XY գոնադների ամբողջական դիսգենեզիա

**XY գոնադների ամբողջական դիսգենեզիա,** այլ կերպ **Սվայերի համախտանիշ**, 46XY կարիոտիպով անձի կանացի ֆենոտիպ։ Հիմնականում տվյալ անձիք ունենում են նորմալ վուլվա, սակայն ձվարանները թերզարգացած են, որոնք կոչվում են «գծային ձվարաններ» ներկայացված ֆիբրոզ հյուսվածքով։ Հիվանդները առանց հորմոն փոխարինող թերապիայի հիմնականում չեն հասնում սեռական հասունացման։ Պատճառը հիմնականում SRY գենի ինակտիվացումն է, որը պատասխանատու է սեռական տարբերակման համար։ Սվայերի համախտանիշի դեպքում վերարտադրողական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ հանարավոր է հղիություն։

Համախտանիշը անվանվել է ի պատիվ Ջերալդ Սվայերի, Լոնդոնի Համալսարանական Հիվանդանոցի ներզատաբան, որը ներկայացրել է երկու դեպք 1995 թվականին։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Սվայերի համախտանիշի դեպքում դիտվում է բնորոշ կանացի ֆենոտիպ և ոչ ֆունկցիոնալ ձվարաններ։ Ախտորոշումը դրվում է հիմնականում դեռահաս տարիքում սեռական հասունացման խանգարումների ի հայտ գալուց հետո։

Սվայերի համախտանիշի հետևանքները չբուժելու դեպքում.

* Ձվարանները չունեն X քրոմոսոմ, հետևաբար կրծքագեղձեր և արգանդ չի զարգանում, իսկ դաշտան չի դիտվում քանի դեռ էստրոգեն չի նշանակվել, որը հիմնականում տրվում է միջմաշկային։
* Ձվարանները ունակ չեն արտադրելու պրոգեստերոն, հետևաբար դաշտանը կանոնավոր չի լինի, քանի դեռ պրոգեստին չի տրվել, հիմնականում դրանք դեղահաբի տեսքով են։
*Ձվարաններում չկան ձվաբջիջներ, հետևաբար երեխա ունենալը անհնար է։
*Y քրոմոսոմ պարունակող գծային ձվարանները քաղցկեղի վերածվելու մեծ հավանականություն ունեն, մասնավորապես գոնադոբլաստոմայի։ Գծային ձվարանները հիմնականում հեռացվում են ախտորոշումից հետո մեկ տարվա ընթացքում, քանի որ քաղցկեղը կարող է զարգանալ մանկական տարիքում։
*Հաճախ դիտվում է օստեոպենիա։

## Գենետիկա

Սվայերի համախտանիշի հայտնի գենետիկ տարբերակներից բացի, հայտնաբերվել են յոթ այլ գեներ ևս, որոնք հավանաբար առաջացնում են նմանատիպ ախտաբանական վիճակներ, սակայն դրանք դեռ ամբողջությամբ պարզաբանված չեն։

### Մաքուր գոնադների դիսգենեզիա
Գոնադների դիսգենեզիայի մի քանի տեսակներ կան։ «Մաքուր գոնադների դիսգենեզիա» եզրույթը կիրառվում է նորմալ սեռական քրոմոսոմային հավաքակազմ ունեցող (օր. 46,XX կամ 46,XY) դեպքերի նկարագրության համար, ի տարբերություն երկրորդ սեռական քրոմոսոմի մասնակի կամ ամբողջական բացակայության հետևանք հանիսացող գոնադների դիսգենեզիայի։ Վերջինս ներառում է Տերների համախտանիշը (45,X) և իր տարատեսակները, ինչպես նաև խառը գոնադների դիսգենեզիան և խառը բջջային համախումբը, որտեղ որոշները պարունակում են Y քրոմոսոմ (օր.46,XY/45,X)։

Սվայերի սինդրոմը դասակարգվում է որպես մաքուր գոնադների դիսգենեզիա 46,XY, իսկ XX գոնադների դիսգենեզիան դասակարգվում է, որպես մաքուր գոնադների դիսգենեզիա 46,XX։ Մաքուր գոնադների դիսգենեզիան կարող է զուգակցվել նորմալ կարիոտիպի հետ, սակայն որոշակի գեների արատով։

2007 թվականին գրանցվել է դեպք, երբ կնոջ մոտ դիտվել է 46,XY ամբողջությամբ թերզարգացած ձվարաններ, նրա մոր մոտ հայտնաբերվել է 46,XY կարիոտիպով ծայրամասային լիմֆոցիտներ, 80% 46,XY և  20% 45,X հայտնաբերվել են մաշկի ֆիբրոբլաստներում և 46,XY կարիոտիպ ձվարաններում։

## Պաթոգոնեզ
Արական պտղի դեպքում առաջին հիմնական փոփոխությունը սեռական տարբերակման մեջ ամորձիների ձևավորումն է։ Ամորձիների ձևավորման վաղ փուլերում (հղիության երկրորդ ամիս) անհրաժեշտ է համապատասխան գեների ակտիվացում, որոնցից ամենաառաջինը և ամենակարևորը *SRY-ն է* (Y քրոմոսոմի սեռը որոշող շրջանն է)։

XY պտղի դեպքում նման գեների արատավոր լինելը խոչնդոտում է չտարբերակված սեռական գեղձերից ամորձիների զարգացմանը։ Ամորձիների բացակայության դեպքում տեստոստերոն և հակա-Մյուլլերյան հորմոն չի արտադրվում։ Առանց տեստոստերոնի,Վոլֆյան ծորանները չեն զարգանում, հետևաբար չեն ձևավորվում արական ներքին սեռական օրգաններ։ Տեստոստերոնի անբավարարությունը հանգեցնում է նաև դիհիդրոտեստոստերոնի պակասի և արտաքին սեռական օրգանների վիրիլիզացման անկարողությանը, հանգեցնելով նորմալ վուլվայի ձևավորման։ Հակա-Մյուլլեր հորմոնի անբավարարությունը իր հերթին հանգեցնում է Մյուլլերյան ծորանների զարգացմանը, համապատասխանաբար կանացի նորմալ ներքին օրգանների ձևավորմանը (արգանդ, ֆալլոպյան փողեր, արգանդի վզիկ, հեշտոց)։

## Ախտորոշում
Գծային ձվարանները ունակ չեն սինթեզելու սեռական հորմոններ (և անդրոգեններ, և էստրոգեններ), հետևաբար երկրորդային սեռական հատկանիշները չեն զարգանում։ Հատկապես նկատելի են էստրոգենի ազդեցությամբ զարգացող սեռական հատկանիշների բացակայությունը (կրծքագեղձերի զարգացում, կոնքի լայնացում, դաշտան)։ Անդրոգենների սահմանափակ քանակի ազդեցությամբ, որը արտադրվում է մակերիկամների կողմից, կարող է առաջանալ նոսր ցայլային մազածածկույթ։

Ուշացած սեռական հասունացումը նպաստում է գոնադոտրոպ հորմոնի քանակի բարձրացմանը, ինչը ախտորոշում է ձվարանների կողմից հետադարձ կապի բացակայությունը պիտուիտար բջիջներին։ Ախտորոշիչ հաջորդ քայլը կարիոտիպավորումն է և կոնքի հետազոտությունը։ Կարիոտիպավորումը ախտորոշում է XY քրոմոսոմային հավաքակազմ, իսկ կոնքի հետզոտությունը՝ արգանդի առկայություն, բայց ձվարանների բացակայություն (գծային ձվարանները տեսանելի չեն)։ XY կարիոտիպը կարող է նաև բնորոշ լինել անդրոգենների անընկալության համախտանիշին, սակայն կրծքերի բացակայությունը և արգանդի ու ցայլային մազածածկույթի առկայությունը բացառում են տվյալ ախտորոշումը։ Բժիշկը, հիմնվելով նման ախտանիշների վրա, կարող է ավելի հեշտ ախտորոշել Սվայերի համախտանիշը։

### Նմանատիպ ախտաբանական վիճակներ
Սվայերի համախտանիշի արդյունքում զարգանում մեկ ֆենոտիպ, որը պատկանում է գոնադների դիսգենեզիա դասին։ Կան գոնադների դիսգենեզիայի շատ տեսակներ։

Սվայերի համախտանիշը վառ օրինակն է այն երևույթի, թե ինչպես արտաքինից առողջ կանացի մարմնում կարող է պարունակվել արատավոր, ատիպիկ գոնադներ։ Այլ օրինակները ներառում են անդրոգեն անընկալունակ համախտանիշը,  X քրոմոսոմի մասնակի դելեցիան, մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիան և Տերների համախտանիշը։

## Բուժում
Բուժումը հիմնած է էստրոգենային և պրոգեստերոնային թերապիայի վրա, որի տպատակն է խթանել կանացի սեռական հատկանիշների զարգացումը։

Հորմոն փոխարինող թերապիան նվազեցնում է նաև օստեոպորոզի ռիսկը։

## Համաճարակաբանություն
2017 թվականի հետազոտությունները պարզել են, որ Սվայերի համախտանիշը կանանց շրջանում հանդիպում 100,000-ից 1-ի մոտ։ 2018 թվականին հայտնաբերվել ավելի քիչ քան 100 դեպք։ Սվայերի համախտանիշի ընտանեկան դեպքերը հազվադեպ են հանդիպում։

## XY գոնադների դիսգենեզիայով մարդիկ
*Արիսլեյդա Դիլոն, Ամերիկացի ռեժիսոր և դերասան
*Սառա Ֆորսբերգ,Ֆինն երգչուհի, երգահան և հեռուստահաղորդավար

## Տես նաև
*Մակերիկամների բնածին հիպերպլազիա
*Հոմոլոգիա
*Ինտերսեքս

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
*

Կատեգորիա:Գենետիկ հիվանդություններ և խանգարումներ
Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ