Մաունո Կոյվիստո

**Մաունո Հենրիկ Կոյվիստո** (, ), Ֆինլանդիայի պետական գործիչ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1956 թվականից), Ֆինլանդիայի իններորդ նախագահ (1982-1994 թվականներին)։ Առաջին նախագահը, որն արդեն ծնվել է անկախ Ֆինլանդիայում։ Նախագահությունից առաջ երկու անգամ գլխավորել Է Ֆինլանդիայի կառավարությունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տուրկու քաղաքում՝ նավաշինարանի ատաղձագործի ընտանիքում (երկրորդ որդին)։

Սովետա-ֆիննական «ձմեռային պատերազմի» ժամանակ (1939-1940) աշխատել է հրշեջ ծառայությունում, 1941-1944 թվականների պատերազմի ժամանակ ծառայել է բանակում՝ Լաուրի Տերնիի ղեկավարությամբ՝ կապրալի կոչումով:

thumb|left|Մաունո Կոյվիստոն համալսարանում սովորելիս
1945 թվականից աշխատել է որպես ատաղձագործ, դոկեր, որը ծառայում է նավահանգստի աշխատանքների վարչությունում, ժողովրդական դպրոցում ուսուցիչ, Տուրկուի քաղաքային մարմիններում տեսուչ: Միջնակարգ կրթությունը ստացել է երեկոյան դպրոցն ավարտելուց հետո։ Ֆինլանդիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ է 1947 թվականից։ 1949 թվականին ընդունվել է Տուրկուի համալսարան, որն ավարտել է 1953 թվականին։  Աշխատել է Տուրկուի նավահանգստային աշխատանքների վարչությունում որպես ծառայող, ժողովրդական դպրոցում որպես ուսուցիչ, քաղաքային մարմիններում որպես տեսուչ: 1956 թվկանին ստացել է սոցիոլոգիայի դոկտորի աստիճան:

thumb|left|1967 թվականի լուսանկար
1958-1967 թվականներին՝ Հելսինկիի բանվոր խնայողական բանկի ղեկավարությունում։ 1968-1982 թվականներին եղել է փոստային բանկի գլխավոր տնօրեն և վարչության նախագահ, «Էլանտո» կոոպերատիվ միավորման վարչության նախագահ:

1966-1967 թվականներին և 1972 թվականին եղել է Ֆինլանդիայի ֆինանսների նախարարի պաշտոնում։

1968 թվականի մարտի 3-ից 1970 թվականի մայիսի 14-ը և 1979 թվականի մայիսի 26-ից 1982 թվականի հունվարի 26-ը՝ Ֆինլանդիայի վարչապետ։

1982 թվականից՝ Ուրհո Կեկկոնենի հրաժարականից հետո, Ֆինլանդիայի նախագահն է (ընտրական կոլեգիայում 301 ձայնից ընտրություններում ստացել է 167 ձայն)։ Այս պաշտոնում դարձել է առաջին սոցիալ-դեմոկրատը։ 1988 թվականին վերընտրվել է:

Կոյվիստոյի կառավարման 12 տարիների ընթացքում Ֆինլանդիան տնտեսական անկում է ապրել, սակայն նրան հաջողվել է երկիրը դուրս բերել այդ ճգնաժամից։

## Արտաքին քաղաքական կուրս
Ի սկզբանե հավատարիմ էր Կեկկոնենի արտաքին ընթացքին: Դա արտահայտվում էր ԽՍՀՄ ղեկավարության հետ սերտ հարաբերություններ հաստատելու ցանկությամբ, ինչպես նաև զգուշությամբ՝ խուսափում էին Խորհրդային միության ղեկավարության հետ ցանկացած կոնֆլիկտից։

1983 թվականին դարձել է «Ֆինլանդիա-Խորհրդային Միություն» ընկերության պատվավոր նախագահ։

1990 թվականին այն բանից հետո, երբ YLE TV2-ի «Այանկոխթայնեն Կակկոնեն» ծրագրում ասաց, որ ինգերմանլանդ ֆինները հայրենադարձության իրավունք ունեն, և ԽՍՀՄ-ը համաձայնեց նրանց երկրից դուրս գալուն, սկսվեց ինգերմանլանդ ֆինների հայրենադարձության գործընթացը։ Ֆինլանդիայի կառավարությունը մինչև 2011 թվականը աջակցել է նախկին Խորհրդային Միության երկրներից ֆիննական արմատներ ունեցող ներգաղթյալների ներգաղթին։

1991 թվականին ԽՍՀՄ փլուզումից հետո շրջադարձ կատարեց արտաքին քաղաքականության մեջ։ 1991 թվականի սեպտեմբերին Ֆինլանդիան դուրս եկավ ԽՍՀՄ-ի հետ բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության մասին պայմանագրից։ 1991 թվականին հանդես է եկել Եվրամիությանը Ֆինլանդիայի անդամակցության օգտին։

1956 թվականից փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր է: Տիրապետում էր ռուսերենին և Ռուսաստանի քաղաքականության ուսումնասիրության շրջանակներում համագործակցում էր Հելսինկիի Ալեքսանդրյան ինստիտուտի հետ։

Նրա արտաքին քաղաքական կուրսի հիմքը եղել է «լավ հարաբերությունները հարևանների հետ», իսկ յուրօրինակ կարգախոսը՝ «պետք չէ դավաճանել խոստումներին։ Ավելի լավ է դավաճանել սպասումներին, քան խոստումներին»։

## Հիվանդություն և մահ
մինի|200px|1983 թվականի Ֆինլանդիայի փոստային նամականիշ՝ նվիրված Մաունո Կոյվիստոյի 60-ամյակին
2011 թվականի հուլիսի 23-ին դարձել է Ֆինլանդիայի նախկին նախագահների ամենատարեցը՝ գերազանցելով երկրի առաջին նախագահ Կառլո Յուհո Ստոլբերգի նախկին տարիքային ռեկորդը:

2012 թվականից ի վեր նա չի մասնակցել հանրային միջոցառումների՝ Ալցհայմերի առաջադեմ հիվանդության պատճառով (բացառություն էր 2016 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Հելսինկիի Մայր տաճարում Ֆինլանդիայի Անկախության օրվան նվիրված հանդիսավոր ժամերգությանը մասնակցելը):

Տնային խնամքն իրականացրել է նրա կինը՝ Թելերվո Կոյվիստոն, սակայն 2017 թվականի հունվարին գիշերային ժամերին անկողնուց ընկնելու և ուսի կոտրվածքի պատճառով, որը հոսպիտալացման պատճառ է դարձել, նախկին նախագահը մարտին տեղափոխվել է հատուկ ապաստարան, որտեղ նրա համար մասնագիտացված խնամք էր իրականացվում։

Մահացել է 2017 թվականի մայիսի 12-ին, ժամը 21:15-ին, Հելսինկիում, Մեյլախտի հիվանդանոցում։

Մաունո Կոյվիստոյի հուղարկավորության կազմակերպման հանձնաժողովը գլխավորել է Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարար Տիմո Սոյնին: Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել պետական պատիվներով։ Հուղարկավորության օրը և թաղման վայրը իր նիստում որոշել է Ֆինլանդիայի Պետական խորհուրդը՝ մայիսի 25-ի հինգշաբթի օրը։  Թաղվել է Հիետանիեմի գերեզմանատանը՝ երկրի մյուս նախկին նախագահների կողքին։

## Փաստեր
* Մաունո Կոյվիստոն իր կյանքի վերջին ամիսներին եղել է ժամանակակից աշխարհում պետությունների և կառավարությունների ամենաերկար ապրող նախկին ղեկավարներից մեկը:
* Մաունո Կոյվիստոյին է պատկանում Ֆինլանդիայի բոլոր նախագահների կյանքի տևողության ռեկորդը:

## Մատենագիտություն
Գրքերի հեղինակ․
* Sosiaaliset suhteet Turun satamassa (väitöskirja), 1956 (Սոցիալական հարաբերությունները Տուրկու նավահանգստում (դիսերտացիա), 1956)
* Linjan vetoa, 1969 (Գծի իրականացում, 1969)
* Väärää politiikkaa, 1978 (Սխալ քաղաքականություն, 1978)
* Tästä lähtien, 1981 (Այս պահին, 1981)
* Linjaviitat, 1983 («Դասընթացի հանգրվանները», 1983 (թարգմանվել է մի քանի լեզուներով)։ ԽՍՀՄ-ում տպագրվել է «Ճանապարհի հանգրվաններ» վերնագրով)
* Politiikkaa & politikointia 1979-81 1988 (Քաղաքականություն և պոլիտիկանություն 1979-1981, 1988)
* Maantiede ja historiallinen kokemus, 1992 (Աշխարհագրություն և պատմական փորձ, 1992 (թարգմանվել է մի քանի լեզուներով))
* Kaksi kautta I, 1994. ISBN 951-26-3947-5 (Երկու եղանակ I, 1994)
* Kaksi kautta II. Historian tekijät, 1995 ISBN 951-26-4082-1 (Երկու եղանակ II. Պատմության ստեղծողներ, 1995)
* Liikkeen suunta, 1997. ISBN 951-26-4272-7 (Շարժման ուղղություն, 1997)
* Koulussa ja sodassa,1998. ISBN 951-26-4384-7 (Դպրոցում և պատերազմում, 1998)
* Venäjän idea, 2001. ISBN 951-31-2108-9 (Ռուսաստանի գաղափարը, 2001)
* Itsenäiseksi imperiumin kainalossa — mietteitä kansojen kohtalosta, 2004. ISBN 951-31-3181-5 (Դառնալ անկախ կայսրության ծոցում. մտորումներ ժողովուրդների ճակատագրի մասին, 2004)
* Grannar: Frändskap och friktion. Söderström, 2008 ISBN 978-951-52-2571-9

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* . — Электронная версия 

## Արտաքին հղումներ
* Koivisto: Saksa auttoi valkoisia, koska halusi tukea Leniniä, Helsingin Sanomat, 16.5.2008
 
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Ֆինն տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆինն գործարարներ
Կատեգորիա:Ֆինն գիտնականներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Երկարակյացներ