Ջոան Դիդիոն

**Ջոան Դիդիոն** (, ), ամերիկացի գրող, որը ձեռք է բերել ճանաչում ի շնորհիվ իր վեպերի և գրական լրագրողության։ Նրա վեպերն ու ակնարկները հետազոտում են ամերիկյան բարոյականության անկումն ու մշակութային քաոսը, իսկ որպես հիմնական հեղինակային թեմա հանդես է գալիս անհատական և սոցիալական մեկուսացվածությունը։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասը հագեցած է անհանգստությամբ և վախով։

## Մանկություն և կրթություն
Ջոան Դիդիոնը ծնվել և մեծացել է Կալիֆոռնիա նահանգի Սակրամենտո քաղաքում Ֆրենկ Ռիզի և Էդուեն Դիդիոնի (ծնված՝ Ջերեթ) ընտանիքում։ Կարդալ սովորելուց հետ նա ընթերցել է տանը եղած բոլոր գրքերը, իսկ երիտասարդ տարիքում մորից թույլտվություն է ստացել գրադարանից վերցնել մեծահասակների համար նախատեսված գրքեր՝ հատկապես կենսագրություններ։ Նա բնութագրել է իրեն որպես «ամաչկոտ գրքային երեխա»։

Մանուկ հասակում Դիդիոնը հաճախել է մանկապարտեզ։ Ընտանիքն անընդհատ փոխել է բնակության վայրը, քանի որ աղջկա հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է ավիացիայում։ Ջոանը պարբերաբար չի հաճախել դպրոց։ 1944 թվականի սկզբին ընտանիքը կրկին բնակություն է հաստատել Սակրամենտոյում, իսկ հայրն առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ արված պաշտպանական պատվերների կարգավորման համար գնացել է Դետրոյտ։ Դիդիոնն իր հուշերում գրել է «Որտեղի՞ց եմ ես» (2003), այն մասին, որ մանկական անհանգստություններն են շարժում նրան և ստիպում իրեն մշտապես լքված զգալ։

## Չափահաս կյանք
### Կարիերա
Դիդիոնը երկու տարի աշխատել Է Վոգում համար որպես գովազդատու և խմբագիր։ Նրա առաջին «Փախիր, գետ» վեպը, լույս է տեսել 1963 թվականին։ Նա Կալիֆորնիա է վերադարձել իր երկրորդ ամուսնու՝ գրող Ջոն Գրեգորի Դանի հետ, և 1968 թվականին հրատարակել է իր առաջին փաստագրական գիրքը և Բեթղեհեմում՝ (Կալիֆորնիա) կյանքի մասին նշումների ժողովածուն։

Նրա 1983 թվականի էսսեն՝ *Սալվադոր*, գրվել է ամուսնու հետ Սալվադոր երկշաբաթյա ուղևորությունից հետո։ 1984 թվականին նա նաև հրատարակել է *ժողովրդավարություն* վեպը, որում պատմում է հարուստ ժառանգուհու և ԿՀՎ տարեց աշխատակցի միջև երկար, բայց անբաժան սիրո մասին, որը ծավալվում է սառը պատերազմի և վիետնամական հակամարտության ֆոնին։ 1992 թվականին նա հրատարակել է «Հենրիից հետո» գիրքը, որը բաղկացած է տասներկու աշխարհագրական ակնարկներից։ 1996 թվականին գրել է «*Վերջինը, ինչ նա ուզում էր*» ռոմանտիկ թրիլլերը։

Դիդիոնը և Դանը սերտորեն համագործակցել են իրենց կարիերայի մեծ մասի ընթացքում. նրանց շատ գործեր նման են միմյանց։ Գրողները 8 տարի աշխատել են նաև ֆիլմի սցենարի վրա՝ լրագրողուհի Ջեսիկա Սավիթչի կենսագրության մոտիվներով։

2004 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Դիդիոնը սկսել է աշխատել *Մոգական մտածողության տարի* գրքի վրա, որը պատմում է իր ամուսնու մահվան և դստեր ծանր հիվանդության մասին, և ավարտել է 88 օր անց՝ նոր տարվա նախօրեին։ Այդ հուշերի թողարկումից հետո նա ուղևորվել է շրջագայության։ Այդ ճանապարհորդությունը, որը կատարվել է սգի ժամանակ, նրա համար թերապևտիկ պրոցես է դարձել։

2007 թվականին նա մի դերասանուհու համար պիես է գրել՝ «Կախարդական մտածողության տարի» գրքի հիման վրա։ Աշխատանքի արդյունքը Բրոդվեյի ներկայացումն է, որի պրոդյուսերը Սքոթ Ռուդինն է, իսկ գլխավոր դերը խաղացել է Վանեսա Ռեդգրեյվը։ Թեև սկզբում Դիդիոնը կասկածել է, թե արժե արդյոք աշխատել պիեսի վրա, շուտով նա իր համար հայտնագործել է նոր և բավական հետաքրքիր ժանր։

## Անձնական կյանք
Աշխատելով Նյու Յորքի Vogue ամսագրում՝ Դիդիոնը հանդիպել է իր ապագա ամուսնուն՝ Ջոն Գրեգորի Դանին, ով այդ ժամանակ համագործակցել է Time-ի հետ։ Նրանք ամուսնացել են 1964 թվականին և շուտով տեղափոխվել Լոս Անջելես, որտեղ չեն պատրաստվել երկար բնակվել։ Կալիֆորնիան, ի վերջո, դարձել է իրենց տունն առաջիկա քսան տարիների ընթացքում։

1966 թվականին նրանք որդեգրել են մի աղջկա, որին անվանել են Կինտանա Ռու Դան։ Նրա մանկությունն ու հետագա հիվանդությունը Դիդիոնը նկարագրել է 2005 թվականին հուշագրություններում (*Մոգական մտածողության* տարի, 2005)։

1979 թվականին Դիդիոնն ապրել է Բրենթվուդ այգում՝ Լոս Անջելեսի (Կալիֆոռնիա) խաղաղ արվարձանում։ Մինչ Բրենթվուդ տեղափոխվելը նա ապրել է Հոլիվուդում, Լոս Ֆելիսում՝ Հոլիվուդյան ծառուղու հյուսիսում գտնվող Ֆրանկլին Ավենյուի մոտ։ Երկու տարվա ընթացքում Դիդիոնը երկու ողբերգություն է ապրել։ 2003 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, երբ նրա դուստրը՝ Քինթանա Ռու Դանը, ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում գտնվել է կոմայի մեջ՝ թոքաբորբի արդյունքում առաջացած սեպտիկ շոկի պատճառով, և երբ նրա ամուսինը սրտի կաթված է ստացել։ Քինթանան մահացել է 2005 թվականի օգոստոսի 26-ին սուր պանկրեատիտից։ Նա երեսունինը տարեկան էր։ Ավելի ուշ, «Կապույտ գիշերներ» գրքում, Դիդիոնը խոսել է Քինտանայի մահվան մասին։

2005 թվականից Դիդիոնն ապրում է Նյու Յորքում, East 71-րդ փողոցում։

## Մրցանակներ և ճանաչում
2002 թվականին Դիդիոնը ստացել է գործընկերների գրադարանի գրական մրցանակը, որը շնորհվում է Սենթ Լուիսի համալսարանի կողմից։

Դիդիոնը մեծ ճանաչում է ստացել *Մոգական մտածողության տարին* գրքի թողարկումից հետո, որին 2005 թվականին շնորհել են Գրքի զգային մրցանակը։

2007 թվականին Դիդիոնն ամենամյա մեդալների Ազգային գրքի հիմնադրամից մեդալ է ստացել՝ ամերիկյան գրականության մեջ ունեցած ակնառու ավանդի համար։ Նույն թվականին Դիդիոնին շնորհվել է ԱՄՆ սցենարիստների Գիլդիայի մրցանակը։

2009 թվականին Դիդիոնը Հարվարդի համալսարանում արժանացել է բանասիրության պատվավոր դոկտորի կոչման։ Յեյլի համալսարանը 2011 թվականին գրողին շնորհել են ևս մեկ կոչում՝ բառագիտության պատվավոր դոկտոր։ 2013 թվականի հուլիսի 3-ին Սպիտակ տունը ներառել է Դիդիոնին արվեստի բնագավառում ԱՄՆ-ի ազգային մեդալի դափնեկիրների թվում, որոնք պիտի ներկայացվեին նախագահ Բարաք Օբամային։ 2010 թվականին Դիդիոնը հայտնել է, որ Օբամայի օրոք ԱՄՆ-ն դարձել է «հեգնանքից զերծ գոտի»։

## Մատենագիտություն
### Գեղարվեստական արձակ
**Վազիր, գետ (1963)
**Խաղալ այնպես, ինչպես գրված է* (1970)
**Ընդհանուր աղոթքի գիրք (1977)
**Ժողովրդավարություն (1984)
**Վերջին բանը, որ նա ուզում էր (1996)

### Ոչ գեղարվեստական
**Եվ նրանք գնացին [[Բեթղեհեմ]] (1968)
* *Սպիտակ ալբոմ* (1979)
* *Սալվադոր* (1983)
* *Մայամի* (1987)
**Հենրիից Հետո* (1992)
**Քաղաքական ֆիկցիա* (2001)
**Որտեղ եմ ես* (2003)
**Հաստատուն գաղափարներ. Ամերիկան 9.11-ից* (2003, Ֆրենկ Ռիչի նախաբանը)
**Դիդիոն, ժամանակին ապացուցված* (2004, ընտրյալ)
**Կախարդական մտածողության տարի* (2005)
**Պատմում ենք պատմություններ, որպեսզի ապրենք* (2006, յոթ հատորով ժողովածու)
**Կապույտ գիշերներ* (2011) 

=== Պիեսներ, ներկայացումներ, էսսեներ, սցենարներ ===
* Կախարդական մտածողության տարի (2006)

=== Կինոսցենարներ ===
**Խուճապ Նիդլ պարկում* (1971)
* Խաղալ այնպես, ինչպես գրված է (1972, վեպի հիման վրա)
**Աստղը ծնվել է* (1976)
**Խոստովանության գաղտնիքները* (1981)
**Սրտին մոտ* (1996)
* *Ինչպես է դա տեղի ունենում'' (2012, համահեղինակ Թոդ Ֆիլդի հետ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* The New York Review of Books: Joan Didion

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քննադատներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ