open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարիա Տելկեշ

**Մարիա Տելկեշ** (, ), հունգարաամերիկացի գիտնական և գյուտարար, արևային էներգիայի տեխնոլոգիաների ոլորտի մասնագետ։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Ծնվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Բուդապեշտում, Հունգարիա։ Բուդապեշտի համալսարանում սովորել է ֆիզիկական քիմիա։ 1920 թվականին ավարտել է համալսարանը։ 1924 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա, որից հետո տեղափոխվել է ԱՄՆ։

## Գործունեություն
ԱՄՆ-ում Մարիա Տելկեշը բիոֆիզիկոս է աշխատել է Քլիվլենդի կլինիկայի ֆոնդում։ 1937 թվականին նա ստացել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն և սկսել է հետազոտող ինժեներ աշխատել Westinghouse Electric-ում։ 1939-1953 թվականներին նա Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում զբաղվել է արևային էներգիայի ուսումնասիրությամբ։ 1953 թվականին աշխատանքի է անցել Նյու Յորքի համալսարանում։

Տելկեշը հայտնի է որպես 1947 թվականին առաջին ջերմաէլեկտրական գեներատորի ստեղծող։ 1948 թվականին նա Մասաչուսեթս նահանգի Դովերում «Արևային տան» համար մշակել է առաջին արևային ջեռուցման համակարգը (տունն ամբողջությամբ կառուցված էր արևային ջեռուցմամբ՝ ըստ ճարտարապետ Էլեանոր Ռեյմոնդի նախագծի)։ 1953 թվականին նա ստեղծել է առաջին ջերմաէլեկտրական սառնարանը՝ օգտագործելով կիսահաղորդիչային ջերմաէլեկտրականության սկզբունքները։

Տելկեշը հայտնաբերել է գործնական բազմաթիվ ջերմային սարքեր, այդ թվում և փոքրիկ աղազատիչ սարք փրկամակույկներում կիրառման համար, որն աշխատում էր արևային էներգիայիով։ Այդ սարքավորումը կարող է փրկել օդաչուների և նավաստիների կյանքը, որոնք հայտնվում են բաց ծովում առանց քաղցրահամ ջրի։ Տելկեշը ջերմության պահպանման արևային համակարգի ստեղծողներից մեկն է, ինչի շնորհիվ ստացել է «Արևի թագուհի» մականունը։

1977 թվականին Մարիա Տելկեշը թոշակի է գնացել, սակայն համալսարանում խորհրդատու է մնացել մինչև 1990-ական թվականների սկիզբ։ Կյանքի վերջին տարիներն ապրել է Մայամիում։ Մահացել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Բուդապեշտում, ուր որոշել է առաջին անգամ այցելել արտագաղթելուց հետո։

Մարիա Տելկեշի պատվին անվանակոչվել են դպրոցներ Հարավային Կարոլինայում, Սան Ֆրանցիսկոյում և Օհայոյում։

## Մրցանակներ
* 1952՝ Կին ինժեներների միավորման մրցանակ,
* 1977՝ Արևային էներգիայի ամերիկյան միավորում, Չարլզ Գրիլ Աբբոտի մրցանակ,
* 2012՝ ներառվել է ԱՄՆ գյուտարարների փառքի ազգային սրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Նորամուծության հեղինակներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Անտոն Չեխովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

Վիքիպեդիայում կան Անտոն Չեխովի հետևյալ հուշարձանների մասին հոդվածները.

*Անտոն Չեխովի հուշարձան (Մոսկվա, Կամերգերսկի նրբանցք)
*Բալենու այգին (Չեխովի հուշարձան, Տագանրոգ)
*Անտոն Չեխովի հուշարձան (Դոնի Ռոստով)
*Անտոն Չեխովի հուշարձան (Յալթա)
*Անտոն Չեխովի կիսանդրի (Երևան)
*«Անտոն Չեխովն ու շնիկով տիկինը»
*Ուսանող Չեխովի հուշարձան
* Անտոն Չեխովի հուշարձան (Տագանրոգ)
Անտոն Չեխովի հուշարձան (Դոնի Ռոստով)

**Անտոն Չեխովի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում, որը նվիրված է ռուս մեծանուն գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովին։ Բրոնզե հուշարձանը տեղադրվել է 2010 թվականին՝ գրողի ծննդյան 150-ամյակի առթիվ։ Դոնի Ռոստովում հուշարձանը գտնվում է Չեխովի պողոտայի և Պուշկինի փողոցի հատման վայրում։

## Պատմություն
Անտոն Պավլովիչ Չեխովի հուշարձաններ տեղադրված են Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում՝ Մոսկվայում, Տագանրոգում, Յուժնո-Սախալինսկում, Կրասնոյարսկում, Տոմսկում և որոշ փոքր բնակավայրերում։ 2010 թվականի գարնանը ծնվել է Դոնի Ռոստովում Անտոն Չեխովի հուշարձանի ստեղծման գաղափարը։ Այն կյանքի կոչելու համար ստեղծվել է հատուկ հանձնաժողով և անցկացվել է մրցույթ, որի արդյունքներով ընտրվել է ռոստովցի քանդակագործ, Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ Անատոլի Սկնարինի նախագիծը։ Հեղինակը գրողի պատկերը ստեղծել է հայտնաբերվված արխիվային լուսանկարներով։

Հուշարձանի տեղադրման վայրը միանգամից չի որոշվել։ Դիտարկվել են մի քանի տարբերակներ՝ վաճառական Մաքսիմովի տան մոտի տարածքը Ստանիսլավսկու և Սեմաշկոյի փողոցների խաչմերուկում, Գրքի տան մոտ Բուդյոննու պողոտայում կամ Պուշկինի փողոցում՝ Հանրային գրադարանի մոտ։ Նաև առաջարկվել է գրողի հուշարձանը տեղադրել Պուշկինի և Չեխովի փողոցների հատման վայրում. հենց այս տարբերակն էլ, ի վերջո, ընտրել է հանձնաժողովը։ 

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հունվարի 28-ին։

Հուշարձանի բարձրությունը 2,5 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:2010 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Անտոն Չեխով
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Մոսկվա)

[մինի|[Իլյա Ռեպինը նկարում է Ֆեոդոր Շալյապինին։ Այս ածուխանկարը, որը չի պահպանվել, հուշարձանի նախատիպն է]]
**Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինին։ Արձանը տեղադրվել է Նովինսկի բուլվարում՝ Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարանի հարևանությամբ։

## Պատմություն
Հուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Վադիմ Ցերկովնիկովն է։ Ըստ հեղինակի մտահղացման՝ հուշարձանը երգչին պատկերում է կիսապառկած՝ հենված հողից քաշած-հանած ծառին այն նույն դիրքով, որով նրան պատկերել է նկարիչ Իլյա Ռեպինը իր կտավում, որը չի պահպանվել։ Կտրած ծառը խորհրդանշում է հավերժական անդորրն ու հավերժական հիշատակը, ինչպես դրանք պատկերվում են լեհական գերեզմանաքարերին։ Հողից հանած արմատները ցույց են տալիս, որ չնայած արտագաղթելուն, երգիչը հոգով մնացել է հայրենիքում։

Հուշարձանի բարձրությունը պատվանդանով մոտ 2,5 մետր է։

Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձանը տեղադրվել է 2003 թվականի հուլիսի 30-ին։ Հուշարձանի ստեղծման ֆինանսավորումը նախատեսվում էր իրականացնել արտաբյուջետային միջոցների հաշվին, իսկ արձանի տեղադրումը համաձայնեցված չէր Մոսկվայի իշխանությունների հետ և իրականացվել է գրեթե թաքուն՝ գիշերով։

Ընդհանրապես, ինչպես հորինվածքը, այնպես էլ հուշարձանի տեղադրման վայրն առաջացնում են ոչ միարժեք արձագանքներ։ Այսպես, տեղի բնակիչներին դուր չի գալիս Շալյապինի նստելու դիրքը, նրանք քանդակագործական հորինվածքն անվանում են «հինգերորդ կետ որոնող հարբեցողի հուշարձան»։ Հողը, որի վրա նստած է երգիչը, պատկերված է չափազանց բնական, ինչը տպավորություն է ստեղծում, թե իբր երգիչը նստած է անձրևից գոյացած ցեխի կույտի մեջ։

Հուշարձանը առաջարկել են տեղափոխել Մեծ թատրոնի մոտ կամ նույնիսկ առհասարակ քանդել, սակայն հնչում են նաև ձայներ ի պաշտպանություն հուշարձանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Իլյա Գլազունովի պատկերասրահ

**Մոսկվայի Իլյա Գլազունովի անվան պետական պատկերասրահ** (), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Իլյա Սերգեևիչ Գլազունովի պատկերասրահը (Վոլխոնկա 13), որը ստեղծվել է 2004 թվականին։

## Շենք
Տարածքը, որտեղ կառուցվել է շինությունը, պատկանել է Նարիշկինների ընտանիքին։ Նրա տոհմի վերջին ներկայացուցչի՝ գեներալ-պորուչիկի կոչում ունեցող Վասիլի Նարիշկինի մահից հետո ունեցվածքը բաժանվել է իր երկու զարմիկների միջև։ Ներկայիս թիվ 9-11 տների տարածքը տեղափոխվել է որպես Ալեքսեյ Ֆեոդորովիչ Գրիբոյեդովի բաժին, իսկ թիվ 13 տունը մնացել է Նարիշկիններին։ Ժամանակի ընթացքում, ներկայիս տունը, որը մի քանի անգամ վերակառուցվել է, գնել է իշխանուհի Մարիա Պետրովնա Օբոլենսկայան՝ 1812 թվականի պատերազմի հերոս գեներալ Դմիտրի Սերգեևիչ Դոխտուրովի այրին։ Իշխանուհու մահից հետո 1856 թվականին տանն ապրել է Դեկաբրիստական ապստամբության մասնակից Սերգեյ Պետրովիչ Տրուբեցկոյը։

Պատկերասրահի հիմնական շենքի ետնամասում՝ Վոլխոնկա փողոցի 11 հասցեի 5-րդ կառույցում, հողատարածքի խորքում, կառուցվում է պատկերասրահի նոր շենք։ Բացումը նախատեսված է եղել 2013-2014 թվականներին, սակայն մի քանի անգամ հետաձգվել է։

## Պատմություն
Պատկերասրահը բացվել է 2004 թվականի օգոստոսի 31-ին վերականգնված առանձնատան շենքում։ Ցուցահանդեսի հիմքը նկարչի հավաքածուն է, որը նա նվիրվել է ժողովրդին։

2009 թվականի հունիսին պատկերասրահը եղել է ԶԼՄ-ների ուշադրության կենտրոնում, երբ նկարչի 79-րդ տարեդարձի օրը պատկերասրահ է այցելել Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը և մի քանի նկարներ դիտելու ժամանակ մեկնաբանություններ է արել պատկերված մանրամասների վերաբերյալ։ Օրինակ, «Իշխան Օլեգն ու Իգորը» (1972) կտավն ուսումնասիրելուց նա ասաց. «Սուրը կարճ է, կարծես գրչահատ դանակ ձեռքին լինի»։ Նկարիչը համաձայնել է և ասել, որ ստիպված է ավարտել նկարը։

## Հավաքածու
Պատկերասրահը գտնվում է Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանի դիմացի առանձնատանը՝ Վոլխոնկի և Վսեխսվյատսկի նրբանցքի անկյունում։ Մոտակայքում է գտնվում Քրիստոս Փրկչի տաճարի այգին։

Պատկերասրահում ներկայացված են ավելի քան 700 ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ մոնումենտալ պատմական կտավներ («Հավերժ Ռուսաստան», «20-րդ դարի առեղծվածը», «Տաճարի ոչնչացումը Զատկի գիշերը» կտավներ), ռուսական դասական օպերաների դիմանկարային և թատերական դեկորացիաներ։ Ցուցահանդեսի մեծ մասը նվիրված է նկարչի՝ ռուս դասական գրողների ստեղծագործությունների համար նկարազարդումներին։

Հավաքածուն նաև ներառում է արվեստագետի հավաքած նյութերը՝
* Սրբապատկերների սրահ (հին Ռուսաստանի սրբապատկերների և կենցաղային իրերի հավաքածու)
* Նեոռուսական ոճի կահույքի հավաքածու (19-րդ դարի վերջ - 20-րդ դարի սկիզ)

## Պատկերասրահ

Petr Vasilievich Bakunin (by D. Levitzky; Ilya Glazunov's gallery).jpg|Պյոտր Վասիլևիչ Բակունին
Yakov Yakovlevich Cheremisinov.jpg|Յակով Յակովլևիչ Չերեմիսինով
Ivan Alexeevich Khrushchov.jpg|Իվան Ալեքսեևիչ Խրուշչով
В залах художественной галереи Глазунова.jpg|Պատկերասրահի ցուցասրահներից մեկում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իլյա Գլազունովի պաշտոնական կայք
* Պատկերասրահի պաշտոնական կայք
* Узнай Москву. Картинная галерея Ильи Глазунова 
* Галерея на Wikimapia.

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2004 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի գեղարվեստական թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատկերասրահներ
Օստապ Բենդերի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Օստապ Բենդերի հուշարձան** (), Իլյա Իլֆի և Եվգենի Պետրովի «12 աթոռ» ու «Ոսկե հորթը» վեպերի գլխավոր հերոս Օստապ Բենդերին նվիրված հուշարձան Սանկտ Պետերբուրգում։ Գտնվում է Կենտրոնական շրջանի Իտալական փողոցում՝ Ժակոյի տան հարևանությամբ։

## Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է 2000 թվականի հուլիսի 25-ին Սանկտ-Պետերբուրգում Ժակոյ տան մոտ, որտեղ երբևէ եղել է «Ոսկե Օստապ»  ռեստորանը։ Հուշարձանի հիմնարկեքին ներկա են գտնվել Ալեքսանդր Շիրվինդտը և Արչիլ Գոմիաշվիլին, ով «12 աթոռ» ֆիլմում խաղացել է Օստապ Բենդերի դերը։ Հուշարձանի բացումը նվիրված է եղել այս գրական հերոսի «ծննդյան» 100-ամյակին։ Թեև կա կարծիք, որ այս հուշարձանն այնքան էլ տեղին չէ քաղաքի պատմական հատվածում. քանդակը տուրիստական լուսանկարչության հայտնի վայր է, որի շուրջ նույնիսկ հերթեր են գոյանում, քանի որ ըստ նախանշանի, ավանտյուրային գործողություններից առաջ պետք է շփել Օստապի քիթը, իսկ բիզնեսում հաջողության հասնելու համար պետք է նստել աթոռին և Օստապից օգնություն խնդրել։ Այդպես է, թե ոչ, հայտնի չէ, սակայն հուշարձանի քիթը և մի քանի մասեր շփումներից փայլում են։

Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Ալբերտ Սերաֆիմովիչ Չարկինը և ճարտարապետ Վյաչեսլավ Բորիսովիչ Բուխաևը։ 190 սմ բարձրությամբ հուշարձանը ձուլված է բրոնզից։ Չարկինը Օստապ Բենդերին ստեղծել է Սերգեյ Յուրսկու նմանությամբ, որը 1968 թվականին «Ոսկե հորթը» ֆիլմում մարմնավորել է մեծ կոմբինատորին։ Օստապը կրում է հայտնի շարֆը, գլխարկն ու բաճկոնը։ Նա կանգնած է գլուխը բարձր, ձախ ձեռքով հենված վարպետ Գամբսի աշխատանքային աթոռին, որը «Տասներկու աթոռ» վեպում նրա թիրախն էր։ Աջ ձեռքի տակ պահում է «Ոսկե հորթը» վեպի ընդհատակյա միլիոնատեր Ալեքսանդր Իվանովիչ Կորեյկոյի փաստաթղթերի թղթապանակը։ Հուշարձանն այնպես է ստեղծված, որ յուրաքանչյուրը կարող է նստել աթոռին և լուսանկարվել։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գրական հերոսների հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Եկատերինա Բելաշովա

**Եկատերինա Բելաշովա** (, Ալեքսեևա-Բելաշովա, , ), խորհրդային քանդակագործ։ Եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության առաջին քարտուղար (1968-1971)։ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1964), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1963), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1967)։ ԽՄԿԿ անդամ (1945)։

## Կենսագրություն
Եկատերինա Բելաշովան ծնվել է 1906 թվականի նոյեմբերի 19-ին (դեկտեմբերի 2-ին) Սանկտ Պետերբուրգում։ Սովորել է ՎԽՈՒՏԵԻՆ-ում (Լենինգրադի բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական ինստիտուտ) (1926-1932) Ռոբերտ Բախի, Վսևոլոդ Լեշևի, Վասիլի Սիմոնովի և Ալեքսանդր Մատվեևի մոտ։ 1941-1952 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի կիրառական և դեկորատիվ արվեստի ինստիտուտում։ 1952-1965 թվականներին եղել է Մոսկվայի Ս. Ստրոգանովի անվան գեղարվեստա-արդյունաբերական ակադեմիայի պրոֆեսոր, 1957-1968 թվականներին՝ քարտուղար, 1968 թվականից` ԽՍՀՄ նկարիչների միության առաջին քարտուղար, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1964)։ Հիմնականում աշխատել է հաստոցային քանդակագործության ոլորտում։ Բելաշովան մահացել 1971 թվականի մայիսի 9-ին։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (հատված՝ № 7):

## Ընտանիք
* Ամուսին՝ Միխայիլ Բելաշով, քանդակագործ, պատերազմի սկզբում մտել է Մոսկվայի աշխարհազոր և մահացել (1941)
* Որդի՝ Ալեքսանդր Բելաշով, քանդկագործ-անիմալիստ

## Ստեղծագործություններ
* Վիկտոր Խոլզունովի հուշարձանը Ստալինգրադում (1940)
* Նիկոլայ Դոբրոլյուբովի դիմաքանդակ (գիպս, 1942, բրոնզ, 1965)
* «Ըմբոստը» (գիպս, 1943, բրոնզ, 1957)
* «Ծերունու դիմաքանդակ» (գիպս, 1944, բրոնզ, 1960)
* «Պառկած աղջիկը» (գիպս, 1947, բրոնզ, 1958)
* «Երազանք» (մարմար, 1957-1958)
* Ա. Ս. Պուշկինի հուշարձանը Պուշկինի լեռներում (Պսկովի մարզ, (բրոնզ, 1959)
* Ն. Կ. Կրուպսկայայի դիմաքանդակ (բրոնզ, 1959)
* «Ա. Ս. Պուշկին, 1937.» (բրոնզ, 1964)
* «Սիրելիս» (բրոնզ, 1964)
* «Զարթոնք» (մարմար, 1967)
* «Շոպեն» (բրոնզ, 1968, մարմար, 1969)
* Ն. Կ. Կրուպսկայայի հուշարձանի նախագիծը Մոսկվայում (գիպս, 1970)
* Կրուպսկայայի հուշարձան (Մոսկվա, բրոնզ՝ 1976)

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1963)
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (1967) («Երազանք», «Նադեժդա Կոնստանտինովնա Կրուպսկայա», «Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկին, 1937» քանդակագործական շարքի համար)
* Լենինի շքանշան (1966)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Գրականություն
* Шульгина Т.  Памятник Надежде Константиновне Крупской // Юный художник. - 1988. - № 12. - С. 6-7.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография и скульптуры на сайте Картинной галереи г. Красноармейска Московской обл.

Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռեպինի անվան ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Շոլոմ-Ալեյխեմի հուշարձան (Մոսկվա)

**Շոլոմ-Ալեյխեմի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է հրեա գրող Շոլոմ-Ալեյխեմին (Շոլոմ Նոխումովիչ Ռաբինովիչ)։ Տեղադրվել է Մալայա Բրոննայա և Բոլշայա Բրոննայա փողոցների խաչմերուկում։

## Պատմություն
Հրեա գրող Շոլոմ-Ալեյխեմի հուշարձանը ստեղծելու գաղափարը քանդակագործ Յուրի Չեռնովին հուշել է նրա ընկերներից մեկը։ Չեռնովը մշակել է հուշարձանի մակետը, ձուլել բրոնզից և նույնիսկ ուղարկել Ռուսաստանի, Կանադայի և ԱՄՆ-ի հրեական համայնքներին, սակայն ո՛չ հասկացվել է, ո՛չ էլ հուշարձանը կառուցելու համար ֆինանսավորման շահագրգռվածության է հանդիպել, թեև նրա քանդակը շատերը հավանել են։ Ցուցահանդեսներից մեկի ժամանակ հուշարձանի մակետը տեսել է Մոսկվայի այն ժամանակվա քաղաքապետ Յուրի Լուժկովը և հավանություն է տվել հուշարձանի տեղադրմանը։ Գտնվել է նաև հովանավոր՝ «Ռուսսկոյե զոլոտո» ընկերության ղեկավար Ա. Պ. Տարանցևը, սակայն նա համաձայնել է վճարել աշխատանքների արժեքի միայն մեկ երրորդը։

Ի պատասխան հովանավորի հատկացրած միջոցների անբավարարության մասին Չեռնովի բողոքի՝ Իոսիֆ Կոբզոնն ասել է քանդակագործին. «Հրեաները քեզ շա՞տ փող են տվել։ Ահա և բավարարվիր նրանով, ինչ տալիս են ռուսները...»։ Այդ պատճառով նախագիծը ստիպված ենթարկվել է լուրջ փոփոխությունների. հատկացվելիք գումարով աշխատանքները կատարելու համար կրճատվել են գրանիտի և հողային աշխատանքների ծախսերը։ Ի վերջո, հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։

Արձանի ճարտարապետն է Գ. Ի. Կոպանսը։ Հուշարձանը Մոսկվային հանձնվել է որպես նվեր։

Հուշարձանի տեղադրման վայրը Մալայա Բրոննայա և Բոլշայա Բրոննայա փողոցների խաչմերուկում ընտրվել է այն պատճառով, որ մոտակայքում 1921 թվականից աշխատել է Հրեական թատրոնը, որտեղ բեմադրվել են Շոլոմ-Ալեյխեմի ստեղծագործությունները։ Այստեղ բացվել է նաև սինագոգ Բոլշայա Բրոննայայում։

## Նկարագրություն
Շոլոմ-Ալեյխեմի հուշարձանի բարձրությունը 1,5 մետր է, ձուլված է բրոնզից և տեղադրված է գրանիտե վեցանիստ պատվանդանի վրա։ Պատվանդանին փորագրված են յոթմոմանոց աշտանակ և գրողի ստեղծագործությունների հերոսների՝ կաթնավաճառ Տևիեի, մանուկ Մոտլի, դերասաններ Ռոզայի և Լեոյի ռելիեֆային պատկերաքանդակները։ Գրանիտե ձևավոր շրջանակի վրա գրված է. 

Բացի այդ, հուշարձանի վրայի մակագրությունները թվարկում են հուշարձանի հեղինակների, հովանավորի և աշխատանքները կատարողի անունները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձան** (), ռադիոյի գյուտարար Ալեքսանդր Ստեպանովիչ Պոպովին նվիրված հուշարձան Սանկտ Պետերբուրգում։ Գտնվում է  Պետրոգրադսկի շրջանի Կամենոոստրովսկի պողոտայում։

## Պատմություն
Հուշարձանի ստեղծման պատմությունը սկսվել է 1945 թվականի մայիսի 2-ին, երբ Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը որոշում կայացրեց Ալեքսանդր Պոպովի հուշարձանի կառուցման վերաբերյալ։ Չորս տարի անց՝ 1949 թվականին ռադիոյի գյուտարարի հուշարձանի նախագծի համար մրցույթ հայտարարվեց։ Մրցույթին մասնակցեցին չորս հեղինակային կոլեկտիվներ, իսկ մրցույթում հաղթեց քանդակագործ Վենիամին Բոգոլյուբովի նախագիծը։ Քանդակագործը մահացավ 1954 թվականին և չտեսավ հուշարձանի ավարտուն մոդելը։ Հետևաբար, հուշարձանի աշխատանքներն ավարտեցին այլ քանդակագործներ` Միխայիլ Անիկուշինը, Միխայիլ Գաբեն և Ռոբերտ Տաուրիտը՝ քանդակագործ Վերա Իսաևայի և ճարտարապետ Նիկոլայ Բարանովի ղեկավարությամբ։

Քանդակը ձուլվեց բրոնզից միայն 1956 թվականին «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։ Հուշարձանի պատվանդանը պատրաստված է գրանիտից։ Հուշարձանի բարձրությունը 7,6 մետր է (պատվանդանը` 3,6 մետր, քանդակը` 3 մետր)։ Պատվանդանին փորագրված է՝ 
ПОПОВ
АЛЕКСАНДР СТЕПАНОВИЧ
1859-1908
ИЗОБРЕТАТЕЛЬ РАДИО 

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1959 թվականի մարտի 22-ին՝ Ալեքսանդր Պոպովի ծննդյան 100-ամյա տարելիցին։ Ռադիոյի օրը (մայիսի 7) հուշարձանի մոտ ծաղիկներ են դնում։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Վալերի Շումակովի հուշարձան

[մինի|Վիրաբույժ Վալերի Շումակովը Ռուսաստանի [փոստային նամականիշի վրա, 15 ռուբլի, 2012 թվական]]
**Վիրաբույժ Վալերի Շումակովի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս խորհրդային մեծանուն բժիշկ-պատվաստաբան, ՌԳԱ ակադեմիկոս Վալերի Իվանովիչ Շումակովին (1931-2008)։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2011 թվականին, նրա 80-ամյակի առթիվ՝ Փոխպատվաստման և արհեստական օրգանների կենտրոնի մոտ, որը Շումակովը ղեկավարել է և որն այժմ կոչվում է նրա անունով։

## Պատմություն
Ակադեմիկոս Վալերի Շումակովի հուշարձանը ստեղծելու գաղափարը պատկանել է Վ. Ի. Շումակովի անվան փոխպատվաստման և արհեստական օրգանների դաշնային գիտական կենտրոնի ղեկավարությանը և, մասնավորապես, կենտրոնի տնօրեն Սերգեյ Գոտիեին։ 2010 թվականին ինստիտուտի բժիշկները հուշարձանի նախագիծն առաջարկեցին մշակել մոսկվացի քանդակագործ Դենիս Ստրիտովիչին։ Հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ 2011 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ բժշկի 80-ամյակի օրը, բազմաթիվ գործընկերների ներկայությամբ։

Քանդակի և նախագծի հեղինակներն են Դենիս Անատոլևիչ Ստրիտովիչը և Նադեժդա Եվգենևնա Գոլովինան։

## Հուշարձանի բացում
*«Փոխպատվաստման, ինստիտուտի բակում քարացած Վալերի Շումակովը ամենևին նման չէ ռահվիրայի։ Բայց հենց այդ կարգավիճակով է նա հայտնվել բժշկական հանրագիտարաններում»,-* նշվել է հուշարձանի բացման մասին հեռուստառեպորտաժում։

Բացման արարողությանը ներկա էին շատ հայտնի քաղաքական և հասարակական գործիչներ, ակադեմիկոս Շումակովի գործընկերները, նրա հիվանդները։

*«Վալերի Իվանովիչը միշտ ասում էր, որ սովորում է իր հիվանդներից, որ դժբախտությունը մարդուն դարձնում է ոչ միայն ավելի մեղմ, այլև իմաստուն։ Ավելի քան երկու հարյուր արտոնագի հեղինակ Վալերի Իվանովիչը անմահ է ոչ միայն ողջ բժշկական հանրության, այլև ամբողջ երկրի համար»,-* ողջույնի խոսքում ասել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահ Անատոլի Իվանովիչ Գրիգորևը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Տրեզինիի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Դոմենիկո Անդրեա Տրեզինիի հուշարձան** (), ճարտարապետ-ինժեներ Դոմենիկո Անդրեա Տրեզինիին նվիրված հուշարձան Սանկտ-Պետերբուրգում։ Գտնվում է Վասիլիի կղզու շրջանի Տրեզինիի անվան հրապարակում՝ Համալսարանի առափնյա փողոցի և Բլագովեշենսկի (Ավետման) կամրջի հարևանությամբ։

## Պատմություն
Դոմենիկո Տրեզինիի հուշարձանի կառուցման գաղափարը ծագել է 1990-ական թվականներին։ Քանդակագործ Պավել Պետրովիչ Իգնատևը հուշարձանի վրա աշխատել է 1995 թվականից, այն եղել է երիտասարդ քանդակագործի ուսումնական առաջադրանքը։ Այս առաջադրանքը հետագայում վերածվել է մեծ նախագծի։ 1999 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի նահանգապետ Վլադիմիր Յակովլևը հրամանագիր է ստորագրել Տրեզինիի հուշարձան ստեղծելու մասին։ Սակայն երկար ժամանակ հուշարձանի ստեղծման համար միջոցներ չեն գտնվել, իսկ 2000-ական թվականների հուշարձանի ֆինանսավորումն իր վրա է վերցրել «Ժորնո» հիմնադրամը, սակայն մինչև հուշարձանի տեղադրումն անցել են  տարիներ։ Իգնատևը ստեղծել է Տրեզինիի բրոնզե ֆիգուրը վերակրուն հագին՝ 5,5 մետր բարձրությամբ։ Հուշարձանը ձուլվել է Մերձմոսկովյան ձուլարանում։

Տրեզինիի հուշարձանն առաջին անգամ փորձագետներին ներկայացվել է 2012 թվականի մայիսին, որից հետո անհրաժեշտ է եղել շտկումներ կատարել։ Տրեզինիի ոտքերն ու կոշիկները չափազանց մեծ էին թվում, իսկ մորթե վերարկուն՝ ընդարձակված։ Հուշարձանի լրացուցիչ մշակման աշխատանքները պահանջեցին ևս մի քանի ամիս։ Հուշարձանի տեղադրման հարցը ևս ժամանակատար էր։

Քանդակը պատվանդանի վրա տեղադրվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի փետրվարի 19-ին, որին մասնակցել են Սանկտ Պետերբուրգի կառավարությունը, հուշարձանի հեղինակը, թաղային վարչակազմի ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև Շվեյցարիայի և Իտալիայի գլխավոր հյուպատոսությունների ներկայացուցիչներ։ Հուշարձանի քողը բացելու իրավունքը տրվել է 18-րդ դպրոցի 7-րդ դասարանի աշակերտուհի Քսենյա Ալեքսանդովային, ով դարձել է «Տրեզինին վերաբացված» մրցույթի հաղթող։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Լև Յաշինի հուշարձաններ (Մոսկվա)

**Լև Յաշինի հուշարձաններ** (), հուշարձաններ Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որոնք նվիրված են խորհրդային անվանի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ Լև Իվանովիչ Յաշինին։

Մոսկվայում կա նրան նվիրված երեք հուշարձան՝ «Դինամո» մարզադաշտի մոտ, «Լուժնիկիում» և Վագանկովյան գերեզմանատանը։

## Հուշարձաններ
### Հուշարձան «Դինամո» մարզադաշտի մոտ
[300px|մինի|ձախից|Լև Յաշինի մոսկովյան հուշարձանի կրկնօրինակը Ռուսաստանի տանը [Ռիո դե Ժանեյրոյում]]
Տեղադրվել է 1999 թվականին՝ հյուսիսային տրիբունայի կողքին։ Ձուլված է բրոնզից։ Քանդակագործն է Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովը։

Հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը, որին մասնակցում էին Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովը, ՌԴ վարչապետ Սերգեյ Ստեպաշինը, ռուս մի շարք անվանի մարզիկներ, տեղի է ունեցել շաբաթ օրը՝ 1999 թվականի հոկտեմբերի 23-ին, և հարմարեցված էր լեգենդար դարպասապահի 70-ամյակին։
[200px|մինի|Լև Յաշինի հուշարձանի կրկնօրինակը Ռուսաստանի տանը [Ռիո դե Ժանեյրոյում խոշոր պլանով]]
«Քարե նետի պես դարպասապահը թռչում է դեպի երկինք-հավերժություն։ Մատների ծայրերով նա հասնում է գնդակին, որից անձրևն ընկնում է խոտին, որտեղ դողալով մրսում են մեխակները։ Կարմիր, սպիտակ, վարդագույն»,- այսպես է արձանը նկարագրել Ռուսաստանի առաջատար մարզական թերթերից մեկի հոդվածագիրը։ Լև Յաշինը պատկերված է թռիչքի մեջ դեպի «իննյակը» սլացող գնդակը հետ մղելիս։ Սակայն քանդակն առաջացնում է ոչ միարժեք արձագանքներ։ Ոմանց համար անհասկանալի է, թե ինչու է բրոնզե Յաշինը փորձում հետ մղել այն գնդակը, որն ընդհանրապես չի թռչում դեպի դարպասը։ Դարպասն էլ տարօրինակ տեսք ունի։

2010 թվականին «Դինամո» մարզադաշտը վերակառուցելու պատճառով արձանը տեղափոխվել է կենտրոնական ծառուղի, որը մետրոպոլիտենի «Դինամո» կայարանի մուտքից տանում է դեպի հարավային տրիբունա։

2014 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում բացվել է Ռուսաստանի տուն, որի տարածքում տեղադրվել է դարպասապահ Լև Յաշինի մոսկովյան հուշարձանի կրկնօրինակը։

### Հուշարձան [[Լուժնիկի մարզադաշտ|«Լուժնիկիում»]]
Հուշարձանը տեղադրվել է 1997 թվականին՝ Ռուսաստանի ականավոր մարզիկների ծառուղում։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովը։

### Հուշարձան [[Վագանկովյան գերեզմանատուն|Վագանկովյան գերեզմանատանը]]
Քանդակագործն է Վյաչեսլավ Կլիկովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Տրեզինիի տուն

**Տրեզինիի տուն** (), շենք Սանկտ Պետերբուրգում։ Գտնվում է Վասիլիի կղզու շրջանի Տրեզինիի անվան հրապարակում՝ Համալսարանի առափնյա փողոցի 21 հասցեում։ Պատմամշակութային տեսարժան վայր է, հայտնի ճարտարապետ Դոմենիկո Անդրեա Տրեզինիի բնակության վայրն է։ Տունը կառուցելու համար հողատարածքը 1721 թվականին ճարտարապետին հատկացրել է Պետրոս I-ը։

## Ընդհանուր նկարագիր
thumb|left|Տան տեսքը՝ կառուցված 1720-ական թթ.
Այս հողատարածքի մասին առաջին հիշատակումը սկսվել է 1721 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, երբ կայսր Պետրոս I-ի հրամանով այս վայրը հանձնվել է ճարտարապետ Դոմենիկո Տրեզինիին իր սեփական տան շինարարության համար։

Մեծ հավանականությամբ շենքի նախագիծը կատարվել է Տրեզինիի կողմից, իսկ շենքի շինարարներն են եղել Ստեֆեն վան Զվիտենը, հետագայում` Միխայիլ Զեմցովը։ Տունը պետրովյան բարոկկոյի նմուշ է, երկհարկանի, բարձր սանդղամուտքով, երկրորդ հարկի մակարդակում եղել է պատշգամբ։ Շինարարությունն ընթացել է դանդաղ, հիմնարկեքը եղել է 1723 թվականին, բայց 1726 թվականին տունը դեռևս տանիք չուներ։
[մինի|[Տրեզինիի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)|Տրեզինիի հուշարձանը]]

Այս տանը Տրեզինին ընտանիքի հետ ապրել է կյանքի մայրամուտին։ Երկու սենյակում տեղակայված էր նրա այսպես կոչված դպրոցը, որտեղ նա աշխատում էր ուսանողների հետ։ Տրեզինին մահացել է 1734 թվականին, շենքն անցել է նրա այրուն (ճարտարապետի երրորդ կինը) և երեխաներին։

Երկար ժամանակ տունը մնացել է անփոփոխ, 18-րդ դարի երկրորդ կեսին և 19-րդ դարի առաջին եռամսյակում բակում կառուցվել են բնակելի և կենցաղային շենքերի կառույցները։

1830-ական թվականներին տունը վերակառուցվել է Իվան Լաուտերի նախագծով. վերակառուցվել է ճակատը և ավելացվել է մեկ հարկ։ Շենքի ճակատը զարդարվել է կլասիցիզմի ոճով, երկրորդ հարկի պատուհանները ստացել են կամարների տեսք։ Տունը զարդարվել է վերնահարկով։

Շենքի հերթական վերակառուցումը տեղի է ունեցել հաջորդ սեփականատիրոջ՝ Ե. Ի. Կլոչկովի ցուցումներով։ Վերակառուցման աշխատանքները կատարել է ճարտարապետ Խրիստոֆ Գրեյֆանը, տունը ստացել է էկլեկտիկ տեսք։ Ճակատը զարդարվել է կոշտաքարով, երկրորդ հարկի պատուհանները կառուցվել են ուղղանկյուն ձևերով, ինտերիերը հարստացել է ստուկկո ձևավորմամբ, մի շարք սենյակներ ձեռք են բերել բուխարիներ։

Միաժամանակ կառուցվել է կողաշենքը, որը նայում է դեպի Ակադեմիական նրբանցք։ Այս տեսքով շենքը մնացել է երկար ժամանակ։

1949 թվականին շենքը կրկին վերանորոգվել և ձևավորվել է դասական ոճով։

1995-2010 թթ. շենքի վերակառուցման համար կատարվել է 8 փորձ։ 2005 թվականին տունը բնակեցվել է, բայց նախատեսվել է աշխատանքները սկսել 2010 թվականին։ Վերակառուցումից հետո շենքում է տեղակայվել է հյուրանոց՝ «Կոնկորդ մենեջմենթ և կոնսալթինգ» ՍՊԸ-ի վերահսկողության ներքո։

2014 թվականի փետրվարին շենքի առջև կանգնեցվել է Տրեզինիի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1723 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տեսարժան վայրեր
Zwack

**Zwack**, հունգարական ընկերություն, որն զբաղվում է լիկյորների և ալկոհոլային խմիչքների արտադրությամբ։ Արտադրում է *Ունիկում* բիթեր, որն ունի 40% թնդություն և ստացվում է ավելի քան 40 խոտաբույսերից։ *Ունիկումը* Հունգարիայի ազգային խմիչքներից մեկն է։

Ընկերության պատմությունն սկսվում է 1790 թվականից, երբ բժիշկ Յոզեֆ Ցվակն ստեղծել է *Ունիկում* բալզամը։ 1993 թվականին ընկերությունը գրանցվել է Բուդապեշտի ֆոնդային բորսայում։

## Պատմություն
1840 թվականին Յոզեֆ Մաքս Ցվակը Պեշտում հիմնադրել է օղու գործարան J. Zwack & Co ապրանքանիշի ներքո։ Այդ գործարանը դարձել է լիկյորի առաջին արտադրողը Հունգարիայում։ Ընկերության գործերը հաջող են ընթացել հիմնականում արտադրանքի արտահանման շնորհիվ։ Արտադրության աճի շնորհիվ գործարանը տեղափոխվել է նոր վայր՝ Բուդապեշտի (Ֆերնցվարոր) 9-րդ թաղամաս, որտեղ այն գործում է մինչ այսօր։ 1900-ականների սկզբին այն Կենտրոնական Եվրոպայի խմիչքներ արտադրող խոշորագույն ընկերություններից մեկն էր, որն արտադրում և արտահանում էր ավելի քան 200 տեսակի լիկյոր և ալկոհոլային խմիչքներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Zwack գործարանն ավերվել է։ 1948 թվականին վերականգնվելուց հետո այն ազգայնացվել է կոմունիստական իշխանությունների կողմից։ Ցվակի ընտանիքը փախել է Իտալիա։ 1989 թվականին Պիտեր Ցվակը (1927-2012) Underberg խմբի աջակցությամբ կարողացել է գնել գործարանը։ 2008 թվականին Պիտեր Ցվակն ընկերության ղեկավարությանը հանձնել է իր երեխաներին՝ Շանդորին և Իզաբելլային։ Ներկայում Zwak ընտանիքին և Underberg ընկերությանը պատկանում է ձեռնարկության 50%-ը։

Ունիկում հայտնի բալզամից բացի Zwack-ը նաև արտադրում է շատ այլ թունդ ալկոհոլային խմիչքներ։ Այլ ապրանքատեսակների շարքում են՝
* Vilmos
* St. Hubertus
* Fütyülős
* Zwack Pálinkák
* Kalinka Vodka
* Puszta Barack

Ընկերությունն արտադրում է նաև Տոկայի գինիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ingrid Haslinger. *Kunde — Kaiser. Die Geschichte der ehemaligen k. u. k. Hoflieferanten*. Schroll, Wien (1996). ISBN 3-85202-129-4.

Կատեգորիա:1840 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բուսական լիկյորներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընկերություններ
Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարան

**Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարան** (), ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինի տուն-թանգարանը Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Գտնվում է Նովինսկի բուլվար, շենք 25 հասցեում։ Այս շենքում Ֆեոդոր Շալյապինը ընտանիքի հետ բնակվել է 1910 թվականից մինչև 1922 թվականին ԱՄՆ արտագաղթելը։

## Պատմություն
Այս տունը Ֆեոդոր Շալյապինը գնել է 1910 թվականի մայիսին։ Առանձնատունը կառուցվել է 18-րդ դարի վերջում և հրաշքով է փրկվել 1812 թվականի հրդեհների համանակ։ Սակայն գնելու պահին այն եղել է շատ վատ վիճակում և հիմնանորոգման կարիք է ունեցել, որը կատարվել է երգչի կնոջ՝ Իոլա Տառնագիի ղեկավարությամբ։ Ի վերջո, տունը նորոգվել է եվրոպական ոճով։

Շալյապինը շատ հյուրընկալ տանտեր է եղել. նրա տանը հաճախ են եղել ընկերները՝ Մաքսիմ Գորկին, Ալեքսանդր Կուպրինը, Մարիա Երմոլովան, Ալեքսանդր Գոլովինը, Վալենտին Սերովը, Կոնստանտին Կորովինը և Անտոն Ռուբինշտեյնը։ Շալյապինն այստեղ ապրել է մինչև 1922 թվականը, երբ արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ։

Թանգարանը բացվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Մինչ այդ շենքում կոմունալ բնակարաններ էին, նրա վիճակը գնահատվում էր խարխուլ։ Շենքի վերանորոգումից հետո բազմաթիվ իրական հիշատակային ցուցանմուշներ թանգարանին հանձնել են Շալյապինի ժառանգները։ Տան հարևանությամբ 2003 թվականին տեղադրվել է երգչի հուշարձանը, որի հեղինակն է քանդակագործ Վադիմ Ցերկովնիկովը։

Տանը կազմակերպվում են ինչպես ժամանակակից նշանավոր վարպետների, այնպես էլ երիտասարդ կատարողների համերգներ, անցկացվում են մրցույթներ, փառատոներ, կոնֆերանսներ։ Թանգարանում կարելի է շրջել առանձնատան սենյակներով և մասնակցել էքսկուրսիային, այցելել դասախոսություններին, ձայնագրման համերգներին, աբոնեմենտային ցիկլի երեկոներին։

Թանգարանը Մ. Ի. Գլինկայի անվան երաժշտական մշակույթի թանգարանի մասնաճյուղերից մեկն է։

## Պատկերասրահ

Chaliapin home on Novinsky Blv.jpg|Շալյապինի տունը Նովինսկի բուլվարում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը 
* Ֆյոդոր Շալյապին Մոսկովյան կալվածքը

Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1988 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Անահիտ (հրատարակչատուն)

**Անահիտ**, հրատարակչություն։ Հիմնադրվել է 1990 թվականին Երևանում։

## Հրատարակություններ
Լույս է ընծայում հայ նկարիչների ալբոմներ (եռալեզու), արվեստաբանության, երաժշտության, ճարտարապետության, կինոյի և թատրոնի վերաբերյալ գրականություն։ Հրատարակել է մանրակարչության ու մանրանկարիչներին նվիրված մատենաշար՝ «Հայկական մանրանկարչություն. զարդատառեր» (1992), «Հայկական մանրանկարչություն. կենդանազարդեր» (1996), «Էջմիածնի Ավետարան» (2000) և այլն։ Դասական ու ժամանակակից կերպարավեստը և կիրառական արվեստը ներկայացված են «Վարդգես Սուրենյանց» (2003), «Էդվարդ Իսաբեկյան» (2004), «Հայկական որմնագորգ» (2004), «Հրաչյա Ռուկյան» (2006) և այլ ալբոմներով։ Հայկական ճարտարապետությանն են նվիրված Գ. Շախկյանի «Հայ ճարտարապետության յոթ հրաշալիքները» (2001), Ա. Թորամանյանի «Ճարտարապետության պատկերազարդ բառարանը» (2007) և այլն։
     
Լույս են տեսել նաև Կոմիտասի «Երկերի ժողովածուի» 7 հատորը, երգարաներ, երաժշտագիտական հետազոտություններ՝ Մահուբի Գևորգի «Աշուղի աշխարհը» (1991), Ռ. Դավթյանի «Վահան Տերյանի պոեզիան երաժշտության մեջ» (2007), Գ. Գաբրիելյանի «Ղարաբազի հորովել» (2003)։ Հրատարակում է նաև մանկական գրականություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Հայաստանում
Զուրաբյան

**Զուրաբյան**, հայկական ազգանուն։

## Հայտնի կրողներ
* Ալբերտ Նապոլեոնի Զուրաբյան  (ծնվ․ 1940), ճարտարապետ։
* Արարատ Անուշավանի Զուրաբյան (ծնվ․ 1963), քաղաքական, պետական գործիչ։
* Արշակ Գերասիմի Զուրաբյան (1873-1920), հեղափոխական։ 
* Թելման Սուրենի Զուրաբյան (1934-1979), արվեստաբան, լրագրող։
* Ժաննա Պետրոսի Զուրաբյան (ծնվ․ 1941), երաժշտագետ։
* Լևոն Արամի Զուրաբյան  (ծնվ․ 1964), ՀՀ քաղաքական գործիչ։
* Մարո (Աղավնի) Զուրաբյան (1886-1954), արձակագիր։
* Պողոս (Պավել) Ալեքսանդրի Զուրաբյան (1874-1942), ճարտարապետ, ճարտարագետ։
* Սարգիս Շարբաթի Զուրաբյան (1902-1982), տնտեսագետ։
* Վազգեն Երվանդի Զուրաբյան (ծնվ․ 1939), բանջարաբույծ-ընտրասերումնաբան։

## Տես նաև
* Զոհրաբյան
* Զոհրապյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Գորա

**Գորա** (կյուրեղագիր՝ Гора), աշխարհագրական տարածաշրջան հարավային Կոսովոյում, հյուսիսարևելյան Ալբանիայում և հյուսիսարևմտյան Մակեդոնիայում, որտեղ բնակվում են ալբանացիներ, էթնիկ մակեդոնացիներ, բոսնիացիներ, բուլղարացիներ, գորաններ և թուրքեր։ «Գորա» անունը սլավոնական բառ է, որը նշանակում է «լեռ» կամ «անտառ»։

1999-ից մինչև 1992 թվականը Գորայի՝ Կոսովոյի տարածքում գտնվող հատվածը եղել է մունիցիպալիտետ. 1991 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ նրա բնակչությունը կազմել է 17574 մարդ։ Ներկայում այդ տարածաշրջանն ընդգրկված է Կոսովոյի Դրագաշ մունիցիպալիտետի կազմում։ Գորայի ալբանական հատվածն ընդգրկված է Շիշտևաց և Զապոդ մունիցիպալիտետների կազմում, իսկ Մակեդոնիային պատկանող հատվածը գտնվում է Բոգովինե մունիցիպալիտետի հյուսիսարևելյան մասում։

Գորայի արևմուտքում գտնվում է Լումե շրջանը, որ տարածվում է ինչպես Կոսովոյում, այնպես էլ Ալբանիայում։

## Պատմություն
1591 թվականին Օսմանյան գրանցման համաձայն՝ Գորայում բնակվում էին բացառապես սերբեր, իսկ հյուսիսում գտնվող Օպոլյեում՝ ալբանացիներ։

## Աշխարհագրություն
### Ալբանիա
Գորայի՝ Ալբանիային պատկանող տարածքում տեղակայված են գորաններով բնակեցված տասը գյուղեր՝ Զապոդ, Պակիշտ, Օրսիքել, Կոշարիշտ, Չերնալևե, Օրգյոստ, Օրշեկե, Բորյե, Նովոսեյ և Շիշտևաց։

Համաձայն  2011 թվականին անցկացված մարդահամարի վիճելի տվյալների՝ Շիշտևացի բնակչության 2/3-ից քիչ ավելին ճանաչվել են ալբանացիներ, 7,7% -ը՝ մակեդոնացիներ։ Զապոդ մունիցիպալիտետի բնակչության 79%-ը ճանաչվել են ալբանացիներ, 11,7%-ը՝ մակեդոնացիներ։

### Կոսովո
Գորայի՝ Կոսովոյին պատկանող տարածքում տեղակայված են 19  գյուղեր` Բաչկա, Բրոդ, Վրանիշտե, Գլոբոչնիցա, Գորնյա Ռապչա, Գորնյի Կրստակ, Դիկանս, Դոնյա Ռապչա, Դոնյի Կրստակ, Դրագաշ, Զլի Պոտոկ, Կրուշևո, Կուկուլյանե, Լյեշտանե, Լյուբոշտե, Մլիկե, Օրչուշա, Ռադեշա և Ռեստելիկա։

1991 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Գորայի մունիցիպալիտետի բնակչության կազմում ընդգրկված են՝
* ալբանացիներ՝ 22,785,
* գորաններ՝ 16,129։

Կոսովոյի գորանները հայտարարել են, որ ցանկանում են կազմել Գորայի մունիցիպալիտետը (որը միացվել է ալբանացիներով բնակեցված Օպոլիեի հետ և կազմել Դրագաշ մունիցիպալիտետը, որտեղ մեծամասնություն են կազմում ալբանացիները) միացվի Սերբական մունիցիպալիտետների միությանը։ 2013 թվականի նոյեմբերի 3-ին բնակչության 70%-ը քվեարկել է հօգուտ Գորանի մունիցիպալիտետի ստեղծման Սերբական մունիցիպալիտետների միության կազմում՝ ըստ գորանների քաղաքական առաջնորդ Սաֆեթ Քուշիի։

### Մակեդոնիայի Հանրապետություն
Մակեդոնիայի Հանրապետությունում կան գորաններով բնակեցված երկու գյուղեր՝ Ելովյանե և Ուրվիչ, որոնք գտնվում են Պոլո շրջանում, որ տեղակայված է Գորայի հարևանությամբ։ 2001 թվականին անցկաված Մակեդոնիայի մարդահամարի ժամանակ Ելովյանեի բնակչության մեծ մասն իրենց հայտարարել են թուրքեր 90%, իսկ Ուրվիչի բնակիչները՝ թուրքեր (85%) և ալբանացիներ (15%)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Gora 1968 part 1 - Short Documentary film about Gora
* Gora 1968 part 2 - Short Documentary film about Gora

Կատեգորիա:Կոսովոյի աշխարհագրություն
Կոսովոյի ալբանացիներ

[մինի|205px|Կոսովոյի էթնիկ խմբերը [2005 թվականին ըստ ԵԱՀԿ-ի]]
thumb|250px|Կոսովոյի ալբանացիների ազգային հագուստ և պար
**Կոսովոյի ալբանացիներ** (, **կոսովարներ**, ), թվաքանակով ամենամեծ էթնիկ խումբը Կոսովոյում։

Ըստ 1991 թվականին Հարավսլավիայում անցկացված մարդահամարի տվյալների, որն ալբանացիները բոյկոտել են, Կոսովոյում ապրում էին 1,596,072 մլն էթնիկ ալբանացիներ (բնակչության 81,6 %-ը)։ 2000 թվականի տվյալներով նրանց թիվը կազմել է 1,584,000-ից մինչև 1,733,600 (բնակչության 88%-ը)։ Ներկայում նրանք կամզում են երկրի բնակչության 92,93%-ը։

Կոսովոյի ալբանացիներն էթնիկ ալբանացիներ են, որոնք ծագել են այդ տարածաշրջանում՝ անկախ այն հանգամանքից, թե ապրում են արդյոք Կոսովոյում։ Կոսովոյի պատերազմից հետո Կոսովոյի ալբանացիների մեծ սփյուռք է ձևավորվել հիմնականում Գերմանիայում և Շվեյցարիայում։ Ենթադրվում է, որ 500 000 Կոսովոյի ալբանացիներ ապրում են Շվեյցարիայում կամ Գերմանիայում (մոտ 300,000 Գերմանիայում և 200,000 Շվեյցարիայում), ինչը կազմում է Կոսովոյի ալբանացիների ընդհանուր թվի մեկ հինգերորդը։

## Պատմություն
Կոսովոյում ալբանացիների բնակության առաջին վկայությունները վերաբերում են Միջնադարին։ Էթնիկական նույնականությունը գոյություն չի ունեցել ալբանական և էթնիկական մյուս խմբերի շրջանում Կոսովոյում Օսմանյան գերիշխանության տարիներին։ Դրա փոխարեն հիմնվել են սոցիալ-մասնագիտական, սոցիալ-տնտեսական և տարածաշրջանային նույնականություններ։ Երբեմն հարաբերությունները մուսուլմանների և քրիստոնյաների միջև սրվել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոսովոյի ազգեր
Կատեգորիա:Ալբանացիներ
Ֆրանցիսկո Ֆեմենիա

**Ֆրանցիսկո Ֆեմենիա Ֆար** (իսպ.՝ Francisco Femenía Far, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, եզրային պաշտպան։ Հանդես է գալիս անգլիական «Ուոթֆորդ»-ի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Հերկուլես»
Ֆեմենիան իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է «Հերկուլես»-ի ակադեմիայում։ Թիմի հիմնական կազմում նա իր նորամուտը նշել է 2008 թվականի հունիսի 15-ին՝ Սեգունդա Դիվիզիոնի շրջանակներում կայացած «Կադիս»-ի դեմ խաղում։

2008-09 մրցաշրջանի ընթացքում ֆուտբոլիստը մասնակցել է «*Սալամանսա*»-ի դեմ կայացած խաղին։ Հանդիպումն ավարտվել է 5-1 հաշվով՝ «Հերկուլես»-ի հաղթանակով։ Այդ հանդիպումից հետո ֆուտբոլիստը կնքել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը՝ 5 տարի ժամկետով։

2010 թվականի օգոստոսի 28-ին Ֆրանցիսկոն նշել է իր դեբյուտը Լա Լիգայում։ Նա մասնակցել է «Աթլետիկ Բիլբաո»-ի դեմ խաղին։

### «Բարսելոնա Բ»
2011 թվականի հուլիսի 6-ին Ֆրանցիսկո Ֆեմենիան տեղափոխվել է «Բարսելոնա Բ»։ Տրանսֆերն արժեցել է 2 միլիոն եվրո և 1.5 միլիոն եվրո բոնուսներ։ Նա իր առաջին գոլը խփել է սեպտեմբերի 4-ին՝ «Կարթագեն»-ի դեմ խաղում։

Իր առաջին մրցաշրջանում Ֆեմենիան մասնակցել է 30 հանդիպման և դարձել է 5 գոլի հեղինակ։ Նա օգնել է թիմին գրավել 8-րդ հորիզոնականը։

### «Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա»
2013 թվականի օգոստոսին Ֆրանցիսկոն խզել է իր պայմանագիրը կատալոնական ակումբի հետ և տեղափոխվել է «Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա»։

Իսպանացին թիմի կազմում հանդես է եկել մինչև 2014 թվականի դեկտեմբերը։ Այդ ընթացքում Ֆեմենիան հասցրել է մասնակցել 5 հանդիպման։

### «Դեպորտիվո Ալավես»
2015 թվականի հուլիսի 2-ին ֆրանցիսկո Ֆեմենիան 2 տարվա պայմանագիր է կնքել «Դեպորտիվո Ալավես»-ի հետ։ Այդ մրցաշրջանում նա մասնակցել է 38 հանդիպման և օգնել է թիմին վերադառնալ Լա Լիգա։

2017 թվականի հունիսի 6-ին Ֆեմենիան հեռացել է թիմից։

### «Ուոթֆորդ»
2017 թվականի հուլիսի 1-ին Ֆրանցիսկոն տեղափոխվել է Պրեմիեր Լիգայում հանդես եկող «Ուոթֆորդ»։

## Ձեռքբերումներ
* Սեգունդա Դիվիզիոնի հաղթող - 2015-16

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը bdfutbol.com կայքում 
* Էջը futbolme.com կայքում 
* 
* 

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալկորկոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնա B-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեպորտիվո Ալավեսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էրկուլեսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Լիտերատուրնոյե կաֆե (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Լիտերատուրնոյե կաֆե** (, **Գրական սրճարան**), պատմական նշանակության ռեստորան Սանկտ Պետերբուրգի Նևսկի պողոտայում, ուր 19-րդ դարում այցելել են այնպիսի հայտնի գրողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Պուշկինը և Ֆյոդոր Դոստոևսկին, ինչպես նաև նրանց ընկերները։

## Պատմություն
մինի|ձախից|Սրճարանի ինտերիերը
1812-1816 թթ. Սանկտ Պետերբուրգի Նևսկի պողոտայի 18 հասցեում 18-րդ դարի կեսերին կառուցված շենքը Կ. Բ. Կոտոմինի ձևափոխմամբ դարձել է առևտրականների բնակարաններ։ Այս շենքում են բացվել Վոլֆի և Բեռանժեի հրուշակարանը (S. Wolff & T. Beranget), որը համարվում էր լավագույնը Սանկտ Պետերբուրգում։ 1834 թվականին այստեղ բացվեց նաև «Չինական սրճարանը» (Le Café chinois), իսկ հրուշակարանը  շուտով դարձավ ակումբ, որտեղ սկսեցին այցելել այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Պուշկինը, Միխայիլ Լերմոնտովը, Տարաս Շևչենկոն և Ֆյոդոր Դոստոևսկին։

1837 թվականին Պուշկինն այստեղ հանդիպեց Կոնստանտին Դանզասի հետ` նախքան մենամարտը։ 1840 թվականին Դոստոևսկին այստեղ ներկայացվեց ուտոպիստ-սոցիալիստ Միխայիլ Պետրաշևսկուն։

1877 թվականին հրուշակարանը փակվեց, նրա տեղում բացվեց էլիտար ռեստորան, ուր հաճախակի սկսեցին այցելել երաժիշտներ, ինչպիսիք են Պյոտր Չայկովսկին, Ֆեոդոր Շալյապինը։ Պատմում են,  որ Չայկովսկին այստեղ պատվիրել է մի բաժակ ջուր, խոլերայով վարակվել ու մահացել։

Շատ ավելի ուշ՝ 1983 թվականին ռեստորանը վերբացվեց որպես «Լիտերատուրնոյե կաֆե»։

Գրական սրճարանը զբաղեցնում է շենքի երկու հարկերը, նրա պատերին կախված են ռուս գրողների բազմաթիվ դիմանկարներ։ Վերևում գտնվող սեղանի մոտ մոմե քանդակի տեսքով նստած է Պուշկինը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռեստորաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պատմություն
Հին շուկա (Ջյակովիցա)

մինի|300x300px|Շուկա
մինի|300x3003px|Խանութ Հին շուկայում, 1957
**Հին շուկա** (**Մեծ շուկա**) Ջյակովիցայում (, ), ամենահին շուկան Կոսովոյի տարածքում։ Պատմական թաղամասում, որտեղ գտնվում է շուկան, գտնվում է նաև քաղաքի հնագույն Հադում մզկիթը, որ կառուցվել է 15-րդ դարում։

Մեծ շուկան եղել է Ջյակովիցայի տնտեսական կենտրոնը, որտեղ վաճառվել են շրջակա գյուղերից բերված ապրանքներ։ Հին շուկան քանդվել է 1999 թվականին Կոսովոյի պատերազմի ժամանակ, հետո վերակառուցվել։

Մզկիթի շուրջը կան գերեզմանաքարեր քանդակագործական ձևավորմամբ և գրություններով, որ արված են հին օսմանյան լեզվով։ Նախկինում այդտեղ թաղվել են Ջյակովիցայի հայտնի ընտանիքների ներկայացուցիչներ։ Մզկիթի համալիրի կազմում ներառված է եղել համամը (թուրքական բաղնիք), որն ավերվել է 2008 թվականին, և հին գրադարանի շենքը, որ կառուցվել է 1671 թվականին և ավերվել Կոսովոյի պատերազմի ժամանակ։

Հին շուկան գտնվում է քաղաքի կենտրոնի մոտ՝ Կրանա գետի մյուս ափին։ Շուկան զբաղեցնում է մոտ 3,5 հեկտար տարածք, իսկ գլխավոր փողոցի երկարությունը կազմում է 1 կմ, որի երկայնքով տեղակայված է շուրջ 500 խանութ։ Այնտեղ կան նաև մի մզկիթ և մի քանի թյուրբե։ Հին շուկայի կենտրոնում 1597 թվականին կառուցել է ժամացույցի աշտարակ։ 1912 թվականին՝ Բալկանյան պատերազմներ ժամանակ, այն ավերվել է, սակայն հետո վերակառուցվել է։

## Պատմություն
Ջյակովիցայի մեծ շուկան ստեղծվել է այնտեղ առաջին վարպետների ու արհեստավորների հայտնվելուն զուգահեռ։ Դա տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Ջյակովիցան ստացել է կասաբայի (փոքր քաղաք) կարգավիճակ։ Շուկայի մասին առաջին ստույգ վկայություները հանդիպում են թուրք զբոսաշրջիկ Էվլիա Չելեբիի մոտ, որը 1662 թվականին այցելել է Ջյակովիցա և հիացել նրա գեղեցկությամբ։ Մեծ շուկայում եղել են մեծ թվով ամենատարբեր խանութներ։ Այնտեղ առևտրով են զբաղվել մետաղի մշակմամբ զբաղվող վարպետներ, կաշեգործներ, ջուլհակներ, երկաթագործներ, թամբագործներ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Masar Rizvanolli (2009). *Grand Bazaar of Gjakova*. Gjakove: Association of Intellectuals.

Կատեգորիա:Կոսովոյի Հանրապետություն
Իզմայլովսկի այգի (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Իզմայլովսկի այգի** (, Բուֆֆ այգի ), զբոսայգի Սանկտ Պետերբուրգում, տեղակայված է Ֆոնտանկա գետի առափնյայում։

## Զբոսայգի և պարտեզ
1724 թվականին Իզմայլովսկի այգու տեղում եղել է Պետրոս I-ի զինակիցներից մեկի՝  Ալեքսանդր Ռումյանցևի առանձնատունը, որի տարածքում սովորական զբոսայգի է տնկվել։

Եկատերինա II-ի կառավարման օրոք առանձնատունը պատկանել է նրա ֆավորիտ Պլատոն Զուբովին։ Այգին վերածվել է շքեղ ծաղկանոցի։

Ալեքսանդր I-ի կառավարման սկզբում այգին ընդլայնվել է և սովորական այգուց վերածվել է լանդշաֆտային այգու։ 19-րդ դարի սկզբում այն կոչվել է «Իզմայլովսկի», քանի որ մոտակայքում՝ Ֆոնտանկա գետի ափին էր գտնվում Իզմայլովսկի գնդի զորանոցը։

1835 թվականին այգին ձեռք է բերել վաճառական Ա. Տարասովը։ 1888 թվականին տարածքը վարձակալել է Պետերբուրգի գերմանական «Շուստեր» ակումբը։ Վարձակալները զբոսայգում կառուցել են ռեստորան, երաժշտախմբի խեցեփեղկ, որտեղ հանդես են եկել լարախաղացները, աճպարարները,   մարմնամարզիկները։ Իզմայլովսկի այգին վերածվել է սիրված զվարճանքի հաստատության։

## Բուֆֆ այգի
1898 թվականին յարոսլավլցի վաճառական Պյոտր Տումպակովը 25 տարով վարձակալել է այգին և տարածքում արմատական փոփոխություններ կատարել։ Նախկին գերմանական ակումբի բոլոր շենքերը քանդվել են, նրանց տեղում կառուցվել է նոր ռեստորան, անցկացվել է էլեկտրական լուսավորություն, մուտքի մոտ տնկվել է մեծ ծաղկանոց։ Բացի դրանից, Տումպակովը վերակառուցել է այգում գտնվող հին թատրոնի շենքը և այն անվանել «Բուֆի թատրոն»։ Նոր շենքը կառուցել է ճարտարապետ Վ. Շուխովը։

Վաճառականը նոր թատրոնի համար հավաքել է օպերետային թատերախումբ, և 1910 թվականին բացված Բուֆ թատրոնն արագ ճանաչում ստացավ։ 1911 թվականին Տումպակովի մահից հետո էլ թատրոնը չի կորցրել հանդիսատեսի սերը։

## Խորհրդային ժամանակաշրջան
Այգին շարունակել է գործել 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո։ 1938 թվականին Բուֆֆ թատրոնի շենքը վերակառուցվել է` ընդարձակելով դահլիճը։ Բացի դրանից, պարտեզում կառուցվել է ամառային տաղավար, որտեղ անցկացվել են համերգներ և շախմատային մրցաշարեր։ Շրջափակման ժամանակ այգին ծառայում էր որպես պարտեզ։

1948 թվականին այգուն է վերադարձվել Իզմայլովսկի անունը, և նախկին Բուֆֆ թատրոնը կոչվել է Իզմայլովսկի այգու ամառային թատրոն։ Այն համաժողովրդական համերգասրահի համբավ է ունեցել մինչև 1980-ական թվականների վերջ։ 1980 թվականին այգում բացվել է նոր երիտասարդական թատրոն։

## Ներկայիս վիճակ
2007 թվականին այգին վերակառուցվել է։ Թատրոնի հին շենքը պահպանվել է, 2010 թվականին բացվել է նոր եռահարկ թատրոն։ Ներկայացումները բեմադրվում են ինչպես հին, այնպես էլ նորակառույց թատրոնի բեմում։

## Պատկերասրահ

Измайловский 2.jpg
Измайловский сад (1).jpg
Измайловский сад (2).jpg
Петербургский ангел в Измайловском саду 01.jpg
Скульптуры в Измайловском саду.jpg
St. Petersburg. Izmaylovsky garden on the Fontanka River.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1910 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տեսարժան վայրեր
Սաղամո լիճ

**Սաղամո**, *Թեն, Դումա, Դումայի լիճ, Դուման, Թուման, Սաղամո, Սաղամոն, Սաղամոս, Տուման*, ()՝ լիճ Վրաստանում, Նինոծմինդայի շրջանի տարածքում։ Տեղակայված է Ախալքալաքի սարահարթում, Փարավանա գետի ավազանում գետի ավազանում, Փարվանա լճակից հարավ, ծովի մակարդակից 1996 մ բարձրության վրա։ Լճի մակերեսը կազմում է 4,8 կմ², միջին խորությունը՝ 1,6 մ, առավելագույնը հասնում է 2,3 մ։ Ունի տեկտոնական ծագում։ Լճի սնուցումը ստորգետնյա, ձնային և անձրևային եղանակով է։ Ջրի առավելագույն մակարդակը մայիսին է,նվազագույնը՝ սեպտեմբերին։ Լճի միջով հոսում է Փարվանա գետը։ Հարավային և հարավ-եվրոպական ափերը կազմված են անդեզիտներից։ Լիճն ունի  սեղանի ձև։ Ջրի բարձրագույն ջերմաստիճանը հուլիսին հասնում է 14,4&nbsp;°C: Ձմռանը լիճը սառցակալում է մինչև 4,5 ամիս։ Լճի ափին է գտնվում Սաղամո գյուղը։

Լճակի մեջ թափվում են Բոյուքդարա և Գանձա գետերը, դուրս է գալիս Տումի ջուրը։ Ջուրը քաղցրարահամ է, ձկներով առատ։ հյուսիս-արևելյան ափին գտնվող Սաղամո գյուղի անունով կոչվում է նաև Սաղամո։ Գրականության մեջ երբեմն սխալմամբ նույնացվում է հարավ արևմուտքում գտնվող Խանչալի լճի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր