Ջրհեղեղ Կենտրոնական Եվրոպայում (2024)

**[[Ջրհեղեղ]]ներ [[Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպա]]յում** սկսվել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ ուրբաթ օրը, «Բորիս» ցիկլոնի ժամանման արդյունքում, որն առաջացրել է կտրուկ ցուրտ և տեղումներ (ուժեղ երկարատև անձրևներ, իսկ Ալպերում և Շումավայում՝ ձյան տեղումներ)։

## Պատճառները
մինի|Կենտրոնական Եվրոպայի եղանակի քարտեզը (09/12/2024)
2024 թվականի գարնան վերջը և ամռան սկիզբը բնութագրվում էին Կենտրոնական Եվրոպայում բազմաթիվ ուժեղ փոթորիկներով (ջրհեղեղներ Գերմանիայի հարավ-արևմուտքում, Գերմանիայի հարավում և Շվեյցարիայում), որոնք առաջացել էին շատ անկայուն ռեակտիվ հոսանքի պատճառով: Միայն օգոստոսին է հաստատվել ավելի կայուն ամառային եղանակ։ Այս ամիսը ևս մեկ ռեկորդային տաք ամիս էր որոշ շրջաններում, օրինակ՝ Ավստրիայում։ Սեպտեմբերի երկրորդ շաբաթվա ընթացքում հոսանքը կրկին Անկայուն էր։ Դեպի Սկանդինավիա շարժվող ցիկլոնի առջև և հետևում տեղի են ունեցել սառը օդի երկու զանգվածային ներխուժում կենտրոնական Միջերկրական ծովի տարածաշրջան: Մի քանի օրվա ընթացքում տարածաշրջանային ջերմաստիճանը ամառվա կեսից իջել է 20°C-ով՝ հասնելով 10°C-ից ցածր մակարդակի։

Սեպտեմբերի 11 - ին և 12-ին բարձրահարկ ցածր միջուկով ցածր ճնշման հորձանուտը, որը ստացել է միջազգային անվանումը՝ «Բորիս», իսկ Բեռլինի համալսարանում՝ «Անետ», ձևավորվել է Հյուսիսային Իտալիայի վրա երկար սառը ճակատում։ Սկանդինավյան մինիմումի դիմաց Հարավային ուժեղ հոսք կար, ուստի իտալական մինիմումը գնաց դասական ճանապարհով դեպի Կարպատյան ավազանի տարածք։ Եվրոպայում ուժեղ կլիմայական հակադրությունները՝ Հյուսիսային և Հարավային հոսանքները ավելի քան 2000 կմ երկարությամբ, Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում բարձր ջերմաստիճանը և Հյուսիսային ծովի վերևում գտնվող բևեռային օդը, հանգեցրին խոնավության զանգվածային տեղափոխմանը Կենտրոնական Եվրոպայի արևելյան մաս և տեղումների ինտենսիվ կուտակմանը Կարպատյան կամարում և Հյուսիսային Ալպերում: 

Իրավիճակը սրվում է կլիմայի փոփոխությամբ, որը ստիպում է Միջերկրական ծովը տաքանալ, և մթնոլորտն ավելի շատ խոնավություն է կլանում, ինչը հանգեցնում է ավելի շատ տեղումների, երբ եղանակը լավ է: 2024 թվականին Միջերկրական ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանը ռեկորդային մակարդակի վրա էր՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի կեսերին հասնելով 25-ից մինչև գրեթե 30 °C Հյուսիսային Միջերկրածովյան տարածաշրջանում։ Սա նշանակում է, որ որոշ դեպքերում արժեքները զգալիորեն ավելի քան 4 °C էին, քան երկարաժամկետ միջինը։

Գերմանական «ICON» եղանակային մոդելը հսկա լեռների շրջանում 72 ժամվա ընթացքում մեկ քառակուսի մետրի համար կանխատեսում է մինչև 500 լիտր տեղումներ: Նման արժեքները կարող են համապատասխանել Էլբայի և Օդրայի հազարամյա ջրհեղեղին: Հյուսիսային Ալպերի Արևելյան շրջանի և Կենտրոնական Դանուբի համար ավստրիական «AROME/INCA» մոդելը տալիս է ավելի քան 300 լ/մ² հզորություն, մյուս մոդելները նույնիսկ տալիս են 400 լ/մ²: Տեղում հնարավոր են հարյուրամյա ջրհեղեղներ։ Սակայն այստեղ ջրհեղեղի ալիքը մեղմացել է Ալպերում մեծ քանակությամբ թարմ տեղացած ձյան պատճառով։ Կենտրոնական Շվեյցարիայից մինչև Ավստրիա բարձր Ալպերում սպասվում է մինչև 2 մետր թարմ ձյուն, ձյան տեղումներով մինչև ավելի բարձր մշտական բնակավայրեր՝ մոտ 1000 մ բարձրության վրա։

## Իրադարձությունների ընթացքը
### Ավստրիա
Ավստրիայի իշխանությունները, օգտագործելով առկա կանխատեսումները, սկսեցին տարածքներ ազատել ջրամբարներում մուտքային ջրի համար, այդ թվում՝ Ստորին Ավստրիայի Օտտշտայնի ջրամբարում: Բացի հորդառատ անձրևների մասին նախազգուշացումներից, ձյուն է տեղացել նաև հատկապես Ավստրիայի հարավում: Ծառայությունները խորհուրդ են տվել զերծ մնալ ռիսկային գոտիներ անհարկի մեքենայով ճանապարհորդելուց, իսկ ÖBB-ն խորհուրդ է տվել խուսափել գնացքով ճանապարհորդությունից: Բացի ստորին Ավստրիայից, հեղեղվել են նաև Բուրգենլանդի գետերը, ինչպիսիք են հրաբուխը և Լեյտան: Սեպտեմբերի 14-ին Հորն, Կրեմս, Տուլն և Ցվետլ շրջանների 24 քաղաքները դասակարգվել են որպես աղետի գոտիներ՝ Կամպ գետի ջրի բարձր մակարդակի պատճառով: Նույն օրը երեկոյան տարածքն ընդլայնվեց և այժմ ներառում է 18 քաղաք։

Սեպտեմբերի 15-ի վաղ առավոտյան Ստորին Ավստրիայի կառավարությունը հայտարարեց, որ ամբողջ տարածաշրջանն այժմ գտնվում է բնական աղետի կարգավիճակում։ Շատ վայրերում գործել է նախազգուշացման համակարգը, և բնակիչներին ստիպված են եղել տարհանել։ Բազմաթիվ առուներ, ինչպիսիք են Պերշլինգը և Վիեննա գետը, դուրս են եկել ափերից, ինչը նույնպես հանգեցրել է Վիեննայի բնակիչների տարհանմանը: Այսօր՝ ժամը 10:00-ին, ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Լոռու մարզում: դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ: Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 10: 00-ին, մարվել՝ 10: 00-ին։ Սահմանափակումներ են մտցվել մի շարք ճանապարհներին և մայրուղիներում, երկաթուղային տրանսպորտում և Վիեննայի մետրոյում։ Սեպտեմբերի 16-ին Լիլիենֆելդ քաղաքը կտրվել է շրջակայքից, և իշխանությունները հաստատել են տեղի երկու բնակիչների մահը:

### Հունգարիա
Հունգարիայում ջրհեղեղներն ուշացումով են սպասվում, մայրաքաղաք Բուդապեշտն ակնկալում է, որ մինչև սեպտեմբերի 17-ը Դանուբում ջրի մակարդակը զգալիորեն կբարձրանա։ Իշխանությունները գնահատում են ջրի բարձրացումը մինչև 930 սմ: ծառայությունները սկսել են պատրաստվել կտրուկ աճին, որը մոտենում է Հունգարիայի մայրաքաղաքին:

### Գերմանիա
Սեպտեմբերի 14-ից Գերմանիայում Բավարիայի մի քանի գետերում, այդ թվում՝ Դանուբ և Էլբա գետերում ջրի մակարդակը բարձրացել է, սակայն մնացել է օպտիմալ մակարդակի վրա: Ջրի ամենամեծ աճը սպասվում էր Ավստրիայի հետ սահմանի մոտ գտնվող Պասաուում։ Այս քաղաքում Դանուբ են հոսում երկու փոքր գետեր՝ Inn և ILTS: Տեղական իշխանությունները հայտնել են, որ Դանուբի մակարդակը 7,9 մետր է, իսկ Ինն-ն՝ 5,5 մետր։

### Լեհաստան
Լեհաստանում հեղեղվել են Օպոլի վոյեվոդության Գլուխոլազ, Պրուդնիկ, Նիսա քաղաքները, Նիժնեսիլեզյան վոյեվոդության Կլոձկոն։ Բացի հորդառատ անձրևներից և Չեխական կողմում գետի մակարդակի բարձրացումից, իրավիճակը սրվել է Կլոզսկոյից հարավ-արևելք գտնվող Ստրոնե Սլենսկ քաղաքում ամբարտակի ճեղքմամբ: Հակահրդեհային ջրամբարի հերթական ճեղքումը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 16-ին Նիսա-Կլոզկայում։ Ջրհեղեղի ալիքին պատրաստվել են նաեւ Վրոցլավ խոշոր բնակեցված քաղաքները, որտեղ գագաթնակետը սպասվում է սեպտեմբերի 18-ին, կամ Օպոլեն։

### Ռումինիա
Սեպտեմբերի 14-ին Ռումինիայի իշխանությունները հաղորդել են Գալաց և Վասլույ ժուդեցներում ջրհեղեղների հետևանքով զոհված 4 մարդու մասին: Սեպտեմբերի 15 - ին արդեն վնասվել էր մոտ 5000 տուն։

### Սլովակիա
Ջրհեղեղի սպառնալիքը ազդել է նաև Սլովակիայի վրա, որտեղ զգուշանում էին Բրատիսլավայի հեղեղումից: Սեպտեմբերի 13-ին հայտնաբերվել են տարածքներ, որոնք կարող են ջրածածկվել, ինչի արդյունքում որոշակի միջոցներ են ձեռնարկվել հնարավոր հետևանքները նվազագույնի հասցնելու համար: Դանուբի մակարդակը փոքր-ինչ բարձրացել է, բայց դա չի հանգեցրել Սլովակիայի մայրաքաղաքի պատմական կենտրոնի հեղեղմանը։

### Սլովենիա
Առավել ողբերգական և դաժան ջրհեղեղներ են նկատվել, մասնավորապես, Նովա Գորիցա համայնքում, Իտալիայի հետ սահմանի մոտ, Նեբլոյի տեղական գետի վրա: ԶԼՄ-ներում տարածվել է տեսանյութ, որում երևում է, թե ինչպես է տեղի գետը մի քանի ժամում հեղեղել քաղաքի ամբողջ կամուրջը: Անձրևի հետևանքով առաջացած խնդիրները ամենից շատ հարվածեցին Ցելե քաղաքին՝ մասամբ կաթվածահար անելով այն։ Սավինյան հովտի Ժալեց համայնքում Լոժնիցա գետը դուրս է եկել ափերից՝ հեղեղելով մի քանի տներ։

### Չեխիա
Չեխիայի տարածքում գտնվող 244 հիդրոլոգիական կետերում գրանցվել է Ջրհեղեղի ակտիվության մակարդակից մեկը։ Դադարեցվել է տասնյակ երկաթուղային գծերի և ճանապարհների երթևեկությունը: Տասնյակ հազարավոր տնային տնտեսություններ մնացել են առանց էլեկտրականության։  Չեղարկվել են տասնյակ մշակութային և սպորտային միջոցառումներ։ 

Ի սկզբանե հաղորդվել է 4 անհետ կորածների մասին, երկուշաբթի հաստատվել է մահվան 1 դեպք և 7 անհետ կորած։

## Զոհվածներ
Առ 17.09.2024

## Տես նաև
* Հեղեղում Կենտրոնական Եվրոպայում (1997)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 Ավստրիայում
Կատեգորիա:2024 Գերմանիայում
Կատեգորիա:2024 Լեհաստանում
Կատեգորիա:2024 Խորվաթիայում
Կատեգորիա:2024 Հունգարիայում
Կատեգորիա:2024 Սլովակիայում