Բժշկական կանեփ

**Բժշկական մարիխուանա**, **բժշկական կանեփ** կամ **բուժիչ կանաբիս**, կանեփային արտադրանքների կամ կանաբինոիդային միացությունների խումբ, որոնք նշանակում են բժիշկները հիվանդներին որպես դեղամիջոց: 

Որպես դեղամիջոց՝ կանեփի օգտագործումն ունի երկար պատմություն, սակայն այն նույնքան խստորեն չի ուսումնասիրվել, ինչպես մյուս բուժիչ բույսերի ազդեցությունը՝ պայմանավորված օրինական և պետական սահմանափակումներով, ինչի հետևանքով կլինիկական հետազոտությունները սահմանափակ են, և դժվար է հստակ գնահատել կանեփի օգտագործման անվտանգությունն ու արդյունավետությունը տարբեր հիվանդությունների բուժման համար:

Նախնական տվյալները ցույց են տվել, որ կանեփը կարող է նվազեցնել քիմիաթերապիայի հետևանքով առաջացած սրտխառնոցը և փսխումները, ինչպես նաև թեթևացնել քրոնիկական ցավը և մկանային սպազմները: Սակայն 2021 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ոչ ինհալյացիոն ձևով օգտագործվող կանեփը կամ կանաբինոիդները գրեթե չեն օգնում քրոնիկական ցավի և քնի խանգարումների դեպքում և կարող են առաջացնել ժամանակավոր անցողիկ կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են գիտակցական խանգարումները, սրտխառնոցը և քնկոտությունը:

Կարճաժամկետ օգտագործումը մեծացնում է ինչպես փոքր, այնպես էլ ավելի լուրջ կողմնակի ազդեցությունների հավանականությունը: Տարածված կողմնակի ազդեցություններից են մթագնումը, հոգնածությունը, փսխումները և զգայապատրանքները: Կանեփի երկարաժամկետ ազդեցությունները հստակ հայտնի չեն: Հնարավոր ռիսկերը ներառում են հիշողության և մտածողության խանգարումները, կախվածության առաջացման վտանգ, շիզոֆրենիայի զարգացման հավանականություն երիտասարդների մոտ, ինչպես նաև վտանգը, որ երեխաները կարող են պատահմամբ այն օգտագործել:

Շատ մշակույթներ հազարավոր տարիներ օգտագործել են կանեփը թերապևտիկ՝ բուժիչ նպատակներով: Որոշ ամերիկյան բժշկական կազմակերպություններ կոչ են արել հանել կանեփը խիստ վերահսկվող նյութերի առաջին կատեգորիայի ցանկից՝ շեշտելով, որ դրա կարգավիճակի փոփոխումը հնարավորություն կտա իրականացնել ավելի լայնածավալ հետազոտություններ և ապահովել կանոնակարգված վերահսկողություն՝ անվտանգ հասանելիությունը երաշխավորելու համար: Սակայն կան նաև կազմակերպություններ, որոնք դեմ են կանեփի օրինականացմանը, ինչպես օրինակ՝ Ամերիկայի մանկաբուժական ակադեմիան:

Բժշկական կանեփը կարող է օգտագործվել տարբեր դեղահաբային ձևերով, ներառյալ պարկուճները, դրոժեները, թուրմերը, մաշկին տեղադրվող պատչերը, օրալ կամ մաշկային սփրեյները, սննդային արտադրանքները, ինչպես նաև չորացված ծաղկաբույլերի գոլորշիացումը կամ ծխեցումը։ Որոշ երկրներում թույլատրվում է դեղատոմսով օգտագործել նաև սինթետիկ կանաբինոիդներ, ինչպիսիք են սինթետիկ դելտա-9-ՏՀԿ-ն և նաբիլոնը։

Այն երկրները, որոնք թույլատրում են ամբողջական բույսից ստացված բժշկական կանեփի օգտագործումը, ներառում են Արգենտինան, Ավստրալիան, Կանադան, Չիլին, Կոլումբիան, Գերմանիան, Հունաստանը, Իսրայելը, Իտալիան, Նիդերլանդները, Պերուն, Լեհաստանը, Պորտուգալիան, Իսպանիան և Ուրուգվայը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 38 նահանգ և Կոլումբիայի շրջանը օրինականացրել են բժշկական կանեփի օգտագործումը, որը սկսվել է Կալիֆորնիայում 1996 թվականին՝ «Առաջարկություն 215»-ի ընդունմամբ: Թեև դաշնային մակարդակով կանեփի օգտագործումը դեռևս արգելված է, 2014 թվականի դեկտեմբերին ընդունվել է Ռոհրաբախեր-Ֆար փոփոխությունը, որը սահմանափակել է դաշնային օրենքների կիրառումը այն նահանգներում, որտեղ բժշկական կանեփն օրինական է: Այս փոփոխությունը ցույց է տալիս աճող երկկուսակցական համաձայնությունը կանեփի հնարավոր բուժիչ կիրառությունների վերաբերյալ, ինչպես նաև ընդգծում է նահանգային մակարդակով քաղաքականության մշակման կարևորությունը այս ոլորտում։

## Դասակարգում
Ամերիկայում Թմրամիջոցների օգտագործման ազգային ինստիտուտը բժշկական կանեփը սահմանում է որպես «ամբողջական, չմշակված մարիխուանա բույսի կամ դրա հիմնական էքստրակտների օգտագործումը՝ հիվանդության ախտանիշները և այլ վիճակներ բուժելու նպատակով»:

Կանեփի բույսը պարունակում է ավելի քան 400 տարբեր քիմիական միացություն, որոնցից մոտ 70-ը կանաբինոիդներ են։ Համեմատության համար, պետական հաստատությունների կողմից հաստատված սովորական դեղամիջոցները հիմնականում պարունակում են ընդամենը մեկ կամ երկու ակտիվ բաղադրիչ։ Կանեփի ակտիվ քիմիական միացությունների այս բազմազանությունն այն պատճառներից մեկն է, որի հետևանքով կանեփով բուժումը դժվար է դասակարգել և գիտականորեն ուսումնասիրել։

2014 թվականին հրապարակված ակնարկը նշում է, որ թե՛ բուսական, և թե՛ դեղագործական պատրաստուկներում ԿԲԴ-ի և ՏՀԿ-ի հարաբերակցության տարբերությունները որոշում են՝ արդյոք տվյալ արտադրանքն ունի բուժական, թե հոգեմետ ազդեցություն։ ԿԲԴ-ն (կանաբիդիոլը) մեղմացնում է ՏՀԿ-ի (տետրահիդրոկանաբինոլի) հոգեմետ ազդեցությունները։

## Բժշկական կիրառում

Ընդհանուր առմամբ, բժշկական կանեփի առողջության վրա ազդեցության վերաբերյալ իրականացված հետազոտություններն ունեն թույլ որակ, և հստակ չէ՝ արդյոք այն օգտակար է որևէ հիվանդության բուժման համար, թե վնասները գերազանցում են հնարավոր օգուտը։ Չկա հետևողական ապացույց, որ այն արդյունավետ է քրոնիկական ցավի և մկանային սպազմների բուժման մեջ։

Ոչ հավաստի տվյալներ կան, որ կանեփը կարող է օգտակար լինել քիմիաթերապիայի ընթացքում սրտխառնոցի նվազեցման, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեպքում ախորժակի բարելավման, քնի որակի բարձրացման, ինչպես նաև Տուրետի համախտանիշի դեպքում տիկերի մեղմացման համար: Երբ սովորական բուժման մեթոդները արդյունք չեն տալիս, կանաբինոիդներն առաջարկվել են որպես հնարավոր տարբերակ անորեքսիայի, արթրիտի, գլաուկոմայի և միգրենի բուժման համար։

Հստակ չէ՝ արդյոք ԱՄՆ նահանգները կարող են մեղմել օփիոիդային համաճարակի բացասական հետևանքները՝ բժշկական կանեփը կիրառելով որպես այլընտրանքային ցավազրկող։

Կանեփը չպետք է օգտագործվի հղիության ընթացքում։

### Անքնություն
Հետազոտություն, որը վերլուծել է ԱՄՆ-ի Առողջության և Սննդային Վիճակագրության Ազգային Հետազոտության (NHANES) տվյալները, չի հայտնաբերել նշանակալի տարբերություններ քնի տևողության մեջ կանեփ օգտագործողների և չօգտագործողների միջև։ Սա նշանակում է, որ թեև որոշ մարդիկ կարող են զգալ բարելավում քնի առումով կանեփի օգտագործման արդյունքում, այն համընդհանուր կերպով զգալի ազդեցություն չի թողնում բնակչության քնի սովորույթների վրա։

Մինչև 2018 թվականը կատարված գրականության վերանայման արդյունքում պարզվել է, որ կանաբիդիոլը (ԿԲԴ) կարող է ունենալ թերապևտիկ ներուժ անքնության բուժման համար։ ԿԲԴ-ն՝ կանեփի ոչ հոգեմետ բաղադրիչը, հատկապես հետաքրքրություն է առաջացնում, քանի որ կարող է ազդել քնի վրա՝ առանց տետրահիդրոկանաբինոլին (ՏՀԿ) բնորոշ հոգեմետ ազդեցությունների։

### Սրտխառնոց և փսխում
Բժշկական կանեփը որոշ չափով արդյունավետ է քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցի և փսխման դեպքում և կարող է դիտարկվել որպես ռացիոնալ տարբերակ այն հիվանդների համար, որոնց մոտ նախընտրելի բուժման մեթոդները արդյունք չեն տվել։ Համեմատական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կանաբինոիդները ավելի արդյունավետ են, քան որոշ ավանդական հակասրտխառնոցային դեղամիջոցները, օրինակ՝ պրոկլորպերազինը, պրոմեթազինը և մետոկլոպրամիդը՝ քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցը վերահսկելու գործում։ Այնուամենայնիվ, դրանք ավելի հազվադեպ են կիրառվում՝ կողմնակի ազդեցությունների պատճառով, ինչպիսիք են գլխապտույտը, դիսֆորիան և զգայապատրանքները։ Կանեփի երկարաժամկետ օգտագործումը կարող է առաջացնել սրտխառնոց և փսխում. այս վիճակը հայտնի է որպես կանաբինոիդ հիպերեմեզիայի համախտանիշ։

2016 թվականի «*Cochrane*» կազմակերպության ակնարկի համաձայն՝ կանաբինոիդները «հավանաբար արդյունավետ են» քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցի բուժման մեջ երեխաների մոտ, սակայն ունեն բարձր հաճախականությամբ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ՝ հիմնականում քնկոտություն, գլխապտույտ, տրամադրության փոփոխություններ և ախորժակի աճ։ Ավելի հազվադեպ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններն են՝ տեսողության խնդիրները, օրթոստատիկ հիպոտենզիան, մկանային դողը, մաշկի քորը, զգայապատրանքները և բերանի չորությունը։

### ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ
Չկան բավարար տվյալներ, որոնք կհաստատեն կանեփի և կանաբինոիդների արդյունավետությունն ու անվտանգությունը ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ ունեցող հիվանդների կամ ՁԻԱՀ-ի հետևանքով առաջացած անորեքսիայի բուժման համար։ 2013 թվականի ուսումնասիրությունները ունեն մի շարք սահմանափակումներ, ներառյալ կողմնակալությունը, մասնակիցների փոքր քանակը և երկարաժամկետ տվյալների բացակայությունը։

### Ցավ
2021 թվականին հրապարակված մի վերանայում ցույց է տվել, որ ոչ ինհալյացիոն ճանապարհով ընդունվող կանեփն էական ազդեցություն չունի քրոնիկ ցավը մեղմացնելու վրա։ 2019 թվականի համակարգված վերանայման համաձայն՝ կանեփի կիրառման արդյունքները եղել են հակասական՝ նեյրոպաթիկ ցավի, ցրված սկլերոզի ժամանակ առաջացող մկանային սպազմների և ռևմատիկ հիվանդություններից առաջացող ցավերի դեպքում։ Միևնույն ժամանակ, հայտնաբերվել է, որ կանեփը արդյունավետ չէ քրոնիկ ուռուցքային ցավի բուժման համար։ Հեղինակները նշել են, որ անհրաժեշտ են լրացուցիչ ռանդոմիզացված վերահսկվող փորձարկումներ՝ տարբեր տեսակի կանեփային արտադրանքներով, որպեսզի հնարավոր լինի տալ հստակ և հիմնավորված առաջարկություններ։

Երբ կանեփն օգտագործվում է ինհալյացիոն ճանապարհով՝ ցավը թեթևացնելու նպատակով, արյան մեջ կանաբինոիդների մակարդակը բարձրանում է շատ ավելի արագ, քան օրալ ընդունվող արտադրանքների դեպքում՝ հասնելով առավելագույնին երեք րոպեում և առաջացնելով ցավազրկող ազդեցություն յոթ րոպե անց։

2011 թվականի մեկ այլ վերանայում նշում է, որ կանեփն ընդհանուր առմամբ համարվում է անվտանգ։ Բացի այդ, այն համեմատաբար ավելի անվտանգ է, քան օփիոիդները պալիատիվ խնամքի շրջանում։

Ըստ 2022 թվականի վերանայման արդյունքների՝ բժշկական կանեփի օգտագործումից հետո ցավի մեղմացումը հիմնականում պայմանավորված է պլացեբոյի էֆեկտով։ Սա հատկապես ընդգծվել էր, հաշվի առնելով կանեփի շուրջ զանգվածային մեդիայի ուշադրությունը, որը հաճախ ձևավորում է դրական սպասելիք ցավազրկման վերաբերյալ։

### Նյարդաբանական վիճակներ
Ապացույցներ կան նաև, որ օրալ ընդունվող կանեփի մզվածքը արդյունավետ էր մկանային սպաստիկության նվազեցման գործում: Մյուս բուժման մեթոդների անարդյունավետության դեպքում համարվում է հիմնավորված տարբերակ բժշկական կանեփի փորձնական կիրառումը։ Ցրված սկլերոզի բուժման նպատակով կանեփի օգտագործումը հաստատվել է տասը երկրներում։ 2012 թվականի մեկ վերանայում չէր արձանագրել խնդիրներ, կապված հանդուրժողականության, չարաշահման կամ կախվածության հետ։ Միացյալ Նահանգներում մարիխուանա բույսում պարունակվող կանաբինոիդներից մեկը՝ կանաբիդիոլը (ԿԲԴ), հաստատվել է որպես բուժում էպիլեպսիայի երկու ծանր ձևերի՝ Լեննոքս-Գասթոյի համախտանիշի և Դրավելի համախտանիշի համար։

### Հոգեկան առողջություն
2019 թվականին հրապարակված համակարգված վերանայման արդյունքում պարզվել էր, որ չկան բավարար ապացույցներ, որոնք կհաստատեին, որ կանաբինոիդները արդյունավետ են դեպրեսիվ կամ տագնապային խանգարումների, ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի, Տուրետի համախտանիշի, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման կամ փսիխոզների բուժման համար։

Կանեփի օգտագործման և տագնապային ախտանշանների միջև կապը բարդ է։ Թեև որոշ օգտատերեր հայտնել էին անհանգստության թեթևացում, ընդհանուր առմամբ, դիտողական հետազոտությունների և կլինիկական փորձարկումների արդյունքները մնացել էին ոչ միանշանակ և որոշակի եզրակացություններ անել հնարավոր չէ։

Կանեփի օգտագործումը, հատկապես բարձր դեղաչափերով, կապված էր փսիխոզի առաջացման բարձր ռիսկի հետ, հատկապես այն անձանց շրջանում, ովքեր գենետիկ հակվածություն ունեին փսիխոտիկ խանգարումների, օրինակ՝ շիզոֆրենիայի։ Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց էին տվել, որ կանեփը կարող էր հրահրել ժամանակավոր փսիխոտիկ էպիզոդ, ինչը կարող էր հետագայում բարձրացնել փսիխոտիկ խանգարման զարգացման հավանականությունը։

Կանեփի ազդեցությանը դեպրեսիայի վրա պարզ չէ։ Որոշ ուսումնասիրություններ ենթադրում էին, որ կանեփ օգտագործող դեռահասների մոտ կարող էր դեպրեսիայի ռիսկի աճ լինել, սակայն արդյունքները տարբեր հետազոտություններում հակասական էին և չէին հաստատում միանշանակ կապ։

## Կողմնակի ազդեցություն

### Բժշկական օգտագործում
Բժշկական կանեփի անվտանգության վերաբերյալ բավարար տվյալներ չկան՝ հստակ եզրակացություններ անելու համար: Ընդհանրապես, բժշկական կանեփի օգտագործման կողմնակի ազդեցությունները լուրջ չեն և ներառում են հոգնածությունը, գլխապտույտը, ախորժակի աճը, ինչպես նաև սիրտանոթային և հոգեակտիվ ազդեցությունները։ Այլ ազդեցություններ կարող են ներառել կարճաժամկետ հիշողության թուլացում, շարժումների և կոորդինացիայի խանգարում, դատողության փոփոխություն, ինչպես նաև՝ բարձր չափաբաժինների դեպքում, պարանոյա կամ փսիխոզ։ Այս ազդեցությունների հանդեպ օրգանիզմի հանդուրժողականությունը ձևավորվում է մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթվա ընթացքում։ Բուժական նպատակներով կիրառվող կանեփի սովորական չափաբաժինները, ըստ գիտական տվյալների, չեն առաջացնում մշտական ճանաչողական խանգարումներ մեծահասակների մոտ, սակայն դեռահասների երկարաժամկետ բուժումն անհրաժեշտ է զգուշությամբ գնահատել, քանի որ նրանք ավելի զգայուն են նման ռիսկերի նկատմամբ։ Կանաբինոիդների կանոնավոր, բժշկի վերահսկողությամբ օգտագործման դեպքում կենցաղային իմաստով «կոտրման» կամ զրկանքի ախտանիշները հազվադեպ են։ Հեծանիվ կամ ավտոմեքենա վարելու ունակությունը կարող է ժամանակավորապես թուլանալ, մինչև օրգանիզմը զարգացնի հանդուրժողականություն։ Չնայած բժշկական կանեփի կողմնակիցները պնդում են, թե այն անվտանգ է, անհրաժեշտ են հետագա ուսումնասիրություններ՝ դրա երկարաժամկետ անվտանգության ամբողջական գնահատման համար։

### Ճանաչողական ազդեցություններ
Ռեկրեացիոն նպատակով կանեփի օգտագործումը կապված է ճանաչողական կարողությունների թուլացման հետ, հատկապես այն մարդկանց մոտ, որոնք սկսում են օգտագործել այն դեռահասության շրջանում։ 2021 թվականի դրությամբ դեռևս բավարար հետազոտություններ չկան բժշկական նպատակով կանեփի երկարաժամկետ ազդեցությունների մասին ճանաչողական ֆունկցիաների վրա, սակայն 12-ամսյա դիտողական մի ուսումնասիրության տվյալներով՝ «բժշկական կանեփ օգտագործող հիվանդները 12 ամսվա ընթացքում ցույց են տվել էական բարելավում ինչպես գործադիր ֆունկցիաների, այնպես էլ կլինիկական վիճակի չափման արդյունքներում»։

### Փսիխոզի վրա ազդեցությունը
ՏՀԿ-ի ազդեցությունը կարող է առաջացնել սուր և ժամանակավոր փսիխոտիկ ախտանիշներ թե՛ առողջ մարդկանց, թե՛ շիզոֆրենիայով հիվանդների մոտ։

2007թ․ մետաանալիզը ցույց տվեց, որ կանեփի օգտագործումը միջինում 2.7 տարով նվազեցնում է փսիխոզի ի հայտ գալու տարիքը՝ համեմատած այն մարդկանց հետ, ովքեր այն չեն օգտագործում։ 2005թ․ մետաանալիզը ցույց տվեց, որ դեռահասության շրջանում կանեփի օգտագործումը մեծացնում է փսիխոզի առաջացման ռիսկը, և որ այդ ռիսկը կախված է օգտագործվող քանակից։ Ըստ 2004թ․ գրականության վերանայման արդյունքների՝ կանեփի օգտագործումը կապված է փսիխոզի առաջացման ռիսկի կրկնակի բարձրացման հետ, սակայն այն «ոչ անհրաժեշտ է, ոչ էլ բավարար» փսիխոզ առաջացնելու համար։ Ֆրանսիական 2009թ․ վերանայումը հանգել է այն եզրակացության, որ կանեփի օգտագործումը, հատկապես մինչև 15 տարեկանը, հանդիսանում է շիզոֆրենիկ խանգարումների զարգացման գործոն։

## Դեղաբանություն
Կանեփի ցեղը ներառում է երկու տեսակ, որոնք արտադրում են հոգեակտիվ կանաբինոիդների բավարար քանակություն՝ Հնդկական կանեփ (*Cannabis indica*) և Մշակովի կանեփ (*Cannabis sativa*), որոնք ԱՄՆ-ում դասվում են Առաջին կարգի բժշկական բույսերի ցանկին։ Երրորդ տեսակն է Մոլախոտային կանեփը (*Cannabis ruderalis*), որն ունի թույլ փսիխոգեն հատկություններ։ Կանեփը պարունակում է ավելի քան 460 միացություն, որոնցից առնվազն 80-ը կանաբինոիդներ են՝ քիմիական միացություններ, որոնք փոխազդում են գլխուղեղի կանաբինոիդային ընկալիչների հետ։ 2012 թվականի դրությամբ ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը ուսումնասիրում էր ավելի քան 20 տեսակի կանաբինոիդ։

Կանեփի բույսում հայտնաբերված ամենահոգեակտիվ կանաբինոիդը տետրահիդրոկանաբինոլն է (կամ դելտա-9-տետրահիդրոկանաբինոլը, հայտնի որպես ՏՀԿ)։ Այլ կանաբինոիդների շարքում են դելտա-8-տետրահիդրոկանաբինոլը, կանաբիդիոլը (ԿԲԴ), կանաբինոլը (ԿԲՆ), կանաբիցիկլոլը (ԿԲԼ), կանաբիկրոմենը (ԿԲԿ) և կանաբիգերոլը (ԿԲԳ)։ Դրանք ունեն ավելի թույլ հոգեակտիվ ազդեցություն, քան ՏՀԿ-ն, սակայն կարող են դեր ունենալ կանեփի ընդհանուր ազդեցության ձևավորման մեջ։ Ամենից շատ ուսումնասիրված են ՏՀԿ-ն, ԿԲԴ-ն և ԿԲՆ-ը։

Կանաբինոիդային հիմնական ընկալիչներն են ԿԲ1 և ԿԲ2-ը, որոնք պատասխանատու են կանաբինոիդների ազդեցությունների մի մասի համար, թեև հնարավոր է՝ այլ ընկալիչներ նույնպես դեր ունենան։ Երկուսն էլ պատկանում են G սպիտակուցի հետ կապված ընկալիչների (*G protein-coupled receptors, GPCRs*) խմբին։ ԿԲ1 ռեցեպտորները մեծ քանակությամբ հանդիպում են գլխուղեղում և համարվում են հոգեակտիվ ազդեցությունների հիմնական պատասխանատուները։ ԿԲ2 ռեցեպտորները տեղակայված են մարմնի տարբեր մասերում՝ հիմնականում ծայրամասային հյուսվածքներում, և ենթադրվում է, որ մասնակցում են ցավի և բորբոքման կարգավորմանը։

### Աբսորբցիա
Կանաբինոիդների աբսորբցիան կախված է դրանց ընդունման եղանակից։

Ներշնչած կամ գոլորշիացված ՏՀԿ-ն ունի կլանման նմանատիպ պրոֆիլ, ինչ ծխելու դեպքում՝ կենսամատչելիությունը տատանվում է մոտ 10-35% սահմաններում։ Օրալ ընդունման դեպքում կենսամատչելիությունը ամենացածրն է՝ մոտավորապես 6%, կլանման մակարդակը փոփոխական է և կախված է օգտագործման տարբերակից, իսկ արյան պլազմայում առավելագույն մակարդակին հասնելու ժամանակը ամենաերկարն է՝ 2-ից 6 ժամ, համեմատած ներշնչած կամ գոլորշացված ՏՀԿ-ի հետ։

ԿԲԴ-ն նույնպես ունի ցածր բերանային կենսամատչելիություն՝ մոտ 6%։ Այս ցածր կենսամատչելիությունը հիմնականում պայմանավորված է լյարդում տեղի ունեցող ինտենսիվ առաջին անցման մետաբոլիզմով և մարսողական համակարգից անկանոն կլանումով։ Սակայն ԿԲԴ-ի բերանային ընդունման դեպքում առավելագույն կոնցենտրացիային հասնելու ժամանակը ավելի կարճ է (մոտ 2 ժամ), քան ՏՀԿ-ի դեպքում։

Օրալ պատրաստուկների ցածր կենսամատչելիության պատճառով ուսումնասիրվել են այլ ընդունման եղանակներ, այդ թվում՝ ենթալեզվային և ռեկտալ։ Այս այլընտրանքային ձևերը նպաստում են կենսամատչելիության բարձրացմանը և նվազեցնում են առաջին անցման մետաբոլիզմը։ Ենթալեզվային ընդունման դեպքում նապաստակների մոտ ստացվել է 16% կենսամատչելիություն և արյան մեջ առավելագույն կոնցենտրացիային հասնելու ժամանակը՝ 4 ժամ։ Ռեկտալ ընդունման դեպքում կապիկների մոտ կենսամատչելիությունը կրկնապատկվել է՝ հասնելով 13.5%, և առավելագույն կոնցենտրացիան արյան մեջ գրանցվել է ընդունումից 1-ից 8 ժամ անց։

### Տեղաբաշխում
Ինչպես կանաբինոիդների կլանումը, այնպես էլ դրանց բաշխումը կախված է ընդունման եղանակից։ Ծխելը և գոլորշիացված կանեփի շնչառական ընդունումը ապահովում են ավելի լավ կլանում, քան այլ ընդունման եղանակները, և, հետևաբար, ունեն նաև ավելի կանխատեսելի բաշխում։ ՏՀԿ-ն կլանվելուց հետո մեծ չափով կապվում է սպիտակուցների հետ՝ պլազմայում ոչ կապված վիճակում կազմելով ընդամենը մոտ 3%։ Այն արագ տեղաբաշխվում է դեպի լավ արյունամատակարարվող օրգաններ, ինչպիսիք են սիրտը, թոքերը, լյարդը, փայծաղը և երիկամները, ինչպես նաև տարբեր գեղձերի մեջ։ Ցածր մակարդակներով այն կարող է հայտնաբերվել ուղեղում, ամորձիներում և դեռ չծնված պտուղներում, որոնք համեմատաբար մեկուսացված են ընդհանուր արյան շրջանառությունից հատուկ պաատնեշներով։ ՏՀԿ-ն, իր լիպոֆիլության շնորհիվ, ընդունումից մի քանի օր անց լրացուցիչ բաշխվում է ճարպային հյուսվածքների մեջ, և վերաբաշխումից հետո կուտակվում է փայծաղում և ճարպային շերտերում։

### Նյութափոխանակություն
Դելտա-9-ՏՀԿ-ը կանեփի ազդեցությունների համար հիմնական պատասխանատու մոլեկուլն է։ Դրա մետաբիլիզմը իրականանում է լյարդում, որտեղ այն վերածվում է 11-OH-ՏՀԿ-ի։ 11-OH-ՏՀԿ-ն այս մետաբոլիկ շղթայի առաջին վերջանյութն է։ Երկուսն էլ՝ դելտա-9-ՏՀԿ-ն և 11-OH-ՏՀԿ-ն, ունեն հոգեակտիվ հատկություններ։ ՏՀԿ-ի՝ 11-OH-ՏՀԿ-ի վերածվելու գործընթացը կարևոր դեր է խաղում ուտելիքներում պարունակվող կանեփի հոգեակտիվ ազդեցությունների ուժեղացման մեջ։

Հետագայում 11-OH-ՏՀԿ-ն լյարդում նյութափոխանակվում է և վերածվում 11-COOH-ՏՀԿ-ի, որը ՏՀԿ-ի երկրորդ մետաբոլիկ պրոդուկտն է։ 11-COOH-ՏՀԿ-ն հոգեակտիվ չէ։

Ուտելիքներում պարունակվող կանեփի ազդեցությունը ի հայտ է գալիս ավելի դանդաղ, քան այն ներշնչելու դեպքում, որովհետև ՏՀԿ-ն նախ արյան միջոցով հասնում է լյարդ, և միայն հետո շրջանառվում ամբողջ օրգանիզմում։ Ներշնչած կանեփի դեպքում ՏՀԿ-ն կարող է անմիջապես հասնել գլխուղեղ, այնուհետև ուղեղից վերադառնալ լյարդ՝ նյութափոխանակման համար։ Վերջում երկու ճանապարհներն էլ բերում են հոգեակտիվ ՏՀԿ-ի՝ ոչ ակտիվ 11-COOH-ՏՀԿ-ի վերափոխմանը։

### Արտազատում
ՏՀԿ-ի և ԿԲԴ-ի նյութափոխանակության արգասիքների մեծ մասը արտազատվում է կղանքով, ոչ թե մեզով։ Երբ դելտա-9-ՏՀԿ-ն հիդրօքսիլացվում է և վերածվում 11-OH-ՏՀԿ-ի՝ ցիտոքրոմ P2C9, ցիտոքրոմ P2C19 և ցիտոքրոմ P3A4 ֆերմենտների միջոցով, այն անցնում է մետաբոլիզմի II փուլ՝ առաջացնելով ավելի քան 30 մետաբոլիտ, որոնց մեծ մասը գլուկուրոնիդացման արդյունք է։ ՏՀԿ-ի մոտ 65%-ը արտազատվում է կղանքով, 25%-ը՝ մեզով, իսկ մնացած 10%-ը՝ այլ ուղիներով։ ՏՀԿ-ի կիսատրոհման պարբերությունը կազմում է մոտ 25-36 ժամ, իսկ ԿԲԴ-ի դեպքում՝ 18-32 ժամ։

ԿԲԴ-ն լյարդի ցիտոքրոմ P450-ի միջոցով հիդրօքսիլացվում է՝ առաջացնելով 7-OH-ԿԲԴ։ Նրա մետաբոլիտները հիմնականում առաջանում են ցիտոքրոմ P2C19-ի  և CYP3A4-ի ակտիվությամբ, հնարավոր է նաև ցիտոքրոմներ P1A1, P1A2, P2C9 և P2D6 մասնակցությունը։ Նմանապես դելտա-9-ՏՀԿ-ին, ԿԲԴ-ի մեծ մասը արտազատվում է կղանքով, իսկ մի մասը՝ մեզով։ Վերջնական կիսատրոհման արագությունը մոտ 18-32 ժամ է։

## Ընդունման եղանակներ

Շատերի համար կանեփը հիմնականում օգտագործվում է ծխելու միջոցով, սակայն այս մեթոդը հարմար չէ բժշկության մեջ այն որպես դեղամիջոց կիրառելու համար։ Այնուամենայնիվ, 2013 թվականին ԱՄՆ-ում դա մնում էր բժշկական կանեփի օգտագործման ամենատարածված ձևը։ Կանեփի դեղաբանական ազդեցությունը դժվար է կանխատեսել, քանի որ կանաբինոիդների կոնցենտրացիան տարբերվում է՝ կախված պատրաստման եղանակից (ծխելու, յուղերի տեսքով օգտագործելու, ուտելու, այլ սննդի մեջ ներառելու կամ ըմպելիքների մեջ լուծելու), ինչպես նաև արտադրական հսկողության բացակայությունից։ Ծխելու միջոցով օգտագործման վնասակար ազդեցությունների ռիսկը ավելի մեծ է, հետևաբար այս տարբերակը պակաս նպատակահարմար է, քան օրալ պատրաստուկների միջոցով օգտագործելը։ Կանեփ պարունակող էլեկտրոնային ծխախոտները տարածված են, քանի որ օգտատերերի շրջանում կա այն ընկալումը, որ գոլորշու միջոցով ներշնչելիս ներթափանցում են պակաս վնասակար քիմիական նյութեր, քան ծխելու դեպքում։ Կանաբինոիդ պարունակող դեղերը հասանելի են հաբերի տեսքով (դրոնաբինոլ և նաբիլոն) և հեղուկ մզվածքների տեսքով, որոնք պատրաստվում են բերանի լորձաթաղանթի համար նախատեսված սփրեյի ձևով (նաբիքսիմոլս)։ Օրալ պատրաստուկներն ունեն «խնդրահարույց կողմեր՝ պայմանավորված նրանով, որ կանաբինոիդները ներթափանցում են ճարպային հյուսվածքներ և այնտեղից արտազատվում դանդաղ, ինչպես նաև լյարդում տեղի ունեցող արտահայտված առաջնային մետաբոլիզմով, որը քայքայում է Δ9ՏՀԿ-ը և մեծացնում է պլազմայում նրա կոնցենտրացիայի փոփոխականությունը»։

ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը որևէ հիվանդության կամ վիճակի համար չի հաստատել ծխելու համար նախատեսված կանեփի օգտագործումը, քանի որ անվտանգության և արդյունավետության վերաբերյալ ապացույցները բավարար չեն։ 2006 թվականին ՍԴՎ-ն հրապարակեց ծխած բժշկական կանեփի դեմ նախազգուշացում՝ նշելով. «մարիխուանան ունի չարաշահման բարձր հավանականություն, ներկայումս ընդունված բժշկական օգտագործման հնարավորություն չկա ԱՄՆ-ում, և այն չունի բժշկական հսկողության պայմաններում օգտագործման համար ընդունված անվտանգության մակարդակ»։

## Պատմություն
### Հնագույն ժամանակներ
Չինարենում կանեփը կոչվել է «մա» (, թարգմանաբար «թելավուն բույս, կանեփ, թմրություն») կամ *դամա* (, թարգմանաբար մեծ, հրաշալի)։ Թայվանում այն օգտագործվել է մանրաթել ստանալու համար մոտ 10.000 տարի առաջ։ Բուսաբան Հուի-Լին Լին գրել է, որ Չինաստանում «կանեփի օգտագործումը բժշկության մեջ, ամենայն հավանականությամբ, զարգացման շատ հին փուլում է սկսվել։ Քանի որ հնագույն մարդիկ օգտագործում էին կանեփի սերմերը որպես սնունդ, բնական էր, որ նրանք բացահայտեին բույսի բժշկական հատկություններլը նույնպես»։ Շեն-Նուն կայսրը, որը նաև դեղաբան էր, մ.թ.ա. 2737 թվականին գրել էր բուժման մեթոդների մասին գիրք, որտեղ ներառված էին նաև կանեփի բժշկական օգուտները։ Նա այս նյութը խորհուրդ էր տալիս տարբեր հիվանդությունների դեպքում, այդ թվում՝ փորկապության, պոդագրայի, ռևմատիզմի և մոռացկոտության։ Կանեփը համարվում էր ավանդական չինական բժշկության 50 «հիմնական» բույսերից մեկը։

Հին Եգիպտոսից մեզ հասած Էբերսի պապիրուսում (մոտավոր թվականը՝ մ.թ.ա. 1550) նկարագրված է բժշկական կանեփը։ Եգիպտացիները կանեփից պատրաստված մոմիկներ էին օգտագործում թութքից առաջացած ցավը մեղմելու համար։

Հնդկաստանի հնագույն գրական աղբյուրները հաստատում են, որ կանեփի հոգեակտիվ հատկությունները հայտնի էին, և բժիշկները այն կիրառում էին տարբեր հիվանդությունների բուժման համար, այդ թվում՝ անքնության, գլխացավերի, մարսողական համակարգի խանգարումների և ցավերի դեպքում, ներառյալ ծննդաբերության ժամանակ։

Հին հույները կանեփը օգտագործում էին իրենց ձիերի վերքերը և թարախակույտերը մշակելու համար, մարդկանց մոտ՝ չորացրած տերևները քթի արյունահոսությունը դադարեցնելու, իսկ սերմերը՝ ժապավենաձև որդերին դուրս բերելու համար։

Միջնադարյան իսլամական աշխարհում արաբ բժիշկները լայնորեն օգտագործում էին մշակովի կանեփը որպես միզամուղ, հակափսխեցուցիչ, հակացնցումային, հակաբորբոքային, ցավազրկող և ջերմիջեցնող դեղամիջոց։ 8-18-րդ դարերում կանեփն օգտագործվել է որպես դեղամիջոց։

### Շտամներ

Կանեփի սերմերը, հնարավոր է, օգտագործվել են սննդի, ծեսերի կամ կրոնական արարողությունների համար հին Եվրոպայում և Չինաստանում։ Բույսի մշակումը նպաստեց կանեփի տարածմանը ողջ Եվրասիայում մոտ 10.000-5.000 տարի առաջ, իսկ հետագայում՝ Մերձավոր Արևելքում և Աֆրիկայում մոտ 2.000-500 տարի առաջ։ Շտամները կանեփի այն սորտերն են, որոնք ձևավորվել են դարերի ընթացքում մեկ կոնկրետ տարածքում և հարմարվել այդ պայմաններին։

Լայնորեն հայտնի տեղական տեսակներից «Afghani» և «Hindu Kush» շտամները ծագումով Պակիստանի և Աֆղանստանի շրջաններից են, մինչդեռ «Durban Poison»-ը՝ Աֆրիկայից։ Ներկայումս հայտնի է մոտ 16 տեղական տեսակ, որոնք ծագում են Պակիստանից, Ջամայկայից, Աֆրիկայից, Մեքսիկայից, Կենտրոնական Ամերիկայից և Ասիայից։

### Ժամանակակից փուլ
Իռլանդացի բժիշկ Ուիլյամ Բրուք Օ’Շոնեսին համարվում է այն անձը, որ կանեփը ներմուծեց արևմտյան բժշկություն։ Նա առաջին անգամ իր համար բացահայտեց կանեփը 1830-ականներին՝ Հնդկաստանում ապրելու տարիներին և անցկացրեց բազմաթիվ փորձեր՝ ուսումնասիրելով դեղաբույսի բժշկական կիրառությունները, հատկապես դրա ցավազրկող և հակացնցումային ազդեցությունները։ 1842 թվականին վերադառնալով Անգլիա՝ իր հետ բերեց կանեփի պաշար, որից հետո դրա օգտագործումը տարածվեց Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ 1845 թվականին ֆրանսիացի բժիշկ Ժակ-Ժոզեֆ Մորոն հրատարակեց գիրք՝ նվիրված հոգեբուժության մեջ կանեփի կիրառությանը։ 1850 թվականին կանեփը ներառվեց ԱՄՆ Ֆարմակոպեայում։ 1880 թվականին Scientific American ամսագրում հրապարակվեց ծիծաղաշարժ տեղեկություն հնդկական կանեփի՝ տետանուսի բուժման հնարավոր կիրառության մասին։

19-րդ դարի վերջում բժշկության մեջ կանեփի օգտագործումը սկսեց նվազել՝ պայմանավորված դեղաչափերի վերահսկման դժվարությամբ և սինթետիկ ու օփիումից ստացված դեղերի տարածմամբ։ Բացի այդ, հիպոդերմիկ ներարկիչների ի հայտ գալը հնարավորություն տվեց օփիոիդային դեղերը ներարկել և ստանալ անմիջական ազդեցություն, մինչդեռ կանեփը ջրում չի լուծվում և ներարկման համար հարմար չէ։

ԱՄՆ-ում կանեփի բժշկական կիրառումը ավելի նվազեց 1937 թվականի «Մարիխուանայի հարկման մասին օրենքի» ընդունումից հետո, որը նոր կանոններ և վճարներ սահմանեց բժիշկների համար՝ կանեփ նշանակելու դեպքում։ 1941 թվականին կանեփը հանվեց ԱՄՆ Ֆարմակոպեայից, իսկ 1970 թվականին «Կառավարվող նյութերի մասին օրենքի» ընդունմամբ պաշտոնապես արգելվեց ցանկացած օգտագործման համար։

1970–1980-ականներին կանեփի նկատմամբ բժշկության մեջ նոր հետաքրքրություն առաջացավ՝ հատկապես քաղցկեղով և ՁԻԱՀ-ով հիվանդների շրջանում, որոնք հայտնել էին քիմիաթերապիայի և քաշի կորստի համախտանիշի ախտանիշների թեթևացման մասին։ 1996 թվականին Կալիֆոռնիան դարձավ առաջին նահանգը ԱՄՆ-ում, որը օրինականացրեց բժշկական կանեփը՝ հակառակ դաշնային օրենքին։ 2001 թվականին Կանադան դարձավ առաջին երկիրը, որը ներդրեց կանեփի բժշկական օգտագործման կարգավորման համակարգ։
File:Da-ma.png|Կանեփի օգտագործումը որպես մանրաթել, Թայվանում սկսվել է առնվազն 10000 տարի առաջ։ «դա մա» (dà má, փինյին արտասանությամբ) չինարեն արտահայտությունն է կանեփի համար, որտեղ առաջին նշանը նշանակում է «մեծ», իսկ երկրորդը՝ «թելավուն բույս» կամ «կանեփ»
File:Drug bottle containing cannabis.jpg|*Cannabis indica*-ի հեղուկային մզվածքը, Ամերիկյան Դեղագործների Սինդիկատ, 1937թ․
File:CannabisAmericana JLHopkins B.jpg|1917 թվականին Նյու Յորքում դեղագործի մշակած «*cannabis americana*»-ի գովազդ
File:PEbers c41-bc.jpg|Հին Եգիպտոսի Էբերսի պապիրուսում գրված բժշկական կանեփի կիրառման հրահանգ, որը ուղղակի օգտագործվում էր բորբոքման բուժման համար 


## Հասարակություն և մշակույթ
### Իրավական կարգավիճակ

Կանեփի օգտագործումը օրինականացրած երկրների ցանկը ներառում է՝ Արգենտինա, Ավստրալիա, Բրազիլիա, Կանադա, Չիլի, Կոլումբիա, Կոստա Ռիկա, Խորվաթիա, Կիպրոս, Չեխիա, Ֆինլանդիա, Գերմանիա, Հունաստան, Իսրայել, Իտալիա, Ճամայկա, Լիբանան, Լյուքսեմբուրգ, Մալթա, Մարոկկո, Նիդերլանդներ, Նոր Զելանդիա, Հյուսիսային Մակեդոնիա, Պանամա, Պերու, Լեհաստան, Պորտուգալիա, Ռուանդա, Շրի Լանկա, Շվեյցարիա, Թայլանդ, Միացյալ Թագավորություն և Ուրուգվայ: Այլ երկրներում կան ավելի խիստ օրենքներ, որոնք թույլ են տալիս միայն մեկուսացված կանաբինոիդ դեղերի օգտագործումը, օրինակ սատիվեքս էպիդիօլեքս։ Ավելի թույլ քաղաքականություն ունեցող երկրներն են Կանադան, Նիդերլանդները, Թայլանդը և Ուրուգվայը, որտեղ կանեփը կարելի է գնել առանց դեղատոմսի։ Մեքսիկայում բժշկական կանեփում ՏՀԿ-ի պարունակությունը սահմանափակված է՝ առավելագույնը մեկ տոկոս։ ԱՄՆ-ում բժշկական կանեփի իրավական կարգավիճակը տարբերվում է նահանգներում։

Այնուամենայնիվ, շատ երկրներում կանեփի հասանելիությունը միշտ չէ հնարավոր, կախված պայմաններից։

#### Միջազգային իրավունք
Կանեփը և դրա արտադրանքները կանոնակարգվում են ՄԱԿ-ի երեք դեղերի վերահսկման դաշնագրերով՝ 1961 թվականի թմրանյութերի մասին եզակի կոնվենցիայով, 1971 թվականի հոգեակտիվ նյութերի մասին կոնվենցիայով և 1988 թվականի գողության և հոգեակտիվ նյութերի ապօրինի շրջանառության դեմ կոնվենցիայով։

Կանեփն ու կանեփային խեժը դասակարգված են «Schedule I» նյութերի ցանկում՝ եզակի կոնվենցիայի համաձայն։ Դա նշանակում է, որ բժշկական օգտագործումը համարվում է «անհրաժեշտ ցավի և տառապանքի թեթևացման համար», սակայն միևնույն ժամանակ այն համարվում է կախվածություն առաջացնող դեղամիջոց, որի չարաշահման ռիսկ կա։ Կրող երկրներին պարտավորություն է տրվում ապահովել «Schedule I» նյութերի հասանելիությունը բժշկական նպատակներով։

Մինչև 2020 թվականի դեկտեմբեր կանեփն ու խեժը ընդգրկված են եղել նաև «Schedule IV»-ում, որը վերահսկման առավել խիստ մակարդակն է և վերաբերում է միայն առավել վտանգավոր դեղերին, ինչպես հերոինը և ֆենտանիլը։ Այդ դասակարգումը հանվել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 2018-2019 թվականների անկախ գիտական գնահատման հիման վրա։

ՄԱԿ-ի թմրադեղերի հանձնաժողովի անդամ պետությունները 2020 թվականի դեկտեմբերի 2-ին քվեարկել են 27 ընդդեմ 25՝ դուրս բերելու կանեփը «Schedule IV»-ից (Ուկրաինան քվեարկել է ձեռնպահ), որը հիմնված էր Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 2019 թվականի հունվարին տրված առաջարկության վրա։

#### ԱՄՆ
ԱՄՆ-ում բժշկական նպատակներով կանեփի օգտագործումը օրինական է 38 նահանգներում, ԱՄՆ-ի հինգ մշտապես բնակեցված տարածքներից չորսում և Վաշինգտոն ԿՇ-ում։ Ավելին՝ 10 նահանգներում գործում են ավելի խիստ օրենքներ, որոնք թույլ են տալիս միայն ՏՀԿ-ի ցածր կոնցենտրացիայով պատրաստուկների օգտագործում։ Միաժամանակ, ֆեդերալ մակարդակում կանեփը մնում է ոչ օրինական՝ Կառավարվող նյութերի մասին օրենքի համաձայն, որտեղ այն դասակարգվում է որպես «Schedule I» նյութերի ցանկում՝ բարձր չարաշահման ռիսկով և առանց ընդունված բժշկական օգտագործման։ Սակայն 2014 թվականի դեկեմբերին ընդունվել է Ռորաբաքեր-Ֆարր ճշգրտումը, որը արգելում է Արդարադատության նախարարությանը դատապարտել այն մարդկանց, որոնք  օգտագործում են բժշկական կանեփի՝ նահանգային օրենքներին համապատասխան։

ԱՄՆ-ում ՍԴՎ-ն 1985 թվականին հաստատել է երկու օրալ կանաբինոիդներ դեղորայքային կիրառման համար՝ դրոնաբինոլը (մաքուր դելտա-9-ՏՀԿ, ապրանքանիշի անվանումը՝ մարինոլ) և նաբիլոնը (սինթետիկ նեոկանաբինոիդ, ապրանքանիշի անվանումը ցեսամետ)։ Այս դեղերը ԱՄՆ-ում այժմ դասակարգված են «Schedule II»-ում, ինչը վկայում է բարձր կողմնակի ազդեցությունների և կախվածության հավանականության մասին։

### Տնտեսություն
#### Տարածվածություն

Բժշկական կանեփի ստանալու ձևը տարբերվում է տարածաշրջաններում օրենքների համաձայն։ ԱՄՆ-ում օգտագործողների մեծ մասը աճեցնում են իրենց սեփական կանեփը կամ գնում են կանեփի դիսպանսերներից այն նահանգներում, որտեղ դա օրինական է։ Միացյալ Նահանգներում կանեփ վաճառելու կամ բաժանելու համար օգտագործվում են ավտոմատ վաճառքի մեքենաներ, որոնք նախատեսվում է կիրառել նաև Կանադայում։ 2014 թվականին Meadow ստարտափը Սան Ֆրանցիսկոյի տարածքում առաջարկեց բժշկական կանեփի անհապաղ առաքման ծառայություն բջջային հավելվածի միջոցով։

Միավորված Թագավորությունից արտահանվում է բժշկական կանեփի  մոտ 70 տոկոսը, իսկ մնացած մեծ մասը, ըստ ՄԱԿ-ի 2017 թվականի զեկույցի, Կանադայից և Նիդերլանդներից։

#### Ապահովագրություն
ԱՄՆ-ում առողջապահական ապահովագրության կազմակերպությունները սովորաբար չեն վճարում բժշկական կանեփի դեղատոմսի համար, քանի որ սննդի և դեղերի վարչությունը պետք է հաստատի ցանկացած նյութ բժշկական օգտագործման համար։ Դրան հասնելուց առաջ ՍԴՎ-ն պետք է թույլ տա ուսումնասիրել այդ նյութի բժշկական օգուտներն ու վնասները, ինչը չի կատարվել այն պահից ի վեր, երբ այն 1970 թվականին ընդգրկվել է Կառավարվող Նյութերի Ակտի «Schedule I» ցանկում։ Հետևաբար, բժշկական կանեփի դեղատոմսը իրացման բոլոր ծախսերը պետք է հոգան անձնական միջոցներով։ Այնուամենայնիվ, Նյու Մեքսիկոյի վերաքննիչ դատարանը որոշեց, որ աշխատողների փոխհատուցման ապահովագրությունը պարտավոր է վճարել նշանակված կանեփի համար՝ համաձայն նահանգի Բժշկական Կանեփի Ծրագրի։

### Բժշկական կազմակերպությունների դիրքորոշումներ
Բժշկական կանեփի հասանելիությունը թույլատրելու օգտին պաշտոնական հայտարարություններ են արել հետևյալ կազմակերպությունները՝ Ամերիկյան բուժքույրերի ասոցիացիան, Ամերիկյան հասարակական առողջապահության ասոցիացիան, Ամերիկյան բժշկական ուսանողների ասոցիացիան, Ազգային ցրված սկլերոզի ընկերությունը, Էպիլեպսիայի հիմնադրամը և Լեյկեմիայի և լիմֆոմայի ընկերությունը։

Մյուս կողմից, բժշկական կանեփի օրինականացման դեմ են հանդես գալիս Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիան և Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան։ Սակայն Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիան նաև աջակցում է կանեփի դասակարգման վերանայման հնարավորությունը հետազոտությունների պարզաբանման նպատակով։

Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան և Ամերիկյան բժիշկների քոլեջը պաշտոնական դիրքորոշում չեն հայտնում բժշկական կանեփի օրինականացման հարցում, սակայն կոչ են անում վերանայել «Schedule I» դասակարգումը։ Ամերիկյան ընտանեկան բժիշկների ակադեմիան և Ամերիկյան կախվածության բժշկության ասոցիացիան նույնպես չեն պաշտպանում որևէ դիրք, բայց աջակցում են վերանայմանը՝ հետազոտությունների զարգացումը հեշտացնելու նպատակով։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան նշում է, որ կանեփի առողջության վրա ունեցած մտահոգիչ ազդեցությունների շարքում են նաև սիրտ-անոթային հիվանդությունները, սակայն աջակցում է դասակարգման փոփոխությանը, որը թույլ կտա կանեփի ավելի ճշգրիտ օրենսդրություն և կանոնակարգում ու կարտացոլի կանեփի վերաբերյալ առկա գիտական տվյալները։ Ամերիկյան քաղցկեղի ասոցիացիան և Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան նշել են կանեփի վերաբերյալ հետազոտությունների անցկացման դժվարությունները և կոչ են արել ֆեդերալ կառավարությանն ավելի շատ աջակցել գիտական ուսումնասիրություններին։

Cancer Research UK կազմակերպությունը նշել է, որ չնայած կանեփը ուսումնասիրվում է բուժական հնարավորությունների տեսանկյունից, «կանեփի կամ կանաբինոիդների քաղցկեղը բուժելու վերաբերյալ հստակ ապացույցների առկայության վերաբերյալ հայտարարությունները խաբուսիկ են հիվանդների և նրանց ընտանիքների համար և սխալ պատկերացում են ստեղծում այս ոլորտում առաջընթացի մասին»։

### Ընդունված անվանումներ
Կանաբինոիդների համար կան երեք միջազգային ընդունված անվանումներ. դրանցից երկուսը բույսերից ստացված ֆիտոկանաբինոիդներ են, մեկը՝ սինթետիկ նեոկանաբինոիդ։

* Դրոնաբինոլը հանդիսանում է դելտա-9-THC-ի միջազգային ընդունված անվանումն է (այս անվանման շուրջ տարածված է մի սխալ, ըստ որի «դրոնաբինոլ» բառը վերաբերում է միայն սինթետիկ դելտա-9-ՏՀԿ-ին, ինչը սխալ է)։
* Կանաբիդիոլը նույնպես միջազգային ոչպընդունված անվանում է՝ տրված 2017 թվականին։
* Նաբիլոնը սինթետիկ կանաբինոիդի անալոգի միջազգային անվանումն է, որը բնականում չի հանդիպում կանեփի բույսերում։

Նաբիքսիմոլսը հանդիսանում է կանաբիդիոլի և դրոնաբինոլի խառնուրդի ընդհանուր անվանումը, բայց ճանաչված չէ որպես պաշտոնական միջազգային անվանում։ Նրա ամենատարածված ձևն է բերանի լորձաթաղանթի սփրեյը, որը ստացվում է մշակովի կանեփի երկու տեսակներից և պարունակում է ՏՀԿ և ԿԲԴ, վաճառվում է «Սատիվեքս»® ապրանքանշային անունով։ Միացյալ Նահանգներում այն չի օրինականացվել, սակայն 2013 թվականից ընդունված է մի շարք եվրոպական երկրներում, Կանադայում և Նոր Զելանդիայում։

Որպես հակափսխեցուցիչ, այս դեղերը օգտագործվում են սովորաբար այն դեպքերում, երբ ավանդական բուժումը արդյունավետ չէ։

Նաբիքսիմոլսը օգտագործվում է ցրված սկլերոզի ժամանակ սպաստիկության բուժման համար, երբ այլ թերապիաներ արդյունք չեն տալիս, և նախնական փորձարկումը ցույց է տալիս «առանձնահատուկ բարելավում»։ ԱՄՆ-ում ՍԴՎ-ի թույլատրմամբ իրականացվում են փորձարկումներ։ Այն նաև թույլատրված է մի շարք եվրոպական երկրներում՝ միզապարկային հիվանդության և փսխման բուժման համար։ Սատիվեքս ապրանքանշային անվամբ օրալ սփրեյի Շվեդիայում նշանակված օրական դոզան կազմում է առավելագույնը 32.4 մգ ՏՀԿ և 30 մգ ԿԲԴ․ սկզբնական մի քանի շաբաթների ընթացքում հաճախ հանդիպում է թեթև կամ միջին ծանրության դող։

Օրալ ՏՀԿ-ի առավելագույն կոնցենտրացիան իջեցված է ինհալյատիվ օգտագործման համեմատ, և դոզայի օպտիմալ ընտրությունը կարող է դժվար լինել օրգանիզմի անհատական ներծծման առանձնահատկությունների պատճառով։

1964 թվականին Ալբերտ Լոքհարթը և Մենլին Վեստը սկսեցին ուսումնասիրել ավանդական կանեփի օգտագործման ազդեցությունները Ճամայկայի համայնքներում։ Նրանք մշակեցին և 1987 թվականին թույլտվություն ստացան շուկա դուրս բերելու «Կանազոլ» դեղամիջոցը, որը առաջին կանեփի մզվածքներից մեկն էր։

## Հետազոտություններ
2022 թվականին հրապարակված վերանայման մեջ նշվել է․ «Օրալ, սինթետիկ կանեփային պատրաստուկները՝ բարձր ՏՀԿ/ԿԲԴ հարաբերությամբ, ինչպես նաև ենթալեզվային, մզվածքային կանեփի պատրաստուկները կարող են կապված լինել քրոնիկական ցավերի կարճաժամկետ բարելավման հետ, սակայն միաժամանակ նաև բարձրացնել քնկոտության ռիսկը»։

## Տես նաև
* Կանեփ
* Կանեփի իրավական կարգավիճակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*  

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկատվություն կանեփի և կաննաբինոիդների մասին ամերիկյան Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտից
* Տեղեկատվություն կանեփի (մարիխուանա, մարիհուանա) և կաննաբինոիդների մասին` Կանադայի առողջապահության նախարարություն
* Կալիֆոռնիայի համալսարանի թմրամիջոցների կանեփի հետազոտությունների կենտրոն
* «Բժշկական մարիխուանա», ԿՆՆ-ի 2014-2015 թվականների արտադրության երեք մասից բաղկացած վավերագրական ֆիլմ` Սանջայ Գուպտա
* Մարիխուանա և բժշկական մարիխուանա

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Առողջապահություն
Կատեգորիա:Բժշկական էթիկա
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Կանեփազգիներ
Կատեգորիա:Կաննաբինոիդներ
Կատեգորիա:Հոգեակտիվ դեղեր
Կատեգորիա:Մարիխուանա
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ