Սոչի

**Սոչի** (), առողջարանային քաղաք Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասում՝ Արևմտյան Կովկասում՝ սևծովյան ափին։ Կովկասյան գլխավոր գագաթի հարավային լանջերին տեղակայված Կրասնայա Պոլյանա քաղաքատիպ ավանի, շրջակա գյուղերի հետ միասին Սոչի քաղաքը ձևավորում է մունիցիպալ կազմավորում քաղաք-բուժավայր Սոչին, որը ոչ պաշտոնապես կոչվում է նաև Մեծ Սոչի։ Սոչին հանդիսանում է Ռուսաստանի ամենամեծ հանգստավայրային քաղաքը, կարևոր տրանսպորտային հանգույցը, ինչպես նաև Ռուսաստանի սևծովյան ափի խոշորագույն տնտեսական և մշակութային կենտրոնը։

Սոչի քաղաքի մշտական բնակչությունը կազմում է 368 011 մարդ (2013), իսկ քաղաքային ձևավորման՝ քաղաք-հանգստավայր Սոչիինը՝ 445 209 մարդ (2013)։ Բնակչության թվաքանակով Սոչին Հարավային ֆեդերալ շրջանում զբաղեցնում է 5-րդ տեղը Դոնի Ռոստովից (1 103 733), Վոլգոգրադից (1 018 790), Կրասնոդարից (784 048), Աստրախանից (527 345) հետո և 49-րդ տեղը Ռուսաստանում։ Սև ծովի քաղաքների շարքում բնակչության թվով Սոչին գրավում է 3-րդ տեղը՝ զիջելով Օդեսային և Սամսունին և մի փոքր գերազանցելով Սևաստոպոլին, Տրապիզոնին և Վարնային։

Սոչին նաև հանդիսանում է Ռուսաստանի և Եվրոպայի ամենաերկար քաղաքը։

Սոչիի շրջան Ադլերում և Կրասնայա Պոլյանա գյուղում, որը գտնվում է Սև ծովից 39 կմ հեռու՝ լեռներում, անցկացվեցին XXII ձմեռային Օլիմպիական խաղերը. 2009 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սոչին մտավ օլիմպիական քաղաքների Համաշխարհային միավորման մեջ։

Սոչիի հիմնադրման ամսաթիվն է 1838 թվականի ապրիլի 21-ը (հին տոմարով)։

Օլիմպիադայի նախապատրաստման ընթացքում քաղաքի և նրա ենթակառուցվածքների (Օլիմպիադայի հետ կապ չունեցող) զարգացման համար ծախսվել է 500 միլիարդ ռուբլի։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Քաղաքը տեղակայված է հյուսիսային լայնության 43 աստիճանում, այսինքն մոտավորապես Նիսի, Տորոնտոյի, Ալմա-Աթայի և Վլադիվոստոկի աշխարհագրական լայնության վրա։ Սոչի քաղաքի աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ հյուսիսային լայնության 43°35′07″, արևելյան երկայնության 39°43′13″։

Հանգստավայրային կարևորագույն գործոններ, որոնք գրավում են հանգստացողներին, լողափերը, տաք կլիման, հանքային աղբյուրներն են։ Քաղաքի տարածքում գտնվող Արևմտյան Կովկասի կուսական կոլխիդյան անտառները (կենսոլորտի կովկասյան պետական արգելոց) մտել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակ։

### Կլիմա
Սոչին, ինչպես և Տուապսեից հարավ ընկած ռուսական ողջ սևծովյան հատվածը, գտնվում է խոնավ մերձարևադարձային գոտում (Cfa համաձայան Կյոպենի կլիմայի դասակարգման), որը խիստ տարբերում է այս շրջանը ծովափի՝ ավելի հյուսիս՝ Անապայից Տուապսե, ընկած հատվածից, որտեղ տիրապետող է տիպիկ կիսաչոր միջերկրածովյան կլիման։ Սոչիի կլիմայի վրա նշանակալի ազդեցություն ունեն ծովը (ամռանը նա զովացնում է, ձմռանը՝ տաքացնում) և լեռները (պաշտպանում է հյուսիսային սառը քամիներից)։ Կլիման շատ խոնավ է, հատկապես ծովափնյա հատվածում, և Սոչիի եղանակից նկատվում է նաև հարևան Վրաստանում, ինչպես նաև ԱՄՆ հարավ-արևելքում (Միսիսիպի, Լուիզիանա, Ալաբամա, Ջորջիա նահանգներ)։ Առավելագույն տեղումներ բաժին է ընկնում ձմռանը, հիմնականում անձրևի, իսկ հազվադեպ՝ ձյան տեսքով։ Ձմռանը տաք է, ամռանը՝ շոգ և խոնավ։ Ծովին մոտ լինելու շնորհիվ ամառային բարձր ջերմաստիճանները կարգավորվում են դեպի իջեցում և բարենպաստ են բնության և մարդկանց համար։ Այսպիսի կլիման բարենպաստ է տարբեր տեսակի մերձարևադարձային և բարեխառն բույսերի համար։ Քանի որ Սոչին գտնվում է մերձարևադարձի հյուսիսային սահմանում, ձմռանն այստեղ հազվադեպ են սառցակալումներն ու ձյան տեղումները, իսկ Սոչիի քաղաքային սահմանում՝ ծովափին, դրանք հազվադեպ են և տևում են մեկից հինգ օր, իսկ որոշ տարիներ ընդհանրապես բացակայում են։ Սոչիում լինում է տևական ամառ (ապրիլի կեսերից հոկտեմբեր), բարեխառն աշուն (նոյեմբերից հունվար), կարճ ձմեռ (փետրվարից մարտի կեսերը) և կարճատև գարուն (մարտի կեսերից ապրիլի կեսերը)։

*Միջին տարեկան ջերմաստիճանը - +14, 2&nbsp;°C
*Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը - +6, 0&nbsp;°C
*Օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը - +23, 6&nbsp;°C
*Քամու տարեկան միջին արագությունը - 2, 2 մ/վրկ
*Օդի տարեկան միջին խոնավությունը - 74 %
*Ամռանը ծովի ջրի ջերմաստիճանը հասնում է +28&nbsp;°C
*Տարեկան միջին տեղումների քանակը - 1703 մմ
*Արևի լուսավորության տարեկան միջին քանակը - 2154.
*Ամպամած օրերի քանակը - 66

### Ժամային գոտի
thumb|Սոչիի ժամային գոտին
Սոչին գտնվում է մի ժամային գոտում, որը միջազգային չափանիշով նշվում է ինչպես Moscow Time Zone (MSK)։ Միջազգային կոորդինացիոն ժամանակից՝ UTC, շեղումը կազմում է +4։00։

## Պատմություն
thumb|1838 թ ապրիլի 13-ի ռուսական բանակի ճամբարը Սոչի գետի գետաբերանին։
Սոչիի շրջանը և նրան հարակից սևծովյան ափն ունեն հնագույն պատմություն, որի մասին վկայում են շրջանում գտնված հնագիտական պեղածոները։ Այստեղ իրենց հետքերն են թողել մինչանտիկյան ժամանակները, Անտիկ ժամանակաշրջանը, վաղ և ուշ միջնադարը, խորհրդային ու հետխորհրդային շրջանները։

### Անվան ծագում
Կարծիք կա, որ «Սոչի» բառի («Սադշա» ձևով) առաջին գրավոր հիշատակումը եղել է 1641 թվականին և պատկանում է թուրք զորավար և ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբիին, ով անվանել է «Սոչի» ցեղը, որն ապրում է Ադլերի (բնագրում՝ Արտլարա) բարձր լեռներում։

Սադշա, Սադչա, Սաչա, Սոչի … Սկզբնական ուբիխական բառի բազմաթիվ թարգմանությունների արդյունքում թուրքերեն, գերմաներեն, ռուսերեն տարբեր աղբյուրներում կան տարբեր տեսակետներ… Սիդի Ահմեդ փաշային պատկանող երկիր։ Սադշան գտնվում է լեռներում՝ Արտլարից հյուսիս, և կան շատ վկայություններ, որ միայն 19-րդ դարի սկզբին սադշաները կհայտնվեն Սոչի գետի ափին։ Իհարկե, սա նվաճում էր։ Հայտնի կովկասագետ Անատոլի Նեստերովիչ Գենկոն Էվլիա Չելեբիի գրառումների, ինչպես նաև Ջեյմս Ստանիսլավ Բելլյայի, Ուսլարի, Դիրրի և այլ հեղինակների նյութերի, «Սադշա լեզվի» լեզվաբանական վերլուծության հիման վրա եկավ այն եզրակացության, որ «18-րդ դարի կեսերին սադշաները խոսում էին ուբիխերեն», այնուհետև ծովափնյա ցեղերից շատերի մոտ գերազանցում էին աբխազերեն և ադիգերեն բառերը։ Էվլիա Չելեբին եղել է նաև ներկայիս Սոչիի կենտրոնում։ Տեղանքն անվանեց Սուջալար՝ «Սուջա ցեղի բնակավայր»։

Կովկասյան պատերազմի տարիներին ռուսական ամրապնդումը Սոչի գետի գետաբերանում (որոշ փաստաթղթերում Սոչի-պստա) անվանվում էր Ալեքսանդրիա, Նավագինսկոյե, Դախովսկոյե։ Ընդ որում, այս ընթացքում փաստաթղթերում պաշտոնական անվանման հետ մեկտեղ օգտագործվում էր զուգահեռ անվանումը՝ Սոչի (գետի և տեղանքի)։

Գոյություն ունի անվան վրացական ծագման վարկածը.  (սոճի) վրացերենից թարգմանաբար նշանակում է «եղևնի»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
### Պաշտոնական կայքեր
* Սոչի 2014 Օլիմպիադայի մայրաքաղաք
* Սոչի քաղաքի Կենտրոնական շրջանի վարչության պաշտոնական կայքը 

### Քաղաքի պատմությունը և լուսանկարներ
* Սուչիի լուսանկարները
* Սոչի պատմության ժամանակագրական աղյուսակ

Կատեգորիա:1838 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նավահանգիստներ

Կատեգորիա:Սև ծովի նավահանգիստներ