Քաղաքական բռնաճնշում

**Քաղաքական բռնաճնշում**, պետական մարմնի կողմից քաղաքացիների նկատմամբ ուժի կիրառում՝ քաղաքական պատճառներով, մասնավորապես՝ քաղաքացիների հասարակության քաղաքական կյանքին մասնակցելու կարողությունը սահմանափակելու կամ կանխելու նպատակով, այդպիսով նվազեցնելով նրանց դիրքը համաքաղաքացիների շրջանում։ Ռեպրեսիայի մարտավարությունը թիրախավորում է այն քաղաքացիներին, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, մարտահրավեր են նետում պետության քաղաքական գաղափարախոսությանը՝ կառավարությունը վերահսկողությունը պահպանելու համար։ Ավտորիտատներում քաղաքական բռնաճնշումների կիրառումը նպատակ ունի կանխել ռեժիմի դեմ աջակցությունը և մոբիլիզացիան։ Այն հաճախ դրսևորվում է այնպիսի քաղաքականություններով, ինչպիսիք են մարդու իրավունքների խախտումները, հսկողության չարաշահումը, ոստիկանական բռնությունը, կենգուրու դատարանները, բանտարկությունը, հարկադիր բնակեցումը, քաղաքացիների իրավունքներից զրկելը, լյուստրացիան և բռնի գործողությունները կամ ահաբեկչությունը, ինչպիսիք են սպանությունը, ամփոփ մահապատիժները, խոշտանգումները, բռնի անհետացումը և քաղաքական ակտիվիստների, այլախոհների կամ ընդհանուր բնակչության այլ արտադատական պատիժները։ Ուղղակի ճնշման մարտավարությունները թիրախավորում են որոշակի գործող անձանց, ովքեր գիտակցում են իրենց հասցված վնասը, մինչդեռ գաղտնի մարտավարությունները հիմնված են քաղաքացիների բռնվելու սպառնալիքի վրա (գաղտնալսում և մոնիթորինգ)։ Մարտավարության արդյունավետությունը տարբեր է, գաղտնի ճնշման մարտավարությունը ստիպում է այլախոհներին կիրառել ավելի քիչ նկատելի ընդդիմության մարտավարություն մինչդեռ ուղղակի ճնշումը թույլ է տալիս քաղաքացիներին ականատես լինել և արձագանքել ճնշմանը: Քաղաքական ճնշումները կարող են նաև ուժեղացվել գրավոր քաղաքականությունից դուրս միջոցներով, ինչպիսիք են հանրային և մասնավոր լրատվամիջոցների սեփականությունը և հանրության ներսում ինքնագրաքննությունը։

Երբ քաղաքական բռնաճնշումները թույլատրվում և կազմակերպվում են պետության կողմից, դրանք կարող են համարվել պետական ահաբեկչություն, ցեղասպանություն, քաղաքական սպանություն կամ մարդկության դեմ հանցագործություններ։ Համակարգային և բռնի քաղաքական ճնշումները բռնապետությունների, տոտալիտար պետությունների և նմանատիպ ռեժիմների բնորոշ առանձնահատկություն են։ Թեև քաղաքական բռնաճնշումների կիրառումը տարբերվում է ավտորիտար ռեժիմից կախված, պնդվում է, որ բռնաճնշումները ավտոկրատիաների որոշիչ առանձնահատկությունն ու հիմքն են՝ առաջնորդի և քաղաքացիների միջև իշխանության հիերարխիա ստեղծելով, ինչը նպաստում է ռեժիմի երկարակեցությանը։ Ռեպրեսիվ գործողություններ են հայտնաբերվել նաև ժողովրդավարական համատեքստերում»։ Սա կարող է նույնիսկ ներառել այնպիսի իրավիճակների ստեղծում, որոնց արդյունքում կհանգեցնի բռնաճնշումների թիրախի մահը։ Եթե քաղաքական ճնշումները չեն իրականացվում պետության հավանությամբ, կառավարության մի մասը դեռ կարող է պատասխանատու լինել։ Որոշ օրինակներ են 1956-1971 թվականներին ՀԴԲ-ի կողմից իրականացված COINTELPRO գործողությունները և 1919-1920 թվականներին Պալմերի ռեյդերը։

Որոշ երկրներում «ճնշում» բառը կարող է լինել պաշտոնական տերմին, որն օգտագործվում է օրենսդրության մեջ կամ պետական հաստատությունների անվանումներում։ Խորհրդային Միությունն ունեցել է քաղաքական ընդդիմության ճնշման իրավական քաղաքականություն, որը սահմանված է եղել իր քրեական օրենսգրքով, իսկ Ֆուլխենսիո Բատիստայի օրոք Կուբան ունեցել է գաղտնի ոստիկանական գործակալություն, որը պաշտոնապես կոչվել է Կոմունիստական գործունեության ճնշման բյուրո։ Ըստ խորհրդային և կոմունիստական ուսումնասիրությունների գիտնական Սթիվեն Ուիթքրոֆթի՝ Խորհրդային Միության դեպքում նույն իրադարձություններին վերաբերող օգտագործվում են այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են «ահաբեկչությունը», «զտումները» և «ճնշումները»։

## Քաղաքական հակամարտության մեջ
Քաղաքական հակամարտությունը զգալիորեն մեծացնում է պետական ճնշումների հավանականությունը։ Սա, թերևս, քաղաքական բռնաճնշումների վերաբերյալ հասարակագիտական հետազոտությունների ամենահիմնավոր արդյունքն է։ Քաղաքացիական պատերազմները, ինչպես նաև ոչ կառավարական գործիչների կողմից մարտահրավերների այլ ձևերը, ռեպրեսիվ գործունեության ուժեղ կանխատեսող գործոն են։ Պետությունները քաղաքացիական հակամարտության ժամանակ այնքան հաճախ են կիրառում բռնաճնշումներ, որ այս երկու երևույթների միջև կապը անվանվել է «Հարկադրական արձագանքման օրենք»: Երբ նրանց հեղինակությունը կամ լեգիտիմությունը սպառնալիքի տակ է, ռեժիմները արձագանքում են՝ բացահայտ կամ գաղտնի ճնշելով այլախոհներին՝ վարքային սպառնալիքը վերացնելու համար։ Պետական ճնշումները հետագայում ազդում են այլախոհների մոբիլիզացիայի վրա, չնայած այս ազդեցության ուղղությունը դեռևս բաց հարց է։ Որոշակի ապացույցներ ենթադրում են, որ բռնաճնշումները ճնշում են այլախոհների մոբիլիզացիան՝ նվազեցնելով մարտահրավեր նետողների կազմակերպվելու կարողությունը, սակայն հնարավոր է նաև, որ մարտահրավեր նետողները կարողանան օգտագործել պետական ճնշող վարքագիծը՝ համակիրների շրջանում մոբիլիզացիա խթանելու համար՝ ճնշումները ներկայացնելով որպես պետության դեմ նոր բողոք:

## Բռնություն
[մինի|Աջակողմյան Լապուա շարժման անդամները հարձակվում են նախկին Կարմիր գվարդիայի սպայի և [Կոմունիզմ|կոմունիստական թերթի հրատարակչի վրա Վաասայի անկարգության ժամանակ, 1930 թվականի հունիսի 4-ին, Ֆինլանդիայի Վաասա քաղաք:]]
Քաղաքական բռնաճնշումները հաճախ ուղեկցվում են բռնությամբ, որը կարող է լինել օրինական կամ անօրինական՝ համաձայն ներքին օրենսդրության։ Բռնությունը կարող է ինչպես ուղղակիորեն վերացնել քաղաքական ընդդիմությունը՝ սպանելով ընդդիմության անդամներին, այնպես էլ անուղղակիորեն՝ վախ սերմանելով։

## Անհանդուրժողականություն
Քաղաքական բռնաճնշումները երբեմն ուղեկցվում են անհանդուրժողականությամբ։ Այս անհանդուրժողականությունը դրսևորվում է խտրական քաղաքականության, մարդու իրավունքների խախտումների, ոստիկանական բռնության, բանտարկության, բնաջնջման, աքսորի, շորթման, ահաբեկչության, դատական հրամանատարությունից դուրս սպանությունների, ընդհանուր մահապատժի, խոշտանգումների, հարկադիր անհետացման և քաղաքական ակտիվիստների, այլախոհների և ընդհանուր առմամբ բնակչության նկատմամբ այլ պատիժների միջոցով։

## Պետական ահաբեկչություն
Երբ քաղաքական բռնաճնշումները թույլատրվում և կազմակերպում են պետությունները, կարող են առաջանալ պետական ահաբեկչության, ցեղասպանության և մարդկության դեմ հանցագործությունների իրավիճակներ։ Համակարգված և բռնի քաղաքական ճնշումները բռնապետությունների, տոտալիտար պետությունների և նմանատիպ ռեժիմների բնորոշ առանձնահատկությունն են։ Այս ռեժիմներում քաղաքական բռնաճնշումների ակտերը կարող են իրականացվել ոստիկանության և գաղտնի ոստիկանության, բանակի, կիսառազմական խմբավորումների և մահվան ջոկատների կողմից։ Երբեմն ռեժիմները ժողովրդավարական իրականացումը համարում էին քաղաքական ճնշումներ և պետական ահաբեկչություն այլ պետությունների նկատմամբ՝ որպես իրենց անվտանգության քաղաքականության մաս։

## Ուղղակի և անուղղակի ճնշում
Ուղղակի ճնշումը ճնշման մի ձև է, երբ պետությունը թիրախավորում է հակառակորդ քաղաքական գործչին ակնհայտ բռնի գործողություններով։ Թիրախը հստակ գիտակցում է իր կյանքին և ապրուստին պատճառված վնասը։ Ուղղակի ճնշումները տեղի են ունենում ոչ միայն պետության սահմաններում, այլև սահմաններից դուրս։ Անձնական բռնապետություններում այլ պետությունների և իրենց սահմաններից դուրս գտնվող մարդկանց հետ հակամարտություններ սկսելն ավելի տարածված է՝ չափազանց սահմանափակ կամ ընդհանրապես մրցակցային ընտրությունների միջոցով հաշվետվողականության բացակայության պատճառով։

Անուղղակի ճնշումները հիմնված են բռնության սպառնալիքի վրա, որը ներառում է ոտնձգություններ, ահաբեկում և վարչական խոչընդոտներ։ Այս մարտավարությունները, որպես կանոն, բռնի չեն, բայց միևնույն է, մշակված են քաղաքացիներին վերահսկելու համար։

## Ճնշողական հաջողություն և մոնիթորինգ
Անուղղակիորեն բռնաճնշումների ենթարկված անհատներն իրենք են ավելի բարձր վստահություն հայտնում առաջնորդի և իշխող կուսակցության նկատմամբ։ Այս երևույթը նկատվել է Զիմբաբվեում Ռոբերտ Մուգաբեի օրոք, որտեղ ընտրությունների մոտենալուն զուգընթաց ճնշումների հետևանքներն ավելի են ուժեղացել, նույնիսկ սոցիալական և տնտեսական պայմանների վատթարացման պայմաններում։ Պետությունում ճնշման հաջողության կամ անհաջողության մեծ գործոն է նախընտրության կեղծման վկայությունը, երբ անհատի կողմից հրապարակայնորեն արտահայտված նախընտրությունը տարբերվում է նրա անձնական նախընտրությունից։ Հյուսիսային Կորեայում, որը մեղադրվում է լրատվամիջոցներում և հասարակական մշակույթում խիստ ռեպրեսիվ գործունեության մեջ, քաղաքացիների 100%-ը քվեարկում է «առանց ընտրության» խորհրդարանական ընտրություններում, որպեսզի պետությունը կարողանա բացահայտել փախստականներին։ Քաղաքացիները պարտավոր են անմնացորդ նվիրվածություն ցուցաբերել Հյուսիսային Կորեայի ներկայիս առաջնորդին և զոհաբերել իրենց անվտանգությունը, եթե որոշեն բարձրաձայնել իրենց կարծիքը։ Բռնի միջոցները, այդ թվում՝ բանտարկյալների ճամբարները, խոշտանգումները, հարկադիր աշխատանքը և մահապատժի սպառնալիքները, դասալքության հետևանքներից միայն մի քանիսն են։ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությունը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում իրականացնում է լայնածավալ հսկողության միջոցառումներ, այդ թվում՝ ինտերնետային գրաքննություն, տեսախցիկների մոնիթորինգ և զանգվածային հսկողության այլ ձևեր։ Այս մեթոդները ներառում են այնպիսի տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են արհեստական բանականությունը, դեմքի ճանաչումը, մատնահետքերի նույնականացումը, ձայնի և ծիածանաթաղանթի ճանաչումը, մեծ տվյալների վերլուծությունը, ԴՆԹ թեստավորումը և սերտորեն կապված են Չինաստանի սոցիալական վարկային համակարգի հետ։ Միևնույն ժամանակ, չինական բազմաթիվ տեղական տեխնոլոգիական ընկերություններ նույնպես ներգրավված են երկրի լայնածավալ հսկողության ծրագրերում։ Դրանք հիմնականում ներառում են այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են Hikvision-ը, Sensetime-ը, Huawei-ն, ZTE-ն և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
; Հոդվածներ

* Understanding Covert Repressive Action: The Case of the U.S. Government against the Republic of New Africa ('''186kb PDF file''') by Christian Davenport, Professor, University of Maryland.
* ''State Repression and Political Order'' by Christian Davenport, Professor, University of Maryland.

; Ամսագրեր

* Special issue of ''Interface: a journal for and about social movements'' on repression and social movements.
* 

; Գրքեր

* Davenport, Christian; Appel, Benjamin (2022). *The Death and Life of State Repression: Understanding Onset, Escalation, Termination, and Recurrence*. Oxford University Press.
* Goldstein, Robert Justin, *Political Repression in Modern America* (University of Illinois Press, 1978, 2001) .
* Jensen, Joan M. *Army Surveillance in America, 1775 - 1980.* New Haven. Yale University Press. 1991. .
* Talbert Jr. Roy. *Negative Intelligence: The Army and the American Left, 1917 - 1941.* Jackson. University Press of Mississippi, 1991. .
* Irvin, Cynthia L. *Militant Nationalism between movement and party in Ireland and the Basque Country.* University of Minnesota Press, 1999.
* Seigel, Micol. 2018. *Violence Work: State Power and the Limits of Police*. Duke University Press.

Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Հետապնդումներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Քաղաքական բռնաճնշումներ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն