Բուլղարիայի բյուջեի դեմ բողոքի ցույցեր (2025)

**Բուլղարիայի 2025 թվականի բյուջեի դեմ բողոքի ցույցերը** բողոքի ցույցերի շարք են, որոնք սկսվել են 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ 2026 թվականի բյուջեի հայտարարությունից հետո, որը նախատեսում էր բարձրացնել կենսաթոշակային և սոցիալական ապահովագրության ծրագրերին անհատական մուծումները, ինչը կհանգեցներ հարկերի բարձրացման: Բողոքի ցույցերը հանգեցրին բյուջեի կասեցմանը, իսկ հետագայում՝ հետ կանչմանը, սակայն բողոքի ցույցերը շարունակվեցին՝ պահանջելով կառավարության հրաժարականը և նոր ընտրությունները: Բողոքի ցույցը բազմաթիվ աղբյուրների կողմից որակվել է որպես Z սերնդի բողոքի ցույց:

2025 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Ժելյազկովի կառավարությունը հրաժարական է տվել։

## Պատճառներ
### Կոռուպցիա
Թրանսփարենսի ինթերնեշնլի տվյալներով՝ Բուլղարիան 2025 թվականին դասվել է Եվրոպայի երկրորդ ամենակոռումպացված կառավարության շարքին,  ինչպես նաև Եվրամիության ամենաաղքատ և ամենակոռումպացված կառավարությունների շարքին։

Կոռուպցիան դժգոհություն է առաջացրել բնակչության շրջանում,  որի պատճառով անցյալում տարբեր բողոքի ցույցեր են բռնկվել, ինչպիսիք են 2020-2021 թվականների բուլղարական բողոքի ցույցերը։ 

Կոռուպցիան նշվել է նաև որպես 2025 թվականի բողոքի ցույցերի պատճառներից մեկը, և թեման լայնորեն քննարկվել է սոցիալական ցանցերում: Բողոքի ցույցերի թիրախում հատկապես են հայտնվել նախկին վարչապետ Բոյկո Բորիսովը և Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Դելյան Պեևսկին՝ կոռուպցիային իրենց ենթադրյալ ներգրավվածության համար։ 

### Բուլղարիայում բժիշկների վիճակը
Բողոքի ակցիայի մասնակիցները պնդել են, որ առողջապահական համակարգը անտեսված է, թերֆինանսավորված և երիտասարդ ու փորձառու բժիշկներին մղում է գաղթել այլ երկրներ։ 

Այս իրավիճակը տասնամյակներ շարունակ դիտարկվող երևույթի մի մասն է եղել, և 2020 թվականի տվյալների համաձայն՝ ամեն տարի 350- 400 բժիշկ լքել է երկիրը։

### 2026 թվականի բյուջեի առաջարկ
2026 թվականի բյուջեի առաջարկը հանգեցրել է ներկայիս բողոքի ցույցերին և գործատու կազմակերպությունների կողմից քննադատվել է որպես «վերջին 30 տարվա ամենավատ բյուջե»։  Բողոքի ակցիայի մասնակիցները պնդել են, որ բյուջեն կբարձրացներ կենսաթոշակային և սոցիալական ապահովագրության ծրագրերին անհատական մուծումները, ինչը կհանգեցներ հարկերի աճի։

## Ժամանակացույց
### Նոյեմբերի 26
Առաջին բողոքի ցույցը տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ին, երբ Սոֆիայում հավաքվել էր բողոքի ակցիայի մասնակիցների բազմություն, որը կազմակերպվել էր «Մենք շարունակում ենք փոփոխությունը – Դեմոկրատական Բուլղարիա» կազմակերպության կողմից: Բողոքի ցույցին մասնակցել է մոտ 20,000 մարդ: Բողոքի ցույցերի նպատակն էր շրջապատել խորհրդարանը, այդպիսով կանխել իշխող մեծամասնության պատգամավորների դուրս գալը շենքից: Ժողովրդական-դեմոկրատական կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության պատգամավորները պահպանել են Ազգային ժողովի գլխավոր ելքերը, մինչդեռ բողոքի ակցիայի մասնակիցները փորձել են մարդկային շղթա կազմել: Բողոքի ցույցի սկիզբը նշանավորվել է Բուլղարիայի ոստիկանությանը պատկանող սպիտակ ավտոբուսի ժամանմամբ, որը նախկինում օգտագործվել էր Պլամեն Օրեշարսկու կառավարության դեմ 2013-2014 թվականներին տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ: Բացի Ժողովրդական-դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցներից, բողոքի ցույցին մասնակցել են «Վերածնունդ» և «Մեչ» կուսակցությունների պատգամավորներ, ինչպես նաև ԲՍԿ-ի նախկին առաջնորդ Կոռնելյա Նինովան: 

Բողոքի ցույցը հիմնականում խաղաղ է անցել, չնայած ոստիկանության ուժերի և հակակառավարական ցուցարարների միջև պարբերաբար բախումներ են տեղի ունեցել։ Ժանդարմերիայի պատկանող միկրոավտոբուսներից մեկը շրջապատվել և հրվել է ցուցարարների կողմից, չնայած այն, ի վերջո, ոստիկանության կողմից վերադարձվել է։  Նմանապես, Ազգային անվտանգության ծառայությանը (ԱԱԾ) պատկանող մեքենան շրջապատվել և նետվել է առարկաներով։ Ըստ որոշ տեղեկությունների, Ազգային ժողովը պահպանող ոստիկանական շարասյան վրա առարկաներ են նետվել, որի հետևանքով վիրավորվել է 3 ոստիկան։ Ժամը 22:00-ին Սոֆիայի ոստիկանության գլխավոր տեսուչ Իվան Գեորգիևը խնդրել է քաղաքապետին հրամայել ցուցարարներին ցրվել՝ հասարակական կարգի խախտումների, ինչպես նաև այն փաստի պատճառով, որ բողոքի ցույցը նախատեսված էր ավարտել այդ ժամին։ Սակայն խնդրանքը մերժվել է Սոֆիայի քաղաքապետ Վասիլ Տերզիևի կողմից։ Բողոքի ցույցից հետո սոցիալական ցանցերում տարածվել է տեսանյութ, որտեղ երևում է, թե ինչպես է ոստիկանական համազգեստով մի տղամարդ հակադրվում ցուցարարներին, իսկ նրա գործընկերը նրան հետ է պահում։ 

Բողոքի ակցիան նախատեսված էր անցկացնել Բյուջեի և ֆինանսների հանձնաժողովի նիստի հետ միաժամանակ, որը պետք է վերանայեր Ազգային առողջապահական ապահովագրության հիմնադրամի և Սոցիալական ապահովագրության ինստիտուտի առաջարկվող բյուջեները: Անսպասելիորեն, հանձնաժողովի նախագահ Դելյան Դոբրևը նիստը հրավիրել է նախատեսված ժամից երկու ժամ շուտ։ Հանձնաժողովի նիստի մեկնարկը խափանել է ԺԿ առաջնորդ և նախկին ֆինանսների նախարար Ասեն Վասիլևը, որ ցույցը անվանել է «զայրույթ» և մի քանի անգամ հայտարարել. «Դա այսպես չի լինի», անդրադառնալով կառավարող մեծամասնության ենթադրյալ ծրագրերին՝ քվեարկելու առաջարկվող բյուջեները առանց պատշաճ քննարկման:  7 ժամ տևած նիստը ցուցադրվել է բողոքի ակցիաների ժամանակ:

Նիստից հետո միջանցքներում իշխող մեծամասնության պատգամավորների և PP-DB կուսակցության աշխատակիցների միջև բախումներ են գրանցվել։ Մասնավորապես, PP-DB-ն պնդել է, որ DPS կուսակցության պատգամավոր Համիդ Համիդը հարձակվել է երկու երիտասարդ աշխատակիցների վրա, երբ նրանք նկարահանումներ են արելմ Ազգային ժողովի ներսում։ 

### Նոյեմբերի 27
Առավոտյան ԳԵՐԲ-ի առաջնորդ Բոյկո Բորիսովը հայտարարել է 2026 թվականի առաջարկվող բյուջեի հետկանչի իր աջակցության մասին։ Կարճ ժամանակ անց վարչապետ Ռոսեն Ժելյազկովը մամուլի ասուլիս է անցկացրել, որի ժամանակ հայտարարել է բյուջեի ներկայացման ներկայիս գործընթացի «կասեցման» մասին՝ մինչև արհմիությունների և գործատուների կազմակերպությունների հետ երկխոսության վերականգնումը։ Նա բողոքի ակցիան բնութագրել է որպես «ինքնաբուխ» և խոստացել գտնել «միջին լուծում» ցուցարարների պահանջների և ֆինանսական իրականության միջև: Բյուջեն հետ կանչելու որոշումը գովաբանվել է PP-DB-ի ներկայացուցիչների կողմից։

Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Դելյան Պեևսկին դատապարտել է բողոքի ցույցերը՝ համեմատելով խորհրդարանի շրջափակումը կոմունիստական կառավարման ժամանակաշրջանի «ժողովրդական դատարանների» հետ և սպառնացել է իր կողմնակիցների հետ «ամեն օր» շրջափակել խորհրդարանը։ Նա նաև վերահաստատել է կուսակցության աջակցությունը գործող կառավարությանը։

Փոխվարչապետ և ԲՍԿ առաջնորդ Աթանաս Զաֆիրովը մամուլի ասուլիսում պարզաբանել է, որ բյուջեն չի հետ կանչվել, այլ «հետաձգվել է», և որ կուսակցությունը «կվերանայի» իր մասնակցությունը կառավարությանը, եթե բյուջեից հանվեն համաձայնեցված սոցիալական միջոցառումները։ 

Երեկոյան Բոյկո Բորիսովը հայտարարել է, որ «երկխոսությունը վերականգնվել է» GERB-ի գրասենյակում արհմիությունների, գործատուների կազմակերպությունների և ֆինանսների նախարարության ներկայացուցիչների հանդիպումից հետո։ 

### Նոյեմբերի 28
Նոյեմբերի 28-ի առավոտյան «Վելիչիեն» խորհրդարանի դիմաց կազմակերպել է բողոքի ցույցեր՝ պահանջելով գործող կառավարության հրաժարականը։ Բողոքի ցույցի ժամանակ Սոֆիայի կենտրոնում երթևեկությունը խցանվել է «Վելիչիեի» ցուցարարների կողմից մեքենաները դիտավորյալ խափանելու պատճառով։

Նոյեմբերի 28-ին լրագրողների հետ զրույցում Բորիսովը պարզաբանել է, որ բյուջեն տեխնիկապես հետ չի կանչվել, այլ այն չի վերանայվի խորհրդարանի կողմից մինչև գործատուների և արհմիությունների հետ համաձայնության հասնելը։ Նրա հայտարարությունը ընդհատել է «Այո, Բուլղարիա» կուսակցության համանախագահ Իվայլո Միրչևը, որը պահանջել է, որ Բորիսովը բացատրի, թե արդյոք բյուջեն հետ կկանչվի, և արդյոք հարկերի բարձրացում պահպանվի։ Բորիսովի և Ժողովրդական կուսակցության և Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդների միջև բախման ժամանակ նրանք պահանջել են, որ կառավարությունը պետք է ամբողջությամբ հետ կանչի բյուջեն՝ ֆինանսական կանխատեսումները վերանայելու համար։ Բորիսովը, իր հերթին, պնդել է, որ նախորդ բողոքի ցույցերը կազմակերպվել են Բուլղարիայի արդյունաբերական կապիտալի դաշինքի կողմից և կոչ է արել Ժողովրդական կուսակցության և Դեմոկրատական կուսակցությանը կազմակերպել իրենց սեփական բողոքի ցույցերը։

Բորիսովի այն պնդումը, որ նախորդ բողոքի ցույցերը կազմակերպվել են AICB-ի կողմից, հաստատել է Դելյան Պեևսկին, որը նաև հայտարարել է, որ DPS-ն ներկայացնում է ամբողջ բնակչությանը։ 

Բորիսովի և Պեևսկու հայտարարություններից հետո, Ժողովրդական կուսակցության դեմ կուսակցությունը հայտարարել է դեկտեմբերի 1-ին բյուջեի դեմ նոր բողոքի ակցիաների մասին։ 

### Դեկտեմբերի 1
2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին PP-DB-ի կողմից կազմակերպված բողոքի ակցիային մասնակցել է 50,000-ից 100,000 մարդ, որին աջակցել են Սոֆիայի տարբեր այլ քաղաքացիական հասարակության խմբեր և Z սերնդի ազդեցիկ անձինք։ Բողոքի ակցիան լայնորեն տարածվել է սոցիալական ցանցերի (օրինակ՝ TikTok-ի և Instagram-ի) և հայտնի երգիչների, դերասանների և ազդեցիկ անձանց միջոցով, որտեղ Z սերունդը առաջատար դեր է խաղացել բողոքի ակցիաներում։ Բողոքի ակցիայում գերիշխել են Z սերնդի ներկայացուցիչները։ 

Բողոքի ակցիան սկզբում խաղաղ է եղել՝ ելույթներով հանդես են եկել Ժողովրդական կուսակցության և Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդները և բողոքի կազմակերպությունների ներկայացուցիչները: Նախկին վարչապետ և Ժողովրդական կուսակցության համանախագահ Կիրիլ Պետկովիը ելույթի ժամանակ կոչ է արել ցուցարարներին երթ կազմակերպել դեպի ԳԵՐԲ-ի և ԴՍԿ-ի գրասենյակներ: 

Խաղաղ ցույցը վերածվել է բռնության՝ աղբամանների հրկիզմամբ, ոստիկանական մեքենաների վանդալիզմով և GERB-ի, «Կա այդպիսի ժողովուրդ» և DPS-ի գրասենյակների վրա հարձակումներով։ Այնուամենայնիվ, կազմակերպիչները պնդել են, որ բռնի անկարգություններ կազմակերպողները բողոքի ցույցերի մասնակից չեն եղել, այլ սադրիչներ են եղել, որոնց իբր ուղարկել է կառավարությունը։ Ցուցարարները հատկապես դատապարտել են անկարգությունների լրատվական ձայնագրությունների ենթադրյալ մանիպուլյացիաները։ Ձերբակալվել է առնվազն 71 մարդ,  և վիրավորվել է 3 ոստիկան։ 

Բացի Սոֆիայից, բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել մի շարք այլ տարածաշրջանային քաղաքներում, այդ թվում՝ Վառնայում, Պլովդիվում և Բլագոևգրադում։ Հակացուցարարական ցույցեր են տեղի ունեցել Ստարա Զագորայում ՝ ուղղված Դենկովի կառավարության օրոք մշակված Վերականգնման և Կայունության ծրագրի դեմ։ 

Բողոքի ցույցը հանգեցրել է կառավարության հրաժարականի պահանջների մի շարք քաղաքական գործիչների, այդ թվում՝ նախագահ Ռումեն Ռադևի։ 

### Դեկտեմբերի 2
Բողոքի ցույցից հետո կառավարությունը պաշտոնապես հետ է վերցրել բյուջեի առաջարկը՝ խոստանալով ներկայացնել վերանայված բյուջե։ Սակայն PP-DB-ն հայտարարել է, որ բյուջեի առաջարկը հետ կանչելը բավարար չէ, և այժմ նրանք պահանջում են կառավարության հրաժարականը։ Նրանք նաև պահանջել են Ներքին գործերի նախարար Դանիել Միտովի հրաժարականը՝ բողոքի ցույցերի վատ կառավարման համար։

Վարչապետ Ռոսեն Ժելյազկովը պնդել է, որ կառավարությունը հրաժարական չի տա և բողոքի ակցիան բնութագրել է որպես հիմնականում «սոցիալական»։ 

### Դեկտեմբերի 3
Դեկտեմբերի 3-ին Ռուսեում, Պազարջիկում, Սլիվենում, Բուրգասում, Վառնայում, Մոնտանայում, Վելիկո Տիրնովոյում, Ռազգրադում, Վիդինում, Բլագոևգրադում, Շումենում, Յամբոլում և Սոֆիայում կառավարության դեմ բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել՝ պահանջելով իշխող կոալիցիայից հրաժարական տալ և վճռական գործողություններ ձեռնարկել կոռուպցիայի դեմ: Նույն օրը 2025 թվականի դեկտեմբերի 4-ին կազմակերպված բողոքի ցույցի ծրագրերն արդեն իսկ նախատեսված են եղել «Կառավարության հրաժարական» անվան տակ և գովազդվել ու կազմակերպվել էին Ֆեյսբուքում Մարիան Իվանով անունով հայտնի անձի կողմից։ Ռումեն Ռադևը նաև ուղղակիորեն ենթադրել է, որ կառավարությունը պետք է հրաժարական տա և կոչ է արել անցկացնել արտահերթ ընտրություններ: 

### Դեկտեմբերի 5
Ազգային ժողովի ընդդիմության 61 պատգամավորներ անվստահության քվե են հայտնել Բուլղարիայի կառավարությանը՝ մեղադրելով նրանց կոռուպցիայի և տնտեսական քաղաքականություն վարելու անկարողության մեջ: Բողոքի ցույցերին մասնակցած երկու «Զեր» սերնդի ներկայացուցիչները՝ Անի Բոդակովան և Կալոյան Վասևը, նույնպես ներկա են եղել և ներգրավված գործընթացում՝ որպես իրենց սերնդի խորհրդանիշներ: Ընդդիմությունը նաև սպառնացել է կազմակերպել ավելի մեծ բողոքի ցույց, եթե կառավարությունը որոշի չհրաժարվել հաջորդ շաբաթ: 

### Դեկտեմբերի 10
Անվստահության վեցերորդ քվեարկության վերաբերյալ ընթացող քննարկումների ժամանակ, Բուլղարիայում տեղի են ունեցել հազարավոր մարդկանց մասնակցությամբ բողոքի ցույցեր, որոնց ի պատասխան մոբիլիզացվել են մեծ թվով ոստիկաններ և անցակետեր: Բուլղարիայի տարբեր համալսարանների ուսանողներ հայտարարել են «Ուսանողական բողոքի երթի» մեկնարկի մասին՝ հավաքվելով և զանգվածաբար միանալով բողոքի ցույցին: «Զ» սերունդը շարունակել է կարևոր դեր խաղալ բողոքի ցույցում։ Սոֆիայում ձերբակալվել է առնվազն 30 մարդ: Նույն օրը բուլղարական սփյուռքի կողմից նշանակալի բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել Ավստրիայում, Բելգիայում և Չեխիայում՝ բուլղարական սփյուռքի հետ համակարգված։ Բուլղարիայում բողոքի ցույցերին այդ օրը մասնակցել է 100,000-150,000 մարդ:

### Դեկտեմբերի 11
2025 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Վարչապետ Ռոսեն Ժելյազկովը ուղիղ եթերում հայտարարել է կառավարության հրաժարականի մասին։ Սա տեղի է ունեցել խորհրդարանում անվստահության հարցի քվեարկությունից մի քանի րոպե առաջ և կառավարության ներսում կուսակցությունների կողմից կատարված գնահատումից հետո, որը հաշվի էր առել նաև բողոքի ցույցերը, որոնք նշվել էին որպես կառավարության հրաժարականի որոշման հիմնական պատճառ։

Ասեն Վասիլևը կառավարության հրաժարականը անվանել է «Բուլղարիան նորմալ եվրոպական պետություն դարձնելու առաջին քայլը»։

## Խորհրդանիշեր
Բողոքի ցույցերի ժամանակ, նման աշխարհի այլ Z սերնդի բողոքի ցույցերին, օգտագործվել է «Ծղոտե գլխարկով ծովահենների Ուրախ Ռոջեր» խորհրդանիշնը։ Բողոքի ցույցերի ժամանակ մարդկանց կողմից պահվող ցուցանակների վրա հայտնված այլ խորհրդանիշներից էին «Д» (Դ) և «Б» (Բ) տառերը՝ Դելյան Պեևսկուի և Բոյկո Բորիսովի կիրիլիցայի սկզբնատառերը, որոնց վրա խաչ էր քաշված, ի նշան դժգոհության։ Հաճախակի էին նաև խոզերի ծաղրանկարները, որոնք սովորաբար դիտվում էին որպես հարուստ օլիգարխների ծաղր։

## Վերլուծություն և քաղաքական հետևանքներ
Բողոքի ցույցերի կազմակերպիչներից մեկը նույնականացվել է որպես «Մենք շարունակում ենք փոփոխությունը՝ ժողովրդավարական Բուլղարիա» կոալիցիայից: Կազմակերպության անդամ կուսակցությունները, ինչպիսին է «Այո՛, Բուլղարիա»-ն, աջակցել են բողոքի ցույցերին: 

Բողոքի ցույցը աչքի է ընկել նրանով, որ ստացել է լայն շրջանակի քաղաքական կուսակցությունների աջակցությունը՝ ի տարբերություն հակակառավարական գործողությունների նախորդ ալիքների։  Օրինակ՝ ծայրահեղ աջ և ազգայնական խմբերը աջակցել են բողոքի ցույցերին։ Բացի այդ, թուրքական փոքրամասնությունների շահերի պաշտպան կուսակցությունը՝ «Իրավունքների և ազատությունների դաշինքը», նույնպես աջակցություն է հայտնել դրանց։ 

Բուլղարիայի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ և Սոֆիայում գտնվող Եվրոպական արտաքին հարաբերությունների խորհրդի փոխտնօրեն Վեսելա Չերնևան ակնարկել է, որ բողոքի ցույցերը կարող են ազդել ապագա կառավարությունների և նրանց քաղաքականության մշակման վարքագծի, ինչպես նաև բնակչության հետ նրանց մոտեցման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Բուլղարիայում
Կատեգորիա:Բուլղարիայի կառավարություն
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքականություն