Հեշտոցային քսանյութ

[մինի|Ձախից՝ սափրված [Ամոթույք|ամոթույքը չգրգռված վիճակում։ Աջից՝ հեշտոցային քսանյութը, որը երբեմն տեսանելի է դառնում սեռական գրգռումից հետո։]]
**Հեշտոցային քսանյութ**, բնական ճանապարհով արտադրվող հեղուկ, որը խոնավեցնում է հեշտոցը: Սեռական գրգռման ժամանակ՝ սեռական հարաբերությանն ընդառաջ, քսանյութի արտադրությունը զգալիորեն աճում է: Հեշտոցի չորությունը վիճակ է, որի դեպքում այս խոնավացումն անբավարար է, և երբեմն օգտագործվում են արհեստական քսանյութեր՝ այն լրացնելու համար: Առանց բավարար խոնավացման սեռական հարաբերությունը կարող է լինել ցավոտ: Հեշտոցի լորձաթաղանթը չունի գեղձեր, հետևաբար հեշտոցը հենվում է խոնավացման այլ մեթոդների վրա: Անոթային լեցունության հետևանքով հեշտոցի պատերից արտազատվող պլազման համարվում է խոնավացման հիմնական աղբյուրը, իսկ Բարթոլինի գեղձերը, որոնք տեղակայված են հեշտոցամուտքից փոքր-ինչ ներքև՝ աջ և ձախ կողմերում, նույնպես արտազատում են լորձ են՝ լրացնելով հեշտոցային արտազատմանը: Ձվազատման օրերին արգանդի պարանոցի լորձը ապահովում է հավելյալ խոնավացում:

## Մեխանիզմ
մինի|270x270փքս|Հեշտոցամուտքը՝ սեռական գրգռման ժամանակ տեսանելի հեշտոցային քսանյութով։

### Բաղադրություն
Հեշտոցային քսանյութի հեղուկը պլազմայի տրանսուդատ է, որը ներթափանցում է հեշտոցի պատի միջով։ Դրա բաղադրությունը փոփոխվում է՝ կախված գրգռվածության տևողությունից։

Գրգռման ընթացքում արտադրվում է հեշտոցային քսանյութ, որը երբեմն անվանում են նաև **«**գրգռման հեղուկ**»**։ Այն թափանցիկ է, ջրիկ և սահուն։ Սովորաբար այն պահպանվում է մինչև մեկ ժամ։ Այն երբեմն կարող է շփոթվել արգանդի պարանոցի լորձի հետ։

### Արտադրություն
Մարդու հեշտոցում առկա նյարդերը արձագանքում են անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդին (ԱԱՊ, vasoactive intestinal peptide, VIP)։ Արդյունքում, ԱԱՊ-ը հանգեցնում է հեշտոցային արյան հոսքի լավացմանը, որն ուղեկցվում է հեշտոցային խոնավացման աճով։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ԱԱՊ-ը կարող է մասնակցել սեռական գրգռման ժամանակ տեղի ունեցող տեղային ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների վերահսկմանը, այն է՝ սեռական օրգանների անոթալայնացմանը և հեշտոցային խոնավության ավելացմանը։ Դրա արտադրման գործընթացում ներգրավված է նաև նեյրոպեպտիդ Y-ը։

## Հեշտոցի չորություն
Անբավարար խոնավացումը կամ հեշտոցի չորությունը կարող է առաջացնել դիսպարեունիա, որը սեռական ցավային խանգարման տեսակ է։ Թեև հեշտոցի չորությունը համարվում է սեռական գրգռման խանգարման ցուցանիշ, հեշտոցի չորությունը կարող է նաև հետևանք լինել անբավարար գրգռվածության և խթանման կամ հորմոնային փոփոխությունների, որոնք առաջանում են դաշտանադադարի (հնարավոր է պատճառ դառնալով ատրոֆիկ վագինիտի), հղիության կամ կրծքով կերակրման ժամանակ։ Հակաբեղմնավորիչ քսուքներից և փրփուրներից առաջացած գրգռումը նույնպես կարող է չորության պատճառ դառնալ, ինչպես նաև սեռական մերձեցման հանդեպ վախն ու տագնապը։ Հեշտոցի չորությունը կարող է լինել նաև Շյոգրենի համախտանիշի ախտանիշ, որը քրոնիկական աուտոիմուն խանգարում է, երբ օրգանիզմը ոչնչացնում է օրգանիզմի խոնավացնող գեղձերը։

Որոշակի դեղամիջոցներ, ներառյալ որոշ առանց դեղատոմսի բաց թողնվող հակահիստամինային դեղերը, ինչպես նաև կյանքի այնպիսի փուլեր, ինչպիսիք են հղիությունը, կրծքով կերակրումը, դաշտանադադարը, ծերացումը կամ այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսին է շաքարային դիաբետը, ընկճում են խոնավացումը: Հակախոլիներգիկ կամ սիմպաթոմիմետիկ ազդեցություն ունեցող դեղամիջոցները չորացնում են հեշտոցի լորձաթաղանթը կամ «խոնավ» հյուսվածքները: Նման դեղամիջոցները ներառում են ալերգիկ, սիրտ-անոթային, հոգեբուժական և այլ բժշկական վիճակների համար նախատեսված բազմաթիվ տարածված դեղեր: Համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչները նույնպես կարող են ավելացնել կամ նվազեցնել հեշտոցային խոնավացումը:

Որոշ հազվադեպ թվացող դեպքերում արձանագրվել է, որ սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական արգելակիչները (ՍՀԸԱ) առաջացնում են տևական յաթրոգեն խանգարում, որը հայտնի է որպես հետ-ՍՀԸԱ սեռական դիսֆունկցիա: Դրա ախտանիշները կանանց մոտ ներառում են հեշտոցային խոնավության նվազումը:

Հեշտոցի չորությունը հանդիպում է կանանց 3-43%-ի մոտ և առավել տարածված է դաշտանադադարից հետո։ Հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանայք ավելի քիչ են արտադրում հեշտոցային քսանյութ, և էստրոգենի մակարդակի նվազումը ասոցացվում է հեշտոցային չորության աճի հետ։

## Վարում
### Հորմոնային
Էստրոգենային բուժումը համարվում է հեշտոցի չորության կառավարման ոսկե ստանդարտ։ Այն հասանելի է համակարգային և հեշտոցային ձևերով։ Համակարգային էստրոգենը լուծում է մի շարք խնդիրներ, ինչպիսիք են վազոմոտոր ախտանիշները և օստեոպորոզը, թեև այն ունի ռիսկերի ավելի բարձր մակարդակ։ Հեշտոցային էստրոգենը, որը ներառում է քսուքներ, հաբեր, օղեր և մոմիկներ, ավելի հաճախ է նշանակվում իր ցածր ռիսկերի շնորհիվ։ Դեհիդրոէպիանդրոստերոնը արդյունավետ այլընտրանք է, որը բարելավում է հեշտոցի առողջությունը նվազագույն կողմնակի ազդեցություններով և էապես չի ազդում ընդհանուր հորմոնային մակարդակի վրա։ Տեստոստերոնային բուժումը նույնպես տարբերակ է, թեև, այս դեպքում, այն կիրառվում է ոչ ըստ ուղղակի ցուցման և ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը չի հաստատել այն, իսկ դրա արդյունավետության ու անվտանգության վերաբերյալ տվյալները սահմանափակ են։

### Ոչ հորմոնային
Հեշտոցի չորության բուժումը ներառում է առանց դեղատոմսի բաց թողնվող հեշտոցային քսանյութերն ու խոնավեցնող միջոցները, ոչ էստրոգենային դեղատոմսային բուժումները, լազերային և ուլտրաձայնային սարքերը, ինչպես նաև կենսակերպի փոփոխությունները։ Ոչ հորմոնային հեշտոցային քսանյութերն ու խոնավեցնող միջոցները, որոնք ունեն նվազագույն կողմնակի ազդեցություններ և հեշտ հասանելի են, հանդիսանում են առաջնային ընտրություն, հատկապես նրանց համար, ում հակացուցված է հորմոնային բուժումը։ Դրանց նպատակն է ստեղծել հեշտոցի բնական պայմաններին մոտ պայմաններ և ժամանակավոր թեթևացնել տհաճությունը սեռական հարաբերության ժամանակ, մինչդեռ խոնավեցնող միջոցների կանոնավոր օգտագործումն օգնում է պահպանել խոնավությունը։

Դեղատոմսային բուժումները ներառում են ոչ էստրոգենային տարբերակներ այն կանանց համար, ովքեր չեն կարող օգտագործել էստրոգեն։ Օսպեմիֆենը ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության հաստատված հայտնի դեղամիջոց է հեշտոցի չորության և անհանգստության զգացման դեմ, թեև դրա երկարաժամկետ անվտանգության վերաբերյալ կասկածները դեռ պահպանվում են։ Հեշտոցային լազերային թերապիան և ուլտրաձայնային սարքերը նոր զարգացող տարբերակներ են, հատկապես նրանց համար, ովքեր չեն արձագանքում ավանդական մեթոդներին։ Չնայած նախնական արդյունքները խոստումնալից են, դրանց երկարաժամկետ արդյունավետության ապացույցները դեռևս սահմանափակ են։ Կենսակերպի փոփոխությունները՝ ծխելը թողնելը, ալկոհոլի օգտագործման կրճատումը և քաշի նվազեցումը նույնպես կարող են մեղմել հեշտոցի չորությունը։ Բացի այդ, կանոնավոր սեռական կյանքը կարող է բարելավել հյուսվածքների առողջությունը և խոնավության մակարդակը՝ հետագայում նպաստելով ախտանիշների թեթևացմանը։

## Չոր սեռական հարաբերություն
Որոշ մարդիկ նախընտրում են չոր սեռական հարաբերություն, որը ենթադրում է հեշտոցային քսանյութի հեռացում այս կամ այն եղանակով։ Այս երևույթի հիմնավորումը մաքրության պահպանումն ու ներթափանցող զուգընկերոջ սեռական հաճույքի մեծացումն է։ Այնուամենայնիվ, բացի կնոջ համար սեռական հարաբերությունը ցավոտ դարձնելուց, կարծիք կա, որ այս երևույթը մեծացնում է սեռավարակների փոխանցման ռիսկը երկու զուգընկերների համար։ Օրինակ՝ ՄԻԱՎ-ի փոխանցման վտանգը մեծանում է քսանյութի բացակայության հետևանքով հեշտոցի հյուսվածքների վրա առաջացած պատռվածքների պատճառով։

## Տես նաև
* G-կետ
* Հեշտոցային արտադրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Vaginal dryness – Mayo Clinic

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Կանայք
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Սեռական գրգռում
Կատեգորիա:Սեքս
Կատեգորիա:Սեքսոլոգիա
Կատեգորիա:Սեքսուալություն