HAARP (նախագիծ)

**HAARP** ծրագիր ( - **Բարձր հաճախականության ռադիոալիքների իոնոսֆերային ցրման հետազոտական ծրագիր**), հզոր էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ իոնոսֆերայի փոխգործակցության ուսումնասիրման ամերիկյան գիտահետազոտական նախագիծ։ Նախագիծը մեկնարկել է 1997 թվականի գարնանը, Գակոնայում (Ալյասկայի նահանգ)։ Իոնոսֆերայի լոկալ հատվածները խթանելու հնարավորություն ունի։ HAARP-ը արժանացել է դավադրության տեսաբանների բազմաթիվ մեղադրանքների։

## Պատմություն
Կայանը գործարկվել է 1997 թվականին։
### Աշխատանքի դադարեցում ու հեռանկարներ
2013 թվականի մայիսի սկզբին պայմանագրի (BAE Systems-Advanced Technologies -ի հետ) ավարտելու կապակցությամբ հայտարարվել է, որ դադարեցվել է  HAARP-ի աշխատանքը։ Ենթադրվում էր նոր պայմանագրի կնքում, հնարավոր է, որ աշխատանքների պատվիրատուն լիներ ԱՄՆ Գիտահետազոտական նախագծերի մշակման հեռանկարային գործակալությունը (DARPA)։ Ենթադրվում էր մի շարք հետազոտություններ անցկացնել 2013 թվականի աշնանից մինչև 2014 թվականի ձմեռը։

2014 թվականի մայիսին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ներկայացուցիչ Դևիդ Ուոլքերը հայտարարել է, որ հրամանատարությունն այլևս չի պատրաստվում աջակցել կայանի աշխատանքներին, հետագայում պետք է մշակվեն իոնոսֆերայի վերահսկողության այլ ուղիներ, որոնց ուսումնասիրությամբ զբաղվելու է HAARP-ը։ Նախատեսվում էր կայանը փակել 2014 թվականի հունիսին DARPA նախագծի վերջին հետազոտական ծրագրի ավարտից հետո։ Արդյունքում, կայանի վերջնական փակումը հետաձգվել է մինչև 2015 թվականի մայիսը։

2008 թվականի դրությամբ HAARP-ը կրել է մոտ 250 մլն դոլար հարկային շինարարական և շահագործման ծախսեր։ Հաղորդվել է, որ ծրագիրը ժամանակավորապես փակվել է 2013-ի մայիսին, ակնկալելով կապալառուների փոփոխություն։ 2014 թվականի մայիսին հայտարարվել է, որ HAARP ծրագիրը վերջնականապես փակվելու է այդ տարվա վերջին։ Օբյեկտի մասերը և սարքավորումները տեղափոխվել են Ալյասկայի համալսարան 2015 թվականի օգոստոսի կեսերերին։

## Մեղադրանքներ
HAARP-ը եղել է դավադրության տեսաբանների թիրախ, որոնք պնդում էին, որ նա ի վիճակի է փոփոխել եղանակը, անջատել արբանյակները, վերահսկել մարդկանց միտքը, և որ այն օգտագործվում է որպես ահաբեկիչների դեմ զենք"։ Նրանք նախագիծը մեղադրել են նաև երկրաշարժերի, երաշտների, փոթորիկների, ջրհեղեղների, հիվանդությունների մեջ (Պարսից ծոցի պատերազմի սինդրոմ և քրոնիկ հոգնածության սինդրոմ), TWA ավիաընկերության 800 չվերթի *Boeing 747* օդանավի կործանումը 1996 թվականին, տիեզերական Columbia շաթլի ոչնչացումը 2003 թվականին։ Մեկնաբաններն ու գիտնականներն ասում են, որ այդ տեսությունների կողմնակիցները «տեղեկացված չեն», քանի որ առաջադրված տեսությունների մեծ մասն օբյեկտի հնարավորություններից դուրս են և հաճախ դուրս են գալիս բնական գիտությունների սահմաններից։

## Կառուցվածք
[մինի|300x300փքս|HAARP-ի ալեհավաքային դաշտի տեսարանը օդից [Սանֆորդ (հրաբուխ)|Սանֆորդ հրաբուխի ուղղությամբ, Ալյասկա]]HAARP կազմի մեջ մտնում են ալեհավաքներ, արագաչափ ոչկոհերենտ ճառագայթման ռադար քսան մետր տրամագծով ալեհավաքի հետ, լազերային լոկատորներ, մագնիսամետրեր, համակարգիչներ, թվային մշակման և ալեհավաքային դաշտի կառավարման համար համակարգիչներ։ Ամբողջ համալիրը սնուցվում է հզոր գազային էլեկտրակայանով և վեց դիզելային գեներատորներով։ 

Համալիրի ծավալմամբ և կատարվող հետազոտություններով զբաղվում է «Philips լաբորատորիան», որը գտնվում է ԱՄՆ ՌԾՕ բազայի հիման վրա Կերտլենդում, Նյու Մեքսիկո նահանգ։ Նրան են ենթարկվում աստղաֆիզիկայի, երկրաֆիզիկայի լաբորատորիաները և ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի տիեզերական տեխնոլոգիաների Կենտրոնի խոցման միջոցները։

## Ճառագայթման հզորություն
* HAARP (Ալյասկա) — ենթադրվում է, որ մինչև 4,8 Մվտ (2009 եղել է 3.6 Մվտ) (ճշգրիտ հզորություն)
* EISCAT (Նորվեգիա, Տրոմսե) — 1,2 Մվտ
* SPEAR (Նորվեգիա, Լոնգյիր) — 288 կվտ
Ի տարբերություն ռադիոհաղորդիչ կայանների, որոնցից շատերն ունեն 1 Մվտ հաղորդակներ, բայց թույլ ուղղվածության ալեհավաքներ, HAARP-ը և նրա նման համակարգերը օգտագործում են ֆազավորված ալեհավաք ցանցի նման խիստ ուղղվածությամբ փոխանցող ալեհավաքներ, որոնք կարող են կենտրոնացնել ամբողջ ճառագայթված էներգիան նեղ ճառագայթի շիթով և, հետևաբար, ուղղել տարածության մի փոքր հատվածի վրա։

## Խնդիրներ
Իոնոլորտային հետազոտությունների համալիրը (HAARP) կառուցվել է իոնոլորտի բնույթի ուսումնասիրության համար և հակաօդային ու հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի զարգացման համար։

## Հարակից ծառայություններ
Ամերիկայում կա երկու հարակից իոնոլորտային կառույցներ` the HIPAS, Ֆերբենկսից ոչ հեռու (Ալյասկա), որը ապամոնտաժվել է 2009 թվականին, ևս մեկը Արեսիբո աստղադիտարանում (Պուերտո Ռիկո, այս պահին վերակառուցման մեջ է)։ EISCAT-ը ղեկավարում է օբյեկտը իոնոլորտային տաքացմամբ, որը կարող է փոխանցել ավելի քան 1 ԳՎտ *արդյունավետ ճառագայթող հզորություն* (), Թրոմսյոից ոչ հեռու, Նորվեգիայում։ Ռուսաստանն ունի СУРА, Վասիլսուրսկի մերձակայքում, Նիժնի Նովգորոդի մոտ, որը կարող է փոխանցել 190 Մվտ ERP։

## Նմանատիպ գիտական նախագծեր
### ԱՄՆ-ում
HAARP համակարգը միակը չէ։ ԱՄՆ-ում կան երկու այլ իոնոլորտային կայաններ. մեկը Պուերտո Ռիկոյում (Արեսիբո աստղադիտարանից ոչ հեռու), և մյուսը Ալյասկայում` Ֆերբանկս քաղաքից ոչ հեռու, որը հայտնի է որպես  ()։ Այդ երկու կայաններն էլ ունեն HAARP-ի նման ակտիվ և պասիվ գործիքներ։

### Նորվեգիայում
Իոնոսֆերայի հետազոտության համաշխարհային կարգի երկու համալիրներ են տեղադրվել նաև Եվրոպայում (պաշտոնապես այդպես է հայտարարվում), և երկուսն էլ գտնվում են Նորվեգիայում. EISCAT () հզոր ռադարը գտնվում է Թրոմսյո քաղաքից ոչ հեռու, SPEAR-ը () ավելի փոքր հզորությամբ ռադարը գտնվում է Շպիցբերգեն կղզեխմբում (Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում)։

### Ռուսաստանում
Նման համալիրներ և կայաններից են.
* Վասիլսուրսկում — «СУРА»
* ակտիվ ներգործության մի քանի համալիրներ Տոմսկում Սիբիրի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտի իոնոսֆերային կայանի բազայի վրա և մթնոլորտի օպտիկայի ինստիտուտ, ներկայումս մեծ մասը լուծարված է։

### Ուկրաինայում
* ~5 կմ հեռավորության Զմիյովից, (Խարկովի մարզ, Ուկրաինա) — «ՈՒՐԱՆ-2 » - ը

### Տաջիկստանում
* Դուշանբեում (Տաջիկստան) — «Հորիզոն» (2 ուղղահայաց ուղղանկյուն ալեհավաք) ռադիոտեխնիկակակն համակարգը։

### Պերուում
* Խիկամարկան Պերույում
Բոլոր այդ համակարգերի առաջնային նպատակն է իոնոսֆերայի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև նրանց մեծ մասը հնարավորություն ունի խթանել իոնոսֆերայի փոքր տեղային տարածքները։ HAARP էլ ունի նման հնարավորություն։ Բայց HAARP-ը տարբերվում է այդ համալիրներից հետազոտական գործիքների  ոչ սովորական համադրությամբ, որը թույլ է տալիս կառավարել ճառագայթումները, լայն հաճախականության ծածկույթները և այլն։

## Տես նաև
* Տեսլայի գիտական կենտրոնը Ուորդենկլիֆում ()

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* High Frequency Active Auroral Research Program. Պաշտոնական կայք(անգլերեն)
* Space Plasma Exploration by Ակտիվ Radar  Պաշտոնական կայք(անգլերեն)
* Foto HAARP կայքում գեոժամանակագրություն
* HAARP To Quadruple Its Power
* Eastlund Scientific Enterprises Corporation
* Հոդված մանրամասն է առաջ քաշել տարբեր տեսությունների դավադրության շուրջ HAARP

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի զինված ուժեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարություն
Կատեգորիա:Ամերիկայի ազգային լաբորատորիաներ
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Գիտությունն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Կատեգորիա:Երկրի մթնոլորտ
Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ռազմական տեխնոլոգիաներ