open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հենրիխ Ֆոգտ

**Հենրիխ Ֆոգտ** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

## Կենսագրություն
Հենրիխ Ֆոգտը ծնվել է ֆերմերական Ֆիլիպ և Մագարետ Ֆոգտերի ընտանիքում

1911 թվականին, Մանցում դպրոցը ավարտելուց հետո, Ֆոգտը ընդունվեց Հայդելբերգի համալսարան ուսանելու աստղագիտություն, մաթեմատիկա և ֆիզիկա, Մաքս Վոլֆի ղեկավարության տակ։ Նրա ուսումը ընդհատվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով, սակայն հետագայում նա շարունակեց իր գիտական կարիերան և ստացավ դոկտորական կոչում 1919 թվականին։ Նրա դոկտորական աշխատությունը կոչվում էր «Ալգոլի փոփոխականի տեսության մասին»։ 1921 թվականին նա հրատարակեց «Պերսեոսի h և χ քլաստերների ֆոտոմետրիկ ուսումնասիրությունները և պայծառության չափումները»։

Հենրիխ Ֆոգտը ամուսնացած է եղել Մարգարետ Բրաունի հետ և ունեցել է մեկ որդի և մեկ դուստր։

## Աշխատամնքը և ակադեմիկական նշանակումները
1926 թվականին Ֆոգտը նշանակվեց որպես պրոֆեսոր Հայդելբերգի համալսարանում, ինչպես նաև գլխավոր դիտարկող Հայդելբերգի լանդային աստղադիտարանում։ 1929-ին նա նշանակվեց պրոֆեսոր Ենայի համալսարանում որպես Ենայի աստղադիտարանի տնօրեն։

1931 թվականին նա դարձավ *[[Նացիստական կուսակցություն|Նացիստական կուսակցության]]* անդամ և ընտրվեց որպես այս կուսակցության ղեկավար իր համալսարանում։ 1933 թվականին Ֆոգտը ներգրավվեց *[[Գրոհային ջոկատներ]]ի* կազմի մեջ, որը Նացիստական կուսակցության կիսառազմականացված թևն էր, ստանալով *[[Օբերշտուրմանֆյուրեր]]ի* կոչում։

1933 թվականին Ֆոգտը փոխարինեց Մաքս Վոլֆին Հայդելբերգի համալսարանի պրոֆեսորի և Հայդելբերգի լանդային աստղադիտարանի տնօրենի պաշտոնում։ 1945 թվականին նա թողեց աստղադիտարանի տնօրենի պաշտոնը, սակայն շարունակեց դասախոսական աշխատանքը մինչև 1957 թվականին թոշակի անցնելը։ Նա ավելի շատացրեց ուսուցողական գործունեությունը և սկսեց գրել աստղագիտության և կոսմոլոգիայի մասին հանրամատչելի գրքեր։

## Նվաճումները
Հենրիխ Ֆոգտը և Հենրի Ռասելը իրարից անկախ հայտնաբերել են Ֆոգտ-Ռասելի թեորեմը։ 1912 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Ֆոգտը հայտնաբերել է (735) Մարգհաննա աստերոիդը, որը նա անվանել է իր մոր և բարեկամուհու պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ոսկեծաղիկ բազմաթերթիկ

**Ոսկեծաղիկ բազմաթերթիկ** (), հրանունկազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, բազմամյա մոլախոտ։ Արմատամերձ տերևները երկար կոթուններով են, լան, սրտաձև, ցողունային տերևները նստադիր են և գրկում են ամբողջ ցողունը։ Ցողունները ուղղականգուն են, վերին տերևածոցերից ճյուղավորվող։ Ծաղիկը հնգապսակ է։ Ծաղկում է մայիս ամսին։ Հունիսին ձևավորվում է պտուղը, որը տուփիկ է։ Պտղում գտնվում են մոտավորապես 20 երկարավուն, սև կամ դարչնագույն, փայլուն սերմերը։ Մեկ լավ զարգացած բույսը նպաստավոր պայմաններում կարող է տալ 3000 սերմ։ Յուրաքանչյուր 1000 սերմը կշռում է 0,9 գրամ։ Սերմերը հողի մեջ երկար ժամանակ պահպանում են իրենց ծլողունակությունը։ Հողի մակերեսին մոտ դասավորված բողբոջները գարնանը շարունակում են վերաճել։

Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և ՍՍՀՄ նախկին տարածքում։ Հայաստանի հանրապետության տարածքում տարածված է անտառային, լեռնատափաստանային, լեռնային շրջանների խոնավ վայրերում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ռ Ս Կարապետյան - Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, Երևան, 1980, Լույս հրատարակչություն

Կատեգորիա:Հրանուկազգիներ
Ուսամա Անուար Ուքաշա

**Ուսամա Անուար Ուքաշա** (), եգիպտացի արձակագիր, սերիալներ, ֆիլմեր և պիեսներ գրող։ Արաբական և եգիպտական դրամայի ամենանշանավոր հեղինակներից և սցենարիստներից մեկն է։ Նրա գործերը համարվում են ամենակարևորները և ամենաշատ դիտվողները արաբական աշխարհում և Եգիպտոսում։

## Կենսագրություն
1962 թվականին «Այն Շամս» համալսարանից ստացել է բարձրագույն կրթություն հոգեբանական և սոցիալական հետազոտությունների ամբիոնից։ Ավարտելուց հետո աշխատել է անչափահասների բարեկեցության կենտրոնում որպես հոգեբան։ 1963-1964 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ Ասիութի նահանգում։ Ապա 1964-1966 թվականներին որպես կառավարիչ է աշխատել Քաֆր Ալ-Շեյխ նահանգում։ 1966-1982 թվականներին «Ազհար»ի համալսարանում սոցիալական աշխատող է եղել, ապա հրաժարականն է տվել և նվիրվել ստեղծագործության։

## Իր դիտարկումներից
Ուսամա Անուար Ուքաշան «Ալ-Ահրամ» թերթում հանդես էր գալիս շաբաթական հոդվածներով։ Նա հայտնի էր Մերձավոր Արևելքում և Եգիպտոսում որպես ամենասիրված ժողովրդական սերիալների գրող։ Նրա վերջին գործերից էր «Ալ-Մսրաուիյե» սերիալը։

## Գործերը
### Վեպեր
* Երազներ Բաբելոնի աշտարակում (վեպ, թողարկվել է 1973 թվականին)
* Ամառվա ցոլքը (վեպ, թողարկվել է 2001 թվականին)
* Սոնատա Հոկտեմբերին (վեպ, թողարկվել է 2010 թվականին)

### Դրամատիկական գործեր
* Եվ ծովը ասել է
* Կրակի թռչունը
* Եվ Նեղոսը դեռ հոսում է
* Ալ-Մսրաուիյե (երկու մաս)
* Կահիրեն 2000
* Սիրո դարից կինը

### Ֆիլմեր
* Զերոյից ներքև
* Արյուն ասֆալտի վրա

### Նրա պիեսներ
* Ինչո՞ւ է ծովը ծիծաղում

## Մահը
Մահացել է 2010 թվականի մայիսի 28-ին՝ հիվանդանոցում։

## Արտաքին հղումներ
* أسامة أنور عكاشة ورحلة البحث عن الهوية، المجلس 
* ترشيح أسامة أنور عكاشة لجائزة مبارك للفنون، محيط
* أسامة أنور عكاشة أكثر من مشروع ابداعي، العربي
* مقال على موقع بلدي.نت عن الكاتب أسامة أنور عكاشة
* أسامة انور عكاشة حول الأدب الدرامى وقضايا الواقع !!

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եգիպտացի գրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի վիպասաններ
Յոզեֆ Ռեդեն

**Յոզեֆ Ռեդեն** (, ), ավստրիացի աստղագետ, աշխատել է Վիեննայի համալսարանի աստղադիտարանում։

Հայտնի ավստրիացի աստղագետ Յոհան Պալիսայի որդին է, 1897 թ.-ից 1901 թվականները սովորել է աստղագիտություն, մաթեմատիկա և ֆիզիկա Վեննայի համալսարանում։ Արդեն 1901 թվականից Ռեդենը աշխատանքի է անցնում Վիեննայի աստղադիտարանում որպես օգնական։ Ռեդենը այստեղ աշխատել է մինչև 1935 թվականին թոշակի անցնելը, չնայած դրանից հետո էլ նա կամավոր աշխատում էր աստղադիտարանում։

Ռեդենը հիմնականում զբաղվել է աստղալուսանկարչությամբ և մոլորակների ու գիսաստղերի դիտարկմամբ։ Նա նաև զբաղվել է աստղագիտական ժամանակի ծառայությամբ։

Դեռևս 1898 թվականին Ռեդենը ստեղծել է մի գործիք, որը թույլ էր տալիս գնահատել ասուպների ուղեծրերը։ 1908 թվականին Ռեդենը աստղադիտարանում հիմնեց լուսանկարչական լաբորատորիա աստղաքգրաֆների հետ աշխատելու համար։ Այս հարմարանքներով են իրականացվել մեծ թվով աստերոիդների դիտարկումներ և հաստատվել են այլ աստղագետների տեսողական դիտարկումների արդյունքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Այգեկ (վանք)

**Այգեկ**, վանք Կիլիկիայում, Տոնկալայի շրջանում, Մարաշից մոտ 70 կմ արևմուտք։

Հիմնադրվել է 1166 թվականին, այգեշատ վայրում (որտեղից և ստացել է իր անունը)։ Այգեկում 1206 թվականին հաստատվել է Վարդան Այգեկցին, որտեղ Այգեկցին 1212 թվականին գրել է իր նշանավոր առակները։ Վանքի տեղում այժմ գտնվում է կաթոլիկական երկու եկեղեցի՝ շրջապատված այգիներով ու պարտեզներով։ Ձոր, որտեղ գտնվում է վանքը կոչվում է *Դոսխ*։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ՝ *Տոսխ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Գայլ Հին

**Գայլ Հին**, լեռ Արցախում, պատմական Խաչեն գավառում։ Գտնվում է Վաղուհաս գյուղի մոտ։ Լեռան վրա գտնվում էին Վահին անունով երկու մատուռ, որոնք ուխտատեղի էին համարվում։ Ադրբեջանցիները լեռը կոչել են *Ղոջա Ղուրդ*։ Լեռան բարձրությունը 2340 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Գլդոր Գլդորի

**Գլդոր Գլդորի** կամ *Կլտոր Կլտորի*, ձոր և գետակ Հայկական լեռնաշխարհում։ Գտնվել է Ակն քաղաքում։ Սակավաջուր է, բայց գետի ջրով ոռոգում են հարակից այգիները։ Գետը ձկնառատ է։ Հոսում է Ակնի Վարի թաղի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հյուսիսային մասով՝ մոտ 100 մետր հեռավորությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Ակն
Գյոքսու (Սարոսի ավազան)

**Գյոքսու**, գետակ Կիլիկիայում, Սարոսի ավազանում։ Սարոս գետից բաժանվում է, անցնում է Ադանայի նահանգի հյուսիսով և ոռոգում Քոզանի գավառի կենտրոնական մասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Ադանայի մարզ
Գյոքսու (Խնուսի վտակ)

**Գյոքսու** (Գյոկու, Գյոք, Գոգասան, Կյոքսու), գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Եփրատի ավազանում։ Նրա աջակողմյան Խնուս վտակի օժանդակն է։ Սկիզբ է առնում Աղդաղ լեռից և Կարաչոբան գյուղի մոտ միանում Խնուս գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Խնուս գետի վտակներ
Այգեկութ

**Այգեկութ**, **այգեքաղ**, խաղողի բերքահավաք։ Ժամկետը որոշվում է խաղողի միջին նմուշների պարբերական վերլուծությունների հիման վրա։ Ժամանակից շուտ կամ ուշ այգեկութը իջեցնում է բերքի որակը (ցածր շաքարայնություն, վնասվածքներ վաղ աշնանային ցրտահարություններից, փտում անձրևներից)։

Հասուն խաղողի ողկույզները կտրում են դանակով կամ մկրատով, դասավորում արկղերում (10- 12 կգ) և ուղարկում նախնական վերամշակման կետեր։ Սեղանի խաղողի սորտերը հավաքում են լրիվ հասունության ժամանակ, չոր եղանակին, ողկույզները կտրում են՝ չդիպչելով պտուղներին, պահպանելով դիմացկունությունը բարձրացնող մոմային փառը։ Այգեկութից առաջ նախապատրաստում են մառանները, համապատասխան գույքը, ախտահանում տակառները, շենքերը, գործիքները և մեքենաները, ապահովում տարան, փոխադրամիջոցները։

## Սովորույթներ
Դեռևս հին ժամանակներից այգեկութը հայերի համար եղել է ուրախության, խնդության տոն։ Այգեկութ սկսելու հանդիսավոր արարողությունը հեթանոսական ժամանակներում կապված է եղել Նավասարդի տոնակատարության հետ (օգոստոսի կեսերին)։ Մինչև տոնակատարության օրը չէր կարելի խաղող ուտել։ Այս սովորությունը հայ ժողովրդի մեջ պահպանվել է նաև քրիստոնեությունն ընդունելուց հետո։ Այս սովորության նպատակն էր թերհաս խաղող չքաղելն ու չօգտագործելը։

## Մինչև 20-րդ դարի սկիզբ
Ընդհուպ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Գողթնում, Արարատյան դաշտում և այլ վայրերում այգեկութի առաջին օրը հրավիրում էին ազգականների և բարեկամների, այգում կազմակերպում էին ճաշկերույթ, երգում էին ուրախ երգեր։

Այգեկութը սկսում էին բարեմաղթանքներով։ Հավաքած խաղողը տեղափոխում էին հնձան, որը գտնվում էր այգու մի անկյունում։ Հրավիրված տղամարդկանցից մեկը բոբիկ ոտքերով տրորում էր խաղողը, հյութը հոսում էր շրջանաձև, փոքր ավազանի մեջ, որտեղից լցնում էին տկերը և տեղափոխում տուն, լցնում մառանում տեղավորված կարասները։

Խաղողի մի մասն էլ կողովներով փոխադրում էին կախանի համար։ Այգեկութը պատկերվել է հայ միջնադարյան շատ հուշարձանների քանդակներում (Դվին 5-րդ դար, Աղթամարի վանք, 20-րդ դար և այլն)։

Կատեգորիա:Խաղողագործություն
Այնթապի հայրենակցական միություններ

**Այնթապի հայրենակցական միություններ** 1915 թվականի հունիսի 20-ին Բոստոնում (ԱՄՆ) հիմնադրվել է այնթապահայերի առաջին՝ «Այնթապի ամերիկահայոց ուսումնասիրաց միություն»–ը, որի նպատակն էր օգնել Այնթապի որբ և աղքատ մանուկների դաստիարակության և կրթության գործին։ 1920 թվականին Միությունը կազմակերպեց հանգանակություն Այնթապի ինքնապաշտպանության կարիքների համար։ 1921 թվականից օգնել է Սիրիա, Լիբանան և այլուր ապաստանած տարագիր հայրենակիցներին։ 1924 թվականի մարտ-մայիս ամիսներին մասնաճյուղեր հիմնվեցին Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Տրոյում։ 1924 թվականի օգոստոսի 17-ին Բոստոնում հրավիրեց բոլոր մասնաճյուղերի պատգամավորական ժողով, որը «Ուսումնասիրաց»–ը վերակազմեց «Ամերիկաբնակ այնթապցիների միության» (Այնթապի հայրենակցական միություններ) և ընտրեց վարչություն (5 հոգուց), որի գլխավոր խնդիրն էր՝ Միության շուրջը համախմբել այնթապցիներին, նյութական օգնություն ցույց տալ կարիքավորներին և ավելացնել կրթական նպատակներին հատկացվող միջոցները։
## Մասնճյուղեր
1924 թվականի դեկտեմբերին կազմվեցին Ֆիլադելֆիայի, 1925 թվականին՝ Դետրոյտի մասնաճյուղերը։ 1928 թվականի վերջերին Միությանը միացան Լոս Անջելեսի Այնթապի որբախնամ ընկերությունը (գոյություն ուներ 1920 թվականից), 1945 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ Այնթապցիների ազգային միությունը (ստեղծված 1935 թվականի մայիսի 12-ին, Բոստոնում), որը մասնաճյուղեր ուներ ԱՄՆ-ի մի շարք քաղաքներում։ Այնթապցիների ազգային միությունը սփյուռքի ամենազանգվածային հայրենակցական միություններից է և ԱՄՆ-ից դուրս ունի խորհրդատու մարմին Սիրիայում։ Այնթապի հայրենակցական միություններ կան նաև Լիբանանում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Բրազիլիայում։
## Վարչություն
Այնթապցիների հայրենակցական միության կենտրոնական վարչությունը ընտրվում է տարեկան պատգամավորական ժողովում և 2 տարուց ավելի չի կարող մնալ նույն վայրում։ Այնթապի հայրենակցական միություններին մասնակցել են համագաղութային ձեռնարկումներին, խրախուսել և գլխավորել մեծ թվով այնթապցիների ներգաղթը Աովետական Հայաստան։ Նրանք սերտ կապ են պահպանում Սովետական Հայաստանի հետ։ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն սովետը, ընդառաջ գնալով Այնթապի հայրենակցական միությունների և Սովետական Հայաստանում ապրող այնթապցիների խնդրանքին, 1970 թվականի սեպտեմբերին Մասիսի շրջանի Թազագյուղ գյուղը վերանվանեց Այնթապ։ 1960 թվականից հրատարակվում է «Հայ Անթեպ» (1970 թվականից «Նոր Այնթապ») պարբերականը։

Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ
Գրիգորի Նեույմին

**Գրիգորի Նիկոլաևիչ Նեույմին** (, ), սովետական աստղագետ, աշխատել է Պուլկովոյի և Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարաններում։

1910 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը և սկսել է աշխատել Պուլկովոյի աստղադիտարանում (1912 թվականից աստղադիտարանի Սեմեիզի մասնաճյուղում, 1925 - 1931 և 1936 - 1941 ղեկավարել է այն)։ 1941 - 1943 թվականներին ղեկավարել է էվակուացված Սեմեիզի աստղադիտարանը, որը գործում էր Կիտաբյան կայանում։ 1944 - 1946 թվականներին նշանակվել է Պուլկովյան աստղադիտարանի տնօրեն։

Նրա հիմնական գիտական աշխատությունները վերաբերվում են դիտողական աստղագիտությանը։ Սեմեիզում, առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում, Նեույմինը կազմակերպեց փոքր մոլորակների հետևողական դիտարկումներ, անձամբ հայտնաբերելով 74 աստերոիդ (որոնցից մեկը նա անվանել է Պուլկովյան աստղադիտարանի պատվին ((762) Պուլկովա), մյուս երկուսը իր քրոջ և մոր պատվին՝ (779) Նինա և (789) Լենա)։

1913-ից 1941 թվականները ընկած ժամանկահատվածում հայտնաբերել է 6 նոր գիսաստղ, որոնցից 5-ը կարճ պարբերությամբ։ Հետազոտել է Նեույմինի գիսավոր 2-ի շարժումը։ Զբաղվել է նաև փոփոխական աստղերի դիտարկումներով, հայտնաբերել է 13 փոփոխական աստղ։ Ինչպես նաև կատարել է մոլորակների, արբանյակների և աստղերի շարժման միկրոմետրիկ հետազոտություններով։

Գ. Ն. Նեույմինը պարգևատրվել է Ռուսական աստղագիտական միության պարգևներով և Խաղաղօվկիանոսյան աստղագիտական միության վեց մեդալներով։

Նրա պատվին են անվանվել Լուսնի Նեույմին խառնարանը, (1129) Նեույմինա աստերոիդը, և հարթավայր նրա հայտնաբերած (951) Գասպրա աստերոիդի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Колчинский&nbsp;И.&nbsp;Г., Корсунь&nbsp;А.&nbsp;А., Родригес&nbsp;М.&nbsp;Г. Астрономы. Биографический справочник. Киев: Наукова думка, 1977.

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Սեն Վուլբա

**Սեն Վուլբա** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Լանյո կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01390։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 36 կմ է և 45 կմ հարավ Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի արևելյան մասում հոսում է Ռոնա գետը։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 957 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 620 մարդկանցից 446-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 174-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 71,9% է, 1999 թվականին՝ 77,4%)։ 446 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 406-ը (226 տղամարդ, 180 կին), գործազուրկ է եղել 40 մարդ (13 տղամարդ և 27 կին)։ 174 պասիվներից 44 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 33-ը՝ թոշակառու, 97 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Անագի ժանտախտ

thumb|right|225px|Անագի ժանտախտով անագե մետաղադրամ
**Անագի ժանտախտ**, անագի թանգարանային հիվանդություն, անագե իրերի քայքայումը ցածր ջերմաստիճաններում։

## Հատկություններ
Սովորական, սպիտակ անագը՝ β-անագը, 13,2&nbsp;°C-ից ցածր ջերմաստիճաններում անկայուն է դանդաղ փոխարկվում է (-33&nbsp;°C շատ արագ) մի այլ ալոտրոպային ձևափոխության՝ մոխրագույն կամ α-անագի։

Փոխարկման հետևանքով անագի ծավալը խիստ աճում է (25,6%) և անագե իրը դառնում է փոշի։ Մոխրագույն անագի առկայությունը «վարակիչ» է և արագացնում է «հիվանդության» ընթացքը, (այստեղից էլ անագի ժանտախտ անվանումը)։

## Ախտանիշ
Անագի ժանտախտով ավելի հաճախ են «հիվանդանում» չտաքացվող շենքերում (եկեղեցիներ, թանգարաններ են) պահվող անագե իրերը՝ հին երգեհոններ, ամանեղեն, զարդեր ևն։ Անագի ժանտախտի տարածման հետևանքով, հարավային բևեռից վերադառնալիս (1912 թվական), կործանվեց Ռ. Սկոտի արշավախումբը (հեղուկ վառելանյութը պահված էր անագով զոդված անոթներում)։ Հայտնի է նաև զինվորական համազգեստների համար պատրաստված անագե կոճակների փոշիացման, դեպքը Նապոլեոնի բանակում։ Անագի ժանտախտից խուսափելու համար անհրաժեշտ է անագե իրերը պաշտպանել ցրտից։ Փոշի անագը վերականգնում են հալելով։

Կատեգորիա:Անագ
Սերգեյ Բելյավսկի

**Սերգեյ Բելյավսկի** (, ), խորհրդային աստղագետ, աշխատել է Պուլկովոյի և Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարաններում։

1909-1925 թվականներին ղեկավարել է Սեմեիզի աստղադիտարանը, իսկ 1937-1944 թվականներին՝ Պուլկովյան աստղադիտարանը։ Հանդիսանում էր ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։

Մասնագիտանում էր աստղալուսաչափության, աստղաչափության և փոփոխական աստղերի հետազոտություններում։ Հայտնաբերել է Բելյավսկու գիսաստղը, 36 աստերոիդ (որոնցից մեկը, (1074) Բելյավսկիան, անվանվել է նրա պատվին) և ավելին քան 250 փոփոխական աստղ։

Կազմել է «2777 աստղերի լուսանկարչական մեծությունների կատալոգը» (1915) և «11322 աստղերի աստղաչափական կատալոգը» (1947)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային աստղագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Սեն Բուա (Էն)

**Սեն Բուա** ()՝ կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Բելլե կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01340։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 123 մարդ։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Պիեռ դը Կուբերտեն

**Պիեռ դը Ֆրեդի, Բարոն դը Կուբերտեն** (), ֆրանսիացի մանկավարժ և պատմաբան, նաև Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի հիմնադիրը և երկրորդ նախագահը։ Նա համարվում է ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի հայրը։ Ծնվել է ֆրանսիացի ազնվականների ընտանիքում, եղել է գիտնական, ուսումնասիրել է շատ գիտություններ, մեծ մասամբ պատմություն և մանկավարժություն։

## Վաղ կյանք
Պիեր դը Ֆրեդին ծնվել է 1863 թվականի հունվարի 1-ին Փարիզում, կայացած ազնվականների ընտանիքում։ Նա Բարոն Ճառլս Լուի դը Ֆրեդիի և Մարի Մարսել դը Կրեսենոյի չորրորդ երեխան է։ Ընտանիքի ավանդույթի համաձայն Ֆրեդի անունը առաջին անգամ հիշատակվել է 15-րդ դարում և ընտանիքին այս անվանումը տվել է Լյուդովիկոս XI-ը 1477 թվականին։ Նրա ընտանիքի տարբեր ճյուղերի ներկայացուցիչներ Ֆրանսիայի պատմության ընթացքում եղել են նշանավոր անձիք, ռազմական առաջնորդներ, թագավորի խորհրդականներ և արքայազներ։
thumb|left|upright|Պիեր դը Կուբերտենը երեխա ժամանակ (աջից), իր քույրերից մեկի հետ, նկարված հոր կողմից 1869 թվական:

Նրա հայրը վառ Ռոյալիստ էր և փորձառու նկարիչ, ում գործերը մրցանակների էին արժանացել Փարիզյան սալոնի կողմից։ Նրա նկարների հիմնական թեմաներն էին Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին, դասականությունը և նշանակալիությունը, որը վերաբերվում էր այն առարկաներին, որը նրա կարծիքով ամենակարևորն էին։

Կուբերտենը մեծացել է Ֆրանսիայի համար շատ կարևոր պատմական շրջանում. Ֆրանս-պրուսական պատերազմի, Փարիզի կոմունայի և Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության տարիներին։ Սակայն նրա պատանեկությունն անցել է առավել խաղաղ ժամանակաշրջանում։ 1874 թվականին նրա ծնողները նրան ուղարկում են ճիզվիտների դպրոց, որը դեռևս կառուցվում էր առաջին հինգ տարիների ընթացքում։ Մինչդեռ այդ ժամանակ շատ դպրոցներում ցերեկային ստացիոնար ուսուցում էր, Կուբերտենի դպրոցում դասավանդում էր ճիզվիտ հոգևորական և նրա ծնողները հույս ունեին, որ նրանց որդին կդառնա հոգևոր և բարոյական անձնավորություն։ Նա առաջադիմությամբ առաջին երեք ուսանողներից մեկն էր և ընդունվեց դպրոցի էլիտար ակադեմիա գերազանց արդյունքներով։

Որպես ազնվական Կուբերտենը լավ շանսեր ուներ կարիերան սկսել որպես քաղաքական կամ ռազմական գործիչ։ Սակայն նա ընտրեց ստեղծագործողի կարիերան, այնուհետև սովորել է պատմություն, գրականություն և սոցիոլոգիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1863 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամներ
Կատեգորիա:Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բևեռային աստղի շքանշանի 2-րդ դասի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպորտի ղեկավարներ և կառավարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Շառլ լը Մորվան

**Շառլ լը Մորվան** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Փարիզի աստղադիտարանում։

Մորիս Լյովիի և Պիեռ Պյուսուի հետ միասին աշխատել է Լուսնի լուսանկարչական քարտեզի վրա, որը տպագրվել է 1896 թվականին Փարիզի աստղադիտարանի կողմից։

Հայտնաբերել է (774) Արմոր աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Carte photographique de la Lune 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Սեն Դենի լե Բուր

**Սեն Դենի լե Բուր** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Վիրյա կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01344։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 370 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 60 կմ է և 4 կմ արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքում հոսում է Վել գետը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 5405 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիք (15-64 տարեկան) ունեցող 3348 մարդկանցից 2457-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 891-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 73,4% է, 1999 թվականին՝ 72,1%)։ 2457 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 2312-ը (1164 տղամարդ, 1148 կին), գործազուրկ է եղել 145 մարդ (71 տղամարդ և 74 կին)։ 891 պասիվներից 321 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 401-ը՝ թոշակառու, 169 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Եղբայրական քաղաքներ
* Շուտերվալդ ()
* Ռեդյա ()

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ժան-Ֆիլիպ Լագրուլա

**Ժան-Ֆիլիպ Լագրուլա** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Ալժիրի աստղադիտարանում։

1901 թվականին նա հրատարակել է իր դոկտորական թեզը Լիոնի համալսարանում, որը վերաբերվում էր Պլեյադներ հոսքի անցմանը Լուսնի մոտով, որը կարևոր էր Լուսնի իրական դիրքի որոշման համար։

Աշխատել է Լիոնի աստղադիտարանում։ 1906 թվականի օգոստոսի 1-ին դարձել է Քուինտոյի աստղադիտարանի տնօրեն և մի քանի տարի աշխատել այս պաշտոնում։ Հետագայում աշխատել է Նիցայի աստղադիտարանում, մինչ 1924 թվականը, երբ նա տեղափոխվեց Ալժիրի աստղադիտարան։ 1931 թվականից մինչև 1938 թվականը զբաղեցրել է այս աստղադիտարանի տնօրենի պաշտոնը։

Հայտնաբերել է մեկ աստերոիդ։

Լագրուլայի պատվին է անվանվել (1412) Լագրուլա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Լիոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Պողոս Անանյան

**Պողոս Գրիգորի Անանյան** (աշխարհական անունը՝ Անտոն, ), բանասեր, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության աբբահայր 1970 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1922 թվականի ապրիլի 27-ին, Կ. Պոլսում։ Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների Սուրբ Ղազարի վանքում, ապա Հռոմի Գրիգորյան համալսարանում ուսումնասիրել փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն։ 1943 թվականին դարձել է Մխիթարյան միաբանության անդամ, 1960 թվականին ձեռնադրվել վարդապետ։

## Աշխատություններ
1964 թվականից եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ներկայացուցիչ Վատիկանում։ Բանասիրության տարբեր հարցեր են շոշափում «Բազմավեպ»–ում լույս տեսած Անանյան Պողոսի «Ճշդում մը Կորյունի «Վարք Մաշտոց»–ի հրատարակություններուն մեջ» (1955 թ․, 11-12), «Դավիթ Անհաղթի անտիպ մեկ ճառը» (1956 թ․), «Ոսկան վարդապետի լատիներեն թարգմանությունը Կորյունի «Վարք Սուրբ Մեսրոպա համառոտ պատմության» (հայերեն և իտալերեն, 1966) ուսումնասիրությունները և առանձին հրատարակություններ։

Աշխատակցել է նաև վարքագրական ու վկայաբանական տասներկու հատորանոց (1961-1969 թթ․) և այլ հանրագիտարանների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Ամինաշաքարներ

thumb|Գլյուկոզամին
**Ամինաշաքարներ**, հեքսոզամիններ, օրգանական միացություններ, որոնց մոլեկուլներում կան շաքարներին բնորոշ ալդեհիդային (COH) կետոնային (CO), մի քանի հիդրօքսիլ (OH) և մեկ կամ մի քանի ամինախմբեր (NH2)։

## Ածանցյալներ
Որպես միաշաքարների ածանցյալներ՝ ամինաշաքարները օժտված են վերականգնող հատկությամբ և տալիս են շաքարներին հատուկ ռեակցիաներ ունեն նաև օրգանական հիմքերի հատկություն։

## Տարածում
Լայնորեն տարածված են բնության մեջ, պարունակվում են բուսական և կենդանական բոլոր հյուսվածքներում, միկրոօրգանիզմներում, բարդ սպիտակուցների, ճարպերի, բազմաշաքարների բաղադրության մեջ, հորմոններում և կենսաբանական այլ կարևոր նյութերում։

Առավել տարածված են գլյուկոզամինը և գալակտոզամինը։ Սինթետիկ եղանակով ստացված են շատ ամինաշաքարներ։

## Գրականություն
* Debenham et al.: *Recent Advances in N-Protection for Amino Sugar Synthesis*. In: Liebigs Annalen, Jahrgang 1997, Ausgabe 5, Ss. 791–802.
* Suzuki et al.: *Rapid analysis of amino sugars by microchip electrophoresis with laser-induced fluorescence detection*. In: Electrophoresis, Jahrgang 22, Ausgabe 18, Ss. 4023–4031.

Կատեգորիա:Ածխաջրեր
Ամպեր-գալարներ

**Ամպեր-գալարներ**, հոսանքակիր կոճի գալարների թվի և այդ կոճով անցնող էլեկտրական հոսանքի ուժի (արտահայտված ամպերով) արտադրյալը։ Նշանակվում է ա-գ (միավորների MKSA համակարգում)։

Ամպեր-գալարներով չափվում է կոճը մագնիսացնող հոսանքի ուժը, իսկ ա-գ/մ–ով՝ կոճի մագնիսական դաշտի լարվածությունը, օրինակ տորոիդալ կոճի առանցքի վրա, ինչպես նաև բավականաչափ երկար ու նեղ, միաշերտ կոճի կենտրոնում մագնիսական դաշտի լարվածությունը հավասար է 1 ա-գ/մ, իսկ 1 ա-գ/մ =4\pi / 10−2 է։

## Տես նաև
* Ամպեր
* Ինդուկտիվություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Պարսիվալ Լոուել

**Պարսիվալ Լոուել** (, Ծնվ.՝ 13 մարտի 1855, Բոստոն, Մասաչուսետս - Մահ.՝ 12 նոյեմբերի 1916, Ֆլագստաֆ, Արիզոնա), ամերիկացի գործարար, արևելագետ, դիվանագետ, աստղագետ և մաթեմատիկոս, աշխատել է Լոուելի աստղադիտարանում։

Մարս մոլորակի հետազոտող, հայտնաբերել է (793) Արիզոնա աստերոիդը։ Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի, Բրիտանական արևելագետների միության, Ֆրանսիական աստղագիտական միության, ԱՄՆ, Բելգիայի, Գերմանիայի և Մեքսիկայի աստղագիտական միությունների պատվավոր անդամ։

Պարգևատրվել է Ֆրանսիական աստղագիտական միության Ժանսենի մեդալով (1904), ինչպես նաև Մեքսիկայի աստղագիտական միության Ոսկե մեդալով (1908), երկուսն էլ Մարսի հետազոտությունների համար։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պատվավոր պրոֆեսոր։ Լոուելի պատվին են անվանվել խառնարաններ Լուսնի և Մարսի վրա։

Պերսիվալ Լոուելը հանդիսանում է ԱՄՆ-ում խոշորագույն մասնավոր աստղադիտարանի հիմնադիրը և առաջին տնօրենը։ Շատ տարիներ է նվիրել Արեգակնային համակարգի իններորդ մոլորակի որոնումներին։ Քլայդ Տոմբոյի կողմից գաճաճ մոլորակ Պլուտոնի հայտնաբերումից հետո, Լոուելի մահից 14 տարի անց, այն անվանվեց այնպես, որպեսզի մնա նույն դիցաբանական շարքում, ինչպես և մյուս մոլորակները, սակայն այնպես, որպեսզի անունը պարունակի նաև Լոուելի անվանատառերը։

Միևնույն ժամանակ, Լոուելը զարգացնում էր Մարսի վրա զարգացած քաղաքակրթության գոյության մասին վարկածը, որը արդեն իսկ հերքվել էր նրա ժամանակակիցների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Հոլգեր Թիլե

**Հոլգեր Թիլե** (, ), ծագումով դանիացի ամերիկյան աստղագետ, աշխատել է Լիկի աստղադիտարանում։

Գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող, մաթեմատիկոս և ակտուար։ 1914 թվականից 1916 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 4 աստերոիդ։ Բացի դրանից հայտնաբերել է C/1906 V1 երկար պարբերությամբ գիսաստղը, և մասնակցել է այլ գիսաստղերի ուղեծրերի հաշվարկներում։

Հանդիսանում է մեկ այլ հայտնի դանիացի աստղագետ Տորվալդ Թիլեյի որդին։ Ի սկզբանե 1900 թվականից 1901 թվականներն աշխատել է Բամբերգ քաղաքում, հետո 1901 թվականից 1908 թվականները Կոպենհագենի համալսարանի աստղադիտարանում և դրանից հետո սկսել է աշխատել Համբուրգի աստղադիտարանում, որտեղ և կատարել է աստերոիդների հայտնաբերումերը։

1912 թվականին մեկնել է ԱՄՆ մշտական բնակության, որտեղ 1917 թվականից աշխատել է Լիկի աստղադիտարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Դանիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Դանիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Խոսե Կոմաս-Սոլա

**Խոսե Կոմաս-Սոլա** (, ), իսպանացի աստղագետ, աշխատել է Ֆաբրա աստղադիտարանում։

Գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատել է Ֆաբրա աստղադիտարանում։ 1897 թ.-ից 1903 թվականները ընկած ժամանակահատվածում հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 11 աստերոիդ։ Բացի դա Կոմաս Սոլան հայտնաբերել է մեկ կարճ պարբերությամբ գիսաստղ՝ 32P/Կոմաս Սոլա և մեկ երկար պարբերությամբ գիսաստղ՝ C/1925 F1:

Կոմաս Սոլան սովորել է Բարսելոնայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական քոլեջում, որն ավարտել է 1889 թվականին։ Նույն թվականին նա սկսել է կատարել Մարսի դիտարկումներ, որոնք կատարել է մոլորակի առճակատումների ժամանակ։ Արդյունքում 1894 թվականին նա ստեղծեց Մարսի քարտեզը։ Հետագայում կատարել է նաև այլ մոլորակների դիտարկումներ, և 1902 թվականին հաշվարկեց Սատուրնի պտույտի պարբերությունը։

1915 թ.-ից 1930 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Կոմաս Սոլան հիմնեց և դարձավ Ֆաբրա աստղադիտարանի առաջին տնօրենը։ Նրա աշխատանքների մեծամասնությունը վերաբերվում են մոլորակներին և գիսաստղերին։ 1907 թվականին Կոմաս Սոլան առաջինն էր, որ հայտնաբերեց մթնոլորտ Սատուրնի արբանյակ Տիտանի վրա։ Նա նկատեց, որ արբանյակի եզրերն ավելի մուգ են, քան կենտրոնը։ Դիտելով լուսավոր հետքերի շարժը նա եզրակացրեց, որ դրանք կարող են լինել ամպեր մթնոլորտում։ Ավելի ուշ 1944 թվականին դա հաստատեց նաև Ջերարդ Կոյպերը։

Կոմաս Սոլան եղել է Իսպանիայի և Ամերիկայի աստղագիտական միության առաջին նախագահը, որն այժմ կոչվում է Իսպանական աստղագիտական միություն (SEA)։

Կոմաս Սոլայի անունն են կրում երկու նրա կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ՝ (1102) Պեպիտա (*Pepito* — աստղագետի ոչ-պաշտոնական անունից) և (1655) Կոմաս Սոլան, իսկ իր կողմից հայտնաբերված (986) Ամելիա աստերոիդը Կոմաս Սոլան անվանել է իր կնոջ պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոմաս Սոլայի կենսագրությունը  
* Comas Solá, José (1868 - 1937)  
* Комас СОЛА Хосе (astronet) 
* Испанское астрономическое общество 

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի աստղագետներ
Գամեշի Չալ

**Գամեշի Չալ** (), լեռ Ադրբեջանի Ղազախի շրջանում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում։ Գտնվում է Միափորի լեռներում, Ղազախ քաղաքից մոտ 4 կմ հարավ-արևելք, Աղստև գետի աջ ափին։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Աղստևի ջրամբարից արևելք, Հայաստանի սահմանից հյուսիս-արևելք, Խանիգիլյալ գյուղի մոտակայքում։ Քաֆտարի և Դդևան լեռների հետ զբաղացնում է 9,5 կմ²։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Ղազախի շրջան
Կնուտ Գիլենբերգ

**Կնուտ Անտոն Ուոլտեր Գիլենբերգ** (, ), շվեդ աստղագետ։

Ընդունվել է Լունդի համալսարան 1908 թվականին, 1911 թվականին այստեղ ստացել է բակալավրի կոչում, իսկ 1914 թվականին դոկտորի կոչում, 1915 թվականից դարձավ այս համալսարանում դոցենտ իսկ 1932-ից նաև պրոֆեսոր։

1912 թվականից նա աշխատել է որպես համալսարանի աստղադիտարանի օգնական, իսկ 1921 թվականից դարձել է դիտարկող։ Հիմնականում զբաղվել է աստղաչափությամբ։

Արժանացել է Ֆերներսկա մրցանակին 1916 և 1923 թվականներին, ինչպես նաև Վոլմարկ մրցանակին 1926 թվականին։

Գիլենբերգը հայտնաբերել է (846) Լիպերտա աստերոիդը 1916 թվականի նոյեմբերի 26-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Լունդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդ աստղագետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Ֆրեդերիկ Սի

**Ֆրեդերիկ Սի** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Փարիզի և Ալժիրի աստղադիտարան աստղադիտարաններում։

Աշխատել է Փարիզի աստղադիտարանում 1879-ից 1887 թվականները, որից հետո Ալժիրի աստղադիտարանում 1887 թվականից 1918 թվականները որպես աստղագետի օգնական։ Ալժիրում աշխատելու ընթացքում հրատարակել է բազմաթիվ աշխատություններ փոքր մոլորակների և գիսաստղերի մասին։ Աշխատել է Ֆրանսուա Գոնեսիատի հետ միասին։

Սին հայտնաբերել և անվանել է երկու աստերոիդ՝ (858) Էլ Դյեզարը և (859) Բուզարեհը։ Անվանումները վերցվել են Ալժիրի աստղադիտարանի մոտ գտնվող վայրերի անուններից։

Ֆրեդերիկ Սիին պարգևատրել են Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի Վալցի մրցանակով *(Prix Valz)* 1919 թվականին։ Նրա պատվին է անվանվել (1714) Սի աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Ռիխարդ Շորր

**Ռիխարդ Շորր** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Համբուրգի աստղադիտարանում։

1889 թ.-ից 1891 թվականն աշխատել է Կիլ քաղաքի աստղադիտարանի «Աստղագիտության նորություններ» (Astronomische Nachrichten) ամսագրի խմբագրի օգնական։ 1892 թվականից աշխատել է Համբուրգի աստղադիտարանում, սկզբում որպես դիտարկող, իսկ 1900 թվականից Գեորգ Ռյումկերի մահից հետո որպես աստղադիտարանի տնօրեն։ Շորրի աշխատանքի առաջին տարիներին հիմնական խնդիրն է եղել Համբուրգի Բերգդորֆ թաղամասում աստղադիտարանի նոր մասնաշենքի կառուցումը, որ բացվել է 1912 թվականին։

Շորրի հիմնական աշխատությունները վերաբերվում են աստղաչափությանը, աստղերի հետազոտություններին և Արեգակի խավարումների դիտարկումներին։ 1905 թ.-ից 1928 թվականը նա կազմակերպել է 8 արշավախմբեր աշխարհի տարբեր մասերում խավարումների դիտարկումներ անցկացնելու համար, որոնցից 7-ին անձամբ մասնակցել է։

Շորրը եղել է մի շարք աստղային կատալոգների կազմման նախաձեռնողը, որոնցից ամենահայտնին է Աստղագիտագան միության կատալոգը (Astronomische Gesellschaft Katalog, AGK2), որի կազմման աշխատանքները շարունակվել են 1913 թ.-ից 1920 թվականը։ Այս ընթացքում Շորրը հայտնաբերել է 30 նոր աստերոիդ և մեկ նոր գիսաստղ՝ D/1918 W1 (Շորր)։

Շորրը համագործակցել է հայտնի օպտիկ Բերնխարդ Շմիդտի հետ, ում նա հատկացրել էր հատուկ տարածք աստղադիտարանում աշխատանքների համար։ Շմիդտը կառուցել է մի քանի աստղադիտակներ այս աստղադիտարանի համար, իսկ 1930 թվականին նախագծել է Շմիդտի խցիկը, աստղադիտակ միակ աբերացիայով, զարմանալի որակով։ Շորրը առաջարկել է Շմիդտին կառուցել առաջին այսպիսի աստղադիտակ Համբուրգի աստղադիտարանում։

Գերմանիայում ֆաշիստների իշխանության գալուց հետո Շորրը հեռացավ Համբուրգի աստղադիտարանի տնօրենի պաշտոնից, և կարողացավ ֆաշիստների կամքին հակառակ այս պաշտոնում թողնել Օտտո Հեկմանին։

Շորրի պատվին են անվանվել խառնարան Լուսնի վրա և (1235) Շորիա աստերոիդը։ Իսկ իր կողմից հայտնաբերված (725) Ամանդա աստերոիդը անվանվել է նրա կնոջ պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Սեթ Նիկոլսոն

**Սեթ Բարնս Նիկոլսոն** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում։

Ծնվել և մեծացել է Իլինոյսի գյուղական համայնքում, հետագայում սովորել է Դրեյկի համալսարանում, որտեղ և տարվել է աստղագիտությամբ։ 1914 թվականին Կալիֆոռնիայի համալսարանի Լիկի աստղադիտարանում դիտարկելով այն ժամանակ նոր հայտնաբերված Յուպիտերի արբանյակը (որը հետագայում կոչվեց Պասիֆե) հայտնաբերեց Յուպիտերի մեկ այլ արբանյակ, որը ստացավ ժամանակավոր Յուպիտեր IX նշանակումը և հետագայում անվանվեց Սինոպե։ Իր դիսերտացիայում, 1915 թվականին, Նիկոլսոնը հաշվարկեց այս արբանյակի ուղեծիրը։ 1916 թվականին նա հայտնաբերեց նաև (878) Միլդրեդ աստերոիդը։

Նիկոլսոնի հետագա մասնագիտական գործունեությունը անցավ Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում, որտեղ նա հայտնաբերեց Յուպիտերի հաջորդ արբանակները՝ 1938 թվականին Լիսիստեյա և Կարմեն, 1951 թվականին Անանկեն, ինչպես նաև տրոյացի աստերոիդ (1647) Մենելաուսը։ Բացի դա նա հաշվարկել է բազմաթիվ գիսաստղերի և գաճաճ մոլորակ Պլուտոնի ուղեծրերը։ Նիկոլսոնի հայտնաբերած Յուպիտերի արբանյակները սկզբում ստացել էին «Յուպիտեր IX» - «Յուպիտեր XII» նշանակումները։ 1975 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը այս արբանյակներին շնորհեց Սինոպե, Լիսիստեա, Կարմե և Անանկե անունները, ինքը Նիկոլսոնը դեմ է հանդես եկել այս անվանումներին։

Որպես հիմնական խնդիր Մաունթ-Վիլսոն աստղադիտարանում Նիկոլսոնը զբաղվել է Արեգակի ակտիվության ուսումնասիրություններով, ընդ որում տասնամյակների ընթացքում պարվերական հրապարակումներ է կատարել Արեգակի բծերի ակտիվության մասին։ Նա նաև մասնակցել է Արեգակի խավարումների ուսումնասիրման բազմաթիվ արշավախմբերի, որպեսզի պարզի Արեգակի թագի ջերմաստիճանը։

1920-ականների սկզբում Էդիսոն Պետիի հետ համատեղ նա իրականացրել է երկնային մարմինների առաջին կանոնավոր հետազոտությունները ինֆրակարմիր սպեկտրում։ Լուսնի մակերևույթի ջերմաստիճանի որոշումը հիմնվելով ինֆրակարմիր լուսանկարների վրա թույլ տվեց իրավացիորեն ենթադրել, որ այն ծածկված է փոշու բարակ շերտով, որը ունի ջերմամեկուսիչ առանձնահատկություն։ Կարմիր հսկաների ջերմաստիճանի չափումը թույլ տվեց որոշել աստղերի տրամագիծը։

1943-ից 1955 թվականները Նիկոլսոնը աշխատել է որպես Խաղաղօվկիանոսյան աստղագիտական միության փոխ-նախագահ, ինչպես նաև հրատարակչության խմբագիր։ Հանդիսացել է ԱՄՆ ազգային գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ 1963 թվականին պարգևատրվել է Բրյուսի մեդալով։

Նրա պատվին են անվանվել (1831) Նիկոլսոն աստերոիդը, խառնարաններ Լուսնի և Մարսի վրա, ինչպես նաև շրջան Գանիմեդի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Գայա Պաշ

**Գայա Պաշա**, լեռ Թուրքիայում։ Գտնվում է Շապին Գարահիսարի մոտ։ Լանջերը զառիթափ են ու դժվարամատչելի։ Այստեղ էր գտնվում Սուրբ Սարգիս անունով մի ուխտատեղի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիրեսունի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Ֆրանսուա Գոնեսիատ

**Ֆրանսուա Գոնեսիատ** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Ալժիրի աստղադիտարանում։

Աշխատել է Լիոնի աստղադիտարանում։ 1889 թվականին նրան պարգևատրել են Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի Լալանդի մրցանակով։

1901 թվականին դարձել է Քուինտոյի աստղադիտարանի (Էկվադոր) տնօրեն։

1908-ից 1931 թվականները աշխատել է որպես Ալժիրի աստղադիտարանի տնօրեն, որտեղ նրա գործընկերներից մեկն էր Վենիամին Ժեխովսկին։

Հիմնականում Գոնեսիատը զբաղվել է գիսաստղերի դիտարկումներվ, ինչպես նաև հայտնաբերել է աստերոիդներ։ Նրա պատվին է անվանվել (1177) Գոնեսսիա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Գյոքգուլի

**Գյոքգուլի**, լեռ Թուրքիայի Էրզինջանի մարզում, Անտիպոնտական լեռներում, Երզնկայից հարավ-արևելք, Արևմտյան Եփրատի աջակողմյան վտակ Ջեբիջեի աջակողմյան օժանդակներից մեկի վերին հոսանքի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Վենիամին Ժեխովսկի

**Վենիամին Ժեխովսկի** (, ), ֆրանսիացի և ռուս աստղագետ, աշխատել է Փարիզի և Ալժիրի աստղադիտարաններում։

Ծագումով մեծ ազնվական ընտանիքից է, նրա հայրը Պավել Վասիլևիչ Ժեխովսկին ծառայել է Վարշավյան երկաթգծում որպես չինովնիկ։

Մոսկվայի համալսարանը ավարտելուց հետո 1912 թվականից աշխատել է Փարիզի աստղադիտարանում։ 1934 թվականից հետո իր հեղինակած հոդվածները ստորագրում էր *Benjamin de Jekhowsky*: Փոքր մոլորակների կենտրոնը հրատարակում էր նրա հայտնագործությունները «B. Jekhovsky» անվան տակ։

Ավելի ուշ աշխատել է Ալժիրի աստղադիտարանում, որտեղ նա հայտնի է դարձել որպես աստղագիտական մեխանիկայի մասնագետ։ Հայտնաբերել է բազմաթիվ աստերոիդներ, հրատարակել է մոտ 190 գիտական աշխատանքներ։ Ժեխովսկու պատվին է անվանվել (1606) Ժեխովսկի աստերոիդը։

Իր հայտնաբերած աստերոիդներից (976) Բենջամինան նա անվանել է որդու, իսկ (1017) Ժակլինը աշակերտուհու պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Русские в Северной Африке. Глава 4 

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Յոհաննես Ֆրանց Հարտման

**Յոհաննես Ֆրանց Հարտման** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Լա Պլատայի աստղադիտարանում։

Եղել է Լա Պլատայի աստղադիտարանի տնօրեն 1922 թվականի նոյեմբերից մինչև 1934 թվականի մայիսը։ Այս ընթացքում աստղադիտարանը հիմնականում աշխատել է աստղաֆիզիկայի ուղղվածությամբ։ Հարտմանը հայտնաբերել է երեք աստերոիդ։

(965) Անջելիկա աստերոիդը նա անվանել է իր կնոջ պատվին։

Հարտմանի պատվին է անվանվել Լուսնի հակադարձ կողմում գտնվող խառնարաններից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lista de cientificos 

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Բաղնիքի ջուր (գետակ)

**Բաղնիքի ջուր**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում։ Պատկանում է Եփրատի ավազանին։ Հոսում է Երզնկայի շրջանով։ Սկիզբ է առնում Սուրբ Նիկողոս վանքից վեր ընկած Քեշիշդաղի լեռան կենտրոնական գագաթի ստորոտից՝ 8 ձորերից եկող ակունքներով, հոսում է Բաղնիքի ձորով, ապա Բթառիճ գյուղի մոտ բաժանվում է երկու ճյուղի և, դաշտում միանալով այլ գետակների, թափվում է ճահիճները։ Այստեղից էլ *Սև ջուր* անունով միանում է Եփրատին։ Բաղնիքի ջուրը հայտնի է իր հորդառատությամբ, մաքրությամբ, սառնությամբ և բուժիչ հատկություններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Պարսից ծոցի ավազանի գետեր
Գիրգիրա

**Գիրգիրա**, հնագույն երկիր Ուրմիա լճի հարավում կամ հարավարևելյան մասում։ Հիշատակված է Ասորեստանի թագավոր Թիգլատպալասարի սեպագիր արձանագրության մեջ, որպես նրա ձեռքով կողոպտված և ավերված երկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության պատմություն
Վլադիմիր Ալբիցկի

**Վլադիմիր Ալբիցկի** (, ), սովետական աստղագետ, աշխատել է Պուլկովոյի և Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարաններում։

Ծնվել է հոգևորականի ընտանիքում։ Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը 1916 թվականին և մնացել է այնտեղ պրոֆեսորական պաշտոնի համար պատրաստվելու։ 1915-ից 1922 թվականներին աշխատել է Օդեսայի աստղադիտարանում, 1922 թվականից սկսել է աշխատել Սեմեիզի աստղադիտարանում, իսկ 1934 թվականից դարձելէ նրա ղեկավար։ 1951 թվականին պաշտպանել է իր դոկտորական աշխատությունը։

Ալբիցկու անունով են անվանվել (1783) Ալբիցկի աստերոիդը։

Իր հայտնաբերած (1022) Օլիմպիադա աստերոիդը նա անվանել է մոր պատվին, իսկ (1028) Լիդինան կնոջ, Լիդիա Ալբիցկայայի պատվին։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ալեքսանդր Շաումասսե

**Ալեքսանդր Շաումասսե** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Նիցայի աստղադիտարանում։

Նրա հայտնագործությունների շարքում են պարբերական գիսաստղ 24P/Շաումասեն, երկու ոչ-պարբերական գիսաստղեր՝ C/1913 J1 (Շաումասե) կամ 1913 II, և C/1917 H1 (Շաումասե) կամ 1917 II, ինչպես նաև երկու աստերոիդ։

Նիցայի աստղադիտարանի տնօրեն Գաստոն Ֆայետը նրան էր հանձնել *Chercheur de comètes* (Գիսաստղ գտնողը) 25&nbsp;սմ-անոց ռեֆրակտոր աստղադիտակը, որը Գերմանիան հանձնել էր Ֆրանսիային Առաջին Համաշխարհային պատերազմից հետո։ Սակայն Շաումասեն այս աստղադիտակով լուրջ դիտարկումներ չէր կատարում նրա «աբերացիայի շեղումների պատճառով»։

Նա լրջորեն վիրավորված է եղել 1914 թվականին ֆրանսիական բանակում ծառայելիս Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, և առնվազն մեկ տարի անց է կացրել հոսպիտալում։

1917 թվականին Շաումասեին շնորհվել է Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի Վալզի մրցանակը։ 1931 թվականին կառուցված մասնաշենքը, որում տեղադրված է *Chercheur de comètes* աստղադիտակը կրում է Շաումասեյի անունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nice Observatory brief biography (archive URL) 
* History of the Schaumasse telescope of the Observatory of Nice 
* Double stars discovered at the Observatory of Nice - Robert Jonckheere, Journal des Observateurs, Vol. 27, p.1 
* Discovery of the asteroid 1928 WA (1114 Lorraine) 
* Ephemeris of the Comet 1917 b (Schaumasse) 

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Ջորջ վան Բիսբրուկ

**Ջորջ վան Բիսբրուկ** (, ), բելգիացի-ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Յերկեսի աստղադիտարանում։

Սովորել է Գենտի համալսարանում ճարտարագետի մասնագիտությամբ, ավարտել է համալսարանը 1902 թվականին։ Երկու տարի աշխատել է մասնագիտությամբ։ 1904 թվականին թողել է մասնագիտությունը և սկսել է աշխատել Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանում, Ուկել քաղաքում։ 1915 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մեկնել է ԱՄՆ, որտեղ աշխատել է Յերկեսի աստղադիտարանում։ 1945 թվականին, 65 տարեկան հասակում անցել է թոշակի, այդ ժամանակ նա Չիկագոյի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր էր։ 1963 թվականից Արիզոնայի համալսարանի Լուսնա-մոլորակային լաբորատորիայի խորհրդականն էր։

## Ներդրումը գիտության մեջ
Վան Բիսբրուկը առաջին հերթին աշխատել է դիտողական աստղագիտության ոլորտում։ Նրա աշխատությունները կապված են կրկնակի, փոփոխական աստղերի, Արեգակի հարևանությամբ գտնվող ցածր լուսատվությամբ աստղերի հետ։ Բացի դա կատարել է գիսաստղերի, փոքր մոլորակների, մոլորակների արբանյակների բազմաթիվ ուսումնասիրություններ։ Հայտնաբերել է պարբերական գիսաստղ (53P/Վան Բիսբրուկ), երկու ոչ-պարբերական՝ C/1925 W1 (Վան Բիսբրուկ 1) և C/1935 Q1 (Վան Բիսբրուկ 2), ինչպես նաև 16 աստերոիդ։

1957 թվականին պարգևատրվել է ԱՄՆ ազգային գիտությունների ակադեմիայի Ջեյմս Կրեյգ Վոթսոնի մեդալով։

Վան Բիսբրուկի պատվին են անվանվել (1781) Վան Բիսբրուկ ստերոիդը, խառնարան Լուսնի վրա, Վան Բիսբրուկի աստղը (կարմիր թզուկ, *Wolf 1055 B*)։ 1979 թվականին Ամերիկյան աստղագիտական միությունը սահմանեց նոր մրցանակ, որը կոչվեց Ժորժ վան Բիսբրուկի պարգև։

Իր հայտնաբերած (1033) Սիմոնա աստերոիդը վան Բիսբրուկը անվանել է դստեր պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* James Craig Watson Medal (NAS) 
* Nationmaster.com 
* Astronet.ru 

Կատեգորիա:Բելգիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Բելգիացի գիտնականներ
Բայազետ Աղա Դաղլարի

**Բայազետ Աղա Դաղլարի**, լեռ, Թուրքիայի Վանի մարզում, Վասպուրականի լեռների համակարգում, Վանա լճից արևելք, Աղգյոլ լճից հյուսիս-արևելք, ըստ Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզի համանուն լեռնաշղթայց արևելք։ Բարձրություն մոտ 2825  մ։ Այստեղից սկիզբ են առնում բազմաթիվ գետակներ։ Մոտակայքում գտնվում է Չարթաղ գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Գլուլական

**Գլուլական**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոսի արևելյան հատվածում, Շատախի շրջանում, Շատախ գյուղի մոտ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
The Definitive Collection

***The Definitive Collection***-ը Մայքլ Ջեքսոնի հավաքածու և թվով երրորդ ալբոմը, որը թողարկվել է նրա մահից հետո։

## Հիթ շքերթներ
*The Definitive Collection*-ը մեկնարկել է 30-րդ հորիզոնականից Billboard 200 հիթ շքերթում և 17-րդ հորիզոնականից R&B/Hip Hop Albums հիթ շքերթից

## Երգացանկ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի հավաքածուներ
Բագա (գետակ)

**Բագա**, գետակ Ճորոխի ավազանում, նրա ձախակողմյան վտակ Մուրղուլի (Մերգել) օժանդակը, վերջինիս է միանում Բագա գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Խերթվիսի բերդ

**Խերթվիս** (), ֆեոդալական ժամանակաշրջանի միջնադարյան բերդ Վրաստանում, պատմական Ջավախք գավառում, ժամանակակից Սամցխե-Ջավախք մարզի Ասպինձայի (Ասպնջակ) շրջանում։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության թեկնածու է։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է համանուն գյուղում, Կուր և Փարվանա (Թափարվան) գետերի միախառնման վայրում, Ախալքալաքից 19 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Խերթվիսի բերդը լավ պահպանված բերդերից է, կառուցված է բարձր ժայռաբլրի վրա։

## Պատմական ակնարկ
Բերդի հիմնադրումը ավանդաբար վերագրում են պարսկական Կյուրոս արքային (Ք. Ա. 529 թ.): XI դարի վրաց պատմագիր Լեոնտի Մրովելին այն հիշատակում է որպես քաղաք և պատմական Մեսխեթի կենտրոն։ Վրաց աղբյուրներում տեղ գտած մեկ այլ ավանդության համաձայն բերդը դիմագրավել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքերին։ Խերթվիսի բերդը հիշատակվել է նաև հռոմեական զորավար Պոմպեոսի արշավանքի (Ք. Ա. առաջին դար) ժամանակ։

985 թվականին բերդում կառուցվել է եկեղեցի։ XIII դարում մոնղոլները գրավել և ավերել են բերդը։ 1283 թվականի երկրաշարժից փլվել են բերդի պատերի մեծ մասը։ Բերդը վերանորոգվել է 1354-1356 թվականներին։ 1624 թվականին վրաց ազգային հերոս Գեորգի Սահակաձեն այստեղ ջարդել է պարսկական զորքերին և բերդն ազատել նրանց տիրապետությունից։ XVIII դարում բերդին տիրել են թուրքերը։ 1828 թվականին բերդը գրավել են ռուսական զորքերը, որից հետո այն կորցրել է իր պաշտպանողական նշանակությունը։

## Նկարագիրը
Ընդհանուր համալիրը բազմաշերտ է։ Այն կազմված է վերնամասում գտնվող միջնաբերդից և ներքևում, հարավ-արևելքից նրան կից` ներքին ամրոցից։ Համալիրի հիմնական զանգվածը վերաբերում է X-XIV դարերին, սակայն կան նաև XVI-XVIII դարերին վերագրվող շինություններ։

## Գրականություն
* Թադևոս Հակոբյան, Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հատոր 2, Երևան, 1988, էջ 722։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Վրացական բերդեր
Ուայթհոլ (փողոց)

**Ուայթհոլ** (), փողոց Լոնդոնի կենտրոնում։

Բրիտանական պառլամենտի շենքից տանում է դեպի Վեստմինստեր, Տրաֆարգալյան հրապարակի մոտ։ Հնում այստեղ գտնվում էր նույնանուն թագավորական պալատ, որից պահպանվել է միայն Բանկետային սրահը։ Այստեղ էլ գտնվում է բրիտանացի զինվորներին նվիրված հուշարձանը, որոնք զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Ուայթհոլին է մոտենում Դաունինգ-ստիտը ()։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ