Վրաերթ բազմության վրա Մագդեբուրգում

**Վրաերթ բազմության վրա Մագդեբուրգում**, զանգվածային սպանություն, որը տեղի է ունեցել 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ի երեկոյան՝ ժամը 19:04-ին, Գերմանիայի Մագդեբուրգ քաղաքում։ Միջադեպի հետևանքով առնվազն վեց մարդ զոհվել է, ավելի քան 235-ը՝ վիրավորվել, մոտ 40 վիրավորների վիճակը ծայրահեղ ծանր է:

Հարձակվողը Սաուդյան Արաբիայից փախստական 50-ամյա բժիշկ-հոգեբույժ Թալեբ Ալ-Աբդուլմոխսեն է, ով հայրենիքում մեղադրվում էր ահաբեկչության և Մերձավոր Արևելքից կանանց մաքսանենգության մեջ: Հայտնի էր իր հակամիգրանտ, իսլամաֆոբ և ծայրահեղ աջ հայացքներով, ինչպես նաև Գերմանիայի քննադատությամբ՝ «Եվրոպան իսլամացնելու» ձգտման համար։ Հարձակվողը դիտավորյալ իր վարձակալած ավտոմեքենան ուղղել է սուրբծննդյան շուկային մասնակցող մարդկանց ուղղությամբ։

## Նախապատմություն
ձախից|մինի|160x160փքս|Մագդեբուրգի սուրբծննդյան շուկան 2019 թվականին
Մագդեբուրգը Գերմանիայի Սաքսոնիա-Անհալթ մազրի մայրաքաղաքն է։ Քաղաքում ամենամյա սուրբծննդյան շուկան է անցկացվում քաղաքապետարանից և խոշոր առևտրի կենտրոնից ոչ հեռու։

Սուրբծննդյան շուկաներն արդեն իսկ ենթարկվել են տրանսպորտային միջոցների օգտագործմամբ հարձակման․ նոր տարվա նախօրեին Թայմս Սքվերի վտանգների գնահատման համատեղ հաշվետվությունում նշվել է, որ նման հարձակումները «կրկնվող մարտավարություն է՝ վտանգ ներկայացնող սուբյեկտների կողմից»։ 2024 թվականի նոյեմբերին Գերմանիայի ներքին գործերի նախարար Նենսի Ֆեզերը հայտարարել է, որ սուրբծննդյան շուկաներին «հատուկ» սպառնալիքներ չկան, սակայն կոչ է անում զգոն մնալ։ Մագդեբուրգում տեղի ունեցած ահաբեկչությունից երկու շաբաթ առաջ, Բավարիայի Աուգսբուրգ քաղաքում սուրբծննդյան շուկայի վրա հարձակում ծրագրելու կասկածանքով, ձերբակալվել է իրաքցի։

Մագդեբուրգի հարձակումը տեղի է ունեցել 2016 թվականին Բեռլինի սուրբծննդյան շուկայի վրա կատարված հարձակման ութերորդ տարելիցից մեկ օր անց։ Իսլամական պետության կողմից իրականացված ահաբեկչության հետևանքով զոհվել էր 12 մարդ, վիրավորվել՝ 56-ը։

## Հարձակում և զոհեր
ձախից|մինի|227x227փքս|Հարձակման ժամանակ վարորդի վարած ուղին ցույց տվող քարտեզ
մինի|220x220փքս|Մագդեբուրգի սուրբծննդյան շուկան հարձակման հաջորդ օրը
2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ի երեկոյան սուրբծննդյան շուկայում մարդկանց բազմության մեջ մեծ արագությամբ մխրճվել է BMW մակնիշի ավտոմեքենա։ Դեպքի վայրում կային շատ ընտանիքներ՝ իրենց  երեխաների հետ։ Ոստիկանության տվյալներով՝ մեքենան անցել է առնվազն 400 մետր։ Մեքենայի վարորդը ձերբակալվել է Allee-Center տրամվայի կանգառում։

Սաքսոնիա-Անհալթ երկրամասի կառավարության ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ դա «հավանաբար, հարձակում է եղել»։ Ավտոմեքենայի ուղևորի նստատեղին գտնվել է բեռ, և ոստիկանությունը շրջափակել է տարածքը՝ կասկածելով, որ մեքենայի մեջ կարող է պայթուցիկ սարք լինել։ Կեսգիշերին հետաքննությունը պարզել է, որ մեքենայում պայթուցիկ նյութեր չեն եղել։

Հարձակման հետևանքով զոհվել է հինգ մարդ՝ 45-75 տարեկան չորս կին և ինը տարեկան երեխա։ 2025 թվականի հունվարին ստացված վնասվածքներից մահացել է հարձակման վեցերորդ զոհը՝ 52-ամյա կին։ Ավելի քան 205 մարդ վիրավորվել է, որոնցից 41-ը գտնվում են ծայրահեղ ծանր վիճակում։ 2025 թվականի հունվարի 3-ին իշխանությունները վերանայել են տուժածների թիվը, որը հասել է 299-ի։

## Կասկածյալ
Գերմանական Die Welt պարբերականի տվյալներով՝ վարձակալությամբ վերցված BMW-ի ղեկին եղել է Թալեբ Ալ Աբդուլմոխսենը ()․ ծնվել է 1974 թվականին Սաուդյան Արաբիայում, աթեիստ և իսլամաֆոբ է։  Ունեցել է Գերմանիայի կեցության իրավունք։ Մասնագիտությամբ հոգեբույժ է և աշխատում է որպես բժիշկ Բեռնբուրգի ուղղիչ հաստատություններում և կլինիկաներում՝ մասնագիտանալով հոգեբանության և հոգեբուժության ոլորտում: 2006 թվականին ժամանել է երկիր, իսկ տասը տարի անց կարողացել է փախստականի կարգավիճակ ստանալ։

Իրավապահ մարմինների հետ բախվել է դեռ ավելի վաղ։  2013 թվականին Աբդուլմոխսենին տուգանել են՝ «քրեական հանցագործություններ կատարելու սպառնալիքի միջոցով հասարակական անդորրը խախտելու համար»։  Սաուդյան պետությունը Գերմանիայի անվտանգության մարմիններին երեք անգամ զգուշացրել է Աբդուլմոխսենի գործունեության մասին։ Կասկածյալը Սաուդյան Արաբիայի կողմից մեղադրվում է ահաբեկչության և Մերձավոր Արևելքից կանանց մաքսանենգության մեջ, սակայն  2016 թվականին Գերմանիան ապաստան է տրամադրել կասկածյալին՝ մերժելով արտահանձնումը։

Աբդուլմոխսենը սոցիալական ցանցերում իրեն ներկայացրել է որպես հետապնդումների զոհ՝ մեղադրելով Գերմանիային «Եվրոպան իսլամացնելու» ձգտման մեջ: Նրա հայացքները ինտերնետում գնալով ավելի արմատական էին դառնում։  Հայտարարել է, որ Գերմանիայի իշխանություններն իբր հետապնդում են սաուդցի ապաստան հայցողներին երկրի ներսում և նրա սահմաններից դուրս, որպեսզի կործանեն նրանց կյանքը։ Կասկածյալը արտահայտել է ծայրահեղ աջ գաղափարներ, ներառյալ «մեծագույն փոխարինման» և Եվրոպայի իսլամացման տեսությունները: Սոցիալական ցանցերի վերլուծությունը ցույց է տվել կասկածյալի կապը ծայրահեղ աջ «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» կուսակցության գաղափարախոսության հետ։ 2023 թվականինTwitter-ի իր էջում Աբդուլմոխսենը հարցում է անցկացրել, արդյոք իրեն կդատապարտեն իրեն, եթե սպանի Գերմանիայի 20 պատահական քաղաքացիների։
մինի|Անվտանգության տեսախցիկներից հարձակման կադրեր
Ինտերնետում Աբդուլմոխսենը կիսվում է իսրայելամետ հայացքներով՝ Բենյամին Նեթանյահուի թվիթի վերահրապարակման մեջ պնդելով, որ «Սիրիայի որոշ հատվածներ բախտ են ունեցել դառնալ Իսրայելի մաս»։ Հարձակումից հինգ օր առաջ քննադատել է Գերմանիայում սիրիացի փախստականներին RAIR աջ հիմնադրամին տված հարցազրույցում։

2024 թվականի մայիսին կասկածյալը գրառում է կատարել, որում ասվում է. «Ես լրջորեն մտածում եմ այս տարի մահանալու մասին։ Պատճառը իմ ամեն կերպ արդարության հասնելն է, իսկ Գերմանիան խոչընդոտում է խաղաղ ձևով արդարություն հաստատելուն»։ Տեսանյութերից մեկում նաև ասվում էր, որ «Ոստիկանությունն է հանցագործը։ Այս դեպքում ես գերմանացի ազգին, Գերմանիայի քաղաքացիներին եմ պատասխանատու համարում այն ամենի համար, ինչ տեղի է ունենալու»։ Մեկ այլ տեսանյութում ասում է, որ գերմանացիները պատասխանատու են հույն փիլիսոփա Սոկրատեսի սպանության համար։ Հարձակումից անմիջապես առաջ Տեսանյութերից մեկում Աբդուլմոխսենն ասել է, որ «ևս մեկ պատճառ, թե ինչու եմ ես Գերմանիայի քաղաքացիներին պատասխանատու համարում իմ հետապնդման համար, իմ փոստարկղից USB ֆլեշ կրիչի գողանալն է»:։

## Հետևանքներ
Մագդեբուրգի ոստիկանությունը քաղաքացիներին կոչ է արել մնալ տանը։ Հարևան քաղաքներում իշխանությունները տարբեր կերպ են արձագանքել. եթե Էրֆուրտի սուրբծննդյան շուկան տեղի չի ունեցել, ապա Գալլեում՝ Սաքսոնիա-Անհալթ խոշորագույն քաղաքում, չէին հզորացրել անվտանգության միջոցառումները։

### Քաղաքական ազդեցություն
The Wall Street Journal-ը գրել է, որ հարձակումը կարող է աշխուժացնել Գերմանիայում ներգաղթի վերաբերյալ քննարկումները 2025 թվականի դաշնային ընտրություններից առաջ։

### Ցույցեր
Ծայրահեղ աջ խմբերի կողմից կազմակերպվել են բողոքի ցույցեր հարձակման վայրում։ Ցուցարարները կրում էին արտագաղթի կոչերով պաստառներ՝ վանկարկելով կարգախոսներ, ինչպիսիք են «Wir sind das Volk» (գերմ.՝ «Մենք ժողովուրդ ենք»): Ակցիային մասնակցել են Die Heimat-ը, նրա երիտասարդական կազմակերպությունը և Young Nationalists-ի երիտասարդական թևը։

## Հետաքննություն
Գերմանիայի ներքին անվտանգության գործակալության ղեկավար Հոլգեր Մյունխի խոսքով՝ իշխանությունները դեռ պետք է որոշեն հանցագործության դրդապատճառը: Դաշնային դատախազները կզբաղվեն գործով, եթե սպանությունները ճանաչվեն որպես ահաբեկչական գործողություն, որը կատարվել է հարձակվողի կողմից քաղաքական կամ կրոնական համոզմունքների պատճառով։ Մյունխը հայտարարել է, որ հարձակումից առաջ ոստիկանությունը Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններից տեղեկություն է ստացել թվիթերյան գրառման մասիմ, որում Թալեբը Գերմանիային սպառնացել է պատասխան տալ սաուդցի փախստականների նկատմամբ վերաբերմունքի համար: Մագդեբուրգի մայրաքաղաք Սաքսոնիա-Անհալթի ոստիկանությունը հետաքննություն է սկսել, սակայն Մյունխը հավելել է, որ սպառնալիքները չափազանց անորոշ են: Մյունխը հայտարարել է, որ կասկածյալը, ըստ երևույթին, գործել է «բոլորովին ոչ ստանդարտ սխեմայով»։

Շաբաթ երեկոյան հարձակման մեջ մեղադրվող կասկածյալը կանգնել է դատավորի առջև, որը փակ դռների հետևում որոշում է կայացրել Աբդուլմոխսենին կալանքի տակ պահել սպանության հինգ կետերով, սպանության փորձի և ծանր մարմնական վնասվածքների մի քանի կետերով։

Ոստիկանությունը հետաքննում է կասկածյալի հնարավոր դրդապատճառները, այդ թվում՝ արդյոք դրանք առաջացել են սաուդցի փախստականների նկատմամբ Գերմանիայի վերաբերմունքի դժգոհությունից։ Քննիչները պարզել են, որ Աբդուլմոխսենը փորձել է կապեր հաստատել Գերմանիայի և Մեծ Բրիտանիայի ծայրահեղ աջ կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Գերմանիայի AfD կուսակցության, ինչպես նաև անգլիական ծայրահեղ աջ պաշտպանական լիգայի հիմնադիր Թոմի Ռոբինսոնի հետ։

## Արձագանք
### Ներքին
Սաքսոնիա-Անհալթ նախագահ Ռայներ Հազելոֆը միջադեպը «սարսափելի իրադարձություն» է անվանել և ուղևորվել Մագդեբուրգ։ Հազելոֆը հայտարարել է, որ հարձակվողը վրաերթը կատարել է միայնակ։

Կանցլեր Օլաֆ Շոլցը ցավակցություն է հայտնել և դաշնային կառավարության ներքին գործերի նախարար Նենսի Ֆեզերի հետ այցելել է Մագդեբուրգ։ Նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայերը, Օլաֆ Շոլցը Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Ֆրիդրիխ Մերցը շնորհակալություն են հայտնել փրկարարներին։

Գերմանիայի շատ քաղաքներում անվտանգության միջոցառումներն խստացվել են՝ ի պատասխան հարձակման, կամ շուկաներն այս տարի ժամկետից շուտ ամբողջությամբ փակվել են։ Շատ շուկաներում, որոնք բաց են մնում, երաժշտություն չի հնչում կամ լռության րոպե է պահպանվում՝ ի հիշատակ հարձակման զոհերի։

### Միջազգային
Հարձակման օրը Իլոն Մասկն աջակցել է ծայրահեղ աջակողմյան «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» կուսակցությանը, իսկ ավելի ուշ կոշտ քննադատության է ենթարկել կանցլեր Օլաֆ Շոլցին՝ վերջինիս անվանելով «ոչ կոմպետենտ հիմար» և կոչ անելով հրաժարական տալ: Հատկանշական է, որ հարձակվողը ԱԳհ կուսակցության կողմնակիցն էր, որին աջակցում է Մասկը, ինչպես նաև իր համակրանքն է հայտնել Մասկին։

* ։ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը ցավակցություն է հայտնել Գերմանիային:
* ։ Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար Ալեքսանդր Շալենբերգը (ÖVP) Ինստագրամում (ավելի շուտ Twitter-ում) հայտնել է իր «ցնցվածությունը» և հավաստիացրել․ «Մենք ուս ուսի կանգնած ենք մեր գերմանացի ընկերների հետ»։ Ներքին գործերի նախարար Գերհարդ Կարները (ÖVP) հայտարարել է, որ «ցնցված է» և հայտնել է, որ նման դրամատիկ իրադարձություններից հետո, Ավստրիայում նույնպես իրականացվում է իրավիճակի արդիական գնահատում։
* : Հունգարիայի վարչապետ Վիկտոր Օրբանն աղոթքներ է հղել և ցավակցություն հայտնել զոհերի ընտանիքներին՝ հարձակումն անվանելով «նողկալի»։
* : Իսպանիայի վարչապետ Պեդրո Սանչեսը զրուցել է Օլաֆ Շոլցի հետ՝ իր աջակցությունը հայտնելու «զոհերին, նրանց ընտանիքներին և ողջ գերմանացիներին»։
* : Իտալիայի վարչապետ Ջորջիա Մելոնին իր հայտարարության մեջ ցավակցություն է հայտնել հարձակման զոհերին և նրանց ընտանիքներին։
* : Նիդեռլանդների վարչապետ Դիկ Սխոֆը հայտարարել է, որ հոլանդական իշխանությունները «ուշադիր հետևում են իրադարձությունների զարգացմանը», և որ «Նիդերլանդներն աջակցում է Գերմանիային այս դժվարին շրջանում»:
* : Լեհաստանի նախագահ Անջեյ Դուդան ասել է, որ «ցնցված է» հարձակումից և ցակացություն է հայտնել զոհերին և նրանց ընտանիքներին։
* : Սաուդյան Արաբիայի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտել է հարձակումը և իր համերաշխությունն ու աջակցությունն է հայտնել գերմանացի ժողովրդին և զոհերին։
* : Հարձակումից հետո Նյու Յորքի ոստիկանական բաժանմունքն ուժեղացրել է անվտանգության միջոցառումները սուրբծննդյան շուկաներում։ Ընտրված փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը լրատվամիջոցներին մեղադրել է ավտոմոբիլային հարձակման մեջ վարորդի դերը թերագնահատելու մեջ։
* : Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը դատապարտել է հարձակումը, ցավակցություն հայտնել զոհվածների ընտանիքներին և շուտափույթ ապաքինում մաղթել տուժածներին։
* : Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ «խորապես ցնցված է» հարձակումից։
* : ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն ցավակցություն է հայտնել և շուկայում տեղի ունեցածն անվանել «սարսափելի»։

## Տես նաև
* Ահաբեկչություն Բեռլինում (2016)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 Գերմանիայում
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Գերմանիայում
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն