Էբբոտսֆորդ

**Էբբոտսֆորդ** (), Շոտլանդիայի հարավում՝ Սքոթիշ Բորդերս շրջանի Մելրոուզ քաղաքի մոտակայքում գտնվոց կալվածք՝ կառուցված հայտնի գրող և բանաստեղծ Վալտեր Սքոթի կողմից 1811-1824 թվականներին։ Մեր օրերում այս կառույցը կիրառվում է որպես Վալտեր Սքոթի թանգարան։

## Պատմություն
Կալվածքի միջուկը եղել է 100 ակր (0,40 կմ²) մակերես ունեցող ագարակը, որը կոչվում էր Քարթլիհոլ, ինչպես նաև կրում էր Քլարթի մականունը (այսինքն՝ «կեղտոտ ջրափոս»), որը Սքոթը գնել է 1811 թվականին։ Սքոթն այն անվանափոխեց՝ անվանակոչելով Էբբոտսֆորդ՝ ի պատիվ հարևան անցահունի, որից օգտվում էին Մելրոուզ աբբայության վանականները։

1811-1812 թվականներին ագարակի նախնական տարածքը ենթարկվեց աննշան ընդլայնման, մասշտաբային ընդլայնումներ տեղի ունեցան 1816-1819 և 1822-1824 թվականներին։ Այս առանձնատանը Սքոթը հավաքել է մեծ գրադարան, հին կահույքի, զենք ու զրահի հավաքածուներ, ինչպես նաև այլ հազվագյուտ իրեր, որոնք կապված են Շոտլանդիայի պատմության հետ, մասնավորապես՝ կելտական գլխարկ, *[[Woodwrae Stone]]*-ը, որոնք այժմ գտնվում են Շոտլանդիայի ազգային թանգարանում։ Սքոթը կառուցված կալվածքն անվանել է «ռոմանտիկա՝ ճարտարապետության մեջ» և, հիրավի, «ամրոց-գլուխկոտրուկ»։

Վերջին և գլխավոր ձեռքբերումը դարձավ Թոֆթֆիլդ կալվածատունը (արդյունքում անվանափոխվեց՝ կոչվելով Հանթլիբերն), որը գնվել է 1817 թվականին։ Նոր տան շինարարությունն սկսվել և ավարտվել է 1824 թվականին։

Շենքի ընդհանուր հատակագիծը զուգահեռագծի տեսք ունի, որի եզրագծերն անհավասար են, մի կողմը դեպի Թվիդ է ուղղված, ոճը՝ շոտլանդական բարոնյան։ Ճարտարապետներ Ուիլյամ Աթքինսոնի և Էդվարդ Բլորի ղեկավարությամբ՝ Սքոթը ճարտարապետության մեջ դարձավ շոտլանդական բարոնյան ոճի առաջամարտիկը․ այս տունը ճանաչվել է ամենաազդեցիկ ստեղծագործություններից մեկը, իսկ Էբբոտսֆորդը ուղենիշ է հանդիսացել Շոտլանդիայի սահմաններից ներս և դուրս կառուցվող մի շարք շենքերի կառուցման համար։

Ընդհանուր առմամբ, կալվածատունը «ամրոցի մանրանկարի» տպավորություն է թողնում՝ ունենալով ոչ մեծ աշտարակներ և ամրոցներին բնորոշ ատամնաձև կտրվածք, որը զարդարում է տան և այգու պատերը։ Շենքի տարբեր հատվածներում ներկառուցված են մասունքներ և պատմական զենք ու զրահ։

Կալվածքը և վերջինիս շրջակայքն արտացոլում են Սքոթի՝ պատմական միջավայր ստեղծելու ձգտումը, բայց, միևնույն ժամանակ, գրողը հոգ է տարել այն մասին, որպեսզի տունն ապահովված լինի ժամանակակից կյանքի բոլոր հարմարություններով։ Արդյունքում Սքոթն այս տարածքն օգտագործել է նաև որպես նոր տեխնոլոգիաների փորձարկման հարթություն։ Տունը լուսավորվել է գազային լուսավորման մեխանիզմով, իսկ տան ծառայողները և բնակիչները միմյանց հետ կապ են հաստատել հատուկ զանգի միջոցով։

Սքոթն իր տանն ապրել է ընդամենը մեկ տարի՝ 1825 թվականին, ինչից հետո Սքոթի կյանքում սկսվեց անհաջողության շրջան, որի պատճառով Սքոթն ստիպված է եղել գրավադրել։ 1830 թվականին գրավառուները Վալտեր Սքոթին են նվիրել գրադարանն ու թանգարանը։ 1847 թվականին Սքոթի ողջ կարողությունն ամբողջովին ազատվել է գրավի կարգավիճակից, ինչը տեղի է ունեցել հրատարակիչ և գրքավաճառ Ռոբերտ Քեդելլի վճարման շնորհիվ, որը զրոյացրեց պարտքը՝ պարոն Սքոթի ստեղծագործությունների նկատմամբ հրատարակչական իրավունքի ստացման դիմաց։

Սքոթի միակ որդին՝ Վալտերը, չապրեց այնքան, որպեսզի վայելեր ունեցվածքը, քանի որ մահացավ 1847 թվականին Հնդկաստանից տուն բերող ճանապարհին։ Հետագա սեփականատերերի շարքում են Սքոթի թոռնիկը՝ Վալտեր Սքոթ Լոքհարթը (ավելի ուշ՝ Վալտեր Լոքհարթ Սքոթ, 1826-1853), նրա կրտսեր քույրը՝ Շառլոտա Գարրիետ Հոուպ-Սքոթը (ծնվ․՝ Լոքհարթ) 1828-1858, Ջեյմս Հոուփ Սքոթը, արքայական փաստաբանը և նրա դուստրը (Սքոթի ծոռնուհին), Մարի Մոնիկա Մաքսվել-Սքոթը։

Տունը հասարակության համար բացվել է 1833 թվականին, բայց մինչև 2004 թվականը շարունակել է մնալ Սքոթի ժառանգների սեփականությունը։ Նրա՝ ուղիղ գծով ժառանգներից վերջինը ծոռան թոռնուհին է եղել՝ Դամա Ջին Մաքսվել-Սքոթը (հունիսի 8 1923 թվական - մայիսի 5 2004 թվական)։ նա կալվածքը 1998 թվականին ժառանգել է իր ավագ քրոջից՝ Պատրիսիա Մաքսվել Սքոթից։ Այն բանից հետո, երբ քույրերը տան ծախսերը հոգալու նպատակով ստիպված եղան այցելուներին առաջարկել վճարովի սպասարկման ծառայություններ, նրանք տունը վերածեցին Շոտլանդիա այցելող զբոսաշրջիկների ամենասիրելի և պահանջարկ վայելող տեսարժան վայրերից մեկի։

Դամա Ջինը մի ժամանակ եղել է արքայադուստր Ալիսայի ուղեկցորդուհին, Dandie Dinmont Terrier ցեղատեսակին պատկանող շների հովանավորներից մեկը։

Դամա Ջինի մահվանից հետո կալվածքի պահպանման նպատակով հիմնադրվեց *«Abbotsford Trust»* ֆոնդը։

2005 թվականին ներկայացվեց հայտ՝ Էբբոտսֆորդի հարևանությամբ բնակելի համալիր կառուցելու նպատակով, որն արժանացավ բացասական պատասխանի։ Շինարարության նախագիծը ենթարկվեց փոփոխության, բայց անգամ 2020 թվականին շարունակել է հանդիպել հակոտնյա մոտեցման։

Թվիդբեք երկաթուղային կայարանը տեղակայված է Էբբոտսֆորդից քիչ հեռու։

## Զանազան
1832 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Սքոթը մահացավ։ Այդ ժամանակ նրա ստեղծագործություններից «Մալթայի պաշարումը» դեռևս չէր հրատարակվել, և Ջոն Լոքհարթը (գրողի փեսան և կտակակատարը) վստահ էր, որ վեպը չի կարելի հրատարակել. նրա կարծիքով՝ «Պաշարումը» այնքան վատ էր գրված, որ կարող էր վնասել գրողի հեղինակությանը։ Վեպի ձեռագիրը գրողի ժառանգները պահել են Էբբոտսֆորդում ավելի քան մեկուկես դար՝ այն հրապարակելով միայն 2008 թվականին։

2012 թվականի օգոստոսին Էբբոտսֆորդում այցելուների համար բացվեց նոր կենտրոն, որտեղ տեղակայված են ցուցասրահ, հուշանվերների խանութ և սրճարան, որից բացվում է տեսարան՝ դեպի Սքոթի տուն և բակ։ Տունը հանրության համար վերաբացվեց 2013 թվականին՝ մասշտաբային վերանորոգումից հետո։

2014 թվականին տունն արժանացել է *Europa Nostra Awards*-ի մրցանակի, որը տրվել էարված ռեստավրացիայի նախագծի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт поместья Эбботсфорд
* Эбботсфорд на сайте Undiscovered Scotland
* Страница о Вальтере Скотте на сайте Scottish And Proud Of It

Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թանգարաններ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Թանգարաններ ըստ տեսակի