Պանևեժիս

**Պանևեժիս**, կամ **Պանյավեժիս** (, , մինչ 1917 թվականը՝ **Պոնևեժ**), քաղաք Լիտվայի հյուսիսում։ Լիտվայի հինգերորդ քաղաքն է՝ ըստ բնակչության թվի։ Հանդիսանում է Պանևեժիսի նահանգի ու Պանևեժիսի շրջանի վարչական կենտրոնը։

Քաղաքը տեղակայված է Նևեժիս (Նեմանի վտակ) գետի երկու ափերին, Վիլնյուսից 135 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Կաունասից 109 կմ և Կլայպեդայից 240 կմ հեռավորության վրա։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է շուրջ 50 կմ²։

Պանևեժիսի տարածքում են հատվում Լիտվայի կարևոր ավտոմայրուղիներն ու «Վիա Բալթիկա» միջազգային մայրուղին, որ կապում է Վիլնյուսը Ռիգային։ Երկաթուղագծերը միացնում են Դաուգավպիլսն ու Շյաուլյայը։ Գործում են տեղական նշանակություն ունեցող 2 օդանավակայաններ։

## Բնակչություն
Ռուսական կայսրության առաջին համընդհանուր մարդահամարի ժամանակ Պոնևեժում հաշվառվել է 6&nbsp;503 տղամարդ ու 6&nbsp;465 կին, իսկ քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը կազմել է 12&nbsp;968 մարդ։ Քաղաքի բնակչության կեսը եղել են հրեաներ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին քաղաքն ունեցել է 14&nbsp;000 բնակիչ։ 1939 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 27 հազար, 1959 թվականի՝ 41 հազար, 1974 թվականին՝ 88 հազար, 1985 թվականին՝ 116 հազար մարդ։ 1990-ական թվականների սկզբին քաղաքի բնակչության թվաքանակն սկսել է նվազել։ 1996 թվականին այն ունեցել է 126,1 հազար, 2002 թվականին՝ 118,2 հազար, 2008 թվականին՝ 106,5 հազար։ Ներկայում քաղաքն ունի 97 343 բնակիչ (2013 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով)։ Պանևեժիսը համարվում է Լիտվայի ամենից մոնոէթնիկ բնակավայրերից մեկը։ Նրա բնակչություն 96 %-ը լիտվացիներ են, 2,6 %-ը՝ ռուսներ, 0,4 %-ը՝ ուկրաինացիներ, 0,2 %-ը՝ բելառուսներ, 0,2 %-ը՝ լեհեր, 0,02 %-ը՝ հրեաներ, 0,28 %-ը՝ այլ ազգությունների ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ գնչու կարաիմներ։




## Անվանում
Քաղաքն իր անունն ստացել է Նևեժիս (*Նյավեժիս*, () գետի անունից. առաջին անգամ հիշատակվել է Ալեքսանդր Յագելոն իշխանի տրված փաստաթղթում, որ թվագրված է 1503 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ռուսերեն տեքստերում սկսել է գործածվել *Պանևեժիս* տարբերակը։ Սակայն 1990-ական թվականներին Լիտվայում ռուսերենով գործածվում է *Պանյավեժիս* տարբերակը, քանզի լիտվերենի **e** տառը ռուսերենում տառադարձվում է **я**։

## Պատմություն
[left|''Պանևեժիսի հնագույն շենքը, [1614*|thumb]]
[[Պատկեր:BZN Svc Trejybes curch.JPG|*Սուրբ Երրորդության եկեղեցի (1803)''|thumb|left]]
Քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվել է լեհ թագավորի ու Լիտվայի մեծ իշխան Ալեքսանդրի փաստաթղթում, որ վերաբերում է 1503 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Համաձայն այդ փաստաթղթի՝ տարածքը տրվել է վանահայր Ռամիգալային՝ պայմանով, որ նա այդտեղ եկեղեցի պիտի կառուցի։ Նևեժիսի աջա փին հիմնվել է բնակավայր, որն ունեցել է եկեղեցի, շուկա, պանդոկ, գարեջրագործարան, բաղնիք։ Այն հետագայում ստացել է Հին Պանևեժիս անվանումը։

XVI դարի սկզբում Նևեժիսի ձախ ափին՝ պետական տարածքում, ձևավորվել է այլ բնակավայր, որ ստացել է Նոր Պանևեժիս անվանումը։ Այդ երկու բնակավայրերը շուտով միացել են իրար։ 1565-1566 թվականների վարչական բարեփոխումներից հետո Պոնևեժը դարձել է պովետի կենտրոն։ 1568 թվականին Կրակենավայից Պոնևեժ է տեղափոխվում պավետային դատարանը։ Դա նպաստեց քաղաքի զարգացմանը։ Քաղաքի երկու մասերը միավորվեցին 1780 թվականին։

1727 թվականին Պանևեժիսում կառուցվեց Սուրբ Երրորդության եկեղեցին (սկզբնապես այն եղել է փայտե), վանք ու կոլեգիան՝ քաղաքի առաջին միջնակարգ դպրոցը։ 1831 թվականի լեհական ապստամբությունից հետո վանքն ու եկեղեցին փակվել են։ 1847 թվականին եկեղեցին փոխանցվել է ուղղափառներին, սակայն 1918 թվականին կրկին վերադարձվել է կաթոլիկներին։

## Քույր քաղաքներ
*  Իվանո-Ֆրանկովսկ, Ուկրաինա
*  Մոլոդեչնո, Բելառուս
*  Միտիշչի, Ռուսաստան
*  Գաբրովո, Բուլղարիա
*  Կալինինգրադ, Ռուսաստան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Panevėžio istorija
* Պանևեժիսը Litauen Netz կայքում

Կատեգորիա:1503 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքներ