Տատյանա Հայրապետյան

**Տատյանա Բագրատի Հայրապետյան** (), հայ մենակատար ջութակահարուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Տատյանա Հայրապետյանը ծնվել է 1924 թվականի մայիսի 10-ին Թբիլիսիում` նախկին ազնվականներ Բագրատ և Վարյա Հայրապետյանների ընտանիքում։ Մայրը եղել է մանկաբարձ (ավարտել է Թբիլիսիի բժշկական ուսումնարանը), տանը հաճախ է նվագել ռոյալ, և վաղ տարիքից Տատյանան մեծացել է երաժշտական միջավայրում։ «Հայրը չի ընդունել սովետական կյանքի բարքերը» և երկրից հեռանալուց հետո վախճանվել է երիտասարդ տարիքում։ 6 տարեկանից Տատյանա Հայրապետյանը տեղափոխվել է Երևան։ 1930-1940 թվականներին սովորել է Ս․ Շահումյանի անվան հանրակրթական դպրոցում։ 1931–1937 թվականներին կրթվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում` Վերոնիկա Աշխարհումյանի դասարանում, այնուհետև 1937-1940 թվականներին սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում (Դմիտրի Լեգկերի դասարան), որը չավարտած` 1941 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա՝ սովորելով ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ Յակով Ռաբինովիչի մասնագիտական դասարանում (մեկ տարի դասեր է վերցրել ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր Աբրահամ Յամպոլսկու դասարանում, Երևանում սովորել է նաև ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակակիր Ավետ Գաբրիելյանի մոտ)։ Սովորել Առնո Բաբաջանյանի, Էդուարդ Միրզոյանի, Ադամ Խուդոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Գերոնտի Թալալյանի հետ։ Հայրենական մեծ պատերազմը սկսվելուն պես վերադարձել է Երևան՝ աշխատելով Ալ․ Սպենդիարյանի (1941-1944) և Պ․ Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցներում։

1944-1945 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոնի նվագախմբում։

1945-1948 թվականներին շարունակել և ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի լարային բաժինը (Յակով Ռաբինովիչի դասարան)՝ մենակատար ջութակահար, մանկավարժ մասնագիտությամբ։

1945 թվականին Մոսկվայից վերադարձել է Հայաստան և աշխատել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, Հայաստանի Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում։

1948 թվականից անցել է աշխատանքի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում որպես ջութակի դասատու, 1956 թվականից՝ որպես ուսմասվար, տնօրենի տեղակալ, իսկ 1978-2007 թվականներին՝ Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն։

Պատերազմի տարիներին Տատյանա Հայրապետյանը հաճախ է ելույթներ ունեցել հոսպիտալներում` վիրավոր մարտիկների առաջ։ Մոսկվայի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո վերադարձել է Երևան։

## Սաներ
[մինի|Տատյանա Հայրապետյանի հուշատախտակը [Չարենցի փողոց (Երևան)|Երևանի Չարենցի փողոցում]]
Տատյանա Հայրապետյանը սերտորեն կապված է եղել Պ․ Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցի հետ՝ տանելով մեծ ուսումնադաստիարակչական ու հասարակական աշխատանք։ Նրա շրջանավարտները հաջողությամբ սովորել են Երևանի, Լենինգրադի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաներում՝ դառնալով Միջազգային մրցույթի դափնեկիրներ։

Տատյանա Հայրապետյանի մասնագիտական դասարանի հայտնի աշակերտներն են՝ Էդվարդ Թադևոսյանը, Գրիգոր Դանիելյանը (Դանիել Երաժիշտ), Հայկ Դավթյանը և այլք։

Մահացել է 2016 թվականին Երևանում։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի կենտրոնական գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* 1954 թ․ - պատվոգիր Քաղաքային կոմիտեի կողմից՝ կադրերի կրթական պատրաստման աշխատանքի համար։
* 1954 թ․ - պատվոգիր՝ Հայաստանի ԿԿ ԼԿԵՄ կողմից երեխաների կոմունիստական դաստիարակության համար։
* 1954 թ․ - պատվոգիր՝ Հայաստանի մշակույթի նախարարության կողմից՝ Պ․ Չայկովսկու անվան երաժշտական միջնակարգ դպրոցի 15-ամյակի առթիվ։ 
* 1957 թ․ - պատվոգիր՝ Մշակույթի արհմիության աշխատակիցների ԿԿ Նախագահության կողմից՝ Ակտիվ հասարակական աշխատանքի համար։
* 1960 թ․ - ՀԽՍՀ Վաստակավոր մանկավարժի կոչում։
* 1986 թ․ - ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» շքանշան։
* 2010 թ․ - Մովսես Խորենացու մեդալ՝ ՀՀ անկախության հռչակման 19-րդ տարեդարձի առթիվ, մշակույթի բնագավառում ունեցած ստեղծագործական ակնառու նվաճումների համար։

## Ընտանիք
* Ամուսին` Բագրատ Սմբատյան, ճարտարապետ
* Որդի` Սերգեյ Սմբատյան
* Որդի` Արմեն Սմբատյան
** Թոռ` Սերգեյ Սմբատյան

## Գրականություն
* «Մեղեդիներ իմ հուշերի», ինքնակենսագրական, 2004 թ.:
* Դանիել Երաժիշտ, «Հնչեղ կին. Տատյանա Հայրապետյան», Երևան, հեղ. հրատ., 2018 թ․, 112 էջ։
* Հայ երաժշտության հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2019 թ․, 712 էջ։
* Հայրապետյան Տ․ Բ․, «Մեղեդիներ իմ հուշերի․․․» (հուշեր, նյութեր), կազմող և խմբագիր՝ Տեր-Ղազարյան Զ․ Հ, М., Музыка, 2005 թ․, 213 էջ։
* Հարությունյան Մ․, Տեր – Ղազարյան Զ․, Ճանապարհ դեպի Պառնաս, Երևան, Հայաստան, 1991 թ․, 88 էջ
* Мелодии моих воспоминаний…[Ст. и воспоминания], ред., сост. З. Тер-Казарян, М., 2005 г.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ