Գազայի պատերազմի նախապատմություն

alt=A bar chart from 2008 to before October 2023. 6,407 Palestinians have been killed during this time frame, while a smaller 308 Israelis have been killed.|մինի|Իսրայելցիների և պաղեստինցիների մահերը, որոնք նախորդել են 2023 թվականին Համասի գլխավորած Իսրայելի վրա հարձակմանը, որոնց մեծ մասը քաղաքացիական անձինք են եղել։
**[[Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023-2024)|Գազայի շարունակական պատերազմի]] նախապատմություն**, իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության դեպքեր, որոնք ներառում են 1967-2023 թվականների կարևոր իրադարձությունները, ներառյալ՝  Իսրայելի կողմից տարածքների օկուպացիան, Համասի վերելքը, բազմաթիվ ռազմական բախումները, Գազայի տնտեսական դժվարությունները և Համասի գլխավորած պաղեստինցի զինյալների կողմից Իսրայելի վրա հոկտեմբերի 7-ին իրականացված հարձակումների նախապատրաստական աշխատանքները։

## Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտություն
1967 թվականին Իսրայելի և արաբական պետությունների կոալիցիայի (հիմնականում Եգիպտոսի, Սիրիայի և Հորդանանի) միջև տեղի ունեցած Վեցօրյա պատերազմից հետո, Իսրայելը գրավել է Պաղեստինի տարածքները, այդ թվում՝ Գազայի հատվածը, որը նախկինում գրավված է եղել Եգիպտոսի կողմից։ Արաբա-իսրայելական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը սկսվել է 1970-ական թվականներին, որի արդյունքում արաբական պետությունների և Իսրայելի միջև չորրորդ և վերջին պատերազմն ավարտվել է 1973 թվականին, իսկ 1979 թվականին ստորագրվել է իսրայելա-եգիպտական խաղաղության պայմանագիր։ 1987 թվականին սկսվել է Առաջին ինթիֆադան՝ պաղեստինցիների ժողովրդական ապստամբությունը իսրայելական օկուպացիայի դեմ։ 2000 թվականին Քեմփ Դեյվիդի գագաթնաժողովում խաղաղ բանակցությունների ձախողումից հետո, բռնությունը կրկին սրվել է Երկրորդ Ինթիֆադայի ժամանակ, որն ավարտվել է Շարմ էլ Շեյխի գագաթնաժողովով և Իսրայելի՝ 2005 թվականին Գազայից դուրսբերմամբ և հետագա շրջափակմամբ։ Իսրայելի կողմից շրջափակումները, զուգորդված կրկնվող հակամարտությունների հետ, հանգեցրին աղքատության, գործազրկության բարձր մակարդակի և տնտեսական զարգացման ցածր մակարդակի։

Համասը հաղթել է 2006 թվականի Պաղեստինի օրենսդիր մարմնի ընտրություններում և դրան հաջորդած Գազայի հատվածում նրա և Ֆաթհի միջև տեղի ունեցած մարտում, որը հանգեցրել է Համասի կողմից Գազայի կառավարմանը՝ 2007 թվականին և Իսրայելի հետ լարվածության հետագա սրմանը։ Իսրայելը, Եգիպտոսի հետ միասին շրջափակում է սահմանել, որը զգալիորեն վնասել է Գազայի տնտեսությանը՝ որպես արդարացում նշելով անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները։ Միջազգային իրավապաշտպան խմբերը շրջափակումը բնութագրել են որպես կոլեկտիվ պատժի մի ձև, մինչդեռ Իսրայելը պաշտպանել է այն որպես անհրաժեշտություն՝ զենքի տարածք պահելու և կրկնակի նշանակության ապրանքների մուտքը կանխելու համար։ Պաղեստինի ինքնավարությունը ազգային ընտրություններ չի անցկացրել 2006 թվականից ի վեր։

2007 թվականից ի վեր Իսրայելը բազմաթիվ ռազմական բախումների է մասնակցել Համասի և այլ պաղեստինյան զինյալ խմբավորումների հետ Գազայում։ Իսրայելի և Համասի միջև նախկինում տեղի են ունեցել չորս խոշոր ռազմական բախումներ, այդ թվում՝ երկու լայնածավալ պատերազմներ՝ 2008-2009, 2012, 2014 և 2021 թվականներին։ Համասի մարտավարությունը ներառում էր թունելային պատերազմ և հրթիռների արձակում Իսրայելի տարածք, մինչդեռ Իսրայելը, որպես կանոն ավիահարվածներ է իրականացրել Գազայում։ Իսրայելը նաև ցամաքային ներխուժումներ է իրականացրել Գազա 2008-2009 և 2014 թվականների պատերազմներում։ 2018-2019 թվականներին Գազա-Իսրայել սահմանի մոտ ամեն շաբաթ կազմակերպվել են բողոքի ցույցեր, որոնց մասնակցել են նաև Գազայի հազարավոր բնակիչներ: Բողոքի ցույցերը Իսրայելի կողմից դիմավորվել են բռնությամբ և հարյուրավոր մարդիկ են զոհվել, իսկ հազարավորները վիրավորվել են դիպուկահարների կրակոցներից։ 2023 թվականի պատերազմից առաջ Գազայում և Արևմտյան ափին պաղեստինցիների շրջանում անցկացված հարցումները ցույց են տվել, որ մեծամասնությունը կողմ է եղել «զինված պայքարին», «զինյալ խմբավորումների» ստեղծմանը և իսրայելական օկուպացիայի դեմ *[[Ինթիֆադա|ինթիֆադային]]* («ապստամբությանը»)։ ՄԱԿ-ի Հումանիտար հարցերի համակարգման գրասենյակը (ՀՀՀԳ) հայտնել է, որ 2008 թվականից մինչև 2023 թվականի սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում, այս պատերազմի սկսվելուց առաջ, իսրայելա-պաղեստինյան լայն հակամարտության ընթացքում սպանվել է մոտ 6400 պաղեստինցի և 300 իսրայելցի։

Գազայի հատվածի Իսրայելի կողմից շրջափակման պատճառով, UNRWA-ն հայտնել է, որ 2023 թվականին մարդկանց 81%-ը ապրել է աղքատության գծից ցածր վիճակում, որոնցից 63%-ը պարենային անապահովության մեջ է եղել և կախված է եղել միջազգային օգնությունից։ The Independent-ի վերլուծության համաձայն՝ Գազայի շրջափակումը հուսահատություն է ստեղծել պաղեստինցիների շրջանում, որը շահագործվել է Համասի կողմից՝ համոզելով երիտասարդ պաղեստինցի տղամարդկանց, որ բռնությունը նրանց միակ լուծումն է։

Համասը մի շարք արևմտյան պետությունների և տարածաշրջանային դաշինքների կողմից, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ճապոնիայի, Ավստրալիայի և ԵՄ-ի կողմից ճանաչվել է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Չինաստանը և Ռուսաստանը Համասին չեն համարում ահաբեկչական կազմակերպություն և ՄԱԿ-ում Համասին «ահաբեկչական գործողությունների» համար դատապարտելու 2018 թվականի առաջարկը չի ընդունվել։

2021 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Ֆաթահը և Համասը համաձայնության փորձել են համատեղ ընտրություններ անցկացնել Պաղեստինի նոր օրենսդիր ժողովում, որն արվել է Օսլոյի համաձայնագրերի համաձայն և Համասի՝ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությանը միանալու համար։ Համասը պարտավորվել է պահպանել միջազգային իրավունքը, Գազայի վերահսկողությունը փոխանցել Պաղեստինի ինքնավարությանը և թույլ տալ նրան բանակցություններ վարել Իսրայելի հետ՝ 1967 թվականի հրադադարի գծերի երկայնքով պաղեստինյան պետություն ստեղծելու համար՝ Արևելյան Երուսաղեմը պահել որպես մայրաքաղաք։ Բար-Իլան համալսարանի իսրայելցի արաբագետ և քաղաքագետ Մենախեմ Քլայնի խոսքերով՝ Մահմուդ Աբբասը հետագայում չեղյալ է հայտարարել ընտրությունները Իսրայելի և Միացյալ Նահանգների ճնշման տակ։ 2021 թվականի Իսրայել-Պաղեստինյան ճգնաժամի բռնկումից կարճ ժամանակ անց «Ալ-Քասամի բրիգադները» սկսել են պլանավորել 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ի գործողությունը։

## Համասի դրդապատճառները
Համասի պաշտոնյաները հարձակման մասին հայտարարելիս նշել են, որ դա պատասխան է եղել Իսրայելի օկուպացիային, Գազայի հատվածի շրջափակմանը, Իսրայելի բնակիչների կողմից պաղեստինցիների նկատմամբ կիրառվող բռնությանը, պաղեստինցիների տեղաշարժի սահմանափակումներին և հազարավոր պաղեստինցիների բանտարկությանը, որոնց Համասը փորձել է ազատ արձակել՝ իսրայելցի պատանդներ վերցնելով։

Համասի «Ալ-Քասամ» բրիգադների (նրանց զինյալ թևի) ղեկավար Մոհամմադ Դեյֆը հոկտեմբերի 7-ին հայտարարել է, որ Համասի հարձակումը պատասխան է եղել այն բանին, ինչը նա անվանել է « Ալ-Ակսա մզկիթի պղծում», ինչպես նաև Իսրայելի կողմից 2023 թվականին հարյուրավոր պաղեստինցիների սպանությանն ու վիրավորմանը։

Իր ելույթում նա նշել է, որ «ամեն օր օկուպացիան հարձակվում է մեր քաղաքների և տների վրա Արևմտյան ափին՝ տարածելով կոռուպցիա՝ ներթափանցելով տներ, ձերբակալելով և սպանելով հարյուրավոր մարդկանց միայն այս տարի և իսրայելական օկուպացիան շարունակում է իր հանցավոր շրջափակումը Գազայի հատվածում ։ Մեր պաղեստինցի ժողովրդի և նրանց իրավունքների դեմ այս շարունակական հանցագործությունների, միջազգային օրենքների և բանաձևերի նկատմամբ խորը անտեսման, ԱՄՆ-ի և Արևմուտքի աջակցության և միջազգային լռության պայմաններում մենք որոշել ենք վերջ դնել այդ ամենին և հայտարարել «Ալ-Աքսայի ջրհեղեղ» ռազմական գործողության մասին իսրայելական օկուպացիայի դեմ, որպեսզի այն այլևս չկարողանա անպատիժ կերպով զվարճանալ»։

Համասի լրացուցիչ ենթադրյալ դրդապատճառներից մեկը Իսրայելի և արաբական երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների կարգավորումը կանխելն է եղել, որը թափ է հավաքել Աբրահամի համաձայնագրերի շնորհիվ։ Սակայն միջազգային հարաբերությունների միակ ասպեկտը, որը Համասը կամ նրա դաշնակիցները շեշտել են՝ Արևմուտքի և Միացյալ Նահանգների աջակցությունն է օկուպացիային։ Դեյֆը նաև ընդգծել է տարածաշրջանում առկա այլ հակամարտություններ, որոնք նա կապել է պաղեստինյան պայքարի հետ։

### Ալ-Քասամի բրիգադների աջակցության կոչեր
Հոկտեմբերի 7-ի իր ելույթում «Քասամի բրիգադների» «շտաբի պետ» Մոհամմեդ Դեիֆը կոչ է արել պաղեստինցիներին և տարածաշրջանի «իսլամական դիմադրության» խմբերի անդամներին «վտարել օկուպանտներին և քանդել պատերը»։

Դեյֆը հանձնարարել է Արևմտյան ափին, Երուսաղեմում և Իսրայելում բնակվող պաղեստինցիներին օգտվել առիթից և տապալել օկուպացիան։ Այնուհետև նա կոչ է արել «արաբական և իսլամական հայրենիքի բոլոր մասերում»՝ Մարոկկոյից մինչև Ինդոնեզիա, «սկսել հիմա, ոչ թե վաղը, ձեր ամենօրյա առաջխաղացումը դեպի Պաղեստին, և թույլ մի տվեք, որ սահմանները, ռեժիմները կամ սահմանափակումները զրկեն ձեզ այդ պատվից»։ Դեյֆը շարունակել է մեջբերելով Ղուրանը. «Եվ սպանեք նրանց, որտեղ էլ որ հանդիպեք նրանց և վտարեք նրանց այնտեղից, որտեղ նրանք վտարել են ձեզ»։ Նույն ելույթում Դեյֆը ասել է՝ «Մի՛ սպանեք ծերերին և երեխաներին և հեռացրեք այս կեղտը ձեր երկրից և ձեր սրբավայրերից»։

### Համասի երկարաժամկետ նպատակներ
Շատ գիտնականներ նշում են, որ Համասի նպատակը Պաղեստինի պետության ստեղծումն է 1967 թվականի սահմաններում, մինչդեռ մյուսները նշում են, որ Համասը բազմիցս կոչ է արել ոչնչացնել Իսրայել պետությունը։ Աղբյուրները, որոնք պնդում են, որ Համասը կոչ է անում ոչնչացնել Իսրայելը, հղում են կատարում 1998 թվականի Համասի կանոնադրությանը, մինչդեռ աղբյուրները, որոնք պնդում են, որ Համասը ընդունել է 1967 թվականի սահմանները, հղում են կատարում 2017 թվականի Համասի կանոնադրությանը, 2005 թվականի Պաղեստինի Կահիրեի հռչակագրին և 2006 թվականի Պաղեստինի բանտարկյալների փաստաթղթին։ 2017 թվականին Համասը այն փոխարինել է նոր կանոնադրությամբ, որը հեռացրել է հակասեմական լեզուն և ասել է, որ Համասի պայքարը սիոնիստների դեմ է, այլ ոչ թե հրեաների։

Հարձակումը նաև նկատվել է որպես Համասի ներսում ներքին լարվածության լուծում՝ կապված այն հարցի հետ, թե արդյոք խմբի հիմնական նպատակը Գազայի հատվածի կառավարումն է, թե Իսրայելի դեմ պայքարը։ Դատական բարեփոխումների դեմ բողոքի ցույցերի հետևանքով Իսրայելի հասարակության մեջ ներքին բախումները խրախուսել են Համասին շարունակել իր հարձակումը։

2024 թվականի հունվարի 21-ին Համասը հրապարակել է 18 էջանոց անգլերեն լեզվով փաստաթուղթ, որում վերահաստատվում էին նախկինում նշված հիմնավորումները և հարձակումը ավելի լայն համատեքստում դիտարկվում էր որպես գաղութատիրության դեմ պայքար՝ իր գործողությունները նկարագրելով որպես «անհրաժեշտ քայլ և բնականոն արձագանք՝ պաղեստինյան ժողովրդի դեմ Իսրայելի բոլոր դավադրություններին դիմակայելու համար»։ Այնտեղ ասվում է, որ «հնարավոր է՝ որոշ սխալներ են տեղի ունեցել» հարձակումների ժամանակ՝ «իսրայելական անվտանգության և ռազմական համակարգի արագ փլուզման և Գազայի հետ սահմանային տարածքներում առաջացած քաոսի պատճառով» և որ «[եթե] եղել է քաղաքացիական անձանց թիրախավորելու որևէ դեպք, դա պատահաբար է տեղի ունեցել»։ Հրապարակման ժամկետը հարցեր է առաջացրել. Գազայի աղբյուրները, այդ թվում՝ Համասի հետ կապվածները, *«Հաարեց»-ին* ասել են, որ փաստաթուղթը նախատեսված էր Գազայի բնակիչների կողմից Իսրայելի վրա հարձակումների համար վճարված ծանր գնի քննադատությանը դիմակայելու համար։

### Փորձեր Իրանին և «Հեզբոլլահին» միավորելու համար
Ներքին փաստաթղթերը բացահայտել են, որ Համասը, Յահյա Սինվարի գլխավորած նախաձեռնությամբ, փորձել է համոզել Իրանին և Հեզբոլլահին միանալ հոկտեմբերի 7-ի հարձակումներին։ Խումբը հետաձգել է հարձակումը, քանի որ այն կրել է «մեծ նախագիծ» կոդային անվանումը, իր սկզբնական 2022 թվականի ամսաթվից՝ հույս ունենալով ապահովել ավելի լայն տարածաշրջանային ներգրավվածություն: Չնայած Իրանը և Հեզբոլլահը աջակցություն էին հայտնել, նրանք լիովին պատրաստ չէին, ինչի պատճառով Համասը շարունակել է առանց նրանց։ Սա վիճարկվել է Drop Site News-ի կողմից, որը հայտարարել է, որ New York Times-ը չի կարողացել պատշաճ կերպով ստուգել փաստաթղթերը: Սա ներառում է իրենց մեկ անունով աղբյուրին ցույց տալ միայն մեկ էջ (30-ից), չնայած փաստաթղթերի իսկությունը գնահատելու համար հիմնվել է այս աղբյուրի վրա։

## Իսրայելի քաղաքականություն
Նեթանյահուի կառավարությունը քննադատության է ենթարկվել Իսրայելի ներսում՝ Գազայում Համասի կառավարությանը լիազորելու քաղաքականության համար, օրինակ՝ Գազայի բնակիչներին աշխատանքի թույլտվություններ տրամադրելով, Համասին միջոցներ փոխանցելը հեշտացնելով և հարաբերական անդորրություն պահպանելով։ Նեթանյահուի հինգերորդ կառավարության 2021 թվականի ավարտին Գազայի բնակիչներին աշխատանքի թույլտվությունների տրամադրումը հասել է մոտավորապես 2000-3000-ի։ Ավելի ուշ՝ Բենեթ-Լապիդի կառավարության օրոք, այս թիվը զգալիորեն աճեց՝ հասնելով 10,000-ի, իսկ Նեթանյահուի՝ 2023 թվականին իշխանության վերադառնալուց հետո այդ թիվը կրկին բարձրացել է մինչև 20,000։ Այս աշխատողները մեղադրվել են Իսրայելին լրտեսելու և հոկտեմբերի 7-ի հարձակմանը մեղսակից լինելու մեջ։ Հարձակումից հետո Իսրայելի ռազմական կաբինետը Արևմտյան ափի բնակիչներին տրամադրել է լրացուցիչ 8000 աշխատանքային թույլտվություն՝ չնայած նրանց ստուգման և անվտանգության հնարավոր ռիսկերի վերաբերյալ մտահոգություններին։

Բացի աշխատողների թույլտվություններ տրամադրելուց՝ Կատարից միլիոնավոր դոլարներ են տեղափոխվել Գազա՝ Իսրայելի հետախուզական գործակալության՝ Մոսադի ուղեկցությամբ, որոնք նախատեսված են Գազայի էլեկտրակայանի, ենթակառուցվածքային նախագծերի և աղքատ պաղեստինյան ընտանիքներին ամսական նպաստների համար, մինչդեռ իսրայելցի պաշտոնյաները գիտակցում էին, որ Համասը կարող է այդ միջոցները ուղղորդել զենք և հրթիռներ ձեռք բերելու համար։

Համասի նկատմամբ այս ռազմավարությունները քննադատվել են որպես հակառակ արդյունք 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ի հարձակումների լույսի ներքո։ Քննադատները զգուշացրել են, որ նման քաղաքականությունը կարող է ամրապնդել Համասի իշխանությունը Գազայում, միաժամանակ թուլացնելով Արևմտյան ափում Պաղեստինի ինքնավարության Մահմուդ Աբբասին, այդպիսով խաթարելով երկու պետությունների լուծումը։ Այս քննադատությունը կրկնել են մի շարք իսրայելցի պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ նախկին վարչապետ Էհուդ Բարաքը և Շին Բեթ ներքին անվտանգության ծառայության նախկին ղեկավար Յուվալ Դիսկինը։ Պաղեստինի ինքնավարությունը և Սաուդյան Արաբիան նույնպես քննադատել են Նեթանյահուի կառավարությանը Կատարին թույլատրել Համասին գումարով լի ճամպրուկներ մատակարարել՝ հրադադարի պահպանման դիմաց՝ Haaretz-ը և The Nation-ը Նեթանյահուի պաղեստինյան հարցի նկատմամբ ռազմավարությունը նկարագրել են որպես «բաժանիր և տիրիր» ռազմավարություն։ Նեթանյահուն ինքը քննադատել է հոկտեմբերի 7-ի հարձակումների համար իր պատասխանատվության վերաբերյալ կարծիքները՝ նշելով. «Մարդիկ այդ հարցը Ֆրանկլին Ռուզվելտին տվե՞լ են Փերլ Հարբորից հետո։ Մարդիկ Ջորջ Բուշին տվե՞լ են նոյեմբերի 11-ի անակնկալ հարձակումից հետո»։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներին անդրադառնալով՝ նշել է. «Մարդիկ այդ հարցը տվե՞լ են Ֆրանկլին Ռուզվելտին Փերլ Հարբորից հետո։ Մարդիկ Ջորջ Բուշին տվե՞լ են նոյեմբերի 11-ի անակնկալ հարձակումից հետո»:

Բազմաթիվ մեկնաբաններ պատերազմի պատճառ են համարել Իսրայելի օկուպացիայի ավելի լայն համատեքստը: «Ասոշիեյթեդ Փրես»-ը գրել է, որ պաղեստինցիները «հուսահատված են Արևմտյան ափի անվերջ օկուպացիայի և Գազայի խեղդող շրջափակման պատճառով»: Մարդու իրավունքների մի շարք կազմակերպություններ, այդ թվում՝ «Ամնեսթի Ինթերնեշնլ»-ը, «Բ'Ցելեմ»-ը և «Հյումն Ռայթս Ուոթչ»-ը` Իսրայելի օկուպացիան համեմատել են ապարտհեյդի հետ, չնայած Իսրայելի կողմնակիցները վիճարկում են այս բնութագրումը:

## 2023 թվականի իսրայելա-պաղեստինյան սրացում
2023 թվականին, հոկտեմբերի 7-ի հարձակումից առաջ, պաղեստինցիների հարձակումների հետևանքով զոհվել է 32 իսրայելցի և երկու օտարերկրյա քաղաքացի։ Իսրայելական ուժերի կողմից առնվազն 247 պաղեստինցի է սպանվել։ Բնակիչների հարձակումների աճը հարյուրավոր պաղեստինցիների է տեղահանել և բախումներ են տեղի ունեցել Ալ-Աքսա մզկիթի շուրջ, որը գտնվում է Երուսաղեմի վիճարկվող սրբավայր Տաճարի լեռան վրա։ 2023 թվականի օգոստոսին Իսրայելում վարչական կալանքի տակ էին պահվել 1264 պաղեստինցիներ՝ առանց մեղադրանքի կամ դատավարության, ինչը Իսրայելը անհրաժեշտ է համարում վտանգավոր զինյալներին զսպելու համար։

Իսրայելի և Համասի միջև լարվածությունը սրվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին և *[[Վաշինգտոն Փոստ|«Վաշինգտոն Փոստ»-ը]]* երկուսին էլ նկարագրել է որպես «պատերազմի եզրին»։ Իսրայելը պայթուցիկներ գտել է ջինսերի խմբաքանակի մեջ և դադարեցրել է Գազայից արտահանումը։ Ի պատասխան՝ Համասը իր ուժերը բերել է բարձր մարտական պատրաստության վիճակի և ռազմական վարժանքներ անցկացրել է այլ խմբավորումների հետ, այդ թվում՝ բացահայտորեն գրոհել է իսրայելական բնակավայրերը։ Համասը նաև թույլ է տվել պաղեստինցիներին վերսկսել բողոքի ցույցերը Գազա-Իսրայել արգելապատնեշի մոտ։ Սեպտեմբերի 13-ին սահմանին սպանվել է հինգ պաղեստինցի։ «Վաշինգտոն Փոստ» -ի տվյալներով՝ պաղեստինցիները փորձել են պայթեցնել պայթուցիկ սարք։ «Ալ-Ջազիրան» հաղորդել է, որ պաղեստինյան պայթուցիկ նյութերի ինժեներական ստորաբաժանումն աշխատել է սարքը չեզոքացնելու ուղղությամբ։ Սեպտեմբերի 29-ին Կատարը, ՄԱԿ-ը և Եգիպտոսը միջնորդել են Իսրայելի և Համասի պաշտոնյաների միջև Գազայի հատվածում համաձայնագիր կնքելու վերաբերյալ՝ փակ անցակետերը վերաբանալու և լարվածությունը թուլացնելու վերաբերյալ։

Սայմոն Թիսդալը պնդում է, որ 2023 թվականի առաջին կեսին Արևմտյան ափին իսրայելա-պաղեստինյան բռնության աճը պատերազմի նախանշան է եղել և նշում է, որ Նեթանյահուի «ցանկացած տեսակի խաղաղության գործընթացի մասին մտածելուց հրաժարվելը» «յուղ է լցրել մխացող կրակի վրա»՝ «իսրայելական անօրինական բնակավայրերի անդադար ընդլայնման» համատեքստում։ Հարձակումից առաջ Սաուդյան Արաբիան Իսրայելին զգուշացրել էր շարունակական օկուպացիայի հետևանքով «պայթյունի» մասին, Եգիպտոսը զգուշացրել էր աղետի մասին, եթե քաղաքական առաջընթաց չլինի և նմանատիպ նախազգուշացումներ են տվել նաև Պաղեստինի ինքնավարության պաշտոնյաները։ Հարձակումներից երկու ամիս առաջ Հորդանանի թագավոր Աբդուլլահ II-ը նշել է, որ պաղեստինցիները «քաղաքացիական իրավունքներ չեն ունեցել, տեղաշարժի ազատություն էլ չի եղել»։

## Իսրայելական հետախուզության ձախողում
Իսրայելի հետախուզական պաշտոնյաները սկզբում հայտարարել են, որ իրենք որևէ նախազգուշացում կամ ցուցում չունեն Համասի կողմից հոկտեմբերի 7-ի հարձակման մասին, չնայած Իսրայելը լայնածավալ վերահսկողություն է իրականացնում Գազայի նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, հոկտեմբերի 7-ին նախորդող շաբաթների և օրերի ընթացքում ԱՄՆ հետախուզական համայնքը ներկայացրել է առնվազն երկու գնահատական, որոնք մասամբ հիմնված են Իսրայելի հետախուզության կողմից Բայդենի վարչակազմին Համասի կողմից նախաձեռնված բռնության ռիսկի աճի մասին նախազգուշացման վրա։ Եգիպտոսը հայտարարել է, որ հարձակումից մի քանի օր առաջ զգուշացրել է Իսրայելին՝ «իրավիճակի պայթյուն է սպասվում, շատ շուտով և այն կլինի մեծ»։ Իսրայելը հերքել է նման նախազգուշացում ստանալու փաստը, սակայն եգիպտական հայտարարությունը հաստատել է ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Մայքլ Մաքքոլը, որն ասել է, որ նախազգուշացումներ են արվել հարձակումից երեք օր առաջ։

*[[Նյու Յորք Թայմս|«Նյու Յորք Թայմս»]]*-ի հաղորդման համաձայն, իսրայելցի պաշտոնյաները ձեռք են բերել մոտավորապես 40 էջանոց փաստաթուղթ, որը մանրամասն նկարագրում է Համասի մարտական ծրագիրը հոկտեմբերի 7-ի հարձակման համար՝ իրական իրադարձությունից մեկ տարի առաջ։ Փաստաթղթում նկարագրվում էին օպերատիվ ծրագրերը և թիրախները, այդ թվում՝ իսրայելական ուժերի չափը և տեղակայումը, և Իսրայելում հարցեր էին առաջանում այն մասին, թե ինչպես է Համասը կարողացել իմանալ այդ մանրամասները։ Ծրագրերը ներառում էին լայնածավալ հրթիռային հարձակում ներխուժումից առաջ, անօդաչու թռչող սարքեր՝ սահմանի երկայնքով տեղակայված հսկողության տեսախցիկներն ու հրետանային աշտարակները խափանելու համար, ինչպես նաև զինված անձինք, որոնք ներխուժել էին Իսրայել՝ պարապլաններով։ «*Թայմս»*-ի հաղորդման հեղինակները գրել են՝ «Համասը հետևել է նախագծին ցնցող ճշգրտությամբ»։ Նրանք նաև պնդել են, որ փաստաթուղթը լայնորեն տարածվել է իսրայելական ռազմական և հետախուզական ղեկավարների շրջանում, որոնք մեծ մասամբ մերժել են ծրագիրը՝ այն համարելով Համասի հնարավորություններից դուրս, չնայած պարզ չէ, թե արդյոք քաղաքական առաջնորդները տեղեկացված էին դրա մասին։ 2023 թվականի հուլիսին իսրայելական ազդանշանային հետախուզության ստորաբաժանման վետերան վերլուծաբանը զգուշացրել է այլ հետախուզական փորձագետների, որ Համասը զորավարժություններ է անցկացնում հարձակման համար։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի Գազայի դիվիզիայի գնդապետը եզրակացրել է, որ իրական սպառնալիք չկա։

*[[Financial Times|«Ֆայնենշլ Թայմս»-ը]]* և *«Պոլիտիկո»-ն* հաղորդել են, որ ազդանշանային ստորաբաժանման ահազանգերը մասամբ անտեսվել են, քանի որ դրանք ստացվել են ցածր կոչում ունեցող կին զինվորներից: Ավելին, այս նախազգուշացումները հակասում էին Իսրայելի կառավարության այն համոզմունքին, որ այն արդյունավետորեն զսպել է Համասին՝ շրջափակելով Գազան, ռմբակոծելով նրա ռազմական կարողությունները և թույլ տալով Կատարին հարյուր միլիոնավոր դոլարների օգնություն ուղղորդել Գազային: Իսրայելի քաղաքական և ռազմական ղեկավարության վերին էշելոնները համաձայն էին այն պատմության հետ, որ Համասը չափավորել է իրավիճակը և ձգտում է խուսափել լայնածավալ պատերազմից։

2024 թվականի հունիսին հաղորդվել է, որ Իսրայելի հանրային հեռարձակող Kan-ին տրամադրվել է «Մանրամասն ամբողջական ռեյդի նախապատրաստություն» վերնագրով փաստաթուղթ։ Փաստաթուղթը կազմվել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի Գազայի դիվիզիայի կողմից հոկտեմբերի 7-ից երեք շաբաթ առաջ՝ նախազգուշացնելով, որ Համասը պատրաստվում է պատանդ վերցնելու լայնածավալ գործողության։ Փաստաթղթում նշված գնահատականները ենթադրում են, որ Համասը նպատակ ունի գերի վերցնել 200-250 պատանդի։

## Իսրայել-Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններ
Հարձակման պահին Իսրայելը և Սաուդյան Արաբիան բանակցություններ են վարել հարաբերությունները կարգավորելու համար: Բանակցությունների ընթացքում, օգոստոսի սկզբին, Իսրայելի վարչապետ Նեթանյահուն մերժել է պաղեստինյան պետության ստեղծումը։ Այնուամենայնիվ, Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մուհամմեդ բին Սալմանը հայտարարել է, որ կարգավորումը «առաջին անգամ իրական է»։ Սա սաուդյան քաղաքականության ակնհայտ շրջադարձ էր, որը արտահայտվել է 2002 թվականի Արաբական խաղաղության նախաձեռնության մեջ, երբ Սաուդյան Արաբիան Իսրայելին առաջարկել էր կարգավորում ամբողջ արաբական աշխարհի հետ, եթե Իսրայելը թույլ տա Պաղեստինյան պետության ստեղծումը։ Իսրայելցի և բանակցություններին մասնակցող այլ պաշտոնյաներ հաստատել են, որ սաուդցիները քննարկում են Իսրայելի հետ հարաբերությունների կարգավորումը՝ առանց Պաղեստինյան պետության ստեղծման։ Շատ պաղեստինցիներ մտահոգված էին, որ իսրայելա-սաուդյան կարգավորումը իրենց կարժենա պաղեստինյան պետականության համար իրենց վերջին նշանակալի լծակը։ ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության ինստիտուտի մեծ մասը կարծում է, որ պաղեստինյան պետականությունը «այլևս նշանակություն չունի Մերձավոր Արևելքում»։

Հոկտեմբերի 21-ին ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը հայտարարել է, որ հոկտեմբերի 7-ի հարձակումների նպատակն էր խափանել հարաբերությունների կարգավորման բանակցությունները: Ըստ Մենախեմ Քլայնի՝ Իսրայելի հարաբերությունների կարգավորումը Մերձավոր Արևելքի այլ պետությունների, այդ թվում՝ Սաուդյան Արաբիայի հետ, սպառնում էր պաղեստինցիներին թողնել «մեկուսացված և թույլ»։ 2024 թվականի փետրվարի 7-ին Սաուդյան Արաբիան հայտարարել է, որ Իսրայելի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները պահանջում են անկախ պաղեստինյան պետություն 1967 թվականի սահմաններում՝ Արևելյան Երուսաղեմ մայրաքաղաքով։ Հոկտեմբերի 4-ին՝ Համասի հարձակումից երեք օր առաջ, ամերիկացի դիվանագետ Դենիս Ռոսը հայտարարել է, որ պաղեստինյան պետականությունը «տարբերակ չէ» իսրայելա-սաուդյան բանակցություններում։ 2024 թվականի հոկտեմբերին՝ հարձակումներից մեկ տարի անց, իսրայելական զինվորականները հայտարարել են, որ ունեն Համասի փաստաթղթեր, որոնցում ասվում էր, որ ցանկանում են խափանել Սաուդյան Արաբիա-իսրայելյան բանակցությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Գազա-Իսրայել հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Պատերազմների պատճառներ