open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նուրի-փաշա Քիլիգի

**Նուրի-փաշա Քիլիգի** (;  Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն, մարտի 2, 1949 թվական, նույն տեղում, Թուրքիայի Հանրապետություն), oսմանյան և ադրբեջանական ռազմական և քաղաքական գործիչ։ Գեներալ-լեյտենանտ։ Էնվեր փաշայի խորթ եղբայրը։ Կովկասի իսլամական բանակի հրամանատար։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|249x249փքս|Ձախից աջ՝ Էնվեր փաշան, նրա հայրը՝ Ահմեթ բեյը և եղբայրը՝ Նուրին
Ծնվել է 1881 թվականին Ստամբուլում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ղեկավարել Է «Աֆրիկա» բանակային խումբը։ Հրամանատարի պաշտոնից հեռացել է 1918 թվականին։

1918 թվականին ղեկավարել է Կովկասյան Իսլամական բանակը, որը բաղկացած էր մոտ 13 հազար մարդուց և 40 հրանոթից։ Ի սկզբանե Կովկասյան իսլամական բանակի հրամանատարի պաշտոնը տրվել էր մեկ ուրիշին։ Թեկնածուի կողմից ալկոհոլի չարաշահման պատճառով Էնվերը, Ադրբեջանից բանագնացի պնդմամբ, այդ պաշտոնում նշանակել է իր երիտասարդ խորթ եղբորը։ Գեոքչայի մոտ տեղի ունեցած մարտերում Կովկասյան Իսլամական բանակը՝ Նուրի փաշայի հրամանատարությամբ, ջախջախեց Բաքվի խորհրդի Կարմիր բանակի՝ Գյանջայի վրա հարձակում սկսած զորամասերին։Հուլիսի 20-ին Կովկասյան Իսլամական բանակը գրավեց ռազմավարական նշանակություն ունեցող Շամախի քաղաքը։

Կովկասյան իսլամական բանակի դեմ պայքարելու համար Բաքու են ժամանել անգլիական զորքերը գեներալ Դե20 հուլյանստերվիլի հրամանատարությամբ, սակայն նրանք ստիպված են եղել լքել քաղաքը՝ գիտակցելով նրա հաջող պաշտպանության անհնարինությունը։

Սեպտեմբերի 15-ին Կովկասյան Իսլամական բանակը գրավեց Բաքուն։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Մուդրոսի զինադադարով Նուրի փաշան ստիպված է եղել լքել Ադրբեջանը։ Անգլիացի գեներալ Թոմսոնի ճնշման տակ նոյեմբերի 17-ին նա լքեց Բաքուն։ 1920 թվականի հուլիսին Ղարաբաղում ապստամբություն է ղեկավարել խորհրդային իշխանության դեմ։ Որոշ ժամանակ իր զինվորների հետ պայքարել է դաշնակների և բոլշևիկների դեմ։ Որոշ ժամանակ անց վերադարձել է Թուրքիա։ Բրիտանացիները ձերբակալել են Քիլիգիլին և բանտարկել Բաթումիում, սակայն նրան հաջողվել է փախչել բանտից։

1938 թվականին Նուրին Թուրքիայում պողպատի գործարան է գնել։ Նա նաև նախատեսում էր կազմակերպել ատրճանակների, փամփուշտների, հակագազերի արտադրություն ընդլայնելով իր գործարանը՝ հետագայում Նուրի Կիլիգիլը այն տեղափոխեց Սուլթուջա։ Որոշ ժամանակ անց նա հայտարարեց զենքի արտադրությունը դադարեցնելու մասին, բայց, այնուամենայնիվ, արտադրությունը գաղտնի շարունակվեց։ Նա հորինել է «Նուրի Քիլիգիլ» Կիսաավտոմատ ատրճանակը, որն այսօր կարելի է տեսնել Ստամբուլի ռազմական թանգարանում։

1941 թվականին նա կապ է հաստատել Անկարայում Գերմանիայի դեսպանի հետ, որպեսզի ստանա պանթուրքիստական շարժման աջակցությունը։ Նրա աջակցությամբ ձևավորվեց ՍՍ-ի Թուրքեստանյան լեգեոնը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Գերմանիայում՝ նպատակ ունենալով հասնել նացիստների կողմից Ադրբեջանի անկախության ճանաչմանը։ Փորձերն անհաջող էին։

Նուրի փաշան զոհվել է 1949 թվականի մարտի 2-ին, ժամը 16։ 30-ին, գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ։ Զոհվել է նաև 26 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պանթյուրքիստներ
Ժորժ Բերետա

**Ժորժ Բերետա** (, ), լեհական ծագմամբ ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, խաղացել է կիսապաշտպանի դիրքում, 1973 և1974 թվականներին ճանաչվել է Ֆրանսիայի տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Կենսագրություն
Ժորժ Բերետան ծնվել է 1946 թվականի մայիսի 15-ին լեհ ներգաղթյալի ընտանիքում։ Նա մեծացել է Մոնտրեյոյի շրջանում՝ Սենտ-Էտյենում։ Սկսել է ֆուտբոլ խաղալ հայրենի քաղաքի թիմում։ «Սենտ Էտյենի» երիտասարդական թիմի կազմում նա խաղացել է 1964 թվականին Գամբարդելլայի գավաթի եզրափակչում՝ «Ռեյմսի» դեմ։ Նրա թիմը պարտվել է 4:3 հաշվով։

Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում իր նորամուտը նշել է 1966 թվականին՝ խաղալով «Սենտ Էտյեն» թիմում, որի կազմում անցկացրել է ութ մրցաշրջան՝ մասնակցելով առաջնության 281 հանդիպման։ «Սենտ Էտյենում» նա եղել է նաև թիմի ավագ։ Թիմի կազմում նա վեց անգամ դարձել է Ֆրանսիայի չեմպիոն։ 1974 թվականի նոյեմբերին ֆինանսական դժվարությունների պատճառով ակումբը սկսել է բանակցություններ Բերետին «Մարսելի Օլիմպիկին» վաճառելու վերաբերյալ, իսկ ինքը՝ ֆուտբոլիստը, չի ցանկացել հեռանալ «Սենտ Էտյենից»։

1975 թվականի հունվարի 6-ին 500 հազար ֆրանկի դիմաց Ժորժ Բերետան տեղափոխվել է «Մարսելի Օլիմպիկ», որի կազմում խաղացել է երեք մրցաշրջան՝ հիմնականում թիմի մեկնարկային կազմում։ Նա իր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան ավարտել է «Օլիմպիկում» 1978 թվականին։

Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտոնական խաղերում նա իր նորամուտը նշել է 1967 թվականին։ Հավաքականում կարիերայի ընթացքում, որը տևել է ինը տարի, նա 44 հանդիպում է անցկացրել։

Ժորժ Բերետան մահացել Կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզից 2023 թվականի հուլիսի 4-ին։

## Նվաճումներ
### [[Սենտ Էտիեն (ֆուտբոլային ակումբ)|Սենտ Էտյեն]]
*Ֆրանսիայի չեմպիոն (1966/67, 1967/68, 1968/69, 1969/70, 1973/74, 1974/75)
*Ֆրանսիայի սուպերգավաթակիր  (1967, 1968, 1969)
*Ֆրանսիական տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ (1974, 1975)

### [[Օլիմպիկ (ֆուտբոլային ակումբ, Մարսել)|«Մարսելի Օլիմպիկ»]]
*Ֆրանսիայի գավաթակիր (1975/76)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ancien Vert de légende, Georges Bereta est décédé

Կատեգորիա:Սենտ Էտիենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Թեմուր Ջիկիա

**Թեմուր Ջիկիա** (, ), ռուս ֆուտբոլիոստ, հարձակվող, Երևանի «Ուրարտու» ակումբի անդամ։

## Ակումբային Կարիերա
Թեմուր Ջիկիան ծնվել է 1998 թվականի մայիսի 8-ին Մոսկվայում։ Իր նորամուտը նշել է 2017 թվականի ապրիլի 7-ին Ռուսաստանի երկրորդ ֆուտբոլային լիգայի «Դոմոդեդովո» ֆուտբոլային ակումբում՝ «Սպարտակ» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում։ 2018 թվականի նոյեմբերի 24-ին նա նշել է իր նորամուտը Ռուսաստանի առաջին ֆուտբոլային լիգայի «Խիմկի»  ակումբում՝ «Սպարտակ-2» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ։ Բացի այդ ֆուտբոլիստը որոշակի ընթացքում խաղացել է Մոսկվայի «Արարատում», Կրասնոգորսկի «Զորկիում», Մոսկվայի «Կոլոմնայում», Ուլյանովսկի «Վոլգայում», Մոսկվայի «Վելեսում»։

2023 թվականին Թեմուր Ջիկիան տեղափոխվել է  Երևանի «Ուրարտու»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Ուրարտուին» հաղթանակ բերեց Ջիկիայի դուբլը
*ԹԵՄՈՒՐ ՋԻԿԻԱ․ «ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ ՆԱՅՈՒՄ ՄՅՈՒՍ ԹԻՄԵՐԻՆ, ԱՅԼ ԿԵՆՏՐՈՆԱՆՈՒՄ ԵՆՔ ՄԻԱՅՆ ՄԵԶ ՎՐԱ» 
* Темур ДЖИКИЯ 
*Темур Джикия
*Темур Джикия
*TEMUR DZHIKIYA

Կատեգորիա:1998 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Էնչիլադա

**Էնչիլադա** (իսպ. *enchilada*, բառացի *«համեմված չիլի սոուսով», «կծու», կապված սոուսի գույնի հետ՝«վառ կարմիր»),* մեքսիկական խոհանոցի ավանդական ուտեստ։ Էնչիլադան իրենից ներկայացնում է եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստված բարակ տորտիլյա, որի մեջ փաթաթված է միջուկը։ Միջուկը ամենից հաճախ մսային է (հիմնականում հավի մսից), բայց կարող է կազմված լինել նաև ձվից և բանջարեղենից։ Փաթաթված էնչիլադաները տապակում են թավայի մեջ կամ թխում են վառարանում սոուսի մեջ (և երբեմն պանրի մեջ)։ Երբեմն էնիչիլադաները թաթախում են մոլե սոուսի մեջ, որը պատրաստված է չիլիից և կակաոից։

Ուտեստի հայտնի տարատեսակ է էնտոմատադան (չիլի սոուսի փոխարեն տոմատի մածուկ է)։

Դասական մեքսիկական էնչիլադան, ըստ *Real Academia Española-ի* սահմանման, իր մեջ ներառում է այնպիսի բաղադրիչներ, ինչպիսիք են՝ եգիպտացորենի տորտիլյա, մսային միջուկ ու լոլիկի և չիլիի սոուսային հավելում։ Գործնականում չիլիի սոուսը կարող է լինել տարբեր տեսակի՝ մոլե, կծու սալսա և նաև պանրային հիմքով սոուս (օրինակ՝ չիլի կոն կեսո)։ Ուտեստի բաղադրության մեջ կարող են մտնել նաև լոբի, կարտոֆիլ, բանջարեղեն և այլ բաղադրիչներ։

Գոյություն ունի ուտեստի բուսակերների համար նախատեսված տարատեսակը։ Դրանք հատկապես տարածված են Նյու Մեքսիկոյում, որտեղ էնչիլադան հաճախ պատրաստում են՝ միջուկն ավելացնելով ոչ թե փաթաթված տորտիլյաների մեջ, այլ դրանց մի քանի շերտերում (լազանյայի նման)։

## Տես նաև
* Բուրիտո
* Տակո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Նաչոս

**Նաչոս** (), մեքսիկական խոհանոցի թեթև ուտեստ, որն իրենից ներկայացնում է եգիպտացորենի տորտիլյայից չիպսեր տարատեսակ հաավելումներով։ Նաչոսի հետ վաճառում են թանձրուկներ, համեմունքներ, աղցաններ, դրանք ավելացնում են նաև տարատեսակ ուտեստների մեջ։ Առաջին անգամ դրանք պատրաստել է Իգնասիո «Նաչո» Անայան 1940 թվականին, որոնք կազմված էին եգիպտացորենի տապակված բլիթների կտորներից և հալած պանրից։

Նաչոսը կարող է լինել նաև առանձին ուտեստ, որը վաճառվում է պլաստիկ տարայում՝ չիպսի և թանձրուկի համար երկու բաժանումներով կամ ափսեով, որտեղ չիպսերն արդեն խառնված են թանձրուկի հետ (օրինակ՝ չիլի կոն կեսո)։

## Պատմություն
Նաչոսն առաջին անգամ պատրաստվել է Մեքսիկայի Կոաուիլա նահանգի Պեդրաս-Նեգրաս քաղաքում՝ Տեխասի Իգլ-Պասս քաղաքի սահմանի վրա՝ «Վիկտորի քլաբ» ռեստորանում, որի տերը Ռոդոլֆո դե լոս Սանտոսն էր։ Մի անգամ՝ 1940 թվականին, ամերիկացի զինվորերի տասը կանայք, ովքեր բնակվում էին Իգլ-Պասսից ոչ հեռու Ֆորտե-Դունկան քաղաքում, ուղևորվում են Պեդրաս-Նեգրաս գնումների։ Դրանից հետո նրանք մտնում են այդ ռեստորան, որն արդեն փակվել էր։ Սեղանապետ Իգնասիո Անայան առաջարկում է նրանց մի ուտեստ, որը նա հնարել էր այն ամենից, ինչ գտել էր խոհանոցում․ տորտիլյաներ և պանիր։ Անայան տորտիլյաները կտրել էր եռանկյունաձև, ավելացրել լոնգհորնի չեդեր, արագ տաքացրել այդ ամենը և համեմել հալապենյո պղպեղով։ Նա մատուցել է ուտեստը՝ այն անվանելով Nachos especiales։
thumb|left| Նաչոս մսային խճողակով, հալած պանրով, հալապենյոյով, ձիթապտղով և սոխով
thumb|Նաչոս

Անայան շարունակել է աշխատանքը Պեդրաս-Նեգրասի Մոդերնո ռեստորանում, որը մինչ օրս օգտագործում է սկզբնական բաղադրատոմսը։ Անայան Պեդրաս-Նեգրասում բացել է նաև իր սեփական ռեստորանը՝ «Ռեստորան Նաչոս»։ Անայայի կողմից նաչոսի բաղադրատոմսը 1959 թվականին տպագրվել է Սուրբ Աննայի խոհարարական գրքում։

Հայտնի ուտեստը արագ լայն տարածում է գտել ամբողջ Տեխասում։ Անգլերենում «Nachos» բառի առաջին գործածումը վերաբերում է 1949 թվականի «Տեխասի համը» գրքին։ Ասում են, որ Կարմեն Ռոխի մատուցողները 1959 թվականին այս ուտեստը ներկայացրել են Լոս Անջելեսի Էլ Հոլո Մեքսիկան ռեստորանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ
Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Պանրով ուտեստներ
Կատեգորիա:Տեխաս
OG Buda (ռեփեր)

**Գրիգորի Ալեքսեևիչ Լյախով** (), ավելի հայտնի է **OG Buda** բեմական անունով, ռուս հիփ հոփ հեղինակ կատարող, երգերի հեղինակ, երգահան, «RNDM Crew» և «Melon Music» ստեղծագործական միավորումների անդամ և դերասան։

## Կենսագրություն և երաժշտական գործունեություն
### Երիտասարդություն
Ծնվել է 1994 թվականի հունվարի 10-ին Տյումենում, որտեղ ապրել է առաջին մեկուկես տարին։ Հայրը՝ Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Լյախովը (1964 թվականի մայիսի 10-ից - 1995 թվականի մայիսի 18) նախկին հանցագործ էր և Տյումենում «Десятка» ԿՀԽ-ի անդամ։ Հոր կրիմինալի հետ խնդիրների պատճառով Գրիգորիի ընտանիքը ստիպված էր տեղափոխվել Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտ։ Մայրը Տատյանա Նիկոլայևնա Լյախովան է, եղբայրը՝ Դմիտրի Անատոլևիչ Զայցևը։

Հունագրիայում Ռուսաստանի դեսպանատան շնորհիվ սովորել է դպրոոցում, որտեղ ծանոթացել է Ֆեդուկի հետ, ....ում հայրը այդ դպրոցում աշխատել էր որպես ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչ։ Տեխնալոգիայի ուսուցչի նկատմամբ վատ պահվածքի պատճառով Գրիգորիին ստիպել են լքել ուսումնական հաստատությունը՝ թույլ տալով սովորել մեկ ամիս։ Հետագայում երաժիշտը տեղափոխվել է հունգարական դպրոց, որը ավարտել է դժվարությամբ՝ լեզվի չիմացության պատճառով։ Ինչպես խոստովանում էր հենց Գրիգորին, երբեմն շատ թե քիչ օգնում էր խարիզման։

Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է Բուդապեշտի բարում։

### Երաժշտական գործունեության սկիզբ
Պատանեկության տարիքում լսել է «Рыночные отношения», «Чёрная Экономика» и «Каста» ռուս ռեփ խմբերին, իսկ արտասահմանյան երաժիշտներից՝ 50 Cent-ին և Eminem-ին։ Ընկերների հետ ռեփ էր կարդում հորինված լեզվով, իսկ առաջին սեփական երգը ձայնագրել է 8 տարեկանում։ 14-16 տարեկանում ռեփով հետաքրքրվում էր որպես հոբբի։

Լուրջ սկսել է զբաղվել ռեփով Ֆեդուկի և «RNDM Crew» մշակույթային միավորման անդամների խորհրդից հետո։ Կատարողի առաջին թողարկված սինգլը համարվում է «1000 Freestyle»-ը, որը թողարկվել է 2017 թվականի ապրիլի 16-ին՝ ՎԿ-ի պաշտոնական ընդհանրությունում։ «вДудь» շոուի համար տված հարցազրույցում Ֆեդուկը հայտարարել է, որ OG Buda-ն և Big Baby Tape-ը Ռուսաստանի լավագույն ռեփերների շարքում են։

### Առաջին հայտնություն
2018 թվականի հուլիսի 3-ին թողարկվել է «Tourlife» սինգլը, որը համարվում է ռեփեր XXXTentacion-ի «Moonlight» երգի տրեբյուտը։ «Tourlife» բավակնին ավելացրել է կատարողի ֆան բազան։ Նույն թվականին Obladaet-ի շնորհիվ Գրիգորին ծանոթացել է ռեփեր Պլատինումի հետ, ում հետ հետագայում սկսել է սերտ համագործակցություն։

Գրիգորի մայրը սկզբում չէր հավատում որդու հաջողությանը, բայց Գրիգորի առաջին խոշոր վաստակը համոզել էր նրան։

2018 թվականի հոկտեմբերի 25-ին տեղի է ունեցել OG Buda-ի «Сладких снов» մինի ալբոմի թողարկումը, որը ձայնագրվել է Պլատինայի հետ։ 2018 թվականի նոյեմբերի 21-ին դուրս է եկել կատարողի «Это не любовь» (Պլատինայի հետ համատեղ, տեսահոլովակում նաև հայտնվում է Ֆեդուկը՝ որպես կամեո) տեսահոլովակը։

## Ներշնչանք
Կատարողները, որոնք հայտնվել են Գրիգորիի ստեղծագործական կյանքում՝ Դրեյք, Յանգ Թագ, Playboi Carti և «Рыночные Отношения» խմբի բրազիլացին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Միքսթեյփ (Mixtape)

### Մինի ալբոմ (EP)

### Սինգլներ

### Մասնակցություն որպես հյուր

## Ֆիլմագրություն

## Տեսագրություն

## Համերգային շրջագայություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուս ռեփերներ
Ֆուզիլի

**Ֆուզիլի** (իտալ. fusilli — փոքրիկ խմորե պարույրներ), դասական իտալական մակարոնեղեն պարույրների տեսքով, չոր տեսակաի ցորենից։ Անվանումը ծագում է «fuso» բառից,  իտալերեն՝ «իլիկ», որի միջոցով մանում էին բուրդ։ Ֆուզիլին ունի մեծ տարածում ամենից առաջ Իտալիայի հյուսիսային տարածաշրջաններում։

## Ձև
Ֆուզիլին իրենից ներկայացնում է երեք իրար ամրեցված և ոլորված պարույրաձև շեղբեր, լայնությամբ 0,65-1 սմ և երկարությամբ մինչև 7 սմ, որոնց երբեմն պատահաբար շփոթում են ռոտինի պաստայի հետ։ Բազմազանության համար Ֆուզիլին ներկում են տարբեր գույներով, օրինակ՝ կանաչ (սպանախի մզվածքով) կամ կարմիր (ճակնդեղի մզվածքով)։

## Տարատեսակներ
ֆուզիլի կարող են լինել ամբողջապես լցոնված կամ դատարկ։ Առաջին տարբերակ ֆուզիլին ձևավորվում է սպագետտիի դատարկ խողովակների տեսքով, որոնք ոլորվում և ընդունում են զզսպանակի կամ խցանահանի ձև և անվանվում է «Ֆուզիլի լունգի» պարույրի շուրջ փաթաթված սպագետտի հարթ հատվածներ։

## Օգտագործում
Իր ձևի շնորհիվ նրանք պահպանվում են ցանկացած սոուսի մակերեսին։ Ֆուզիլին ամենից լավ համապատասխանում է մսային և պանիր ռիկոտտայի հիմքով սոուսներին, նաև լավ համակցված է բանջարեղենային սոուսներին, պատրաստված տոմատի մածուկի և սմմբուկի, քաղցր պղպեղի, ձիթապտղի և կապարների հիման վրա։ Նաև ֆուզիլին ցույց է տալիս իր յուրահատկությունը թարմ աղցանների մեջ։ Ամենահեշտ բաղադրատոմսերից մեկը դա եփած ֆուզիլին խառնելն է տոմատի մածուկի հետ, ավելացնելով համեմունքներ ըստ ճաշակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Մակարոնեղեն
Կատեգորիա:Սնունդ
Ձկնապուր

[մինի|198x198փքս|Ձկան ապուր [ատլանտյան սաղմոնով]]
**Ձկնապուր**, տաք հեղուկ ուտեստ ձկնամթերքից, ինչպես նաև բանջարեղենից և ձավարեղենից։ Ձկան արգանակով պատրաստում են թափանցիկ ապուրներ և պյուրե-ապուրներ։ Ձկան ապուրները մաքրող ազդեցություն ունեն մարդու մարսողական համակարգի վրա՝ դրանով իսկ հեշտացնելով սննդի յուրացումը և մարմինը նախապատրաստելով հաջորդ ուտեստների ամբողջական և հեշտ ընդունմանը։ Ձկան ապուրը համարվում է մատչելի ուտեստ, քանի որ հիմնական բաղադրիչը՝ ձուկը, կարող է օգտագործվել երկրորդ ուտեստներ պատրաստելու համար։ Ձկան ապուրները պատրաստում են ինչպես թարմ ձկներից, այնպես էլ պահածոյացված ձկներից։ Չեխական խոհանոցում գետածածան ձկան ապուրը կարագի մեջ եփված արմատապտուղներով համարվում է ավանդական Սուրբ ծննդյան ուտեստ։ 
մինի|197x197փքս|Բույաբես
Հին ռուսական խոհանոցում ոչ մի ճաշ չի ավարտվել առանց ապուրի, և ռուսական տարեգրություններից մեկը պնդում է, որ «ձկան ապուրը համարվում է առավել սննդարար և առողջ սնունդ»։ Հին Ռուսաստանում բացի հայտնի ուխայից, ձկից պատրաստում էին նաև բորշչեր, կաղամբով ապուր, կալյաներ, ռասսոլնիկներ, սոլյանկաներ։ Թափանցիկ ձկան ապուրները թունդ ուտեստներ են, դրանց մեջ լցվող պարագաները պատրաստվում են առանձին և միացվում են ուղղակիորեն մատուցվող ափսեի մեջ, իսկ ռուսական գաստրոնոմիական ավանդույթում տոնական մատուցման մեջ թափանցիկ ձկան ապուրի կամ ձկան արգանակի հետ մատուցում են մի շարք կարկանդակներ, ռաստեգայիներ, կուլեբյականեր։ Մեկ այլ տեսակի ձկան ապուրների բաղադրիչները եփում են նույն արգանակի մեջ, իսկ պյուրեով ձկան ապուրների համար նախապես պատրաստված լցոնման պարագաները ճզմվում են։

Արդյունաբերական պատրաստման ձկան ապուրները բաժանվում են պահածոյացված (թիթեղյա տարայի մեջ) և չոր (խտանյութ-ապուրներ)։ Ձկան ապուրներ պատրաստելու համար հիմնականում օգտագործվում են ծովային ձկների տեսակներ՝ մակրուրուս, պոլոկ, պիկշա, ստավրիդ, ծովային բաս, մերլուզ, սայդա, ինչպես նաև սաղմոնի գլուխներ, թառափներ և չաստիկային ձկներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ապուրներ
Կատեգորիա:Ձկնային ուտեստներ
Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց
Տաթևիկ Մանուկյան

**Տաթևիկ Մանուկյան** (), հայ նախկին ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է որպես կիսապաշտպան։ 2007 թվականին նա իր առաջին ելույթն է ունեցել միջազգային ասպարեզում՝ երեք խաղ անցկացնելով Հայաստանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում։ Հաջորդ երկու մրցաշրջանում նա ևս 4 խաղ է անցկացրել Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։ Նա երկու խաղ է անցկացրել Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց ազգային հավաքականում։ Այդ խաղերում նա գոլեր չի խփել։

## Տես նաև
* Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց հավաքականի խաղացողների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Բեշամել

**Բեշամել** (ֆր.՝ béchamel, նաև՝ սպիտակ սոուս), սոուս՝ պատրաստված ռուից (ալյուրի և ճարպի ջերմամշակված խառնուրդ, որն օգտագործվում է որպես խտացուցիչ) և կաթից։ Այն օգտագործվում է որպես սոուս եվրոպական խոհանոցի շատ ուտեստների համար, ինչպես նաև հիմք է հանդիսանում տարբեր սոուսների համար։ Օգտագործվում է մասնավորապես սուֆլեի և լազանյայի պատրաստման ժամանակ։

Ստեղծվել է Վերսալում բարձր խոհանոցի հիմնադիր, թագավորական խոհարար Ֆրանսուա դե լա Վարենի կողմից՝ սերուցքային սոուսի հիման վրա և նվիրված է Լուի XIV-ի պալատական հոֆմեյստեր Լուի դե Բեշամելին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Похлёбкин В. В. Бешамель // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 30—31. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
* 
* 
* Sinclair C. G. bechamel, sauce // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black[en], 2004. — P. 58—59. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Իտալական սոուսներ
Կատեգորիա:Սոուսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Լուսինե Հովհաննիսյան

**Լուսինե Հովհաննիսյան** (), հայ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Նա ներկայումս խաղում է Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://ffa.am/en/national-teams/womennationalteam/players/lusinehovhannisyan/
*Profile at UEFA.com

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Զուկոտտո

**Զուկոտո**, սառը դեսերտ, ծագումով Ֆլորենցիայից։ Բաղադրատոմսի ծագումը պատմաբանները կապում են նկարիչ և ճարտարապետ Բերնարդո Բուոնտալետիի հետ, որը նաև սիրում էր պատրաստել։ Դեսերտը ստեղծվել է Մեդիչիների ընտանիքի խնջույքի համար։ Այն ունի ինքնատիպ գմբեթային տեսք։ Ի սկզբանե այն հայտնի էր ինչպես Elmo di Caterina («Եկատերինայի սաղավարտը»), Եկատերինա Մեդիչի պատվին։ Նաև կա մի լեգենդ, որ դեսերտի ստեղծողը ոգեշնչվել էր Ֆլորենցիայի Սանտա-Մարիա-դել-Ֆիորե տաճարի գմբեթից։

Ժամանակակից անվանումը, հավանաբար կապված է «դդում» բառի հետ։ Դեսերտը ավանդաբար պատրաստվում է հատուկ դդումի տեսքով ափսեյի մեջ (zuccotto-ն իտալերենից թարգմանաբար նշանակում է «Փոքրիկ դդում»)։ Ինչպես նաև դեսերտի ձևը հիշեցնում է կարդինալի գլխազարդը՝ zucchetto-ն։

Իրական ռեցեպտում առաջարկված է միջուկի համար ռիկոտա պանրի, կակաոյի և ցիտրուսային կեղևի օգտագործումը, այն հիմնականում միագույն է, սպիտակ։ Արտաքինից թխվածքը ներծծված է էսսենցայով կամ ալկերմես լիկյորով, որը թխվածքին վառ կարմիր գույն է փոխանցում։ Զուկոտոն նորից տարածվեց միայն 1930-ական թվականներին, բայց այն ենթարկվել է որոշակի փոփոխությունների, քսաներորդ դարի համերին համապաստասխան։

Մեր օրերում այն բաղկացած է թխվածքաբլիթից, որը ներծծված է լիկյորով, օրինակ՝ ամարետոյով։ Իսկ միջուկի համար, բացի ռիկոտին հիմնականում օգտագործվում է նաև պաղպաղակ (gelato), որն այն նմանեցնում է սեմիֆրեդոյի, սերուցքային կրեմ կամ սերուցք, շոկոլադի կտորներ, նուշ։ Կան նաև բալերով, մրգերով և չրերով բաղադրատոմսեր։ Վերևից ծածկվում է շաքարի փոշով։ Պատրաստումից հետո զուկոտոն հանգստացնում են և սառեցնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տորթեր
Հռիփսիմե Եփրեմյան

**Հռիփսիմե Եփրեմյան** (), հայ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս խաղում է Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց ազգային հավաքականում։

## Տես նաև
* Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց հավաքականի խաղացողների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  
* 
* 

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Դոսա

**Դոսա** կամ **դոսաներ** (, , , , ), Հարավային Հնդկաստանի ժողովուրդների շրջանում տարածված ուտեստ, ոսպի և բրնձի ալյուրից բարակ, խրթխրթան նրբաբլիթներ, որոնք թխվում են կլոր, չուգունե տապակի մեջ։

Դոսայի որոշ տեսակների (ռավա դոսա) պատրաստման համար օգտագործվում է սպիտակաձավար։ Այն ամենօրյա սնունդ է Հնդկաստանի Անդհրա Պրադեշ, Թամիլ Նադու, Կարնատակա, Կերալա նահանգների բնակչության համար, ինչպես նաև Մալայզիայում և Սինգապուրում, որտեղ ապրում է Հարավային հնդկական ծագման մեծ բնակչություն։ Սովորաբար մատուցվում է հացի փոխարեն կամ որպես խավարտ նախաճաշի կամ ճաշի համար, հիմնականում սամբարի, չատնիի, հնդկական պայքլի, միլագայ պոդիի, տապակած հավի, դալի, ֆիշ-կարրիի (Թամիլ Նադուում) հետ և այլն։

Գոյություն ունեն դոսայի բազմաթիվ տեսակներ․
* Էգգ դոսա - ձվածեղով,
* Չիլի դոսա - քերած չիլի պղպեղով,
* Օպեն դոսա - պատրաստման ընթացքում ավելացված չատնիով, պատրաստվում է կարտոֆիլով,
* Մասալա դոսա - պատրաստվում է կարտոֆիլով և մասալա համեմունքներով։

Հայտնի են նաև դոսայի սոխով, պանրով, կարագով և այլ տարբերակները։

## Տես նաև
* Նրբաշերտեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Sinclair C. G. dosa // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black[en], 2004. — P. 182. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Թխվածքներ
Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց
Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Նարեկ Ասլանյան (ֆուտբոլիստ)

**Նարեկ Ասլանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Սևան ՖԱ»-ում կիսապաշտպանի դիրքում։

## Կարիերա
Ծնվել է Երևանում, ակումբային մակարդակում ֆուտբոլ է խաղացել «Փյունիկում»։

Նարեկ Ասլանյանը Հայաստանի հավաքականի կազմում նորամուտը նշել է 2017 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևան ՖԱ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Ալեքսեյ Երյոմենկո (ֆուտբոլիստ)

**Ալեքսեյ Բորիսովիչ Երյոմենկո** (), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և մարզիչ։

## Կենսագրություն
Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է «Ռոստսելմաշում», հետո խաղացել է Ռոստովի ՍԿԱ-ում, Մոսկվայի «Սպարտակում», «Տորպեդոյում» և «Դինամոյում»։ 1986 թվականից սպորտի վարպետ։

1990-ականների սկզբին նա մեկնել է Ֆինլանդիա, որտեղ հանդես է եկել «Յարոյում» և ՀԻԿ-ում՝ մեկ մրցաշրջան խաղալով նորվեգական «Տրոմսյոյում»։ Որպես մարզիչ աշխատել է ֆիննական թիմերի և նախկին ԽՍՀՄ երկրների թիմերի հետ։ 2021 թվականի նոյեմբերի վերջին հայտնի դարձավ, որ Ալեքսեյ Էրեմենկոն նոր տարվանից գլխավորելու է էստոնական «Նարվա-Տրանս» ակումբը։

### Ընտանիքը
Ունի երեք որդի, որոնցից երկուսը Ֆինլանդիայի հավաքականի խաղացողներ են։ Ավագը և միջինը՝ Ալեքսեյը և Ռոմանը։ Ամենափոքրը՝ Սերգեյը (ծնված 1999 թ.), հոր ղեկավարությամբ ելույթ է ունեցել «Յարոյում» և ՍԻԿ-ում։

## Գիրք
Ֆինլանդիայում հրատարակվել է Երյոմենկո ֆուտբոլային ընտանիքի մասին գիրք՝ «Երյոմենկո՝ ֆուտբոլային ընտանիքի պատմությունը» վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* На сайте ФК «Спартак» Москва
* На сайте ХИК
* 

Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Հասմիկ Երեմյան

**Հասմիկ Երեմյան** (), հայ նախկին ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է որպես պաշտպան։ Նա 10 հանդիպում է անցկացրել Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

Միջազգային կարիերան Հասմիկ Երեմյանը սկսել է 2007-2009 թվականներին՝ 6 հանդիպում անցկացնելով Հայաստանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում։ 2008–2010 թվականներին նա ևս 8 խաղի է մասնակցել Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։ Հավաքականներում անցկացրած խաղերում նա ոչ մի գոլ չի հեղինակել։

## Տես նաև
* Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց հավաքականի խաղացողների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Պանրով մակարոն

**Պանրով մակարոն** կամ **մակընչիս** (անգլ. *macaroni and cheese*, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում *mac 'n’cheese* և Անգլիայում *macaroni cheese*), ուտեստ պատրաստված պանրով եփած մակարոններից (պանրային սոուսով), ամենից հաճախ չեդեր պանրով։ Այն նաև կարող է ներառել այլ բաղադրիչներ, ինչպիք են հացի փշրանքներ, միս և բանջարեղեններ։

## Պատմություն
Պաստան և պանրային թխուկները նկարագրված էին դեռևս 14-րդ դարում իտալական մշակութային Liber de Coquina գրքում, որը պատկերավոր ներկայացնում էր պարմեզանից և պաստայից պատրաստված ուտեստ։ Մակարոնից և պանրից պատրաստված թխուկներ, հայտնի ինչպես *Makerouns,* պատկերավոր նկարագրված է նաև 14-րդ դարում միջնադարյան անգլիական խոհարարական «*The Forme of Cury»* գրքում։

Պանրով մակարոնի ժամանակակից առաջին բաղադրատոմսը ներառված էր Էլիզաբեթ Ռաֆալդի 1770 թվականի «*Experienced English Housekeeper»* գրքում։ Ռաֆալդի բաղադրատոմսը՝ բեշամել սոուս չեդդեր պանրով (ֆրանսիական խոհարարության մեջ Մոնրե սոուս), որը խառնում են մակարոնի հետ, ցողում պարմեզանով և թխում մինչև պղպջակների առաջանալը և ոսկեգույն դառնալը։ 1784 թվականի մեկ այլ բաղադրատոմսում ասվում էր, որ մակարոնի խողովակները պետք է եփել, ապա քամել մաղով և դնել թավայի մեջ։ Այնուհետև մակարոնին ավելացվում է թանձր սերուցք՝ կարագի կտորի հետ ալյուրով եփված, որը եփվում է հինգ րոպե և նախքան ափսեի մեջ դնելը համեմվում է տապակած պարմեզանով և պղպեղով։ Հայտնի բրիտանական վիկտորիական խոհարարական *«Mrs. Beeton’s Book of Household Management»* գիրքը իր մեջ ներառում է «Մակարոն, որը մատուցում են հիմնականում պանրով» ուտեստի երկու օրինակ։

Գոյություն ունեն «Պանրով մակարոնի» տարածքային բազմաթիվ տեսակներ, որոնց թվում հատկապես տարբերվում են ամերիկյան և կանադական տարատեսակները։

## Հետաքրքիր փաստեր
ԱՄՆ 3-րդ նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնը հայտնի է եղել իր «գաստրոնոմիական դիվանագիտությամբ» և տեխնիկական հետաքրքրասիրությամբ։ Նա առանցքային դեր ունի պաստան (մակարոնեղենը) Ամերիկայում հանրայնացնելու գործում և համարվում է մակնչիս ուտեստի «կնքահայրը» Ամերիկայում։ 

1787 թվականին, երբ Թոմաս Ջեֆերսոնը Ֆրանսիայում ԱՄՆ դեսպանն էր, նա ճանապարհորդել է Հյուսիսային Իտալիայով։ Այնտեղ տեսնելով մակարոն պատրաստող մեքենաներ՝ այնքան է տպավորվել, որ մանրամասն գծագրել է այն և նոթատետրում գրառումներ կատարել։ 1789 թվականին Իտալիայից Փարիզ պատվիրել է մակարոնի մի մեքենա, իսկ երբ վերադարձել է ԱՄՆ, այն ուղարկել է իր տուն՝ Մոնտիչելլո (Վիրջինիա)։ Երբ սարքը փչացել է, նա ինքնուրույն նախագծել և պատրաստել է իր սեփական տարբերակը։ Իսկ արդեն 1802 թվականին Սպիտակ տանը կայացած պաշտոնական ընթրիքի ժամանակ նա հյուրերին հյուրասիրել է «մակարոնի կարկանդակ» (macaroni pie), որը ժամանակակից Mac & Cheese-ի նախատիպն էր։ Այն ժամանակ սա համարվում էր շատ էկզոտիկ և շքեղ ուտեստ։

## Տես նաև
* Կարբոնարա

## Աղբյուրներ
* Steingarten, Jeffrey (1997). *The Man Who Ate Everything.* New York: Vintage. ISBN 0-375-70202-4. The chapter, «Back of the Box», was first published in 1992.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Կատեգորիա:Կանադական խոհանոց
Կատեգորիա:Պանրով ուտեստներ
Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Էդուարդ Էմսիս

**Էդուարդ Էմսիս** (, ), լատվիացի ֆուբոլիստ, «Էգնատիա» ակումբի և Լատվիայի հավաքականի հենակետային կիսապաշտպան։

## Կենսագրություն
### Ակումբային գործունեություն
«Սկոնտո» ֆուտբոլային դպրոցի ակումբի սան է։ Մեծահասակների խմբում սկսել է հանդես գալ 2013 թվականին «Սկոնտո-2»-ի կազմում առաջին լիգայում։ Նույն մրցաշրջանում 2 հանդիպում խաղացել է սեփական ակումբում՝ Գավաթում և Լատվիայի Սուպերգավաթում։

2014 թվականից ի վեր հինգ մրցաշրջան խաղացել է խոշոր լիգաներում Metta/Lu ակումբում, անցկացրել 75 հանդիպում և խփել 3 գոլ։ Նրա թիմը հիմնականում տեղ է զբաղեցրել մրցաշարային աղյուսակի վերջնամասում։ 2019 թվականին նա տեղափոխվել է Ելգավա, սակայն չի կարողացել տեղ գրավել թիմում՝ ընդամենը 3 կիսատ խաղ անցկացնելով։ Ելգավայի կազմում նա 2019 թվականին դարձել է Լատվիայի գավաթի եզրափակչի մասնակից, սակայն այս մրցաշարում այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չի եկել։

2020 թվականի սկզբին տեղափոխվել է Հայաստանի առաջնության "Նոյ" ակումբ, երկու տարի անցկացրել ակումբում

2020 թվականի հունվարի 17-ին տեղափոխվել է Հայաստանի առաջնության «Նոյ» ակումբ, որտեղ խաղացել է երկու տարի։ Հայաստանի 2019-2020 և 2020-2021 թվականների փոխչեմպիոն, 2019-2020 Հայաստանի գավաթակիր։ 2022 թվականի հունվարի 21-ին նա պայմանագիր է կնքել Ֆինլանդիայի «Լահտի» ակումբի հետ 2022 թվականի սեզոնի համար, 2023 թվականի հունվարին տեղափոխվել է Ալբանիայի առաջնության «Էգնատիա» ակումբ։

### Հավաքականի գործունեություն
Հանդես է եկել Լատվիայի երիտասարդական հավաքականում։

2018 թվականի փետրվարի 3-ին նա ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտային խաղն է անցկացրել Հարավային Կորեայի դեմ՝ 65-րդ րոպեին փոխարինելով Քրիստիան Տորեսին։ Այնուհետև նա երկուսուկես տարի չի խաղացել թիմում։ 2020 թվականի աշնանը նա դարձել է ազգային հավաքականի մշտական խաղացող։ Իր առաջին գոլը խփել 2021 թվականի հունիսի 4-ին Բալթյան գավաթի խաղարկությունում՝ Լիտվայի հավաքականի դեմ խաղում։

## Միջազգային գործունեություն
Նա իր միջազգային նորամուտը Լատվիայի կազմում նշել է 2018 թվականին։

### Միջազգային գոլեր

## Նվաճումներ
* **[[Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ]]ակիր** (1)․ 2019-2020
* Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր․ 2019-2020, 2020-2021

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Լատվիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Լատիշ ֆուտբոլիստներ
Ջորջիայի նեղուց

**Ջորջիայի նեղուց** (Ջորջի; ), նեղուցը գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսում, Կանադայի հարավ-արևմուտքում և ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքում, Սելիշ ծովի մի մասն է կազմում։

Գտնվում է Վանկուվեր կղզու, Բրիտանական Կոլումբիայի հարավ-արևմտյան մասի (Կանադա) և Վաշինգտոն նահանգի հյուսիսային մասի (ԱՄՆ) միջև։ Դիսքավերի կղզու հյուսիսային մասում նեղուցը բաժանվում է երկու թևի՝ Ջոնսթոնը և Շառլոտ թագուհու նեղուցը։ Հարավում նույն ձևով նեղուցը բաժանվում է Սան-Խուան կղզեխմբով, բաժանվելով Հարո և Ռոզարիո թևերի։ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը նեղուցի հարավային սահմանը սահմանում է որպես այն գիծը, որն անցնում է Սատուրնի, Պատոսի, Սուսիայի, Մատիայի և Լոմմի կղզիներով։ Ձևավորում է ներքին ջրուղու մի հատված Սիեթլի (Վաշինգտոն նահանգ) և Սկագուեյ քաղաքի (Ալյասկա նահանգ) միջև։ Այն ունի մոտ 240 կմ երկարություն, լայնությունը տատանվում է 18,5-ից 55 կմ, նեղուցի միջին խորությունը 156 մ է, իսկ առավելագույն խորությունը հասնում է 447 մ-ի։ Նեղուցի ջրային հայելու մակերեսը կազմում է մոտ 6800 կմ2։ Նեղուց թափվող ամենամեծ գետը Ֆրեյզերն է (բերում է նեղուց մտնող ամբողջ քաղցրահամ ջրի մինչև 80%-ը) Ջորջիա նեղուցում գտնվում են մի քանի խոշոր (ամենամեծը Տեքսադան է) և շատ փոքր կղզիներ։

Նեղուցը անվանումը ստացել է 1792 թվականին Ջորջ Վանկուվերի կողմից, ով այն անվանել է «Ջորջի ծոց» Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Ջորջ III-ի պատվին։ 1865 թվականին նավապետ Ռիչարդսը, հստակեցնելով օբյեկտի գտնվելու վայրը՝ նա փոխեց «ծոց»-ը «նեղուց»-ով, բայց տեղի բնակիչները դեռ հաճախ ասում են «ծոց»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նեղուցներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոս
Կատեգորիա:Կանադայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Մարատ Բուրաև

**Մարատ Նիկոլաևիչ Բուրաև** (), ռուս ֆուտբոլիստ, «Ժետիսու» ակումբի կիսապաշտպան։

## Կարիերա
Բուրաևը Վլադիկավկազի «Յունոստ» դպրոցի և «Կրասնոդարի» ակադեմիայի սան է։ 2013 թվականին հանդես է եկել սիրողական «Կրասնոդար-3» ակումբում, հետո խաղացել է «Ստրոիտելում»։ 2015 թվականին տեղափոխվել է «Բերկուտ Արմյանսկ»։ 2016 թվականի հունվարին դիտումների է մասնակցել «Նեմանում»։ Ղրիմի ֆուտբոլային միության Պրեմիեր լիգայի 2016/2017 թվականների մրցաշրջանի աշնանային հատվածում պաշտպանել է Թեոդոսիայի «Կաֆայի» գույները։ 2017 թվականի փետրվարի վերջին տեղափոխվել է Սևաստոպոլ։ Հետո վերադարձել է Վլադիկավկազ ու խաղացել «Սպարտակում»։ 2018 թվականի փետրվարի վերջին մեկ տարվա պայմանագիր է կնքել հայկական «Փյունիկ» ակումբի հետ, որտեղ խաղացել է մինչև նոյեմբեր։ 2019 թվականի փետրվարին տեղափոխվել է «Ղրիմտեպլիցա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալանիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Լուս կայարան

**Լուս կայարան** () երկաթուղային կայարան է Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքում գտնվող Լուս շրջանում։ Կայանը քաղաքային երկաթուղային համակարգի մի մասն է, որը ղեկավարվում է CPTM-ի կողմից։

Կայարանում է գտնվում պորտուգալերենի թանգարանը, որը ստեղծվել է 2006 թվականին։ Լուսի մետրոյի կայարանը նույնպես գտնվում է համալիրի տարածքում։

## Պատմություն
Կայարանը կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին՝ նպատակ ունենալով դառնալ Սան Պաուլոյի նոր հիմնադրված երկաթուղու Գլխադասային գրասենյակը։ 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների ընթացքում դա քաղաքի գլխավոր մուտքն էր, ինչը նրա համար մեծ տնտեսական նշանակություն ուներ, քանի որ Սանտուսից սուրճի մեծ մասը ներմուծվող այլ ապրանքների հետ միասին առաքվում էր կայարան։

Ներկայիս շենքն ավարտվել է 1901 թվականին։ Դրա կառուցման համար նյութերը բերվել են Մեծ Բրիտանիայից։ Կայարանը նախագծվել և կառուցվել է Walter Macfarlane & Co-ի կողմից։ Կայարանը հավաքվել է Գլազգոյում, այնուհետև քանդվել է և ուղարկվել Սան Պաուլու, որտեղ այն նորից հավաքվել է։ Շենքը նախագծել է բրիտանացի ճարտարապետ Հենրի Դրայվերը։

### Հրդեհ
* 1946 թվականին կայանը հրդեհվել է, և վերակառուցման ընթացքում շենքին ավելացվել է նոր հարկ։ Այդ ժամանակից ի վեր Բրազիլիայում երկաթուղային տրանսպորտը սկսել է անկում ապրել. նույնը տեղի է ունեցել Լուսի շրջանի հետ։ Երկու գործոններն էլ հանգեցրել են կայարանի դեգրադացիայի։ Սակայն 1990-ականներին կայարանը վերանորոգվել է։
* 2015 թվականի դեկտեմբերի 21-ին կայարանում խոշոր հրդեհ է բռնկվել, որը սկսվել էր պորտուգալերենի թանգարանում։ Հրդեհը ոչնչացրել է կայարանի գլխավոր շենքը և խլել մեկ հրշեջի կյանք։

## Մշակութային ազդեցություն
Կայարանը այն ժամանակաշրջանի մնացորդն է, երբ սուրճը քաղաքի եկամտի հիմնական աղբյուրն է եղել։ Տասնամյակներ շարունակ կայարանի աշտարակը գերիշխել է քաղաքի հորիզոնում, և նրա ժամացույցը ծառայել է որպես չափանմուշ Սան Պաուլոյի մյուս ժամացույցներին։

Իր գագաթնակետին՝ 20-րդ դարի սկզբին, երբ Լուս թաղամասը քաղաքի կարևոր մասն էր, երկաթուղային կայարանը ճարտարապետական թաղամասի մի մասն է եղել, որը քաղաքի ներսում հիմնական ուղենիշն էր։ Կայարանը օգնել է  ձևավորել քաղաքի իմիջը։

1970-ական թվականներին Սան Պաուլոյի մետրոյի կառուցմամբ՝ Ռամոս դե Ազեվեդոյի հուշարձանը՝ մոտակա տարածքների գլխավոր գրավչությունը, արմատապես փոխել է լանդշաֆտի տեսքը՝ կայարանին տալով, սակայն, մոնումենտալության ավելի մեծ զգացողություն։

## Պատկերասրահ

File:Guilherme Gaensly - Estação da Luz, c. 1900.jpg|Կայարանը 1900 թվականին
File:LUZ 010 n.jpg|Ինտերիեր
File:Estação da Luz 8.jpg|Կայարանի ինտերիերը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Jorge, Clóvis de Athayde. *Luz – Notícias e reflexões*. Departamento do Patrimônio Histórico. 1988
* Elias, Maria Beatriz de Campos (dir.). *Um século de Luz*. Editora Scipione. 2001
* Toledo, Benedito Lima de. *São Paulo: Três cidades em um século*. Editora Cosac e Naify. 2003.

Կատեգորիա:Բրազիլիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Կայարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կայարաններ ըստ քաղաքի
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտենի կայարաններ այբբենական կարգով
Ջեյմս Նոուլզ

**Ջեյմս Նոուլզ** (), ), իռլանդացի և բրիտանացի դրամատուրգ և դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1784 թվականի մայիսի 12-ին Իռլանդիայի Կորկ քաղաքում։ Նրա հայրը` նույնպես Ջեյմս Նոուլզ (1759-1840 թվականներ), եղել է բառարանագիր։

1793 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Լոնդոն։ Որդին պատանեկության տարիներին ցուցաբերել է տաղանդներ, ընկերացել Ուիլյամ Հեզլիթի հետ, որը ծանոթացրել է նրան Չարլզ Լեմի և Սամուել Քոլրիջի հետ։

Նոուլզը սովորել է բժշկագիտություն և ստացել բժշկի աստիճան, բայց որոշել է թողնել ուսումը թատերաբեմի համար. առաջին քայլերը արել է Համլետի դերով Դուբլինի թատրոնում։

1809 թվականի հոկտեմբերին Ուեկսֆորդում նա ամուսնացել է Մարիա Չարտրիզի հետ, որը դերասանուհի էր էդինբուրգյան թատրոնում։ 1810 թվականին Նոուլզը սկսել է գրել ստեղծագործություններ թատրոնի համար։ 1817 թվականին նրանք տեղափոխվել են Բելֆաստից Գլազգո, որտեղ դպրոցում դասավանդումից բացի Ջեյմսը շարունակել է գրել թատրոնի համար։

Իր կյանքի վերջին տարիներին Նոուլզը աշխատել է որպես բապտիստյան քարոզիչ՝ հավաքելով մեծ լսարաններ։ Նա հրապարակել է երկու բանավիճական աշխատանք, որոնցում առարկել է Հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցու ուսմունքի դեմ։

Ծերության ժամանակ նա ընկերացել է երիտասարդ բանաստեղծ Էդմունդ Գոսի հետ, որին ծանոթացրել է Շեքսպիրի ստեղծագործությանը։

Մահացել է 1862 թվականի նոյեմբերի 30-ին Անգլիայի Տորկի քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Knowles James Sheridan](http://en.wikisource.org/wiki/Knowles,_James_Sheridan_(DNB00))
* Works by James Sheridan Knowles at the Internet Archive
* Knowles and Caius Gracchus
* Ноульс
 

Կատեգորիա:Իռլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կիմ Սփլիսբոել

**Կիմ Սփլիսբոել** (; ), դանիացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլի մարզիչ։

## Մասնագիտութհուն
Որպես ֆուտբոլիստ Կիմ Սփլիսբոելը խաղացել է Հվիդովրե և Հերֆելգե թիմերում։

Մարզչական կարիերան սկսել է Դանիայի երիտասարդական հավաքականում։ Այնուհետև մասնագետը մի քանի տարի աշխատել է Բրոնդբիի երիտասարդական թիմի հետ։ Բացի այդ, Սփլիսբոելը գլխավորել է դանիական մի քանի ցածր լիգաների ակումբներ։

2000-2002 թվականներին եղել է Մալավիի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2008 թվականի օգոստոսի 24-ին Կիմ Սփլիսբոելը գլխավորեց հայկական «Բանանցը»։ Այս պաշտոնում նա փոխարինել է բուլղարացի Նեդելչո Մատուշևին։ Սակայն 6 ռաունդից հետո դանիացին հեռացվել է զբաղեցրած պաշտոնից։

Հայաստանում աշխատանքից հետո մենթորը վերադարձել է հայրենիք, որտեղ աշխատել է Դանիայի երկրորդ դիվիզիոնի ակումբների հետ։

## Ծանոթագրություն

## Աղբյուրներ
* Профиль на сайте «transfermarkt.co» 

Կատեգորիա:Դանիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Լիանա Գրիգորյան

**Լիանա Գրիգորյան** (), ֆուտբոլի հայ մրցավար և նախկին ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է որպես կիսապաշտպան։ Նա երեք խաղ է անցկացրել Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

Լիանա Գրիգորյանը որպես մրցավար սպասարկել է 2019 թվականի կանանց Եվրոպայի մինչև 17 տարեկանների առաջնության եզրափակիչ մրցաշարը։ Նա սպասարկել է նաև կանանց Չեմպիոնների լիգայի 2021 թվականի առաջին փուլի հանդիպումները, որոնք կայացել են Ռուսաստանում։

## Տես նաև
* Հայաստանի ֆուտբոլի կանանց հավաքականի խաղացողների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային կին մրցավարներ
Դավիթ Հակոբյան (ֆուտբոլիստ)

**Դավիթ Հակոբյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը խաղում է որպես կիսապաշտպան և Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Կարիերա
Հակոբյանը իր միջազգային նորամուտը Հայաստանի հավաքականի կազմում կատարել է 2016 թվականի հունիսի 1-ին, 73-րդ րոպեին դուրս գալով Տիգրան Բարսեղյանին փոխարինելու, Սալվադորի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղում, որը ավարտվել է 4։ 0 հաղթանակով։ Նա իր առաջին մրցութային ելույթը ունեցել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 11-ին, երբ խաղադաշտ է դուրս եկել Մարկոս Պիզզելլիին փոխարինելու ՖԻՖԱ Աշխարհի 2018 առաջնության որակավորման փուլի Լեհաստանի դեմ անցկացվող խաղում, որն ավարտվել է 1։ 2 պարտությամբ։

## Վիճակագրություն
### Միջազգային

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Հենրի Ավագյան

**Հենրի Ավագյան** (Հունվարի 16, 1996, Մոլոդոգվարդեյսկ, Ուկրաինա), հայ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, ով խաղում է Փյունիկում և Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում որպես դարպասապահ։

## Կարիերա
### Ակումբ
2020 թվականի օգոստոսի 5-ին Ավագյանը պայմանագիր է կնքել Վան ՖԱ-ի հետ։

2022 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Փյունիկ ՖԱ-ն հայտարարել է Ավագյանի հետ պայմանագիր կնքելու մասին։

### Միջազգային
Ավագյանն իր առաջին միջազգային ելույթն ունեցել է Հայաստանի կազմում 2018 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ սկսելով ՈՒԵՖԱ Ազգերի Լիգա D 2018-19 Լիգայում Լիխտենշտայնի դեմ խաղով, որն ավարտվել է 2։ 2՝ ոչ-ոքի։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Միջազգային
2018 թվականի նոյեմբերի 19-ի դրությամբ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Աքմալ Բախտիյարով

**Աքմալ Անվարովիչ Բախտիյարով** (, ), ղազախ ֆուտբոլիստ, Ղազախստանի «Օրդաբասի» ակումբի կիսապաշտպան։

## Խաղալու կարիերա
Թալգար քաղաքի մանկապատանեկան մարզադպրոցի և Ալմաթիի «Կայրաթ» ակադեմիայի աշակերտ։ Նա սկսել է խաղալ մեծահասակների մրցումներում 2017 թվականին Երկրորդ լիգայի «Կայրաթ-Մ»-ի և Առաջին լիգայի «Կայրաթ-Ա»-ի կազմում։ Նա իր նորամուտը «Կայրաթի» հիմնական կազմում նշել է 2018 թվականի ապրիլի 18-ին՝ Ղազախստանի գավաթի «Օկժետպեսի» դեմ խաղում։ Նա անցկացրել է գավաթի խաղարկության բոլոր 4 հանդիպումները, բացառությամբ եզրափակչի, կատարել է երկու գոլային փոխանցում և խփել մեկ գոլ՝ կիսաեզրափակչում Պավլոդար «Իրտիշի» դեմ խաղում։ 2018 թվականի մրցաշրջանի վերջում նա նվաճեց Ղազախստանի գավաթը, սակայն նոյեմբերի 24-ին չխաղաց եզրափակիչում, քանի որ արդեն լքել էր թիմը։ Պրեմիեր լիգայում նա ոչ մի հանդիպում չի անցկացրել Կայրաթի բազայի համար։

2018 թվականի սեպտեմբերին նա սկանդալով հեռացավ «Կայրաթից» և տեղափոխվեց Հայաստանի բարձրագույն խմբի «Արցախ» (Երևան) ակումբ։ Նա առաջնությունում իր նորամուտը նշել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ «Շիրակի» հետ խաղում, իսկ առաջին գոլը խփել է հոկտեմբերի 20-ին՝ «Լոռիի» դարպասը։ Հոկտեմբերի 24-ին Հայաստանի գավաթի խաղարկության քառորդ եզրափակիչում նա 11 մետրանոցից գոլի հեղինակ դարձավ չեմպիոն «Ալաշկերտի» դարպասը։ Ընդհանուր առմամբ, մրցաշրջանի առաջին կեսում նա առաջնությունում անցկացրել է 8 հանդիպում և դարձել 3 գոլի հեղինակ։

2019 թվականի սկզբից նա սկսեց խաղալ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի «Սոչի» ակումբում, որի հետ երկրորդ տեղից մտավ Պրեմիեր լիգա։

Խաղացել է Ղազախստանի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականում։

## Ձձեռքբերումներ
; «Կայրաթ»
;* **2018 թվականի Ղազախստանի գավաթակիր:**

; «Սոչի»

* 2018-2019 թվականների Ֆուտբոլի ազգային լիգա առաջնության մեդալակիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Բորիս Օռլովսկի

**Բորիս Պավլովիչ Օռլովսկի** (; ), ուկրաինացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կենսագրություն
«Բուկովինա» ԴՅՈՒԶՇ-ի սան, որտեղ էլ սկսել է իր առաջին քայլերը ֆուտբոլային կարիերայում։ Սովորել է Կիևի ֆիզիկական կուլտուրայի Հանրապետական բարձրագույն դպրոցում։ DUFLU-ում նա հանդես էր գալիս չերնի համար։

Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է Չեռնովցիի «Բուկովինայում», որտեղ և իր նորամուտը նշել Է Ուկրաինայի առաջին լիգայում 2010 թվականին։ 2010-2012 թվականներին հանդես է եկել Ուկրաինայի մինչև 17, մինչև 18 և մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։ 2012 թվականին վարձակալվել է Սիմֆերոպոլի «Տավրիայի» կողմից, սակայն խաղացել է միայն կրկնօրինակ կազմում (10 խաղ, 1 գոլ)։ Չեռնովցի ակումբում հանդես է եկել մինչև 2014 թվականը և այդ ընթացքում անցկացրել է 54 պաշտոնական հանդիպում բոլոր մրցաշարերում։

2014 թվականին հանդես է եկել հայկական «Գանձասարում», որտեղ Հայաստանի Պրեմիեր լիգայում 10 խաղում խփել է 1 գոլ և ևս 2 հանդիպում անցկացրել երկրի գավաթի խաղարկությունում։ 2015 թվականի մարտին վերադարձել է հայրենի «Բուկովինա»։ 2015 թվականի ամռան վերջին «Վերեսի» կազմում տեղափոխվել է Ռովնո քաղաքից, որտեղ հանդես է եկել մինչև 2017 թվականի ամառը։ Ընդհանուր առմամբ «Վերեսի» կազմում բոլոր մրցաշարերում անցկացրել է 47 պաշտոնական հանդիպում, որոնցում աչքի է ընկել 5 գոլով։

Նույն թվականի սեպտեմբերին պայմանագիր է կնքել «Լվով» ֆուտբոլային ակումբի հետ, Տրանսֆերի մանրամասների և անձնական պայմանագրի ժամկետների մասին տեղեկությունները մնացել են անհայտ։ 2018 թվականի փետրվարին կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ խզել է պայմանագիրը ակումբի հետ։ Այս ընթացքում նա 8 հանդիպում է անցկացրել առաջնությունում, Ուկրաինայի գավաթի խաղարկությունում թիմի հետ հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ փուլ և իր ակտիվում գրանցել է 2 հանդիպում (1 գոլ)։

Նույն ամսին դարձել է Կոսովոյի «Տրեպչա'89» ակումբի խաղացող, սակայն արդեն 2018 թվականի հուլիսին կարիերայում երկրորդ անգամ դարձել է «Վերեսի» խաղացող, որի կազմում հանդես է եկել մինչև 2018/19 մրցաշրջանի ավարտը։ 2019 թվականի նոյեմբերից կրկին հայտավորվել է հարազատ չեռնովցիի թիմում, որի կազմում հանդես է եկել մինչև 2021/22 մրցաշրջանի ավարտը։

## Ձեռքբերումներ
* Ուկրաինայի առաջին լիգայի բրոնզե մեդալակիր (1). 2016/17
* Ուկրաինայի երկրորդ լիգայի արծաթե մեդալակիր (1)։ 2015/16

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Ժոզեֆ-Շառլ Մարդրյուս

մինի|Ժոզեֆ-Շարլ Մարդրյուսի գծանկարը
**Ժոզեֆ-Շառլ Մարդրյուսը** () հայկական ծագմամբ ֆրանսիացի բժիշկ է, արևելագետ, բանաստեղծ և նշանավոր թարգմանիչ։ Առավել հայտնի է *[[Հազար ու մի գիշեր|«Հազար ու մի գիշեր»]]* ստեղծագործության արաբերենից ֆրանսերեն թարգմանությամբ, որը հրատարակվել է 1898-ից 1904 թվականներին։

Մարդրյուսը պնդում էր, որ իր թարգմանությունը հիմնված է նախկինում անհայտ «թունիսյան տեքստի» վրա և արաբական տեքստի բառացի և լիակատար փոխադրություն է։

## Կենսագրություն
Մարդրյուսը ծնվել է Եգիպտոսի Կահիրե քաղաքում 1868 թվականին հավանաբար Մարտիրոսեան ազգանունը կրող կաթոլիկ հայ ընտանիքում։ Նախքան Փարիզում հաստատվելը սովորել է Լիբանանում։

Որպես ֆրանսիական կառավարության բժիշկ՝ նա աշխատել է Մարոկկոյում և Հեռավոր Արևելքում։ Նա կատարել է այլ թարգմանություններ, որոնցից մի քանիսը նկարազարդել է շվեյցարացի փորագրանկարիչ Ֆրանսուա-Լուի Շմիդը (1873–1941)։ 1900 թվականի հունիսի 5-ին ամուսնացել է արձակագիր և բանաստեղծուհի Լյուսի Դելարու-Մարդրյուսի հետ։ Ավելի ուշ ամուսնալուծվելով՝ ամուսնացել է Գաբրիել Բրալանտի («Կոբրետ») հետ։

«"Հազար ու մի գիշեր"-ի թարգմանիչները» էսսեում Խորխե Լուիս Բորխեսը գովում է Մարդրյուսի բավական ազատ թարգմանության ստեղծարար բնույթը՝ նշելով․ «Առհասարակ հարկավոր է ասել, որ Մարդրյուսը թարգմանում է ոչ թե բառերը, այլ գրքի պատկերները», և ավելացնում է․ «Մարդրյուսը միակ արաբագետն է, որի փառաբանումը գրական գործիչները հանձն են առել այնպիսի աննախադեպ հաջողությամբ, որ այժմ նույնիսկ արաբագետներն իրենք ճանաչում են նրան»։

## Թարգմանությունները
* *Les Mille et Une Nuits*
* *L'Apocalypse qui est la révélation*
* *Le Livre des Morts de l'Ancienne Égypte*
* *Le Cantique des Cantiques*
* *Le Livre des Rois*
* *Sucre d'amour* (1926)
* *La Reine de Saba* (1918)
* *La Reine de Saba et divers autres contes* (1921)
* *Le Koran,* 1925
* *Le Paradis musulman* (1930)
* *Toute-Puissance de l'Adepte* (Le Livre de la Vérité de Parole), 1932

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1868 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 մահեր
Կատեգորիա:Հազար ու մի գիշեր
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Թումանյան համայնք

**Թումանյան**, համայնքի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սահմանակցում է արևելքում Տավուշի մարզի հետ, հյուսիսում՝ Ալավերդի, հարավում՝ Փամբակ, իսկ արևմուտքում Գյուլագարակ համայնքի հետ։

## Կառավարում
Թումանյան համայնքը կազմված է 10 բնակավայրից՝ Աթան, Ահնիձոր, Դսեղ, Լորուտ, Մարց, Շամուտ, Չկալով, Քարինջ, Քոբայր գյուղերից և Թումանյան քաղաքից, որը հանդիսանում է համայնքի վարչական կենտրոնը։

### Համայնքի ավագանի և ղեկավար
Համաձայն ՀՀ տեղական ինքնակառավարման օրենսգրքի՝ համայնքի բնակչությունը ընտրում է ավագանի, որը նշանակում է համայնքի ղեկավարին՝ համայնքապետին։ 2021թ-ի դեկտեմբերի 12-ի ընտրությունների արդյունքում Լոռվա մարզի Թումանյան համայնքի ավագանին բաղկացած է 15 անդամներից, որոնցից 8-ը «Հանրապետություն» կուսակցությունից, իսկ 7-ը՝ Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությունից։ Համայնքի ղեկավարը Հանրապետություն խմբակցությունից Սուրեն Թումանյանն է։

## Բնակչություն
2015 թվականի դրությամբ Թումանյան քաղաքն ունեցել է 1600 բնակիչ։ Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ Աթան գյուղի բնակչությունը կազմել է 281, Ահնիձորում՝ 218, Դսեղում՝ 2137, Լորուտում՝ 843, Մարցում՝ 496,  Շամուտում՝ 257, Չկալովում՝ 144, Քարինջում՝ 643 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թումանյան համայնք