Փեդա

**Փեդա** կամ **Փերա** (), հնդկական քաղցրավենիք, որն առաջացել է Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Մաթhուրա քաղաքում։ Ավանդաբար այն պատրաստվում է որպես հաստ, կիսափափուկ կլոր գնդիկներ և դրա հիմնական բաղադրիչներն են խոան, շաքարը և ավանդական համեմունքները, ներառյալ հիլի սերմերը։ Այն դարչնագույն է։ Քաղցրավենիքն ունի նաև հետևյալ անվանումները՝ փեդհա, փենդա (Գուջարաթիում) և փերա։

## Պատմություն և ստուգաբանություն
«Փեդա» բառը ծագում է սանսկրիտերեն Piṇḍa կամ Piṇḍaka բառից, որը նշանակում է սննդի գունդ, ինչպես նաև կաթի և ալյուրի հիման վրա պատրաստված քաղցրավենիք՝ գնդի տեսքով: Piṇḍaka-ն՝ որպես քաղցրավենիք, հիշատակվում է այուրվեդական և պակաշաստրա տեքստերում՝ սկսած մ.թ.ա. 4-րդ դարի Չարակա Սամհիտայից մինչև 17-րդ դարի Բհոջանակուտուհալա: Չարակա Սամհիտան թվարկում է պինդական հնդկական ալյուրային քաղցրավենիքների շարքում և նկարագրում է դրանք որպես ծանր: Բհոջանակուտուհալան նկարագրում է քաղցրավենիքի պատրաստումը՝ օգտագործելով կաթ և շաքար՝ համեմունքների՝ հիլի, մեխակի և պղպեղի հետ:

Փուդհ Փեդա քաղցրավենիքը սանսկրիտական գրականության մեջ հիշատակվում է տարբեր անուններով, ինչպիսիք են Դուգդհա Պինդական և Քշիրավատիկան: Օրինակ, Աչարյա Սուշենայի Այուրվեդա Մահոդադհին նշում է դրա պատրաստումը Կրիտաննա Վարգայում: Մեկ այլ այուրվեդական տրակտատ՝ Բրհադյոգատարանգինին, նկարագրում է Քշիրավատի քաղցրավենիքը, որն այժմ կոչվում է դուդհ փեդա:

Փեդաների ժամանակակից տարբերակները ծագել են Մատհուրա քաղաքում՝ ներկայիս Ուտար Պրադեշում: Մատհուրա փեդան քաղաքի բնորոշ տեսակն է: Ուտար Պրադեշից փեդաները տարածվեցին Հնդկական թերակղզու շատ մասերում: Թհակուր Ռամ Ռատան Սինգհը Լաքհնաուից, ով 1850-ականներին տեղափոխվեց Դհարվադ (ներկայիս Կառնատակա), այնտեղ ներմուծեց փեդաները: Այս յուրահատուկ տեսակն այժմ հայտնի է որպես Դհարվադ փեդա: Մահարաշտրայի Սատարայի Կանդի փեդան փեդայի մեկ այլ տեսակ է: Դուդ փեդան, որը հայտնի դարձավ Կարնատակայի Նանդինի կաթնային կոոպերատիվի շնորհիվ, մեկ այլ հայտնի տեսակ է:
File:Kesar Peda.jpg|Կեսար փեդա՝ ձևավորված պիստակով և հիլով։
File:Peda Makers of Bokakhat.jpg|Փեդա պատրաստողները Բոկակհաթում, Ասամ, Հնդկաստան։ Բոկակհաթը հայտնի է իր փեդայի արդյունաբերությամբ։


## Սննդային արժեքը
Փեդայի կալորիականությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված չափից, բաղադրիչներից և պատրաստման եղանակից: Սակայն, միջին հաշվով, մեկ փեդան կարող է պարունակել մոտ 40-90 կալորիա: Այն նաև պարունակում է սպիտակուցների, ճարպերի, սախարոզի և լակտոզի զգալի քանակություն:

## Պահպանման ժամկետը
Փեդաներն ունեն պահպանման երկար ժամկետ՝ համեմատած կաթնային այլ քաղցրավենիքների հետ, ինչպիսիք են ռասգուլան կամ կալականդը (պահպանվում են 2 օրից պակաս սառնարանում): Դա պայմանավորված է դրանց մեջ շաքարի բարձր և խոնավության ցածր պարունակությամբ: Սովորաբար այն պահպանվում է 3 օր առանց սառնարանի: Այս մարտահրավերին ի պատասխան, վակուումային և խելացի փաթեթավորման, հակաօքսիդանտների ավելացման և ջերմաստիճանի վերահսկման տեխնիկան կարող է երկարացնել փեդաների պահպանման ժամկետը:

## Տեսակներ
Յուրաքանչյուր տարածաշրջան ունի պատրաստման իր սեփական մեթոդը: Փեդայի ամենահայտնի տեսակներից են Դուդհ փեդան կամ Մատհուրա պեդան Ուտար Պրադեշից, Կունթհալգիրի փեդան և Դհարվադ փեդան Կարնատակայից, և Լալ պեդան Արևելյան Ուտար Պրադեշից: Բացի այդ, կան համի և հյուսվածքի տարբերակներ, ինչպիսիք են սովորական փեդան, Կեսար փեդան և դարչնագույն փեդան: Առողջ, ցածր յուղայնությամբ ապրելակերպին հարմարվելու համար այժմ կան պեդաների նոր տեսակներ, ներառյալ պնդուկի և ընկույզի համով տարբերակները: Փեդային նման այլ կաթնամթերքներ են Կունդան, Թհաբդին, Բալ միթհաին և Կալականդը: Չնայած փեդաները սովորաբար կարելի է գտնել Հնդկաստանի բոլոր քաղցրավենիքի խանութներում, կան նաև խոշոր կաթնային արտադրողներ, ինչպիսիք են Ամուլը, Նանդինին և Մադեր Դեյրին, որոնք զբաղվում են փեդաների արտադրությամբ:


Sada Pera - Bangladeshi Sweets from Banoful.jpg | Կաթնային փեդա։
Ovaltin Pera - Bangladeshi Sweets from Banoful.jpg | Կարմիր փեդա։
Dharwad peda.jpg | Դհարվադի փեդա։


## Սպառման սովորույթներ

Այն դեսերտ է, որը սպառվում է տարբեր առիթներով, ինչպիսիք են Գանեշ Չատուրթին, Դիվալին, Ռակշա Բանդհանը, երեխաների ծնունդը կամ հարսանիքները: Այն հատկապես բաժանում են տղա երեխայի ծնվելու ժամանակ: Այն նաև ամենահայտնի քաղցրավենիքներից է, որն առաջարկվում է Կրիշնային, Կրիշնա Ջանմաշտամիի ժամանակ՝ փառատոնին, որը նշում է Կրիշնայի ծնունդը:

## Կրոնում
Ինչպես լադուները, փեդաները երբեմն օգտագործվում են որպես պրասադամ կրոնական ծառայություններում:

Համարվում է Կրիշնայի սիրելի քաղցրավենիքը և լայնորեն սպառվում է Կրիշնա Ջանմաշտամիի ժամանակ: Կա մի հայտնի պատմություն, որը փոխանցվել է դարերի ընթացքում։ Այն նկարագրում է, թե ինչպես է առաջին անգամ պատրաստվել փեդան: Կրիշնայի մայրը՝ Յաշոդան, մոռացել էր անջատել վառարանը, որի վրա կաթ էր եփվում: Երբ նա հիշեց, կաթն արդեն զգալիորեն թանձրացել էր: Այն պահպանելու նպատակով նա որոշեց շաքար ավելացնել և տալ Կրիշնային: Համարվում է, որ Կրիշնային այնքան դուր եկավ այն, որ Մատհուրայում՝ Կրիշնայի ծննդավայրում, սկսվեց Կրիշնային փեդա առաջարկելու ավանդույթը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Սնունդը կրոնում