Ջոն Տուզո Ուիլսոն

**Ջոն Տուզո Ուիլսոն** (, ), կանադացի երկրաֆիզիկոս (գեոֆիզիկոս) և երկրաբան։ Համաշխարհային ճանաչում է ստացել սալերի տեկտոնիկայի տեսության մեջ ունեցած ներդրման համար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1908 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Օտտավայում։ Հայրը՝ Ջոն Արմիստեդ Ուիլսոնը, շոտլանդական ծագում ուներ, մայրը՝ Հենրիետա Տուզոն, ֆրանսիական ծագմամբ երրորդ սերնդի կանադացի էր։

Կանադայում նա առաջիններից մեկն էր, ով, 1930 թվականին ավարտելով Տորոնտոյի համալսարանի Թրինիտիի քոլեջը, ստացել է երկրաֆիզիկոսի մասնագիտություն։ 1932 թվականին Քեմբրիջի Սուրբ Յոհանի վարժարանում ստացել է երկրաբանի մասնագիտություն։ Հետագայում ասպիրանտուրան շարունակել է Փրինսթոնի համալսարանում, որտեղ ստացել է դոկտորի կոչում։ 1936 թվականին ավարտել է դոկտորական դիսերտացիան՝ վերնագրված «Մայլ Քրիկի ստորջրյա տարածքի երկրաբանություն, Մոնտանա»։

Իր ուսումնասիրություններն ավարտելուց հետո, 1936 թվականին Ուիլսոնը միացել է Կանադայի երկրաբանական հետազոտությանը՝ որպես կառավարության երկրաբան, որտեղ աշխատել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսելը։ Պատերազմի ընթացքում կանադական թագավորական ինժեներների հետ ծառայել է Եվրոպայում և հասել գնդապետի կոչման։

Պատերազմից հետո, 1946 թվականին դարձել է Տորոնտոյի համալսարանի երկրաֆիզիկայի (գեոֆիզիկայի) առաջին պրոֆեսորը, 1967 թվականին՝ համալսարանի ռեկտոր։ 1974 թվականին հեռացել է՝ դառնալու Օնտարիոյի գիտական կենտրոնի գլխավոր տնօրեն։ 1983 թվականին նշանակվել է Տորոնտոյի Յորքի համալսարանի ռեկտոր։

Թոշակի է անցել 1986 թվականին, մահացել է Տորոնտոյում, 1993 թվականի ապրիլի 15-ին։

## Անդամակցություն կազմակերպություններին
* Գեոդեզիայի և գեոֆիզիկայի միջազգային միության նախագահ (1957-1960),
* Կանադայի թագավորական ընկերության պատվավոր փոխնախագահ,
* Լոնդոնի թագավորական ընկերություն (1968),
* Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն,
* ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (1968),
* Ամերիկյան գեոֆիզիկական միության նախագահ (1978-1980 թվականներ), պատվավոր նախագահ (1980-1982)։

## Մրցանակներ և կոչումներ
* 1969 թվական - Կանադայի շքանշան,
* 1975 թվական - Ջոն Կարտի մրցանակ՝ ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայից,
* 1978 թվական - Վոլաստոնի կրծքանշան՝ Լոնդոնի երկրաբանական ընկերությունից,
* 1978 թվական - Կանադայի թագավորական ընկերության ոսկե կրծքանշան։

## Հիշատակ
Ուիլսոնի պատվին՝
* մայրցամաքի ձևավորման և քայքայման ցիկլը անվանվել է Ուիլսոնի ցիկլ,
* ստեղծվել է Կանադական գեոֆիզիկայի միության կրծքանշան՝ գեոֆիզիկայի բնագավառում հաջողության հասնելու համար,
* անվանվել է հրաբուխ՝ Տուզո Ուիլսոն։

## Լուսանկարչություն
Ուիլսոնը ճանապարհորդության սիրահար էր։ Ուղևորությունների ժամանակ բազմաթիվ թվով լուսանկարներ է արել  եվրոպական երկրներում, նախկին ԽՍՀՄ տարածքում, Չինաստանում, Խաղաղ օվկիանոսում, Աֆրիկայում և երկու բևեռային շրջաններում։ Թեև նրա լուսանկարներից շատերը երկրաբանական են՝ ժայռերի և դրանց կառուցվածքների մանրամասներ, խոշոր կազմավորումների համայնապատկեր, բայց նրա լուսանկարների մեծ մասը այն վայրերից, գործողություններից են, որոնք նա տեսել է իր ճանապարհորդությունների ընթացքում՝ լանդշաֆտներ, քաղաքային տեսարաններ, հուշարձաններ, գործիքներ, տրանսպորտային միջոցներ, բուսական և կենդանական աշխարհներ, զբաղմունքներ և մարդիկ։

## Ընտրված հրապարակումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

*
*The life of John Tuzo Wilson , history pages, Department of Physics, University of Toronto.
*The Tuzo Wilson Lecture, an annual public lecture given at the University of Toronto.
*The J. Tuzo Wilson Professorship , a named memorial professorship at the University of Toronto.
* Travel Photographs of J. Tuzo Wilson
*John Tuzo Wilson archival papers held at the University of Toronto Archives and Records Management Services

Կատեգորիա:Կանադացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Կանադացի երկրաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Տորոնտոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կանադացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի գիտնականներ