Չինաստանի վասալական համակարգ

մինի|250x250փքս|Չինաստանն (դեղին) ու նրա վասալական պետությունները (նարնջագույն), 1820
մինի|Որմնանկար Շանսիի Քյանլինգ դամբարանից, 706 թ.։ Դատարանում ընդունում են օտարերկրյա դեսպաններին։ Մեջտեղում գտնվող ճաղատը արևմուտքից է, իսկ նրա աջ կողմը Սիլլայից է։
**Չինաստանի վասալական համակարգ** (չինարեն՝ 中华朝贡体系, ավանդական չինարեն՝ 中華朝貢體系, փինյին՝ Zhōnghuá cháogòng tǐxì), կամ **Ցեֆենի համակարգը** (չինարեն՝册封体制;ավանդական չինարեն՝ 冊封體制;փինյին՝  *Cèfēng tǐzhì*) Չինաստանի շուրջ կենտրոնացած ազատ միջազգային հարաբերությունների ցանց էր, որը խթանում էր առևտուրը և միջազգային հարաբերությունները՝ ճանաչելով Չինաստանի հեգեմոն դերը չինաստանակենտրոն աշխարհակարգում: Այն ներառում է առևտրի, ռազմական ուժի, դիվանագիտության և ծեսի բազմաթիվ հարաբերություններ: Մյուս նահանգները սահմանված ժամկետում պետք է ուղարկեին Չինաստան հարկային բանագնաց, որը պետք է խոնարհվեր չինական կայսրի առաջ՝ ի նշան հարգանքի և ճանաչեր նրա գերազանցությունն ու առաջնահերթությունը։ Մյուս երկրները հետևեցին Չինաստանի պաշտոնական ծիսակարգին, որպեսզի պահպանեն խաղաղությունն ավելի հզոր հարևանի հետ և որոշակի պայմաններում արժանանան դիվանագիտական կամ ռազմական օգնության: Քաղաքական դերակատարները վտակային համակարգում հիմնականում ինքնավար էին և գրեթե բոլոր դեպքերում գործնականում անկախ :

Գիտնականները համաձայն չեն ավանդական ժամանակներում Չինաստանի հարևանների հետ հարաբերությունների բնույթի վերաբերյալ: Շատերը նկարագրում են մի համակարգ, որը մարմնավորում էր ինստիտուտների, սոցիալական և դիվանագիտական կոնվենցիաների և հաստատությունների մի շարք, որոնք գերիշխում էին Չինաստանի շփումներում ոչ չինական աշխարհի հետ երկու հազարամյակ, մինչև համակարգի փլուզումը մոտ 19-րդ դարի վերջում: Այլ գիտնականներ, ինչպիսիք են Odd Arne Westad-ը, տեսնում են մի շարք հարաբերություններ, որոնք տարբերվում էին բնավորությամբ, այլ ոչ թե ընդհանուր «վասալային համակարգով»: Նրանք առաջարկում են սինոցենտրիկ համակարգ, որում չինական մշակույթը կենտրոնական նշանակություն է ունեցել շրջակա ասիական երկրներում բազմաթիվ էլիտար խմբերի ինքնորոշման համար:  19-րդ դարի վերջին Չինաստանը դարձել էր ինքնիշխան պետությունների եվրոպական ոճի համայնքի մաս և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց աշխարհի այլ երկրների հետ՝ միջազգային իրավունքին համապատասխան: Թեև որոշ գիտնականներ ենթադրում են, որ վասալային համակարգը մոդել է Արևելյան Ասիայում այսօր միջազգային հարաբերությունները հասկանալու համար, այլ գիտնականներ պնդում են, որ հայեցակարգը մոլորեցնող է ինչպես վաղ ժամանակակից ժամանակներում, այնպես էլ այսօր:

## Սահմանում
մինի|350x350փքս|Բանագնացներ Բեկջեից, Գոգուրեոյից և Սիլլայից: Յան Լիբենի (մոտ 600–673) 7-րդ դարի նկարը
«Տուրքի համակարգ» տերմինը արևմտյան գյուտ է։ Չինական լեքսիկոնում չկար համարժեք տերմին, որը նկարագրում էր այն, ինչ այսօր կհամարվի «տուրքի համակարգ», ոչ էլ այն պատկերացվում էր որպես հաստատություն կամ համակարգ: Ջոն Քինգ Ֆերբանկը և Թեն Սսու Յուն ստեղծեցին «տուրքերի համակարգի» տեսությունը մի շարք հոդվածներում 1940-ականների սկզբին՝ նկարագրելու «մի շարք գաղափարներ և պրակտիկա, որոնք մշակվել և շարունակվել են Չինաստանի կառավարիչների կողմից շատ դարերի ընթացքում»։ Հայեցակարգը մշակվեց և ազդեցիկ դարձավ 1968թ.-ից հետո, երբ Fairbank-ը խմբագրեց և հրատարակեց կոնֆերանսի հատորը՝ Չինական համաշխարհային կարգը, որը պարունակում էր տասնչորս էսսեներ Վիետնամի, Կորեայի, Ներքին Ասիայի և Տիբեթի, Հարավարևելյան Ասիայի և Ռյուկիուսի հետ Չինաստանի մինչժամանակակից հարաբերությունների վերաբերյալ, ինչպես նաև ներածություն և էսսեներ, որոնք նկարագրում են չինական տեսակետները աշխարհակարգի վերաբերյալ: Մոդելը ներկայացնում է տուրքի համակարգը որպես հիերարխիկ և անհավասարակշիռ կոնֆուցիական սոցիալական կարգի ընդլայնում։

«Հարգանքի տուրք»,- նշում է Ցին դինաստիայի արտաքին հարաբերությունների պատմաբան Փիթեր Ս. Պերդյուն, «գոնգի ոչ ադեկվատ թարգմանություն է», դասական չինարենում բազմակի նշանակություն ունեցող տերմին, քանի որ դրա «առաջնային նշանակությունը ցածրից ավելի բարձր նվերներ տալն է», կիրառելի է բոլոր անձնական հարաբերությունների համար...»։ Հարգանքի տուրքի համակարգի մասին Ֆեյրբենքի հայեցակարգը «վերափոխեց մի քանի իմաստներով ճկուն պրակտիկան չափազանց ֆորմալացված ծիսական համակարգի», որտեղ գոնգը միշտ նույն իմաստն ուներ, իսկ գոնգի ծեսը բացառապես և հիմնականում արտաքին հարաբերությունների նշան էր, մինչդեռ Ցինգը վարում էր «մի շարք տարբեր ձևերի տուրքի ծեսեր»։
կենտրոն|մինի|900x900փքս|Լիանգի պարբերական առաջարկի դիմանկարները: Սոնգ դինաստիայի 6-րդ դարի նկարի պատճենը Չինաստանի ազգային թանգարանում է: Հարկատու բանագնացներ՝ աջից ձախ՝ Ուար (Հեֆտալիտներ); Պարսկաստան; Baekje (Կորեա); Qiuci; Վո (Ճապոնիա); Լանգկասուկա (ներկայիս Մալայզիայում); Dengzhi (鄧至) (Qiang) Ngawa; Չժուգուկե (周古柯), Հեբաթան (呵跋檀), Հումիդան (胡密丹), Բաիտի (白題, նման է հեֆթաալիտ ժողովրդին), որոնք բնակվում են Հեֆթալիտի մոտ; Մո (Qiemo): Բնօրինակը վերագրվում է Xiao Yi-ին։

## Գործնականում
մինի|437x437փքս|Հարգանքի տուրք մատուցող ընձուղտի Մինգի ժամանակաշրջանի նկարը, որը դատարանի պաշտոնյաների կարծիքով Քիլին էր, Բենգալից

### Լեգիտիմություն
«Հարկերի համակարգը» հաճախ ասոցացվում է «Կոնֆուցիական աշխարհակարգի» հետ, որի համաձայն հարևան պետությունները ենթարկվում և մասնակցում էին «տուրքերի համակարգին»՝ ապահովելու խաղաղության, ներդրումների և առևտրային հնարավորությունների երաշխիքներ։ Անդամներից մեկը մյուսի պաշտոնը ճանաչեց որպես վերադաս, և վերադասը նրան թագի, պաշտոնական կնիքի և ծառայողական հագուստի տեսքով  հաստատեց նրան որպես թագավոր ։ Ոչ չինացի հարևանների ներդրման պրակտիկան կիրառվել է հին ժամանակներից՝ որպես թուլացած թագավորության քաղաքականության կոնկրետ արտահայտություն։

Հատկապես Մեծ Չոսոնի կառավարիչները ձգտում էին օրինականացնել իրենց իշխանությունը՝ հղում անելով չինական խորհրդանշական իշխանությանը: Վասալային հարաբերությունների սպեկտրի հակառակ կողմում էր Ճապոնիան, որի առաջնորդները կարող էին վնասել իրենց իսկ լեգիտիմությանը` նույնանալով չինական իշխանության հետ։ Քաղաքական առումով այս բարդ իրավիճակներում երբեմն կեղծ թագավոր էր ստեղծվում, որպեսզի ներդրումներ ստանա տուրքերի առևտրի նպատակներով։

### Ինքնավարություն
Գործնականում տուրքերի համակարգը պաշտոնականացվել է միայն Մինգ դինաստիայի առաջին տարիներին։  «Տուրքի համակարգի» դերակատարները գործնականում ինքնուրույն էին և կատարում էին իրենց սեփական օրակարգերը՝ չնայած հարգանքի տուրք մատուցելուն, ինչպես եղավ Ճապոնիայի, Կորեայի, Ռյուկյուի և Վիետնամի դեպքում։ Չինական ազդեցությունը վասալ պետությունների վրա գրեթե միշտ եղել է ոչ միջամտողական բնույթ, և վասալ պետությունները «սովորաբար չեն կարող ռազմական օգնություն ակնկալել չինական բանակներից, եթե դրանք ներխուժեն»։

### Հարգանքի տուրք
«Հարգանքի տուրքը» ենթադրում էր օտարերկրյա դատարանին բանագնացներ և էկզոտիկ ապրանքներ ուղարկել չինական կայսրին: Այնուհետև կայսրը բանագնացներին նվերներ է տալիս և թույլատրում նրանց առևտուր անել Չինաստանում: Հարգանքի տուրք մատուցելը ներառում էր թատերական ենթակայություն, բայց սովորաբար ոչ քաղաքական ենթակայություն: Մասնակից դերասանների քաղաքական զոհաբերությունը պարզապես «խորհրդանշական խոնարհումն» էր։ Այն պետությունները, որոնք տուրք էին ուղարկում, ստիպված չէին նմանակել չինական հաստատություններին, օրինակ՝ այնպիսի դեպքերում, ինչպիսիք են ներքին ասիացիները, որոնք հիմնականում անտեսել են Չինաստանի կառավարության հմայքը: Փոխարենը նրանք շահարկեցին չինական տուրքի պրակտիկան՝ հանուն իրենց ֆինանսական շահի։

Մինգի կայսրի կողմից տրված նվերները և տրված առևտրի թույլտվությունները ավելի մեծ արժեք ունեին, քան բուն տուրքը, ուստի տուրք մատուցող պետությունները հնարավորինս շատ տուրքի առաքելություններ ուղարկեցին: 1372-ին Հոնվուի կայսրը սահմանափակեց տուրքի առաքելությունները Չոսոնից և վեց այլ երկրներից մինչև երեք տարին մեկ անգամ: Ռյուկյու Թագավորությունն ընդգրկված չէր այս ցուցակում և 1372-ից մինչև 1398 թվականը ուղարկեց 57 հարգանքի տուրք առաքելություն՝ տարեկան միջինը երկու տուրքի առաքելություն: Քանի որ աշխարհագրական խտությունն ու մոտիկությունը խնդիր չէին, բազմաթիվ թագավորներ ունեցող շրջանները, ինչպիսին է Սուլուի սուլթանությունը, մեծ օգուտ քաղեցին այս փոխանակումից։

1435 թվականից հետո Մին դինաստիան հորդորեց օտարերկրյա պատվիրակություններին հեռանալ և դադարեցրեց տրանսպորտային օգնություն առաջարկել այցելությունների համար: Պատվիրակությունների թիվը սահմանափակվել է հարյուրավոր մարդկանցից մինչև մեկ տասնյակից պակաս, ինչպես նաև կրճատվել է վասալային առաքելությունների հաճախականությունը։

Ավելի մեծ արժեք ունեցող նվերներ տալու պրակտիկան չէր կիրառվում մոնղոլների գլխավորած Յուան դինաստիայի արքունիքի կողմից Գորյեոյի հետ: Յուանի կողմից տրված նվերները արժեին Գորյոյի կողմից առաջարկված տուրքի մի մասնիկը։

### Մշակույթ
Չինական դինաստիայի հետ հարկային հարաբերություններին մասնակցելը կարող է նաև պայմանավորված լինել մշակութային կամ քաղաքակրթական դրդապատճառներով, այլ ոչ թե նյութական և դրամական օգուտներով: Կորեական Չոսոնի թագավորությունը Մանչուների գլխավորած Ցին դինաստիայի մաս չէր, որը ներխուժեց Չոսոն և ստիպեց նրան հարկատու դառնալ 1636 թվականին, ինչպես Հանի գլխավորած Մին դինաստիան։ Չոսոնը շարունակում էր աջակցել Մինին Ցինի դեմ նրանց պատերազմներում, չնայած վերջիններիս  կողմից ռազմական վրեժխնդրության ենթարկվելուն: Մանջուսները կորեական արքունիքի կողմից դիտվում էին որպես բարբարոսներ, որոնք իրենց համարելով որպես նոր «Կոնֆուցիական գաղափարական կենտրոն» Մինի փոխարեն, շարունակեցին օգտագործել Մինի օրացույցը և դարաշրջանի անվանումները՝ ի հեճուկս Ցինի, չնայած հարգանքի տուրք մատուցելու առաքելություններին։

Միևնույն ժամանակ, Ճապոնիան խուսափեց ուղիղ կապից Ցին Չինաստանի հետ և փոխարենը շահարկեց հարևան Չոսոնի և Ռյուկյուի դեսպանատները, որպեսզի կեղծորեն ցույց տա, թե նրանք եկել են հարգանքի տուրք մատուցելու։ Չոսոն Կորեան մնաց Ցին Չինաստանի վասալը մինչև 1895 թվականը, երբ առաջին չին-ճապոնական պատերազմը վերջ դրեց այս հարաբերություններին:

### Ծեսեր
Չինական վասալային համակարգը պահանջում էր մի շարք ծեսեր վասալային պետություններից, երբ նրանք փնտրում էին հարաբերություններ Չինաստանի հետ որպես դիվանագիտական հարաբերությունները կարգավորելու միջոց։ Հիմնական ծեսերը հիմնականում ներառում էին՝

* Վասալ պետությունների կողմից առաքելությունների ուղարկում Չինաստան
* Վասալային բանագնացների խոնարհումը չինական կայսրի առջև՝ որպես «նրանց թերարժեքության խորհրդանշական ճանաչում» և «վասալ պետության իրենց կարգավիճակի ճանաչում»
* Հարգանքի տուրք մատուցելը և կայսեր «վասալների նվերների» ստացումը
* Վասալ պետության տիրակալի ներդրումը որպես իր երկրի օրինական թագավոր

Ծեսերի ավարտից հետո վասալ պետությունները զբաղվում էին իրենց ցանկալի գործերով, օրինակ՝ առևտուրով։

## Պատմություն
մինի|250x250փքս|Ղրղզստանը սպիտակ ձի է հանձնում որպես հարգանքի տուրք Չինաստանի Ցյանլուն կայսրին (1757 թ.), Սինցզյան Ցինի նվաճումից անմիջապես հետո: Շուտով Կուլջայում և Չուգուչակում սկսվեց ինտենսիվ առևտուր, ղրղզական ձիերը, ոչխարներն ու այծերը վաճառվում էին չինական մետաքսի և բամբակյա գործվածքների հետ։
Վասալային հարաբերությունները ի հայտ եկան Թան դինաստիայի օրոք, կայսեր Թայծոնգի օրոք, երբ չինական կառավարիչները սկսեցին ընկալել օտարերկրյա տուրք մատուցող բանագնացներին որպես «չինական աշխարհակարգին համապատասխանության նշան» ։

Մինգի հիմնադիր Հոնվուի կայսրը որդեգրեց ծովային արգելքի քաղաքականություն և միսիաների համար «հարգանքի տուրք կրող» դեսպանատներին տուգանեց: Առաքելությունները սահմանափակվում էին թույլատրված անձանց և իրերի քանակով։

### Կորեա
Թանի Հին գիրքը և Թանի նոր գիրքը արձանագրել են, որ Սիլլան ուղարկում է ընդհանուր առմամբ 4 կանանց, բոլորը մերժված [28], ոսկի, արծաթ, ի թիվս այլ բաների, որպես տուրք Տանգ դինաստիային։

Գորյեոյի կառավարիչները իրենց անվանում էին «Մեծ թագավոր»՝ իրենց դիտելով որպես Հյուսիսարևելյան Ասիայի Գորյեոկենտրոն աշխարհի ինքնիշխաններ: Նրանք պահպանեցին իրենց սեփական կայսերական ոճը՝ կառավարական կառույցների, վարչական բաժանումների և սեփական հարկային համակարգի ձևավորման մեջ։

Քանի որ Հյուսիսային Յուանի և Կարմրահոների ապստամբության

և Մինի միջև պայքարը մնում էր անվճռական, Գորյեոն չեզոքություն պահպանեց, չնայած երկու կողմերն էլ խնդրում էին իրենց օգնությունը՝ այս փակուղուց դուրս գալու համար: Երբ Մինը, ի վերջո, գերիշխանություն ձեռք բերեց, Գորյեոն հսկայական տուրք մատուցեցին Մինին 1385 թվականի փետրվարին՝ բաղկացած հինգ հազար ձիից, հինգ հարյուր ջին ոսկուց, հիսուն հազար ջին արծաթից և հիսուն հազար պտուտակ բամբակյա գործվածքից՝ իրենց չեզոքությունը պահպանելու համար։

### Ճապոնիա
Ճապոնիայի վաղ շրջանի արքաները պաշտոնական դիվանագիտական հարցումներ են ունեցել Ծին դինաստիայի և նրա իրավահաջորդների հետ և նշանակվել են որպես «Վա թագավոր»։ Չինաստանի կայսրերը սովորաբար Ճապոնիայի տիրակալին անվանում էին 倭寇王 *wōkouwang (wakuō)*, որը նշանակում է «Վայի արքա», մինչդեռ նրանք իրենք իրենց ոճը դնում էին որպես *ōkimi*, որը նշանակում է «Մեծ թագավոր»՝ կապված չինական կայսրի հետ: Ներքին իմաստով՝ 天皇 *tennō*, որը նշանակում է «երկնային արքա», նույնպես օգտագործվում էր Ճապոնիայի տիրակալին Չինաստանի տիրակալին նույն մակարդակի վրա դնելու համար։

607-ից 839 թվականներին Ճապոնիան ներկայացրեց և ուղարկեց 19 առաքելություն Չինաստան Սույ և Թան դինաստիաների օրոք (894-ին նախատեսված առաքելությունը չեղարկվեց): Այս երկկողմ շփումների բնույթը աստիճանաբար զարգացավ՝ քաղաքական և արարողակարգային ճանաչումից մինչև մշակութային փոխանակումներ: Այդ գործընթացը ուղեկցեց աճող առևտրային կապերին, որոնք զարգացան ժամանակի ընթացքում։ Գիտելիքը յուրաքանչյուր արշավախմբի հիմնական նպատակն էր: Օրինակ՝ քահանաները ուսումնասիրել են չինական բուդդիզմը: Պաշտոնյաները ուսումնասիրել են Չինաստանի կառավարությունը, բժիշկներն ուսումնասիրել են չինական բժշկությունը, նկարիչները սովորել են չինական գեղանկարչություն։ Ճապոնիայից մեկնած նավերի մոտավորապես մեկ երրորդը չի փրկվել տուն վերադառնալու համար։

Ճապոնիան Աշիկագա շոգունաթի տակ կրկին դարձավ Չինաստանի հարկասուն Մին դինաստիայի օրոք 1401 թվականին: Արդյունքում 1404 թվականին Շոգուն Աշիկագա Յոշիմիցուն, որը Ճապոնիայում դե ֆակտո իշխանության մեծ մասն ուներ, ընդունեց «Ճապոնիայի թագավոր» տիտղոսը Մինգից, չնայած Ճապոնիայի անվանական ինքնիշխանին, որը դեռևս բնակվում է Կիոտոյում: Յոշիմիցուն առաջին և միակ ճապոնական տիրակալն էր վաղ ժամանակակից ժամանակաշրջանում, ով ընդունեց չինական տիտղոսը։ Այս հարաբերությունները շարունակվեցին մինչև 1549 թվականը (բացառությամբ 1411-1432 թվականների), երբ Ճապոնիան որոշեց դադարեցնել Չինաստանի տարածաշրջանային գերիշխանության ճանաչումը և չեղյալ համարել ցանկացած հետագա հարգանքի տուրք մատուցող առաքելություն։

Վասալային համակարգին անդամակցությունը նախապայման էր Չինաստանի հետ ցանկացած տնտեսական փոխանակման համար: Համակարգից դուրս գալով՝ Ճապոնիան հրաժարվեց Չինաստանի հետ իր առևտրային հարաբերություններից։  Վանլի կայսրի իշխանության ներքո Մինգ Չինաստանը արագ մեկնաբանեց ճապոնական արշավանքները Կորեա (1592–1598), ով չկարողացավ դիմակայել Մինգ դինաստիայի վրա հիմնված գերիշխող աշխարհայացքին ու կարգին։

### Թաիլանդ
Թաիլանդը Չինաստանի կարևոր հարկատու պետություն էր Սույ դինաստիայից (581–618), մինչև ուշ Ցին դինաստիայի Թայպինի ապստամբությունը 19-րդ դարի կեսերին։ Սուխոթայ թագավորությունը՝ Թաիլանդի առաջին միասնական պետությունը, պաշտոնական հարկային հարաբերություններ հաստատեց Յուան դինաստիայի հետ Ռամ Խամհեն թագավորի օրոք, և Թաիլանդը մնաց Չինաստանի հարկատուն մինչև 1853 թվականը։

19-րդ դարի չինագետ Վեյ Յուանը Թաիլանդը համարում էր Չինաստանի հարավ-արևելյան ասիական վասալներից ամենաուժեղն ու ամենահավատարիմը՝ նշելով այն ժամանակը, երբ Թաիլանդն առաջարկեց ուղղակիորեն հարձակվել Ճապոնիայի վրա՝ ճապոնացիներին Կորեայի և Ասիայի մայրցամաք ծրագրած արշավանքներից շեղելու համար: Ինչպես նաև Մինգ դինաստիայի նկատմամբ հավատարմության այլ գործողություններ։ Թաիլանդը ողջունելի և բաց էր չինացի ներգաղթյալների համար, ովքեր գերիշխում էին առևտրի ոլորտում և բարձր պաշտոններ էին ձեռք բերում կառավարությունում[։

### Վիետնամ
Չինաստանը ղեկավարել է Վիետնամը 1050 տարի։ Երբ Վիետնամը անկախություն ձեռք բերեց 939 թվականին, այն դարձավ Չինաստանի վասալը մինչև 1885 թվականը, երբ Հու պայմանագրով (1884) դարձավ Ֆրանսիայի պրոտեկտորատը։ Լե դինաստիան (1428–1527) և Նգույան դինաստիան (1802–1945) ընդունեցին կայսերական չինական համակարգը, որտեղ կառավարիչներն իրենց հռչակեցին կայսրեր Կոնֆուցիական մոդելով և փորձեցին ստեղծել վիետնամական կայսերական հարկային համակարգ՝ մնալով Չինաստանի հարկային պետություն։

Թեև Վիետնամը Հարավարևելյան Ասիայի միակ չինականացված երկիրն էր, Մինգ դինաստիան նրան ավելի քիչ հարգանքով էր վերաբերվում, քան Կորեան կամ Ռյուկյու Թագավորությունը։ Հոնգվուի կայսրը կտրականապես դեմ էր Հարավարևելյան Ասիայում ռազմական արշավախմբերին և միայն հանդիմանում էր Վիետնամի կողմից Չամպայի նվաճումը, որը տուրք մատուցող առաքելություններ էր ուղարկել Չինաստան՝ օգնություն խնդրելով: Կայսր Հոնգվուի մահից հետո չինացիները միջամտեցին այն բանից հետո, երբ վիետնամցի գեներալ Լե Ցյուի Լին յուրացրեց վիետնամական գահը։

Մալաքայի սուլթանությունը բանագնացներ ուղարկեց Չինաստան՝ տեղեկացնելու նրանց, որ Չինաստան կատարած ուղևորությունից 1469 թվականին Մալակա վերադառնալիս իրենց նավը փոթորկի հետևանքով քշվել է Վիետնամի ափ, իսկ վիետնամցիները սպանել, ստրկացրել և ամորձատել են փրկվածներին: Մալականները հայտնում էին, որ Վիետնամը վերահսկում է Չամպան, և որ վիետնամցիները ձգտում էին նվաճել Մալական, բայց մալականները չհակադարձեցին՝ չինացիների կողմից պատերազմի մեջ մտնելու թույլտվության բացակայության պատճառով: Մալական խուսափում էր փոխադարձ ռազմական գործողություններից, մինչև որ նամակ ստացավ Մին դինաստիայից, որում Մին կայսրը նախատում էր նրանց՝ հրամայելով մալակացիներին զինվորներ բարձրացնել և վրեժխնդիր լինել, եթե վիետնամցիները հարձակվեին։

Համաձայն 2018-ի Journal of Conflict Resolution-ի ուսումնասիրության, որը վերաբերում է Վիետնամ-Չինաստան հարաբերություններին 1365-1841 թվականներին, «վիետնամական դատարանը բացահայտորեն ճանաչեց իր անհավասար կարգավիճակը Չինաստանի հետ հարաբերություններում մի շարք ինստիտուտների և նորմերի միջոցով»: Վտակների համակարգում իրենց մասնակցության շնորհիվ Վիետնամի կառավարիչները իրենց պահում էին այնպես, կարծես Չինաստանը սպառնալիք չէր և շատ քիչ ռազմական ուշադրություն էին դարձնում դրան: Ավելի շուտ, վիետնամցի առաջնորդներն ակնհայտորեն ավելի շատ մտահոգված էին խրոնիկ ներքին անկայունությունը ճնշելու և իրենց հարավում և արևմուտքում գտնվող թագավորությունների հետ հարաբերությունները կառավարելու համար»։

### Ռյուկյու Թագավորություն
14-րդ դարի վերջից մինչև 16-րդ դարի սկիզբը Ռյուկյու Թագավորությունը կարևոր դիրք զբաղեցրեց Մինի վասալների կարգում, քանի որ նրանք դարձան Մինգի առևտրի հիմնական միջնորդը Հյուսիսարևելյան և Հարավարևելյան Ասիայի հետ՝ ապրանքների միջոցով, որոնք ուղարկվում էին Մինգ-Ռյուկյու տուրքի առաքելություններին: Ռյուկյուի միջնորդ դերին նպաստել են նաև չինական սփյուռքի համայնքները, ովքեր հաստատվել են Ռյուկյուում և պաշտոններ են զբաղեցրել Ռյուքյուի դատարանում։

### Ծովային Հարավարևելյան Ասիա
Մալակկայի սուլթանությունը և Բրունեյի սուլթանությունը տուրք են ուղարկել Մինգ դինաստիային, որոնց առաջին կառավարիչները անձամբ են ճանապարհորդել Չինաստան կայսերական նավատորմի հետ։

Ֆիլիպինյան կղզիներում առևտուրը Չինաստանի հետ սկսվել է Թան դինաստիայի օրոք և ընդլայնվել Սոն դինաստիայի ժամանակ,Մեր թվարկության երկրորդ հազարամյակում որոշ պետություններ Չինաստանի հետ հարկային հարաբերությունների համակարգի մաս էին կազմում, այդ թվում՝ Սուլուի սուլթանությունը։

## Ծանոթագրություններ
### Մեջբերումներ

### Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 

## Գրականություն
* Cohen, Warren I. . *East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World.* New York: Columbia University Press,  2000. .
* 
* Kang, David C., et al. "War, Rebellion, and Intervention under Hierarchy: Vietnam–China Relations, 1365 to 1841." Journal of Conflict Resolution 63.4 (2019): 896–922. online
* Kang, David C. "International Order in Historical East Asia: Tribute and Hierarchy Beyond Sinocentrism and Eurocentrism." *International Organization* (2019): 1-29. DOI: https://doi.org/10.1017/S0020818319000274
* 
* 
* Swope, Kenneth M. "Deceit, Disguise, and Dependence: China, Japan, and the Future of the Tributary System, 1592–1596." *International History Review* 24.4 (2002): 757–782.
* 
* Wills, John E.  *Past and Present in China's Foreign Policy: From "Tribute System" to "Peaceful Rise".* Portland, ME: MerwinAsia,  2010. .
* Womack, Brantly. "Asymmetry and China's tributary system." *Chinese Journal of International Politics* 5.1 (2012): 37–54. online
* Zhang, Yongjin, and Barry Buzan. "The tributary system as international society in theory and practice." *Chinese Journal of International Politics* 5.1 (2012): 3-36.
*