Սերգո Օրջոնիկիձե

** Գրիգորի Կոնստանտինի Օրջոնիկիձե** (, , **' **Սերգո*' - , ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1903 թվականից։

== Կենսագրություն ==
Ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ [[1901]]-[[1905]] թվականներին սովորել է [[Թիֆլիս]]ի բուժակների դպրոցում, մասնակցել ս-դումայի խմբակի աշխատանքներին։ [[1903]] թվականից պրոպագանդիստական գործունեություն է ծավալել Անդրերկաթուղու գլխավոր արհեստանոցների բանվորների շրջանում։ Եղել է [[Կամո (Սիմոն Տեր-Պետրոսյան)|Կամոյի]] աշակերտը։

Մասնակցել է [[1905]]-[[1907]] թվականների հեղափոխությանը [[Անդրկովկաս]]ում։ [[1905]] թվականի [[դեկտեմբեր]]ին Օրջոնիկիձեն ձերբակալվել է, [[1906]] թվականի [[մայիս]]ին ազատ է արձակվել և [[օգոստոս]]ին տարագրվել է [[Գերմանիա]]։

[[1907]] թվականին կուսակցական աշխատանք է կատարել [[Բաքու|Բաքվում]], եղել է Բալտխանիի շրջանի կուսակցական կազմակերպիչը, ՌԱԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի անդամ։ [[1907]] թվականի [[նոյեմբեր]]ին բանտարկվել է, [[1909]] թվականին աքսորվել Ենիսեյի նահանգ, որտեղից փախել է և անցել [[Իրան]]։ Այնտեղ Օրջոնիկիձեն մասնակցել է [[1905]]-[[1911]] թվականների հեղափոխությանը, կատարել ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ [[1911]] թվականին մեկնել է [[Փարիզ]], որտեղ և սովորել [[Լոնժյումոյի կուսակցական դպրոց]]ում։ [[1911]] թվականի ամռանը [[Վլադիմիր Լենին]]ի հանձնարարությամբ վերադարձել է [[Ռուսաստան]], աշխատել որպես ՌՍԴԲԿ 6-րդ համառուսաստանյան կոնֆերանսի հրավիրումը նախապատրաստող Արտասահմանյան կազմակերպական հանձնաժողովի լիազոր և Ռուսաստանյան կազմակերպական հանձնաժողովի անդամ։

Իբրև պատգամավոր Օրջոնիկիձեն մասնակցել է ՌԱԴԲԿ VI ([[Պրահա]]յի) համառուսաստանյան կոնֆերանսին, ընտրվել ՌԱԴԲԿ Կենտկոմի և նրա Ռուսական բյուրոյի անդամ։

[[Պատկեր:Могила жены и дочери государственного деятеля Серго Орджоникидзе.JPG|մինի|ձախից]]
[[1912]] թվականի [[ապրիլ]]ին [[Պետերբուրգ]]ում կրկին ձերբակալվել է, [[հոկտեմբեր]]ին՝ դատապարտվել 3 տարվա տաժանակրության և [[Սիբիր]]ում ցմահ բնակության։

[[1912]]-[[1915]] թվականներին եղել է Շլիսելբուրգիյ տաժանակրային բանտում, ապա աքսորվել [[Յակուտիա]]։

[[Փետրվարյան հեղափոխություն]]ից ([[1917]]) հետո եղել է Յակուտսկի խորհրդի գործադիր կոմիտեի անդամ։ [[1917]] թվականի [[հունիս]]ից՝ ՌՄԴԲ(բ)Կ [[Պետրոգրադ]]ի կոմիտեի և [[Պետրոգրադ]]ի խորհրդի գործկոմի անդամ։

[[1917]] թվականի հուլիսյան դեպքերից հետո մասնակցել է Լենինի ընդհատակ անցնելու կազմակերպմանը, երկու անգամ եղել է նրա մոտ [[Ռազլիվ]]ում։ Օրջոնիկիձեն եղել է ՌՍԴԲ(բ)կ VI համագումարի պատգամավոր, որտեղ հանդես է եկել [[Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարություն|Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության]] դատին Լենինի ներկայանալու անթույլատրելիության մասին զեկուցումով։

Կուսակցության Կենտկոմի հանձնարարությամբ Օրջոնիկիձեն [[1917]] թվականի հունիս-օգոստոսին աշխատել է Պետրոգրադում, սեպտեմբեր-հոկտեմբերին՝ [[Անդրկովկաս]]ում։ [[1917]] թվականի [[հոկտեմբերի 24]] ([[նոյեմբերի 6]])-ին վերադառնալով Պետրոգրադ, մասնակցել է զինված ապստամբությանը, ապա Կերենսկու-Կրասնովի զորքերի դեմ մարտերին։

[[1917]] թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է [[Ուկրաինա]]յի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար, պարենժողկոմատի լիազոր վերահսկիչ երկրի հարավում։ [[1918]] թվականի ապրիլին գլխավորել է Հարավային շրջանի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսարիատը։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ([[1918]]-[[1920]]) Օրջոնիկիձեն եղել է քաղաքական ղեկավար աշխատող կարմիր բանակի զորամասերում։

1918 թվականին՝ [[Դոնի հանրապետություն|Դոնի հանրապետության]] Կենտգործկոմի անդամ, Յարիցինի (այժմ՝ [[Վոլգոգրադ]]) պաշտպանության կազմակերպիչներից մեկը, [[Հյուսիսային Կովկաս]]ի պաշտպանության խորհրդի նախագահ։

[[1919]] թվականին՝ Արևմտյան ռազմաճակատի 16-րդ բանակի, այնուհետև Հարավային ռազմաճակատի 14-րդ բանակի Ռազմհեղխորհրդի (ՌՀԽ) անդամ, Օրյոլի տակ Դենիկինի զորքերի ջախջախման, [[Դոնբաս]]ի, [[Խարկով]]ի, Ձախափնյա Ուկրաինայի ազատագրման ղեկավարներից մեկը։

[[1920]] թվականից՝ Կովկասյան ռազմաճակատի ՌՀԽ-ի անդամ և Հյուսիս-Կովկասյան հեղկոմի նախագահ, Հյուսիսային Կովկասում խորհրդային իշխանության վերականգնման բյուրոյի նախագահ։ [[1920]] թվականի ապրիլից Օրջոնիկիձեն, եղել է ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմի Կովկասյան բյուրոյի նախագահ, [[Ադրբեջան]]ում, [[Հայաստան]]ում և [[Վրաստան]]ում խորհրդային իշխանության հաստատման ակտիվ մասնակից։

[[1922]]-[[1926]] թվականներին եղել է կուսակցության Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղարը, ՀամԿ(բ)Կ Հյուսիս-Կովկասյան երկրկոմի առաջին քարտուղարը։

[[1926]]-[[1930]] թվականներին Օրջոնիկիձեն ՀամԿ(բ)Կ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահն էր և բանգյուղտեսչության ժողկոմը, ԽՍՀՄ ժողկոմխորհի նախագահի, Աշխատանքի ու պաշտպանության խորհրդի (ԱՊԽ) նախագահի տեղակալը, [[1924]] թվականից՝ ԽՍՀՄ Ռազմական հեղխորհրդի անդամ։

[[1930]] թվականի [[նոյեմբեր]]ից՝ Համամիութենական ԺՏԲԽ-ի նախագահը, այնուհետև ԽՍՀՄ ծանր արդյունաբերության ժողկոմը։ Մեծ է Օրջոնիկիձեի ծառայությունը խորհրդային երկրի սոցիալիստ, ինդուստրացման գործում։ Օրջոնիկիձեն եղել է կուսակցության 11-17-րդ համագումարների պատգամավոր, [[1921]] թվականից՝ կուսակցության Կենտկոմի անդամ, 1926 թվականից՝ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1930 թվականի դեկտեմբերից՝ ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։
Օրջոնիկիձեն եղել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ անդամ։

Պարգևատրվել է [[Լենին]]ի և 2 այլ շքանշաններով:

Մահացել է [[1937]] թվականի փետրվարի 17–18-ին։

Թաղված է [[Մոսկվա]]յի [[Կարմիր հրապարակ]]ում, Կրեմլի պատի մոտ։ Ի հավերժումն Օրջոնիկիձեի հիշատակի [[Խորհրդային միություն|Խորհրդային Միության]] տարբեր վայրերում մի շարք քաղաքներ, քաղաքային և գյուղական շրջաններ, ավաններ, ուսումնական հաստատություններ, գործարաններ, փողոցներ և հրապարակներ կոչվում են Օրջոնիկիձեի անունով։

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* Oleg Witaljewitsch Chlewnjuk: *In Stalin's Shadow: The Career of "Sergo" Ordzhonikidze*; Sharpe, Armonk, NY [u.a.] 1995, ISBN 1-563-24562-0
* Zinaida Gavrilovna Ordzhonikidze: *Put' bol'shevika: stranitsy iz zhizni G.K. Ordzhonikidze*. Gos. izd-vo polit. lit-ry, Moskva 1956
* Anton Kirillovich Kelendzheridze: *Sergo Ordzhonikidze – zhurnalist*. Merani, Tbilisi 1969
* Boris Souvarine: *Stalin – Anmerkungen zur Geschichte des Bolschewismus*; Bernard & Graefe Verlag München 1980, ISBN 3-7637-5210-2
* J. Arch Getty, Oleg V. Naumov: *The Road to Terror – Stalin and the Self-Destruction of the Bolschewiks, 1932-1939*; Yale University Press New Haven and London 1999, ISBN 0-300-07772-6 (Enthält die Übersetzung einiger Reden und Schriften Ordschonikidses ins Englische)
* Oleg Witaljewitsch Chlewnjuk: *Сталин и Орджоникидзе. Конфликты в Политбюро в 30-е годы.* (Stalin und Ordschonikidse. Konflikte im Politbüro in den 30er Jahren); Серия «АИРО-монография»; Moskau 1993

== Արտաքին հղումներ ==
* Биография Орджоникидзе в газ. «Известия», 19 февраля 1937 г. [http://www.oldgazette.ru/izvestie/19021937/text3.html] 
* *Яков Резник''. Народный комиссар. Повесть о Серго Орджоникидзе
* Biografie Ordschonikidses  (englisch)
* Weitere Biografie Ordschonikidses mit Fotografien (russisch)

Կատեգորիա:1886 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 18 մահեր
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ