open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շոշի կամավորական ջոկատ

**Շոշի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1990 թվականին Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղում։ 1992 թվականի գարնանը Մխիթարաշեն, Կարմիրգյուղ, Սզնեք գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա ստեղծվել է Շոշի վաշտը (հրամանատարներ՝ Ա.Հարությունյան, Ա.Մարգարյան), որը 1992 թվականի սեպտեմբերին ընդգրկվել է Ասկերանի ՊՇ-ի (հրամանատար՝ Վ.Բալասանյան, շտաբի պետ՝ Ա.Հարությունյան) առաջին մոտոհրաձգային գումարտակի մեջ (հրամանատար՝ Վ.Սաֆյան)։ 1990-1994 թվականներին ջոկատն առանձին կամ գնդի կազմում մասնակցել է գյուղի, Հադրութի (Տող Ծամձոր, Սարինշեն), Ասկերանի (Դահրավ, Խոջալու, Ասկերան, Նախիջևանիկ), Շուշիի (Քարինտակ, Շուշի), Քաշաթաղի («Մարդասիրական միջանցք»), Մարտակերտի (Ումուդլու, Սարսանգի հիդրոհանգույց, Կուսապատ, «Պուշկինյալ» բարձունք), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Աղդամի (Խըդրլու, Չախուրմահլա, Շելլի, Կասումլու, Ղարադաղլու, Փոլադլու, Աղդամ), Կուբաթլուի, Ջաբրայիլի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի շրջանների, Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ա.Հարությունյանը (ջոկատի, վաշտի), Ա.Մարգարյանը (վաշտի)։ Ջոկատից, վաշտից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է 3, Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ 3, Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալ‏‎ով՝ 3, Արցախի Հանրապետության «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալ‏‎ով՝ 53, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 10։ Զոհվել է 13 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Շռամ (կամավորական ջոկատ)

**«Շռամ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Երևանում։ 1989-1994 թվականներին «Մեծն Տիգրան» աշխարհազորային գնդի «Արամո-114» գումարտակի կազմում կամ առանձին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Գորիսի (Կոռնիձոր, Շուռնուխ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Տավուշի (Մովսեսգյուղ), Վայքի (Բարձրունի) և Կուբաթլուի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին (հրամանատար՝ Ա. Բաբայան)։ Ջոկատից զոհվել է 2 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Չարենցավանի կամավորական ջոկատ

**Չարենցավանի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին Չարենցավան քաղաքում։ 1989-1990 թվականներին ջոկատը գործել է «Հայոց ազգային բանակի» (ՀԱԲ) կազմում։ 1989-1994-ին ՀԱԲ-ի կազմում կամ առանձին մասնակցել է ՀՀ Իջևանի (Բերքաբեր), Տավուշի (Այգեձոր, Պառավաքար, Այգեպար), Ճամբարակի (Վահան) և Արցախի Հանրապետության Հադրութի (Ցոր), Մարտակերտի, Քաշաթաղի, Քարվաճառի շրջանների, Շուշիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ա. Մոսինյանը։ Ջոկատից զոհվել է 7 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Չելլո կամավորական ջոկատ

**«Չելլո» կամավորական-հետախուզական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1992 թվականի վերջին Երևանում՝ «Մեծն Մուրադ» ջոկատից առանձնացված, տարբեր երկրների բանակներում ծառայած, բազմաթիվ լեզուների, զենք-զինամթերքի տարբեր տեսակների գործածությանը տիրապետող կամավորականներից։ Կոչվել է 19-րդ դարի ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Չելլոյի (1870-1893) անունով։ 1992-1994 թվականներին կատարել է հատուկ հանձնարարություններ (հետախուզություն, հակահետախուզություն և այլն)։ Զինադադարից հետո հետո ջոկատի ազատամարտիկների մեծ մասը ծառայում է ՀՀ ԶՈՒ-ում։

Ջոկատի հրամանատարն է եղել Հ. Գյուզելյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Չինարի կամավորական ջոկատ

**«Չինարի» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Չինարի գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ 1992 թվականին ջոկատի մի խումբ ազատամարտիկներ ծառայության են անցել գյուղում տեղակայված ՊՆ գումարտակում (հրամանատար՝ Ս. Վանյան)։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Տավուշի (Չինարի, Արծվաբերդ, Այգեձոր) շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ա. Միրզոյանը (ընդհանուր հրամանատար), Ա. Սաղոյանը, Ա. Ջուլհակյանը, Ա. Մակարյանը, շտաբի պետ՝ Ա. Ապետյանը։ Զոհվել է 4 ազատամարտիկ։ Գյուղի միջնակարգ դպրոցը կոչվել է զոհված ազատամարտիկ Վ. Սաղոյանի անունով։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Չինչին կամավորական ջոկատ

**«Չինչին» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Չինչին գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Տավուշի (Ներքին Կարմիրաղբյուր, Պառավաքար) շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ա. Ադամյանը (ընդհանուր հրամանատար), Ա. Կլեկչյանը, Ա. Քոչարյանը, Ս. Դարբինյանը, Վ. Գաբրիելյանը, շտաբի պետ՝ Վ. Մաճկալյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Չորթան կամավորական ջոկատ

**«Չորաթան» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1988 թվականին Չորաթանում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ 1988-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Տավուշի (Չորաթան, Մովսեսգյուղ, Արծվաբերդ) շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Մ. Ասատրյանը (ընդհանուր հրամանատար՝ մինչև 1992-ը), Վ. Բաղրամյանը (ընդհանուր հրամանատար), Լ. Բաբայանը, Գ. Սադյանը, Հ. Քալանթարյանը, Բ. Ուդումյանը, Ա. Քալանթարյանը, Ա. Սադյանը, Դ. Գրիգորյանը, Օ. Սահակյանը, շտաբի պետ՝ Ջ. Զարգարյանը։ Ջոկատից զոհվել է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դարք

**Դարք**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Վիրահայոց լեռնաշղթայում, Սանահին գյուղից 4-5 կմ հյուսիսի-արևմուտք, Կաճաճկուտ գյուղից 1 կմ արևելք։ Բարձրություն 1414 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Դդմասար (լեռ, Արագածոտն)

**Դդմասար**, լեռնագագաթ Հայաստաննի Արագածոտնի մարզում, Արագածի լեռնահամակարգի հարավային կողմը, Արևուտ գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրություն 1618 մ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Դդմասար (լեռ, Շիրակ)

**Դդմասար**, լեռ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հյուսիսարևմտյան ստորոտին, Շիրակի սարահարթի արևելյան կողմում, Սարալանջ գյուղից 0,5 կմ արևմուտք։ Բարձրություն 1970 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Դդմասար (այլ կիրառումներ)

**Դդմասար** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Դդմասար (լեռ), լեռ Հայաստանի Շիրակի մարզում։
* Դդմասար (լեռնագագաթ), լեռնագագաթ (1618 մ) Արագածոտնի մարզում։
* Դդմասար (գյուղ), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։
Դեզաքար

**Դեզաքար** (), լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզի և Վրաստանի սահմանագլխին, Վիրահայոց լեռների կենտրոնական մասում, Բողնյաց գետի ձախափնյակում, Պրիվոլնոյե գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևելք, բարձրություն 1637 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Ջերմուկ կամավորական ջոկատ

**«Ջերմուկ» («Հայդուկ») կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1991 թվականին Ջերմուկում։ 1992 թվականին ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել է կամավորական վաշտ, 1993 թվականին՝ գումարտակ։ 1991-1994 թվականներին ջոկատն առանձին, վաշտը, գումարտակը մասնակցել են Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի (Դրմբոն, Հաթերք, Ջայնաթաղ և այլն), Հադրութի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատարն է եղել Մուշեղ Բաբայան (Ջերմուկի Համո)։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դեղինաղբյուր (գետ)

**Դեղինաղբյուր**, *Դեղին գետ, Սարիբուլաղ*, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Աղստևի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հովք լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Գանձաքար գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Դեմ (լեռ)

**Դեմ**, լեռ  Հայաստանի Արմավիրի մարզում Կարմրաշենի սարահարթում,  Քարակերտ գյուղից 5 կմ արևմուտք (1258 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռներ
Դեմեր (լեռ, Ծովասար)

**Դեմեր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գեղամա լեռների համակարգում, Ծովասար գյուղից 3 կմ հարավ-արևելեք։ Բարձրություն 2005 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Դեմեր (լեռներ)

**Դեմեր**, լեռներ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռնաշղթայում, Ակունք գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Առավելագույն բարձրությունը համանուն լեռն է (2198 մ), երկարությունը 1,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Դեմեր (լեռ, Ակունք)

**Դեմեր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Դեմեր լեռներում, Ակունք գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք (2198 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Դիանիձոր (գետ)

**Դիանիձոր**, գետ (սելավ) Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավային լանջերից և աջից միանում Շամիրամի սելավի հունին։ Երկարությունը՝ 19 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շամիրամի սելավ գետի վտակներ
Դեղին (լեռ, Սյունիք)

**Դեղին**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռներում, Արևիս գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրություն 2552 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Դեղին (այլ կիրառումներ)

**Դեղին ** անվանումը կարող է վերաբերել.
* Դեղին, գույն։
* Դեղին (Սյունիքի մարզ), լեռնագագաթ (2552 մ) Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռներում։
* Դեղին (լեռնագագաթ), լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզի և Ադրբեջանի սահմանագլխին։
* Դեղին սար, սար Գողթն գավառում, Վերին Ազա գյուղից արևմուտք։

----

* Դեղին ծով, Խաղաղ օվկիանոսին պատկանող ներփակված ծով։
* Դեղին խաղտտնիկ, խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։

----

* Դեղին թոնիր, 1974 թվականի խորհրդային ֆիլմ։
* Դեղին - հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն *դեղին*՝ «դեղնագույն» բառից։
Անանիա Շիրակացի (շքանշան, Արցախ)

**Անանիա Շիրակացի** մեդալ, Արցախի Հանրապետության պետական պարգև, որով պարգևատրվում են հանրապետության տնտեսության բոլոր ոլորտների ճարտարապետները, գիտնականները, գյուտարարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական պարգևներ
Չենդլեր Փարսոնս

**Չենդլեր Փարսոնս** (անգլ.՝ *Chandler Parsons*, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և մոդել։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA), որպես թեթև և ծանր հարձակվող։

Ծնվել է Կասելբերի բնակավայրում (Ֆլորիդա նահանգ)։ Հանդես է եկել Ուինթեր պարկի «Լեյք Հոուել» ավագ դպրոցի բասկետբոլային թիմում, որի կազմում հաել է մինչև նահանգային «5Ա» կոչվող դիվիզիայի 1/4 եզրափակիչ՝ 2005, 2006 և 2007 թվականներին՝ հաղթելով առաջնությունը վերջին տարում։ Դպրոցի ավարտական տարում Փարսոնսն ընդգրկվում է «all-state» նահանգային խորհրդանշական հավաքականում, ինչպես նաև հանդիպումներից մեկում գրանցելով 30 միավոր և 10 անդրադարձ, ճանաչվում է նահանգային առաջնության ամենաարժեքավող խաղացող։

Դպրոցն ավարտելուց հետո Փարսոնսն ընդունում է Ֆլորիդայի համալսարանից ստացված սպորտային կրթաթոշակային ծրագիրը և սկսում հանդես գալ «Գեյթորս» համալսարանային ակումբի կազմում՝ թիմակցելով դպրոցական խաղընկեր Նիք Քալաթեսին։ Թիմի կազմում Փարսոնսը երկու տարի անընդմեջ հասել է մինչև NCAA 1/8 եզրափակիչ։

Ընտրվել է «Հյուստոն Ռոքեթսի» կողմից՝ 2011 թվականի NBA դրաֆթի երկրորդ ռաունդի 38-րդ ընտրությամբ։

2013 թվականին Փարսոնսը մանեկենուհի Էշլի Սկայի հետ հանդես է գալիս «Iconix Brand Group»-ի հուգաստային գովազդաշարերում՛։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Հովհաննես Բաբաջանյան

**Հովհաննես Թևոսի Բաբաջանյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1959)։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1935)։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1934-1936 թվականներին` ԵՊԻ տնօրեն, 1949-1955 թվականներին՝ Հայաստանի ճարտարապետների միության նախագահ, 1955-1958 թվականներին` Հայպետնախագիծ, 1958-1961 թվականներին՝ Երևաննախագիծ ինստիտուտների ճարտարապետ, արվեստանոցի ղեկավար։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Բաբաջանյանի և համահեղինակների նախագծերով Երևանում 1950-ական թվականներին կառուցապատվել է Թամանյան փողոցը, կառուցվել են Աբովյան փողոցի (Սայաթ-Նովա-Թումանյան հատվածը), այժմյան Տիգրան Մեծի պողոտայի և այլ մայրուղիների բնակելի տներ ու վարչական շենքեր, Ջերմուկում, Էջմիածնում՝ կինոթատրոններ։

* Երևանի Զեյթուն շրջանի №№ 1, 5, 6 բնակելի թաղամաս
* Երևանի Զեյթուն շրջանի համայնքային կենտրոն
* Երևանի Զեյթուն շրջանի առևտրի կենտրոն
* Երևանի Զեյթուն շրջանի երկդահլիճ կինոթատրոն
* Երևանի Թամանյան փողոցի բնակելի շենքերի համալիր
* Հացամթերումների նախարարության բնակելի շենք Երևանի Աբովյան փողոցում
* Ժամացույցի գործարանի բնակելի շենք Աբովյան-Մոսկովյան փողոցների խաչմերուկում
* Արմկոնսերվտրեստի բնակելի շենք Երևանի Միկոյան փողոցում
* Տրանսպորտի վարչության բնակելի շենք Երևանի Մարքսի փողոցում
* Կաբելային գործարանի բնակելի շենք, Կալինին փողոց, Երևան
* Արմկոնսերվտրեստի վարչական շենք, Երևան
* Կինոթատրոն Ջերմուկում և Էջմիածնում

## Հրապարակումներ
* Հնագույն կուլտուրայի երկրում։ «Սովետական արվեստ», 1957, թիվ 2, էջ 40-45։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Վահագն Թևանյան

**Վահագն Վաչագանի Թևանյան** (), հայ բեմանկարիչ։

## Կենսագրություն
Վահագն Թևանյանը ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 20-ին, Երևան քաղաքում։ 1977 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1983 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի բեմանկարչության բաժինը։ 1981-1983 թթ. աշխատել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում որպես նկարիչ-բեմադրող, իսկ 1984-1990 թվականներին՝ Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում։

1990 թ. վերադարձել է Մայր թատրոն, որտեղ աշխատել է մինչև կյանքի վերջ։ 2009 թվականին նշանակվել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր նկարիչ։

Հայաստանի նկարիչների և թատերական գործիչների միությունների անդամ էր, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի կերպարվեստի և անիմացիոն բաժնի դոցենտ, ՀԹԳՄ-ի ամենամյա «Արտավազդ» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր։

Կյանքից անժամանակ հեռացել է 2014 թվականի փետրվարի 18-ին, 56 տարեկան հասակում։

## Ձևավորումներ
Վահագն Թևանյանը ձևավորել է ներկայացումներ Հայաստանի տարբեր թատրոններում. 
* Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն 
* Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոն
* Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոն
* Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոն
* Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն
* Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն
* Համազգային թատրոն 
* «Գոյ» փորձարարական թատրոն 
Ձևավորել է շուրջ 40 ներկայացում, որոնցից են.
* «Պաղտասար աղբար» (Հակոբ Պարոնյան)
* «Սենյակ համար 13» (Ռեյ Կունի)
* «Թաղի զավակը» (Մանուկ Մնացականյան)
* «Դիոգենես» (Վլադիմիր Կոնստանտինով)
* «Զինվորները» (Յակոբ Լենց) հայ-ֆրանսիական համատեղ ներկայացում
* «Անավարտ մենախոսություն», «100 տարի անց» (Պերճ Զեյթունցյան) 
* «Մեծ անտառի զավակները» (Լեսլի Ռիչարդսոն)
* «Գոյա» (Անտոնիո Վալիեխո)
*«Ջոն Արքա», «Ռիչարդ Երրորդ» (Ուիլյամ Շեքսպիր)

Կատարել է նաև բազմաթիվ ներկայացումների զգեստների ձևավորումները։

Մասնակցել է միջազգային և հանրապետական բեմանկարչական տասնյակ ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ռուբեն Բաբայան

**Ռուբեն Բաբայան** (), հայ ռեժիսոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2004), Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Բաբայանը 1978 թվականին ավարտել է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտը, 1990 թվականին՝ Ռուսաստանի թատերական ակադեմիան։

1991 թվականից աշխատում է Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնում` որպես ռեժիսոր, 1998 թվականից` որպես գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն։ 1995 թվականից դասավանդում է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։ 2003 թվականից նույն ինստիտուտի «Դերասանի վարպետություն և ռեժիսուրա» ամբիոնի վարիչն է, պրոֆեսոր։

1991 թվականից UNIMA (UNESCO) անհատական անդամ է։ Մշակութային ու հասարակական անվանի գործիչ է։

## Գործունեություն
Ռուբեն Բաբայանը 2006 թվականին հիմնադրել է Ազգային թատերական ստեղծագործական միավորումը, 2008 թվականին «Թատրոն X» փառատոնը։

Բեմադրել է 16 ներկայացում Հայաստանում և արտերկրում, այդ թվում՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Սխալների կատակերգություն», Հովհաննես Թումանյանի «Հենց էն Հուռին», «Հայի բախտ», Անտոն Չեխովի «Բալենու այգի», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», Սլավոմիր Մրոժեկի «Սովածները», Նիկոլայ Գոգոլի «AK-AK» (ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ, 2008 թվական) և այլն։

Նրա բեմադրությունները մասնակցել են բազմաթիվ միջազգային փառատոների Հնդկաստանում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և այլուր ու արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների ու դիպլոմների։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Գրիգոր Նարեկացի հուշամեդալ, 2016
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ, 2008 թվական
* Կրակովյան փառատոնի ժյուրիի գլխավոր մրցանակː

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Քաղաքացիական պարտքը ենթադրում է, որ դու քեզ համարում ես այս երկրի տերը». Ռուբեն Բաբայան
* Ռուբեն Բաբայան. Կյանքը չի կարող միայն ձեռքբերումներով լինել
* Ժամանակակից թատրոնի մարտահրավերները. Ռուբեն Բաբայան 
* Մեր թատրոններն ադմինիստրատիվ առումով դեռ սովետական են. Ռուբեն Բաբայան
* ; 2022, հունվարի 12 / տեսանյութ

Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Տիկնիկավարներ
Կամո Նիկոլայի Ալավերդյան

**Կամո Ալավերդյան** (10 նոյեմբերի, 1966, Թաղավարդ, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;10 դեկտեմբերի, 1993, Շբարթլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Կամո Ալավերդյանը ծնվել է 1966 թ. նոյեմբերի 10-ին Մարտունու շրջանի Թաղավարդ գյուղում, բանվորի ընտանիքում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի անասնաբուժական բաժինը։ 1986-88 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ավարտել է տեխնիկումը և աշխատել հայրենի գյուղի պետական տնտեսությունում։

1992 թվականից ծառայել է Թաղավարդի գումարտակում՝ որպես տանկիստ։ Մասնակցել է Ղաջարի, Ֆիզուլու, Հորադիզի, Աղդամի, Գևորգավանի և մի շարք այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. դեկտեմբերի 10-ին Շբարթլու տեղամասում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Թաղավարդի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 10 ծնունդներ
Հարվարդյան դպրոց

**Տնտեսագիտության հարվարդյան դպրոց**, գիտական ուղղություն, որը ձևավորվել է Հարվարդի համալսարանում։ Ներկայացնում է ինստիտուցիոնալիզմի և նեոկլասիցիզմի գաղափարների որոշակի սիմբիոզ ՝ հատուկ շեշտը դնելով տնտեսական ցիկլի բնույթի ուսումնասիրության և վիճակագրական մեթոդների միջոցով տնտեսության զարգացման կանխատեսման վրա։

Նպատակը՝ լրիվ զբաղվածության, ճգնաժամի արգացման ապահովումն է, ինֆլյացիայի կանխումը։ Ձևավորվել է Հարվարդի համալսարանային առընթեր տնտեսական հետազոտությունների կոմիտեի ստեղծմանը (1917) զուգընթաց։ Հետագայում ուղղությունը տարածվել է Եվրոպայի երկրներում։ 

Կատեգորիա:Դպրոցներ
Ռաֆիկ Ալավերդյան

**Ռաֆիկ Ալավերդյան** (26 հունիսի, 1956, Աղդամ- 5 փետրվարի, 1993, Չլդրան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Ալավերդյանը ծնվել է 1956 թ. հունիսի 26-ին Աղդամ քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո աշխատանքի անցել Հայկազովի տեղամասում՝ որպես ավտոկռունկավար։ 1988-ին ընտանիքով տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։

1993 թ. հունվարի 22-ից անդամագրվել է ԿՊՇ-ի երկրորդ հրաձգային գումարտակին։ Զոհվել է 1993 թ. փետրվարի 5-ին Չլդրանում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 մահեր
Անժելիկա Հարությունյան

**Անժելիկա Երվանդի Հարությունյան** (), հայ խորհրդային երգչուհի (քնարական սոպրանո)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1977)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիան (դասատու՝ Թամար Շահնազարյան), այնուհետև ասպիրանտուրան։ 1958 թվականից եղել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի։

Հանդես է եկել նաև որպես համերգային երգչուհի։ Շրջագայել է արտասահմանում։ 1979 թվականին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում։

Մուսորգսկու անվան համամիութենական մրցույթի դափնեկիր է (1964)։

## Դերերգեր
* Օլիմպիա (Չուխաճյանի «Արշակ Բ»)
* Շուշան (Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»)
* Մարգարիտ (Գունոյի «Ֆաուստ»)
* Մագդա Սորել (Մենոտիի «Հյուպատոսը)»
* Վեներա (Վագների «Տանհոյզեր»)
* Միքաելա (Բիզեի «Կարմեն»)
* Մարֆա (Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն»)
* Իոլանտա (Չայկովսկու «Իոլանտա»)
* Տոսկա (Պուչինիի «Տոսկա»)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Սարմեն Ալավերդյան

**Սարմեն Ալավերդյան** (30 հոկտեմբերի, 1964, Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;2 նոյեմբերի, 1993, Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սարմեն Ալավերդյանը ծնվել է 1964 թ. հոկտեմբերի 30-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Գերմանիայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է հայրենի գյուղում որպես վարսավիր։ Զինվորագրվել է Խաչենի գումարտակում։ Մասնակցել է պաշտպանական և ազատագրական մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. նոյեմբերի 2-ին Առաջաձոր գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 2 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Վլադիմիր Ալավերդյան

**Վլադիմիր (Վրեժ) Ալավերդյան** (26 հունվարի, 1972, Գրոզնի&nbsp;-&nbsp;13 հունվարի, 1994, Կարմիր Շուկա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Ալավերդյանը ծնվել է 1972 թ. հունվարի 26-ին Գրոզնի քաղաքում։ Ութամյա կրթությունն ստացել է տեղի ռուսական դպրոցներից մեկում, այնուհետ սովորել է Մարտունու միջնակարգ դպրոցում։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի մեխանիզացիայի բաժնում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում Մոսկվա քաղաքում։ Ծառայությունը կիսատ թողնելով՝ վերադարձել է Մարտունի քաղաք և ծառայության մտել Մերուժան Մոսիյանի հրամանատարությամբ գործող գումարտակում։

Զինվորական կոչումով ավագ լեյտենանտ էր, սակրավորների ջոկատի հրամանատարի տեղակալը։ Մասնակցել է Ամիրանլարի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի և այլ բնակավայրերի ազատագրական և պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 13-ին Կարմիր Շուկայի 24-րդ դիրքում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Մարտունի քաղաքի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 13 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 26 ծնունդներ
Ալեքսանդր Ալեքսանյան (ազատամարտիկ)

**Ալեքսանդր Ալեքսանյան** (5 նոյեմբերի, 1968, Բաքու&nbsp;-&nbsp;16 սեպտեմբերի, 1996), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Ալեքսանյանը ծնվել է 1968 թ. նոյեմբերի 5-ին Բաքու քաղաքում։ Ավարտել է տեղի ռուսական դպրոցներից մեկը։ 1986-88 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ընտանիքով Բաքվից Մարտունի է բռնագաղթել Ղարաբաղյան շարժման սկզբին։ Մասնակցել է Քարվաճառի, Ավդալ-Գյուլափլուի, Հորադիզի, Մարտակերտի, Մաճկալաշենի, Ղուրուչուխի ռազմական գործողություններին։ Հրադադարի հաստատումից հետո նշանակվել է հետախուզական վաշտի հրամանատար։ 1996 թ. սեպտեմբերի 14-ին ծանր վիրավորվել և մահացել է նույն թվականի նոյեմբերի 16-ին։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։ Հանգչում է Մարտունի քաղաքի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 16 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 ծնունդներ
Կամո Ալավերդյան (այլ կիրառումներ)

**Կամո Ալավերդյան**, կարող է վերաբերել՝
* Կամո Նիկոլայի Ալավերդյան - հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Կամո Սաշայի Ալավերդյան - հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
Կամո Սաշայի Ալավերդյան

**Կամո Ալավերդյան** (24 նոյեմբերի, 1967, Ղուզե Տաճար, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;24 մայիսի, 1994, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Կամո Ալավերդյանը ծնվել է 1967 թ. նոյեմբերի 24-ին Մարտունու շրջանի Ղուզե Ճարտար գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը, ապա ուսումը շարունակել Մարտունի քաղաքի թիվ 125 պրոֆտեխուսումնարանի առևտրի բաժնում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է հայրենի գյուղի կոլտնտեսությունում։

Արցախյան շարժման տարիներին ծառայել է չորրորդ գումարտակում, այնուհետև Շուշիի գնդում ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում ուներ, վաշտի հրամանատար էր։ Մասնակցել է Աղդամի, Բերձորի, Ֆիզուլիի, Քարվաճառի, Մարտակերտի և այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. մայիսի 24-ին, Մարտակերտի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ղուզե Ճարտարի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 24 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 24 ծնունդներ
Սուրեն Բաբայան

**Սուրեն Գուրգենի Բաբայան** (), հայ կինոռեժիսոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)։

## Կենսագրություն
1973 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, 1974-1975 թվականներին հանդես է եկել որպես դերասան Երևան հեռուստաթատրոնում։ 1980 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ռեժիսորա-սցենարական բարձրագույն դասընթացները (Նիկիտա Միխալկովի արվեստանոցը)։ 1980 թվականից՝ Հայֆիլմի ռեժիսոր։

## Ֆիլմագրություն
* 1978 թվական - «Չեզոք իրավիճակ»
* 1980 թվական - «Արարման ութերորդ օրը» (Ֆ. Գորենշտեյնի հետ, Տրիեստի միջազգային կինոփառատոնի ոսկե մեդալ՝ 1982 թվական)
* 1982 թվական - «Սիրամարգի ճիչը» (Միքայել Դովլաթյանի հետ)
* 1986 թվական - «Ֆրուզե Դովլաթյան» (Միքայել Դովլաթյանի հետ)
* 1987 թվական - «Տասներեքերորդ առաքյալը» (1987 թվական, Ռիգայի միջազգային կինոփառատոնի «Բալթիկայի աստղ» մրցանակ՝ 1988 թվական),
* 1989 թվական - «Դեմքով դեպի պատը» (Միքայել Դովլաթյանի և Գ. Նիկոլաևի հետ)
* 1990 թվական - «Արյուն» (Գ. Նիկոլաևի հետ)
* 1993 թվական - «P.S.»
* 1996 թվական - «Գյումրի-ռեվյու»
* 2000 թվական - «Խենթ հրեշտակը» (Ա. Հովսեփյանի հետ)
* 2004 թվական - «Ժանո»2009 թվական - «Մի նայիր հայելուն»

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Սուրեն Բաբայանի ֆանտաստիկ ռեալիզմը և սյուրռեալիզմը
* Սուրեն Բաբայան

Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Աշոտ Ալեքսանյան (այլ կիրառումներ)

**Աշոտ Ալեքսանյան**, կարող է վերաբերել՝
* Աշոտ Գևորգի Ալեքսանյան (1919-), հայ մանկավարժ, Երկրորդ աշխարհամարտի մասնակից։
* Աշոտ Ալեքսանյան - ճարտարապետ, Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (1981)
* Աշոտ Ալեքսանյան - հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
* Աշոտ Վլադիմիր Ալեքսանյան (1961), թարգմանիչ, գրականագետ։

## Ծանոթագրություններ
Աշոտ Ալեքսանյան (ազատամարտիկ)

**Աշոտ Հրանտի Ալեքսանյան** (14 հուլիսի, 1974, Ստեփանակերտ&nbsp;-&nbsp;4 նոյեմբերի, 1992, Ճիլոտի բարձունք), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Աշոտ Ալեքսանյանը ծնվել է 1974 թ. հուլիսի 14-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1989 թ. ավարտելով թիվ 3 միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը՝ մասնագիտություն ձեռք բերելու նպատակով աշխատանքի է անցել ավտոտեխսպասարկման հիմնարկությունում։ Արցախում սկսված ազգային-ազատագրական շարժումը շուտով կլանել է նաև նրան, կամավորագրվել է չորրորդ գումարտակում, մասնակցել մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1992 թ. նոյեմբերի 4-ին, Մարտակերտի շրջանի «Ճիլոտ» բարձունքի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 4 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Արթուր Ալեքսանյան (այլ կիրառումներ)

**Արթուր Ալեքսանյան**, կարող է վերաբերել՝
* Արթուր Ալեքսանյան - հունահռոմեական ոճի հայ ըմբշամարտիկ
* Արթուր Ալեքսանյան - հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Արթուր Ալեքսանյան - Ղարաբաղյան ժողովրդա-ազատագրական շարժման մասնակից
Կարմիր դրոշակ (թերթ, Թիֆլիս)

**«Կարմիր դրոշակ»**, բոլշևիկյան քարոզչական օրաթերթ, «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն» կազմակերպության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1918 թվականին, Թիֆլիսում (մարտին՝ 14 համար «Կարմիր օրեր» անվամբ, ապրիլին՝ 11 համար «Կարմիր դրոշակ»)։ Առաջին համարում հրապարակել է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն» կազմակերպության հիմնադրման և Հայաստանի դեկլարացիա-մանիֆեստը։

Տպագրել է Կառլ Մարքսի և Ֆրիդրիխ էնգելսի «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստ»-ի մի մասը, Վլադիմիր Լենինի «Նամակ Ստեփան Գևորգի Շահումյանին» և այլ գործեր։

Թերթն անվերապահորեն սատարել է Կոմինտերնը, ողջունել դրա որոշումները, ջատագովել դրանց իրագործումը։

Տպագրել է Մաքսիմ Գորկու «Բազեի երգը» ստեղծագործությունը։ Աշխատակցել են Գուրգեն Հայկունին, Մ. Սահակյանը, Ե. Գարագաշը, Գ. Վարդանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Կրզեն)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Տավուշ գավառի Կրզեն գյուղում (այժմյան Ադրբեջանական Հանրապետության Թովուզի շրջանում)։

19-րդ դարի վերջում Կրզեն այցելած Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանցը վկայում է, որ գյուղի տարածքում պահպանվել են գյուղատեղիի, գերեզմանոցի ու հիմնավեր եկեղեցու մնացորդներ։

Ադրբեջանում այս եկեղեցին հայտարարված է իբր «աղվանական» և տարբեր աղբյուրներում թվագրվում է 10-րդ, 12-րդ կամ էլ 14-րդ դարերով։

## Տես նաև
* Կրզեն
* Տավուշ գավառ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թովուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
հ
Կատեգորիա:10-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ջերմուկի կամավորական ջոկատ

**Ջերմուկի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին Ջերմուկում։ 1991 թվականին համալրվել է տեղի սկաուտներով և կոչվել «Հայ արիներ» (ատենապետ՝ Բ. Վարդանյան)։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ առանձին ազատամարտիկներ այլ ջոկատների կազմում մասնակցել են Ջերմուկի, ՀՀ Եղեգնաձորի հարավարևելյան և Արցախի Հանրապետության տարբեր շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատից զոհվել է 21 ազատամարտիկ (18-ը՝ սկաուտ)։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ալբիստանի գավառակ

**Ալբիստան**, գավառ Կիլիկիայում, Հալեպի նահանգում։ Կենտրոնը Ալբիստան քաղաքն էր։

Տարածքով համապատասխանում էր Կիլիկյան հայկական պետության Կոկիսոն գավառակին։

XIX դարի վերջերին ուներ 10 գյուղախումբ, 135 գյուղով, որտեղ բնակվում էին 45 000 մարդ։ 1915 թվականին ուներ 153 գյուղ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ուներ 6000-ից ավել հայ բնակիչ, որոնք հիմնականում բնակվում էին Ալբիստան քաղաքում և գավառակի մի քանի գյուղերում։

Հայկական գյուղերն ունեին իրենց վարժարաններն ու եկեղեցիները։ 1914-1918 թվականներին հայկական գյուղերը հիմնահատակ ավերվեցին, իսկ բնակչությունը ոչնչացվեց թուրք ջարդարարների կողմից։ Սակավաթիվ փրկվածները գաղթեցին օտար երկրներ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան
Ռադիոկայանի կամավորական ջոկատ

**Ռադիոկայանի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին Կոտայքի շրջանում № 1 ռադիոկայանի կամավորականներից։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Սևակավան), Մեղրիի (Նյուվադի), Տավուշի (Մովսեսգյուղ, Պառավաքար), Ճամբարակի (Վահան), Գորիսի (Շուռնուխ) և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղ, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ռազմական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ս. Խաչատրյանը, Գ. Թորոսյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սասնա Ծռեր կամավորական ջոկատ

**«Սասնա Ծռեր» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1991 թվականին՝ առանձնանալով «Սասունցի Դավիթ» կամավորական ջոկատից։ 1990-1994 թվականներին ջոկատը կամ առանձին ազատամարտիկներ մասնակցել են Հայաստանի Արարատի (Երասխ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Ճամբարակի, Իջևանի (Կիրանց) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ, Մարտակերտ), Ասկերանի (Խոջալու), Շուշիի, Քաշաթաղի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Տարբեր մարտական գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Սամվել և Ռուբեն Գևորգյան եղբայրները։ Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան‏‎ով պարգևատրվել է Սամվել Գևորգյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Արկադի Ալեքսանյան

**Արկադի Ալեքսանյան** (21 ապրիլի, 1956, Ստեփանակերտ&nbsp;-&nbsp;5 օգոստոսի, 1992, Ստեփանակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արկադի Ալեքսանյանը ծնվել է 1956 թ. ապրիլի 21-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Խաբարովսկ քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո ծառայության է անցել Ստեփանակերտի զինկոմիսարիատում՝ որպես վարորդ։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 5-ին Ստեփանակերտում հրետակոծությունից։ Հետմահու պարգևատրվել է Հայաստանի «Արիության համար» և Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 5 մահեր
Կարմիր դրոշակ (թերթ, Մոսկվա)

**«Կարմիր դրոշակ»**, խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական թերթ, Հայկական գործերի կոմիսարիատի հրատարակություն։ Հանդիսացել է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության» օրգանը։ Լույս է տեսել 1919 թվականին, Մոսկվայում։ Խմբագիր՝ Արտաշես Կարինյան։ Լուսաբանել է Կոմունիստական կուսակցության գործունեությունը, խորհրդային գաղափարախոսությամբ ներկայացրել է Անդրկովկասի, մասնավորապես Հայաստանի քաղաքական իրավիճակը։ Դեմ է արտահայտվել հայ ազգայնական շարժումներին, անդրադարձել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին։

Տպագրել է Գուրգեն Հայկունու «Պրոլետարական հեղափոխությունը և Հայաստանի կոմունիստական կուսակցությունը», «Բանվոր Հայկ» ծածկանունով Հայկ Բժշկյանի (Գայ) «Բարձրագույն զինվորական կազմը», «Կարմիր բանակ» հոդվածները։

Թերթին աշխատակցել են Վահան Տերյանը, Աննա Հովհաննիսյանը, Ալեքսանդր Աթաբեկյանը, Սերգեյ Մարտիկյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Մայիսիկ Ալեքսանյան

**Մայիսիկ Ալեքսանյան** (ապրիլի 26, 1972, Խանձաձոր, Հադրութի շրջան&nbsp;-&nbsp;դեկտեմբերի 22, 1993, Բոյուք Բահմանլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մայիսիկ Ալեքսանյանը ծնվել է 1972 թ. ապրիլի 26-ին Հադրութի շրջանի Խանձաձոր գյուղում։ Ավարտել է տեղի ութամյա դպրոցը, այնուհետև սովորել Երևանի ավտոուսումնարանում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես վարորդ։

Մասնակցել է Հադրութի շրջանի գյուղերի, Ջաբրայիլի, Հորադիզի պաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. դեկտեմբերի 22-ին՝ Բոյուք-Բահմանլուի կրակակետի վերացման համար մղված մարտերից մեկի ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Խանձաձորի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 22 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Բոյուք Բահմանլու գյուղում մահացածներ
Սասուն կամավորական ջոկատ (Երևան)

**«Սասուն» կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին Երևանի Շահումյանի շրջանում։ 1989-1994 թվականներին ջոկատն առանձին կամ «Սասունցի Դավիթ» ջոկատի կազմում («Արծիվ-23») մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Եղեգնաձորի (Խաչիկ), Գորիսի (Կոռնիձոր, Խոզնավար, Շուռնուխ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Բաղանիս), Մեղրիի, Վարդենիսի և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Սարսանգի հիդրոհանգույց), Քարվաճառի, Աղդամի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Վ. Խաչատրյանը և Ա. Բոյմուշկյանը։ Ջոկատից զոհվել է 2 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ալբիստան

**Ալբիստան**, քաղաք Կիլիկիայում, Հալեպի վիլայեթում Ալբիստանի գավառակում։ 1915 թվականի դրությամբ այն գավառակի ամենահայաշատ բնակավայրն էր։

## Անվան ստուգաբանություն
Ալբիստանն արաբերեն նշանակում է **պարտեզ**։

## Քաղաքի անվանումները
Քաղաքն ունեցել է բազմաթիվ անվանումներ, որոնք են Աբլաստան, Աբլըստան, Ալբասթայն, Ալբըստան, Ալբիսթան, Ալպիստան, Ալպոսդան, Ալպսթան Ալպստան, Ալպութան, Ալպուստան, Ալպուստան, Աղբսթան, Ապլասթա, Ապլասթան, Ապլեթին, Ապլեսթին, Ապլստան, Էլբիստան, Էպլեսթեյն, Էպլստեյն, Ղփթիսթան, Պլասթա, Պլաստա։

## Պատմություն
Կառուցվել է VIII - IX դարերում։ Քաղաքի տները կառուցված են եղել աղյուսով և շրջապատված են եղել պտղատու այգիներով, արգավանդ դաշտերով։

X-XI դարերում քաղաքը հայտնի է եղել Պլաստա անունով։ Այն ժամանակ հայերը զգալի թիվ էին կազմում։

1897 թվականին Ալբիստանում հիմնվել է «Միություն Կիլիկիո» ընկերությունը։

Հայ արհեստավորների աշխատանքը մեծ համբավ ուներ՝ մասնավորապես հայ վարպետների գործած կտավը, կապան և կարպետը։

Ալբիստանը թուրքերի ձեռքով ավերվեց 1915-1918 թվականներին։ Հայերի մեծ մասը ոչնչացվեց և տեղահանվեց։

## Բնակչություն
1873-1873 թվականներին ուներ 130 տուն հայ և մոտ 2000 թուրք բնակիչ։ 1914 թվականին ուներ 12000 բնակիչ, որից 4000-ը հայեր էին։ 1952 թվականին ուներ 7474 թուրք բնակիչ։

## Օգտակար հանածոներ
Ալբիստանում է գտնվում **Իչմե** ջերմուկը։ Քաղաքն հարուստ է եղել երկաթի պաշարներով, որոնք օգտագործել են զեյթունցիները։

## Պատմամշակությային կառույցներ
Ալբիստանն ուներ **Սբ. Հակոբ** և **Սբ. Գևորգ** հայկական եկեղեցիներ։ Կար նաև արական և իգական վարժարաններ։ Քաղաքի շրջակայքում կար խեթական, հռոմեական և բյուզանդական հնություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի բնակավայրեր
Ազատագրական բանակ (կամավորական ջոկատ)

**Ազատագրական բանակ**, կամավորական ջոկատ։ Կազմավորվել է 1991 թվականի հունվարին, Երևանում՝ Հայաստանի (6), սփյուռքի (6), Արցախի (86) կամավորականներից։ Ուներ դրոշ, զինանշան։ 1991-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Նոյեմբերյանի, Ճամբարակի (Վահան), Վարդենիսի (Դարա, Փամբակ, Շորժա, Ազիզլու, Սոթք և այլն) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Բուզլուխ, Մանաշիդ, Էրքեջ, Կարաչինար, Վերինշեն և այլն), Մարտակերտի (Մարաղա, Չայլու, Թալիշ, Մոխրաթաղ, Մեծշեն, Չափար, Նարեշտար, Չարեքտար, Աղդաբան, Օրթափայա, Գյունեփայա, Սրխավենդ, Կիչան և այլն), Հադրութի (Տող, Ծամձոր) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի 4 ազատամարտիկ մասնակցել է «Արծիվ-մահապարտների» մարտական գործողություններին։ Հրամանատարներ՝ Լեոնիդ Ազգալդյան (հիմնադիր, գլխավոր հրամանատար), Վ. Բալայան, Հ. Հովսեփյան, Հ. Հայրապետյան, Ի. Բաբայան, Գ. Միրզոյան, Ս. Հակոբյան, Ս. Գալստյան։ Կազմավորումը Հայաստան-Սփյուռք միավորման իմաստով, նոր որակ էր հայ ժողովրդի գոյամարտի շղթայում։ Ջոկատից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով պարգևատրվել է 2 (հետմահու), զոհվել՝ 39 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սասուն կամավորական ջոկատ (Հրազդան)

**«Սասուն» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Հրազդանում։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Նոյեմբերյանի (Բերդավան, Բաղանիս, Ոսկեպար), Տավուշի (Պառավաքար) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի (Հաթերք, Ումուդլու, Սրխավենդ և այլն), Ասկերանի (Խոջալու), Ֆիզուլիի, Քարվաճառի շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի և Շուշիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարը եղել է Սասուն Միքայելյան։ Ջոկատից զոհվել է 5 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Մավրիկ Ալեքսանյան

**Մավրիկ Ալեքսանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մավրիկ Ալեքսանյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 1-ին Շուշիի շրջանի Բերդաձորի ենթաշրջանի Հին շեն գյուղում։ Չորս տարեկան հասակում կորցրել է հորը։ Հինգերորդ դասարանից թողնելով դպրոցը՝ մոր ու եղբոր հետ տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։ Ստեփանակերտի պրոֆտեխուսումնարանում ստացել է ներկարար-ծեփագործի մասնագիտություն, աշխատանքի անցել շինվարչությունում։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցկացրել է Մուրմանսկում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել գինու գործարանում, որտեղ կորցրել է մատները։

Երբ Արցախի հայությանը պատերազմ է պարտադրվել, Մավրիկ Ալեքսանյանը, թեև անաշխատունակ, անդամագրվել է տանկային գումարտակին ու դարձել տանկի հրամանատար։ Մասնակցել է Մարտակերտի, Մարտունու, Ասկերանի շրջանների գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. նոյեմբերի 16-ին Ստեփանակերտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1954 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 16 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Սասունցի Դավիթ կամավորական ջոկատ

**«Սասունցի Դավիթ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1990 թվականին Երևանում՝ մայրաքաղաքի տարբեր շրջանների և Դավթաշեն թաղամասի կամավորականներից (հիմնադիր՝ Աշոտ Մանուկյան)։ 1990 թվականի հունվարին Ազատության հրապարակից հայրենիքի սահմանները պաշտպանելու մղումով Աշոտ Մանուկյանը դավթաշենցիներին կոչ արեց երեկոյան հավաքվել և մարտական ջոկատ կազմելու հարց քննարկել։ Ձևավորվում է 11 անձից բաղկացած կազմ կոմիտե, որի նախագահ է ընտրվում Հ. Հովսեփյանը։ Կազմ կոմիտեն իր առջև խնդիր է դնում ապահովել ժողովրդի ինքնապաշտպանությունը, նպաստել ազգի քաղաքական, տնտեսական և հոգևոր զարգացմանը։ Առկա իրավիճակում որպես առաջնային խնդիր սահմանամերձ շրջաններում ապրող բնակչության պաշտպանությունն էր։ Կազմակերպության ներսում ստեղծվում է կամավորական ջոկատ որի հրամանատար է ընտրվում Աշոտ Մանուկյանը, իսկ շտաբի պետ` Սամվել Գևորգյանը։ Կամավորական այս ջոկատը Աշոտ Մանուկյանի առաջարկով և կազմ կոմիտեի հավանությամբ կոչվում է Սասունցի Դավիթ։ Ընդամենը երեք օր անց դավիթաշենցի կամավորականներից կազմված «Սասունցի Դավիթ» ջոկատը շտապեց օգնության հասնել նախ Երասխավանում, ապա Նոյեմբերյանում, Գորիսում, Մեղրիում, Իջևանում ու արցախյան ճակատում թշնամու հետ կատաղի մարտեր մղող հայորդիներին։ 1991 թվականից ազատամարտիկների մի խումբ առանձնանալով «Սասունցի Դավթից»՝ կազմավորել է «Սասնա Ծռեր» կամավորական ջոկատը։ Հետագայում ջոկատը համալրվել է Արթիկի, Ճամբարակի, Մեղրիի ազատամարտիկներով։ Ունեցել է զինանշան, դրոշ, շտաբ, ռազմական և հրամանատարական խորհուրդներ։ 1990-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի, Մարտակերտի, Հադրութի, Մարտունու, Շուշիի, Քարվաճառի, Աղդամի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Առանձնապես աչքի է ընկել Բերձորի, Մարտակերտի և Շուշիի մարտական գործողությունների ժամանակ։ Աշոտ Մանուկյանի կիսանդրին տեղադրված է Երևանի Դավիթաշեն համայնքի № 93 դպրոցի բակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ակնալիճ կամավորական ջոկատ

**Ակնալիճ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Էջմիածնի շրջանի Ակնալիճ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում)։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ։ 1989 թվականի օգոստոսին ջոկատը տեղակայվել է Հադրութի շրջանի Հախլլու գյուղում, 1992-1993 թվականներին՝ Ճամբարակի շրջանում։ 1994 թվականի գարնանը ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել է գումարտակ։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Ճամբարակի, Արցախի Հանրապետության Հադրութի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի և այլ շրջանների մարտերին։ Հրամանատարներ՝ Ֆ. Մուրադյան, Հ. Գալստյան և Մ. Աբրահամյան։ Ջոկատից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Մ. Աբրահամյանը, Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով Ա. Աբրահամյանը, Գ. Գառնիկյանը (հետմահու) և Ս. Թաթոյանը (հետմահու)։ Զոհվել է 6 ազատամարտիկ։ Ակնալիճ գյուղի մշակույթի տան բակում տեղադրված է զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Հարթ համակարգ

**Հարթ համակարգ**, շինարարական մեխանիկայում, կոնստրուկցիաների համակարգ, որի բոլոր տարրերի սիմետրիայի առանցքները և արտաքին ուժերի ազդման գծերը գտնվում են միևնույն հարթության մեջ։ Շինարարական պրակտիկայում հարթ համակարգերը (կոնստրուկցիաները) մեկուսիչ են կիրառվում, դրանք, որպես կանոն, տարածականորեն իրար հետ կապված են։ Սակայն, ինժեներական հաշվարկները պարզեցնելու համար, շատ կառույցներ հաշվարկային սխեմաներում դիտարկում են որպես առանձին հարթ համակարգերի համախումբ։ Օրինակ, արդյունաբերական կամ հասարակական շենքի կարկասը, որը տարածական համակարգ է, հաշվարկներում փոխարինում են հարթ շրջանակների համակարգով։ 

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Սասունցիներ կամավորական ջոկատ

**«Սասունցիներ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1988 թվականին Թալինի շրջանում (այժմ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզ)։ 1988-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Վայքի (Բարձրունի, Մարտիրոս), Գորիսի (Կոռնիձոր), Մեղրիի (Նյուվադի) և Արցախի Հանրապետության Ասկերանի (Խոջալու, Փառուխ, Խրամորթ), Շուշիի (Մալիբեկլու, Ղուշչիլար), Մարտունիի (Ղարադաղլու), Քաշաթաղի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք) շրջանների, Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ «Սասունցիները» հատկապես աչքի է ընկել Մեղրիի ինքնապաշտպանության ժամանակ։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ա. Ներսիսյանը։ Զոհվել է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ակնաղբյուր կամավորական ջոկատ

**Ակնաղբյուր կամավորական ջոկատ**, հայկական ռազմական կամավորական ստորաբաժանում, որը կազմավորվել է 1989 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Իջևանի շրջանի Ակնաղբյուր գյուղում (այժմ՝ Տավուշի մարզում)։

1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր ու ազատամարտիկներ մասնակցել են գյուղի, ՀՀ Իջևանի («Սաթլմիշ» բարձունք և այլն), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար) և Արցախի Հանրապետության Հադրութի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի, Ջաբրայիլի շրջանների ինքնապաշտպանական, ազատագրական և Ղազախի շրջանի Խրմլու, Բարխուդարլու, Ղզլհաջի հենակետերի ճնշման մարտերին։ Հրամանատար՝ Մ. Պետրոսյան։

1992 թվականի օգոստոսի 29-ին ջոկատի մի խումբ ազատամարտիկներ ներառվել են շրջանում ստեղծված առանձին մոտոհրաձգային գումարտակի կազմում։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սարիգյուղ կամավորական ջոկատ

**«Սարիգյուղ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1988 թվականին Սարիգյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ 1992 թվականին ջոկատի մարտիկներից ստեղծվել է հրետանավորների 30-հոգիանոց խումբ։ 1988-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Սարիգյուղի, Իջևանի (Կիրանց, Բերքաբեր, «Սաթլմիշ» բարձունք, «Սպիտակ սար» դիրքեր), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Կոթի) շրջանների ինքնապաշտպանական և Ղազախի շրջանի (Խրըմլու, Ղըզլհաջի, Բարխուդաղլու) հենակետերի ճնշման մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ա.Ամիրխանյան։ Ջոկատից զոհվել է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Աղջե կամավորական ջոկատ

**Աղջե կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում։ Կոչվել է 20-րդ դարի սկզբի սասունցի ֆիդայի Աղջեի անունով։ Ունեցել է շտաբ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Գորիսի (Կոռնիձոր, Խնձորեսկ, Խոզնավար), Տավուշի (Բերդ, Ներքին Կարմիր), Իջևանի (Սևքար), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Չափար, Գետավան, Վանք, Սարսանգի ջրամբար), Աղդամի, Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Մ. Սարուխանյանը (ընդհանուր հրամանատար), Ա. Աղաջանյանը, Մ. Մնացականյանը, շտաբի պետ՝ Գ. Գրիգորյանը։ Ջոկատից զոհվել է 6 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սարոյի կամավորական ջոկատ

**«Սարոյի ջոկատ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Իջևան քաղաքում։ Ունեցել է շտաբ, դրոշ, ռազմական խորհուրդ (Հ. Քալանթարյան, Ռաֆայել Գզողյան, Դավիթ Խաչմանուկյան, Սարիբեկ Օհանյան, Դ. Վարդանյան)։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են Հայաստանի Իջևանի, Ճամբարակի (Վահան), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Տավուշի և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի, Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին (հրամանատար՝ Ռ. Գզողյան, շտաբի պետ՝ Դ. Խաչմանուկյան)։ Ջոկատից զոհվել է 8 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ռազմիկ Ալեքսանյան

**Ռազմիկ Վազգենի Ալեքսանյան** (5 հոկտեմբերի, 1944, Այգեստան, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;21 հունիսի, 1992, Նախիջևանիկ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռազմիկ Ալեքսանյանը ծնվել է 1944 թ. հոկտեմբերի 5-ին Ասկերանի շրջանի Այգեստան գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակել է Երևանում։ Բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո տեղափոխվել է Բրյանսկ, որտեղ աշխատել էր որպես գլխավոր ինժեներ։ Այնուհետև տեղափոխվել է Ստեփանակերտ և շարունակել աշխատանքը։

Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից էր։ Մասնակցել է Ասկերանի շրջանի գյուղերի պաշտպանությանը։ Զոհվել է 1992 թ. հունիսի 21-ին Նախիջևանիկ գյուղի պաշտպանական մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ասկերանի շրջանի Այգեստան գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Այգավան կամավորական ջոկատ

**Այգավան կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Արարատի շրջանի Այգավան գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Արարատի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Երասխ, Քյարքի (Տիգրանակերտ) Երասխի բարձունքներ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Գորիսի (Կոռնիձոր), Մեղրիի (Նյուվադի) և Արցախի Հանրապետության Ասկերանի (Դահրազ), Մարտակերտի (Չափար, Հաթերք), Լաչինի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների, Շուշիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Բ. Դավթյանը, Գ. Ղուկասյանը, Մ. Գևորգյանը։ Ազատագրված Շուշիի Ղազանչեցոց Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու գմբեթին առաջին անգամ ՀՀ եռագույն դրոշն ամրացրել են ջոկատի ազատամարտիկներ Գ. Ղուկասյանը և Մ. Գևորգյանը։ Ջոկատից պարգևատրվել են Հայաստանի «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ 1, «Արիության» մեդալով՝ 2, Արցախի Հանրապետության «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով՝ 1 ազատամարտիկ։ Ջոկատից զոհվել է 14 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ