Մզիա Ամաղլոբելի

**Մզիա Ամաղլոբելի** (, ), վրացի լրագրող, որը «Բաթումելեբի» և «Նեթգազետի» առցանց լրատվամիջոցների համահիմնադիրն ու տնօրենն է։ 

2025 թվականի հունվարի 12-ին, Վրաստանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ, Ամաղլոբելին ձերբակալվել է «ոստիկանի վրա հարձակվելու» մեղադրանքով, այն բանից հետո, երբ ապտակել է Բաթումիի ոստիկանապետ Իրակլի Դգեբուաձեին, որը բազմիցս բանավոր վիրավորանքներ է հասցրել նրան և անպարկեշտ արտահայտություններ է արել։ Նրան մեղադրանք առաջադրված հոդվածը սովորաբար վերաբերում է լուրջ ֆիզիկական բռնություններին և նախատեսում է 4-ից 7 տարի ազատազրկում։ «Transparency International»-ը նրա բանտարկությունը որակել է որպես հակասահմանադրական և անօրինական՝ նշելով, որ Ամաղլոբելին պատժվում է «ռեժիմի կոռուպցիան և այլ անօրինական գործունեությունը տարիների ընթացքում բացահայտելու համար»։

Ձերբակալությունից հետո Ամաղլոբելին սկսել է հացադուլ, որը տևել է 38 օր։ Ասել է, որ սա անարդարության դեմ բողոքի մի ձև է։ Վրաստանի երիտասարդ իրավաբանների ասոցիացիայի տվյալներով՝ հացադուլի երկարատև տևողության պատճառով Ամաղլոբելիի կյանքը վտանգի տակ է եղել։ 2025 թվականի փետրվարի 18-ին Ամաղլոբելին հայտարարել է, որ դադարեցնում է հացադուլը՝ իր նկատմամբ հասարակական մտահոգությունների աճից, ինչպես նաև Բաթումիում երկու երեխաների մահվանից հետո։ 2025 թվականի հունիսին հայտնվելեն մի քանի հաղորդագրություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ Ամաղլոբելիի առողջությունը շարունակում է վատթարանալ։ 

2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Ամաղլոբելին մեղավոր է ճանաչվել «հասարակական կարգի պաշտպանի նկատմամբ դիմադրություն, սպառնալիք կամ բռնություն գործադրելու» ավելի մեղմ մեղադրանքով և դատապարտվել երկու տարվա ազատազրկման։

Ամաղլոբելին ճանաչվել է որպես Վրաստանի առաջին կին քաղբանտարկյալը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, և առաջին կին լրագրողը, որը ճանաչվել է որպես խղճի բանտարկյալ։ 2025 թվականին ստացել է Սախարովի անվան մրցանակ, որը ամեն տարի շնորհում է Եվրոպական խորհրդարանը։

## Վաղ կյանք
Մզիա Ամաղլոբելին ծնվել է 1975 թվականի մայիսի 12-ին Շուախևիի շրջանի Ճվանա գյուղում։ Մզիայի եղբայրներից մեկը մահացել է նրա կյանքի վաղ շրջանում։

## Կարիերա
### Լրագրողական կարիերա
Ամաղլոբելին իր լրագրողական կարիերան սկսել է Բաթումիում 2000 թվականին՝ որպես «Աջարա ՊՍ» թերթի թղթակից։ 2001 թվականին Ամաղլոբելին և իր ընկերն ու գործընկեր Էթեր Տուրաձեն հիմնադրել են «Բաթումելեբի» անկախ մեդիա կազմակերպությունը՝ ոչ պարբերական տպագիր թերթի տեսքով։ Թերթային ընկերության հիմնադրումից ի վեր Ամաղլոբելին եղել է դրա հիմնական լրագրողը, խմբագիրը և գլխավոր գործադիր տնօրենը։

«Բաթումելեբի»-ի ստեղծումն եղել է Աջարիայի առաջնորդ Ասլան Աբաշիձեի կառավարման տարիներին օրենքի գերակայության լայնածավալ խախտումներին, մարդու իրավունքների խախտումներին և լայնածավալ կոռուպցիային ուղղակի պատասխանը։ 2003 թվականին Աջարիայի ավտորիտար ռեժիմի ճնշման տակ Բաթումի քաղաքային դատարանը չեղյալ է հայտարարել ընկերության իրավական գրանցումը, որից հետո իշխանությունները հետևողականորեն մերժել են Ամաղլոբելեին վերագրանցել ընկերությունը նոր անվամբ։ Լրագրողների միջազգային կենտրոնի (ICFJ) աջակցությամբ Ամաղլոբելին հաջողությամբ գրանցել է նոր կազմակերպություն Թբիլիսիում և պաշտոնապես վերանվանվեց «Գազետի Բաթումելեբի» 2003 թվականին։

Ամաղլոբելիի ղեկավարությամբ նրա մեդիա կազմակերպությունը բազմաթիվ մրցանակների է արժանացել քաջարի լրագրության և էթիկական լրագրության համար: 2009 թվականին «Բաթումելեբի»-ն, իսկ 2015 թվականին՝ «Նեթգազետի»-ն, արժանացել է Եվրոպական մամուլի մրցանակի: Այս մրցանակը շնորհվում է այն հրատարակություններին, որոնք, ըստ գերմանական Zeit-Stiftung-ի և Նորվեգիայի խոսքի ազատության հիմնադրամի, «չեն վախենում գրաքննությունից և ճնշումներից»։ Լրատվամիջոցը զայրացրել է Ռուսաստանի իշխանություններին՝ ստանալով «հակառուսական քարոզչություն տարածող կազմակերպության» կարգավիճակ և արգելվել է Ռուսաստանում: 2022 թվականին Ռուսաստանի կապի կարգավորող «Ռոսկոմնադզոր»-ը արգելափակել է «Նեթգազետի» -ի և «Բաթումելեբի»-ի ռուսալեզու տարբերակները։

### Ձերբակալություն և դատավարություն

Ամաղլոբելիի ձերբակալությանը նախորդող իրադարձությունները սկսվել են հունվարի 11-ի գիշերը Բաթումի քաղաքում՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի վիճարկվող ընտրությունների վերաքննության պահանջով բողոքի ցույցերի ֆոնին, նա այդ գիշեր երկու անգամ ձերբակալվել է։

Սկզբում ձերբակալվել է վարչական մեղադրանքով՝ ազգային գործադուլի կոչ անող պիտակ փակցնելու փորձի համար։ Հաջորդ օրը գրավի դիմաց ազատ է արձակվել։ Նույն օրը կրկին ձերբակալվել է Բաթումիի ոստիկանական բաժանմունքի մոտ՝ ոստիկանի վրա հարձակվելու համար։

Ուղիղ հեռարձակման ժամանակ նկարահանված տեսանյութում երևում է, թե ինչպես է նա ապտակում Բաթումիի ոստիկանապետ Իրակլի Դգեբուաձեին։ Կադրում երևում է, թե ինչպես է նա կանգնած «Բաթումելեբի»-ի խմբագիր Էթեր Տուրաձեի կողքին, այն բանից հետո, երբ նրա եղբայրները ձերբակալվել են նրա աչքի առաջ, շրջապատված մի քանի ոստիկաններով, երբ տեղի է ունենում բանավոր վեճ. լսվում է, թե ինչպես է մի ոստիկան (հնարավոր է՝ Դգեբուաձեն) սպառնում նրան: Այնուհետև Ամաղլոբելին ապտակում է Դգեբուաձեին, ինչը հանգեցնում է նրա ձերբակալությանը։

2025 թվականի հունվարի 14-ին Բաթումիի քաղաքային դատարանի դատավոր Նինո Սախելաշվիլին Ամաղլոբելիի համար նախնական կալանք է նշանակել։ Դատախազությունը մեղադրել է Ամաղլոբելիին Բաթումիի ոստիկանապետ Իրակլի Դգեբուաձեին ապտակելու մեջ, ենթադրաբար «վրեժխնդրությունից» դրդված։

Դատարանը մերժել է պաշտպանության կողմի առաջարկը՝ 100,000 ₾ գրավի վերաբերյալ։ Մեղադրող կողմի փաստարկները հիմնված են եղել փախուստի, դատարան չներկայանալու, գործի համար կարևոր ապացույցների ոչնչացման, ինչպես նաև կրկնակի իրավախախտումների հնարավոր ռիսկերի վրա։ Սակայն դատավորը որևէ հետաքրքրություն չի ցուցաբերել այդ ռիսկերի ապացուցողական հիմքերի նկատմամբ՝ Ամաղլոբելիի կալանքը նշանակելիս։ Վրաստանի երիտասարդ իրավաբանների ասոցիացիան (ՎԵԻԱ) պնդել է, որ այս գործում նախնական կալանքի համար որևէ արդարացում չկա, քանի որ Ամաղլոբելիի կողմից փախուստի, վկային կեղծելու կամ քննությանը խոչընդոտելու ռիսկեր չեն եղել։

Ամաղլոբելիի կալանքի արդարացման հիմքերից մեկը նրա վարչական կալանքի կեղծված արձանագրությունն էր: Ըստ Երիտասարդ Իրավապաշտպանների Ասոցիացիայի նախագահ Նոնա Կուրդովանիձեի՝ Ամաղլոբելիի կալանքը սկզբում իրականացվել է 150-րդ հոդվածով (գույքի վնասում), սակայն ոստիկանությունը հասկանալուց հետո, որ սա չի կարող օգտագործվել որպես կալանքի իրավական հիմք, նրանք գործը գրանցել են 173-րդ հոդվածով (իրավապահ մարմիններին չենթարկվելը)՝ պնդելով, որ նա բանավոր վիրավորել է ոստիկաններին։

Դատական նիստի ժամանակ Ամաղլոբելին ներկայացել է Մարիա Ռեսայի « *Ինչպես դիմակայել բռնապետին»* գրքով, որը նա օգտագործել է գրքի պատմության և «Վրացական երազանքի» կառավարության բռնապետական և ավտորիտար քաղաքականության միջև զուգահեռներ անցկացնելու համար։ Ռեսան պատասխանել է Վրաստանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի և Ամաղլոբելիի կալանքի մասին Վատիկանի հոբելյանի միջոցառման ժամանակ ունեցած ելույթի ժամանակ արված հայտարարությամբ։

Ամաղլոբելիի հետ կապ հաստատելու հնարավորություն ունեցող դիտորդներն ու մարդու իրավունքների պաշտպանները պահանջել են նրա նկատմամբ վատ վերաբերմունքի հետաքննություն երկրորդ ձերբակալությունից հետո: Ամաղլոբելիի վկայության համաձայն՝ ոստիկանական բաժանմունքում նրան բանավոր և ֆիզիկական հետապնդման են ենթարկել: Նա պնդում է, որ ոստիկանապետ Դգեբուաձեն հայհոյել է իրեն, թքել է իր դեմքին և մի քանի անգամ փորձել է ֆիզիկական բռնություն գործադրել իրեն նկատմամբ, սակայն նրան կանգնեցրել են այլ ոստիկաններ։

Հունվարի 21-ին Քութայիսիի վերաքննիչ դատարանը հրաժարվել է քննարկել Ամաղլոբելիի նախնական կալանքի փոփոխության վերաբերյալ բողոքը։

Մարտի 18-ին Բաթումիի քաղաքային դատարանի դատավորը հրապարակել է իր վճիռը Ամաղլոբելիի վարչական մեղադրանքների վերաբերյալ: Վերջին նիստում պաշտպանության կողմը ներկայացրել է տեսաապացույցներ և պնդել է, որ նրա կալանքի արձանագրությունը կեղծ է եղել երկու պատճառով. այն ստորագրվել է մեկ ոստիկանի կողմից, մինչդեռ Ամաղլոբելին իրականում ձերբակալվել է մեկ այլ ոստիկանի կողմից, և, բացի այդ, նա պատին կպցրել է պիտակ, այլ ոչ թե բանավոր վիրավորել է ոստիկանին, ինչպես սկզբում պնդում էին իշխանությունները: Սակայն դատավորը որոշել է, որ լրագրողը չի ենթարկվել նրանց օրինական պահանջներին և նրան դատապարտել է 2000 ₾ տուգանքի։
       
2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Ամաղլոբելին դատապարտվել է հասարակական կարգի պաշտպանի կամ այլ պետական պաշտոնյաների նկատմամբ դիմադրության, սպառնալիքի կամ բռնության ավելի մեղմ մեղադրանքով և դատապարտվեց երկու տարվա ազատազրկման։ Ամաղլոբելին բանտարկվել է Ռուսթավիի կանանց թիվ 5 գաղութում։

2025 թվականի նոյեմբերի 18-ին վերաքննիչ դատարանը անփոփոխ է թողել Ամաղլոբելիի դատավճիռը։

#### Օրինականություն
Տեղական և միջազգային վերահսկող մարմինները պնդում են, որ նրա քրեական կալանքը չի համապատասխանում իրավական տրամաբանությանը։ Նրանք նրա գործողությունները որպես «հարձակում» որակելը համարում են գործի հանգամանքներին անհամատեղելի, անհիմն, անհամաչափ և անարդար: Նրանք հայտարարում են, որ Ամաղլոբելիի գործողությունները անհամատեղելի են իրեն ներկայացված մեղադրանքի հետ, և ապտակելու արարքը չի համապատասխանում քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցագործության չափանիշներին։

Ամաղլոբելիի փաստաբանները նշում են, որ վատագույն դեպքում նրա գործողությունները պետք է դասակարգվեին Վարչական իրավախախտումների մասին օրենսգրքի 173-րդ հոդվածով, որը վերաբերում է «ոստիկանի նկատմամբ վիրավորական վարքագծին»։  Նրանց կարծիքով, լրագրողի դեմ մեղադրանքները անհիմն են, քաղաքական դրդապատճառներով և նրան վախեցնելու փորձ։ Ամաղլոբելիի փաստաբան Մայա Մցարիաշվիլին մեղադրանքը որակում է որպես «մանիպուլացված»։

«Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ը մեկնաբանել է դեպքը՝ նշելով.

«Իմեդի» հեռուստաընկերության եթերում տված հայտարարության մեջ վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն պնդել է, որ Ամաղլոբելիի դեմ ուղղված դատական գործընթացը կապված է քաղաքական ակտիվության հետ, այլ ոչ թե լրագրողական գործունեության հետ, և պնդել է, որ միջոցառման ժամանակ նրա գործողությունները ծառայել են միայն ոստիկանության հեղինակությունը ցուցադրաբար արատավորելուն։

## Ազատ արձակման համար արշավ
Տեղական լրատվամիջոցները քննադատել են Ամաղլոբելիի ձերբակալությունը՝ այն համարելով ազատ լրատվամիջոցների վրա հարձակում։ Վրաստանի մի շարք քաղաքներում տեղի են ունեցել բողոքի ցույցեր՝ պահանջելով նրա անհապաղ ազատ արձակումը։ 

Հունվարի 14-ին վրացական անկախ առցանց լրատվամիջոցները և ընդդիմադիր հեռուստաալիքները կանխարգելիչ գործադուլ անցկացրեցին՝ ի նշան բողոքի, և երեք ժամով դադարեցրին հեռարձակումը։ Այդ ընթացքում նրանք դատարանում ցուցադրել են Ամաղլոբելիի լուսանկարը, որտեղ նա ձեռքին Մարիա Ռեսայի գիրքն է՝ հետևյալ գրությամբ. «Ահա թե ինչ տեսք կունենար Վրաստանը առանց քննադատական լրատվամիջոցների։ Ազատություն Մզիա Ամաղլոբելիին և ռեժիմի բոլոր քաղբանտարկյալներին։ Մենք գործադուլ ենք անում»։

Ամաղլոբելիի նախնական կալանքը դատապարտվել է բազմաթիվ միջազգային և տեղական մարդու իրավունքների կազմակերպությունների կողմից: Մեդիայի պաշտպանության կոալիցիան հրապարակել է նամակ՝ պահանջելով անհապաղ ազատ արձակել լրագրողին։ Լրագրության մեջ կանանց կոալիցիան Ամաղլոբելիի կալանքը որակել է որպես «մամուլի ազատության վրա բացահայտ հարձակում»: Տեղական և միջազգային հասարակական գործիչները հայտարարել են, որ Ամաղլոբելիի կալանքը անօրինական է և կոչ են արել նրան ազատ արձակել։

Հունվարի 29-ին ԵԱՀԿ մամուլի ազատության հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Յան Բրաաթուն կոչ է արել նրան ազատ արձակել։ Նրան միացել են «Մամուլի ազատության կոալիցիայի» անդամ 14 երկրների դեսպանատները, որոնք համատեղ հայտարարություն հրապարակեցին հունվարի 30-ին։ Նույն օրը Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ'Ֆլահերտին իր մտահոգությունն է հայտնել Ամաղլոբելիի ձերբակալության վերաբերյալ։ Այցելել է Վրաստան հունվարի 21-ից 23-ը։ 

Հունվարի 31-ին, «Ազատություն» ռադիոկայանին տված հարցազրույցում, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նախագահ Թեոդորոս Ռուսոպուլոսը հայտարարել է, որ Ամաղլոբելիի նկատմամբ կալանավայրում ցուցաբերված վերաբերմունքը, ինչպիսիք են ջրի և զուգարան մուտք գործելու մերժումը, «խոշտանգում» է։

Փետրվարի 4-ին՝ նրա հացադուլի 24-րդ օրը, քաղաքական գործիչների, Եվրախորհրդարանի պատգամավորների և ազգային խորհրդարանների անդամների մի խումբ հրապարակել է համատեղ հայտարարություն, որում խորը մտահոգություն է հայտնել Ամաղլոբելիի առողջական վիճակի վերաբերյալ և կոչ է արել  նրան անհապաղ ազատ արձակել մյուս քաղբանտարկյալների հետ միասին։ Նույն օրը նրան տեղափոխել են հիվանդանոց՝ բուժման համար։ Բանտում գրված նամակում Ամաղլոբելին եղել է անհնազանդ՝ խոստանալով, որ «չի խոնարհվի այս ռեժիմի առջև»։ BBC-ն նրան անվանել է դիմադրության խորհրդանիշ։

Փետրվարի 7-ին ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալասի և ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարտա Կոսի կողմից տարածված հայտարարության մեջ Ամաղլոբելին անվանվել է «բոլոր անարդարացիորեն ձերբակալվածների քաջության խորհրդանիշ»։

Փետրվարի 15-ին իրանցի փաստաբան, մարդու իրավունքների պաշտպան և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Շիրին Էբադին նամակում անդրադարձել է Ամաղլոբելիի բանտարկությանը: Սալոմե Զուրաբիշվիլին X- ում կիսվել է նամակով, որտեղ դատապարտվում են մամուլի ազատության սահմանափակումները՝ նշելով, որ լրագրողների կալանավորումը ոչ մի կերպ արդարացված չէ և ընդգծում է, որ խոսքի ազատությունը ժողովրդավարության հիմքն է: Էբադին հույս է հայտնել, որ Ամաղլոբելին շուտով ազատ կարձակվի և թույլ կտրվի շարունակել իր աշխատանքը։

Մարտի 26-ին Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ'Ֆլահերտին ևս մեկ հայտարարություն է արել Վրաստանում մարդու իրավունքների վիճակի վերաբերյալ։ Նա նշել է, որ Ամաղլոբելիի երկարաժամկետ նախնական կալանքը անընդունելի է և կոչ է արել իշխանություններին անհապաղ ազատ արձակել նրան, ինչպես նաև ապահովել արդար վերաբերմունք և անմեղության կանխավարկած։

Հունիսի 25-ին PEN Georgia-ն նույնպես ուշադրություն է հրավիրել Ամաղլոբելիի բանտում վատթարացող առողջական վիճակի վրա, մասնավորապես՝ նրա արագ վատթարացող տեսողության վրա, որը, ինչպես ասվում է, այժմ բժշկական օգնության կարիք ունի։

## Մրցանակներ և ճանաչում
2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ամաղլոբելին, վեց այլ լրագրողների հետ միասին, անվանվել է 2025 թվականի մամուլի ազատության հերոս։ Այս մրցանակը, որը ամեն տարի շնորհում է Միջազգային մամուլի ինստիտուտը՝ Միջազգային մեդիա աջակցության հետ համատեղ, ճանաչում է այն լրագրողներին, ովքեր անսասան նվիրվածություն են ցուցաբերել մամուլի ազատությանը։  

Ամաղլոբելին 2025 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Պրահայում շնորհվել է «Ֆորում 2000» միջազգային մրցանակը՝ քաջության և պատասխանատվության համար: Այս ամենամյա համաժողովը պարգևատրում է այն անհատներին կամ հաստատություններին, որոնք ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանությունը գերադասում են անձնական շահերից։

2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Ստրասբուրգում կայացած արարողության ժամանակ, Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Ռոբերտա Մեցոլան Ամաղլոբելիին անվանելէ 2025 թվականի Սախարովի անվան մտքի ազատության մրցանակի երկու դափնեկիրներից մեկը՝ բանտարկված բելառուս լրագրող Անդրեյ Պոչոբուտի հետ միասին։ Ամաղլոբելին մրցանակի առաջին վրացի դափնեկիրն է։

2025 թվականի նոյեմբերի 6-ին Համբուրգում կայացած մեկ այլ արարողության ժամանակ Ամաղլոբելին հայտարարվել է «Ազատ մեդիա» մրցանակի հաղթող, որը ամեն տարի շնորհվում է Արևելյան Եվրոպայի առաջատար մեդիա կազմակերպություններին կամ անհատներին;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի վրացիներ
Կատեգորիա:Հասարակական ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ