open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ֆրանսուա Ռոշբլուան

**Ֆրանսուա Ռոշբլուան** (), Ֆրանսիայի Հանրապետության 9-14 գումարումների Ազգային ժողովի պատգամավոր, Ֆրանսիա-Հայաստան պատգամավորական բարեկամության խմբի ղեկավար։

2008 թ. հոկտեմբերի 9-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով 1988 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից հետո ցուցաբերած աջակցության, Հայաստանի և Ֆրանսիայի ժողովուրդների միջև բարեկամության ամրապնդմանն ուղղված շարունակական գործունեության համար։

2010 թ. ԼՂՀ այցելելու հետ կապված Ադրբեջանի կողմից ճանաչվել է անցանկալի անձ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կենսոլորտային տարածք

thumb|300px|right|Աշխարհի կենսոլորտային արգելոցների գրաֆիկ
**Կենսոլորտային տարածք**, արգելոց, ռեզերվատ, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով առանձնացված բնական ու մարդու գործունեության արդյունքում առաջացած տարածք, որն ապահովում է տարածաշրջանային նշանակության լանդշաֆտների, էկոհամակարգերի և դրանց բաղադրիչների միասնական պահպանությունը, վերականգնումը, օգտագործումը, վերարտադրությունը և նպաստում դրանց բնականոն զարգացմանը։

Կենսոլորտային տարածքում առանձնացվում են հիմնական հատված (միջուկ), որը դուրս է բերված տնտեսական շահագործումից և գործում է պետական արգելոցի համար սահմանված ռեժիմը, պահպանական գոտի, որտեղ թույլատրվում է կենսոլորտային տարածքի հիմնական հատվածի պահպանությանը համապատասխան հողօգտագործումը, անցումային գոտի, որտեղ թույլատրվում է բնական պաշարների կառավարման կայուն զարգացմանը նպատակաուղղված տնտեսական գործունեություն։

Կատեգորիա:Արգելոցներ
Թևան Ստեփանյան

**Թևան Ստեփանյան** (), հայ պետական, ռազմական գործիչ, որը 1920-1921 թվականներին Ղարաբաղում գլխավորել է բոլշևիկների դեմ ապստամբությունը։

## Կենսագրություն
Թևան Ստեփանյանը ծնվել է 1892 թվականին Դիզակի (այժմ՝ Հադրութի) շրջանի Տումի գյուղում։ Մասնակցել է Առաջին աշխարհամարտին։ Պատերազմից վերադառնալով հայրենի գյուղ՝ ջոկատ է կազմակերպել Դիզակի արևելյան գյուղերը թուրք-թաթարների հարձակումներից պաշտպանելու համար։ Իսկ երբ 1920 թվականի ամռանը կարմիր բանակի զորամասերը ներխուժում են Դիզակի գյուղերը և Արցախ ներմուծված խորհրդային մարմինների օգնությամբ իրագործում բռնագրավումների քաղաքականություն, Թևան Ստեփանյանն ըմբոստանում է դրա դեմ, որի համար էլ բանտարկվում է։

Թևանին հաջողվում է փախչել բանտից և պայքար ծավալել տեղական բոլշևիկյան և խորհրդային մարմինների ու կարմիր բանակի զորամասերի դեմ։ Թևանը սերտ կապեր է հաստատում Դրոյի և Գարեգին Նժդեհի հետ և նրանց հանձնարարությամբ զբաղվում Դիզակի հարավային սահմաները ամրապնդելու խնդրով։ Թևանին հաջողվում է ազատագրել Դիզակի և Վարանդայի շրջանները։

1920 թվականի մայիսի կեսերին Թևան Ստեփանյանի գլխավորած հակախորհրդային շարժումը ճնշելու համար Արցախում կենտրոնացված 11-րդ կարմիր բանակի զորամասերը հարձակման են անցնում, բայց պարտության են մատնվում։ Այնուամենայնիվ, 1921 թվականի ապրիլի կեսերին Թևանը անհավասար մարտերում անհաջողության է մատնվում, փոխադրվում Զանգեզուր և միանում Նժդեհի ուժերին։ 1921 թվականի մայիսին տարագրվում է Պարսկաստան։

## Ձերբակալություն
1941 թվականի նոյեմբերի սկզբին Պարսկաստանում ձերբակալվում է խորհրդային գործակալների կողմից, բերվում Բաքու։

## Հարցաքննություն
ՊԱԿ-ի գնդապետ Էդվարդ Մարտիրոսովը, որը եղել է Թևան Ստեփանյանին ձերբակալող խմբի ղեկավարը, գրում է, որ դատավարության վերջին օրը Թևանը արյունոտված պիջակի գրպանից հանելով մի փոքրիկ քսակ պարզում է դեպի Մարտիրոսովը և ասում. «Այս քսակի մեջ ես պահում եմ մի բուռ հող, որը վերցրել եմ հայրենի Ղարաբաղից։ Այս բուռ հողը իմ սրտի մեջ պահում եմ քսան տարուց ավելի։ Ես այս հողի համար եմ պայքարել, այս հողը հային պահելու համար են ինձ հետապնդել և օտարել իմ հայրենի Ղարաբաղից։ Այս հողը, իբրև սրբություն, որպես մեր քաջ նախնիների արյամբ ամրացած, կրել եմ մարմնիս վրա և ուժ ու եռանդ ստացել։ Որտեղ էլ որ մեռնեի, իբրև պատգամ պիտի խնդրեի այս մեկ բուռ հողը շաղ տան գերեզմաննիս վրա։ Խնդրում եմ կատարեք իմ այս պատգամը…»Թևանի դատավճիռն էր՝ գնդակահարություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թևան. Լեգենդ և իրականություն

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Միշելին Կալմի-Ռեյ

**Միշելին Կալմի-Ռեյ** (, ), Շվեյցարիայի պետական և քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն

1968 թվականին ավարտել է Ժնևի միջազգային հարաբերությունների և զարգացման ինստիտուտը՝ ստանալով մագիստրոսի կոչում։

Շվեյցարիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ, 1986-1990 և 1993-1997 թթ. կուսակցության Ժնևի կառույցի ղեկավար։

*1981—1997 թթ. - Ժնև կանտոնի մեծ խորհրդի անդամ, 
*1992—1993 թթ. - խորհրդի նախագահ։ 
*1997-2003 թթ. - Ժնև կանտոնի պետական խորհրդի անդամ,
*2001—2003 թթ. - Ժնև կանտոնի պետական խորհրդի նախագահ, 
*2002 թ. դեկտեմբերի 4-ից 2011 թ. դեկտեմբերի 31-ը - Շվեյցարիայի դաշնային խորհրդի անդամ, 
*2003-2011 թթ. - Շվեյցարիայի արտաքին գործերի դեպարտամենտի պետ,
*2007 թ. դեկտեմբերի 1-ից 31-ը և 2011 թ. դեկտեմբերի 1-ից 31-ը - Շվեյցարիայի Համադաշնության Նախագահ։

## Պարգևներ
*Բարեկամության շքանշան (Ռուսաստան)
*2012 թ. մարտի 12-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով Հայ-շվեյցարական հարաբերությունների զարգացման և ամրապնդման գործում ունեցած նշանակալի ավանդի համար պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Հուլիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սիոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կին նախագահներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի կին նախարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի կին դիվանագետներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ
Մելքոն (քանդակագործ, 17-րդ դար)

**Մելքոն**, 17-րդ դարի քարագործ վարպետ։

1667 թվականին քանդակել է մի խաչքար, որը գտնվում է Գետաբեկի մոտ գտնվող Հարանց մատուռ կողքին։ Խաչքարի պատվիրատուի և ստեղծողի մասին կա փորագիր վկայություն՝

 
## Գրականություն
* Ս․ Բարխուդարյան, Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարագործ վարպետներ, Երևան, 1963

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կրասնոդար օդանավակայան

**Կրասնոդար օդանավակայան** միջազգային օդանավակայան, որը գտնվում է քաղաք Կրասնոդարում։ Օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 10 կմ հեռավորության վրա։ Պաշտոնական անվանումն է՝ «Կրասնոդար (Պաշկովսկիյ)»։ Ռուսաստանի հարավում մեծությամբ երկրորդն է՝ Սոչիի օդանավակայանից հետո։ Զբաղեցնում է 6–րդ տեղը ուղևորահոսքի ցուցանիշով։ Օդանավակայանի օպերատորն է ОАО «Միջազգային օդանավակայան Կրասնոդար»։ Օդանավակայանից չվերթներ են իրականացվում դեպի Ռուսաստանի և արտասահմանյան մի շարք երկրների տարբեր քաղաքներ։

## Տերմինալներ
2014 թվականի տվյալներով օդանավակայանը ուներ 3 տերմինալ՝ միջազգային չվերթների համար, ներքին չվերթների համար և բեռնափոխադրումների համար։ Գոյություն ունի նաև VIP-սրահ։ Օդանավակայանում կա հյուրանոց, մաքսային հսկողության, բժշկական ծառայություններ։

## Ուղղություններ

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օդանավակայաններ
Ռասուլ Համզաթով

**Ռասուլ Համզաթով** (, ), ավար խորհրդային բանաստեղծ և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դաղստանի Ցադա աուլում՝ ազգային պոետ Համզաթ Ցադասու ընտանիքում։ Սովորել է Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում։ Գրել սկսել է 1932 թվականից։ Նշանավոր գործերի հիման վրա գրվել են երգեր («Կռունկներ», «Ծաղիկներն աչքեր ունեն», «Օրորոցային»)։ Թարգմանվել է հայերեն։ «Ես նայում եմ Արարատին» բանաստեղծության հեղինակն է։

Արցախյան հարցում հանդես է եկել հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության օգտին։

## Տես նաև

* Կռունկներ (երգ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт о Гамзатове  
*Расул Гамзатов: «Армяне – мои старые друзья» 

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Միխայիլ Լերմոնտովի անվան գրական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Վրացական «Ոսկե գեղմ» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Նիկոլա Բեռլի

**Նիկոլա Բեռլի** (, ), Մեծ Բրիտանիայի դերասան, դարձել է հայտնի «Ծնվել հավասար», «Մահացած գեղեցկուհիներ», «Ճանապարհորդություն ծովով» և «Փողոցային պարեր 3D» ֆիլմերի շնորհիվ։

## Կենսագրություն
Նիկոլան ծնվել է 1986 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Արևմտյան Յորկշիրում՝ Լիդսում։ Նախկին ուսանող «Leeds' Intake» բարձրագույն դպրոցում, նա նաև հաճախել է ժամանակակից պարի Հյուսիսային դպրոցում իր քաղաքում։ Հինգ տարի հաճախել է Վալթոնի դպրոց թատերական պարի։ Նա իր կարիերան սկսել է 2005 թվականին՝ նկարահանվելով «Սեր + ատելություն» ֆիլմում։ 2005 թվականի նոյեմբերին Բեռլիին հաջողվում է հայտնվել «Ուրվականների բաժին» հեռուստասերիալում, իսկ 2006 թվականի նոյեմբերին Բեռլին ստանում է իր առաջին գլխավոր դերը «Goldplated» ֆիլմում, սակայն ֆիլմի 2-րդ սերիան չի նկարահանվել ցածր վարկանիշի պատճառով։ 2006 թվականին Բեռլին ստացել է լավ խոսքեր նկարահանվելով «Born Equal» հեռուստասերալում «BBC» հեռուստաալիքով, որտեղ մարմնավորում էր Զոիի դերը։ 2010 թվականին նա նկարահանվել է «Փողոցային պարեր 3D» պարային ֆիլմում` գլխավոր դերերում Ջորջ Սեմսոնի հետ։

## Ֆիլմեր
* 2004-Անամոթները
* 2005-Սեր+ատելություն
* 2005-Ուրվականների բաժին
* 2006-2007-Drop Dead Gorgeous
* 2006-Ոսկեզօծները
* 2006-Ծնվել հավասար
* 2007-Լուիս
* 2008-Ճանապարհորդություն ծովով
* 2008-Կարատել
* 2008-Ուրվականները։Կոդ 9
* 2009-Հարված
* 2010-«Փողոցային պարեր 3D»
* 2010-SoulBoy
* 2010-Ծայրը
* 2010-Candy Cabs
* 2011-Սքոթը և Բայլեյը
* 2011-Փոթորկոտ բարձունքներ
* 2011-Ռ.Վալ
* 2012-Հուսալի եղանակ
* 2012-Twenty8k

## Արտաքին հղումներ
* http://www.kinopoisk.ru/name/1035347/
* http://www.vokrug.tv/person/show/Nichola_Burley/
* http://kinoafisha.ua/persons/nikola-berli
* https://hy-am.facebook.com/NicholaBurley/photos_stream

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Մելքոն (քանդակագործ, 16-րդ դար)

**Մելքոն**, 16-րդ դարի քարագործ վարպետ։

1571 թվականին քանդակել է մի խաչքար, որը ագուցված է Կոտայքի մարզի Լեռնանիստ գյուղի Սուրբ Հակոբ մատուռի պատին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ս․ Բարխուդարյան, Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարագործ վարպետներ, Երևան, 1963

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Բորիս Դիլոյան

**Բորիս Արշալույսի Դիլոյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան Գեղարվեստական ուսումնարանը։ 1961 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Դասավանդել է Վանաձորի նկարչական դպրոցում։

## Ստեղծագործություններ
* «Հերոսիմա»
* «Շինարար»
* «Մտորումներ»
* «Ծերունի»
* «Մ. Տիրոսյանի դիմաքանդակը»
* «Տենչ» (Վանաձորի կերպարվեստի թանգարան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Hyundai Elantra

**Hyundai Elantra** (կորեերեն՝ 현대 엘란트라) կամ **Hyundai Avante**, կոմպակտ մեքենա, Հարավային Կորեայում արտադրող՝ Hyundai-ի կողմից սկսած 1990 թվականից։

## Էքստերիեր
### HID լուսարձակները LED լույսով
Լրացուցիչ HID լուսարձակները, խնայում են էներգիայի սպառման մակարդակը և երկար կյանք ապահովում, քան սովորական լուսարձակները, ապահովելով բարձր ինտենսիվությամբ լույս, որը ապահովում է տեսանելիությունը։ Լրացուցիչ LED լուսարձակները դարձնում են ավելի ժամանակակից և բարձր տեխնոլոգիաների պատկերով։

### Առջևի հակամառախուղային լամպեր
Նոր մշակված սուր և նուրբ հակամառախուղային լամպերը, լրացնում են սպորտային հզոր առջևի վերջնական ոճը։

### Արտաքին հայելիներ
Աէրոդինամիկ արտաքին հայելիները՝ ձեռքով ծալվող և ապահովված LED կողմնակի վերահաղորդիչներով ապահովում են մեծագույն հնչերանգներ

## Ինտերիեր
### Հետևի նստատեղեր
Հետևի նստատեղերը ոչ միայն հարմարավետ են, այլ նաև կարող է վերածվել լրացուցիչ բեռի տարածք՝ խոշոր կամ երկար բեռների համար, որը ծալված վերածվում է 6։4 հարաբերակցությամբ։

## Նվաճումներ
* Hyundai Elantra-ն ConsumerSearch-ի կողմից ճանաչվել է 2011 թվականի ամենատնտեսող սեդան մեքենան։ Ավտոքննադատները վճռականորեն իրենց հիացմունքն են արտահայտել Elantra-ի ինքնատիպ ոճի, լավ ընթացքի և բարձրակարգ օպցիաների հանդեպ։
* Edmunds.com-ը նոր Elantra-ն նկարագրում է որպես “ապշեցնող նոր ոճ”, այն ստեղծողները գտնում են, որ Elantra-ի ոճի, շահավետության, պրակտիկության և վառելիքի արդյունավետության միակցումը այն հզոր մրցակիցների շրջանում կարող է դարձնել “պարահանդեսի գեղեցկուհի”։
* Elantra-ն Motor Trend-ի կողմից ամենալավ վաճառվող կոմպակտ սեդան ավտոմեքենաների շարքում համարվել է համար 1-ը։
* Elantra-ն Autospies.com-ի կողմից ճանաչվել է 2011 թվականի տարվա մեքենա։

## Պատկերասրահ







## Արտաքին հղումներ

* Hyundai-ի պաշտոնական կայքը 
* Hyundai Elantra-ի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Stoner

«**Stoner**», ամերիկացի ռեփեր Յանգ Թագի երգն է։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի փետրվարի 4-ին, որպես նրա դեբյուտային սինգլ։ Երգի խոսքերը գրվել են Յանգ Թագի կողմից, իսկ երգի պրոդյուսերն է Դան Դիլը։ Երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 47-րդ հորիզոնականը։

Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Բի Էլ Բին, թողարկվել է 2014 թվականի մայիսի 10-ին։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում

## Հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Յանգ Թագի երգեր
Վիկտոր Դումանյան

**Վիկտոր Խաչատուրի Դումանյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1954 թվականին՝ Մոսկվայի Վասիլի Սուրիկովի անվան գեղարվեստական ինստիտուտը։ 1957 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսներին։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|[Ստրելկովկա (գյուղ, Ժուկովսկի շրջան)|Ստրելկովկա գյուղում «Մարշալ Ժուկովի ծննդավայրը» կոմպոզիցիա (քանդակագործ՝ Վ.Խ. Դումանյան, ճարտարապետ՝ Է. Ի. Կիրեև, 1988 թվականի հուլիսի 16)]]
* Կոմպոզիտոր Սերգեյ Պրոկոֆևի հուշարձանը
* ԽՍՀՄ մարշալ Գեորգի Ժուկովի դիմաքանդակը
* Ռուս երգահան Մոդեստ Մուսորգսկու հուշարձանը 
* «Շալյապին»
* «Կառուցողուհին»
* «Մոցարտ»
* «Երաժիշտներ»
* «Մուսորգսկի»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Այն սև օրերուն

**Այն սև օրերուն**, Արամ Անտոնյանի 1919 թվականին Բոստոնում հրատարակած գիրքն է հայերի ցեղասպանության մասին։

## Հեղինակ

Անտոնյան Արամ Անտոնի (1887-1952), պատմաբան, հրապարակախոս։ 1914 թվականի օգոստոսից նշանակվել է հայկական նամակների կայսերական գրաքննիչ, սակայն Կոստանդնուպոլսի հայկական պատրիարքարանին որոշ տեղեկություններ հաղորդելու համար 1915 թվականին աքսորվել է հայ մտավորակնների հետ միասին։ Հալեպում եղած ժամանակ թուրք քարտուղար Նայիմ բեյից ձեռք է բերել հայերի ցեղասպանության մասին մի շարք պաշտոնական վավերագրեր, որոնք հրապարակել է Այն սև օրերուն… (1919, Բոստոն) և Նայիմ բեյի հուշերը (1920)` հայերեն հրատարակությունը Մեծ ոճիր գրքերում։ Այդ վավերագրերը օգտագործվել են ինչպես երիտթուրքերի (1919), այնպես էլ Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարության ժամանակ։

## Բովանդակությունը
Արամ Անտոնյանը «Այն սև օրերուն» գրքի առաջին մասում մանրամասն նկարագրել է փախուստի նպատակով թաքնված մի հայ պատանու հետապնդումը թուրք ժանդարմաների կողմից, հայ մայրերի ողբը Եփրատում խեղդված իրենց զավակների համար։ Այնուհետև անդրադարձել է Հալեպից եկող հայ գաղթականների նոր քարավանին, որը բաղկացած էր 30-50 տարեկան կանանցից։ Հեղինակը մանրամասն նկարագրել է այդ կանանց դրությունը, նրանց արտաքին տեսքը և խորհել նրանց նախկին կենսունակության մասին։ Այնուհետև հեղինակն անդրադարձել է Մունպուճ գյուղի կառավարիչ Հուսեին էֆենդու Մեսքենե ժամանմանը։ Հայ գաղթականները վկայում են այն մասին, որ Հուսեին էֆենդին բազմաթիվ հայ դեռատի աղջիկների է առևանգել Մունպուճ և Հալեպ, գիշերային խրախճանքներ կազմակերպել իր վրանում։ Համաձայն ժանդարմաների վկայության՝ Հալեպից հայ գաղթականների նոր քարավաններ էին բերվել Գարլըք՝ Մեսքենե տարագրվելու նպատակով։ Աշխատության մեջ հեղինակը հիմնականում տեղեկություններ է հայտնել Մեսքենե տարհանվող հայ գաղթականներից կազմված մի քարավանի մասին՝ անդրադառնալով նրանց կենցաղին, ապրումներին։

## Քաղվածքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Պետրոս Աֆրիկյան

**Պետրոս Աֆրիկյան** (*Պետրո Սաչինարի*, ), հայ երգիչ։

## Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1877 թվականին մի իտալացի երգիչ լսել է նրա ձայնը և օգնել երաժշտական կրթություն ստանալ Իտալիայում։ Միլանի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո հանդես է եկել որպես իտալական օպերաների մեներգիչ՝ Սաչինարի ազգանունով։ 1888 թվականին շրջագայել է Ռուսաստանում, մեծ հաջողությամբ հանդես եկել Մոսկվայում, Պետերբուրգում, Օդեսայում և այլ քաղաքներում, նույն թվականին երգել է նաև Թիֆլիսի արքունական թատրոնում։ Համերգներում կատարել է Վերդիի, Բիզեի, Գունոյի, Ռոսինիի, Մոցարտի, Չայկովսկու և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից։

Գրել է «Արաքսի արտասուքը» երգի երաժշտությունը։

1890-ականների վերջերից, կոկորդի անբուժելի հիվանդության պատճառով, թողել է արվեստը և Մոսկվայում զբաղվել բժշկությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Զա ռուբեժոմ (թերթ)

**«Զա ռուբեժոմ»** (, «Արտասահմանում»), Խորհրդային Միությունում լույս տեսած, խորհրդային գաղափարախոսության դիրքերից կապիտալիստական աշխարհի իրադարձությունները լուսաբանած պարբերաթերթ։ Հրատարակվել է 1930-1938 թվականներին։ 1930-1932 թվականներին եղել է ամսօրյա, 1932-ից՝ տասնօրյա։ Տպագրվել է Մոսկվայում։

## Խմբագիրներ
* Մաքսիմ Գորկի
* Միխայիլ Կոլցով

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ թերթեր
Զա ռուբեժոմ (ամսագիր)

**«Զա ռուբեժոմ»** (, «Արտասահմանում»), Խորհրդային Միությունում, այնուհետև Ռուսաստանում հրատարակվող արտասահմանյան մամուլի տեսության սկզբում թերթ, այնուհետև՝ ամսագիր։ Մինչև 1991 թվականը՝ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1960 թվականից, Մոսկվայում։

## Պատմություն
#### 1960-1970-ական թվականներ
1960 թ. հունիսի 18-ին խորհրդային լրագրող, «Կոմսոմոլսկայա պրավդա», «Իզվեստիա» թերթերի գլխավոր խմբագիր, ԽՄԿԿ կենտկոմի անդամ, ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի պատգամավոր, Նիկիտա Խրուշչովի փեսա Ալեքսեյ Աջուբեյի աջակցությամբ լույս տեսավ «Զա ռուբեժոմ» թերթի առաջին համարը։ Արտասահմանյան մամուլի ամենշաբաթյա լուսաբանողն էր, տպագրում էր նյութեր արտասահմանյան մամուլից, խորհրդային և արտասահմանյան լրագրողների հոդվածներ։ Լուսաբանում էր արտասահմանի մշակութային, գիտատեխնիկական, քաղաքական և տնտեսական գործընթացները։ 1972 թվականին թերթի տպաքանակը 1 միլիոն օրինակ էր։

#### 2000-ական թվականներ
2000 թվականին թերթը հրատարակվում էր «Նովայա գազետա» հրատարակչատան կողմից։ Նույն թվականին հրատարակումը դադարեցվեց։

2006 թ. կրկին սկսեց լույս տեսնել։ Այս անգամ հրատարակիչը «Եվրասիական մեդիա խումբն» էր, որը թերթի փոխարեն սկսեց տպագրել ամենամսյա ամսագիր՝ անվճար բաշխումով։ Օտարալեզու մամուլի լուսաբանումը դառնում է «Զա ռուբեժոմ»-ի փոքր մասը։ Հիմնական տեղ է հատկացվում արտասահմանցի թղթակիցների նյութերին, քաղաքականության և տնտեսության, ճանապարհորդությունների և հանգստի, մշակույթի և շոու բիզնեսի, ավտոմեքենաների փորձարկումների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասին նյութերին։

2010 թվականից փոխվում է ամսագրի արտաքին տեսքը, հայտնվում են նոր խորագրեր։ Ամսագրի տպաքանակը 90 հազար օրինակ է, կրկնակի համարներինը (հունվար-փետրվար և հուլիս-օգոստոս)՝ 180 հազար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Զա ռուբեժոմ» ամսագրի կայքը

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մամուլ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Զաբել

**Զաբել** (*Մարիամ Սախավյան*, ամուսնու ազգանունով՝ *Կնորոզովա*, ), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Նոր Նախիջևանի պրոգիմնազիան։ Բեմ է բարձրացել 1879-ին՝ Սոֆիայի դերով (Կարամզինի «Սոֆիա»)։

1881-1923-ին աշխատել է Թիֆլիսում, տարբեր խմբերի հետ ելույթ ունեցել Անդրկովկասի քաղաքներում։ Եղել է Պետրոս Ադամյանի, Սիրանույշի, Հովհաննես Աբելյանի մշտական խաղընկերը։

1880-ական թթ. Պ. Ադամյանի հետ Դեզդեմոնայի (Շեքսպիրի «Օթելլո») և Ռոզալիայի (Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը») դերերով հանդես է եկել Ռուսաստանի մի շարք քաղաքներում։

1908-1909-ին «Աբելյան-Արմենյան» խմբի հետ եղել է Թուրքիայում, 1912-ին՝ Մոսկվայում։

## Դերեր
Խաղացել է առավելապես բնութագրական դերեր՝ 
* Երանուհի (Շիրվանզադեի «Պատվի համար»)
* Շուշան (Շիրվանզադեի «Չար ոգի»)
* Իսսախար (Ա. Յուժին-Սումբատովի «Դավաճանություն»)
* Կուկուշկինա (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»)
* Գերտրուդ (Շեքսպիրի «Համլետ»)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Գվարդիա

մինի
մինի
**Գվարդիա** (), զորքերի ընտրանի, արտոնյալ մաս, որի գլխավոր պարտականությունը թագավորի անձի պահպանությունն էր։ Գոյություն է ունեցել դեռևս ստրկատիրության շրջանում, առավելապես հայտնի է եղել Պարսկաստանում («անմահների» զորագունդ) ն Հռոմում (վարձու թիկնազոր)։ Հայաստանում նման դեր են կատարել թագավորի «Թիկնապահ գունդը» «Արքունի գունդը» կամ «Ոստան գունդը» (գնդի զինվորները կոչվում էին ոստանիկներ)։ «Գվարդիա» տերմինն առաջացել է Իտալիայում 12-րդ դարում (գվարդիա էր պետական դրոշը պահպանող ընտրյալ ջոկատը)։ Արևելքի երկրներում միջին դարերում գվարդիաի դերը կատարում էին թիկեապահները, վարձու զինվորների կամ ստրուկների ընտիր զորամասերը։ Սրանք կարևոր դեր էին խաղում քաղաքական կյանքում և բազմիցս պալատական հեղաշրջումներ են կատարել։ Ֆրանսիայում գվարդիան առաջացել է 15-րդ դարում, Անգլիայում, Շվեդիայում և Պրուսիայում՝ 17-րդ դարում։

Ներկայումս գվարդիաներ գոյություն ունեն բազմաթիվ պետություններում (Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա, Դանիա և այլն)։ Նրանք պահպանում են թագավորի կամ նախագահի անձը։

Կատեգորիա:Զինված ուժեր
Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Էլիտար զորքեր
Գրենոբլ

**Գրենոբլ** (), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ Իզեր դեպարտամենտի և Դոֆին պատմական շրջանի կենտրոնը։ Ֆրանսիական Ալպերի խոշոր արդյունաբերական, գիտական և համալսարանական կենտրոն։

Բնակչությունը՝ 156,659 մարդ (2008 թվականի դրությամբ)։

## Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Գրենոբլը գտնվում է երեք հովիտների հատման կետում Ալպերի լեռնային զանգվածների շրջափակման մեջ, Իզեր գետի ափին։ Քաղաքի բարձրությունը ծովի մակարդակից 214 մետր է։

Քաղաքի կլիման չափավոր ցամաքային է, միջերկրածովյան կլիմայի փոքր ազդեցությամբ։ Ամառային առավելագույն ջերմաստիճանը հասնում է +35&nbsp;°C-ի, ձմռանը ջերմաստիճանը իջնում է մինչև -10&nbsp;°C:

## Պատմություն
3 -րդ դարում Ալոբրոջին ներկայիս քաղաքի տեղում կառուցեց Կուլարո անունով ամրացված բնակավայր։  380 թվականին, հռոմեական կայսր Գրատիանի օրոք, քաղաքը կոչվեց Գրատիանոպոլիս։  Հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո քաղաքը գտնվում էր Բուրգունդյան թագավորությունների տարածքում մինչև 1032 թվականը, երբ այն դարձավ Սուրբ Հռոմեական կայսրության մաս։

1349 թվականին այդ հողերը վաճառվեցին Ֆրանսիային։  Հին կարգի համաձայն ՝ Գրենոբլը համարվում էր Դաֆինեի նահանգի կենտրոնը։  Գրենոբլն իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ դարձավ սահմանամերձ ամրոց և ցատկահարթակ Սավոյայի դուքսերի հետ ֆրանսիական պատերազմների համար։  Իտալական պատերազմների ժամանակ Գրենոբլի շուրջը տեղակայված էր ֆրանսիական բանակ, որում փայլում էին տեղի ազնվականները, օրինակ ՝ Բայարդը։  Մարտերի հետ կապված, քաղաք հաճախ էին այցելում թագավորներ Չարլզ VIII- ը, Լուի XII- ը և Ֆրանցիսկ I- ը։ 17 -րդ դարի սկզբին մարշալ Լեդիգիերը ղեկավարում էր Գրենոբլը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում առանձնանալու համար քաղաքը պարգևատրվել է Ազատագրման շքանշանով և Ռազմական խաչով։

## Սպորտ
1968 թվականին Գրենոբլում անցկացվեցին X ձմեռային օլիմպիական խաղերը։

## Քաղաքապետներ
•17 -րդ դարի սկիզբ - մարշալ Ֆրանսուա դե Բոն, դուքս դե Լեդիգիեր

•1790 թվականի օգոստոսի 1 - 1790 թվականի նոյեմբերի 21 - Անտուան Բարնավ

•1848 թ. Փետրվարի 28 - 1848 թ. Մայիսի 5 - Ֆրեդերիկ Ֆարկոն

## Տնտեսություն և արդյունաբերություն
Քաղաքում առկա է էլեկտրատեխնիկական, քիմիական, թղթի, սննդի արդյունաբերություն, ՀԷԿ, համալսարան, միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ։ Պահպանվել են 11-13-րդ դարերի ճարտարապետական հուշարձաններ։ Գրենոբլում է գտնվում Ստենդալի թանգարանը։ Այստեղ են անցկացվել ձմեռային 10-րդ Օլիմպիական խաղերը (1968)։

## Քույր-քաղաքներ

*  Հալլե, Գերմանիա
*  Ինսբրուք, Ավստրիա
*  Կատանիա, Իտալիա
*  Կաունաս, Լիտվա
*  Քիշնև, Մոլդովա
*  Կոնստանտինա, Ալժիր
*  Բատնա, Ալժիր
*  Կորատո, Իտալիա
*   Օքսֆորդ, Մեծ Բրիտանիա
*  Պեչ, Հունգարիա
*  Ռեխովոտ, Իսրայել
*  Սֆաքս, Թունիս
*  Էսսեն, Գերմանիա
*  Իրկուտսկ, Ռուսաստան
*  Սևան, Հայաստան

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Ֆրից Գրեբներ

**Ռոբերտ Ֆրից Գրեբներ**(, ), գերմանացի ազգագրագետ, *կուլտուր-պատմական* դպրոցի հիմնադիրը։

Ժխտելով ժողովուրդների առաջադիմության և պատմական զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները՝ Գրեբներն առաջ քաշեց մշակութային երնույթների զուտ մեխանիկական ուսումնասիրության մեթոդը։ Գրեբների կարծիքով տարբեր ժողովուրդների մշակութային ընդհանրությունները ծագել են միևնույն կենտրոնից։ Մշակույթի պատմությունը Գրեբները համարել է երկրագնդի վրա գոյություն ունեցող մի քանի մշակութային ընդհանրությունների տեղափոխության և մեխանիկական ձուլման արդյունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ
Հրաչյա Գրիգորյան

**Հրաչյա Գևորգի Գրիգորյան** (), հայ խորհրդային գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
1924-1925 թվականներին սովորել է պրոլետկուլտի գրական բաժնում։ 1949 թվականին ավարտել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը։ 1931-1934 թվականներին եղել է Վրաստանի պրոլետարական գրողների ասոցիացիայի հայկական մասնաճյուղի պատասխանատու քարտուղարը։ 1934-1938 թվականներին եղել է Երևանի «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի արվեստի և գրականության բաժնի վարիչը, 1938-1939 թվականներին՝ Հայաստանի գրողների միության առաջին քարտուղարը, 1939-1944 թվականներին՝ «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագիրը։ 1942-1944 թվականներին միաժամանակ աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմում որպես մամուլի բաժնի վարիչ։ 1944-1946 թվականներին եղել է «Պրավդա» թերթի Հայկական ԽՍՀ սեփական թղթակիցը, 1946 թվականին՝ Հայաստանի գրողների միության առաջին քարտուղարը, 1946-1948 թվականներին՝ ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիայի նախարարը, 1948-1957 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին կից հայ եկեղեցու գործերի կոմիտեի նախագահը, 1957-1959 թվականներին՝ «Պատմաբանասիրական հանդեսի» խմբագրի տեղակալը, 1959-1963 թվականներին՝ «Սովետական Հայաստան» ամսագրի խմբագիրը, 1964-1969 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում։ 1950 թվականին «Սոցիալիստական ռեալիզմի պոեզիայի հիմնադիրը (Վլադիմիր Մայակովսկի)» թեմայով ատենախոսություն է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Վլադիմիր Մայակովսկի» (Երևան, 1950), «Մայակովսկին և հայ գրականությունը» (Երևան, 1956) գրքերը։

Մահացել է 1969 թվականի ապրիլի 19-ին, Երևանում։

## Երկեր
* Սոցիալիստական ռեալիզմի պոեզիայի հիմնադիրը (Վլադիմիր Մայակովսկի), Ե., Հայպետհրատ, 1950, 340 էջ։
* Վ. Մայակովսկի, Ե., Հայպետհրատ, 1953, 64 էջ։
* Գրական ակնարկներ, Ե., Հայպետհրատ, 1955, 296 էջ։
* Վլադիմիր Մայակովսկի (կյանքն ու ստեղծագործությունը), Ե., «Հայաստան», 1970, 576 էջ, տպ. 3.000:

## Թարգմանություններ

* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Բանաստեղծություններ, պոեմներ։ Գիրք 1. Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 214 էջ։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Բանաստեղծություններ, պոեմներ։ Գիրք 1. Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 245 էջ։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Ընտիր երկեր։ Հատոր 1.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1950.- 553 էջ։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Ընտիր երկեր։ Հատոր 2.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1950.- 508 էջ։ 
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Հատընտիր․- Երևան։ Հայպետհրատ, 1955.- 596 էջ։
* Մայակովսկի Վլադիմիր։ Հատընտիր.- Երևան։ Սովետական գրող, 1982.- 696 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Գրիգոր (մանրանկարիչ, 14-15-րդ դարեր)

**Գրիգոր**, XIV—XV դարերի հայ մանրանկարիչ։ Կենսագրական տվյալներ չեն պահպանվել։ Ենթադրվում է, որ ստեղծագործել է Տաթևում։

Գրիգորի նկարազարդած ձեռագրերից մեզ է հասել Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող № 6305 Ավետարանը, որի մանրանկարներն աչքի են ընկնում զարդային հարդարանքի առատ օգտագործմամբ։ Գեղեցիկ են նկարչի ստեղծած արևելյան նշաձև մեծ աչքերով և ընդգծված հոնքերով կերպարները, որոնք իրենց գույնզգույն զգեստներով ավելի նման են հասարակ մարդկանց, քան սրբերի։ Մեղմ, թավշանման պարզ գույների ներդաշնակությունը մանրանկարներին հաղորդում է մեծ հմայք։ Ձեռագրում պատկերված են Նոր և Հին կտակարանների դրվագներ։ Առանձնապես հետաքրքրական են հայկական մանրանկարներում սակավ հանդիպող հեծյալ «սուրբ զորավարների» կերպարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Միտրոֆան Գրեկով

**Միտրոֆան Բորիսովիչ Գրեկով** (), ռուս խորհրդային նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1903-1911), Ֆ․ Ա․ Ռուբոյի մոտ։ Խորհրդային մարտանկարչության հիմնադիրն է։ Նա առաջինն է դիմել 1918-1920 թվականների քաղաքացիական կռիվների վերարտադրմանը։ Զինվորական նկարիչների ստուդիան 1935 թվականին անվանվել է Գրեկովի անունով։ Գործերից են՝ «Տաչանկա» (1925), «Առաջին հեծյալ բանակի փողհարները» (1934, երկուսն էլ Տրետյակովյան պատկերասրահում), «Բուդյոննու մոտ՝ ջոկատ» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Ապոստոլոս Գրոզոս

**Ապոստոլոս Գրոզոս** (, ), հույն կոմունիստ, Հունաստանի Կոմունիստական կուսակցության (ՀԿԿ) ղեկավար։

1920 թվականին դարձել է ՀԿԿ անդամ։ Աշխատել է հունական արհմիություններում։ 1937—1943 թվականներին եղել է բանտարկված։ Պայքարել է Նացիստական Գերմանիայի օկուպացիոն ուժերի դեմ։ 1945 թվականին դարձել է ՀԿԿ կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ 1948-1956 թվականներին եղել է ՀԿԿ կենտրոնական վերահսկիչ հանձնաժողովի նախագահը, 1956 թվականիցն՝ քաղբյուրոյի անդամ, 1957 թվականին՝ կենտկոմի նախագահ։

Կատեգորիա:Հունաստանի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հույներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հույն պարտիզաններ
Ալեքսանդր Գրեչանինով

**Ալեքսանդր Տիխոնովիչ Գրեչանինով** (, ), ռուս կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի (1881-1890) և Պետերբուրգի (1890-1893) կոնսերվատորիաներում։ Գրել է «Ամուսնություն» կոմիկական օպերան (ըստ Ն․ Վ․ Գոգոլի, բեմ․ 1948), «Քույր Բեատրիսան» օպերա-լեգենդը (ըստ Մ․ Մետեռլինկի, բեմադրման 1912), նվագախմբային, կամերային-գործիքային ստեղծագործություններ։ Նշանավոր են մանուկների համար գրած երգերը, օպերաները, խմբերգերը, դաշնամուրային պիեսները։ 1925 թվականից բնակվել է արտասահմանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Գրենա

**Գրենա** (, բառացի՝ սերմ, հատիկ), շերամի թիթեռի ձու, որից ստացվում է թրթուր, ապա (հարսնյակավորվելուց հետո)՝ բոժոժ (մետաքսահումք)։ Ձուն սկսում է ձևավորվել թրթուրի ձվարանում ն զարգացումն ավարտում է հարսնյակային փուլում։ Թթենու շերամը Գրենաի փուլում ձմեռում է» իսկ գարնանը, բարենպաստ պայմաններում վերականգնվում ն շարունակում իր զարգացումը։ Երկսերունդ (բիվոլտ) ցեղի սերունդներից մեկը Գենայի փուլում չի ձմեռում։

## Տես նաև
* Գրենաժ

Կատեգորիա:Միջատաբանություն
Կատեգորիա:Թիթեռներ
Ջոն Գրեպպին

**Ջոն Այրդ Քութս Գրեպպին** (, ), ամերիկացի լեզվաբան-հայերենագետ։

1971-1974 թվականներին դասավանդել է Ֆլորիդայի (լատիներեն, սանսկրիտ), 1975 թվականին՝ Կլիվլենդի (հունարեն, ընդհանուր լեզվաբանություն) համալսարաններում։

«Բառասկզբային ձայնավորները և շնչեղացումը դասական հայերենում» (1973 թվական), «Դասական հայերենի անվանական վերջածանցները» (1975 թվական) և «Հայերենի կոկորդայինների ուսումնասիրության արդի վիճակը» («ՊԲՏ», № 1, 1975 թվական) և այլ հոդվածներում Գրեպպինը քննության առարկա է դարձրել դասական հայերենի տարբեր փուլերը՝ անդրադառնալով գրաբարի բառապաշարի հիմնական ֆոնդի ծագումնաբանությանը, խեթերենի և հայերենի զուգաբանություններին, փոխառություններին ու ձայնդարձին։

1974-1975 թվականներին գիտահետազոտական աշխատանք է կատարել ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հայագետներ
Կատեգորիա:Հայերենագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակագետներ
Ճենազյան միջնակարգ վարժարան

**Ա. և Ժ. Ճենազյան միջնակարգ վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Գործում է Աթենքում, Սոֆի և Լեոն Հակոբյան վարժարանի շենքում։
Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժիններ, որտեղ սովորում է շուրջ 200 աշակերտ։

 

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Վահան Թեքեյան միջնակարգ վարժարան

**Վահան Թեքեյան միջնակարգ վարժարան**, իննամյա երկսեռ միջնակարգ վարժարան։ Ունի նաև մանկապարտեզի բաժին։

## Հիմնումը
Հիմնվել է 1951 թ.-ին՝ ՌԱԿ «Պայքար» ակումբի և Թեքեյան մշակութային միության ջանքերով։ Ներկայումս Թեքեյան մշակութային միության սեփականությունն է։

## Շենքային պայմաններ
Առաջին շրջանում իբրև նախակրթարան գործել է Բուրջ Համարի շրջանի Սանջակ թաղամասում իրարից հեռու գտնվող, վարձված հինգ տարբեր շենքերում։ Բուրջ Համուդի Վահան Թեքեյան վարժարանի շենքը 1965 թ.-ին օժտվել է նոր, սեփական շենքով։ 1951-1977 թթ.-ին ավել է 1132 շրջանավարտ։ 1973-1974 թթ.-ին ունեցել է 885 աշակերտ։

## Քաղաքացիական պատերազմի և նրան հաջորդող տարիներին
Քաղաքացիական պատերազմի և նրան հաջորդող տարիներին աշակերտության թիվը նվազել է։ 1991 թ.-ին ունեցել է նաև միջնակարգ բաժին։ 2002 թ.-ին աշակերտության թիվը 188 էր։ Դպրոցին կից գործում են «Արմենական արիական շարժման» սկաուտները։ Տնօրենն է Ազատուհի Գայսերլյանը (1998 թ.-ից)։

Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Սերգեյ Գրիգորյան

**Սերգեյ Վարդանի Գրիգորյան** (), Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, 20․12․1943), բժշկական ծառայության լեյտենանտ։

Սովորել է Թբիլիսիի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ապա՝ Խարկովի ռազմաբժշկական ուսումնարանում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ որպես սանիտարական դասակի հրամանատար մասնակցել է Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատի մարտերին, Ուկրաինայի ազատագրմանը։

Զոհվել է Դնեպրի գետանցման ժամանակ՝ վիրավորներին բուժօգնություն ցույց տալիս։ Դնեպրովոկամենկա գյուղի գերեզմանատանը, որտեղ գտնվում է հերոսի շիրիմը, կանգնեցվել է նրա հուշարձանը։ Սերգեյ Գրիգորյանի հուշարձանները բարձրացվել են նաև Վրաստանի Թեթրիծղարո ավանի հրապարակում և այն դպրոցի բակում, որտեղ նա սովորել է։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի կոչում և Ոսկե աստղի շքանշան (20.12.1943, *հետմահու*);
* Լենինի շքանշան (20.12.1943, *հետմահու*);
* Հայրենական պատերազմի շքանշան՝ 2-րդ աստիճանի (24.10.1943);
* Կարմիր աստղի շքանշան (11.11.1943);
* «Արիության համար» մեդալ (ԽՍՀՄ) (24.07.1943).

## Գրականություն
* *Амирханян М. Д.* Армяне — Герои Советского Союза. — , 2005. — ISBN 99930-4-342-7.
* *Саркисян С. Т.* Энциклопедия Арцах-Карабаха. — , 2005. — 312 с.: ил. — ISBN 5-9676-0034-5.
* *Цкитинишвили К. В, Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. — , 1981. — С. 125—126.
* *Сатрапинский Ф.* Военные медики — Герои Советского Союза. — , 1975. — С. 52—53.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայ լեյտենանտներ
Գուդոկ (թերթ)

**«Գուդոկ»** (), Ռուսաստանի դաշնային օրաթերթ։ Հրատարակվում է 1917 թ.-ից, Մոսկվայում, «Գուդոկ» հրատարակչության կողմից, որի բաժնեմասերը պատկանում են «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ին։

Խորհրդային շրջանում հանդիսացել է ԽՍՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների մինիստրության և երկաթուղային տրանսպորտի աշխատողների արհմիության կոմունիստական կուսակցության օրգանը։ 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ թերթեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Գրինվիչ

**Գրինվիչ** ( ), քաղաքային շրջան Լոնդոնի արվարձանում (Մեծ Բրիտանիա)։ Բնակչությունը՝ 250 հազար (2011)։

Գրինվիչում են գտնվում Գրինվիչի աստղադիտարանը և Մեծ Բրիտանիայի ազգային ծովային թանգարանը։

Կատեգորիա:Լոնդոնի արվարձաններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն
Քուշեշ-Դավթյան դպրոց

**Քուշեշ-Դավթյան դպրոց**, միջնակարգ, երկսեռ, կիսապետական դպրոց Թեհրանում։ Նախապես բացվել է որպես Հայկազյան դպրոցի մասնաճյուղ՝ Քուշեշ անունով։ 1932-1933 թվականներին հնդկահայ բարերար Գավիթ Դավթյանի միջոցներով վերակառուցվել և կոչվել է Քուշեշ-Դավթյան։ 1957-1958 թվականներին հայ բնակչության միջոցներով կառուցվել է դպրոցի նոր քառահարկ շենքը, որն իր ուսումնական հարմարություններով լավագույնն է քաղաքում։ 1954 թվականին բարերար Մարգար Սարգսյանի նվիրատվությամբ կառուցվել է Մարիամյան դպրոցը, որի նորակառույց շենք են տեղափոխվել Քուշեշ-Դավթյան դպրոցի իգական դասարանները։ Դասավանդվում են պետական ծրագրով նախատեսված հանրակրթական առարկաներ՝ պարսկերեն։ Հայոց լեզուն և կրոնը դասավանդվում են արտաժամյա։ Ուսուցիչները հիմնականում պարսիկներ են, կան նաև հայեր։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Տարոնյան վարժարան

**Տարոնյան վարժարան**, կիրակնօրյա վարժարան։ Գործում է 1994 թվականից՝ Ալեքսանդրուպոլսի Հայ գթության խաչի հովանավորությամբ։ Ունի 3 դասարան, 48 աշակերտ։  

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցություն

**Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցություն (ԼԴԿ)**, քաղաքական կուսակցություն Հայաստանում։ Ստեղծվել է 1994 թ.։ Հիմնադիր-նախագահ՝ Վիգեն Խաչատրյան։

1995 թ. ընտրված Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովում ուներ 3 պատգամավոր՝ «Հանրապետություն» խմբակցության կազմում։

Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ
Սոֆի և Լևոն Հակոբյան վարժարան

**Սոֆի և Լևոն Հակոբյան վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1963 թվականին, Աթենքում՝ Սոֆի Հակոբյանի բարերարությամբ՝ ի հիշատակ իր ամուսնու։ Գործում է Հակոբյանի Հայ Կապույտ խաչի տնօրինությամբ։ Վերջինիս միջնորդությամբ ստացել է պետական հովանավորություն։ Ունի մանկապարտեզ (2 դասարան) և նախակրթարան (6 դասարան)։ Դպրոցի հունական բաժինն ունի իր տնօրենը, հույն ուսուցիչները վարձատրվում են պետության կողմից։ Ուսումն իրականցվում է պետական ծրագրով։ Դասավանդվում են հայոց լեզու, հայ գրականություն, կրոն, պատմություն։ 

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Գրենլանդական ծով

**Գրենլանդական ծով**, Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծայրամասային ծով՝ Գրենլանդիա, Իսլանդիա, Յան Մայեն, Արջի և Շպիցբերգեն կղզիների միջև։ Տարածությունը 1205 հազար կմ² է, առավելագույն խորությունը՝ 4846 մ։

## Կլիմա
Ունի խիստ, արկտիկական կլիմա։ Տիրապետում են հյուսիսային քամիները։ Արևմուտքովով անցնում են Արևելագրենլանդական ցուրտ, արևելքով՝ Շպիցբերգենյան տաք հոսանքները։ Հյուսիսում ջրի միջին ջերմաստիճանը փետրվարին ցածր է -1&nbsp;°C-ից, հարավում ու հարավ-արևելքում՝ 1°С-ից 2&nbsp;°C, օգոստոսին հարավ-արևմուտքում ցածր է 0&nbsp;°C-ից, հարավում ու արևելքում՝ մինչև 6&nbsp;°C, աղիությունը՝ 32,0—34,9°/00։ Մակընթացությունը (4,4 մ) կեսօրյա է։

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծովեր
Կատեգորիա:Գրենլանդական ծով
Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր
Գութան

մինի|աջից|Գութան
**Գութան**, հողը վարող գյուղատնտեսական գործիք։ Բաղկացած է հետևյալ մասերից․ ձևիչ՝ հողը կտրում է ուղղաձիգ, խոփ, որի միջոցով հողաշերտը կտրվում է հորիզոնական ուղղությամբ, թեք կտրված հողաշերտը փխրեցնում է և շրջում, մաճ, որի օգնությամբ մաճկալը ուղղություն է տալիս գութանի ընթացքին և կարգավորում ակոսի պահանջվող խորությունը։ Գութանը կարող է ունենալ նաև նախագութանիկ՝ հողի վերին ճիմոտ շերտը կտրելու և ակոսի մեջ գցելու համար, և ակոս խորացնող թաթիկ՝ ակոսի հատակը փխրեցնելու համար։ Գութաններն ըստ աշխատանքի բնույթի ու թևի ձևի լինում են գլանային, շատ թեթև հողերի կրկնավարի համար, կիսագլանայիև՝ ոչ ծանր ու ճիմոտ հողերի համար, կիսապտուտակային կամ համապիտանի՝ ծանր հողերի համար, և պտուտակային՝ խամ ու խոպան հողերի համար։ Ըստ քարշող ուժի լինում է եզնաքարշ, ձիաքարշ, տրակտորային (կցովի կամ կախովի) և ինքնագնաց՝ տեղավորված ինքնագևաց առանցքի վրա։ Գութանները լինում է միակորպուս և բազմակորպուս (կորպուսների թիվը ութից չի անցնում)։ Հինգից ավելի կորպուս ունեցող գութանը՝ կցովի կամ կիսակախովի է։ Ըստ նշանակության լինում են ընդհանուր օգտագործման (հողը 20-35 սմ խորությամբ վարելու համար) և հատուկ գութաններ (այգիները, անտառի հողերը, թփուտները վարելու համար)։

մինի|Ինտենսիվ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող ժամանակակից գութան

## Գութանի պատմությունը Հայկական լեռնաշխարհում

Գութանը սկզբում եղել է փայտյա (խոփը՝ երկաթից), ապա՝ երկաթյա։ Գութանի նախատիպը եղել է նախագութանը (արորից գութանի անցման տիպ)։ Հայկական գութաններն առաջացել են Այրարատի, Բարձր Հայքի, Սյունիքի, Վասպուրականի, Աղձնիքի ու Ծոփքի նահանգներից։ Առջևի մասում ունեն երկայնական լծակ (գռնել), որը երկաթյա հաստ շղթայով հաջորդաբար միանում է եզների կամ գոմեշների լծերին (4-12 զույգ)։ Գութանը կարող է գործել գրեթե բոլոր տիպի հողերում։ Հայերի մեջ այն ունեցել է մեծ համարում, փառաբանվել ու գովերգվել հորովելներում և ժողովրդական այլ ստեղծագործություններում։ Գութանի դերը գյուղատնտեսության մեջ այնքան կարևոր է եղել, որ իր ողջ սարվածքով հաճախ քանդակվել է հմուտ երկրագործների շիրմաքարերի վրա։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Մարգարիտ Գրիգորյան

**Մարգարիտ Սերգեյի Գրիգորյան** (), հայ խորհրդային ախտաբան ֆիզիոլոգ։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1954), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964)։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1994)։

## Կենսագրություն
Մարգարիտա Գրիգորյանը ծնվել է Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Ուստ Լաբինսկ քաղաքում։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1946-1994 թվականներին եղել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ Գրիգորյանի աշխատությունները նվիրված են ցավի պրոցեսի, օրգանիզմի կենսագործունեության ու դիմադրողականության համար միկրոտարրերի (մոլիբդեն, կոբալտ ևն) նշանակության, իմունոլոգիական, ալերգիկ ռեակտիվականության ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, ֆերմենտային համակարգերին։ Գրիգորյանը եղել է ՀԽՍՀ ախտաբան-ֆիզիոլոգների ընկերության նախագահի տեղակալ։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, 1964
* ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, 1994
* ՀՀ Անանիա Շիրակացու մեդալ, 2000
* ՀԳԱ վաստակավոր պրոֆեսոր, 2002

## Երկեր
* Գյուղատնտեսական կենդանիների բնական դիմացկունությունը և կերային գործոնը, Ե., 1962 (համահեղինակ)։ 
* Патологическая физиология сельскохозяйственных животных, М., 1985 (համահեղինակ). 
* Определение степени адаптации овец в различных экологических зонах, Е., 1989. 
* Молибден и животный организм, Е., 2002 (համահեղինակ).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Անրի Գրեգուար

**Անրի Գրեգուար**, (Gregoire) (), բելգիացի հելլենագետ, բյուզանդագետ ն հայագետ։ Սովորել է Լիեժի համալսարանում և Սորբոնում։

## Գործունեությունը
Փիլիսոփայության և բանասիրության դոկտոր (1902)։ 1909 թվականից դասախոսել է Բրյուսելի Ազատ համալսարանում։ 1924 թվականին հիմնադրել է «Byzantion» հանդեսը։ 1930-1931 թվականներին Բրյուսելում հիմնադրել է Արևելյան և սլավոնանասիրության և պատմության ինստիտուտը, որտեղ դասախոսելու է հրավիրել նաև Նիկողայոս Ադոնցին։ Արժեքավոր են Գրեգուարի ուսումնասիրությունները Պավլիկյան շարժման, բյուզանդական «Դիգենիս Ակրիտաս» էպոսի մասին, որտեղ հեղինակը բաժանում է պավլիկյանների միջավայրում էպոսի առաջանալու և ձևավորվելու վերաբերյալ Նիկողայոս Ադոնցի եզրակացությունը։ Կարևոր են Գրիգուարի հոդվածները զորավար Նիկեփորոս Փոկասի, Հերակլիոս կայսեր հայկական ծագման, իններորդ դարի հայազգի նշանավոր գործիչների մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Les Armeniens entre Byzance et l’lslam, «Byzantion», 1935, t․ 10։
* Digenis Akritas․ The byzantine epic in history and poetry, N․ Y․, 1942։
* An Armenian Dynasty on the Byzantine Throne, «Armenian Quarterly», 1946, 1։
* Precision geographiques et chronologiques sur les Pauliciens․ «Bulletin de la Classe des Lettres Acad, royale de Belgique», 1947։

Կատեգորիա:Բելգիացի բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Բելգիացի հայագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Տոնացույց (ծիսամատյան)

**Տոնացույց**, Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու տոների մասին ցուցումներ պարունակող ծիսամատյան, տոների օրացուցային կարգի և արարողությունների կատարման ուղեցույց, որտեղ արձանագրված է յուրաքանչյուր օրվա ներքին ծիսակարգը՝ իր մասնավոր հերթագայությամբ, կատարման համար սահմանված ընթերցումներով (Աստվածաշունչ, քարոզ, աղոթք, շարական և այլն)։

## Ստեղծումը
Համաձայն ավանդության, Հայ եկեղեցու տոների կարգավորության պաշտոնական հիմնադիրը Գրիգոր Ա Լուսավորիչն է։ Այդ գործին մեծապես նպաստել է Սահակ Ա Պարթևը։ Մասնավորաբար հայկական Տոնացույցին հատուկ յոթնյակ ձևը (երբ ս. Զատկի շարժականությամբ թելադրված՝ մի շարք տոներ յոթ օրվա տատանումով են նշվում) կապվում է նրա անվան հետ։ Տոնացույցի կազմավորման գործին իրենց մասնակցությունն են բերել Գյուտ Ա Արահեզացի, Հովհաննես Ա Մանդակունի կաթողիկոսները։ Հովհաննես Գ Օձնեցին կանոնակարգել է Ս. Ծննդյան չորս Ավագ տոներն իբրև նախատոնակ։ Ներսես Շնորհալին սահմանել է Հոգեգալուստը՝ յոթ և Վերափոխումը՝ ինն օր տոնախմբելու կարգը։ Տոնացույցը խմբագրել և վերստին սստուգաբանել է Գևորգ Լամբրոնացին (13-րդ դար)։ Նա Կանոնագրքից քաղած վկայություններով հաստատագրել է Հայ եկեղեցու տոնական կարգավորությունը։ Նշանակալից է Սիմեոն Ա Երևանցու մասնակցությունը տոնացույցի կարգավորման աշխատանքներին։ Նրա ջանքերով հայ եկեղեցական տոնացույցը ձեռք է բերել նոր և հաստատուն կերպարանք։ Կիրակի օրվա սրբությունը պահելու նկատառումով նա Տերունական և Սրբոց տոների կապակցությամբ տոնացույց է ներմուծել 21 օրեր, հանել Մեծի պահոց կիրակիների մեջ Հարության հիշատակումը, մշակել գործածության առավել դյուրին և հաստատուն մի ձև, որը ցույց է տալիս 36 տարեգրերի համար մարտի 22-ից մինչև ապրիլի 25-ը տեղի ունեցող ս. Զատկի տոնի փոփոխությունները։ Սիմեոն Ա Երևանցու տոնացույցը կիրառվում է ցայսօր։ Ըստ տոնացույցի՝ Հայ եկեղեցին տարին բաժանում է երեք տեսակ օրերի՝ տոների, սրբոց օրերի և ապաշխարության կամ պահոց օրերի։

## Արտաքին հղումներ
Արդի տոնացույց

Հավելյալ տեղեկություններ
Հայկազյան-Թամարյան ազգային դպրոց

**Հայկազյան-Թամարյան ազգային դպրոց**, տարրական, ապա միջնակարգ երկսեռ դպրոց։ Հիմնվել է 1875 թվականին, Թավրիզի Լիլիավա թաղամասում՝ «Հայկազյան» և «Սևան» առևտրական ընկերությունների կողմից։ 1879 թվականին այստեղ հիմնվել է նաև օրիորդաց դպրոց։ 1895 թվականին այդ դպրոցները տեղափոխվել են Թումանյանց եղբայրների կառուցած նոր եռահարկ շենքը (13 դասարանով և սրահով), որը կոչվել է նրանց վաղամեռիկ քրոջ՝ Թամարի անունով։ Այդ թվականից էլ սկսել է կոչվել Հայկազյան-Թամարյան։

20-րդ դարի սկզբին Թավրիզի միակ միջնակարգ ուսումնական հաստատությունն էր։ 1936 թվականին փակվել է, վերաբացվել է միայն 1956-1957 թվականների ուսումնական տարում։ Այդ շրջանից սկսած՝ Թավրիզի ազգային դպրոցները կոչվել են Հայկազյան-Թամարյան-Սահակյան տարրական և միջնակարգ երկսեռ դպրոցներ (կրթության նախարարությունում հայտնի էին «Ասադի» անունով)։ Դասավանդվել են բնական, հասարակական և տեխնիկական գիտություններ, լեզուներ, մեծ ուշադրություն է նվիրվել մանկավարժությանն ու հոգեբանությանը։ Մինչև 1936 թվականը ուսուցումը եղել է հայերեն, այնուհետե՝ պարսկերեն։ Հայոց լեզուն և կրոնը դասավանդվել են արտաժամյա՝ պետական ծրագրից դուրս։ 1950-ական թվականներին դպրոցի վերստացումից հետո պետական տեսուչներ նշանակվել են միայն պարսիկներ։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Ողորմություն

**Ողորմություն**, ըստ Աստվածաշունչ Աստծո ողորմածության արդյունք, շնորհ, սիրուց ու գթությունից բխող արարմունք. քրիստոնեական առաքինություններից մեկը։ Ողորմությամբ, Արարչից զատ, կարող է տոգորվել նաև մարդը։ Ըստ «Հայկազեան բառարանի» նշանակում է «գթութիւն», որի բացատրությունը և իմաստը «փափուկ սիրտ, ողորմած սիրտ» ունենալն է։ Ողորմության մասին շատ ենք կարդում Սուրբ Գրքում, բայց շեշտված ձևով հանդիպում ենք Հիսուսի Լեռան քարոզի երանիների մեջ. «Երանի՜ ողորմածներին, որովհետև նրանք ողորմութիւն պիտի գտնեն»։ Ողորմություն կամ գթությունը, ավետարանական ոգու համաձայն, հավատացյալի ներքին իղձն է՝ օգնելու և բարձրացնելու իր նմանին, որը ընկերային կյանքի խախտված ներդաշնակության պատճառով հայտնվել է ծանր վիճակում։ Ողորմություն կամ գթություն անող քրիստոնյայի մոտ բացառվում է վրեժի, չարամտության, ատելության, քինախնդրության ոգին։ Հիսուսը հորդորել է Ողորմություն կատարել գաղտնաբար, ոչ ի ցույց մարդկանց. «...թող քո ձախ ձեռքը չիմանա, թե ինչ է անում քո աջը, որպեսզի քո ողորմությունը ծածուկ լինի, և քո Հայրը, որ տեսնում է, ինչ որ ծածուկ է, կհատուցի քեզ հայտնապես»։

Կատեգորիա:Քրիստոնեական առաքինություններ