Անրի Լավեդան

**Անրի Լավեդան,** (,), ֆրանսիացի վիպասան, դրամատուրգ և լրագրող։ Նա ծնվել է Օռլեան քաղաքում և մահացել է Էկակլոն գյուղում։

## Կենսագրություն
Նա Լեոն Լավեդանի որդին էր, որը կաթոլիկ և լեգիտիմիստ ուղղվածության գործիչ էր և ղեկավարում էր «Թղթակից» պարբերականը,1867 թվականին Լավեդանը երկու տարի սովորել է «Շապել-Սեն-Մեմեն» փոքր սեմինարիայում, որը գտնվում էր Օռլեան քաղաքի մոտ:

Նա սկսել է իր գործունեությունը որպես լրագրող՝ համագործակցելով հետևյալ թերթերի հետ․ «Լե Ֆիգարո», «Ժիլ Բլաս», «Էկո դե Փարիզ»։

Այս պարբերականներում նա հրապարակել է բազմաթիվ հոդվածներ, պատմվածքներ և երկխոսություններ Փարիզի հասարակական կյանքի մասին։ Դրանցից շատերը հետագայում հրատարակվել են առանձին հատորներով։ Այդ ստեղծագործություններից մեկը՝ «Լա Օտ», ծաղրում էր արիստոկրատներին և դարձել էր այն թեմաներից մեկը, որը Լավեդանը հետագայում լայնորեն օգտագործել է թատրոնում։

1890 թվականին նա սկսել է զբաղվել թատրոնով և մեծ հաջողությամբ ներկայացրել է «Ընտանիք» պիեսը «Կոմեդի-Ֆրանսեզ » թատրոնում։

1892 թվականին նա գրել է  «Պրինս դ’Օրեկ» պիեսը, որը հետագայում վերանվանվել է «Ժառանգները»։ Այս ստեղծագործության մեջ նա ծաղրում էր ազնվականությանը՝ մեղադրելով նրան հրեական բարձր ֆինանսական շրջանակների հետ կապեր ունենալու մեջ։ Այդ պատճառով Ժյուլ Կլարետին մերժել է այն ներկայացնել «Կոմեդի-Ֆրանսեզ»-ում։ Սակայն այն մեծ հաջողությամբ բեմադրվել է «Վոդևիլ թատրոն»-ում և ներկայացվել է ավելի քան հարյուր անգամ։

Այնուհետև ստեղծվել են բազմաթիվ փայլուն և սրամիտ կատակերգություններ՝ «Երկու ազնվականություններ» (1894), «Կատրին» (1897), «Նոր խաղ» (1898), «Հին Արագորդը» (սկզբում՝ 1895 թվականին որպես «Երկխոսական վեպ», իսկ 1899 թվականի մարտի 3-ից բեմադրվել է «Վարիետե թատրոն»-ում), «Մարկիզ դը Պրիոլա» (1902)՝ փորձ ժամանակակից դարաշրջան տեղափոխելու «Դոն Ժուան»-ի առասպելը, «Վարեն» (1904, համահեղինակ՝ Գ, Լենոտղր ), «Լավ ժամանակ» (1906), «Գյուզի Դյուկի սպանությունը» (1908)։

Նրա ամենամեծ հաջողություններից մեկը դարձել է «Դուել» պիեսը (1905), որը ներկայացվել է «Կոմեդի-Ֆրանսեզ»-ում։ Այն երկու եղբայրների հարաբերությունների խոր հոգեբանական ուսումնասիրություն էր և միաժամանակ կոչ էր անում հասարակական հաշտության այն ժամանակ, երբ Ֆրանսիայում ընդունվել էր պետության և եկեղեցու բաժանման օրենքը:

Լավեդանը համարվում էր նաև Փարիզի բուլվարային մամուլի ամենավառ քրոնիկագիրներից մեկը: 1908–1921 թվականներին նա ղեկավարել է «Իլյուստրացիա» ամսագիրը: Նրա «Գյուզի Դյուկի սպանությունը»  պիեսի հիման վրա նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմը, որի ռեժիսորներն էին Անդրե Կալմետը և Շառլ Լը Բարժին, իսկ երաժշտությունը գրել էր Կամիլ Սեն-Սանսը:

Դրեյֆուսի դատավարության ժամանակ Լավեդանը միացել է հակադրեյֆուսական ճամբարին և անդամակցել է «Ֆրանսիական Հայրենիքների Լիգա» կազմակերպությանը: Այդ կազմակերպությանը միացել էին նաև բազմաթիվ հայտնի գործիչներ՝ Ֆրանսուա Կոպե, Էդգար Դեգա, Օգյուստ Ռենուար, Ժոզե-Մարիա դը Էրեդիա, Պիեռ Լուիս, Վենսան դ’Էնդի, Ժյուլ Վեռն, Լեոն Դոդե, Ֆրեդերիկ Միստրալ և ուրիշներ:

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հասարակության մեծ փոփոխությունների պատճառով Լավեդանը որոշել է դադարեցնել թատերական ստեղծագործությունները: Նա հրատարակել է․ «Օրհնության ուղին» (1920–1924) — վեպային քրոնիկա 7 հատորով, «Պարոն Վենսան՝ գալերների հոգևոր հովիվ» (1928) — պատմական ուսումնասիրություն Վինսենթ Դե Պոլի մասին, «Մինչև մոռացությունը» — հուշագրություններ, որոնք տպագրվել են «Փոքրիկ Իլյուստրացիա»-ում (1933–1938):

Որոշ ստեղծագործությունների համար երբեմն հանդիպում էին երկու տարբեր թվականներ։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ դրանք սկզբում հրապարակվել էին որպես «երկխոսական վեպ», իսկ մի քանի տարի անց բեմադրվել էին թատրոնում։

1898 թվականին նա ընտրվել է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ՝ փոխարինելով Անրի Մեյյակին։ Ակադեմիայում նրան ընդունել է Օլիվյե Կոստա դե Բորեգար մարկիզը:  Հետագայում Լավեդանը դարձել է այս ակադեմիայի ամենաերկար ծառայած անդամներից մեկը:

Նա ամուսնացած էր օպերային երգչուհի Մաթիլդա Օգեսի հետ։ Նրանք ունեցել են մեկ դուստր՝ Ժենևիև Լավեդան (1886–1906)։

1940 թվականին, Ֆրանսիայի բնակչության զանգվածային տեղահանության ժամանակ, նա ստիպված էր թողնել իր երկար տարիների բնակարանը Փարիզի Կայր փողոցում։ Նա մահացել է 1940 թվականի սեպտեմբերին։ Սկզբում նա թաղվել է Էկակլոնը գերեզմանատանը, իսկ ավելի ուշ նրա մարմինը տեղափոխվել է Պեր-Լաշեզի գերեզմանատուն:

## Գնահատականներ
«Մանջեկուրը պարոն Անրի Լավեդանն է՝ երիտասարդ գրող, որն ունի ոճի բացառիկ խորամանկություն և սուր հումոր։  Նրա գրելու ձևը կարելի է համարել 1889 թվականի ակումբային միջավայրի մարդկանց միջև բնական, առօրյա պատմողական խոսքի օրինակ, որը արժանի է ընդգրկվելու ապագա անթոլոգիաներում։ Բառապաշարը, շարահյուսությունը, պատկերները, խոսքի տոնը, շեշտադրությունը և նույնիսկ նախադասության շարժումն ու ձևը ամբողջությամբ պատկանում են հենց այս տարվա և այս միջավայրի ոճին։ Այս ամենը նույնիսկ ավելի շատ լեզվական յուրահատկություններով է լի, քան «Ժիլ Բաս» թերթի մի էջը։ Այստեղ հանդիպում են իսկական գալլիցիզմներ, ինչպես նաև հատուկ արտահայտություններ, որոնք վերցված են ախոռների լեզվից, և ուրիշներ, որոնք պատկանում են բուլվարային կյանքի, ակումբների կամ թեթև լրագրության լեզվին։ Այն, ի դեպ, շատ գունեղ է, պատկերավոր և առանց հավակնությունների՝ ունի հանգիստ, բարի և կատակային («blague») երանգ։ […] Այդ ամենը լի է տպավորության և արտահայտման հմայիչ կենդանությամբ։ Դա մի տեսակ «Սևինյե է՝ մի քիչ գռեհիկ», Սևինյե… երկու հարյուր տարի անց»։

— Ժյուլ Լըմետր, «Քննարկումների մատյան»:

## Պատկերագրություն
Դորնակ, գրող և դրամատուրգ Անրի Լեոն Էմիլ Լավեդանի (1859-1940) դիմանկարը, իր առաջին հարկում, Ռյու Դ ' Աստորգ, 8-րդ շրջան, Փարիզ, 1885-1895 թվականներին, լուսանկարչություն, Փարիզ, կառնավալի թանգարան (առցանց հրահանգ):

## Ստեղծագործություններ
### Վեպեր

* ●«Տիկին Վերտու» (Mam’zelle Vertu), Փարիզ, A. Laurent, 1886, 332 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Լիդի» (Lydie), Փարիզ, Calmann Lévy, 1887, 283 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Մխիթարելիք չլինողները» (Inconsolables), Փարիզ, Librairie illustrée, 1888, 134 էջ, 16 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Փոքրիկ տոնախմբություններ» (Petites Fêtes), Փարիզ, Ernest Kolb, 1890, 333 էջ, 18 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Նոկտուրներ» (դիալոգային վեպ) (Nocturnes), Փարիզ, Ernest Kolb & Calmann-Lévy, 1891, 324 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Նոր Խաղը» (դիալոգային վեպ, ապա հինգ գործողությամբ կատակերգություն, ներկայացվել է առաջին անգամ 1898 թ. փետրվարի 8-ին Variétés թատրոնում) (Le Nouveau Jeu), Փարիզ, Fayard & Flammarion, Ernest Kolb, 1892, 260 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Նրանց սիրտը» (Leur cœur), Փարիզ, Calmann Lévy, 1893, 17-րդ հրատարակություն, 342 էջ, 2 պլ.; 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Դատապարտյալ» (Une cour), Փարիզ, Ernest Kolb, 1893, 6-րդ հրատարակություն, 349 էջ, 18 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Մարինետտաները» (տասնմեկ սկետչերի շարք) (Les Marionnettes), Փարիզ, Ernest Flammarion, 1895, 24 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Հին Քայլորդը» (դիալոգային վեպ) (Le Vieux Marcheur), Փարիզ, Calmann-Lévy & Flammarion, 1895, 330 էջ (կարդալ առցանց)։
* «Փոքրիկ այցեր» (Les Petites Visites), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1896, 246 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։ Փարիզ, Calmann Lévy, 1896։
* «Երիտասարդները կամ Ֆրանսիայի Հույսը» (Les Jeunes ou l'Espoir de la France), Փարիզ, Calmann-Lévy & Flammarion, 1897, 282 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Իմ հետնորդը» (դիալոգային վեպ) (Mon filleul), Փարիզ, Pierre Lafitte & Albin Michel, 1911, 307 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։

Թատրոն

* ●«Ընտանիք» (Une famille, բարոյախոսական կատակերգություն չորս գործողությամբ, գրված հարազատ արձակում, առաջին անգամ ներկայացվել է 1890 թ. մայիսի 17-ին Comédie-Française թատրոնում), Փարիզ, Paul Ollendorff & Albin Michel, 1890, 284 էջ (կարդալ առցանց)։
* «Առաջին ճաքեր» (Premiers craquements, պատմվածք, հրապարակված Gil Blas-ում), Փարիզ, Fayard, 1892 (կարդալ առցանց Gallica-ում)։
* «Օրեկի արքայազնը» (Le Prince d'Aurec, վոդևիլ երեք գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է 1892 թ. հունիսի 1-ին Vaudeville թատրոնում), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1892, 136 էջ, 3 պլ., 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Օրեկի արքայազնի քննությունը» (La Critique du prince d’Aurec), Փարիզ, Paul Ollendorff, 1892, 33 էջ, 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Մահճակալի շարքը» (Le Lit, քսան սկետչերի շարք), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1894, 312 էջ, 18 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Երկու ազնվականություն» (Les Deux Noblesses, կատակերգություն երեք գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է Odéon թատրոնում 1894 թ. ապրիլի 14-ին), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1894, 146 էջ, 2 պլ., 19 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Նրանց կենդանիները» (Leurs bêtes, հինգ սկետչերի շարք), Փարիզ, Ernest Flammarion, 1895, 24 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Հին քայլորդը» (Le Vieux Marcheur, դիալոգային վեպ, նկարիչ Էդուար Բերնարդ, հինգ գործողությամբ կատակերգություն, առաջին անգամ ներկայացվել է 1899 թ. մարտի 3-ին Variétés թատրոնում), Փարիզ, Calmann-Lévy & Flammarion, 1895 (վերահրատարակվել 1911 թ.), 125 էջ, in-8º (OCLC 457692492, կարդալ առցանց Gallica-ում)։
* «Արքայական կյանքապաշտները» (Viveurs, ներկայացում չորս գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է Théâtre du Vaudeville-ում 1895 թ. նոյեմբերի 20-ին), Փարիզ, Arthème Fayard & Flammarion, 1895, 296 էջ, in-16 (OCLC 15342579, կարդալ առցանց)։
* «Կատրին» (Catherine), Փարիզ, Flammarion, 1897, 276 էջ, 18 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Սպասարկել» (Servir, ներկայացում երկու գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է 1913 թ. փետրվարի 8-ին Sarah-Bernhardt թատրոնում), Փարիզ, Flammarion, 1913, 24 էջ, 29 սմ (կարդալ առցանց)։
* « Թագավորի շունը» (La Chienne du roi, ներկայացում մեկ գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է 1913 թ. փետրվարի 8-ին Sarah-Bernhardt թատրոնում), Փարիզ, 1900 (OCLC 976573024, կարդալ առցանց)։
* «Պրիոլայի մարկիզը» (Le Marquis de Priola, ներկայացում երեք գործողությամբ և արձակում, առաջին անգամ ներկայացվել է Comédie-Française 1902 թ. ապրիլի 6-ին), Փարիզ, Ernest Flammarion, 1902, 29 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Սպասարկված է» (C’est servi, տաս սկետչների շարք՝ ընթրիքների շուրջ, Flammarion, 1902, Գ. Լենոտրեի հետ, ներկայացում յոթ դրվագով, առաջին անգամ Sarah-Bernhardt թատրոնում, Varennes, Փարիզ, Librairie universelle, 1904, կարդալ առցանց)։
* «Դուել» (Le Duel, ներկայացում երեք գործողությամբ, արձակում, առաջին անգամ ներկայացվել է Comédie-Française 1905 թ. ապրիլի 17-ին), Փարիզ, Paul Ollendorff & Albin Michel, 1905, 68 էջ, 20 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Այցի ժամանակ» (En visite, ներկայացում մեկ գործողությամբ), Փարիզ, 1906 (OCLC 43845884, կարդալ առցանց)։
* «Գիզի դյուկի սպանությունը» (L’Assassinat du duc de Guise, «պատմական դրամա» և ֆիլմի սցենար, ցուցադրվել է 1908 թ. նոյեմբերի 17-ին)։
* «Տե՛ր» (Sire, ներկայացում 5 գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է Comédie-Française 1909 թ. նոյեմբերի 22-ին), Փարիզ, Albin Michel & Fayard, 1909, 143 էջ, in-8º (կարդալ առցանց)։
* «Օրակարգային կյանք» (La Vie courante), Փարիզ, Librairie des Annales, 1909, 316 էջ, in-16 (OCLC 457692465)։
* «Կամքի ճաշակը» (Le Goût du vice, կատակերգություն չորս գործողությամբ, առաջին անգամ ներկայացվել է Comédie-Française 1911 թ. ապրիլի 10-ին), Փարիզ, L’Illustration & Albin Michel, 1911, 49 էջ, 30 սմ (կարդալ առցանց)։
* «Նրանց սիրտը» (Leur cœur), Փարիզ, C. Lévy, 1912, 126 էջ, in-8º (OCLC 831129521, կարդալ առցանց Gallica-ում)։
* «Պատերազմի երկխոսություններ» (Dialogues de guerre), Փարիզ, Arthème Fayard, 1916, 284 էջ (OCLC 610573570, կարդալ առցանց)։
* «Ֆրանսիական ընտանիքը» (La Famille française), Փարիզ, Librairie académique Perrin, 1917, 301 էջ, in-16 (OCLC 368440114, կարդալ առցանց)։
* «Ջենևևի գեղեցիկ պատմությունը» (La Belle Histoire de Geneviève, դիալոգային վեպ), Փարիզ, Société littéraire de France & Plon, 1920, 289 էջ, in-16 (OCLC 9679232, կարդալ առցանց)։
* «Բրոկատելի տունը» (La Maison Brocatel), Փարիզ, Plon & Nourrit, 1920, 253 էջ, 17 սմ (OCLC 651366959)։
* «Փրկության ճանապարհը» (Le Chemin du salut, վեպական հուշագիր), 7 հատոր, Փարիզ, Plon Nourrit et Cie, 1920-1924։
* «Իրեն Օլետ» (Irène Olette), 1 հատոր, Փարիզ, Plon, 1920, հատոր 1։ 
* «Գոդիաս» (Gaudias), 2 հատոր, Փարիզ, Plon, 1921, հատոր 1։
* «Պանտո» (Panteau), 2 հատոր, Փարիզ, Plon, 1922։
* «Տիկին Լեսուար» (Madame Lesoir), 2 հատոր, Փարիզ, Plon, 1924։
* «Տզզուկն ու Գրեդինը» (La Puce et Gredine), Փարիզ, Hachette, 1926։
* «Ծերունի» (Le Vieillard), Փարիզ, Hachette, «Կյանքի տարիքները» շարք, 1926, 93 էջ, 17 սմ (OCLC 43863275)։
* «Տիկին Գաստերը» (Monsieur Gastère, դիալոգային վեպ:

Նովելներ

* «Հունվար Թագուհի» (Reine Janvier, տասնմեկ պատմվածքների շարք, որոնցից «Vol-au-vent»-ը հրապարակվել է Gil Blas-ում), Փարիզ, de Brunhoff, 1886, 128 էջ, in-8º (OCLC 1244183785, կարդալ առցանց)։
* «Ես դա խոստացել եմ Ժերտրուդին» (Je l’ai promis à Gertrude, պատմվածք, հրապարակված Gil Blas-ում), Փարիզ, Flammarion, 1894, 15 էջ, 18 սմ (OCLC 682444678, կարդալ առցանց)։
* «Բարձրությունը» (La Haute, տասնմեկ սկետչերի շարք ազնվականության մասին), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1896, 326 էջ, in-16 (OCLC 7129981, կարդալ առցանց)։
* «Նրանց գեղեցիկ արտաքինը» (Leur beau physique, տասներկու սկետչերի շարք), Փարիզ, Ernest Kolb & Calmann-Lévy, 1894, 311 էջ, in-16 (OCLC 7129971, կարդալ առցանց Gallica-ում)։
* «Նրանց քույրերը» (Leurs sœurs, նկարիչ Georges Conrad, երիտասարդ աղջիկների և կանանց ուսումնասիրությունների շարք), Փարիզ, Arthème Fayard, 1896, 126 էջ, 18 սմ (OCLC 7242169, կարդալ առցանց Gallica-ում)։
* «Վալսը» (La Valse, վեց պատմվածքների շարք, առաջին պատմվածքը՝ «La Valse»), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1897, iii-318 էջ, in-16 (OCLC 5999842, կարդալ առցանց)։
* «Ելքեր» (Les Départs, ինը սկետչերի շարք, թեմա՝ partida), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1897, iii-318 էջ, in-16 (OCLC 5999842, կարդալ առցանց)։
* «Գեղեցիկ կիրակիներ» (Les Beaux Dimanches, տասնհինգ պատմվածքների շարք), Փարիզ, Calmann-Lévy, 1898, 125 էջ, 24 սմ (OCLC 435953653, կարդալ առցանց)։
* «Լավ ժամանակը» (Le Bon Temps, նկարիչ Pierre Georges Jeanniot, l'Illustration), Փարիզ, Paul Ollendorff & Albin Michel, 1906, 176 էջ, 30 սմ (OCLC 10879344, կարդալ առցանց)։
* Այլ աշխատանքներ
* «Խոսք Ֆրանսիական ակադեմիայում ընդունման ժամանակ, դեկտեմբերի 28, 1899», 1899, 41 էջ։
* «Լավ թե վատ տարի» (Bon an, mal an), վեց հոդվածների շարքեր, Փարիզ, Perrin, 1908-1913։
* «Մեծ Ժամեր» (Les Grandes Heures), վեց հոդվածների շարքեր, Փարիզ, Perrin, 1915-1921։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Դրամատուրգիա
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ