Վալդեմար Բոնզելս

**Յակոբ Էռնստ Վալդեմար Բոնզելս** (), գերմանացի գրող։.

## Կենսագրություն
Վալդեմար Բոնզելսը ընտանիքում հինգ երեխաներից երկրորդն էր։ Նրա հայրը ՝ Ռեյնոլդ Բոնզելսը (1848-1923), 1884 թվականին փակել է Արենսբուրգի դեղատունը և Բեռլինում ատամնաբուժություն է սովորել։ 1890-1897 թվականներին նա ուներ իր սեփական ատամնաբուժական պրակտիկան Քիլում, իսկ 1898 թվականին նա սկսեց աշխատել Բիլեֆելդի «Բեֆիլ» հոգեբուժարանում։

Վալդեմար Բոնզելսը հաճախել է Քիլի Կնոպերվեգի բարձրագույն ռեալական դպրոց (այժմ ՝ Հումբոլդտի դպրոց)։ Այնտեղ 1893 թվականին նրա կրտսեր եղբորը գնդակահարել է 15-ամյա մի դեռահաս։ Նա թողեց դպրոցը 1896 թվականի Զատիկին 16 տարեկան հասակում ՝ չսպասելով ավարտական քննություններին։ Սովորել է առևտուր Բիլեֆելդում և աշխատել 1900 թվականի վերջից մինչև 1902 թվականի հունիսը որպես վաճառական Կարլսրուեի տպարանում։ Դրանից հետո նա վերապատրաստվել է որպես միսիոներ-վաճառական Բեֆիլում, Բազելում և Անգլիայում և 1903 թվականին Բազելի միսիայի հանձնարարությամբ մեկնել է հոլանդական Արևելյան Հնդկաստան, որտեղ մնացել է 1903 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1904 թվականի ապրիլը։

Վերադառնալուց անմիջապես հետո Բոնզելսը իր ընկերների ՝ Հանս Բրանդենբուրգի, Բերնդ Իզեմանի և Կառլ Շտրաուսի հետ հիմնել է *E. W. Bonsels und Co* հրատարակչությունը Մյունխենում։ 1904 թվականին հրատարակչությունը թողարկեց Բոնզելսի բաց նամակը ՝ «Իմ հեռացումը Բազելի առաքելության գործունեությունից և դրա պատճառները», որտեղ նա ձևակերպեց իր քննադատությունը Արևելյան Հնդկաստանում Բազելի առաքելության աշխատանքի վերաբերյալ։ 1906 թվականին նա ամուսնացավ իր ուղեկիցներից մեկի քրոջ ՝ Կլարա Բրանդենբուրգի հետ, բայց բաժանվեց նրանից երկրորդ որդու ծնվելուց հետո։ Մի քանի տարի անց նա ամուսնացավ Էլիզա Օստերմայերի հետ, ում հոր ՝ Յոհաննես Օստերմայերի միջոցով նա մտավ Բազելի միսիա։ Այս ամուսնությունից ծնվել են նաև երկու որդի։

1910-ականների սկզբին Բոնզելսն իր ընտանիքի հետ տեղափոխվեց իր ընկերոջ և ընկերոջ՝ Իզմենի տուն՝ Մյունխենի մոտ գտնվող Օբերշլայսհայմում։ Այնտեղ նա գրել է «Չլկի Մայայի հաղորդությունը» գիրքը, որը լույս է տեսել 1912 թվականին, թվով երկրորդը փոխանցվել է ավելի քան 40 լեզուներով և նրան բերել է համաշխարհային համբավ։ Նույն 1912 թվականին Բոնզելսը լքեց E. W. Bonsels und Co. հրատարակչությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոնզելսը պատերազմի թղթակից էր մեծ գլխավոր շտաբի մամուլի ծառայության համար ՝ նախ Գալիցիայում, ապա Բալթյան երկրներում։

1915 թվականին լույս տեսավ «Մայա մեղվի արկածները» ֆիլմի շարունակությունը ՝ «Երկնային մարդիկ»։

1918 թվականի հուլիսից Բոնզելսը ծառայել է Գերագույն բանակային հրամանատարության արտասահմանյան բաժնում։ Նույն թվականին նա գնեց և տեղափոխվեց մի տուն Ամբախում ՝ Շտարնբերգերզեի արևելյան ափին, որտեղ նա ապրում էր մինչև իր մահը։ Այնուամենայնիվ, նրա կինը ՝ Էլիզան, իր որդիների հետ չեկավ ամբախ, քանի որ Բոնզելսը նախընտրեց ապրել առանց ընտանիքի.ամուսնությունը լուծարվեց։ Բոնզելսը պարուհի Էդիթ ֆոն Շրենկի հետ մեկ այլ որդի ուներ, բայց նրա հետ չամուսնացավ։
մինի|Վալդեմար Բոնզելսը 15 տարեկանում
1925 թվականին Բոնզելսը ուղեկցեց վավերագրական ռեժիսոր Ադոլֆ Ֆոն Դունգերնին և օպերատոր Ավգուստ Բրյուքներին «Կենսաբանական կինոէքսպեդիայում» Բրազիլիաում։ Այնուամենայնիվ, ըստ ֆոն Դունգերնի, «երկար սպասված համատեղ որսի, ձկնորսության, հետազոտության և լուսանկարչության ոգևորությունն արագ մարեց, և մի քանի ամիս անց Վալդեմար Բոնզելսը ստիպված եղավ վերադառնալ Եվրոպայի բարեխառն կլիմա»։

1920-ականներին Բոնզելսը Գերմանիայի ամենաընթերցվող հեղինակներից մեկն էր։ Մինչև 1940-ական թվականները նա մեկ-երկու տարին մեկ նոր գրիրք է հրատարակել։ Նա դասախոսություններ է անցկացրել և իր գրքերից հատվածներ կարդացել Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեյցարիայում և ԱՄՆ-ում։

Բոնզելսը հայտնի էր որպես հակասեմիտ, ինչը նրան ավելի էր մոտեցնում նացիզմին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նացիստների իշխանության գալուց հետո նրա գրեթե բոլոր գրքերը 1933 թվականի մայիսի 10-ին այրվածների թվում էին (բացառությամբ Մայա մեղվի մասին երկընտրանքի և Հնդկաստանի մասին), նրան ոչ թե արգելեցին գրել, այլ ընդունեցին գրականության կայսերական պալատ։ Գրքերը այրելուց անմիջապես հետո թերթերում լույս տեսավ Բոնզելսի «ՆՍԴԱՊ-ը և հրեականությունը» հոդվածը, որը նա ուղարկեց քարոզչության նախարարություն։ Դրանում նա ողջունեց այն փաստը, որ այսուհետ նա վերջ է տվել «հրեական բնության սանձարձակ ազդեցությանը» մշակույթում։ Հրեան տարբերվում է մեզանից, նկատեց նա։ Հրեաները ներկայացնում էինա «զդեցության մոլուցքային տարր»։ Նրանք «թույն» էին տարածում։ Նրանց ազդեցությունը պետք է դիտարկել որպես «մեր շարժման» և ընդհանրապես ազգային միասնության «մահացու թշնամի»։ Սա հատկապես վերաբերում է արվեստին և մշակույթին. հենց հրեաներն էին որոշում, թե որ գրողներն ու բանաստեղծները հաջողության կհասնեն։ Նացիստական ռեժիմի ընթացքում Բոնզելսը որևէ սահմանափակում չի զգացել իր գրավոր գործունեության մեջ։
մինի|Վիլլա և Զեման Օբերշլեյսհայմում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմա-քարոզչական Münchner Feldposthefte-ի պատասխանատու խմբագիրը։

1941 թվականին հրատարակել է «Շեմի պահապանը. Նովալիսի աշխարհը», որի մասին գրականագետ Հերբերտ Յուրլինգսն ասել է, որ այն պարունակում է Հայնրիխ Հայնեի «Բացահայտ ռասիստական ահաբեկումը», մինչդեռ բանաստեղծ Նովալիսը Բոնզելսի կողմից ենթարկվել է «Հակասեմական շահագործման»։

1943 թվականին Բոնզելսը թողարկել է մոտ 100 օրինակ տպաքանակով «հասարակության համար չնախատեսված» «Հույն Դոսիտոս» վեպը։ Նա պատճենը ուղարկեց այն ժամանակվա կայսերական ներքին գործերի նախարար Վիլհելմ Ֆրիկին ՝ ընդգծելով գրքի ենթադրյալ հակասեմական ազդեցությունը։
մինի|Բոնզելսի տունը Ամբախում
Պատերազմից հետո Բոնզելսին արգելեցին հրատարակվել ամերիկյան և Բրիտանական օկուպացիոն գոտիներում։ 1947 թվականին նա ականատես է եղել Հենրիետա ֆոն Շիրախի ապազգայնացման գործընթացին։ Նա վերամշակեց «Դոսիտոսան» և 1948 թվականին հրատարակեց գիրքը նոյշտադտի Corona հրատարակչությունում ՝ ֆրանսիական օկուպացիայի գոտում։ 1951 թվականին նա գրքին տվեց նոր անուն ՝ «Մոռացված լույս»։

1949 թվականին Վալդեմար Բոնզելսը հիվանդացավ լիմֆոգրանուլոմատոզով (Հոջկինի հիվանդություն)։ Հաջորդ տարի նա ամուսնացավ իր երկարամյա կենակցուհու ՝ Ռոզեմարի Բախոֆենի հետ։ 1952 թվականի հուլիսի 31-ին Բոնզելսը մահացավ Ամբախի իր տանը, նրա սափորը թաղվեց տան մոտ գտնվող պարտեզում։

Ավելի ուշ նա հայտնվեց անհայտության մեջ, բայց «Մայա Մեղուն» (1975) անիմացիոն շարքի թողարկումից հետո այն նորից հայտնաբերվեց։

## Հիշողություն
1932 թվականից Բոնզելսի հայրենի քաղաքում ՝ Արենսբուրգում, գտնվում է Վալդեմար Բոնզելսի երթուղին (Waldemar-Bonsels-Weg)։ Քիլում, որտեղ նա հաճախել է դպրոց, նրա անունով փողոց կա Պրիս Ֆրիդրիխսորթ թաղամասում։ Օբերշլայսսխում որտեղ ստեղծվել է «Մայա մեղուն», նրա անունով է կոչվել մի երթուղի (Bonselsweg):

Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամը, որը հիմնադրվել է 1977 թվականին, նվիրված է նրա գրական ժառանգությանը։ 1978 թվականից նրան է պատկանում նաև Ամբախի իր նախկին տունը։ Վիլլան վերանորոգվել է 2014 թվականին։ Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամը տանը ստեղծել է հիշողության սենյակ ՝ Բոնզելսի սեղանով և նրա գրադարանով, որը, սակայն, չի կարելի այցելել այն պատճառով, որ շենքն օգտագործվում է մասնավոր վարձակալների կողմից։

2011թ. մարտի 3-ին և 4-ին Մյունխենի գրական տունը Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամի հետ համատեղ անցկացրեց «Մայա մեղվի 100 տարին. Վալդեմար Բոնզելսի գրականությունը և դրա հետևանքները» գիտաժողովը։ Համաժողովի զեկույցում առաջին պլան են մղվել Բոնզելսի հակասեմիտիզմը և նրա հարաբերությունները երրորդ ռեյխի հետ։

## Ընտրված ստեղծագործություններ
* Mein Austritt aus der Baseler Missions-Industrie und seine Gründe: Ein offener Brief an die Baseler Missions-Gemeinde in Württemberg und der Schweiz. — München: E. W. Bonsels Verlag, 1904։
* Die Biene Maja und ihre Abenteuer. — Berlin: Schuster & Loeffler, 1912։
* Himmelsvolk. — Berlin: Schuster & Loeffler, 1915։
* Indienfahrt. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1916։
* Narren und Helden. Aus den Notizen eines Vagabunden. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1923։
* Das vergessene Licht: Roman des Griechen Dositos zur Zeit Christi. — Stuttgart: Dt. Verl.-Anst., 1951։

### Պատասխանատու խմբագիր
* Շեմի պահապան։ Նովալիսի Աշխարհը (Der Hüter der Schwelle. Die Welt des Novalis), 1941։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Adler, Fritz. Waldemar Bonsels. Sein Weltbild und seine Gestalten. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1925.
* Becker, Günther. Bonzel — Geschichte des Dorfes Bonzel (Stadt Lennestadt) und des Geschlechtes von Bonslede. — Lennestadt, 1979.
* Hanuschek, Sven (Hrsg.). Waldemar Bonsels. Karrierestrategien eines Erfolgsschriftstellers. — Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. — ISBN 978-3-447-06571-9.
* Hübsch-Pfleger, Lini. Briefe und Dokumente zur «Indienfahrt» // Indien als Faszination: Stimmen zur «Indienfahrt» von Waldemar Bonsels. Ambacher Schriften № 6. — Wiesbaden, 1990. — ISBN 3-447-03125-5. — S. 94-119.
* Hübsch-Pfleger, Lini. Waldemar Bonsels. Eine biographische Studie // Waldemar Bonsels. Gesamtwerk. — Stuttgart, 1992. — Bd. 1. — S. 11-65.
* Rheinfurth, Karl. Waldemar Bonsels. Eine Studie. — Berlin: Schuster & Löffler, 1919.
* Rheinfurth, Karl. Der neue Mythus. Waldemar Bonsels und sein Werk. — Stuttgart: Deutsche Verlagsanstalt, 1930.
* Schwalm, Jürgen. Eine Reise um das Herz. Der Schriftsteller Waldemar Bonsels (1880—1952). — Bad Schwartau: Verlag Literarische Tradition, 2006. — ISBN 3-86672-026-2.
* Viel, Bernhard. Der Honigsammler. — Berlin: Matthes & Seitz, 2015. — ISBN 978-3-95757-148-9.
* Weidermann, Volker. Das Buch der verbrannten Bücher. — Köln: Kiepenheuer & Witsch, 2008. — ISBN 978-3-462-03962-7. — S. 87-88.
* Weiß, Harald. Der Flug der Biene Maja durch die Welt der Medien. Buch Film, Hörspiel und Zeichentrickserie. — Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. — ISBN 978-3-447-06572-6.
* Weiß, Harald. Waldemar Bonsels’ literarischer Beitrag zum Ersten Weltkrieg // Literarische Verarbeitungen des Krieges vom 17. bis zum 20. Jahrhundert (= Krieg und Literatur, Jahrbuch XVI, 2010). — Göttingen: V&R unipress, 2010. — ISBN 978-389971-637-5. — S. 47-60.

## Ատաքին հղումներ
* Сочинения Вальдемара Бонзельса и о нем на сайте Deutsche Digitale Bibliothek
* Вальдемар Бонзельс на литературном портале Баварии
* Hanuschek, Sven. Biene-Maja-Autor Bonsels: Ein abbes Bein kann nicht krabbeln
* Фонд Вальдемара Бонзельса

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գերմանիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նացիստներ