Մեջկապ

**Մեջկապ**, առանց ճարմանդի գոտի**,** լար կամ պարան, տարբեր համատեքստերում, հատկապես պատմական համատեքստում առօրյա հագուստի շատ տարածված մաս հնագույն ժամանակներից մինչև 15-րդ դարը, հատկապես կանանց համար։ Մեջկապների մեծ մասը զգեստի գործնական նշանակություն ուներ՝ ծառայելով հագուստի մյուս մասերը ամրացնելու և տեղում պահելու համար, սակայն կային նաև ազատ կրելիք գոտիներ, որոնք հիմնականում դեկորատիվ դեր էին կատարում։ Բարձր խավերի ներկայացուցիչների շրջանում դրանք երբեմն պատրաստվում էին թանկարժեք մետաղներից և զարդերից։

Այսօր մեջկապները քրիստոնեական ծիսական հանդերձանքի մաս են կազմում, և բառը նաև օգտագործվում է այլ համատեքստերում, օրինակ՝ ամերիկյան սպորտում (որտեղ այն իրականում ներքնազգեստի տեսակ է)։

Մեջկապը որպես ներքնազգեստ կամ կարճացված սեղմիրան տարբեր՝ էապես 20-րդ դարի հասկացություն է, սակայն մոտավորապես 1895 թվականից ի վեր ստեղծվեց նորաձևություն՝ «մեջկապներ»՝ որպես զգեստի առանձին հատված որը կրում էին անմիջապես գոտկատեղի՝ հիմնական զգեստի վրա։ Սովորաբար այն հասնում էր մոտ ութ դյույմ բարձրության և հաճախ ավարտվում էր «V»-աձև։ Այն կարող էր լինել նույն գույնը, ինչ հիմնական զգեստը, կամ տարբեր։ Այն տարբերվում էր 19-րդ դարի կեսին կիրառվող շվեյցարական սեղմիրանից նրանով, որ չուներ փական կամ երկաթյա ամրացում։

## Պատմություն
[մինի|294x294փքս|Հունական ոճի [տունիկա՝ փաթաթված տաենիայով (ժապավենաձև) գոտիով։]]
Հույն և հռոմեացի տղամարդիկ մեջկապը կրում էին կոնքերին, որը ծառայում էր տունիկան հավաքելու և քսակը պահելու համար՝ գրպանների փոխարեն, քանի որ գրպանները այն ժամանակ հայտնի չէին․ աղջիկներն ու կանայք այն կրում էին կրծքի տակ։ Ստրոֆիումը, Տենիան կամ Միտրան հանդիպում են բազմաթիվ պատկերաքանդակներում։ Վիլլա Ալբանիի փոքր բրոնզե Պալլասի արձանի վրա, ինչպես նաև Համիլթոնի վազաների պատկերաքանդակներում, երևում են երեք պարաններ՝ հանգույցով, որոնք առանձնացված են մեջկապի երկու ծայրերից և ամրացված են կրծքի տակ։ Այս մեջկապը կրծքի տակ կազմում է ժապավենի հանգույց, երբեմն վարդի ձևով, ինչպես երևում է Նիոբեի երկու ամենագեղեցիկ դուստրերի մոտ։ Կրտսերի մոտ մեջկապի ծայրերն անցնում են ուսերի և մեջքի վրայով, ինչպես երևում է Մոնտե Պորցիոում հայտնաբերված չորս կարիատիդների վրա։ Հագուստի այս մասը հին ժողովուրդները՝ Իսիդոր Սևիլացիի ժամանակներում անվանում էին **' կամ **' գոտի կամ գոտկակապ)։

Ո՛չ տղամարդիկ, ո՛չ կանայք մեջկապ չէին կրում սգի ժամանակ։ Հաճախ երբ տունիկան շատ երկար էր և կարող էր խճճվել ոտքերի տակ, այն մեջկապի վրայով այնպես էին ձգում, որ մեջկապը ամբողջությամբ ծածկվեր դրա ծալքերի տակ։ 

Բավական հաճախ կարելի է տեսնել նաև տարբեր լայնության երկու մեջկապ՝ կրված միաժամանակ․ մեկը՝ շատ վերև, մյուսը՝ շատ ներքև։ Այդ կերպ տունիկայի վրա մեջկապների միջև առաջանում էր ծալքավոր հատված։ Սակայն այս ձևը հիմնականում կիրառվում էր կարճ տունիկաների դեպքում։ Հույն տղամարդկանց տունիկան գրեթե միշտ ամրացվում էր գոտիով։ 

Անգլո-սաքսոնների շրջանում այն օգտագործվում էր երկու սեռերի կողմից՝ տղամարդկանց կողմից՝ տունիկան ծածկելու և սուրը պահելու համար։ Որոշները ճոխ ասեղնագործված էին և պատրաստված էին սպիտակ կաշվից։ Կաշվե մեջկապները հիմնականում կրում էին վանականները։ Մետաղական մեջկապները պատրաստում էին հատուկ արհեստավորներ՝ գոտարարներ։

## Զգեստ և պատկերագրություն
### Քրիստոնեական օգտագործում
[մինի|430x430փքս|Կաթոլիկ հավատալիքներում [Թովմաս առաքյալ|Թովմասի մեջկապը, ինչպես ասում են, փոխանցվել է Կույս Մարիամի կողմից՝ նրա Վերափոխման ժամանակ։]]Որպես քրիստոնեական ծիսական զգեստ, մեջկապը երկար, պարանաձև լար է, որը կապվում է գոտկատեղի շուրջ՝ հանդերձանքի կամ փարաջայի վրա։ «Քահանայի ձեռնարկ»-ը նկարագրում է մեջկապը որպես «սովորաբար սպիտակ կտավատից պատրաստված և կարող է ծոպեր ունենալ յուրաքանչյուր ծայրում։ Մոտ 12 ոտնաչափ 6 դյույմ երկարությունը շատ հարմար է, եթե մեջկապը օգտագործվում է կրկնակի՝ մի ծայրը դարձնում հանգույց, իսկ ծոպերով ծայրերը անցկացնում դրա միջով։ Բացի դրանից, գոտին կարող է ունենալ նաև տարբեր գույներ»։ Քրիստոնեական տարբեր ուղղություններում դրանք օգտագործվում են փարաջան կապելու նպատակով․ այդ թվում Անգլիկան միությունում, Կաթոլիկ, Մեթոդիստական և Լյութերական եկեղեցիներում։

Քրիստոնյա վանականները հաճախ իրենց մեջկապներից կախում էին կրոնական տեքստեր, ինչպիսիք են Աստվածաշունչը կամ Ժամագիրքը, և դրանք հայտնի դարձան որպես մեջկապի գրքեր։ Բացի այդ, նրանք հաճախ գոտու ծայրերը կապում էին եռակի հանգույցով՝ խորհրդանշելու «չքավորության, մաքրության և հնազանդության երդումները»։ Հետևաբար, քրիստոնեական եկեղեցում մեջկապը որոշ համատեքստերում խորհրդանշում է ողջախոհություն, և Եբրայական Աստվածաշնչում «Առակաց 31 գլխում աստվածաշնչյան հղում է կատարում առաքինի, մաքուր կանանց կողմից մեջկապ պատրաստելու հին սովորույթին»։ Նոր Կտակարանում «Քրիստոսը մեջկապը վկայակոչել է ծառայության նախապատրաստության և պատրաստակամության խորհրդանիշ ()»։Սուրբ Պողոսը -ում նույնպես հղում է կատարում այս տերմինին՝ ասելով «Ուստի կանգնեցեք, նախ ձեր մեջքին կապելով ճշմարտության մեջկապը և հագնելով արդարության զրահը», ավելի ամրապնդելով մեջկապի գաղափարը որպես պատրաստության խորհրդանիշ։ Շատ քրիստոնյա հոգևորականներ, ինչպիսիք են անգլիական քահանաները և մեթոդիստական հոգևորականները, մեջկապը կրելիս ասում են հետևյալ աղոթքը․Մ․թ․ 8-րդ դարում մեջկապը հաստատվեց որպես ծիսական զգեստ՝ բառի բուն իմաստով։ Մ․թ․ 800 թվականին մեջկապ սկսեցին կրել քրիստոնյա սարկավագները Արևելյան եկեղեցում։ 

Չնայած «շրջան» ընդհանուր բառը երբեմն օգտագործվում է որպես մեջկապի հոմանիշ, ծիսական ձեռնարկները տարբերակում են երկուսը, քանի որ մեջկապը երկար լար կամ պարան է, իսկ շրջանը՝ լայն գոտի։ Սովորաբար, հանդերձանքը ամրակցվում է մեջկապով, անգլիկան ոճի երկկողմանի կոճկվող հանդերձանք` փարաջայով, իսկ հռոմեական հանդերձանքը` դրանցից որևէ մեկով։

Միջնադարում և վաղ ժամանակակից շրջանում կան նաև վկայություններ այն մասին, որ մեջկապները օգտագործվել են որպես հուշանվերներ։ Դրանք կապվում կամ զարդարվում էին ուլունքներով, այնպես ինչպես, համրիչները յուրաքանչյուր հանգույց կամ ուլունք կրողին հիշեցնում էր որևէ սաղմոս կամ գրքի մաս ։ 8-րդ կամ 9-րդ դարերում մեջկապը, ըստ վկայությունների, նման էր հին ղևտական ​​հրեական հանդերձանքի, որն այդ դարաշրջանում թաքնված էր արտաքին հագուստի տակ։

Տղամարդկանց համար գոտին խորհրդանշում է պատրաստվածություն և պատրաստակամություն, իսկ կանանց համար՝ մաքրություն և պաշտպանություն։ Միջնադարում այն ​​կրում էին նաև աշխարհիկ անձինք, ինչպես վկայում է գրականությունը։ Օրինակ՝ «Սուրբ Գևորգը և վիշապը» գրքի սրբագրական նկարագրության մեջ նշվում է, որ չարագործը սանձվում է խաչի նշանով և կույսի կողմից Սուրբ Գևորգին տրված մեջկապով։

### Հուդայականության մեջ
Գարտելը գոտի է, որը հրեական տղամարդիկ, հատկապես (բայց ոչ բացառապես) հասիդները, կրում են աղոթքի ժամանակ։ «Գարտելը» իդիշերեն նշանակում է «գոտի» և կապված է անգլերեն «մեջկապ» բառի հետ։ Գարտելները սովորաբար ունեն պարզ տեսք։ Դրանց մեծ մասը սև է, սակայն կան նաև սպիտակ գարտելներ։ Հասիդական սովորույթի համաձայն՝ Աստծո անունը հիշատակելիս պետք է ֆիզիկական բաժանում լինի սրտի և սեռական օրգանների միջև։ Հաճախ բացատրվում է, որ մարմնի վերին և ստորին մասերի բաժանումը խորհրդանշում է մարդու կենդանական բնազդների վերահսկումը մարդկային բանականության կողմից։ 

### Հնդկական կրոններ
Հևաջրա Տանտրայի Վաջրայանայի պատկերագրության մեջ «մեջկապը» (Tib. ske rags), «Հինգ ոսկրային զարդերից» (asthiamudra) մեկը, խորհրդանշում է Ամոգասիդհին և «նախնական գիտակցության ձեռքբերումը» (Krty-anusthāna-jñāna), «Հինգ իմաստություններից» (pañca jñāna) մեկը։ Մեջկապի (կամ ոսկրային գոգնոցի և գոտու) պատկերագրությունը Վաջրայանայի պատկերագրության մեջ զարգացել է դամբարանի տարածքի Մահասիդհան զարդարող հանդերձանքի տեսակներից մեկից։

Բիրը (1999։ p. 318) նկարագրում է ոսկրային մեջկապը, որպես «ցանցավոր ոսկրային գոգնոց և գոտի»՝ որպես Չամ պարի և Գար պարի դակինիների և հերուկաների հանդերձանք տիբեթական բուդդիզմի սրբազան ծիսական պարային ներկայացումներում։

## Մեջկապները գրականությունում և դիցաբանության մեջ
[մինի|[Հերկուլեսի տասներկու սխրանքների խճանկար|Հերկուլեսը ստանում է Հիպոլիտայի մեջկապը (Նիկոլաուս Կնյուպֆեր, 17-րդ դար)]]
Մեջկապները հաճախ ներկայացվում են որպես կախարդական իրեր․ տղամարդիկ դրանք կրելով ստանում են ուժ և կարողություն, իսկ կանայք՝ պաշտպանություն։ Աստվածաշնչի մի քանի համարներում գոտին օգտագործվում է որպես պատրաստվածության և պատրաստվածության խորհրդանիշ։

Հունական դիցաբանության մեջ նկարագրվում էր, որ տղամարդիկ և կանայք մեջկապներ էին կրում։ Հեփեստոսը իր կնոջը՝ Աֆրոդիտեին, նվիրեց մի մեջկապ, որը կրողին դարձնում էր անհաղթելի մյուսների համեմատ, որը Հերան օգտագործեց Զևսին գայթակղելու համար Իլիականում։ Իր իններորդ սխրանքի համար Հերակլեսը ուղարկվեց ամազոնուհիների թագուհի Հիպոլիտայի մեջկապը ստանալու։ Ոդիսականում Լևկոտեան Ոդիսևսին տալիս է մեջկապի նման «շղարշ», որը թույլ է տալիս նրան լողալ երեք օր անընդմեջ։

Բաբելոնյան աստվածուհի Իշտարը կրում էր մեջկապ, որը հանելիս տիեզերքը դառնում էր անպտուղ։ Սկանդինավյան աստված Թորի մեջկապը՝ Մեգինյորդը, կրկնապատկում էր նրա ուժը։ [մինի|300x300փքս|[Շալոթի տիրուհին (Ուոթերհաուս)|Շալոթի տիրուհին, իրանի շուրջ միջնադարյան մեջկապով (Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուս, 1888)]]
Հետագայում կանանց համար գոտին դարձավ կուսության նշան և հաճախ համարվեց կախարդական հատկություններ ունեցող իր։ Գրականության մեջ հրեշների և բոլոր տեսակի չարիքների մասին գրված է, որ դրանք զսպվում են մեջկապներով․ հայտնիներից մեկը Սուրբ Գևորգի կողմից սպանված վիշապն է։ Ամուսնական արարողությունները շարունակեցին կուսությունը խորհրդանշող մեջկապների այս ավանդույթը՝ ամուսնուն ստիպելով վերցնել կնոջ մեջկապը․ պատմական Ֆրանսիայում մարմնավաճառներին օրենքով արգելվում էր դրանք կրել։ Գրականության մեջ կանայք հաճախ պատկերվում են՝ սեռական կամ այլ հարձակումներից պաշտպանված, գոտին կրելով, բայց հանկարծակի խոցելի, եթե այն կորչում կամ գողանում են։

Գրականության մեջ հագուստից դուրս գործածություններից է Թոլքինի «Մելիանի մեջկապը»՝ էլֆերի թագավորությունը շրջապատող կախարդական, պաշտպանիչ «պատը»։

## Սպորտ
Ամերիկյան ֆուտբոլում այսպես կոչված մեջկապը կրում են ֆուտբոլիստները՝ տաբատների տակ, ապահովելու համար ծնկի, ազդրի և պոչոսկրի պաշտպանիչ բարձիկները, ինչն օգնում է հեշտացնել ամուր ֆուտբոլային տաբատ հագնելու գործընթացը։ Հին մեջկապները հիշեցնում էին կովբոյական փողքերի մասին, քանի որ դրանք բարձիկներով ծածկում էին միայն ոտքի առջևի մասը, և ամրացվում էին ճարմանդներով։ Ժամանակակից մեջկապները փաստացի սեղմված կոմպրեսիոն շորտեր են, որոնք ունեն հատուկ գրպաններ պաշտպանիչ բարձիկների համար։ Մեջկապը օգտագործվել է նաև մեզոամերիկյան գնդակի խաղում և օգտագործվում է հոկեյում (Ազգային հոկեյի լիգա)։

Որոշ դիզայններ հատուկ պատրաստվում են ռինգետ մարզաձևի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960-ականների նորաձևություն