Բողոքի իրավունք

[աջից|մինի|350x350փքս|Մաքրման աշխատողները բողոքի ակցիա են իրականացնում [MTV շենքի դիմաց Սանտա Մոնիկայում, Կալիֆորնիա։]]
**Բողոքի իրավունք**, կարող է լինել հավաքների ազատության իրավունքի, միավորումների ազատության իրավունքի և խոսքի ազատության իրավունքի դրսևորում։ Բացի այդ, բողոքի ցույցերը և բողոքի ցույցերի սահմանափակումները տևել են այնքան ժամանակ, որքան գոյություն են ունեցել կառավարությունները։

## Միջազգային իրավունք
Միջազգային բազմաթիվ պայմանագրերում հստակ ձևակերպված է բողոքի իրավունքը։ Այդպիսի համաձայնագրերի թվում են 1950 թվականի Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի հիմնականում 9-ից 11-րդ հոդվածները և 1966 թվականի Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի 18-22-րդ հոդվածները։ 9-րդ հոդվածը սահմանում է «մտքի, խղճի և ազատության իրավունքները»։ 10-րդ հոդվածը սահմանում է «արտահայտվելու ազատության իրավունքը»։ 11-րդ հոդվածը սահմանում է «ուրիշների հետ միավորվելու ազատության իրավունքը, ներառյալ իր շահերի պաշտպանության համար արհմիություններ ստեղծելու և դրանց միանալու իրավունքը»։ Այնուամենայնիվ, այս և այլ համաձայնագրերում հավաքների ազատության, միավորվելու ազատության և խոսքի ազատության իրավունքները ենթակա են որոշակի սահամանփակումների։
[մինի|280x280փքս|[Սև ուրբաթ(1978) Թեհրանում, 1978 թվական սեպտեմբերի 8:]]
Օրինակի՝ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագիրը պարունակում է «պատերազմի քարոզչության» և «ազգային, ռասսայական կամ կրոնական ատելության» արգելքներ, և այն թույլ է տալիս սահմանափակել հավաքների ազատությունը, եթե դա անհրաժեշտ է «ժողովրդավարական հասարակությունում ազգային անվտանգության և հասարակական կարգի, հասարակական առողջության և բարոյականության պաշտպանության կամ այլոց իրավուքների և ազատությունների պաշտպանության համար»։ (Հոդվածներ 20 և 21) Տարբեր վայրերում ընդունվել են այս իրավունքների վերաբերյալ իրենց սեփական պարզաբանումները։

Բողոքը, սակայն, պարտադիր չէ լինի բռնի կամ ազգային անվտանգության կամ հանրային կարգի համար վտանգ ներկայացնող գործողություն։ Չի նշանակում նաև, որ յուրաքանչյուր բողոք քաղաքացիական անհնազանդություն է, հատկապես երբ բողոքը տեղի է ունենում առանց պետության օրենքները խախտելու։ Բողոքները, նույնիսկ ոչ բռնի դիմադրության արշավները կամ քաղաքացիական դիմադրությունը, հաճախ ունենում են դրական բնույթ՝ աջակցելով ժողովրդավարական և սահմանադրական կարգին՝ օգտագործելով ոչ բռնի մեթոդներ։ Սա կարող է տեղի ունենալ, օրինակ, երբ նման դիմադրությունը ծագում է ռազմական հեղաշրջման արձագանքով (coup d'état), կամ նմանատիպ դեպքերում, երբ պետական ղեկավարությունը հրաժարվում է հրաժարական տալ ընտրություններում կրած պարտությունից հետո։

## Մասնավոր հաստատություններ
[alt=Mary Beth Tinker speaking, holding up a detention slip and wearing a black armband.|մինի|[Մերի Բեթ Թինքեր|Մերի Բեթ Թինքերին պատժեցին սև թևկապ կրելու համար՝ Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքելու նպատակով․ սա հանգեցրեց *«Թինքերն ընդդեմ Դե Մոյնի»* գործին։ .]]
Շատ գործատուներ, կրթական հաստատություններ և մասնագիտական միություններ պահպանում են ցույցերի կանոնակարգեր, որոնք սահմանափակում են իրենց անդամների բողոքելու իրավունքը, օրինակ՝ նրանց սահմանափակելով միայն ազատ արտահայտման գոտիներով։ ԱՄՆ-ում 1969 թվականին կայացած *«Թինքերն ընդդեմ Դե Մոյնի»* Գերագույն դատարանի վճիռը հաստատեց ուսանողների բողոքելու իրավունքը՝ պայմանով, որ այն չի առաջացնում «էական խանգարում»։

## Տես նաև
* Ուղիղ գործողություն
* Ապստամբության իրավունք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Know Your Rights: Demonstrations and Protests (PDF) - American Civil Liberties Union

Կատեգորիա:Բողոքի ակցիաներ
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ