Ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմ

**Ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմ** կամ **շահագործման ֆիլմ** (), ժամանակակից միտումները, նիշային ժանրերը կամ սենսացիոն բովանդակությունը օգտագործող առևտրային հաջողության ձգտող ֆիլմ: Ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերը հաճախ ներառում են այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են՝ սեքսուալ կամ բացահայտ սեքսը, սենսացիոն բռնությունը, թմրանյութերի օգտագործումը, մերկությունը, արյունահեղությունը, ավերածությունները, ապստամբությունը, քաոսը և տարօրինակությունները: Չնայած հաճախ ասոցացվում են ցածր բյուջե ունեցող Բ-կարգի ֆիլմերի հետ,  որոշ ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմեր ազդեցություն են ունեցել ժողովրդական մշակույթի վրա, գրավել են քննադատների ուշադրությունը, ձեռք բերել պատմական նշանակություն և ձևավորել պաշտամունքային հետևորդներ:

## Պատմություն
Թեև դրանց ժամանակակից ձևը առաջին անգամ հայտնվել է 1920-ականների սկզբին, ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի գագաթնակետային շրջանները հիմնականում 1960-ականներից մինչև 1980-ականների սկիզբն են եղել, մի քանի վաղ և ուշ շրջանի բացառիկ ֆիլմերով։ 1930-ականների և 1940-ականների վաղ ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերը հաճախ քողարկվել են որպես «կրթական», բայց իրականում սենսացիոն են եղել։ Դրանք ցուցադրվել են շրջիկ շոուներում՝ շրջանցելով գրաքննությունը՝ բարոյական ուսուցման քողի տակ։ 1950-ականներին նկարահանվել են ցածր բյուջեով գիտաֆանտաստիկ, հրեշների մասին ֆիլմեր և դեռահասների ապստամբության ֆիլմեր։ Դրանք դեռևս մեղմ էին ավելի ուշ չափանիշներով, բայց հիմք են դրել ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերին։ 1960-ականները, «Արտադրական օրենսգրքի» փլուզումը և գրինդհաուսների ի հայտ գալը, դարձել են ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի համար բերրի հող, որոնք ներմուծել են սեքս, արյուն և ցնցող արժեքներ։ 1970-ականները լայնորեն համարվում են ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի ոսկեդար, որտեղ անկախ պրոդյուսերները ծաղկում էին գրինդհաուս կինոթատրոններում և ավտոկինոթատրոններում։ 1980-ականների սկզբին տնային տեսաերիզների պայթյունը ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի ստեղծողներին նոր խաղահրապարակ է տվել՝ VHS տեսաերիզներով հեռարձակել բովանդակությունը: MPAA-ի կողմից ձեռնարկված ճնշումները և մեծացող մրցակցությունը սկսել են մեղմել այդ լարվածությունը տասնամյակի կեսերին: 1980-ականների վերջից սկսած՝ ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի ժողովրդականությունը սկսել է մարել:

Կինոարտադրության ասոցիացիան (MPA), որը հիմնադրվել է 1922 թվականին որպես Ամերիկայի կինոարտադրողների և դիստրիբյուտորների ասոցիացիա (MPPDA) և հայտնի է որպես Ամերիկայի կինոարտադրության ասոցիացիա (MPAA) 1945 թվականից մինչև 2019 թվականի սեպտեմբեր, ստեղծվել է ամերիկյան կինոարդյունաբերության շահերն ու կերպարը պաշտպանելու համար: 1930 թվականին այն ներկայացրել է Կինոարտադրության օրենսգիրքը, որը հայտնի է որպես *Հեյսի օրենսգիրք*, որը սահմանում էր ֆիլմերի բովանդակության խիստ ուղեցույցներ: Այս օրենսգիրքը ուժի մեջ է մնացել մինչև 1968 թվականը, երբ այն փոխարինվել է ֆիլմերի կամավոր վարկանիշային համակարգով, որը կառավարում էր Դասակարգման և վարկանիշային վարչությունը (CARA): Մինչ MPA-ն համագործակցում էր գրաքննության խորհուրդների և տեղական կազմակերպությունների հետ՝ Հոլիվուդի «մաքուր» կերպարը խթանելու համար, ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի ստեղծողները հաճախ գործել են այս համակարգից դուրս: Նրանք ընդունել են հակասությունները՝ օգտագործելով դրանք որպես անվճար հրապարակայնություն և ապավինել են սենսացիոն բովանդակությանը՝ հեռուստատեսությունից մոլորված լսարանին գրավելու համար:

«Ցնցող բովանդակության» սահմանումը ճկուն է և հաճախ ձևավորվում է դիտողի ընկալմամբ, ինչպես նաև ֆիլմի իրական բովանդակությամբ։ Գրգռող և գեղարվեստական տարրերը հաճախ համակեցության մեջ են. Հեյսի օրենսգրքի կողմից մերժված շատ գեղարվեստական ֆիլմեր ցուցադրվել են նույն կինոթատրոններում, ինչ ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերը։ Ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերը կիսում են «անբարեխիղճ» նյութ ուսումնասիրելու պատրաստակամությունը, ինչպես եվրոպացի հեղինակների տրանսգրեսիվ աշխատանքները։ Այժմ դասական համարվող բազմաթիվ ֆիլմեր պարունակում են սեքսի, բռնության և ցնցման մակարդակներ, որոնք մի ժամանակ շահագործման ոլորտ էին դասվում։ Ե՛վ արտհաուսի, և՛ շահագործման լսարանը հաճախ միավորվում է Հոլիվուդի հիմնական կոնվենցիաների մերժմամբ։ 

1990-ականներից ի վեր, ցնցող բովանդակության կինոն ավելի ու ավելի է մեծացնում ակադեմիական հետաքրքրությունը և երբեմն անվանում են պարասինեմա։

## Գրինդհաուսներ և ավտոկինոթատրոններ
«Գրինդհաուս»  ամերիկյան տերմին է այն կինոթատրոնի համար, որտեղ հիմնականում ցուցադրվում էին ցածր բյուջեով ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմեր՝ նախատեսված մեծահասակների համար: Այս կինոթատրոնները գագաթնակետին են հասել 1970-ականներին և 1980-ականների սկզբին, մասնավորապես Նյու Յորքում և Հյուսիսային Ամերիկայի այլ քաղաքային կենտրոններում: Պատմաբան Դեյվիդ Չըրչը նշում է, որ «գրինդհաուս» տերմինը ծագում է «գրինդ քաղաքականությունից»՝ 1920-ականների ֆիլմերի ցուցադրման ռազմավարությունից, որը ներառում էր անընդհատ ցուցադրություններ զեղչված գներով, որոնք աճում էին օրվա ընթացքում: Այս մոտեցումը կտրուկ հակադրվում էր այդ դարաշրջանի ավելի ավանդական ցուցադրական մոդելին, որը ներառում էր ավելի քիչ օրական ցուցադրություններ և տոմսերի աստիճանական գներ՝ հիմնված նստատեղերի վրա, սովորաբար մեծ, ստուդիաներին պատկանող կինոթատրոններում: Գրինդհաուսները սկսեցին անկում ապրել 1980-ականների կեսերին՝ տնային տեսաերիզների ի հայտ գալու հետ մեկտեղ: 

Ավտոմեքենայով կինոթատրոնը բացօթյա կինոթատրոն է, որն ունի մեծ էկրան, պրոյեկցիոն խցիկ, զեղչային տաղավար և կայանատեղի, որտեղ հաճախորդները կարող են ֆիլմեր դիտել իրենց մեքենաների հարմարավետությունից: Այս կինոթատրոնները ժամանակի ընթացքում զարգացել են թե՛ կառուցվածքով, թե՛ տեխնոլոգիայով: Սկզբում ձայնը հաղորդվում էր էկրանին բարձրախոսների կամ մեքենաների պատուհաններին միացված առանձին լարային բարձրախոսների միջոցով, սակայն այս համակարգը ի վերջո փոխարինվեց ֆիլմի սաունդթրեքը մեքենաների ռադիոկայաններին միկրոհեռարձակելով՝ ապահովելով ավելի լավ ձայնի որակ և վերացնելով պատուհանների կամ լարերի վնասման ռիսկը: Քանի որ 1960-ական և 1970-ական թվականներին ավտոկինոթատրոնների ժողովրդականությունը սկսեց նվազել, կինոթատրոնների սեփականատերերը փորձեցին գրավել հանդիսատեսին՝ ցուցադրելով էժան ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմեր, որոնք կոչվում էին «ավտոմեքենայով կինոթատրոնի» ֆիլմեր: Որոշ պրոդյուսերներ նույնիսկ ֆիլմեր էին նկարահանում հատուկ այս շուկայի համար, և նոր բովանդակության անընդհատ պահանջարկը հանգեցրեց այն տեսությանը, որ նրանք «կնկարահանեն» ֆիլմեր՝ մի գաղափար, որը, հնարավոր է, ազդել է «գրինդհաուս» տերմինի վրա:

## Հիմնական ենթաժանրեր
Ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերը կարող են ընդունել սովորական կինոժանրերի, մասնավորապես՝ սարսափ ֆիլմերի և վավերագրական ֆիլմերի թեմատիկան և ոճը, և դրանց թեմաները երբեմն ազդվում են այլ, այսպես կոչված, շահագործողական լրատվամիջոցներից, ինչպիսիք են «pulp magazines»-ը: Դրանք հաճախ մշուշոտում են ժանրերի միջև եղած տարբերությունները՝ միաժամանակ պարունակելով երկու կամ ավելի ժանրերի տարրեր: Դրանց ենթաժանրերը կարելի է նույնականացնել օգտագործված բնութագրերով:

### Բլեքսփլոյթեյշն ֆիլմեր
Ամերիկյան կինոյում «Բլեքսփլոյթեյշնը» մարտաֆիլմի ենթաժանր է, որը ծագել է 1970-ականների սկզբին ցնցող բովանդակությամբ ֆիլմերի ժանրից՝ սևամորթների քաղաքացիական իրավունքների շարժման, սևամորթների ուժի շարժման և «Սև հովազների կուսակցության» մշակութային համակցված ազդեցության հետևանքով, քաղաքական և սոցիոլոգիական հանգամանքների շնորհիվ, որոնք նպաստեցին սևամորթ արվեստագետների կողմից արվեստում սևամորթների էթնիկ ինքնության ներկայացման իրենց իշխանության վերադարձմանը: *«Բլեքսփլոյթեյշն»* տերմինը *«սևամորթ»* և *«շահագործում*» բառերի համադրություն է, որը հորինել է NAACP-ի Բևեռլի Հիլզ-Հոլիվուդյան մասնաճյուղի նախագահ Ջունիուս Գրիֆինը 1972 թվականին: Քննադատելով ԱՄՆ բազմազգ հասարակության Հոլիվուդյան պատկերումը, Գրիֆինն ասել է, որ «*Բլեքսփլոյթեյշն***»** ժանրը «բազմացնում է հանցագործությունները» սևամորթ համայնքի դեմ և նրանց դեմ՝ հավերժացնելով ներքին հանցավորության ռասիստական կարծրատիպերը:

1940-ական, 1950-ական և 1960-ական թվականների ռասայական ֆիլմերում սևամորթների մշակութային աղավաղումից հետո, «*Բլեքսփլոյթեյշն*» կինոժանրը սևամորթ կերպարներին և սև համայնքներին ներկայացնում էր որպես պատմության գլխավոր հերոսներ, այլ ոչ թե որպես պատմության երկրորդական կամ ֆոնային կերպարներ, ինչպիսիք են Կախարդական սևամորթը կամ հանցագործությունների զոհերը: Ամերիկյան կինոբիզնեսում սևամորթության ռասիստական աղավաղումներին հակազդելու համար UCLA-ն ֆինանսապես օգնել է սևամորթ ուսանողներին հաճախել կինոդպրոց: «*Բլեքսփլոյթեյշն*» ենթաժանրի մշակութային ի հայտ գալը նպաստել է Հոլիվուդյան կինոստուդիաների կողմից 1968 թվականին ֆիլմերի վարկանիշների թույլատրելի համակարգի ընդունմանը: 

Սկզբում *բլեքսփլոյթեյշն* ֆիլմերը սևամորթների կինո էին, որոնք նկարահանվում էին ԱՄՆ քաղաքներում բնակվող աֆրոամերիկացիների զվարճանքի համար, սակայն սևամորթ կերպարների և մարդկային պատմությունների զվարճանքի գրավչությունը տարածվեց նաև կորպորատիվ Հոլիվուդի հիմնական կինոթատրոնում։ Հաշվի առնելով ֆինանսապես էժան բլեքսփլոյթեյշն ֆիլմերի շահութաբերությունը, կորպորատիվ կինոստուդիաները այնուհետև ստեղծեցին բլեքսփլոյթեյշն ֆիլմեր, որոնք հատուկ մշակութային զգայունակության համար էին նախատեսված հիմնական հեռուստադիտողների համար։ Բլեքսփլոյթեյշն ֆիլմերը առաջինն էին, որոնք ներառում էին ֆանկ և սոուլ երաժշտության սաունդթրեքներ։ 

Բլեքսփլոյթեյշն առաջին և, թերևս, ամենաակնառու օրինակները ստեղծվել են 1970-ականներին: Ժանրի վառ օրինակ է *«Shaft»* (1971) ֆիլմը, որը նկարահանել է Գորդոն Փարքսը և որի գլխավոր դերում Ռիչարդ Ռաունդթրին է: Ռեժիսոր Ջեք Հիլի և դերասանուհի Փեմ Գրիերի համագործակցությունը հիմք հանդիսացավ կանանց մասնակցությամբ բլեքսփլոյթեյշնի ամենահայտնի երկու ֆիլմերի՝ *«Coffy*» (1973) և *«Foxy Brown»* (1974) ֆիլմերի ստեղծման համար: *[[Վիզ (ֆիլմ)|«The Wiz»]]* (1978) ֆիլմը վերաիմաստավորում է Լ. Ֆրենկ Բաումի *[[Օզի զարմանահրաշ կախարդը|«Օզի հրաշալի կախարդը»]]* դասական մանկական վեպի սցենարը՝ աֆրոամերիկացի դերասանական կազմով, գլխավոր դերերում՝ երգիչներ Դիանա Ռոսը և Մայքլ Ջեքսոնը: 1980-ականների բլեքսփլոյթեյշնի ֆիլմերից են *«Action Jackson»* (1988) ֆիլմը և բլեքսփլոյթեյշնի ծաղրերգական *«I’m Gonna Git You Sucka»* (1988) ֆիլմը:

### Մարդակերների մասին ֆիլմեր
Մարդակերական ֆիլմերը, որոնք այլ կերպ հայտնի են որպես մարդակերության բումի ֆիլմեր, սարսափ ֆիլմերի ենթաժառանգ են, որոնք հիմնականում նկարահանվել են իտալացի կինոգործիչների կողմից 1970-ական և 1980-ական թվականներին: Այս ենթաժառանգը գրաֆիկորեն բռնի ֆիլմերի հավաքածու է, որոնք սովորաբար պատկերում են քարի դարի պարզունակ բնիկների մարդակերությունը ասիական կամ հարավամերիկյան անձրևային անտառների խորքում: Չնայած մարդակերությունը այս ֆիլմերի միավորող առանձնահատկությունն է, ընդհանուր շեշտը կենտրոնանում է ցնցող, իրատեսական և գրաֆիկական բռնության տարբեր ձևերի վրա, որոնք սովորաբար ներառում են խոշտանգումներ, բռնաբարություններ և կենդանիների նկատմամբ իրական դաժանություն : Այս թեման հաճախ օգտագործվում էր որպես մարդակեր ֆիլմերի հիմնական գովազդային գրավչություն՝ զուգորդված ֆիլմերի հեղինակության վերաբերյալ չափազանցված կամ սենսացիոն պնդումների հետ:

Ռուջերո Դեոդատոյի «*Մարդակեր Հոլոքոստը»* (1980) հաճախ համարվում է ժանրի ամենահայտնի ֆիլմը՝ դրա թողարկման շուրջ առաջացած զգալի հակասությունների պատճառով, և այն ժանրի այն քիչ ֆիլմերից մեկն է, որը լայն հանրության ուշադրությունն է գրավել։ Ժանրի մեկ այլ հայտնի ֆիլմ է Ումբերտո Լենցիի «*Մարդակեր Ֆերոքսը»* (1981)։

### Քանըքսփլոյթեյշն ֆիլմեր
«Քանըքսփլոյթեյշնը» (, *Canuck* () +‎ sploitation ()) նորաբանություն է, որ հայտնվել է 1999 թվականին *Broken Pencil* ամսագրում՝ «Canuxploitation! Goin' Down the Road with the Cannibal Girls that Ate Black Christmas. Your Complete Guide to the Canadian B-Movie» հոդվածում՝ կանադական B- կարգի ֆիլմերին անդրադառնալու համար: Կանադական կինոյի պատմության այս շրջանի մեծ մասը, սակայն, այն անվանում է «հարկային ապաստարանների դարաշրջան» (): 

Այս երևույթը ի հայտ է եկել 1974 թվականին, երբ Կանադայի կառավարությունը նոր կանոնակարգեր է մտցրել՝ այն ժամանակվա թերզարգացած կանադական կինոարդյունաբերությունը խթանելու համար՝ կապիտալի ծախսերի նպաստի հարկային վարկը 60 տոկոսից բարձրացնելով մինչև 100 տոկոս։ Մինչդեռ ծրագրի շրջանակներում նկարահանվել են որոշ կարևոր և ուշագրավ ֆիլմեր,  և որոշ կինոռեժիսորներ, որոնք իրենց հաջողություններն են գրանցել «հարկային ապաստարանների դարաշրջանում», դարձել են Կանադայի ամենակարևոր և ազդեցիկ կինոգործիչներից, նոր կանոնակարգերն առաջացրել են նաև միանգամայն անսպասելի կողմնակի ազդեցություն՝ ցածր բյուջեով սարսափ և ժանրային ֆիլմերի հանկարծակի հոսք, որոնք նախատեսված էին որպես մաքուր հարկային ապաստարաններ, քանի որ դրանք նախատեսված չէին ավանդական շահույթ ստանալու համար։ Իրականում, ֆիլմերի մեծ մասը նկարահանվել է ամերիկացի կինոգործիչների կողմից, որոնց նախագծերը մերժվել էին Հոլիվուդյան ստուդիական համակարգի կողմից՝ որպես առևտրային առումով ոչ կենսունակ, ինչը հանգեցրել է Հոլիվուդյան հյուսիսային երևույթի առաջացմանը։   *[[ԱՄՆ|Ամերիկյան]] շաբաթական պարբերական Variety-ն* ժանրն անվանել է «թխկու օշարակի պոռնո»։ 

Այս ժամանակահատվածը պաշտոնապես ավարտվեխ է 1982 թվականին, երբ կապիտալ ծախսերի նպաստը կրճատվեց մինչև 50 տոկոս, չնայած ծրագրի շրջանակներում արտադրության մեջ մտած ֆիլմերը շարունակել են թողարկվել ևս մի քանի տարի։  Այնուամենայնիվ, առնվազն մեկ կանադական կինոբլոգ «Քանըքսփլոյթեյշն» տերմինը ընդլայնում է մինչև մեր օրերը նկարահանված ցանկացած կանադական սարսափ, թրիլեր կամ գիտաֆանտաստիկ ֆիլմի համար։ 

Դեյվիդ Քրոնենբերգը առանձնանում է որպես այս դարաշրջանի ամենակարևոր ռեժիսոր՝ *«Դողեր*» (1975), *«Կատաղի»* (1977), *«Ծնունդը»* (1979), *«Սկաներներ»* (1981) և *«Տեսադրոմ»* (1983) ֆիլմերով: Քանաքսպլոյթեյշնի որոշ կարևոր ֆիլմեր սլեշերներ էին, ինչպիսիք են՝ *[[Սև Սուրբ ծնունդ (ֆիլմ, 1974)|«Սև Սուրբ Ծնունդ»]]* (1974), *«Պրոմ Գիշեր* » (1980), *«Սարսափի Գնացք»* (1980), *«Շնորհավոր Ծնունդդ Ինձ* » (1981) և *«Իմ Արյունոտ Վալենտինը»* (1981): Քանաքսպլոյթեյշնի այլ կարևոր ֆիլմերից են *«Պորկիի»* (1981) և *[[Դասարան 1984|«Դասարան 1984»]]* (1984):

### Չանբարա ֆիլմեր
*Չանբարան* () «սուսերով մարտաֆիլմն» է անգլերենով նշվում է ճապոնական սամուրայական կինոժանրը, որը մոտավորապես համարժեք է վեստեռն և սվաշբաքլերական ֆիլմերին: *Չանբարան [[պատմական դրամա]]* *ջիդայգեկիի* ենթակարգ է: Մինչդեռ սամուրայների վաղ շրջանի ստեղծագործություններն ավելի դրամատիկ էին, քան մարտական, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նկարահանված սամուրայների ֆիլմերը դարձել են ավելի մարտական, ավելի մռայլ և բռնի կերպարներով: Պատմականորեն, ժանրի գործողությունները սովորաբար տեղի են ունենում Էդո դարաշրջանում՝ 1600–1868 թվականներին:

1950-ական և 1960-ական թվականներին ճապոնացի հայտնի ռեժիսորներ, ինչպիսիք են Ակիրա Կուրոսավան, Կենջի Միզոգուչին, Հիրոշի Ինագակին, Մասակի Կոբայաշին, Կանետո Շինդոն և Կիհաչի Օկամոտոն, նկարահանել են սամուրայների թեմայով ֆիլմեր: Այնուամենայնիվ, այս ֆիլմերից ոչ մեկը չի դասվում շահագործման կինոյի կատեգորիայի մեջ: Չնայած որոշները կարող են պարունակել բռնություն, սամուրայների գործողություն կամ գերբնական տարրեր, դրանք բոլորը ճանաչվել են որպես գեղարվեստորեն նշանակալի աշխատանքներ՝ ճանաչված ռեժիսորների կողմից:

1970-ականներին սամուրայների մասին ֆիլմերի վերանայված, ոչ ավանդական ոճը որոշակի ժողովրդականություն է ձեռք բերել Ճապոնիայում։ Այն հայտնի է դարձել որպես *չանբարա* ՝ սրերի բախումը նկարագրող օնոմատոպեա։ *«Չանբարան»* ներառում է նախորդ *ջիդայգեկի* ֆիլմերի ստոիկ, ֆորմալ զգացողություններից քիչը. նոր *չանբարան* ներառում էր վրեժխնդրության մղումով հակահերոս գլխավոր հերոսներ, մերկություն, սեքսի տեսարաններ, սուսերամարտ և արյուն։ Այս նոր ենթաժանրը հիմնականում կապված է Կազուո Կոիկեի 1970-ականների սամուրայ մանգայի հետ։

Կոիկեի աշխատանքների հիման վրա նկարահանված ամենահայտնի ֆիլմերն են՝ *«Միայնակ գայլը և ձագը. վրեժխնդրության սուրը»* (1972), որի ռեժիսորն է Կենջի Միսումին և գլխավոր դերում խաղում է Թոմիսաբուրո Վակայաման, պատմում է Օգամի Իտտոյի՝ վարձու թափառող մարդասպանի մասին, որին ուղեկցում է իր փոքրիկ որդին՝ Դայգորոն։ Այն « *Միայնակ գայլը և ձագը»* շարքի վեց ֆիլմերից առաջինն է։ Ռոբերտ Հյուսթոնի ռեժիսորական «*Շոյգուն մարդասպանը»* (1980) մոնտաժվել և կազմվել է շարքի առաջին երկու ֆիլմերից։ Տոշիյա Ֆուջիտայի ռեժիսորական *«Տիկին ձնարյունը*» (1973), որի գլխավոր դերում խաղում է Մեիկո Կաձին, պատմում է Յուկիի՝ մի կնոջ մասին, որը վրեժ է լուծում իր մորը բռնաբարած և խորթ եղբորը սպանած երեք մարդկանցից։

### Եվրոպական լրտեսական ֆիլմեր
«Եվրոպական լրտեսական ֆիլմ» (կամ «Սպագետի լրտեսական ֆիլմ», երբ խոսքը վերաբերում է ժանրի իտալական արտադրության ֆիլմերին) Եվրոպայում, մասնավորապես Իտալիայում, Ֆրանսիայում և Իսպանիայում արտադրված լրտեսական ֆիլմերի ժանր է, որը կամ անկեղծորեն ընդօրինակում էր, կամ էլ պարոդիա էր անում բրիտանական Ջեյմս Բոնդի լրտեսական շարքի գեղարվեստական ֆիլմերին: Ժանրը 1960-ականների լրտեսական մոլուցքի ավելի լայն հետևանք էր, որը սկսվել էր Ջեյմս Բոնդի հետ 1962 թվականին և արմատներ էր գցել արևմտյան աշխարհում՝ տևելով մինչև 70-ականների սկիզբը կամ կեսերը այնպիսի երկրներում, ինչպիսին է Մեծ Բրիտանիան: Մեծ Բրիտանիան մասնակցել է իր կողմից ոգեշնչված «Եվրոպական լրտեսական» շարժմանը, չնայած իր արտադրանքը տարածելով ցածր բյուջե ունեցող «Եվրոպական լրտեսական» ոճի կրկնօրինակող լրատվամիջոցների և ավելի լուրջ արտադրությունների վրա՝ ավելի բարձր բյուջեներով, քան բնորոշ էր ժանրին:

### Ջիալո ֆիլմեր
Իտալական կինոյում *ջիալոն* սպանությունով դետեկտիվ գեղարվեստական ժանր է, որը հաճախ պարունակում է սլեշեր, թրիլեր, հոգեբանական սարսափ, հոգեբանական թրիլեր, սեռական շահագործում և, ավելի հազվադեպ, գերբնական սարսափի տարրեր։ 

Իտալական արտադրության սպանության և դետեկտիվ սարսափ - թրիլերի այս յուրահատուկ ոճը սովորաբար համատեղում է թրիլերային գեղարվեստական մթնոլորտն ու լարվածությունը սարսափ գեղարվեստական գրականության և էրոտիկայի տարրերի հետ և հաճախ ներառում է մի խորհրդավոր մարդասպանի, որի ինքնությունը չի բացահայտվում մինչև ֆիլմի վերջին գործողությունը: Ժանրը զարգացել է 1960-ականների կեսերից մինչև վերջ, ժողովրդականության գագաթնակետին հասել 1970-ականներին և հետագայում անկում ապրել առևտրային հիմնական կինոարտադրության մեջ հաջորդ մի քանի տասնամյակների ընթացքում, չնայած օրինակներ շարունակում են նկարահանվել: Այն նախորդել է ավելի ուշ շրջանի սլեշեր ֆիլմերի ժանրին և զգալի ազդեցություն է ունեցել դրա վրա: 

*Ջիալոյի* առաջին նշանակալի օրինակները ստեղծել է Մարիո Բավան, որոնց թվում են *«Արյուն և սև ժանյակ»* (1964) և *«Արյան ծոց»* (1971): Այնուամենայնիվ, ամենահայտնի օրինակները ստեղծել է Դարիո Արջենտոն 1970-ական և 1980-ական թվականներին, որոնց թվում են *«Բյուրեղապակյա փետուրներով թռչունը»* (1970), *«Ինը պոչ ունեցող կատուն»* (1971), *«Չորս ճանճ մոխրագույն թավշի վրա»* (1971), *«Խորը կարմիր»* (1975), *«Տենեբրե»* (1982), *«Երևույթներ»* (1985) և *«Օպերա»* (1987): Լուսիո Ֆուլչին *ջալոյի ժանյակի* ֆիլմերի մեկ այլ հայտնի ռեժիսոր է, որի գործերից են *«Մի՛ տանջեք բադիկին»* (1972) և *«Նյու Յորքի պատռողը»* (1982):

### Հիպիների ֆիլմեր
Հիպիական ֆիլմերը ֆիլմերի ենթաժառանգ են՝ հիպիական կերպարներով, հիպիական ենթամշակույթը պատկերող ֆիլմեր և ֆիլմեր, որոնք խթանում են ոչ մատերիալիստական հիպիական հակամշակութային արժեքները՝ խաղաղություն, սեր, բնական կյանք, համայնական կենսակերպ, ազատություն, հոգևոր հետազոտություններ, ստեղծագործականություն, ճանապարհորդություն և ուխտագնացություն, ճշմարտության որոնում, աշխարհը դեպի լավը փոխել, գիտակցություն և իմաստալից կյանք։

Հիպի ֆիլմերը ամերիկյան երևույթ էին և ժողովրդականություն էին վայելում 1960-ականների վերջից մինչև 1970-ականների վերջը, որոնց կարևոր օրինակներից են *«Հեշտ ձիավորը»* (1969), *«Վուդսթոքը»* (1970), *«Զաբրիսկի Փոյնթը»* (1970), *«Եկեք մահով վախեցնենք Ջեսիկային»* (1971), *«Ֆրից կատուն»* (1972), *«Հիսուս Քրիստոս սուպերաստղը»* (1973) և *«Մազերը*» (1979):

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* Eric Schaefer (1999). *Bold! Daring! Shocking! True!: A History of Exploitation Films, 1919–1959*. Duke University Press.
* 
* Cathal Tohill and Pete Tombs, *Immoral Tales: European Sex & Horror Movies 1956-1984*, 1994. .
* V. Vale and Andrea Juno, *RE/Search no. 10: Incredibly Strange Films*. RE/Search Publications, 1986. .
* Ephraim Katz, *The Film Encyclopedia 5e*, 2005. .
* Benedikt Eppenberger, Daniel Stapfer. *Maedchen, Machos und Moneten: Die unglaubliche Geschichte des Schweizer Kinounternehmers Erwin C. Dietrich.* Mit einem Vorwort von Jess Franco. Verlag Scharfe Stiefel, Zurich, 2006, .

Կատեգորիա:Կինոյի ժանրեր