open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարգիս Աբեղա

**Սարգիս Աբեղա** (), XVI դարի հայ ճանապարհորդ-ուղեգրող։ Հավանաբար Սուրբ Կիրակոս վանքի (Երզնկայի մերձակայքում) միաբան։

1587 թվականի սկզբին Երզնկայից մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղից էլ սկսել է իր վեցամյա ճանապարհորդությունը (1587-1592) Եվրոպայում։ Նավով ուղևորվել է Զմյուռնիա, այնտեղից՝ Իտալիա (եղել է Վենետիկում, Հռոմում, Պադուայում և այլ քաղաքներում)։ Իտալիայից ոտքով ճանապարհվել է Շվեյցարիա (Ցյուրիխ, Բազել և այլն), Հռենոսի ափով (Կոբլենց, Քյոլն և այլն) հասել Ֆլանդրիա, ապա՝ մեկնել Անգլիա (Լոնդոն և 25 այլ քաղաքներ) և Ֆրանսիա (Լիոն, Մարսել, Փարիզ և այլն)։ Նանտ նավահանգստից ուղևորվել է Իսպանիա (Բուրգոս, Սալամանկա, Սամորա և այլն), Պորտուգալիա (Պորտու, Լիսաբոն և այլն), ապա կրկին Իսպանիա (Սևիլյա, Կորդովա, Գրանադա, Տոլեդո, Մադրիդ, Բարսելոնա և այլն)։ Իսպանական Վալենսիա նավահանգստից նավարկել է Իտալիա, եղել Ջենովա, Ֆլորենցիա, Նեապոլ և այլ քաղաքներում, Սիցիլիա, Սարդինիա, Կորսիկա կղզիներում։ Վենետիկից նավով վերադարձել է (1591) Կոստանդնուպոլիս, այստեղից մեկնել Մոլդովա (եղել է Ցասսի, Սուչավա, Բոտոշան, Խոթին հայաշատ քաղաքներում), Դնեստրի վրայով անցել Լեհաստան (եղել է Կամենեց-Պոդուլսկ հայաշատ քաղաքում), կրկին վերադարձել Մոլդովա, Աքքերմանից նավարկել Տրապիզոն, այնտեղից վերադարձել Սուրբ Կիրակոս վանքը։ Սակայն Սարգիսն իր «Ուղեգրությունում» չի սահմանափակվել միայն տաճարների ու սրբավայրերի նկարագրությամբ։ Սարգիսը նշում է իր այցելած քաղաքների բնակչության քանակը, նրանց զբաղմունքը, բարեգործական և մշակութային հիմնարկների վիճակը, տվյալ երկրի քաղաքական դրությունը։ Իր ճանապարհորդության ժամանակ նա սովորել է իտալերեն, գերմաներեն, ֆլամանդերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն։ Ամփոփելով իր ճանապարհորդության առաջին և հիմնական շրջանը (1587-1591)՝ Սարգիսը գրում է, որ այցելել է 1000 բերդ և քաղաք, 4000 եկեղեցի, 3000 վանք, 8000 կուսանոց։ «Ուղեգրությունը» ավարտվում է հայրենաբաղձ հայրենով։ «Ուղեգրության» պահպանված միակ ձեոագիրը թերի է, անհայտ խմբագրի ձեռքով լրացված Մարտիրոս Երվևկսցու երկերից քաղված հատվածներով։ Այն գտնվել է 1940-ական թվականներին, Դիարբեքիրում։ Այժմ պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Ուսումնասիրել և հրատարակել է Լ․ Ա․ Խաչիկյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճանապարհորդներ
Գրիգոր-Դերենիկ

**Գրիգոր-Դերենիկ Արծրունի**, Վասպուրականի չորրորդ գահերեց իշխան։ Ծնվել է Վասպուրականում՝ Արծրունիների իշխանական կալվածքում։ Իշխել է երկու փուլով՝ 857-868 և 874-887 թվականներին։

## Կենսագրություն
Գրիգոր-Դերենիկ Արծրունին չորրորդ գահերեց իշխանն էր, ում հաջորդում է հայրը՝ Աշոտ Ա-ն։ Նա Վասպուրականի առաջին գահերեց իշխանի՝ Համազասպ Բ-ի թոռն էր։ Ամուսնացել է հայոց առաջին Բագրատունի թագավորի դստեր՝ Սոֆյա Բագրատունու հետ։ Ունեցել է երեք որդի՝ Աշոտ-Սարգիս, Գագիկ և Գուրգեն։

## Ընտանիք

## Տես նաև

* Վասպուրական
* Արծրունիներ
* Վասպուրականի թագավորություն

Գրիգոր-Դերենիկը գահակալել է 2 փուլով՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի գահերեց իշխաններ
Սարաբանդա

250px|մինի|Սարաբանդան հիմնականում գրվում է 3/4 չափով
**Սարաբանդա** (իսպաներեն՝ *zarabanda*), իսպանական հնագույն ժողովրդական պար։ Չափը՝ 3/4, 3/2 :Սկզբնապես պարել են միայն կանայք՝ կաստանիետների նվագակցությամբ։ Պարը եղել է կրակոտ, խանդավառ բնույթի։ 17-րդ դարում Ֆրանսիայում սարաբանդան ենթարկվել է վերափոխման, պարել են մենուետի նման, զույգերով, վեհորեն։ 17-18-րդ դարերում սարաբանդան դարձել է պալատական պար, տեղ գտել բալետային պարտիտուրներում (Լյուլլիի «Սիրո հաղթանակը» և այլն)։ Որպես երաժշտական ձև կազմել է 18-րդ դարում գործիքային սյուիտի մաս։

Կատեգորիա:Իսպանական պարեր
Վասիլի Սախնովսկի

**Վասիլի Սախնովսկի** (), խորհրդային ռեժիսոր, թատերագետ, մանկավարժ։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1938 թվական)։ Արվեստագիտության դոկտեր (1939 թ.)։

## Կենսագրություն
1910 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ 1912 թ. դասավանդել է Ֆ․ Ֆ․ Կոմիսարժևսկու ստուդիայում (Մոսկվա, 1914 թվականից՝ Վ․ Ֆ․ Կոմիսարժևսկայայի անվան թատրոն), եղել է ռեժիսոր-մանկավարժ։ 1919 թ. մասնակցել է Ցուցադրական թատրոնի կազմակերպմանը, եղել ղեկավարը։ 1922—1926 թթ.՝ Մոսկվայի դրամատիկական թատրոնի, Կոմեդիայի թատրոնի (նախկինում Կորշի թատրոն), Սախնովսկու նախաձեռնությամբ նորից բացված (1924 թ.) Կոմիսարժևսկայայի անվան թատրոնի ռեժիսորը և գեղարվեստական ղեկավարը։ 1926 թվականից՝ ՄԳԱԹ-ի ռեժիսոր, 1932 թվականից՝ տնօրենի տեղակալ, 1937 թվականից՝ գեղմասվար, 1943 թվականից՝ գեղարվեստառեժիսորական կոլեգիայի անդամ։ Լավագույն բեմադրություններից են՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ», Շիլլերի «Դոն Կառլոս», «Մեռած հոգիներ» (ըստ Գոգոլի, գեղարվեստական ղեկավար՝ Կ․ Ստանիսլավսկի), «Աննա Կարենինա» (ըստ Լ․ Ն․ Տոլստոյի, Վլ․ Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հետ)։ 1926 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ (Գեղարվեստական գիտությունների պետական ակադեմիա)։ 1933 թվականից գլխավորել է թատերարվեստի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը և ռեժիսուրայի ամբիոնը, 1943 թ.՝ Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան դպրոց-ստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Մետաստաբիլ վիճակ

**Մետաստաբիլ վիճակ** (  - մետա և կայուն ), միջակայուն վիճակ, համակարգի հարաբերական կայուն վիճակ, որից այն ինքնակամ (ներքին ֆլուկտուացիաների հետևանքով) կամ արտաքին գրգռիչի ազդեցությամբ կարող է անցնել ավելի կայուն վիճակի։ Ինքնակամ անցման հավանականությունը շատ ավելի փոքր է, քան անկայուն վիճակինը։

# Թերմոդինամիկական համակարգերի մետաստաբիլ վիճակ, անկայուն հավասարակշռության վիճակ։ Արտաքին բավական ուժեղ ազդակների ներգործությամբ համակարգը մետաստաբիլ վիճակից անցնում է մեկ այլ, ավելի կայուն վիճակի։ Մետաստաբիլ վիճակում են գտնվում, օրինակ, գերտաքացված հեղուկը (հեղուկ, որի ջերմաստիճանը բարձր է եռման ջերմաստիճանից՝ տվյալ ճնշման դեպքում), գերսառեցված գոլորշին (գոլորշի, որի ջերմաստիճանը ցածր է կոնդենսացման ջերմաստիճանից՝ տվյալ ճնշման դեպքում), գերհագեցած լուծույթը (լուծույթ, որի կոնցենտրացիան գերազանցում է հագեցած լուծույթի կոնցենտրացիան՝ տվյալ ճնշման դեպքում) և այլն։
# Քվանտային մեխանիկայի օրենքներով նկարագրվող քվանտային համակարգերի մետաստաբիլ վիճակ, ատոմային համակարգերի (ատոմների, մոլեկուլների, միջուկների) գրգռված վիճակ, որը կարող է երկար գոյատևել, այսինքն՝ կայուն է։ Մետաստաբիլ են այնպիսի գրգռված վիճակները, որոնցից քվանտային անցումը ավելի փոքր էներգիայով վիճակի ուղեկցվում է ճառագայթմամբ (ֆոտոնների առաքումով) և արգելված է ջոկման կանոններով, այսինքն՝ այդպիսի անցում կամ առհասարակ չի կարող տեղի ունենալ, կամ քիչ հավանական է։

Կատեգորիա:Մետաստաբիլ վիճակներ
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Վարանասի

**Վարանասի**, **Բենարես** (, ,  կամ ,  ) — բառացի թարգմանած՝ նշանակում է «երկու գետերի միջև», **Բենարես** ( ) կամ **Բանարաս** (, , , *Banāras* ) կամ հնագույն անվանումը՝ **Կաշի** (, , , *Kāśī* ),  քաղաք Հյուսիսային Հնդկաստանում, Ուտար Պրադեշ նահանգում, Գանգեսի ձախ ափին։ Ունի հինդուիզմի, բուդդիզմի, ջայնիզմի սրբավայրեր։ հինդուիզմի հետևորդների համար ունի նույն կարևորությունը, ինչ՝ կաթոլիկների համար Հռոմը և հաճախ պատկերավոր կերպով անվանվում է «հինդուիստների Հռոմ»։ Վերջիններիս տիեզերագիտական համակարգում Վարանասին դիտարկվում է որպես Երկիր մոլորակի կենտրոն։ Միաժամանակ համարվում է բրահմանյան ուսումնականության կենտրոնը։ Աշխարհի հնագույն բնակավայրերից մեկն է, ընդ որում՝ մարդկանցով բնակեցված է եղել մշտապես, շարունակաբար, առանց ընդհատումների։ Ուսումնասիրողներից շատերը գտնում են, որ Հնդկաստանի ամենահին բնակավայրն է։ 797 հազար բնակչություն (1981)։ Տրանսպորտային հանգույց է, գեղարվեստական տնայնագործական արտադրության կենտրոն։ Կան ջերմաքարշերի արտադրություն, բամբակեղենի, ապակու, քիմիական, պոլիգրաֆ, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Ունի համալսարան, խոշոր գրադարան։ Հիմնադրվել է մ․ թ․ ա․ մոտ 7-րդ դարում։ Հնդուիստական և բուդդայական կրոնի կենտրոն է, ուխտագնացության վայր։ Ճարտարապետական հուշարձաններից են «Շիվայի ոսկե տաճարը» (մոտ 1750), Աուրանգզեբա մզկիթը (17-19-րդ դարերում), Ման Մանդիր պալատը (մոտ 1600) և այլն։

## Պատկերասրահ

Dashawamedha Ghat in Varanasi 2.jpg|
Varanasi 2010 Chousatti Ghat.JPG|
Benares 2.JPG|
Manikarnika ghat at sunrise July 2007.JPG|
Varanasi, India, Ganges River, ghats, temples and embankments.jpg
Varanasi, India, Hindu pilgrims in saris.jpg
Varanasi, India, Sunset in Varanasi, Boats on Ganges.jpg
Varanasi, India, Banaras (Varanasi, Kashi) embankment.jpg
Varanasi, India, Ghats, temples and embankments.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* * Վավերագրական կինոնկար Վարանասիի մասին

Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Վանո Սարաջիշվիլի

**Վանո Սարաջիշվիլի** (, ), խորհրդային երգիչ (քնարա-դրամատիկական տենոր)։ Վրաստանի ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1923)։

## Կենսագրություն
1898 թվականից սովորել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում (թավջութակ)։ 1903 թվականից երգեցողության դասեր է առել Պետերբուրգում, 1906-1908 թվականներին՝ կատարելագործվել Իտալիայում։ 1907 թվականից հանդես է եկել Թիֆլիսի, Պետերբուրգի, Սարատովի, Բաքվի և այլ թատրոններում։ Օժտված է եղել վոկալ և բեմական մեծ ձիրքով։ Դերերգերից են՝ Շոթա (Արաղիշվիլու «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին»), Մալխազ (Փալիաշվիլու «Դաիսի»), Լենսկի, Գերման (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին», «Պիկովայա դամա»), Հերցոգ, Ալֆրեդ (Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Տրավիատա»), Իյոզե (Բիզեի «Կարմեն») և այլն։ Սարաջիշվիլի անունով է կոչվում Թբիլիսիի կոնսերվատորիան (1947 թվականից)։
 

Կատեգորիա:Վրացի երգիչներ
Կատեգորիա:Քնարական տենորներ
Կատեգորիա:Վրացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ
Կիբեռնետիկական մոդելավորում

**Կիբեռնետիկական մոդելավորումը** սովորաբար իրացվում է ընդհատ կամ անընդհատ գործողության հաշվողական մեքենաների միջոցով և կիրառվում է հիմնականում բարդ համակարգերի հետազոտության համար։ Այս դեպքում որևէ պրոցեսի կամ երևույթի մոդել համարվում է ինչպես դրա գործողության ալգորիթմը, այնպես էլ էլեկտրոնային հաշվողական մեքենան՝ համապատասխան ծրագրավորումից հետո։ Կիբեռնետիկական Մ-ման դեպքում սովորաբար վերացարկվում են համակարգի կառուցվածքից և այն դիտարկում որպես «սև արկղ»։

Կիբեռնետիկական մոդելավորման կարևոր առանձնահատկությունը մտային գործունեության մոդելավորում է, որը մարդուն անսահմանափակ հնարավորություններ է տալիս։ Մինչև 1940-ական թթ․ վերջը, երբ ստեղծվեցին թվանշանային հաշվողական մեքենաներ, համակարգերի ուսումնասիրությունը հիմնականում կատարվում էր անալոգային հաշվողական մեքենաներով։ Ներկայումս անալոգային մոդելավորման դերը նվազել է, քանի որ թվանշանային հաշվողական մեքենաներով Մ․ գերադասելի է ճշտության և համընդհանրության տեսակետից։ Ներկայումս մոդելավորում հաջողությամբ կիրառվում է կենդանի և անկենդան բնության հետազոտություններում, տեխնիկայի ամենատարբեր բնագավառներում, մարդու և հասարակության մասին գիտություններում։ Հատկապես տարածում են գտել ֆիզիկական մոդելավորում, մոդելավորում կենսաբանության մեջ, էկոնոմիկայում։

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Արարատ (թերթ, Բեյրութ)

**«Արարատ»**, ազգային, քաղաքական և գրական երկօրյա, հետագայում՝ օրաթերթ, Լիբանանահայ օրաթերթ և պաշտոնական օրկան Լիբանանի Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն-ի (Ս.Դ.Հ.Կ.-ի)։ Հիմնադրվել է նոյեմբերի 1937-ին Բեյրութում (Լիբանան)։ Ունեցել է քաղաքական, լրատվական, մշակութային և մարզական հարուստ բովանդակություն։ Կարևոր և ազդեցիկ դեր է ունեցել Լիբանահայ կյանքում։

2001 թվականի հունիսից շարունակում է լույս տեսնել որպես շաբաթաթերթ։ Արտոնատերեր՝ Գրիգոր Հաճընլյան, 1992-ից՝ «Մասիս» հրատարակչական ընկերություն։ Պատասխանատու տնօրեններ՝ Օննիկ Ճամպուլյան, 1992-95-ին՝ Ժիրայր Նայիրի (Թոսունյան) և 1995-ից՝ Հրանա Գանգրունի (Աբիսալոմ Գրըշըքյան)։ Խմբագիրներ՝ Արմենակ Էլոյան, Արսեն Կիտուր, Միհրան Սեֆերյան, Արմեն Դարիպ, Վահան Տոնապետյան, Հովսեփ Ճիռյան, Ասատուր Էլճանյան, Հրանա Գանգրունի, Ժիրայր Նայիրի, Ահարոն Շխրտմյան, Ավետիս Փոշողլյան։

## Նյութեր
Տպագրում է նյութեր Հնչակյան կուսակցության պատմության և արդի գործունեության վերաբերյալ անդրադառնում արևմտահայության պատմական ճակատագրի հարցերին։ Լուսաբանում է հայկական, լիբանանյան և միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, գիտական և մարզական անցուդարձը։ Նոր տարվա առիթով հրատարակում է բացառիկ համարներ։ Հատուկ համարներ հրատարակել է նաև Եղեռնի 50-ամյակի և արաբերենով՝ 80-ամյակի առիթով։ Տարբեր ժամանակներում լույս է ընծայել «Արարատ շաբաթօրյակ» (1949-54, խմբագիր՝ Հակոբ Պարսումյան), «Արարատ գրական» (1956-65, խմբագիր՝ Հակոբ Նորաշխարհյան), «Արարաա մարզական» (1956-58, խմբագիր՝ Գևորգ Տարոնի. վերահրատարակվել է 1992-ին, խմբագիրներ՝ Գրիգոր Քյոշկերյան, Կարո Գոճավագյան, Ավետիս Փոշողլյան) և «Արարատ երիտասարդական» (1985-92, խմբագիրներ՝ Եղիկ Ճերեճյան, Ավետիս Փոշողլյան) հավելվածները։
## Նշումներ
* Kevork Yazdjian, Lebanese-Armenian press in 2002, Yerevan, 2004, 47 p.&nbsp;ISBN 99930-4-293-5

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մարզական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Զարթոնք (թերթ, Բեյրութ)

**«Զարթոնք»** (*«Զարթօնք»*), լիբանանահայ ազգային-քաղաքական, հասարակական և գրական օրաթերթ։ Ռամկավար ազատական կուսակցության պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսնում 1937 թվականից (որոշ ընդհատումներով)՝ Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։ Հիմնադիրներ՝ Միհրան Տամատյան և Հովսեփ Սեքսենյան։ Արտոնատեր և առաջին պատասխանատու տնօրեն՝ Բարունակ Թովմասյան։

Ստեղծման օրից մինչ օրս թերթի խմբագիրներն են եղել Վահան Թեքեյանը, Լևոն Թյությունջյանը, Հովհաննես Պողոսյանը, Երվանդ Քեշիշյանը, Հակոբ Դավիթյանը, Միքայել Նաթանյանը, Գրիգոր Պեքերեճյանը, Համբարձում Գումրույանը, Տ․ Դավիթյանը, Գերսամ Ահարոնյանը, Հակոբ Ավետիքյանը, Պարույր Աղպաշյանը, Սևակ Հակոբյանը։ Ռամկավար ազատական կուսակցության օրգանն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին լուսաբանել է խորհրդային, ինչպես նաև դաշնակից բանակների ռազմական, գործողությունները, քննադատել Ֆաշիստական Գերմանիային։ Ետպատերազմյան տարիներին ջատագովել է հայրենադարձությունը, օժանդակել Հայաստան-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը, էջեր տրամադրել գիտության, մշակույթի, կրթության և այլ բնագավառներում հայրենիքի բարգավաճումը պատկերող նյութերին, տպագրել հայ և այլ խորհրդային հեղինակների ստեղծագործություններն ու հոդվածները։ Ուշադրության կենտրոնում է պահել միջազգային, քաղաքացիական և սփյուռքահայության ազգային կյանքը։ «Զարթոնք» թերթի գլխագիրը ակտիվորեն միջամտել է ազգապահպանման, եկեղեցական, դպրոցական, մշակութային, երիտասարդական հարցերին, լուսաբանել է ՀԲԸՄ-ի գործունեությունը։ Ունի կանանց, մանկապատանեկան, մարզական ու գրական բաժիններ։ Նոր տարվա և կուսակցական հոբելյանների առիթով լույս է ընծայում բացառիկ համարներ։

Առանձին հրատարակությամբ լույս է ընծայել «Զարթոնք սփոր» (1955-1957 թվականներին, խմբագիր՝ Վ․ Պետիկյան) և «Էլ յաքզա» («Զարթոնք», արաբական, 1957 թվական) թերթերը, «Զարթոնք Բացառիկ» (1962 թվական), «Հուշամատյան մեծ եղեռնի» (1965 թվական) ստվարածավալ հատորները։

2015 թվականից պատասխանատու տնօրենն է Սևակ Հակոբյանը։ Պարզաբանում է ՌԱԿ ծրագիրն ու տեսակետները։

## Նշումներ
*Kevork Yazdjian, Lebanese-Armenian press in 2002, Yerevan, 2004, 47 p.&nbsp;ISBN 99930-4-293-5

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Վարազ

**Վարազ** (), վայրի խոզ, խոզերի ընտանիքի երկսմբակավոր կաթնասուն կենդանի։

## Նկարագիր
Մարմնի երկարությունը մինչև 2 մ է, մնդավի բարձրությունը՝ 1,2 մ, քաշը՝ 300 կգ։ Ստորին և վերին ծնոտի ժանիքները (հատկապես արուների) խոշոր են՝ թեքված դեպի կողքերը և վեր։ Մարմինը պատված է կոպիտ քիստամազերով։ Հասուն վարազի գունավորումը գորշ է, ձագերինը՝ երկայնաձիգ բաց գույնի շերտերով։ Տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Եվրոպայում և Ասիայում։ Գերադասում է ապրել անտառներում և ջրամերձ եղեգնուտներում։ Ամենակեր է, սնվում է կոճղարմատներով, պալարներով, խոտաբույսերով, պտուղներով, միջատներով, մանր կրծողներով և այլն։ Հանդիպում է ոչ մեծ խմբերով։ Ակտիվ է գիշերը։ Էգը ծնում է 3-10 ձագ։ Որսի օբյեկտ է։ Վարազից են առաջացել ընտանի խոզերը։

## Մակերես
Վայրի խոզեր հայտնաբերվել են անցողիկ ու սաղարթավոր անտառներում Կենտրոնական Եվրոպայում (Ատլանտիկայից մինչև Ուրալ) Միջերկրական տափաստանային շան Ասիայի հյուսիս-արևելքում, Ասիայում արևելքից մինչև Ամուր և Հիմալայներ, այդ սահմաններում նրան փոխարինում են ազգակից տեսակները։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Խոզեր
Զարթոնք (այլ կիրառումներ)

**Զարթոնք**, կարող է վերաբերել՝

*Զարթոնք (Արմավիրի մարզ) - գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Արմավիրի տարածաշրջանում
*Զարթոնք կամավորական ջոկատ - կազմավորվել է 1989 թվականին Ապարանի շրջանում հայ կամավորականներից
*Զարթոնք (թերթ, Բեյրութ) - լիբանանահայ օրաթերթ
*Զարթոնք (վեպ) - Մալխասի վեպը հայ ազատագրական շարժման մասին
*Զարթոնք (հուշարձան, Երևան) - հուշարձան Երևանի Կենտրոն համայնքում
* Զարթոնք - գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ
Դենի Ռոուզ

**Դենիել Լի Ռոուզ** (անգլ.` Daniel Lee "Danny" Rose, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Տոտտենհեմ Հոտսպուրի և Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։

## Կարիերա
Դենի Ռոուզը պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում իր կարիերան սկսել է 2006 թվականին Լիդս Յունայթեդում, սակայն երբեք չի խաղացել ակումբի առաջին թիմում։ 2007 թ-ի հուլիսին Ռոուզը պայմանագիր ստորագրեց «Տոտտենհեմի» հետ։ 2009-2013 թթ.-ի ընթացքում վարձավճարով հանդես է եկել «Ուոթֆորդում», «Պիտերբորոյում», «Բրիստոլ Սիթիում» և «Սանդերլենդում»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը Սանդերլենդ ՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Վիճակագրությունը soccerbase.com-ում

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրիստոլ Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիդս Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
ԷԱՄ

**Ազգային-ազատագրական ճակատ**, *ԷԱՄ* (), Հունաստանի ազգային-ազատագրական ճակատային քաղաքական կուսակցությունների, խմբավորումների, դեմոկրատական կազմակերպությունների և առանձին հայրենասերների միավորում։ Ստեղծվել է կոմունիստական կուսակցության նախաձեռնությամբ 1941 թվականին (համախմբելով նաև ձախակողմյան և հանրապետական բազմաթիվ այլ ուժերի), երկիրը Նացիստական Գերմանիայի կողմից օկուպացնելուց հետո։

Ունեցել է իր զինված ուժերը և կոմիտեները՝ երկրի տարբեր վայրերում։ 1944 թվականին ստեղծել է ազգային-ազատագրական քաղաքական կոմիտեն, որն իրականացնում էր ժամանակավոր կառավարության գործառույթներ։ Կազմակերպությունը հասավ իր առջև դրված նպատակների իրագործման գագաթնակետին 1944 թվականի տարեվերջին, երբ վերջինիս տիրապետության տակ էր գտնվում երկրի տարածքների մեծ մասը։ Այնուամենայնիվ, 1944 թվականի դեկտեմբերին այն աղետալի պարտություն կրեց, որից հետո սկիզբ դրվեց ճակատի աստիճանական անկմանը, որից հետո բռնկվեց Հունաստանի քաղաքացիական պատերազմը։

1947 թվականի դեկտեմբերին Հունաստանի կառավարությունն արգելեց ԷԱՄ-ի և նրա մեջ մտնող կազմակերպությունների գործունեությունը։
## Տես նաև
* Սպիտակ ահաբեկչություն (Հունաստան)

Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Աբել Աբելյան

**Աբել Ալեքսանի Աբելյան** (), հայ դերասան, ռեժիսոր, պրոդյուսեր։

## Կենսագրություն
Աբել Աբելյանը ծնվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Երևան քաղաքում։

1996 -2001թթ․ - սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտիում, դրամատիկական թատրոնի դերասան և ռեժիսոր մասնագիտությամբ։

1997-2001 թթ․ -  աշխատել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում որպես դերասան։

2000 թ․ - Ռուսաստանի թատերական արվեստի ակադեմիայի դերասանական և ռեժիսուրայի ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր։

2001 թ․ - Աշխատել է  «TV- 6 Москва» հեռուստաալիքի Երևանյան մասնաճյուղում որպես հեռուստանախագծերի ռեժիսոր և պրոդյուսեր։

2004 թ․ - «Yan Tv»  հեռուստաընկերության ռեժիսոր և հեռուստանախագծերի պրոդյուսեր։

2005 թ․ -  «Շողակաթ» հեռուստաընկերության հեռուստահաղորդավար և «Հայտնի պատմություններ» հեղինակային հաղորդաշարի ռեժիսոր։

2006 թ․ -   «Հ2» հեռուստաընկերության տնօրեն և «Spot Extra» հաղորդաշարի հաղորդավար։

2006 թ․ - «Ար» հեռուստաընկերության «Փոքր քաղաքի մեծ մարդիկ» հեղինակային հաղորդաշարի, «Ծանոթացեք՝ Երևան» հաղորդաշարի ռեժիսոր և պրոդյուսեր։

2007 թ․ -  Հիմնադրել է  “Casting School” հեռուստառադիոհաղորդավարների պատրաստման ուսումնական կենտրոնը։

2008 թ․ -  Ստեղծել է դերասանական արվեստի իր հեղինակային նորարարական մեթոդաբանությունը։

2008 թ․ - Հիմնադրել է «Առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանական ստուդիան»։

2009 թ․ -  Բացել է միանգամից երեք՝ ռեժիսուրա, կինեմատոգրաֆիաև մոնտաժի բաժիններ մեկ նախագծում։

2016 թ․ - Իր ղեկավարած դպրոցը վերանվանվել է  «Աբելյան Արվեստի Դպրոց», որտեղ միավորվել են բոլոր բաժինները։

2016 թ․ -  Ըստ PaparazziLife.am-ի ճանաչվել է «ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ ԴԵՐԱՍԱՆ - ԴԱՍԱԽՈՍ»։

2019 թ․ - Աբելյան Արվեստի Դպրոցի մասնաճյուղ է հիմնվել Արմավիր քաղաքում։

2019 թ․ - Հայաստանը ներկայացրել է  Realist Web Fest փառատոնին, որը տեղի է ունեցել Ռուսաստանի Դաշնության Նիժնի Նովգորոդ քաղաքում և իր "Истоки" ֆիլմը դիտումների քանակով զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը, որտեղ Աբել Աբելյանը մարմնավորել է գլխավոր դերը և հանդիսացել է ֆիլմի պրոդյուսերը։

2020 թ․ - Աբելյան Արվեստի Դպրոցի մասնաճյուղեր են հիմնվել Գյումրի և Վանաձոր քաղաքներում։

2023 թ․ - Աբելյան Արվեստի Դպրոցի մասնաճյուղեր են հիմնել Աբովյան և Էջմիածին քաղաքներում։

2023թ․ - Պարգևատրվել է հայ թատրոնում և կինոյում ներդրած ավանդի համար - Հայաստան Արցախ Սփյուռք

Գոյության 16 տարիների ընթացքում «Աբելյան Արվեստի Դպրոցն» ունի ռադիոյի, հեռուստատեսության, կինոյի և թատրոնի ոլորտներում աշխատող ավելի քան 450 շրջանավարտ։

2007 թվականից մինչ օրս հանդիսանում է դերասանի վարպետության դասախոս և դասավանդում է իր իսկ ստեղծած նորարարական մեթոդաբանությամբ։

## Խաղացած դերեր թատրոնում և կինոյում

## Պրոդյուսերական գործունեություն

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 29 ծնունդներ
Ֆիզիկական մոդելավորում

**Ֆիզիկական Մոդելավորում**ը, որը օբյեկտի ուսումնասիրությունը փոխարինում է այդ օբյեկտի երկրաչափական և ֆիզիկական հատկանիշներն ունեցող մոդելի փորձարարական ուսումնասիրությամբ, առարկայական մոդելավորման տարատեսակ է։ Այն կիրառվում է հիդրոտեխնիկայում, ավիացիայում, հրթիռային և տիեզերական տեխնիկայում, շինարարական գործում, նավաշինության, սարքաշինության մեջ և այլն։

Ֆիզիկական մոդելավորման հիմնական խնդիրը այնպիսի երևույթների հետազոտությունն է, որոնք տեղի են ունենում կամ կարող են տեղի ունենալ «բնօրինակային պայմաններում»։ Ֆիզիկական մոդելավորման հիմքում ընկած են նմանության տեսությունը և չափողականությունների վերլուծությունը։ Նախատիպի և մոդելի որոնվող մեծությունները ժամանակի համապատասխան կետում համեմատական են։ Այդ փաստը հնարավորություն է տալիս մոդելի ուսումնասիրության արդյունքները վերահաշվարկել նախատիպի համար՝ «նմանության գործակիցներ» կոչվող բազմապատկիչների օգնությամբ։

Կատեգորիա:Մոդելավորում
Մալխաս (այլ կիրառումներ)

**Մալխաս** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

*Մալխաս, գրչանուն հայ վիպասան Արտաշես Հովսեփյանի
*Լևոն Մալխասյան, հայ երաժիշտ, ծանոթ Մալխաս անվամբ
*Մալխաս (Խամուրի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խամուրի գավառում։

## Տես նաև
*Մալխասյան (այլ կիրառումներ)
Զարթոնք (վեպ)

**«Զարթոնք»** դասական ուղղագրությունը՝ **«Զարթօնք»**, Մալխասի (ծ. Արտաշես Հովսեփյան, դասական ուղղագրությունը՝ Արտաշէս Յովսէփեան) նշանավոր վեպն է 19-րդ դարավերջից 1920 թվական երկարած հայոց պատմության ողբերգական և հերոսական ժամանակաշրջանից։ «Զարթոնքը» պատմում է հայ ազատամարտիկների՝ Օսմանյան լծից ազատագրվելու ջանքերի մասին։ Մալխասը գրել է «Զարթոնքը» Միացյալ Նահանգներում, ուր Հովսեփյան ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Հ.Յ.Դ.-ի (Դաշնակցության) շարքերում։ «Զարթոնքը» համարվում է նրա կոթողական գործը։ Գրել է նաև իր հուշագրական երկը՝ «Ապրումներ» խորագրով։

2015 թվականին վեպը լույս է տեսել անգլերենով Կալիֆորնիա նահանգում, «Սարդարապատ» տպարանի կողմից։ Թարգմանիչը եղել է Սիմոն Պէօճէքեանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերեն վեպեր
Վերահան

**Վերահան**, ընդհատ կամ անընդհատ գործողության բեռնամբարձ մեքենա, որը ծառայում է բեռները և մարդկանց կոշտ ուղղաձիգ (երբեմն թեք) ուղղատուներով կամ ռելսային ուղիներով շարժվող հատուկ բեռնակրիչ հարմարանքներով վեր բարձրացնելու համար։ Ըստ հաղորդակից բեռնակրիչ հարմարանքներին ներգործությունը հաղորդելու եղանակի, տարբերում են ճոպանային, շղթայավոր, նշաձողային, պտուտակային և պլունժերային վերահաններից։ Առավել տարածված են ճոպանային վերահանները, որոնց բեռնակրիչ հարմարանքները կախվում են պողպատե ճոպաններից։ Վերահանները որպես կանոն հանդերձված են էլեկտրական կամ (սակավ) հիդրավլիկական հաղորդակներով։ Վերահաններին են վերաբերում վերելակները, շարժասանդուղքները, պատերնոստերները, ֆունիկոււյորները, սկիպային և շինարարական ամբարձիչները (կայմային, ճոպանային, հանքահորային և այլն), պնևմաամբարձիչները (գազլիֆտերը), ավտոմոբիլ-աշտարակների վերահանները, նավամբարձիչները։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Սալմոնելոզներ

մինի|Սալմոնելլա
**Սալմոնելոզներ** (), մարդու և կենդանիների աղիքային սուր վարակիչ հիվանդությունների խումբ։ Հարուցիչները () (ամերիկյան ախտաբան Դ․ Է․ Սալմոնի (D․ E․ Salmon) անունից) խմբի բակտերիաներն են։ Հայտնաբերվել են սալմոնելների 1600 սերոտիպ, որոնցից ամենատարածվածը (), ն է։ Սալմոնելոզները տարածված են աշխարհի բոլոր երկրներում։ Վարակի աղբյուրը հիվանդ կենդանիները և թռչուններն են, ինչպես նաև հիվանդ մարդը կամ առողջ պարազիտակիրը։ Մարդու կամ կենդանու օրգանիզմից հարուցիչներն արտազատվում են կղանքի, փսխման զանգվածի և մեզի միջոցով։ Վարակման համար նշանակություն ունի հարուցիչների քանակը, սակայն երեխաները կարող են վարակվել փոքր քանակությունից։ Վարակվում են սննդային (մսի, մսամթերքների, ձկնեղենի, կաթի և կաթնամթերքների, ձվի և ձվի փոշուց պատրաստված սննդամթերքների միջոցով), ինչպես նաե կոնտակտ–կենցաղային (կեղտոտ ձեռքերի, զանազան առարկաների, փոշու միջոցով՝ հատկապես մանկական հիմնարկներում, հիվանդանոցներում, առողջարաններում, ծննդատներում) և օդակաթիլային ճանապարհներով։ Սալմոնելոզների գաղտնի շրջանը տևում է մի քանի ժամից մինչև 2—3 օր։ Հիվանդությունն սկսվում է սուր։ Հիմնական ախտանշաններն են՝ փսխում, ուժեղ սրտխառնոց, սարսուռ, տենդ, գլխացավ, ցավեր որովայնում և մկաններում, հաճախ այդ երևույթներին միանում է լուծը, օրգանիզմը խիստ ջրազրկվում է, և սկսվում են ծանր թունավորման երևույթներ։ Սալմոնելոզների կլինիկական պատկերը խիստ բազմազան է։ Տարբերում են ստամոքսաաղիքային, դիզենտերիանման, խոլերանման, տիֆային, գրիպանման, սեպտիկ, նոզոպարազիտային և ենթակլինիկական ձևերը։ Հիվանդությունից հետո պարազիտակրությունը տևում է մի քանի շաբաթից մինչև 6—8 տարի և ավելի։ Ախտորոշում են կլինիկական, համաճարակագիտական տվյալների և բակտերիալոգիական հետազոտության (փսխման զանգվածի, ստամոքսի լվացուկի, կղանքի, մեզի, արյան և այլն) արդյունքների հիման վրա։ Բուժումը՝ ստամոքսի և աղիքների լվացում, առատ տաք հեղուկների օգտագործում, ծանր դեպքերում՝ աղային լուծույթների ներարկում, սպազմոլիտիկ դեղամիջոցներ, հակաբիոտիկներ, դիետա։ Կանխարգելումը
* անասնապահական-սանիտարական հսկողություն և սանիտարական կանոնների կիրառում՝ կենդանիների սպանդի, սննդամթերքների մշակման, պահպանման, փոխադրման օբյեկտներում և
* ընդհանուր և անձնական հիգիենայի կանոնների կիրառում՝ սննդի օբյեկտներում, մանկական հիմնարկներում և կենցաղում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Սալմոնելոզ - Մեդեքս

Կատեգորիա:Սալմոնելոզներ
Կատեգորիա:Ստամոքս-աղիքային վարակներ
Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սննդային թունավորումներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Տնտեսական մոդելավորում

**Տնտեսական մոդելավորում**, ուսումնասիրվող (կամ կառավարվող) օբյեկտի վերացական մոդելի կառուցման միջոցով տնտեսական համակարգերի հետազոտման մեթոդ։ Ենթադրում է օբյեկտի ուսումնասիրություն, մոդելի կառուցում և փորձարարական կամ տեսական վերլուծություն։ Արդյունքում ստացվում են հետազոտվող օբյեկտի մասին քանակական և որակական տվյալներ։ Տնտեսական համակարգերի մաթեմատիկական մոդելի և կիբեռնետիկական մոդելների միջոցով հետազոտվում են այդ համակարգերի գործունեության սկզբունքները, կատարվում է տեսական դրույթների ստուգում և ճշգրտում ըստ որոշակի չափանիշի՝

*զարգացման տարբերակների հնարավոր բազմություններից լավագույնի ընտրություն
*տնտեսական համակարգի կառուցվածքի, զարգացման դինամիկայի, կայունության, մակրոէկոնոմիկայի պարամետրերի հարաբերակցության
*արժեքային ցուցանիշների որոշում և այլն։

Տնտեսական համակարգերի օպտիմալ կառավարման խնդիրները լուծելիս այս մեթոդով որոշվում են աշխատանքային, նյութական, բնական ռեսուրսների չափերը, ինչպես նաև գիտատեխնիկական առաջընթացի մակարդակը բնութագրող պայմանները՝ ժամանակի յուրաքանչյուր պահի համար։ Մոդելավորման միջոցով պլանի օպտիմալացումը ապահովում է տնտեսական զգալի արդյունք։ էկոնոմիկական մոդելավորման արդյունավետությունը որոշվում է օբյեկտի մասին ելակետային դրույթների գիտական հիմնավորվածությամբ, ինչպես նաև դրա էական բնութագիրը հետազոտողի կողմից առանձնացնելու հմտությամբ։ Էկոնոմիկական բարդ համակարգերի հետազոտության համար օգտագործվում են առավելապես մաթեմատիկական մոդելներ։ Տնտեսամաթեմատիկական մոդելները լինում են 2 տեսակի՝ կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ։ Կառուցվածքային տնտեսամաթեմատիկական մոդելները նախատեսում են իրական համակարգի և տարրերի միջև կապերի հետազոտման համար։ Ֆունկցիոնալ տնտեսամաթեմատիկական մոդելները նախատեսում են տարբեր իրավիճակներում համակարգի վարքի ուսումնասիրության համար։

Տնտեսական մոդելավորման փուլերն են՝

# Խնդրի դրվածք- այս փուլում որոշվում են հետազոտության նպատակները։
# Մոդելի կառուցում- սկզբում կառուցվում են նախնական մոդել, այնուհետև ցիկլիկ ձևով ճշգրտվում է այդ մոդելը։
# Մոդելի հետազոտում- այս փուլում դրվում են որոշակի խնդիրներ, որոնք լուծելով կատարվում է մոդելի հետազոտություն և տեղեկատվության ստացում. խնդրի լուծման համար օգտագործվում են մաթեմատիկական հայտնի անալիտիկ կամ թվային մեթոդներից, կամ էլ մշակում են նշված տիպի նոր մեթոդներ։
# Ստացված տեղեկատվության տարածում իրական համակարգի վրա։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Մոդելավորում
Էթրոլներ

**Էթլորներ,** էթրոլները ջերմապլաստիկ և էլեկտրամեկուսիչ նյութեր են։

## Ստացումը
Ստացվում են թաղանթանյութի եթերներին ու էսթերներին (նիտրոթաղանթանյութ, ացետիլթաղանթանյութ, էթիլթաղանթանյութ և այլն) պլաստիֆիկատորներ, լցոններ, ներկանյութեր և այլ նյութեր ավելացնելիս։

## Կիրառումը
Կիրառում են էլեկտրատեխնիկայում, ղեկանիվներ պատրաստելու համար են։ 

Կատեգորիա:Պլաստմասսաներ
Վերակրուս

**Վերակրուս** (), քաղաք և նավահանգիստ Մեքսիկայի արևելքում, նույնանուն նահանգի կենտրոնական մասում, Մեքսիկական ծոցի ափին։ 2010 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 554.830 (1979)։ Երկաթուղիների, ավտոճանապարհների և օդային հաղորդակցությունների հանգույց է։ Երկրի ներմուծման գլխավոր նավահանգիստն է Մեքսիկական ծոցի ափին։ Միաժամանակ համարվում է երկրի ամենահին, ամենաընդարձակ և առավել նշանակալից նավահանգիստը։ Կա մետալուրգիա, նավաշինություն, սննդի (հիմնականում՝ ծխախոտի), տեքստիլ արդյունաբերություն, շրջակայքում՝ նավթավերամշակում։ Հիմնադրվել է 1519 թվականին։ Պահպանվել են 16-18-րդ դարերի ճարտարապետական հուշարձաններ։

Քաղաքում զգացվում է իսպանական, Կարիբյան ավազանի (մասնավորապես՝ կուբայական) և աֆրիկյան մշակույթների ազդեցությունը։

## Քույր քաղաքներ
Վերակրուսը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ

*, Կադիս
*, Կալյաո
*, Գալվեստոն (Տեխաս)
*, Հավանա
*, Լարեդո, Տեխաս
*, Մայամի Դեյդ շրջան (Ֆլորիդա)
*, Մոբիլ, Ալաբամա
*, Օրդես
*, Օվիեդո
* Ֆար, Տեխաս
*, Քեսալտենանգո
*, Սան Խոսե, Կալիֆոռնիա
*, Սանտոս, Սան Պաուլու
*, Սևիլյա
*, Տամպա (Ֆլորիդա)
*, Վալենսիա
*, Վալպարաիսո

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Image:Ver-Pal Mpal.jpg|Համայնքապետարանը
Image:Veracruz Nebel.jpg|Քաղաքը 1834 թ.
Image:Mexico.Ver.Veracruz.01.jpg|Փարոսը
Image:Veracruz 1854.png|Քաղաքը 1854 թ.
VeracruzSpanishFort.JPG|Նավահանգստի բերդը
Catedral de Veracruz.jpg|Տաճարը


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1519 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Վետերան (այլ կիրառումներ)

**Վետերան** ( — հին, փորձված, փորձառու), 
* Հին Հռոմում ծառայության ժամկետը լրացրած զինվոր։ Վետերանները ստացել են հող (իտալիայում կամ պրովինցիաներում) կամ դրամական վարձատրություն (առանձնապես մեր թվարկուտյունից 2-րդ դարից), ազատվել են հարկերից, հռոմեական քաղաքացիություն չունեցողները ստացել են այդ իրավունքը։
* Նախկին զինվոր, անցյալում պատերազմի մասնակից (Հայրենական մեծ պատերազմի վետերան և այլն)։
* Փոխաբերական իմաստով՝ որևէ ասպարեզում երկար աշխատած անձնավորություն (արտադրության, գիտության վետերան և այլն)։
Գուստավ Վիգելանդ

**Ադոլֆ Գուստավ Վիգելանդ** (, ), նորվեգացի քանդակագործ։

Սովորել է Օսլոյում և Կոպենհագենում։ Վաղ շրջանում կրել է Օգյուստ Ռոդենի ազդեցությունը («Դժոխք» ռելիեֆը, բրոնզ, 1893 թ., Ազգային պատկերասրահ, Օսլո)։ Հեղինակը սուր բնութագրումներով դիմաքանդակների («Հ․ Իբսեն», մարմար, 1903 թ., Ազգային պատկերասրահ, Օսլո), հուշարձանների [մաթեմատիկոս Նիլս Աբելի (բրոնզ, 1908 թ.), կին գրող Սիդոն Գաբրիել Կոլետտի (բրոնզ, 1911 թ.), կոմպոզիտոր Ռիկարդ Նուրդրոկի (բրոնզ, 1911 թ.), բոլորը՝ Օսլոյում]։ Ստեղծել է Օսլոյի Ֆրոգներ զբոսայգու վիթխարի անսամբլը։ Զբոսայգու կողքին է Վիդելանգի թանգարանը (նրա նախկին արվեստանոցը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի քանդակագործներ
Վերվերի

**Վերվերի (Վեր-վեր, Վերվերուկ),** պարը համայնքային պար է, որը պատկանում է «երկու գնալ, մեկ դառնալ» պարերի ընտանիքին։

## Ստուգաբանություն
«Վեր» արմատը կամ «վերանալ» բայը նշանակում է ձգտել դեպի վեր, բարձրանալ, աճել։ Այսպիսի ուրախ, ցնծալի պարերի առաջնորդները կոչվել են «վերվերիչներ», որոնք պետք է իրենց բարձր թռչելու արվեստով օրինակ ծառայեին երիտասարդների համար։

## Խորհուրդը
Բովանդակությամբ վերվերին կապված է նախնիների պաշտամունքին, կենդանական և բուսական աշխարհի պտղաբերության աճի, երիտասարդ սերնդի բազմացման ու հասակի բարձրացման հմայություններին։ Կոմիտասի բնութագրությամբ վերվերին «թռնոցի» պար է, կատարվում է միշտ արագ տեմպով։

## Պարային քայլեր
«Վեր-վեր» տեսակի պարաձևի նմուշներից մի քանիսում ձեռքերը բռնում են ուսերից՝ ուս-ուսի, որի ժամանակ պարողներն իրենց թաշկինակները՝ «յայլուխները», ամրացնում են գոտկատեղից։ Պարաշրջանը ձեռքերով փակելը կարող էր կրել նաև նմանակող բնույթ, քանզի այսպիսի շուրջպարը վերաբերվում էր նաև աստղերի պաշտամունքին։ Աստղերի հետ էր կապված պտղաբերությունը երկրի վրա, ինչպես նաև պսակի ձևը։ Պարը բաղկացած է 2 հատվածից՝ դանդաղ «ծանդըր» և արագ։ Դանդաղ հատվածի պարային քայլերն են.

* աջ ոտքը դրվում է դեպի աջ
* ձախ ոտքը խաչվելով անցնում է աջ ոտքի վրայով
* աջ ոտքը կրկին դրվում է դեպի աջ
* խաղում է ձախ ոտքը, ապա դրվում է դեպի ձախ
* խաղում է աջ ոտքը

Արագ հատվածի պարային քայլերն են.

* ձախ ոտքի վրա կատարվում է թռիչք և աջ ոտքը դրվում է դեպի աջ
* ձախ ոտքը խաչվելով անցնում է աջ ոտքի վրայով
* երկու ոտքով թռիչք է կատարվում դեպի աջ
* խաղում է ձախ ոտքը
* երկու ոտքով թռիչք է կատարվում դեպի ձախ
* խաղում է աջ ոտքը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վերվերի պարը «Կարին» համույթի կատարմամբ
* Վերվերի- ուսուցողական հոլովակ
* «Ուս ուսի» Վեր վերի
Մոդեռն

220px|մինի|«Սիրամարգի սենյակ», Ֆրիրի արվեստի պատկերասրահ, (Լոնդոն,  1876-1877թթ․)
**Մոդեռն**  ( - *ժամանակակից, նորագույն, արդիական*), արվեստի (կիրառական և հատկապե՝ս դեկորատիվ) և ճարտարապետության ոճ, 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին առաջացած եվրոպական և ամերիկյան արվեստի ոճական ուղղության անվանումներից մեկը։ Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում հայտնի է որպես «Նոր արվեստ» (*Art Nouveau*), Գերմանիայում` «Յուգենդստիլ» (*Jugendstil*), Ավստրիայում՝ «Սեցեսիոն» (*Sezession*), Իտալիայում՝ «Լիբերտի ոճ» (*stile Liberty*), Իսպանիայում՝ մոդեռնիզմ (*modernismo*)։

Արվեստի այս ոճը, առաջացել է որպես նեոռոմանտիկական բողոքի տարատեսակ՝ ընդդեմ գռեհկության, քաղքենիության, հակաէսթետիզմի, պոզիտիվիզմի և պրագմատիզմի։ «Մոդեռն»-ի գեղագիտությունը ձևավորվել է սիմվոլիզմի և էսթետիզմի, Ֆրիդրիխ Նիցշեի «Կյանքի փիլիսոփայության» գաղափարների ազդեցությամբ։ Ըստ նրա մի շարք տեսաբանների, ինրպիսին էր օրինակ բելգիացի ճարտարապետ և նկարիչԱնրի վան դե Վելդեն, մոդեռնը պետք է դառնար իր իսկ ազդեցությամբ ձևավորվող նոր հասարակության կյանքի ոճը։ Գեղագիտորեն հագեցված, առարկայական տարածական ամբողջական միջավայր ստեղծեր, նոր, ոչ ավանդական ձևերով ու հնարներով օժտված արվեստների սինթեզի, ժամանակակից նյութերի ու կոնստրուկցիաների օգնությամբ արտահայտեր դարաշրջանի հոգևոր բովանդակությունը։ Մոդեռնը ամենից ավելի հետևողականորեն իրագործվել է մենատների ճարտարապետության մեջ, բայց կառուցվել են նաև վարչական շենքեր, կամուրջներ, կայարանատներ, թատրոններ։

Մոդեռնի գաղափարը, մերժում էր  19-րդ դարի մշակույթին բնորոշ գեղարվեստական և ուտիլիտար սկզբունքները։ Մոդեռն ոճի նպատակն էր, գեղագիտորեն իմաստավորել կառուցվածքային նոր համակարգերը, արվեստին հաղորդակցել կյանքի բոլոր ոլորտներն ու մարդուն դարձնել գեղարվեստական ամբողջության մասնիկ։  Կապիտալիստական հասարակության շրջանակներում, արվեստի միջոցով աշխարհը վերափոխելու ձգտումը խորապես ուտոպիստական էր։ Գործնականորեն այն դարձավ բուրժուական կենցաղը ձևավորող առաջին, համեմատաբար ամբողջական գեղարվեստական ոճը։ «Մոդեռն»-ը 19-րդ դարի էկլեկտիզմին հակադրել է ոճավորված, ընդհանրացված, ռիթմիկորեն կազմավորված ձևի միասնությունը, ամբողջականությունն ու զարգացման ազատությունը, որի խնդիրն էր շնչավորել նյութաառարկայական միջավայրը, արտահայտել բեկումնային դարաշրջանի տագնապն ու լարվածությունը։ Մոդեռնի կազմավորման շրջանին (19-20-րդ դարերի սահմանագիծ) բնորոշ են ազգային-ռոմանտիկական հովերը, միջնադարի և ժողովրդական արվեստի նկատմամբ հետաքրքրությունները։

Կատեգորիա:Մոդեռն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
ԷԼԱՍ

thumb|ԷԼԱՍ մարտիկներ
**ԷԼԱՍ** (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), հունական ազգային ազատագրական բանակի զինվորական կազմակերպություն։

Ստեղծվել է 1941 թվականին։ Ուներ շուրջ 70 հազար զինվոր և մինչև 1943 թվականի ամառը Ֆաշիստական Գերմանիայի օկուպացումից ազատագրել էր Հունաստանի տերիտորիայի 1/3ը։ 1944 թվականին, երբ սովետական բանակը մտավ Բալկաններ, և հիտլերյան զորքերը ստիպված սկսեցին հեռանալ Հունաստանից, ԷԼԱՍ-ը եռանդուն գործունեություն ծավալեց երկիրը օկուպանտներից լրիվ ազատագրելու համար։ 1945 թվականին, հունական կառավարության և ԷԱՄ-ի ներկայացուցիչների միջև կնքված համաձայնագրով, ԷԼԱՍ-ի զորամասերը զինաթափվեցին և արձակվեին։
## Տես նաև
* Սպիտակ ահաբեկչություն (Հունաստան)

Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Ալեքսանդր Մոիսի

**Ալեքսանդր Մոիս** (), գերմանացի դերասան։ Ազգությամբ ալբանացի։ 1898 թ.-ից սովորել է Վիեննայի կոնսերվատորիայում (բարիտոն)։

Եղել է «Բուրգթեատրի» դերասան։ 1904 թ.-ից աշխատել է Մ. Ռայնհարդի ղեկավարությամբ, 1905-33 թթ.-ին՝ Գերմանական թատրոնում և «Կամերշպիլե»-ում (Բեռլին)։ Մոիսի պլաստիկան և ձայնի երանգների հարստությունը օգնել են ստեղծելու երազող, միայնակ մարդկանց կերպարներ (Օսվալդ, Իբսենի «Ուրվականներ»)։ Հիասթափված բուրժուական իրականությունից՝ ձգտել է ցույց տալ դաժան և անարդար կյանքից տառապող հերոսների ողբերգությունը՝ Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ»), Պրոտասով (Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»), Իվանով (Անտոն Չեխովի «Իվանով»), Ֆրանց Մոոր (Շիլլերի «Ավազակներ»)։ Ֆաշիստների իշխանության գլուխ անցնելուց հետո 1933 թ.-ին հեռացել է Գերմանիայից և աշխատել Ավստրիայում, Իտալիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ալբանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասաններ
Խոսե Անտոնիո Կամաչո

**Խոսե Անտոնիո Կամաչո Ալֆարո** (, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ։

## Կարիերա
Իր ամբողջ կարիերան 1973-1989 թվականները անցկացրել է Մադրիդի Ռեալում։ Արքայական ակումբի կազմում անցկացրել է 414 հանդիպում և խփել 9 գնդակ։ Իսպանիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է 81 հանդիպում։ Մասնակցել է երկու Եվրոպայի առաջնությունների՝ 1984, 1988 և երկու աշխարհի առաջնությունների՝ 1982, 1986։ Ինչպես նաև Եվրո 2000-ին և Մունդիալ 2002-ին գլխավորել է Իսպանիայի հավաքականը։
2011 թվականի հունիսից մինչև 2013 թվականը գլխավորել է Չինաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ֆուտբոլիստի էջը

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Աշոտ Մսակեր

**Աշոտ Բագրատունի Մսակեր** (մոտ 760-826), հայոց իշխան մոտ 790 թվականից (պաշտոնապես՝ 804 թվականից), 774–775 թվականների ապստամբության նահատակ Սմբատ Բագրատունու որդին։ Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի՝ «Մսակեր» մականունն ստացել է պաս չպահելու համար։

Օգտվելով Կամսարական և Մամիկոնյան տոհմերի թուլացումից՝ ընդարձակել է Բագրատունիների կալվածքները։ 780-ական թվականներին Կամսարականներից գնել է Այրարատի Շիրակ և Արշարունիք գավառները, իր նստավայրը Դարույնքից տեղափոխել Բագարան։ Ձեռք է բերել նաև Մամիկոնյանների Տարոն գավառը։ Հաջողությամբ պայքարել է Ջահաֆյանների դեմ, որոնք ձգտում էին նվաճել Հայաստանը։ Ութմանիկներից նեղվող Գնունի տոհմը Աշոտ Բագրատունու հովանավորությամբ Աղիովիտ գավառից տեղափոխվել է Տայք նահանգը։ IX դարի սկզբին Աշոտ Մսակեր Բագրատունին ձեռք է բերել նաև Աշոցքը, Տաշիրը, Մոկքը, Սասունը, Շիմշատը։

804 թ-ին խալիֆայությունը ստիպված է եղել Աշոտ Մսակերին ճանաչել որպես Հայոց իշխան։ Նա մերժել է Միջագետքի Խառան քաղաքի եպիսկոպոսի՝ քաղկեդոնականությունն ընդունելու առաջարկը։

Աշոտն իր եղբորը՝ Շապուհ Բագրատունուն, նշանակել է Հայոց սպարապետ, խնամիացել Արծրունիների հետ՝ իր դուստր Հռիփսիմեին կնության տալով Վասպուրականի գահերեց իշխան Համազասպ Արծրունուն։ Ըստ պատմիչ Միքայել Ասորու՝ եղել է Բագրատունի առաջին թագավորը, քանի որ վերջինս իշխել է ինքնուրույն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի իշխաններ
Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Շիրակի իշխաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Կատեգորիա:Տարոնի իշխաններ
Յունես Քաբուլ

**Յունես Քաբուլ** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ Մարոկկոական ծագումով, կենտրոնական պաշտպան և հենակետային կիսապաշտպան։ Փորձ ունի նաև աջ պաշտպանի դիրքում։ Այս պահին հանդես է գալիս «Սանդերլենդի» կազմում։

## Կարիերա
### Օսեր
Օսերում է սկսել իր կարիերան Քաբուլը, բայց հիմնական կազմում է խաղացել միայն 20 տարեկանից։ 2005 թվականին նա հաղթեց Ֆրանսիայի գավաթը։ Օսերում նրան անվանում էին back bone, նրա համար, որ ունի ուժային և կամային հատկանիշներ։ Զուգահեռաբար նա խաղում էր Ֆրանսիայի երիտասարդական հավաքականում մինչև 19 և 21 տարիքային խմբերում և նա կրում էր ավագի թևկապը։

### Տոտտենհեմ
2007 թվականի հուլիսի 5-ին Քաբուլին գնեց Տոտտենհեմը, մոտավորապես 8մլն ֆունտ ստերլինգի դիմաց։ Նա շատ արագ դարձավ երկրպագուների սիրելին պաշտպանության մեջ հզոր խաղով։ Իր դեբյուտական խաղը Տոտտենհեմի կազմում նա խաղաց Սենտ-Պատրիկս Ատլետիկի հետ ընկերական խաղում, տրասնֆերից մի շաբաթ հետո։

### Սանդերլենդ
2015 թվականի հուլիսի 16-ին ֆրանսիացի պաշտպանը 5 մլն ֆունտով տեղափոխվեց Սանդերլենդ՝ չորս տարվա պայմանագիր ստորագրելով «սև կատուների» հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտսմութի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օսերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարոկկացի ֆուտբոլիստներ
Կենսաբանական մոդելավորում

**Կենսաբանական մոդելավորում**, կիրառվում է մոդելների օգնությամբ կենսաբանական կառուցվածքների, գործողությունների և պրոցեսների ուսումնասիրման համար՝ կենդանի օրգանիզմի կազմակերպման տարբեր մակարդակներում (մոլեկուլային, ենթաբջջային, բջջային, օրգանային և այլն)։

Կենսաբանական գիտություններում կիրառվում են մոդելավորման տարբեր տեսակներ։ Մի դեպքում, որպես մարդու կամ այլ կենդանի օրգանիզմի մոդել, հանդես է գալիս փորձակենդանին (շուն, առնետ, կապիկ), որի միջոցով վերարտադրվում են որոշակի վիճակներ կամ հիվանդություններ։ Դա թույլատրում է փորձնականորեն ուսումնասիրել տվյալ վիճակի կամ հիվանդության մեխանիզմը և ներգործել նպատակահարմար ձևով։ Մեկ այլ դեպքում, ֆիզիկական կամ քիմիական միջոցներով վերարտադրվում են կենսաբանական կառուցվածքներ, գործողություններ կամ պրոցեսներ։ Մոդելավորումը, որպես կանոն, մոդելավորվող կենսաբանական երևույթի մոտավոր նմանակն է։ Կենսաբանական գիտությունների արդի զարգացումը զգալի չափով պայմանավորված է մաթեմատիկական (տրամաբանական) մոդելների կիրառմամբ, որոնց օգնությամբ տրվում է կենդանի համակարգերի կառուցվածքի, կապերի և գործողության օրինաչափությունների մաթեմատիկական կամ տրամաբանական-մաթեմատիկական նկարագրությունը։ Կենդանի համակարգերի մաթեմատիկական (տրամաբանական) մոդելները կառուցվում են կամ փորձնական տվյալների հիման վրա, կամ մտահայեցողաբար՝ ինչ-որ հիպոթեզի օրինաչափության նկարագրությամբ։ Մոդելավորման ճանաչողական դերը նոր տեսությունների ստեղծմանը նպաստելն է։ Հաճախ տեսությունը ծագում է ուսումնասիրվող երևույթը մոտավոր, պարզեցված արտացոլող մոդելի տեսքով, որպես նախնական, աշխատանքային հիպոթեզ։ Հետագայում մոդելավորման ընթացքում առաջ են գալիս նոր գաղափարներ, բացահայտվում մինչ այդ անհայտ փաստեր, որոնց հիման վրա ճշգրտվում է նախկին մոդելը, ստեղծվում ավելի կատարյալ և ամբողջական մոդել։

Կատեգորիա:Կենսաբանության բաժիններ
Կատեգորիա:Մոդելավորում
Վերածնունդ (թերթ, Թեհրան)

**«Վերածնունդ»**, հասարակական, քաղաքական, գրական թերթ։ Լույս է տեսել 1930-1953 թվականներին, Թեհրանում, տարբեր պարբերականությամբ (օրաթերթ, երկօրյա, եռօրյա և այլն)։ Խմբագիր-արտոնատեր՝ Հայկ Գարագաշ։ Լուսաբանել է իրանահայ համայնքի առօրյան։ Լայնորեն ներկայացրել է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսության, գիտության ու մշակույթի անցուդարձը, սփյուռքահայության գոյատևման նախապայման համարել սերտ կապը հայրենիքի հետ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին անդրադարձել է սովետա-գերմանական ռազմաճակատի իրադարձություններին, հայ ռազմիկների սխրանքներին։

Ետպատերազմյան շրջանում սատարել է ներգաղթը։

Ունեցել է գրական բաժին, ուր հայ դասական և ժամանակակից գրողների գործերից զատ թարգմանաբար ներկայացրել է պարսկական գրականությունը։ Տպագրել է նաև գիտության ու մշակույթի տարբեր բնագավառներին նվիրված հոդվածներ, բժշկական տեղեկություններ, հետաքրքրաշարժ լուրեր։ 1930-1942 թվականներին «Վերածնունդ»-ի հետ հրատարակվել է նաև «Բոբոխ» հավելվածը։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Համիդ Սուլթանով

**Համիդ Հասան օղլու Սուլթանով**, (, 1889-1939), ադրբեջանցի հեղափոխական, քաղաքական գործիչ, Ադրբեջանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1907)։

## Կենսագրություն
1909-1913 թվականներին սովորել է Լայպցիգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Եղել է «Հումմեթ» բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարներից, կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականին կռվել է մուսավաթական խռովարարների դեմ, եղել է հակասովետական բանդաների դեմ պայքարի գծով արտակարգ կոմիսար։ Աստրախանում մասնակցել է սպիտակ գվարդիականների դեմ մղվող կռիվներին։ 1919 թվականին ընտրվել է Կովկասյան երկրային կոմիտեի անդամ, Ադրբեջանի կոմկուսի I համագումարում՝ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, Ադրբեջանում սովետական կարգեր հռչակվելուց հետո՝ ռազմական հեղաշրջական կոմիտեի անդամ։ Գանձակում մուսավաթական ապստամբության ճնշման գործում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Սուլթանովը կուսակցական և պետական ղեկավար աշխատանք է տարել ԱԽՍՀ-ի մի շարք ժողկոմատներում։ Ընտրվել է Ադրբեջանի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի, Անդրկովկասյան Երկրային կոմիտի, ԱԽՍՀ-ի, ԱՍՖՍՀ-ի, ԽՍՀՄ-ի կենտրոնական գործնական կոմիտեների անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բոլշևիկներ
Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:1939 մահեր
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Մոդուլ (ճարտարապետություն)

**Մոդուլ** ( - չափ) ճարտարապետության մեջ պայմանականորեն ընդունված չափ, որին բազմապատիկ են շենքի (համալիրի) և նրա առանձին մասերի չափերը։

Տարբեր ժողովուրդների ճարտարապետական արվեստում որպես մոդուլ ընդունվել են տարբեր մեծություններ՝ կախված շենքի կառուցողական և կոմպոզիցիոն առանձնահատկություններից։ Կառույցի համար մոդուլ կարող են ընտրվել՝ նրա հիմնական չափումներից մեկը (գմբեթի տրամագիծը կամ դահլիճի կողմերից մեկը՝ Եվրոպայի և Միջին Ասիայի միջնադարյան գմբեթավոր կառույցներում), ճարտարապետական տարրերից որևէ մեկի չափը սյան կտրվածքի տրամագիծը, տրիգլիֆի (եռակոսիկի) լայնությունը՝ անտիկ օրդերային կառույցներում, կամ շինարարական տարրերից մեկի չափը (գերանի, աղյուսի երկարությունը)։

## Մոդուլը՝ հայկական ճարտարապետության մեջ
Հայկական միջնադարյան գմբեթավոր կառույցներում, որպես մոդուլ հիմնականում ընդունված է եղել գմբեթային քառակուսու կողմի 1/ո մասը։ Որպես մոդուլ կարող է ընդունվել նաև երկարության որևէ չափ՝ ֆուտ, սաժեն, մետր և այլն, որն այս դեպքում անվանվում է *գծային մոդուլ*։

## Մոդուլի կիրառում և պատմություն
Մոդուլի գաղափարը առաջացել է կառուցողական պահանջներից, այնուհետև դարձել կոմպոզիցիայի այն միջոցներից մեկը, որի շնորհիվ ճարտարապետական ամբողջությունն ու նրա առանձին մասերը բերվում են ներդաշնակության (օրինակ՝ անտիկ ճարտարապետական արվեստում ոսկե հատումը, Լե Կորբյուզիեի գործադրած մոդուլորը)։ Մոդուլի կիրառումը բնավ չի հանգեցրել բոլոր մեծությունների մեխանիկական հաշվարկի, ընտրելով արտահայտիչ հարաբերակցություններ, ճարտարապետները, հիմնվելով տեսողական ընկալման առանձնահատկությունների վրա, առանձին մասերի համաչափություններում որոշակի շեղումներ են կատարել։ XX դարի 2-րդ կեսին շինարարության ինդուստրիալ հավաքովի մեթոդի զարգացմանը զուգընթաց, որպես կառույցի հատակագծային ն կառուցվածքային տարրերի համաձայնեցման, նրանց միօրինականացման և ստանդարտի բերելու միջոց, առանձնապես տեխնիկական մեծ նշանակություն են ստացել հաստատուն գծային մոդուլները։ Հիմնական մոդուլը՝ 10 սմ չափով, նրա խոշորացված ածանցյալները (3 մոդուլ, 6 մոդուլ, 12 մոդուլ, 15 մոդուլ, 30 մոդուլ, 60 մոդուլ) և կոտորակային մոդուլներն իրենց կիրառման կանոնների հետ կազմում են մոդուլային համակարգ, որը սահմանված է սովետական, արտասահմանյան և միջազգային չափանիշներով և ստանդարտներով։

Կատեգորիա:Շինարարություն