open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արամունի

**Արամունի**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Խորեն Արամունի (*[[Քեշիշյան]]*, ծնվ․ 1948), արձակագիր։
* Վահան Խաչատուրի Արամունի (1914-1966), բանաստեղծ, արձակագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ունի վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Արաքսմանյան

**Արաքսմանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Արմենի Արաքսմանյան (*[[Մանուկյան]]*, 1911-1982), արձակագիր, դրամատուրգ, թատերագետ, կինոսցենարիստ, լրագրող։
* Վալենտինա (Վալյա) Մելքոնի Արաքսմանյան (1915-1995), դերասանուհի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Արաքսյան

**Արաքսյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աշխեն Արաքսյան (1875-1945), դերասանուհի, ռեժիսոր։
* Պողոս Հարությունի Արաքսյան (*[[Քալանթարյան]]*, 1869-1918), դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ։

## Հաստատություններ
* Արաքսյան թատրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ
Վանաձոր համայնք

**Վանաձոր**, համայնքի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սահմանակցում է Լերմոնտովո և Փամբակ համայնքների հետ։

2021 թվականին «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքում կատարված փոփոխությունների արդյունքում Վանաձոր քաղաքը, Գուգարք, Դարպաս, Շահումյան գյուղերը կազմել են Վանաձոր համայնքը։

## Վարչատարածքային բաժանում
Վանաձոր համայնքը կազմված է չորս բնակավայրից՝ Գուգարք, Դարպաս, Շահումյան գյուղերից և Վանաձոր քաղաքից, որը հանդիսանում է համայնքի վարչական կենտրոնը։

Վանաձոր քաղաքն ունի  25.1 կմ², Գուգարք գյուղը՝ 21.58 կմ², Շահումյան գյուղը՝ 846,9 կմ², Դարպաս գյուղը՝ 19.33 կմ² տարածք։

## Բնակչություն
2017 թվականի դրությամբ Վանաձոր քաղաքի բնակչությունը կազմել է 90 525 մարդ։ 2011 թվականի դրությամբ Դարպասի գյուղի բնակչությունը կազմել է 1664, Գուգարք գյուղինը՝ 4278, Շահումյան գյուղինը՝ 1934 մարդ։

## Կառավարում

ձախից|մինի|Վանաձոր համայնքի ավագանի՝
Համաձայն Հայաստանի տեղական ինքնակառավարման օրենսգրքի՝ համայնքի բնակչությունը ընտրում է ավագանի, որը նշանակում է համայնքի ղեկավարին՝ համայնքապետին։ Լոռվա մարզի Վանաձոր համայնքի ավագանին բաղկացած է 33 անդամներից, որոնցից 15-ը Մամիկոն Ասլանյան դաշինքից՝ բաղկացած Ազատ դեմոկրատներ և Իմ հզոր հայրենիք կուսակցություններից, 9-ը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից, 5-ը Հայաստանի աշխատավորական սոցիալիստական կուսակցությունից և 2-ական պատգամավորներ Ապրելու երկիր և Հայրենիք կուսակցություններից։ Համայնքի ղեկավարը «Հայաստանի աշխատավորական սոցիալիստական կուսակցություն» խմբակցության ղեկավար Արկադի Փելեշյանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանաձոր համայնք
Քթի փակվածություն

**Քթի փակվածություն**, քթի հատվածների խցանման հետևանքով առաջացած վիճակ։ Ընդհանուր պատճառը արյան անոթների բորբոքման պատճառով քթի խոռոչը ծածկող թաղանթների այտուցվածությունն է։

Կարող է ուղեկցվել հարբուխով։ Այն դեպքում, երբ ավելորդ լորձը հոսում է կոկորդի հետևի պատի երկայնքով (դա, այսպես կոչված, հետքթային կաթիլի համախտանիշ է), կարող է առաջանալ հազ կամ կոկորդի ցավ։

Քթի փակվածությունը կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով։ Վիճակը կարող է տատանվել մեղմ անհանգստությունից մինչև կյանքին սպառնացող իրավիճակով։ Նորածին երեխան նախընտրում է շնչել քթի միջոցով։ Երեխայի քթի փակվածությունը կյանքի առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում կարող է խանգարել կրծքով կերակրմանը և կյանքին սպառնացող շնչառական հյուծում առաջացնել։ Ավելի մեծ երեխաների և դեռահասների մոտ այն սովորաբար պարզապես գրգռում կամ անհանգստություն է առաջացնում, բայց կարող է հանգեցնել նաև այլ դժվարությունների։

## Հնարավոր պատճառներ
* Ալերգիա
* Նազոֆարինգիտ (մրսածություն) կամ գրիպ
* Քթի միջնապատի կորություն
* Ալերգիկ ռինիտ, ալերգիկ ռեակցիա բույսերի ծաղկափոշու նկատմամբ, առավել հաճախ՝ խոտաբույսերի
* Դեղորյքից ռեակցիա (օրինակ՝ տամսուլոզին)
* Դեղորայքային ռինիտ, ռնգային փակվածության վիճակ, որը ինտրանազալ հակակոնգեստանտների երկարատև օգտագործման ռեակցիա է (օրինակ՝ օքսիմետազոլին, ֆենիլէֆրին, քսիլոմետազոլին և նաֆազոլին պարունակող ռնգային հեղուկացիրներ)
* Սինուսիտ կամ պարանազային սինուսների վարակ
* Գլխիվայր շրջվելը կարող է արյան անոթների բորբոքում առաջացնել
* Հղիության ընթացքում կանայք կարող են տառապել քթի փակվածությունից՝ արյան հոսքի ավելացման պատճառով
* Քթի պոլիպ
* Ստորին կամ միջին քթի հիպերպլազիա
* Դատարկ քթի համախտանիշ
* Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդություն, կան տեսական ենթադրություններ, որ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսը հանգեցնում է քրոնիկ ռինոսինուսիտի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ
Արազյան

**Արազյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ամալյա Արտեմի Արազյան (1912-2005), դերասանուհի։
* Բագրատ Ստեփանի Արազյան (1879-1957), ճարտարապետ։
* Գառնիկ Արշավիրի Արազյան (ծնվ․ 1936), կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ։
* Թերեզա Միքայելի Արազյան (1921-2011), երաժշտագետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Սեն Կլոդ

**Սեն Կլոդ** (**Saint-Claude.**  sɛ̃ klod), համայնք և քաղաք Ֆրանսիայի արևելքում՝ Բիեն գետի ափին, Բուրգունդիա-Ֆրանշ-Կոնտե երկրամասի Ժուրա դեպարտամենտում, որի կազմի մեջ մտնող Սեն Կլոդ շրջանի սուպրեֆեկտուրան՝ վարչական կենտրոնն է։

## Պատմություն
Քաղաքն սկզբնապես կոչվել է *Սեն Օյանդ* ՝ Սուրբ Եվգենդուսի անունով։ Սակայն երբ սուրբ Կլավդիոսը 690 թվականին հրաժարական տվեց Բեզանսոնի իր թեմից և դրանից վեց տարի անց վախճանվեց, նրա գերեզմանին այցի եկող ուխտավորների թիվն այնքան մեծ էր, որ 13-րդ դարից սկսած՝  բնակավայրի Սեն Կլոդ/Սուրբ. Կլոդ անվանումն ավելի ու ավելի գործածական դարձավ և ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար փոխարինեց սկզբնական անվանը։ Բնակավայրը 19-րդ դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարի կեսերը ձեռքով պատրաստված փայտե ծխամորճների համաշխարհային մայրաքաղաքն էր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքը հայտնվել է գերմանական տիրապետության տակ, սակայն դեռ երկար ժամանակ մնացել է Շվեյցարիա փախչող հրեաների ապաստարան՝ այդ երկրի սահմանին մոտ գտնվելու պատճառով (սահմանն անցնում էր քաղաքից 5 մղոն հեռավորության վրա)։ Փախուստի դիմող հրեաներին հետևողականորեն աջակցող և ապաստան տվող տեղաբնակներին պատժելու նպատակով նացիստները քաղաքի կենտրոնում մահապատժի են ենթարկել զորակոչային տարիքի բոլոր տղամարդկանց։ Այդ իրադարձությունը հավերժացնող հուշատախտակ է տեղադրված քաղաքի հրապարակում։

Այսօր քաղաքի շրջակայքում մի շարք ֆերմաներ և ագարակներ կան, որոնք հանրահայտ բրենդային գյուղմթերք են արտադրում (Comte պանիր, տավարի միս Charolaise,  թռչնամիս Bresse Gauloise):

## Բնակչություն

## Տրանսպորտ
Սեն Կլոդն ունի երկաթուղային կայարան։

## Սպորտ
Սեն Կլոդը ռեգբիի ակումբ ունի։

2017 թվականին Տուր դը Ֆրանսն անցել է Սեն Կլոդով։

Անտառներին և լեռնադահուկային հանգստավայրերին քաղաքի մոտ լինելը այն դարձնում է գրավիչ վայր դահուկային և հետիոտն արշավների, լեռնային հեծանվավազքի, քեմփինգի սիրահարների, դահուկորդների,  սնոուբորդիստների համար։ Ձկնորսություն և թիավարություն սիրողներին էլ հրապուրում են բնակավայրի մերձակայքում գտնվող բազմաթիվ լճերն ու լճակները։

## Տեսարժան վայրեր
Այստեղ է գտնվում Սեն Կլոդ տաճարը, որը նախկինում եղել է Սեն Կլոդի թեմի եպիսկոպոսների նստավայրը։

Քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկն էլ աշխարհի ամենամեծ ծխամորճն է (7,5 մետր երկարությամբ, 8,7 մետր բարձրությամբ, 600 կգ քաշով)՝ որպես ծխամորճների արտադրության համաշխարհային մայրաքաղաքի միջազգային հեղինակության վկայություն ու ապացույց:

## Անվանի անձինք
* Նադիր Բելհաջ, ֆուտբոլիստ
* Սյուզան Բելպերոն (1900-1983), ոսկերիչ-դիզայներ
* Անժելիկ Բուայե, դերասանուհի
* Մևլութ Էրդինչ, ֆուտբոլիստ
* Ալեքսիս Վիլերմոզ, հեծանվորդ
* Մոդ Ֆորժե, դերասանուհի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Բուրգունդիա – Ֆրանշ-Կոնտե

**Բուրգունդիա – Ֆրանշ-Կոնտե** (. , |buʁɡɔɲ fʁɑ̃ʃ kɔ̃te. բառացի թարգմանած՝ նշանակում է *Բուրգունդիա ազատ կոմսություն*, երբեմն հապավվում է՝ **BFC**; Arpitan: *Borgogne-Franche-Comtât*), Ֆրանսիայի երկրամաս, որ ստեղծվել է ֆրանսիական երկրամասերի 2014 թվականի տարածքային բարեփոխման արդյունքում՝  Բուրգունդիա և Ֆրանշ-Կոնտե երկրամասերը միավորելու միջոցով։ Նոր ձևավորված երկրամասի կազմավորման պաշտոնական ամսաթիվը 2016 թվականի հունվարի 1-ն է, երբ ուժի մեջ է մտել վերոնշյալ ռեֆորմը։

Երկրամասի տարածքը ավելի քան 47,784 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 2.816.814։

## Անվանումը
Վարչական այս միավորի անվանումը բաղկացած է Բուրգունդիա և Ֆրանշ-Կոնտե պատմական մարզերի և նախկին երկրամասերի անվանումներից։ Ընդ որում՝ այդ տարածաշրջանների միավորումը տեղի է ունեցել Բուրգունդիայի թագավորության սահմաններում՝ նախքան 15-րդ դարում Ֆրանսիայի կողմից այդ թագավորության նվաճումը։

Օրենքի  տեքստում որոշվել է միավորյալ տարածաշրջանի ժամանակավոր անվանումը՝ գործող ընթացիկ անվանումների միացումով գծիկի միջոցով (ֆրանսիական ուղղագրությամբ)։ Տարածաշրջանի  մշտական անվանումը և մայրաքաղաքի գտնվելու վայրը պետք է որոշվեր տարածաշրջանային խորհրդի կողմից մինչև 2016 թվականի հուլիսի 1-ը և հաստատվեր Ֆրանսիայի Պետական խորհրդի կողմից մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ը։ Բուրգունդիա_Ֆրանշ-Կոնտե անվանումը 2016 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Պետական խորհրդի կողմից ընտրվել է որպես վերջնական անվանում։

## Դեպարտամենտները
Բուգունդիա_Ֆրանշ-Կոնտե երկրամասն ունի ութ դեպարտամենտ։ Դրանք են՝ Կոտ դ'Օր, Դու, Ժուրա, Նյևր, Վերին Սոն, Սոն է Լուար, Յոն, Բելֆորի տարածք։

## Խոշոր համայնքներ
Երկրամասի խոշոր համայնքներ են (բնակչության թվաքանակը տրված է ըստ 2017 թվականի տվյալների).
* Դիժոն (156.920)
* Բեզանսոն (115.934)
* Բելֆոր (47.656)
* Շալոն սյուր Սոն (45.096)
* Օսեր (34.634)
* Մակոն (33.638)
* Նևեր (32.990)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rue Verrerie 005.jpg|Փողոց Դիժոնում
Պատկեր:Hôtel du département 1.JPG|Բելֆորի դեպարտամենտային խորհրդի շենքը
Պատկեր:Nevers-Palais ducal.JPG|Նևերի դքսական պալատը
Պատկեր:Port fluvial d'Auxerre en 2006.jpg|Յոն գետը Օսերում
Պատկեր:Vignobles de Volnay.jpg|Խաղողի այգիներ Կոտ-դ'Օրում


## Տես նաև
* Բուրգունդիա
* Ֆրանշ-Կոնտե
* Ֆրանսիայի երկրամասեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Merger of the regions - France 3

Կատեգորիա:2016 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երկրամասեր
Արամ Սիմոնյան (խմբագիր)

**Արամ Սիմոնի Սիմոնյան** (), հայ խմբագիր, գեղագետ, փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1954)։

## Կենսագրություն
Արամ Սիմոնյանը ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 4-ին Թիֆլիսում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1971-1976 թվականներին եղել է  ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնի վարիչ, 1976-1986 թվականներին՝ «Լենինյան ուղիով» (1990 թվականներին՝ «Հայացք») ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, 1986-1990 թվականներին՝ գլխավոր խմբագիր։

Լույս են տեսել Սիմոնյանի «Արվեստի սոցիալական և ազգային բնույթը» (1982), «Պահանջմունքների էսթետիկան» (1983), «Սովետական երիտասարդի բարոյական կերպարը» (1985) աշխատությունները։

Արամ Սիմոնյանը մահացել է 2007 թվականի հունվարի 13-ին Լոս Անջելեսում։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գեղագետներ
Ցողի ծովածոց

**Ցողի ծովածոց** () մութ, բազալտային հարթավայր է Լուսնի դեպի Երկիրը ուղղված կողմի վրա, կազմում է Մրրիկների օվկիանոսի շարունակությունը։ Նրա ՄԱՄ-ի կողմից սահմանված սելենոգրաֆիկ կոորդինատներն են 54,0° հյուսիսային, 56,6° արևմտյան, իսկ տրամագիծը 202 կմ։

## Նկարագիր
Հետևելով լուսնի ավանդական անվանումաբանության՝ այս մակերևույթի առանձնահատկությունը իր փոքր չափի պատճառով անվանվել է «սինուս» (ծովածոց), բայց այն ունի նույն հատկանիշները, ինչ լուսնային ծովերը։ Ինչպես և մյուս ծովերը, այն մութ, բազալտային տարածք է Լուսնի Երկրին ուղղված կողմ, որը ենթադրվում է, որ ձևավորվել է հարվածային խառնարաններից, որոնք հետագայում լցվել են մագմայով, որն այնուհետև կարծրացել է ձևավորելով հարթ, մուգ հարթավայրեր։

Ծովածոցի սահմանները որոշակի չեն, այն արևմտյան եզրով շրջապատված է Մարկով և Օենոպիդես խառնարաններով, իսկ հյուսիսում՝ Բաբիջ և Սաութ խառնարաններով։ Արևելյան կողմում խառնվում է Ցրտի ծովին։

Տարբեր սելենոգրաֆիստներ նշել են տարբեր չափոր և ծավալում այս ծովածոցի համար, կան տարբեր լուսնային քարտեզները որոնք ցույց են տալիս այս ծովածոցի համար շատ ավելի մեծ տարածք, քան պաշտոնական ընդունված չափերն են։ Այս ծավալումը կարող է հասնել արևմուտքում մինչև Ջերարդ և Ռեպսոլդ խառնարանները, արևելքում մինչև Հարփալուսը, իսկ հարավում մինչև հյուսիսային լայնության 44°, մոտենալով Ռյումկերի պիկին։

Տարածքը, որտեղ պաշտոնական կոորդինատները տեղադրում են այս ծովածոցը, ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր ալբեդո ունի, քան հարավում գտնվող ծովերը, ամենայն հավանականությամբ, հյուսիսային մասերում հարվածային երևույթներից առաջացած արտանետումների կուտակումների պատճառով։

Վերներ ֆոն Բրաունի կողմից առաջ քաշված Լուսնի վայրէջքի վաղ գաղափարները նախատեսում էին Ցողի ծովածոցի տարածաշրջանում մշտական լուսնային բազայի ստեղծում։ Այս գաղափարները փոփոխված ձևով իրենց իրականացումը ստացան Ապոլոն ծրագրում։

Արթուր Կլարկ *Լուսնային փոշի* վեպի գործողությունները տեղի են ունենում հորինված «Ծարավի ծովում», որը գտնվում է Ցողի ծովածոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսին
Կատեգորիա:Լուսնի ծովեր
Սինգապուրի հայկական տպագրություն

**Սինգապուրի հայկական տպագրություն**, սկզբնավորվել է 19-րդ դարի կեսին Սինգապուրում «Արփի» և «Մասիս» տպարանների հիմնադրումով։

1853 թվականին տպագրվել է (առանց տպարանի հիշատակության) «Միմոս կամ Բանք զուարճարարք» (թարգմ.՝ Հ. Միքայելյանի) գիրքը, 1847 թվականին լույս է տեսել «Սինգապուր» (կարճատև, վիմատիպ), 1849-1853 թվականներին՝ «Ուսումնասէր» քաղաքական, գիտական և առևտրական կիսամյա պարբերությունները։

Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Սմբատ Սպարապետի Ավետարան

«**Սմբատ Սպարապետի Ավետարան**», Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի ձեռագիր մատյան (1260–1270-ական թվականներ, Մատենադարան, ձեռ. № 7644): Պահպանվել են միայն պատվիրատուի՝ Սմբատ Սպարապետի (Գունդստաբլ) կարճ հիշատակագրությունները։ Ձեռագիրը զարդարված է բարձրորակ ներկերով և ոսկու առատ օգտագործմամբ ստեղծված խորաններով, անվանաթերթերով, ավետարանիչների պատկերներով, լուսանցազարդերով։ Կիլիկիայի հայկական թագավորության անկումից (1375) հետո ձեռագիրը տարվել է Ղրիմ, որտեղ բազմիցս ընդօրինակվել է։ Այնտեղ նորոգվել և լրացվել է տերունական մանրանկարներով («Ծնունդ», «Մուտք Երուսաղեմ», «Ղազարոսի հարությունը», «Պայծառակերպություն», «Խաչելություն», «Դժոխքի ավերում», «Համբարձում», «Հոգեգալուստ»)։ Պահպանվել է երկրորդ նկարչի՝ Ավետիքի անունը («Խաչելություն» մանրանկարի փոքր արձանագրության մեջ):Ըստ որոշ տվյալների՝ երկրորդ անգամ նկարազարդվել է 1420 թվականից հետո, ոճական աղերսներ ունի 15-րդ դարի Ղրիմի հայկական մանրանկարչության հետ։ Նույն թվականին Ավետարանը Կաֆայում ընդօրինակվել է առանց տերունական նկարների։

## Գրականություն
* Ազարյան Լ., Կիլիկան մանրանկարչությունը XII–XIII դդ., Ե., 1964: 
* Դուռնովո Լ., Հայկական մանրանկարչություն (ալբոմ), Ե., 1967: 
* Նույնի, Краткая история древнеармянской живописи, Е., 1957; 
* Корхмазян Э., Армянская миниатюра Крыма (XIV–XVII вв.), Е., 1978; 
* Der Nersessian S., Miniature Painting in the Armenian Kingdom of Cilicia from the Twelfth to the Fourteenth Century, W., 1993.

7644
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Սիմեոն Ռշտունեցի

**Սիմեոն Ռշտունեցի** (1317 – մ. թ. անհայտ), ուսուցչապետ, հոգևոր գործիչ, գրիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Գլաձորից Հերմոնի վանք տեղափոխված համալսարանում, աշակերտել Գրիգոր Րաբունապետին և Սարգիս Րաբունապետին։ Հաստատվել է Մոկաց սարի Սուրբ Գևորգ վանքում, եղել տեղի դպրոցի ուսուցչապետը։

Մեզ են հասել Սիմեոն Ռշտունեցու «Լուծմունք սուրբ գրոց Վարդանայ Արեւելցւոյ» (1365, Մատենադարան, ձեռագիր № 341), «Դաւթի լուծմունք ճառից Աստուածաբանի» (1363–70, Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռագիր № 317), «Մեկնութիւն թղթոց Պօղոսի» (1377, Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռագիր № 345) ձեռագրերը. ընդօրինակվել են հիմնականում ուսումնագիտական նպատակով օգտագործելու համար։

## Գրականություն
* Մաթևոսյան Ա., Մոկաց սարի Սբ Գևորգ վանքի գրչության կենտրոնը XIV–XV դարերում, «ԲՄ», № 6, 1962։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Ստեփանոս Սկևրացի

**Ստեփանոս Սկևռացի**, 13-րդ դարի գրիչ։

## Կենսագրություն
1272 թվականին Սկևռայում ընդօրինակած Խազգրքի հիշատակարանում նշվում է. «Գրեցաւ երաժշտական տառս ձեռամբ Ստեփանոս քահանայի...» (Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռ. № 1654):

Հայտնի են Սկևռայում Ստեփանոս Սկևռացու ընդօրինակած 10-ից ավելի ձեռագրեր, որոնցից 4-ը պահվում են Մատենադարանում (Մանրուսում, 1278, ձեռ. № 2629, Ավետարան, 1283, ձեռ. № 6764, Հովհան Ոսկեբերանի «Մեկնութիւն Յովհաննու», 1289, ձեռ. № 3816, Ավետարան, 1293, ձեռ. № 5784):

Ստեփանոս Սկևռացու պատվիրատուն Կիլիկիայի Կեռան թագուհին էր, ենթադրվում է՝ նաև Հեթում արքայորդին և ուրիշներ։

Ստեփանոս Սկևռացին մեծ մասամբ աշխատել է բոլորգիր գրատեսակով։

## Գրականություն
* Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ ԺԳ դարի (կազմ.՝ Ա. Մաթևոսյան), Ե., 1984:

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Սուրիահայ տարեցույց

«**Սուրիահայ տարեցույց**», պատկերազարդ տարեգիրք։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1924 թվականին Կահիրեում, 1925 թվականին Հալեպում (2 գիրք)։ Կազմողներ՝ Միհրան Աճեմյան, Միսաք Սիսեռյան, Էդվարդ Ոսկերչյան։ Տպագրել է ազգային, գրական-գեղագիտական, գիտական, բժշկական, պատմական, կրոնական, վիճակագրական, մարզական թեմաներով նյութեր։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական պարբերականներ
2018 թվականը Տաջիկստանում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[Տաջիկստան]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* Տաջիկստանի նախագահ` Էմոմալի Ռահմոն
* Տաջիկստանի վարչապետ` Կոխիր Ռոսուլզադա

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 – ԱՊՀ նախագահությունը Ռուսաստանից անցնում է Տաջիկստանին։

## Տես նաև
* 2017 թվականը Տաջիկստանում
* 2019 թվականը Տաջիկստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականները Տաջիկստանում
Կատեգորիա:2018 Ասիայում
Կատեգորիա:2018 Տաջիկստանում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Տաջիկստանում
Սուրխաթի գրչության կենտրոն

**Սուրխաթի գրչության կենտրոն**, գործել է հիմնականում 14-րդ դարում՝ Ղրիմի հայկական գաղթավայրի ծաղկման շրջանում։

## Պատմություն
Տեղի Սուրբ Խաչ վանքում և մի շարք այլ եկեղեցիներում գրել ու նկարազարդել են բազմաթիվ ձեռագրեր (գրիչներ՝ Նատեր, Գրիգոր Թորոսանց, Տիրացու Երևանցի, Ասլան Արզրումցի, Վարդան, Ստեփանոս, Մարկոս, Սիմեոն և ուրիշներ)։

Սուրխաթում են ստեղծագործել նաև Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներ Գրիգոր Սուքիասանցը, Նատերի որդիները՝ Ավետիսն ու Ստեփանոսը և ուրիշներ։ Սուրխաթի գրչության կենտրոնում XVII դարի վերջին և XVIII դարի սկզբին ձեռագրեր է ստեղծել նաև Դավիթ գրիչը։

Սուրխաթի գրչության կենտրոնից մեզ է հասել ձեռագրերի պատկառելի ժառանգություն. ավելի քան 30-ը պահվում են Մատենադարանում (ձեռ. № 352, 1634, 1736, 2825, 7438, 7597 և այլն)։

## Գրականություն
* Корхмазян Э., Армянская миниатюра Крыма, Е., 1978․

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Սուխումի հայկական տպագրություն

**Սուխումի հայկական տպագրություն**, հայերեն տպագրության պատմությունը Սուխումում։

## Պատմություն
Սուխումում հայկական առաջին տպարանը («Պրոմեթեյ») և գրախանութը 1910-ական թվականներին բացել է Խաչատուր Ավդալբեգյանը (1888–1976)։ 1912-1913 թվականներին տպագրվել է «Լոյս» գրական շաբաթաթերթը (աբխազահայ առաջին պարբերականը), այնուհետև՝ «Նոր կյանք» (1913), «Փարոս» (1919), «Կարմիր աստղ» (1920-1921) հասարակական-քաղաքական թերթերը։

1932-1935 թվականներին լույս է տեսել «Սովետսկի պիսատել Աբխազիի» հնգալեզու (աբխազերեն, ռուսերեն, վրացերեն, հայերեն և հունարեն) թերթը (շուրջ 50 համար), որտեղ տպագրվել են հոդվածներ հայ բանահյուսության և գրականության մասին, հայ գրողների գործեր։

1930-1960-ական թվականներին Աբխազիայի պետական հրատարակչությունում տպագրվել են Արշավիր Ջիդարյանի «Պապը» (1936), «Արևի հովանու տակ» (1941) և «Ծովի շունչը» (1959), Հակոբ Գուրունյանի «Հայրենի ծուխ» (1960), Իշխան Ռահանյանի «Խաղաղություն» (1960), Անդրանիկ Բահարյանի «Ծիր կաթին» (1960) և այլ ժողովածուներ, «Շավիղ» (1962), «Ձայն համշենական» (1972) և «Սևծովյան այգաբաց» (1991) ալմանախները։ 1990-ից հետո Սուխումում տպագրվել են Ժ. Էրուքյանի «Աշուն» (2000), «Թռչնի երգը» (2002), «Հոգու երկիր» (2007), Հ. Թորոսյանի «Կանչ», Հ. Եթումյանի «Մնիներ» և «Կոլխոզին պեչատը» (2004), Ս. Բաղդասարյանի «Իսկ ես արդեն սկսել եմ հավատալ» (2004), Ա. Բահարյանի «Աշխարհի ամենաքաղցր խոսքը» (2005), Ե. Ղանդիլյանի «Բարության լույսեր» (2006), Հ. Հովակի «Բանաստեղծություններ» (2006), «Ես հավատում եմ խղճի հրաշքին» (2009), Հ. Ռահանյանի «Առակներ և զրույցներ», Արտավազդ Սարեցյանի հեղինակային և թարգման. գրքերը, պատանի ստեղծագործողների «Ծիծեռնակներ» (2004) հայերեն, ռուսերեն և աբխազերեն ժողովածուները, «Գրական Համշեն» (2012) ալմանախը։

«Կռունկ» հայկական մշակութաբարեգործական ընկերությունը 1991-1994 թվականներին Սուխումում լույս է ընծայել նույնանուն ամսագիր (30 համար, խմբագիրներ՝ Ա. Սարեցյան, Ռոբերտ Դավթյան)։

1991 թվականից հրատարակում է «Համշեն», 2004 թվականից Երևանում՝ «Ձայն համշենական» թերթերը։

## Գրականություն
* Մաղալյան Վ., Հայ տեղական մամուլը և գրատպությունը Վրաստանում (1885–1990 թթ.), Ե., 2012:

Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Կենտրոնական ծովածոց

**Կենտրոնական ծովածոց** () փոքր լուսնային ծով է Լուսնի դեպի Երկիրը ուղղված կողմում։ Այն ստացել է իր անունը Լուսնի հասարակածի և զրոյական միջօրեականի հատման կետում գտնվելու պատճառով։ Երկրից ծովածոցը գտնվում է Լուսնի կենտրոնում, և հետևաբար այն Երկրին ամենամոտ կետն է։ Այս կետից դիտելիս Երկիրը միշտ գտնվում է ուղղակիորեն գլխավերևում, թեև մոլորակի դիրքը փոքր-ինչ կտարբերվի՝ կապված լիբերացիայի երևույթի հետ։

Ապոլոն ծրագրի ընթացքում Կենտրոնական ծովածոցը նշանակվել էր որպես «Ապոլոնի վայրէջքի վայր 3» (Apollo Landing Site 3 (ALS3)):

Կենտրոնական ծովածոցի տրամագիծը կազմում է 287&nbsp;կմ։ Այն միանում է Կղզիների ծովին արևմուտքում և Գոլորշիների ծովին հյուսիսում։

## Հետազոտություններ
Կենտրոնական ծովածոցում վթարային բախվել է Սերվեյոր 4-ը և այդ կետին մոտ, մի քանի ամիս անց փափուկ վայրէջք կատարեց Սերվեյոր 6 կայանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսին
Կատեգորիա:Լուսնի ծովեր
2018 թվականը Բուլղարիայում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[Բուլղարիա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* Բուլղարիայի նախագահ` Ռումեն Ռադև
* Բուլղարիայի վարչապետ` Բոյկո Բորիսով

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 – Եվրոպական միության խորհուրդը սկսում է նախագահել Բուլղարիան։

## Տես նաև
* 2017 թվականը Բուլղարիայում
* 2019 թվականը Բուլղարիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականներ Բուլղարիայում
Կատեգորիա:2018 Բուլղարիայում
Կատեգորիա:2018 Եվրոպայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Բուլղարիայում
2018 թվականն Ավստրիայում

Ստորև ներկայացված է **[[2018]] թվականին [[Ավստրիա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ
* Ավստրիայի նախագահ` Ալեքսանդր Վան դել Բելեն
* Ավստրիայի կանցլեր` Սեբաստիան Կուրց

### Նահանգապետեր
* Բուրգենլանդ՝ Հանս Նիսլ 
* Կարինթիա՝ Պետեր Կայզեր
* Ստորին Ավստրիա՝ Յոհաննա Միկլ-Լեյթներ
* Զալցբուրգ՝ Վիլֆրիդ Հասլաուեր
* Շտիրիա՝ Հերման Շուտցենհոֆեր
* Տիրոլ՝ Գյունթեր Պլատտեր
* Վերին Ավստրիա՝ Թոմաս Ստելցեր
* Վիեննա՝ Միքայել Հաուպլ (մինչև մայիսի 24-ը), Միքայել Լյուդվիգ (մայիսի 24-ից)
* Ֆորարլբերգ՝ Մարկուս Վալլներ

## Իրադարձություններ
### Հուլիս
[250px|մինի|2018 թվականի հուլիսի 1-ից [Եվրոպական միության խորհուրդը սկսել է նախագահել Ավստրիան]]
* Հուլիսի 1 – Եվրոպական միության խորհուրդը սկսում է նախագահել Ավստրիան։

## Տես նաև
* 2017 թվականն Ավստրիայում
* 2019 թվականն Ավստրիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականները Ավստրիայում
Կատեգորիա:2018 Ավստրիայում
Կատեգորիա:2018 Եվրոպայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Ավստրիայում
Ափոյան

**Ափոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աշոտ Հովհաննեսի Ափոյան (ծնվ․ 1950), ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։
* Շուշանիկ Հարությունի Ափոյան (1923-2015), երաժշտագետ, մանկավարժ։
* Ռուբեն Լևոնի Ափոյան (ծնվ․ 1960), ռազմական գործիչ։
* Վարդգես Պատվականի Ափոյան (1963-1994), ազատամարտիկ։
* Վիկտոր Թադևոսի Ափոյան (1930-2013), վիրաբույժ։

## Տես նաև
* Ափինյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Աֆեյան

**Աֆեյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Նադյա Իվանի Աֆեյան (1917-2000), օպերային երգչուհի։
* Նատալյա Պողոսի Աֆեյան (ծն. 1956), օպերային երգչուհի։
* Նուբար Աֆեյան (ծնվ․ 1962), ձեռնարկատեր։
* Պողոս Պետրոսի Աֆեյան (1924-1969), ռեժիսոր, երգիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Ոդիսևսը և սիրենները (նկար, Ուոթերհաուս)

**«Ոդիսևսը և սիրենները»** (), անգլիացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարը՝ ստեղծված 1891 թվականին։ Գտնվում է Մելբուռնի Վիկտորիայի ազգային պատկերասրահում (Ավստրալիա)։

## Նկարագրություն
Կտավում պատկերված է տեսարան Հոմերոսի հին հունական «Ոդիսական» էպոսից, որտեղ դիվական սիրենները փորձում են իրենց կախարդիչ երգով դեպի մահացու ջրերը գրավել գլխավոր հերոս Ոդիսևսին և նրա խմբին։ Համաձայն Հոմերոսի պոեմի՝ Ոդիսևսի խմբի մարդիկ փակում են իրենց ականջները, որպեսզի չլսեն սիրենների երգը, սակայն Ոդիսևսը, ցանկանալով լսել նրանց երգելը, հրամայում է իրեն կապել կայմին, որպեսզի առանց վնասելու իրեն և նավը կարողանա վայելել լսելը։

Ուոթերհաուսի նկարի ամենահակասական մասը սիրենների պատկերն է, որոնք խիստ տարբերվում էին Վիկտորյական դարաշրջանում նրանց մասին պատկերացումներից։ Դիտողներն սպասում էին սիրեններին տեսնել նիմփաների տեսքով, նման ջրահարսերի, սակայն զարմացել էին՝ տեսնելով կանանց գլուխներով թռչնանման էակների։ Առաջին ցուցադրության ժամանակ *The Magazine of Art* հանդեսի արվեստաբան և քննադատ Մարիոն Սփիլմանը նշել է, որ Ուոթերհաուսի նկարած կիսաթռչուն-կիսակին սիրենների գաղափարը կապվում է դասական հունական սափորների վրա սիրենների պատկերների հետ։

Ավելի ուշ նկարում (մոտ 1900 թվական) Ուոթերհաուսն օգտագործել է սիրենների ավելի ավանդական կերպար։

## Պատմություն
Նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1891 թվականին Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում և արժանացել է քննադատների ճանաչմանը՝ առարկայի ստեղծագործական և ռոմանտիկ պատկերման համար։ Նույն թվականի հունիսին սըր Հուբերտ ֆոն Հերկոմերը գնել է այդ աշխատանքը Վիկտորիայի ազգային պատկերասրահի համար, որտեղ էլ այժմ կտավը գտնվում է։

## Տես նաև
* Կիրկեն գավաթը մատուցում է Ոդիսևսին
* Սիրենը (նկար, Ուոթերհաուս)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1891 նկարներ
Կատեգորիա:Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարներ
Կատեգորիա:Վիկտորիայի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Ամպերի ծով

[thumb|right|[Ապոլոն 16-ից երևացող Ամպերի ծովի հյուսիսային հատվածը]]
thumb|right|Ամպերի ծովի հրաբխային զանգված
**Ամպերի ծով** (), լուսնային ծով Լուսնի դեպի Երկիրը ուղղված կողմի արևմտյան եզրին։ Այն տեղաբաշխված է Մրրիկների օվկիանոսից անմիջապես հարավ-արևելք։

## Ձևավորում
Ենթադրվում է, որ Ամպերի ծովը պարունակող ավազանը եղել է Նախանեկտարյան ժամանակաշրջանի համակարգի մի մասը։ Ծովի մակերևույթի նյութը իմբրիական և էրատոսթենյան դարաշրջանի ծագում ունի։

Բուլիալդուս խառնարանը, որը գտնվում է ծովի արևմտյան կողմում, էրատոստենյան տարիքի է։ Ծովում գտնվող այլ առանձնահատկություններից են՝ Պիտատուս խառնարանը հարավային և Գերիկե խառնարանը հյուսիսային կողմերում։ Իսկ՝ Օպելտ, Գուլդ, Կիս, Նիկոլե, Վոլֆ, Բիրտ խառնարանները և Ուղիղ պատը գտնվում են Ամպերի ծովի տարածքում։

## Հետազոտություններ
2009 թվականին Lunar Reconnaissance Orbiter կայանից ստացված առաջին լուսանկարները Ամպերի ծովից 200 կմ հարավ ընկած բարձրավանդակն էին։

2013 թվականի սեպտեմբերին իսպանացի աստղագետները գրանցեցին հարվածային երևույթ Ամպերի ծովում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսին
Կատեգորիա:Լուսնի ծովեր
Նևեր

**Նևեր** (, ; , aveli wu\ \85anwum` *Nevirnum* և *Nebirnum*) քաղաք Ֆրանսիայում, Նիևր դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Ընկած է ծովի մակարդակից 201 մետր բարձրության վրա, Լուար գետի աջ ափին, նրա Նիևր վտակի գետաբերանի մերձակայքում։ Նիվերնե պատմական մարզի մայրաքաղաքն է եղել։ Հախճապակու մի տարատեսակի՝ ֆայանսի արտադրության ամենամեծ կենտրոնն էր և է Ֆրանսիայում։ Զբաղեցնում է 17,33 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2004 թվականի տվյալներով եղել է 43.082։

## Ժողովրդագրություն

## Պատմություն
Հինհռոմեական ժամանակներում Նևերը կելտական ցեղի ներկայացուցիչ հանդիսացող էդույներով բնակեցված քաղաք էր՝ *Noviodunum/Նովիոդունում* կամ *Nivernum/Նիվերնում* անվանումով։ Կլովիսի օրոք 506 թվականին այստեղ հիմնվել է համանուն եպիսկոպոսություն։ Նևերի (կամ Նիվերնեի) կոմսերն առաջին անգամ հիշատակվում են 9-րդ դարում։ Կոմս Գիլյոմ Նևերցին մասնակցել է Առաջին խաչակրաց արշավանքին։

Երբ Նևերների տոհմի արական գիծը մարեց (1184 թ.), Նիվերնեի կոմսությունը, ամուսնության միջոցով, անցավ Պիեռ դը Կուրտենեին ՝ Կոստանդնուպոլսի նախկին լատինական կայսրին։ Հետագայում այն պատկանել է Ֆլանդրիայի կոմսերին (Դամպիերի տուն) և Բուրգունդիայի դուքսերին ( Ֆիլիպ Խիզախի ժառանգներ)։

Ֆրանցիսկոս I արքան 1538 թվականին Նևերի կոմսությունը դարձրեց դքսություն՝ իր անվանակից Ֆրանցիսկոս Կլևսեցու համար։ Վերջինիս հերթով հաջորդեցին որդիները (ծնված Անտուան Վանդոմացու քրոջ հետ ամուսնությունից), որոնցից վերջինի մահից հետո (1564 թվականին) Նևերը և Ռեթելը հանձնվեցին նրանց քրոջը, որ Լոդովիկո Գոնզագայի կինն էր։

Վերջիններիս ծոռը՝ Մանտուայի դուքս Կառլո III Գոնզագան, 1659 թվականին Նևերը վաճառեց կարդինալ Մազարինին, որից հետո այն ժառանգեց կարդինալի եղբորորդին՝ Ֆիլիպ-Ժուլիեն Մանչինի-Մազարինին (1641-1707)։ Մանչինիների տոհմի ներկայացուցիչ նրա հետնորդները պահպանեցին Նևերի դուքսի տիտղոսը ընդհուպ մինչև ֆրանսիական հեղափոխությունը (վերջինը գրող Լուի-Ժյուլն էր)։

## Պատմա-մշակութային հուշարձաններ
* XV դարում կառուցված և Վերածննդի ժամանակներում վերակառուցված դքսական պալատ. 1980-ական թվականներին հարմարեցվել ու ծառայել է որպես քաղաքապետարանի շենք:.
* Գոթիկ ոճով կառուցված Սոն Սիր տաճար. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավերվել է, այնուհետև վերականգնվել:.
* Ռոմանական ոճով կառուցված Սենտ Էտիեն եկեղեցի (1192). հեղափոխության տարիներին մասամբ վնասվել է, այդուհանդերձ՝ հիմնականում պահպանված է։

## Կլիմա




## Քույր քաղաքներ
Նևերի քույր քաղաքներն են՝

## Պատկերասրահ

Image:Place de la repulique nevers.JPG|Հանրապետության հրապարակը
Nevers Cathedrale.jpg|Նևերի տաճարը
Nevers Cathedrale Nef.jpg|Նևերի տաճարի ներսը
F06.Nevers St.-Etienne.1068.JPG|Սենտ Էտիեն եկեղեցին
Kopie von NOR1096.JPG|Սեն Սիր տաճարը
Image:Tour_Goguin.JPG|Գոգենի աշտարակը
Image:Nevers (Nièvre) - 49147450546.jpg|Միջնադարյան պարսպի պահպանված հատված (12-17 դդ.)
Image:Chapelle de la Visitation à Nevers.JPG|Սենտ Մարի մատուռը
Faience cistern Nevers 1600.JPG|Նևերյան ֆայանսե վազ. 1600 թ.
Image:Nevers - Institut Supérieur de l'Automobile et des Transports.jpg|Ավտոմոբիլային և տրանսպորտային ինստիտուտի շենքը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջը
* Nevers page on the site Bourgogne Romane

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Բաբայանց

**Բաբայանց**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ավագ Աբելի Բաբայանց (ծնվ․ 1932), գեներալ-մայոր։
* Դավիթ Բաբայանց, հայ օպերային երգիչ (բարիտոն)։
* Էլիկում Հովհաննեսի Բաբայանց (1867-անհայտ), մինցմեյստեր, լեռնային ճարտարագետ, հասարակական գործիչ։
* Յուրի Արշամի Բաբայանց (1938), հետախույզ, գեներալ-լեյտենանտ։
* Ռոբերտ Սերգեյի Բաբայանց (1927-1983), մաշկաբան-վեներաբան։
* Ռուբեն Համբարձումի Բաբայանց (1889-1962), հիգիենիստ, սանիտարական գործի կազմակերպիչ։

## Տես նաև
* Բաբայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յանց վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Նիվեռնե

**Նիվեռնե** ( , Ֆրանսիայի պատմական մարզերից մեկը։ Կոպիտ հաշվարկներով՝ իր սահմաններով համընկել է Նևերի դքսության հետ։

Այն Լյուդովիկոս Բարեպաշտը նվիրել է իր որդիներից Պեպինին։  9-րդ դարի երկրորդ կեսից նրա տարածքում էր գտնվում Նևերի կոմսությունը։ Նիվեռնեի տարածքը, ըստ մոտավոր գնահատման, եղել է 6,8 հազար քառակուսի կիլոմետր։

Մայրաքաղաքը Նևեր քաղաքն էր։ Մարզը զբաղեցնում էր Նիևրի ժամանակակից դեպարտամենտը և Լուարի միջին հոսանքի աջ ափի հարակից տարածքը։ Հյուսիսում Նիվեռնեն սահմանակից էր Օռլեանին, հյուսիսում և արևելքում՝ Բուրգունդիային, հարավում՝ Բուրբոնեին, արևմուտքում՝ Բերիին։

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունից հետո մարզը լուծարվել է։

Ամենակարևոր քաղաքներն էին Շատո Շինոն Վիլը, Դոնզին, Կլամսին, Դեսիզը։ Նպաստավոր հողածածկույթի և խոնավ կլիմայի շնորհիվ Նիվեռնեի տարածքը հիմնականում ծածկված էր անտառներով։

1784 թվականին այստեղ սկսվել է ջրանցքի շինարարությունը, որը հետագայում կոչվել է մարզի անունով։
250px|մինի|ձախից|Նիվեռնեի քարտեզը

## Տես նաև
* Նևեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*J.W. Shaffer, 1982, *Family & Farm, Agrarian Change and Household Organization in the Loire Valley 1500-1900*, State University of New York Press, Albany. 259 pp.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմական տարածքներ
Միքայել Գևորգյան

**Միքայել Անուշավանի** **Գևորգյան** (), հայ հրատարակիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի պոլիգրաֆիայի ինստիտուտը (1978 թվական)։

1976–1980 թվականներին՝ Լենինականի № 4, 1980–1991 թվականներին՝ Երևանի Գունավոր տպագրության (1996 թվականից՝ «Զվարթնոց» պոլիգրաֆայի ձեռնարկություն) տպարանների, 1991–1997 թվականներին՝ Պոլիգրաֆմիավորման տնօրեն,
1997–2000 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարությանն առընթեր հրատարակչական գործերի վարչության պետի տեղակալ, 2000 թվականից՝ «Զվարթնոց» պոլիգրաֆայի ձեռնարկության խորհրդի նախագահ։

Առաջինն է հանրապետությունում հիմ­նադրել օֆսեթ տպագրության տպարան։ «Զվարթնոց»-ում են տպագրվել «Ոսկեփորիկ» հանրագիտարանի 1-ին և 2-րդ հատորները (1993, 1996), «Հայկական համառոտ հանրագիտարանը» (հատոր 1–4, 1990–2003) և այլ գրքեր։

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Արփինե Դալալյան

**Արփինե Դալալյան** (), հայ ծանրամարտուհի, որը հանդես է գալիս 87 կգ քաշային կազմում։ Եվրոպայի և աշխարհի առաջնությունների մասնակից է։

## Կենսագրություն
Արփինե Դալալյանը ծնվել է 1999 թվականի փետրվարի 18-ին։

## Գործունեություն
Դալալյանը մասնակցել է 2014 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը 69 կգ-ից ավելի քաշային կարգում։ Հայ ծանրորդը 177 կգ արդյունքով զբաղեցրել է 6-րդ տեղը։ Հաջորդ տարի նա հաղթել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում՝ բարձրացնելով ընդհանուր քաշը մինչև 203 կգ (84 + 119։

Դալալյանը Ֆյորդեում մասնակցել է 2016 թվականի մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությանը, որտեղ 75 կիլոգրամից բարձր քաշային կարգում բարձրացրել է ընդհանուր 213 կիլոգրամ (93 + 120) և գրավել հինգերորդ տեղը։ Նույն թվականին նա դարձել է յոթերորդը աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում՝ երկու կիլոգրամ պակաս բարձրացնելով Եվրոպայի առաջնության արդյունքից։ Դալալյանը 69 կգ-ից բարձր քաշայինների Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում 213 կգ արդյունքով ոսկի է նվաճել։ Եվս 7 կիլոգրամով բարելավելով այս արդյունքը՝ Արփինեն դարձել է երիտասարդների աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ պոկում վարժությունում բարձրացնելով 93 կգ, ապա հրելով 127 կգ։ Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում նա 75 կգ-ից բարձր քաշային կարգում 218 կգ արդյունքով դարձավ չորրորդը։

2017 թվականի պատանիների աշխարհի առաջնությունում Արփինեն 90 կգ-ից ավելի քաշային կարգում դարձել է չորրորդը՝ բարձրացնելով ընդհանուր 234 կիլոգրամ, ինչը ռեկորդային է իր համար՝ պոկում վարժությունում 100 կգ և հրում վարժությունում՝ 134 կգ։ Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում նա ոսկի է նվաճել, դրա համար նրան բավականացրել է ընդհանուր 228 կգ արդյունքը։

2018 թվականի Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում 90 կգ քաշային կարգում Արփինեն 232 կգ արդյունքով նվաճել է արծաթե մեդալ։ Աշխաբադում կայացած մեծահասակների աշխարհի առաջնությունում նա կարողացել է 7 կիլոգրամով բարձրացնել իր ընդհանուր ցուցանիշը, որտեղ 87 կգ-ից ավելի քաշային կարգում նա դարձել է 16-րդը։ Նա երկու վարժությունում բարձրացրել է 101 և 138 կիլոգրամ։

2019 թվականին Բաթումիում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա դարձել է չորրորդը՝ չնայած սահմանելով անձնական ռեկորդ՝ 240 կգ։ Պատանիների աշխարհի առաջնությունում նա ևս մեկ կիլոգրամով բարելավել է այս արդյունքը, սակայն կրկին մնացել է մեդալից մեկ քայլ հեռու։ Հայ ծանրորդը 2019 թվականին դարձել է պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն։

2021 թվականին Մոսկվայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում դարձել է չորրորդը՝ պոկում վարժությունում բարձրացնելով 95 կգ, այնուհետև հրելով ծանրաձողը 126 կգ-ով։

2022 թվականի օգոստոսի 12-ին ծանրամարտուհին լուրջ վնասվածքի պատճառով հայտնել է կարիերան դադարեցնելու մասին։ Այդ մասին իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է․ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը Ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիայի կայքում

Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտուհիներ
Ղեկի մոտ

**«Ղեկի մոտ»**, շաբաթաթերթ։ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարարության և կապի աշխատողների, ավտոմոբիլային տրանսպորտի ու խճուղային ճանապարհների բանվորների արհմիության հանրապետական կոմիտեի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1957–1963 թվականներին Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Գարսևան Հակոբյան, Ավիս Նուրիջանյան։

Լուսաբանել է ավտոտրանսպորտային և կապի ձեռնարկությունների աշխատանքները, կուսություն, արհմիություն և կոմերիտական կյանքը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Արթուր Ղարագյոզյան

**Արթուր Արամայիսի Ղարագյոզյան** (), հայ խմբագիր, վերլուծաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1992 թվական), «Եվրասիա» հիմնադրամի տնտեսական լրագրության դասընթացները (1997 թվական)։

1991–1994 թվականներին աշխատել է «Գարուն» ամսագրի (բաժնի վարիչ), 1994–1996 թվականներին՝ «Առավոտ» օրաթերթի խմբագրություններում, 1998–2000 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարության տնտեսական բարեփոխումների վերլուծատեղեկատվական կենտրոնի վերլուծաբան, 2000–2009 թվականներին՝ «Գործնական և տեսական կառավարում» հանդեսի խմբագիր, 2010 թվականից՝ «Միջազգային հարաբերություններ. հայկական աշխարհ» հանդեսի հիմնադիր-խմբագիր։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ վերլուծաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Քրիստոնյա Հայաստան (թերթ)

**«Քրիստոնյա Հայաստան»**, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կրոնական, մշակութային, լրատվական երկշաբաթաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Էջմիածնում։ Խմբագիրներ՝ Կարեն Մաթևոսյան, Աստղիկ Ստամբոլցյան (2000 թվականից)։

Տպագրում է կրոնական թեմաներով նյութեր, նաև պատմական, հայագիտական, արվեստին վերաբերող հոդվածներ, գրական էջեր, Մայր
աթոռի տեղեկատվություններ։

Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Քրիստոսատուր

**Քրիստոսատուր**, 15-րդ դարի գրիչ, մանրանկարիչ, կազմարար։

## Կենսագրություն
Ապրել և ստեղծագործել է Ղրիմում։ Ձեռագրեր է ընդօրինակել Քեմճակի վանքում (1417 թվական), Կաֆայում (1420 թվական, 1423 թվական), Կաֆայի մերձակա Անտոնի վանքում (1428–1432 թվականներ)։

Ծաղկել ու կազմել է իր ընդօրինակած մատյանները, որոնցից 3-ը՝ Ավետարանը, Ճաշոցը, Մանրուսումը, պահվում են Մատենադարանում (ձեռագիր № 7686 թվական, 7434 թվական, 2387 թվական)։

Քրիստոսատուրը վերջին անգամ հիշատակվում է 1449 թվականին՝ որպես Անտոնի վանքի վանահայր։

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի անձինք
Քարաքաշյանց քույրեր

**«Քարաքաշյանց քույրեր»**, 1-էջանոց ընծայագիր։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1758 թվականին Վենետիկում՝ առանց տպարանի հիշատակության։ Բովանդակությունը՝ «Գիրքս այս շնորհեալ եղեւ միաբանութեանն Մխիթարեանց ի յերկուց քերց Քարաքաշեանց։ Յամի տեառն 1758. յունուարի 10։ Ի Վենետիկ» (5,5 x 2,5 սմ)։ Քույրերը հավանաբար տպագրել են տվել այս ընծայագրի բազմաթիվ օրինակներ՝ փակցնելու համար իրենց նվիրաբերած գրքերի վրա։

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական մամուլ
Լիդա Գևորգյան

**Գևորգյան Լիդա Մուշեղի** , հայ պատմաբան, մամուլի տեսաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1996)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը (1954 թվական)։

1957–1958 թվականներին աշխատել է «Երեկոյան Երևան» թերթի, 1958–1969 թվականներին՝ «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագրություններում, 1969 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտաշխատող։

1982 թվականին լույս են տեսել Գևորգյանի «Մուրճ» ամսագիրը, 1996 թվականին՝ «Գրիգոր Արծրունին և նրա Մշակը», 1984 թվականին՝ «Նարեկ­յան մտորում­ներ», 1999 թվականին՝ «Լուսինե» (համահեղինակ՝ Խորեն Պալյան), 2003 թվականին՝ «Բան ի խորոց առ Նարեկացի։ Նարեկացիապատում» (համահեղինակ՝ Արմեն Մկրտչյան) ուսում­նասիրությունները։

Գևորգյանի աշխատասիրությամբ տպագրվել է «Գրիգոր Արծրունի» (2010) հրապարակախոսական հատընտիրը, մասնակցել է «Հայ մամուլի պատմություն» (hատոր 1, 2006) գրքի հրատարակման աշխատանքներին։

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Պատմություն Պղնձե քաղաքին

**«Պատմություն Պղնձե քաղաքին»**, արաբական հեքիաթ, որի բնագիրը պահպանվել է «Հազար ու մի գիշեր» միջնադարյան գրական երկում։

## Պատմություն
«Պատմություն Պղնձե քաղաքին»-ի պահպանված ձեռագրերից 32-ը (16-19-րդ դարեր) Մատենադարանում են, 5-ը՝ Փարիզի ազգային գրադարանում, 2-ը (17-18-րդ դարեր)՝ Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարանում, 1-ը՝ Հռոմի Սուրբ Վլասի հայոց հյուրանոցի գրադարանում։
«Պատմություն Պղնձե քաղաքին»-ի հայերեն առաջին համառոտ թարգմանությունը կատարվել
է 10-րդ դարի վերջին Տայոց գավառում՝ Դավիթ Կյուրապաղատի պատվերով («Ի խնդրոյ կամ ի հաճոյս»), նրա պատվերով թարգմանվել են նաև Մանկան և աղջկա, Ֆարման մանուկի պատմությունները (հայտնաբերել և 1958 թվականին միասին հրատարակել է Ներսես Ակինյանը՝ «Զրուց եւ խաւսք առաջի թագաւորացն եւ իշխանացն զոր թարքմանեցին Դաւիթ Կուրապաղատին ի հայ լեզու ի տաճիկ լիզվէ» վերնագրով)։

«Պատմութիւն...»-ը ավելի ուշ թարգմանել է նաև Առաքել Անեցին (Շիրակավանեցի) 1222 թվականին, Գրիգորիս Աղթամարցին՝ 16-րդ դարում. վերջինս այն հարստացրել է կաֆաներով ու բանաստեղծական հնարքներով։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1708 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Սարգիս Դպիրի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Գիրք պատմութեան վասն Պղնձէ քաղաքին. եւ հարցմունք աղջկանն եւ մանկանն. եւ պատմութիւն Խիկարայ եւ Փահլուլ թագաւորին, եւ այլն. որ է օրինակ աշխարհիս....» (168 էջ, 8օ, 11,7 x 7 սմ)։

Տպագրվել է նաև՝ 1709 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ առանց տպարանի հիշատակության (148 էջ, 8օ, 12 x 7 սմ)։

1721 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Աստվածատուր Դպիր Կոստանդնուպոլսեցու տպարանում (176 էջ, 8օ )։

1731 թվականին նույն տպարանում (272 էջ, 8օ, 12 x 7 սմ)։

1749 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Չնչին Հովհաննեսի տպարանում (224 էջ, 8օ, 12,2 x 7,6 սմ)։

1757 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Մարտիրոս Սարգսյանի տպարանում (224 էջ, 8օ, 12,3 x 7,5 սմ)։

1792 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովհաննեսի և Պողոսի տպարանում (224 էջ, 8օ, 13 x 8 սմ)։

Լույս է տեսել նաև 1834 և 1850 թվականներին (Կոստանդնուպոլիս, Արապյան տպարան), 1857 թվականին (Թիֆլիս, Ներսիսյան դպրոցի տպարանում), 1911 թվականին (Թիֆլիս, «Էսպերանտո» տպարանում)։

Կատեգորիա:Հեքիաթներ
Պատմություն մեղվաց

**«Պատմություն մեղվաց»**, ֆրանսիացի բնագետներ Պյուֆոնի և Պոմարի երկը։ Ֆրանսերենից թարգմնություն՝ Խոճամալ Սաֆարի։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1796 թվականին  Մադրասում՝ Հարություն Շմավոնյան Շիրազեցու տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Համառօտ պատմութիւն մեղուաց. արտահանեալ ի բնազննական պատմութենէ Մօնսիւ Պիւֆոնի եւ Մօնսիւ Պօմարի քաջ բնազննաց գաղղիացւոց»։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի հայկական ամսագրեր
Քուրա (թերթ)

**«Քուրա»**, գրական-գեղարվեստական, երգիծական թերթ, վերջին համարը՝ տարեգիրք։

Մոսկվայի հայ պրոլետ. գրողների «Քուրա» խմբակցության հրատչություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1923 և 1928 թվականներին Մոսկվայում (3 համար)։ Խմբագիր՝ Գուրգեն Հայկունի։

Տպագրել է 1920-ական թվականների խորհրդահայ գրականության, մշակույթի և արվեստի ներկայացուցիչների ստեղծագործություններ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Բյուզանդ Քեչյան

**Բյուզանդ Քեչյան (Նուրհան)** (), խմբագիր, հրապարակախոս, տպարանատեր։

## Կենսագրություն
1876 թվականից աշխատակցել է պոլսահայ մամուլին։ Եղել է «Մասիս», «Արեւելք» (Կոստանդնուպոլիս), «Բիւզանդիոն», «Ռահվիրա» (1862 թվական), 1876–1877 թվականներին՝ «Մամուլ», 1877–1885 թվականներին՝ «Թերճըմանը Էֆքեար» («Թարգման մտածումների») հայատառ թուրքերեն պարբերականների գլխավոր խմբագիր։ Զբաղվել է նաև գրահրատարակչական գործունեությամբ։

Լույս է տեսել Քեչյանի «Քսաներորդ դարու ազգային դիբեր։ Պետրոս Կարապետեան» (1911 թվական, Կոստանդնուպոլիս, Տիգրան Տողրամաճյանի տպարան) գրքույկը։

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Պատմություն Մարիանե կուսին

**«Պատմություն Մարիանե կուսին»**, Մարիամ Աստվածածնի մասին վկայաբանական երկ։

## Պատմություն
Առաջին անգամ տպագրվել է 1766 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովհաննեսի և Հակոբի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Գրգուկ վկայաբանութիւն սրբոյն Մարիանէ կուսի...» (128 էջ, 8օ, 7,2 x 5,5 սմ)։

Վերահրատարակվել է 1789 թվականին Մադրասում՝ Հարություն Շմավոնյան Շիրազեցու տպարանում (53 էջ, 8օ, 10,5 x 7 սմ)։ Տպագրվել է նաև առանց տպագրության վայրի, թվականի և տպարանի հիշատակության (48 էջ, 8օ, 11,5 x 7 սմ)։ Ըստ տպագրական առանձնահատկությունների՝ Կոստանդնուպոլսի հրատարակությունն է։

Լույս է տեսել նաև 1827 թվականին (Կոստանդնուպոլիս, Արապյան տպարան)։
Պատմություն Ճենկիզ Խանի

**«Պատմություն Ճենկիզ Խանի»**, ֆրանսիական արքայատան թարգմանիչ Բեթիսե Տելլա Քռոչեի 4 մասից բաղկացած պատմագրական
երկը՝ Չինգիզ խանի մասին։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1788 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում։ Թարգմանություն՝ Մարգար Շահրիմանյանի։

Տիտղոսաթերթին՝ «Պատմութիւն մեծին Ճէնկիզ խանի առաջին կայսեր նախնի մղուլաց եւ թաթարաց...» (547 էջ, 8օ, 13 x 6,7 սմ)։
Արձագանք (թերթ, Բեյրութ)

«**Արձագանք**», տեղեկատվական պարբերաթերթ։

## Պատմություն

ՀԲԸՄ Կիպրոսի մասնաճյուղերի հրատարակություն։

Տպագրվել է 1958–1959 թվականներին Բեյրութում։ Խմբագիր՝ Կարապետ Փափազյան։

Լուսաբանել է ՀԲԸՄ Կիպրոսի մասնաճյուղերի (Նիկոզիա, Լառնակա, Լիմասոլ, Ֆամագուստա) գործունեությունը, տեղի հայ հասարակական և կրթամշակութային կյանքը։

Տպագրել է Հ. Գասպարյանի, Վահան Մալեզյանի հոդվածները ՀԲԸՄ գործունեության և նշանակության մասին։

Անդրադարձել է սփյուռքահայ իրականությանը։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Արձագանգ (թերթ, Ժնև)

«**Արձագանք**», պարբերաթերթ։

Ժնևի Հայ տիկնանց միության հրատարակություն։

Լույս է տեսնում 1986 թվականից՝ հայերեն, ֆրանսերեն։ Խմբագիրներ՝ Անի Մեսրոպյան, Մարալ-Սիմսար Թոնպազյան (1988 թվականից)։

Լուսաբանում է Շվեյցարիայի հայկական համայնքի կյանքը, անդրադառնում է ՀՀ-ում  և ԼՂՀ-ում տեղի ունեցող հասարակական-քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կարևոր իրադարձություններին, տեղեկատվաան նորություններին, միջազգային անցուդարձին։

Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Արմենիա (հանդես, Գեռլա)

«**Արմենիա**», հայագիտական հանդես։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1887–1907 և 1912–1913 թվականներին Տրանսիլվանիայի Գեռլա քաղաքում՝ հունգարերեն։ Խմբագիրներ՝ Քրիստափոր Գովրիկյան, Խաչիկ Սոնգոտյան, Մկրտիչ Պոտուրյան, Անտալ Հերման, Գուստավ Պապ։

Տպագրել է Հայաստանի, Տրանսիլվանիայի և հայկական այլ գաղթավայրերի կյանքին նվիրված հոդվածներ, պատմաբանասիրական, ազգագրական նյութեր, հունգարահայերին և օտարազգի ընթերցողներին ներկայացրել հայոց պատմությունն ու մշակույթը Հանդեսում նյութեր են տպագրել Յանուշ Ցեցը, հունգարացի պետական գործիչ, հայազգի Լ. Գոպչան, Ժ. Մերզան, Յ. Սիմային, Ղուկաս Բադրուպանյանը, Հակոբ Չիլինգարյանը և ուրիշներ։

1992 թվականին որպես թերթ (1 համար) վերահրատարակվել է Կլուժում (Ռումինիա)։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Արմենիա (ամսագիր, Աթենք)

«**Արմենիա**», ազգային, հասարակական ամսագիր։

## Պատմություն

Լույս է տեսնում 1998 թվականից Աթենքում՝ հունարեն։ Խմբագիր՝ Գրիգոր-Գեորգ Մխիկյան։

Լուսաբանում է հունահայ համայնքի առօրյան, երկրի տնտեսական վիճակը, ներկայացնում Հայաստանում և ԼՂՀ-ում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձությունները և դրանց վերաբերյալ ադրբեջանական լրատվամիջոցների արձագանքները։

«Քաղաքական քննարկումներ» խորագրով տպագրում է Հայ դատին, Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին, վերջին շրջանում նաև սիրիահայության սատարման խնդրին վերաբերող վերլուծական հոդվածներ։

Մեծ ուշադրություն է դարձնում ՀՀ-Հունաստան միջպետական հարաբերություններին։

Տպագրում է Հայաստանի ճանաչված մտավորականների հետ հարցազրույցներ, հայ գրողների ստեղծագործություններ։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Արմենիա (ամսագիր, Մարսել)

«**Արմենիա**», ազգային, կրթական, մշակութային ամսագիր։

## Պատմություն

«Շարժում հանուն հայերենի դասավանդման և հայ մշակույթի» խմբակցության հրատարակություն։

Լույս է տեսել 1977–1989 թվականներին Մարսելում՝ ֆրանսերեն։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ժան Գաբրիելյան։

Աջակցել է հայապահպան ծրագրերին, տպագրել է հայոց պատմությանը, հայ գրակամությանը, կերպարվեստին, ճարտյանը, քանդակագործությանը վերաբերող հոդվածներ, հայ դասական և ժամանակակից հեղինակների գործեր, թարգմանություններ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական կազմակերպություններ
Արմենիա (հանդես, Բուդապեշտ)

«**Արմենիա**», ազգային, քաղաքական, մշակութային երկամսյա հանդես։

## Պատմություն

Լույս է տեսնում 2003 թվականից Բուդապեշտում՝ հայերեն և հունգարերեն, 2012 թվականից՝ որպես առանձին պարբերականներ (հայերեն՝ «Արմենիա», խմբագիր՝ Գագիկ Ջոթյան, հունգարերեն՝ «Դիասպորա 21», խմբագիր՝ հայագետ Կրայչիր Պիրոշկա)։

Փորձում է համախմբել ուծացման եզրին կանգնած հունգարահայությանը, ներկայացնում է Հայաստանը, հայկական մշակույթը, գրականությունը, ազգագրությունը, հայոց պատմությունը։

Հետևում է Հայկական հարցի, Հայոց ցեղասպանության, Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացներին և միջազգային անցուդարձին։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական կազմակերպություններ