Կենդանի դիակ

**«Կենդանի դիակը »**, Լև Տոլստոյի պիեսը, որ գրվել է 1900 թվականին, բայց հրատարակվել է մահվանից հետո։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ստեղծագործության սյյուժեն հասնում է իր տրամաբանական հանգուցալուծմանը, այն չի կարող համարվել ավարտված. հեղինակը դադարեցրել է պիեսի վրա տարվող աշխատանքը՝ այն թողնելով սևագրի վրա։ Այդ ամենը հաստատվում է նամակով, որ գրողը 1900 թվականի դեկտեմբերի 12-ին գրել է գրող Վ. Չերտկովին․ «Դրաման, որ ես կատակելով կամ, ավելի ճիշտ, չարաճճիությամբ գրեցի կոպիտ կերպով, բայց հիմա չեմ կարծում, որ կավարտեմ կամ կտպագրեմ դա, ես խիստ կասկածում եմ, որ ես ինչ-որ բան արել եմ»։

Ստեղծագործությունը գրելու պատճառ է դարձել Նիկոլայ Սուխանովի մոր  ամուսնալուծության գործընթացն ու կեղծված մահը, որ նրա հայրը կազմակերպել է Սոֆիյսկի գետափին, որպեսզի օրինական ճանապարհով բաժանվի ու կնոջը հնարավորություն տա նորից ամուսնանալ։ Խարդախությունը բացահայտվել է, ու ամուսինները դատապարտվել են յոթ տարվա ազատազրկման կամ մեկ տարվա ազատազրկման։

## Սյուժե
Պիեսի կենտրոնական կերպարը՝ Ֆեոդոր Պրոտասովը, տառապում էր այն համոզմունքից, որ իր կինը՝ Լիզան, երբեք ընտրություն չի կատարել իր և Վիկտոր Կարենինի միջև, ով նույնպես ցանկանում էր ամուսնանալ նրա հետ։ Նա ցանկանում էր ինքնասպան լինել, բայց համարձակություն չուներ։ Փախչելով իր կյանքից՝՝ նա ընկնում է գնչուների մոտ և հարաբերություններ սկսում երգչուհի Մաշայի հետ։ Սակայն Մաշայի ծնողների հավանության չեն արժանացնում նրանց կապը, և նա փախչում է նաև այս կյանքից։ Նրա կրկին ցանկանում է ինքնասպան լինել, բայց ուժ չունի անելու այդ։

Միևնույն ժամանակ նրա կինը, կարծելով, թե Պրոտասովը մահացած է, ամուսնացել է ուրիշ տղամարդու հետ։ Երբ Պրոտասովը հայտնվում է, նրան մեղադրում են երկամուսնության և ամուսնու անհետացումը կազմակերպելու մեջ։ Նա հայտնվում է դատարանում վկայություն տալու համար, իսկ կինը չգիտի, որ նա ողջ է։ Արդյունքում նա կա՛մ պիտի հրաժարվի իր նոր ամուսնուց, կա՛մ աքսորվի Սիբիր։ Պրոտասն ինքնասպանություն է գործում։ Դրանից հետո նրա կինը խոստովանում է, որ ինքը միշտ սիրել է Պրոտասովին։

## Թատրոն
Պրեմիերան տեղի է ունեցել  Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնում 1911 թվականի սեպտեմբերի 23-ին (հոկտեմբերի 5)։ Գլխավոր ռեժիսորներն են եղել Վլադիմիր Նեմիրովիչ Դաչենկոն  և  Կոնստանտին Ստանիսլավսկին։ Շուտով այն բեմադրվել է նաև Սանկտ-Պետերբուրգում։ Քանի որ տեքստը թարգմանվել է տարբեր լեզուներով, այն բեմադրվել է Բեռլինում, Վիեննայում, Փարիզում և Լոնդոնում

Լոնդոնում անգլիալեզզու ներկայացումը տեղի է ունեցել 1912 թվականի դեկտեմբերի 6-ին և կոչվել «Մարդը, ով մեռած էր» (, թարգմանել են Զինաիդա Վենգերովան և Ջոն Պոլոկը), բեմադրվել է Գրական հասարակություն  թատրոնում։ Պիեսը բեմադրել է Ա․ Անդրեևը, ով եկել  էր  Բելգրադի թագավորական թատրոնից։ Էդմոնդ Բրեոնը խաղացել է Ֆյոդորի դերը, Վիոլետ Լուիսը՝ Լիզայի, Լորենս Անդերսոնը՝ Վիկտորայի, Լիդիա Յավորսկան՝ Մաշայի, իսկ Էնտոնի Ուորդը խաղացել իշխան Աբրեզկովի դերը։

## Էկրանավորումներ
Պիեսն էկրանավորվել է շատ անգամներ.
* 1911 թվական — Կենդանի դիակ, Ռուսաստան (համր ֆիլմ), ռեժիսորներ՝ Բորիս Չայկովսկի, Վ. Կուզնեցով, *Լիզա Պրոտասովա*՝ Մարիա Բլյումենտալ-Տամարինա
* 1916 թվական — Կենդանի դիակ, * Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Ալեքսանդր Զելվերովիչ
* 1918 թվական — Կենդանի դիակ, Ռուսաստան (համր ֆիլմ), ռեժիսոր՝ Չեսլավ Սաբինսկի, դերերում՝ Վերա Խոլոդնայա
* 1918 թվական — Կենդանի դիակ, Ճապոնիա (համր ֆիլմ), ռեժիսոր՝ Էյձո Տանակա
* 1928 թվական — Կենդանի դիակ, Գերմանիա, ԽՍՀՄ, ռեժիսոր՝ Ֆեոդոր Օցեպ, * Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Վսեվոլոդ Պուդովկին, *Լիզա Պրոտասովա*՝ Մարիա Յակոբինի, *Մաշա*՝ Նատո Վաչնաձե, *մարմնավաճառ*՝ Վերա Մարեցկայա, *Պետուշկով*՝ Վլադիմիր Ուրալսկի, *գողը պանդոկում*՝ Բորիս Բարնետ, Պորֆիրի Պադոբեդ, Պյոտր Ռեպնին
* 1930 թվական — Հատուցում / *Redemption*, ԱՄՆ, ռեժիսոր՝ Ֆրեդ Նիբլո, Լայոնել Բերիմոր, *Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Ջոն Գիլբերտ, *Մաշա*՝ Ռենե Ադորե, *Լիզա*՝ Էլինոր Բորդման
*  (1937)
* 1952 թվական — Կենդանի դիակ, ԽՍՀՄ, ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Վենգերով, * Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Նիկոլայ Սիմոնով
* 1968 թվական — Կենդանի դիակ, ԽՍՀՄ, ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Վենգերով, * Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Ալեքսեյ Բատալով
* 1987 թվական — Կենդանի դիակ (ֆիլմ-ներկայացում), ԽՍՀՄ (հեռուստատեսային), ռեժիսոր՝ Բորիս Շչեդրին, * Ֆեոդոր Պրոտասով*՝ Լեոնիդ Մարկով, *Լիզա Պրոտասով*՝ Օլգա Օստրոումովա, *Վիկտոր Կարենին*՝ Գեորգի Տարատորկին, *Աննա Կարենինա*՝ Իրինա Կարտաշևա, *Մաշա*՝ Լյուդմիլա Դրեբնյովա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Adler, Jacob. 1999. *A Life on the Stage: A Memoir*. Trans. Lulla Rosenfeld. Նյու Յորք։ Knopf. ISBN 0-679-41351-0.
* Benedetti, Jean. 1999. *Stanislavski: His Life and Art*. Revised edition. Original edition published in 1988. London: Methuen. ISBN 0-413-52520-1.
* Bernstein, Herman. 1911. "Tolstoy’s Play, "The Living Corpse, « Stirs Russia; Strong Melodrama Produced in Russia Will Soon be Seen in Berlin and Elsewhere--;The Story of a Worthless Husband’s Failure and Final Sacrifice.» *New York Times* Oct 29: SM5.
* Carson, L, ed. 1913. *[[:en:The Stage]] Year Book 1913*. London: The Stage. Available online.
* Jones, W. Gareth. 2002. «Tolstoy Staged in Paris, Berlin, and London.» In Orwin (2002, 142—161).
* Gilien, Leo. 1916. «Irving Place Production of Tolstoy Play Not Its First in America.» *New York Times* Oct 22: X7.
* Orwin, Donna Tussing, ed. 2002. *The Cambridge Companion to Tolstoy.* Cambridge Companions to Literature ser. Cambridge: Cambrige UP. ISBN 0-521-52000-2.
* Rosenfeld, Lulla. 1999. Commentary. In Adler (1999, 367—370).
* ''Redemption'', 1918, ''Redemption'', 1928, ''The Living Corpse'', 1929 on the Internet Broadway Database.
* —, «Gilbert Miller Stages Tolstoy Play», *[[The New York Times]]*, Sep 27, 1919. p.&nbsp;13
* —, «Leo Tolstoy’s Play Makes a Triumph…», *New York Times*, Oct 19, 1916, 7.

Կատեգորիա:Լև Տոլստոյի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր
Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Կատեգորիա:1900 գրքեր