open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շառլ Խելագար

**Կառլ VI Խելագար**, (, ), 1380 թվականից թագավոր։ Վալուաների դինաստիայից։ Հոգեկան հիվանդ էր. իշխել է սոսկ անվանապես։ Նրա օրոք իշխանության համար պայքարել են ֆեոդալ ազնվականների 2 խմբավորումներ՝ արմանյակներն ու բուրգինյոնները։ 1420 թվականին նրան գերել են անգլիացիների դաշնակից բուրգունդական ֆեոդալները և հարկադրել ստորագրել Տրուայի պայմանագիրը, որի համաձայն գահաժառանգ է ճանաչվել Անգլիայի Հենրի V թագավորը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Վալուաներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
Մարգարիտա Մատուլյան

**Մարգարիտա Տիգրանի Մատուլյան** (), հայ քանդակագործ։

Նկարիչ Տիգրան Մատուլյանի դուստրն է։

## Կենսագրություն
մինի
2002-2007 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի քանդակագործության բաժնում։

2010 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
* 2006 բրոնզե արձանիկների ցուցահանդես, «Ալբերտ և Թով Բոյաջյան» ցուցասրահ, Երևան
* 2010 «Թղթե արձանիկներ», «Ակադեմիա» պատկերասրահ, Երևան
* 2016 Ցուցահանդես Դանիայի հայկական դեսպանատանը, Դանիա, Կոպենհագեն

### Խմբակային ցուցահանդեսներ
* 2007 «Նունե Թումանյան և ուսանողներ», «Ալբերտ և Թով Բոյաջյան» ցուցասրահ, Երևան
* 2007 «Ցուցահանդես նվիրված Շուշիի ազատագրման 15-ամյակին», Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* 2009 «Ցուցահանդես նվիրված Սուրբ Սարգսի տոնին»
* 2009 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2009 Գրաֆիկա և քանդակ, Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2010 «Ցուցահանդես նվիրված Սուրբ Սարգսի տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2010 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2010 Ցուցահանդես նվիրված Արցախի անկախության 19-ամյակին
* 2011 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2012 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2012 Արամե պատկերասրահ, Երևան
* 2013 Արամե պատկերասրահ, Բեյրութ
* 2014 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2014 Արամե պատկերասրահ, Հայաստան, Երևան
* 2014 Ցուցահանդես Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2014 Ցուցահանդես «Beauty in the Palm», Արամե պատկերասրահ, Բեյրութ, Լիբանան.
* 2015 Ցուցահանդես Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2015 Ցուցահանդես «Պար», Հայաստանի նկարիչների միություն 
* 2016 «Ցուցահանդես նվիրված կանանց տոնին», Հայաստանի նկարիչների միություն

## Պատկերասրահ

Clown Margarita Matulyan.jpg|Ծաղրածու, բրոնզ
Dancer Margarita Matulyan.jpg|Պարուհի, բրոնզ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Երիտասարդ հաջողակներ 2014, Մարգարիտա Մատուլյան
* Կին արձանագործուհիներ. Վերացող տեսակ` ընդհատակում \

Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ կին քանդակագործներ
Կարմրաշենի սարավանդ

**Կարմրաշենի սարավանդ**, *Կարմրաշենի սարահարթ*,  Հայաստանի Արագածոտնի մարզի հարավ-արևմտյան և Արմավիրի մարզի արևմտյան մասերում, Արագած լեռնազանգվածի հարավարևմտյան ստորոտին՝ Թալինի սարավանդի և Ախուրյան ու Արաքս գետերի միջև։ Աստիճանաբար ցածրանալով հարավարևելյան ուղղությամբ՝ ձուլվում է Արարատյան դաշտին։ Կազմված է նեոգենի և պլեյստոցենի հրաբխային ապարներից։ Ունի բլրա-ալիքավոր, թույլ մասնատված մակերևույթ։ Կան լավային հոսքեր, մինչև 100 մետր հարաբերական բարձրությամբ խարամային կոներ։ Մակերևույթի կարևոր ձևաբանական տարրերը Մաստարայի սելավաբեր համակարգի հեղեղատներն են։ Կլիման չոր ցամաքային է՝ չափավոր ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով, տարեկան տեղումները 300—350 մմ են։ Հողերը կարբոնատային են, ցածրադիր վայրերում՝ լեռնային գորշ, բարձրադիր մասերում՝ լեռնա-շագանակագույն։ Տիրապետում են տափաստանը և օշինդրային կիսաանապատը։ Արհեստական ոռոգման պայմաններում զբաղվում են այգեգործությամբ ու պտղաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի աշխարհագրություն
Շառլ Հաղթանակող

**Կառլ VII** (, ), 1422 թվականից թագավոր։ Վալուաների դինաստիայից։

Հակառակ Տրուայի պայմանագրի, հոր՝ Շառլ VI-ի մահից հետո, իրեն թագավոր է հռչակել, սակայն փաստորեն իշխում էր միայն Լուարայից հարավ ընկած տարածքում։ Ժողովրդական ազատագրական շարժման առաջնորդ Ժաննա դ՚Արկի օժանդակությամբ 1429 թվականին թագադրվել է, 1437 թվականին մտել Փարիզ։ Նա անցկացրել է թագավորական իշխանությունն ամրապնդող մի շարք բարեփոխումներ, ստեղծել կանոնավոր բանակ, սահմանել մշտական ուղղակի հարկ։ 1435 թվականից դադարեցրել է Գլխավոր շտատների հրավիրումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Վալուաներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կարմրաթևիկներ

մինի
**Կարմրաթևիկներ** (), խոշոր թռչունների կարգ։ Հայտնի է 1 ընտանիք, 3 սեռ, 4 տեսակ։

## Արտաքին կառուցվածք
Փետուրներն սպիտակ են, վարդագույն կամ կարմիր երանգով։ Գլուխը փոքր է, կտուցը մեծ, ծնկաձև ցած ծռված։ Ոտքերն ու պարանոցը երկար են։ Առջևի մատները միացած են լողաթաղանթով, ետին մատը փոքր է կամ բացակայում է։ Արուի քաշը մինչև 4 կգ է։ Լավ լողում ու թռչում են։

## Բնադրում
Բնադրում են գաղութներով, գետնին։ Բները կառուցում են ծանծաղուտներում։ Դնում են 1-2 ձու, թխսում են էգը և արուն։

## Սննդառություն
Սնվում են անողնաշարավոր կենդանիներով, ջրային բույսերով։

## Տարածվածություն
Տարածված են առավելապես արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում, մեկ տեսակը՝ սովորական կարմրաթևիկ, նաև ԽՍՀՄ-ում։ Սովորական կարմրաթևիկը երբեմն հանդիպում են նաև Հայաստանում։

Կատեգորիա:Թռչուններ
Խոզերի կարմրախտ

մինի
**Խոզերի կարմրախտ**, առավել տարածված վարակիչ հիվանդություն, որը բնորոշ է սեպտիցեմիայով, էնդոկարդիտով, շճաֆիբրինոզային պոլիարթրիտով և մաշկացանով։ Հարուցիչը Phusiopatcae suis բակտերիան է։ Առավել զգայունակ են 2 ամսականից մինչև 1 տարեկան խոզերը։ Վարակվում են ստամոքս-աղիքային ուղիների և մաշկի միջոցով։ Հիվանդությունը կարող են տարածել կրծողները և թռչունները։ Տարածմանը նպաստող գործոններն են՝ օդի բարձր ջերմաստիճանն ու խոնավությունը, ոչ լիարժեք կերակրումը և այլն։ Այն ընթանում է գերսուր կամ շանթահար (կենդանիները սատկում են մի քանի ժամից հետո), սուր, ենթասուր և քրոնիկական ձևերով։ Հիվանդ խոզերի մոտ նկատվում է բարձր ջերմություն, ստամոքս-աղիքային ուղիների և սրտի գործունեության խանգարում, թուլություն, մաշկի վրա առաջանում են սկզբնական շրջանում բաց կարմիր, ապա՝ մուգ կարմիր բծեր։ Քրոնիկականի նշաններն են՝ էնդոկարդիտ, մաշկի նեկրոզ (մեռուկ), պոլիարթրիտ։ Խոզերի կարմրախտը ախտորոշում են էպիզոոտոլոգիական, կլինիկական տվյալների և լաբորատոր հետազոտության արդյունքների հիման վրա։

## Բուժում
Հակակարմրախտային շիճուկ, անտիբիոտիկներ։ Կանխարգելումը, վակցինացիա, խոզանոցների պարբերաբար ախտահանում, կրծողների և միջատների դեմ պայքար։ Սահմանվում է կարանտին, որը հանվում է հիվանդության վերացումից 15 օր հետո։ Սիսը կարելի է օգտագործել միայն լավ եփելուց հետո։ 

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կարտոֆիլացան

մինի|Ժամանակակից կարտոֆիլացան
**Կարտոֆիլացան**, կարտոֆիլի պալարներ տնկող մեքենա։ Կան կոմբինացված կարտոֆիլացաններ, որոնք պալարների անկման հետ միաժամանակ հող են մտցնում հատիկավորված հանքային պարարտանյութեր։ Լինում են կցվող, տրակտորի վրա հավաքվող (կախվող) և կիսակախվող տիպերի։ Կատարում է հարթ և կատարային տնկում։ Քառակուսի-բնացանի դեպքում պալարները տնկվում են բներում, որոնք դասավորված են քառակուսիների գագաթներին։ Տնկման խորությունը 6-14 սանտիմետր է։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կարմրակատար

thumb|left|մինի

thumb|left|մինի|Բեղնավորում

**Կարմրակատար**, (Carduelis carduelis), ճնճղուկազգիների կարգի սերինոսների ընտանիքի երգող թռչուն։

## Բնադրում
Բնադրում է ծառերի վրա։ Դնում է սպիտակ, վարդագույն կամ երկնագույն երանգով 4-5 ձու։ Թխսում է էգը (13-14 օր)։ Սնվում է խոտաբույսերի սերմերով, հատապտուղներով, մրգերով։ Տնային պայմաններում պահում են որպես դեկորատիվ, երգող թռչուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում։ ՀԽՍՀ-ում տարածված է կովկասյան կարմրակատարը, ձմռանը հանդիպում է նաև սիբիրյան կարմրակատար։ Կովկասյան կարմրակատարը մեր հանրապետության պայմաններում նստակյաց է։

Կատեգորիա:Սերինոսներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Վաչագան Աղասյան

**Վաչագան Աղասյան** (24 մայիսի, 1964, Ստեփանակերտ - 26 փետրվարի, 1992, Խոջալու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վաչագան Աղասյանը ծնվել է 1964 թ. մայիսի 24-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 5 միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է թիվ 21 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ստեփանակերտի մեքենաշինական գործարանում, Էստոնիայում վեցամսյա դասընթացներ և մասնագիտական որակավորում ստանալուց հետո, աշխատանքի է անցել «Հայգազ» տրեստի թիվ 8 շինմոնտաժային վարչությունում։ Կամավորագրվել է պաշտպանական բանակում։ ԻՊՈՒ-ի 5-րդ վաշտում դասակի հրամանատար էր։ Զոհվել է 1992 թ. փետրվարի 26-ին՝ Խոջալուի կրակակետի վերացման ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Նանա Գյուլիքևխյան

**Նանա Գրիգորի Գյուլիքևխյան** (), հայ նկարչուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1953 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է վառ գունաշարով աշխատանքներ և կենցաղային պատկերներ։
* «Երգ», 1960, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* «Կեսօր», 1963, Մոսկվայի պատկերասրահ
* «Տանը։ Պար», 1964, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարան
* «ժողովրդական պար։ Քոչարի», 1967 
* «Երեկո», 1970 
* «Սպասում» 1981

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Լիպարիտ Աղավելյան

**Լիպարիտ Աղավելյան** (9 սեպտեմբերի, 1964, Ստեփանակերտ - 13 մարտի, 1993, Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Լիպարիտ Աղավելյանը ծնվել է 1964 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է Ե. Չարենցի անվան թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, աշխատել Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայում։ Խորհրդային բանակում ծառայությունն ավարտելուց հետո աշխատել է էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ Կապանի շինարարական տեխնիկումն ավարտելուց հետո զինվորագրվել է Արցախի պաշտպանական ուժերին։ Մասնակցել է մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. մարտի 13-ին Մարտակերտի շրջանի Մաղավուզ գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 13 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Գևորգ Եղիազարյան

**Գևորգ Մյասնիկի Եղիազարյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1963 թվականի հուլիսի 21-ին, Լենինական (այժմ՝ ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի) քաղաքում։

1983 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1991 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1994 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 2005 թվականին հիմնադրել է «Սալազարդ» խեցեգործական փորձարարական արվեստանոցը։
2005 թվականին արժանացել է Վահան Թեքեյանի անվան մրցանակի։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացել է 1989 թվականի հուլիսի 21-ին։ Ունի երկու երեխա։ Կինը՝ Ալվարդ Ջիվանյանը, թարգմանչուհի է։

## Ստեղծագործություններ
Եղիազարյանի գեղանկարներին բնորոշ են գունային նուրբ և ռիթմիկ զուգորդումները, երաժշտականությունը՝ արտահայտված խորհրդանշական և պայմանական միջոցներով։ 
*«Դոն Կիխոտ», 1993
*«Իմ Ջոկոնդան», 2001
*«Հոգու մեղեդի», 2002
*«Մտքի թագավորը», 2003
*«Մայրություն», 2004
*«Երաժիշտը», 2004
*«Ջութակահարը», 2004

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Բեյրութ, 1995
*Երուսաղեմ, 1996
*Ամստերդամ, 1997
*Բոստոն, 1998
*Ատլանտա, 1999,2009
*Վաշինգտոն, 2000, 2002, 2008, 2009, 
*Նյու Յորք, 2000, 2004, 2006
*Ժնև, 2004
*Լիոն, 2006, 2007
*Չիկագո, 2009

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
«Հայազգ» հիմնադրամի հանրագիտարան 

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Սերգեյ Ամիյան

**Սերգեյ Բորիսի Ամիյան** (6 դեկտեմբերի, 1961, Ստեփանակերտ - 29 մարտի, 1992, Ղայբալիշեն), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Ամիյանը ծնվել է 1961 թ. դեկտեմբերի 6-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել հացի գործարանում։ Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից է։ Մարտական ուղին սկսել է Շահումյանից։ Վիրավորվել է Ջանհասանի մատույցներում, ապաքինվելուց հետո մասնակցել Ղայբալիշենի ու շրջակա տարածքների համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. մարտի 29-ին Ղայբալիշենում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Արա Բերբերյան

**Արա Բերբերյան** (), հայ օպերային երգիչ, բաս։

## Կենսագրություն
Նախական կրթությունն ստացել է տեղի հանրային վարժարանում։ Սովորել է Ինդիանայի Culver ռազմական ակադեմիայում։ Այնուհետև ընդունվել է Միչիգանի համալսարանը։ Համալսարանում սովորելու տարիներին հրապուրվել է խմբերգային արվեստով, մասնակցել մի շարք երգչախմբերի։
Դետրոյթում ձայնամարզման դասեր է ստացել ուսուցիչ դոկտոր Քենեֆ Ռեստերմանից, ով նպաստել է Արա Բերբերյանի արտիստական ընդունակության զարգացմանը։

Միչիգանի համալսարանում Դոկտոր Բարտոլոյի դերերգով հանդես է եկել Մոցարտի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» օպերայում, որից հետո ընդունվել է համալսարանի ուսանողական օպերային խումբ։ Այս ելույթը Արա Բերբերյանի անդրանիկ բեմական հաջողությունն է լինում, որն էլ հիմք է դառնում, որ նրան ընդունեն համալսարանի ուսանողական օպերային խմբի մեջ և առաջադրվում է Ֆիլադելֆիայի նվագախմբի հետ մի քանի մեներգերի կատարման համար։

1958 թվականին հրավեր է ստացել երգելու Աբրահամի դերերգը Էլզա Լադերմանի «Սառա» օպերայի հեռուստատեսային ներկայացման մեջ, որից հետո համերգային ելույթներ է ունեցել Վաշինգտոնի «Ֆիլիպս» պատկերասրահում։

1959 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք և համագործակցել Նյու-Օրլեանս օպերային ընկերության հետ։

1962 թվականին Նյու-Յորքում ելույթ է ունեցել «Լինքըլն» համերգային մեծ սրահի բացման ժամանակ։ Մշտական մասնակցություն է ունեցել հայկական երեկույթներին։ 1962 թվականին ամերիկահայության մշակութային տոնին մասնակցել է հայկական երգերի կատարմամբ՝ Արամ Խաչատրյանի, Հ. Պերպերյանի, Արմեն Տիգրանյանի ստեղծագործություններով։ 1970 թվականին մենահամերգով հանդես է եկել Երևանում։ 1979 թվականինից երգել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թատրոնում։

## Դերերգեր
* Մեֆիստոֆել՝ Գունոյի «Ֆաուստ»
* Ֆիլիպ՝ Վերդիի «Դոն Կառլոս»
* Դոն Բազիլիո՝ Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»
* Սպարաֆուչիլե՝ Վերդիի «Ռիգոլետտո»
* Նիլականտա՝ Լեո Դելիբի «Լակմե»
* Թագավոր՝ Վերդիի «Աիդա»
* Աբեմելիխին՝ Քամիլ Սեն-Սանսի «Սամսոն և Դալիլա»
* Վերդիի, Բրամսի և Մոցարտի «Ռեքվիեմներ»
* Հայդնի «Աշխարհի արարումը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Article on Berberian's former Michigan estate
* Biography at Bach-cantatas.com
* Obituary from the Associated Press

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Բասեր
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Արարատ Ամիրխանյան

**Արարատ Ամիրխանյան** (8 հունվարի, 1966, Այգեստան, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;10 հունվարի, 1994, Հորադիզ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արարատ Ամիրխանյանը ծնվել է 1966 թ. հունվարի 8-ին Ասկերանի շրջանի Այգեստան գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցն ու Ստեփանակերտի ավտոդպրոցը, որից հետո որպես փականագործ աշխատանքի է ընդունվել Ստեփանակերտի Ղարմետաքսկոմբինատում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո շարունակել է աշխատել նույն տեղում, իսկ 1987 թ. աշխատանքի է անցել ՇԱՇ-12-ում որպես ավտովարորդ, որտեղից էլ տեղափոխվել է Ստեփանակերտի կաթնամթերքային կոմբինանտ ու աշխատել որպես ավտովարորդ։ 1992 թ. կամավոր մտել է Այգեստանի ինքնապաշտպանական ջոկատը։ Մասնակցել է Ջամիլուի, Խոջալուի, Ջանհասանի, Քոսալարի, Լաչինի, Մարտակերտի շրջանի գյուղերի, Շահումյանի շրջանի ազատագրական ու պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 10-ին Հորադիզում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Այգեստանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Եղեգնահավ

thumb|''Gallinula chloropus''
**Եղեգնահավ** (), ջրահովվիկների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 32-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 50-55 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 250-450 գ։ 
Մարմնի փետրածածկը վերևից գորշասևավուն է, ներքևից՝ սևամոխրագույն։ Կողքերի երկայնքով կան սպիտակ շերտեր։ Ներքնապոչը սև ու սպիտակ է։ Ճակատի վահանաձև կոշտուկը և կտուցը կարմիր են, կտուցի ծայրը՝ դեղին։ Երիտասարդը հիմնականում մուգ դարչնագույն է, կոկորդը և փորը աղոտ սպիտակ։ Կտուցը դարչնագույն է։ Ճարպկորեն տեղաշարժվում է եղեգի խիտ մացառուտներում։

## Կենսակերպ
Թռիչքի է դիմում ծուլորեն, իսկ թռչելիս անմիջապես վայրէջք է կատարում։ Լողում է՝ գլուխը հետ ու առաջ տարուբերելով ու պոչը շարժելով, քայլում՝ գլուխն առաջ խոնարհած։ Ձայնը նման է ուժգին ճիչի։ Բնակվում է լճերի, դանդաղահոս գետերի ափերին, ճահճոտ եղեգնուտներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, ջրաճահճային բույսերով։

## Բազմացում և զարգացում
Հարսանեկան խաղերն սկսվում են ապրիլ-մայիսին։ Դնում է 43 մմ տրամագծով, դեղնադարչնագույն՝ մուգ պտերով 5-13 ձու։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 21-24 օր։ Թռիչքին կայուն տիրապետող ձագերի խմբավորումներն առաջանում են հունիս-օգոստոսին։ Համարվում է որսի թռչուն։ Բնադրում է հին եղեգի կույտի վրա։ Բույնը գավաթաձև է, պատրաստում է եղեգի ցողուններից։

Կատեգորիա:Ջրահովվիկներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Խաչարձան (գետ)

**Խաչարձան**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արեգունի լեռների հյուսիսարևմտյան մասից և Խաչարձան գյուղում ձախից միախառնվում Գետիկին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գետիկ գետի վտակներ
Կաուչուկատու բույսեր

300px|մինի|Կաուչուկատու Բրազիլական հևեյա
**Կաուչուկատու բույսեր**, իրենց որոշ հյուսվածքներում բնական կաուչուկ գոյացնող բույսեր։ Կախված այն բանից, թե կաուչուկը որ հյուսվածքում է կուտակվում, դրանք բաժանվում են. 
*լատեքսայինի (կաուչուկը կուտակվում է կաթնահյութում՝ լատեքսում) 
*պարենքիմային (առանցքային օրգանների՝ արմատի և ցողունի պարենքիմայում)
*քլորենքիմային (տերևի և մատղաշ ընձյուղների կանաչ հյուսվածքներում)

Արդյունաբերական նշանակություն ունեն լատեքսային կաուչուկատու բույսերը։ Դրանցից կարևորագույնը բրազիլական հևեյան է, որը տալիս է բնական կաուչուկի համաշխարհային արտադրանքի 95%-ը։ 30-40 մ բարձրությամբ ծառ է, մշակվում է Հարավ-Արևելյան Ասիայում, Հասարակածային Աֆրիկայում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում։ Պարենքիմային կաուչուկատու բույսերից են աստղածաղկազգիների ընտանիքի կոկ-սագիզ, կրիմ-սագիզ, տաու-սագիզ բազմամյա խոտաբույսերը, որոնք աճում են բարեխառն կլիմայի գոտում, օրինակ Ղազախստանում։ Դրանցից գվայուլան մշակվում է Ադրբեջանում, Տաջիկստանում։ Քլորենքիմային կաուչուկատու բույսերը արտադրական նշանակություն չունեն։ 

Կատեգորիա:Բույսեր
Խաչիձոր (գետակ)

**Խաչիձոր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Կարճևան գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սուրբ Հովհաննես լեռան հարավային լանջից և Ագարակ քաղաքի հյուսիսային մասում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կարճևան գետի վտակներ
Եղեգնուտի դրախտապան

thumb|320px |Emberiza schoeniclus

**Եղեգնուտի դրախտապան** (), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15-16, 5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 18-20 գ։ Բնադրման շրջանում արուի գլուխը և կրծկալը սև են, բեղերն ու օձիքը՝ սպիտակ։ Էգի հոնքը բաց դարչնագույն-դեղին է, բեղերը՝ սպիտակ, ունկնկալները՝ դարչնագույն՝ սև երիզով, գագաթը՝ դարչնագույն՝ խայտավոր, կոկորդի շերտը՝ մուգ։ Հետբնադրման շրջանում արուն և էգը նման են բնադրման շրջանի էգին, սակայն ընդհանուր գունավորումն ավելի բաց է։ Հաճախ երամներ է կազմում ձմռանը։ Բնակվում է ճահճուտներում, ուռենու մացառուտներով գետափերին։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, բուսական կերով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են հավանաբար մարտ-ապրիլին, ձվադրում և թխսակալում է մայիսից հունիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսի ընթացքում։

### Հերմաֆրոդիտիզմ
1981-ին հայտնաբերվել է երկսեռ (հերմոֆրոդիտ) անհատ, որը փետրավորմամբ արուի և էգի միջին տարբերակն է, սակայն բավական լայնացած ձվատար խողովակի առկայությունը վկայում է, որ թռչունը գործել է որպես էգ։ 

Կատեգորիա:Դրախտապաններ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Սիմոն Սիմոնյան (ազատամարտիկ)

**Սիմոն Սիմոնյան**, (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սիմոն Սիմոնյանը ծնվել է 1975 թվականի մարտի 7-ին Երևանում։ Ավարտել է Ավանի թիվ 177 միջնակարգ դպրոցը։ 1988 թ․-ի ազգային-ազատագրական զարթոնքին նա ընտանիքի անդամներից գաղտնի մասնակցում է Ազատության հրապարակի ցույցերին, զենք տեղափոխում։

1993 թ. գարնանը զորակոչվում է և ընկնում X զորամաս։ Ձմռանը մասնակցում է Քարվաճառի մարտական գործողություններին, այնուհետև տեղափոխվում Հորադիզ և մասնակցում մարտական մի շարք գործողությունների։ 1994 թ. ապրիլի 15-ին Սիմոնը Հորադիզում զոհվում է։ Հանգչում է Ավանի գերեզմատանը։ Սիմոն Սիմոնյանը հետմահու պարգևատրվել է «Արիության» շքանշանով։

## Աղբյուրներ
* Խաչատուր Մելքումյան, Սաաթինե Մինասյան, «Նրանք գնում էին ապրելու»

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 15 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 7 ծնունդներ
Արմեն Ամիրբարյան

**Արմեն Ամիրբարյան** (18 մարտի, 1969, Ստեփանակերտ - 8 մայիսի, 1992, Ջանհասան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Ամիրբարյանը ծնվել է 1969 թ. մարտի 18-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը, սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Զինվորական ծառայությունն անց է կացրել Բելառուսիայում։ Զորացրվելուց հետո երրորդ կուրսից տեղափոխվելով հեռակա բաժին՝ կամավորագրվել է թիվ 1 վաշտին, մասնակցել Շահումյանի, Հադրութի շրջանների գյուղերի պաշտպանությանը, Խոջալուի, Մարտակերտի շրջանի ազատագրական ու պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. մայիսի 8-ին Ջանհասանում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 8 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Խաչիջուր (գետ)

**Խաչիջուր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Կաղնուտ գետի վտակը։ Սկիզբ է առնում Արսար լեռան հարավարևելյան լանջերից և անցնելով Արծվաշե գյուղի հարավային եզրով Ջխթաքար կոչվող վայրում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 7,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կաղնուտ գետի վտակներ
Եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Acrocephalus scirpaceus''
**Եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 17-21 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 10-12 գ։ Ոտքերը մուգ գույնի են, մարմինը վերևից ձիթապտղագույն-դարչնագույնից մոխրագույն–դարչնագույն է, գոտկատեղը՝ դարչնագույն-շիկակարմիր երանգով, ներքևից՝ սպիտակ, կողքերը՝ բաց դարչնագույն-դեղին երանգով։ Հոնքը կարճ է, բաց գույնի։

## Կենսակերպ
Թաքնված թռչուն է, սակայն արագաշարժ է, ճարպիկ և աղմկարար, տեսադաշտում հայտնվում է մի քանի վայրկյան։ Բնակվում է եղեգով ու ջրեղեգով պատված ճահճուտներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 1-ին տասնօրյակում։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորում են ապրիլի ընթացքում և մայիսի սկզբին։ Ձվադրման պատրաստ բները հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսին։ Կառուցում են էգը և արուն։ Բույնը գավաթաձև է՝ տերևներից հյուսված։ Բնադրում է փարթամ բուսուտներում։ Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսից հունիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ ավելի ուշ։

Դնում է 18 մմ տրամագծով, բաց կանաչ՝ կանաչավուն պտերով 3-5 ձու։ Ձագերը բնից հեռանում են և երիտասարդ ընտանեկան խմբեր կազմում հունիսի վերջից օգոստոսի սկիզբ։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերից հոկտեմբերի սկզբին։ 

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Արթուր Խաչատրյան (լեյտենանտ)

120px|աջից
**Արթուր Արկադիի Խաչատրյան** (հունվարի 31, 1964, Զագլիկ, Մարտակերտի շրջան - սեպտեմբերի 25, 1992, Չլդրան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Ծնվել է 1964 թվականի հունվարի 31-ին, Մարտակերտի շրջանի Զագլիկ գյուղում։ Ավարտել է տեղի դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից էր։

1991 թվականին կազմավորել և ղեկավարել է հայրենի գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատը։ Իր ջոկատի հետ միասին ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերել Ակնաբերդ, Իմ. Քերավենդ գյուղերի ազատագրության ժամանակ։ Մասնակցել է նաև Շուշիի, Խոջալուի, Սրխավենդի մարտերին։ Քաջազուն հրամանատարն իր ջոկատի տղաների հետ միասին միշտ հայտնվել է թեժ կետերում։ Ուներ լեյտենանտի զինվորական կոչում։

Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 25-ին, Չլդրան գյուղի տարածքում՝ ընկնելով շրջապատման մեջ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Զագլիկի գերեզմանատանը։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 25 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Զագլիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Չլդրան գյուղում մահացածներ
Եղևնու խաչկտուց

**Եղևնու խաչկտուց** (), սերինոսների ընտանիքին պատկանող փոքր թռչուն է, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Նստակյաց և հազվագյուտ տեսակ է։
thumb|Loxia curvirostra
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 16,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 27–30 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 43–57գ։ Վերին և ստորին կտուցների ծայրերը խաչվում են (այստեղից՝ անվանումը)։ Արուն առավելապես կարմիր է, էգը՝ մոխրագույն-կանաչ, գոտկատեղը՝ դեղնավուն, երիտասարդը՝ դեղնադարչնագույն։ Կազմում է փոքր ընտանեկան խումբ-երամներ։ Բնակվում է բարձրաբուն ասեղնատերև անտառներում։ Տարածված է Լոռու մարզի ասեղնատերև անտառներում, «Սոճուտ» դենդրոպարկում։

## Սննդառություն
Սնվում է ասեղնատերև ծառերի սերմերով (կոներից դուրս է հանում խաչկտուցով) և որոշ անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Բնադրում է ձմռանը, գարնանը, աշնանը՝ կապված կերի առկայության հետ։ Բույնը հարթակ է՝ ճյուղերից։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, կապտավուն-սպիտակ, պտավոր 3-4 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 12-13 օր։ 18-15 օրական ձագերը բնից դուրս են գալիս և երկար ժամանակ կերակրվում ծնողների կողմից։

Հաջողությամբ ընտելանում է անազատ պայմաններին։

## Տարածվածություն
Տեսակը տարածված է Ղրիմում, Կովկասում, Թուրքիայում և Կիպրոսում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիս-արևելքում՝ բնակեցնելով խառնանտառները։

## Պահպանություն
Սակավաթիվ, օլիգոտոպային տեսակ է, որը ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում տվյալների անբավարարություն կատեգորիայով։

Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն։ Անազատ պայմաններում պահելու վերաբերյալ տեղեկությունները բացակայում են։

Վտանգման հիմնական գործոններն բավարար ուսումնասիրված չէ։ Հավանաբար, ապրելավայրերը կրճատվում են անկանոն անտառահատումների, մասնավորապես՝ սոճու հատման հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Սերինոսներ
Խենթաձոր (գետ)

**Խենթաձոր**, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Աղնջա գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Արգելասար լեռան արևելյան լանջից և Չինարի գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում է մայր գետին։ Երկարությունը՝ 7,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղնջա գետի վտակներ
Արթուր Խաչատրյան (հետախույզ)

**Արթուր Արկադիի Խաչատրյան** (հունիսի 27, 1968, Ծաղկաշեն, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;ապրիլի 20, 1994, Մարտակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թվականի հունիսի 27-ին, Մարտակերտի շրջանի Ծաղկաշեն գյուղում։ Ավարտել է միջնակարգ գիշերօթիկ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ընդգրկվել է Արցախյան ազատագրական շարժման մեջ։

Վլադիմիր Ալեքսեյի Բալայանի ջոկատի կազմում մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի գյուղերի, Քելբաջարի, Ղուբաթլվի, Օմարի համար մղված մարտերին։ Հետախույզ էր, ճշգրտորեն կատարում էր բոլոր առաջադրանքները։

Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 20-ին, Մարտակերտի շրջակայքում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Խնածախ (գետ)

**Խնածախ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից և համանուն գյուղից 4,5 կմ հյուսիս-արևելք Արցախում աջից միախառնվում Աղավնո գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։ Խնածախի ավազանում կան "բուրգերի" նաման լեռնային գոյացումներ։  Խնածախ  գետի հովտում գտնվում է Գորիսի արգելավայր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղավնո գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Զի՞նչ ու զի՞նչ տամ լողվորչուն

**«Զի՞նչ ու զի՞նչ տամ լողվորչուն»** հայկական ժողովրդական երգ։

Համաձայն երաժշտագետ-տեսաբան Կարինե Խուդաբաշյանի՝ «Զինչ ու զինչ տամ լողվորչուն» երգը, համանման մի քանի այլ երգերի պես, իրականում կազմել է հեթանոսական ծիսակարգի մաս և Անահիտ դիցուհու պաշտամունքի վերապրուկ է։

Երգի «զոմա, զոմա է, քոմա, քոմա է» կրկներգը, ըստ Խուդաբաշյանի, նշանակում է «սոմա» և «խաոմա» ըմպելիքները, որոնք ծեսի ընթացքում մատուցել են քրմին և քրմուհուն։ Այս և նմանատիպ որոշ այլ երգեր Խուդաբաշյանը համարում է հնագույն նմուշներն այն պարերգերի, որոնց բանաստեղծական շարադրանքում պատկերված է աղջկա մերկանալու գործողությունը՝ գլխի հարդարանքից մինչև ներքնազգեստները, ինչը, ըստ երաժշտագետի, հայ, ինչպես նաև այլ հեթանոս ազգերի մոտ, որոշակի տոների ժամանակ սովորական է եղել քրմուհիների մերկությունը։

## Երգի տեքստը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական մշակույթ
Խենթ (գետ)

**Խենթ**, գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ծաղկաշեն գետի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Եզնասար լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Թավշուտ գյուղի հյուսիսային մասում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծաղկաշեն գետի վտակներ
Կարապետ Եղիազարյան

**Կարապետ Ղարիբի Եղիազարյան** (), հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։

Նկարչուհի, գոբելենագործ Անուշ Եղիազարյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
*1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը
*1959 թվականին՝ Լենինգրադի Վերա Մուխինայի անվան գեղարվեստի բարձրագույն ուսումնարանը 
* 1972- 1987 թվականներին նախագահել է Հայաստանի նկարիչների միության դեկորատիվ կիրառական արվեստի մասնաճյուղը
* 1973-1987 թվականներին՝ Հայաստանի նկարիչների միության վարչության և նախագահության անդամ
* 1962- 1979 թվականներին դասավանդել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում
* 1964- 1974 թվականներին` Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում

Կարապետ Եղիազարյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի և տարբեր երկրների թանգարաններում, պատկերասրահներում, ՀՀ և նախկին ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդերում, մասնավոր հավաքածուներում։

Եղիազարյանի անվան հետ է կապված ժամանակակից հայկական գոբելենի զարգացման սկիզբը։ Նա առաջինն էր, ով Հայաստանում 1960-ականների սկզբներին անդրադարձել է արվեստի այս նոր ժանրին։ Նրա ազդեցությունն իրենց վրա զգացել են Հայաստանի բոլոր նկարիչները, ովքեր աշխատում են դեկորատիվ-կիրառական արվեստի այս ոլորտում։

## Ստեղծագործություններ
Եղիազարյանի «Աղերս խաղաղության» (1966), «Կենաց» (1982, Սարդարապատի ազգագրական թանգարան), «Առատություն» 1983, ԺԱԹ), «Ջանգյուլում» (1974, ՀԱՊ), «Նարդի» (1983, ՌԴ դեկորատիվ արվեստի թանգարան), «Ռեքվիեմ» (2001) և այլ գործեր աչքի են ընկնում գունապլաստիկ և կոմպոզիցիոն արտահայտչաձևերի թարմությամբ։

Հեղինակ է բազմաթիվ մեծածավալ գոբելենների՝ 
*Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի վարագույրը (360 մ) 
*Շախմատի տան 4 գոբելենները (յուրաքանչյուրը՝ 20 մ) 
*Գյումրիի Մռավյանի անվան թատրոնի նախասրահի 8 գոբելենները (յուրաքանչյուրը՝ 20 մ) 
*Վարագույրներ Ուստ Կամենոգորսկ (440 մ) և Վոլգոդոնսկ քաղաքներում (160 մ)
Կարապետ Եղիազարյանը հեղինակ է գեղանկարչական բազմաթիվ կտավների, որոնցից առանձնանում են «Հակասուպրեմատիզմ» շարքի աշխատանքները։

Հեղինակ է նաև խճանկարային պաննոների`
*«Սինթեզ», 1967
*«Դրախտ», 1968 (գտնվում է Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրում, արժանացել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատվոգրի)
*«Խաղողը», 1969, Արտաշատ
*«Ծիլն ու արևը», 1970 (համահեղինակ՝ Մ. Քամալյան, Ց. Ազիզյան)
*Մեծածավալ կոմպոցիզիա (2000x800 սմ, գտնվում է ՀՀ ԳԱ կենսաքիմիայի ինստիտուտի շենքի ճակատային մասում)
*«Խաչատուր Աբովյան» 1972, Աբովյան (1100x2500 սմ)

Խճանկարները կատարված են բազմագույն բնական քարերից։

## Գրականություն
*«Կարապետ Եղիազարյան. Գոբելեն, գեղանկար, խճանկար», Անուշ Եղիազարյան, Երևան, 2010
*М. Аивазян, Карапет Егиазарян (Буклет, Ереван, 1971 г.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարապետ Եղիազարյան, Բոհեմ 

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գոբելենագործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Խնձորեսկ (գետ)

**Խնձորեսկ**, *Խնձորեսկի գետակ*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Խնձորեսկ լեռան հարավային լանջից և հոսելով համանուն գյուղի միջով, Արցախի տարածքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։ Խնձորեսկի ավազանում կան "բուրգերի" նաման բնական գոյացումներ։ Խնձորեսկ գետի ձորում գտնվում է Խնձորեսկ գյուղը։ Գետի ձախ ափին տաճարի պարիսպների մոտ գտնվում է  Մխիթար Սպարապետի գերեզմանը։ Նախատեսված եր փոքր ՀԷԿ-ի կառուցումը գետի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Խոզնավար (գետ)

**Խոզնավար**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արցախի տարածքում Սև լճից, աջից միախառնվում Աղավնո։ Երկարությունը՝ 14 կմ։ Գորիս քաղաքի ռելիեֆը, խիստ կտրտված է Որոտան, Վարարակ, Ձորաշեն, Խնձորեսկ, Աղսու, Խոզնավար և Աղանձուգետ գետերի 200-800 մ խորությամբ հովիտներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղավնո գետի վտակներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Խոզնավար (այլ կիրառումներ)

**Խոզնավար** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Խոզնավար (գետ), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Խոզնավար (գյուղ), գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
Խնածախ (այլ կիրառումներ)

**Խնածախ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Խնածախ՝ գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Խնածախ՝ գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Խնածախ՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։
Խնձորեսկ (այլ կիրառումներ)

**Խնձորեսկ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Խնձորեսկ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում
* Խնձորեսկ, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում
* Խնձորեսկ, լեռ Սյունիքի մարզում
Խոտ (լիճ)

**Խոտ**, լիճ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Շինուհայրի սարավանդում, Խոտ գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 1540 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը՝ 3 հա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լճեր
Խոտ (այլ կիրառումներ)

**Խոտ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Խոտ, հնձած և չորացրած կանաչ։
----

* Խոտ (գետ), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Խոտ (լիճ), լիճ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Խոտ (Սյունիքի մարզ), գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
Խոտ (գետ)

**Խոտ**, *Խոտագետ*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից և Շինուհայր գյուղից 2 կմ հարավ-արևելքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 5 կմ։

Հիշատակում է Ստեփանոս Օրբելյանը («Խոտագետ այդի» բառակապակցության մեջ։ Ս. էփրիկյանը, հենվելով այս վկայության վրա, Խոտագետ համարում է գետ, որն այդպես է կոչվել Խոտ գյուղի մոտով անցնելու պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Ռոբին Թիքի մրցանակներ

Այս էջում ներկայացված են ամերիկա-կանադացի R&B երգիչ **[[Ռոբին Թիք]]ի մրցանակների և նոմինացիաների ցանկը**։ Նրա «Blurred Lines» երգը որը թողարկվել է 2013 թվականի մարտին, ստացել է 7 մրցանակ և մի շարք այլ նոմինացիաներ տարբեր մրցանակաբաշխություններում։ Երգի համանուն ալբոմը, նոմինացվել է բազմաթիվ մրցանակաբաշխությունների տարբեր անվանակարգերում։

## Ամերիկյան երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## ASCAP Rhythm & Soul երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## BET մրցանակաբաշխություն

## Բիլբորդ երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## Գրեմմի մրցանակաբաշխություն

## Juno մրցանակաբաշխություն

## MOBO մրցանակաբաշխություն

## MTV մրցանակաբաշխություններ
### MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխություն

### MTV եվրոպական երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## NAACP Image մրցանակաբաշխություն

## NME մրցանակաբաշխություն

## NRJ մրցանակաբաշխություն

## O երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## Մարդկանց ընտրության մրցանակաբաշխություն

## Soul Train երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## Teen Choice մրցանակաբաշխություն

## Համաշխարհային երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## iHeartRadio երաժշտական մրցանակաբաշխություն

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*Պաշտոնական էջը Ֆեյսբուքում
*Պաշտոնական էջը Թվիթերում

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցանակների ցուցակներ ըստ կատարողների
Կատեգորիա:Ռոբին Թիք
Բալու

**Բալու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում, իսկ ավելի վաղ ժամանակներում Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք նահանգի Բալահովիտ գավառում, Արածանիի աջ ափին։ Երեք կողմից շրջապատված է գետով։

## Պատմություն
Բալուն նշանավոր է եղել անառիկ բերդով և ամրություններով, որոնք հավանաբար ուրարտական ժամանակաշրջանի կառույցներ են։ **Ս․ Մեսրոպ** լեռան գագաթին գտնվում էր ուրարտական հինավուրց կիսակործան բերդը։ Ըստ Վարդան պատմիչի, լեռը կոչվել է Մեսրոպ Մաշտոցի անունով, որովհետև վերջինս բերդում մնացել է յոթ շաբաթ և լրացրել է հայերեն այբուբենի տառերը։ Այստեղ պահպանվել էին միջնաբերդի, պարիսպների, շտեմարանի ավերակները և 29 տողից բաղկացած արձանագրություն։

Բալուն նվաճել են պարսիկները, բյուզանդացիները, արաբները, իսկ XVI դարից տիրել են թուրքերը։ Չդիմանալով թուրքերի բռնություններին՝ Բալուի հայերը գաղթել են օտար երկրներ և նրանց թիվն աստիճանաբար նվազել է։ 1880 թվականին Բալուն ուներ մոտ 5000 հայ բնակիչ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին նրա 10 000 բնակչից 2500-ը հայեր էին, մնացածը՝ թուրքեր, քրդեր, ասորիներ, հույներ։

Բալուի հայերը 1895 թվականին հերոսական ինքնապաշտպանական կռիվներ մղեցին համիդյան ջարդարարների դեմ՝ տալով շատ զոհեր։ Մեծ եղեռնի ժամանակ նրանք նորից ինքնապաշտպանության դիմեցին, բայց ուժերն անհավասար էին, և պարտվեցին։ Հետագայում տեղացի հայերից շուրջ 750 մարդ վերադարձան ու բնակություն հաստատեցին Բալուում և նրա շրջակա գյուղերում։ 1960 թվականի տվյալներով Բալուն ուներ 4135 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Հայերն զբաղվում էին հիմնականում արհեստներով (կտավագործություն, կոշկակարություն), առևտրով, նաև երկրագործությամբ, խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ։ Նրանք պատրաստում էին կոշիկներ, կտավ, չորացրած մրգեր և արտածում Խարբերդ, Ամիդ, Մուշ, Չարսանճագ և այլն։

## Պատմամշակութային կառույցներ
մինի|250x250px|Բալուի կամուրջը
Բալուի հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներն ունեին չորս եկեղեցի (**Քաղցրահայաց Ս․ Աստվածածին**, **Ս․ Լուսավորիչ**, **Ս․ Սահակ**, **Ս․ Կիրակոս**) և երկու երկսեռ դպրոց, բողոքական հայերը՝ մեկ եկեղեցի և մեկ դպրոց։ Բալուում գործում էին Մեսրոպյան և Բարեսիրաց ընկերությունները (առաջինը՝ վարժարաններին նպաստելու, երկրորդը՝ գավառի աղքատներին օգնելու նպատակով)։

Բալու քաղաքից արևելք Արածանիի հովտում փռված է Ալվա դաշտը։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Գրականություն
* Սարգիսյան Հ․ (Ալեվոր), Բալու, Կահիրե, 1932
* Կռայան Մ․, Բալու, Անթիլիաս–Լիբանան, 1965
* Տերոյանց Մ․, Բալու, «Արաքս», 1894 – 1895, գիրք 2
* Ծոցիկյան Ա․ Մ․, Արևմտահայ աշխարհ, Նյու–Յորք, 1947
* Raymond H. Kevorkian, Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l'Empire ottoman à la veille du génocide, Paris; Arhis, 1992.

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ծոփքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կարմրահողեր

մինի|220px|Կարմրահող Հնդկաստանում
**Կարմրահողեր**, հողերի տիպ, որն առաջանում է սաղարթավոր անտառների ծածկոցի տակ, խոնավ մերձարևադարձային կլիմայի և մասնակիորեն արևադարձային սավանների պայմաններում։ Կարմրահողերը բնութագրվում են մեկ ու կես օքսիդների բարձր պարունակությամբ (երկաթի և ալյումինի), սիլիկատների և հիմքերի աղքատությամբ։ Տաք և խոնավ կլիման նպաստում է լեռնային ապարների և ալյումինի սիլիկատների ինտենսիվ քայքայմանը կալցիումի և մագնեզիումի հեռացմանը։ Երկաթի օքսիդները կարմրահողերին տալիս են կարմիր կամ նարնջագույն գունավորում։ Թեք լանջերում կարմրահողերը թույլ են զարգացած, հզորությունը ցածր է և սովորաբար ուժեղ լվացված են։ Ռեակցիան թթու է կամ թույլ թթու (pH-ը 5, 0-5, 7)։ Մեխանիկական կազմը ծանր կավավազային կամ կավային է։ Կան մերձարևադարձային անտառների և արևադարձային սավանների կարմրահողեր։ Տարածված են Չինաստանի հարավարևելյան, կենտրոնական շրջաններում, Վիետնամում, Ճապոնիայում, Ավստրալիայում, ԱՄՆ-ի հարավ-արևելքում, Բրազիլիայում, Աֆրիկայում, Ֆրանսիայի հարավում, Իտալիայում, Իսպանիայում և այլուր։ Կարմրահողերում մշակում են թեյ, ծխախոտ, խաղող, ցիտրուսներ և այլ կուլտուրաներ։

Կատեգորիա:Հողի տեսակներ
Արմեն Դարբինյան (զինվորական)

**Արմեն Վաղինակի Դարբինյան** (), գեներալ-մայոր (2003)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1973)։ 1973-1975 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներում, 1975 թվականից՝ ՀՀ ազգային անվտանգության համակարգում։ 2003-2010 թթ. - ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի տեղակալ։ 1990-1993 թվականներին որպես օպերատիվ մարտական ջոկատի հրամանատարի տեղակալ, հրամանատարի պաշտոնակատար ՀՀ սահմանամերձ շրջաններում ղեկավարել է մարտական, օպերատիվ զորեղություններ և հասարակական կարգի պահպանությունը։

Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և Հայաստանի Հանրապետության «Արիության» մեդալով։

2010 թ. նոյեմբերի 19-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի տեղակալի պաշտոնից։

2012 թվականից «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ՓԲԸ անվտանգության գծով տեղակալն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ալիանլու (Զանգեզուրի գավառ)

**Ալիանլու**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1886 թվականին ուներ 714 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։ Գավառում եղել է նաև մեկ այլ գյուղ նույն անվամբ, որը 1886 թվականին ուներ 137 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիարաբ

**Ալիարաբ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Ղարաքիլիսայի շրջանում։

1877-1878 թվականներին ուներ 31 եկվոր քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիբալըկ

**Ալիբալըկ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Օլթիի գավառում։ Գտնվում էր Օլթի քաղաքից 14 կմ արավ-արևմուտք, Օլթի գետի ձախ ափին՝ լեռնային վայրում։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կարմրահոների ապստամբություն

**Կարմրահոների ապստամբություն** (), Ժողովրդական ապստամբություն Չինաստանում մ․ թ․ 17-27 թվականներին։ Անունն ստացել է ապստամբների՝ հոնքերը կարմիր ներկելու սովորությունից։ Կարմրահոների ապստամբության պատճառը կայսր Վան Մանի ռեֆորմների հետևանքով ժողովրդական զանգվածների դրության վատթարացումն էր։ Շարժիչ ուժը աղքատ գյուղացիներն էին, վարձու աշխատողները և ստրուկները։ Սկսվել է Շանդուն նահանգում։ 21-ին ապստամբները ջախջախեցին կառավարական, ապա՝ կայսեր ուղարկած զորքը։ 23-24 թվականներին «կարմրահոները» և այլ ջոկատներ, այդ թվում՝ Լյու Սյուանի (Հան դինաստիայից), արշավեցին կայսրության մայրաքաղաք Չանան։ Կայսր հռչակված Լյա Սյուանի ջոկատները գրավեցին մայրաքաղաքը, Վան Մանը գլխատվեց։ 25 թվականին «կարմրահոները» ջախջախեցին Լյու Սյուանի զորքերը, մտան մայրաքաղաք և կայսր հռչակեցին հովիվ Լյու Պեն Ցզիին։ Ազնվականները 27 թվականին ճնշեցին ապստամբությունը։

Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Կարմրան

**Կարմրան**, մոշայ, իրղուն (), կարմրանազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 6 մ, ընձյուղները՝ բարակ, կարմրավուն։ Տերևները թեփուկանման են, հերթադիր, նստադիր, կապտականաչավուն կամ մոխրագույն։ Ծաղկաբույլը կողային պարզ ողկույզ է կամ գագաթնային խոշոր հուրան, ծաղիկները՝ երկսեռ (հազվադեպ՝ երկտուն), սպիտակ, վարդագույն կամ մանուշակագույն։ Ծաղկում է ապրիլից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը բազմասերմ, եռակող տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, հակառակ ձվաձև։
Ծառեր կամ թփեր են, բարձրությունը՝ 6-10, երկար, բարակ, կարմիր ընձյուղներով։ Տերևները մանր են, թեփուկանման. կապտականաչավուն կամ մոխրագույն։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ, վարդագույն կամ մանուշակագույն։ Բազմաճյուղ կարմրան ծաղկափթթությունները կողային պարզ ողկույզներ են կամ գագաթնային խոշոր հուրաններ։ Աճում է արագ, լուսասեր է, երաշտակայուն, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, որոշ տեսակներ աղադիմացկուն են։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, արմատային մացառներով։

## Տարածում
Տարածված է Արարատի, Տավուշի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է աղուտ-ալկալի հողերում, չորացած գետերի հուներում, գետափերին, խոնավ վայրերում և այլն։

## Նշանակություն և կիրառում
Որոշ տեսակներ պարունակում են աղաղանյութեր, տոկոֆերոլներ, կարոտին (A-նախավիտամին), ներկանյութ ևն, որոշները օգտագործվում են ժողովրդական բժշկության մեջ՝
դեղնախտի, ռևմատիզմի, փայծաղի հիվանդությունների բուժման ժամանակ և որպես արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, արմատային մացառներով։ Լուսասեր է, երաշտակայուն, գեղազարդիչ և մեղրատու։ Կարելի է օգտագործել աղուտ և ալկալի հողերի և ավազուտների կանաչապատման նպատակով։

## Դասակարգում
### Տեսակներ
Հայտնի 35, հետագայում նրանց թիվը հասավ մոտ 90-ի,նրանցից մի քանիսը՝ (այլ տվյալներով՝ 54) տեսակը, աճում է Հարավային Եվրոպայի, Աֆրիկայի, Ասիայի անապատներում, կիսաանապատներում ու տափաստաններում։ ԽՍՀՄ նախկին տարածքում տարածված է 24, Հայաստանում՝ 6 տեսակ, հիմնականում կենտրոնացված է Արարատյան դաշտում։ Հայաստանում ամենատարածված տեսակը բազմաճյուղ կարմրանն է (*T. ramosissima*), որը հանդիպում է նաև Մեղրիում, Իջևանում։ Մեղրատու է, ունի նաև դեկորատիվ նշանակություն։

ՀՀ-ում՝ 8 (9) տեսակ՝
* կարմրան ճյուղառատ (*T. ramosissima*), 
* կարմրան Արարատի (*T. araratica*),
* կարմրան քառառէջ (*T.tetrandra*), 
* կարմրան Մեյերի (*T. meyeri*) 
* կարմրան ութառէջը (*T. octandra*) և այլն։

Կարմրան պայծառը (*T. florida*) հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Մեղրի), աճում է գետափերին, կավոտ և ավազոտ վայրերում), Մեյերի կարմրան՝ Արարատի (գյուղ Երասխ), Արմավիրի (գյուղ Եղեգնուտ) և Սյունիքի (Ագարակ, Մեղրի) մարզերում՝ փուխր աղուտներում և առափնյա ավազուտներում։

Կարմրան ութառէջը (*T. octandra*)՝ Արարատի (Երասխ, Արարատ), Արմավիրի (գյուղ Մարգարա) մարզերում՝ աղուտներում և գետափերին։ Այս հազվագյուտ տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Պատկերասրահ

Tamarix gallica01.jpg
Starr 020226-9007 Tamarix aphylla.jpg
Tamarix gallica02.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կարմրանազգիներ
Կարսի ավետարան

մինի|Գագիկ թագավորը, Մարեմ արքայադուստրը և Դորանդուխտ թագուհին
**Կարսի ավետարան** «Գագիկ թագավորի Ավետարան», XI դարի հայկական մագաղաթյա ձեռագիր՝ գրված և պատկերազարդված Կարսի Գագիկ Աբասյան թագավորի համար։ Այժմ պահպանվում է Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքում (ձեռ. № 2556)։ Կարսի ավետարանը (481 թերթ) տեղ-տեղ կտրտված է, հետագայում խնամքով նորոգված։ Կաշեկազմ է, ոսկեզօծ շրջանակով, մեջտեղը՝ խաչ։ Երկաթագիր է։

Գլխատառերը զարդարված են տերևներով, ծաղիկներով, կենդանիների գլուխներով։ Լուսանցքներում պատկերված են հարյուրավոր բազմատեսակ թռչուններ, նաև՝ կենդանիներ և անոթներ։ Ունի խորաններ, անվանաթերթեր և գլխազարդեր, որոնցում գերակշռում են տերևածաղկային, թռչնային և երկրաչափական մոտիվները։ Լուսանցքներում՝ գլխատառերի մոտ նկարված թռչունները, կենդանիները իրենց զուգահեռը չունեն ժամանակի հայկական և բյուզանդական ձեռագրերում։ Խորանները, ինչպես այդ ժամանակվա բյուզանդական ձեռագրերում, սյուների վրա ունեն ուղղանկյուն գլխազարդեր։ Թռչունների, կենդանիների և ծաղկատերևների ռեալիստական վերարտադրությունը հմտորեն զուգակցված է ոճավորման հետ։ Արևելյան ոճով են պատկերված Գագիկ թագավորը, Մարեմ արքայադուստրը և Դորանդուխտ թագուհին, որոնք ծալապատիկ նստած են գորգածածկ բազմոցին։

Գորգը, նաև թագավորական ընտանիքի անդամների հագուստները զարդարված են սասանյան և իսլամական մոտիվներով (երկարակնճիթ փղեր, թռչուններ և ծաղիկներ՝ մարգարտաշար շրջանների մեջ, վայրի խոյեր, թռչուններ՝ մեդալիոններում, արմավիկներ՝ մարգարտաշար ոլորազարդերում, հին արաբական «քուֆի» տառեր և այլն)։ Արքայական ընտանիքի նկարը ցույց է տալիս Հայաստանը շրջապատող իսլամական աշխարհի ներգործությունը հատկապես գործվածքեղենի զարդամոտիվներում և նստելու ձևում։ Ավետարանական տեքստերի պատկերազարդումներում, ինչպես վաղ շրջանի մի քանի այլ հայկական ձեռագրերում, արտահայտված են կապերը Բյուզանդիայի հետ։ Սակայն բյուզանդական մանրանկարներում շեշտված է Քրիստոսի տիրական, աստվածային էությունը, Կարսի ավետարանում՝ մարդկային-հուզական կողմը։ Կարսի ավետարանը, առավել քան այդ շրջանի այլ ձեռագրեր, կրում է այն բոլոր սաղմերը, որոնք հետագայում զարգացան ինչպես Մեծ Հայքի, այնպես էլ կիլիկյան մանրանկարչության մեջ։

Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր