Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետ

**Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետ,** ավանդական հրուշակեղեն է, որը ծագել է Գերմանիայում, Անգլիայում և Շոտլանդիայում: Այն հատկապես տարածված է Զատիկի և Սուրբ Ծննդյան տոներին: Կարծր կոնֆետը պատրաստվում է կաղապարների մեջ, որոնց տրված է բազմաթիվ խաղալիքների տեսք: Քաղցրավենիքը ներկվում է վառ գույներով՝ սովորաբար դեղին, կարմիր և կանաչ: Երբեմն փայտիկը տեղադրում են մինչև քաղցրավենիքի ամբողջությամբ սառելը՝ սառնաշաքար պատրաստելու համար:

Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը և գարու շաքարը բավականին նման են իրար: Այնուամենայնիվ, ավանդական գարու շաքարավազը պատրաստվում է գարու ջրով, մինչդեռ թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը պատրաստվում է մաքուր ջրով: Չձուլված գարու շաքարը ծագել է Ֆրանսիայում 1700-ականներին, մինչդեռ ձուլված շաքարավազը (գարիով կամ առանց այլ բաղադրիչի) թվագրվում է 1800-ական թվականներին: 1800-ականների ընթացքում եփած շաքարի կոնֆետներին անվանել են «գարու շաքար», ինչը հետագայում մեծ շփոթություններ է առաջացրել:

## Կոնֆետի պատրաստում
Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետի ավանդական բաղադրատոմսերը ներառում են շաքարավազ, կալիումի բիտարտարատ կամ եգիպտացորենի օշարակ և ջուր: Քաղցրավենիքի բնական գույնը, երբ այն ամբողջությամբ սառչում է, դեղին է: Երբեմն կոնֆետին բնական ներկ են ավելացնում, որպեսզի այն կարմիր կամ կանաչ լինի: Կաղապարները պատվում են ձիթապտղի յուղով, որը նաև կոչվում է «քաղցր յուղ», որպեսզի կոնֆետը չկպչի պատերին: Կոնֆետը հեռացնում են կաղապարից, քանի դեռ այն փոքր-ինչ փափուկ է և ավելի քիչ հավանական է, որ կկոտրվի: Այնուհետև կոպիտ եզրերը հարթվում են: Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը հաճախ պատրաստել են ավելի ցուրտ եղանակին, որպեսզի խուսափեն ջերմությունից և խոնավությունից, որոնց դեպքում կոնֆետը կարող է ավելի կպչուն լինել:

1883 թվականին Չիկագոյում հրատարակված խոհարարական գիրքում ներառվել է հատուկ կաղապարների մեջ պատրաստված թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետի բաղադրատոմս՝ «222. Սուրբ Ծննդյան խաղալիքների համար և այլնի համար կոնֆետ» անվանմամբ: Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետի ժամանակակից բաղադրատոմսը հրապարակվել է Նենսի Ֆասոլթի կողմից։

Հետևյալ լուսանկարներն արվել են Ֆիլադելֆիայի Քիմիական ժառանգության հիմնադրամում՝ Շեյն հրուշակեղենի գործարանից Ռայան Բերլիի կողմից, կոնֆետ պատրաստելու ցուցադրության ժամանակ: Նրանք ցույց են տալիս, թե ինչպես են պատրաստվում, լցվում և բացվում կոնֆետի կաղապարները՝ սառչելուց հետո քաղցրավենիքը հեռացնելու համար:


File:Clear Toy Candy Molds CHF-First-Friday-December-2012-018.JPG | Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետների կաղապարներ
File:Preparing Candy Molds CHF-First-Friday-December-2012-010.JPG | Կաղապարների պատում զեյթունի ձեթով
File:Ryan Berley Pouring Candy Molds CHF-First-Friday-December-2012-011.JPG|Հեղուկ զանգվածը լցնում են կաղապարների մեջ
File:Filled Candy Molds CHF-First-Friday-December-2012-016.JPG | Լցված կաղապարներ
File:Removing Candy from Molds CHF-First-Friday-December-2012-032.JPG | Կոնֆետների հեռացումը կաղապարներից
File:Clear Toy Candy CHF-First-Friday-December-2012-075.JPG| Կաղապարներից հեռացված կոնֆետներ


## Արտադրողներ

Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը ծագել է Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում և Շոտլանդիայում։ Գերմանիայում այն երբեմն անվանել են *roter zuckerhase* (կարմիր շաքարավազով նապաստակ) կամ *Dierich Orde Glass։*

Խաղալիքներ-կոնֆետներ արտադրողներից շատերը եղել են ընտանեկան ձեռնարկություններ: Հյուսիսամերիկյան «William Daw Startup»-ը խաղալիք-քաղցրավենիքի ամենավաղ արտադրողներից մեկն է եղել: Ուիլյամը կոնֆետ պատրաստել սովորել է իր հորից՝ անգլիայում։ Ուիլյամը և նրա կինը՝ Հագարը, հիմնադրել են *Startup Candy Factory*-ն Պրովոյում, Յուտա նահանգում՝ 1875 թվականին: Ուիլյամը մահացել է 1878 թվականին, սակայն նրա կինը, իսկ ավելի ուշ՝ երեխաները, շարունակել են բիզնեսը։

Գերմանացի վերաբնակիչների հետ թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը եկել է Հյուսիսային Ամերիկայի Փենսիլվանիայի շրջան, Ֆիլադելֆիա: Քաղցրավենիքի պատրաստման ակտիվ արդյունաբերությունն աճել է Ֆիլադելֆիայում, քանի որ այն շաքարավազի առևտրի կենտրոն է եղել:

*Regennas Candy*-ն հիմնադրվել է 1894 թվականին Ֆրեդ Ռեգենասի կողմից և շարունակվել նրա երեխաների կողմից: *Regennas*-ը Ֆիլադելֆիայում կոնֆետ է վաճառել ձիաքարշ վագոնից՝ նախքան Փենսիլվանիա նահանգի Լիտից քաղաք տեղափոխվելը:

*Young's Candies of Philadelphia*-ն հիմնադրվել է Յոհան Յունգի կողմից (հետագայում հայտնի է որպես Ջոն Յանգ) 1897 թվականին: Նաև որպես ընտանեկան բիզնես, այն ղեկավարել է Հարի Յանգ կրտսերը 1940-ականներից մինչև իր մահը՝ 2007 թվականը: Հարի Յանգի թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետների կաղապարներից շատերը վաճառվել են Բերլի եղբայրներին, որոնք 2010 թվականին ղեկավարել են *Shane Confectionery*-ն: Շեյն հրուշակեղենը շարունակում է Զատկի և Սուրբ Ծննդյան տոների համար պատրաստել և վաճառել թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետներ:

Միմա Մեյ Վոլֆգանգը 1918 թվականին ամուսնու հետ հիմնադրել է *Wolfgang Candy* ընկերությունը Փենսիլվանիա նահանգի Յորք քաղաքում: Նա իր կաղապարներից շատերի համար նախագծել է բազմաթիվ նախշեր: *Wolfgang Candy*-ն կոնֆետներ է վաճառել սպառողներին մինչև 2018 թվականի հունվարը, երբ սահմանափակել է վաճառքները բիզնեսի համար և դարձել է Wolfgang Confectionery։

1930-ականներին հիմնադրված Փենսիլվանիայի Սաուդերթոն քաղաքի *Shelly Brothers*-ը թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետներ է պատրաստել՝ մինչև1990 թվականին *Brock Candy Company*-ի կողմից (հետագայում ՝ Brach's) գնվելը:

Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետներ արտադրող Ալբերտ Դյուդրեարը Յորքից, Փենսիլվանիա, մոլի կաղապար հավաքող և կոնֆետի պատմաբան է եղել: Նրան հաջողվել է վաճառել *Original Clear Toy Candy*-ներ իր փեսայի՝ Դոնալդ Քալփի շնարհիվ:

Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետը հայտնաբերվել է նաև Ատլանտիկական Կանադայում, որտեղ այն հայտնվել է դեռևս 1880-ականներին: *Robertson's Candy*-ն, որը հիմնադրվել է Նոր Շոտլանդիայի Տրուրո քաղաքում, Ուիլյամ Ք. Ռոբերթսոնի կողմից 1928 թվականին, շարունակում է Սուրբ Ծննդյան ժամանակ պատրաստել ավանդական թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետներ:

## Կաղապարներ պատրաստողներ
Թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետների պատրաստման համար նախատեսված կաղապարները ավանդաբար պատրաստվել են անագի և ցինկի համաձուլվածքից, որը կոչվում է «կոմպոզիցիա», երկաթից, ալյումինից, կապարից կամ պյութերից: Այժմ հայտնի է, որ կապարն ու պյութերը վնասակար են և չպետք է օգտագործվեն կոնֆետ պատրաստելու համար: Կոմպոզիցիոն կաղապարները հաճախ համարվում են լավագույնը քաղցրավենիքի պատրաստման համար, քանի որ դրանք ավելի լավ տեսք են հաղորդում:

Վալենտին Քլադը Ֆրանսիայի Էլզաս քաղաքից եկել է Ֆիլադելֆիա և բիզնես բացել 1853 թվականին: Նա պատրաստել է ճաշ պատրաստելու և քաղցրավենիքի պատրաստման սարքավորումներ, այդ թվում՝ երկաթից պատրաստված թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետների կաղապարներ: Նրա որդիները՝ Յուջինը և Լուին, մասնակցել են բիզնեսի վարմանը 1892 թվականից, իսկ 1896 թվականին բիզնեսն անվանափոխվել է *V. Clad & Sons*։

Թոմաս Միլսը և նրա եղբայր Ջորջը Ֆիլադելֆիա են եկել Մելրոուզից, Շոտլանդիա, 1864 թվականին: Քլադի պես նրանք արտադրել են ճաշ և քաղցրավենիքի պատրաստելու սարքավորումներ։ Այնուամենայնիվ, *Mills & Bro*-ն օգտագործել է անագի և ցինկի համաձուլվածք՝ իրենց թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետների կաղապարների պատրաստման համար: Նրանք նաև ստեղծել են արույրից կամ բրոնզից պատրաստված կաղապարներ։ Քաղցրավենիքի կաղապարները պատրաստվել են երկու սերտորեն կպչող կիսերից, որոնք հիմնականում կրել են արտադրողի անունը և երբեմն՝ արտոնագրի համարը: Ինչ-որ պահի պահանջարկը բավական մեծ է եղել, ինչի կապակցությամբ Միլսը վարձել է Քլադին, որպեսզի պատրաստեն կոնֆետների կաղապարներ, որոնք հնարավորություն են ունեցել կրել երկու ընկերությունների անվանումները՝ մեկական կաղապարի յուրաքանչյուր կողմում: Միլսը վաճառել է իր կաղապարները հիսուն կտորից բաղկացած հավաքածուներով, որոնցից յուրաքանչյուրով հնարավոր է եղել պատրաստել մեկ կամ մի քանի թափանցիկ խաղալիք-կոնֆետներ՝ կախված պատրաստվող կոնֆետի չափից: Լեոնհարդ Շուլցեն և Կառլ Հոնստոկը կաղապարների դիզայներներից են եղել, որոնք աշխատել են Mills-ում մինչև 1946 թվականին դրա փակվելը։

Կաղապարների այլ ամերիկյան արտադրողներից է նաև *Thos.* *J. Andress & Co.*-ն, Ֆիլադելֆիա, որը կաղապարներ է պատրաստել 1876 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի համար։ Այլ ընկերությոններից են *Crandall & Godley*-ն Նյու Յորքից և *Kiddie Kandie*-ն: Մոտ 1990 թվականին John Wright ընկերությունը պատրաստել է մի քանի փոքր կաղապարներ չկպչող ծածկով:

Մոնրեալից Ջ․ Թերիենը և Fletcher Manufacturing-ը Տորոնտոյում նույնպես պատրաստել են կաղապարներ: Կաղապարներն արտադրվել են *G. Lieb*-ի կողմից Շտուտգարտում, Գերմանիա, 1868-1960 թվականներին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շատ կոնֆետի կաղապարներ հալվել են որպես մետաղի ջարդոն:

## Տես նաև
*Գարու շաքար

## Ծանոթագրություններ

= Արտաքին հղումներ =
*”Unwrapped - Clear Toy Candy” 
*”Shane's Candy Philadelphia making clear toys”

Կատեգորիա:Կոնֆետ
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Քաղցրավենիք