Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալ

**Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալ** (, ), նորվեգացի գեղանկարիչ, գրաֆիկ։ Նա համարվում է նորվեգական ազգային գեղանկարչության հիմնադիրներից մեկը։

## Կենսագրություն և կարիերա
[thumb|left|250px|«[Վեզուվի ժայթքումը (նկար, Դալ)|Վեզուվի ժայթքումը», 1820]]
Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը ծնվել է 1788 թվականի փետրվարի 24-ին Նորվեգիայի երկրորդ քաղաք Բերգենում։ Նկարչության դասեր առել է հայրենի քաղաքում նկարիչ Մյուլլերի մոտ 1808 թվականին։ 1811 թվականից ուղևորվում է Դանիա և ընդունվում է սովորելու Կոպենհագենի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1817 թվականից Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը այստեղ նկարչության դասարանում սկսում է ուսուցչությամբ զբաղվել։

Իսկ 1818 թվականիս ապրում ու ստեղծագործում է Դրեզդենում։

Հենց այս գերմանական քաղաքում Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը ծանոթանում է գերմանացի գեղանկարիչ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի հետ։ Վերջինս մեծ ազդեցություն թողեց Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալի ստեղծագործական կյանքի վրա։

Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալի կտավներում զգացվում է գերմանական ռոմանտիզմի ազդեցությունը։ Ամառային ամիսներին նկարիչը հաճախակի էր այցելում հայրենիք։ 1820 թվականից սկսած ուղևորվում է Իտալիա և աշխատանքի անցնում Նեապոլում։ Այստեղ նա տարվում է բնատեսարաններով և սկսում է դրանք կտավին հանձնել։ Իտալիայում եղած տարիներին ստեղծում է իր լավագույն կտավներից մեկը՝ «Վեզուվի ժայթքումը», որի առաջին պլանում, ինչպես Ֆրիդրիխի կտավում, պատկերված են մարդիկ։

Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալն ապրել և ստեղծագործել է իտալական Մոնտե Սանտ Անջելո բնակավայրի արվարձանում։ Նկարիչը բազմաթիվ անգամներ ջրաներկով ու յուղաներկով պատկերել է իր վիլլայի պատշգամբից և պատուհաններից բացվող տեսարանները։ Ուսումնասիրելով հոլանդական գեղանկարչությունը, նա իր բնանկարներում հաճախակի է օգտագործում տոնայնությունը՝ գուներանգությունը։ 1826, 1834, 1839, 1844, 1850 թվականներին վերադարձել է Նորվեգիա։ Իսկ 1836 թվականից սկսել է դասավանդել Դրեզդենի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1818 թվականին ստանում է հատուկ թոշակ դանիական արքայազն Ֆրեդերիկի կողմից և ուղևորվում է Սաքսոնիա ու հինավորվում Դրեզդենում։ Այստեղ Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը միանում է ռոմանտիկ-նկարիչների խմբին, որը ձևավորվել էր Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի շուրջ։

Շուտով նկարիչը ամուսնանում է Էմիլիա ֆոն Բլոկի հետ։ 1820-1823 թվականներին վերստին այցելում է Իտալիա։ Այստեղ հետաքրքրվում է անտիկ հնություններով և հիանալի բնատեսարաններով։ Հընթացս այդ այցելության, Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը ստեղծում է բազմաթիվ էսքիզային աշխատանքներ, որոնք հետո կազմեցին նրա գլխավոր ստեղծագործությունների հիմքը։

1824 թվականին վերադառնում կրկին Դրեզդեն։ Այստեղ Ֆրիդրիխի հետ համատեղ ստանում է պրոֆեսորի կաֆեդրա տեղի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Դրանից հետո ևս մի քանի անգամ հայրենիք ու եվրոպական այլ երկրներ շրջագայություններ է կատարում։ Իմպրեսիոնիզմի ոճով ստեղծված նրա ստեղծագործությունները, որոնցում պատկերված է Նորվեգիայի բնությունը, մեծ հռչակ վայելեցին։

Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը իր կտավներում պահպանել է XVII դարի հոլանդացի գեղանկարիչների ոճը։ Դալը հիմնականում վրձնին էր հանձնում լեռների, գետերի, դաշտերի, հովիտների ու նորվեգական լճերի տեսարանները։ Նկարչի կտավները հիմնականում համայնապատկերներ են։

1857 թվականի հոկտեմբերի 14-ին՝ վաթսունինը տարեկան հասակում Յուհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալը կնքում է իր մահկանացուն գերմանական Դրեզդեն քաղաքում։

## Պատկերասրահ

Frederiksborg Slot 1814 by J.C. Dahl.jpg|Ֆրեդերիկսբորգ դղյակը մոտեցող ամպրոպի ժամանակ (Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարան)
Johan Christian Claussen Dahl - Vis Świnoujście.jpg|Սվինոույսիցեի տեսարանը
Johan Christian Dahl - Copy of Landscape by J. Ruisdael - NG.M.00049 - National Museum of Art, Architecture and Design.jpg|Լեռնայի տեսարան ջրվեժով (Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարան)
Johan Christian Dahl - Shipwreck on the Coast of Norway - Google Art Project.jpg|Նավաբեկություն նորվեգական ծովափին (Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարան)
Johan Christian Dahl, Utsikt mot Vesuvius från Quisisana.jpg|Վեզուվի ժայթքումը (Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարան)
Johan Christian Dahl - View of Dresden by Moonlight - Google Art Project.jpg|Տեսարան դեպի Դրեզդենը լուսնկա գիշերով (Դրեզդենի պատկերասրահ)
Dahl - Copenhagen Harbour by Moonlight.jpg|Կոպենհագենը լուսնկա գիշերին (Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք))
Johan Christian Dahl Frederiksholms Kanal (1).jpg|Ֆրեդերիկսհոլմ ջրանցքը Կոպենհագենում և Քրիստիան Кристиана IV արքայի գարեջրի գործարանը (Մյունխենի թանգարան)



## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Johann Christian Dahl. 1788—1857. Ein Malerfreund Caspar David Friedrich. Ausstellung (1988—1989). München, 1989.
* Caspar David Friedrich. Johann Christian Dahl. Zeichnungen der Romantik. Staatliches Museum Schwerin. Schwerin, 2001.
* P.Wegmann: Caspar David Friedrich to Ferdinand Hodler:A Romantic Tradition, Frankfurt-am-Main/Leipzig 1993
* N.Wolf: Malerei der Romantik, Köln 1999
* Die Welt der Malerei, Köln 1990.

## Արտաքին հղումներ
* Werkauswahl bei Bildindex der Kunst und Architektur, Deutsches Dokumentationszentrum für Kunstgeschichte - Bildarchiv Foto Marburg
* Werkauswahl bei The Metropolitan Museum of Art, New York (engl.)
* Biografi på kunstweb 
* Kunstnerregisteret  på Kulturnett.no
* I.C. Dahl- NRK fylkesleksikon
* j.c. dahl - Bergen Kunstmuseum 
* Verk av Johan Christian Dahl på nasjonalmuseet.no
* J.C. Dahl i Norsk kunstnerleksikon

Կատեգորիա:19-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ նկարիչներ