Էոմեր

**Էոմեր** Ջ․ Ռ․ Ռ․ Թոլքինի Միջերկրի հորինված կերպարներից է: Նա հայտնվում է *[[Մատանիների տիրակալը|«Մատանիների տիրակալը»]]* վեպում որպես Ռոհանի հեծյալների առաջնորդ, որոնք ծառայում են որպես Ռոհանի բանակի հեծելազոր և կռվում են Մորդորի դեմ:

Էոմեր անունը, որը հին անգլերենում նշանակում է «ձիերով հայտնի», վերցված է *[[Բեովուլֆ|«Բոեվուլֆ»]]-ից։* Այն մի ստեղծագործություն է, որը Թոլքինը մանրակրկիտ ուսումնասիրել էր: Չնայած հին անգլերենի հետ այս ակնհայտ կապին, Թոլքինը հերքում էր, որ Էոմերն ու Ռոհանի հեծյալները ուղղակիորեն ներկայացնում են անգլո-սաքսոններին: Գիտնականները նշում են, որ եթե գրքում պատկերավորումը մնում է երկիմաստ և կարող է համատեղել ինչպես գոթական, այնպես էլ անգլո-սաքսոնական ծագման տարրեր, ապա ֆիլմերը, ինչպիսին է Փիթեր Ջեքսոնի *[[Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)|«Մատանիների տիրակալը»]]*  եռապատումը ստիպված են կոնկրետ ընտրություն կատարել: Երբ Էոմերը հայտնվում է Սաթոն Հուի  հայտնի սաղավարտը հիշեցնող գլխարկով, նա միանշանակ ընկալվում է որպես անգլո-սաքսոնական կերպար:

## Հորինված պատմություն
### Հիմնական տեքստ
[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gizur_and_the_Huns.jpg|մինի|Aspects of Éomer such as fighting on horseback and his flaxen hair suggest a [:en:Goths|Gothic influence. Painting *Gizur and the Huns* by Peter Nicolai Arbo, 1886]]
Էոմերը Թեոդվինի և Էոմունդի որդին է։ Ծնողների մահից հետո Էոմերը և նրա քույրը՝ Էոուինը, որդեգրվեցին իրենց քեռու՝ Ռոհիրիմների արքա Թեոդենի կողմից։ Նա գլխավորում է Ռոհանի այն ուժերը, որոնք հարձակվում և ոչնչացնում են օրկերին, ովքեր առևանգել էին հոբիթներ Մերի Բրենդիբակին և Փիփին Տուկին։ Հակառակվելով հրամաններին և տպավորված լինելով Արագորնով՝ նա օգնում է Արագորնին, Գիմլիին և Լեգոլասին՝ նրանց ձիեր  տրամադրելով և ուղեկցելով դեպի այն վայրը, որտեղ տեղի էր ունեցել հարձակումը։

Էդորաս վերադառնալիս Էոմերը այս հանդիպման մասին հաղորդում է Թեոդենին և բանտարկվում է Թեոդենի չարագործ խորհրդական Գրիմա Որմլեզուի հրամանով։ Արագորնը, Գիմլին և Լեգոլասը Էդորաս են ժամանում կախարդ Գենդալֆի հետ, ով ազատում է թագավորին Գրիմայի կախարդանքից։ Նա մասնակցում է  Helm's Deep-ի ճակատամարտին, որտեղ Ռոհանի զորքերը Սարումանի օրկերի և Դանլենդինգների բանակը դուրս են մղում Հորնբուրգի պատերից՝ բավարար ժամանակ շահելով, որպեսզի Գենդալֆը ժամանի Էրկենբրանդի և Ռոհանի Արևմտյան ծոցի իր մարդկանց հետ։

Էոմերը կարևոր դեր է խաղում Պելենորի դաշտերի ճակատամարտում, որը «''Թագավորի վերադարձը»'' ֆիլմի կարևորագույն ճակատամարտն է Մորդորից եկած Մութ Լորդ Սաուրոնի ուժերի դեմ:  Հաջող հեծելազորային գրոհից հետո, նա սարսափում է, երբ տեսնում է, որ Թեոդենը մահացու վիրավոր է։ Թեոդենն իր վերջին շնչում նրան նշանակում է Ռոհանի թագավոր։ Էոուինին ռազմադաշտում թվացյալ մահացած տեսնելով, Էոմերը նետվում է թշնամու վրա՝ իր հետ տանելով մնացած ռոհիրիմներին։ Արագորնը անսպասելիորեն ժամանում է Պելարգիրից և միանում է Էոմերի ուժերին՝ իրականացնելով նրա այն կանխատեսումը, որ նրանք կհանդիպեն իրենց թշնամիների միջև։ Նրանք ջախջախում են օրքերին և հաղթում մարտում։

Էոմերն ուղեկցում է Արագորնին դեպի Մորդորի դարպասները՝ Սաուրոնի դեմ վերջին՝ Մորանոնի ճակատամարտի համար։ Սա շեղում է Սաուրոնի ուշադրությունը բավական երկար ժամանակ, որպեսզի համիշխանության մատանին ոչնչացվի Դում լեռան (Mount Doom) մեջ՝ հանգեցնելով նրա անմիջական անկմանը։ Թեոդենին հետ են տանում Էդորաս՝ հուղարկավորելու, և Էոմերը պաշտոնապես դառնում է Ռոհանի (The Mark) թագավորը։

### Հավելվածներ
«Մատանիների տիրակալի» հավելվածները ավելացնում են ևս մի քանի մանրամասներ։ Երրորդ դարաշրջանի 3021 թվականին Էոմերն ամուսնանում է Լոթիրիելի հետ, ով Դոլ Ամրոթի արքայազն Իմրահիլի միակ դուստրն էր։ Նա նրանից որդի է ունենում՝ Էլֆվին Գեղեցիկին, ով հորից հետո դառնում է Ռոհանի թագավոր։ Թոլքինի հորինած պատմությունները (fan fiction) հաճախ պատկերում են Լոթիրիելի կյանքի բազմաթիվ այլընտրանքային տարբերակներ։

## Վերլուծություն
Էոմեր անունը, որը հին անգլերենում,, նշանակում է «ձիերով հայտնի», հանդիպում է *[[Բեովուլֆ|«Բոեվուլֆի»]]* 1959-րդ տողում՝ որպես Մերսիայի Օֆֆա թագավորից սերված արքայի անուն։ Թոլքինը մանրակրկիտ ուսումնասիրել է «Բեովուլֆը» և դրանից նյութեր քաղել *[[Մատանիների տիրակալը|«Մատանիների տիրակալը»]]* գրելիս։

Քննադատ Փոլ Քոչերը նշում է, որ Ռոհանի հարթավայրերում Արագորնի հետ առաջին հանդիպման ժամանակ Էոմերը առաջնորդվում է ավելի շատ անձնական համակրանքով, քան պարզապես Ռոհանի պետական շահերով։ Իրականում, նա վտանգում է և՛ իր պաշտոնը, և՛ կյանքը՝ օգնելով Արագորնին՝ հակառակ տրված հրամանների։

Թոլքինի կյանքը և ստեղծագործությունները ուսումնասիրող Թոմ Շիփին հակադրում է Էոմերի վարքագիծը Գոնդորի կառավարիչ-փոխանորդի որդու՝ Ֆարամիրի վարքագծին։ Ըստ նրա՝ Ֆարամիրը քաղաքավարի է, կրթված և քաղաքակիրթ, մինչդեռ Էոմերը «անզուսպ կերպով կռվարար է։ Երկու դեպքում էլ սա արտացոլում է նրանց ազգերի բնավորությունը. Գոնդորը նման է Հռոմին։ Նա նրբանկատ է և հաշվենկատ։ Ռոհանը պարզ, բայց եռանդուն անգլոսաքսոնական հասարակություն է։ Նրա կարծիքով՝ Ռոհանը ամեն ինչով նման է անգլոսաքսոնական հասարակությանը, բացառությամբ մի բանի՝ անգլոսաքսոնները չէին սիրում ձիով կռվել։

Շիփին այնուհետև գրում է, որ Պելենորյան դաշտերի ճակատամարտի վճռորոշ պահին՝ Ռոհանի հեծյալների վճռական գրոհի ժամանակ, առանձնահատուկ նշանակություն ունի «պանաշը» (panache): Նա բացատրում է, որ սա նշանակում է և՛ Էոմերի սաղավարտի սպիտակ ձիապոչ, որն ալեկոծվում էր նրա սրընթաց վազքից, և՛ հանկարծակի հարձակման առավելություն՝ հանկարծակի հարձակման առաքինությունը, դիմադրությունը վերացնող արագությունը։ Շիփին նշում է, որ սա թույլ է տալիս Թոլքինին ներկայացնել Ռոհանին և՛ որպես անգլիացի՝ հիմնվելով նրանց հին անգլերեն և «eored» (հեծելազորային զորք) նման բառերի վրա, և՛ որպես օտարերկրացի՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է երկիրը ձևավորում մարդկանց։

## Էկրանավորումներ
Ռալֆ Բակշիի 1978 թվականի «Մատանիների տիրակալը» անիմացիոն ադապտացիայի մեջ Էոմերը չունի խոսքեր և ամբողջությամբ ներկայացված չէ։

Փիթեր Ջեքսոնի «Մատանիների տիրակալը» ֆիլմաշարի եռագրության մեջ Էոմերի դերը խաղացել է նորզելանդացի դերասան Կարլ Ուրբանը։

Թոլքինի կյանք ու ստեղծագործություններն ուսումնասիրող Մայքլ Դրաուտը նշում է, որ Ջեքսոնի ֆիլմում Էոմերի սաղավարտի տարբերակը պարզ կերպով հիմնված է Սաթոն Հուի սաղավարտի վրա, որը համարվում է անգլոսաքսոնական մշակույթի ամենախորհրդանշական պատկերը: Նա նշում է, որ Թոլքինը հերքել էր Ռոհանի հեծյալների իրականում անգլոսաքսոններ լինելը, չնայած նրան, որ նրանք խոսում էին այդ լեզվի մերսիական բարբառով։ Դրաուտը նշում է, որ գրքում կարող է երկիմաստություն լինել տեսողական պատկերների վերաբերյալ, և որ դրանք միշտ մասամբ ընթերցողի երևակայության մեջ են, բայց ֆիլմը անխուսափելիորեն նվազեցնում է այդ օգտակար երկիմաստությունը։ Էոմերի ձիապոչից պատրաստված սաղավարտի զարդը և հեծյալների բաց  դեղին մազերը ավելի շուտ «մայրցամաքային գոթական» տպավորություն են թողնում, քան անգլո-սաքսոնական, բայց ֆիլմը վերացնում է այդ երկիմաստությունը: Դրաուտը հետագայում հակադրում է Ջեքսոնի կողմից Էոմերի նրբակերտ սաղավարտով ներկայացումը խոշոր պլանով(«Երկու ամրոց» ֆիլմի 11-րդ տեսարանը), Արևելցի (Easterling) այն զինվորի հետագա տեսարանի հետ, ում սաղավարտը ծածկում է դեմքը: Դրաուտը գրում է, որ սա կրում է քողարկման և օրիենտալիզմի ակնարկ, մինչդեռ Էոմերի դեմքը կարելի է տեսնել նրա սաղավարտի միջով, ինչը նրան ավելի բաց և պակաս սպառնալից է դարձնում։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:«Մատանիների տիրակալը» վեպի հերոսներ
Կատեգորիա:Միջերկիր
Կատեգորիա:Ջոն Թոլքին