Գարուն (ֆիլմ, 1969)

**Գարուն** (), էստոնական ֆիլմ, Օսկար Լուտսի համանուն նովելի էկրանավորումը, որին հետագայում հաջորդել են նույն հեղինակի այլ ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանված «Ամառ» և «Աշուն» ֆիլմերը։ Նկարահանվել է 1969 թվականին։

Postimees օրաթերթի՝ 2012 թ. անցկացված հարցման ժամանակ «Գարուն» ֆիլմը ճանաչվել է հարյուրամյակի (1912-2012) լավագույն էստոնական ֆիլմ։

## Սյուժե
Գործողությունները կատարվում են Էստոնիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Պաունվեր ծխական կենտրոնում։ Ուսումնական տարին արդեն սկսել է, երբ Պաունվերի ծխական ուսումնարան է գալիս նոր աշակերտ՝ Առնո Տալին, որ դասերը բաց էր թողել հիվանդության պատճառով։ Ուսուցիչ Լաուրը նրան նստեցնում է Յոոսեպ Տոոտսի կողքին, որ անկարգ է, սիրում է հնդկացիների մասին գրքեր ու տարբեր հնարքներ։ Առաջին օրը Առնոն տուն է վերադառնում Տաելեի հետ, ում ագարակն Առնոենց ագարակի կողքին էր։

Տոոտսը հաճախ էր ծաղրուծանակի ենթարկում հատկապես Գեորգ-Ադնիել Կիյրին։ Օրինակ՝ Յոոսեպը Կիյրի նորածին եղբորն անվանում է Կոլոմբուս-Խրիզոստոմուս, երեխայի կնունքի արարողության ժամանակ միացնում է գրամոֆոնն ու անհետանում՝ Կիյրին թողնելով պատասխան տալու անկարգության համար։ Ուսումնարանի պահակը փորձում է ծեծի ու մահակի միջոցով պատժել Տոոտսին, սակայն միայն ուսուցիչ Լաուրին է հաջողվում Տոոտսին համոզել, որ անկարգություններից զերծ մնա։

Ֆիլմում պատկերված է նաև էստոնացի ու գերմանացի երեխաների կռիվներ. գերմանացիները սովորում են ծխական ուսումնարանի հարևանությամբ գտնվող գիմնազիայում։ Մի այդպիսի կռվի ժամանակ Տոոտսի շնորհիվ էստոնացիներին հաջողվում է հաղթել, սակայն Տինիսոնը ծեծ է ուտում։ Վերջինս վրեժ լուծելու համար խորտակում է գերմանացիների լաստանավը, որի միջոցով նրանք անցնում էին գետը։ Լաստանավը խորտակելու համար մեղադրում են եկեղեցու ժամկոչ Կրիստիան Լիբլեին և ուզում են հեռացնել աշխատանքից։ Առնոն կռահում է, որ լաստանավը Տինիսոնն է խորտակել և վերջինիս ստիպում է խոստովանել։ Առնոն գնում է, որ պատմի ճշմարտությունը, սակայն ուսումնարանի միջանցքում հանդիպում է ուսուցիչ Լաուրին, ով, իմանալով պատահածը, ամեն ինչ կարգավորում է այնպես, որ Լիբլեին արդարացնում են, Տինիսոնին չեն հեռացնում դպրոցից, և ոչ ոք չի իմանում, որ Առնոն պատրաստվում էր մատնել Տինիսոնին։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ֆիլմը նկարահանվել է Պալամուսե գյուղում ու նրա շրջակայքում։ Օսկար Լուտսի ծննդավայր Յարվեպերե գյուղն ընդգրկված էր Պալամուսեի ծխի մեջ։ Օսկար Լուտսը կնքվել է Պալամուսեի եկեղեցում, իսկ 1895-1899 թթ. Լուտսը սովորել է Պալամուսեի ծխական ուսումնարանում, որտեղ էլ տեղի են ունենում նրա «Գարուն» նովելի գործողությունները։ Նույն ուսումնարանի շենքում է նկարահանվել «Գարուն» ֆիլմը։
* Ֆիլմը նկարահանվել է 1969 թ., իսկ պրեմիերան Էստոնիայում կայացել է 1970 թ. հունվարի 5-ին։ Պալամուսեում ֆիլմը ցուցադրվել է երկու օր առաջ՝ հունվարի 3-ին։
* 1970 թ. «Գարուն» ֆիլմը Էստոնիայի կինոթատրոններում դիտել են 558 հազար հանդիսատես (երկրի բնակչությունն այն ժամանակ կազմում էր 1 350 000 մարդ), իսկ ԽՍՀՄ-ում 1971 թ. ֆիլմը դիտել է ավելի քան 8 100 000 մարդ։

## Դերերում
* Առնո Լիյվեր - *Առնո Տալի*
* Աարե Լաանեմեստ - *Յոոսեպ Տոոտս*
* Ռիյնա Հեյն - *Տաելե*
* Կալյե Կիյսկ - *Կրիստիան Լիբլե*
* Այն Լուտսեպ - *Տինիսոն*
* Մարգուս Լեպա - *Գեորգ Ադնիել Կիյր*
* Ենդել Անի - *եկեղեցու պահակ*
* Լեոնհարդ Մենզին - *ուսուցիչ Լաուր*
* Ռեյն Աեդմա] - *Յաան Իմելիկ*
* Կալե Էոմոյս - *Կուսլապ*
* Տինու Ալվեուս - *Լեստա*
* Իտա Էվեր - *Առնոյի մայրը*
* Էրվի Աբել - *Կիյրի հայրը*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակներ - *Կալյե Կիյսկ, Վոլդեմար Պանսո*
* Բեմադրող ռեժիսոր - *Արվո Կրուուսեմենտ*
* Բեմադրող օպերատոր - *Հարրի Ռեհե*
* Կոմպոզիտոր - *Վելո Տորմիս*
* Ռեժիսոր - *Հեյկի Ռուուտս*
* Օպերատոր - *Ալֆրեդ Էլյաս*
* Հնչյունային օպերատոր - *Հարիի Լաանեմեստ*
* Մոնտաժող - *Լյուդմիլա Ռոզենտալ*
* տնօրեն - *Կուլո Մուստ*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1969 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Էստոնական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր