Ալես Բիալյացկի

**Ալես Բիալյացկի** (, ), բելառուսական ժողովրդավարության ակտիվիստ և քաղաքական բանտարկյալ, հայտնի Վիասնա Մարդու իրավունքների կենտրոնում իր աշխատանքով։ 1980-ականների սկզբից Բելառուսի անկախության և ժողովրդավարության ակտիվիստ, Բիալիացկին «Վիասնայի» և Բելառուսի ժողովրդական ճակատի հիմնադիր անդամն է, վերջինիս առաջնորդն է 1996-1999 թթ.: Նա նաև Բելառուսի ընդդիմության համակարգող խորհրդի անդամ է։ The New York Times-ը նրան անվանել է «Արևելյան Եվրոպայում մարդու իրավունքների շարժման հիմնասյուն» և ճանաչվել որպես Բելառուսի հայտնի դեմոկրատական ակտիվիստ։

Բիալյացկու կողմից Բելառուսում մարդու իրավունքների պաշտպանությունը նրան բազմաթիվ միջազգային պարգևներ է բերել։ 2020 թվականին նա արժանացել է Right Livelihood Award մրցանակին, որը լայնորեն հայտնի է որպես «Այլընտրանքային Նոբելյան մրցանակ»։ 2022 թվականին Բիալիացկին արժանացել է 2022 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ Memorial և Centre for Civil Liberties կազմակերպությունների հետ միասին։

Բիալյացկին բանտարկվել է երկու անգամ. նախ 2011-ից 2014 թվականներին, և ընթացիկ՝ 2021 թվականից՝ երկու դեպքում էլ հարկերից խուսափելու մեղադրանքով։ Բիալյացկին, ինչպես նաև այլ իրավապաշտպաններ, մեղադրանքները որակել են քաղաքական դրդապատճառներով։

2023 թվականի մարտի 3-ին Բիալյացկին Մինսկում դատապարտվել է տասը տարվա ազատազրկման՝ «կանխիկի մաքսանենգության», ինչպես նաև «հանրային կարգը կոպտորեն խախտող գործողությունների և խմբերի ֆինանսավորման համար»։ Իրավապաշտպանները մեղադրանքները համարում են շինծու, որպեսզի, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի արժանանալուց հետո, լռեցնեն Բիալյացկին և նրա շարժումը։

## Կյանք
### Նախապատմություն
Բիալյացկին ծնվել է Վյարտսիլիայում, ներկայիս Կարելիայում, Ռուսաստան, բելառուս ծնողներից։ 1965 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Բելառուս՝ բնակություն հաստատելու Գոմելի մարզի Սվիետլահորսկ քաղաքում։

Բիալիացկին բելառուսական գրականության մասնագետ է։ 1984 թվականին նա ավարտել է Հոմիելի պետական համալսարանը՝ ստանալով ռուս և բելառուսական բանասիրության մասնագետի որակավորում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Բիալյացկին աշխատել է դպրոցի ուսուցիչ Գոմելի մարզի Լիեկչիի շրջանում:

1985-1986 թվականներին նա ծառայել է բանակում՝ որպես զրահամեքենայի վարորդ՝ հակատանկային հրետանային գումարտակում Ռուսաստանի Եկատերինբուրգի (այն ժամանակ՝ Սվերդլովսկ) մոտ։
### Բելառուսում
Բիալյացկին եղել է Բելառուսի ժողովրդական ճակատի քարտուղար (1996–1999), իսկ հետագայում՝ փոխնախագահ (1999–2001)։ (1999–2001).

1996 թվականին Բիալյացկին հիմնադրել է Viasna Մարդու իրավունքների կենտրոնը։ Մինսկում գործող «Վիասնա-96» կազմակերպությունը, 1999 թվականի հունիսին ընդլայնվեց համազգային ՀԿ-ի։ 2003 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, 2001 թվականի նախագահական ընտրությունների դիտարկման գործում ունեցած դերի համար, Բելառուսի Գերագույն դատարանը կազմակերպության պետական գրանցումը չեղյալ հայտարարեց։ Դրանից հետո բելառուսական առաջատար իրավապաշտպան կազմակերպությունն աշխատում է առանց գրանցման։

Բիալիացկին եղել է Ժողովրդավարական հասարակական կազմակերպությունների ասամբլեայի աշխատանքային խմբի նախագահ (2000–2004): 2007–2016 թվականներին նա եղել է Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի (FIDH) փոխնախագահ։

Բիալիացկին Բելառուսի գրողների միության (1995 թվականից) և Բելառուսի ՊԵՆ կենտրոնի (2009 թվականից) անդամ է։

### 2011 թվականի օգոստոսի ձերբակալություն և դատավճիռ
2011 թվականի օգոստոսի 4-ին Բիալիացկին ձերբակալվել է հարկերից խուսափելու մեղադրանքով («առանձնապես խոշոր չափերով շահույթ թաքցնելը», Բելառուսի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)։  Մեղադրական եզրակացությունը հնարավոր է դարձել Լիտվայի և Լեհաստանի դատախազների կողմից հրապարակված ֆինանսական փաստաթղթերի շնորհիվ։

2011 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Բիալիացկին դատապարտվել է 4,5 տարվա ազատազրկման և գույքի բռնագրավման։ Բիալիացկին իրեն մեղավոր չի ճանաչել՝ ասելով, որ իր բանկային հաշիվներին փոխանցված գումարը Viasna-ի իրավապաշտպան գործունեությունը լուսաբանելու համար է եղել։

#### Արձագանք
Բելառուսի իրավապաշտպանները, ինչպես նաև Եվրամիության առաջնորդները, ԵՄ կառավարությունները և Միացյալ Նահանգները հայտարարեցին, որ Բիալիացկին քաղբանտարկյալ է, նրա դատավճիռը քաղաքական դրդապատճառներ ունի։ Նրանք Բելառուսի իշխանություններին հորդորել են ազատ արձակել իրավապաշտպանին։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Եվրախորհրդարանը հատուկ բանաձևով կոչ արեց Բիալիացկուն անհապաղ ազատ արձակել։ Ակտիվիստին ազատ արձակելու խնդրանքով դիմել են նաև Եվրախորհրդարանի նախագահ Եժի Բուզեկը, ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Քեթրին Էշթոնը, ԵԱՀԿ նախագահ Էյմոն Գիլմորը, և Բելառուսում մարդու իրավունքների իրավիճակի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Միկլոշը։ Հարաշտի.

Մի քանի միջազգային իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպություններ կոչ են արել Բիալիացկուն «անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակել»։
### 2014-ի ազատ արձակումը և 2021-ի ձերբակալումը
2014 թվականի հունիսի 21-ին Բիալյացկին ազատ է արձակվել։ Բելառուսում մարդու իրավունքների իրավիճակի գծով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Միկլոշ Հարաշտին ողջունել է նրա ազատագրումը։

2020 թվականի բելառուսական ցույցերի ժամանակ նա դարձավ Սվյատլանա Ցիխանուսկայայի համակարգող խորհրդի անդամ։

2021 թվականի հուլիսի 14-ին Բելառուսի ոստիկանությունը ողջ երկրով մեկ խուզարկել է Viasna-ի աշխատակիցների տները և ներխուժել կենտրոնական գրասենյակ։ Բիալյացկին և նրա գործընկերներ Վլադիմիր Ստեֆանովիչը և Վլադիմիր Լաբկովիչը ձերբակալվել են։ 2021 թվականի հոկտեմբերի 6-ին հարկերից խուսափելու համար Բիալյացկուն առավելագույն 7 տարվա ազատազրկմամբ մեղադրանք է առաջադրվել։ 2022 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դրությամբ նա դեռևս բանտում էր։
### 2023 դատավարություն և դատավճիռ
Նրա, Վալենտին Ստեֆանովիչի և Վլադիմիր Լաբկովիչի դատավարությունը սկսվեց 2023 թվականի հունվարին։ Amnesty International-ը նշել էր, որ «Ալես Բիալյացկու և նրա իրավապաշտպան կոլեգաների դեմ դատավարությունը աղաղակող անարդարության արարք է, երբ պետությունը բացահայտ փորձում է վրեժ լուծել նրանց ակտիվության համար։ Այս ամոթալի դատավարության մեղադրյալները նույնիսկ չեն կարող երևակայական արդարության հույս ունենալ համար»։

2023 թվականի մարտի 3-ին Բելառուսի դատական ​​համակարգը Բիալիացկուն մեղադրեց մաքսանենգության և քաղաքական բողոքի ակցիաների ֆինանսավորման համար՝ որպես «հասարակական կարգը կոպտորեն խախտող գործողություններ» և 10 տարվա ազատազրկման դատապարտեց։

## Միջազգային ճանաչում
thumb|Բիալյացկին Յան Վիրովինսկու, Իրենա Լիպովիչի և Օլգերդ Ձիեկոնսկու հետ 2014
Բիալյացկուն, The New York Times-ի կողմից հիշատակումը որպես «1980-ականների վերջից Արևելյան Եվրոպայում մարդու իրավունքների շարժման հենասյուն»]] նրան համատարած միջազգային ճանաչում բերեց որպես Բելառուսում մարդու իրավունքների ակտիվության նշանավոր ձայն։

Բիալյացկու աշխատանքը ճանաչում ստացավ աշխարհի իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից։ 2006 թվականի մարտին Բիալյացկին և Վիասնան 2005 թվականի Չեխիայի People in Need ՀԿ-ի «Հոմո Հոմինի» մրցանակը ստացան՝ «մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և քաղաքական հակամարտությունների ոչ բռնի լուծումների խթանման համար»։ Մրցանակը շնորհվել է Չեխիայի նախկին նախագահ և այլախոհ Վացլավ Հավելի կողմից։ 2006 թվականին Բիալիացկին շահել է շվեդական Պեր Անգերի մրցանակը, ինչպես նաև Նորվեգիայի Հելսինկյան կոմիտեի Անդրեյ Սախարովի անվան ազատության մրցանակը։

2012 թվականին Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը նրան պարգևատրեց Վացլավ Հավելի անցան Մարդու իրավունքների պաշտպանի մրցանակը, «որպեսզի Բելառուսի քաղաքացիները մի օր կարողանան ձգտել մեր եվրոպական չափանիշներին»։ Մրցանակը նրա անունից ստացել էր կինը, քանի որ նա այդ ժամանակ կալանավորված էր։ Ազատ արձակվելուց հետո նա այցելեց Ստրասբուրգ՝ աջակցության համար Վեհաժողովին շնորհակալություն հայտնելու համար։ Նույն տարում նա նաև արժանացել է Լեխ Վալեսայի մրցանակին «Բելառուսի Հանրապետության ժողովրդավարացման, մարդու իրավունքների ակտիվ խրախուսման և բելառուսական իշխանությունների կողմից հետապնդվող անձանց տրամադրվող օգնության համար»։ as well as, together with Uganda's Civil Society Coalition on Human Rights and Constitutional Law, the 2011 Human Rights Defenders Award by the United States Department of State. As he was still imprisoned at the time of the Ales Bialiatski was awarded the prize *in absentia*, and the award was passed to his wife, Natallia Pinchuk, in the U.S. Embassy in Warsaw, Poland on 25 September 2012.

2014 թվականին Շվեդիայի Քաղաքացիական իրավունքների պաշտպաններ խմբի կողմից Բիալյացկին հռչակվել է որպես տարվա քաղաքացիական իրավունքների պաշտպան։ 2020 թվականին նա արժանացել է Livelihood Award-ի, որը լայնորեն հայտնի է որպես «Այլընտրանքային Նոբելյան մրցանակ», Նասրին Սոտուդեի, Բրայան Սթիվենսոնի և Լոթի Կանինգհեմ Ռենի հետ համատեղ։ Նույն տարվա դեկտեմբերին, Բիալիացկին բելառուսական ընդդիմության ներկայացուցիչների թվում, Եվրախորհրդարանի կողմից պարգևատրվել է Սախարովի անվան մրցանակով։

Բիալիացկին Ջենովա (2010 թվականին), Փարիզ (2012 թվականին), և Սիրակուզա, Սիցիլիա (2014 թվականին) քաղաքներից պատվավոր քաղաքացիություն է ստացել։

2022 թվականին Բիալյացկին արժանացել է 2022 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ Memorial և Centre for Civil Liberties կազմակերպությունների հետ միասին։ Մինչև այդ, Բիալյացկին հինգ անգամ առաջադրվել էր․ 2006-ին և 2007-ին։ 2012 թվականին նա կրկին առաջադրվեց Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի, սակայն մրցանակը շնորհվեց Եվրամիությանը։ 2013 թվականի փետրվարին նա առաջադրվել էր նորվեգացի պատգամավոր Յան Տորե Սաների կողմից։ 2014 թվականին Լեհաստանի խորհրդարանի անդամները Բիալիացկուն առաջադրել էին Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։ Առաջադրումը ստորագրել էին 160 լեհ պատգամավորներ։

## Անձնական կյանք
Ալես Բիալյացկին ամուսնացած է Նատալյա Պինչուկի հետ։ Նրանք ծանոթացել են 1982 թվականին, ամուսնացել 1987 թվականին։ Նրանք Ադամ անունով որդի ունեն։

Համալսարանական տարիներին Բիալիացկին բաս կիթառ է նվագել։ Այժմ իր երկու հիմնական հոբբիներն են սունկ հավաքելը և ծաղիկներ աճեցնելը։

## Ծանոթագրություններ