open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ձման

**Ձման**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Հազզո-Խաբլջոզի գավառակում։ Գտնվում էր գավառակի հարավարևելյան մասում։

Եղել է հայաբնակ գյուղ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ձմանն ուներ մի քանի եկեղեցիներ, որոնցի 3-ի անուններն են.
* ս. Կիրակոս
* ս. Մարհանա
* ս.Մանկուս

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Միրիպար

**Միրիպար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում` Վերին  Բուլանըխում։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել ամ կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 30 տուն հայ և 16 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Կրթություն
Գարեգին Սրվանձտյանի ջանքերով 1870 թվականին բացվել է վարժարան, որտեղ սովորում էր 20 աշակերտ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մկրագոմ

**Մկրագոմ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 16 կմ արևելք՝ Մեղրագետի ձախ ափին։

## Պատմություն
Գյուղի բնակչությունը կոտորվել ու բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1800 թվականին ուներ 120 տուն՝ մոտ 1000 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մկրագոմն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան, որը 1870 թվականին բացվել էր Գարեգին Սրվանձտյանի ջանքերով։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նեվիկ (ավերակ)

**Նեվիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Արածանիի աջակողմյան Նևիկ վտակի ձախ ափին՝ հովտում։

## Պատմություն
Գյուղը լքվել է և ամայացել XX դարի սկզբներին։ Բնակիչները տեղափոխվել են գետի մյուս ափը և հիմնել նոր Նեվիկ բնակավայր։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շեբո

**Շեբո**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Մանազկերտ գյուղաքաղաքից 18 կմ հարավ, ոչ բարձր բլուրների ստորոտում՝ սարավանդին՝ Արծկե-Մանազկերտ ճանապարհի վրա։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 35 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Մանազկերտի շրջանի համայնքներ
Չարբուհուր

**Չարբուհուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Վարդոյի գավառակում։ գտնվում էր Մուշ քաղաքից 45 կմ հյուսիս՝ Մուշ-Էրզրում ճանապարհի ձախ կողմում, Բյուրակն գետի ստորին հոսանքի՝ Չհարբոհար վտակի ափին։ Վտակը գյուղից 2-3 կմ հեռու թափվում է Արածանիի մեջ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 70 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վարդոյի շրջանի համայնքներ
Ջրիկ

**Ջրիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 5-6 կմ հյուսիս՝ Խնուս տանող ճանապարհի վրա։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղը ենթարկվել է կողոպուտի, իսկ բնակիչները կոտորվել են կամ տարագրվել։

## Բնակություն
1909 թվականին ուներ 120 տուն հայ և 30 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ջրիկն ուներ եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում էր գտնվում **Ջրից Չաուրմա** ավերակ ամրոցը։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տուկնուկ

**Տուկնուկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում է Մանազկերտ գյուղաքաղաքից հյուսիս՝ Արածանիի աջ ափի մոտ։

## Պատմություն
Հայերը թուրքերի կողմից կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 340 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունը, երկրագործությունն և արհեստներն էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Տուկնուկն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քրդամանք

**Քրդամանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի Փսանք գավառակում։ Մտնում էր Տալվորիկ գյուղախմբի մեջ։ Գտնվում էր Ծովասար լեռան փեշերին՝ Քաղիրդ գետի ձախ ափին։

## Բնակչություն
1894 թվականին ուներ 20 տուն, 1909 թվականին՝ 11 տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 15 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Փակահ

**Փակահ**, բնակավայր Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում է Մուշ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք՝ լեռան ստորոտի վրա, Մշո Սուրբ Կարապետ վանիքց 2-3 կմ արևելք։

## Պատմություն
XIX դարի սկզբին եղել է պարսպապատ ագարակ, որտեղ գտնվել են վանքի ենթակայության փարախները, գյուղացիների և սպասավորների տները։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Փակահն ուներ **Ս. Սարգիս** անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օձ քաղաք

**Օձ քաղաք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 43 կմ արևելք, Մեղրագետի վերին հոսանիքի աջ կողմում, Նեմրութ լեռագագաթից 12 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի տարածքը լեռնային է։

## Պատմություն
Ժամանակին բնակավայրը եղել է Օձ անվանումով քաղաք։ VI-VII դարերում այն հռչակավոր բերդաքաղաք էր։ Այստեղ են պարսիկներին ջարդել Տարոնի իշխան Մուշեղ Մամիկոնյանը և նրա զորավար Գայլ Վարդանը։

## Բնակչություն
1881 թվականին ուներ 11 տուն, XX դարի սկզբին 15 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օղջին

**Օղջին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում է Մանազկերտ գյուղաքաղաքից 7 կմ արևմուտք։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանման հետ կապված կա գեղեցիկ ավանդապատում։

Մի վաճառական գյուղ մտնելիս, տեսել է, որ ծառերը **ողջույն** են տվել գյուղի եկեղեցուն, որով էլ կնքել է բնակավայրի անվանումը։ Այն տառադարձվել է և դարձել է **Օղջին**։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 55 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բարավան

**Բարավան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Գտնվում էր Սղերդ քաղաքից 41 կմ հարավ։

## Բնակչություն
Մինչև XIX դարը եղել է հայաբնակ։ Այնուհետև բնակվել են թուրքեր։

## Պատմամշակութային արժեքներ
Բարավանն ուներ մի մզկիթ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոսխեր

**Խոսխեր**, գյուղ կամ գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում, Բարվարի գավառակում։ Գտնվում էր Մոկսից 25 կմ հարավ-արևմուտք, Արևելյան Տիգրիսի ձախափնյա հովտում։

## Պատմություն
Հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Գյուղն ավերվել է։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 80 տուն, իսկ 1909 թվականին՝ մոտ 30 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կյուրենան

**Կյուրենան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրեդին

**Կրեդին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառակում։ Գտնվում էր Սղերդի գավառի հարավ-արևմտյան ծայրամասում, Ալմադին գյուղից 12 կմ արևելք՝ լեռնալանջին։

Կրեդինից հարավ 2 խճուղային ճանապարհներ են հատվում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նըբայն

**Նըբայն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է, իսկ բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել կամ կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նըբայնն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Առվան

**Առվան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Բալու քաղաքից 5-6 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 35 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Առվանի մոտակայքում գտնվում էր **Քառասուն մանկանց** կիսակործան վանքը։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արմըջան

**Արմըջան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում, կամ Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում, Բալու քաղաքից արևմուտք։

Տեղական ճանապարհով կապված էր Բալու քաղաքի հետ։

## Պատմություն
Ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մի մասը զոհվել է։

## Բնակչություն
Եղել է հայաբնակ գյուղ։ 1915 թվականին ուներ 70 տուն` 560 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արմըջանում կար Ս․ Սարգիս եկեղեցի և նախակրթական վարժարան։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դոդիկ (Բալուի գավառ)

**Դոդիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի աջ ափին, Բալու քաղաքից հյուսիս-արևելք։

## Անվան ստուգաբանույթուն
Գյուղի **Թաթիկ** անվանումը կապված է եղել Թաթիկ անվանումով բույսի առկայության հետ։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր։

## Պատմություն
Հին գյուղը եղել է հայաբնակ։ Նոր գյուղը կառուցվել է հին գյուղի ավերակների կողքին և եղել է բացառապես քրդաբնակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 75 տուն` 375 քուրդ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույնցեր
Հին գյուղատեղիում պահպանվում էին հայկական եկեղեցու և ամրոցի փլատակներ։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարապան

**Խարապան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի ձախ կողմում` հին Արշամաշատ քաղաքի ավերականերից հյուսիս։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության Տիգրան Մեծը իր վերջին ճակատամարտը Լուկոլոսի հետ մղել է Խարապան գյուղի տարածքում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 145 տուն` 725 քրդացած հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
XX դարի սկզբին Խարապանի տարածքում երևում էին նախկին ավանի իշխանական երեք ամրոցների և յոթ եկեղեցիների փլատակները։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծովք (Բալուի գավառ)

**Ծովք**, գյուղ Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք աշխարոհւմ, իսկ հետագայում գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Ծովք լճի ափին։

Թուրքերը գյուղը վերանվանել են Գյոլջիկ։

## Պատմություն
1915 թվականի հունիսին թուրքերը Ծովք գյուղի մոտ կոտորել են հայ մտավորականների մի մեծ խումբ, որոնց թվում էին Թլկատացին, Երուխանը, պատմաբան պրոֆեսոր Ն. Թնեկճյանը, մաթեմատիկոս Խ. Նահիկյանը, փիլիսոփա Հ. Պուճիգյանը և այլք։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ղամշլը

**Ղամշլը**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։

## Բնակչություն
1870-ական թվականներին ուներ 86 հայ և 50 քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։

### Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտ կար քարի հանք։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ղամշլըն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հուն (Բալուի գավառ)

**Հուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի ձախ կողմում։ Հանդիսանում էր Հուն գյուղախմբի կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային է և բարձրադիր։

## Բնակչություն
Հնում եղել է հայաբնակ գյուղ։ Հետագայում բնակվում էին քրդախոս հայեր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հունի մոտակայքում կար 2 ավերակ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սարիղամիշ (Բալուի գավառ)

**Սարիղամիշ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում կամ Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1895 թվականին։ Բնակչությունը կոտորվել կամ արտաքսվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 80 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և արհեստներն էր։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղում կային հանքային տաք աղբյուրներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սարիղամիշն ուներ **Ս. Սարգիս** կամ **Ս. Աստվածածին** անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան, որն ուներ 35 աշակերտ։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արդոն (քաղաք)

**Արդոն** ( ; ), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնությունում, Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն&nbsp;-&nbsp;Ալանիայի Արդոնի շրջանի վարչական կենտրոն, Հյուսիս-Կովկասյան երկաթուղու կայարան։

Քաղաքը գտնվում է Օսական հարթավայրում, Արդոն գետի ափին, Վլադիկավկազից 39 կմ հեռավորության վրա՝ հյուսիս-արևելքում։ Բնակչությունը՝ 19 095&nbsp;մարդ (2010), ազգային կազմը՝ օսեր&nbsp;-&nbsp;76,13%, ռուսներ&nbsp;-&nbsp;20,04%։

## Արդյունաբերություն
* կաթի գործարան
* սպիրտի գործարան
* պահածոների գործարան
* վերականգնողա-մեխանիկական գործարան
* ասֆալտի գործարան

## Հայտնի մարդիկ
:Քաղաքում ծնվել են՝
* Ցոցկա Ամբալով (1871&nbsp;-&nbsp;1937) &nbsp;-&nbsp;ազգագրագետ, գրող
* Ձանթեմիր Զանգիև (ծն. 1936) &nbsp;-&nbsp;ՌԽԴՍՀ ազատ ոճի ըմբշամարտի վաստակավոր մարզիչ(1980)
* Թաթարի Եպխիև &nbsp;-&nbsp; Դրամատուրգ, բանաստեղծ
* Բորիս Կուլաև &nbsp;-&nbsp;ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1957)
* Նիկոլայ Սալամով (1922&nbsp;-&nbsp;2003)&nbsp;-&nbsp;կինոյի և թատրոնի դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1984)
* Վասիլի Տերենտյև (1899-1957)&nbsp;-&nbsp;խորհրդային զորավար, գեներալ-լեյտենանտ (1944)
* Կաուրբեկ Թոգուզով (1919-2009)&nbsp;-&nbsp;Խորհրդային Միության հերոս (1943)
* Վլադիմիր Թխափսաև (1910&nbsp;-&nbsp;1981)&nbsp;-&nbsp;կինոյի և թատրոնի դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1960)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1823 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արդոնի շրջան
Կատեգորիա:Հյուսիսային Օսիայի քաղաքային բնակավայրեր
Խոլմոգորյան տավարի ցեղ

մինի|Խոլմոգորյան տավար (պատկերազարդում)
**Խոլմոգորյան տավարի ցեղ** (, խոսակցական՝ **խոլմոգորկա** [*xолмогорка*]), կաթնատու ցեղ։ Բուծվել է Արխանգելսկի նահանգի Խոլմոգորի շրջանում՝ ժողովրդական սելեկցիայի միջոցով։

Մարմնակազմն ամուր է, մկանունքը՝ պինդ, չոր, մաշկը բարակ է և ճկուն։ Կովերի մնդավի բարձրությունը 128 - 134 սմ է, կենդանի քաշը՝ 480 - 540 կգ (առավելագույնը՝ 700), ցուլերինը՝ 800 - 900 կգ (առավելագույնը՝ 1200)։ Տարեկան միջին կաթնատվությունը 3500 - 4500 կգ է, կաթի յուղայնությունը՝ 3, 8 - 4% (առավելագույնը՝ 5%)։ Տարածված է Ռուսաստանի եվրոպական մասի հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան մարզերում, Թաթարստանում, Ուդմուրտիայում ու Սիբիրի անասնապահական շրջաններում։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Նիկոլայ Խոլոդկովսկի

**Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Խոլոդկովսկի** (, (), ռուս կենդանաբան, բանաստեղծ-թարգմանիչ։

1880 թ. ավարտել է Պետերբուրգի Բժշկավիրաբուժական ակադեմիան։ 1892 թվականից՝ Պետերբուրգի Ռազմաբժշկական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են միջատաբանության և պարազիտոլոգիայի հարցերին։ Էվոլյուցիոն տեսության և ընդհանուր կենսաբանության հարցերի մեկնաբանմամբ Խոլոդկովսկին նպաստեց դարվինիզմի տարածմանը Ռուսաստանում։ Խոլոդկովսկին թարգմանել է Գյոթեի «Ֆաուստը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Միջատաբաններ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Խոլոդնայա Ռեչկա

**Խոլոդնայա Ռեչկա** կամ **Բագրիպշ** (Բագրիպստա, աբխազերեն՝ Баҕрыпсҭа, վրացերեն՝ ხოლოდნაია რეჩკა, նախկինում՝ ცივწყარო - Ցիվծղարո), հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում, Խոլոդնայա Ռեչկա (թարգմանաբար` Պաղ գետակ) գետի ձախ ափին, Գագրայից 10 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 50 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 660 մարդ` հիմնականում հայեր և ռուսներ։ Գյուղական խորհրդի ենթակայության տակ գտնվող տարածքում բնակվում էր 1430 մարդ, մեծամասնությունը նույնպես հայեր և ռուսներ։ 1989 թվականին, գյուղում ապրում էր 1624 մարդ` կրկին հայեր և ռուսներ։

Ըստ 2011 թվականին արված հաշվառումների, գյուղի բնակչությունը կազմում էր 909 մարդ, որից 651 (71,6%) - հայեր, 192 (21,1%) - ռուսներ, 21 (2,3%) - հույներ, 16 (1,8%) - ուկրաինացիներ, 14 (1,5%) - աբխազներ, 2 (0,2%) - վրացիներ, իսկ մնացածը այլ ազգությունների ներկայացուցիչներ։

Բնակչությունը զբաղվում է ծխախոտի, եգիպտացորենի, ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և շերամապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ տարրական դպրոց, գրադարան, ակումբ-կինո, բուժկայան, բուսաբանական այգի, 2 հանգստյան տուն և 4 պանսիոնատ։

Գյուղը հիմնել են Սամսունից, Տրապիզոնից և Օրդուից եկած հայերը, 1828 թվականին։

1992 թվականին, Աբխազիայի կառավարության որոշմամբ, գյուղը վերանվանվել է Բագրիպստա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Խոլոպներ

**Խոլոպներ**, ֆեոդալական կախման մեջ գտնվող և իրավական դրությամբ ստրուկներին նման մարդկանց կատեգորիա Ռուսական պետությունում, IX - XVII դդ.։

«Խոլոպներ» տերմինը տարեգրության մեջ առաջին անգամ հիշատակվում է 986 թվականին։ Ըստ օրենքի խոլոպը իր էր, որի հետ տերը կարող էր վարվել ցանկացած ձևով (սպանել, վաճառել, պարտքի դիմաց տալ ուրիշին և այլն)։ Խոլոպներ էին դառնում ռազմագերիները, ինքնավաճառվածները, պարտքի դիմաց կամ հանցագործության համար վաճառվածները, խոլոպուհու հետ ամուսնացողները։ Խոլոպների մի մասը լրացնում էր իշխանական, այդ թվում զինվորական ծառաների շարքերը, օգտագործվում էր հողագործական աշխատանքներում, ավելի ուշ՝ զբաղվում արհեստներով, գյուղատնտեսական աշխատանքով, վարչական գործունեությամբ։

XVI դարի կոռային տնտեսության մեջ խոլոպների դերն ու տեղը նվազեց՝ գյուղացիներին ճորտային շահագործման ոլորտը ներգրավելու հաշվին, և դարավերջից առավել տարածվեց ու մասսայական դարձավ ծառայողական խոլոպությունը։ XVII դարի վերջից երևան եկան հողին ամրացված, իրենց տնտեսությունն ունեցող և բահրա վճարող խոլոպներ, իսկ XVIII դարի սկզբներին միախառնվեցին ճորտերի հետ։ Խոլոպները մասնակցել են XVII դարի գյուղացիական ապստամբություններին։

Կատեգորիա:Ծառա
Իվ Ֆարժ

**Իվ Ֆարժ** (, ), ֆրանսիացի հասարակական և քաղաքական գործիչ, Խաղաղության կողմնակիցների ֆրանսիական և միջազգային շարժման ղեկավարներից, հրապարակագիր, գրող, նկարիչ։

Ֆրանսիայի գերմանաֆաշիստական օկուպացիայի (1940 - 1944 թթ.) ժամանակ դիմադրության շարժման ակտիվ մասնակից, ֆրանտիրյորների ղեկավարներից։ 1944 թ.-ին նշանակվել է Հանրապետության ընդհատակյա կոմիսար՝ Ռոն-Ալպեր օկրուգում։ 1946 թվականի հունիս-նոյեմբեր ամիսներին Ֆարժը մատակարարման մինիստր էր։ 1948 թվականին դարձել է Խաղաղության պաշտպանության ֆրանսիական շարժման կազմակերպիչներից։ Եղել է Ֆրանսիայի խաղաղության ազգայի խորհրդի (հիմնադրված 1950 թ.) նախագահ և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի ու նրա Բյուրոյի (հիմնադրման օրից, 1950 թ.) անդամ։ Ստացել է «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» լենինյան միջազգային մրցանակ (1952 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Խեսուս Ֆարիա

**Խեսուս Ֆարիա** (, ), վենեսուելացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։

Ծնվել է բանվորի ընտանիքում։ Մինչև 1944 թվականը աշխատել է նավթահանքերում, ակտիվորեն մասնակցել Վենեսուելայի նավթագործների արհմիության աշխատանքներին, 1944 թվականից մինչև 1948 թվականը եղել է դրա նախագահը։ 1935 թվականին մտել է Վենեսուելայի կոմունիստական կուսակցության (ՎԿԿ) շարքերը։ 1946 թվականից՝ ՎԿԿ ԿԿ և ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ, 1951-1985 թթ. ՎԿԿ գլխ․ քարտուղար, 1985 թվականից ՎԿԿ նախագահ։

1947-1948 և 1958-1963 թթ. Ազգային կոնգրեսի սենատոր, 1968-1973 թթ. դեպուտատների պալատի անդամ։ 1950-1958 և 1963-1966 թթ. Գործունեության համար համար բանտարկվել Է։ 1966-1968 թթ. ապրել է տարագրության մեջ։ Եղել է Լատինական Ամերիկայի աշխատավորության կոնֆեդերացիայի ԳԿ փոխնախագահը։

Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքական գործիչներ
Բերտալան Ֆարկաշ

**Բերտալան Ֆարկաշ** (, ) Հունգարիայի ժողովրդական Հանրապետության տիեզերագնաց-օդաչու, հունգարացի առաջին տիեզերագնացը և առաջին էսպերանտո խոսողը, ով թռչել է տիեզերք.։ Հունգարիայի ժողովրդական Հանրապետության հերոս (1980), Սովետական Միության հերոս (1980), փոխգնդապետ։

Հունգարիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցության անդամ 1976 թվականից։ 1978 թվականից Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում անցել է «Ինտերկոսմոս» ծրագրով «Սոյուզ» տիեզերանավով և «Մալյուտ» ուղեծրակայանով թռիչքների ուսուցման դասընթացը։ 1980 թվականի մայիսի 26-ին, Հունգարիայում առաջինը, Վ․ Ն․ Կուբասովի հետ, որպես հետազոտող տիեզերագնաց, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-36» տիեզերանավով։ Մայիսի 27-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6»-«Սոյուզ-35» ուղեծրային համալիրին (տիեզերագնացներ՝ Լ․ Ի․ Պուզով, Վ․ Վ․ Ռյումին)։ Բերտալան Ֆարկաշը (Վ․ Ն․ Կուբասովի հետ) վայրէջք է կատարել հունիսի 3-ին «Սոյուզ-35» տիեզերանավով։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Էսպերանտիստներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ռազմական գործիչներ
Ֆարմակոպեա

**Ֆարմակոպեա** ( - դեղ, թույն և  - անում եմ, պատրաստում եմ), դեղամիջոցների որակը նորմավորող ստանդարտների և դրույթների ժողովածու։

Առաջին Ֆարմակոպեան հրատարակվել է Ֆլորենցիայում, 1498 թվականին։

Ներկայումս կիրառվող գրականությունն է՝ «Միջազգային Ֆարմակոպեա» (), որի առաջին հատորը հրատարակվել է 1951 թվականին, երկրորդը՝ 1955 թվականին, իսկ 2006 թվականին լույս է տեսել չորրորդ հրատարակչությունը երկու հատորով։ 2008 թվականին վերահրատարակվել է առաջինի լրացումով։ Այս Ֆարմակոպեայից օգտվում են այն երկրները, որոնք չունեն ազգային ֆարմակոպեա։

Եվրոպական երկրների տարածաշրջանի համար օգտագործվում է Եվրոպական Ֆարմակոպեան (; PhEur, Europäisches Arzneibuch), այն թողարկվել է Եվրոպայի Խորհրդի կողմից։ Ներկայումս եվրոպական շատ երկրներում օգտագործվում է հենց Եվրոպական Ֆարմակոպեան։

Կատեգորիա:Ֆարմակոպեա
Կատեգորիա:Բժշկական ձեռնարկներ
Ջո Մանգանելո

**Ջո Մանգանելո** (, ), ամերիկացի դերասան։

## Կենսագրություն
Ջո Մանգանելոն ծնվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Պիտսբուրգում, Փենսիլվանիա։ Նա մեծացել է քաղաքի հարավում գտնվող Մաունթ Լիբանան արվարձանում։ Նա իր ծնողներ՝ Սյուզանի և Չարլզ Ջոնի երկու երեխաներից ամենամեծն է։ Մանգալենոյի հայրը իտալացի է, իսկ մայրը խորվաթական, ավստրիական և հայկական արմատներ ունի։

Մանգանելոն իր նախնական կրթությունը ստացել է Սանկ Բերնարդի դպրոցում, որից հետո նա հաճախել է Մաունթ Լիբանանի ավագ դպրոց և 1995 թվականին նա այն ավարտում է գերազանցությամբ։

Մանգանելոն իր դերասանական կարիերան սկսել է 1999 թվականին, երբ գրելով սցենար «Խիզախությունից դուրս 2։ Վրեժից դուրս» ֆիլմի համար, հենց այդ ֆիլմում էլ առաջին անգամ նկարահանվում է որպես հեռուստատեսային դերասան։ Նա իր ամենամեծ դերը ստացել է 2010 թվականին «Իսկական արյուն» հեռուստասերիալում՝ մարմնավորելով Էլսիդ Հերվոին, սակայն մինչև այդ հեռուստասերիալը նա արդեն նկարահանվել էր մի շարք ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։

2010 թվականին նա հայտնվեց «People» ամսագրի կազմած ամենասեքսուալ տղամարդկանց 7-րդ հորիզոնականում, իսկ 2011-ին «Men's Health» ամսագիրը նրան տվեց 2011-ի թիվ 1 լավագույն մարմին ունեցող կոչումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Փիթսբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Անրի Ֆարման

**Անրի Ֆարման** (, , ), ֆրանսիացի ավիակոնստրուկտոր, օդաչու և արդյունաբերող, ավիացիայի պիոներներից։

1909 թվականին Փարիզի մոտ հիմնել է դպրոց՝ օդաչուներ պատրաստելու համար։ Ստեղծել է ավելի քան 30 տեսակի ռազմական և քաղաքացիական ինքնաթիռ և ավիաշարժիչ։ 1912 թվականին հիմնել է «Ֆարման» ֆիրման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ավտոարշավորդներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Գեորգի Խոլոպով

**Գեորգի Կոնստանտինի Խոլոպով** (), հայազգի ռուս գրող, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

1934 թվականին հրատարակել է առաջին պատմվածքները, այնուհետև՝ «Սուսաննայի փախուստը» (1940) պատմվածքների ժողովածուն և «Արջի որջ» (1940) վեպը։ Ետպատերազմյան շրջանում լույս են տեսել «Կրակներ ծովախորշում» (1947), «Ահեղ տարի» (1955), «Գրենադա» (1961, հայերեն հրատարակչություն՝ 1973), «Դոկեր» (1965, հայերեն հրատարակչություն՝ 1973) վեպերը, «Չհնարված պատմվածքներ պատերազմի մասին» (1968) ժողովածուն և այլն։ 1973 թվականից Լենինգրադի գրողների կազմակերպության վարչության առաջին քարտուղարն է, 1957 թվականից՝ «Զվեզդա» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ արձակագիրներ
Աղվանի (գյուղ)

**Աղվանի**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապան համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Քաշունի գետի ափին՝ ծովի մակարդակից մոտ 1700 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից կազմում է մոտ 36 կմ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1923 թվականին հին բնակավայրի տեղում։ Խորհրդային Միության տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Կապանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Աղվանիի տարածքում կան նախաքրիստոնեական շրջանի գերեզմաններ, 17-րդ դարի կիսավեր եկեղեցի, խաչարձաններ։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Աղվանիի մշտական բնակչությունը կազմել է 98, առկա բնակչությունը՝ 67 մարդ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերով։ Ստորև ներկայացված է Աղվանի գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնաբուծությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Կապան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Փերիների թագուհին

**«Փերիների թագուհին»** (), անգլիացի կոմպոզիտոր Հենրի Պյորսելի օպերա հինգ գործողությամբ։ Գրված է սեմիօպերա ժանրում, որտեղ խոսակցական երկխոսությունները և մեներգերը համակցվում են գործիքային և պարային դրվագների հետ։

Լիբրետտոյի հեղինակի անունը հայտնի չէ, տեքստը հիմնված է Ուիլյամ Շեքսպիրի «Միջամառային գիշերվա երազ» կատակերգության վրա։ Առաջին անգամ կատարվել է 1692 թ. Լոնդոնի Քվինս թատրոնում (Queen's Theatre, Dorset Garden)։

Պյորսելի մահից հետո ստեղծագործությունը համարվում էր կորած, այն ի հայտ է եկել 20-րդ դարի սկզբում։

Ներկայումս «Փերիների թագուհին» օպերան համարվում է Պյորսելի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Օպերան արժանացել է մի շարք ձայնագրությունների և բեմադրությունների։

Կատեգորիա:Անգլերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Պյորսելի օպերաներ
Եվրոպական գավաթ 1956–57

**Եվրոպական գավաթ 1956–57** Եվրոպական գավաթի երկրորդ մրցաշրջանն էր, որը հաղթեց Ռեալ Մադրիդը՝ եզրափակչում պարտության մատնելով Ֆիորենտինային 2–0 հաշվով։ Եզրափակիչը տեղի ունեցավ Մադրիդի Սանտյագո Բերնաբեու մարզադաշտում 1957 թ.-ի մայիսի 30-ին։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի մրցաշրջաններ
Կատեգորիա:1956 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:1957 ֆուտբոլում
Քաջիկ Մնացականյան

**Քաջիկ Նիկոլայի Մնացականյան** (), ՀՀ և ԼՂՀ ռազմական գործիչ, գնդապետ։ 
=Կենսագրություն=

Քաջիկ Նիկոլայի Մնացականյանը ծնվել է 1939 թ. դեկտեմբերի 19-ին Գորիսի շրջանի Տաթև գյուղում։ Հայրը՝ տաթևցի Նիկոլը, զոհվել է Հայրենական մեծ պատերազմում։ 
Քաջիկ Մնացականյանն ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը, որից հետո Քաջարանում աշխատել է որպես բանվոր։ 1958 թ. զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, ընդունվել Ռիլսկի ռազմաավիացիոն տեխնիկական ուսումնարանը և այն ավարտել 1961 թ.-ին։ Նույն թվականին գործուղվել է Հայաստան և աշխատանքի անցել Զվարթնոց օդանավակայանում՝ որպես հատուկ սարքավորումների ավիացիոն-տեխնիկ։ Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը (1963-1968) թթ., ապա Լենինգրադի ավիացիոն ակադեմիան (1978-1979) թթ.։ Աշխատել է Զվարթնոց օդանավակայանի կուսկոմիտեի ազատված քարտուղար, հրամանատարի քաղգծով տեղակալ։ Մեծ է նրա դերը Հայաստանի տեղական օդանավակայանների (Գորիս, Կապան, Բերդ, Սիսիան) կառուցման գործում։ 
1982 թ.-ին նշանակվեց Զվարթնոց ավիամիավորման հրամանատարի առաջին տեղակալ և օդանավակայանի տնօրեն։ 1990 թվականին նշանակվել է Էրեբունի ավիաձեռնարկության գլխավոր տնօրեն և հսկայական աշխատանք կատարել Արցախի հետ օդային կապը պահպանելու գործում։ Այդ մասին «Դժոխք և Դրախտ» գրքում գրել է նաև Զորի Բալայանը։ 
1994-ից ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հայկական բանակի կայացման գործում՝ սկզբում որպես ռազմավիատեխնիկական բազայի հրամանատար, իսկ 1996 թ-ից՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ավիացիայի վարչության պետ՝ օդուժի հրամանատար, որտեղ էլ աշխատել է մինչև իր կյանքի վերջը՝ Մայիսի 15, 2004 թ.։

= Գրականություն =
* Ս.Մ.Պողոսյան «Տաթևի Համառոտ Պատմություն», երևան 2007

Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Եվրոպական գավաթ 1955–56

**Եվրոպական գավաթ 1955–56** Եվրոպական գավաթի առաջին մրցաշրջանն էր, որը հաղթեց Ռեալ Մադրիդը՝ եզրափակչում պարտության մատնելով Ստեյդ Ռեյմսին 4–3 հաշվով։ Եզրափակիչը տեղի ունեցավ Փարիզի Պարկ դե Պրենս մարզադաշտում 1956-ի հունիսի 13-ին։

Մասնակից ակումբներին ընտրել է ֆրանսիական մարզական պարբերական L'Equipe-ը, որը ընտրեց այն ակումբներին որոնք այդ պահին առավել հայտնի էին։ Նախնական նաև ընտրվել էր Չելսին սակայն անգլիական ֆուտբոլային ասոցացիան գտավ, որ ակումբը կշեղվի իր երկրի առաջնությունից։ Չելսիի փոխարեն առաջնությանը մասնակցեց Գվարդիա Վարշավան Լեհաստանից։ Առաջնությանը մասնակցելու հրավերից հրաժարվեցին նաև մի շարք ակումբներ՝ այդ թվում Հոլանդ Սպորտը, Հոնվեդը և Կոպենհագենը, նրանց փոխարեն մասնակցեցին ՊՍՎ Էյնդհովենը, Վորոս Լոբոգոն և Աարուսը։

Առաջին փուլի մրցակից զույգերին որոշեցին կազմակերպիչները առանց վիճակահանության։

## Զամբյուղ
## Bracket

## 1/16 Եզրափակիչ

|-
| align=right|Սպորտինգ||align=center|5-8|| **[[Պարտիզան ՖԱ|Պարտիզան]]**||3-3||2-5
|-
| align=right|**Վորոս Լոբոգո** ||align=center|10-4|| Անդերլեխտ||6–3||4–1
|-
| align=right|Սերվետ ||align=center|0-7|| **[[Ռեալ Մադրիդ]]**||0-2||0-5
|-
| align=right|Ռոտ-Վայս Էսսեն ||align=center|1-5|| **[[Հիբերնիան ՖԱ|Հիբերնիան]]**||0-4||1-1
|-
| align=right|**[[Դյուդելանժ ՖԱ|Դյուդելանժ]]**||align=center|4-1|| Գվարդիա Վարշավա||0-0||4-1
|-
| align=right|Աարհուս ||align=center|2-4|| **[[Ռեյմս ՖԱ|Ստեյդ Ռեյմս]]**||0–2||2–2
|-
| align=right|**[[Ռապիդ Վիեննա]]** ||align=center|6-2|| ՊՍՎ Էյնդհովեն||6-1||0-1
|-
| align=right|**[[Միլան ՖԱ|Միլան]]** ||align=center|7-5|| Սաարբրյուխեն||3-4||4-1
|}

### Առաջին հանդիպումներ

----

----

----

----

----

----

----

### Երկրորդ հանդիպումներ

*Ռեալ Մադրիդը հաղթեց 7–0 ընդհանուր հաշվով։*
----

*Պարտիզանը հաղթեց 8–5 ընդհանուր հաշվով։*
----

*Հիբերնիանը հաղթեց 5–1 ընդհանուր հաշվով։*

*Դյուգորդենը հաղթեց 4–1 ընդհանուր հաշվով։*
----

*Լորոս Լոբոգոն հաղթեց 10-4 ընդհանուր հաշվով։*

*Ռեյմսը հաղթեց 4-2 ընդհանուր հաշվով:*
----

*Ռապիդը հաղթեց 6-2 ընդհանուր հաշվով:*
----

*Միլանը հաղթեց 6-2 ընդհանուր հաշվով:*

## Եզրափակիչ

## Արտաքին հղումներ
*1955–56 մրցաշրջանը ՈՒԵՖԱ կայքում
*1955–56 բոլոր հանդիպումները ՈՒԵՖԱ կայքում
* Գոլերի հեղինակները համաձայն ՈՒԵՖԱ-ի
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* 
* 1955-56 Եվրոպական գավաթ  - արդյունքներ (արխիվ)
*  Եվրոպական գավաթ 1955-56 – արդյունքներ, ամփոփումներ, վիճակագրություն 
* website eurocups-uefa.ru European Cup 1955-56 – արդյունքներ
* website Football Archive 1955–56 Եվրոպական գավաթ

Կատեգորիա:1955 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:1956 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի մրցաշրջաններ
Խողովակաեռակցման հաստոն

**Խողովակաեռակցման հաստոն**, մետաղե խողովակների արտադրության բոլոր տեխնոլոգիական գործողությունները կատարող մեքենաների համակարգ։ Վերջիններս պատրաստվում են շերտավոր կամ թերթավոր մետաղից՝ կորացման մեթոդով եզրերի հետագա եռակցմամբ։

Խողովակաեռակցման հաստոնի տիպը բնութագրող գլխավոր հատկանիշներն են եռակցման կարի դասավորությունը (երկայնական կամ պարուրաձև) և եռակցման եղանակը։ Առավել տարածված են եռակցումը ճնշմամբ և հալմամբ իրականացնող խողովակաեռակցման հաստոնները։ Առաջինը կիրառվում է մինչև 500 մմ տրամագծով (երկայնական և պարուրաձև կարով) խողովակների արտադրության համար։ Մինչև 100 մմ տրամագծով խողովակների արտադրության դեպքում խողովակաեռակցման հաստոնի կազմի մեջ ավելացնում են ռեդուկցիոն հաստոն։ Աղեղային եռակցմամբ խողովակաեռակցման հաստոնները կիրառվում են 500 - 1600 մմ տրամագծով խողովակների արտադրության համար։ Եռակցումը կատարվում է խողովակի ներսից և դրսից։ ժամանակակից հաստոնով խողովակների թողարկման արագությունը (10 մմ տրամագծի դեպքում) հասնում է մինչև 20 մ/վրկ։ Մշակվում են խողովակաեռակցման հաստոններ երկշերտ և բազմաշերտ գազատար խողովակների (տրամագիծը՝ ավելի քան 1 մ) արտադրության համար։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Խողովակաշար

մինի|աջից|250px|Խողովակաշար
**Խողովակաշար**, միմյանց կիպ միացված խողովակներից կազմված կառույց, որը նախատեսվում է գազերի, հեղուկների և սորուն նյութերի տեղափոխման համար։

Ըստ տեղափոխվող նյութի տեսակի խողովակաշարն անվանում են՝ գազամուղ, նավթամուղ, ջրմուղ և այլն։ Խողովակաշարում շարժումը կատարվում է նրա հատվածների ծայրակետերում ճնշումների տարբերության շնորհիվ։ Կախված տեղափոխվող նյութերի ֆիզիկական և քիմիական հատկանիշներից՝ խողովակաշարում օգտագործում են տարբեր մակնիշների պողպատե, թուջե, փայտե, երկաթբետոնե, ապակե, խեցե և պլաստիկ նյութերի տարբեր խառնուրդներից պատրաստված խողովակներ։ Քիմիական նյութերի տեղափոխման համար կիրառվում են նաև ներսից պոլիվինիլքլորով, լաքով, ռետինով և այլ նյութերով պատած խողովակներ։

Կատեգորիա:Խողովակային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ենթակառուցվածքներ
Մոլլի Սանդեն

**Մոլլի Սանդեն** (, ), շվեդ երգչուհի և հաղորդավարուհի, նրա քույրերը Միմի և Ֆրիդա Սանդենները նույնպես երգչուհիներ են։
մինի|աջից|180px| 2012 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Ստոքհոլմում

## Կարիերան
### [[Մանկական Եվրատեսիլ 2006 երգի մրցույթ|Մանկական Եվրատեսիլ 2006]]
2006 թվականին Det finaste någon kan få երգով Մոլլին ներկայացրել է Շվեդիան Մանկական Եվրատեսիլում։ Նա գրավել է 3-րդ տեղը, որը Շվեդիայի պատմության մեջ լավագույն դեպքն է Մանկական Եվրատեսիլի ժամանակ։ Նա ստացել է 116 միավոր։ Նա հետ է մնացել միայն Ռուսաստանի մասնակիցներ՝ Տոլմաշեվի քույրերից(154 միավորով նրանք հաղթել են մրցույթում) և Բելառուսի մասնակից Անդրեյ Կունենտսից։

### [[Մելոդիֆեստիվալեն]]
Սանդենը ցանկանում էր մասնակցել Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթին և նա նախ մասնակցեց Մելոդիֆեստիվալեն 2009-ին, ուր նա անցավ եզրափակիչ, բայց ստացավ միայն 2 միավոր ժյուրիի կողմից և զբաղեցրեց վերջին 11-րդ տեղը, իր Så vill stjärnorna երգով։

Հաջորդ անգամ նա մասնակցել է Մելոդիֆեստիվալեն 2012-ին ուր նա ներկայացավ "Why am I Crying?," երգով։ Նա անցավ եզրափակիչ և մրցեց Բաքու մեկնելու համար, բայց այս անգամ նա ժյուրից ստացավ 55 միավոր, իսկ հեռուստադիտողից 22 և զբաղեցրեց 5-րդ հորիզոնականը։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
*2009-Samma himmel
*2012-Unchained-(Շղթայազերծված)
### Սինգլներ
* 2006 - Det finaste någon kan få (Մանկական Եվրատեսիլ 2006 երգի մրցույթ)
* 2007 - Allt Som Jag Kan Ge 
* 2007 - You Are the Music in Me|Du Är Musiken I Mig (You Are The Music In Me) feat. Օլա Սվենսոն (Ավագ դպրոցի մյուզիքլ 2)
* 2008 - Right Here, Right Now (High School Musical song)|Just Här, Just Nu (Right Here, Right Now) feat. Բրանդուր (Ավագ դպրոցի մյուզիքլ 2)
* 2008 - Keep on (Movin')
* 2009 - Så vill stjärnorna (Մելոդիֆեստիվալեն 2009)
* 2011 - Spread a Little Light
* 2012 - Why am I Crying (Մելոդիֆեստիվալեն 2012)
* 2012 - Unchained/Mirage

## Արտիստների հետ համագործակցություն
* 2006 - Julens tid är här և Մագնուս Քարլսն (Spår i snön)
* 2012 - A Little Forgiveness և. Քրիստափոր (Unchained)

## Ռադիո և TV շոուներ
* 2010 – *My Camp Rock|My Camp Rock Scandinavia 2*
* 2012 – *Lilla Melodifestivalen* 2012

## Ֆիլմագրություն և շվեդական կրկնօրինակում
* 2007 - (Ավագ դպրոցի մյուզիքլ 2) որպես *Գաբրիելա Մոնտեզ* (երգ)
* 2008 - (Ավագ դպրոցի մյուզիքլ 3) որպես *Գաբրիելա Մոնտեզ* (երգ)
* 2010 - Tangled որպես Ռապունզել (ձայն և եևգ)
* 2010-2012 – *Good Luck Charlie*(Հաջողություն Չարլի) որպես *Թեդդի Դունքան*
* 2011 - Lemonade Mouth որպես *Օլիվիա Վայթ*

## Պարգևներ և անվանակարգեր
### Մրցանակներ
**2012**
* Բլոգ մրցանակ - Տարվա բլոգային հրթիռ

### Անվանակարգեր
**2012**
* Rockbjörnen - Տարվա լավագույն արտիստուհի - տրվեց Լորինին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ
Խողովակներ

մինի|աջից|250px|Խողովակներ
**Խողովակներ**, գլխավորապես օղակաձև լայնական հատվածք և լայնական չափերի համեմատ մեծ երկարություն ունեցող սնամեջ շինվածքներ։ Օգտագործվում են հիմնականում խողովակաշարերում և շինարարական կոնստրուկցիաներում։

Պատրաստում են զանազան մետաղներից, խեցուց, ասբեստացեմենտից, աղյուսից, բետոնից, երկաթբետոնից, փայտից, ապակուց, կաուչուկից, պլաստմասսաներից և այլ նյութերից։ Ժամանակակից տեխնիկայում հատկապես մեծ նշանակություն ունեն մետաղե խողովակները։ Ըստ պատրաստման ձևի լինում են կարով և անկար։ Կարով խողովակները պատրաստվում են մեծ մասամբ եռակցմամբ, իսկ անկար խողովակները՝ գլոցմամբ։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Կատեգորիա:Խողովակային տրանսպորտ
Խողովակների միացումներ

**Խողովակների միացումներ**, խողովակաշարի հերմետիկությունն ու ամրությունն ապահովող առանձին խողովակների ծայրակից միացումներ։

Հիմնականում կիրառվում են հետևյալ միացումները.
* եռակցված (մագիստրալային խողովակաշարերում)
* կցեզրավոր (պողպատե և թուջե խողովակաշարերում)
* պարուրակային (փոքր տրամաչափի խողովակաշարերում)
* լայնուկային (թուջե, խեցե, բետոնե և այլ խողովակաշարերում)

Կատեգորիա:Եռակցում
Էդուարդ Խոճիկ

**Էդուարդ Մամասի Խոճիկ (Խոճիկյան)** (), հայ երգիծաբան, լրագրող, մշակութային գործիչ։

Խորհրդային ռեժիսոր Էդգար Խոճիկյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Խոճիկը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1921 թվականին ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը (1921), սովորել Մոսկվայի հայկական թատերական ստուդիայում (1923 - 1926)։ Խմբագրել է «Զուռնա» (1924), «Կարմիր մոծակ» (1926 - 1927) երգիծական հանդեսները։ 1954 - 1961 թվականներին աշխատել է «Ոզնի» հանդեսում։ Բեմադրվել են նրա «Սերը ջրհորի ափին» (հրատարակված՝ 1928), «Մանկավարժական խորհուրդ», «Ազատություն» կատակերգությունները, ռուսերենից փոխադրած «Պապի կճուճը», «Տոմս մինչև Կիրովական» (հրատարակված՝ 1946) վոդևիլները։ Լույս է տեսել Խոճիկի «Տեր Բարսեղ. առակների և եղելությունների ժողովածու»-ն (1930)։

Նկարահանվել է 1928 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի նկարահանած Տասնվեցերորդը համր գեղարվեստական ֆիլմում։

## Ստեղծագործություններ
* Սերը ջրհորի ափին։ Լիրիկական կոմեդիա 1 գործողութեամբ, 1928։
* Զուռնա։ Երգիծաթերթ։ Երևան, 1924։
* Կարմիր մոծակ։ Երգիծական երկշաբաթաթերթ / Խմբ. կազմ՝ Ա. Յերզնկյան, Է. Խոճիկ։ Երևան։ Ա. հ., 1926-1927:
* Տեր Բարսեղ. առակների և եղելությունների ժողովածու, Երևան, 1930։

## Թարգմանություններ

* Հեքիաթներ, պատմվածքներ, ոտանավորներ։ Մանկապարտեզների համար։ 2-րդ հրատ. /Կազմ.՝ Փ. Մ. Պողոսյան.- Երևան։ Լույս, 1967.- 240 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Իոսիֆ Խոձկո

**Իոսիֆ (Օսիպ) Իվանովիչ Խոձկո** (, ,  ), ռուս գեոդեզիստ, գեներալ-լեյտենանտ։ Ազգությամբ լեհ։

Ավարտել է Վիլնոյի համալսարանը։ Մասնակցել է Ռուսաստանի արևմտյան նահանգների տրիանգուլյացիոն աշխատանքներին։ 1840 թվականից աշխատել է Կովկասում, կազմակերպել ու ղեկավարել է Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի և Անդրկովկասի գեոդեզիական չափումներն ու տեղագրական աշխատանքները, որոնց առնչությամբ բարձրացել է Արագածի (1847) և Արարատի (1850) գագաթները։

Խոձկոյի աշխատություններն ու գիտական հաշվետվությունները հիմք են ծառայել Կովկասի առաջին ռելիեֆ քարտեզը կազմելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գեոդեզիստներ
Կատեգորիա:Լեհեր
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Լեհ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Լեհ ռազմական գործիչներ
Խողովակագլոցման հաստոն

**Խողովակագլոցման հաստոն**, խողովակագլոցման ագրեգատ, գլոցման հաստոնների և այլ մեքենաների համակարգ, որն իրականացնում է մետաղե անկար խողովակների արտադրության ողջ տեխնոլոգիական ցիկլը։

Խողովակագլոցման հաստոնի կատարած հիմնական գործողություններն են՝ 
* նախապատրաստուկի տաքացում
* անցքահատում, ստացված պարկուճի գլոցում երկարացնող հաստոնով
* տրամաչափում
* ուղղում
* եզրերի կտրում
* պատրաստի արտադրանքի որակի վերահսկում։

Այս գործողությունները կատարող մեքենաները միմյանց հետ կապված են փոխադրող մեխանիզմներով, որոնք ապահովում են արտադրության լրիվ ավտոմատացումն ու հոսքայնությունը։

Խողովակագլոցման հաստոնի չափերը որոշվում են գլոցվող խողովակների ամենամեծ տրամագծով, իսկ տիպը՝ երկարացնող հաստոնի կառուցվածքով։

Տարբերում են հետևյալ խողովակագլոցման հաստոնները՝ 
* անընդհատ
* ավտոմատ
* եռագլան
* պիլիգրիմային երկարացնող

Առաջին տիպի խողովակագլոցման հաստոնները ամենաարտադրողականներն են և լայն կիրառություն ունեն մինչև 110 մմ տրամագծով խողովակների գլոցման համար։ Ավտոմատ երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնները այլ կերպ կոչվում են նաև Շտրիֆելի ագրեգատ (ստեղծողի անունով)։ Սրանք օգտագործվում են 60 - 450 մմ և ավելի տրամագծով խողովակների արտադրության համար։ Եռագլան երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոններն օգտագործվում են 35 - 200 մմ տրամագծով հաստ պատերով խողովակների մշակման համար։ Պիլիգրիմային հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնն օգտագործվում է մեծ տրամագծով (մինչև 400 - 700 մմ) անկար խողովակների արտադրության համար։ Բացի կլոր հատվածքով խողովակներից, կարելի է ստանալ քառակուսի, վեցանիստ, աստիճանավոր և այլ պրոֆիլի խողովակներ։ Խողովակագլոցման հաստոնների տարեկան միջին արտադրողականությունը 140 000 - 180 000 տ է։ Անընդհատ երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնն ունի ռեկորդային արտադրողականություն՝ տարեկան 400 000 - 600 000 տ։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Խոյակ

մինի|աջից|350px|Հայկական ճարտարապետական խոյակի նմուշներ
**Խոյակ**, թակաղակ, սյունագլուխ, ախավեղագես, ճարտարապետական կառուցվածքային տարր, սյունը (մույթը) պսակող պլաստիկ ձևավորմամբ շեշտված մասը։ Որմնասյան վերին մասը անվանվում է «որմնախոյակ»։ Կառույցի վերին մասի բեռը բուն սյանն է հաղորդվում խոյակի միջոցով։ Տարբերվելով պլաստիկ ձևերի հարուստ բազմազանությամբ՝ խոյակները, որպես կառուցվածքային տարր, միատիպ են։

Տարբեր ժողովուրդների փայտի և քարի ճարտարապետության մեջ հնագույն ժամանակներից ստեղծվել են խոյակների բազմազան տարբերակներ։ Անտիկ դարաշրջանում կերպավորվել են դասական խոյակների երեք հիմնական (դորիական, հոնիական, կորնթական) և մեկ ածանցյալ (կոմպոզիտ՝ միահյուսում է հոնիականի և կորնթականի պլաստիկ տարրերը) ձևեր։

Դասական խոյակները լայնորեն կիրառվել և զանազանակերպվել են եվրոպական ճարտարապետության մեջ։ Յուրօրինակ խոյակներ են ստեղծվել Եգիպտոսի, Չինաստանի, Ճապոնիայի, Մեքսիկայի, Բյուզանդիայի, Վրաստանի, Հայաստանի, Ռուսաստանի, միջինասիական երկրների ճարտարապետության մեջ։

IV—VII դդ. հայկական ճարտարապետական մույթերի և որմնամույթերի խոյակները ընդհանուր ծավալով ուղղանկյուն բարձր քարեր են, որոնք փորեկի միջոցով փոխարկվում են սալի։ Վաղ ժամանակաշրջանի կառույցներում (Երերույք, Տեկոր, Ծոփք և այլն) քանդակազարդվել են բուսական, կենդանական պատկերներով, արմավիկներով։ X դարում և հետագա դարերում խոյակները հիմնականում կերպավորվում են գլանի և սալի համակցությամբ։ Բազմազան և յուրատիպ են հայկական պալատների, եկեղեցիների, գավիթների խոյակները (Դվին, Արուճ, Զվարթնոց, Իշխան, Բանակ, Հաղպատ, Սանահին, Անիի կառույցները)։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն