open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Եղիշե եկեղեցի (Վարդաշեն)

**Սուրբ Եղիշե եկեղեցի** (), Եղիշե առաքյալի անունը կրող Հայ Առաքելական եկեղեցի Ադրբեջանի Վարդաշեն քաղաքում (ներկա անունը՝ Օղուզ)։ Այն նախկինում եղել է նաև արևելյան ուղղափառ եկեղեցի։ Եկեղեցին այժմ վերածվել է թանգարանի։

## Պատմություն
Եկեղեցու հիմնադրման վերաբերյալ կան երկու տարբեր տեսություններ։ Ըստ վարկածներից մեկի՝ այն հիմնադրել է եպիսկոպոս Պետրոս Սիլիկովը 1822 թվականին, սակայն, ըստ տեղի ուդի ազգագրագետ Միխայիլ Բեժանովի, հենց նրա նախահայրը՝ Իոսիֆ Բեժանովն է կառուցել է այս եկեղեցին։ Այնուամենայնիվ, երկու աղբյուրներն էլ համընկնում են ամսաթվի և դրա՝ որպես Արևելյան Ուղղափառ եկեղեցու հիմնադրման հարցում։ Վրացի հետազոտող Ռոլանդ Թոփչիշվիլիի խոսքով՝ ավելի ուշ եկեղեցին անցել է հայկական եկեղեցու իրավասության տակ, և Սիլիկովների ընտանիքի որոշ անդամներ հայացել են, ինչը, հնարավոր է, վեճի պատճառ է դարձել։ Նման ճյուղավորման լավագույն օրինակը կարելի է տեսնել ի դեմս Մովսես Սիլիկյանի՝ հայկական դավանանքի էթնիկ ուդի, և Զինոբի Սիլիկաշվիլիի՝ ուղղափառ դավանանքի ուդի։ Խորհրդային իշխանությունից հետո եկեղեցին դադարեց գործել։

## Որպես թանգարան
Վարդաշենի (Օղուզի) տարածաշրջանային պատմա-ազգագրական թանգարանը (ադրբեջաներեն ՝ Oğuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi) եկեղեցու շենքում հիմնադրվել է 1981 թվականի փետրվարի 19-ին։ Ներկայումս թանգարանն ունի 4441 ցուցանմուշ։ Նրա գործունեության առաջին տարիներին հիմնական ֆոնդում կար ընդամենը 200 ցուցանմուշ։ Այստեղ ներկայացված են տեղի բնակիչների պատմության, մշակույթի, ազգագրության և արհեստների շատ արժեքավոր օրինակներ։ Այստեղ ցուցադրվում են նաև տարածաշրջանում հնագիտական պեղումների ժամանակ ձեռք բերված նյութական մշակույթի 168 նմուշներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (10).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (12).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (14).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (2).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (3).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (4).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (11).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (5).jpg|
Պատկեր:Oğuz tarix diyarşünaslıq muzeyi (9).jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդաշենի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Պողոս եկեղեցի (Ադանա)

**Սուրբ Պողոս եկեղեցի** (*)*, Հայ առաքելական եկեղեցի ներկայիս Թուրքիայի Ադանա քաղաքում, որն այժմ վերածված է հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու։ Հայերը եկեղեցին կառուցել են 1870 թվականին։ Հայոց ցեղասպանության հետևանքով քաղաքի հայ մեծ համայնքի օսմանյան տեղահանությունից հետո եկեղեցին 1915 թվականին հանձնվել է Անատոլիայի առաքելական փոխանորդությանը։

Սուրբ Պողոս եկեղեցին գտնվում է «5 Օջաք» հրապարակի մոտ, Ջեմալ Գյուրսել փողոցի վրա։ Մարիամ Աստվածածնի 2,5 մետրանոց բրոնզե արձանը անցորդների մոտ հիշեցնում է մի նորածնի, ինչի պատճառով էլ եկեղեցին հայտնի դարձավ որպես «Երեխայով եկեղեցի» (*Բեբեկլի քիլիսե*)։

Մարիամի 2,5 մետր բարձրությամբ բրոնզե արձանը քայլող մարդկանց համար երեխա է հիշեցնում, և եկեղեցին հայտնի է դարձել որպես «Երեխայի հետ եկեղեցի» (Bebekli Kilise):

Ներկայումս եկեղեցին ծառայում է Ադանայի կաթոլիկ և ուղղափառ համայնքներին։ Եկեղեցուն  եկամուտներն ավելացնելու համար կից այգին վերածվել է ավտոկայանատեղիի։
Պատկեր:Adana Bebekli Kilisesi Interior in 2010 02 3040.jpg|Եկեղեցու աբսիդ և այլ ինտերիեր
Պատկեր:Adana Bebekli Kilisesi Interior at Christmas time in 2010 04 3042.jpg|Եկեղեցու խորան
Պատկեր:Adana Bebekli Kilisesi Interior at Christmas time in 2010 12 3051.jpg|Ադանայի ծննդյան տեսարան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի կաթոլիկ եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադանայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Քելլի Պիկե

**Քելլի Թամսմա Պիկե Սոուտո Մայոր** (*Kelly Tamsma Piquet Souto Maior*, ), բրազիլացի մոդել, սյունակագիր, բլոգեր և հասարակական հարաբերությունների մասնագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գերմանիայի Սաարլանդ երկրամասի Հոմբուրգ քաղաքում։ Բրազիլացի ավտոմրցարշավորդ, Ֆորմուլա 1-ի աշխարհի առաջնությունների եռակի չեմպիոն Նելսոն Պիկեի և հոլանդացի մոդել Սիլվիա Թամսմայի դուստրն է։ Մանկության մեծ մասն անց է կացրել Ֆրանսիայի հարավում։ 12 տարեկանում մեկնել է Բրազիլիա, որտեղ ապրել է մինչև 15 տարին լրանալը։ Այնուհետև վերադարձել է Ֆրանսիա, որտեղից մեկ տարի անց մեկնել է Անգլիա՝ ուսանելու։ 17 տարեկանում դարձյալ հայտնվել է Բրազիլիայում՝ ավագ դպրոցի ավարտական դասարանում սովորելու համար։ Դրանից հետո հաճախել է Նյու Յորքի Մերիմաունթ Մանհեթեն քոլեջի միջազգային հարաբերությունների բաժանմունքի դասերին՝ հիմնականում մասնագիտանալով քաղաքագիտության ու տնտեսագիտության մեջ։ Քոլեջում ուսանելիս առաջին քայլերն է կատարել նորաձևության բնագավառում, հետագայում գործակցել ''Vogue Latinoamerica''-ին, Bergdorf Goodman-ին, KCD PR գործակալությանը, միաժամանակ աշխատել որպես *Marie Claire* ամսագրի սյունակագիր։

Որպես մոդել՝ Պիկեն նկարահանվել է PatBO-ի և Lucas Boccalão-ի համար, մասնակցել նորաձևության մի շարք ցուցադրությունների։

2015 թվականի ապրիլին նրան է վստահվել Formula E-ի հանրային լուսաբանումն ապահովելու գործը։

## Անձնական կյանք
250px|մինի|ձախից
2017 թվականի հունվարից Պիկեն ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ է մտել Ֆորմուլա 1-ի ռուս մրցարշավորդ Դանիիլ Կվյատի հետ, ումից 2019 թվականի հուլիսին մի դուստր է ունեցել։ Այդ նույն տարվա դեկտեմբերին զույգը վերջ է տվել հարաբերվելուն։ 2021 թվականի հունվարից Քելլին անթաքույց հարաբերություններ է սկսել հոլանդացի ավտոմրցարշավորդ, Ֆորմուլա 1-ի աշխարհի առաջնության կրկնակի չեմպիոն Մաքս Ֆերստապենի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Գերմանիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Կին բլոգերներ
Թեստ (այլ կիրառումներ)

**Թեստ** (), համակարգի խորը գործընթացներն ուսումնասիրելու միջոց Է։ համակարգը տեղադրելով տարբեր իրավիճակներում և հետևելով նրա փոփոխություններին, որոնք հասանելի են դիտարկման համար։

## Տեխնիկական համակարգերի փորձ
* Թեստ (տեխնիկայի համար )
* Վթարի թեստ - մեքենաներ.
* Համակարգչային ֆիզիկական մոդելավորման մեթոդով.

## Ծրագրավորում
Օգտագործվում է համակարգչային ծրագրերում սխալներ հայտնաբերելու համար։

* Ծրագրային փորձարկում
* բետա փորձարկում

Նաև ծրագրավորման ոլորտում կարելի է վերագրել այնպիսի թեստեր, որոնցից են՝

* Թյուրինգի թեստ
* Պարզության թեստ

և UNIX կոմունալ

* Թեստ

## Մաթեմատիկա
* Պեպինի թեստ
* Միլլերի թեստը (թվերի տեսություն) բազմանդամ դետերմինիստական առաջնային թեստ է՝ հիմնված Ռիմանի ընդլայնված վարկածի վրա։
* Միլլեր-Ռաբին թեստ - հավանականական բազմանդամ առաջնային թեստ
* կոշտ թեստեր,  - վիճակագրական թեստերի մի շարք պատահական թվերի հավաքածուի որակը չափելու համար։

## Մարդկանց փորձարկում
### Դեղ
մինի|175x175փքս| «Երկու գիծ» հղիության դրական թեստի համար նախատեսված։
Բժշկության մեջ հիվանդությունները բացահայտելու համար, օգտագործում են։

* ՄԻԱՎ-ի թեստ
* Գլյուկոզայի հանդուրժողականության թեստ

օգտագործվում հայտնաբերելու համար հղիությունը։

* Հղիության թեստ
* Ամնիոթեստը ամնիոտիկ հեղուկի արտահոսքի թեստ է։

### Մանկավարժություն
* Մանկավարժական թեստավորում
* GMAT
* Միասնական պետական քննություն (USE)
* Միասնական ազգային թեստավորում (UNT)

աջից|մինի|150x150փքս| ''Ռորշախի թեստի «բլոտներից» մեկը''
Հոգեբանական թեստեր են անցկացվում, մարդու մասին ինչ որ բան պարզելու համար։ Նման փորձարկումների նշաններն են՝ կարճ տեւողություն, ստանդարտացում, չի պահանջում բարդ տեխնիկական սարքեր, արդյունքները թվ են, վիճակագրական մշակում։

* Luscher գույնի թեստ
* Ռորշախի թեստ
* Թեմատիկ ընկալման թեստ
* Հոգեբանական թեստավորում

### Սոցիոլոգիա
* Հարցաթերթիկ մեթոդ ( Հարցաթերթ )
* Հարցման մեթոդ
* Զրույցի մեթոդ
* Ֆոկուսի թեստավորում ֆոկուս խմբի կողմից

### Իրավագիտություն
* Test Act (1673) - Անգլիական խորհրդարան։
* **[[Միլլերի թեստ]]ը** (նաև կոչվում է **եռակողմ թեստ**, ը թեստ է, որն օգտագործվում է ԱՄՆ Գերագույն դատարանի կողմից 1973 թվականից ի վեր՝ որոշելու համար, թե արդյոք նյութը կարող է անպարկեշտ ճանաչվել և արգելվել՝ առանց Սահմանադրության առաջին փոփոխության պաշտպանության տակ ընկնելու։
* Հպատակագրման ընթացակարգում ներառված են այն երկրի պատմության, մշակույթի և օրենքների իմացության թեստերը, որտեղ անձը մտադիր է մշտապես բնակվել։

## Անհատականություններ
* Թեստ, Ֆրանսուա Անտուան (1775-1862), Նապոլեոնյան պատերազմների ֆրանսիացի գեներալ։
* Թեստ, Ժան-Բատիստ (1780-1852), ֆրանսիացի իրավաբան և պետական գործիչ։
* Էնդրյու Մարտին (1975-2009) - կանադացի ըմբիշ, որը նաև հայտնի է **Թեստ** մականունով։

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Էսքիշեհիր)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի** ( ), հայ առաքելական տաճար Արևմտյան Թուրքիայի Էսքիշեհիր քաղաքի նախկին հայկական թաղամասում, որը կոչվում էր *Հոշնուդիե* (այժմ՝ Թեփեբաշը)։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ քաղաքի հայերի տեղահանությունից և սպանություններից հետո թուրքերը եկեղեցին վերածել են սեքս-կինոթատրոնի։

Եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում։ 1915 թվականին Հայոց ցեղասպանությունից հետո եկեղեցին վաճառվեց թուրքական պետության կողմից և այն օգտագործվեց որպես «Ասրի» կինոթատրոն, որտեղ սեքս-ֆիլմեր էին ցուցադրվում 1974 թվականից հետո։ Վերականգնման պլանը սկսվել է 2009 թվականին։ Եկեղեցու շենքը ներկայումս օգտագործվում է որպեսԹուրքիայի հիմնադիր հոր՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մոր անունը կրող Զյուբեյդե հանըմի *մշակութային կենտրոն*։

## Ծանոթագրություններ
*  (in Turkish)
*  (in Turkish)

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Էսքիշեհիրի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Պիտեշտ)

**Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի** կամ **Հայկական եկեղեցի** (), Հայ առաքելական եկեղեցի Ռումինիայի Պիտեշտ քաղաքի Egalității փողոցի 43 հասցեում։ Այն նվիրված է Հովհաննես Մկրտչին։

1852 թվականին կառուցված եկեղեցին եռաթև է, վեցանկյուն սրունքով։ Եկեղեցին և նույն թվականին կառուցված նրա գրասենյակը Ռումինիայի մշակույթի և կրոնական գործերի նախարարության կողմից գրանցված է որպես պատմական հուշարձան։

2014 թվականին եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տ. Հեթում քահանա Թարվերդյանի և ծխական խորհրդի նախաձեռնությամբ, Պիտեշտի նախկին քաղաքապետ Տեոդոր Բենդիուկի օգնությամբ առաջին խաչքարն է կանգնեցվեցվել ցեղասպանության նահատակների հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պիտեշտի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայոց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Նոր Փորադաշտ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության լքված Նոր Փորադաշտ գյուղում (Ջուլֆայի շրջան)։

## Պատմություն
Ըստ կամարների ներսում խաչերից մեկի վրա հայերեն շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցվել է 1681 թվականին։ Հայկական Նոր Փորադաշտ գյուղն ամբողջությամբ հայաթափվել է 1950-ականներին։ Մինչև 1950-ական թվականները եկեղեցու շենքը վերածվել էր դպրոցի։ 1964-1987 թվականներին եկեղեցին գտնվում էր անմխիթար վիճակում։ Փայտե տանիքը, հարավային պատը և երկրորդ հարկի ավանդատունն անհետացել էին, բայց եկեղեցին դեռ կարելի էր վերակառուցել։

## Ոչնչացում
2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ին եկեղեցու հիմքերը դեռ գոյություն ուներ։ Սակայն, ըստ Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննության, մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը եկեղեցու մնացորդներն ամբողջությամբ քանդվել էին, իսկ տարածքը՝ բուլդոզերով հարթեցվել։ Լքված գյուղի ավերակների մեջ ոչնչացվել են միայն հայկական եկեղեցու մնացորդները, ինչը, ըստ Caucasus Heritage Watch-ի, վկայում է մշակույթի ոչնչացման ադրբեջանական ծրագրի ճշգրտության մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Այնթապ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Քուրթուլուս մզկիթ)** (;  (Քուրթուլուս մզկիթ), որը նշանակում է Ազատագրման մզկիթ, ), հայկական եկեղեցի, որը հիմնադրվել է 1892 թվականին, 1920 թվականին վերածվել է բանտի, իսկ 1984 թվականին՝ մզկիթի։ Եկեղեցին գտնվում է Թուրքիայի Այնթապ (ներկայիս Գազիանթեպ) քաղաքի կենտրոնում։

## Պատմություն
Շենքը նախագծել է Աբդուլ-Համիդ II-ի օսմանահայ ճարտարապետ Սարգիս Բալյանը։

2016 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Independent-ում հրապարակված հոդվածում լրագրող Ռոբերտ Ֆիսկը գրում է թուրքական Գազիանթեփ քաղաքի և «Ազատագրում» մզկիթի մասին՝ նշելով, որ 1915 թվականին մինչև 32 000 հայեր՝ Այնթապ քաղաքի ընդհանուր 36 000 բնակչության գրեթե ողջ քրիստոնյա հատվածը, արտաքսվել են Սիրիայի Համա, Հոմս, Սելիմիա, Հաուրան և Դեյր Էզ Զոր քաղաքներ։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին՝ իր ունեցվածքով և գանձերով, թալանվել է։

Ըստ թուրք պատմաբան Ումիթ Քուրթի՝ եկեղեցին կնքվել է 1915 թվականի օգոստոսի 22-ին, իսկ ներսում եղած ամեն ինչ տեղադրվել է մեծ ախոռում։ Այնուհետև շարժական գույքն այնտեղից վաճառվում էր աճուրդով։ Այնթապի հայերին պատկանող բոլոր եկեղեցիները փակվել են 1915 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։

1920 թվականին (ըստ այլ աղբյուրների՝ 1930 թվականին) եկեղեցին վերածվել է բանտի։ 1984 թվականին բանտը նվիրաբերվել է Թուրքիայի արդարադատության նախարարության Կրոնական գործերի վարչությանը և կոչվել «Քուրթուլուս» մզկիթ։ Ներկայումս հայկական եկեղեցին վերածված է մզկիթի։

Մզկիթի վերածված եկեղեցին ավերվել է 2023 թվականի երկրաշարժից՝ փլուզվել է եկեղեցու գմբեթն ամբողջությամբ։

## Կառուցում
Եկեղեցին կառուցված է 1100 քառակուսի մետր տարածքի վրա և ունի 30 մետր բարձրություն։ Առկա է 5 դուռ։ Սրբատաշ քարից պատրաստված պատերին առաջին երկու շարքերում կան կամարակապ պատուհաններ, իսկ վերին շարքի պատուհանները կլոր են։ Շենքը ծածկված է քառահարկ տանիքով։ Ճարտարապետությունը մասամբ արտացոլում է գոթական ոճն իր առանձնահատկություններով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gaziantep armenian church.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0426.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0427.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0431.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0439.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0443.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0448.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 4548.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 4549.jpg|
Պատկեր:Kurtuluş camii-Aziz Gregor Ermeni kilisesi -Gaziantep - panoramio.jpg|
Պատկեր:Gaziantep Kurtuluş Cami 0444.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գազիանթեփի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Իոսիֆ Ռոտտեր

**Իոսիֆ Ռոտտեր** (ծննդյան և մահվան տարեթվերը հայտնի չեն), 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հրեական ծագումով գերմանացի նկարիչ

## Կենսագրություն
Իոսիֆ Ռոտտերը ավարտել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիան։ 20-րդ դարի սկզբին ապրել է Ռուսական կայսրությունում՝ ապրել և աշխատել է Թիֆլիսում, համագործակցել է հայկական «Հասկեր» մանկական պատկերազարդ ամսագրի, «Խաթաբալա» երգիծական շաբաթաթերթի, ինչպես նաև թուրքալեզու «Մոլլա Նասրեդին» երգիծական ամսագրի հետ։ Նկարազարդել է Ֆիրդուսու «Ռոստամ և Սոհրաբը»։ Իոսիֆ Ռոտտերի նկարազարդումները օգտագործվել են «Հին հայկական լեգենդներից ու ավանդություններից» գիրքը կազմելուց։ Նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի «Քեֆ անողին քեֆ չի պակսիլ»,«Գիքորը» ստեղծագործությունները և այլն։ Հայկական թեմատիկայով շատ նկարների տակ ստորագրել է հայերենով՝  "ՌՕՏՏԵՐ":

## Պատկերասրահ

The first issue of Khatabala (1906).jpg|«Խաթաբալա» երգիծական շաբաթաթերթի առաջին համարի շապիկը (1906)
Artashes and Satenik.jpg|Արտաշես և Սաթենիկ
Battle of Rostam and Sohrab by Joseph Rotter.jpg|Ռոստամ և Սոհրապի մենամարտը (1908)
Khatabala, 1906, No. 05, p. 04.jpg|«Ձերբակալեցին», Խաթաբալա (1906)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Ներքին Անկուզիք եկեղեցի

**Ներքին Անկուզիքի եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության լքված Ներքին Անկուզիք գյուղում (Ջուլֆայի շրջան)։ Եկեղեցին գտնվում էր լքված գյուղի հյուսիսային մասում։

## Պատմություն
Ներքին Անկուզիքի եկեղեցին հիմնադրվել է 11-12-րդ դարերում և մի քանի անգամ վերանորոգվել։ Վերջին անգամ այն վերանորոգվել է 17-րդ դարում։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին հորինվածքով եղել է բազմանկյուն աբսիդով, երկու գավիթներով և սրահով բազիլիկ կառույց։

## Ոչնչացում
Եկեղեցու աբսիդը և հիմքը դեռևս կանգուն էին 2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դրությամբ, սակայն այն հիմնովին ավերվել է մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ը ընկած ժամանակահատվածի ինչ-որ պահին։ Եկեղեցու շինարարական քարերը հանվել են և տեղանքը բուլդոզերով հարթեցվել է, ինչպես փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Տանակերտ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Տանակերտ (ներկայիս Անաքութ) գյուղում (Օրդուբադի շրջան)։ Եկեղեցին գտնվում էր գյուղի հյուսիսարևելյան թաղամասում։

## Պատմություն
Եկեղեցին վերականգնվել է ինչպես 17-րդ դարում, այնպես էլ 19-րդ դարում։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հորինվածքը գմբեթավոր բազիլիկ էր՝ բաղկացած սրահից, քառակողմ աբսիդից և երկհարկանի գավիթներից։ Ներքին պատերին երևում էին գեղանկարչության բազմաթիվ շերտերի հետքեր։

## Ոչնչացում
Եկեղեցին դեռ կանգուն էր 1980-ականներին։ Սակայն այն ավերվել է 1997 թվականից մինչև 2000 թվականի փետրվարն ընկած ժամանակահատվածի ինչ-որ պահին, իսկ դրա հետքերն ամբողջությամբ ջնջվել են մինչև 2009 թվականի հունիսի 28-ը, ինչպես փաստագրված է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննության արդյունքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Դէր)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Դէր (ներկայումս՝ Դարքենդ) գյուղում (Օրդուբադի շրջան)։ Եկեղեցին գտնվում էր գյուղի կենտրոնում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 17-րդ դարում և վերանորոգվել 1895 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին հորինվածքով եռանավ բազիլիկ էր՝ կիսաշրջանաձև աբսիդով՝ երկու կողմերում գավիթներով։ Եկեղեցու մուտքը արևմուտյան ճակատից էր, իսկ արևելյան ճակատին կային հայերեն արձանագրություններ։ Եկեղեցու շենքը խորհրդային տարիներին վերածվել էր գյուղական խանութի։

## Ոչնչացում
Եկեղեցու շենքը դեռևս կանգուն էր 2004 թվականին, սակայն 2010 թվականին եկեղեցին քանդվել էր և նրա տեղում կառուցվել է ավելի փոքր չափսերով նոր կառույց։ Այդ մասին փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Հալեպ)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի** (), հայ կաթոլիկ եկեղեցի Սիրիայի Հալեպ քաղաքի ալ-Միդան թաղամասում, որը նաև կոչվում է **Զվարթնոց։**

## Նկարագիր
Եկեղեցու օծումը տեղի է ունեցել 1965 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի կապակցությամբ։ Այն վերանորոգվել 1990 թվականին։ Նրա կառուցվածքը նման է Զվարթնոց տաճարի կառուցվածքին։ Եկեղեցու ճարտարապետն է Պասկալ Փաբուջյանը։

*Զվարթնոցի* հիմնական դպրոցը, որն արաբերեն հայտնի է որպես *ալ-Ֆարահ դպրոց* (), գտնվում է եկեղեցական համալիրում և պատկանում է Հալեպի Հայ Կաթողիկե Արքեպիսկոպոսությանը։ Դպրոցն ունի մանկապարտեզ և մինչև 9-րդ դասարան ուսուցում։

## Տես նաև

* Հայերը Սիրիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերիո թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Դանիելա Բրագա

**Դանիելա Բրագա** (, ), բրազիլացի մոդել։ 

Մոդելային բիզնեսում է 2012 թվականից։

Բազմիցս լուսանկարվել է նորաձևության հանրահայտ ամսագրերի՝ Harper's Bazaar-ի, V-ի, Elle-ի, Interview-ի, Marie Claire-ի, Numéro-ի, Purple-ի համար։

Տարբեր ժամանակներում մասնակցել է Blumarine, Brood, Custo Barcelona, Dennis Basso, Givenchy, J.Crew, Jo No Fui, Lorena Sarbu, Maurizio Pecoraro, Nicole Miller, Parkchoonmoo, Philipp Plein, Rachel Zoe, Roccobarocco, Tibi, Maiyet, Anthony Vaccarello, Victoria's Secret, Balmain, Paco Rabanne, Pull & Bear, Valentin Yudashkin, Vionnet, Colcci և նորաձևության այլ տների կազմակերպած ցուցադրություններին։

2014, 2015, 2016 և 2017 թվականներին հրավիրվել է մասնակցելու «Victoria’s Secret»-ի ամփոփիչ ցուցադրությոններին։

Դանիելա Բրագան որպես գլխավոր դերակատար հանդես է եկել մի շարք մեգա բրենդների, ներառյալ Givenchy-ի,  Saks Fifth Avenue-ի, Bebe-ի, Blanco-ի, Dafiti-ի, Nordstrom-ի, Plein Sud-ի, Pull & Bear-ի, Riachuelo-ի և Target-ի գովազդային հոլովակներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դանիելա Բրագայի պաշտոնական կայքէջը
* Профайл на Fashion Model Directory
* Профайл на models.com
* Instagram Даниелы Браги

Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Հայ ավետարանական եկեղեցի (Էլազըղ)

մինի|Հին Հայ Ավետարանական եկեղեցին մեր օրերում օգտագործվում է որպես հասարակական զուգարան։
**Հայ Ավետարանական եկեղեցի** (), հայ ավետարանական եկեղեցի, որը գտնվում է Թուրքիայի Էլազըղ (Մեզիրե) քաղաքի կենտրոնում, Խարբերդից 5կմ հարավ-արևմուտք։ Հայոց ցեղասպանությանից հետո, երբ տեղի հայ համայնքը տեղահանվեց և սպանվեց, թուրքերը եկեղեցին սկսեցին օգտագործվել է որպես հասարակական զուգարան։

Եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում և ծառայել է որպես Էլյազըղի հայ ավետարանական եկեղեցու կենտրոնակայան։ Հայոց ցեղասպանությունից հետո եկեղեցին օգտագործվել է որպես Արփաչի փոշի արդյունաբերության գործարան, այնուհետև որպես խաղահրապարակ երեխաների համար, շուկա և կենդանիների ապաստարան։ Չնայած եկեղեցու անհերքելի հայկական պատկանելությանը, թուրքական իշխանությունները 1973 թվականին այն անվանեցին «Պատմական ասորական եկեղեցի»։ 2007 թվականին թուրքական պետությունը հայտարարեց, որ եկեղեցին կվերածի հիվանդանոցի, սակայն 2014 թվականի դրությամբ ոչ մի փոփոխություն չի կատարվել։ Էլյազըղի կենտրոնում գտնվելու պատճառով այն օգտագործվում է որպես մեքենաների կայանատեղի և որպես հանրային զուգարան։

Եկեղեցու ներքին պատերին Հիսուսի և Մարիամի որմնանկարները խիստ վնասված են, բայց դրանք դեռ տեսանելի են։ Մուտքը վնասված է, տանիք չի պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ
*  (in Turkish)

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ ավետարանական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Եղիա և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճար

**Սուրբ Եղիա և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի,** Հայ կաթոլիկ եկեղեցու տաճար Լիբանանի Բեյրութ քաղաքի կենտրոնական Դեբբաս հրապարակում։ Շինարարությունը 1928 թվականին ֆինանսավորել է Պիոս XI պապը։ Այն Կիլիկիո Հայ Կաթողիկե պատրիարքության տաճարն է։

Տաճարի ճարտարապետությունն արտացոլում է որոշ փոփոխություններ հայկական ավանդական ճարտարապետության համեմատ՝ գեղարվեստական ներշնչանք ստանալով Հռոմից։
Պատկեր:St.Elias and St.Gregor church, inner view.jpg|Ինտերիեր
Պատկեր:Cathedral Saint Elias and Saint Gregory The Illuminator.jpg|Արտաքին տեսք


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեյրութի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Սառնա)

**Սուրբ Աստվածածին**, կիսավեր Հայ Առաքելական քարե եկեղեցի Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի Սառնա գյուղում։ Եկեղեցին կառուցվել է 1625 թվականին՝ 6,5 մետր բարձրությամբ վեց սյուներով։ Այն զբաղեցնում է 15x10 մետր տարածք։ Շինանյութը «դեղին քարերն» ու բազալտն էին։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 19-րդ դարում։ Եկեղեցու շուրջը կան մի քանի տապանաքարեր, որոնք, հնարավոր է, պատկանում են հարուստ ընտանիքի անդամներին, ովքեր ֆինանսավորել են դրա վերակառուցումը։

Եկեղեցին վնասվել է 1930 թվականին Սալմաստի երկրաշարժի ժամանակ. փլուզվել են նրա արևմտյան պատը, փայտե տանիքը և չորս կենտրոնական սյուներից երեքը։ 2013 թվականի դրությամբ կանգուն է մնացել միայն հյուսիսային պատը։ Եկեղեցու հարավային պատն ամբողջությամբ փլուզվել է։

## Տես նաև
* Իրանի հայկական եկեղեցիների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Ղեյրաթի

**Ղեյրաթի** (իսկական անունը՝ **Հովհաննես**, ), հայ աշուղ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1824 թվականին Էրզրումում։

Ղեյրաթիի ընտանիքը 1831 թվականին գաղթել է Ախալցխա, 1838 թվականից ապրել է Ալեքսանդրապոլում (ներկայում՝ Գյումրի), որտեղ հիմնադրել է սրճարան («Ղեյրաթու ղայֆե») և իր շուրջ հավաքել ժամանակի անվանի աշուղներին (Մալուլ, Զահրի, Հավեսի), որի շնորհիվ Ալեքսանդրապոլը ճանաչվել է «աշուղների ոստան»։

1870-ական թվականներից աշուղական երգը հնչել է միայն հայերեն։ Նա նույնպես հորինել է հայերեն երգեր, շրջագայել Կովկասի հայաբնակ վայրերում։

Ղեյրաթիից պահպանվել են սակավաթիվ երգեր՝ Կարնո բարբառով։

Մահացել է 1848 թվականին Ալեքսանդրապոլում։

## Մատենագիտություն
* Շիրակի հայ աշուղները, [ժող.], Երևան, 1986, էջ 28։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Էդուարդ Ղազարյանց

**Էդուարդ Երվանդի Ղազարյանց** (Գազարով, ), հայազգի կոմպոզիտոր, ակորդեոնահար, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Ղազարյանցը ծնվել է 1936 թվականի մայիսի 23-ին Բաքվում։ 1959 թվականին ավարտել է Բաքվի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը։

1979-1985 թվականներին եղել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի երգի-պարի պետական անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։ 1982-1990 թվականներին դասավանդել է Ստեփանակերտի երաժշտական ուսումնական հաստատություններում, 1990 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության ԼՂԻՄ բաժանմունքի նախագահ, իսկ 1991-1995 թվականներին եղել է ԼՂՀ կոմպոզիտորների միության նախագահը։

## Ստեղծագործություններ

Գրել է 3 սիմֆոնիա, «Արցախի դուստր՝ Ռուզան» բալետը (1986), «Պոեմ Գյումրու մասին» (1988, խոսք՝ Գ. Վանյանի)՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի և մեներգիչների համար, կանտատներ, քնարական երգեր, խմբերգեր, գործիքային պիեսներ, թատերական երաժշտություն։

1968 թվականին արժանացել է Սոֆիայում անցկացված Էստրադայի արտիստների միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակի։

Էդուարդ Ղազարյանցը մահացել է 1996 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Կիրյաթ Գաթում (Իսրայել)։

## Արտաքին հղումներ
* Էդվարդ Ղազարյանց – «Ղարաբաղ»
* Հպարտ Ղարաբաղ = Proud Karabakh (Է. Ղազարյանց)

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ ակորդեոնահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Լետիսիա Բիրքհոյեր

**Լետիսիա Բիրքհոյեր** (*Letícia Birkheuer*, ), գերմանական ծագումով բրազիլացի մոդել և դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բրազիլիայի Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի Պասու Ֆունդու քաղաքում։ Քույրը՝ Միշել Բիրքհոյրը, նույնպես մոդել ու դերասանուհի է։

Լետիսիային՝ որպես մոդելի տվյալներ ունեցողի, բացահայտել են, երբ նա Պորտու Ալեգրիում մասնակցելիս է եղել վոլեյբոլի մրցումների։ Իսկ արդեն 2006 թվականին նա 7-րդ տեղն է գրավել առավել բարձր վարձատրվող բրազիլացի մոդելների ցանկում։ Բիրքհոյերը բրազիլական Sport Club Internacional ֆուտբոլային թիմի երկրպագու և աջակցող է։ 2010 թվականի դեկտեմբերին նրա լուսանկարները հայտնվել են Playboy ամսագրի բրազիլական հրատարակության շապիկին ու էջերին։
 
Մի քանի տարի ապրել է Նյու Յորքում։ Բրազիլիա վերադարձել է Belíssima և այլ հեռուստասերիալներում որպես դերասանուհի նկարահանվելու համար։ 2016 թվականից վերադարձել է մոդելի կարիերային, բնակություն հաստատել Փարիզում, համագործակցել Gucci, Dior, Chanel, Armani և նորաձևության այլ տների հետ։

## Անձնական կյանք
Լետիսիան 2007-2008 թվականներին նշանված է եղել կոշկեղենի բրազիլացի դիզայներ Ալեքսանդր Բիրմանի հետ։ Հետագայում ամուսնացել է գործարար Ալեքսանդր Ֆումանովիչի հետ, ումից 2011 թվականի հոկտեմբերի 8-ին մի տղա է ունեցել։

## Պատկերասրահ

Leticia Birkheuer no Crystal Fashion 2007 1.jpg|
Leticia Birkheuer no Crystal Fashion 2007 2.jpg|
Leticia Birkheuer.jpg


## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստատեսություն

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Եդա Մարիա Վարգաս

**Եդա Մարիա Բրիտտո Վարգաս** (, ), բրազիլացի մոդել, որը 1963 թվականին հռչակվել է Միսս Տիեզերք՝ դառնալով այդ տիտղոսը նվաճած առաջին բրազիլուհին և ընդհանուր առմամբ 12-րդ աղջիկը աշխարհում։ Այդ հաղթանակից հետո նա դարձել է հայրենի երկրի խորհրդանիշը, թեև որոշ ժամանակ բացակայել է Բրազիլիայից. բնակություն էր հաստատել ԱՄՆ-ում՝ Մերիլենդում, ապա Վաշինգտոնում։ Միացյալ Նահանգներում ապրելու ժամանակ Լենդովեր Հիլզում բացել է Capital Plaza Mall առևտրի կենտրոնը։

Դրանից հետո Վարգասը հինգ տարի էլ ապրել է Մայամիում (ի դեպ, Միսս Տիեզերք տիտղոսը նա նվաճել էր հենց Մայամի Բիչում կայացած մրցույթում), այնուհետև վերադարձել է հայրենիք, որտեղ արժանացել է չափազանց ջերմ ընդունելության և տևական ջերմ վերաբերմունքի։

Հինգ տարի անց՝ 1968 թվականին, բրազիլական Բայա նահանգի ներկայացուցիչ Մարթա Վասկոնսելոսը դարձել է Միսս Տիեզերք տիտղոսը նվաճած երկրորդ բրազիլուհին։

Եդան ծնունդով Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգից է։ Պատանության տարիներին սիրել է ֆուտբոլ խաղալ եղբայրների հետ։ Առաջին տիտղոսը նվաճել է 17 տարեկանում՝ 1962 թվականին հռչակվելով նախ Միսս Պորտու Ալեգրի, ապա Միսս Ռիու Գրանդի դու Սուլ, այնուհետև Միսս Բրազիլիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*missesdobrasil.com, in Portuguese 

Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Միսս Տիեզերք
Սուրբ Աստվածածնի Ավետման տաճար (Կահիրե)

**Սուրբ Աստվածածնի Ավետման տաճար** (նաև կոչվում է **Կահիրեի հայ կաթոլիկ տաճար**), Հայ կաթողիկե եկեղեցի Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեի Մոհամեդ Սաբրի փողոցում

Տաճարը, որը բացվել է 1926 թվականին, ծառայում է որպես Ալեքսանդրիայի հայոց թեմի կենտրոնակայան, որը հայտնի է նաև որպես Ալեքսանդրիայի հայ կաթողիկե թեմ (Eparchia Alexandrina Armenorum): Թեմը ստեղծվել է 1885 թվականին Հռոմի Լեո XIII պապի կողմից՝ տարածաշրջանի հայ կաթոլիկների կրոնական կարիքները բավարարելու համար։

Տաճարը գտնվում է եպիսկոպոս Գրիգոր-Օկոսդինոս Կուսայի հովվական պատասխանատվության ներքո։

## Տես նաև
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Կահիրե)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդրիայի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կահիրեի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Քնար հայկական (ընկերություն)

«**Քնար հայկական**», առաջին հայկական երաժշտական ընկերությունը։ Հիմնադրվել է Կ. Պոլսում 1862 թվականի մարտին՝ կոմպոզիտոր Գաբրիել Երանյանի նախաձեռնությամբ։

Ընկերությանն անդամակցել են երաժիշտներ Գաբրիել Երանյանը, Տիգրան Չուխաճյանը, Եղիա Տնտեսյանը, Նիկողոս Թաշչյանը, Հ. Չերչյանը, Գ. Խանջյանը, Գրիգոր Սինանյանը, Ռ. Փափազյանը և ուրիշներ, գրողներ, գրականագետներ, թատերական ու քաղաքական գործիչներ Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը, Գրիգոր Օտյանը, Նահապետ Ռուսինյանը, Հարություն Սվաճյանը, Գրիգոր Աղաթոնը, Սրապիոն Հեքիմյանը և ուրիշներ։

«Քնար հայկական» ընկերության հիմնական նպատակը եղել է ժողովրդի մեջ երաժշտական ոգին արթնացնելը՝ «Քնար հայկական» հանդեսի, անվճար դասախոսությունների, եվրոպական նոտագրություն և նոր հայկական ձայնագրություն սովորեցնելու և այլնի միջոցով։

Հիմնադրել են 35-հոգանոց սիմֆոնիկ նվագախումբ (դիրիժոր՝ Գրիգոր Սինանյան), հանդես եկել համերգներով. երկացանկում ընդգրկված են եղել հիմնականում եվրոպացի դասական կոմպոզիտորների գործերից։ Ստեղծել ու տարածել են նաև ազգային-հայրենասիրական երգեր, պարերգեր, թատերական երաժշտություն։ Գաբրիել Երանյանը և Տիգրան Չուխաճյանը գրել են նոր ազգային-հայրենասիրական երգեր («Կիլիկիա», «Եղբայր եմք մեք», «Ոհ, ինչ անուշ» և այլն)։

Ընկերությունը նպաստել է ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքին, ժողովրդի հասարակական-քաղաքական, գեղագիտական դաստիարակությանը։

1863 թվականին ավարտել է իր գործունեությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ընկերություններ
Քնարական երգեր

**Քնարական երգեր**, ավանդական երաժշտական բանահյուսության բաժին, որի գործերում առավել անմիջականորեն և հստակորեն են դրսևորվում երաժշտական հերոսի զգացմունքները, հուզական վերաբերմունքն իրականության նկատմամբ։

Լայն առումով՝ քնարական երգերն ընդգրկում են մարդկանց սոցիալական կացության բոլոր երևույթների անդրադարձները, նաև կյանքի փիլիսոփայական ընկալման խոհերն ու բնության պատկերումները։ Քնարականությունը դրսևորված է նաև մի շարք թեմատիկ երգախմբերում, որոնք սովորաբար դիտարկում են առանձին՝ ըստ կենցաղային գործառության (պանդխտության, օրորոցային երգեր, հորովելներ և այլն)։

Նեղ առումով՝ քնարական երգեր անվանում են միայն սիրո թեմայով երգերը, որոնք ամենամեծ խումբն են։

Հայկական ժողովրդական երաժշտության մեջ քնարականությունը զարգացման բարձր մակարդակի է հասել միջնադարում։ Հայկական քնարական երգերին բնորոշ է արտահայտման զսպվածությու­նը, որը գրական տեքստերում դրսևորվում է մտքի խտացմամբ, հերոսի հուզաշխարհի և բնության պատկերների զուգահեռներով կամ հակադրություններով և այլն, մեղեդիներում՝ «զուսպ» արտահայտչամիջոցներով։ Կոմիտասի գրառած «Գարուն ա, ձուն ա արել», «Կուժն առա, ելա սարը» խորապես հուզական երգերում մարմնավորված են ընդամենը 4-ական տարբեր հնչյուններ՝ ամենապարզ ռիթմերի միջոցով։

Փոքրածավալ քնարական երգերը Կոմիտասը երբեմն անվանել է «խաղեր»։ Կան նաև ծավալուն երգեր և մի քանի երգերից կազմված ամբողջություններ («Հով արեք», «Ծիրանի ծառ», «Ալագյազ աչերդ», «Յոթն օր, յոթ գիշեր» և այլն)։

Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Տրիֆլուզալ

մինի|աջից|Տրիֆլուզալի կառուցվածքը
**Տրիֆլուզալը**  թրոմբոցիտների ագրեգացիայի արգելակիչ է, որն առաջին անգամ սկսել է շրջանառվել Իսպանիայում 1981թ-ից։ Ներկայումս այն հասանելի է Եվրոպայի, Ասիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի 25 երկրներում։ Դեղամիջոցը ացետիլսալիցիլաթթվի ածանցյալ է, որի բենզենային օղակի ջրածնի ատոմը տեղակալված է տրիֆլուրոմեթիլ (եռֆտորմեթիլ) խմբով։ Վաճառքային անուններն են **Disgren**, **Grendis**, **Aflen**, **Triflux**։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Տրիֆլուզալը թրոմբոցիտների ագրեգացիան արգելակում է հետևյալ մեխանիզմներով․
*արգելակում է ցիկլոօքսիգենազ ֆերմենտը՝ արգելակելով թրոմբոքսան A2-ի սինթեզը, այդպիսով կանխելով ագրեգացիան,
*կանխում է անոթային պրոցտացիկլինի գործունեությունը,
*արգելակում է NFkB-ին, որը կարգավորում է VCAM-1-ի (անհրաժեշտ է թրոմբոցիտների ագրեգացիայի համար) ի-ՌՆԹ-ի էքսպրեսիան,
*արգելակում է ֆոսֆոդիէսթերազ ֆերմենտը՝ բարձրացնելով ցԱՄՖ-ի կոնցենտրացիան և խաթարելով կալցիումի իոնների մոբիլիզացիան,
*նեյտրոֆիլներում բարձրացնում է ազոտի օքսիդի կոնցենտրացիան։

## Կիրառման ցուցումներ
Տրիֆլուզալի կիրառման ցուցումներն են․
*սիրտ-անոթային պաթոլոգիաների կանխարգելում,
*գլխուղեղի կաթված և սրտամկանի ինֆարկտ,
*թրոմբոպրոֆիլակտիկա նախասրտերի շողացման դեպքում։

## Ֆարմակոկինետիկա
Տրիֆլուզալը ներծծվում է բարակ աղիներից։ Կենսամատչելիությունը տատանվում է 83-100% արժեքներում։ Էսթերազով մետաբոլիզմի ենթարկվելուց հետո այն վերածվում է ակտիվ մետաբոլիտ 2-հիդրօքսի-4-տրիֆլուորոմեթիլ-բենզոյաթթվի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆտորօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Սալիցիլատներ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Քնար (երգչախումբ)

**«Քնար»**, Դամասկոսի Հայ կաթողիկե միության երգչախումբ։ Հիմնադրվել է 1962 թվականին՝ Հայր Անդրանիկ Կռանյանի ջանքերով։ Խմբավարներ՝ Պողոս Աբաջյան, Անտուան Քեշիշյան, Սարգիս Քեշիշյան, Ժիրայր Ալթունյան, Գայանե Բաղդասարյան, Շանթ Քեշիշյան (2003 թվականից)։

Կիրակի և տոն օրերին Հայ կաթողիկե եկեղեցում մասնակցում է Պատարագին։ Հանդես է գալիս նաև համերգներով. երգացանկում ընդգրկված են հայկական ժողովրդական երգեր։ Հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Հալեպում, Բեյրութում, Քեսաբում, 2004 թվականին՝ Հայաստանում (մասնակցել է «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» համահայկական փառատոնին)։

2012 թվականին երգչախումբը նշել է իր հիմնադրման 50-ամակը. նույն թվականի հունիսի 10-ին Դամասկոսի Հայ կաթողիկե եկեղեցում տեղի է ունեցել «Քնար» երգչախմբի հոբելյանական համերգը` նվիրված երգչախմբի հիմնադրման հիսունամյակին (1962-2012)։

2011 թվականին ստացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության պատվոգիր, իսկ 2012 թվականին՝ Դամասկոսում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանատան ոսկե մեդալը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգչախմբեր
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Ֆոկշան)

**Հայկական եկեղեցի** (), Հայ առաքելական եկեղեցի Ռումինիայի Ֆոկշան քաղաքի Կոտեստի փողոցի 22 հասցեում։ Այն նվիրված է Սուրբ Գևորգիին։

Տեղի հայերի կողմից 18-րդ դարում կառուցված եկեղեցին գտնվում է 1600 թվականի փայտե եկեղեցու տեղում։ 1738 թվականի փաստաթղթում նշված է հողամասի վաճառքը։ 1789 թվականի ավստրիական քարտեզի վրա եկեղեցին պատկերված է կիսատ։

Եկեղեցին կառուցված է ռումինական վերածննդի ոճով։ Գավթում կան կամարներ, որոնք հենված են ութանկյուն քարե սյուների վրա։ Դռների և պատուհանների շրջանակները զարդարված են քարի մեջ փորագրված բուսական մոտիվներով։ Սկզբում եկեղեցին ուներ քառակուսի հիմքերի վրա աղյուսից երկու ութանկյուն սյուներ գավթի և նավի վերևում։

Եկեղեցին ընդգրկված է Ռումինիայի մշակույթի և կրոնական գործերի նախարարության պատմական հուշարձանների ցանկում, որը նշում է 1789 թվականը որպես շինարարության ավարտի ամսաթիվը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ֆոկշանի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Ամենափրկիչ վանք (Շահկերտ)

**Ամենափրկիչ վանք,** հայկական ավերված վանք Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահկերտ (ներկայիս անվանումը՝ Ղազանչի) (Ջուլֆայի շրջան) գյուղում։ Վանքը գտնվում էր գյուղի կենտրոնում։

## Պատմություն
Վանքը հիմնադրվել է 12-13-րդ դարերում։ Ըստ եկեղեցու դռան շեմքի վերևում *[[Խաչքար|տեղադրված խաչքարի]]* հայերեն արձանագրությանը՝  վանքը վերակառուցվել 1654 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Խորհրդային վերջին տարիներին (1980-ականներ) վանական համալիրի արտաքին պատերը, եկեղեցուն կից գավիթը և հարակից այլ շինություններ ավերակ էին։ Վանքը հորինվածքով երկնավ բազիլիկ կառույց էր՝ բաղկացած աբսիդից և երկու գավիթներից։ Արևմտյան ճակատի վրա կային հայերեն գրություն, իսկ ներսի պատերին պահպանվել էին որմնանկարի բեկորներ։

## Ոչնչացում
Վանքը հողին է հավասարեցվել 1997 թվականից մինչև 2009 թվականի նոյեմբերի 11-ն ընկած ժամանակահատվածի ինչ-որ պահի։ Այդ մասին փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Ծրագրային երաժշտություն

**Ծրագրային երաժշտություն**, պատմողական կամ նկարագրային բնույթի գործիքային երաժշտության տեսակ, նաև երաժշտական երկ, որն ստեղծվում է որոշակի սյուժետային ծրագրով ու բովանդակությամբ։

## Պատմություն
Ծրագրային երաժշտությունը հայտնի է հնագույն ժամանակներից։ Եզրույթը շրջանառել է Ֆերենց Լիստը։ Ստեղծագործության հիմքը որևէ գրական երկ է (կամ կերպար), պատմական դեմք, եղելություն, անձնական կյանքի իրադարձություն, բնապատկեր և այլն, որն առավելապես արտահայտվում է երկի վերնագրի միջոցով։

Ծրագրայնությունը երաժշտության մեջ ունի որոշակի և ընդհանրացված դրսևորումներ։ Ծրագիրը բացահայտում է այն, ինչը մատչելի չէ ունկնդրին երաժշտությամբ հաղորդելու համար։ Ծրագրային երաժշտության պարզագույն տեսակը պատկերայինն է (բնության, ժողովային հանդիսությունների, ճակատամարտերի և այլ երաժշտական պատկերներ)։

## Ծրագրային երաժշտության տեսակներ

Ծրագրային երաժշտության մեջ օգտագործվում են զարգացման եղանակներ, որոնց շնորհիվ հնարավոր է «հետևել» թեմային՝ չխախտելով բուն երաժշտական օրինաչափությունները։ Ծրագրայնությունը նպաստել է երաժշտական երկի նոր արտահայտչամիջոցների հարստացմանն ու կերպարների շրջանակի ընդլայնմանը։

Ծրագրային երաժշտության նմուշներից են Մոդեստ Մուսորգսկու «Պատկերներ ցուցահանդեսից», Ռոբերտ Շումանի «Կառնավալ» դաշնամուրային շարքերը, Քամիլ Սեն-Սանսի «Կենդանիների կառնավալը» ֆանտազիան, մասամբ՝ Էկտոր Բեռլիոզի «Ֆանտաստիկ սիմֆոնիան», Պ. Ի. Չայկովսկու «Մանֆրեդ» սիմֆոնիան։

Ընդհանրացված բնույթի երկերից են Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Յուպիտեր», Ֆրանց Շուբերտի «Անավարտ» սիմֆոնիաները, Պյոտր Չայկովսկու «Ռոմեո և Ջուլիետ» նախերգանքը։ Կան նաև երկեր, որոնց ծրագրայնությունն արտահայտում է ընդհանուր գաղափար (Լյուդվիգ վան Բեթհովենի «Հերոսական» սիմֆոնիան ևն)։

18-րդ դարի գործիքային երաժշտությանը բնորոշ է պատկերային ծրագրայնությունը (Անտոնիո Վիվալդիի «Տարվա եղանակները», Ժան Ֆիլիպ Ռամոյի «Թռչունների ձայնարկությունը»)։

Ծրագրային երաժշտությունը ռոմանտիզմի գեղագիտական սկզբունքներն իրագործող կարևոր միջոցներից է, մասնավորապես առաջադրվել են երաժշտության մոնոթեմատիկ (Ֆ. Լիստ) և լայտմոտիվ. (Էկտոր Բեռլիոզ) զարգացման սկզբունքները։

Իմպրեսիոնիստ կոմպոզիտորների գործերում ծրագրայնությունը հաճախ երևան է եկել որպես անձնական ապրումների դրսևորման միջոց (Կլոդ Դեբյուսիի «Երջանկության կղզին»՝ դաշնամուրի համար, «Ծովը» սիմֆոնիկ էսքիզը)։

20-րդ դարից ծրագրային երաժշտությունը շարունակումէ մնալ կոմպոզիտորների ուշադրության կենտրոնում (Բելա Բարտոկի «Կոշուտ» սիմֆոնիա-պոեմը, Պ. Բուլեզի «Պոռթկում»-ը՝ նվագախմբի համար, Դմիտրի Շոստակովիչի 
7-րդ, 11-րդ սիմֆոնիաները)։

Հայ պրոֆեսիոնալ երաժշտության ծրագրային երաժշտության լավագույն նմուշներից են Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Երեք արմավենի» սիմֆոնիկ պատկերը, Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի «Ախթամար» սիմֆոնիկ պոեմը, Առնո Բաբաջանյանի «Հերոսական բալլադը», Ղազարոս Սարյանի «Հայաստան» սիմֆոնիկ պաննոն (ըստ Մարտիրոս Սարյանի կտավների), Տիգրան Մանսուրյանի «Ներբող կանոնական»-ը, Հարություն Դելլալյանի «Նվիրում Կոմիտասին» դաշնամուրի սոնատը, Ե. Երկանյանի «Հայկ և Բել» սիմֆոնիան, Վահրամ Բաբայանի «Համլետ» օպերան, «Անտունի» սիմֆոնիկ պոեմը։

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Ծովյան

**Ծովյան** (իսկակակ անունը՝ **Գուրգեն Արշակի Ծովյան**, ), հայ գուսան։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի Վավիկ Վարդանյանի թատրոն-ստուդիայում (1934–1935 թվականներին), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի թառի բաժնում (1935–1938 թվականներին)։ Նվագել է նաև քամանչա։

1945 թվականին Ծովյանին տրվել է աշուղ-վարպետի կոչում։ 1950–1951 թվականներին Սայաթ-Նովայի անվան աշուղական երգի անսամբլում եղել է երգիչ-թառահար։ 1957 թվականին հիմնադրել է աշուղական խումբ և շրջագայել համերգներով։

Լույս են տեսել «Ծովյանն եմ սևքարեցի» (2001 թվական, 50 երգ), «Ոսկեմազ աղջիկ» (2017 թվական, 24 երգ և բանաստեղծություններ) ժողովածուները։ Հայտնի են Ծովյանի «Հայ աղջիկ», «Ո՞րն է իմ մեղքը, յար ջան», «Սևքար» և այլ երգեր։

Կատեգորիա:Հայ գուսաններ
Սուրբ Մարիամ եկեղեցի (Բրեիլա)

**Սուրբ Մարիամ հայկական եկեղեցի** (), Հայ առաքելական եկեղեցի Ռումինիայի Բրեիլա քաղաքում։ Առաջին անգամ եկեղեցին կառուցվել է Բրեիլայի հայ համայնքի կողմից 1828 թվականին և պատրաստված էր կանաչ փայտի տախտակներից։ Սակայն հին եկեղեցին այրվել է 1843 թվականին և քանդվել։ Եկեղեցու վերակառուցման աշխատանքները սկսվել են 1868 թվականի մայիսի 1-ին և ավարտվել 1872 թվականի հուլիսի 4-ին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կենտրոնական տերությունների կողմից Ռումինիայի, այդ թվում՝ Բրեիլայի օկուպացիայի ժամանակ ավերվել է Սուրբ Մարիամ հայկական եկեղեցին, քաղաքի շատ հայեր ստիպված են եղել հեռանալ։

1934 թվականին արդյունաբերող Գրիգոր Բերզիվյանը ձեռնամուխ եղավ եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքներին։ Բրեիլայի վերջին հայ հոգևորականը՝ Ղարիբյանը, մահացել է 1962 թվականին, և այդ ժամանակից ի վեր հայկական եկեղեցին ծառայություններ է իրականացնում միայն Ռումինիայի այլ քաղաքների հայ հոգևորականների աջակցությամբ։ Այսօր Բրեիլայի հայկական եկեղեցին օգտագործվում է որպես քաղաքի փոքր հայկական համայնքի հավաքատեղի, որը 2005 թվականի դրությամբ բաղկացած է մոտ տասնչորս ընտանիքներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բրեիլայի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Աղբերիկ վանք

**Աղբերկայ կամ Աղբերիկ վանք** (), միջնադարյան հայկական վանական համալիր Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Խույթ գավառում, ներկայիս Արևելյան Թուրքիայում։ Վանքը գտնվում է Վանա լճից 56 կիլոմետր դեպի արևմուտք, Սասունի լեռներից հյուսիս։ Վանքը կառուցվել է բնական աղբյուրի վերևում, որտեղից էլ ստացել է Սուրբ Աղբերիկ (*աղբյուր*) անվանումը։

## Պատմություն
Ըստ Էփրիկյանի 1902 թվականին հրատարակված «Բնաշխարհիկ բառարան» հանրագիտարանի՝ վանքի ակունքները վաղ հայկական քրիստոնեության մեջ է՝ մոտ 4-րդ դարում։
«Ավանդության համաձայն՝ այս վանքի գլխավոր եկեղեցին կառուցել է սուրբ Թադեոս առաքյալը։ Կից երկրորդ եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Լուսավորիչը [շրջ. 300թ]։ Եկեղեցու տակ մի աղբյուր կա, որը վանքից քիչ հեռու է, որտեղից էլ վանքի անվանումն է՝ Սուրբ Աղբերիկ։ Մենք տեսանք այս աղբյուրը, երբ մոտեցանք վանքին»։
1895 թվականի Համիդյան ջարդերի ժամանակ վանքն ընդունել է փախստականներ ու վիրավորներ։ Իր «Քսան տարի Պարսկաստանում» գրքում ամերիկացի բժիշկ Ջոն Ջ. Ուիշարդն արձանագրել է հայ կնոջ վկայությունը.
«Ռահան անունով մի կին, որը նախկինում Դալորիգից էր, այժմ ապրում է Հավոդորիչում, ասաց. «Մեր ընտանիքը տասներկու հոգի էր, որոնցից հինգը սպանվեցին։ Ամուսնուս, եղբորս և նրա որդուն ջարդել են, ամուսինս սարսափելի վերքեր է ստացել և այժմ գտնվում է Սուրբ Աղբերիկ վանքում»։
Վանական համայնքը լքել է այս վայրը մոտավորապես 1915 թվականին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, և այդ ժամանակից ի վեր շենքերը դատարկվեցին և աստիճանաբար վերածվեցին ավերակների։ Տեղացիներից շատերը հավատում էին, որ հայերը հարուստ են, և հեռանալիս ոսկին թաքցնում էին գետնի տակ։ Այդ պատճառով տարածքի շուրջ շատ փոսեր են փորվել։

Կոմիտաս ինստիտուտը 2015 թվականին ակադեմիկոսների և լրագրողների հետ այցելել է վանք։ Լոնդոնում տեղակայված ակադեմիական ինստիտուտը համագործակցում է տեղի քրդական քաղաքացիական հասարակության և Մերեթաղի քաղաքապետարանի հետ՝ վանական համալիրի պաշտպանության համար, որը գտնվում է պետությանը պատկանող հողատարածքում։

2016 թվականի «*[[100 տարի անց]]*» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է Կոմիտաս ինստիտուտի հիմնադիր և պատմաբան Արա Սարաֆյանի աշխատանքի մասին, արձանագրում է այս ճամփորդությունը դեպի վանք։

## Պատկերասրահ

Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 04.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 07.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 08.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 10.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 15.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 16.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 17.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 19.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 21.jpg
Aghperig Monastery in the Sasun Mountains, East Anatolia 22.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Բեյօղլու)

**Սուրբ Հարություն եկեղեցի** (), հայկական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Բեյօղլու թաղամասում։ Առաջին շինարարության սկզբնական տարեթիվը հայտնի չէ, սակայն եկեղեցին վերանորոգվել է 1846 թվականին, փակվել 1890 թվականին և վերակառուցվել 1895 թվականին ճարտարապետներ Հովհաննես և Մկրտիչ Եսայանների կողմից։ Վերակառուցումից հետո այն հանձնվել է Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարքությանը։ Այս վերակառուցման ընթացքում կառուցվել է նաև Եսայան հայկական միջնակարգ դպրոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլի հայ առաքելական եկեղեցիներ
Արշակ Կուզիկյան

**Արշակ Գրիգորի Կուզիկյան** (), երգիչ (բաս-բարիտոն)։

## Կենսագրություն
Արշակ Կուզիկյանը ծնվել է 1983 թվականին Երևանում։

Հաճախել է Ձայնի պահպանման հատուկ մասնագիտացված դպրոց, երգել Արարատյան հայրապետություն թեմի «Մանկունք» երգչախմբում։

2005 թվականին Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Մուրադ Հովակիմյանի դասարան), 2008 թվականին վերապատրաստվել է Վալերի Հարությունյանի ղեկավարությամբ, 2013-2015 թվականներին սովորել է Շոտլանդիայի թագավորական կոնսերվատորիայում (Ս․ Ջոնսոնի դասարան), 2015-2016 թվականներին Ուելսի Ձայնի միջազգային ակադեմիայում (Դ․ Օ'Նիլի դասարան)։ 2008–2013 թվականներին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի կոնսերվատորիայի օպերայի ստուդիայի մեներգիչ․ դերերգերից են՝ Կոլլին (Ջակոմո Պուչինիի «Բոհեմ»), Մոսի (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»), Դուլկամարա (Գաետանո Դոնիցետիի «Սիրո ըմպելիք»), Ֆիգարո (Ջոակինո Ռոսսինիի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը»), Ծեր գնչու (Սերգեյ Վասիլևիչ Ռախմանինովի «Ալեկո»), Պուբլիո (Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Տիտոսի գթությունը»), Ռամբալդո (Ջակոմո Պուչինիի «Ծիծեռնակ») և այլն։

2013 թվականից գործել է Գլազգոյում, Քարդիֆում, 2016 թվականից ապրում է Լոնդոնում։

Հանդես է գալիս համերգներով, մասնակցում է փառատոների, միջազգային մրցույթների։

## Մրցանակներ

* Պավել Լիսիցյանի և Ջակոմո Պուչինիի անվան մեներգիչների հանրապետական մրցույթի մրցանակակիր (2011, Երևան) 
* «Լես Ազուրիալես» միջազգային մրցույթի մրցանակակիր (1-ին, 2015, Ֆրանսիա)
* «Անկախ օպերա» մրցույթի մրցակից (2015, Անգլիա)։

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Շողիկ Թորոսյան

**Շողիկ Հովհաննեսի Թորոսյան** (), երգչուհի (քնարական սոպրանո)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թվականին Բեյրութում։

2007 թվականին ավարտել է Բեյրութի «Բարսեղ Կանաչյան» կոնսերվատորիան։ Երգացանկում տեղ են գտել ռուս, եվրոպացի, նաև հայ կոմպոզիտորների՝ Կոմիտասի, Առնո Բաբաջանյանի, Ստեփան Շաքարյանի, Էդգար Գյանջումյանի, Գ. Մանասյանի և ուրիշների ստեղծագործություններ, հայ հոգևոր, ժողովրդական երգեր, ռոմանսներ (Ռոմանոս Մելիքյան, Նիկոլ Գալանդերյան, Բարսեղ Կանաչյան և ուրիշներ)։

2009 թվականից Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսություն «Շնորհալի» և Համազգայինի «Գուսան» երգչախմբերի հետ հանդես է գալիս մենահամերգներով։

2015 թվականին համերգով հանդես է եկել Մեծ եղեռնի 100-ամյա տարելիցին, 2016-ին Հայաստանի ազգային նվագարանների նվագախմբի հետ և 2018-ին Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ մենահամերգներ է ունեցել Երևանում։ Համերգներով շրջագայել է նաև արտերկրի հայաշատ համայնքներում՝ 2018 թվականին՝ Մոնրեալում, և այլն։

Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի հովանավորությամբ թողարկել է «Փունջ մը շարականներ», «Մեղեդիներ, տաղեր, գանձեր» խտասալիկները։

Այժմ՝ սոլֆեջջոյի դասատու է, դիպլոմը 2007 թվականին հավաստագրվել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Սարգիս Խարտալյան

**Խարտալյան Սարգիս** (), ջութակահար։

## Կենսագրություն
Սարգիս Խարտալյանը ծնվել է 1940 թվականին։

Ավարտել է Բեյրութի (Օ. Սյուրմելյանի, Լ. Աուերի դասարաններ), Փարիզի և Կոպենհագենի երաժշտական ակադեմիաները։

1961 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ կատարելագործվել է Իվան Կալամյանի դպրոցում և դարձել Սիեթլի սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարն ու կոնցերտմայստերը։

Դասավանդել է «Քորնիշ» երաժշտական քոլեջում։ Մենահամերգներով և լավագույն նվագախմբերի, այդ թվում՝ Լոս Անջելեսի Հայ սիմֆոնիկ երաժշտության միության նվագախմբի հետ հանդես է եկել Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի բազմաթիվ քաղաքներում. երկացանկում՝ Արամ Խաչատրյանի, Քամիլ Սեն-Սանսի, Յոհան Սեբաստիան Բախի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ և ուրիշների գործերից։

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ