Յան Դամել

**Յան Քշիշտոֆ Դամել**, (), հայտնի է նաև **Յոնաս Դամելիս** (**Jonas Damelis**) և **Յոհան Դամել** (**Johann Damehl**) անուններով (), լեհ նեոկլասիցիստ նկարիչ, ով ապրել ու ստեղծագործել է Լեհաստանի բաժանումների դարաշրջանում և կապված է եղել Վիլնյուսի (Լիտվայի ներկայիս մայրաքաղաքի) համալսարանի արվեստի դպրոցի հետ։ Նրան իրենց արվեստագետն են համարում լեհերը, բելառուսները, լիտվացիները։

## Կենսագրություն
Դամելը (Դամելիսը) ծնվել է Կուռլանդական դքսության Միտավա քաղաքում (ներկայումս՝ Լատվիայի Հանրապետության Ելգավա քաղաքը), որտեղ էլ անց է կացրել իր մանկությունն ու պատանեկությունը։ Սովորել է Վիլնոյի (ներկայիս Վիլնյուսի) համալսարանում՝ աշակերտելով նկարիչներ Յան Ռուստեմին ու Ֆրանցիշեկ Սմուգլևիչին։ 1809 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Բնակություն է հաստատել և սկսել է ստեղծագործել Վիլնոյում։ 1820 թվականին ցարական կառավարությունը նրան աքսորել է Սիբիր։ Աքսորավայրից վերադառնալուց հետո բնակվել է Սանկտ Պետերբուրգում, այնուհետև տեղափոխվել է Մինսկ։ 
[thumb|left|[Վիեննայի ճակատամարտը, 1683]]

Յան Դամելիսը համարվում է ներկայիս Բելառուսի տարածքում պատմական ժանրով և նեոկլասիցիստական ոճով ստեղծագործած լավագույն նկարիչներից մեկը, եթե որ հենց ամենալավը։ Նրա հիշարժան աշխատանքներից են պատմական այնպիսի
իրադարձություններ պատկերող նկարները, ինչպես՝ Կոսցյուշկոյի ղեկավարած ապստամբությունը, Նապոլեոնի բանակի մուտքը Վիլնո, Ուլրիխ ֆոն Յունգինգենի մահը Գրյունվալդի ճակատամարտի ժամանակ, Վիեննայի ճակատամարտը... Արվեստագետի բարձր վարպետությունը դրսևորվել է նաև նրա վրձնած դիմանկարներում, գծանկարներում, կրոնական թեմաներով կոմպոզիցիաներում։ Վարպետ նկարչի ստեղծագործությունները ներկայումս պահվում ու ցուցադրվում են Լիտվայի, Լեհաստանի, Բելառուսի թանգարաններում ու պատկերասրահներում։
Դամելը միաժամանակ զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, կերպարվեստի բնագավառում իր կուտակած գիտելիքներն ու հմտությունները փոխանցել պատանիների ու երիտասարդների։ Նրա հաջողակ աշակերտներից էր Միխալ Կուլեշան։

## Գրականություն
* *Rastawiecki E.* Slownik malarzòw polskich tudziez obcych w Polsce osiadlych lub czasowo w niej przebywajacych. — T.1. — Warszawa, 1850. — S. 128.
* *Szemesz А.* Wspomnienia o Damelu // Athenaeum. — T. 2. — Wilno, 1842. — S. 170.
* Joanna Woch. Podróże I ekspedycje naukowe polskich artystów po Sybirze w pierwszej połowie XIX wieku (Jan Damel, Leopold Niemirowski, Bronisław Zaleski) // Sztuka Europy Wschodniej Искусство Восточной Европы Art of the East Europe. T. 1. Polska – Rosja: Sztuka I historia Польша – Россия: Искусство и история. Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo Tako. – Warszawa – Torun, 2013. (370 s.). – S. 327-332.
Joanna Woch. Podróże I ekspedycje naukowe polskich artystów po Sybirze w pierwszej połowie XIX wieku (Jan Damel, Leopold Niemirowski, Bronisław Zaleski) // Sztuka Europy Wschodniej Искусство Восточной Европы Art of the East Europe. T. 1. Polska – Rosja: Sztuka I historia Польша – Россия: Искусство и история. Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo Tako. – Warszawa – Torun, 2013. (370 s.) - S. 328-332.   https://www.hse.ru/pubs/share/direct/document/127562475

## Պատկերասրահ

Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (J. Damiel, XIX).jpg|Կոսցյուշկոյի արձակումը բանտից
Tomasz Wawrzecki 1.PNG|Տոմաշ Վավժեցկու դիմանկարը
Stanislovas Bogušas Sestšencevičius by Jonas Damelis.jpg|Եպիսկոպոս Ստանիսլավ Բոգուշ Սեստրանցևիչի դիմանկարը
Ян Дамель.jpg|Սբ. Հովսեփը մանուկ Հիսուսի հետ
Jan Damiel. Ян Дамель (XIX).jpg|Ինքնանկար


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Դամելի աշխատանքները Վարշավայի ազգային թանգարանի հավաքածուում](http://cyfrowe.mnw.art.pl/dmuseion/results?action=AdvancedSearchAction&type=-3&contentQuery=&content%3Aoperation=AND&search_attid1=2&search_value1=Damel,%20Jan%20Krzysztof%20(1780?-1840)&search_op2=OR&search_attid2=3&search_value2=Damel,%20Jan%20Krzysztof%20(1780?-1840))
* Դամելի գեղանկարչական և գրաֆիկական գործերը Լիտվայի արվեստի թանգարանի հավաքածուում
*  VILNIAUS KLASICIZMO DAILININKAI. (VILNIUS CLASSICISM) Lietuvos dailės muziejus, 2000 (Association of Lithuanian Museums). Retrieved 2016-12-24 via archived copy.

* [Новыя звесткі пра жыццё і дзейнасць Яна Дамеля (віленскі перыяд)](https://archive.today/20121218022147/http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:tAcy9JmNr0MJ:artmuseum.by/ru/research/razdel/novyie-svedeniya-o-zhizni-i-deyatelnosti-yana-damelya-(vilenskij-period)+%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C&cd=11&hl=ru&ct=clnk&gl=ua&lr=lang_en|lang_es|lang_de|lang_pl|lang_uk|lang_fr|lang_ru&client=firefox-a).
* Յան Դամել.
* «Шыфр» і «Маленне…» Яна Дамеля  «Культура»

Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ