Ուոլթեր Կոն

**Ուոլթեր Կոն** () ավստրիացի-ամերիկացի տեսական ֆիզիկոս և տեսական քիմիկոս։ Նա Ջոն Փոփլի հետ արժանացել է 1998 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակին։ Մրցանակը տրվել է, նյութերի էլեկտրոնային հատկությունների ըմբռնման գործում, նրանց ներդրման համար: Մասնավորապես, Կոնը առաջատար դեր է խաղացել խտության ֆունկցիոնալի տեսության զարգացման գործում, որը հնարավորություն է տվել հաշվարկել քվանտային մեխանիկական էլեկտրոնային կառուցվածքը էլեկտրոնային խտության (այլ ոչ թե բազմամասնիկական ալիքային ֆունկցիայի) հետ կապված հավասարումների միջոցով։ Այս հաշվողական պարզեցումը հանգեցրեց բարդ համակարգերի ավելի ճշգրիտ հաշվարկների, ինչպես նաև բազմաթիվ նոր գաղափարների, և այն դարձավ էական գործիք նյութագիտության, խտացված փուլերի ֆիզիկայի և ատոմների և մոլեկուլների քիմիական ֆիզիկայի համար։

## Վաղ տարիներ Կանադայում
Կոնը Անգլիա է ժամանել Հիտլերի կողմից Ավստրիայի բռնակցումից անմիջապես հետո, «Kindertransport» փրկարարական գործողության շրջանակներում։ 
Նա հրեա ընտանիքից էր և գրել է. «Իմ զգացմունքները Ավստրիայի՝ իմ հայրենի երկրի հանդեպ, շատ ցավալի են և կմնան շատ ցավալի: Դրանց վրա գերակշռում են նացիստական ​​ռեժիմի տակ գտնվող հրեա տղայի 1 1/2 տարվա իմ վառ հիշողությունները, ինչպես նաև Հոլոքոստի ժամանակ ծնողներիս՝ Սալոմոնի և Գիտել Կոնի, այլ հարազատների և մի քանի ուսուցիչների սպանությունը։ Ուզում եմ նշել, որ ես ուժեղ հրեական ինքնություն ունեմ և տարիների ընթացքում ներգրավված եմ եղել մի քանի հրեական նախագծերում, ինչպիսիք են Սան Դիեգոյում Կալիֆորնիայի համալսարանում հրեական ուսումնասիրությունների ուժեղ ծրագրի ստեղծումը»: Կոնը իրեն նույնականացրել է որպես դեիստ։

1940 թվականի հուլիսին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո նա տեղափոխվեց Կանադա։ Կոնը  սկզբում մնացել է Քվեբեկի Շերբրուկի մոտ գտնվող ճամբարում։ Այս ճամբարը, ինչպես նաև մյուսները, տրամադրում էին փոքր թվով կրթական հնարավորություններ, որոնք Կոնը լիովին օգտագործեց, արդյունքում նրան հաջողվեց ընդունվել Տորոնտոյի համալսարան: Նա ընտրեց ֆիզիկա և մաթեմատիկա, քանի որ Գերմանիայի քաղաքացիներին թույլ չէր տրվում մտնել քիմիայի մասնաճյուղի շենք։

## Գիտական ​​կարիերա
Կոնը, իր մեկ տարվա բանակային ծառայության ավարտին, 1945 թվականին ստացավ կիրառական մաթեմատիկայի բակալավրի կոչում Տորոնտոյի համալսարանից բակալավրիատի 4-ամյա ծրագիրն ավարտելով 2½ տարում։ 1946 թվականին Տորոնտոյի համալսարանում նա ստացավ կիրառական մաթեմատիկայի մագիստրոսի կոչում: Կոնը Ph.D.-ին ֆիզիկայից պաշտպանեց 1948 թվականին Հարվարդի համալսարանում, որտեղ նա Ջուլիան Շվինգերի ղեկավարությամբ աշխատել է երեք մարմինների ցրման խնդրի շուրջ: Հարվարդում նա նույնպես ընկավ Ջ. Հ. Վան Վլեքի ազդեցության տակ և հետաքրքրություն զարգացրեց պինդ մարմնի ֆիզիկայի նկատմամբ։

Նա 1950-1960 թվականներին՝ Կոպենհագենում կարճատև աշխատանքից հետո՝ որպես Կանադայի ազգային հետազոտական ​​խորհրդի ասպիրանտ, Հարվարդից տեղափոխվել է Կարնեգի Մելոն համալսարան։ Իր հիմնական՝ բազմակի ցրման ժապավենային կառուցվածքի ա աշխատանքի մեծ մասը, նա կատարել է Կարնեգի Մելոնում, որն այժմ հայտնի է որպես KKR մեթոդ: Բելլ լաբորատորիայի հետ նրա համագործակցությունը նրան հնարավորություն տվեց զբաղվել կիսահաղորդիչների ֆիզիկայով և երկար ու բեղմնավոր համագործակցություն ստեղծել Լուտինգերի հետ (ներառյալ, օրինակ, կիսահաղորդչային ժապավենի կառուցվածքի Լուտինգեր-Կոն մոդելի մշակումը): 1960 թվականին նա տեղափոխվեց նորաստեղծ Կալիֆորնիայի համալսարան, Սան Դիեգո, և որոշ ժամանակ զբաղեցրեց ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, և մնաց մինչև 1979 թվականը: Հենց այս ժամանակահատվածում նա իր աշակերտ Չանչալ Կումար Մաջումդարի հետ միասին մշակեց Ֆերմի գազի, դրա կապված և չկապված վիճակների, վերաբերյալ Կոն-Մաջումդար թեորեմը։ Այնուհետև նա ընդունեց հիմնադիր տնօրենի պաշտոնը Սանտա Բարբարայի տեսական ֆիզիկայի նոր ինստիտուտում: 1984 թվականին նա Սանտա Բարբարայում Կալիֆորնիայի համալսարանում ստանձնեց ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսորի պաշտոնը, որտեղ նա աշխատեց մինչև իր կյանքի վերջը։

Կոնը նշանակալի ներդրում է ունեցել կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի մեջ, ինչը նրան բերեց Ամերիկյան ֆիզիկական հասարակության Օլիվեր Բաքլիի մրցանակ: Նա նաև պարգևատրվել է Ֆենբուրգի մեդալով՝ բազմաթիվ մարմնի խնդրին նպաստելու համար։ Նրա աշխատանքը խտության ֆունկցիոնալ տեսության վրա սկսվեց Փարիզի École Normale Supérieure այցի ժամանակ Պիեռ Հոհենբերգի հետ և դրդվեց համաձուլվածքների տեսության նկատառմամբ։ Հոհենբերգ–Կոնի թեորեմը հետագայում մշակվեց Լու Ջեու Շամի հետ համագործակցությամբ՝ ստեղծելու Կոն-Շամ հավասարումները։

[thumb|Ուոլթեր Կոնը  [Օքսֆորդի համալսարան|Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում ստանալիս։]]

1957 թվականին նա հրաժարվեց Կանադայի քաղաքացիությունից և դարձավ Միացյալ Նահանգների քաղաքացի։

## Մահ
Կոնը մահացել է 2016 թվականի ապրիլի 19-ին Կալիֆորնիայի Սանտա Բարբարա քաղաքում գտնվող իր տանը ծնոտի քաղցկեղից, 93 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ