Արյունառություն

**Արյունառություն,** (*հեմոէքսֆուզիա*, *թերապևտիկ ֆլեբոտոմիա*), թերապևտիկ նպատակներով մարմնից փոքր քանակությամբ արյան հեռացում: Ժամանակակից ապացույցների վրա հիմնված բժշկության մեջ արյունառության ցուցումները շատ սահմանափակ են: Դեպքերի մեծ մասում արյունառության պատմական կիրառումը վնասակար է եղել հիվանդների համար:

Արյունառությունն իրականացվում է երակային պունկցիայի, երակի հատման (վենեսեկցիա) կամ տզրուկների կիրառման միջոցով (տզրուկաբուժություն):

## Պատմություն
մինի|Արյունառությունը նկարչության մեջ, հեղ․՝ Էգբերտ վան Հիմսկերկ, 1669
Հիպոկրատի և Արիստոտելի ժամանակներից ի վեր արևմտյան բժշկության մեջ գերիշխող հումորալ տեսության համաձայն, ենթադրվել է, որ արյունը իր հոսքում կրում է մյուս բոլոր հեղուկները՝ *հումորները*: Հիպոկրատի հետևորդների համար արյունառությունն ունեցել է բազմաթիվ առավելություններ: Այն ուներ համապարփակ, անհապաղ ազդեցություն, և բժիշկն ուներ այն վերահսկելու հնարավորություն: Նույնիսկ *[[Սովետական մեծ հանրագիտարան|Մեծ Խորհրդային Հանրագիտարանի]]* առաջին հրատարակության «Արյունառություն» հոդվածում նշել է հետևյալը.Ժամանակակից հասկացությունների համաձայն՝ արյունառությունը բուժման արժեքավոր մեթոդ է. դրա գործողության մեխանիզմը հիմնված է արյան ֆիզիկաքիմիական հատկությունների արդյունքում առաջացող փոփոխությունների վրա, որոնք բարերար ազդեցություն ունեն սրտանոթային հիվանդությունների, թոքաբորբի և նյութափոխանակության խանգարումների վրա՝ նվազեցնելով արյան ծավալը և իջեցնելով արյան ճնշումը, հեշտացնելով սրտի աշխատանքը։ Արյունառությունը մեծացնում է արյան և մարմնի հյուսվածքների միջև փոխանակումը, դրանով իսկ նպաստելով վնասակար նյութերի (երիկամային հիվանդություն) վերացմանը:Մեթոդը տարածված է եղել գրեթե երկու հազար տարի, մինչև 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի կեսերը, երբ այն աստիճանաբար դուրս է մնացել օգտագործումից։ Արյունառությունը կիրառվել է սրտանոթային անբավարարության, թոքաբորբի, արյան ճնշման հանկարծակի բարձրացման և օրգանիզմում արտադրվող տարբեր թույներով կամ թունավոր նյութերով թունավորման (ուրեմիա) դեպքում: Ներկայումս արյունահեղումը հազվադեպ է կիրառվում: Չնայած արյան ճնշման կարճաժամկետ նվազումը կարող է լինել օգտակար կողմնակի ազդեցություն, արյան ճնշման բարձրացումն ինքնին հիվանդություն չէ, այլ որևէ այլ խանգարման ախտանիշ, որը պահանջում է բուժում:

## Ներկա ժամանակ
մինի|351x351փքս|Կտրվածք կատարելը երակի վրա՝ արմունկի հատվածում։«''Բարկաշ Պ.Ա.'' Հիվանդների ընդհանուր խնամք» գրքից, 1931Այսօր արյունառությունը հիմնականում օգտագործվում է այլընտրանքային բժշկության մեջ: Մասնագիտական բժիշկների մեծ մասը արյունառությունը չի դիտարկում որպես բուժման մեթոդ, բացառությամբ մի քանի հազվագյուտ հիվանդությունների և վիճակների, որոնք բնութագրվում են օրգանիզմում երկաթի ավելցուկով կամ արյան մեջ էրիթրոցիտների չափազանց մեծ քանակով: Թերապևտիկ ֆլեբոտոմիայի ցուցված հիվանդությունների օրինակներ են հեմոքրոմատոզը, իրական պոլիցիթեմիան և մաշկի ուշացած պորֆիրիան: Նման բուժման ընթացակարգը տարբերվում է դասական արյունառությունից և իրենից ներկայացնում է ինքնահեմոտրանսֆուզիա՝էրիթրոցիտները զտվում են արյունից, և մնացած արյան պլազման վերադարձվում է արյան մեջ կամ արյան ծավալը լրացվում է աղային լուծույթի նախնական կամ հետագա փոխներարկմամբ: Ֆլեբոտոմիան կարող է նաև օգտագործվել թոքերի և սրտի հիվանդությունների հետ կապված հիպերմածուցիկության համախտանիշի դեպքում մածուցիկությունը նվազեցնելու համար:

Որոշ բժիշկներ օգտագործում են տզրուկաբուժություն՝ վերականգնողական վիրահատություններից, ինչպիսիք են մատների կամ գլխամաշկի փոխպատվաստումները, հետո երակային արյան հոսքը պահպանելու համար։

Արյունառությունը վտանգավոր ընթացակարգ է: Ստերլության խախտումը կարող է հանգեցնել արյան թունավորման: Արյունառությունը չպետք է իրականացվի որոշակի քրոնիկ հիվանդություններ, մասնավորապես՝ շաքարային դիաբետ ունեցող հիվանդների մոտ: Հայտնի են արյունառության պատճառով մահվան դեպքեր: Արյունառության տարածված բարդություններից են ուշաթափությունը և արյան ճնշման նորմայից ցածր անկումը:

Արյունառությունը մեթոդի տարատեսակ է  պարաբիոզը՝ երիտասարդ և ծեր օրգանիզմների արյան շրջանառության համակարգերի միաձուլումը, որը մասամբ փոխարինում է ծեր օրգանիզմի արյունը երիտասարդ արյունով: Մկների վրա կատարված փորձերի արդյունքում ցույց է տրվել, որ այս մեթոդը նվազեցնում է ծերացման նշանները, այդ թվում՝ ծերացման էպիգենետիկ դրսևորումները: 

Այնուամենայնիվ, մարդկանց մոտ պարաբիոզի հնարավոր օգտագործումը լուրջ էթիկական հարցեր է առաջացնում:
### Իսլամ
Մուսուլմանական պրակտիկայում արյունահոսությունը որպես թերապևտիկ մեթոդ հայտնի է որպես «հիջամ», որը կատարվում է հատուկ անձի՝ «հաջիմի» կողմից: Հիջամի ժամանակ մաշկի վրա կտրվածքները փակում են բժշկական բաժակներով և օդը դուրս մղում:

### Տզրուկաբուժություն
Արյունառության համար տզրուկաբուժության մեկ սեանսն ավելի երկար է տևում, քան հիրուդինի ներարկման մեկ սեանսը։ Մեկ տզրուկ 30-60 րոպեում ծծում է 10-15 մլ արյուն. մեկ սեանսի ընթացքում տեղադրվում է 4-12 տզրուկ՝ արդյունահանելով 40-180 մլ արյուն:

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Արյուն
Կատեգորիա:Արյունահոսություն
Կատեգորիա:Բժշկական ընթացակարգեր
Կատեգորիա:Բժշկության պատմություն
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
Կատեգորիա:Հնացած գիտական տեսություններ