Սոփեստներ

մինի|Սոկրատեսի մահը
**Սոփեստներ** (, հմուտ, իմաստուն, հետագայում նաև՝ իմաստակ), մեր թվարկությունից առաջ 5-4-րդ դարերի հունական փիլիսոփաներ՝ իմաստության և պերճախոսության պրոֆեսիոնալ ուսուցիչներ, ովքեր առաջինն սկսեցին իմաստասիրություն ուսուցանել փողով։ Այսպես կոչված ավագ սոփեստ էին Պրոտագորասը, Գորգիասը, Հիպիասը, Պրոդիկոսը, Անտիփոնը, Քսենիադեսը և ուրիշներ, կրտսեր սոփեստներ՝ Կրիտիասը, Ալկիդամասը, Էվթիդեմոսը, Լիկոփրոնը, Թրասիմաքոսը, Հիպոդամոսը, Պոլոսը և ուրիշներ։ Իրենց փիլիսոփայական հայացքներով և հասարակական-քաղաքական կողմնորոշմամբ սոփեստները միասնական ուղղություն չէին կազմում։ Սոփեստների փիլիսոփայական հետաքրքրությունների ծանրության կենտրոնը բնափլիսոփայությունից փոխադրեցին բարոյականության քաղաքականության, հռետորության, այդ ուղիով՝ խոսքի ու մտածողության կառուցվածքի, առհասարակ իմացաբանության հարցերի ոլորտը, և դա նրանց պատմական ծառայությունն է։

Իմացաբանության մեջ սոփեստները հակված էին ոելյատիվիզմին։ Այդ տեսակետից հատկանշական է Պրոտագորասի այն գաղափարը, որ մարդն ամեն ինչի չափանիշն է, որից բխում էր, որ օբյեկտիվ ճշմարտություն չկա, յուրաքանչյուր մարդ ունի իր ճշմարտությունը, և այդ առումով ամեն կարծիք էլ ճշմարիտ է։ Քսենիադեսը, ընդհակառակը, պնդում էր, որ բոլոր կարծիքներն էլ կեղծ են։ Պրոտագորասը շրջանառության մեջ դրեց սոփեստությունները։ Ս-ի երևան գալը պայմանավորված էր ժամանակի հասարակական մշակութային զարգացման պահանջմունքներով, ստրկատիրական դեմոկրատիայի ծաղկումը, կուսակցությունների պայքարը, դատական, քաղաքական, գիտական հրապարակային վեճերի ծավալումը, հռետորության դերի մեծացումը պահանջում էին համապատասխան գիտելիքների, հմտությունների մշակման և ուսուցման ընդունակ մարդիկ, որպիսիք եղան սոփեստները, ովքեր որոշակի դեր խաղացին տրամաբանության, որպես գիտության, սկզբնավորման մեջ՝ տրամաբանական պրոբլեմատիկան մշակելով որպես «համոզելու արվեստ»՝ հարմարեցված հռետորության և էրիստիկայի (վիճաբանության արվեստի) կարիքներին։

Սոփեստները, մասնավորապես կրտսեր, վիճաբանության, ապացուցման մեջ հաճախ գործադրում էին սոփեստություններ, որը նրանց անունով կոչվեց սոփեստաբանություն (այդպես է կոչվում նաև նրանց ուսմունքը)։ Կրտսեր Ս-ի հայացքներում հետզհետե ետին գիծ մղվեցին իմացաբանական լուրջ հարցադրումները, սկսեցին գերակշռել բառախաղերն ու անպտուղ վեճերը։ Արիստոտելը նրանց անվանում էր «կեղծ իմաստության ուսուցիչներ»։

## Գրականություն
* Blackwell, Christopher. Demos: Classical Athenian Democracy. 28 February 2003. The Stoa: a Consortium for Scholarly Publication in the Humanities. 25 April 2007.
* Clarke, M.L. "Cicero at School". *Greece & Rome*, Second Series, Vol. 15, No. 1 (Apr., 1968), pp.&nbsp;18–22; Published by: Cambridge University Press on behalf of The Classical Association; 
* Eyre, J.J. "Roman Education in the Late Republic and Early Empire". *Greece & Rome*,Second Series, Vol. 10, No. 1 (Mar., 1963), pp.&nbsp;47–59, Published by: Cambridge University Press; 
* Guthrie, W. K. C. Vol. 3 of *History of Greek Philosophy*. Cambridge: Cambridge University Press, 1969
* Jarratt, Susan C. *Rereading the Sophists: Classical Rhetoric Refigured*. Carbondale and Edwardsville: Southern Illinois University Press, 1991.
* Kerferd, G. B., *The Sophistic Movement*, Cambridge University Press, Cambridge, UK, 1981 ().
* 
* Rosen, Stanley, *Plato's 'Sophist', The Drama of Original and Image*, Yale University Press, New Haven, CT, 1983.
* Sprague, Rosamond Kent, *The Older Sophists*, Hackett Publishing Company ().
* Herrick, James A. The History and Theory of Rhetoric: An Introduction. Boston: Allyn and Beacon, 2005. Print
* McKay, Brett, and Kate McKay. "Classical Rhetoric 101: A Brief History." The Art of Manliness RSS. The Art of Manliness, 30 Nov. 2010. Web.
* Corey, D. 2002. "The Case against Teaching Virtue for Pay: Socrates and the Sophists." *History of Political Thought* 23:189–210.
* Dillon, J., and T. Gergel. 2003. *The Greek Sophists.* London: Penguin.
* Gibert, J. 2002. "The Sophists." In *The Blackwell Guide to Ancient Philosophy.* Edited by C. Shields, 27–50. Oxford: Blackwell.
* Montiglio, S. 2000. "Wandering Philosophers in Classical Greece." *Journal of Hellenic Studies* 120:86–105.
* Robinson, E. 2007. "The Sophists and Democracy beyond Athens." *Rhetorica* 25:109–122.
* *Dupréel, Eugéne.* Les sophistes. — Neuchâtel, Éditions du Griffon ; Bruxelles, Les Éditions du Temple, 1948. — 408 pp.
* *Jaeger W. W.* Paideia — B., 1959. — Bd 1.
* *Gomperz H.* Sophistik und Rhetorik… — Lpz.: Nachdruck, 1965.
* *Guthrie W. K.* A history of Greek philosophy — Camb., 1969. — р. 1−322.
* *Reding J. P.* Fondements philosophiques de la rhetorique chez les sophists grecs et chez les sophists chinois — Berne, 1985.

## Արտաքին հղումներ
*The Sophists - Stanford Encyclopedia of Philosophy

Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ