Տուվալուի վստահության հիմնադրամ

**Տուվալուի վստահության հիմնադրամը** միջազգային ինքնիշխան հարստության հիմնադրամ է, որը ստեղծվել է Տուվալուին, որը փոքր, կենտրոնական Խաղաղօվկիանոսյան կղզի-պետություն է, օգնելու համար՝ ապահովելով եկամուտ՝ պետական բյուջեի պակասորդները ծածկելու, տնտեսական զարգացումը խթանելու և ազգին ավելի մեծ ֆինանսական ինքնավարություն ձեռք բերելու համար։ Տուվալուի վստահության հիմնադրամը հիմնադրվել է 1987 թվականին Միացյալ Թագավորության, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի կողմից։

Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) 2014 թվականի երկրի մասին զեկույցում նշվում է, որ Տուվալուի վստահության հիմնադրամի շուկայական արժեքը նվազել է համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում, սակայն, ԱՄՀ-ի 2016 թվականի երկրի մասին զեկույցում գնահատվում է, որ հիմնադրամի ընդհանուր արժեքը վերականգնվել է մինչև 131 միլիոն ավստրալական դոլար 2012 թվականին։ Տուվուլուի կառավարության քաղաքականությունը եղել է Կոնսոլիդացված ներդրումային հիմնադրամի (ԿՆՀ) պահպանվող արժեքի աճը, որից կառավարությունը կարող է միջոցներ ներգրավել պետական ծախսերի համար, 2016-2020 թվականների ընթացքում կառավարությունը կարողացել է միջինում ՀՆԱ-ի 6.6%-ը խնայել ԿՆՀ-ում։

2022 թվականին Տուվալուի վստահության հիմնադրամի արժեքը կազմել է մոտավորապես 190 միլիոն դոլար։ 2021 թվականին TTF-ի շուկայական արժեքը աճել է 12 տոկոսով՝ հասնելով ռեկորդային ամենաբարձր մակարդակին (ՀՆԱ-ի 261 տոկոսը): Սակայն, 2022 թվականին համաշխարհային ֆոնդային շուկաների անկայունությունը հանգեցրեց TTF-ի արժեքի 7 տոկոսով անկման՝ 2021 թվականի վերջի համեմատ։

## Պատմություն
Վստահության հիմնադրամի ստեղծման մասին համաձայնագիրը ստորագրվել է Սուվա քաղաքում, Ֆիջի, 1987 թվականի հունիսի 16-ին՝ Տուվալուի, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի և Միացյալ Թագավորության կառավարությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Միացյալ Թագավորության ներգրավումը Սուվայի համաձայնագրին հետևանք էր այն բանի, որ Տուվալուն մինչև 1978 թվականը եղել է թագի գաղութ, երբ Տուվալուն դարձավ անկախ պետություն։ Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան ներգրավվեցին Սուվայի համաձայնագրում՝ որպես այդ երկրների կողմից Հարավային Խաղաղ օվկիանոսի կղզի-պետություններին տրամադրվող օգնության ծրագրերի մաս, որոնք ունեն սահմանափակ բնական պաշարներ կամ կառավարության եկամուտների աղբյուրներ։ Հիմնադրամի նպատակն էր (ինչպես նշված է Սուվայի համաձայնագրում) նպաստել Տուվալուի երկարաժամկետ ֆինանսական կենսունակությանը՝ Տուվալուի կառավարության ընթացիկ ծախսերի համար լրացուցիչ եկամտի աղբյուր ապահովելով։

2023 թվականի նոյեմբերի 10-ին Տուվալուն ստորագրեց Ֆալեպիլիի միությունը՝ երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Ավստրալիայի հետ, որի շրջանակներում Ավստրալիան կավելացնի իր ներդրումը Տուվալուի վստահության հիմնադրամում և Տուվալուի ափամերձ հարմարվողականության նախագծում (TCAP): Ավստրալիան նաև Տուվալուի քաղաքացիների համար կապահովի Ավստրալիա գաղթելու ուղի՝ կլիմայական պայմանների հետ կապված տեղաշարժը հնարավոր դարձնելու համար։

## Ֆոնդի աճը
Վստահության ֆոնդի ստեղծման սկզբում Տուվալուն տրամադրել է 1.6 միլիոն ավստրալական դոլար, Միացյալ Թագավորությունը՝ 8.5 միլիոն ավստրալական դոլար, Ավստրալիան՝ 8.0 միլիոն ավստրալական դոլար և Նոր Զելանդիան՝ 8.3 միլիոն ավստրալական դոլար։ Ճապոնիան ավելի ուշ նվիրաբերեց 700,000 ավստրալական դոլար, ապա Հարավային Կորեան՝ 30,000 ավստրալական դոլար, ընդհանուր գումարը հասցնելով մոտ 27.1 միլիոն ավստրալական դոլարի։ Միացյալ Թագավորությունը դուրս եկավ համաձայնագրից 2004 թվականին։ Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան շարունակում են աջակցել Տուվալուի վստահության հիմնադրամին և տրամադրել զարգացմանն ուղղված այլ տեսակի օգնություն։ Ճապոնիան և Հարավային Կորեան նույնպես նվիրատվություններ են կատարել հիմնադրամին։ Տուվալուի սկզբնական ներդրումը հիմնադրամին կազմել է 1.6 միլիոն ավստրալական դոլար, իսկ Տուվալուի ներդրումների ընդհանուր գումարը՝ 29.8 միլիոն ավստրալական դոլար, ինչը Տուվալուին դարձնում է Հիմնադրամի հիմնական ներդրողը։

Ֆոնդի կառավարիչների կողմից կատարված հաջող ներդրումների արդյունքում, սկզբնական 27 միլիոն ավստրալական դոլարի ակտիվները 2000 թվականին աճեցին մինչև 66 միլիոն ավստրալական դոլար։ Գործունեության առաջին քսան տարիների ընթացքում՝ մինչև 2007 թվականի հունիսի 30-ը, հիմնադրամի իրական եկամտաբերությունը կազմել է միջինը տարեկան 6.2 տոկոս՝ Տուվալուին ապահովելով 65.7 միլիոն ավստրալական դոլար եկամուտ, որից 24.1 միլիոն ավստրալական դոլարն օգտագործվել է բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորմանը նպաստելու համար, 29.2 միլիոն ավստրալական դոլարը վերաներդրվել է հիմնադրամում, իսկ 12.4 միլիոն ավստրալական դոլարը պահվել է CIF-ում և հասանելի է եղել Տուվալուի կառավարության կողմից ներգրավվելու համար։ Տուվալուի վստահության հիմնադրամի և համախմբված ներդրումային հիմնադրամի (CIF) 2010-2018 թվականների գործունեությունը հետևյալն էր․

Տուվալուի վստահության հիմնադրամի և համախմբված ներդրումային հիմնադրամի (CIF) 2022 թվականի արժեքները հետևյալն էին՝

## Հիմնադրամի կառուցվածքը
Երկուական կառուցվածքը բաղկացած է նվիրատվության ֆոնդից («A հաշիվ») և շրջանառու ֆոնդից կամ բուֆերային հաշվից («B հաշիվ»): Տուվալուի վստահության հիմնադրամի գործունեությունը նպատակ ունի ապահովել, որ «A հաշվում» գտնվող հիմնադրամի կապիտալը պահպանվի իրական արժեքով՝ հաշվի առնելով գնաճի ազդեցությունը («պահպանված արժեքը»): «A հաշվից» բաշխումները միշտ չէ, որ հասանելի են։ Խորհրդատվական կոմիտեն հաշվարկում է «A հաշվի» միջոցների պահպանված արժեքը յուրաքանչյուր տարվա սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ՝ հիմնվելով Ավստրալիայի սպառողական գների ինդեքսի վրա։ Եթե «A հաշվի» միջոցների շուկայական արժեքը մեծ է պահպանվող արժեքից, ապա տարբերությունը տեղադրվում է «B հաշվի» կամ «Կոնսոլիդացված ներդրումային ֆոնդի» (CIF) մեջ։

Հիմնադրամի երկու հաշիվների միջոցով գործունեությունը նպաստում է Տուվալուի կառավարության երկարաժամկետ ֆինանսական վիճակի կայունացմանը, ինչպես նաև կարճաժամկետ բյուջետային կարիքների բավարարմանը։ «B հաշվում» պահվող միջոցները ծառայում են որպես բուֆեր «A հաշվի» եկամտաբերության անկայունության դեմ, այսինքն՝ այն տարիներին, երբ եկամտաբերությունը բացակայում է կամ ցածր է։ «B հաշվի» միջոցներին կարող է մուտք գործել Տուվալուի կառավարությունը, որը բյուջեում «B հաշվի» միջոցները անվանում է Համախմբված ներդրումային հիմնադրամ (CIF), որը կարող է ներառվել համախմբված եկամուտների հաշվի մեջ՝ որպես եկամտի լրացուցիչ աղբյուր՝ ընթացիկ բյուջեի միջոցով պետական ծառայությունների վրա ծախսերի համար։ Տուվալուի վստահության հիմնադրամի ստեղծման համաձայնագրում «B հաշվի» նվազագույն մնացորդի վերաբերյալ որևէ կոնկրետ ձևակերպում չկա։ Բուֆերի բավարար լինելու վերաբերյալ բանավեճ է ծավալվել։ Հիմնադրամի խորհուրդը որոշել է CIF-ի նպատակային մնացորդը կազմել ֆոնդի պահպանվող արժեքի 16 տոկոսը։

Տուվալուի վստահության հիմնադրամը ստեղծվել է կառավարման այնպիսի կառուցվածքով, որը մշակված էր խուսափելու համար այն վատ կառավարումից և կոռուպցիայից, որը պատուհասել է շատ այլ Խաղաղօվկիանոսյան վստահության հիմնադրամներ։ Տուվալուի վստահության հիմնադրամի կարևոր տարրերից մեկն այն է, որ այն կառուցված է այնպես, որ խուսափի չարտոնված նախագծերը ֆինանսավորելու համար գերածախսից։ Սա իրականացվում է ֆոնդային կապիտալը բաշխման համար հասանելի ֆոնդային եկամուտներից առանձնացնելու միջոցով։ Տուվալուի վստահության հիմնադրամի հաջողությունը Բրայան Բելը, ով Տուվալուի վստահության հիմնադրամի խորհրդատվական կոմիտեի անդամ է եղել 1987 թվականից մինչև 2002 թվականը, վերագրում է հետևյալ գործոններին՝ հաշվետվողականություն չորս տնօրեններից բաղկացած խորհրդի միջոցով, որի նախագահը Տուվալուն է, իսկ մյուս սկզբնական կողմերը՝ անդամներ տրամադրողները, մասնագիտական ֆոնդերի կառավարման միջոցների օգտագործումը՝ ներդրումային խորհրդատվություն տրամադրելու համար, ֆոնդի գործունեության մոնիթորինգը՝ ակտուար խորհրդատուների կողմից (Ֆոնդի մոնիթոր), ֆոնդի աուդիտը՝ միջազգային աուդիտորների կողմից, և խորհրդատվական կոմիտե՝ Տուվալուի տնտեսական գործունեության մոնիթորինգի և կառավարությանը ու խորհրդին խորհրդատվություն տրամադրելու համար։

## Տուվալուական բյուջեին ներդրում
Տուվալուի վստահության հիմնադրամը ստեղծվել է ազգային բյուջեն լրացնելու, տնտեսական զարգացումը խթանելու և ազգին ավելի մեծ ֆինանսական ինքնավարություն ապահովելուն օգնելու համար։  Տուվալուի կառավարության պարտավորություններից մեկն այն է, որ «Հիմնադրամից ստացված բոլոր գումարները կդիտարկվեն որպես Տուվալուի պետական միջոցներ և, որպես այդպիսին, կենթարկվեն խորհրդարանական հատկացումների և վերահսկողության»:

Տուվալուի վստահության հիմնադրամը 1990 թվականից ի վեր ամեն տարի հատկացրել է կառավարության տարեկան բյուջեի մոտավորապես 15%-ը։ ՀՆԱ-ի մոտ 2.5 անգամ մեծ կապիտալի արժեքով, Վստահության հիմնադրամը կարևոր բուֆեր է ապահովում Տուվալուի ձկնորսությունից ստացված անկայուն եկամտի աղբյուրների և .tv դոմեյնային անվան լիցենզավորումից ստացված եկամուտներից ստացված հոնորարների համար։

1987-ից 2017 թվականների ընթացքում երեսուն տարվա ընթացքում Տուվալուի կառավարությունը ստացել է 100 միլիոն ավստրալական դոլարի բացարձակ կամ 154 միլիոն ավստրալական դոլարի բաշխումներ 2017 թվականի արժեքներով։

## Ֆալեկաուպուլեի վստահության հիմնադրամ (FTF)
Տուվալուի վստահության հիմնադրամի հաջողությանը հաջորդեց Ֆալեկաուպուլեի վստահության հիմնադրամի (FTF) ստեղծումը, որը կղզիների արտաքին զարգացման վստահության հիմնադրամ է։ Ասիական զարգացման բանկը (ԱԶԲ) տրամադրել է 6 միլիոն ավստրալական դոլար վարկային միջոցներ, FTF-ը ստեղծվել է 1999 թվականի հուլիսին, իսկ միջոցները ներդրվել են 2000 թվականի փետրվարին։ Տուվալուի կառավարությունը համաձայնեց կրկնապատկել ԱԶԲ-ի կողմից տրամադրված գումարը՝ Տուվալուի ութ կղզիների համայնքներից յուրաքանչյուրի ներդրումներով, և կղզու ներդրումները նույնպես կրկնապատկել կառավարության կողմից։ FTF-ի կառավարման կառուցվածքը համապատասխանում է Տուվալուի վստահության հիմնադրամի կառուցվածքին, սակայն յուրաքանչյուր կղզու համայնք ունի ներկայացուցիչ խորհրդում, իսկ կառավարությունը տրամադրում է քվեարկելու իրավունք չունեցող նախագահ։

2001 թվականին FTF-ի արժեքը կազմել է մոտ 15 միլիոն ավստրալական դոլար, որից 1.2 միլիոնը նվիրաբերվել է կղզու համայնքների կողմից։ FTF-ի համար պահուստային հաշիվը ստեղծվել է 2005 թվականին, որն ունի նույն նպատակը, ինչ CIF-ը, այն է՝ այն նախատեսված է FTF-ի միջոցով կատարված ներդրումներից ստացված եկամտի հոսքը հարթելու համար։ 2007 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ FTF-ի շուկայական արժեքը աճել էր մինչև 25.3 միլիոն ավստրալական դոլար, իսկ FTF-ի պահուստային հաշիվը կազմել է 1.4 միլիոն ավստրալական դոլար։

Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը ազդեց FTF-ի վրա, որը պարտավոր է պահպանել իր արժեքը իրական արժեքով, նախքան բաշխում կատարելը։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ պահպանված արժեքը կազմել է 27.3 միլիոն ավստրալական դոլար՝ կապիտալի աճի և զարգացման գործընկերների ներդրումների արդյունք։ Սա մոտ 3.5 միլիոն ավստրալական դոլարով ավելի է, քան շուկայական 23.8 միլիոն ավստրալական դոլարը։ Շուկայական արժեքի և պահպանված արժեքի միջև 15% տարբերությունը պետք է փոխհատուցվի, նախքան մեկ այլ բաշխում կատարելը։  FTF-ի գործունեության մեկնարկից ի վեր չորս տարի է, ինչ բաշխումներ են կատարվել։ FTF-ը բաշխել է 6.4 միլիոն ավստրալական դոլար, որից մոտ 5.3 միլիոնը հատկացվել է կղզու զարգացմանը (մնացած 1.1 միլիոն ավստրալական դոլարը համայնքների կողմից պահվում է որպես պահուստ): Սա համարժեք է տարեկան միջինում 55,000 ավստրալական դոլարի ծախսի յուրաքանչյուր կղզու համար։

## Տուվալուի գոյատևման հիմնադրամ (TSF)
Տուվալուի կառավարությունը 2016 թվականին ստեղծեց Տուվալուի գոյատևման հիմնադրամը (TSF)՝ կլիմայի փոփոխության ծրագրերը ֆինանսավորելու և բնական աղետներին, ինչպիսիք են արևադարձային ցիկլոնները, արագ արձագանքելու համար նախատեսված հիմնադրամի կարգավիճակում։TSF-ը պահվում է Տուվալուի Ազգային բանկում։ ՀԾՖ-ին վճարումներ են կատարվում պետական բյուջեից (2016 թվականին ՀՆԱ-ի 10 տոկոսը, չնայած 2017 թվականին բյուջետային դեֆիցիտի պատճառով որևէ վճարում չի կատարվել): TSF-ի կառավարման կառուցվածքը և ներդրումային ընթացակարգերը հաստատվել են 2017 թվականին։ Տուվալուի կառավարությունը 2017 թվականի պետական բյուջեով TSF-ին հատկացրել է 2 միլիոն թանագինյան դոլար։ 2020 թվականի վերջում հիմնադրամի մնացորդը կազմում էր 5 միլիոն ավստրալական դոլար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային բարեկեցության հիմնադրամներ
Կատեգորիա:Պայմանագրով հիմնադրված միջկառավարական կազմակերպություններ