Պեսո

**Պեսոն** Լատինական Ամերիկայի, ինչպես նաև Ֆիլիպինների իսպանախոս մի քանի երկրների դրամական միավորն է։ Իսպանական կայսրությունից ծագող պեսո բառը թարգմանվում է որպես «քաշ»։ Ամերիկայի երկրների մեծ մասում խորհրդանիշը, որը սովորաբար հայտնի է որպես դոլարի նշան՝ «$», սկզբնապես օգտագործվել է որպես «պեսոյի» հապավում, իսկ ավելի ուշ ընդունվել է դոլարի կողմից։ Դոլարն ինքնին իրականում առաջացել է պեսոյից կամ իսպանական դոլարից 18-րդ դարի վերջին։ Ֆիլիպիններում օգտագործվում է «₱» նշանը։

Ութ ռեալ արժողությամբ արծաթե պեսոն անգլերենում հայտնի էր նաև որպես իսպանական դոլար կամ «ութի կտոր» և լայնորեն օգտագործվում էր միջազգային առևտրի համար 16-ից մինչև 19-րդ դարերը։

## Ծագում և պատմություն
### 1537–1686 ութ պեսո
Պեսո անվանումը տրվել է 1497 թվականին ներմուծված 8 իրական արծաթե մետաղադրամին, որը հատվել է 83⁄8 պեսո արժեքով կաստիլիական նշանով (230,0465 գրամ) 134/144 նուրբ արծաթով (25,56 գ նուրբ արծաթով)։ Այն մեծ քանակությամբ հատվել է 16-րդ դարում Մեքսիկայում, Պերուում և Բոլիվիայում արծաթի հայտնաբերումից հետո և անմիջապես դարձել է համաշխարհային նշանակության մետաղադրամ Եվրոպայի, Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի միջև միջազգային առևտրում։

Սկզբում պեսոն արտադրվում էր իսպանական Լատինական Ամերիկայում արագ և պարզեցված ձևով՝ կտրելով համապատասխան քաշի և նուրբ արծաթի մի կտոր արծաթե ձուլակտորի ծայրից, որն այնուհետև հարթեցվեց և տպավորվեց մուրճով։ Սա հանգեցրեց կոպիտ, անկանոն մետաղադրամի, որը կոչվում է «cob» անգլերենով, իսկ իսպաներեն՝ «macuquina»: Թագը իրավունք ուներ արդյունահանվող ամբողջ ոսկու և արծաթի հինգերորդ մասի վրա, քվինտո ռեալը (արքայական հինգերորդը), իսկ կոճերը հարմար միջոց էին արծաթը մշակելու և հաշվառելու համար։ Շատ դեպքերում այդ կոճերը անմիջապես հալվել են ստացողի կողմից։ Այնուամենայնիվ, որոշները մնացին շրջանառության մեջ որպես արժույթ. դրանք կտրելու և կեղծելու իդեալական թեկնածուներ էին իրենց անկանոն ձևի և թերի ձևավորման պատճառով։

1728 և 1730 թվականների իսպանական օրենքները հրամայեցին մեքենայացնել պեսոյի հատումը, որպեսզի դրանք լինեն կատարելապես կլոր և ունենան աղացած եզրեր։ Եղել է քաշի և նուրբության միաժամանակյա նվազում մինչև 8,5 պեսո մինչև նիշ (27,064 գ), 0,9167 նուրբ կամ 24,809 գ նուրբ արծաթ։ Այս նոր պեսոն էլ ավելի տարածված դարձավ միջազգային առևտրում, և ստացողների համար ավելի ձեռնտու էր այն առևտուր անել որպես հայտնի արժեք ունեցող մետաղադրամ արծաթ, այլ ոչ թե հալեցնել այն արծաթի ձուլակտորների։ Հետագայում այն ​​էլ ավելի նվազեց։

Այս մետաղադրամը Հյուսիսային Ամերիկայի անգլիացի գաղութարարներին հայտնի էր որպես ութ կտոր, այնուհետև որպես իսպանական դոլար, իսպանական աղացած դոլար և վերջապես որպես մեքսիկական դոլար։ Ֆրանսերենում այն ​​կոչվում էր «piastre», իսկ պորտուգալերենում՝ «pataca» կամ «patacao»։ Իսպանական անունները տարբեր ժամանակներում և տարբեր վայրերում եղել են իրական de a ocho, patacón, duro կամ fuerte:

1772 թվականին կատարված վերջնական փոփոխությունը հետագայում նվազեցրեց պեսոյի նուրբությունը 11/12 տուգանքից մինչև 130/144 = 0,9028 (նուրբ արծաթ 24,443 գ)։ 18-րդ դարի վերջի մետաղադրամների նմուշը, սակայն, հաստատում է ընդամենը 0,896 նրբությունը (հետևաբար, նուրբ արծաթը 24,25 գ)։ Միացյալ Նահանգների դոլարի կշիռը 1788 թվականին սահմանվել է որպես 371,25 հատ նուրբ արծաթ (կամ 24,057 գ)՝ հիմնվելով մաշված պեսո մետաղադրամների միջին արծաթի պարունակության վրա։ Ամբողջական 0,9028 նրբությունը վերականգնվել է Մեքսիկայի կողմից 1821 թվականին նրա անկախությունից հետո։

### Իսպանիայում
Մինչդեռ 8 ​​ռեալ = 1 դոլար (կամ պեսո դուրո) հարաբերությունը շարունակվում էր Ամերիկայում մինչև 19-րդ դարը, Իսպանիան պայքարում էր 1600 թվականից սկսած տարբեր քաշի և նրբության «reales de vellon» (պատրաստված բիլոնի խառնուրդից ½ արծաթից պակաս) թողարկելու դեմ՝ իր ներքին ֆինանսական և դրամավարկային խնդիրների պատճառով։

1642 թվականին այն առաջին անգամ ճանաչեց նոր, կրճատված իրական գավառական արժեքը միայն 0,10 դոլար կամ 10 ռեալ/$ միայն Իսպանիայում օգտագործելու համար (0,125 դոլար արժողությամբ հին ռեալը այժմ կոչվում է իրական ազգային և պահպանվում է Լատինական Ամերիկայում)։ 1686 թվականին Իսպանիան հատեց 8 ռեալ գավառական արժեքով մետաղադրամ (կամ ընդամենը 0,80 դոլար, որը հայտնի է որպես պեսո մարիա կամ պեսո սենցիլո), որը վատ ընդունվեց ժողովրդի կողմից։

Նույն թվականին ընդունված հրամանագիրը, որը գնահատում էր պեսո դուրոն $1 = 15 և 2/34 reales de vellon, ապացուցվեց, որ անարդյունավետ էր, քանի որ շրջանառության մեջ գտնվող տարբեր ռեալները նույնիսկ ավելի քիչ արծաթ էին պարունակում։ Իրավիճակը լուծվեց միայն 1837 թվականին, երբ պեսո դուրոն հաստատվեց $1 = 20 reales de vellon, բոլոր նախկին ոչ ստանդարտ ռեալները ապամոնետիզացվեցին։

Իսպանիայի տարածքների կորուստը Ամերիկա մայրցամաքում և դրան հաջորդած ներքին անկայունությունը 19-րդ դարում դադարեցրին թանկարժեք մետաղների ներհոսքը Իսպանիա և հանգեցրեց նրան, որ ֆրանսիական մետաղադրամը աստիճանաբար մտավ ներքին շրջանառություն։ Տասնորդական համակարգի երկու հաջորդական բարեփոխումները փորձվեցին 1850 թվականին ($1 = 20 ռեալ, յուրաքանչյուրը 10 դեցիմոներից կամ 100 սանտիմոներից) և 1864 թվականին ($1 = 2 արծաթե էսկուդոյով, յուրաքանչյուրը 100 սանտիմո), բայց ամբողջությամբ չեն իրականացվել։ Պեսոն և ռեալը լիովին դադարեցվեցին միայն 1868 թվականին իսպանական պեսետայի ներմուծմամբ, ֆրանսիական ֆրանկին համարժեք և $1 = 20 ռեալ = 5 պեսետ = 22,5 գ նուրբ արծաթ։

### 1821–1897 մեքսիկական դոլար
Ամերիկայում իսպանական գաղութների հաջող ապստամբությունը դադարեցրեց արծաթե մետաղադրամի մատակարարումը մինչև 1820 թվականը։ 1825 թվականին «...իսպանական դոլարը, երեք դարի համընդհանուր մետաղադրամը, կորցրել էր իր գերակայությունը, և նրա համընդհանուր տիրապետությունը... մրցակից «արժութային տարածքների» կազմալուծման գործընթացում, որոնցից գլխավորը պետք է լիներ բրիտանական ստեռլինգի գերակշռող տարածքը»։

Իսպանական դոլարը շարունակում էր գերիշխել արևելյան առևտրում, իսկ ութ ռեալ պեսոն շարունակում էր հատվել Նոր աշխարհում։ Մետաղադրամը երբեմն կոչվում էր հանրապետական ​​դոլար, բայց, ի վերջո, հին իսպանական ութ ռեալ ստանդարտի ցանկացած պեսո սովորաբար կոչվում էր մեքսիկական դոլար, իսկ Մեքսիկան ամենաարդյունավետ արտադրողն էր։ Մեքսիկան վերականգնեց 1772 թվականի ստանդարտը՝ արտադրելով 27,073 գ, 0,9028 նուրբ մետաղադրամ, որը պարունակում էր 24,441 գ նուրբ արծաթ (Մեխիկոյի դրամատան նիշի քաշը շատ փոքր-ինչ ավելի ծանր էր, քան Իսպանիայի ստանդարտ նշանը)։

1869–1870 թվականներին, մետրային համակարգը ընդունելուց շատ չանցած, մեքսիկական դրամահատարանները սկսեցին արտադրել «Un Peso» անվանման պեսոն, որը հայտնի է որպես «balanza» (կշեռք), նույն քաշով և նրբությամբ, բայց միատեսակ տրամագծով 37 մմ (այն դարձնելով մի փոքր ավելի հաստ, քան հին պեսոն, որը մի փոքր անկանոն էր, 38–40 մմ տրամագծով)։ Չինացի վաճառականները մերժեցին նոր մետաղադրամը՝ զեղչելով այն 4%-5%-ով հօգուտ հին ութ ռեալ պեսոյի։ Մեքսիկան, հանդիպելով իր արծաթի արտահանման այս սպառնալիքին, 1873 թվականի մայիսի 29-ի հրամանագրով վերադարձավ հին ութ ռեալ պեսոյին, սակայն միջազգային առևտուրն արդեն արծաթից անցնում էր ոսկու, իսկ 1873 թվականից հետո նկատվում էր արծաթ միջազգային գնի կայուն անկում։ .
[բութ|աջ|150px|[իսպանական դոլար 1761]]

Մինչև 1873 թվականը մեքսիկական դոլարն իր արժեքով հավասար կլիներ սահմանից հյուսիս գտնվող Միացյալ Նահանգների արծաթե դոլարային մետաղադրամներին, բայց պատմության այն ժամանակ մեքսիկական մետաղադրամը շատ ավելի մեծ միջազգային ներկայություն կունենար, քան  ԱՄՆ դոլար մետաղադրամը։ 1873 թվականի արծաթի մեծ արժեզրկումը հանգեցրեց մեքսիկական դոլարի արժեքի նվազմանը ԱՄՆ-ի նկատմամբ, բայց մինչև 20-րդ դարի սկիզբը մեքսիկական դոլարը դեռ ավելի լայնորեն ընդունված մետաղադրամ կլիներ Հեռավոր Արևելքում, քան ԱՄՆ դոլարը։ 16-րդ և 19-րդ դարերի միջև Մեքսիկան արտադրել է այս մետաղադրամներից ավելի քան երեք միլիարդ։ Մեքսիկան հատեց վերջին ութ իրական պեսոները 1897 թվականին, և քսաներորդ դարի սկզբին մեքսիկական դոլարի այս մետաղադրամներն արժեին ընդամենը 50 ԱՄՆ դոլար։

Մինչ Միացյալ Նահանգները 1793 թվականի սկզբից սկսած իրենց դոլարը բաժանեց 100 ցենտի, անկախությունից հետո Մեքսիկան պահպանեց 8 ռեալ պեսոները մինչև 1863 թվականը, երբ Երկրորդ Մեքսիկական կայսրությունը կայսր Մաքսիմիլանի օրոք սկսեց պեսոների հատումը, որը բաժանված էր 100 ցենտավոյի։ Վերականգնված Մեքսիկայի Հանրապետությունը Բենիտո Խուարեսի և Պորֆիրիո Դիասի օրոք շարունակեց ցենտավո մետաղադրամների հատումը հիմնական մետաղից կամ արծաթից, ինչպես նաև ոսկե մետաղադրամները պեսոյով, բայց այն պետք է վերադարձներ արծաթե 1 պեսո մետաղադրամը հին ութ ռեալների «գլխարկով և ճառագայթով» դիզայնով 1873 թվականից մինչև 1897 թվականներին այն բանից հետո, երբ Արևելյան Ասիայի վաճառականները մերժեցին կամ զեղչեցին նոր ձևավորված պեսո մետաղադրամները։

Անկախությունից հետո արծաթե պեսոն պարունակում էր 27,07 գրամ 90,3% նուրբ արծաթ (24,44 գ նուրբ), մինչդեռ ոսկու պեսոն կամ կես էսկուդոն պարունակում էր 1,6915 գրամ 87,5% նուրբ ոսկի (1,48 գ նուրբ)։ Այն բանից հետո, երբ 1870-ական թվականներին Եվրոպայի մեծ մասն անցավ ոսկու ստանդարտին, ոսկու պեսոն զգալիորեն բարձրացավ արծաթե պեսոյի նկատմամբ, մինչև 1900 թվականին այն դարձավ 2 արծաթ պեսո ոսկու պեսոյի կամ ոսկե պեսոյի դոլարի։ 1905 թվականին պեսոն սահմանվեց բացառապես որպես 0,75 գ նուրբ ոսկի։

1918 թվականից սկսած բոլոր արծաթե մետաղադրամների քաշն ու նրբությունը նվազել են, մինչև 1979 թվականը, երբ հատվեցին 100 պեսոյի վերջին արծաթե մետաղադրամները։ ԱՄՆ դոլարը արժեր 2,00 արծաթե պեսո 1905- 1929 թվականներին, այնուհետև աճելով մինչև 1954-1976 թվականներին այն կայունացավ 12,50 պեսոյի վրա։

20-րդ դարի ընթացքում մեքսիկական պեսոն մնաց Լատինական Ամերիկայի առավել կայուն արժույթներից մեկը, քանի որ տնտեսությունը չի ունեցել հիպերինֆլյացիայի շրջաններ, որոնք բնորոշ են տարածաշրջանի այլ երկրներին։ 1970-ական թվականների վերջին նավթային ճգնաժամից հետո Մեքսիկան 1982 թվականին չվճարեց իր արտաքին պարտքը՝ առաջացնելով կապիտալի կտրուկ փախուստ և մի քանի տարվա գնաճ և արժեզրկում։ ԱՄՆ դոլարը 1976 թվականին 12,50-ից հասել է 19,40 պեսոյի, և 1982 թվականին կրկին 23-ից մինչև 150 պեսո՝  կայունանալով միայն 1990-ական թվականների սկզբին՝ 3000 MXP/USD-ի վրա, երբ կառավարության տնտեսական ռազմավարությունը կոչվում էր «Կայունության և տնտեսական աճի պայմանագիր»՝ «Pacto de estabilidad y crecimiento económico, PECE» ընդունվել է նախագահ Կառլոս Սալինասի օրոք։

1993 թվականի հունվարի 1-ին Մեքսիկայի բանկը ներկայացրեց նոր արժույթ՝ նյու պեսո («նոր պեսո» կամ MXN), որը գրված էր «N$», որին հաջորդում է թվային գումարը։ Մեկ նոր պեսոն կամ 1,00 N$ հավասար էր հնացած MXP պեսոյի 1000-ին։ Կանխատեսվում էր, որ կառավարության գործառնական մնացորդները կմնան կայուն, քանի որ երկիրը 1990-1994 թվականներին աշխատում էր ավելցուկով։ Այս ճգնաժամը համարվում էր Մեքսիկայի կառավարության մեղքը 1994 թվականի սկզբին «NAFTA»-ի ստորագրման ժամանակ։ MXN-ի անկայունությունը մեծացավ։ «NAFTA»-ի վավերացումից հետո, որտեղ տարեկան ստանդարտ շեղումները կարծես ամենաբարձրն են 1994 թվականից հետո, հատկապես ԱՄՆ դոլարով, համեմատած Միացյալ Նահանգների հետ, որն այդ նույն ժամանակահատվածում ունեցել է ամենացածր տարեկան ստանդարտ շեղումները։ Այդուհանդերձ, ժամանակի մի քանի ժամանակակից տնտեսագետներ նշել են 1994 թվականի տնտեսության անսպասելի ցնցումները, որոնք սրել են իրավիճակը՝ սկսած նախագահի թեկնածու Լուիս Դոնալդո Կոլոզիոյի սպանությունից՝ առաջացնելով ալիքային ազդեցություն փոխարժեքի և տոկոսադրույքների վրա, ինչը հանգեցրել է կապիտալի ավելացման։  Արդյունքն եղավ MXN-ի արժեզրկումը ներքին ռեցեսիայի և ներդրողների ավալանշի պատճառով, որոնք անհանգստացած էին կառավարության՝ միջազգային պարտքի մարումներում իրացվելի մնալու անկարողությամբ։ Միջազգային հեռանկարը, մասնավորապես Ուոլ Սթրիթից, MXN պեսոյի ճգնաժամի վերաբերյալ այն էր, որ Մեքսիկայի ֆինանսական պահուստների վերաբերյալ տեղեկատվության բացակայությունը, որը գալիս է «Banco de Mexico»-ից, քանի որ այն հրապարակում էր Մեքսիկայի պահուստների մասին տեղեկատվություն տարին երեք անգամ, և պահուստների սպառման արագությունը։ MXN-ի կայունացումը վերջապես հանգեցրեց 15% արժեզրկմանը մինչև 1994 թվականի դեկտեմբերի 20-ը և հստակ հայտարարությունների բացակայությունն այն մասին, թե ինչպես է Մեքսիկայի կառավարությունը պատրաստվում կարգավորել ճգնաժամը։ Մեկ օրում «Banco de Mexico»-ն կորցրեց 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի սեփականություն։ 1982 թվականին MXP-ի նախորդ արժեզրկումը, որտեղ պեսոն 27-ից իջավ 45 պեսոյի մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց, էական ազդեցություն ունեցավ Մեքսիկայի աշխատավարձերի վրա. ԱՄՆ դոլարով վարկեր և MXP-ով պայմանագրեր ունեցող ցանկացած ընկերություն գտավ իրենց ֆինանսական դիրքը թուլացած արժեզրկման հետևանքով, որի հետևանքը դարձավ բարձր գործազրկություն և ճնշում մնացած աշխատողների վրա՝ բարձրացնելու ավելացած ծանրաբեռնվածությունը և լարելով տնտեսական դժվարությունները։ Կառավարության փորձերը՝ ուղղելու տնտեսությունը հեռանկարային ինդուստրացման ռազմավարությամբ, կայուն էին միայն լուրջ տնտեսական անհավասարակշռությունների դեպքում, որոնք կարիք ունեին կապիտալի մեծ հոսքերի, որոնք չէին կարող պահպանվել, և հետևեց կայունացման և ճշգրտման կտրուկ գործընթաց, որը  անկում ապրեց 1983 թվականին։ 1994 թվականի ճգնաժամն ավելի կործանարար էր, քանի որ այն թողարկվեց նոր պեսոյի արժույթով։ 1993 թվականին MXN-ի ընդունումը նպատակ ուներ հավասարակշռել տնտեսությունը, և MXP 1000-ը նույնն էր, ինչ MXN 1-ը 1993 թվականին իր ներդրման ժամանակ։ MXN ճգնաժամը թույլ տվեց ներդրողներին 1995 թվականին տեսնել մեքսիկական իշխանությունների ձախողումը` գործելու պատրաստության բացակայության պատճառով` մեղմելու արժեզրկումը` փոխարժեքների կայունությունը պահպանելու և տնտեսության մեջ հետագա ներդրումները կասկածի տակ դնելու ավելի էական հանձնառությամբ։ Քանի որ 1995 թվականին ՀՆԱ-ն ընկավ 9,2%-ով, MXN-ի արժեզրկման խուճապը զգալի էր Մեքսիկայի քաղաքացիների համար, քանի որ պեսոն արժեզրկվեց ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ 82,9%-ով, մինչդեռ տոկոսադրույքները բարձրացան 10,5-ից մինչև 42,7%։ Ամուսնացած տղամարդ աշխատողների գործազրկության մակարդակը զգալիորեն աճել է Մեքսիկայի քաղաքային շրջաններում, ինչի հետևանքով նույն տնային տնտեսությունների ամուսնացած կանայք և դեռահասները աշխատանք են գտնում ընտանեկան կյանքի որակի ֆինանսական փլուզումը կանխելու համար։ Գործազուրկ ամուսին ունեցող ամուսնացած կանայք այս ժամանակահատվածում ունեցել են զբաղվածության 33,84% և գործազրկության մակարդակ՝ 1,62%՝ համեմատած չամուսնացած կանանց հետ։  Մեքսիկայի ներգաղթի անսպասելի աճը, ինչպես օրինական, այնպես էլ անօրինական, 1995 թվականին առաջացավ MXN-ի արժեզրկման հետևանքով, որը մղեց Մեքսիկայի քաղաքացիներին ավելի լավ աշխատանքի հնարավորություններ փնտրել Միացյալ Նահանգներում։ 1995 թվականին միգրացիան 40%-ով բարձր էր մնացած 1990-ական թվականների միջին մակարդակից, և 200,000-ից 300,000-ով ավելի մեքսիկացիներ ներգաղթեցին սահմանի վրայով, ինչը մեծացրեց աշխատանքային ցնցումը Մեքսիկայում, որն ազդեց նաև Միացյալ Նահանգների հարավարևմտյան հատվածների վրա։ Այս ժամանակահատվածում մեքսիկական տնային տնտեսությունների ծախսերի զգալի անկում է գրանցվել, երբ երկարաժամկետ և կիսակարդյունավետ ապրանքները, ինչպիսիք են հեռուստացույցները, ապակյա իրերը, հագուստը և այլ ապրանքները, որոնք կարող էին հետաձգվել, նվազել են 1996-1998 թվականներին, մինչդեռ տնային տնտեսությունների սննդի ծախսերն աճել են, իսկ ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունները նկատել են. աճը կազմել է 3,5%, իսկ միջին խավի տնային տնտեսությունները՝ գրանցելով 2,4% աճ՝ պայմանավորված գների գնաճի արդյունքում։ MXN-ը վերջապես սկսեց կայունացում տեսնել 1996 - 1998 թվականներին, երբ Մեքսիկայի կառավարությունը բանկային փրկության փաթեթներ ընդունեց՝ կանխելու հետագա փլուզումը, ինչը հանգեցրեց պետական ​​վերահսկողության Մեքսիկայի ֆինանսական հատվածի մեծ մասի վրա, ինչը հանգեցրեց տնտեսության նոր աճի, հազարամյակի վերջում տեսավ ավելի կայունություն։

Անցումը կատարվեց նվազագույն շփոթությամբ՝ թողարկելով B սերիայի «նյու պեսո» թղթադրամները N $10, $20, $50 և $100 արժողությամբ թղթադրամներով, որոնք գրեթե նույնական էին նախորդ A սերիայի համապատասխան թղթադրամներին, որոնք պիտակավորված էին հին պեսոյով (MXP) $10,000, $20,000, $50,000 և $100,000 համապատասխանաբար, B սերիայի համար նյու պեսոյի համարժեք անվանական արժեքը 1⁄1000-ն էր A սերիայի հին պեսոյի անվանական արժեքի 1⁄1000-ը։ Օրինակ, A սերիայի հին պեսո MXP$20,000 և B սերիայի նյու պեսո MXN$20 թղթադրամները ունեն նույն ձևավորումը, բայց նորացված անվանական արժեք։ Հին և նոր պեսոները միաժամանակ շրջանառվել են 1993-ից 1995 թվականներին, սակայն A սերիայի հին պեսո թղթադրամները աստիճանաբար հեռացվել են այս պահին, և նոր նախագծված C շարքի «nuevo peso» թղթադրամները սկսվել են 1994 թվականին։ 1996 թվականի հունվարի 1-ից «nuevo peso»-ն սկսեց գործել, պարզապես վերանվանվել է «պեսո», և նոր սերիայի D թղթադրամները թողարկվել են C սերիայի նույնականությամբ, բացառությամբ «nuevo» բառի։ ISO 4217 կոդը մնաց անփոփոխ որպես MXN: Սերիա A և AA թղթադրամները ապամոնետիզացվել են և այլևս օրինական վճար չեն եղել 1996 թվականի հունվարի 1-ից։ Չնայած դրանք մնում են օրինական վճարամիջոց, B, C, D և D1 սերիաների թղթադրամները գտնվում են շրջանառությունից հանման փուլում։ Բացի այդ, հանվում է MXN$1000 Series F թղթադրամը։ Մեքսիկայում ամենատարածված շրջանառվող թղթադրամներն են MXN $20 և ավելի F և G շարքերում։

Նմանապես, B սերիայի մետաղադրամները նյու պեսո անվանական արժեքով շրջանառվել են 1993 թվականից, իսկ A և AA սերիաների մետաղադրամները ապամոնետիզացվել են 1995 թվականի նոյեմբերի 15-ից։ Ի տարբերություն թղթադրամների, B սերիայի մետաղադրամները չափերով և դիզայնով տարբերվում էին A սերիայի մետաղադրամներից։ C շարքի մետաղադրամները (որոնք հանել են «N$» նախածանցը MXN$1, N$5, N$10, N$20 և N$50 մետաղադրամների վրա) շրջանառվել են 1996 թվականից՝ A և AA շարքերի մետաղադրամների դուրսբերումից հետո։ B և C շարքերի անսովոր անվանական արժեքներով մետաղադրամները (10-centavo և MXN $20 և ավելի) աստիճանաբար հանվում են շրջանառությունից։ Թեև դրանք մնում են օրինական վճարման միջոց, դրանք մի կողմ են դրվում առևտրային բանկերում հայտնվելուն պես։ Մեքսիկայում ամենատարածված շրջանառվող մետաղադրամներն են MXN $10 և ավելի ցածր՝ C և D շարքերում։

### Ֆիլիպինյան պեսո
Ֆիլիպինյան պեսոն (ֆիլիպիներեն՝ piso) առաջացել է իսպանական «Real de a Ocho» կամ իսպանական դոլար արծաթե մետաղադրամից, որը լայն շրջանառության մեջ էր ամբողջ Ամերիկայում և Հարավարևելյան Ասիայում 17-րդ և 18-րդ դարերում՝ իսպանական գաղութներում և նույնիսկ իսպանական գաղութներում օգտագործելու միջոցով Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում։

Մինչև 1852 թվականը Ֆիլիպինները չունեին սեփական արժույթ (բացառությամբ տեղական պղնձի կվարտոների), քանի որ շրջանառության մեջ էին ընդունվում Իսպանիայից և Իսպանական Լատինական Ամերիկայից ստացված պեսոները։ Տեղական թողարկված պեսոները միայն առաջացել են․

* Ֆիլիպինյան պեսո ֆուերտե թղթադրամների թողարկումը 1852 թվականին «Banco Español-Filipino de Isabel II»-ի կողմից (այժմ՝ Ֆիլիպինյան կղզիների բանկ)
* 1857 թվականին «Casa de Moneda de Manila» դրամահատարանի հիմնադրումը և 1861 թվականից սկսած 1, 2 և 4 պեսո ոսկյա մետաղադրամների հատումը, և
* 50, 20 և 10 սանտիմո արծաթե մետաղադրամների հատումը՝ սկսած 1864 թվականից։
Ինչպես մեքսիկական դոլարի դեպքում, ֆիլիպինյան միավորը հիմնված էր արծաթի վրա, ի տարբերություն Միացյալ Նահանգների և Կանադայի, որտեղ գործում էր ոսկու ստանդարտը։ Այսպիսով, 1873 թվականի արծաթի մեծ արժեզրկումից հետո ֆիլիպինյան պեսոն արժեզրկվեց մեքսիկական միավորին զուգահեռ և 19-րդ դարի վերջին արժեր կես ԱՄՆ դոլար։ Արժույթի անվանումը մնաց անփոփոխ՝ չնայած 1896 թվականի Ֆիլիպինների հեղափոխությանը և դրան հաջորդած անկախության հռչակմանը 1898 թվականին։

Ներկայիս Ֆիլիպինների նախագաղութատիրական ցեղերի առևտուրն իրար միջև անում էին նախաիսպանական թագավորությունների բազմաթիվ տեսակներով (կեդատուաններ, ռաջանատներ, վանգդոմներ, լականատներ և սուլթանատներ) և հարևան կղզիների առևտրականների հետ փոխանակման միջոցով։ Փոխանակության անհարմարությունը, սակայն, հետագայում հանգեցրեց որոշ օբյեկտների՝ որպես փոխանակման միջոց օգտագործելուն։ Ոսկին, որը առատ էր կղզիների շատ մասերում, անփոփոխ կերպով իր ճանապարհն էր գտնում դեպի այդ առարկաները, որոնք ներառում էին Պիլոնցիտոսը, փոքրիկ ուլունքանման ոսկյա կտորներ, որոնք տեղի դրամագետները համարում էին Ֆիլիպինների հնագույն ժողովուրդների ամենավաղ մետաղադրամը և ոսկու փոխանակումը։ Արծաթի սկզբնական արժույթի միավորը ռուպիան կամ ռուպիան էր, որը բերվել էր Հնդկաստանի և Ինդոնեզիայի հետ առևտրի արդյունքում։

Երկու բնիկ տագալերեն փողի բառեր, որոնք այսօր գոյատևում են ֆիլիպիներենում, սալապի և, հնարավոր է, պերա են։ Ենթադրվում է, որ սալափին իսա (մեկ) + ռուպիա է, որը կդառնա լապիա, երբ հարմարեցվի տագալերենին։ Այն կարող է լինել արաբական ասրաֆիից (ոսկի, տե՛ս պարսկական աշրաֆի) կամ սարֆից (փող, դրամական փոխանակում)։ Ենթադրվում է, որ Պերան մալայերեն պերակից է (արծաթ), որը նույնպես ունի անմիջական իմացություն կամ հարմարեցում տագալոգերեն/ֆիլիպիներեն որպես փիլակ։ Որպես այլընտրանք, այն կարող է լինել իսպանական պեսետայի 10 և 5 սանտիմո մետաղադրամներից, որոնք հայտնի են որպես «perra gorda» և «perra chica»:

Ութ ռեալ արժողությամբ իսպանական դոլարը կամ արծաթե պեսոն առաջին անգամ ներմուծվել է 1521 թվականի Մագելանի արշավախմբի կողմից և մեծ քանակությամբ բերվել 1565 թվականին Միգել Լոպես դե Լեգազպիի կողմից Ֆիլիպինների գրավումից հետո։ Տեղական սալափին շարունակվում էր իսպանական տիրապետության տակ՝ որպես տոստոն կամ կես պեսո մետաղադրամ։ Բացի այդ, իսպանական ոսկյա օնզաները կամ ութ էսկուդոյանոց մետաղադրամները նույնպես ներկայացվեցին իսպանական դոլարի հետ նույն կշռով, բայց գնահատվեցին 16 արծաթե պեսո։

Մանիլայի գալեոնների կողմից Մեքսիկայից և իսպանական ամերիկյան այլ գաղութներից բերված ամենավաղ արծաթե մետաղադրամները եղել են կոպիտ կտրված կոճերի կամ մակուկինաների տեսքով։ Այս մետաղադրամները սովորաբար մի կողմում կրում էին խաչ, իսկ մյուս կողմից՝ իսպանական թագավորական զինանշանը։ Այս կոպիտ պատրաստված մետաղադրամները հետագայում փոխարինվեցին մեքենայական մետաղադրամներով, որոնք կոչվում էին «Columnarios» (սյուն դոլար) կամ «dos mundos (երկու աշխարհ)» 1732 թվականին, որոնք պարունակում էին 27,07 գրամ 0,917 նուրբ արծաթ (վերանայվել է 0,903 տուգանքի 1771 թվականին)։

Կոտորակային արժույթը մատակարարվում էր իսպանական դոլարի մետաղադրամը կտրելով, առավել հաճախ՝ ութ սեպերի, որոնցից յուրաքանչյուրն արժե մեկ իսպանական ռեալ։ Տեղական արտադրության հում պղնձե կամ բրոնզե մետաղադրամներ, որոնք կոչվում են «cuartos» կամ «barrillas» (այստեղից էլ տագալերեն/ֆիլիպիներեն cuarta կամ kwarta, «փող» և barya «մետաղադրամ» կամ «չամրացված փոփոխություն» բառերը) Ֆիլիպիններում ասվել են նաև իսպանական կառավարության հրամանով. 20 կուարտոն հավասար է մեկ ռեալի (հետևաբար՝ 160 կուարտոն պեսոյին)։ 19-րդ դարում պաշտոնապես հատված կվարտոների բացակայությունը մասամբ մեղմվեց Կորդիլերասում Իգորոտի պղնձի հանքագործների կողմից պատրաստված կեղծ երկու կվարտո մետաղադրամներով։

Իսպանիայից, Չինաստանից և հարևան երկրներից ներմուծված մետաղադրամներից ստացված արժութային համակարգը հղի էր տարբեր դժվարություններով։ Փողը գալիս էր տարբեր մետաղադրամներով, և կոտորակային արժույթը, բացի ռեալից և կուարտոյից, նույնպես գոյություն ուներ։ Մանիլայում փողը գրեթե միշտ սակավ է եղել, և երբ այն առատ էր, այն ուղարկվում էր գավառներ կամ արտահանվում արտասահման՝ արտահանման համար վճարելու համար։ 1857 թվականի հրամանագիրը, որը պահանջում էր հաշիվները պահել պեսոյով և սենտիմոներով (1⁄100 պեսոյի արժողությամբ) քիչ օգնեց իրավիճակին, հաշվի առնելով պեսոյի 1⁄160 արժողությամբ պղնձե կվարտոների առկայությունը։

## Պեսո օգտագործող երկրներ
### Ընթացիկ

### Նախկին
Նախկին մի քանի երկրներ օգտագործում էին տարբեր արժույթներ, որոնց անունները պեսո էին, որոնք նշված չեն այստեղ, տարբեր արժեքներով, ժամանակի ընթացքում։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Տարադրամների խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Փող
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների տնտեսություն