Դոմինիկյան վանք (Տալլին)

**Դոմինիկյան վանք** կամ **սուրբ Եկատերինայի վանք** (), կաթոլիկ եկեղեցու մենաստան Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում։ Հանդիսանում է երկրի ամենահին կաթոլիկ վանքը։ Այն հիմնադրվել է 13-րդ դարում դոմինիկյանների կողմից՝ ի պատիվ սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացու, տեղակայված է Տալլինի Ստորին քաղաքի (Ռևել) տարածքում։ Վանքի ավերակները այսօր գտնվում են Վենեի (Ռուսական), Մունգա և Մյույրիվահե փողոցների միջև։

## Պատմություն
13-րդ դարի սկզբին ժամանակակից Էստոնիայի տարածքը գրավեցին դանիական և գերմանական խաչակիրները։ Անմիջապես սկսվեց էստոնացիների քրիստոնեացումը։ 1219 թվականին Դանիայի թագավոր Վալդեմար II-ի հետ Ռևել ժամանեցին կաթոլիկ հոգևորականները՝ Լունդի արքեպիսկոպոս Անդրեասի, Էստոնիայի եպիսկոպոս Թեոդորիկի, ինչպես նաև երկու այլ եպիսկոպոսների գլխավորությամբ։ Նրանց հետևելով այստեղ 1229 թվականին հայտնվեցին դոմինիկյանները, ովքեր Վիշգորոդում վանք հիմնեցին։ Դանիացի և գերմանացի ասպետների միջև բախումների պատճառով դոմինիկացիները ստիպված էին լքել այս վայրը։

1246 թվականին քարոզիչները վերադարձան Վիշգորոդ, իսկ 1260 թվականին տեղափոխվեցին Ստորին քաղաք։ Այնտեղ նրանք սկսեցին կառուցել եկեղեցի, որի շուրջը հետագայում ծավալվեց վանքը։ Սուրբ Եկատերինա եկեղեցին կառուցվել է մինչև 16-րդ դարը։ Վանքը կառուցվել է համագումարների տան պես. նրա հիմնական տարածքը կազմում էր փակ ուղղանկյուն բակ՝ պարագծի շուրջը ներքին սյունաշարով. հարավում՝ եկեղեցի, հյուսիսում՝ սեղանատուն, արևմուտքում՝ հանրակացարան, արևելքում՝ ամբիոն։

Դոմինիկյան վանքը զարգացել է Ռևելում հայտնված այլ վանքերի հետ միասին և, ընդհանրապես, եկեղեցական կյանքով, որը կարող էր զարգանալ թեմի կենտրոնում (Հյուսիսային Էստոնիան նրա մաս էր կազմում), որը դարձավ Ռևելը։ Տաճարը, որը նախկինում հիմնել էին դոմինիկյան վանականները, ավարտվեց, և այն դարձավ եպիսկոպոսի նստավայրը։ Այսօր այս տաճարը, որը հայտնի է որպես Գմբեթի տաճար, Հին Տալլինի ճարտարապետական ​​գերիշխողն է։ Դոմինիկյան հոգևորականները սովորեցին էստոներենը, ավելի ուշ վանքի եղբայրները համալրվեցին տեղի բնակչության կողմից, և վանքը աստիճանաբար դարձավ էստոնական մշակույթի կենտրոն՝ հարստացնելով էստոնական գրականությունը՝ լատիներեն և այլ լեզուներից թարգմանություններով։

Վանքում եղել է դպրոց, որտեղ տարրակն կրթություն էին ստանում և սուրբ գրություններ էին ուսումնասիրում։ Այս դպրոցը պատճառ դարձավ մայր տաճարի հետ ուսուցման արտոնության մասին հայտնի վեճի, որն ավարտվեց միայն Հռոմի պապի հատուկ որոշումից հետո։ Ռեֆորմացիայի ժամանակ քարոզիչները լքեցին վանքը, և նրա շենքերը քաղաքն օգտագործեց տարբեր նպատակներով, այդ թվում՝ դպրոց, վարձկան լեհական զորքերի համար և ողորմածատուն։ Սակայն 1531 թվականի հրդեհից հետո վանքի շենքերն այլևս չեն օգտագործվել (բացառությամբ համալիրի տարածքում գտնվող գոմի), միայն նրա տարածքը աստիճանաբար կառուցվել է նոր տներով։

1525 թվականին տարածաշրջանում իրականացվեց լյութերական ռեֆորմացիա։ Դոմինիկացիներին վտարեցին քաղաքից, բռնագրավեցին նրանց ունեցվածքը, իսկ վանքի պատերի ներսում վանական կյանքը դադարեց։ Հրդեհի հետևանքով ամբողջությամբ այրվել է Սուրբ Եկատերինա եկեղեցին։ Հրդեհից տուժել է նաև վանքի տարածքի մեծ մասը, որի մնացորդները ժամանակի ընթացքում քայքայվել և փլվել են։

1710 թվականին Ռևելը դարձավ ռուսական քաղաք, և աստիճանաբար սկսեց վերածնվել կաթոլիկ համայնքի կյանքը, որը պաշտոնական կարգավիճակ ստացավ 1799 թվականին։ Հենց նախկին Դոմինիկյան վանքի տարածքում են բնակություն հաստատել Ռևելի կաթոլիկները։

Վանքի նախկին սեղանատանը սկսեցին մատուցվել կաթոլիկական պատարագներ։ Նոր ժամանած դոմինիկացիները դարձան քահանաներ և կառավարիչներ նոր կաթոլիկ ծխում, և նրանք անբաժան հովվական և միսիոներական գործունեություն ծավալեցին մինչև 1860 թվականը, երբ բացվեցին նոր ծխական համայնքներ։

Պահպանվել են հետևյալ շինությունները (ցուցակը թերի է)՝ մասնաշենք, եկեղեցու արևմտյան մասը՝ երկու դռնակներով, դամբարանը, գրատուն։ Նաև պահպանվել է գոմը, որը վերակառուցվել է Ռեֆորմացիայից հետո՝ որպես զինանոց։ Սեղանատունը վերակառուցվել է 1845 թվականին՝ դառնալով Սուրբ Պետրոս և Պողոս կաթոլիկ տաճար։ Եկեղեցուց մնացածը օգտագործվում է որպես կամերային վոկալ և երաժշտության սրահ՝ Hopner House-ի հսկողության ներքո։ Կատարինի Լեյնում, որը ձևավորվել է միայն 20-րդ դարում, եկեղեցու պատին ամրացված են քաղաքի մեծահարուստների տապանաքարերը։ Ամենահին սալաքարը 1381 թվականին է, որը պատկանում է Բուրգոմաստեր Ռևելի կնոջ՝ Կունեգոնդե Շոտելմունդին։

Եկեղեցում և միջանցքներում ցուցադրված են կրաքարե տապանաքարեր։

## Արդի վիճակ
Այսօր վանքի նախկին տարածքն օգտագործվում է հետևյալ հաստատությունների կողմից՝

* Մավրիկիոսի ինստիտուտը, շահույթ չհետապնդող ձեռնարկություն (MTÜ), կազմակերպում է էքսկուրսիաներ դեպի ավերակներ։ Պաշտոնում է իրեն որպես Մավրիկիոսի (Մավրիկիոս) առաջավոր/վանականի կյանքի և ժառանգության ուսումնասիրության ինստիտուտ, ենթադրաբար Ալբերտ Մեծի ուսանող։
* «Դոմինիկյան վանքի թանգարան» () կազմակերպությունը 2014 թվականի հունիսից հանրության համար անվճար բացել է սուրբ Եկատերինա եկեղեցին և վանքը։ Բացման ժամերը՝ 10.00–18.00, չորեքշաբթի–կիրակի
* Նկարիչ Ալեքսանդր Սավչենկովի արվեստանոցը - մուտքը կամարի միջով Մյուրիվյախե փողոցից դեպի բակ և աջից դեպի վանքի նկուղ։
* Սուրբ Եկատերինա Սիենացու վանք () - վերածնված դոմինիկյան վանք, որն ունի մեկ այլ Սուրբ Եկատերինա Սիենացու հովանավոր, պատարագներ և պատարագներ է մատուցում լեհերեն և էստոներեն լեզուներով, երբեմն նաև՝ ռուսերեն. Մուտքը Myirivähe փողոցից է կամարից ձախ։ Մուտքի մոտ պատուհանում պատարագների ժամանակացույց է 4 լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերեն։
* «Կատարինա Գիլդը» արհեստավորների և արհեստավորների շահույթ չհետապնդող միավորում է Կատարինա Լեյնում։
* «Theatrum», SA - Լեմբիտ Պետերսոնի մասնավոր թատրոնը, արտադրում է բեմադրություններ և զբաղվում է կրթական գործունեությամբ։ Զբաղեցնում է վանքի նախկին հացահատիկի գոմի տարածքը (Վենե սբ. 14)։ Մուտքը Սուրբ Եկատերինա եկեղեցուց՝ «Kloostri Ait» մակագրությամբ։
մինի|արևմտյան սյունաշար
Չնայած այն հանգամանքին, որ դոմինիկյանները փախել են քաղաքից՝ չսպասելով լյութերականների հաշվեհարդարին 1524 թվականին, վանքը ավերվել է։ Այնուամենայնիվ, շենքերը գրեթե անձեռնմխելի մնացին մի քանի տարի՝ մինչև 1531 թվականի հրդեհը։ Սուրբ Եկատերինա եկեղեցուց պահպանվել են երկու զոհասեղաններ, որոնք ցուցադրվում են միջնադարյան արվեստի թանգարանում (Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցում) - սա Մարիամ Աստվածածնի զոհասեղանն է, որը պատրաստվել է Սև կետերի եղբայրության հաշվին և պատվերով. Բրյուգգեի Սուրբ Լուչիա լեգենդի վարպետը և Սուրբ ընտանիքի զոհասեղանը։

Նաև խորհրդային ​​ուղեցույցներում տեղեկություններ կան, որ վանքի գրադարանից պահպանվել են մի շարք գրքեր։ Մավրիկիոսի ինստիտուտի առաջարկած փոքրիկ ցուցահանդեսը ոչ մի առնչություն չունի վանքի հետ, չունի պատմական կամ գեղարվեստական ​​արժեք և քարահատության արվեստի նմուշների խորհրդային հավաքածուի մնացորդն է, որի արժեքավոր առարկաները ցուցադրված են Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցում։ Արժեք ունեն միայն պահպանված տարածքները, ինչից օգտվում են վանքի շենքերի վարձակալները։

Վանքի բակում կարելի է տեսնել «Ցանկությունների ջրհորը». ըստ լեգենդի՝ այստեղ արված յուրաքանչյուր ցանկություն կիրականանա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dominikaanid

Կատեգորիա:13-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տալլինի եկեղեցիներ