Տերենս ՄաքՆելլի

**Տերենս ՄաքՆելլի** (, ) , ամերիկացի թատերագիր, լիբրետիստ և սցենարիստ է։ Նկարագրվելով որպես «ամերիկյան թատրոնի ***'բարդ» և «ժամանակակից մեծագույն թատերագիրներից մեկը, որ երբևէ տվել է թատերական աշխարհը»***'՝ ՄաքՆելլին արժանացել է հինգ «Թոնի» մրցանակի։***'

Նա ստացել է [[Թոնի (մրցանակ)|«Թոնի» մրցանակ]] «Լավագույն պիես» անվանակարգում՝«Սեր, արիություն, կարեկցանք» և «[[Վարպետություն (պատմվածք)|Վարպետության դաս]]»  գործերի համար, ինչպես նաև «Լավագույն մյուզիքլի լիբրետո» անվանակարգում՝ «[[Սարդ-կնոջ համբույրը]]»և «[[Ռեգթայմ (ֆիլմ)|Ռեգթայմ]]»***' ստեղծագործությունների համար։ 2019 թվականին նա ստացել է «Թոնի» մրցանակ՝ կյանքի ընթացքում ունեցած ձեռքբերումների համար**։**

1996 թվականին նա ընդգրկվել է Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահ, իսկ 2011-ին արժանացել է Դրամատուրգների գիլդիայի և «Լյուսիլ Լորթել» պատվավոր մրցանակներին՝ կյանքի ընթացքում ունեցած ձեռքբերումների համար։ 2018 թվականին նա ընդունվել է Ամերիկյան արվեստի և գրականության ակադեմիա, որն ԱՄՆ-ում գեղարվեստական վաստակի բարձրագույն ճանաչումն է։ Նրա մյուս պարգևների թվում են Էմմի մրցանակ» երկու Գուգենհայմի կրթաթոշակները, Ռոքֆելլերի դրամաշնորհ, չորս «Դրամա Դեսկ», երկու «Լյուսիլ Լորթել», երկու «Օբի» և երեք «Հալլ-Ուորիներ» մրցանակները****։

Նրա կարիերան տևել է  է վեց տասնամյակ, իսկ նրա պիեսները, մյուզիքլներն ու օպերաները պարբերաբար բեմադրվել են ամբողջ աշխարհում: Նա նաև գրել է կինոսցենարներ, հեռուստասցենարներ և հուշագրություն: Ակտիվ լինելով ինչպես տարածաշրջանային և  (ոչ բրոդվեյյան) թատրոնների շարժումներում, այնպես էլ Բրոդվեյում՝ նա իր սերնդի այն սակավաթիվ թատերագիրներից էր, որին հաջողվեց ավանգարդից անցում կատարել դեպի համընդհանուր ճանաչում: Նրա ստեղծագործության առանցքում մարդկային փոխշփման դժվարություններն ու դրա հրատապ անհրաժեշտությունն էին: 1981-ից 2001 թվականներին նա եղել է Դրամատուրգների գիլդիա խորհրդի փոխնախագահը:

Նա մահացել է 2020 թվականի մարտի 24-ին Ֆլորիդայի Սարասոտա հիվանդանոցում՝ Քովիդ 19- ից առաջացած բարդությունների հետևանքով:

## Վաղ կյանքը և կրթությունը
ՄաքՆելլին ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 3-ին Ֆլորիդայի Սենթ Փիթերսբերգ քաղաքում՝ Հյուբերտ Արթուրի և Դորոթի Քեթրին ՄաքՆելլիների ընտանիքում, ովքեր իռլանդական կաթոլիկ ծագումով նյույորքցիներ էին: Նրա ծնողները ղեկավարում էին «Պելիկան ակումբ» կոչվող ծովափնյա բար-ռեստորանը, սակայն այն բանից հետո, երբ փոթորիկը կործանեց հաստատությունը, ընտանիքը կարճ ժամանակով տեղափոխվեց Պորտ Չեստեր (Նյու Յորք), ապա Դալլաս (Տեխաս) և, ի վերջո, հաստատվեց Կորպուս Քրիստիում (Տեխաս): Այնտեղ Հյուբերտ ՄաքՆելլին գնեց և ղեկավարեց «Շլից» գարեջրի բաշխիչ ձեռնարկությունը, իսկ ՄաքՆելլին հաճախեց W.B. Ray ավագ դպրոցը: Չնայած Նյու Յորքից հեռու լինելուն՝ ՄաքՆելլիի ծնողները սիրում էին բրոդվեյյան մյուզիքլներ: Երբ ՄաքՆելլին ութ տարեկան էր, ծնողները նրան տարան դիտելու «Էննին վերցնում է հրացանը» ՝ Էթել Մերմանի մասնակցությամբ, իսկ հաջորդ այցելության ժամանակ ՄաքՆելլին տեսավ Գերտրուդ Լոուրենսին «Թագավորը և ես» ներկայացման մեջ: ՄաքՆելլին հետագայում ասել է. «Երբ տեսա «Քաղաքում»  ֆիլմը՝ Ֆրենկ Սինատրայի, Ջին Քելլիի և Ջուլս Մունշինի մասնակցությամբ, որտեղ երևում էին Սթեյթեն Այլենդի լաստանավն ու Էմփայեր Սթեյթ Բիլդինգը, ես ասացի. «Ահա թե որտեղ եմ ուզում ապրել»: Ես երբեք չեմ զղջացել դրա համար»: Ավագ դպրոցում ՄաքՆելլիին գրելու հարցում քաջալերել է տաղանդավոր անգլերենի ուսուցչուհի Մորին ՄաքԷլրոյը (1913–2005.):

1956 թվականին նա ընդունվեց Կոլումբիայի քոլեջ: Այնտեղ նա հատկապես հավանում էր Էնդրյու Կիապեի՝ Շեքսպիրի վերաբերյալ երկու կիսամյակ տևող դասընթացը, որի ընթացքում ուսանողները կարդում էին Շեքսպիրի պիեսները գրեթե դրանց ստեղծման հերթականությամբ: Նա միացավ «Բոարս հեդ»ընկերությանը և գրեց Կոլումբիայի ամենամյա «համալսրանական շոու»-ն, որի երաժշտության հեղինակը համակուրսեցի Էդվարդ Լ. Քլեբանն էր, իսկ ռեժիսորը՝ Մայքլ Պ. Կանը: Նա ավարտեց 1960 թվականին՝ ստանալով անգլիական գրականության բակալավրի աստիճան գերազանցությամբ և անդամակցություն «Ֆի բետա կապա» ընկերությանը: 1961 թվականին վիպասան Ջոն Ստայնբեքը վարձեց ՄաքՆելլիին՝ որպես իր երկու դեռահաս որդիների կրկնուսույց, երբ Ստայնբեքների ընտանիքը մեկնում էր շուրջերկրյա ճանապարհորդության: Նավարկության ընթացքում ՄաքՆելլին ավարտեց մի սևագիր, որը հետագայում դարձավ «Եվ բաներ, որոնք բախվում են գիշերով» պիեսի առաջին գործողությունը: Ստայնբեքը խնդրեց ՄաքՆելլիին գրել լիբրետոն «Այստեղ է իմ տեղը» մյուզիքլի համար, որը հիմնված էր «Եդեմից արևելք» վեպի վրա:

## Վաղ աշխատանքայն գործունեությունը
Ավարտելուց հետո ՄաքՆելին տեղափոխվեց Մեքսիկա՝ կենտրոնանալու իր գրական գործունեության վրա՝ ավարտին հասցնելով մի մեկ ակտանոց  պիես, որը նա ներկայացրեց Նյու Յորքի «Դերասանական արվեստանոց» թատերական դպրոցին՝ բեմադրության համար: Չնայած դպրոցը մերժեց պիեսը, ստուդիայի վրա սցենարը մեծ տպավորություն թողեց, և ՄաքՆելին հրավիրվեց աշխատելու որպես ստուդիայի բեմական մենեջեր (ադմինիստրատոր), որպեսզի կարողանա ձեռք բերել թատրոնի գործնական գիտելիքներ:

Նրա առաջին լիամետրաժ պիեսը՝ «Դռան այս կողմը» , պատմում է զգայուն տղայի և նրան իշխող հոր կամքի պայքարի մասին: Այն բեմադրվել է 1962 թվականին «Դերասանական արվեստանոց» -ի արհեստանոցում, որտեղ հանդես է եկել երիտասարդ Էստել Փարսոնսը: Սկսելով մի կարիերա, որն ընդգրկում էր ինչպես օֆֆ-Բրոդվեյը, այնպես էլ Բրոդվեյը, նրա պիեսները բողոքում էին Վիետնամպատերազմի դեմ, ծաղրում էին ընտանեկան հնացած հարաբերությունները, ձաղրում սեռական բարքերը և դարձան 1960-ականների ու 1970-ականների սկզբի սոցիալական բողոքի շարժման մի մասը:

1964 թվականին նրա հաջորդ պիեսը՝ «Եվ բաներ, որոնք բախվում են գիշերը», միասեռականության թեման ուղղակիորեն բերեց բեմ, ինչը հարուցեց Նյու Յորքի պահպանողական թատերական քննադատների զայրույթը։ Այն բացվեց Բրոդվեյի «Ռոյալ» թատրոնում և արժանացավ հիմնականում բացասական գնահատականների։

Պիեսն ուսումնասիրում է տագնապի հոգեսոցիալական դինամիկան, որը մարդուն դրդում է կանխարգելիչ և պաշտպանողական կերպով մեղադրել ուրիշներին այնպիսի խնդիրներ ստեղծելու մեջ, որոնք իրականում սեփական անապահովության արդյունք են։ ՄաքՆելին հետագայում ասել է. «Իմ առաջին պիեսը՝ «Բաներ, որոնք բախվում են գիշերը», մեծ ձախողում էր։ Ես ստիպված էի ամեն ինչ նորից սկսել»։ Այնուամենայնիվ, պրոդյուսեր Թեոդոր Մանը տոմսերի գինն իջեցրեց մինչև 1 դոլար, ինչը թույլ տվեց, որ ներկայացումը երեք շաբաթ շարունակվի լիքը դահլիճներով։

**[[Հաղորդություն|«Հաջորդը»]]** (1968թվական) որը նրան բերեց իր վաղ շրջանի ամենամեծ ճանաչումը (բեմադրիչ՝ Էլեյն Մեյ, գլխավոր դերում՝ Ջեյմս Կոկո), պատմում է մի ամուսնացած, միջին տարիքի գործարարի մասին, ում սխալմամբ զորակոչել են զինված ուժեր:

«**[[Սանդրո Բոտիչելլի|Բոտիչլլի]]»**-ն (1968թվական),որը կենտրոնանում է ջունգլիներում հերթապահություն անող երկու ամերիկացի զինվորների վրա, որոնք խաղ են հորինում արևմտյան քաղաքակրթության մեծագույն անունների շուրջ:

«Կուբա սի» (1968 թվական) պիեսը ծաղրում է այն արհամարհանքը, որը շատ ամերիկացիներ տածում էին հեղափոխության գաղափարի հանդեպ, թեև հենց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն էլ ծնվել է հեղափոխության արդյունքում: Այստեղ հանդես է եկել Մելինա Մերկուրին:

«Ու՞ր է գնացել Թոմի Ֆլաուերսը» (1971 թվական)-ի պիեսում նա փառաբանում է, բայց միևնույն ժամանակ ողբում ամերիկյան երիտասարդական շարժման այն համոզմունքի անարդյունավետությունը, թե պետք է «պայթեցնել այս երկիրը, որպեսզի կարողանանք ամեն ինչ նորից սկսել»:

«Քախցր էրոս**»**-ը (Sweet Eros,«» 1968) մի երիտասարդի մասին է, ով իր սերն է խոստովանում մի մերկ կնոջ, ում բերանը փակել և կապել է աթոռին:

«Թող այն արնահոսի»(1972) պիեսում երիտասարդ զույգը լոգանք է ընդունում և համոզվում, որ լոգարանի վարագույրի մյուս կողմում ներխուժող է թաքնված:

Այս և նրա վաղ շրջանի մյուս պիեսները, այդ թվում՝ «Շրջագայություն**»**(1967թվական), «Վկան» (1968թվական), «Այն ամենը վերադարձնելով տուն»(1970թվական,)և «Վիսկի» (1973,) իրենցից ներկայացնում են ամերիկյան բարոյական ինքնագոհության մութ երգիծանքը:

ՄաքՆելին անցում կատարեց կատակերգության և ֆարս ժանրերին՝ սկսելով «Կեսօր» (1968 թվական)ստեղծագործությունից։ Այն սեռական թեմայով ֆարս է հինգ անծանոթների մասին, որոնց անձնական հայտարարության միջոցով խաբեությամբ բերել են Ստորին Մանհեթենի բնակարաններից մեկը:

«Վատ սովորություններ» պիեսը, որը ծաղրում է ամերիկացիների կախվածությունը հոգեթերապիայից, առաջին անգամ բեմադրվել է 1971 թվականին Նյու Յորքի Իսթ Հեմփթոն քաղաքի «Ջոն Դրյու» թատրոնում՝ Լինդա Լավինի մասնակցությամբ։ 1974 թվականին այն տեղափոխվեց Բրոդվեյի «Բութ» թատրոն և արժանացավ «Օբի մրցանակի»։

«Ռից»-ը  ֆարս է մի հետերոսեքսուալ տղամարդու մասին, ով անզգուշաբար ապաստան է գտնում մաֆիային պատկանող գեյ-բաղնիքում։ Այն բացվեց Վաշինգտոնի Ազգային թատրոնում, իսկ 1975 թվականին տեղափոխվեց Բրոդվեյի «Լոնգակր» թատրոն։ Երկու բեմադրությունների ռեժիսորն էլ Ռոբերտ Դրիվասն էր, ով այդ ժամանակ ՄաքՆելիի սիրային զուգընկերն էր: ՄաքՆելին ադապտացրեց պիեսը նաև համանուն ֆիլմի համար (1976), որի ռեժիսորը Ռիչարդ Լեսթերն էր։

1978 թվականին ՄաքՆելին գրեց յ, «Բրոդվեյ» պիեսը, որը ձախողվեց Ֆիլադելֆիայի փորձնական ներկայացումների ժամանակ (գլխավոր դերում՝ Ջերալդին Փեյջ)։ Վերամշակվելուց և «Սա ընդամենը պիես է»  վերնագրվելուց հետո այն առաջին անգամ բեմադրվեց օֆֆ-Բրոդվեյում 1985 թվականին՝  Մանհեթանի թատերական ակումբում։ Ռեժիսորը Ջոն Թիլինջերն էր, իսկ դերերում հանդես եկան Քրիստին Բարանսկին, Ջոանա Գլիսոնը և Ջեյմս Կոկոն:

### Աշխատանքային գործունեության միջին փուլ
«Բրոդվեյ»-ի ձախողումից և Հոլիվուդում կարճ ժամանակ ապրելուց հետո նա վերադարձավ Նյու Յորք և ստեղծագործական կապեր հաստատեց «Մանհեթանի թատերական ակումբում»-ի հետ։ ՁԻԱՀ-ի արագ տարածումը հիմնովին փոխեց նրա գրելաոճը։ ՄաքՆելլին իրական հաջողության հասավ միայն այնպիսի գործերով, ինչպիսիք են «Ֆրենկին և Ջոնին Լյուն դե Կլերում»  օֆֆ-բրոդվեյյան բեմադրությունը և դրա էկրանավորումը՝ Ալ Պաչինոյի և Միշել Պֆայֆերի մասնակցությամբ։ Նրա առաջին բրոդվեյյան մյուզիքլը 1984 թվականի «Սահադաշտն» էր՝ մի նախագիծ, որին նա միացավ այն բանից հետո, երբ կոմպոզիտոր Ջոն Քանդերի և երգերի տեքստերի հեղինակ Ֆրեդ Էբբի երաժշտությունն արդեն գրված էր։

1990 թվականին ՄաքՆելլին արժանացավ «Էմմի» մրցանակի «Լավագույն սցենար մինի-սերիալի կամ հատուկ թողարկման համար» անվանակարգում՝ «Անդրեի մայրը» դրամայի համար, որը պատմում էր մի կնոջ մասին, ով փորձում էր հաղթահարել ՁԻԱՀ-ից մահացած որդու կորուստը։ Մեկ տարի անց՝ «Շուրթերը միասին, ատամները զատ» (Lips Together, Teeth Apart) պիեսում, երկու ամուսնական զույգ Հուլիսի 4-ի հանգստյան օրերն անցկացնում են Ֆայեր Այլենդի ամառանոցում։ Նրանք բոլորը վախենում են օգտվել լողավազանից, քանի որ դրա տերը նոր էր մահացել ՁԻԱՀ-ից։ Այն գրվել էր Քրիստին Բարանսկիի, Էնթոնի Հիլդի, Սուզի Կուրցի (ով փոխարինեց Քեթի Բեյթսին) և ՄաքՆելլիի մշտական գործընկեր Նատան Լեյնի համար, ով նաև խաղացել էր «Լիսաբոնյան Տրավիատա»-ում։

1992 թվականին «Սարդ-կնոջ համբույրը» (հիմնված Մանուել Պուիգի վեպի վրա)ստեղծագործությամբ ՄաքՆելլին վերադարձավ մյուզիքլի բեմ՝ կրկին համագործակցելով Քանդերի և Էբբի հետ մի սցենարի շուրջ, որն ուսումնասիրում էր լատինամերիկյան բանտում միասին հայտնված երկու տղամարդկանց բարդ հարաբերությունները։ «Սարդ-կնոջ համբույրը» 1993 թվականին արժանացավ «Թոնի» մրցանակի՝ մյուզիքլի լավագույն լիբրետոյի համար, որը ՄաքՆելլիի չորս «Թոնի» մրցանակներից առաջինն էր։ 1997 թվականին նա համագործակցեց Սթիվեն Ֆլահերտիի և Լին Ահրենսի հետ «Ռեգթայմ» մյուզիքլի վրա։ Այն Է․ Լ․ Դոկտորոուի վեպի հիման վրա արված մյուզիքլ էր, որը պատմում էր սևամորթ երաժիշտ Քոուլհաուս Ուոքեր կրտսերի մասին, ով հատուցում է պահանջում, երբ սպիտակամորթ խուլիգանների ամբոխը ոչնչացնում է իր «Տ» մակնիշի մեքենան։ Մյուզիքլում հանդես են գալիս նաև այնպիսի պատմական դեմքեր, ինչպիսիք են Հարի Հուդինին, Բուքեր Թ․ Վաշինգտոնը, Ջ․ Պ․ Մորգանը և Հենրի Ֆորդը։ Իր լիբրետոյի համար ՄաքՆելլին ստացավ իր երրորդ «Թոնի» մրցանակը։ «Ռեգթայմի» բրոդվեյյան ցուցադրություններն ավարտվեցին 2000 թվականի հունվարի 16-ին։ 2009 թվականի վերաբեմադրությունը փակվեց ընդամենը երկու ամիս անց30։

Այս շրջանի ՄաքՆելլիի այլ պիեսներից են 1994 թվականի «Սեր, արժանապատվություն, գութ»-ը՝ Լեյնի և Ջոն Գլովերի մասնակցությամբ, որն ուսումնասիրում է ութ գեյ տղամարդկանց հարաբերությունները (այն բերեց հեղինակին իր երկրորդ «Թոնի»-ն), և «Վարպետության դասը» ՝ լեգենդար օպերային սոպրանո Մարիա Կալասի կերպարի ուսումնասիրությունը, որտեղ գլխավոր դերում հանդես եկավ Զոի Քոլդուելը։ Այս գործը ՄաքՆելլիին բերեց նրա չորրորդ «Թոնի» մրցանակը՝ լավագույն պիեսի համար։

ՄաքՆելլիի «Կորպուս Քրիստի» (1997թվական) պիեսը բողոքի ցույցերի տեղիք տվեց։ Հիսուսի ծննդյան, քարոզչության և մահվան այս վերապատմման մեջ նա և իր աշակերտները ներկայացված են որպես համասեռամոլներ։ Բեմադրությունը սկզբում չեղարկվեց՝ «Մանհեթանի թատերական ակումբում»-ի խորհրդի անդամների հասցեին հնչած մահվան սպառնալիքների պատճառով։ Խորհուրդը տեղի տվեց միայն այն բանից հետո, երբ մի քանի այլ դրամատուրգներ, այդ թվում՝ Աթոլ Ֆուգարդը, սպառնացին հետ վերցնել իրենց պիեսները, եթե «Կորպուս Քրիստի»-ն չբեմադրվի։ Պրեմիերայի ժամանակ մոտ 2000 հոգանոց ամբոխը բողոքում էր պիեսի դեմ՝ այն որակելով հայհոյանք։ 1999 թվականին Լոնդոնում բացվելուց հետո «Հիսուս սուրհանդակի պաշտպաններ» կոչվող խումբը ֆեթվա արձակեց՝ ՄաքՆելլիին մահապատժի դատապարտելով։ 2008 թվականին պիեսը վերաբեմադրվեց Նյու Յորքի «Ռեթլսթիք դրՄտուրգական թատրոն»-ում։ Մեկնաբանելով այս բեմադրությունը «Նյու Յորքյան ժամանակներ»-ի համար՝ Ջեյսոն Զինոմանը գրել է․ «Առանց սկանդալային աղմուկի՝ պիեսը վերջապես կարելի է լսել։ Բեմադրված լինելով հիանալի նրբությամբ․․․ գործն ավելի շատ անձնական է թվում, քան քաղաքական՝ կրոնական զգացմունքներով պարուրված մի հասունացման պատմություն»։

### Աշխատանքային գործունեության վերջին փուլ
2000 թվականին ՄաքՆելլին համագործակցեց կոմպոզիտոր և երգերի տեքստերի հեղինակ Դեյվիդ Յազբեկի հետ՝ գրելու «Ամբողջական Մոնտի» մյուզիքլը, որի ռեժիսորն էր Ջեք Օ'Բրայենը, իսկ պարուսույցը՝ Ջերի Միտչելը։ Այն սկզբում բեմադրվեց «The Old Globe» թատրոնում, ապա տեղափոխվեց Բրոդվեյի «Յուջին Օ'Նիլ» թատրոն։ Առաջին ներկայացման կազմում ընդգրկված էին Պատրիկ Ուիլսոնը, Անդրե Դե Շիլդսը և այլք։ Մյուզիքլն առաջադրվեց 12 «Թոնի» մրցանակի, այդ թվում՝ ՄաքՆելլիի լիբրետոյի համար**։**

ՄաքՆելլին համագործակցել է նաև մի քանի նոր ամերիկյան օպերաների ստեղծման գործում։ Նրա ձայնը հնարավոր է ավելի ծանոթ լիներ օպերայի սիրահարներին, քան թատերասերներին, քանի որ շուրջ 30 տարի (1979–2008թվականներին) նա «Տեքսակո օպերային վիկտորինա»-ի անդամ էր։ Նա գրեց «Քայլող մեռյալը» օպերայի լիբրետոն (կոմպոզիտոր՝ Ջեյք Հեգի)։ 2000 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայում կայացած պրեմիերայից հետո այն ունեցավ ավելի քան 40 բեմադրություն ողջ աշխարհում՝ դառնալով վերջին տասնամյակների ամենահաջողված ամերիկյան օպերաներից մեկը։

## «Այցը» և ուշ շրջանի գործունեությունը
2001 թվականին ՄաքՆելլին սկսեց «Այցը»մյուզիքլի ստեղծման 15-ամյա գործընթացը։ Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթի երգիծանքի հիման վրա ստեղծված այս գործը պատմում է մի այրի կնոջ մասին, ով վերադառնում է իր հարազատ քաղաք՝ վրեժ լուծելու գյուղացիներից։ Նախագծի գլխավոր դերում սկզբում պետք է լիներ Անժելա Լենսբերին, սակայն նրան փոխարինեց Չիտա Ռիվերան։ Բազմաթիվ դժվարություններից հետո (այդ թվում՝ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունը և լիրիկ Ֆրեդ Էբբի մահը), մյուզիքլը վերջապես հասավ Բրոդվեյ 2015 թվականին և առաջադրվեց հինգ «Թոնի» մրցանակի։

Նրա այս շրջանի այլ գործերից են․

* ««Ոչ նշանակալի մարդը**»** (2002 թվական)
* «Ստենդալի համախտանիշը» (2004 թվական)՝ Իզաբելլա Ռոսելինիի մասնակցությամբ։
* «Ոմանք» (2007 թվական)՝ նվիրված նույնասեռական հարաբերությունների էվոլյուցիային։
* «Մայրեր և որդիներ»(2014 թվական)՝ որը Բրոդվեյի պատմության մեջ առաջին անգամ ներկայացրեց օրինական ամուսնացած գեյ զույգի։ Այն առաջադրվեց «Թոնի»մրցանակի՝ որպես լավագույն պիես։

## Վերջին տարիները և ճանաչումը
2018 թվականին կայացավ նրա «Հուր և օդ» պիեսի պրեմիերան, որն ուսումնասիրում էր «Ռուսական բալետի» պատմությունը։ 2019-ի մայիսին Բրոդվեյում վերաբեմադրվեց «Ֆրենկին և Ջոնին Լյուն դե Կլերում» ստեղծագործությունը։

2019 թվականի հունիսին, Սթոունուոլյան խռովությունների 50-ամյակի առթիվ, «Քուերթի»ն նրան դասեց «Փրայդ50»առաջամարտիկների շարքում։ Նույն թվականին ՄաքՆելլին ստացավ «Թոնի»հատուկ մրցանակ՝ կյանքի ընթացքում ունեցած վաստակի համար։

2000 թվականին ՄաքՆելին համագոր()ծակցեց կոմպոզիտոր և երգերի տեքստերի հեղինակ Դեյվիդ Յազբեկի հետ՝ գրելու «Ամբողջական Մոնտի» մյուզիքլը, որի բեմադրիչը Ջեք Օ'Բրայենն էր, իսկ պարուսույցը՝ Ջերի Միտչելը։

Մյուզիքլն սկզբնապես ներկայացվեց «հին աշխարհը»  թատրոնում, այնուհետև տեղափոխվեց Բրոդվեյ՝ «Յուջին Օ'Նիլ» թատրոն։ Պրեմիերայի դերասանական կազմում ընդգրկված էին Պատրիկ Ուիլսոնը, Անդրե Դե Շիլդսը, Ջեյսոն Դենիլին, Քեթլին Ֆրիմանը, Էմիլի Սքիները և Էննի Գոլդենը։

Այն առաջադրվել է 12 «Թոնի» մրցանակի, այդ թվում՝ ՄաքՆելիի հեղինակած լիբրետոյի (գրքի) համար։ Ավելի ուշ ներկայացումը տեղափոխվեց Լոնդոնի Վեստ Էնդ՝ «Ուելսի արքա» թատրոն։

ՄաքՆելին համագործակցել է նաև մի շարք նոր ամերիկյան օպերաների ստեղծման գործում։ Նրա ձայնը թերևս ավելի ծանոթ է օպերայի սիրահարներին, քան թատերասերներին, քանի որ շուրջ 30 տարի (1979–2008 թվականներին.) նա եղել է «Տեխակո օպերայի քուիզի»-ի փորձագետների կազմի անդամ, որը պատասխանում էր հարցերին «Ուղիղ եթեր մետրոից» ամենշաբաթյա ռադիոհեռարձակումների ժամանակ։

Նա գրել է  (Մահապարտը գալիս է) օպերայի լիբրետոն՝ հիմնված քույր Հելեն Պրեժանի գրքի վրա (երաժշտությունը՝ Ջեյք Հեգիի)։Օպերայի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայում 2000 թվականին, ինչից հետո այն թողարկվել է երկու առևտրային ձայնագրությամբ և ունեցել ավելի քան 40 բեմադրություն ամբողջ աշխարհում՝ դառնալով «վերջին տասնամյակների ամենահաջողված ամերիկյան օպերաներից մեկը»։2007 թվականին Հեգին գրեց «Երեք դեկտեմբեր» կամերային օպերան, որի լիբրետոն ստեղծել է Ջին Շիրը՝ հիմնվելով ՄաքՆելիի 1999 թվականի տեքստի վրա («Որոշ սուրբծննդյան նամակներ (և մի քանի հեռախոսազանգ նույնպես), որը նախատեսված էր ««Բրոդվեյը հոգ է տանում / Դերասանների համքարությունը պայքարում է ՁԻԱՀ-ի դեմ»» բարեգործական համերգի համար։ 2015 թվականի հոկտեմբերին Դալասի օպերան ներկայացրեց «Վայ Աստված իմ »-ը՝ ՄաքՆելիի բնօրինակ լիբրետոյով և Հեգիի երաժշտությամբ։ Նոր օպերայում հանդես եկան Ջոյս ԴիԴոնատոն և Ֆրեդերիկա ֆոն Շտադեն, իսկ բեմադրիչը Ջեք Օ'Բրայենն էր։

Քենեդի կենտրոնը 2010 թվականի մարտին «Գիշերներ օպերայում» խորագրի ներքո ներկայացրեց ՄաքՆելիի երեք պիեսները, որոնք կենտրոնացած են օպերայի վրա։ Դրանք ներառում էին նոր պիես՝ «Ոսկե դարաշրջան», «Վարպետության դաս»՝ Թայն Դեյլիի մասնակցությամբ, և «Լիսաբոնյան Տրավիատա» ՝ Ջոն Գլովերի և Մալքոլմ Գեթսի մասնակցությամբ։ «Ոսկե դարաշրջանը» հետագայում ցուցադրվեց նաև Օֆֆ-Բրոդվեյում-ում՝ Մանհեթենի թատերական ակումբում (2012 թվականի նոյեմբերից մինչև 2013 թվականի հունվարը)։

2001 թվականին ՄաքՆելին սկսեց մի գործընթաց, որը տևեց 15 տարի և ի վերջո նրան բերեց Բրոդվեյ՝ «Այցը» մյուզիքլով, որի լիբրետոյի հեղինակն էր նա։ Երաժշտությունը գրել է Ջոն Քանդերը, իսկ տեքստերը՝ Ֆրեդ Էբը։ Հիմնված լինելով Ֆրիդրիխ Դյուրենմատի 1956 թվականի երգիծական ստեղծագործության վրա՝ «Այցը» պատմում է մի այրի կնոջ մասին, ով կուտակել է հսկայական հարստություն և վերադառնում է իր հարազատ քաղաք՝ վրեժ լուծելու այն համաքաղաքացիներից, ովքեր արհամարհել են իրեն երիտասարդության տարիներին։

Նախագծում սկզբնապես պետք է խաղար Անժելա Լենսբերին, սակայն նա հեռացավ՝ հիվանդ ամուսնուն խնամելու համար։ Նոր աստղը դարձավ Չիտա Ռիվերան, և «Այցի» առաջին բեմադրությունը տեղի ունեցավ Չիկագոյի «Գուդմեն թատրոնում»-ում 2001 թվականին։ Առաջին նախադիտումը կայացավ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից ընդամենը տասը օր անց, և պրոդյուսերները չկարողացան Նյու Յորքից շատ ներդրողների կամ քննադատների բերել Չիկագո։ 2004 թվականին մահացավ երգերի տեքստերի հեղինակ Ֆրեդ Էբը։ Հաջորդ տարածաշրջանային բեմադրությունը տեղի ունեցավ 2008 թվականին Վաշինգտոնի մոտակայքում գտնվող «Սիգնեյչր թատրոն»-ում։ 2014 թվականին, Ջոն Դոյլի բեմադրությամբ և Չիտա Ռիվերայի ու Ռոջեր Ռիսի մասնակցությամբ, «Այցը» նոր բեմադրություն ունեցավ Ուիլյամսթաունի թատրոնում, իսկ 2015-ին տեղափոխվեց Բրոդվեյ՝«Լայսիում թատրոն»։ Մյուզիքլն առաջադրվեց հինգ «Թոնի» մրցանակի, այդ թվում՝ ՄաքՆելիի լիբրետոյի համար։

Շարունակելով իր աշխատանքը լիբրետոների վրա՝ ՄաքՆելին համագործակցեց «Ռեգթայմ»-ի իր գործընկերների՝ Սթիվեն Ֆլահերթիի և Լին Առենսի հետ՝ գրելու «Ոչ մի նշանակություն չունեցող մարդը» մյուզիքլը, որի պրեմիերան տեղի ունեցավ 2002 թվականին Լինքոլն կենտրոնում (բեմադրիչ՝ Ջո Մանտելո)։ Նա նաև գրել է «Չիտա Ռիվերա. պարողի կյանքը» ներկայացման լիբրետոն 2005 թվականին՝ կրկին համագործակցելով Ֆլահերթիի և Առենսի հետ։ Այն սկսվեց «Օլդ գլոբ թատրոն»-ում, իսկ հետագայում տեղափոխվեց Բրոդվեյ՝ «Ջերալդ Շոենֆելդ»։

2004 թվականին «Փրայմրի սթեյջիս »-ը ներկայացրեց ՄաքՆելիի «Ստենդալի համախտանիշը» պիեսը, որը, ըստ հեղինակի, հետազոտում է, թե «ինչպես կարող է արվեստը մեզ վրա ազդել հուզականորեն, հոգեբանորեն և էրոտիկ առումով»։ Պիեսում հանդես եկան Իզաբելա Ռոսելինին և Ռիչարդ Թոմասը (բեմադրիչ՝ Լեոնարդ Ֆոգլիա)։ 2007 թվականին Ֆիլադելֆիայի թատերական ընկերությունը ներկայացրեց «Որոշ տղամարդիկ» պիեսը, որն ուսումնասիրում է գեյ հարաբերությունների և նույնասեռ ամուսնությունների էվոլյուցիան։ Այն այնուհետև բեմադրվեց Նյու Յորքի «Երկրորդ բեմի թատրոն»-ում՝ Թրիփ Քալմանի բեմադրությամբ։ Նույն տարում ՄաքՆելիի «Սատանա»դրաման Բրոդվեյի «Երաժշտական արկղ թատրոն»-ում ունեցավ 121 ներկայացում։ Մայքլ Բլեյքմորի բեմադրած այս պիեսում հանդես եկան Անժելա Լենսբերին (ով ավելի քան 20 տարվա ընդմիջումից հետո վերադարձավ Բրոդվեյ) և Մարիան Սելդեսը։

«Եվ մենք գնացինք) պիեսի պրեմիերան տեղի է ունեցելՕֆֆ Բրեդվեյ-ում՝ «Փիարլ թատրոն»-ում, 2013 թվականի նոյեմբերին՝ Ջեք Քամինգս III-ի բեմադրությամբ: Ներկայացման մեջ հանդես են եկել Դոննա Լին Չեմփլինը, Շոն ՄաքՆալը և Դոմինիկ Կուսկերնը: Պիեսի գործողությունները ծավալվում են մի քանի հազարամյակների ընթացքում՝ ընդգրկելով դրամատիկական արվեստի պատմության ամենակարևոր պահերը, որոնք միահյուսված են դժվարությունների միջով անցնող ժամանակակից թատերախմբի պատմության հետ:

ՄաքՆելին նշել է. «Այն մեծապես գրված է հենց «Փիարլ» -ի համար՝ այն թատերախմբի, որը հավատարիմ է մնացել մեծ դասական պիեսներին: Նյու Յորքում լինում են ամբողջական սեզոններ, երբ, իմ կարծիքով, ոչ մի դասական պիես չէր բեմադրվի, եթե չլիներ «Փիարլ»-ը... Կարծում եմ՝ դա իսկապես կարևոր է: Ես ապրուստի միջոց եմ վաստակում նոր պիեսներ գրելով և, իհարկե, չեմ կարծում, որ թատրոնը պետք է լինի միայն վերականգնված հին բեմադրություններ (revivals), բայց միշտ պետք է տեղ լինի Չեխովի, Իբսենի, Շեքսպիրի, Մոլիերի և Էսքիլեսի համար»։
աջից|մինի|
«Մայրեր և որդիներ» պիեսը՝ Թայն Դեյլիի և Ֆրեդերիկ Վելլերի մասնակցությամբ, բացվեց Բրոդվեյի «Ջոն Գոլդեն» թատրոնում (որտեղ տեղի էր ունեցել նաև «Վարպետության դաս»-ի պրեմիերան) 2014 թվականի մարտի 24-ին (նախադիտումները սկսվել էին 2014-ի փետրվարի 23-ից)։ «Մայրեր և որդիներ» -ի պրեմիերան կայացել էր Փենսիլվանիայի «Բաքս շրջանի խաղատուն» -ում 2013 թվականի հունիսին 2-ին։ Վերմոնտի թատրոնը ներկայացումը բացեց 2016 թվականի հունվարի 27-ին Բերլինգթոնի (Վերմոնտ) «Ֆլիննի տիեզերքում»-ում։

Պիեսը նրա 1988 թվականի «Անդրեի մայրը» դրամայի ընդլայնված տարբերակն է, որի գործողությունները տեղի էին ունենում ՁԻԱՀ-ի համաճարակի զոհի հիշատակի արարողության ժամանակ։ «Մայրեր և որդիները»-ը նաև նշանավորվեց նրանով, որ առաջին անգամ Բրոդվեյի բեմում պատկերվեց օրինական ամուսնացած գեյ զույգ։ Այն առաջադրվեց երկու «Թոնի» մրցանակի, այդ թվում՝ «Լավագույն պիես» անվանակարգում։

ՄաքՆելիի  «Կրակ և օդ» պիեսի պրեմիերան տեղի ունեցավ ՕՖՖ Բրոդվեյում-ում՝ «Դասական բեմական թատրոն»-ում, 2018 թվականի փետրվարի 1-ին։ Պիեսն ուսումնասիրում է ռուսական բալետային «Ռուսական բալետներ»խմբի պատմությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բալետի իմպրեսարիո Սերգեյ Դյագիլևին և պարող ու պարուսույց Վացլավ Նիժինսկուն։ Ներկայացման մեջ հանդես եկան դերասաններ Դուգլաս Հոջը, Մարշա Մեյսոնը, Մարին Մազին, Ջոն Գլովերը և Ջեյ Արմսթրոնգ Ջոնսոնը, իսկ բեմադրիչը «Թոնի» մրցանակակիր Ջոն Դոյլն էր։

2019 թվականի մայիսի 29-ին Բրոդվեյի «Բրոդհարսթ» թատրոնում բացվեց «Ֆրենկին և Ջոնին լուսնի լույսի տակ» պիեսի վերաբեմադրությունը։ Ներկայացման մեջ հանդես եկան Օդրա Մակդոնալդը և Մայքլ Շենոնը, իսկ բեմադրիչը Արին Արբուսն էր՝ իր բրոդվեյյան դեբյուտով։

2019 թվականի հունիսին, Սթոունուոլյան խռովությունների 50-ամյակի առթիվ (իրադարձություն, որը համարվում է շրջադարձային պահ ԼԳԲՏՔ իրավունքների ժամանակակից շարժման մեջ),«Քուիրթի» հարթակը նրան դասեց «Հպարտություն50»-ի շարքին՝ որպես «այն առաջամարտիկ անհատներից մեկը, ովքեր ակտիվորեն նպաստում են, որ հասարակությունը շարունակի շարժվել դեպի հավասարություն, ընդունում և արժանապատվություն բոլոր քվիր մարդկանց համար։

2019 թվականին ՄաքՆելին արժանացավ հատուկ «Թոնի» մրցանակի՝ կյանքի ընթացքում ունեցած ձեռքբերումների համար։

## Անձնական կյանք
աջից|մինի|
Նյու Յորքում անցկացրած իր վաղ տարիներին ՄաքՆելիի հետաքրքրությունը թատրոնի նկատմամբ նրան բերեց մի հավաքույթի, որտեղից հեռանալիս նա տաքսիով ճանապարհը կիսեց «Էդվարդ Օլբի» հետ, ով վերջերս էր գրել «Կենդանաբանական այգու պատմությունը» և «Ավազամանը» պիեսները։ Նրանք որպես զույգ ապրեցին ավելի քան չորս տարի, որի ընթացքում Օլբին գրեց «Ամերիկյան երազանքը» և «Ո՞վ է վախենում Վիրջինիա Վուլֆից» գործերը։ ՄաքՆելին հիասթափված էր իր սեռական կողմնորոշման հարցում Օլբիի փակ լինելուց։ Հետագայում ՄաքՆելին ասել է. «Ես դառնում էի անտեսանելի, երբ մոտակայքում մամուլն էր կամ պրեմիերայի երեկոներին։ Ես գիտեի, որ դա սխալ է։ Այդպես ապրելը շատ մեծ ջանքեր է պահանջում»։ Օլբիի հետ հարաբերություններից հետո ՄաքՆելին երկարատև հարաբերություններ սկսեց դերասան և բեմադրիչ Ռոբերտ Դրիվասի հետ։ 1876թվականին -ին նրանք բաժանվեցին որպես զույգ, սակայն մնացին մտերիմ ընկերներ մինչև տասը տարի անց Դրիվասի մահը՝ ՁԻԱՀ-ի հետ կապված բարդություններից։

ՄաքՆելիի զուգընկերը դարձավ Թոմ Կիրդահին՝ Բրոդվեյի պրոդյուսեր և ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարող ոչ առևտրային կազմակերպությունների քաղաքացիական իրավունքների նախկին փաստաբան։ Նրանք քաղաքացիական միության արարողություն անցկացրեցին Վերմոնտում 2003 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, իսկ պաշտոնապես ամուսնացան Վաշինգտոնում 2010 թվականի ապրիլի 6-ին։ Ի նշանավորումն Գերագույն դատարանի որոշման, որով նույնասեռ ամուսնություններն օրինականացվեցին բոլոր 50 նահանգներում, նրանք վերանորոգեցին իրենց ուխտը Նյու Յորքի քաղաքապետարանում 2015 թվականի հունիսի 26-ին։ Արարողությունը վարում էր քաղաքապետ Բիլ դե Բլազիոն՝ Կիրդահիի համակուրսեցին։

Երիտասարդ տարիքում ՄաքՆելին չարաշահում էր ալկոհոլը։ Նա պատմում է, որ 1980 թվականին մի հավաքույթի ժամանակ խմիչքը թափել է Լորեն Բեքոլի վրա։ «Այդ ժամանակ մեկը, ում ես հազիվ էի ճանաչում՝ Անժելա Լենսբերին, ասաց. «Ես պարզապես ուզում եմ ասել, որ քեզ այնքան էլ լավ չեմ ճանաչում, բայց ամեն անգամ, երբ տեսնում եմ քեզ, դու հարբած ես, և դա ինձ անհանգստացնում է»։ Նա մեկն էր, ում ես պաշտում էի, և նա սա ասաց այնպիսի սիրով ու մտահոգությամբ։ Ես գնացի «Անանուն ալկոհոլիկների» հանդիպմանը և մեկ տարվա ընթացքում դադարեցի խմել»։

2019 թվականի հունիսին, երբ նրան հանձնում էին «Թոնի» մրցանակը կյանքի ընթացքում ունեցած ձեռքբերումների համար, նա իր ելույթն սկսեց հետևյալ խոսքերով. «Կյանքի ձեռքբերումներ։ Ոչ մի վայրկյան շուտ»։ Նա շնչառական կանյուլայով էր և շնչարգելություն ուներ։ ՄաքՆելին մահացավ 2020 թվականի մարտի 24-ին Ֆլորիդայի Սարասոտա հիվանդանոցում, 81 տարեկան հասակում, Քովիդ-19-ի բարդություններից։ Նա նախկինում՝ 1990-ականների վերջին, հաղթահարել էր թոքերի քաղցկեղը, ինչի պատճառով կորցրել էր երկու թոքերի մի մասը, և մահվան պահին տառապում էր Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությամբ։== Թատրոնի մասին == ՄաքՆելլիի համար թատրոնի ամենակարևոր գործառույթը համայնք ստեղծելն էր և այն անդունդները կամրջելը, որոնք առաջանում են մարդկանց միջև կրոնական, ռասայական, սեռային և հատկապես սեքսուալ կողմնորոշման տարբերությունների պատճառով։

Ամերիկյան թատրոնների և պրոդյուսերների լիգայի անդամներին ուղղված իր ելույթում նա նշել է․ «Կարծում եմ՝ թատրոնը մեզ սովորեցնում է, թե ով ենք մենք, ինչպիսին է մեր հասարակությունը և ուր ենք մենք գնում։ Ես չեմ կարծում, թե թատրոնը կարող է լուծել հասարակության խնդիրները, և չպետք է նման ակնկալիք ունենալ․․․ պիեսները դա չեն անում։ Մարդի՛կ են անում։ [Սակայն պիեսները կարող են] հարթակ տրամադրել այն գաղափարների ու զգացմունքների համար, որոնք կարող են դրդել հասարակությանը որոշում կայացնել՝ բուժվելու և ինքն իրեն փոխելու համար»։

## Արխիվ
ՄաքՆելլին իր արխիվը նվիրաբերել է Օսթինում գտնվող Տեխասի համալսարանի Հարի Ռենսոմի կենտրոնին ։ Արխիվը ներառում է նրա բոլոր հիմնական գործերը բեմի, կինոյի և հեռուստատեսության համար, ինչպես նաև նամակագրություն, պաստառներ, բեմադրությունների լուսանկարներ, ծրագրեր, գրախոսականներ, մրցանակներ, ելույթներ և ձայնագրություններ։ Այն բաց արխիվ է։ Նախկինում նա իր թղթերը պահում էր Միչիգանի համալսարանում, սակայն Տեխասի ընտրության հարցում դեր է խաղացել նրա դպրոցական անգլերենի ուսուցչուհի Մորին ՄաքԷլրոյը, ով հետագայում դարձել էր Տեխասի համալսարանի անգլերենի բաժնի ղեկավարը։

## Վավերագրական ֆիլմ
«Թերենս ՄաքՆելլի․ Կյանքի ամեն մի գործողությունը» : «Կյանքի յուրաքանչյուր արարք»վավերագրական ֆիլմը նրա կյանքի և կարիերայի մասին հեռարձակվել է PBS-ով 2019 թվականի հունիսի 14-ին՝ «Ամերիկացի վարպետներ» շարքի շրջանակներում։ Ֆիլմում ներկայացված են նոր հարցազրույցներ ՄաքՆելլիի հետ, ինչպես նաև զրույցներ նրա ընկերների ու գործընկերների հետ, որոնց թվում են՝ Ֆ․ Մյուրեյ Աբրահամը, Քրիստին Բարանսկին, Նատան Լեյնը, Անժելա Լենսբերին, Մերիլ Սթրիփը և շատ ուրիշներ։

Լոս Անջելես ժամաանակների համար ֆիլմը գրախոսելիս Չարլզ ՄաքՆալթին գրել է․ «Եթե մարդուն կարելի է ճանաչել իր շրջապատով, ապա դրամատուրգին կարելի է դատել այն տաղանդավոր մարդկանցով, ովքեր մնում են նրա կողքին։ Այս չափանիշով՝ Թերենս ՄաքՆելլին վերջին 50 տարիների ամենակարևոր դրամատուրգներից մեկն էր»։

## Փաստաթղտային
Տերենս ՄաքՆելի. «Կյանքի յուրաքանչյուր գործողությունը» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է ՄաքՆելիի կյանքի և կարիերայի մասին, հեռարձակվել է ՖԲՍ հեռուստաալիքով 2019 թվականի հունիսի 14-ին՝ «Ամերիկյան վարպետներ» շարքի շրջանակներում։ Ֆիլմում ներկայացված են նոր հարցազրույցներ ՄաքՆելիի հետ, ինչպես նաև զրույցներ նրա ընկերների և գործընկերների հետ, այդ թվում՝ Ֆ. Մյուրեյ Աբրահամի, Քրիստին Բարանսկու, Թայն Դեյլիի, Էդի Ֆալկոյի, Ջոն Քանդերի, Նաթան Լեյնի, Անժելա Լենսբերիի, Մարին Մազիի, Օդրա Մակդոնալդի, Ռիտա Մորենոյի, Բիլլի Փորթերի, Չիտա Ռիվերայի, Դորիս Ռոբերտսի, Ջոն Սլաթերիի և Պատրիկ Ուիլսոնի մասնակցությամբ։ Ֆիլմում հնչում են նաև Դեն Բուկատինսկու, Բրայան Քրենսթոնի և Մերիլ Սթրիփի ձայները։

Չարլզ ՄաքՆալթին, գրախոսելով ֆիլմը «Լոս Անջելեսի ժամանակների»-ի համար, գրել է. «Եթե մարդուն կարելի է ճանաչել իր շրջապատով, ապա դրամատուրգին կարելի է դատել այն տաղանդավոր մարդկանցով, ովքեր մնում են նրա կողքին։ Այս չափանիշով՝ Տերենս ՄաքՆելին վերջին 50 տարվա ամենակարևոր դրամատուրգներից մեկն էր»։

## Հեղինակային գործեր
**Պիեսներ**

* *Իրեր, որոնք դղրդում են գիշերով(1964)*
* *Բոտիչելլի (1968 )*
* *Քաղցր Էրրոս (1968 )*
* *Վկաներ (1968 )*
* *Կուբա Սի (1968 )*
* *Այս ամենը տուն բերելով (1969)*
* *Կեսօր (1968 )(Առավոտ, կեսօր և գիշեր) եռամաս ներկայացման երկրորդ հատվածը*
* *Խնձորից կարկանդակ*
** Երեք միագործող պիեսներ,«Շրջագայություն»(Այց),(Հաջորդը) *(երկու տարբերակներում)* և Բոթիչելլի
* *Հաջորդը* (1969 )
* *Ուր է գնացել Թոմմի Ֆլոուերսը (1971)*
* *Վատ սովորություններ (1974)*
** Երկու միագործող պիեսներ ։ Ռեվենսվուդ և Դունլոուն
* *Վիսկի* (1973)
* *Ամբարները (1974)*, Ռիտցի սկզբնական տարբերակը
* *Ռիտց(1975)*
* *Սա ուղակի խաղ է (1986)*
* *Ֆրենկին և Ջոննին Կլեր դի Լյունում (1987)*
* *Հույս(1988)*, Հույս , Հավատք և Ողորմախության երկրորդ մասը
* *Անդրեյի Մայրը(1988)*
* *Նախերգանք և Սիրո մահ(1989)*
** «Հետագայում ներկայացվել է որպես «Ստենդալի համախտանիշ»(2004)
* *«Շուրթերը միասին, ատամները՝ զատ»*(1991)
* *«Կատարյալ Գանեշը»*(1993)
* *Թաքնված օրակարգեր* (1994)
* *Սեր, Քաջություն և Կարեկցանք* (1994)
** *Ծովին կողքին , Ծովի կողքին , Գեղեցիկ Ծովի կողքին* (1995)
* *Վարպետաց Դաս*(1995)
* *Կորպուս Քրիստի* (1998)
* *Ստենդհոլի համախտանիշ*  (2004)
** Երկու ակտանի պիես:  Լրիվ ճակատային մերկություն, նախերգանք և Լիբեսթոդ
* *Նվիրվախություն կամ երազների անձնակազմ* (2005)
* Որոշ մարդիկ  (2006)
* *Կիրակնօրյա ժամանակներ* (2006)
* *Դյուս* (2007)
* *Նվիրվածության տարօրինակ գործողություններ* (2008)
* *Ոսկե տարիք*(2009)
* *Ու մենք գնում ենք հեռու* (2013)
* *Մայրեր և որդիներ* (2014)
* *Կրակ և օդ*(2018)
* Անմահ ցանկություններ (2019)

**Երաժշտական թատրոն։**

* *Ահա այստեղ է, որտեղին ես պատկանում եմ* (1968)
* Սահադաշտ (1984)
* *Սարդա կանանց համբույրը* (1992)
* Ռեգթայմ (1996)
* Ամբողջական Մոնտի (2000)
* Այց (2001)
* Անկարևոր մարդը (2002)
* *Չիտա Ռիվերա ։ Պարողների կյանքը*(2005)
* *Բռնիր ինձ , եթե կարող ես*  (2011)
* *Անաստասիա*(2016)

**Երաժշտություն:**

* *Սիրո սնունդը* (1999), երաժշտությունը Ռոբերտ Բիսրի
* *Մեռած մարդը քայլում է*  (2000), ոերաժշտությունը Ջեյք Հեգիի
* *Երեք դեկտեմբեր* (2008), Երաժշտությունը Գեյն Շիրի
* *Մեծ Սքոթ* (2015), երաժշտությունը Ջեյք Հեգիի

**Ֆիլմ :**

* *Ռիտց* (1976)
* *Ֆրանկին և Ջոնին* (1991)
* *Սեր , Քաջություն և Ողորմածություն*(1997)

**Հեռուստատեսություն:**

* *Մայր Մալոնի*(1984)
* *Անդրեյի մայրը* (1990)
* *Վերջին մղոնը* (1992)
* *Ընդհանուր հող* (2000)

## Մրցանակներ և առաջադումներ
### Թոնի մրցանակներ

### Դրամա Դեսկ Մրցանակներ

### Առաջնային Էմմի մրցանակներ

### Other awards
* 1966, 1969 Գուգենհեյմի Ընկերություն
* 1974 Օբբի մրցանակակիր, Տարբերակցված պիես – Վատ սովորություններ
* 1992 Լուկիի Լորտելի մրցանակակիր  գերազանց պիես–*Շուրթերն առանձին , ատամներն առանձին* *[[Lips Together, Teeth Apart|rt]]*
* 1992 Լուկիի Լորտելի մրցանակակիր  գերազանց ստեղծագործությունների հավաքածու
* 1994 Պուլիցերյան մրցանակ դրամատուրգիայի անվանակարգում առաջադրման համար– Իդեալական գանեշ
* 1995 Օբբի մրցանակակիր, պիեսագրության մրցանակ   – *Սեր , Քաջություն և Ողորմածություն*
* 1996 ներկրվեց Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահ
* «1998 թվականին ՄաքՆելլին արժանացավ Ջուլիարդի դպրոցի պատվավոր դոկտորի կոչման՝ ի նշան նրա գործադրած ջանքերի գնահատման, որոնք ուղղված էին «Լայլա Էչեսոն Ուոլես» ամերիկյան դրամատուրգների ծրագրի վերակենդանացմանը՝ իր գործընկեր դրամատուրգ Ջոն Գուարի հետ միասին:»
* «2011 թվականին նա արժանացավ Դրամատուրգների գիլդիայի «Կյանքի ընթացքում ձեռքբերումների համար»  մրցանակին։»
* «2013 թվականին նա հանդիսացել է Կոլումբիա քոլեջի 2013 թվականի շրջանավարտների հանդիսավոր երդման արարողության հիմնական բանախոսը։»
* «2016 թվականին նա հանդիսացել է «Լոտոս» ակումբի  հանդիսավոր ընթրիքի պատվավոր հյուրը։»
* «2018 թվականին նա ընդունվեց Արվեստների և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, որն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում արվեստի բնագավառում վաստակի բարձրագույն ճանաչումն է.
* «2019 թվականին նա ստացել է Նյու Յորքի համալսարանի  պատվավոր դոկտորի կոչում։».

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

; Աղբյուրներ

* Anderson, Virginia (2022) "Terrence McNally" in Noriega and Schildcrout (eds.) *50 Key Figures in Queer US Theatre*, pp.&nbsp;160–164. Routledge, ISBN 978-1032067964.
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Terrence McNally Papers at the Harry Ransom Center, University of Texas at Austin
* Terrence McNally  at the Playwrights Database
* Terrence McNally  at the Internet Off Broadway Database
* 
* New Plays And Playwrights – *Working in the Theatre Seminar* video at American Theatre Wing.org, January 2004
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ