Սննդային շատակերություն

**Սննդային շատակերություն,** սննդի ընդունման խանգարում, որն ուղեկցվում է անվերահսկելի ուտելու դրվագներով։ Ինչպես սննման խանգարումը և նյարդային բուլիմիան, այն ևս համարվում է սննդային խանգարման ընդհանուր ախտանիշ։

Խնդրի տարբեր դրվագներում մարդն արագորեն սկսում է ընդունել ավելորդ քանակության սնունդ։ Շատակերության ախտորոշումը զուգահեռաբար ուղեկցվում է վերահսկողության բացակայությամբ, ավելորդ քաշի և գիրության ձեռքբերմամբ։

## Ախտորոշում
Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի հինգերորդ հրատարակությունն առանձնացրել է շատակերության ախտորոշման հետևյալ չափանիշները՝

* Շատակերության կրկնվող և մշտական դրվագներ
* Շատակերության դրվագներն ուղեկցվում են ստորև թվարկվող գործողություններով՝
** Ուտել սովորականից շատ ավելի հաճախ
** Ուտել մինչև անհարմար կուշտ լինելու զգացողությունը
** Ուտել մեծ քանակության սնունդ առանց սովի զգացման
** Միայնակ ուտելու ցանկություն (մեկուսացած)
** Չափից շատ ուտելուց հետո մեղքի, զզվանքի և անհարմարության զգացողություն
* Զգալի անհանգստություն կապված մեծ քանակության սնունդի ընդունման հետ
* Կանոնավոր փոխհատուցող վարքագծի բացակայություն։

## Անհանգստացնող ախտանիշներ
Շատակերության առաջին նշաններից է համարվում շատ կարճ ժամանակահատվածում սննդի մեծ քանակության անհետացումը։

Շատակերությամբ տառապող մարդը շատ հաճախ անհարմարություն է զգում հանրային վայրերում, մեկ այլ անձի ներակայությամբ սննդի ընդունման ժամանակ։

Մարդու մոտ կարող են զարգանալ նոր և չափազանցված սննդի ընդունման տարբերակներ։ Սրանք կարող են ներառել դիետաներ, որոնք ամբողջությամբ բացառում են սննդի որոշակի խմբերի (օրինակ՝ կաթնամթերք կամ ածխաջրեր) օգտագործումը։ Շատակերությունը կարող է սկսվել դիետայի առաջին փորձից առաջ։ Խնդրի ժամանակ մարդը կարող է կուտակել սնունդ և ունենալ քաշի տատանումներ։

Շատակերության ձեռքբերման մեկ այլ հնարավոր նշան կարող է լինել մարդու չափից շատ ուշադրությունը իր քաշին և մարմնի ձևին։

Հիվանդությամբ տառապող մարդիկ շատ հաճախ զուգահեռաբար կարող են ունենալ ինքնասպանության մտքեր, թմրանյութերի և ալկոհոլի օգտագործման կարիք։

Շատակերության առաջացման մյուս պատճառը կապվում է հոգեկան առողջության և վաղ տարիքում առաջացած խնդիրների հետ։ Շատակերությամբ տառապող մարդիկ կարող են ունենալ հոգեբանական անկայունության զգացում։

## Պատճառներ
Շատակերության առաջացման հիմնական պատճառ չի առանձնացվում, այնուամենայնիվ, երկարատև դիետաները, հոգեբանական խնդիրները, մարմնի չափսերի հետ կապված խիստ մտահոգությունը կարող են հանգեցնել շատակերության։

Կան բազմաթիվ գործոններ, որոնք մեծացնում են մարդու մոտ շատակերության առաջացման ռիսկերը։ Օրինակ, եթե անձն ունի ընտանիքի անդամ, որը տառապել է սննդային շատակերությամբ, նույնպես հակված է ունենալու սննդային շատակերություն։

Հաճախ նաև անձը կարող է չստանալ ընտանիքի աջակցությունը, որը խանգարում է խնդրի բարձրաձայնման համար։

## Առողջական ռիսկեր
Կան մի շարք ֆիզիկական և հոգեբանական առողջական ռիսկեր, որոնց պատճառը կարող է լինել շատակերությունը։ Այդ ռիսկերն են դեպրեսիան, մի շարք այլ հիվանդություններ՝ որոնցից ավելի տարածված են սիրտ-անոթային հիվանդությունները։

Ըստ մի քանի ուսումնասիրությունների՝ շատակերությամբ տառապող մարդիկ ավելի շատ են հակված ունենալու գիրություն, մարմնի զանգվածի բարձր ինդեքս, դեպրեսիա, սթրես։

## Ազդեցություններ
Սովորաբար, շատակերությունը սկսվում է արագ, որի ժամանակ մարդը սկսում է ունենալ էմոցիոնալ թմրություն և չի կարողանում այդ դադարեցնել։

Սննդային շատակերության ունեցող մարդկանցից շատերը փորձում են թաքցնել այդ պահվածքը շրջապատից և հաճախ ընկճված են իրենց քաշից։

Ի տարբերություն բուլիմիայով տառապող մարդկանց, սննդային շատակերությամբ տառապող մարդիկ հիմնականում սնունդի ընդունումից հետո քայլեր չեն անում օրգանիզմից այդ սնունդը հեռացնելու, ինչպես նաև չափից շատ չեն մարզվում ընդունած կալորիաները ծախսելու համար։

Այնուամենայնիվ բուլիմիա ունեցող մարդկանց մեծամասնությունը տառապում է նաև սննդային շատակերությամբ։

## Բուժում
Շատակերության խանգարման ներկայիս բուժումները հիմնականում բաղկացած են հոգեբանական թերապիաներից, ինչպիսիք են ճանաչողական վարքային թերապիան, միջանձնային հոգեթերապիան և դիալեկտիկական վարքային թերապիան։

Ներկայումս չկա շատակերությունը բուժող որևէ դեղամիջոց։

Շատակերության հոգեբանական բուժման երկարաժամկետ արդյունավետության վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ինչպես ճանաչողական վարքային թերապիան, այնպես էլ խմբային միջանձնային հոգեթերապիան արդյունավետորեն բուժում են սննդային շատակերությունը։ Ընդ որում՝ հիվանդների 64,4 %-ը լիովին հաղթահարում է խնդիրը։

## Պատմություն
### Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիա/Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ
Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան անդրադարձել և թվարկել է սննդային շատակերության առանձնահատկությունները Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում (1987 թվական)։

Ասոցիացիան, ներառելով շատակերությունը Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում, տեղեկացրել է խանգարման մասին՝ տալով դրան հոգեկան խանգարման բնորոշում։ Բնորոշումից հետո մեծացել է մարդկանց հնարավոր բուժում ստանալու հնարավորությունը և հիվանդության մասին տեղեկացվածությունը։

### Դեղորայքային թերապիա
2015 թվականի հունվարին Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը հաստատել է Lisdexamfetamine Dimesylate դեղը, որպես շատակերության բուժման հաբ՝ թույլ տալով մի քանի հիվանդների բուժման մյուս փուլերին զուգահեռ ստանալ նաև դեղամիջոցը։ Ըստ վարչության հաշվետվության՝ դեղամիջոցի ընդունումը մի քանի կողմնակի ազդեցություն էր առաջացրել։

## Շատակերությունը տղամարդկանց շրջանում
Սննդային շատակերությամբ տառապող տղամարդիկ հաճախ բախվում են բուժման դիմելու յուրահատուկ խոչընդոտների՝ սոցիալ-մշակության կարծրատիպերով պայմանավորված։

Շատկերության առաջացման հիմնական պատճառը տղամարդկանց մոտ սոցիալական համամատությունն է, մարմնի որոշակի ձևի իդեալականացումը, որը բերում է սննդի հետ անառողջ հարաբերությունների և խնդրի զարգացման։ Շատ տղամարդիկ ամաչում են դիմել օգնության հասարակության կամ շրջապատի կողմից սխալ ընկալման վախից։ Համատարած կարծրատիպը, որ խնդիրը մեծմասամբ հանդիպում է կանանց շրջանում, նպաստել է տղամարդկանց շրջանում խնդրի առկայության ժամանակ ամոթի և մեկուսացվածության զգացմանը։

Սննդային խանգարումների հետ կապված գենդերային տարանջատումը, շատակերության խնդիրներով տառապողների բուժման կենտրոնների կոմից կանանց թիրախավորումը խնդիր է առաջացնում տղամարդանց համար։

Տղամարդիկ շատ ավելի են հակված բարձր կալորիականությամբ սննդի ընդունումը կոմպենսացնել ծանր ֆիզիկական վարժություններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ճարպակալում