Միներալոկորտիկոիդներ

**Միներալոկորտիկոիդներ**, կորտիկոստերոիդների դասին (սրանք էլ իրենց հերթին՝ ստերոիդ հորմոնների դասին) պատկանող հորմոններ, որոնք արտադրվում են մակերիկամների կեղևային շերտում և կարգավորում օրգանիզմի ջրաաղային հավասարակշռությունը (էլեկտրոլիտային և ջրային հավասարակշռություն)։ Հիմնական միներալոկորտիկոիդը ալդոստերոնն է։

## Ֆիզիոլոգիա
Միներալոկորտիկոիդ անվանումը ծագել է վաղ դիտարկումներից, որոնք ցույց էին տալիս, որ այս հորմոնները մասնակցում են օրգանիզմում նատրիում հանքանյութի պահպանմանը։ Հիմնական էնդոգեն միներալոկորտիկոիդը ալդոստերոնն է, թեև մի շարք այլ էնդոգեն հորմոններ (ներառյալ պրոգեստերոնը և դեզօքսիկորտիկոստերոնը) նույնպես ունեն միներալոկորտիկոիդային գործառույթ։

Ալդոստերոնն ազդում է երիկամների վրա՝ ակտիվացնում նատրիումի ռեաբսորբցիան և դրան ուղեկցող ջրի պասիվ հետներծծումը, ինչպես նաև ակտիվացնում է կեղևային հավաքող խողովակների գլխավոր բջիջներով կալիումի սեկրեցիան և հավաքող խողովակների α բջիջների (*intercalated cells*) լուսանցքային թաղանթում պրոտոնների ակտիվ արտազատումը պրոտոնային ԱԵՖ-ազների միջոցով։ Սա հանգեցնում է արյան զարկերակային ճնշման բարձրացմանը և շրջանառվող արյան ծավալի մեծացմանը։

Ալդոստերոնն արտադրվում է մակերիկամների կեղևի կծիկային գոտում, և նրա սեկրեցիան հիմնականում միջնորդված է անգիոտենզին II-ով, սակայն արտազատման վրա նաև ազդում են ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոնը (ԱԿՏՀ) և կալիումի մակարդակի փոփոխությունները։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Միներալոկորտիկոիդների ազդեցությունները միջնորդվում են ինչպես դանդաղ գենոմային մեխանիզմներով՝ կորիզային ընկալիչների միջոցով, այնպես էլ արագ ոչ գենոմային մեխանիզմներով՝ թաղանթային ընկալիչների և ազդանշանային կասկադային մեխանիզմների միջոցով։

### Գենոմային մեխանիզմներ
Միներալոկորտիկոիդները կապվում են միներալոկորտիկոիդային ընկալիչներին բջջի ցիտոզոլում և կարող են ազատ անցնել բջջի լիպիդային երկշերտով: Ընկալիչի այս տեսակն ակտիվանում է լիգանդի կապումից հետո: Երբ հորմոնը կապվում է համապատասխան ընկալիչին, ձևավորվում է նոր ընկալիչ-լիգանդ կոմպլեքս, որը տեղափոխվում է բջջակորիզ և կապվում ԴՆԹ-ի թիրախային գեների պրոմոտոր շրջանում տեղակայված բազմաթիվ հորմոնային պատասխանի տարրերի (*hormone response elements, HREs*) հետ:

Հակառակ մեխանիզմը կոչվում է տրանսռեպրեսիա։ Այս դեպքում հորմոնային ընկալիչը առանց լիգանդի կապման՝ ջերմային շոկի սպիտակուցներով միջնորդված, կանխում է թիրախ գեների տրանսկրիպցիան։

Ալդոստերոնը և կորտիզոլը (գլյուկոկորտիկոոիդ) նմանորեն են կապվում միներալոկորտիկոիդային ընկալչին, սակայն գլյուկոկորտիկոիդների շրջանառությունն օրգանիզմում մոտ 100 անգամ ավելի մեծ է, քան միներալոկորտիկոիդներինը: Միներալոկորտիկոիդների թիրախային հյուսվածքներում կա ֆերմենտ, որը կանխում է գլյուկոկորտիկոիդներով գերխթանումը։ Այդ ֆերմենտը՝ II տիպի 11-բետա հիդրոքսիստերոիդ դեհիդրոգենազը (*HSD11B2*), կատալիզում է գլյուկոկորտիկոիդների ապաակտիվացումը՝ վերածելով դրանք 11-դեհիդրո մետաբոլիտների։ Քաղցրարմատը հայտնի է որպես այս ֆերմենտի արգելակիչ, և դրա երկարատև օգտագործումը կարող է հանգեցնել «պսևդոհիպերալդոստերոնիզմ» կոչվող վիճակին։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Հիպերալդոստերոնիզմը (տարածված համախտանիշ, որը առաջանում է ալդոստերոնի բարձր մակարդակից) հաճախ պայմանավորված է մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիայով կամ մակերիկամային ադենոմայով։ Դրա երկու հիմնական հետևանքներն են՝

# Գերճնշումը և այտուցները՝ նատրիումի իոնների  և ավելորդ ջրի պահպանման պատճառով
# Կալիումի իոնների (K+) արագացված արտազատում։ Կալիումի շատ մեծ կորուստը հանգեցնում է մկանային թուլության և ի վերջի պարալիզի

Հիպոալդոստերոնիզմը (տարածված համախտանիշ, որն առաջանում է ալդոստերոնի թերարտադրությունից) հանգեցնում է աղային կորուստի, որը դիտվում է Ադիսոնի հիվանդության ժամանակ, չնայած դասական մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիան և այլ պաթոլոգիկ վիճակներ նույնպես կարող են առաջացնել այս վիճակը։ Հեմոռագիկ ադրենալիտը հաճախ կյանքին սպառնացող վիճակ է։

## Դեղաբանություն

Սինթետիկ միներալոկորտիկոիդների օրինակ է ֆլուդրոկորտիզոնը (*Florinef*):

Հիմնական հակամիներալոկորտիկոիդներն են սպիրոնոլակտոնը և էպլերենոնը։

## Տես նաև
* Գլյուկոկորտիկոիդներ
* Ստերոիդ հորմոններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Stewart P (2008): "The Adrenal Cortex " In: Kronenberg, Melmed, Polonsky, Larsen (eds.) Williams Textbook of Endocrinology (11 ed)., Saunders Elsevier, Philadelphia, pp.&nbsp;445–504.
* Bennett PN and Brown MJ (2008)  "Adrenal corticosteroids, antagonists, corticotropin", in Clinical Pharmacology (10ed), Churchill Livingstone Elsevier, Publ. pp.&nbsp;593–607.
* Hu X, Funder JW (2006)  The evolution of mineralocorticoid receptors. Mol Endocrinol. 20(7):1471-8.
* McKay L, Renoir JM, Weigel NL, Wilson EM, McDonnell DP, Cidlowski JA. (2006)  International Union of Pharmacology. LXV. The pharmacology and classification of the nuclear receptor superfamily: glucocorticoid, mineralocorticoid, progesterone, and androgen receptors. Pharmacol Rev. Dec;58(4):782-97.
* Pippal JB, Fuller PJ. (2008)  Structure-function relationships in the mineralocorticoid receptor. J Mol Endocrinol. 41(6):405-13.

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գլյուկոկորտիկոիդներ
Կատեգորիա:Կորտիկոստերոիդներ
Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Մակերիկամ
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Ստերոիդներ