Սաիդե Արիֆովա

**Սաիդե Արիֆովա** (), Ղրիմի թաթար Բախչիսարայից, որին վերագրվում է Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ նացիստներից հրեա երեխաներին փրկելը։ Ներկայում հրեաների փրկությանը Արիֆովայի մասնակցության փաստագրական ապացույցներ չեն ներկայացվել։

## Կենսագրություն
Սաիդեն ծնվել է 1916 թվականի փետրվարի 13-ին։ Նամանկուց խոսում էր գերմաներեն։ Նացիստների կողմից Ղրիմի օկուպացիայի ժամանակ նա աշխատել է որպես մանկապարտեզի վարիչ։ Նա փրկել է մի քանի ընտանիքների՝ նրանց ազգության մասին կանխամտածված կեղծ տեղեկություններ տալով։ 1943 թվականի սեպտեմբերին գերմանացիները հավաքել են Կերչի պարտիզանների երեխաներին, զորավարներին և քարհանքերում կռված զինվորներին և, որպես կենդանի վահան օգտագործելով, տեղափոխել Սևաստոպոլ։ Սաիդեն նախ լքեց նրանց, հասցրեց փաստաթղթեր կեղծել՝ փոխելով երեխաների ազգությունը «հրեայից» «ղրիմի թաթարի», երեխաներին սովորեցրել է խոսել Ղրիմի թաթարերեն լեզվով և կիրառել Ղրիմի թաթարական սովորույթները։ Երբ նրանք ծրագրում էին երեխաներին ուղարկել Գերմանիա բժշկական փորձարկումների, նա բժշկական փաստաթղթեր է տրամադրել նրանց սարսափելի հիվանդությունների մասին, որից հետո որոշվել է երեխաներին դուրս չհանել և նույնիսկ տեղափոխել գերմանացիներից հեռու՝ Սալաչիկ գյուղ՝ Բախչիսարայից երեք կիլոմետր հեռավորության վրա։ Իսմայիլ Գասպրինսկու տրամադրած տանը Սաիդային հաջողվել է վերանորոգում կազմակերպել։

Շուտով գերմանացիները Սաիդին կասկածեցին խաբեության մեջ և ձերբակալեցին նրան՝ հարցաքննության ժամանակ խոշտանգումների ենթարկելով, սակայն նա որևէ տեղեկություն չհայտնեց։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նա դիմադրել է նացիստներին և ինքն էլ դարձել է գեստապոյի զոհը, այնուամենայնիվ, Ղրիմի թաթարների տեղահանման ժամանակ նրան արտաքսել են Ուզբեկստանի ԽՍՀ Սամարղանդի շրջանի Ուրգուտ վայր։ Նա կարողացավ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի աշխատակիցներին ներկայացնել գերմանացիներից թաքցրած բնօրինակ ծննդականները, որոնք ցույց էին տալիս, որ իր փրկած երեխաները հրեաներ են, այլ ոչ Ղրիմի թաթարներ, և դրանով իսկ փրկել է նրանց աքսորից։ Միայն Վերակառուցումից հետո նա վերադարձավ Ղրիմ, որտեղ ապրեց մինչև իր մահը՝ 2007 թվականը։ Նրան թաղել են մուսուլմանների գերեզմանոցում՝ Սիմֆերոպոլի շրջանի Չիստենկոե գյուղի թիվ 417 գերեզմանում։

Սաիդեն ուներ որդի՝ Մուստաֆան։

## Հնարավոր միստիֆիկացում
Տարբեր աղբյուրներ տարբեր մանրամասներ են հաղորդում այն ​​մասին, թե կոնկրետ ինչ է արել Սաիդե Արիֆովան։ ՌԻԱ Նովոստին նշում է փրկված 15 երեխայի, Վլադիմիր Զելենսկին՝ 88 երեխայի մասին։ NTV հեռուստաալիքի «Այսօր» հաղորդաշարի հեռարձակման համաձայն, որտեղ խոսել է Սաիդեի որդին, փրկվել է 73 մարդ և ևս 15 ընտանիքի անդամներ։ Հաղորդման մեջ ասվում էր, որ Սաիդե Արիֆովան երեխաների փրկության մասին տեղեկությունը հրապարակել է՝ այդ մասին խոսելով հեռուստատեսային հաղորդումներից մեկում։ Հաղորդվել է նաև, որ «Մայրական 88 աղոթք» բարեգործական հիմնադրամը գտել է փրկվածների մեծ մասին։

Յադ Վաշեմը և Ուկրաինայի հրեական խորհուրդը հրաժարվել են Սաիդեին շնորհել Աշխարհի արդարակյացներ կոչում՝ արարքի ապացույցների բացակայության պատճառով։ Փրկվածների անուններն անհայտ են, նրանց ժառանգների կամ փաստաթղթերի ապացույցներ չկան. այդ թվում՝ դրանք չեն հայտնաբերվել 2002 թվականի «Սպասիր ինձ» հեռուստաշոուից հետո։ Ուկրաինայի հրեական կոմիտեի ղեկավար Էդուարդ Դոլինսկին խոստովանել է, որ Ղրիմի թաթարները բազմիցս փրկել են հրեաներին Հոլոքոստի ժամանակ, սակայն կասկածի տակ է դրել Սաիդե Արիֆովայի մասին պատմության իսկությունը՝ պնդելով, որ «կան մի շարք փաստաթղթեր, որոնք հերքում են այն հնարավորությունը, որ այդ փաստը տեղի է ունեցել»։

Շատ աղբյուրներ պնդում են, որ Յադ Վաշեմը նրան շնորհել է արդարակյացների կոչումը, սակայն նրա անունը չկա մրցանակակիրների պաշտոնական տվյալների բազայում։

## Հիշատակ
2017 թվականին Ղրիմի թաթար կինոռեժիսոր Ախտեմ Սեյտաբլաևի «Այլմոլորակայինների աղոթք» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհին Սաիդեն է, որը ծնվել է աքսորավայրում։ Ֆիլմը պետք է նկարահանվեր Ղրիմում, սակայն 2014 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Ղրիմի բռնակցումից հետո այն նկարահանվել է Վրաստանում և Ուկրաինայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* SAIDE ARIFOVA&nbsp;— Muslimah Crimea Penyelamat Yahudi Crimea
* Saide Arifova
* Ղրիմի թաթար Սաիդեն փրկել է 88 երեխա

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Կատեգորիա:Ղրիմի թաթարներ