Սիքստինյան կապելլա

thumb|Սիքստինյան կապելլայի տեսքը վերևից|250x250փքս

**Սիքստինյան կապելլա** (, ), մատուռ Վատիկանում։ Կառուցվել է 1473-1481 թվականներին Ջորջե դե Դոլչի ճարտարապետի կողմից՝ Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ի պատվերով, որից էլ ստացել է անունը։ Սիքստինյան կապելլան զարդարված է Միքելանջելոյի որմնանկարներով, ինչը դարձրել է այն հայտնի զբոսաշրջային վայր։ Այժմ Սիքստինյան կապելլան թանգարան է, Վերածննդի դարաշրջանի երևելի հուշարձան, որն օգտագործվում է կոնկլավների ժամանակ, որոնց ընթացքում կարդինալներն ընտրում են նոր Հռոմի պապ։ Սիքստինյան կապելլայի երգչախումբը համաշխարհային ճանաչում ունեցող կաթոլիկ պրոֆեսիոնալ եկեղեցական երգչախումբ է։

## Պատմություն
[thumb|100px|left|Հռոմի պապ [Սիքստոս IV]]
Սիքստինյան կապելլան կառուցվել է այն վայրում, որտեղ մինչ այդ գոյություն ուներ «Մեծ կապելլա»-ն (), որում Միջնադարում հավաքվում էր պապի արքունիքը, որը կազմված էր շուրջ երկու հարյուր անդամներից՝ կարդինալներից, տարբեր կրոնական միաբանությունների ներկայացուցիչներից և երևելի ընտանիքներից։ Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ը զգուշանում էր ռազմական վտանգից Ֆլորենցիական հանրապետության Մեդիչի ընտանիքի կողմից, որոնց հետ լարված հարաբերությունների մեջ էր, և Մուհամմեդ II-ից, որի զորքերը սպառնում էին Իտալիայի արևելյան ափերին։ Ուստի նա որոշեց ամրացնել այդ շինությունը։ Նախագիծը կազմեց Բաչչո Պոնտելլին, իսկ աշխատանքներն իրականացվում էին Ջորջե դե Դոլչիի ղեկավարությամբ։ Նախագծով ուղղանկյուն շինության պատերը զարդարված էին նկարազարդումներով, որոնք կատարված էին 1481-1483 թվականներին Սիքստոս IV պապի պատվերով Սանդրո Բոտիչելլիի և Պինտուրիկիոյի կողմից։ 1508-1512 թվականներին Հռոմի պապ Հուլիոս II-ի պատվերով Միքելանջելոն կամարամահիկներով և կաղապարահանումներով նկարազարդեց աղեղակամարները։ 1512 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Հռոմի պապ Հուլիոս II-ը հանդիսավոր պատարագ մատուցեց Սիքստինյան կապելլայի աղեղնակամարների որմնանկարների ստեղծման պատվին։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ նույն ժամին, Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XVI կրկնեց հանդիսավոր արարողությունը կապելլայի 500-ամյակի պատվին։

Իսկ 1536-1541 թվականներին Միքելանջելոն նկարազարդեց խորանի պատը՝ Ահեղ դատաստան որմնանկարով՝ Հռոմի պապ Պողոս III-ի պատվերով։ 15-րդ դարի վերջից Կապելլայում անցկացվում են կոնկլավներ։ Կապելլայում անցկացված առաջին կոնկլավը 1492 թվականինն էր, որտեղ Հռոմի պապ ընտրվեց Ալեքսանդր VI-ը։ Կապելլան օծվեց 1483 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ Աստվածածնի վերափոխման տոնին։

## Որմնանկարներ
thumb|Սիքստինյան կապելլայի առաստաղը|250x250փքս

Հռոմի պապի և Լորենցի Մեդիչիի բարեկամանալուց հետո (Պացցիի դավադրությունից երկու տարի անց) ֆլորենցիացի նկարիչների մի խումբ հրավիրվեց Հռոմ, ովքեր ումբրիացի վարպետների հետ 1481-1483 թվականների նկարազարդեցին Սիքստինյան կապելլայի պատերը։ Դրանք էին Բոտիչելլին, Պերուջինոն, Գիրլանդայոն և Կոզմիո Ռոսսելին, իրենց օգնականների մասնակցությամբ՝ Պինտուրիկիո, Սինյորելլի, Բարտոլոմեո դելլա Գատտա, Դավիդ Գիրլանդայո, Պիերո դի Կոզմիո, Բիաջիո դ'Անտոնիա։ Այս որմնանկարներում կային բազմաթիվ դիմանկարային կերպարներ (պահպանված 12 որմնանկարներում հաշվվում է հարյուրից ոչ պակաս)։ Ի սկզբանե եղել է 16 որմնանկար, պահպանվել է 12-ը։
[250x250px|thumb|[Ադամի արարումը]]
# Քրիստոսի պատմություն
## Մկրտություն (Պիետրո Պերուջինո)
## Քրիստոսի փորձությունը (Դոմենիկո Գիրլանդայո)
## Առաքյալների կանչումը (Սանդրո Բոտիչելլի)
## Լեռնային քարոզ (Կոզմիո Ռոսսելի)
## Գաղտնի երեկո (Կոզմիո Ռոսսելի)
## Բանալիների հանձնումը Պետրոս առաքյալին (Պիետրո Պերուջինո)
# Մովսես պատմություն
## Եգիպտոսում հրեա երեխաների կոտորածը և Մովսեսի կանչումը (Սանդրո Բոտիչելլի)
## Մովսեսի որդու թլփատումը (Պիետրո Պերուջինո)
## Անցում Կարմիր ծովով (Կոզմիո Ռոսսելի)
## Պատվիրանների նվիրաբերումը և ոսկե ցլիկը (Կոզմիո Ռոսսելի)
## Ընդդեմ Մովսեսի օրենքներ (Սանդրո Բոտիչելլի)
## Մովսեսի մահը (Լուկա Սինյորելլի)

## Երգչախումբ
thumb|250x250px|Սիքստինյան կապելլայի երգչախումբը
Սիքստինյան կապելլայում գործում է տղամարդկանց երգչախումբ (ներառյալ տղաները), որը հայտնի է որպես պապի կապելլա (. հաճախ անվանվում է «Սիքստինյան կապելլա» )՝ կաթոլի եկեղեցու ամենաերևելի պրոֆեսիոնալ երգչախմբերից մեկը։ Պապական կապելլան, որը մտածված է (պատմական ընդմիջումից հետո) որպես միջնադարյան պապական Schola cantorum-ի շարունակություն, հիմնադրվել է 1471 թվականին Սիքստոս IV-ի կողմից («Collegio dei Cappellani cantori» անվանումով) և ի սկզբանե կազմված էր 24 անդամից։ Նոր երգչախմբով առաջին պատարագը Սիքստոսը մատուցեց 1483 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ Աստվածածնի վերափոխման տոնին։ 16-րդ դարում պապական կապելլային անդամակցումը բավականին պատվաբեր (և եկամտաբեր) էր կաթոլիկ Եվրոպայի բոլոր երաժիշտների համար. այստեղ ծառայել են Ժոսկեն Դեպրեն, Կրիոստոբալ դե Մորալեսը, Ջովաննի Մարիա Նանինոն և այլք։ 16-րդ դարից 18-րդ դարի կեսերն այստեղ աշխատած Վերածննդի դարաշրջանի մի քանի խոշոր երգահաններ միավորվում են Հռոմեական դպրոց հասկացության մեջ։ Ներկայիս «Cappella musicale pontificia Sistina» անվանումը հաստատվել է 19-րդ դարից։

Ժամանակակից «Սիքստինյան կապելլան» համերգային մեծ երգչախումբ է, որը կատարում է ոչ միայն Հռոմեական դպրոցի երգահանների ստեղծագործությունները, այլև ցանկացած երգչախմբային երաժշտություն, այդ թվում՝ նաև 20-21-րդ դարերի երգահանների։ Միակ բանը, որ կապում է երգչախմբին պատմական նախատիպի հետ, սեռային սահմանափակումն է (միայն տղամարդիկ և երեխաներ) և երգեցողության ժամանակ գործիքային ուղեկցության բացակայություն։

## Վերականգնում
Սիքստինյան կապելլայի որմնանկարները մի քանի անգամ ենթարկվել են վերականգնման, որոնցից ամենավերջինն անցկացվեց 1980-1994 թվականներին։ Սա խորը ազդեցություն թողեց արվեստի սիրահարների և պատմաբանների վրա՝ առաջ բերելով հակասական արձագանքներ, քննադատություն և վեճեր։
thumb|center|500px|Դանիել. վերականգնումից առաջ և հետո

## Պատկերասրահ

File:Pietro Perugino 037.jpg|Մկրտություն
File:Sandro Botticelli 036.jpg|Քրիստոսի փորձությունը
File:Ghirlandaio, Domenico - Calling of the Apostles - 1481.jpg|Առաքյալների կանչումը
File:Cosimo Rosselli Sermone della Montagna.jpg|Լերան քարոզը
File:Cosimo Rosselli Ultima cena.jpg|Խորհրդավոր ընթրիք
File:Pietro Perugino 034.jpg|Բանալիների հանձնումը
File:Sandro Botticelli 032.jpg|Մովսեսի կանչումը
File:Perugino, Pietro - Moses's Journey into Egypt and the Circumcision of His Son Eliez - c. 1482.jpg|Մովսեսի որդու թլփատումը
File:Cosimo Rosselli Attraversamento del Mar Rosso.jpg|Անցում ծովով
File:Cosimo Rosselli le Tavole della Legge.jpg|Պատվիրանների նվիրաբերումը
File:Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|Ընդդեմ օրենքների
File:Signorelli, Luca - Moses's Testament and Death - 1481-82.jpg|Մովսեսի մահը


## Տես նաև
* Սիքստինյան կապելլայի որմնանկարների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Վատիկանի թանգարանների կայքէջ
* Նախագիծն ու լուսանկարներ
* На сайте Web Gallery of Art
* Կապելլայի վերականգնման ժամանակագրությունը BBC-ում
* Վերակագնման հիմնարար լինելու շուրջ բանավեճ 
* Սիքստինյան կապելլան 3D-ով
* Սիքստինյան կապելլայի երգչախմբի պաշտոնական կայքէջ
* Ubi Petrus, ibi Ecclesia. Սիքստինյան կապելլայի երգչախմբի համերգը (2012)

Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Վատիկան