Մարաշի ասեղնագործություն

մինի|Մարաշի հյուսված կար, ասեղնագործության նմուշ։ Նախշի գծագրումը՝ Լ․Մխիթարյանի, ասեղնագործությունը՝ Է․Մանգասարյանի
**Մարաշի ասեղնագործություն**, ձեռագործ արվեստի յուրօրինակ տեսակ, գաղտնակար, որն աչքի է ընկնում կատարման բարդությամբ, այն անհնար է կրկնօրինակել միայն դիտելով, ունի կատարման իրեն հատուկ ընթացքը։

## Տեսակներ
Մարաշի ասեղնագործությունը երկու տեսակի կարով է հայտնի՝ հարթակար և հյուսվածակար։
Հարթակար, կոթ ասեղնագործը ունի ներդաշնակ հորինվածք, նախշերը կուռ միասնություն են կազմում, զարդանախշերում տարածված են թռչունները, կենդանիներն ու բույսերը։

### Հարթակար
**Հարթակար** ասեղնագործության հիմքը նախ գծագրվել է փայտե կաղապարով, որն ունեցել է վեց անկյուն, մուգ կտորի դեպքում դրոշմը թաթախվել է օսլայի մեջ, ճերմակ կտորի համար կապույտ լեղակի մեջ։ Շրջագիծն արվել է կլոր ափսեի օգնությամբ, եղեգնյա գրչով կամ վրձնով գծել են և լրացրել նախշերը։
Հարթակար ասեղնագործությունը կատարվել է բամբակյա հաստ ոլորուն թելերով, հետը օգտագործել են բրդյա, մետաքսյա, ոսկյա թելեր։
**Կոթասեղը** կամ Զեյթունի կարը այն տեսակն է, երբ գործող թելը կտորի երեսին է, աստառին միայն թելի հետքերն են։ Կութերը կարճ ու եկար են արվում, իրար շատ մոտ, այդպես մակերեսը ստացվում է ուռուցիկ։ Օգտագործել են վառ գույների թելեր։ Մարաշի այս ասեղնագործությունը տարբերվում է և հեշտ ճանաչելի է բազմաթիվ ձեռագործների մեջ։
Այւն հեշտ է ընդօրինակել և կատարել՝ նայելով։

### Հյուսվածքակար
Հյուսվածքակարը գաղտնակար է, այնքան բարդ և անկրկնելի, որ տարածում չի գտել այլ վայրերում, յուրահատուկ է միայն Մարաշին։ Ազգագրագետ Սերիկ Դավթյանը նշել է, որ մինչև 1956 թվականը այդ կարը հանդիպել է միայն մարաշցիների շրջանում, ոչ մի այլ ազգի ասեղնագործության նմուշներում այդ կարը չի հանդիպել։

Հյուսված կարն արվում է այսպես․ կտորի վրա զարդանկարի մեջտեղով քաշվում է մեկ ուղիղ գիծ, ապա գիշը հակադիր ուղղությամբ հատվում է 1 սմ երկարությամբ գծիկներով։ Հասարակ հյուսված կարն ամենատարածվածն է, այն անցնում է գծագրի վրայով 4 անգամ, առաջին և երկրորդ շարքի թելերն անցնում են գծիկների ծայրերի վրայով, ստեղծում խաչմերուկներ։ Ասեղը թելով դիպչում է կտորին,, աստառին առաջանում են մանր կութեր՝ անցնելով երկու զուգահեռ ուղղությամբ։
Երրորդ և չորրորդ շարքերում ասեղը չի դիպչում կտորին, հյուսվում է խաչմերուկ թելերին որոշակի հերթականությամբ։
Ասեղնակարի շարունակականությունը պետք է պահել շատ մեծ ուշադրությամբ, եթե հանկարծ կատարողը շեղվի կատարման ճանապարհից, զարդանկարը չի ստացվի, ուստի ստիպված է լինելու քանդել և սկսել նորից։
Ասեղնագործությունը ունի հստակ ուղղություն՝ միշտ ձախից աջ։ Մի շարք արվեց, պետք է կտորը ձեռքում դարձնել, նույն կերպ հետ գնալ, բոլոր 4 շերտերում ընթացքը նույնն է։
Բացի 4 շերտից, կա նաև տարբերակ, երբ թելն անցնում է 6,8 և ավելի անգամ։ 
Կան նաև գծագրեր, որտեղ 1 սմ գծիկներից զատ կան նաև ձողեր, 2 սմ գծիկներ։ Այդ ձողերի, գագաթների հյուսվածքը խաչաձև է։ Կան անջատ արված 4 և ավելի թելերով խաչեր։
Այս բոլորն ունեն իրենց մանր գաղտնիքները, որ հայտնի են միայն ասեղնագործողին։

Մարաշի հյուսակարը անվանում են նաև *խաչկար*, *խաչասեղ*։
Հյուսված կարով ասեղնագործությունը նման է թափանցիկ ժանյակի, թելերի գույներն ավելի մեղմ են՝ բաց երանգի դեղին, կապույտ, սպիտակ։ Թելերը բարակ են և լավ ոլորուն։ Օգտագործվում են բամբակե, մետաքսե և ոսկե թելեր։ 
Այս կարով արվել են ոճավորված կենաց ծառեր։

## Գրականություն
Սերիկ Դավթյան, Մարաշի ասեղնագործությունը, Երևան, 1978։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մարաշի ասեղնագործություն
*Մարաշի, Այնթապի, Ուռհայի ասեղնագործական դպրոցները, բանախոս՝ ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող Հրազդան Թոքմաջյան 
*https://www.facebook.com/share/v/rM3VGZnKWNUkkseX/?mibextid=oFDknk, Ասեղնագործություն եւ ժանեկագործություն, «Ինչպես են ստեղծվում արհեստները» անիմացիոն ֆիլմերի շարք, ՀՀ ԿԳՄՍՆ և Հովհ. Շարամբեյանի անվ. ժողովրդական արվեստների թանգարանի համատեղ նախաձեռնություն
Կատեգորիա:Արհեստ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական արվեստ
Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Կատեգորիա:Ձեռագործություն