Անտիկ արվեստ

[մինի| [Ալեքսանդր Մակեդոնացի|Ալեքսանդր Մեծը (ձախից) ընկերոջ՝ Կրատերոսի հետ կռվում է ասիական առյուծի հետ, մ․ թ․ա․ 4-րդ դարի վերջ, խճանկար, Պելլայի հնագիտական թանգարան (Պելլա, Հունաստան)]]
**Անտիկ արվեստ** (), արվեստի բազմաթիվ տեսակներ, որոնք ստեղծվել են Հին աշխարհի գիր ունեցող հասարակությունների առաջադեմ մշակույթների կողմից, ինչպիսիք էին՝ հնագույն Չինաստանը, Հնդկաստանը, Միջագետքիը, Պարսկաստանը, Պաղեստինը, Եգիպտոսը, Հունաստանն ու Հռոմը։ Գիր չունեցած հասարակությունների արվեստը սովորաբար հիշատակվում է որպես նախապատմական արվեստ և այս հոդվածում չի քննարկվում։ Նախակոլումբոսյան մշակույթները, որոնք գիր են ունեցել նախքան եվրոպացիների ժամանումը, քննարկվել են նախակոլումբոսյան արվեստ, Մայաների արվեստ ու ացտեկների արվեստ հոդվածներում․ այս հոդվածն անդրադառնում է միայն օլմեկների արվեստին։

## Միջին Արևելք և Միջերկրական ծով
### Միջագետք
Միջագետքը (` «երկիր գետերի միջև», , արտասանվում է «Բեթ նահրայն»՝ «Գետերի երկիր», ` «Բիլադ ալ-ռաֆիդայն») Տիգրիս-Եփրատ գետային համակարգում գտնվող տարածքի տեղանունն է, որը հիմնականում համապատասխանում է մերօրյա Իրաքին, ինչպես նաև հյուսիսարևելյան Սիրիայի, հարավարևելյան Թուրքիայի ու հարավարևմտյան Իրանի որոշ մասերին։ Միջագետքը հաճախ համարվել է «քաղաքակրթության օրրան», որի սահմաններից ներս հայտնի հնագույն քաղաքակրթությունների մի մասն առաջին անգամ ստեղծել է գիր ու գյուղատնտեսություն։ Այստեղ ծաղկել են բազմաթիվ քաղաքակրթություններ ու իրենցից հետո թողել հնագույն արվեստի հարուստ ժառանգություն։

Լայնորեն համարվելով քաղաքակրթության օրրան՝ բրոնզեդարյան Միջագետքն իր մեջ ընդգրկել է շումերական ու աքքադական, բաբելոնյան ու ասորական կայսրություններ։  Երկաթի դարում այն կառավարել են նոր-ասորական և նոր-բաբելոնյան կայսրությունները։ Բնիկ շումերներն ու աքքադները (այդ թվում՝ ասորիներ և բաբելոնացիներ) գերակշռել են Միջագետքում գրավոր պատմության սկզբից (մ․թ․ա․ մոտավորապես 3100 թվական) մինչև մ․թ․ա․ 539 թվականին Բաբելոնի անկումը, երբ աքեմենյան կայսրությունը նվաճել է այն։ Մ․թ․ա․ 332 թվականին անցել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու տիրապետության տակ, որի մահից հետո էլ դարձել Հունական Սելևկյան կայսրության մի մասը։

Մ․թ․ա․ շուրջ 150 թվականին Միջագետքը գտնվել է պարթևների հսկողության տակ, այն կռվախնձոր է դարձել հռոմեացիների և պարթևների միջև, և Միջագետքի (մասնավորապես Ասորեստանի) որոշ մասեր հայտնվել են հռոմեական պարբերական վերահսկողության տակ։ Մ․թ․ 226 թվականին այն ընկել է սասանյան պարսիկների ձեռքը և պարսկական իշխանության տակ մնացել մինչև Սասանյանների կայսրության՝ 7-րդ դարի արաբ իսլամական նվաճումը։ Մի շարք հիմնականում քրիստոնյա բնիկ միջագետքյան պետություններ են գոյություն ունեցել մ․թ․ա․ 1-ին դարի ու մ․թ․ 3-րդ դարի միջև, որոնց թվում՝ Ադիաբենեն, Օսրոյենեն և Հատրան։ «Միջագետք» տարածաշրջանային տեղանունը կնքվել է հելլենիստական շրջանում և վերաբերել որոշակի սահմաններ չունեցող լայն աշխարհագրական տարածքի, և հավանաբար օգտագործվել է սելևկյանների կողմից։

Լայնորեն ընդունված է, սակայն, որ վաղ շրջանի միջագետքյան քաղաքակրթություններն ամբողջ տարածաշրջանը պարզապես անվանել են շումերական «kalam» («երկիր») բառով։ Համեմատաբար վերջերս կիրառվել են «Մեծ Միջագետք» կամ «Սիրո-Միջագետք» անվանումները, որոնք վերաբերել են Մերձավոր կամ Միջին Արևելքին համապատասխանող ավելի լայն աշխարհագրական տարածքներին։ Այս վերջին մեղմասությունները եվրակենտրոն տերմիններ են, որոնք վերագրվել են տարածաշրջանին 19-րդ դարի կեսին տեղի ունեցած արևմտյան բազմազան ներխուժումների ժամանակ։

#### Շումերներ
Հնագիտական ապացույցները վկայում են մ․թ․ա․ 5-րդ հազարամյակում նրանց գոյության մասին։ Շումերներն իրենց խեցեգործ աշխատանքները զարդարել են մայրու ծառի յուղից ստացված ներկերով։ Նրանք են ստեղծել նաև ակնագործությունը։

Շումերական քաղաքակրթությունից մնացած առավել ուշագրավ նմուշներից մեկը հայտնի է որպես «Ուրի փորագրաքանդակ»։ Մ․թ․ա․ մոտավորապես 2500 թվականով թվագրված փորագրաքանդակը խեցիներով ու լաջվարդե ներդիրներով փայտե տուփ է։ Մի կողմում պատկերված են իրենց թագավորին գերիներ նվիրող զինվորներ, մյուս կողմում՝ նրան նվերներ մատուցող գեղջուկներ․ ցնցող ապացույցներ, որոնք վկայում են այս հնագույն մշակույթում արվեստի կենսունակության մասին։ Շումերները մի քանի խոշոր առաջընթացներ են գրանցել, օրինակ՝ անիվը, որը նրանց համար դյուրին է դարձրել փոխադրումը։ Ճարտարապետական նվաճումներից է եղել կամարը։ Զիկկուրատները բուրգաձև տաճարներ են եղել, որոնք կառուցվել են շումեր ճարտարապետների կողմից․ նրանք հավատացել են, որ աստվածներն ապրում են տաճարների տանիքներում։ Թագավորները հայտարարում էին, թե իրենց աստվածներն են ուղարկել կառավարելու, իսկ շումերներն ուրախությամբ հետևում էին թագավորական օրենքներին։ Թագավորը մի քանի կարևոր առաքելություն է ունեցել, այդ թվում՝ բանակ առաջնորդելը, ոռոգմանը հետևելը, որի միջոցով շումերները վերահսկել են գետերը։ Իշխողները մարտեր էին մղում հողերի համար, իսկ կյանքը շարունակվում էր շումերների համար։
Պատկեր:Cuneiform tablet- administrative account of barley distribution with cylinder seal impression of a male figure, hunting dogs, and boars MET DT847.jpg|Սեպագիր սալիկ, մ․թ․ա․ 3100-2900 թվականներ, կավ, 5.5 x 6 x 4.15 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)
Պատկեր:Standing male worshiper MET DT850.jpg|Կանգնած տղամարդ աղոթող, Թել Ասմար Հոարդի տասներկու արձանիկներից մեկը, մ․թ․ա․ 2900-2600 թվականներ, գիպսային ալաբաստր,  խեցի, սև կրաքար և ձյութ, 29.5 x 12.9 x 10 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Headdress MET DP226592 (cropped).jpg|Գլխազարդ, մ․թ․ա․ 2600-2500 թվականներ, ոսկի (տերևները), լաջվարդ (կապույտ ուլունքները) և սերդոլիկ (նարնջագույն ուլունքները), երկարությունը 38.5 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Raminathicket2.jpg|«Ռամը մացառուտում», մ․թ․ա․ 2600-2400 թվականներ, ոսկի, պղինձ, խեցի, լաջվարդ և կրաքար, բարձրությունը 45.7 սմ, հայտնաբերվել է Ուրի արքայական գերեզմանատանը (Իրաք), գտնվում է Բրիտանական թանգարանում, Լոնդոն
Պատկեր:Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg|«Ուրի փորագրաքանդակ», մ․թ․ա․ 2600-2400 թվականներ, խեցի, կարմիր կրաքար ու լաջվարդ փայտի վրա, երկարությունը 49.5 սմ, հայտնաբերվել է Ուրի արքայական գերեզմանատանը, գտնվում է Բրիտանական թանգարանում
Պատկեր:Bull's head ornament for a lyre MET DP260070.jpg|Քնարի վրա պատկերված ցուլի գլխի զարդաքանդակ, մ․թ․ա․ 2600-2350 թվականներ, բրոնզ խեցիով ու լաջվարդով, բարձրությունը 13.3 սմ, լայնությունը 10.5 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Votive figure MET DP147188.jpg|Երդմնակալ կերպարանք, մ․թ․ա․ 2600-2350 թվականներ, քար, բարձրությունը 41.3 սմ, լայնությունը 14.5 սմ, խորությունը 13.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Vase with overlapping pattern and three bands of palm trees MET DT855.jpg|Ծաղկաման համընկնող զարդանախշերով ու երեք շարք արմավենիներով, մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակի կես կամ վերջ, քլորիտ, բարձրությունը 23.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Sumerian - Male Worshiper - Walters 215 (2).jpg|Տղամարդ աղոթողի արձանի հատված, մ․թ․ա 2500-2250 թվականներ, կալցիտ-ալաբաստր, բարձրությունը 19.5 սմ, լայնությունը 13.3 սմ, խորությունը 10 սմ, Ուոլտերս արվեստի թանգարան (Բալթիմոր, ԱՄՆ)
Պատկեր:Ebih-Il Louvre AO17551 n01.jpg|Էբիհ-Իլի արձանը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 2400 թվական, գիպս, թերթաքար, խեցի ու լաջվարդ, բարձրությունը 52.5 սմ, լայնությունը 20.6 սմ, հայտնաբերվել է Անդրե Պառոյի կողմից Իշտար աստվածուհու տաճարում (Մարի, Սիրիա), գտնվում է Լուվրում
Պատկեր:Bas-relief of Ninsun-AO 2761-IMG 7786-gradient.jpg|Խորաքանդակի հատված Նինսուն աստվածուհու պատկերով, մ․թ․ա․ 2255-2040 թվական, ճարպաքար, բարձրությունը 14 սմ, Լուվր
Պատկեր:Portrait statuette of Gudea, priest-king of the Neo-Sumerian city-state of Lagash 01 (cropped).jpg|Գուդեա Օ-ի արձան, մ․թ․ա․ մոտավորապես 2100 թվական, ճարպաքար, բարձրությունը 0.63 մ, Կոպենհագենի Կառլսբերգի նոր գլիպտոտեկա թանգարան   


#### Բաբելոն
Բաբելոնի կողմից Շումերիայի ու Աքքադի նվաճումը շրջադարձային նշանակություն է ունեցել տարածաշրջանի գեղարվեստական, ինչպես նաև քաղաքական պատմության մեջ։

Բաբելոնցիներն օգտվել են Միջագետքում կավի առատությունից՝ աղյուսներ պատրաստելու համար, որոնց օգտագործումը հանգեցրել է որմնասյուների և սյունների, ինչպես նաև որմնանկարների ու էմալապատ սալիկների առաջացմանը։ Պատերը փայլուն գունավորվել են, երբեմն ծածկվել բրոնզով կամ ոսկով, ինչպես նաև սալիկներով։ Ծեփի մեջ ներդրվել են նաև ներկված թրծակավե կոներ։

Բաբելոնցիները նաև հրաշալի մետաղագործներ էին, որոնք պղնձից պատրաստել են ֆունկցիոնալ և գեղեցիկ գործիքներ։ Հնարավոր է, որ Բաբելոնիան պղնձագործության սկզբնական ծննդավայրը եղած լինի, որտեղից էլ այն տարածվել է դեպի արևմուտք այն քաղաքակրթության հետ, որին պատկանել է։ Բացի դրանից, Բաբելոնիայում քարի պակասն արժևորել է յուրաքանչյուր խիճ ու գոհարների ձևավորման արվեստում հանգեցրել բարձր կատարելության։ Բաբելոնի արվեստի մաս են կազմել նաև գոբելենները, և բաբելոնյան քաղաքակրթությունն ամենավաղ ժամանակներից հայտնի էր իր ասեղնագործությամբ ու գորգերով։
Պատկեր:Head of a female MET DP-12499-003.jpg|Կնոջ գլուխ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 2000-1600 թվականներ, խեցեգործ, 18 x 12.7 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Plaque with a nude female between two bearded males wearing kilts MET CT 33791.jpg|Մերկ կին կիլտ հագած երկու մորուքավոր տղամարդկանց միջև, մ․թ․ա․ մոտավորապես 2000-1600 թվականներ, բրոնզ, 9.7 x 9.7 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Cylinder seal,ca. 18th–17th century B.C. Babylonian.jpg|Գլանաձև կնիք դրոշմվածքով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 18–17-րդ դարեր, հեմատիտ, 2.39 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Head MET ME1979 398.jpg|Տղամարդու գլուխ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 8-րդ դարի վերջ - 7-րդ դարի սկիզբ, խեցեգործ, 12.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան


#### Ասորեստան

[մինի|Գլանաձև կնիք աստվածներով, որոնցից մեկը թևավոր առյուծի վրա, մ․թ․ա․ 8-7-րդ դարեր, կրիպտոբյուրեղային [քվարց, 4.09 սմ, Նյու Յորքի Մետրապոլիտեն թանգարան]]
Բոլոր միապետությունների նման Բաբելոնի թագավորությունը հավերժ չի գոյատևել։ Երբ այն անկում է ապրել, ի վերջո գրավվել է իր նախկին գաղութ Ասորեստանի կողմից, որն էլ ժառանգել է նրա արվեստն ու կայսրությունը։

Սկզբում ասորեստանցի ճարտարապետները և նկարիչները կրկնօրինակել են բաբելոնական ոճերն ու նյութերը, բայց ժամանակի անցնելուն զուգընթաց՝ հետագա շրջանի ասորեստանցիներն ազատվել են բաբելոնյան ազդեցություններից։ Ասորական պալատների պատերն աղյուսի փոխարեն շարված էին քարե սալիկներով, ու ներկվածի փոխարեն գունավոր էին, ինչպես Քաղդեայում։ Խորաքանդակի փոխարեն կարելի էր քանդակներ տեսնել, որոնց ամենաառաջին օրինակներից էին Գրիսուի արձանները, որոնք իրատեսական են, բայց որոշ չափով անշնորհք։

Վաղ շրջանի Ասորեստանի մետաղագործական արվեստի ուշագրավ նմուշներ չեն հայտնաբերվել, բայց ավելի ուշ դարաշրջանում ձեռք է բերվել մեծ կատարելացում այնպիսի զարդերի արտադրության մեջ, ինչպիսիք են ականջօղերն ու ոսկուց ապարանջանները։ Մեծ հմտությամբ նաև պղինձ են մշակել։

Ասորական խեցեղենի տեսքը գեղանի էր․ Նինվեի պալատներում հայտնաբերված ճենապակին ու ապակին ունի եգիպտական ծագում։ Թափանցիկ ապակին հավանաբար առաջին անգամ օգտագործվել է Սարգոն II-ի օրոք։ Ծաղկամանների արտադրության մեջ օգտագործել են քար, ինչպես նաև կավ և ապակի։ Թելոյում հայտնաբերվել են կոշտ քարի ծաղկամաններ, որոնք նման են Եգիպտոսի վաղ տոհմային շրջանում հայտնաբերվածներին։

Աշուրբանիպալը խթանել է արվեստը և մշակույթը և Նինվեում սեպագիր արձանագրությունների հսկայական գրադարան է ունեցել։
Պատկեր:Openwork furniture plaque with a grazing oryx in a forest of fronds MET DP110622.jpg|Կահույքի զարդաքանդակ տերև արածող այծքաղով, մ․թ․ա․ 9–8-րդ դարեր, փղոսկր, 12.7 × 11.91 × 1.09 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Britishmuseumassyrianrelieftwohorsemennimrud.jpg|Խորաքանդակ թշնամու դեմ պայքարող երկու ասորեստանցի հեծյալներով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 728 թվական, գիպս, բարձրությունը 129 սմ, լայնությունը 183 սմ, Լոնդոնի Բրիտանական թանգարան
Պատկեր:A glazed terracotta tile from Nimrud, Iraq, depicting a court scene, currently housed in the British Museum, London.jpg|Արքունական տեսարանով սալիկ Նիմրուդից, մ․թ․ա․ 875-850 թվական, թրծված կավ, բարձրությունը (առանց պատվանդանի) 30.6 սմ, պատվանդանով՝ 38.3 սմ, Բրիտանական թանգարան
Պատկեր:Transport cedar Dur Sharrukin Louvre AO19890.jpg|Լիբանանյան մայրու տեղափոխում պատկերող ցայտաքանդակ ասորական մայրաքաղաք Դուռ Սարուկինից, մ․թ․ա․ 716-713 թվական, բարձրությունը 2.41 մ, լայնությունը 38 սմ, Լուվր
Պատկեր:Genie benisseur (3565923284).jpg|Ցայտաքանդակ թևավոր ջինի պատկերով՝ ձեռքի դույլ և կոն, մ․թ․ա․ 713-706 թվական, բարձրությունը 3.3 մ, Լուվր
Պատկեր:Lion-shaped weight-Sb 2718-P5280901-gradient (cropped).jpg|Առյուծով կշռի միավոր, մ․թ․ա․ 6-4-րդ դարեր, բրոնզ, բարձրությունը 29.5 սմ, Լուվր
Պատկեր:Ancient Egyptian, Assyrian, and Persian costumes and decorations (1920) (14741970056).jpg|Ասորական զարդանախշեր և նախշեր, 1920 թվականի պատկերազարդ գիրք
Պատկեր:Halle in einem assyrischen Palast.jpg|Ասորական Աշուրնասիրպալ II թագավորի պալատը,  պատկերազարդումը Օստին Հենրի Լայարդի (1854)


### Խեթեր
Խեթական արվեստն ստեղծվել է խեթական քաղաքակրթության կողմից հին Անատոլիայում, մերօրյա Թուրքիայում և մ․թ․ա․ երկրորդ հազարամյակի ընթացքում՝ մ․թ․ա․ տասնիններորդ դարից մինչև քսաներորդ դարը, տարածվել դեպի Սիրիա․ այս ժամանակահատվածը համապատասխանում է անատոլիական բրոնզի դարին։ Այն բնութագրվում է կանոնականացված պատկերներով ու վերադասավորված ժենեկազարդերով, որոնցով նկարիչները փորձել են հիմնականում անգրագետ բնակչության համար իմաստը հասկանալի դարձնել։«Գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների սահմանափակ քանակի պատճառով խեթական նկարչի համար ստեղծագործելը սովորաբար ենթադրել է դրանք ավելի բարդ կոմպոզիցիաներում ընդգրկելն ու համատեղելը»։Այս կրկնվող պատկերներից շատերը հանդիպում են խեթական աստվածների և ծիսական արարողակարգերի պատկերման մեջ։ Խեթական խորաքանդակներում ու կենդանիների պատկերման մեջ որսի տեսարանների տարածվածություն կա։ Արվեստի նմուշների մեծ մասը հայտնաբերվել է Ալաջա Հյույուկ բնակավայրից և խեթական պետության մայրաքաղաք Հատտուսայից։ Գիտնականները դժվարանում են թվագրել խեթական արվեստի մի մեծ մասը, վկայակոչելով արձանագրության պակասի փաստը և այն, որ հատկապես թաղման վայրերից հայտնաբերված նյութերի մեծ մասը տասնիններորդ դարի ընթացքում տեղափոխվել է իրենց նախնական վայրերից և բաշխվել թանգարանների միջև։
Պատկեր:Drinking cup in the shape of a fist, MFA, Boston (11244059164).jpg|Բռունցքի ձև ունեցող բաժակ, մ․թ․ա․ 1400-1380 թվականներ, արծաթ, հայտնաբերվել է կենտրոնական Թուրքիայում, գտնվում է Բոստոնի Գեղարվեստի թանգարանում (ԱՄՆ)
Պատկեր:Vessel terminating in the forepart of a stag MET DT871.jpg|Եղջերուի մարմնի առաջամասի պատկերով անոթ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 14–13-րդ դարեր, ոսկով ներդրվագված արծաթ, բարձրությունը 18 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան 
Պատկեր:Anatolian - Seal of Tarkummuwa, King of Mera - Walters 571512.jpg|Միրայի թագավոր Տարկասնավայի կնիքը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1220 թվական, արծաթ, բարձրությունը 1 սմ, տրամագիծը՝ 4․2 սմ, Ուոլտերս արվեստի թանգարան (Բալթիմոր, ԱՄՆ)
Պատկեր:Adana Müze10.jpg|Երեք ցայտաքանդակ Ադանայի հնագիտական թանգարանից   (Թուրքիա)


### Բակտրիացիներ
Բակտրիա-Մարջիանա հնագիտական համալիրը (հայտնի նաև որպես Օքսուս քաղաքակրթություն) Կենտրոնական Ասիայում՝ մերօրյա Աֆղանստանի, արևելյան Թուրքմենստանի, հարավային Ուզբեկստանի ու արևմտյան Տաջիկստանի ու Ամուդարյա գետի (Օքսուս գետ) շրջակա տարածքներում մ․թ․ա․ մոտավորապես 2300–1700 թվականներին բնակված բրոնզեդարյան քաղաքակրթության ժամանակակից հնագիտական անվանումն է։ Հայտնաբերվել և անվանվել է խորհրդային հնագետ Վիկտոր Սարիանիդիի կողմից (1976)։ Բացահայտվել են հուշարձանային քաղաքային կենտրոններ, պալատներ և պաշտամունքային շենքեր, մասնավորապես Թուրքմենստանի Գոնուր-դեպեում։

ԲՄՀՀ-ի նյութեր են հայտնաբերվել Ինդոսի հովտի քաղաքակրթությունում, Իրանական լեռնաշխարհում և Պարսից ծոցում։ Համալիրի գտածոները առևտրի և մշակութային կապերի հետագա վկայություններ են ապահովել, որոնց թվում են՝ էլամական տիպի գլանաձև կնիքը, փղի պատկերով հարապպական կնիքը և Գոնուր-դեպեում հայտնաբերված ինդուսական գիրը։ Ալթին-Դեպեի և Ինդոսի հովտի միջև հարաբերությունները, կարծես, առանձնապես ամուր են եղել։ Գտածոների թվում եղել են հարապպական երկու կնիք ու փղոսկրե առարկաներ։ Հյուսիսային Աֆղանստանում Ամու Դարիայի ափերին գտնված հարապպական Շորտուգայ բնակավայրը հավանաբար ծառայել է որպես առևտրային կենտրոն։

Բակտրիայի արվեստի գործերի հայտնի տեսակ են «Բակտրիայի արքայադուստրերը» (հայտնի նաև որպես «Օքսուսի տիկնայք»)։ Փքված թևքերով լայն զգեստներ ու մազերին միաձուլված գլխազարդեր կրող կերպարները մարմնավորել են կենտրոնասիական դիցաբանության աստվածուհու, որը կարգավորող դեր է կատարել՝ խաղաղեցնելով վայրի ուժերին։ Այս արձանիկները պատրաստվել են հակադիր գույների նյութեր համատեղելով և համադրելով։ Նախընտրելի նյութերից էին՝ քլորիտը (կամ նմանատիպ մուգ կանաչ քարերը), սպիտակավուն կրաքարը կամ բծավոր ալեբաստրը կամ ծովախեցիները Հնդկական օվկիանոսից։ Մարմնի և զգեստի տարբեր տարրերը փորագրվել են առանձին և հավաքվել փազլի նման՝ միացվելով հատուկ սոսնձով։
Պատկեր:Shaft-hole axe head with bird-headed demon, boar, and dragon MET 1982.5.jpg|Արծվագլուխ դևով ու կենդանիներով կացին, մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակի վերջ - 2-րդ հազարամյակի սկիզբ, ոսկեզօծ արծաթ, երկարությունը 15 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Bactrian camel MET DP-14200-001.jpg|Ուղտի արձանիկ, մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակի վերջ - 2-րդ հազարամյակի սկիզբ, պղնձի խառնուրդ, 8.89 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Monstrous male figure MET dp22227.jpg|Տղամարդու դիվային կերպարանք, մ․թ․ա 3-րդ հազարամյակի վերջ - 2-րդ հազարամյակի սկիզբ, քլորիտ,կալցիտ, ոսկի և երկաթ, բարձրությունը 10․1 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Seated Female Figure LACMA M.2000.1a-f (1 of 3).jpg|«Բակտրիական արքայադուստր» տեսակի կանացի արձանիկ, մ․թ․ա․ 2500–1500 թվականներ, քլորիտ (զգեստը և գլխազարդը) և կրաքար (գլուխը, ձեռքերն ու ոտքը), բարձրությունը 13.33 սմ, Լոս Անջելես շրջանի արվեստի թանգարան (ԱՄՆ) 


### Աքեմենյաններ
Աքեմենյան արվեստը ներառում է ֆրիզ ցայտաքանդակներ, մետաղագործություն, պալատների ձևավորում, աղյուսե որմնադրություն, նուրբ արհեստագործություն (որմնադրություն, ատաղձագործություն և այլն) և այգեգործություն։ Պալատական արվեստի վերապրուկների մեծ մասը մոնումենտալ քանդակներ են, ցայտաքանդակներ, զույգ կենդանագլուխ պարսկական սյուների խոյակներ ու Պերսեպոլիսի այլ քանդակներ։

Չնայած պարսիկներն իրենց կայսրության բոլոր անկյուններից վերցնում էին արվեստագետների՝ իրենց ոճերով և տեխնիկայով, նրանք ստեղծել են ոչ թե պարզապես ոճերի համադրություն, այլ նոր յուրահատուկ պարսկական ոճի սիրթեզ։ Կյուրոս Մեծն իրականում իրենից հետո թողել է հին իրանական հսկայական ժառանգություն. աքեմենյան հարուստ ոսկեգործությունը, որն, ըստ արձանագրությունների, կարող էր լինել մարերի առանձնահատկությունը։

Պահպանվել են մի շարք շատ նուրբ զարդեր կամ ներդրվագումներ թանկարժեք մետաղի մեջ, իսկ Օքսուսի գանձն ունի բազմաթիվ տեսակներ։ Փոքր կտորներ, սովորաբար ոսկուց, կարվում էին ազնվականների հագուստի վրա, պահպանվել են նաև մի շարք ոսկե վզնոցներ։
Պատկեր:Apadana Persepolis Iran.JPG|Թասեր ու ամֆորաներ տանող մարդկանց պատկերող ցայտաքանդակ Պերսեպոլիսից 
Պատկեր:Immortels - dynamosquito.jpg|Պատի եզրազարդ նետաձիգների պատկերով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 510 թվական, աղյուս, Իրանի Շոշ քաղաքում գտնված Դարեհ Մեծի պալատից, Լուվր 
Պատկեր:Armlet from the Oxus Treasure BM 1897.12-31.116.jpg|Ոսկե ապարանջան, Օքսուսի գանձերից մեկը, մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարեր, ոսկի, լայնությունը 11․6 սմ, Լոնդոնի Բրիտանական թանգարան
Պատկեր:National Museum Darafsh 6 (52).jpg|Սյունագլուխ Պերսեպոլիսից, մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարեր, քար, բարձրությունը 1.75 մ, Իրանի ազգային թանգարան (Թեհրան)


### Փյունիկացիներ
Փյունիկյան արվեստը զուրկ է յուրահատկություններից, որոնցով կարող էր տարբերվել իր ժամանակակից արվեստներից։ Դա պայմանավորված է օտար գեղարվեստական մշակույթների կողմից կրած մեծ ազդեցությամբ, հատկապես հին եգիպտական, հունական ու ասորական։ Նեղոսի ու Եփրատի ափերին ուսանած փյունիկացիները գեղարվեստական մեծ փորձ էին ձեռք բերում ու ի վերջո վերադառնալով՝ ստեղծում իրենց սեփական արվեստը, որն իրենից արտասահմանյան մոդելների և հեռանկարների միաձուլում էր ներկայացնում։ 1879 թվականի հունվարի 5-ին հրատարակված Նյու Յորք Թայմս օրաթերթի մի հոդվածում փյունիկյան արվեստը նկարագրվել  հետևյալ կերպ․Նա մտավ այլ մարդու աշխատանքի մեջ ու այն իրենը դարձրեց։ Եգիպտական Սֆինքսը դարձավ ասիական, և դրա նոր տեսքը մի կողմից փոխանցվեց Նինվե, իսկ մյուս կողմից՝ Հունաստան։ Բաբելոնական գլանների վարդանախշերն ու այլ նախշեր ընդգրկվեցին փյունիկացիների ձեռագործերի մեջ ու այսպիսով փոխանցվեցին արևմուտք, իսկ քաղդեացիների հնագույն էպոսի հերոսը նախ դարձավ Տյուրոսի Մելկարտ, ապա Հելլադայի Հերակլես։
Պատկեր:Phoenician, Iraq, Nimrud, 9th-8th Century BC - Decorative Plaque- Man; and Griffin in Combat - 1968.45 - Cleveland Museum of Art.tif|Մարդու և արծվառյուծի կռիվ պատկերող դեկորատիվ հուշատախտակ, մ․թ․ա․ 900–800 թվականներ, Նիմրուդի փղոսկր, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարան (Օհայո, ԱՄՆ)
Պատկեր:Oinochoe MET DP279075.jpg|Գինու կուժ, մ․թ․ա 800-700 թվականներ, բարձրությունը 24.1 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Glass face bead MET DP121044.jpg|Դեմքի պատկերով ուլունք, մ․թ․ա․ 4-րդ դարի կես - 3-րդ դարեր, ապակի, բարձրությունը 2.7 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Pair of gold earrings with four relief faces MET sf19992896ab2.jpg|Ականջօղ չորս դիմապատկերով, մ․թ․ա․ 4-րդ դարի վերջ - 3-րդ դար, ոսկի, ընդհանուր ՝ 3.5 x 0.6 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան


### Նախաիսլամական Արաբիա

մինի|Նախաիսլամական Արաբիայի արվեստը Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում
Նախաիսլամական Արաբիայի արվեստը կապված է հարևան մշակույթների արվեստի հետ։ Նախաիսլամական Եմենում ստեղծվել են մեծ գեղագիտական և պատմական արժեք ունեցող ոճային ալեբաստրե գլուխներ․ նախաիսլամական քանդակների մեծ մասը պատրաստված է ալեբաստրից։

Հնագիտությունը մի շարք վաղ քաղաքակրթություններ է բացահայտել Սաուդյան Արաբիայում՝ Դիլմուն քաղաքակրթությունն Արաբական թերակղզու արևելքում, սամուդները Հիջազից դեպի հյուսիս և Քինդա թագավորությունն ու Ալ-Մագար քաղաքակրթությունն Արաբական թերակղզու կենտրոնական մասում։ Արաբական պատմության հայտնի ամենավաղ իրադարձությունները թերակղզուց դեպի հարևան տարածքներ իրականացված տեղաշարժերն են։ Հնում հարավարաբական հասարակությունների, ինչպիսին էր Սաբան (Շեբայի թագավորությունը), դերն անուշաբույր նյութերի արտադրության և առևտրի մեջ այդ թագավորություններին ոչ միայն հարստություն է բերել, այլև Արաբական թերակղզին կապել է առևտրային ցանցերի հետ ու նպաստել հեռահար գեղարվեստական ազդեցությունների առաջացմանը։

Հավանական է համարվում, որ նախքան մ․թ․ա․ 4000 թվականն արաբական կլիման ավելի խոնավ եղած լինի, քան մեր օրերում, մուսոնային համակարգի շնորհիվ, որն այդ ժամանակվանից տեղափոխվել է դեպի հարավ։ Մ․թ․ա․ 4-րդ հազարամյակի վերջում սկսել են ի հայտ գալ մշտական բնակավայրեր, և բնակիչները հարմարվել են առաջացող ավելի չոր պայմաններին։ Արաբիայի հարավ-արևմուտքում (ներկայիս Եմենում) ավելի խոնավ կլիման ուղեկցել է մի շարք թագավորությունների մ․թ․ա․ երկրորդ և առաջին հազարամյակներում։ Սրանցից ամենահայտնին Սաբան էր՝ աստվածաշնչյան Շեբայի թագուհու թագավորությունը։ Այս հասարակությունները հարուստ թագավորություն ստեղծելու նպատակով համատեղել են համեմունքների վաճառքը տարածքի բնական ռեսուրսների վաճառքի հետ, այդ թվում՝ անուշաբույր նյութեր, ինչպիսիք են՝ խունկն ու անուշահոտ խեժը (զմուռս)։ Սաբեացիների մայրաքաղաք Մարիբը հարմար տեղակայված է եղել միջերկրածովյան, ինչպես նաև մերձավորարևելյան առևտրին մասնակցելու համար, իսկ դեպի արևելք գտնված թագավորություններում, որտեղ մերօրյա Օմանն է, հնարավոր են եղել առևտրական կապեր Միջագետքի, Պարսկաստանի ու նույնիսկ Հնդկաստանի հետ։ Տարածքը երբեք ասորական կամ պարսկական կայսրությունների կազմում չի եղել, իսկ հարավ-արևմտյան Արաբիայի բաբելոնյան վերահսկումը նույնպես համեմատաբար կարճատև է եղել։ Հետագայում չեն հաջողվել նաև տարածաշրջանի շահութաբեր առևտուրը վերահսկելու հռոմեացիների փորձերը։ Օտար բանակների համար այս անձեռնմխելիությունն անկասկած մեծացրել է համեմունքների և խնկի առևտրի մեջ հնագույն տիրակալների սակարկելու հնարավորությունը։

Արտաքին ազդեցությյուններին ենթարկվելով հանդերձ՝ հարավային Արաբիան պահպանել է իրեն բնորոշ հատկությունները։ Մարդկային քանդակները սովորաբար հիմնված են ուժեղ, քառակուսի ձևերի վրա, մանրամասների նուրբ մոդելավորումը հակադրվում է ձևի ոճավորված պարզությանը։
Պատկեր:Anthropomorphic stele at National Museum of Korea 02.jpg|Լանջագոտի կրող տղամարդու արձան Ալ-Ուլայից (Սաուդյան Արաբիա), մ․թ․ա․ 4-րդ հազարամյակ, ավազաքար, բարձրությւոնը 92 սմ, գտնվում է Կորեայի ազգային թանգարանի «Արաբիայի ճանապարհներ. Սաուդյան Արաբիայի հնագիտական գանձեր» վերնագրված ժամանակավոր ցուցահանդեսում
Պատկեր:Standing female figure wearing a strap and a necklace MET DT868.jpg|Ժապավեն և մանյակ կրող կանացի կանգնած կերպարանք Մարիբից (Եմեն), մ․թ․ա․ 3–2-րդ հազարամյակ, ավազաքար և քվարցիտ, բարձրությունը 27.5 սմ, լյնությունը 14.3 սմ, խորությունը 14.3 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Incense burner MET DT893.jpg|Խնկի բուրվառ հարավարևմտյան Արաբիայից, մ․թ․ա․ 1-ին հազարամայակի կես, բրոնզ, բարձրությունը 27․6 սմ, լայնությունը 23.7 սմ, խորությունը 23.3 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Alabaster head Louvre AO4746.jpg|Հարավարաբական գլուխ, մ․թ․ա․ 300-1 թվականներ, ալեբաստր, բարձրությունը 20.5 սմ, լայնությունը 11 սմ, խորությունը 8.5 սմ

### Եգիպտոս
Հին Եգիպտոսի քաղաքակրթության խիստ կրոնական բնույթի պատճառով հին եգիպտական արվեստի մեծ գործերից շատերում պատկերված են աստվածներ, աստվածուհիներ և փարավոններ, որոնք նույնպես աստվածային են համարվել։ Հին եգիպտական արվեստին բնորոշ է կարգի գաղափարը։ Պարզ և հստակ գծերը զուգորդված պարզ ձևերի և գունավոր հարթ տարածքների հետ, օգնել են կարգի և հավասարակշռության զգացում ստեղծել Հին Եգիպտոսի արվեստում։ Հին եգիպտացի նկարիչները ուղղահայաց և հորիզոնական գծեր են օգտագործել՝ իրենց աշխատանքի ճիշտ համամասնությունները պահպանելու համար։ Եգիպտական արվեստում պահպանվել է նաև քաղաքական և կրոնական, ինչպես նաև գեղարվեստական կարգը։ Իրավիճակի սոցիալական հիերարխիան հստակ սահմանելու նպատակով կերպարները պատկերվել են ըստ չափսերի, որոնք հիմնված են եղել ոչ թե նկարչից կերպարի հեռավորության, այլ նրա համեմատական կարևորության վրա։ Օրինակ՝ փարավոնը պատկերվել է որպես նկարների ամենամեծ կերպար, անկախ նրա գտնվելու վայրից, իսկ ամենակարևոր աստվածը պատկերվել է համեմատաբար անկարևոր աստվածներից ավելի խոշոր չափսերով։

Սիմվոլիզմը նույնպես կարևոր դեր է խաղացել կարգի զգացողություն հաստատելու գործում։ Սիմվոլիզմը, սկսած փարավոնի հանդերձանքից (որը խորհրդանշում էր նրա իշխանությունը կարգ պահպանելու հարցում) մինչև եգիպտական աստվածների և աստվածուհիների անհատական խորհրդանիշներ, ամենուրեք է եգիպտական արվեստում։ Կենդանիները սովորաբար նույնպես շատ խորհրդանշական կերպարներ էին եգիպտական արվեստում։ Գույնը նույնպես ունեցել է ընդլայնված իմաստ․ կապույտն ու կանաչը խորհրդանշել են Նեղոսն ու կյանքը, դեղինը մարմնավորել է արև աստծուն, կարմիրը եղել է ուժի ու կենսունակության խորհրդանիշը։ Եգիպտոսի չոր կլիմայի շնորհիվ գույները չափազանց լավ են պահպանվել դարերի ընթացքում։

Հնագույն եգիպտական արվեստը հաճախ խիստ իրատեսական է, չնայած տեսարանի բացակայությանը։ Հին եգիպտացի նկարիչները հաճախ ցույց են տալիս մարմնակազմության բարդ գիտելիքներ ու մանրակրկիտ ուշադրություն մանրամասների հանդեպ, հատկապես կենդանիներ պատկերելիս։ 18-րդ դինաստիայի Էխնաթոն անունով մի փարավոն գահ բարձրանալով վերացրել է ավանդական բազմաստվածությունը։ Նա ստեղծել է միաստվածային կրոն, արևի աստծու՝ Աթենի պաշտամունքի վրա հիմնված։ Գեղարվեստական փոփոխությունները հաջորդել են քաղաքական ցնցումներին։ Ներդրվել է արվեստի նոր ոճ, որն ավելի նատուրալիստական էր, քան նախորդ 1700 տարիների ընթացքում եգիպտական արվեստում գերակշռած ոճական ֆրիզը։ Էխնաթոնի մահից հետո, սակայն, եգիպտացի նկարիչները վերադարձել են իրենց հին ոճերին։

Հախճապակին, որը հին եգիպտական արվեստում ստեղծվել է դեռևս մ․թ․ա․ 3500 թվականին, իրականում գերազանցել է եվրոպական 15-րդ դարի թիթեղապատ կավե ամանեղենին։ Հին եգիպտական հախճապակին պատրաստվել է ոչ թե կավից, այլ հիմնականում քվարցից ստեղծված կերամիկայից։
Պատկեր:Princess Nefertiabet before her meal-E 15591-IMG 9645-gradient.jpg|Քարապատկեր Գիզայից արքայադուստր Նեֆերտիաբեթի պատկերով՝ ուտելիս, մ․թ․ա․ 2589–2566 թվականներ, կրաքար և ներկ, բարձրությունը 37.7 սմ, լայնությունը 52.5 սմ, խորությունը 8.3 սմ, Լուվր (Փարիզ)
Պատկեր:Pectoral and Necklace of Sithathoryunet with the Name of Senwosret II MET DT531.jpg|Արքայադուստր Սիթաթորիունեթի վզնոցը, մ․թ․ա․ 1887–1813 թվականներ, ոսկի, սերդոլիկ, լաջվարդ, փիրուզ, նռնաքար ու սպաթ, բարձրությունը 4.5 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Standing Hippopotamus MET DP248993.jpg|Հախճապակե Ուիլյամ գետաձին, մ․թ․ա․ 1961–1878 թվականներ, 11.2 &times; 7.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Kneeling portrait statue of Amenemhat holding a stele with an inscription 01.jpg|Ձեռքին փորագրաքանդակ բռնած Ամենեմհատի ծնկի իջած արձան, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1500 թվական, կրաքար, Բեռլինի եգիպտական թանգարան
Պատկեր:Hatnefer's Chair MET 21M CAT047R4 (cropped).jpg|Հաթնեֆերի աթոռը, մ․թ․ա․ 1492–1473, տոսախափայտ, նոճի, էբենոսափայտ ու կտորե նստամաս, բարձրությունը 53 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Statuette of the lady Tiye MET DT221869.jpg|Տիյա թագուհու արձանիկ, մ․թ․ա․ 1390-1349 թվականներ, փայտ, սերդոլիկ, ոսկի, ապակի, եգիպտական կապույտ ու ներկ, բարձրությունը 24 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Egyptian Museum (337).jpg|Տույայի դիմակը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1387–1350 թվականներ, ոսկի, ապակի, ալեբաստր և այլ նյութեր, բարձրությունը 40 սմ, Կահիրեի եգիպտական թանգարան
Պատկեր:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|Թութանհամոնի դիմակը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1327 թվական, ոսկի, ապակի ու կիսաթանկարժեք քարեր, բարձրությունը 54 սմ, Եգիպտական թանգարան
Պատկեր:Nofretete Neues Museum.jpg|Նեֆերտիտիի կիսանդրի, մ․թ․ա․ 1352–1332 թվականներ, ներկված կրաքար, բարձրությունը 50 սմ, Բեռլինի Նոր թանգարան
Պատկեր:Abu Simbel Temple May 30 2007.jpg|Աբու Սիմբելի տաճարների Մեծ տաճարի մուտքը, հիմնադրված է մ․թ․ա 1264 թվականին
Պատկեր:Clevelandart 1914.714.jpg|Նեսիխոնսուի դագաղը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 976 թվական, ներկված մոլաթզենի, չափսը 70 սմ, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարան, (Օհայո, ԱՄՆ)
Պատկեր:Canopic Jars (9174679414).jpg|Հիերոգլիֆներով զարդարված կանոպուսյան կարասների ամբողջական հավաքածու, մ․թ․ա․ 744–656 թվականներ, ներկված մոլաթզենու փայտ, տարբեր չափսերի, Լոնդոնի Բրիտանական թանգարան
Պատկեր:Cosmetic box in the shape of a composite capital MET DT4407.jpg|Եգիպտական բարդ խոյակի տեսքով դիմահարդարման տուփ, կափարիչը ձախ կողմինն է, մ․թ․ա․ 664–300 թվականներ, հախճապակի, 8.5 &times; 9 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Statuette of Anubis MET 38.5 EGDP022863.jpg|Անուբիսի արձանիկ, մ․թ․ա․ 332–30 թվականներ, ծեփած և ներկված փայտ, 42.3 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Philae temple at night.jpg|Ֆիլի կղզում (Եգիպտոս) պահպանված Իզիսի տաճարը Հին Եգիպտոսի ճարտարապետության ու ճարտարապետական քանդակների օրինակ է
Պատկեր:Lepsius-Projekt tw 1-2-108.jpg|Եգիպտագետ Կառլ Ռիխարդ Լեպսիուսի նախագծած տարբեր տեսակի սյունագլուխների նկարազարդում 


### Մինոյացիներ
Բրոնզի դարի մեծագույն քաղաքակրթությունը մինոյացիներն էին, առևտրական մի ժողովուրդ, որն իր հայրենի Կրետեից ու Էգեյան ծովի այլ կղզիներից ստեղծել էր  առևտրային կայսրություն։ Մինոյացիները հայտնի են եղել նաև իրենց գեղեցիկ կերամիկական արվեստով, ֆրեսկոներով, բնապատկերներով ու քարի փորագրություններով։ Վաղ մինոյական դարաշրջանում կերամիկան բնութագրվել է պարույրներով, եռանկյուններով, կոր գծերով, խաչերով և ձկան ոսկորների մոտիվներով։ Միջին մինոյական դարաշրջանում ընդունված են եղել նատուրալիստական պատկերները, ինչպիսիք են ձկները, կաղամարը, թռչունները և շուշանները։ Ուշ մինոյական դարաշրջանում ծաղիկներն ու կենդանիները դեռ ամենաբնորոշն էին, բայց փոփոխականությունն աճել էր։ Կնոսոսի շրջակա տարածքին բնորոշ «պալատական ոճը» բնութագրվել է նատուրալիստական ձևերի խիստ երկրաչափական պարզեցմամբ ու մոնոքրքմատիկ նկարչությամբ։ Կնոսոսի պալատը զարդարված էր որմնանկարներով, որոնք ցույց էին տալիս առօրյա կյանքի տեսարաններ, այդ թվում՝ պալատական ծիսակատարություն և զվարճություններ, ինչպիսիք են ցատկերը ցուլի վրայով և բռնցքամարտը։ Մինոյացիները հմուտ ոսկեգործներ էին ու ստեղծում էին գեղեցիկ կախազարդեր և դիմակներ։ Քրիսոլախոս համալիրից հայտնաբերված հանրահայտ «Մալիայի կախազարդը», որն այժմ ցուցադրված է Հերակլիոնի հնագիտական թանգարանում, բարձրակարգ ոսկերչության օրինակ է։
Պատկեր:AMI - Kamaresvase 1.jpg|Կամարես ոճի կտուցավոր կուժ Կրետե կղզու Ֆայստոս քաղաքից, մ․թ․ա․ 1850-1675 թվականներ, խեցեգործ, բարձրությունը 27 սմ, Հունաստանի Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Bee pendant, gold ornament, Chrysolakos necropolis near Malia, 1800-1700 BC, AMH, 144879.jpg|Խորհրդանշական մինոական Մալիայի կախազարդը Մալիայի Քրիսոլախոս (ոսկու փոս) համալիրից, մ․թ․ա․ 1700-1600 թվականներ, ոսկի, լայնությունը 4.6 սմ, Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Wall painting of male and female taureadors from Knossos (Court of the Stone Spout) - Heraklion AM - 01.jpg|«Ակրոբատները ցուլի հետ» անվանումով որմնանկարը Կնոսոսի պալատից (Կրետե), մ․թ․ա․ 1675-1460 թվականներ, կրաքարի սվաղ, բարձրությունը 0.8 մ, լայնությունը 1 մ, Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Wall painting of grandstand or sacred grove and shrine from Knossos (north end of central court) - Heraklion AM - 01.jpg|Կնոսոսի պալատի տրիբունայի որմնանկարը, մ․թ․ա․ 1675-1460 թվականներ, կրաքարի սվաղ, բարձրությունը (առանց շրջանակի) 26 սմ, Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Gold in NAMA 32.JPG|Վաֆիոյի գավաթները Լակոնիայից, մ․թ․ա․ 1675-1410 թվականներ, ոսկի, բարձրությունը 7.8 սմ, տրամագիծը 10․7 սմ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Θεά των Όφεων 6393 (cropped).JPG|«Օձ աստվածուհին» Կնոսոսի տաճարի պահոցից, մ․թ․ա․ 1460-1410 թվականներ (Մինոսյան նեո-պալատական ժամանակաշրջանից), հախճապակի, բարձրությունը 29.5 սմ, Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Sarcophagus archmus Heraklion.jpg|Սուրբ Տրիադա սարկոֆագը Ֆայստոսի մոտակայքում գտնվող Սուրբ Տրիադա տաճարի 4-րդ գերեզմանախոռոչից, մ․թ․ա․ 1370-1315 թվականներ, կրաքար, երկարությունը 1.4 մ, բարձրությունը 0.9 մ, Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Knossos - North Portico 02.jpg|Կնոսոս պալատական համալիրի վերականգնված հյուսիսային մուտքը ցուլի ֆրեսկոյով


### Միկեններ
Միկենյան արվեստը նման է մինոյականին ու պարունակում է մի շարք հրաշալի գտածոներ արքայական գերեզմաններից, որոնցից ամենահայտնին Ագամեմնոնի դիմակն է։ Այս աշխատանքից կարելի է եզրակացնել, որ միկենները մասնագիտացել են ոսկեգործության մեջ։ Նրանց ստեղծած արվեստի գործերն աչքի են ընկնում օգտագործված դեկորատիվ մոտիվների առատությամբ։ Իրենց մշակութային պատմության որոշակի փուլում միկեններն ընդունել են մինոյական աստվածուհիներին և վերջիններիս կապել իրենց երկնքի աստծու հետ․ գիտնականները կարծում են, որ հունական աստվածների պանթեոնը չի արտացոլում միկենյան դավանանքը, բացառությամբ աստվածուհիների ու Զևսի։ Այս աստվածուհիները, սակայն մինոյական ծագում ունեն։
Պատկեր:MaskOfAgamemnon.jpg|Միկենյան Հունաստանի ամենախորհրդանշական արվեստի գործ Ագամեմնոնի դիմակը, մ․թ․ա․ 1675-1600 թվականներ, ոսկի, բարձրությունը 25 սմ, լայնությունը 27 սմ, քաշը 169 գ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:02 2020 Grecia photo Paolo Villa FO190049 (Museo archeologico di Atene ) Pugnale da Micene, con agemina in argento e oro. Papiri, pantera, uccelli, pesci in un fiume. Bronzo miceneo del XVIsec a.C. circa NAMA 765, senza gimp (cropped).jpg|Ներզարդված դաշույն, մ․թ․ա․ 1550-1500 թվականներ, բրոնզ, արծաթ, ոսկի, սևախառնուրդ, երկարությունը 16 սմ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:3 Terracotta female figures MET DP109269.jpg|Կանացի երեք կերպարանք, մ․թ․ա․ 1400-1300 թվականներ, թրծակավ, բարձրությունները 10.8 սմ, 10.8 սմ և 10.5 սմ, Նյու Յորքի Մետրապոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Ivory tvo women and child Myenaean, NAMA 7711 080853 (cropped).jpg|Երկու կին ու մեկ երեխա, մ․թ․ա․ 1400-1300 թվականներ, փղոսկր, բարձրությունը 7.8 սմ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Gilt terracotta ornaments from a necklace MET DP145718.jpg|Վզնոց, մ․թ․ա․ 1400-1050 թվականներ, ոսկեզօծ թրծակավ, վարդանախշերի տրամագիծը 2.7 սմ, 0․1 սմ-ի տարբերություններով, կախազարդի երկարությունը 3.7 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Boar's tisk helmet (cropped).jpg|Զինվորի գլուխ, մ․թ․ա․ 1300-1200 թվական, փղոսկր, բարձրությունը 8 սմ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Lions-Gate-Mycenae.jpg|Մ․թ․ա․ մոտավորապես 1250 թվականին կառուցված խորհրդանշական միկենյան կառույց Առյուծի դարպասը
Պատկեր:Terracotta stirrup jar with octopus MET DP260421.jpg|Կարաս ութոտնուկով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1200-1100 թվականներ, թրծակավ, բարձրությունը 26 սմ, տրամագիծը 21.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան


### Հունաստան

[մինի|[Խոյակներ հունական երեք դասական օրդերներով՝ դորիական,  հոնիական ու կորինթյան (տե՛ս հաջորդ երկուսը)]]
մինի
մինի
Հին հունական արվեստը ներառում է շատ խեցեղեն, քանդակ, ինչպես նաև ճարտարապետություն։ Հունական քանդակագործությունը հայտնի է կերպարների կոնտրապոստ կանգնելաձևով։ Ոճաբանորեն հին հունական արվեստը բաժանվում է երեք ժամանակաշրջանի՝ արխայիկ, դասական և հելլենիստական։ Հին հունական խեցեգործության պատմությունը ոճաբանորեն բաժանված է պրոտոգեոմետրիկ, երկրաչափական, ուշ երկրաչափական կամ հնագիտական, սև և կարմիր կերպարների ժամանակաշրջանների։ Հին հունական արվեստը առավել հաջողությամբ պահպանվել է քանդակագործության և ճարտարապետության ձևով, ինչպես նաև այնպիսի մանր արվեստներում, ինչպիսիք են մետաղադրամների ձևավորումը, խեցեգործությունը և գոհարների ձևավորումը։

Հին հունական նկարչության ամենահեղինակավոր ձևը պանելային նկարչությունն էր, որոնց մասին տեղեկանում ենք միայն գրական նկարագրություններից․ մ․թ․ 4-րդ դարից հետո նրանք արագորեն անհետացել են, քանի որ այլևս ակտիվորեն չեն պաշտպանվել։ Հունական նկարչությունից շատ բան չի պահպանվել, բացի Ֆայյումյան դիմանկարներից ու հիմնականում Մակեդոնիայի ու Իտալիայի դամբարանների պատերին արված մի քանի նկարներից։ Խեցեգործության վրա արված նկարչությունը, որից մեծ հատված պահպանվել է, որոշակի պատկերացում է տալիս  հունական նկարչության գեղագիտության վերաբերյալ։ Օգտագործված տեխնիկաները, սակայն, շատ տարբեր են մեծածավալ նկարչության մեջ օգտագործվածներից։ Դա հիմնականում եղել է սևով ու ոսկեգույնով․ նկարվել է տարբեր գույներ օգտագործելով, ոչ թե այն գույները, որոնք օգտագործվել են պատերի կամ փայտի վրա նկարելու համար, քանի որ դա այլ մակերևույթ էր։
Պատկեր:Terracotta Panathenaic prize amphora MET DP245711.jpg|Եվֆիլետոս սկահականկարչի հեղինակած պանաթենական մրցույթի մրցանակային ամֆորա, մ․թ․ա․ 530 թվական, ներկված թրծակավ, բարձրությունը 62.2 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:God of Cape Artemision 01.JPG|Արտեմիսոնյան բրոնզ, մ․թ․ա․ 460-450 թվականներ, բրոնզ, բարձրությունը 2.1 մ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Parthenon (30276156187).jpg|Աթենքի Ակրոպոլիսի Պարթենոնը՝ դորիական ոճով մ․թ․ա․ մոտավորապես 460-406 թվականներին մարմարից ու կրաքարից կառուցված ամենախորհրդանշական տաճարը, որը նվիրված էր Աթենա աստվածուհուն
Պատկեր:Bronze mirror with a support in the form of a draped woman MET DT276.jpg|Հայելի՝ հագնված կնոջ տեսքով հենակով, մ․թ․ա․ 5-րդ դարի կես, բրոնզ, բարձրությունը 40․41 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Calyx-krater Louvre CA929.jpg|Գինու նոսրացման համար օգտագործված անոթ, մ․թ․ա․ 400-375 թվականներ, խեցեգործ, բարձրությունը 27.9 սմ, տրամագիծը 28.6 սմ, Թեբե (Հունաստան), գտնվում է Լուվրում
Պատկեր:Funerary stele of Thrasea and Euandria 02.jpg|Թրասեասի և Եվանդրիայի գերեզմանաքանդակը, մ․թ․ա․ 375-350 թվականներ, պենտելիկ մարմար, բարձրությունը 160 սմ, լայնությունը 91 սմ, Բեռլինի Պերգամոն թանգարան
Պատկեր:Hermes and the infant Dionysus by Praxiteles.jpg|Պրաքսիտելեսի հեղինակած «Հերմեսն ու մանուկ Դիոնիսոսը», մ․թ․ա․ 330-320 թվականներ, մարմար, բարձրությունը 2.15 մ, Օլիմպիայի հնագիտական թանգարան (Օլիմպիա, Հունաստան)
Պատկեր:Alexander Sarcophagus, Istanbul Archaeological Museums 2020.jpg|Սայդայան սարկոֆագ, մ․թ․ա․ 320–310 թվականներ, մարմար, երկարությունը 3.18 մ, Ստամբուլի հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Baltimore Painter - Volute Krater - Walters 4886 - Side A.jpg|Անոթ, մ․թ․ա․320-310 թվականներ, խեցեգործ, բարձրությունը 1.1 մ, Ուոլտերս արվեստի թանգարան (Բալթիմոր, ԱՄՆ)
Պատկեր:Terracotta statuette of a draped woman MET DP117152.jpg|Հագնված կնոջ արձանիկ, մ․թ․ա 2-րդ դար, թրծակավ, բարձրությունը 29.2 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Front views of the Venus de Milo.jpg|«Միլոսյան Վեներա», մ․թ․ա․ 130–100 թվականներ, մարմար, բարձրությունը 203 սմ, Լուվր
Պատկեր:Aphrodite Pan Eros NAMA 3335 Athens Greece.jpg|Աֆրոդիտեն, Պանն ու Էրոսը, մ․թ․ա․ մոտավորապես 100 թվական, մարմար, բարձրությունն առանց պատվանդանի 1․32 սմ, Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարան
Պատկեր:Laocoon and His Sons.jpg|«Լաոկոոնն ու իր որդիները», մ․թ․ա․ առաջին դարի սկիզբ, մարմար, բարձրությունը 2․4 մ, Վատիկանի թանգարաններ
Պատկեր:MosaicEpiphany-of-Dionysus.jpg|Դիոնիսոսի հայտնությունը պատկերող խճանկար Դիոնից (Պիերիա), մ․թ․ 2-րդ դար, գտնվում է Դիոնի հնագիտական թանգարանում
Պատկեր:Examples of Historical Ornament, Greek by Boston Public Library.jpg|1874 թվականին նկարված Հին հունական զարդերի և նախշերի օրինակների նկարազարդումներ
Պատկեր:Antike Polychromie 1.jpg|Դորիական տաճարի վերականգնված գունային սխեման, որը ցույց է տալիս, որ հին հունական տաճարները եղել են գունավոր, ոչ թե պարզապես սպիտակ մարմարից


### Էտրուսկներ
Էտրուսկյան արվեստն ստեղծվել է էտրուսկյան քաղաքակրթության կողմից կենտրոնական Իտալիայում մ․թ․ա․ 9 - 2-րդ դարերի ընթացքում։ Մ․թ․ա․ մոտավորապես 600 թվականից այն մեծ ազդեցության է ենթարկվել հունական արվեստի կողմից, որը ներմուծվել է էտրուսկների կողմից, բայց միշտ պահպանել է հստակ առանձնահատկություններ։ Այս ավանդույթի մեջ հատկապես ուժեղ էին թրծակավե պատկերավոր քանդակները (որոնք հիմանկանում իրական չափսերի էին սարկոֆագների վրա ու տաճարներում), պատերի նկարներն ու հատկապես բրոնզագործությունը։ Ստեղծվել են բարձրորակ զարդեր և փորագրված գոհարներ։

Ձուլածո բրոնզից էտրուսկյան քանդակները հայտնի էին և լայնորեն արտահանվում էին, բայց համեմատաբար քիչ խոշոր օրինակներ են պահպանվել (նյութը չափազանց արժեքավոր էր և հետագայում վերամշակվել է)։ Ի տարբերություն թրծակավի ու բրոնզի, tհամեմատաբար քիչ է քանդակագործության համար քար օգտագործվել, թեև էտրուսկների վերահսկողության տակ մարմարի հրաշակի հանքեր են եղել, այդ թվում՝ Կարարայի մարմարը, որը կարծես չի շահագործվել նախքան հռոմեացիները։

Պահպանված նմուշների մեծ մասը հայտնաբերվել է գերեզմաններից, որոնցով հիմնականում լցրել են սարկոֆագները, կամ տաճարների շուրջ ճարտարապետական քանդակագործության թրծակավե բեկորներից։ Դամբարաններից բացահայտվել են համարյա բոլոր պատի ֆրեսկոները, որոնցում պատկերված են խնջույքների տեսարաններ ու դիցաբանական թեմաներ։
Պատկեր:Bronze chariot inlaid with ivory MET DP137936.jpg|Մոնտելեոնեի կառքը, մ․թ․ա․ 6-րդ դարի երկրորդ կես, բրոնզ ու փղոսկր, ընդհանուր բարձրությունը 130.9 սմ, կեռաձողի երկարությունը 209 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Louvre, sarcofago degli sposi 00.JPG|Ամուսինների սարկոֆագը Բանդիտակցիայի նեկրոպոլիսի գերեզմաններից մեկից (Չերվետերե, Իտալիա), մ․թ․ա․ 530–520 թվականներ, թրծակավ, 1.14 մ x 1.9 մ, գտնվում է Լուվրում
Պատկեր:Herakles and the Hydra Water Jar (Etruscan, c. 525 BC) -- Getty Villa - Collection.jpg|Ջրի սափոր Հերակլեսի ու հիդրայի պատկերով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 525 թվական, սևակերպար խեցեղեն, բարձրությունը 44.5 սմ, տրամագիծը 33.8 սմ, Գեթթի վիլլա (Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ)
Պատկեր:Decorazione fittile del santuario di portonaccio, 510-500 ac ca, acroteri, apollo 02.jpg|«Վեյյական Ապոլլոնը», մ․թ․ա․ մոտավորապես 510 թվական, ներկված թրծակավ, բարձրությունը 1.81 մ, Էտրուսկների ազգային թանգարան (Հռոմ)
Պատկեր:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|Որմնանկար պարողներով ու երաժիշտներով, մ․թ․ա․ մոտավորապես 475 թվական, պատի բարձրությունը 1.7 մ, Հովազների գերեզման (Մոնտերոցցի նեկրոպոլիս, Լացիո, Իտալիա)
Պատկեր:Set of jewelry MET DP122702.jpg|Վուլչիի զարդերի հավաքածու, 5-րդ դարի սկիզբ, ոսկի, ապակի, ժայռաբյուրեղ, ագաթ ու սերդոլիկ, տարբեր չափերի, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Bronze tripod base for a thymiaterion (incense burner) MET DP21045.jpg|Տիմիատերիոնի (խնկայրիչի) եռոտանի տակդիր, մ․թ․ա․ 475-450 թվականներ, բրոնզ, բարձրությունը 11 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Earring in the form of a dolphin MET SF43119.jpg|Դելֆինի տեսքով ականջօղ, մ․թ․ա․ 5-րդ դար, ոսկի, 2.1 × 1.4 × 4.9 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան


### Հռոմ

[մինի|[Նիմում (Ֆրանսիա) գտնվող «Մեզոն Քառեն»՝ լավագույնս պահպանված Հին Հռոմեական տաճարներից մեկը, երկու դիրքից (նայիր ներքևում)]]
մինի
Սովորաբար ասում են, որ հռոմեական արվեստն առաջացել է հունական և էտրուսկյան արվեստից։ Հիրավի, Պոմպեյում և Հերկուլանումում հայտնաբերված մեծահարուստ հռոմեացիների վիլլաները ցույց են տալիս արտահայտված հակում ամենայն հունականի նկատմամբ։ Հունական ամենանշանակալի արվեստի գործերից շատերը պահպանվել են իրենց հռոմեական մեկնաբանության և ընդօրինակման շնորհիվ։ Հռոմեացի նկարիչները ձգտել են անմահացնել իրենց պետության կյանքում տեղի ունեցած մեծ իրադարձությունները և փառաբանել իրենց կայսրերին, ինչպես նաև արձանագրել մարդկանց ներքին կյանքը և արտահայտել գեղեցկության և ազնվականության գաղափարներ։ Նրանց կիսանդրիները և հատկապես գերեզմանաքարերի վրա գտնվող անհատների պատկերները շատ արտահայտիչ և կենդանի են՝ հմտորեն ու վստահորեն ավարտուն։

Հունաստանում և Հռոմում որմնանկարչությունը բարձր արվեստ չի համարվել։ Քանդակագործությունից բացի ամենահեղինակավոր արվեստաձևը եղել է պանելային նկարչությունը, այսինքն՝ տեմպերա կամ էնկաուստիկ նկարչություն՝ փայտե տախտակների վրա։ Դժբախտաբար փայտի փչացման պատճառով այսպիսի նկարչության միայն փոքրաթիվ նմուշներ են պահպանվել, մասնավորապես մ․ թ․ 200 թվականի Սևերյան Տոնդոն՝ շատ սովորական պաշտոնական դիմանկար նահանգային կառավարության ինչ որ գրասենյակից ու հանրահայտ Ֆայյումյան դիմանկարները, բոլորն էլ հայտնաբերված հռոմեական Եգիպտոսից ու համարյա անկասկած ոչ ամենաբարձր որակի։ Դիմանկարները թաղման ժամանակ ամրացվել են մումիաների դեմքերին, որոնցից էլ համարյա բոլորն այժմ հանվել են։ Նրանցում սովորաբար պատկերված է մեկ անձ, դիմացից նայելիս երևում է գլուխը, կամ գլուխն ու կրծքավանդակը։ Ֆոնը միշտ միագույն է, երբեմն՝ դեկորատիվ տարրերով։ Գեղարվեստական ավանդույթի տեսանկյունից պատկերներն ավելի շատ բխում են հունահռոմեական ավանդույթներից, քան եգիպտականներից․ դրանք զարմանալիորեն իրատեսական են, թեև տարբերվում են գեղարվեստական որակով և կարող են ցույց տալ նմանատիպ արվեստը, որը տարածված էր այլուր, բայց չի պահպանվել։ Պահպանվել են հետագա կայսրության ընթացքում ապակու և մեդալների վրա արված որոշ դիմանկարներ, ինչպես նաև դիմանկարներ մետաղադրամների վրա, որոնց մի մասը նույնպես բավականին իրատեսական է։ Պլինիոս Կրտսերը գանգատվել է հռոմեական դիմանկարային արվեստի անկումային վիճակից․ «Դիմանկարչությունը, որը դարեր շարունակ փոխանցել է մարդկանց ճշգրիտ նմանությունները, ամբողջովին մարել է։ Անգործությունը ոչնչացրել է արվեստը»։
Պատկեր:Bronze statuette of a philosopher on a lamp stand MET DT2527.jpg|Փիլիսոփայի բրոնզե արձանիկ լամպի կանգնակի վրա, մ․թ․ա․ 1-ին դարի վերջ, բրոնզ, բարձրությունը 27․3 սմ, կշիռը 2․9 կգ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Statue-Augustus.jpg|Պրիմա Պորտայի Օգոստոսը, մ․թ․ա․ մոտավորպես 20 թվական, սպիտակ մարմար, բարձրությունը 2.06 մ, Վատիկանի թանգարաններ
Պատկեր:Cubiculum (bedroom) from the Villa of P. Fannius Synistor at Boscoreale MET DP170950.jpg|Հնագույն վիլլայի ննջասենյակի վերականգնված որմանկար, մ․թ․ա․ 50-40 թվականներ, սենյակի չափսերը՝ 265.4 x 334 x 583.9 սմ, Նյւ Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Autel funéraire d'Amemptus Louvre Ma 488 n1.jpg|Ժանեզարդով զարդարված զոհասեղան, մ․թ․ մոտավորապես 50 թվական, մարմար, բարձրությունը 99.5 սմ, լայնությունը 61.5 սմ, խորությունը 47 սմ, Լուվր 
Պատկեր:Marble calyx-krater with reliefs of maidens and dancing maenads MET DT4541.jpg|Գինու նոսրացման համար նախատեսված անոթ կույսերի ու պարող աղջիկների ցայտաքանդակներով, մ․թ․ 1-ին դար, պենդելիկոն, բարձրությունը 80․7 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Einblick Panorama Pantheon Rom.jpg|113 - 125 թվականների ընթացքում կառուցված Հռոմի Պանթեոնի համայնապատկերային տեսարան
Պատկեր:Marble head of a goddess wearing a diadem MET DP271743.jpg|Թագ կրող աստվածուհու գլուխ, 1 - 2-րդ դարեր, մարմար, բարձրությունը 23 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Couch and footstool with bone carvings and glass inlays MET DP138722.jpg|Բազմոց և աթոռակ, մ․թ․ 1 - 2-րդ դարեր, փայտ, ոսկոր և ապակի, բազմոցի չափսերը 105.4 × 76.2 × 214.6 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Sarcofago con apollo, minerva e le muse, dalla via appia, 200 dc ca. 01.JPG|Սարկոֆագ Ապոլլոնի, Միներվայի ու մուսաների պատկերներով, մ․թ․ մոտավորապես 200 թվական, հայտնաբերվել է Ապիյան ճանապարհին, գտնվում է Բեռլինի հնաոճ իրերի հավաքածուում
Պատկեր:Marble sarcophagus with garlands MET DP140135.jpg|Ժանեզարդերով սարկոֆագ, 200–225 թվականներ, մարմար, 134.6 x 223.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Sousse neptune.jpg|Երկու ծովաձիեր լծած կառքի վրա կանգնած Նեպտունի հաղթանակը, 3-րդ դարի կես, Սուսի հնագիտական թանգարան  (Թունիս)
Պատկեր:Theseus Mosaic - Google Art Project.jpg|Թեսևսի խճանկարը, մ․թ․ 300-400 թվականներ, մարմար և կրաքարե խիճ, 4.1 x 4.2 մ, Վիեննայի Արվեստի պատմության թանգարան 


## Հարավային Ասիա
Հնդկաստանի առաջին քանդակները վերագրվում են 5000 տարի առաջ ապրած Հարապպայի քաղաքակրթությանը․ հայտնաբերվել են փոքրիկ քարե փորագրություններ և բրոնզե ձուլածոներ։ Հետագայում, երբ հինդուիզմը, բուդդայականությունն ու ջայնիզմն ավելի են զարգացել, Հնդկաստանում ստեղծվել են աշխարհի ամենաբարդ բրոնզե ձուլածոները, ինչպես նաև անզուգական տաճարային փորագրությունները, որոնց մի մասը՝ հսկայական սրբավայրերում, ինչպիսին Էլլորան է։

Աջանտա բուդդայական տաճարավանքային համալիրը Հնդկաստանի Մահարաշտրա նահանգում ժայռակերտ հուշարձան է, որը թվագրվում է մեր թվարկության երկրորդ դարով և պարունակում է ինչպես բուդդայական կրոնական արվեստի, այնպես էլ համաշխարհային պատկերավոր արվեստի գլուխգործոցներ համարվող նկարներ ու քանդակներ։
Պատկեր:Ceremonial Vessel LACMA AC1997.93.1.jpg|Ծիսական անոթ, մ․թ․ա․ 2600-2450 թվականներ, սև ներկված թրծակավ, 49.53 × 25.4 սմ, Լոս Անջելես շրջանի արվեստի թանգարան
Պատկեր:Stamp seal and modern impression- unicorn and incense burner (?) MET DP23101 (cropped).jpg|Կնիք և նրա ժամանակակից արտատպությունը, միաեղջյուր և խնկարկիչ, մ․թ․ա 2600-1900 թվականներ, վառված ստեատիտ, 3.8 × 3.8 × 1 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Dancing girl of Mohenjo-daro.jpg|«Պարող աղջիկը», մ․թ․ա․ 2400–1900 թվականներ, բրոնզ, բարձրությունը 10.8 սմ, Նյու Դելիի ազգային թանգարան ( Հնդկաստան)
Պատկեր:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|Արքա-քահանան, մ․թ․ա․ 2400–1900 թվականներ, քիչ թրծած ստեատիտ, բարձրությունը 17.5 սմ, Պակիստանի ազգային թանգարան (Կարաչի)
Պատկեր:Head and chest of a lion-66.233-IMG 5523.JPG|Առյուծի գլուխ և կրծքավանդակ, մոտավորապես 5-րդ դար, ավազաքար, բարձրությունը 61 սմ, լայնությունը 35.6 սմ, Բոստոնի Գեղարվեստի թանգարան (ԱՄՆ)
Պատկեր:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|Նստած Բուդդա, մոտավորապես 475 թվական, ավազաքար, բարձրությունը 1.6 մ, Սարնաթխի թանգարան (Հնդկաստան)
Պատկեր:Shrine with Four Jinas (Rishabhanatha (Adinatha), Parshvanatha, Neminatha, and Mahavira) LACMA M.85.55 (1 of 4).jpg|Չաումուխա կուռք, մոտավորապես 600 թվական, ավազաքար, 58.42 x 43.18 x 44.45 սմ, Լոս Անջելես շրջանի արվեստի թանգարան 
Պատկեր:022 Cave 1, Padmapani (33896247830).jpg|Բոդիսատվա Պադմապանի, 450–490 թվականներ, գունանյութեր ժայռի վրա, բարձրությունը մոտավորապես 1.2 մ, Աջանտա (Հնդկաստան)


## Արևելյան Ասիա
### Չինաստան
Չինաստանում նեոլիթյան ներկված խեցեղենի նման նախապատմական արվեստի գործերը կարելի է վերագրել Դեղին գետի հովտում բնակված յանշո և լունշան քաղաքակրթություններին։ Չինական բրոնզեդարում Շանգ և Չժոու արքայատոհմերի չինացիներն ստեղծել են պրակտիկ նպատակներով, ինչպես նաև կրոնական ծիսական ու գուշակությունների նպատակով օգտագործվող գեղարվեստական բրոնզե բազմազան անոթներ։ Պահպանված ամենահին չինական նկարները վերագրվում են պատերազմող թագավորությունների ժամանակաշրջանին ու եղել են մետաքսի ու լաքապատ իրերի վրա։

Հին Չինաստանի ամենահայտնի գեղարվեստական մասունքներից մեկը շարունակում է մնալ թրծակավե բանակը, որն իրենից ներկայացնում է 8,099 առանձին և իրական չափսերի թրծակավե զինվորների (ինչպիսիք են՝ հետևակը, մարտակառքերով ու հեծելազորով ձիերը, աղեղնավորները և ռազմական սպաները) հավաքածու՝ թաղված առաջին կայսեր՝ Ցին Շի Հուանդիի գերեզմանում (մ․թ․ա․ 210 թվական)։ Այս ավանդույթը փոխանցվել է նաև հաջորդած Հան դինաստիային, չնայած նրանց գերեզմաններում հայտնաբերվել են զինվորների ու ծառաների փոքրիկ քանդակներ՝ հանդերձյալ կյանքում ղեկավարներին ու ազնվականությանը ծառայելու համար։ Չինական արվեստն, անկասկած, ցույց է տալիս ավելի շատ շարունակականություն հին և ժամանակակից ժամանակաշրջանների միջև, քան ցանկացած այլ քաղաքակրթության արվեստ, նույնիսկ երբ օտար արքայատոհմերն են գրավել կայսերական գահը, նրանք նոր մշակութային կամ կրոնական սովորություններ չեն ստեղծել և համեմատաբար արագ ձուլվել են։
Պատկեր:Bronze Standing Figure.jpg|Թագավորի և շամանի առաջնորդի կանգնած արձան, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1200–1000 թվականներ, հավանաբար բրոնզ, ընդհանուր բարձրությունը 2.62 մ, Սանսինդուի թանգարան, (Սիչուան նահանգ, Չինաստան)
Պատկեր:HouMuWuDingFullView.jpg|Քառակուսի զոհաբերական անոթ, որն ամենամեծն է երբևէ հայտնաբերված հնագույն բրոնզե անոթներից, մ․թ․ա․ 1300–1046 թվականներ, բրոնզ, Չինաստանի ազգային թանգարան
Պատկեր:MET DP219959.jpg|Զոհասեղանի հավաքածու, մ․թ․ա․ 11-րդ դարի վերջ, բրոնզ, սեղանի ընդհանուր բարձրությունը 18.1 սմ, լայնությունը 46.4 սմ, խորությունը 89.9 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:POL 3596-Editar (15708757686).jpg|Թրծակավե բանակի՝ Չինաստանի առաջին կայսեր՝ Ցին Շի Հուանդիի բանակը պատկերող թրծակավե քանդակների հայտնի հավաքածուի զինվորներից մեկը
Պատկեր:金缕玉衣 狮子山汉墓.jpg|Ոսկե նեֆրիտե հագուստ, գտնվում է Հեբեյի թանգարանում, հուղարկավորման ամենաբարձր ստանդարտ հագուստն էր Հան արքայատոհմում


### Ճապոնիա
Ճապոնական արվեստի դարաշրջանները համապատասխանում են տարբեր կառավարությունների գտնվելու վայրերին։ Ամենավաղ հայտնի ճապոնական արտեֆակտերը վերագրվում են աինու ցեղին, որն ազդեցություն է գործել ձյոմոն ժողովրդի վրա, իսկ այս դարաշրջանները հայտնի են դարձել որպես ձյոմոն ու յայոյ ժամանակաշրջան։ Նախքան յայոյների կողմից Ճապոնիայի նվաճումը,  մ․թ․ա․ 660 թվականին Ջիմուն էր թագադրված կայսրը։ Հետագայում եկել է Հանիվան կոֆուն դարաշրջանից, որին հաջորդել է Ասուկան, երբ բուդդիզմը Չինաստանից հասել է Ճապոնիա։ Դրանից հետո այդ կրոնն զգալիորեն ազդել է ճապոնական արվեստի վրա։
Պատկեր:土偶-Dogū (Clay Figurine) MET DT10516.jpg|Հումանոիդի արձանիկ, մ․թ․ա․ 1000–300 թվականներ, լարով գծանշված և փորագրված զարդարանքով կավ, բարձրությունը 16.5 սմ, լայնությունը 16.2 սմ, խորությունը 7.9 սմ, Նյու Յորքի  Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Japan, Yayoi period - Jar - 1984.26 - Cleveland Museum of Art.tif|Կարաս, մ․թ․ա․ մոտավորապես 100 թվականից մինչև մ․թ․ 100 թվականը, թրծված կավ, տրամագիծը 29.8 սմ, ընդհանուր 19 սմ,  Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարան (Օհայո, ԱՄՆ)
Պատկեր:Japan, Yayoi Period - Dotaku - 1916.1102 - Cleveland Museum of Art.tif|Ճապոնական զանգ, մ․թ․ 100-200 թվականներ, ձուլածո բրոնզ, ընդհանուր չափսերը 97.8 x 48.9 սմ, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարան
Պատկեր:Haniwa - Warrior in Keiko Armor.jpg|Կեյկո զինահագուստով զինվոր, 6-րդ դար, թրծակավե գերեզմանի արձանիկ, բարձրությունը 130.5 սմ, Տոկիոյի ազգային թանգարան


## Մեզոամերիկա
### Օլմեկներ
Հնագույն օլմեկների «Թռչնաձև անոթն» ու գավաթը, որոնք պատրաստվել են մ․թ․ա․ մոտավորապես 1000 թվականին կավից, ինչպես նաև խեցեգործական այլ աշծատանքներ պատրաստվել են մոտավորապես 900&nbsp;°C ջերմաստիճանը գերազանցող թրծավառարաններում։ Նախնադարյան մյուս հայտնի քաղաքակրթությունը, որը կարողացել է այսպիսի ջերմաստիճան ստանալ, եղել է Հին Եգիպտոսը։

Օլմեկների արվեստի մեծ մասը ոճավորված է և օգտագործել է արվեստի գործերի կրոնական իմաստն արտացոլող պատկերագրություն։ Մյուս մասը զարմանալիորեն նատուրալիստական է և ճշգրտորեն պատկերում է մարդու անատոմիան, որին նախակոլոմբոսյան աշխարհում հավասար էր միայն մայաների դասական դարաշրջանի արվեստը։ Օլմեկների արվեստի ձևերը շեշտը դնում են մոնումենտալ արձանների և նեֆրիտե մանր փորագրությունների վրա։ Ընդհանուր թեմա է աստվածային յագուարի պատկերումը։ Առատորեն հայտնաբերվել են նաև Օլմեկյան արձանիկներ։
Պատկեր:Cabeza Colosal nº1 del Museo Xalapa.jpg|Վիթխարի գլուխ N° 1 Սան Լորենցոյից։ Պատմական անձնավորություն, հավանաբար, օլմեկների առաջնորդ է  պատկերված այս մոնումենտալ քանդակում, որը հայտնաբերվել է օլմեկյան գլխավոր բնակատեղի Մեքսիկայի Տաբասկո նահանգում
Պատկեր:Seated Figure MET DP295629.jpg|Նստած արձանիկ, մ․թ․ա․ 12–9-րդ դարեր, ներկված խեցեգործ, բարձրությունը 34 սմ, լայնությունը 31.8 սմ, խորությունը 14.6 սմ, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:Bird Vessel MET DP23080.jpg|Թռչնաձև անոթ, մ․թ․ա․ 12–9-րդ դարեր, խեցեգործ կարմիր օքրայով, բարձրությունը 16.5 սմ, Մետրոպոլիտեն թանգարան
Պատկեր:British Museum Mesoamerica 052.jpg|«Կունցի կացին», մ․թ․ա․ 1200–400 թվականներ, հղկված կանաչ քվարց (ավենտուրին), բարձրությունը 29 սմ, լայնությունը 13․5 սմ, Լոնդոնի Բրիտանական թանգարան


## Տես նաև
* Արվեստի պատմություն

## Ծանոթագրություններ
**Աղբյուրներ**
* Bailey, Douglass. (2005). *Prehistoric Figurines: Representation and Corporeality in the Neolithic.* Routledge Publishers. 

## Հետագա ընթերցանություն
* 

Կատեգորիա:Անտիկ արվեստ