Մակաոյի տնտեսություն

**[[Մակաո]]յի տնտեսություն** (), բարձր զարգացվածությամբ շուկայական տնտեսություն։ 1999 թվականին Չինաստանին հանձնվելուց ի վեր Մակաոյի տնտեսությունը մնացել է աշխարհի ամենաբացերից մեկը։ Հագուստի արտահանումը և խաղատների հետ կապված տուրիզմը տնտեսության հիմնական հենասյուներն են։ Քանի որ Մակաոն քիչ վարելահողեր և քիչ բնական պաշարներ ունի, այն կախված է մայրցամաքային Չինաստանից իր սննդի, քաղցրահամ ջրի և էներգիայի ներմուծման մեծ մասի համար։ Ճապոնիան և Հոնկոնգը հումքի և կապիտալ ապրանքների հիմնական մատակարարներն են։ Չնայած նրան, որ Մակաոն ծանր հարված է ստացել 1997-98 թվականների ասիական ֆինանսական ճգնաժամից և 2000-ականների սկզբի անկումից, նրա տնտեսությունը 2001-2006 թվականների ընթացքում տարեկան միջինում աճել է մոտ 13.1%-ով։ Մակաոն Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության լիիրավ անդամ է։ Հանրային անվտանգությունը զգալիորեն բարելավվել է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությանը հանձնվելուց հետո։ Շահութաբեր խաղատների արդյունաբերությունից ստացված հարկային եկամուտների շնորհիվ Մակաոյի կառավարությունը կարողանում է Մակաոյի բոլոր քաղաքացիների համար 15-ամյա անվճար կրթության սոցիալական ապահովության ծրագիր ներդնել։ 2015 թվականին Մակաոյի տնտեսությունը կտրուկ անկում է ապրել (-26.4% տարեկան աճ 2015 թվականի երկրորդ եռամսյակում), որը պայմանավորված է եղել Չինաստանից այցելուների ծախսերի նվազմամբ՝ Սի Ծինփինի օրոք կոռուպցիայի դեմ պայքարի իրականացված արշավից ի վեր։

2007 թվականի առաջին երեք եռամսյակների ընթացքում Մակաոն տարեկան ՀՆԱ-ի 31.4% աճ է գրանցել։ Հինգ տարվա վերականգնումը պայմանավորված է եղել մայրցամաքից այցելուների թվի արագ աճով՝ Չինաստանի կողմից ճանապարհորդական սահմանափակումների մեղմացման, հանրային աշխատանքների ծախսերի ավելացման և Մակաոյի խաղային արդյունաբերության ազատականացման հետ կապված զգալի ներդրումային հոսքի շնորհիվ։ Բյուջեն նույնպես վերադարձել է ավելցուկային 2002 թվականից հետո՝ Չինաստանից այցելուների թվի աճի և խաղային շահույթի հարկերի բարձրացման պատճառով, որը կազմում էր կառավարության եկամուտների մոտ 70%-ը։ Հոնկոնգի դոլարն ինքնին պահուստային արժույթ է Մակաոյի պատակայի համար, որը կապված է մոտ 1 Հոնկոնգի դոլարի և 1.03 Մակաոյի պատակայի պաշտոնական փոխարժեքի հետ։

## Պատմություն
Մակաոն անպտուղ ձկնորսական գյուղ է եղել՝ մոտ 400 բնակչությամբ, նախքան 16-րդ դարում՝ Հայտնագործությունների դարաշրջանում պորտուգալացիների ժամանումը։ 1535 թվականին պորտուգալացի առևտրականները կաշառքով իրավունք են ստացել Մակաոյի նավահանգիստներում նավերը խարիսխ գցելու և առևտրային գործունեությամբ զբաղվելու համար: Պորտուգալացի և չինացի առևտրականները հավաքվել են Մակաոյում և այն արագ դարձել է Պորտուգալիայի շահութաբեր առևտրի կարևոր տարածաշրջանային կենտրոն՝ երեք հիմնական երթուղիներով՝ Մակաո-Մալակկա-Գոա-Լիսաբոն, Գուանչժոու-Մակաո-Նագասակի և Մակաո-Մանիլա-Մեքսիկա։ Սակայն, 17-րդ և 18-րդ դարերում Պորտուգալիայի՝ որպես համաշխարհային տերության անկման հետ մեկտեղ, առևտրային ուղիները մարտահրավեր են նետել այլ տերությունների, ինչպիսիք են հոլանդացիները և բրիտանացիները: 1842 թվականին Չինաստանի կողմից Հոնկոնգը բրիտանացիներին զիջելուց հետո, Մակաոյի դիրքը որպես տարածաշրջանային խոշոր առևտրային կենտրոն էլ ավելի է անկում ապրել, քանի որ ավելի մեծ նավեր են ներգրավվել Վիկտորիա նավահանգստի խորջրյա նավահանգստում: Անկումը կանխելու փորձի շրջանակներում, 1848 թվականից մինչև 1870-ականների սկիզբը Մակաոն տարանցիկ նավահանգստի կարգավիճակում զբաղվել է կուլիների (ստրկական աշխատողների) հայտնի առևտրով, որը տեղացիներին հարավային Չինաստանից տեղափոխել է Կուբա, Պերու և այլ հարավամերիկյան նավահանգիստներ՝ պլանտացիաներում կամ հանքերում աշխատելու համար:

Ձկնորսությունը կրկին դարձավ Մակաոյում գերիշխող տնտեսական գործունեություն, քանի որ այն կորցրեց իր դիրքը որպես տարածաշրջանային առևտրային կենտրոն: 1920-ականների սկզբին Մակաոյի 84,000 բնակիչների ավելի քան 70%-ը զբաղվել է ձկնորսությամբ։ Միևնույն ժամանակ, սկսել են զարգանալ մի շարք այլ բիզնեսներ, ինչպիսիք են լուցկիները, հրավառությունները, խունկը և ձկնորսական նավակների կառուցումը: Սակայն ամենանշանակալիցը խաղատների բիզնեսն է եղել: Խաղատների բիզնեսն առաջին անգամ օրինականացվել է 19-րդ դարում՝ կառավարության համար եկամուտներ ստեղծելու փորձով: Առաջին խաղատան մենաշնորհային իրավունքը տրվել է «Թայ Սինգ» ընկերությանը 1937 թվականին։ Սակայն ընկերությունը չափազանց պահպանողական էր՝ խաղատների տնտեսական ներուժը լիովին օգտագործելու համար: Արդյունաբերությունը մեծ առաջընթաց է ապրել 1962 թվականին, երբ կառավարությունը՝ Sociedade de Turismo e Diversoes de Macau-ն (STDM)՝ Հոնկոնգի և Մակաոյի գործարարների կողմից համատեղ ստեղծված սինդիկատին շնորհել է խաղատների բոլոր ձևերի մենաշնորհային իրավունքները: STDM-ն ներմուծեց արևմտյան ոճի խաղեր և արդիականացրել Մակաոյի և Հոնկոնգի միջև ծովային տրանսպորտը՝ ամեն տարի միլիոնավոր խաղացողներ բերելով Հոնկոնգից։

1970-ականներին Մակաոն նույնպես արագ զարգացում է ապրել արտադրական ոլորտում: Մակաոյի ցածր գնով գործառնական միջավայրի և բազմաֆունկցիոնալ համաձայնագրի (MFA) շրջանակներում ավելցուկային քվոտաների շնորհիվ, շատ Հոնկոնգի արդյունաբերողներ Մակաոյում հիմնել են տեքստիլ և հագուստի արտադրության բազաներ: 1980-ականներին՝ իր ոսկեդարում, արտադրական ոլորտը կազմել է Մակաոյի ՀՆԱ-ի մոտ 40%-ը, իսկ տեքստիլն ու հագուստը՝ Մակաոյի ընդհանուր տեսանելի արտահանման մոտ 90%-ը։ Այնուամենայնիվ, արտադրական ոլորտը աստիճանական անկում է ապրել 1990-ականների սկզբից ի վեր՝ MFA քվոտաների համակարգի փուլային վերացման և մայրցամաքային Չինաստանի և Հարավարևելյան Ասիայի երկրների համեմատ աշխատուժի աճի պատճառով:

## Աշխատանք և զբաղվածություն

Մակաոյում աշխատուժը հիմնականում կազմված է արտադրությունից, շինարարությունից, մեծածախ և մանրածախ առևտրից, հյուրանոցներից և ռեստորաններից, ֆինանսական ծառայություններից, անշարժ գույքից և այլ բիզնես գործունեությունից, պետական կառավարումից և այլ անձնական ու սոցիալական ծառայություններից (ներառյալ խաղատները), տրանսպորտից, պահեստավորումից և կապից։ Վերջին տարիներին երկնիշ տնտեսական աճի շնորհիվ գործազրկության մակարդակը 2000 թվականի ռեկորդային բարձր՝ 6.8%-ից նվազել է մինչև 2007 թվականի 3-րդ եռամսյակին գրանցված 3.1%։

Մի քանի խաղատների հանգստավայրերի և այլ խոշոր շինարարության բացման հետ մեկտեղ, հաղորդվում է, որ շատ ոլորտներում, մասնավորապես շինարարության ոլորտում, աշխատուժի պակաս կա։ Կառավարությունը արձագանքում է դրան՝ աշխատուժ ներմուծելով այլ հարևան տարածաշրջաններից, այդ թվում՝ մայրցամաքային Չինաստանից, Հոնկոնգից, Ֆիլիպիններից և Հնդկաստանից։ Ներկայումս ներմուծված աշխատուժի թիվը կազմում է ռեկորդային բարձր՝ 75,391 (2007 թվականի երկրորդ եռամսյակ), որը կազմում է Մակաոյի աշխատուժի մեկ քառորդից ավելին։ Որոշ տեղացի աշխատողներ բողոքում են էժան ներմուծված աշխատուժի ներհոսքի պատճառով աշխատատեղերի պակասից։ Ոմանք նաև պնդում են, որ անօրինական աշխատուժի խնդիրը լուրջ է։ Մեկ այլ մտահոգություն է տարածաշրջանում եկամուտների անհավասարության ընդլայնումը. Մակաոյի Ջինիի գործակիցը, որը եկամուտների անհավասարության հանրաճանաչ չափանիշ է, որտեղ ցածր արժեքը ցույց է տալիս եկամուտների ավելի հավասար բաշխում, 1998 թվականի 0.43-ից բարձրանում է մինչև 0.48՝ 2006 թվականին։ Այն ավելի բարձր է, քան այլ հարևան տարածաշրջանների, ինչպիսիք են մայրցամաքային Չինաստանը (0.447), Հարավային Կորեան (0.316) և Սինգապուրը (0.425) ցուցանիշները։

## Դրամավարկային համակարգ
աջից|մինի|213x213փքս|BNU աշտարակը Մակաոյում։
Մակաոն ընդունում է այսպես կոչված արժութային խորհրդի համակարգը, որի համաձայն օրինական վճարամիջոցը՝ պատական (MOP), 100 տոկոսով ապահովված է արտարժույթի պահուստներով՝ Հոնկոնգի դոլարով (HKD): Ավելին, արժութային խորհուրդը՝ Մակաոյի դրամավարկային մարմինը (AMCM), ունի օրենքով սահմանված պարտավորություն՝ պահանջարկի դեպքում պատակա թողարկել և փոխանակել Հոնկոնգի դոլարի դիմաց՝ ֆիքսված փոխարժեքով և անսահմանափակ ձևով: Պատական կապված է Հոնկոնգի դոլարի հետ՝ մեկ Հոնկոնգի դոլարի համար 1.03 MOP փոխարժեքով, որը պահպանվում է AMCM-ի կողմից։

Յուրաքանչյուր պատական բաժանվում է 100 ավոյի։ Մետաղադրամները թողարկվում են 10, 20 և 50 ավոյով և 1, 2, 5 և 10 պատակայով (2 և 10 պատակա մետաղադրամները հազվադեպ են օգտագործվում տարածքում). թղթադրամները՝ 5, 10, 20, 50, 100, 500 և 1000 պատակա անվանական արժեքներով։ Հոնկոնգի դոլարը ազատորեն օգտագործվում է և կազմում է Մակաոյի բանկերում ընդհանուր ավանդների կեսից ավելին։ Բացի այդ, լայնորեն ընդունվում է նաև չինական յուանը։ Արժույթ են թողարկում երկու բանկ՝ Banco Nacional Ultramarino-ն և Bank of China-ն (սկսած 1995 թվականի հոկտեմբերից)։ Պատակայի և ԱՄՆ դոլարի (USD) միջև պատմական փոխարժեքները ներկայացված են ստորև։

## Առևտուր
2003 թվականին Չինաստանի Առևտրի նախարարությունը հիմնադրեց Մակաոյի Ֆորումը։  Ֆորումի նպատակն է ամրապնդել Չինաստանի և պորտուգալախոս երկրների միջև տնտեսական կապերը։ Դրա մշտական քարտուղարությունը գտնվում է Մակաոյում:

2011 թվականին Մակաոյի շուկայական տնտեսությունը արտահանել է ընդհանուր առմամբ 1.119 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (8.94 միլիարդ պատակա) և հիմնականում կազմել է հագուստ, տեքստիլ, կոշկեղեն, խաղալիքներ, էլեկտրոնիկա, մեքենաներ և պահեստամասեր: Նույն ժամանակահատվածում ներմուծման ընդհանուր ծավալը հասել է 8.926 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի (71.32 միլիարդ պատակա) և հիմնականում կազմել է հումք և կիսաֆաբրիկատներ, սպառողական ապրանքներ (սնունդ, խմիչքներ, ծխախոտ), կապիտալ ապրանքներ, հանքային վառելիք և յուղեր: Մակաոյի հիմնական արտահանման գործընկերը 2011 թվականին Հոնկոնգն է եղել(44.6%): Այլ արտահանումները ուղղվում են մայրցամաքային Չինաստան (15.9%) և Միացյալ Նահանգներ (7.9%): Մակաոյի ներմուծման գործընկերներն են մայրցամաքային Չինաստանը (30.4%), Հոնկոնգը (12%), Ֆրանսիան (10.4%), Շվեյցարիան (7.5%), Իտալիան (7.5%), Ճապոնիան (6.2%) և Միացյալ Նահանգները (6.1%):

20-րդ դարի երկրորդ կեսին Մակաոյի տնտեսությունը դիվերսիֆիկացվել է թեթև արդյունաբերության զարգացման, մայրցամաքային Չինաստանից աշխատուժի դերում ծառայելու համար միգրանտների հոսքի և զբոսաշրջության աճի շնորհիվ։ Սակայն Պորտուգալիայի ջանքերը՝ զարգացնելու Մակաոյի և Բրազիլիայի, ինչպես նաև Աֆրիկայում գտնվող պորտուգալական տիրույթների միջև տնտեսական և մշակութային կապերը, հաջողությամբ չեն պսակվել։ Եվրոպական Միության և Թայվանի հետ տնտեսական կապերը համարվում են Մակաոյի տնտեսական դերի կարևոր կողմեր՝ որպես Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մաս։ Հարևան Չժուհայի հատուկ տնտեսական գոտի ուղիղ մուտքը հեշտացնում է մայրցամաքային Չինաստանի հետ առևտուրը։ Որպես հատուկ վարչական շրջան՝ Մակաոն գործում է որպես ազատ նավահանգիստ և որպես առանձին մաքսային տարածք։

## Բաժիններ
### Զբոսաշրջություն և խաղատներ
ձախից|մինի|Մակաոյի աշտարակը գիշերը։

Զբոսաշրջությունը Մակաոյի տնտեսության հիմքն է և դրա մեծ մասը կենտրոնացած է խաղամոլության վրա, որը օրինականացվել է 19-րդ դարում և այդ ժամանակվանից ի վեր եղել է տնտեսության հենասյունը և կառավարության եկամտի կարևոր աղբյուրը։ Առնվազն 2015 թվականի դրությամբ Մակաոյում զբոսաշրջային եկամուտների 90%-ը ստացվում է խաղամոլությունից։ Մակաոյի կառավարության համար բաքարայի սեղանի խաղից ստացված հարկերը պետական միջոցների ամենամեծ միակ աղբյուրն են։ 

1962 թվականից սկսած՝ խաղատների արդյունաբերությունը գործում էր Սթենլի Հոյի «Sociedade de Turismo e Diversões de Macau» (STDM) կառավարության կողմից տրված մենաշնորհային լիցենզիայի ներքո, որը փոխարինել է «Tai Heng Entertainment Corporation»-ին, որը նախորդ 24 տարիների ընթացքում խաղային մենաշնորհ է ունեցել։ Մենաշնորհն ավարտվել է 2001 թվականին, երբ խաղային արդյունաբերությունը ազատականացվել է և շուկա են մտել Լաս Վեգասի մի քանի խաղատների օպերատորներ։ Այս նոր օպերատորների թվում են «Las Vegas Sands»-ը, որը 2004 թվականին բացեց «Sands Macao»- ն՝ աշխարհի ամենամեծ խաղատունը սեղանի խաղերի ընդհանուր քանակով և «Venetian Macau»-ն 2007 թվականին, «Wynn Resorts»-ը, որը 2006 թվականին բացել է «Wynn Macau»-ն և «MGM Mirage»-ը, որը 2007 թվականին բացել է «MGM Grand Macau»-ն։

Բացի այդ, այլ խաղատների սեփականատերեր, այդ թվում՝ Australian Crown Casino-ն և Hong Kong Galaxy Entertainment Group-ը, նույնպես մի քանի հյուրանոց-խաղատներ են բացել Մակաոյում: Խաղատների թվի աճի և այլ նոր խաղատների մասնակիցների կողմից շինարարության արդյունքում Մակաոյի տնտեսությունը արագ աճել է, և Մակաոյի խաղատներից ստացված եկամուտները այժմ ավելի մեծ են, քան Լաս Վեգաս Սթրիփինը, ինչը Մակաոն դարձնում է աշխարհի ամենամեծ ծավալի խաղատների կենտրոնը։ Մոտ ապագայում նախատեսվում է բացել նաև բազմաթիվ այլ հյուրանոց-խաղատներ, այդ թվում՝ Galaxy Cotai Megaresort-ը և Ponte 16-ը:
ձախից|մինի|333x333փքս|Լիսաբոնի խաղատուն
աջից|մինի|300x300փքս|Վենետիկյան Մակաոյի ներքին հարդարանքը
Նոր հյուրանոց-խաղատների բացման և Չինաստանի կողմից ճանապարհորդական սահմանափակումների մեղմացման շնորհիվ, մայրցամաքից այցելուների թիվը կտրուկ աճել է։ 2000 թվականի 9.1 միլիոն այցելուից Մակաո ժամանողների թիվը 2005 թվականին աճել է մինչև 18.7 միլիոն այցելու և 2006 թվականին՝ 22 միլիոն այցելու, որոնց ավելի քան 50%-ը մայրցամաքից է, իսկ ևս 30%-ը՝ Հոնկոնգից։ Ակնկալվում է, որ 2007 թվականին Մակաոն կընդունի 24-25 միլիոն այցելու, Մակաոն նաև ստացել է «Ապագայի մրցանակ 2007»-ը, որը GoAsia-ի 26,000 գերմանական զբոսաշրջային առևտրի անդամների կողմից քվեարկվել է Ասիայի ամենախոստումնալից ապագա զբոսաշրջային ուղղությունը համարվելու համար։ Ներկայումս Մակաոն Համաշխարհային զբոսաշրջային կազմակերպության կողմից գնահատվում է որպես աշխարհի լավագույն զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը։

Քանի որ Մակաոն օգտվում է բարենպաստ հարկային կանոններից, այն Չինաստանի այլ վայրերից զբոսաշրջիկների համար նախընտրելի վայր է շքեղ ապրանքներ գնելու համար, ինչպիսիք են կոսմետիկան, զարդերը և դիզայներական նորաձևության ապրանքները։

### Արտադրություն
Մակաոյի արտադրական արդյունաբերությունը ի հայտ եկել ավ 20-րդ դարի առաջին մի քանի տասնամյակներում, որը հիմնականում բաղկացա եղել էր աղբահանությունից, լուցկու գործարաններից, հրավառության և խունկի գործարաններից: Ժամանակակից արդյունաբերությունները, սակայն, զարգացան միայն 1970-ական թվականներին, երբ տեքստիլի և հագուստի արդյունաբերությունը արագ զարգանում էր, մինչդեռ այլ թեթև արդյունաբերություններ, ինչպիսիք են պլաստմասսան, էլեկտրոնիկան, խաղալիքները և արհեստական ծաղիկները, նույնպես զգալի են ապրելցին: Տեքստիլն ու հագուստը 1980-ականների վերջին ավելի են մեծացրել իրենց գերիշխանությունը արտադրական ոլորտում:

Մակաոյի տեքստիլ արդյունաբերության մեծ մասը տեղափոխվել է մայրցամաք, քանի որ բազմաթելային համաձայնագիրը փուլ առ փուլ դադարեցվել է։ Տարածքն աճ ապահովելու համար ավելի շատ հույսը դրել է խաղատների և զբոսաշրջության հետ կապված ծառայությունների վրա։

### Բանկային գործունեություն
Մակաոն օֆշորային ֆինանսական կենտրոն է, հարկային դրախտ և ազատ նավահանգիստ ՝ առանց արտարժույթի վերահսկողության ռեժիմներ։ Օֆշորային ֆինանսական գործունեությունը կարգավորվում և վերահսկվում է Մակաոյի դրամավարկային մարմնի կողմից, մինչդեռ օֆշորային ոչ ֆինանսական բիզնեսի կարգավորումն ու վերահսկողությունը հիմնականում վերահսկվում է Մակաոյի առևտրի և ներդրումների խթանման ինստիտուտի կողմից: 2007 թվականին Moody's Investors Service-ը բարձրացրել է Մակաոյի օտարերկրյա և տեղական արժույթով կառավարության թողարկողի վարկանիշները «A1»-ից մինչև «Aa3», նշելով, որ կառավարությունը որպես խոշոր զուտ վարկատու ունի ամուր ֆինանսներ: Վարկանիշային գործակալությունը նաև բարձրացրեց Մակաոյի օտարերկրյա արժույթով բանկային ավանդների առաստաղը «A1»-ից մինչև «Aa3»։

Կան քսան այլ լիցենզավորված բանկեր, որոնցից տասնվեցը օտարերկրյա են: Մակաոն ունի Ասիայի 500 լավագույն առևտրային բանկերից հինգը, այդ թվում՝ Banco Tai Fung-ը և Չինաստանի առևտրաարդյունաբերական բանկը։

### Շինարարություն
մինի|Պոնտե 16-ը՝ կառուցման փուլում
2014 թվականին Մակաոյի շինարարության ոլորտում աշխատել է 45,368 մարդ։ Շինարարության արժեքը կազմել է 78.15 միլիարդ մոնոպոլիտեն, որից 66.88 միլիարդը պատկանում է մասնավոր հատվածին։ Միջանկյալ սպառումը կազմել է 61.03 միլիարդ մոնոպոլիտեն, իսկ աշխատուժի արժեքը՝ 11.35 միլիարդ մոնոպոլիտեն։

### Տրանսպորտային ընկերություններ
Air Macau-ն Մակաոյի դրոշակակիրն է և գտնվում է Մակաոյի միջազգային օդանավակայանում։

### Մեդիա
Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Մակաոն ունի աշխարհում ամենաբարձր «մեդիայի խտությունը»՝ չինարեն լեզվով ինը օրաթերթ, պորտուգալերեն լեզվով երեք օրաթերթ, անգլերեն լեզվով երկու օրաթերթ և մոտ կես տասնյակ չինարեն լեզվով շաբաթաթերթ և պորտուգալերեն լեզվով մեկ շաբաթաթերթ։ Ամեն վաղ առավոտյան Մակաո է առաքվում մոտ երկու տասնյակ թերթ Հոնկոնգից, մայրցամաքային Չինաստանից, Թայվանից և Ֆիլիպիններից։

## Տնտեսական դիվերսիֆիկացում
Խաղամոլության և զբոսաշրջության մեծ դերը ընդգծում է Մակաոյի տնտեսության համար որոշակի ռիսկի աստիճանը: Քանի որ տնտեսությունը շատ է կախված զբոսաշրջությունից և խաղամոլությունից իր բարեկեցության համար, եթե զբոսաշրջիկների հոսքը դանդաղի, դա կարող է ցնցում լինել փոքր շուկայի համար: Դիվերսիֆիկացիայի ձգտումը սկսվել է պորտուգալական կառավարման վերջին տարիներին՝ գեներալ-նահանգապետ Վասկո Ռոչա Վիեյրայի օրոք և շարունակվել է մինչ օրս՝ գլխավոր գործադիր տնօրեն Էդմունդ Հոյի օրոք: Կառավարությունը նաև փնտրում է օտարերկրյա ներդրումներ՝ որպես տնտեսական դիվերսիֆիկացման միջոց: Սակայն Մակաո կատարված օտարերկրյա ներդրումների մեծ մասը 2001 թվականին մենաշնորհի վերացումից հետո ուղղվել է խաղային ոլորտին: Հակառակ դեպքում, 2001 թվականին հեռահաղորդակցության շուկայի ազատականացումից հետո օտարերկրյա ընկերությունները մուտք են գործել բջջային հեռախոսների և ինտերնետային ծառայությունների շուկա:

## Քաղաքական տնտեսություն և սոցիալական բարեկեցություն
Մինչև 1930-ական թվականները Մակաոն ուներ Laissez-Faire տեսակի սոցիալական ապահովություն: Պետական ֆինանսավորմամբ գործող դպրոցներում դասավանդումը պորտուգալերեն է եղել: Առաջին սոցիալական ապահովության ծրագիրը ստեղծվել է 1930-ականների վերջին՝ այն կոչվում է Հանրային բարեգործական ընկերություն: Կազմակերպության հիմնական նպատակն է հոգ տանել աղքատների և որբերի մասին։ Սոցիալական պետության զարգացումը աստիճանական և պարզունակ էր: 1947 թվականին մի շարք բարեփոխումներ են իրականացվել: Առավել նշանակալից է եղել սոցիալական օգնության քարտի ստեղծումը, որը տրամադրվում է միայն կարիքավորներին: 60-ական թվականներին Հանրային օգնության ընկերությունը դարձավ Հանրային օգնության մասնաճյուղ: Ծառայությունները ընդլայնվում են՝ ընդգրկելով այլ ոլորտներ, ինչպիսիք են աղետների դեպքում օգնությունը: Սա կարևոր լրացում է, քանի որ Մակաոն ունի հաճախակի թայֆունների բարձր ռիսկ: Բացի այդ, կառուցվել են նաև բազմաթիվ օբյեկտներ, այդ թվում՝ վերականգնողական կենտրոններ և կույրերի և խուլերի օգնության կենտրոն: 60-ական և 70-ական թվականներին բնակարաններ են տրամադրվել աղքատներին, հաշմանդամներին և տարեցներին: Առողջապահության և կրթության համար ֆինանսական օգնություն է տրամադրվում նաև աղքատներին։ Այս ժամանակահատվածում կառավարությունը սկսել է նաև սուբսիդավորել մասնավոր դպրոցները։ Համակարգի մեկ այլ վերակառուցում է տեղի ունեցել 1980 թվականին։ Պաշտոնապես ստեղծվեց Սոցիալական ապահովության դեպարտամենտը։ 80-ականների վերջին կատարվել են հետագա փոփոխություններ, որոնք դեպարտամենտը բաժանել են երեք ճյուղի՝ Մակաոյի նահանգապետ, Սոցիալական ապահովության կոմիտե և Սոցիալական ապահովության դեպարտամենտ։ Այն սահմանել է չորս սկզբունք՝ «հավասարություն, արդյունավետություն, փոխօգնություն և մասնակցություն»։ Չորս գրասենյակ բացվեց նաև Սանտո Անտոնիո և Սան Լազարո, Սան Լոուրենսո և Սե, Նոսսա Սենյորա դե Ֆատիմա և Իլիաս քաղաքներում։ Այս գրասենյակների նպատակն է ավելի հարմար դարձնել մարդկանց այցելությունը, իսկ աշխատողներին՝ նաև ավելի մոտենալ իրենց տարածաշրջանի տեղացիներին։ 90-ականներին Հյուսիսային տարածաշրջանում մեծ պահանջարկի պատճառով Իլյա Վերդեում բացվեց լրացուցիչ գրասենյակ։ Դեպարտամենտը նաև ավելի ու ավելի է ներգրավվում ընտանեկան հարցերում՝ առաջարկելով խորհրդատվություն։

Սոցիալական ապահովության բյուրոն, որը գործում է մինչ օրս, ստեղծվել է 1999 թվականին Չինաստանին հանձնվելուց հետո: Սկզբում Մակաոն բախվել է թույլ տնտեսության և բարձր գործազրկության մակարդակի մարտահրավերների, սակայն 2002 թվականին խաղերը օրինականացվել են և ավելացրել կառավարության եկամուտները: Խաղատների արդյունաբերության, օտարերկրյա ներդրումների և զբոսաշրջության շնորհիվ արագ տնտեսական աճի շնորհիվ կառավարությունն այժմ կարողանում է ապահովել ավելի շատ հանրային ծառայություններ Լ Մակաոյի սոցիալական ապահովության ծրագրերը համեմատելի են աշխարհի ամենազարգացած երկրների հետ: Անվճար առողջապահությունը համընդհանուր է և առաջարկվում է պետական հիվանդանոցներում, բայց մասնավոր ծառայությունները նույնպես սուբսիդավորվում են 30%-ով, հղի կանանց, ուսանողների, պետական ծառայողների և 65 տարեկան և բարձր անձանց համար այն ամբողջությամբ սուբսիդավորվում է: Կառավարությունը նպաստներ է տրամադրում այս քաղաքացիներից շատերին։ Զբաղվածության և եկամտի աճի բարելավումները կապված են նաև կյանքի որակից ավելի բարձր գոհունակության հետ։ Կառավարությունը բոլոր քաղաքացիներին տրամադրում է 15 տարվա անվճար կրթություն, սոցիալական ապահովագրություն և սոցիալական օգնություն: Արևելյան Ասիայի շատ երկրների նման, Մակաոյի սոցիալական ապահովության մոդելը լիովին չի տեղավորվում «բարեկեցության կապիտալիզմի երեք աշխարհներում»: Պնդվել է, որ այն ավելի շատ գործում է որպես կարգավորող սոցիալական ապահովության ռեժիմ։

Այնուամենայնիվ, Մակաոյի պետական հատվածը բավականին փոքր է թվում: Պետական հատվածի աշխատողները ամենաբարձր վարձատրվող մասնագիտություններից մեկն են՝ իշխանության փոխանցման ժամանակ սահմանված սահմանադրական օրենքի շնորհիվ: Հետևաբար, կառավարությունը հաճախ առաջարկում է կարճաժամկետ կամ կես դրույքով պայմանագրեր՝ այն ավելի մատչելի դարձնելու համար, չնայած պայմանագրերը սովորաբար երկարաձգվում են։ Հաղորդվում է, որ ոստիկանության շատ աշխատողներ հեռացել են խաղատներում աշխատելու՝ ավելի լավ վարձատրություն ստանալու համար: Տնտեսական աճը նաև անհավասարություն է բերում, մրցակցությունը մեծանում է, քանի որ ավելի շատ օտարերկրացիներ և մայրցամաքային աշխատողներ են գերազանցում տեղացի ցածր որակավորում ունեցողներին: Սա ակնհայտորեն հանգեցրել է քաղաքացիների մասնակցության աճին ընտրություններին և բողոքի ցույցերին։ Խաղատների և զբոսաշրջության ոլորտի վրա կենտրոնացումը նաև այլ ոլորտների հաշվին է: 2009 թվականի դրությամբ աշխատուժի 44.9%-ն աշխատում է զբոսաշրջության ոլորտում: 2006 թվականին հաղորդվել է, որ Մակաոյի բնակչության 44 անգամը այդ տարի այցելել է քաղաք: Ավելին, բոլոր շահութաբեր խոշոր բիզնեսները, ինչպիսիք են հյուրանոցներն ու խաղատները, պատկանում են օտարերկրյա ներդրողներին, ինչը տեղի ընտանեկան բիզնեսի հաշվին է: Սա հանգեցրել էր 2007 թվականի Աշխատանքի օրվան նվիրված բռնի բողոքի ցույցերի: Մակաոյի պատմության մեջ նման քաղաքացիական անկարգություններ երբեք չեն գրանցվել ո՛չ մինչև իշխանության հանձնումը, ո՛չ էլ դրանից հետո, բայց դրանք մեծ ուշադրություն են գրավել, քանի որ նախորդ տարի քաղաքում ՀՆԱ-ի 17% աճ էր գրանցվել։

## Էներգիա
մինի|Քոլոան Ա էլեկտրակայան
**Էլեկտրաէներգիա – արտադրություն՝ 1.893 միլիարդ կՎտժ (2004 թվական)**

*բրածո վառելիք՝* 100%

*հիդրոէներգիա՝* 0%

*միջուկային՝* 0%

*այլ՝* 0% (1998)

**Էլեկտրաէներգիայի սպառում՝ 1.899 միլիարդ կՎտժ (2004 թվական)**

**Էլեկտրաէներգիա – արտահանում՝ 0 կՎտժ (2004 թվական)**

**Էլեկտրաէներգիա – ներմուծում. 153.3 միլիոն կՎտժ (2004 թվական)**

## Տես նաև
* Չինաստանի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ասիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Ասիայի տնտեսություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Տնտեսություն