Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ

**Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ** *()*, Պորտուգալիայում գտնվող հիմնադրամ, որի հիմնական նպատակն է աջակցել գիտության, կրթության, առողջապահության և արվեստի զարգացմանը։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին Լիսաբոնում՝ հայ մեծահարուստ նավթարդյունաբերող Գալուստ Գյուլբենկյանի (1869-1955 թթ.) կտակի (1953 թ.) համաձայն։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ից տնօրենը Արթուր Սանտոս Սիլվան է։ Հիմնադրամն ունի մասնաճյուղեր Ֆրանսիայում և Միացյալ Թագավորությունում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1956 թվականին Գալուստ Գյուլբենկյան կտակի համաձայն։ Կտակում նշված է միայն Սուրբ էջմիածնի Մայր տաճարի նորոգման համար 450 հազար դոլարի հատկացման մասին։ Սակայն կտակարար մարմնի անդամ Գևորգ Եսայանի՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի դստեր ամուսնու ջանքերով հետագայում հիմնադրամում բացվել է նոր՝ Հայկական համայնքների բաժանմունքը (1984-2011 թվականներին տնօրեն՝ Զավեն Եկավյան, 2012-2013 թվականները՝ Աստղիկ Չամքերթեն, 2013 թվականից՝ Ռազմիկ Փանոսյանը)։ Բաժանմունքի տարեկան բյուջեն շուրջ 3,5 միլիոն դոլար է։

## Գործունեություն
Հայկական համայնքների բաժանմունքի բյուջեն կանոնավորապես բաշխվում է Սփյուռքի և Հայաստանի (1984 թվականից) գիտական, առողջապահական, կրթական և մշակութային կազմակերպություններին։ 1988 թվականին բյուջեից 1 միլիոն դոլարի լրացուցիչ օգնություն է հատկացվել երկրաշարժից տուժած շրջաններին։

Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի միջոցների գերակշիռ մասը տրամադրվում է Պորտուգալիայում և այլ երկրներում մարդասիրական բազմաբնույթ ծրագրերի իրականացման համար։ Ներկայումս միջոցներ է հատկացնում նաև գրահրատարակչական նպատակներով (400 հազար դոլար), որոնք իրականացվում են Երևանում, Անթիլիասում, Հալեպում, Ստամբուլում, Փարիզում և այլուր։ Մեծապես օժանդակել է նաև Մատենադարանին։

Պորտուգալական Partex նավթարդյունաբերական ընկերությունը ամբողջությամբ պատկանում է Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամին (տարեկան բյուջեն ավելի քան 100 միլիոն եվրո)։ Այն Եվրոպական հիմնադրամների ցանց ստեղծարար համագործակցության նպատակով-ի () անդամ է։
thumb|right|250px|Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի Գյուլբենկյան այգին և Թանգարանը։
Հիմնադրամը ֆինանսավորում է նաև Պորտուգալիայում իրականացվող գիտահետազոտական աշխատանքներին։

Հիմնադրամին է պատկանում՝
* Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարանը, որը հիմնվել է Գյուլբենկյանի անձնական հավաքածուի հիման վրա,
* Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (*Centro de Arte Moderna*), ժամանակակից արվեստի թանգարան,
* *Գյուլբենկյան նվագախումբը*, սիմֆոնիկ նվագախումբ, Լիսաբոնի ամենախոշոր նվագախմբերից մեկը,
* *Գյուլբենկյան գրադարանը*,
* *Գյուլբենկյան գիտության ինստիտուտը*,
* *Հայկական համայնքների բաժանմունքը*,
* *Գյուլբենկյան հիմնադրամի այգին*, հանրային այգի Լիսաբոնում,
* *Գյուլբենկյան հիմնադրամ ՄԹ*, ներկայացուցչություն Միացյալ Թագավորությունում,
* *Ֆրանսիայի պատվիրակություն*, ներկայացուցչություն Ֆրանսիայում,
* *Գյուլբենկյան բալետ,* 1965 թվականին հիմնադրված պարախումբ, որը սակայն փակվել է 2005 թվականին։

## Կառույցը և այգին
մինի|200px|Հիմնադրամի գլխավոր շենքը և Գալուստ Գյուլբենկյանի արձանը
Հիմնադրամի կառույցը գտնվում է Լիսաբոնի կենտրոնում։ Այգին սկզբնապես եղել է Լիսաբոնի ծայրամասի այգիներից մեկը։
Հիմնադրամի գլխավոր շինությունը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին, այնտեղ կան գրասենյակներ, դահլիճներ, ցուցասրահներ, թանգարաններ և գրադարաններ։ Ճարտարապետներն են՝ Ռյուի Աթուգուիան, Պեդրո Սիդը և Ալբերտո Պեսոան։ Կառուցվել է մոդերն ոճում։

Այգին բացվել է նույն թվականին, լանդշաֆտը նախագծել է ճարտարապետ Ռիբեյրո Տելեսը խորհրդակցելով հիմնադրամի շենքի ճարտարապետների հետ։ 2010 թվականին կառույցը և այգին դասվել են Պորտուգալիայի մշակութային հուշարձանների թվին։

Ժամանակակից արվեստի թանգարանը () նախագծել է անգլիացի ճարտարապետ Լեսլի Մարտինը՝ *International style* ոճում։ Այս թանգարանը բացվել է 1983 թվականին։
### Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարան

Թանգարանը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից և վերջինիս հավաքածուի հիման վրա։ Թանգարանում կա մոտ 6000 ցուցանմուշներ։ Եվրոպական գեղանկարչության հավաքածուում կարևոր տեղ ունեն 1930-ական թվականներին Էրմիտաժի հավաքածուի վաճառքից Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից ձեռք բերված գործերը (Ռուբենս, Ռեմբրանդտ, Դիրկ Բոուտս)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ Պորտուգալիայում