Սառը զենք

[thumb|150px|[Բրոնզե դարի սառը զենք]]
**Սառը զենք**, ձեռնամարտի զենք։ Լինում է հարվածային, ծակող, հատող, ծակող-հատող, ծակող-կտրող և այլն։ Սառը զենքը երևան է եկել մարդկության զարգացման վաղ շրջանում՝ որպես որսի միջոց, այնուհետև դարձել է մարտական զենք։ Սառը զենքը սկզբում պատրաստել են փայտից, ոսկրից, քարից, իսկ ավելի ուշ պղնձից, բրոնզից, երկաթից, պողպատից։ Մինչև XV-XVII դարերը սառը զենքը եղել է զենքի հիմնական տեսակը։ Հրաձգային զենքի կատարելագործումն աստիճանաբար դուրս մղեց սառը զենքը։ Ժամանակակից բանակներում սառը զենքից օգտագործվում է միայն սվինը, բանակային դանակը և դաշույնը։

Հայաստանի Հանրապետության «Զենքի մասին» օրենքի համաձայն, 90 մմ-ից ավելի երկարության շեղբով կամ սայրով շեղբավոր սառը զենք և դանակներ, որոնց շեղբը կամ սայրը հատուկ կոճակը կամ լծակը սեղմելու միջոցով ինքնաբերաբար դուրս է գալիս բռնակից և ամրակցվում կամ դուրս է գալիս բռնակից ծանրության ուժի կամ արագացված շարժման ազդեցության տակ և ինքնաբերաբար ամրակցվում։ Սառը զենքը մարդու մկանային ուժի օգնությամբ, օբյեկտի հետ անմիջական շփման ժամանակ այն խոցելու համար նախատեսված զենք է։

## Սառը զենքի պատմություն
Սառը զենքն ի հայտ է եկել բավականին վաղ ժամանակներում, առաջին հերթին ծառայել է որպես որսի միջոց։ Մինչև XVI դարը համարվում էր զենքի հիմնական տեսակ։ Հրաձգային զենքի զարգացման հետ մեկտեղ գրեթե կորցրել է իր նշանակությունը։

Ներկա դրությամբ կիրառվում է որպես լրացուցիչ, հրազենի  հնարավորությունները լրացնող ձև, որպես պարգևատրական զենք, ինչպես նաև որպես ավանդական ձևի մաս։

## Սառը զենքի դասակարգման համակարգ
Սառը զենքը կարող է դասակարգվել տարբեր հիմքերով (ըստ նշանակության, պատրաստման եղանակի, խոցելու ազդեցության, բռնվածքի և այլ հատկանիշներով) ենթադասերի, կարգերի, տեսակների, ենթատեսակների և տարատեսակների։ Սառը զենքի դասակարգման համակարգը  գիտա-տեսական հիմք է ծառայում սառը զենքի խմբային պատկանելիությունը  որոշելու համար։
 
## Սառը զենքի տեսակները ըստ նշանակության
thumb|Տոնֆա
### Մարտական սառը զենք
Սառը զենք, որը նախատեսված է մարդուն խոցելու համար։
Բաժանվում է՝
* ռազմական - բանակների և  ռազմական ստորաբաժանումների սպառազինում։
* ոստիկանական - նախատեսված է ոստիկանության սպառազինման համար։ Ի տարբերություն ռազմական սառը զենքի, այն ավելի շարժական է։ Դրան են դասվում նաև ոստիկականական մահակը, կուբոտանը (ճապ․՝ クボタン, ), տոնֆան։ 
* քաղաքացիական - մարտական սառը զենք, որը նախատեսված է քաղաքացիական անձնանց զինելու համար։

### Որսորդական սառը զենք
Կենդանուն կամ թռչունին խոցելու, փորոտիքը հանելու, մորթին հանելու, սնունդ պատրաստելու, քնելու տեղ պատրաստելու և նմանատիպ այլ որսի հետ կապված տարբեր գործողություններ կատարելու համար նախատեսված սառը զենքին են դասում․
* որսորդական դանակը,
* դաշույնը, 
* սակրը, 
* ստիլետը, 
* նետը,
* որսատեգը,
* մաչետեն։

Որսորդական շեղբավոր սառը զենք ձեռք բերելու իրավունք ունի որսորդական հրազեն պահելու և կրելու թույլտվություն ստացած քաղաքացին։ Ձեռք բերված որսորդական շեղբավոր սառը զենքը վաճառող կազմակերպությունն անմիջապես գրանցում է քաղաքացու՝ որսորդությամբ զբաղվելու իրավունքը հաստատող փաստաթղթում։

### Սպորտային սառը զենք
Սպորտային սուսերամարտի կամ նետման համար նախատեսված առարկաները իրենց բնույթով զենք չեն համարվում, սակայն կրկնօրինակում են սառը զենքի որոշ տեսակներ․
* սուսերը,
* մարզասուսերը
* սուրը (էսպադրոն),
* նիզակը,
* թուրը։

## Տես նաև
* Որսորդական դանակ
* Նետողական դանակ
* Մարտական դանակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Беспалова Л. Б.* Криминалистическая экспертиза холодного оружия. Дис… канд. юрид. наук: 12.00.09. — М., 1998. — 222 c.
* *Дьяконов П. А.* Теория и практика криминалистического исследования холодного оружия ударно-раздробляющего действия. Дис… канд. юрид. наук: 12.00.09. — М., 2002. — 240 c.
* *Дьяконов П. А.* Холодное оружие ударного раздробляющего действия как объект криминалистического исследования. — М.: Московский ун-т МВД РФ, 2007. — 111 с. ISBN 978-5-9694-0115-0
* *Дьяконов П. А.* Экспертиза холодного и метательного неогнестрельного оружия: курс лекций. — М.: Московский ун-т МВД России, 2007. — 70 с. ISBN 978-5-9694-0160-0
* *Гордеев С. Б., Филиппенко И. Л.* Криминалистическое исследование холодного оружия. Учебное пособие. — Владивосток: Российская таможенная академия, 2005. — 96 c.
* *Кулинский А. Н.* Атрибуция и описание холодного и некоторых видов ручного метательного оружия и штыков: методические рекомендации. — СПб.: ВИМАИВиВС (Военно-исторический музей артиллерии, инженерных войск и войск связи), 2007. — 225 с. ISBN 978-5-903501-01-4
* *Кулинский А. Н.* Немецкое холодное оружие: [в 2 томах]. Т. 2. — СПб.: Атлант, 2007. — 382 с. ISBN 978-5-98655-031-2
* *Матюшенков А. Н.* Оружиеведение: Холодное и метательное оружие. Учеб. пособие Челяб. юрид. ин-та МВД РФ. — Челябинск: НТЦ НИИОГР, 2002. — 172 с. ISBN 5-93828-022-2

## Արտաքին հղումներ
* Большой сайт о холодном оружии мира 
* Сайт о старинном холодном оружии 
* Энциклопедия холодного оружия 
* Краткая классификация холодного оружия
* http://aus-8.ru/photos/  (примеры сертификации ножей на холодное оружие)
* Обзоры и тесты ножей, форум. Боевые и Тактические ножи.
* Сайт о холодном оружии
* Большое количество видео обзоров на тему холодного оружия 
* Хороший обзор холодного оружия
* Онлайн энциклопедия холодного оружия

Կատեգորիա:Սառը զենքեր