Արփիար Արփիարյան

**Արփիար Փիլիպպոսի Արփիարյան** (), արևմտահայ արձակագիր, հրապարակախոս, գրական քննադատ և խմբագիր։ Խմբագրել է «Արևելք» և «Մասիս» թերթերը, որոնց շուրջ փորձել է համախմբել ռեալիստական ուղղությանը հարող գրողներին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սամսուն նավահանգստում։ Աշակերտել է Ղևոնդ Ալիշանին։ «Արարատյան ընկերություն հայոցի» և «Արևելք» (Կ.Պոլիս) թերթի հիմնադիրներից։ Խմբագրել է պարբերականներ («Մասիս», «Հայրենիք», «Նոր կյանք», «Հայ հանդես», «Շիրակ») երեք տասնամյակ թղթակցել «Մշակին»։ Հայկական ջարդերի տարիներին, խուսափելով թուրք կառավարության հետապնդումներից, 1896 թվականին մեկնել է արտասահման և այնտեղ շարունակել է ակտիվ գործունեությունը։ Եգիպտոսում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում և Շվեյցարիաում հրատարակել է հայերեն լրագրեր, գրել հրապարակախոսական, գրական և քննադատական երկեր։ Արփիարյանը բարձր է գնահատել արևելահայ գրականությունը և ջանքեր է թափել արևելահայ և արևմտահայ հատվածների գրական ուժերին մերձեցնելու համար։

Արփիարյանը գրել է մի շարք նովելներ և վիպակներ («Դատապարտյալը», «Երազի մը գինը», «Ոսկե ապարանջանը», «Մինչև ե՞րբ», «Կարմիր ժամուց»), որոնց մեջ արծարծում է սոցիալական, բարոյական կարևոր հարցեր, արտահայտում աշխատավորության բողոքը անարդար կարգերի դեմ։ Հոդվածներում արծարծել է սոցիալ-քաղաքական և մշակութային հարցեր։ Արփիարյանը արևմտահայ գրականության մեջ ռեալիզմի հետևորդներից է։

## Երկերի մատենագիտություն
* Կարմիր ժամուց, Կ. Պոլիս, ա. թ., 45 էջ։
* Կեանքի պատկերներ, Կ. Պոլիս, 1885, 144 էջ։
* Ապուշը (Կեանքի պատկերներ), Կ. Պոլիս, 1886, 108 էջ։ 
* Կարմիր ժամուց, Վառնա, 1909, 104 էջ։
* Կարմիր ժամուց, ա. տ., 1920, 92 էջ։
* Խնդամոլիկ աղջիկը, Կ. Պոլիս, 1928, 74 էջ։
* Պատմուածքներ եւ վիպակներ, Փարիզ, 1931, 248 էջ։
* Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1937, 96 էջ։
* Պատմութիւն ԺԹ. դարու Թուրքիո հայոց գրականութեան, Գահիրէ, 1943, 232 էջ։ 
* Կարմիր ժամուց, Գահիրէ, 1950, 96 էջ։
* Հատընտիր, Պէյրութ, 1950, 420 էջ։
* Ընտիր երկեր, Երևան, 1951, 336 էջ։
* Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1956, 88 էջ։
* Կարմիր ժամուց, Վենետիկ, 1956, 88 էջ։
* Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1966, 92 էջ։
* Ամբողջական երկեր, Երուսաղէմ, 1972, 256 էջ։
* Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1979, 92 էջ։
* Ժամանակակից պատմութեան էջեր, Պոսթըն, 1979, 416 էջ։ 
* Երկեր. Պատմվածքներ, Կյանքի պատկերներ, Մինչև ե՞րբ, Ոսկի ապրանջան, Կարմիր ժամուց, Գրականագիտական հոդվածներ, Երևան, 1987, 524 էջ։
* Ոսկի ապրանջան, Պէյրութ, 1988, 109 էջ։
* Ոսկի ապրանջան, Պէյրութ, 2011, 109 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հրանտ Թամրազյան «Հայ Գրականություն», Երևան, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 7-8։
* Գառնիկ Ստեփանյան, Արփիար Արփիարյան, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1955, 289 էջ։
* Հակոբ Մարգարյան, Արդարության ոգեշունչ մունետիկը, տես Արփ. Արփիարյան, Երկեր, Երևան, 1987, էջ III-XIV:
* Հայ քննադատության պատմություն, հատ. 1, Երևան, 1985։
* Հայ գրական քննադատության քրիստոմատիա, հատ. 2, Երևան, 1984։
* Հայ նոր գրականության պատմություն, հատ. 4, Երևան, 1972, էջ 374-405։

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սպանված հայտնի հայեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական անձինք