open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մուրսիա (քաղաք)

**Մուրսիա**, քաղաք Իսպանիայի հարավ-արևելքում։ Համանուն պատմական մարզի, ինքնավար համայնքի և պրովինցիայի կենտրոնն է։ Ըստ 2012 թվականի մարդահամարի ունի 441354 բնակիչ (1978)։ Տրանսպորտային հանգույց է, բնական մետաքսի արտադրության կենտրոն։ Կա պտուղ-բանջարեղենի պահածոների արդյունաբերություն, մոտոցիկլետների, պահածոների արդյունաբերության սարքավորումների, ապակու, բամբակե գործվածքների արտադրություն։ Ունի համալսարան։ Մուրսիայում պահպանվել է տաճար (14-16-րդ դարերի) և եկեղեցի (Սան Էստեբան, 16-րդ դար)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:825 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Վյայնամերի

**Վյայնամերի** կամ **Մուհու Վյայն** (, կամ Muhu väin), նեղուց Արևմտաէստոնական կղզեխմբի և Էստոնիայի մայրցամաքային մասի միջև։ Նեղուցը միացնում է Բալթիկ ծովը Ռիգայի ծոցին և բաղկացած է Սուուռվյայն (Մուհու կղզու և մայրցամաքային մասի միջև) և Հարի կուրկ (Հիյումաա և Վոռմսի կղզիների միջև) նեղուցներից։

Նեղուցի լայնությունը տատանվում է 6-ից 27 կմ, մակերեսը մոտ 2200 կմ² է, իսկ ամենափոքր խորությունը հասնում է 1, 8 մ։ Ձմռանը ծածկվում է սառույցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նեղուցներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կամո Գյանջյան

**Կամո Նշանի Գյանջյան (Արիացի)** (), հայ քանդակագործ, նկարիչ։

## Կենսագրություն
* 1963-1968 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում
* 1968-1974 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում
* 1981 թվականին մասնակցել է Էրեբունի թանգարանի ներքին դեկորատիվ հարդարմանը (Խալդի և Թեյշեբա աստվածների բարձրաքանդակները)
* 1977 թվականին Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է
* 1979 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում
* 2003-2008 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում

Հեղինակ է «Մենք՝ կամապաշտներս, ժամանակի ոլորտներում» (1997), «Վերազանցական պոեզիայի հորիզոններում» (2000) գրքերի, գրել է «Կամքի արվեստի մանիֆեստ» (1989), ստեղծել է բառարան՝ 19537 բառերով, բառակապակցություններով ու բառաբարդություններով։

Մասնակցել է բազմաթիվ հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների (Երևան, Մոսկվա, Ռիգա, Նյու Յորք, Լոս Անջելես, Մոնրեալ և այլն)։

## Ստեղծագործություններ
Կամո Գյանջյանն զբաղվում է գեղանկարչությամբ, քանդակագործությամբ, գրաֆիկայով, գրական ստեղծագործությամբ, գրում է արձակ, չափածո բանաստեղծություններ, ուսումնասիրում փիլիսոփայություն, ընդունում է Շոպենհաուերի աշխարհայեցողությունը։

* «Տիեզերական կամքի ուրվականը» քանդակների շարքը («Տիեզերական սֆինքս», 1981, «Մետամորֆոզ», 1982, «Սմբատ Սպարապետ Գունդստաբլ», 1985
* «Կամքի պոռթկում» (1979)
* «20-րդ դարի Լաոկոոնը» (1982)
* «Ահեղ դատաստան» (1997) երփնագիր կոմպոզիցիաները
* «Աստեղային մարմին» (1991, «Տիեզերական կամքի նիրվանան» շարքից)
* «Տրանսցենդենտալ կոմպոզիցիա» (1993)
* «Տիեզերական էակ» (1994) գրաֆիկական աշխատանքները

## Մեջբերումներ Կամո Գյանջյանից
Արվեստը կյանքի հետ կապ չունի, որովհետև արվեստը կյանքին զուգահեռ ֆենոմեն է։ Հնչյունը, գույնը, բառը, ֆորման կյանքի դրսևորումներ չեն՝ մարդու ներքին հրաշագործության արդյունք են։ Բառը, ֆորման չի ծնվում՝ հայտնվում է ակնթարթորեն, և այդ հայտնությունն իրավունք ունի ամրագրվել՝ որպես փաստ։ Իմպրեսիոնիզմը մեկն է, բայց իմպրեսիոնիստներից ամեն մեկը մի հրաշք է գործում, մեկը մյուսին չի կրկնում։ Նայում եմ Մատիսին՝ կախարդվում եմ։ Դա է երջանկությունը։

## Գրքեր
* «Մենք՝ կամապաշտներս ժամանակի ոլորտներում», Պոեմ-էսսե, Բանաստեղծություններ, 1997 (Հեղինակ և նկարիչ՝ Կ. Գյանջյան)։
* «Վերազանցական պոեզիայի հորիզոններում», 2000 (Կամո Արիացի)։
* «Դեպի Գեղագիտության Լաբիրինթը Ոսկյա». էսսեներ, խոհաբանաստեղծական գրառումներ, փիլիսոփայական ընդհանրացումներ. Զանգակ հրատարակչություն, Երևան 2014։

## Պատկերասրահ

Գրացիա.jpg|Գրացիա
Տիեզերական Էակ.jpg|Տիեզերական Էակ
Տիեզերական Կամքի՛ Ուրվականը.jpg|Տիեզերական Կամքի Ուրվականը, գրաֆիկա
Տիեզերական Կամքի՛ Ուրվականը 1.jpg|Տիեզերական Կամքի Ուրվականը, գեղանկար
Քարե դարի արձագանքները.jpg|Քարե դարի արձագանքները, տուֆ
Գալակտիկական Թագուհի.jpg|Գալակտիկական Թագուհի
Խալդ Աստված ( Էրեբունի թանգարան ).jpg|Խալդ Աստված (Էրեբունի թանգարան)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Կամո Գյանջյան

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ապարանի դաշտ

մինի
**Ապարանի դաշտ**, միջլեռնային գոգավորություն Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Քասաղ գետի վերին հոսանքի ավազանում։ Եզերված է արևմտքում՝ Արագած լեռնազանգվածով, արևելքում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթայով։ Ձգվում է հյուսիս-արևմտքից հարավ-արևելյան ուղղությամբ շուրջ 30 կմ երկարությամբ, լայնությունը 5-8 կմ։

Ծածկված է լճային, գետային, ջրասառցադաշտային նստվածքներով և լավաներով։ Մակերևույթը թույլ ալիքավոր է, դարավանդներով և արտահոսման կոներով։ Ձմռանը ցուրտ է (հունվարի միջին ջերմաստիճանը -9,6&nbsp;°C է, նվազագույնը՝ -33&nbsp;°C), ամռանը մեղմ է (օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը 16,6&nbsp;°C, առավելագույնը՝ 32&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ, ոռոգվում է Քասաղի և նրա վտակների ջրերով։ Հարուստ է սառնորակ աղբյուրներով։ Ապարանի դաշտի հարավում է գտնվում Ապարանի լիճը։

Տարածված են սևահողերը։ Բուսականությունը լեռնատափաստանային է, տիրապետում են փետրախոտը, սիզախոտը, շյուղախոտը։ Ապարանի սարահարթի մեծ մասը զբաղեցնում են հացահատիկային և կերային կուլտուրաների ցանքատարածությունները։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Տարածքը մոտ 200&nbsp;կմ², ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 1800-2000&nbsp;մ է։ Կազմված է անթրոպոգենի լավաներից՝ ծածկված լճագետային և ջրասառցադաշտային նստվածքներով։ Մակերևույթը բլրաալիքավոր է՝ տեղ-տեղ դարավանդներով ու արտաբերման կոներով։ Ապարանի դաշտի հարավում է Ապարանի ջրամբարը։ Կան ստորերկրյա ջրերի պաշարներ, բազմաթիվ աղբյուրներ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։ Հացահատիկային, կերային բույսերի մշակման և անասնապահական շրջան է։

## Կլիմա
Կլիման չափավոր ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -9.6&nbsp;°C, հուլիսինը՝ 16.6&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գոգավորություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռնագրություն
Քիքի

, Հայաո Միյաձակիի  անիմեի գլխավոր հերոսուհին է։ Նա տասներեքամյա վհուկ է, ով, ավանդույթի համաձայն, մի տարի պիտի ինքնուրույն ապրի հայրենի գյուղից հեռու՝ մեծ քաղաքում՝ օգտագործելով ու զարգացնելով իր կախարդական կարողությունները։

Ֆիլմի ճապոնական տարբերակում Քիքիին հնչյունավորում է Մինամի Թաքայաման, իսկ անգլերեն տարբերակներում՝ Լիզա Միչելսոնն ու Քրիստին Դանստը, համապատասխանաբար Streamline Pictures-ի ու Ուոլտ Դիսնեյ ընկերության թարգմանություններում։

Միյաձակին Քիքիին ներկայացրել է որպես սահմանափակ ուժերով երիտասարդ աղջիկ, ով փնտրում է իր սեփական անկախությունն ու յուրօրինակությունը։ Ֆիլմի քննադատներն Քիքիի ուրիշ բնորոշումներ էլ են տվել․ օրինակ, անվստահությունը սեփական ուժերի հանդեպ։

Կատեգորիա:Անիմեի հերոսներ
Ռիգայի ծոց

**Ռիգայի ծոց** (, ), ծովածոց Բալթիկ ծովի արևելքում՝ Լատվիայի և Էստոնիայի միջև։ Ծովից բաժանված է Էստոնիային պատկանող ԱրևմտաԷստոնական կղզեխմբի կղզիներով։ Ծոցը մխրճվում է մայրցամաքի մեջ 174 կմ, նրա ընդհանուր մակերեսը կազմում է 18, 1 հազ. կմ²։ Ծոցի լայնությունը կազմում է 137 կմ, առավելագույն խորությունը՝ 54 մ։

Ռիգայի ծոցի ափեզրին են տեղաբաշխված Ռիգա և Պյառնու քաղաքները, հարավային ափին է գտնվում Յուրմալա քաղաքը, իսկ հյուսիսից ծոցը սահմանափակող Սաարեմաա կղզու վրա՝ Կուռեսաառե քաղաքը։ Ծոցի արևմտյան ափեզրը կոչում են Լիվական ափ, այն պաշտպանվող մշակութային գոտի է։

## Աշխարհագրական բնութագիրը
Ափեզրը հիմնականում ցածրադիր է և ավազոտ։ Ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է 18&nbsp;°C, իսկ ձմռանը իջնում է մինչև 0 - 1° С, ինչի պատճառով ծովածոցի մակերևույթը դեկտեմբերից մինչև ապրիլ ամիսները ծածկվում է սառույցով։ Աղիությունը կազմում է 3, 5 - 6 ‰։

Հոսանքը պտուտակային է, միջին արագությունը 8 սմ/վ։

Ռիգայի ծոց են թափվում՝ Արևմտյան Դվինա (Դաուգավա), Լիելուպե, Գաույա, Սալացա, Պյառնու, Ագե, Սվետուպե, Ռոյա և այլ ավելի փոքր գետերը։

## Ավազանը և կղզիները

Կղզիները մայրցամաքային մասից բաժանված են Իրբենյան նեղուցով, որը գտնվում է Կոլկասռագս հրվանդանի և Սաարեմաա կղզու հարավային եզրի միջև, ինչպես նաև Վյայնամերի նեղուցով, որը բաղկացած է Սուուռվյայն (Մուհու կղզու և մայրցամաքային մասի միջև) և Հարի կուրկ (Հիյումաա և Վոռմսի կղզիների միջև) նեղուցներից։

Ռիգայի ծոցում են գտնվում Էստոնական Կիհնու, Ռուհնու, Աբռուկա և Մանիլայդ կղզիները։ Հյուսիս-արևելքում առանձնանում է Պյառնուի ծոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի ծոցեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի ծովածոցեր
Կատեգորիա:Լատվիայի ծովածոցեր
Կատեգորիա:Ռիգա
Արտյուշա Գյոդակյան

**Արտյուշա (Արտաշես) Մկրտչի Գյոդակյան** (), հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1989)։

## Կենսագրություն
Արտյուշա Գյոդակյանը ծնվել է 1934 թվականի մայիսի 18-ին Լենինականում։ 1956 թվականից՝ Լենինականի Մռավյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասան։

Մահացել է 1995 թվականի ապրիլի 1-ին Գյումրիում։

## Դերերը թատրոնում
* Սամվել (Սամվել, ըստ Րաֆֆու)
* Փառնավազ (Լ. Միքայելյանի «Վարազդատ»)
* Քաղաքապետ (Գոգոլի «Ռևիզոր»)
* Մարմելադով («Ոճիր և պատիժ», ըստ Դոստոևսկու)
* Յասոն (Եվրիպիդեսի «Մեդեա»)

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կինոթատրոն

**Կինոթատրոն**, կինոցուցադրման համար դահլիճով հագեցած շենք։ Կինոթատրոնի շենքը հիմնականում բաղկացած է որոշակի թեքություն ունեցող դահլիճից, ճեմասրահից և օժանդակ սենյակներից։ Դահլիճի հանդիպակաց պատերից մեկին էկրանն է, իսկ մյուսի ետևում՝ համապատասխանորեն սարքավորված կինոցուցադրման խցիկը։

Առաջին կինոթատրոնները կառուցվել են 1900-ական թվականի վերջերին՝ գրեթե կրկնելով թատերական շենքերի հատակագծային լուծումները (Նոլենդորֆպլացի վրա, Բեռլին, 1910, ճարտարապետ Օ. Կաուֆման, «խուդոժեստվեննի», Մոսկվա, 1910-ական թթ., ճարտ. Ֆ. Օ. Շեխտել և այլն)։ 1920-ական թվականներին կազմավորվել է կինոթատրոնի ճարտարապետությունը՝ հատակագծային, տարածական, տեխնոլոգիական ուրույն լուծումներով, ֆունկցիոնալ պրոցեսի կազմակերպվածությամբ, դահլիճի տեսանելիության և լսելիության բարձր հատկանիշներով։ Տարածում են գտել նաև բնակելի և հասարակական շենքերի առանձին հարկերում ներկառուցված կինոթատրոնները։ 1930-ական թվականներին կինոթատրոնի նախագծման տնտեսական ու ճարտարապետական խնդիրների ուսումնասիրությունը հանգեցրել է բազմադահլիճ կինոթատրոնի գաղափարին։ Կինոթատրոնի շինարարության զարգացման ասպարեզում մեծ նշանակություն է ունեցել տիպային նախագծերի ստեղծումը (1930-ական թվականներին), որը լայնորեն տարածվել է 1960-ական թվականներին (300—1000-տեղանոց դահլիճներ)։ Նույն տարիներին կառուցվում էին 2500—4000 տեղով կինո-համերգային դահլիճներ, որոնց տեխնիակական սարքավորումներն ու լսելիության պայմանները հնարավորություն էին տալիս իրականացնել նաև համերգային ծրագրեր։ 2010-ականներից կինոթատրոնների մեծ մասը հագեցած է թվային կինոպրոյեկցիայով՝ ֆիզիկական կինոժապավենի ստեղծումն ու փոխադրումը դարձնելով ժամանակավրեպ անհրաժեշտություն։

Կատեգորիա:Կինոթատրոններ
Սիուրու

[thumb|260px|''Սիուրու'' խմբակի անդամները, հետևի շարքում` Պիիթ Արեն, Օտտո Կրուստեն, առջևում` [Ֆրիեդեբերգ Տուգլաս, Արթուր Ադսոն, Մարիա Ունդեր, Ավգուստ Գայլիթ, Յոհաննես Սեմպեր, Հենրիկ Վիսնապուու]]
**Սիուրու** (), էստոնական գրական խմբակ մոդեռնիստական ուղղությամբ։ Խմբակը գտնվում էր ֆուտուրիզմի ու իմպրեսիոնիզմի խիստ ազդեցության տակ՝ միաժամանակ մերժելով ոչ գրական այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են ազգայնամոլությունն ու հայրենասիրությունը։

«Սիուրու» անվանումը գալիս է ուգրոֆիննական միֆոլոգիայից, որտեղ այդպես է անվանում Հազարան Բլբուլը։ Խմբակի խորհրդանիշը սպիտակ քրիզանթեմն էր։
## Պատմություն
«Սիուրուն» հիմնադրվել է 1917 թ. գրող Ավգուստ Գայլիտի կողմից։ Խմբակի անդամներից էին այնպիսի երիտասարդ գրողներ, ինչպիսիք են Պեեթ Արենը, Օտտո Կրուստենը, Ֆրիեդեբերգ Տուգլասը, Արթուր Ադսոնը, Մարիա Ունդերը, Ավգուստ Գայլիթը, Յոհաննես Սեմպերը, Հենրիկ Վիսնապուուն և այլք։ Խմբակի անդամնրը կարևորում էին մարդկային հոգու ազատությունը։ Խմբի կարգախոսներից են եղել՝ *Carpe diem!* և *«Ստեղծելու ուրախությունը թող լինի մեր միակ շարժիչ ուժը»* (վերջինն առաջարկել է Ֆրիդեբերտ Տուգլասը)։ 1919 թվականին խմբակը լքել են Հենրիկ Վիսնապուուն ու Ավգուստ Գայլիտը։ Այդ նույն ժամանակ խմբակի անդամ են դարձել բանաստեղծներ Յոհաննես Բարբարուսն ու Աուգուստ Ալլեն։
thumb|260px|''Սիուրու''ի առաջին հրատարակության կազմը

Սիուրուի անդամները մոտ էին ֆուտուրիզմին և իմպրեսիոնիզմին։ Նրանց պոեզիան հաճախ համարվում էր սկանդալային իրենց էրոտիկ բնույթի պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի գրականություն
Կատեգորիա:Գրական խմբավորումներ
Ուրծադաշտ

**Ուրծադաշտ**, *Արածո դաշտ, Արազդայանի դաշտ, Արազդայանի  տափաստան, Երասխավանի դաշտ*,  Արարատյան դաշտի հարավարևելյան մասը, գտնվում է  Հայաստանի Արարատի մարզում և Նախիջևանում, Արածո գետի ստորին հոսանքի ավազանում՝ Ուրծի լեռնաշղթայի ու Արաքս գետի միջև։ Բարձրությունը 800-900&nbsp;մ է։ Սինկլինային ճկվածք է՝ լցված անտրապոգենի լճագետային նսավածքներով։ Հարավային մասի մակերևույթը հարթ Է՝ բռնված Արաքսի ոդոդատով, հյուիսս-արևելյան մասինը՝ քիչ թեք՝ բաղկացած Արաքսի ցածրադիր դարավանդների ու Արածո գետի արտաբերման կոնի բերվածքներից։ Կլիման ցամաքային է, տարեկան տեղումները՝ 229 մմ։ Ցածրադիր մասերում կան ճահճուտներ և եղկգնուաներ, բարձրադիր մասերի լանդշաֆտը անապատային և կիսաանապատային է։ Ուրծադաշտում է Արազդայանի ջրանցքը։ Ուրծադաշտը, մշակելի և արգավանդ հողերից բացի, ունի շատ աղուտներ։  Խորհրդային իշխանության տարիներին զգալի աշխատանքներ են կատարվել ոռոգման հին համակարգերի վերակառուցման և աղուտների աղագերծմամ ու ստորերկրյա ջրերի իջեցման ուղդությամբ, որի հետևանքով ավելացևլ է օգտակար ու մշակեփ հոդերի տարածքր։ Ուրծադաշտում կան բագմաթիվ բնակավայրեր, որոնց տնտեսական հիմնական ուղղությունը այգեգործությունը, պտղաբուծությանն ու բանջարեղենի մշակուբյունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի աշխարհագրություն
Արսիանի լեռնաշղթա

**Արսիանի լեռնաշղթա** (Արսյաց լեռներ, Արզիան, , ), լեռնաշղթա Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի հյուսիսում։ Ձգվում է հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք։ Երկարությունը մոտ 150 կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 3165 մ (Արսիան լեռ)։

## Ռելիեֆ
Կազմված է թերթաքարերից, ավազաքարերից, տեղ-տեղ՝ հրաբխային ապարներից։ Արևմտյան մասը խիստ կտրտված է Ճորոխի վտակներով, արևելյան լանջերն աստիճանաբար ձուլվում են Արդահանի գոգավորությանը։ Ձգվում է միջօրեականի ուղղությամբ՝ չհաշված մի քանի փոքրիկ աղեղները, որ նա գոյացնում է իր կենտրոնական մասում։ Սկսվում է Աճարայի լեռներից և ձգվում հարավ մինչև Բաշքեյ սարահարթը, Կաղզվանի արևմտյան մասում։ Ունի բեկորային կառուցվածք, և կազմում է Պոնտական բեկորի արևելյան բարձրացած թևը։ Նրա արևելյան զառիթափ են, իսկ արևմտյանը՝ մեղմաթեք։ Մեծ մասամբ անտառապատ է։ Հյուսիսային հատվածը՝ Աճարայի լեռներից մինչև Ալաաբգար գագաթը կոչվում է Արսիանի լանջ, իսկ հարավայինը՝ Սողանլուղ։

Գագաթներից են Այրլանբաշի, Ատմեկ և այլ լեռները։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը՝ խստաշունչ ու ձնառատ, ամառը՝ զով, տարեկան տեղումները՝ 500-900 մմ։ Լանջերն անտառածածկ են, ավելի բարձր՝ ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արսիանի լեռնաշղթա
Արտանիշի թերակղզի

**Արտանիշ**, *Ադա, Ադաթափա*, թերակղզի Սևանա լճի հյուսիսային ափին՝ Արտանիշի և Շորժայի ծոցերի միջև։

Սևանի լեռնաշղթայից բաժանված է ջրաբերուկային հարթությամբ։ Տարածքը՝ 25&nbsp;կմ², առավելագույն բարձրությունը՝ 2461&nbsp;մ (Արտանիշ լեռ)։ Կազմված է վերին կավճի և պալեոգենի կրաքարերից։ Ափերին կան լճային դարավանդների հետքեր։ Կլիման չափավոր ցուրտ և խոնավ է, լանդշաֆտը՝ լեռնատափաստանային, մասամբ՝ անտառաթփուտային։ Գեղամասար գետից միջև Արտանիշի թերակղզի ձգվում է «Սևան» ազգային պարկի տնտեսական գոտու տարածքների մի մասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սևանի թերակղզիներ
Ֆոնդյու

մինի
**Ֆոնդյու**, շվեյցարական, իտալական և ֆրանսիական ուտեստ հալած պանրով, որ մատուցվում է ընդհանուր սպասքով շարժական ջեռոցի վրա և ուտում են երկար պատառաքաղների միջոցով հացը թաթախելով տաք պանրի մեջ։ Այն Շվեյցարական պանրի միության կողմից 1930 թ. ներկայացվում է որպես շվեյցարական ազգային ուտեստ և 1960-ականներին շատ տարածված էր Հյուսիսային Ամերիկայում։

1950-ականներից "ֆոնդյու" անվանումը ընդհանրացվել և տարածվել է այն բոլոր ուտեստների վրա, որոնք մատուցվում են ընդհանուր սպասքով. շոկոլադի ֆոնդյու, որում մրքի կտորները թաթախվում են հալած շոկոլադի խառնուրդի մեջ և *fondue bourguignonne*, որում մսի կտորները եփվում են եռացող ձեթի մեջ։

## Ստուգաբանություն

*Ֆոնդյու* ֆրանսերեն *fondre* ('հալվել') բայի գոյականացված ձևն է։ Այն առաջին անգամ օգտագործվել է ֆրանսերենով 1735 թ, Վինսենտ լա Շապելում, իսկ անգլերենով՝ 1878 թ։

## Պատմություն
Պանրով ֆոնդյուի ամենավաղ հայտնի բաղադրատոմսը ինչպես գիտենք գալիս է 1699 թ. Ցյուրիխում տպագրված "Käss mit Wein zu kochen" 'եփել պանիրը գինու մեջ' գրքից։
Առաջարկվում է քերած պանիրը ջեռոցի վրա հալել գինու մեջ և ուտել հացը մեջը թաթախելով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարական խոհանոց
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Կատեգորիա:Պանրով ուտեստներ
Ստանիսլավ Կոժմիան

**Ստանիսլավ Կոժմիան** (, ), լեհ թատերական գործիչ, ռեժիսոր, քննադատ։

## Կենսագրություն

Սովորել է Կրակովում և Փարիզում (1855-1860)։ 1866 թվականից Կրակովի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն (1871-1885)։ Բեմադրել է Ա. Ֆրեդրոյի, Ա. Միցկևիչի, Յու. Սլովացկու, Վ. Բոգուսլավսկու, Յու․ Բլիզինսկու, Բալուցկու և ուրիշների պիեսները, Շեքսպիրի «Համլետը», «Մակբեթը», Գոգոլի «Ռևիզորը», Գյոթեի «էգմոնտը»։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1836 ծնունդներ
Կատեգորիա:1922 մահեր
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ թատերական գործիչներ
Արտենի (լեռ)

**Արտենի**, մեկուսի հանգած հրաբխային լեռնազանգված Արագածի հարավարևմտյան ստորոտին։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Ընդհանուր հիմքով (տրամագիծը՝ մոտ 10&nbsp;կմ) Մեծ Արտենին (2047 մ) և Փոքր Արտենին (1753 մ), գագաթներ են՝ կազմված նեոգենի լիպարիտային լավաներից ու դրանց տարատեսակներից։ Արտենիից սկիզբ են առնում լավային հոսքեր, որոնցից ամենահզորը վանակատով ու պեռլիտային շեղջաքարով Արագածի պեռլիտի հանքավայրն է։

## Պեղումներ
Արտենիի վրա հայտնաբերել են հին քարի դարի կայանների մնացորդներ։ «Սատանի դար» բլրի վրա հայտնաբերված գործիքները (վանակատից հատիչներ, քերիչներ, շեղբեր և այլն), բնորոշ են մինչշելյան, շելյան, աշելյան ժամանակաշրջաններին։ Գտնվել են միջին և նոր քարեդարյան գործիքներ։

## Ռելիեֆ
Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։

## Պատկերասրահ

Արտենի լեռը.jpg|Արտենի լեռը
Արարատ լեռը, Հայկական Պարը, Արտենին.jpg|Արարատ լեռը, Հայկական Պարը, Արտենին


## Տես նաև
* Մեծ Արտենի
* Փոքր Արտենի

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հրաբուխներ‎
Արածո (կիրճ)

**Արածո կիրճ** (հայտնի է նաև **Դժոխքի ձոր** անունով), կիրճ Հայաստանի Արարատի մարզում, Արածո գետի խորը հովիտը՝ Ուրծի լեռնաշղթայի հարավ-արևելյան մասում։ Երկարությունը մոտ 7&nbsp;կմ է, խորությունը՝ 100-400 մ, հատակի լայնությունը՝ 10-80 մ։ Լանջերը լերկ են, ժայռոտ ու զառիթափ։ Կան կարստային քարայրեր, խոռոչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կիրճեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի աշխարհագրություն
Արդահանի գոգահովիտ

**Արդահանի գոգահովիտ**, խզումնաճկվածքային իջվածք Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի հյուսիսում՝ Կուրի վերին հոսանքի ավազանում։ Տարածքը 150 կմ² է, միջին բարձրությունը՝ 2000-2500 մ։ Լցված է նեոգենի լավաներով և նստվածքային ապարներով՝ եզրավորված լավային դարավանդներով, որոնցից մեկի վրա գտնվում է Արդահան քաղաքը։ 
## Կլիմա
Կլիման ցուրտ լեռնային է, տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ, ձնածածկույթը պահպանվում է 100-150 օր։

## Լեռնագրություն
Արդահանի գոգահովտի հատակը՝ բուն դաշտը, ճահճապատ հարթավայր է։ Լանդշաֆտը մարգագետնատափաստանային է, Կուրի ողողատներում կան բոշխային ճահիճներ և ճահճացած մարգագետիններ, լեռնալանջերին՝ մերձալպյան մարգագետիններ։ Այստեղ է գտնվում Բիլ Բուլան լեռը՝ 3012 մետր բարձրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարթավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արդահանի մարզի հարթավայրեր
Բաղացսար

**Բաղացսար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում,  Մեղրու լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, Շիշկերտ գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մեղրի քաղաքից մոտ 22 կմ հյուսիս։ Մեղրու լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետն է (3256 մ)։ Կազմված է ստորին պալեոզոյի փոխակերպային թերթաքարերից։ Լանջերը զառիթափ են, ծածկված ալպիական բուսականությամբ, լանդշաֆտը՝ լեռնամարգագետնային։ Փեշերը ձգվում են հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք՝ 4-5 կմ երկարությամբ։ Արևմուտքից միախառնվում է Գելեջիկ, հարավից՝ Զիխնովար լեռնագագաթներին և սրանց հետ կազմում է ջրբաժան Ողջի ու Մեղրի գետերի միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Ավգուստ Բեբել

**Ավգուստ Բեբել** (, ), գերմանական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ, սոցիալ-դեմոկրատ, Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը, «Կինը և սոցիալիզմը» հայտնի գրքի հեղինակ։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և պատանեկություն
Ավգուստ Բեբելը ծնվել է ենթասպա Յոհան Գոտլոբ Բեբելի և Վիլհելմինա Յոհաննայի աղքատ ընտանիքում։ Բեբելի հայրը մահացել է 1844 թվականին՝ 35 տարեկանում՝ թոքախտից և մայրն ամուսնացել է հորեղբոր հետ, ով 2 տարի անց ևս մահացավ։ Բեբելի մայրը, կորցնելով իր մի քանի զավակներին, ինչպես նաև թոշակ չստանալով, ստիպված էր վերադառնալ հայրենի Վեցլար, որտեղ Ավգուստը սկսեց դպրոց հաճախեց։ 1854-1857 թվականներին Ավգուստը խառատագործություն է ուսումնասիրում։

### Առաջին քայլերը քաղաքականության մեջ
1860 թվականին մի քանի տարի դեգերելուց հետո Բեբելը հաստատվեց Լայպցիգում։ 1866 թվականին Վիլհելմ Լիբկնեխտի հետ (Կարլ Լիբկնեխտի հայրը) հիմնեց Ռադիկալ-դեմոկրատ սաքսոնական ժողովրդական կուսակցությունը։ Մեկ տարի անց Բեբելն ընտրվեց Աշխատավորների միության խորհրդի նախագահ։ Նախագահ ընտրվելուց հետո Բեբելը կապ հաստատեց Առաջին ինտերնացիոնալի հետ, որի արդյունքում դեմոկրատները բաժանվեցին 2 թևի՝ լիբերալ և բուրժուաական, իսկ մնացած միությունները և Սաքսոնական ժողովրդական կուսակցությունը 1869 թվականին միավորվեցին Սոցիալ-դեմոկրատ աշխատավորական կուսակցության։ Մաքսիմ Կովալևսկու վկայությամբ՝ Կարլ Մարքսը Բեբելին գնահատում էր որպես լավագույնը գերմանական սոցիալ-դեմոկրատիայի առաջնորդներից։

1867 թվականին Բեբելն ընտրվեց Հյուսիսգերմանական միության առաջին ռայխստագի պատգամավոր, որտեղ 1870 թվականի նոյեմբերի 26-ին կոչ արեց խաղաղություն կնքել ֆրանսիացիների հետ և հրաժարվել ցանկացած ձևի անեքսիայից և համերաշխություն առաջարկեց Փարիզի կոմունային։ 102 օր ազատազրկման մեջ անցկացնելուց հետո Բեբելը դատավարության ժամանակ Լայպցիգում 2 տարվա ազատազրկման դատապարտվեց՝ պետական դավաճանության համար և 9 ամիս էլ՝ միապետին վիրավորելու համար։ Ազատազրկման ժամանակ Բեբելը զբաղվում էր ինքնակրթությամբ և այդ ժամանակաշրջանը կոչել է «բանտային համալսարան»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ա․ Բեբել «Կինը և սոցիալիզմը» 
* Ի․ Ստալին «Ավգուստ Բեբել՝ գերմանացի աշխատավորների առաջնորդը» 
* Գ․ Գեմկով «Ավգուստ Բեբել» 
* 12-2007 August Bebel und Mittelost, Webversion )

Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Բասենի դաշտ

**Բասենի դաշտ**, դաշտ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակում՝ Էրզրումից արևելք՝ Արաքսի վերին ավազանում։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Երկարությունը մոտ 80&nbsp;կմ է, լայնությունը՝ 20-50&nbsp;կմ, բարձրությունը՝ 1750-1800 մ։ Դրա մի հատվածը հայտնի է որպես «Դուրանի դաշտ»։

## Ռելիեֆ
Մակերևույթը ալիքավոր, դարավանդային է՝ կազմված պալեոգենի ու նեոգենի ավազաքարակոնգլոմերատային շերտախմբերից։ Կան ջերմուկներ, նավթի երևակումներ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, տարեկան տեղումները՝ 400-600 մմ է։

## Բուսականություն
Լանդշաֆտը տափաստանային և մարգագետնային է։

## Պատմություն
Այստեղ է տեղի ունեցել Բասենի ճակատամարտը (1049)։

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի հարթավայրեր
Բիթլիսի լեռնանցք

**Բիթլիսի լեռնանցք**, *Ռահվա, Բաղեշի լեռնանցք, Տավրոբերան, Ձորապահակ*, լեռնանցք Թուրքիայի Բիթլիսի մարզում, Հայկական Տավրոսի Բիթլիսի լեռնաշղթայում։ Գտնվում է Բիթլիս քաղաքից հյուսիս՝ 1830&nbsp;մ բարձրության վրա։ Հայկական լեռնաշխարհը կապում է Միջագետքին։

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզ
Շևչենկոյի անվան համալսարան (Կիև)

**Տարաս Շևչևնկոյի անվան Կիևի ազգային համալսարան** (), համալսարան Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։

Հիմնվել է 1834 թվականին։ Ունի կենսաբանության, երկրաբանության, աշխարհագրության, տնտեսագիտության, կիբեռնետիկայի, մեխմաթ, ֆիզիկայի, ռադիոֆիզիկայի, քիմիայի, լրագրողության, ռոմանոգերմանական, բանասիրության, պատմության, Փիլիսոփայության, իրավաբանության, միջազգային հարաբերությունների և միջազգային իրավունքի, նախապատրաստական (օտարերկրացիների համար) ֆակուլտետներ, ֆիզիոլոգիայի ԳՀԻ, հաշվողական կենտրոն, պրոբլեմային լաբորատորիաներ, աստղադիտարան, ուսումնա-հետազոտական տնտեսություն, ուսումնա-փորձակայան, բուսաբանական այգի, թանգարաններ, ուս. ֆիլմերի կինոստուդիա, գրադարան (1, 5 միլիոն միավոր գիրք)։ 1977 - 1978 ուսումնական տարում համալսարանում սովորում էր շուրջ 25 հազար ուսանող։ Հրատարակում է (ուկրաիներեն) «Գիտական տեղեկագիր» (1935 թ.-ից), «Գիտական տարեգիրք» (1957 թ.-ից), «Բանբեր Կիևի համալսարանի» (1958 թ.-ից) պարբերականները։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1959)։
[thumb|250px|Համալսարանի հիմնադիր [Նիկոլայ I- ի հուշարձանը գլխավոր մասնաշենքի մոտ (1917 թվականի լուսանկար)]]

## Անվանման պատմություն
Հաալսարանը հիմնադրվել է 1833 թվականի նոյեմբերի 8 -ին և անվանվել է *Սուրբ Վլադիմիրի անվան կայսերական համալսարան*։ Հետագայում անվանման փոփոխությունները կատարվել են հետևյալ կերպ՝

* 1917—1919 թթ. *Կիևի Սուրբ Վլադիմիրի անվան  համալսարան *
* 1920—1926 թթ.  *Մ.Պ. Դրագոմանովի անվան բարձրագույն ինստիտուտ  (ВИНО)
* 1926—1932 թթ. *Մ.Պ. Դրագոմանովի անվան բարձրագույն ինստիտուտ * (КИНО)
* 1933—1939 թթ. *Կիևի պետական համալսարան *
* 1939—1994 թթ. * Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական համալսարան  (*КГУ имени Т. Г. Шевченко*)
* 1959 թ.  *Կիևի Լենինյան շքանշանակիր Տ. Շևչենկոյի անվան պետական համալսարան *
* 1984 թ. *Կիևի Լենինյան շքանշանակիր և Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության շքանշանակիր Տ. Շևչենկոյի անվան պետական համալսարան*
* 1994—1999 թթ.  *Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան համալսարան* (КУ)
* 1999 թվականից՝ Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական համալսարան։

## Կիևի համալսարանն այսօր
Կիևի Տարաս Շեւչենկոյի անվան համալսարանը բազմակողմանի կրթական և գիտական համալիր է։ Այն ունի հումանիտար և բնական գիտությունների 14 ֆակուլտետներ և 7 ուսունական հաստատություններ, որոնցում սովորում են շուրջ 25 հազար ուսանողներ։  Համալսարանն ունի նաև ֆիզ-մաթ լիցեյ (միջնակարգ դպրոց արտոնյալների համար ցարական Ռուսաստանում և արևմտյան Եվրոպայում), Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների կենտրոն, հրատարակչական և տպագրական կենտրոններ, մի քանի աստղադիտարաններ, գրադարան, բուսաբանական այգի և Կանևսկի արգելոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1834 հիմնված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Կիևի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ
Իվան Կոժեդուբ

**Իվան Նիկիտովիչ Կոժեդուբ** (), ԽՍՀՄ օդաչու, ավիացայի գեներալ-գնդապետ (1970 թ.), Ավիացիայի մարշալ (1985 թ.), Խորհրդային Միության եռակի հերոս (4.2.1944., 19.8.1944 թ., 18.8.1945 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Ավարտել է Չուգուեի օդաչուական ուսումնարանը (1941 թ.)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների ժամանակ եղել է օղակի, էսկադրիլիայի հրամանատար, կործանիչ ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, կատարել է 330 մարտական թռիչք, մղել 120 օդային մարտ, անձամբ ոչնչացրել թշնամու 62 ինքնաթիռ։ Պատերազմից հետո ավարտել է Ռազմաօդային (1949 թ.), Գլխավոր շտաբի ռազմային (1956 թ.) ակադեմիաները։ ԽՍՀՄ II—V գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի, Ալեքսանդր Նևսկու, Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով և մեդալներով։ Գրել է «Ծառայում եմ հայրենիքին» (1949, հայերեն հրտ.՝ 1951) և «Հավատարմություն հայրենիքին» (1969 թ.) գրքերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* լուսանկարներ (176 ГИАП)

Կատեգորիա:Խորհրդային օդաչուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Բադակտուցներ

**Բադակտուցներ** (), միանցքավորների կարգի ձվադրող կաթնասունների ընտանիք է։

Հանդիպում է միայն Ավստրալիայում։ Բադակտուցի տափակ մարմնի միջին երկարությունը 45 սմ է, պոչինը՝ 15 սմ։ Մազածածկը մուգ գորշ է՝ կազմված կոպիտ քստամազից և խիտ ենթաբրդից։ Նա բադի նման կտուց ունի, թռչունների նման ձու է ածում և շատ հատկանիշներով նման է սողուններին (արյունատար համակարգի կառուցվածքը, մարմնի ջերմաստիճանի խիստ տատանումները)։ Ձվերը (դնում է 1–2 ձու) նույնպես ավելի շատ նման են սողունների, քան թռչունների ձվերին։ Մինչդեռ կաթնասուններին բնորոշ հատկանիշներն անհամեմատ ավելի շատ են, իսկ հիմնականն այն է, որ ձվերից դուրս եկած ձագերին նա կերակրում է կաթով։ Բադակտուցներն ապրում են գետափնյա բներում, որոնց մուտքը գտնվում է ջրի տակ։ Կարճլիկ ոտքերի մատների արանքում եղած լողաթաղանթի շնորհիվ նրանք լավ լողում են, կարող են երկար ժամանակ մնալ ջրում՝ հայթայթելով տարբեր ջրային միջատներ, թրթուրներ, խխունջներ։

Ներկայումս բադակտուցների թիվը խիստ պակասել է, և որսն արգելված է։

Ընտանիքի միակ տեսակը -ն է։

## Գրականություն
* M. L. Augee։ *Platypus and Echidnas.* The Royal Zoological Society, New South Wales 1992. ISBN 0-9599951-6-1
* T. R. Grant։ *Fauna of Australia*. 16. Ornithorhynchidae Onlinepublikation als PDF
* Bernhard Grzimek։ *Grzimeks Tierleben*. Bd 10. Säugetiere 1. Droemer Knaur, München 1967, Bechtermünz, Augsburg 2000. ISBN 3-8289-1603-1
* Ann Moyal։ *Platypus. The Extraordinary Story of How a Curious Creature Baffled the World*. Smithsonian Press, Washington DC 2001. ISBN 1-56098-977-7
* Ronald Strahan։ *Mammals of Australia*. Smithsonian Press, Washington DC 1996. ISBN 1-56098-673-5
* Jaime Gongora, Amelia B. Swan et al., ։ *Genetic structure and phylogeography of platypuses revealed by mitochondrial DNA*. Journal of Zoology. Vol. 286, Iss. 2, pp.&nbsp;110–119, February 2012 Onlinepublikation als PDF

Կատեգորիա:Ավստրալիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի կենդանատեսակներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի էնդեմիկ կենդանիներ
Ակնախաղ

**Ակնախաղ**, լեռնագագաթ Գեղարքունիքի մարզում, Արեգունի լեռների կենտրոնական մասում, Խաղկան գետի ձախափնյակում, Արտանիշ գյուղից 2,5 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2472 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Բովաքար լեռ

**Բովաքար**, *Խալաբ, Խալապդաղ, Հալաբ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Հալաբի լեռնաշղթայի ամենաբարձր (3016 մ)՝ կետմ է։ Մարգահովիտ գյուղից 6 կմ հյուսիս։ : Բովաքարի արևելյան լանջից է սկիզբ առնում Դեբեդի աջ՝ Ալարեքս վտակը։ Լեռնակատարը սեղանակերպ է, լանջերը ծածկված են քարակույտերով, մերձալպյան և ալպյան բուսականությամբ։ Կազմված է էոցենի հրաբխանստվածքային ապարներից և գրանոդիորիտային ներժայթուքներից։ Ձևավորվել է գոգածալքային կառույցի վրա։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է, հյուսիսային լանջին կան անտառներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնագրություն
Խաղկան (գետ)

**Խաղկան**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Մշակաց գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Ակնախաղ լեռան հարավարևելյան լանջից և Վահան գյուղից 3,5 կմ հարավ-արևմուտք միանում մայր գետին։ Երկարությունը 2,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մշակաց գետի վտակներ
Մշակաց (գետ)

**Մշակաց**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գետիկի գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռների հյուսիսարևմտյան լանջերից և Վահան գյուղի մոտ միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 7,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Գայլաձորի կիրճ

**Գայլաձորի կիրձ**, *Գայլաձոր, Գայլասար, Գայլասարի ձոր, Գյուլլագաղյան*, կիրճ Հայաստանի Լոռու մարզում, Գուգարք և Վահագնաձոր գյուղերի միջև։ Բաժանում է Բազումի և Հալաբի լեռնաշղթաները։ Երկարությունը 12 կմ է, խորությունը՝ 600-1000 մ։ Ծագմամբ անտեցեդենտ է։ Լանջերն անտառապատ են։ Կիրճով անցնում են Երևան-Թբիլիսի երկաթուղին և ավտոխճուղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոռու մարզի կիրճեր
Սևանի լեռներ

**Սևանի լեռներ**, *Սևանի լեռնաշղթա, Շահդաղի լեռնաշղթա, Շահտաղի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Ադրբեջանի սահմանագլխին։ Ձգվում է Քաշաթաղ լեռնագագաթից դեպի հարավ-արևելք մինչև Արևելյան Սևանի լեռները։ Ամենաբարձր գագաթը 3319 մ բարձրություն ունեցող Սատանախաչ լեռն է, որը գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում։ Հայաստանի տարածքում լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը Փերեզակ լեռն է, որն ունի 3290 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթայի երկարությունը շուրջ 50 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի աշխարհագրություն
Արևելյան Սևանի լեռներ

**Արևելյան Սևանի  **, *Արևելյան Սևանի լեռնաշղթա, Կոնգուր, Քոնկուր, Գոնտուր, Գունտուր*, լեռներ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության սահմանագլխին, Փոքր Կովկասի լեռնաճյուղը Սևանա լճի և Թարթառ գետի վերին հոսանքի միջև։ Սևանի լեռներից հարավ-արևմուտք ուղղությամբ ձգվում է մինչև Մեծ Ծարասարի լեռնահանգույցը շուրջ 40 կմ երկարությամբ։ Առավելագույն բարձրությունը 3441 մ է։

Կազմված է կավճի, պալեոգենի և միոցենի հրաբխային ապարներից։ Կան ոսկու պաշարներ (Զոդի ոսկու հանքավայր)։ Արևելյան լանջերին հանդիպում են անտառներ, արևմտյան լանջերին տափաստանային բուսականություն է։

Արևելյան Սևանի լեռնաշղթայում է Սոթքի լեռնանցքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Վադիմ Կոժևնիկով

**Վադիմ Միխայլովիչ Կոժևնիկով** (), ռուս խորհրդային գրող։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ 1939 թվականին լույս է տեսել պատմվածքների առաջին ժողովածուն («Գիշերային խոսակցություն»), այնուհետև՝ «Մեծ կոչ» (1940), «Ահեղ զենք» (1941) վիպակները։ 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է «Պրավդա»-ի զինվորական թղթակից։ Հրատարակել է «Պատմվածքներ պատերազմի մասին» (1942), «Մարտ-ապրիլ» (1942), «Սիրելի ընկերներ» (1943), «Պատերազմի ճամփաներով» (1955) ժողովածուները, «Տափաստանային արշավ» (1936—1937), «Ծանոթացեք, Բալուև» (1960, համանուն ֆիլմ, 1963), «Թռչող օր» (1962) վիպակները, «Սուր և վահան» (1965, համանուն ֆիլմ, 1968, Վ. Բասովի հետ), «Կեսօրին արևոտ կողմում» (1973) վեպերը.՝ «Հատուկ ստորաբաժանում» և «Պյոտր Ռյաբինկին» վիպակների համար 1971 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ 1949 թվականից ԽՍՀՄ ԳՄ վարչության քարտուղար և «Զնամյա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սատանախաչ լեռ

**Սատանախաչ լեռ**, հանդիսանում է Սևանի լեռնաշղթայի ամենաբարձր լեռնագագաթը։ Ունի 3319 մ բարձրություն։ Գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզ
Կըրգաղաճ

**Կըրգաղաճ**, գյուղաքաղաք Իզմիր քաղաքից մոտ 1,5 կմ հյուսիս-արևելք։ XX դ. սկզբին ուներ 800 հայ բնակիչ, որոնք եկել էին XVIII դ. կեսին՝ Երևանից, Ղարաբաղից, Սալմաստից։ Զբաղվում էին արհեստներով և առևտրով։ Կըրգաղաճում կար եկեղեցի (Սբ. Աստվածածին), դպրոց՝ արական (Նարեկյան) և իգական (Վարդուհյան) վարժարաններով (130 աշակերտ)։ Բնակիչները տեղահանվել են 1922-ին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Մեծ Ծարասար

**Մեծ Ծարասար** *Ծարասար, Ծարա լեռ, Քեթի Հյուսիսային, Թեփի Փոքր*, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի սահմանագլխին, Արևելյան Սևանի, Վարդենիսի և Զանգեզուրի լեռների հանգուցակետում։ Ունի 3441 մ բարձրություն ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Ցուգումի Օբա

, *[[Մահվան տետրը]]* մանգայով հայտնի մանգակ է։ Նրա ինքնությունն անհայտ է, որոշ ժամանակ նույնիսկ անհայտ էր նրա սեռը։ *[[Մահվան տետրը]]* յուրաքանչյուր գլխի սկզբում հատուկ էջերով Օբան տեղեկացնում է, որ թեյի բաժակներ է հավաքում ու սյուժեի զարգացնում է ոտքերն աթոռին դրած՝ այնպես, ինչպես Էլը, մանգայի գլխավոր հերոսներից մեկը։

Շշուկները, որ Ցուգումի Օբան Հիրոշի Գամոյի կեղծանուններից է, ընդամենը շշուկներ են։ Նշվում էր, որ Բաքումանում գլխավոր հերոսներից մեկի քեռին նույնպես մանգակ էր ու աշխատում էր սուպերհերոս կերպարի վրա, ով բոլոր կողմերից հիշեցնում է Գամոյին ու Թոթթեմո!Հաջողակ-ին։

## Ստեղծագործություններ
Օբայի երկու ստեղծագործություններն էլ նկարազարդվել են Թաքեշի Օբատայի կողմից ու հրատարակվել Weekly Shōnen Jump-ում։ 
*Մահվան տետրը կենտրոնացած է գտնող ավագ դպրոցի աշակերտի շուրջ։ Գործողությունները սկսվում են նրանով, որ Յագամի Րայթոն (Լայթը) գերբնական հատկություններով օժտված տետր է գտնում։ Այն թույլատրում է տիրոջը ցանկացած մարդու սպանել, միայն զոհի դեմքը տեսնելով ու նրա անունը տետրում գրանցելով։ Մանգան ներկայացնում է Լայտի չարից մաքուր աշխարհ ստեղծելու մոլուցքը, աշխարհ, որտեղ նա աստված կլինի ու ինքը կորոշի, ով է արժանի ապրել, իսկ ով՝ ոչ։ Րայթոին դեմ է դուրս գալիս ժամանակի լավագույն դետեկտիվը՝ Էլը։ Մանգան կպատմի նրանց՝ հանուն արդարության հակամարտությունը։ 
*Բաքումանը նույնպես կենտրոնացած է ավագ դպրոցի երկու աշակերտի շուրջ, ովքեր իրենց առջև պակաս գլոբալ խնդիր են դրել. մանգա ստեղծել, որ հաջողություն կունենա ու հետագայում նրա հիման վրա անիմե կստեղծեն, որպեսզի խմբի նկարիչը՝ Մորիտաքա Մաշիրոն կատարի Միհո Աձուքիին տված խոստումը։ Միհո Աձուքիի երազանքը երբևէ անիմե հնչունավորելն է։ Նույն երազանքն ունի նաև Աքիտա Տաքագին՝ դուետի հեղինակը։

## Տես նաև
*Թաքեշի Օբատա

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ
Կատեգորիա:Ճապոնացի պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Կոմիքս գրողներ
Փերեզակ

**Փերեզակ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Ադրբեջանի Գետաբեկի շրջանի սահմանագլխին, Սևանի լեռնաշղթայում, Արեգունի գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք, Ադրբեջանի Քոչադաղ լեռից 3,6 կմ հարավ-արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրությունը 3290 մ է։
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջան
Թաքեշի Օբատա

, ), ճապոնացի մանգակ։ Նա համագործակցում է գրողների հետ, ինչպես նաև շատերին սովորեցրել-օգնել է։ Նրանց շարքում են Քենթարո Յաբուքին, Յուսուքե Մուրաթան, Րուորոունի Կենշին ու Բուսոու Րենքին մանգաների հեղինակ Նոբուհիրո Վացուքին։

Օբատային առաջին անգամ նկատել են 1985 թվականին, երբ նա իր Քոնեն շինվա մանգայի համար ստացավ Tezuka Award մրցանակը։ Միանալով Weekly Shonen Jump խմբին, նա աշխատում էր Մաքոթո Նիվանոյի ենթակայության տակ, մինչև 1983 թվականին սկսեց իր առաջին շարքը՝ նկարեց ու գրեց կիբօրգ Ջիի-չանի մասին։ Առաջին տարիներին հաջողություն չունենալով, Օբատան սկսեց համագործակցել այլ գրողների հետ՝ նկարազարդելով նրանց պատմությունները։ Բայց նրան հայտնություն բերած շարքը 1998 թվականին հրատարկաված Յումի Հոթթայի «Հիքարու նո Գո»-ն է, ինչի համար նկարիչը 2000 թվականին ստացավ Շոգաքուքան Մանգա մրցանակը և Օսամա Թեձուկայի մշակութային մրցանակը 2003 թվականին։

Օբատան հազվադեպ է հանդիպում շոնենի նկարիչների շարքում ոչ միայն իր յուրօրինակ ոճի, այլև նորաձևության սիրո պատճառով։ Նրա ստեղծած հերոսներն հաճախ հագնվում են վերջին մոդայի թելադրանքով։

2007 թվականի նոյեմբերին նա Հանասորի Մորիթայի «Ողջույն, Փոքրիկ» պատմությունը նակրեց, որը հրատարակվեց Jump Square-ում։ Սրան հաջորդեց Նիշիո Իշինի հետ համագործակցությունը։ Վերջերս ավարտվեց Ցուգումի Օբայի հետ համագործակցությամբ, որ տևել էր 2008 թվականի օգոստոսից 2012 թվականի ապրիլը և որի ընթացքում ստեղծվել են այնպիսի հանրահայտ մանգաներ, ինչպիսիք են Մահվան տետրն ու Բաքումանը։

Ի լրացում մանգաների, Օբատան նաև Castlevania Judgment վիդեոխաղի համար հերոսներ է նկարել ու նկարազարդել մի քանի լայթ-նովելներ։

## Հայտնի գործեր
* Կիբօրգ Ջիի-չան Ջի (サイボーグじいちゃんジー)-ի պատմությունն ու նկարազարդումը։ 
* Arabian Majin Bokentan Lamp Lamp՝ Սուսումու Սենդոյի հետ։ 
* Rikito Densetsu - Oni wo Tsugu Mono՝ Մասարու Միյաձակիի հետ։ 
* Karakurizoshi Ayatsuri Sakon՝ Շարաքու Մարոույի հետ։ 
* Hikaru no Go with Yumi Hotta, ղեկավարվել է Յուքարի Յոշիհարայի կողմից (5-րդ դան)։ 
* «Մահվան տետրը» ու Բաքուման մանգաները՝ Ցուգումի Օբայի հետ։ 
* Blue Dragon Ral Grad՝ Ցունեո Տաքանոյի հետ։ 
* Hajime՝ Օցուիչիի հետ։ 
* Hello Baby՝ Մասանորի Մորիտայի հետ։ 
* Uro-oboe Ouroboros՝ Նիշիո Իշինի հետ։ 
* Castlevania Judgment-ի հերոսների դիզայները։ 
* All You Need Is Kill՝ Րյոսուքե Տաքեուչիի հետ։

## Մրցանակներ
* 2008 թվականին առաջադրվել է Էյսներ մրցանակին՝ որպես լավագույն արտիստ իր «Մահվան տետր»-ը և «Հիքարու նո գո» աշխատանքների համար։

## Տես նաև
* Ցուգումի Օբա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ճապոնացի պատկերազարդողներ
Վարդենիսի լեռնաշղթա

**Վարդենիսի լեռներ**, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի մարզերի և Արցախի Հանրապետության սահամանագլխին, Սևանի ավազանի հարավային եզրին։ Թուրքերի կողմից կոչվել են Ալազյոլլու, Գյոզալդարա, Հարավային Գյոգչա անուններով։

## Բնութագիր
Վարդենիսի լեռները ձգվում են Գեղամա լեռների Գնդասար գագաթից մինչև Մեծ Ծարասարի լեռնահանգույցը։ Երկարությունը շուրջ 60 կմ է։ Առավելագույն բարձրությունը Վարդենիս լեռն է, որը ունի 3522 մ բարձրություն։

## Լեռնագրություն
Հյուսիսային լանջերը մեղմաթեք ձուլվում են Սևանա լճի հարավային եզրին։ 3200-3300 մ բարձրության վրա կան հրաբխային կոներ։ Հարավային լանջերը գառիթտփ են, որոնք զոյացնում են առանձին լեռնաբազակներ։ Տարածքում կան աղբյուրներ։ Գագաթներից է Դիդիվանքը։

## Կլիմա
Ունի բարեխառն կլիմա, բարձր լեռնային գոտիները հարուստ են ալպյան բուսականությաճք, տեղ-տեղ պատահում են բազալտի, անդեգիտի և այլ շինաքարերի ու ավազների պաշարներ։ Լեռնաշղթայի տարածքում են գտնվում Վարդենյաց լեռնանցքը և Արփա-Սևան ջրատար թունելը։

## Պատկերասրահ

Վարդենիսի լեռներ-1.jpg
Վարդենիսի լեռներ-2.jpg
Վարդենիսի լեռներ-3.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդենիսի լեռնաշղթա
Վարդենիս լեռ

**Վարդենիս**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, ամենաբարձր լեռն է Վարդենիսի լեռներում։ Ունի 3522 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդենիսի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Դուռն Փառիսոսի

**Դուռն Փառիսոսի**, *Կարի Փառիսոսիա, Շիշկայա, Սադանախաչի լեռնանցք, Սատանի խաչի լեռնանցք*, լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Ադրբեջանի սահմանագլխին, Սևանի լեռնաշղթայում, Գեղամասար գյուղից 5&nbsp;կմ հյուսիս-արևելք։ Այստեղով անցնում է Սևանի ավազանը Շամքոր գետի հովտին կապող ճանապարհը։ Վարդենիս քաղաքից մոտ 20 կմ հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակարդակից բարձր է 3125 մ։ Կոչված Է համանուն լեռնագագաթի անունով։ Հիշատակվում է վրացական աղբյուրներում՝ *Կարի Փառիսոսիս* ձևով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի աշխարհագրություն
Քանաքեռի հիդրոկայանի լիճ

**Քանաքեռի հիդրոկայանի լիճ**, ջրամբար Երևանում, Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքի հյուսիսարևմտյան մասում, Հրազդան գետի ձախափնյակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի ջրամբարներ
Գնդասար

**Գնդասար**, *Թոփդաղ, Թոփիդաղ, Թոպդաղ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա լեռների հարավային վերջավորության վրա, որտեղ հանգուցվում են Գեղամա և Վարդենիսի լեռները։ Բարձրությունը 2878 մ է։ Լեռան վրա կա մի մարուռ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Գարդման լեռ

**Գարդման**, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանի լեռների հարավարևմտյան մասում, Աղստև գետի ձախափնյակում, Թեղուտ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ունի 1347 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնագրություն
Ղպտի ուղղափառ եկեղեցի

[thumb|[Ղպտիական խաչ]]
thumb|Սբ. Մարկոս ղպտիական տաճարը Ալեքսանդրիայում
**Ալեքսանդրիայի ղպտիական ուղղափառ եկեղեցի**, Եգիպտոսի քրիստոնեական եկեղեցու պաշտոնական անվանումը, արևելյան հնագույն եկեղեցիներից մեկը։ Ըստ ավանդության՝ հիմնվել է Մարկոս առաքյալի կողմից Ալեքսանդրիայում։ Պատարագի ժամանակ օգտագործվում է ղպտիական ծիսակարգը, պատարագը կատարվում է արաբերեն և ղպտիերեն լեզուներով։

Ղպտի ուղղափառ եկեղեցին հակաքաղկեդոնական եկեղեցի է և ընդունում է միայն առաջին երեք տիեզերական ժողովների որոշումները, ինչպես և Հայ Առաքելական Եկեղեցին։

Ներկայումս Ղպտի ուղղափառ եկեղեցին ունի 400 համայնք, մեծ մասը Եգիպտոսում, մնացածը՝ եգիպտական սփյուռքում։

Ղպտի եկեղեցու գլուխ կանգնած է պատրիարքը։ Մինչև 2012 թ. մարտի 17-ը եկեղեցին գլխավորել է Շենուդա III-ը։ 2012 թ. նոյեմբերի 4-ին նոր պատրիարք ընտրվեց 60-ամյա եպիսկոպոս Թեոդորոսը Բուհեյրա նահանգից։ Նա դարձավ պատրիարք Թեոդորոս II։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:CopticAltar.jpg|Ղպտիական սրբապատկեր Տիրոջ Գերեզմանի տաճարում, Իսրայել
Պատկեր:ChristCopticArt.jpg|Հիսուս Քրիստոսը ղպտիական սրբապատկերին
Պատկեր:Monastry3.jpg|Ժամանակակից ղպտիական վանք
Պատկեր:Coptic Christian Church relief wall.JPG‎
Պատկեր:Bischoy Kloster BW 1.jpg‎ 
Պատկեր:Amman Coptic Church.jpg|Ղպտիական եկեղեցի Ամմանում, Հորդանան
Պատկեր:Antonius Kloster BW 7.jpg|Սուրբ Անտոնիոս վանքը Արաբական թերակղզում
Պատկեր:Coptic monks.jpg|Ղպտի հոգևորականներ 
 Պատկեր:Коптский египет.jpg| Դար ել Մոհարրա Վանքը 


## Տես նաև
* Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պատրիարքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ղպտի ուղղափառ եկեղեցի
Կատեգորիա:Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի անդամներ
Սուուռվյայն

**Սուուռվյայն** (), նեղուց Արևմտաէստոնական կղզեխմբի Մուհու կղզու և Էստոնիայի մայրցամաքային մասի միջև։ Վյայնամերի նեղուցի հարավային մասն է և միացնում է այն Ռիգայի ծոցին։

Նեղուցի երկարությունը կազմում է 20 կմ, նվազագույն լայնությունը՝ 6 կմ, առավելագույն խորությունը կազմում է 24 մ։ Նեղուցում են գտնվում Կեսուլայդ, Վիյռելայդ և Կիվայալայդ կղզիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նեղուցներ
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Իրբենյան նեղուց

[մինի|աջից|Տեսարան դեպի [Դոմեսնես հրվանդանը և Իրբենյան նեղուցը։]]
**Իրբենյան նեղուց** (, ), նեղուց, միացնում է Բալթիկ ծովը Ռիգայի ծոցին։ Հանդիսանում է ջրային սահման Լատվիայի և Էստոնիայի միջև։ Գտնվում է Էստոնական Արևմտաէստոնական կղզեխմբի Սաարեմաա կղզու Սիռվեսյաեռ թերակղզու և Լատվիական Նյամլյա թերակղզու հյուսիսային Դոմեսնես հրվանդանի միջև։

Հիմնականում խորությունը կազմում է 10 - 20 մ։ Ցուրտ ձմեռների ժամանակ սառցապատվում է.

Նեղուցի ամենանեղ մասի լայնությունը կազմում է 33 կմ, երկարությունը՝ 65 կմ։

## Տես նաև
* Ռիգայի ծոց
* Վյայնամերի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նեղուցներ
Կատեգորիա:Լատվիայի աշխարհագրություն
Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի

[thumb|[Ղպտիական խաչ]]
**Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի**, արևելյան կաթոլիկ եկեղեցիներից մեկը, հետևում է ղպտիական ծիսակարգին։ Առաջացել է Ղպտի ուղղափառ եկեղեցու մի մասի և Հռոմի միջև ունիայի արդյունքում։ Հետևորդների թիվը 2013 թվականի տվյալներով կազմում է մոտ 165 հազար մարդ, հիմնականում Եգիպտոսում։ Եկեղեցին ունի 8 եպիսկոպոս և 255 քահանա 161 համայնքներում։ Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցին այն 6 արևելյան կաթոլիկ եկեղեցիներից է, որոնք ունեն պատրիարքության աստիճան։ Ներկայումս եկեղեցին գլխավորում է պատրիարք *Իբրահիմ Իսահակ Սիդրակը*։

## Տես նաև
* Ղպտիներ
* Ղպտի ուղղափառ եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցին CNEWA կայքում 
* Եկեղեցու վիճակագրությունը

Կատեգորիա:Կաթոլիկությունը Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի
Դժարսար

**Դժարսար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, ամենաբարձր գագաթը Գուգարաց լեռներում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 2245 մ է, հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորից՝ 36 կմ հյուսիս-արևելք, Քարինջ գյուղից 6,5 կմ հյուսիս-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ