open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տարածական համակարգ

**Տարածական համակարգ**, շինարարական մեխանիկայում, կրող կոնստրուկցիայի համակարգ (կամ հաշվարկային սխեմա), որ բնութագրվում է այդ կոնստրուկցիայի տարրերի վրա ճիգերի տարածական բաշխմամբ։ Տարածական համակարգերը լինում են․ զանգվածեղ (օրինակ, ամբարտակներ, հիմքեր, մեքենաների հենոցներ և այլն), բարակապատ (թիթեղների և թաղանթների ձևով), ձողավոր (կամուրջների ֆերմաներ, կայմեր, էլեկտրահաղորդ տարածական համակարգերի օրինակներ, ա․ ֆերմա (ձողավոր գմբեթ), բ․ շրջանակ ման գծերի հենարաններ և այլն), տարածական կարկասներ (հիմնականում կազմված են կապերի օգնությամբ շրջանակային համակարգերում միավորված պարզունակներից և սյուներից), համակցված (տարբեր համակարգերի համակցություններ)։

Կատեգորիա:Տարածագիտություն
Տերևային մոզաիկա

**Տերևային մոզաիկա**, լույսի ճառագայթներին ուղղահայաց հարթության վրա տերևների այնպիսի դասավորություն, որն ապահովում է տերևների նվազագույն ստվերումը միմյանց։ Այդ երևույթն առաջինը նկարագրել է Ա․ Բեկետովը, իսկ տերմինն առաջարկել է գերմանացի բուսաբան Ա․ Կերները։

Իտտաբույսերի (բաղեղ, ծտապաշար սովորական և այլն) տերևային մոզաիկա առաջանում է մեծ տերևների միջև մնացած տարածություններում մանրերի դասավորությամբ, որի շնորհիվ բոլոր տերևները համաչափ լուսավորվում են։ Տերևային մոզաիկա է նաև վարդակի առաջացումը (խատուտիկ, ռուդբեկիա)։ Տերևային մոզաիկա նկատվում է նաև թփերի, ծառատեսակների (ամերիկական վայրի խաղող, թխկի և այլն) մոտ։ Տերևային մոզաիկան դեպի լույսը ձգտող տերևակոթունների և տերևաթիթեղների անհավասարաչափ աճման հետևանք է, որի հետ կապված հաճախ փոփոխվում են տերևների մեծությունը, նույնիսկ ձևը։

Տերևային մոզաիկան կարևոր հարմարվողական հատկություն է լույսի ճառագայթների առավելագույն օգտագործման համար և կարող է առաջանալ տերևների դասավորության ցանկացած ձևի (գալարաձև, հակադիր, փնջաձև) դեպքում։

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
The 69 Eyes

**The 69 Eyes** (հայերեն՝ 69 աչք), անգլալեզու ռոք խումբ Ֆինլանդիայից, գոյություն ունի 1990 թվականից։ Երաժիշտները իրենց ուղղությունը կոչում են Գոթ'ն'Րոլլ։ Համարվում է աշխարհի ամենից հայտնի Գոթիկ-մետալ խմբերից մեկը։

## Պատմություն
Խումբը հիմնադրվել է 1990 թվականին Հելսինկի քաղաքում։ Խմբի առաջնելույթը Bump 'n' Grind ալբոմներ, որը արձակվել Gaga Goodies լեյբլի կողմից, բայց այդ ալբոմը մեծ ճանաչում չգտավ։ Խմբի հաջորդ երկու ալբոմները Motor City Resurrection և Savage Garden նույնպես չգտան շատ մեծ ճանաչում։

1997 թվականին The 69 Eyes-ի պրոդյուսեր դարձավ Տիմո Տոլկկի-ն։ Նրա առաջնորդության տակ խումբը ավելի լայնորեն հայտնիություն գտավ։ Wasting the Dawn ալբոմի վրա խումբը փոխեց իր հնչեղությունը դեպի Գոթիք-ռոք։

Խմբով հետաքրքրվեց Ջոննի Լի Մայկլսը, որը «Blessed Be» ալբոմի պրոդյուսսեր դարձավ։ Gothic Girl սինգլը նվաճել է Ոսկյա ստատուսը Ֆինլանդիայում և The 69 Eyes-ը սկսեցին տարբեր Գոթիք երաժշտության փառատոններում մասնակցել։ Ալբոմը ավելի հայտնի դարձնելու համար խումբը Գերմանիայով տուր անցկացրեց Paradise Lost խմբի հետ միասին։ Հաջորդ Paris Kills ալբոմը մի քանի շաբաթ առաջի տեղն էր գրավում Ֆինլանդիայի ամենից լավ վաճառվող ալբոմների չարտում։

Անցելով մեծ լեյբլ EMI Virgin Records-ը խումբը արձակեց իր ամենա հաջողակ ալբոմը «Devils» անունով։ Ալբոմը ու ալբոմից Lost Boys սինգլը դարձան ոսկլյա, իսկ Lost Boys երգի վրա հանվեց վիդեո-կլիպ, որի ռեժիսոր ներկայացավ Բեմ Մարջերան, որը նույնպես աշխատում էր HIM խմբի կլիպերի վրա։ Lost Boys կլիպը ընկավ MTV-ի անընդհատ ռոտացիայի մեջ։

2009 թվականին արձակվեց խմբի 9-րդ ալբոմը «Васк in Blood», տեքստերի մեջ խումբը վերադարձավ Վամպիռային թեմատիկային։

Եվրոպայի չարտերում «Back In Blood»-ը գրավեց 3 (Ֆինլանդիա) և 32 (Գերմանիա) տեղերը, Ամերիկայում 14 տեղը US Top New Artist Albums չարտում։ Ալբոմի հետ արձակվեցին ևս 2 սինգլ, կլիպերի ռեժիսսոր կրկին դարձավ Բեմ Մարջերան։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* Bump 'n' Grind (1992)
* Motor City Resurrection (1994)
* Savage Garden (1995)
* Wrap Your Troubles in Dreams (1997)
* Wasting the Dawn (1999)
* Blessed Be (2000)
* Paris Kills (2002)
* Devils (2004)
* Angels (2007)
* Back in Blood (2009)
* X (2012)

## Խմբի անդամներ
* Յուրկի 69 (Յուրկի Պեկկա Էմիլ Լիննանկիվի) — վոկալ
* Բեյզի (Պասի Յաասկելայնեն) — կիթառ
* Տիմո-Տիմո (Տիմո Պիտկանեն) — կիթառ
* Արչի (Արտո Վայնո Էնսիո Օյայառվի) — բաս-կիթառ
* Յուսսի 69 (Յուսսի Հեյկի Տապիո Վուորի) — Հարվածային

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիննական գոթիկ ռոք խմբեր
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Խաչիկ Մոմջյան

**Խաչիկ Նշանի Մոմջյան** (), հայ խորհրդային փիլիսոփա։ Փիլիսոփայության գիտության դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1956), ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1969)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտի փիլիսոփայության ֆակուլտետը (1934)։ 1937-1940 թվականներին եղել է Մոսկվայի կրոնի և աթեիզմի պատմության թանգարանի արեմտաեվրոպական բաժնի վարիչ, ՀԽՍՀ ԳԱ առաջին գիտության քարտուղար (1943-1947), միաժամանակ 1944-1947 թվականներին կատարել է դիվանագիտական աշխատանք, 1947-1949 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի վարիչ, 1951-1953 թվականներին «Լրաբեր հասարակական գիտություններ» խմբագիր, 1955-1958 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի դիալեկտիկական և պատմական մատերիալիզմի ամբիոնի վարիչ, 1958-1962 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ օրգան «Կոմունիստ» («Коммунист») ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ և փիլիսոփայության բաժնի խմբագիր։ 1967 թվականից ԽՄԿԿ ԿԿ առընթեր հասարակական գիտությունների ակադեմիայի մարքս-լենինյան փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ, 1977 թվականից՝ ԽՍՀՄ սոցիոլոգիական ասոցիացիայի վարչության նախագահ։ Միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի գործադիր կոմիտեի (1978) և այդ կազմակերպության օրգան «Քարընթ սոսիոլըջի» («Carrent sociology») պարբերականի խմբագրական կոլեգիայի անդամ (1977)։ Մոմջյանի գիտական ուսումնասիրությունները հիմնականում վերաբերում են աթեիզմի և մատերիալիզմի պատմությանը Ֆրանսիայում («Հելվեցիուսի փիլիսոփայությունը», 1955 (ռուսերեն), կազմել, խմբագրել և գիտական առաջաբանով հրատարակել է (ռուսերեն) Դենի Դիդրոյի, Պիեռ Մարեշալ ի, Կ․ Ֆ․ Վոլնեյի, Պոլ Անրի Հոլբախի, Կլոդ Ադրիան Հելվեցիուսի ստեղծագործությունները, պատմական զարգացման օրինաչափություններին («Սոցիալիստական հասարակությունը և ժողովրդական զանգվածների ստեղծագործական ակտիվությունը», 1954 (ռուսերեն), «Սոցիալական զարգացման մարքսիստական-լենինյան տեսությունը», 1978 (ռուս․, համահեղինակ) և այլն), արդի բուրժուական փիլիսոփայության քննադատությանը [«Մարքսիզմը և ռենեգատ Դարոդին», 1973 (ռուսերեն) են]։ Աշխատությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

## Պարգևներ
* Պարգևատրվել է ժողովուրդների բարեկամության (28.02.1979) և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փիլիսոփայության պատմաբաններ
Զավեն Տատինցյան

**Զավեն Տիգրանի Տատինցյան** (), հայ բեմադրիչ, ռեժիսոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)։

Հայ ռեժիսոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Օլգա Մելիք-Վրթանեսյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Զավեն Տատինցյանը ծնվել է 1926 թվականին, Գորիս քաղաքում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, այնուհետև աշխատել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, եղել է ռեժիսորի ասիստենտ, 1953 թվականից՝ ռեժիսոր, 1957-1959 թվականներին և 1962-1980 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր, 1959-1962 թվականներին՝ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի ռեժիսոր։

1952 թվականին բեմադրել է առաջին ինքնուրույն ներկայացումը՝ Ն. Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը»։ Երևանի Պատանի հանդիսատեսի, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական, շրջանային և այլ թատրոններում բեմադրել է շուրջ 100 ներկայացումներ։ 1956 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, պրոֆեսոր՝ 1979 թվականից։

Տատինցյանի բեմադրությամբ սրամիտ ու գունեղ է Շաթիրյանի «Երաժշտախումբը» պիեսի ներկայացումը (1957), Գոցցիի «Ագռավը» (1959, հայ բեմում առաջին անգամ) հնչել է հեքիաթի ու պայմանականության և հոգեբանական ռեալիզմի բարձրարվեստ ու նուրբ զուգորդումով, Գորկու «Քաղքենիներ» (1965) պիեսը՝ նոր մեկնաբանությամբ, Ռոստանի «Ռոմանտիկները» (1963)՝ գույների բազմազանությամբ, առանձնացել դերասանական ցայտուն աշխատանքով։

1970-1980-ական թվականներին Տատինցյանը ձգտել է խաղացանկը համահնչուն դարձնել գիտատեխնիկական հեղափոխության ժամանակաշրջանի մանուկ սերնդի մտավոր զարգացմանը։ Մանկանը մատչելի խորհրդածություններով են տոգորված՝ Գաբբեի «Անագե մատանիներ» (1971), Կորչակի «Մաթիուշ առաջին թագավորը» (1971), Լինդգրենի «Մանչուկն ու Կառլսոնը» (1973), Հարությունյանի «Աղջիկը, Ծիպիլին և Տիմբական» (1979) և այլ բեմադրություններ։

## Ներկայացումներ
* Մ. Շաթիրյանի «Երաժշտախումբ»
* Կ. Գոցցիի «Ագռավը»
* Է. Ռոստանի «Ռոմանտիկներ»
* Յ. Օտչենաշեկի «Ռոմեոն, Ջուլիետը և խավարը»
* Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը»
* Մաքսիմ Գորկու «Քաղքենիներ», «Թշնամիներ»
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Չար ոգի»
* Տ. Գաբբեի «Անագե մատանիներ»
* Յ. Կորչակի «Մաթիուշ առաջին թագավորը»
* Ա. Լինդգրենի «Մանչուկն ու Կառլսոնը», «Երկարագուլպա Պեպպին»
* Սաղաթել Հարությունյանի «Աղջիկը, Ծիպիլին և Տիմբական»

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1965
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1979
* ՀՀ Մովսես Խորենացու մեդալ (2002)
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ (2003)

## Գրականություն
* Գրիգորյան Վ., Զավեն Տատինցյան, Երևան, 1981։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:1926 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գորիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 11 մահեր
Կատեգորիա:2005 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Տերևակերներ

**Տերևաներկեր** (), կարծրաթև միջատների ընտանիք։ Սովորաբար մինչև 2 սմ (ՀԽՍՀ-ում մինչև 1,7 սմ) երկարությամբ, հաճախ խայտաբղետ, բզեզներ են։

## Նկարագիր
Մարմնի երկար, մինչև 1,7 սմ է, գունավորումը հաճախ խայտաբղետ է։ Բերանային օրգանները ծամող են, բեղիկները՝ թելանման, համրիչաձև կամ վերին մասում թեթևակի լայնացած։ Ոտքերը երկար են, հետինները՝ երբեմն ցատկող տիպի։

Թրթուրները երկարավուն են, մսոտ, ապրում են սովորաբար ազատ, հազվադեպ՝ հողում կամ բույսերի հյուսվածքներում։ Ե՝ վ բզեզները, և՝ թրթուրները սնվում են տերևներով (այստեղից՝ անվանումը), որոշ տեսակներ՝ նաև բույսերի այլ օրգաններով։ Բազմաթիվ տերևաներկեր (հատկապես զանգվածային բազմացման դեպքում) վնասում են գյուղատնտեսական կուլտուրաներին և անտառներին։ Հայտնի է տերևաներկերիի մոտ 40 հազար (ԽՍՀՄ-ում՝ շուրջ 1400) տեսակ։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 40 հազար, ՀՀ-ում՝ 330 տեսակ՝ 
*կարտոֆիլի կոլորադյան բզեզը (), 
*բարդու Տ. (), 
*խաչածաղկավորների ակոսավոր լվիկը (),
* ճակնդեղի վահանակիրը () և այլն, որոնք բանջարանոցային, հատիկավոր բույսերի և ծառերի վնասատուներ են։

## Գրականություն
* Фауна СССР, 008. Насекомые жесткокрылые. Листоеды (Л., 1936)
* 
* 

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջատներ
Տեխնիկական կիբեռնետիկա

**Տեխնիկական կիբեռնետիկա**, կիբեռնետիկայի մեթոդ, որն ուսումնասիրում է տեխնիկական օբյեկտների օպտիմալ կառավարման ընդհանուր հարցերը։ Տեխնիկական կիբեռնետիկան չի զբաղվում կոնկրետ սարքերի նախագծման և ստեղծման հարցերով, այլ ընդհանրացնում, տեսականորեն հիմնավորում և ձևակերպում է տեխնիկական օբյեկտների կառավարման ընդհանուր խնդիրները։ Մինչև Տեխնիկական կիբեռնետիկայի հիմնական դրույթների մշակումը և Տեխնիկական կիբեռնետիկայի, որպես ինքնուրույն գիտության, ձևավորումը, կառավարման կոնկրետ համակարգերի ստեղծման և դրանց ապարատային իրագործման հարցերով զբաղվում էին ավտոմատ կառավարման և ավտոմատ կարգավորման դիսցիպլինները։ Տեխնիկական կիբեռնետիկայի տեսական հիմքը մաթեմատիկական կիբեռնետիկան է։ Կառավարվող օբյեկտը (ԿՕ) որևէ պրոցես կամ պրոցեսների խումբ է, որի օպտիմալ ընթացքի համար անհրաժեշտ է փոփոխել կամ պահպանել անհրաժեշտ պարամետրերը (ջերմաստիճան, ճնշում, նյութամատակարարում, արագություն և այլն), այսինքն՝ պետք է կառավարել այն։ Կառավարումն իրականացվում է կառավարման ալգորիթմով, այն իրականացնում է կառավարող սարքը (ԿՍ), որը կարող է լինել հաշվողական մեքենա, ինֆորմացիոն մեքենա կամ որևէ ավտոմատ հարմարանք։ Օբյեկտի հետ կապող սարքը (ՕԿՍ) բաղկացած է գործադիր սարքերից (ԳՍ) և փոխակերպման սարքերից (ՓՍ)։ Գործադիր սարքը կատարում է ուղիղ կապի դեր․ կառավարող սարքի տված հրահանգները դարձնում է ազդանշաններ և ըստ դրանց, համապատասխան օրգանների միջոցով, ազդում օբյեկտի վրա՝ փոփոխելով կամ անփոփոխ պահելով պարամետրերը։ Փոխակերպման սարքը կատարում է հետադարձ կապի դեր․ հետևում է այդ պարամետրերի փոփոխման ընթացքին, չափման արդյունքները փոխակերպում համապատասխան ինֆորմացիայի և փոխանցում կառավարող սարքին։ Վերջինը, կառավարվելով նախնական ծրագրով և հետադարձ կապով ստացված ինֆորմացիայով, շարունակում է օբյեկտի կառավարումը։ Մուտքը ծառայում է ծրագիրը ներմուծելու կամ տվյալ կիբեռնետիկական համակարգն այլ համակարգի հետ կապելու, մարդու միջամտությունն իրականացնելու համար։ Տեխնիկական կիբեռնետիկայի հիմնական խնդիրը կառավարման արդյունավետ ալգորիթմի մշակումն է (ապահովում է արդյունավետ կառավարում բոլոր օղակներում) և վերջնական արդյունքին հասնելու համար օպտիմալ պայմանների (պարամետրերի օպտիմալ մեծությունների և նրան օպտիմալ զուգորդությունների) ստեղծումը։ Կառավարվող բոլոր համակարգերը բաժանվում են 2 հիմնական դասերի, ծրագրային կառավարման և ինքնահարմարվող համակարգեր։ Ծրագրային կառավարման համակարգերի դեպքում կառավարումն իրականացվում է ըստ նախօրոք տրված ծրագրի, ենթադրվում է, որ կառավարման ալգորիթմը լրիվ և ամբողջականորեն նկարագրում է պրոցեսը։ Կառավարման ողջ ինֆորմացիան նախապես հայտնի է, իսկ հնարավոր փոփոխությունը կարելի է կանխատեսել և ներառնել կառավարման ծրագրի մեջ։

Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Կառավարման տեսություն
Տերևոլորներ

**Տերևաոլորներ** (լատ.՝Tortricidae), թիթեռների ընտանիք, **Tortricoidea** վերնաընտանիքի միակ ներկայացուցիչը։

## Արտաքին կառուցվածք
Թևերի բացվածքը 0,8-4 *սմ* է․ առջևի զույգ թևերը հաճախ խայտաբղետ են, ետինները՝ մոխրագույն։ Կնճիթիկը թույլ է զարգացած, բայց թիթեռները կարողանում են ծծել բույսերի հյութը և ջուրը։ Թրթուրները շարժուն են, 16-ոտանի (ունեն 5 զույգ փորային ոտիկներ), 0,9-2 *սմ* երկարությամբ, ապրում են սովորաբար խողովակաձև կամ ծրարաձև ոլորված տերևների մեջ (այստեղից՝ անվանումը), սնվելով՝ հաճախ անցքեր են բացում տերևներում, բողբոջներում, ծաղիկներում, պտուղներում և այլն։

## Տարածվածություն
Հայտնի է տերևաոլորների ավելի քան 10 000 տեսակ։ Տարածված են ամենուրեք, հատկապես Ասիայի արևադարձային անտառներում։ Բազմաթիվ տերևաոլորներ բույսերի վտանգավոր վնասատուներ են։ Հայաստանում՝ տարածված վնասատու տերևաոլորներից են ամենակեր, վարդենու, կաղնու կանաչ տերևաոլորներ, խնձորենու, կաղնու, սալորենու պտղակերները, սոճու շիվապատատը, խաղողի ողկուզակերը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Տերևաոլորներ
Տերեֆթալաթթու

**Տերեֆթալաթթու**, պարաֆթալաթթու, С6Н4(СООН)2, երկհիմն արոմատիկ թթու, բենզոլերկկարբոնաթթվի պարաիզոմերը։ Ջրում և օրգանական լուծիչներում չլուծվող բյուրեղական նյութ է, լուծվում է խիտ և տաք ծծմբական թթվում, պիրիդներում։ Հալվում է 425&nbsp;°C-ում, սուբլիմվում՝ 300&nbsp;°C-ում։ Եթերներն ու աղերը կոչվում են տերեֆթալատներ։ Ստանում են պարաքսիլոլի կատալիտիկ օքսիդացմամբ։ Տերեֆթալաթթվիի էսթերներն օգտագործվում են պոլիէսթերային մանրաթելեր (դակրոն, տերիլեն և այլն), թաղանթներ և ձուլածո իրեր պատրաստելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Մայրամախոտ

***Մայրամախոտ*** ()՝ ենթաթուփ և դեղաբույս է, տարածված է Միջերկրական ծովի հարակից շրջաններում և Միջին Արևելքում։ Ծաղիկները փոքր են և գույնը տատանվում է վարդագույնից սպիտակ, տերևներն օգտագործվում են խոհարարության և բժշկության մեջ, մասնավորապես ստամոքսի հիվանդությունների դեպքում։ Դիտվել է առաջընթաց նաև վիսցերալ ցավերի բուժման համար։ Պարսկական ավանդական բժշկության մեջ *մայրամախոտն* (Պարսկաստանում կոչվում է 'kalpooreh') օգտագործվում է որպես հիպերտոնիայի, փորլուծության դեմ, ունի հակաբակտերիալ, հակաբորբոքիչ ազդեցություն, օգտագործվում է շաքարախտի դեպքում։ Ինչևէ, 2003 թ.-ին անցկացված գիտական ուսումնասիրությունները շաքարախտի դեպքում չեն հայտնաբերել որևէ դրական ազդեցություն։ 2006 թ.-ին գիտական ուսումնասիրությունները հաստատել են մայրամախոտի հակասպազմային, anti-nociceptive հատկությունները։ Մայրամախոտն անհրաժեշտ է օգտագործել զգուշությամբ, քանի որ այն թունավոր է լյարդի և երիկամների համար։

Մայրամախոտի սպիրտային քամուկը գործում է որպես թրթռահարման ազդեցությամբ գլխուղեղում առաջացած ախտաբանական շեղումները շտկող միջոց։

## Արտաքին հղումներ
* Անդաստակա-ենթատեսաթմբային գործառական կապերի պլաստիկությունը թրթռահարման դինամիկայում եվ մայրամախոտի կիրառման պայմաններում
* Felty germander page at Annie's Annuals 
* The Effect of Extract of Teucrium Polium On Blood Sugar and Insulin Levels of Type 2 Diabetic Patients. Shiraz E-Medical Journal Vol. 4, No. 4, October 2003 
* Anti-Spasmodic and Anti-Nociceptive Effects of Teucrium polium Aqueous Extract.  Iranian Biomedical Journal (IBJ) July 2006 
* Abstract: Antinociceptive effects of Teucrium polium L total extract and essential oil in mouse writhing test

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Շրթնազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Տիցիան Տաբիձե

**Տիցիան Ցուստինի Տաբիձե** (), վրացի խորհրդային բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը (1917)։ Վրացական «Երկնագույն եղջյուրներ» (1915) սիմվոլիստական խմբակի կազմակերպիչներից։ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո (1921) Տաբիձեի պոեզիայում հնչել է վերածնված երկրի հիմնը։ Տաբիձեն 1927 թվականին եղել է Խորհրդային Հայաստանում, գրել «Վրաց բանաստեղծները Հայաստանում» ակնարկը, իսկ 1932 թվականին ստեղծել է «Հայաստանում» (հրտ․ 1955, «Քարերի աղաղակը», «Կենաց», «Կաղզվանի ճանապարհին», «Պոետների երազանքը մարմնացած» և այլն) բանաստեղծական շարքը։ Սովետական Վրաստանի գեղարվեստական տարեգրությունն են «1918 թվական», «Ճակատներում», «ՌիոնՊորտ» (1928) պոեմները։ Տաբիձեն մեծ քնարերգու է, արտահայտման նոր ձևեր որոնող բանաստեղծ, հայրենասիրության և ինտերնացիոնալիզմի երգիչ։ Նրա ստեղծագործությունը նկատելի ազդեցություն է գործել վրացական խորհրդային պոեզիայի վրա։

Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ալեքսանդր Վոստոկով

**Ալեքսանդր Խրիստոֆորովիչ Վոստոկով** (իսկական ազգանունը՝ Օստենեկ, , ), ռուս բանասեր-սլավոնագետ, բանաստեղծ։ Պետերբուրգի Գիտությունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1841)։

Սովորել է Պետերբուրգի կադետական դպրոցում, ապա՝ Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1805 թվականից 1806 թվականներին լույս է տեսել Վոստոկովի «Քնարական փորձեր և այլ չափածո մանր ստեղծագործություններ» (մ․ 1-2) ժողովածուն, 1812 թվականին՝ «Փորձ ռուսական տաղաչափության» (առանձին հրատարակչութամբ 1817 թվականին) ուսումնասիրությունը, որը ռուսական շեշտային տաղաչափական համակարգի առաջին գիտական հետազոտություններից է։ 1815 թվականին աշխատանքի է անցել Պետերբուրգի հանրային գրադարանում, զբաղվել հին սլավոնական գրական հուշարձանների և սլավոնական լեզուների քերականության ուսումնասիրությամբ։ Վոստոկովի «Սլավոներենի քննախոսություն» (1820 թ.) գրքով սկզբնավորվեց սլավոներեն համեմատական լեզվաբանությունը Ռուսաստանում։ Վոստոկովը գրել է նաև ռուսերենի «ընդարձակ» և «համառոտ» քերականություն (1831 թ.), «Ռումյանցևի թանգարանի ռուսական և սլովենական ձեռագրերի նկարագրություն» (1812 թ.), «Եկեղեցասլավոներենի քերականություն» (1863 թ.) գործերը, հրատարակել «Օստրոմիրի ավետարան»-ը (1843 թ.), մասնակցել «Եկեղեցասլավոներենի և ռուսերենի բառարան»-ի (հատոր 1-4, 1847 թ.) կազմմանը, խմբագրել այն։ Կազմել է նաև «Եկեղեցասլավոներենի բառարան» (հատոր 1-2, 1858 թ.-ից 1861 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ
Կատեգորիա:Ռուսագետներ
Կատեգորիա:Սլավոնագետներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանասերներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Ջիվան Տեր-Թադևոսյան

**Ջիվան Գուրգենի Տեր-Թադևոսյան ** (Ջոն), (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1980)։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի Վ․ Պ․ Պորտուգալովի ջութակի, 1961 թվականին՝ է․ Մ․ Միրզոյանի կոմպոզիցիայի դասարանները։ 1952-1959 թվականներին եղել է Երևանի Կ․ Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն և դասատու։

1959 թվականից ապրել է Մոսկվայում։ Հայկական սիմֆոնիկ երաժշտության մեջ զգալի ներդրում են Տեր-Թադևոսյանի 2 սիմֆոնիաները (1957,1959՝ Մ․ Շոլոխովի «Մարդու ճակատագրի» ընթերցումով»), որոնցում ազգային ավանդույթներն ստացել են ինքնատիպ մարմնավորում։ Գրել է նաև՝ սիմֆոնիետ (1983), ջութակի և նվագախմբի կոնցերտ (1977), լարային կվարտետներ (1955, 1967), սիմֆոնիկ պոեմներ՝ «Ե․ Չարենցի հիշատակին» (1963), «Հեղափոխության և կուսակցության մասին» (Վ․ Մայակովսկու խոսքերով, 1966), սիմֆոնիկ սյուիտներ՝ «Օթելլո» (1970), արևելյան (1956), արաբական (1968), բուրյաթական (1975) թեմաներով, գործիքային պիեսներ, ռոմանսներ, երգեր, բազմաթիվ կինոնկարների երաժշտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1926 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Վարչական իրավազորություն

**Վարչական իրավազորություն**, անհատական վարչական գործեր լուծելու և վարչական կարգով սանկցիաներ կիրառելու պետական կառավարման մարմինների և նրանց պաշտոնարար անձանց լիազորությունը։

Պետական կառավարման որոշ մարմիններ ու նրանց պաշտոնարար անձինք վարչական իրավազորություն իրականացնում են իրենց իրավունքների շրջանակներում։

Պետական մարմինների վարչական իրավազորության գործունեությունը կարգավորվում է վարչական դատավարության նորմերով։ Իրավունքը սահմանում է, որ վարչական իրավազորությունը պետք է իրականացվի անձի բոլոր երաշխիքների ու իրավունքների պահպանմամբ։

Կատեգորիա:Վարչական իրավունք
Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյան

**Սենեքերիմ Խաչատուրի Տեր-Հակոբյան** (), հայ բանասեր, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանը ծնվել է 1881 թվականին Թուրքիայի Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանե գյուղում։ Հայտնի է եղել նաև «Չելեպի» անունով։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի վարժարանում։ 1896 թվականին ընդունվել է Էջմիածինի Գևորգյան ճեմարանի դպրոցական բաժինը, որն ավարտել է 1900 թվականին։

Այնուհետև ուսումը շարունակել է ճեմարանի լսարանական բաժնում։ Այստեղ Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանին դասավանդել են Մանուկ Աբեղյանը, Հրաչյա Աճառյանը, Հակոբ Մանանդյանը, Ստեփան Կանայանցը և այլ հայագետներ։ Ուսման ավարտին պաշտպանություն է ներկայացրել «ԺԶ դարու Հայոց եկեղեցական պատմությունը» ավարտական շարադրանքը, որն արժանացել է «հույժ գովելի» գնահատականի։ Ուսումը շարունակել է Գերմանիայի Հանրապետությունում, Ավարտելով 1910 թվականին, Բեռլինի Համալսարանի Փիլիսոփայական ֆակուլտետը։

Դասավանդել է Թավրիզի, Երևանի, Ալեքսանդրապոլի, Շուշիի, Նախիջևանի, Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական դպրոցներում, Գևորգյան ճեմարանում (1910-1917 թթ.)։ Եղել է Էջմիածնի թանգարանի վարիչի օգնական (1917-1921 թթ.), Էջմիածնի մատենադարանի տնօրեն (1921-1937 թթ.)։ Մեծ Եղեռնից փրկված հայ գաղթականներից հավաքել է հարուստ ազգագրական նյութեր, մատենադարանի հավաքածուները հարստացրել նոր ձեռագրերով։ Հեղինակ է մի շարք հոդվածների և ուսումնասիրությունների (անտիպ)։ Տեր-Հակոբյանի արխիվը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

## Մահ
Դարձել է ստալինյան բռնաճնշումների զոհ, 1937 թվականին անհիմն բռնադատվել է, ապա՝ գնդակահարվել։ 1954 թվականին արդարացվել է։

## Գրականություն
* Ադամյան Ա., Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանի արխիվը, ԼՀԳ, 1971, № 12:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Էյտոր Վիլա-Լոբոս

մինի|աջից|Վիլա Լոբոս Էյտոր
**Վիլա Լոբոս-Էյտոր** () (), բրազիլացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր, բանահավաք, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ Հավաքել և գրի է առել բրազիլական երաժշտական բանահյուսությունը։ Վաղ շրջանի երկերից ազգային բնորոշությամբ առանձնանում է «Սերտանի երգերը» նվագախմբային սյուիտը (1909)։ 1922 թվականին որպես կառավարական կրթաթոշակառու Վիլա Լոբոսը կատարելագործվել է Փարիզում։ 1931 թվականից Վիլա Լոբոսը եղել է երաժշտական կրթության հարցերով բրազիլական կառավարության լիազորը։ Հիմնադրել է երաժշտական դպրոցներ և երգչախմբային կոլեկտիվներ, 1942 թվականին՝ խմբակային երգեցողության ազգական կոնսերվատորիան, ստեղծել երաժշտական դաստիարակության կուռ համակարգ։ Նրա նախաձեռնությամբ 1945 թվականին Ռիո դե ժանեյրոյում բացվել է Բրազիլական երաժշտական ակադեմիան (Վիլա Լոբոսը եղել է նրա անփոփոխ պրեզիդենտը)։ Որպես դիրիժոր համերգային լայն գործունեություն է ծավալել հայրենիքում և արտասահմանում։ Վիլա Լոբոսի ստեղծագործությունը խորապես ազգային է։ Երաժշտական բանահյուսության հիման վրա են ստեղծված նրա 14 «Շոռո»-ները (1920-1929)։ Վիլա Լոբոսը օպերաների, բալետների, 12 սիմֆոնիայի, սիմֆոնիկ պոեմների, 9 սյուիտից բաղկացած «Բրազիլական բախիանաներ» շարքի (1930- 1945), 17 կվարտետի, դաշնամուրի, թավջութակի, կիթառի, տավղի կոնցերտների և այլ երկերի հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Մարկո Վովչոկ

մինի|Մարկո Վովչոկի նկարը նամականիշի վրա
**Մարկո Վովչոկ** (, իսկական անուն-ազգանուն՝ Մարիա Ալեքսանդրովնա Վիլինսկայա, , ), ուկրաինացի գրող։ Ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ 1857 թվականին հրատարակել է *«Народнi оповiдання Марка Вовчка»* («Ուկրաինական ժողովրդական պատմվածքներ»), 1859 թվականին՝ «Պատմվածքներ ռուսական ժողովրդական կենցաղից» ժողովածուները։ Տ․ Շևչենկոյի հետ բարեկամությունն օգնել է Վովչոկին ամրապնդվելու հեղափոխական դեմոկրատական դիրքերում։ Հակաճորտատիրական բնույթի է Վովրոկի «Ուսանողուհին» (1860) վիպակը։ 1859 թվականից 1867 թվականներին Վովչոկը ապրել է արտասահմանում։ Հանդիպել է Ա․ Գերցենի, Ն․ Օգարյովի, Ն․ Դոբրոլյուբովի հետ, մտերիմ է եղել լեհ ու չեխ քաղաքական վտարանդիների, ֆրանսիական մշակույթի շատ գործիչների հետ։ Գրել է ուկրաիներեն «Երեք ճակատագիր» (1861) վիպակը, «Հեքիաթ ինն ավազակ եղբայրների և տասներորդ քույր Գալյայի մասին» (1863), «Կարմելյուկ» (1865) հեքիաթները և ռուսերեն՝ «Շղարշե կինը» (1861), «Խուլ քաղաքը» (1862) վիպակները։ Ռուսաստան վերադառնալուց հետո աշխատակցել է «Օտեչեստվեննիե զապիսկի» (*«Отечественные записки»*) ամսագրին, որտեղ տպագրվել են նրա «Կենդանի հոգի» (1868), «Տիրացուի նոթեր» (1869 թվականից 1870 թվականներին) և այլ վեպեր ու վիպակներ։ 1874 թվականին լույս է տեսել «Հեքիաթներ և եղելություն» երգիծական ժողովածուն։ Վովչոկը պատկերել է ժողովրդի աղետալի վիճակը, առաջադեմ մարդկանց, որոնք չեն հաշտվել սոցիալական անարդարության հետ։ 1860-ական թվականների վերջերից թարգմանել է ֆրանսիացի, գերմանացի, անգլիացի, դանիացի և լեհ հեղինակների գիտական ու գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Ողջունել է 1905 թվականից 1907 թվականների հեղափոխությունը։ Նրա գրական ժառանգությունը զգալի տեղ է գրավում ուկրաինական և ռուսական գրականության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Միքայել Տեր-Հարությունյանց

**Միքայել Կարապետի Տեր-Հարությունյանց ** (), Ռուսաստանում Հոկտեմբերյան հեղաշրջման և քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պետրոգրադի զինվորական ուսումնարանը (1917)։ Հեղափոխական աշխատանք է տարել բանակում։ 1917 թվականին ընտրվել է ՌԱԴԲ(բ) կ Պետրոգրադի կոմիտեին առընթեր զինվորական կազմակերպության կոմիտեի անդամ։ Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրջման օրերին Տեր-Հարությունյանցը եղել է Պետրոգրադի ՌՀԿ-ի կոմիսարը Պետրոպավլովյան ամրոցի Կրոնվերյան զինանոցում, այնուհետև Կերենսկի-Կրասնովի խռովության ճնշման ժամանակ Պուլկովյան ջոկատում։ Եղել է Հեղկոմի ռազմակայանի անդամ և գլխավոր հրամանատար, Ն․ Վ․ Կռիլենկոյի ռազմակայանին առընթեր հեղափոխական դաշտային շտաբի պետ։ 1918 թվականից հրամանատարական պաշտոններ է վարել կարմիր բանակում։ 1922 թվականին ավարտել է Կարմիր բանակի գլխավոր շտաբի ակադեմիան։ 1924 թվականին աշխատանքի է անցել ԽՍՀՄ բանգյուղտեսչության ժողկոմատի ապարատում։ Ավարտելով Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը՝ 1934 թվականին անցել է դասախոսական աշխատանքի։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:1961 մահեր
Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Հայնրիխ Վիլանդ

**Վիլանդ Օտո Հայնրիխ** (, ), գերմանական քիմիկոս-օրգանիկ, կենսաքիմիկոս (ԳՖՀ), ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ (1929)։

Սովորել է Շտուտգարտում, Բեռլինում, Մյունխենում։ 1901 թվականից՝ փիլիսոփայության դոկտոր, 1909 թվականից՝ էքստրաօրդինար պրոֆեսոր, 1913 թվականից՝ Մյունխենի համալսարանի օրգանական քիմիայի խորհրդի անդամ, միաժամանակ 1917 թվականից՝ Մյունխենի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի օրդինար պրոֆեսոր, 1925 թվականից՝ Մյունխենի համալսարանի օրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ (փոխարինել է Վիլշտետերին)։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են հորմոնների, ստերոիդների, ալկալոիդների, լեղաթթուների, ինչպես նաև քլորոֆիլի և հեմոգլոբինի քիմիային։ Առաջարկել է (Պաչադինի հետ միաժամանակ) կենսաբանական օքսիդացման ռեակցիաների մեխանիզմը բացատրող դեհիդրացման տեսությունը։ Նոբելյան մրցանակ (1927)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Գլուբոկի Յար (գետ)

**Գլուբոկի Յար**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով, Ադիգեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Ցիցա գետի ձախ ափից 16 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 24,6 կմ²։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Կուբան, Ուեստ-Լաբինսկ քաղաքից մինչև Կրասնոդարի ջրմուղ կայան, առանց Բելայա և Պշիշ գետերի, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 06020001312108100005323
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 108100532
* Ավազանի կոդը — 06.02.00.013
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 08
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Քրիստոֆ Մարտին Վիլանդ

**Վիլանդ Քրիստոֆ Մարտին** (, ), գերմանացի գրող։ 
## Ուսում և գործունեություն
Սովորել է Տյուբինգենի համալսարանում։ Հրատարակել է կրոնախրատական պոեմներ («Աբրահամի փորձությունը», 1753)։ 1772 թվականից եղել է ապագա դուքս Կարլ Օգոստոսի դաստիարակը Վայմարում, որտեղ հրատարակել է «Դեր դոյչե մերկուր» («Der Deutsche Merkur», 1773-1810) հանդեսը։ Ծաղրելով սենտիմենտալ երազկոտությունը, ինչպես նաև բարոյական ասկետիզմը, Վիլանդը իր լուման է ներդրել ռոկոկո ոճի սալոնային-արիստոկրատական գրականության մեջ։ Նրա «Աղաթոն» (1766) երկը լուսավորության «դաստիարակչական վեպի» առաջին օրինակն է Գերմանիայում։ «Աբդերիտեն» (1774) երգիծական վեպում, ինչպես նաև «Սուզարիոն» (1768) պոեմում Վիլանդը գործողությունները տեղափոխել է Հին Հունաստան։ Վիլանդի լավագույն ստեղծագործությունը «Օբերոն» (1780) պոեմն է։ Լուկիանոսի և Շեքսպիրի ստեղծագործություններից կատարած նրա թարգմանությունները առաջադիմական նշանակություն են ունեցել գերմանական մշակույթի զարգացման համար։
մինի|առանց|Օբերոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Տեստոստերոն

**Տեստոստերոն**, մարդու և բարձրակարգ ողնաշարավորների արական սեռական հորմոն։ Արտադրվում է հիմնականում սերմնարաններում։ Միական կառուցվածքով ստերոիդ է։ Անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ , ջրում վատ է լուծվում, օրգանական լուծիչներում՝ լավ (առաջին անգամ բյուրեղային վիճակում ստացվել է 1935 թվականին, ցուլի ամորձիներից)։ Տղամարդու արյան մեջ տեստոստերոնի բնականոն քանակությունը 0,5—0,6 մկգ/100 մլ է, կանանցը՝ 0,12 մկգ/100 մլ։ Հասուն տղամարդու օրգանիզմում օրական արտադրվում է 15 մգ տեստոստերոն։ Տեստոստերոնը խթանում է արական սեռական օրգանների և երկրորդային սեռական հատկանիշների զարգացումը։

Տղամարդու մոտ տեստոստերոնն ունի կարևոր նշանակություն արական վերարտադրողական օրգանների հյուսվածքների՝ սերմնարանների և շագանակագեղձի, ինչպես նաև երկրորդային սեռական հատկանիշների՝ ավելացող մկանային և ոսկրային զանգվածի, մարմնի մազերի աճի, ձևավորման մեջ։ Տեստոստերոնը նաև կարևոր է առողջության և նորմալ կենսագործունեության, ինչպես նաև օստեոպորոզի կանխարգելման համար։

Հասուն տղամարդու մոտ տեստոստերոնի  մակարդակը 7-8 անգամ ավելի մեծ է, քան հասուն կնոջ մոտ։ Քանի որ տղամարդու օրգանիզմում տեստոստերոնի նյութափոխանակությունը ավելի արտահայտված է, քան կանանց օրգանիզմում, դրա օրական արտադրությունը տղամարդու օրգանիզմում 20 անգամ ավելի է։ Կանայք ավելի զգայուն են հորմոնի նկատմամբ։ Տեստոստերոնն առկա է համարյա բոլոր ողնաշարավորների մոտ։ Ձկների մոտ սինթեզվում է մի փոքր տարբերվող 11-կետոտեստոստերոն։  Միջատների մոտ անալոգ միացությունը էկդիզոնն է։ Ամենուր հանդիպող ստերոիդներից կարելի է ենթադրել որ սեռական հորմոններն ունեն վաղ էվոլյուցիոն պատմություն։

Բժշկության մեջ տեստոստերոնը օգտագործվում է տղամարդկանց սեռական գեղձերի ֆունկցիայի անբավարարության, կանանց դաշտանադադարի (կլիմաքս) խանգարումների դեպքում և որոշ ուռուցքների բուժման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Անդրոգեններ
Կատեգորիա:Հորմոններ
Վարչական դատավարություն

**Վարչական դատավարություն**, լայն առումով՝ պետական իշխանության գործադիր-կարգադրիչ մարմինների վարչաիրավական նորմերի կիրառման գործունեությունը անհատական գործեր քննելիս, նեղ առումով՝ վարչաիրավական հարաբերությունների մասնակիցների միջև ծագած վեճերի լուծման և վարչական հարկադրանքի կիրառման պետական մարմինների գործունեությունը։

Վարչական դատավարության խնդիրն է համարվում պետական կառավարման ոլորտում օրինականության ապահովումը, երկրի քաղաքացիների իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունը։ Վարչական դատավարության նորմերը որոշում են պետական մարմինների և դրանց պաշտոնատար անձանց գործողությունների դեմ բերվող բողոքները, վարչական իրավախախտման համար պատասխանատվության, վարչական ներգործության ենթարկելու կարգը (վարչական ձերբակալություն, վարչատեխնիկական, վարչաբժշկական հարկադրական միջոցներ)։

Դատավարության յուրաքանչյուր մասնակից ունի որոշակի իրավունքներ և պարտականություններ։ Հասարակական կազմակերպություններին իրավունք է վերապահված մասնակցել վարչական իրավախախտումների քննարկմանն ու լուծմանը, վարչական հանձնաժողովների և վարչական հարկադրանք կիրառող այլ մարմինների գործունեությանը։

Դատավարության բոլոր փուլերում, դատավարական ժամկետների պահպանումը պարտադիր է։ Վարչական հարկադրանքի վերաբերյալ որոշումները կարող են բողոքարկվել վերադաս մարմիններին, իսկ օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ դատարանին։ Այն ընդհանուր հսկողության կարգով կարող է բողոքարկել նաև դատախազը։ 

Կատեգորիա:Վարչական իրավունք
Տարածքային ջրեր

մինի|Ծովային գոտիների սխեմատիկ քարտեզ (տեսարան վերևից).
**Տարածքային ջրեր**, տարածքային ծով, պետության ցամաքային կամ կղզիական տարածքային հարող և այդ տերիտորիայի բաղկացուցիչ մասը կազմող ծովային գոտի։ Տարածքային ջրերի իրավական ռեժիմն առաջին անգամ ընդունվել է տարածքային ծովի և հարող գոտու մասին ՄԱԿ-ի ժնևյան առաջին կոնֆերանսում (1958 թ.)։ ՄԱԿ-ի երրորդ կոնֆերանսում (1982 թ.) ընդունված կոնվենցիայի համաձայն, տարածքային ջրերում (ինչպես նաև դրանց վրայի օդային տարածությունում, ծովի հատակում ու դրա ընդերքում) պետությունն իրականացնում է իր գերիշխանությունը՝ պահպանելով միջազգային իրավունքի նորմերը։

Տարածքային ջրերով խաղաղ անցման իրավունք ունեն միջազգային կոնվենցիայի պահանջներով (անցումը չպետք է խախտի ափամերձ պետության անվտանգությունը և այլն) ղեկավարվող բոլոր պետությունների նավերը։ Տարածքային ջրերի լայնության հարցը միշտ եղել է վիճելի։ Կարծիքներ են եղել ճանաչել 3,6 կամ 12 ծովային մղոն լայնություն ունեցող շերտը, իսկ որոշ պետություններ միակողմանիորեն այն ընդարձակել են մինչև 200 ծովային մղոն։ ՄԱԿ-ի 3-րդ կոնֆերանսում 12 ծովային մղոնն ընդունվել է տարածքային ջրերի, 200 մղոնը՝ տնտեսական գոտու առավելագույն սահման։ Տարածքային ջրերի արտաքին սահմանն այն գիծն է, որի յուրաքանչյուր կետը ելակետային (բազիսային) գծի ամենամոտ կետից գտնվում է պետության հայտարարած տարածքային ջրերի լայնությանը հավասար հեռավորության վրա։ Տարածքային ջրերի ելակետային գիծը համարվում է պետության ծովափի երկարությամբ ամենամեծ տեղատվության գիծը։

Կատեգորիա:Ծովային իրավունք
Կատեգորիա:Սահմաններ
Տևդորե

**Տևդորե**, 11-րդ դար վերջից—12-րդ դարի սկզբի վրացի նկարիչ։ Որմնանկարել է Վերին Ավանեթիի մի շարք եկեղեցիներ Իփրարի, 1096 թ, Կվիրիկե և Իվլիտե, 1112 թ (նոր տվյալներով՝ 1111 թ), Նակիփարի, 1130 թ]։ Տևդորեի ստեղծագործություններին հատուկ են դեմքերի ընդգծված զգացմունքային արտահայտչականությունը, գծի մանևրայնությունը և մոխրակապտավունի և կարմրադարչնագույնի տարբեր երանգների համադրությամբ գունաշարի զսպվածությունը։

Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Շունդուկ (գետ)

**Շունդուկ**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում, Ադըղեայի Հանրապետությունում։ Ակունքը սկիզբ է առնում Կուբան գետից։ Գետի երկարությունը 20 կմ է։ Ավազանի տարածքը կազմում է 73,1 կմ2։

Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցման (ՊՋԳ) տվյալներով՝ գետը գտնվում է միայն Կուբանի ավազանային երկրամասում։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կուբան գետն է, Ուստ Լաբինսկ քաղաքից մինչև Կրասնոդարյան ջրամբար, առանց Սպիտակ և Պիշիշ գետերի։ Գետի ավազանատակը բացակայում է։ Գետային ավազանը Կուբանն է։

## Ջրագրության տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **06020001312108100005361**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **108100536**
* *Ավազանի կոդը* - **06.02.00.013**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **08**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Топонимика слова Шундук

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Պսյոմեն (գետ)

**Պսյոմեն**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարաչայ-Չերքեզիայի Ուրուպի շրջանի տարածքով։ Գետաբերանը գտնվում է Բոլշայա Լաբա գետի աջ ափով 46 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է, ջրհավաք ավազանի մակերեսը՝ 54 կմ2։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալներով այն պատկանում է Կուբանյան ավազանին, գետի տնտեսօգտագործման համար նախատեսված ջրային հատվածը գտնվում է Լաբա գետի ակունքից մինչև Չամլիկ գետի թափվելը, գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

* Ջրային օբյեկտի կոդը պետական ջրային գրանցամատյանում — 06020000712108100003496
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրման կոդը — 108100349
* Ավազանի կոդը — 06.02.00.007
* ԳՈՒ-ի հատորի համարը — 08
* Թողարկումը ըստ ԳՈՒ-ի — 1

## Աղբյուրներ
* ԽՍՀՄ-ի վերգետնյա ջրերի ռեսուրսներ. Հիդրոլոգիական ուսումնասիրություն. Հյուսիսային Կովկաս 1964 - 309 էջ

## Արտաքին հղումներ
* Պսյոմեն և Կուրջինովո շրջանների կայք 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
I'm Different

«**I'm Different**», ամերիկացի ռեփեր Թու Չեյնսի երգն է։ Այն թողարկվել է 2012 թվականի նոյեմբերի 8-ին՝ որպես նրա դեբյուտային «Based on a T.R.U. Story» ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Թու Չեյնսի, DJ Mustard-ի և Մայք Դինի կողմից։

## Տեսահոլովակ և կենդանի կատարումներ
Դեռ երգի թողարկումից օրեր առաջ, Թու Չեյնսը MTV-ի հետ զրույցում հայտնել էր որ նա պատրաստվում է նկարահանել իր «I'm Different» երգի տեսահոլովակը։ Այն նկարահանվել է ռեժիսոր Էլիշա Սմիթի կողմից, և ներկայացվել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 23-ին MTV Jams հեռուստաալիքի եթերում։

Թու Չեյնսը երգը կենդանի կատարել է մի քանի միջոցառումների ժամանակ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 9-ին նա այն կատարել է BET Hip Hop Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ, իսկ նույն տարվա դեկտեմբերին նաև Jimmy Kimmel Live! հեռուստաշոուի ժամանակ։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթ

### Տարեվերջյան չարթ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:Թու Չեյնսի երգեր
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով
Տենզոմետր

**Տենզոմետր**, (-լարված, ձգված և մետր), սարք, որը կիրառում են մեքենաների, կոնստրուկցիաների և կառույցների դետալներում, ինչպես նաև նյութերի մեխանիկական փորձարկումների ժամանակ առաջացող դեֆորմացիաների բաշխումն ուսումնասիրելու համար։ Ըստ չափվող մեծության՝ գրանցման և հաշվարկման համար հարմար տեսքի բերման եղանակի տարբերում են մեխանիկական և էլեկտրական տենզոմետրեր։ Մեխանիկական տենզոմետրերը բաղկացած են հաշվարկման և գրանցման հարմարանքներով լծակների համակցությունից։ Էլեկտրական տենզոմետրերի օգնությամբ բարդ պայմաններում (ագրեսիվ միջավայրերում, բարձր կամ ցածր ջերմաստիճանների և ճնշումների դեպքում են) կատարվում է ստատիկական և դինամիկական դեֆորմացիաների հեռաչափում։

Կատեգորիա:Տեխստուգման սարքեր
Տարազ (թերթ)

**«Տարազ»**, գրական-գեղարվեստական, հասարակական շաբաթաթերթ (այնուհետև` ամսագիր)։ Լույս է տեսել 1890-1919 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Տիգրան Նազարյան։

Մինչև 1900 թվականը եղել է «Աղբյուր»-ի պատկերազարդ հավելվածը։ Հիմնականում ունեցել է ազատական (լիբերալ) դիրքորոշում։ ժամանակի հասարակական-քաղաքական իրադարձությունները լուսաբանելիս առավել մեծ տեղ է հատկացրել հայկական հարցին, որի լուծումը, պրոռուսական դիրքերից, կապել է Ռուսաստանի օգնության հետ, սուր քննադատության ենթարկել համիդյան վարչակարգի հայաջինջ գործելակերպը, ծաղրել այսպես կոչված «սահմանադրությունը»։

Հանդեսն արձագանքել է ժամանակի գրեթե ողջ գրական անցուդարձին։ Այստեղ տպագրվել են Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Շուշանիկ Կուրղինյանի, Շիրվանզադեի, Աթաբեկ Խնկոյանի, Վահրամ Փափազյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Հակոբ Պարոնյանի և այլոց ստեղծագործությունները, թարգմանաբար ներկայացվել ռուս, վրաց և արեմտաեվրոպական գրականությունը (Ալեքսանդր Պուշկին, Միխայիլ Լերմոնտով, Նիկոլայ Նեկրասով, Իվան Տուրգենև, էգնատե Նինոշվիլի, Իլյա Ճավճավաձե, Ա․ Ղազբեգի, Շեքսպիր, Շիլլեր, Բայրոն, էմիլ Զոլա, Մոպասան և ուրիշներ)։

Նշանակալի է «Տարազ»-ի դերը երաժշտության, թատրոնի, կերպարվեստի հարցերի լուսաբանման ասպարեզներում, որոնց նվիրված հոդվածները ավել են ժամանակի մշակութային կյանքի (հատկապես թիֆլիսահայ) ամբողջական պատկերը, նպաստել գեղագիտական առաջավոր մտքի հանրայնացմանը։ Լուրջ արժեք են ներկայացնում նաև մանկավարժությանը, դպրոցին և ընտանեկան դաստիարակությանը նվիրված նյութերը, որոնցով հանդես են եկել Հովհաննես Տեր-Միրաքյանը, Ս․ Բեկնազարյանը, Ստեփան Լիսիցյանը, Ղազարոս Աղայանը։ Տպագրել է գրախոսականներ, մամուլի տեսություններ, ծանոթացրել հայ խմբագիրների և հրապարակախոսների գործունեությանը։

Ունեցել է «Գեղափնջիկ», «Իլյուստրասիոն», «Փարիզի մոդաներ», «Առողջապահություն» և այլ հավելվածներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Տեատր (ամսագիր)

**«Տեատր»** (, «Թատրոն», 1930 -1933 թվականներին՝ «Սովետսկի տեատր» (, 1933-1936 թվականներին՝ «Տեատրի դրամատուրգիա» (), 1942-1944 թվականներին լույս չի տեսել) խորհրդային և ռուսական հանդես թատրոնի մասին։

Լուսաբանել է թատերական կյանքը, տպագրում հոդվածներ, գրախոսականներ, պիեսներ, թատերական տարբեր ժանրերի գործեր, ակնարկներ ռեժիսորների, դերասանների, դրամատուրգների, թատերական նկարիչների մասին։ Անդրադառնում է արտասահմանյան թատրոնին։ 2021 թվականի մարտի 23-ին դատարանի որոշմամբ ամսագիրը դադարեցրել է իր գործունեությունը ("Ռոսկոմնադզորի" տպագիր հրատարակությունների ռեեստրը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատերական ամսագրեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն ամսագրեր
Տեսություն

**Տեսություն** 
# Գիտելիքի բարձրագույն ձևը, որի մեջ նվազագույն թվով հիմնական հասկացություններից ու դրանք պարունակող ընդհանուր դրույթներից (հիմնադրույթներից, սկզբունքներից) բխեցվում են փորձից հայտնի երևույթները և դրանք կապակցող էմպիրիկական օրինաչափությունները (կանոնավորությունները)։ Յուրաքանչյուր տեսության հետ առնչվում է մի որոշակի մոդելային պատկերացում դիտարկելի երևույթների ներքին կառուցվածքի և գործողության մեխանիզմի վերաբերյալ։ Գիտելիքների տեսությունը իմի է բերում փորձի մեջ անջատ երևույթների բազմազանությունը, տալիս է դրանց բացատրությունը և հնարավորություն է ընձեռում կանխատեսելու նոր (մինչ այդ չդիտված) երևույթներ, իսկ իմացաբանական առումով՝ եզակին, պատահականն ու անցողիկը հանգեցնում է ընդհանուրին, անհրաժեշտին, հաստատունին, օրինաչափին։ Տեսության գիտական արժեքը որոշվում է իր այս հիմնական ֆունկցիաները հաջող կատարելու աստիճանով։ Բնագիտության յուրաքանչյուր ճյուղում գոյություն ունի միասնականացման ֆունկցիա կատարող ընդհանրական հիմնարար տեսություն, որից ելնում են երևույթների առանձին բնագավառներին վերաբերող մասնավոր տեսությունները։ Այդպիսին է դասական ֆիզիկայում Ի․ Նյուտոնի «Բնափիլիսոփայության մաթեմատիկական հիմունքներ»-ում շարադրված տեսությունը, որի վրա հիմնված էին ձայնային, լուսային, մագնիսական, էլեկտրական և մյուս ֆիզիկա-քիմիական երևույթների վերաբերյալ XVIII—XIX դդ․ ստեղծված բոլոր մասնավոր գիտական տեսությունները։ Ավելին, այն ընկած էր առհասարակ աշխարհի մեխանիկական պատկերի հիմքում։ Նորագույն ֆիզիկայում նույն դերը ստանձնել են հարաբերականության հատուկ տեսությունը և քվանտային մեխանիկայի տեսությունը, կենսաբանության մեջ՝ Դարվինի, Պավլովի, Մորգանի-Վասմանի տեսությունները և այլն։ Հասարակական գիտություններում սովորաբար զուգահեռաբար գործում են մի քանի անկախ ընդհանրական տեսություններ։ Հատուկ դաս են կազմում մաթեմատիկական և մաթեմա-տիկատրամաբանական տեսությունները, որոնցում նախապես ընդունված որոշակի դրույթներից (կանխադրույթներից, աքսիոմներից) զուտ տրամաբանական ձևափոխությունների միջոցով արտածվում են ուրիշ դրույթներ։ Գիտելիքի բովանդակային բնագավառներում կառուցվածքային առումով առավել խիստ են այն տեսությունները, որոնցում էականորեն օգտագործվում է մաթեմատիկայի լեզուն։ Տեսության ուսումնասիրությամբ զբաղվում են փիլյունը, հատկապես իմացաբանությունը, գիտության մեթոդաբանությունը և տրամաբանությունը։
# Լայն իմաստով, առանձնապես XIX դ․ փիլիսոփայական գրականության մեջ, տեսություն կամ տեսական մտածողություն ասելով նկատի ունեն հասարակական մարդու կողմից աշխարհի հոգևոր յուրացումը՝ նրա ճանաչողական գործունեությունը հատկապես իբրև երևույթների բացատրություն, ըմբռնում, իմաստավորում, ի տարբերություն աշխարհի գործնական-առարկայական յուրացման՝ պրակտիկայի։ Ըստ դիալեկտի կական մատերիալիզմի, աշխարհի յուրացման մեկ-միասնական գործունեության մեջ այս երկու կողմերի առանձնացումը և, այնուհետև, հակադրումը պատմական երևույթ է։ Հասարակական կյանքում տեսական մտածողության դերն առանձնապես մեծանում է հասարակության հեղափոխական սոցիաիստական վերափոխման ժամանակաշրջանում։ Ինչպես նշել է Վ. Ի. Լենինը․ «Առանց հեղափոխական տեսության չի կարող լինել նաև հեղափոխական շարժում», իսկ «․․․առաջավոր մարտիկի դերը կարող է կատարել միայն այն կուսակցությունը, որ ղեկավարվում է առաջավոր տեսությամբ»

Կատեգորիա:Գիտական մեթոդ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Սալոն

250px|մինի|Փարիզ քաղաքը
**Սալոն**, Ֆրանսիայում ժամանակակից արվեստի պարբերաբար կազմակերպվող ցուցահանդեսների անվանումը։ Նման ցուցահանդեսներ Փարիզում պաշտոնապես կազմակերպվել են սկսած 17-րդ դարից, 1699 թվականից՝ Լուվրում, սկզբում Մեծ պատկերասրահում, իսկ 1737-1848 թվականներին՝ այսպես կոչված Քառակուսի սալոնում (Salon Carre, այստեղից էլ «Սալոն» անվանումը)։ Հետագայում պաշտոնական Սալոններ կազմակերպվել են Ելիսեյան դաշտերի Մեծ պալատում։ 18-րդ դարի կեսերից Սալոնները տեղի են ունեցել կանոնավոր կերպով, 18-րդ դարի վերջերին և 1863 թվականից՝ ամեն տարի։ Մինչև Ֆրանսիայի մեծ հեղափոխությունը Սալոններին մասնակցել են միայն Գեղանկարչության և քանդակագործության թագավորական ակադեմիայի անդամները, հեղափոխությունից հետո՝ բոլոր նկարիչները։ Աակայն Սալոնների ժյուրիները Նապոլեոն 1-ի կայսրության շրջանից (1804-1815) սկսած սիստեմատիկորեն պաշտպանել են քաղքենիական ճաշակը բավարարող հնամոլ ակադեմիական արվեստը (այսպես կոչված սաչոնային արվեստ)։ Առաջադեմ վարպետների գործերը հաճախ մերժվելով ժյուրիի կողմից, այնուամենայնիվ, թեև քիչ քանակով, մուտք են գործել Սալոն, դրանով իսկ բազմաթիվ Սալոններ (1819, 1824, 1831, 1850 և այլն) վերածվել են պաշտոնական-ակադեմիական և առաջադեմ ուղղությունների պայքարի ասպարեզի։ 1881 թվականից Սալոնները դադարել են պետ․ միջոցառում լինելուց և անցել են Ֆրանսիացի նկարիչների ընկերության տնօրինությանը, որը մինչև այժմ պարբերաբար կազմակերպում է «Գարնանային սալոն» ամենամյա ցուցահանդեսներ։ XIX դ․ վերջին -XX դ․ սկզբին կազմակերպվել են նոր, ավանգարդիստական Սալոններ՝ «Անկախների սալոն», «Աշնանային սալոն», «Թյուիլրի սալոն» և այլն։ Ֆրանսիական սալոններին համանման անուններ են կրել նաև այլ երկրներում կազմակերպվող ցուցահանդեսները (օրինակ, «Ոսկե գեղմի» սալոն»-ը Ռուսաստանում, 1908, 1909-1910)։ Սովորաբար, կարճ՝ «Սալոն» են անվանվել նաև բազմաթիվ քննադատների, գրողների, փիլիսոփաների (Դ․ Դիդրո, Ստենդալ, Հ․ Հայնե, Թ․ Գոթիե, Էմիլ Զոլա և ուրիշներ) Սալոնին վերաբերող քննադատական ակնարկները։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ցուցահանդեսներ
Կատեգորիա:Եվրոպական մշակույթ
Կատեգորիա:Հավաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Մշակութային իրադարձություններ
Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գրական խմբավորումներ
Տատանումների փուլ

thumb|Համափուլ ներդաշնակ տատանումներ (սինուսոիդալ ալիքներ)
thumb|Հակափուլ տատանումներ
**Տատանումների փուլ**, տատանողական պրոցեսի վիճակը ժամանակի ցանկացած պահին որոշող մեծություն։ Օրինակ, ներդաշնակ տատանումներ կատարող լարման 
: U = U_0 \cos(\omega t + \varphi _0)

հավասարման մեջ cos(ωt+φ0) մեծությունը տատանումների փուլն է (ω-ն անկյունային հաճախությունն Է, t-ն՝ ժամանակը, Ս0-ն՝ ամպլիտուդը, իսկ φ0-ն՝ սկզբնական փուլը)։ Սովորաբար էական են միայն ներդաշնակ տարբեր պրոցեսների տատանումների փուլերի տարբերությունները։ Խիստ առումով տատանումների փուլ հասկացությունը վերաբերում է միայն ներդաշնակ տատանումներին, սակայն այն կիրառում են նաև ոչ ներդաշնակ և նույնիսկ ոչ խիստ պարբերական պրոցեսների (օրինակ, մարող տատանումների) նկարագրության համար։ Ներդաշնակ տատանումների դեպքում տատանումների փուլ չափվում է անկյունային միավորներով, իսկ պարբերական, բայց ոչ ներդաշնակ տատանումների դեպքում՝ պարբերության մասերով։

Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն