Ալի Խան

**Արքայազն Ալի Սալման Աղա Խան** (; ), Սուլթան Աղա Խան 3-րդի որդին, նիզարիթ-մուսուլմանների առաջնորդը, Շիա իսլամի և Մուհամմադ մարգարեի Սեիդյան հետնորդը։
 
Նա աշխարհիկ անձնավորություն ձիավարժ, դերասանուհի Ռիտա Հեյուորթի նախկին ամուսինն է եղել։ Նրան ժառանգաբար Աղա Խանի կոչումը հանձնելուց հետո նա ՄԱԿ-ում Պակիստանի մշտական ներկայացուցչի պաշտոնն է զբաղեցրել 1958-1960 թվականներին՝ շուտով դառնալով գլխավոր ասամբլեայի նախագահի տեղակալ։

## Պատանեկություն
Ալի Խանը ծնվել է Իտալիայի Թուրին քաղաքում, եղել է Աղա Խան 3-րդի և Կլեոպայի Թերեզա Մալյանոյի կրտսեր որդին։ Նրա հայրը ծնվել է Պակիստանի Կարաչի քաղաքում, մայրը իտալուհի է եղել։ Նրա հայրական պապը ծնվել է Իրանում։ Նա ունեցել է նաև երկու եղբայր՝ արքայազն Ջուզեպպե Մահդի Աղա Խանը (մահացել է 1911 թվականին) և Աղա Խան Սադրուդինը։ Ալի Խանը կրթություն է ստացել Հնդկաստանում և Ֆրանսիայում մասնավոր ուսուցիչների մոտ։ Ավելի ուշ նա իրավաբանություն է սովորել Անգլիայում։

## Գործունեություն
1939 թվականին արքայազն Ալին մտել է Ֆրանսիական օտարերկրյա լեգիոն և ծառայել Եգիպտոսում և Մերձավոր Արևելքում իր հեծելազորային դիվիզիայի հետ։ 1940 թվականին մտել է թագավորական Ուիլթշիրյան Յոմիսիա՝ 1944 թվականին դառնալով փոխգնդապետ։ Նույն թվականին նա մասնակցել է Ֆրանսիայի հարավում դաշնակիցների ափհանմանը՝ ԱՄՆ բանակի հետ միասին, լինելով կապի սպա, որի համար նա 1950 թվականին պարգևատրվել է սպայի Պատվավոր լեգեոնի շքանշանով։
 
Նա պարգևատրվել է «Croix de Guerre» շքանշանով և «Բրոնզե աստղ» մեդալով։
 
1956 թվականի նոյեմբերի 1-ին արքայազն Ալի Խանը նշանակվել է Պակիստանի բանակի 4-րդ հեծելազորային գնդի 1-ին գնդապետ և պահպանել այդ կոչումը մինչև մահ։
 
1957 թվականի նոյեմբերին Ալի Խանը հանդիպել է Պակիստանի նախագահ Իսկանդեր Միրզայի հետ և ՄԱԿ-ում այդ երկրի դեսպանի պաշտոնը զբաղեցնելու առաջարկ է ստացել։ Նշանակման մասին պաշտոնական հայտարարություն է արվել 1958 թվականի փետրվարի 6-ին։

Որպես Պակիստանը ներկայացնող ՄԱԿ-ի քաղաքական հարցերի և անվտանգության կոմիտեի անդամ՝ Ալի Խանը զարմանքով է ընդունվել բազմաթիվ դիտորդների կողմից, որոնցից մի քանիսը նրան համարել են Այրին Դաննի Ասիա-Աֆրիկյան պատասխանը։
 
1958 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ընտրվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի նախագահի տեղակալ, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի խաղաղության հաստատման դիտարկման կոմիտեի նախագահ։

## Անձնական կյանք
Արքայազն Ալի Խանը հայտնի փլեյբոյ և կնամոլ է եղել։ «Ես կապված եմ եղել մի քանի կանանց հետ»,- ասել է նա։ Նրա սիրային հետաքրքրությունների ցուցակում են եղել այնպիսի հայտնի անձինք, ինչպիսիք՝ են բրիտանացի նորահայտ Մարգարեթ Ուիգեմը, դքսուհիներ Արգայլը և Թելմանը, վիկոնուհի Ֆերնեսը, ամերիկուհին, որը միաժամանակ կապված է եղել նաև Ուելսի արքայազնի հետ։
 
«Ես հոգնել եմ հոգսերից։ Ջոանը ողջախոհ և հավաքված աղջիկ էր, և ես կարծում էի, որ եթե ամուսնանամ նրա հետ, նա ինձ կփրկի հոգսերից»։
 
### Առաջին ամուսնություն
Արժանավոր Ջոան Բարբարա Գինեսը (ծնված Յարդ-Բուլերում, 1908-1997) եղել է Ջոն Ռեջինալդ Լոպեսի՝ 3-րդ Բարոն Չերստոնի դուստրը և խմբի կապիտան Թոմաս Լոել Գինեսի կինը՝ խորհրդարանի անդամ և ընտանիքի անդամ, որը կառուցել է Գինեսի գարեջրատան հսկայական խառնաշփոթը։ Նա նաև Պատրիկ Գինեսի մայրն է եղել։ 1935 թվականին Թոմաս Լոել Գինեսն ամուսնալուծության հայց է ներկայացրել իր կնոջ դեմ՝ Ալի Խանին անվանելով «երրորդ կողմ»։ Նա պնդել է, որ 1935 թվականի մայիսի 17-20-ն իր կինն ու Ալի Խանը միասին հյուրանոցային համար են զբաղեցրել։ Գործն անվիճելի է եղել, և Ալի Խանին հրամայվել է վճարել բոլոր ծախսերը։
 
Ալի Խանը և Ջոան Բարբարա Գիննեսն ամուսնացել են Փարիզում 1936 թվականի մայիսի 18-ին։
 
Ամուսնական արարողություն ժամանակ հարսնացուն իսլամ է ընդունել փոխել իր անունը՝ Թաջ ուդ Դաուլ։ Նրանց առաջնեկը՝ աքայազն Կարիմը, ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Ժնևում։ Ավելի ուշ ծնվել է նրանց երկրորդ երեխան՝ Ամին Մուհամադ Աղա Խանը։
 
Ալի Խանը և Ջոանը ամուսնալուծվել են 1949 թվականին Պամելա Չերչիլի հետ նրա կապի պատճառով։ Ամուսնալուծությունից հետո Ջոանը դարձել է թերթի մագնատ Սեյմուր Բերիի կինը։

### Երկրորդ ամուսնություն
thumb|right|upright|Ռիտա Հեյվորտը և Ալի Խանը իրենց հարսանիքին Կաննում են։
Ամերիկացի դերասանուհի Ռիտա Հեյվորտն ամուսնալուծությունից մի քանի շաբաթ անց ամուսնացել է Ալի Խանի հետ։ Արարողությունը տեղի է ունեցել 1949 թվականի մայիսի 27-ին և մայիսի 28-ին Ֆրանսիայում՝ Կաննում, հանուն դրա Հեյվորտը թողել է իր կարիերան կինոյում։
 
Ալի Խանը և նրա ընտանիքն ակտիվորեն մասնակցել են ձիարշավներին։ Հեյվորտը հետաքրքրված չի եղել այդ մարզաձևով, բայց միևնույն է դարձել է Դել Մարի ակումբի անդամ։ Նրա ձին՝ Դաբլ Ռոուզը, շահել է մի քանի մրցավազք Ֆրանսիայում և երկրորդ տեղն Է զբաղեցրել 1949 թվականին «Prix de l'Arc de Triomphe»-ում։
 
1951 թվականին, դեռ ամուսնացած լինելով Հեյվորտի հետ, Խանը գիշերային ակումբում տեսել է դերասանուհի Ջոան Ֆոնտեյնին։ Հեյվորտը սպառնացել է իր հետ տեղափոխվել Ռինո (Նևադա նահանգ, ԱՄՆ)։ Մայիսի սկզբին Հեյվորտը տեղափոխվել է այնտեղ, որպեսզի ապահարզանի իրավունք ունենա։ Նա մնացել է Նևադա նահանգի Թահոյում, իրենց ընդհանուր դստեր հետ, ասելով, որ երեխային առևանգման վտանգ կա։ Հեյվորտը Խանի հետ ապահարզան Է ներկայացրել 1951 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, որպես պատճառ նշել է «Խանի ծայրահեղ դաժանությունը»։
 
Հեյվորտը մի անգամ ասել է, որ կարող է ընդունել իսլամ, բայց նա դա չի արել։ 1949 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ծնված արքայադուստր Յասմին Աղա Խանի նկատմամբ խնամակալության համար պայքարի ժամանակ արքայազնն ասել է, որ ցանկանում է, որ նա մուսուլման մեծանա, Հեյվորտը (որը կաթոլիկուհի է դաստիարակվել) ցանկացել է, որ նա քրիստոնյա լինի։
 
Ալի Խանը և Ռիտա Հեյվորտը ամուսնալուծվել են 1953 թվականին։ Հեյվորտը մերժել է 1 000 000 դոլար առաջարկը Յասմինին որպես մուսուլման դաստիարակելու և նրան թույլ տալ մեկնել Եվրոպա, ամեն տարի երկու կամ երեք ամսով հորն այցելելու համար։
 

### Նշանդրություն
Լինելով դեռ ամուսնացած է Ռիտա Հեյվորտի հետ՝ Խանը սկսել է հարաբերությունները մեկ այլ ամերիկյան դերասանուհի Ջին Թիրնիի հետ, որի հետ նա նշանվել է 1952 թվականին, թեև Ջինը մի քանի անգամ նշել է նրանց նշանադրության մասին, նա երբեք պաշտոնապես չի հայտարարել։ Նրա հայրը, սակայն, վճռականորեն դեմ է եղել այդ միությանը։ Մեկ տարի տևած նշանադրությունից հետո Փիրնին բաժանվել է արքայազնից և վերադարձել ԱՄՆ՝ հոգեկան առողջությունը վերականգնելու նպատակով։ 1950-ականների վերջին Ալին սկսել է հանդիպել ֆոտոմոդել Սիմոնա Միշլին Բոդինի հետ։ Արքայազն Ալի Խանը համոզել է նրան հեռանալ մոդելային կարիերայից և լրջանալ։ 1960-ական թվականներին Սիմոնին և Խանը նշանադրվել են և սպասել են մի երեխայի, որին նա կորցրել է այն բանից հետո, երբ զույգն ավտովթարի է ենթարկվել։

### Ժառանգության մերժում
1957 թվականի հուլիսի 12-ին Աղա Խան 3-րդի կտակի հրապարակումից հետո Ալի Խանի ավագ որդին՝ Քարիմ Աղա Խանը, այն ժամանակ Հարվարդի համալսարանի ուսանող է եղել, կոչվել է Աղա Խան 4-րդ և 49-րդ իմամ իսմիստ։ Սա առաջին դեպքն է եղել համայնքի 1300-ամյա պատմության մեջ, երբ հորից որդուն տանող ճանապարհը շրջանցվել է։ Ըստ Աղա-Խանի կտակի, հայտարարությունը, որը ներկայացվել է նրա քարտուղարի կողմից մամուլին.
 

## Մահ
thumb|Ալի Խանի դամբարանը Սալամիայում:
1960 թվականի մայիսի 12-ին, ՄԱԿ-ում Պակիստանի դեսպան նշանակվելուց երկու տարի անց, Ալի Խանը գլխի ծանր վնասվածք է ստացել Ֆրանսիայի Սյուրեն քաղաքում տեղի ունեցած ավտովթարի ժամանակ, երբ մեքենան, որում նա եղել է, Անրի Սելեի պուրակի և Մոն Վալերիեն փողոցի խաչմերուկում բախվել է մեկ այլ մեքենայի, երբ նա և նրա հղի հարսնացուն ուղևորվելիս են եղել երեկույթի։ Դրանից կարճ ժամանակ անց նա մահացել է Ֆոշայի հիվանդանոցում (Սյուրենում)։ Սիմոնան ճակատի վնասվածք է ստացել և կորցրել երեխային։ Արքայազնի վարորդը, որը նստած է եղել հետևի նստատեղին, ինչպես նաև հանդիպակաց մեքենայի վարորդը ողջ են մնացել։
 
Սկզբում Ալի Խանին հուղարկավորել են Շատո դե լը Գորիսոնի տարածքում, Ֆրանսիայի հարավում գտնվող նրա տանը, որտեղ նա պետք է մնար այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրա համար դամբարան չի կառուցվել Սիրիայում։ 1972 թվականի հուլիսի 11-ին նրա մնացորդները տեղափոխվել են Սիրիա՝ Դամասկոս և վերահուղարկավորվել այնտեղ։
 
Նրա կարողությունը գրեթե ամբողջությամբ անցել է իր երեխաներին, իսկ Սիմոնան ստացել է 280 000 ԱՄՆ դոլարի կտակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրոնզե աստղի մեդալակիրներ (ԱՄՆ)