Դավիդ Յանովսկի

**Դավիդ Յանովսկի** (, ), հրեական ծագմամբ ռուս (հետագայում՝ ֆրանսիացի, ամերիկացի) շախմատիստ, աշխարհի առաջնության հավակնորդ, շախմատի տեսաբան, պրակտիկանտ և լրագրող։ Մի քանի սկզբնախաղի տարբերակներ կրում են նրա անունը։

## Կենսագրություն
Դավիդ Յանովսկին ծնվել է 1868 թվականին, Մարկել Խայմովիչ Յանովսկու (1831-?) և Հանա Յանովսկայայի (1834-?) ընտանիքում։ Ավագ եղբայրը՝ Խայմ Յանովսկին (1853-1935), նույնպես շախմատիստ է եղել, ղեկավարել է Լոձի սիրողական շախմատի ընկերությունը։ 

Դավիդ Յանովսկին ապրել է Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում։ Մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելը նա հանդես է եկել որպես Ռուսաստանի ներկայացուցիչ։ Եղել է Վիեննայի (1896թ.), Մոնտե Կառլոյի (1901թ.), Փարիզի (1902թ.) խոշոր միջազգային մրցաշարերի և բազմաթիվ մրցախաղերի հաղթող։ 1910 թվականին աշխարհի առաջնության խաղ է անցկացրել Էմանուել Լասկերի հետ։ Արժեքավոր ներդրում է ունեցել սկզբնախաղերի տեսության զարգացման գործում։ 

Դավիդ Յանովսկին լուրջ կրթություն չի ստացել, սակայն վարժ տիրապետել է ռուսերենին, ֆրանսերենին, գերմաներենին, լեհերենին և անգլերենին։ 23 տարեկանում նա ժամանել է Փարիզ, որտեղ արագ տպավորել է փարիզցի շախմատիստներին սուր ու վառ խաղով։ 

Դե լյա Ռեժանս սրճարանում նա մասնակցել է մրցաշարի և գրավել առաջին տեղը։ 1898-1906 թվականներին նա մասնակցել է գրեթե բոլոր մրցաշարերին։ Նրա խաղը մեծ տպավորություն է թողել մրցակիցների վրա։ Նա հաղթել է աշխարհի մի շարք առաջատար շախմատիստների։ 1896 թվականի հուլիսի 31-ին Նյուրնբերգի մրցաշարում նա հաղթել է աշխարհի չեմպիոն Էմանուել Լասկերին և դարձել աշխարհի չեմպիոն Միխայիլ Չիգորինի խորհրդանշական ակումբի անդամ։ 1909 թվականի մայիսին նա կարճ  խաղ է խաղացել աշխարհի չեմպիոնի հետ, որի մրցանակային ֆոնդը ապահովել է շախմատի բարերար Լեո Նարդուսը։ Հանդիպումն ավարտվել է 2-2 հաշվով։ Աշխարհի չեմպիոնի նկատմամբ այդ երկու հաղթանակները Յանովսկու անունը դասեցին Հարի Փիլսբերիի խորհրդանշական ակումբի գրանցամատյանում։ 

Տպավորված իր մրցաշարային հաջողություններով և աշխարհի չեմպիոնի հետ մի քանի հաջող խաղերով, Յանովսկին համարձակվել է ևս երկու անգամ նրան մարտահրավեր նետել հանդիպման, սակայն այդ անգամ ուժերը եղել են անհավասար։ Լասկերը երկու անգամ վստահ հաղթանակ է տարել՝ 1909 թվականին 8-2 հաշվով, 1910 թվականին՝ 9½-1½ հաշվով։ Իմաստուն պրակտիկանտ և խորը հոգեբան Լասկերը միտումնավոր ձանձրալի դիրքեր է ստեղծել և թույլ չի տվել Յանովսկուն զարգացնել իր երևակայությունը առավելագույն ներուժով։

«Յանովսկին հիանալի շախմատիստ էր, բայց միջին մարզիկ և թույլ հոգեբան»,- մի առիթով ասել է Լասկերը նրա մասին։ Ըստ ժամանակակիցների հուշերի՝ հայտնի է նաև Յանովսկու կիրքը մոլախաղերի նկատմամբ։ Նա մոլուցքով խաղաթղթեր էր խաղում՝ բրիջ կամ պոկեր։ 1901 թվականին նա տանուլ է տվել իր առաջին մրցանակը Մոնտե Կառլոյի կազինոյում։ Յանովսկին միշտ խաղացել է հարձակվողական ոճով, նույնիսկ երբ դրա կարիքը չի եղել։ Հենց դրա պատճառով էլ նա շատ խաղեր տանուլ է տվել։

1914 թվականին Մանհեյմի մրցաշարից հետո Յանովսկին տեղափոխվել է Ամերիկա, որտեղ ապրեց 10 տարի։ Այնտեղ նա սկզբում երրորդ ուժեղագույն խաղացողն էր (Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկայից և Ֆրենկ Մարշալից հետո), բայց աստիճանաբար երիտասարդ վարպետները սկսել են նրան գերազանցել։

Նյու Յորքի կլիման անբարենպաստ է եղել նրա առողջության համար։ Յանովսկին հիվանդության հետևանքով ստիպված է եղել վերադառնալ Ֆրանսիա, որտեղ ապրել է ևս 2 տարի։

Դավիդ Յանովսկին մահացել է 1927 թվականի հունվարի 15-ին, Եր քաղաքում, որտեղ նա ժամանել է մրցաշարին մասնակցելու համար։

## Մարզական արդյունքներ

*

## Գրականություն
*Шахматная еврейская энциклопедия / И. А. Бердичевский. — М.: «Russian Chess House», 2016. — С. 314—316. — 320 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-94693-503-6.
*Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 518—519. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
*Воронков С. Б., Плисецкий Д. Г. Давид Яновский. — Москва: Физкультура и спорт, 1987. — 415, [1] с. — (Выдающиеся шахматисты мира).
*Романов И. З. Талант и характер. // «64 — Шахматное обозрение». — 1982. — № 5. — С. 21.
*Шахматный словарь / гл. ред. Л. Я. Абрамов; сост. Г. М. Гейлер. — М.: Физкультура и спорт, 1964. — С. 401—402. — 120 000 экз.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Личная карточка Давида Яновского на сайте 365Chess

Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Կատեգորիա:Բելառուս շախմատիստներ
Կատեգորիա:Բելառուսում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Լեհեր
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի շախմատիստներ