Շերվուդ Ռոուլենդ

**Ֆրենկ Շերվուդ «Շերի» Ռոուլանդ** () ամերիկացի Նոբելյան մրցանակակիր և քիմիայի պրոֆեսոր էր Կալիֆոռնիայի Իրվայնի համալսարանում։ Նրա հետազոտությունները վերաբերում էին մթնոլորտային քիմիայի և քիմիական կինետիկայի հարցերին։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը այն հայտնագործությունն էր, որ քլորֆտորածխածինները նպաստում են օզոնային շերտի քայքայմանը։

## Կրթություն և վաղ կյանք
Ռոուլանդը ծնվել է Օհայո նահանգի Դելավեր քաղաքում, կրթություն է ստացել պետական ​​դպրոցներում և բարձր առաջադիմության շնորհիվ  ավագ դպրոցն ավարտել է իր 16-րդ տարեդարձից մի քանի շաբաթ առաջ։ Ավագ դպրոցում, ամռանը, Ֆրենկին վստահվեց տեղական օդերևութաբանական ծառայության կայանը ղեկավարել։ Սա Ռոուլենդի առաջին շփումն էր համակարգված փորձարկումների և տվյալների հավաքագրման հետ։ Օհայո Ուեսլեյան համալսարան ընդունվելուց  Ռոուլենդը պատրաստվում էր այն ավարտել դեռ 18-ը չբոլորած։ Փոխարենը նա զորակոչվեց ռազմածովային նավատորմ՝ ռադարային օպերատորներ պատրաստելու համար։ 14 ամիս անց Ռոուլանդը զորացրվեց ենթասպայի կարգավիճակով։ Չիկագոյի համալսարան ընդունվելուց հետո Ռոուլենդը նշանակվեց Ուիլարդ Լիբբիի մենթոր և սկսեց ուսումնասիրել ռադիոքիմիա։ Ռոուլենդի թեզը վերաբերում էր ցիկլոտրոնի կողմից արտադրված ռադիոակտիվ բրոմի ատոմների քիմիական վիճակին։ 1948 թվականին Ռոուլանդը ստացել է բակալավրի աստիճան Օհայո Ուեսլեյան համալսարանից։ Այնուհետև 1951 թվականին նա ստացել է մագիստրոսի աստիճան և 1952 թվականին դոկտորական աստիճանը Չիկագոյի համալսարանից։

## Կարիերա և հետազոտություն
Ռոուլանդը ակադեմիական պաշտոններ է զբաղեցրել Փրինսթոնի համալսարանում (1952–1956) և Կանզասի համալսարանում (1956–1964), 1964 թվականին նա դարձավ Քիմիայի պրոֆեսոր Կալիֆոռնիայի Իրվայնի համալսարանում: 1970-ականների սկզբին Իրվայնում նա սկսել է աշխատել Մարիո Մոլինայի հետ: Ռոուլանդը 1978 թվականին ընտրվել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ և 1993 թվականին եղել է Գիտության աջակցման ամերիկյան ասոցիացիայի (AAAS) նախագահը։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը քլորֆտորածխածինների կողմից օզոնի քայքայմանը նպաստելու բացահայտումն էր։ Ռոուլենդը տեսություն առաջ քաշեց, որ արհեստական օրգանական միացությունների գազերը քայքայվում են ստրատոսֆերայում արևային ճառագայթման ազդեցության հետևանքով՝ անջատելով քլորի ատոմներ, որոնք ռեակցիայի մեջ են մտնում թթվածնի (օզոնի) հետ՝ առաջացնելով քլորի մոնօքսիդ, և որ դրանք առանձին-առանձին ունակ են ոչնչացնելու մեծ թվով օզոնի մոլեկուլներ։ Ակնհայտ էր, որ Ռոուլանդը լավ պատկերացում ուներ, թե ինչ էր կատարվում ավելի բարձր բարձրություններում, երբ նա հայտարարեց. «...Ես գիտեի, որ նման մոլեկուլը չէր կարող հավերժ իներտ մնալ մթնոլորտում, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ մեծ բարձրություններում արեգակնային լուսաքիմիան կքայքայի այն»։ Ռոուլենդի հետազոտությունը, որը 1974 թվականին առաջին անգամ հրապարակվել է Nature ամսագրում, սկիզբ դրեց խնդրի գիտական ​​​​ուսումնասիրությանը։ 1978 թվականին Միացյալ Նահանգներում առաջին անգամ արգելվեց CFC-ների վրա հիմնված աէրոզոլների օգտագործումը ցողացիր տարաներում։ Սակայն ներկայիս արտադրությունը չդադարեց և շուտով վերադարձավ նախկին մակարդակին։ Մինչև 1980-ական թվականները պահանջվեց, որպեսզի հնարավոր լիներ մշակել գլոբալ կարգավորման քաղաքականություն։

## Personal life
Ֆրենկ Ռոուլանդը արվեստի պատմաբան Ինգրիդ Ռոուլանդի և Ջեֆ Ռոուլանդի հայրն էր։ Նա ուներ երկու թոռնուհի։ Կարճատև առողջական խնդիրներից հետո Ռոուլանդը մահացավ 2012 թվականի մարտի 10-ին՝ Պարկինսոնի հիվանդության բարդություններից։ Նրա մահվան լուրը լսելով՝ հայտնի քիմիկոս և լավ ընկեր Մարիո Մոլինան նշել է. «Շերին մեծ ազդեցություն է ունեցել իմ ողջ կարիերայի վրա և ոգեշնչել է ինձ և շատ ուրիշների քայլել նրա մեծության ստվերում»։

## Ծանոթագրություններ