Շվեդական կամավորական վաշտ

**Շվեդական կամավորական վաշտ** (, ), կամ **Սվիրի վաշտ** () և **Առանձին վաշտ** ()՝ ֆիննական բանակի ստորաբաժանում, որը բաղկացած էր շվեդական կամավորականներից, որոնք մասնակցել են խորհրդա-ֆիննական պատերազմին 1941-1944 թվականներին: Այն մտնում էր 17-րդ ֆիննական հետևակային դիվիզիայի 13-րդ հետևակային գնդի կազմի մեջ։

## Պատմություն
1941 թվականի դեկտեմբերին խորհրդային զորքերի կողմից Հանկո թերակղզու ռազմածովային բազան լքելուց հետո, դրա պաշարմանը մասնակցած շվեդական կամավորական գումարտակը լուծարվեց։ Կամավորների մեծ մասը վերադարձավ Շվեդիա, սակայն մի մասը որոշեց մնալ Ֆինլանդիայում և շարունակել իր մասնակցությունը ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմին։ Նրանց միացան նոր կամավորներ, և նրանցից Տուրկուում կազմավորվեց նոր ստորաբաժանում՝ Շվեդական կամավորական վաշտը։ Այն կազմավորվել է Ձմեռային պատերազմի վետերանների և Հանկոյի պաշարման մասնակիցներից։

Տուրկուից շվեդները գնացքով Սուոյարվիի և Պետրոզավոդսկի միջով վերաբաշխվեցին Պոդպորոժիե, որտեղ նրանք ժամանեցին 1942 թվականի փետրվարի 2-ին։ Կարճատև վերապատրաստումից հետո վաշտը առաջնային դիրքեր զբաղեցրեց Յանդեբա գետի հյուսիսային ափին՝ միանալով Ֆինլանդիայի բանակի 17-րդ հետևակային դիվիզիայի 13-րդ հետևակային գնդի 1-ին գումարտակին: Վաշտի պատասխանատվության գոտին ներառում էր 2 կմ առաջնագիծը՝ 6 հենակետերով՝ Գետեն, Վիկտոր, Բյորկեն, Կուլան, Մարոկկո և Մեխիկո: Հուլիսին Գետենը հանձնվեց 1-ին վաշտին, և դրա փոխարեն շվեդները ստացան Մարկուս հենակետը։ Քանի որ վաշտի առաջնագծերը չափազանց ձգված էին, Վիկտոր և Մարկուս հենակետերը հետագայում տեղափոխվեցին գումարտակի այլ վաշտեր։

1943 թվականի ապրիլի 19-ին վաշտը դուրս բերվեց Պոդպորոժիե՝ հանգստի և վերազինման համար։ Արդեն 23-ին նա վերադարձավ առաջնագիծ, բայց այժմ պաշտպանական դիրքեր զբաղեցրեց Մուրմանսկի երկաթուղային գծից ոչ հեռու՝ ընդունելով Մարտին, Օդին և Օքսեն (հետագայում վերանվանվեցին Մարտա, Օմար և Պոնտուս) հենակետերը։
1944 թվականի մայիսի 17-ին վաշտը կրկին դուրս բերվեց Լամպերո՝ հանգստանալու նպատակով:

1944 թվականի հունիսի 10-ին խորհրդային հրամանատարությունը սկսեց Վիբորգ-Պետրոզավոդսկի գործողությունը, որի կապակցությամբ 17-ին շվեդական կամավորական վաշտը գնդի հետ միասին Մեգրեգա կայարանից ուղարկվել է Կավանցաարի, որտեղ նրանք ժամանել են հունիսի 19-ին: Գունդը դիրքավորվել է Իհանտալա տանող ճանապարհի երկայնքով, վաշտը դիրքավորվել է դրանից հարավ՝ Կայպոլա գյուղում: Սակայն, արդեն հունիսի 20-ի գիշերը, գունդը հրաման ստացավ վերատեղաբաշխվել Նյատյալյանյարվիից արևելք։ Միևնույն ժամանակ, գունդը վերաենթարկվեց 4-րդ հետևակային դիվիզիային:

Լուկկյուլայի մոտ տեղի ունեցած ծանր մարտերից հետո 2-րդ գումարտակը, որի մեջ էր մտնում նաև վաշտը, ստիպված եղավ նահանջել Նյատյալյայի մոտ գտնվող նոր դիրքեր, որտեղ այն վերաենթարկվեց 5-րդ հետևակային գնդին։ Գումարտակի պաշտպանական գիծը ձգվում էր Կապլաիմյակի արևելյան կողմից դեպի հյուսիս, ապա շրջվում էր դեպի արևելք՝ Վիերումյակի երկայնքով։ Շվեդական վաշտը պաշտպանում էր Վիերումյակին, բայց գիշերը տեղափոխվել է Կապլաիմյակի։

Հունիսի 21-ին 10 րոպեանոց հրետանային կրակից հետո, խորհրդային ստորաբաժանումները գրոհով վերցրեցին Կապլաիմյակին, սակայն ֆիններին հաջողվեց կրկին գրավել բարձունքները։ Հունիսի 22-ին 13-րդ հետևակային դիվիզիայի ուժերի կողմից ձեռնարկված նոր հարձակումից հետո գումարտակը հայտնվեց կիսաշրջափակման մեջ։ Մարտի արդյունքում շվեդական վաշտն ուներ 6 զոհ և 12 վիրավոր։
Հունիսի 24-ի գիշերը գումարտակը նահանջեց դեպի Ռունակորպի և հրաման ստացավ պաշտպանական դիրքեր գրավել Յամյասուոյի և Սուննիսուոյի միջև ընկած նեղուցում՝ պատրաստվելով հակագրոհների Նուրմիլամպի-Տալիի և Պորտինհոյկայի ուղղությամբ։ Միաժամանակ այն սկսեց ենթարկվել 18-րդ հետևակային դիվիզիային։

Վաշտը մարտնչեց այս տարածքում մինչև հունիսի 28-ը, որից հետո կրակի տակ նահանջեց դեպի Կայպոլե։ Գիշերը նրան և իր գումարտակին բեռնատարներով դուրս են բերել Կիլպենյոկի, որտեղ նրանց հանգստանալու հնարավորություն տրվեց։ Մեկ շաբաթվա մարտերի ընթացքում շվեդական վաշտը կորցրեց իր անձնակազմի 72%-ը։

Հունիսի 30-ին գումարտակը տեղափոխվեց Վիբորգից հյուսիս-արևմուտք՝ Հորնավարայի շրջան, որտեղ այն վերամիավորվեց 13-րդ հետևակային գնդի հետ։ Նույն օրը գնդին հրամայվեց զբաղեցնել Նոսկուանսելկա-Իհանտալանյարվի-Տիկկալա-Լավոլա պաշտպանական գիծը, որը պահեց մինչև սեպտեմբերի սկզբին ռազմական զինադադարի կնքումը։

Պատերազմի ավարտին շվեդական կամավորական վաշտը բաղկացած էր 36 մարդուց։ 29 ամսվա մարտերի ընթացքում վաշտը, որի մարտիկների թիվն երբեք չէր գերազանցում 150-ը, ունեցավ 41 զոհ և 84 վիրավոր։ Ընդհանուր առմամբ, ֆիննական պատմաբանների տվյալներով, ընկերության միջով անցել է մոտ 1700 մարդ։

1944 թվականի սեպտեմբերի 26-ին վաշտը լուծարվեց և անձնակազմը վերադարձավ Շվեդիա:

## Հրամանատարներ
* Ուգլա Արնե (հունվար 1942), լեյտենանտ
* Նիլսոն Ռիկարդ (17.02.1942-24.06.1942), կապիտան
* Մյոլերսվերդ Ստիգ Մաուրից (24.06.1942-05.05.1943), ռոտմիստր
* Հորդ աֆ Սեգերստադ Աքսել (05.05.1943-06.09.1944), լեյտենանտ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Շվեդները Յանդեբայում: Շվեդական կամավորական ջոկատ *von Schmidt-Laussitz N.* Svenskarna vid Jandeba: Svenska frivilligkompaniet 1942—1944. — 2007.

## Արտաքին հղումներ

* Шведские добровольцы в советско-финской войне 1941—1944 гг. (шв.)
* 13-й пехотный полк и шведская добровольческая рота на Свири. (шв.)