Ֆորտալեզա

**Ֆորտալեզա** ( — *ամրություն*), քաղաք Բրազիլիայի Սեարա նահանգում։ Այն մեծությամբ Բրազիլիայի հինգերորդ քաղաքն է, Ֆորտալեսայի ագլոմերացիա մեզոշրջանի բաղկացուցիչ մասը։

Քաղաքի անունը կապված է 17-րդ դարի հոլանդական Սհոնենբուրխ () ամրոցի հետ։

## Պատմություն
Մինչկոլումբոսյան Ամերիկա դարաշրջանում տարածքում բնակվել են հնդկացի տուպի ժողովուրդը, որոնք զբաղվում էին որսորդությամբ և պարզունակ հողագործությամբ։

Եվրոպացիները առաջին անգամ այստեղ վայրէջք են կատարել 1500 թվականի փետրվարի 2-ին։ Դա եղել է իսպանացի Վիսենտե Պինսոնի արշավախումբը, որը կոչվում էր Սանտա Մարիա դե լա Կոնսոլասոն (): Գաղութացումը Պորտուգալիայում սկսվել է այն ժամանակ, երբ 1603 թվականին *Պերո Կոզելո դե Սոուզը* Տիարա գետի վրա կառուցել է *Սան Տիագո* բերդը (): Կարճ ժամանակում Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան ափը բնակեցված է եղել հոլանդացիներով, որոնք այստեղ հիմնել են Սհոնենբուրխ ամրոցը, իսկ պորտուգալացիների վերադառնալուց հետո այն վերանվանվել է Ֆորտալեզա դե Նոսսա Սենորա դե Ասսունսու (): 1799 թվականին Սեարա նահանգը առանձնացվել է Պերնամբուկու նահանգից, իսկ Ֆորտալեզան դարձել է նրա մայրաքաղաքը։

1824 թվականի օգոստոսից սեպտեմբերը ընկած ժամանակահատվածում քաղաքը մտել է Հասարակածային համադաշնության կազմի մեջ (չճանաչված պետություն է, որը փորձում էր առանձնանալ Բրազիլական կայսրությունից)։

19-րդ դարում Ֆորտալեզան մասնագիտացել է բամբակի մշակմամբ։

1812 թվականին քաղաքում ստեղծվել է մաքսատուն։ Հետագա տարիներին Ֆորտալեզայում հայտնվում են ոչ միայն արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այլ նաև դպրոցներ, ճեմարան (1864), հանրային գրադարան (1867)։ 1870 թվականին սկսվում է երկաթուղու շինարարություն, որը Ֆորտալեզայի հասարակական տրանսպորտային համակարգի սկիզբ է հանդիասանում։ 1884 թվականի մարտի 25-ին Սեարա նահանգի ստրուկները ազատ են արձակվել։ 1910-ական թվականներին Ֆորտալեզան բնակչության թվաքանակով դառնում է Բրազիլիայի յոթերորդ քաղաքը։ 1954 թվականին այստեղ հիմնվել է առաջին համալսարանը (): 1950-ական և 1960-ական թվականներին քաղաքը չափերով ընդարձակվել է, ստեղծվել են նոր տարածքներ։ 1970-ական թվականների վերջում Ֆորտալեզան դառնում է խոշոր արդյունաբերական ագլոմերացիայի կենտրոն։ Ումբերտու Կաստելու Բրանկույի բռնատիրական կառավարման ժամանակ Բրազիլիայում առաջին անգամ ընտրվել է կին քաղաքապետ՝ *Մարիա Լուիզա Բիլ Դենը*։ 1990-ական թվականներին քաղաքը դարձել է Բրազիլիայի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոններից։

## Աշխարհագրություն
Ֆորտալեզան գտնվում է Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, Կատտինգա բնական գոտում։

Քաղաքը բնութագրվում է տիպիկ արևադարձային կլիմայով։ Ամենատաքը լինում է դեկտեմբեր և հունվար ամիսներին, իսկ հունվարից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում եղանակը անձրևային է։

## Բնակչություն
200px|մինի|աջ|Բնակելի թաղամասեր

Գաղութային ժամանակահատվածում քաղաքի բնակչությունը կազմել է մոտ 2000 մարդ։ Առաջին անգամ այն էապես ավելացել է 1865-1872 թվականներին, որը կապված էր երկաթգծի կառուցման հետ։ 1877 թվականին երաշտը հանգեցրել է բնակչության թվաքանակի նվազման։ Երաշտը կրկնվել է 1888, 1900, 1915, 1932 և 1942 թվականներին։ 1922 թվականին Ֆորտալեզա քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է հարյուր հազար մարդ։

Ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի քաղաքի բնակչությունը 2013 թվականին կազմել է 2,55 մլն մարդ։

Բնակչության մոտ 80 %-ը կաթոլիկներ են, 13 %-ը՝ բողոքականներ, 6 %-ը՝ աթեիստ։ Հանցավորության մակարդակը բարձր է, ինչը բնորոշ է Բրազիլիայի խոշոր քաղաքներին։

## Տնտեսություն
200px|մինի|աջ|Քաղաքային լողափը գիշերով

Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում են՝
* առևտուրը
* ծառայությունների ոլորտը
* զբոսաշրջությունը
Ֆորտալեզան Բրազիլիայի հիմնական տուրիստական ուղղություններից մեկն է։ Հյուրերին հիմնականում գրավում է վառ գիշերային կյանքը, լողափերը, բուտիկները, առևտրի կենտրոնները, ցուցահանդեսները և կոնֆերանսները։ Ծովային *Parque Estadual Marinho da Pedra da Risca do Meio* արգելոցը հիանալի վայր է դայվինգի համար։

Քաղաքում կան կոշիկի և հագուստի խանութներ։ Ֆորտալեզայի մոտակա տարածքներում կատարվում է օգտակար հանածոների արդյունահանում։

2005 թվականին քաղաքի համախառն ներքին արդյունքը կազմել է R$19 734 557 000, բնակչության մեկ շնչի եկամուտը՝ R$ 8,309:

## Տրանսպորտ
Քաղաքին սպասարկում է Պինտա Մարթինս (IATA: FOR, ICAO: SBFZ) միջազգային օդանավակայանը։ Ուղևորային կանոնավոր չվերթներ իրականացվում են Բրազիլիայի քաղաքների, ինչպես նաև Միլանի, Ամստերդամի, Մայնի Ֆրանկֆուրտի, Պրայաի, Մայամիի, Լիսաբոնի հետ։

Ֆորտալեզիայից է սկսվում **BR-116** դաշնային մայրուղին (Ֆորտալեզա-Պորտու Ալեգրի)։

Տնտեսության հիմքը կազմում են ավտոբուսները, 2012 թվականին բացված մետրոպոլիտենը (2 գիծ, 28 կայան, 43 կիլոմետր)։

## Մշակույթ և կրթություն
Ֆորտալեզայում գտնվում են ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական մի քանի համալսարաններ, այդ թվում Սեարայի պետական համալսարանը (): Ինչպես Բրազիլիայի, այնպես էլ Ֆորտալեզայի դպրոցներում և համալսարաններում ուսուցումը կատարվում է պորտուգալերեն, բայց անգլերենը և իսպաներենը մտնելու են միջնակարգ դպրոցի ծրագիր։

19-րդ դարի վերջին Ֆորտալեզան կարևոր մշակութային կենտրոն էր։ Սեարայի ինստիտուտը, որը հիմնադրվել է 1887 թվականին, պատմության, աշխարհագրության և մարդաբանության բնագավառներում իրականացնում էր հետազոտություններ։ Քաղաքում կան տարբեր մշակութային կենտրոններ։

### Հայտնի շենքեր
մինի|աջից|Երկաթուղային կայարան

* Ժոզե դե Ալենկարայի թատրոն ()
* Մուրիսիպեյի փարոս ()
* Ֆորտալեզա տաճար
* Իրասեմի արձան ()
* Աստվածամոր Վերափոխման տաճար ()
* Պալասիո դա Լուժ ():

## Սպորտ
Քաղաքում գործում է «Սեարա» ֆուտբոլային ակումբը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Passeio Publico Fortaleza 1919.JPG|
Պատկեր:Orla de Fortaleza vista do Mucuripe 1980.jpg|
Պատկեր:Fortaleza e arredores.JPG|
Պատկեր:Rio Cocó em Fortaleza.jpg|
Պատկեր:Favela cidade de deus em Fortaleza.jpg|
Պատկեր:Avenida_Beira_Mar_-_Fortaleza-_1980.jpg|
Պատկեր:Fortaleza vista da Torre Santos Dumont.jpg|
Պատկեր:Posto policial no Parque do coco em Fortaleza.jpg|
Պատկեր:Baoba no Passeio Publico em Fortaleza.jpg|
Պատկեր:Maior toboagua do mundo.JPG|
Պատկեր:EstadioPesidenteVargas.JPG|
Պատկեր:Planetário Rubens de Azevedo.jpg|
Պատկեր:Casa de Cultura Alemã (byTom Junior).jpg|
Պատկեր:Caminhada com Maria.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Fortaleza City Council home page
*  Fortaleza Tourism Office home page 

Կատեգորիա:1726 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ