Քրիստափոր Կոլումբոս

**Քրիստափոր Կոլումբոս** (, ), իտալացի ճանապարհորդ, հայտնագործող և գաղութարար, որն իրականացրել է չորս ճանապարհորդություն՝ կտրելով Ատլանտյան օվկիանոսը Իսպանիայի Կաթոլիկ միապետների հովանու ներքո։ Նա առաջինն էր Եվրոպայից, որը ճանապարհորդեց դեպի Կարիբյան ավազան, Կենտրոնական Ամերիկա և Հարավային Ամերիկա` սկիզբ դնելով Ամերիկայի գաղութացմանը։ Կոլումբոսը հայտնագործեց ծովային ճանապարհ դեպի Ամերիկա, մայրցամաք, որը մինչ այդ անհայտ էր Հին աշխարհին։ Չնայած նա կարծում էր, որ հայտնագործել է ճանապարհ դեպի Հեռավոր Արևելք, այդ հայտնագործությունը հիմք հանդիսացավ Ամերիկայի նվաճմանը և բնակեցմանը եվրոպացիների կողմից։

Կոլումբոսի կյանքի վաղ տարիների մասին ոչինչ հայտնի չէ, սակայն գիտնականները կարծում են, որ նա ծնվել է Ջենովայի հանրապետությունում և խոսել է լիգուրերենով որպես մայրենի լեզու։ Նա մեկնել է ծով երիտասարդ տարիքում և շատ է ճանապարհորդել ինչպես հյուսիս՝ դեպի Բրիտանական կղզիներ, այնպես էլ հարավ, մինչև այժմյան Գանա։ Նա ամուսնացել է պորտուգալացի ազնվականուհի Ֆիլիպա Մոնիս Պերեստրելոյի հետ և մի քանի տարի ապրել է Լիսաբոնում, սակայն ավելի ուշ ամուսնացել է իսպանուհու հետ, ուներ մեկական որդի ամեն կնոջից։ Չնայած հիմնական ինքնուս էր, Կոլումբոսը շատ է կարդացել աշխարհագրության, աստղագիտության և պատմության մասին։ Նա ձևավորեց արևմտյան ծովով դեպի Օստ Ինդիա ճանապարհ որոնելու նախագիծ` հույս ունենալով շահույթ ստանալ համեմունքների առևտրից։

Երկար տարիներ համոզելուց հետո կաթոլիկ միապետները համաձայնեցին հովանավորել ճանապարհորդությունը դեպի արևմուտք՝ Կաստիլիայի թագի անունից։ Կոլումբոսը դուրս եկավ Իսպանիայից 1492 թվականի օգոստոսին և կանգ առնելով Կանարյան կղզիներում, հասավ Ամերիկա հոկտեմբերի 12-ին (ներկայումս տոնվում է որպես Կոլումբոսի օր)։ Նա առաջինն իջևանեց Բահամյան Կղզիներից մեկում, որի բնիկ ժողովուրդը հայտնի է որպես Գուանահանի։ Կղզու հստակ վայրը հայտնի չէ։ Դրանից հետո Կոլումբոսը այցելեց Կուբա և Իսպանյոլա` հիմնադրելով գաղութ, որը ներկայումս հատնի է Հայիթի անվամբ, սա առաջին եվրոպական բնակավայրն էր մոտ 500 տարի առաջ հիմնադրված նորվեգական գաղութներից հետո։ Կոլումբոսը վերադարձավ Իսպանիա 1493 թվականի սկզբին՝ իր հետ բերելով մեծ թվով բնիկներ։ Իր հայտնագործությունների մասին լուրը շուտով սփռվեց ամբողջ Եվրոպայում։

Կոլումբոսը իրագործեց ևս երեք ճամփորդություն դեպի Նոր աշխարհ` հայտնագործելով Փոքր Անտիլյան կղզիները 1493 թվականին, Տրինիդադը ու Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային ափը 1498 թվականին և Կենտրոնական Ամերիկայի արևելյան ափը` 1502 թվականին։ Շատ կղզիներին տրված աշխարհագրական անվանումները մինչ օրս գործում են։ Նա շարունակեց ճանապարհ որոնել դեպի Օստ Ինդիա և պատկերացում չուներ, որ հայտնաբերել է նոր մայրցամաք։ Նա տեղաբնիկներին կոչեց *indios* («հնդկացիներ»)։ Կոլումբոսի հարաբերությունները Իսպանիայի թագի հետ սրվեցին, և Ամերիկայում նրա կողմից նշանակված կառավարիչները ձերբակալվեցին ու վտարվեցին Իսպանյոլայից 1500 թվականին։ Հետագայում երկարատև դատական գործ սկսվեց Կոլումբոսի հետևորդների կողմից՝ ընդդեմ Իսպանիայի թագի, քանի որ նրանք ցանկանում էին վերականգնել Կոլումբոսի և նրա հետևորդների ժառանգական իրավունքները հայտնագործված տարածքների նկատմամբ։

Կոլումբոսի ճանապարհորդությամբ սկիզբ դրվեց դարեր տևած գաղութացմանը և նվաճումներին` օգնելով ձևավորել ժամանակակից Արևմտյան աշխարհը։ Նոր և Հին աշխարհների միջև փոխարկումը ընդունված է անվանել Կոլումբոսյան փոխարկում։ 

Կոլումբոսի ներդրումը շարունակում է քննարկման առարկա դառնալ։ Կոլումբոսին շատ են մեծարում մահից դարեր անց, սակայն գիտնականները ուշադրություն են հրավիրում նաեւ բացասական կողմերի վրա, ինչպիսիք են նրա դերը Տաինո ժողովրդի վերացման գործում, ստրկատիրական մղումները և այլն։ Արևմտյան կիսագնդի շատ աշխարհագրական օբյեկտներ կրում են նրա անունը, ներառյալ Կոլումբիա պետությունը։

## Վաղ կյանք
[thumb|upright|''Քրիստափոր Կոլումբոսը իր որդի Դիեգոյի հետ [Լա Ռաբիդա մենաստանի դարպասնարի մոտ*, նկարը [[Բենետ Մերկադե]]ի:]]

*Քրիստափոր Կոլումբոսը* անունը [[լատիներեն]] *'Christophorus Columbus*'-ի հայաֆիկացումն է։ Նա ծնվել է 1451 թվականի հոկտեմբերի 31-ին [[Ջենովայի հանրապետություն]]ում (ներկայիս Իտալիա), չնայած նրա ծննդյան հստակ վայրը քննարկման առարկա է։ Նրա հայր [[Դոմինիկո Կոլումբո]]ն միջին դասի մանածագործ էր, ով աշխատում էր [[Ջենովա]]յում և [[Սավոնա]]յում և ով ուներ փոքր պանրի վաճառակետ, որտեղ աշխատել էր երիտասարդ Քրիստափորը որպես օգնական։ Նրա մայրը Սուզաննա Ֆոնտանարոսսան էր։ Նրա եղբայրներն էին Բորտոլոմեոն, Ջիովանի Պելեգրինոն և Գիակոմոն։ Բարտոլոմեոն աշխատել է որպես քարտեզագիր [[Լիսաբոն]]ում։ Քրիստափորը նաև ուներ քույր, որի անունն էր Բիանչինետտա։

Կոլումբոսը երբեք չի գրել իր մայրենի լեզվով, որը համարվում էր լիգուրերենը։ Նրա անունը 16-րդ դարում ջենովերեն պետք է լիներ *Քրիստոֆա* *Կորոմբո*։ Իր գրվածներից մեկում նա ասել է որ ցանկանում էր ծովում ճանապարհորդեր 10 տարեկանից։ 1470 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց [[Սավոնա]], որտեղ նրա հայրը բացեց առևտրի կետ։ Նույն տարում Քրիստափորին վարձեց մի ջենովական նավ [[Ռենե Բարի]]ի մոտ։ Ժամանակակից որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ Կոլումբոսը Ջենովայից չի եղել, այլ եղել է [[Արագոն]]ի տարածաշրջանից կամ [[Պորտուգալիա]]յից։ Այս վարկածները հիմնականում մերժվում են գիտնականների մեծամասնության կողմից։

[[Պատկեր:ColombusNotesToMarcoPolo.jpg|thumb|left|upright=1.1| *Մարկո Պոլոյի ճանապարհորդությունները* գրքի Կոլումբոսի օրինակը:]]

1473 թվականին Կոլումբոսը սկսեց ուսանել որպես Ջենովայի կարևորագույն ընտանիքներ [[Սենտուրիոնե]], [[Դի Նեգրո]] և [[Սպինոլա ընտանիք|Սպինոլա]] ընտանիքների բիզնես գործակալ։ Հետագայում նա ճամփորդեց դեպի [[Քիոս]], որը կղզի էր [[Էգեյան ծով]]ում, որը պատկանում էր Ջենովային։ 1476 թվականի մայիսին նա զինված կոնվոյով Ջենովայի կողմից մասնակցեց Եվրոպայի հյուսիսում թանկարժեք բեռնատար նավի պաշտպանությանը։ Նա եղավ Անգլիայի [[Բրիստոլ]] քաղաքում և Իռլանդիայի [[Գոլուէյ]] քաղաքում։ 1477 թվականին հնարավոր է, նա ժամանած լինի [[Իսլանդիա]]։ 1477 թվականի ամռանը նա պորտուգալական նավով Գոլուէյից նավարկեց Լիսաբոն, որտեղ գտավ իր եղբայր Բարտոլոմեոյին և նրանք շարունակեցին առևտրով զբաղվել Սենտուրիոնե ընտանիքի համար։ Կոլումբոսը մնաց Լիսաբոնում 1477-1485 թվականներին։ Նա ամուսնացավ [[Ֆիլիպա Մոնիս Պերեստրելո]]յի հետ, ով [[Պորտո Սանտո]]յի նահանգապետի աղջիկն էր։

1479 կամ 1480 թվականին ծնվեց նրանց որդի [[Դիեգո Կոլումբոս]]ը։ 1482-ից 1485 թվականներին Կոլումբոսը առևտրով էր զբաղվում [[Արևմտյան Աֆրիկա]]յի ափերով` հասնելով [[Էլմինա]] (ժամանակակից [[Գանա]])։ Ըստ որոշ աղբյուրների` Ֆիլիպան մահացել է 1485 թվականին, մինչդեռ Կոլումբոսը գտնվում էր Կաստիլիայում։ Նա վերադարձավ Պորտուգալիա կնոջ հուղարկավորությանը մասնակցելու և վերցնելու իր որդուն` Դիեգոյին։ Նա լքեց Պորտուգալիան 1485 թվականին և տեղափոխվեց Կաստիլիա, որտեղ նա գտավ նոր սիրուհու, 20 ամյա [[Բեատրս Էնրիկես դե Արենա]]յին։ Հնարավոր է, որ Բերատրիսը և Կոլումբոսը հանդիպել են [[Կորդովա (Իսպանիա)|Կորդովա]]յում, որտեղ ժամանակավոր հանգրվանել էին Կաթոլիկ միապետները։ Բեատրիսը, ով դեռ չէր ամուսնացել այդ ժամանակ, Կոլումբոսին նվիրեց արտամուսնական որդի 1488 թվականի հուլիսին, ում անվանեցին [[Ֆերնանդո Կուլումբոս]] ի պատիվ Արագոնի միապետի։ Կոլումբոսը ճանաչեց որդուն որպես իր օրինական։

Կոլումբոսը նաև ուսանեց լատիներեն [[պորտուգալերեն]] և կաստիլիերեն։ Նա շատ էր կարդում աստղագիտության, աշխարհագրության և պատմության վերաբերյալ, ներառյալ [[Կլավդիոս Պտղոմեոս]]ի աշխատությունները, կարդինալ [[Պյոտր դ'Ալի]]ի *Imago Mundi*-ին, [[Մարկո Պոլոյի ճանապարհորդությունները]], [[Պլինիոս Ավագ]]ի *Բնության պատմություն*-ը, և այլն։

== Ճանապարհ դեպի Ասիա ==
=== Նախաբան ===
[[Պատկեր:Atlantic Ocean, Toscanelli, 1474.jpg|thumb|upright=1.35|[[Պաոլո Տոսկանելլի]]ի կարծիքով Ատլանտյան օվկիանոսի աշխարհագրությունը, որը ուղղակի ազդեցություն ունեցավ Կոլումբոսի ծրագրերի համար:]]

[[Մոնղոլական կայսրություն|Մոնղալական կայսրության]] օրոք եվրոպացիները երկար ժամանակ վայելում էին [[Եվրոպացիները միջնադարյան Չինաստանում|ապահով ցամաքային ճանապարհը]], [[Մետաքսի ճանապարհ]]ը դեպի [[Օստ Ինդիա]] (այդ ժամանակ համարվում էր ամբողջ հարավային և արևելյան Ասիան) և [[Չինաստան]], որոնք հարուստ էին տարբեր ապրանքներով, հատկապես համեմունքներով և մետաքսով։ 1453 թվականին [[Կոստանդնուպոլսի անկում|Կոստանդնուպոլսի անկմամբ]] [[Օսմանյան կայսրություն|Օսմանյան թուրքերին]], ցամաքային ճանապարհը դեպի Ասիա դարձավ ավելի վտանգավոր։ Պորտուգալացի ծովագնացները փորձեցին գտնել ծովային ճանապարհ դեպի Ասիա։

1470 թվականին ֆլորենցիացի աստղագետ [[Պաոլո Տոսկանելլի]]ն առաջարկեց Պորտուգալիայի թագավոր [[Աֆոնսու V]]-ին նավարկել Ատլանտյան օվկիանոսով, հասնել [[Մոլուքյան կղզիներ]]ին, [[Կաթայ]] և [[Ճապոնիա]], որից հետո Աֆրիկան շրջանցելով վերադառնալ, սակայն Աֆունսուն նրան մերժեց։ 1474 թվականին Տոսկանելլին Կոլումբոսին ուղարկեց իր պատկերացրեծ քարտեզը, որտեղ նկարագրված էր ճանապարհը դեպի Ասիա։ 1480-ական թվականներին Կոլումբոս եղբայրները ծրագրեցին պլան հասնել Օսթ Ինդիա նավարկելով Ատլանտյան Օվկիանոսուվ։ Սակայն նրանց նախագիծը դժվարացվեց դեպի Ասիա Աֆրիկան շրջանցելով նոր ճանապարհի բացմամբ [[Բարդուղիմեոս Դիաշ]]ի կողմից 1488 թվականին, երբ նա հասավ [[Բարեհուսո հրվանդան]] (ներկայիս Հարավաֆրիկյան հանրապետություն)։

=== Աշխարհագրական մտորումներ ===
1828 թվականին [[Վաշինգտոն Իրվինգ]]ը Կոլումբոսի կենսագրությունում հանրայնացրեց գաղափար, որ Կոլումբոսը դժվարություններ է ունեցել աջակցություն ստանալիս, քանի որ շատ կաթոլիկ աստվածաբաններ կարծում էին, որ [[Հարթ Երկիր|Երկիրը հարթ է]]։ Փաստացի բոլոր կրթված մարդիկ հասկանում էին, նվազագույնը [[Արստոտել]]ի ժամանակներից, որ Երկիրը կլոր է։ Երկրի կլորության մասին նաև խոսել է [[Կլավդիոս Պտղոմեոս]]ը, ում աշխատությունների վրա էր հիմնված միջնադարյան աստղագիտությունը։ Նաև քրիստոնյա որոշ գրողներ էին կարծում, որ Երկիրը կլոր է, ներառյալ սուրբ [[Բեդա Պատվելի]]ն իր 723 թվականի աշխատության մեջ։ Կոլումբոսի ժամանակ [[աստղագիտական կողմնացույց]]ի տեխնոլոգինա, որն օգտագործում էր երկնքում արևի և աստղերի դիրքերը, հասկանալով երկրի կլորություն, երկար ժամանակ օգտագործվում էր աստղագետների կողմից և սկսվել էր գործածվել ծովագնացության մեջ։

Դեռ վաղ անցյալում մ.թ.ա. 3-րդ դարում [[Էրատոսթենես Կիրենացի]]ն հստակորեն բացատրել էր Երկրի շրջապտույտը հասարակ երկաչափության միջոցով

[[Պատկեր:ColombusMap.jpg|thumb|upright=1.6|left|«Կոլումբոսի քարտեզը», նկարված մոտ&nbsp;1490 թվականին [[Լիսաբոն]]ի Բարտոլեմոի արհեստանոցում:]]

[[Պյոտր դ'Ալի]]ի *Իմաջո Մունդի* աշխատությունից Կոլումբոսը սովորեց [[Ալ-Ֆերգանի]]ի հաշվարկով [[աշխարհագրական լայնություն]]ը ձգվում է 56 արաբական մղոն, սակայն չէր հասկացել [[Արաբական մղոն]]ը կարճ է, թե երկար [[Հռոմեական մղոն]]ից, որի հետ ինքը ծանոթ էր։ Այդ իսկ պատճառով նա հաշվարկել էր, որ Երկրի առանցքի երկարությունը մոտ 30.200 կմ է էկվատորում և 26.200 կմ 30 աստիճան հյուսիսում (մոտավոր որտեղ նա պետք է նավարկեր), սակայն իրական երկարությունը 40.075 կմ էր էկվատորում և 34.735 կմ 30 աստիճան հյուսիսում։

Շատ գիտնականներ համաձայն էին Պտղոմեոսի հետ, որ [[Եվրասիա]]ն ձգվում է 180° լայնության, սակայն ընդունված էր 130° (մինչև Չինաստան) կամ 150° (Ճապոնիայից Իսպանիա)։ Կոլումբոսը հավատում էր անգամ ավելի բարձր թվերի` թողնելով քիչ տոկոս ջրային հատվածին։ Որոշ մարդիկ կարծում էին, որ Կոլումբոսը հավատում է [[Մարինուս Տիրացի|Մարինուս Տիրացու]] հաշվարկներին, ով Եվրասիայի լայնությունը համարում էր 225°: Մյուսները կարծում էին, որ նա հավատում է [[Էզդրա]]յին, ով գտնում էր, որ երկրագնդի յոթ մասից վեցը ցամաք է, մեկը` ջուր։ Նա նաև հավատում էր, որ Ճապոնիան (որը կոչում էր Չիպանգու համաձայն [[Մարկո Պոլո]]յի) ավելի երկար էր և ձգվում էր Չինաստանից մինչև հասարակ, քան իրականում էր և կային բնակեցված կղզիներ Ճապոնիայի արևելք, ներառյալ առասպելական [[Անտիլիա]]ն, որը կարող է գտնվել [[Ազորյան կղզիներ]]ից ոչ շատ հեռու։ Այս գաղափարների համար նրա վրա ազդեցություն է գործել Տոսկանելլին։

Այսպիսով կոլումբոսի հաշվարկով [[Կանարյան կղզիներ]]ից մինչև Ճապոնիայի արևմուտք մոտ 9800 կմ է կամ 3700 կմ, կախված ինչքան է Եվրասիայի լայնությունը։ Իրականում հեռավորությունը շատ ավելի մեծ էր, մոտ 20.000 կմ: 15-րդ դարում էչ մի նավ չէր կարող նման քանակությամբ սնունդ և ջուր բարձել, որպեսզի կարողանար այսպիսի ճանապարհ հաղթահարեր, չհաշված կողնորոշման խնդիրները և ալեկոծման խնդիրները։ Այնուամենայնիվ Կաթոլիկ միապետները ավարտելով [[Ռեկոնկիստա|թանկարժեք պատերազմ]]ը [[Պիրենեյան թերակղզի|Պիրենեյան թերակղզում]], շատ էին ցանկանում Օստ-Ինդիայի հետ առևտրի մրցավազքում առաջինը լինել Եվրոպայում։ Կոլումբոսի նախագիծը, չնայած դժվար իրագործելի էր, խոստանում էր այսպիսի հնարավորություն։

=== Ծովագնացության մտորումներ ===
Չնայած Կոլումբոսը սխալվում էր աշխարհագրական լայնության ստաճանների վերաբերյալ, որը առանձնացնում էր Եվրոպան հեռավոր արևելքից և յուրաքանչյուր միջօրեականի հեռավորության մասին, նա բավականին գիտելիքներ ուներ [[պասսատներ]]ի մասին, որոնք Ատլանտյան օվկիանոսում ճամփորդելիս կարող էին վճռորոշ դեր ունենալ։ 1492 թվականի առաջին ճանապարհորդության ժամանակ արևելքից փչող պասսատները կարճացրեցին նրա ճամփորդությունը հինգ շաբաթով [[Կանարյան կղզիներ]]ից [[Բահամյան Կղզիներ]]։ Իսպանիա վերադատնալիս այս քամիների դեմ կպահանջեր հավելյալ մի քանի ամիս, որի արդյունքում սնունդը և ջուրը հավանաբար կվերջանար։

Սակայն Կոլումբոսը վերադարձավ հյուսիս արևմուտքից փչող պասսատների ուղեկցությամբ Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսում։

Անհայտ է, որտեղից է Կոլումբոսն ուսանել քամիների մասին, այն կամ սեփական փորձից է կամ լսել է ուրիշներից։ Ատլանտյան օվկիանոսում նմանատիպ արդյունավետ տեխնիկա առաջինը գործածել են պորտուգալացիները, որոնք այն կոչել են *Volta do mar* («ծովի ուղղություն»)։ Սակայն Կոլումբոսի գիտելիքները Ատլանտյան քամիների մասին կատարյալ չէին առաջին ճամփորդության ժամանակ։ Ճանապարհորդելով Կանարյան կղզիներից արևմուտք փոթորիկների սեզոնին` Կոլումբոսը կարող էր ընկնել արևադարձային ցիկլոնի մեջ, սակայն նա խուսափեց դրանից։

=== Ֆինանսական աջակցության հարցեր ===
[[Պատկեր:Columbus offers his services to the King of Portugal - Daniel Nicholas Chodowiecki (cropped).png|thumb|upright=0.75|*Կոլումբոսն իր ծառայություններն է առաջարկում Պորտուգալիայի թագավորին*, [[Դանիել Խոդովեցկի|Խոդովեցկի]], 17-րդ դար:]]

1485 թվականին Կոլումբոսը իր պլանները ներկայացրեց Պորտուգալիայի թագավոր [[Ժուան II]]-ին։ Նա ակնկալում էր, որ թագավորը կտրամադրի երեք անհրաժեշտ նավ և մեկ տարի կտա Կոլումբոսին, որպեսզի կտրի Ատլանտյան օվկիանոսը և ճանապարհ գտնի դեպի [[Արևելք (տարածաշրջան)|Արևելք]] և կվերադառնա։ Կոլումբոսը նաև ակնկալում էր, որ ինքը կդառնա «Օվկիանոսի մեծ ադմիրալ», կնշանակվի նահանգապետ բոլոր հայտնագործված տարածքներում և նրան կտրամադրվի այս հողերից հասույթի տասներորդ մասը։ Թագավորը ներկայացրեց կոլումբոսի առաջարկը իր մասնագետներին, որոնք մերժեցին այն։ Նրանց կարծիքով Կոլումբոսի ճանապարհորդության երկարությունը չափազանց շատ է։

1488 թվականին Կոլումբոսը նորից դիմեց Պորտուգալիայի արքունիքում, արդյունքում Ժուան II-ը նորից կանչեց նրանց հանդիպման։ Հանդիպումը անհաջող ելք ունեցավ, քանի որ դրանցի շատ չանցած վերադարձավ [[Բարդուղիմեոս Դիաշ]]ը նորությամբ, որ ինքը հաջողությամբ շրջանցել է Աֆրիկայի հարավային մասը ([[Բարեհուսո հրվանդան]]ի մոտ)։ Ունենալով դեպի արևելք ծովային ճանապարհ, Ժուան թագավորին այլևս չէր հետքրքրում Կոլումբոսի ռիսկային նախագիծը։

[[Պատկեր:Emanuel Gottlieb Leutze - Columbus Before the Queen.JPG|thumb|left|*Կոլումբոսը թագուհու առաջ*, ինչպես պատկերացրել է [[Էմանուել Լոյցե]]ն, 1843 թվական:]]

Կոլումբոսը Պորտուգալիայի ճանապարհորդեց [[Ջենովայի հանրապետություն|Ջենովա]], այնուհետև [[Վենետիկի հանրապետություն|Վենետիկ]], սակայն երկու հանարապետություններն էլ մերժեցին։ Նա նաև ուղարկեց իր եղբայր [[Բարտոլոմեո Կոլումբոս|Բարտոլոմեո]]յին Անգլիայի թագավոր [[Հենրի VII (Անգլիա)|Հենրի VII]]-ի մոտ իր ճանապարհորդությունը ֆինանսավորելու հայցով, սակայն անարդյունք։

Կոլումբոսը հանդիպում խնդրեց Արագոնի թագավոր [[Ֆերդինանդ II (Արագոնի թագավոր)|Ֆերդինանդ II]]-ից և Կաստիլիայի թագուհի [[Իզաբելլա I (Կաստիլիայի թագուհի)|Իզաբելլա I]], որոնք միավորել էին Պիրենեյան թերակղզու մի քանի թագավորություններ` ամուսնանալով և կառավարելով միասին։ 1486 թվականի մայիսի 1-ին Իզաբելլան համաձայնվեց ընդունել Կոլումբոսին և վերջինս ներկայացրեց իր պլանները, Իզաբելլան խոստացավ դրանք ներկայացնել հանձնաժողովին։ Երկար քննարկումներից հետո իսպանացի մասնագետները իրենց պորտուգալացի գործընկերների նման պատասխանեցին, որ Կոլումբոսը լավ չի պատկերացնում Եվրոպայից Ասիա հեռավորությունը։ Նրանք գաղափարը համարեցին ոչ պրակտիկ և խորհուրդ տվեցին միապետերին հրաժարվել այս ծրագրից։

Այնուամենայնիվ, որպեսզի Կոլումբոսին պահեն այս գաղափարները այլ տեղեր չհրապարակելուց, Կաթոլիկ միապետերը նրան տարեկան վարձատրություն սահմանեցին 12,000 *մարավեդի* և 1489 թվականին հրամայեցին Իսպանիայի բոլոր քաղաքներին նրա համար սնունդից և գիշերակացից գումար չվերցնել։

=== Համաձայնություն Իսպանիայի հետ ===
[[Պատկեր:Columbus Fleet 1893 Issue.jpg|thumb|upright=1.5|Կոլումբոսի և նրա նավատորմի դրոշ: 400-րդ տարեդարձի թողարկում:]]

Շարունակական համառ պայքարից և երկու տարի քննարկումներից հետո Իսպանիայի միապետների հետ, Կոլուբոսը վերջապես հաջողություն ունեցավ 1492 թվականի հունվարին։ Ֆերդինանդը և Իզաբելլան նոր էին նվաճել [[Գրանադա]]ն, վերջին իսլամական հանգրվանը Պիրենեյա թերակղզում և Կոլումբոսին ընդունեցին [[Կորդովա (Իսպանիա)|Կորդովայի]], *Ալկասար* ամրոցում։ Իզաբելլան դուրս հրավիրեց նրան խորհրդականի խորհրդով։ Կոլումբոսը արդեն լքում էր քաղաքը, երբ Ֆերդինանդը մտափոխվեց։ Իզաբելլան արքայական պահակախմբին ուղարկեց նրան վերադարձնել։

1492 թվականի ապրիլին «[[Սանտե Ֆեի կապիտուլացիա]]»-յով Ֆերդինանդ թագավորը և Իզաբելլա թագուհին խոստացան, որ հաջողության դեպքում Կոլումբոսին կտրվի Օվկիանոսի Ադմիրալ կոչումը և կնշանակվի բոլոր հայտնագործված տարածների նահանգապետ։ Նա իրավունք կունենար ներկայացնել երեք անձանց, որոնցից միապետները կընտրեին մեիկն նոր հողերի ցանկացած պաշտոնի համար։ Կոլումբոսին կվճարվի նաև նոր հողերից հասույթի տասը տոկոսը։ Բացի այդ նա կունենա հնարավորություն գնել նոր հայտնագործված հողերից ութերորդ մասը և ստանա շահույթի ութերորդ մասը։

1500 թվականին Կոլումբոսը ձերբակալվեց և պաշտոնանկ արվեց իր պաշտոններից։ Նա և իր որդիներ Դիեգոն և Ֆերնանդոն ձեռնարկեցին երկարատև դատական գործընթացներ ընդդեմ Կաստիլիայի թագի, հայտնի որպես *pleitos colombinos*` պնդելով, որ թագը անօրինական կերպով զրկել է իրենց իրավունքներից նոր հողերի հանդեպ։ Կոլումբոսի ընտանիքը որոշ հաջողություն ունեցել է սկզբում, քանի որ 1511 թվականին դատարանը հաստատել է Դիեգոյի պաշտոնը որպես փոխնահանգապետ, սակայն զրկել իշխանությունից։ Դիեգոն բողոքարկեց դատավճիռը 1512 թվականին, որը տևեց մինչև 1536 թվականը և հետագայում ժառանգները շարունակեցին մինչև 1790 թվականը։

== Ճանապարհորդություններ ==
[[Պատկեր:Viajes de colon en.svg|thumb|upright=1.6|Քրիստափոր Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները]]

1492-ից 1503 թվականների ընթացքում Կոլումբոսն իրականացրեց չորս ճանապարհորդություն Իսպանիայից Ամերիկը, յուրաքանչյուրը ֆինանսավորեց [[Կաստիլիայի թագավորություն]]ը։ Իր առաջին ճանապարհորդության ժամանակ նա ինքնուրույն հայտնագործեց [[Ամերիկա]]ն և [[մագնիսական խոնարհում]]ը Այս ճանապարհորդություններով սկիզբ առավ [[Եվրոպայի էթնիկ խմբեր|եվրոպացիների]] կողմից Ամերիկայի [[Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններ|բնակեցում]]ը և [[Գաղութականության պատմություն|գաղութականություն]]ը, ինչը հսկայական ազդեցություն ունեցավ Արևտմուքի պատմության վրա։

Կոլումբոսը միշտ նոր հող ոտք դնելիս ենթադրել է, որ այն [[Ասիա]]յի մասն է, որը արդեն հայտնագործել էին [[Մարկո Պոլո]]ն և այլ եվրոպացի ճանապարհորդներ։ Պատճառը, որ նոր հողերը անվանվեցին [[Ամերիգո Վեսպուչի]]ի անունով և ոչ Կոլումբոսի ենթադրվում է, որ Կոլումբոսի հրաժարումն էր ընդունել, որ նոր հողերը պատկանում են նոր մայրցամաքի, այլ ոչ Ասիային։
=== Առաջին ճանապարհորդություն ===
[[Պատկեր:Columbus first voyage.jpg|thumb|upright=1.6|Առաջին ճանապահորդություն, ժամանակակից անվանումները սևով, Կոլումբոսի տված անվանումները՝ կապույտով։]]

1492 թվականի օգոստոսի 3-ի երեկոյան Կոլումբոսը դուրս եկավ [[Պալոս դե լա Ֆրոնտերա]]յից երեք նավով։ Ամենախոշորը [[կարակկա]] էր (իսպաներեն` *nao*), *Սանտա Մարիա* անվամբ։ Մյուս երկուսը [[կարավելլա]]ներ էին։ Մեկի անվանումը կորսվել է, միայն հայտնի է միայն *Պինտա* անվամբ, ինչը կատիլերենից թարգմանաբար նշանակում է «կնքված առաջին»։ *Սանտա Կլարա* նավի մականունն էր *Նինա* («փոքրիկ»), և կրում էր նրա տիրոջ անունը` Խուան Նինո։ Միապետները ստիպեցին Պալոսի քաղաքացիներին հանգանակություններ անել ճանապարհորդության համար։ *Սանտա Մարիայի* սեփականատերն էր [[Խուան դե լա Կոսա]]ն և նավապետն էր Կոլումբոսը։ *Պինտայի* և *Նինայի* նավապետներն էին [[Պինսոն եղբայրներ]]ը ([[Մարտին Ալոնսո Փինսոն|Մարտին Ալոնսո]]ն և [[Վիսենտե Յանես Պինսոն|Վիսենտե Յանես]])։

Կոլումբոսն առաջինը նավարկեց դեպի [[Կանարյան կղզիներ]], որոնք պատկանում էին [[Կաստիլիայի թագավորություն|Կաստիլիա]]յին։ Կոլումբոսը համալրեց պաշարները և վերանորոգում իրականացրեց [[Գրան Կանարիա]]յում, որից հետո սեպտեմբերի 6-ին տեղափոխվեց [[Սան Սեբաստիան դե Լա Գոմերա]], որտեղից սկսեց հինգշաբաթյա ճանապարհորդությունը օվկիանոսով։ Հոկտեմբերի 12-ի առավոտյան 2:00-ին *Պինտայի* դիտաշտարակից [[Ռոդրիգո դե Տրիանա]]ն տեսավ ցամաքը և անմիջապես ահազանգեց անձնակազմի մյուս անդամներին բղավոցով։ Դրանից հետո *Պինտայի* նավապետ Մարտին Ալոնսո Փինսոնը հաստատեց տեսածը և տեղեկացրեց Կոլումբոսին` կրակելով լոմբարդից։ Կոլումբոսը ավելի ուշ տեղեկացրեց, որ ինքն ավելի շուտ էր տեսել լույսը ցամաքում, այդպիսով վերցրեց իրենց Ֆերդինանդի և Իզաբելլայի խոստացված նվերը ցամաքն առաջինը տեսնողին։

Կոլումբոսը անվանեց կղզին (որը այժմ [[Բահամյան Կղզիներ]]ում է) *Սան Սալվադոր* (նշանակում է «Սուրբ Փրկիչ»), բնիկներն այն անվանում էին [[Գուանահանի]]։ Հստակ հայտնի չէ, որ կղզու մասին է խոսքը Բահամներում։ Համաձայն սկզբնական աղբյուրների և Կոլումբոսի ուղղության և աշխարհագրական դիրքի վերլուծությամբ, հիմնական թեկնածուներից են [[Սան Սալվադոր կղզի]]ն (այսպես անվանվել է 1925 թվականին ենթադրաբար, որ սա Կոլումբոսի Սան Սալվադորն է), [[Սամանա Կայ]]ը և [[Պլանա Կայս]]ը։

[[Պատկեր:Landing of Columbus (2).jpg|thumb|left|*Կոլումբոսի իջևանումը* (12 հոկտեմբեր 1492), [[Ջոն Վանդերլին]]ի նկարում]]

Նրան հյուրընկալած [[Հնդկացիներ|բնիկներ]]ը [[լուկայանցիներ]], [[Տայնո ժողովուրդ|Տաինո]] և [[արավակներ]]ներ էին, որոնք խաղաղասեր և ընկերական ազգեր էին։ Նա բնիկներին անվանեց *indios* (իսպաներենից թարգմանած «հնդկացիներ»)։ Նրանցից որոշները կրում էին ոսկյա զարդեր և Կոլումբոսը գերեվարեց որոշ արավակների` կարծելով որ նրանք ցույց կտան ոսկու աղբյուրը։ 1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կոլումբոսն իր օրագրում գրել էր. «Տղամարդկանց մեծ մասն ուներ սպիեր իրենց մարմիններին և երբ ես ցանկացա իմանալ ինչպես են դրանք առաջացել, նրանք տեղեկացրին, որ մոտակա կղզիների ցեղերը եկել են Սան Սալվադոր իրենց գերեվարելու համար, նրանք պաշտպանվել են ինչքան կարողացել են։ Ես հավատում եմ, որ նրան եկել են մայրցամաքից ստրկացնելու այստեղի մարդկանց։ Ես մտածում եմ, որ նրանց հեշտությամբ կարելի է դարձնել քրիստոնյա, քանի որ նրանք կրոն չունեն։ Եթե թույլատրի մեր լորդը, ես կվերցնեմ ինձ հետ նրանցից վեցին և նրանք կարող են սովորել մեր լեզուն։»։ Կոլումբոսը նշեց նաև, որ նրանց պարզ զենքերը և ռազմական մարտավարությունները նրանց դարձնում է հեշտ նվաճելի` գրելով «այս մարդիկ շատ պարզունակ էին պատերազմական հարցերում … Ես կարող եմ նրանց բոլորին նվաճել 50 հոգով և կառավարել ինչպես ցանկանամ։»

Կոլումբոսը նաև հետազոտեց [[Կուբա]]յի հյուսիս արևելքեը, որտեղ նա իջևանեց հոկտեմբերի 28-ին։ Նոյեմբերի 22-ին Մարտին Ալոնսո Պինսոնը վերցրեց *Պինտան* չնախատեսված ճանապարհորդությության բնիկների կողմից «Բաբեքյու» անվանվող կղզում, որտեղ ըստ բնիկների շատ ոսկի կար։ Կոլումբոսը իր կողմից շարունակեց հետազոտել [[Հայիթի կղզի|Իսպանյոլա]] կղզու հյուսիսային մասը, որտեղ նա իջևանեց դեկտեմբերի 5-ին։ Այստեղ *Սանտա Մարիան* վթարի ենթարկվեց 1492 թվականի Սուրբ ծննդյան օրը և ստիպված լքվեց։ Վթարը օգտագորվեց որպես հրանոթներից կրակ արձակելու վայր, որպեսզի ճնշվի բնիկների դիմադրությունը։ Կոլումբոսին ընդունեց [[Գուականագարի]] ցեղի [[կասիկ]]ը, ում հետ համաձայնվեցին, որ կոլումբոսի անձնակազմից որոշ մարդիկ կմնան կղզում։ Կոլումբոսը 39 թողեց մարդու ներառյալ [[Լուիս դե Տորես]]ին, the *կոնվերսո* [[Համաժամանակյա թարգմանություն|համաժամանակյա թարգմանող]], ով խոսում էր [[եբրայերեն]]ով և [[արաբերեն]]ով և հիմնադրեց *Լա Նավիդադ* բնակավայրը ներկայիս [[Հայիթի]]ում։ Կոլումբոսը իր հետ վերցրեց ևս մի քանի բնիկների և շարունակեց ճանապարհորդությունը։ Նա մեկ նավեվ շարունակեց ճանապարհը Իսպանյոլայի հյուսիսային ափով, մինչև նրան միացավ *Պինտան* հունվարի 6-ին։

[[Պատկեր:WC Delacroix,Eugene The Return of Christopher Columbus.jpg|thumb|upright=1.15|*Քրիստափոր Կոլումբոսի վերադարձը և ներկայանալը Ֆերդինանդի և Իզաբելլայի մոտ*, ըստ [[Էժեն Դելակրուա]]յի:]]

1493 թվականի հունվարի 13-ին Կոլումբոսը վերջին կանգառը իրականացրեց Նոր աշխարհում իր այս ճանապարհորդության ընթացքում, Իսպանյոլա կղզու [[Սամանա թերակղզի|Սամանա թերակղզու]] հյուսիս արևելյան հատվածում։ Այստեղ նա հանդիպեց կռվարար [[Սիգուայոս]] ցեղի հետ, որոնք միակ բնիկներն էին, որոնք բռնություն իրականացրեցին Կոլումբոսի առաջին ճանապարհորդության ընթացքում։ Սիգուայոսները հրաժարվեցին առևտրի մեջ մտնել Կոլումբոսի հետ և նրան դիմավորեցին նետերեվ. բախման ժամանակ բնիկներից մեկը սպանվեց հրաձիգից, մյուսը` վրավորվեց։ Կոլումբոսը ընդհանուր առմամբ 10-ից 25 բնիկ վերցրեց իր հետո վերադարձին և նրանցից միայն յոթը կամ ութը ողջ հասան Իսպանիա։

Կոլումբոսն Իսպանիա վերադառնալիս գլխավորեց *Նինան*, բայց փոթորիկը բաժանեց նրանց *Պինտայից* և ստիպեց *Նինային* կանգներ Ազորյան կղզիների Սանտա Մարիա կղզում։ Նրա անձնակազմի մի մասը գնաց աղոթելու կղզու մատուռում` շնորհակալ լինելով, որ փրկվել են փոթորիկից։ Բայց մինչ նրանք աղոթում էին նրանց գերեվարեց կղզու կառավարիչը` մտածելով որ նրանք ծովահեններ են։ Երկու օր բանտարկվելուց հետո նրանց ազատ արձակեցին և Կոլումբոսը շարունակեց ճանապարհը դեպի Իսպանիա։

Մեկ այլ փոթորիկ ստիպեց նրանց նավարկել [[Լիսաբոն]]։ Այստեղ նրանից հարցազրույց վերցրեց [[Բարդուղիմեոս Դիաշ]]ը, ով մի քանի տարի առաջ էր շրջանցել Աֆրիկան։ Դիաշի հաջողությունը ստիպել էր Պորտուգալիայի թագավորին հրաժարվել Կոլումբոսի ծառայություններից` համարելով այն շատ ռիսկային։ Չգտնելով Պորտուգալիայի թագավոր [[Ժուան II (Պորտուգալիայի թագավոր)|Ժուան II]]-ին Լիսաբոնում` Կոլումբոսը նրան նամակ ուղարկեց և սպասեց Ժուանի պատասխանին։ Ժուանը խնդրեց Կոլումբոսին գալ *Վալե դո Պալասիո* Լիսաբոնի հյուսիսում և հանդիպել իր հետ։ Այդ ժամանակ Պորտուգալիայի և Կաստիլիայի հարաբերությունները լավ չէին։ Երբ նրանք հանդիպեցին Կոլումբոսը պատմեց իր հայտնագործությունների մասին և Ժուանն ասաց, որ դրանք հակասում են 1479 թվականի [[Ալկասովասի պայմանագիր|Ալկասովասի պայմանագրին]]։

Մեկ շաբաթից ավել անցկացնելով Պորտուգալիայումև հանդիպելով [[Էլեանոր Վիեուացի|Էլեանոր Վիեուացու]] հետ` Կոլուբոսը ճանապարհվեց դեպի Իսպանիա։ [[Ֆեռնան Մագելան]]ը այդ ժամանակ երիտասարդ տղա էր, ով աշխատում էր թագուհի Էլեանորի արքունիքում և շատ ուրախացել էր Կոլուբոսի այցից։ Կոլումբոսը հասավ Պալոս դե լա Ֆրոնտերա 1493 թվականի մարտի 15-ին։ Կոլումբոսի հայտնագործության մասին լուրերն արագորեն սփռվեցին Եվրոպայում։

=== Երկրորդ ճանապարհորդություն ===
[[Պատկեր:Columbus second voyage.jpg|thumb|upright=1.6|Կոլումբոսի երկրորդ ճանապարհորդությունը]]

Կոլումբոսը լքեց [[Կադիս]]ի նավահանգիստը 1493 թվականի սեպտեմբերի 24-ին 17 նավանոց նավատորմով` իր հետ վերցնելով 1.200 մարդ և Նոր Աշխարհում գաղութ հիմնադրելու համար անհրաժեշտ իրեր։ Ուղևորների մեջ կային հոգևորականներ, ֆերմերներ և զինվորներ, որոնք պետք է դառնային նոր գաղութարարները։ Այս նոր քաղաքականությունը կոչվում էր «հայտնաբերվածի գաղութացում, որի մեջ էր մտնում նաև բնիկների քրիստոնեացումը։ Ժամանակակից հետազոտողները գտնում են, ինչպես գրել է *Վաշինգտոն Փոստը*, «անձնակազմի մեջ կարող էին լինել ազատ աֆրիկացիներ, որոնք ժամանել են Նոր Աշխարհ ստրկատիրության սկզբից տասնամյակներ առաջ»։

Ինչպես առաջին ճանապարհորդության ժամանակ էր, նավատորմը կանգ առավ [[Կանարյան կղզիներ]]ում, որտեղի ճանապարհ ընկավ հոկտեմբերի 13-ին` հետևոլով ավելի կարճ ուղղության քան նախորդ ճանապարհոդրությունն էր։ Նոյեմբերի 3-ին Կոլումբոսը հայտնաբերեց լեռնային կղզի, որն անվանեց [[Դոմինիկա]] (լատիներենից` կիրակի), նույն օրն ավելի ուշ նա իջևանեց [[Մարի-Գալանտ]]ում, որն անվանեց *Սանտա Մարիա լա Գալանտե*։ Դրանից հետո նավարկեց դեպի [[Լե Սենտ]] (*Լոս Սանտոս*, »Սրբերը») և հետո ժամանեց [[Գվադելուպա]] կղզի, որն անվանեց *Սանտա Մարիա դե Գվադալուպե դե Էստրեմադուրա*, ի պատիվ աստվածամայր Մարիամի պատվին կառուցված մենաստանի Կեսարեսի [[Գվադալուպե (Կասերես)|Գվադալուպեում]], Իսպանիա։ Նա հետազոտեց այս կղզին նոյեմբերի 4-ից 10-ը։

Կոլումբոսի մանկության ընկեր Միշելե դա Կուենոն, ով Կոլումբոսի հետ էր երկրորդ նավարկության ժամանակ, գրել է. «Իմ կարծիքով ինչ Ջենովան Ջենովա էր, այնտեղ չէր ծնվել ավելի հմուտ ճանապարհորդ, ինչպիսին էր Լորդ Ադմիրալը» Կոլումբոսը մեկ փոքր կղզի անվանեց Սոանա ի պատիվ Մեշելե դա Կուենոյի, ով իր ընկերն էր Սավոնայից։

Կոլումբոսի ճանապարհորդության հստակ ուղին [[Փոքր Անտիլյան կղզիներ]]ով քննարկման առարկա է, բայց նման է, որ նա ուղորդվել է դեպի հյուսիս` անվանելով որոշ կղզիներ ներառյալ.
* [[Մոնտսերատ]] (Սանտա Մարիա դե Մոնսերատի պատվին),
* [[Անտիգուա (կղզի)|Անտիգուա]] (Իսպանիայի [[Սևիլյա]] քաղաքում գտնվող Սանտա Մարիա լա Անտիգուա եկեղեցու պատվին),
* [[Ռեդոնդա]] (*Սանտա Մարիա լա Ռեդոնդա*, հաշվի առնելով կղզու կլորությունը),
* [[Նևիս]] (գալիս է իսպաներեն *Nuestra Señora de las Nieves* և նշանակում է «Մեր տիկինը ձյան մեջ», քանի որ կղզու վրա գնտվող լեռան գագաթը ճերմակ էր),
* [[Սենտ Քիթս]] ([[Սուրբ Քրիստափոր]]ի պատվին նավաստիների և ճանապարհորդների կողմից որպես շնորհակալություն),
* [[Սինտ Էստատիուս]] (վաղ հռոմեացի առաքյալ [[Եվստաթեոս]]ի պատվին),
* [[Սաբա կղզի|Սաբա]] (Բիբլիական [[Շեբայի թագուհի|Շեբայի թագուհու]] պատվին),
* [[Սան Մարտին]] (*Սան Մարտին*) և
* [[Սանտա Կրուզ]] (իսպաներեն *Santa Cruz* բառից, նշանակում է «[[Քրիստոնեական խաչ|Սուրբ խաչ]]»)։

Կոլումբոսը նաև անվանեց [[Վիրջինյան կղզիներ]]ի շղթան *Islas de Santa Úrsula y las Once Mil Vírgenes*, «[[Սուրբ Ուրսուլա]]յի և 11.000 վիրջինացիների կղզիներ» (հետագայում կրճատվել է և կոչվել *Islas Vírgenes*, «Վիրջինացիների կղզիներ»)։

Տեղաբնիկների հետ առաջին ընդհարումներից մեկը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 14-ին, երբ [[Սանտա Կրուզ]]ում Կոլումբոսի մարդիկ փրկեցին երկու բնիկ տղաների [[Մարդակերություն|մարդակերներից]]։ Կոլումբոսի մարդիկ վերցրեցին կարիբյան կանոե և նրանց դիմակայեցին նետերով։ Մի քանի եվրոպացի վիրավորվեցին, սակայն նրանք սպանեցին բոլոր կարիբներին և իմացան, որ տղաները նոր էին անդամահատվել իրենց բռնողների կողմից։ Կոլումբոսը շարունակեց ճանապարհը Վիրջինյան կղզիներից և իջևանեց [[Պուերտո Ռիկո]]յում, որն անվանեց *Սան Խուան Բատիստա* ի պատիվ [[Հովհաննես Մկրտիչ|Հովհաննես Մկրտչի]] (հետագայում անվանումը տրվեց կղզում մայրաքաղաք [[Սան Խուան (Պուերտո Ռիկո)|Սան Խուան]]ին)։

Նոյեմբերի 22-ին Կոլումբոսը վերադարձավ Իսպանյոլա, որտեղ այցելեց [[Լա Նավիդադ]] նավահանգիստ, որը կառուցվել էր առաջին ճանապարհորդության ժամանակ [[Հայիթի]]ի հյուսիսում։ Կոլուբոսը գտավ նավահանգիստը ավերվա,ծ և ավերել էին բնիկ [[Տայնո ժողովուրդ|Տաինո]] ժողովուրդը։ Ավերակներում գտնվեցին այստեղ մնացած 39 իսպանացիներից 11-ի դիերը։

Դրանից հետո Կոլումբոսը շարժվեց 100 կմ դեպի արևելք և հիմնադերց նոր բնակավայր, որն անվանեց [[Լա Իզաբելա]], ներկայիս [[Դոմինիկյան հանրապետություն]]ում։ [[Լա Իզաբելա]]ն նույնպես երկար կյանք չունեցավ վատ աշխարհագրական դիրքի պատճառով։

=== Երրորդ ճանապարհորդություն ===
[[Պատկեր:Columbus third voyage.jpg|thumb|upright=1.6|Երրորդ ճանապարհորդություն]]

[[Բարտոլոմե դե Լաս Կասաս]]ի կողմից Կոլումբոսի օրագրի վերծանումից հայտնի է, որ երրորդ ճանապարհորդության հիմնական պատճառն էր ստուգել մայրցամաքի առյակությունը, որը Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան II-ի կարծիքում պետք է տեղակայված լիներ Կապե Վերդե կղզիների հարավ արևմուտքում։ Ժուան թագավորը գիտեր այսպիսի մայրցամաքի գոյության մասին քանի որ Արևմտյան Աֆրիկայում գտնված կանոեները նավարկել էին արևմուտք։

1498 թվականի մայիսի 30-ին Կոլումբոսը վեց նավով դուրս եկավ [[Սանլուկար դե Բառամեդա]]յից դեպի Նոր աշխարհ երրորդ ճանապարհոդրության։ Այս նավերից երեքը ուղղակի ճանապահվեցին Իսպանյոլա շատ անհրաժեշտ մատակարարումը հասցնլու, մինչդեռ Կոլումբոսը մյուս երեք նավերով շարունակեց ճանապարհորդությունը հավանաբար ցանկանում էր անցնել Կարիբյան կղզիների հարավով` հույս ունենալով հասնել մայրցամաքային Ասիա։

Կոլումբոսը ուղևորդվեց պորտուգալական [[Պորտո Սանտո]], իր կնոջ հայրենից։ Դրանից հետո նա նավարկեց [[Մադեյրա]] և որոշ ժամանակ անցկացրեց պորտուգալացի նավապետ Ժոաո Գոնշալվես դա Կամարայի հետ, մինչ նավարկումը դեպի [[Կանարյան կղզիներ]] և [[Կապե Վերդե]]։

Մի քանի օր ազատ նավարկելով` Կոլումբոսի նավատորմը գտավ իր քամին և շարժվեց հյուսիս, [[Դոմինիկա]]յի ուղղությամբ, որտեղ Կոլումբոսն այցելել էր նախորդ ճանապարհորդության ժամանակ։ Նավերը ժամանեցին Ժուան թագավորի պատկերացրած մայրցամաք, որը [[Հարավային Ամերիկա]]ն էր, երբ լքեցին [[Տրինիդադ (կղզի)|Տրինիդադ]] հուլիսի 31-ին և շարժվեցին հարավ արևելքից։ Նավատորմը նավարկեց հարավային ափով և մուտք գործեց [[Կոլումբոսի նեղուց]]` խարիսխ գցելով [[Սոլդադո Ռոք]]ի մոտ, որտեղ շփման մեջ մտան մի խումբ տեղաբնիկ հնկացիների հետ, որոնք կանոեներով էին։ Կոլումբոսը դրանից հետո իջևանեց Տրինիդադում օգոստոսի 2-ին։ Համալրելով ջրի և սննդի պաշարները օգոստոսի 4-ից 12-ը` Կոլումոսը ճանապարհորդեց [[Պարիա նեղուց]]ով, որը բաժանում է Տրինիդադը ներկայիս [[Վենեսուելա]]յից, [[Օրինոկո]] գետի դելտայի մոտ։ Նա ոտք դրեց Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի վրա [[Պարիա թերակղզի|Պարիա թերակղզում]]։

Հետազոտելով նոր մայրցամաքը, Կոլումբոսը հայտնաբերեց մեծ քանակությամբ խմելու ջուր, որը Օրնիկո գետով թափվում էր Ատլանտյան օվկիանոս և տեսավ մեծ ցամաքային հատված, որը շատ ավելի մեծ էր այլ կղզիներից։ Նա ենթադրեց, որ հնարավոր է նոր մայրցամաքում է հնարավոր բիբլիական [[Եդեմ]]ը։ Դրանից հետո նա նավարկեց [[Չակաչակարե]] և [[Մարգարիտա (կղզի)|Մարգարիտա]] կղզիներ։

Վատառողջ լինելու պատճառով նա վերադարձավ Իսպանյոլա օգոստոսի 19-ին և իմացավ որ նոր գաղութում շատ իսպանացիներ ապստամբել են նրա դեմ` բացատրելով որ Կոլումբոսը նրանցից գաղտնի է պահում Նոր աշխարհի շատ հարստություններ։

==== Դաժանության մեղադրանքներ ====
1499 թվականի հոկտեմբերին, Կոլումբոսը երկու նավ ուղարկեց Իսպանիա՝ խնդրելով արքունիքին նշանակել թագավորական պաշտոնյա, ով կօգնի իրեն ղեկավարել։ Այս ընթացքում Կոլումբոսի բռնակալության մասին շշուկներն արդեն հասել էին արքունիքին։ 1500 թվականին միապետները որոշեցին ազատել Կոլումբոսին ղեկավարի պաշտոնից, ձերբակալեցին և տեղափոխեցին Իսպանիա շղթայված։ Նրան փոխարինեց [[Ֆրանսիսկո դե Բոբադիլլա]]ն Կալատրավայի միաբանությունից։ Արքունիքի կողմից Բոբադիլային հանձնարարվել էր նաև հետաքննել Կոլումբոսի դեմ առաջադրված դաժանության մեղադրանքները։ Հասնելով Սանտո Դոմինգո, երբ Կոլումբոսը բացակայում էր իր երրորդ ճանապարհորդության ընթացքում, Բոբադիլային անմիջապես դիմավորեցին բողոքները Կոլումբոս երեք եղբայրների՝ Քրիստոֆերի, Բարտոլոմեոյի և Դիեգոյի վերաբերյալ։ Բոբադիլլան զեկուցեց Իսպանիա, որ Կոլուբոսը պարբերաբար օգտագործել է խոշտանգումների և դաժանությունների մեթոդը Իսպանյոլայում կառավարելու ընթացքում։

Ըստ զեկույցի Կոլումբոսը մեկ անգամ մեղավոր է ճանաչել մեկ մարդու հացահատիկ գողանալու համար և հրամայել է կտրել նրա ականջները և քիթը, որից հետո վաճառել ստրկության։ Զեկույցում նշված էր, որ Կոլումբոսը շնորհավորել է եղբորը՝ Բարտոլոմեոյին, որպես «ընտանիքի պաշտպան», երբ վերջինս հրամայել էր մի կնոջ մեր անցնել փողոցով, որից հետո կտրել նրա լեզուն, Կոլումբոսին ցածր խավից անվանելու համար։ Փաստաթղթում նկարագրվում էր նաև ինչպես է կոլումբոսը դաժանորեն հաշվեհարդար տեսել տեղաբնիկների ապստամբություններին, սկզբում սպանել նրանց, որից հետո նրանց մարմնի մասերը քարշ տվել փողեցներով, որպեսզի մնացածը վախենան և այլև չապստամբեն։

=== Չորրորդ ճանապարհորդություն (1502–1504) ===
[[Պատկեր:Columbus fourth voyage.jpg|thumb|upright=1.6|Կոլումբոսի չորրորդ ճանապարհորդությունը]]
[[Պատկեր:House of Colon COA (2).svg|thumb|upright=0.9|1502 թվականին Հռոմի պապ [[Ալեքսանդր VI]]-ի նվիրած Զինանշանը։]]

1502 թվականի մայիսի 11-ին Կոլումբոսը իր եղբոր և որդու հետ դուրս եկավ Կադիսից *Սանտա Մարիա'' և երեք այլ նավերով։ Նա նավարկեց դեպի Մարոկկոյի ափ, Ասիլա, որպեսզի փրկի պորտուգալացի զինվորներին մավրերի պաշարումից։

Հունիսի 15-ին նրանք Մարտինիկայում էին։ Փոթորիկ էր մոտենում և շարունակեց հույս ունենալով ապաստան գտնել Իսպանյոլայում։ Նա ժամանեց Սանտո Դոմինգո հունիսի 29-ին, սակայն չթույլատրեցին նավահանգիս կատարել և նոր նահանգապետը հրաժարվեց հավատալ նոր փոթորիկի մաիսն լուրին։ Այսպիսով Կոլումբոսի նավերը չկարողացան ապաստան գտնել և ստիպված էին դիմակայել փոթորիկին։ Կոլումբոսի նավերը փոքր վնասներով փրկվեցին, մինչդեռ նահանգապետի 30 նավից 29-ը կործանվեցին՝ խլելով 500 կյանք և մեծ քանակությամբ ոսկի։

Ճամայկայում կարճ դադարից հետո Կոլումբոսը նավարկեց Կենտրոնական Ամերիկա՝ հասնելով Հոնդուրասի ափեր հուլիսի 30-ին։ Այստեղ Բարտոլոմեոն գտավ տեղաբնիկների և մեծ նավակներ։ Օգոստոսի 14-ին նա իջևանեց հիմնական մայրցամաք Հոնդուրասի ներկայիս տարածքում։ Նա ամիսներ շարունակ հետազոտեց Հոնդուրասի, Նիկարագուայի և Կոստա Ռիկայի ափերը մինչև մեկնելը ներկայիս Պանամա Հոկտեմբերի 16-ին։

1499 թվականի հոկտեմբերին Կոլումբոսը երկու նավ ուղարկեց Իսպանիա խնդրելու Իսպանիայի թագին նշանակել թագավորական կոմիսար իրեն օգնելու համար։ Այդ ժամանակ Կոլումբոսի կողմից բռնակալության և անգործունակության մեղադրանքները նույնպես հասան թագին։ Թագուհին ուղարկեց Ֆրանսիսկո դե Բոբադիլային, ով Մարկիզ Բեատրիս դե Բոբադիլայի ազգականն էր և Կոլումբոսի հովանավորն ու Իզաբելլա թագուհու մտերիմ ընկերը, որպեսզի հետաքննի ծովակալի կողմից դաժանության մեղադրանքները։ Ժամանելով Սանտո Դոմինգո՝ երբ Կոլումբոսը բացակայում էր, Բոբադիլային անմիջապես դիմավորեցին բոլոր երեք Կոլումբոս եղբայրների վերաբերյալ բողոքներով{{Sfn|Bergreen|2011|ref=none|pp=276–77}։} Նա տեղափոխվեց Կոլումբոսի տուն և խլեց նրա ունեցվածքը և իրեն հռչակեց նահանգապետ։

Բոբադիլլան զեկուցեց Իսպանիա, թե Կոլումբոսը մի անգամ պատժել է մի տղամարդու, ով մեղավոր է ճանաչվել եգիպտացորեն գողանալու մեջ՝ կտրելով նրա ականջներն ու քիթը, իսկ հետո վաճառել է նրան ստրկության։ 
Նա պնդում էր, որ Կոլումբոսը պարբերաբար օգտագործում էր կտտանքները և խեղում՝ Իսպանիոլային կառավարելու համար։ Զեկույցում արձանագրված ցուցմունքում ասվում է, որ Կոլումբոսը շնորհավորել է իր եղբորը՝ Բարտոլոմեոյին «ընտանիքը պաշտպանելու» համար, երբ վերջինս հրամայել է մի կնոջ մերկ շքերթ անցկացնել փողոցներով, իսկ հետո կտրել նրա լեզուն, քանի որ նա «վատ է խոսել ծովակալի և նրա եղբայրների մասին»։

## Քննադատություններ
Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները հիմք դրեցին Եվրոպայի գաղութատիրական ծավալմանը։ Դրանք ձեռնարկվել էին «Նոր աշխարհի» հարստությանը տիրելու  և աշխարհը քրիստոնեական հավատին դարձնելու կաթոլիկական երազանքի պատճառով։ Տարբեր աշխարհամասերի միջև նման հաղորդակցություններ նախկինում էլ էին եղել, բայց կոլումբոսյան արշավանքներով սկսված շրջանն առանձնացավ «Նոր աշխարհից» մեծ հարստության ներկրումով և բնիկների հարկադիր աշխատանքով, որը ձևավորեց Եվրոպան որպես կապիտալիստական և գաղութատիրական հսկա։

Շատ հետազոտողներ նշում են, որ Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները հանգեցրել են հազարավոր Կարիբյան հնդկացիների մահերի։ Դրանք հետևանք են եղել կոտորածների և նոր հիվանդությունների։ Որոշ հաշվարկներով՝ Կոլումբոսի առաջին ճամփորդությանը հաջորդող 21 տարիների ընթացքում 8 միլիոն մարդ է սպանվել բռնության ու հիվանդությունների պատճառով։ Բնիկների ապստամբության փորձերը ճնշվել են եվրոպացիների կողմից՝ շնորհիվ վերջիններիս ունեցած զենքերի։

Բացի այդ, գիտնականները շեշտում են նաև Կոլումբոսի ներգրավվածությունը ստրակավաճառության մեջ։ Նա սկիզբ է դրել տրանսատլանտյան ստրկավաճառությանը՝ երկրորդ ճանապարհորդությունից իր հետ Իսպանիա բերելով 6 շղթայված տաինոների։ Հաշվի առնելով կոլումբոսյան արշավանքների այս անտեսված կողմերը՝ շատ բնիկ ամերիկացիների համար այսօր Կոլումբոսին մեծարելը հավասար է նրան, որ հրեաներին խնդրեն մեծարել Հիտլերին։

Ամերիկայում եվրոպացիների ու բնիկների հանդիպումը սկիզբ դրեց նաև վերջիններիս մասին կարծրատիպային պատկերացումներին։ Կոլումբոսի ճանապարհորդություններին հաջորդող շրջանում եվրոպացի գրողները, նկարիչները պատկերել են բնիկներին միաժամանակ որպես վայրենի մարդակերների և մանկամիտների, իսկ կանանց վերագրել չափազանցված սեռական վարք։ Բնիկ ամերիկացիներն ավանդաբար ներկայացվել են որպես անգրագետ ժողովուրդներ, մինչդեռ Ամերիկայում մինչ այս արշավանքները եղել են հնչյունային և նշանային համակարգեր։ Այս ամենը ստեղծել է բնիկների պատկերը որպես ստորադասների՝ այդպիսով արդարացնելով եվրոպացիների նվաճումները, ստրկավաճառությունը, կրոնափոխության պրակտիկան։

Բնիկները, որքան էլ ներկայացվում են որպես քաղաքակրթություններից զուրկ, ունեցել են տարատեսակ սոցիալական համակարգեր՝ հավասար խմբերից մինչև հիերարխիկ թագավորություններ ու բռնակալ կայսրություններ։ Նրանք խոսել են հարյուրավոր լեզուներով, ունեցել ոռոգման բարդ համակարգեր, հաղորդակցման և առևտրի ցանցեր, այնպիսի սոցիալական կառույցներ, ինչպես ացտեկների և ինկաների քաղաք֊պետությունները։  

Կոլումբոսի նախաձեռնած ճանապարհորդությունները փոխարինեցին այս ամենը եվրոպական մոդելով՝ որպես կանոն վերացնելով գրության, կրոնի, գաղաքակրթության բնիկ համակարգերը։ Այլ կերպ ասած, Կոլումբոսի գալուստը անիրավացիորեն համարվում է այս հասարակությունների պատմությունների և մշակույթների սկիզբը։

Թեև եվրոպացիները Ամերիկա աշխարհամասը կոչեցին «Նոր աշխարհ», դրա որոշ հատվածներ բնակեցված են եղել 30 հազար տարի առաջ, այնպես որ շատ գիտնականներ վիճարկում են հարցը, թե որն է իրական «Հին աշխարհը»։ 1492թ֊ին Ամերիկայում ապրում էր 75-100 մլն մարդ, այլ կերպ ասած՝ Կոլումբոսի արշավանքները «հայտնագործություն» համարելն իսկ վիճելի է։

Հատկապես 1992֊ից հետո՝ կոլումբոսյան ճանապարհորդությունների 500-ամյակի առիթով, ձեռնարկվեցին այդ իրադարձությունները վիճարկող նախագծեր, այդ թվում՝ ռևիզիոնիստական ֆիլմեր, կոնֆերանսներ, ցույցեր, ակտիվիստական և ուսուցողական նախագծեր։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:15-րդ դարի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Իտալացի ծովագնացներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Քրիստափոր Կոլումբոս