Ամոթույքի նախադռան բորբոքման համախտանիշ

**Ամոթույքի նախադռան բորբոքման համախտանիշ (''Vulvar vestibulitis syndrome (VVS)'')**, **վեստիբուլօդինիա** կամ պարզապես **ամոթույքի նախադռան բորբոքում,** ամոթույքի նախադռան շրջանում տեղակայված ցավ (վուլվօդինիա՝ տեղայնացված նախադռնում): Այն ասոցացվում է խիստ տեղայնացված այրող կամ կտրող ցավի հետ։ Մինչև վերջերս  նախադռան բորբոքում եզրույթն օգտագործվել է ամոթույքի տեղայնացված ցավը նկարագրելու համար. **«**-itis**»** վերջածանցը սովորաբար ենթադրում է բորբոքային գործընթաց, բայց իրականում քիչ ապացույցներ կան, որոնք հաստատում են այս վիճակում բորբոքային գործընթացը: Վեստիբուլօդինիա եզրույթն այժմ ճանաչվում է Վուլվովագինալ հիվանդությունների ուսումնասիրության միջազգային ընկերության կողմից։

Խթանված վեստիբուլօդինիան նախադռան հատվածում շփման հետևանքով առաջացած ցավն է՝ ամենահաճախ հանդիպող ենթատեսակը նախադաշտանադադարային կանանց մոտ։ Նշվում է, որ այս վիճակը հանդիպում է գինեկոլոգիական օգնության դիմող կանանց մոտ 10-15%-ը։

## Ախտանիշներ
Սովորաբար ամոթույքի շրջակա այլ հատվածների վրա ճնշում գործադրելիս ցավ չի լինում։ Գրգռվածության և այրոցի զգացողությունները կարող են պահպանվել սեռական հարաբերությունից հետո ժամեր կամ օրեր շարունակ։ Վեստիբուլօդինիան հաճախ կարող է դառնալ ցավոտ սեռական հարաբերության (դիսպարեունիա) պատճառ։

Ցավը կարող է հրահրվել հպումից կամ որևէ առարկայի հետ շփումից, օրինակ՝ տամպոն դնելիս, հեշտոցային սեռական հարաբերության ժամանակ կամ հեծանիվի նստատեղի վրա նստելուց առաջացած ճնշումից (հրահրված վեստիբուլօդինիա) կամ այն կարող է լինել մշտական և չհրահրվել որևէ ֆիզիկական գրգռիչից (չհրահրված վեստիբուլoդինիա)։ Որոշ կանանք ունեցել են ցավ հենց առաջին ներթափանցման փորձից սկսած (առաջնային վեստիբուլօդինիա), մինչդեռ մյուսների մոտ այն ի հայտ է եկել որոշակի ժամանակահատված անց՝ անցավ սեռական կյանք ունենալուց հետո (երկրորդային վեստիբուլօդինիա)։

Հիվանդությունը կարող է ունենալ հասարակական և հոգեբանական հետևանքներ։ Վուլվովագինալ ցավ ունեցող շատ անձինք զգում են քրոնիկական հուսախաբություն, հիասթափություն, հուսահատություն և դեպրեսիա՝ իրենց կյանքի վրա հիվանդության ազդեցության պատճառով։ Այն կարող է բացասաբար անդրադառնալ մարդու կյանքի որակի, սիրային և սեռական հարաբերությունների, ինչպես նաև առօրյա գործունեության վրա։

## Պատճառներ
Վեստիբուլօդինիայի հիմքում ընկած մեխանիզմները դեռևս լիովին պարզաբանված չեն։ Ենթադրվում է, որ գոյություն ունեն մի քանի ենթատեսակներ։

Նեյրոպրոլիֆերատիվ վեստիբուլօդինիան հիվանդություն է, որի դեպքում նախադռան հատվածում առկա է ցավային ընկալիչների (C-աֆերենտ) և պարարտ բջիջների ավելցուկ։ Այդ ցավային ընկալիչների խտությունը կարող է մոտ 10 անգամ գերազանցել նորման։ Որոշ մարդիկ ծնվում են այս ախտաբանական վիճակով (բնածին նեյրոպրոլիֆերատիվ վեստիբուլօդինիա)։ Բնածին նեյրոպրոլիֆերատիվ վեստիբուլօդինիայով ծնվածներից շատերը նաև ունենում են պորտի շրջանում գերզգայունություն, քանի որ և՛ ամոթույքի նախադուռը, և՛ պորտը սաղմնային շրջանում զարգանում են նույն հյուսվածքից (նախնական միզասեռական ծոց)։

Դրանում կարող են դեր ունենալ մի շարք պատճառներ, այդ թվում՝ մարդու պապիլոմավիրուսի (ՄՊՎ) ենթակլինիկական վարակը, քրոնիկական կրկնվող կանդիդոզը կամ քրոնիկական կրկնվող բակտերիային վագինոզը։

Վեստիբուլօդինիան կարող է պայմանավորված լինել նաև հորմոնալ անհավասարակշռությամբ (հորմոն-միջնորդավորված վեստիբուլօդինիա) և երբեմն առաջանալ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների պատճառով։ Ապացուցվել է, որ էստրոգենային հակաբեղմնավորիչները կարող են մինչև 11 անգամ բարձրացնել վեստիբուլօդինիայի զարգացման ռիսկը։ Լաբորատոր հետազոտությունները կարող են ցույց տալ սեռական հորմոնները կապող գլոբուլինի բարձր մակարդակ կամ ազատ տեստոստերոնի ցածր մակարդակ։

Կոնքի հատակի մկանների գերլարվածությունը (հիպերտոնուսը) առկա է վեստիբուլօդինիա ունեցող շատ անձանց մոտ: Լարված մկանները կարող են նպաստել նախադռան հետին հատվածում ցավի առաջացմանը: Կոնքի հատակի գերլարվածություն ունեցող մարդիկ կարող են ունենալ միզարձակման ախտանիշներ, ինչպիսիք են միզային հրատապությունը, և/կամ այնպիսի ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝ փորկապությունը, հետանցքի ճաքերը, կոնքի կամ գոտկատեղի ցավերը։

Ամոթույքի նախադռնից դուրս տարածվող ցավը կարող է ունենալ այլ աղբյուրներ։ Ամոթույքային նյարդի վնասումը (ամոթույքային նևրալգիա կամ նյարդի սեղմում) կարող է առաջացնել միակողմանի կամ երկկողմանի ցավ։ Սեռական օրգանների մշտական գրգռվածության հիվանդությունը նույնպես կարող է առաջացնել ցավ ամոթույքի նախադռան հատվածում։ Ողնաշարի ախտաբանությունը նույնպես կարող է լինել ամոթույքի ցավի պատճառ։

Վերջին տարիներին մշակվել և կատարելագործվել են ախտորոշիչ ալգորիթմներ՝ վուլվոդինիայի տարբեր ենթատեսակների ախտորոշման համար։ Կանանց սեռական առողջության ուսումնասիրման միջազգային միությունը (ISSWSH) աջակցում է այս ախտորոշիչ ալգորիթմի կիրառմանը։

## Ախտորոշում
Վուլվօդինիա ունեցող մարդկանց ախտորոշելը և բուժելը շատ դժվար է։ Ճշգրիտ ախտորոշելը հաճախ տևում է տարիներ։ 2012 թվականի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ամոթույքի շրջանի ցավով օգնության դիմած մարդկանց մինչև 2%-ը կարողացել է ախտորոշում ստանալ։

Ախտորոշումը կատարվում է բամբակյա ականջամաքրիչների թեստի (Q-tip test) միջոցով, որի ժամանակ բժիշկը շրջանաձև շարժումով ճնշում է գործադրում ամոթույքի նախադռան հատվածի վրա՝  ցավի առկայությունը գնահատելու համար։ Լաբորատոր հետազոտություններն օգտագործվում են բակտերիային, վիրուսային կամ սնկային վարակները բացառելու համար։ Լաբորատոր թեստերը կարող են կիրառվել նաև բուժառուի սեռական հորմոնները ստուգելու համար հորմոնալ բաղադրիչի առկայության դեպքում։ Իրականացվում է վուլվովագինալ հատվածի մանրակրկիտ զննում՝ գնահատելու հյուսվածքների հնարավոր ապաճումը։

## Բուժում
Բուժումը կախված է հիվանդության ենթատեսակից։

Բնածին նեյրոպրոլիֆերատիվ վեստիբուլօդինիայի դեպքում բուժման ոսկե ստանդարտը նախադռան հեռացման վիրահատությունն է (վեստիբուլէկտոմիա): Ձեռքբերովի նեյրոպրոլիֆերատիվ և բորբոքային վեստիբուլoդինիաները կարող են բուժվել տեղային միջոցներով: Երբ նման պահպանողական (կոնսերվատիվ) բուժումները ձախողվում են, նախադռան հեռացման վիրահատությունը կարող է դիտարկվել այլընտրանքային տարբերակ։

Հորմոն-միջնորդավորված վեստիբուլօդինիան բուժվում է խնդիրն առաջացնող դեղամիջոցների (սովորաբար՝ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների) դադարեցմամբ և տեղային էստրադիոլի ու տեստոստերոնի համակցված քսուքի կիրառմամբ։ Սա հնարավորություն է տալիս ամոթույքի հյուսվածքին վերադառնալ իր առողջ վիճակին։

Կոնքի հատակի մկանների գերլարվածությունը հաճախ բուժվում է կոնքի հատակի ֆիզիոթերապիայի միջոցով: Սակայն, եթե 4–8 սեանսից հետո (կախված անհատական դեպքից) ախտանիշները պահպանվում են կամ չեն բարելավվում, բուժառուները պետք է դիմեն գինեկոլոգից և ուրոլոգից զատ այլ մասնագետներին ևս: Ֆիզիոթերապիան չպետք է այնքան սրի ախտանիշները, որ դրանք հանգեցնեն հաշմանդամության: Մի շարք վիճակներ, որոնք կարող են նպաստել կոնքի հատակի մկանների գերլարվածությանը կամ պատճառ դառնալ դրան, հաճախ անտեսվում են, ներառյալ երակային խանգարումները, գերշարժունակության (հոդերի չափից ավելի շարժունակություն) համախտանիշները, կողերի անոմալիաները, կոնքի խնդիրները (օրինակ՝ դիսպլազիա, ազդրաքացախափոսային խանգարում (femoroacetabular impingement) և հոդաշրթի պատռվածքներ), ինչպես նաև զստասրբանային հոդի գործառույթի խանգարումը։ Այս վիճակներից յուրաքանչյուրը պահանջում է մասնագիտացված գնահատում և վարում համապատասխան գիտելիքներ ունեցող մասնագետների կողմից։

Բուժումը սովորաբար պահանջում է բազմապրոֆիլ թիմի մասնակցություն, որի կազմում ներառված են գինեկոլոգը, կոնքի հատակի ֆիզիոթերապևտը, երբեմն վիրաբույժը, և երբեմն էլ հոգեբան-խորհրդատուն՝ օգնելու բուժառուներին հաղթահարել հիվանդության հոգեհասարակական բեռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ցավ