Լիբերիական դոլար

**Լիբերիական դոլար** (արժույթի ծածկագիրը LRD) Լիբերիայի արժույթն է 1943 թվականից։ Այն նաև եղել է երկրի արժույթը 1847 թվականից մինչև 1907 թվականը։ Սովորաբար այն կրճատվում է $ նշանով կամ որպես այլընտրանք՝ L$ կամ LD$՝ այն այլ դոլարից տարբերելու համար։  Բաժանված է 100 ցենտի։ Շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամներն են՝ 5, 10, 25, 50 ցենտը, 1 դոլարը, թղթադրամները՝ 5, 10, 20, 50, 100 և 500 դոլարը։

## Պատմություն
Գաղութատիրության ժամանակաշրջանում շրջանառության մեջ օգտագործվում էր ԱՄՆ դոլարը, պարբերաբար թողարկվում էին տեղական թղթադրամներ (Մոնրովիայի գաղութային գործակալից և այլն)։
1847 թվականին՝ անկախության հռչակումից հետո, սկսվեց սեփական մետաղադրամների հատումը, իսկ 1857 թվականին՝ գանձապետական ​​թղթադրամները։ Շրջանառության մեջ շարունակվել է օգտագործվել ԱՄՆ դոլարը։ Թղթադրամների արտադրությունը դադարեցվել է 1880 թվականին, իսկ մետաղադրամներինը՝ 1906 թվականին։
200px|thumb|left|Լիբերիա 1 դոլարանոց գանձապետական ​​թղթադրամ, 1862 թվական
1907 թվականին ֆունտ ստեռլինգը և Արևմտյան Աֆրիկայի ֆունտը օրինական վճարման կարգավիճակ ստացան։ 1942 թվականի նոյեմբերի 3-ին ԱՄՆ դոլարը կրկին ստացավ օրինական վճարման կարգավիճակ։
1944 թվականի հունվարի 1-ին ներմուծվեց ԱՄՆ դոլարին համարժեք Լիբերիական դոլարը։ Նույն թվականին ֆունտ ստեռլինգը և արևմտյան աֆրիկյան ֆունտը դարձան օրինական վճարում։ Ցենտներով մետաղադրամների հատումը վերսկսվել է 1937 թվականին։ Լիբերիական դոլարը գանձապետարանի կողմից թողարկվել է միայն մետաղադրամների տեսքով։ Կենտրոնական բանկի գործառույթներն իրականացնում էր Մոնրովիայի բանկը։ 1961 թվականին վերսկսվեց դոլարային մետաղադրամների հատումը։ 
Լիբերիայի Ազգային բանկը ստեղծվել է 1974 թվականին և սկսել է գործել նույն տարվա հուլիսին։ 1991 թվականին բանկը սկսեց թղթադրամների թողարկումը։
1989-1996 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ փաստացի գոյություն ուներ դրամական շրջանառության երկու գոտի՝ կառավարության կողմից վերահսկվող և ապստամբների կողմից վերահսկվող։ Ապստամբներն օգտագործել են թղթադրամներ, որոնք թողարկվել են մինչև պատերազմի սկիզբը. կառավարության կողմից վերահսկվող տարածքներում օգտագործվել են նաև նրա թողարկած նոր թղթադրամներ։ Երկու գոտիներում էլ օգտագործվել է ԱՄՆ դոլար։ Մինչև 1997 թվականը Լիբերիայի դոլարի և ԱՄՆ դոլարի պաշտոնական պարիտետը պահպանվեց։

1999 թվականի հոկտեմբերի 18-ին հիմնադրվեց նոր կենտրոնական բանկ՝ Լիբերիայի կենտրոնական բանկը, որը 2000 թվականին սկսեց իր գործունեությունը և թողարկեց թղթադրամներ ։ ԱՄՆ դոլարը դեռ օրինական վճարման միջոց է.
### Առաջին օգտագործում
Առաջին լիբերիական դոլարը թողարկվել է 1847 թվականին։ Այն կապված էր ԱՄՆ դոլարի հետ և շրջանառվում էր ԱՄՆ դոլարի կողքին մինչև 1907 թվականը, երբ Լիբերիան ընդունեց բրիտանական արևմտաաֆրիկյան ֆունտը, որը կապված էր ստերլինգի հետ։
### Մետաղադրամներ
1847 և 1862 թվականներին թողարկվել են պղնձե 1 և 2 ցենտանոց մետաղադրամներ և եղել են միակ լիբերիական մետաղադրամները մինչև 1896 թվականը, երբ ներկայացվել է 1, 2, 10, 25 և 50 ցենտանոց մետաղադրամներից բաղկացած ամբողջ մետաղադրամը։ Վերջին թողարկումները կատարվել են 1906 թվականին։
### Թղթադրամներ
Գանձապետական ​​դեպարտամենտը 1857-1880 թվականներին թողարկել է թղթադրամներ 10 և 50 ցենտ, 1, 2, 3, 5 և 10 դոլար արժողությամբ։

## Վերաներածություն
1935 թվականին Լիբերիայում Միացյալ Նահանգների արժույթը՝ դոլարը, փոխարինեց բրիտանական արևմտյան աֆրիկյան ֆունտին։ 1937 թվականից սկսած Լիբերիան թողարկեց իր սեփական մետաղադրամները, որոնք շրջանառվում էին ԱՄՆ արժույթի հետ մեկտեղ։

1980 թվականի ապրիլի 12-ի պետական հեղաշրջումից հետո ամերիկա-լիբերիացիների կողմից ԱՄՆ թղթադրամներով լի ճամպրուկներով փախուստը երկրից,  արժույթի պակաս առաջացրեց։ Դա շտկվեց Լիբերիայի 5 դոլարանոց մետաղադրամների հատմամբ։ Յոթանիստ մետաղադրամները նույն չափն ու քաշն էին, ինչ մեկ դոլարանոցը. դա թույլ չտվեց, որ էլիտար հասարակության կոռումպացված անդամները լքեն երկիրը Լիբերիայի փողերով։

1980-ականների վերջին մետաղադրամները հիմնականում փոխարինվեցին նոր ձևավորված 5 դոլարանոց թղթադրամով, որը ստեղծվել էր ԱՄՆ դոլարի օրինակով՝ «Ջ. Ջ. Ռոբերթս» նշումներով։ Դիզայնը փոփոխվել է 1990-2004 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ Լիբերիայի Կենտրոնական բանկից թալանված թղթադրամները օտարելու համար։ Սա փաստացի ստեղծեց երկու արժութային գոտի. նոր «Ազատության» թղթադրամները օրինական վճարման միջոց էին կառավարության կողմից վերահսկվող տարածքներում (հիմնականում Մոնրովիայում), մինչդեռ հին թղթադրամները օրինական վճարման միջոց էին ոչ կառավարական տարածքներում։ Յուրաքանչյուրը մյուս տարածքում օրինական չէր համարվում։ 1995 թվականին Չարլզ Թեյլորի Մոնրովիա ժամանելուց հետո Ջ.Ջ. Ռոբերտի թղթադրամները օրինական կերպով ընդունվել են Մոնրովիայի մեծ մասում գնումների համար։ Բանկային և որոշ խոշոր հաստատություններ չընդունեցին Ջ․Ջ․ Ռոբերտի թղթադրամը՝ որպես օրինական վճար այս ժամանակահատվածում։

1997 թվականին Չարլզ Թեյլորի կառավարության ընտրություններից հետո՝ 2000 թվականի մարտի 29-ին, ներկայացվեց 1999 թվականի թղթադրամների նոր շարքը։
### Մետաղադրամներ

1937 թվականին թողարկվել են մետաղադրամներ՝ 1 և 2 ցենտ անվանական արժեքներով։ Դրանք ավելացվել են 1960 թվականին 1, 5, 10, 25 և 50 ցենտանոց մետաղադրամներով։ Հաջորդ տարի թողարկվել է 1 մետաղադրամ։ Հինգ դոլարանոց մետաղադրամները թողարկվել են 1982 և 1985 թվականներին (տե՛ս վերևում)։ Համաձայն 2009 թվականի Համաշխարհային մետաղադրամների ստանդարտ կատալոգի («Krause Publications, Iola, WI»)՝ 1970-ականներից մինչև մեր օրերը թողարկվել են բազմաթիվ հուշադրամներ (ԱՄՆ նախագահների, դինոզավրերի, չինական լուսնային-կենդանակերպի կենդանիների և այլն)՝ 1-ից մինչև 2500 դոլար արժողությամբ։

### Թղթադրամներ
Հինգ դոլարանոց թղթադրամները ներկայացվեցին 1989 թվականին, որոնց վրա պատկերված էր Ջ. Ռոբերթսը։ Սրանք հայտնի էին որպես «Ջ. Ջ. թղթադրամներ»։ 1991 թվականին թողարկվեցին նմանատիպ թղթադրամներ (տես վերևում), որոնք փոխարինեցին դիմանկարը։  Դրանք հայտնի էին որպես «Ազատություն» թղթադրամներ։

2000 թվականի մարտի 29-ին Լիբերիայի Կենտրոնական բանկը ներկայացրեց նոր «միասնական» արժույթ, որը փոխարժեքով փոխանակվեց «Ջ. Ջ. թղթադրամներին» և 1։ 2 հարաբերակցությամբ էին  «Ազատություն» թղթադրամների նկատմամբ։ Նոր թղթադրամներից յուրաքանչյուրում պատկերված է նախկին նախագահի դիմանկարը։ Այս թղթադրամները մնում են ներկայիս օգտագործման մեջ, թեև 2003 թվականին դրանք ենթարկվել են փոքր վերափոխման՝ նոր տարեթվերով, ստորագրություններով և Լ«ԻԲԵՐԻԱՅԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» գրառությամբ՝ դարձերեսով։
Շրջանառության մեջ են 1999-2011 թվականներին թողարկված 1, 5, 10, 20, 50 և 100 դոլար արժողությամբ թղթադրամներ։

2016 թվականի հուլիսի 27-ին Լիբերիայի Կենտրոնական բանկը հայտարարեց, որ կներդրվեն նոր թղթադրամներ ուժեղացված անվտանգության հատկանիշներով։ Բոլոր անվանական արժեքները նույնն են, ինչ նախորդ թողարկումները, և L$500 թղթադրամը ներկայացվել է որպես այս շարքի մաս։

2017 թվականի հունվարի 20-ին նույն սյուժետային կոմպոզիցիաներով շրջանառության մեջ են դրվել նոր սերիայի թղթադրամներ, սակայն թղթադրամների շարքին ավելացվել է 500 դոլար արժողությամբ թղթադրամներ։ 
2021 թվականի նոյեմբերի 17-ին Լիբերիայի Կենտրոնական բանկը հայտարարեց թղթադրամների նոր շարքի մասին՝ բաց թողնելով L$5 և L$10 թղթադրամները, որոնք փոխարինվել են մետաղադրամներով, ինչպես նաև բոլորովին նոր անվանական արժեքով՝ L$1000։

## Փոխարժեքի ռեժիմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1847 հայտնություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Լիբերիա
Կատեգորիա:Լիբերիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Փող