Սևեր (տիեզերանավ)

**Սոյուզ Սևեր** (թարգմանաբար՝ Սոյուզ «Հյուսիս»)՝ Սոյուզ տիեզերանավի վաղ (1959–1962) նախագծերից մեկն էր։ «Սոյուզ Սևեր»-ի նախագծով մեկնարկեց Սոյուզ ծրագիրը։ 1956 թվականին «Սոյուզ Սևեր» տիեզերանավը առաջարկվեց որպես Վոստոկ տիեզերանավի փոխարինող։ Վոստոկը նախատեսված էր միայն մեկ անձնակազմի անդամի համար, մինչդեռ Սևերի նախագծով նախատեսվում էր երեք հոգանոց անձնակազմ։ «Սևեր»-ը նախատեսված էր արձակվելու Ռ7 կամ Վոստոկ հրթիռով։ Սևերի պլանները մշակվել էին ԽՍՀՄ-ի ՓԿԲ-1-ում։ Թեև Սևեր տիեզերանավը երբեք չի կառուցվել և չի արձակվել, նրա նախագծային և փորձարկման արդյունքները դարձան առաջին սերնդի Սոյուզ տիեզերանավերի՝ Սոյուզ 7Կ-ՕԿ և Սոյուզ 1 հիմքը։ Սևերի վերջնական տարբերակը նախատեսված էր անձնակազմ տեղափոխել դեպի Սևեր ուղեծրակայան, **ՕՍ-1962**:

## Նախագիծ
1959 թվականի մարտի 1-ին ՓԿԲ-1-ի ինժեներ Կոնստանտին Ֆեոկտիստովի՝ առաջին առաջարկը նախատեսում էր, որ Սևերը լինի երկու անգամ մեծ՝ համեմատած վերջնական Սոյուզի հետ: Այս մեծացումը անհրաժեշտ էր, որպեսզի Սևերը կարողանար ընդգրկվել ԽՍՀՄ ապագա լուսնային ծրագրում՝ Լ4-1960 անձնակազմով լուսնային ուղեծրային առաքելությունում։ Սակայն 1959 թվականի օգոստոսին այն փոխվեց՝ դառնալով փոքր (Սոյուզի չափի) երեք տիեզերագնացով տիեզերանավ։ 1961-ին ՓԿԲ-1-ը ուներ մի քանի նոր նախագծեր նման տիեզերանավի համար՝ Սևեր և մրցակցային նախագծեր՝ Սևեր Լ1-1960 (դարձավ Սոյուզ Ա, Սոյուզ Բ և Սոյուզ Վ նախագծերի հիմք), ինչպես նաև Վոստոկ-Ժ (կամ Վոստոկ-7 որոշ աղբյուրներում)։ 1961-ին Սևերը դեռ դիտվում էր որպես լուսնային ծրագրի մաս։ Մեկ այլ պլան էր՝ Սևերը ստեղծել որպես մարդատար ուղեծրային քարշակ, որը թույլ կտար տիեզերանավեր հավաքել ցածր ուղեծրում։ Այդ համակցված համակարգը կունենար հինգ հրթիռային շարժիչ՝ լուսնի ճանապարհորդության համար բավարար ուժ ապահովելու նպատակով։ 1961 թվականին Ռազմաօդային ուժերի հրամանատար Կոնստանտին Վերշինինը, սահմանեց նոր պահանջներ՝ 2 տիեզերագնացով անձնակազմ, 5896–6350&nbsp;կգ արձակման զանգված, 270–300&nbsp;կմ ուղեծրի բարձրությունների վրա մանևրելու ունակություն, բազմակի գործարկվող շարժիչներ, 15–20 օր թռիչքի տևողություն, երկու հաղորդակցման համակարգեր և հերմետիկ վերադարձվող տիեզերական պարկուճ: 1962 թվականի փետրվարի 10-ին ավարտվեց երկու անձնակազմով Սևերի նախատիպի պատրաստումը, և սկսվեց 15-օրյա փորձարկում՝ գլխավոր կոնստրուկտոր Գրիգորի Իվանովիչ Վորոնինի ղեկավարությամբ Ախտուբինսկում։ 1962 թվականի առաջարկը ներառում էր նաև Լ1-1962 լուսնային թռիչքի նախագիծը, որի որոշ մասեր դարձան Սոյուզի բաղկացուցիչներ:

## Սևեր նախագծեր
Սևերի որոշ նախագծեր ձևակերպվել էին որպես պաշտոնական ծրագրեր՝
* **Լ1-1960** – Սևեր լուսնային շրջապտույտ թռիչքի նախագիծ (1960), որը դարձավ Սոյուզ Ա-ի հիմքը։ Առաջարկվել է Սերգեյ Կորոլյովի կողմից 1960 թվականի հունվարին։ Նախատեսված էր որպես երեք հոգանոց անձնակազմով տիեզերանավ (5000–6000&nbsp;կգ), որը պետք է 1964-ին շրջապտույտ կատարեր Լուսնի շուրջ և վերադառնար Երկիր (ինչպես Ապոլոն 8-ը 1968-ին)։ Այն պետք է արձակվեր Ն1 հրթիռով:
* **Լ4-1960** – Սևեր լուսնային ուղեծրային նախագիծ (1960), ընդհանուր զանգված՝ 12000&nbsp;կգ։ Առաջարկվել է Կորոլյովի կողմից։ Այն պետք է օգտագործեր Ն1 հրթիռ և ունենար 6000–8000&nbsp;կգ բեռ:
* **Լ1-1962** – Սևեր լուսնային թռիչքի նախագիծ (1962), որի որոշ բաղադրիչներ մտան վերջնական Սոյուզ նախագծի մեջ։ Այս նախագծով նախատեսվում էր, որ լուսնի արշավախմբի տիեզերանավի հավաքումը ուղեծրում պետք է իրականացնեին Վոստոկ-Ժ անձնակազմով տիեզերանավերը, համալիրը պետք է պարունակեր Լ1 տիեզերանավ։ Ընդհանուր զանգվածը՝ 16500&nbsp;կգ։ Վոստոկ-Ժ-ն պետք է օգտագործվեր նաև Սևեր տիեզերակայանի (ՕՍ-1962) հավաքման համար, իսկ Սևերը՝ որպես անձնակազմ տեղափոխող նավ:

## ՕՍ-1962 տիեզերակայան
Սևեր ծրագրի մաս էր կազմում նաև ՕՍ-1962 տիեզերակայանի նախագիծը։ Կորոլյովը հաստատեց այն 1962 թվականի մարտի 10-ին՝ «Տիեզերանավերի համալիր միացում Երկրի ուղեծրում – Սոյուզ» անվանմամբ։ Կայանը նախատեսված էր 13500&nbsp;կգ զանգվածով և պետք է տեղադրվեր ուղեծրում երեք Ռ-7 արձակումների միջոցով։ Այն ուներ ԺՕ բնակելի հատված, ԲԱԱ գիտական բլոկ և կցված Սևեր (Սոյուզ) տիեզերանավ։ Ուներ չորս արևային վահանակ։ Չնայած ՕՍ-1962-ը երբեք չկառուցվեց, նրա նախագծերը օգտագործվեցին հետագա կայաններում: Սալյուտ 1-ը դարձավ ԽՍՀՄ-ի առաջին տիեզերակայանը 1971-ին:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Soyuz-A-B-C circumlunar complex drawing.png|Լ1-1960 Սևեր նախագծից զարգացան Սոյուզ Ա և Սոյուզ Բ տարբերակները՝ Սոյուզ 7Կ-9Կ-11Կ լուսնային համակարգում։ Նկարում՝ Սոյուզ 7Կ (աջում), Սոյուզ 9Կ քարշակը և Սոյուզ 11Կ վառելիքային բաքը։
Պատկեր:Soyuz 7K-OK(A) drawing.png|Սոյուզ 7Կ-ՕԿ(Ա)՝ առաջին գործնական Սոյուզը, որը կիրառեց Սևերի լուծումներ։ Առաջին արձակումը՝ 23 ապրիլի 1967։
Պատկեր:Chart of Soyuz spacecraft models.png|Սոյուզ ընտանիքի ծառը Սևերը գտնվում է վերևում՝ որպես նախագծի նախահայր


## Տես նաև
* Խորհրդային լուսնի հետազոտության ծրագիր
* Սոյուզ 7Կ-ԼՕԿ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*The R7 based Crewed Lunar Mission "Sever" ''youtube.com''
* RSC Energia: Concept Of Russian Manned Space Navigation Development
* Mir Hardware Heritage
** David S.F. Portree, *[https://web.archive.org/web/20020406094119/http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/references/r-documents-mirhh.htm Mir Hardware Heritage]*, NASA RP-1357, 1995
* Information on Soyuz spacecraft 
* NASA - Russian Soyuz TMA Spacecraft Details
* Space Adventures circum-lunar mission - details

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր
Կատեգորիա:Սոյուզ ծրագիր