Մութ հարթավայր

«**Մութ հարթավայր»**, «Մահկանացու շարժիչներ» քառերգություն  շարքի չորրորդ և վերջին վեպը, որը գրել է բրիտանացի գրող Ֆիլիպ Ռիվը։

Վեպը 2006 թվականին արժանացել է  «Գարդիան» մանկական գեղարվեստական մրցանակին և 2007 թվականին «Լոս Անջելես Թայմս» գրքի մրցանակը երիտասարդական գեղարվեստական ​​գրականության համար:

## Տեղանք
Գրքի գործողությունները տեղի են ունենում «Դժոխային սարքեր»-ից վեց ամիս անց։ Ռեն Նաթսվորտին և նրա հայրը՝ Թոմ Նաթսվորտին, երկինք են բարձրացել իրենց «Ջենի Հանիվեր» օդանավով։ «Դժոխային սարքերի» վերջում Ստալկեր Ֆանգի թվացյալ մահից հետո, գեներալ Նագան ստանձնել է «Կանաչ փոթորկի» հրամանատարությունը և խաղաղության պայմանագիր է կնքել «Կանաչ փոթորկի» և Traktionstadtsgesellschaft-ի միջև՝ սկիզբ դնելով խաղաղության և առևտրի նոր դարաշրջանի։ Մինչ Ռենը վայելում է օդաչուի կյանքը, Թոմը կարոտում է Հեսթերին, և բժիշկը նրան տեղեկացրել է, որ իր թույլ սրտի պատճառով նրան մնացել է ապրելու ընդամենը մի քանի տարի։ Կորած տղան՝ Ֆիշքեյքը, գաղտնի վերանորոգում է Հետապնդող Ժանիքը՝ սկսելով նրան համարել այն մայրը, որին երբեք չի ունեցել։ Թեո Նգոնին վերադարձել է Զագվա և միացել իր ընտանիքին։

## Վեպի վերնագրի բացատրություն
Վերնագիրը վերցված է Մեթյու Առնոլդի «Դովերի լողափ» բանաստեղծությունից։ Բանաստեղծության այս հատվածը գտնվում է գրքի սկզբում.Սա մի քանի առումներով է կապված վեպի հետ։ Հերոսներին իսկապես, հաճախ իրենց կամքին հակառակ, «Կանաչ փոթորկի» և «Տրակտիոնշտադտսգեսելշաֆտի» «անտեղյակ բանակները» քշում են Մեծ որսորդական վայրի «մութ հարթավայրում»։

Ֆիլիպ Ռիվն ինքը հղում է կատարում իր ընտրած վերնագրին գրքի վերջում, երբ Նիմրոդ Փենիրոյալ կերպարը գրքի սյուժեի շրջանակում գրում է «Անգրագետ բանակներ» վերնագրով գիրք։

Բեն Բովայի 1972 թվականի նմանատիպ վերնագրով «Ինչպես մութ հարթավայրում» ստեղծագործությունը նույնպես վերցված է այս բանաստեղծությունից։

## Սյուժե
### Առաջին մաս
«Դժոխային սարքերի» իրադարձություններից վեց ամիս անց գեներալ Նագան, ով այժմ «Կանաչ փոթորկի» առաջնորդն է Ստալկեր Ֆանգի ենթադրյալ անկումից հետո, զինադադար է կնքել Traktionstadtsgesellschaft-ի հետ՝ սկիզբ դնելով առևտրի և խաղաղության նոր դարաշրջանի։

Թեո Նգոնին, վերադառնալով իր տուն՝ Զագվա, և վերամիավորվելով ընտանիքի հետ, խափանում է Օենոնե Զերոյի դեմ մահափորձը, որն ամուսնացած է գեներալ Նագայի հետ և ստացել է լեդի Նագա տիտղոսը։ Զերոն Զագվայում էր՝ Զագվայի և Կանաչ Փոթորկի հետ հաշտության համաձայնագրեր կնքելու համար, և կասկածում է, որ փորձը կատարել են Կանաչ Փոթորկի զինվորները, որոնք դեռևս հավատարիմ են Ստալկեր Ֆենգին։ Մեկ այլ փորձի հնարավորության պատճառով Զերոն պատրաստել է գաղտնի առևտրային օդանավ, որը նրան կտանի Նագա տանող այլընտրանքային ճանապարհով։ Քանի որ Թեոն փրկել է նրա կյանքը, Զերոն ցանկանում է, որ նա ուղեկցի իրեն։ Թեոն համաձայնվում է՝ հույս ունենալով, որ կարող է հանդիպել Ռենին։ Ճանապարհին պարզվում է, որ Զերոյի ծառա Ռոհինին Սինթիա Թվայթն է՝ «Կանաչ փոթորկի» լրտես, որը վերապրել է «Դժոխային սարքեր»-ի իրադարձությունները, և փորձում է սպանել նրան, բայց Թեոն միջամտում է։ Սինթիան փախչում է և վայրէջք կատարում դիրիժաբլից։ Զույգը գոյատևում է վթարից հետո, բայց Զերոյին գերի է ընկնում օդային առևտրով զբաղվող Նապստեր Վարլին, որը պլանավորում է նրան վաճառել Traktionstadtsgesellschaft-ին։ Մինչդեռ Թեոյին ստրկավաճառներից փրկում են Հեսթեր Շոուն և Ստալկեր Շրայկը, որը չի կարողանում սպանել Զերոյի միջամտության պատճառով։ Երբ Թեոն տեղեկացնում է նրանց Զերոյի գերեվարման մասին, Հեսթերը և Շրայկը որոշում են գտնել նրան, քանի որ Զերոն կկարողանա չեղարկել Շրայկի կողմից ստեղծված «արգելքը»։

Սինթիան հասնում է Նագայի բազան Տյանցզինում և ստում է նրան, թե Զերոյին սպանել են զագվանները, չնայած Նագան հրաժարվում է գործողություններ ձեռնարկել տրակտիոնիստների դեմ։ Սինթիային հաջողվում է նենգ ճանապարհով գնալ Նագայի տանը ծառայելու։

Պերիպատետիապոլիսի քարշակման քաղաքում Թոմ Նաթսվորտին հայտնաբերում է, որ Նիմրոդ Պենիրոյալի կողմից իրեն կրակած գնդակը «Գիշատչի ոսկին» ֆիլմում վնասել է իր սիրտը, և նրան երկար չի մնացել ապրելու, չնայած նա չի ասում իր դստերը՝ Ռենին։ Թոմը շուտով հայտնաբերում է մի կնոջ, որը նման է Քլիթի Փոթսին՝ լոնդոնցի աշակերտ պատմաբանին, որին նա ճանաչում էր։ Հարցին Թոմը պատասխանում է, որ իր անունը Քրուվիս Մորչարդ է և որ նա տեղափոխում է հին տեխնոլոգիաների սարքեր։ Չհամոզվելով՝ Թոմը և Ռենը որոշում են հետապնդել նրան՝ «Ջենի Հանիվեր» նավով ուղևորվելով Մուրնաու՝ Տրակտիոնշտադտսգեզելշաֆտ քաղաք, որտեղ նրանք հանդիպում են Վոլֆ ֆոն Կոբոլդին՝ Մուրնաուի քաղաքապետի որդուն և Հարոուբարոու քարշակման քաղաքի հրամանատարին։ Վոլֆը կարծում է, որ «ՄԵԴՈՒԶԱՅԻ» փրկվածները կարող են դեռևս Լոնդոնի ներսում լինել, և երեքով համաձայնվում են արշավախումբ կատարել դեպի Լոնդոն։

Թոմն ու Ռենը հանդիպում են Վուլֆին Հարոուբարոուում՝ փոսոտ քարշակման քաղաքում, որը նրանց ավելի է մոտեցնում Լոնդոնին։ Վուլֆի ուղեկցությամբ նրանք «Ջենի Հանիվեր»-ով թռչում են «Կանաչ փոթորկի» սահմանի վրայով և վերջապես հասնում Լոնդոնի ավերակների դաշտ։ Այնտեղ նրանք հայտնաբերում են, որ «ՄԵԴՈՒԶԱ»-ից փրկվածները Լոնդոնում վերակառուցել են հասարակություն, որը գլխավորում է Թոմի նախկին ղեկավարը և այժմ քաղաքապետ Չադլի Պոմերոյը։ Գարամոնդը՝ անվտանգության պարանոիդ ղեկավարը, համոզում է Պոմերոյին պահել նրանց այնտեղ, քանի որ կասկածում է, որ նրանք կարող են ուրիշներին տեղեկացնել Լոնդոնի գոյատևման մասին։ Թոմը, Ռենը և Վուլֆը, ի վերջո, հայտնաբերում են ավերակների մոտ վերակառուցվող նոր քարշակման քաղաք, մի նախագիծ, որը ընթացքի մեջ էր դեռևս շատ առաջ, նախքան Մագնուս Քրոմը որոշեց օգտագործել «ՄԵԴՈՒԶԱ»-ն։ Նկատելով, որ «Նոր Լոնդոնը» անիվներ չունի, առաջատար ինժեներ դոկտոր Չայլդերմասը բացատրում է, որ այն օգտագործում է մագնիսական լևիտացիա՝ գետնից վերև լողալու համար, ինչը այն պակաս վնասակար է դարձնում շրջակա միջավայրի համար։ Վուլֆը խուսափում է զրույցից և փախչում է Հարոուբարոու՝ մտադրվելով կլանել Նոր Լոնդոնը և օգտագործել տեխնոլոգիան իր քաղաքը ավելի լավը դարձնելու համար։

Միևնույն ժամանակ, նախկին Կորած Տղա Ֆիշքեյքը Կահիրե քաղաքում մասամբ վերակառուցել է Սթոքեր Ֆենգին։ Սթոքեր Ֆենգը հաճախ խափանվում է՝ իր բնավորությամբ հերթափոխվելով բարի և աջակցող Աննա Ֆենգի կողմի և սառը ու անողոք Սթոքերի կողմի միջև։ Ֆիշքեյքը տեղեկացնում է Ֆենգին, որ Կահիրեն կանգ է առնում Կորուսյալ տղայի կողմից կառավարվող Բրայթոնի հետ առևտուր անելու համար, որտեղ նրանք գողանում են մի լիմպետ և ուղևորվում Շան Գուո նահանգ, որտեղ Ստալքերը կանի ինչ-որ «կարևոր» բան։

Մնացած ճանապարհը ոտքով անցնելով՝ Ֆիշքեյքն ու Ժանիքը կանգ են առնում մի ճգնավորական վայրում, որտեղ բնակվում է Սաթյան՝ «Կանաչ փոթորկի» աքսորյալ հրամանատարը և Աննայի հին ընկերը։ Հետապնդողի Աննայի կողմը չի ցանկանում վնասել Սաթյային և ցանկանում է, որ նախկին լոնդոնցի ինժեներ դոկտոր Պոպջոյը, որը նրան վերակենդանացրել էր «Գիշատչի ոսկի»-ում, վերացնի Հետապնդողի կողմը։ Բողոքներին չնայած՝ Ֆիշքեյքը ուղեկցում է նրան Բաթմունք Գոմպա։ Սակայն, նախքան Պոպջոյին հանդիպելը, Հետապնդողի կողմը վերադառնում է և պահանջում, որ նա հեռացնի Աննայի կողմը։ Պոպջոյը բացատրում է նրան, որ Ռոուգի բույնում իրեն տեղադրած ուղեղը շատ ավելի հին մոդելից էր, որը նա գտել էր Արկտիկայում, և որ այն «Հիշող մեքենայից» էր, որը օգնել էր քոչվորական մշակույթը կենդանի պահել։ Երբ Պոպջոյը պարզում է, որ Հետապնդողի Ժանիքը կվերագործարկի Օդինը (որը նշանակում է «Օրբիտալ պաշտպանության նախաձեռնություն»), որը ՄԵԴՈՒԶԱՅԻՆ նման կրակային հզորությամբ ուղեծրային զենք է, նա բողոքում է, բայց Հետապնդողը սպանում է նրան։ Հետապնդող Ժանիքը Ձկնկեղին իր հետ տանում է Էրդենե Թեժ՝ նրա հին տունը։

### Երկրորդ մաս
Նապստեր Վարլին ժամանում է Էյրհեյվեն, որը լողում է Տրակտիոնշտադտգեսելշաֆտի վրայով, և անհաջող փորձում է վաճառել Զերոյին Վուլֆի հորը՝ Կրիգսմարշալ ֆոն Կոբոլդին: Հեսթերը, Թեոն և Շրայքը հասնում են լողացող քաղաք և փորձում են գնել նրան Վարլիից, ով պահանջում է շորթող գին, որը նրանք չեն կարող վճարել: Հեսթերը և Թեոն հայտնաբերում են, որ Պենիրոյալը թաքնվում է Էյրհեյվենում՝ անպատվության և պարտքերի մեջ, այն բանից հետո, երբ մի թերթ բացահայտում է նրան որպես խաբեբա: Հեսթերը վերցնում է նրա փողի մնացորդը և ուղևորվում Վարլիի նավ՝ Զերոյին գնելու, իսկ Թեոն պատահաբար Պենիրոյալին ասում է, որ Զերոն ողջ է: Այս իմացությամբ և փառքը վերականգնելու ձգտմամբ՝ Պենիրոյալը հավաքում է Մանչեստրից մարդկանց և քայլում դեպի Վարլիի նավը: Հայտնաբերելով Զերոյի լուսանկարը, որը Վարլին դրել էր իր վրա, ֆոն Կոբոլդը փորձում է փրկել նրան՝ Նագայի հետ հետագա հաշտություն հաստատելու համար:

Հեսթերի փորձը՝ խաբել Վարլիին, բացահայտվում է, և նա հարձակվում է նրա վրա, բայց նրա բռնության ենթարկված կինը սպանում է նրան: Երբ Հեսթերն ու Զերոն վերադառնում են, ֆոն Կոբոլդը գտնում է նրանց և օգնում։ Պենիրոյալը ժամանում է մանչեստրցիների հետ, և սկսվում է կռիվ, որի ժամանակ ֆոն Կոբոլդը կրակում է, բայց ողջ է մնում իր հին տեխնոլոգիաների զրահի շնորհիվ։ Շրայքը կարողանում է վախեցնել նրանց և Հեսթերին ու Զերոյին տանում է դեպի իրենց «Ստվերային ասպեկտ» օդային նավը և փախչում։ Պենիրոյալը վիճաբանության մեջ է մտնում լրագրողի հետ և ընկնում է «Էյրհավեն»-ից՝ համարվելով մահացած, բայց վայրէջք է կատարում «Ստվերային ասպեկտ»-ի սարքավորումների մեջ։ Հետապնդող թռչունները ժամանում են, բայց ուղեկցում են օդային նավը դեպի «Կանաչ փոթորիկ» օդային բազա, որտեղ նրանց հերոսներ են հռչակում։ Շուտով բազան հարձակման է ենթարկվում «Տրակտիոնշտադտսգեզելշաֆտի» և «Հարոուբարոուի» կողմից։ Բոլորը փախչում են դեպի արևելք շարժվող օդային նավով, բացի Թեոյից, որը մնում է Ռենի ուղարկած նամակը վերցնելու համար, բայց, կարծես, սպանվում է ռումբի պայթյունից։

Վուլֆը վերադառնում է Հարոուբարոու և հանդիպում ֆոն Կոբոլդի և Մանչեսթերի քաղաքապետ Ադլայ Բրաունի հետ։ Տրակտիոնշտադտսգեսելշաֆտի այլ քաղաքների աջակցությամբ Բրաունը մտադիր է ոչնչացնել Կանաչ փոթորիկը, չնայած ֆոն Կոբոլդի խաղաղության ցանկությանը։ Տյանցզինում Նագան տեղեկացվում է Կանաչ փոթորկի ավիաբազայի վրա հարձակման մասին, բայց ոչինչ չի անում՝ հիասթափված Զերոյի ենթադրյալ մահից։ Սինթիան թունավորում է նրա կանաչ թեյը՝ նրան ավելի անօգնական դարձնելու համար, և մոլեռանդորեն հավատում է, որ Ստալկեր Ֆենգը կվերադառնա։

Ֆիշքեյքը և Ստալկեր Ֆենգը, որոնց անհատականությունները, կարծես, միաձուլվել են, գողանում են Պոպջոյի օդային զբոսանավը և հասնում Էրդենե Թեժ և նրա հին տուն։ Ներսում նա սկսում է ստեղծել մի սարք, որը հրամաններ կփոխանցի ODIN-ին։

### Երրորդ մաս
Թեոն գոյատևում է օդանավակայանի վրա հարձակումից և հարթավայրերով դեպի արևելք է շարժվում դեպի Լոնդոն, որտեղ Ռենի նամակում ասվում էր, որ նա կլինի։ Մինչդեռ «Կանաչ փոթորկի» ողջ մնացած զինվորները տեղափոխվում են Առաջխաղացման հրամանատարություն՝ հին քարշակման քաղաք, որտեղ տարվել էին Հեսթերը, Շրայքը և Զրոն։ Թեոն վերջապես հասնում է Նյու Լոնդոն և վերամիավորվում Ռենի հետ, ինչպես նաև զգուշացնում բնակիչներին, որ «Կանաչ փոթորկի» և «Տրակտիոնշտադտսգեզելշաֆտի» միջև պատերազմը վերսկսվել է։

«Ստալկեր Ֆենգը» ODIN-ը կրակ է բացում Մանչեստրի և այլ քաղաքների վրա՝ սպանելով Բրաունին։ Բրայթոնից նախկինում եկած օդաչու Օրլա Թվոմբլին նկատում է ավերածությունները և զեկուցում է ֆոն Կոբոլդին Մուրնաուում՝ նրան և մնացած քաղաքներին ասելով նահանջել «Կանաչ փոթորկի» զենքից։ Նագան ստանում է հաղորդագրություն, որ Զերոն ողջ է, և հասկանալով, որ Թվայթը խաբել է իրեն, բախվում է նրան։ Թվայթը փորձում է սպանել նրան, բայց ODIN-ը կրակ է բացում Տիենջինգի վրա։ Նագան գոյատևում է, բայց Թվայթը անմիջապես սպանվում է պայթյունի ժամանակ։

Նոր Լոնդոնի բնակիչները հեռվից տեսնում են Օդինի կրակի ուժը և վախենալով, որ դա «Կանաչ փոթորիկ» զենք է, ծրագրեր են կազմում քաղաքի ոչնչացման ժամանակ հյուսիս մեկնելու համար։ Թոմը, վախենալով Ռենի համար, «Ջենի Հանիվեր»-ը տանում է Տյենցինգ՝ հույս ունենալով համոզել Նագային չօգտագործել իր ենթադրյալ զենքը։ Թոմը նամակ է թողնում Ռենին, որում հրաժեշտ է տալիս և վստահում Թեոյին հոգ տանել նրա մասին՝ խոստովանելով, որ նա մահանում է։ Վուլֆը լսում է Մանչեստրի ավերածությունների մասին և վճռականորեն տրամադրված է շարունակել ճանապարհը դեպի Լոնդոն՝ իր ենթականերին պնդելով, որ Հարրոուբերոուի սողացող բնույթը կօգնի իրենց գոյատևել։

### Չորրորդ մաս
Հեսթերը, Շրայքը, Զերոն և Պենիրոյալը ուղևորվում են Բաթմունք Գոմպա՝ վերամիավորվելու Նագայի հետ, ով տարհանվել է այնտեղ։ Նրանց պատմում են քարշակման քաղաքների և Տյանցզինի ոչնչացման մասին, որը, ըստ Շրայքի, Ստալկեր Ֆանգի գործն է։ Զերոն մտադիր է խոսել Պոպջոյի հետ, քանի որ նա կառուցել է Ստալկեր Ֆանգը և, հնարավոր է, գիտի, թե ինչպես նրան ընդմիշտ հաշմանդամ դարձնել։

Ռենը հայտնաբերում է Թոմի նամակը և փորձում է հետևել նրան Թեոյի հետ, բայց նրանց կանգնեցնում է Գարամոնդը, ով կարծում է, որ նրանք «Կանաչ փոթորկի» գործակալներ են և փախչում են՝ դավաճանելու Նոր Լոնդոնին։ Պարզվում է, որ Պոմերոյը մահացել էր քնի մեջ, երբ Թոմը լքել էր Նոր Լոնդոնը, և Գարամոնդը զբաղեցրել էր նրա տեղը։ Գարամոնդը ձերբակալում է զույգին, բայց Չայլդերմասը ազատում է նրանց և հրահանգում փախչել «Կանաչ փոթորկի» բնակավայր։ Պարզվում է, որ Չայլդերմասը Բևիս Փոդի մայրն է։

Թոմը, որը թռչում էր «Ջենի Հանիվեր»-ով, Տյանցզին գնալու ճանապարհին կանգնեցվում է Բաթմունք Գոմպա, որտեղ նրան հարցաքննում է Նագան։ Թոմը աղաչում է Նագային չօգտագործել զենքը Նյու Լոնդոնում, բայց Նագան նրան շփոթում է Տրակտիոնշտադտսգեսելշաֆտի լրտեսի հետ և չի հավատում նրան։ Հեսթերը և մյուսները հասնում են Բատմունկ Գոմպա, որտեղ Զերոն պարզում է, որ Պոպջոյը մահացած է։ Երբ Զերոն հանդիպում է Նագայի հետ, նա մեղադրում է նրան լրտես լինելու մեջ՝ հավատալով, որ Լոնդոնը նոր զենքի վարպետն է, և որ Պոպջոյը կեղծել է իր մահը՝ միանալու իրենց։ Նագան ծեծի է ենթարկում և ձերբակալում Զերոյին, ապա հրամայում է նրանց ուժերը հարձակվել Լոնդոնի վրա։ Պենիրոյալը տեղեկացնում է Հեսթերին և Շրայքին Զերոյի դժվարին վիճակի մասին, և Հեսթերը անվստահորեն վերամիավորվում է Թոմի հետ, ով նրան ասում է, որ Թեոն ողջ է և Ռենի հետ Լոնդոնում է։ Շրայքի հետ զույգը փախչում է Ջենի Հանիվերով։ Ստալկեր Ֆանգը Օդինով թիրախավորում է Չան Շան հրաբուխը, ինչը հանգեցնում է ժայթքման, որը կտևի շաբաթներ և կոչնչացնի բազմաթիվ նահանգներ։ Թոմը և Հեսթերը եզրակացնում են, որ Ստալկեր Ֆանգը գնացել է Էրդենե Թեժ և այնտեղ թռցնում են Ջենի Հանիվերով։ Ռենն ու Թեոն լսում են, թե ինչպես է Հարրոուբերոն մոտենում՝ Նոր Լոնդոնը կլանելու համար։ Ռենը նստում է այն, մինչդեռ Թեոն զգուշացնում է լոնդոնցիներին մոտեցող քաղաքի մասին։ Ռենը բախվում է Վուլֆին և խաբում նրան՝ Հարրոուբերոն ուղղորդելով դեպի ՄԵԴՈՒԶԱՅԻ մնացորդային էներգիայով լի տարածք։ Կանաչ փոթորիկը հասնում է և հարձակվում, չնայած Վուլֆը շարունակում է առաջ շարժվել՝ նախկինում գործ ունենալով Կանաչ փոթորկի հետ, բայց Հարրոուբերոն վնասվում է ՄԵԴՈՒԶԱՅԻ մնացորդային էներգիայով։ Թեոն նստում է այն և գտնում Ռենին, բայց Հարրոուբերոն նորից սկսում է շարժվել։ Նագան, տեղեկանալով Հարրոուբերոյի մոտենալու մասին, հասկանում է իր սխալը և պաշտպանում է Նոր Լոնդոնը, որը վերջապես սկսում է շարժվել, իսկ Հարրոուբերոն հետապնդում է նրան։ Վուլֆը բախվում է Ռենի և Թեոյի հետ Հարրոուբերոյի մեջքին, բայց Ռենը պատահաբար սպանում է Վուլֆին, երբ Նագայի օդանավը ժամանում է և փրկում նրանց։ Նագան Ռենին և Թեոյին իջեցնում է Նոր Լոնդոնի վրա և կամիկաձեի հարձակման է ենթարկում իր օդանավը ուղիղ Հարրոուբերոյի վրա՝ ոչնչացնելով քաղաքը և թույլ տալով Նոր Լոնդոնին փախչել։

Ջենի Հանիվեր նավի վրա Շրայքը գտնում է թաքնված Պենիրոյալին, և երեքով կապում են նրան։ Հետևորդ-թռչունները հարձակվում են օդանավի վրա՝ այն լրջորեն վնասելով։ Շրայքին հաջողվում է փրկել երեքին սպանությունից, բայց ընկնում է նավից և ընկնում լեռները։ Օդանավը վայրէջք է կատարում Ֆենգի հին տան մոտ, որտեղ Հեսթերն ու Թոմը լքում են Պենիրոյալը։ Ֆիշքեյքը, լսելով օդանավի ձայնը, դիմակայում է նրանց և փորձում է սպանել Հեսթերին, բայց նրան կանգնեցնում է Հետևորդ Ժանիքը։ Ֆիշքեյքը պահանջում է, որ նա սպանի նրանց, բայց Հետևորդ Ժանիքը հարվածում է նրան, և Ֆիշքեյքը փախչում է։ Թոմի սիրտը սկսում է լարվել, և նա ուշաթափվում է։ Հետևորդ Ժանիքը, որոշելով չսպանել նրանց, քանի որ նրանք բոլորը շուտով կմահանան, Թոմին տանում է տուն, իսկ Հեսթերը հետևում է նրան։

Հետապնդող Ժանիքը բացատրում է Թոմին և Հեսթերին, որ ինքը ոչնչացրել է տարբեր քարշակման քաղաքներ և Կանաչ Փոթորկի բազաներ՝ երկու կողմերին միմյանց դեմ կռվելու ստիպելու համար, ինչը նրան ժամանակ է տալիս հրաման ուղարկելու Օդինին: Այս հրամանը թիրախավորում է Երկրի շուրջ գտնվող տարբեր հրաբուխներ, որոնք կժայթքեն և կսպանեն մարդկությանը հրաբխային ձմռանը, բայց «աշխարհը կրկին կանաչ կդարձնեն»: Ֆիշքեյքը գտնում է Պենիրոյալին, և նրանք պլանավորում են փախչել Պոպջոյի երկնային զբոսանավով, բայց նրանց անհրաժեշտ են Հետապնդող Ժանիքի պարանոցի բանալիները:Փենիրոյալը գտնում է Հեսթերի գցած հակա-Ստալկեր զենքը և ուղղվում դեպի տուն։ Թոմը փորձում է համոզել Ստալկերի Աննայի կողմին ոչնչացնել Օդինին, և Ստալկերը հայտնվում է միացող անհատականությունների միջև։ Փենիրոյալը հանկարծ մտնում է և սպանում Ստալկերի Ժանիքին, որը ընկնում է Օդին հաղորդիչի վրա և ոչնչացնում այն։ Թոմի սիրտը ցավում է, և նա կրկին ընկնում է, մինչդեռ Փենիրոյալը վերցնում է երկնային զբոսանավի բանալին և փորձում է այն բերել նրանց՝ Թոմին փրկելու համար։ Երբ Հեսթերը Թոմին դուրս է տանում, նրանք տեսնում են երկնքում մի փայլող աստղ, և Հեսթերը հասկանում է, որ Ստալկերի Ժանիքը հրամայել էր Օդինին ոչնչացնել իրեն։ Փենիրոյալը փորձում է երկնային զբոսանավը թռցնել Թոմի և Հեսթերի մոտ, բայց Ֆիշքեյքը սպառնում է նրան թողնել նրանց՝ որպես վրեժ Բրայթոնում իրեն թողնելու համար։ Հեսթերը նայում է, թե ինչպես է երկնային զբոսանավը թռչում, և նա մխիթարում է Թոմին, երբ նա մահանում է։ Հեսթերը կարճ ժամանակ անց ինքնասպան է լինում։

Զերոն տեղեկանում է Նագայի մահվան մասին և նշանակվում է «Կանաչ փոթորկի» առաջնորդ, որը նա վերակազմավորում է որպես «Հակա-քաշողական լիգա»։ Նա պայմանագիր է կնքում ֆոն Կոբոլդի հետ՝ ընդմիշտ դադարեցնելով մարտերը, որի արդյունքում շատ քարշողական քաղաքներ դառնում են անշարժ։ Պոպջոյի երկնային զբոսանավը խափանվում է Բատմունկ Գոմպայի մոտ, և Ֆիշքեյքը լքում է Պենիրոյալին, որը վերադառնում է Մուրնաու և ժամանակ է անցկացնում պարտապանների բանտում, նախքան իր ողջ մնացած իրադարձությունների մասին ճշմարտացի պատմություն գրելը՝ այն անվանելով «Անգրագետ բանակներ»։ Սակայն այն երբեք չի հրատարակվում նրա խարդախ գործունեության պատճառով, և Պենիրոյալն իր կյանքի մնացած մասն անցկացնում է Պերիպատետիապոլիսում նախկին ընկերուհու հետ։ Ֆիշքեյքը գնում է Սաթյայի ճգնավորական տուն, որտեղ նա ապրում է նրա հետ մինչև չափահաս դառնալը և ունենում է իր սեփական երեխաները։ Նա զղջում է, որ թողել է Հեսթերին և Թոմին Էրդենե Թեժում, չնայած կարծում է, որ նրանք բավականաչափ հնարամիտ էին փախչելու միջոց գտնելու համար։ Մեկ տարի անց Ռենը և Թեոն լքում են հյուսիսում գտնվող Նոր Լոնդոնը և գնում Զագվա՝ Թեոյի ընտանիքին տեսնելու։ Երբ Էյրհեյվենը ժամանում է, Ռենն ու Թեոն Վուլֆի արշավախմբի գումարով գնում են նոր դիրիժաբլ՝ անվանելով այն Ջենի Հանիվեր II, և դառնում են օդային առևտրով զբաղվողներ։ Նյու Լոնդոնը ծաղկում է ապրում՝ փախչելով գիշատիչ քաղաքներից և առևտուր անելով հակագրավիտացիոն կահույքով։

Միլլոններ հեռու Շրայքը վերակենդանանում է և ուշ է հասնում Էրդեն Թեժ՝ գտնելով Ստալկեր Ժանիքի մնացորդները։ Չնայած նրա Ստալկերի ուղեղը մեռած է, Շրայքը հիշողություններ է ներբեռնում նրա ուղեղի ավելի հին մասից։ Այնուհետև նա գտնում է Թոմի և Հեսթերի մարմինները և մտածում է Հեսթերին հարություն առնելու մասին, բայց որոշում է չանել դա, երբ տեսնում է, որ նրանք ձեռք ձեռքի տված են եղել մահվան ժամանակ։ Երբ նա վերցնում է նրանց մարմինները, Շրայքը հիշում է իր սեփական երկու երեխաների (Ռուան և Ֆերն «Fever Crumb»-ից) վաղուց կորած հիշողությունները, նախքան ինքը Ստալկեր դառնալը։ Մարմինները մոտակա մի ելուստում դնելով՝ Շրայքը լռում է և դիտում, թե ինչպես են նրանց մարմինները տարիների ընթացքում քայքայվում։ Տարիների ընթացքում Հեսթերի մարմնից կաղնի է աճում, և նա ի վերջո դանդաղեցնում է այս ժամանակի ընդհատումը, երբ մոտակայքում նկատում է մարդկային կերպարանքներ։ Վերջապես ֆուգայի վիճակից դուրս գալով՝ Շրայքը հայտնաբերում է, որ իր շուրջը անտառ է աճել և հանդիպում է մի աղջկա և մի տղայի։ Զույգը նրան տանում է մի գյուղ, որտեղ Շրայքը պարզում է, որ նա համարվում էր հին սրբավայրի արձան, և մարդիկ ծաղիկներ են կախում նրա պարանոցին՝ հաջողություն բերելու համար։

Հետապնդողը հայտնաբերում է, որ գյուղն օգտագործել է Չայլդերմասի հակագրավիտացիոն մեքենաները, և որ ինքը արթնացել է ապագայում հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր տարիներ առաջ։ Երբ նա հարցնում է, թե արդյոք աշխարհում կան քարշակման քաղաքներ, գյուղի բնակիչները բացատրում են, որ դրանք այսօր հեքիաթներ են համարվում և այդ գաղափարը ծիծաղելի են համարում։ Երբ մարդիկ հարցնում են, թե ինչի համար է նա, Շրայքը պատասխանում է, որ ինքը «Հիշող մեքենա» է, և նրան խնդրում են պատմել իր պատմությունը։ Շրայքը սկսում է «Մահկանացու շարժիչներ» գրքի առաջին տողերը արտասանելով.«Գարնանային մի մութ, քամոտ օր էր, և Լոնդոնի քաղաքը հետևում էր մի փոքր հանքաքարային քաղաքին՝ հին Հյուսիսային ծովի չորացած հատակով…»

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Henry Keazor : "'Mortal Engines' und 'Infernal Devices': Architektur- und Technologie-Nostalgie bei Philip Reeve", in: *Techniknostalgie und Retrotechnologie*, edited by Andreas Böhn and Kurt Möser, Karlsruhe 2010, pp.&nbsp;129–147

## Արտաքին հղումներ
* Strange Horizons review
* Science Fiction Weekly review (contains plot detail) 
* ''The Guardian'' review

Կատեգորիա:2006 գրքեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր