Ուիլյամ Ֆարեր

**Ուիլյամ Ջեյմս Ֆարեր** (, ), անգլիացի առաջատար ավստրալիացի գյուղատնտես և բուսաբույծ։ Ֆարերը լավագույնս հիշվում է որպես ցորենի «Ֆեդերացիոն» շտամի սկզբնավորող, որը տարածվել է 1903 թվականին։ Նրա աշխատանքի արդյունքում զգալի բարելավումներ են գրանցվել Ավստրալիայի ազգային ցորենի բերքատվության և որակի և բերքատվության մեջ, ինչի համար նա վաստակել է «հայր» կոչումը։ Ավստրալիայի ցորենի արդյունաբերությունը»։

## Վաղ մանկություն

Ֆարերը ծնվել է 1845 թվականի ապրիլի 3-ին Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Վեսթմորլենդ նահանգի Դոկեր քաղաքում (այժմ՝ Կամբրիա)։ Թոմաս Ֆարերի՝ վարձակալ ֆերմերի և նրա կնոջ՝ Սառա Ուիլյամի որդին՝ Ուիլյամ Ֆարերը ընտրվել է կրթաթոշակի համար Լոնդոնի հիվանդանոցում, որտեղ նրան շնորհվել է ոսկե և արծաթե մեդալ մաթեմատիկայի համար և շուտով կրթաթոշակ է ստացել Փեմբրոք քոլեջում1868 թ։ Ֆարերը տուբերկուլյոզով հիվանդ գաղթել է Ավստրալիա 1870 թվականին Ֆարերը հույս ուներ, որ Ավստրալիայի ավելի չոր տաք կլիման ավելի հարմար կլինի իր այն ժամանակվա նուրբ բժշկական վիճակին։

Սկզբում Ֆարերն ապրում էր ընկերների հետ Պարրամատայում, բայց հետագայում աշխատանքի ընդունվեց որպես դաստիարակ Դանտրոնում, այնուհետև տարածաշրջանային Նոր Հարավային Ուելսում (այժմ Ավստրալիայի մայրաքաղաքային տարածքի մաս)։ 1873 թվականին նա հրատարակեց  տարբեր հողերի համապատասխանության հոդված՝ բացահայտելով խոտերը և ոչխարաբուծության գիտական կողմը։ Որպես դաստիարակ աշխատելուց հետո Ջորջ Քեմփբելի ոչխարների կայանում Դանտրոնում, նա որակավորվեց որպես գեոդեզիստ 1875 թվականին։ Ֆարերը 1875-ից մինչև 1886 թվականներին աշխատել է ՆՅՈՒՍՈւ-ի ցորենի աճեցման շրջաններում գտնվող հողերի դեպարտամենտում։

1882 թվականին Ֆարերն ամուսնացավ Հենրիետա Նինայի՝ Լեոպոլդ Ֆան դե Սալիսի միակ դստեր հետ, որը այն ժամանակվա Քուենբեյանի պատգամավորն էր։ Չորս տարի անց Դե Սալիսը միայն Նինային նվիրեց 97 հեկտար հող։ Ավելի շուտ «Լամբրիգ» կայարան (անվանվել է Ֆարերի հայրենի թաղամասի համար), գտնվում էր Մուրումբիջի գետի վրա, Թարվայի մոտ՝ ներկայիս Ավստրալիայի մայրաքաղաքային տարածքում։ Ֆարերի սկզբնական փորձերը՝ հիմնելու խաղողի այգին. խափանվեց, քանի որ հողը անհարմար էր, և նա իր ուշադրությունը դարձրեց ցորենի մշակությանը։ Նրա նպատակն էր լավ հաց արտադրել։ Նա իրեն գիտական այգեպան կհամարեր։

## Լամբրիգի փորձերը

Ցորենի տերևների ժանգոտ հիվանդությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ գաղութներում ցորենի բերքի և որակի և բերքատվության վրա։ Ֆարերը կիրառեց իր գիտական գիտելիքները ցորենի հիբրիդների մշակման համար՝ սկզբում կիրառելով խաչաձև փոշոտման տեխնիկա՝ ցորենի ժանգից իմունային շտամներ ստեղծելու համար։ Նա պատրաստակամորեն իմպրովիզներ էր անում՝ օգտագործելով վարսահարդարիչները՝ ծաղկափոշին փոխանցելու համար, մինչև որ կարողանար ֆորսպս ստանալ։ Նրա գիտական փորձերը շարունակվեցին ավելի քան 20 տարի և բաղկացած էին ցորենի ցեղատեսակների տնկման և զարգացման երկար օրերից։ Նա իր աշխատանքում օգտագործել է Գրեգոր Մենդելի մեթոդները։ Ֆրեդերիկ Բիքել Գաթրին մշակեց փոքրամասշտաբ ընթացակարգեր, որոնք նմանակում էին ալրաղացին և հացաթխմանը. Ֆարերը դրանք օգտագործեց ցորենի ցեղերից բերքատվությունը գնահատելու համար։ Իր փորձերի արդյունքները գրանցվում են ձեռագիր տետրերում։ Այլ բուծողների աշխատանքի մասին իր գիտելիքներին ավելացնելու համար նա նամակագրություն է կատարել ամբողջ աշխարհում։ Նա կապ էր պահպանում ֆրանսիացի ցորենաբույծ Անրի Վիլմորինի հետ, ով ցորեն էր բուծում չոր տարածքների համար։ Նա նամակագրություն է ունեցել նաև Հնդկաստանում աշխատող բուսաբույծների հետ։

Միևնույն ժամանակ, Ֆարերն աշխատում էր ցորենի ցեղատեսակի մշակման վրա, որը կարող էր դիմակայել ցորենի մեկ այլ կործանարար թշնամու՝ ցորենի կամ փխրուն գնդիկի։

Սորտերի ընտրովի բուծմամբ,  Ֆարերը նպատակ ուներ արտադրել ցորենի սորտ, որն ուներ յուրաքանչյուրից լավագույն որակները։ Ժանգադիմացկուն, բարձր բերքատվության շտամ ստեղծելու հաջողությունը նրան ողջունեց 1900թ.-ին, երբ վերջապես ստացվեց ցորենի բավարար շարք՝ Ֆեդերացիոն շտամը, որն անվանվել է մոտալուտ Ավստրալիայի ֆեդերացիայի անունով։ Այնուհետև նա զարգացրեց մի շարք այլ շտամներ, ինչպիսիք են՝ Կանբերան, Ֆիրբանկը, Քլիվլենդը, Փերլի Ուայթը (թաղամասում գտնվող երեխայի անունով, ով շատ հետաքրքրված էր իր աշխատանքով) և Ֆլորենցիա (դիմացկուն է դրոշի խայթոցին)։ Նրա հաջողությունները ստիպեցին Ֆարերին 1898 թվականին դառնալ ցորենի փորձարար՝ ՆՅՈՒ-ի գյուղատնտեսության դեպարտամենտում։

Ցորենի այս շտամները մի քանի տարվա ընթացքում հանգեցրին Ավստրալիայի ցորենի արդյունաբերության լուրջ բարելավմանը։ Ֆեդերացիայի շտամը թողարկվեց ավստրալացի ֆերմերներին 1903 թվականին և հանգեցրեց Ավստրալիայի ցորենի բերքի եռապատկմանը քսան տարվա ընթացքում։ Ցորենի արտահանումը պետք է դառնա համաշխարհային կարգի ձեռնարկություն։

## Մահ և ժառանգություն

Ֆարերը մահացել է Ավստրալիայի մայրաքաղաք Թարվայի մոտ գտնվող իր տանը՝ «Լամբրիգում» 1906 թվականի ապրիլի 16-ին՝ սրտի մեծ կաթվածից հետո, և հաջորդ օրը թաղվել է իր սեփականության վրա՝ մթնշաղին։

1911 թվականին նրա հիշատակին ստեղծվեց Ֆարեր Մեմորիալ Թրասթը, որը սկզբում կրթաթոշակներ էր տրամադրում գյուղատնտեսական ուսումնասիրությունների համար։ 1936 թվականին տրեստը սկսեց մեդալ շնորհել գյուղատնտեսական գիտությանը մատուցած ակնառու ծառայության համար։ Շքանշանի առաջին դափնեկիրն այն ժամանակ Ավստրալիայի վարչապետ և Թասմանիայի ֆերմեր Ջոզեֆ Լիոնն էր։ Ֆարերի արձանը կանգնեցվել է Քուենբեյանում դաշնային կառավարության կողմից 1935 թվականին, իսկ մյուսը Լամբրիգում 1938 թվականին։

Նրա պատվին անվանվել է արվարձանն ու տարրական դպրոցը Կանբերայում։ Դպրոցի տարբերանշանը ցորենի խուրձ է, իսկ սպորտային տները կրում են նրա ամենահայտնի ցորենի տեսակների անունները։ Նրա անունով կոչվել է ավստրալական ընտրական բաժանմունք, և Ֆարերին հիշել են նաև 1966 թվականին թողարկված ավստրալական երկու դոլարանոց թղթադրամի դարձերեսին (այժմ հանված)։ Նրա պատվին անվանվել է հատուկ գյուղատնտեսական ավագ դպրոց և շարունակում է տրամադրել մասնագետ գյուղատնտեսական կրթություն։ Նրա պատվին կա նաև նստավայր Մոնաշի համալսարանում։

Ուիլյամ Ֆարերին հիշում են նաև Վագա-Վագա-ում Ֆարեր հյուրանոցի և Ֆարեր ֆուտբոլային ակումբի հետ (Ավստրալիան կառավարում է ֆուտբոլը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիացի գիտնականներ