Սպորտային սրտաբանություն

**Սպորտային սրտաբանություն,** սրտաբանության զարգացող ենթամասնագիտություն, որը համարվում է նաև սպորտային բժշկագիտության (կամ սպորտային և մարզական բժշկության) ենթամասնագիտություն, կամ այլընտրանքորեն՝ հիբրիդային ենթամասնագիտություն, որն ընդգրկում է սրտաբանությունը և սպորտային բժշկությունը: Շտապ բուժօգնությունը մեկ այլ բժշկական մասնագիտություն է, որը որոշակիորեն համընկնում է սպորտային սրտաբանության հետ: Սպորտային սրտաբանությունն այժմ համարվում է առանձին ենթամասնագիտություն Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում և ունի մշակված ուսումնական ծրագրեր երկու տարածաշրջաններում։ Եվրոպայում այն խմբավորվել է կանխարգելիչ սրտաբանության մեջ, բայց սպորտային սրտաբանությունն այժմ համարվում է առանձին ոլորտ: ԱՄՆ-ում սպորտային սրտաբանությունը հատուկ հետաքրքրություն առաջացնող մասնագիտություն է։

Սպորտային սրտաբանությունը կարելի է մոտավորապես բաժանել երկու ճյուղի.
# Սրտի կանգի և սրտային հանկարծմահության կանխարգելում մարզվող անձանց մոտ, այդ թվում՝ սրտի հիվանդություն չունեցողների մոտ։ Սա ներառում է ինչպես առաջնային կանխարգելումը, այնպես էլ սուր պատասխանը։
# Մարզիկների և այլ մարզվող անձանց սրտի հիվանդությունների վարում։

Սպորտային սրտաբանության կանխարգելիչ ճուղը ավելի շատ համապատասխանում է սպորտային բժշկությանը (բժիշկներ, որոնք հոգ են տանում մարզիկների և մարզվող մարդկանց մասին), սուր պատասխանը՝ շտապ օգնությանը, մինչդեռ սրտի հիվանդություն ունեցող մարզիկների վարումն ավելի շատ համապատասխանում է սպորտային սրտաբանության սրտաբանական ճուղին։ Սպորտային սրտաբանությունը որպես սրտաբանության ենթամասնագիտություն ուսումնասիրում  է էլեկտրաֆիզիոլոգիան, սրտի սթրես-թեստավորումը, էխոսրտագրությունը, սրտի այլ պատկերագրական և գենետիկական հետազոտությունները, ինչպես նաև կարդիոմիոպաթիան:

Սպորտային սրտաբանության ոլորտում բժիշկների համար այժմ հասանելի է ֆորմալ կրթություն, օրինակ՝ սպորտային սրտաբանության մագիստրոսի աստիճան Լոնդոնի Սուրբ Գևորգ համալսարանում և Իտալիայի Պադովայի համալսարանում։

## Սրտային հանկարծամահությունը մարզիկների շրջանում
**Սրտային հանկարծամահությունը** շատ հազվադեպ, բայց հանդիպում է թվացյալ առողջ երիտասարդ կամ միջին տարիքի մարդկանց շրջանում: Սրտային համկարծամահությունը հանդիպում է տարեկան մոտ 100,000 երիտասարդ մարզիկներից մեկի շրջանում, սովորաբար մրցումների կամ մարզումների ժամանակ, երբեմն նաև հանգստի ժամանակ:

Սրտային հանկարծամահության պատճառներից տարածված  են՝
* Կարդիոմիոպաթիան
* Հաղորդչական խանգարումները
* Պսակային զարկերակային հիվանդությունը
* Սրտի ցնցումը
* Անհայտ պատճառները, որոնք, հաճախ կապված են վիրուսային հիվանդությամբ պայմանավորված սրտամկանի բորբոքման հետ։
Երիտասարդ մարզիկների շրջանում (30 տարեկանից փոքր) սրտային հանկարծամահության հիմնական պատճառներն են կարդիոմիոպաթիաները և սրտի հաղորդչական համակարգի հիվանդությունները,մինչդեռ տարիքի բարձրացման հետ զուգընթաց մեծանում է սրտի պսակաձև զարկերակների հիվանդության ռիսկը, որը 35 տարեկանից բարձր մարզիկների շրջանում անկասկած հանդիսանում է սրտային հանկարծամահության ամենատարածված պատճառը։ Սրտի ցնցումն ավելի քիչ տարածված է, սակայն այն առաջանում է արտաքին ուժի, այլ ոչ թե ներքին անոմալիայի պատճառով։

## Մարզիկների սրտային հանկարծամահության կանխարգելում
### Սպորտաձևերի դասակարգումն ըստ սրտային հանկարծամահության ռիսկի
Մարզաձևերը դասակարգվել են ըստ մարզիկների համար սրտային հանակրծամահության տարբեր ռիսկերի։ Մեծ ռիսկի խումբ են կազմում բարձր ստատիկ և դինամիկ ուժերով մարզաձևերը։ Թիավարությունը,հեծանվավազքը և բասկետբոլն ամենաբարձր ռիսկն ունեցող մարզաձևերի շարքում են։ Մարզաձևերց սրտի կանգը ամենից հաճախ հանդիպում է ֆուտբոլում, որը տարածված է ամբողջ աշխարհում։ Սրտային հանկարծամահության ռիսկն ավելի բարձր է տղամարդկանց շրջանում։

### Մարզիկների սկրինինգ սրտային հանկարծամահությունը կանխելու համար
Մարզիկների սրտային հիվանդության կանխարգելման համար բժշկական հետազոտությունը վիճելի ոլորտ է: Ընդհանուր առմամբ, սկրինինգային հետազոտությունն ավելի արժեքվոր է տարածված վիճակների և հիվանդությունների համար, և ավելի քիչ արժեքավոր է հազվադեպ հանդիպող հիվանդությունների համար,քանի որ ռիսկ կա կեղծ դրական արդյունքների։ Սրտային հանկարծամահությունը հազվադեպ է, ուստի հետազոտությունը անպայմանորեն ունի կեղծ դրական արդյունքների բարձր ռիսկ։ Այնուամենայնիվ, սրտային հանկարծամահության վախի և պրոֆեսիոնալ սպորտում չափազանց բարձր ինտենսիվությամբ մարզվելու և մրցելու մասնագիտական պահանջի պատճառով, հետազոտումը սահմանվել է որպես խնամքի չափանիշ աշխարհի շատ երկրներում։ Մարզիկների շրջանում սրտային հիվանդությունների սկրինինգի զարգացած ծրագիր ունեցող երկիրը Իտալիան է, որը պահանջում է, որ դա արվի օրենքով: Շատ տասնամյակների ընթացքում սրտային հանկարծամահության մակարդակը Իտալիայում նվազել է, հավանաբար համազգային սկրինինգի շնորհիվ։ Որոշ մասնագետներ կասկածի տակ են դնում, թե արդյոք այդ մակարդակը կարող է նվազեցվել այլ միջոցներով, և արդյոք արժե՞ ամեն տարի շատ երիտասարդների որակազրկումը ակտիվ սպորտով զբաղվելուց։

Անախտանիշ մարզիկների սկրինինգի ժամանակ ընդունվել են միջազգային ուղեցույցներ այն մասին, թե որն է համարվում նորմալ և աննորմալ մարզական ԷՍԳ։ 2025 թվականի կոնֆերանսում թարմացվել են մարզիկների նորմալ և աննորմալ ԷՍԳ սահմանումների միջազգային չափանիշները։

Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիայում և Ավստրալիայում ԷՍԳ-ն ներառված է ստանդարտ սկրինինգային ծրագրում։ Մինչդեռ ԱՄՆ-ում ստանդարտ սկրինինգը իրենից ենթադրում է անամնեզի հավաքում և ֆիզիկական զննում, ԷՍԳ-ն արվում է միայն կլինիկական դրսևորումներ ժամանակ։

### Մարզական միջոցառումների կառավարում՝ սրտի կանգին արձագանքելու համար

Տեսականորեն, մարզական միջոցառման ժամանակ սրտի կանգը, թեև շատ հազվադեպ է լինում, կարելի է կանխատեսել, ուստի սրտի կանգից հետո գոյատևման մակարդակը պետք է ավելի բարձր լինի, եթե ներդրվի լավ արտակարգ իրավիճակների վարման ծրագիր: Ոչ բոլոր մարզադաշտերում կան արտաքին դեֆիբրիլյատորներ, հատկապես սիրողական մակարդակում: Եվ ոչ բոլոր միջոցառումներին է առկա լավ պատրաստված անձնակազմ (բժիշկներ, շտապօգնության բժիշկներ և հիմնական կենսաապահովման որակավորում ունեցող անձնակազմ): Վերջապես, նույնիսկ արտաքին դեֆիբրիլյատորների և անձնակազմի առկայության դեպքում, ընդհանուր պոպուլիացիայում, հատկապես երիտասարդների շրջանում սրտի կանգի հազվադեպության պատճառով, միջոցառման անձնակազմը կարող է լավ պատրաստված չլինել արձագանքելու համար, կամ կարող է չկենտրոնանալ սրտի կանգի պահին։

Հետևաբար, միջոցառումների պլանավորումը սպորտային սրտաբանության հիմնական բաղադրիչներից է, չնայած որ միջոցառումների պլանավորումը սովորաբար բժիշկների գործը չէ: Մարզական միջոցառումների ժամանակ բավարար չափով պատրաստված բժշկական, անհետաձգելի բուժօգնության մասնագետների և այլ պատրաստված անձնակազմի կամ կամավորների, արտաքին դեֆիբրիլյատորների, շտապօգնության մեքենաների առկայության, և այդ որակավորված անձանց կողմից սրտի կանգին արձագանքելու պատրաստության ապահովումը, հանգեցնում է սպորտում սրտային հանկարծամահության մահվան ցուցանիշների նվազմանը: Հետևաբար, անվտանգության միջոցառումների պլանավորման պարամետրերի գերազանց ըմբռնումը սպորտային սրտաբանության հիմնական առարկաներից մեկն է։

## Առկա սրտի հիվանդության վարումը մարզիկների շրջանում
### Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիա
Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիան համարվում է երիտասարդ մարզիկների սրտային հանկարծամահության ամենատարածված պատճառը, որը կարող է կանխարգելելի լինել: Այնուամենայնիվ, դժվարությունն այն է, որ այն համընկնում է ավելի հաճախ հանդիպող մարզական սրտի համախտանիշի հետ, և հայտնաբերված դեպքերի մեծ մասը թեթև են, ինչն անհասկանալի է դարձնում, թե արդյոք անվտանգ կլինի շարունակել ինտենսիվ սպորտով զբաղվելը։

### Առիթմոգեն աջ փորոքային կարդիոմիոպաթիա
Առիթմոգեն աջ փորոքային կարդիոմիոպաթիան ավելի քիչ տարածված է, քան հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիան, բայց ավելի պրոգրեսիվող է, կապված է ինտենսիվ ֆիզիկական ակտիվության հետ և սովորաբար ունի ավելի հստակ ցուցում խիստ ինտենսիվ սպորտային գործունեությունից խուսափելու համար։

### Երկար QT համախտանիշ
Երկար QT ինտերվալի համախտանիշը ընտանեկան վիճակ է, որը հազվադեպ է հանդիպում, բայց երիտասարդների մոտ հանկարծակի մահվան հայտնի պատճառ է։ Այն կարող է սրտի կանգ առաջացնել մարզումների ժամանակ, ինչպես նաև հաճախասրտություն առաջացնող այլ գործունեություն կատարելիս։

### Բրուգադայի համախտանիշ
Բրուգադայի համախտանիշը ընտանեկան հիվանդություն է, որը նույնպես շատ հազվադեպ է հանդիպում և երիտասարդների մոտ հանկարծակի մահվան հայտնի պատճառ է։ Մահերի մեծ մասը տեղի է ունենում ոչ ակտիվ վիճակում, և այն ավելի քիչ է տարածված որպես մարզիկների հանկարծամահության պատճառ։

### Մարզիկների մոտ նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիան (ՆՖ) ավելի տարածված է պասիվ ապրելակերպով տարեց բնակչության շրջանում: Սակայն կա հակադարձ J-աձև կոր, ըստ որի՝ ծանր սպորտով զբաղվող մարզիկների շրջանում ՆՖ-ի ռիսկն ավելի բարձր է, քան չափավոր ակտիվ մարդկանց շրջանում: Պասիվ ապրելակերպով տարեց բնակչության շրջանում առաջացող ՆՖ-ն բարձրացնում է ինսուլտի և մահվան ռիսկը, մինչդեռ անհայտ է, թե արդյոք մարզիկների շրջանում ՆՖ-ն մեծացնում է հանկարծակի մահվան կամ ինսուլտի ռիսկը: Մարզիկների շրջանում ՆՖ-ն կարող է բուժվել աբլացիայի՝ նվազ ինվազիվ միջամտության միջոցով։

### Վոլֆ-Պարկինսոն-Ուայթի համախտանիշ
Վոլֆ-Պարկինսոն-Ուայթի համախտանիշը երիտասարդների մոտ առիթմիայի հայտնի պատճառ է։ Այն առաջացնում է վերփորոքային տախիկարդիա ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ։ Շատ դեպքերում սա հանգեցնում է ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության դադարեցման։ Այն որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել սրտի կանգի։ Վերփորոքային տախիկարդիան կարող է հաջողությամբ բուժվել աբլացիայի միջոցով։

### Մարզիկների շրջանում իմպլանտացվող կարդիովերտեր-դեֆիբրիլյատորներ
Իմպլանտացվող կարդիովերտեր-դեֆիբրիլյատորները (ICD սարք) կարող են օգտագործվել այն մարզիկների շրջանում, ովքեր նախկինում ունեցել են սրտի կանգ կամ ունեն սրտի կանգի շատ բարձր ռիսկ, որպեսզի մահացու ռիթմի առաջացման դեպքում ներքին շոկի միջոցով ապահովի կարդիովերսիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* ESC Textbook of Sports Cardiology
* Textbook of Sports and Exercise Cardiology

Կատեգորիա:Սպորտային բժշկագիտություն
Կատեգորիա:Սրտաբանություն