Անատոլի Ռյաբով

**Անատոլի Պավլովիչ Ռյաբով** (, , ), էրզիացի լեզվաբան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր, լատինական հիմքով էրզիական այբուբենի հեղինակ, 1938 թվականին ենթարկվել է ռեպրեսիայի։

## Կենսագրություն
Անատոլի Ռյաբովը ծնվել է էրիզիական Լոբասկի գյուղում։ Ավարտել է Պոչինկովսկու հոգևոր ուսումնարանը, 1916 թվականին՝ Նեժինի մանկավարժական ինստիտուտը։ Ուսուցչական սեմինարիայում, Օմսկի մանկավարժական տեխնիկումում դասավանդել է բանասիրական առարկաներ։ 1922-1924 թվականներին եղել է Նիժնեգորոդսկի մարզային կրթության բաժնի աշխատող, 1924-1930 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ Ազգային փոքրամասնությունների խորհրդի Մորդովյան բյուրոյի (ենթաբաժնի) մեթոդաբան, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի ազգությունների խորհրդում նոր այբուբենի համամիութենական կենտրոնական Կոմիտեի աշխատակից։ Այնտեղ մշակել է լատինական հիմքով նոր Էրզիական այբուբենի նախագիծը (1932): 1934-1937 թվականներին եղել է Սարանսկի գյուղատնտեսական-մանկավարժական ինստիտուտի մորդվական լեզուների ամբիոնի վարիչ։ 1937 թվականի հունիսին ձերբակալվել և մեկ տարի անց գնդակահարվել է։ Արդարացվել է հետմահու՝ 1956 թվականին։

## Գիտահետազոտական գործունեություն
Հետազոտական գործունեությունը սկսել է 20-ական թվականների կեսերին։ Մասնակցել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի առաջին լեզվական արշավախմբին՝ Դմիտրի Բուբրիխի (1927) ղեկավարությամբ, զբաղվել է Էրզյան գրական լեզվի բարբառային հենքի դրսևորումներով։

30-ական թվականներից սկսած համագործակցել է պրոֆեսոր-լեզվաբան Եվգենի Պոլիվանովի հետ, որն իր ազդեցությունն է թողել Ռյաբովի գիտական տեսակետների զարգացման վրա։ Նրա հետ միասին գրել է «Էրզիա-մորդովյան լեզվի համակարգային նկարագրական քերականությունը», որը մնացել է անտիպ։ Այս գրքի երկու բաժիններ պահվում են Չեխիայի գիտությունների ակադեմիայի արխիվներում (Պրահա)։

Մորդովյան լեզվաբանության բնագավառում Ռյաբովը հայտնի է նաև որպես «Мордовские окончания 1 и 2 pluralis praesents в безобъектном спряжении», «О мордовских образованиях nomina tewus pluralis типа kile’k „берёзы“» (Доклады АН СССР, 1928 ժողովածուում), «К вопросу об обозначении палатализации в новом алфавите» (в ж.: Революция и письменность, 1932 № 4-5), «Об ударении в эрзя-мордовском языке» (նույն տեղում), «Итоги языковых конференций Мордовии (1933-1935)» (նույն տեղում, 1936 № 2) հեղինակ։

## Մորդովական լեզվաբանության նվաճումներ
Ռյաբովն աշխատել է Էրզյան գրականության միասնական նորմերի ստեղծման վրա։ Պատրաստել է Էրզյան ուղղագրության 2 նախագիծ։ Սարանսկում հանդես է եկել ելույթներով և զեկույցներով Էրզյան լեզվի ուղղագրության, մորֆոլոգիայի և տերմինաբանության խնդիրների շուրջ 1-ին (1933), 2-րդ (1934), 3-րդ (1935) գիտաժողովներում։ Կարևորել է նաև մորդովական ազգային դպրոցներում ուսուցման խնդիրները՝ նրանց տրամադրելով մեթոդական գրականություն։

Այբբենարանների հեղինակն ու համահեղինակ է՝ 
* «Валдо чи» - «Светлый день» (1925)
* «Лисьма пря: Букварде мейле ловнома книга» - «Родник: книга для чтения после букваря» (1926)
* «Уроки эрзянского языка» ուսումնական ուղեցույց
* «Эрзянь келень грамматика (Морфология)» դպրոցական դասագիրք
* «Грамматика эрзянского языка (Морфология)» (1933)  դպրոցական դասագիրք
* «Эрзянь келень грамматика (Синтаксис)» (1934)  դպրոցական դասագիրք
* «Эрзянь-рузонь валкске» - «Эрзянско-русский словарь» (1930) երկլեզվյա բառարան
* «Рузонь-эрзянь валкске» - «Русско-эрзянский словарь» (1931)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Артамошкина Л. Т. Анатолий Павлович Рябов (1884-1938). - Саранск, 1957.
* Объедкин В. Д. А. П. Рябов (к 80-летию со дня рождения) // Сов. финно-угроведение. - 1974. - № 2.
* Феоктистов А. П. Из истории мордовской лексикографии (1920-1930) // Сов. финно-угроведение. - 1984. - № 3.
* Циганкин Д. В. Анатолий Павлович Рябов // Просветители и педагоги мордовского края. - Саранск, 1986.
* Мордовия. Кто есть кто: Энциклопедический словарь-справочник. - Ульяновск, 1997. - С. 354-355.

Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Նեժինի Նիկոլայ Գոգոլի անվան պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ