open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռուսաստանի միությունների մեդալ

**Ռուսաստանի միությունների մեդալ** () կամ «Հյուսամերիկացի վայրի տոհմական ցեղերի մեդալ», Ռուսական կայսրության պետական պարգև, որով պարգևատրում էին հյուսիսամերիկացի վայրի տոհմական ցեղերի առաջնորդներին, ովքեր ինչ-որ կապ են ունեցել ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների հետ։

## Ընդհանուր տեղեկություներ
Մեդալը ստեղծվել է 1806 թվականի օգոստոսի 15-ին Ալեքսանդր I-ի հրամանով։ Մեդալը ստեղծման հրամանը հայտնել է տեղի առևտրի և ֆինանսերի նախարարը։ Մինևնույն ժամանակ ստեղծվել է «1803−1806 թվականների շուրջերկրյա ճանապարհորդություններ» մեդալը։ Մեդալը պատրաստում էին արծաթից։

Մրցանակները տրվել է Ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների ժամանակ առաջնորդներին։ Այդ մեդալի բաժնետոմսերը տրամադրել է Ռուսական Ամերիկայի գլխավոր կառավարիչ Ալեքսանդր Անդրևիչ Բարանովը։ 1811 թվականին մեդալով պարգևատրվել են Հյուսիսային Կալիֆորնիայի հնդկացիական ցեղերի այն առաջներդները, ովքեր ինչ-որ կապ են ունեցել ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների հետ։

## Մեդալի նկարագրություն
Մեդալը պատրաստում էին արծաթից՝ 40 մմ տրամագծով։ Մեդալի դիմերեսին պատկերված է երկգլխանի արծիվ, թևերը լայն բացված, ում գլխին պատկերված է կայսերական թագը։ Արծվի կրծքին պատկերված է Ալեքսանդր I-ի միացագիրը։ Դարձերեսի կողմում երկու տողով՝ հորիզոնական դիրքով մակագրված է․ 

Մեդալի ստեղծման կոնկրետ քանակի մասին տեղեկություններ չկան։ Կա մեդալի եւրիշ տարբերակներ, ինչպիսին է 36 մմ տրամագծով մեդալը։ 
Բացի այդ, տեղեկություններ կան նաև այն մասին, որ մեդալները պատրաստել են թիթեղից և պղինձից։ Հնարավոր է, որ մեդալները պաշտոնապես չեն հատվել։

## Կրելու կարգ
Մեդալը կանթ ուներ շերտաձողիկին կամ ժապավենին ամրացնելու համար։ Մեդալը պետք է կրել պարանոցին։

## Պատկերասրահ

Medal_%22Allied_Russia%22%2C_averse.jpg|Դիմերես
Medal_Allied_Russia%2C_reverse.jpg|Դարձերես


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր I կայսեր ժամանակաշրջանի պարգևներ
Զանսերիո

**Զանսերիո**, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Նշանակված է Պևտինգերյան քարտեզում, Տիգրանակերտ֊Արտաշատ ճանապարհի վրա, Տիգրանակերտից 30 հռոմեական մղոն հեռավորությամբ։ Հ․ Մանանդյանը հնարավոր է համարում այս անունն ուղղել Զանկերտա կամ ասորերեն վերջավորությամբ, Զանկերտերեն ձևով։ Աշխարհագրական դիրքը վերջնականապես չի ճշգրտված։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ այբբենական կարգով
Դրախտ (սարավանդ)

**Դրախտ**, սարավանդ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգի կենտրոնական հատվածում, Շամխոր գետի հովտում։ Ունի փարթամ բուսականություն ու վայրի մրգատու ծառերով հարուստ թանձրախիտ անտառներ։ Ըստ մի առասպելի՝ երկնային դրախտը պետք է փնտրել այստեղ։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Դուլդուլդաղ Փոքր

**Դուլդուլդաղ Փոքր**, լեռնագագաթ Կիլիկիայում, Ամանոսի լեռներյում։ Մեծ Դյուլդյուլդաղի հետ միասին կոչվում է նաև Հաջի Դյուլդյուլ։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ՝ Տյուլտյուլտաղ Փոքր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Ենգուսներ

**Ենգուսներ**, գետ, հավանաբար Վանա լճի ավազանում, ոմանք նույնացնում են Ուրտարտուում հիշատակվող Ալաինք գետի հետ։

## Ծանոթագրություններ
Դերեի Կուզին

**Դերեի Կուզին**, գետակ Արաքսի ավազանում, Կոտուրի համակարգում։ Սկիզբ է առնում Կոտուրի լեռների կենտրոնական հատվածի արևելյան լանջից և Կոտուրի մի վտակին է միանում 12֊13 կմ դեպի արևելք հոսելուց հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գետեր
Դասըիթ Գյոլ

**Դասըիթ-Գյոլ**, լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Բայազետի գոգոավորությունում, Սարա-Գյոլ լճակից 2 կմ հյուսիս, գեղատեսիլ վայրում։ Վերջինիս հետ միացած ե գետակով։ Լիճը արևելյան մասից ընդունում է մի գետակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Էդուարդ Ալթունյան (այլ կիրառումներ)

**Էդուարդ Ալթունյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Էդուարդ Ալթունյան (ճարտարապետ) (1922-1995), հայ ճարտարապետ։
* Էդուարդ Ալթունյան (1958-1992), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Դիխդաշ

**Դիխդաշ**, Դըխդաշ, լեռնաճյուղ Հայկական լեռնաշխարհում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, ձգվում էր նախկին Բորչալուի և Ղազախի գավառների տարածքով։ Բարձրությունը՝ 2257 մետր։ Ռուսերեն թարգմանությամբ՝ Դըխդաշ։

## Ծանոթագրություններ
Եղիայի և Հովհաննու լճակ

**Եղիայի և Հովհաննու լճակ**, լճակ Դաշտային Կիլիկիայում, Պիռամոսի վտակ Սուրան գետի հովտում, Սիմանկլա բերդի մոտ։ Հիշատակված է Լևոն II-րդի 1212 թվականի լատիներեն պարգևագրում։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ՝ Լճակն Եղիայի և Հովհաննու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լճեր
Fighter

**Fighter**, ամերիկացի երգչուհի Քրիստինա Ագիլերայի չորրորդ դեբյուտային ալբոմ Stripped֊ի երրորդ սինգլը, թողարկվել է 2003 թվականի մարտի 13֊ին։ Երգը գրել են Ագիլերան և Սկոթ Ստորչը։ Fighter֊ը Billboard Hot 100 վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրեց 20֊րդ հորիզոնականը, Մեծ Բրիտանիայում և Կանադայում՝ 3֊րդ, իսկ Ավստրալիայում՝ 5֊րդ։

## Տեղեկություններ երգի մասին
Fighter֊ը Քրիստինա Ագիլերայի առաջին երգն է որը պարունակում է ռոքային տարրեր։ Կիթառի հատվածի համար հրավիրվեց Դեյվ Նավարրոն։ Ավելի ուշ Քրիստինան ասում է․

## Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակը նկարահանվել է գոթական ոճով։ Տեսայոլովակում Քրիստինան սև կիմանոյով է, սպիտակ դեմքով և երկար սև վարսերով։ Այնհուհետև մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է Քրիստինան նստում ապակե արկղի մեջ։

## Երգերի ցանկ
# «Fighter» [Album Version] — 4:05
# «Fighter» [Freelance Hellraiser «Thug Pop» Extended Edit] — 5:11
# «Beautiful» [Valentin Club Remix] — 5:51
# «Fighter» [Video]

## Վարկանիշային աղյուսակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստինա Ագիլերայի երգեր
Զերդիկ

**Զերդիկ**, լեռ, լեռնաճյուղ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Պար լեռնաշղթայի արևմտյան հատվածում, Դերջանի շրջանում։ Հրաբխային է, շրջակայքի հանդեպ ոչ շատ բարձր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Պար
Զարասպ (լեռնանցք)

**Զարասպ** կամ **Կելիշին** (**Քելիշին**, քրդերեն՝ *կապույտ սրբազան քար*), լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում Զագրոսի լեռնաշղթայի հարավային հատվածում, Ուրմիա լճի հարավարևմտյան կողմում, համանուն լեռնաճյուղի հարավային լեռնաբազուկներում, թուրք-իրանական սահմանի վրա։ Այստեղից անցնում էր Միջագետքից Հայաստան և Մարաստան տանող ճանապարհը։ Այժմ կոչվում է Կելիշին կամ Քելիշին։ Պրոֆեսոր Շուլցը (19-րդ դար), այստեղ, Կելիշին գյուղի մոտ, հայտնաբերել է 41-տողանոց մի ուրարտական սեպագիր արձանագրություն (մ.թ.ա. 8-րդ դար)։ Բարձրությունը 2736 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի լեռնանցքներ
Թնըպի

**Թնըպի**, լեռ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգում, Մարաջի գավառի, Զեյթունի գավառակում, Զեյթունի ավանից 7֊8 կմ հեռավորության վրա։ Ծածկված է մշտադալար անտաներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Կատեգորիա:Ադանայի մարզ
Թլնա աղբյուր

**Թլնա աղբյուր**, աղբյուր Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի նահանգում, Սասունի Խիանք գավառակում, Ընկուզեկ գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ
Զիարեթ (լեռ, Աղրը)

**Զիարեթ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Պար լեռնահամակարգի կենտրոնական մասում, Արաքս գետի վերին հոսանքի շրջակայքում, վերջինիս աջ կողմում։ Բարձրությունը 2062 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Դուշմանաձոր

**Դուշմանաձոր**, ձոր Հայկական լեռնաշխարհում, Պարսկահայաստանում Սալմաստի գավառում, թուրք-իրանական սահմանագլխին, Զագրոշ լեռնաշխարհի հյուսիսային հատվածում, Դուշմանա լեռներում։ Այստեղ է գտնվում Դերիկա Աստվածամոր հնադարյան վանք-ուխտատեղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ձորեր
Էլթի

**Էլթի**, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Օրդուբադի շրջանում, Զանգեզուրի լեռների հարավային կողմում։ Օրդուբադ քաղաքից 22-23 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Ցղնա գյուղի մոտ, Գիլանչայ գետի միջին հոսանքում, նրա ձախ կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Զաղարան

**Զաղարան**, գետակ Արաքսի ավազանում, նրա աջակողմյան Թազաքչի վտակի ստորին հոսանքը։ Հոսում է Սուրմալուի արևմտյան սահմանային շրջանով։

## Ծանոթագրություններ
Դարբողազ (լեռ)

**Դարբողազ**, լեռ Կարսի սարահարթի արևմտյան մասում, Զալինջա գյուղից հարավ։ Նշանակված է Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կարսի սարահարթ
Ելլիջա

**Ելլիջա**, լեռ Արցախի Հանրապետությունում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայում, Հագարի գետի միջին հոսանքի շրջանում, նրա ձախ կողմում։ Բարձրությունը՝ ավելի քան 2000 մետր։ Լանջերն անտառածածկ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Էլջվազ

**Էլջվազ**, գետակ Եփրատի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Հալեպի նահանգի Քերեթի շրջանից (Կիլիկիայում), անցնում է Այնթապ քաղաքից մոտ 35 կմ հեռավորությամբ և աջից թափվում է մայր գետը։
## Ծանոթագրություններ
Զամուրլիդերե

**Զամուրլիդերե**, լեռնաշղթա Հայկական Տայք աշխարհում, Ճորոխի ավազանի արևելյան կողմում, հավանաբար Արսիանի լեռներում։ Հիշատակում է Ատրպետը («Հանդես ամսօրյա, 1926, էջ 599։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Դուզդաղ

**Դուզդաղ**, լեռ Թուրքիայի Արդվինի մարզում, Արսիանի լեռնաշղթայում, Կուր և Օլթի գետերի ջրբաժան գծի վրա, Արտանուջ քաղաքից մոտ 30-31 կմ արևելք։ Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում նշանակված է Դյուզլագ տառադարձությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Դիմահարու կամուրջ

**Դիմահարու կամուրջ**, կամուրջ պատմական Տայք աշխարհում, Խոտրջրի գավառում, Աղբանու-խելառ գետակի վրա։ Մինչև օրս կանգուն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Խոտորջուր
Կատեգորիա:Ռիզեի մարզ
Եկե Գյումբեթ

**Եկե Գյումբեթ**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Ծաղկանց լեռներում, Վանա լճի հյուսիս-արևելյան կողմում, Աբաղայի դաշտի հյուսիսային մասում։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկանց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Երիցլեռ

**Երիցլեռ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզի և Վրաստանի սահմանագլխին, Եղնախաղի լեռների արևելյան հատվածում։ Դարիկ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը՝ 2447 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Դեսերմեն

**Դեսերմեն**, *Զիգանա*, գետ Սև ծովի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Պոնտական լեռների Զիգանա լեռնագագաթի հարավային անտառապատ լանջերից և ծով է թափվում Տրապիզոն քաղաքից արևմուտք։ Վերին հոսանքի շրջանում կոչվում է «Զիգանա», որը ծագում է համանուն լեռնաշղթայի անունից՝ Արևելապոնտական լեռնահամակարգում։
։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Դիվակուլ

**Դիվակուլ**, ժայռ Արևմտյան Հայաստանում, Վանա լճի արևմտյան կողմում, Խլաթ քաղաքից ոչ հեռու, Մատնավանքի մոտ։ Խաչաքանդակ քարաժայռ է, որից բխում են սառնորակ աղբյուրներ։ Ըստ ավանդության Մատնավանքը կառուցելուց հետո ժայռի ճեղքը փակվել և իր մեջ է առել այստեղ բնակվող դևերին և իբր դրա պատճառով էլ կոչվել է Դիվակուլ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստան
Երախու

**Երախու** կամ Երասխու, գետակ Տիգրիսի ավազանում։ Հոսում է Բիթլիսի մարզում՝ Սասունի մոտով, և միանում Տիգրիսի վտակներից մեկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի գետեր
Էշքենիրի

**Էշքենիրի**, լեռ Ատրպատականում՝  Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհամասի Ահար գյուղաքաղաքի մոտակայքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի լեռներ
Կատեգորիա:Արևելյան Ադրբեջան նահանգ
Կատեգորիա:Վասպուրական
Զեռնակ (լեռ)

**Զեռնակ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Շառիան լեռների հարավային մասում, Խամուրի կիրճի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Կատեգորիա:Թունջելիի մարզի լեռներ
Զիարեթ (գետակ, Բարդուզի վտակ)

**Զիարեթ**, գետակ ներկայիս Թուրքիայում (Հայկական լեռնաշխարհում), Ճորոխի ավազանում, Փենեկի վտակ Բարդուզի օժանդակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Դոմպիեր սյուր Վել

**Դոմպիեր սյուր Վել** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Պոնդ էն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01145։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, Դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 45 կմ է և 45 կմ հարավ Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքով է հոսում Վել գետը, կան շատ լճեր։

## Կլիմա
Կլիման Ցամաքային է ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1226 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 804 մարդկանցից 605-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 199-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 75,2% է, 1999 թվականին՝ 72,5%)։ 605 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 559-ը (310 տղամարդ, 249 կին), գործազուրկ եղել են 46-ը (14 տղամարդ, 32 կին)։ 199 պասիվներից 62 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 67-ը՝ թոշակառու, 70 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Զորիի քարայր

**Զորիի քարայր** (Ղալալվի քարայր), քարայր Լեռնային Ղարաբաղի Հադրութի շրջանում, Պետրոսաշեն գյուղի մոտ։ Երբեմն հիշատակվում է իբրև բերդ, ամրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի քարայրներ
Եզիդխանե

**Եզիդխանե**, գետ Տիգրիսի ավազանում, նրա ձախակողմյան վտակը։ Ալիշանը այսպես է հիշատակում Խարզան գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրիս գետի ավազան
Զեյթուն (հրվանդան)

**Զեյթուն**, հրվանդան Սև ծովի հարավային ափին, Տրապիզոնի շրջանում։ Նշանակված է Լինչի քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրվանդաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի հրվանդաններ
Կատեգորիա:Սև ծովի հրվանդաններ
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Զըռու Չատ

**Զըռու Չատ**, կիրճ Թուրքիայում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում, Վարդոյի գավառակում։ 1915 թվականի հունիսին թուրքերը այստեղ ոչնչացրեցին Խնուսից տեղահան արված հայ գաղթականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի կիրճեր
Կատեգորիա:Մուշի մարզ
Դարկոշի լեռներ

**Դարյոշի լեռներ**, *Դարկոշդաղ*, *Դարքուշի լեռներ*, *Տարկոշի լեռներ*, Լեռնաշղթա հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում։ Ձգվում է Սասունի հյուսիսային կողմով՝ կազմելով ջրբաժան Բաթմանաջուր և Արածանի գետերի միջև։ Լեռնաշղթայի բարձրագույն լեռնագագաթը Դարյոշն է (3200մ)։

## Ծանոթագրություններ
Դամլամա Գյադիկ

**Դամլամա Գյադուկ**, լեռ Ադրբեջանի Ջուղայի շրջանում, Զանգեզուրի լեռնաշղթաի  հարավ-արևմտյան հատվածում, Երնջակ և Գիլանչայ գետերի միջև, Ապրակունիս գյուղից մոտ 9 կմ հարավ-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջան
Երուսաղեմա ձոր

**Երուսաղեմա ձոր**, ձոր, ուխտատեղի Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Տոսպ գավառում, Վարագավանքի արևմտյան կողմում, զառիվեր ու անտառապատ կողերով ձորակ է, որտեղ պահպանվել էր մի կիսավեր մատուռ։ Ավանդության ասելով այստեղ 18 տարի ճգնել է Գրիգոր Լուսավորիչը և մի օր երազում նույն ձորում տեսել է  մի քար նման Երուսաղեմին։ Իբր այդ պատճառով էլ ձորը կոչվել է Երուսաղեմա ձոր։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ձորեր
Զետկանի ջուր

**Զետկանի ջուր**, գետակ Արածանիի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Շառաիան գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հայկական պարի Սուկավետ լեռնագագաթի արևմտյան և հյուսիս֊արևմտյան լանջերից։ Անցնում է նախ Չաթ գյուղի հարավ֊արևմտյան կողմով ու միանում Շառիանին։

## Ծանոթագրություններ
Եղեգիսի ձոր

**Եղեգիցի ձոր**, ձորագավառ Սյունիքում, Վայքում։ Գտնվում էր պատմական Վայոց ձորի հյուսիսային կողմում և գրավում էր Ափայի աջակողմյան վտակ Եղեգիս գետի վերին և միջին Հոսանքների ավազանները։ Սյունիքի Վայոց ձորի գավառը երբեմն կոչվել է նաև այս անվանմամբ, որը 9-10-րդ դարերում գտնվում էր Սյունիքի իշխանախիստ Եղեգիս կամ Եղեգիք բերդաքաղաքը։  Եղեգիսի ձորակը յուրահատուկ է իր ինքնատիպ բնապատկերներով, բուսական և կենդանական աշխարհով, հանդիսանում է Վայոց ձորի 4 հատուկ պահպանվող տարածքներից մեկը։

## Գրականություն
* Դիվան հայ վիմագրության, Պ. 3. Վայոց Ձոր, Եղեգնաձորի և Ազիզբեկովի շրջաններ /Կազմ.՝ Ս.Գ. Բարխուդարյան; ՀՍՍՌ ԳԱ; ՀՍՍՌ ԳԱ; Հնագիտ. և ազգագր. ին-տ.; Երևան։ ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1967.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Երկաթահանք (լեռ)

**Երկաթահանք**, *Երկաթահատաց լեռ, Կապարահատաց լեռ*, լեռ Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհում, Վասպուրականի Ռշտունիք գավառի արևմտյան սահմանի մոտ, Վանա լճի հարավային ափին, Կապուտկող լեռան մոտակայքում։ Հնում հայտնի էր երկաթի և կապարի հանքավայրերով։ Կապուտկող լեռնագագաթից ոչ հեռու, Երկաթահանք լեռան մոտ գտնվում է *Երկաթահատաց ձորը*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Սասունի լեռնաշղթա
Զառիթափ (գետակ)

**Զառիթափ**, գետակ Արաքսի ավազանում, Արփա գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ առնելով Ազիզբեկովի շրջանի Մարտիրոս գյուղի մոտից և անցնելով նույն շրջանի Զառիթափ գյուղի մոտով՝ թափվում է մայր գետը։ Երկարությունը՝ 21 կմ։ Ամռանն Արփա գետին չի հասնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գետեր
Երեմես (գետակ)

**Երեմես**, գետակ Արաքսի ավազանում, Որոտանի վտակը։ Ղևոնդ Ալիշանը այս անունը ենթադրաբար նույնացնում է Ծղկունք գավառի Երեմի գետի հետ։ Սակայն բացառված չէ, որ այս գետը գտնվում էր ոչ թե Ծղկունքում, այլ Աղահենջ գավառում, որ հիաշատակվում է Երեմես համանուն գավառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Դարալագյազի դուռ

**Դարալագյազի դուռ․** լեռնանցք Սյունյաց լեռնահամակարգում, Դարալագյազի (Վայքի) լեռնաշղթայի կենտրոնկան համակարգում, Ջահրի գետի միջին հոսանքում։ Նշանակված է Կովկասի հինգվերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ ըստ երկրի
Եղվարդ (հնավայր)

**Եղվարդ**, հնավայր ՀԽՍՀ Նաիրիի շրջանում, Եղվարդ քաղաքատիպ–ավանի արևմտյան կողմում։ Կաթողիկե մեծ եկեղեցուց մոտ 1 կմ հեռավորությամբ։ Այստեղ կա մի հին քրիստոնեական ընդարձակ գերեզմանատուն, որտեղ գտնվել են 10-15–րդ դարերի քանդակազարդ գերեզմանաքարեր և պարզ տապանագրեր։ Գերեզմանոցի հարավային կողմում կա մի մատուռանման շինություն, նման է ուրարտական ժամանակների շենքերին։ Գերեզմանոցի հարավային կողմում կա մի մատուռանման շինություն՝ կիկլոպյան քարերով։ Վերջինս, որ շինված է հսկա որձաքարերից, նման է ուրարտական ժամանակների շենքերին։ Ըստ Թ․ Թորմանյանի, հեթանոսական ժամանակներում կառուցված այդ շենքը լրացվելով մի խորանով՝ վերածվել էր մատուռի, որը մի ժամանակ ուխտատեղի էր շրջակա գյուղացիների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հնագույն բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Զենախ Գերմազ

**Զենախ Գերմազ**, լեռ Ադրբեջանում, Գանձակի լեռներում, Թովուզ գետի միջին հոսանքի ձախ կողմում։ Լանջերն անտառապատ են։ Նշանակված է Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում։

## Գրականություն
* Труды института геологических наук Вып.149, АН СССР, М. 1953 с.11

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Զյուլթափա

**Զյուլթափա**, լեռ Ադրբեջանի Շամքորի շրջանի հյուսիսային մասում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Գանձակի լեռներում։ Տեղադրման կոորդինատներ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Շամքորի շրջան
Զոր (լեռ)

**Զոր**, *Շիշթափա*, լեռնագագաթ Թուրքիայի Աղրըի մարզում, Հայկական Պար լեռնահամակարգի Մեծ Մասիս-Սինակ հատվածում, Գայլատու լճակից մոտ 30 կմ արևելք։ Սինակի ամենաբարձր գագաթն է՝ 2800 մ։ Սրա մոտ է գտնվում Զորի լեռնանցքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Պար
Եղերով

**Եղերով**, լեռնագագաթ Հայկական Տավրոս լեռնաշղթայում, Վանա լճից հարավ, պատմական Ռշտունիք գավառում, Արտոս լեռնագագաթից արևմուտք, Նարեկավանքի մոտակայքում։ Նրա բարձրադիր լանջին գտնվում էր Փութկա Սբ․ Գևորգ վանքը։ Բարձրությունը՝ 3500 մ․։ Ձմռանը ծածկված է ձյան հաստ շերտով, լինում են սաստիկ բքեր, իսկ գարնանը՝ ձնահյուս։ Եղերովի մոտ է գտնվում համանուն լեռնանցքը, որը միմյանց է կապում Արլ Տիգրիսի և Վանա լճի ավազանները։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Թաշլուգյունը

**Թաշլուգյունը**, *Թաշլուգյունը*, լեռնաբազուկ  Հայկական Պար լեռաշղթայում։ Ձգվում է զուգահեռականի ուղղությամբ, Սարիղամիշ քաղաքից մոտ 27 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքս գետի աջ կողմում։ Երկարությունը 5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Դիզա (լեռնաշղթա)

**Դիզա**, լեռնաշղթա և լեռնագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Արաքսի ձախ վտակ Հագարիի ձախ կողմում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռնաշղթաներ
Էքիջալար

**Էքիջալար** լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում՝ Վարդենիսի լեռներում։ Գտնվում է Արգիճի գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Բարձրությունը 2800 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Եղբարք

**Եղբարք**, լեռ (բլուր) Թուրքիայի Աղրըի մարզում,  Թոնդուրակ լեռնազանգվածի հետ միացնող լեռներում։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Ավդալբեկյանը Եղբարքը նույնացնում է դարձյալ այդ կողմերում (Կոգովիտ գավառում) գտնվող *Եղջերք* լեռան հետ, որն առաջին անգամ հիշատակել է Փավստոս Բուզանդը։ Հակոբ Մանանդյանը ժխտում է նրա այդ կարծիքը՝ այն տեղադրելով բուն Կոգովիտ գավառում։ Անվան տարբերակից (Եղբարք Սարակ) ակնհայտ է դառնում (Սարակ = փոքրիկ լեռ, փոքրիկ սար), որ սովորական սար կամ բլուր էր։ Եղբարքի մոտ գտնվում էր համանուն կիրճը։ Այստեղ 643 թվականին Թեոդորոս Ռշտունին դարանակալելով՝ կտրում է Հայաստան ժամանած արաբական ջոկատի ճանապարհը և շեշտակի հարված հասցնում նրան։

## Տես նաև
* Եղբարք Սարակի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծաղկանց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Դիբեկ

**Դիբեկ**, լեռնագագաթ Կիլիկիայում, Ադանայի և Հալեպի նահանգների սահմանների վրա։ Բարձրությունը՝ 2506 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամանոսի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Կատեգորիա:Հաթայի մարզի լեռներ
Դուլդու

**Դուլդու**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Գանձակի լեռներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գանձակի լեռնահամակարգի լեռներ
Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջան
Զինակեր (լճակ)

**Զինակեր**, լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, նրա վտակ Թորթում գետի ակունքի շրջանում, Զինակեր գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Զարիշատի դաշտ

**Զարիշատի դաշտ**, դաշտ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթի մի մասը։ Փռված է վերջինիս հյուսիսային կողմում։ Նույնացնում են հին Մեծ Դաշտի (Այրարատ աշխարհի Վանանդ գավառում) հետ, որը հիշատակում է Մովսես Խորենացին։

## Ծանոթագրություններ
Զամանլուի կամուրջ

մինի|Զամանլուի հին և նոր կամուրջները
**Զամանլուի կամուրջ**, կամուրջ Հայաստանում, Գուգարքի շրջանում՝ Փամբակ գետի ձախակողմյան վտակ Զամանլու (այժմ՝ Վահագնի) գետակի վրա։ Կառուցվել է XIX դարի վերջին՝ Թիֆլիս-Ալեքսանդրապոլ երկաթուղու կառուցման ժամանակ։ կամրջի վրայով անցնում է երկաթուղին։

2012 թ.-ին ավելի քան 100 տարի գործող հին կամրջի կողքին շահագործման հանձնվեց նոր կամուրջը։ Շինարարական աշխատանքները իրականացվել են Կամուրջշին կազմակերպության կողմից։

Կամրջի երկարությունը 170 մետր է։

Հենարանների բարձրությունը 27 մետր է։

Մետաղական կոնստրուկցիաներ – 592 տ

## Պատկերասրահ


Строительство моста Заманлу 5.jpg|
Строительство моста Заманлу 1.jpg|
Строительство моста Заманлу 2.jpg|
Строительство моста Заманлу 4.jpg|
Строительство моста Заманлу 3.jpg|
Виадук через ущелье Заманлу 1.jpg|



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կամուրջներ
Երիստան

**Երիստան**, *Էրիստան*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Սիսիանի հարթավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Զիրակ

**Զիրակ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսարևմտյան ծայրամասում, Կեչուտ գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2230 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Խուզեսթան

**Խուզեսթան** (, *Օսթան-է Խուզեսթան*), օսթան (նահանգ) Իրանի Իսլամական Հանրապետությանի հարավ-արևմուտքում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Հյուսիս-արևմուտքից սահմանակից է Իլամ, հյուսիսից` Լոռեսթան, արևելքից` Չհարմահալ և Բախտիարի և Քոհգիլուե և Բոյեր Ահմադ, հարավ-արևելքից` Բուշեհր օսթաններին, արևմուտքից` Իրաքին, հարավից ողողվում է Պարսից ծոցի ջրերով։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Մայրաքաղաքը Ահվազ քաղաքն է։

Խուզեսթան 1950 թվականի Իրանի վարչական ռեֆորմների արդյունքում ձևավորված 10 օսթաններից մեկն է։ 1970-ական թվականներին Խուզեսթանից անջատվել են Լոռեսթան և Քոհգիլուե և Բոյեր Ահմադ օսթանները։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 4-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Քերմանշահ քաղաքը։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 4 192 598 մարդ` 862 491 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 4 531 720 մարդ, որոնք ապրում էին 1 112 664 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 4 710 509 մարդ` 1 280 645 տնտեսություններում։

Քսան հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Ահվազը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 1 184 788 մարդ), Դեզֆուլը (264 709 մարդ), Աբադանը (231 476 մարդ), Բանդար Մահշահրը (162 797 մարդ), Անդիմեշքը (135 116  մարդ), Խորամշահրը (133 097 մարդ), Բեհբեհանը (122 604 մարդ), Իզեհը (119 399 մարդ), Շուշթարը (101 878 մարդ), Մասջեդ Սոլեյմանը (100 497 մարդ), Բանդար Էմամ Խոմեյնին (78 353 մարդ), Շուշը (77 148 մարդ), Ռամհորմոզը (74 285 մարդ), Օմիդիեն (67 427 մարդ), Քութ Աբդոլլան (56 252 մարդ), Սուսանգերդը (51 431 մարդ), Շադեգանը (41 733 մարդ), Շեյբանը (36 374 մարդ), Չամրանը (33 505 մարդ), Հենդիջանը (29 015 մարդ), Բաղե Մալեքը (26 343 մարդ), Ռամշիրը (25 009 մարդ), Գոթվանդը (24 216 մարդ), Համիդիեն (22 057 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքներում է ապրում 3 554 205 մարդ կամ օսթանի բնակչության 75,5%-ը։

## Վարչական բաժանում
Խուզեսթան օսթանը բաժանված է 30 շահրեստանների (գավառների).

440px

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Կատեգորիա:Խուզեսթան
Էլ Խոջա (գետ)

**Էլ Խոջա** (Ալակուկա, Ալի Խոճա, Ալի Խոջա, Ալյոջելե, Բուլղար, Էլ Խոճա, Էյլոճելե, Էյլոջելե, Պուլղար), գետ Կիլիկիայում, Սարոս գետի ավազանում։ Անցնում է Բուլղար Մադենով և թափվում Չաքըդչայ գետի աջակողմյան վտակ Դարպաս գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Երկարուկ

**Երկարուկ**, բլուր Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Արագած լեռնազանգվածում, Արեգունի բլրից հարավ, ձգվում է արևմուտքից արևելք 450 մ, հյուսիսից հարավ՝ 300 մ։ Այստեղ հայտնաբերված են պալեոլիթի նյութական մշակույթի մնացորդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռնագրություն
Դոմբաթ (գետահովիտ)

**Դոմբաթ**, գետահովիտ հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի աջակողմյան վտակ Ներքին Կարասուի աջ օժանդակ Դոմբաթ գետի երկու ափերին, Փոքր Մասիսից մոտ 7 կմ հարավարևմուտք։ Նեղ շերտով ձգվում է 7-8 կմ՝ հարավարևմուտքից հյուսիսարևելք։ Լանդշաֆտը չոր տափաստանային է։ Ռուսերեն տարադարձությամբ՝ Դոմբատ ()։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Իրանի գետեր
Դիգրյա

**Դիգրյա**, լեռ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում, Մեսխեթի լեռնաշղթայում, Ախալցխայի շրջանում։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Զեյթունի գետ

**Զեյթունի գետ**, գետակ Միջերկրական ծովի ավազանում, Կիլիկիայում, Ջահան գետի վտակ Կոկիսոն ձախակողմյան օժանդակը։ Հայտնի է նաև որպես «Զեյթունի ջուր»։ Հոսում է Զեյթուն գյուղաքաղաքում։ Ստորին հոսանքը կոչվում է Կյուրետին ջուր։ Մայր գետին է միանում Զեյթունից 7֊8 կմ հեռավորությունից։ Այն իր մեջ է ընդունում Ջերմուկի դաշտի մի քանի առվակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Կոկիսոն գետի վտակներ
Երեք եղբոր լեռ

**Երեք եղբոր լեռ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Դերսիմում։ Սրա մոտ են գտնվում ս․ Սերոբվե և ս․ Քերոբվե վանքի ավերակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիտավրոսի լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Ճգնավոր (անձնանուն)

**Ճգնավոր**, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն *ճգնավոր* բառից։ Այս անունից է առաջացել Ճգնավորյան ազգանունը։ Հիշատակվել է մեկ անգամ։

## Գործածություններ
* Ճգնավոր, եղբայր Կարապետ Սասնեցու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Էդուարդ Ալթունյան (ճարտարապետ)

**Էդուարդ Լևոնի Ալթունյան** (), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1970-1981 թվականներին եղել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտի գլխավոր մասնագետ։

Հեղինակ է Հրազդան քաղաքի 1961-1963 թվականների և 1978-1980 թվականների (հեղինակային խմբի հետ) գլխավոր հատակագծերի, 1964-1988 թվականներին (հեղինակային խմբի հետ)՝ հյուսիսային զանգվածի չորս միկրոշրջանների կառուցապատման հատակագծերի։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Էդուրադ Ալթունյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
* Կոմպոզիտորների տունը (1957)
* «Ինտուրիստ» (1973-1985, այժմ՝ «Արմենիա-2») և «Էրեբունի» (1980) հյուրանոցները
* Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնը (1986)
* Դիլիջանում` ՀԿՄ ստեղծագործական տունը (1960-1977)
* Նախարարների խորհրդի ամառանոցային տները (1960)
* Սևանի ափին՝ «Կապուտակ Սևան» առողջարանի քոթեջները (1976-1983)
* Սոչիում «Բարեկամություն» պիոներ ճամբարը (1985)

## Պատկերասրահ

Paronyani-tatron (2).jpg|Հակոբ Պարոնյանի անվան պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:1995 մահեր
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Զիգանայի լեռնանցք

**Զիգանայի լեռնանցք**, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Խաղտյաց լեռների արևմտյան հատվածում,  Զիգանա լեռնաշղթայի լեռնանցքը (1960 մ բարձրությամբ)։ Զիգանայի լեռնանցքով անցնող Գյումուշխանե–Տրապիզոն խճուղին Թուրքիայի ներքին շրջանները կապում է Սև ծովի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Դուտխու

**Դուտխու** (նաև՝ Դութխու), գետ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում՝ Կուրի ավազանում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Դուտխու գետը սկիզբ է առնում Պել սարից հյուսիս-արևելյան լանջերից։ Ակունքը գտնվում է ծովի մակարդակից մոտավորապես 3300 մ բարձրության վրա։ Հանդիսանում է Տրտու գետի աջ վտակներից և առավել ջրառատ վտակը։ Ունի 44 կմ երկարություն։ Հիմնականում հոսում է ոչ խորը ձորով։ Երկու կողմից ունի իրեն միացող բազմաթիվ վտակներ։

Հանդիսանում է Թարթառ գետի աջակողմյան վտակը։

## Պատկերասրահ
 
Tutqun river near Zülfüqarlı village, Kalbajar, Azerbaijan.jpg
Դուտխու գետը.jpg
Tuthun river canyon near Zuar, Artsakh, Armenia - panoramio.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի գետեր
Դոդանի հարթություն

**Դոդանի հարթություն**, հարթավայր Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի աջակողմյան վտակ Դոդան գետի ստորին հոսանքի հովտում, Մուշ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Դոդան գյուղի շրջակայքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշի մարզի հարթավայրեր
Դևրեզ

**Դևրեզ**, գետ Սև ծովի ավազանում, Կզըլիրմարկի (Հին Ալյուս) գետի վտակը։

## Ծանոթագրություններ
Էլիդաղ

**Էլիդաղ**, լեռ Թուրքիայում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, նախկինում՝ Օսմանյան կայսրության Դիարբեքիրի նահանգի Արղանամադենի գավառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոսի լեռնային համակարգ
Երերունա լեռ

**Երերունա**, լեռ Հայաստանում, Գեղամա լեռնաշղթայի հարավային հատվածում, Ազատ և Վեդի գետերի վերին հոսանքի շրջանում։ Կոչվել է պատմական *Երերուն* (Գեղարքունիք գավառում) գյուղի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռներ
Դումբուլլի

**Դումբուլլի**, առվակ Ճորոխի ավազանում, Օլթի գետի համակարգում։ Հոսում է Օլթիի շրջանով և, ոռոգելով մի շարք գետերի հանդամասեր, միանում է Բարդուզ (Բերդուս) վտակին։ Հիշատակում է Ատրպետը («Հանդէս ամսօրեայ», 1928, էջ 375)։

## Ծանոթագրություններ
Զամփ

**Զամփ**, լեռնագագաթ Արսիանի լեռնաշղթայում։ Օլթի քաղաքից 47-48 կմ հյուսիս-արևելք, Օլթի և Կուր գետերի ջրբաժանում:Լանջերն անտառազուրկ են։ Բարձրությունը 2741 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արսիանի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Զուրզուր

**Զուրզուր**, աղբյուր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սիսիան գավառից 8 կմ արևելք, Վաղատին գյուղի մոտակայքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրագրություն
Զիվան (լեռ)

**Զիվան**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Օլթի քաղաքից մոտ 42 կմ հարավ֊արևելք։ Սրա փեշերին էր գտնվում Զիվան գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Զիմարա (գետ)

**Զիմարա**, գետ Փոքր Հայքում, Եփրատի ավազանում, նրա աջ վտակը։ Մայր գետին է միանում Ակն քաղաքի հյուսիս֊արևմուտքը։
## Ծանոթագրություններ
Թեժլար

**Թեժլար**, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Ելիզավետպոլի նահանգի, Կայրագինի գավառում։

## Ծանոթագրություններ
Զանքանակյան

**Զանքանակյան**, գետակ Արաքսի ավազանում, Հագարի գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Ղարաբաղի լեռներից և մայր գետը թափվում Արցախի Հանրապետության Բերձոր քաղաքից հարավ֊արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Հագարի գետի վտակներ
Էսկի Թաշ

**Էսկի Թաշ**, հնավայր Կիլիկիայում, նրա լեռնային մասում, Կորկուն գետի հովտում, Մելեմենջի խան-իջևանից 12-15 կմ հեռավորության վրա։ Ղևոնդ Ալիշանը հնարավոր է համարում այն նույնացնելու Մոլևոն բերդի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիլիկիայի հնավայրեր
Եդդիթափա

**Եդդիթափա**, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Թարթառ գետի միջին հոսանքում, նրա ձախ ափին, Թարթառ գետից 3-4 կմ արևելք։ Բարձրությունը՝ 2464 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռներ
Արգիճիի դաշտ

**Արգիճիի դաշտ**, միջլեռնային ընդարձակ գոգավորություն Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռների արևմտյան մասի և Գեղամա լեռնաշղթայի միջև: Ընդգրկում է Սևանի գոգավորության հարավ-արևմտյան մասը, որտեղով անցնում է Արգիճի գետի վերին հոսանքը և նրա վտակները: 

## Աշխարհագրական նկարագիր
Բարձրադիր (2100-2225 մ) և ընդարձակ լեռնադաշտ է՝ ծածկված լճագետային նստվածքներով: Առանձին լեզվակներով տարածվում է դեպի արևմուտք և հարավ, որոնցով հոսում է Արգիճի գետն՝ իր վտակներով: Ծածկված է բարեբեր վարելահողերով ու մարգագետիններով: Արգիճիի դաշտի հյուսիսում երկու լեռնաշղթաների սահմանագլխին բարձրանում է Արմաղան սարը: 

Արգիճիի դաշտի տեղում նախկինում եղել է լիճ, որը առաջացել է Արմաղանից արտավիժած հրաբխային լավայի պատճառով, երբ լավան փակել է Արգիճի գետի հունը միջին հոսանքում։ Գետի ջրերը կուտակվել ու ծածկել են ամբողջ դաշտը, առաջացնելով լիճ։ Հետագայում, լճից սկիզբ առնող գետը ժամանակի ընթացքում քայքայել է լավային ամբարտակը՝ առաջացնելով բավականին խորը կիրճ, որով դուրս է հոսել կուտակված ջուրը և լիճը դադարել է գոյություն ունենալ։ Արգիճի գետը սրընթաց անցնելով կիրճով՝ դուրս է գալիս մերձլճային հարթություն։ Հոսանքի արագության նվազման հետևանքով գետը այդ հարթությունում կուտակել է մեծ քանակությամբ լավային բեկորներ։ Այդ վայրերում էլ տարածված են ճահիճները, որի գոյությանը նպաստում է ոչ միայն գետը, այլ նաև Գեղամա և Վարդենիսի լեռների բարձունքների մեջ ներծծված և լավային ծածկույթի տակից դուրս եկող ջրերը, որոնք առանձնապես հորդաբուխ են Ներքին Գետաշենի գյուղի շրջակայքում։ Սևանա լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով այստեղի ճահիճները զգալի չափով պակասել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գոգավորություններ
Կատեգորիա:Սևանա լիճ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրություն
Թաղասեռի անապատ

**Թաղասերի անապատ,** հնավայր  Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Գտնվում է Թաղասեռ գյուղի մոտ։ Նրանից 2 կմ հարավ-արևմուտք՝ թթենիների և ընկուզենիների պուրակում՝ մի բլրակի ստորոտում։ Պահպանվել է 26-144 4 մույթերով, եռանակ բազիլիկ ոճով կառուցված Ս․ Աստբածածին եկեղեցին։ Շինության գավթի ավերակները պահպանվել են։ Ս․ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1635 թվականին թաղասեռցիների օգնությամբ։

## Պատմություն
Ս․ Աստվածածին եկեղեցին տեղակայված է նախկին ավերված եկեղեցու դիմաց, հին և նոր Թաղասեռ գյուղերի արանքում։ Արևելյան կողմում ունի կիսակլոր աբսիդ, որի երկու կողքերին կան երկու խորաններ։ Եկեղեցու ներսում կան գերեզմանաքարեր և քանդակազարդ խաչքարեր։ Մոտավորապես 500 մետր դեպի հարավ՝ եկեղեցուց ներքև, գյուղի ավերակները մեծ տարածություն են զբաղեցնում, որը կոչվում է Շենատեղ։ Եկեղեցուց պահպանվել են պարիսպների պատերը, տների և եկեղեցիների տեղերը, սալահատակված փողոցների հետքերը։ Խաչքարերը և արձանագրությունները թափված են խոտերի և թփերի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Էպեմենտիկ

**Էպեմենտիկ**, գետակ ներկայիս Թուրքիայում (Հայկական լեռնաշխարհում), Եփրատի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Մելաս գետի օժանդակը։ Հոսում է Մալաթիա քաղաքի շրջակայքով։ Ունի գաղջ և վատորակ ջուր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Ելլի

**Ելլի**, գետակ Արաքսի ավազանում, Ախուրյանի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Հայաստանի Ղուկասյանի շրջանի Ջիֆթալի գյուղի աղբյուրներից՝ Կարախաչ լեռան արևմտյան փեշերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ախուրյան գետի վտակներ
Դարիմդարասի

**Դարիմդարասի**, դերիմդարասի- գետակ Կուրի ավազանում։ Հոսում է Արդահանի շրջանով և մայր գետին միանում նրա աջ կողմից։

## Ծանոթագրություններ
Եկեղյաց Փող

**Եկեղյաց Փող**, լեռնանցք Կիլիկիայում, Կիլիկյան Տավրոսում, Առակլի քաղաքի մոտ։ Հեթում Ա-ն 1225 թվականին թաթար-մոնղոլների մոտից վերադառնալիս արշավել է այստեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռնանցքներ
Զիրակիջուր

**Զիրակիջուր**, *Զիրակչայ*, *Խոշչիբիլսկ*, *Ղուշչիբիլակ*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Պուճուրգետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռներից և Կեչուտ գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Պուճուրգետ գետի վտակներ
Ճնճղուկ (անձնանուն)

**Ճնճղուկ**, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն ճնճղուկ թռչնանունից։ Գործածվել է 11-րդ դարում։

## Գործածություններ
* Ճնճղուկ, որդի Խուլ Խաչիկի, ով Վասպուրականի իշխանն էր։ 1041 թվականին սպանվեց թուրքերի կողմից։ Ճնճղուկը լուծեց իր հոր և փոքր եղբոր վրեժը։
* Ճնճղուկ, Լավոդիկիայի քաղաքապետ (11-րդ դար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Դեյրիմեսիհ

**Դեյրիմեսիհ**, գետակ Եփրատի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակը։ Հոսում է Մալաթիա քաղաքի մոտով։ Միջին և ստորին հոսանքի շրջանը այգեվետ է։ Հիշատակում է թուրք պատմագիր Թյաթիբ Զեյեբին։ Արևմտահայերեն տարադարձությամբ՝ Տեյրիմեսիհ։

## Ծանոթագրություններ
Can’t Hold Us Down

**«Can’t Hold Us Down»**, ամերիկացի երգչուհի Քրիստինա Ագիլերայի Stripped չորրորդ ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլը, թողարկվել է 2003 թվականի հուլիսի 8֊ին։ Երգը Քրիստինան ձայնագրել է Lil' Kim ռեփ կատարողի մասնակցությամբ։

Երգը հաջոությամբ ներառվել է շատ վարկանիշային աղյուսակներում․ Billboard Hot 100 վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է 12֊րդ հորիզոնականը, Բրիտանիայում՝ 6֊րդ, Գերմանիայում՝ 9֊րդ, Իռլանդիայում՝ 5֊րդ, Նոր Զելանդիայում՝ 2֊րդ, Ավստրալիայում՝ 5֊րդ և Համաշխարհային հիթ֊շքերթում՝ 3֊րդ։

«Can’t Hold Us Down»֊ը արժանացել է Գրեմմի մրցանակի «Լավագույն փոփ կատարում» անվանակարգում։

## Երգի պատմությունը
Քրիստինան երգը համարում է «ֆեմինիստական հիմն»։ Նա երգում է հասարակության երկակի չափանիշների մասին։

## Երգացանկ

*;CD սինգլ
#"Can't Hold Us Down" (featuring Lil' Kim) – 4:15
#"Can't Hold Us Down (Sharp Boys Orange Vocal Remix)" – 7:22
#"Can't Hold Us Down (Jacknife Lee Remix)" – 4:30

*;12" սինգլ
#"Can't Hold Us Down" (album version) – 4:15
#"Can't Hold Us Down" (instrumental) – 4:29
#"Can't Hold Us Down" (a capella) – 4:25

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստինա Ագիլերայի երգեր
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական երգեր
Էզերմեն

**Էզերմեն**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Սև ծովի ավազանում, հոսում է Տրապիզոնի մարզի տարածքով։ Սրա ափին էր գտնվում Անիֆա գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Ելենսութափա

**Ելենսութափա**, լեռ (բլուրներ), Ադրբեջանի Շամքորի շրջանում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Կուրի հովտում, Գանձակ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Ներքին Սեյֆալու գյուղից հյուսիս-արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրությունը՝ 778 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Շամքորի շրջան
Զերակլու Գյադուկ

**Զերակլու Գյադուկ**, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Սիփանի հյուսիս֊արևելքի բազկի ծայրում, Վանա լճից հյուսիս։ Այստեղով է անցնում Բանան և Զերակլու գետերը միացնող ճանապարհը։ Նշանակված է Կովկասի 5֊վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգ
Զիարեթ (լեռ, Էրզրում)

**Զիարեթ**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Թորթում լճակից հարավ, 9 կմ վրա։ Բարձրությունը 2362 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Զանգակ (լեռ, Մուշ)

**Զանգակ**, սար, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Մշո դաշտում։ Այստեղից լսելի է Արածանիի վրայի Գարգառ կոչված ջրվեժի ձայնը։ Հիշատակում է Խաչիկ Դաշտենցը («Ռանչպարների կանչը», Երևան, 1979, էջ 39)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշի մարզի լեռներ
Երազանք (արհեստական լիճ)

**Երազանք**, նախկին արհեստական լիճ Երևան քաղաքում, Սովետական շրջանում, Ազատության պողոտայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի ջրամբարներ
Զունուս (գետ)

**Զունուս**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Կոտուրի աջ օժանդակը։

## Ծանոթագրություններ
Թարմաշ

**Թարմաշ**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արաքսի աջ վտակ Կոտուրի ավազանում։ Մայր գետին է միանում Կոտուր գյուղաքաղաքից մոտ 12 կմ արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Դոմարտեն (Էն)

**Դոմարտեն** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Բաժե-Լե-Շատել կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01144։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 841 մարդ։

## Արտաքին հղումներ
* Национальный институт статистики 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Դուզթափա

**Դուզթափա**, լեռ Թուրքիայի Կարսի մարզում, Կարսի սարահարթում, Սարիղամիշ քաղաքից 20-21 կմ արևելք, Իվանպոլ գյուղից մի փոքր հյուսիս։ Բարձրությունը 1973 մ։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Թիրքան

**Թիրքան**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Կոտուր-Զագրոշյան, լեռնաշղթայի հարավային մասում, Ուրմիա քաղաքից մոտ 50 կմ արևմուտք։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Էրտիջ

**Էրտիջ**, լեռ Վայքի լեռնաշղթայում, Արփա գետի ձախակողմյան վտակ Էրդեչ գետակի ձախ կողմում, Գանձակ գյուղի մոտակայքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայքի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Զանգվի ջրանցք

**Զանգվի ջրանցք**, նախագծված ջրանցք Երևանի նահանգում։ Սևանա լճի ջրերը ոռոգման նպատակով օգտագործելու համար, ինժեներ Կ․Ն․Ֆրոլովի նախագծով որոշվում է կառուցել Զանգվի ջրանցքը։ Աշխատանքներն սկսվել են 1859 թվականից։ Ջրանցքը սկիզբ էր առնելու Զանգվի (Հրազդանի) ակունքի մոտերքից, անցնելու էր մի քանի գետերով, պետք է ուղղվեր դեպի Կըրխբուլաղի աղբյուրները ապա հասներ Երևանի հողատարածություններին։ Երկու տարվա ընթացքում փորվում է 8 կմ․ սակայն ուժեղ ծծանցման պատճառով շուտով աշխատանքները դադարեցվում են։ Թիֆլիսից ուղարկված հատուկ հանձնաժողովը հանգում է այն եզրակացությանը, որ ջրանցքի նախագիծն անհաջող է կազմված և այն հնարավոր չէ իրագործել։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Երևանի նահանգ
Ընկուզուտ

**Ընկուզուտ** (Ընկուզուկ, Ունգուզեկ), լեռ Թուրքիայի Կարսի նահանգում, Հայկական Պար լեռնաշղթայում, Հինդո լեռան հյուսիսային կողմում, Կաղզվանից հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 2800 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Զենոկապի

**Զենոկապի**, ճանապարհային կայան Փոքր Հայքում, Զիմարա-Մալաթիա ճանապարհի վրա, Եփրատի հովտում։ Նիկողայոս Ադոնցը ենթադրում է, որ Զենոկապի անունն իր մեջ ունի հայերեն «կապ» կամ «կապան» (լեռնանցք) բառը։ Նշանակված է Պևտինգերյան քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ այբբենական կարգով
Զեյնալի Քերխանե

**Զեյնալի Քերխանե**, քարհանք Արևմտյան Հայաստանում։ Գտնվում է Էրզրումի նահանգի Բայազետ գավառում՝ Նպատ լեռան ստորոտում՝ Վարշակի հայտնի ջերմուկների մոտ։ Տեղի բնակիչները ժամանակին այստեղից կտրում-տանում էին երկանաքարեր։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգ
Զիվին (լեռ)

**Զիվին**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, նրա հյուսիս֊արևելյան հատվածում, Օլթի քաղաքից մոտ 22 կմ հյուսիս֊արևմուտք, Օլթի գետի և նրա ձախակողմյան վտակներից մեկի ջրբաժանում։ Լանջերն ամբողջապես անտառապատ են, հարուստ ջերմուկներով։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Էնդերեսովա

**Էնդերեսովա**, գետահովիտ (դաշտ) Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի աջակողմյան վտակ Լեչեգ֊Քղի֊Փերի գետի վերին հոսանքի եռանկյունաձև շրջանում։ Ն․ Ադոնցի կարծիքով, հնում այստեղ է գտնվել Արտալես ամրոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզի հարթավայրեր
Զիարեթ (լեռ, Արդահան)

**Զիարեթ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթում, Արդահան քաղաքից մոտ 25 կմ հարավ–արևմուտք, Կուր գետի վերին հոսանքի շրջանում, սրա ձախ ափին։ Բարձրությունը 2100 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդահանի մարզի լեռներ
Ենիջե (գետ)

**Ենիջե**, գետ Սև ծովի ավազանում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Դուլ Կիլա

**Դուլ Կիլա**, լեռ Կապադովկիայում շրջապատված ամրոցներով։ Արաբներն անվանել են Դուլ Կիլա, որ նշանակում է «ամրոցների դշխո»։ Սակայն իսկակակն անունը Ջոասթրոն է, որ նշանակում է «աստղերի մերձեցող»։ Ոմանք անվան Ջոսասթրոն ընթերցումն են պաշտպանում։ Հիշատակում է արաբ պատմիչ Իբր-Խորդաբեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Կատեգորիա:Կայսերիի մարզի լեռներ
Դիբսիզ Գյոլ

**Դիբսիզ Գյոլ**, լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Բայազետ քաղաքից հյուսիս, Սարիսո գետի հովտում։ Թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «անհատակ լիճ»։ Հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը («Այրարատ», էջ 491)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Թակու

**Թակու**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Վանա լճի հարավային կողմում, Ռշտունյաց լեռների արևելյան հատվածում, Առնոս լեռան մոտ։ Բարձր մոտ՝ 3500 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Ըղըրթափա

**Ըղըրթափա**, լեռ Արցախի Քաշաթաղի շրջանի Մոշաթաղ գյուղից մի փոքր հարավ-արևելք, Հագարի գետի աջ վտակ Աղօղլանի ձախ կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջան
Դաշտաձոր

**Դաշտաձոր**, գետ Սևանա լճի ավազանում, Մարտունի գետի վտակը։ Հոսում է Մարտունու շրջանի տարածքով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունի գետի վտակներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Թամասլու

**Թամասլու**, լեռ Սյունիքի բարձրավանդակում։ Տեղակայված է նախկին Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառում, ներկայումս Շուշիի շրջանում։ Լեռան բարձրությունը 1800 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռներ
Կատեգորիա:Սյունիքի բարձրավանդակ
Դուաբի լեռներ

**Դուաբի**, լեռներ Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, նրա կենտրոնական մասում Բիթլիս քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Հյուսիս-արևելքի լանջերը անտառապատ են։ Նշանակված են Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզ
Զեռնակի լեռնաշղթա

**Զեռնակ**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի հովտում, Մանազկերտ քաղաքից արևմուտք։ Ձգվում է զուգահեռականի ուղղությամբ, Խամուր լեռնաշղթայի հետ միասին կազմելով ջրբաժան Արածանիի և նրա աջակողմյան վտակ Խնուսի գետի միջև։ Բարձր գագաթը 2704 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Մուշի մարզ
Էշակ Մեյդան (լեռ, Լոռի)

**Էշակ Մեյդան**, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնային համակարգում, Փամբակի լեռնաշղթայի արևելյան հատվածում։ Սրա մոտ է գտնվում համանուն լեռնանցքը, որը կապվում է Կոտայքի մարզի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փամբակի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Էմիրխանի լեռնաշղթա

**Էմիրխան**, լեռնաշղթա Թուրքիայի Կարսի նահանգում, Կարսի բարձրավանդակում, նրա հարավ֊արևելյան հատվածում, Սարիղամիշից 19-20 կմ հյուսիս։ Ձգվում է զուգահեռականի ուղղությամբ՝ մոտ 10 կմ երկարությամբ։ Ամենաբարձր կետը՝ 2500 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Էրնաձոր (գետակ)

**Էրնաձոր**, գետակ և ձոր Արաքսի ավազանում, Մեղրիի շրջանում։ Հոսում է Նյուվադի գյուղից հյուսիս-արևելք։ Սրա ափին էր գտնվում Էրնաձոր գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Երևանի գոգավորություն

**Երևանի գոգավորություն**, գոգավորություն Հայաստանում, Արարատյան գոգավորության հյուսիս֊արևելյան մասում, Հրազդանի միջին հոսանքում։ Սահմանափակված է Քանաքեռի և Նուբարաշենի սարավանդներով և Նորքի ու Կոնդի բարձունքներով։ Բարձրությունը 900֊1200 մ։ Տարածված են տարբեր գույների տուֆեր, ինչպես նաև հզոր շերտերով բազալտներ։ Կլիման շոգ է՝ օդի ամառվա 25,5° միջին ջերմությամբ։ Երևանի գոգավորության միջով հոսում է Հրազդան գետը։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը 300֊350 մմ։ Ոռոգվում է Հրազդան գետի և Նորքի, Արտաշատիի, Շահումյանի, Դալմայի ու մյուս ջրանցքների ջրերով։ Ստեղծված են մի շարք արհեստական ջրամբարներ։ Երևանի գոգավորության տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են քաղաքն ու հարավ֊արևմտյան քաղաքամերձ շրջանները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գոգավորություններ
Դարուցինտե

**Դարուցինտե** (, ), ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում, նշանակված պետինգերյան քարտեզի Արտաշատ-Սաղատ ուզեգծում։ Հ․ Մանանդյանը Դարուցինտեն վերապահորեն համարում է ԴԵՐՋԱՆ (տ) տեղանվան աղավաղված ձևը, կամ հակառակը՝ Դարուցինտեից ծագել է Դերջան անունը։

## Ծանոթագրություններ