open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պեատրիս Վոլտեր

**Պեատրիս Վոլտեր** (օրիորդական ազգանունը՝ Եկենյան, ), հայ դերասանուհի։

Հայ դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ Օննիկ Վոլտերի կինը։

## Գործունեություն
Ծնվել է 1900 թվականի հուլիսի 12-ին Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Գափամաճյան վարժարանում։ Որոշ ժամանակ սովորել է Ա․ Անտուանի դրամատիկական դասընթացներում։ Երկու տարի խաղացել է Մարտիրոս Մնակյանի, Սերովբե Պենկլյանի և Ահմեդ Ֆեհիմի թուրքական խմբերում, ապա 1918 թվականին տեղափովել է Ֆելեկյան քույրերի հայկական դրամատիկական խումբը։ 1922 թվականին Եգիպտոսում մասնակցել է դերասաններ Բարսեղ Աբովյանի և Մաթևոս Սանամյանի, Հովհաննես Աբելյանի, Հովհաննես Զարիֆյանի կազմակերպած ներկայացումներին, 1923 թվականից ընդգրկվել է «Եգիպտահայ դրամատիկ» խմբի կազմում, խաղացել դրամատիկ հերոսուհիների դերեր։ 1930-ական թվականներին ամուսնու հետ շրջագայել է Լիբանանում, Ռումինիայում, Հունաստանում, Կիպրոսում։

Պեատրիս Վոլտերը մահացել է 1972 թվականի ապրիլի 7-ին Կահիրեում (Եգիպտոս)։

## Դերակատարումներ
*«Պատվի համար», Շիրվանզադե – *Մարգարիտ*
* «Վարդանանք», Ս․ Բյուրատ – *Շուշանիկ*
* «Անհայտ կին», Ա․ Բիսսոն – *Ժակլին*
* «Ոճրագործի ընտանիքը», Ջակոմետտի – *Ռոզալիա*
* «Օթելլո», Շեքսպիր – *Դեզդեմոնա*
*«Կամելիազարդ տիկինը», Դյումա-որդի – *Մարգարիտ Գոթիե*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Լյուբով Վոինովա-Շիկանյան

**Լյուբով Պավլովնա Վոինովա-Շիկանյան** (), բալետի խորհրդային արտիստուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1945)։

Բալետի դերասան և դիրիժոր Դմիտրի Շիկանյանի կինը։

## Կենսագրություն
1926 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը։ 1926-1927 թվականներին եղել է Նովոսիբիրսկի, 1927-1928 թվականներին՝ Սվերդլովսկի, 1928֊1938 թվականներին՝ Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնների մենապարուհի։

Դերապարերից են՝ Օդետա-Օդիլիա (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»), Մեդորա (Ադանի «Կորսար»), Սվանիլդա (Դելիբի «Կոպելիա»), Մայա (Թաքթաքիշվիլու «Մալտակվա»)։

1938 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարուհի։ Եղել է Կարինեի (Խաչատրյանի «Երջանկություն») առաջին դերակատարուհին։ Լավագույն դերապարերից են նաև՝ Մարիա (Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը»), Ռայմոնդա (Գլազունովի «Ռայմոնդա»), Գյուլնարա (Ռիմսկի-Կորսակովի «Շեհերազադե»), Խանդութ («Խանդութ», ըստ Սպենդիարյանի երաժշտության), Գայանե (Խաչատրյանի «Գայանե»)։

1934-1938 թվականներին դասավանդել է Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնին կից բալետի ստուդիայում, 1938-1942 թվականներին՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում, 1938-1963 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետի արտիստների մանկավարժ-փորձավարը։

Վոինովա-Շիկանյանի աշակերտուհիներից են Թ․ Գրիգորյանը, Զ․ Քալանթարյանը, Դ․ Ալեքսանյանը, Ժ․ Բաբախանյանը։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Ալեսանդրո Տասոնի

**Ալեսանդրո Տասոնի** (, ), իտալացի բանաստեղծ։

Տասոնիի գրական-գեղագիտական հայացքները շարադրված են «Դատողություններ Պետրարկայի բանաստեղծությունների շուրջը» (1609) երկում և «Զանազան մտքեր» (1608-1620) հանրագիտական ստեղծագործության վերջին երկու գրքում, որոնցում նա պսակազերծել է 16-րդ դարի դասական պետրարկիզմը։ Տասոնիի «Ֆիլիպիկներ» (1614- 1615) և «Պատասխան Սոցինին» (1617) երկերում պաշտպանել է Իտալիայի ազգության անկախությունը։ Մեծածավալ ստեղծագործությունը «Հափշտակված դույլը» (գրված 1614-1615, հրատարակություն, 1622) պոեմն է, որով սկզբնավորվել է հեգնակատակերգրական ժանրը։ Պոեմում ծաղրվում են մասնատված Իտալիայի ֆեոդալական կարգերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Տանշան

**Տանշան** (), քաղաքային օկրուգ Չինաստանի հյուսիսում, Հեբեյ նահանգում։ Իր անվանումը ստացել է Դաչենշան լեռան անվանումից, որը նախկինում կոչվում էր Տանշան։

## Պատմություն
1949 թվականին կազմավորվել է Տանշանի հատուկ շրջանը (չին.՝ 唐山专区), որի մեջ մտնում էր 13 գավառ։ Տանշան քաղաքը նրա կազմի մեջ չէր մտնում՝ ուղղակիորեն ենթարկվելով Հեբեյ նահանգին։ 1958 թվականին Տանշան քաղաքի կարգավիճակն իջեցվելէ և անցել Տանշանի հատուկ շրջանի իրավասության տակ։ 1960 թվականին Տանշանի հատուկ շրջանը լուծարվել է, սակայն 1961 թվականին վերակազմավորվել է։ 1968 թվականին Տանշանի հատուկ շրջանը վերանվանվել է Տանշանի շրջան (չին.՝ 唐山地区)։

1976 թվականին Տանշանը տուժել է ավերիչ երկրաշարժից։
1978 թվականին Տանշանը կրկին դարձել է նահանգային ենթակայության տակ գտնվող քաղաք։
1983 թվականին Չինաստանի Պետխորհրդի որոշմամբ Տանշան քաղաքը և Տանշան շրջանը լուծարվում են, իսկ նրանց տարածքում կազմավորվում են Տանշան և Ցինխուանդաո քաղաքային օկրուգները։

## Տնտեսություն
Տանշան քաղաքն ունի երկաթուղային կայարան։ Զարգացած է սև մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, շինանյութերի արտադրությունը։ Կան քիմիական և էլեկտրոնային արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Ունի երկաթուղային տրանսպորտի ինստիտուտ։ Տանշանի շրջանում արդյունահանվում է ածուխ (Կայլուանի ավազան)։

## Վարչատարածքային բաժանում
Տանշան քաղաքային օկրուգը բաժանվում է 6 շրջանների, 2 քաղաքային գավառների և 6 գավառների։

## Տրանսպորտ
Տանշանի կոմերցիոն ավիափոխադրումներն իրականացնում է Տանշան Սաննյուհե օդանավակայանը։

## Կլիմա
Ըստ Կյոպենի դասակարգման, Տանշան քաղաքը գտնվում է խոնավ ցամաքային կլիմայական գոտում։ Այստեղ բնորոշ են ցուրտ և շատ չոր ձմեռները և շոգ, խոնավ ամառները։ Գարունը և աշունը այստեղ կարճ են, քիչ քանակությամբ տեղումներով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է −5.1&nbsp;°C (22.8&nbsp;°F), իսկ հուլիսին՝ 25.7&nbsp;°C (78.3&nbsp;°F)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Տատանումների պարբերություն

**Տատանումների պարբերություն**, այն նվազագույն ժամանակամիջոցը, որից հետո տատանումներ կատարող համակարգը նորից վերադառնում է նույն վիճակին, որում գտնվել է տատանումների սկզբին (ընտրվում է կամայականորեն) համապատասխանող պահին։ Խիստ առումով տատանումների պարբերություն հասկացությունը կիրառելի է միայն այն դեպքում, երբ որևէ մեծության արժեքները ճշգրիտ կրկնվում են հավասար ժամանակահատվածներից հետո, ինչպես օրինակ, ներդաշնակ տատանումների դեպքում։ Իսկ պակաս խիստ, բայց ավելի լայն առումով այն կիրառվում է նաև մոտավոր կրկնվող պրոցեսների համար։

## Չափման միավորներ
Սովորաբար տատանումների պարբերությունը նշանակվում է T տառով, երբեմն՝ նաև \tau (տաու) կամ \Theta (թետա)։ Չափման միավորը վայրկյանն է և ժամանակի չափման այլ միավորներ։

## Կապը այլ ֆիզիկական մեծությունների հետ
Պարբերությունը հակադարձ համեմատական է հաճախությանը․
:T = \frac{1}{\nu},\ \ \ \nu = \frac{1}{T}։
 
Ալիքային պրոցեսների դեպքում պարբերությունը կապված է նաև \lambda ալիքի երկարության հետ՝ 
:v = \lambda \nu, \ \ \ T = \frac{\lambda}{v},
որտեղ v-ն տարածվող ալիքի արագությունն է, ավելի ճիշտ՝ փուլային արագությունը։

## Տես նաև
*Հաճախություն

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Եվգենի Վինոկուրով

**Եվգենի Միխայլովիչ Վինոկուրով** (), խորհրդային բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։ Ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը (1951)։

## Ստեղծագործություններ
* «Բանաստեղծություններ պարտականության մասին» (1951)
* «Կապույտը» (1956)
* «Խոստովանանք» (1958)
* «Դեմք մարդկային» (1960)
* «Երաժշտություն» (1964)
* «Բնավորություններ» (1965)
* «Ռիթմ» (1966)
* «Հակադրություններ» (1975)
* «Տարածություն» (1976)
* «Վիճակ» (1978)
* «Ակնածանք» (1981)
* «Կեցություն» (1982) բանաստեղծություններ
* «Պոեզիա և միտք» (1966)
* «Ուժի մեջ է մնում» (1979) հոդվածներ
Վինոկուրովին բնորոշ է կենցաղային մանրամասները ճշգրտորեն պատկերելու, կյանքը փիլիսոփայորեն իմաստավորելու հակումը։

## Շքանշանները
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Ուզբեկստանի ազգային համալսարան

մինի|Տաշքենդի համալսարան
**Միրզո Ուլուգբեկի անվան Ուզբեկստանի ազգային համալսարան** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, հիմնադրվել է 1918 թվականին որպես ժողովրդական համալսարան (բնա-մաթեմատիկական, գյուղատնտեսական, տեխնիկական, սոցիալ-տնտեսական և գրական-փիլիսոփայական ֆակուլտետներ)։

1920-ական թվականների վերջին և 1930-ական թվականների սկզբին համալսարանի բաժանմունքների հիման վրա ստեղծվել են Տաշքենդի բժշկական, գյուղատնտեսական, մանկավարժական, ոռոգման և գյուղատնտեսության մեքենայացման ինժեներների ինստիտուտները և մի շարք բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատություններ, որոնք միացվել են (1933) պոլիտեխնիկական ինստիտուտին։ Տաշքենդի համալսարանն ունի մաթեմատիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի և մեխանիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանական-հողային, երկրաբանության, աշխարհագրության, պատմության, իրավաբանական, բանասիրական, էսրևելյան, ժուռնալիստիկայի, ռոմանո-գերմանական բանասիրության, Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի զարգացող երկրների քաղաքացիների համար նախապատրաստական ֆակուլտետներ, երեկոյան, հեռակա և նախապատրաստական բաժիններ, ասպիրանտուրա, 109 ամբիոն, 14 պրոբլեմային լաբորատորիա, հաշվողական կենտրոն, 6 ուսումնական թանգարան, բուսաբանական այգի, հերբարիում, գիտական գրադարան (2,5 միլիոն գիրք)։ Համալսարանին կից գործում են Միջին Ասիայի ԲՈՒՀ-երի հասարակագիտական առարկաների դասախոսների կատարելագործման ինստիտուտներ, մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, ուզբեկերեն լեզվի և գրականության դասախոսների կատարելագործման ֆակուլտետներ։

Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի համալսարաններ
Տաջիկստանի ազգային համալսարան

**Տաջկաստանի ազգային համալսարան** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում։ Հիմնադրվել է 
1948 թվականին, Դուշանբեում։ Ունի (1982) մեխանիկա-մաթեմատիկական, ֆիզիկայի, քիմիայի, երկրաբանության, կենսաբանության, իրավաբանական, պատմության, տնտեսագիտության, բանասիրության, ռուս, լեզվի և գրականության, արևելյան լեզուների (պարսկերեն, արաբերեն) ֆակուլտետներ, երեկոյան, հեռակա և նախապատրաստական բաժանմունքներ, ասպիրանտուրա (ուսուցումը տաշկերեն և ռուսերեն լեզուներով), 68 ամբիոն, 3 պրոբլեմային լաբորատորիա, բուսաբանական այգի, հաշվողական լաբորատորիա, ԴՀ սեկտոր, գրադարան (մոտ․ 700.000 գիրք)։ Սովորել է շուրջ 12.000 ուսանող (1980)։ Տաջկաստանի համալսարանը հրատարակում է «Դիտական տեղեկագիր» (1952 թվականից) հանդեսը։ Համալսարանն իր գոյության ընթացքում տվել է ավելի քան 20.000 մասնագետ (1982)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկստանի համալսարաններ
Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ Տաջիկստանում
Գաբրիել Տարդ

**Գաբրիել Տարդ** (, ), ֆրանսիացի սոցիոլոգ, քրեաբան, սոցիալական հոգեբանության հիմնադիրներից։

Աշխատությունները վերաբերում են սոցիոլոգիային («Ընդօրինակման օրենքները», 1890, «Սոցիալական օրենքներ», 1898), սոցիալական հոգեբանությանը («Սոցիալական հոգեբանության ակնարկներ», 1898), իրավունքի փիլիսոփայությանը, քրեաբանությանը («Համեմատական քրեաբանություն», 1886)։ Զբաղվել է սոցիալական իմացության մեթոդաբանական հարցերով, հասարակական կարծիքի, ամբոխի, միջանձնային հաղորդակցման մեխանիզմների, հանցագործության սոցիալ-հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությամբ։ Մեծ տեղ է հատկացրել էմպիրիկական հետազոտություններին, վիճակագրական մեթոդին։ Քննադատել է մեխանիցիզմը, նատուրալիզմը, էվոլյուցիոնիզմը։ Տարդը համընդհանուր բացատրության սկզբունք է համարել ընդօրինակման մեխանիզմը, հասարակության հիմքում ընկած է մի անհատի ընդօրինակումը մյուսին։ Ընդօրինակման, հարմարման միջոցով են առաջանում հասարակական արժեքները։ Նա հոգեբանականացրել է սոցիալ․ երևույթները, դրանք բացատրել անհատական հոգեբանության առանձնահատկություններով։ Տարդը փաստորեն նույնացրել է սոցիոլոգիան և սոցիալական հոգեբանությունը (սոցիոլոգիան, ըստ նրա, կոլեկտիվ հոգեբանություն է, «միջուղեղային» հոգեբանություն)։ Պատմության ընթացքն ըմբռնել է իդեալիստորեն, հասարակական ներդաշնակությունը բխեցրել գաղափարների ներդաշնակությունից և այլն։ Տարդը զգալիորեն ազդել է բուրժուական, հատկապես ամերիկական սոցիոլոգիայի զարգացման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Ալլա Տարասովա

**Ալլա Կոնստանտինովնա Տարասովա**  (, ), ռուս խորհրդային դերասանուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1937)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973)։

1916 թվականից Ալլա Տարասովան Կրուչինինայի դերում ՄԴԹ-ի թատերախմբի դերասանուհի։ Կ․ Ստանիսլավսկու և Վլ․ Նեմիրովիչ Դանչենկոյի աշակերտուհի Տարասովան ձգտել է սոցիալական, կենսական, գեղարվեստական ճշմարտության։ Լավագույն կերպարներն ստեղծել է Չեխովի (Անյա, «Բալենու այգին», Սոնյա, Ելենա Անդրեևնա, «Քեռի Վանյա», Իրինա, Մաշա, «Երեք քույր»), Ա․ Օստրովսկու (Նեգինա, «Տաղանդներ և երկրպագուներ», Կրուչինինա, «Անմեղ մեղավորներ» և այլն), Գորկու (Տատյանա, «Թշնամիներ», Վարվառա, «Հովեկներ») պիեսներում։ Մեծ հաջողությամբ խաղացել է Աննա Կարենինայի (Լև Նիկոլայևիչ Տոլստոյի «Աննա Կարենինա») դերը։ Սովետական խաղացանկի դերերից են՝ Ելենա (Բուլգակովի «Տուրբինների օրերը»), Տոպիլինա (Սոֆրոնովի «Սիրտը չի ներում»)։ Նկարահանվել է կինոյում՝ Կատերինա («Ամպրոպ», 1934), Եկատերինա («Պետրոս I», 1937-1939) և այլն։ ԽՍՀՄ 3-5-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1941, 1946՝ կրկնակի, 1947, 1949)։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1898 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Տաջիկներ

մինի|Տաջիկներ
մինի|Տաջիկ ուսանողներ
**Տաջիկներ** (ինքնանվանումը՝ թոշիկ, պարսկերեն՝ تاجيک‎, տաջիկերեն՝ Тоҷик), ազգ՝ Տաջիկստանի հիմնական բնակչությունը։ Ընդհանուր թիվը աշխարհում՝ 19-26 միլիոն։ Ավելի քան 8-15 միլիոն տաջիկ ապրում են Աֆղանստանում։ Տաջիկների առավելագույն մասը խոսում է տաջիկերեն, որը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի, մերձպամիրյան ժողովուրդներն ու յագնոբցիները խոսում են նույն լեզվաընտանիքի արևելաիրանական խմբի յուրահատուկ լեզուներով ու բարբառներով։

Հավատացյալները մուսուլմաններ են (հիմնականում սուննի, մասամբ՝ շիա, մերձպամիրյան տաջիկները՝ իսմաիլական)։ Մ․ թ․ ա․ 2-րդ հազարամյակի վերջին, 1-ի սկզբին եվրասիական տափաստաններից եկած իրանալեզու ցեղերը բնակություն են հաստատել Միջին Ասիայում և միախառնվել ուշ բրոնզի դարաշրջանի տեղաբնիկ ցեղերին։ Միջին Ասիայի հիմնական բնակչությունը դարձել է իրանալեզու։ Տաջիկները ձևավորվել են Հին Բակտրիայի, Սողդիանայի տարածքներում, Ֆերգանայի հովտում և ներկայիս Միջին Ասիայից հարավ ընկած շրջաններում։

Ըստ լեզվաբանի տվյալների՝ սողդերի հետնորդները համարվում են յագնոբցիները։ Մերձպամիրյան տաջիկների ձևավորման մեջ կարևոր դեր են խաղացել սակերի ցեղերը։ Մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարում Կսկտրիա են թափանցել թոխարները, որոնց կազմի մեշ մտել են նաև սակեր։ Սակա-թոխարների մի ճյուղը՝ քուշանները ստեղծել են հզոր Քուշանական թագավորությունը, որի թուլացման հետևանքով 4-5-րդ դարերում Միջին Ասիա են ներխուժել հեփթաղները։ 6-րդ դարի Թյուրքական խաքանության ստեղծմամբ ուժեղացել է թյուրք, ցեղերի ներթափանցումը։ Արաբների նվաճումների ժամանակ (8-րդ դար) այժմյան Տաջիկստանի Հանրապետության տարածքում առաջացել են սողդիանական, ֆերգանական և թոխարական էթնիկական շրջանները, որոնց բնակչությունը հարյուրամյակներ շարունակ պահպանել է մշակութային և կենցաղային որոշ առանձնահատկություններ։ Տեղական իրանալեզու բնակչության մեջ ներթափանցել են եկվոր, այդ թվում՝ թյուրքա-լեզու խմբերը, որոնք որոշակի դեր են ունեցել տաջիկների էթնոգենեզում։ VIII-X դարերում, Սամանյանների պետության ստեղծմանը զուգահեռ, ավարտվել է նաև տաջիկների էթնիկ, միջուկի ձևավորումը։ Տիրապետող դարձած տաջիկ լեզվով զարգացել են մշակույթն ու գիտությունը, ստեղծվել է հարուստ գրականություն։ Սէակայն տաջիկ լեզուն ոչ միայն պահպանվել, այլև դարձել է տիրապետող, թյուրք կառավարողների պետական լեզուն։ 1868 թվականին Տաջիկներով բնակեցված տարածքի հյուսիսային շրջանները մտան Ռուսաստանի կազմի մեջ, իսկ հարավային շրջանները մնացին Բուխարայի ամիրայության տիրապետության տակ։ Տաջիկների հիմնական զբաղմունքը ոռոգովի հողագործությունն Էր և այգեգործությունը։ Անասնապահությունը կրում Էր օժանդակ բնույթ։ Զարգացած Էին արհեստները (այդ թվում՝ գեղարվեստական)։

Կատեգորիա:Տաջիկստանի ազգեր
Վազգեն Բաժբեուկ-Մելիքյան

**Վազգեն Ալեքսանդրի Բաժբեուկ-Մելիքյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարիչ Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի որդին է, նկարչուհիներ Լավինիա և Զուլեյկա Բաժբեուկ-Մելիքյանների եղբայրը։

## Կենսագրություն
* 1968-1973 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական տեքստիլ ինստիտուտում
* 1974 թվականին դիպլոմային աշխատանքի համար ստացել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե շքանշան
* 1977 թվականին տեղափոխվել է Երևան
* 1982 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ

Վազգեն Բաժբեուկ-Մելիքյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան, ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Լեհաստանի, Կիպրոսի, Թուրքիայի աշխարհի այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
*1975 «Ինքնանկարը ռուսական և խորհրդային արվեստում», ցուցահանդես Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա)
*1976 թվականից համամիութենական և միջազգային մրցույթների մշտական մասնակից
*Անհատական ցուցահանդես 20 երկրների մասնակցությամբ կազմակերպված միջազգային բիենալի շրջանակներում (Գյումրի, Հայաստան)
*1985 ժամանակակից հայկական արվեստի խոշոր ցուցահանդես (Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան)
*1997 «Ժամանակակից արվեստի թանգարանը 21-րդ դարի շեմին» ցուցահանդեսի մասնակից (Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան)
*2000 անհատական ցուցահանդես Հայաստանի նկարիչների միությունում (Երևան)
*2013 «ՀայԱրտ» մշակութային կենտրոն, հետմահու ցուցահանդես

## Մեջբերումներ Վազգեն Բաժբեուկ-Մելիքյանից
Ամեն ինչ սկսվեց 1957 թվականին, երբ առաջին անգամ ձեռքս առա վրձինն ու նկարեցի անշարժ նստած հավին։ Հայրս զարմացավ։ Հետո վարդեր նկարեցի, հետո էլի ինչ-որ բան։ Այսպես զգացի նկարելու երանությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վազգեն Բաժբեուկ-Մելիքյան - Ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Վազգեն Բաժբեուկ-Մելիքյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Վիտո Վոլտերա

**Վիտո Վոլտերա** (, ), իտալացի մաթեմատիկոս,Պիզայի (1883 թվականից), Թուրինի (1893 թվականից) և Հռոմի (1900 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր, Հռոմի դեի Լինչեի ազգային ակադեմիայի անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ (1908), ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1926)։

Հիմնարար աշխատանքներ ունի մասնական ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների, ինտեգրալ և ինտեգրադիֆերենցիալ հավասարումների, ֆունկցիոնալ անալիզի, առաձգականության տեսության մաթեմատիկական էկոլոգիայի և այլ բնագավառներում։ Վոլտերայի անունով են կոչվում ինտեգրալ և ֆունկցիոնալ որոշ օպերատորներ, օպերատորային հավասարումներ, դրանց լուծման և կիրառման մեթոդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պիզայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Մուրիլու Բենիսիու

**Մուրիլիու Բենիսիու** (), բրազիլացի դերասան։

Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել Կլոն սերիալում նկարահանվելուց հետո։ 
Նրա հայրը՝ Մարիո Լուիսա Բենիսիուն, Բրազիլիայի բանկի ղեկավարներից էր, իսկ մայրը՝ ուսուցչուհի։ Նրան փոքր ժամանակ ներշնչել է Չառլի Չապլինը և նա 8 տարեկան հասակում հայտնել է ծնողներին, որ ուզում է դերասան դառնալ։ 1989 թ. նա տեղափոխվում է Սան Ֆրանցիսկո (ԱՄՆ), որտեղ աշխատում է որպես մատուցող և հավաքարար։ Հետո նա վերադարձավ Բրազիլիա և նկարահանվեց ճանաչում չգտած որոշ ֆիլմերում։ Նա համաշխարհային ճանաչման է արժանանում խաղալով Լուկասի/Դիեգոյի/Լեոյի դերերը Կլոն հեռուստասերիալում։ Նա նկարահանվում է Հոլիվուդյան «Woman On Top» ֆիլմում Պենելոպե Կրուսի հետ։ 2012 թ. նա նկարահանվում է Բրազիլիայի պողոտա (հեռուստասերիալ)ում, որը նույնպես մեծ ճանաչում գտավ ամբողջ աշխարհում։ Նա ունի 2 երեխա։ Մեկը՝ Բրազիլացի դերասանուհի Ալեսսանդրա Նեգրինիից (Անտոնիո, 14 տարեկան), իսկ մյուսը՝ իր կոլլեգա Ջիովաննա Անտոնելլիից (Պետրո, 8 տարեկան)։ 

Այժմ նա ամուսնացած է Դեբորա Ֆալաբելլայի հետ, ով խաղացել է նրա հետ Բրազիլիայի պողոտա հեռուստասերիալում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում ծնվածներ
Դանիելա Էսկոբար

**Դանիելա Էսկոբար Դունկան** (, ), գերմանական ծագմամբ բրազիլացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն
10 տարեկանում ծնողների հետ տեղափոխվում է Պորտու-Ալեգրի։ 19 տարեկանում տեղափոխվում է Ռիո դե Ժանեյրո, որտեղ մասնակցում է դերասանական կուրսերի։ Մեծ ճանաչում է ձեռք բերում Մայիսայի կերպարով Կլոն հեռուստասերիալում։

1995-2003 թվականներին ամուսնացած է եղել Ժայմե Մոնժարդի հետ, ունեն մեկ որդի՝ Անդրե։ 2010 թվականի սեպտեմբերին ամուսնացել է Մարսել Վյոլների հետ։ Նույն թվականին նրանք բաժանվեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Դեբորա Ֆալաբելլա

**Դեբորա Ֆալաբելլա** (, ), բրազիլացի դերասանուհի։

Նրա հայրը և քույրը դերասաններ են, իսկ մայրը՝ երգչուհի։ Իր դերասանական գործունեությունը սկսել է 1998 թվականից Ռեդե Գլոբոյում։ Նա նկարահանվել է մի շարք սերիալներում, ինչպիսիք են՝ «Երկու երես», «Երկնքից ընկած հրեշտակ» Բրազիլիայի պողոտա և այլն։ Հանրահայտ ճանաչում է ստացել Կլոն հեռուստասերիալում։ Հեռուսասերիալից հետո, որտեղ մարմնավորում էր Մելի կերպարը։ 2005 թվականին ամուսնանում է երաժիշտ Չակ Հիփոլիթոյի հետ և համատեղ ապրում են 5 տարի։ Նրանք ունեն 1 դուստր՝ Նինան։
Ներկա պահին նա շատ մտերիմ հարաբերությունների մեջ է Մուրիլու Բենիսիույի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ժուլիանա Պաես

**Ժուլիանա Կոուտու Պաես** (, ), բրազիլացի դերասանուհի, հաղորդավարուհի և նախկին մոդել։ Ունի արաբական, աֆրիկյան և հնդկական արմատներ։

250px|մինի|Պաեսը «Հնդկաստանի ճանապարհներ» հեռուստանովելի նկարահանումների ժամանակ

Առաջին դերը, որով ճանաչում է ձեռք բերել, եղել է «Հայտնիներ» սերիալը։ Առավել լայն ճանաչման է արժանացել ««Հնդկաստանի ճանապարհներ» հեռուստասերիալից»։

250px|մինի|աջից|Ժուլիանա Պաեսը մոդելային աշխատանքի ժամանակ

Նկարահանվել է նաև «Կլոն» հեռուստասերիալում։ Ունի 1 երեխա։ 2010 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել նաև որպես հեռուստահաղորդավարուհի՝ GNT հեռուստաալիքով վարելով «Por um fio» հաղորդումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Juliana Paes ׀ Gshow, TV Globo Brasil
* 
 

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Վերա Ֆիշեր

**Վերա Լուսիա Ֆիշեր** (, ), բրազիլացի դերասանուհի։

Ծնվել է գերմանացիների ընտանիքում՝ նա նշել է, որ իր հայրը եղել է նացիստ և նրանց հարաբերություները երբեք լավ չեն եղել։ Կարիերան սկսել է որպես մոդել 15 տարեկանից։ 1969 թվականին հաղթել է «Միսս Բրազիլիա» մրցույթում։ Playboy ամսագրի համար Փարիզում մինչ օրս նկարահանվում է։ Որդու ծնունդից հետո 1988 թվականին վերջնականապես ավարտել է մոդելային աշխատանքը։ Նա հայտնի էր նաև թմրանյութի հանդեպ իր կախվածությամբ և բուժվել է 1997-2000 թվականներին։ 
Ամուսնացած է եղել դերասան Պերի Սալեսի հետ որից ունի համատեղ որդի` Գաբրիելը։ Պայքարել է մարիխուանայի օրինականացման համար բուժական նպատակներով և ԼԳԲՏ համայնքի վրա ճնշումը թեթևացնելու օրենքների ընդունման և նրանց աջակցելու համար երկար տարիներ, քանի որ կարծում է, որ բազմազանությունը ապագայի պատուհանն է։ Նկարահանվել է նաև Սեր, Տարօրինակ սեր 1982 Էրոտիկ Ֆիլմում։ 15 տարեկան հասակում մասնակցել է միսս Բրազիլիա Մրցույթին և հաղթել։

Նրա հայտնի դերերից են եղել՝ Էլենա, Իվետ, Լոլա և այլն։
250px|մինի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ժուկա դե Օլիվեյրա

**Ժուկա Դե Օլիվեյրա**, (, իսկական անուն ազգանունը՝ Խոսե դե Օլիվեյրա Սանթոս, ), բրազիլացի դերասան, պրոդյուսեր և հաղորդավար։

Սովորել է իրավագիտական ֆակուլտետ, հետո սակայն ուսումը այնտեղ կիսատ թողնելով տեղափոխվել է դրամատիկական դպրոց։ Խաղացել է մի շարք բեմադրություններում։

Աշխատել է «Գլոբո» ընկերությունում, որտեղ խաղում է մի քանի սերիալներում, սակայն նա ավելի շատ նախընտրում էր թատրոնը, քան կինոն։ Ամուսնացել է 2 անգամ։ Առաջին անգամ Կլաուդի Մելլոյի հետ, երկրորդ անգամ՝ Մարիա Լուիզայի։ Ունի 1 աղջիկ՝ Իզաբելը։

Ամենահիշարժան դերը եղել է «Կլոն», հեռուստասերիալում Ալբիերիի դերը։
1998-ին Բաբելոնի աշտարակը (սերիալ)ը, 2012-ին Բրազիլիայի պողոտա (հեռուստասերիալ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի հաղորդավարներ
Ստենիո Գարսիա

**Ստենիո Գարսիա Ֆարուն** (, ), բրազիլացի դերասան։

## Կենսագրություն

Առաջին անգամ դուրս է եկել բեմ 1958 թվականին՝ մասնակցելով «Մարիա Ստյուարտ» պիեսին։ Հենց այդ թվականին առաջին անգամ ամուսնացել է դերասանուհի Կլեյդ Յակոնիսի հետ։ Ամուսնությունը տևեց մինչև 1969 թվականը։ Երկրորդ անգամ ամուսնացել է դերասանուհի Կլարիս Պիովեզանի հետ։ Նրանք ունեցան 2 աղջիկ՝ Կասիան և Գայան։ Ներկայումս նա ամուսնացած է Մարիլենի Սաադիի հետ, ով փոքր է Ստենիոյից 36 տարի։ Աշխարհահռչակ ճանաչում բերեց նրան հորեղբայր Ալիի դերը՝ Կլոն, Հնդկաստանի ճանապարհներ, Խիզախ կինը հեռուստասերիալներից։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասաններ
Ադրիանա Լեսա

**Ադրիանա Լեսա** (, ), բրազիլացի դերասանուհի։

Ադրիանան փոքր տարիքում չէր էլ մտածում դերասանական կարիերայի մասին։ Նա ճանաչում ձեռք բերեց որպես պարուհի։ Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերում Կլոն հեռուստասերիալի շնորհիվ, որտեղ մարմնավորում է Դեուզայի կերպարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի հաղորդավարներ
Բերկրիի ջրվեժ

**Բերկրիի ջրվեժ**, () ունի մոտ 15 մետր բարձրություն։ Գտնվում է Բերկրի գետի վրա, որն իր հերթին սկիզբ է առնում Թոնդրակ լեռից, հոսում Վասպուրականի լեռներին զուգահեռ՝ անցնելով 65 կմ տարածություն, և թափվում Վանա լիճը։ Բերկրիի ջրվեժը գտնվում է Վան քաղաքից 90 կմ հեռավորության վրա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Muradiye şelalesi1.jpg|
Պատկեր:Muradiye Falls 2.JPG|
File:Jrvej1.jpg
File:Ջրվեժվան.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Բերկրիի ջրվեժ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Վանի մարզի աշխարհագրություն
Արճակ լիճ

**Արճակ լիճ**, (), ոչ մեծ աղի լիճ Հայկական լեռնաշխարհում։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Հանրապետության Վանի նահանգում։

Նախկինում գտնվում էր Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգում՝ Արծրունի իշխանների տոհմական կալվածքում։

Լճի առավելագույն խորությունը 30 մետր է, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1890 մետր։ Ոչ հեռու գտնվող Վանա լճից բարձր է 270 մետրով։ Լճի ջրերի աղիության պատճառով բուսական և կենդանական աշխարհից զուրկ է։

Արճակ լիճը ունի տեկտոնական ծագում, առաջացել է նեոգենում։ Եզրավորված է Ներմիտ, Ախտա, Մահմեդիկ լեռնաշղթաներով։ Լիճն է թափվում Մահմեդիկ (Արճիշակ) գետը։

Լճի արևելյան և հյուսիսարևելյան ափերը հարթ են, արևմտյանը՝ լեռնոտ։ Մակերեսը 100 կմ² է, ջրհավաք ավազանը՝ 450 կմ²։ Լիճ են թափվում Արճիշակ, Խառակոնիս, Խնոյի գետերը։ Ձմռանը սառցակալում է։

## Տես նաև
* Արճակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Էլիաս

**Էլիաս** (), շվեդ երգիչ, ով ներկայացրել է Շվեդիան Մանկական Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում, իր "Det är Dit Vi Ska" երգով։ Նա զբաղեցրել է -րդ հորիզոնականը 46 միավորով։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Լետիսիա Սաբատելլա

**Լետիսիա Սաբատելլա** (, ), իտալական ծագմամբ բրազիլացի դերասանուհի և երգչուհի։

## Կենսագրություն
Նա 21 տարեկանում ընդհատեց իր ուսումը և որոշեց զբաղվել հեռուստատեսությամբ։ Նրա առաջին քայլը հեռուստատեսությամբ եղել է Ժորժի Ամանդուի «Թերեզա Բատիստա» ֆիլմում, որտեղ խաղացել է գլխավոր դերը, սակայն այն նրան հաջողություն չի բերել, բայց հնարավորություն տվեց խաղալ այլ դերեր։ Հաջորդ տարի նա՝ իր գեղեցիկ արտաքինի շնորհիվ ստանում է անառակի դեր մի սերիալում։ Ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ նա սիրահարվում է իր խաղընկեր Անժել Անտոնիոյին և ամուսնանում է նրա հետ, 2001 թվականին՝ «Կլոն» սերիալում նկարահանվելուց հետո, դերասանուհին արժանանում է հարազատների, մտերիմների քննադատությանը. 2003 թվականին ամուսնալուծվում է՝ միայնակ ստանձնելով որդու խնամքը։ Սակայն դա պատճառ չի հանդիսանում ընկճվելու ու կարիերային վերջ դնելու համար, հակառակը, դերասանուհին շարունակում է նկարահանվել արդեն 2008 թվականին՝ հանդես գալով Հնդկաստանի ճանապարհներ (հեռուստասերիալ) սերիալում։ Առ այսօր նկարահանվել է շուրջ 40 ֆիլմերում։ 1993 թվականին ժամանակից շուտ ծնվում է նրա առաջնեկը՝ Կլարան։ Շուրջ 3 ամիս աղջկան պահում են հիվանդանոցում։ 2001 թվականին Կլոն հեռուստասերիալի Լատիֆայի դերը նրան բերում է մեծ համբավ և քննադատություններ։ 2003 թվականին նա բաժանվում է ամուսնուց։

Լետիսիան ուտում է բացառապես բանջարեղեն։ 1998 թվականին նկարահանվել է Բաբելոնի աշտարակը (սերիալ)ում։ 2016 թվականին Ազատություն, Ազատություն սերիալում մարմնավորել է երկրորդական դեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լետիսիա Սաբատելլան Dramaturgia Brasileira կայքում 
* Լետիսիա Սաբատելլային նվիրված բլոգ

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի երգիչներ
Վարդուշ Տարախչյան

**Վարդուշ Սարգսի Տարախչյան** (), հայ խմբագիր, կուսակցական գործիչ։ Հյուսիսային Կովկասում քաղաքացիական կռիվների մասնակից, Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

## Գործունեություն
1917 թվականի ամռանն ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպության բյուրոյի կազմում, հոկտեմբերից քարոզչական աշխատանք է տարել Թիֆլիսի «Սպարտակ» մարքսիստական երիտասարդական կազմակերպությունում։ 1918 թվականի մայիսից Արմավիրում ղեկավարել է ազգ- ժողկոմատի հայկական սեկցիան։ 1919 թվականի հունվարին Վլադիկավկազում (այժմ՝ Օրջոնիկիձե) մասնակցել է դենիկինցիների դեմ կռիվներին։ 1920 թվականի մարտից աշխատել է Կուբան-սևծովյան մարզային արտակարգ հանձնաժողովի օպերատիվ բաժնում՝ միաժամանակ ղեկավարելով ՌԿ(բ) կ մարզկոմի հայկական սեկցիան։ 1920 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է ՀԿ(բ) կ Դիլիջանի գավկոմի կազմբաժնի և կինբաժնի վարիչ։ 1923 թվականից՝ ՀԿ(բ) կ Դիլիջանի շրջկոմի քարտուղար, 1924 թվականի նոյեմբերից՝ ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի կինբաժնի վարիչի տեղակալ, ապա կուսակցության Երևանի կոմիտեի նույն բաժնի վարիչ։ 1927-1929 թվականներին Տարախչյանը ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի բանվորուհիների և գեղջկուհիների բաժնի վարիչն էր և «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագիրը։ Այնուհետև աշխատել է կուսակցության Լենինականի գավկոմում, Հայաստանի օգնության կոմիտեում (ՀՕԿ)։ 1934-1937 թվականներին կրկին խմբագրել է «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագիրը։ 1940 թվականից աշխատել է«Հայպետհրատ», ապա «Լույս» հրատարակչություններում։ 1967 թվականին անցել է թոշակի։

ՀԿ(բ) կ 5-6-րդ և 9-րդ համագումարներում ընտրվել է Կենտկոմի անդամ, ՀԽՍՀ սովետների 1-6-րդ համագումարներում՝ ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ, իսկ Անդրկովկասի սովետների 5-րդ համագումարում՝ Անդրկենտգործկոմի անդամ։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:1894 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Միհրան Տարենտելյան

մինի|Schola cantorum
**Միհրան Տարենտելյան (Տարանտելյան)**. (1889, Կոստանդնուպոլիս -1980, Փարիզ), հայ ջութակահար և մանկավարժ։

Երաժշտական կրթությունն ստացել է Կ․ Պոլսում, ջութակի դասեր առել Հարություն Սինանյանից։ 1923 թվականից ապրել է Փարիզում, ուր կատարելագործվել է որպես ջութակահար։ Նվագել է տարբեր նվագախմբերում, զբաղվել մանկավարժությամբ։ Բարձր է գնահատվել նրա մասնակցությունը հատկապես «Schola cantorum» լարային քառյակում և նվագախմբում (1938 թվականից)։ 1950 թվականից նվագել է քաղաքապետարանի արտիստական միության նվագախմբում, զբաղվել մանկավարժությամբ։ Երկարամյա բեղմնավոր կատարողական և մանկավարժ, գործունեության համար 1951 թվականին արժանացել է «Officier d’academie» գեղարվեստական պատվո նշանի։ Տարենտելյանը հայերեն է թարգմանել ու հրատարակել ֆրանսիացի երաժշտագետ Ա․ Լավինյակի «Երաժշտական դաստիարակություն» աշխատությունը (Կոստանդնուպոլիս, 1921)։ Հեղինակել է դաշնամուրի սոնատ, կոնցերտինո ջութակի և դաշնամուրի համար, ֆուգաներ, պիեսներ, երգեր։

Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Հայրապետ Տատյան

**Հայրապետ Գալուստի Տատյան** (), Հայաստանում  խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1918 թվականի մարտին Կարմիր գվարդիայի շարքերում մասնակցել է Բաքվի քաղաքացիական կռիվներին և կոմունայի պաշտպանությանը։ Կոմունայի տապալումից հետո բանտարկվել է։ 1920 թվականի մայիսին քարոզչական աշխատանք է տարել Զանգեզուրում։ 1920 թվականի ամռանը եղել է կուսակցության Բաքվի կոմիտեի վերահսկիչ հանձնաժողովի քարտուղարը։ 1921 թվականի աշնանը տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել ՀԿ(բ) կ ԿԿ-ի գործերի կառավարիչ։ 1922 թվականի փետրվարից՝ ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի քարտուղար և նախագահության անդամ։ 1924 թվականից՝ ՀԿ(բ) կ Վերահսկիչ հանձնաժողովի նախագահության անդամ և կուսկոլեգիայի նախագահ։ Հետագա տարիներին կուսակցական աշխատանք է տարել ՀամԿ(բ) կ Արմավիրի և Ուստ Լաբինսկի շրջկոմներում (քարտուղար), Նովոչերկասկի շրջանային ՄՏԿ-ում (քաղ-բաժնի պետ) և այլն։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչի գերեզմանոցում։

Կատեգորիա:1896 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Վիշապագորգ

250px|մինի|աջից|Վիշապագորգ,  XVIII դար, Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարան (Լիսսաբոն)
**Վիշապագորգ**, հայկական գորգ, որի շեղացանց հորինվածքում, բուսական ու կենդանական զարդանախշերի տարբեր զուգորդումներում կարևորված է վիշապի վերացարկված, ոճավորված կերպարը (այստեղից Էլ՝ անունը)։ Դաշտում, երկայնակի կենտրոնական առանցքով դասավորված են բազմազան հորինվածքներով շքեղ վարդյակներ։ Վիշապները տեղադրված են այդ առանցքին զուգահեռ 2 շարքում, յուրաքանչյուրում՝ 2–4 հատ։ Նրանց մոտ պատկերված են կենաց ծառեր։ Վիշապների՝ գրաֆիկորեն ընդգծված մարմիններին կան շեղանկյուն կետեր։
250px|մինի|ձախից|Վիշապագորգ, XVII–XVIII դարեր,  Ղարաբաղ
Վիշապագորգին բնորոշ են նաև մեծ չափերը, երիզող մեկ զարդագոտին, տիրապետող չորս գույները՝ կարմիր, կապույտ, շագանակագույն, փղոսկրագույն։ Հիմնագույնը գերազանցապես վառ կարմիրն Է՝ ստացված որդան կարմրից, որի արտադրության հիմնական վայրը եղել է Արարատյան դաշտը, ենթադրվում Է, որ այն եղել է նաև Վիշապագորգի հնագույն նմուշների ծագման ու արտադրության կենտրոնը մինչև XVII դարը, որից հետո անհետացել է այդ գորգերի դասական խումբը՝ արձագանքվելով միայն ժողովրդական բազում տարբերակների մեջ (մինչև XX դարի 1-ին քառորդը)։ Վիշապագորգերի զարդանախշերի, վիշապների, օգտագործված գույների ողջ սիմվոլիկան ուսումնասիրողները մեկնաբանել և մեկնաբանում են տարբեր կերպ։ Վիշապագորգերը համարվում են ոչ միայն հայկական, այլև ողջ գորգագործության ամենահին խումբը։ XX դարի սկզբին Վիշապագորգը առաջին անգամ ուսումնասիրել են անվանի արևելագետ արվեստաբաններ Ֆ․ Մարտինը, Ֆ․ Սարրեն և այլք (ավելի ուշ՝ Ա․ Սագզյանը, Հ․ Քյուրտյանը և ուրիշներ), որոնք առանձնացրել են արևելյան գորգերի այդ խումբը և, հայկական արվեստի մյուս բնագավառների հետ ունեցած ընդհանրությունների հիման վրա, բնորոշել դրանց անվանումն ու հայ մշակույթին պատկանելը։ Եվրոպացի գիտնականներն էլ շրջանառության մեջ են դրել «Վիշապագորգ» տերմինը («»)։ Դասական Վիշապագորգի ընտիր օրինակներ պահպանվել են Բեռլինի պետական, Լոնդոնի Վիկտորիայի և Ալբերտի, Վիեննայի Դեկորատիվ արվեստի, Էստերգոմի Քրիստոնեական, Ստամբուլի թուրքական և իսլամական արվեստի, Բուդապեշտի Դեկորատիվ արվեստի, Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն, Վաշինգտոնի Տեքստիլի և աշխարհի այլ քաղաքների թանգարաններում։ Խորհրդային Հայաստանում հայկական գորգարվեստի վերածննդի հետ սկզբնավորվել է նաև Վիշապագորգի տարատեսակների ստեղծումը գորգագործ արվեստագետների էսքիզներով (Հ․ Քեշիշյան և ուրիշներ), ժողովրդական վարպետների ձեռքով և մեքենական եղանակով։
[thumb|250px|Հատված [Հանս Հոլբայն Կրտսերի «Դեսպանները» նկարից, Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն։ Սեղանի վրա հայկական վիշապագորգ է։]]

Կատեգորիա:Գորգեր
Կատեգորիա:Հայկական գորգեր
Տապանագիր

մինի|Տապանագիր
**Տապանագիր**. գրություն՝ շիրմաքարի վրա, մեծ մասամբ՝ չափածո, սովորաբար ուղղված հանգուցյալին կամ վերջինիս անունից՝ անցորդին («Կանգ առ, անցորդ․․․» և այլն)։ Գոյություն է ունեցել և որպես իրական մակագրություն, և որպես ոչ իրական (բանաստեղծական ժողովածուներում)։ Եվրոպական գրակականության մեջ երևան է եկել որպես անտիկ մակագրի (էպիգրամի) տարատեսակ (Սիմոնիդես Քիոսցի, մ․թ․ա․ 5-րդ դար և ուրիշներ)։ Հայ միջնադարյան տապանագրերը, որոնք կազմում են վիմական արձանագրությունների մի հարուստ բաժինը, հորինվել են մեծ մասամբ արձակ, և մասնակի գեղարվեստական արժեք ունեն։ Առկա են նաև չափածո նմուշներ՝ Սարգիս պատանյակի տապանագրերի Անիի Առաքելոց եկեղեցու զավթում (1318), Նազարի և նրա որդի Սաֆրազի տապանագրերը Նոր Ջուղայի (Սպահան) հայկական գերեզմանոցում (1636, 1656) և այլն։ Տապանագրերի ձեն իր որոշակի արտահայտությունն է ստացել նաև նոր ժամանակների և արդի գրականության մեջ (Եղիշե Չարենց)։

Կատեգորիա:Թաղման ծիսակարեր
Կատեգորիա:Գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Արձանագրություններ
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Վոլնա (օրաթերթ)

**«Վոլնա»** (, «Ալիք»), բոլշևիկյան լեգալ օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1906 թվականի ապրիլի 26-ից (մայիսի 9)–ից մինչև մայիսի 24-ը (հունիսի 6)-ը, Պետերբուրգում՝ ունենալով 25 համար։

Թերթի աշխատանքները ղեկավարել և 9-րդ համարից դրա փաստացի խմբագիրն է դարձել բոլշևիկյան պարագլուխ Վլադիմիր Լենինը, ՌՍԴԲԿ IV համագումարից Պետերբուրգ վերադառնալուց հետո։

Խմբագրական կոլեգիայի կազմում եղել են Վացլավ Վորովսկին և Միխայիլ Օլմինսկին, աշխատակցել են Անատոլի Լունաչարսկին, Իվան Սկվորցով-Ստեպանովը և ուրիշներ։

Լույս ընծայված 25 համարներից 8-ը (6, 10, 18, 19, 22–25) ոչնչացվել են Սանկտ Պետերբուրգի դատական պալատի որոշմամբ։ «Վոլնա»-ին հաջորդել է «Վպերյոդ»-ը։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Վ․ Վոլոդարսկի

**Վ․ Վոլոդարսկի** (, իսկական անուն-ազգանունը՝ **Մոիսեյ Մարկովիչ Գոլդշտեյն** [*Моисей Маркович Гольдштейн*], ), մարքսիստ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ, ՌԿ(բ)Կ անդամ (1917)։

1905 թվականին մտել է Բունդ, ապա եղել մենշևիկ։ 1908–1911 թվականներին քարոզչական աշխատանք է տարել Վոլինի և Պոդոլսկի նահանգներում։

Բազմիցս ձերբակալվել է, 1911 թվականին՝ աքսորվել Արխանգելսկի նահանգ։ 1913 թվականին տարագրվել է Հյուսիսային Ամերիկա, ուր մտել է Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցության և դերձակների ինտերնացիոնալ արհմիության մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914–1918) շրջանում եղել է ինտերնացիոնալիստ։

1917 թվականին վերադարձել է Պետրոգրադ, հարել «մեժռայոնցիներին» (որոնք փորձում էին միավորել բոլշևիկներին ու մենշևիկներին), ապա ընդունվել բոլշևիկյան կուսակցության շարքերը։ Ընտրվել է ՌՍԴԲ(բ) կ Պետրոգրադի կոմիտեի անդամ, ՌՍԴԲ(բ) կ VI համագումարի (1917), Սովետների II–IV համագումարների պատգամավոր։ 1917 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է Պետրոգրադի սովետի նախագահության անդամ։ Ակտիվորեն մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը, որի հաղթանակից հետո եղել է մամուլի, պրոպագանդայի և ագիտացիայի գործերի կոմիսար, «Կրասնայա գազետա» () թերթի խմբագիր։

1918 թվականին սպանվել է Սոցիալիստ-հեղափոխականների կուսակցության (Էսէռներ) անդամ Գրիգորի Սեմյոնովի կողմից։ Թաղված է Լենինգրադում՝ Մարսյան դաշտում։

 

Կատեգորիա:1891 ծնունդներ
Կատեգորիա:1918 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Վիգվամ

մինի
**Վիգվամ**, Հյուսիսային Ամերիկայի անտառային հնդկացիների՝ ալգոնքինների, կացարանը։ Գրականության մեջ մտել է որպես հնդկացիների գմբեթաձև կացարանի անվանում, ի տարբերություն կոնաձև տիպի։ Վիգվամ կառուցելիս՝ հնդկացիները հողի մեջ շրջանաձև կամ ձվաձև մխրճում են ճկուն ծառաբներ, դրանց ծայրերը ճկելով միացնում ընդհանուր հանգույցով։ Կմախքը ծածկում են ճյուղերով, կեղևներով, խսիրներով։

Կատեգորիա:Հնդկացիներ
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Լուկիոս Տարքվինիոս Գոռոզ

**Լուկիոս Տարքվինիոս Գոռոզ**, (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), հռոմեական ավանդության համաձայն Հին Հռոմի վերջին՝ 7-րդ թագավորը (մ․թ․ա․ 534/533—510/509)։ Ծագումով էտրուսկ։ Ավանդությունը Տարքվինիոս Գոռոզին վերագրում է բռնակալի գծեր, որի դաժանությունը ապստամբություն է առաջացրել Հռոմում։ Տարքվինիոս Գոռոզը վտարվել է Հռոմից։ Տարքվինիոս Գոռոզին վտարելու ավանդությունն արտացոլել է էտրուսկյան տիրապետությունից Հռոմի ազատագրման պատմական փաստը։

## Ծանոթագրություններ
Տափօղակ

**Տափօղակ**,
# Մեքենաշինության մեջ, մանեկի կամ հեղույսի գլխիկի տակ դրվող օղակաձև տակդիր։ Մանեկը ձգելիս տափօղակը պաշտպանում է դետալի մակերևույթը և մեծացնում հենման մակերևույթը։ Մանեկների ետպտուտակումից խուսափելու համար կիրառում են կիսովի զսպանակավոր (Գրովերի տափօղակի նախկին անվանումը), փոսորակով, ծռվող ծայրերով աստղաձև տափօղակներ և այլն։
# Մարզական առարկա հոկեյում։ Սև՝ կոշտ ռետինից, եզրերը մանր ակոսված սկավառակ է՝ 76,2 մմ տրամագծով և 25,4 մմ հաստությամբ։ Քաշը՝ 140—170 գ։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Տառեխիկներ

մինի
**Տառեխիկներ (Alburnoides)**, ծածանազգիների ընտանիքի ձկների ցեղ։ Մարմնի երկարությունը 8-14 սանտիմետր է։ Մեջքը մուգ է, կողքերը և փորը՝ արծաթագույն։ Հայտնի է տառեխիկներիի 4 տեսակ, տարածված Եվրոպայի, Առաջավոր և Միջին Ասիայի քաղցրահամ ջրերում, ջրամբարներում։ Սնվում է միջատներով, զոոպլանկտոնով։ Հայաստանի համարյա բոլոր գետերում և լճերում (բացի Սևանա լճի ավազանից), մինչև 2200 մետր բարձրության վրա, հանդիպում են հայկական տառեխիկներ (A․ bipunctatus armeniensis Dadikian)։ Երկարությունը մինչև 12 սանտիմետր է, զանգվածը՝ 35 գրամ։ Ձվադրում է ապրիլի վերջից մինչև հունիսի վերջը (բարձրադիր վայրերում՝ մինչև օգոստոս), էգը դնում է շուրջ 3500 ձկնկիթ։

Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Տավրոսի լեռնային համակարգ

**Տավրոս** (Տորոս, Toros’lar), Լեռնաշղթա Փոքրասիական բարձրավանդակի հարավում և Հայկական լեռնաշխարհում (Թուրքիայի տարածքում)։ Սկսվում է Եգեյան ծովի հարավարևելյան ափից, մի քանի ճյուղով փնջաձև տարածվում մինչև Զագրոսի լեռնաշղթան։ Երկարությունը ավելի քան 1250 կմ է, լայնությունը՝ 50–325 կմ, առավելագույն բարձրությունը՝ 3726 մ (Դեմիր կազըկ լեռ, Կենտրոնական Տավրոսում)։ Առանձնանում են Արևմտյան Տավրոս, Կենտրոնական Տավրոս, Հայկական Տավրոս, Հյուսիսային Հայկական Տավրոս, Ներքին Տավրոս լեռնաշղթաները։ Նշված լեռնաշղթաներն ու դրանցից անջատվող լեռնաբազուկներն ունեն երկրաբանական կառուցվածքի և մորֆոստրուկտուրաների ընդհանուր և բնորոշ գծեր, բաղկացած են կավճի և պալեոգենի ծալքավոր ու բեկորազատված կրաքարամերգելային և ավազաքարային շերտախմբերից և դրանց մետամորֆացված տարատեսակներից՝ բյուրեղային թերթաքարերից, մարմարներից, ինչպես նաև այդ շերտախմբերի մեջ մխրճված գերհիմքային ներժայթուկներից (օձաքարեր, դունիտներ են)։ Ալպյան ծալքավորման վերին փուլերում վերակենդանացած խորքային բեկվածքներն ու երիտասարդ խզվածքները Տավրոսում առաջացրել են բեկորային լեռներին հատուկ մորֆոլոգիա։ Լեռնային գոտիների և բազուկների խզումնաաստիճանավոր, մեծ մասամբ զառիթափ լանջերին զուգահեռ ձևավորվում են բազմաթիվ իջվածքային միջլեռնային գոգավորություններ, որոնցով անցնում են Սեյհան, Ջեյհան, Կզըլ-Իրմակ, Եփրատ և այլ գետեր։ Տավրոսի համակարգին բնորոշ են նորագույն տեկտոնական շարժումներ։ Դրանք առավել ակտիվանում են խորքային բեկվածքների և երիտասարդ խզումների հպման կարերում, որտեղ կազմավորվել են Տուզլա, Անթաքյա, Մալաթիա, Ճապաղջուր, Մուշ, Վան, Երզնկա, Էրզրում, Խնուս, Բասեն և այլ իջվածքային գոգահովիտները։ Դրանք Փոքրասիական և Հայկական լեռնաշխարհի երկրաշարժերի հիմնական օջախներն են։ Տավրոսում լավ է արտահայտված բարձունքային գոտիականությունը։ Հարավում լանջերը կտրուկ զառիվեր են (տարեկան տեղումները 1000-3000), մինչև 800–1000 մ բարձրությունները ծածկված են մակվիսով, ավելի բարձր՝ կաղնու, նոճու, վերին գոտում (2200–2400 մ բարձրությունները)՝ սոճու, եղևնու, լիբանանի մայրու ծառատեսակներով, անտառի վերին սահմանում գիհու թփուտներ ու մարգագետիններ են։ Հյուսիսում համեմատաբար զառիվար լանջերին (տարեկան տեղումները՝ 300–400 մմ) տիրապետում է տափաստանային բուսականությունը։ Արևելյան մասում լեռնային տափաստաններ ու կիսաանապատներ են։

Կատեգորիա:Տավրոսի լեռնային համակարգ
Տափակաձկներ

300px|մինի|աջից|Տափակաձուկ
**Տափակաձկներ**, կամբալաներ, ոսկրային ձկների կարգ։ Սովորաբար լայն և կարճ մարմինը կողքերից սեղմված է, 7 սմ մինչև 4,7 մ երկարությամբ, զանգվածը մինչև 330 կգ է։

Մոտ են պերկեսազգիներին, որոնցից տարբերվում են գանգի անհամաչափ կառուցվածքով (աչքերը գտնվում են մի կողմի վրա)։ Լողափամփուշտ չունեն։ Մարմնի խոռոչը փոքր է։ Առավելապես ծովային ձկներ են (որոշ տեսակներ անցնում են գետեր)։

Ձկնկիթը սովորաբար պելագիկ է։ Թրթուրներն ունեն լողափամփուշտ և համաչափ գանգ։ Հասունանալով անցնում են հատակային կենսաձևի (պառկած մի կողքի վրա)։ Սնվում են հատակի անողնաշարավորներով, որոշ տեսակներ հարձակվում են ձկների վրա։ Կույր կողմը թույլ է պիգմենտավորված։ Ունակ են գունավորումը արագ փոխելու՝ համապատասխան հատակի գույնի։ Հայտնի են Տափակաձկների 500 տեսակ, տարածված գլխավորապես Համաշխարհային օվկիանոսի ծովերում (բացի Անտարկտիկայից)։

Կատեգորիա:Ձկներ
Աստրեոս

**Աստրեոս**, **Աստրևս**, **Աստրեուս**, **Աստրեա** (), աստղերի աստվածություն նաև համարվել է սեմինի Տիտան-Աստված։ Ոմանք կապել են նրան քամիների հետ, քանի որ նա հանդիսանում էր չորս քամիների աստվածների հայրը։

Հեսիոդոսի Թեոգոնիայում Աստրևսը Կրտսեր տիտաների շարքերում էր, Կրիոսի և Էվրիբեի որդին։ Սակայն, Հիգինիուսը գրել էր, որ նա անմիջապես դուրս է գալիս Տարտարոսից և Գեայից, և այսուհետ նա համարվում էր Գիգանտներից մեկը։

Համապատասխանաբար, լինելով սեմինի աստվածություն, Աստրեոսը ամուսնացել է Էոս՝ լուսաբացի աստվածուհու հետ։

Միասին՝ որպես մթնշաղի և արշալույսի աստվածություններ, մի շարք երեխաներ են ծնում, որոնք կապված էին այն երևույթների հետ, ինչը տեղի էր ունենում երկնքում մթնշաղի ընթացքում։
Նրանք շատ որդիներ ունեն, չորս Anemoi ("քամիներ").

և հինգ Astra Planeta ("մոլորած աստղեր", այսինքն, մոլորակները).

Phainon (Սատուրն / Երևակ), Phaethon (Յուպիտեր / Լուսնթագ), Pyroeis (Մարս / Հրատ), Eosphoros / Hesperos (Venus / Արուսյակ) և Stilbon (Mercury / Փայլածու)։

Նա նաև երբեմն կապված էր լինում **Աեոլուսի** հետ, **Քամիների Պահապանի**, քանի որ քամիները հաճախ առաջանում էին մթնշաղի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Աստրեոս

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Վիգօզերո

**Վիգօզերո**, Վիգօզերոյի ջրամբար Կարելիայի Հանրապետությունում։ Ստեղծվել է Բելոմորսկ-Բալթյան ջրանցքի կառուցման ընթացքում, 1933 թվականին։ Տարածությունը 1250 կմ2է, ծավալը՝ 6,5 կմ3, միջին խորությունը՝ 6,2 մ (առավելագույնը՝ մոտ 24 մ)։ Ափագիծը ոլորապտույտ է։ Կան շատ կղզիներ։ Սնումը ձնաանձրևային է։ Սառցակալում է հոկտեմբերից – մայիս։ Կա ձկնորսություն։ Վիգօզերոի ափին է Սեգեժա քաղաքը։

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ջրամբարներ
Տարնմանում

**Տարնմանում**, հնչյունափոխական երևույթ, երբ բառի երկու նույնական կամ նման հատկանիշներ ունեցող հնչյուններից մեկը վերածվում է մեկ այլ հնչյունի։ Շունչ >սունչ, շրջան >սրջան, շրջել > սրջել (ժողովրդական լեզվում) բառերում նախաքմային շ և չ, ջ ունեն արտաբերման նույն տեղը։ Տարնմանման հետևանքով առաջին հնչյունը՝ շ, փոխում է արտաբերման տեղը՝ վերածվելով ետատամնային ս-ի։ Նույն երևույթն է տեղի ունեցել նաև բոկիկ >բոբիկ >բոպիկ բառում։ Տարնման առնմանության հակառակ երևույթն է։ Տարնման կարող է լինել առաջընթաց, ետընթաց, հեռավոր և կից, մասնակի և լիակատար։

Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Տատրակներ

**Տատրակներ** (), աղավնանմանների կարգի, աղավնազգիների ընտանիքի թռչունների ցեղ։

## Արտաքին կառուցվածք
Աղավնիներից տարբերվում են փոքր չափերով (14-30 սանտիմետր), մետաղական փայլի բացակայությամբ։ Գունավորումը գորշից վարդագույն է։ Վզի վրա ունեն «վզնոց» կամ մուգ բծեր։ Պոչը երկար է։ Սնվում են սերմերով։

Հայաստանում հանդիպում են սովորական (Streptopelia turtur) և փոքր (S․ senegalensis) տատրակները։

Սովորական տատրակները բնադրում են գլխավորապես լեռնատափաստանային շրջանների անտառներում։ Մեծ քանակությամբ հանդիպում են Սևանա լճի ավազանի անտառներում։ Չվում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին և վերադառնում ապրիլին։ Ինչպես և բոլոր աղավնիները, դնում են սովորաբար 2 ձու, թխսում 16-17 օր։ Տարեկան տալիս են 2-3 սերունդ։ Ձագերին կերակրում են աղավնակաթով։

Փոքր տատրակները Հայաստանում (Երևանում) առաջին անգամ նշվել են 1977 թվականին։ Ունեն համեմատաբար երկար պոչ, կարճ թևեր, խամրած կարմրաշիկավուն են։ Նստակյաց են։ Թխսում են 14-15 օր։ Տարեկան տալիս են 3 և ավելի սերունդ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Turtle-dove.jpg
Պատկեր:Adamawa Turtle-dove (Streptopelia hypopyrrha) on branch.jpg
Պատկեր:Թռչուն jpeg.jpg
Պատկեր:Տատրակ.jpg


Կատեգորիա:Աղավնազգիներ
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Տարրական ռեակցիաներ

**Տարրական ռեակցիաներ**, ռեակցիաներ, որոնք հնարավոր չէ ներկայացնել ավելի պարզ քիմիական փոխարկումներով։ Տարրական ռեակցիաները բարդ քիմիական ռեակցիաների բաղադրիչ մասերն են։ Երբեմն տարրական ռեակցիաներ տերմինի փոխարեն գործածվում են ռեակցիայի «տարրական փուլ» կամ պարզապես «փուլ» հասկացությունները։ Տարրական ռեակցիաներում, որպես կանոն, խզվում կամ առաջանում են ոչ ավելի քան 1—2 միջատոմական կապեր, օրինակ, \mbox{H}_\mathrm{2}+\mbox{O}_\mathrm{ }=\mbox{H}_\mathrm{ }+\mbox{OH}_\mathrm{ } տարրական ռեակցիայում խզվում է 1, առաջանում՝ 1 կապ։ Բարդ ռեակցիաների դարձելի փուլերը բաղկացած են երկու տարրական ռեակցիաներից՝ ուղիղ և հակառակ, միակողմ ռեակցիաների համար «փուլը» և «Տարրական ռեակցիաներ» համընկնում են։

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Տարիֆ

**Տարիֆ** (ֆրանսերեն՝ tarif, արաբերեն՝ تعريف), արտադրման և անձնական սպառման ծառայությունների (արտադրանքի) գների կառուցման ձև․ ներառում է վճարումների ու գանձումների ամբողջական համակարգ։ «Տարիֆ» տերմինը ծագել է Ջիբրալթարի նեղուցում գտնվող կղզու անունից, որը 8-րդ դարում գրավել են արաբները, այն անվանել Տարիֆ (իրենց զորապետ Տարիֆ Բեն Մալիկի անունով) և այդտեղ կազմակերպել նեղուցով անցնող նավերից տուրքերի գանձման (չափը կախված էր նավերի ջրատարողությունից) հսկիչ կետ։ Տարիֆները սահմանվում են հասարակական տրանսպորտի բոլոր տեսակների բեռնաուղևորափոխադրումների, կապի, բնակարանային-կոմունալ, կենցաղային և այլն ծառայությունների համար։ Կարող են լինել ներքին և միջազգային (օրինակ, կապի և տրանսպորտի), օգտագործվում են նաև աշխատավարձի համակարգում (տարիֆային համակարգ) և մաքսային գործում (մաքսային տարիֆ)։

Մի շարք ծառայություններ և արտադրանք (էլեկտրաէներգիայի, սանմաքրման, ջրատարի անցկացման և այլն) իրացվում են նաև բնակչությանը։ Նման ծառայությունների յուրաքանչյուր խմբի համար սահմանվում են տարիֆների համապատասխան մակարդակներ։ Տարիֆների հիմքը ծառայությունների ծախքերն են՛։

Կատեգորիա:Ծառայությունների ոլորտ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ