Ջերբա կղզու մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտ

**Ջերբա կղզու մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը** (), Օսմանյան կայսրության և եվրոպական նավատորմի միացյալ ուժերի (հիմնականում իսպանացիների) միջև ռազմական բախում, որը տեղի է ունեցել Ջերբա կղզու և Թունիսի ափերի մոտ 1560 թվականի մայիսի 9-14-ը։ Մարտի արդյունքը եղավ Փիյալի փաշայի հրամանատարությամբ թուրքերի վճռական հաղթանակը:

## Հակամարտության նախադրյալները
Եվրոպական ծովային տերությունների նկատմամբ Օսմանյան կայսրության կործանարար հաղթանակներից հետո (Հայրեդդին Բարբարոսայի հաղթանակը Պրևեզայի ճակատամարտում 1538 թվականին, 1541 թվականին Կառլոս V կայսեր ալժիրյան արշավանքը, Փիյալի փաշայի ներխուժումը Բալեարյան կղզիներ և 1558 թվականին Թուրգութ Ռեիսի արշավանքները Իսպանիայի ափամերձ նավահանգիստների վրա) Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ը դիմեց Հռոմի պապ Պողոս IV-ին և նրա եվրոպացի դաշնակիցներին՝ առաջարկելով կազմակերպել արշավանք ընդդեմ թուրքերի՝ նպատակ ունենալով վերադարձնել Տրիպոլին, որը 1551 թվականին Թուրգութ Ռեիսը գրավել էր Մալթայի օրդենից: Այդ պահին Տրիպոլիի կառավարիչը Թուրգութն էր, որին սուլթան Սուլեյման I-ը նշանակել էր նախ բեյ (1551 թվական), ապա Տրիպոլիի փաշա (1556 թվական):

## Հակառակորդների ուժեր
Պատմաբան Ուիլյամ Պրեսկոտը, ով Իսպանիայի XV-XVI դարերի պատմության վերաբերյալ հիմնարար աշխատությունների հեղինակ է, գրել է, որ Ջերբայի արշավանքը նկարագրող աղբյուրներն այնքան հակասական են, որ ճշմարտությունը հնարավոր չէ պարզել։ Որպես կանոն, հեղինակավոր աղբյուրների մեծ մասը կարծում է, որ 1560 թվականին քրիստոնեական դաշնակից տերությունների կողմից կազմավորված նավատորմը բաղկացած էր 50-60 փայտե ռազմանավերից և 40-60 այլ, ավելի փոքր նավերից։ Օրինակ, հիվանդախնամների միաբանության պաշտոնական պատմաբան Ջակոմո Բոզիոն () նշում է, որ հավաքվել է 54 նավ,Իսկ Ֆերնան Բրոդելը նշում է, որ 54 նավարկող նավերից բացի, եղել են մոտ 36 օժանդակ և փոքր նավեր։ Իսկ Ֆեռնան Բրոդելը նշում է, որ 54 նավարկող նավերից բացի, եղել են մոտ 36 օժանդակ փայտե ռազմանավեր և փոքր նավեր։ Այդուհանդերձ, ամենահավաստին Կարմել Տեստայի տվյալներն են ()։ 54 , 7 բրիգ, 17 ֆրեգատ, 2 գալեոն, 28 առևտրային 1- կամ 2 մաչով նավեր և 12 լողակ (փոքր նավեր)։ Գենուեզի հանրապետության, Տոսկանայի մեծ դքսության, Պապական մարզի և Մալթայի ասպետների միացյալ նավատորմը հավաքվել էր Մեսինայում Ջովաննի Անդրեա Դորիայի հրամանատարությամբ։ Դրանից հետո նավատորմը մեկնեց Մալթա, որտեղ վատ եղանակի պատճառով 2 ամիս անշարժ մնաց։ Այդ ընթացքում հիվանդության պատճառով մոտ 2 հազար մարդ մահացավ։

1560 թվականի փետրվարի 10-ին նավատորմը մեկնեց Տրիպոլի։ Զինվորների ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ, Բրոդելի խոսքով՝ նավի վրա եղել է 10 000-12 000 մարդ, Թեստը տալիս է տվյալներ 1650 զինվորի մասին: Ամեն դեպքում, նավատորմի կազմում կար ոչ ավելի, քան 20 000 զինվոր (հաշվի առնելով այդքան մարդ տեղափոխելու հնարավորությունները): Զորքերը ափ են իջել Տրիպոլիի մոտ, սակայն ջրի պակասի, հիվանդությունների և եղանակային պայմանների պատճառով հրամանատարությունը հրաժարվել է սկզբնական պլանից, և մարտի 7-ին բանակը վերադարձել է Ջերբա կղզի, որն էլ գրավվել էր։ Սիցիլիայի փոխարքա Խուան դե լա Սերդան, Մեդինասելիի 4-րդ դուքսը, հրամայել է կղզում ամրոցի կառուցումը սկսել։ Այդ ժամանակ Օսմանյան կայսրության նավատորմը՝ կազմված 86 գալերաներից և գալիոտներից, ծովակալ Փիյալե փաշայի հրամանատարությամբ արդեն մեկնել էր Ստամբուլից։ Քրիստոնեական դաշինքի ուժերի մեծ զարմանքով, թուրքական նավատորմը Ջերբա է ժամանել արդեն 1560 թվականի մայիսի 11-ին:

## Մարտի ընթացք
Մարտը տևեց ընդամենը մի քանի ժամ, ընդ որում քրիստոնեական դաշինքի նավատորմի մոտ կեսը գրավվել կամ խորտակվել էր։ Զոհերի թիվը կրկին հակասական է՝ 9000-ից 18000 մարդ։ Ընդ որում, այդ թվի մոտ 2/3-ը թիավարողներն են։ Կենդանի մնացած զինվորները պատսպարվել են նոր կառուցված ամրոցի պատերի հետևում, որը շուտով գրոհի ենթարկվեց Փիյալե փաշայի և Թուրգութ Ռեիսի միացյալ ուժերի կողմից, որը մայիսի 13-ին միացել էր Փիյալե փաշային։ Հայտնի է, որ Ջովաննի Անդրեա Դորիան փոքր նավով հասցրել է փախչել, և հրամանատարությունը ստանձնել է իսպանացի հրամանատար Ալվարո դե Սանդեն։ Երեք ամիս տևած պաշարումից հետո ամրոցի կայազորը հանձնվեց։

Ջակոմո Բոզիոյի տվյալների համաձայն՝ Փիալե փաշան Ստամբուլ է տեղափոխել մոտ 5000 գերու, որոնց թվում էր դե Սանդեն։ Միևնույն ժամանակ, չկա միանշանակ վարկած այն մասին, թե ինչպես դե Սանդեն գերի ընկավ։ Այսպես, ավստրիացի դիվանագետ և Կոստանդնուպոլսում դեսպան Օժիե Գիսլեն դե Բուսբեկ իրենց հանրահայտ «Թուրքական նամակներում» գրում է, որ դե Սանդեն, տեսնելով պարտության անխուսափելիությունը, գերի է վերցվել կղզին լքելու փորձի ժամանակ։ Այլ աղբյուրների, այդ թվում՝ Ֆեռնան Բրոդելի տվյալների համաձայն, Ալվարո դե Սանդեն, տեսնելով, որ կայազորը շուտով կընկնի, 1560 թվականի հուլիսի 29-ին գլխավորեց համարձակ արշավ, որի արդյունքում էլ գերվեց։ Ամեն դեպքում, Օժիե դը Բյուսբեկի ջանքերի շնորհիվ դը Սանդեն գնվեց և ազատվեց, և մի քանի տարի անց նորից կռվեց թուրքերի դեմ Մալթայի մեծ պաշարման ժամանակ՝ 1565 թվականին։

## Արդյունքներ
Ջերբայի ճակատամարտում տարած հաղթանակը մեծացրեց Օսմանյան կայսրության ազդեցությունը և թուրքերի ծովային գերիշխանությունը Միջերկրական ծովում, որը սկսվել էր 22 տարի առաջ Պրեվեզայի մոտ տարած հաղթանակով։ Կարևոր է նաև, որ իսպանացիները կորցրել են մոտ 600 որակավորված ծովային մասնագետների և սպաների: Թվով ծովային հետևակային արկեբուզիրների, որոնց արագ փոխարինել հնարավոր չէր։ Այս հաղթանակից և կղզում թուրքերի հզորացումից հետո հիվանդախնամների նոր բազայի վրա հարձակումը Մալթայում (նախորդը գտնվում էր Հռոդոս կղզում և գրավվել էր թուրքերի կողմից 1522 թվականին) դարձավ ավելի քան ակնհայտ հաջորդ քայլը։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Մալթայի մեծ պաշարումը

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:16-րդ դարի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Թունիսի պատմություն
Կատեգորիա:Թունիսի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Հիվանդախնամների միաբանության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն