open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զաուդհորն (համայնք)

**Զաուդհորն** ( ), համայնք Նիդերլանդների Խրոնինգեն մարզում։ Տարածքը 125,62&nbsp;կմ² է, բնակչությունը՝ 18.397 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.500 եվրո է։

Կատեգորիա:Խրոնինգենի համայնքներ
Զաուդպլաս (համայնք)

**Զաուդպլաս** ( ), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 59,36&nbsp;կմ² է, բնակչությունը՝ 40.387 (2011 թ.)։

Կատեգորիա:2010 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավային Հոլանդիայի համայնքներ
Զունդերտ (համայնք)

**Զունդերտ** ( ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 120,38&nbsp;կմ² է, բնակչությունը՝ 20.799 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.000 եվրո է։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Զվարտեվատերլանդ

**Զվարտեվատերլանդ** ( ), համայնք Նիդերլանդների Օվերեյսել մարզում։ Տարածքը 82,76&nbsp;կմ² է, բնակչությունը՝ 21.929 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 11.700 եվրո է։

Կատեգորիա:2001 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Օվերեյսելի համայնքներ
Կոմնենոսների հարստություն

**Կոմնենոսներ** (), բյուզանդական ազնվական տոհմ և կայսերական հարստություն։ Կոմնենոսները կառավարել են Բյուզանդական կայսրությունը 1057 - 1059 թթ., 1081 - 1185 թթ. և Տրապիզոնի կայսրությունը 1204 - 1461 թթ. («Մեծ Կոմնեոսներ» անվան տակ)։

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի տոհմեր
Կատեգորիա:Արքայական ընտանիքներ
Երևանի բանվորական շրջիկ թատրոն

**Երևանի բանվորական շրջիկ թատրոնը** ստեղծվել է 1926 թվականին Արմեն Գուլակյանի և Տիգրան Շամիրխանյանի ջանքերով։ Թատրոնը կազմվել է Երևանի և Դիլիջանի բանվորական շրջաններում հանդես եկող «Կապույտ բաճկոնավորների» խմբակներից։ Ղեկավար է նշանակվում Դավիթ Գուլազյանը։ Թատրոնում բեմականացնում էին օրվա յուրօրինակ դեպքերը։ 1931 թվականին թատրոնը վերակազմվում է և ստեղծվում է Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան բանվորական թատրոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի դրամատիկական թատրոններ
Արքիմեդի պտուտակ

մինի|Արքիմեդի պտուտակը աշխատում էր ձեռքով և էֆեկտիվորեն բարձրացնում էր ջուրը
մինի|Արքիմեդի պտուտակը Շվեդիայի Հուսբեսի քաղաքում
մինի|Արքիմեդի պտուտակ
մինի|Հռոմեական պտուտակ, որը օգտագործվել է Իսպանիայում
**Արքիմեդի պտուտակ,** սարք է, որը հնագույն ժամանակներից օգտագործվել է ջուրը ցածրադիր տեղանքից բարձրացնելու և ոռոգման ջրանցքների մեջ լցնելու համար։ Պարուրաձև պոմպն ընդունված է վերագրել Արքիմեդեսին կապված Եգիպտոս նրա այցելության հետ։ Դա բացատրվում է նրանով, որ սարքը Հելլենիստական ժամանակներից առաջ հայտնի չի եղել և գործածության մեջ է մտել նրա ապրած ժամանակաշրջանում, անհայտ հույն ճարտարագետի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* '' Manual for Archimedean Screw Pumps '', publisher, P.J. Kantert
* '' Praxishandbuch Schneckenpumpe '', publisher, P.J. Kantert
* «Archimedean Screw» by Sándor Kabai, The Wolfram Demonstrations Project, 2007.
* 
* ''Technology and Culture'' Volume 44, Number 1, January 2003 (PDF) Dalley, Stephanie. Oleson, John Peter. «Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World»
* ''The Turn of the Screw: Optimal Design of an Archimedes Screw'', by Chris Rorres, PhD.'' 
* Plywood archimedean screw water pump '', how to build a functioning Archimedes' screw pump''https://web.archive.org/web/20080520224254/http://www.hirthammerverlag.de/frame_aussen.htm

Կատեգորիա:Արքիմեդ
Կատեգորիա:Արքիմեդես
Կատեգորիա:Հին աշխատհի տեխնիկան
Կատեգորիա:Հունական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Պարզ մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Պոմպեր
Կատեգորիա:Պտտվող մեքենաներ
Կատեգորիա:Ջուր
Թիֆլիսի հայ դրամա

**Թիֆլիսի հայ դրաման** ստեղծվել է 1921 թվականին։ Թատրոնի դերասանական և ռեժիսորական կազմը անընդհատ փոխվում էր, այդ իսկ պատճառով ներկայացումները զգալիորեն տարբերվում էին մեկը մյուսից, որն էլ խանգարում էր միասնական ոճի ներկայացումներ ստեղծելուն։ 1930-ական թվականներին թատրոնը գտնվում էր դժվար վիճակում, քանի որ թույլ ներկայացումները վանում էին հանդիսատեսին։ 1932-1933 թվականներին թատերաշրջանում վերականգնվում են Արշակ Բուրջալյանի բեմադրություններից մի քանիսը՝ «Դատավճիռ», «Արյունոտ անապատ», «Անմեղ մեղավորները»։ Նոր բեմադրություններ են պատրաստում նաև Ստեփան Քափանակյանը և Ալեքսանդր Աբարյանը, սակայն թատրոնի կյանքում ոչինչ չէր փոխվում։

1936 թվականի մարտի 29-ին «Շահնամե» ներկայացումով բացվում է Թիֆլիսի հայ դրամայի նոր շենքը Հավլաբար թաղամասում։ Նոր բեմադրությունները զգալիորեն բարձրացրեցին թատրոնի հեղինակությունը։ Այդ գործում մեծ էր Ալեքսանդր Աբարյանի դերը։ 1937-1940 թվականներին նա բեմադրում է մի շարք պիեսներ՝ «Քանդած օջախ», «Թոնդրակեցիներ», «Թշնամիներ»։ Բազմաթիվ հաջող բեմադրություններով հանդես եկավ նաև Ֆերդինանդ Բժիկյանը։ Թատրոն է հրավիրվում նաև Լևոն Քալանթարը։

## Թատրոնի ռեժիսորները
* Իսահակ Ալիխանյան
* Արմեն Արմենյան
* Վահրամ Փափազյան
* Արշակ Բուրջալյան
* Ստեփան Քափանակյան

## Թատրոնում բեմադրված ներկայացումները
* Դ. Գրադովի և Վ. Օռլովի «Հռոմի պապ»
* Ա. Զինոևի «Բամբակ»
* Գ. Գոարիկի և Պ. Գուրովի «Բուլղարիան կրակե օղակներում»
* Կ. Գորբունովի «Սառցահալ»
* «Իզրայիլ»
* «Երկու որբ»
* «Միմոս»
* «Տրիլբի»
* «Օվկիանոսից այն կողմ»
* «Անհայտ կինը»
* «Ապահարզանի անակնկալները»
* Դատավճիռ»
* «Արյունոտ անապատ»
* «Անմեղ մեղավորները»
* «Շահնամե», (1936 թ)
* Ն. Պոգոդինի «Արիստոկրատներ»
* Ալեքսանդր Կորնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»
* «Ամպրոպ»
* Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»
* «Քանդած օջախ»
* «Թոնդրակեցիներ»
* «Թշնամիներ»

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թբիլիսիի թատրոններ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական թատրոններ
Պոկերի Հայկական Ֆեդերացիա

**Պոկերի Հայկական ֆեդերացիա** հասարակական կազմակերպությունը պետական գրանցում է ստացել 21.11.2006 թ.

## Նպատակներ
«Պոկերի  Հայկական  Ֆեդերացիա» հասարակական կազմակերպության նպատակներն են նպաստել Պոկեր խաղի տարածմանը, զարգացմանը և աջակցել Պոկերի Միջազգային Ֆեդերացիային, Պոկերը որպես մարզաձև Oլիմպիական խաղերում ընդգրկելու համար։

## ՊՀՖ խնդիրներ

Կազմակերպել և զարգացնել սպորտային պոկերը ողջ երկրի տարածքում

Սպորտային պոկերի մրցումների կազմակերպում

Մարզիկների օգնություն

Մարզիկների գնահատականների պահպանում

Ընդունել համապատասխան կանոններ, սպորտային պոկերի կառավարմանը

Օգնություն և աջակցություն պոկերի ակումբներին

Սպորտային պոկերի դպրոցի կազմակերպում

Փնտրել հովանավորների և այլն

## Անդամակցություն

2010 թվ. սկզբին “Պոկերի Հայկական ֆեդերացիա” հասարակական կազմակերպությունը դիմել է Պոկերի Միջազգային Ֆեդերացիա (IFP), որպեսզի ընդունվի նշված Ֆեդերացիայի կազմում և 06.07.2010 թվ. IFP-ի նախագահության միաձայն որոշմամբ պաշտոնապես ընդունվել է ֆեդերացիայի կազմում և դարձել Պոկերի Միջազգային Ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։

## Կազմակերպության անվանումը

Կազմակերպության հայերեն լրիվ անվանումն է՝
«Պոկերի Հայկական Ֆեդերացիա» հասարակական կազմակերպություն։

Կազմակերպության անգլերեն լրիվ անվանումն է
" Armenian Poker Federation ” non - governmental organization.

Կազմակերպության ռուսերեն լրիվ անվանումն է
" Армянская Федерация Покера” общественная организация.

## Տես նաև
*Պոկեր
*Ակումբային պոկեր

## Արտաքին հղումներ
* Պոկերի հայկական ֆեդերացիայի կայքէջ

Կատեգորիա:Պոկեր
Հեղինե Ղորղանյան

**Հեղինե Հովսեփի Ղորղանյան** (Տերյան-Կորգանովա, ), հայ երգչուհի (կոլորատուրային, ապա դրամատիկական սոպրանո), մանկավարժ։

Ղորղանյանների տոհմից, կոմպոզիտոր Գենարիոս Ղորղանյանի, երգիչներ Հովհաննես Ղորղանյանի և Կոնստանտին Ղորղանյանի, երգչուհիներ Նինա Ղորղանյանի և Մարիամ Ղորղանյանի քույրը։

## Կենսագրություն
Երգեցողություն սովորել է Փարիզում (դասատու՝ Պոլինա Վիարդո-Գարսիա), երգել Եվրոպայի մի շարք քաղաքների թատրոններում։ 1884 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, ելույթներ ունեցել տեղի և Մոսկվայի օպերային թատրոններում։ 1889 թվականից եղել է Խարկով օպերային թատրոնի մեներգչուհի։ Հանդես է եկել նաև որպես կամերային երգչուհի։ 1904 թվականին թողել է բեմը, անցել մանկավարժական աշխատանքի (աշակերտներից են Ք. Դերժինսկայան, Ելենա Կատուլսկայան)։

## Դերերգեր
* Ռոզինա(Ջոակինո Ռոսինիի «Սևիլյան սափրիչ»),
* Աիդա (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»),
* Կարմեն (Ժորժ Բիզեի «Կարմեն»),
* Հուդիթ (Սերովի «Հուդիթ»),
* Վալենտինա (Մեյերբերի «Հուգենոտներ»),
* Լիզա (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ղորղանյաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:19-րդ դարի օպերային երգիչներ
Ճակտոնազարդ

աջից|մինի|300px|Հունական ազգային ժողովի ճակտոնազարդերը
**Ճակտոնազարդ**, *ակրոտեր* (հունարեն՝ ἀκρωτήριον՝ գագաթ), քանդակային հարդարանք (արձան, արմավիկ) ճարտարապետական դասական օրդերով կառուցված շենքի ճակտոնի անկյուններում, տանիքի վրա։

## Արտաքին հղումներ
*Ճակտոնազարդ - Միջնադարյան Հայաստանի ճարտարապետության պատմության եզրերի պատկերազարդ բառարան

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Գրքաշրջանառություն

մինի|Կանգառում թողած գիրք
**Գրքաշրջանառություն** կամ **բուքքրոսինգ** (անգլերեն՝ bookcrossing), գրական-հասարակական նախաձեռնություն, որի մասնակիցները իրենց ընթերցած գիրքը թողնում են «պատահական» վայրերում (այգի, սրճարան, գնացք, մետրոյի կայարան), որպեսզի մեկ ուրիշը վերցնի այն և կարդա։ Կարդալուց հետո այդ մարդը նախորդի նման պետք է գիրքը թողնի հասարակական վայրում։ Գրքերի «շրջանառությանը» շատերը հետևում են ինտերնետային հատուկ կայքերի միջոցով։

## Պատմություն
Համացանցային տեխնոլոգիաների մասնագետ Ռոն Հորնբեկերը առաջարկեց գրքաշրջանառության կամ բուքքրոսինգի գաղափարը դեռևս 2001 թ.։ Թողնելով 20 գիրք հյուրանոցի նախասրահում՝ նա սկիզբ դրեց ֆլեշմոբի այս յուրահատուկ տեսակին։ Կես տարի անց Հորնբեքերի կայքում հայտնվեցին 300 անդամներ, որոնք «բաց էին թողնում» գրքեր և հրավիրում նոր անդամներ։

Հայաստանում գրքաշրջանառությունը հիմնադրվեց 2011 թ. հունիսի 1-ին ուսանողներ Արման Ղազարյանի և Ինեսսա Սաղեյանի կողմից։ BookCrossing Armenia Ֆեյսբուքյան էջում գրանցված են 1000-ից ավելի անդամ, և թիվը շարունակում է աճել։ Երևանում գրքաշրջանառության ամենահայտնի վայրերն են Հյուսիսային պողոտան և Արտբրիջ սրճարանը։

## Արտաքին հղումներ
* Գրքապտույտ. Երևանը միացավ BookCrossing հասարակական շարժմանը

Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Բորջղալի

մինի|Բորջղալի
**Բորջղալի** *(, «սկիզբ, արմատ» և «բերք»)*, վրացական ավանդական խորհրդանշան։

## 7-շողային բորջղալի
Վրաստանում ամենալայն տարածումն է ստացել 7-շողային բորջղալին, որի 7 շողերը խորհրդանշում էին երկրնքի 7 լուսատուներին.
# Մթովարի **' (նույնը՝ Ղամար **') - Լուսին
# Ջումա **' (նույնը՝ Էրմի **' և Օտարդի **') - [[Մերկուրի (մոլորակ)|Մերկուրի]]
# Մթիեբի **' - Վեներա
# Մարիխի **' (նույնը՝ Արիան, Թախա) - [[Մարս (մոլորակ)|Մարս]]
# Դիա **' (նույնը՝ Մուշթարի **') - [[Յուպիտեր (մոլորակ)|Յուպիտեր]]
# Զուալի **' - Սատուրն
# Արդի **' (նույնը՝ Հելիո **') - Արեգակ

## Գրականություն
# ივ. ჯავახიშვილი «ქართველი ერის ისტორია» ტომი I თბ., 1960
# კახა ხიმშიაშვილი «საქართველოს ხუროთმოძღვრება ანტიკურ პერიოდამდე» თბ., 1996
# რატი იონათამიშვილი «ბორჯღალასა და სვასტიკის გენეზისისთვის» თბ., 2006
# სულხან-საბა ორბელიანი «სიტყვის კონა» თბ., 1993
# T. Wilson «The swastika, the earlist known symbol and its migrations» Wosh. 1990

## Տես նաև
* Սվաստիկա
* Հավերժության հայկական նշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Վրացական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ

**Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ** (անգլերեն *Eurovision Young Musicians*), Եվրատեսիլի հերթական մրցույթ է Եվրոպայի երիտասարդ երաժիշտների համար, որին մասնակցում են Եվրոպական Հեռարձակողների Միության որոշ երկիր-անդամների ներկայացուցիչները։ Մրցույթում կարող են մասնակցել 15-ից մինչև 18 տարեկան երեխաները։

## Մրցույթների ցանկը

## Մեդալների ցանկը

## Տես նաև
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ 2012

## Արտաքին հղումներ
* Եվրատեսիլ պատանի երաժիշտների համար 
* Եվրատեսիլի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Խաչակրաց չորրորդ արշավանք

**Չորրորդ խաչակրաց արշավանք**, թվով չորրորդ խաչակրաց արշավանքը։ Սկզբնապես նախատեսված էր հարձակվել Եգիպտոսի վրա, ազատագրել մուսուլմանների կողմից վերագրաված Երուսաղեմը։ Սակայն այն բանից հետո, երբ բյուզանդական թագաժառանգ Ալեքսեյը օգնություն խնդրեց խաչակիրներից, իշխանությունը վերականգնելուց հետո հրաժարվեց վճարել իր խոստացած գումարը։ Ինչից հետո խաչակիրները գրավեցին ողջ Բյուզանդիան և հաստատեցին իրենց Լատինական կայսրությունը։ Հակառակ դրան խաչակիրները նվաճեցին Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք՝ Կոստանդնուպոլիսը։ Սա համարվում է այն քայլը, որով վերջնականապես տարանջատվեցին Ուղղափառ և Կաթոլիկ եկեղեցիները։

Խաչակիրները բյուզանդացիներից նվաճված տարածքի մի մասի վրա հիմնեցին Լատինական կայսրությունը (1204–1261), իսկ մնացած հատվածում ձևավորվեցին Էպիրոսի բռնակալությունը, Նիկեայի կայսրությունը և Տրապիզոնի կայսրությունը։

Կատեգորիա:Խաչակրաց չորրորդ արշավանք
Կատեգորիա:13-րդ դարի խաչակրաց արշավանքներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն
Խաղաղ փողոցը (ֆիլմ)

thumb|thumbtime=1|upright=1.5|''Easy Street''
**«Խաղաղ փողոցը»** (), Չարլի Չապլինի կարճամետրաժ համր ֆիլմ, նկարահանված 1917 թվականին։ Ֆիլմի առաջին պրեմիերան, տեղի է ունեցել 1917 թվականի հունվարի 22-ին, ԱՄՆ-ում։ Չապլինի առավել հանրահայտ կինոկատակերգություններից է։

## Սյուժե
մինի|ձախից|200px|Դրվագ ֆիլմից. Չարլին կռվում է ավազակի հետ
Թափառաշրջիկ Չառլին իմանում է, որ ոստիկանական բաժանմունքում նոր ոստիկան է պահանջվում։ Նա որոշում է գործի ընդունվել և հեշտությամբ ոստիկան է նշանակվում։ Դրանից հետո թափառաշրջիկն այցելում է իր մանկության փողոցը։ Այնտեղ տիրում են՝ աղքատությունը, ավազակությունը, հարբեցողությունը և այլն...

Փողոցը բռնության է ենթարկում մի ահռելի ու գեր ավազակ, որը միանգամից հարձակվում է ոստիկան Չառլիի վրա։ Վերջինիս հաջողվում է ավազակին մյուս ոստիկանների ձեռքը հանձնել, սակայն շատ շուտով նա ծեծկռտուք է սկսում ոստիկանների հետ և փախչում է բաժանմունքից։ Նա միանգամից հարազատ փողոց է գնում և դարձյալ ընկնում է թափառաշրջիկի ետևից։ Այս անգամ Չառլիին ոմանք օգնում են, ոմանք էլ խանգարում։ Ի վերջո նա կարողանում է հաղթահարել ուժեղ ավազակին, և առևանգող ավազակների ձեռքից փրկել մի գեղեցիկ կնոջ։ Թափառաշրջիկը կարգ ու կանոն է հաստատում փողոցում ու հպարտանում է դրանով։

## Դերերում

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Խաղաղ փողոցը» Չապլինի միակ ֆիլմն է, որի նկարահանումների ժամանակ տեղի է ունեցել դժբախտ պատահար (չհաշված «Կրկես» ֆիլմում դեպքը, երբ կենդանին կծում է Չապլինին)։ Բոլոր հնարքները ֆիլմում, մանրամասնորեն բեմադրվել և փորձակվել են Չապլինի կողմից։ Սակայն տեսարանում, որտեղ թափառաշրջիկը փողոցային լապտերը հագցնում է ավազակի գլխին, որպեսզի թունավորի իրեն, լապտերի կափարիչը կորտվում է և մետաղի սուր մի կտոր ընկնում է Չապլինի քթի վրա։ Նրա քթին երկու կար են դնում։
* Ֆիլմում՝ Չապլինի կերպարը կրում է բրիտանական ոստիկանի համազգեստ, ոչ թե ամերիկյան։ Այդ պատճառով ֆիլմի գործողության վայրը տեղափոխում են Անգլիա, որպեսզի Չապլինը չզրկվեր ամերիկյան հանդիսատեսի սիրուց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1917 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չառլի Չապլինի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:1910-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1910-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Շահումյան (Արարատի մարզ)

**Շահումյան** (նախկին անվանումը՝ *Յուվա*), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից՝ մոտ 1 կմ հարավ-արևելք։ Վերանվանվել է **Շահումյան** 1950 թ. ապրիլի 19-ին։

## Բնակչություն

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շահումյանի մշտական բնակչությունը կազմել է 3752, առկա բնակչությունը՝ 3613 մարդ։ Մինչև 1918-1920 թթ. գյուղում ապրել են հայեր և փոքր թվով ադրբեջանցիներ, այնուհետ եղել է հայաբնակ։ Ներկայումս բնակվում են հայեր, որոնց նախնիների մի մասը եկել է 1828-1829 թթ. Խոյի շրջանից։

Շահումյանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Արդյունաբերություն և գյուղատնտեսություն

Գյուղի տարածքում առկա է բրուտագործական կավահողի հսկայական պաշարներ և գյուղում մեծ զարգացում է ապրել բրուտագործությունը, բացի մեծ թվով անհատներից գործել է կոլխոզի բրուտագործական արհեստանոցն՝ իր թրծման փռով և խանութով։ Խանութեր են ունեցել նաև Արտաշատում, Գյումրիում և Երևանում։ Մինչև այժմ մի քանի անհատներ գյուղում խեցեգործական իրեր և թոնիր են պատրաստում։ Դրա հիման վրա սովետական շրջանում գյուղում ստեղծվել է խեցե իրերի և կերամիկայի մեծ գործարան։

Գյուղի տարածքում 1962 թ. հիմնվել է Արտաշատի պահածոների գործարանը (Արտֆուդ), մանրահատակի ֆաբրիկան, բեռնաուղևորատար ավտոձեռնարկությունը, գյուղ-տեխնիկայի բազան, վերամբարձ կռունկների վարչությունը, հայկոոպ բազան, պանրի գործարանը, 5-րդ տրեստի ավտոշարասյունը, կերամիկայի գործարանը, մեխ. գործարանը, Արտաշատի ճան-շինը, որոնք այժմ միացվել են Արտաշատին։ Գյուղում գործել է գյուղ մթերման կետը (եկեղեցու տարածքում) և գինու գործարանը։ Կոլտնտեսությունը լավագույն տարիներին ունեցել է խոշոր խոզաբուծարան ու թռչնանոց, խոշոր ու մանր անասնահոտ և տարածաշրջանում եզակի գոմեշի ֆերմա։

Գյուղը ունի մոտ 1100 տնտեսություն։ Շահումյան համայնքի վարչական տարածքը կազմում է 1900 հա, որից՝ 1500 հա գյուղատնտեսական նշանակության հողեր, 150 հա՝ տնամերձ։

## Պատմություն ==Գյուղը հիմնադրվել է Արտաշատ հինավուրց քաղաքի հետ, անվանվել է Օվայ (դաշտատեղ, անապատ)։ Հետագայում ըստ հայագետ Անահիտ Խաչատրյանի անունը վերափոխվել է Եուվայ, Յուվա։ Ղեվոնդ Ալիշանը իր «Հայոց պատմություն» աշխատության 309-էջում գրում է «Ովայք կամ Ովայից գյուղը Ոստան գավառի Յուվա գյուղն է որտեղից է Հովհանես Օվայեցի կաթողիկոսը (832-853 թ.):
 Սովետական կարգերի հաստատումից հետո գյուղում ստեղծվում է «Արյունոտ կիրակի» կոմունան։ Կոլեկտիվացման տարիներին կազմակերպվում է նաև կոլխոզ և համար երկու սովխոզ որը Կիրովի սպանությունից հետո կոչվում է Կիրովի անվան կոլխոզ և Կիրովի սովխոզ, որը հետագայում դառնում է առանձին գյուղ (Այժմ Տափերական)։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շահումյան, Արարատի մարզ)
* Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Շահումյան (Արարատի մարզ)
Պալեոլոգոսների հարստություն

**Պալեոլոգոսներ** (), Բյուզանդիայի վերջին և ամենաերկար կառավարող կայսերական հարստությունը, որը կառավարեց երկիրը մոտ երկու դար՝ սկսած Միքայել VIII-ի արտաքսումից 1261 թ-ին մինչև Կոստանդնուպոլսի գրավումը թուրքերի կողմից 1453 թ-ին։ Պալեոլոգոսներին է վերագրվում բյուզանդական մշակույթի վերջին վերելքն ու Բյուզանդական կայսրություն վերջնական անկումը և կործանումը։

Կատեգորիա:Արքայական ընտանիքներ
Կուրսկ

**Կուրսկ** (), քաղաք Ռուսաստանում, Կուրսկի մարզի կենտրոնը, Սեյմ գետի և նրա Տուսկար վտակի ափին։

## Անվանում
Հայտնի է 1032 թվականից որպես Կիևյան Ռուսիայի բերդաքաղաք։ Անվանումը ստացել է Տուսկար գետին միախառնվող Կուր գետակի անունից։ Ենթադրում են, որ գետանունն առաջացել է ռուսերեն куропа́тка «սալամ-կաքավ» թռչունի անունից (ժամանակին գետակի շրջակայքում սալամ-կաքավներ շատ են եղել)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1032 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Մելիլյա

**Մելիլյա**, **Մելիյա** (), 12,3 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող ինքնավար քաղաք, որը պատկանում է Իսպանիային։ Շրջափակված է Մարոկկոյով։ Վերջինս պնդում է որ Մելիլյան պատկանում է Մարոկկոյին։

2008 թ. տվյալներով Մելիլյայի բնակչությունը կազմում է 73.460 մարդ։ Կրոնական կազմը բաղկացած է քրիստոնյաներից և մուսուլմաններից։ Բնակվում են նաև հրեաներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մելիլյայի գուգլ-քարտեզ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական միության հատուկ տարածքներ
Աավասակսա

**Աավասակսան** (), գրանիտային ծագմամբ ժայռ Ֆինլանդիայի հյուսիսում՝ Յուլիտորնիո կոմունայում (Լապլանդիա երկրամաս)։ Բարձրությունը 242 մետր է։ Ժայռը ընդգրկված է Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում՝ որպես Ստրուվեի գեոդեզիական աղեղի պահպանված կետերից մեկը։ Ըստ ֆիննական հավատալիքների, երբ հին ժամանակներում Լապլանդիան ծածկված էր օվկիանոսով, Աավասակսայի գագաթը եղել է ջրից դուրս։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աավասակսայի տեսարժան վայրեր 
* Ֆինլանդիայի Ստրուվե դուգա  
* Լուսանկարներ. 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆինլանդիայում
Լգով

**Լգով** (), քաղաք Ռուսաստանի Կուրսկի մարզում, որը տարածվում է Սեյմ գետի (Դեսնայի վտակ ) երկու ափերին Կուրսկից արևմուտք։ Բնակչությունը՝ 21.452 (2010 թ. տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1152 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Ռամոն Մերկադեր

**Ռամոն Մերկադեր** (, հայտնի է նաև  անունով, ), Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի (НКВД) գործակալ, խորհրդային հետախուզության ցուցմամբ սպանել է խորհրդային ընդդիմադիր գործիչ, Իոսիֆ Ստալինի հակառակորդ և ընդդիմախոս Լև Տրոցկուն։ ԽՍՀՄ հերոս (1960)։

## Կենսագրություն
Իսպանացի կոմունիստ, հավաքագրվել է իր մոր՝ Մարիա Կարիդադի միջոցով, որը նույնպես խորհրդային գործակալ էր։ Տրոցկուն սպանելու նպատակով Ժակ Մորնար անվան տակ մտերմություն է հաստատել նրա քարտուղարի հետ, ինչի միջոցով ստացել է մուտք դեպի նրա տուն։ 1940 թ. օգոստոսի 20-ին սառցատապարով մահացու հարված է հասցրել Տրոցկուն։ Ձերբակալվել է, հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց և Մեքսիկայի դատարանի կողմից դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։ Պատիժը կրել է ամբողջությամբ, ազատ է արձակվել 1960 թ. մայիսի 6-ին, տեղափոխվել է Կուբա, այնուհետև՝ ԽՍՀՄ, որտեղ որոշ ժամանակ աշխատել է մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտում։ 1970&nbsp;-&nbsp;ական թթ. նորից մեկնել է Կուբա։ Մահացել է սարկոմայից։ Թաղված է Մոսկվայի Կունցևյան գերեզմանոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Մարդասպաններ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Կատալոնացիներ
Կատեգորիա:Անձինք:ԽՍՀՄ ՊԱԿ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Տետրարխիա

մինի|աջից|190px|«Չորս տետրախները»։

**Տետրարխիա** (, չորս հոգու կառավարում, քառիշխանություն), կառավարման ձև, որտեղ իշխանությունը բաժանված է չորս հոգու (տետրարխների) միջև։ Առաջին անգամ կառավարման այս ձևն օգտագործել է Դիոկղետիանոս կայսրը Հռոմեական կայսրությունում 293 թ-ին։ Տետրարխիա պահպանվեց կայսրությունում մինչև 313 թվականը։ Տետրարխիա մտցմամբ վերջ դրվեց Հռոմեական կայսրությունում սկիզբ առած ճգնաժամին։

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն
Կատեգորիա:Պետական կարգեր
Անդրեյ Դեմենտև

**Անդրեյ Դեմենտև** (, ), ռուս խորհրդային պոետ, Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակակիր (1981), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1985), և Բունինի մրցանակի (2007) դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականի հուլիսի 16-ին Տվերում։ Ավարտել է № 6 միջնակարգ դպրոցը 1946 թվականին։

Գրական գործունեությունը սկսել է 1948 թվականին «Ուսանողին» բանաստեղծությամբ, որը տպագրվել է «Պրոլետարսկայա պրավդա» ամսագրում (Տվեր քաղաք)։

Սովորել է Տվերի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետի 1-ին կուրսում (1948—1949), հետո Ա. Մ. Գորկու անվան գրական ինստիտուտում] (1949—1952):

2018 թվականի հունիսին տեղեկատվություն հայտնվեց Դեմենտևի՝ Բոտկինի անվան քաղաքային հիվանդանոց տեղափոխվելու մասին։ Նրա կինը՝ Աննա Պուգաչը, այդ ժամանակ հայտարարեց, որ բանաստեղծը պարզապես հարբուխով էր հիվանդացել և պրոֆիլակտիկայի համար տեղափոխվել էր հիվանդանոց։ Կնոջ խոսքերով՝ շուտով նրան դուրս էին գրել, և նա իրեն լավ էր զգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Միխայիլ Լերմոնտովի անվան գրական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Տվեր

**Տվեր** (), քաղաք, Տվերի մարզի վարչական կենտրոնը։ Մարզային նշանակության քաղաք է։ Գտնվում է Վոլգա գետի ափին՝ Տվերցա և Տմակա վտակների հետ նրա միախառնվելու վայրի մերձակայքում, Մոսկվայից 177,6 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Հիմնադրվել է 1135 թվականին։ 1247 թվականից եղել է Տվերի մեծ իշխանության կենտրոնը, մոնղոլ-թաթարների տիրապետության շրջանում՝ զավթիչների դեմ ծավալված պայքարի կենտրոններից մեկը (1327 թ. Տվերի մեծ ապստամբությունը)։ Մրցակցել է Մոսկվայի հետ՝ հյուսիսարևելյան Ռուսիայի քաղաքական կենտրոնի դերն ստանձնելու համար։ 1485 թվականից գտնվել է Մոսկովյան պետության, հետագայում՝Ռուսիայի կազմում։

1796-ից մինչև 1929 թվականը Տվերի նահանգի, 1935 թվականից՝ Կալինինի մարզի, 1990 թվականից՝ Տվերի մարզի վարչական կենտրոնն է։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ խիստ վնասվել է, հետագայում վերականգնվել; 2010 թվականին Տվերին շնորհվել է Մարտական փառքի քաղաքի կոչում։

Տվերը արդյունաբերական, գիտական, մշակութային խոշոր կենտրոն է, ավտոմոբիլային ու երկաթուղային կարևոր հանգույց Սանկտ Պետերբուրգ-Մոսկվա-Վերին Վոլգայի տարածաշրջան ճանապարհին։

Զբաղեցնում է 152,22 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2017 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել 449.507:

## Տես նաև
* Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Տվեր)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1135 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կոստանդնուպոլսի պարիսպներ

**Կոստանդնուպոլսի Պարիսպներ**, 5630 մետր երկարությամբ պարիսպ, որ կառուցվել է Կոստանդնուպոլիս քաղաքի պաշտպանության համար բարբարոսներից Թեոդոսիոս Բ Փոքր կայսեր օրոք։ Պարիսպները մի քանի անգամ փրկել են Կոստանդնուպոլիս քաղաքը օտար նվաճողների կողմից գրավելուց։ Սակայն թնդանոթների ի հայտ գալը պարիսպները դրեց վտանգի տակ։ Հենց թնդանոթների օգնությամբ օսմանյան թուրքերը կարողացան գրավել քաղաքը 1453 թ-ին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Կատեգորիա:Ֆաթիհ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն
Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զինված ուժեր
Կատեգորիա:5-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Փոխաբերություն

մինի|300px|Քաղաքական ծաղրանկար, որում պատկերված է քաղաքական փոթորիկից թաքնվող «Դեմոկրատական կուսակցություն» անվամբ կանանց ֆերման։

**Փոխաբերություն** կամ **մետաֆորա,** լեզվաոճական հնարանք, երբ խոսքը պատկերավոր արտահայտիչ, նաև բանաստեղծական դարձնելու համար բառը գործածվում է ոչ իր սովորական իմաստով՝ մեկ այլ բառի փոխարեն։ Փոխաբերությունը հիմնվում է առարկաների, երևույթների արտաքին կամ ներքին հատկանիշների նմանության, նաև գործառական ընդհանրության վրա։ Հատկանիշը, որով տվյալ առարկան (երևույթը, գործողությունը և այլն) նմանեցվում է մեկ այլ առարկայի, կոչվում է *փոխաբերության հիմք*. Օրինակ՝ **[[արծաթ]]** մազեր բառակապակցության մեջ *արծաթ* բառը փոխաբերաբար գործածվել է *սպիտակ* բառի փոխարեն, որի համար հիմք է ծառայել արծաթ մետաղի և մազերի գույնի նմանությունը։ Բառերի փոխաբերական իմաստները սովորաբար ընկալվում են բառակապակցությունների կամ նախադասությունների մեջ (*ծով* աչքեր, *քար* սիրտ, *ոսկի* մարդ, *սև* բախտ)։ Երբ նախադասության մեջ փոխաբերաբար են գործածվում երկու կամ ավելի բառեր, փոխաբերական իմաստ կարող է ստանալ ամբողջ նախադասությունը։ Ըստ տարածվածության աստիճանի փոխաբերությունները լինում են.

* անհատական կամ հեղինակային
* գործուն կամ ընդհանրական։

Անհատական կամ հեղինակային են այս կամ այն հեղինակի ստեղծած և լայն տարածում չստացած փոխաբերությունները (օրինակ՝ *հովի թևեր*, Հովհաննես Թումանյան)։

Գործուն կամ ընդհանրական են ժամանակի ընթացքում մեծ տարածում ստացած և իրենց անհատական բնույթը կորցրած փոխաբերությունները (օրինակ՝ *ոսկի* սիրտ, *քար* լռություն, *օձ* մարդ)։

Այսպիսով՝ փոխաբերությունները արձանագրվում են բառարաններում **փխբ.** նշումով։ Պատմության զարգացման ընթացքում շատ տարածված որոշ փոխաբերություններ այլևս չեն գիտակցվում որպես այդպիսիք և վերածվում են բառերի սովորական իմաստների (օրինակ՝ *ծաղիկ=հիվանդություն*, *կոշիկի քիթ*=կոշիկի ծայր), դրանք կոչվում են ավարտուն կամ մարած փոխաբերություններ։ Վերջիններիս ուսումնասիրությունը կարևոր է իմաստաբանության համար, քանի որ ներկայացնում է բառիմաստի զարգացման հիմնական գործընթացը։ Երբ այլևս չի գիտակցվում բառի հիմնական և փոխաբերական իմաստների միջև եղած իմաստային կապը, դրանք վերածվում են համանունների (մատաղ-*մատղաշ, դեռատի*, մատաղ-*զոհ*, գլուխ-*մարմնի մաս*, գլուխ-*ստեղծագործության մաս* և այլն)։

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Օստգոթեր

մինի|աջից|400px|Օստգոթերի թագավորությունը Իտալիայում։
**Օստգոթեր**, оստրոգոթեր, գրեյտունգներ, գերմանական ցեղեր, գոթերի արևելյան ճյուղը։

III դ․ հաստատվել են Հյուսիսային Մերձսևծովյան տափաստաններում, մասամբ՝ Ղրիմում։ IV դ․ 2-րդ կեսին, էրմանարիխի (Հերմանարիկուս) գլխավորությամբ, Օստգոթերից բացի միավորելով արևելա– գերմանական այլ, ինչպես նաև սկյութա–սարմատական և սլավ, ցեղերի, ստեղծել են ցեղային միավորում։ 375-ին այն ջախջախել են հոները։ Օստգոթերի հիմնական մասը, շարժվելով արևմուտք, բնակություն է հաստատել Պաննոնիայում։ 488-ին, Թեոդորիխի (Թեոդորիկուս) առաջնորդությամբ, օստգոթեր անցել են Իտալիա, ջախջախել Օդոակրի զորքերը և 493-ին հիմնել իրենց թագավորությունը, որի կազմում մտել են Իտալիան, Սիցիլիան, նախաալպիական շրջանները, Դալմաթիան, Պրովանսը։ Օստգոթեր հիմնականում բնակություն են հաստատել Հյուսիսային․ և Արևելյան Իտալիայում։ Իտալիայի գրավման ժամանակ օստգոթերի՝ քայքայվող տոհմահամայնական կարգերի վրա խիստ ազդել են հռոմեական հասարակական և պետական–իրավական հաստատությունների մնացորդները։ Օստգոթերի ավագանու մի մասը մերձեցել է հոները, ավագանուս; 535-ին բյուզանդական Հուսաինիանոս I կայսրը պատերազմ սկսելով օստգոթերի դեմ, առաջին փուլում պարտության է մատնել նրաէւց։ Օստգոթերի նոր թագավոր Տոտիլան (541–552), կարողանալով խմբավորել բյուզ․ կայսրությանը թշնամի ուժերը, տարել է մի շարք փայլուն հաղթանակներ։ Սակայն 552-ին, Տագինի մոտ, Օստգոթերին ջախջախել է բյուզանդական հայազգի զորավար Նարսեսը։ 554-ին օստգոթերի թագավորության մեծ մասը նվաճել է Բյուզանդիան։

Կատեգորիա:Գերմանական ցեղեր
Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզու պատմություն
Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան Բանվորական թատրոն

**Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան Բանվորական թատրոնը**, դրամատիկական թատրոն Երևանում։ Ստեղծվել է 1931 թվականին։ Բացվել է 1932 թվականի ապրիլի 9-ին Վ․ Թոթովենցի «Բաքու-Լոնդոն» ներկայացմամբ։ Թատրոնը ստեղծվել է Երևանի Բանվորական շրջիկ թատրոնի հիման վրա։ Թատրոնի հիմնադիրն ու ղեկավարը Լևոն Քալանթարն էր։ 1932 թվականինց կրել է Մաքսիմ Գորկու անունը։ Թատրոնի խաղացանկում մեծ տեղ են գրավել ժամանակակից խորհրդային և արտասահմանյան հեղինակների ստեղծագործությունները։ Թատրոնն աշխատել է 4 տարի, այնուհետև 1936 թվականին փակվել է։

## Թատրոնի դերասանները
* Դավիթ Մալյան
* Եվգենյա Սեբար
* Մանուել Ադամյան
* Հրաչյա Բեյլերյան
* Հրանտ Մանվելյան
* Ա. Վանեցյան
* Մ. Ջրպետյան
* Արտ. Վրույր
* Ա. Արևշատյան
* Ց. Սողոմոնյան
* Ա. Ներսիսյան
* Գ. Խաժակյան
* Հ․ Խաչանյան
* Դ․ Ամիրբեկյան
* Ց․ Նիկողոսյան
* Լ․ Մեդնիկյան
* Ա․ Կլեկչյան
* Մ․ Ջանան
* Ա․ Ոսկանյան

## Թատրոնում բեմադրված ներկայացումները
* Ն․ Զարխիի «Խնդության փողոց»
* «Բամբակ»
* «Այգաբացին»
* «Դատաստան»
* Ս․ Տրեդուելլիի «Մաշինալ»
* Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար»
* «Գործազուրկին արգելված է սիրել»
* Ա․ Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը» (1933 թ)
* Շիրվանզադեի «Չար ոգի» (1933 թ)
* Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անտառ» (1935 թ)
* Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» (1936 թ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի դրամատիկական թատրոններ
Այդան Կլոնմորացի

**Այդան** (6-րդ դար), Կլոնմորացի սուրբ։ Հիշատակի օրը՝ ապրիլի 11։

Սուրբ Այդանոսը (Aedhan), կամ Մեդոգը (Maedhog), կամ Մոգը (Mogue, Mo-Aedh-og = իմ սիրելի Էդ) Ուի Դունլայնգեի տոհմից է, եղել է Կլոնմորի մենաստանի վանահայրը։ Նա սերտ կապեր ուներ Օնհու (Onchu) և Ֆինան (Finan) սրբերի հետ։

## Տրոպարիոն նվիրված Այդանոսին
: *Thou didst govern thy monastery of Clonmore/ *
: *in Ireland’s Age of Saints, O holy Abbot Maedhog./ *
: *Pray to Christ our God that we too may find grace/*
: *to live in faith and penitence,/*
: *that we may attain to salvation.*

## Գրականություն
* Benedictine Monks of St. Augustine Abbey, Ramsgate. (1947). The Book of saints. NY։ Macmillan.
* Husenbeth, Rev. F. C., DD, VG (ed.). (1928). Butler’s Lives of the Fathers, Martyrs, and Other Principal Saints. London։ Virtue & Co.

Կատեգորիա:Իռլանդիայի սրբեր
Գառնիկ Սարգսյան (երգիչ)

**Գառնիկ Սարգսյան** (, , ), ամերիկահայ երգիչ, Հայկական սփյուռքում առաջին հերթին հայտնի է իր հայկական հայրենասիրական երգերով, ՀՅԴ անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հալեպում, Սիրիա։ Տեղափոխվել է ԱՄՆ։

1982 թվականին դատապարտված է եղել Ֆիլադելֆիայի թուրքական հյուպատոսության պայթման դավադրության մեջ մասնակցության համար։ Ըստ դատական որոշման, երբ Գառնիկ Սարգսյանը բնակվում էր Կալիֆորնիա նահանգի Անահեյմ քաղաքում նրա գործակիցներն էին Վիգեն Վազգենի Յաղուբյանը (Գլենդեյլ), Վիգեն Արշավիրի Սարգսյանը (Սանտա Մոնիկա), Տիգրան Սարգսի Բերբերյանը (Գլենդեյլ) և Սթիվեն Ջոնի Դադայանը (Քենոգա Պարկ, Կալիֆորնիա)։ Նրանց մեղադրում էին ՀՑԱՄ-ի անդամ լինելու համար։

Սարգսյանի ազատազրկումը տևեց շատ կարճ։ Բանտից ազատվելուց հետո Գառնիկ Սարգսյանը վերսկսեց իր երաժշտական գործունեությունը և դարձավ հայտնի երգիչ հայկական սփյուռքում։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *Մայրիկիս* (1977)
* *Հ․Յ․Դ․* (1977)
* *Հայոց մարտիկներ* (1985)
* *Lisbon Five* (1989)
* *Գաղափարի ընկածներին* (1993)
* *Մեղավոր Դաշնակցություն* (1995)
* *Զգույց գործիր Հայաստանում* (1996)
* *Վեր կաց ժողովուրդ* (1997)
* *Հեղափոխական* (1999)
* *Ապրիլ 24* (1999)
* *Զինեալ Պայքար* (1999)
* *Հուշեր* (2009)
* *Յեղափոխաշունչ Երգարուեստի Ճանապարհս* (2014)

### Տեսաերիզներ և Համերգային ալբոմներ
* *Live In Los Angeles* (1988)
* *Live In Concert* (1995)

### Սինգլներ
*Բարծրածիր բարծրածուր (1995)
*Բանտարկյալի երգը (2008)
*Կարօ Կապլանյան (2008)
*Հայրիկ (2008)
*Խաչիկ Արաբյան (2008)
*Սերժ Թովմասյան (2008)
*Հաղթերք մարդաշունչ (2008)
*Ջեշմարդություն (2008)
*Նաթալին Սարկիսյան (2010)
*Պայքարը Հայոց (Կարօ Կապուտիկյանի հետ) (2011)
*Հոմենթմեն (2012)
*Եռաբլուր (2013)
*Բարույր Դուդակլյան (2013)
*Նեմեսիս (2013)
*50 տարիս (2013)
*Սիրիահայ Քաչեր (2013)
*Հայ տիկնոց համար (2014)
*Հին Հույս թալար (2014)
*Վանեցի կտրիչ (2014)
*Հոգեհանգիստ (2015)
*Արջանի (Սևակ Ամրոյանի հետ) (2016)
*Արագածի կայկերք (2018)
*100 ամյագ կայլերք (2018)
*Դեպի Սասուն (Հարութ Փամբուկչյանի հետ) (2018)
*Վերադարձ (Ժոզեֆ Գրիգորյանի հետ) (2018)
*Կանչէ հողին (Դրո Գրիգորյանի հետ) (2018)

## Տես նաև
* Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն
* Հարութ Փամբուկչյան

## Արտաքին հղումներ
* Գառնիկ Սարգսյան MySpace site
* Գառնիկ Սարգսյան ֆեյսբուք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ հայրենասիրական երգերի կատարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգիչներ
Էլեմենտ (մաթեմատիկա)

Մաթեմատիկայում **էլեմենտը** կամ բազմության **անդամը** բազմությունը կազմող առանձին օբյեկտներից մեկն է։

## Բազմություններ
*A*&nbsp;=&nbsp;{1,&nbsp;2,&nbsp;3,&nbsp;4&nbsp;} գրառումը նշանակում է, որ 1, 2, 3 և&nbsp;4 թվերը *A* բազմության տարրեր են։
Օրինակ, {1,&nbsp;2}, &nbsp;*A*-ի ենթաբազմություն է։

Բազմությունները իրենք կարող են որպես տարր հանդես գալ։ Օրինակ, դիտարկենք *B*&nbsp;=&nbsp;{1,&nbsp;2,&nbsp;{3,&nbsp;4} բազմությունը}։ *B* բազմության տարրերը 1, 2, 3, և&nbsp;4 չեն։ Ավելին *B*-ն ունի միայն երեք տարր, 1 և 2 թվերը, և {3,&nbsp;4} բազմությունը։

Բազմության տարրերը կարող են լինել ամեն ինչ՝ օրինակ, *C*&nbsp;=&nbsp;{&nbsp;կարմիր,&nbsp;կանաչ,&nbsp;կապույտ&nbsp;} բազմություն է, որի տարրերը գույներ են՝ կարմիր, կանաչ և կապույտ։ 
## Նշանակումներ և տերմինաբանություն

"Պատկանում է", կամ **բազմության անդամ** է հարաբերությունը նշանակվում է &nbsp;∈ և գրվում է՝

:x \in A \, 

նշանակում է "*x* &nbsp;*A*-ի տարր է"։ Համարժեք արտահայտություն է՝ "*x*-ը &nbsp;*A-ի անդամ է*", "*x*-ը պատկանում է&nbsp;*A*"։ "x  Տրամաբան Ջորջ Բուլոսը խստորեն պահանջում էր "պարունակում է" օգտագործել միայն անդամների համար և պարունակում է ենթաբազմությունների հարաբերության համար։

Բազմության անդամության ժխտումը նշանակվում է՝ ∉։

## Բազմության հզորություն
Բազմության տարրերի քանակը կոնկրետ բազմության հատկություն է, որ կոչվում է հզորություն։
Վերևի օրինակներում *A* բազմության հզորությունը &nbsp;4 է, մինչդեռ *B* և *C* բազմությունների &nbsp;3 է. Անվերջ բազմությունը դա անվերջ թվով տարրեր ունեցող բազմությունն է, մինչդեռ վերջավոր բազմությունը վերջավոր թվով տարրեր ունեցող բազմություն է։ Վերևում բերված օրինակները վերջավոր բազմությունների օրինակներ են։ Անվերջ բազմության օրինակ է բնական թվերի բազմությունը, **N**&nbsp;=&nbsp;{&nbsp;1,&nbsp;2,&nbsp;3,&nbsp;4,&nbsp;...&nbsp;}.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Բազմությունների տեսության հիմնական հասկացություններ
Լուսակայման չափում

**Լուսակայման** **չափումը** եզրույթ է, որը վերաբերում է նրան, թե ինչպես է լուսանկարիչը որոշում նկարահանման համար անհրաժեշտ կադրի լուսակայումը։ Այն լինում է երեք տեսակի։

**Լուսակայման չափման ռեժիմը** ժամանակակից լուսանկարչական և կինոսարքավորումներում որոշում է պատկերի տարբեր մասերի պայծառության գնահատման եղանակը լուսակայումի գործիքային չափման ժամանակ, գլխավորապես, խցիկի մեջ ներկառուցված լուսակայացույցի միջոցով։ Այսպիսով չափման ռեժիմի տակ հասկանում են եղանակը, որով խցիկը որոշում է լուսակայումը։

Խցիկները սովորաբար թույլ են տալիս օգտվողին ընտրություն անել կետային, կենտրոնական կշռված կամ բազմագոտային չափման ռեժիմների միջև։ Չափման տարբեր ռեժիմները թույլ են տալիս օգտվողին ընտրել ամենահարմարը՝ լուսավորության տարբեր պայմաններում օգտագործելու համար։ Լուսային բարդ իրավիճակներում պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչները հակված են անցնել մեխանիկական ռեժիմին, այլ ոչ թե կախված լինել խցիկի կողմից սահմանված կարգավորումներից։

## Օբյեկտի լուսավորվածությամբ
200px|մինի|Լուսակայման չափումը oբյեկտի լուսավորվածությամբ
Լուսակայումը չափվում է հատուկ սարքով՝ լուսակայացույցով, իսկ եթե օգտագործվում են լույսի իմպուլսային աղբյուրներ՝ ֆլեշմետրով, որը նկարահանվող օբյեկտին անմիջականորեն մոտ է տեղադրվում և չափում է օբյեկտի վրա ընկնող լույսի քանակը։ Լուսակայաչափությունը հնարավոր է միայն հատուկ կառուցվածք ունեցող լուսակայացույցով. այն ունի փայլատ լուսազտիչ, որը տեղադրված է լուսատարրի դիմաց։

## Օբյեկտի պայծառությամբ
200px|մինի|Լուսակայման չափումը oբյեկտի պայծառությամբ
Ամենատարածված ռեժիմն է, որի միջոցով նկարահանող սարքին անմիջականորեն մոտ տեղադրված լուսակայացույցով կամ լուսակայաչափման սարք ունեցող լուսանկարչական ապարատի միջոցով չափում են նկարահանվող օբյեկտից լույսի հոսքը։

## Ձեռքի ռեժիմ
Նկարահանման բոլոր կարգավորումները (պահաժամ և դիաֆրագմա) ձեռքով են սահմանվում լուսանկարչի կողմից։ Լուսանկարչական ապարատները կա՛մ չունեն լուսակայացույց, կա՛մ առկա է տեղադրված, բայց ոչ զուգակցված լուսակայացույց։
[200px|ձախից|մինի|Թվային խցիկի [լուսակայացույց ]]

Պատկեր:Ленинград-4 с светофильтром.jpg|«Լենինգրադ-4» լուսակայացույցը լուսազտիչով
Պատկեր:Ленинград-4 без светофильтра.jpg|«Լենինգրադ-4» լուսակայացույցն առանց լուսազտիչի


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսանկարչական եզրեր
Կատեգորիա:Լուսանկարչական սարքեր
Սիրաքյուս

**Սիրակուսե**, **Սիրակուզա** Սիրակուսք, Սիրա-կուսք (, , , ), հին հունական քաղաք-պետություն (պոլիս) Սիցիլիա կղզու հարավ-արևելքում։ Հիմնել են կորնթացիները մ․թ․ա․ մոտ 735 թվականին։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքն էր երկրագործությունը և ծովային առևտուրը։ Մ․թ․ա․ 7-6-րդ դարերում Սիրակուսեն Սիցիլիայում հիմնել է մի շարք գաղութներ։ Տիրաններ Գելոնի (մոտ 485-478), Հիերոն I-ի (մոտ 478-467), Դիոնիսիոս I Ավագի (406-367), Ագաթոկլեսի (317/316-289) ժամանակ Սիրակուսեի քաղաքական կայուն վիճակը ընդմիջվել է ներքին քաղաքական պայքարով, Սիրակուսեի ժամանակավոր թուլացմամբ։ Տարբեր ժամանակներում Սիրակուսեի պետությունն ընդգրկել է Սիցիլիայի մեծագույն, Հյուսիսային Իտալիայի մի մասը։ Պունիկյան առաջին և երկրորդ պատերազմների ժամանակ Սիրակուսեն Հռոմի դաշնակիցն էր, սակայն 215 թվականից անցել է Կարթագենի կողմը։ Երկամյա պաշարումից հետո՝ մ․թ․ա․ 212/211 թվականին, հռոմեացիները գրավել են Սիրակուսեն (սիրակուսեցիները պաշտպանվել են իրենց հայրենակից *Արքիմեդի* հնարած ռազմական մեքենաներով) և ավերել։ Հռոմի տիրապետության ժամանակաշրջանում Սիրակուսեն Սիցիլիա պրովինցիայի կուսակալների նստավայրն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 730 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Սիցիլիա
Ֆերդինանդ Բորդևեյկ

**Ֆերդինանդ Բորդևեյկ** (), հոլանդացի, իրավաբան, գրող։ Նրա հակիրճ և սիմվոլիստական ոճը վերագրվում է նոր օբյեկտիվության և մոգական ռեալիզմի ժանրերին։

Արժանացել է հեղինակավոր Պ.Կ. Հուֆտի մրցանակի՝ 1953 թ. և Կոնստանտին Հույգենս մրցանակի՝ 1957 թ.։ Նրա «Խառնվածք» (1938) վեպի հիման վրա ռեժիսոր Մայք վան Դիմի նկարահանած Խառնվածք (1997 թ.) ֆիլմը Ակադեմիական մրցանակաբաշխությունում առաջադրվել է Օսկար մրցանակի համար։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ
Դարիա Կամսարական

**Դարիա (Դարուհի) Գրիգորի Կամսարական** (), հայ, ֆրանսագիր վիպասանուհի, քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Տիգրան Կամսարականի եղբոր աղջիկն է։

Կրթությունն ստացել է ֆրանսիական դպրոցում։ Հայերեն սովորել է հայտնի մանկավարժ Էլպիս Կեսարացյանից։ Երիտասարդ հասակից հետևել է գրականության։ Ականատես լինելով Մուսա լեռան խիզախ մարտիկների կյանքին Պորտ Սաիդում, գրել է «Արյան ճակատագրականությանը» ֆրանսերեն վիպակը, որը լույս է տեսել նաև հայերեն, Կահիրեի «Արև» օրաթերթում, Միքայել Կյուրճյանի թարգմանությամբ։

1920-ական թվականների կեսերին մեկնել է Փարիզ, սովորել Փարիզի Գրան Շոմիեր ակադեմիայում, աշակերտելով Անտուան Բուրդելին։ 1935 թվականին Փարիզում կազմակերպվել է նրա անհատական առաջին ցուցահանդեսը, որն իր վրա է հրավիրել ֆրանսիական մամուլի ուշադրությունը։ Հետագայում ցուցահանդեսներ է կազմակերպել տարբեր պատկերասրահներում։ Նրա քանդակներից մի քանիսը արժանի տեղ են գրավում Փարիզի արդիական արվեստի թանգարանում, ինչպես և Եգիպտոսի թանգարաններում։ Մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել մասնավորապես նրա 1952 և 1958 թվականների ցուցահանդեսները։

Աչքի ընկնող քանդակներից են Սաշա Պիտոևի, Շառլ Էթիենի, Ռոժե Վայանի, Ժան Ֆոլզենի և այլոց կիսանդրիները, «Ողջույն խախաղության» քանդակը և այլն։ Հեղինակ է «Ճամփորդություն արվեստի հետ» (1957, ֆրանսերեն) վեպի։ 1965 թվականին Փարիզում լույս է տեսել նրա «Հրեղեն օղակ» ֆրանսերեն վեպը։ Գրական անունն է «Անն Սարակ»։ Դարիա Կամսարականը Ֆրանսիայի Դիմադրության շարժման մասնակից է։

Եղել է նաև Հայաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կամսարականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Բյուզանդիան Հուստինիանոսների օրոք

**Բյուզանդիան Հուստինիանոսների օրոք**, Բյուզանդական կայսրության պատմության մի ժամանակաշրջան, երբ կայսրությունը կառավարվում էր Հուստինիանոսների հարստության կողմից։ Ժամանակաշրջանը սկսվեց Հուստինոս Ա-ի գահակալմամբ։ Հարստության հզորությունը երևաց վերջինիս հաջորդի՝ Հուստինիանոս Ա-ի օրոք։ Հուստինիանոսը կազմակերպեց մի շարք արշավանքներ իր երկու՝ Բելիսարիուս և հայազգի Նարսես զորավարների գլխավորությամբ, որի հետևանքով կայսրության տարածքը գրեթե կրկնապատկվեց։

6-րդ դարի կեսերին ժանտախտը և ռազմական մեծ ծախսերը հյուծեցին կայսրությունը։ Ֆինանսական խառնաշփոթը ստիպեց Հուստինիանոսի հաջորդին՝ Հուստինոս Բ-ին հետաձգել ավարներին վճարող հարկը, որի հետևանքով վերջիններիս ճնշման տակ լանգոբարդները ներխուժեցին Իտալիա։

Սիրիայում ընթացող պատերազմը Սասանյան Իրանի հետ ավարտվեց բյուզանդացիների պարտությամբ։ Շուտով հոգեկան խանգարման հետևանքով Հուստինոսը մահացավ։ Նրան հաջորդեց Տիբերիոս Բ-ն և հաջողությամբ պատերազմեց պարսիկների դեմ Հայաստանում և բերբերների դեմ հյուսիսային Աֆրիկայում։

Հարստության վերջին ներկայացուցիչը՝ Մորիկը, ցուցաբերեց բարձր կամային հատկանիշներ և ռազմական տաղանդ, որոնց շնորհիվ նա կարողացավ ջախջախել պարսիկներին և կայսրության հյուսիսային սահմանը դարձնել Դանուբ գետը։ Սակայն կայսրությունում ժողովուրդը Մորիկին չէր աջակցում և 602 թ-ին հեղաշրջման հետևանքով գահ բարձրացավ Փոկասը. այդպես ավարտվեց Հուստինիանոսների հարստության դարաշրջանը։

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Play

**Play** հավաքածուն՝ Մոբիի յոթերորդ հավաքածուն է։ Այն լույս է տեսել 1999 թ և հայտնություն բերել Մոբիին։ Այն իրենից ներկայացնում է բավականին դանդաղ աշխատանք՝ ներառող downtempo բիթի և հոյակապ երաժշտության միաձուլում։ «Honey» և «Find My Baby»՝ առաջին երկու երգերը ստեղծել է բավականին հնարամտորեն։ Այստեղ Մոբին միացրել է բլյուզ վոկալային կարճ հատվածները բրեկբիթային տեխնոյի հետ։ Կամաց լսվող դաշնամուրը և ընդհատվող ջութակը «Porcelain» երգում հնչում են բավականին գեղեցիկ։

## Ձայնագրմանը մասնակցել են
* Մարիո Կալդատո կրտսեր - երգ՝ Honey (միքս)
* Պիլլար Բասսո - երգ՝ Porcelain (լրացուցիչ վոկալ)
* The Shining Light Gospel Choir - երգ՝ Why Does My Heart Feel So Bad? (վոկալ)
* Նիկի Դ - երգ՝ Bodyrock (լրացուցիչ վոկալ)
* I Monster - երգ՝ Natural Blues (միքս)
* Գվեն Ստեֆանի - երգ՝ South Side (վոկալ)
* Ռեջի Մեթյուս - երգ՝ The Sky Is Broken (լրացուցիչ վոկալ)

## Տեղը հորիզոնականներում

## Երգացանկ

Կատեգորիա:1999 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մոբիի ալբոմներ
Ջորջ Լուկաս

**Ջորջ Լուկաս** (, ), ամերիկացի հայտնի ռեժիսոր, պրոդյուսեր, 
սցենարիստ և մոնտաժող։

Հոլիվուդի ամենանշանավոր ռեժիսորներից մեկը, Lucasfilm Ltd կինոընկերության տնօրենն է։ Հայտնի աշխատանքներից են գիտաֆանտաստիկ «Աստղային պատերազմներ» ֆիլմաշարը, «THX 1138» ֆիլմը, նաև Ինդիանա Ջոնսի կերպարի ստեղծողներից է։

Լուկասը հանդիսանում է աշխարհի ամենահարուստ ռեժիսորներից մեկը 3.2 միլիարդ դոլար իր կարողությամբ։

19 ֆիլմի ռեժիսոր է, 79 ֆիլմի սցենարի հեղինակ, 64 ֆիլմի պրոդյուսեր, 18 ֆիլմի մոնտաժող։ 24 տարբեր կինոմրցանակ է ստացել, ներկայացված է եղել ևս 21 մրցանակի, այդ թվում 4 անգամ ներկայացվել է Օսկարի, 2-ական անգամ Ոսկե Գլոբուսի և Էմմիի, BAFTA, Դավիդ դի Դոնատելլո և այլ մրցանակների դափնեկիր է։ Ներկայացվել է նաև «Ոսկե Ազնվամորի» հակամրցանակի որպես վատագույն ռեժիսոր և սցենարի հեղինակ, ստացել 1 Ոսկե Ազնվամորի որպես վատագույն սցենարիստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոարտադրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Աստղային պատերազմներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Կատեգորիա:Հյուգո մրցանակի դափնեկիրներ
Սոսյաց անտառ

**Սոսյաց անտառ,** նախկին անտառ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Աշխարհի ամենահին արհեստական անտառներից է, որը պատմության մեջ հայտնի է նաև Արմենակ նահապետի անունով։ Ըստ ավանդության անտառը տնկել է Արմենակ նահապետը։

Արիական Բուն մշակույթի կրող Բնապաշտ հայերը պատերազմ էին գնում իրենց զինանշաններին կրելով Սոսի ծառի պատկերը։

Հայերը սրբագործել են սոսին և բարդին։ Սոսիի մասին հիշատակում է Մովսես Խորենացին։ Նա գրում է, որ Արա Գեղեցիկի մահից հետո մնում է նրա որդին՝ Անուշավանը, որին անվանում էին *Սոսանվեր*, որովհետև նա նվիրված էր Արմավիրում գտնվող Սոսյաց անտառին, որը պաշտամունքի վայր էր։ Անտառում աճել են հիմնականում սոսիներ։ Սոսի ծառը հայ ժողովրդի մոտ հայտնի է նաև չինար անունով։ Ի դեպ, թե մեկը, թե մյուսը ժամանակի ընթացքում դարձել են անձնանուններ։ Առաջինը՝ արական, Սոս ձևով, երկրորդը՝ իգական, Չինար ձևով։

Սոսյաց անտառը Հայաստանի արհեստական անտառներից էր։ Դրանից հետո՝ հելլենիզմի դարաշրջանում, Երվանդ Դ արքան (մ. թ. ա. 220-201) Շիրակում տնկել է Ծննդոց անտառը։ Խոսրով Կոտակ թագավորի օրոք (330–338) տնկել են Խոսրովակերտ և Տաճար մայրի անտառները, որոնք շրջափակել են պարիսպներով և բնակեցրել կենդանիներով ու թռչուններով։ Ինչպես սոսյաց անտառը, այդպես էլ Հայաստանի մյուս անտառների զգալի մասը միջին դարերում ոչնչացվել է օտար նվաճողների արշավանքների հետևանքով։

Սոսին հայերի մոտ հեթանոսական շրջանում համարվել է նվիրական և պաշտելի ծառ։ Այս անտառում հմայություն էին անում, ունկնդրելով ծառերի սոսափյունը։ Սոսյաց անտառի նվիրյալը դյուցազն էր համարվում։ Հռոմեացիներն սոսի ծառն անվանել են «Հայկական սոսի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի անտառներ
Շենավան (Արագածոտնի մարզ)

**Շենավան**, Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռան հարավ-Արևելյան ստորոտին, Գեղարոտ գետի հովտում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 14 կմ հյուսիս, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1875 մետր։

Նախկինում Բլխեր անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի մեջ։ 1950 թվականի ապրիլի 19-ին Բլխերը վերանվանվել է Շենավան։

## Բնակչություն
Շենավանի բնակչության մի մասը գաղթել է Պարսկահայաստանից։
Շենավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում է գտնվում 18-րդ դարի եկեղեցի։

## Տես նաև
* Շենավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մ.թ.ա. 730

**Մ.թ.ա. 730**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 720-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 731 և մ.թ.ա. 729 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Սիրակուզայի հիմնադրումը
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 764

**Մ.թ.ա. 764**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 760-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 765 և մ.թ.ա. 763 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* IV օլիմպիական խաղեր, հաղթողը՝ Պոլիհարոս Մեսսենացի
## Ծնունդներ
## Մահեր
* Արգիշտի Ա

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 786

**Մ.թ.ա. 786**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 780-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 787 և մ.թ.ա. 785 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Մ.թ.ա. 786-764՝ Արգիշտի Ա-ին Վանի թագավորության արքա։
## Ծնունդներ
## Մահեր
* Մենուա - Վանի թագավորությանի արքա մոտ մ.թ.ա. 810 թվականից։ Իշփուինի թագավորի որդին, գահակիցը և հաջորդը։

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 776

**Մ.թ.ա. 776**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 770-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 777 և մ.թ.ա. 775 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Արգիշտիխինիլի քաղաքի հիմնադրումը Արգիշտի Ա-ի կողմից։
* Առաջին Օլիմպիական խաղերը
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 714

**Մ.թ.ա. 714**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 710-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 715 և մ.թ.ա. 713 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Մուսասիրի տաճարի գրավումը ասորական զորքերի։
## Ծնունդներ
## Մահեր
* Ռուսա Ա-ի ինքնասպանությունը։

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 735

**Մ.թ.ա. 735**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 730-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 736 և մ.թ.ա. 734 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր
* Ուրարտուի արքա Սարդուրի Բ

## Ծանոթագրություններ