Կարաման-բեյ

**Կարաման-բեյ** (, ) անատոլիայում Կարամանիդների (Կարամանուգուլլարներ) բեյլիկի և դրանում իշխող նույնանուն դինաստիայի հիմնադիր: Բեյլիկ Կարամանոգուլարին բոլոր բեյլիկներից ամենահզորն էր և ամենաերկար դիմադրեց օսմանյան ընդլայնմանը: Կարամանի անունով այժմ կոչվում է ամբողջ տարածաշրջանը (Կարամանիա), ինչպես նաև քաղաքը, որը որոշ ժամանակ եղել է բեյլիկի մայրաքաղաքը:

## Ծագում և կենսագրություն
Նուրե Սոֆի, Հոջի Սադ ալ-Դինի (Սադեդին) որդին: Ալի Յազիջիօղլուն, «Օգուզ-նամե» գրքի հեղինակը (1423), գրում է, որ նրանք Աֆշար ցեղից են, որոնք 1230 թվականին մոնղոլների հարձակման պատճառով արտագաղթել են Արրանից Սիվաս: Շ. Տեկինդագը ենթադրություն է առաջադրել, որ Կարամանիդները ծագում են սալուրների ցեղից։ Գոյություն են ունեցել նաև վարկածներ, որ Ղարամանիդների նախնիները Բայանդուր ցեղից են։ Օսմանյան և մամլուքյան աղբյուրները նշում են միայն թուրք-օղոսների ծագման այս երեք հնարավոր տարբերակները: Ըստ Աստարաբադիի և Ահմեդ Շիկարիի («Կարամանանամի» հեղինակ), Նուրե-Սոֆիի կինը և Կարաման-բեյի մայրը Էրետնա-բեյի հոր՝ Ջաֆարի քույրն էր: Այսպիսով, երկու բեյլիկների հիմնադիրները՝ Քարաման-բեյն ու Էրետնա-բեյը, զարմիկներ էին****։

Կարաման-նամեի հեղինակ Շիկարին պնդում էր, որ Նուրե Սոֆին հետաքրքրված էր կրոնական և փիլիսոփայական խնդիրներով, այլ ոչ թե պետական գործերով, նա Բաբ Իլիասի հետևորդն էր, իր իշխանության կառավարումը թողնելով իր որդուն՝ Կարամանին, նա ապրում էր մեկուսացված կյանքով: Կարամանիդները (նաև այդ անունը չեն կրել) մասնակցել են Բաբա Իսահակի ապստամբությանը, այնուհետև տեղափոխվել են արևմուտք՝ Լարինդ քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Թաուրուս լեռներ, որտեղ ծառայել են սելջուկներին: Կարաման-բեյը 13-րդ դարի կեսերին ղեկավարում էր Կիլիկիայի լեռները։ Կայուն լեգենդը պնդում է, որ Կարամանիդները այդ հողերը ստացել են սելջուկների սուլթան Քեյկուբադ I-ից։

Ըստ Իբն Բիբի Քարամանի՝ նա սկսել է որպես ածխահեր Կենտրոնական Տավրուսի լեռներում, իսկ նրա հայրը՝ Նուրե Սոֆին, եղել է փայտահատ: Ամեն օր Քարամանը Էրմենեկում ածուխ էր վաճառում՝ ընտանիքի համար գումար վաստակելով։ Այնուամենայնիվ, դա ավելի ու ավելի քիչ եկամուտ էր բերում, ուստի Կարամանը որոշեց զբաղվել կողոպուտով, ինչն էլ իրականացրեց 1256 թվականին: Քարամանին հաջողվեց խուսափել նրան որսալու համար ուղարկված զորքերից, ինչը զարմացրեց Կիլիչ-Արսլան IV-ին, և սուլթանը Քարամանին տվեց էմիրի տիտղոս և ծառայության վերցրեց:

1256 թվականի հոկտեմբերին մոգոլների կողմից սելջուկներին հասցված պարտությունը և եղբայրների՝ Քիլիչ Արսլան IV-ի և Կայ-Կավուս II-ի միջև սրված հակամարտությունը թույլ տվեցին ցեղերին սահմանամերձ շրջաններում ապրել գրեթե անկախ: Կարաման-բեյը օգնեց Կայ-Կավուսին, բայց Կիլիչ Արսլանին աջակցեցին ինչպես մոնղոլները, այնպես էլ Պերվան Սուլեյման Մուին ադ-դինը, որը դե ֆակտո կառավարիչ էր: Չնայած Պերվանի բոլոր ջանքերին, նա չկարողացավ հաղթահարել Կարաման-բեյին, ուստի ստիպված էր Ղարամանին տալ Լարինդի և Էրմենեկի էմիրությունը (մոտ 1260), որպեսզի խաղաղության հասնի: Նիկիֆորոս Գրիգորոսը գրում է այս մասին. «Կարման Ալիսուրիոսը ստացել է Ֆրիգիայի մեծ մասը, ինչպես նաև այն հողերը, որոնք ձգվում են Անտիոքիայից մինչև Ֆիլադելֆիա և հարևան վայրեր»: Բունսուզը, Քարաման-բեյի եղբայրը, Պերվանը հրամանատարի պաշտոնում նշանակեց գանդարին (մարմնապահների ղեկավարին): Կարամանի ուժը մեծացել է Կիլիկիայի լեռնային շրջաններում ապրող թուրքական ցեղերի հետ միավորման հաշվին։ Կարաման-բեյը ընդլայնեց իր տարածքները՝ գրավելով ամրոցներ Էրմենեկում, Մուտում, Էրեգլիում, Գուլնարայում և Սիլիֆքում։ Որոշ աղբյուրներ այդ նվաճումները վերագրում են 1225թ.-ին, Ալա-ադ-Դին Կայկուբադ I-ի (1220-1237) օրերին, բայց դա կասկածներ է առաջացնում և չափազանց վաղ է թվում, ավելի իրական է 1256 թվականը: Կարաման-բեյը տարածքը մեծացրել է հիմնականում Կիլիկյան Հայաստանի հաշվին (և, հնարավոր է, Կիլիկի Արսլան IV-ի հաշվին): Ինչպես նրա մասին գրել է Սմբաթ Սպարապեթը. «Հայտնվեց մի Խարաման, ով իսմայիլցիների թափառող ցեղերից էր, և նրա ցեղից շատերը միացան նրան, և նա պահանջեց, որ իրեն սուլթան կոչեն: Նա այնքան ուժեղ էր դարձել, որ ռումիացի սուլթան Ռուքն-եդ-դինը չէր համարձակվում ընդդիմանալ նրան»։

Սելջուկների և Կարամանիների միջև խաղաղությունը երկար չի տևել։ 1261 թվականին, Կայ-Կավուս II-ին աջակցելու պատրվակով, որը փախել էր Կոստանդնուպոլս պերվան Սուլեյմանի ինտրիգների պատճառով, Կարաման-բեյը և նրա երկու եղբայրները, Զեյնը (Զեյնելը) և Բունզունը, 20 000 բանակով հարձակվեցին Կոնյայի վրա: Պերվանի գլխավորած միավորված սելջուկական և մոնղոլական բանակը հաղթեց Կարամանիդների բանակին, Զայնը և Բունզուզը գրավվեցին և կախվեցին Կոնյայի ամրոցում: Մեկ տարի անց Քարմանը կրեց ևս մեկ պարտություն։ Համաձայն Սմբատ Սպարապետի «Տարագրության», Կարամանի և հայերի թագավոր Հեթումի միջև մարտում «Մանիան ամրոցում. «Հարամանը վիրավորվել է նիզակներով և նետերով: Նա խայտառակ կերպով փախավ մարտի դաշտից և մի քանի օր անց մահացավ այդ վիրավորումներից»: Նույն ճակատամարտում զոհվել են այդ անհավատի եղբայրը՝ Պոնսուսը, և նրա փեսան։ (Բունսուզի մասին Սմբատը սխալվում էր) Շիկարին պնդում էր, որ Քարաման-բեյը թաղվել է Էրմենեկի կողքին։ Ըստ Բալկուսան գյուղի դամբարանի գրության, այն կառուցվել է Բեդրեդդին Մահմուդ-բեյի կողմից, և դրանում թաղված են Քարամանը և Մահմուդը:

Կիլիչ-Արսլան IV-ը, լսելով Քարաման-բեյի մահվան մասին, բանտարկեց նրա եղբորը՝ Բունսուսին, որը Կոնյայում իշխում էր որպես գանդար-ամիր: Կարամանի փոքրիկ որդիները գերի էին վերցվել Կոնյայից ոչ հեռու գտնվող Գեւելայի ամրոցում։ 1265 թվականին Քիլիչ Արսլանի մահից հետո Պերվանը, վախենալով Մեհմեդի ռեյդից, ազատ է արձակել Քարաման-բեյի որդիներին՝ նրանցից միայն մեկին՝ Ալի-բեյին, թողնելով Կայսերիում պատանդ: Ընդհանուր առմամբ հայտնի է Քարամանի վեց որդիների մասին. Քարամանօղլու Մեհմեդ-բեյ, Գյուների-բեյ, Բեդրեդդին Մահմուդ-բեյ[en] (նա երբեմն համարվում է Մեհմեդ-բեյի որդին), Ալի, Տանու, Զաքարիա: Վերջին երկուսը՝ Տանուն եւ Զաքարիան, մահացել են 1278 թվականին՝ Մեհմեդ-բեյի հետ թակարդում հայտնվելուց հետո։ Նրանք հայտնվել են սալջուկների ձեռքում, մահապատժի են ենթարկվել Կոնյեում, նրանց գլուխները կտրվել են եւ ցուցադրվել:

Կարամանի ժառանգորդը նրա որդին էր՝ Կարամանօղլու Մեհմեթ-բեյը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*