Րաֆֆի Քորթոշյան

** Րաֆֆի Քորթոշյան** (), հայ պատմական հուշարձանների հետազոտող, վիմագրագետ, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի համատնօրեն, «Վարձք» պարբերականի խմբագրական կազմի անդամ։

## Գործունեություն
Քորթոշյանը 2006 թվականին Հալեպից տեղափոխվել է Երևան և կամավորագրվել հայ կամավորների միությանը և Դեպի Հայք հիմնադրամին: Նույն թվականին անդամակցել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամին (ՀՃՈՒ) և 14 տարի աշակերտել և գործակցել Սամվել Կարապետյանին: Քորթոշյանի աշխատանքը կենտրոնացած է վտանգված հայկական պատմական հուշարձանների՝ մասնավորապես ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից դուրս գտնվողների, վավերագրման, փաստագրման, ուսումնասիրության, հանրահռչակման և պաշտպանության վրա:

2020 թվականի մարտից Քորթոշյանը ՀՃՈՒ հիմնադրամի վարչական հարցերի և հրատարակությունների գծով համատնօրենն է: 

2021 թ. ընտրվել է Հայկական գիտաշխատողների ընկերակցության (the Armenian Society of Fellows) լիիրավ անդամ.

Նրա հեղինակած The Endangered Christian Armenian heritage of Artsakh գիրքը, Գլոբալ հետազոտական նախագծի :en:World Values Survey շրջանակներում առաջադրվել է «Քաղաքական մշակույթի և արժեքների վերաբերյալ 2023 թվականի :en:Ronald Inglehart լավագույն գիրք» մրցանակին և ընտրվել առաջին 15 լավագույն գրքերի շարքում:

2025 թ. ընտրվել է Հայկական մշակութային ժառանգության ինստիտուտի (The Armenian Cultural Heritage Institute) գիտական խորհրդի անդամ։

## Աշխատություններ
* 2007 – Հայերենի ուսումնական ձեռնարկ (Երևան) [թուրքերեն]:
* 2013 – Հալեպի արձանագրությունները (Երևան) [հայերեն]:
* 2014 – Քեսաբի շրջանի պատմական հուշարձանները (Երևան) [հայերեն]]) և The Historical Monuments of Kesab District  (Երևան, 2016) [անգլերեն]:

* 2019 - Տեղահանված խաչքարերի հավաք ծրագիր. Աղբերք-Collection of Displaced Cross-Stones Project. Aghberk (Երևան) [հայերեն և անգլերեն]:
* 2020 – Հայ արվեստի նմուշներ Սիրիայում -Specimens of Armenian Art in Syria (Երևան) [հայերեն և անգլերեն]:
* 2021 – Արտակ արք. Մանուկյանի անվան Թեհրանի հայոց ազգային-ազգագրական թանգարանի հավաքածուն (Երևան) [հայերեն] և (Երևան, 2022) [պարսկերեն]):
* 2022 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Ե, Խնուս (գիրք), Երևան) [հայերեն]:
* 2022 – The Endangered Christian Armenian heritage of Artsakh, Արցախի վտանգված հայկական քրիստոնեական ժառանգությունը (գիրք) (Երևան) [անգլերեն]: 2023 թվականին գիրքը առաջադրվել է «Քաղաքական մշակույթի և արժեքների վերաբերյալ 2023 թվականի :en:Ronald Inglehart լավագույն գիրք» մրցանակին՝ Գլոբալ հետազոտական նախագծի :en:World Values Survey շրջանակներում:
* 2023 – Արցախ. վտանգված ժառանգություն-Artsakh Endangered Heritage 1 (Երևան) [հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն]:
* 2024 – A State Policy of Vandalism in Azerbaijan (Երևան) [անգլերեն] Վանդալիզմի պետական քաղաքականությունն Ադրբեջանում (գրքույկ).:
* 2024 – Հնդկաստանի հայահոծ բնակավայրերի վիմագրերը (գիրք):
* 2025 – Արցախ. վտանգված ժառանգություն-Artsakh Endangered Heritage 2 (Երևան) [հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն]։

## Հոդվածներ
*Ճշտումներ՝ ի նպաստ հալեպահայ պատմության, «Ճարտարապետություն, շինարարություն», 2009, N 4(38):
*Քեսաբի բնակչությունը 1906-2006 թթ., «Վարձք», 2011, N 4 [հայերեն, անգլերեն] և ռուսերեն:
*Ի՞նչ են թաքցնում Արևմտյան Հայաստանի պատմական հուշարձնների թուրքական ցուցանակները, «Վարձք», N 4 (2011); N 5 (2012); N 14 (2020);  [հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն, թարգմանվել է նաև պարսկերենի և հրատարակվել «Պայման», 2016, N 75]:
* Մոռացված Խնե, «Վարձք», 2012, N 7, [հայերեն, անգլերեն]:
*910 թ. նորահայտ խաչքարի բեկոր Խոտակերաց վանքից, «Վարձք», 2012, N 7, [հայերեն, անգլերեն]:
*Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյան, «Վարձք», 2020, N 13:
*Խաչեն-Դորբատլի դամբարանի արաբերեն արձանագրությունը, «Վարձք», 2020, N 14:
* Հանուն Կիլիկիայի հայկական թագավորության նահատակված Սըր Ֆիլիպը, «Վարձք», 2020, N 14:
* Փրկված մասնիկներ հոշոտված մշակույթից, «Վարձք», 2021, N 15; 2022, N 17; 2022, N 18; 2024, N 19; 2024, N 20:
*Լեվի կիրակնօրյա խափանված սուրբ պատարագը, «Վարձք», 2021, N 16:
*Հակոբավանքի վերածնունդը, «Ճարտարապետություն, շինարարություն», 2021, N 11-12(189-190):
*Աբուղամրենց Սբ. Գրիգոր եկեղեցու վիմագրերը, «Վարձք», 2022, N 17:
*Ի հավելումն Սամվել Կարապետյանի «Հայկական եկեղեցիները Վրաստանում» ցուցակի, «Վարձք», 2024, N 18:
*Ընդհատվեց Շուշիի Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու 177-ամյա պատմությունը, «Վարձք», 2024, N 19:
*Երզնկայի Չատրճի բաղնիքի՝ անուշադրության մատնված հայերեն արձանագրությունը, «Վարձք», 2024, N 20:
*Արամո գյուղի պատմական հուշարձանները, «Վարձք», 2025, N 21:
*Խնձորեսկի Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցու ավանդատան քերծապատկերներն ու քերծագրերը, «Վարձք», 2025, N 21:
*Եզնագոմերցի Մելիք Միրզախանի նորահայտ տապանաքարը, «Վարձք», 2025, N 21:

## Մասնակցություն այլ աշխատությունների
*2015 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Ա, Հայոց ձոր (գիրք), Երևան, 2015  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի թուրքերենի թարգմանիչ:

*2016 – Եղեռն՝ եղեռնից հետո, Երևան, 2016  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի թուրքերենի խմբագիր:

*2017 –  Ադրբեջանը քաղաքակրթությունից դուրս (գիրք), Երևան, 2017  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի խմբագիր:

*2017 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Բ, Սալմաստ, Երևան, 2017  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի սրբագրիչ:

*2018 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Գ, Արծկե, Երևան, 2018  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի թուրքերենի թարգմանիչ:

* 2018 – Ցեղասպանությունը վերապրածների ծննդավայրերը Լիբանանի տապանագրերում (գիրք), Երևան, 2018  (հեղ.՝ Լ. Թաշճյան): Գրքի հրատարակության պատրաստում:

*2019 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Դ, Մռավականք, Երևան, 2019  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան: Գրքի թուրքերենի և արաբերենի թարգմանիչ:

*2019 – «Fragments of Armenia’s Soviet Past: Tracing the Armenian-Azerbaijani Coexistence», Yerevan, 2019: Գրքի "Chapter II. Religious Landscape: Sacred Spaces and Pilgrmage Sites" բաժնի համահեղինակ:

*2021 – Իրանի հայկական եկեղեցիները, Երեւան, 2021 (հեղ.՝ Շերլի Աւետեան): Գրքի քարտեզների համահեղինակ

*2021 – Armenian Cultural-Religious Heritage of Artsakh [in English], Yerevan, 2021 (հեղ.՝ J. Dum-Tragut, C. Maranci, S. La Porta): Գրքի սրբագրիչ:

*2022 – Խոսրովի արգելոց ուղեցույց, Երևան, 2022 (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի խմբագիր:

*2022 – Արցախի մանրատեղանունները, Երևան, 2022 (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի ցանկերի սրբագրիչ:

*2023 – Փոխանորդական այցելութիւն ի վիճակին Գանձակու, Երևան, 2023 (հեղ.՝ Գրիգորիս եպս. Աղուանեանց): Գրքի հրատարակության պատրաստում:

* 2024 – Azerbaijan and the Destruction of Armenian Civilization [in English], Yerevan, 2024 (հեղ.՝ S. Karapetian: Գրքի խմբագիր:

*2024 – Համբարձում Երամյան, Երևան, 2024 (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան): Գրքի հրատարակության պատրաստում:

*2025 – «Արցախի Տիգրանակերտ. պատմամշակութային կերպարը հնագիտական հետազոտությունների լույսի ներքո» (Արցախի Տիգրանակերտ (գիրք)), Երևան, 2025: Գրքի "Տիգրանակերտի արաբերեն արձանագրությունները" բաժնի հեղինակ:

*2025 – Հայաստանի պատմություն (գրքաշար), հատոր Զ, Ղարադաղ, Երևան, 2025  (հեղ.՝ Սամվել Կարապետյան, Էմմա Աբրահամյան): Գրքի գիտական խմբագիր:

## Պարգևներ
* 2021 թ. ապրիլի 27 – ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԱԳԻՐ. տրվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն կողմից՝ Արցախի Հանրապետության բռնազավթված տարածքների պատմամշակութային ժառանգության փրկության և պահպանության աշխատանքներին աջակցելու համար:

* 2025 թ. ապրիլի 26 – ՊԱՏՎՈ ՄԵԴԱԼ. Աբու Դաբիի Սբ. Նահատակաց եկեղեցու հիմնադրության 10 ամյակի առթիվ թողարկված պատվանշան մեդալը տրվել է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Քաթարի և շրջակայից հայոց թեմի Ազգային վարչության կողմից՝ Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս գտնվող վտանգված հայկական հուշարձանների պաշտպանության և հանրահռչակման գործում ունեցած ավանդի համար:

* 2025 թ. մայիսի 7 – ՇՆՈՐՀԱԿԱԼԱԳԻՐ. տրվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության-ԱՄՆ վարչության կողմից՝ բացառիկ համագործակցության, անսասան նվիրվածության և բարձրագույն չափանիշները գերազանցող օրինակելի աշխատանքի համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիմագրագետներ