Գրացիա Դելեդա

**Գրացիա Դելեդա** (**Դելեդդա**, , , ), իտալացի գրող, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1926)։ Առաջին իտալացի կինն է, որ արժանացել է այդ պատվին։

## Կենսագրություն
Գրացիա Դելեդան ծնվել է Սարդինիայի Նուորո կոմունայում կալվածատեր, ջրաղացպան Ջովաննի Անտոնիո Դելեդայի և Ֆրանչեսկա Կամբոզու Դելեդայի ընտանիքում։ Հայրն ունեցել է ինքնահրատարակած բանաստեղծություններ և գրքերի լավ հավաքածու։ Գրացիան սովորել է տարրական դպրոցում, այնուհետև դասեր է առել մասնավոր ուսուցչի մոտ, հետո ինքնուրույն ուսանել է գրականություն։ Ոգեշնչված Սարդինիայի գյուղացիների պայքարով՝ գրել սկսել է վաղ տարիքից։

Առաջինը գրել և հրատարակել է *Fiori di Sardegna* («Սարդինիայի ծաղիկները») վեպը (հրատարակվել է 1892 թվականին)։ Սկզբում ակնարկներ է հրատարակել *L'ultima moda* ամսագրում։ Տրևիսանիի կողմից 1890 թվականին հրատարակված  *Nell'azzurro* համարվում է նրա առաջին ստեղծագործությունը։ Գրացիայի ընտանիքը չի աջակցել գրող դառնալու նրա ցանկությանը, քանի որ այն հակասել  է հայրիշխանության համակարգի սոցիալական նորմերին։ Հնարավոր է այդ պատճառով է, որ  *Stella d’Oriente* վեպը հրատարակել է Ilia di Saint-Ismael գրական անվամբ։ Ստեղծագործություններում անդրադարձել է կյանքի դաժան իրողություններին ու բարդ կենսակերպին՝  համատեղելով երևակայական ու ինքնակենսագրական տարրեր։ Նրա վեպերում ավելի շատ քննադատվում են սոցիալական արժեքներն ու բարոյական նորմերը, այլ ոչ թե մարդիկ, ովքեր զոհ են նման հանգամանքներում։

«Paesaggi Sardi» հրատարակվել է Սերիանիի կողմից 1896 թվականին։ 1900 թվականին, Պաշտանության նախարարության պաշտոնյա Պալմիրո Մադեսանիի հետ ամուսնանալուց հետո, ում հանդիպել էր 1899 թվականի հոկտեմբերին Կալիարիում, Գրացիան տեղափոխվում է Հռոմ։ «Anime oneste» (1895)  և «Il vecchio della montagna» (1900), ինչպես նաև «La Sardegna», «Piccola rivista» և «Nuova Antologia» ամսագրերի հետ  համագործակցությունից հետո նրա աշխատանքների հանդեպ աճում է քննադատական հետաքրքրությունը։ Ուներ երկու որդի, ապրում էր հանգիստ կյանքով՝ զբաղեցրած իր գրվածքներով։ Բեղմնավոր գրող էր, ով միջին հաշվով, տարեկան հրատարակում էր մեկ վեպ։

1903 թվականին հրատարակված «Elias Portolu» նրան իրական հաջողություն բերեց և նա շարունակեց իր բեղուն գործունեությունը՝  «Cenere» (1904), «L'edera» (1908), «Sino al confine» (1911), «Colombi e sparvieri» (1912), «Canne al vento» (1913, Իտալիայում նրա ամենահայտնի գիրքն է), «L'incendio nell'oliveto» (1918), «Il Dio dei venti» (1922):

«Cenere» ստեղծագործության հիման վրա նկարահանվել է համանուն համր ֆիլմը հայտնի իտալացի թատրոնի դերասանուհի Էլեոնորա Դուզեի մասնակցությամբ։ Սա եղել է Դուզեի միակ ֆիլմը։

1926 թվականին արժանացել է գրականության Նոբելյան մրցանակի։

Դերեդդան շարունակել է գրել, նույնիսկ մեծ տարիքում և ֆիզիկապես  թույլ վիճակում։ «La Casa del poeta» և «Sole d'Estate» այս ժամանակահատվածում գրված կարճ պատմվածքների ժողովածուներ են։ Նույնիսկ ցավալի հիվանդությունից տառապելու ժամանակ էլ նա կյանքը ներկայացնում է լավատեսորեն, հավատում է, որ կյանքը գեղեցիկ է ու համերաշխ։

Մահացել է 64 տարեկան հասակում կրծքի քաղցկեղից։ «La chiesa della solitudine» (1936) նրա վերջին վեպը իտալացի կնոջ կիսաինքնակենսագրական նկարագիրն է։ «Cosima» (1937) ավարտուն վեպը հայտնաբերվել և հրատարակվել է նրա մահից հետո։

## Թանգարան
Դելեդդայի ծննդավայրում գործում է նրա անվան տուն-թանգարանը (Museo Deleddiano): Թանգարանն ունի 10 սենյակ, որտեղ ներկայացված են էջեր ու դրվագներ գրողի կյանքից։

## Պատկերասրահ

Grazia Deledda - Ritratto.jpg|Գրացիա Դելեդայի դիմանկարը
Grazia Deledda portrait.jpg|Գրացիա Դելեդայի դիմանկարը (1898)
Grazia Deledda.jpg|Գրացիա Դելեդան ամուսնու և որդու հետ, 1905


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Attilio Momigliano, *Intorno a Grazia Deledda*, in *Ultimi studi*, Firenze, La Nuova Italia, 1954.
*Emilio Cecchi, *Grazia Deledda*, in *Prosatori e narratori*, in *Storia della letteratura italiana*, *Il Novecento*, Milano, Garzanti, 1967.
*Antonio Piromalli, *Grazia Deledda*, Firenze, La Nuova Italia, 1968.
*Natalino Sapegno, *Prefazione* a *Romanzi e novelle*, Milano, Mondadori, 1972.
*Giulio Angioni, *Grazia Deledda, l'antropologia positivistica e la diversità della Sardegna*, in *Grazia Deledda nella cultura contemporanea*, Nuoro, 1992, 299–306; *Introduzione*, *Tradizioni popolari di Nuoro*, Bibliotheca sarda, Nuoro, Ilisso, 2010.
*
*

## Ձայնագրություն
Գրացիա Դելեդան խոսում է Նոբելյան մրցանակի արարողության ժամանակ, 1926 (իտալերեն)։
Listen

## Արտաքին հղումներ
* 
* Nobel Prize autobiography
* Summary of works by Grazia Deledda and complete texts
* Martha King's English translation of  ''Cosima.''
* Martha King's English translation of  ''Canne al vento'' as  ''Reeds in the Wind.''
* BBC Radio 4's 10-part dramatisation of ''Reeds in the Wind'' 2012
* Il bilinguismo di Grazia Deledda - Il Manifesto Sardo (article written in Italian)
* Deledda, Grazia (1871-1936)

Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ