Ագաշերի պատերազմ

**Ագաշերի պատերազմ** (հայտնի է նաև որպես «Սուրբծննդյան պատերազմ»), սահմանային հակամարտություն Մալիի և Բուրկինա Ֆասոյի միջև, որը տեղի է ունեցել 1985 թվականին։

## Հակամարտության պատճառներ
Ագաշերա շերտը գտնվում է Բուրկինա Ֆասոյի հյուսիս-արևելքում և համարվում է հարուստ բնական գազով և հանքային պաշարներով: Երկար ժամանակ շերտի սեփականության իրավունքը վիճարկվում էր Մալիի կողմից: Երկու կողմերն էլ հույս ունեին, որ տարածաշրջանի ռեսուրսների շահագործումը կբարելավի իրենց ներքին տնտեսական վիճակը:

Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ հակամարտությունը կարող է միտումնավոր հրահրված լինել՝ երկու երկրների բնակչությանը շեղելու համար Բուրկինա Ֆասոյում ռազմական կառավարման վերադարձի և Մալիում Մուսա Տրաորեի ռազմական ռեժիմի աճող ժողովրդականության պատճառով առաջացած ներքին խնդիրներից։

## Սուրբծննդյան պատերազմ
1983 թվականին Վերին Վոլտայում (Բուրկինա Ֆասո՝ 1984 թվականից) իշխանության եկավ Թոմաս Սանկարան՝ վճռականորեն որոշելով վերջ դնել սահմանային վեճին։ Երկու երկրների միջև հարաբերությունները վատթարացան, երբ մալիացի դիվանագետ Դրիսա Կեյտան արտաքսվեց Բուրկինա Ֆասոյից։ Երկու երկրների դիվանագետների միջև հանդիպումները չհաջողեցին լուծել հակամարտությունը, և արմատական տրամադրությունները շարունակեցին աճել։ Բուրկինա Ֆասոյի որոշ թերթեր մեղադրեցին Մալիին ներխուժում նախապատրաստելու մեջ։ Մալին հերքեց այդ մեղադրանքները և մեղադրեց Բուրկինա Ֆասոյին լարվածության սրման մեջ։

1985 թվականին երկու երկրներն էլ մի քանի տարի երաշտ էին ապրել։ Վերջապես անձրևը տեղաց 1985 թվականի վերջին, բայց այն լվաց ճանապարհները և խոչընդոտեց սննդի և դեղորայքի բաշխմանը տարածաշրջանում։

Դեկտեմբերի սկզբին Բուրկինա Ֆասոն տեղեկացրեց Մալիին և այլ հարևան երկրներին, որ դեկտեմբերի 10-ից 20-ը կանցկացնի իր տասնամյա ազգային մարդահամարը։ Դեկտեմբերի 14-ին զորքերը մտան Ագաշերա գոտի՝ մարդահամարին օգնելու համար։ Մալին մեղադրեց Բուրկինա Ֆասոյի ռազմական իշխանություններին Դիոնուգա, Սեբբա, Կունիա և Դունա սահմանային գյուղերում բնակվող մալիացի քաղաքացիների վրա ճնշում գործադրելու մեջ՝ մարդահամարին գրանցվելու համար։ Դիոնուգան, Սեբան և Կունիան գտնվում էին վիճելի տարածքի Բուրկինա նահանգի կողմում, մինչդեռ Դունան գտնվում էր Մալիի իրավասության ներքո։ Դիոնուգայում մալիացի քաղաքացիները քարերով հարձակվեցին բուրկինա նահանգի մարդահամարի աշխատակիցների վրա։ Ի պատասխան, Բուրկինա Ֆասոյի զինված ուժերի մի քանի ստորաբաժանումներ ուղարկվեցին Բուրկինա Ֆասոյի կառավարման տակ գտնվող երեք գյուղեր։

Դեկտեմբերի 25-ին՝ Սուրբ Ծննդյան օրը, Մալիի բանակը հարձակում սկսեց Ագաշերա գոտում։ Բուրկինա Ֆասոյի բանակը զինվորներ տեղափոխեց տարածաշրջան և հակագրոհներ սկսեց։ Այնուամենայնիվ, մալիական ուժերը ավելի լավ պատրաստված եղան և մի քանի հաջող հարձակումներ իրականացրին՝ գրավելով մի քանի գյուղեր։ Բուրկինա Ֆասոյի զինվորները հակագրոհեցին, բայց մեծ կորուստներ կրեցին։

Լիբիայի կառավարությունը փորձեց հրադադարի շուրջ բանակցել կողմերի հետ դեկտեմբերի 26-ին, բայց ապարդյուն, և մարտերը շարունակվեցին։ Մարտերը գագաթնակետին հասան Մալիի կողմից Ուահիգույայի շուկայի վրա օդային հարվածով, որի հետևանքով զոհվեցին խաղաղ բնակիչներ։ Նիգերիայի և Լիբիայի կառավարությունների կողմից դեկտեմբերի 29-ին նախաձեռնված հրադադարի միջնորդության երկրորդ փորձը նույնպես ձախողվեց։ Կողմերը համաձայնության եկան միայն դեկտեմբերի 30-ին։ Որոշ գնահատականներով՝ կարճատև պատերազմի ընթացքում զոհվել է մինչև 300 մարդ։

## Հետևանքներ
1986 թվականի հունվարի կեսերին Յամուսուկրո գագաթնաժողովում Մուսա Տրաորեն և Թոմաս Սանկարան համաձայնեցին իրենց զորքերը դուրս բերել պատերազմից առաջ եղած դիրքեր։ Փետրվարին տեղի ունեցավ գերիների փոխանակում, իսկ հունիսին վերականգնվեցին դիվանագիտական հարաբերությունները։ Սակայն վեճի հիմնական պատճառները մնացին չլուծված։ Գործը ուղարկվեց Արդարադատության միջազգային դատարան։

1986 թվականի դեկտեմբերի 22-ին հրապարակված իր որոշման մեջ դատարանը գրեթե հավասարապես բաժանեց վիճարկվող տարածքի 3000 քառակուսի կիլոմետրը։ Մալին ստացավ Ագաշերի արևմտյան մասը, իսկ Բուրկինա Ֆասոն՝ արևելյան մասը։ Նախագահ Տրաորեն Դատարանի որոշումը անվանեց Մալիի և Բուրկինա Ֆասոյի «եղբայրական ժողովուրդների» հաղթանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Olu Adeniji. Mechanisms for Conflict Management in West Africa: Politics of Harmonization ․

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի ժողովուրդների պատերազմներ
Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասոյի պատմություն
Կատեգորիա:Իրադարձություններ Մալիում
Կատեգորիա:Մալիի պատմություն