Ժան-Էտիեն Շամպիոնե

**Ժան-Էտիեն Վաշիե Շամպիոնե** (, ), հայտնի է նաև որպես **Շամպիոնե**, գլխավորել է հանրապետական ֆրանսիական դիվիզիան Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների ընթացքում տեղի ունեցած շատ կարևոր մարտերի ժամանակ: 1798 թվականին դարձել է *Հռոմի բանակի*, 1799 թվականին՝ *Իտալիայի բանակի* գլխավոր հրամանատար։ Նրա անունը մեկն է այն անուններից, որոնք գրված են Հաղթական կամարի տակ՝ 3-րդ սյունակում։

## Կարիերա
[ձախից|մինի|Գեներալ Շամպիոնեի արձանը [Վալանս (քաղաք)|Վալանսում]]
Շամպիոնեն վաղ տարիքից զորակոչվել է բանակ և ծառայել Ջիբրալթարի մեծ պաշարման ժամանակ:

Երբ հեղափոխությունը բռնկվել է, նա ակնառու մասնակցություն է ունեցել շարժմանը և ընտրվել գումարտակի մարդկանց կողմից՝ ղեկավարելու նրանց։ 1793 թվականի մայիսին նա մեղադրվել է Յուրայում քաղաքացիական անկարգությունները ճնշելու մեջ, որոնք նա հանդարտեցրել է առանց արյունահեղության։ Պիչեգրուի օրոք նա մասնակցել է 1793 թվականի Հռենոսի արշավին՝ որպես բրիգադի հրամանատար, իսկ Վայսենբուրգում և Պֆալցում արժանացել է Լազար Օշի գովասանքին։

Ֆլորուսի ճակատամարտում նրա համառ պայքարը դաշտի կենտրոնում մեծապես նպաստել է Ժուրդանի հաղթանակին: Հետագա արշավներում նա ղեկավարել է ֆրանսիական բանակի ձախ թևը Հռենոսում Նոյվիդի և Դյուսելդորֆի միջև և մասնակցել արշավանքներին դեպի Լան և Մայն գետեր։ 1796 թվականի Հռենոսի արշավի ավարտին նա կարճ ժամանակ ղեկավարել է Սամբրի և Մեուզի բանակը 1797 թվականի հունվարի 24-ից հունվարի 31-ը։

1798 թվականին Շամպիոնեն նշանակվել է Հռոմի բանակի գլխավոր հրամանատար, որը պաշտպանում էր նորաստեղծ Հռոմեական Հանրապետությունը նեապոլիտանական արքունիքից և բրիտանական նավատորմից։ Անվանականորեն 32000-անոց բանակը հազիվ 8000 գործուն ուժ ուներ՝ մեկ մարդու համար տասնհինգ փամփուշտով: Ղեկավարելով նեապոլյան բանակը՝ ավստրիացի գեներալ Կառլ Մակ ֆոն Լեյբերիչը թվով տասնապատիկ գերազանցում էր, բայց Շամպիոնեն պահել է իր սեփականությունը և գրավել հենց Նեապոլը և այնտեղ ստեղծել Պարթենոպեյան Հանրապետությունը: Նրա բուռն լրջությունն ու ընդդիմության հանդեպ անհանդուրժողականությունը, գումարած նրա հակումը թալանելու և իր զորքերի կողմից վայրագությունները զսպել չցանկանալը, շուտով նրան գժտեցրել են քաղաքացիական բնակչության հետ: Նա վիճաբանության մեջ է մտել «Միսիայով զբաղվող ներկայացուցիչներից» (քաղաքական կոմիսար) Գիյոմ-Շառլ Ֆայպուլի հետ, ազատվել է կաշառակերության մեղադրանքից և այնուհետև կարճ ժամանակով բանտարկվել։

Հաջորդ տարի, սակայն, նրան նորից տեսել են Ալպերի բանակի գլխավոր հրամանատարի պաշտոնում: Սա նույնպես սկզբում ընդամենը ուժ էր թղթի վրա, սակայն երեք ամսվա քրտնաջան աշխատանքից հետո կարողացել է դուրս գալ մարտի։ Այն բանից հետո, երբ Բարտելեմի Կատրին Ժուբերը սպանվել է Նովիի ճակատամարտում, Շամպիոնեն ստանձնել է Իտալիայի բանակի վերահսկողությունը: Դրան հաջորդող արշավն անհաջող է եղել, և անհավասար պայքարից հյուծված՝ Շամպիոնեն մահացել է Անտիբում՝ Ֆրանսիական ծովային Ալպերում 1800 թվականի սկզբին տիֆից: 1848 թվականին Վալանսում նրա պատվին արձան է կանգնեցվել։

Ըստ Նապոլեոնի՝ Շամպիոնեն «քաջ էր, եռանդով լի, ակտիվ, նվիրված իր երկրին. նա դիվիզիայի լավ գեներալ էր, անկողմնակալ գլխավոր հրամանատար»։

Գեներալ Շամպիոնեի կերպարը կապված է Ֆրոզինոնեի ավանդական կառնավալի հետ, որը եղել է կարճ ժամանակում գոյություն ունեցած Պարթենոպեյան հանրապետության մի մասը, որի ընթացքում գեներալին ներկայացնող տիկնիկը տեղափոխում են քաղաքի փողոցներով, այնուհետև կրակի տալիս:

## Գրականություն
* ARC de St Albin, *Championnet, ou les Campagnes de Hollande, de Rome et de Naples* (Paris, 1860).
* Clausewitz, Carl von (2020). *Napoleon Absent, Coalition Ascendant: The 1799 Campaign in Italy and Switzerland, Volume 1.* Trans and ed. Nicholas Murray and Christopher Pringle. Lawrence, Kansas: University Press of Kansas. 
* Clausewitz, Carl von (2021). *The Coalition Crumbles, Napoleon Returns: The 1799 Campaign in Italy and Switzerland, Volume 2.* Trans and ed. Nicholas Murray and Christopher Pringle. Lawrence, Kansas: University Press of Kansas. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիֆից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ