Սումոյի տերմինների բառարան

Սումոյի պրոֆեսիոնալ մրցումները անկացվում են միայն Ճապոնիայում և մրցաշարերին օգտագործվում է միայն ճապոներենը։ Պատմության ընթացքում հայտնվել են բազմաթիվ տերմիններ՝ հիմնականում բազմարմատ, որոնց մեծամասնությունը անհնար է թարգմանել մեկ բառով։ Այդ իսկ պատճառով Ճապոնիայից դուրս օգտագործվում են օրիգինալ տերմինները։ Տերմինների առանձին ստորաբաժանում է համարվում՝ Կիմարիտեն, որը բաղկացած է 88 հասկացողություններից։

* **Աձուկարի** () — ոչ ոքի, հայտարարվող արդյունք, երբ մրցավարների խորհուրդը (*Մոնոիի*) չի կարողանում պարզել գոտեմարտի հաղթողին։ 1928-ից չի օգտագործվում։ Այժմ նման դեպքերում նշանակվում է լրացուցրչ գոտեմարտ (*սորինաոսի*)
* **Բանզուկե** () — ցուցակ որում նշվում է րիկիսիների ռանգը, որը հրապարակվում է Ճապոնիայի սումոյի ասոցիացիայի կողմից, բասյոից առաջ։
* **[[Բասյո (սումո)|Բասյո]]** ( մատչ, մրցում) — մրցաշար պրոֆեսիոնալ սումոյում, որը անցկացվում է տարվա բոլոր կենտ ամիսներին, վեց դիվիզիոններում։
* **[[Գյոձի]]** () — մրցավար դոհյոի վրա։
* **Գինոսյո** () — մրցանակ տեխնիկական կատարելիության համար, սանսյոներից մեկը։
* **Գումբայ** () — գյոձիի հովհար, որն օգտագործվում է ազդանշաններ տալու համար։
* **Ձյոնիդան** (, երկրորդ աստիճան) — պրոֆեսիոնալ սումոյի հինգերորդ դիվիզիոն (երկրորդ ներքևից)։
* **Ձյոնոկուտի** (, նախաբան) — վեցերորդ և նվազագույն դիվիզիոն պրոֆեսիոնալ սումոյում։
* **Ձենսյո** — հաղթանակ բասյոի բոլոր գոտեմարտերում։
* **Ձյոնյուսյո** — () — երկրորդ տեղը բասյոյում, հաղթողից հետո երկրորդ ցուցանիշը։
* **[[Ձյուրյո]]** (, տաս րյու) — պրոֆեսիոնալ սումոյի երկրորդ դիվիզիոն, կազմված 28 րիկիսիից։
* **Դոհյո** () — կավե հարթակ գոտեմարտերի համար, ծածկված ավազով։
* **Դոհյո-իրի** () — դոհյոի դուրս գալու ծես, որը կատարում են բարձրագույն դիվիզիոնների երկու ըմբիշ, ամեն օր, գոտեմարտերից առաջ։
* **Յոբիդասի** () — գործակատար դոհյոի վրա, ով հրավիրում է ըմբիշներին գոտեմարտի և կատարում այլ օժանդակ գործողություններ։
* **[[Յոկոձունա]]** (, սումոյի չեմպիոն) — բարձրագույն կոչումը սումոյում։
* **Ինտայ** — պաշտոնաթողություն, կարիերայի ավարտ։
* **Իտիմոն** —իրար հետ համագործակցող ակումբների(հեյաների) միավորում։
* **Կադոբան** () — մակեկոսի ստացած օձեկիի ժամանակավոր կարգավիճակ։ Հաջորդ բասյոյում երկրորդ մակեկոսի ստանալու դեպքում տվյալ օձեկիի կոչումը նվազեցվում է մինչև սեկիվակե։ Կատիկոսիի դեպքում վերադառցվում է լիարժեք օձեկիի կոչումը։
* **Կանտոսյո** () — մրցանակ բարձր մարտական ոգու համար, սանսյոներից մեկը։
* **Կատիկոսի** () — րիկիսիի հաղթանակների թվի գերազանցումը պարտությունների թվի համեմատ, մեկ բասյոի ընթացքում։
* **[[Կիմարիտե]]** — հնարք որը հաղթանակ է բերում։
* **[[Կիմբոսի]]** (, ոսկե աստղ) — պարգև որը տրվում է մաեգասիրաներին յոկոձունայի հանդեպ հաղթանակ տանելու համար։
* **Կոմուսուբի** () — չորրորդ աստիճանը պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում՝ նվազագույնը սանյակույում։
* **Կենսյո** — գումարով ծրար, որը տրվում է հաղթողին որպես մրցանակ։
* **Մավասի** () — գոտի և րիկիսիի ազդրաշոր։
* **Մակուսիտա** (, վարագույրի տակ) — պրոֆեսիոնալ սումոյի երրորդ դիվիզիոն։
* **Մակուսիտա-ցուկեդասի** () — սիրողական սումոյում հաջողություն ունեցած ըմբիշ, որը ստացել է թույլտվություն մակուսիտաից սկսելու պրոֆեսիոնալ սումոյում իր ելույթները։ 1966-ից մինչև 2001-ը՝ այս դիրքը համարվում էր հավասարազոր մակուսիտայի 60-րդ դիրքին, 2001-ից համապատասխանում է մակուսիտայի 15րդ կամ 10-րդ (հատուկ հաջողությունների դեպքում) դիրքին։
* **[[Մակուտի]]** (, վարագույրի ներքո) — պրոֆեսիոնալ սումոյի բարձրագույն դիվիզիոն, որը պարունակում է 42 ուժեղագույն րիկիսի։
* **Մակեկոսի** () — րիկիսիի պարտությունների թվի գերազանցումը հաղթանակների թվի համեմատ, մեկ բասյոի ենթացքում։
* **Մատտա** — ֆալշստարտ
* **Մաեգասիրա** (, դիմացինները) — կրտսերագույն աստիճան մակուտիյում։
* **Մոնոիի** () — գյոձիների և սիմպաների խորհուրդ, որը հրավիրվում է հաղթողին բացահայտելու նպատակով բարդ դեպքերում։
* **Նիսի** (արևմութք) — րիկիսի՝ որը ներկայացնում է արևելքը գոտեմարտում։
* **Օձումո** ( մեծ սումո) — պրոֆեսիոնալ սումո։
* **Օձեկի** () — երկրորդ աստիճան պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում։
* **Օյակատա** () — 105 անվանական արտոնագրերի սեփականատերերից մեկը՝ հեյաի ղեկավար կամ մարզիչ։
* **Րիկիսի** (,ուժեղ տղամարդ) — պրոֆեսիոնալ ըմբիշի այլ տարածված անուն։
* **Սանդամե** (, երրորդ կարգ) — պրոֆեսիոնալ սումոյի չորրորդ դիվիզիոն (երրորդ ներքևից)։
* **[[Սանսյո]]** (, երեք մրցանակ) — երեք հատուկ մրցանակ մակուտիում, որոնք տրվում են սեկիվակեից ոչ բարձր կարգ ունեցող ըմբիշներին։
* **Սանյակու** (, երեք կարգ) — հավաքական կատեգորիա մակուտիի բարձրագույն կարգերի համար՝ յոկոձունա, օձեկի, սեկիվակե և կամուսուբի։
* **Սիկիրիսեն** — մեկնագիծ դոհյոի վրա։
* **[[Սիկոնա]]** () — պրոֆեսիոնալ րիկիսիի կեղծանուն։
* **Սիմպան** () —դոհյոի հինգ գծային մրցավարներից մեկը։
* **Սինիտայ** (, մեռած մարմին) — իրավիճակ, երբ կիմարիտե իրականացնող ըմբիշը՝ առաջինն է ընկնում կամ դուրս գալիս շրջանագծից, իսկ իր հակառակորդը անհույս պարտվում է, բայց դեռ չի կպել գետնին հնարքից հետո։ Հիմնականում հաղթանակը տրվում է հարձակվող ըմբիշին։
* **Սումոտորի** () — սումոյի ըմբիշ։
* **Սեկիվակե** () — երրորդ աստիճանը պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում։
* **Սեկիտորի** () — ցանկացած ըմբիշ երկու բարձրագույն դիվիզիոններից։
* **Սյուկունսյո** () — մրցանակ բացառիկ ելույթի համար, սանսյոներից մեկը։
* **Տածիայ** () — մեկնարկային առաջնանետում։
* **Տիրիտյոձյու** — ծես, ըմբիշի գործողությունների կոմպլեքս գոտեմարտից առաջ դոհյոի վրա։
* **Ֆուսենսյո** () — տեխնիկական հաղթանակ հակառակորդի չներկայանալու պատճառով։
* **Հարիդասի** () — լրացուցիչ կարգերի նշում բանզուկեյում, օգտագործվում է այն դեպքերում, երբ որևէ նույն կարգ ունեցող ըմբիշների թիվը մեծ է երկուսից։ Հիմնականում օգտագործվում է սանյակույում, բայց 1980 թ. նոյեմբերի բասյոի բանձուկեյում կար երկրորդ մայեգասիրա հարիդասիի կարգ, ի լրացում երկու արդեն գոյություն ունեցող սովորական կարգերի։ 1994-ից դա չի օգտագործվում։
* **Հիգասի** (արևելք) — գոտեմարտում արևելքը ներկայացնող ըմբիշը։
* **Հենկա** — տածիայի ժամանակ բախումից խուսափում, արգելված չէ, բայց հաճախ քննադատվում է որպես րիկիսիին անվայել հնարք։
* **[[Հեյա]]** (, սենյակ) — ակումբ, դպրոց կամ րիկիսիների թիմ պրոֆեսիոնալ սումոյում։
* **Յուսյո** () — հաղթանակ բասյոյում ցանկացած դիվիզիոններից մեկում։

Կատեգորիա:Գլոսարիումներ
Կատեգորիա:Սումո
Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ