Խաչիկ Հրաչյան

**Խաչիկ Հրաչյան** (*Խաչիկ Թադևոսի Մեսրոպյան*, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1985), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Նորաշեն (այժմ՝ Արարատի մարզում) գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է կերպարվեստի տեխնիկումը, այնուհետև զբաղվել ուսուցչությամբ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1946-1969 թվականներին որպես խմբագիր աշխատել է Հայպետհրատ (հետագայում՝ «Հայաստան») հրատարակչությունում, այնուհետև մինչև 1973 թվականը՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1929 թվականին, «Գրական դիրքերում» ամսագրում, իսկ 1931 թվականին՝ առաջին բանաստեղծական ժողովածուները՝ «Շեփորները» և «Մկանների լիրիկան»՝ Եղիշե Չարենցի խմբագրությամբ։ Գրել է և արձակ, և չափածո։ Հրաչյանի «Ուրցի Մարան» վեպը, «Ռոմանտիկները» վիպակը հայ արձակի մնայուն արժեքներից են։
Խաչիկ Հրաչյանը նաև ճանաչված թարգմանիչ է. ռուսերենից թարգմանել է աշխարհի տարբեր երկրների նշանավոր շատ գրողների ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ մանկական։ Նրա մի շարք երկեր նույնպես թարգմանվել են այլ լեզուներով։
Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել Խաչիկ Հրաչյանի «Ուրցի Մարան» վեպը (Երևան, 1964)։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշանով։
1985 թվականին Հրաչյանը արժանացել է Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչման։
Մահացել է 1989 թվականի մայիսի 28-ին, Երևանում։

## Երկեր
* Շեփորներ (կարմիր բանակին), Երևան, Պետհրատ, 1931, 26 էջ։ 
* Մկանների լիրիկան, Երևան, Պետհրատ, 1931, 35 էջ։ 
* Զվարթ երգեր, Երևան, Պետհրատ, 1938, 72 էջ։ 
* Այգեկութ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 60 էջ։ 
* Լևիկը դաս է պատրաստում, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 23 էջ։ 
* Զրույց Իլյիչի և փոքրիկ Դոնատի մասին, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 36 էջ։ 
* Իմ քեռի Ասատուրը, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 28 էջ։ 
* Փնթի Սեթը, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 16 էջ։ 
* Գարուն, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 84 էջ։ 
* Անահիտի հեքիաթը, Երևան, Պետհրատ, 1959, 8 էջ։ 
* Քոթոթի արկածները, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 28 էջ։ 
* Ուրցի Մարան (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 336 էջ։ 
* Ռոմանտիկները, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 205 էջ։ 
* Բժիշկը, հիվանդը և մյուսները..., Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 36 էջ։ 
* Չորրորդ հարկի պատուհանից, Երևան, «Հայաստան», 1965, 112 էջ։ 
* Զվարճալի զրույցներ, Երևան, «Հայաստան», 1967, 71 էջ։ 
* Չորս ոսկեգույն կոճակ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 136 էջ։ 
* Զրույց Իլյիչի և փոքրիկ Դոնատի մասին, Երևան, «Հայաստան», 1970, 44 էջ։ 
* Ամենալավ գործը, Երևան, «Հայաստան», 1971, 24 էջ։ 
* Անահիտի հեքիաթը, Երևան, «Հայաստան», 1971, 6 էջ։ 
* Երեքից մինչև տասներեքը, Երևան, «Հայաստան», 1973, 204 էջ։ 
* Զանգակներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Խաչիկ հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 160 էջ։ 
* Աշնանային զրույց, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 31 էջ։ 
* Բարի կոկորդիլոսը, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 33 էջ։ 
* Տապի պահեր, Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 152 էջ։ 
* Ծիածան։ Բանաստեղծությունների ժողովածուն ամփոփում է ԽՍՀՄ 15 հանրապետությունների մանկագիրների լավագույն գործերը (գրքում գործեր ունի Խաչիկ Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 184 էջ։ 
* Վաղը դպրոց ենք գնալու (ժողովածուում գործեր ունի նաև Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Լույս», 1982, 256 էջ։ 
* Ուրցի Մարան (վեպեր, պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 488 էջ։ 
* Բոլոր գույները (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 64 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Էսֆիր Էմդեն, Գարնանային քայլերգ (բանաստեղծություններ), Երևան, Պետհրատ, 1932, 14 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Պետհրատ, 1940, 340 էջ։ 
* Պյոտր Իգնատով, Հերոս եղբայրներ (պատմվածքներ Սովետական Միության հերոսներ Իգնատև եղբայրների մասին), Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 114 էջ։ 
* Կոստանտին Սիմոնով, Բարեկամներ և թշնամիներ (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետհրատ, 1950, 59 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Ընտիր երկեր, հատոր 1, Ես ինքս, նամաստեղծություններ, պոեմներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 560 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Ընտիր երկեր, հատոր 2, պոեմներ, ակնարկներ, հոդվածներ (մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 512 էջ։ 
* Սամուիլ Մարշակ, Զրույց նախամուտքում, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 33 էջ։ 
* Արկադի Գայդար, Ընտիր երկեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 592 էջ։ 
* Ելենա Իլյինա, Չորրորդ բարձունքը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 375 էջ։ 
* Պյոտր Պավլենկո, Տափաստանի արևը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 167 էջ։ 
* Յանկա Կուպալա, Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 104 էջ։ 
* Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Ճամփեզրի տունը» պոեմը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 160 էջ։ 
* Լ. Լագին, Պատենտ «ԱՎ» (ֆանտաստիկական վեպ), Երևան, Հայետհրատ, 1951, 367 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Արտասահման (բանաստեղծություններ և ակնարկներ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 291 էջ։ 
* Հ. Ֆաստ, Վերջին սահմանագիծը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 312 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Այս գրքույկը պիտի խոսի ծովի մասին ու փարոսի, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 16 էջ։ 
* Ուկրաինական քնար (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 407 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Վլադիմիր Իլյիչ Լենին (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 107 էջ։ 
* Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ (գրքի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետհրատ, 1955, 372 էջ։ 
* Հունգարական ժողովրդական հեքիաթներ, Երևան, Հայետհրատ, 1955, 191 էջ։ 
* Մուլտատուլի, Մաքս Հավելաար, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 310 էջ։ 
* Արթուր Կոնան-Դոյլ, Կորուսյալ աշխարհ (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 270 էջ։ 
* ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետումանկհրատ, 1958, 286 էջ։ 
* Վիլյամ Սարոյան, Ժամում 60 մղոն (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 220 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Վլադիմիր Իլյիչ Լենին (պոեմ), Երևան, Հայետհրատ, 1959, 220 էջ։ 
* Հեքիաթներ և ուրախ վիպակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 193 էջ։ 
* Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Լենինը և վառարանի վարպետը, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 12 էջ։ 
* Վերա Զվյանգինցևա, Ձմեռային աստղ (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 16 էջ։ 
* Իսկանդեր Ալ-Խուրի, Ձիթենի (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 16 էջ։ 
* Ղաֆուր Ղուրամ, Բանաստեղծություններ (թարգմանության հեղինակակից Համո Սահյան), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 119 էջ։ 
* Օ'Հենրի, Վերջին տերևը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 41 էջ։ 
* Մարկ Տվեն, Իմ ժամացույցը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 44 էջ։ 
* Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Ճամփեզրի տունը (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 76 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր (գրքի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 123 էջ։ 
* Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի։ Ժողովածու (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 543 էջ։ 
* Բրանիսլավ Նուշիչ, Մինիստրական խոճկոր (երգիծական պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 88 էջ։ 
* Կոնստանտին Պաուստովսկի, Իսահակ Լևիտան (պատմվածք), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 43 էջ։ 
* Սվետոսլավ Մինկով, Այս բանը պատահել է Լամպադեֆորիայում (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 43 էջ։ 
* Ջ. Վերգա, Գեղջկական պատիվ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 45 էջ։ 
* Վիլյամ Սարոյան, Վեսլի ջեկսոնի արկածները (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 404 էջ։ 
* Բերտոլդ Բրեխտ, Հերետիկոսի թիկնոցը (պատմվածք), Երևան, «Հայաստան», 1965, 39 էջ։ 
* Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթ, Վթար (պատմվածք), Երևան, «Հայաստան», 1965, 84 էջ։ 
* Բուլղարական պատմվածքներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1966, 311 էջ։ 
* Չեխոսլովակյան պատմվածքներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1966, 372 էջ։ 
* Ջեկ Լոնդոն, Երկերի ժողովածու 12 հատորով, հատոր 7 (գրքի մեջ մտնող «Քոնայի շերիֆը» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1967, 880 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Փայտոջիլը։ Բաղնիք, Երևան, «Հայաստան», 1968, 208 էջ։ 
* Ջեկ Լոնդոն, Երկերի ժողովածու 12 հատորով, հատոր 9 (գրքի մեջ մտնող «Երեք սիրտ» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1969, 952 էջ։ 
* Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթ, Դատավորը և դահիճը (վիպակներ և պիեսներ, թարգմանության հեղինակակից Արմեն Հովհաննիսյան), Երևան, «Հայաստան», 1970, 259 էջ։ 
* Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Լենինը և վառարանի վարպետը (բալլադ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 12 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Բանաստեղծություններ, պոեմներ, գիրք 2 (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1972, 216 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Բանաստեղծություններ, պոեմներ, գիրք 2 (գրքի մեջ մտնող «Լավ է» պոեմը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1972, 248 էջ։ 
* Վեգարտ Վիգերյուստ, Սոնգդյոլայի հերոսը (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1972, 246 էջ։ 
* Տաջիկական քնար (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1973, 379 էջ։ 
* Սթիվեն Լիքոք, Հումորիստական պատմվածքներ, Երևան, «Հայաստան», 1973, 118 էջ։ 
* Ալեքսանդր Պուշկին, Լիրիկա (գրքի մեջ մտնող մի քանի բանաստեղծություններ թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 196 էջ։ 
* Կարել Չապեկ, Հորդուբալ (վիպակ, պատմվածքներ, ապոկրիֆներ, փոքրիկ առակներ, հեքիաթներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1976, 477 էջ։ 
* Վիլյամ Սարոյան, Թոմ Թեյսիի վագրը, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 84 էջ։ 
* Արկադի Գայդար, Երկերի ժողովածու 3 հատորով, հատոր 1 (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 340 էջ։ 
* Վիկտոր Աստաֆև, Վիպակներ և պատմվածքներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 358 էջ։ 
* Ռուս դասականների գրադարան։ Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 696 էջ։ 
* Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյ, Մատանին ու վարդը կամ արքայազն Հանտաշի և արքայազն Կախատինքի պատմությունը (երգիծական հեքիաթ), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 142 էջ։ 
* Վլադիմիր Մայակովսկի, Այս գրքույկը (գրքի մեջ մտնող «Այս գրքույկը պիտի խոսի» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 21 էջ։ 
* Արթուր Կոնան Դոյլ, Նոթեր Շերլոկ Հոլմսի մասին։ Կորուսյալ աշխարհ (գրքի մեծ մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 504 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ