open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիմվոլիզմ

մինի|Ֆերնանդ Կնոպֆ. «Ո՞վ կփրկի ինձ»
alt=Գագաթնաժողովը, իտալական սիմվոլիզմի բացահայտ սիմվոլիստական աշխատանք ՝ նկարիչ Չեզարե Սակագջիի կողմից Տորտոնայից:|ձախից|մինի|327x327փքս|Գագաթնաժողովը, իտալական սիմվոլիզմի բացահայտ սիմվոլիստական աշխատանք ՝ նկարիչ Չեզարե Սակագջիի կողմից Տորտոնայից:
**Սիմվոլիզմն** արվեստում (գրականության, երաժշտության և կերպարվեստի մեջ) ամենամեծ ուղղություններից է։ Առաջացել է Ֆրանսիայում 1870-80-ականներին և բուռն զարգացում ապրել 19-րդ դարավերջին և 20-րդ դարասկզբին՝ նախևառաջ Ֆրանսիայում, Բելգիայում և Ռուսաստանում։ Սիմվոլիզմ տերմինը մտցրել է ֆրանսիացի բանաստեղծ Ժան Մորեասը իր համանուն մանիֆեստում՝ տպագրված 1886-ի սեպտեմբերին «Ֆիգարոյում»։ Ըստ այդ մանիֆեստի՝ սիմվոլիստական պոեզիան հռետորության, սուտ զգացմունքայնության և օբյեկտիվ նկարագրությունների թշնամին է, ձևն ինքնանպատակ չէ, այն արտահայտում է Գաղափարը՝ դուրս չգալով դրա սահմաններից։

Գրականության մեջ սիմվոլիզմի հետևորդներից հայտնի են՝ Ֆրանսիայում՝ Ստեֆան Մալարմե, Արթյուր Ռեմբո, Պոլ Վեռլեն, Պոլ Վալերի, Բելգիայում՝ Մորիս Մետերլինկ, Էմիլ Վերհարն, Ավստրիայում և Գերմանիայում՝ Ռայներ Մարիա Ռիլկե, Նորվեգիայում՝ Հենրիկ Իբսեն, Ռուսաստանում՝ Վալերի Բրյուսով, Ալեքսանդր Բլոկ, Ֆյոդոր Սոլոգուբ, Կոնստանտին Բալմոնտ Սիմվոլիզմ՝ բացատրություն 19-20 դարերին արվեստի ու գրականության մեջ տեղ գտած հակառեալիստական ուղղություն, որը իր գեղարվեստական մեթոդն Է համարում սիմվոլների խորհրդանշանների միջոցով առարկաների ու երևույթների անճանաչելի Էության պատկերումը։ Սիմվոլիզմը արտահայտվել է նաև կերպարվեստում և թատրոնում։ Սիմվոլիսները համակենտրոնացած են մարդկանց ներաշխարհի վրա, նրանք ձգտում են բացահայտել նրանց հոգեկան վիճակը, կարողանում են արտահայտել նուրբ զգացմունքները բառերով։ Նրանց հաջողվել էր բանաստեղծություները լրացնել պայծառ ու արտահայտիչ կերպարներով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *А. А. Горнфельд.* Символисты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Обломиевский Д. Д.* Французский символизм / Биогр. очерк Ф. С. Наркирьера; АН СССР. Институт мировой литературы им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1973. — 304 с. — 10 000 экз.

Կատեգորիա:Գեղարվեստական ոճեր
Կատեգորիա:Գրական ուղղություններ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Ժակ Պրևեր

**Ժակ Պրևեր** (, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ և կինոդրամատուրգ, ապրել է 1900-1977 թթ.:

1925 թվականին հակվել է սյուրռեալիզմին։ Պրևերի շատ բանաստեղծություններ, ներառյալ «Մեռած տերևները», դարձել են ֆրանսիական հանրահայտ երգեր, 1930-ական թվականներից դրանց հիման վրա երաժշտություն է գրել Ժոզեֆ Կոսման։ Պրևերը համարվում է ֆրանսիական կինոյի «բանաստեղծական ռեալիզմի» ուղղության ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը, նա է 1930-1940-ականների ֆրանսիական կինոյի շատ գլուխգործոցների սցենարիստը, առաջին հերթին՝ Մարսել Կառնեի ֆիլմերի։

## Կայք
* IMDB կայքում
* Ժակ Պրևեր. Գրանիշ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Ուիլյամ Ֆոլքներ

**Ուիլյամ Քաթբերթ Ֆոլքներ** (), ամերիկացի գրող, գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1949)։ Հռչակ է ձեռք բերել իր վեպերի և կարճ պատվածքների շնորհիվ։ Երբեմն գրում էր սցենարներ, տպագրվել են նաև նրա բանաստեղծությունները։

Չնայած այն բանին, որ Ֆոլքների աշխատանքները տպագրվում էին 1920-ականներից, գրողը համեմատաբար անհայտ էր մինչև 1949 գրականության Նոբելյան մրցանակ ստանալը։ Դրանից հետո, նրան հաճախ էին հիշատակում, որպես ամերիկյան գրականության ամենակարևոր անձերից մեկին։

«Շառաչ և ցասում»-ը Ֆոլքների վեպն է, լույս է տեսել 1929-ին։ Վեպի անվանումը վերցված էր շեքսպիրյան «Մակբեթից»։ Այն Ֆոլքների չորրորդ վեպն է, երկար ժամանակ կոմերցիոն հաջողություն չէր ունենում, հայտնի է դարձել միայն լույս տեսնելուց երկու տարի անց՝ Ֆոլքների մյուս վեպի տպագրումից հետո, բայց առաջին 16 տարիների ընթացքում տպագրվեց միայն 3000 տպաքանակով։ Այն ժամանակ, երբ Ֆոլքներն արժանացավ Նոբելյան մրցանակի, վեպն արդեն ստացել էր ժամանակակից գրականության դասականի վարկանիշ։

## Ուիլյամ Ֆոլքները հայերեն
* Լրիվ շրջադարձ (պատմվածք), Ե., Հայաստան, 1965, 63 էջ։ Թարգմ. Ռաֆայել Արամյան։
* Չոր սեպտեմբեր (պատմվածքներ), Ե., Ապոլոն, 1991, 192 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Շուշանիկ Ավագյան։
* Արջը (վիպակ), Ե., Նաիրի, 1992, 174 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Սամվել Մկրտչյան։
* Սարթորիս (վեպ), Ե., Նոր-Դար, 2000, 348 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Դիանա Համբարձումյան։
* Աբիսողո՜մ, Աբիսողո՜մ (վեպ), Ե., Վան Արյան, 2003, 396 էջ։ Անգլերեից թարգմանեց և առաջաբանը գրեց Սամվել Մկրտչյանը։
* Շառաչ և ցասում (վեպ), Ե., Փրինթինֆո, 2003, 223 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Գայանե Դալլաքյան։
* Աբիսողո՛մ, Աբիսողո՛մ (վեպ), Ե., Անտարես, 2014, 444 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Սամվել Մկրտչյան։
* Սարթորիս (վեպ), Ե., Անտարես, 2015, 396 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Դիանա Համբարձումյան։
* Ես այնժամ, դեռ մահամերձ (վեպ), Ե., Անտարես, 2017, 174 էջ։ Անգլերենից թարգմ.՝ Սիրարփի Ենգիբարյան։

## Գրականություն
* Դիանա Համբարձումյան, Ուիլյամ Ֆոլքների երկերի լեզվաոճական առանձնահատկությունների պահպանման խնդիրը հայերեն թարգմանություններում, Ե., Լինգվա, 2005, 128 էջ։
* Անահիտ Շահմուրադյան, Կյանքի իմաստի կորուստը և նրա հայտնաբերումը Վ. Ֆոլքների «Աղմուկ և ցասում» վեպում (մեթոդական հանձնարարականներ), Ե., Ա.հ., 2009, 23 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուիլյամ Ֆոլքներ. ավելի անտանելի են անգործ երեկոները, երբ րոպեները կարծես չեն պտտվում
* Ուիլյամ Ֆոլքները գրապահարանում
* Ուիլյամ Ֆոլքները standardebooks.org-ում

Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Ստեֆան Մալարմե

**Ստեֆան Մալարմեն** (, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, սիմվոլիզմի հայրերից։

## Գործունեություն
Պառնասցիների դրական նկարագրողական պոեզիայի փոխարեն, որը հենվում է զգայական ընկալման վրա, Մալարմեն առաջ է քաշում Ֆիխտեի, Շելինգի և այլոց գաղափարապաշտական փիլիսոփայության հենքի վրա աշխարհի ներքին հոգևոր ճանաչման հարցը։ Մալարմեն կարծում է, որ պոեզիան ոչ թե ցույց է տալիս, այլ ներշնչում է։ Երևույթների արտաքին կողմն ընդամենը խաբուսիկ պատրանք է։

Մալարմեի խճճված համեմատություններն ու փոխաբերությունները նրան հաճախ անհասկանալի են դարձնում, օրինակ, «Բախտ» բանաստեղծության մեջ։ Մալարմեի գրական ժառանգությունը կազմում են բանաստեղծությունները, արձակ պոմները, հոդվածները։

Մալարմեի հոդվածներում առաջ է քաշվում պոետիկայի և բառերի ընտրության հարցը։ Այս առումով մալարմեի անվան հետ են կապված որոշ իտալացի ֆուտուրիստների և կուբիստների, օրինակ՝ Գիյոմ Ապոլիները, կիրառած հնարանքները։ Մալարմեի սիմվոլիզմը հակադրվում է նատուրալիստական ոճին։

Լինելով դեմոկրատականորեն տրամադրված, բուրժուական իրականությունից դժգոհ, իդեալի ծարավ («Լազուր», «Պատուհաններ», «ժամհարը» բանաստեղծություններ) և պատրաստ իմպրեսիոնիստական դիրքերից գնահատելու աշխարհի գեղեցկությունը («Մի այծամարդու հետմիջօրեն», 1876)՝ Մալլարմեն հանգեց այն ողբերգական ըմբռնմանը, թե պոեզիան ու կյանքը կապ չունեն իրար հետ («Կարապը», 1885), թե պոեզիան պետք է լինի ծայրահեղորեն ինքնամփոփ («Արձակ՝ Դեզեսենտի համար», 1885), միայն սիմվոլների միջոցով գերզգայականը հաղորդող («Պոեզիայի գաղտնիքը», 1896, հոդված)։ Բուրժուական քննադատությունը Մալլարմեին ընդունում էր միայն որպես սիմվոլիստ ու էսթետ, մինչդեռ նըրան հատուկ էր նաև ձգտումը դեպի իրականը, դեպի պոեզիայի դասական բովանդակալից ձևերը («Բանաստեղծություններ ըստ առիթի», 1880-98)։ Մալլարմեի պոեզիայի էությունը բացահայտվեց «Հաջողությունը չի բացասում պատահականությունը» (1897) պոեմում, որն անողոք քննադատում է սիմվոլիստական պոեզիայի՝ իրականությունից վեր կանգնելու փորձերը։ Հայ իրականության մեջ Մալլարմեի ստեղծագործությանը անդրադարձել են Միսաք Մեծարենցը և ուրիշներ։ Զգալի է նրա պոեզիայի երաժշտականության ազդեցությունը Ինտրայի «Նոճեստան» սոնետների ժողովածուի և «Ներաշխարհ» գրքի վրա։ Հայերեն են թարգմանված Մալլարմեի «Ծաղիկներ»-ը (1898, «Անահիտ» հանդես), «Հայտնություն», «Լազուր», «Ծովային սյուք» («Ծաղկաքաղ ֆրանսիական դասական քնարերգության», 1976 բանաստեղծությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ
Մ.թ.ա. 459

thumb|259px|Կիպրոսում պատերազմի ժամանակ ընկած Էրեխտիդեն ցեղի մարտիկներին նվիրված հուշասյուն։
**Մ.թ.ա. 459**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 460-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 460 և մ.թ.ա. 458 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
### Հունաստան
* Աթենքը դաշինք է կնքում քաղաք-պետություն Միգարայի հետ։
### Եգիպտոս
* Եգիպտացիները գրավում են Մեմֆիս քաղաքը՝ առանց «Սպիտակ Պատի», որը մնում է պարսիկների վերահսկողության տակ։
### Իտալիա
* Էկվիները գրավում են Տուսկուլումը, որից հետո հռոմեական բանակը Լուցիոս Կվինկտիոս Ցինցինատոսի հրամանատարոությամբ ձեռնարկում է 16-օրյա արշավ այն ետ գրավելու համար։

## Ծանոթագրություններ
H1N1 գրիպի համաճարակ 2009 թվականին

250px|մինի|աջից|A տիպի H1N1 ենթատիպի գրիպ 
300px|մինի|Խոզի գրիպի նախանշանները
**A / H1N1 «Խոզի» գրիպի  համաճարակ** ,H1N1-ը գրիպի վիրուսի համեմատաբար նոր շտամ է, որի բռնկումը տեղի է ունեցել 2009 թվականին և ստացել «խոզի գրիպ» անվանումը։ համարվում է սուր ինֆեկցիոն հիվանդություն, ի հայտ է եկել նոր գենետիկական ձևի ներքո և փոխանցվում է մարդուց մարդ։ Դրա արդյունքում վարակը ազդել է ողջ մոլորակի վրա, և 2009 թվականի հունիսին  Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից ճանաչվել է պանդեմիկ (համաճարակ)։

2010 թվականի օգոստոսին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը հայտարարեց A / H1N1 գրիպի համաճարակի ավարտման մասին։

;Մեծահասակների մոտ.
:* Շնչառության դժվարություն կամ կարճատևություն
:* Ցավ կամ ճնշում կրծքավանդակում
:* Հանկարծակի հոգնածություն
:* Շփոթվածություն
:* Կրկնվող փսխումներ
:* Բարձր ջերմություն
;Երեխաների մոտ.
:* Արագ շնչառություն կամ շնչառության դժվարացում
:* Մաշկի կապտում
:* Հեղուկի քիչ ընդունում
:* Գրիպի նախանշաններ, որոնք սկզբնապես անհետանում են, սակայն նորից հայտնվում՝ ավելի ծանր ձևով
:* Ցան
:* Ախորժակի բացակայություն
:* Անարցունք լաց

## Վիրուսի տարածվածությունը երկրներով
մինի|

300px|մինի|ձախից|

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009
Կատեգորիա:2010
Կատեգորիա:Գրիպ
Կատեգորիա:Համաճարակներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Մկրտիչ Անանյան

**Մկրտիչ Անանյան** (), հայ բանասեր, բառարանագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքում։ 1759 թ.-ին լույս է ընծայել մի աղոթագիրք։ Եղել է Մխիթար Սեբաստացու աշակերտը։ 1769 թ.-ին Վենետիկում լույս է ընծայել «Բառարան աշխարհաբարե գրաբար» գիրքը։ Մահացել է Սալոնիկ քաղաքում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Լոկոմոտիվ Թբիլիսի (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Լոկոմոտիվ» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։

## Պատմություն

«Լոկոմոտիվ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1936 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

## Նվաճումներ

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (3) 1999-00, 2001-02, 2004-05
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2000-01

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ ]]**
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2004-05

## Արտաքին հղումներ

* Լոկոմոտիվ ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը  , 

Լոկոմոտիվ Թբիլիսի
Զեստափոնի (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Զեստափոնի» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Զեստափոնում։

## Պատմություն

«Զեստաֆոնի» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 2004 թվականին, Զեստափոն քաղաքում։

## Նվաճումներ

;**[[Ումաղլեսի Լիգա (ֆուտբոլ)|Ումաղլեսի Լիգա]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 2010-11, 2011-12
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2013-14
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (2) 2007-08, 2009-10

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2007-08
:15px|Արծաթե մեդալակիր (4) 2004-05, 2005-06, 2006-07, 2011-12

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ]] **
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 2010-11, 2011-12
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2007-08

## Ներկա կազմ
*[[Մայիսի 30]], [[2010]]*

## Արտաքին հղումներ

* Զեստափոնի ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը  , , 

Զեստաֆոնի
Թթենի

**Թթենի** կամ **թթի ծառ**, **շերամածառ**՝ (), թթազգիների (*Moraceae*) ընտանիքի տերևաթափ ծառերի կամ թփերի ցեղ։
Ընդգրկում է թափվող ծառերի 17 տեսակ, տարածված է տաք ջերմային գոտիներում, ինչպես նաև մերձարևադարձային գոտիներում Ասիա, Աֆրիկա, Հյուսիսային Ամերիկա։

## Կենսաբանական նկարագիր
Բունը մուգ է՝ խոր ճեղքվածքներով, պսակը՝ խոշոր, լայն, բրգաձև, բարձր.՝ 12-20 մ։ Տերևները մուգ կանաչ են, հերթադիր, սրտաձև, ձվաձև, ամբողջական կամ ատամևաեզր, երբեմն՝ թույլ բլթակավոր։ Ծաղկաբույլը կատվիկանման է, գլանաձև, կախ ընկած։ Ծաղիկները միասեռ են, երկտուն կամ միատուն։ Ծաղկում է վաղ գարնանը։ Պտղաբույլը՝ խոշոր, սպիտակ, վարդագույն, կարմիր, հյութալի, քաղցր, կիսաքաղցր և այլն։

## Նշանակություն և կիրառում
Պտուղներն օգտագործվում են որպես սնունդ, իսկ տերևները հումք են հանդիսանում մետաքսի համար։ Դեռևս հնագույն ժամանակներից այն դեղաբույս է համարվել։ Չինական, ճապոնական, հնդկական բժշկության մեջ օգտագործվում են թթենու տերևները, ծառի արմատները, կեղևն ու պտուղները՝ շաքարային դիաբետի, ջրգողության, սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների ժամանակ։

Պտուղը պարունակում է շաքարներ, թթուներ, վիտամին C և այլն։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (դոշաբ, մուրաբա, հյութ, չիր), ստանում են նաև օղի, սպիրտ։ Բնափայտն ամուր է, կիրառվում է շինարարության, ատաղձագործության, երաժշտական գործիքների արտադրության մեջ։ Բնափայտից և կեղևից ստացվում է բարձրորակ դեղին ներկանյութ, իսկ տերևները լավորակ կեր են շերամորդի համար։ Բազմանում է կտրոններով, պատվաստներով և սերմերով։ Մեղրատու է։ Հայաստանում մշակվում է Արարատյան դաշտում, հարավային, հյուսիսարևելյան գոտիներում, Արագածոտնի, Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում և այլն։

## Տեսակներ
մինի|Թութը Լիբիայում
մինի|Թութը հասունացման տարբեր աստիճաններում
մինի|Երկար թութ
250px|մինի|Երևանում աճող սև թթի հատիկ
Հայտնի է մոտ 700 տեսակ։ Հայաստանում մշակության մեջ տարածված են
* թթենի սպիտակը (*Morus alba*)
* թթենի սև (*Morus nigra*)։

## Արվեստում
* «Թթենի», Զորայր Խալափյանի պատմվածքը։
* «Թթենի», 1979 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ՝ Զորայր Խալափյան համանուն պատմվածքի էկրանավորումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Կատեգորիա:Թթենազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Ժանն Անտոնյան

**Ժանն Անտոնյան (Ժանին Մեյ)** (), ֆրանսագիր հայ վիպասանուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է նախ Կ. Պոլսի, ապա Ալեքսանդրիայի (Եգիպտոս) ֆրանսիական վարժարաններում, որից հետո մեկնել ԱՄՆ, սովորել և կատարելագործվել անգլերենի մեջ ու աշխատել որպես ուսուցչուհի։

Գրական ասպարեզ է մտել 1930-ականներին, «Վեց և մեկ գիշերներ» ֆրանսերեն գրքով, որը պարունակում է յոթ պատմվածք։ Այնուհետև լույս է ընծայել «Դիմակավոր աղջիկը» և «Զմրուխտները» վեպերը, որոնք արժանացել են ֆրանսիական մամուլի ջերմ գնահատմանը և դասվել են «Ամառվա լավագույն գրքերի» շարքը։ Նրա որոշ աշխատություններ լույս են տեսել հայերեն, իր ամուսնու՝ Հակոբ Անտոնյանի թարգմանությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Մետալուրգ Ռուսթավի (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Օլիմպի» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Ռուսթավիում։

## Պատմություն
«Օլիմպի» Ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1984 թվականին, Ռուսթավի քաղաքում։

## Նվաճումներ
;**[[Ումաղլեսի Լիգա (ֆուտբոլ)|Ումաղլեսի Լիգա]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 2006-07, 2009-10
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (3) 1990, 1991-92, 2008-09

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2008-09

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ]] **
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2006-07

## Ներկա կազմ
*[[Մայիսի 30]], [[2010]]*

## Արտաքին հղումներ
* Օլիմպի ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը  , 

Օլիմպի Ռուսթավի
Մովսեսգյուղ (Տավուշի մարզ)

**Մոսեսգյուղ** կամ **Մովսես**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Բերդ համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ։

## Անուն
Ըստ ավանդության լեզգիների հրոսակախմբերի հարձակման ժամանակ գյուղի բնակչությունը փախչում և թաքնվում է, չի փախչում միայն քաջ ու հաղթանդամ Մովսես Աթաբեկյանը, որից և գյուղ կոչվում է Մովսես։ Մեկ այլ աղբյուրի համաձայն գյուղը հիմնադրել է Մովսես Աթաբեկյանը, ով կառուցել է առաջին տունը՝ այդպիսով դնելով ապագա բնակավայրի հիմքը։

## Աշխարհագրություն
Մոսեսգյուղը գտնվում է Խնձորուտի լեռնաշղթայի միմյանցից բավականին մոտ ձգվող երկու լեռնաբազուկների միջև՝ Մոսեսգետ գետի ցածրադիր ափին։

Համայնքի վարչական կենտրոն Բերդ քաղաքից հեռու է մոտ 7 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։

### Կլիմա
Կլիման մեղմ է, բարեխառն է, շրջակայքն անտառապատ։

## Պատմություն
Մոսեսգեղը մատենագրության մեջ հիշատակվում է որպես Մոսես, Մովսեսգյուղ, Մովսես, Մովսեսգեղ, Մովսեսքենդ անվանումներով։

Գյուղը սկզբում հիմնված է եղել այժմյան հարավարևելյան բարձրության վրա, Արցախից գաղթած եկած վերաբնակիչների կողմից։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Գյուղից 3 կմ հարավ-արևելքում գտնվում է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (XIV-XVII դարեր), Հին Մոսես գյուղատեղին (XIV-XVII դարեր)։ Շրջակայքում կան եկեղեցու, մատուռի ավերակներ, խաչքարեր։

2010 թվականին Մոսեսգեղում ավարտվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու կառուցումը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Մոսեսգյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 1748, առկա բնակչությունը՝ 1465 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները եկել են Արցախից։

Ստորև ներկայացված Մոսեսգյուղի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, խաղողագործությամբ և պտուղ-բանջարեղենի մշակությամբ։

## Հասարակական կառույցներ
Ունի միջնակարգ դպրոց, (հիմնված 1852 թ), մշակույթի տուն, գրադարան, մսուր-մանկապարտեզ։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Մովսեսգյուղ)
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Մովսեսգյուղ)

## Գրականություն
* «Տավուշ», Լավրենտի Միրզոյան, Երևան 2010

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մովսես գյուղում շուրջօրյա հերթապահում են
* ՍԱՀՄԱՆԱՄԵՐՁ ՄՈՎՍԵՍՈՒՄ ՕԾՎԵՑ ՆՈՐԱԿԱՌՈՒՅՑ ԵԿԵՂԵՑԻՆ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Ումաղլեսի Լիգա 2009-10

**«Ումաղլեսի Լիգա 2009-10»**, Վրաստանի ֆուտբոլի առաջնության Ումաղլեսի Լիգայի **21-րդ** առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 2009 թվականի օգոստոսի 1-ին և ավարտվել 2010 թվականի մայիսի 20-ին։

21-րդ առաջնությունը ընթացել է 36 փուլերով։ Թիմերը միմյանց հետ մրցել են 4 անգամ։ Չեմպիոն է հռչակվել Ռուսթավիի Օլիմպի ակումբը։

## Մասնակիցներ

## Աղյուսակ

1 3 միավոր հանված է 26-րդ փուլի ժամանակ տեղի ունեցած միջադեպի պատճառով։

## Արդյունքներ
#### Առաջին շրջան

#### Երկրորդ շրջան

1Մրցավարը խաղը ընդհատել է 89-րդ րոպեին (երբ հաշիվը 1 - 1 եր) երկրպագուների անկարգության պատճառով։ Երկու թիմերին գրանցվել է 0 - 3 պարտություն։

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Պիրվելի Լիգա 2009-10
* Վրաստանի Գավաթ 2009-10
* Վրաստանի Սուպերգավաթ 2009-10

## Արտաքին հղումներ
* 2009-10 թվականի Ումաղլեսի Լիգայի բաժինը RSSSF.com կայքէջում 

## Գրականություն

Ումաղլեսի Լիգա 2009-10
Հակոբ Անտոնյան

**Հակոբ Ս. Անտոնյան** (), հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Ուսումը ստացել է Ռոբերտ քոլեջում։ 1906 թվականին ավարտել է քոլեջը, զբաղվել մանկավարժական աշխատանքով, ապա պաշտոնավարել Կ. Պոլսի ամերիկյան դեսպանատանը։ 1916 թվականին ամերիկյան դեսպան Հենրի Մորգենթաուի հետ, որի անձնական քարտուղարն էր, մեկնել է ԱՄՆ, շարունակել ուսումը Նյու Յորքի համալսարանում։

Բանաստեղծություններով, հոդվածներով աշխատակցել է հայկական մամուլին («Շանթ», «Հայաստանի կոչնակ», «Հայ կին», «Անահիտ», «Նոր գիր» և այլն)։ 1920 թվականին Կ. Պոլսում լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն «Բյուրեղներ» վերնագրով։ Զբաղվել է նաև թարգմանությամբ, իր կնոջ՝ Ժանին Մեյի (Ժանն Անտոնյան) պատմվածքներից մի քանիսը նրա թարգմանությամբ լույս են տեսել «Հայ կին» և «Հայաստանի կոչնակ» պարբերականներում։ Թարգմանություններ է կատարել Շառլ Բոդլերից, Հենրի Լոնգֆելլոյից, Շեքսպիրից, Վիկտոր Հյուգոյից և ուրիշներից։ Շելլիի «Պրոմեթեոս արձակած» երկը նրա չափածո թարգմանությամբ լույս է տեսել Արշակ Չոպանյանի «Անահիտ» հանդեսում։

Օգտագործել է Ա., Ասուրհակոբ Անտոնբալ, Յ. Ա., Յ. Ս. Ա. ծածկանունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Մ.թ.ա. 458

**Մ.թ.ա. 458**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 460-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 459 և մ.թ.ա. 457 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 449

**Մ.թ.ա. 449**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 440-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 450 և մ.թ.ա. 448 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Հնչյուն (այլ կիրառումներ)

**Հնչյուն** կարող է վերաբերել՝
*Հնչյուն (խոսքի միավոր) - բանավոր խոսքի նվազագույն միավորն է։ Հնչյունը արտաբերվում է մարդու արտասանական գործարաններով և ընկալվում ականջով։
*Հնչյուն (երաժշտական) - երգչական ձայնի և նվագարանների հնչյունները, որոնք որպես կանոն, որոշակի բարձրություն և որոշակի գեղագիտական որակ, մաս կազմելով հնչյունային համակարգի և երաժշտական հյուսվածքի մեջ, ձեռք են բերում երաժշտական-արտահայտչական ֆունկցիա։
Մ.թ.ա. 439

**Մ.թ.ա. 439**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 430-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 440 և մ.թ.ա. 438 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 600

**Մ.թ.ա. 600**, մ.թ.ա. 6-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 590-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 601 և մ.թ.ա. 599 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 8-րդ դար

**Մ․թ․ա․ 8-րդ դար**, մ.թ.ա. 800 թվականից մ.թ.ա. 701 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին դարը։ Նախորդել է մ.թ.ա. 7-րդ դարին և հաջորդել մ.թ.ա. 9-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է անտիկ շրջանի սկիզբ։
## Դեպքեր
* Մ. թ. ա. 782. Հիմնադրվել է Էրեբունին Արգիշտի Ա-ի հրամանով, ներկայիս Երևան։
* Մ.թ.ա. 727. Բաբելոնը դարձավ անկախ Ասորեստանից։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Մ.թ.ա. 760-ականներ Արգիշտի Ա Ուրարտուի թագավոր։

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 9-րդ դար

## Դեպքեր և իրադարձություններ
* 820-ական թթ. ավարտ – Իշպուինին ընդլայնեց թագավորությունը Ուրմիո լճի ավազանի հարավում ներառելով Արդինի-Մուսասիր երկիրը։
* Երկաթե դարի սկիզբը Կենտրոնական Եվրոպայում։

## Ծանոթագրություններ
Շիրակ (այլ կիրառումներ)

**Շիրակ**, կարող է վերաբերել՝

* Շիրակ՝ գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգում,
* Շիրակ՝ մարզ Հայաստանում,
* Շիրակ՝ գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում,
* Շիրակ՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Շիրակ՝ միջազգային օդակայան Հայաստանի Շիրակի մարզում,
* Շիրակ՝ համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում,
* Շիրակ՝ բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում,
* Շիրակ՝ ֆուտբոլային ակումբ Գյումրիում,
* Շիրակ՝ գրական, քաղաքական և հասարակական հանդես Ալեքսանդրիայում (1905—1906), Կահիրեում (1906—1907), Կոստանդնուպոլսում (1909),
* Շիրակ՝ հայկական գրական և մշակութային ամսագիր Լիբանանում,
* Շիրակ՝ շաբաթաթերթ Բուենոս Այրեսում (1933-1936 թվականներին),
* Շիրակ՝ ՀԿԿ Ախուրյանի շրջկոմի և ժողովրդական դեպուտատների Ախուրյանի շրջանային խորհրդային օրգան (1939-1959)։
Արամ Աշճյան

**Արամ Աշճյան** (), հայ խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1870-ականների սկզբներից աշխատակցել է պոլսահայ մամուլին։ 1878 թվականին Եղիա Տնտեսյանի հետ բաց է արել տպարան, տպագրել մի շարք գրքեր։ 1882 թվականին խմբագրել է «Ընտանիք» կիսամյա հանդեսը, իսկ 1883-1888 թվականներին՝ «Լապտեր դիոգինյան» երգիծաթերթը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1855 ծնունդներ
Կատեգորիա:1909 մահեր
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Միքայել Աշճյան

**Միքայել Աշճյան** (), հայ պատմաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1870-ականների վերջերից աշխատակցել է մամուլին։ Երկար տարիներ եղել է ուսուցիչ հայկական դպրոցներում։ 1886 թվականին լույս է ընծայել «Պատմություն օսմանյան» դասագիրքը, 1888 թվականին՝ «Պատմություն օսմանյան պետության» աշխատությունը, որի երկրորդ մասը տպագրել է 1890 թվականին։ Ունի նաև «Համառոտ պատմություն օսմանյան» ձեռնարկը, որը նույնպես արժանացել է երկու տպագրության։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
ՎԻՏ Ջորջիա (ֆուտբոլային ակումբ)

**«ՎԻՏ Ջորջիա» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։

## Պատմություն

«ՎԻՏ Ջորջիա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1968 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

## Նվաճումներ

;**[[Ումաղլեսի Լիգա (ֆուտբոլ)|Ումաղլեսի Լիգա]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 2003-04, 2008-09
:15px|Արծաթե մեդալակիր (3) 1999-00, 2005-06, 2007-08
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (2) 2002-03, 2004-05

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2009-10

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ]] **
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2008-09

## Արտաքին հղումներ
* ՎԻՏ Ջորջիա ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը , 

ՎԻՏ Ջորջիա
Սպարտակ Ցխինվալ (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Սպարտակ» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտացված ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Ցխինվալում։

## Պատմություն
«Սպարտակ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 2007 թվականին, Ցխինվալ քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Օգոստոսի 1]], [[2009]]*

Սպարտակ Ցխինվալ
Սիոնի Բոլնիս (ֆուտբոլային ակումբ)

**Սիոն** (վրաց.` საფეხბურთო კლუბი სიონი ბოლნისი), վրացական ֆուտբոլային ակումբ Բոլնիս քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1936 թվականին։ «Տալմազա Ստեպանիա» տնային մարզադաշտը տեղավորում է 3.000 հանդիսատեսի։

2003-2004 մրցաշրջանում «Սիոն» ֆուտբոլային ակումբը Վրաստանի առաջնությունում առաջին տեղը կիսել է «ՎԻՏ Ջորջիա» ակումբի հետ, բայց պարտվել է որոշիչ խաղում (0:2)։

2006 թվականին «Սիոն» ֆուտբոլային ակումբը հաղթել է Վրաստանի առաջնությունում, որը նրան հնարավորություն էր տվել մասնակցելու Չեմպիոնների լիգայի առաջին նախընտրական փուլին։ Առաջին խաղում «Սիոնը» հաղթանակ է տարել ադրբեջանական «Բաքվի» դեմ խաղում (2:1), երկրորդ խաղում պարտվել է բուլղարական «Լևսկի» ակումբին (0:4)։

## Պատմություն
«Սիոնի» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1936 թվականին, Բոլնիս քաղաքում։

## Նվաճումներ
;**[[Ումաղլեսի Լիգա (ֆուտբոլ)|Ումաղլեսի Լիգա]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2005-06

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2002-03

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ]] **
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 2005-06

## Ներկա կազմ
*[[Օգոստոսի 1]], [[2009]]*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիոնի ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը  , 

Սիոնի Բոլնիս
Սամտրեդիա (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Սամտրեդիա» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Սամտրեդիաում։

## Պատմություն

«Սամտրեդիա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1936 թվականին, Սամտրեդիա քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Օգոստոսի 1]], [[2009]]*

## Արտաքին հղումներ
* Սամտրեդիա ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Սամտրեդիա
Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան
Դինամո Թբիլիսի ՖԱ

**«Դինամո» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։

## Պատմություն
«Դինամո» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1925 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

## Նվաճումներ
;**[[ՈՒԵՖԱ-ի Գավաթակիրների Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 1980-81

;**[[ԽՍՀՄ առաջնություն (ֆուտբոլ)|ԽՍՀՄ առաջնություն]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 1964, 1978
:15px|Արծաթե մեդալակիր (5) 1939, 1940, 1951, 1953, 1977
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (13) 1936 (աշուն), 1946, 1947, 1950, 1959, 1962, 1967, 1969, 1971, 1972, 1976 (գարուն), 1976 (աշուն), 1981

;**[[ԽՍՀՄ գավաթ (ֆուտբոլ)|ԽՍՀՄ գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 1976, 1979
:15px|Արծաթե մեդալակիր (6) 1936, 1937, 1946, 1959-60, 1970, 1980

;**[[Ումաղլեսի Լիգա (ֆուտբոլ)|Ումաղլեսի Լիգա]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (19) 1990, 1991, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 1997-98, 1998-99, 2002-03, 2004-05, 2007-08, 2012-13, 2013-14, 2015-16, 2019, 2020, 2022
:15px|Արծաթե մեդալակիր (6) 2003-04, 2006-07, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2017, 2018
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (4) 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2005-06

;**[[Վրաստանի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Վրաստանի Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (11) 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 2002-03, 2003-04, 2008-09, 2012-13, 2013-14
:15px|Արծաթե մեդալակիր (2) 1997-98, 2009-10

;**[[Վրաստանի Սուպերգավաթ]] **
:15px|Ոսկե մեդալակիր (5) 1995-96, 1996-97, 1998-99, 2004-05, 2007-08
:15px|Արծաթե մեդալակիր (3) 1997-98, 2008-09, 2012-13

;**[[ԱՊՀ և Բալթյան երկրների չեմպիոնների Համագործակցության Գավաթ|Համագործակցության Գավաթ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2004
:15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 1995

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կաշվե թիկնոցից մինչև կաշվե գնդակ
* Դինամո ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը , 

Դինամո Թբիլիսի
Գագրա Թբիլիսի (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Գագրա» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։

## Պատմություն

«Գագրա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 2004 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ

* Գագրա ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը  , , 

Գագրա
Գևորգ Ապտուլլահ

**Գևորգ Ապտուլլահ** (), հայ լուսանկարիչ-արվեստագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա սովորել Վենետիկի Մուրադ-Ռաֆայելյան վարժարանում։ 1858 թվականին ավարտելով ուսման ընթացքը, վերադարձել է Կ. Պոլիս, նվիրվել լուսանկարչական աշխատանքին, որը նոր-նոր էր մուտք գործում Թուրքիա։ Սերտորեն կապված է եղել հայ մշակութային կյանքին։ Աշխատակցել է պոլսահայ մամուլին։ 1874 թվականին նրա թարգմանությամբ հրատարակվել է գերմանացի արևելագետ Մորդմանի աշխատությունը բևեռագրերի մասին։ Անձնական ծանոթություն և գրավոր կապ է ունեցել ականավոր հայ արվեստագետների հետ, այդ թվում Պետրոս Ադամյանի, Հավհաննես Այվազովսկու և ուրիշների։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
UTC-12

**UTC−12**-ը ժամային գոտի է, որը օգտագործվում է նավարկման մեջ և գտնվում է 180° և 172°30′ արևմտյան լայնքի։ Տվյալ ժամային գոտում ոչ մի բնակեցված տարածք չկա, դրա օգտագործում են միայն նավերը։ Այդ գոտում նաև գտնվում են ԱՄՆ-ին պատկանող Բեյքեր և Հաուլենդ կղզիները։ UTC-12-ը վերջին ժամային գոտին է, որտեղ սկսվում է նոր օրը (այդպես, երբ որ UTC−12 ժամային գոտում կիրակիի 0:00 ժամն է, UTC+14 գոտում արդեն երկշաբթու ժամի 2:00 է)։

## Ամբողջ տարվա ընցացքում
*  Բեյքեր կղզի (ԱՄՆ)
*  Հաուլենդ կղզի (ԱՄՆ)

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Եզնիկ Ապահունի

**Եզնիկ Ապահունի** (), հայ մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլիսում, կրթությունն ստացել է Խասգյուղ թաղամասի Շահնազարյան վարժարանում։ Երիտասարդ տարիներին խանդավառվել է թատրոնով և մտավորական շարժումով։ Եռանդուն մասնակցություն է ունեցել «Արտավազդյան» թատերական ընկերության կազմակերպմանը։ Քանիցս խաղացել է տարբեր պիեսներում։ 1868 թ. դարձել է հոգևորականՙ շարունակելով մասնակցել մշակութային կյանքին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ապահունիներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
UTC-11

**UTC−11**-ը ժամային գոտի է, որը օգտագործվում է հետևյալ պետություններում և տարածքներում՝

## Ամբողջ տարվա մեջ

*  (ԱՄՆ)
*  Միդուեյ կղզի (ԱՄՆ)
*  (Նոր Զելանդիա)
*  (մինչև 2010 թվականի սեպտեմբերը)

## Ձմեռը հարավային կիսագնդում

*  (2010 թվականի սեպտեմբերից)

## Հղումներ

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
UTC-10

մինի|աջից|350px|UTC−10՝ Կապույտ (սեպտեմբեր), Նարնջագույն (հունիս), Դեղին (բոլոր տարիները), Բաց կապույտ - ծովային տարածքները
**UTC−10**-ը ժամային գոտի է, որը օգտագործվում է հետևյալ պետություններում և տարածքներում՝

## Ամբողջ տարվա մեջ
*  Ջոնսթոն ատոլ (ԱՄՆ)
*  (Նոր Զելանդիա)
*  (Նոր Զելանդիա)
*  (Հավայա-ալեության ստանդարտային ժամանակ)՝
:* 
*  (Ֆրանսիա)՝
:* border|22px Հանրության կղզիներ (այդ թվում Հայիթին)
:* border|22px Տուամոտու
:* border|22px Տուբուայի (այդ թվում Մարոտիրի կղզիներ)

## Ձմեռը հարավային կիսագնդում
*  (Հավայա-ալեության ստանդարտային ժամանակ)։
:* 
::* Ալեության կղզիենր (169° 30′ ամ.д.-ից արևմուտք)

## Ամառը հարավային կիսագնդում
*  (2010 թվականի սեպտեմբերix)

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքները UTC-10-ում

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակ

մինի|300px|UTC-ի ժամային գոտիների քարտեզը
**Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակը**, **ՀԿԺ** (անգլերեն բեքրոնիմը՝ *Coordinated Universal Time*) քաղաքացիական ժամանակի հիմքն է, որը տարբերվում է միջազգային ատոմային ժամանակից վայրկյանների որոշ թվով և նույնպես տարբերվում UT1-ից վայրկյանների կոտորակային թվով։

UTC-ն մտցվել է հնացված Գրինվիչի միջին ժամանակի (GMT) փոխարեն։ UTC-ի նոր ժամանակի սանդղակը մտցվել է, քանի որ GMT-ի սանդղակը անհարթ էր և կապված էր Երկիր մոլորակի օրական պտույտի հետ։ UTC-ի սանդղակը հիմնված է Միջազգային ատոմային ժամանակի (TAI) հարթ սանդղակի վրա և տվյալ պահին ամենահարմարն է քաղաքացիական օգտագործման համար։

## Տես նաև
* Ատոմային ժամացույց

## Արտաքին հղումներ
* BIPM UTC/TAI Ժամանակի սերվեր

Կատեգորիա:Աստրոմետրիա
Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Շամքոր (քաղաք)

**Շամքոր** (նաև՝ Աննենֆելդ, Մորուլ, ՝ Շամքիր), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում։ Գտնվում է Թբիլիսի-Եվլախ ավտոմայրուղու վրա, Դոլլյար երկաթուղային կայանից 4 կմ հեռավորության վրա։ Շամքորից դեպի արևելք տեղակայված է Ադրբեջանի օդուժի Դոլլյար ռազմական օդակայանը։

Աննենֆելդ անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

## Բնակչություն
Ըստ 1989 թվականի համամիութենական մարդահաշվի՝ Շամքորում ապրում էր 27917 մարդ, իսկ 2008 թվականին՝ 37773։

## Պատմություն
Շամքորը հայտնի է 5-րդ դարից։ Պատմականորեն այն գտնվում էր Մեծ Հայքի Ուտիք աշխարհի Գարդման կամ Շակաշեն (ըստ տարբեր տվյալների) գավառների կազմում։ Թեև Շամքորն ի սկզբանե հայաբնակ քաղաք էր (և մնաց այդպիսին մինչև ուշ միջնադար), պատմության ընթացքում այն բազմիցս ասպատակվել է սկյութների, ալանների և այլ լեռնցիների կողմից, որոնց մի մասը բնակություն էր հաստատել քաղաքում կամ հարակից տարածքներում։ Արաբական արշավանքի ժամանակ, 652 թ. Շամքորը գրավեցին արաբները. քաղաքը հայտնվեց Շադդադյանների արաբական տիրապետության ներքո։
ձախից|thumb|200px|Շամքոր բնակավայրում հայտնաբերված կախազարդ. մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ

1195 թվականին հայ-վրացական միացյալ բանակը՝ Զաքարյաններ և Վահրամյաններ իշխանների հրամանատարության ներքո, ազատագրեց Շամքորը։ Քաղաքը միացվեց Գագի Վահրամյանների (Վահրամյան-Գագեցի) հայոց իշխանությանը։ Շամքորում տեղակայվեց Վահրամյանների իշխանության մաքսատուն-կամուրջը, որը հայտնի է Դրունք Հայոց անվանմամբ։

Շամքորը մնաց Վահրամյանների իշխանության կազմում մինչև թաթար-մոնղոլների 13-րդ դարի ավերիչ արշավանքները Հայքի վրա։ Թաթար-մոնղոլների կոտորածից ու թալանից հետո, Շամքորը կորցրեց իր նախկին փառքը և դարձավ գավառական ավան։

1826 թվականին տեղի ունեցած Շամքորի ճակատամարտում, որը գլխավորում էր ռուսական բանակի հայազգի գեներալ Վ. Մադաթովը, իրենց խիզախությամբ աչքի են ընկել հայկական աշխարհազորային ջոկատները։

19-րդ դարի կեսին իրականացվել է քարշեն նոր կամրջի շինարարություն՝ Շամքոր քաղաքատեղի հին կամրջի հարևանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1944 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գարդման
Կատեգորիա:Ուտիքի բնակավայրեր
Հայաստանը Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթում

Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում 5-րդ անգամ ներկայացավ 2010 թվականին Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։ Այդ տարի մրցույթին մասնակցում էր 39 երկիր։ Հայաստանը ներկայացնում էր Եվա Ռիվասը(իսկական անունը՝ Վալերիա Ռեշետնիկովա-Ծատուրյան 1987 թ. հուլիսի 13, Դոնի Ռոստով), որը հաղթել էր Հայաստանյան նախընտրական փուլում։ Երգը կոչվում էր «Apricot Stone» ()։ Հեղինակներն էին Երգահան Արմեն Մարտիրոսյան, խոսքերը՝ Կարեն Կավալերյան։ Եվա Ռիվասը կիսաեզրափակչում ելույթ ունեցավ 2-րդ համարի ներքո, հավաքելով 83 միավոր։ Կիսաեզրափակչում նա հանդես եկավ 21-րդ համարի ներքո, հավաքեց 141 միավոր զբաղեցնելով 7-րդ հորիզոնականը։ Մրցույթում առաջին տեղը գրավեց Գերմանիան ներկայացնող 19-ամյա երգչուհի Լենա Մայեր-Լանդրութը՝ Satellite երգով։ Երկրորդ տեղում է Թուրքիան, երրորդում՝ Ռումինիան, չորրորդում՝ Դանիան, հինգերորդում՝ Ադրբեջանը, և վեցերորդում՝ Բելգիան։ Հայաստանին ամփոփիչ աղյուսակում հաջորդում է Հունաստանը, իններորդ տեղում է Վրաստանը, լավագույն տասնյակը եզրափակում է Ուկրաինան։

**Եվրատեսիլ 2010-ին Հայաստանը ստացավ հետևյալ միավորները.**

**Եվրատեսիլ 2010-ի եզրափակչում Հայաստանը տվեց հետևյալ միավորները.**

## Արտաքին հղումներ
* Bravo.am

Կատեգորիա:Երկրներ Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթում
Ստեփան Ասլանյան

**Ստեփան Ասլանյան** (), հայ բանասեր, հասարակական-կրթական գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում. կրթությունն ստացել է Սկյութարի ճեմարանում և օսմանյան բժշկական դպրոցում, ապա մասնագիտությունը կատարելագործել է Վիեննայում։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել արևմտահայերի 1860-ականների հասարակական կյանքին։ Եղել է ազգային երեսփոխանական ժողովի ատենապետ։ Աշխատակցել է պարբերական մամուլին։ 1860 թվականին լույս է ընծայել «Նկարագիր Ս. Փրկչյան հիվանդանոցի» աշխատությունը։

Իր պահպանողական հայացքների համար խստորեն քննադատվել է Հակոբ Պարոնյանի կողմից, ընկնելով նրա «Ազգային ջոջերի» մեջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Վիչեն Ասլանյան

**Վիչեն Ասլանյան** (), հայ նկարիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Ստացել է նկարչական կրթություն և երկար տարիներ որպես նկարչության ուսուցիչ պաշտոնավարել է Պոլսի Էսայան, Մխիթարյան և Կենտրոնական վարժարաններում, ինչպես և Կալաթա-Սերայում։

Հետևել է գերազանցապես բնանկարչության։ Նրա նկարները առաջին անգամ ցուցադրվել են 1921 թ.-ին Պոլսում։ Մամուլը հիացմունքով է խոսել հատկապես մի քանի բնանկարների մասին, ինչպես «Թահտա Կալեի աղբյուրը», «Այա Սոֆիայի մի անկյունը», «Սուլթան Սելիմի դամբարանը» և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Սպարտակ Երևան (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Սպարտակ» Ֆուտբոլային Ակումբը** նախկին մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես էր գալիս Երևանում։

## Պատմություն
«Սպարտակ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 2000 թվականին, երբ Արարատի «Արաքս» ակումբի տնօրինությունը որոշեց ակումբը տեղափոխել Երևան՝ ստեղծելով նոր ակումբ։ 2003 թվականի սկզբում, Սպարտակը միաձուլվեց Բանանց ակումբի հետ, և 2004 թվականից շարունակ հանդես եկավ Բանանց-2 անվամբ։

## Նվաճումներ
;**[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Բարձրագույն խումբ]]**
:15px|Բրոնզե մեդալակիր (1) 2001

## Եվրոգավաթների վիճակագրություն

**Խ** = Խաղ; **Հ** = Հաղթանակ; **Ո** = Ոչ-ոքի; **Պ** = Պարտություն; **ԽԳ** = Խփած Գնդակ; **ԲԳ** = Բաց Թողած Գնդակ; **ԳՏ** = Գնդակների Տարբերություն

Տանը անցկացրած խաղերի հաշիվները **մուգացված** են։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Սպորտը Երևանում
Հորդացում

**Հորդացում**, գետի ջրային ռեժիմի անկանոն վիճակ, ջրի մակարդակի կտրուկ տատանումով արագ, կարճատև բարձրացում և իջեցում՝ նույն արագությամբ։ Հաճախ նկատվում է գարնանը և աշնանը գետերի ջրերի բարձրացումով և իջեցումով, ուղեկցվում է հունից ափ դուրս գալով։

## Նկարագրություն
Հորդացման տևողությունը հստակ չէ, կարող է տատանվել մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր։ Բարձրությունը կարող է տատանվել՝ առանձին դեպքերում գերազանցելով վարարումների ամենամեծ թվին։ Տարվա ընթացքում կրկնվում է տարբեր ուժգնությամբ, և նույն վայրում հորդացման տևողությունը լինում է տարբեր։

Հորդացման պատճառները տարբեր են՝ տաք օդային զանգվածների ներթափանցման հետևանքով առաջացած հալոցքային ջրերն, հորդառատ անձրևներ, ջրամբարի պատվարի քանդվել (արհեստական հորդացում) և այլն։

Հայաստանում հորդացման հոսքի առավելագույն ցուցանիշները եղել են հետևյալ թվականներին՝ 1936, 1938, 1946, 1951, 1953, 1963, 1968, 1979, իսկ նվազագույնը՝ 1961 թվականին։ Հայաստանում հորդացման հետևանքով սելավներ առաջանում են հետևյալ գետերի և գետակների վրա՝ Գետառ, Դալար, Շաղափ, Ողջի, Տաշիր և Արեգունու լեռնաշղթայից Սևանա լիճ հոսող գետակներ։ Եղել են նաև դեպքեր, երբ սելավներն առաջացրել են ավերածություններ, օրինակ՝ Երևանում 1946 թվականին մայիսի 25-ին Գետառի և 1956 թվականի օգոստոսի 28-ին Ողջիի հորդացումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Լոքերեն (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Լոքերեն» Արքայական Մարզական Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Լոքերենում։

## Պատմություն

«Լոքերեն» Արքայական Մարզական Ակումբը հիմնադրվել է 1923 թվականին, Լոքերեն քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Օգոստոսի 30]], [[2009]]*

## Արտաքին հղումներ

* Լոքերեն ԱՄԱ-ի պաշտոնական կայքէջը , , 

Լոքերեն
Վրթանես Ասկերյան

**Վրթանես Ասկերյան** (), հայ բանասեր, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից ուղարկվել է Վենետիկի Մխիթարյանների Սուրբ Ղազար վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը, հմտանալով հատկապես լատիներենի մեջ։ Ունեցել է գրական-բանասիրական գործունեություն։ Կազմել է լատիներեն-հայերեն բառարաններ։ 1782 թվականին Վենետիկում լույս է տեսել նրա կազմած «Մշտնջենավոր պարզատոմարը»։

Ունի բազմաթիվ թարգմանություններ, որոնցից հիշատակության արժանի են Թեսավրոսի «Իմաստասիրությունը» (Վենետիկ, 1825), Ռոլենի «Պատմություն հռոմեական» բազմահատոր աշխատությունը (1816-1817), Ա. Գովդինի եռահատոր փիլիսոփայությունը (1750) և այլն։

## Աշխատություններ
* Վրթանէս Ասկերեան, Մշտնջենաւոր պարզատօմար, Վենետիկ, 1782։ 
* Հ. Ղեւոնդ Տայեան, Մայր դիւան Մխիթարեանց Վենետկոյ ի Ս. Ղազար 1707-1773 ի ծագմանէ ուխտիս մինչեւ ցբաժանումն Թրեստեան հարց, Վենետիկ-Ս.Ղազար, 1930։

## Թարգմանություններ
* Անտոն Կովդին, Փիլիսոփայութիւն։ Թարգմ.՝ Վրթանէս Ասկէրեանի։ Չորս հատորով։ Հտ. Ա, Վենէտիկ, 1750։ 
* Անտոն Կովդին, Փիլիսոփայութիւն։ Թարգմ.՝ Վրթանէս Ասկէրեանի։ Չորս հատորով։ Հտ. Բ, Վենէտիկ, 1750։ 
* Անտոն Կովդին, Փիլիսոփայութիւն։ Թարգմ.՝ Վրթանէս Ասկէրեանի։ Չորս հատորով։ Հտ. Գ, Վենէտիկ, 1750։ 
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 1, Վենէտիկ, 1816։
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 2, Վենէտիկ, 1816։
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 3, Վենէտիկ, 1816։
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 4, Վենէտիկ, 1817։
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 5, Վենէտիկ, 1817։
* Ռօլէն, Պատմութիւն Հռովմէական ի հիմնարկութենէ Հռովմայ մինչև ի պատերազմն Ակտիոնի, այսինքն մինչև ի վախճան հասարակապետութեան։ Թարգմանեալ յԻտալական բարբառոյ՝ Հ. Վրթանէս Վարդապետի Ասկէրեան, Հտ. 6, Վենէտիկ, 1817։

## Գրականություն
* Հ. Բարսեղ Սարգիսեան, Երկհարւրամեայ գրականական գործունէութիւն և նշանաւոր գործիչներ Վենետկոյ Մխիթարեան Միաբանութեան, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1905, էջ 19-29։
* Ասատուր Փաշայան, Վրթանես Ասկերյանը և նրա թարգմանական ժառանգությունը.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2005, № 3, էջ 96-102։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Ջորջիա Օ’Քիֆ

**Ջորջիա Օ Քիֆ** (, ), ամերիկացի նկարչուհի, խեցեգործ, Ամերիկյան արվեստի ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Ջորջիա Օ’Քիֆը ծնվել է 1887 թվականին Վիսկոնսինում։ Մայրական կողմից պապը հունգար էր։ Սովորել է Չիկագոյում և Նյու Յորքում։ 1908 թվականին Նյու Յորքում ծանոթանում է ֆոտոնկարիչ և գալերիստ Ալֆրեդ Ստիգլիցի հետ, 1924 թվականին նրանք ամուսնանում են։ Ստիգլիցը շատ է լուսանկարում Օ’Քիֆին։ Նրա շնորհիվ Ջորջիան նորից է սկսում նկարել (ընտանեկան պատճառներով 1908-1912 թվականներին դադարել էր նկարել) և սկսում է շփվել մոդեռնիստ նկարիչների և ֆոտոնկարիչների հետ։ 1923 թվականից ի շնորհիվ Ստիգլիցի սկսվում են ցուցադրվել նրա նատյուրմորտներն ու բնանկարները և Օ’Քիֆը դառնում է ճանաչված նկարիչ։

1929 թվականին Ջորջիա Օ’Քիֆը տեղափոխվում է Նյու Մեքսիկո, որի անապատային բնապատկերները երկար տարիներ Օ’Քիֆի կտավների հիմնական թեման էին։ 1932-1934 թվականներին նկարչուհին նյարդային սթրես տարավ և բուժվում էր։ 1943 թվականին ցուցադրվում է Չիկագոյի Արվեստների ինստիտուտում, 1946 թվականին Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստների թանգարանում։ Նույն թվականին մահանում է Ստիգլիցը։ 1972 թվականին 15-ամյա ընդմիջումից հետո Ոիթնիի թանգարանում բացվում է Ջորջիա Օ’Քիֆի հսկայական ցուցահանդեսը, որը գրավում է երիտասարդ հասարակության և ֆեմինիստների ուշադրությունը։ 1970-ական թվականներին Ջորջիա Օ’Քիֆը սկսեց կորցնել տեսողությունը և հիմնականում զբաղվում է խեցեգործությամբ ու գրում է ինքնակենսագրական։ 1982 թվականից արվեստով չի զբաղվել։

## Գնահատական
*1962 թվականին Ջորջիա Օ’Քիֆը ընտրվել է Ամերիկյան արվեստի ակադեմիայի անդամ, 
*1977 թվականին նրա մասին վավերագրական ֆիլմ է նկարվել, 
*2001 թվականին Սանտա Ֆեում բացվել է Ջորջիա Օ’Քիֆի թանգարանը։

## Գրականություն
* O’Keeffe G. Georgia O’Keeffe. New York։ Viking Press, 1976
* Stieglitz A. Georgia O’Keeffe, a portrait. New York։ Metropolitan Museum of Art, 1978
* Lisle L. Portrait of an Artist. New York։ Washington Square Press, 1986
* Politzer A. A woman on paper։ Georgia O’Keeffe. New York։ Simon & Schuster, 1988
* Eldredge C.C. Georgia O’Keeffe. New York։ Harry N. Abrams, 1991
* Peters S.W. Becoming O’Keeffe. New York։ Abbeville Press, 1991
* Montgomery E. Georgia O’Keeffe. New York։ Barnes & Noble, 1993
* Hogrefe J. O’Keeffe, The Life of an American Legend. New York։ Bantam; 1994
* Lynes B.B. Georgia O’Keeffe։ Catalogue Raisonné. Washington։ National Gallery of Art, 1999
* Richter P.C. Georgia O’Keeffe and Alfred Stieglitz. Munich; New York։ Prestel, 2001.
* Kucharczyk E.R. Georgia O’Keeffe։ desert painter. San Diego։ Blackbirch Press, 2002
* Drohojowska-Philp H. Full bloom։ the art and life of Georgia O’Keeffe. New York; London։ W.W. Norton, 2004
* Pyne K.A. Modernism and the feminine voice։ O’Keeffe and the women of the Stieglitz circle. Berkeley։ University of California Press; Santa Fe։ Georgia O’Keeffe Museum; Atlanta։ High Museum of Art, 2007

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ համացանցից
* Գործերը աշխարհի թանգարաններում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Հովհաննես Գոհարյան

**Հովհաննես Գևուշի Գոհարյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Կենսագրություն
2008 թվականին Հովհաննես Գոհարյանը 22 գոլով դարձել է Ռուսաստանի երիտասարդական առաջնության լավագույն ռմբարկու։ 2009 թվականին տեղափոխվել է բելառուսական ԲԱՏԷ ակումբ։ Տարվա վերջին՝ վիրահատվելուց հետո, սկսել է խաղադաշտում հայտնվել միայն հանդիպումների ավարտին՝ փոխարինելվ այլոց։ Դրա հիմնական պատճառը եղել է վիրահատությունից հետո նրա հավաքած ավելորդ քաշը։ Նույն 2009 թվականի վերջին, ըստ գերմանական «Տրանսֆեր Մարկետ» կայքի տվյալների, Գոհարյանի տրանսֆերի արժեքը կազմել է 133 500 եվրո։ 2010 թվականի հուլիսի վերջին հայտնի է դարձել, որ Գոհարյանը տեղափոխվում է Երևանի «Փյունիկ»։ Երևանի ակումբը Չեմպիոնների լիգայի հերթական խաղերից առաջ որոշել է ուժեղացնել իր կազմը․ այդ նպատակի իրականացման քայլերից մեկը եղել է մինչև տարվա վերջը Գոհարյանի՝ վարձավճարով տեղափոխվելու վերաբերյալ ակումբների միջև տրանսֆերային պայմանագրի կնքումը։ «Փյունիկի» կազմում անցկացրած առաջին իսկ խաղում Գոհարյանն աչքի է ընկել գոլով՝ գրավելով «Կիլիկիայի» դարպասը։ Առաջնության ավարտից հետո Գոհարյանը վերադարձել է ԲԱՏԷ, սակայն 2011 թվականի հունվարին ակումբի ղեկավարությունը խզել է ֆուտբոլիստի հետ կնքված պայմանագիրը երկկողմանի համաձայնությամբ։ Հայաստանի առաջնության 2011 թվականի մրցաշրջանի առաջին կեսը Գոհարյանն  անցկացրել է Դիլիջանի «Իմպուլսում», ինչից հետո պայմանագիրը խզվել է երկու կողմերի ցանկությամբ։ 2011 թվականի հուլիսի 8-ին Գոհարյանը մինչև մրցաշրջանի ավարտը պայմանագիր է կնքել Մոսկվայի «Լոկոմոտիվ-2» ակումբի հետ։ 2014-2015 թվականներին Գոհարյանը հանդես է եկել «Ուլիս» ակումբում։

## Ձեռքբերումներ
; ԲԱՏԷ
* Բելառուսի չեմպիոն – 2009
* Բելառուսի գավաթակիր – 2010
* Բելառուսի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 2010

; «Փյունիկ»
* Հայաստանի չեմպիոն – 200
* Հայաստանի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 2010

## Անձնական կյանքը
Հովհաննես Գոհարյանի կնոջ անունը Մարիամ է․ նրանք ամուսնացել են ծանոթության յոթերորդ օրը։ 2008 թվականի հուլիսին ծնվել է նրանց որդին՝ Գեորգին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հովհաննես Գոհարյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 
* Ֆուտբոլիստի էջը Чемпионат.com կայքում  
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* 
* 

Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:ԲԱՏԷ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ