliotheca academica, Bd. 9). Ergon-Verlag, Würzburg 2001, ISBN 3-935556-67-5.
* Johannes Koder: *Friedrich Rückert und Byzanz. Der Gedichtzyklus „Hellenis“ und seine byzantinischen Quellenvorlagen*. In: *Rückert-Studien IV*, Schweinfurt 1982, 1–117.
* Rudolf Kreutner: *Friedrich Rückert Briefe. Neufunde und Nachträge 1996–2005*. In: *Jahrbuch der Rückert-Gesellschaft.* 16, 2004/2005, S. 65 ff.
* Hermann Leupold: *Friedrich Rückert. Ein Gedenkblatt zum 200. Geburtstag des Dichters und Gelehrten am 16. Mai 1988.* In: *Verein für corpsstudentische Geschichtsforschung.* Bd. 33, 1988, S.&nbsp;105–132.
* Eckhard Meise: *Friedrich Rückert in Hanau*. In: Neues Magazin für Hanauische Geschichte 2016, S. 128–139.
* Ingo Müller: *Dichtung und Musik im Spannungsfeld zwischen Vermittlung und Unmittelbarkeit. Gustav Mahlers „Fünf Lieder nach Texten von Friedrich Rückert“*. In: Gustav Mahler: Lieder (= Musik-Konzepte Neue Folge, hrsg. von Ulrich Tadday, H. 136), München 2007, S.&nbsp;51–76.
* Reuter: *F. Rückert in Erlangen.* Hamburg 1888.
* Max-Rainer Uhrig (Hrsg.): *Gestörte Idylle. Vergleichende Interpretationen zur Lyrik Friedrich Rückerts.* Ergon-Verlag, Würzburg 1995.
* Max-Rainer Uhrig: *Auf gewundenen Pfaden: Friedrich Rückert und Russland*. Ergon-Verlag, Würzburg 2019, ISBN 978-3-95650-600-0.

## Արտաքին հղումներ
* Works by Friedrich Rückert at Project Gutenberg
* Works by or about Friedrich Rückert at the Internet Archive
* Works by Friedrich Rückert at LibriVox (public domain audiobooks) 
* List of song settings 
* Poems of Friedrich Rueckert – complete listing
* Flyer on Rückert published by the town of Coburg (German) 
* , The Atlantic Monthly (1866)

Կատեգորիա:1788 ծնունդներ
Կատեգորիա:1866 մահեր
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Արևելագետներ
Կատեգորիա:Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ