open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Հակոբ (Տևրիկի գավառ)

**Սուրբ Հակոբ**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։ Գտնվում էր Տևրիկ քաղաքի մոտ, Եփրատ գետի ավազանի Հաքմա գետակի հովտում։

## Պատմություն
Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Մի մասն էլ ապաստան է գտել տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1914 թվականին գյուղն ուներ 560 հայ բնակիչ, ընդհանուր առմամբ 70 տուն։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, պարտիզպանություն, հացահատիկի մշակություն, անասնապահությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բնակավայրն ուներ Սուրբ Հակոբ անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ եկեղեցուն կից վարժարան։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
* Սուրբ Հակոբ վանք (Տևրիկ)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրբ Թաթոս (Բերկրի-Աբաղայի գավառ)

**Սուրբ Թաթոս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բարկրի գավառում։

## Բնակչություն
1909-ին գյուղն ուներ ընդհանուր առմամբ 20 տուն բնակիչ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները տեղահանվել են 1915-ին Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Մի մասն էլ ապաստան է գտել տարբեր երկրներում։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվել է երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։
TRT Belgesel

**TRT Belgesel**, վավերագրական ուղղվածության հեռուստաալիք Թուրքիայի ազգային TRT հեռուստառադիոընկերության կազմում։ Հեռարձակվում է 2009 թվականի հոկտեմբերի 17-ից, հասանելի է Թուրքիայի կաբելային և արբանյակային տիրույթներում։

## Տես նաև
* TRT 1
* TRT 2 Haber
* TRT 3
* TRT 4
* TRT 5 Anadolu
* TRT 6
* TRT Türk
* TRT Et-Türkiyye
* TRT Müzik
* TRT HD
* TRT Çocuk
* TRT Avaz
* TRT Gap

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Արցանց հեռարձակում 

Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Թուրքիայում
Կատեգորիա:TRT
Կատեգորիա:Թուրքալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հեռուստաընկերություններ
Ռոժե Բրյունե

**Ռոժե Բրյունեն** (ծնվ., 1931 թ. մարտի 30), ֆրանսիացի աշխարհագրագետ։

Բրյունեն ծնվել է Թուլուզում, սովորել է Թուլուզի համալսարանում, որտեղ և 1965 թ. պաշտպանում է դոկտորական թեզը։ Հետագայում 1966 – 1976 թթ. Ռեյմսի համալսարանի պրոֆեսոր էր։ 1976 – 1981 թթ. նա Ֆրանսիայի գիտական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուլուզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թուլուզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քարտեզագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աշխարհագրագետներ
LTV7

**LTV7**, Լատվիայի ազգային հեռուստատեսության երկրորդ հեռուստաալիք։ Հեռարձակումը սկսել է 1991 թվականի օգոստոսին LTV2 անվանումով։ 2002 թ. անցկացված ռեբրենդինգից ստացել է նոր եթերային ձևավորում, և 2003 թ. հունվարի 1-ից վարանվանվել LTV7-ի։ Հասանելի է Լատվիայի ողջ տարածքում։ 2010 թվականից եթերային հեռարձակումը իրականացվում է միայն թվային ֆորմատով։

Հեռուստաալիքի հաղորդումների հիմնական մասը բաղկացած է երիտասարդական և մանկական հաղորդումներից, լրատվական թողարկումներից և հասարակական և լուսավորական բնույթի հաղորդումներից։ Եթերաժամի զգալի մասը հատկացված է մարզական հանդիպումների ցուցադրությանը։ Հեռուստաալիքի կազմում ստեղծվել է մարզական խմբագրություն՝ «LTV-Sports»:

Ի տարբերություն LTV1-ի, որտեղ հեռարձակումը իրականացվում է բացառապես լատվիերեն լեզվով, LTV7-ի հաղորդումների մոտ 25 %-ը պատրաստվում են ազգային փոքրամասնությունների լեզուներով, մեծ մասամբ՝ ռուսերենով։

## Արտաքին հղումներ
* LTV7 պաշտոնական կայք 
* LTV-Sports մարզական խմբագրության կայք
* Լատվիայի հեռուստատեսության պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Լատվիայի հեռուստաընկերություններ
ՆՏՎ Պլյուս Թենիս

**ՆՏՎ Պլյուս Թենիս** (), ռուսական արբանյակյին հեռուստաալիք, հիմնվել է ՆՏՎ Պլյուս մեդիաընկերության կողմից 2006 թ. փետրվարի 4-ին։ Հեռուստաալիքը լիովին նվիրված է թենիսին։ Հեռարձակվում է ամեն օր 10.00-01.00 ժամերին ռուսերեն լեզվով, եթերում հեռարձակվում են տարբեր թենիսային մրցումներ։ Ալիքը փակվել է 2016 թվականի հունվարի 25-ին ՆՏՎ-Պլյուս մարզական հեռարձակման տնօրինության ռեբրենդինգի արդյունքում։

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:ՆՏՎ Պլյուս
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
MAD TV

**MAD TV**, հունական երաժշտական հեռուստաընկերություն։ Հունաստանում երաժշտական ուղղվածության առաջին հեռուստաալիքն է, հեռարձակվում է 1996 թվականի հունիսի 6-ից։ 2004 թվականից շնորհում է սեփական MAD Video Music Awards երաժշտական մրցանակը։ 2005 թվականի դեկտեմբերից արբանյակային տիրույթներում հեռարձակվում է MAD World միջազգային հեռուստաալիքը։

Հեռուստաընկերության ղեկավարն է Անդրեաս Կուրիսը։

Կատեգորիա:Հունաստանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Հունարեն հեռուստաալիքներ
LTV1

**LTV1**, Լատվիայի հեռուստատեսության ազգային հեռուստաալիք։ Հեռարձակումը սկսել է 1954 թվականի նոյեմբերի 6-ին որպես Լատվիական ԽՍՀ հանրապետական հեռուստաստուդիա։ 1991 թվականին, Լատվիայի անկախությունից հետո ստացել է առաջին ազգային հեռուստաալիքի կարգավիճակ։ Հասանելի է Լատվիայի ողջ տարածքում։ 2010 թվականից եթերային հեռարձակումը իրականացվում է միայն թվային ֆորմատով։ Իրենից ներկայացնում է ընդհանուր ֆորմատի հեռուստաալիք, ներկայացվում են լրատվական, վերլուծական, զվարճալի, մանկական, ուսուցողական, երաժշտական, մշակութային, կրոնական հաղորդումներ, թոկ-շոուներ, գեղարվեստական, վավերագրական և մուլտիպլիկացիոնի ֆիլմեր, սեփական արտադրության և արտասահմանյան հեռուստասերիալներ։

## Տես նաև
LTV7

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* LTV1 պաշտոնական կայք
* Լատվիայի հեռուստատեսության պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Լատվիայի հեռուստաընկերություններ
Բուռա

**«Բուռա»** կամ **«Բուռկոզյոլ»** (), թղթախաղ։ Կարող է նկարագրվել որպես տրամաբանական խաղ։ Ամբողջ աշխարհում հանրաճանաչ է դարձել 20-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Թղթախաղ
ՆՏՎ Պլյուս Սպորտ

**ՆՏՎ Պլյուս Սպորտ** (), ռուսական արբանյակային հեռուստաալիք, հիմնվել է ՆՏՎ Պլյուս մեդիաընկերության կողմից 1996 թվականի նոյեմբերի 1-ին։ Այն առաջին ռուսական մարզական հեռուստաալիքն է։

Հեռուստաալիքը եթեր է հեռարձակում սեփական հաղորդումները աշխարհի ու Եվրոպայի առաջնութկուններից, սեփական լրագրողներով և մեկնաբանություններով։ Այն հեռարձակում է գրեթե բոլոր մարզաձևերը՝ ֆուտբոլ, հոկեյ, բասկետբոլ, բռնցքամարտ, լող, վոլեյբոլ և այլն։

Ալիքը փակվել է 2016 թվականի հունվարի 25-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:ՆՏՎ Պլյուս
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
ՆՏՎ Պլյուս Սպորտ Կլասսիկա

**ՆՏՎ Պլյուս Սպորտ Կլասսիկա** (), ռուսական արբանյակային հեռուստաալիք, հիմնվել է ՆՏՎ Պլյուս մեդիաընկերության կողմից 2006 թվականին։ Հեռուստաալիքը ցուցադրել է մարզական տարբեր հաղորդումներ և հեռարձակումներ, մասնավորապես «Спорт недели» ծրագրով ցուցադրվել են անցած տարիների տարբեր մարզական իրադարձություններ, յուրաքանչյուր շաբաթ մեկ մարզաձևի մասին։

2011 թ. մարտի 14-ից հեռուստաալիքը վերանվանվել է «ՆՏՎ Պլյուս Ֆուտբոլ 2», և հեռուստաալիքով ցուցադրվել են միայն ֆուտբոլային հաղորդումներ և հեռարձակումներ։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հեռարձակումը դադարեցրած հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:ՆՏՎ Պլյուս
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
Նամայեշ

**Նամայեշ** ( ), իրանական հեռուստաալիք, հիմնվել է 2011 թվականին «Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն» պետական հեռուստառադիոընկերության կազմում։ Իրանական չորրորդ թվային հեռարձակմամբ հեռուստաալիքն է, հասանելի է Իրանի ողջ տարածքում, որը հնարավոր է դիտել թվային հեռուստատեսության ընդունիչների շնորհիվ։ Նաև տարածվում է Բադր և Արաբսատ արբանյակներից։ Հեռուստաալիքը ներկայացնում է ազգային ֆիլմեր և հեռուստասերիալներ։

Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ֆիլմային հեռուստաընկերություններ
Մատչ Ստրանա

**Մատչ Ստրանա** () (նախկինում հայտնի էր 2009-2016 թթ․-ին՝ որպես **ՆՏՎ Պլյուս Սպորտ պլյուս** ()), ռուսական արբանյակային հեռուստաալիք, հիմնվել է ՆՏՎ Պլյուս մեդիաընկերության կողմից 2009 թ. սեպտեմբերի 1-ին։ 2012 թ. դեկտեմբերի 14-ին հեռուստաալիքը մտավ Ռուսաստանի թվային հեռուստատեսությունների մեջ։

Ալիքի հիմնական նպատակն է ՆՏՎ Պլյուս-ի մարզական վճարովի փաթեթների գովազդումը։ 2010 թ. նոյեմբեր ամսվա տվյալներով հեռուստաալիքը ՌԴ-ում հասանելի է եղել մոտ 8 միլիոն տնային տնտեսություններում։

2016 թվականին ալիքը ձեռք է բերվել «Գազպրոմ Մեդիա» ընկերության կողմից և վերանվանվել է «Մատչ Նաշ Սպորտ» (), իսկ 2019 թվականին կրկին վերանվանվել է «Մատչ Ստրանա»։

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:ՆՏՎ Պլյուս
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
130 (թիվ)

**130** (**հարյուր երեսուն**), բնական թիվ, որը գտնվում է 129-ի և 131-ի միջև։

## Մաթեմատիկայում
* 130-ի թվանշանների գումարը հավասար է 4-ի
* 130-ի թվանշանների արտադրյալը հավասար է 0-ի
* 130-ը զույգ եռանիշ թիվ է
* 130-ի քառակուսին հավասար է 16 900-ի
* 130-ը միակ բնական թիվն է, որն հավասար է իր 4 բնական բաժանարարների քառակուսիների գումարին։

## Քիմիայի, ֆիզիկայի, աստղագիտության մեջ
* MCG 0-4-130 - գալակտիկա Կետի համաստեղությունում
* MCG 9-19-130 - Մեծ Արջի համաստեղությանը պատկանող NGC 3738 գալակտիկայի երկրորդ անվանումը
* ESO 130-SC5 - NGC 4103-ի երկրորդ անվանումը

## Աշխարհագրություն
* Մոնմարտր բլրի բարձրությունը 130 մետր է
* Իտալիայի Լամբրո գետի երկարությունը 130 կմ է

## Այլ ոլորտներում
* 130 թ., Մ.թ.ա. 130 թ.
* Տարվա 130-րդ օրը մայիսի 10-ն է (նահանջ տարիներին՝ մայիսի 9-ը)
* South Park մուլտֆիլմի 130-րդ սերիան The Losing Edge-ն է
131 (թիվ)

**131** (**հարյուր երեսունմեկ**), բնական թիվ, որը գտնվում է 130-ի և 132-ի միջև։

## Մաթեմատիկայում
* 131-ը պարզ թիվ է
* 131-ի թվանշանների գումարը հավասար է 5-ի
* 131-ի թվանշանների արտադրյալը հավասար է 3-ի
* 131-ը կենտ եռանիշ թիվ է
* 131-ի քառակուսին հավասար է 17 161-ի
* 12-րդ Սոֆի Ժերմենի թիվն է (131 * 2 + 1 = 263, որն նույնպես պարզ թիվ է)։

## Այլ ոլորտներում
* 131 թ., Մ.թ.ա. 131 թ.
* Տարվա 131-րդ օրը մայիսի 11-ն է (նահանջ տարիներին՝ մայիսի 10-ը)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարզ թվեր
Ռոբինիո

**Ռոբինիո** (*Ռոբինյո* (), *Ռոբսոն դե Սոուզա* (), (), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, Միլան ակումբի հարձակվող, վարձավճարով խաղում է Սանթոս ակումբում և Բրազիլիայի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
## Նվաճումներ

## Արտաքին հղումներ
*Ռոբինիոյի պրոֆիլը ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Ֆրեշ

**Ֆրեշ** ( - «փափուկ, հաճելի, նուրբ»), թանձր հյութ` պատրաստված խառնիչում (բլենդեր) կամ միքսերում խառնված թարմ մրգերից ու հատապտուղներից` ավելացված ջուր, սառույցի կտորներ, յոգուրտ, պաղպաղակ, կաթ կամ այլ հավելյալ տարրեր։ Երբեմն սառույցի կտորներին կարող են փոխարինել նախօրոք սառեցված մրգերը։ Տնային պայմաններում մատուցվում են երկար բաժակներով և խմելու համար նախատեսված ձողիկներով։ Ֆրեշի կետերում մատուցում են փակ պլաստիկ բաժակներով և կենտրոնում խրված միջին չափի ձողիկներով։

Առաջին մասսայական տարածումը ֆրեշները ստացել են Միացյալ Նահանգներում` 1960-ականներին, երբ պաղպաղակ կամ առողջ սնունդ վաճառող կետերը սկսեցին լայնորեն զբաղվել նաև ֆրեշ-խմիչքների վաճառքով։ Մինչև 1990-ականների ավարտը և 2000-ականների սկիզբը ֆրեշներն արդեն հասանելի էին սրճարաններում, սուրճ վաճառող խանութներում, ինչպես նաև շշալցված տարբերակով` խանութներում։

Ֆրեշները լայն տարածում ունեն առողջ սննդակարգը նախընտրողների շրջանում։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրեշ  - Կատեգորիա *Open Directory Project* հղումներում

Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Բուսակերական խոհանոց
Raidió Teilifís Éireann

**RTÉ** (, ), Իռլանդիայի պետական հեռուստառադիոհեռարձակող ընկերություն։ Ռադիոհեռարձակում սկսել է 1926 թվականի հունվարի 1-ին, հեռուստատեսության հեռարձակումը մեկնարկել է 1961 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Ընկերությունը ղեկավարվում է Իռլանդիայի կառավարության կողմից։ Ընկերությունը (այն ժամանակ «Radio Éireann») 1950 թվականին եղել է այն 26 հեռուստաընկերություններից մեկը, որոնք հիմնել են Եվրոպական հեռարձակողների միությունը։ 2010 թ. դրությամբ ընկերությունը ունեցել է 2,214 աշխատակից։

## Կառուցվածք
### Հեռուստատեսություն
* **[[RTÉ One]]** - ազգային հեռուստաալիք, հեռարձակվում է 1961 թվականից
* **[[RTÉ Two]]** - ազգային հեռուստաալիք, հեռարձակվում է 1978 թվականից։ RTÉ Two HD տարբերակը հեռարձակվում է 2011 թվականից
* **RTÉ News Now** - հեռարձակվում է 2008 թ. հունիսի 17-ից արցանց
* **RTÉjr** - հեռարձակվում է 2011 թ. մայիսի 17-ից արցանց
* **RTÉ One +1** - հեռարձակվում է 2011 թ. մայիսի 17-ից
* **RTE International** - միջազգային հեռուստաալիք, հեռարձակվում է ամբողջ աշխարհում

### Ռադիո
* RTÉ Raidió 1
* RTÉ Radio 1 Extra
* RTÉ 2fm
* RTÉ lyric fm
* RTÉ Raidió na Gaeltachta
* RTÉ 2XM
* RTÉ Chill
* RTÉ Choice
* RTÉ Gold]
* RTÉ Junior
* RTÉ Nuacht Raidió Digiteach
* RTÉ Playback
* RTÉ Pulse
* RTÉ Europe

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իռլանդիայի հեռուստաընկերություններ
RTÉ One

**RTÉ One** (), Իռլանդիայի գլխավոր հեռուստաալիքն է պետական «Raidió Teilifís Éireann» հեռուստառադիոընկերության կազմում։ Եթեր է հեռարձակվում 1961 թվականի դեկտեմբերի 31-ից, հասանելի է Իռլանդիայի բնակչության 98%-ի համար։ Հեռուստաալիքի բաժինը Իռլանդիայի հեռուստաշուկայում կազմում է շուրջ 25%։

2011 թ. մայիսի 27-ից հեռարձակվում է «RTÉ One +1» կաբելային հեռուստաալիքը, որը ցուցադրում է «RTÉ One»-ի հաղորդումների կրկնությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իռլանդիայի հեռուստաընկերություններ
RTÉ Two

աջից|280px

**RTÉ Two** (), Իռլանդիայի պետական «Raidió Teilifís Éireann» հեռուստառադիոընկերության երկրորդ ազգային հեռուստաալիք։ Եթեր է հեռարձակվում 1978 թվականի նոյեմբերի 2-ից, հասանելի է Իռլանդիայի բնակչության 98%-ի համար։ Հեռուստաալիքի բաժինը Իռլանդիայի հեռուստաշուկայում կազմում է շուրջ 8,5%։

2011 թ. մայիսի 27-ից հեռուստաալիքը սկսել է հեռարձակվել բարձր պարզության ֆորմատով («RTÉ Two HD»)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իռլանդիայի հեռուստաընկերություններ
Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճ

**Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճ**, երիկամի մաս։

Կազմված է 2 թերթիկներց՝արպատային և ընդերային թերթիկը հատում է անոթային կծիկին ընդերային թերթիկը վեր է ածվում միզատար խողովակների։ 2 թերթիկների արանքում կա խոռոչ որը կոչվում է պատիճի խոռոչ։

Միզային խողովակները կազմված են հետևյալ բաժիններից
# առաջին կարգի ոլորուն խողովակ
# վայրէջ
# հենլեի ծունկ
# վերել խողովակ
# երկրորդ կարգի ոլորուն խողովակ
# հավաքող
# ուղիղ

Հավաքող, ուղիղ խողովակները բացվում են Մալպինգյան բրգերի անցքերի մեջ որտեղից մեզը թափվում է փոքր բաժակ, մեծ բաժակ և միզածորանով դուրս է գալիս երիկամից։ Յուրաքանչյուր երիկամում կա մոտավորապես 1 միլիոն նեֆրոն։

Կատեգորիա:Երիկամ
Առաջին ալիք (Իսրայել)

**Առաջին ալիք** (‎, Հա-Արուտզ Հա-Րիշոն), Իսրայելի ազգային հեռուստաալիք «Israel Broadcasting Authority» պետական մեդիահոլդինգի կազմում, և մեկը 5 ազգային հեռուստաալիքներից («Երկրորդ ալիք», «10 ալիք», «33 ալիք» և «Կնեսսետի ալիք» հեռուստաալիքների հետ միասին)։ «Israeli Educational Television» հեռուստաընկերության հետ մեկտեղ Իսրայելի հնագույն հեռուստաալիքն է, հեռարձակվում է 1968 թվականի մայիսի 2-ից։ Եվրոպական հեռարձակողների միության անդամ է։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք   
* Հեռուստածրագիր  

Կատեգորիա:Իսրայելի հեռուստաընկերություններ
Ղափամա

**Ղափամա**, *խափամա*, հայկական կերակուր։ Առավել հաճախ պատրաստվում է Ամանորի և Սուրբ Զատիկի կապակցությամբ։

Եկեղեցական տոների օրերը հնում անվանվել են "Խափան", քանի որ այդ օրերին խափանվել է աշխատանքը։ Խափան օրեր էին Զատիկն ու Ամանորը, որոնց ժամանակ տոնական ուտեստներ էին պատրաստվում։ Դրանցից մեկը Խափանան էր, որը դարեդար փոխանցվելով հասել է մինչև մեր օրերը՝ վերափոխվելով Ղափամայի։ Մեկ այլ նմանատիպ ուտեստ է Խափաման։

. Խափանա (Ղափամա)

Բրնձով, մեղրով, չրեղենով լցոնված դդում։ Կան նաեւ Խափանայի՝ գառան, հավի մսով, կոլոլակով եւ այլ տարբերակներ։

. Խափամա

Համեմված բլղուրով լցոնված ոչխարի փորոտիք, որը եփում են թոնրում՝ պուտուկի մեջ։

## Պատրաստում
Պատրաստում են դդումով․ կեղևը մաքրում են, վերևի մասը կափարիչանման կտրում, կորիզները հանում, մեջը լցնում խաշած բրինձ, չամիչ, յուղ, մեղր և համեմունք։ Եփում են կավե ամանի մեջ՝ թոնրում, փռում։

Ղափաման եփում են նաև մսով․ գառան կամ ուլի փորի մեջ ձավարի, սոխի և ռեհանի հետ խառնած միսը մոտ 5-6 ժ եփում են բերանը խուփով ծածկած և շուրջը խմորով ծեփած (գոլորշին դուրս չգալու համար) կճուճի մեջ՝ թոնրում։

## Մշակույթում
Գոյություն ունի հայկական «Հե՜յ, Ջա՜ն Ղափամա» երգ, այն կատարել է Հարութ Փամբուկչյանը։

## Պատկերասրահ

Armenian traditional ghapama 02.jpg
File:Ghapama tradicional.jpg
File:Ghapama.jpg
File:Ղափամա 2.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական քաղցրավենիքներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Omega Christian television

**Omega Christian television** (), իսլանդական քրիստոնեական ուղղվածության հեռուստաընկերություն, հիմնվել է 1992 թվականի հուլիսի 28-ին Էյրիկուր Սիգուրբյըրնսոնի () կողմից։ Երկար ժամանակ հեռարձակումը տարածվում էր միայն Իսլանդիայում, բայց այժմ արբանյակային հեռուստատեսությամբ հասանելի է նաև Հյուսիսային Եվրոպայի երկրներում։ Մեծ Բրիտանիայում հայտնի է «The Gospel Channel» անվանումով և տարածվում է «Sky» արբանյակային հեռուստատեսության օպերատորի կողմից։ Հեռուստաալիքների հաղորդումները վարում են Իսլանդիայում հայտնի հոգևորականները։ Հեռարձակումը իրականացվում է իսլանդերեն լեզվով։ Հեռուստակենտրոնը գտնվում է Ռեյկյավիկում։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Իսլանդիայի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական հեռուստաընկերություններ
Ասորիները Հայաստանում

250px|մինի|Ասորիների դրոշը
**[[Ասորիներ]]ը** **[[Հայաստան]]ի** բնակչության կազմում ազգային փոքրամասնություններից երրորդն են եզդիներից և ռուսներից հետո։ Համաձայն 2001 թվականի մարդահամարի Հայաստանում բնակվում են 3,409 ասորիներ։

## Տես նաև
* Ասորիներն Ադրբեջանում
* Ասորիները Թուրքիայում
* Ասորիներն Իրանում
* Ասորիները Ռուսաստանում
* Ասորիները Վրաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորիները Հայաստանում
Իսրայել Պլյուս

**Իսրայել Պլյուս** (‎, , հայտնի է նաև «**9-րդ ալիք**» () անվանումով), ռուսերեն լեզվով հեռարձակվող Իսրայելական հեռուստաալիք։ Հեռուստաալիքը հիմնվել է գործարար Լև Լևայեվի կողմից, հեռարձակումը սկսել է 2002 թ. նոյեմբերի 12-ին, երբ Լևայևի ֆինանսական խումբը շահեց ռուսերեն լեզվով հեռուստաալիք հիմնվելու մրցույթը։

Հեռուստաալիքի միջազգային տարբերակը հիմնվել է 2005 թվականին ԱՄՆ-ում (Galaxy26) և Ավստրալիայում (NSS6)։ Այս երկրներում տարածվում է «Իսրայել Պլյուս» անվանումով։ Հեռուստաալիքի հաղորդումները ընդգրկվում են նաև մեկ այլ՝ ամերիկյան ռուսալեզու RTN հեռուստաալիքի եթերացանկում։

2008 թ. սկզբին հեռարձակումը տարածվում է Ռուսաստանում, Ղազախստանում, Մոլդովայում և Բալթյան երկրներում։ 2009 թ,-ից հեռուստաալիքը հասանելի է ռուսաստանյան «Ռադուգա» (ABS1 արբանյակ) արբանյակային տիրույթում։

2009 թվականին հեռուստաալիքը մեկնարկեց տարածումը IPTV համակարգով ԱՄՆ-ի, Կանադայի և Եվրոպայի (հիմնականում Գերմանիայի) տարածքներում։

2010 թ. ապրիլին Ուկրաինայի խարհրդարանը ավելացրեց 9-րդ ալիքը Ուկրաինայի տարածքում հեռարձակում թույլատրված հեռուստաալիքների ցուցակում։

## Արտաքին հղումներ
*http://mnenia.zahav.ru/ 
*http://zman.com/ 
*http://news.walla.co.il/?w=/1/1830790/ 

Կատեգորիա:Իսրայելի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Ջախոննամո

**Ջախոննամո ** (, , «Աշխարհը մեր շուրջ»), Տաջիկստանի պետական լրատվական հեռուստաալիք։ Հիմնվել է Տաջիկստանի հանրապետության կառավարության № 546 որոշումով 2008 թ. հոկտեմբերի 31-ին։ Եթեր է հեռարձակվում 2008 թ. նոյեմբերի 5-ից։ Հեռուստաալիքի տնօրենն է Աբդումաջիդ Ուսմոնովը։ Հեռուստաալիքը հասանելի է Տաջիկստանի գրեթե ողջ տարածքում, նաև հեռարձակվում է ABS-1 (75.0°E) արբանյակով։

Եթերացանկը կազմված է տեղեկատվական հաղորդումներից, հեռարձակվում է տաջիկերեն լեզվով։ Հատուկ ժամերին լուրերի թողարկումները դուրս են գալիս ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի հեռուստաընկերություններ
Սաֆինա հեռուստատեսություն

**Սաֆինա հեռուստատեսություն** (), Տաջիկստանի պետական հեռուստաալիք։ Հիմնվել է Տաջիկստանի հանրապետության կառավարության № 308 որոշումով 2005 թ. օգոստոսի 22-ին։ Եթեր է հեռարձակվում 2008 թ. սեպտեմբերի 3-ից։ Հեռուստաընկերության բացման հանդիսավոր արարողությանը մասնակցել է Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը։ Նախապես հեռարձակվում էր օրական 12 ժամ, այնուհետև եթեային ժամանակը երկարացվեց մինչև 18 ժամ։ 2006 թ. սեպտեմբերի 1-ից հեռուստաալիքը սկսվեց տարածվել ABS-1 (75.0°E) արբանյակից։

Հեռուստաընկերությունը թղթակիցների կետեր ունի Կուրգան-Թյուբե, Խուդջանդ և Կուլյաբ քաղաքներում։

Հեռուստաալիքի առաջին տնօրենը եղել է Մահմադսաիդ Պիրովը, որը այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչ 2009 թվականը։ 2009 թվականից ընկերության տնօրենն է Լութֆուլլո Դավլաթովը։

Հեռուստաընկերության պաշտոնական կայքը հասանելի է տաջիկերեն և ռուսերեն լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկստանի հեռուստաընկերություններ
Տելեկլուբ

**Տելեկլուբ** (), Ռուսաստանյան RTVi հեռուստաալիքի և «Տելեկինո» խմբի նախագիծ։ Հեռարձակվում է Դետսկի միր հեռուստաալիքի հաճախականությամբ, երեկոյան այս ալիքի եթերաժամի ավարվելուց հետո։

Սկսած 2012 թ. եթերաժամը կրճատվել է, քանի որ «Դետսկի միր» հեռուստաալիքը երկարացրել է իր եթերաժամը։

2018 թվականի մայիսի 14-ի գիշերը ալիքը դադարեցրեց իր հեռարձակումը։ Այսպիսով, «Դետսկի Միր» հեռուստաալիքը սկսեց շուրջօրյա հեռարձակել հեռարձակման բոլոր միջավայրերում։

## Տես նաև
* Դետսկի միր (հեռուստաալիք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
Սուրբ Վարդան եկեղեցի (Ալափարս)

**Սուրբ Վարդան Զորավար**, եկեցեցի և ուխտատեղի Կոտայքի մարզի Ալափարս գյուղի կենտրոնում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 4-5 դարերում, սակայն մեզ հասել 1857 թ-ի վերանորոգումով, որի ժամանակ արվել են հավելումներ Ալափարսեցի (Այլաբերցի) մեծահարուստ Ավետիս Մելիք-Բադալյանի նախաձեռնությամբ։
Ալափարս գաղթած Խոյեցիները ըստ ավանդության իրենց հետ բերում են Ավարայրի դաշտում Վարդան Մամիկոնյանի արյամբ ներկված, սրբացված երկու սև քար, որոնցից մեկը պահ տալիս Երևանի Պողոս-Պետրոս եկեղեցում, մյուսն էլ դառնում է Ս. Վարդան եկեղեցու հիմնաքարը, նրանք այդպիսի մի քար էլ թողած են լինում իրենց հայրենի բնակավայրում, որը նույնպես ուխտատեղի է։

## Կառուցվածք
Եկեղեցին կառուցված է բազալտե կոպտակոփ քարերով, իսկ զանգակատունը և շքամուտքը հղկված քարերով։ Ս. Վարդանը ունի երկու մուտք։
Յուրաքանչյուր տարի հոկտեմբեր ամսվա վերջին կիրակի օրը մեծ շուքով նշվում է Ս. Վարդանա ուխտը, որին մասնակցում են հազարավոր մարդիկ ոչ միայն տարածաշրջանից և Հայաստանից, այլ նաև արտասահմանից։

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Ալափարս)

**Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Կոտայքի մարզի Ալափարս գյուղում։

Եկեղեցին կառուցվել է 1897 թվականին Մակվեցիների կողմից՝ ինչ-որ դեպքերի պատճառով։ Գործի կազմակերպումն ստանձնում է դաբին-խալիֆա Հակոբ Աղաբաբյանը։ Նա մեկնում է Էջմիածին հանդիպելու Խրիմյան Հայրիկ հայոց կաթողիկոսին և նրա համաձայնությունը ստանալու համար։ Ստանալով կաթողիկոսի համաձայնությունը նա վերադառնում է Ալափարս եկեղեցու ճարտարապետի հետ։

1891 թվականի գարնանը փորվում է եկեղեցու հիմքը 30 մետր երկարությամբ և 18 մետր լայնությամբ։ Շինարարությունն իրականացնելու համար Ալեքսանդրապոլից Ալափարս են հրավիրվում մեծահամբավ վարպետներ Աբիսողոմ Զաֆարյանն ու Կարապետը։ Եկեղեցու կառուցմանը օժանդակում են նաև Երևան տեղափոխված Ալափարսեցի մեծահարուստները, Սահակ Սահակյանը տրամադրում է 1000 ռուբլի, որի մասին վկայում են արևելյան պատի արձանագրությունները։ Միասնական ջանքերի շնորհիվ վեր է խոյանում սրբատաշ քարերով կառւցված քառամույթ տաճարը։ Ալափարսի Ս. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին 19-րդ դարում կառուցված լավագույն հոգևոր շենքերից մեկն է։

2007 թվականի մայիսի 9-ին եկեղեցին վերաօծվել է Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օրհնությամբ և Կոտայքի թեմի առաջնորդ Առաքել եպիսկոպոս Քարամյանի ձեռամբ, Կոտայքի մարզպետ Կավալենկո Շահգալդյանի միջոցներով։

## Արտաքին հղումներ
* Ալափարս գյուղում վերաօծվել է 19-րդ դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
ա
-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Sjónvarp Símans

**Sjónvarp Símans**, իսլանդական հեռուստաալիք, պատկանում է «Síminn» ընկերությանը։ Եթեր է հեռարձակվում 1999 թվականի հոկտեմբերի 20-ից։ Ցուցադրում է սեփական արտադրության և արտասահմանյան զվարճալի հաղորդումներ, քրեական, դրամատիկ և կատակերգական հեռուստասերիալներ։ Հեռուստաալիքը տարածվում է անալոգային հեռուստատեսությամբ, ինչպես և թվային ցանցերով՝ «Sjónvarp Símans», «Vodafone Digital Ísland» և «Vodafone Digital+» օպերատորների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլանդիայի հեռուստաընկերություններ
Սվանեթական աղ

**Սվանեթական աղ** *(Ջիմ Շվանտե (սվ.), Соль Сванетии, მარილი სვანეთს / ჯიმ შვანთე)*, ազգագրական համր ֆիլմ (1930 թիվ)։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Միխայիլ Կալատոզովը (Կալատոզիշվիլի), որի ամենահայտնի ֆիլմն է բազմաթիվ մրցանակներ շահած՝ «Թռչում են կռունկները» (Летят журавли) գեղարվեստական ֆիլմը։ Մեծ համբավ ստացած ազգագրական Ֆիլմում նկարագրվում է Ուշգուլի համայնքի (Վրաստան) սվան բնակչության կենցաղը մինչև այն ժամանակաշրջանը, երբ Խորհրդային իշխանությունների ջանքերով բնակավայրերը միմյանց կապող ճանապարհներ են կառուցում։ «Սվանեթական աղ» ֆիլմը Միխայիլ Կալատոզովը մոնտաժել է իր երկու տարբեր ֆիլմերից, որից մեկը՝ «Կույրը», նկարահանվում էր որպես գեղարվեստական ֆիլմ, ուստի «Սվանեթական աղ» ֆիլմում կան նաև բեմադրված տեսարաններ։ Ֆիլմը դարձել է տարբեր քննարկումների առիթ՝ թե՛ իրականությանը համապատասխանելու կամ չհամապատասխանելու առումով, թե՛ նոր կինոլեզու ստեղծելու տեսանկյունից։ Ֆիլմի տևողությունը մոտ 50 րոպե է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աղ Սվանեթիին ֆիլմը Յութուբում

Կատեգորիա:1930 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1930-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Վրացֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վրացական ֆիլմեր
Trojka

**Trojka**  (մինչև **STV3**), Սլովակիայի ազգային **[[Slovenská televízia]]** հեռուստաընկերության մարզական հեռուստաալիքն է։ 
Հեռարձակվում է 2008 թվականի օգոստոսի 8-ից։ Հեռուստաալիքը հեռարձակել է մարզական հաղորդումներ, ֆինանսական խնդիրների պատճառով այն դադարեցրել է իր հեռարձակումը 2011 թ. հունիսի 30-ից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Հեռարձակումը դադարեցրած հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Սլովակալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի հեռուստաընկերություններ
Մարիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)

**Մարիա Նիկոլաևնա** (), ռուս մեծ իշխանուհի, կայսր Նիկոլայ II-ի և կայսրուհի Ալեքսանդրիա Ֆեոդորովնայի երրորդ աղջիկը։ 1917 թվականից ընտանիքի հետ ապրել է տնային կալանքում։ 1918 թվականի հուլիսի 16-ի գիշերը սպանվել է բոլշևիկների կողմից ընտանիքի անդամների հետ։ Սպանվել է Իպատեևի տան նկուղում։ 2000 թվականին նա և իր ընտանիքի անդամները ռուսական եկեղեցու կողմից դասվել են սրբերի շարքը։

## Կենսագրություն

Մարիա Նիկոլաևնա Ռոմանովնան ծնվել է 1899 թվականի հունիսի 14-ին Պետերգոֆ քաղաքում, որտեղ թագավորական ընտանիքն անցկացնում էր ամառային հանգիստը։ Հղիությունը մոր՝ Ալեքսանդրիա Ֆյոդորովնային մոտ ծանր ընթացք տեղի ունեցավ և Մարիայի ծնունդից հետո մի քանի ամիսների ընթացքում նրա մոտ տեղի ունեցան ուշագնացության դեպքեր և նա ստիպված եղավ անցկացնել սայլակի վրա։

մինի|ձախից|Մեծ իշխանուհի Մարիան մեկ տարեկանում

մինի|Մարիան չորս տարեկանում|200px

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոմանովներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ
Ռշտունի

**Ռշտունի**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արտակ Ռշտունի (5-րդ դար), Ռշտունյաց իշխան։
* Գարեգին Ռշտունի (1840-1879), դերասան։
* Եղիշե Ա Ռշտունի (անհայտ-946), Ամենայն հայոց կաթողիկոս։
* Զորա Ռշտունի (3-րդ դար-347), նախարար, զորավար։
* **[[Թեոդորոս Ռշտունի (այլ կիրառումներ)|Թեոդորոս Ռշտունի]]**
** Թեոդորոս Ռշտունի (590-656 կամ մոտ 654), մարզպան, Հայոց իշխան, զորավար։
** Թեոդորոս Ա Ռշտունի (անհայտ-941), Ամենայն հայոց կաթողիկոս։
* Հեկտոր Գալուստի Ռշտունի (1915-1998), գրականագետ-քննադատ։
* Մանաճիհր Ռշտունի (3-րդ դար-338), նախարար, զորավար։
* Ռաշամ Ռշտունի (մ.թ.ա. 1-ին դար), նախարար, զորավար։
* Ռուբեն Վահանի Ռշտունի (1943-2017), փաստաբան, հասարակական գործիչ։
* Ստեփանոս Բ Ռշտունի (անհայտ-930), Ամենայն հայոց կաթողիկոս։
* Սուրեն Բաբկենի Ռշտունի (1951-2020), ռեժիսոր։
* Վազգեն Ռուբենի Ռշտունի (ծնվ․ 1980), իրավաբան։
* Վահան Հարությունի Ռշտունի (1894-1970), պատմաբան։
* Քաջաջ Ռշտունի (5-րդ դար-454), հոգևորական գործիչ։
* Քրիստափոր Ռշտունի (6-7-րդ դարեր), հոգևորական։

## Գրական հերոսներ
* *Միքայել, Վահե Ռշտունի*, Վարդգես Պետրոսյանի «Ծանր է Հիպոկրատի գլխարկը» դրամայի հերոսներից։

## Տես նաև
* Ռշտունիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ունի վերջածանցով ազգանուններ
Ֆաբիո Կապելո

**Ֆաբիո Կապելո** (, ), իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ, նախկին ֆուտբոլիստ։ Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչ։

## Վիճակագրություն
### Խաղային

### Մարզչական

## Նվաճումներ
### Որպես ֆուտբոլիստ
* Իտալիայի գավաթակիր՝ 1969, 1977
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 1972, 1973, 1975, 1979

### Որպես մարզիչ
#### Ակումբային
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 1992, 1993, 1994, 1996, 2001, *2005*, *2006*
* Իտալիայի սուպերգավաթակիր՝ 1992, 1993, 1994, 2001
* Չեմպիոնների Լիգայի հաղթող՝ 1994
* ՈՒԵՖԱ-ի սուպերգավաթակիր՝ 1995
* Իսպանիայի չեմպիոն՝ 1997, 2007

#### Անձնական
* Կոլլեգաների վարկածով Իտալիայի տարվա լավագույն մարզիչ՝ 1992, 1994, 2001
* Իտալիայի տարվա մարզիչ՝ 2005

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլան ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուս ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Հրաչ Մուրադյան

**Հրաչ Մուրադյան** (), ազատամարտիկ, Պռոշյան գյուղի գյուղապետ, ՀՅԴ-ի անդամ, 2013 թվականի ապրիլի 2-ին սպանվել է Պռոշյանի գյուղապետարանի առջև։

## Կենսագրություն
Հրաչ Մուրադյանը ծնվել էր 1963 թվականի օգոստոսի 23-ին, Գամշլիում, Սիրիա։ 1966 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Պռոշյան գյուղ։ Ավարտել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան պետական համալսարանը։ 2005 թվականից Պռոշյան գյուղի գյուղապետն էր, ամուսնացած էր, ուներ երկու դուստր՝ Նարե, Հայկուհի և երկու որդի՝ Գևորգ, Կարոտ։

## Արցախյան ազատամարտ
1989 թ-ից Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից։ Պռոշյանի կամավորական ջոկատի հիմնադիրներից մեկն է եղել։

1990-ից համալրել էր ՀՅԴ շարքերը։ Ազատամարտի նվիրյալ հերոսներից էր։ Լեգենդար Պետրոս Ղևոնդյանի հետ անցել էր ազատամարտի բոլոր ճակատներով՝ Շահումյանից մինչև Ֆիզուլի։

Պարգևատրվել է «Մարտական Խաչ» երկորոդ աստիճանի մեդալով և մի շարք այլ պարգևներով ու մեդալներով։

*Մեր երկրի կառուցման համար չպետք է խնայենք ոչինչ, պետական մտածելակերպ դրսևորենք և լավ հայ լինելու պատվին արժանանանք։ Փոքր ազգ լինելու հանգամանքը մեզ ավելի պիտի պարտադրի հայրենասեր, ազգասեր ու միասնական լինել* - ասում էր Հրաչ Մուրադյանը։

## Ֆիլմագրություն
* «Տղերք, մենք եկանք․․․» Հրաչ Մուրադյանին նվիրված ֆիլմ

## Արտաքին հղումներ
*Երկիր օրաթերթ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կարեն Կարապետյան (գործարար)

**Կարեն Սարգսի Կարապետյան** (), ճարտարագետ-մեխանիկ, քաղաքագետ, տնտեսագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականին մարտի 2-ին Լոռու մարզի Լեռնահովիտ գյուղում։ 1982 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկամեքենաշինական ֆակուլտետը, 1989 թվականին՝ գերազանցությամբ՝ Դոնի Ռոստովի (ՌԴ) բարձրագույն քաղաքական դպրոցը։ 1982-1983 թթ. Կալինինոյի շրջանի Լեռնահովիտ գյուղի դպրոցում աշխատել է ուսուցիչ։ 1983-1985 թթ. եղել է ՀԽՍՀ հակակարկտային ռազմականացված ծառայության Կալինինոյի ջոկատի ավագ ճարտարագետ։ 1985-1987 թթ.` ՀԼԿԵՄ Կալինինոյի շրջկոմի գյուղբաժնի վարիչ, քարտուղար, 1988-1989 թթ.` ՀԿԿ Կալինինոյի շրջկոմի հրահանգիչ։ 1990-1993 թթ. եղել է «ՍԻԿ» արտադրաառևտրային ձեռնարկության (Դոնի Ռոստով) գլխավոր տնօրեն, 1993-1999 թթ.` Տաշիրի արծնապատ ամանեղենի գործարանի տնօրեն, ապա` «Տաշիրի արծնապատ ամանեղեն» ԲԲԸ խորհրդի նախագահ։ 2008-2011 թթ.` ՀՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար։ 1995-1999 թթ. եղել է ԱԺ պատգամավոր (թիվ 139 ընտրատարածք)։ ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Բարեփոխումներ» պատգամավորական խմբի անդամ, 1999-2003 թթ.` ԱԺ պատգամավոր (թիվ 50 ընտրատարածք)։ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Կայունություն» պատգամավորական խմբի քարտուղար, 2000-2003 թթ.` ԱԺ պատգամավոր, «Ժողովրդական պատգամավոր» պատգամավորական խմբի ղեկավար։ 
2003-2007 թթ.` ԱԺ պատգամավոր (թիվ 39 ընտրատարածք)։ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Ժողովրդական պատգամավոր» պատգամավորական խմբի ղեկավար։ 12.05.2007-30.09.2008 թթ.` ԱԺ պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՀԿ)։ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար։ ՀՀԿ գործադիր մարմնի և խորհրդի անդամ։

2008 թ. սեպտեմբերի 5-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար։

2011 թ. սեպտեմբերի 9-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնից՝ իր դիմումի համաձայն։

2012 թվականի մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել թիվ 32 ընտրատարածքից։
2017-2018 թվականներին եղել է պատգամավոր, ՀՀԿ խմբակցության անդամ։ 2018 թվականին՝ նախընտրական պայքարի ընթացքում դադարեցրել է անդամակցությունը ՀՀԿ-ին ու հեռացել քաղաքականությունից։
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2006

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Սեմյորկա (հեռուստաալիք)

**Սեմյորկա** (), նախկինում դաշնային հեռուստաալիք Ռուսաստանում։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ավարտել է եթերը, իր հաճախականությունը փոխանցելով Disney Channel հեռուստաալիքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեռարձակումը դադարեցրած հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
Նոր ալիք (Իրան)

**Նոր ալիք** (), Իրանում անօրեն հեռարձակվող հեռուստաալիք։ Ընկերությունը իրեն հայտարարել է որպես աշխարհում գործող միակ շուրջօրյա հեռարձակում իրականացնող կոմունիստական ուղղվածության հեռուստաալիք։ Ղեկավարվում է Իրանի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ Ալի Ջավադիի կողմից։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Բազաար

**Բազաար** ( ), Իրանի ազգային առևտրային հեռուստաալիք, հիմնվել է 2011 թվականին «Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն» պետական հեռուստառադիոընկերության կազմում։ Իրանում թվային ֆորմատով հեռարձակվող երրորդ հեռուստաալիքն է։ Հասանելի է Իրանի ողջ տարածքում, որը հնարավոր է դիտել թվային հեռուստատեսության ընդունիչների շնորհիվ։ Նաև տարածվում է «Արաբսատ Բադր» արբանյակից։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* http://www.raoufmousavi.ir/post-186.aspx  

Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
IFilm

**iFilm** (), իրանական ֆիլմային հեռուստաալիք «Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն» պետական հեռուստառադիոընկերության կողմից։ Հիմնվել է 2010 թվականի օգոստոսին, եթեր է հեռարձակվում է 2010 թվականի սեպտեմբերի 9-ից պարսկերեն, արաբերեն և անգլերեն լեզուներով։ Հեռուստաալիքի հիմնվել է իրանական կինոն և հեռուստասերիալները այլ երկրներում ներկայացնելու նպատակով։

Հեռուստաալիքը հեռարձակվում է «Արաբսատ» (Բադր 4) և «Նիլսատ» (AB 4A) արբանյակներից։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Արցանց հեռարձակում  
* Lyngsat Adress  

Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Արաբալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ֆիլմային հեռուստաընկերություններ
Ալ Կավթար

**Ալ Կավթար** (, ), իրանական արաբերեն լեզվով հեռարձակվող հեռուստաալիք։ Հիմնվել է 2006 թվականի հունվարին «Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ձայն» պետական հեռուստառադիոընկերության կողմից։ Օրական հեռարձակվում է 19 ժամ, եթերացանկը բաղկացած է կրոնական (Շիա իսլամ) և մշակութային ուղղվածության հաղորդումներով։ Հեռուստաալիքը նախատեսված է Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի արաբական լսարանի համար։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Արաբալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Իսլամական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Իրանի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Մշակութային հեռուստաընկերություններ
Նատալի Հոռլեր

**Նատալի Հոռլեր** (, ամուսնանալուց հետո՝ **Նատալի Ռաֆելբերգ**. *Natalie Raffelberg* ), անգլիական ծագումով գերմանացի երգչուհի, Կասկադա խմբի վոկալիստուհին (այդ խմբի կազմում նրա կատարումների ձայնագրություններից արդեն աշխարհով մեկ վաճառվել է ավելի քան 30 միլիոն օրինակ)։

2013 թվականի մայիսին Նատալին Glorious երգով, իր խմբի հետ ներկայացրել է Գերմանիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում և զբաղեցրել է 21-րդ հորիզոնականը (2008 թվականից ի վեր՝ դա գերմանացիների վատթարագույն արդյունքն է Եվրատեսիլում)։

Նատալին աշխատել է նաև որպես ֆոտոմոդել. 2011 թվականի օգոստոսին  Playboy-ի գերմանական տարբերակում տպագրվել է նրա լուսանկարների ուշագրավ շարքը։ Դրանից երեք ամիս առաջ նա ամուսնացել էր բանկիր Մորից Ռաֆելբերգի հետ, ումից 2015 թվականի սեպտեմբերին մի դուստր է ունեցել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* * 

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մոդելներ
Հիպերբաս ֆլեյտա

մինի|աջից|290px|Ռոբերտո Ֆաբրիչիանին հիպերբաս ֆլեյտայի հետ
**Հիպերբաս ֆլեյտա** (, , ), ֆլեյտաների ընտանիքի ամենամեծ և հնչողությամբ ամենացածր գործիքը։

## Կառուցվածքն ու օգտագործումը
Հիպերբաս ֆլեյտան սովորական համերգային ֆլեյտայից չորս օկտավա ցածր է, բաս ֆլեյտայից՝ երեք, կոնտրաբաս ֆլեյտայից՝ երկու, իսկ կրկնակի կոնտրաբաս ֆլեյտայից՝ մեկ։ Այս ֆլեյտայի հնչող ամենացածր նոտան սուբկոնտր օկտավայի դոն է (դաշնամուրի դոյից մեկ օկտավա ցածր)։ Այս ֆլեյտայի երկարությունը մոտ ութ մետր է։ Գոյություն ունեն մի շարք մեթոդներ հիպերբաս ֆլեյտայի նվագը հեշտացնելու համար։ Ֆլեյտայի չափազանց մեծ լինելու պատճառով ստեղծվել է հատուկ սիստեմ, որի շնորհիվ նվագողը իր մատները հարվածում է փոքրիկ ստեղնաշարի վրա։ Եթե հիպերբաս ֆլեյտան պատրաստված լիներ սովորական ֆլեյտաների նման, այն անհնար կլիներ նվագելը։ 21-րդ դարի սկզբում ամերիկացի և ավստրալիացի կոմպոզիտորները սկսել են գրել ստեղծագործություններ այս գործիքի համար։ Իտալացի ֆլեյտահար Ռոբերտո Ֆաբրիչիանին այս գործիքի առաջին կատարողն է համարվում։ Գործիքը պատրաստվում է կամ մետաղից կամ (ավելի հաճախ) փայտից։

Կատեգորիա:Ֆլեյտաներ
Գլաս (հեռուստաալիք)

**Գլաս** (), Ուկրաինական մարզային հեռուստաընկերություն Օդեսայի մարզում։ Հեռուստաալիքը հիմնվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 10-ին, հեռարձակվում է Օդեսա քաղաքից 45-րդ մետրային հաճախականությամբ։ Հեռուստաալիքը ներկայացնում է լրատվական, մշակութային, ուսուցողական, պատմական, մարզական, երաժշտական, մանկական և այլ ուղղվածության հաղորդումներ ռուսերեն և ուկրաիներեն լեզուներով։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հեռուստաընկերություններ
XSPORT

**XSPORT**, ուկրաինական հեռուստաալիք ամբողջովին նվիրված հոկեյին։ Փորձնական եթերը մեկնարկել է 2012 թվականի հունվարի 16-ին AMOS արբանյակից, իսկ լիարժեք հեռարձակումը սկսել է հունվարի 22-ին։

## Պատմություն
2011 թ. հունիսի 1-ին Ուկրաինայի հեռուստատեսության և ռադիոյի հեռարձակման ազգային խորհուրդը որոշում կայացրեց «Տոտվելդ» ԲԲԸ-ը հատկացնել արբանյակային հեռարձակման լիցենզիա։ Հեռուստաալիքի անվանումն ու պատկերանիշը ըստ դիմումի «Հոկեյ» էր։ Նույն օրը հայտարարվեց, որ հեռուստաալիքը եթեր է դուրս գալու 2012 թ. սկզբին։ 2011 օգոստոսի 18-ին հեռուստաալիքը հաղթեց ազգային խորհրդի մրցակցությունը, և ստացավ նաև թվային եթերի հեռարձակման իրավունք։ Հեռուստաալիքը մասնակցության հայտ էր ներկայացրել բարձր հաճախականության (HD) ֆորմատով հեռարձակման համար, սակայն հաղթող ընկերությունների ցուցակում չընդգրկվեց։

Ներկայում հեռուստաալիքը հեռարձակվում է Ուկրաինայի կաբելային հեռուստատեսության խոշորագույն օպերատորների փաթեթներում՝ «Վոլյա», «Տրիոլան», ինչպես և մարզային կաբելային օպերատորների փաթեթներում։

Հեռուստաալիքը հեռարձակվելու է անվճար թվային եթերային փաթեթով DVB-T2-ում և Irdeto 2 կոդավորումով, քանի որ հաղթել է համազգային մուլթիհամալիրներում տեղակայվելու մրցույթը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Մարզական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինալեզու հեռուստաալիքներ
Գրոզնի

**Գրոզնի** (), Չեչնիայի մայրաքաղաքն է։ Հյուսիսային Կովկասի ամենամեծ քաղաքներից է՝ մակերեսով երկրորդը և բնակչությամբ երրորդը։ 2012 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է շուրջ 292600 մարդ, ինչը Չեչնիայի ընդհանուր բնակչության մոտ 22%-ը։

## Հայերը Գրոզնիում
Գրոզնիում հայերը բնակություն են հաստատել 19-րդ դարի 1-ին կեսին։ Նրանք կենտրոնացել են քաղաքի կենտրոնում գտնվող մի մեծ թաղամասում, զբաղվել առևտրով։ 1872-ին գործել է Ս. Առաքելոց հայկական եկեղեցին (քանդվել է 1932-33-ին՝ խորհրդային իշխանությունների կարգադրությամբ)։ 20-րդ դարի սկզբին բացվել է հայկական ծխական դպրոց։ 1911-ին ստեղծվել է թատերախումբ։

Հայերի թիվն աճել է Գրոզնիում արդյունաբերության բուռն զարգացման հետևանքով։ Նրանք այստեղ են տեղափոխվել ինչպես Հյուսիսային Կովկասից, այնպես էլ Հարավային Կովկասից։ Մասնակցել են քաղաքի սոցիալ-տնտեսական կյանքի բոլոր ոլորտներին։ Հայտնի էին խոշոր հայ վաճառականների առևտրական տները՝ «Ա. Ի. Ռոստեանով», «Գ. Ա. Սաֆարյանց և ընկ.», «Ն. Բաղրամով, Տերտերյանց և ընկ.» և ուրիշներ։

1893-ին հայազգի Ի. Հախվերդովը Գրոզնիում բացել է առաջին նավթահորը, նա էլ հիմնել է կերոսինի գործարանը, որը հետագայում վերափոխվել է նավթավերամշակման ձեռնարկության։ Գրոզնիում ստեղծվել են Բաքվի հայ նավթարդյունաբերողներ Լիանոզովների, Մայիլովների, Ծատուրովների ընկերությունների մասնաճյուղերը։ Հայերը չուգունաձուլական գործարանների ու արհեստանոցների տերեր էին։ Ֆանիևների, Մանթաշևների, Լիսիցյանների ձեռնարկությունները քաղաքի արդյունաբերության կորիզն էին։ Անդրկովկասից մեծ թվով հողազուրկ հայ գյուղացիներ գալիս էին Գրոզնի և աշխատանքի ընդունվում քաղաքի արդյունաբերական ձեռնարկություններում։ 1913-ին Գրոզնիում բնակվել է 1400 հայ։ Նրանք նկատելի դեր են խաղացել քաղաքի հասարակական կյանքում։ 1910-ական թթ. քաղաքային դումայի նախագահն էր Գ. Ա. Երզնկյանը։ 1920-ին Գրոզնիում ապրել է 5 հազարից ավելի հայ։

Խորհրդային իշխանության տարիներին հայերի ազգային կյանքն անկում է ապրել։ Քաղաքում բնակվող հայերն աշխատել են նավթարդյունաբերության ձեռնարկություններում, լուսավորության, առողջապահության, մշակույթի բնագավառներում։ 1990-ական թթ. սկիզբ առած Չեչենական պատերազմի տարիներին հայերի մեծ մասը լքել է քաղաքը և տեղափոխվել Ռուսաստանի այլ շրջաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1818 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կատեգորիա:Չեչնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կրկնակի կոնտրաբաս ֆլեյտա

**Կրկնակի կոնտրաբաս ֆլեյտա** (), ֆլեյտաների ընտանիքին պատկանող ամենամեծ և հնչողությամբ ամենացածր գործիքն է (մետաղային, քանի որ հիպերբաս ֆլեյտայն, որը պատրաստվում է նաև փայտից ավելի ցածր հնչողություն ունի)։ Այն երբերմն անվանվում է նաև կոնտրաբաս ֆլեյտան դոյում կամ օկտոբաս ֆլեյտա։ Այս ֆլեյտայի ընդհանուր երկարությունը գերազանցում է չորս մետրը։ Հնչող ամենացածր նոտան կոնտր օկտավայի դո նոտան է (մեկ օկտավա ավելի ցածր թավջութակի դոյից)։ Այս գործիքն իր մեծության և տեղաշարժելու դժվարության պատճառով լայն օգտագործում չունի։ Այն միայն օգտագործվում է ֆլեյտաների անսամբլում։ Գործիքը ամբողջովին պատրաստվում է մետաղից և և կշռում է 15 կիլոգրամ։ Գոյություն ունեն նաև այլ նյութերից պատրաստված կրկնակի կոնտրաբաս ֆլեյտաներ։ Ճապոնական Կոտատո & Ֆուկուշիմա ընկերությունն այս ֆլեյտան վաճառում է 38 հազար ամերիկյան դոլարով։  Կրկնակի կոնտրաբաս ֆլեյտան երեք օկտավա ցածր է սովորական համերգային ֆլեյտայից, երկու օկտավա՝ բասֆլեյտայից և մեկ՝ կոնտրաբաս ֆլեյտայից։

Կատեգորիա:Ֆլեյտաներ
Պլանկի երկարություն

**Պլանկի երկարություն**, երկարության հիմնարար միավորը Պլանկի միավորների համակարգում։ Նշանակվում է l_P \ ։ Միավորների միջազգային համակարգում մոտ 1,6 մետր է։ Պլանկի երկարությունը երկարության բնական միավոր է, քանի, որ սահմանվում է միայն հիմնարար ֆիզիկական հաստատունների միջոցով։ Դրանք են՝ լույսի արագությունը, Պլանկի հաստատունը, գրավիտացիոն հաստատունը։

Պլանկի երկարությունը հավասար է
:  l_P =\sqrt{\frac{\hbar G}{c^3}} \cong 
1{,}616252(81)\times 10^{-35} մ,

որտեղ
* \hbar-ը Պլանկի բերված հաստատունն է՝ h/2π,
* G-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը,
* c - ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։

Փակագծերի վերջին երկու թիվը ցույց են տալիս վերջին երկու կարգի անորոշությունը (ստանդարտ շեղումը)։

ՄՄ համակարգում դիտարկվող Տիեզերքի շառավիղը (1,3 մետր կամ 13 միլիարդ լուսատարի) 4,6 Պլանկի երկարություն է։

\pi բազմապատկիչի ճշտությամբ Պլանկի զանգվածը հավասար է սև խոռոչի զանգվածին՝ Շվարցշիլդի շառավղին, որը նրա կոմպտոնի ալիքի երկարությունն է։ Նման սև խոռոչի շառավիղը Պլանկի երկարության մեծության կարգի կլինի։

## Նշանակությունը

Պարզ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խնդրահարույց է ֆիզիկական օբյեկտների դիրքի չափումը Պլանկի երկարության ճշտությամբ։ Իրոք, ձեռնարկենք հետևյալ մտային փորձը։ Ենթադրենք, որ ուզում ենք որոշել օբյեկտի դիրքը և այդ նպատակով նրա վրա ուղղում ենք էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հոսք, այսինքն՝ ֆոտոններ։ Որքան մեծ է ֆոտոնների էներգիան, այնքան կարճ է նրանց ալիքի երկարությունը և այնքան ճշգրիտ կլինի չափումը։ Եթե ֆոտոնը ունենար Պլանկի երկարության չափերով օբյեկտի չափման համար բավարար էներգիա, այն պետք է կոլապսի ենթարկվելով դառնար միկրոսկոպական սև խոռոչ, և չափումը անհնար կլիներ։ Այսպիսով, Պլանկի երկարությունը հիմնարար սահմանափակումներ է դնում երկարության չափման ճշգրտության վրա։

Այս մտային փորձը օգտագործում է ինչպես հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը, այնպես էլ քվանտային մեխանիկայի անորոշությունների սկզբունքը։ Ըստ այդ երկու տեսությունների, հնարավոր չէ այնպիսի ճշգրտությամբ չափում, որը կգերազանցի Պլանկի երկարությանը։ Այսպիսով, հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը և քվանտային մեխանիկան միավորող ցանկացած քվանտային գրավիտացիոն տեսության մեջ ժամանակի և տարածության մասին ավանդական պատկերացումը կիրառելի չէ Պլանկի երկարությունից փոքր հեռավորության կամ Պլանկի ժամանակից փոքր ժամանակային միջակայքի համար։

Համաձայն լարերի տեսության, լրացուցիչ 6 (կամ 7) չափողականությունները կրճատված են մինչև Պլանկի երկարության չափերը, ուստի չեն կարող նկատվել փորձնականորեն։

## Հղումներ
http://fizika.hfd.hr/fizika_b/bv00/b9p023.htm 

## Տես նաև
* Պլանկի ժամանակ
* Պլանկի ջերմաստիճան

Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Բնական միավորներ
Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Պլանկի ժամանակ

**Պլանկի ժամանակ**, ժամանակի միավորը Պլանկի միավորների համակարգում։ Նշանակվում է *t<sub>P</sub>*: Ունի ժամանակի չափողականություն։ Ինչպես մյուս Պլանկի միավորները, կազմված է հիմնարար ֆիզիկական հաստատուններից։ Այս մեծության ֆիզիկական իմաստը այն ժամանակն է, որի ընթացքում լույսի արագությամբ շարժվող մասնիկը անցնում է Պլանկի երկարությանը հավասար հեռավորություն։ Պլանկի միավորների համակարգը այդպես է կոչվել Մաքս Պլանկի պատվին։

Ըստ սահմանաման, 
: t_P = \sqrt{\frac{\hbar G}{c^5}} \approx 5{,}39121(40) \times 10^{-44} \qquad վ

որտեղ
: \hbar-ը Դիրակի հաստատունն է,
: G-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը,
: c-ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։

## Նշանակությունը
Մեծ պայթյունի տեսության համաձայն, ոչինչ չենք ասել կարող ժամանակի սկզբնական պահի տիեզերքի մասին, չնայած ենթադրվում է, որ այնտեղ առկա են բոլոր հիմնարար փոխազդեցությունները, ինչպես նաև մատերիայի և էներգիայի բոլոր տեսակները։ Տարածություն-ժամանակը ընդարձակվել է սկսում մեկ կետից։ Ըստ ժամանակակից տեսական ֆիզիկայի, այդ իրադարձությունից մեկ Պլանկի ժամանակ անց գրավիտացիոն ուժերը առանձնանում են մյուս ուժերից։

Մեծ պայթյունի պահից անցած ժամանակը (4,3վ) մոտավորապես 8 Պլանկի ժամանակ է։

Ներկայումս փորձնականորեն դիտարկելի ամենակարճ ժամանակահատվածը ատտովայրկյանի (10−18 վ) մեծություն է, ինչը համապատասխանում է 1026 Պլանկի ժամանակի։

## Տես նաև
* Պլանկի երկարություն

## Արտաքին հղումներ
* Ընդհանուր աստղաֆիզիկայի դասընթաց ֆիզիկոսների համար, 1.5. Պլանկի միավորներ

Կատեգորիա:Աստղագիտական հաստատուններ
Կատեգորիա:Բնական միավորներ
Կատեգորիա:Ժամանակի չափման միավորներ
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն
Կատեգորիա:Քվանտային ձգողություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ