Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման ժամանակագրություն (2025 թվականի նոյեմբեր)

Այս հոդվածը Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լայնածավալ ներխուժման ժամանակագրության մի մասն է և նկարագրում է **2025 թվականի նոյեմբերին** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Նոյեմբերի 1
Ռուսաստանի զինված ուժերը առաջխաղացում են իրականացրել Պոկրովսկի կենտրոնական և հարավային հատվածներում։

## Նոյեմբերի 3
Ռուսաստանի զինված ուժերը առաջխաղացում են կատարել Միրնոգրադի հարավային հատվածում։

## Նոյեմբերի 4
Աշխարհագրական դիրքով տեղադրված կադրերը հաստատում են Ռուսաստանի զինված ուժերի առաջխաղացումը Պոկրովսկի հյուսիսարևմտյան, հյուսիսարևելյան և հյուսիսային մասերում։

## Նոյեմբերի 8
Երեկոյան Ռուսաստանի զինված ուժերը ձեռնարկել են Ուկրաինայի էներգետիկ ոլորտի վրա ամենախոշոր հարձակումներից մեկը։ Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ հարձակման ժամանակ օգտագործվել է 458 անօդաչու թռչող սարք (406-ը խոցվել է) և տարբեր տեսակի 45 հրթիռ (9-ը խոցվել է)։ Թիրախային դիրքերում են հայտնվել հինգ շրջանների էներգետիկ օբյեկտները, այդ թվում՝ Խմելնիցկիի և Ռովնոյի ատոմակայաններին էլեկտրաէներգիա մատակարարող ենթակայանները։ Արդյունքում՝

* դադարեցվել է «Սենտրէներգո» ընկերության Տրիպոլսկայա և Զմիևսկայա ջերմաէլեկտրակայանների գործունեությունը,
* վնասվել է DTEK-ի ջերմաէլեկտրակայաններից մեկը,
* Կիևում, Խարկովում, Կրեմենգուկում, Պոլտավայում և Չեռնիգովում գրանցվել են էլեկտրաէներգիայի, ջրի և ջեռուցման լուրջ անջատումներ: Պոլտավայի մարզում իրավիճակը շարունակվել է ծանր մնալ:

Ուկրաինայի նախագահ Զելենսկին հայտարարել է, որ հրթիռներից մի քանիսը խոցվել են, սակայն բալիստիկ և աէրոբալիստական ​​հրթիռներին հակազդելը շարունակում է մնալ մարտահրավեր, և երկիրը պետք է ամրապնդի իր օդային պաշտպանությունը։

## Նոյեմբերի 11
Գուլյաիպոլեի համար մղված ճակատամարտի ժամանակ Ռուսաստանի զինված ուժերը գրավել են Օխոտնիչեն (քաղաքից հյուսիս-արևելք)։

## Նոյեմբերի 13
Ռուսաստանի զինված ուժերը շարունակել են իրենց առաջխաղացումը դեպի Հուլյաիպոլ։ Դրան նպաստել է վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում Ռուսաստանի զինված ուժերի կողմից այս ուղղությամբ կիրառված մարտադաշտում օդային ճնշման (BAI) մարտավարությունը։

## Նոյեմբերի 14

Ռուսական անօդաչու թռչող սարքի և հրթիռային զանգվածային հարված Ուկրաինայի վրա։ Ուկրաինացի պաշտոնյաների տվյալներով՝ արձակվել է 430 անօդաչու թռչող սարք և 19 հրթիռ։ Հարձակման թիրախը հիմնականում Կիևն էր։ Հզոր պայթյուններ ցնցել են քաղաքը՝ ավերածություններ պատճառելով բոլոր շրջաններում և վնասելով բնակելի շենքեր վեց շրջաններում։ Քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոյի խոսքով՝ մեկ անօդաչու թռչող սարք ուղղակիորեն հարվածել է Լեսնոյ Մասիվի ինը հարկանի շենքին։ Վնասվել են ջեռուցման ցանցերը։ Հրթիռներից մեկի մնացորդները վնասել են Ադրբեջանի դեսպանատունը. երկրի արտաքին գործերի նախարարությունը կանչել է Ռուսաստանի դեսպանին և նրան հանձնել նոտա։ Ընդհանուր առմամբ, Կիևում զոհվել է 7 մարդ, վիրավորվել՝ 36-ը։ Մահացածների թվում էր Վալերի Խոդեմչուկի այրին, ով Չեռնոբիլի վթարի ժամանակ առաջին մարդն էր, ով զոհվել է։

Կիևի մարզում վիրավորվել է վեց մարդ։ Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ են առաջացել Դոնեցկի, Օդեսայի և Կիևի մարզերում էլեկտրաէներգիայի օբյեկտների վրա հարվածների հետևանքով։ Բացի այդ, Չեռնոմոռսկի (Օդեսայի մարզ) շուկայի վրա անօդաչու թռչող սարքերի հարվածների հետևանքով զոհվել է երկու և վիրավորվել յոթ մարդ։

Պոկրովսկի համար մղվող ճակատամարտի ժամանակ Ռուսաստանի զինված ուժերը գրավել են Նովոտորեցկոեն։

## Նոյեմբերի 15
Գիշերը ռուսական հարձակման ժամանակ օգտագործվել են երեք Kh-47 M2 «Կինժալ» հրթիռներ և 135 անօդաչու թռչող սարքեր։ Հաղորդվում է, որ խոցվել կամ ճնշվել է երկու հրթիռ և 91 անօդաչու թռչող սարք։ Մեկ մարդ զոհվել է Դնեպրոպետրովսկի մարզում։ Եվս մեկ մարդ (ոստիկան) զոհվել է Խարկովի մարզում, երբ FPV անօդաչու թռչող սարքը հարվածել է ոստիկանական մեքենայի։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է ուկրաինական 64 անօդաչու թռչող սարքերի որսման և ոչնչացման մասին: Ուկրաինական բանակը հարվածել է Ռյազանի նավթավերամշակման գործարանին՝ գրանցելով պայթյուններ և հրդեհ։

Ռուսական զինված ուժերը գրավել են Ռիվնե-Պոլյեն (Հուլյաիպոլեի ուղղությամբ)։

## Նոյեմբերի 17
Ուկրաինայի և Ֆրանսիայի նախագահներ Վլադիմիր Զելենսկին և Էմանուել Մակրոնը ստորագրել են մի շարք համաձայնագրեր, այդ թվում՝ հայտարարելով Ուկրաինայի կողմից ֆրանսիական ռազմական տեխնիկա գնելու մտադրության մասին՝ մոտ 100 Rafale կործանիչ, զենիթային համակարգեր, անօդաչու թռչող սարքեր և կառավարվող ռումբեր։

Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ գիշերը ռուսական հարձակման ժամանակ օգտագործվել է երկու բալիստիկ հրթիռ և 128 գրոհային անօդաչու թռչող սարք, որոնցից 91-ը չեզոքացվել է։ Ռուսական հարվածները թիրախավորել են Դնեպրոպետրովսկի մարզի Նիկոպոլին (երկու մարդ զոհվել է), Կուպյանսկը (մեկ մարդ զոհվել է) և Խարկովի մարզի Բալակլիան (երեք մարդ զոհվել է)։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է ուկրաինական 36 անօդաչու թռչող սարքի որսման մասին։

Ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերը հարվածել են Դոնեցկի մարզի օկուպացված հատվածի էներգետիկ ենթակառուցվածքներին։ Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ են սկսվել Դոնեցկում, Գորլովկայում, Մակեևկայում և Յասինուվատայում։

ՄԱԿ-ի Միգրացիայի միջազգային կազմակերպությունը հայտնել է, որ պատերազմը Ուկրաինան բախվել է աննախադեպ բնակարանային ճգնաժամի, որի հետևանքով ավելի քան 2.5 միլիոն շենք (երկրի բնակարանային ֆոնդի մոտ 10%-ը) վնասվել կամ անբնակելի է դարձել։

## Նոյեմբերի 18
Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ ռուսական գիշերային հարձակման ժամանակ օգտագործվել է 4 բալիստիկ հրթիռ և 114 հարձակողական անօդաչու թռչող սարք, որոնցից 101-ը հաջողությամբ չեզոքացվել է։ 

Ռուսաստանի հարվածները Խարկովի մարզին (մեկ զոհ, ինը վիրավոր), Չեռնիգովի մարզին (երկու զոհ) և Դնեպրի կայարանին (հանգեցրել են գնացքների ուշացումների, հրդեհների, տների, լրատվամիջոցների և այլ շենքերի վնասների)։ Ռուսական հարվածները վնասել են Ուկրաինայի չորս շրջանների էներգետիկ ենթակառուցվածքները։ Էլեկտրաէներգիայի անջատման գրաֆիկներ են կիրառվել շրջանների մեծ մասում։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է Ռուսաստանի մարզերի վրայով 31 անօդաչու թռչող սարքի ոչնչացման մասին։ Դոնեցկի մարզում ուկրաինական հարվածները վնասել են Զուևսկայա և Ստարոբեշևսկայա ջերմաէլեկտրակայանները, և մի քանի բնակավայրերում (ներառյալ Դոնեցկի գրեթե ամբողջը) կրկին անջատվել է էլեկտրաէներգիան։ Ռուսաստանի կողմից նշանակված իշխանությունները հայտարարել են էլեկտրաէներգիայի ցանցի վրա աննախադեպ հարձակման մասին։

Ռազմագերիների հետ վարվելակերպի Ուկրաինայի համակարգող շտաբի քարտուղար Դմիտրի Ուսովը հայտնել է, որ Ռուսաստանը բռնի կերպով զորահավաք է իրականացրել օկուպացված տարածքներից Ուկրաինայի 46,327 քաղաքացիների նկատմամբ։

## Նոյեմբերի 19

Գիշերը Ուկրաինայի վրա տեղի է ունեցել ռուսական հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի զանգվածային հարված։ Վլադիմիր Զելենսկիի խոսքով՝ արձակվել է ավելի քան 470 անօդաչու թռչող սարք և 48 հրթիռ։ Հարձակման հիմնական վայրերն էին Տերնոպոլի, Լվովի և Խարկովի մարզերը։ Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ Տերնոպոլի երկու ինը հարկանի շենքեր մասամբ ավերվել են՝ հարվածվելով Խ-101 հրթիռներով։ Զոհվել է առնվազն 35 մարդ (ներառյալ յոթ երեխա), վիրավորվել՝ 94-ը, իսկ վեց մարդ (նոյեմբերի 23-ի դրությամբ) դեռևս անհետ կորած է համարվում։

Լվովում պայթյուն է տեղի ունեցել, որի հետևանքով քաղաքի վրա ծխի սյուն է բարձրացել (քաղաքապետի խոսքով՝ անվադողերի պահեստում բռնկված հրդեհի պատճառով): Ավերվել է «Укрпочты»-ի մասնաճյուղը: Տարածաշրջանում վնասվել են նաև մի քանի այլ բիզնեսներ և պահեստներ: Խարկովում անօդաչու թռչող սարքի զանգվածային հարվածի հետևանքով վիրավորվել է 46 մարդ, իսկ Իվանո-Ֆրանկովսկի շրջանում՝ երեքը: Էներգետիկ ենթակառուցվածքների հրետակոծությունը հանգեցրել է էլեկտրաէներգիայի հետագա անջատումների։

## Նոյեմբերի 20
Ռազմագերիների հետ վարվելակերպի Ուկրաինայի համակարգող շտաբի տվյալներով՝ ռուսական կողմից ստացվել է 1000 դիակ, որոնք, ըստ շտաբի, ուկրաինացի զինծառայողների մարմիններն են։ Ուկրաինան Ռուսաստանին է վերադարձրել 30 դիակ։

Ուկրաինայի իշխանությունները առաջին անգամ պաշտոնապես կասկածի մասին ծանուցում են ուղարկել Բուչայի սպանությունների մեջ կասկածվող ռուս բանակի սպային (նախկինում մեղադրանք էր առաջադրվել միայն զինվորներին): Կասկածյալ Յուրի Կիմը 76-րդ գվարդիական օդադեսանտային դիվիզիայի դասակի հրամանատար էր. նա և իր ենթակաները կասկածվում են 17 սպանության և դաժանության չորս դեպքի մեջ ներգրավված լինելու մեջ։

Պատերազմը դադարեցնելու նախագիծը, որը մշակվել էր Միացյալ Նահանգներում՝ Պուտինի հատուկ ներկայացուցիչ Կիրիլ Դմիտրիևի մասնակցությամբ, հրապարակվել է լրատվամիջոցներում: Նույն օրը ԱՄՆ պատվիրակությունը քննարկել է այդ ծրագիրը Ուկրաինայի իշխանությունների հետ։ Տեքստը պարունակում է 28 կետ և ներառում է Ռուսաստանի կողմից հարևան երկրներ ներխուժումից հրաժարվելը, Ուկրաինայի կողմից ՆԱՏՕ-ին անդամակցելուց հրաժարվելը, ՆԱՏՕ-ի կողմից ընդարձակումից հրաժարվելը, Ուկրաինայի համար ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների կողմից անվտանգության երաշխիքներ տրամադրելը, ուկրաինական զորքերի դուրսբերումը Դոնեցկի շրջանի մնացած մասից, Ղրիմի, Լուգանսկի և Դոնեցկի շրջանների ճանաչումը որպես փաստացի ռուսական, Խերսոնի և Զապորոժիեի շրջաններում սահմանի ճակատային գծի փաստացի ճանաչումը, Ռուսաստանի կողմից հինգ նշված շրջաններից դուրս գրավված տարածքներից հրաժարվելը, Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների վերացումը, պատերազմի բոլոր մասնակիցների համար համաներումը դրանում իրենց գործողությունների համար, Ուկրաինայի զինված ուժերի թվաքանակի սահմանափակումը մինչև 600 հազար մարդ, Ուկրաինան վերականգնելու միջոցառումները և մի շարք այլ դրույթներ։

Շատ լրագրողներ և քաղաքական գործիչներ ծրագիրը գնահատել են որպես մեծ մասամբ Մոսկվայի պահանջների կրկնություն։ Reuters-ի փոխանցմամբ՝ Դոնալդ Թրամփը ակնկալել է, որ Ուկրաինան մինչև նոյեմբերի 27-ը շրջանակային համաձայնագիր կստորագրի Ռուսաստանի հետ, հակառակ դեպքում նրա վարչակազմը սպառնացել է դադարեցնել զենքի և հետախուզական տվյալների մատակարարումը։ Հաջորդ օրը Վլադիմիր Զելենսկին դիմել է ազգին՝ ներկայիս պահը անվանելով Ուկրաինայի պատմությա,ն ամենադժվար պահերից մեկը և ասելով, որ այն կարող է ընտրության առաջ կանգնել՝ կորցնելով իր արժանապատվությունը և կորցնելով կարևոր գործընկերոջը։ Վլադիմիր Պուտինը նշել է, որ այս ծրագիրը «կարող է հիմք հանդիսանալ վերջնական խաղաղ կարգավորման համար»։

## Նոյեմբերի 21
Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ գիշերը ռուսական հարձակման ժամանակ օգտագործվել է 115 անօդաչու թռչող սարք, որոնցից 95-ը վնասազերծվել են։ Զապորիժիան հարվածվել է կառավարվող ռումբերով, որի հետևանքով զոհվել է հինգ մարդ։

## Նոյեմբերի 25

Գիշերը Ուկրաինայի վրա ռուսական անօդաչու թռչող սարք և հրթիռային հարված է տեղի ունեցել։ Վլադիմիր Զելենսկիի խոսքով՝ օգտագործվել է 22 հրթիռ և ավելի քան 460 անօդաչու թռչող սարք, որոնց հիմնական թիրախներն են եղել էներգետիկ ոլորտը և «ամեն ինչ, ինչը ապահովում է բնականոն կյանքը»։ Ամենամեծ վնասը կրել է Կիևը, որտեղ վնասվել են մի քանի շենքեր։ Քաղաքում և շրջակա շրջանում զոհվել է առնվազն ինը մարդ, ևս մի քանիսը վիրավորվել են։ Օդեսայում վնասվել են էներգետիկ և նավահանգստային ենթակառուցվածքները, վիրավորվել է վեց մարդ։ Բացի դրանից, հարվածի տակ են եղել նաև Դնեպրոպետրովսկի, Խարկովի, Չեռնիգովի և Չերկասիի մարզերը։

Մոլդովայի և Ռումինիայի իշխանությունները հայտնել են, որ իրենց տարածքներ են թռել մի քանի անօդաչու թռչող սարքեր՝ վեցը՝ Մոլդովայում, երկուսը՝ Ռումինիայում: Մեկ անօդաչու թռչող սարք, ենթադրաբար «շահեդ», կործանվել է Մոլդովայում՝ գրեթե անվնաս: Մոլդովայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ բացատրություն ստանալու համար կկանչի Ռուսաստանի դեսպանին (վերջին անգամ նրան կանչել են բողոքի նոտայից հետո՝ նոյեմբերի 20-ին)։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է գիշերը մոտ 250 ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերի ոչնչացման մասին: Կրասնոդարի մարզի իշխանությունները հայտնել են, որ հարձակումը եղել է ամենաերկարատև և ամենամասշտաբայիններից մեկը՝ Նովոռոսիյսկում և Գելենջիկում, որի կենտրոնում են եղել վեց մարդ, վիրավորվել է առնվազն 20 տուն: Տագանրոգում (Ռոստովի մարզ), ըստ տեղական իշխանությունների, զոհվել է երեք մարդ, վնասվել են մի քանի շենքեր, քաղաքում և մարզում վիրավորվել է 10 մարդ: Astra-ի տվյալներով՝ հրդեհ է բռնկվել «Բերիև» ավիաշինական ընկերության մոտակայքում գտնվող թռիչքուղում։ Ուկրաինայի գլխավոր շտաբը հայտնել է «Բերիև» ավիաշինական ընկերության, անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության գործարանի և, հնարավոր է, երեք ինքնաթիռի վնասման մասին։ Արբանյակային պատկերները ցույց են տվել, որ ոչնչացվել են երկու ռազմական փորձարարական ինքնաթիռ՝ A-60-ը և A-100LL-ը։ Նովոռոսիյսկում Ուկրաինայի գլխավոր շտաբը հայտնել է, որ վնասվել են նավթային տերմինալը և Ս-400 արձակման համակարգը։

## Նոյեմբերի 28
Սև ծովում՝ Բոսֆորի մոտ, պայթյուններ են տեղի ունեցել «Կայրոս» և «Վիրատ» տանկերների վրա, որոնք երկուսն էլ Ռուսաստանի «ստվերային նավատորմի» մաս են կազմում և դատարկ ճանապարհով մեկնում էին դեպի Նովոռոսիյսկ: Տանկերները հրդեհվել են: Անձնակազմը տարհանվել է Թուրքիայի տրանսպորտի և ենթակառուցվածքների նախարարության կողմից: Հաջորդ օրը ուկրաինական լրատվամիջոցները, հղում անելով ԶԼՄ-ին, պնդել են, որ պայթյունները ԶԼՄ-ի և Ուկրաինայի ռազմածովային ուժերի համատեղ գործողություն են եղել։

Բաց աղբյուրներից անուններով նույնականացված ռուս զինծառայողների թիվը գերազանցել է 150,000-ը։

Ռուսաստանի արդարադատության նախարարությունը Human Rights Watch իրավապաշտպան կազմակերպությունը հայտարարել է «անցանկալի»։

## Նոյեմբերի 29

Գիշերը Ուկրաինայի վրա տեղի է ունեցել ռուսական անօդաչու թռչող սարքի և հրթիռային հարված։ Ուկրաինայի ռազմաօդային հրամանատարության տվյալներով՝ արձակվել է 596 անօդաչու թռչող սարք և 36 հրթիռ։ Հիմնական թիրախը Կիևն էր։ Հրդեհներ և ավերածություններ են տեղի ունեցել բոլոր շրջաններում, Դնեպրի աջ ափին սկսվել է ջրի պակաս, իսկ որոշ շրջաններում՝ էլեկտրաէներգիայի անջատումներ։ Կիևի մարզում վնասվել են բազմաթիվ տներ։ Քաղաքում զոհվել է երկու և տարածաշրջանում՝ մեկ մարդ, իսկ մոտ 40-ը՝ վիրավորվել։

Ուկրաինայի Էներգետիկայի նախարարությունը հայտնել է Կիևի, Կիևի, Չեռնիգովի, Սումիի, Պոլտավայի և Խարկովի մարզերի էներգետիկ ենթակառուցվածքների օբյեկտների վրա զանգվածային գործադուլի մասին: Կրակի տակ է հայտնվել նաև Չեռնովցիի մարզի Նովոդնիստրովսկը (որտեղ գտնվում է հիդրոէլեկտրակայան): Ավելի քան 600,000 բաժանորդ մնացել է առանց էլեկտրաէներգիայի: Մինչև կեսօր էլեկտրաէներգիան վերականգնվել էր նրանց կեսի համար։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերը հարձակվել են Ռուսաստանի 10 շրջանների վրա և բռնակցել Ղրիմը։ Հաղորդվել է, որ ընդհանուր առմամբ խափանվել է 103 անօդաչու թռչող սարք։ Կրասնոդարի երկրամասի «Աֆիպսկի» նավթավերամշակման գործարանում հրդեհ է բռնկվել։ Վոլգոգրադում, տեղական իշխանությունների տվյալներով, վնասվել է չորս տուն և մեկ պահեստ, իսկ երկու մարդ վիրավորվել է։ Տագանրոգում վնասվել են տներ և մեկ հանրակացարան։ Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբը հայտնել է Տագանրոգում «Աֆիպսկի» նավթավերամշակման գործարանի և «Բերիև» ավիաշինական ընկերության վրա հարվածների մասին։ Ռազմածովային անօդաչու թռչող սարքերի հարվածը անջատել է Նովոռոսիյսկում գտնվող Կասպյան խողովակաշարային կոնսորցիումի տերմինալի նավամատույցներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընթացիկ իրադարձություններ