Օգադենի պատերազմ

**Օգադենի պատերազմ** (նաև հայտնի է որպես Եթովպիա-սոմալիական պատերազմ), պատերազմ Եթովպիայի և Սոմալիի միջև՝ վիճելի Օգադեն շրջանի վերահսկողության համար 1977–1978 թվականներին, որը հայտնի է որպես «Առաջին սոցիալիստական ​​պատերազմ Աֆրիկայում»։ Պատերազմը սկսվել է Սոմալիի կողմից Եթովպիայի Օգադեն նահանգը, որը հիմնականում բնակեցված է սոմալիներով, բռնակցելու փորձից։ 1977 թվականի վերջին աշնանը խորհրդա-սոմալիական բարեկամության և համագործակցության պայմանագիրը դադարեցվել է, քանի որ Խորհրդային Միությունը և նրա դաշնակիցները աջակցել են Եթովպիային։ 18․000 կուբացի և 2․000 հարավեմենական զորքերի օգնությամբ եթովպական զորքերը ստիպել են սոմալիական բանակին լքել եթովպական տարածքը։

## Նախապայմաններ
### Անկախության հռչակագրից առաջ
Մինչև անկախ Սոմալի պետության հռչակումը, Մեծ Սոմալին դե ֆակտո արդեն գոյություն ուներ այլ օտարերկրյա կազմավորումների շրջանակներում։ Այսպիսով, 1936 թվականին, Իտալիայի կողմից Եթովպիայի գրավումից հետո, ձևավորվեց **Իտալական Արևելյան Աֆրիկան**, որը միավորեց Աֆրիկայի եղջյուրում գտնվող բոլոր իտալական գաղութային տիրույթները (Էրիթրեա, Եթովպիա, Իտալական Սոմալի), իսկ 1940 թվականին՝ նաև Բրիտանական Սոմալին։ Այսպիսով, իտալական գաղութային վարչակազմը իր իշխանության ներքո միավորեց տարածքների մեծ մասը, որոնց բնակչությունը գերազանցապես սոմալիական էր։ Իտալական Արևելյան Աֆրիկան ​​բաժանվեց նահանգապետությունների, և սոմալիական հողերի վրա ստեղծվեց Սոմալիի նահանգապետությունը։

Սակայն արդեն 1941 թվականին՝ բրիտանական Արևելյան Աֆրիկայի արշավանքի ժամանակ (մայիս-ապրիլ), ամբողջ իտալական Արևելյան Աֆրիկան ​​ազատագրվեց իտալական գաղութային վարչակազմից և փոխարինվեց բրիտանական ռազմական վարչակազմով։

1942 թվականի հունվարի 31-ին Եթովպիան և Բրիտանական կայսրությունը ստորագրեցին Առաջին անգլո-եթովպական համաձայնագիրը, որի համաձայն Մեծ Բրիտանիան համաձայնվեց դադարեցնել Եթովպիայի մեծ մասի օկուպացիան։ Օգադենը ​​մնաց բրիտանական օկուպացիայի տակ (բրիտանական զորքերը վերջնականապես դուրս բերվեցին Եթովպիայից միայն 1955 թվականին):Երկրորդ անգլո-եթովպական համաձայնագրի համաձայն՝ բրիտանական ռազմական վարչակազմը պետք է լիովին պահպանվեր Օգադեն նահանգում և այսպես կոչված պահուստային տարածքում, որը հարակից էր Սոմալիին և կազմում էր Եթովպիայի տարածքի մեկ երրորդը՝ համաձայնագրի գործողության ժամկետի ընթացքում, այսինքն՝ մինչև 1946 թվականի դեկտեմբերի 19-ը։ 1949 թվականին բրիտանական օկուպացիոն վարչակազմը ստեղծեց բրիտանական Օգադենի պրոտեկտորատը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1954 թվականը: Բրիտանական ռազմական զորակազմը Օգադենից դուրս եկավ միայն 1955 թվականին: Օգադենը ​​մնաց Աբիսինիայի մաս:

### Սոմալիի հանրապետության հռչակումից հետո
1960 թվականին անկախություն հռչակելուց անմիջապես հետո Սոմալիի Հանրապետությունը տարածքային պահանջներ ներկայացրեց հարևան պետությունների նկատմամբ։ Երկրի կառավարությունը հրապարակեց մանիֆեստ՝ այսպես կոչված **«Մեծ Սոմալիի»** վերականգնման համար, որը պետք է ներառեր Եթովպիայի, Քենիայի և Ջիբութիի սոմալիաբնակ հատվածները։ Այսպիսով, Սոմալիի Հանրապետության առաջին սահմանադրության համաձայն, հռչակվեց Սոմալի պետության ձգտումը՝ «միավորել Սոմալիի տարածքները»։

Սոմալիի կողմից վիճարկվող տարածքներից մեկը Եթովպիայի Օգադեն նահանգն էր, որը բնակեցված է հիմնականում սոմալիցիներով։ Պնդումները հանգեցրին երկու երկրների միջև կարճատև սահմանային հակամարտության՝ 1963 թվականի հոկտեմբերի 11-12-ից մինչև 1964 թվականի մարտը, որը սկսվեց Օգադենում 1963 թվականի հունիսին սկսված խոշոր ապստամբության հետևանքով։

1969 թվականին ռազմական հեղաշրջման արդյունքում իշխանության եկավ **Մոհամեդ Սիադ Բարեն**՝ հայտարարելով սոցիալիզմի ուղի, ինչը հանգեցրեց Սոմալիի և ԽՍՀՄ-ի միջև մերձեցմանը: Այնուամենայնիվ, Բարեն չհրաժարվեց հարևանների նկատմամբ տարածքային պահանջներից:

Եթովպիան երիտասարդ սոմալի պետության լրիվ հակառակն էր։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին Եթովպիան ինքնակալ կայսրություն էր՝ գլխավորած Նեգուս Հայլե Սելասիեի կողմից, որի տոհմածառը հասնում էր մինչև Սողոմոն թագավորի լեգենդար սերունդները և այդ պահին ջերմ հարաբերություններ էր պահպանում Միացյալ Նահանգների հետ։ Սակայն, երկիրը սկսեց բախվել անջատողականության հետ կապված աճող խնդիրների որոշ շրջաններում, մասնավորապես Էրիթրեայում, որտեղ սկսվեց պարտիզանական պատերազմ: 1974 թվականին ռազմական հեղաշրջման արդյունքում Հայլե Սելասիեն տապալվեց, և իշխանության եկավ ձախակողմյան ռազմական խունտան: Սոմալին օգտվեց Եթովպիայում տիրող անկայունությունից՝ սկսելով աջակցել Արևմտյան Սոմալիի ազատագրական ճակատի ապստամբ խմբավորումներին, որը 1970-ականների կեսերից զինված պայքար է մղում Օգադենը ​​Եթովպիայից անջատելու և Սոմալիին միացնելու համար։

1975 թվականին Եթովպիայի հետախուզությունը Պաշտպանության նախարարությանը զգուշացրեց, որ Սոմալիի բանակը պատրաստվում է լայնածավալ պատերազմի: Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության նախագահի պաշտոնում Սիադ Բարեի ժամկետի ավարտին սպասվում էր ներխուժում: Հաշվետվությունը նշում էր, որ ներխուժող ուժերին կաջակցեն պարտիզանական ուժերը:

1976 թվականի սեպտեմբերից ի վեր Եթովպիայի ազատագրական բանակի գործողությունները եղել են ամենաակտիվը։ Հաջորդ տարվա ապրիլին ապստամբներին հաջողվել էր ջախջախել Եթովպիայի բանակի վեց հետևակային գումարտակներ և շարքից հանել ամերիկյան արտադրության 11 տանկ և 16 զրահափոխադրիչ։

Տեսնելով հարևան երկրում հեղափոխությունից հետո ստեղծված դժվարին իրավիճակը և վստահ լինելով խորհրդային աջակցության մեջ (այնքան, որ նույնիսկ չէր ցանկանում խորհրդակցել խորհրդային ղեկավարության հետ), Մոհամմեդ Սիադ Բարրեն որոշեց Օգադենը ​​գրավել ռազմական ճանապարհով։ Եթովպական բանակը զինված էր հիմնականում ամերիկյան տեխնիկայով և մարզվում էր ամերիկացի ռազմական հրահանգիչների կողմից։

## Պատերազմի առաջընթացը
### Պարտիզանական փուլ
1975 թվականի սկզբին Սոմալի-Աբո ազատագրական ճակատը (ՍԱՃ) անմիջապես փոխանցվեց ՍԱՀ-ի 26-րդ (հյուսիսային) ռազմական շրջանի հրամանատարությանը։ 1975 թվականի ամռանը ստեղծվեց նաև Սոմալի-Աբո ազատագրական ճակատը (ՍԱՃ)՝ օրոմո ժողովրդին ներգրավելու համար, որը ենթարկվում էր ՍԱՀ-ի 60-րդ (հարավային) ռազմական շրջանի հրամանատարությանը։ Կառուցվածքային առումով երկու ճակատներն էլ բաժանված էին ինը դիվիզիայի, որոնք ձևավորվել էին տարածքային հիմունքներով՝ Սոմալիի բանակի բոլոր սպաներից բաղկացած կազմով։ Գերագույն հրամանատարությունն իրականացնում էր անմիջապես Սոմալիի պաշտպանության նախարար, գեներալ Մոհամեդ Ալի Սամանտարը։ Այս պարտիզանական կազմավորումները չունեին ծանր զենքեր և գործում էին «հարվածիր և փախիր» ոճով։

Օգադենում գտնվող Եթովպիայի բանակի և ոստիկանական ուժերը թվաքանակով չափազանց քիչ էին: Նրանք փակված էին քաղաքներում, և նրանց մատակարարման գծերը անընդհատ հարձակման տակ էին: 1976 թվականի վերջին ապստամբները, քարոզչության և ահաբեկչության միջոցով, գերիշխանություն էին հաստատել Օգադենի գյուղական բնակչության զգալի մասի նկատմամբ: Սակայն, իրենց սահմանափակ զենքի պատճառով, պարտիզանական ուժերը չկարողացան վերահսկողություն հաստատել Օգադենի խոշոր քաղաքների նկատմամբ: Սոմալիական կողմը նույնպես չկարողացավ որևէ նշանակալի աջակցություն ստանալ օրոմո ժողովրդից։

1977 թվականի հունիսի 2-ին FZF-ը մի շարք պայթյուններով անջատեց Ջիբութի-Ադիս Աբեբա երկաթուղին։

### Պատերազմի սկիզբ
1977 թվականի հուլիսին Սոմալիի բանակը ներխուժեց **Օգադեն**։ Եթովպիան Սոմալիի հետ դիվանագիտական ​​հարաբերությունները խզեց միայն 1977 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ հղում անելով Սոմալիի «հուլիսի 23-ին Եթովպիայի դեմ չհրահրված և բացահայտ ագրեսիային, որն իրականացվել էր կանոնավոր ցամաքային և օդային ուժերի օգտագործմամբ»։ Այս օրվանից իսկական պատերազմ է ընթանում Սոմալիի և Եթովպիայի պաշտպանության միջև։

Օգոստոսի 17-ին Սոմալին անհաջող փորձ ձեռնարկեց գրավելու **Դիրե Դավա** քաղաքը։ Մարտի ընթացքում սոմալիացիները տեղակայեցին 14-րդ տանկային բրիգադի 16-րդ գումարտակը, որը բաղկացած էր 32 T-55 տանկից։ Եթովպական ուժերը հիմնականում հետևակային էին, բացառությամբ 80-րդ տանկային գումարտակի երկու M47 տանկերի։  Քաղաքի մատույցներում ականապատված ականներից պայթեցվել է երեք սոմալիական տանկ։ Սոմալիական տանկերի անձնակազմերին հաջողվել է հաղթահարել Եթովպիայի պաշտպանությունը և ճեղքել քաղաքի մոտ գտնվող օդանավակայանը։ Տանկային գրոհի ժամանակ ոչնչացվել է ամբողջ օդանավակայանը, ոչնչացվել է օդային երթևեկության կառավարման աշտարակը, ինը ինքնաթիռ (ութ B.17 և մեկ T-28) և վառելիքի պահեստներ։ Եթովպիան սկսեց արտակարգ իրավիճակում ուժեղացումներ տեղակայել, սակայն միայն եթովպական ավիացիայի զանգվածային ռմբակոծությունները կարողացան կանգնեցնել սոմալիական տանկերը, որոնք, ըստ արևմտյան տվյալների, շարքից դուրս բերեցին 16 տանկ(այլ աղբյուրների համաձայն՝ 11)։ Եթովպիայի հայտարարությունների համաձայն՝ սոմալիացիները կորցրել են մարտում ներգրավված 32 T-55 տանկերից ընդհանուր առմամբ 21-ը։ Իրենց ասածը ապացուցելու համար եթովպացիները լրագրողներին ցույց տվեցին 11 սոմալիական տանկ, որոնցից մի քանիսը լքված էին, քանի որ խրվել էին ցեխի մեջ։

Սոմալիի առաջխաղացումը հյուսիսում աննշան էր. **Ջիջիգայի ճակատամարտը** մոլեգնում էր օգոստոսի կեսերից։ Օգոստոսի 30-ին սոմալիացիներին հաջողվեց ճեղքել քաղաքը։ Եթովպական հակագրոհը կարողացավ մի քանի օրով կանգնեցնել սոմալիացիներին, սակայն սեպտեմբերի 12-ին քաղաքն ամբողջությամբ ընկավ, ոչնչացվեց և գրավվեց մոտ 50 եթովպական տանկ։ Ամսվա վերջին սոմալիացիները գրավեցին Հարար քաղաքը։ Այստեղ հարձակումը վերջնականապես դադարեցվեց, և մարտերը մտան խրամատային պատերազմի փուլ։

##### Ճակատի կայունացում և դիրքային պատերազմ
Սոմալիի ռազմական հաջողություններից մի քանիսը չեզոքացվեցին նրանց դիվանագիտական ​​անհաջողություններով։ Բարեի սպասումներին հակառակ՝ Խորհրդային Միությունը չաջակցեց նրան պատերազմում։ Ընդհակառակը, խորհրդային ղեկավարությունը հեղափոխական եթովպական ռեժիմը համարում էր դաշնակից։ Դեռևս 1977 թվականի սկզբին Եթովպիան խզեց կապերը Միացյալ Նահանգների հետ և սկսեց հարաբերություններ հաստատել ԽՍՀՄ-ի հետ։ Եթովպիա-սոմալիական հակամարտության վերաբերյալ խորհրդային դիրքորոշումը վերջնականապես պարզաբանվեց աշնանը, երբ կարճատև ընդմիջումից հետո Մոսկվա այցելեցին Մոհամմեդ Սիադ Բարեն (օգոստոսի 29-31), որը սառը ընդունելության արժանացավ, և Եթովպիայի նոր առաջնորդ Մենգիստու Հայլե Մարիամը, որը ստացավ լիակատար աջակցության երաշխիքներ։ Նոյեմբերի 13-ին Սոմալիի կառավարությունը հայտարարեց խորհրդա-սոմալիական բարեկամության և համագործակցության պայմանագրի չեղարկման մասին և առաջարկեց, որ բոլոր խորհրդային քաղաքացիները լքեն երկիրը մեկ շաբաթվա ընթացքում (միևնույն ժամանակ, Մոգադիշու այցելեց ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի զինված ուժերի հանձնաժողովի նախագահ Մելվին Փրայսը): Ամսվա վերջին ԽՍՀՄ-ն ստեղծեց ավիափոխադրում Եթովպիա ռազմական տեխնիկա տեղափոխելու համար: Օդադեսանտային ուժերի հրամանատարի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ Պյոտր Վասիլևիչ Չապլիգինը (1977–1981) նշանակվեց գլխավոր ռազմական խորհրդական: Հետագայում այս պաշտոնը, մինչև օտարերկրյա խմբի վերացումը, զբաղեցրել են գեներալ-լեյտենանտ Վ. Դեմինը (1981-1984), գեներալ-գնդապետ Մ. Տյագունովը (1984-1985), Խ. Ամբարյանը (1985-1987), գեներալ-լեյտենանտ Ա. Դենիսովը (1987-1989) և Վ. Սամսոնովը (1989-1991):

Խորհրդային-սոմալիական հարաբերությունների խզումը դարձավ Սառը պատերազմի ամենաանկանխատեսելի իրադարձություններից մեկը։ ԱՄՆ նախկին դաշնակից Եթովպիան դարձել էր սոցիալիստական ​​կողմնորոշմամբ երկիր, և խորհրդային ռազմական խորհրդականները, որոնք կազմում էին եթովպական զորքերը, զինված էին ամերիկյան զենքերով և մարզված ամերիկացի հրահանգիչների կողմից, այժմ հայտնվեցին սոմալիական բանակի դեմ բախման մեջ, որը կռվում էր խորհրդային ռազմական կանոնակարգերին համապատասխան և խորհրդային զենքով։

### Եթովպական հակագրոհ
Տարվա վերջին Արնալդո Օչոայի հրամանատարությամբ 18,000 կուբայական զորախումբ սկսեց ժամանել Եթովպիա՝ իր «միջազգային պարտականությունը» կատարելու համար։ Կուբացիներից բացի, Եթովպիայի կողմից կռվում էր **Հարավային Եմենից** եկած 2000 «կամավորներից» բաղկացած զորախումբ։

1978 թվականի հունվարին ռազմաճակատում վերսկսվեցին ակտիվ մարտերը, որի արդյունքում սոմալիական ուժերը հետ մղվեցին Հարարից (ազատագրվեց փետրվարի 2-ին): Մարտի 3-ին սկսվեց Ջիջիգա ազատագրման գործողությունը: Դրա հիմնական հարվածային ուժերը կուբայական զրահատեխնիկական ստորաբաժանումներն էին, իսկ գործողության պլանը կազմել է Եթովպիայում ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության օպերատիվ խմբի ղեկավար, բանակի գեներալ **Վ. Ի. Պետրովը**։ Շեղող մանևրով կուբացիները ճակատային հարձակում սկսեցին Սոմալիի պաշտպանության վրա, մինչդեռ հիմնական հարձակումը եղավ հյուսիսից, որտեղ տեղակայվեց մեծ ուղղաթիռային դեսանտային ուժ։ Ջիջիգան ազատագրվեց մարտի 4-ին։ 1978 թվականի մարտի 15-ին Սոմալիի բանակի վերջին ստորաբաժանումները լքեցին Եթովպիայի տարածքը, և պատերազմն ավարտվեց։

## ԽՍՀՄ դերը պատերազմում
Ե՛վ Եթովպիան, և՛ Սոմալին ԽՍՀՄ-ի ռազմավարական գործընկերներն էին։ Սակայն, Բարեի սպասումներին հակառակ, Խորհրդային Միությունը չաջակցեց Սոմալիին։ Դրա կապակցությամբ, 1977 թվականի նոյեմբերի 13-ին, Սոմալիի կառավարությունը հայտարարեց խորհրդա-սոմալիական բարեկամության և համագործակցության մասին պայմանագրի չեղյալ հայտարարման մասին և խնդրեց բոլոր խորհրդային քաղաքացիներին (բացառությամբ դեսպանատան յոթ աշխատակիցների) մեկ շաբաթվա ընթացքում լքել երկիրը։ Սոմալիի վերջնագրի վերջին օրը Խորհրդային Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի էսկադրիլիայի նավերը ժամանեցին Մոգադիշուի և Բերբերայի նավահանգիստներ (որտեղ գտնվում էր խորհրդային ռազմածովային բազան): Էսկադրիլիայի հրամանատար՝ կոնտր-ադմիրալ **Մ. Խրոնոպուլոն**, հրամայեց ծովային հետևակի դեսանտը կատարել՝ խորհրդային քաղաքացիներին պաշտպանելու և խորհրդային գույքի անարգել տարհանումն ապահովելու համար: Սոմալիից վտարված խորհրդային ռազմական մասնագետների զգալի մասը ուղարկվեց Եթովպիա:

1977 թվականի դեկտեմբերի կեսերից սկսած՝ երեք ամսվա ընթացքում խորհրդային ռազմական տրանսպորտային ինքնաթիռները ԽՍՀՄ-ից Եթովպիա տեղափոխեցին 1 միլիարդ դոլարի արժողությամբ ռազմական տեխնիկա և զենք, այդ թվում՝ 600 հետևակի մարտական ​​մեքենա, 60 ՄիԳ-21 ինքնաթիռ, ՄիԳ-23-ների երկու էսկադրիլիա, մեծ թվով T-54 տանկեր և մոտ 400 հրետանի։ Եթովպիայի ռազմական գործողությունների ընդհանուր համակարգումն ու պլանավորումն իրականացվել է գեներալ Վ.Ի. Պետրովի գլխավորությամբ խորհրդային օպերատիվ խմբի կողմից, որի կազմում գեներալ **Գ.Ու. Դոլնիկովը** հրամանատարել է Եթովպիայի ռազմաօդային ուժերը: Խորհրդային ռազմական մասնագետները ներկա են եղել ռազմաճակատում մարտերի ժամանակ, հաճախ՝ ստորաբաժանումների մարտական ​​կազմավորումներում: 1978 թվականի հունիսի 16-ին, առանձին բժշկական գումարտակի խորհրդային ռազմական մասնագետների մի խումբ, որոնց թվում էին փոխգնդապետ **Ն. Ուդալովը,** կապիտաններ **Վ. Կնյազևը** և **Վ. Ֆիլիպովը,** սերժանտ **Ն. Գորելովը,** ինչպես նաև շարքայիններ **Ս. Դուլովը** և **Ն. Կոզլովը,** Օգադենի նահանգի Դակետա գյուղի մոտ դարանակալվեցին սոմալիական դիվերսիոն խմբի կողմից։ Նրանք գերի ընկան, իսկ ավելի ուշ, փախուստի փորձի ժամանակ, նրանցից հինգը սպանվեցին, իսկ փոխգնդապետ Ուդալովը տարվեց Սոմալիի տարածք և անհետ կորավ։

## Հետևանքներ
Զրահատեխնիկան բավականին լայնորեն օգտագործվել է ցամաքային մարտերում։ Դրանք հիմնականում խորհրդային T-34-85 և T-55 տանկեր էին, որոնք հասանելի էին երկու կողմերին էլ։ Սակայն, պատերազմի սկզբում եթովպական բանակը դեռևս ուներ ամերիկյան M24, M41, M47 և M60 տանկեր։ Կիրառվել են նաև ԲՄՊ-1 հետևակի մարտական ​​մեքենաներ, ԶՍՈՒ-23-4 ինքնագնաց զենիթային թնդանոթներ և ԱՍՈՒ-57 ինքնագնաց հրետանային թնդանոթներ։

Պատերազմի սկզբից մինչև Ջիջիգայի գրավումը (սեպտեմբերի սկիզբ) Եթովպիան կորցրեց 75 տանկ (մոտավորապես 120-ից) և 71 զրահափոխադրիչ, չհաշված ինքնագնաց հրանոթները. Եթովպիայի M41 տանկերի նավատորմը (54 միավոր) ոչնչացվեց և գրեթե ամբողջությամբ գրավվեց։ Պատերազմից հետո եթովպացիների մոտ 30 M47 տանկ էր մնացել ընդամենը վեցը։ 33 M60 տանկից առնվազն յոթը կորել էին։ Սոմալիի տանկերի կորուստները զգալիորեն ցածր էին. ԿՀՎ-ի տվյալներով՝ հոկտեմբերի 18-ի դրությամբ Սոմալիի T-54, T-55 և T-34-85 տանկերի կորուստները կազմել են 40-ից 50 միավոր (մոտավորապես 200-ից)։ Հակահարձակման ժամանակ սոմալիական տանկերը մեծ կորուստներ կրեցին կուբայական T-62 տանկերի կրակից։ Կուբացիները կորցրեցին վեց T-62 տանկ։

Եթովպիա-Սոմալի պատերազմը բնութագրվում էր աֆրիկյան զինված հակամարտության համար օդուժի անսովոր ակտիվ օգտագործմամբ, որը նշանակալի դեր խաղաց մարտերում: Օդային խումբը հրամանատարում էր Խորհրդային Միության հերոս, գեներալ Գ. Ու. Դոլնիկովը: Ավիացիայի մասնագետների համար անակնկալ էր ամերիկյան F-5 կործանիչների ավելի հաջող և գրագետ օգտագործումը Եթովպիայի ռազմաօդային ուժերում՝ համեմատած խորհրդային ՄԻԳ-21-ների հետ, որոնք կազմում էին Սոմալիի ռազմաօդային ուժերի ողնաշարը։ 1977 թվականի հուլիսի 26-ին F-5-ների զույգը հանդիպեց ՄիԳ-21-ների թռիչքի հետ և առանց կորուստների խոցեց թշնամու երկու ինքնաթիռ, մինչդեռ մնացած երկու ՄիԳ-երը բախվեցին միմյանց՝ փորձելով խուսափել հարձակումից: Օդային պատերազմի մեկ այլ նշանակալի իրադարձություն էր Մի-24 ուղղաթիռի առաջին մարտական ​​կիրառումը:

Ընդհանուր առմամբ, Սոմալին հակամարտության ընթացքում կորցրեց 28 ինքնաթիռ, մինչդեռ մյուս կողմի կորուստները մոտավորապես համեմատելի էին. Եթովպիան և Կուբան թշնամու կրակից կորցրեցին 23 ինքնաթիռ: Պատերազմի ընթացքում կորուստներ եղան նաև ոչ մարտական ​​պատճառներով, օրինակ՝ վթարի ենթարկվեց մեկ եթովպական DC-3 ինքնաթիռ։

Օգադենում ռազմական գործողությունների ժամանակ Խորհրդային Միության կորուստները կազմել են երկու զոհ։

Պատերազմի պաշտոնական ավարտից հետո ևս 31 խորհրդային զինվոր զոհվեց աղետների, հիվանդությունների և վերքերի պատճառով։ 1978 թվականի վերջին մարտական ​​գործողության ժամանակ ծանր վիրավորվեց և ավելի ուշ մահացավ Եթովպիայի զինված ուժերի ռազմաճակատի հրամանատարի խորհրդական, խորհրդային գնդապետ Էդիշեր Խոսիտաշվիլին։

Օգադենում պատերազմը չավարտվեց սոմալիական զորքերի հեռանալուց հետո։ Ազատ Զինված Ուժերը շարունակեցին գործել նահանգում մինչև 1980-ականների սկիզբը, երբ նրանց գործողությունների ինտենսիվությունը սկսեց նվազել։

Պատերազմի արդյունքում Բարեի ռեժիմը մերձեցավ Միացյալ Նահանգների հետ։ 1980 թվականի օգոստոսին Միացյալ Նահանգները և Սոմալին ստորագրեցին համաձայնագիր, որը ամերիկյան ռազմանավերին հնարավորություն տվեց մուտք գործել Սոմալիի նավահանգիստներ, իսկ ամերիկյան ռազմաօդային ուժերին՝ մուտք գործել **Բերբերայի,** **Մոգադիշուի** և **Կիսիմայոյի** ավիաբազաներ։ Դրա դիմաց Միացյալ Նահանգները զենք էր մատակարարում։

Սոմալիի համար պատերազմի հետևանքները չափազանց ծանր էին։ Ազգային բանակը երբեք չվերականգնվեց Օգադենում կրած պարտությունից։ 1981 թվականից սկսած՝ Սոմալիում զարգացավ պարտիզանական շարժում, որը 1991 թվականին տապալեց **Մոհամեդ Սիադ Բարեի կառավարությունը՝** երկիրը գցելով քաոսի և անարխիայի մեջ, որը շարունակվում է մինչ օրս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1970-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:1977 Եթովպիայում
Կատեգորիա:1978 Եթովպիայում
Կատեգորիա:Եթովպիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պատերազմներ
Կատեգորիա:Սոմալիի պատմություն