Պլաուտիլա Նելլի

**Քույր Պլաուտիլա Նելլին** (, ),  ինքնուս միանձնուհի - նկարչուհի էր և Ֆլորենցիայի Վերածննդի դարաշրջանի առաջին կին նկարչուհին։ Նա Ֆլորենցիայի Պիացցա Սան Մարկո քաղաքում գտնվող Դոմինիկյան Սիենայի Սբ. Կատարինե եկեղեցում միանձնուհի էր։
Նրա վրա խոր ազդեցություն էր գործել Սավոնարոլայի ուսմունքը և Ֆրա Բարտոլոմեոյի գեղանկարչությունը։

## Կյանք
Պուլիսենա Մարգերիտա Նելլին ծնվել է Ֆլորենցիա քաղաքում գտնվող Սան Ֆելիչե շրջանի հարուստ ընտանիքներից մեկում։ Նրա հայրը ՝ Պիերո դի Լուկա Նելլին, գործվածքների հաջողակ վաճառական էր, իսկ նրա նախնիները, ինչպես Մեդիչի տոհմը, ծագել էին Մուգելոյի տոսկանական դաշտավայրում։ Ֆլորենցիայում, Սան Լորենցո շրջանում, Վիա դել Կանտո դե 'Նելլիում կա մի ժամանակակից փողոց, որն անվանակոչվել է իր ընտանիքի պատվին, իսկ Սան Լորենցոյի եկեղեցու մի հատված նրա ընտանեկան ծննդավայրն է։

Նա միանձնուհի է դարձել տասնչորս տարեկան հասակում ՝ ստանալով Սուոր Պլաուտիլա անունը ՝ Սանտա Կատերինա դի Կաֆաջիոյի միաբանությունում; հետագայում նա երեք անգամ զբաղեցնում էր առաջնության ղեկավարի պաշտոնը։ Հաստատությունը ղեկավարում էին Սան Մարկոյի դոմինիկյան ֆրայաները ՝ Սավոնարոլայի գլխավորությամբ։ Այդ դարաշրջանում բոլոր կրթված աղջիկների մոտ կեսը տեղափոխվել են կուսանոցներ `օժիտի ծախսերից խուսափելու համար։ Սավոնարոլայի քարոզները նպաստում էին կրոնավոր կանանց կողմից նվիրական նկարչությանը` ծուլությունից խուսափելու համար, ուստի կուսանոցը դարձավ միանձնուհի-նկարիչների կենտրոն։ Նրա քույրը, նույնպես միանձնուհի ՝ Կոստանզան, (Սուոր Պետրոնիլան) գրել է Սավոնարոլայի կյանքը։

Նելլին շատ հովանավորների (այդ թվում ՝ կանանց) էր հավանում, աշխատում էր հիմնականում մեծ կտորներ և մանրանկարներ ստեղծելու ուղղությամբ։ XVI դարի արվեստի պատմաբան Ջորջո Վազարին գրել է. «Եվ ամբողջ Ֆլորենցիայի պարոնների տներում այնքան շատ նկարներ կան, որ անիմաստ կլինի փորձելը խոսել դրանցից յուրաքանչյուրի մասին»։ Ֆրա Ստեֆանո Ռացին, XVI- դարի Դոմինիկյան Ֆրիարը, պատմաբան և Սավոնարոլիանոն (Սավոնարոլայի աշակերտ), Սանտա Կատերինայի երեք միանձնուհիների անվանակոչեց Պլաուտիլլա` Սուոր Պրուդենզա Կամբին, Սուոր Ագատա Տրաբալեսին, Սուոր Մարիա Ռուժիերին և երեք այլ աշակերտների ՝ որպես լրացում. Սուոր Վերոնիկային, Սուոր Դիոնիսիա Նիկոլինիին և նրա քույրը ՝ Սուոր Մարիա Անժելիկա Ռացիին։

## Արվեստ և ոճ
Չնայած ինքնուս էր, նա արտատպել է մաներիստ նկարիչ Ագնոլո Բրոնցինոյի և Վերածննդի ժամանակաշրջանի ականավոր նկարիչ Անդրեա դել Սարտոյի ստեղծագործությունները։ Նրա ոգեշնչման հիմնական աղբյուրը Ֆրա Բորթոլոմեոյի աշխատանքների կրկնօրինակումից էր գալիս, ինչն էլ արտացոլում է դասականությունը` Սավոնարոլայի կողմից կիրառված գեղարվեստական տեսություններում։ Ֆրա Բարտոլոմեոն իր նկարները թողեց իր աշակերտ Ֆրա Պաոլինոյին, ով էլ իր հերթին թողեց դրանք Սանտա Կատերինա դա Սիենայի միաբանության «նկարող մի միանձնուհի»։ Նելլին իր նկարները ստորագրեց գրելով` իր անունը, ապա` «Աղոթիր նկարչուհու համար»,  հաստատելով իր դերը` չնայած սեռին :

Նրա աշխատանքը տարբերվում էր իր վրա ազդեցություն գործած անձանց աշխատանքներից նրանով, որ նրա հերոսները զգացմունքային յուրահատուկ արտահայտություն ունեն :Հեղինակ Ջեյն Ֆորտունը անդրադարձել է նրա «Ողբը՝ սրբերի հետ» նկարին և նկարագրելով այն հետևյալ կերպ. «Քրիստոսի մահվան պատճառով տիրող վշտի մթնոլորտը, ինչը պատկերված է կարմիր աչքերի և կանանց տեսանելի արցունքների միջոցով»։ Նելլիի այդ նկարը, որն այժմ գտնվում է Ֆլորենցիայի Սան Մարկո թանգարանում, ոգեշնչել է մեկ այլ հեղինակի՝ Ջոնաթան Ք. Նելսոնին, որն էլ հեղինակել է *«[[Վերածննդի դարաշրջանի Ֆլորենցիայի նկարչուհի-պրիորետա]]ն»* աշխատությունը։ Նելլիի աշխատությունների մեծ մասը լայնամասշտաբ է, ինչը ամենահազվադեպ հանդիպող նկարի տեսակն էր կնոջ համար այդ ժամանակաշրջանում Most of Nelli's works are large-scale, which was most uncommon for a woman to paint, in her era. :

Նա այն սակավաթիվ նկարչուհիներից մեկն է, ում հիշատակում է Վազարին իր՝ «Առավել նշանակալի գեղանկարիչների, քանդակագործների և ճարտարապետների կյանքի նկարագրություններ» ստեղծագործության մեջ։ Նրա աշխատանքները կրոնական ուղղվածության են` իր հերոսների դեմքին՝ վառ արտահայտված զգացմունքներով։ Նելլին բացարձակ չունի կրթություն և իր պատկերներում տղամարդիկ ունեն «կանացի հատկանիշներ», քանի որ իր կրոնական կոչումը իրեն թույլ չէր տալիս ուսումնասիրել մերկ տղամարդու մարմին։

## Ստեղծագործությունների ստեղծում, վերագտնում ու վերականգնում
Նելլին հիմնականում ստեղծում էր նվիրական կտորներ, ինչպես օրինակ լայնամասշտաբ նկարներ, փայտե լունետներ, գրքերի նկարազարդումներ և գծանկարներ։ Նրա ստեղծագործություններից են՝ *[[Ողբը՝ սրբերի հետ]]* (Սան Մարկո թանգարանի մեծ սեղանատանը, վերականգնվել է 2006 թվականին), *[[Սուրբ Կատարինեն ընդունում է Ստիգմատա]]* և *[[Սուրբ Դոմինիկն ընդունում է ողորմությունը]]*, *[[Վերջին ընթրիք]]ը*, որը գտնվում է Սան Սալվի թանգարանում, վերջիններս վերականգնվել են 2008 թվականին : Նելլիիի *[[Վշտահար Մադոննա]]ն*, որը նույնպես գտնվում է Սան Սալվի թանգարանում, Ալեսանդրո Ալորիի նույնանման գործի կրկնօրինակն է : Նրա *[[Խաչելություն]]* նկարը Ֆլորենցիայի մոտ գտնվող՝ Ցերտոզա դի Գալուզո մենաստանում է ցուցադրվել։ *Վերջին ընթրիքը* նկարը, որը գտնվում է Սուրբ Մարիա Նովելլա տաճարի փակ սեղանատանը, միակ աշխատանքն է, որ Նելլին ստորագրել է : Նրա ինը աշխատանքները Ուֆֆիցիի տպագրության և գծագրերի բաժնում են վերականգնվել 2007 թվականին. դրանց մեջ են՝ *[[Երիտասարդ կնոջ կիսանդրին]]*, *[[Երիտասարդի գլուխը]]* և  *[[Ծնկած տղամարդը]]* նկարները : *[[Հոգեգալուստը]]*, որը գտնվում է Պերուջիայի Սան Դոմենիկո տաճարում, նրա մեկ այլ հանրահայտ ստեղծագործություն է, այդպիսին է նաև Ուֆֆիցիում պահպանված *[[Սուրբ Ավետում]]* և *[[Սիենայի Սուրբ Կատարինե]]* ստեղծագործությունները։

[thumb|center|500px|''Վերջին ընթրիքը'', 7x2 մետրանոց կտավ, պահպանվել է [Սուրբ Մարիա Նովելլա, միակ աշխատանքն է, որ Նելլին ստորագրել է]]

Նելլիի 1560-ականներին արված *Վերջին ընթրիք* նկարի կրկնօրինակումը, առաջինն է, որ արվել է կնոջ կողմից։ *[[Վերջին ընթրիք]]* նկարի թեմայի նկարներով աշխարհում ամենահարուստը Ֆլորենցիան է։ Սա Նելլիի ամենանշանակալից աշխատանքն է՝ իր չափի և թեմայի պատճառով. այն յոթ մետրանոց կտավի վրա է արվել։ *Վերջին ընթրիք* նկարի վերականգնումը տևեց մոտ չորս տարի : Ապա այն ցուցադրության դրվեց 2019 Հոկտեմբերին՝ Ֆլորենցիայի ուրբ Մարիա Նովելլայի թանգարանում՝ Ալեսանդրո Ալորիի նկարի հարևանությամբ նույն թեմայով և նույն դարում ստեղծված։

Իր ժամանակաշրջանի համար Նելլիի աշխատանքները համարվում էին համաձակ ստեղծագործություններ, քանի որ դրանց մեծ մասը մանրանկարչություն էր, տեքստիլ ստեղծագործություն կամ փոքր քանդակներ պատրաստված տերակոտայից կամ փայտից։ Ստեղծելով և իր հետքը թողնելով՝ Ֆլորենցիայի ամենասիրված հոգևոր թեմաներով, ահռելի քանակությամբ աշխատանքների վրա, Նելլին հաջողությամբ հայտնվեց իր տղամարդ գործընկերների շարքում, ինչպիսիք են՝ Լեոնարդո դա Վինչին, Անդրելա դել Սարտոն և Դոմենիկո Գիրլանդայոն։ *[[Ողբը՝ սրբերի հետ]]ի* վերջին վերականգնման աշխատանքների հետ կապված՝ ավելի շատ հետազոտություններ սկսվեցին Նելլիի կյանքի և արվեստի վերաբերյալ :

## Վավերագրություն
*[[Ողբը՝ սրբերի հետ|Ողբը՝ սրբերի հետ նկարի]] վերականգնումը սրբերի հետ. Պլաուտիլա Նելլի*.  երեսունվեց րոպեանոց վավերագրական ֆիլմ  է Նելլիի կյանքի և նրա ամենանշանակալի մասշտաբային նկարներից մեկի վերականգնման գործընթացի մասին։ Վավերագրական ֆիլմը, որն արտադրվել է 2007 թվականին Ֆլորենցիայի «Art Media Studio»- ի կողմից, մշակվել և ֆինանսավորվել է «The Advancing Women Artists Foundation»- ի հիմնադիր Ջեյն Ֆորտունի և Ֆլորենցիայի Կանացի արվեստի ազգային թանգարանի կոմիտեի կողմից :

Այդ վավերագրական ֆիլմը ուսումնասիրում է նախանկարչական գծագրերը, որոնք առկա են մակերեսի տակ` օգտագործելով ռեֆլեկտոգրաֆիան : Դրա օգնությամբ կարելի է վերականգնել նկարը՝ պաշտպանելով որդերից՝ թաքնծված փայտե տախտակի մեջ, և դարերի փոշուց ու կեղտից : Վավերագրական ֆիլմի գլխավոր հերոսների թվում են թանգարանների ղեկավարներն ու արվեստի պահպանության մասնագետները, ինչպիսիք են` Սան Մարկոյի թանգարանի տնօրեն դոկտոր Մագնոլիա Սկուդյերին և նկարների վերականգնող Ֆլորենտին Ռոսելլա Լարին : Նկարի վերականգնման աշխատանքներն ավարտվել են 2006 թվականի Հոկտեմբերին, իսկ ցուցադրումը՝ Ֆլորենցիայի Սան Մարկո թանգարանում, որտեղ այն ցուցադրված է սեղանատանը : Իր եզրափակիչ խոսքում Սկուդիերին ասում է. «Այս վերականգնման շնորհիվ ոչ միայն ավելի հստակ կարող ենք տեսնել նկարի արտահայտչականությունը, այլև ավելի լավ կարող ենք պատկերացնել Պլաուտիլա Նելլիի կուսակրոն կյանքը և Ֆլորենցիայում անցկացրած ժամանակը :

## «PBS» հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմ
Էմմիի մրցանակակիր *[[Անտեսանելի կանայք. Ֆլորենցիայի մոռացված նկարիչներ]]* PBS հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմը` (հունիս, 2013 թ.),  հիմնված է դոկտոր Ջեյն Ֆորտունի համանուն գրքի վրա, ներկայացնում է մի հատված Սուոր Պլաուտիլա Նելլիի և *[[Ողբը՝ սրբերի հետ]]* նկարի վերականգնումը։ Հեռուստատեսային հատուկ ցուցադրության այս ֆիլմը լուսաբանում է կանանց` Ֆլորենցիայի թանգարաններում պահեստավորված հազարավոր աշխատանքները, հատուկ ընդգծելով քիչ հայտնի միանձնուհի-նկարչուհուն՝ որպես «Ֆլորենցիայի առաջին կին նկարիչ» :

## Նկարներ

File:Plautilla Nelli, Lamentation with Saints - XVI century, San Marco Museum.jpg|*Ողբը՝ սրբերի հետ*
File:Saint Catherine Receives the Stigmata.jpg|*Սուրբ Կատարինեն ընդունում է Ստիգմատա*
File:Saint Dominic Receives the Rosary.jpg|*Սուրբ Դոմինիկն ընդունում է ողորմությունը*
File:Pained Madonna.png|*Մայր Դոլորոսա* 
File:St. Catherine of Siena painted by Plautilla Nelli.jpg|*Սիենայի Սուրբ Կատարինե*
File:Annunciation painted by Plautilla Nelli.jpg|*Սուրբ Ավետում*


## Գծանկարներ

File:Bust of a Young Woman by Plautilla Nelli.jpg|*Երիտասարդ կնոջ կիսանդրին*
File:Head of a Youth by Plautilla Nelli.jpg|*Երիտասարդի գլուխը*
File:Kneeling Male Figure by Plautilla Nelli.jpg|*Ծնկած տղամարդը*


## Ծանոթագրություններ
* 

*Original text mentioning her from 1568 edition with illustration of Properzia de' Rossi by Giorgio Vasari on Italian Wikisource

## Արտաքին հղումներ

* Restoration of the Last Supper supported by the Advancing Women Artists Foundation 

Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ