Կոմա

**Կոմա** (), օրգանիզմի ծայրահեղ ծանր ախտաբանական վիճակը, որը բնորոշվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի խոր ընկճումով և գիտակցության կորստով, արտաքին գրգիռների հանդեպ ռեակցիայի թուլացմամբ կամ բացակայությամբ, ռեֆլեքսների մարմամբ մինչև լրիվ անհետանալը, օրգանիզմի կենսական կարևոր ֆունկցիաների կարգավորման խանգարումով (շնչառության խորության և հաճախականության, ջերմակարգավորման խանգարմամբ, անոթային տոնուսի փոփոխություններով, պուլսի դանդաղեցմամբ կամ հաճախացմամբ)։

## Առաջացման պատճառները
Կոմայի զարգացման հիմնական պատճառը գլխուղեղի արյան շրջանառության խանգարումն է, որն առաջացնում է իշեմիա կամ հիպերեմիա, կանգային պրոցեսներ գլխուղեղում, ինչպես նաև ողնուղեղային հեղուկի (լիքվոր) շրջանառության խանգարում։

Կոմայի ժամանակ նյարդային հյուսվածքում առաջանում են թթվահիմնային հավասարակշռության խանգարումներ, թթվածնային քաղց, իոնային փոխանակության խանգարումներ և նյարդային հյուսվածքի էներգետիկական քաղց։

Գլխուղեղի նորմալ կենսագործունեության խանգարման հետևանքով առաջացող հիպօքսիան, ացիդոզը, էկզոգեն և էնդոգեն տոքսիններով թունավորումը առաջացնում են գլխուղեղի կեղևի, նրա թաղանթների այտուց, բարձրացնում ներգանգային ճնշումը, որոնք էլ բերում են կենսական կարևոր կենտրոնների ընկճման և գիտակցության խոր խանգարման։ Կախված նյարդային համակարգի ախտահարման խորությունից, տարբերում են կոմայի հետևյալ աստիճանները.

I° (չափավոր) կոմա - գիտակցությունն ընկճված է, հարցերին չի պատասխանում, կամային շարժումներ չկան, բբերը նեղացած են, ունեն թույլ լուսային ռեակցիա, աչքերը չի բացում ուժեղ ցավային գրգիռի դեպքում հիվանդը ցուցաբերում է չկոորդինացված պաշտպանական շարժական ռեֆլեքս, ցավային միմիկա, բբերի լայնացում։ Կլման ակտը դժվարացած է մկանային տոնուսն ընկած է, ջլային և մաշկային ռեֆլեքսները նույնպես։ Սրտային գործունեությունն ու շնչառությունը խանգարված են աննշան չափով։

II° (խորը) կոմա - գիտակցությունը խիստ ընկճված է և բացակայում է, արտահայտված` ազդակների նկատմամբ պաշտպանական ռեակցիան բացակայում է, բբերը նեղացած են և աննշան են արձագանքում լույսին, մնացած ռեֆլեքսները խիստ ընկճված են, հաճախ առկա է ախտաբանական Բաբինսկի ռեֆլեքսը։ Կլման ակտը, միզարձակումն ու կղազատումը խանգարված են։ Սրտխփոցը խլացած է, առիթմիկ, պուլսը հազիվ շոշափվող, Զ/Ճ ընկած է, կա ցիանոզ։

III° (տերմինալ կամ «ատոնիկ» կոմա) - բնորոշ է անգիտակից վիճակը, լրիվ ուժասպառություն (պրոստրացիա), առեֆլեքսիա, մկանների ատոնիա։ Սրտխփոցը խիստ խլացած, պուլսը չի շոշափվում (անոթային տոնուսի անկում), Զ/Ճ չի որոշվում, շնչառությունը առիթմիկ, Չեյն Ստոքսյան կամ Բիոտի տիպի, կա ցիանոզ և հիպոթերմիա։ Ցանկացած կոմայի հիմքում ընկած է ուղեղի թթվածնային քաղցը, փոխանակության պրոցեսների (ջրա-աղային, ածխաջրատային, սպիտակուցային, վիտամինային և այլն) խանգարումները։

## Ախտորոշումը
Կոմայի ախտորոշումը բավականին բարդ և պատասխանատու խնդիր է, որից կախված է հիվանդի ճիշտ բուժումը։ Հիվանդի անգիտակից վիճակն անհնար է դարձնում անամնեզի հավաքումը, ուստի մինչև բժիշկ ռեանիմատոլոգի կողմից անամնեստիկ տվյալները հավաքելը հարազատներից, ուղեկցող անձանցից, կարևոր է նրանց տեղեկությունների հայտնելը բուժքրոջը, որը պետք է կարևորը զատի երկրորդայինից, ռեանիմատոլոգին տեղյակ պահելով միայն հիվանդության հետ կապված կարևոր փաստերին և մանրամասներին։ Կլինիկական պրակտիկայում ընդունված է կոմաները բաժանել հինգ հիմնական խմբերի.

# կոմաներ, որոնք պայմանավորված են ԿՆՀ առաջնային ախտահարմամբ, կոչվում են նևրոլոգիական կոմաներ, դրանցից են ապոպլեքսիկ կոման (ինսուլտների ժամանակ), վնասվածքային կոման (գանգուղեղային վնասվածքների ժամանակ), էպիլեպտիկ (էպիլեպսիայի ժամանակ) և գլխուղեղի, նրա թաղանթի բորբոքումներով և գլխուղեղի ուռուցքներով պայմանավորված կոմաներ
# կոմաներ էնդոկրին հիվանդությունների ժամանակ՝ պայմանավորված են նյութափոխանակության խանգարումներով (մետաբոլիկ), այս տեսակը առավել հաճախ հանդիպում է շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ
# տոքսիկ կոմաներ, որոնք առաջանում են էնդոգեն թունավորումների հետևանքով՝ վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ (օրինակ՝ վիրուսային հեպատիտ) լյարդային և երիկամային անբավարարություններից և այլն
# կոմաներ, որոնք պայմանավորված են օրգանիզմից էլեկտրոլիտների, որի Էներգետիկ նյութերի առաջնային կորստով քլորհիդրոպենիկ
# կոմաներ, որոնք պայմանավորված են գազափոխանակության խանգարումներով՝ հիպօքսիկ կոմաներ (պայմանավորված, օրինակ խեղդվելու կամ անեմիաների հետ), ռեսպիրատոր կոմաներ, որոնք պայմանավորված են շնչական անբավարարությամբ, որը զարգանում է թոքերում գազափոխանակության զգալի խանգարումներով։

## Բուժում
Կախված կոմայի տեսակից՝
* պատճառի վերացում,
* սիպտոմատիկ թերապիա,
* կենսական կարևոր օրգաների աշխատանքի կարգավորում,
* թթվահիմնային հավասարակշռության և շնչառության վերականգնում,
* պայքար թթվածնային քաղցի դեմ։ 

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ