open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բնության տարեգրություն

**Բնության տարեգրություն**, բնական էկոհամակարգերի և դրանց բաղադրիչների վիճակի ու փոփոխությունների ամենամյա տվյալների ամբողջություն, որն անհրաժեշտ է բնական համալիրների գնահատման համար։ Որպես կանոն՝ բնության տարեգրություն վարում են բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում։ Այն գլխավոր գիտական փաստաթուղթ է, որում ամփոփվում են բնության հատուկ պահպանվող տարածքի սահմանները, դիտարկումների փորձավայրերը, մշտական երթուղիները, ռելիեֆը, հողերը, օդերևութաբանական տվյալները, ջրերը, բուսական աշխարհը (տեսակային կազմը, բուսական համակեցությունները, փոփոխությունները և դրանց պատճառները), կենդանական աշխարհը (տեսակային կազմը, քանակը, փոփոխությունները և դրանց պատճառները), սահմանված կարգը (դրա խախտումները, կանխարգելիչ միջոցառումները, վնասի չափը, վնասի վերականգնումը և այլն), գիտական հետազոտությունները (թեմաները, արդյունքները), պահպանական գոտին (վիճակը, պահպանության ռեժիմը, հողօգտագործողները, խախտումները, ձեռնարկված միջոցառումները, արդյունքները և այլն) բազմամյա դիտարկումների տվյալների մշակումը և արդյունքները։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կադաստր

**Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կադաստր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների իրավական վիճակի, քանակական և որակական բնութագրերի, էկոլոգիական, գիտական, մշակութային և ժողտնտեսական այլ արժեքների, հողօգտագործման մասին տեղեկությունների և փաստաթղթերի համակարգ։ Կադաստրը ստեղծվել է բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ծրագրավորումն ու պահպանությունն ապահովելու, գիտական հետազոտությունների, համապատասխան ռեժիմների պահպանման նկատմամբ պետական վերահսկողություն իրականացնելու, ինչպես նաև սոցիալական զարգացման ծրագրերի կազմման և արտադրական ուժերի տեղաբաշխման ժամանակ դրանց դերը հաշվի առնելու նպատակով։ Կադաստրի վարման կարգը սահմանում է ՀՀ Կառավարությունը։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Բնօգտագործման վճար

**Բնօգտագործման վճար**, պետական սեփականություն համարվող և տարբեր որակների բնական պաշարների օգտագործման համար պետական բյուջե վճարվող գումար։ 2004 թվականին ՀՀ բնօգտագործման վճար ունեցել է հետևյալ կառուցվածքը. ջրօգտագործման համար 10, 7%, օգտակար հանածոների արդյունահանման համար՝ 85, 6%, կենսապաշարների օգտագործման համար՝ 3, 7%։ ՀՀ-ում ջրօգտագործման համար վճարը հաշվարկվում է հաշվետու ժամանակաշրջանում բնական աղբյուրներից վերցված ջրի ծավալի հիման վրա՝ բացառությամբ ձկնաբուծական ոլորտի, որի վճարի հաշվարկն իրականացվում է օգտագործված ջրի ընդհանուր ծավալի 5%-ի հաշվով։ Օգտակար հանածոների արդյունահանված պաշարների համար վճարը հաշվարկվում է ծավալների հիման վրա։ Կենսապաշարների օգտագործման համար վճարվում է ծառի տեսակի յուրաքանչյուր մ³-ի, արդյունագործական նպատակով բույսերի յուրաքանչյուր միավորի, պտուղների, հատապտուղների յուրաքանչյուր կգ-ի, կենդանիների տեսակների յուրաքանչյուր գլխաքանակի, ձկների տեսակների և խեցգետնի յուրաքանչյուր կգ-ի, խոտհունձի նպատակով անտառային ֆոնդի տարածքների յուրաքանչյուր հա-ի համար։

Կատեգորիա:Վճարներ
Բնության չափանմուշ

**Բնության չափանմուշ**, բնական տարածք, որը, բնածին և մարդահարույց գործոնների փոխազդեցության արդյունքում, պահպանել է բնական լանդշաֆտի ծագումնային վիճակը կամ նվազագույն փոփոխության ենթարկվել։ Բնության չափանմուշները մարդուն հետաքրքրում են իրենց բնական վիճակով, որտեղ նյութի և էներգիայի շրջապտույտը, բնական երևույթներն ընթանում են առանց մարդու միջամտության։ Դրանց միջոցով հնարավոր է լինում ավելի ճիշտ որոշել նույնատիպ լանդշաֆտների վրա մարդու ներգործության հետևանքները և գնահատել միջավայրին հասցված վնասի չափը։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրի (Երևան)

**Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրի** (նաև Լեոնիդ Ազգալդյանի հուշարձան, Լեոնիդ Ազգալդյանի հուշաքար), Արցախյան ազատամարտի հայազգի հրամանատար, «Արցախի հերոս» կոչմանն արժանացած Լեոնիդ Ազգալդյանին նվիրված կիսանդրի, որը գտնվում է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում՝ Մաշտոցի պողոտայի և Մովսես Խորենացու փողոցի խաչմերուկում։

Հուշարձանը տեղադրվել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 11-ին։

## Հեղինակ
Հուշարքանի քանդակագործն է Տիգրան Արզումանյանը

## Ճարտարապետական նկարագիր
Հուշարձանը կառուցված է գրանիտից, ընդհանուր բարձրությունը 2,2 մետր է։

## Վանդալիզմ
2022 թվականի ապրիլին Լեոնիդ Ազգալդյանի կիսանդրին ենթարկվել է վանդալության, Երևանի բնակիչ Կարեն Խաչատրյանը կոտրել է Լեոնիդ Ազգալդյանի քթի հատվածը։ Դեպքից հետո ոստիկանությունը հայտնաբերել է նրան և ձերբակալել, որից երեք օր անց ազատ արձակել։ Լեոնիդ Ազգալդյանի արձանի նկատմամբ վանդալություն իրականացրած անձի կարծիքով ինքն այդ քայլին է դիմել, քանի որ, ըստ նրա, Լեոնիդ Ազգալդյանն է մեղավոր 2020 թվականին տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմի համար։

## Պատկերասրահ

Leonid Azgaldyan 08.jpg|
Leonid Azgaldyan 06.jpg|
Leonid Azgaldyan 10.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լեոնիդ Ազգալդյան
Կատեգորիա:Տիգրան Արզումանյանի քանդակներ
Երկայնարտ (գետ)

**Երկայնարտ**, գետ Վայոց ձորի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռներից և Հերմոն գյուղում աջից միախառնվում Եղեգիս գետին։ Երկարությունը՝ 15 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Եղեգիս գետի վտակներ
Երկարգետ

**Երկարգետ**, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի լանջերից և ձախից միախառնվում Հանքավան գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Հանքավան գետի վտակներ
Բուսական աշխարհի կադաստր

**Բուսական աշխարհի կադաստր**, բուսական աշխարհի օբյեկտների իրավական ռեժիմի, քանակական և որակական բնութագրերի, վիճակի, բնապահպանական, մշակութային և տնտեսական արժեքների, աշխարհագրական և վարչատարածքային տարածվածության, պաշարների և օգտագործման մասին տեղեկությունների ու փաստաթղթերի համակարգ։ Բուսական աշխարհի կադաստր վարում են բուսատեսակների ու համակեցությունների, դրանց աճելավայրերի քանակական և որակական փոփոխությունների բացահայտման նպատակով։ Բուսական աշխարհի պետական հաշվառումն իրականացվում է պարբերաբար՝ ոչ ուշ, քան 10 տարին մեկ, առանձին դեպքերում՝ ՀՀ Կառավարության որոշմամբ։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Բուսական աշխարհի մոնիտորինգ

**Բուսական աշխարհի մոնիտորինգ**, վայրի բուսատեսակների, հատկապես չափանմուշային, հազվագյուտ, մնացուկային, Կարմիր գրքում գրանցված ու արժեքավոր տեսակների տարածվածության, քանակի, ներկա վիճակի, ինչպես նաև դրանց աճելավայրերի և էկոհամակարգերի վիճակի ու որակի վերահըսկողության, ամբողջության գնահատման, բացասական երևույթների կանխատեսման և կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման նպատակով իրականացվող երկարատև դիտարկումների համակարգ։ Բուսական աշխարհի մոնիտորինգը նպաստում է բուսական աշխարհի պահպանության և շարունակական օգտագործման կազմակերպմանը։ Մոնիտորիևգն իրականացնում են ՀՀ բնապահպանության նախարարության կենսառեսուրսների կառավարման գործակալությունը, Բուսաբանության ինստիտուտը, Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոնը։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Երնջառու (գետակ)

**Երնջառու**, *Ղարաբուլաղ*, գետակ  Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Թեղենյաց լեռների արևմտյան լանջերից և Երնջատափ գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտքում ձախից միախառնվում Քասախ գետին։ Երկարությունը 8 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Քասաղ գետի վտակներ
Դեգեներացում

**Դեգեներացում** (կենսաբանական կազմափոխություն) (՝ այլասերվել), սերնդից սերունդ բուսական և կենդանական օրգանիզմների արժեքավոր հարմարվող կամ տնտեսական հատկությունների վատթարացում, ինչպես նաև էվոլյուցիայի ընթացքում որոշ օրգանների պարզեցում, ֆունկցիայի թուլացում կամ գրեթե լրիվ անհետացում (օրինակ՝ խռիկների անհետացումը ցամաքային կենդանիների մոտ կամ օրինակ՝ ժապավենաձև որդերը չունեն մարսողության օրգաններ)։ Մարմնի հյուսվածքների խոր կառուցվածքային փոփոխություններ են, որոնք սովորաբար ուղեկցվում են տվյալ հյուսվածքի համար օտար նյութերի առաջացմամբ, սոցիալ-մշակութայիև կամ կենսաբանական այլասերումն է մարդկային սերնդի շղթայում, որը բնութագրվում է ֆիզիոլոգիական և ձևաբանական շեղումներով, թուլամտությամբ, հոգեկան խանգարումներով։ Դեգեներացումի բոլոր տեսակներն առաջանում են սոցիալական և բնական անբարենպաստ պայմանների հետևանքով։

Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Երկայնաձոր (գետ)

**Երկայնաձոր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Դրախտիկ գետի աջակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Կարկտասար լեռան հարավային լանջերից և Դրախտիկ գյուղի մեջ միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 6 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դրախտիկ գետի վտակներ
Գրիգոր Լուսավորիչ (շքանշան, Արցախ)

«Գրիգոր Լուսավորիչ» շքանշան, Արցախի Հանրապետության պետական պարգև, որով պարգևատրվում են մատուցած այնպիսի բացառիկ ծառայությունների համար, որոնք նպատակաուղղված են Արցախի Հանրապետության բարօրությանը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության շքանշաններ
Երփնաձոր (գետ)

**Երփնաձոր** (Բոյդարա), գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռներից և Մաքենիս գյուղի հարավային մասում ձախից միախառնվում է Կարճաղբյուր գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կարճաղբյուր գետի վտակներ
Դենդրարիում

[thumb|250px|Աշնանային գույներ Westonbirt Arboretum-ում, [Անգլիա]]
**Դենդրարիում**, **դենդրոլոգիական այգի** ( - ծառ,  - ծառ), դենդրոպարկ։ Հատուկ առանձնացված հողամաս, որտեղ բաց գրունտում աճեցնում են ծառերի, թփերի և մշակաբույսերի հավաքածուներ։ Երևանի բուսաբանական այգու դենդրարիումը (հիմնադրվել Է 1935 թվականին) հազվագյուտ և անհետացող բուսատեսակների պահպանման վայր է և ունի հարուստ հավաքածու (ավելի քան 1200 տեսակ ու ենթատեսակ)։

Տնկարկները զարգանում են լանդշաֆտային պուրակի ոճով՝ ինքնուրույն կամ բուսաբանական այգու կազմում։ Բույսերի հավաքածուներն ստեղծված են կարգաբանական, աշխարհագրական, էկոլոգիական, գեղազարդիչ և այլ սկզբունքներով, ունեն գիտակրթական նշանակություն։ Այստեղ ստեղծվել են Կովկասի, Ղրիմի, Սիբիրի, Արևելյան Եվրոպայի, Ասիայի, Հեռավոր Արևելքի, Հյուսիսային Ամերիկայի դենդրոֆլորաների ցուցադրական հողամասեր։ Գիտական մեծ արժեք ունեն ասեղնատերև, փաթաթվող, ծաղկող թփերի ու պարտեզային բույսերի հարուստ հավաքածուները։

Հայաստանում գործում են Ստեփանավանի «Սոճուտ», Վանաձորի «Վանաձոր», Իջևանի մերձարևադարձային, Բերդի, Ախթալայի, Բագրատաշենի, Բյուրականի աստղադիտարանի և «Ջերմուկ» առողջարանի դենդրարիումները։

Դենդրարիում տնկարկները լանդշաֆտային պարկի ոճով են, բույսերը տեղաբաշխվում են կարգաբանական, աշխարհագրական, էկոլոգիական, դեկորատիվ և այլ հատկանիշներով։ Դենդրարին ունի գիտական, գիտաարտադրական, կուլտուրլուսավորական և ուս․ նշանակություն։ Դենդրարիում գիտական հետազոտություններ են կատարվում բույսերի ինտրոդուկցիայի, կլիմայավարժման և սելեկցիայի գծով։

Կատեգորիա:Բուսաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Ծառագիտություն
Զարդաջուր (գետ)

**Զարդաջուր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գեղաբերդ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռներից և Արևիս գյուղից 4,5 կմ արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գեղաբերդ գետի վտակներ
Երկրահամակարգեր

**Երկրահամակարգեր**, աշխարհագրական թաղանթի բաղադրիչներից, ներառում են քարոլորտի, ջրոլորտի, կենսոլորտի և մթնոլորտի փոխկապակցված առանձին մասեր։ Երկրահամակարգերի բաղադրիչները միմյանց հետ կապված են նյութի ու Էներգիայի հոսքերով, պինդ նյութի գրավիտացիոն տեղաշարժի շարժընթացներով, քիմիական տարրերի կենսածին տեղաշարժերով և այլն։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Վալերի Աղաբեկյան

**Վալերի Աղաբեկյան** (1 մայիսի, 1947, Սղնախ, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;31 հոկտեմբերի, 1992, Սղնախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վալերի Աղաբեկյանը ծնվել է 1947 թվականին մայիսի 1-ին Ասկերանի շրջանի Սղնախ գյուղում։ Ավարտել է Շոշ գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո բնակություն է հաստատել Ստեփանակերտում։ Մասնակցել է արցախյան շարժմանը, ծառայել է պարետային վաշտում։ Զոհվել է 1992 թվականին հոկտեմբերի 31-ին Սղնախում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Շոշ գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 31 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 1 ծնունդներ
Արամ Աղամյան

**Արամ Արարատի Աղամյան** (6 օգոստոսի, 1964, Բաքու&nbsp;-&nbsp;16 հունվարի, 1994, Աղդամի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արամ Աղամյանը ծնվել է 1964 թվականի օգոստոսի 6-ին Բաքու քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցներից մեկը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Ալթայի երկրամասում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես շինարար։ Ազատագրական պայքարի առաջին շրջանում հետախույզների ջոկատում էր, այնուհետև՝ Ասկերանի գնդում։ Մասնակցել է Դահրազի, Սառնաղբյուրի, Ավդալ-Գյուլափլուի, Շուշիի, Աղդամի, Մարտակերտի շրջանի մարտերին։ Զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 16-ին Աղդամի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 16 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 6 ծնունդներ
Բերդաշեն (այլ կիրառումներ)

**Բերդաշեն** անունը կարող է վերաբերել
* Բերդաշեն՝ գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում,
* Բերդաշեն՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։
Մուրադ Բալասանյան

**Մուրադ Բալասանի Բալասանյան** (հունիսի 22, 1946, Քարինտակ, Շուշիի շրջան), առաջին կարգի օդաչու-հրամանատար։ Վարազդատ Բալասանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կրասնի Կուտի (Սարատովի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1967) և Կիևի քաղաքացիական ավիացիայի ճարտարագիտական ինստիտուտը (1982)։ 1967-1989 թվականներին աշխատել է Եվլախի (Ադրբեջան) քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունում, 1989-1994 թվականներին՝ «Էրեբունի» և «Զվարթնոց» օդանավակայաններում։

1989-1992 թվականներին կամավոր մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների և Արցախի ինքնապաշտպանությանը։

Շրջափակման ժամանակ, 1992 թվականին, Մուրադ Բալասանյանը նախաձեռնել և Յակ-40 ինքնաթիռով կատարել է առաջին թռիչքը Ստեփանակերտ։ Դրանից հետո վերականգնվել է Երևան-Ստեփանակերտ չվերթը։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 100 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

2014 թ. մայիսի 8-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Կատեգորիա:Հունիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քարին տակ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Վարազդատ Բալասանյան

**Վարազդատ Բալասանի Բալասանյան** (), օդաչու-հրամանատար։ Մուրադ Բալասանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սասովոյի (Ռյազանի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1972) և Սանկտ-Պետերբուրգի քաղաքացիական ավիացիայի ակադեմիան (1989)։ 1973-1977 թվականներին աշխատել է Ուրալսկի (Ղազախստան) քաղաքացիական ավիացիայի վարչության, 1977-1996 թվականներին՝ «Էրեբունի» օդանավակայաններում, 1996-2000 թվականներին՝ Ստեփանակերտի օդանավակայանի պետ։

1988-1992 թվականներին կամավոր մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 50-ից ավելի թռիչք։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 250 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

2012 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կոնգոյի Հանրապետության մայրաքաղաք Բրազավիլի «Մայա-Մայա» օդանավակայանից մոտ 500 մ հեռավորության վրա գտնվող բնակելի տների վրա ընկնելով «Իլ-76» ինքնաթիռը, որի արդյունքում զոհվեցին անձնակազմի 7 անդամները, որոնցից 5-ը հայեր էին։ Ըստ ՀՀ ԱԳՆ-ի զոհվածների մեջ էր նաև Վարազդատ Բալասանյանը։ Մյուս անդամներն էին՝ Արա Թովմասյանը, Թադևոս Հովհաննիսյանը, Անդրանիկ Գևորգյանը և Էդգար Ավետյանը։ Ավիավթարից զոհվել է նաև առնվազն 30 և վիրավորվել շուրջ 20 բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 5 հայ օդաչուները զոհվել են հայ գեներալին պատկանող օդանավի վթարից

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քարին տակ գյուղում ծնվածներ
Արայիկ Բալդրյան

**Արայիկ Պավլիկի Բալդրյան** (սեպտեմբերի 1, 1965, Երևան), հայ օդաչու։

Ավարտել է Ակտյուբինսկի (Ղազախստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1984)։ 1984-2001 թվականներին աշխատել է «Էրեբունի», ապա՝ «Զվարթնոց» օդանավակայաններում։

1988 թվականին՝ Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ, մասնակցել է աղետի գոտու փրկարարական աշխատանքներին, 1989-1992 թվականներին Յակ-40 ինքնաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 40-ից ավելի թռիչք։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 230 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ

մինի|աջից|<center>«ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ» զինվորական կոչում</center>
**ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ**, զինվորական կոչում, որը կրում են Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի և վերջինիս ենթակայության տակ գտնվող Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի այն զինծառայողները, ովքեր վերադաս հրամանատարության կողմից ստացել են այն։ ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ զինվորական կոչումը ներկայացնող ուսադիրը բաղկացած է երկու փոքր աստղից հորիզոնական դիրքով իրար կողքի տեղադրված։ Լեյտենանտի կոչում ստացած զինծառայողները դասվում են կրտսեր սպայական կազմի շարքում։

## Տես նաև
* ՀՀ ԶՈՒ եֆրեյտոր
* ՀՀ ԶՈՒ կրտսեր սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ լեյտենանտ
* ՀՀ ԶՈՒ մայոր
* ՀՀ ԶՈՒ կապիտան
* ՀՀ ԶՈՒ փոխգնդապետ
* ՀՀ ԶՈՒ գնդապետ
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-մայոր
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-լեյտենանտ
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-գնդապետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի կոչումներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի կոչումներ
Վոլոդյա Աղաբեկյան

**Վոլոդյա Աղաբեկյան** (21 հոկտեմբերի, 1957, Մեծ Թաղեր, Հադրութի շրջան&nbsp;-&nbsp;5 օգոստոսի, 1992, Ստեփանակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վոլոդյա Աղաբեկյանը ծնվել է 1957 թ. հոկտեմբերի 21-ին Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է տեխնիկումում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո մեկնել է ԲԱՄ։ Հեռակա կարգով ավարտել է Իրկուտսկի երկաթուղային ինստիտուտը։ 1987 թ. վերադարձել է հայրենիք և աշխատանքի անցել շրջանային ագրոարդում, ապա դարձել է շրջկոոպի նախագահ։ Հադրութում կազմակերպել է տրիկոտաժի արտադրություն։ Մասնագիտությամբ տնտեսագետ էր։ Մասնակցել է Տողի, Սարինշենի, Ցորի և այլ գյուղերի պաշտպանության համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 5-ին Ստեփանակերտում ավիառմբակոծության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Մեծ Թաղերի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Գեղամ Գաբրիելյան

**Գեղամ Բախտիարի Գաբրիելյան** (), հայ օդաչու-հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կրեմենչուգի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1981), Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտը (1992) և Մոսկվայի ավիացիայի ինստիտուտի առևտրային բարձրագույն դասընթացները (1994)։ 1981-1995 թվականներին աշխատել է «Էրեբունի» օդանավակայանում։ 1981-1988 թվականներին «Հայգազ» արտադրական միավորման կազմում մասնակցել է Բայկալ-Ամուր մայրուղու, Ուրենգոյ-Պամարա-Ուժգորոդ, Ղազախստանի (Շևչենկո) գազամուղների շինարարական աշխատանքներին։

1988 թվականին՝ Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ, մասնակցել է աղետի գոտու փրկարարական աշխատանքներին, 1987-1992 թվականներին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում (հրամանատար) մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների և Արցախի ինքնապաշտպանությանը։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ (այդ թվում՝ Շահումյան և Գետաշեն) կազմել է 3057 ժամ։ Ռազմական ուղղաթիռներով կատարել է 9 մարտական թռիչք։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, Հայաստանի համար 001 «Արիության» մեդալով։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Կատեգորիա:Արցախյան ազատամարտի հայ օդաչուներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Կատեգորիա:Չինչին գյուղում ծնվածներ
Հրայր Գալստյան

**Հրայր Արտավազդի Գալստյան** (), հայ օդաչու-հրամանատար։

Ավարտել է Վոլչանսկի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1968)։ 1968-1999 թվականներին աշխատել է «Էրեբունի» օդանավակայանում։

1988-1992 թվականներին Յակ-40 ինքնաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 80-ից ավելի թռիչք։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 350 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Ալեքսեևկա (Ելիզավետպոլի գավառ)

**Ալեքսեևկա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում՝ նրա հյուսիսարևելյան կողմում։

Գյուղն իր անվանումը ստացել է Ալեքսեյ թագավորի անունից։

1907 թ.-ին ուներ 84 բնակիչ՝ գերակշիռ մասը ռուսներ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ռաֆայել Հարությունյան (մարզիչ)

**Ռաֆայել Վլադիմիրի Հարությունյան** (), ԱՄՆ-ում աշխատող և բնակվող գեղասահքի հայ մարզիչ, նախկինում՝ գեղասահորդ։

## Կենսագրություն
Գեղասահքով սկսել է զբաղվել Թբիլիսիի խմբակում։ Սիրողական սպորտում մեծ նվաճումների չի հասել, եղել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետության թեկնածու։

Այնուհետև տեղափոխվել է Երևան, ավարտել Ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտը։ 1976-1985 թթ. մարզիչ է աշխատել Երևանի գեղասահքի մանկապատանեկան դպրոցում։ Այնուհետև հրավեր է ստացել Մոսկվայից և 1983 թ.-ին տեղափոխվել է այնտեղ, քանի որ Երևանում չկար միջազգային չափանիշներին համապատասխանող սահադաշտ։ «Սոկոլնիկի» սպորտի պալատում աշխատել է կնոջ՝ Վերա Հարությունյանի հետ, որը ևս գեղասահքի խմբակ ուներ։

2000 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգ և աշխատել Լեյք Էրոուհեդ քաղաքի «*Ice Castle International Training Center*» սահադաշտում։ Այնուհետև, 2013 թվականի օգոստոսին նրան և կնոջը՝ նույնպես գեղասահքի մարզիչ Վերա Հարությունյանին, ինչպես նաև Նադեժդա Կանաևային հրավիրել են նույն նահանգի Արտիժա քաղաքի *«East West Ice Palace»*։ Իսկ 2016 թվականի հունիսի 25-ից նա աշխատում է Լեյքվուդի «*Lakewood ICE*»-ում։ 2019 թվականի հուլիսին ստացել է ամերիկյան քաղաքացիություն։

## Անվանի սաներ
Հարությունյանի նախկին սաների թվում են Միշել Կվանը, Սաշա Քոենը, Ջեֆրի Բաթլը, Մաո Ասադան, Մայ Ասադան, Ալեքսանդր Աբտը, Սերգեյ Վորոնովը, Իվան Դինևը, Ալեքսանդր Շուբինը, Անտոն Կլիկովը։

2011 թվականին Հարությունյանը սկսել է համագործակցել պատանի Նեյթան Չենի, իսկ 2012-ին՝ ամերիկացի մեկ այլ գեղասահորդ Ադամ Ռիպոնի հետ։ 2013-2018 թվականներին մարզել է ամերիկացի գեղասահորդուհի Էշլի Վագներին, որպես նրա մարզիչ ներկա է եղել 2014 թվականի Սոչիի ձմեռային օլիմպիական խաղերին, որտեղ Վագները թիմային պայքարում դարձել է բրոնզե մեդալակիր, իսկ անհատական մրցումներում գրավել է 7-րդ տեղը։ 2016 թվականին նրա խումբ են տեղափոխվել մի քանի անվանի գեղասահորդներ՝ Մերայա Բելը, ֆրանսիացի Ռոմեն Պոնսարը և Միխալ Բրժեզինան։ Իսկ 2018 թվականին՝ ևս երկու տաղանդավոր պատանի մենասահորդուհիներ՝ ճապոնուհի Մարին Հոնդան և հարավկորեուհի Լիմ Ընսուն։

Ռուսաստանում Ռաֆայել Հարությունյանը հայտնի է որպես գեղասահորդ Ալեքսանդր Աբտի, իսկ Արևմուտքում՝ աշխարհի հնգակի չեմպիոնուհի Միշել Կվանի վերջին մարզիչ։

Հարությունյանի սան ամերիկացի Նեյթան Չենը 2018 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն՝ ազատ ծրագրում հաջող կատարելով վեց քառակի ցատկ։ 2019 թվականին Չենը կրկին հաղթել է աշխարհի առաջնությունում՝ ազատ ծրագրում և երկու ծրագրերի հանրագումարով սահմանելով համաշխարհային ռեկորդ։ 2022 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում նա դարձել է տղամարդկանց մենասահքի օլիմպիական չեմպիոն։

## Աղբյուրներ
* Ռաֆայել Հարությունյանը Solovieff.ru կայքում
* Ռաֆայել Հարությունյանի հարցազրույցը (2004 թ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղասահորդներ
Բոյուք Բահմանլու

**Բոյուք Բահմանլու** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ֆիզուլիի շրջանում։

## Բնակչություն
2010 թվականի դրությամբ գյուղի բնակչությունը ըստ պաշտոնական տվյալների կազմում է 6,171&nbsp;մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բոյուք Բահմանլու
Արթուր Դանիելյան (ազատամարտիկ)

**Արթուր Վլադիմիրի Դանիելյան** (օգոստոսի 30, 1967, Խնձրիստան, Ասկերանի շրջան), ազատամարտիկ-հրամանատար։

1985-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1989-1994 թվականներին կամավորական ջոկատի, ՊԲ ստորաբաժանումների (դասակի, վաշտի հրամանատար) կազմերում մասնակցել է Ասկերանի, Մարտակերտի, Աղդամի, Շուշիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1996 թվականից՝ գումարտակի հրամանատար։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Կամո Դանիելյան

**Կամո Գևորգի Դանիելյան**, (), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
1979-1981 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1988-1991 թվականներին մասնակցել է Գետաշենի ենթաշրջանի, Շուշիի (Բերդաձոր), Հադրութի (Խանձաձոր, Տող, Մոխրենես), Ասկերանի (Խրամորթ, Փառուխ, Դահրազ, Խոջալու, Քյաթուկ), Մարտունու (Ղարադաղլու) շրջանների ինքնապաշտպանական մարտերին։ 1991 թվականի հունիսի 1-ին, սաֆոնովյան ռեժիմի պայմաններում, ձերբակալվել է և պահվել Բաքվի բանտում, որտեղից ազատվել է գրեթե հաշմված։ Ապաքինվելուց հետո նշանակվել է «Էրեբունի» օդանավակայանի ԼՂ օդագծի պարետ։ Շուշիի ազատագրման համար Գորիսից տեղափոխել է առաջին անհրաժեշտության բեռներ։ Հերթական թռիչքի ժամանակ ուղղաթիռը խփվել է, Կամո Դանիելյանը ծանր վիրավորվել է։ 1992 թվականի ամռանը, դեռես չապաքինված, մեկնել է ռազմաճակատ, ղեկավարել Քյաթուկի ինքնապաշտպանությունը և կասեցրել հակառակորդի առաջխաղացումը։ Զոհվել է մարտի դաշտում։

Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության 1-ին աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշաններով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Էմմա Մարոնե

**Էմմա Մարոնե** (իտալերեն՝ Emma Marrone, ), իտալացի փոփ ռոք երգչուհի։ «Amici di Maria De Filippi» կոչվող իտալական հայտնի տաղանդներ փնտրող հեռուստաշոուի հաղթող։ 2014 թվականի մայիսին նա իր «La mia città» երգով ներկայացրել է Իտալիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
*«A me piace così» (2010)
*«Sarò libera» (2011)
*«Schiena» (2013)

### Մինի ալբոմներ
*«Oltre» (2010)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Մայիսի 25 ծնունդներ
Ստեփան Կարճիկյան

**Ստեփան Հովհաննեսի Կարճիկյան** (), հայ խորհրդային նյարդախտաբան, բժշկական ծառայության գեներալ-մայոր (1949), բժշկական գիտությունների[դոկտոր (1938), պրոֆեսոր (1939)։

## Կենսագրություն
1915 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի ռազմաբժշկական ակադեմիան։ 1918 թվականից՝ Լենինգրադի ռազմաբժշկական ակադեմիայի նյարդային հիվանդությունների ամբիոնի դասախոս, 1948 թվականից 1962 թվականը՝ ամբիոնի վարիչ։ Մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմին, Խորհրդա-ֆիննական և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին։ 1941 թվականին նշանակվել է Լենինգրադի, 1948 թվականին՝ խորհրդային բանակի գլխավոր նյարդախտաբան։ Կարճիկյանի գիտական աշխատությունները նվիրված են ռազմական նյարդախտաբանության, հատկապես կենտրոնական ու ծայրամասային նյարդային համակարգերի վնասվածքների (դասակարգել է գլխուղեղի վնասվածքները), նևրոզների, գլխուղեղի արյունատար անոթների հիվանդությունների և էպիլեպսիայի բուժման հարցերին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի և Կարմիր դրոշի երկու շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ բժշկական ծառայության հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Դեղնագլուխ խաղտտնիկ

thumb|''Motacilla citreola citreola''

**Դեղնագլուխ խաղտտնիկ** (), խաղտտնիկների ընտանիքի թռչուն, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Չվող է, հազվագյուտ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24-27 սմ, մարմնի կողքերը մոխրագույն են, ներքևապոչը՝ սպիտակ, կտուցը և ոտքերը՝ սև, թևին կան երկու լայն, սպիտակ զոլեր։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի գլուխը վառ դեղին է՝ հետին մասում սև կիսաօձիքով սահմանագծված։ Թիկնոցը և մեջքը բաց մոխրագույն են։ Էգի գագաթը բաց մոխրագույն է, ունկընկալները՝ խայտերով՝ բաց գույնի միջնամասով։ Հետբնադրման շրջանում էգը և արուն նման են բնադրման շրջանի էգին։ Երիտասարդի մարմնի փետրածածկը վերևից մոխրավուն է, ներքնապոչը՝ աղոտ սպիտակ, ճակատը և հետին մասում բաց գույնի սահմանագծված ունկընկալը՝ դարչնագույն երանգով, հոնքերի հետին մասը և թևերի զոլերը՝ լայն, սպիտակ։ Բնակվում է ճահճուտներում, լճերի ու լճակների ափերին, թաց մարգագետիններում։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր անողնաշարավորներով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հայտնաբերվել է 1995 թվականին։ Վերջերս հաստատվել են նաև բնադրման փաստեր Գետաշեն (Արմավիրի մարզ), Հարթավան (Արագածոտնի մարզ), Բայանդուր (Շիրակի մարզ) գյուղերի ծայրամասերում, Արմաշի (Արարատի մարզ) ձկնաբուծական լճակների տարածքում։ Չուի ժամանակ մեծ երամներ չի կազմում, հաճախ հանդիպում է այլ խաղտտնիկների, ձիաթռչնակների խառը երամներում։ Արժեքավոր է որպես սակավաթիվ, սահմանափակ տարածված տեսակ։

## Պահպանություն
Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է՝ խիստ սահմանափակ արեալով։ Ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում, և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ։

Վտանգման հիմնական գործոնները հայտնի չեն։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։ Շիրակի մարզի բնադրավայրերը գտնվում են «Արփի լիճ» ազգային պարկի սահմաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Վարազդատ Դալիբալթայան

**Վարազդատ Գուրգենի Դալիբալթայան** (), Հայաստանի ազգային անվտանգության ծառայության գնդապետ (1994)։

Ավարտել է Կրասնոյարսկի (Ռուսաստան) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1977)։ 1977-1981 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի գործերի կառավարչությունում, 1981-2000 թվականներին՝ Հայաստանի ԱԱ համակարգում, 2001 թվականից՝ Հայաստանի ներկայացուցիչ ԱՊՀ մասնակից պետությունների հակաահաբեկչական-պայքարի կենտրոնում։

1989-1994 թվականներին Հայաստանի կառավարության մարտական հանձնարարություններ է կատարել Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններում։

Պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կենտրոնական կոմիտե (ԽՄԿԿ)

մինի|
**ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտե**, Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (ԽՄԿԿ) բարձրագույն ղեկավար օրգան ԽՄԿԿ համագումարների միջև ընկած ժամանակամիջոցում։ ԿԿ-ի անդամները և անդամության թեկնածուները ընտրվել են համագումարի կողմից։

Կենտրոնական կոմիտեն համարվել է կոմունիստական կուսակցության քաղաքական ղեկավարման օրգանը, տեսական և գաղափարական կենտրոնը։ Գործունեության ընթացքում այն ենթարկվել է կուսակցության համագումարի որոշումներին։

ԽՄԿԿ XXIV համագումարի (1971-ի մարտ-ապրիլ) հաստատած կանոնադրության մեջ ասվում էր, որ ԿԿ ղեկավարում է կուսակցության տեղական կուսակցական օրգանների ամբողջ գործունեությունը, իրականացնում ղեկավար կադրերի ընտրությունը և տեղաբաշխումը, ուղղություն է տալիս կենտրոնական պետական և աշխատավորների հասարակական կազմակերպությունների աշխատանքին՝ այնտեղ գործող կուսակցական խմբերի միջոցով, ստեղծում կուսակցության օրգաններ, հիմնարկներ, ձեռնարկություններ, ղեկավարում դրանց գործունեությունը, նշանակում կենտրոնական թերթերի և հանդեսների խմբագրությունները, բաշխում կուսակցական բյուջեի միջոցները և վերահսկում այն։

Լինելով կոլեգիալ ղեկավարման մարմին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ, ոչ պակաս քան վեց ամիսը մեկ անգամ (համաձայն կուսակցության կանոնադրության), անցկացնում էր պլենար նիստեր։ ԿԿ-ի անդամության թեկնածուները պլենումներին պետք է ներկա լինեին լինում խորհրդակցական ձայնի իրավունքով։ Համագումարից հետո, ԿԿ-ի առաջին պլենար նիստում, ընտրում էին Սովետական Միության կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար, ԽՄԿԿ ԿԿ-ի Քաղբյուրո և քարտուղարություն, որոնք ղեկավարում էին կուսակցությունը՝ ԿԿ-ի պլենումների միջև ընկած ժամանակաշրջանում։

Մինչև 1917 թվականը, երբ կուսակցության գործունեությունն անօրինական էր, ԿԿ ունեցել է Ռուսական բյուրո ՌՍԴԲ (բ)Կ ԿԿ և Արտասահմանյան բյուրո ՌՍԴԲԿ ԿԿ։ ԿԿ-ի անդամներին սիստեմատիկ հավաքելն անհնարին էր և վտանգավոր, այդ պատճառով սովորաբար հարցերը քննարկվում էին ԿԿ-ի ոչ լրիվ կազմի ներկայությամբ, ապա նամակագրությամբ հաշվի էին առնվում ԿԿ-ի մյուս անդամների կարծիքները, ընդունվում որոշումներ։ ԿԿ-ի ժողովներն առաջին անգամ «ԿԿ-ի պլենում» կոչելը վերաբերում է 1908 թվականի օգոստոսին (Ժնև)։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո կուսակցության մշտական աճի, գործունեության մասշտաբների ընդլայնման, առաջադրվող խնդիրների բարդացման հետեանքով ԿԿ-ի կազմն ընդլայնվում էր։

Վլադիմիր Լենինի առաջարկությամբ ՌԿ (բ)Կ XII համագումարը (1923-ի ապրիլ) ավելացրեց ԿԿ-ի կազմը (մինչև ԿԿ-ի 40 անդամ և 17 անդամության թեկնածու)։ XV-XVIII համագումարներում (1927-ի դեկտեմբեր - 1939-ի մարտ) ԿԿ-ի անդամների թիվը հասավ 71-ի, անդամության թեկնածուներինը՝ 68-ի։ XXV համագումարում (1976-ի փետրվար-մարտ) ԿԿ-ի կազմում ընտրվել է 288 անդամ և 139 անդամության թեկնածու։ 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն
Դռլոններ

**Դռլոններ** (), դռլոնանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 16, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ սևափոր դռլոն և սպիտակափոր դռլոն։

Անապատային և կիսաանապատային տեսակներ են։ Ունեն այդ տարածքին հատուկ դալուկ գունավորում։ Ծարավը հագեցնելու համար խմբերով այցելում են փոքր աղբյուրներ և անձրևաջրերից լճացած փոսուտներ։ Ձագերին ջուր են բերում կտուցով։ Որոշ տեսակներ ջուրը բերում են ոչ միայն բերանով, այլ նաև մարմնի փետուրների միջանկյալ տարածություններում հավաքած։

Կատեգորիա:Դռլոնանմաններ
ՀՀ ԶՈՒ եֆրեյտոր

մինի|աջից|<center>«ՀՀ ԶՈՒ եֆրեյտոր» զինվորական կոչում</center>
**ՀՀ ԶՈՒ եֆրեյտոր**, զինվորական կոչում, որը կրում են Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի և վերջինիս ենթակայության տակ գտնվող Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի այն զինծառայողները, ովքեր ստորաբաժանման կամ բարձրագույն հրամանատարության կողմից ստացել են այն։ ՀՀ ԶՈՒ եֆրեյտոր զինվորական կոչումը ներկայացնող ուսադիրը բաղկացած է մեկ V–աձև նշանից, որի սուր ծայրն ուղղված է ներքև։ Եֆրեյտոր կոչում ստացած զինծառայողները դասվում են շարքայինների ցանկում։

## Տես նաև
* ՀՀ ԶՈՒ կրտսեր սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ սերժանտ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ
* ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ
* ՀՀ ԶՈՒ ավագ լեյտենանտ
* ՀՀ ԶՈՒ կապիտան
* ՀՀ ԶՈՒ մայոր
* ՀՀ ԶՈՒ փոխգնդապետ
* ՀՀ ԶՈՒ գնդապետ
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-մայոր
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-լեյտենանտ
* ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-գնդապետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի կոչումներ
Մագմա

**Մագմա**, հրահեղուկ զանգված, որը հարստացած է զանազան գազերով։ Երկրի մակերևույթի վրա մագմայի գազազրկման և ջրազրկման հետևանքով առաջանում է լավա։

## Մագմայի առաջացումը
Գոյություն ունեն մագմայի առաջացման վերաբերյալ տարբեր վարկածներ։ Ամենատարածվածը այն է, որ մագման առաջանում է երկրակեղևի խորքում, բարձր ջերմության և ճնշման պայմաններում, տարբեր տիպի ռադիոակտիվ էլեմենտների տրոհման հետևանքով։ Միաժամանակ մագմայի առաջացման գործում կարևոր դեր է խաղում սալերի տեկտոնիկան, երկու տարբեր տեկտոնական սալերի սահմանային գոտում շփումային շարժումների հետևանքով անջատվում է լրացուցիչ ջերմություն, ինչի հետևանքով տեղի է ունենում սալը կազմող ապարների հալեցում և առաջանում է մագմա։ Մագմայի առաջացումը կատարվում է տարբեր խորությունների վրա` կախված տեղանքի երկրաբանական առանձնահատկություններից։ Երբեմն մագման երկրակեղևի վերին շերտեր է բարձրանում աստենոսֆերայից՝ այդպիսով ձևավորվելով տասնյակ և նույնիսկ հարյուր և ավելի կմ խորությունների վրա։ Մեկ այլ դեպքում մագման առաջանում է երկրակեղևի ոչ մեծ խորություններում։ Երկրի ընդերքից դեպի մակերևույթ բարձրանալիս մագման իր մեջ է լուծում տարբեր կազմի ապարներ ու միներալներ և ձևավորում է այսպես կոչված մագմատար խողովակը, որի միջոցով սնուցում է հրաբուխներին։ մագմատար խողովակը ունի բարդ ճյուղավորված կառուցվածք։

## Մագմայի տեսակներ
Ըստ քիմիական և միներալոգիական կազմի, առանձնանում են մագմայի 4 հիմնական տիպեր՝ գերհիմնային, հիմնային, միջին և թթվային։ Սրանցից յուրաքանչյուրը երկրի մակերևույթին կամ երկրակեղևի խորքում ձևավորում է տարբեր տիպի հրային ապարներ։ Ըստ այդմ էլ բոլոր հրային ծագում ունեցող ապարները լինում են երկու տեսակի՝ ինտրուզիվ (ներժայթուքային) և էֆուզիվ (արտաժայթուքային)։

Գերհիմնային է համարվում այն մագման, որի կազմում SiO2-ի քանակը կազմում է մինչև 45%։ Մագմայի այս տիպը բնորոշվում է շատ բարձր ջերմությամբ և մուգ գունավորմամբ, քանի որ սրանց կազմի մեջ գերակշռում են մուգ հանքանյութերը։ Մագմայի այս տիպը հիմնականում առաջացնում է ինտրուզիվ ապարներ, որոնք դուրս չեն գալիս երկրի մակերևույթ։ Դրանցից են դունիտները, պերիդոտիտները, վեբստերիդները և այլն։

Հիմնային է համարվում այն մագման, որի կազմի մեջ SiO2-ի պարունակությունը կազմում է 45-52,5%։ Հինքային մագման առաջացնում է ինչպես ներժայթուքային, այնպես էլ արտաժայթուքային ապարներ։ Առաջիններից ամենալայն տարածում ունեն գաբրոները, որոնք աչքի են ընկնում իրենց գերհեղուկությամբ։ Հիմքային արտաժայթուքային ապարներից ամենատարածվածը բազալտներն են ու դիաբազերը։ Բազալտներն աչքի են ընկնում իրենց բարձր ջերմությամբ, որը կարող է հասնել մինչև 1200&nbsp;°C-ի։ Ունեն բարձր հոսունակություն, ցածր մածուցիկություն և աչքի են ընկնում իրենց հոծ կառուցվածքով։ Բազալտային առանձին հոսքերի արագությունը կարող է հասնել նույնիսկ մի քանի հարյուր կմ/ժ-ի։ Բազալտային հոսքերը կարող են առաջացնել հազարավոր քառ. կմ-երի հասնով ծածկույթներ։ Միջին կազմի մագմայում SiO2-ի պարունակությունը տատանվում է 52,5-63%։ Սրանց ներժայթուքային տեսակներից են դիորիտները, իսկ արտաժայթուքային տեսակներից ամենատարածվածը անդեզիտներն են։

Թթվային կազմի մագման պարունակում է 63%-ից բարձր SiO2։ Արտաժայթուքային ապարներից են դացիտները, ռիոլիտները, իսկ ներժայթուքային տեսակներից են գրանիտները և գրանոդիորիտները։

Կատեգորիա:Երկրակեղև
Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ
Դրախտապաններ

**Դրախտապաններ** (), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է մոտ 200, Հայաստանում՝ 9 տեսակ՝ այգու դրախտապան, եղեգնուտի դրախտապան, լեռնային դարխտապան, ժայռային դրախտապան, ձյան դրախտապան, սևագլուխ դրախտապան, սովորական դրախտապան, սպիտակաթև դրախտապան, կորեկնուկ (վերջին երկուսի կենսակերպը ուսումնասիրված է մասնակի)։ 
Փոքր չափերի (զանգվածը՝ 12-64 գ), գեղանի կեցվածքով թռչուններ են։ Կտուցը բարակ է, փետրածածկը՝ խիտ, մետաքսափափուկ՝ ցայտուն կամ համեստ գունավորմամբ, երգը՝ պարզունակ, միալար։ Հատիկակեր են։ 

Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Դեղնափորիկ

**Դեղնափորիկ** (),  (ժող.՝ *լորտու*), իլիկամողեսների կամ սղոսկուկների ընտանիքի *զրահավոր իլիկամողեսների* ցեղի մողես։

Հայաստանում տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (բացառությամբ Գեղարքունիքի)։ Բնակվում է կիսաանապատային, չոր տափաստանային, թփուտային, նոսրանտառային ու ջրամերձ անտառային բուսականությամբ, ինչպես նաև քարքարոտ վայրերի տնկարկներում։

## Արտաքին կառուցվածք
մինի|ձախից|Դեղնափորիկի ձագ
Մարմնի երկարությունը 10-54 սմ է, պոչը՝ մոտ 1, 5 անգամ երկար, չհատվող։ Գլուխը գրեթե չի տարանջատվում մարմնից և ծածկված է խոշոր վահանիկներով։ Կոպերը շարժուն են, աչքի ծիածանաթաղանթը՝ վարդագույն, բիբը՝ կլոր։ Ունի արտաքին լսողական անցք։ Մեջքային և որովայնային մակերեսների մաշկը ծածկված է ռոմբաձև, փայլուն թեփուկներով, որոնք մարմնի մեջքային մակերեսի և պոչի վրա կատարավոր են։ Մաշկը շատ պինդ է՝ զրահանման։

Մարմնի կողքերով անցնում են մանր թեփուկներով ծածկված երկայնակի ծալքեր, որոնք, մեկուսացնելով մարմնի որովայնային և մեջքային զրահանման գոյացությունները, ապահովում են կենդանու շնչառությունը։ 
Երիտասարդի մարմինը դեղնամոխրագույն է՝ զուգահեռ լայնակի ձգված, տձև, կանաչավունից շագանակագույն զոլերով ու բծերով։ Բծեր կան նաև գլխի կողքերին և ստորին մասում։ Տարիքի հետ ընդունում է համեմատաբար միապաղաղ՝ դեղնակարմրավուն, մուգ կանաչավուն, կամ գորշ շագանակագույն գունավորում։ Փորիկը սովորաբար ավելի բաց է գունավորված։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով և մանր ողնաշարավորներով, ինչպես նաև բուսականությամբ։ Օգտակար է, կարգավորում է միջատների թվաքանակը։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից գարնան սկիզբ։

## Բազմացում և զարգացում
Զուգավորումը տեղի է ունենում մայիսից հունիսի սկիզբ։ Հունիսի վերջից հուլիս էգը դնում է 6-12 ձու։ Երիտասարդ մողեսներն ի հայտ են գալիս հունիսից սեպտեմբեր։ Սեռահասում են դառնում 4 տարեկանում։

Պահպանության նպատակով խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով, միսը՝ որպես սնունդ։ 

Կատեգորիա:Իլիկամողեսներ
Վյաչեսլավ Դանիելյան

**Վյաչեսլավ Իվանի Դանիելյան**, (), ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալ, գնդապետ (2000)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի բարձրագույն սպայական հրետանային ուսումնարանը (1986)։ 1986֊1992 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում, Մերձկարպատյան ռազմական օկրուգում մոտոհրաձգային դասակի, Նովոգրադ-Վոլժսկիի զորամասի վաշտի հրամանատար։ 1992-1993 թվականներին նշանակվել է ՊԲ № զորամասի բաժնի, ապա՝ շտաբի պետ, 1993-1995 թվականներին՝ հրամանատարի տեղակալ, 1995-2000 թվականներին՝ Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի հրամանատարի տեղակալ, 2000 թվականից՝ հրամանատար։ ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալն է։

Վյաչեսլավ Դանիելյանը մասնակցել է Մարտակերտի (հեռուստաաշտարակի բարձունք, Մեծշեն, Դամիրլու, Գյուլաթաղ, Ջանյաթաղ, Կուսապատ, Սրխավենդ, Կիչան, Չլդրան և այլն), Ասկերանի, Հադրութի (Դիզակ, Ցոր, Սուլեյմանլու, Էֆենդիլար, Առաքյուլ և այլն), Ջաբրայիլի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) և այլ շրջանների, Օմարի լեռնանցքի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Արիության համար»‏‎ և «Մարտական ծառայության համար» մեդալներով։ 2015 թ. հունվարի 21-ին՝ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Softengine

**Softengine** (Սոֆթէնջին), ֆիննական ռոք խումբ, որը ձևավորվել է 2011 թվականին։ Խմբի անդամներն են՝ Տոպի Լատուկան, Օսկի Մակելան, Եերո Կեսկինենը, Հենրի Օսկարը և Տուոմո Ալարինտա։ 2014 թվականի մայիսին խումբը իր «Something Better» երգով ներկայացրել է Ֆինլանդիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ասպնջեր

**Ասպնջեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում։ Գտնվում էր լեռնային վայրում։

Թուրքերի կողմից Ասպնջերն առաջին անգամ հարձակման է ենթարկվել 1895 թվականին, իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այն հիմնահատակ ավերվել է և ամայացել։

1880-1913 թվականներին ուներ 50-80 տուն հայ բնակիչ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունը, երկրագործությունը և մեղվաբուծությունն էր։ Մասամբ զբաղվում էին նաև որսորդությամբ։

Ասպնջերն ուներ հայկական եկեղեցի և վարժարան։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
ԹԵՈ (երգիչ)

**Յուրի Վաշչուկ** (բելառուսերեն՝ **Юрый Вашчук**, ), ավելի հայտնի է որպես **ԹԵՈ** (TEO), բելառուս երգիչ, երգերի հեղինակ, հեռուստահաղորդավար։ 2014 թվականի մայիսին նա իր «Cheesecake» երգով ներկայացրել է Բելառուսը Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում

։ Հաջողությամբ հաղթահարել է մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլը, անցել եզրափակիչ և վերջնարդյունքում, վաստակելով 43 միավոր, զբաղեցրել է 16-րդ տեղը։

## Կենսագրություն
Յուրի Վաշչուկը 2000 թվականից աշխատում է Բելառուսի պետական ազգային համերգային նվագախմբում։ 2008 թվականին ավարտել է Բելառուսի  մշակույթի և արվեստների պետական համալսարանը։ Եղել է «Բելառուս 3» և «Բելառուս 24» հեռուստաալիքներով հեռարձակվող «Առա՛ջ դեպի անցյալ» («Наперад у мінулае») ծրագրի վարողը։ Համագործակցել է և շարունակում է համագործակցել բելառուս և այլազգի կատարողների հետ որպես կոմպոզիտոր և գործիքավորող։ Ռուսական երկու կինոնկարների երաժշտության համահեղինակ է։

2011–2014 թվականներին արժանացել է ազգային «Ліра» երաժշտական մրցանակաբաշխության պարգևների մի շարք անվանակարգերում. «Տարվա հայտնություն» (2011), «Լավագույն գործիքավորող» (2012), «Երաժշտության լավագույն հեղինակ» («Беларусь великая» երգի համար, 2013), «Տարվա լավագույն կատարող» (2014), «Տարվա լավագույն երգ» («Cheescake», 2014): Թեոն արժանացել է նաև կառավարական պարգևի. 2015 թվականին պարգևատրվել է «Ֆրանցիսկ Սկորինա» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բելառուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բելառուս երգիչներ
Կատեգորիա:Բելառուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բելառուս հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հունվարի 24 ծնունդներ
Ջո Ջոնսոն (բասկետբոլիստ)

**Ջո Մարկուս Ջոնսոն** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, թեթև հարձակվող և հարձակվող պաշտպան։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Ծնվել է Լիթլ Ռոք բնակավայրում (Արկանզաս նահանգում)։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է Լիթլ Ռոքի կենտրոնական ավագ դպրոցում, որից հետո հանդես է եկել Արկանզասի համալսարանի բասկետբոլային թիմում։ Համալսարանում երկու տարի անցկացնելուց հետո ընտրվում է 2001 թվականի NBA դրաֆթի առաջին ռաունդի 10-րդ ընտրությամբ՝ «Բոստոն Սելտիքսի» կողմից։ 2002 թվականին փոխանակման արդյունքում տեղ է գտնում «Ֆինիքս Սանսի» կազմում։ 2005-2012 թվականներին հանդես է եկել «Ատլանտա Հոքսում»։ 2012 թվականին փոխանակվում և տեղ է գտնում «Բրուքլին Նեթսում»։

Մասնագիտական կերիերայի ընթացքում յոթ անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (All-Star), ինչպես նաև ընդգրկվել «All-NBA» և «All-Rookie» խորհրդանշական հավաքականներում։

2006 թվականին հանդես է եկել Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականի կազմում՝ մասնակցելով բասկետբոլի աշխարհի առաջնությանը և գրավելով երրորդ տեղը։

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Յութա Ջազի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Վիլյաթ Սահակյան

**Վիլյաթ Թևանի Սահակյան** (1952 հունվարի 8, Վաղուհաս, Մարտակերտի շրջան – 1992 հունվարի 28, Աղդաբան, Քարվաճառի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1952 թվականի հունվարի 8-ին Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի անասնաբուժական ֆակուլտետում։

1970-1972 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է իր մասնագիտությամբ։

1990 թվականից եղել է Արցախյան շարժման մասնակիցների շարքում։ Մասնակցել է Սրխավենդի, Կիչանի, Չափարի համար մղված պաշտպանական մարտերին։

Զոհվել է 1992 թվականի հունվարի 28-ին, Աղդաբանի մարտում։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Վաղուհասի գերեզմանատանը։

## Արտաքին հղումներ
* Վիլյաթ Սահակյան Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում 

Կատեգորիա:Աղդաբան գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ալըխօլը

**Ալըխօլը**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դեղնափոր գեղգեղիկ

**Դեղնափոր գեղգեղիկ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բևադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 10 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 16-20 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 7-8 գ։ Փոքր շահրիկ է, ոտքերը՝ դարչնագույն՝ վարդագույն երանգով։ Վերևից ձիթապտղագույն-կանաչ է, ներքևից՝ հիմնականում բաց դեղին։ Հոնքը լայն, դեղին շերտով է, որը տարածվում է դեպի ծոծրակը։ Թևին կա դեղնավուն 1-2 զոլ։

## Կենսակերպ
Մշտապես գործունյա է, կեր է փնտրում ծառերի միջին և վերին սաղարթներում։ Բնակվում է անտառներում, թփուտներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջ-մայիսի սկզբին։ 
Լիարժեք երգը առանց ընդհատումների լսվում է մայիսի սկզբից օգոստոսի 1-ին տասնօրյակը։ Բները ձվերով հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսից հունիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսի սկզբին։ Բույնը գնդաձև է՝ չոր բույսերից։ Բնադրում է գետնին։ 
Թռիչքին լիարժեք տիրապետող ձագերը գրանցված են հունիսի վերջից։ Հուլիսի 2-րդ կեսից հայտնվում են թռիչքին լավ տիրապետող երիտասարդ թռչունների քոչվոր խմբեր։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերին։ Կենսակերպին վերաբերող այլ հատկանիշների մասին տվյալները բացակայում են։

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Շահրիկներ
Pollapönk

**Pollapönk**, իսլանդական երաժշտախումբ, որը ձևավորվել է 2006 թվականին։ Խմբի անդամներն են Առնար Գիսլասոնը, Գուդնի Ֆինսոնը, Հարալդուր Գիսլասոնը և Հեյդար Քրիստիանսոնը։ 2014 թվականի մայիսին խումբը իր *Enga fordóma* / *No Prejudice* երգով ներկայացնելով Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում զբաղեցրել է 15-րդ հորիզոնականը։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Ժողովածուներ

### Սինգլներ

### Երաժշտական տեսահոլովակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Ալըք

**Ալըք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառակում` Տիգրանակերտի շրջանում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ծագել է հայերեն **ալիք** բառից։

## Պատմություն
Գյուղի ողջ բնակչությունը թուրքերի կողմից բնաջնջվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Գյուղը հայաբնակ էր մինչև 1915-1918 թթ.-ը։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էին արհեստներով, երկրագործությամբ և մանր առևտրով։ Պահում էին խոշոր եղջերավոր անասուններ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ալըքն ուներ հայկական եկեղեցի և դպրոց։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր