Կարլ Կրաուս

**Կարլ Կրաուս** (, ), ավստրիացի գրող, բանաստեղծ-սատիրիկ, գրական ու գեղարվեստական քննադատ, ֆելիետոնիստ, հրապարակախոս։ Ինքնատիպ դեմք է 20-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակների գերմանախոս հասարակական ու մշակութային կյանքում։

## Կենսագրություն և արվեստ
250px|մինի|ձախից|Իյչին, կենտրանական հրապարակ
Կարլ Կրաուսը ծնվել է Բոհեմիայում, հրեական հարուստ ընտանիքում։ 1877 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ 1892 թվականին Կարլը ընդունվել է իրավաբանական ֆակուլտետ։ Նույն ժամանակ հանդես է եկել նաև որպես գրական քննադատ, իր ուժերը փորձել է բեմում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է փիլիսոփայության ու գրականության ֆակուլտետ, սակայն 1896 թվականին դուրս է եկել համալսարանից` չստանալով վկայական։

Այս շրջանում ծանոթացել է Պետեր Ալտենբերգի հետ և մտել *Երիտասարդ Վիեննա* խմբակի մեջ, որի անդամներից էին Հերման Բարը, Հոֆմանսթանը, Արթուր Շնիցլերը, Ֆելիքս Զալտենը և այլք։ Մեկ տարի անց խզել է նրանց հետ ունեցած կապերը` հրապարակելով *Die demolierte Literatur* պամֆլետը։ Խստորեն մերժել է Թեոդոր Հերցլի սիոնիզմը։ 1899 թվականին սկսել է հրատարակել սեփական ամսագիրը` «Լապտեր» անունով, որը լույս է տեսել ընդհուպ իր մահը և եղել է դարաշրջանի ամենաազդեցիկ հրատարակություններից մեկը։ Նրա էջերում տպագրվել են խոշորագույն այնպիսի գրողներ ու նկարիչներ, ինչպիսիք են Դեմելը, Օսկար Կոկոշկան, Էլզա Լասկեր-Շյուլերը, Հայնրիխ Մանը, Առնոլդ Շյոնբերգը, Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգը, Գեորգ Թրակլը, Ֆրանց Վերֆելը, Օսկար Ուայլդը և այլք։ 1911 թվականից դարձել է ամսագրի միակ հեղինակը։ Նույն թվականին ընդունել է կաթոլիկություն։ Կրաուսը զուգահեռաբար ելույթ է ունեցել հրապարակային դասախոսություններով և զեկուցումներով. մինչև 1936 թվականը նա նմանատիպ մոտ 1.700 ելույթ է ունեցել ոչ միայն Վիեննայում, այլև Բեռլինում ու Պրահայում։ 1923 թվականին նա լքել է կաթոլիկ եկեղեցին։

Կարլ Կրաուսի խոշորագույն ստեղծագործությունը «Մարդկության վերջին օրերը» դրաման է (1915-1919), որը հիմնականում կառուցված է եվրոպական թերթերի նյութերի հիման վրա։ Բացի դրանից` Կրաուսը հայտնի է իր աֆորիզմներով, որոնք զետեղված են «Խոսքի վերածված» (, 1955) գրքում։ Կարլ Կրաուսը պատկերված է 1974 թվականին թողարկված ավստրիական դրոշմանիշի վրա։

## Ստեղծագործությունների ընտրանի
200px|մինի|''Լապտեր'' ամսագրի առաջին համարը

* Die demolirte Literatur (1897)
* Eine Krone für Zion (1898)
* Sittlichkeit und Kriminalität (1908)
* Sprüche und Widersprüche (1909)
* Die chinesische Mauer (1910)
* Pro domo et mundo (1912)
* Nestroy und die Nachwelt (1913)
* Worte in Versen (1916—1930)
* Die letzten Tage der Menschheit (1918)
* Weltgericht (1919)
* Nachts (1919)
* Untergang der Welt durch schwarze Magie (1922)
* Literatur (1921)
* Traumstück (1922)
* Die letzten Tage der Menschheit: Tragödie in fünf Akten mit Vorspiel und Epilog (1922)
* Wolkenkuckucksheim (1923)
* Traumtheater (1924)
* Die Unüberwindlichen (1927)
* Epigramme (1927)
* Die Unüberwindlichen (1928)
* Literatur und Lüge (1929)
* Shakespeares Sonette (1933)
* Die Sprache (1937)
* Die dritte Walpurgisnacht (posthumous, 1952)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Zohn H. Karl Kraus. New York: Twayne Publishers, 1971
* Timms E. Karl Kraus, apocalyptic satirist: culture and catastrophe in Habsburg Vienna. New Haven: Yale UP, 1986
* Zohn H. Karl Kraus and the critics. Columbia: Camden House, 1997
* Carr G.J., Timms E. Karl Kraus und Die Fackel: Aufsätze zur Rezeptionsgeschichte = Reading Karl Kraus: essays on the reception of Die Fackel. München: Iudicium, 2001
* Bouveresse J. Schmock ou Le triomphe du journalisme: la grande bataille de Karl Kraus, Paris: Seuil, 2001
* Rothe F. Karl Kraus: die Biographie. München: Piper, 2003
* Timms E. Karl Kraus und der Kampf ums Recht. Wien: Picus, 2006
* Ganahl S. Ich gegen Babylon: Karl Kraus und die Presse im Fin de Siècle. Wien: Picus, 2006
* Reitter P. The anti-journalist: Karl Kraus and Jewish self-fashioning in fin-de-siècle Europe. Chicago: The University of Chicago Press, 2008
* Канетти Э. Карл Краус, школа сопротивления// Канетти Э. Человек нашего столетия. Художественная публицистика. М.: Прогресс, 1990, с.34-43
* Беньямин В. Карл Краус// Беньямин В. Маски времени. Эссе о культуре и литературе. СПб: Симпозиум, 2004, с.313-358
* Джонстон У. М. Поклонение языку у Карла Крауса: проклятие фотографической памяти// Джонстон У. М. Австрийский Ренессанс: Интеллектуальная и социальная история Австро-Венгрии 1848—1938. М.: Московская школа политических исследований, 2004, с.306-310

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը գերմաներենով
* Կենսագրությունը անգլերենով
* Կարլ Կրաուսի մասին հոդվածը ''Բրիտանիկա'' հանրագիտարանում
* Հոդված Կարլ Կրաուսի մասին

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի քննդատներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ