Միացյալ Նահանգների պետական պարտքի պատմություն

[thumb|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ պետական պարտքի չափը, որը չափվում է որպես ՀՆԱ-ի տոկոս 1900 թվականից մինչև 2020 թվականը, կանխատեսվում է մինչև 2050 թվականը։|309x309փքս]]
frameless|369x369px|right|Public debt percent of GDP.Federal, State, and Local debt and a percentage of GDP chart/graph
[thumb|358x358px|Դաշնային պարտքի և եկամուտների հարաբերակցությունըԴաշնային կառավարությունը [2022|2022 թվականի երրորդ եռամսյակի դրությամբ ունի ավելի քան 6:1 պարտք և եկամուտների հարաբերակցություն]]
[thumb|353x353px|Դաշնային, պետական և տեղական [Պարտքային պարտավորություն|պարտքը գրեթե 32 տրիլիոն դոլար է 2021 թվականին]]
 
**Միացյալ Նահանգների պետական պարտքի պատմություն,**  սկսվել է դաշնային կառավարության պարտքով, որը գոյացել է Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ առաջին գանձապահ Մայքլ Հիլեգասի կողմից՝ երկրի ձևավորումից հետո՝ 1776 թվականին։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Միացյալ Նահանգները շարունակաբար ունեցել է տատանվող պետական պարտք, բացառությամբ 1835–1836 թվականների՝ մոտ մեկ տարվա ընթացքում։ Տարիների ընթացքում համեմատություններ թույլ տալու համար պետական պարտքը հաճախ արտահայտվում է որպես համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) հարաբերակցություն։  Պատմականորեն, Միացյալ Նահանգների պետական պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին աճել է պատերազմների և ռեցեսիաների ժամանակ և հետագայում նվազել։

Միացյալ Նահանգների պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, հասել է իր ամենաբարձր մակարդակին Հարի Թրումենի առաջին նախագահական ժամկետում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և դրանից հետո։ Պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, արագորեն իջավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և հասավ նվազագույնի 1973 թվականին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի օրոք։ Այդ ժամանակից ի վեր պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին հետևողականորեն աճել է, բացառությամբ նախագահներ Ջիմի Քարթերի և Բիլ Քլինթոնի օրոք։ Պետական պարտքը բարձրացավ 1980-ականներին, երբ նախագահ Ռեյգանը նվազեցրեց հարկերի դրույքաչափերը և ավելացրեց ռազմական ծախսերը։ Այն ընկավ 1990-ականներին՝ ռազմական ծախսերի նվազման, հարկերի ավելացման և 1990-ականների բումի պատճառով։ Պետական պարտքը կտրուկ աճեց 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով, և դրա արդյունքում զգալի հարկային եկամուտները նվազում են, և ծախսերն ավելանում են։

ԱՄՆ-ի պետական պարտքը կտրուկ աճեց 2019-2021 թվականների COVID-19 համաճարակի ընթացքում՝ կապված տնտեսության պահպանմանն ուղղված արտակարգ միջոցառումների հետ՝ մեծ մասշտաբով տնտեսական անկման ժամանակ, արդյունաբերության մեծ մասում ուղեկցող բարձր գործազրկությամբ։

## Վաղ պատմություն
[thumb|[Ալեքսանդր Համիլթոնի առաջին զեկույցը հանրային վարկի մասին, 1790 թվականի հունվարի 9։|427x427փքս]]

### 1790-ական թվականներ
Բացառությամբ 1835-1836 թվականների մոտ մեկ տարվա, Միացյալ Նահանգները շարունակաբար ունեցել է տատանվող պետական պարտք՝ 1789 թվականի մարտի 4-ին ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ մայրցամաքային կոնգրեսը, համաձայն Կոնֆեդերացիայի Հոդվածների, կուտակեց հսկայական պատերազմական պարտքեր, բայց չուներ այդ պարտավորությունները վճարելու ուժը հարկերի կամ ներմուծման տուրքերի միջոցով։

Միացյալ Նահանգների հիմնադրման ժամանակ նոր ֆեդերացիայի ֆինանսական գործերը խառնաշփոթ էին, ինչը սրվեց քաղաքային առևտրային կենտրոններում տնտեսական ճգնաժամի պատճառով։ 1790 թվականին գանձապետարանի քարտուղար Ալեքսանդր Համիլթոնը դրդեց Կոնգրեսին ընդունել ֆինանսական պլան, որը կոչվում էր Հանրային վարկի մասին առաջին զեկույցը,  որի վիճահարույց մասը վերաբերում էր դաշնային կառավարությանը, որը ստանձնում էր Հեղափոխական պատերազմի ժամանակ գոյացած պետական պարտքերը։  Հյուսիսային նահանգները պատերազմի ընթացքում կուտակել էին հսկայական պարտք, որը կազմում էր 21,5 միլիոն դոլար, և ցանկանում էին, որ դաշնային կառավարությունը ստանձնի իրենց բեռը։ Հարավային նահանգները, որոնք ունեին ավելի ցածր կամ ոչ մի պարտքեր, որոնց քաղաքացիները փաստացիորեն կվճարեին այս պարտքի մի մասը, եթե դաշնային կառավարությունը ստանձներ այն, հակված չէին ընդունել առաջարկը։  Որոշ նահանգներ, ներառյալ Վիրջինիան, արդեն մարել էին իրենց պարտքերի գրեթե կեսը և կարծում էին, որ իրենց հարկատուները չպետք է նորից գնահատվեն՝ ավելի քիչ տրամադրվածներին փրկելու համար, և այնուհետև պնդում էին, որ ծրագիրը դուրս էր նոր կառավարության սահմանադրական լիազորություններից։ Ջեյմս Մեդիսոնը, որն այն ժամանակ Վիրջինիայի ներկայացուցիչն էր, ղեկավարեց հարավից մի խումբ օրենսդիրների՝ արգելափակելու դրույթը և թույլ չտալով, որ ծրագիրը հաստատվի։ Ջեֆերսոնը աջակցում էր Մեդիսոնին։  Ծրագիրը վերջապես ընդունվեց որպես 1790 թվականի փոխզիջման մաս՝ որպես 1790 թվականի ֆինանսավորման ակտ։  Փոխզիջումը նշանակում էր, որ պետական պարտքերը բոլորը հավաքվում էին դաշնային գանձապետարանի կողմից, և մշտական ազգային կապիտալը կգտնվեր հարավում՝ Վիրջինիա-Մերիլենդ սահմանի երկայնքով, որը դարձավ Կոլումբիայի շրջան։

### Ենթադրությունների հարցը
Պատմաբան Մաքս Մ. Էդլինգը բացատրել է, թե ինչպես է գործել ենթադրությունը։ Դա կարևոր խնդիր էր. մայրաքաղաքի գտնվելու վայրը սակարկության հնարք էր։ Համիլթոնն առաջարկեց, որ դաշնային գանձապետարանը ստանձնի և մարի այն բոլոր պարտքերը, որոնք նահանգները գոյացրել էին Ամերիկյան հեղափոխության համար վճարելու համար։ Գանձապետարանը թողարկեր պարտատոմսեր, որոնք կգնեն հարուստ մարդիկ՝ այդպիսով հարուստներին շոշափելի մասնաբաժին տալով ազգային կառավարության հաջողության մեջ։ Հեմիլթոնն առաջարկել է մարել նոր պարտատոմսերը ներմուծման նոր մաքսատուրքից ստացված եկամուտով։ Ջեֆերսոնն ի սկզբանե հավանություն էր տվել սխեմային, բայց Մեդիսոնը նրան շրջեց՝ պնդելով, որ պարտքի դաշնային վերահսկողությունը չափազանց մեծ իշխանություն կհամախմբեր ազգային կառավարությունում։ Էդլինգը նշում է, որ 1790 թվականին դրա ընդունումից հետո ենթադրությունն ընդունվել է։ Մեդիսոնը, իրոք, փորձեց վճարել սպեկուլյանտներին 100%-ից ցածր, սակայն նրանց վճարվեց պետական պարտքերի անվանական արժեքը, որոնք նրանք ունեին, անկախ նրանից, թե որքան քիչ են նրանք վճարել դրանց դիմաց։ Երբ Ջեֆերսոնը դարձավ նախագահ, նա շարունակեց համակարգը։ ԱՄՆ-ի վարկը ամուր հաստատված էր տանը և արտերկրում, և Հեմիլթոնը հաջողությամբ գրանցեց իր նոր Ֆեդերալիստական կուսակցության պարտատոմսերի սեփականատերերից շատերին։ Լավ վարկը Ջեֆերսոնի գանձապետարանի քարտուղար Ալբերտ Գալաթինին թույլ տվեց Եվրոպայում պարտք վերցնել՝ ֆինանսավորելու Լուիզիանայի գնումը 1803 թվականին, ինչպես նաև պարտք վերցնել 1812 թվականի պատերազմը ֆինանսավորելու համար։

Հարավային նահանգները Համիլթոնից խոշոր զիջում են ստացել հարկաբյուջետային ծրագրի շրջանակներում իրենց պարտքի վերահաշվարկի հարցում։  Օրինակ՝ Վիրջինիայի դեպքում ստեղծվել է զրոյական գումարով պայմանավորվածություն, որով Վիրջինիան վճարել է 3,4 միլիոն դոլար դաշնային կառավարությանը և ստացել հենց այդ գումարը՝ որպես դաշնային փոխհատուցում։ Վիրջինիայի պարտքի վերանայումը, որը զուգորդվում է Պոտոմաքի բնակության խնդրի հետ, ի վերջո այն հասցրեց ավելի քան 13 միլիոն դոլարի։ Պետական պարտքերի դաշնային ստանձնման ևս մեկ արդյունքը դաշնային կառավարությանը շատ ավելի մեծ լիազորություններ տալն էր՝ երկրի ամենալուրջ ֆինանսական պարտավորությունը դնելով դաշնային կառավարության, այլ ոչ նահանգների կառավարությունների ձեռքում։ Դաշնային կառավարությունը կարողացավ խուսափել նահանգների հետ շահերի մրցակցությունից։

Դաշնային կառավարության պարտքերը 1791 թվականի հունվարի 1-ին կազմել են 75,463,476,52 դոլար, որից մոտ 40 միլիոնը ներքին պարտքն է, 12 միլիոնը՝ արտաքին պարտքը, իսկ 18,3 միլիոնը՝ դաշնային կառավարության կողմից ստանձնած պետական պարտքերը՝ թույլատրված 21,5 միլիոն դոլարից։

### 1790-1834 թվականներ
Պարտքը նվազեցնելու համար 1796-1811 թվականներին եղել է բյուջեի 14 ավելցուկ և 2 դեֆիցիտ։ 1812-ի պատերազմի հետևանքով պարտքի կտրուկ աճ է գրանցվել, այդ պատերազմին հաջորդած 20 տարում եղել է 18 ավելցուկ։

### ԱՄՆ պետական պարտքի վճարում
1835 թվականի հունվարի 8-ին նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնը մարեց ամբողջ պետական պարտքը, որը միակ դեպքն է ԱՄՆ պատմության մեջ, որն իրականացվել է։ Այնուամենայնիվ, այս և այլ գործոններ, ինչպես, օրինակ, կառավարությունը պետական բանկերին ավելցուկային գումարներ տրամադրեց, շուտով հանգեցրին 1837 թվականի խուճապին, որի ժամանակ կառավարությունը ստիպված էր վերսկսել փոխառություններ վերցնելը։

### 1836-1910 թվականներ
1836 թվականին պարտքը նորից սկսվեց (1836 թվականի հունվարի 1-ի պարտքը 37,000 դոլար էր)։

Պարտքի հերթական կտրուկ աճը տեղի ունեցավ Քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում։ 1860 թվականին պարտքը կազմում էր ընդամենը 65 միլիոն դոլար, բայց 1863-ին գերազանցեց $1 միլիարդը և պատերազմի ավարտին հասավ $2,7 միլիարդի։ Հետագա 47 տարիների ընթացքում եղել է 36 ավելցուկ և 11 դեֆիցիտ։ Այս ընթացքում մարվել է պետական պարտքի 55%-ը։

## Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Մեծ դեպրեսիան
Պարտքը կրկին ավելացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1914–1918 թթ.)՝ իր ավարտին հասնելով 25,5 միլիարդ դոլարի։ Մոտավորապես 17 միլիարդ դոլարի պարտք է հավաքվել հանրությանը Ազատության պարտատոմսերի վաճառքից՝ ԱՄՆ-ի ռազմական ջանքերը ֆինանսավորելու համար։ Պատերազմին հաջորդեցին 11 անընդմեջ ավելցուկներ, որոնց արդյունքում 1920-ականների վերջին պարտքը կրճատվեց 36%-ով։

Ուորեն Գ. Հարդինգը նախագահ ընտրվեց 1920թ.-ին և կարծում էր, որ դաշնային կառավարությունը պետք է ֆինանսապես կառավարվի այնպես, ինչպես մասնավոր հատվածի բիզնեսները։ Նա քարոզարշավ էր կազմակերպել 1920  թվականին՝ «*Քիչ կառավարություն բիզնեսում և ավելի շատ բիզնես կառավարությունում*» կարգախոսով»։ Հարդինգի օրոք դաշնային ծախսերը 1920 թվականին 6,3 միլիարդ դոլարից նվազել են մինչև  5 միլիարդ դոլոր՝  1921 թվականին, իսկ 1922 թվականին՝ 3,3 միլիարդ դոլար։ 1920-ականների ընթացքում Քելվին Քուլիջի ղեկավարությամբ պետական պարտքը կրճատվել է մեկ երրորդով։  Նվազումն ավելի մեծ է եղել, եթե հաշվի են առնվում ՀՆԱ-ի աճը և գնաճը։

Հանրության պարտքը կազմում էր 15,05 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 16,5 տոկոսը 1930 թվականին։ Երբ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը ստանձնեց պաշտոնը 1933 թվականին, պետական պարտքը կազմում էր գրեթե 20 միլիարդ դոլար՝ ՀՆԱ-ի 20%-ը։ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ հարկային եկամուտների և սոցիալական ծրագրերի վրա ծախսերի կրճատումը մեծացրեց պարտքը, և մինչև 1936 թվականը պետական պարտքն ավելացավ մինչև 33,7 միլիարդ դոլար՝ ՀՆԱ-ի մոտավորապես 40%-ը։ Իր առաջին ժամկետի ընթացքում Ռուզվելտի վարչակազմն ունեցել է տարեկան մեծ դեֆիցիտ՝ ՀՆԱ-ի 2-ից 5%-ի սահմաններում։ Մինչև 1939 թվականը հանրության ունեցած պարտքն աճել էր մինչև 39,65 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 43%-ը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում կուտակումն ու ներգրավվածությունը Ֆ.Դ. Ռուզվելտը և Հարի Ս. Թրումանը հանգեցրին պետական պարտքի ամենամեծ աճին։ Պետական պարտքն աճել է ՀՆԱ-ի 100%-ից ավելի՝ պատերազմից առաջ և դրա ընթացքում մոբիլիզացիայի համար վճարելու համար։ Պետական պարտքը կազմում էր 251,43 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 112%-ը 1945 թվականի պատերազմի ավարտին, իսկ 1950 թվականին՝ 260 միլիարդ դոլար։

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
[thumb|455x455px|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ-ի դաշնային պարտքը, որը պատկանում է հանրությանը՝ որպես ՀՆԱ-ի տոկոս՝ 1940 թվականից 2012 թվականներին:]]

Պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, արագորեն իջավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հարի Ս. Թրումենի նախագահության ներքո, քանի որ ԱՄՆ-ը և մնացած աշխարհը հետպատերազմյան տնտեսական էքսպանսիա ապրեցին։ Ի տարբերություն նախորդ պատերազմների, Կորեական պատերազմը (1950–53) հիմնականում ֆինանսավորվել է հարկերի հաշվին և չի հանգեցրել պետական պարտքի ավելացմանը։

Արևմտյան երկրներում աճի տեմպերը սկսեցին դանդաղել 1960-ականների վերջին։ 1970-ականների կեսերից սկսած և դրանից հետո ԱՄՆ-ի պետական պարտքը սկսեց աճել ավելի արագ, քան ՀՆԱ-ն։

Պետական պարտքը ՀՆԱ-ի նկատմամբ հասել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նվազագույնին` 24,6%, 1974 թվականին։ Այդ տարում Կոնգրեսի 1974 թվականի բյուջեի և կալանքների վերահսկման ակտը բարեփոխեց բյուջեի գործընթացը՝ թույլ տալով Կոնգրեսին ավելի հեշտությամբ վիճարկել նախագահի բյուջեն, և, որպես հետևանք, դեֆիցիտները գնալով ավելի դժվարանում էին վերահսկել։ Հանրության կողմից պահվող պետական պարտքը հետպատերազմյան ցածր մակարդակից՝ 1974 թվականին ՀՆԱ-ի 24,6%-ից  աճել է մինչև 26,2% 1980 թվականին։

1980-ականներին հանրության կողմից ՀՆԱ-ի նկատմամբ ունեցած պարտքը կրկին արագորեն աճեց։ Նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի տնտեսական քաղաքականությունը նվազեցրեց հարկերի դրույքաչափերը (Ռեյգանը նվազեցրեց եկամտահարկի բարձրագույն դրույքաչափը 70%-ից մինչև 28%, թեև 1982-ին և 1984-ին ընդունված օրինագծերը մասամբ փոխեցին այդ հարկերի կրճատումները) և ավելացրեց ռազմական ծախսերը, մինչդեռ Կոնգրեսի դեմոկրատներն արգելափակեցին սոցիալական ծրագրերի կրճատումները։  Արդյունքում պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին 1980-ի 26,2%-ից 1988-ին աճել է մինչև 40,9% և այն շարունակեց աճել Ջորջ Բուշի նախագահության օրոք՝ հասնելով ՀՆԱ-ի 48,3%-ին 1992 թվականին։

[thumb|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ համախառն դաշնային պարտքը որպես ՀՆԱ-ի տոկոս՝ ըստ նախագահի քաղաքական կուսակցության։|281x281փքս]]

Նախագահ Քլինթոնի առաջին ժամկետի սկզբում հանրության ունեցած պարտքը հասել է ՀՆԱ-ի 49,5%-ի առավելագույնին։ Այնուամենայնիվ, Քլինթոնի նախագահության ավարտին այն իջավ մինչև ՀՆԱ-ի 34,5%-ի՝ մասամբ ռազմական ծախսերի նվազման, հարկերի ավելացման (1990, 1993 և 1997 թվականներին) և 1990-ականների բումի հետևանքով հարկային եկամուտների ավելացման պատճառով։ 1990-ականներին հաստատված բյուջետային վերահսկողությունը հաջողությամբ զսպեց Կոնգրեսի և Նախագահի հարկաբյուջետային գործողությունները և տնտեսական աճի հետ մեկտեղ նպաստեց տասնամյակի վերջում բյուջեի ավելցուկներին։  Ավելցուկները հանգեցրին պետական պարտքի նվազմանը՝ ՀՆԱ-ի մոտ 43%-ից 1998 թվականին մինչև 33% մինչև 2001 թվականը։

21-րդ դարի սկզբին հանրության կողմից ՀՆԱ-ի նկատմամբ ունեցած պարտքը կրկին աճեց՝ մասամբ Բուշի հարկերի կրճատման և Մերձավոր Արևելքում պատերազմների հետևանքով առաջացած ռազմական ծախսերի ավելացման և Medicare D ծրագրի նոր իրավունքի պատճառով։ Ջորջ Բուշ կրտսերի նախագահության ժամանակ հանրության ունեցած պարտքը 2001 թվականի սեպտեմբերի 3,339 տրիլիոն դոլարից աճել է մինչև 2008 թվականի վերջը 6,369 տրիլիոն դոլարի։ 2007–2008 թվականների համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից հետո և դրա հետ կապված եկամուտների զգալի անկումներից և ծախսերի ավելացումից հետո, 2013 թվականի հուլիսի վերջին, Բարաք Օբամայի նախագահության օրոք, հանրության ունեցած պարտքն ավելացավ մինչև 11,917 տրիլիոն դոլար։

### 2011 թվականի վարկային վարկանիշի իջեցում
2011 թվականի օգոստոսի 5-ին Միացյալ Նահանգների պարտքի առաստաղը 2011 թվականի ճգնաժամի ժամանակ Standard & Poor's վարկային վարկանիշային գործակալությունը նվազեցրեց դաշնային կառավարության վարկանիշը AAA-ից մինչև AA+:  Սա առաջին անգամն էր, որ ԱՄՆ-ը նվազեցրեց վարկանիշը այն բանից հետո, երբ 1917 թվականին Moody's-ի կողմից ի սկզբանե տրվեց AAA վարկանիշը իր պարտքի վերաբերյալ։  BBC News-ը հաղորդում է, որ Standard & Poor's-ը «*կորցրել է վստահությունը*» ԱՄՆ կառավարության որոշումներ կայացնելու ունակության նկատմամբ։

## Պարտքի փոփոխություններ ըստ քաղաքական պատկանելության
[thumb|419x419px|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ-ի պետական պարտքի ժամանակային շարքը, որը ծածկված է նախագահի կուսակցական պատկանելությամբ: Վերին գրաֆիկը ցույց է տալիս ԱՄՆ պետական պարտքը տրիլիոն դոլարներով, իսկ ստորին գրաֆիկը ցույց է տալիս ԱՄՆ պետական պարտքը՝ որպես ՀՆԱ-ի տոկոս: (Տվյալները 2009 թվականի ԱՄՆ բյուջեից են):]]

Նախագահը Կոնգրեսին առաջարկում է ազգային բյուջե, որն ունի վերջնական խոսքը փաստաթղթի վերաբերյալ, բայց հազվադեպ է յուրացնում ավելին, քան նախագահը պահանջում է։

Տնտեսական պատմաբան Ջ. Բրեդֆորդ Դելոնգը հակադրություն է նկատել ոչ այնքան հանրապետականների և դեմոկրատների, որքան դեմոկրատների և «*հին ոճի հանրապետականների* (Էյզենհաուեր և Նիքսոն)»,  մի կողմից (պարտքի նվազում) և «*նոր ոճի հանրապետականների*» միջև (պարտքի ավելացում)։  Կառավարման և բյուջեի գրասենյակի նախկին տնօրեն Դեյվիդ Սթոքմանը մեղադրել է Ռեյգանի վարչակազմի «գաղափարական հարկերը կրճատողներին» 1980-ականների ընթացքում պետական պարտքի ավելացման համար։ Գանձապետարանի նախկին պաշտոնյա Բրյուս Բարթլետը 1980-ականներից ի վեր պետական պարտքի ավելացումը պայմանավորում է «*գազանին սովի մատնելու*» քաղաքականության հետ։ Նշելով, որ 1990-ին Ջորջ Բուշի բյուջեի գործարքը 1990-ականներին ֆինանսական իրավիճակի բարելավման պատճառներից մեկն էր, Բարթլեթը խիստ քննադատում էր Ջորջ Բուշին՝ 2000-ականների սկզբին հարկերի նվազեցման և ծախսերի ավելացման միջոցով բյուջեի դեֆիցիտ ստեղծելու համար։

## Պարտքի վերջին փոփոխությունների պատճառները
Պետական պարտքը բյուջեի դեֆիցիտի կուտակային արդյունքն է. այն է՝ պետական ծախսերը գերազանցում են եկամուտները։

### 2001 թվականն ընդդեմ 2009 թվականի
[thumb|352x352px|Դաշնային ծախսերի փոփոխության պատճառները որպես %՝ [Համախառն ներքին արդյունք|ՀՆԱ-ի 2001–2009 թվականների CBO տվյալների հիման վրա։]]

Կոնգրեսի բյուջետային գրասենյակի տվյալներով՝ Միացյալ Նահանգները վերջին անգամ բյուջեի ավելցուկ է ունեցել 2001 ֆինանսական տարվա ընթացքում, թեև պետական պարտքը դեռևս աճել է։  2001 թվականի ֆինանսական տարիներից մինչև 2009 թվականը ծախսերն աճել են համախառն ներքին արդյունքի 6,5%-ով (18,2%-ից մինչև 24,7%), մինչդեռ հարկերը նվազել են ՀՆԱ-ի 4,7%-ով (19,5%-ից մինչև 14,8%)։  Ծախսերի աճը (արտահայտված ՀՆԱ-ի տոկոսով) եղել է հետևյալ ոլորտներում՝ Medicare և Medicaid (1,7%), պաշտպանություն (1,6%), եկամտի ապահովություն, ինչպիսիք են գործազրկության նպաստները և սննդի դրոշմանիշները (1,4%), Սոցիալական ապահովություն (0,6%) և մնացած բոլոր կատեգորիաները (1,2%)։ Եկամուտների կրճատումները եղել են անհատական եկամտահարկերը (−3,3%), աշխատավարձի հարկերը (−0,5%), կորպորատիվ եկամտահարկերը (−0,5%) և այլ (−0,4%)։

2009 թվականի ծախսերի մակարդակը ՀՆԱ-ի համեմատ ամենաբարձրն էր վերջին 40 տարվա ընթացքում, մինչդեռ հարկային մուտքերը ՀՆԱ-ի համեմատ ամենացածրն էին վերջին 40 տարվա ընթացքում։ Հաջորդ ամենաբարձր ծախսային տարին եղել է 1985 թվականը (22,8%), իսկ հաջորդ ամենացածր հարկային տարին եղել է 2004 թվականը (16,1%)։

### 2001 թվականն ընդդեմ 2011 թվականի
[thumb|355x355px|Փոփոխության պատճառը CBO-ի [2001|2001 թվականի 5,6 տրիլիոն դոլար ավելցուկի կանխատեսման միջև 2002-2012 թվականներին, և 6,1 տրիլիոն դոլար պարտքի աճը, որն իրականում տեղի է ունեցել:]]

2012 թվականի հունիսին Կոնգրեսի բյուջետային գրասենյակը ամփոփեց փոփոխության պատճառը 2001 թվականի հունվարին 2002 թվականից 2011 թվականներին 5,6 տրիլիոն դոլարի կուտակային հավելուրդի և իրական 6,1 տրիլիոն դոլարի կուտակային դեֆիցիտի՝ անբարենպաստ «*շրջադարձի*» կամ պարտքի 7 տրիլիոն դոլարի աճի միջև։ Հարկային դրույքաչափերի կրճատումը և սպասվածից ավելի դանդաղ աճը նվազեցրել են եկամուտները 6,1 տրիլիոն դոլարով, իսկ ծախսերը՝ 5,6 տրիլիոն դոլարով ավելի։ Այս ընդհանուրից ՀԿԿ-ն 72%-ը վերագրում է օրենսդրական հարկերի դրույքաչափերի կրճատմանը և ծախսերի ավելացմանը, իսկ 27%-ը՝ տնտեսական և տեխնիկական գործոններին։ Վերջիններիս 56%-ը տեղի է ունեցել 2009-2011 թվականներին։

2011 թվականին կանխատեսվող և փաստացի պարտքի միջև տարբերությունը, ըստ բյուջետային գրասենյակի, կարող է հիմնականում վերագրվել.
*3,5 տրիլիոն դոլար – Տնտեսական փոփոխություններ (ներառյալ ակնկալվողից ցածր հարկային եկամուտները և ռեցեսիայի պատճառով անվտանգության ցանցի ավելի բարձր ծախսերը),
*$1,6 տրիլիոն – Բուշի հարկային կրճատումներ (EGTRRA և JGTRRA), հիմնականում հարկերի դրույքաչափերի կրճատում, բայց նաև որոշ ավելի փոքր ծախսերի ավելացում, 
*$1,5 տրիլիոն – ավելացել է ոչ պաշտպանական հայեցողական ծախսերը,
*1,4 տրիլիոն դոլար – Պատերազմներ Աֆղանստանում և Իրաքում,
*$1,4 տրիլիոն – Աճող տոկոսադրույք՝ պայմանավորված ավելի մեծ պարտքի մնացորդներով,
*0,9 տրիլիոն դոլար – Օբամայի խթանում և հարկերի կրճատում (ARRA և 2010 թվականի հարկային ակտ)։

ԱՄՆ բյուջետային իրավիճակը զգալիորեն վատթարացել է 2001 թվականից ի վեր, երբ ՀԿԿ-ն կանխատեսում էր միջին տարեկան հավելավճար մոտավորապես 850 միլիարդ դոլար 2009 թվականից մինչև 2012 թվականը։ *Միջին դեֆիցիտի* կանխատեսումը 2009 թվականի հունիսի դրությամբ յուրաքանչյուր այդ տարիներին կազմում էր մոտավորապես 1215 միլիարդ դոլար։ *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]-*ը վերլուծել է մոտավորապես 2 տրիլիոն դոլար արժողությամբ այս «*ճոճանակը»*՝ պատճառները բաժանելով չորս հիմնական կատեգորիաների՝ դրանց մասնաբաժնի հետ մեկտեղ.
*Ռեցեսիաներ կամ բիզնես ցիկլ (37%),
*Նախագահ Բուշի կողմից ընդունված քաղաքականությունը (33%),
*Նախագահ Բուշի կողմից ընդունված և նախագահ Օբամայի կողմից աջակցվող կամ երկարաձգված քաղաքականություններ (20%),
*Նախագահ Օբամայի նոր քաղաքականությունը (10%)։

Մի քանի այլ հոդվածներ և փորձագետներ բացատրել են պարտքի դիրքի փոփոխության պատճառները։

### 2008 թվականն ընդդեմ 2009 թվականի
2009 թվականի հոկտեմբերին Կոնգրեսի բյուջետային գրասենյակը (CBO) պատճառաբանեց 2009 թվականի բյուջեի ավելի մեծ դեֆիցիտի պատճառները (1,410 միլիարդ դոլար, այսինքն՝ 1,41 տրիլիոն դոլար) 2008 թվականի համեմատ (460 միլիարդ դոլար)։ Հիմնական փոփոխությունները ներառում էին. 320 միլիարդ դոլարի հարկային եկամուտների նվազում՝ ռեցեսիայի հետևանքների պատճառով, և ևս 100 միլիարդ դոլար՝ խթանման օրինագծում հարկերի դրույքաչափի կրճատման պատճառով (Ամերիկյան վերականգնման և վերաներդրումների ակտ կամ ARRA), $245 միլիարդ՝ Troubled Asset Relief Program-ի (TARP) և փրկության այլ ջանքերի համար, $100 միլիարդ լրացուցիչ ծախսեր ARRA-ի համար, և ևս 185 միլիարդ դոլար՝ կապված առաջնային բյուջեի կատեգորիաների աճի հետ, ինչպիսիք են Medicare-ը, Medicaid-ը, գործազրկության ապահովագրությունը, սոցիալական ապահովությունը և պաշտպանությունը, ներառյալ Աֆղանստանում և Իրաքում պատերազմական ջանքերը։ Սա ՀՆԱ-ի համեմատ ամենաբարձր բյուջեի դեֆիցիտն էր (9,9%)՝ 1945 թվականից ի վեր։ Պետական պարտքը 2009 թվականի ընթացքում աճել է 1,9 տրլն դոլարով՝ 2008 թվականին։

Օբամայի վարչակազմը նաև չորս կարևոր հաշվապահական փոփոխություն է կատարել՝ ավելի ճշգրիտ ներկայացնելու դաշնային կառավարության ընդհանուր ծախսերը։ Չորս փոփոխություններն էին. 
# Բյուջեում հաշվի առնել Իրաքի և Աֆղանստանի պատերազմները («արտերկրում ռազմական պատահարներ»), այլ ոչ թե հավելյալ հատկացումների միջոցով,
# Ենթադրենք, որ այլընտրանքային նվազագույն հարկը ինդեքսավորվում է գնաճի համար,
# Հաշվի առեք Medicare-ի փոխհատուցումների ամբողջ ծախսերը,
# Կանխատեսել անխուսափելի ծախսերը բնական աղետների օգնության համար։
Օբամայի վարչակազմի պաշտոնյաները կանխատեսել են, որ այս փոփոխությունները կդարձնեն պարտքը տասը տարվա ընթացքում 2,7 տրիլիոն դոլարով ավելի մեծ տեսք ունենալու, քան այլ կերպ կհայտնվեր։

## Պատմական պարտքի մակարդակները
### Համախառն դաշնային պարտքը

Այս աղյուսակը ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների դաշնային պարտքը որպես համախառն ներքին արդյունքի կամ ՀՆԱ-ի տոկոս յուրաքանչյուր տարի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Ստորև ներկայացված համախառն դաշնային պարտքը հասել է ՀՆԱ-ի 102,7%-ին 2012 թվականի վերջի դրությամբ՝ ամենավերջին հասանելի ցուցանիշը (դա ամենաբարձր տոկոսն էր 1945 թվականից ի վեր և առաջին տարեկան տոկոսային ցուցանիշը, որն այդ ժամանակից ի վեր գերազանցեց 100%-ը)։ Աղյուսակում համախառն դաշնային պարտքը ներառում է ներպետական պարտքը, այսինքն՝ դաշնային կառավարության մի մասնաճյուղի պարտքը մյուսին։ Երբ այս վերջին գումարը հանվում է, մնացած քանակությունը հայտնի է որպես պետական պարտք։

**(Աղբյուր**՝  CBO Historical Budget Page and Whitehouse FY 2012 Budget –  Table 7.1 Federal Debt at the End of Year PDF, Excel,  Senate.gov)

**Նշումներ**
* Յուրաքանչյուր նախագահական վարչակազմի համար այս գծապատկերում ներառված պարտքերի մի մասը կարող է ներառել հաջորդ նախագահական վարչակազմի տակ ավելացված պարտքը։
* Համապատասխան ժամանակաշրջանների ընթացքում զուտ աշխատատեղերի փոփոխության համար։ Տե՛ս՝ *[[Jobs created during U.S. presidential terms]]*.

### Պետական պարտքը
[thumb|463x463px|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ-ի պարտքը 1940 թվականից մինչև 2011 թվականը: Կարմիր գծերը ցույց են տալիս «*հասարակության կողմից պահվող պարտքը*», իսկ սև գծերը ցույց են տալիս ընդհանուր պետական պարտքը կամ համախառն պետական պարտքը: Տարբերությունը ներպետական պարտքն է, որը ներառում է պարտավորություններ պետական ծրագրերի նկատմամբ, ինչպիսին է սոցիալական ապահովությունը։ Վերևի վահանակը ցույց է տալիս պարտքի գնանկումը մինչև 2010 դոլար։ Երկրորդ վահանակը ցույց է տալիս պարտքը՝ որպես ՀՆԱ-ի տոկոս:]]

Հանրային պարտքը համախառն պարտքն է՝ հանած ներպետական պարտավորությունները (օրինակ՝ այն գումարը, որը կառավարությունը պարտք է երկու Սոցիալական ապահովության հավատարմագրային հիմնադրամներին՝ ծերության, վերապրածների և հաշմանդամության ապահովագրության ծրագրին և սոցիալական ապահովության հաշմանդամության ապահովագրության ծրագրին)։

## Դաշնային ծախսեր, դաշնային պարտք և ՀՆԱ
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս տարեկան դաշնային ծախսերը, համախառն դաշնային պարտքը և համախառն ներքին արդյունքը որոշակի ֆինանսական տարիների համար։  Կառավարության ֆինանսական տարին տևում է նախորդ օրացուցային տարվա հոկտեմբերի 1-ից մինչև նշված տարվա սեպտեմբերի 30-ը։

**Նշում.** 2009 և 2010 թվականների արժեքները ներկայացնում են սկզբնաղբյուր նյութի գնահատականները։

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ
* Budget of the United States Government, Fiscal Year 2007.
* Budget of the United States Government, Fiscal Year 2009.
* Budget of the United States Government, Fiscal Year 2012.

## Արտաքին հղումներ
* United States National Debt Tracker , including interactive historical graphs and relationship to GDP.
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգներ
Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների պատմությունն ըստ թեմայի
Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների պետական պարտք
Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների ֆինանսական պատմություն
Կատեգորիա:Պետական ֆինանսները Միացյալ Նահանգներում
Կատեգորիա:Ֆինանսական պատմություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ