Ալեքսանդրա Սմիռնովա

**Ալեքսանդրա Օսիպովնա Սմիռնովա** (ծննդյամբ՝ Ռոսետի, հայտնի է նաև որպես Ռոսետտի և Սմիռնովա-Ռոսսետ, ), Ռուսաստանի կայսերական արքունիքի պալատական ֆրեյլինա և հուշավիպագիր։ Նրան բանաստեղծություններ են նվիրել Ալեքսանդր Պուշկինը, Պյոտր Վյազեմսկին, Վասիլի Ժուկովսկին, Ալեքսեյ Խոմյակովը, Ակսակովը, Միխայիլ Լերմոնտովը և ուրիշներ։ Նրան են վերագրվում 19-րդ դարի առաջին կեսի ռուսական հասարակության կյանքի մասին անկեղծ, երբեմն վիրավորական և ոչ միշտ արժանահավատ հուշագրություններ։

## Ծագում
Ծնվել է Փոքր Ռուսաստանում՝ ցարական բանակի նախկին սպա, դուքս Ռիշելյոյի ընկեր ու հեռավոր ազգական, ինչպես նաև կոլեգիալ խորհրդական Օսիպ Իվանովիչ Ռոսետի և Նադեժդա Իվանովնայի (ծննդյամբ՝ Լորեր) մեծ ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի ավագ դուստրը, ունեցել է չորս եղբայր, մոր կողմից նա դեկաբրիստ և խերսոնյան ազնվական Նիկոլայ Իվանովիչ Լորերի զարմուհին է։ Եղբայրները՝ Ալեքսանդր և Կլիմենտի Ռոսետները, նույնպես պատկանել են Ալեքսանդր Պուշկինի շրջապատին, իսկ նրա եղբայր Արկադին որոշ ժամանակ նույնիսկ սիրահետել է բանաստեղծի քենուն՝ Ալեքսանդրա Գոնչարովային:

Ալեքսանդրայի հայրը մահացել է 1813 թվականի դեկտեմբերի 11-ին, և մայրն  ամուսնացել է Իվան Արնոլդիի հետ։ Երեխաներին դաստիարակել է նրանց տատը՝ Եկատերինա Եվսեևնա Լորերը (ծննդյամբ՝ արքայադուստր Ցիցիանովա), Միկոլայիվի մոտ գտնվող Գրոմոկլեա կալվածքում։ Հենց դրա շնորհիվ էլ փոքրիկ Ալեքսանդրան ծանոթացել է ուկրաինական մշակույթին, հետագայում հաստատել, որ «դաստիարակվել է ապուրի մեջ եփած խմորագնդիկներով և լցոնած կարկանդակներով և անկախ նրանից, թե իր համար որքան սիրելի է եղել Ռուսաստանը, ինքը չի կարող մոռանալ տափաստանները, աստղազարդ գիշերները, լորերի ճիչերը, տանիքների վրայի  կռունկներին և բուռլակների երգերը... Այնտեղ ամեն ինչ ավելի լավ էր, քան հյուսիսում»։ Նա, մայրը և տատիկը «կարողանում էին խոսել ուկրաիներեն»։ Ալեքսանդրա Ռոսետը երբեմն ինքն իրեն անվանել է «խոխլաչկա» կամ «փոքր ռուսուհի»։ Հետագայում Ռոսետների երեխաները սովորել են Սանկտ Պետերբուրգում՝ որդիները՝ Պաժերի կորպուսում, իսկ Ալեքսանդրան՝ Եկատերինյան ինստիտուտում։

## Կենսագրություն
Եկատերինյան ինստիտուտն ավարտելուց (երկրորդ կարգով) հետո, Ալեքսանդրան կորցրել է մորը և տատիկին։ 1826 թվականին դարձել է այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի, իսկ նրա մահից հետո՝ 1828 թվականին՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի ֆրեյլինա։ Լինելով գրավիչ, խելացի և սուր լեզվով խոսող՝ նա դարձել է կայսրուհու սիրելի պալատական ազնվական օրիորդներից մեկը ընկերական և բարեկամական հարաբերությունների մեջ է եղել Նիկոլայ Պավլովիչի և նրա եղբայր Միխայիլի հետ։ Սակայն Ռոսետը չի սահմանափակվել միայն արքունական կյանքով, ընկերություն է արել Սոֆյա Նիկոլաևնա Կարամզինայի հետ և հաճախ է այցելել խորթ մոր՝ Եկատերինա Անդրեևնայի սալոն, որը 1820-ականներից մինչև 1840-ական թվականները Սանկտ Պետերբուրգի մշակութային կյանքի կենտրոնն է եղել։

Կարամզինների տանը Ալեքսանդրա Օսիպովնան հանդիպել է Ալեքսանդր Կոշելյովին, ով կրքոտ սիրահարվել է նրան և ցանկացել ամուսնանալ նրա հետ։ Սակայն արտոնյալ դասին կապված լինելու և ապագայի վերաբերյալ տարբեր հայացքներ ունենալու պատճառով այդ ամուսնությունը չի կայացել։ Ալեքսանդրա Օսիպովնայի երկրպագուների և ընկերների շրջանակում են եղել հայտնի գրողներ և բանաստեղծներ՝ Պուշկինը, Վլադիմիր Օդոևսկին, Պյոտր Վյազեմսկին, Վասիլի Ժուկովսկին և մյուսները։

Նրա նյութական վիճակն այդ տարիներին ծանր է եղել․ Ռոսետները ապրուստի միջոցներ չեն ունեցել, քանի որ մայրը հոր ունեցվածքը կտակել է երկրորդ ամուսնությունից իր երեխաներին:

[մինի|Նիկոլայ Սմիռնով, նկարիչ՝ [Ֆրանց Կրյուգեր, 1835]]

1832 թվականի հունվարի 11-ին Ալեքսանդրա Ռոսսետն առանց օժիտի ամուսնացել է Նիկոլայ Միխայլովիչ Սմիռնովի (1807-1870) հետ, ով Արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնյա է եղել և Մոսկվայի մոտ գտնվող Սպասկոե կալվածքի սեփականատեր։ Հարսանիքը տեղի է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ձմեռային պալատի արքունական տաճարում։ Նրանք հիանալի զույգ են եղել, բայց ամուսնությունը կայացել է շահադիտական նպատակով։ Սմիռնովան ավելի ուշ ասել է, որ իր ամուսնուն սիրում է ոչ ավելի, քան ընկերաբար։

1833-1837 թվականներին նա մի քանի անգամ բուժման նպատակով մեկնել է արտասահման՝ ապրել Բեռլինում, Կարլսբադում և Մարիենբադում։ Հենց այդ ընթացքում էլ ծանոթացել է Նիկոլայ Կիսելյովի հետ, որն էլ վերածվել է փոխադարձ համակրանքի։

1837 թվականի գարնանը դստեր՝ Ալեքսանդրայի մահից հետո, Ալեքսանդրա Օսիպովնան լքել է Փարիզը և տեղափոխվել Ֆլորենցիա, այնուհետև՝ Դյուսելդորֆ և վերջապես՝ Բադեն-Բադեն։ Ամուսնու կարիերան հաջող է եղել․ 1843 թվականին Սմիռնովը դարձել է արքունիքի արարողակարգի ղեկավար, իսկ ընտանիքը (նրանք արդեն երեք երեխա են ունեցել) վերադարձել է Սանկտ Պետերբուրգ։ Կարամզինների սրահում Ալեքսանդրա Օսիպովնան ծանոթացել է Միխայիլ Լերմոնտովի հետ, որի անավարտ «Շտոս» վիպակում նա ստեղծել է մի կերպար, որը նույնականացվում է Սմիռնովայի հետ։ 

1842-1844 թվականներին Սմիռնովան իր երեխաների հետ  կրկին մեկնել է արտասահման՝ Հռոմում և Նիսյում նա ժամանակ է անցկացրել նկարիչ Ալեքսանդր Իվանովի և Նիկոլայ Գոգոլի հետ։ 

1845 թվականին Սմիռնովա-Ռոսետն ամուսնու հետ տեղափոխվել է Կալուգա, որտեղ ամուսինը նշանակվել է նահանգապետ։

մինի|Ալեքսանդրա Օսիպովնա Սմիռնովայի գերեզմանը<br>(լուսանկարը՝ 2013)

1847-1849 թվականներին նա ապրել է արտասահմանում՝ Սանկտ Պետերբուրգում, ապա՝ մերձմոսկովյան Սպասկոյե կալվածքում։ 1855 թվականին  նա վերադարձել էր մայրաքաղաք, իսկ 1860-ականների սկզբից մշտապես ապրել էր արտասահմանում։

Ալեքսանդրա Օսիպովնան մահացել է 1882 թվականի հուլիսի 7-ին (19) Փարիզում՝ թոքաբորբից։ Իր կտակի համաձայն նա թաղվել է սեպտեմբերի 9-ին Մոսկվայի Դոնսկոյ վանքի գերեզմանատանը գտնվող աղյուսե դամբարանում՝ ամուսնու և դստեր՝ Ալեքսանդրայի կողքին։ Ենթադրաբար, 20-րդ դարի սկզբին Սորրենի հարազատները տապանաքարեր են տեղադրել Ա. Օ. Սմիռնովայի և նրա դստեր՝ Նադեժդա Նիկոլաևնա Սորրենի (մահ.՝ 1899) գերեզմանների վրա։ 1927 թվականին հուշագրությունների հեղինակ, Պուշկինի, Գոգոլի և մյուսների ընկեր Ալեքսանդրա Սմիռնովայի (1809-1882) գերեզմանը ներառվել էր Դոնսկոյ վանքի հին գերեզմանատանը թաղված և պաշտպանության ներքո գտնվող ականավոր գործիչների գերեզմանների ցանկում:

## Երեխաներ
* Մահացած ծնված տղան (հոկտեմբեր 1832)։
* Ալեքսանդրա Նիկոլաևնա (18 հունիսի, 1834 - 17 մարտի, 1837), երկվորյակը մահացել է հազից Փարիզում և թաղվել Պեր Լաշեզում:
* Օլգա Նիկոլաևնա (18 հունիսի, 1834 – 1893), կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի սանիկը՝ արքունիքի պալատական ֆրեյլինա:
* Սմիռնովայի առաջին երկու ծնունդների մասին Պուշկինը կնոջը գրել է․ «Սմիռնովան անվտանգ ծննդաբերել է և պատկերացրեք՝ երկվորյակ: Ի՜նչ կայտառ կին է  և ի՜նչ կարմրաչյա նապաստակ է Սմիռնովը: Այսօր, կարծես, իններորդ օրն է և ես լսում եմ, որ մայրն ու երեխաները առողջ են»: [աղբյուրը նշված չէ]:
* Սոֆյա Նիկոլաևնա (12.08.1836, Շտուտգարտ - 25.09.1884), արքայազն Անդրեյ Վասիլևիչ Տրուբեցկոյի (1822-1881) կինը։
* Նադեժդա Նիկոլաևնա (1840–1899), ամուսնացել է (1865 թվականի հուլիսի 21-ին Լոնդոնում) Ուիլյամ Սորրենի հետ։
* Միխայիլ Նիկոլաևիչ (1847–1892), ավարտել է Օդեսայի համալսարանը, կենսաբան է, Փարիզի մարդաբանական ընկերության և Վիեննայի կենդանաբանների և բուսաբանների ընկերության անդամ։ Ամուսնացել է թբիլիսցի վաճառական Միխայիլ Թամամշևի դստեր՝ Ելիզավետա Միխայլովնայի հետ։


File:MNSmirnov.jpg|Միխայիլ
File:OlgaSmirnoff.jpg|Օլգա
File:S. N.TroubetskaySmirnoff.jpg|Սոֆյա
File:Smirnova Nadin.jpg|Նադեժդա


## Գրականության մեջ
* Ալեքսանդր Պուշկին՝
**Ալեքսանդրա Սմիրնովայի ալբոմում
**Ալեքսանդրա Ռոսսետին ուղղված օրագրից
**«Երեխաներ, հիացե՛ք...»
*Պյոտր Վյազեմսկի
**«Սև աչեր»
**«Եվ լռության մեջ ձեզ կճանաչեին որպես խելացի կին...»
**«Դուք Դոննա Սոլն եք, իսկ երբեմնէլ  Դոննա Պղպեղը!..»
*Վասիլի Ժուկովսկի 
**«Ալեքսանդրա Ռոսսետ-Սմիրնովային»
*Ալեքսեյ Խոմյակով
**«Հենց նրան»
**«Օտարերկրացին»
**«Ալեքսանդրա Ռոսսետին»
**«***-ին (Շնորհակալություն Ձեզ!)»
*Ակսակով
**«Ալեքսանդրա Սմիրնովա-Ռոսսետին»
**«***-ին (Ինչ որ պահի ես զայրույթի պոռթկում ունեցա)»
*Միխայիլ Լերմոնտով
**«Ալեքսանդրա Սմիրնովա-Ռոսսետին»
*Տումանսկի
**«Ես սիրում էի նրա կապույտ աչերը»
*Ռաստոպչինա
**«Ոչ, դուք նրան չեք ճանաչում...»

Անդրեյ Բորիսովիչ Մոժաևի «Ա. Օ. Սմիրնովա-Ռոսսետ - ռուսական գրականության մուսան» գրական-պատմական ակնարկը և դրա հիման վրա նկարահանված ֆիլմը նույնպես նվիրված է Սմիրնովա-Ռոսսետին։

Լ. Բելովա - «Ալեքսանդրինա»։ Իր ակնարկում հեղինակը փորձել է հիմնավորել Լերմոնտովի վերջին սիրո մեկնակերպը, որը, ենթադրաբար, կապված է Սմիրնովա-Ռոսսետի հետ։


image:A.Smirnova-Rosset by O.Kiprenskiy (c.1830, N.Osetia museum).jpg|Ալեքսանդր Սմիրնովա, 1830-ական թթ․, նկարիչ՝ Օրեստ Կիպրենսկի
image:Смирнова.jpg|Ալեքսանդր Սմիրնովայի դիմանկարը, 1837, վերագրվում է Ֆիլիպպո Ագրիկոլային
File:AO_SmirnovaRosset1837_god_Parizh_Vinterhalter.jpg|Ալեքսանդր Սմիրնովա, 1837, նկարիչ՝ Ֆրանց Քսավեր Վինտերհալտեր


## Հուշեր
Անվիճելի հուշագրությունների, 1845 թվականի օրագրային գրառումների և նամակագրության հետ մեկտեղ (առաջին անգամ հրատարակվել են 1920-ականներին և լայնորեն հայտնի են), Սմիրնովա-Ռոսետ անվամբ նրա դուստրը՝ Օլգա Սմիրնովան, 1890-ականներին հրատարակել է «Նոթագրություններ», որոնք պարունակել են Պուշկինի, Ժուկովսկու և մյուսների մի քանի էջանոց մանրամասն մենախոսությունները։

Դրանց իսկության վերաբերյալ կասկածներ առաջացել են դեռևս 1893 թվականին դրանց հրատարակման պահին։ «Նոթագրություններ»-ն ուսումնասիրել են Վլադիմիր Սպասովիչը և Վլադիմիր Կալաշը։ Արդյունքում երկուսն էլ եզրակացրել են, որ դրանք կեղծված են։ Տեքստի վերլուծությունը բացահայտել է էական ժամանակավրիպումներ (օրինակ՝ Պուշկինը քննարկել է Դյումայի «Երեք հրացանակիրներ»-ը և Ստենդալի «Պարմի մենաստանը», որոնք երկուսն էլ գրվել են նրա մահից հետո) և որոշ գաղափարների համընկումներ «Նոթագրություններ»-ի հրատարակչի՝ Ալեքսանդրա Օսիպովնայի դստեր Օլգա Նիկոլաևնա Սմիրնովայի օրագրերի միջև։

Դա, ըստ երևույթին, մասամբ Օլգա Սմիրնովայի նենգափոխումն է, եթե այն հիմնված է մոր բանավոր զրույցների վրա, ապա այն քիչ հավանական է, որ հայտնաբերվի: Մի կողմից, Օլգա Նիկոլաևնան ինքը պնդել է, որ մայրը  հավաքել է տարբեր լեզուներով գրված նոթագրությունները, թարգմանել և համակարգել դրանք, մյուս կողմից, նա պնդում է, որ «ոչինչ չի ուղղել, ոչինչ չի փոխել»: Շատ հետազոտողներ նշում են, որ «Նոթագրությունները» կրում են Օլգա Նիկոլաևնայի անհատականության դրոշմը և որ դրանց ոճը կտրուկ տարբերվում է Ալեքսանդրա Օսիպովնայի իսկական հուշագրություններից։

«Նոթագրությունների» իսկության վերաբերյալ կարծիքներ են հայտնել Դմիտրի Մերեժկովսկին, Վասիլի Սիպովսկին, Ա. Օ. Անդրեևիչը և Վ. Ա. Ռոզովը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Смирнова и Гоголь

Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության կին գրողներ