Ֆրանկի դատավարություն

**Ֆրանկի դատավարություն** (), հունգարացի ազգայնականների կազմակերպած դավադրություն՝ ֆրանսիական թղթադրամների դրամանենգության համար։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Հունգարիան կորցրել է իր տարածքի և բնակչության մեծ մասը մի շարք պայմանագրերի պատճառով, որոնք նրա ժողովուրդը համարում էր անարդար։ Սա շատ հունգարացիների դրդել է դիմել ազգայնականության և ռևանշիզմի։ 1922 թվականին արքայազն Լայոշ Վինդիշգրացի հետ կապվել է Գյուլա Մեշարոշի կողմից, որը նրան ներկայացրել է ֆրանսիական ֆրանկը կեղծելու ծրագիր։ Վինդիշգրացի կողմից փորձվել է վնասել Ֆրանսիայի տնտեսությունը՝ միաժամանակ միջոցներ հայթայթելով Հունգարիայում ներքին հեղաշրջման և իրրեդենտիզմի ​​համար։ Ծրագիրը խափանվել է, երբ Մեշարոսի կողմից արտադրված թղթադրամները համարվել են չափազանց պարզունակ։ 1923 թվականի ամռանը Վինդիշգրացի հետ հանդիպել է գերմանացի ազգայնական և պրուսական բանակի թոշակառու գեներալ Էրիխ Լյուդենդորֆի հետ, ով նրան դրդել է օգտագործել նմանատիպ չիրականացված գերմանական դավադրությունից մնացած կեղծման սարքավորումները։

Դավադրությունը լայն աջակցություն է ստացել հունգարական ազգայնական շրջանակներում, այդ թվում՝ բարձրաստիճան զինվորականների և քաղաքացիական պաշտոնյաների հովանավորությամբ։ Մինչև 1925 թվականի սեպտեմբեր դավադիրներին հաջողվել է պատրաստել 25,000-ից 35,000 կեղծ 1000 ֆրանսիական ֆրանկ արժողությամբ թղթադրամներ: Դավադիրները սկսել են թղթադրամները տարածել Նիդեռլանդներում 1925 թվականի դեկտեմբերին, բայց գրեթե անմիջապես բռնվել են: Դավադիրներից քսանչորսը դատվել են Բուդապեշտում 1926 թվականի մայիսին: Նրանց մեծ մասը մեղմ դատավճիռներ են ստացել, ինչը, ենթադրվում է, Հունգարիայի վարչապետ Իշտվան Բեթլենի կողմից դիտավորյալ թաքցնելու փորձ էր: Այս դեպքը նպաստել է 1929 թվականի ապրիլին կեղծ դրամի դեմ պայքարի միջազգային կոնվենցիայի ընդունմանը և պաշտոնականացրել է Ինտերպոլի դերը:

## Պատմություն
### Հունգարիայում քաղաքական զարգացումները
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, հաղթանակած Անտանտի տերությունները սկսել են քննարկել պարտված Կենտրոնական տերությունների ապագան: Ավստրո-հունգարական կայսրության դիվանագետները դժվարանում էին առաջ մղել իրենց դիրքորոշումները բանակցությունների ընթացքում, քանի որ Անտանտի մայրաքաղաքներում դիվանագիտական ​​​​առաքելություններ չունեին: Միևնույն ժամանակ, թագավորության ազգություններից արտագաղթողները ստեղծել են ազդեցիկ լոբբիստական ​​​​խմբեր, որոնք պայքարում էին էթնիկ փոքրամասնությունների ինքնորոշման համար: Չեխ քաղաքական գործիչ Էդվարդ Բենեշի և բրիտանացի քաղաքական ակտիվիստ Ռոբերտ Սեթոն-Վաթսոնի ջանքերը նպաստել են բրիտանական, ֆրանսիական և ամերիկյան քաղաքական վերնախավի կարծիքը Ավստրո-Հունգարիայի բաժանման օգտին շրջելուն: 1918 թվականի հոկտեմբերի վերջին Առաջին Հունգարական Հանրապետությունը անկախացել է:

Անտանտը և մասնավորապես Ֆրանսիայի վարչապետ Ժորժ Կլեմանսոն աստիճանաբար կոշտացրել է իր դիրքորոշումը Հունգարիայի դեմ՝ հօգուտ Ռումինիայի թագավորության, Սերբերի, Հարավսլավիայի թագավորության և Առաջին Չեխոսլովակիայի Հանրապետության, որպեսզի կատարեին անցյալի խոստումները և ստանային նրանց աջակցությունը դաշնակիցների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմում միջամտության համար: Նրա տարածքը սահմանափակվել է 1918 թվականի նոյեմբերի Բելգրադի զինադադարի և 1919 թվականի մարտի Վիքս նոտայի արդյունքում։ Վերջինս հանգեցրել է կոմս Միհալի Կարոլիի կառավարության հրաժարականին և հետագայում՝ Հունգարական Խորհրդային Հանրապետության ստեղծմանը մարտի 21-ին։ Նոր կոմունիստական ​​կառավարությունը սկսել է իր քաղաքական հակառակորդների զտում, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես «Կարմիր տեռոր», միաժամանակ բազմաթիվ ճակատներում կռվելով Ռումինիայի և Չեխոսլովակիայի դեմ։ Ռումինական բանակը վճռական հաղթանակ տարավ օգոստոսի 1-ին՝ գրավելով և թալանելով Բուդապեշտը։ Ռումինացիները նոյեմբերի 15-ին դուրս եկան մայրաքաղաքից՝ ճանապարհ հարթելով ծովակալ Միկլոշ Հորթիի ազգային բանակի համար՝ վերահսկողությունը զավթելու համար։ Հորթիի բանակը սկսել է իր սեփական զտումը նախորդ կառավարության ենթադրյալ կողմնակիցներից։ Հունգարական գահը հայտարարվել է թափուր, երբ Ավստրիայի թագավոր Կառլոս I-ը փախել է Շվեյցարիա։ Այնուհետև ազգային բանակը ճնշում գործադրել է ազգային ժողովի վրա՝ Հորթիին ընտրելու որպես Հունգարիայի թագավորության ռեգենտ 1920 թվականի մարտի 1-ին։

Այդ քաոսային պայմաններում Հորթին 1920 թվականի հունիսի 4-ին ստորագրել է Տրիանոնի պայմանագիրը, որով պաշտոնապես ավարտվել է Հունգարիայի և Անտանտի միջև պատերազմական վիճակը։ Տրիանոնի պայմանագիրը նշանավորել է պատմական Հունգարիայի վերջը, քանի որ այն հանգեցրել է 3.5 միլիոն էթնիկ հունգարացիներով բնակեցված հողերի կորստին՝ կրճատելով Հունգարիայի տարածքը մինչև 93,000 կիլոմետր քառակուսի։ Հունգարական բնակչությունը պայմանագիրը ընկալել է որպես հիմնարար անարդար, որը նրան մղում էր դեպի ազգայնականության, իռեդենտիզմի և ռևանշիզմի։ Պատերազմից հետո Հունգարիան տնտեսական դժվարություններ է կրել և դիվանագիտորեն մեկուսացել։

### Փողերի կեղծում
Հետպատերազմյան տարիները նշանավորվել է Եվրոպայում փողերի կեղծման արագ աճով։ Հիպերինֆլյացիան հարվածել է շատ եվրոպական արժույթների, ինչը զգալիորեն մեծացրել է համեմատաբար կայուն ԱՄՆ դոլարի և հոլանդական գուլդենի կեղծման շահութաբերությունը։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքական լարվածությունը խոչընդոտել է միջազգային ոստիկանական համագործակցությանը այս հարցում։ Վիեննան դարձավ գաղտնի առևտրի կենտրոն։ Դրա վաղուց հաստատված առևտրային կապերը, Ավստրո-Հունգարիայի իրավահաջորդ պետությունների կողմից հեշտությամբ կեղծվող վերատպված թղթադրամների օգտագործումը և այդ պետությունների միջև ոստիկանական համագործակցության խզումը հանգեցրել է կեղծարարությամբ զբաղվող խոշոր քրեական սինդիկատների ստեղծմանը։ Հունգարիայում ազգայնական խմբերը սկսել են կեղծել հարևան երկրների արժույթները՝ հունգարական պետության լուռ աջակցությամբ։ 1921 թվականին հունգարացիների մի խումբ՝ թուրքագետ Գյուլա Մեշարոշի գլխավորությամբ, տպագրական մեքենա են ստեղծել Ավստրիայի Գրացի մոտակայքում գտնվող Մետցելսդորֆ քաղաքում։ Խումբը կարողացել է արտադրել և շրջանառության մեջ դնել 60,000 500 չեխոսլովակյան կրոնանոց թղթադրամներ։ Կեղծարարների մեծ մասը ձերբակալվել է 1921 թվականի հուլիսին, այդ ժամանակ Չեխոսլովակիայի կառավարությունը ստիպված էր շրջանառությունից հանել սոկոլի ամբողջ շարքը՝ խաթարելով իր դրամական բարեփոխումների հավաստիությունը:

Հաշվարկվում էր, որ 1920-ականների կեսերին ամեն տարի շրջանառության մեջ էր դրվում մոտավորապես 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարի կեղծ արժույթ: Սոկոլի գործը չեխոսլովակիայի ոստիկանությանը դրդել է Պրահայում ստեղծել ոստիկանական ստորաբաժանում, որը մասնագիտացած էր փողերի կեղծման դեմ պայքարում, միաժամանակ փնտրելով նաև հարևան երկրների հետ համագործակցություն: Նիդեռլանդներում Կ.Հ. Բրոկհոֆը հիմնադրել է Հոլանդիայի կեղծ փողերի կենտրոնը: Ոստիկանական մարմինները սկսել են սերտորեն համագործակցել թողարկող բանկերի հետ, մինչդեռ երկրի տարբեր մասերից կեղծիքների քրեական հետաքննությունները դիտարկվել են որպես մեկ դեպք: 1923 թվականին Վիեննայի ոստիկանապետ Յոհաննես Շոբերը Վիեննայում հրավիրել է Միջազգային ոստիկանական կոնգրես, որը հիմք հանդիսացավ Միջազգային քրեական ոստիկանության հանձնաժողովի ստեղծման համար: Հանձնաժողովը խթանել է ոստիկանության միջազգայնացումը՝ իր անդամների միջև հավաքելով և տարածելով հանցագործության վերաբերյալ տեղեկատվություն:

## Սյուժե

### Պատրաստում
1922 թվականին Չարլզ I թագավորի մահից հետո նրա մտերիմ զինակից արքայազն Լայոշ Վինդիշգրացը Շվեյցարիայից վերադարձավ Հունգարիա։ 1918 թվականին Հունգարիայի սննդամթերքի մատակարարման նախարարի պաշտոնում իր կարճատև գործունեության ընթացքում նա յուրացրել էր մեծ գումարորը նա սկսել է օգտագործել հունգարական ազգայնական կազմակերպությունները ֆինանսավորելու համար: Վինդիշգրացը հանդիպել է վարչապետ Իշտվան Բեթլենի հետ՝ պնդելով, որ տարբեր հունգարական իռեդենտիստական ​​կազմակերպությունները միավորվեն միասնական ճակատով: Մեսարոշը, որի գործը մերժվել էր ավստրիական դատարանի կողմից՝ առանց դատավարության, դիմել է Վինդիշգրացին՝ առաջարկելով ֆրանսիական ֆրանկը կեղծելու ծրագիր: Վինդիշգրացը համաձայնել է ֆինանսավորել այս գործողությունը։

1923 թվականի ամռանը Վինդիշգրացը կապ հաստատել է գերմանացի ականավոր ազգայնականներ Էրիխ Լյուդենդորֆի և Ադոլֆ Հիտլերի հետ՝ Բեթլենի լուռ համաձայնությամբ: Գերմանացի ազգայնականները կիսում էին Հունգարիայի թշնամանքը Ֆրանսիայի նկատմամբ և ցանկանում էին համագործակցել գաղտնի գործողությունների ժամանակ: Հենց այդ պահին Լյուդենդորֆը (պրուսական բանակի թոշակառու գեներալ) Վինդիշգրացին հայտնել է, որ Ֆրանսիայի կողմից օկուպացված Ռուրի գերմանացի արդյունաբերողները ֆինանսավորել էին ֆրանսիական ֆրանկերի կեղծման դավադրությունը: Չնայած դավադրության տեխնիկական կողմը գրեթե ավարտվել էր, այն ստիպված եղավ չեղյալ համարվել Լոկառնոյի պայմանագրերի նախերգանքին ֆրանս-գերմանական հարաբերությունների ջերմացման պատճառով: Այնուհետև Լյուդենդորֆը առաջարկել է Վինդիշգրացին իրականացնել դավադրությունը՝ օգտագործելով մնացորդային սարքավորումները: Գերմանացի փորագրող Արթուր Շուլցեն ուղարկվել է Բուդապեշտ, նա էլ իր հերթին օգնել է Լայպցիգում տպագրական մեքենաներ ձեռք բերել: Մինչդեռ, Վինդիշգրացի քարտուղար Դեժյո Ռաբան կազմակերպել է Քյոլնից 9000 ֆունտ (4100 կգ) հատուկ թուղթ տեղափոխելը: Նյութերը տեղափոխվել են Դանուբ գետով նավարկող քարշակներով և Բավարիայից՝ կնքված երկաթուղային վագոններով։

Վինդիշգրացի գործողության համար տրամադրել է 1300 դոլար, իսկ Փոստային խնայողական բանկի տնօրեն Գաբոր Բարոսը՝ լրացուցիչ 6000 դոլար: Բարոսը նաև խորհուրդ տվել է դավադիրներին բաշխման հարցերում: 1924 թվականի սկզբին ծրագիրը ստացավ նախկին վարչապետ Պալ Տելեկիի հավանությունը: Քարտեզագրական ինստիտուտի տեխնիկական փորձագետ, մայոր Գյորգի Գերյոն դավադրության մեջ ներգրավել է իր ղեկավար, գեներալ Լայոշ Հայցին և ինստիտուտի տնօրեն, գեներալ Շանդոր Կուրցին: Այնուհետև տպագրական մեքենան տեղադրվել է ինստիտուտի նկուղում, և շենքի որոշ մասերում դինամիտ է տեղադրվել՝ գործողության ցանկացած ապացույց ոչնչացնելու համար՝ Ռազմական միջդաշնակցային վերահսկողության հանձնաժողովի կողմից հարձակման դեպքում: Այնուհետև Գերյոն օգնել է Շուլցեին լուծել 1000 ֆրանկ արժողությամբ թղթադրամի թիթեղների արտադրության հետ կապված վերջին տեխնիկական խնդիրները:

Տպագրությունը սկսվել է կամ 1924 թվականին, կամ 1925 թվականի ապրիլին, 1925 թվականի ամռանը միջոցների պակասի պատճառով արտադրությունը սահմանափակվել է օրական հազարից պակաս թղթադրամով: 100 միլիոն դոլար արժողությամբ կեղծ թղթադրամներ արտադրելու սկզբնական նպատակը պետք է կրճատվեր մինչև 100,000 թղթադրամ՝ 3.2 միլիոն դոլար արժողությամբ: Ֆրանսիական տնտեսությունը ոչնչացնելու սկզբնական նպատակը պետք է հրաժարվեր: Դավադրության մասնակիցները հակասական վկայություններ էին ներկայացրել դրա մյուս նպատակների վերաբերյալ, այդ թվում՝ Տրանսիլվանիա ներխուժելու և Սլովակիայում հանրաքվեի ֆինանսավորման վերաբերյալ: Հեղինակ Մյուրեյ Բլումի խոսքով՝ ստացված եկամուտը նախատեսված էր 1925 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը Հունգարիայի գահին էրցհերցոգ Ալբրեխտին գահ բարձրացնելու նպատակով իրականացվող հեղաշրջման ֆինանսավորման համար: Երբ Բարոսը կեղծ թղթադրամների նմուշները ցույց է տվել հունգարական այլ բանկային ղեկավարների, նրանք դատապարտել են դրանց վատ որակը: Այնուհետև Բարոսը քննարկել է հարցը Բեթլենի հետ, որը նրան հորդորել է չտարածել թղթադրամները Հունգարիայում: 1925 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ արդեն արտադրվել էր 25,000-ից 35,000 կեղծ թղթադրամ:

Դավադիրները հանդիպել են Հունգարական բանակի կաթոլիկ գլխավոր հոգևորական Իշտվան Զադրավեչի տանը, որն օրհնել է թղթադրամները և վարել երդմնակալության արարողությունը: Պաշտպանության նախարար կոմս Կարոլի Չակիի աները՝ գնդապետ Արիստիդ Յանկովիչը, պետք է գործեր որպես փողի հիմնական բաշխիչ: Թղթադրամները պահվում էին Զադրավեչի տանը և Վինդիշգրաց ընտանեկան ամրոցում՝ Սարոստպակում՝ Տոկայի մոտ: Նադոսին դավադիրներին տրամադրել է անձնագրեր, Յանկովիչի անձնագրի վրա եղել է դիվանագիտական ​​սուրհանդակային կնիքը: Այնուհետև նա փողը տեղափոխել է Հունգարիայի արտաքին գործերի նախարարություն, որտեղ այն դրվել է դիվանագիտական ​​​​պարկերի մեջ և ուղարկվել արտասահման: Վինդիշգրացի անձնական սպասավոր Գասպար Կովաչը նախկինում 1000 ֆրանկ արժողությամբ վեց թղթադրամ ուղարկել էր իր անձնական ընկերոջը՝ հոլանդական բանկի դրամարկղ Սևերինգին՝ խնդրելով դրանք փոխարկել հոլանդական գուլդենների։ Երբ Սևերինգը չկարողացավ հայտնաբերել կեղծիքը, Վինդիշգրացը հրամայել է տասներկու բաշխիչների մեկնել արտասահման։ Հաջորդաբար թիրախավորվել են Նիդեռլանդների, Շվեդիայի, Բելգիայի և Իտալիայի մայրաքաղաքներում գտնվող մասնավոր բանկերը։ Բաշխիչները պետք է իրական փողը փոխանցեին համապատասխան հունգարական դեսպանատներին, որոնք այնուհետև այն դիվանագիտական ​​​​պարկերով կուղարկեին Քարտեզագրական ինստիտուտ։

### Հայտնաբերում
Բաշխողները դուրս եկան Բուդապեշտից 1925 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Դեկտեմբերի 13-ին Յանկովիչը գնացքով հասավ Նիդերլանդների սահման։ Նիդերլանդների մաքսային պաշտոնյաները նրա անձնագիրը ստուգելիս նկատել են, որ այն չունի վիզա։ Նրանք բացել են Յանկովիչի ուղեբեռը, սակայն չեն բացել այն փաթեթները, որոնց վրա դիվանագիտական կնիքներ կային։ Նրան հրահանգվել է մինչև հաջորդ օրվա վերջ վիզա ստանալ Հաագայում։ Այս միջադեպը սպառնում էր ձախողել նրա ծրագիրը, քանի որ նախնական պլանի համաձայն նա պետք է փաթեթը, որն ուղղված էր Հաագայում Հունգարիայի նախարարին, հանձներ երկու այլ դավադիրների և հաջորդ օրը մեկներ Ստոկհոլմ։ Ամստերդամի կենտրոնական կայարան հասնելուց հետո նա սենյակ է ամրագրել մոտակա հյուրանոցում։ Այնտեղ բացել է փաթեթը, հանել քսանհինգ կեղծված 1000 ֆրանկանոց թղթադրամ և մեկնել է Ամստերդամի բորսա։ Ժորժ Մարսովսկին և Ժորժ Մանկովիչը Յանկովիչի հետ հանդիպել են բորսայի հետևում ժամը 14։00-ին։ Երկուսը բնակվում էին այլ հյուրանոցում, օգտագործում էին կեղծանուններ և կեղծված ռումինական անձնագրեր։ Թղթադրամները նրանց փոխանցելու պահին երկուսը գետնին ընկան, և Յանկովիչը վերցրել է դրանք ու դրել իր դրամապանակի մեջ։

Առաքելությունն ավարտելուց հետո Յանկովիչը հաջորդ առավոտյան ուղևորվել է Հաագա։ Նա առանց խնդիրների վիզա ստացավ անձնագրային գրասենյակում, այնուհետև գնաց մասնավոր բանկ՝ դրամապանակում եղած չորս 1000 ֆրանկանոց թղթադրամներից մեկը փոխանակելու (որից երկուսը իսկական էին, երկուսը՝ կեղծ)։ Բանկի գանձապահը հեռացել էր զանգին պատասխանելու, և Յանկովիչին սպասարկել է բանկի տնօրենը՝ փողի կեղծման տեղական մասնագետը։ Անհայտ է՝ Յանկովիչն արդյոք դիտմամբ էր տվել կեղծ թղթադրամը, թե սխալմամբ, բայց տնօրենը անմիջապես կասկածել է և հանձնարարել բանկի դետեկտիվին հետևել նրան։ Դետեկտիվը հետևել է Յանկովիչին դեպի տեղական շքեղ հյուրանոց՝ միաժամանակ տեղեկացնելով բանկին և ոստիկանությանը նրա գտնվելու վայրի մասին։ Երկու ոստիկան և բանկի տնօրենը մտան նրա սենյակ և սկսել է հարցաքննել միջադեպի վերաբերյալ։ Յանկովիչը հայտարարել է իր անմեղությունը՝ պնդելով, թե իբր Հունգարիայի Արտաքին գործերի նախարարության սուրհանդակ է և ունի դիվանագիտական անձեռնմխելիություն։ Այդ պահին ոստիկաններից մեկը նկատել է անկողնու տակից դուրս ցցված 1000 ֆրանկանոց թղթադրամը և այն ճանաչել որպես կեղծ։ Ոստիկանները բացել են մի ճամպրուկ, որը լի էր փողի փաթեթներով։ Յանկովիչը պահանջել իրեն տանել Հունգարիայի դեսպանատուն։

Յանկովիչին ուղեկցել են դեսպանատուն, որտեղ նրան դիմավորել է Հունգարիայի հյուպատոսը։ Տեսանելիորեն զայրացած Յանկովիչը պահանջել է անձամբ խոսել դեսպանի հետ՝ հայտարարելով, որ հատուկ առաջադրանք է կատարում Հունգարիայի ոստիկանության անունից։ Նիդերլանդների ոստիկանությունը գործը հանձնել է Արտաքին գործերի նախարարությանը։ Սյուժեի մասին ոչինչ չիմացող դեսպանը հունվարի 22-ին հեռագիր է ուղարկել Բուդապեշտ՝ կասկած հայտնելով Յանկովիչի հայտարարության արժանահավատության վերաբերյալ։ Ոստիկանությունը ձերբակալել է Մարսովսկուն և Մանկովիչին՝ Հաագայում Յանկովիչի սենյակում նրանց հյուրանոցի հասցեներով մի նշում գտնելուց հետո՝ առգրավելով ամբողջ կեղծված փողի բեռը։ Սկզբում երեք դավադիրները հրաժարվել են համագործակցել քննության հետ, սակայն Ֆրանսիայի բանկն ու Սյուրեթ Ժեներալը ներկայացրին նախկինում Կովաչի ուղարկած վեց կեղծ թղթադրամները։ Երբ քննիչները բացահայցին Կովաչիտե կապը Վինդիշգրացցի հետ, երեք ձերբակալվածները ամբողջությամբ խոստովանել են։

Դավադիրները սկսել են ոչնչացնել տպագրական մեքենաները, սակայն մոռացել են վերացնել թղթադրամների պաշարները, որոնք հետագայում հայտնաբերվել են քննիչների կողմից։ Վինդիշգրացցի քարտուղար Ռաբան բոլոր փողի սուրհանդակներին արտասահման ուղարկել է հեռագիր՝ «ՀԻՆՔԸ ՀԻՎԱՆԴ Է, ՎԵՐԱԴԱՐՁԻՐ ՏՈՒՆ» հաղորդագրությամբ։ Այդ ժամանակ Էդմունդ ֆոն Օլչվարին արդեն գտնվել էր Կոպենհագենում և ձերբակալվել Համբուրգում՝ 1926 թվականի հունվարի 1-ին։ Հաջորդ օրը ձերբակալվել են Ռաբան և Կովաչը։ Գործի մասին տեղեկությունները լայնորեն քննարկվում էին նիդերլանդական և ֆրանսիական մամուլում, ինչպես նաև Հունգարիայի ընդդիմադիր մամուլում։ Նադոշին իր ներգրավվածությունը խոստովանել է Հունգարիայի արդարադատության և ներքին գործերի նախարարներին։ Հունվարի 4-ին ձերբակալվել են Վինդիշգրացցին և Նադոշին, վերջինս նաև ազատվել է պաշտոնից։ Քարտեզագրական ինստիտուտի ներգրավվածությունը գործին ստիպել է գործին հսկելու համար նշանակել թագավորական դատախազ։ Դատախազը գործը հայտարարել է ներքին հարց և դադարեցրել համագործակցությունը ֆրանսիացիների հետ։ Հունվարի վերջում ֆրանսիական քննիչները մամուլում արտահոսք տվել են Բեթլենի ներգրավվածության մասին բացասական տվյալները։ 1926 թվականի հունվարի 20-ին Հունգարիայի խորհրդարանը հաստատել է կառավարության ներգրավվածությունը քննելու հանձնաժողով ստեղծելու որոշումը։ Դրանից հետո սկսվել են այլ դավադիրների՝ այդ թվում Հայցի, Կուրծի և մյուսների ձերբակալությունները։ Շուլցեն ձերբակալվել է փետրվարի 16-ին գերմանական ոստիկանության օգնությամբ։ Նա մահացավ մեկ ամիս անց խորհրդավոր պայմաններում, հավանաբար թունավորումից։ Ավստրիայի ոստիկանությունն էլ մասնակցել է քննությանը։

## Հետևանքներ
### Դատավարություններ
24 դավադիրների դատավարությունը սկսվել է Բուդապեշտում 1926 թվականի մայիսի 7-ին: Նրանք մեծ ուշադրություն գրավել են մամուլի կողմից, այդ թվում՝ ամերիկացի լրագրողներ Դորոթի Թոմփսոնի և Հուբերտ Ռենֆրո Նիկերբոքերի: Ֆրանսիայի կառավարությանը ներկայացնում էր հունգարացի փաստաբան Պոլ դե Աուերը: Դե Աուերը պնդում էր, որ չնայած դավադրության հաջողության դեպքում Ֆրանսիայի տնտեսությանը հասցված վնասը նվազագույն կլիներ, այն զգալի վնաս կհասցներ երկրի հեղինակությանը: Մեղադրող կողմը ներկայացրել է դավադրության ընդհանուր ուրվագիծ, որը աչքի էր ընկնում Բեթլենի և Տելեկիի դերի վերաբերյալ իր բացթողումներով: Տելեկին պնդում էր, որ ինքը տեղյակ է եղել դավադրության մասին 1922 թվականին, բայց դադարեցրել է ներգրավված լինել Գերոյից զեկույց ստանալուց հետո, որտեղ պնդվում էր, որ նախագիծը կենսունակ չէ: Բեթլենը նույնպես հերքել է, որ որևէ կոնկրետ բան գիտեր դավադրության մասին: Դատավարության ժամանակ ներկայացված ապացույցները մատնանշում էին Տելեկիի դերը որպես կառավարության և դավադիրների միջև միջնորդ, մինչդեռ Բեթլենը, ամենայն հավանականությամբ, տեղյակ էր դավադրության մասին, բայց թույլ էր տվել, որ այն շարունակվի: Վինդիշգրացը բացահայտել է դավադրության նպատակները, այնուամենայնիվ, նա հրաժարվել է բացահայտել մյուս դավադիրների ինքնությունը: Հունգարիայի խորհրդարանի մի քանի պատգամավորներ ցուցմունք տվել են նրա պաշտպանությանը՝ պնդելով, որ նրա գործողությունները հայրենասիրական բնույթի էին: Ռաբայի սկզբնական ցուցմունքում Բեթլենին, նրա մի քանի քաղաքական դաշնակիցներին և մի շարք գերմանացի քաղաքացիների էին մեղադրում: Սակայն հետագայում նա հետ վերցրել է իր սկզբնական ցուցմունքի ամենավիճահարույց մասերը: Կապիտան Գյորգի Հիրի ցուցմունքում Բեթլենին նույնպես մեղադրում էին, Հիրը մահացավ խորհրդավոր հանգամանքներում դատավարության ավարտից երկու շաբաթ առաջ:

Մայիսի 26-ին դատարանն ավարտել է դատավարությունը: Մեղադրյալներից երկուսը արդարացվել են: Վինդիշգրացը դատապարտվել է չորս տարվա ազատազրկման, Նադոսին՝ չորս տարվա տաժանակիր աշխատանքի և 2000 դոլար տուգանքի: Գերյոն ստացավ երկու տարի ազատազրկում, Ռաբան՝ մեկուկես տարի, Հայթսը և Կուրցը՝ մեկական տարի ազատազրկման: Զադրավեցը ստիպված եղավ հրաժարական տալ իր պաշտոնից և որպես պատիժ երկու տարի անցկացրել է ավստրիական վանքում: Դատարանը որոշել է, որ մեղադրյալները մղվել են հայրենասիրությունից՝ որպես մեղմացուցիչ հանգամանք։ Վերաքննիչ բողոքարկման արդյունքում Գերոյի և Ռաբայի պատիժները կրճատվել են մինչև վեց ամիս։ Ո՛չ Բեթլենին, ո՛չ էլ նրա կաբինետի որևէ անդամի մեղադրանք է առաջադրվել. ենթադրվում է, որ Բեթլենը անմիջական վերահսկողություն է ունեցել դատավարության նկատմամբ։ Վինդիշգրացը մի քանի շաբաթ անցկացրել է բանտում, նախքան շքեղ առողջարան տեղափոխվելը։ Վինդիշգրացի ներման համար ազգային միջնորդագիրը ստացել է 100,000 ստորագրություն։ Վինդիշգրացին և Նադոսին հաջորդ տարի ներում են ստացել Հորթիի կողմից։[39][37] Արտասահմանում գերի վերցված դավադիրները դատվել են առանձին այն երկրներում, որտեղ նրանք գերի են վերցվել։ Յանկովիչին, Մարսովսկուն և Մանկովիչին դատել են Հաագայում, մինչդեռ ֆոն Օլչվարիին՝ Համբուրգում։ Բոլորը ստացել են մեղմ պատիժներ։

### Ազդեցություն
Բեթլենը, հանրային զգալի ճնշման ենթարկվելով, հրաժարական է տվել Հորթիին, որը հրաժարվել է ընդունել այն: Հետագայում Բեթլենը վերադասավորել է իր կաբինետը՝ փոխարինելով ներքին գործերի նախարար Իվան Ռակովսկիին: Դատավարությունների արդյունքը մեծացրել է Բեթլենի ժողովրդականությունը Հունգարիայում:

Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունը Բեթլենի արդարացումը Ֆրանկի գործով համարել է դիվանագիտական ​​պարտություն, որը ոգևորել է Հունգարիայի և Գերմանիայի ազգայնականներին: Երբ Ազգերի լիգայի կողմից Հունգարիայի տնտեսական վերահսկողության շարունակականության համար պայքարը ձախողվել է, Ֆրանսիան ուշադրությունը սևեռել է միջազգային կեղծարարության դեմ պայքարի վրա: Ֆրանսիացի օրենսդիրները վերանայել են 1926 թվականի փետրվարին Չեխոսլովակիայի առաջարկը՝ ստեղծել միջազգային ոստիկանական կազմակերպություն, որի անդամները կպայքարեին փողերի կեղծարարության դեմ: Բրիանի առաջարկը կոչ էր անում միավորել կեղծարարության դեմ պայքարի օրենքները, ոստիկանական և դատական ​​համագործակցությունը և ստեղծել ազգային կեղծարարության դեմ պայքարի կենտրոններ յուրաքանչյուր ստորագրող կողմի սահմաններում: Առաջարկը վերանայվել է և ավելի ուշ ընդունվել է Ազգերի լիգայի կողմից 1929 թվականի ապրիլին կեղծ փողերի դեմ պայքարի միջազգային կոնվենցիայում:

## Ծանոթագրություններ

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ընթերցանության նյութեր
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1920-ականներ Հունգարիայում
Կատեգորիա:Հունգարիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սկանդալներ