Անեմիան հղիության ընթացքում

Անեմիան վիճակ է, երբ արյունը ունի նորմայից ցածր արյան կարմիր բջիջներ (էրիթրոցիտներ) կամ հեմոգլոբին։ **Անեմիան** **հղիության ընթացքում** արյան կարմիր բջիջների (էրիթրոցիտների) կամ հեմոգլոբինի նվազում է։ Անեմիան ամբողջ աշխարհում հղիության ընթացքում չափազանց տարածված վիճակ է, որը մի շարք առողջական վտանգներ է ներկայացնում մոր և երեխայի համար։ Թեև հղիության ընթացքում անեմիան կարող է պաթոլոգիական լինել, նորմալ հղիության դեպքում արյան կարմիր բջիջների զանգվածի աճն ավելի փոքր է, քան պլազմայի ծավալի ավելացումը, ինչը հանգեցնում է հեմոգլոբինի կոնցենտրացիայի մեղմ նվազմանը, որը կոչվում է ֆիզիոլոգիական (կամ նոսրացման) անեմիա։ Մայրական նշաններն ու ախտանիշները սովորաբար ոչ սպեցիֆիկ են, բայց կարող են ներառել՝ հոգնածություն, գունատություն, հևոց, սրտխփոց և գլխապտույտ։ Կան բազմաթիվ հայտնի պատճառներ մայրական անեմիայի համար, այդ թվում՝ մայրական սրտանոթային լարվածություն, ֆիզիկական և մտավոր աշխատանքի նվազում, ծննդաբերական շրջանում արյան պաշարների նվազում, ծննդաբերությունից հետո արյան արտադրանքի փոխներարկման ռիսկի բարձրացում և մայրական մահացության ռիսկի բարձրացում։ 

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ընդհանուր ախտանշաններն են՝ գլխացավը, հոգնածությունը, անտարբերությունը, տախիկարդիան, հաճախասրտությունը, պարեստեզիան, գունատությունը, գլոսիտը և խեյլիտը։  Ծանր ախտանշանները ներառում են սրտային անբավարարություն, առաջադիր պլացենտա, պլացենտայի վաղաժամ շերտազատում և  ծննդաբերություն կեսարյան հատումով։

## Պատճառները
Պարզ ասած, անեմիան առաջանում է կարմիր արյան բջիջների արտադրության խանգարման, կարմիր արյան բջիջների ոչնչացման կամ արյան կորստի պատճառով։ Անեմիան կարող է լինել բնածին (այսինքն այնպիսի պայմաններ, ինչպիսիք են մանգաղաբջջային անեմիան և թալասեմիան ) կամ ձեռքբերովի (այսինքն, այնպիսի պայմաններ, ինչպիսիք են երկաթի դեֆիցիտային անեմիան կամ սակավարյունությունը վարակի հետևանքով)։ Հղիության ընթացքում անեմիայի պատճառները կարելի է բաժանել երկու հիմնական կատեգորիայի`  ֆիզիոլոգիական և ոչ ֆիզիոլոգիական պատճառներ

*<u>Ֆիզիոլոգիական պատճառներ</u>*

*Դիուլյուցիոն անեմիա* . Հղիության ընթացքում արյան ընդհանուր ծավալի աճ է նկատվում, բայց արյան ընդհանուր կարմիր բջիջների զանգվածի աճ չի նկատվում, արյան մյուս բաղադրիչների աճը, օրինակ՝ պլազմային, նվազեցնում է արյան կարմիր բջիջների ընդհանուր տոկոսը շրջանառությունում։

*<u>Ոչ ֆիզիոլոգիական պատճառներ</u>*

*Երկաթի դեֆիցիտային անեմիա* . դա կարող է առաջանալ էրիթրոցիտների արտադրության ավելացումից, որը պահանջում է շատ երկաթ, ինչպես նաև երկաթի անբավարար քանակի հետևանքով, որն ավելանում է հղիության ընթացքում։

*[[հեմոգլոբինոպաթիա|Հեմոգլոբինոպաթիաներ]]* . թալասեմիա և մանգաղաբջջային հիվանդություն

*Սննդային անբավարարություն* . ֆոլաթթվի և վիտամին B12-ի պակասը հղիության ընթացքում անեմիայի ընդհանուր պատճառներն են։ Ֆոլաթթվի անբավարարությունը առաջանում է տերևավոր կանաչ բանջարեղենի և սպիտակուցի կենդանական աղբյուրների քիչ քանակ պարունակող դիետաների պատճառով։ B12-ի դեֆիցիտը հակված է ավելի տարածված լինել Կրոնի հիվանդությամբ կամ գաստրէկտոմիայով տառապող անձանց մոտ։ 

*Բջջաթաղանթների խանգարումներ՝* ժառանգական սֆերոցիտոզ։

*Աուտոիմուն պատճառներ.* հանգեցնում են կարմիր արյան բջիջների հեմոլիզի (օրինակ՝ աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիա)։ 

*[[Հիպոթիրեոզ]] և երիկամների քրոնիկ հիվանդություն*:

*Մակաբույծներով պայմանավորված.* որոշ օրինակներ են անկիլորդ կամ պլազմոդիումի տեսակները։

*Բակտերիալ կամ վիրուսային վարակներ:*

Երկաթի պակասը հղի կնոջ մոտ անեմիայի ամենատարածված պատճառն է։ Հղիության ընթացքում երկաթի ընդհանուր պահանջարկը կազմում է մոտ 1200 մգ օրական 55կգ կնոջ համար։ Այս երկաթը օգտագործվում է արյան կարմիր բջիջների զանգվածի ավելացման, պլացենտայի պահանջների և պտղի աճի համար։ Կանանց մոտ 40%-ը հղիությունը սկսում է երկաթի պակասից մինչև բացակայող պաշարներով, իսկ մինչև 90%-ի մոտ երկաթի պաշարները անբավարար են հղիության և հետծննդյան շրջանում երկաթի ավելացված պահանջները բավարարելու համար։ 

Հետծննդաբերական անեմիա ունեցող կանանց մեծամասնությունն ունի նախածննդյան երկաթի դեֆիցիտի կամ երկաթի դեֆիցիտային անեմիա՝ զուգորդված ծննդաբերության ընթացքում արյան սուր կորստի հետ։

## Անբարենպաստ հետևանքներ
### Մայրական արդյունքները
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մայրական ծանր հիվանդացությունը մոտ երկու անգամ ավելանում է նախածննդյան մայրական անեմիայի դեպքում։  Մայրական ծանր հիվանդացությունը ընթանում է մայրական մահով, էկլամպսիայով, փոխներարկումով, հիստերէկտոմիայով կամ ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք ընդունվելով ծննդաբերության ժամանակ։ Լրացուցիչ բարդությունները կարող են ներառել հետծննդյան արյունահոսությունը, պրեէկլամպսիան, կեսարյան հատումը և վարակները։ 

### Պտղի արդյունքները
Հղիության ընթացքում երկաթի անբավարարությունը կապված է պտղի վրա մի շարք վնասակար հետևանքների հետ, ինչպիսիք են ներարգանդային աճի հապաղում, ներարգանդային մահը, վարակը, վաղաժամ ծննդաբերությունը և նյարդային զարգացման խանգարումը, որոնք կարող են անդառնալի լինել։

## Ախտորոշում
Անեմիայի ախտորոշման համար ամենաօգտակար թեստը արյան կարմիր բջիջների ցածր քանակի հայտնաբերումն է, սակայն հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի արժեքները առավել հաճախ օգտագործվում են անեմիայի նախնական ախտորոշման համար։ Հղի կանանց մոտ անեմիայի ախտորոշման հետ կապված թեստավորումը պետք է հարմարեցվի յուրաքանչյուր հիվանդի համար։ Առաջարկվող թեստերը ներառում են՝ հեմոգլոբին և հեմատոկրիտ (արյան կարմիր բջիջների հարաբերակցությունը արյան ընդհանուր ծավալին), հեմոգլոբինի միջին ծավալը (MCV),  հեմոգլոբինի միջին կոնցետրացիան (MCH), էրիթրոցիտների քանակը (արյան կարմիր բջիջների քանակը), կարմիր բջիջների բաշխումը։ լայնությունը (RDW), ռետիկուլոցիտների քանակը և ծայրամասային արյան քսուք՝ կարմիր արյան բջիջների մորֆոլոգիան գնահատելու համար։ Եթե կա երկաթի անբավարարության կասկած, կարող են առաջարկվել լրացուցիչ թեստեր, ինչպիսիք են՝ շիճուկի երկաթը, երկաթը կապող ընդհանուր կարողությունը (TIBC), տրանսֆերինի հագեցվածությունը և պլազմայի կամ շիճուկի ֆերիտինը։ Կարևոր է նշել, որ այս  թեստերերի արժեքների միջակայքերը հաճախ նույնը չեն հղի կանանց համար։ Բացի այդ, հղիության լաբորատոր արժեքները հաճախ փոխվում են կնոջ հղիության ընթացքում։ Օրինակ, հեմոգլոբինի մակարդակը, որը անեմիկ է համարվում հղիության տվյալ ժամկետի համար տարբերվում է հղիության յուրաքանչյուր եռամսյակում։  

- Առաջին եռամսյակի հեմոգլոբին *Դիֆերենցիալ օգտագործելով MCV*  

MCV-ն կարող է հիանալի միջոց լինել անեմիայի տարբեր ձևերը տարբերելու համար։ MCV-ն չափում է էրիթրոցիտների միջին չափը։ MCV-ի կտրվածքի երեք չափումներ կան։ Եթե MCV-ն  100 fL  

- Վիտամին B12 կամ ֆոլաթթվի անբավարարություն  

- Թմրամիջոցների օգտագործման պատճառով առաջացած  

- Լյարդի հիվանդություն կամ ալկոհոլի օգտագործում  

- Հիպոթիրեոզ  

- Միելոդիսպլաստիկ սինդրոմներ  

**Հղիություն**  

Հղի կանայք գրեթե երկու անգամ ավելի շատ երկաթի կարիք ունեն, քան ոչ հղի կանայք։ Հղիության ընթացքում բավարար քանակությամբ երկաթ չստանալը մեծացնում է վաղաժամ ծննդաբերության կամ ցածր քաշ ունեցող երեխայի վտանգը։ Հղի կնոջ հորմոնալ փոփոխությունները հանգեցնում են շրջանառվող արյան ծավալի ավելացմանը մինչև 100 մլ/կգ, ընդհանուր արյան ծավալը մոտավորապես 6000-7000 մլ է։ Մինչ հղիության ընթացքում կարմիր բջիջների զանգվածն ավելանում է 15-20%-ով, պլազմայի ծավալն ավելանում է 40%-ով։ Հեմոգլոբինի մակարդակը 11 գ/դլ-ից պակաս է առաջին եռամսյակում, 10,5 գ/դլ-ից պակաս՝ երկրորդ և երրորդ եռամսյակում և 10 մգ/դլ-ից պակաս  հետծննդյան շրջանում,որը համարվում է անեմիա։

## Կանխարգելում
Անեմիան հղիության շատ տարածված բարդություն է։ Անեմիայի թեթև ձևը կարող է լինել արյան նոսրացման հետևանք։ Բոլոր հղիություններում արյան պլազմայի համեմատաբար ավելի մեծ աճ է նկատվում կարմիր բջիջների ընդհանուր զանգվածի համեմատ, ինչը հանգեցնում է արյան նոսրացման և առաջացնում է ֆիզիոլոգիական անեմիա։ Այս փոփոխությունները տեղի են ունենում ապահովելու համար, որ պտուղը մատակարարվի համապատասխան քանակությամբ արյունով և պատրաստի մարմինը ծննդաբերության ժամանակ սպասվող արյան կորստին։ 

Անեմիայի ավելի ծանր ձևերը կարող են պայմանավորված լինել երկաթի, վիտամինների պակասի կամ այլ պատճառներով։

### Երկաթի դեֆիցիտային անեմիայի կանխարգելում
Երկաթի անբավարարությունը ոչ ֆիզիոլոգիական անեմիայի ամենատարածված պատճառն է։ Երկաթի դեֆիցիտային սակավարյունությունը կարելի է կանխել 27–30 մգ օրալ հավելյալ երկաթով օրական։ Այս չափաբաժինը սովորաբար համապատասխանում է երկաթ պարունակող նախածննդյան վիտամիններում առկա երկաթի քանակին։ Խորհրդակցեք ձեր բժշկի հետ՝ որոշելու, թե արդյոք լրացուցիչ հավելումներ են անհրաժեշտ։ Հղիության ընթացքում անհրաժեշտ է արյան ընդհանուր անալիզներ իրականացնել՝ երկաթի դեֆիցիտային անեմիայի վաղ հայտնաբերման համար։ 

Երկաթի դեֆիցիտային անեմիան կարելի է կանխարգելել նաև երկաթով հարուստ մթերքներ օգտագործելու միջոցով։ Սա ներառում է մուգ կանաչ տերևավոր բանջարեղեն, ձու, միս, ձուկ, չորացրած լոբի և հարստացված ձավարեղեն։ 

### Անեմիայի այլ պատճառների կանխարգելում
Սա կարող է կիրառելի լինել միայն ընտրված անհատների համար։

Վիտամին B12 . Կանանց, ովքեր օգտագործում են խիստ վեգան դիետա, խորհուրդ է տրվում ընդունել վիտամին B12 հավելումներ. սա օգնում է կանխարգելել անեմիան՝ կապված վիտամին B12-ի ցածր մակարդակի հետ։ 

Ֆոլաթթու. Ֆոլաթթվի հավելումը խորհուրդ է տրվում փաստաթղթավորված ֆոլաթթվի անբավարարության պատմություն ունեցող կանանց համար։ Ֆոլաթթվի հավելումը խորհուրդ է տրվում նաև պտղի նյարդային խողովակի արատների կանխարգելման համար։

## Բուժում
Հղի կանանց երկաթի դեֆիցիտի անեմիայի բուժման համար խորհուրդ է տրվում երկաթի հավելումներ ընդունել նախածննդյան հավելումներից ավելի բարձր չափաբաժիններով։ Օրալ երկաթի ստանդարտ չափաբաժինները տատանվում են 40 մգ-ից մինչև 200 մգ երկաթ օրական։ Խորհրդակցեք ձեր բժշկի հետ՝ որոշելու ձեր վիճակի համար անհրաժեշտ ճշգրիտ չափաբաժինը, երկաթի հավելումների անհրաժեշտից ավելի բարձր չափաբաժինները երբեմն կարող են հանգեցնել ավելի շատ անբարենպաստ հետևանքների։ 

Երկաթի հավելումները հեշտ է ընդունել, սակայն անբարենպաստ ազդեցությունները որոշ դեպքերում կարող են ներառել ստամոքս-աղիքային տրակտի կողմնակի ազդեցությունները, սրտխառնոցը, փորլուծությունը և/կամ փորկապությունը։ Այն դեպքերում, երբ օրալ երկաթի հավելումը տանելի չէ, այլ տարբերակները ներառում են ավելի երկար ընդմիջումներ յուրաքանչյուր օրալ դոզայի, հեղուկ երկաթի հավելումների կամ երկաթի ներերակային ներարկումների միջև։ Երկաթի ներերակային ներարկումը կարող է օգտագործվել նաև հղիության երկրորդ և երրորդ եռամսյակների ընթացքում երկաթի դեֆիցիտային ծանր անեմիայի դեպքում։ 

Անեմիաները, որոնք պայմանավորված են այլ թերություններով, ինչպիսիք են ֆոլաթթուն կամ վիտամին B12-ը, նույնպես կարող են բուժվել հավելումներով. դոզան կարող է տարբեր լինել՝ կախված անբավարարության մակարդակից։ 

Անեմիայի այլ ձևերը, ինչպիսիք են ժառանգական կամ ձեռքբերովի անեմիաները մինչև հղիությունը, կպահանջեն շարունակական բուժում նաև հղիության ընթացքում։ 

Բուժումը պետք է ուղղված լինի հիվանդի վրա ազդող և սակավարյունության հիմքում ընկած հիվանդությանը կամ վիճակին։

* Մանկաբարձական անեմիայի դեպքերի մեծ մասը կարող է բուժվել՝ ելնելով դրանց պատճառաբանությունից, եթե ժամանակին ախտորոշվի։ Օրալ երկաթի հավելումը երկաթի դեֆիցիտային անեմիայի բուժման ոսկե ստանդարտն է, և երկաթի ներերակային ներարկումը կարող է օգտագործվել, երբ օրալ երկաթը արդյունավետ չէ կամ առաջանում է հանդուրժողականություն հղիության երկրորդ եռամսյակից սկսած։ 
* Հետծննդյան արյունահոսության բուժումը բազմագործոն է և ներառում է բժշկական կառավարում, վիրաբուժական կառավարում, ինչպես նաև արյան արտադրանքի խթանում։  

### Համաճարակաբանություն
ԱՀԿ-ի գնահատմամբ՝ հղիության ընթացքում անեմիայի համաշխարհային տարածվածությունը 40%-ից ավելի է, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում հղիության ընթացքում անեմիայի տարածվածությունը 6% է։ Հղիության ընթացքում անեմիայի տարածվածությունը զարգացող երկրներում ավելի բարձր է, քան զարգացած երկրներում։ Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրների հղի կանանց 56%-ը սակավարյունություն ունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ