Յուջին Գարֆիլդ

**Յուջին Էլի Գարֆիլդ** () ամերիկացի լեզվաբան և գործարար է, մատենագիտության և գիտաչափության հիմնադիրներից մեկը։ Նա մասնակցել է  Current Contents, Science Citation Index (SCI), Journal Citation Reports և Index Chemicus մատենագիտական և գիտաչափական հարթակների ստեղծմանը, նաև հիմնել է *[[Գիտնականը (ամսագիր)|The Scientist]]* մասնագիտական ամսագիրը։

## Վաղ տարիք և կրթություն
Գարֆիլդը ծնվել է 1925 թվականին Նյու Յորքում որպես Յուջին Էլի Գարֆինկլ, նրա մայրը լիտվացի հրեաներից էր։ Ծնողները երկրորդ սերնդի ներգաղթյալներ էին, որոնք ապրում էին Նյու Յորքի Արևելյան Բրոնքս շրջանում։ Յուջինը՝ նախքան 1949 թվականին Կոլումբիայի համալսարանից քիմիայի բակալավրի կոչում ստանալը, սովորել է Կոլորադոյի համալսարանում և Բերքլիում՝ Կալիֆորնիայի համալսարանում։ 1953 թվականին Գարֆիլդը նաև Կոլումբիայի համալսարանի գրադարանային գիտության աստիճան է ստացել ։ Նա պաշտպանել իր դոկտորականը  Փենսիլվանիայի համալսարանի լեզվաբանության բաժնում, որն ավարտել է 1961 թվականին՝ քիմիական անվանացանկի թարգմանության ալգորիթմ մշակելու թեմայով։

## Կարիերա և հետազոտություն
Գարֆիլդը  կրթությունն ավարտելուց հետո աշխատելով Կոլումբիայի համալսարանում որպես լաբորանտ, ինդեքսավորել է նախկինում սինթեզված բոլոր միացությունները, ինչը օգնել է նրան հասկանալ, որ գիտության նկատմամբ տեղեկատվության իր հակումն ավելի մեծ էր, քան քիմիայի նկատմամբ։

1951 թվականին նա պաշտոն է ստացել Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքի Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի Ուելչի բժշկական գրադարանում, որտեղ մշակվել էին Բժշկության ազգային գրադարանի տեղեկատվական համակարգերի մեծ մասը։ Այնտեղ նա ստեղծել է որոնման և կատալոգավորման համակարգի մեթոդներ՝ օգտագործելով ծակոտաքարտեր։ 1953 թվականին գիտական փաստաթղթավորման մեջ մեքենայական մեթոդների մասին առաջին սիմպոզիումի ժամանակ Գարֆիլդը ծանոթացել է Շեփարդի մեջբերումներին։

1956 թվականին Գարֆիլդը հիմնադրեց Գիտական տեղեկատվության ինստիտուտը (ISI), որը գտնվում էր Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում։ 1990-ականներին ISI-ն կանգնած էր սնանկության շեմին և ձեռք բերվեցլ JPT Holdings-ի կողմից, որը հետագայում վաճառել է այն Thomson-ին (Thomas Business Information), որտեղ այն կազմում էր Thomson Reuters-ի գիտական ստորաբաժանման հիմնական մասը։ 2016 թվականի հոկտեմբերին Thomson Reuters-ն ավարտել է իր մտավոր սեփականության և գիտության բաժնի վաճառքը. այն այժմ հայտնի է որպես Clarivate Analytics։

Գարֆիլդը պատասխանատու էր բազմաթիվ նորարարական մատենագիտական արտադրանքների համար, ներառյալ Current Contents, Science Citation Index (SCI) հարթակները և մեջբերումների այլ տվյալների բազաներ՝ ինչպիսին էին *Journal Citation Reports-ը* և *Index Chemicus-ը*։ Նա եղել է *[[Գիտնականը (ամսագիր)|The Scientist]]* ամսագրի հիմնադիր խմբագիրն ու հրատարակիչը, որը նախատեսված է կկենսաբան գիտնականների համար։ 2003 թվականին Հարավային Ֆլորիդայի Համալսարանի Տեղեկատվական դպրոցում Գարֆիլդը դասախոսել էԱլիս Գ. Սմիթի դասախոսության ընթացքում։ 2007 թվականին նա գործարկել է Histcite մատենագիտական վերլուծության և վիզուալիզացիայի ծրագրային փաթեթը։

Վանևար Բուշի 1945 թվականի հոդվածի գաղափարներից ներշնչված՝ Գարֆիլդը ձեռնամուխ է եղել գիտական մտածողության տարածումը ցույց տվող մեջբերումների համապարփակ ինդեքսի մշակմանը. նա հիմնադրել է Գիտական տեղեկատվության ինստիտուտը 1956 թվականին (այն վաճառվել է Thomson Corporation-ին 1992 թվականին )։ Ըստ Գարֆիլդի, «մեջբերման ինդեքսը... կարող է օգնել պատմաբանին չափել հոդվածի ազդեցությունը, այսինքն՝ դրա «ազդեցության գործոնը»։ *Science Citation Index-*ի ստեղծումը հնարավորություն է տվել հաշվարկել ազդեցության գործակիցը, որն չափում է գիտական ամսագրերի նշանակությունը։ Դա հանգեցրեց անսպասելի բացահայտման, որ մի քանի ամսագրեր, ինչպիսիք են *[[Նեյչր|Nature-]]*ը և *[[Science (ամսագիր)|Science-]]*ը, առանցքային են եղել բոլոր հիմնարար գիտությունների համար։ Նույնը չի լինում հումանիտար կամ հասարակական գիտությունների հետ;

Նշվել է Գարֆիլդի ձեռնարկատիրական հմտությունը՝ այն, ինչ գոնե այն ժամանակ, քիչ հայտնի և մասնագիտացված չափանիշ էր, վերածել է բարձր եկամտաբեր բիզնեսի։

Գարֆիլդի աշխատանքը հանգեցրեց տեղեկատվության որոնման մի քանի ալգորիթմների մշակմանը, ինչպիսիք են HITS ալգորիթմը և PageRank-ը։ Երկուսն էլ օգտագործում են կառուցվածքային մեջբերումը կայքերի միջև հիպերհղումների միջոցով։ Գուգլի համահիմնադիրներ Լարի Փեյջը և Սերգեյ Բրինը շնորհակալություն են հայտնել Յուջինին PageRank-ի մշակման համար՝ որի ալգորիթմը, հզորացնում է իրենց ընկերության որոնման համակարգը։ Գարֆիլդը հրապարակել է ավելի քան 1000 էսսե։

## Պարգևներ
Գարֆիլդը 1984 թվականին պարգևատրվել է Ջոն Փրայս Ուեթերիլի մեդալով և 1984 թվականին՝ Դերեկ դե Սոլա Փրայսի հուշամեդալով և 1985 թվականին՝ Մայլս Կոնրադ մրցանակով Նա նաև 2007 թվականին արժանացել է Ռիչարդ Ջ. Բոլթ Ավագի մրցանակին Նույն թվականին նա ընտրվել է Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ։ Գրադարանային և տեղեկատվական գիտությունների կրթության ասոցիացիան ունի դոկտորական հետազոտությունների հիմնադրամ Գարֆիլդի անվան մրցանակի միջոցով։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մատենագետներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ