Գլենդել (Կալիֆոռնիա)

**Գլենդել** (, ), հայաշատ քաղաք Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելեսի շրջանում։ Մոտ 80.000 հայեր են ապրում Գլենդելում, որտեղ գործում են հայկական վարժարաններ, եկեղեցիներ և ակումբներ։ Թեև առաջին հայերը Գլենդել փոխադրվել են 1920-ական թվականներին, սակայն 1970-ականներին նրանց թիվը ստվարացավ։ ԱՄՆ-ի 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թիվը կազմում է 196․543, որի մոտ 40 տոկոսը հայեր են։ Գլենդելը քույր քաղաք է Հայաստանի Կապան, Գյումրի, Արցախի Մարտունի քաղաքների հետ։

## Պատմություն
Գլենդելի տարածքում պատմականորեն բնակվել է թոնգվա բնիկ ժողովուրդը։

1798 թվականին իսպանական բանակի եֆրեյտոր Խոսե Մարիա Վերդուգոն Կալիֆոռնիաների նահանգապետից ստացել է Ռանչո Սան Ռաֆայել անունով հողաբաժինը, որտեղ ինքն ու իր ընտանիքն արդեն 1784 թվականից զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ 1860 թվականին նրա Վերդուգոյի՝ Տեոդորո Վերդուգոն, կառուցել է Կատալինա Վերդուգո ադոբեն, որը Գլենդելի ամենահին կառույցն է և այժմ թանգարան է։ Ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի ժամանակ այստեղ են ժողովվել Կալիֆոռնիայի մեքսիկացի առաջնորդները և որոշել հանձնվել ամերիկացի փոխգնդապետ Ջոն Ֆրեմոնտին։ Վերդուգոյի ժառանգները հողաբաժինը հատվածաբար վաճառել են կամ կորցրել սնանկացման հետևանքով․ այս հատվածներից որոշները այժմ մաս են կազմում Լոս Անջելեսի Էթուոթեր Վիլեջ, Իգըլ Ռոք և Հայլենդ Փարկ թաղամասերի։

1884 թվականին տեղի բնակիչները Գլենդել քաղաքն են հիմնադրել այսօրվա Գլենդելի կենտրոնի տեղում։ Երեք տարի անց քաղաքից հարավ-արևմուտք հիմնադրվել է Թրոպիկո բնակավայրը, որը միացվել է Գլենդելին 1918 թվականին։ Գլենդելի զարգացումը նպաստել է գործարար Լեսլի Բրենդի գործունեությունը, որի շնորհիվ Գլենդելում սկսել է գործել տրամվայ։ Նրա անունով է կոչվում Գլենդելի գլխավոր պողոտաներից մեկը։

Գլենդելի բնակչության թիվն հնգապատկել է 1920-ական թվականներին, հասնելով 62․736 մարդու 1930 թվականին։ 1923 թվականին Գլենդելում կառուցվել է օդանավակայան, որը կոչվել է «Գրենդ Սենտրալ» օդանավակայան և գործել մինչև 1959 թվականը (տերմինալը դեռևս կանգուն է)։

Մինչև 1960-ականների վերջերը Գլենդելը եղել է այսպես կոչված «մայրամուտի քաղաք», որտեղից ոչ սպիտակամորթ մարդիկ պարտավոր էին հեռանալ ամեն օր որոշ ժամին, հակառակ դեպքում՝ կձերբակալվեին և կարող էին ենթարկվել բռնթության։

## Աշխարհագրություն
Գլենդելը գտնվում է Սան Ֆեռնանդոյի հովտի հարավարևելյան կողմում, Սան Գաբրիել և Վերդուգո լեռների ստորոտում։ Հյուսիսից սահմանակցում է Լա Քանյադա Ֆլինթրիջ, Լա Քրեսենտա և Թահանգա համայնքներին, հարավից՝ Էթուոթեր Վիլեջ և Գլեսել Փարկ համայնքներին, արևելքից՝ Փասադենա քաղաքին և Իգըլ Ռոք համայնքին, արևմուտքից՝ Գրիֆիթ Փարկին և Բըրբանք քաղաքին։

### Կլիմա
Գլենդելն ունի Միջերկրածովյան կլիմա։ Ամառները շոք են, ձմեռները՝ մեղմ։ Տարեկան միջին տեղումների գումարը մոտ 33 սմ է, անձրև տեղում է հիմնականում նոյեմբերից մինչև ապրիլ ամիսներին։ Տաք կլիմայի պատճառով ձյուն հազվադեպ է տեղում լեռներում։

## Ազգություններ
2010 թվականի  տվյալների համաձայն Գլենդելում ապրում է շուրջ 191719 բնակիչ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 2421 կմ² տարածքում։ Ռասսայական կազմը հետևյալն է՝ 71,1 %   սպիտակամորթներ,  16,4 %  ասիացիներ, 1,3 %  աֆրոամերիկացիներ,  0,3 %  հնդիկներ, 0,1 % —  Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների հիմնական բնակիչներ,  6,3 %  այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։ Բնակչության 34,1 %  կազմում են հայերը, իսկ 17,4 %  լատինոամերիկացիներն են։

## Տնտեսություն
1964 թվականից  Գլենդելում տեղակայվել է «International Karate Association» միջազգային շտաբի շենքը։

2003 թվականից  Գլենդելում  տեղակայվել է  «Ճանապարհ դեպի երջանկություն» միջազգային ֆոնդի շենքը։
Գլենդելը հայտնի է նաև որպես առաջին քաղաքը, որտեղ  1945 թվականին առաջին անգամ բացվեց աշխարհում առաջին  «Baskin Robbins»  պաղպաղակա-սրճարանը։
Գլենդելում է տեղակայված նաև  «Disney Television Animation»  շտաբի շենքը։

## Հայերը Գլենդելում


Պատկեր:Saint Gregory the Illuminator Armenian Catholic Church in Glendale, California (2001) crop.JPG|Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայ կաթոլիկ եկեղեցին Գլենդելում (2001)
Պատկեր:SoaD.jpg

Հայերը Գլենդելում բնակվում են 1920 թվականից, սակայն ներգաղթի աճն սկսվել է 1970-ական թվականներից։ Հայերն այստեղ լավ ինտեգրված են. նրանք այստեղ հիմնել են հայկական դպրոցներ, կուլտուր- մշակութային կրթօջախներ,  հիմնարկ- ձեռնարկություններ։ Հայ բնակիչների թվի ցուցանիշներով Գլենդելն առաջինն է ԱՄՆ-ում, և այդ ցուցանիշներն աճել են վերջին երկու տասնամյակներում։
Գլենդելում է գտնվում ամենամեծ հայ համայնքը։ Համաձայն 2010 թ. ԱՄՆ բնակչության մարդահամարի, Գլենդելում բնակվում էր շուրջ 65,343 հայ, որը կազմում է ընդհանուր բնակչության 34,1% -ը, մինչդեռ 1990 թվականին  եղել է 31 402 հայ։
Հայկական  *[[System of a Down]]* ռոք-խմբի շատ անդամներ իրենց կարիերան սկսել են Գլենդելում։ Շատ դպրոցների հետ այստեղ է գտնվում նաև Չամլյանի հայկական դպրոցը։ Գլենդելի բնակչության 34.1% հայեր են

## Հիշատակի պուրակ
1906 թվականից Գլենդելում գործում է «Ֆորեստ լաուն» գերեզմանոցը, որտեղ թաղված են Ամերիկայի բազմաթիվ անվանի «աստղեր»։ Գերեզմանոցում կան ավելի քան 250 հազար հուղարկավորվածներ։

## Կլիմա





## Քույր քաղաքներ
*  Կապան, Հայաստան
*  Գյումրի, Հայաստան
*  Մարտունի, Արցախի Հանրապետություն
*  Հիգասիոսակա, Ճապոնիա
*  Տլակեպակե, Մեքսիկա
*  Ռոսարիտո, Մեքսիկա
*  Հիրոսիմա, Ճապոնիա
*  Սանտյագո դե լոս Տրեյնտա Կաբալիերոս, Դոմինիկյան Հանրապետություն

## Պատկերասրահ

File:GlendaleCA 801NorthBrand.jpg
File:NewCentral350.jpg
File:The Americana at Brand.jpg
File:Claire's Atlas Glendale jeh.jpg
File:104 Pct Catalpa Av 64 St jeh.jpg
File:Americana at Brand with Tree.jpg
File:AmericanaBrandSign.jpg
File:St. Vartan Armenian Cathedral.jpg
File:Armenian National Committee of America.JPG
File:SoaD.jpg
File:Unisphere in summer.jpg
File:Mount Carmel Baptist Cemetery walled gravestones.jpg
File:Glendale from Forest Lawn.jpg
File:MyrtleAveGdale.jpg
File:GlendaleStationStreetside.jpg
File:Glendale galleria s central panorama.jpg
File:Glendale Galleria Entrance at Sunset.png
File:WestHollywoodCityHall03.jpg
File:Century City van Santa Monica Blvd.jpg
File:Glendalefreeway.jpg
File:IHOP Orlando, FL.jpg
File:IHOP, Poughkeepsie.jpg
File:Armenian Genocide Memorial, Montebello, California.jpg
File:Rose and Alex Pilibos Armenian school.jpg
File:Har Nebo Cemetery.jpg
File:Glendale College.jpg
File:GCC bro.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* City of Glendale (EN)
* Armenian (Archive)

Կատեգորիա:1884 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելես շրջանի (Կալիֆոռնիա) քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ