Պտտվող դուռ

**Պտտվող դուռ**, իրավիճակ քաղաքականության մեջ, երբ անձնակազմը տեղաշարժվում է մի կողմից օրենսդիրի և կարգավորողի դերերի միջև, մյուս կողմից՝ օրենսդրությունից և կանոնակարգից ազդված ոլորտների աշխատակիցների կամ լոբբիստների միջև։ Դա նման է պտտվող դռան մեջ մարդկանց տեղաշարժին։ Քաղաքական վերլուծաբանները պնդում են, որ մասնավոր հատվածի և կառավարության միջև ի վնաս ազգի կարող են զարգանալ անառողջ հարաբերություններ՝ հիմնված փոխադարձ արտոնությունների տրամադրման վրա։

Պտտվող դուռ եզրույթը օգտագործվել է նաև այլ համատեքստում, նկատի ունենալով քաղաքական առաջնորդների մշտական ​​փոփոխությունն ու հեռացումը պաշտոններից, ինչպես Ավստրալիայում (որը 6 անգամ փոխել է վարչապետներին 2007-2018 թվականներին) և Ճապոնիայում։

## Պատմական ակնարկ

Պտտվող դռների ֆենոմենը դարձել է հանրային հետաքրքրության առարկա 2010-ականներին՝ Էնդրյու Բեյքերի, Սայմոն Ջոնսոնի և Ջեյմս Քուաքի աշխատություններով։ Գրականության մեջ այն նկարագրվել է որպես ֆինանսական ոլորտի վրա ազդելու միջոց։ Այս տեսությունը նոր մակարդակի կարևորություն ձեռք բերեց ԱՄՆ-ում՝ 2008 թվականի ճգնաժամից հետո, երբ պետական նշանավոր գործիչները ենթադրեցին, որ ֆինանսական ոլորտում նախկին և ապագա աշխատանքի ընդունումը շահարկում է կառավարության ազդեցիկ անդամների որոշումների կայացումը, երբ խոսքը վերաբերում է ֆինանսական հարցերին։

Կառավարությունները վարձում են ոլորտի մասնագետների իրենց մասնավոր հատվածի փորձառության, կորպորացիաներում իրենց ազդեցության համար, որոնց փորձում է կարգավորել կամ բիզնես վարել, և մասնավոր ընկերություններից քաղաքական աջակցություն (նվիրատվություններ և հավանություն) ստանալու համար։

Արդյունաբերությունն իր հերթին վարձում է մարդկանց պետական պաշտոններից դուրս՝ պետական պաշտոնյաների հետ անձնական հասանելիություն ձեռք բերելու, բարենպաստ օրենսդրություն, կանոնակարգեր և պետական պայմանագրեր փնտրելու՝ բարձր վարձատրվող աշխատանքի առաջարկների դիմաց և կառավարության ներսում կատարվողի վերաբերյալ ներքին տեղեկատվություն ստանալու համար։

Կարգավորող մարմինը պաշտոնավարման ընթացքում ձեռնարկում է գործողություններ և որոշումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխիկացնել ավելի ուշ, երբ միանում է իր կողմից կարգավորվող ընկերությանը։ Այս գործողությունները կոչվում են բյուրոկրատական կապիտալ։ Դա, ըստ էության, համակարգի գիտելիքների ներսում է, ներառյալ ցանկացած սողանցք, որը կարող է գոյություն ունենալ։ «Բյուրոկրատական կապիտալը» բաղկացած է նաև ցածր մակարդակի բյուրոկրատիայի հետ լավ հարաբերություններից։ Հետևաբար, «բյուրոկրատական կապիտալը» բյուրոկրատին հնարավորություն է տալիս կանխիկացնել դրանից հետո՝ պետական սեկտորից դուրս գալուց և իր նախկինում կարգավորվող հատվածում մի ընկերություն մտնելուց հետո։ Այսպիսով, չինովնիկը կարող է չարաշահել նախկին պաշտոնը՝ օրինական ճանապարհով եկամուտներն ավելացնելու համար։

Լոբբիստական արդյունաբերության վրա հատկապես ազդում է պտտվող դռների հայեցակարգը, քանի որ լոբբիստների հիմնական ակտիվը պետական պաշտոնյաների հետ շփումներն ու ազդեցությունն են։ Այս արդյունաբերական մթնոլորտը գրավիչ է նախկին պետական պաշտոնյաների համար։ Դա կարող է նշանակել նաև զգալի դրամական պարգևներ լոբբիստական ընկերությունների և պետական նախագծերի և պայմանագրերի համար, ում նրանք ներկայացնում են։

Պտտվող դռան օրինակ է ԱՄՆ քաղաքականության և ռազմական արդյունաբերության միջև տեղի ունեցող գործընթացը։ 2023 թվականի դրությամբ ԱՄՆ  չորս աստղանի թոշակառուների 80 տոկոսը աշխատում է պաշտպանական արդյունաբերության մեջ։

### Հետևանքներ
Գիտական աշխատությունները ցույց են տվել պտտվող դռների պրակտիկայի հետևանքները և այդ շարժումների կողմնակի ազդեցությունները։ Դրանք կարող են շահավետ լինել ինչպես ընկերությունների, այնպես էլ կարգավորող մարմինների համար։

Հեղինակներ Դեյվիդ Միլլերը և Ուիլյամ Դինանը պնդում են, որ պտտվող դռներից ներս և դուրս գալիս կան ռիսկեր։ Այս շարժման հետևանքները կարող են լինել շահերի բախումը կամ կարգավորող ինստիտուտների նկատմամբ վստահության կորուստը։ Պտտվող դռների պրակտիկայի մեկ այլ հնարավոր կողմնակի ազդեցությունն այն է, որ կարգավորիչները կարող են տրամադրել ֆինանսական հաստատությունների կողմից պահվող գաղտնի տեղեկատվությունը, ինչը ընկերություններին հնարավորություն կտա օգտվել տեղեկատվությունից և կարգավորող մարմինների որոշումների կայացման գործընթացում ներգրավված մարդկանցից։

Պտտվող դռները կարող են նաև հանգեցնել անբարեխիղճ մրցակցության առավելությունների, ինչպես նաև ազդող ուժի անարդար բաշխման։ Տնտեսական աղավաղումը կարելի է բացատրել այն փաստով, որ այսպես կոչված «չափազանց մեծ, որպեսզի ձախողվի» ֆիրմաները իրենց հզորությունը արտադրում են շուկայում պտտվող դռան մեխանիզմի միջոցով։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ խոշոր ընկերությունները ավելի շատ փող ունեն, քան փոքրերը, և այդպիսով կարող են իրենց թույլ տալ ավելի շատ *ռևոլվերներ* վարձել։

Պտտվող դռների պրակտիկայի մեկ այլ ասպեկտն այն է, որ կարգավորող մարմինները կարող են խթան հանդիսանալ ավելի մեղմ կարգավորման մղելու՝ հետագայում մասնավոր հատվածում հասանելիություն ձեռք բերելու համար։ Հակառակը, կարգավորող մարմինները կարող են նաև ազդվել, որպեսզի պահանջեն ավելի ամուր դիրքորոշումներ քաղաքականության ոլորտներում, որոնք օգուտ կբերեն կարգավորողին, եթե նա նպատակաուղղվի մասնավոր հատվածում ապագա կարիերային։

Պտտվող դռները կարգավորող մարմինների համար հեշտացնում են համապատասխան և որակավորված աշխատողներ գտնելը։

Գործնականում բանկերը կարող են անօրինական առավելություններ ստանալ՝ օրինական և անօրինական կերպով շահարկելով քաղաքականության մշակման տարբեր փուլերը։ Դրանք կարող են ազդեցություն ունենալ օրենքների, հանրային քաղաքականության կամ կանոնակարգերի ձևակերպման, ընդունման և իրականացման վրա տարբեր ձևերով։

Նախ, եթե (նախկին) խորհրդարանի անդամները կապեր ունեն մասնավոր ընկերությունների հետ, նրանք կարող են ազդեցություն ունենալ իրենց օգտին օրենքների և կանոնակարգերի ընդունման վրա։ Ավելին, նրանք կարող են չցանկանալ քվեարկել այնպիսի առաջարկներին, որոնք կվնասեն կորպորատիվ շահերին։

Երկրորդ, եթե ընկերությունները կապեր ունեն (նախկին) նախարարների և նրանց խորհրդականների հետ, նրանք կարող են ազդել քաղաքականության և կանոնակարգերի նախօրոք ձևակերպման և իրականացման վրա կամ օգտվել կարգավորվող ոլորտի մասին ոչ հրապարակային տեղեկատվությունից։ Սա նշանակում է, որ ընկերությունները կարող են նախապես ծանուցվել մուտքային կանոնակարգերի մասին, և որ նրանք կարող են նախազգուշացվել հետագա հետևանքների մասին, ինչպես բացասական, այնպես էլ դրական։

Եվրոպական երկրների մեծ մասում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում *ինսայդերային* տեղեկատվության օգտագործումը պատժվում է օրենքով։ Գործնականում ինսայդերային առևտուրն ամենից հաճախ նկատվում է բորսայում և նաև դեր է խաղում պտտվող դռների մեջ։

## Իրավասություններ
### Ավստրալիա
Ավստրալիայում սա զգալի հանրային քննարկման առարկա է, քանի որ շատ նահանգների ղեկավարներ դարձել են կորպորացիաների մասնավոր խորհրդատուներ։ Դրա դեմ ոչ մի օրենսդրություն չկա։

2015 թվականին Ավստրալիայի հյուսիսային տարածքում գտնվող Պորտ Դարվինը 99 տարով վարձակալվել է *Shandong Landbridge* չինական ընկերության կողմից, որը սերտորեն կապված է Չինաստանի կառավարության առևտրային քաղաքականությանը։ Գործարքին հավանություն է տվել Առևտրի և ներդրումների նախարար Էնդրյու Ռոբը՝ կառավարող Լիբերալ կուսակցության անդամ։ 2016 թվականին Ռոբը թողեց քաղաքականությունը և ընդունեց «խորհրդատուի» պաշտոնը *Shandong Landbridge*-ում՝ տարեկան 880,000 դոլար աշխատավարձով։ 2019 թվականին Ռոբը լքեց պաշտոնը՝ Ավստրալիայում «օտարերկրյա միջամտության» նոր օրենքի ուժի մեջ մտնելուց անմիջապես առաջ։

### Եվրամիություն
Ներգրավված հաստատության, գործակալության, մարմնի նկատմամբ կիրառվում են տարբեր օրենքներ և կանոններ։

#### Կանոնների կիրառում
Ընդհանուր սկզբունքը հետևյալն է. Աշխատակազմի կանոնակարգը և Եվրոպական միության գործունեության մասին պայմանագրի 339-րդ հոդվածը կիրառվում են ԵՄ բոլոր պաշտոնյաների վրա։ Յուրաքանչյուր հաստատություն/մարմին/գործակալություն պետք է ընդունի իր ներքին կանոնները և տարեկան հաշվետվություն ներկայացնի կանոնների իրականացման վերաբերյալ։ **Աշխատակազմի կանոնակարգ**, որը վերաբերում է պտտվող դռների խնդրին։

Սույն Աշխատակազմի կանոնակարգն անդրադառնում է պաշտոնատար անձանց իրավունքներին և պարտականություններին, ինչպիսիք են նրանց անաչառության և հավատարմության պարտականությունը (հոդված 11)։ Հետևաբար, նշանակող մարմինը պետք է քննի, թե արդյոք չկա շահերի բախում, որը վնասում է ԵՄ պաշտոնյայի անկախությունը նրանց հավաքագրելիս, կամ երբ նրանք վերադառնում են ընդմիջումից հետո։ Ավելին, ԵՄ պաշտոնյաները չպետք է ուղղակի կամ անուղղակի ներգրավվածություն ունենան այն հարցերում, որոնք կարող են խաթարել իրենց անկախությունը (հոդված 11 ա)։ Բացի այդ, եթե նրանք իրենց մանդատի ընթացքում զբաղված են արտաքին գործունեությամբ (վճարովի կամ չվճարվող) կամ որևէ հանձնարարությամբ, ԵՄ պաշտոնյաները պետք է դիմեն նշանակող մարմնի թույլտվությանը։ Այն պետք է մերժվի, եթե դա խաթարում է ԵՄ պաշտոնյաների պարտականությունները կամ հաստատությունների շահերը (հոդված 12բ)։

ԵՄ պաշտոնյայի ազնվության և հայեցողության պարտականությունները շարունակում են մնալ նույնիսկ ծառայությունը թողնելուց հետո (հոդված 16)։ Գոյություն ունի երկու տարվա սառեցման ժամկետ, որի ընթացքում նրանք պետք է տեղեկացնեն իրենց հաստատությանը նոր գործունեությամբ զբաղվելու իրենց մտադրության մասին՝ նպատակ ունենալով սահմանափակել պտտվող դռան խնդիրը։  ԵՄ պաշտոնյաները պետք է ձեռնպահ մնան իրենց պարտականությունների շրջանակներում ստացված տեղեկատվության ցանկացած չարտոնված հրապարակումից (հոդված 17)։ *TFEU*-ի 339-րդ հոդվածը ընդգծում է մասնագիտական գաղտնիքի պարտավորությունը ԵՄ պաշտոնյաների ծառայության ընթացքում և դրանից հետո։

### Եվրոպական հանձնաժողով
Հանձնակատարներն ընտրվում են ըստ իրենց ընդհանուր իրավասության, եվրոպական հանձնառության և «կասկածից դուրս» անկախության։ Նրանք նաև ենթակա են տարբեր պարտականությունների, ինչպիսիք են անկախությունը, ամբողջականությունը և հայեցողությունը՝ կապված որոշակի արտոնությունների և կամ նշանակումների ընդունման հետ իրենց մանդատի ընթացքում և դրանից հետո (հոդված 17 §3 TEU + 245 TFEU): Եթե այդ ազնվության և հայեցողության պարտականությունները խախտվեն, նրանք կարող են ենթարկվել դատական գործընթացի, որը կհանգեցնի նրանց կենսաթոշակի և/կամ այլ իրավունքների կասեցմանը կամ պարտադիր թոշակի անցնելու (հոդված 245 + 247 TFEU):

Հանձնաժողովը 1999 թվականին ստեղծել է իր վարքագծի կանոնագիրքը։ Այն վերանայվել է արդեն 2011 թվականին, այնուհետև «բարեփոխվել» 2017 թվականին Բարրոզուի գործից հետո (*cfr infra*): Այս վերջին տարբերակը կիրառվում է 2018 թվականի փետրվարի 1-ից։ Հիմնական հատկանիշները վերաբերում են շահերի հայտարարագրմանը, թափանցիկությանը, սառեցման ժամկետին և «նոր» Անկախ Էթիկայի հանձնաժողովին։

*Առաջին, յուրաքանչյուր հանձնակատար, նախքան նշանակվելը, պետք է կատարի շահերի հռչակագիրը, որը ամեն տարի վերանայվում և հրապարակվում է։ Այն նպատակ ունի ընդգծելու ֆինանսական շահերը, որոնք կարող են առաջացնել շահերի բախում, վերջին 10 տարիների ընթացքում զբաղեցրած ցանկացած գործառույթ և մատնանշել այն մարմիններին պատկանելությունը, որոնք ենթակա են ազդելու իրենց հանրային մանդատի իրականացմանը։ Անհրաժեշտության դեպքում դա կարող է վերաբերել ամուսիններին և անչափահաս երեխաներին (հոդված 3)։

Սրանք այն հիմնական ոլորտներն են, որոնք ուսումնասիրվում են Եվրախորհրդարանի լսումների ընթացքում՝ մինչև հանձնակատարի առաջադրումը։ Եթե նման շահերի բախում առաջանա, ապա կա ընթացակարգ, որը կարող է ավարտվել ինքնաբացարկով (հոդված 4)։

*Երկրորդ, հանձնակատարները կարող են հանդիպել միայն Թափանցիկության ռեգիստրում գրանցված մարդկանց հետ, երբ այդ հանդիպումները մտնում են Եվրոպական խորհրդարանի և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև 2014 թվականի միջինստիտուցիոնալ համաձայնագրով նախատեսված շրջանակի մեջ (հոդված 7). մասնագիտական խորհրդատվությունը ծածկված չէ» (կետ 10)։ Այս ռեգիստրը համապարփակ չէ, քանի որ դրա նյութական շրջանակը չի ներառում որոշումների կայացման գործընթացի, ԵՄ օրենսդրության ձևակերպման և իրականացման վրա ազդող բոլոր գործողությունները։ Հետևաբար, Եվրոպական խորհրդարանը, Հանձնաժողովը և ԵՄ խորհուրդը (առաջին անգամ) փոխզիջումային համաձայնություն ձեռք բերեցին 2020 թվականի դեկտեմբերի 15-ից ի վեր պարտադիր Թափանցիկության ռեգիստրի վերաբերյալ, սակայն դա դեռ պետք է պաշտոնապես ընդունվի։
*Երրորդ, կա 2 տարվա սառեցման ժամկետ, որի ընթացքում պահանջվում է երկու ամսվա ծանուցում որևէ աշխատանք/նպաստ կամ նշանակում ընդունելուց առաջ (հոդված 11, §2): Եթե գործունեությունը կապված է հանձնակատարի նախկին պորտֆելի հետ կամ հակասում է կանոնին՝ *245 TFEU*, Անկախ էթիկայի հանձնաժողովի հետ պետք է խորհրդակցել։

Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում սպառիչ ցանկում բացահայտորեն մատնանշված թույլտվություն չկա (հոդված 11, §3): Ավելին, նախկին կոմիսարներին արգելված է ուղղակի լոբբինգ իրականացնել, բայց միայն 2 տարով (հոդված 11, §4): Եթե շահագրգիռ անձը նախկին նախագահն էր, ապա հապաղման ժամկետը երկարացվել է մինչև 3 տարի (հոդված 11, §5): Այդուհանդերձ, սառեցման ժամկետ չկա, եթե խոսքը վերաբերում է հանրային ծառայությանը, ինչը նշանակում է, որ նախկին կոմիսարը կարող է անցնել հանրային ծառայության աշխատանքի առանց որևէ սառեցման ժամկետի (հոդված 11, §6):

Նախկին «Էթիկայի ժամանակավոր հանձնաժողովը» վերանվանվել է «Անկախ էթիկայի հանձնաժողով»։ Նրա անդամները նշանակվում են հանձնաժողովի կողմից՝ նախագահի առաջարկով, և նրանց քննարկումները գաղտնի են, մինչև նրանց կարծիքները և վերջնական որոշումները հրապարակվելը (հոդված 12)։ Եթե հանձնաժողովականները կամ նախագահը խախտել են իրենց պարտականությունները և ժամկետը, սակայն նյութական շրջանակը չի մտնում կանոնի կիրառման մեջ ( 245 կամ 247 TFEU), ուրեմն, շահագրգիռ անձը կարող է նույնիսկ հրապարակայնորեն նկատողություն ստանալ հանձնաժողովի կողմից։  Աշխատակազմի կանոնակարգի 16-րդ հոդվածի համաձայն, պետք է հրապարակվի տարեկան հաշվետվություն, ներառյալ կոմիտեի աշխատանքը (հոդված 13)։ Ինչպես նաև նախագահը կարող է խնդրել հանձնակատարին հրաժարական տալ (հոդված 17, §6 TUE):

### Եվրախորհրդարան
2005 թվականի Եվրոպական պառլամենտի անդամների կանոնադրությունում (Եվրախորհրդարանի պատգամավորներ) ամրագրված են ընդհանուր սկզբունքներ և պարտականություններ։ Եվրախորհրդարանի պատգամավորները պետք է մնան ազատ և անկախ (հոդված 2), նրանք չպետք է ճնշում գործադրեն կամ որևէ պարտադիր մանդատ գործադրեն (հոդված 3) և «պաշտպանեն իրենց անկախությունը» (հոդված 9)։

Եվրոպական խորհրդարանը նաև ստեղծել է իր վարքագծի կանոնները, որը կիրառվում է 2012 թվականի հունվարի 1-ից։ Այստեղ օրենսգիրքը տալիս է «շահերի բախում» հասկացության հստակ սահմանումը (հոդված 3)։ Եվրախորհրդարանի պատգամավորները պետք է նաև կազմեն ֆինանսական շահերի հայտարարագիր (հոդված 4)։ Նախկին եվրախորհրդարանի աշխատակցի գործունեությունը կարող է ներառել լոբբինգ, սակայն պետք է այդ մասին տեղեկացվի Եվրոպական խորհրդարանին։ Հետևաբար, լոբբինգով զբաղվող Եվրախորհրդարանի պատգամավորները չպետք է օգտվեն մյուս նախկին պատգամավորներին տրված հնարավորություններից (հոդված 6), ինչպես օրինակ՝ մտնել խորհրդարանի շենք, օգտվել խորհրդարանի ռեստորաններից և ճաշարաններից, գրադարաններից, փաստաթղթերի կենտրոններից կամ ավտոկայանատեղերից։

Հանձնաժողովի շրջանակներում գործում է նաև խորհրդատվական կոմիտե, որը, Աշխատակազմի կանոնակարգի 16-րդ հոդվածի համաձայն, պետք է հրապարակի տարեկան հաշվետվություն (հոդված 7)։ Եթե կա ենթադրյալ խախտում, Եվրախորհրդարանի նախագահը դիմում է խորհրդատվական հանձնաժողովին, որը կարող է ստուգում անցկացնել, իսկ հետո նորից դիմել նախագահին, թե ինչ կարելի է անել։ Հետաքննության ենթակա անդամը կարող է գրավոր եզրակացություն տալ նախագահին, այնուհետև նախագահը կայացնել պատճառաբանված որոշում (հոդված 8)։

Կանոններում նշված տույժերի վերաբերյալ կա սպառիչ ցուցակ (Ընթացակարգի 166 §3-ից մինչև 5-րդ կետ)։ 2013 թվականի ապրիլից Եվրախորհրդարանն ընդունել է «Պաշտոնական կարգավիճակով ստացված նվերների վարքագծի կանոնագրքի, երրորդ անձանց կողմից կազմակերպվող միջոցառումների հրավերների և մոնիտորինգի ընթացակարգի» իրականացման միջոցառումները։

2019 թվականի հունվարի 31-ից Եվրախորհրդարանը նաև փոփոխել է իր Կանոնակարգը՝ ասելով, որ «զեկուցողները, ստվերային զեկուցողները կամ հանձնաժողովների նախագահները յուրաքանչյուր զեկույցի համար պետք է առցանց հրապարակեն բոլոր ծրագրված հանդիպումները շահերի ներկայացուցիչների հետ, որոնք մտնում են Թափանցիկության ռեգիստրի շրջանակում։

Եթե Եվրախորհրդարանի վարքագծի կանոնները թույլատրելի են թվում (օրինակ՝ կա սառեցման ժամանակաշրջան), ապա խորհրդարանը մտահոգված է պտտվող դռների էֆեկտով և օգտագործել է իր իշխանությունը այլ ինստիտուտների նկատմամբ՝ դրանք կանխելու համար։ Որոշ դեպքերում Եվրախորհրդարանը պետք է իր հավանությունը տա այլ եվրոպական գործակալությունների ղեկավարների/պաշտոնյաների, օրինակ՝ Եվրոպական վերահսկիչ մարմինների նշանակման համար։

2020 թվականի հունվարին խորհրդարանը դադարեցրեց մուտքի պտտվող դուռը. այն մերժել էր Իռլանդիայի կենտրոնական բանկիր Ջերի Կրոսին Եվրոպական բանկային մարմնի (EBA) գործադիր տնօրեն դառնալու թույլտվությունը՝ Եվրոպայի ֆինանսական շուկաների ասոցիացիայի ֆինանսական լոբբիստական խմբում նրա լոբբիստական անցյալի պատճառով (*AFME*)

### Քննադատություններ և զարգացումներ
Պտտվող դռնով անցնող ԵՄ նախկին հանձնակատարները մեծ ուշադրություն են գրավում, բայց նման իրավիճակներ տեղի են ունենում ԵՄ բոլոր կառույցներում, ոչ միայն հանձնաժողովում։ Ասում են, որ Եվրամիությունն ունի ամենաթողության մշակույթ։ Այն հաճախ շրջել է իր կանոնները, որոնք թույլ են տալիս ռևոլվերներին պաշտոնավարման ավարտից հետո աշխատանք ունենալ հաստատություններում կամ աշխատանքի անցնել մասնավոր հատվածում։ Մարդիկ, ովքեր անցնում են պտտվող դռնով, բերում են ոլորտի փորձագիտություն և պատկերացում, որը կարող է արժեքավոր լինել կարգավորիչների համար, այն երբեմն կարող է պատկերացվել որպես կրթական գործընթաց թեմայի շուրջ աշխատող հետազոտողների կողմից։ Եվրամիությունը միավորում է շատ տեխնիկական տիրույթներ, որտեղ նման հատուկ գիտելիքներն ու իրավասությունները կարող են արժեքավոր լինել։ Լարվածություն կա փորձաքննության անհրաժեշտության և այս գիտելիքը ձեռք բերելու համար պտտվող դռան դիմելու միջև։

Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ի վրա ճնշում է գործադրվել խնդրին ավելի համոզիչ կերպով անդրադառնալու և իր կանոնները բարեփոխելու համար, որոնք երբեմն որակվում են որպես թույլ։ Հանձնաժողովի վարքագծի կանոնները բարեփոխվել են Բարրոզոյի գործից հետո։ Սա կարող է դիտարկվել որպես խնդրի կարգավորման առաջընթաց, սակայն այդ ջանքերը կարող են ընկալվել որպես անբավարար

Միությունում աշխատանքի անցնելուց հետո սառեցման շրջանը տևում է 18 ամիս։ Ի հակադրություն, այլ երկրներ ունեն ավելի խիստ կանոններ։ Օրինակ, Կանադայի կառավարության նախկին պաշտոնյաները պետք է սպասեն իրենց պաշտոնավարման ժամկետից հետո 5 տարի՝ լոբբիստական որևէ գործունեությամբ զբաղվելու համար։ Եվրախորհրդարանը նաև քայլեր է ձեռնարկել փակելու պտտվող դուռը, երբ արգելափակել է Գերի Քրոսի առաջադրումը Եվրոպական բանկային մարմնի գործադիր տնօրենի պաշտոնում։

Համաձայն Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ-ԵՄ գրասենյակի զեկույցի, որը վերլուծել է Եվրախորհրդարանի 485 նախկին պատգամավորների և 27 նախկին եվրահանձնակատարների կարիերայի ուղին, պտտվող դռների երևույթը առկա է նաև ԵՄ մակարդակում։  *Access All Areas* զեկույցը գտնում է, որ 161 Եվրախորհրդարանի պատգամավորներից 30%-ը, ովքեր հեռացել են քաղաքականությունից այլ աշխատանքի համար, աշխատանքի են ընդունվել այն կազմակերպություններում, որոնք գրանցված են եղել ԵՄ թափանցիկության ռեգիստրում 2017 թվականի սկզբին։ Միևնույն ժամանակ, զեկույցը պարզել է, որ  2014 թվականին իրենց ծառայությունն ավարտած 27 հանձնակատարներից 15-ը աշխատանքի են անցել ԵՄ լոբբիստական ռեգիստրում գտնվող կազմակերպություններում՝ իրենց 18-ամսյա սառեցման ժամկետի ավարտից հետո։

Զեկույցում նշվում է նաև, որ Եվրոպական Միությունում պտտվող դռների երևույթի հետ կապված կարգավորող դաշտը կարող է բարելավվել ավելի ուժեղ էթիկայի շրջանակի միջոցով, մասնավորապես՝ անկախ էթիկայի մարմնի, որը կորոշի, թե որ մասնագիտական գործունեությունն է ենթակա շահերի բախման։

### Goldman Sachs
*Goldman Sachs* ներդրումային բանկը օգտագործում է պտտվող դռները ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև ԵՄ նախկին պաշտոնյաների հետ՝ ԵՄ կարգավորող հարցերի վերաբերյալ փորձաքննություն և/կամ ներքին տեղեկատվություն ստանալու համար։ Եվրամիության և բանկի միջև ռևոլվերների մի քանի օրինակներ կան։

Փիթեր Սաթերլենդը 1985-1989 թվականներին եղել է մրցակցային քաղաքականության համար պատասխանատու հանձնակատար։ Նա լքեց հանձնաժողովը՝ հիմնելով Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունը և դարձավ նրա առաջին նախագահը 1993-1995 թվականներին։

Մարիո Դրագին իտալացի քաղաքական գործիչ է։ Նա աշխատել է Իտալիայի գանձապետարանում, սակայն այնուհետև հեռացել է՝ դառնալով *Goldman Sachs* միջազգային բաժնի փոխնախագահ և գործադիր տնօրեն։ Այս ճյուղում նա գործ է ունեցել եվրոպական կորպորացիաների և կառավարությունների հետ։ Նա նաև գլխավորել է *Goldman Sachs*-ի եվրոպական ռազմավարությունը։ Մարիո Դրագին լքել է բանկը, երբ 2011 թվականին նշանակվեց Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախագահ։

Մարիո Մոնտին իտալացի տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ է։ Նա նշանակվել է Սանթերի հանձնաժողովին կից ներքին շուկայի հանձնակատար (1995-1999) և Ռոմանո Պրոդիի օրոք մրցակցության հարցերով հանձնակատար (1999-2004)։ Նա սկսեց աշխատել բանկի միջազգային խորհրդում 2002 թվականին իր պաշտոնավարման ընթացքում։ 2011 թվականի նոյեմբերին Մարիո Մոնտին վերադարձավ հասարակական դաշտ՝ ղեկավարելու Իտալիայի կառավարությունը, որը ձևավորվել էր տեխնոկրատների կողմից սուվերեն պարտքի ճգնաժամի պայմաններում։

Եվրոպայում լրատվամիջոցների ամենաշատ լուսաբանումը ստացած պտտվող դուռը վերաբերում է Ժոզե Մանուել Բարրոզույին՝ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահին 2 անընդմեջ ժամկետով (2004-2014)։ Նա ղեկավարել է հանձնաժողովը 2008-ի *սուբպրայմ* ճգնաժամի ժամանակ և օգնել է վերահսկել ֆինանսական բարեփոխումները, որոնք հետևել են տնտեսական փլուզմանը 2016 թվականին, հանգստի շրջանից հետո, նա հայտարարեց ներդրումային բանկ գնալու մասին։ Նա դարձավ ոչ գործադիր նախագահ։ Նրա աշխատանքի ընդունվելն այնքան հակասական էր, որ *Յունկերի հանձնաժողովը* գործը փոխանցեց հանձնաժողովի ժամանակավոր էթիկայի հանձնաժողովին։

### Այլ հակասություններ
1999 թվականի հուլիսին Արդյունաբերական հարցերով հանձնակատար Մարտին Բանգեմանը հեռացվեց իր պարտականություններից այն բանից հետո, երբ որոշում ընդունեց պաշտոն ընդունել իսպանական խոշորագույն հեռախոսային *Telefónica* ընկերությունում։ Դեռևս հանձնակատարի պաշտոնում նա հայտարարեց, որ ցանկանում է միանալ *Telefónica*-ի տնօրենների խորհրդին, և որ ինքը կհրաժարվի հանձնաժողովից։ .

2004 թվականին Նելլի Քրոսը նշանակվեց մրցակցության հարցերով հանձնակատար, չնայած իր ռեզյումեում 25 կորպորատիվ աշխատանք էր ցուցադրել։ Ավելի ուշ պարզվեց, որ նա 7 տարի աշխատել է նաև որպես զենք արտադրողի լոբբիստ, ինչը նա չէր բացահայտել։ Մրցակցության գծով հանձնակատարի 2 ժամկետից հետո, իսկ ավելի ուշ՝ թվային օրակարգի և սառեցման ժամանակաշրջանի համար, նա դիմել է աշխատանքի այն ոլորտում, որը նախկինում կարգավորել է։

Ադամ Ֆարկասը Եվրոպական բանկային մարմնի գործադիր տնօրենն էր։ Նա թողեց իր զբաղմունքը՝ դառնալով Եվրոպայում ֆինանսական շուկաների ասոցիացիայի (*AFME*) ղեկավար՝ հզոր ֆինանսական լոբբի։ Եվրոպական բանկային մարմինը անտեսեց շահերի բախումը և թույլ տվեց նրան գնալ առանց սառեցման շրջանի։ Բողոք է ներկայացվել ԵՄ օմբուդսմենին և եզրակացություն է արվել, որ *EBA*-ն չպետք է թույլ տար այդ քայլը։

### Ֆրանսիա
Ֆրանսիայի քրեական օրենսգրքում օրենքը, որը կարգավորում է պետական պաշտոնյաներին, ովքեր տեղափոխվում են պետական և մասնավոր հատվածների միջև, պահանջում է երեք տարի սպասել կառավարությունում աշխատելու և մասնավոր հատվածում աշխատանքի անցնելու միջև։

### Հոնկոնգ
2008 թվականին Լեունգ Չին-Մանի նշանակումը որպես *New World China Land*-ի գործադիր տնօրեն հանգեցրեց բազմաթիվ հակասությունների։ Լեունգը նախկինում եղել է ավագ քաղաքացիական ծառայող և հողերի գծով պատասխանատու վարչական սպա։ Նրա նշանակումը որպես *New World Development* դուստր ձեռնարկության գործադիր տնօրեն հանգեցրեց շահերի բախման։ Երկու շաբաթ անց նա հրաժարական տվեց, և Տարածքային օրենսդիր խորհուրդը տարիներ շարունակ ուսումնասիրում էր այդ հարցը։

### Ճապոնիա
Ամակուդարին (天下り, ամակուդարի, «իջնել երկնքից») ինստիտուցիոնալացված պրակտիկա է, որտեղ ճապոնացի ավագ չինովնիկները թոշակի են անցնում մասնավոր և պետական հատվածներում բարձր պաշտոններ զբաղեցնելով։ Այս պրակտիկան դիտվում էր որպես կոռումպացված և մասնավոր հատվածի ու պետության միջև կապերի թուլացում, ինչը կանխում է տնտեսական և քաղաքական բարեփոխումները։

2007 թվականի ապրիլին ամակուդարին աստիճանաբար վերացնելու օրենքը արգելում է նախարարություններին փորձել բյուրոկրատներին տեղավորել արդյունաբերության մեջ։ Օրենքը վերացրեց նաև երկամյա արգելքը, որը թոշակի անցած պաշտոնյաներին արգելում էր աշխատանքի անցնել այն ընկերություններում, որոնց հետ նրանք պաշտոնական գործեր են ունեցել կենսաթոշակի անցնելուց առաջ հինգ տարիների ընթացքում։

#### Սահմանում
Տերմինի բառացի իմաստը՝ «վայրէջք երկնքից», վերաբերում է երկնքից երկիր իջնող աստվածների սինտոյական առասպելներին. Ժամանակակից կիրառումն այն օգտագործում է որպես փոխաբերություն, որտեղ «երկինքը» վերաբերում է պետական ծառայության վերին օղակներին, պետական ծառայողները աստվածներն են, իսկ երկիրը մասնավոր հատվածի կորպորացիաներն են։
 
Ամակուդարիում ավագ քաղաքացիական ծառայողները թոշակի են անցնում՝ միանալու իրենց նախարարությունների կամ գերատեսչությունների հետ կապված կամ իրենց իրավասության տակ գտնվող կազմակերպություններին, երբ նրանք հասնում են պարտադիր կենսաթոշակային տարիքի, սովորաբար 50-60 տարեկանը։ Նախկին պաշտոնյաները կարող են համաձայնության գալ իրենց նախկին գործընկերների հետ՝ օգնելու իրենց նոր գործատուներին ապահովել պետական պայմանագրերը, խուսափել կարգավորող ստուգումներից և, ընդհանուր առմամբ, ապահովել բյուրոկրատիայի կողմից արտոնյալ վերաբերմունքը։

Ամակուդարին կարող է նաև պարգև լինել այն արտոնյալ վերաբերմունքի համար, որը պաշտոնյաները ցուցաբերում են իրենց նոր գործատուներին քաղաքացիական ծառայության ժամկետի ընթացքում։ Ասվում է, որ որոշ պետական կազմակերպություններ ուղղակիորեն պահպանվում են պաշտոնաթող չինովնիկներին աշխատանքի ընդունելու և հարկատուների հաշվին նրանց բարձր աշխատավարձ վճարելու նպատակով։

Ամկուդարիի ամենախիստ իմաստով՝ չինովնիկները թոշակի են անցնում մասնավոր ընկերություններում։ Այլ ձևերով բյուրոկրատները տեղափոխվում են պետական կորպորացիաներ (横滑り *yokosuberi*, «կողմնակի սայթաքում»), ստանում են պետական և մասնավոր հատվածի հաջորդական նշանակումներ (渡り鳥 *wataridori*, «գաղթական թռչուն») կամ կարող են դառնալ քաղաքական գործիչներ (ներառյալ դառնալ խորհրդարանի անդամներ)(転身 *seikai tenshin*)։

Քաղաքագետները մատնանշել են ամակուդարին որպես Ճապոնիայի քաղաքական և տնտեսական կառուցվածքի կենտրոնական հատկանիշ։ Ենթադրվում է, որ պրակտիկան սերտորեն կապում է մասնավոր և պետական հատվածներին և կանխում քաղաքական և տնտեսական փոփոխությունները։

#### Պատմություն
*Amakudari*-ն տարածված է ճապոնական կառավարության բազմաթիվ ճյուղերում, սակայն ենթարկվում է կառավարության ջանքերին՝ կարգավորելու պրակտիկան։ Ամակուդարիի թոշակի կրճատումը կորպորացիաների վրա ճնշումը կարող է հանգեցնել այլ պետական հատվածի այլ կազմակերպություններում թոշակի անցնող բյուրոկրատների ավելացմանը։

Ամակուդարին երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ աննշան խնդիր էր, քանի որ պետական պաշտոնյաները կարող էին տեղափոխվել մեծ թվով արդյունաբերական կազմակերպություններ, որոնք ազգայնացված էին։ Այնուամենայնիվ, Ճապոնիայի օկուպացիայի ժամանակ բարեփոխումները վերացրեցին այս ազգայնացված կազմակերպությունների մեծ մասը, ինչը հանգեցրեց անհատներին մասնավոր հատվածին փոխարինելու անհրաժեշտությանը։ Նման տեղաբաշխումն անխուսափելի է կադրային համակարգում, որտեղ ավանդական կոնֆուցիական արժեքները թույլ չեն տալիս, որ մեկին, ով մուտք է գործել կազմակերպություն մյուսի հետ միաժամանակ, դառնալ նրա ենթական։

1990 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ նշանավոր նախարարությունների բյուրոկրատների, օրինակ՝ Ֆինանսների նախարարության, ամակուդարի թոշակի անցնելը խոշոր ընկերություններին հասել է գագաթնակետին 1985 թվականին, սակայն պրակտիկան աճում է այլ տեսակի պետական կազմակերպությունների բյուրոկրատների կողմից, ինչպիսին է Ազգային հարկային գործակալությունը։ Արդյունքում, մասնավոր հատվածի ցուցակագրված ընկերությունների խորհուրդներում նախկին բյուրոկրատների տոկոսը մնացել է կայուն՝ 2%:

1990-ականների կեսերին մի շարք սկանդալներ կենտրոնացրին լրատվամիջոցների ուշադրությունը ամակուդարիի վրա։ 1994 թվականի ընդհանուր պայմանագրային (*zenekon*) սկանդալում կոռուպցիան բացահայտվեց շինարարական կապալառուների հետ կապված բյուրոկրատների շրջանում, ինչը հանգեցրեց բարձրաստիճան քաղաքական գործիչ Շին Կանեմարուի բանտարկությանը հարկերից խուսափելու համար։ 
1996 թվականի հիփոթեքային սկանդալում ճապոնական բնակարանային վարկատուները սկսեցին վարկեր տրամադրել և կուտակեցին 6 տրիլիոն իեն (65,7 միլիարդ դոլար) պարտքեր՝ առաջացնելով ֆինանսական ճգնաժամ։ Ենթադրվում էր, որ ոլորտը պետք է կարգավորվեր Ֆինանսների նախարարության կողմից, սակայն, ենթադրվում է, որ նրա նախկին պաշտոնյաների ներկայությունը վարկատուների գլխավոր պաշտոններում շեղել է վերահսկողությունը։

Միայն հաջորդ տասնամյակում Ճապոնիայի վարչապետները արձագանքեցին ամակուդարին սահմանափակելու քաղաքականությամբ, թեև պարզ չէ, թե արդյոք այդ քաղաքականությունները որևէ ազդեցություն ունեն։ 2002 թվականի հուլիսին վարչապետ Ջունիչիրո Կոիզումին հրամայեց դադարեցնել խիստ ամակուդարին, քանի որ այն կապված է բիզնեսի և քաղաքականության միջև կոռուպցիայի հետ։ Կոիզումիի իրավահաջորդը՝ վարչապետ Սինձո Աբեն, ընդունեց նոր կանոններ՝ որպես ամակուդարին ամբողջությամբ վերացնելու քաղաքականության մի մաս 2007 թվականին, սակայն նրա բարեփոխումները քննադատվեցին որպես 2007 թվականի հուլիսին Վերին պալատի ընտրությունների քարոզարշավի հնարք։

Թեև քաղաքականությունը կենտրոնացել է մասնավոր ընկերությունների համար ամակուդարի սահմանափակման վրա, այլ պետական կազմակերպություններում աշխատանքի անցնելու դիմած (*yokosuberi*,«կողմնակալություն») չինովնիկների թիվն աճել է՝ հասնելով 27,882 նշանակումների 2006 թվականին՝ 5,789-ով ավելի, քան նախորդ տարի։ Այս կազմակերպությունները, որոնց թիվը կազմում է 4,576, ստացել են պետական ծրագրերի համար նախատեսված ծախսերի 98 տոկոսը` առանց մասնավոր ընկերությունների սակարկություններին ենթարկվելու։

Ավելի քան 50 տարի, մինչև 2010 թվականը, 68 բարձրաստիճան պետական բյուրոկրատներ աշխատանքի են անցել էլեկտրաէներգիա մատակարարողների մոտ՝ իրենց պետական պաշտոններից թոշակի անցնելուց հետո։ 2011 թվականին 13 պաշտոնաթող պետական բյուրոկրատներ աշխատանքի են ընդունվել ճապոնական էլեկտրատեխնիկական ձեռնարկություններում բարձր պաշտոններում։

#### Իրավական կարգավիճակ
Ամկուդարին ենթակա է կանոնների, որոնք վերանայվել են 2007 թվականի ապրիլին՝ ի պատասխան կոռուպցիոն սկանդալների։ Համաձայն նոր կանոնների՝ նախարարություններին հանձնարարվում է 2009 թվականից սկսած երեք տարվա ընթացքում դադարեցնել չինովնիկներին նոր աշխատատեղեր ստեղծելու օգնությունը։ Փոխարենը, այդ դերը ստանձնել է զբաղվածության կենտրոնը, պետական մարմիններին ու նախարարություններին արգելվում է թոշակառուների համար նոր աշխատատեղերի միջնորդությունը։

Օրենքը հանել է երկամյա արգելքը, որը թոշակի անցած պաշտոնյաներին արգելում էր աշխատել այն ընկերություններում, որոնց հետ նրանք պաշտոնական գործեր են ունեցել կենսաթոշակի անցնելուց առաջ հինգ տարիների ընթացքում, ինչը կարող է մեծացնել ամակուդարին։ Այն նաև թողել է զգալի բացեր, այդ թվում՝ սահմանափակումներ չդնելով *watari*-ի վրա, երբ թոշակառու չինովնիկները տեղափոխվում են մի կազմակերպությունից մյուսը։ Բյուրոկրատները կարող էին թոշակի անցնել մեկ այլ կառավարական գործակալությունում աշխատանքի, իսկ հետո ավելի ուշ աշխատանքը փոխել մասնավոր ընկերությամբ Critics say that the government could better prevent Amakudari by raising the retirement age for bureaucrats above 50.: Քննադատներն ասում են, որ կառավարությունը կարող է ավելի լավ կանխել ամակուդարին՝ բարձրացնելով 50-ից բարձր բյուրոկրատների կենսաթոշակային տարիքը։

2006 թվականի հոկտեմբերին 339 հասարակական կազմակերպություններ խախտել են ամակուդարիի վերաբերյալ ուղեցույցները, ինչը 38 անգամ գերազանցում է նախորդ տարվա ցուցանիշը։ 2007 թվականի հուլիսին այն նվազել է մինչև 166։

#### Ազդեցություն
Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ամակուդարին նպաստում է ավելի ռիսկային բիզնես գործունեությանը։ 2001 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամակուդարիի աշխատակիցներով բանկերն իրենց ավելի քիչ խոհեմ են պահում, որքան ավելի շատ թոշակառու պետական ծառայողներ են աշխատում (չափվում է կապիտալ-ակտիվ հարաբերակցությամբ՝ բանկերի խոհեմ վարքագծի ցուցիչով)։

Շատ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ամակուդարիի աշխատակիցներ ունեցող ընկերությունները ավելի քիչ վերահսկողության են ենթարկվում պետական կառույցների կողմից։ Ամակուդարիի միջոցով վարձու թոշակառու բյուրոկրատներ ունեցող կազմակերպություններին տրված պետական պայմանագրերի շուրջ 70 տոկոսը տրվել են առանց մրցութային գործընթացի 2005 թվականին։ Պայմանագրերի ընդհանուր արժեքը կազմում է 233 միլիարդ իեն։ Ի հակադրություն, մասնավոր ընկերությունների 18 տոկոսը, որոնք նախկին բյուրոկրատներ չունեին, պայմանագրեր են կնքել առանց հայտ ներկայացնելու։

### Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիայում պտտվող դռների կիրառման դեմ հիմնական օրենսդրություն չկա, սակայն որոշ ժամանակավոր դրույթներ կան որոշ ոլորտների հետ կապված։ Օրինակ, սկանդալը, որի ժամանակ պատգամավոր Թաիտո Ֆիլիպ Ֆիլդը բանտարկվեց կոռուպցիայի համար՝ կապված իր պետական պաշտոնի ոչ պատշաճ օգտագործման՝ ներգաղթի դիմումներով մարդկանց օգնելու համար, ազդեցիկ էր 2007 թվականի Ներգաղթի խորհրդատուների լիցենզավորման ակտում առևտրի զսպման դրույթի ստեղծման վրա։ Օրենքն արգելում է ներգաղթի նախարարներին, ներգաղթի հարցերով փոխնախարարներին և ներգաղթի հարցերով պաշտոնատար անձանց դառնալ լիցենզավորված ներգաղթի խորհրդատու՝ պետական աշխատանքից հեռանալուց հետո։

Հանրային պաշտոնյաների համար նույնպես չկա սառեցման ժամանակաշրջան, մինչև նրանք կարողանան մուտք գործել Նոր Զելանդիայում լոբբիստական արդյունաբերություն, ինչը թույլ կտա քաղաքական գործիչներին և խորհրդարանի աշխատակիցներին պաշտոնը թողնելուց հետո անմիջապես դառնալ լոբբիստ։ Քրիս Ֆաաֆոյը միացել է լոբբիստական ընկերությանը խորհրդարանից դուրս գալուց ընդամենը երեք ամիս անց, որտեղ նա եղել է արդարադատության և հեռարձակման նախարար։ Գորդոն-Ջոն Թոմփսոնը արձակուրդ է վերցրել իր լոբբիստական ընկերությունից՝ չորս ամսով աշխատելու վարչապետ Ջասինդա Արդերնի աշխատակազմի ղեկավար, նախքան իր լոբբիստական ընկերություն վերադառնալը։

Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլը (*TI*) 2022 թվականի նոյեմբերի զեկույցում քննադատել է վերահսկողության բացակայությունը Նոր Զելանդիայի լոբբիստական ոլորտում։

### Միացյալ թագավորություն
Ավագ քաղաքացիական ծառայողների և կառավարության նախարարների տեղափոխումը բիզնեսի դերերում վերահսկվում է Գործարար նշանակումների խորհրդատվական կոմիտեի կողմից (*ACOBA*), սակայն այն կանոնադրական մարմին չէ և ունի միայն խորհրդատվական լիազորություններ։ Չորրորդ ալիքի *Dispatches Cabs for Hire* հաղորդումը, որը հեռարձակվել է 2010 թվականի սկզբին, ցույց է տվել, որ խորհրդարանի մի քանի անդամներ և նախկին նախարարներ առաջարկում են իրենց ազդեցությունն ու շփումները՝ լոբբիստական աշխատանք գտնելու նպատակով, նոր մտահոգություն է առաջացրել այս հարցի վերաբերյալ։ Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ Միացյալ Թագավորության զեկույցը, որը հրապարակվել է 2011 թվականի մայիսին, կոչ էր անում *ACOBA*-ին փոխարինել ավելի մեծ լիազորություններ ունեցող կանոնադրական մարմնի կողմից՝ կարգավորելու նախկին նախարարների և թագաժառանգի ծառայողների հետպետական զբաղվածությունը։

### ԱՄՆ
Ըստ գործող օրենսդրության, պետական պաշտոնյաները, ովքեր պայմանագրային որոշումներ են կայացնում, կամ պետք է սպասեն մեկ տարի՝ նախքան ռազմական կապալառուին միանալը, կամ, եթե ցանկանում են անմիջապես անցնել, պետք է սկսեն իրենց պետական աշխատանքի հետ կապ չունեցող մասնաճյուղից կամ ստորաբաժանումից։

Ըստ ուսումնասիրողների՝Լոբբիստական ոլորտում նախկին պետական աշխատողների կարևորության վերաբերյալ երկու հիմնական տեսակետ կա. 
*Առաջին տեսակետը պնդում է, որ պտտվող դռների լոբբիստները արժեքավոր են։ Այս տեսանկյունից, կառավարությունում փորձը թույլ է տալիս նախկին պաշտոնյաներին ստեղծել ընկերների և գործընկերների ցանց, որը նրանք հետագայում կարող են օգտագործել իրենց հաճախորդների անունից...
*Երկրորդ տեսակետը, որը հաճախ առաջ են քաշում հենց իրենք՝ լոբբիստները, այն է, որ անհատների կարևորությունը պայմանավորված է ավելի բարձր բնածին կարողություններով և/կամ մարդկային կապիտալի կուտակմամբ։ Պտտվող դռների անհատների ավելի բարձր փորձը կարող է վերաբերել քաղաքականությանը, օրենսդրական գործընթացի ներքին գործունեությանը կամ նույնիսկ որոշակի ընտրատարածքների նախապատվություններին։

Դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ Դիկ Գեֆարդտը լոբբիստ է դարձել 2007 թվականին՝ պաշտոնը լքելուց հետո։
Անհատների օրինակները, ովքեր այս կերպ անցում են կատարել դերերի միջև զգայուն ոլորտներում, ներառում են Դիք Չեյնին, Լինդա Ֆիշերը, Ֆիլիպ Փերին, Փեթ Թումին, Բիլի Թաուզինը, Դեն Քոութս։

#### Securities and Exchange Commission
*Securities and Exchange Commission*-ի բազմաթիվ նախկին հանձնակատարներ և *SEC*-ի աշխատակիցներ նույնպես աշխատանքի են ընդունվել մասնավոր ընկերություններում այն ոլորտում, որը նրանք ժամանակին կարգավորել են։ Նախկին նախագահ Ջեյ Քլեյթոնը ներկայումս ծառայում է *Apollo Global Management*-ի խորհրդում՝ որպես գլխավոր անկախ տնօրեն։

*Citadel Securities*-ը աշխատանքի է ընդունել *SEC*-ի բազմաթիվ նախկին աշխատակիցների, այդ թվում՝ Սթիվեն Լուպարելլոյին որպես գլխավոր խորհրդական և խորհրդատու, Ռայան Վանգրակը՝ որպես իրավաբանական տնօրենի տեղակալ, Դեյվիդ Գլոքերը՝ որպես համապատասխանության գլխավոր տնօրեն և Գրեգը Բերմանը որպես հետազոտությունների բաժնի տնօրեն։

2021 թվականի դրությամբ, *Robinhood Markets*-ը ընդունել է նախկին կոմիսար Դենիել Մ. Գալահերին որպես գլխավոր իրավաբան, նախագահ Լուկաս Մոսկովիցի աշխատակազմի նախկին ղեկավարին՝ որպես գլխավոր խորհրդականի տեղակալ և աշխատակազմի փաստաբաններ Ջասթին Դեյլին և Բենջամին Բրաունը որպես լոբբիստներ։

Խոշոր ֆինանսական հաստատությունները նաև վարձում են *SEC* նախկին փաստաբանների՝ որպես առաջատար խորհրդատու, այդ թվում՝ Սթիվեն Մ. Քաթլերին *JPMorgan Chase*-ում, Գարի Լինչին Bank of America-ում և Ռիչարդ Ուոքերին՝ Deutsche Bank-ում։

### Կապ հիփոթեքային վարկային ճգնաժամի հետ
*Սուբպրայմային* ճգնաժամը բռնկվեց 2007 թվականին ԱՄՆ բանկերի կողմից մի քանի տարի տևած անապահով վարկավորումից և սպեկուլյացիաներից հետո։ Իրենց տնտեսությունը աշխուժացնելու և անշարժ գույքի վարկավորման նպատակով բանկերը սկսեցին վարկեր տրամադրել այն տնային տնտեսություններին, որոնք չեն համապատասխանում վարկային միավորի չափանիշներին։

**Սուբպրայմ վարկերը** հիփոթեքային վարկերի տեսակ են, որոնք առաջարկվում են ֆիզիկական անձանց, ովքեր չեն համապատասխանում ավանդական վարկային պայմաններին՝ վատ վարկային վարկանիշի պատճառով և, հետևաբար, վճարում են ավելի մեծ տոկոսադրույքներ, որպեսզի փոխհատուցեն վարկատուի կողմից ստանձնած հավելյալ ռիսկը։

Ճգնաժամը տեղի ունեցավ 2008 թվականին, գույքի գները ի վերջո փլուզվեցին, մինչդեռ վերը նշված տոկոսադրույքները բարձրացան։ Տնային տնտեսությունները հասել էին իրենց պարտքի առավելագույն հզորությանը, այդպիսով չկատարելով իրենց վարկային պարտավորությունները և ավելի մեծացնելով պարտքերը։ Արդյունքում անշարժ գույքի վրա կալանք է դրվել, ինչը սրել է բնակարանային շուկայի անկումը։ Սա, իր հերթին, հանգեցրեց ներդրողների և ինստիտուցիոնալ վստահության անկմանը և արժեթղթերի շուկայի փլուզմանը, որն ի վերջո վերածվեց համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Պտտվող դռները զգալիորեն տարածված էին ֆինանսական հատվածում և նշվում էին ՏՀԶԿ-ի և որոշ ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից որպես 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի հիմնական պատճառներից մեկը։ Այս ճգնաժամին նախորդել էր ԱՄՆ ֆինանսական հատվածի համագործակցությունը դաշնային կարգավորող գործակալությունների հետ։

Պտտվող դռների գործընթացի միջոցով ոչ միայն Ուոլ Սթրիթի վետերանները զբաղեցրին առանցքային պաշտոններ Վաշինգտոնում, այլ նաև նպաստեց ամուր անձնական կապերի զարգացմանը բարձրաստիճան բանկիրների և բարձր պետական պաշտոնյաների միջև, "Too big to fail" (*TBTF*) բանկերին  արտոնյալ հասանելիություն որոշում կայացնողներին և նպաստեցին Ուոլ Սթրիթի աշխարհայացքի առաջխաղացմանը քաղաքական աշխարհում։ Նրանք վերջապես կարողացան համոզել քաղաքականություն մշակողներին, որ ֆինանսական հատվածի ապակարգավորումը բխում է հանրային շահերից և չի ծառայում միայն իրենց սեփական շահերին։

Ուշագրավ է, որ հատկապես մեծ թվով պտտվող դռների գործընթացներ տեղի են ունեցել 2007 և 2008 թվականներին։ Թվերը ցույց են տալիս, որ ավարտվել են հիմնականում հանրայինից մասնավոր շարժումները, այսինքն՝ քաղաքականությունից մասնավոր հատվածի անցումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Blanes i Vidal, Jordi, Mirko Draca, and Christian Fons-Rosen. "Revolving door lobbyists." *American Economic Review* 102.7 (2012): 3731–3748. online
* Brezis, Elise; Cariolle, Joël. "The Revolving Door, State Connections, and Inequality of Influence in the Financial Sector". *Journal of Institutional Economics*  (2019) 1–20.
* Colignon, Richard A., and Chikako Usui. *Amakudari: The hidden fabric of Japan's economy* (Cornell University Press, 2003) [online](https://books.google.com/books?id=xBEwSxGz9BIC&dq=Richard+A.+Colignon+and+Chikako+Usui+(2003)+Amakudari:+The+Hidden+Fabric+of+Japan%27s+Economy,+Ithaca:+Cornell+University+Press,+Ha&pg=PP13); also see online book review
*  De Graaff, Nana, and Bastiaan Van Apeldoorn, "The transnationalist US foreign‐policy elite in exile? A comparative network analysis of the Trump administration." *Global Networks* 21.2 (2021): 238–264, online
* Hong, Sounman, and Jeehun Lim. "Capture and the Bureaucratic Mafia: Does the Revolving Door Erode Bureaucratic Integrity?" *Public Choice* 166, no. 1/2, 2016, pp.&nbsp;69–86. online
* LaPira, Timothy M., and Herschel F. Thomas. "Revolving door lobbyists and interest representation." *Interest Groups & Advocacy* 3 (2014): 4-29. online
* Lucca, David; Seru, Amit; Trebbi, Francesco (2014). "The Revolving Door and Worker Flows in Banking Regulation". *Journal of Monetary Economics* 65(C): 17–32. doi:10.1016/j.jmoneco.2014.05.005. hdl:10419/120841.
* Seabrooke, Leonard, and Eleni Tsingou. "Revolving doors in international financial governance." *Global Networks* 21.2 (2021): 294–319. online
* Shepherd, Michael E., and Hye Young You. "Exit strategy: career concerns and revolving doors in Congress." *American Political Science Review* 114.1 (2020): 270–284. online
* Strickland, James M. "The Declining Value of Revolving‐Door Lobbyists: Evidence from the American States." *American Journal of Political Science* 64.1 (2020): 67–81. online

## Արտաքին հղումներ
*  Revolving Door database at Opensecrets.org – searchable database
* Revolving Doors in the UK Defence Industry UNICORN article - www.againstcorruption.org/
* Revolving door between the US Government and Industry Government officials who now work at IFPMA, PhRMA, or law firms and lobbying firms that represent the pharmaceutical industry
* Revolving Door *at Project on Government Oversight*
*Revolving Door Congress Members data from First Street
 
**Տեսանյութ**
*Dispatches - Politicians for Hire - Channel 4 *Dispatches (TV series), documentary on lobbying in the UK*

Կատեգորիա:Շահերի բախում
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն