Իսլամը և երեխաները

**Իսլամը և երեխաները** թեման ներառում է Իսլամում երեխաների զարգացման սկզբունքները, երեխաների իրավունքները, երեխաների պարտականությունները ծնողների նկատմամբ, ինչպես նաև ծնողների իրավունքները իրենց երեխաների նկատմամբ՝ լինի դա կենսաբանական, թե որդեգրված երեխա։

Իսլամը տարբերակում է երեխաների զարգացման երեք հիմնական փուլ, որոնցից յուրաքանչյուրն ընդգրկում է յոթական տարի՝ 0-ից 21 տարեկան։ Ամեն փուլում կան հստակ ցուցումներ՝ թե ինչ պետք է սովորի երեխան և ինչպես պետք է կառուցվի նրա հարաբերությունը ծնողների հետ։

Մուսուլմանները իրավասու են ունենալ ամուսնություն, որը կարող է կազմակերպվել ծնողների կողմից, երբ հասնում են համապատասխան տարիքի, թեև Ղուրանում հստակ նշված չէ այդ տարիքը։ Տարբեր ավանդույթներում և երկրներում տարբեր պատկերացումներ կան ամուսնության վերաբերյալ։

Խնամակալությունը խրախուսվում է իսլամում, սակայն երեխային որդեգրելն ու սեփական երեխայի նման վերաբերվելն անընդունելի է համարվում։ Փոխարենը, երեխային պետք է հնարավորություն տրվի պահպանել իր բնածին ինքնությունը։

## Մուհամմադի շփումը երեխաների հետ
Մուհամմադն ուներ յոթ երեխա՝ երեք որդի և չորս դուստր։ Նրա բոլոր որդիները, ներառյալ Իբրահիմ իբն Մուհամմադը, մահացել են մանուկ հասակում։ Այդ պատճառով Մուհամմադի հայրական փորձառությունը երբեմն նկարագրվում է որպես «վշտալի»։ Մուհամմադն ուներ նաև որդեգրված որդի՝ Զեյդ անունով, ում իսլամական աղբյուրները նկարագրում են որպես Մարգարեի հիացմունքի և ծնողական սիրո առարկա։ Մուհամմադն ուներ նաև երկու թոռ՝ Հասանբ և Հուսեյնը, ինչպես նաև երեք թոռնուհի՝ Ումմ Քուլսում, Զեյնաբ և Ումամա։ Մի իսլամական ավանդության համաձայն՝ Մուհամմադը վազել է Հուսեյնի հետևից խաղի ժամանակ, մինչև նրան բռնել է։ Մարդիկ նաև պատմում են, որ Մարգարեն Ումամային աղոթքի ժամանակ նստեցնում էր իր ուսերին։ Երբ մեկը զարմանք է հայտնել, որ Մարգարեն համբուրում է իր թոռանը, նա պատասխանել է. «Ի՞նչ կարող եմ անել, եթե Աստված զրկել է քո սիրտը մարդկային բոլոր զգացմունքներից»։

Մուհամմադը համարվել է երեխաների նկատմամբ առանձնահատուկ սեր ունեցող մարդ։ Ուոթը դա վերագրում է նրան, որ Մուհամմադը մեծ կարոտ է ունեցել երեխաների հանդեպ, քանի որ իր զավակներից շատերը մահացել են։ Նա մխիթարել է մի երեխայի, որի հարավային սոխակը մահացել էր։ Նա խաղեր է խաղացել երեխաների հետ, կատակել և ընկերություն արել նրանց հետ։ Մուհամմադն իր սիրալիրությունը դրսևորել է նաև այլ կրոնների երեխաների նկատմամբ։ Մեկ անգամ նա այցելել է իր հրեա հարևանի որդուն, երբ երեխան հիվանդ էր։

Մի անգամ, երբ Մուհամմադը երեխայի էր գրկել, երեխան միզել է նրա վրա։ Երեխայի հայրը շփոթվել է և հանդիմանել նրան։ Մուհամմադը կանգնեցրել է հորը և խորհուրդ տվել․ «Սա մեծ բան չէ։ Իմ հագուստը կարելի է լվանալ։ Բայց զգույշ եղիր՝ ինչպես ես վերաբերվում երեխային։ Ինչպե՞ս կարող է վերականգնվել նրա ինքնագնահատականը, եթե դու այսպես հրապարակայնորեն բարկանում ես նրա վրա»։

## Երեխաների զարգացում
Հադիսի համաձայն՝ Մուհամմադը սահմանել է երեխաների զարգացման երեք փուլ՝ յուրաքանչյուրը յոթական տարի։ Նրա խոսքով՝

* Առաջին յոթ տարիների ընթացքում երեխային պետք է հնարավորություն տալ ազատորեն ուսումնասիրելու իր հետաքրքրությունները, դիտելու և փորձարկելու իր շուրջը եղած բաները՝ առանց ծնողական խիստ միջամտության։ Այս փուլում հիմնական դերը վերապահվում է մայրերին, ովքեր պատասխանատու են երեխայի հետ առողջ և հուզական կապ կառուցելու ու նրանց խնամելու համար։
* Երկրորդ յոթ տարիների ընթացքում երեխային պետք է սովորեցնել՝ ինչն է ճիշտ, և ինչն է սխալ, և անհրաժեշտության դեպքում՝ պատժել կամ ուղղել։ Այս շրջանում ծնողները պետք է ձևավորեն երեխայի մեջ աղոթքի և Ղուրանի ընթերցանության սովորույթ։ Հայրերն այստեղ հիմնական դեր են ստանձնում՝ երեխայի դաստիարակության գործում առաջնորդություն ցուցաբերելով։
* Երրորդ յոթ տարիների ընթացքում երեխան պետք է ավելի ընկերական և համագործակցային հարաբերություններ ունենա ծնողների հետ։

## Երեխաների իրավունքներ

Մուհամմադն ասել է․
«Ձեզանից յուրաքանչյուրը պատասխանատու է իր հսկողության տակ եղածի համար։ Ամուսինն իր ընտանիքի անդամների խնամակալն է և պատասխանատու է նրանց հանդեպ, ովքեր վստահված են նրան»(Սահիհ ալ-Բուխարի)։

Երեխաների իրավունքներից մեկը այն է, որ երբ նրանք հասնում են համապատասխան տարիքի, ծնողները պարտավոր են հնարավորության սահմաններում ապահովել նրանց ամուսնությունը՝ առանց անհարկի ձգձգման։

Երեխաները նաև իրավունք ունեն հավասար վերաբերմունքի իրենց եղբայրների և քույրերի նկատմամբ, հատկապես նյութական պարգևների կամ նվերների բաշխման հարցում։

## Ամուսնություն

### Համաձայնություն
Բոլոր Սուննի և Շիա մտքի դպրոցները միաձայն համաձայն են, որ բռնի ամուսնությունները խստորեն արգելված են իսլամում, քանի որ իսլամական ամուսնությունը պայմանագիր է՝ կնքված երկու գիտակցաբար համաձայնված կողմերի միջև, ինչը կոչվում է Ուխտ ()։

Բացի այդ, Մուհամմադը կանանց տվել է իրենց կամքին հակառակ կատարված ամուսնությունները չեղարկելու իրավունք․ «Երբ մարդը ամուսնացնում է իր դստերը, իսկ դուստրը տհաճություն է զգում այդ ամուսնությունից, այդ ամուսնությունը չեղարկվում է»։ Մի անգամ մի կույս աղջիկ մոտեցել է Մարգարեին ու պատմել, որ հայրը իրեն ամուսնացրել է առանց իր համաձայնության։ Մարգարեն նրան տվել է ամուսնությունը մերժելու իրավունք։

Մալիքիական մազհաբը իժբարի (ijbār) իրավունք է տալիս խնամակալին, այսինքն՝ չեղարկելու ամուսնությունը։ Մալիք իբն Անասի համաձայն՝ երեխաները, իրենց դեռահասության պատճառով, կարող են ընտրել ոչ համապատասխան զուգընկեր, այդ պատճառով խնամակալին տրվում է իժբարի իրավունքը՝ երեխայի որոշումը վերահսկելու և անհրաժեշտության դեպքում գերակշռելու համար։ Այս իրավունքը Մալիքիական մազհաբի շրջանակներում տրամադրվում է աղջիկների խնամակալներին՝ նրանց շահերը պաշտպանելու նպատակով։

### Ամուսնության տարիք
Ռուբեն Լևիի խոսքով՝ իսլամը ամուսնության համար տարիքային սահմանափակումներ չի սահմանել  և «բավականին փոքր երեխաները կարող են օրինականորեն ամուսնանալ»։ Աղջիկը չի կարող ապրել ամուսնու հետ, մինչև ամուսնական սեռական հարաբերությունների համար պիտանի չլինի: Հանաֆիական մազհաբը պնդում է, որ կնոջը չպետք է տանեն ամուսնու տուն, մինչև նա չհասնի սեռական հարաբերությունների համար պիտանի տարիքի։ Լևին ավելացնում է. «Եթե այս հարցում վիճաբանություն ծագի ամուսնու և աղջկա վալիի (ամենամոտ տղամարդ խնամակալի) միջև, հարցը ներկայացվում է դատավորին (քադիի), որը նշանակում է երկու փորձառու կին, որպեսզի նրանք զննելուց հետո զեկուցեն աղջկա ֆիզիկական պատրաստվածության վերաբերյալ։ Եթե որոշեն, որ նա դեռ շատ երիտասարդ է, ապա աղջիկը վերադարձվում է հոր տուն, մինչև կհամարվի պիտանի։ Նշանադրությունը կարող է տեղի ունենալ ցանկացած տարիքում, իսկ ամուսնությունը՝ ավելի ուշ, որի համար տարիքային շեմը տարբեր երկրներում տարբեր է»։

Իսլամական իրավունքում «Bāligh» () տերմինը վերաբերում է այն անձին, ով հասել է սեռական հասունացման և իրավական լիարժեք պատասխանատվության՝ ըստ Շարիաթի։ Իրավաբանական տեսաբանները տարբեր չափանիշներ են տալիս տղաների և աղջիկների համար այդ հասունությունը որոշելու նպատակով։

Աղջիկների դեպքում *բալիղ* կամ *բալաղաթ* հասկացությունը հիմնականում կապված է դաշտանային ցիկլի հետ՝ որպես սեռական հասունության նշան։

## Որդեգրում և խնամակալություն
Իսլամը խիստ խորհուրդ է տալիս երեխաների խնամակալությունը՝ սահմանելով այն որպես «կենսաբանական ծնողների փոխարեն երեխայի նկատմամբ մասնակի կամ լիարժեք պատասխանատվության ստանձնում»։ Սակայն իսլամը արգելում է երեխային անվանել սեփական զավակ, ինչպես նաև արգելում է ստեղծել որևէ տեսակի «երևակայական (կեղծ) ազգակցական կապեր»։ Իսլամական խնամակալությունը երբեմն անվանում են «մասնակի որդեգրում», որը նման է ժամանակակից բաց որդեգրման համակարգին։ Այստեղ շեշտը դրվում է երեխայի ինքնության պահպանման վրա։ Իրավական որդեգրումը իսլամում ավանդաբար դիտարկվել է որպես հնարավոր խնդիրների աղբյուր, օրինակ՝ սխալմամբ սեփական որդեգրած քրոջ կամ եղբոր հետ ամուսնանալը կամ ժառանգության սխալ բաշխումը։

Որդեգրումը տարածված էր նախաիսլամական Արաբիայում։ Ըստ այդ ավանդույթի՝ որդեգրված տղան ընդունում էր որդեգրողի ազգանունը և իրավաբանական տեսանկյունից լիովին ինտեգրվում էր նոր ընտանիքում։ Սակայն իսլամը այս պրակտիկան դիտեց որպես «բնական ինքնության ջնջում»։ Նման որդեգրումներ երբեմն իրականացվում էին հուզական շարժառիթներով՝ գթասրտությամբ, սակայն նաև ծառայում էին որպես մեխանիզմ, որի միջոցով ստրուկները զրկվում էին իրենց ինքնությունից և ստանում էին իրենց տիրոջ անունը։ Ղուրանը փոխարինեց նախիսլամական որդեգրման սովորույթը այն առաջարկով, որ «հավատացյալները անհայտ ծագում ունեցող երեխաներին վերաբերվեն որպես իրենց հավատքի եղբայրների»։

## Տես նաև
*Մանկական ամուսնություն
*Ստրկությունը իսլամում
*Կինն իսլամում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երեխաների իրավունքներ
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք