Բաալ

**Բաալ** (Ваа́л) (ընդհանուր՝ baʿl, एऋ, , «Աստված, տեր»), արևմտյան սեմական դիցաբանության տարբեր աստվածների համար «Աստված, տեր» էպիտետ։

Փյունիկիայում, Քանանում և Սիրիայում եղել է նաև հատուկ աստվածություն ասորա-բաբելոնյան դիցաբանության մեջ՝ որպես ամպրոպի և պտղաբերության աստված, ինչպես նաև ջրերի, պատերազմի, երկնքի, արևի աստված:

## Պատմություն
[ձախից|մինի|Էլ Աստված, Բաալներից (աստվածներից) մեկի հայրը: Որոշ մասնագետներ [Ալլահի և Էլոհիմի խոսքերը դուրս են բերում Էլ բառից:]]
[աջից|մինի|Բաալի քանդակըկայծակի հարվածով, մ. թ. ա. XV-XIII դարեր, հայտնաբերվել է Ռաս Շամրայում ([Ուգարիտ), Լուվր]]
Սկզբում Բաալ անունը գործածվել է որպես ընդհանուր անվանում որևէ ցեղի աստծո համար, այնուհետև՝ տեղանքի (օրինակ՝ Տիրի Բաալը, Սիդոնի Բաալը և այլն), և այդ ժամանակ նրա սրբավայրերը կառուցվում են աղբյուրների, անտառների ու լեռների մոտ։ «Բաալ» տիտղոսը տրվել է իշխաններին և քաղաքապետերին, մտել է անունների կազմի մեջ (օրինակ՝ եգիպտական XI դարի առասպելում հիշատակվող «Բիբլոսի իշխան Թեքեր-Բաալը», Հաննիբալը, Բաղդասարը, ինչպես նաև Տիրոսի թագավորների ցուցակում)։

Ուգարիտում Բաալ աստվածը մեծապես պատվում է Բալու անունով, կրում է «ուժեղ» և «ցուլ» կոչումները, եղել է Դագոն աստծո որդին, իսկ նրա քույրն ու սիրեցյալը՝ Անատը («աղբյուր»՝ աղբյուրների աստվածուհի)։ Նա պատկերվում է հզոր ցուլի կամ եղջերավոր սաղավարտով մարտիկի կերպարով, ինչը կապվել է Զևսի, Ամոնի և բաբելոնյան Զևս-Բաալի հետ։

Փյունիկիայում նրան կոչում են Բաալ-Ցաֆոն կամ պարզապես Բաալ, ընդ որում «Բաալ» տիտղոսն ունենում են նաև այլ փյունիկյան աստվածներ՝ հովանավորելով կյանքի տարբեր ոլորտները։ Նա համարվում է հոսող ջրերի աստված և ծովային աստվածների նախահայրը։ Նրա հայրը Էլ աստվածն է, կինը՝ Աստարտե աստվածուհին, որը համարժեք է շումերական Իշտարին։

Կենտրոնը գտնվում է Տյուրոս քաղաքում, որտեղից պաշտամունքը տարածվում է նաև Իսրայելի հրեական թագավորությունում (Հեզաբելի ժամանակ) և Հրեաստանում՝ մարգարեների, մասնավորապես՝ Եղիայի և Երեմիայի պայքարի հետ զուգընթաց։

Բաալին պաշտում են նաև փյունիկյան Կարթագենում (Հաննիբալ անունը նշանակում է «Բաալի սիրվածը»)։ Փյունիկացիների և կարթագենցիների միջոցով Բաալի պաշտամունքը աստիճանաբար տարածվում է դեպի արևմուտք՝ դեպի Եգիպտոս, Իսպանիա և այլն (Ք.ա. II-I հազարամյակներ)։

Պտղոմեոսների օրոք Բաալի պաշտամունքը միաձուլվում է արևի աստված Հելիոսի պաշտամունքին՝ ինչի հետևանքով Բաալբեկ քաղաքը՝ Բաալի պաշտամունքի կենտրոնը, վերանվանվում է Հելիոպոլիս (հին հունարեն՝ Ἡλίου πόλις)։ Շուտով նա ընկալվում է որպես ամբողջ աշխարհի, տիեզերքի ստեղծող, ապա՝ բեղմնավորող աստված։ Գրեթե բոլոր ժամանակներում Բաալի պաշտամունքը ուղեկցվում է զգայական, գայթակղիչ օրգիաներով, որոնց ժամանակ քահանաները էքստազի մեջ իրենց մարմնի տարբեր հատվածները, առավելապես դաստակները ու ձեռքերի ափերը, կտրել և վիրավորել են։

Քրիստոնեական ավանդույթում, ինչպես նաև մի շարք այլ մերձավորարևելյան հեթանոսական աստվածներ շրջանում (օրինակ՝ Աստարոտը)՝ Բաալը դևայնացվում է։ Աստվածաշնչի համաձայն՝ Բաալի պաշտամունքը ներառում է մարդկային զոհաբերություններ, այդ թվում՝ սեփական երեխաներին կրակի մեջ այրելով սպանելը։

Եղիա մարգարեի «կրոնական հեղափոխության» ժամանակ, ըստ Աստվածաշնչի, Բաալի բոլոր սպասավորները, որոնք հալածում և սպանում են Աստծո մարգարեներին, ապա փորձում են գտնել ու սպանել նրանց երեխաներին, Եղիայի կողմից հաղթահարվում և մահապատժի են ենթարկվում՝ ինչի հետևանքով Բաալի պաշտամունքը Հին Իսրայելում ծանր հարված է ստանում։մինի|ձախից|Բաալի քանդակը կայծակով, մ. թ. ա. XV—XIII դարեր, հայտնաբերվել է Ռաս Շամրայում (Ուգարիտ)

## Հիպոստազի
* Բաալ-Վերիֆ կամ Բաալ-Բրիտ («դաշինքի աստված»)՝ տեղի Բաալն է, որին իսրայելացիները սկսում են երկրպագել Գեդեոնի մահից հետո։
* Վաալ Գադ՝ «երջանկության աստված», կապվում է Վաալ-Գադ (Վաալ-Երմոն) քաղաքի հետ՝ գտնվում է Հերմոն լեռան շրջակայքում։
* Բաալ-Զեբուբ (Բեեղզեբուղ)։
* Բաալ-Պեոր՝ տեղի մովաբական Բաալն է, որի պաշտամունքով մովաբացիները՝ հետևելով Բաղաամի խորհուրդներին, փորձում են հրեներին ձգել դեպի իրենց պաշտամունքին։
* Բաալ-Համմոն, Բեբել-Համոն՝ պաշտվում էր Պալմիրայում։ Կարթագենում համարվում էր գլխավոր աստվածներից մեկը, արևի աստված էր, կարգավորում էր բերքաբերությունը։
* Բաալ-Հադդադ՝ որոտի և փոթորկի աստված է, ինչպես նաև երկրի և բերքաբերության տիրակալը (այդ դերում հանդես է գալիս որպես սպանվող և հարություն առնող աստվածություն)։
* Խուբալ՝ հնագույն արաբների ցեղային աստվածն է։
* Բել՝ հին հայկական դիցաբանությունում Բաբելոնի աշտարակը կառուցող աստվածն է, որի դեմ դուրս է գալիս հայերի նախահայր Հայկը և նրան սպանում է աղեղով արձակված նետով։

## Տես նաև
* Բել
* Բել (Պոսեյդոնի որդի)

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Անտիկ շրջան
Կատեգորիա:Առասպելական կերպարներ
Կատեգորիա:Աստված
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արաբական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կատեգորիա:Բազմաստվածություն
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Կատեգորիա:Դևեր
Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Իսրայել
Կատեգորիա:Լեգենդներ
Կատեգորիա:Լևանտյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Կարթագեն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Հեթանոսություն
Կատեգորիա:Հին Բաբելոն
Կատեգորիա:Հին Կտակարան
Կատեգորիա:Հուդայականություն
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելք
Կատեգորիա:Մթնոլորտային տեղումներ
Կատեգորիա:Նախաիսլամական Արաբիա
Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Պատերազմի աստվածներ
Կատեգորիա:Տիտղոսներ
Կատեգորիա:Փղշտացիներ
Կատեգորիա:Փյունիկիա
Կատեգորիա:Փյունիկյան դիցաբանություն