Սերժ Առուշանյան

Սերժ Առուշանյանը (Սերժ Զավենի Առուշանյան, 1959 – 2023) պետական ​​և զինվորական գործիչ էր, Արցախյան շարժման առաջին ակտիվիստներից և կազմակերպիչներից մեկը։ Նշանակալից ներդրում է ունեցել Արցախի և Հայաստանի պետական ​​ինստիտուտների զարգացման և ռազմական գերազանցության գործում։ Սերժ Առուշանյանը եղել է ԼՂՀ Ազգային ժողովի առաջին գումարման պատգամավոր, ԼՂ Պաշտպանության բանակի փոխհրամանատար, ԼՂՀ Սոցիալական Ապահովության առաջին նախարար, ղեկավարել է Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության զինծառայողների սոցիալական պաշտպանության վարչությունը։ Սերժ Առուշանյանն ունեցել է գնդապետի զինվորական կոչում և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական հատուկ ծառայության երկրորդ դասի պետական խորհրդականի աստիճան։ Իր գործունեության և ծառայության համար պարգևատրվել է բազմաթիվ մեդալներով և շքանշաններով։

## ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ
### Վաղ տարիներ
Սերժ Առուշանյանը ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 5-ին նախկին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ 1978-ից 1980 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում՝ հակաօդային պաշտպանության զորքերի շարքում։ 1985 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտի (այժմ՝ Արցախի համալսարան) պատմության ֆակուլտետը։
1985-ից 1988 թվականներին Սերժ Առուշանյանը աշխատել է Ստեփանակերտի տարածաշրջանային ենթակայության տակ գտնվող տարբեր կազմակերպություններում։

### Արցախյան շարժում
1980-ականների սկզբից Սերժ Առուշանյանը Արցախում առաջին ակտիվիստներից մեկն էր, որ մասնակցում էր Արցախյան շարժման դեռևս ընդհատակյա փուլին՝ նպատակ ունենալով միավորել Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը և Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։

Այդ ժամանակ Արցախում գործում էին մի քանի գաղտնի ազգայնական խմբեր, որոնք իրարից անկախ աշխատում էին նույն նպատակի համար։ Սերժ Առուշանյանը նման խմբերից մեկի ղեկավարն էր։ 1986 թվականին խմբերի ղեկավարներն արդեն ծանոթ էին միմյանց։ Սերժ Առուշանյանը մեկ այլ առաջատար ակտիվիստ Աշոտ Սարգսյանին առաջարկում է միավորել բոլոր խմբերը, և նրանք ստեղծում են Արցախական միությունը։ Սերժ Առուշանյանը Արցախական միության փոխնախագահն էր։ Խումբը նպատակ ուներ համախմբել Արցախում գործող բոլոր ազգայնական խմբերին ու անհատներին, նախապատրաստել նրանց ազգային-ազատագրական պայքարին և աշխատել Արցախը Հայկական ԽՍՀ-ին միավորելու ուղղությամբ։ Այդ նպատակով 1987 թվականին Սերժ Առուշանյանը Արցախական միության ակտիվիստների հետ ԼՂԻՄ-ում կազմակերպում է ոչ պաշտոնական հանրաքվե և ստորագրահավաքի գաղտնի արշավ։ Ապա 1988 թ․-ին Սերժ Առուշանյանը 13 պատվիրակների հետ միասին հունվարի 4-ից 13-ը գաղտնի մեկնում Մոսկվա՝ հավաքված 81,000 ստորագրությունները Խորհրդային Միության և Խորհրդային Միության Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական Կոմիտեի բարձրագույն ղեկավարությանը հանձնելու համար։ Երբ նրանք վերադառնում են Արցախ, խորհրդային Ադրբեջանի ղեկավարները նրանց կանչում են տեղական կոմունիստական ​​իշխանությունների և Պետական Անվտանգության Կոմիտեի հետ «քննարկումների»։ Ակտիվիստները կոշտ քննադատության են արժանանում, սակայն չեն հանձնվում։ Սերժ Առուշանյանը միանում է նաև Կռունկ կոմիտեին, որը Ղարաբաղ կոմիտեի հետ միասին շարժման հիմնական համակարգողներից մեկն էր։ Ավելի ուշ նա նաև կոմիտեի իրավահաջորդ՝ Տնօրենների խորհրդի անդամ է դառնում։ Նրանց պատվիրակության Մոսկվա այցելությունից հետո խնդիրը սկսում է դուրս գալ ընդհատակից, Արցախում և Հայաստանում սկսում են առաջին բացահայտ հավաքները, այնուհետև հանգելով զանգվածային հանրահավաքների, որին էլ հաջորդում է արդեն Արցախյան առաջին ազատամարտը:

### Պետական և զինվորական գործունեություն
1991 թվականին Սերժ Առուշանյանը Մուրադ Պետրոսյանի հետ նախաձեռնել է «Արցախի ազգային ճակատ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունը։ ԱրԺՃ-ն գործել է մինչև 1995թ․-ը և մեծ օգուտ բերել պետականության կայացման գործում, մասնավորապես՝ ԱրԺՃ-ի նախաձեռնությամբ ստեղծվել և գործի է դրվել ԼՂՀ պարետությունը, իսկ այնուհետև՝ ԼՂՀ մաքսային ծառայությունը։ Նրա անդամները, հանձինս Սերժ Առուշանյանի, ապագայում կազմեցին բանակի քաղբաժնի և զինվորական դատախազության առանցքային մասը։

1991-1992 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեին կից Վերահսկողության կոմիտեի նախագահ։

Սերժ Առուշանյանը ծանր վիրավորվել է 1992 թվականի օգոստոսին մարտական ​​գործողությունների ժամանակ՝ Մարտակերտի շրջանում իր ծառայողական պարտականությունները կատարելիս (որպես բռնի տեղահանված քաղաքացիների և մարդասիրական օգնության հարցերով վարչության պետի տեղակալ): Ապաքինվելուց հետո շարունակել է իր ներդրումն ունենալ Արցախի Հանրապետության քաղաքական և ռազմական կառույցներում։

1992 թվականին Սերժ Առուշանյանը Ստեփանակերտի թիվ 22 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ Ազգային Ժողովի առաջին գումարման (Գերագույն խորհրդի) պատգամավոր։ Սերժ Առուշանյանի նախընտրական ծրագրի հիմնական թեզերն էին (համառոտ)՝ 1. Հաշվի առնելով Արցախի դե ֆակտո միավորումը Հայաստանի հետ (Լաչինի միջանցքի բացմամբ), Արցախը պետք է գործի որպես Հայաստանի Հանրապետության մաս՝ ունենա նույն քաղաքականությունը, բյուջեն, տնտեսությունը և զինված ուժերը։ 2. Ազգային ժողովը պետք է ստեղծի արդյունավետ համագործակցության մեխանիզմներ գործադիր իշխանության հետ՝ Ազգային ժողովի, այլ պետական ​​մարմինների և զինված ուժերի միջև աճող լարվածությունը լուծելու համար։ 3. Երկրի գոյությունը շարունակվող պատերազմի պայմաններում պաշտպանելու համար պետք է կանխել պառակտող քաղաքական կուսակցությունների ներթափանցումը, և կուսակցությունները պետք է համաձայնություն ձեռք բերեն Արցախի վերաբերյալ հիմնական հարցերի շուրջ։ 4. Ազգային ժողովը պետք է անհապաղ ընդունի օրենսդիր, գործադիր, դատական ​​իշխանությունների, զինված ուժերի, պետական ​​կազմակերպությունների և քաղաքացիների գործառույթները կարգավորող օրենքներ։ 5. Տնտեսական քաղաքականությունը պետք է առաջնահերթություն տա պետական ​​և կոլեկտիվ ձեռնարկություններին՝ միաժամանակ մասնավորեցնելով ոչ էական ձեռնարկությունները և չմշակված հողերը՝ խուսափելու համար խորհրդային դարաշրջանի հնացած քաղաքականության հետ կապված անցյալի ձախողումների կրկնությունից։ 6. Ազգային ժողովի գլխավոր առաջնահերթությունը պետք է լինի ցածր դասի սոցիալական պաշտպանության ամրապնդումը՝ համապատասխան օրենսդրության միջոցով։

1993 թվականին նա դարձել է ԼՂ Պաշտպանության բանակի քաղաքական բաժնի պետի տեղակալ։

1994-ից մինչև 1996թ.-ը Սերժ Առուշանյանը եղել է ԼՂ Պաշտպանության բանակի քաղաքական բաժն պետը և ԼՂՀ ՊԲ հրամանատարի տեղակալը։

1996թ. սեպտեմբեր արձակվել է պահեստազոր՝ պետական իշխանության այլ մարմնում պաշտոնի նշանակվելու կապակցությամբ:

1996 թվականին Սերժ Առուշանյանը դարձավ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության սոցիալական ապահովության առաջին նախարար։ Այդ պաշտոնում աշխատեց մինչև 1998 թվականը և նշանակալի դեր խաղաց այդ ժամանակահատվածում հանրապետությունում տիրող սոցիալական լարվածության թուլացման ու Սոցիալական ապահովության նախարարության կայացման, աշխատանքների արդյունավետության բարձրացման, վերաբնակեցման ծրագրերի իրականացման գործընթացներում:

1998թ. հունիսի 29-ին Սերժ Առուշանյանը նշանակվել է ԼՂՀ կառավարությանն առընթեր հարկային պետական վարչության պետ (ԼՂՀ նախագահի 1998թ. հունիսի 29-ի N ՆՀ -39 հրամանագիր): Սերժ Առուշանյանը մեծ ներդրում է ունեցել ԱՀ հարկային համակարգի ստեղծման գործում՝ աշխատելով եկամուտների հավաքագրման համար անհրաժեշտ միջոցների և ընթացակարգերի ստեղծման ուղղությամբ: Նրա ջանքերը նպաստեցին են պետության ֆինանսական անկախության ամրապնդմանը և տնտեսական կայունության խթանմանը Արցախի պետականաշինության համար կարևորագույն ժամանակահատվածում:

2002 թվականից Սերժ Առուշանյանը սկսեց ծառայությունը Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության Նախարարությունում։ Հաջորդ տասնամյակի ընթացքում նա նշանակալի ավանդ ունեցավ անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքների գործում՝ ապահովելով զորքերի մարտական պատրաստվածությունը։ Ոլորտում իր ներդրման համաար 2008թ․-ին պարգևատրվեց «Հայրենիքին Մատուցած ծառայությունների համար» երկրորդ աստիճանի մեդալով։

2013-ից 2020 թվականներին Սերժ Առուշանյանը ղեկավարել է ՀՀ Պաշտպանության Նախարարության Զինծառայողների սոցիալական պաշտպանության վարչությունը։ Նա նշանակալի ներդրում է ունեցել գործող և նախկին զինծառայողների ու նրանց ընտանիքների համար նոր սոցիալական և առողջապահական քաղաքականությունների մշակման և իրականացման մեջ՝ ղեկավարելով կենսաթոշակների, փոխհատուցումների, բնակարանային ծրագրերի, բժշկական աջակցության և վետերանների վերաինտեգրման նախաձեռնություններ՝ բարելավելով նրանց բարեկեցությունը և ապահովելով իրավական պաշտպանվածություն։ Նա նախաձեռնել է վարչության գործառույթների և կառուցվածքի հիմնարար բարեփոխումներ՝ նպատակ ունենալով լուծել տարիների ընթացքում կուտակված խորքային խնդիրները, մասնավորապես՝ վարչության կանոնադրության և կառուցվածքի փոփոխություն, որի արդյունքում սոցիալական պաշտպանությունը դարձնել է ավելի համապարփակ, ոչ թե միայն միանվագ օգնությունների տրամադրման միջոց, նոր չափորոշիչներ՝ դրամական օգնությունների տրամադրման համար՝ բացառելով սուբյեկտիվ որոշումները և ապահովելով սոցիալական արդարություն, զորացրվող զինծառայողների համար վերապատրաստման ու աշխատանք գտնելու ծրագիր, զինհաշմանդամների ընտանիքների աջակցության ընդլայնում, ներառյալ ուսման վարձի համաֆինանսավորում, բիզնես-խորհրդատվություն ու վարկավորման աջակցություն զինծառայողներին, հաշմանդամներին և նրանց ընտանիքներին՝ զբաղվածության մակարդակը բարձրացնելու համար։

= Պարգևներ =
Սերժ Առուշանյանը պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական ծառայություն», «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի, «Մարտական ծառայություն» (ԼՂՀ նախագահի թիվ 55 հրամանագիր, 07.05.2008թ.), «Մայրական երախտագիտություն»,  ՀՀ ՊՆ «Անդրանիկ Օզանյան», «Դրաստամատ Կանայան», «Գարեգին Նժդեհ», «Վազգեն Սարգսյան», «Անբասիր ծառայության համար» 1-ին, 2-րդ, 3-րդ աստիճանի, «ՀՀ զինված ուժեր 20 տարի», ՀՀ ոստիկանության «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալներով և անվանական զենքով:

110px 110px 80px 80px80px 110px 80px 78px 88px 80px