Արտարժութային վկայական

**Արտարժութային վկայական** () արժութային վերահսկողության գործիք է այն երկրներում, որտեղ ազգային արժույթը ենթակա է արժութային վերահսկողության կամ ոչ փոխարկելի է: Պայմանները զգալիորեն տարբերվում են յուրաքանչյուր դեպքում:

## Ընդհանուր տեսակներ
Ահա արտարժութային վկայականի հիմնական տեսակներից մի քանիսը՝

* Վկայական սահմանված փոխարժեքով արտարժույթ գնելու համար, հաճախ նաև հատուկ նպատակի համար, օրինակ՝ ներմուծումների ֆինանսավորում։ Այս տեսակի վկայականները պարտադիր էին Եվրոպայի շատ երկրներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։
* Տեղական արժույթով արտահայտված վկայական, որը պարտադիր է օտարերկրյա քաղաքացիների համար որոշ կամ բոլոր գնումների համար։ Փոխարժեքը հաճախ ավելի շահավետ է այցելուների համար, քան պաշտոնական առևտրային փոխարժեքը։ Այս վկայականների նպատակը արտարժույթը սև շուկայից տեղափոխելն է պետական բյուջե։ Այս տեսակի արտարժույթի վկայականներ գործածվել են Գերմանիայում՝ 1931–1948 թվականներին, և Չինաստանում՝ 1980–1994 թվականներին։
* Վկայական, որը պարտադիր է տեղական քաղաքացիների համար՝ փոխանակելու ստացած արտարժույթը, լինի աշխատավարձի մասով կամ ազգականների ու բարեկամների ուղարկած փոխանցումների տեսքով արտերկրից։ Այս վկայականները կարող էին ընդունվել որպես վճար միայն հատուկ խանութներում, որոնք հակառակ դեպքում վաճառք էին կատարում միայն օտարերկրացիներին՝ արտարժույթի դիմաց։ Այս տեսակի վկայականներ տարածվել են Խորհրդային Միությունում՝ 1961-ից մինչև 1989 թվականը։
* Վկայականներ՝ շրջանառության համար փակ տնտեսական գոտիներում (օրինակ՝ Սվալբարդյան ռուբլին՝ Arktikugol ածխահանքերում աշխատողների համար)։ Նպատակն էր կանխել ապրանքների դեֆիցիտը՝ արտաքինից անվերահսկելի գումարային հոսքերի դեպքում։

## Օրինակներ
; Արտարժութային վկայականեր, որոնք ներկայացված են ազգային արժույթով, բայց հատուկ փոխարժեքով / շրջանառության կանոններով

* Խորհրդային Միություն (Թորգսինի չեկերը 1930-ական թվականներին և ֆեկ-ի տարբեր տեսակի չեկերը 1961-1991 թվականներին, որոնցից առավել տարածված էին Վնեշպոսիլտորգի չեկերը)։
* Չինաստան (1980–1994)
* Արևելյան Գերմանիա (ֆորումի չեկերը կապված են արևմտյան գերմանական Դ ապրանքանիշի հետ)
* Հյուսիսային Կորեա (1970-ական թվականներից մինչև 2008 թվականը օգտագործվել են առանձին հավաստագրեր և ժետոններ «սոցիալիստ այցելուների» և «կապիտալիստ այցելուների» համար)
* Կուբա (1985 թվականից ի վեր թողարկվել են մի քանի տարբեր անվանումներ (ԻՆՏՈՒՐ չեկեր), որոնք փոխարինվել են, երբ թույլատրվել է ԱՄՆ դոլարի շրջանառությունը փոխարկելի պեսոյի հետ միասին)
* Չեխոսլովակիա (Տուզեքս)
* Բուլղարիա (Balkan Tourist, Կորե Կոմ և Բուլղարիայի Ժողովրդական բանկի չեկեր)
* Կոմունիստական Ռումինիա (չեկեր ՆԱՎՐՈՄ)
* Վիետնամ
* Կոմունիստական Ալբանիա-անօրինական էր դրանք փոխանակել սովորական Ալբանական թղթադրամների հետ լեկ թղթադրամներով:
* Հարավսլավիա (Ճանապարհորդի չեկերը 1950 - ականներին, Հարավսլավիայի Ժողովրդական բանկի չեկերը 1980-ականներին)

; Արտարժույթով (սովորաբար ԱՄՆ դոլարով) արտահայտված արտարժույթի վկայականներ

* Մյանմա (Բուրմա) (մինչև մարտի 2013)
* Լեհաստան (PeKaO ապրանքային վաուչեր)
* Զիմբաբվե (Զիմբաբվեի թղթադրամներ և Զիմբաբվեի մետաղադրամներ)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Beryozka_razm_certificate_1_kop.jpg|ԽՍՀՄ մետաղադրամը «Բերյոզկա» խանութների համար, 1 կոպեկ, կապույտ շերտագիծ, 1966 թվական
Պատկեր:Beryozka_certificate_with_yellow_stripe_-_1_kop.jpg|ԽՍՀՄ մետաղադրամը «Բերյոզկա» խանութների համար, 1 կոպեկ, դեղին շերտագիծ, 1966 թվական
Պատկեր:Cheki_Vneshtorgbanka_Ser.A.jpg|«ԽՍՀՄ վառելիքաէներգետիկ համալիր նավաստիների համար» ամսագիր, Սերիա Ա, (թողարկումներ 1967-1980 թվականներին)
Պատկեր:Чеки.JPG|ԽՍՀՄ վառելիքաէներգետիկ համալիրի «Վնեշպոսիլտորգ», 1 և 10 կոպեկ, 1976 թվական
Պատկեր:Чек_Внешпосылторга.jpg|ԽՍՀՄ վառելիքաէներգետիկ համալիրի «Վնեշպոսիլտորգ», 2 կոպեկ, 1976 թվական
Պատկեր:Чек_Внешпосылторга_для_военной_торговли_10_копеек.jpg|ԽՍՀՄ վառելիքի և էներգետիկ համալիրի «Վնեշպոսիլտորգ», 10 կոպեկ, զինվորականների համար, 1976 թվական
Պատկեր:Чек.JPG|ԽՍՀՄ վառելիքի և էներգետիկ համալիրի «Վնեշպոսիլտորգ», 3 ռուբլի, 1976 թվական
Պատկեր:Bon.jpeg|Պեկաո ՖԵԿ, Լեհաստան
Պատկեր:Odběrní_poukaz_do_Tuzexu.jpg|Տուզեքս ՖԵԿ, Չեխոսլովակիա
Պատկեր:GermanyDemRepPFX6-100Mark-1979-donatedmjd_f.jpg|Ֆորումների ստուգում, Արևելյան Գերմանիա


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Chinese foreign exchange certificates (FEC) 
* East German forum checks