Նագա

**Նագա**, հոգնակի՝ **նագաներ** (, ), ասիական տարբեր կրոնական ավանդույթներում  աստվածային, կամ կիսաաստվածային, կիսամարդ, կիսաօձ էակների ռասա, որոնք բնակվում են ստորգետնյա աշխարհում (, , *պատալա* - «այն, ինչ գտնվում է ոտքերի տակ») և երբեմն կարող են մարդկային կամ մասամբ մարդկային կերպարանք ունենալ կամ այդպես պատկերված են արվեստում։ Ավելին, նագաները հայտնի են նաև որպես վիշապներ և ջրային ոգիներ: Իգական նագան կոչվում է **Նագնի** կամ **Նագինա  Դևի** (*Nāgnī կամ Nāginā  *'Devī**'' ): Նրանց հետնորդները հայտնի են որպես ''Նագավանշի'': Ըստ լեգենդի՝ նրանք իմաստուն [[Կաշյապա (հինդուիզմ)|Կաշյապայի]] և Կադրուի զավակներն են։ 

Այս գերբնական էակներին նվիրված ծեսեր տեղի են ունենում Հարավային Ասիայում առնվազն 2000 տարի: Նրանք հիմնականում պատկերված են երեք ձևով՝ որպես ամբողջովին մարդ՝ գլխին և պարանոցին օձեր, որպես սովորական օձ կամ որպես կիսամարդ, իսկ [[Հինդուիզմ|հինդուիզմում]] և [[Բուդդայականություն|բուդդիզմում]] կիսաօձ էակներ են:

''Նագարաջա'' տիտղոս է, որը տրվում է նագաների թագավորին: Այս էակների պատմությունները մշակութային նշանակություն ունեն [[Հարավային Ասիա|Հարավային Ասիայի]] և [[Հարավարևելյան Ասիա|Հարավարևելյան Ասիայի]] բազմաթիվ մշակույթների դիցաբանական ավանդույթներում, ինչպես նաև հինդուիզմի և բուդդիզմի մեջ։ Նագավանշի, [[քմերներ]] և էլամիլներ ([[Շրի Լանկա|Շրի Լանկայի]] [[թամիլներ]]) համայնքները պնդում են, որ ծագում են այս ռասայից։

== Ստուգաբանություն ==
Սանսկրիտում՝  ( ) օձ է, որն առավել հաճախ պատկերվում է [[Հնդկական կոբրա|հնդկական]] ''Նաջա նաջա'' [[Իսկական կոբրաներ|կոբրայի]] տեսքով: **' ի հոմանիշը «ֆանին»-ը (**' - ) է: Ընդհանրապես «օձ» բառի մի քանի բառ կա, և շատ հաճախ օգտագործվողներից մեկը` «սարփ» (**' - ): Երբեմն **'բառը օգտագործվում է նաև ընդհանուր «օձ» իմաստով: Բառը ազգակից է անգլերեն «սնեյք» (snake-ի) ձևի հետ, գերմաներեն՝ ''*snēk-a-'', [[Հնդեվրոպական նախալեզու|Proto-IE]] ՝ ''*(s)nēg-o-'' ([[Հնդեվրոպական լեզվաբանություն|հնդեվրոպական]] s-mobile-ով):

Մյուս կողմից, հնդեվրոպական ստուգաբանությամբ ''nāga'' նշանակում է «մազազուրկ, մերկ կենդանի» է, որը ազգակից է անգլերեն «նեյքդ» (naked - «մերկ») ձևին, բացատրում է, որ սանսկրիտ ''nāga'' բառը կարող է նաև նշանակել «ամպ», «լեռ» կամ «փիղ»:

== Հինդուիզմ ==
[[Պատկեր:Patanjali.jpg|մինի|[[Պատանջալի|Պատանջալին]] Անանտա Շեշայի (բոլոր նագաների աստված հազարագլուխ օձ` Շեշա शेष) մարմնավորմամբ]]
[[Պատկեր:Shiva_01.JPG|մինի|Վասուկի օձը պատկերված է [[Շիվա|Շիվայի]] վզի շուրջը որպես ծաղկաշղթա. արձան [[Կառնատակա|Կարնատակայում]]]]
Նագաները, որպես օձաձև աստվածությունների խումբ, որոնք հաճախ ձևավորվում են որպես կոբրաներ, աչքի են ընկնում [[Հինդուիստական սրբապատկերագրություն|հինդուական պատկերագրության]] մեջ, հինդու տեքստերում (հատկապես [[Մահաբհարաթա|Մահաբհարաթայի]] առաջին գրքում) և պաշտամունքի տեղական ժողովրդական ավանդույթներում: Հիմալայի որոշ շրջաններում նագաները համարվում են տարածաշրջանի աստվածային տիրակալներ, ինչպես Կուլլու հովտում, Բերինագում և Պինդար գետի հովտում, որը ենթադրվում է, որ ղեկավարվում է իննապատիկ Նաինի Դևիի կողմից: Ե՛վ [[Քաշմիր|Քաշմիրի]] «Նիլամատա Պուրանայում», և՛ [[Կատմանդու|Կատմանդուի]] «Սվայամբհու Պուրանայում», համապատասխան տարածաշրջանը սկսում է իր պատմությունը որպես լիճ՝ բնակեցված նագաներով, որոնք հետագայում չորանում են:

Հին սանսկրիտ տեքստերը, ինչպիսիք են [[Մահաբհարաթա|Մահաբհարաթան]], [[Ռամայանա|Ռամայանան]] և [[Պուրաններ|Պուրանաները,]]նկարագրում են նագաներին որպես հզոր, շքեղ և հպարտ կիսաաստվածային տեսակ, որը կարող է իրենց ֆիզիկական ձևն ընդունել կամ որպես մարդ (հաճախ՝ գլխի հետևում գտնվող կոբրայի թիկնոցով), որպես մասամբ մարդաձև օձ, կամ որպես ամբողջովին օձ: Նրանք գտնվում են կախարդված անդրաշխարհում, ստորգետնյա թագավորություն, որը լցված է գոհարներով, ոսկով և այլ երկրային գանձերով, որոնք կոչվում են ''Նագա-լոկա'' կամ ''Պատալա-լոկա'': Նրանք նաև հաճախ կապված են ջրային մարմինների հետ՝ ներառյալ գետերը, լճերը, ծովերը և ջրհորները, և հանդիսանում են գանձերի պահապաններ: Նրանց ուժն ու թույնը դրանք պոտենցիալ վտանգավոր են դարձնում մարդկանց համար: Այնուամենայնիվ, հինդուական դիցաբանության [[Հինդուիստական սրբապատկերագրություն|սրբապատկերագրության]] մեջ նրանք հաճախ ստանձնում են բարեգործ հերոսների դերը. ''Սամուդրա Մանթանում'' նագաների թագավոր Վասուկի օձը, Նագարաջան, որը փաթաթվում է [[Շիվա|Շիվայի]] պարանոցին, դառնում [[Սամուդր մանթան|''կաթի օվկիանոսը'' թափահարելու]] պարան: Նրանց հավերժական մրցակիցը [[Գարուդա|Գարուդան]] է՝ լեգենդար կիսաաստվածային թռչունների նման աստվածությունը:

Ի սկզբանե [[Վիշնու|Վիշնուն]] պատկերվել է Շեշանագա (Շեշայի օձ) օձով պատսպարված կամ Շեշայի վրա հենված տեսքով, սակայն պատկերագրությունը տարածվել է նաև այլ աստվածությունների վրա: Օձը տարածված հատկանիշ է իմաստության և բարեկեցության աստված Գանեշայի պատկերագրության մեջ և հայտնվում է բազմաթիվ ձևերով՝ պարանոցի շուրջը, օգտագործվում է որպես ''սուրբ թել'' (սանսկրիտ՝ **' ), որը փաթաթված է ստամոքսի շուրջը որպես գոտի, կամ ձեռքում բռնած, ոլորված կոճերի վրա կամ որպես գահ: Շիվան հաճախ ներկայացվում է օձից ծաղկաշղթայով զարդարված: «Պատանջալին համարվում է հավերժության օձի մարմնավորում»:

## Ժողովրդական ավանդույթներ
Հարավային Հնդկաստանում տերմիտների բլուրները համարվում են իգական սեռի նագամմաների բնակության վայրը: Մինչդեռ Հիմալայան Նագերը և Նագինիները, ինչպիսիք են Պինդարի հովտի *Նաինի Դևին*, պաշտվում են որպես ստորերկրյա էակներ, որոնք պաշտպանում են ջրային ռեսուրսները և գյուղի և հովտի բարեկեցությունը:

### Գրականություն
*[[Մահաբհարաթա]]* էպոսն առաջին տեքստն է, որը ներկայացնում է նագաներին. այն մանրամասն նկարագրում է նրանց և պատմում նրանց պատմությունները: Տիեզերական օձ Շեշան, նագարաջաներ (նագա արքաներ) Վասուկին, Տակշական, Աիրավատան և Կարկոտական և արքայադուստր Ուլուպին բոլորը պատկերված են Մահաբհարաթայում:

*Բրահմա Պուրանան* նկարագրում է Ադիշեշա հազարագլուխ օձի ստորերկրյա թագավորությունը՝ որպես Պատալայից ներքև գտնվող օձերի թագավոր, որի վրա էլ հենվում է ամբողջ նյութական աշխարհը: 

Կամբա Ռամայանա թամիլական էպոսում նկարագրվում է Վասուկի օձի դերը Սամուդրա Մանթանի (समुद्रमन्थन - «օվկիանոսի ցնցում») գործում:

Դևիբհագավատա պուրանայում նկարագրվում է օձերի թագուհի Մանասայի լեգենդը: Ենթադրվում է, որ Մանասան օձի խայթոցը կանխելու և օձերի խայթած մարդկանց բուժելու հատկություն ունի։ Մանասան պատկերված է ջրաշուշանի վրա նստած և օձերով շրջապատված:

## Բուդդայականություն
[մինի|[Բուդդա|Գաութամա Բուդդան Մուկալինդա օձով պաշտպանված (Բուդդան նագաներով պաշտպանված  կեցվածքով) *Փրադհայ Դոյ Սութհեպ*  բուդդայական վանքում  Թաիլանդի Չիանգմայ քաղաքում:]]
Ինչպես հինդուիզմում, բուդդայական նագան, ընդհանուր առմամբ, երբեմն ներկայացվել է որպես մարդ, որի թիկունքից վերև տարածվում է օձ կամ վիշապ: Մարդկային կերպարանքով մի նագա փորձում է դառնալ վանական: Բուդդան նրան ասաց, որ նման ձեռնադրությունն անհնար է, և ասաց, թե ինչպես կարող է նա վերափոխվել մարդու և այդպիսով կկարողանա վանական դառնալ:

Ենթադրվում է, որ նագաները ապրում են և՛ Նագալոկայում (Պատալա - ստորին աշխարհներից մեկը)՝ ի թիվս այլ փոքր աստվածների, և՛ մարդկանցով բնակեցված երկրի տարբեր մասերում: Նրանցից ոմանք ջրաբնակ են, ապրում են առվակներում կամ օվկիանոսում, մյուսները հողաբնակներ են, ապրում են քարանձավներում:

Նագաները Վիրուպակշայի (, պալերեն՝ Virūpakkha) հետևորդներն են՝ *Չորս Երկնային Թագավորներից* մեկը, ով պահպանում է արևմտյան ուղղությունը։ Նրանք գործում են որպես պահակ Սումերու լեռան վրա՝ պաշտպանելով *Տրայաստրիշայի* դևերին աշուրաների հարձակումներից:

Բուդդայական ավանդույթի նշանավոր նագաներից է Մուկալինդան` նագարաջան և Բուդդայի պաշտպանը: Վինայա սուտրայում (I, 3), իր պայծառացումից անմիջապես հետո, Բուդդան մեդիտացիա է անում անտառում, երբ մեծ փոթորիկ է բարձրանում, բայց ողորմությամբ թագավոր Մուկալինդան ապաստան է տալիս Բուդդային փոթորիկից՝ ծածկելով Բուդդայի գլուխը իր յոթ օձի գլուխներով: Այնուհետև թագավորը ստանում է երիտասարդ բրահմինի կերպարանք և հարգանքի տուրք մատուցում Բուդդային:

Վաջրայանա և Մահասիդդա ավանդույթներում նագաներն իրենց կիսամարդ տեսքով են պատկերված` ձեռքին նագա-գոհարներ, *ամրիտա* *կումբհա* կամ *տերմա:* Տիբեթյան բուդդիզմում նագաները հայտնի են որպես *կլյու* կամ *կլյու-մո*, և դրանք կապված են ջրի և մաքրության հետ, քանի որ նրանք ապրում են օվկիանոսներում, գետերում, լճերում և աղբյուրներում և չեն ցանկանում, որ իրենց միջավայրը խանգարվի կամ աղտոտվի:

Բուդդայի երկու գլխավոր աշակերտները՝ Շարիպուտտան և *Մոգալլան,* երկուսն էլ կոչվում են *Մահանագա* կամ «Մեծ Նագա»: Բուդդայական պատմության ամենակարևոր գործիչներից ոմանք խորհրդանշում են նագաներն իրենց անուններով, ինչպիսիք են Դիգնագա, Նագասենա և, չնայած նրա անվանը վերագրված են այլ էթիմոններ՝ Նագարջունա:

### Գրականություն
[մինի|Նագա [Բանգկոկ|Բանգկոկի Վատ Փհրաքեիում գտնվող շենքի աստիճանների բազրիքներին]]
Պալի Կանոնի *Naga Saṃyutta-* ն բաղկացած է սուտտաներից, որոնք հատուկ նվիրված են նագաների բնույթը բացատրելուն:

*Lotus Sutra-* ի «Devadatta» գլխում վիշապի թագավորի դուստրը, ութամյա Լոնունը (龍女,  ), լսելուց հետո, թե ինչպես է Մանջուրին քարոզում Լոտոս Սուտրան, վերածվում է արու Բոդհիսատտվայի և անմիջապես հասնում լիարժեք լուսավորության: 

Այս հեքիաթը, ըստ երևույթին, ամրապնդում է Մահայանա սուրբ գրություններում տարածված այն տեսակետը, թե տղամարդու մարմին է պահանջվում Բուդդա լինելու համար, նույնիսկ եթե էակը այնքան զարգացած է գիտակցության մեջ, որ կարող է կախարդական կերպով փոխակերպել իր մարմինը կամքով և ցույց տալ ֆիզիկական ձևի դատարկությունը: Այնուամենայնիվ, բուդդայականության շատ դպրոցներ և դասական, չինական մեկնաբանություններ մեկնաբանում են պատմությունը` հերքելով այս տեսակետը, նշելով, որ պատմությունը ցույց է տալիս, որ կանայք կարող են բուդդա դառնալ իրենց կանացի տեսքով:

Ավանդույթի համաձայն, Prajñaparamita սուտրաները Բուդդան տվել է մի մեծ նագայի, ով հսկում էր դրանք ծովում, և հետագայում շնորհվել է Նագարջունային:

Տիբեթյան բուդդայական գրականության մեջ նագաները ներկայացված են որպես ջրի տակ ընկած գանձերի պահապաններ կամ սեփականատերեր, որոնք կարող են լինել պարզապես հարստություն կամ գերբնական, «հոգևոր» գանձեր:

## Այլ ավանդույթներ
Թաիլանդում և Ճավայում նագան հարուստ անդրաշխարհի աստվածություն է: Մալայական նավաստիների համար նագաները բազմաթիվ գլուխներով վիշապի տեսակ են: Լաոսում դրանք կտուցավոր ջրային օձեր են: Տիբեթում ասում են, որ դրանք գտնվում են ջրային ուղիներում և ստորգետնյա վայրերում և ենթակա են տառապանքների, որոնք առաջանում են բնական միջավայրի նկատմամբ մարդկային անզգուշության պատճառով:

### Շրի Լանկա
մինի|''Նագարաջա'' գրանիտե պահապան քար Շրի Լանկայից
Ենթադրվում էր, որ **Նագա ժողովուրդը** հին ցեղ է և ծագով Շրի Լանկայից է: Ըստ Վ. Կանակասաբհայի՝ Օլիյար, Պարավար, Մարավար և Էյինար համայնքները, որոնք տարածված էին Հարավային Հնդկաստանում և Հյուսիս-արևելյան Շրի Լանկայում, բոլորը Նագա ցեղերից են: Դրանց մասին հիշատակումներ կան մի քանի հնագույն տեքստերում, ինչպիսիք են Մահավամսա, Մանիմեկալայի, ինչպես նաև այլ սանսկրիտ և պալի գրականությունը: Նրանք հիմնականում ներկայացված են որպես գերմարդկանց դաս՝ օձերի տեսքով, որոնք բնակվում են ստորգետնյա աշխարհում: Մանիմեկալայիի նման տեքստերում նրանք  մարդկային կերպարանքով անձինք են:

### Կամբոջա
[մինի|Կամբոջական յոթ գլխանի նագա [Պնոմպեն|Պնոմպենում գտնվող Թագավորական պալատում]]Նագաների պատմություններ ( Khmer) հազարավոր տարիներ եղել են քմերական հասարակության մի մասը, որը սկիզբ է առել Ֆունանի դարաշրջանից () Չինացի երկու բանագնացների՝ Կանգ Թայի և Չժու Ինի հաղորդումների համաձայն, Ֆունան նահանգը ստեղծվել է մ.թ. 1-ին դարում, երբ *Կաունդինյա I* անունով ( ) հնդիկ արքայազնը ամուսնացել է *Սոմա* անունով նագա արքայադստեր հետ (  កូនព្រះចន្ទ; «Սոմա, լուսնի աստծո դուստր»; Չինարեն: *Liuye -* «Ուռենու տերև»): 

Զույգը խորհրդանշվում է Պրեահ Թոնգի և Նեյանգ Նիքի պատմության մեջ։ Ինչպես ասվում է լեգենդի մեջ, Կաունդինյան երազում հրահանգ է ստանում տաճարից կախարդական աղեղ վերցնել և հաղթել Սոմային՝ նագա արքայադստերը և նագա թագավորի դստերը: Հետագա ճակատամարտի ժամանակ նրանք սիրահարվում և ավելի ուշ ամուսնանում են՝ հաստատելով Ֆունան դինաստիայի թագավորական տոհմը։ Հետագայում Կաունդինյան կառուցում է մայրաքաղաք *Վյադհապուրան*, և թագավորությունը հայտնի է դառնում որպես *Կամբուջադեսա* կամ Կամբոջա (): 

Կաունդինյայի և Սոմայի միջև սիրո պատմությունը հիմք է հանդիսանում ժամանակակից քմերական մշակույթի բազմաթիվ ստանդարտ պրակտիկայի համար, ներառյալ հարսանեկան արարողությունները և այլ ծեսերը: 

Քմերներն իրենց համարում են նագաների հետնորդներ, և շատերը դեռ հավատում են, որ նագան գոյություն ունի այսօր, և նախատեսված է, որ նա մի օր կվերադառնա և կվերականգնի իրենց ժողովրդի բարգավաճումը:

Չնայած պատերազմները, բնությունը և ժամանակի ընթացքն ավերել են Ֆունանի դարաշրջանի բազմաթիվ տաճարներ, նագաներ դեռևս կարելի է տեսնել Չենլայի և Անգկորի դարաշրջանի հնագույն տաճարներում: Օրինակ,  այժմ «Ոլորված Նագաների տաճար» () կոչվող տաճարը նախկինում կոչվել է «Կայսեր հարստության տաճար» ():

Քմերական մշակույթում նագաները խորհրդանշում են անձրևը և կամուրջ  են հանդիսանում մահկանացու թագավորության () և դևերի թագավորության (դրախտ;  / ) միջև: Նրանք կարող են վերածվել կիսով չափ կամ ամբողջությամբ մարդու և հանդես գալ որպես պաշտպան անտեսանելի ուժերի, աստվածությունների կամ չարամիտ մտադրությունների դեմ: 

#### Կենտ և զույգ գլխանի նագաների սիմվոլիզմը
Ավելին, կամբոջական նագաներն ունեն թվաբանական սիմվոլիզմ՝ հիմնված նրանց գլխի քանակի վրա։ Կենտ գլխով նագաները մարմնավորում են առնականությունը, անսահմանությունը, անժամկետությունը և անմահությունը, քանի որ բոլոր կենտ թվերը բխում են թիվ մեկից (១): Զույգ գլխով նագաները նշանակում են կանացիություն, ֆիզիկականություն, մահկանացուություն, ժամանակավորություն և Երկիր: Ենթադրվում է, որ կենտ գլխով նագաները ներկայացնում են անմահությունը և այն փորագրում ու օգտագործում են ամբողջ Կամբոջայում:

##### Կենտ գլխով Նագաներ
**1 գլխանի - Նագա**: Մեր օրերում հաճախ հանդիպում է փորագրված տաճարներում, վանքերում, թագավորական վայրերում և աստվածների նստավայրերում (អទីទេព)` պաշտպանվելու համար նախատեսված առարկաների վրա: Դրանք խորհրդանշում են, որ նույնիսկ եթե այս աշխարհում ամեն ինչ անհետացել է, դեռ կա այս Նագան, որը հաղթանակ և երջանկություն է բերում բոլորին:

**3 գլխանի - Կալյակ**: Ծնվելով մահկանացու և աստվածային տիրույթների միջև՝ նրանք ապրում են օվկիանոսի հատակում՝ որպես հարստության պահապաններ, որոնք հաճախ պատկերված են որպես չար (սիմվոլիզմի հետ կապ չունի): Նրանք խորհրդանշում են հինդու Տրիմուրտի տրիադան (թեզիս, անտիթեզիս և սինթեզիս), որը միավորում է գլխավոր աստվածությունները (ձախ Վիշնու` պահապան, միջին Շիվա` կործանիչ, աջ Բրահմա` արարիչ ) և երեք թագավորություններ՝ դրախտ (դևերի թագավորություն), երկիր (մահկանացու թագավորություն) և դժոխք (*նորոկ* թագավորություն): Բուդդիզմում կենտրոնական գլուխը ներկայացնում է Բուդդան, աջը՝ Դհարման, իսկ ձախը՝ վանականները: 

**5 գլխանի - Անոնտակ/Սեսակ**: Երկրային տարերքներից ծնված նրանք անմահներ են։ Նրանք խորհրդանշում են 5 ուղղությունները. Արևելք, արևմուտք, հյուսիս, հարավ և կենտրոն (Գանգա գետ, Ինդուս գետ, Յամունա գետ, Բրահմապուտրա գետ (Բրահմայի Որդին գետ), Սարասվատի գետ): Բուդդիզմում 5 գլուխները ներկայացնում են 5 Բուդդաներին՝ Կադաբակը, Կունսոնթոն, Կոնեակումնոն, Սամնակ Կուդոմ Գաուտամա Բուդդան և Սերե Մետրեյը: 

**7 գլխանի - Մուխլենտակ**: Նրանք ծագել են Հիմալայներից և խաղաղություն և բարգավաճում են բերում մարդկանց: Նրանք վերահսկում են յոթ օվկիանոսները և յոթ լեռները, որոնք կոչվում են «Սեյթոնտարաքսատակբորիֆորն»: Ապաստանել էն Գաուտամա Բուդդային 7 օր և 7 գիշեր (*Մուկալինդա*): Հաճախ պատկերված են որպես պահապան արձաններ՝ դեպի գլխավոր տաճարներ տանող ճանապարհների ճաղավանդակների վրա, օրինակ՝ Անգկոր Վատում հայտնաբերվածները: Նրանք նաև ներկայացնում են յոթ ռասաները Նագա հասարակության մեջ, որն առասպելական կամ խորհրդանշական կապ ունի «ծիածանի յոթ գույների» հետ։ Նրանք խորհրդանշում են Արևը, Լուսինը և հինգ այլ մոլորակներ.
# Լուսին (ចន្ទ ) [նաև երկուշաբթի]
# Մարս (អង្គារ) [երեքշաբթի]
# Մերկուրի (ពុធ) [չորեքշաբթի]
# Յուպիտեր (ព្រហស្បតិ៍) [հինգշաբթի] 
# Վեներա (សុក្រ) [ուրբաթ]
# Սատուրն (សៅរ៍) [շաբաթ]
# Արև (អាទិត្យ) [կիրակի]:

**9 գլխանի - Վասուկակ**: Թագավոր, ով ղեկավարում է Երկիրը (Վասուկի): Փորագրված երկու կողմերի առջևի գլուխները ներկայացնում են ռեինկառնացիա, իսկ հետևինները՝ մահը: Նա խորհրդանշում է տիեզերքի ինը անմահների զորությունը.
# Արևելքի կայծակի և որոտի ուժը (ទិសបូព៌ា)
# Հարավարևելքի կրակի զորությունը (ទិសអាគ្នេយ៍)
# Հարավի օրենքի և կարգուկանոնի ուժը (ទិសខាងត្បូង)
# Հարավարևմտյան ոգիների և դիվային արարածների ուժը (ទិសនារតី)
# Արևմուտքի անձրևի ուժը (ទិសខាងលិច)
# Հյուսիսարևմտյան քամու ուժը (ទិសពាយព្យ)
# Հյուսիսի հարստության և գեղագիտության ուժը (ទិសឧត្តរ)
# Հյուսիսարևելքի կործանման ուժը (ទិសឥសាន្ត)
# Կենտրոնում Բրահմայի ուժը (ստեղծում և պահպանում) (កណ្តាល): 

#### Նագա ռասաներ
Հնդկական ծագման կրոններում կան չորս տարբեր Նագա ռասաներ:

# Նախնադարյան վիշապներ, ինչպիսին է եվրոպական վիշապը, որը կարող է կրակ թքել:
# Հոգևոր վիշապները, ովքեր հարստության պահապաններն են, որոնք պաշտպանում են գանձերը օվկիանոսում: Նրանք կարող են ընդունել մասամբ մարդկային կերպարանք:
# Աստվածային Նագաները, ովքեր կարող են ճանապարհորդել դեպի դրախտ, եկել են Տեր Ինդրայի թագավորությունից (աստվածային թագավորություն): Նրանք կարող են լիարժեք մարդկային կերպարանք ընդունել:
# Գերագույն և աստվածային Նագաները, ինչպես Վասուկին` Տեր Շիվայի հետևորդը, ով միայնակ կարող է պայքարել Գարուդա ռասայի դեմ:

Սրանք բոլորն ունեն մեծ ուժ և կարող են առաջացնել ցունամիներ, անձրևներ, փոթորիկներ և ծովից հողեր ստեղծել:

### Ինդոնեզիա
[մինի|Ոսկե թագով նագա-փորագրություն Կերատոնում, [Ջոկյակարտա, Ճավա]]
Ինդոնեզիայի ճավայական, սունդանական և բալիական մշակույթներում նագան թագով, հսկա, կախարդական օձ է, երբեմն թևավոր: Այն նմանապես բխում է շիվա-հինդուիզմի ավանդույթից՝ միաձուլված ճավայական անիմիզմի հետ: Ինդոնեզիայում նագան հիմնականում առաջացել և ազդվել է հնդկական ավանդույթից՝ զուգորդված սուրբ օձերի բնիկ անիմիզմի ավանդույթի հետ: Սանսկրիտում *nāga* տերմինը բառացիորեն նշանակում է օձ, բայց ճավայերենում այն սովորաբար վերաբերում է օձի աստվածությանը, որը կապված է ջրի և պտղաբերության հետ: Բորոբուդուրում նագաները պատկերված են իրենց մարդկային կերպարանքով, բայց այլուր պատկերված են կենդանիների տեսքով:

Մոտավորապես 9-րդ դարի Կենտրոնական Ճավայի վաղ պատկերները շատ նման էին հնդկական նագային, որը հիմնված էր կոբրաների պատկերների վրա: Այս ժամանակահատվածում նագա-օձերը պատկերված էին որպես հսկա կոբրաներ, որոնք պահում էին *յոնի (վագինա - կանացի սկիզբ) - լինգամ (արական սկիզբ)* պտտահողմը: Նագա-քանդակի օրինակները կարելի է գտնել մի քանի ճավայական ջանդիներում (candi - տաճար), այդ թվում՝ Պրամբանան, Սամբիսարի, Իջո և Ջավի տաճարները: Արևելյան Ճավայում Պենատարան տաճարային համալիրը պարունակում է *Candi Naga*, անսովոր նագա-տաճար իր հինդու-ճավայական կարիատիդներով, որոնք նագա են բռնած գլխից բարձր:
[մինի|Արևելյան դարպասի արևելյան կողմը, Թաման Սարի, [Ջոկյակարտա]]
[մինի|Թագով նագաները Պուրա [Ջոկյակարտա|Ջոկյակարտայի մուտքի աստիճանների բազրիքներին]]
Այնուամենայնիվ, 15-րդ դարից ի վեր ավելի ուշ պատկերվածը փոքր-ինչ ազդել է չինական վիշապի պատկերների վրա, թեև ի տարբերություն չինացիների, ճավայական և բալիական նագաները ոտքեր չունեն: Նագան՝ որպես երկրի և ջրի փոքր աստվածություն, տարածված է եղել Ինդոնեզիայի հինդուական թագավորության ժամանակաշրջանում (Մաջապահիտ)՝ մինչև իսլամի ներմուծումը:

Ինդոնեզիայի Բալի պրովինցիայի ավանդույթում նագաները հաճախ պատկերվում են գարուդաների դեմ պայքարում: Խճճված փորագրված նագաները հանդիպում են որպես կամուրջների կամ աստիճանների  բազրիքներ, ինչպես օրինակ՝ բալիական տաճարներում, Ուբուդ քաղաքի Կապիկների անտառում և Ջոկյակարտայի Թաման Սարիում:

Վայանգ թատրոնի պատմության մեջ օձանման աստվածը (նագա)՝ Սանգհյան Անանտաբոգա կամ Անտաբոգա անունով, պահապան աստված է երկրի ընդերքում: Նագաները խորհրդանշում են երկրի կամ անդրաշխարհի ստորին թագավորությունը:

### Լաոս
Նագա (լաոս.` ພະຍານາກ)  Ենթադրվում է, որ նա ապրում է Մեկոնգ գետի Լաոսական հատվածում կամ նրա գետաբերաններում։ Լաոսական դիցաբանությունը պնդում է, որ նագաները պաշտպանում են Վիենտյանը, և, ընդհանուր առմամբ, Լաոս պետությունը: Նագաների հետ կապը առավել հստակ արտահայտվել է Անուվոնգի թագավորության ժամանակ և անմիջապես դրանից հետո: Այդ ժամանակաշրջանի մի նշանավոր պոեմում՝ *Սան Լեուփասուն* (լաոս.` ສານລຶພສູນ) քողարկված կերպով քննարկում է Լաոսի և Թաիլանդի հարաբերությունները՝ օգտագործելով Նագան և Գարուդան՝ համապատասխանաբար ներկայացնելու լաոսցիներին և թայերին: Նագան լայնորեն ներառված է լաոսական պատկերագրության մեջ և աչքի է ընկնում լաոսական մշակույթում ողջ երկրի տարածքում, ոչ միայն Վիենտյանում:

### Թաիլանդ
[մինի|Թաիլանդի Նոնգկհայ [Թաիլանդի մարզերի ցանկ|նահանգի Մեկոնգ գետի մոտ Նագաները, որոնք տեղական հավատալիքների մաս են, համայնապատկեր]]
Ֆայա Նագ կամ Ֆայա Նագա  (พญานาค*,* թարգմանաբար` *Նագայի տիրակալ* , *Ֆայա*, որը առաջացել է մոն- ից, որը նշանակում է *բարձր ազնվականություն* ) կամ Նակխարատ ( นาคราช, թարգմանաբար` *Նագայի թագավոր*) թայերեն հավատալիքներում նագաները համարվում են ջրի հովանավորները: Ենթադրվում է, որ նագաներն ապրում են կամ ջրային մարմիններում կամ քարանձավներում: Համաձայն ժողովրդական լեգենդի՝ Թաիլանդի հյուսիս-արևելքում և Լաոսում գտնվող Մեկոնգ գետը ստեղծվել է երկու Նագառաջաերի կողմից, որոնք լողալով  այդ տարածքով, այդպիսով ստեղծել են Մեկոնգ գետը և մոտակա Նան գետը: Մեկոնգը հոմանիշ է  *հրե գնդակների երևույթի* (Naga fireball) հետ, որը երկար ժամանակ ենթադրվում էր, որ ստեղծել են գետում բնակվող նագաները: Նրանց տեսանելիության ընդհանուր բացատրությունները վերագրվում են թիավարաձկներին (Oarfish), երկարավուն ձկներին՝ կարմիր գագաթներով, թեև, դրանք բացառապես ծովային են և սովորաբար ապրում են մեծ խորություններում:

2022 թվականի նոյեմբերին Թաիլանդի կառավարությունը Նագան հռչակել է որպես Թաիլանդի ազգային խորհրդանիշ՝ նպատակ ունենալով խթանել թայլանդական մշակույթն ու ավանդույթները և մեծացնել երկրի մշակութային կապիտալը՝ ստեղծագործ տնտեսությունը խթանելու համար: Նագան առասպելական արարած է, որն ունի երկարաժամկետ հավատալիքներ և կապեր Թայլանդի ժողովրդի հետ, և նրա նշանակումը որպես ազգային խորհրդանիշ նշանակալից քայլ է թաիլանդական մշակույթի պահպանման և տարածման ուղղությամբ: Մշակույթի ազգային հանձնաժողովը և Կերպարվեստի վարչությունը մշակել են Նագայի նախատիպի պատկերը, որը ճշգրտորեն ներկայացնում է Թայլանդի հավատալիքներն ու ավանդույթները՝ կապված այդ արարածի հետ: Նախատիպի նկարում պատկերված են Նագաների չորս ընտանիքները՝ յուրաքանչյուրն իր յուրահատուկ գույնով, և ամենամեծ Նագան՝ Նակ Վասուկին ( นาควาสุกรี) է, որը կապված է բուդդիզմի և Թայլանդի միապետության հետ: Նագան նաև համարվում է ջրի և պտղաբերության խորհրդանիշ և ծառայում է որպես բուդդիզմի պահապան:

Թայերեն հավատքի Նագան կապվում է անձրևի վերահսկման գործի հետ` որպես ջրի հետ սերտորեն կապ ունեցող: *Նակ հայ նամ*  հասկացությունը (นาคให้น้ำ, *Nak hai nam,* թարգմանաբար` Նագան նվիրում է ջուր) օգտագործվում է տարեկան տեղումների կանխատեսման համար։ Այն դեռևս կիրառվում է մեր օրերում, հատկապես *թագավորական հերկման արարողության* ժամանակ: Օրակուլը տատանվում է *1 նակ հայ նամ* -ից (1 Նագան նվիրում է ջուր), ինչը նշանակում է, որ այդ տարի պետք է նկատվեն առատ տեղումներ, մինչև առավելագույնը *7 նակ հայ նամ* -ը (7 նագան նվիրում է ջուր է), ինչը նշանակում է, որ այդ տարի հնարավոր է անբավարար տեղումներ լինեն:

Թաիլանդի հյուսիսում Սինգհանավատի թագավորությունն ամուր կապ ուներ նագաների հետ։ Ենթադրվում էր, որ թագավորությունը կառուցվել է նագաների օգնությամբ, և, հետևաբար, նագաները մեծ հարգանք են վայելել թագավորական ընտանիքի կողմից: Թագավորությունը որոշ ժամանակ վերանվանվել է *Yonok Nāga Rāj* (թարգմանաբար` Յոնոկ նագարաջա, Քոն-թայ կիսալեգենդար թագավորություն, որը հիմնված է Կոկ գետի երկայնքով Թաիլանդի հյուսիսում գտնվող Չիանգ Ռայ ավազանում):

Նագաները նաև մեծ հարգանք են վայելում: Բուդդայական տաճարներն ու պալատները հաճախ զարդարված են տարբեր նագաներով։ *Նագա* տերմինն առկա է նաև թաիլանդական ճարտարապետության տարբեր տերմիններում, ներառյալ *նակ սադունգ* (นาคสะดุ้ง, արտաքին տանիքի վերջնական բաղադրիչը Nāga-ի նման կառուցվածքով) և *նակ թհան* (นาคทันตต คนทันตต ง, նագանման նեցուկ` *console*): Ավելին, նագաները երբեմն կապված են բժշկության հետ: Նագա Վասուկին ներկա է Սամուդրա Մանթանայի լեգենդում, որում Դհանվանտարին ( Այուրվեդայի աստված) և ամրիտան (հավերժական կյանքի էլիքսիր) դուրս են բերվել կաթի օվկիանոսից: Նագաները կարող են նաև փոխարինել օձերին` կա՛մ Ասկլեպիուսի գավազանով, կա՛մ մի քանի բժշկական հաստատությունների խորհրդանիշներին Կադուկեուսի գավազանով: Սրինահարինվիրոտ համալսարանի Բժշկական ֆակուլտետի նախկին կնիքը,  և Թաիլանդի Բժշկական Ուսանողների Միության կնիքը մի քանի նշանավոր օրինակներ են, որոնք օգտագործում են Կադուկեուսի գավաազանը նագաների առկայությամբ` օձերի փոխարեն:

#### Բանահյուսություն
մինի|«Խամ Չանոդի անտառի» մուտքը, Թաիլանդի Ուդոն Թանի նահանգի Բան Դունգ շրջան|ձախից
[մինի|249x249փքս|Անանտանակխարատ [Բանգկոկ|ԲանգկոկիԹագավորական զբոսանավերի ազգային թանգարանում]]
Թայերեն ժողովրդական բանահյուսությունը համարում է, որ Ֆայա նագաները կիսաաստվածային, կիսաստվածային արարածներ են, որոնք օժտված են գերբնական ուժերով, ինչպես նկարագրված է բուդդայական և հինդուական տիեզերաբանության մեջ: Թաիլանդի «Խամ Չանոդի անտառը» (ป่าคำชะโนด;  Պա Խամ Չանոդ), որը մեծ ակնածանք և վախ է առաջացնում Թաիլանդում, համարվում է սահմանը մարդկային աշխարհի և անդրաշխարհի միջև և հաճախ թաիլանդական բանահյուսության մեջ պատկերված է որպես բազմաթիվ հետապնդումների վայր, բայց ավելի հաճախ համարվում է Նագայի տունը:

Համաձայն Նանչաո թագավորության Շան ժողովրդի բանահյուսության (այժմ՝ հարավային Չինաստան և Հարավարևելյան Ասիա 8-րդ և 9-րդ դարերում, որի կենտրոնը ներկայիս Յունանն էր Չինաստանում), Նագան բնակվում էր Չրհի լճում և հանդիսանում է Մեկոնգի ստեղծողը: Չինաստանում Նագան ( չինարեն :**那伽**) սովորաբար ավելի շատ համարվում է վիշապ։

#### Արտաքին տեսք
Շատ մարդիկ, հատկապես Իսանում (Թաիլանդի հյուսիս-արևելյան շրջան), կարծում են, որ նագաները պատասխանատու են շրջակայքում գտնվող գետերում կամ լճերում տեղի ունեցող անբնական ալիքային երևույթների համար: Նաև հաճախ պնդում են, որ օձանման կիսաստվածներն են պատասխանատու սովորական առարկաների վրա հետքերի համար, ինչպիսիք են մեքենայի կապոտը կամ տան պատերը:

Ոստիկանության գրասենյակը նույնպես հայտարարել է, որ կապի մեջ է Նագայի հետ, թեև այս շփման հետևանքները մանրակրկիտ բացատրված չեն:

Փորձելով բացատրել այս երևույթները՝ Չուլալոնգկորնի անվան համալսարանի գիտությունների ֆակուլտետի գիտնականներն ու հետազոտողները վերագրել են այս նախաբնական թվացող երևույթները ջրի մեջ կանգուն ալիքներին և ենթադրել, որ Ֆայա Նագայի գոյությունը նման է Շոտլանդիայում Լոխ Նեսսի հրեշի հավատքին կամ Օգոպոգոն Կանադայում և այնուհետև պնդում է, որ Ֆայա Նագայի օձանման հետքերը շատ հնարավոր է մարդկանց կողմից են կեղծված:
Պատկեր:NAGA Sculpture - panoramio.jpg|alt=Head of Nāga sculpture in Songkhla Province.|Նագա քանդակ  Սոնգկհլա  նահանգում
Պատկեր:The English governess at the Siamese court - being recollections of six years in the royal palace at Bangkok (1873) (14589535639).jpg|alt=Illustration of Royal Barge Anantanakkharat, 1873.|Թագավորական զբոսանավ Անանտանակխարատի նկարազարդում, 1873 թ.
Պատկեր:Vishnu Kurmavatara and the churning of the milk ocean (3260164288).jpg|alt=Nāga sculpture at Suvarnabhumi airport.|Նագա քանդակ Սուվարնաբհումի օդանավակայանում
Պատկեր:IMG 8664 Himmapan Animal Photographed by Trisorn Triboon 02.jpg|alt=Nāga, Himmapan animal on Royal Crematorium King Rama IX.|Նագա, Հիմավանտա անտառում թագավոր Ռամա IX թագավորի դիակիզարանի վրա
Պատկեր:Emerald Buddha Temple - 2017-06-11 (083).jpg|alt=Garuḍa devouring Nāga, at Wat Phra Kaew.|Գարուդան կուլ է տալիս Նագա, Վաթ Փհրաքեի տաճարի վրա


### Մալայզիա
Մալայական և օրանգ-ասլի ժողովրիդի ավանդույթների համաձայն՝ Չինի լիճը, որը գտնվում է Փահանգում, բնակվում է Շրի Գումում կոչվող Նագան: Կախված լեգենդի վարկածներից՝ նրա նախորդը՝ Շրի Փահանը կամ նրա որդին լքել են լիճը և հետագայում կռվել Շրի Կեմբոջա կոչվող Նագայի հետ։ Կեմբոջան Կամբոջայի մալայական անունն է: Ինչպես այնտեղի Նագա-լեգենդները, կան պատմություններ Չինի լճում հնագույն կայսրության մասին, թեև պատմությունները կապված չեն Նագա-լեգենդների հետ:

### Ֆիլիպիններ
մինի|Ֆիլիպինյան լուսնակեր վիշապ Բակունավայով բռնակ Վիսայան (Պանայ կղզի) ''տենեգրե'' սրից
Ֆիլիպինների դիցաբանության Բակունավան՝ օձանման լուսնակեր արարածը, սինկրետացվել է Նագայի հետ: Ենթադրվում է, որ դա է խավարումների, երկրաշարժերի, անձրևների և քամու պատճառը:  *Բակունավայի* շարժումները հին ֆիլիպինցիների համար ծառայել են որպես գեոմանտիական օրացույցային համակարգ և եղել են *բաբայլան* շամանիստական ծեսերի մի մասը: Այն սովորաբար պատկերված է բնորոշ ոլորված պոչով և տարբեր ենթադրությունների համաձայն՝ բնակվում է կամ ծովում, երկնքում կամ անդրաշխարհում: Այնուամենայնիվ, բակունավան կարող է նաև սինկրետացված լինել հինդու աստվածություններ Ռահուի և Կետուի` գրահանա խավարումների նավագրահայի հետ:

## Օրինակներ
* *Ադիշեշա*, որով Վիշնուն ու Լակշմին յոգա նիդրա քնի վիճակում են (Անանտա շայանա):
* *Վասուկի*, նագաների թագավոր, ով պտտվում է Շիվայի պարանոցի շուրջը և առաջարկում ծառայել որպես պարան՝  Սամուդրա Մանթանայում Մանդարա լեռը քաշելու համար (Կաթի օվկիանոսի խնոցում)՝ ազատելու համար ամրիտան (անմահության նեկտար):
* *[[Կալիյա]]*, օձ, որին հաղթում է Կրիշնան:
* *Մանասա*՝ Նագաների հինդու աստվածուհին և օձի խայթոցը բուժողն ու Վասուկի օձի քույրը
* *Նագառաջա*` Նագաների թագավոր և Մահաբհարաթա էպոսում Խանդավայի անտառի տիրակալ Տակշակա
* *Ուլուպի*, Արջունայի ուղեկիցը *[[Մահաբհարաթա]]* էպոսում
* *Կարկոտակա*, հնդկական դիցաբանության նագա արքա, ով վերահսկում է եղանակը, ով ապրում էր Նիշադհա թագավորության մոտ գտնվող անտառում և Ինդրայի խնդրանքով կծել Նալային, վերահսկում է եղանակը:
* *Մուկալինդա*, բուդդիզմի նագա, ով պաշտպանեց տարրերից Գաութամա Բուդդային իր լուսավորությունից հետո
* *Պադմավաթին*, Նագաների թագուհին և Դարանենդրայի ուղեկիցը
* *Ապալալա*, Նագա բուդդայական դիցաբանության մեջ
* *Շվե Նաբայ* (*Նագա Մեդավ*), աստվածուհի կամ Նատի ոգի բիրմայական անիմիստական դիցաբանության մեջ, որը, ենթադրվում է, որ ամուսնացել է Նագայի հետ և մահացել է վշտից այն բանից հետո, երբ Նագան լքել է նրան։
* *Պառավատակշա*, նրա սուրը երկրաշարժեր է առաջացնում, իսկ նրա մռնչյունը՝ ամպրոպ։

* *Նագա Սերի Գումում*, ով ապրում է Մալայզիայի Պահանգ նահանգի քաղցրահամ լճում՝ Տասիկ Չինիում
* *Յուլոնգ*՝ Արևմտյան ծովի վիշապ թագավորը չինական դասական *[[Ճանապարհորդություն դեպի արևմուտք|«Ճանապարհորդություն դեպի արևմուտք»]]* վեպում, նագա է դառնում Սուանզանգի հետ իր ճանապարհորդությունն ավարտելուց հետո։
* *Բակունավա*, վիշապ ֆիլիպինյան դիցաբանության մեջ, որը հաճախ ներկայացված է որպես հսկայական ծովային օձ: Նագաները նույնպես առկա են Կապամպանգան ժողովրդի պոլիթեիստական հավատալիքներում, ինչպիսին է Լականդանումը (Ֆիլիպինյան դիցաբանության աստվածություններ):
* *Անտաբոգա*, համաշխարհային օձ Ինդոնեզիայի ճավայական և բալիյան դիցաբանության մեջ, ով ստեղծեց Բեդավանգ անունով համաշխարհային կրիան, որն իր մեջքի վրա է պահում ողջ աշխարհը և որից առաջացան մնացած ամեն ինչը:

## Ժողովրդական մշակույթում
### Կինո և հեռուստատեսություն

* Բոլիվուդի մի քանի ֆիլմեր նկարահանվել են կին նագաների մասին, այդ թվում՝ *Նագին* (1954), *Նագին* (1976), *Նագինա* (1986), *Նիգահեն* (1989), *Ջաանի Դուշման՝ Էկ Անոխի Քահանի* (2002) և *Հիսսս* (2010): Նագան նաև հայտնվում է հեռուստատեսային սերիալներում, ինչպիսիք են *Naaginn* (2007-2009), *Naagin* (2015) և Adhuri Kahaani Hamari (2015-2016):
* 1998 թվականին նկարահանված *«Ջունգլիների տղան»* ֆիլմում Նագան պատկերված է որպես մեծ կոբրա աստված, որը բոլոր լեզուները հասկանալու շնորհ է տալիս նրանց, ովքեր մաքուր են սրտով և պատժում նրանց, ովքեր սրտով մաքուր չեն:
* 1999 թվականի թելուգուական « *Դևի»* ֆիլմում Նագինին, որին մարմնավորում է դերասանուհի Պրեման, գալիս է Երկիր՝ պաշտպանելու մի կնոջ, որը փրկում է նրան, երբ նա օձի վիճակում էր: Նա ի վերջո սիրահարվում է մարդուն:
* Նագաները անտագոնիստներ են *«Գաղտնի շաբաթները»* մուլտֆիլմում: Նրանք ծառայում էին հին շումերական ծպտյալ Կուրին և փորձեցին Զակ Շաբաթին մղել մութ կողմ՝ իմանալով, որ նա վերամարմնավորվել է Կուրում, բայց ի վերջո ծառայեցին VV Argost-ին, երբ նա ձեռք բերեց իր սեփական Կուր ուժերը:
* Շատ լակորններ (թայերեն` հեռուստատեսային սերիալներ) հիմնված են Ֆայա Նագայի լեգենդի վրա, ինչպիսին է *Poot Mae Nam Khong* (ภูติแม่น้ำโขง) 2008 թվականին, *Manisawat* (มณีสวาท) 2013 թվականին, կամ *Nakee* (นาคี) 2016 թվականին:
* Ֆայա Նագայի որոնումը վերջերս ցուցադրվել է *SyFy* հեռուստաալիքի (նախկին գիտաֆանտաստիկ ալիք) սերիալի 01-րդ սերիայի *«Destination Truth»* դրվագում  (սերիա 02):
* 2021 թվականի *[[Ռայան և վերջին վիշապը|«Ռայան և վերջին վիշապը»]]* ֆիլմի վիշապները հիմնված են Ֆայա Նագայի վրա։
* Նագա անունով օձ աստվածը ներկայացված է 2021 թվականի *«Բեթմեն. վիշապի հոգին»* անիմացիոն ֆիլմում։
* Այն առկա է պակիստանյան ֆիլմերում, ինչպիսիք են *Naag aur Nagin* (2005):

## Գրականությունում
* Նագան ներկայացված են ամերիկացի գրող Նաթան Դավիդ Վիլսոնի *«Ashtown Burials»* շարքի չորրորդ` *«Լուռ զանգերը»* գրքում:
* Ճապոնական անիմե և մանգա սերիալը՝ *Slayers* (1989), ունի գլխավոր հերոս՝ Նագա օձը (ներդրվել է 1990 թվականին)։
* Ջ. Ռոուլինգի Wizarding World- ում Նագինին *[[Հարրի Փոթեր (վիպաշար)|Հարի Փոթերի]]* սերիալում Վոլդեմորտի սարսափներից մեկն է և արյան անեծքի կրող Մալեդիկտուսը 2018 թվականի *[[Ֆանտաստիկ գազաններ։ Գրինդելվալդի հանցագործությունները|«Ֆանտաստիկ գազաններ. Գրինդլուալդի հանցագործությունները»]]* ֆիլմում: Նրա անեծքը թույլ է տալիս նրան վերածվել օձի և նորից դառնալ մարդ, բայց նրա օձի ձևն ի վերջո դառնում է մշտական:
* Պիրս Էնթոնիի « Քսանթ» շարքում Նագան մարդագլուխ օձերի ռասա է, որը կարող է փոխակերպվել ամբողջովին մարդու և օձի ձևերի միջև, ներառյալ օձի ցանկացած տեսակ և չափ:
* «The God in the Bowl» -ում, Ռոբերտ Ի. Հովարդի «Քոնան բարբարոս» բնօրինակ պատմվածքներից մեկում, տիտղոսակիր Աստված է, հնարավոր է, Նագայի նման արարած է:

## Խաղերում
* Նագաները հայտնվում են *Dungeons & Dragons* դերախաղում, որոնք պատկերված են որպես հսկայական օձեր՝ մարդու գլուխներով:
* Նագաները հայտնվում են Blizzard Entertainment- ի բազմաթիվ ֆրանչայզինգներում: *Warcraft-* ում նրանք պատկերված են որպես հնագույն գիշերային էլֆեր, որոնք ունեն օձի նման պոչեր ոտքերի տեղում և օձաձև կամ ջրային այլ հատկանիշներ, ինչպիսիք են թեփուկները և լողակները: Նագաներն ի հայտ են գալիս այն ժամանակ, երբ Հին աստվածները նրանց վերափոխում են հնագույն գիշերային էլֆերից: Նրանց թագուհի Ազշարան նկարագրվում է որպես կիսաստվածուհի։ Թվային թղթախաղը *Hearthstone-ը* 2022 թվականի մայիսի 10-ին իր Battlegrounds խաղի ռեժիմում ներառել է Նագան որպես մինիոն տեսակ:
* Նագաները հայտնվում են նաև *«Վեսնոթի համար ճակատամարտում*» և պատկերված են որպես մերֆոլկի ավելի օձանման նմանակ, որոնք հաճախ նրանց թշնամիներն են:
* *Magic: The Gathering* 2014–2015, գործողությունները տեղի են ունեցել Թարքիրի աշխարհում, Նագան պատկերել են որպես հումանոիդ օձեր, որոնք տիրապետում են հզոր թույնի և թույների երկու ձեռքերով և առանց այլ վերջույթների: Նրանք կապված են Սուլթայի կլանի հետ, *Թարքիրի խաներ* շարքում և *Ճակատագրի վերափոխում* շարքում, նաև Սիլումգարի կլանի հետ՝ *Թարքիրի վիշապներ* շարքում։
* Նագաները *Հզոր և Կախարդական Հերոսների III* խաղի մասն են:
* *Գիգաբաշը* ներկայացնում է Ռավային՝ երկոտանի Ֆայա Նագա, որը ոգեշնչված է ճապոնական Կայջու հրեշի մոտիվներից:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bhuvanesvar.jpg|alt=Naga and Nagini in Bhubaneswar, Odisha|Նագան և Նագինին Բհուբանեսվարում, Օդիշա
Պատկեր:Nagas on copper pillar, Kullu, H.P..jpg|alt=Naga on copper pillar in Kullu, Himachal Pradesh India|Նագա պղնձե սյան վրա Հնդկաստանի Հիմաչալ Պրադեշ նահանգի Կուլլուքաղաքում
Պատկեր:The Naga King Dasavatara Temple.jpg|alt=Naga king in Anjali mudra in Deogarh temple, Madhya Pradesh|Նագա թագավորը Անջալի մուդայում, Դեոգարխ տաճարում, Մադհյա Պրադեշ
Պատկեր:Maninaga and Svastika. Kushan period, 2nd century CE, Rajgir.jpg|alt=Maninaga and Svastika. Kushan period, 2nd century CE, Rajgir, Bihar|Մանինագա և Սվաստիկա. Քուշանի շրջան, մ.թ. 2-րդ դար, Ռաջգիր, Բիհար
Պատկեր:401 CE Udayagiri Varaha Relief annotated.jpg|alt=Naga (marked 15) in the Varaha panel at Udayagiri Caves|Նագա (նշված 15) Վարահա վահանակում Ուդայագիրի քարանձավներում,  Մադհյա Պրադեշ
Պատկեր:Digambara Parshivanatha 24th Jain Digambara Teertankara.jpg|alt=Tirthankara Parshvanatha of Jainism standing under Naga hood|Ջայնիզմի Տիրթհանկարա Պարշվանաթան Նագա հովանու ներքո
Պատկեր:KITLV 28223 - Isidore van Kinsbergen - Linggam and Ioni at Yogyakarta - 1865-07-1865-09.tif|alt=Naga supporting waterspout of Yoni-Lingam, Yogyakarta Java, c. 9th century|Յոնի-Լինգամ, Ջոկյակարտա (մոտ 9-րդ դար)
Պատկեր:098 Naga Temple from North-East (25559532977).jpg|alt=Naga temple, Penataran, East Java|Նագա տաճար, Պենատարան, Արևելյան Ճավա
Պատկեր:Sacred Monkey Forest Sanctuary - panoramio (6).jpg|alt=Naga bridge at Ubud monkey forest, Bali|Նագա կամուրջ Ուբուդ կապիկների անտառում, Բալի
Պատկեր:2008.02.15 Kjerning på Sawasdee flyplass i Bangkok I.JPG|alt=Sesa Naga at Bangkok international airport, Thailand|Շեշա Նագա Բանգկոկի միջազգային օդանավակայանում, Թաիլանդ
Պատկեր:Naga at the funeral of King Bhumibol Adulyadej of Thailand in 2017.jpg|alt=Naga at the funeral of King Bhumibol Adulyadej of Thailand in 2017|Նագան Թաիլանդի թագավոր Բումիբոլ Ադուլյադեջի  հուղարկավորությանը 2017 թվականին


## Տես նաև
* Լամիա
* Նագարջունա
* Օձ
* Զահհակ
* Վիշապ
* Դև

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Nagiana (a site dedicated to Nāga ancestors)
* nagas in the Pali Canon
* nagas
* Image of a Seven-Headed Nāga
* nagas and Serpents
* Depictions of Nagas in the area of Angkor Wat in Cambodia
* nagas and Naginis: Serpent Figures in Hinduism and Buddhism
* Mekong River Commission paper on eels
* Dr. Kanoksilpa, a pediatrician at Nong Khai hospital, studied this phenomenon for four years and concludes the most likely explanation to be seasonal accumulations of methane gas

Կատեգորիա:Առասպելական հրեշներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական օձեր
Կատեգորիա:Թաիլանդի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Ջրի ոգիներ