open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խոլորձ

մինի
**Խոլորձ (օրխիդեա)** (), խոլորձազգիների ընտանիքի ցամաքային կամ էպիֆիտ խոտաբույսերի ցեղ։

## Տարածում
Տարածված է ամենուրեք, հատկապես արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում։ Առավելապես հանդիպում են էպիֆիտ տեսակները, որոնք հարմարվել են ծառերի ցողունների վրա աճելուն։ Ցամաքային ձևերը կոճղարմատավոր են, հաճախ պալարանման հաստացումներով, աճում են մարգագետիններում, անտառներում, ճահիճներում։  Հայաստանում հայտնի է 14 տեսակ, որոնց գերակշռող մասն աճում է մերձալպյան անտառային գոտում (Ձիթանից սար, Լալվար, Սյունիք, Վայոց ձոր)։ Դեկորատիվ նշանակություն ունեն, ծաղիկները վարդագույն են, ծիրանագույն, հաճելի հոտով և նեկտարով։ Փոշոտվում են միջատների միջոցով։

## Կիրառություն և նշանակություն
Խոլորձի որոշ տեսակներ օգտագործվում են բժշկության, սննդի և օծանելիքի արդյունաբերության մեջ։
Խոլորձի՝ օխիդեայի, ծաղիկը նման է նրբաճաշակ արվեստի գործի։ Նա այնքան գեղեցիկ է, որ մի քանի [երկրներծծ այն դարձրել են ազգային սիմվոլներ, օրինակ՝ [Վենեսուելան, Հոնկոնգը։ Օրխիդեան տրոպիկական բույս է, այդ բույսի տեսակներից մեծ մասը կարելի գտնել տրոպիկներում, որտեղ նրանք աճում են ծառերի ճյուղերի կամ ցողունի վրա։ Մարդիկ միշտ հիանում են օրխիդեաներով, և հավաքածու են պահում։

## Անվան ծագում
«Օրխիդեա» անունը կրում են շատ ֆիրմաներ, օրինակ այդպես է կոչվում հարսանեկան գործակալությունը, ինչպես նաև անշարժ գույքի գործակալությունը և կանացի սպիտակեղենի խանութը։ Օրխիդեաները թանկարժեք են, բայց շատ գեղեցիկ են, նրանց մասին կարելի է ասել՝
* Նրանք աճում են բոլոր մայրցամաքներում, բացի Անտարկտիդայից
* Որպեսզի ծաղիկների փոշին ստանաք, օրխիդեայի որոշ տեսակներ նմանվում են էգ միջատների և այդպիսով ընդունում են արու միջատներին, այդպիսով կատարվում է փոշոտումը։
* Ամենահեշտը Ֆալենոպսիս օրխիդեայի աճեցնելն է։
* Վանիալա Օրխիդեան ունի բարձր կոմերցիոն արժեք, քանի որ օգտագործվում է կերակրի մեջ, նրանից պատրաստում են վանիլային էսենցիա։
* Օրխիդեան հաճախ են օգտագործում բնակարանները զարդարելու համար։
 
## Տեսակներ
Հայտնի է, որ կան մոտ 35000 տեսակի օրխիդեաներ, կան նաև հիբրիտներից արհեստական ստացվածներ։

## Աճեցում
Կավե կամ պլաստիկ ծաղկամաններում կամ տուփերում։ Պետք է անցքեր լինեն ծաղկամանի տակ և կողքերին, հետո պետք է լցվի դրենաժ, պենոպլաստի կտորներ, կեղևներ`գերադասելի  է` եղևնու 5-ից 20 միլիմետրանոց կտորներից, որոնց լվանում են տեղավորելուց առաջ։ Օրխիդեան պետք է ջրել եռացած կամ թորած ջրով, երբեմն ամիսը 1-2 անգամ, այն պետք է պարարտացնել հատուկ օրխիդեայի համար նախատեսված պարարտանյութերով։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Օրքիդեա։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 97-99։

## Պատկերասրահ

Orchis mascula Nordens Flora 401.jpg
Orchis mascula Saarland 133.jpg
Orchis langei.jpg
Orchis x hybrida (2).JPG
Orchis x angusticruris Saarland 03.jpg
Ac ant Or ita.jpg


Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Լեռնավարդ

**Լեռնավարդ**ը (նազվարդ)` հիասքանչ մանր տերևներով թուփ է։ Ձմեռվա վերջում կամ գարնան սկզբին ծաղկելու ընթացքում լեռնավարդի կոկոնները ամբողջովին բացում են թերթիկները և ծածկում ամբողջ թուփը տարբեր երանգներով` կարմիր, վարդագույնի տարբեր երանգներ, նարնջագույն, մանուշակագույն և դեղին։

Մեղմ կլիմայով երկրներում լեռնավարդը աճեցնում են այգիներում, իսկ ցուրտ ձմեռ ունեցող երկրներում` տանը, բայց ամռանը տանում են դուրս։ Լեռնավարդի ծաղիկները լինում են մի գույնանի և երկգույնանի, որոշ տեսակներ հոտավետ են։ Լեռնավարդի տերևաթափ տեսակները ծաղկում են մինչև նոր տերևների աճելը։ Տան պայմաններում լեռնավարդի մասին տարածված է որպես «դժվար» և «կամակոր» բույս։ Բանն այն է, որ տան պայմանները շատ հեռու են լեռնավարդի աճեցման բնական պայմաններից և շատ բույսեր դժվարություններ են ունենում՝ թափում են տերևները, կարճանում է ծաղկման շրջանը կամ բոլորովիին չեն ծաղկում։ Փորձենք ստեղծել տնային լեռնավարդի համար բարենպաստ պայմաններ. հողը միշտ թաց, թթվային բաղադրությամբ, ձմռանը սառը օդ, բույսի շուրջը բարձր խոնավություն տարվա տաք եղանակներին։
Պետք է հեռացնել թառամած ծաղիկները, որպեսզի բույսը իր ուժերը չծախսի սերմեր առաջացնելու համար։ Ամռանից պետք է հաճախակի պարարտացնել ֆոսֆոր պարունակող պարարտանյութով։ Լեռնավարդը սիրում է պայծառ լույս, բայց ամռանը պետք է պաշտպանել արևի ուղիղ ճառագայթներից։ Եթե այս պայմանները կատարվեն լեռնավարդը տարեց տարի առատ կծաղկի։ Նրան նաև կարելի է «ստիպել» ձմեռային տոներին ծաղկել։ Ծաղկաթափից անմիջապես հետո անհրաժեշտ է կտրատել ճյուղերը, ձևավորել բույսը։ Այնուհետև պատրաստել հատուկ հողախառնուրդ՝ երեք մաս տորֆահող, երկու մաս տերևահող, կես մաս ավազ։ Բույսերը պետք է վերատնկել ավելի մեծ թաղարներում։ Եթե բույսը երիտասարդ է, այն պետք է վերատնկել տարին երկու անգամ։ Տարիքավոր բույսերը խորհուրդ է տրվում վերատնկել երկու երեք տարին մեկ։ Լեռնավարդը բազմացվում է սերմերով, կտրոններով և պատվաստով։

## Պատկերասրահ

Azalea.jpg|
Flowers of Azalia.jpg|
Rhododendron metternichii1.jpg


Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
186 (թիվ)

**186** (**հարյուր ութսունվեց**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* (186) Կելուտան Աստերոիդների գլխավոր գոտու S դասի աստերոիդ է։

## Այլ ոլորտներում
* Տարվա 186-րդ օրը հուլիսի 5-ն է (նահանջ տարիներին՝ հուլիսի 4-ը)

## Տես նաև
* 186 թ., 
* Մ.թ.ա. 186 թ.

Կատեգորիա:186
Ոլորտային աստղագիտություն

[մինի|անհայտ [մոլորակ]]
**Ոլորտային աստղագիտություն**՝ աստղաչափության բաժին, որն զբաղվում է երկնոլորտի վրա լուսատուների դիրքի ու շարժման ուսումնասիրման մաթեմատիկական մեթոդների մշակմամբ։
 
Լուսատուները և դրանց շարժումները «պրոյեկտվում են» երկնոլորտի վրա, որը հեշտացնում է դրանց ուսումնասիրությունը։ Անհրաժեշտության դեպքում, կիրառելով աստղագիտական զանազան այլ մեթոդներ, հնարավորություն է ստեղծվում ստանալ լուսատուի իրական տարածական դիրքերն ու շարժումները։ Կախված ուսումնասիրվող երևույթների բնույթից, ոլորտային աստղագիտությունում օգտագործվում են երկնային կոորդինատների հորիզոնական, հասարակածային, խավարածրային և գալակտիկական համակարգեր։ Դրանց նկատմամբ կիրառվում են ոյորտային եռանկյունաչափության օրինաչափությունները, որով հնարավորություն է ստեղծվում լուծել գործնական աստղագիտության մի շարք խնդիրներ որոնցից են ժամանակի չափումը, ժամանակի ճշտումը, օրացույցների կազմում ու դրանց օրինաչափությունների բացահայտումը, տեղի աշխարհագրական կոորդինատների որոշումը, Երկրի առանցքի դիրքի պրեցեսիոն ու նուտացիոն շարժումների չափումը, ինչպես նաև Արեգակի շուրջը Երկրի բոլորման, լուսատուների պարալաքսային տեղափոխման և մթնոլորտում լույսի ճառագայթների շեղման հետևանքով լուսատուների կոորդինատների փոփոխությունների որոշումը։ Ոլորտային աստղագիտության մեթոդները կիրառվում են նաև տիեզերագնացությանան մեջ՝ կողմնորոշվելու, երկնային մարմինների վրայից աստղագիտական դիտումներ կատարելու, լուսատուների փոխադարձ ծածկումներն ուսումնասիրելու համար։
 

Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Կատեգորիա:Աստղագուշակություն
Արմեն Բուդաղյան

**Արմեն Գևորգի Բուդաղյան** (, Երևան)՝ հայ երաժշտագետ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Գևորգ Բուդաղյանի որդին է։
[մինի|Աջից՝ ձախ. երաժշտագետներ [Ալինա Փահլևանյան, Գևորգ Գյոդակյան, Սուսաննա Ամատունի, Արմեն Բուդաղյան և կոմպոզիտոր Գեղունի Չթչյան, 2001 թվական, ՀՀ ԳԱԱ, Առնո Բաբաջանյանին նվիրված գիտաժողով]]

## Կրթություն
* 1960 թ. ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի, 1963 թ.՝ երաժշտագիտության բաժինները։
* 1967 թ. ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան՝ որպես երաժշտագետ։
* 1970 թ. Լենինգրադի կոնսերվատորիայում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ («Ջութակի սոնատի զարգացման ուղիները Հայաստանում») թեմայով։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1963 թվականից վարում է համերգ-դասախոսություններ մանկապատանեկան լսարանի համար («Դպրոցականի ֆիլհարմոնիա»)։
* 1963 թվականից Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի երաժշտական խմբագիրն է։
* 1967 թվականից Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում դասավանդում է երաժշտության պատմություն։
* 1993 թվականից դասավանդում է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։

## Երաժշտագիտական գործունեություն
Երաժշտագիտական գործունեությունը վերաբերում է հայ երաժշտությանը վերաբերող ուսումանսիրություններին (ԵՊԿ պատմություն, կոմպոզիտորներին և երաժշտագետներին վերաբերող մենագրություններ)։

### Հրատարակված աշխատություններ
*Հրաչյա Բոգդանյան, 1994
* Ալեքսանդր Չաուշյան, 1995
*Կարպ Սավելևիչ Դոմբաև, 1996 (ռուսերեն)
* Ջութակահար Հակոբ Վարդանյանը, 1998 (ռուսերեն)
* Ավետ Գաբրիելյանը ուղու սկզբին, 1999 (ռուսերեն)
* Ալեքսանդր Հարությունյան. Հուշեր (հեղինակ-կազմող), 2000 (ռուսերեն)
* Ալեքսանդր Հարությունյան։ Հուշեր (կազմող-հեղինակ), 2000
* Ադամ Խուդոյան. Հուշեր (հեղինակ-կազմող), 2001 (ռուսերեն)
*Վիլլի Մոկացյան, 2002 (ռուսերեն)
*Կ. Ս. Սարաջևը և նրա անվան Մոսկովյան սիմֆոնիկ նվագախումբը (հեղինակ-կազմող), 2002 (ռուսերեն)
*Էդվարդ Միրզոյան. «Ֆրագմենտներ» (հեղինակ-կազմող), 2005 (ռուսերեն)
* Կարեն Կոստանյան (երաժիշտ, ուսուցիչ, ընկեր), 2008 (ռուսերեն)
* Երևանյան Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան-85 (նկարներում, փաստաթղթերում, ասույթներում), 2008 (ռուսերեն)
* Վահե Ահարոնյան, 2011 (ռուսերեն)
* Լևոն Զորյան, 2012 (ռուսերեն)

## Կոչումներ, մրցանակներ
* Արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան, 1970
* ԵՊԿ պրոֆեսոր, 1989
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)
* Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ, 2012
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2017
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2017

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
ՅուՏէյր

**ՅուՏէյր**, Ռուսաստանի խոշորագույն ավիաընկերություններից մեկը, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Ընկերությունը իրականացնում է կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ, ինչպես նաև կատարում է ուղղաթիռներով բեռնափոխադրումներ։ Ավիաընկերությունը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում հետևյալ երկրներում՝ Ուֆա, Սանկտ Պետերբուրգ, Սոչի, Կրասնոդար, Անապա, Բաքու, Դոնի Ռոստով, Մինսկ, Կիև, Օմսկ, Երևան և Մոսկվա(Վնուկովո)։ Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1991 թվականին։ 2013 թվականին ավիաընկերությունը տեղափոխել է ավելի քան 10 000 000 ուղևոր։ Ավիաընկերության գլխավոր տնօրենն է Անդրեյ Մարտիրոսովը։

## Չվերթ
Ավիաընկերությունը ունի ավելի քան 60 ինքնաթիռ։

### Ուղղաթիռների չվերթ

## Ուղղություններ
**Ստորև ներկայացվում է «ՅուՏէիր» ավիաընկերության կողմից իրականցվող ուղղությունները. (2018 թվականի հունիս ասմվա դրությամբ)**

## Տես նաև
ՅուՏէյր-Ուկրաինա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ռուսական ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
ԱլԻտալիա

**ԱլԻտալիա**, իտալական ավիաընկերություն, ամենամեծ ավիաթարգմանիչն է Իտալիայում, հինգերորդ խոշորագույն ավիաընկերությունն է Եվրոպայում, ընկերության գրասենյակը գտնվում է Հռոմում, օդանավակայանը՝ Լեոնարդո Դա Վինչի։ Չվերթներ իրականցվել են 6 օդանավակայաններ։ Դրանք են՝ Հռոմ (Լեոնարդո Դա Վինչի), Միլան, Թուրին, Վենետիկ, Նեապոլ և Կատանիյա։
մինի|աջից|Հռոմ օդանավակայան

## Նկարներ
մինի|աջից
մինի|առանց

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Հայ գրողների կեղծանունների ցանկ

Հայ գրողներից շատերը օգտագործել են ստեղծագործական կեղծանուններ, որոնք ներկայացված են այս ցուցակում։ 

Կատեգորիա:Գրողների ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Տրանսաերո

**Տրանսաերո,** ռուսական ավիաընկերություն,  Նախկինում խոշորագույն մասնավոր ռուսական ավիաընկերություններից էր, որը դադարեցրել է գործողությունները 2015-ի հոկտեմբեր ամսից։ Այն տեղակայված էր Մոսկվայի «Դոմոդեդովո» և «Վնուկովո» օդանավակայաններում ՝ նույնպես ստեղծելով լրացուցիչ հանգույց Սանկտ Պետերբուրգի Պուլկովո օդանավակայանում։ Ավիաընկերությունը գործարկել է ուղևորատար և բեռների թռիչքներ Ռուսաստանի ներսում, ինչպես նաև միջին և երկար ճանապարհով միջազգային թռիչքներ դեպի Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային և Լատինական Ամերիկա։ «Աերոֆլոտ» ավիաընկերությունից հետո տարեկան ուղևորաշրջանառության առումով երկրի երկրորդ խոշոր ավիաընկերությունն էր։

մինի|աջից|Բոեինգ 767

## 2008
Հիմնական իրադարձությունները 2008 թվականին։
1․Ավիաընկերություն «Տրանսաերո» ստացավ միջազգային անվտանգության սերտֆիկատ,
2․Բացվեց նոր չվերթ «Տրանսաերո» Մոսկվայից Կրասնոյարսկ։ 
մինի|աջից

## 2009
Հիմնական իրադարձությունները 2009 թվականին։
1․Ավիաընկերությունը բացեց 12 նոր չվերթներ դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն, հետևյալ քաղաքներ՝ Կազան, Մագնիտոգորսկ, Օմսկ, Սամարա, ՈՒֆա, Կրասնոդար, Սոչի, Երևան, Լոնդոն, Մայամի, Նիժնիյ Նովգորդ, Եկատերինբուրգ,
2․«Տրանսաերո» լիովին լուծեց էլեկտրոնային տոմսի հարցը։ 
մինի|աջից

## 2010
Հիմնական իրադարձությունները 2010 թվականին։
1․․«Տրանսաերո» ավիաընկերությունը 2010 թվականին հասել է 57 միավորի։

## 2011
Հիմնական իրադարձությունները 2011 թվականին։
Դեկտեմբեր–«Տրանսաերո» ձեռք է բերում 4 ինքնաթիռ Բոեինգ 787, Ավիաընկերությանը նաև փոխարինում էր Բոեինգ 767։

## 2012
Հիմնական իրադարձությունները 2012 թվականին։
1․Ավիաընկերությունը սկսեց կատարել չվերթներ Վնուկովո օդանավակայանից,
2․Ավիաընկերությունը սկսեց չվերթներ հետևյալ ոլորտներում՝ Լոս Անջելես, Հռոմ, Վենետիկ, Փարիզ։ 
մինի|աջից

Կատեգորիա:Ռուսական ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:1991
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
199 (թիվ)

**199** (**հարյուր իննսունինը**), բնական թիվ, որը հաջորդում է 198-ին և նախորդում է 200-ին։

## Մաթեմատիկայում
199-ը կենտրոնացված եռանկյուն թիվ է։

Այն պարզ թիվ է և պարզ քառյակի (191, 193, 197, 199) չորրորդ անդամն է։

199-ը ամենափոքր բնական թիվն է, որի թվանշանների գումարը զույգ թիվ է.

\begin{align}
199&\mapsto 1+9+9=19\\
&\mapsto 1+9=10\\
&\mapsto 1+0=1:
\end{align}

Հետևաբար, դրա գումարային կայունությունը երեք է և ամենափոքր թիվն է, որի գումարային կայունությունը երեք է։

## Աստղագիտության մեջ
* (199) Բիբլիսը Աստերոիդների գլխավոր գոտու S դասի աստերոիդ է։

## Տես նաև
* 199 թ., 
* Մ.թ.ա. 199 թ.

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:199
Իգոր Լևիտին

**Իգոր Եվգենիի Լևիտին** (), Ռուսաստանի Դաշնության պետական գործիչ։

### Կրթություն
*1970-1973 թթ. սովորել և ավարտել է Լենինգրադի Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան երկաթուղային զորքերի և ռազմական հաղորդակցությունների բարձրագույն հրամանատարական ուսումնարանը։
*1983 годթ. ավարտել է Թիկունքի և տրանսպորտի ռազմական ակադեմիան՝ հաղորդակցության ուղիների ճարտարագետի մասնագիտությամբ։

## Զինվորական ծառայությունը
*1973-1976 թթ. ծառայել է Օդեսայի զինվորական օկրուգում, Մոլդովական երկաթուղու վրա։ 
*1976-1980 ծառայել է Հարավային զորախմբում, Բուդապեշտում։
*1983-1985 թթ. - ԲԱՄ-ում կայարանի զինվորական պարետ։ 
*1985-1994 ծառայել է Մոսկովյան երկաթուղում որպես տեղամասի զինվորական պարետ, ապա՝ ռազմական հաղորդակցությունների պետ։ 
Պահեստազորի գնդապետ է։

### Աշխատանքային գործունեությունը
*1994 թ. ազատվել է ՌԴ ԶՈՒ շարքերից։ 
*1995-1996 թթ. աշխատել է Օդեսայում։ 
*1996-2004 թթ. աշխատել է Իրկուտսկի քաղաքային դումայում։ Մի շարք ընկերությունների սեփականատեր։
*2004 թվականի մարտից մայիս - Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի և կապի նախարար Միխայիլ Ֆրադկովի առաջին կառավարությունում։
*2004 թվականի մայիսից 2012 թ. մայիս - Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարար Միխայիլ Ֆրադկովի երկրորդ, Վիկտոր Զուբկովի և Վլադիմիր Պուտինի կառավարություններում։
*2004-2012 թթ. - Հայ-ռուսական միջկառավարական հանձնաժողովի համանախագահ։
*2008-2012 թթ. - «Աերոֆլոտ» ՓԲԸ տնօրենների խորհրդի նախագահ։ Պաշտոնավարման ընթացքում նրա հասցեին մեղադրանքներ են հնչեցվել ավիավթարները չկանխելու, ինչպես նաև իր հետ առնչվող բիզնես-կառույցների օգտին դիրքը չարաշահելու մեջ։
*2012-2013 թթ. - Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի խորհրդական։
*2013 թվականի սեպտեմբերից Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի օգնականն է։
*Ռուսաստանի Դաշնության սեղանի թենիսի ֆեդերացիայի դիտորդական խորհրդի նախագահ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Պատվո շքանշան
* 2-րդ դասի իսկական պետական խորհրդական։ 
* Քաղաքական գիտությունների թեկնածու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախարարներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Լա Լիգա 2014-15

**«Լա Լիգա 2014-15»**, Իսպանիայի ֆուտբոլի առաջնության Լա Լիգայի **84-րդ** առաջնությունը։ Մեկնարկել է 2014 թվականի օգոստոսի 23-ին և ավարտվել 2015 թվականի մայիսի 23-ին։ Առաջնությանը մասնակցել են 20 ֆուտբոլային ակումբ։

## Անցյալ մրցաշրջանի համեմատ փոփոխությունները
**Լա Լիգա մուտք գործած ակումբներ**
* Էյբար
* Դեպորտիվո Լա Կորունյա
* Կորդովա

**[[Սեկունդա]] հեռացած ակումբները**
* Օսասունա
* Ռեալ Վալյադոլիդ
* Ռեալ Բետիս

## Մրցաշավային աղյուսակ

Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:2015 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Լա Լիգայի մրցաշրջաններ
Գուրգեն Մելքոնյան

**Գուրգեն Գառնիկի Մելքոնյան** (ապրիլի 10, 1957, գ. Մոլլալու, Մարտունու շրջան, ՀԽՍՀ), Հայաստանի ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Կրթություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Մարտունու շրջանի (այժմ` Գեղարքունիքի մարզ) Մոլլալու գուղում (գյուղն ապաբնակեցվել է 1960-ական թվականներին)։

* 1975-1977 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։
* 1983 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի գյուղատնտեսական ինստիտուտը` ինժեներ-տնտեսագետի մասնագիտությամբ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1983-1988 թվականներին աշխատել է Էջմիածնի շրջանի Հայկաշեն գյուղի կաթնամթերքային համալիրում։

## Զինվորական ծառայությունը
* 1990 թվականին ծառայել է «Հատուկ գնդում» որպես վաշտի հրամանատար։
* 1991 թվականին՝ հատուկ գնդի թիկունքի պետ, ապա հրամանատար։
* 1996 - 1998 թվականներին՝ ՀՀ Պաշտպանության նախարարության թիկունք վարչության պետ։
* 1998 - 2000 թվականներին՝ Մարշալ Բաղրամյանի անվան ուսումնական բրիգադի հրամանատար։
* 2000 - 2008 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ թիկունքի գծով-զինված ուժերի թիկունքի պետ։
* 2008 թվականի ապրիլի 23-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի տեղակալ թիկունքի գծով-զինված ուժերի թիկունքի պետի պաշտոնից։

## Պարգևներ և կոչումներ
*գեներալ-մայոր (2000)։
*գեներալ-լեյտենանտ (2003)։
* ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան,
* ԼՂՀ «Մարտական խաչ» շքանշան,
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան,
* «Մարշալ Բաղրամյան-100» հուշամեդալ,
* ՀՀ ՊՆ «Անբասիր ծառայության համար» մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Ալեքսանդր Գոլովին (նկարիչ)

**Ալեքսանդր Յակովլևիչ Գոլովին ** (), խորհրդային բեմանկարիչ։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1928)։ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1912)։

Սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության Ուսումնարանում (1881-1889), Փարիզի Կոլարոսսի ակադեմիայում (1889)։ Եղել է «Միր իսկուստվա» միավորման անդամ։ Ալեքսանդր Գոլովին Ցակովլևիչ Ն․Ա․ Ռիմսկի-Կորսակովի «Պսկովիտյանկա» օպերայի բեմանկար (1901, Հայաստանի պետական պատկերասրահ) Կրել է «մոդեռն» ոճի ազդեցությունը։ Նշանավոր գործերից են Ռիմսկի-Կորսակովի «Պսկովիտյանկա» օպերայի (1901, Մեծ թատրոն, Մոսկվա), Ստրավինսկու «Տաղարան բլբուլ» բալետի (1910, Փարիզ) ձևավորումները։ Ստեղծել է ռուս մշակույթի ներկայացուցիչների դիմանկարներ (Վ․ Է․ Մեյերխոլդ, Ֆ․ Ի․ Շալյապինը Բորիս Գոդունովի դերում), դեկորատիվ բնանկարներ և նատյուրմորտներ։ Հայաստանի պետական պատկերասրահում են Գոլովինի «Պսկովիտյանկա»-ի, Գոլովին դ’ Անունցիոյի «Անկենդան քաղաք»-ի բեմանկարներից մեկական օրինակ, նկարիչ Ե․ Թադևոսյանի 4 դիմանկարները, «Երեխաները պատշգամբում», «Իսպանիա» կտավը, «Ծաղիկներ» նատյուրմորտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1863 ծնունդներ
Կատեգորիա:1930 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Գվիանական դաշտավայր

**Գվիանական դաշտավայր**, գտնվում է հարավային Ամերիկայի հյուսիսարևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Կազմված է պալեոգենի և անթրոպոգենի նստվածքային ապարներից։ Կլիման մերձհասարակածային է՝ շոգ և խոնավ։ Տարածված են մշտականաչ արևադարձային անտառները, սավաննաները և ճահիճները։ Մշակում են բրինձ, շաքարեղեգ, կակաո, սուրճ։ Նշանավոր քաղաքներն են՝ Զորջթաուն, Պարամարիբո և Կայեննա։

Կատեգորիա:Գայանայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սուրինամի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիական Գվիանայի աշխարհագրություն
Գվիանական սարահարթ

**Գվինական սարահարթ**, գտնվում է Հարավային Ամերիկայի հյուսիս-արևելքում, Օրինոկոյի և Ամազոնի դաշտավայրերի միջև։ Կազմված է տեղ-տեղ պրոտերոզոյան նստվածքներով ծածկված՝ արխեյան մետամորֆային ապարներից։ Հարուստ է երկաթի, ոսկու, ալմաստի, բոքսիտի, մանգանի պաշարներով։ Կլիման մերձհասարակածային և հասարակածային է շոգ ու խոնավ (տարեկան 1200—3500 մմ տեղումներ)։ Գետային ցանցը խիտ է, գետերը՝ սահանքավոր, առաջացնում են ջրվեժներ։ Տարածված են խոնավ մշտականաչ անտառները։ Կենդանական աշխարհը պատկանում է նեոտրոպիկական կենդանաաշխարհագրական մարզին (լայնաքիթ կապիկ, մրջնակեր, զրահակիր, ամերիկյան հովազ)։

Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբնեական կարգով
Գորիսի բարբառ

**Գորիսի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման` պատկանում է «ում» ճյուղին։ Խոսվում է Հայկական ԽՍՀ Գորիսի շրջանում, Սիսիանի և Կապանի շրջանների որոշ գյուղերում։

## Ուղղագրություն
Ունի 9 ձայնավոր՝ ա, ա̈, օ, ö, ո̈ , ու, ո̈ւ, Է, ի, ը և 32 բաղաձայն՝ այդ թվում գ', կ', ք' քմայինները։ Բաղաձայնական համակարգը երկաստիճան ձայնեղազուրկ Է։ Գրաբարի բ, գ, դ պայթական և ձ, ջ կիսաշփական ձայնեղները բառասկզբում մեծ մասամբ խլացել են (բերան>պէրան, ջորի>ճօրի), երկբարբառները՝ պարզվել․ այ>է || ա (այլ> էլ || ալ), ոյ>ու (բոյն>պուն), իւ>ու (աղբիւր> ախպուր)։ Զուրկ է ֆ հնչյունից (փիզիկա քինալ մի>ք/ինամ իլ քյինոէմ իլ և այլն)։ Գորիսի բարբառը շատ իրողություններով մոտ է Ղարաբաղի և Արարատյան (Երևանի) բարբառներին։

## Գրականություն
* Ալեքսանդր Մարգարյան, Գորիսի բարբառը, Ե․, Երևանի համալսարանի հրատ., 1975, 556 էջ։

Կատեգորիա:Ում ճյուղի բարբառներ
Գորիսի բուրգեր

|մինի|Գորիսի բնակելի քարաբուրգերի համալիր
**Գորիսի բուրգեր**, արտածին ուժերի ներգործությամբ առաջացած բնական բրգաձև գոյացումներ։ Գտնվում են Գորիս քաղաքի արևելյան մասում, նեոգենի հրաբխածին բեկորային հաստույթի՝ համեմատաբար թույլ ցեմենտացած տուֆաբրեկչիաների վրա։ Դրանք տարբեր ձների ժայռային մնացուկներ են, որոնք բարձրանում են լանջերին (մինչև 10-20 մ, երբեմն ավելի բարձրությամբ)։ Առանձին «բուրգեր» ունեն սնկերի տեսք։ Գորիսի «բուրգեր»-ի նման բնական գոյացումներ կան նաև Խնձորեսկ, Խնածախ, Բայանդուր և այլ գետակների ավազաններում։

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Գվինեայի պատմություն

մինի
Գվինեայի ժամանակակից տարածքը միջին դարերում մասամբ մտել է Գանա և Մալի պետությունների կազմի մեջ։ XV դարի կեսերին առափնյա շրջաններում երևացին առաջին եվրոպացիները (պորտուգալացի ծովագնացներ), որոնք ընդհուպ մինչև XIX դարը այստեղ զբաղվում էիև ստրկավաճառությամբ։ XIX դարի երկրորդ կեսին եվրոպական վաճառականներին պաշտպանելու պատրվակով Ֆրանսիան Գվինեա ուղարկեց ռազմական արշավախմբեր։ XIX դարի վերջին քառորդում Մեծ Բրիտանիայի ու Գերմանիայի հետ գաղութային մրցակցությունը ավարտվեց Ֆրանսիայի հաղթանակով, Գվինեան․ դարձավ ֆրանսիական պրոտեկտորատ։ Մինչև 1895 թվականը Գվինեան եղել է ֆրանսիական Սենեգալի կազմում, ապա առանձնացվել իբրն ինքնուրույն գաղութ։ 1904—58 թվականներին Գվինեան դիտվում էր որպես Ֆրանսսիայի Արնմտյան Աֆրիկայի տարածք, որը կառավարում էր նահանգապետը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, գաղութային համակարգի քայքայմամբ, Գվիանեայում աշխուժացավ ազգային-ազատագրական շարժումը։ Զեւավորվեց բանվոր դասակարգը, երեւան եկավ տեղական բուրժուազիան, ազգային մտավորականությունը, ստեղծվեցին քաղաքական կուսակցություններ և արհմիություններ։ 2021 թվականի սեպտեմբերի 5 -ին տեղի ունեցավ պետական հեղաշրջման փորձ Ալֆա Կոնդեի ռեժիմի դեմ։

Կատեգորիա:Գվինեայի պատմություն
Սադայել

**«Սադայել»**, երգիծական պարբերաթերթ։ Լույս է տեսել 1923-1924 թվականներին, Նյու Յորքում, 1926-1929 թվականներին՝ Յունիըն Սիթիում։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Տ. Վարժապետյան։ Երգիծել է ամերիկահայ ազգային-հասարակական կյանքի բացասական կողմերը, ծաղրել ազգային կուսակցությունների քաղաքական աեսակետները։

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Նիդերլանդական Գվիանա

**Նիդերլանդական Գվիանա**, Նիդերլանդների գաղութ էր, 1637 - 1871, հիմնականում ժամանակակից Գանայի տարածքում։ Մայրաքաղաք - Էլմինա։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Հայկական միջմիութենական խորհուրդ

**Հայկական միջմիութենական խորհուրդ**, արգենտինահայ հասարակական, քաղաքական, կրոնական, մշակութային կազմակերպությունների համախումբ։ Գործել է 1984-1990 թթ.: Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության ճանաչմանը նպաստելու նպատակով կապեր է հաստատել քաղաքական գործիչների, Արգենտինայի հասարակայնության ներկայացուցիչների հետ՝ նրանց տրամադրելով անհրաժեշտ նյութեր ու փաստաթղթեր։ Դրա շնորհիվ Արգենտինայի պետական ու քաղաքական մարմինները տարբեր առիթներով ընդունել են հայերի ցեղասպանությունը դատապարտող որոշումներ։

Կատեգորիա:Արգենտինահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Արգենտինահայ մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Արգենտինահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Գվինեական ծոց

**Գվինեական ծոց**, գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսում, Հասարակածային Աֆրիկայի ափերի մոտ։ Մակերեսը 1533 հազար կմ2 է, առավելագույն խորությունը՝ 6363 մ։ Հյուսիս-արևելքում բաժանվում է Բիաֆրայի և Բենինի ծոցի։

Կան շատ կղզիներ (Մասիաս Նգուեմա, Պրինսիպի, ՍանԹոմե և այլն։ Մակընթացությունները կեսօրյա են, ալիքի բարձրությունը՝ մինչև 2,7մ, ջրի ջերմաստիճանը 25&nbsp;°C-ից—27&nbsp;°C է, աղիությունը՝ 34-35°/°, գետաբերանների մոտ՝ 20-30°/°։ Գլխավոր նավահանգիստներն են՝ Լոմե, Լիբրվիլ, Լագոս, Աքրա, Տեմա, Տակորադի, Պուենոու-Նուար, Աբիջա, Պորտ-Խարկարտ։

## Անվանում
Անվանումը տվել են եվրոպացիները։ Այդպես են կոչել ծոցը նրա ափի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Լուսաբեր-Արև

**«Լուսաբեր-Արև»**, ազգային և քաղաքական երկօրյա լրագիր։ Լույս է տեսել 1908-1913 թվականներին, Կահիրեում։ Խմբագիրներ՝ Վահան Քյուրքչյան, գործակցությամբ՝ Լևոն Մկրտչյանի, խմբագիր՝ Սուրեն Պարթևյան։ 1913 թվականի մարտին լույս է տեսել լրագրի վերջին համարը։ «Լուսաբերը» և «Արևը» բաժանվել են։ Առաջինը, «Հուսաբեր» վերանվանվելով, շարունակել է հրատարակվել, երկրորդը՝ ժամանակավորապես դադարել է։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Գորիսի գիտատեխնիկական կենտրոն

**Գորիսի գիտատեխնիկական կենտրոն**, ՀԽՍՀ ԳԱ գիտական հիմնարկ Գորիս քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1971 թվականին նոյեմբերի 1-ին։ 1976 թվականին ուներ 56 գիտաշխատող։ Կենտրոնը մասնագիտանում էր հեղուկ բյուրեղների հետազոտման մեջ։ ստացած արդյունքները ճանաչում են գտել նախկին ԽՍՀՄ այլ գիտական կենտրոններում։ Հատկապես կարևոր էր համարվում հեղուկ բյուրեղների հիդրադինամիկ անկայունության պարամետրերի վրա տարբեր նյութերի ազդեցության ուսումնասիրությունը, որի խնդիրն էր ստանալ հաշվարկող նոր կարգերում կիրառվող հեղուկբյուրեղային խառնուրդներ։

Կենտրոնի առաջընթացին նպաստել են ԽՍՀՄ ԳԱ բյուրեղագիտության ինստիտուտի, օրգանական կիսահաղորդիչների ինստիտուտի (Մոսկվա) և մի շարք այլ գիտահետազուտական հիմնարկների հետ հաստատված գիտական կապերը։

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Գորիսի շենքեր և կառույցներ
Գորշ ջրիմուռներ

|մինի|Գորշ ջրիմուռներ
**Գորշ ջրիմուռներ** (Phaeophyta), սպորավոր բույսերի տիպ, որը ներառում է 240 ցեղ՝ 1500 տեսակով։ Թալոմը հատուկ գորշ պիգմենտի՝ ֆուկոքսանտինի շնորհիվ դեղնականաչավունից մուգ գորշավուն է։ Գորշ ջրիմուռները ըստ ձևի և չափի բազմազաձև են (մանրադիտակային մեծության ճյուղավորված թելիկներից մինչև 40 մետրաևոց բույսեր)։

Գորշ ջրիմուռներինին բնորոշ են աճման հիմքային գոտիով Տհյուսվածքնհըում որպես սննդապաշար կուտակվում են մանիտ, լամինարին, երբեմն ճարպ։ Բազմանում են անսեռ և սեռական, հազվադեպ՝ վեգետատիվ ճանապարհով։ Տեղի է ունենում սերունդների հաջորդականություն, գերակշռում է անսեռ սերունդը։ Բազմացման օրգանները միաբուն կամ բազմաբուն սպորանգիումներն են։ Բաժանվում են 3 դասի։ Տարածված են ծովերում և օվկիաևոսներում (հատկապես սառը)։ Կիրառվում են ալգինյան թթուների և նրանց աղերի՝ ալգինաաների, ինչպևս նաև կերային ալյուրի և բժշկության մեջ օգտագործվող յոդ, բրոմ պարունակող պատրաստուկների համար։ բազմաբջիջ թելիկները։ Բջիջների թաղանթները պարունակում են թաղանթանյութ, ինչպես նաև ալգին, ֆուկոիդին։

Կատեգորիա:Գորշ ջրիմուռներ
Գրաբեն

250px|մինի|Գրաբենի երկրաբանական կառուցվածքը
**Գրաբեն**, շրջապատի նկատմամբ երկրակեղևի իջած տեղամաս, սահմանափակված վարնետվածքներով։ Գրաբենի աշխարհում խոշորագույն համակարգը անցնում է Արևելյան Աֆրիկայով։ Արևմտյան Եվրոպայում խոշոր գրաբեն Հռենոսի հովիտն է, ՌԴ-ում՝ Բայկալի իջվածքը։ Մոլորակային մասշտաբի նման գրաբենները կոչվում են ռիֆտներ, իսկ եզրերից լրացուցիչ խզումներ ունեցողները՝ բարդ։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Հայ Կեդրոն

**«Հայ Կեդրոն»**, ամսագիր։ Լույս է տեսել 1932—1970 թվականներին, Բուենոս Այրեսում՝ հայերեն։ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու հոգաբարձության պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Իսրայել Արսլան, Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրյան, Հարություն վարդապետ Մուշյան, Սիոն արքեպիսկոպոս Մանուկյան, Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյան։ Հրատարակել է կրոնաբարոյական, մշակութային նյութեր, անդրադարձել թեմական անցուդարձերին։ Հրատարակել է հոգաբարձության հաշվետվությունները, գաղութի պատմության մասին նյութեր։ 1991—1992 թվականներին «Հայ Կեդրոն» երեք անթվակիր համարներ լույս են տեսել իսպաներեն՝ նվիրված Հայաստանին և նրա հետ կապված իրադարձություններին։ 1997 թվականին սկսել է վերահրատարակվել՝ հիմնականում իսպաներեն։

## Արտաքին հղումներ

* Վիքիդարան ՀՍՀ/«ՀԱՅ_ԿԵԴՐՈՆ»

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Իրավունք (թերթ)

**«Իրավունք»**, քաղաքական եռօրյա թերթ։ Լույս է տեսել 1885 թվականին, Վառնայում՝ հայերեն, ֆրանսերեն։ Խմբագիր՝ Հ. Մավի (Հակոբ Մավիյան)։ Կոչ է արել հայերին ինքնապաշտպանության, որպես ազատագրության ուղի մատնանշել Բուլղարիայի օրինակը։ Պաշտպանել է հայերի իրավունքները Թուրքիայում, քննադատել օտարերկրյա դիվանագիտության մոտեցումը Հայկական հարցի նկատմամբ։ Լայն տեղ է հատկացրել միջազգային քաղաքական անցուդարձին։ Նյութեր է արտատպել ժամանակի հայ մամուլի էջերից։

1896-1911 թվականներին լույս էր տեսնում որպես եռօրյա թերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ Վառնայում։ Խմբագիր՝ Հ.Գուրպեթյան։ Պայքարել է հանուն հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության, հայ ազատագրական շարժումների միավորման, ներկայացրել եվրոպական դիվանագիտության և մամուլի դիրքորոշումները Հայկական հարցի վերաբերյալ, քննադատաել նրանց շահադիտական մոտեցումները, հարցի լուծման ուղի է համարել ռուսական կողմնորոշումը։ Անդրադարձել է Կ.Պոլսի հայկական մամուլին, Բուլղարիայի և Ռումինիայի հայ համայնքների պաամությանը։

Դառնալով շաբաթաթերթ՝ լայն տեղ է հատկացրել թատերական կյանքին։ Գրական բաժնում հոդվածներ է տպագրել «Հայը բուլղարական գրականության մեջ» թեմայով, ներկայացրել հայ և բուլղար հեղինակների երկեր։ Ունեցել է հայատառ թուրքերենով քաղաքական լուրերի բաժին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայերը Վառնայում
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Պայքար (թերթ, Ստամբուլ)

«Պայքար», հասարակական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1967-1971 թթ., 1974 թվականին (նոր շրջան), Ստամբուլում։ Խմբագրապետ-արտոնատեր՝ Սվապյան։ Սփյուռքին, մասնավորապես ստամբուլահայությանն է ներկայացրել Հայաստանի նվաճումները տնտեսության, գիտության և մշակույթի ասպարեզներում, Հայաստանը պրոպագանդել որպես համայն հայության հայրենիք։ «Թուրք մամուլ» շաբաթական տեսությունը լուսաբանել է Թուրքիայի ներքին և արտաքին քաղաքական կացությունը, համաշխարհային իրադարձությունները։ Ունեցել է գրականության և արվեստի հարուստ բաժին, որտեղ մեծ մասամբ տպագրվել են հայ դասական և ժամանակակից գրողների ստեղծագործություններ, քննադատական հոդվածներ նրանց գործերի վերաբերյալ։ Ծանոթացրել է Հայաստանի պատմական հուշարձաններին, համաշխարհային արվեստի ներկայացուցիչներին։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գործադիր մեխանիզմ

**Գործարկիչը** մեքենայի այն բաղադրիչն է, որը ստեղծում է ուժ, պտտող մոմենտ կամ Տեղափոխություն (ֆիզիկա), երբ դրան մատակարարվում է էլեկտրական, պնևմատիկ կամ հիդրավլիկ մուտքային ուժ որևէ համակարգում (կոչվում է գործողության համակարգ): Ազդեցությունը սովորաբար առաջանում է վերահսկվող եղանակով: Գործարկիչ մեխանիզմը խթանը՝ մուտքային ազդանշանը, վերածում է մեխանիկական էներգիայի անհրաժեշտ ձևի: Այն փոխարկչի տեսակ է:. Պարզ ասած՝ այն «շարժիչ» է:

Գործարկիչը պահանջում է կառավարման սարք (որը կառավարման ազդանշան է տալիս) և էներգիայի աղբյուր: Կառավարման ազդանշանը համեմատաբար ցածր էներգիա է և պահանջում, կարող է լինել լարում, էլեկտրական հոսանք, պնևմատիկ կամ հիդրավլիկ հեղուկի ճնշում, կամ նույնիսկ մարդկային ուժ Էլեկտրական, հիդրավլիկ և պնևմատիկ իմաստով, դա ավտոմատացման կամ ավտոմատ կառավարման ձև է։

Ստացված տեղաշարժը սովորաբար գծային կամ պտտական ​​է, ինչպես համապատասխանաբար գծային և պտտական ​​շարժիչները: Պտտական ​​շարժումն ավելի բնական է մեծ տեղաշարժեր կատարող փոքր մեքենաների համար: Առաջատար պտուտակի միջոցով պտտական ​​շարժումը կարող է հարմարեցվել գծային ակտուատորի դեր կատարելու համար (որն առաջացնում է գծային շարժում, բայց գծային շարժիչ չէ):

Գործարկիչների մեկ այլ լայն դասակարգումը դրանք բաժանում է երկու տեսակի՝ աստիճանական շարժիչով ակտուատորներ և անընդհատ շարժիչով ակտուատորներ: Քայլային շարժիչները աստիճանական շարժիչով ակտուատորների տեսակներից մեկն են: Շարունակական շարժիչով ակտուատորների օրինակներից են հաստատուն հոսանքի մոմենտի շարժիչները, ասինխրոն շարժիչները, հիդրավլիկ և պնևմատիկ շարժիչները և մխոց-գլանային շարժիչները (խաչիկներ):

## Գործարկիչների տեսակներ
### Մեխանիկական
Գործարկիչը կարող է լինել պարզապես մեխանիզմ, որը շարժվման մեջ է դրվում համակարգի այլ մասերի շարժումների կամ ուժերի միջոցով: Օրինակ, շարժիչի կողմից շարժման մեջ դրվող բաշխիչ լիսեռները շարժման մեջ են դնում ներքին այրման շարժիչների մուտքի և արտանետման փականները:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սարքեր
Գրախոսություն

**Գրախոսություն**, **ռեցենզիա** ( — քննում), գրական, գեղարվեստական և գիտական քննադատության ձևերից մեկը։ Քննադատական հոդված կամ փոքրիկ երկ, որը հակիրճ գնահատական է տալիս գեղարվեստական գրքին, նկարին, ներկայացմանը, քանդակին, կինոնկարին, գիտական ուսումնասիրությանը և այլն։ Հայերենում «Գրախոսություն» տերմինի փոխարեն օգտագործվում է նաև կարծիք հասկացությունը։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Լրագրություն
Ռամկավար ազատական կուսակցություն (Բուլղարիա)

**Ռամկավար ազատական կուսակցության Բուլղարիայի կազմակերպություն**, սկսել են գործել 1920-ական թվականներին և ազդեցություն են ունեցել տեղի մի շարք հասարակական և բարեգործական կազմակերպություն ներում։ Համագործակցել են նաև հայ կոմունիստների և հնչակյանների հեա, 1944 թվականի վերջին մասնակցել են «Երետն» մշակութային միության ստեղծմանը և շուտով անցել նրա շարքերը։ ՌԱԿ տեղական կազմակերպության վարչության կազմում տարբեր տարիներ ընդգրկվել են Արաաշես Զաքարյանը, Պարույր Մազմանյանը, Սարիկ Ասավածաարյանը, Տիգրան Մարաիրոսյանը և ուրիշներ։ Հրապարակել է «Լուսարձակ» և «Փարոս» թերթերը։

Կատեգորիա:Բուլղարահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի կուսակցություններ
Գործիքավորում

**Գոծիքավորում**, լարային, փողային, սիմֆոնիկ նվագախմբերի կամ գործիքային այլ անսամբլի համար երաժշտական երկը շարադրելու արվեստ։ Հիմնվում է ամեն մի գործիքի (նրանց միատարր և բազմատարր զուգորդումների) տեխնիկական ու արտահայտչական հնարավորություններն առավել արդյունավետ օգտագործելու, ստեղծագործության մտահղացման համեմատ նրանցից համապատասխան հնչողություն ու երանգ ստանալու, մասնավորապես՝ ուժային ու գունային հակադրություններ գոյացնելու վրա։ Որպես կանոն կազմում է երաժշտական երկի ստեղծագործման բուն պրոցեսի մասը կամ շարունակությունը։

## Պատմություն
Գործիքավորման զարգացումը կապված է եղել երաժշտական արվեստի ընդ–հանուր զարգացման, ոճերի հաջորդափոխման, նոր գործիքների ստեղծման և հևերի բարելավման, ինչպես նաև նվագի տեխնիկայի կատարելագործման հետ։ XVII դ․ կիրառվում էր նվագախմբային երաժշտության պարտիտուրային շարադրումը, մինչ այդ կոմպոզիտորները չէին գործիքավորում իրենց երկերը, ուստի միևնույն երկը տարբեր նվագախմբերում տարբեր էր հնչում։ Գործիքավորման կայուն և ռացիոնալ ավանդներ ստեղծելու մեջ մեծ ծառայություն ունեն վիեննական դասական դպրոցի ներկայացուցիչներ Յո․ Տայդնը, Վ․ Ա․ Մոցարտը, Լ․ Բեթհովենը։ Նրանց շրջանից մինչև Բրամսը Գոծիքավորման ավանդական դարձած տեխնիկան էր՝ ջութակներին տալ կարևոր նվագամասը, փայտյա փողայինները և վալդհոռնը գործածել խնայողաբար, որպես գունային էֆեկտ, փողը և տրոմբոնը պահել զանգվածային հնչողության ծայրագույն էֆեկտների համար և հարվածայինները կիրառել գլխավորապես ռիթմական նպատակներով։ Գործիքավորման արվեստն առանձնապես զարգացել է XIX—XX դդ․ ծրագրային երաժշտության գեղարվեստական սկզբունքների և ռոմանտիկական օպերայի զարգացմանը համեմատ։ Հ․ Բեռլիոզը, Ֆ․ Լիաոը, Ռ․ Վագները մեծացրին նվագախումբը, առանձին նվագամասեր տարբերակեցին ավելի նրբորևն, մասնավորապես ավելացրին փողայինների մենանվագային դերը։ Ռ․ Շտրաուսը, Մ․ Ռավելը, Ի․ Ստրավինսկին, Բ․ Բարտոկը ավելի ազատ օգտվեցիև նվագախմբային գույներից, հաճախ լարայիններին հատկացնելով գունային էֆեկտը, փողայիններին (մասնավորապես փողին)՝ գլխավոր մեղեդիական նվագամասը, հարվածայիններին՝ ինքնուրույն և ցայտուն դեր։ Գործիքավորման միջոցով սիմֆոնիկ նվագախմբի արտահայտչական հնարավորություններն ընդլայնել են նաև Մ․ Գլինկան, Պ․ Չայկովսկին, Ն․ Ռիմսկի-Կորսակովը և ուրիշներ։ Նրանց ավանդները զարգացնում են սովետական կոմպոզիտորները։ Գործիքավորման կոմպոզիտորական անհատականություն, բնորոշություն դրսևորող միջոցներից է։ Այս առումով առանձնապես աչքի են ընկնում Ա․ Սպենդիարյանի, Ա․ Խաչատրյանի, Գ․ Եղիազարյանի երկերը։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Գործ (ամսագիր, Շուշի)

**«Գործ»**, գրական, քաղաքական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1882-1884 թվականներին, Շուշիում։ Խմբագիր՝ Սիմեոն Հախումյան։ Լուսաբանել է հասարակական-քաղաքական իրադարձություններ, անդրադարձել տնտեսական մշակութային, գրական խնդիրների։ Լայն տեղ է հատկացրել հողային հարցին՝ տպագրելով հատուկ հոդվածաշար։ Ընթերցողներին ծանոթացրել է ռուս, իրականության, զեմստվային հաստատությունների գործունեության հետ։ Տպագրել է Շիրվանզադեի, Սալտիկով-Շչեդրինի, Էսքիլեսի, այլ հեղինակների գործերը։ «Գործ» ամսագիրը մեղադրվել է առաջադիմական, սոցիալիստական գաղափարներ քարոզելու մեջ և փակվել ցարակաև իշխանությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Փարոս (թերթ, Լոս Անջելես)

**«Փարոս»**, անկախ երկշաբաթաթերթ։ Լույս է տեսնում 1984 թվականից, Լոս Անջելեսում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Սուրեն Բուրսալյան։ Ներկայացնում է նորություններ Հայաստանից, կալիֆոռնիահայ գաղութից, տպագրում բանասիրական, գրական, քաղաքական, հոգեբանական, բժշկական հոդվածներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայ դպրոց

**«Հայ դպրոց»**, մանկավարժական ամսագիր, Հայ ուսուցչական միության հրատարակություն։ Հրատարակվել է 1933 թվականից, Կահիրեում։ Խմբագիր՝ Բենյամին Թաշյան։ Մինչև 1935 թվականը լույս են տեսել 1-ին հատորի 10 պրակները։ Հետագայում հրատարակումը ընդհատվել է, վերստին լույս է տեսել 1938 թվականին (մեկ տարի)։

Տպագրել է հասարակական–քաղաքական հոդվածներ, քննարկել հայ դպրոցին և ուսուցչությանը վերաբերող ուսումնա–դաստիարակչական, ծրագրա–մեթոդական խնդիրներ։ Կարևոր տեղ է հատկացրել երեխաների առողջապահական, ֆիզիկական աճի խնդիրներին։ Հանդեսն անդրադարձել է հայկ. վարժարաններում հայոց լեզվի դասավանդման, ուղղագրության, օտար լեզուների ուսուցման դրվածքին, նշել ծնողների և դպրոցի համագործակցության կարևորությունը։ «Հ. դ.»-ում հոգեբանական–մանկավարժական ուսումնասիրություններ են տպագրել Վ. Արծրունին, Բ. Մինասյանը, Գ. Պոյաճյանը, Հ. Շեմսը, Ս. Պետրոսյանը, Վ. Հապեշյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Այգ (թերթ, Թավրիզ)

«**Այգ**», հանրամատչելի շաբաթաթերթ, ապա՝ հասարակական-քաղաքական եռօրյա, այնուհետև՝ երկօրյա թերթ։ Հրատարակվել է 1914-1922 թվականներին, Թավրիզում։ Խմբագիրներ՝ Սահակյան, Հակոբյան։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Իրանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
Գործիքաշինություն

**Գործիքաշինություն**, գիտության և տեխնոլոգիայի ոլորտ, մեքենաշինության ճյուղ, որը զբաղվում է չափիչ, մետաղահատ կամ այլ տեսակի գործիքների մշակմամբ և արտադրությամբ, տեղեկատվության մշակմամբ և ներկայացմամբ։

Հայաստանում գործիքաշինական արդյունաբերությունը փաստորեն ծնունդ է առել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1975 թվականին Խորհրդային Հայաստանում գործում էր գործիքաշինական արդյունաբերության 3 ձեռնարկություն՝ Չարենցավանի գործիքաշինական գործարանը, Երևանի տեխնոլոգիական սարքավորումների (ունեցել է երկու մասնաճյուղ՝ Վարդենիսում և Շվանիձոր գյուղում), Արտաշատի փորձնական գործիքաշինական գործարանները։ 

Կատեգորիա:Արդյունաբերության ճյուղեր
Կատեգորիա:Մեքենաշինության ճյուղ
Գրականություն և կյանք

**«Գրականություն և կյանք»**, շաբաթաթերթ; Լույս է տեսել 1908-1909 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիր-հրապաարակիչ՝ Գ․ Բալասանյան։ Լուսաբանելով հայ կյանքի իրադարձությունները՝ հանդեսն անդրադարձել է Հայաստանի ազատագրման տեսակետներին, հարցի լուծումը տեսել սեփական մշակույթի ն կրթության զարգացման մեջ։ Գրական բաժնում տպագրել է գեղարվեստական գործեր, գրախոսականներ, մատենագրական հոդվածներ, նմուշներ վրացական գրականությունից, գրողների հոբելյաններին նվիրված նյութեր։ Հանդես է եկել արևելահայ և արևմտահայ գրականությունների միջև արհեստակաև անջրպետի ստեղծման դեմ։ Պարբերաբար հրատարակել է ժամանակի մամուլի տեսություն։ 1910 թվականին լույս է տևսել «Գրականություն և կյանք»-ի բացառիկ համար Ե․ Դավթյանի խմբագրությամբ՝ նվիրված Գ․ Բալասանյանի հոբելյանին։ 

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
ԽՍՀՄ գրական ֆոնդ

**ԽՍՀՄ գրական ֆոնդ** (), ԽՍՀՄ Գրողների միությանը կից հասարակական կազմակերպություն, որը կոչված էր հոգալու գրողների «կուլտուրկենցաղային նյութական կարիքները»։

Ստեղծվել է 1934 թվականին։ Գրական ֆոնդը իր միջոցներով գրողներին հնարավորություն է ընձեռել օգտվել ստեղծագործական գործուղումներից, տրամադրել է հանգստյան տներ, գրքերի կրպակներ, ակումբներ, կազմակերպել հիվանդանոցային բուժում և այլն։

Գրական ֆիդրամական միջոցները կազմվում էին գեղարվեստական գրականության հրատարակման դիմաց սահմանված մուծումներից, անդամագրման և ամենամյա անդամավճարներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Գրական սերունդ

**«Գրական սերունդ»**, խորհրդային շրջանի հայկական գրական-գեղարվեստական, քննադատական ամսագիր։ Հայաստանի գրողների միության և ՀԼԿԵՄ «Գրական սերունդ» ամսագրի շապիկը։ Հանդիսացել է ԿԿ-ի օրգան։ Հրատարակվել է 1934-1936 թվականներին, Երևանում։

Անդրադարձել է գրական վարպետության, մարքսլենինյան ագիտացիայի հարցերով։ Տպագրել և գրախոսել է երիտասարդ գրողների գործերը, պատմել նշանավոր հեղինակների ստեղծագործական ուղու մասին։ Ամսագրում հրատարակվել են ուսուցողական արժեք ունեցող նյութեր, նմուշներ ռուս և եվրոպական դասականների երկերից։ Անդրադարձել է նաև գրական երիտասարդության դաստիարակության հարցերին։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գարուն (թերթ)

**Գարուն**, ամսաթերթ։ Լույս է տեսնում 1995 թվականից, Սիդնեյում։ Հրատարակում է խմբագրական կազմը։ Հովանավորն է Համաշխարհային մշակութային միության «Նաիրի» մասնաճյուղը։ Տպագրվում է արևելահայերենով։

Կատեգորիա:Ավստրալիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Տիբերիոս և Գայոս Գրակքոսներ

մինի|300px|Գայոս և Տիբերիոս Գրաքոսների կիսանդրին
**Գրակքոս** ( Gracchus) եղբայրները՝ Տիբերիոսը (ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 162 թվականին, մահացել է՝ մ․ թ․ ա․ 133 թվականին) և Գայոսը (ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 153 թվականին, մահացել է՝ մ․թ․ա․ 121 թվականին), քաղաքական գործիչներ են Հին Հռոմում։

Ծագում են Սեմպրոնիոսների պլեբեյական տոհմից։ Ծնվել և կրթություև են ստացել Հռոմում։ Տիբերիոսը Ք.ա. 133 թվականին ընտրվել է ժողովրդական տրիբուն և առաջարկել հողօգտագործման չափը սահմանափակող օրինագիծ, որով ավելացած հողերը պետք է բաշխվեին աղքատ քաղաքացիներին։ Օրինագծի կենսագործմանը դեմ էին խոշոր հողատերերը և ծերակուտականները։ Ուստի, մ․թ․ա․ 132 թվականի համար ժողովրդական տրիբունի ընտրությունների ժամանակ, Ծերակույտի ավագանու կողմից Տիբերիոսը կեղծ մեղադրանքով ամբաստանվել է արքայական իշխանության ձգտելու մեջ և սպանվել։ Ք.ա. 123 թվականին և Ք.ա. 122֊ թվականին ընտրվելով ժողովրդական տրիբուն՝ Գայոսը վերականգնել է եղբոր ագրարային օրենքը, իրականացրել ժողովրդավարական այլ բարեփոխումներ։ Իր կողմն է գրավել հեծյալների դասը՝ նրանցից կազմված դատական հանձնաժողովներին իրավունք տալով դատելու պրովինցիաների կուսակալներին։ Ագրարային օրենսդրությունը իտալական դաշնակիցների վրա տարածելու համար Գայոսը առաջադրել է նրանց հռոմեական քաղաքացիության իրավունք շնորհող օրինագիծ, որը հարուցել է ծերակուտականների դիմադրությունը և հեծյալների ու պլեբեյության դժգոհությունը։ Զոհվել է զինված ընդհարման ժամանակ։ Իրենց բարեփոխումներով Գրակքոս եղբայրները ձգտել են կասեցնել հռոմեական գյուղացիության քայքայումը և դրանով պահպանել բանակի մարտունակությունը։

## Աղբյուրներ
* http://www.roman-empire.net/republic/gai-gracchus.html

Կատեգորիա:Հին Հռոմի պետական գործիչներ
Նեղոս (թերթ)

«**Նեղոս**», շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1889 թվականին, Ալեքսանդրիայում (ընդամենը՝ 18 համար)։ Հրատարակիչներ՝ Անտոն Ռշտունի, Ղեոնդ Փափագյան։ Խարազանել է եգիպտահայ մեծատունների և Կոստանդնուպոլսի Ազգային ժողովի թուրքամետ քաղաքականությունը։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Սուրբ Փրկիչ (ամսագիր)

**«Սուրբ Փրկիչ»**, ամսաթերթ հայոց հիվանդանոցի, բժշկական, գրական, գիտական պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսնում 1949 թվականից, Ստամբուլում։ «Սուրբ Փրկիչ» ազգային հիվանդանոցի հրատարակություն։ Խմբագիրներ Արփիար Տեր-Մարգարյան, Մկրտիչ Հաճյան, Հերմինե Սինանյան, Կարպիս Ե. Մուրադյան, 1980 թվականից՝ Մաքրուհի Հակոբյան։ Ներկայացնում է նյութեր համաշխարհային բժշկագիտության հայտնագործությունների, հիվանդանոցի տարբեր բաժանմունքներում ներդրած նորագույն տեխնիկայի, հիվանդանոց-ծերանոցի առօրյայի, բարեգործությունների ու բարերարների մասին։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գռներ

**Գռների վանք**, 13-րդ դարի երկրորդ կեսերից հայ գրչության ու մանրանկարչության խոշոր կենտրոն։ Վարդան Արևելցին Գռներո վանքը համարում է Կիլիկիայի չորս նշանավոր գրչության կենտրոններից մեկը (Արքակաղին, Գռներ, Դրազարկ, Սկևռա)։ Գռները այն ժամանակ Մոլևոն գավառի եպիսկոպոսանիստն էր։ Այստեղ գրված և պահպանված հայտնի ձեռագրերն են՝ Հովհաննես Արքաեղբոր Ավետարանը (1263 թ., գտնվում է ԱՄՆ-ում, Վաշինգտոնի Ֆրիրի ժողովածուում), Բարսեղ գրչի 1270 թվականին ընդօրինակած պատկերազարդ Աստվածաշունչը, ինչպես նաև 1284-ի «Մասունք Նոր կտակարանի»-ն, 1284—88-ի «Մասունք Աստվածաշնչի»–ն և 1303—04-ի Աստվածաշունչը, որոնք պահապնվում են Երևանի Մատենադարանում։ Գռներո վանքը գոյատևել է մինչև 14-րդ դարավերջը, մինչև Կիլիկիայի թագավորության անկումը։

## Վանքի Պատմությունը

Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի՝ կրել է համանուն գյուղի անունը, եղել Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Հեթում Ա-ի կրտսեր եղբայր Հովհաննես Արքաեղբոր «բնիկ հայրենիքը»։ Գռների վանքի մասին պատմական տեղեկությունները սակավ են, պարզ չէ նույնիսկ համալիրի կազմը, ստույգ տեղը։ Եղել է Մալևոնի եպիսկոպոսանիստը։

### Վանքի հովանավորները և առաջնորդներ
Վանքը հովանավորել, առաջնորդել և զարգացրել է Հովհաննես Արքաեղբայրը։ Նրա մահից (1289 թ.) հետո Գռների վանքի առաջնորդությունն ստանձնել են Ստեփանոսը՝ «այր հեզ և մեծ րաբունի», Ներսեսը (1316 թ.) և Մխիթարը (հետագայում՝ կաթողիկոս Մխիթար Ա Գռներցի)։ Գռների վանքը եղել է Կիլիկիայի նշանավոր վանքերից, հայկական գրչության և մանրանկարչության կենտրոն։ 13-րդ դարի 2-րդ կեսին հռչակվել է, ինչպես՝ Հռոմկլան, Ակները, Բարձրբերդը, Արքակաղինը, Դրազարկը, Սկևռան։ 
Գռների վանքը գոյատևել է մինչև Կիլիկիայի Հայկական թագավորության անկումը (14-րդ դարի վերջ)։

### Վանքում պատկերազարդված մանրանկարչական աշխատություններ
Գռների վանքում է գրվել Հովհաննես Արքաեղբոր մանրանկարչական դպրոցի՝ մեզ հասած ձեռագրերից հնագույնը՝ 1263 թվականի Ավետարանը, որն այժմ գտնվում է Վաշինգտոնում՝ Ֆրիրի ժողովածուում։ Երևանի Մատենադարանում են պահվում Գռների վանքում գրված և պատկերազարդված 1270 թվականի Աստվածաշունչը (ձեռագիր № 345, գրիչ՝ Բարսեղ, ծաղկող՝ Թորոս Ըռոբինանց), 1284 թ.-ի «Մասունք Նոր կտակարանի»-ն (ձեռագիր № 196, գրիչ՝ Կոստանդին, ծաղկողներ՝ Ստեփանոս Վահկացի, Գրիգոր Պիծակ), 1284–88 թվականների «Մասունք Աստվածաշնչի»-ն (ձեռագիր № 195, գրիչ՝ Կոստանդին) և 1303–04 թվականների Աստվածաշունչը (ձեռագիր № 182, գրիչ՝ Մարտիրոս)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադանայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Վարագ (հանդես)

**«Վարագ»**, պատմական, ազգագրական, գրական կիսամսյա տեղեկատու հանդես։ Լույս է տեսնում 1953-ից, Բոստոնում, ապա՝ Ֆրեզնոյում, 1980-ից՝ Գլենդելում՝ հայերեն, անգլերեն։ Հանդիսացել է Համավասպուրական հայրենակցական միության հրատարակություն։ Խմբագիրներ՝ Գ. Ֆրոյան, Ա. Թերլեմեգյան, Վ. Փափագյան, Խ. Թյություն ճյան, Վ. Ավետիսյան, Գ. Գրիգորյան, Շնորհունի, Հ. Մարգարյան (հայերեն բաժին), Լիլի Չոդջյան (անգլերեն բաժին)։

Հետագայում խմբագրական կազմում են ընդգրկվել Հերոս Գաբրիելյանը, Վարդան Թովմասյանր, Մկրտիչ Սոսիկյանը։ Լուսաբանել է հայրենակցական միության և նրա մասնաճյուղերի գործունեությունը, անդրադարձել սփյուռքի վասպուրականցիներին հուզող խնդիրներին։

Տպագրել է Վասպուրականի, Մոկքի, Տարոնի տեղագրության, ազգագրության, բանահյուսության վերաբերյալ հոդվածներ։ Ունեցել է նաև գրական-բանասիրական բաժին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Ֆրեզնոյում