Վլադիսլավ II Վտարանդի

**Վլադիսլավ II Վտարանդի**  (,), Լեհաստանի բարձրագույն դուքս ու Սիլեզիայի դուքս 1138 թվականից մինչև իր վտարումը 1146 թվականին։ Նա Սիլեզիայի Պիաստների նախահայրն է։

## Սիլեզիայի փոխարքա
Հավանաբար, հոր կենդանության օրոք արդեն եղել է Սիլեզիայի համակառավարիչ: Մասնավորապես, 1133-1135 թվականներին, Լեհաստանի և Չեխիայի միջև հունգարական գահի ժառանգության հակամարտության ժամանակ (նրա հայրը Բոլեսլավը աջակցել է Բորիս հավակնորդին, իսկ հակառակորդները՝ Բելլա II-ին), նրան հանձնարարվել է պաշտպանել սիլեզական հողերը, սակայն, նրան այնքան էլ լավ չի հաջողվել՝ թույլ տալով չեխերին հասնել մինչև Օդրա գետ: Լեհաստանի և Չեխիայի քաղաքական մերձեցման շնորհիվ՝ խաղաղության ստորագրումից հետո, մասնակցել է 1137 թվականի Նեմչեի հանդիպմանը, որտեղ դարձել է Չեխիայի իշխան Սոբեսլավ I-ի նորածին որդու՝ Վացլավի կնքահայրը:

1125-1127 թվականներին նա ամուսնացավ Ավստրիայի Լեոպոլդ III-ի դստեր՝ Ագնես ֆոն Բաբենբերգի հետ, ապագա կայսր Կոնրադ III-ի խորթ քրոջ, իսկ ավելի ուշ կայսր Ֆրեդերիկ Բարբարոսայի հորաքրոջ հետ։

## Բոլեսլավ Կրիվուստիի ժառանգություն
ձախից|մինի|200x200փքս|Բոլեսլավի եւ Կրիվшուստի երկրամասերի բաժանում
1138 թվականի հոկտեմբերի 28-ին հոր մահից հետո՝ կտակի համաձայն, որը հայտնի է նաև որպես «Բոլեսլավ Կրիվոուստի կանոնադրություն», Վլադիսլավը, որպես ընտանիքի ավագ, ստացել է սեյնյորատային (ոչ ժառանգական) սեփականություն, որը ներառում էր արևելյան Մեծ Լեհաստան, ներառյալ Գնեզնոն, արևմտյան Փոքր Լեհաստանը ՝ Կրակովի հետ, Սիերաձ հողը և Կույավիայի արևմտյան մասը։ Նա վերահսկողություն ձեռք բերեց Գդանսկ Պոմերանիայի վրա, որտեղ իշխում էին տեղի իշխանները, և տիրակալական իշխանություն Արևմտյան Պոմերանիայի վրա։ Սիլեզիան նրան տրվել է որպես ժառանգություն։

Քանի որ հոր մահվան պահին նա արդեն չափահաս տղամարդ էր (նա 33 տարեկան էր), ամուսնացած և ուներ առնվազն մեկ որդի՝ Բոլեսլավը (երկրորդ որդու ծննդյան ամսաթիվը վիճելի է), Վլադիսլավը հույս ուներ, որ իր կյանքի փորձը և ռազմական հմտությունը նրան թույլ կտա, ինչպես Բոլեսլավ Քաջը 999 թվականին, Միեշկո II-ը 1033 թվականին և իր հայրը, կրկին միավորելու Լեհաստանը:

## Կոնգրես Լենչիցեում և Վլադիսլավի արձագանք
1141 թվականին Վլադիսլավի խորթ մայրը՝ Սալոմեա ֆոն Բերգը և կրտսեր եղբայրները մագնատների համագումար են հրավիրել Լենչիցեում ՝ Սալոմեայի տիրույթում, առանց նրան հրավիրելու։ Համագումարը որոշեց Կրիվոուստի կրտսեր դստերը՝ Ագնեշկային ամուսնացնել Կիևի մեծ դուքս Վսևոլոդ Օլգովիչի որդիներից մեկի հետ՝ վերջինիս հետ դաշինք կնքելու համար։ Այնուամենայնիվ, Վլադիսլավը հակաքայլեր ձեռնարկեց, ինչի արդյունքում Կիևի արքայազնը ոչ միայն համաձայնության չեկավ «Բոլեսլավիչի» հետ, այլև մեկ տարի անց իր դստերը՝ Զվենիսլավային կնության տվեց արքայազն-իշխան  Բոլեսլավ Երկարակյացին։

## Եղբայրների հետ կռվի սկիզբ
մինի|Վլադիսլավ II Վտարանդի
Վլադիսլավը զինյալ պայքար է սկսել իր եղբայրների դեմ դեռ 1142-1143 թվականներին դաշնակից ռուսական զորքերի օգնությամբ։ Հակամարտությունը սրվեց 1144 թվականի հուլիսի 27-ին նրա խորթ մոր՝ Սալոմեի մահով։ Ըստ կտակի՝ նրա բաժինը պետք է գնար սենատորական կալվածք, սակայն Վլադիսլավի եղբայրները՝ Բոլեսլավ Մազովեցկին և Միեշկոն դեմ էին դրան։

Հետագա իրադարձությունների ընթացքը տարբեր տարեգրություններում նկարագրված է տարբեր կերպ. լեհ մատենագիր Վինսենտի Կադլուբեկը, ով թշնամաբար էր տրամադրված Վլադիսլավի նկատմամբ, պնդում է, որ վերջինիս ուղարկած ջոկատները 1145 թվականին ջախջախվել են մազովյան հրամանատար Վրզեբորի կողմից Պիլիցայի ճահճային ափին տեղի ունեցած ճակատամարտում։ Վլադիսլավին լիակատար պարտությունից փրկեցին միայն ռուս դաշնակիցների մոտեցումը։ Այնուամենայնիվ, ռուսական տարեգրությունը հայտնում է, որ ոչ մի ճակատամարտ չի եղել, և Իգոր Օլգովիչը և նրա եղբայրները, ովքեր օգնության են եկել Վլադիսլավի կոչով, հանդիպել են երկու կրտսեր «Բոլեսլավիչներին», ովքեր համաձայնել են չորս քաղաք (կաստելլանիաներ) զիջել Վլադիսլավին և Վիզնա քաղաքը Մազովիայի ռուսներին: Այսպես թե այնպես, Վլադիսլավը ավելացրեց Սալոմեայի բաժնեմասը՝ Լենչիցայի հողը, և կնքեց շահավետ հաշտություն իր եղբայրների հետ: Բայց նա դրանով չսահմանափակվեց։

## Պիտեր Վլաստի գործ
Միևնույն ժամանակ, սրվում էր հակամարտությունը Վլադիսլավի և  Պյոտր Վլաստի (Վլոստովիչ) միջև, որը նրա հոր մերձավոր դաշնակիցն էր և շատ ազդեցիկ ազնվական։ Պիտեր Վլաստը, որպես Կրիվոուստիի կատարող, փորձեց ապահովել, որ վերջինիս կամքը պահպանվի, չհաստատեց արքայազն-իշխանապետների պահանջները եղբայրների հատկացումների վերաբերյալ և փորձեց հաշտեցնել նրանց: Բայց մյուս կողմից, Վլադիսլավը ճնշման տակ էր իր հավակնոտ կնոջ՝ Ագնեսի (Ագնեշկա) կողմից։ Դեռևս 1145-ին հարաբերությունները արտաքուստ նորմալ մնացին, քանի որ Վլաստը նույնիսկ արքայազնին հրավիրեց իր որդու հարսանիքին: Բայց հաջորդ տարվա սկզբին, կնոջ դրդմամբ, Վլադիսլավը հրամայեց իր ազնվական Դոբեկին (Դոբեշ) գաղտնի գրավել և բերել Պալատինին։ Նրան բանտ են նետել, Ագնեսը փնտրել է նրա մահը, բայց Վլադիսլավի հրամանով նրան միայն կուրացրել են և զրկել լեզվից, իսկ հետո վտարել երկրից։ Նա մեկնել է Ռուսաստան՝ այցելելու կնոջ հարազատներին։ Ըստ լեգենդի՝ նրա տեսողությունն ու խոսքը հետագայում հրաշքով վերականգնվել են։ Վլաստի արարքը վրդովմունք առաջացրեց լեհ ազնվականության շրջանում, և նրա շատ ներկայացուցիչներ անցան կրտսեր եղբայրների կողմը:

## Վերջին կռիվը եղբայրների հետ և փախուստ
[մինի|Վլադիսլավ II Վտարանդի [Յան Մատեյկո]]
1146 թվականի սկզբին Վլադիսլավ II-ը որոշեց վերջապես վտարել եղբայրներին իրենց կալվածքներից։ Սկզբում նա հեշտությամբ գրավել է Մազովիան՝ ստիպելով եղբայրներին նահանջել ամրացված  Պոզնան քաղաքը, որը նա պաշարել է։ Բայց հետո պատերազմի բախտը փոխվել է նրա համար։ Նրա թիկունքում սկսել են բռնկվել ազնվականների ապստամբությունները, և նրա հակառակորդների ուժերը արագորեն աճել են։ Եկեղեցին նույնպես աջակցում էր նրանց։ Գնիեզնոյի արքեպիսկոպոս Յակուբը գալով պաշարողների ճամբար պահանջել է Վլադիսլավից դադարեցնել եղբայրասպան պատերազմը, իսկ մերժումից հետո նրան վտարել եկեղեցուց։

Ի վերջո, թիկունքից Վլադիսլավի հակառակորդների հարձակումը, որը համակարգված էր պաշարվածների թռիչքով, հանգեցրելմ է արքայազն-իշխանների զորքերի ամբողջական պարտությանը և ստիպել նրան փախչել Լեհաստանից: Ագնեսը և նրա երկու ավագ որդիները շուտով միացել են նրան, որոնք չէին կարողացել պահել Կրակովը: Սկզբում Վլադիսլավը գնալով Պրահա` իր անվանակից և եղբայր՝ չեխ արքայազն Վլադիսլավ II-ի մոտ (ամուսնացած էր Ավստրիայի Լեոպոլդ III-ի մեկ այլ դստեր հետ), ակտիվ աջակցություն չի գտել և տեղափոխվել է իր եղբոր մոտ՝ կայսր Կոնրադ III։

## Կոնրադ III-ի անհաջող արշավ
Հասնելով Սաքսոնիա՝ Վլադիսլավը անմիջապես հարգանքի տուրք մատուցեց Կոնրադ III-ին և սկսեց օգնություն փնտրել հողերը վերադարձնելու հարցում։ 1146 թվականի օգոստոսին Կոնրադն իսկապես արշավեց դեպի Լեհաստան համեմատաբար փոքր բանակով, բայց Օդերի ջրհեղեղի և կռիվը վերցնելու լեհերի դժկամության պատճառով նա չկարողացավ որևէ բանի հասնել։ Ալբրեխտ Արջի և Մայսենի Մարգրավ Կոնրադի հորդորով նա բանակցությունների մեջ մտավ Բոլեսլավի հետ, բայց հասավ միայն կայսերական արբիտրաժին դիմելու խոստմանը (երբեք չկատարվեց): 1147 թվականի ամռանը նա ճանապարհ ընկավ Երկրորդ խաչակրաց արշավանքով և ժամանակ չուներ լեհական գործերի համար։

Այնուամենայնիվ, նա Վլադիսլավի համար հատկացրեց Թյուրինգիայի Ալտենբուրգ ամրոցը: Վլադիսլավը նույնպես դիմեց Հռոմին օգնության համար, և Գվիդոնին, որն ուղարկվել էր Հռոմի պապ Եվգենի III-ի կողմից 1148 թվականին, իրականում պահանջեց, որ լեհ իշխանները վերադարձնեն իշխանությունը նախկին արքայազնին և նույնիսկ հեռացրեց նրանց մերժման համար, բայց լեհական եկեղեցին չհնազանդվեց պապին այս հարցում։

## Ֆրեդերիկ Բարբարոսայի լեհական արշավ և Վլադիսլավի մահ
Միայն 1157 թվականի օգոստոսին էր, որ Գերմանիայի նոր կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը կրկին արշավեց Լեհաստանի դեմ՝ Վլադիսլավի իրավունքները վերականգնելու պատրվակով, որի կինը նրա մորաքույրն էր։ Նա մոտեցավ Պոզնանին, Բոլեսլավ Կուդրյավին հարգանքի տուրք մատուցեց նրան, խոստացավ մասնակցել Իտալիայի արշավին, բայց Վլադիսլավի հետ կապված նա սահմանափակվեց միայն խոստումներով՝ դատավարության համար Մագդեբուրգի դատարան գալ։ Հավատարիմ մնալով իր հետաձգման մարտավարությանը, Բոլեսլավը չէր շտապում կատարել իր խոստումը, և Վլադիսլավը մահացավ 1159 թվականի մայիսի 30-ին Ալտենբուրգում, որտեղ էլ թաղվեց։

## Ընտանիք
### Կին և երեխաներ
1125-1127 թվականներին նա ամուսնացել է Ավստրիայի Մարգրավ Լեոպոլդ III-ի դստեր՝ Ագնես ֆոն Բաբենբերգի, որը հետագայում սրբադասվել է, և Ագնես ֆոն Վայբլինգենի՝ կայսր Հենրիխ IV-ի դստեր և Շվաբիայի դուքս Ֆրիդրիխ I-ի նախկին կնոջ՝ Ագնես ֆոն Վայբլինգենի հետ։

Երեխաներ

* Բոլեսլավ I Բարձրահասակ (1127-1201), Սիլեզիայի դուքս 1163 թվական
* Միեշկո I  (1131/46-1211), 1163 թվականից՝ Սիլեզիայի պաշտոնական դուքս, 1173 թվականից՝ Ռատիբոր դքսության դուքս, 1202 թվականից՝ Օպոլե, 1210 թվականից՝ Լեհաստանի մեծ դուքս (Կրակովի դուքս)
* Կոնրադ Լասկոնսգի (1146/57—1180/1190),1177 թվականից Գլոգովի իշխանը
* Ալբերտ (մահ. 1168-ից հետո)
* Ռիքսան (1130/40-1185), 1152-1157 թվականներին Կաստիլիայի թագավորի և Լեոն Ալֆոնսո VII-ի կինը, 1162-1166 թվականներին՝ Պրովանսի կոմս Ռայմոնդ Բերենգուեր II-ի կինը (III), ապա, ըստ որոշ պնդումների. Թուլուզի կոմս Ռայմոնդ V-ի կինը, ըստ այլոց՝ կոմս Ալբրեխտ II ֆոն Էվերշտեյն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Великая хроника о Польше, Руси и их соседях XI—XIII вв. / Пер. Л. П. Поповой, коммент. Н. И. Щавелевой, под ред. В. Л. Янина. — М.: Изд-во Московского университета, 1987.
* 

## Արտաքին հղումներ

* Foundation for Medieval Genealogy. Poland
* GENEALOGY.EU The Piast family

Կատեգորիա:12-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Լեհեր
Կատեգորիա:Մարտի 30 մահեր