open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գևորգ Ղազարյան (ֆուտբոլիստ)

| 2021|   Լամիա |5 (0)}}
**Գևորգ Ղազարյան** (Գևորգ Գառնիկի Ղազարյան, ) հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող (խաղում է նաև առաջ քաշված կիսապաշտպանի դիրքում)։ Համարվում է ուկրաինական Դոնեցկի «Մետալուրգ» ակումբի խաղացողը, սակայն վարձավճարով հանդես է եկել պորտուգալական «Մարիտիմու» ակումբում, 2022-ից 2023 թվական հանդես է եկել, որպես Արարատ–Արմենիա ակումբի խաղացող։ Նաև հանդես է գալիս  Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գևորգ Ղազարյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 
* Профиль  на сайте УЕФА
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* Профиль  на сайте истории ФК «Шахтёр» Караганда
*  

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիակոս Պիրեյոսի ֆուտբոլիստներ
Տիմիշոարա (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Տիմիշոարա» ֆուտբոլային ակումբ**, մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Տիմիշոարա քաղաքում։

## Պատմություն

«Տիմիշոարա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 2002 թվականին, Տիմիշոարա քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Մարտի 27]], [[2010]]*

## Արտաքին հղումներ
* Տիմիշոարաի ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Տիմիշոարա
Յագուար

**Յագուարը** (Pantera onca) շատ նման է հովազին, չափերով ավելի խոշոր է։

«Յագուար» անվանումը կեչուա լեզվով նշանակում է՝ արյուն։ thumb|270px|ՅագուարԱպրում է Ամերիկա աշխարհամասում՝ Մեքսիկայից մինչև Արգենտինա։ Յագուարը հանդիսանում է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի խոշորագույն կատվազգի գիշատիչը։thumb|270px|Յագուարն ունի չափազանց ուժեղ ժանիքներ, որոնցով հնարավոր է ջարդել սողունների զրահը։
Մարմնի երկարությունը առանց պոչի տատանվում է 120-185 սմ, պոչի երկարությունը՝ 45-75 սմ, քաշը 36-113 կգ, հիմնականում 60-90 կգ, հանդիպում են նաև 120 կգ-անոց յագուարներ։ Պատմության մեջ հայտնաբերված ամենախոշոր յագուարը կշռել է 158 կգ։ Էգը 20%-ով ավելի թեթև է։

Յագուարները տարածքային կենդանիներ են։ Նրանց տարածքի մակերեսը տատանվում է 25-100 կմ², կախված լանդշաֆտից և որսի քանակությունից, ինչպես նաև կենդանու սեռից։ Որպես կանոն արու յագուարի տարածքն ունի եռանկյունու ձև։ Այն շրջում է իր տարածքով և ամեն 5-15 օրը մեկ հայտնվում է «սահմանամերձ» կետերում։ Միայնակ կյանք է վարում։

Յագուարները բավական հանդուրժող են իրենց ցեղակիցների հանդեպ, և նրանց որսատարածքները կարող են հատվել, սակայն ոչ կատվառյուծների նկատմամբ։

Յագուարները սնվում են ջրախոզուկներով (կապիբարա), վայրի խոզերով, պեկարիներով, գետակինճներով, մազամի եղջերուներով, կապիկներով, թռչուններով, աղվեսներով, օձերով և կրծողներով։ Որսում են նաև կրիաներ։

Յագուարի հզոր ժանիքները ի վիճակի են ջարդել կրիայի պատյանը։ Ի տարբերություն կատվառյուծների, յագուարները հաճախ հարձակվում են ընտանի եղջերավոր կենդանիների վրա։ Գիշատիչը հիանալի լողում է և որսը չի կարող թաքնվել նրանից ջրում։

Ունենում են 2-4 ձագ, որոնք ապրում են մոր հետ այնքան ժամանակ, մինչև որ սեփական տարածք ձեռք բերեն։ Անազատության մեջ ապրում են 20-25 տարի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատվազգիներ
Կայքային հասանելիություն

**Կայքային հասանելիությունը** դա ինտերնետային ծառայություններին և բովանդակությանը հաշմանդամների և տարեցների համար մուտքի խնդիրն է։ Այս չափանիշները սահմանվել են Web Accessibility Initiative (WAI) շրջանակներում World Wide Web Consortium (W3C) կողմից և վերոհիշյալ ծրագիրը պարտավորվում է ապահովել հատուկ կայքերի ստեղծումն ու պահպանումը իր ամբողջության մեջ, այսինքն՝ հատուկ մեթոդների կիրառում շահառուների համար և այս ամենը կիրառելու համար հատուկ քայլերի պլանավորում։

Չնայած, որ այս ամենը մեծ խթան է հանդիսանում ընդհանուր որակի կարգավորման համար, սական արդյունավետ հասանելիության աստիճանը ներկայումս շատ թույլ է։

## Միջազգային հասանելիության չափանիշները

Կայքերի հասանելիությունը կախված է բազմաթիվ անկախ գործոններից՝

* Կայքի բովանդակությունից այսինքն՝ տեղակատվության և փորձի ամբողջությունից, որը հաղորդվում է օգտագործողին մի անձի կողմից, որ այս ամենը պատրաստում է և տեղադրում է։
* Հատուկ անձանցից, որ ստեղծում են բովանդակությունը և հանձնում ինտենետից օգտվողներին։
* Ծրագրերի տեխնիկական օգնությունց, որոնք թույլ են տալիս էկրանի չափերը մեծացնել, տարբեր ֆորմատներով ֆայլեր կարդալ, և հատուկ տեխնիկայից՝ ստեղնաշարերի և այլ տեխնիկայի կիրառում։
* Բովակդակության խմբագրման համար հատուկ ծրագրեր։
* Կայքային հասանելիությունը խթանող ծրագրերից։
* Բովանդակությունը խմբագրող հատուկ մարդկանցից, տեխնիկական օգնությունից, խմբագրման և այս ամենի հետազոտման համար հատում ծրագրերից և միջոցներից։

Որպեսզի հնարավոր լինի հասանելիությունը այս ամենի միջոցով, 1996 թ. ստեղծվել է WAI (Web Accessibility Initiative) ծրագիրը W3C կողմից։ Ծրագիրը հետամուտ է հետևյալ երեք կետերին՝

1. Բովանդակության ստեղծման միջոցները պետք է օգտագործվեն բոլորի կողմից և նպաստեն որպեսզի ստեղծված բովանդակությունը հասանելի լինի բոլորին։ Այսպիսով բոլոր նրանք ովքեր կստաձնեն այս գործը պետք է պահպանեն հատուկ կանոնակարգ, որը սահմանված է Authoring Tools Accessibility Guidelines-ում։ 
2. Հենց կայքում տեղադրված տեղեկատվությունը էլ պետք է լինի հասանելի։ Ինչը հանդիսանում է գլխավոր պայման այս ծրագրում և տեղեկատվության պահանջներն էլ ամբողջապես համակարգված են Web Content Accessibility Guidelines ։
3. Եվ վերջապես, որպեսզի բովանդակությունը հասանելի լինի բոլորին պետք է, որ օրինակ՝ ինտերնետային բրաուզերները օգտագործվեն բոլորի կողմից և հնարավոր լինի շահագործել այն հատուկ տեղեկատվությունը, որ տեղադրված է կայքում։

Կատեգորիա:Համացանց
Անտեսանելի երեխաները

**Անտեսանելի երեխաները** ()՝ 2005 թվականի ալմանախ ֆիլմ է երեխաների մասին, բաղկացած 7 կարճամետրաժ ֆիլմերից, որոնք նկարահանված են տարբեր ռեժիսորների կողմից։ Ֆիլմն իրենից ներակայացնում է ՅՈՒՆԻՍԵՖ և WFF-ի համաշխարհային նախագծի մի մաս։

## Սյուժե
Երեխաներն ամենաշատը կարիք ունեն ուշադրության և հոգատարության, սակայն կյանքը նրանցից շատերի հանդեպ դաժան է գտնվել։ Յոթ աշխարհահռչակ ռեժիսորներ իրարից անկախ նկարահանել են ֆիլմեր, որոնցում նկարագրված է աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող մանուկների ողբերգական դրությունը։

## Էպիզոդներ
* «Tanza» Ռեժիսոր. Մեհդի Շարեֆ
Էպիզոդում մի խումբ աֆրիկացի երեխաներ վրեժխնդիր են լինում իրենց հողերը գրաված ցեղախմբից։
* «Blue Gypsy» Ռեժիսոր. Էմիր Կուստուրիցա
Էպիզոդ ուղղիչ աշխատանքային գաղութի երեխաների կյանքի մասին։ Նրանցից մեկը, ազատություն ձեռք բերելով, հանգամանքների բերումով կրկին գողություն է անում և փախուստի դիմելով իրեն հետապնդողներից, կրկին հայտնվում է արդեն հարազատ դարձած գաղութում։
* «Jesus Children of America» Ռեժիսոր. Սփայք Լի
Էպիզոդում նկարագրված է ՁԻԱՀ ով հիվանդ թմրամոլների դեռահաս դստեր հալածանքները, որի արդյունքում նա հայտնվում է առողջության կենտրոնում։
* «Bilu e Joao» Ռեժիսոր Կատյա Լունդ
Էպիզոդ քրոջ և եղբոր մասին, որոնք շիշ և մետաղ հանձնելով գոյատևում են մեգապոլիսի փողոցներում։
* «Jonathan» Ռեժիսոր Ջորդան Սքոթ և Ռիդլի Սքոթ
Էպիզոդ մարտական գործողություններ լուսաբանող «երեխայի» մասին։
* «Ciro» Ռեժիսոր Ստեֆանո Վեներուզո
Էպիզոդ երկու երեխաների մասին, որոնք իրենց ապրուստը վաստակում են գողությամբ։
* «Song Song and Little Cat» Ռեժիսոր Ջոն Վու
Էպիզոդ երկու աղջիկների մասին։ Նրանցից մեկն ապրում է շքեղության մեջ, իսկ մյուսը՝ պապի հետ ծայրահեղ աղքատության մեջ։ Առաջինի դեն նետած տիկնիկը դառնում է երկրորդի կյանքի միակ ուրախությունը։ Պապի մահանալուց հետո նա ծաղիկ վաճառելով է գոյությունը քարշ տալիս։

## Հետաքրքիր փաստեր
Ֆիլմից ստացված բոլոր եկամուտներն ուղղվել են կարիքավոր երեխաների օգնության ֆոնդ։

Ֆիլմը վերջանում է Անտուան Դը Սենտ Էքզյուպերիի Փոքրիկ իշխանից բերված խոսքով՝ «Բոլոր մեծահասակները ժամանակին երեխաներ են եղել, սակայն նրանցից քչերն են դա հիշում»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2005 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալմանախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի
Կատեգորիա:Էմիր Կուստուրիցայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մանդարին լեզվով ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պորտուգալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիդլի Սքոթի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների իտալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջոն Վուի ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների պորտուգալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր
Սպիտակ արջ

**Սպիտակ արջ** (Լատիներեն՝ Ursus maritimus, նշանակում է՝ *ծովային արջ*) կամ **Բևեռային արջ**, ներկայումս հյուսիսային կիսագնդի բևեռային շրջաններում տարածված արջի տեսակ։

## Կենսակերպը
Չնայած սպիտակ արջը նման է գորշ արջին, նա հարմարվել է ցուրտ կլիմայում ապրելուն։ Սպիտակ արջը հաճախ համարվում է ծովային կաթնասուն, քանի որ տարվա շատ ամիսներ անց է կացնում ծովում։

Սպիտակ արջ չկա Հայաստանի կենդանաբանական այգում:
Սպիտակ արջը գերադասում է ամեն տարի սառցակալող ծովի մայրցամաքային եզրաշերտը և արկտիկական կղզախմբերը։ Այս տարածքներին ասում են «արկտիկական կյանքի շրջան»։ Բևեռային արջը ձգտում է դեպի այն տեղերը, որտեղ սառույցը հանդիպում է ջրին, որտեղ առավել շատ են իր սննդի հիմնական մաս կազմող կենդանիները, որոնցից են ծովացուլը, փոկը, ծովային նապաստակը։
Չնայած նրան, որ սպիտակ արջերը ծանրամարմին կենդանիներ են, նրանք ցամաքի վրա բավականին արագաշարժ և ճարպիկ են, իսկ ջրում հանգիստ լողում և սուզվում են։

## Արտաքին տեսքը
[մինի|ձախից|280px|Բևեռային արջերը հետևում են ''USS Honolulu'' [սուզանավին Հյուսիսային բևեռից 280 կմ-ի վրա։]]
Սպիտակ արջը աշխարհի ամենամեծ ցամաքային գիշատիչն է։ Սպիտակ արջը կշռում է 350-680 կգ։
Մյուս արջերից տարբերվում Է նրանով, որ ունի երկար վիզ և տափակ գլուխ։ Կաշին սև է, իսկ մուշտակի գույնը փոխվում է սպիտակից մինչև դեղնավուն, ամռանն այն դեղնում է արևի լույսի անընդհատ ներգործությունից։ Ոտքերի ներբանները բրդոտ են, որպեսզի չսահեն սառցի վրա և չսառեն։ Մատների արանքում կա լողաթաղանթ։ Մագիլները խոշոր են և կարող են բռնած պահել նույնիսկ ամենաուժեղ զոհին։
Շատ խիտ բուրդը արջի մարմինը պահպանում է ցրտից և սառը ջրում թրջվելուց։ Հարմարվելու համար կարևոր դեր է խաղում նաև ենթամաշկային ճարպի հաստ շերտը, որն ունենում է մինչև 10 սմ հաստություն։ Սպիտակ գունավորումը նպաստում է կենդանու աննկատ մնալուն։ Լավ զարգացած են նաև հոտառությունը, լսողությունը և տեսողությունը՝ իր զոհին կարող է տեսնել մի քանի կիլոմետրից, փոկի հոտը կարող է առնել 800 մետրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արջեր
Կատեգորիա:Ծովային կաթնասուններ
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Գանձակ)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի** (), հայկական եկեղեցի Գանձակ քաղաքի Քիլիսաքյանդ թաղամասում, ներկայիս Աբբասզադեի փողոցում։

## Պատմություն
Ըստ դռան վրա փորագրած արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1633 թվականին և վերականգնվել է 1860-ին։ Մինչև 1990 թվականը եկեղեցին եղել է գործող, բայց երբ հայկական ուժերն ազատագրեցին Արցախը, ադրբեջանական կառավարությունը որոշեց եկեղեցին վերածել համերգային ակումբի։ Կառույցի հայկական ծագումը թաքցնելու համար՝ ադրբեջանցիները վերացրել են (ներկել կամ տաշել) հայկական մակագրությունները ներսից և դրսից։

## Ներկա վիճակ
Եկեղեցուց հանված են խաչերը, հայկական մակագրությունները հեռացված են, և շենքում գործում է երաժշտական ակումբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու պատմության և ներկա իրավիճակի մասին 
* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու լուսանկարներ

հ
Կատեգորիա:Գանձակի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Սինգապուր)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** (, ), Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Սինգապուրում։ Եկեղեցին Սինգապուրի ամենահին կառույցն է գործում և պահպանվում է պետության կողմից։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1834-1835 թվականներին։ Եկեղեցին օրհնվել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի պատվին 1836 թվականի մարտի 26-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սինգապուրի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայերը Սինգապուրում
Կատեգորիա:Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի հայրապետական պատվիրակության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սինգապուրի եկեղեցիներ
Օշական (այլ կիրառումներ)

**Օշական** կարող է վերաբերել՝

*Օշական (գյուղ) — գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։
*Խրիմյան կրթօջախ — կրթօջախ Օշականում։
*Հակոբ Օշական, (դեկտեմբերի 9 1883 - փետրվարի 17 1948) — հայ գրող, գրականագետ։
*Վահէ Օշական, (1922-2000) - հայ բանաստեղծ, արձակագիր։
*Օշական (գինի) — թունդ տեսակավոր գինի։
*Օշական (հանդես) — գրական գեղարվեստական կիսամյա հանդես, լույս է տեսել 1920-1921 թվականներին։

## Տես նաև

*Օշականի ճակատամարտ 336 թ.
*Օշականի ճակատամարտ 1827 թ.
Հայկական ԽՍՀ օրհներգ

**ՀԽՍՀ-ի Պետական Օրհներգ**, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Պետական օրհներգը 1944 - 1991 թթ.

Երաժշտության հեղինակ՝ Արամ Խաչատրյան։ Խաչատրյանը հիմնի համար օգտագործել է Գայանեի III  գործողության (1942) հերոսական հատվածներից մեկի երաժշտությունը։

Բառերի հեղինակ՝ Սարմեն (Արմենակ Սարգսյան)։ Ստեղծվել է 1944 թվականին։

## Տեքստ
Սովետական ազատ աշխարհ Հայաստան,
Բազում դարեր դաժան ճամփա դու անցար,
Քաջ որդիք քո մաքառեցին քեզ համար,
Որ դառնաս դու մայր հայրենիք հայության։

*Կրկներգ։
*Փառք քեզ, միշտ փառք, Սովետական Հայաստան,
*Աշխատասեր, ճարտարագործ-շինարար,
*Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով անսասան՝
*Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ։

Լենինն անմահ մեզ հուրն անշեջ պարգևեց,
Մեր դեմ շողաց երջանկաբեր այգաբաց,
Հոկտեմբերը կործանումից մեզ փրկեց
եվ տվեց մեզ նոր, պայծառ կյանք փառապանծ։

*Կրկներգ*

Մեծ Ռուսիան մեզ եղբայրության ձեռք մեկնեց,
Մենք կերտեցինք ամրակուռ նոր պետություն,
Լենինյան մեր կուսակցությունն իմաստուն
Հաղթորեն մեզ դեպ կոմունիզմ է տանում։

*Կրկներգ''


## Ստալինյան տարբերակ
Սովետական ազատ աշխարհ Հայաստան,
Բազում դարեր դաժան ճամփա դու անցար,
Քաջ նախնիք մեր մաքառեցին քեզ համար,
Որ դառնաս դու մայր-Հայրենիք հայության։

Փառք քեզ, միշտ փառք, հերոսական Հայաստան
Հանճարեղ դու ճարտարագործ-շինարար,
Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով ստալինյան
Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ։

Լենինն անմահ մեզ հուրն անշեջ պարգևեց,
Մեր դեմ շողաց երջանկաբեր այգաբաց,
Ստալինը մեծ՝ կործանումից մեզ փրկեց
Եվ տվեց մեզ նոր, ազատ կյանք փառապանծ։

Փառք քեզ, միշտ փառք, վերածնված Հայաստան,
Հանճարեղ դու ճարտարագործ-շինարար,
Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով ստալինյան
Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ։

Մեծ Ռուսիան մեզ եղբայրության ձեռք մեկնեց,
Մենք կերտեցինք ամրակուռ՝ նոր պետություն,
Ոչ մի ոսոխ չի կարող ծնկի բերել
Անսասան ժողովրդին մեր հնագույն։

Փառք քեզ, միշտ փառք, Սովետական Հայաստան,
Հանճարեղ դու ճարտարագործ-շինարար,
Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով ստալինյան
Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ։


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
* Արամ Խաչատրյան
* Արմենակ Սարգսյան

## Արտաքին հղումներ
*MP3 վոկալ տարբերակ
*MIDI գործիքային տարբերակ

Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործություններ
Հայկական ԽՍՀ
Հայկական ԽՍՀ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ պետական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Նախկին օրհներգեր
Տյուքիկոս Բյուզանդացի

**Տյուքիկոս Բյուզանդացին** (7-րդ դար) հույն գիտնական, եղել է Անանիա Շիրակացու ուսուցիչը։

Տյուքիկոսը ծնվել է Պոնտոսի ծովեզրին գտնվող Տրապիզոն քաղաքում։ Երիտասարդ հասակում ծառայել է Տիբերիանոս կայսեր զորավար Հովհանի մոտ, որը գտնվում էր Արևմտյան Հայաստանում, մինչև Մորիկ թագավորի ժամանակները։ Այս ընթացքում նա սովորում է հայերեն և դպրություն։

Այս ժամանակաշրջանում Անտիոքի մոտ տեղի է ունենում պարսկական զորքերի հարձակում հույն զորքերի վրա, որի հետևանքով վիրավորվում է Տյուքիկոսը և ձեռքից տալիս իր բոլոր գույքը։ Երկար ժամանակ հիվանդ մնալով, նա կտակ է անում, որ առողջ մնալու դեպքում էլ անցավոր գանձ չի կուտակելու և փոխարենը վաստակելու է գիտության գանձը։

Այդպիսով, առողջանալուց հետո մեկնում է Երուսաղեմ մեկ ամսով, ապա գնում է Աղեքսանդրիա, ուր ուսանում է երեք տարի։ Հետո մեկնում է Հռոմ մեկ տարով, ապա գնում Կոստանդինոպոլիս։ Այդտեղ նաև երկար ժամանակ մի իմաստունի մոտ ուսումնասիրելուց հետո, վերադառնում է ծննդավայրը, և նույնիսկ ուսուցչի մահվանից հետո չի վերադառնում Կոստանդինոպոլիս նրան հաջորդելու։ Նա մնում է Տրապիզոնում, ուր և իր մոտ են ընթանում աշակերտները սովորելու համար։

Նրա մոտ են գալիս սովորելու Պոլսի արքունիքի ազնվականները։ Նրա նշանավոր հայ աշակերտն է եղել Անանիա Շիրակացին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Մորիկ

**Մորիկ** (նաև՝ **Մավրիկիոս**, ; , ), հայազգի բյուզանդական քաղաքական գործիչ, Բյուզանդիայի կայսր (582-602)։

## Կենսագրություն
Մորիկը Բյուզանդիայի ամենափառավոր կայսրերից է։ Նա, օգտվելով Պարսկաստանում տիրող խառնակ իրավիճակից, ամրապնդում է Բյուզանդիայի դիրքերը արևելքում։

Սպանվել է 602 թվականին Փոկասի կողմից, ով և զավթել է գահը։ Այս իրադարձությունն աղետալի հետևանքներ ունեցավ Բյուզանդական կայսրության համար՝ պատճառ դառնալով Պարսկաստանի հետ նոր երկարատև պատերազմի։

Ըստ միջնադարյան հայ մատենագիրների (Շապուհ պատմիչ, Ստեփանոս Տարոնեցի, և Կիրակոս Գանձակեցի) նա ծագումով հայ է, ընտանիքը սերվում է Օշական գյուղից, սակայն որոշ նորագույն ուսումնասիրողներ ժխտում են նրա հայ լինելը։ Ըստ բյուզանդական պատմիչ Եվագրի Մորիկը Փոքր Հայքի Արփսուս քաղաքից էր։

Մորիկին է վերագրվում «Ստրատեգիկոն» երկի (VI դարի վերջ -VII դարի սկիզբ) հեղինակությունը, որը բյուզանդական ռազմագիտության առավել նշանավոր գործերից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բյուզանդական քաղաքականությունը Հայաստանում Մորիկ կայսեր օրոք 

Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Հայազգի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Սամսոնավանք

**Սամսոնավանք** (*Սամսոնի վանք*), Հայ առաքելական եկեղեցու վանքային համալիր Հայաստանի Տավուշի մարզի Կիրանց գյուղից 15 կմ հարավ-արևմուտք, Խնձորուտ անտառապատ դաշտամասում։

## Պատմություն
Սամսոնի Վանքը հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Գուգարք աշխարհի Կայեն գավառի մեջ։ Վանքը կառուցված է Խնձորկուտ կոչվող անտառապատ սարահարթի վրա, 12-13 դարերում։

## Ճարտարապետություն
Համալիրը բաղկացած է երկու եկեղեցուց, մատուռից, գերեզմանատնից, բնակելի ու տնտեսական նշանակության օժանդակ շինություններից, որոնք գտնվում են ավերված վիճակում։ Մատենագրական աղբյուրներում այս հուշարձանախմբի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Ճարտարապետական ձևերով հուշարձանները կարող են վերագրվել XII - XIII դարերին։ Կառուցված են մոխրագույն ավազով, սրբատաշ քարերով, կրաշաղախով։

### Մեծ (գլխավոր) եկեղեցի
Գլխավոր կամ մեծ եկեղեցին համարյա կանգուն է, պատերը ներսից սվաղված են, դրանց վրա պահպանվել են կրոնական բովանդակությամբ որմնանկարների մնացորդներ։ Կառուցված է սրբատաշ ավազաքարով, ունի գմբեթ։ Եկեղեցու մուտքը արևմուտքից է, արևելյան կողմում ունի ցածրիկ բեմ։

### Փոքր եկեղեցի
Փոքր եկեղեցին գտնվում է գլխավոր եկեղեցու հարավային կողմում։ Ունի թաղակապ միանավ դահլիճի հորինվածք, ծածկը թաղակապ է, արևելյան կողմում կիսաշրջան աբսիդով։ Այս շինության միայն արևելյան հատվածն ու պատերի ստորին շարքերն են պահպանվել։ Այս եկեղեցին ունեցել է որմնանկարներով զարդարված թաղակապ ծածկ։ Արևմտյան պատին կան անթվակիր վիմագիր արձանագրություններ։

### Մատուռ
Կիսավեր վիճակում է նաև հյուսիսային կողմում գտնվող մատուռը։ Մատուռը փոքր թաղածածկ, երկթեք կտուրով շինություն է։ Գտնվում է գլխավոր եկեղեցուց հյուսիս։ Ծածկը և հյուսիսային կողմի պատը փլվել են։ Հարուստ դրվագված դուռը բացվում է արևմտյան կողմից։ Ներսից և դրսից պատերին փորագրված են նվիրատվական, անվանական մի քանի արձանագրություններ։ Գերեզմանատան տապանաքարերը խաչքարերի պատվանդանները սրբատաշ քարերի բեկորներր ծածկված են հողով։

### Այլ կառույցներ
Շրջակայքում մնացել են միջնադարյան գերեզմանոցը և Սամսոնի գյուղ գյուղատեղին։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կարեն Անտաշյան

**Կարեն Գառնիկի Անտաշյան** (), հայ բանաստեղծ, էսսեիստ։ Գրանիշ գրական նախագծի հիմնադիր։ «Այլերեն» հայերեն սայթաքումների բառարանի հիմնադիր։ Համագործակցող հեղինակ Երևան ամսագրում։

## Կենսագրություն
1999-2005 թվականներին սովորել է Հայաստանի ճարտարագիտական համալսարանում։ 2005-2007 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։ 2009 թվականին հիմնադրել է Գրանիշ գրական համայնքն ու կայքը, որի գլխավոր նպատակը արդի հայ գրողների և գրականության հանրահռչակումն է։ Ներկայումս այն հայ ժամանակակից գրականության ամենաընդգրկուն և ամենաընթերցվող հավաքածուներից մեկն է համացանցում։ 2011-2015 թվականին գրող և գրաքննադատ ընկերների հետ (Արքմենիկ Նիկողոսյան, Հասմիկ Հակոբյան, Արամ Պաչյան, Աշոտ Գաբրիելյան ) հիմնադրել է «Գրանիշ» գրական հանդեսը, որ հրատարակում էր գրական-գեղարվեստական կամ հանրային հնչեղություն ունեցող որևէ թեմայի շուրջ գոյացող թեմատիկ համարներ։ 2013 թվականից Բուն TV հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն է։ 2018 թվականին հիմնադրել և վարում է «Այլերեն - հայերեն» սայթաքումների բառարանը, որը հայերեն նորահայտ բառերի հավաքածու է հեղինակի մեկնաբանություններով։ 2019 թվականին ստեղծել է բոնսայ արվեստին նվիրված առաջին հայկական հարթակը՝ Բոնսայի հանրագիտարանը ։ 2018-2019 թվականներին եղել է Երևանի ավագանու անդամ, որտեղ լիազորությունները դադարեցրել է սեփական դիմումի համաձայն։https://www.yerevan.am/am/announcement/haytararowt-yown-158/ 2020 թվականին ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունը Կարեն Անտաշյանի «Ես մնում եմ, երկիր» բանաստեղծությունը ներառել է 11-րդ դասարանի լրացուցիչ ընթերցանության և նախագծային աշխատանքների առաջարկվող գրականության ցանկում։ Տիգրան Մանսուրյանի հետ համագործակցությամբ ստեղծել է «Երևան» ստեղծագործությունը, որի պրեմիերան կայացել է 2019 թվականի հուլիսի 13-ին։ Որպես համագործակցող հեղինակ հանրային հնչողություն ունեցող տարբեր հարցերի շուրջ պարբերաբար էսսեներ է հրապարակում Երևան ամսագրում։  2021 թվականից անդամակցում է գրողների միջազգային ՓԵՆ ակումբի հայկական բաժանմունքին։  Հինգ բանաստեղծական գրքերի հեղինակ է։

## Գրքեր
* «Չոռ․ մեմագրեր», 2024 թվական, Գրանիշ հրատարակչություն,
* «Դզոն», 2021 թվական, Գրանիշ հրատարակչություն,
*«Ծիլի-Ծով. գիրք հմայության», 2014 թվական, Անտարես հրատարակչություն,
* «Անտաշատ», 2009 թվական, հեղինակային հրատարակություն, 
* «Վերջից հետո, Սկզբից առաջ», 2004 թվական, ՀԳՄ հրատարակչություն, https://antashyan.com/books/

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Երևանյան գրքի փառատոնի «Պոեզիա» անվանակարգում առաջին մրցանակ, 2022 թ․
* Ինքնագիր գրական ակումբի ժյուրիի հատուկ մրցանակ «Ականջներդ կկտրեմ» պատմվածքի համար, 2010 թ.
* Գրեթերթի 2008 թվականի պոեզիայի մրցանակ «Բերքի տոն» բանաստեղծական շարքի համար։ 
* Հակոբ Կարապենցի անվան պարգև «մամուլում տպագրված բանաստեղծական շարքի համար», 2008 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Ցայտաղբյուր

[մինի|Պուլպուլակ [Արցախյան ազատամարտի զոհված հայ ազատամարտիկների հիշատակին]]
**Ցայտաղբյուր**, նաև **պուլպուլակ**, Հայաստանում և Արցախի Հանրապետությունում տարածված հուշարձան աղբյուրի տեսակ։ Ցայտաղբուրները հայկական մշակույթի խորհրդանիշներից մեկն են։

Առաջին ցայտաղբյուրները (պուլպուլակները) Երևանի փողոցներում հայտնվել են 1920-ական թվականներին և ժամանակի ընթացքում դարձել են չափազանց մեծ ժողովրդականություն վայելող։

## Անվանում
***«Պուլպուլակ»*** բառը կազմված է *«պուլ-պուլ»*-ից, որը ջրի ձայնի իմաստն ունի, և *«ակ»*-ից, որը նշանակում է *«ջրի աղբյուր»*։

## Նկարագրություն
Հայաստանը հայտնի է իր ցայտաղբյուրներով։ Այս հուշարձան աղբյուրը, որն ավելի շատ հայերի շրջանում ընդունված է անվանել «Պուլպուլակ», տարածված է Հայաստանում և Արցախի Հանրապետությունում։ Մեկ մետր բարձրությամբ քարե այս հուշարձանները մեծ տարածում ունեն հատկապես Հանրապետության մայրաքաղաքում։ Երևանյան ցայտաղբյուրներն առանձնանում են իրենց ջրի սառնությամբ և քաղցրահամությամբ։ Ցայտաղբյուրի՝ «պուլպուլակի» վրա փորագրված գեղեցիկ քանդակները և նախշերը առանձնահատուկ տեսք են տալիս և ընգծում են քաղաքի հայկական բնավորությունը։ Երևանյան բակերը հենց սրանցով են առանձնանում Փարիզի, Մոսկվայի, Բեռլինի, Վաշինգտոնի բակերից։

Բակում ցայտաղբյուրի հայտնվելը կապված է որևէ նշանակալի իրադարձության հետ։ Սովորաբար այն կառուցում են, երբ մարդ է մահանում կամ ծնվում է նորը։ Այն, կարելի է ասել, խորհրդանշում է կյանքը և մահը, նորը և հինը, սկիզբը և ավարտը։

Տարբեր ավանդազրույցներ կան կապված ցայտաղբյուրի հետ։ Ցայտաղբյուրից ջուր խմելիս՝ մենք ակամա խոնարհվում ենք և հարգանքի նշան ենք ցույց տալիս այն մարդու նկատմամբ, ում պատվին կառուցվել է։

## Յոթնաղբյուր
մինի|«Յոթնաղբյուր» պուլպուլակը Հանրապետության հրապարակում։
Յոթնաղբյուրը Հանրապետության հրապարակի հայտնի ցայտաղբյուրի (պուլպուլակի) անվանումն է։ Դիզայնի հեղինակը նկարիչ-քանդակագործ Նուռն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Pulpulak in Gyumri 02.png|Ցայտաղբյուր Գյումրիում Կազա հիմնադրամի շենքի բակում
Պատկեր:Pulpulak in Gyumri 01.png|Ցայտաղբյուր Գյումրու Վարդանանց հրապարակում
Պատկեր:Пулпулак в Гегарде.jpg|Ցայտաղբյուր Գեղարդում
Ճնճղուկները ցայտաղբյուրի մեջ.jpg|Ճնճղուկները ցայտաղբյուրի մեջ 


## Տես նաև
* Խաչքար
* Վիշապ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շատրվաններ
Վանո Խոջաբեկյան

**Վանո Գեորգիի Խոջաբեկյան** (), թիֆլիսահայ ինքնուս գծանկարիչ։

## Կենսագրական
Ծնվել է 1876 թվականին Թիֆլիսում։ Սկսել է նկարել 14 տարեկանից։ 1904 թվականից սովորել է Արվեստը խրախուսող ընկերության դպրոցում, որը չի ավարտել։ 1916 թվականից սկսել է ցուցադրել գործերը։ 1921 թվականին այցելել է Երևան և նկարել հայ գաղթականներին։ Մահացել է 1922, այլ տվյալներով՝ 1925 թվականին Թիֆլիսում։ 

Եղել է մանրավաճառ եղբոր աշակերտը, երկաթուղային սևագործ բանվոր, Թիֆլիսի թեյարանների, ճաշարանների, ՈՒՆԻՈՆ սրճարանի, Ռուսթավելու և փոքր թատրոնների բարապան, պահակ, նույնիսկ՝ գերեզմանափոր։ Նկարել սկսել է մանկուց։ 1904-ին ընդունվել է Թիֆլիսի Գեղարվեստերը խրախուսող կովկասյան ընկերության նկարչական դպրոցը, բայց ընտանեկան ծանր պայմանների պատճառով չի ավարտել։ 1916-ին մասնակցել է Թիֆլիսի Փառքի տաճարի (այժմ՝ Վրաստանի արվեստի թանգարան) պատկերահանդեսին։

1917-ին դարձել է Թիֆլիսի Հայ արվեստագետների միության անդամ. մասնակցել նրա ցուցահանդեսներին։ Նա հին Թիֆլիսի ժողովրդական հանդեսների ու ժողովրդական խավերի նկարիչ-տարեգիրն էր (հարսանեկան, խրախճանային և ծիսական դրվագներ, տեսարաններ կինտոների, արհեստավորների, գյուղացիների կյանքից)։ Խոջաբեկյանի կերպարները խոսում են, ունեն կենդանի նկարագիր։ Շեշտված ողբերգականությամբ են տոգորված նրա կյանքի վերջին շրջանի՝ հայ գաղթականությանը պատկերող մատիտանկարները (Գաղթականները հացի հերթում, Որբանոցի բակում, Գաղթականների պարը)։ Շրջապատող կյանքի բազմազան երևույթների բարդ հյուսվածքում Խոջաբեկյանը նշմարել ու ընդգծել է առավել էականը, այն, ինչ ցայտուն բնորոշում է պերսոնաժի (լինի հին Թիֆլիսի հարուստ թե կինտո, քելեխ ուտող, թե զուռնաչի, հարսանքավոր, թե Երևանի կամ Էջմիածնի գաղթական) և տեղական ու ազգային այլ առանձնահատկություններ։ Խոջաբեկյանի մատիտանկարները պահպանվում են Հայաստանի Պետական Պատկերասրահում, Վենետիկի Ս. Ղազար կղզու թանգարանում, Վրաստանի արվեստի, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարաններում և այլուր։

## Կինոյում
**Վանո Խոջաբեկյան* վավերագրական կինոնկար 1971 ռեժ. Ջ. ժամհարյան
**[[Վառած լամպեր]]* գեղարվեստական կինոնկար 1983 ռեժ. Աղասի Այվազյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ինքնուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ
Հայկական խաչբառ

մինի|200px|Հայկական խաչբառի օրինակ՝ պատասխաններով
**Հայկական խաչբառ**, խաչբառի տեսակ, որն ստեղծվել է Հայաստանում։

## Նկարագրություն
Ի տարբերություն խաչբառերի մնացած բոլոր տեսակների՝ այստեղ հարցադրման համար կարելի է օգտագործել տվյալ լեզվում հայտնի բոլոր բառերը, անկախ նրանից, թե դրանք գոյական են, բայ, ձայնարկություն, թե մի այլ խոսքի մաս, բառի ուղիղ ձև են, թե հոլովված կամ խոնարհված բառաձևեր։ Այսինքն՝ այս խաչբառում լեզվի բոլոր բառերն ու բառաձևերը իրավահավասար են։ Պատասխանների ծածկագրման համար այստեղ ընդունելի է ցանկացած հնարք՝ բացատրություն, հոմանիշ, հականիշ, նկարելուկ, բառքամոցի, հանելուկ, նկար, տրամաբանական խնդիր, մեջբերում, բառախաղ, օրինաչափություն, գաղտնագիր և այլն, և այլն։ Հայկական խաչբառում կարող են օգտագործվել նաև խաչբառի՝ վերը հիշատակված տեսակները։ Հայկական խաչբառում միակ սահմանափակումը վերաբերում է հատուկ անուններին։ Պետք է խուսափել դրանք «Բառքամոցի», «Բառագումար» ու մի քանի այլ բաժիններում կիրառելուց, որտեղ բառերը սովորաբար մասնատվում են կամ փոփոխվում, իսկ այդ հանգամանքը կարծես թե այնքան էլ չի պատշաճում հատուկ անուններին։ Այդ բաժինների փոխարեն հատուկ անունները կարելի է կիրառել «Բացատրական», «Օրինաչափություն», «Գրական», «Պատմական», «Աշխարհագրական» և նման բաժիններում։

## Պատմություն
Հայկական խաչբառի հեղինակը «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր Վաչագան Սարգսյանն է։ Առաջին անգամ այդ խաչբառը լույս է տեսել «9-րդ հրաշալիքի» 1-ին համարում՝ 1994 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ «Հայկական» անվանումով խաչբառն առաջին անգամ լույս է տեսել թերթի 20-րդ համարում (1997 թ., ապրիլ)։

## Գրականություն
* Վաչագան Սարգսյան, Արտաշես Թադևոսյան. Հայկական խաչբառ։ Լեզվատրամաբանական խրախճանականներ։ Երևան, «9-րդ հրաշալիք» հրատ., 2002

## Ծանոթագրություններ

Հայկական խաչբառ
Կայքէջ

**Վեբ էջը** Համաշխարհային սարդոստայնի աղբյուր է, որը նախատեսված է վեբ զննարկիչի միջոցով այցելուներին հասանելի լինելու համար։ Այն ունի վեբ հասցե։ Տեխնիկապես, վեբ էջը հաճախ կազմված է HTML (Hypertext Markup Language) կամ XHTML փաստաթղթից և նկարներից։ Սակայն վեբը կարող է պարունակել ցանկացած տեսակի աղբյուրներ՝ տեքստային, տեսային, ձայնային, ծրագրային։

## Էջի հարցում

Ցանկացած վեբ էջ կարելի է մուտք գործել պարզապես վեբ զննարկիչում գրելով վեբ հասցեն, կամ էլ մեկ այլ էջում տեղադրված հղման միջոցով։ 
Կիրառվող զննարկիչներից շատերը համակարգչի էկրանին՝ պատուհանի մեջ, բացում են վեբ էջը և հնարավորություն են տալիս այն տպելու։ **[[HTML]]** լեզուն, որը շատ վեբ էջերի հիմնական ծրագրավորման լեզուն է, ստեղծված է տարբեր սարքերի՝ ցանկացած չափի էկրան, տեքստային տերմինալ, տպիչ, ձայնարկիչ և այլնի վրա էջերը հասանելի դարձնելու համար։ Հետևաբար Էջ տերմինը հիմնականում նվազական է։

## Տեխնիկական հիմքեր

Տեխնիկապես, վեբ էջը բաղկացած է Համաշխարհային Սարդոստայնի մեկ կամ մի քանի աղբյուրներից։ Հիմնական աղբյուրը ընդհանրապես **[[HTML]]** համակարգչային լեզվով գրված փաստաթուղթ է։ Այն թույլ է տալիս որպեսզի էջը իր մեջ պարունակի տեքստեր, վեբ հասցեներ և այլ աղբյուրներ, ինչպես նաև նկարներ, անիմացիաներ, ձայնային ֆայլեր և փաստաթղթեր։ Այն հնարավորություն է տալիս ցանկացած այլ վեբ սերվերից աղբյուրներ տեղադրել որևէ էջ։ Հաճախ տեղադրվող աղբյուրը հասանելի չէ, և էջը պետք է բացել առանց լրիվ բեռնավորման։https://www.janblaghy.ir/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/ 

## Տեղադրում

**[[HTML]]** լեզուն վեբ զննարկչին հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր էջի պարունակություն հարմարեցնել օգտագործողի պայմաններին՝ պատուհանի չափը, ունեցած տառատեսակը, այցելուի նախընտրությունները։ Այս պայմանները զգալիորեն տարբերվում են՝ կախված, թե ինչով է դիտվում վեբ էջը՝ անհատական համակարգչով, թե բջջային հեռախոսով։ 
**Փոփոխվող դիզայն** է անվանվում դիզայնի այն մեթոդը, որը թույլ են տալիս էջերին հարմարվել հարցվող պայմաններին։ **Կայուն դիզայն** է անվանվում այն մեթոդը, որը կոնկրետ չափ է պահանջում էջի յուրաքանչյուր մասնիկի համար և բացվում է միայն կոնկրետ չափի և ձևի պատուհանում։ Կան նման տեսակի տարբեր դիզայններ, որոնք անընթեռնելի են դարձնում նյութը։ طراحی سایت 

## Էջերի տեսակներ

**Վեբ կայքի գլխավոր էջը** կամ սկիզբը կայքի սկզբնական հասցեին համապատասխանող էջն է։ Այն առաջին բացվող էջն է՝ այցելուի՝ զննարկիչում կայքի հասցեն նշելուց հետո։

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համաշխարհային սարդոստայն
Վեբ դիզայն

## Վեբ կայքի հասկացությունը
Վեբ կայքի ստեղծումն ու մշակումը մի գործընթաց է, որը բաղկացած է մի քանի փուլերից, որը ստեղծվելուց հետո պարունակում է շատ կարևոր միջոցներ և տեղեկություններ։ Վեբ կայքը կարող է լինել **[[HTM]]** ֆորմատի էջով, ու այլ հազարավոր էջերով, որոնք պարունակում են անիմացիաներ, Java ծրագրավորված ծառայություններ, PHP կամ այլ լեզվով սերվեր, JavaScript-ով կամ AJAX-ով փոփոխման ենթակա փաստաթղթեր։ Այն կարող է հիմնված լինել տվյալների բազայի տեխնոլոգիաների վրա, օրինակ՝ MySQL։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Համացանց
Բովանդակության կառավարում

**Բովանդակության կառավարումը** (անգլերեն՝ Enterprise Content Management, ECM) ստեղծված է կառավարելու որևէ ձեռնարկության բովանդակության ամբողջությունը։ Այսինքն հաշվի է առնում չհամակարգված էլեկտրոնային փաստաթղթերը՝ ի տարբերություն տվյալների բազայում արդեն համակարգված էլեկտրոնային տեղեկատվության։
Օրինակ՝ հնարավոր է կառավարել գնորդի տեղեկատվության թղթափանակը՝ փոստ, էլեկտրոնային փոստ, ֆաքս, պայմանագրեր և այլն, միևնույն ենթակառույցում։

## Օգտագործման դաշտ
 
Բովանդակության կառավարման նպատակն է չհամակարգված տեղեկատվության երկարատևությունը՝ հավաքագրումը, կազմակերպումը, օգտագործումը, հրապարակումն ու տրամադրումը, կառավարման վերջում դրա արխիվացումը։
Ըստ օգտագործողների կարիքների՝ գոյություն ունեն բովանդակության կառավարման բազմաթիվ համակարգեր։ Բովանդակության կառավարման նպատակն է երևան հանել բազմաթիվ բնագավառներում առկա տարբեր տեխնոլոգիաներ՝

* **GED կամ DM**. փաստաթղթերի էլեկտրոնային կառավարում
* **WCM** (Web Content Management). վեբի բովանդակության կառավարում
* **DAM** (Digital Asset Management). թվային աղբյուրների կամ մուլտիմեդիա փաստաթղթերի կառավարում
* տվյալների կամ արխիվային (փաստաթղթային կառավարում)
* **էլ. փոստի** կառավարում
* **Workflow**

Այս համընկնումը օգտագործողներին թույլ է տալիս չհամակարգված տեղեկատվության միջոցով արդյունավետորեն փոխգործակցել, հնարավորություն տալով, որպեսզի տեղեկատվությունը և գործընթացը լինեն օրենքի և այդ տեղեկատվության կանոնակարգի սահմաններում, այսինքն մի բնագավառում, ուր իրավունքը մշտապես զարգացման փուլում է։

Կատեգորիա:Բովանդակության կառավարման համակարգեր
Կատեգորիա:Ձեռնարկության ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիայի կառավարում
Էջանշան (ցանց)

Ինֆորմատիկայում **էջանշան** տերմինը (անգլերեն՝ bookmark) օգտագործվում է նույն իմաստով, ինչ գրքի էջանշանը, որը նախատեսված է օգնել ընթերցողին հեշտ գտնելու այն էջը, որտեղ նա կանգ է առել։ Դրանք հիմնականում հանդիպում են տեքստային խմբագրման կամ ինտերնետ զննարկման ծրագրերում։

## Տեքստի խմբագրում

Տեքստերի խմբագրման էջանշանը գրքային էջանշանի էլեկտրոնային տարբերակն է։ Էջանշանը նախատեսված է հիշելու էջի համարը հետո այն բացելու համար։ Նմանատիպ գործառույթ գոյություն ունի զարգացման որոշ միջավայրի համար, որը թույլ է տալիս նշել կոդ աղբյուրը՝ այնուհետև այնտեղ մուտք ունենալու համար։

## Ինտերնետ զննարկում

**Mozilla Firefox ծրագրի էջանշանի սեփականությունը**

Հայտնի նաև **bookmark, favorite կամ signet** անունների տակ, ինտերնետ զննարկիչների էլեկտրոնային էջանշանը թույլ է տալիս օգտագործողին էջանշան դարձնելով հիշել տալ որևէ վեբ հասցե՝ այն ցանկացած ժամանակ բացելու նպատակով։ Այս էջանշանները հնարավոր է ձայնագրել և կիսել այնպիսի վեբ կայքերում, ինչպես օրինակ **del.icio.us** կայքը։

## Սոցիալական էջանշան

**del.icio.us կայքի** նման կայքերում սոցիալական էջանշանները օգտագործողին թույլ են տալիս ձայնագրել իր սիրելի էջերը արդեն կայքի սերվերների վրա։ Օգտագործողը ոչ թե ճյուղավորված համակարգի միջոցով է դասակարգում իր սիերելի կայքերը, այլ էջանշանների։ Այս կայքերի սոցիալական կողմը բացատրվում է, որ յուրաքանչյուր օգտագործողի էջանշան տեսանելի են բոլորի կողմից։ Այսպես հնարավոր է որոնում կատարել էջանշանների միջև՝ որևէ կատեգորիայում որոնելով ամենահայտնի վեբ կայքերը կամ ուսումնասիրել որևէ մեկի նախընտրությունների բնագավառները՝ նրա էջանշանների հոսանքի զննարկման միջոցով։
Այս գործիքի միակ ֆրանսերենով տարբերակը հասանելի է **Orange.fr** կայքում։ Փաստորեն **del.icio.us** կայքի պես **Orange-**ը ունի սիրելի կայքերը պահելու և կիսելու իր սեփական ծառայությունը, որը կոչվում է **Orange Favoris**, այն հասանելի է **http://favoris.orange.fr** հասցեում։ Պետք է ասել, որ US ծառայության ֆրանսերեն սխալ տարբերակի պատճառով ոչ մի այլ ֆրանսերեն գործիք չի գործում այս պահին։

Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Փոստային ցանկ

Փոստի տարածման ցանկը (անգլերեն՝ **mailing list, ML**) էլեկտրոնային փոստի հատուկ կիրառություն է, որը թույլ է տալիս տեղեկատվության մասսայական տարածումը մեծ թվով օգտագործողների շրջանում, որոնք ունեն էլ. հասցե և գրանցված են այդ ցանկում։ Վերջինս կառավարվում է սերվերի վրա տեղադրված հատուկ ծրագրի միջոցով։

## Օգտագործում

Սկզբունքն այն է, որ էլ. հասցե ունեցողը նամակ է ուղարկում մեկ հասցեի, այսինքն տարածման ցանկի հասցեին և սերվերը այն ուղարկում է ցանկում բոլոր գրանցվածներին։
Հաճախ փոստի տարածման ցանկի մեջ ներգրավվելու համար պետք է գրանցվել, ինչն էլ տեխնիկական քայլերի միջոցով սահմանափակում է արխիվներ մուտք գործելը և կարող է անձնական կյանքի պաշտպանության նպատակով որոշ հարցեր տալ։ Այդպես են օրինակ Yahoo! Groups-ի կամ Google Groups-ի կողմից կառավարվող ցանկերը։

## Աշխատանքը

Փոստի տարածման ցանկը ղեկավարվում է մեկ կամա բազմաթիվ ադմինիստրատորների կողմից, որոնք հաստատում են ծառայության օգտագործման կանոնները՝

*ցանկին գրանցվելը կարող է անվճար լինել կամ հաստատման սկզբունքով
*նամակների ուղարկումը կարող է բաց լինել բոլորի կամ սահմանափակ գրանցվածների համար
*ցանկը կարող է սահմանափակ լինել, որոշ նամակներ ուղարկվեն միայն ադմինիստրատորի կողմից հաստատվելուց հետո

## Ծրագրեր և ծառայւթյուններ

*Sympa 
*Dada Mail 
*ilman 
*Phplist 
*Ezmlm 
*LISTSERV 
*Majordomo 
*MSN Groups
*Google Groups 
*Yahoo Groups

## Տես նաև
* Վեբ-ֆորում

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Փոստ
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային փոստ
Հեղինակային իրավունքն ԱՄՆ-ում

Անգլոսաքսոնական երկրներում գոյություն ունի հեղինակային իրավունքի իրավական կողմ, որը կոչվում է **copyright**։ Այն օրինապես պաշտպանում է բնօրինակ, գրական, դրամատիկական, երաժշտական գործերի հեղինակներին կամ պաշտպանում է այլ որակավորումներ։ Այս պաշտպանությունը վերաբերում է ինչպես հրատարակված, այնպես էլ չհրատարակված գործերին։
Եվրոպական իրավունքի հետ համեմատած՝ այն պաշտպանում է որևէ գործի ազգային հարստության իրավունքը, ինչպես բարոյականը։ Եվրոպական իրավունքում բարոյական իրավունքը ավելի շատ կազմում է հեղինակային իրավունքի կան գործի իրավունքի բաղկացուցիչ մասը. գործում ճանաչվում է հեղինակի արտահայտությունը և այն պաշտպանվում է նույն անվան տակ։ Այն սահմանափակվում է գործի բնագավառով՝ առանց հաշվի առնելու գործի հեղինակին բարոյական պատկանելիությունը, բացի հայրությունից, այսինքն հեղինակը դառնում է գործի օգտագործման ձևաչափեր սահմանողը։

Copyright-ն իրավունք ունեցողին իրավունք է տալիս երրորդ անձանց թույլ տալ հետևյալ գործողությունները՝

* գործի կրկնօրինակում
* բնօրինակից ծագող աշխատանքների պատրաստում
* ցանկացած եղանակով կրկնօրինակների հասարակական տարածումը (վաճառք, վարձույթ, տրամադրում, սեսիա)
* ցանկացած եղանակով գործի հասարակական ներկայացումը

Ֆեդերալ կառավարությունը օրենքներ է սահմանում վկայականների և հեղինակային իրավունքների վերաբերյալ, Սահմանադրության առաջին Հոդվածի, բաժին 8 հիման վրա, որը Կոնգրեսին արտոնություն է տալիս «նպաստել գիտության և արվեստի զարգացմանը, միաժամանակ սահմանաձակ ժամկետով պաշտպանելով հեղինակների և նորարարների գործերն ու բացահայտումները»։

ԱՄՆ-ն քաջալերում է հեղինակների իրենց գործերը գրանցելու համար, քանի որ որևէ վիճաբանության դեպքում ֆեդերալ օրենքը իրենց կհատկացնի ֆինանսական վնասների կրկնապատիկը։ Եթե գործը գրանցված չէ, հեղինակը ոչ մի հատումից էլ չի կարող օգտվել և պետք է վնասի փոխհատուցում պահանջի։
ԱՄՆ-ի ֆեդերալ կառավարության կողմից ստեղծված աշխատանքները ընդգրկված են հասարակական բնագավառում։

## Տես նաև

* Հեղինակային իրավունք

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Ազատ արվեստ արտոնագիր

**Ազատ արվեստ արտոնագիրը** (ֆրանսերեն՝ **Licence Art libre**) հեղինակային իրավունքները և արվեստի գործի օգտագործման թույլատրելի ձևերը սահմանող պայմանագիր է, Copyleft-ի սկզբունքով։
Այն, տվյալ պայմաններն ընդունած ցանկացած երրորդ անձին՝ գործի կրկնօրինակման, տարածման կամ ձևափոխման, ինչպես նաև անվճար կամ առևտրային օգտագործման իրավունք է տալիս՝ այն կրկնօրինակելու, տարածելու կամ ձևափոխելու նպատակով, սկբնաղբյուրի նշման և հասանելիության պայմանով։
Այն ի հայտ է եկել 2000 թ.-ի հուլիսին՝ Էմանուել Գալի, Ֆրանսուա Դեկ, Անտոնիո Գալեգո, Ռոբերտո Մարտինես և Անտուան Մորո արվեստագետների կողմից կազմակերպված «Copyleft Attitude»-ի հանդիպումներից հետո։ Հանդիպումները տեղի են ունեցել Acces Local-ում և Public-ում՝ Փարիզի ժամանակակից արվեստի երկու վայրում։ Արտոնագիրը գրվել է copyleft_attitude@april.org էլ-փոստի առաքման ցանկի մասնակիցների և հատկապես իրավաբաններ Մելանի Կլեման Ֆոնտենի, Դավիդ Ժեղոյի և արվեստագետներ Իզաբել Վոջդանիի ու Անտուան Մորոյի շնորհիվ։

Արտոնագիրը հասանելի է նաև անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն և պորտուգալերեն լեզուներով։

Ֆրանսիական օրենքով հաստատվելուց հետո այն այսուհետ գործում է այն բոլոր երկրներում, որոնք ստորագրել են Բեռնի համաձայնագիրը  (այս համաձայնագիրը միջազգային իրավական նորմ է սահմանում գրական և արվեստի գործերի սեփականության վերաբերյալ)։

## Արտաքին հղումներ

* Licence Art libre, բնօրինակ տեքստը  (ֆրանսերեն լեզվով)
* Արտոնագրի տեքստը անգլերեն լեզվով

Կատեգորիա:Ազատ արտոնագրեր
Հայաստանի ճակատամարտերի ցանկ

Այստեղ նկարագրված են հայ ժողովրդի ճակատամարտները։

## [[XXV դար մ.թ.ա.]]
* Հայոց ձորի ճակատամարտ

## [[XXIV դար մ.թ.ա.]] - [[Մ.թ.ա. 4-րդ դար|IV դար մ.թ.ա.]]

## [[Մ.թ.ա. 1-ին դար|I դար մ.թ.ա.]]

## [[I դար]]
* Հռադամիզդի վտարումը Հայաստանից
* Հռոմեա-պարթևական պատերազմ (54-64)

## [[II դար]]

## [[III դար]]

## [[IV դար|IV]]

## [[V դար]]

## [[VI դար]]

## [[VII դար]]

## [[VIII դար]]
* Վարդանակերտի ճակատամարտ
* Արձնիի ճակատամարտ

## [[IX դար]]
* Քառասունի ճակատամարտ

## [[X դար]]
* Սևանի ճակատամարտ
* Ծումբ ամրոցի ճակատամարտ

## [[XI դար]]
* Անիի ճակատամարտ
* Մանազկերտի ճակատամարտ (1071)
* Խաչակրաց առաջին արշավանք

## [[XII դար]]
* Խաչակրաց երկրորդ արշավանք
* Պատերազմներ Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Բյուզանդական կայսրության միջև
* Խաչակրաց երրորդ արշավանք
* Աքքայի պաշարում (1189-1191)

## [[XIII դար]]
* Պատերազմներ Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Իկոնիայի սուլթանությունի միջև
* Բաղդադի ճակատամարտ (1258)
* Հալեպի պաշարումը (1260)
* Խաչակրաց իններորդ արշավանք
* Վադի ալ-Խազնադարի ճակատամարտ

## [[XIV դար]]

## [[XV դար]]

## [[XVI դար]]

## [[XVII դար]]

## [[XVIII դար]]

## [[XIX դար]]

## [[XX դար]]

## [[XXI դար]]

## Արտաքին հղումներ
* Armed Forces of Armenia Improved Edition 

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Ցանկեր:Պատմություն
Կատեգորիա:Հայաստանի պատերազմներ
Մեր Հաղթանակները

**«Մեր հաղթանակները»** չորս հատորանոց գիրք է, որը նկարագրում է հայ ժողովրդի բոլոր հաղթած պատերազմները։

## 1 հատոր
**30–3-րդ դդ.**

Այս հատորում, որը հեղինակային խմբի եռամյա աշխատանքի արդյունքն է, ներկայացված է Ք.ա. 3-րդ հազարամյակից մինչև Ք.հ. 3-րդ դարն ընդգրկող պատմական շրջանը։

## 2 հատոր
**4-10-րդ դդ.**

Երկրորդ հատորում տեղ են գտել 4-10-րդ դդ. ռազմական զարգացումները։

## 3 հատոր
**11–17-րդ դդ.**

## 4 հատոր
**18–21-րդ դդ.**

Չորրորդ հատորը կներկայացնի Արցախյան պատերազմում հայերի տարած համոզիչ հաղթանակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 գրքեր
Սուսերով պար

**Սուսերով պար**, Արամ Խաչատրյանի երաժշտական ստեղծագործություններից, որը գրվել է «Գայանե» բալետի վերջին գործողության համար (1942)։ Այն կոմպոզիտորի ամենահայտնի և ճանաչված ստեղծագործություններից է, որում հայկական ժողովրդական երաժշտությունը զուգակցված է ջազային էլեմենտների հետ։ Այն աշխարհում ամենաշատ կատարվող ստեղծագործություններից է։ Տիգրան Մանսուրյանի խոսքերով այն «Գյումրիի հայկական հարսանեկան պարի և իսկական ամերիկյան սաքսոֆոնի հակակշիռ է, որը հանգեցնում է շատ հետաքրքիր և օրգանական սինթեզի»։ Առկա են «Սուսերով պարի» բազմաթիվ փոխադրություններ տարբեր գործիքների համար, կամերային անսամբլների համար։

1948 թվականին «Սուսերով պարը» ԱՄՆ-ում դարձավ երաժշտական ավտոմատների հիթը։ Այն այնքան հանրաճանաչ դարձավ, որ Newsweek-ը առաջարկեց 1948 թվականը անվանել «Արամ Խաչատրյանի տարի ԱՄՆ-ում»։ Նույն թվականին «Սուսերով պարի» միանգամից երեք տարբերակներ (Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի, Նյու Յորքի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի և Լևանտի Նվագախմբի կատարմամբ) գրավեցին Billboard ամսագրի դասական երաժշտության հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականները և հայտնվեցին բեսթսելլերների ամենամյա ցուցակում։ «Սուսերով պարը» դարձավ Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջին ձայնագրությունը, որի վաճառքը գերազանցեց մեկ միլիոն օրինակը։

«Սուսերով պարը» նշանակալի ազդեցություն ունեցավ 20-րդ դարի երաժշտության պատմության մեջ։ ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի երաժիշտների կողմից բազմաթիվ ձայնագրություններ արվեցին։ Մինչ այժմ այս ստեղծագործության թեման օգտագործվում է ֆիլմերում, հեռուստասերիալներում և գեղասահորդների ելույթներում։ *Billboard*-ը «Սուսերով պարը» անվանեց «ստեղծագործություն, որը հայտնի է ներկայիս գոյություն ունեցող բոլոր էստրադային նվագախմբերին»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործություններ
Էմիլ Գազազ

**Էմիլ Գազազ** (իսկական անունը՝ **Էմանուել Գազազյան**, ), հայազգի նկարիչ, քանդակագործ։

## Ուսում
1965-1972 թվականներին ուսանել է Մերկուրովի անվան արվեստի դպրոցում, 1968-1972 թվականներին՝ Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում ապա մինչև 1979 թվականը՝ Երևանի պետական գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1980 թվականին Էմիլը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, որտեղ էլ ապրում և ստեղծագործում է մինչ այժմ։

## Ստեղծագործական կյանքը
1968 թվականից մասնակցել է միջազգային ցուցահանդեսների և արտէքսպոների։

Ստեղծագործությունները ցուցադրվում են աշխարհի մի շարք մասնավոր հավաքածուներում, արվեստի սրահներում, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Գյումրիի ճարտարապետության և քաղաքաշինության թանգարանում։
* 2004 և 2007 թվականներին Ֆլորենցիայում տեղի ունեցող միջազգային բիենալեում Էմիլ Գազազն արժանացել է «Մեդիչի» ամենաբարձր մրցանակին քանդակագործության բնագավառում։ 
* 2005 թվականից ցուցադրվում է Երևանի Արամե պատկերասրահում, արժանանալով մասնագետների բարձր գնահատանքին։

## Ստեղծագործություններ
Գազազի կերտած անիրական, ֆանտաստիկ կերպարները ստեղծում են յուրօրինակ, հեքիաթային աշխարհ։
* «Վայրի սեր»
* «Սուրբ Պեդրոյի սեղանը»
* «Մեդիչի»
* «Ոսկե գայլ»
* «Հարսանիք»
* «Տիկնիկների տուն»
* «Կապույտ կապիկ»
* «Հովնան»
* «Սալարո ձուկը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Բաքու)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** (), հայկական առաքելական եկեղեցի է Բաքվում։

## Պատմություն

Եկեղեցին կառուցվել է 1903 թ. զանգակատունը ավելի ուշ։ Եկեղեցին գտնվում է Բաքվի շատրվանների հրապարակում։
Եկեղեցին ամբողջապես կողոպտվել է 1918 թ. Սեպտեմբերի 15-ին՝ թուրքական զորքի կողմից Բաքուն գրավելուց հետո։
Խորհրդային տարիներին միակ հայկական գործող եկեղեցին էր Ադրբեջանի ողջ տարածքում։ 
Եկեղեցում տեղի ունեցող պատարագի տեսանյութ կա 1987 թ. նկարված որտեղ դեռևս եկեղեցին գործում էր։
1988-90 թթ Ադրբեջանում սկսած հայահալած քաղաքականության պայմաններում, 1989 թ. Դեկտեմբերի 25-ին ադրբեջանցիները հրդեհել են եկեղեցին, որի հետևանքով այրվել են մեծ քանակությամբ եկեղեցական արժեքավոր գրքեր, սրբապատկերներ և կրոնական ամբողջ գույքը։ Այնուհետև Ադրբեջանի իշխանություննները շենքն օգտագործել են այլ նպատակներով։ Նախապես այն տրամադրվել է գիտաարտադրական վարչության շինարարական կազմակերպությանը, հետագայում օգտագործվել է որպես գրքերի պահեստ։ Այժմ եկեղեցին գտնվում է անշուք վիճակում, գմբեթից և զանգակատնից պոկվել և շպրտվել են խաչերը, փայտյա զարդաքանդակ դռները փոխարինված են երկաթյա կոնստրուկցիաներով, երկու պատուհանները փակվել էին պատով, քերված են հյուսիսային և հարավային մուտքերի երկու կողմից երիզվող զույգ խաչքարերը, իսկ հայկական արձանագրությունները ջնջված են։ 2010 թ. Ապրիլի 26-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը, 
Բաքվում ԱՊՀ և Բալթյան երկրների հոգևոր առաջնորդների գագաթաժողովի շրջանականերում այցելեց եկեղեցի, որտեղ տասնամյակներ անց կրկին հնչեցին հայերեն լեզվով աղոթքներ և երգեցողություն։

## Ներկայիս վիճակը
Եկեղեցու գմբեթից խաչը հանված է։ Օգտագործվում է որպես գրադարան։

## Տես նաև
* Բաքու
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բաքու) (1799 թ.)
* Սուրբ Հարություն մատուռ (Բաքու) (1894 թ.)
* Սուրբ Թադևոս-Բարդուղոմեոս մայր տաճար (Բաքու) (1900 թ.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բաքվի հայկական եկեղեցին պետք է դառնա գործող
* Համառոտ ակնարկ Բաքվի Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու պատմության
* Բաքվի հայկական եկեղեցին - տենսայութ

Կատեգորիա:Բաքվի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1903 կառույցներ
գ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բաքու)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին**, հայկական առաքելական եկեղեցի է հին Բաքվի Իչարի Շահար թաղամասում։

## Պատմություն

Բաքվի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1797 կամ 1799թթ.-ին։ Այն գտնվում էր Բաքվի կենտրոնում, Կուսական աշտարակի ձախ կողմում։

Ավերվել է 1990թ.ին, բայց պահպանվել է զանգակատան ներքին հատվածը։

Կատեգորիա:Բաքվի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
ա
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Ադրբեջաներեն

frameless|right
**Ադրբեջաներեն** (, آذربايجان ديلی), թյուրքական լեզվախմբի լեզու։ Ադրբեջանի պետական, ազգային լեզուն է, պատկանում է թյուրքական լեզվախմբի հարավարևմտյան ճյուղին, օղուզական ենթախմբին։ Լեզվի բառապաշարի վրա մեծ ազդեցություն են գործել արաբերենը, պարսկերենը և կովկասյան ժողովուրդների լեզուները։ Կցական տիպի լեզու է, ունի 6 հոլով, հարուստ բայական ձևեր։ Նախապես օգտագործվել է արաբական գիրը, 1917 թվականի բոլշևիկյան հեղափոխությունից հետո մտցվել է լատինական և ապա ռուսական գրի հիման վրա կազմված այբուբենը։

Ադրբեջաներենը տարածված է Ադրբեջանում, Ռուսաստանում (Դաղստանում), Վրաստանում, Իրանում, Թուրքիայում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում և Միջին Ասիայի երկրներում։ Ադրբեջանի Հանրապետության պետական լեզուն է։ Մոտավորապես 20–30 միլիոն մարդ է խոսում այս լեզվով։

Ադրբեջանում մոտ 10 մլն մարդ խոսում է այս լեզվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեզուներ
Կատեգորիա:Ադրբեջաներեն
Կատեգորիա:Թյուրքական լեզուներ
Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
4-րդ դար

**4-րդ դար**, 301 թվականից 400 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և 1-ին հազարամյակի չորրորդ դարը։ Նախորդել է 5-րդ դարին և հաջորդել 3-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է միջնադարյան առավել վաղ շրջանի՝ վաղ միջնադարի ընթացք։

## Իրադարձություններ
* Պալլավով պետության հզորացումը Հնդկաստանում։
* 301 թ. Հայաստանում ընդունվեց քրիստոնեությունը, որպես պետական կրոն։
* 301 թ. ստեղծվեց Սան-Մարինո պետությունը։
* Պիկտերը Հյուսիսային Շոտլանդիայում ընդունում են քրիստոնեությունը։
* Լախմիդյան թագավորության ստեղծումը Միջագետքի սահմանին։
* Բահրեյնի միացումը Սասանյաններին։
* Էգրիսիին միանում է Աջարիան։
* Եթովպիան ժամանակավորապես գրավում է Յեմենը։
* Հայաստանը բաժանվեց երկու մասի