Բարեկ Լայչեր

**Բարեկ Լայչեր** (), հրեա բժիշկ, մինչև Լեհաստանում հոլոքոստը՝ հասարակական ակտիվիստ Վիշկուվում, հայտնի է Տրեբլինկա համակենտրոնացման ճամբարում բանտարկյալների ապտամբությունը գլխավորելով։ Ավելի քան 800․000 հրեաներ, ինչպես նաև անհայտ թվով ռումիններ, սպանվել են Տրեբլինկայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Ռեյնհարդ գործողության ընթացքում:

Լայչերը 1924 թվականին Վարշավայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի շրջանավարտ էր և լեհ-խորհրդային պատերազմից լեհական բանակի պաշտոնաթող սպա: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լեհաստան գերմանական ներխուժումից հետո Լայչերը նացիստների կողմից վտարվեց Վիշկովից բոլոր լեհ հրեաների հետ  և տեղափոխվեց Վեգրով, որտեղից նա արտաքսվեց Տրեբլինկա՝ գաղտնի անտառային ճամբար, որտեղ հրեա տղամարդիկ, կանայք և երեխաներ էին սպանվում գազախցերում։

Լայչերը դարձավ Տրեբլինկայի ապստամբության առաջնորդը և գաղտնի կազմակերպիչը։ 1943 թվականի օգոստոսի 2-ին երկար նախապատրաստվելուց հետո բանտարկյալները զինանոցից մի քանի զենք գողացան և փորձեցին զինված փախչել Տոտենլագերից։ Լայչերը սպանվեց մարտերում։ Թրավնիկի պահակայիններից որոշները սպանվեցին,և մոտ 150 հրեա բանտարկյալներ փախան։ Ճամբարում գազազերծման գործողություններն ավարտվեցին ապստամբությունից անմիջապես հետո: Լայչերը (Lajcher) վերապրածների կողմից սխալմամբ հիշվել է որպես Dr. Lecher կամ Dr. Leichert Վեգրովից։

## Կենսագրություն և մահ
Բերեկ Լայչերը ծնվել է ռուսական տիրապետության ներքո գտնվող Չեստոխովայում, լեհ հրեաների ընտանիքում:Նա Սզմուլի (Շմուել) և Չայ (Չայա) Լայչերի ազգական Ֆրայդմանի վեց երեխաներից չորրորդն էր:Նրա հայրը խոսում էր իդիշ, լեհերեն և ռուսերեն։ Նրանք ապրում էին քաղաքի կենտրոնի մոտ՝ Stary Rynek 11 հասցեում գտնվող տանը: Բերեկը երբեմն օգտագործում էր իր պոլոնիզացված անունը՝ Բեռնարդ: Հաճախել է բազմամշակութային պետական ​​Հենրիկ Սիենկևիչի տղաների միջնակարգ դպրոցը 1907 թվականին: Ավարտելուց մեկ տարի անց՝ 1915 թվականին, հայրը մահացել է: Բերեկը տեղափոխվել է մայրաքաղաք և ընդունվել Վարշավայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը: Ֆինանսապես ապահովել է իրեն՝ աշխատելով որպես կես դրույքով դաստիարակ։

Լայչերը 1924 թվականին ավարտել է բժշկությունը և ամուսնացել Էուգենիա Բանասի հետ։ Երկու տարի Վարշավայում պրակտիկա անցնելուց հետո 1927 թվականին նրանք տեղափոխվել են Վիշկով, որտեղ լեհ և հրեա բնակչությունը կիսով չափ առանձնացված էին: Նրանք մնացին այնտեղ մինչև ներխուժումը Լեհաստան։

### Հոլոքոստը օկուպացված Լեհաստանում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հենց սկզբին Վիշկովի բոլոր լեհ հրեաները, ներառյալ Լայչերի ընտանիքը, վտարվեցին նացիստների կողմից 1939 թվականի սեպտեմբերի 4-ին տեղի ունեցած մեկ զանգվածային գործողության արդյունքում: Ավելի ծեր 77 հրեաները և նրանց օգնող 8 լեհերը փակվեցին գոմում և ողջ-ողջ այրվեցին: Ավելի ուշ նույն ամսվա ընթացքում գնդակահարվեցին ևս 65 հրեաներ. այնուհետև քաղաքը հռչակվեց Յուդենֆրայ:Լայչերը տեղափոխվեցին Վեգրով, որն արդեն լցված էր հարյուրավոր վտարանդիներով: 1940 թվականի ամռանը Լայչերը միացավ տեղի հրեական խորհրդին և ստեղծեց հիվանդանոց։ 1941 թվականի փետրվարին գետտոն փակվեց դրսից և սով սկսվեց նրա բանտարկյալների մեջ։ Լայչերը նամակներ գրեց Ամերիկայի հրեական համատեղ բաշխման կոմիտեին, սակայն ապարդյուն:

Հրեաների ոչնչացումը կիսաարդյունաբերական միջոցներով ողջ երկրում սկսվեց 1942 թվականի սկզբին և շարունակվեց մինչև գերմանական օկուպացված Լեհաստանի բոլոր հրեական գետտոների վերացումը: Վեգրովի գետտոյի առաջին ակցիան սկսվեց սեպտեմբերի 21-ի լուսաբացին և ավարտվեց 1942 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, որտեղ մինչև 5000 հրեաներ արտաքսվեցին Սոկոլուվ-Պոդլյասկի՝ ժամանակավոր մահապատիժների ալիքից հետո։ Այդ տեղում ստեղծվեց փոքրիկ գետտո։ 1943 թվականի ապրիլի 26-27-ին Վեգրոուի փոքր գետտոյի լուծարումից հետո, որի ժամանակ սպանվեցին նրա կինը և 13-ամյա որդին, Լայչերը 1943 թվականի մայիսի 1-ին Հոլոքոստի գնացքով բերվեց Տրեբլինկա:

Տրեբլինկան համարվում է հրեական հարցի ամենամահաբեր փուլի մի մաս, որը հայտնի է որպես Aktion Reinhard, և տևել է 1942 թվականի հուլիսի 23-ից մինչև 1943 թվականի հոկտեմբերի 19-ը։ Այդ ընթացքում այնտեղ սպանվել են ավելի քան 800,000 հրեաներ՝ տղամարդիկ, կանայք և երեխաներ, իսկ այլ գնահատականներով՝ ավելի քան 1,000,000 զոհ:

Տրեբլինկայում Լայչերին նշանակեցին ՍՍ-ի փոքրիկ հիվանդանոցի պատասխանատուն իր նախորդի՝ դոկտոր Յուլիան Չորժիցկիի ինքնասպանությունից հետո (չշփոթել «լազարեթ» կոչվող «կեղծ» հիվանդանոցի հետ, որտեղ տեղի է ունեցել ձեռքով սպանությունը):Ընդհատակյաների խնդրանքով, ըստ Սամուել Ռաջմանի, նա նույնպես համաձայնել է ղեկավարել իրենց գաղտնի փախուստի ծրագիրը։Treblinka Totenlager-ի կազմկոմիտեն ներառում էր Զելոմիր Բլոխը (ղեկավար), Ռուդոլֆ Մասարիկը, Մարսելի Գալևսկին, Սամուել Ռայզմանը, դոկտոր Իրենա Լևկովսկան (հիվանդ ծովախորշ), Լեոն Հաբերմանը և մի քանի ուրիշներ:Ժամկետը հրամայական դարձավ այն բանից հետո, երբ Չորչիցկին դարանակալվեց Կուրտ Ֆրանցի կողմից և մահացու թույն կուլ տվեց:Լայչերը ապստամբությունը սկսեց ամառային շոգ օրը, երբ մի խումբ գերմանացիներ և ուկրաինացիներ մեքենայով գնացին Բուգ գետ՝ լողալու. :
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Treblinka_II_aerial_photo_(1944).jpg|աջից|մինի|320x320փքս|Տրեբլինկա II-ի 1944 թվականի օդային լուսանկարը ճամբարի փակումից հետո: Լուսանկարը ծածկված է ապամոնտաժված կառույցներով, ներառյալ գերմանական «զինամթերքը» ներքևի ձախ մասում մինչև բեռնաթափման հարթակը (կենտրոնում, նշված է կարմիր սլաքով)

### Տրեբլինկայի ապստամբություն
1943 թվականի օգոստոսի 2-ին (երկուշաբթի՝ գազից հանգստանալու օր), գնացքի գծերի մոտ գտնվող նացիստական ​​«զինանոցի» ծանր դուռը հրեաները լուռ բացեցին, և սայլի միջից գողացան մոտ 20 հրացան, 20 ձեռքի նռնակ և մի քանի ատրճանակ։ Ժամը 15:45-ին մոտ 700 հրեա բանտարկյալներ հարձակում գործեցին դարպասների վրա:Նրանք բենզին շաղ տվեցին որոշ շենքերում և այրեցին դրանք, այդ թվում՝ բենզինի բաք, որը պայթեց։ Նրանցից շատերը փորձեցին մագլցել ցանկապատի վրայով, սակայն շատերին հարվածեցին  ավտոմատներով։ Ընդամենը 150-ից 200 հրեայի հաջողվեց մագլցել։ Կեսը սպանվեցին մեքենաների և ձիերի հետապնդումից հետո։ Նրանցից ոմանք, ովքեր հաջողությամբ փախան, տեղափոխվեցին գետով այն կողմ, Արմիա Կրաջովայի պարտիզանների մոտ, որոնք թաքնվում էին շրջակա անտառում :

Հայտնի է, որ միայն մոտ 70 հրեաներ են գոյատևել մինչև պատերազմի ավարտը, ներառյալ Տրեբլինկայի հրատարակված հուշերի ապագա հեղինակները՝ Յանկիլ Վիերնիկը, Չիլ Ռայչմանը, Ռիչարդ Գլազարը և Սամուել Վիլենբերգը [2][5]: Երկու ամիս անց ապստամբություն տեղի ունեցավ նաև Սոբիբորում։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:1893 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի բանակի սպաներ
Կատեգորիա:Հրեա բժիշկներ