Դոմինիկյան Հանրապետության տնտեսություն

**Դոմինիկյան Հանրապետության տնտեսությունը** Լատինական Ամերիկայում մեծությամբ յոթերորդն է և ամենամեծը Կարիբյան և Կենտրոնական Ամերիկայի տարածաշրջանում։ Դոմինիկյան Հանրապետությունը միջինից բարձր եկամուտ ունեցող զարգացող երկիր է, որն ունի կարևոր ոլորտներ, ներառյալ հանքարդյունաբերությունը, զբոսաշրջությունը, արտադրությունը (բժշկական սարքեր, Էլեկտրական սարքավորումներ, դեղագործություն և քիմիական նյութեր), Էներգետիկան և  անշարժ գույք, հեռահաղորդակցություն և գյուղատնտեսություն։ Դոմինիկյան Հանրապետությունն ցանկանում է ՝ դառնալ բարձր եկամուտ ունեցող երկիր մինչև 2030 թվականը, և ակնկալվում է, որ այս տասնամյակի ընթացքում այն կաճի 79%-ով։ Այս երկրում է գտնվում Լատինական Ամերիկայի ամենամեծ ոսկու հանքը՝ Պուեբլո Վիեխոյի հանքը։ Չնայած ծառայությունների ոլորտը ներկայումս դոմինիկացիների առաջատար գործատուն է (հիմնականում զբոսաշրջության և ազատ առևտրի գոտիների աճի շնորհիվ), գյուղատնտեսությունը շարունակում է մնալ կարևոր ոլորտ ներքին շուկայի տեսանկյունից և արտահանման եկամուտների առումով երկրորդ տեղում է (հանքարդյունաբերությունից հետո)։ 2019 թվականին զբոսաշրջության տարեկան եկամուտը գերազանցել է 7,4 միլիարդ դոլարը։ Ազատ առևտրի գոտիներից և զբոսաշրջությունից ստացված եկամուտները արտահանման ամենաարագ զարգացող ոլորտներն են։ Ազատ առևտրի գոտու հատվածում աճի առաջատար շարժիչը արտահանման համար բժշկական սարքավորումների արտադրությունն է, որի ավելացված արժեքը մեկ աշխատողի համար կազմում է 20,000 ԱՄՆ դոլար, ընդհանուր եկամուտը՝ 1,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ աճի տեմպը 2019 թվականին կազմել է 7,7%։ Բժշկական գործիքների արտահանման ոլորտը ներկայացնում է երկրի տնտեսության ամենաբարձր ավելացված արժեքի հատվածներից մեկը, որը հանդիսանում է երկրի զարգացող շուկաների իրական աճի շարժիչը։ Բժշկական գործիքների արտահանման ոլորտը ներառում է Դրամական փոխանցումները տնտեսության կարևոր հատված են, որոնց ծավալը 2020 թվականին կազմել է 8,2 միլիարդ դոլար։ Երկրորդ, դրամական փոխանցումները ֆինանսավորում են ձեռնարկություններին և արտադրական գործունեությանը։ Երրորդ, այս կուտակային ազդեցությունը խթանում է մասնավոր հատվածի ներդրումները և օգնում է ֆինանսավորել պետական հատվածը ավելացված արժեքի հարկով։ Ներմուծման շուկայի ընդհանուր ծավալը, ներառյալ ազատ առևտրի գոտիները, 2019 թվականին կազմել է տարեկան 20 միլիարդ դոլար։ Արտահանման ոլորտի ընդհանուր եկամուտը 2019 թվականին կազմել է 11 միլիարդ դոլար։ Սպառողական շուկայի ծավալը 2019 թվականին համարժեք է 61 միլիարդ դոլարի։ Կարևոր ցուցանիշ է առևտրային վարկերի միջին տոկոսադրույքը, որն ուղղորդում է կարճաժամկետ ներդրումները և խթանում երկարաժամկետ ներդրումները տնտեսության մեջ։  2021 թվականի հունիսի դրությամբ այն կազմում է 8,30%։

Դոմինիկյան Հանրապետության կարևորագույն առևտրային գործընկերը Միացյալ Նահանգներն է (ընդհանուր առևտրային փոխանակման ավելի քան 40%-ը, առևտուրը՝ ավելի քան 12 մլրդ դոլար)։ Այլ խոշոր առևտրային գործընկերներն են Չինաստանը (ավելի քան $3 մլրդ առևտուր), Շվեյցարիան (ավելի քան $1 մլրդ), Պուերտո Ռիկոն (ավելի քան $800 մլն), Մեքսիկան (ավելի քան $700 մլն), Հայիթին (ավելի քան $700 մլն), Իսպանիան (ավելի քան $700 մլն), Նիդեռլանդները (ավելի քան $700 մլն), Կանադան (ավելի քան $600 մլն), Բրազիլիան (ավելի քան $500 մլն) և Գերմանիան (ավելի քան $500 մլն)։ Երկիրն արտահանում է ազատ առևտրի գոտու արտադրած ապրանքներ (բժշկական սարքեր, էլեկտրական սարքավորումներ, դեղագործական և քիմիական նյութեր), ոսկի, նիկել, գյուղատնտեսական ապրանքներ, լիկյոր, կակաոյի հատիկներ, արծաթ, սոուսներ և համեմունքներ։ Ներմուծում է նավթ, արդյունաբերական հումք, կապիտալ ապրանքներ և սննդամթերք։ 2005 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Դոմինիկյան Հանրապետության Կոնգրեսը վավերացրել է ազատ առևտրի համաձայնագիրը ԱՄՆ-ի և Կենտրոնական Ամերիկայի հինգ երկրների հետ՝ Դոմինիկյան Հանրապետություն-Կենտրոնական Ամերիկա ազատ առևտրի համաձայնագիրը։ Այդ համաձայնագիրը ուժի մեջ է մտել Դոմինիկյան Հանրապետության համար 2007 թվականի մարտի 1-ից։ ԱՄՆ-ի ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների (ՕՈՒՆ) ընդհանուր պաշարը Դոմինիկյան Հանրապետությունում 2019 թվականի դրությամբ կազմել է 42 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որի մեծ մասն ուղղված է էներգետիկայի, զբոսաշրջության, անշարժ գույքի, արտադրության, ենթակառուցվածքների և հեռահաղորդակցության ոլորտներին։ 2019 թվականին օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների պաշարը կազմել է 42 միլիարդ դոլար, ինչը զգալի աճ է վերջին մեկուկես տասնամյակի ընթացքում։ 2020 թվականին, COVID-19 համաճարակի ժամանակ, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների հոսքերը Դոմինիկյան Հանրապետությունում պահպանվել են ուժեղ՝ կազմելով 2,5 միլիարդ դոլար, որը ավելացվել է այդ տարում բաժնետոմսերին։ Աճած լինելով մոտ 44,5 միլիարդ դոլարի և աճելով ավելի քան տասնապատիկ 2006 թվականից, երբ սկսվեցին ազատականացման ջանքերը։

## Առաջնային արդյունաբերություններ
### Գյուղատնտեսություն
2018 թվականին Դոմինիկյան Հանրապետությունն արտադրել է 644 հազար տոննա ավոկադո (աշխարհում 2-րդ արտադրողն է), 1 միլիոն տոննա պապայա (աշխարհում 4-րդ արտադրողն է), 5,2 միլիոն տոննա շաքարեղեգ, 2,1 միլիոն տոննա բանան, 85 հազար տոննա կակաո, 442 հազար տոննա արմավենու յուղ, 407 հազար տոննա արքայախնձոր, 403 հազար տոննա կոկոս, 627 հազար տոննա բրինձ, 160 հազար տոննա կասավա, 136 հազար տոննա նարնջի, ինչպես նաև գյուղատնտեսական այլ ապրանքների ավելի փոքր արտադրություններ, ինչպիսիք են կարտոֆիլը, կիտրոնը, սեխը, սոխը և հեմը։

Քանի որ ընդհանուր հողերի գրեթե 80%-ը հարմար է բուսաբուծության համար, և աշխատուժի մոտ 17%-ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, գյուղատնտեսությունը շարունակում է մնալ հիմնական զբաղմունքը, որը 2001 թվականին կազմել Է ՀՆԱ-ի 11%-ը։ 1968-1973 թվականներին գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքը տարեկան աճել է միջինը 7,1%-ով, բայց 1975 թվականից ի վեր արդյունաբերության զարգացումը խոչընդոտվել է երաշտներով (1975, 1977 և 1979 թվականներին), փոթորիկներով (1979 և 1980 թվականներին), ինչպես նաև համաշխարհային գների և շաքարի քվոտաների կտրուկ անկմամբ (1985 թվականից)։ 1999 թվականին գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալը 0,4%-ով ավելի է եղել, քան 1989-1991 թվականներին։ Բերրի Սիբաոյի հովիտը գյուղատնտեսական հիմնականկենտրոնն է։ 1998 թվականին վարելահողերի տարածքը կազմել է 1,020,000 հա (2,500,000 ակր), իսկ մշտական մշակաբույսերի տակ գտնվող հողերի տարածքը՝ 480,000 հա (1,200,000 ակր)։

Կուբայից հետո Դոմինիկյան Հանրապետությունը Կարիբյան տարածաշրջանի երկրորդ ամենամեծ շաքարեղեգի արտադրողն է՝ երկրի ամենակարևոր մշակույթը։ Շաքարի պետական խորհուրդը ղեկավարում է 12 շաքարի գործարան, որոնք կազմում են ընդհանուր արտադրության մոտ կեսը։ Մյուս խոշոր արտադրողներն են մասնավոր «vicini» ընկերությունը՝ երեք գործարանով և «Central Romana» կորպորացիան, որի գործարանը ամենամեծն է երկրում։ Շաքարն աճեցվում է հարավարևելյան հարթավայրերում, Բարաոնայի շրջակայքում և Հյուսիսային ափի հարթավայրում։1999 թվականին շաքարի արտադրությունը կազմել է 4,4 միլիոն տոննա՝ 1989-1991 թվականների միջին 7,1 միլիոն տոննայի դիմաց։ 1982 թվականից ի վեր շաքարի արտադրությունն ամեն տարի նվազում է, և հողերն աստիճանաբար դուրս են բերվում շաքարի արտադրությունից և անցնում պարենային մշակաբույսերի մշակմանը։ Հում շաքարի արտադրությունը 1990 թվականին եղել է 636,000 տոննա իսկ 1997 թվականին եղել է 813,000 տոննա, սակայն 1999 թվականին նվազել է մինչև 374,000 տոննա։

Բերքի մի մասը ոչնչացվել է փոթորիկների կողմից 1979 և 1980 թվականներին, իսկ 1979-80 թվականներին արտադրությունը կազմել է ընդամենը 670,000 Պարկ (40,200 տոննա)։ Չնայած 1980-ականներին արտադրությունը սովորաբար տարեկան կազմում էր մոտ 57,000-ից 59,000 տոննա, բերքահավաքի տարածքը 1980-ականների սկզբին 157,000 հեկտարից (390,000 ակր) կրճատվել է մինչև 139,000 հա (340,000 ակր) 1999 թվականին, ինչը ցույց է տալիս, որ բերքատվությունը աճել է։ 1999 թվականին սուրճի արտադրությունը գնահատվել է 35,000 տոննա, 2001 թվականին սուրճի արտահանումը կազմել է 11 միլիոն դոլար։ Կակաոն և ծխախոտը նույնպես աճեցվում են արտահանման համար։ Դոմինիկյան Հանրապետությունը կակաոյի խոշորագույն արտադրողների և արտահանողների տասնյակում է աշխարհում։ Կակաոն աճեցվում է նաև Սիբաո հովտում՝ Սան Ֆրանցիսկո դե Մակորիսի շրջակայքում։ Ծխախոտը աճեցվում է նաև Սիբաո հովտում, բայց Սանտյագոյի շրջակայքում։ 1999 թվականին կակաոյի հատիկների արտադրությունը կազմել է 26 000 տոննա, իսկ ծխախոտինը՝ 35 000 տոննա։ Բրինձը աճեցվում է Մոնտե Քրիստիի և Սան Ֆրանցիսկո դե Մակորիսի շրջակայքում։ Բանանի արտադրությունը 1999 թվականին կազմել է 432,000 տոննա։ 1999 թվականին այլ մշակաբույսերի արտադրությունը (հազար տոննա) ներառում էր բրինձ՝ 563, կոկոս՝ 184, կասավա՝ 127,  լոլիկ՝ 281, հատիկաընդեղեն՝ 69,  չոր լոբի՝ 26, սմբուկ՝ 7 և գետնանուշ՝ 2։

### Անասնաբուծություն
2001 թվականին Դոմինիկյան անասունները ներառում էին 187000 այծ և 106000 ոչխար։ Եղել է նաև շուրջ 2,1 միլիոն գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն, 60 տոկոսը՝ տավարի մսամթերքը, 40 տոկոսը՝ կաթնամթերքը։ 1978 թվականին խոզերի պոպուլյացիան ոչնչացվել է խոզերի աֆրիկյան ժանտախտի պատճառով՝ 1978 թվականին 400,000-ից նվազելով մինչև 20,000-ի 1979 թվականին; մինչև 2001 թվականը, սակայն, այն կազմել է 565000։ Թռչնի միսը մսի հիմնական աղբյուրն է, քանի որ այն ավելի էժան է, քան տավարի կամ խոզի միսը։ Թռչնաբուծական արտադրությունը հիմնված է ԱՄՆ-ից կերային հացահատիկի ներմուծման վրա։ 2001 թվականին արտադրվել է 203 000 տոննա թռչնի միս, 71 000 տոննա տավարի միս և 420 000 տոննա կաթ։

2017-ին ծովային արտադրության ընդհանուր ծավալը կազմել է 18,000 մետր տոննա։ Մարլինը, բարակուդան, քինգֆիշը, սկումբրիան, թյունոսը, կակղամորթը և թարփոնը հանդիպում են Մոնտե Քրիստիի ծանծաղուտում և Սամանա ծոցում, որտեղ կան նաև Բոնիտո, բաս և ամերիկյան ծովային բաս։

### Անտառային տնտեսություն
Ընդհանուր հողատարածքի մոտ 28,4%-ը կազմում էին անտառները և անտառային տարածքները։ 2000 թվականին փայտի արտադրությունը 2000 թվականին կազմել է 562,000 խմ (19,8 միլիոն խորանարդ ֆուտ)։ Փայտը հատվում է հողերի մաքրման համար՝ գյուղատնտեսության օգտագործման համար։ Կան կարևոր ազգային պարկեր, որոնք պաշտպանում են երկրի բնական պաշարներն ու ջրատար հորիզոնները։

### Հանքարդյունաբերություն
2019 թվականին երկիրը եղել է նիկելի 9-րդ խոշորագույն արտադրողն աշխարհում։ Երկիրն ուներ գրեթե զրոյական ոսկու արդյունահանում մինչև 2011 թվականը, որտեղ այն աճել է երկրաչափական մակարդակով։ 2016 թվականին երկրում արտադրվել է գրեթե 38 տոննա։ Երկիրը գրեթե զրոյական արծաթի արտադրություն ուներ մինչև 2008 թվականը, որտեղ այն աճել է երկրաչափական մակարդակով։ 2017 թվականին երկրում արտադրվել է 147 տոննա։

Ֆեռոնիկելը երկրի առաջատար արտահանման ապրանքային և երրորդ առաջատար արդյունաբերությունն էր։ Նիկելը արդյունահանվում է Բոնաոյում։ 2000 թվականին նիկելի արտադրությունը կազմում էր 39943 տոննա՝ աշխարհում զբաղեցնելով տասներորդ տեղը՝ 1997 թվականի 49152-ից նվազելով։ Ներկայումս հանքանյութերի արտահանման ամենակարևորը ոսկին է։

Պուեբլո Վիեխո հանքավայրում ոսկու արտադրությունը Լատինական Ամերիկայի ամենամեծ ոսկու արդյունահանման հանքն է և աշխարհի չորրորդ ամենաարդյունավետ հանքավայրը՝ ընդհանուր 30,100 կգ արդյունահանմամբ։ Արտասահմանյան ընկերության կողմից արևմտյան կիսագնդի խոշորագույն հանքերից մեկում ոսկու արդյունահանումը մտահոգել է երկրի մի մասին, որը կարծում է, որ բնական պաշարները պետք է արդյունահանեն տեղական ընկերությունները, այլ ոչ թե օտարները։ Որոշ խմբեր սկսել են բողոքել «Barrick Gold»-ի դեմ 2009 և 2010 թվականներին։ 2019 թվականին ոսկին երկրի ամենամեծ արտահանումներից մեկն է՝ ընդհանուր 1,6 մլրդ դոլար և օգնել է հավասարակշռել ապրանքների ընթացիկ հաշվի մնացորդը։

Բոքսիտների արդյունահանումը, որն ավանդաբար հանքարդյունաբերության հիմնական արտադրանքն է, դադարեցվել է 1992 թվականին։ Ամերիկյան ալյումինե ընկերությունը (Alcoa) արդյունահանել է բոքսիտներ 1959-1983 թվականներին, երբ իր կոնցեսիան հանձնել է պետությանը։ 1991 թվականին արտադրությունը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 92%-ով, քանի որ նախագահի հրամանագրով դադարեցվել են հանքարդյունաբերության աշխատանքները ամենամեծ հանքավայրում՝ ի պատասխան անտառահատումների հետ կապված աճող մտահոգությունների, չնայած ականապատված տարածքներում անտառվերականգնումը շարունակվում էր։ Արտադրության ծավալը տարեկան միջինը  եղել է 1 միլիոն տոննա։

1980-ականների սկզբին հայտնաբերվել են լիգնիտի զգալի հանքավայրեր։ Հանրապետությունում հայտնաբերվել են նաև պղնձի և պլատինի հանքավայրեր։

### Արդյունաբերություն
Ենթադրվում է, որ 2017-ին երկրի ՀՆԱ-ում արդյունաբերական հատվածի մասնաբաժինը կազմել է 33,8 տոկոս՝ հանքարդյունաբերության և Միացյալ Նահանգներ, Եվրոպա և Ասիա արտահանվող ապրանքների արտադրության շնորհիվ։ Ավելի փոքր չափով դա տեղական շուկայի համար սննդամթերքի, երկարաժամկետ սպառողական ապրանքների և շինանյութերի արտադրությունն է։ 2014 թվականին այս ոլորտում աշխատել է աշխատուժի 20,8%-ը։

Դոմինիկյան Հանրապետությունում մոտ 500 ընկերություններ ապրանքներ են արտադրում հիմնականում Հյուսիսային Ամերիկայի շուկայի համար։ Գտնվելով երկրի 50 արդյունաբերական ազատ գոտիներում՝ հիմնականում օտարերկրյա սեփականություն հանդիսացող այս կորպորացիաներն օգտվում են կառավարության կողմից առաջարկվող առատաձեռն հարկային և ֆինանսական այլ արտոնություններից այդ գոտիներում գործող բիզնեսներին։ Մոտ 200,000 մարդ, կամ աշխատուժի մոտ 8 տոկոսը, աշխատում է այս ոլորտում։ Նրանք հիմնականում արտադրում են հագուստ, էլեկտրոնային բաղադրիչներ, կոշիկ, կաշվե իրեր, որոնք հավաքվում են։ Հումքը կամ կիսամշակված ապրանքները սովորաբար ներմուծվում են առանց մաքսատուրքի այլ զարգացող շուկաներից (էլեկտրոնային մասերը ներմուծվում են արդյունաբերական Պուերտո Ռիկոյից) և հավաքվում են ազատ առևտրի գոտիներում։ Ապրանքները ներառում են կոսմետիկա, դեղագործություն, տեքստիլ, օծանելիք և սննդամթերք։ Ազատ առևտրի գոտու արտահանման արժեքը 2019 թվականին կազմել է 6,2 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ միջանկյալ ապրանքների ներմուծումը` 4 մլրդ ԱՄՆ դոլար։

Այլ, ավելի ավանդական արտադրությունը հիմնված է շաքարի վերամշակման, ցեմենտի, երկաթի և պողպատի արտադրության և սննդի վերամշակման վրա։ Ռոմը զգալի արտահանման ապրանք է, իսկ գարեջուրն ու ծխախոտը արտադրվում են տեղական սպառման համար։ Այս տեսակի արդյունաբերության մեծ մասը գտնվում է Սանտո Դոմինգոյի և այլ խոշոր քաղաքների բանվոր դասակարգի շրջակայքում։

### Զբոսաշրջություն
1980-ականների կեսերից զբոսաշրջության ոլորտը դարձել է երկրի արտարժույթի ամենակարևոր աղբյուրներից մեկը և ամենահայտնի տուրիստական ուղղություններից մեկը։ Երկիրը հայտնի է Կարիբյան ավազանում իր բարենպաստ դիրքով, արևադարձային կլիմայով, լողափերով և վերականգնված իսպանական գաղութային ճարտարապետությամբ։ Շատ օտարերկրյա ներդրողներ ներդրումներ են կատարել և շարունակում են ներդրումներ կատարել ափի երկայնքով առողջարանների և օդանավակայանների կառուցման և ընդլայնման մեջ։ Նույն ժամանակահատվածում զբոսաշրջությունը շաքարը վերածեց երկրի եկամտի հիմնական աղբյուրի, և մինչև 1997 թվականը Այն բերեց Երկիր արտարժույթի ընդհանուր եկամուտների կեսից ավելին։ 2019 թվականին Դա կազմել է Երկիր արտարժույթի ընդհանուր մուտքերի մեկ երրորդը։

Զբոսաշրջությունը միակ ամենամեծ եկամուտն է, որը 1980 թվականին համեստ սկզբնավորումից աճել է մինչև 7,4 միլիարդ դոլար մինչև 2019 թվականը։ Հաջորդող կառավարությունները մեծ ներդրումներ են կատարել զբոսաշրջության զարգացման մեջ՝ ստեղծելով արդիականացված օդանավակայաններ և այլ ենթակառուցվածքներ։ 2019 թվականին երկիր ժամանած զբոսաշրջիկների թիվը կազմել է 6,4 միլիոն զբոսաշրջիկ։ Մեծ մասը գալիս է Եվրոպայից, մոտ 25 տոկոսը` Միացյալ Նահանգներից կամ Կանադայից։ Երկիրն այժմ ունի գրեթե 70,000 հյուրանոցային համար, ավելի շատ, քան Կարիբյան ծովի ցանկացած այլ երկիր։ Մոտ 50,000 դոմինիկացիներ ուղղակիորեն զբաղված են այս ոլորտում, հիմնականում աշխատում են հյուրանոցներում, ևս 110,000-ն անուղղակիորեն աշխատում են որպես տաքսու վարորդ, զբոսաշրջային զբոսավար կամ զբոսաշրջային խանութի անձնակազմ։ Զբոսաշրջիկների մեծ մասը այցելում է Դոմինիկյան Հանրապետություն՝ հաշվի առնելով նրա լողափերը, սակայն կա էկոտուրիզմի և բացօթյա գործունեության ընդլայնվող հատված, որը կենտրոնացած է երկրի լեռների և վայրի բնության վրա։

Թեև զբոսաշրջությունը մեծ եկամուտներ է բերում, որոշ գիտնականներ և ակտիվիստներ պնդում են, որ զբոսաշրջության զարգացումը նաև մեծ ազդեցություն ունի բազմաթիվ սոցիալ-տնտեսական ասպեկտների վրա։ Օրինակ, նրանք պնդում են, որ դա ներառում է էկոլոգիական վատթարացում, շահույթի արտահոսք, սոցիալական տեղաշարժ, այլասերված մշակութային օրինաչափություններ, հողի արժեքի բարձրացում, թմրանյութեր և մարմնավաճառություն։  

### Մանրածախ առևտուր
Դոմինիկյան Հանրապետությունում մանրածախ առևտրի գործունեությունը տարբեր ձևեր ունի՝ սկսած ԱՄՆ-ի ոճի սուպերմարկետներից և Սանտո Դոմինգոյի առևտրի կենտրոններից մինչև գյուղական շուկաներ և գյուղերում գտնվող փոքրիկ ընտանեկան անկյունային խանութներ։ Փոքր, բայց հարուստ միջին խավը կարող է իրեն թույլ տալ գնումներ կատարել առաջինից, մինչդեռ ավելի ցածր եկամուտ ունեցող գյուղական համայնքը դիմում է առօրյա առաջին անհրաժեշտության փոքր քանակությամբ ապրանքներ գնելու ընդհանուր խանութներից (այս փոքր խանութները հաճախ կրկնապատկվում են որպես փաբեր)։ Փորձելով կարգավորել մանրածախ առևտրի ոլորտը, կառավարությունը վերջերս բարեփոխել է հարկային օրենքները, որպեսզի փոքր խանութները կանոնավոր ամսական վճարեն հարկերը։ Շատ գործարքներ, սակայն, մնում են չգրանցված։

### Էներգիա
աջից|մինի|Քամու էներգիա Պեդերնալես նահանգում.
Վերջին տասնամյակում ՝ 2010-ից 2020 թվականներին, էլեկտրաէներգիայի ոլորտում մեծ ներդրումներ են կատարվել՝ թույլ տալով դիվերսիֆիկացնել ոլորտը՝ հրաժարվելով նավթի օգտագործումից, որի մասնաբաժինը էներգիայի արտադրության մեջ նվազել է 50%-ից մինչև 7%։ 2021 թվականի դրությամբ էլեկտրաէներգիայի ամենամեծ աղբյուրներն են ածուխը, բնական գազը և վերականգնվող էներգիան, որոնք միասին կազմում են էլեկտրաէներգիայի արտադրության 93%-ը։ Սա տնտեսության ռազմավարական հատվածը վերածեց կայուն և ավելի ցածր ծախսերի։ Էլեկտրաէներգիայի կորուստների մակարդակը 2005 թվականին 38%-ից 2019 թվականին հասել է 30%-ի, ինչը վկայում է ենթակառուցվածքների բարելավման մասին։ Վճարների հավաքագրման ցածր մակարդակը, անօրինական միացումները, ենթակառուցվածքների խնդիրները և անարդյունավետ կառավարումը համակարգում էլեկտրաէներգիայի կորուստների բարձր մակարդակի պատճառներն են։ Կառավարությունը նախատեսում է շարունակել սուբսիդիաները։ 2007 թվականին Կոնգրեսը ընդունեց օրենք, որը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում էլեկտրական ցանցին ապօրինի միացումների համար։  Պետությունը սուբսիդավորում է էլեկտրաէներգիայի արժեքը՝ այն ծածկելով անուղղակի հարկով, այլ ոչ թե ուղղակի գների բարձրացմամբ ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների համար, ուստի դա վերաբաշխման քաղաքականություն է, որը մասամբ ֆինանսավորվում է երկրի կողմից որպես ամբողջություն, այլ ոչ թե էլեկտրաէներգիայի ուղղակի սպառողների կողմից։

2020 թվականի դրությամբ էլեկտրաէներգիայի ոլորտում զգալի ներդրումներ են իրականացվել Պունտա Կատալինա ածխային կայանի կառուցմամբ։ Զգալիորեն դիվերսիֆիկացնելով էլեկտրաէներգիայի հատվածը ավանդական խառնուրդից դեպի ավելի ցածր գնով։ Վերականգնվող էներգիայի և բնական գազի էներգետիկայի ոլորտի աճը այս առումով զգալի առաջընթաց է գրանցել վերջին մի քանի տարիների ընթացքում, և ակնկալվում է, որ այս ոլորտում կշարունակվի աճել օտարերկրյա և տեղական ներդրումներով։

## Տվյալներ
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2019 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (ԱՄՀ անձնակազմի գնահատականներով 2020–2025 թվականներին)։ 5%-ից ցածր գնաճը կանաչ գույնով է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկաների տնտեսություն
Կատեգորիա:Դոմինիկյան Հանրապետություն