Լիզա Ջեյն Սմիթ

**Լիզա Ջեյն Սմիթ** (, ), դեռահասային գեղարվեստական գրականության ժանրի ամերիկացի հեղինակ, որն առավել հայտնի է իր բեսթսելլերային *[[Վամպիրի օրագրերը (վիպաշար)|«Վամպիրի օրագրերը»]]* գրքաշարով, որի հիման վրա ստեղծվել է նաև հայտնի հեռուստասերիալ։ Նրա գրքերը՝ մասնավորապես *«Վամպիրի օրագրերը»* և *«Գիշերային աշխարհը»* եղել են *«Նյու Յորք Թայմս»-ի* լավագույն բեսթսելլերների ցանկում և առաջադրվել են հինգ մրցանակների։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Սմիթը ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝Ֆլորիդայի Ֆորտ Լոդերդեյլ քաղաքում։ Մանուկ հասակում մեծացել է Վիլլա Պարկում (Կալիֆոռնիա) և հաճախել Վիլլա Պարկի ավագ դպրոց։

Սմիթը փորձարարական հոգեբանություն է սովորել Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։ Հետագայում նա հաճախել է Սան Ֆրանցիսկոյի պետական համալսարան՝ դասավանդման վկայականներ ստանալու համար։

## Կարիերա
Սմիթը սկսել է իր կարիերան որպես տարրական դպրոցի ուսուցչուհի, սակայն երեք տարի հետո թողել է այն գրականությամբ զբաղվելու համար։

Սմիթն ասել է, որ հասկացել է, որ ուզում է գրող դառնալ մանկապարտեզից և առաջին դասարանից՝ «երբ ուսուցիչը գովել է իմ գրած սարսափելի բանաստեղծությունը» և դրանից հետո նա սկսել է լրջորեն զբաղվել դրանով տարրական դպրոցում։

Նրա առաջին գիրքը՝ *«Արևադարձի գիշերը»՝* գրված ավագ դպրոցի և քոլեջի տարիներին հրատարակվել է ՄակՄիլանի կողմից (1987 թվական), որին հաջորդել է *«Քաջարի սիրտը»* 1990 թվականին։ Նրանք վատ էին վաճառվում, քանի որ դրանք պիտակավորված էին 9-ից 11 տարեկան երեխաների համար, այլ ոչ թե մեծահասակների համար, ինչպես ուզում էր Սմիթը։

1990 թվականին *[[Վամպիրի օրագրերը (վիպաշար)|«Վամպիրի օրագրերը»]]* շարքը պատվիրել է Էլիզ Դոները՝ Alloy Entertainment՝ի խմբագիրը։ Սմիթն անմիջապես գրել է այն տեսարանը, երբ Ելենան, Բոննին և Մերեդիթը զարդարում են մարզասրահը, իսկ հերոսուհին հանդիպում է Դեյմոնին (տեսարանը հետագայում ներառվել է առաջին վեպում), իսկ մյուս հերոսների համար նա ստեղծել է «Մեծահասակների այգին» գիրքը։ Նա ընտրել է *«Վամպիրի օրագրերի»* դեկորացիան Վիրջինիայում, քանի որ ընտանիքը ապրել է այնտեղ և նա ոգեշնչվել է փոքր քաղաքներով և դրանց ապրելակերպով։

Հետո գրվել են երեք եռագրություններ՝ «Գաղտնի շրջան» (1992), «Արգելված խաղ» (1994) և «Մութ տեսիլներ» (1995)։ «Գիշերային աշխարհ» շարքի առաջին մասը լույս է տեսել 1996 թվականին, որին հաջորդել են ևս ութը մասեր հաջորդ երկու տարիների ընթացքում։

1998 թվականին Սմիթը բանաստեղծական դադար է վերցրել և վերադարձել է 2008 թվականին՝ նոր կայքէջով և նոր պատմվածքների շարքով։ *«Վամպիրի օրագրերը»* շարքը վերաթողարկվել է 2007 թվականին, որին հաջորդել են *«Գաղտնի շրջան»* եռերգության և *«Գիշերային աշխարհ»* շարքերի վերահրատարակությունները 2008–2009 թվականներին։ *Արևադարձի գիշերը* և *Քաջարի սիրտը* նույնպես վերաթողարկվել են 2008 թվականին։ *«Վամպիրի օրագրերի»* երեք նոր հատվածներ հրատարակվել են 2009 և 2010 թվականներին։ Հետագայում՝ 2009 թվականին վիպաշարի հիման վրա ստեղծվել է հեռուստասերիալ, որին հաջորդել է Գաղտնի շրջան եռերգության վրա հիմնված համանուն հեռուստասերիալը։

*Վամպիրի օրագրերի* վերջին հատորը, որը ամբողջությամբ գրվել է Սմիթի կողմից՝ թողարկվել է 2011 թվականի մարտին։ Սմիթը ներկայացրել է հաջորդ մասի նախագիծը, բայց առանցքային սյուժեի հետ կապված վեճից հետո նրա մասնակցությունը դադարեցվել է հրատարակչի կողմից, իսկ դրվագը վերանայվել գրպանային գրողի կողմից։ *Վամպիրի օրագրերի* հաջորդ հատվածները նույնպես գրվել են  այդ կերպ։ *«Գաղտնի շրջան»* վիպաշարում նրան նույնպես փոխարինել է այլ գրպանային հեղինակ՝ Օբրի Քլարկը։

## Անձնական կյանք
1998 թվականին նրա եղբոր մոտ աշտորոշվել է մետաստատիկ մելանոմա, ինչից հետո Սմիթը 10 տարով գրական ընդմիջում է վերցրել։ Այդ ընթացքում նրա մայրը մահացել է թոքերի քաղցկեղից։ Սմիթը նախկինում բնակվել է Կոնկորդում (Կալիֆոռնիա), իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել է Դենվիլ։ Մահվան պահին նա հարաբերությունների մեջ է եղել փաստաբան Ջուլի Դիվոլայի հետ։

### Առողջություն և մահ
2015 թվականի վերջին Սմիթը մահամերձ է եղել չախտորոշված գրանուլոմատոզից՝ պոլիանգիիտով, ինչից հետո նա մնացել է հիվանդանոցում երկու ամիս և շաբաթներ շարունակ միացված է եղել շնչառական սարքին։ Սմիթը մահացել է աուտոիմուն հիվանդության բարդացումներից Կալիֆորնիայի Ուոլնաթ Քրիքի հիվանդանոցում՝ իր Դենվիլի տան մոտ 2025 թվականի մարտի 8-ին (66 տարեկան հասակում)։

## Ստեղծագործական աշխատանքներ
**Ֆանտաստիկ դիլոգիա**

* 1987՝ Արևադարձի գիշերը
* 1990՝ Քաջարի սիրտը
* Անհայտ՝ Դրախտի հայելիներ

#### Վամպիրի օրագրերը
* 1991՝ Վամպիրի օրագրերը։ Զարթոնքը
* 1991՝ Վամպիրի օրագրերը։ Պայքարը
* 1991՝ Վամպիրի օրագրերը։ Ֆուրիա
* 1992՝ Վամպիրի օրագրերը։ Մռայլ միավորում
* 2009՝ «Վամպիրի օրագրերը»։ Վերադարձ. Գիշեր
* 2010՝ «Վամպիրի օրագրերը»։ Վերադարձ. Ստվերային հոգիներ
* 2011՝ Վամպիրի օրագրերը։ Վերադարձ՝ կեսգիշեր
* 2011՝ Վամպիրի օրագրերը։ Որսորդներ՝ ուրվական (գրպանային գրող)
* 2012՝ Վամպիրի օրագրերը։ Որսորդներ. Լուսնի երգը (գրպանային հեղինակ)
* 2013 թվականի մայիսի 2՝ Վամպիրի օրագրերը։ Փրկություն (գրպանային գրող, Օբրի Քլարկ)
* 2013՝ Վամպիրի օրագրերը։ Փրկություն։ Չասված կամ չարտահայտված (գրպանային գրող, Օբրի Քլարկ)
* 2014՝ Վամպիրի օրագրերը։ Փրկություն։ Բացահայտված (գրպանային գրող)

**Ստեֆանի օրագրերը**

* 1. Սկսել
* 2. Արյան ցանկություն
* 3. Գրավչություն
* 4. Հորատիչ
* 5. Ապաստան
* 6. Հմայված

**Գաղտնի շրջան**

* 1992՝ Արարողակարգ (հրատարակվել է ԱՄՆ-ում 1992 թվականին)
* 1992՝ Գերուհի (հրատարակվել է ԱՄՆ-ում 1992 թվականին)
* 1992՝ Հզորություն (հրատարակվել է ԱՄՆ-ում 1992 թվականին)
* 2012՝ Բաժանում (հրատարակվել է ԱՄՆ-ում 2012 թվականի մարտի 20-ին, Օբրի Քլարկի կողմից)
* 2012՝ Հետապնդում (հրատարակվել է ԱՄՆ-ում 2012 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, Օբրի Քլարկի կողմից)
* 2013՝ Փորձություն (հրատարակվել է 2013 թվականի մարտի 12-ին, Օբրի Քլարկի կողմից)

**Արգելված խաղ**

* 1994՝ Որսորդը
* 1994՝ Հետապնդում
* 1994՝ Սպանություն
* Անհայտ՝ Ռևանշ

**Մռայլ տեսիլքներ**

* 1994՝ Կանխազգացում
* 1995՝ Մոլագարություն
* 1995՝ Կիրքը

**Խավարի թագավորություն**

* 1996՝ Գաղտնի վամպիր
* 1996՝ Խավարի դուստրերը
* 1996՝ Կախարդուհին
* 1996՝ Մռայլ հրեշտակ
* 1997՝ Ընտրյալները
* 1997՝ Նախասահմանություն / Հոգու ընկեր
* 1997՝ Որսորդուհի
* 1998՝ Սև լուսաբաց
* 1998՝ Մոգական լույս
* Տարօրինակ ճակատագիր՝ գրքի թողարկումն անընդհատ հետաձգվում է։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սարսափ ժանրի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ