Իվ Շովին

**Իվ Շովեն** (; ) ֆրանսիացի քիմիկոս և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Եղել է ֆրանսիական ինստիտուտի պատվավոր գիտական ​​տնօրեն և Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Նա հայտնի էր օլեֆինի մետաթեզի գործընթացի վերծանման համար, որի համար 2005 թվականին Ռոբերտ Գրաբսի և Ռիչարդ Շրոքի հետ համատեղ նա արժանացավ քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։

## Կյանք
Իվ Շովինը ծնվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Բելգիայի Մենեն քաղաքում, ֆրանսիացի ծնողներից։ նրա հայրը եղել է որպես ինժեներ էլեկտրատեխնիկ։ 1954 թվականին նա ավարտել է Լիոնի Էլեկտրոնային ֆիզիկայի բարձրագույն դպրոցը և սկսել է աշխատել քիմիական արդյունաբերության մեջ, բայց այնտեղ հիասթափվեց։ Նրա խոսքերն են. «Եթե ուզում ես ինչ-որ նոր բան գտնել, նոր բան փնտրիր... այս վերաբերմունքի մեջ որոշակի ռիսկ կա, նույնիսկ ամենաչնչին ձախողումը հնչեղ է, բայց երբ հաջողես, այնքան երջանիկ կլինես, որ արժե ռիսկի դիմել»։ 1960 թվականին Շովինը սկսեց աշխատել Ռյուեյ-Մալմեզոնի Ֆրանսիական նավթային ինստիտուտում։ 1995 թվականին ինստիտուտից հեռանալուց հետո, նա դարձավ հետազոտության պատվավոր տնօրեն։ Շովինը նաև եղել է Լիոնի Քիմիայի, ֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի դպրոցում որպես գիտահետազոտական ​​պատվավոր (թոշակի անցած) տնօրեն։

## Մրցանակներ և ճանաչում
2005 թվականին Ռոբերտ Գրաբսի և Ռիչարդ Շրոքի հետ համատեղ նա արժանացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակի՝ 1970-ականների սկզբին օլեֆինի մետաթեզի ոլորտում կատարած աշխատանքի համար։ Շովինը ամաչում էր ստանալով մրցանակը և սկզբում նշել էր, որ կարող է չընդունել այն։ Այնուամենայնիվ, նա ստացավ իր մրցանակը և կարդաց իր Նոբելյան դասախոսությունը։ 2005 թվականին ընտրվել է Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

## Հետազոտություն
Շովինի աշխատանքը կենտրոնացած էր մետաթեզի վրա, որը ներառում է օրգանական (ածխածնի վրա հիմնված) միացություններ։ Մետաթեզում քիմիկոսներն ավելի հեշտ են կոտրում կրկնակի կապերը՝ ներմուծելով կատալիզատոր, այսինքն՝ նյութ, որը սկսում կամ արագացնում է քիմիական ռեակցիան։ Քիմիկոսները սկսեցին մետաթեզներ կատարել 1950-ական թվականներին՝ առանց հստակ իմանալու, թե ռեակցիան ինչպես է աշխատում։ Այս ըմբռնման բացակայությունը խոչընդոտում էր ավելի արդյունավետ կատալիզատորների որոնմանը։

1970-ականների սկզբին Շովինը հաջողության հասավ, երբ նա նկարագրեց մեխանիզմը, որով ատոմների մի խմբի մեջ ածխածնի ատոմի հետ կապված մետաղի ատոմը ստիպում է խմբին տեղաշարժվել մի խումբ ատոմների հետ մեկ այլ մոլեկուլում և մանրամասն բացատրեց մետաթեզը։ Նա ցույց տվեց, որ ռեակցիան ներառում է երկու կրկնակի կապ։ Կրկնակի կապերից մեկը միացնում է օրգանական մոլեկուլի երկու մասերը։ Մյուս կրկնակի կապը միացնում է մետաղի վրա հիմնված կատալիզատորը օրգանական մոլեկուլի հատվածի հետ։ Մետաթեզում այս երկու կրկնակի կապերը միավորվում և բաժանվում են՝ կազմելով չորս միայնակ կապեր։ Միայնակ կապերը կազմում են օղակ, որը միացնում է մետաղական կատալիզատորը, օրգանական բեկորը և օրգանական մոլեկուլի երկու մասերը։ Այնուհետև մետաղական կատալիզատորը պոկվում է օղակից՝ տանելով օրգանական մոլեկուլի մի մասը։ Այս գործընթացը կրկնակի կապով թողնում է օրգանական մոլեկուլի մնացորդին կցված բեկորը՝ ձևավորելով նոր օրգանական միացություն։ Գիտնականները այս արձագանքը համեմատել են պարի հետ, որտեղ երկու զուգընկերներ ձեռքերը միանում են՝ օղակ կազմելով, իսկ հետո նորից բաժանվում՝ երկու նոր ընկերակցություն կազմելու համար։

Շովինի մետաթեզի նկարագրությունը ստիպեց Ռոբերտ Գրաբսին և Ռիչարդ Շրոքին մշակել կատալիզատորներ, որոնք ավելի արդյունավետ կկատարեին ռեակցիան։ Երեք քիմիկոսների աշխատանքը արտադրողներին հնարավորություն է տվել արտադրել օրգանական միացություններ, ներառյալ որոշ պլաստմասսա և դեղամիջոցներ, օգտագործելով ավելի քիչ էներգիա, քանի որ ռեակցիային պահանջվող ճնշումն ու ջերմաստիճանը դարձել է ավելի ցածր, օգտագործելով ավելի քիչ վնասակար և թանկ քիմիական նյութեր և ստեղծելով ավելի քիչ աղտոտող  կողմնակի արտադրանքներ և վտանգավոր թափոններ։ Հենց այս գործընթացի համար նրանք արժանացան 2005 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։

## Մահ
Շովինը մահացել է 84 տարեկանում, 2015 թվականի հունվարի 27-ին, Ֆրանսիայի Տուր քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ