Պավել Բատով

**Պավել Իվանովիչ Բատով** (), խորհրդային զինվորական հրամանատար, Խորհրդային Միության Կրկնակի հերոս (1943 թվականի հոկտեմբերի 30 և 1945 թվականի հունիսի 2): Բանակի գեներալ (1955 թվականի մարտի 10):

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1-ին, 2-րդ, 4-6-րդ գումարումների պատգամավոր։

## Մանկություն
մինի|Պավել Բատովը մանկության տարիներին, 1910—1913 թվականներ
Պավել Իվանովիչ Բատովը ծնվել է 1897 թվականի մայիսի 20-ին (հունիսի 1-ին) Ռուսական կայսրության Յարոսլավլի նահանգի Ռիբինսկի գավառի Ֆելիսովո գյուղում (ներկայում՝ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Ռիբինսկի շրջան) աղքատ գյուղացիական ընտանիքում։

Նա ավարտել է գյուղական տարրական դպրոցի 2 դասարան և ուղևորվել է Սանկտ Պետերբուրգ՝ գումար վաստակելու։

13 տարեկանից ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ աշխատանքի է ընդունվել Լեոնով եղբայրների առևտրային տանը, ապա աշխատել է բեռնակիր և պատվերների առաքիչ՝ ապահով քաղաքացիների բնակարաններ։ Միաժամանակ զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Արտահերթ կարգով հանձնել է քննություններ և ավարտել 6-րդ դասարանը։

## Ռազմական ծառայություն
### Առաջին համաշխարհային և քաղաքացիական պատերազմներ
1915 թվականի նոյեմբերին, 18 տարեկանը բոլորելուն պես, նա կամավոր մեկնեց Ռուսական կայսերական բանակ և միացավ լեյբ-գվարդիայի 3-րդ հրաձգային գնդին՝ գվարդիական հրաձգային բրիգադի կազմում, որտեղ էլ ավարտեց ուսումնական դասընթացը։ Բատովը ցածրհասակ էր, ուստի կամավորներին ընդունող սպան նրան երեխա էր համարել և փորձել հետ պահել, սակայն Բատովը անկոտրում էր։

1916 թվականից նա մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին Հյուսիսային ճակատում՝ հետախույզների բաժնի հրամանատարի պաշտոնում։ Բացառիկ ծառայության համար պարգևատրվել է երկու Գեորգիևյան խաչերով և երկու մեդալներով։ 1916 թվականի աշնանը վիրավորվել է, այնուհետև ուղարկվել է Պետրոգրադ՝ բուժման։
ձախից|մինի|Պ. Ի. Բատովը Ռուսական կայսերական բանակում, 1916 թվական։
1917 թվականին ավարտել է զինվորական պատրաստության դասընթացը ցածրաստիճան սպաների 2-րդ Պետերգոֆյան դպրոցում։ Դրա հետ մեկ տեղ,այդ նույն տարում, նրան զորացրում են Ռուսական կայսերական բանակից,որպես կրտսեր ենթասպա՝ չհասցնելով հանձնել սպայական ուսադիրները։

1918 թվականի օգոստոսին նա զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ Ծառայել է որպես Առաջին խորհրդային հրաձգային գնդի գնդացրային դասակի հրամանատարի օգնական, իսկ 1918 թվականի հոկտեմբերից՝ Ռիբինսկի զինկոմիսարիատին կից՝ մարշային կազմավորումների ռազմական ղեկավարի օգնական։ 1919 թվականի հոկտեմբերից ծառայել է որպես Մոսկվայի ռազմական շրջանի պահեստային հրամանատարական ու վարչական կազմի ռազմական ղեկավարի օգնական։ Մասնակցել է հակախորհրդային ելույթների և ապստամբությունների ճնշմանը Ռիբինսկում, Յարոսլավլում և Պոշեխոնյեում։

1919 թվականի նոյեմբերից ծառայել է Ռիբինսկի պահակային գումարտակի կազմում՝ որպես հրաձգային վաշտի հրամանատարի օգնական, ապա՝ վաշտի հրամանատար։ 1920 թվականի մայիսից եղել է վաշտի, այնուհետև՝ գումարտակի հրամանատար Մոսկվայի պրոլետարական հրաձգային դիվիզիայի կազմում գործող 320-րդ հրաձգային գնդում։

### Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Պավել Իվանովիչ Բատովը շարունակել է հրամանատարել գումարտակ Մոսկվայի պրոլետարական հրաձգային դիվիզիայում։ 1922 թվականի հունվարից ծառայել է որպես գումարտակի հրամանատար 157-րդ և 52-րդ հրաձգային գնդերում, եղել է զորագնդի ադյուտանտ և գնդային դպրոցի պետ 18-րդ հրաձգային դիվիզիայում՝ Մոսկվայի ռազմական շրջանի կազմում (Յարոսլավլ քաղաքում)։

1927 թվականին ավարտել է Կոմինտեռնի անվան «Վիստրել» հրաձգային-մարտավարական դասընթացները։ Դրանց ավարտից հետո շարունակել է ծառայությունը 18-րդ հրաձգային դիվիզիայում։ 1929 թվականին անդամագրվել է ԽԿԿ(բ) կուսակցությանը։ 1931 թվականի հունվարին նշանակվել է նույն դիվիզիայի կազմում գործող 52-րդ հրաձգային գնդի շտաբի պետ։

1934 թվականի հունվարին Պավել Իվանովիչ Բատովը նշանակվել է Մոսկվայի Պրոլետարական հրաձգային դիվիզիայի 3-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար։ Ապագա գեներալ-գնդապետ և Խորհրդային Միության հերոս Գ․ Վ․ Բակլանովը, ով այդ ժամանակ ծառայել է Բատովի հրամանատարության ներքո, իր հուշերում նշում է, որ հենց Բատովն է ազդել իր մասնագիտական ընտրության վրա։ Այն ժամանակ, երբ ես մասնագիտության ընտրությամբ որոշում էի իմ ճակատագիրը, տեսականորեն, մտքով հասկանալ այդ ընտրության էությունը օգնեց ոչ ոք այլ, քան Պավել Իվանովիչ Բատովը։ Իմ ծառայության առաջին տարում՝ Մոսկվայի Պրոլետարական դիվիզիայում, նա հաճախ էր ներառում ինձ շտաբային աշխատանքներում, և այդ կերպ բացահայտեց ինձ համար կադրային հրամանատարի գործունեության վեհ և ազնիվ իմաստը, զինվորական մասնագիտության էությունը։ 1936 թվականի դեկեմբերից մինչև 1937 թվականի օգոստոսը Պավել Իվանովիչ Բատովը գտնվել է Իսպանիայում՝ ծառայողական գործուղման մեջ՝ «Պաբլո Ֆրից» ծածկանունով։ Նա մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին՝ հանրապետականների կողմում՝ ֆրանկիստ ապստամբների դեմ պայքարում և այնտեղ ծանր վիրավորվել է։ Բատովը զբաղեցրել է ռազմական խորհրդականի պաշտոն 12-րդ Ինտերնացիոնալ բրիգադում՝ Մատե Զալկայի հրամանատարության ներքո, ապա եղել է Տերուելի ճակատի զորքերի հրամանատարի խորհրդական։ Իր հուշերում Բատովը նշում է, որ մի հետախուզության ժամանակ վիրավորվել է և շատ արյուն է կորցրել։ Իսպանիայից վերադառնալուց հետո նա պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով և Կարմիր Դրոշի շքանշանով։ 1937 թվականի օգոստոսին նշանակվել է 10-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար, իսկ 1938 թվականի օգոստոսին՝ 3-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար։ Այս պաշտոնում նա մասնակցել է Կարմիր բանակի Լեհական արշավանքին՝ 1939 թվականի սեպտեմբերին, ինչպես նաև խորհրդա-ֆիննական պատերազմին։

1940 թվականի մարտի 6-ին Պավել Իվանովիչ Բատովը նշանակվել է Հատուկ հրաձգային կորպուսի հրամանատար՝ 9-րդ բանակի կազմում։ 1940 թվականի ապրիլին նա նշանակվել է Անդրկովկասյան ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատարի տեղակալ, նոյեմբերին՝ Ղրիմում գործող 9-րդ հատուկ հրաձգային կորպուսի հրամանատար, իսկ 1941 թվականի հունիսի 20-ին՝ միաժամանակ նաև Ղրիմում ցամաքային զորքերի հրամանատար։

### Մեծ Հայրենական Պատերազմ
Պատերազմը սկսվելուն պես Պավել Իվանովիչ Բատովը, Գերարագույն գլխավոր հրամանատարության Ռազմակայանի ցուցումներին համաձայն, կազմակերպեց Ղրիմի թերակղզու հակադեսանտային պաշտպանությունը։ Ռազմակայանի 1941 թվականի օգոստոսի 14-ի որոշմամբ՝ Բատովի հրամանատարության ներքո գործող 9-րդ հրաձգային կորպուսի հիման վրա կազմավորվեց 51-րդ առանձին բանակը։ Բանակի հրամանատար նշանակվեց գեներալ-գնդապետ Ֆյոդոր Իվանովիչ Կուզնեցովը, իսկ Պավել Իվանովիչ Բատովը՝ նրա տեղակալ։

Սեպտեմբերի երկրորդ կեսին, երբ թշնամու 11-րդ բանակի առաջատար ստորաբաժանումները հյուսիսից մոտեցան Ղրիմին, գեներալ Ֆյոդոր Իվանովիչ Կուզնեցովի որոշմամբ Պավել Իվանովիչ Բատովը գլխավորեց օպերատիվ խումբ՝ հակահարվածներ իրականացնելու համար։ Դրանից հետո նա ղեկավարեց զորքերի գործողությունները՝ պաշտպանելով դիրքերը և կասեցնելով գերմանական զորքերի փորձերը՝ Ղրիմ ներթափանցելու Պերեկոպի նեղուցով։

1941 թվականի նոյեմբերի 19-ից մինչև դեկտեմբեր Պավել Իվանովիչ Բատովը եղել է 51-րդ առանձին բանակի հրամանատար։ Միաժամանակ նա զբաղեցրել է նաև Ղրիմի պաշտպանության հրամանատարի՝ փոխծովակալ Գեորգի Իվանովիչ Լևչենկոյի տեղակալի պաշտոնը՝ ցամաքային զորքերի գծով։ Նա ղեկավարել է բանակի պատրաստությունը Կերչ-Ֆեոդոսիայի դեսանտային գործողության համար։

1941 թվականի դեկտեմբերի վերջում, Պավել Իվանովիչ Բատովը, փոխարինելով զոհված գեներալ Պավել Սեմյոնովիչ Պշեննիկովին, նշանակվեց Բրյանսկի ռազմաճակատի 3-րդ բանակի հրամանատար։ Այդ ժամանակ բանակը բաղկացած էր հինգ հրաձգային դիվիզիաներից և պաշտպանական դիրք էր զբաղեցնում Օրյոլ քաղաքի արևելքում՝ Զուշա գետի գծում։ 1942 թվականի հունվարից մինչև փետրվար, Բրյանսկի ռազմաճակատի հրամանատար Յակով Տիմոֆեևիչ Չերևիչենկոյի հրամանով, 3-րդ բանակը մի շարք հարձակողական գործողություններ իրականացրեց։ Սակայն, կրելով ծանր կորուստներ, այդ գործողությունները արդյունք չտվեցին։ Իր հուշերում Բատովը այդ շրջանը նկարագրում է հետևյալ կերպ.Սա դժվար ժամանակաշրջան էր, և բարոյական տեսանկյունից գուցե ոչ պակաս ծանր, քան Ղրիմի պաշտպանության օրերին։ Զինվորի պարտքն է՝ կատարել հրամանը։ Սակայն այս դեպքում հենց պարտքի զգացումն էր, որ ստիպում էր հակադրվել։ Մեր հարաբերությունները Չերևիչենկոյի հետ լարված դարձան1942 թվականի փետրվարին Պավել Իվանովիչ Բատովը ազատվել է 3-րդ բանակի հրամանատարի պաշտոնից և նշանակվել է Բրյանսկի ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալի պարտականությունները կատարող՝ ձևավորումների գծով։ Նույն թվականի սեպտեմբերին նա պաշտոնապես հաստատվել է այդ պաշտոնում։ Քանի որ զինվորների համալրման այլ աղբյուրներ չկային, Բատովի առաջադրանքն էր ստուգել ռազմաճակատի թիկունքային հատվածները՝ պարզելու, թե արդյոք հնարավոր է լրացուցիչ ուժեր մոբիլիզացնել մարտական ստորաբաժանումների համար։ Նրա ջանքերի շնորհիվ ռազմաճակատի, բանակների և դիվիզիաների թիկունքներում հավաքվեցին մի քանի հազար զինվոր, որոնք, առանց թիկունքային ծառայությունների աշխատանքներին վնաս պատճառելու, կարող էին ուղղվել առաջնագիծ։

#### Ստալինգրադյան ճակատամարտ
մինի|Դոնի ռազմաճակատի 65-րդ բանակի հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Պավել Իվանովիչ Բատովը սպաների հետ Ստալինգրադի մերձակայքում։ 1942–1943 թականներ ձմեռ։
1942 թվականի աշնանը խորհրդային-գերմանական ռազմաճակատի հարավ-արևմտյան ուղղությամբ սկսվեց Ստալինգրադի ճակատամարտը։ Սեպտեմբերի 30-ին այստեղ ձևավորվեց Դոնի ռազմաճակատը՝ գեներալ-լեյտենանտ Կոնստանտին Կոնստանտինովիչ Ռոկոսովսկու հրամանատարությամբ։ Նրա առաջարկով Պավել Իվանովիչ Բատովը նշանակվեց նոր ռազմաճակատի կազմում ընդգրկված 4-րդ տանկային բանակի հրամանատար։ Նա պաշտոնը ստանձնեց հոկտեմբերի 14-ին։ Այդ պահին բանակը պաշտպանում էր Դոնի փոքր ոլորանի մոտ՝ Կլետսկայայից մինչև Տրյոխոստրովսկայա ձգվող շուրջ 80 կմ ճակատ, իր կազմում ունենալով ինը դիվիզիա։ Պավել Իվանովիչը իր ենթակաների հետ ծանոթությունը սկսեց՝ այցելելով Կլետսկու պլացդարմում գտնվող առաջապահ դիրքերը։ Հաջորդող մեկ ամսվա ընթացքում նա շարունակաբար այցելում էր առաջին էշելոնի գումարտակներ՝ ստուգելու մարտական դիրքերն ու ուսումնասիրելու իր զորքերը։ 1942 թվականի հոկտեմբերի 22-ին 4-րդ տանկային բանակը վերակազմավորվեց և դարձավ 65-րդ բանակ։

Հոկտեմբերի երկրորդ կեսին Հարավային-Արևմտյան, Դոնի և Ստալինգրադի ռազմաճակատները սկսեցին նախապատրաստվել Ստալինգրադում մարտնչող թշնամու 6-րդ բանակի շրջափակման օպերացիային։ Դոնի ռազմաճակատի հատվածում առանցքային դերը վերապահված էր 65-րդ բանակին։ Այս բանակը պետք է հարձակման անցներ Կլետսկու պլացդարմից, ճեղքեր գերմանական պաշտպանությունը, դուրս գար Պեսկովատկա շրջանը և հարավ-արևմուտքից շրջապատեր Սիրոտինոյի շրջանում տեղակայված գերմանական խմբավորումը։ Այդ կերպ 65-րդ բանակը պետք է պաշտպաներ հարևան Հարավային-Արևմտյան ռազմաճակատի 21-րդ բանակի ձախ թևը հնարավոր հակահարվածից՝ այն բանակի, որն իրականացնելու էր ամբողջ օպերացիայի գլխավոր հարվածը։

Օպերացիայի նախապատրաստության ընթացքում Բատովը ձգտում էր ապահովել, որ յուրաքանչյուր հրամանատար հստակ և ճշգրիտ հասկանա իրեն առաջադրված խնդիրը, ինչպես նաև փոխգործակցության եղանակները հարևան ստորաբաժանումների, հրետանու, տանկերի և հետևակի հետ։ Բացի այդ, ներմուծվեց օպերացիայի մանրամասների մշակման նոր մոտեցում՝ «ավազով տուփի» վրա։ Այն ներկայացնում էր տեղանքի մանրակերտ՝ տակտիկական իրավիճակի պայմանական նշաններով, ինչը թույլ էր տալիս տեսողականորեն և գործնականորեն վերարտադրել գործողությունների պլանը՝ նախքան իրական մարտական գործողությունները։

1942 թվականի նոյեմբերի 19-ին Դոնի և Հարավային-Արևմտյան ռազմաճակատների զորքերը անցան հարձակման։ Հարձակման առաջին օրվա ավարտին 65-րդ բանակը առաջացավ 5–8 կմ, սակայն չհաջողվեց ամբողջությամբ ճեղքել թշնամու պաշտպանական առաջնագիծը։ Հարձակման տեմպը մեծացնելու համար Բատովը որոշեց բանակում առկա բոլոր տանկերից և մի քանի հրաձգային ստորաբաժանումներից, որոնք տեղաշարժվում էին ավտոմեքենաներով, ձևավորել շարժական հարվածային խումբ։ Բանակի հրամանատարի այս հաշվարկը լիովին արդարացվեց։ Առաջին իսկ օրը այդ շարժական խումբը թափանցեց թշնամու պաշտպանությունը՝ խորությամբ առաջանալով 23 կմ։ Գերմանական ուժերը, զգալով շրջափակման սպառնալիքը, թուլացրին դիմադրությունը բանակի հարձակման ուղղությամբ, ինչը լիարժեքորեն օգտագործեցին Կարմիր բանակի հարվածային դիվիզիաները՝ գրավելով թշնամու մի շարք կարևոր պաշտպանության հենակետեր և արագացնելով առաջխաղացումը։ Այս առաջընթացին մեծապես նպաստում էր նաև շարժական խումբը, որն իր հարվածներն ուղղում էր թշնամու թևերին և թիկունքին։ Զորքերի ավելի օպերատիվ ղեկավարման նպատակով բանակի հրամանատարը՝ Պավել Իվանովիչ Բատովը, նոյեմբերի 20-ից 23-ն ընկած ժամանակահատվածում գրեթե ամբողջ ընթացքում իր փոքր սպայական խմբով գտնվում էր մարտական գործողություններ իրականացնող ստորաբաժանումների դիրքերում։

Մինչ այդ հարևան 24-րդ բանակը, որի առջև դրված էր խնդիր կտրել հակառակորդի նահանջի ուղիները Դոնի արևելյան ափի ուղղությամբ, հաջողության չէր հասնում։ Բախվելով համառ դիմադրության՝ բանակը չկարողացավ ճեղքել թշնամու պաշտպանությունը և ներգրավվեց ծանր մարտերի մեջ։ Հաշվի առնելով այս հանգամանքը, ինչպես նաև 65-րդ բանակի հաջող հարձակումը, ռազմաճակատի հրամանատար Կոնստանտին Ռոկոսովսկին վերանայեց գործողության պլանը և Վերտյաչի բնակավայրի գրավման խնդիրն առաջադրեց արդեն 65-րդ բանակին։ 65-րդ բանակը, նոյեմբերի 24-ից 27-ը, թշնամու ուժեղ դիմադրության և հակագրոհների պայմաններում, առաջացավ ևս 25–40 կմ և հասավ Դոնի ափ։ Նոյեմբերի 28-ից 30-ը տեղի ունեցած մարտերում բանակը կարողացավ գրավել Վերտյաչին։

1943 թվականի հունվարին Պավել Իվանովիչ Բատովի հրամանատարությամբ գործող 65-րդ բանակը, Դոնսկոյ ռազմաճակատի կազմում, մասնակցում էր Ստալինգրադի մոտ շրջափակման մեջ հայտնված գերմանական զորախմբի ոչնչացման գործողությանը։

#### Կենտրոնական ռազմաճակատ
Ստալինգրադի ճակատամարտի ավարտից կարճ ժամանակ անց Դոնսկոյ ռազմաճակատը լուծարվեց, և դրա հիման վրա, Կուրսկից հյուսիս-արևմուտք, ստեղծվեց Կենտրոնական ռազմաճակատը։ Նրա շտաբը տեղակայվեց Ելեց քաղաքում, ուր փետրվարի 18-ին տեղափոխվեց նաև 65-րդ բանակի ղեկավարությունը։ Այստեղ Պավել Իվանովիչ Բատովի առջև դրվեց խնդիր՝ կարճ ժամանակում, ձմեռային անանցանելի պայմաններում, հավաքել բանակի զորամիավորումները, որոնց մեծ մասը դեռ ճանապարհին էր, և նախապատրաստել դրանք սպասվող հարձակմանը։

1943 թվականի փետրվարից մինչև մարտը 65-րդ բանակը, համագործակցելով ռազմաճակատի այլ ուժերի հետ, հյուսիսային ուղղությամբ իրականացրեց Սևսկի հարձակողական գործողությունը, որի ընթացքում առաջացավ 30–60 կիլոմետրով։ Կուրսկի ճակատամարտի ժամանակ 65-րդ բանակը պաշտպանական մարտեր էր վարում Սևսկի շրջանի 20-րդ գերմանական բանակային կորպուսի դեմ։
մինի|Բատովը սպայակազմի հետ հրամանատարական կետում՝ Չեռնիգովո-Պրիպյատյան օպերացիայի ժամանակ։
Օգոստոսի 26-ից սեպտեմբերի 30-ը՝ Կենտրոնական ռազմաճակատի կազմում, Պավել Իվանովիչ Բատովի հրամանատարությամբ 65-րդ բանակը մասնակցեց Չեռնիգովո-Պրիպյատյան օպերացիային՝ այդ թվում Սևսկի հատվածում գերմանական պաշտպանության ճեղքմանը, Դեսնա գետի մարտանցմանը, և Նովգորոդ-Սևերսկիի ազատագրմանը։ Մեկ ամսվա ընթացքում բանակը մոտ 300 կիլոմետր էր առաջ շարժվել մարտերով և սեպտեմբերի 30-ին հասել էր Դնեպրի միջին հոսքի հատված՝ Լոև քաղաքի մոտ։

Պավել Իվանովիչ Բատովը սկսեց նախապատրաստել զորքերին Դնեպրի մարտանցմանը՝ օգտագործելով դրա համար ինչպես կանոնադրական, այնպես էլ ոչ ստանդարտ միջոցներ։ 1943 թվականի հոկտեմբերի 15-ին՝ առավոտյան ժամը 10-ին, հզոր հրետանային նախապատրաստությունից հետո չորս գումարտակներ գրավեցին դիրք Դնեպրի աջ ափին՝ ստեղծելով պլացդարմ։ Այդ օրը նրանք հաջողությամբ պահեցին այդ դիրքը։ Գիշերը, կառուցված անցումներով, բանակի ստորաբաժանումներն անցան դեպի մյուս ափը։ Սկսվեցին թեժ մարտեր՝ պլացդարմի ընդլայնման համար։ Հոկտեմբերի 27-ին 65-րդ բանակը կարողացավ ընդլայնել գրաված տարածքը՝ 35 կիլոմետր լայնությամբ և 20 կիլոմետր խորությամբ։

Դնեպրի համար մղված ճակատամարտում բանակը զգալի կորուստներ ունեցավ ինչպես շարքայինների, այնպես էլ հրամանատարական կազմի շրջանում։ Պավել Իվանովիչ Բատովը որոշեց Խորհրդային Միության 100 լավագույն հերոսներին ուղարկել բանակային կրտսեր լեյտենանտների դասընթացներին։

#### 2-րդ Բելարուսական ռազմաճակատ
Բատովի հրամանատարությամբ բանակը մասնակցել է Կալինկովիչ-Մոզիրի օպերացիային և «Բագրատիոն» օպերացիային, այնուհետև՝ Վիսլա-Օդերյան, Մլավսկա-Էլբինգյան, Արևելյան Պրուսական, Արևելյան Պոմերանական և Բեռլինյան հարձակողական գործողություններին։

Վերջին հրետանային կրակը թշնամու վրա 65-րդ բանակի շառավղով կատարվել է «Կատյուշա»-ների համազարկով Ռյուգեն կղզում գտնվող գարնիզոնի ուղղությամբ։

Երկրորդ «Ոսկե աստղ» մեդալով գեներալ-գնդապետ Պավել Իվանովիչ Բատովը պարգևատրվել է 1945 թվականի հունիսի 2-ին՝ Բելոռուսական օպերացիայի ընթացքում զորքերի օրինակելի ղեկավարման, Վիսլա գետը հաղթահարելու, Գդանսկի գրոհի և Շչեցինի գրավման համար։

### Հետպատերազմյան կարիերա
Պատերազմից հետո Պավել Իվանովիչ Բատովը նշանակվեց 7-րդ մեխանիզացված բանակի հրամանատար։ 1946 թվականի հոկտեմբերին՝ 7-րդ առանձին տանկային դիվիզիայի հրամանատար, սակայն շուտով ուղարկվեց ուսման՝ Կ. Ե. Վորոշիլովի անվան Բարձրագույն ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն ակադեմիական դասընթացներին։ Դրանց ավարտից հետո, 1950 թվականի մարտին նշանակվեց 11-րդ գվարդիական բանակի հրամանատար, 1954 թվականի հունիսին՝ Գերմանիայում տեղակայված խորհրդային զորքերի խմբավորման գլխավոր հրամանատարի առաջին տեղակալ, 1955 թվականի մարտին՝ Պրիկարպատյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, իսկ 1958 թվականի ապրիլին՝ Պրիբալտյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար։

Բանակի գեներալ Պավել Իվանովիչ Բատովը 1959 թվականի նոյեմբերին նշանակվեց Չինաստանի Ժողովրդա-ազատագրական բանակում ռազմական ավագ խորհրդականի պաշտոնում։ 1961 թվականի հունվարին նշանակվեց ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբի ռազմական տեսուչ-խորհրդական։ Նույն թվականի օգոստոսին նշանակվեց Հարավային զորախմբի հրամանատար, իսկ 1962 թվականի սեպտեմբերին՝ ԽՍՀՄ Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ և Վարշավյան պայմանագրի մասնակից պետությունների Միավորված զինված ուժերի շտաբի պետ։ 1965 թվականի հոկտեմբերին կրկին նշանակվեց Պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբի ռազմական տեսուչ-խորհրդականի պաշտոնում։ 1970 թվականին ստանձնեց Խորհրդային պատերազմի վետերանների կոմիտեի նախագահի պաշտոնը։

Պավել Իվանովիչ Բատովը բնակվել է Մոսկվայում՝ Բոլշոյ Ռժևսկի նրբանցք, տուն 11 (1961–1971 թվականներ) և Սիվցև Վռաժեկ նրբանցք, տուն 9 (1971–1985 թվականներ) հասցեներում։

Բատովը մահացել է 1985 թվականի ապրիլի 19-ին Մոսկվայում։ Հուղարկավորված է Նովոդևիչի գերեզմանատանը (հատված 7)։

## Ընտանիք
Կանայք՝

* Յուլիա Սեմյոնովնա Բատովա (Բացկևիչ)։ Զույգի ընդհանուր երեխաներն էին դստրերը՝ Մարգարիտան և Գալինան։
* Նինա Ֆյոդորովնա Բատովա – Հայրենական մեծ պատերազմի վետերան, մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին։ Զույգի ընդհանուր երեխաներն էին դստրերը՝ Նատալյան և Ելենան։

## Զինվորական կոչումներ և աստիճաններ՝
* Շարքային (1915)
* Կրտսեր ենթասպա (1917)
* Գնդապետ (22.12.1935)
* Կոմբրիգ (բրիգադի հրամանատար) (08.08.1937)
* Կոմդիվ (դիվիզիայի հրամանատար) (04.11.1939)
* Գեներալ-լեյտենանտ (04.06.1940)
* Գեներալ-գնդապետ (29.06.1944)
* Բանակի գեներալ (10.03.1955)

## Պարգևներ
### ԽՍՀՄ պարգևներ

* «Սովետական Միության հերոսի» «Ոսկե աստղ» երկու մեդալներ (30.10.1943, 02.06.1945)
* Լենինի 8 շքանշան (04.07.1937; 21.03.1940; 30.10.1943; 21.02.1945; 31.05.1957; 31.05.1967; 31.05.1977; 31.05.1982)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (31.05.1972)
* Կարմիր Դրոշի 3 շքանշան (03.01.1937; 03.11.1944; 20.06.1949)
* Սուվորովի 3 շքանշան (I աստիճան) (28.01.1943; 16.09.1943; 10.04.1945)
* Կուտուզովի շքանշան (I աստիճան) (23.07.1944)
* Բոգդան Խմելնիցկու շքանշան (I աստիճան) (18.12.1956)
* Հայրենական պատերազմի շքանշան (I աստիճան) (11.03.1985)
* «Ծառայության համար ԽՍՀՄ զինված ուժերում» շքանշան (III աստիճան) (30.04.1975)
* Պատվո նշան շքանշան (14.05.1936)
* ԽՍՀՄ մեդալներ
* Պատվո զենք՝ ԽՍՀՄ պետական զինանշանի ոսկեզօծ պատկերով (22.02.1968)

### Ռուսական կայսրության պարգևներ՝
* Գեորգիևյան խաչ (III աստիճան)
* Գեորգիևյան խաչ (IV աստիճան)
* Սուրբ Գեորգիի մեդալ (III աստիճան)
* Սուրբ Գեորգիի մեդալ (IV աստիճան)

### Օտարերկրյա պարգևներ
* Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ-հրամանատար (ՄԹ, 10.05.1944)
* «Ազգերի բարեկամության աստղ» շքանշան (ԳԴՀ, 01.06.1977)
* «Պայքարի շքանշան՝ ժողովրդի և հայրենիքի առաջ ունեցած արժանիքների համար», ոսկե տարբերակով (ԳԴՀ, 08.05.1975)
* Հրամանատարի աստիճանի Virtuti Militari շքանշան (ԼԺՀ, 06.04.1946)
* «Գրյունվալդի խաչ» շքանշան, II աստիճան (ԼԺՀ, 06.04.1946)
* Լեհաստանի վերածննդի շքանշան (ԼԺՀ, 06.10.1973)
* «Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության» II աստիճանի 2 շքանշան,  (Բուլղարիա, 14.09.1974 և ...)
* «Տուդոր Վլադիմիրեսկու» շքանշան, I աստիճան (Ռումինիա)
* «Դրոշի շքանշան», III դաս (Հունգարիա, 04.04.1985)
* Կարմիր Դրոշի շքանշան (Հունգարիա, 1970)
* Սուխե Բատորի շքանշան (ՄԺՀ)
* Կարմիր Դրոշի շքանշան (ՄԺՀ, 06.07.1971)

Մեդալներ՝

* «Բեռլինի համար մարտերին մասնակցության» մեդալ (ԼԺՀ)
* «Վարշավայի համար 1939–1945» մեդալ (ԼԺՀ)
* «Հաղթանակ և Ազատություն» մեդալ (ԼԺՀ)
* «Զենքով եղբայրություն» մեդալ, ոսկե տարբերակ (ԳԴՀ)
* «ԳԴՀ-ի ստեղծման 30-ամյակ» մեդալ (ԳԴՀ)
* «Օդրա, Նեյսե և Բալթիկ ծովի համար» մեդալ (ԼԺՀ)
* «Գեորգի Դիմիտրովի ծննդյան 90-ամյակ» մեդալ (Բուլղարիա)
* «Գեորգի Դիմիտրովի ծննդյան 100-ամյակ» մեդալ (Բուլղարիա)
* «Բուլղարիայի օսմանյան լծից ազատագրման 100-ամյակ» մեդալ (Բուլղարիա)
* «Բուլղարական Ժողովրդական Բանակի 20-ամյակ» մեդալ (Բուլղարիա, 1964)
* «1300 տարի Բուլղարիային» մեդալ (Բուլղարիա, 1982)
* «Զենքով բարեկամության ամրապնդման համար» մեդալ, ոսկե տարբերակ (Չեխոսլովակիա)
* «Խալխին-Գոլի հաղթանակի 30-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1969)
* «Միլիտարիստական Ճապոնիայի դեմ հաղթանակի 30-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1975)
* «Մոնղոլական Ժողովրդական Բանակի 50-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1971)
* «Մոնղոլական Ժողովրդական Հեղափոխության 50-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1971)
* «Խալխին-Գոլի հաղթանակի 40-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1979)
* «ՄԺԲ Զինված ուժերի 60-ամյակ» մեդալ (Մոնղոլիա, 1981)
* «Կուբայի հեղափոխական Զինված ուժերի 20-ամյակ» մեդալ (Կուբա, 1976)

## Պատվավոր կոչումներ
Պատվավոր քաղաքացի՝

Ռուսաստանի քաղաքներում՝ Յարոսլավլի մարզ (1983), Ռիբինսկ (1972), Կալաչ-նա-Դոնու (1972), Ժելեզնոգորսկ (1981), Օզյորկի։

Բելառուսի քաղաքներում և բնակավայրերում՝ Նովգորոդ-Սևերսկի, Բոբրույսկ (1984), Լոև, Ռեչիցա (1967), Կալինկովիչի (1984), Սվետլոգորսկ (1984), Խոմինկա։

Լեհաստանում՝ Գդանսկ և Շչեչին (շնորհված, սակայն հետագայում զրկվել է կոչումներից լեհական նոր իշխանությունների կողմից՝ 1989-ից հետո)։

## Հիշատակ
մինի|Սրետենիե գյուղ

* Փողոցներ և պողոտաներ՝ Ռիբինսկում, Բրյանսկում, Սևսկում, Յարոսլավլում, Վոլգոգրադում, Բոբրույսկում, Դոնեցկում, Մակեևկայում, Պռուժանայում, Սվետլոգորսկում, Լոևում, Խոմինկայում, Կալինկովիչում, Ռեչիցայում, Ժելեզնոգորսկում, Խոտինցեում։
* Բրոնզե կիսանդրիներ՝ ըստ կարգավիճակի՝ Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսի բրոնզե կիսանդրին,  պետք է տեղադրվեր նրա կենդանության օրոք, հերոսի ծննդավայրում, սակայն այն տեղադրվել է շրջկենտրոնում՝ Ռիբինսկ քաղաքում։ Տարիների ընթացքում կիսանդրին մի քանի անգամ տեղափոխվել է, իսկ ներկայումս գտնվում է «Փառքի կրակ» հուշահամալիրում;
* Պ. Ի. Բատովի կիսանդրիները տեղադրվել են Գոմելում և նրա հայրենի Ֆելիսովո գյուղում (2015):
* Լոևում՝ Դնեպրի ափին՝ տեղադրված Լոևի 500-ամյակին նվիրված ռազմական տեխնիկայի հուշահրապարակում (2005)
* Թանգարանային ցուցադրություն՝ Բելառուսի Լոև քաղաքի Դնեպրի ճակատամարտի թանգարանում ցուցադրվում են նրա անձնական իրերը:մինի|Սրետենիե գյուղ
* 1987 թ. Բատովի անունով կոչվել է ձկնորսական տրաուլերը՝ ԲԱՏՄ «Պավել Բատով»:
* Դպրոցներ նրա անունով՝ Դպրոց թիվ 390՝ Մոսկվա, Դպրոց թիվ 20՝ Ռիբինսկ, Դպրոց թիվ 35՝ Բոբրույսկ, Դպրոց թիվ 4՝ Սլոնիմ։ Դպրոցական թանգարանների մի շարք ցուցասրահներ նվիրված են նրա կյանքին ու գործունեությանը:
* Հիշատակի ցուցանակ՝ 2002 թ.՝ Սիվցև Վրաժեկ նրբանցքի 9-րդ տան պատին, որտեղ Բատովը ապրել է կյանքի վերջին տարիներին, տեղադրվել է հուշատախտակ։

## Վկայություն
...Չեմ կարող չասել մի քանի բարի խոսք այդ փորձառու մարտական հրամանատարի, հիանալի հոգու ու համեստ մարդու մասին, ինչպիսին եղել և մնում է Պավել Իվանովիչ Բատովը

## Ստեղծագործություններ
* Բատով Պ. Ի. Վստահելի վահանը — Մոսկվա, 1965 — էջ 48
* Բատով Պ. Ի. Օդեր գործողությունը — Մոսկվա, 1965 — էջ 143
* Բատով Պ. Ի. Պերեկոպ, 1941. Սիմֆերոպոլ — Մոսկվա, 1970 — էջ 168
* Բատով Պ. Ի. Հայրերի փառքի ճանապարհներով   — Մոսկվա, 1972 — էջ 97
* Բատով Պ. Ի. Արշավանքներում և մարտերում — 3-րդ հրատ. — Մ.: Վոենիզդատ, 1974
* Բատով Պ. Ի. Գետերի անցումը, 1942–1945 թթ. — Մոսկվա, 1989 — էջ 160
* Բատով Պ. Ի. Դոնի և Վոլգայի միջև // Ստալինգրադի ճակատամարտը. 4-րդ հրատարակություն — Վոլգոգրադ: Ստորին-Վոլժյան գրքային հրատ., 1973 — էջ 422–447
* Բատով Պ. Ի.  Նարևյան պլացդարմի ճակատամարտը // Ռազմապատմական հանդես — 1974 — № 10 — էջ 61–90
* Բատով Պ. Ի. Բանակի գեներալ Մ. Ս. Մալինինը (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ) // Ռազմապատմական հանդես — 1979 — № 12 — էջ 88–90
* Բատով Պ. Ի. Արեւելյան-Պոմերանյան գործողության 40-ամյակի առթիվ // Ռազմապատմական հանդես — 1985 — № 2 — էջ 14–20

## Տես նաև
* Դնեպրի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ныне: село, Рыбинский район, Ярославская область, Россия
* Согласно Опросного листа юнкера П. И. Батова и его же Послужного списка периода службы в Русской армии, родился 1 июля 1898 года (по ст. стилю)
* 
* 
* 
* Сталинградская битва. Июль 1942 — февраль 1943: энциклопедия / Под ред. М. М. Загорулько. — 5-е изд., испр. и доп. — Волгоград: Издатель, 2012. — С. 63—64. — 800 с. — .
* Батов Павел Иванович//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат,1976-1980. Том 1. — С.408.
* Батов Павел Иванович//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов. и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.79
* Великая Отечественная: Московская битва. Материалы военно-исторической конференции... — М., 2007.
* *Горбачев А. Н.* 10000 генералов страны: Краткий биобиблиографический справочник. 5-е изд. — М.: Infogans, 2017.
* *Щербаков А. Д.* В первом эшелоне. — М.: Политиздат, 1980. — 112 с. — (Герои Советской Родины).

## Արտաքին հղումներ
* 
* Батов Павел Иванович на сайте Министерства обороны Российской Федерации.

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Զինվորականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ