Ֆինանսական ներառականություն

**Ֆինանսական ներառականություն** (), ֆինանսական ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունների մատչելիության ու հավասարության ստեղծումը։  

Այն վերաբերում է այն գործընթացներին, որոնց միջոցով անհատներն ու ձեռնարկությունները կարող են օգտվել համապատասխան, մատչելի ֆինանսական արտադրանքներից ու ծառայություններից, որոնք ներառում են բանկային, փոխատվության, բաժնետիրական և ապահովագրական արտադրանքները։ Այն տնտեսական աճի ներառականությունը բարձրացնելու համար ապահովում է լուծումներ՝ հնարավորություն տալով ամբողջ բնակչությանը օգտվել խնայողությունների, ներդրումների և ապահովագրության միջոցներից՝ նպատակ ունենալով բարելավել տնային տնտեսությունների եկամուտները և նվազեցնել եկամտային անհավասարությունը։ 

Ֆինանսական ներառականության ջանքերը սովորաբար ուղղված են նրանց, որոնք չունեն բանկային հաշիվ կամ ֆինանսական ծառայություններին հասանելիություն չունեն, և այնուհետև նրանց են ուղղում կայուն ֆինանսական ծառայություններ։ Ավելի ներառական ֆինանսական համակարգեր ունենալը կապված է ավելի ուժեղ և կայուն տնտեսական աճի և զարգացման հետ, ուստի ֆինանսական ներառականության հասնելը դարձել է առաջնահերթություն աշխարհի բազմաթիվ երկրների համար։

2021 թվականին 1,4 միլիարդ չափահասներ չունեին բանկային հաշիվ, որոնց շարքում զգալի թիվ են կազմում կանայք և գյուղական վայրերի աղքատ մարդիկ։ 

Ֆինանսական ենթակառուցվածքների և ֆինանսական ծառայությունների բացակայության պատճառով բազմաթիվ թերսպասարկված և ցածր եկամուտ ունեցող համայնքներ տառապում են։ Մասնավորապես, պատշաճ տեղեկատվության բացակայությունը կարող է վնասել ցածր եկամուտ ունեցող համայնքներին և նրանց ենթարկել ֆինանսական ռիսկերի։ Օրինակ՝ մինչև աշխատավարձի ստացումը տրվող վարկերը թիրախավորում են ցածր եկամուտ ունեցող անձանց, ովքեր պատշաճ կերպով տեղեկացված չեն տոկոսադրույքների կամ բարդ տոկոսների մասին։ Նման մարդիկ կարող են խաբեության զոհ դառնալ և պարտքեր կուտակել։

Հանրային հատվածը գլխավորում է չափահասների համար իրազեկման և կրթության ծրագրեր՝ անվճար ֆինանսական ծառայություններ ստանալու համար, ինչպիսիք են կրթությունը, հարկային հայտարարագրերի պատրաստումը և սոցիալական աջակցությունը։ Ոչ առևտրային կազմակերպությունները նվիրված են մասնավոր ռեսուրսների և պետական ֆինանսավորման միջոցով անապահով համայնքներին ծառայելուն։ Կալիֆոռնիայում նահանգային օրենսդրությունը թույլ է տալիս դրամաշնորհներ տրամադրել ֆինանսական տարվա ընթացքում, և ոչ առևտրային կազմակերպությունները կարող են դիմել լրացուցիչ ֆինանսավորման համար։ Bill AB-423 օրինագիծը պետության կողմից երիտասարդների ֆինանսական ներառականության բացակայության ճանաչման օրինակ է. օրինագիծը խրախուսում է աշակերտների ուսուցումը և ֆինանսական գրագիտության դասերը սկսել դեռևս 9-րդ դասարանից։

Թեև ոչ բոլոր անհատներն ունեն ֆինանսական ծառայությունների կարիք կամ ցանկություն, ֆինանսական ներառականությւոնը նպատակ ունի վերացնել բոլոր խոչընդոտները՝ ինչպես առաջարկի, այնպես էլ պահանջարկի կողմից։ Առաջարկի կողմի խոչընդոտները բխում են հենց ֆինանսական հաստատություններից։ Դրանք հաճախ ցույց են տալիս ֆինանսական ենթակառուցվածքների թերությունները և ներառում են մոտակա ֆինանսական հաստատությունների բացակայությունը, հաշիվ բացելու բարձր ծախսերը կամ փաստաթղթերի պահանջները։ Պահանջարկի կողմի խոչընդոտները վերաբերում են ֆինանսական ծառայություններ փնտրող անհատի առանձնահատկություններին և ներառում են ֆինանսական գրագիտության ցածր մակարդակը, ֆինանսական կարողությունների բացակայությունը կամ մշակութային կամ կրոնական համոզմունքները (օրինակ՝ տոկոսավարկատուների նկատմամբ կասկածը կամ տոկոսի մերժումը), որոնք ազդում են ֆինանսական որոշումների վրա։

Որոշ փորձագետներ կասկած են հայտնում ֆինանսական  ներառականության նախաձեռնությունների արդյունավետության վերաբերյալ։ Միկրոֆինանսավորման նախաձեռնությունների վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միկրոձեռներեցների համար վարկերի լայն հասանելիությունը կարող է հանգեցնել ոչ պաշտոնական միջնորդության, ձեռնարկատիրության չնախատեսված ձևի։

## Պատմություն
«Ֆինանսական ներառականություն» տերմինը մեծ կարևորություն է ձեռք բերել 2000-ականների սկզբից ի վեր՝ որպես ֆինանսական բացառման նույնականացման արդյունք, ինչը, Համաշխարհային բանկի համաձայն, ուղիղ կապ ունի աղքատության հետ։

ՄԱԿ-ը ֆինանսական ներառականության նպատակները սահմանում է հետևյալ կերպ․

* Բոլոր տնային տնտեսությունների համար մատչելի ծախսով հասանելիություն ֆինանսական ծառայությունների ամբողջական շրջանակին, ներառյալ խնայողական կամ ավանդային ծառայությունները, վճարումների և փոխանցումների ծառայությունները, վարկերն ու ապահովագրությունը։
* Ապահով և հուսալի հաստատություններ, որոնք ղեկավարվում են հստակ կարգավորումներով և արդյունաբերության կատարողականի ստանդարտներով։
* Ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ կայունություն՝ ներդրումների շարունակականությունն ու կանխատեսելիությունը երաշխավորելու նպատակով։
* Մրցակցություն՝ հաճախորդների համար ընտրության և մատչելիության ապահովման նպատակով։

2003 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ՄԱԿ-ի նախկին գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանը նշել է․

Ֆինանսական ներառականության զարգացման էական առաջընթացներն են․

* 2014-2017 թվականների ընթացքում ևս 515 միլիոն մարդ ֆինանսական ծառայությունների հասանելիություն է ստացել։
* Ավելին քան 50 երկիր մշակել է ֆինանսական ընդգրկման ազգային ռազմավարություններ։
* Հիմնական գլոբալ կարգավորող մարմինները՝ ստանդարտ սահմանող կառույցները, պարբերաբար հանդիպումներ են անցկացնում ֆինանսական ընդգրկման հարցերը քննարկելու համար։
* Եվ աճող հետազոտությունները ցույց են տալիս ֆինանսական ընդգրկման և հիմնական զարգացման նպատակների միջև ուժեղ կապերը։

## Չափում
Մի շարք հարցումներ և տվյալների հավաքածուներ աշխատել են ֆինանսական ներառականության տարբեր ասպեկտներ չափելու համար, ներառյալ ֆինանսական ծառայությունների հասանելիությունը և օգտագործումը: Որոշ աղբյուրներ, ինչպիսիք են Համաշխարհային բանկի Global Findex տվյալների բազան կամ Գեյթսի հիմնադրամի ֆինանսական ներառականության հարցումները, տնային տնտեսությունների հարցումներ են, որոնք փորձում են չափել ֆինանսական ծառայությունների օգտագործումը սպառողի տեսանկյունից: Այլ տվյալների աղբյուրներ, ինչպիսիք են Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ֆինանսական հասանելիության հարցումները, ավելի շատ կենտրոնանում են ընկերությունների կողմից՝ չափելով երկրում ֆինանսական հաստատությունների մատակարարումը: Մյուսները, ինչպիսիք են GSMA-ի բջջային փողի կարգավորման ինդեքսը կամ Համաշխարհային բանկի, այժմ չգործող Doing Business զեկույցը, ավելի շատ կենտրոնանում են ֆինանսական հասանելիության կարգավորող միջավայրի վրա:

Այս տվյալները օգտագործվել են տարբեր ձևերով՝ սկսած դոնոր կազմակերպություններից, ինչպիսիք են Հազարամյակի մարտահրավերների կորպորացիան, որը խրախուսում է երկրների կառավարություններին ավելին անել ֆինանսական ներառականության բարելավման համար, մինչև առանձին երկրների կողմից միջամտությունների ավելի լավ հասկացողությունը: Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը օգտագործում է այս ցուցանիշներից երկուսը (Findex-ից և ֆինանսական հասանելիության հարցումներից)՝ Կայուն զարգացման նպատակ 8.10-ը չափելու համար: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ներկայիս ցուցանիշներից ոչ մեկը չի չափում ֆինանսական ներառումը՝ համաձայն հասկացության համաշխարհային ընդունված սահմանումների, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի և Համաշխարհային բանկի սահմանումների:

## Նախաձեռնություններ ըստ երկրի
### Հնդկաստանում

#### Ֆինանսական ոլորտի ռազմավարություններ
Հնդկաստանի պահուստային բանկը մի շարք միջոցառումներ է ձեռնարկել ֆինանսական ավելի մեծ ներառման հասնելու համար: Դրանք հիմնված են ֆինանսական ոլորտի ջանքերի վրա: Այս նախաձեռնությունները ներառում են անվճար հաշիվներ, որոնք հայտնի են որպես հիմնական խնայողական բանկային ավանդային հաշիվներ, որոնք կարող են բացվել զրոյական կամ նվազագույն մնացորդներով՝ վերացնելով բանկային գործունեության ծախսերի խոչընդոտը: Բանկերը նաև պետք է գանձեն նվազագույն օվերդրաֆտի վճարներ: Հնդկաստանի պահուստային բանկը շարունակում է փոխել և մեղմացնել այս հաշիվների վերաբերյալ քաղաքականությունը՝ բանկի հաճախորդներին ավելի լավ սպասարկելու նպատակով:

Բանկային հաշիվներ բացելու համար *Ճանաչիր քո հաճախորդին* () պահանջները 2005 թվականի օգոստոսին մեղմացվել են փոքր հաշիվների համար ՝ վերացնելով բանկային գործունեության փաստաթղթային խոչընդոտը: Նոր ընթացակարգը պահանջում է միայն հաշվի տիրոջ ներկայացում՝ լիարժեք ստուգման համար: Բացի այդ, բանկերին թույլատրվել է ընդունել ավելի հեշտությամբ ներկայացվող փաստաթղթերի ձևեր՝ ինքնության և հասցեի ապացույցի համար:

Գործարար թղթակիցների () մոդելը գործարկվել է 2006 թվականի հունվարին, երբ Հնդկաստանի պահուստային բանկը թույլատրել է բանկերին ներգրավել միջնորդների բանկային գործընթացում: Այս մոդելը թույլ է տալիս բանկերին սպասարկել անտեսված տարածքները՝ թույլ տալով միջնորդներին անմիջականորեն հեշտացնել գործարքները և մատուցել այլ բանկային ծառայություններ: Սկզբում բավականին սահմանափակ թվով կազմակերպություններ, այդ թվում՝ հասարակական կազմակերպություններ և որոշակի միկրոֆինանսական հաստատություններ, իրավասու էին գործել որպես Բանկային ծառայությունների կենտրոններ, սակայն 2010 թվականին ցանկը ընդլայնվել է՝ ներառելով առևտրային ընկերություններ: 2018 թվականին տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ աշխատող ընդհանուր սպասարկման կենտրոնների օպերատորները նույնպես սկսել են աշխատել որպես բանկային ծառայությունների կենտրոններ՝ բանկային ծառայությունների տարածումը հետագայում բարելավելու համար:

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների կամ ֆինտեխի ընդլայնումը առաջարկվել է որպես ֆինանսական ներառականության հասնելու արդյունավետ ռազմավարություն: Չնայած տեխնոլոգիայի ներդրումը որոշակի ռիսկեր է պարունակում, այն օգտագործվում է բանկային ծառայություններ մատուցելու գյուղական և հեռավոր տարածքներում բնակվողներին, որոնք սովորաբար չեն սպասարկվում: ՄԱԿ-ի կայուն զարգացման 2030 թվականի օրակարգը և G20-ի թվային ֆինանսական ներառականության բարձր մակարդակի սկզբունքները նկարագրում են ֆինանսական բացառման և եկամուտների անհավասարության նվազեցման համար ֆինտեխի օգտագործման կարևորությունը, ինչը նշանակում է, որ ֆինտեխի միջոցով ֆինանսական ներառումը կարող է զգալի նշաններ ցույց տալ անհավասարության նվազեցման գործում: Բանկերին խորհուրդ է տրվել արդյունավետորեն օգտագործել տեղեկատվական և հաղորդակցման տեխնոլոգիաները, մարդկանց բանկային ծառայություններ մատուցել անմիջապես գործարար թղթակիցների մոդելի միջոցով, որտեղ հաշիվները կարող են վարվել նույնիսկ անգրագետ հաճախորդների կողմից՝ օգտագործելով կենսաչափական տվյալներ, այդպիսով ապահովելով գործարքների անվտանգությունը և բարձրացնելով վստահությունը բանկային համակարգի նկատմամբ: 2018 թվականին Համաշխարհային բանկը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը մեկնարկել են Բալիի ֆինտեխ օրակարգը՝ տարբեր համատեքստերում ֆինանսական ծառայություններին հասանելիության խորացման վերաբերյալ ներքին քաղաքականության քննարկումների համար շրջանակ ապահովելու համար:

Այժմ բանկերը առաջարկում են եզակի վարկային քարտեր, որոնցից ամենատարածվածներն են ընդհանուր նշանակության վարկային քարտերը և Kisan վարկային քարտերը: Այս եզակի քարտերը վարկ են տրամադրում գյուղական և կիսաքաղաքային բնակավայրերում բնակվողներին, ֆերմերներին և այլ անձանց, ովքեր ունեն ճշգրտված գրավի և անվտանգության պահանջներ՝ անխնդիր վարկ տրամադրելու նպատակով:

Գյուղական բանկերի թվի ավելացումը շարունակում է մնալ Հնդկաստանի պահուստային բանկի առաջնահերթություն: 2009 թվականին Հնդկաստանի պահուստային բանկը մեղմացրել է նախկին քաղաքականությունը, որը պահանջում էր թույլտվություն նոր մասնաճյուղեր բացելուց առաջ՝ հույս ունենալով, որ պարզեցված թույլտվությունը կավելացնի մասնաճյուղերի թիվը թերսպասարկվող տարածքներում: Սկսած 2011 թվականից Հնդկաստանի պահուստային բանկը պահանջեց, որ տվյալ տարում բացված նոր մասնաճյուղերի 25%-ը լինեն ոչ բանկային գյուղական բնակավայրերի կենտրոններում՝ բանկային հաստատությունների ավելի հավասարաչափ բաշխումն ապահովելու համար:[12]

Ինքնօգնության խմբերի () կապի մոդելը նույնպես առաջարկվել է ֆինանսական ներառականության բարելավման համար՝ համայնքային խմբերը կապելով պաշտոնական բանկային ոլորտի հետ՝ կառավարության ծրագրերի, վարկային կոոպերատիվների, ՀԿ-ների կամ այլ միկրոֆինանսական հաստատությունների միջոցով:

#### Ֆինանսական ներառականության չափում
Հասանելի տվյալները, որոնք ներկայացնում են ֆինանսական ներառականության հասանելիության բացերը, անհրաժեշտ են ինչպես ծառայություններ մատուցողներին, այնպես էլ քաղաքականություն մշակողներին, որոնք ձգտում են ապահովել ֆինանսական ներառումը։ Մի քանի կազմակերպություններ իրականացնում են հարցումներ՝ չափելու ֆինանսական ներառականության ցուցանիշները և հավաքագրում են ինչպես առաջարկի, այնպես էլ պահանջարկի կողմի տվյալները։

MIX-ը հարթակ է, որը ստեղծում է տվյալահեն զեկույցներ՝ ամբողջ աշխարհում ֆինանսական ներառականության առաջընթացը հետևելու համար։ Ըստ դոկտոր Տապան Կումար Պրադանի՝ Հնդկաստանում կիրառվող ինդեքսներից և ոչ մեկը չի չափում ֆինանսական ներառականությունը՝ ըստ այս հասկացության գլոբալ ընդունված գործառնական սահմանումների։

2013 թվականին Հնդկաստանի ֆինանսների նախարար Պ. Չիդամբարամը գործարկեց **CRISIL Inclusix** ինդեքսը՝ Հնդկաստանում ֆինանսական ներառականության մակարդակը չափելու համար։ CRISIL-ը, որը Հնդկաստանի առաջատար վարկանիշային և հետազոտական ընկերությունն է, տվյալներ է հավաքագրում Հնդկաստանի 666 շրջաններից և գնահատում է 0-ից 100 սանդղակով՝ ֆինանսական ծառայությունների չորս չափորոշիչներով։ CRISIL-ը պարբերաբար հրապարակում է զեկույցներ՝ հիմնված իրենց արդյունքների վրա՝ տարածաշրջանային, նահանգային և շրջանային մակարդակներում ֆինանսական ներառումը գնահատելու համար։

2018 թվականի զեկույցի մի քանի կարևոր եզրակացություններ՝

* Ըստ 2016թ. ապրիլի տվյալների՝ ամբողջ Հնդկաստանի CRISIL Inclusix միավորը 58.0 է, որը միջինից բարձր է. սա էական առաջընթաց է 2009թ․ 35.4 միավորի համեմատ։
* Ավանդների հասանելիությունը ֆինանսական ներառականության հիմնական խթանն է․ ավանդային հաշիվների թիվը (1646 միլիոն) գրեթե ութ անգամ գերազանցում է վարկային հաշիվների թվին (196 միլիոն)։
* Առաջատար երեք նահանգներն են՝ Կերալա, Կարնատակա և Անդհրա Պրադեշ։

### Միացյալ Նահանգներում
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները սկսել է կիրառել միկրոֆինանսավորման գաղափարները 1980-ականների վերջերին և 1990-ականների սկզբներին։ Այլ երկրների համեմատ՝ Միացյալ Նահանգները ուշ է սկսել այս փոփոխությունների իրականացումը, սակայն միանալուց հետո այն կարողացել է օգտվել այլ երկրների փորձից։ Ըստ Դաշնային պահուստային համակարգի խորհրդի՝ միկրոֆինանսավորման ընդլայնումը նոր հնարավորություն է բացել անբարենպաստ համայնքների համար, հատկապես աֆրոամերիկացիների՝ տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնման և համայնքային տնտեսական զարգացման խթանման նպատակով։ Այս քայլը հատուկ ձևավորվել է միջինից ցածր եկամուտ ունեցող ձեռնարկատերերի կարիքներին համապատասխան։ Միկրոֆինանսավորման համակարգի նկատմամբ Միացյալ Նահանգներում հնչող քննադատություններից մեկն այն է, որ այն սահմանափակվում էր միայն վարկի տրամադրմամբ, մինչդեռ արտասահմանյան ծրագրերը ներառում էին կրթություն, վերապատրաստում և այլ համապատասխան ծառայություններ։ Այս բացը լրացնելու նպատակով առաջացան ոչ առևտրային միկրոֆինանսական կազմակերպություններ, որոնցից շատերը կենտրոնացած էին հատուկ փոքրամասնությունների վրա, օրինակ՝ աֆրոամերիկացիների, որոնք դուրս էին մնացել ավանդական վարկային համակարգից։

Ռասայական անհավասարությունը Միացյալ Նահանգներում նվազեցնում է աֆրոամերիկացիների ֆինանսական աջակցություն ստանալու հնարավորությունները՝ սպիտակամերիկացիների համեմատ։ Սա պայմանավորված է նախապես գոյություն ունեցող հակասություններով, որոնք դեռ արդիական են ժամանակակից աշխարհում։ Նման կազմակերպություններից է Օքլենդում՝ Կալիֆորնիայում գտնվող *Main Street Launch*-ը, որը կենտրոնացած է աֆրոամերիկացի ձեռնարկատերերի կարողունակության բարձրացման վրա։ Այս կազմակերպությունը կարողացել է զարգանալ՝ շնորհիվ իր ներդրած արժեքի տեղական համայնքների համար։ Մեծ բանկերը միկրոֆինանսական կազմակերպություններին դիտարկում էին որպես «հարկային արտոնություն», քանի որ այդ կազմակերպություններին տրամադրված գումարները ազատված էին կառավարության սահմանած հարկերից։ Միկրոֆինանսավորման կազմակերպությունների բերած մյուս դրական ազդեցությունն այն էր, որ դրանք խթանում էին ձեռնարկատիրական զարգացումը և, ամենակարևորը, տեղական համայնքների տնտեսական բարեկեցությունը։ Տեղական համայնքների զորացման միջոցով միկրոֆինանսավորման կազմակերպությունները կարողացան հասնել ավելի մեծ՝ մարգինալացված համայնքների, աջակցելու և սոցիալական վերելք ապահովելու նպատակով։ Միացյալ Նահանգներում վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում գործող միկրոֆինանսավորման կազմակերպությունները տրամադրել են միլիարդավոր դոլարների (~15 միլիարդ) վարկեր՝ պահպանելով մոտավորապես 97% վերադարձման ցուցանիշ։

Անհատական մակարդակում բանկերը աշխատում են ֆինանսական ներառականությունը բարելավելու ուղղությամբ՝ առաջարկելով ֆինանսական ապրանքներ և ծառայություններ ԱՄՆ-ի ողջ տարածքում։ 2019 թվականին ամերիկացիների մեծ մասը բանկային ծառայություններից օգտվողներ էին, մոտ 94.6%-ը ունեին հաշվառված հաշվեհամար ապահովագրված FDIC հաստատությունում։ Մնացած բանկային ծառայություններից չօգտվող բնակչությունը կազմում էր մոտ 7 միլիոն մարդ, որոնք հիմնականում ներկայացնում էին աղքատ և փոքրամասնություն հանդիսացող համայնքներ։ Ըստ Ամերիկյան բանկային ասոցիացիայի 2021թ․ «Բանկային հասանելիության» զեկույցի՝ բանկային հաշիվ չբացելու հիմնական պատճառները եղել են բանկերի հանդեպ վստահության պակասը, հաշիվը բաց պահելու համար անհրաժեշտ բավարար գումարի բացակայությունը կամ բանկային վճարները չափազանց բարձր համարելը։ Ֆինանսական ներառականությունը խթանելու և բանկային հաշիվ չունեցող մարդկանց կառուցվածքային ու մոտիվացիոն խոչընդոտները հաղթահարելու համար ստեղծվեց *Bank On* ծրագիրը, որը տրամադրում է հաշիվներ առանց անկանխիկ վճարների, առցանց վճարումների հնարավորությամբ և դեբետային կամ նախապես վճարված քարտերով։

2020 թվականի մայիսի 25-ին Ջորջ Ֆլոյդ Ջունիորը՝ զինաթափ սևամորթ տղամարդը, սպանվել է ոստիկանության կողմից։ Բռնությունը նկարահանվել և տարածվել է աշխարհի վրա լրատվամիջոցներով ու սոցիալական ցանցերով։ Այս դեպքը ոգեշնչել է շատ կազմակերպությունների նոր հանձնառությամբ հանդես գալ՝ ուղղված ռասայական պառակտման հաղթահարմանը ԱՄՆ-ում։ Բազմաթիվ ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են *Ally*-ն, *JP Morgan Chase*-ը, *Bank of America*-ն և *Citi*-ն, հանդես եկան ֆինանսական ներառականության և ռասայական հավասարության վերաբերյալ հայտարարություններով՝ ներկայացնելով փոփոխություններ իրականացնելու իրենց ջանքերը։

COVID-19 համավարակի ժամանակ թվային ֆինանսական մեկուսացումը ավելի նկատելի դարձավ ԱՄՆ-ում, քանի որ որոշ բիզնեսներ դադարեցին կանխիկ վճարումներ ընդունել։

### Չինաստանում
Չինաստանում ֆինանսական ներառականությունը Սի Ծինփինի «Չինական երազանք» հայեցակարգի կարևոր բաղադրիչ է։

2015 թվականին Չինաստանի ազգային համալսարանում հիմնադրվել է Չինաստանի ֆինանսական ներառականության ակադեմիան։ Ակադեմիան կառավարական վերլուծական կենտրոն է, որի խնդիրն է մշակել Չինաստանի համար ֆինանսական ներառման մեխանիզմներ։

### Հայաստանում
Հայաստանում ֆինանսական ներառականության հայեցակարգերի մշակումը կառավարում է Հայաստանի կենտրոնական բանկը, քանի որ վերջինս խիստ կարևորում է տնտեսական և քաղաքականության հետազոտությունների իրականացումը, ինչն օգնում է քաղաքականություն մշակողների որոշումների կայացմանը։

Ֆինանսական ներառականության շրջանակներում ԿԲ-ն ուսումնասիրում է ֆինանսական կարողությունների ընդլայնման տարբերակները՝ հասկանալու մշակված քաղաքականությունների հնարավոր ազդեցությունը անձնական, ընտանեկան բյուջեների կազմման, ֆինանսական ներգրավվածության ավելացման, եկամտի և պարտքի խելամիտ կառավարման վրա։

Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան համաձայնագրեր է կնքել հայկական 3 բանկերի հետ (Ակբա, Կոնվերս, Էվոկաբանկ), ավելի փոքր ձեռնարկությունների, այդ թվում՝ կանանց պատկանող և գյուղական ձեռնարկությունների և կլիմայական ծրագրերի համար ֆինանսների հասանելիությունը բարձրացնելու համար, քանի որ փոքր ձեռնարկությունները  տնտեսական աճի և զբաղվածության հիմնական շարժիչ գործոնն են, ընդ որում՝ աշխատատեղերի մեծ մասը բաժին է ընկնում միկրո, փոքր և միջին ձեռնարկություններին։ Սակայն դրանք բախվում են 1.1 միլիարդ դոլարի ֆինանսական ճեղքվածքի խնդրին՝ պայմանավորված, այդ թվում, սահմանափակ գրավի և վատ ֆինանսական կառավարման մարտահրավերներով։ Կանանց պատկանող ՄՓՄՁ-ների առջև նույնիսկ ավելի մեծ արգելքներ են ծառանում, ընդ որում շատերն ավելի քիչ հավանական է, որ գրավ ունենան կամ բանկային պաշտոնական հաշիվներից և վարկերից օգտվեն։ Այս խնդիրը կարգավորելու համար ՄՖԿ-ն երկրի ռիսկի բաշխման առաջին մեխանիզմն է ստեղծում Հայաստանի երկու բանկերի հետ և երրորդին վարկ է տրամադրում՝ միկրո և փոքր ձեռնարկությունների վերավարկավորման համար։։

## Թվային ֆինանսական ներառականություն
Տեխնոլոգիական նորարարությունները հնարավորություն են տալիս խթանել ֆինանսական ներառականությունը: Ներառական թվային ֆինանսական ծառայությունները վերաբերում են բջջային փողին, առցանց հաշիվներին, էլեկտրոնային վճարումներին, ապահովագրությանը և վարկին, դրանց համադրություններին և նոր ֆինանսական տեխնոլոգիաների հավելվածներին, որոնք կարող են հասնել նախկինում մեկուսացված մարդկանց: Օրինակ, թվային ֆինանսական ծառայությունները կարող են ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքներին հասանելիություն ապահովել մատչելի և հարմար գործիքների, որոնք կարող են օգնել մեծացնել նրանց տնտեսական հնարավորությունները կամ վարկի հասանելիությունը:

Կան ապացույցներ, որ թվային ֆինանսական ծառայությունները կարող են կանանց հնարավորություն տալ ավելի շատ վաստակել և ակտիվներ կուտակել՝ օգնելով լուծել այն խնդիրը, որ աշխարհի կանանց 35%-ը՝ մոտավորապես 980 միլիոնը, մնում է մեկուսացված ֆորմալ ֆինանսական համակարգից: Ապացուցված է, որ թվային ֆինանսական ծառայությունները օգնում են կանանց ավելի մեծ վերահսկողություն ունենալ իրենց սեփական ֆինանսների նկատմամբ, ներառյալ բանկային հաշիվներին անվտանգ, հարմար և գաղտնի մուտքը: Այս ավելի մեծ ֆինանսական հզորությունը կարող է մեծացնել գենդերային հավասարությունը և տնտեսական աճը: Բաննիկը (2023) ավելի մանրամասն բացատրում է տեխնոլոգիայի կարևորությունը զարգացող երկրներում ներառականության մեջ:

## Բյուջեի վերլուծության միջոցով հետևում
Գնահատելու համար, թե արդյոք քաղաքականություններում նախատեսված ներառականությունը իրականում հասնում է ընդհանուր շահառուներին, 1990-ական թվականներից ի վեր, թե՛ պետական ​​​​մարմիններում, թե՛ քաղաքացիական հասարակության մեջ լուրջ ջանքեր են գործադրվել՝ բյուջետային հետևման միջոցով միջոցների հոսքի գործընթացը վերահսկելու և պետական ​​​​ծախսերի արդյունքները հետևելու համար: Միջազգային բյուջետային գործընկերության () նման կազմակերպությունները գլոբալ հարցումներ են անցկացնում ավելի քան 100 երկրներում՝ բյուջեի կազմման գործընթացի թափանցիկությունն ուսումնասիրելու համար: Կան տարբեր գործիքներ, որոնք օգտագործվում են քաղաքացիական հասարակության տարբեր խմբերի կողմից՝ պետական ​​​​ծախսերը հետևելու համար: Նման գործիքները կարող են ներառել հանրային ծառայությունների կատարողականի մոնիթորինգ, սոցիալական աուդիտ և հանրային հաշվետվողականության հարցումներ:

## Բանկային կայունություն
Ֆինանսական ներառականության և բանկային կայունության միջև կապի վերաբերյալ տեսական և էմպիրիկ ապացույցները սահմանափակ են: Բանկային գրականությունը մատնանշում է մի քանի պոտենցիալ ուղիներ, որոնց միջոցով ֆինանսական ներառականությունը կարող է ազդել բանկային կայունության վրա: *Տնտեսական վարքագիծ և կազմակերպություն* ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել ֆինանսական ներառականության և բանկային կայունության միջև ամուր դրական կապ: Հեղինակները ցույց են տալիս, որ դրական կապն ավելի ցայտուն է այն բանկերի մոտ, որոնք ունեն ավելի բարձր մանրածախ ավանդների ֆինանսավորման մասնաբաժին և բանկային ծառայությունների մատուցման ավելի ցածր սահմանային ծախսեր, ինչպես նաև նրանց մոտ, որոնք գործում են ավելի բարձր ինստիտուցիոնալ որակ ունեցող երկրներում:

## Միջամտությունների արդյունավետության վերաբերյալ ապացույցներ
Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում տնտեսական, սոցիալական, վարքային և գենդերային ցուցանիշների բարելավման համար ֆինանսական ներառականության ծրագրերի արդյունավետության վերաբերյալ հետազոտությունների արդյունքները խառն են եղել, և ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության բարելավման ծրագրերը հաճախ փոքր կամ անհամապատասխան ազդեցություն են ունեցել եկամտի, առողջության և այլ սոցիալական արդյունքների վրա: Խնայողությունների հնարավորություններին ուղղված ծրագրերը փոքր, բայց ավելի կայուն դրական ազդեցություն են ունեցել և ավելի քիչ ռիսկեր են ունեցել, քան վարկային ծրագրերը։

## Տես նաև
* Բիզնես էթիկա

## Ծանոթագրություններ

# Collins, J. M. (2011). Improving financial literacy: The role of nonprofit providers. Financial Literacy: Implications for Retirement Security and the Financial Marketplace, 268–287. 

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկային եզրեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ