open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հադան

**Հադան**, հայաբնակ գյուղ Իրանում, Սպահանի նահանգի Փերիա գավառում։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1720-ական թթ.։

1970 թ.-ին ուներ 102 տուն (657 հոգի) հայ բնակիչ։ Գյուղում կա եկեղեցի (Ս. Գրիգոր, 1729), որտեղ պահվում են երկու ձեռագիր Ավետարան։ Հադան ունի դպրոց, 1950 թ.-ից՝ «Րաֆֆի» անունով գրադարան։

Կատեգորիա:Իրանի գյուղեր
Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Հադրոն

**Հադրոն** ( - ուժեղ), ուժեղ փոխազդեցությունների մասնակցող տարրական մասնիկների ընդհանուր անվանումը։ Հադրոնների դասին են պատկանում պրոտոնը, նեյտրոնը, հիպերոնները, մեզոնները, ինչպես նաև բոլոր ռեզոնանսային մասնիկները։ Հադրոնները դասակարգվում են երկու լայն ընտանիքների՝ բարիոններ, որոնք կազմված են կենտ թվով քվարկներից (սովորաբար երեքից) և մեզոններ, որոնք կազմված են զույգ թվով քվարկներից (սովորաբար երկու՝ մեկ քվարկ և մեկ հակաքվարկ)։

## Տես նաև
* Մեծ հադրոնային բախիչ

Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Հազարջրիբ

**Հազարջրիբ**, հայաբնակ գյուղ Իրանում, Փերիա գավառի Գորջի գավառակում։ Բնակիչները բերվել են Արևելյան Հայաստանից 1603-ին, շահ Աբբաս I-ի բռնագաղթի ժամանակ։ XVIII դ. հիշվում է որպես եկեղեցական թեմի կենտրոն։ Հազարջրիբի Ս. Աստվածածին վանքում էր նստում թեմի առաջնորդը։ Թեմն ընդգրկում էր Փերիա, Բուրվարի գավառները, Համադան քաղաքն ու շրջակա գյուղերը։

1970 թ.-ին ուներ 117 տուն (960 շունչ) հայ բնակիչ։ Հազարջրիբի Ս. Աստվածածին եկեղեցում պահվում է երեք գրչագիր Ավետարան՝ մանրանկարներով։ 1928 թ.-ից եկեղեցուն կից գործում է դպրոց։ Գյուղը պատկանում է երեք կալվածատերերի։

Կատեգորիա:Իրանի գյուղեր
Հազվագյուտ մետաղներ

**Հազվագյուտ մետաղներ**, մետաղներ, որոնք համեմատաբար նոր են արդյունաբերական կիրառում ստացել։ Որպես կանոն, երկրի կեղևում քիչ են տարածված։ Հազվագյուտ մետաղները բաժանվում են 5 խմբի՝ թեթև (լիթիում, բերիլիում, ռուբիդիում, ցեզիում), ցրված (գալիում, ինդիում, թալիում), հազվագյուտ հողային (սկանդիում, իտրիում, լանթան և բոլոր լանթանոիդները), դժվարահալ (տիտան, ցիրկոնիում, հաֆնիում, վանադիում, նիոբիում, տանտալ, մոլիբդեն, վոլֆրամ, ռենիում), ռադիոակտիվ (ֆրանսիում, ռադիում, ակտինիում, պոլոնիում, ուրան և բոլոր տրանսուրանային տարրերը)։ Բայց այս դասակարգումը խիստ պայմանական է։ Որոշ հազվագյուտ մետաղներ կարող են պատկանել տարբեր խմբերի (օրինակ, տիտանը դժվարահալ մետաղ է, բայց միաժամանակ նաև՝ թեթև)։ Շատ մետաղներ աստիճանաբար դուրս են գալիս հազվագյուտ մետաղների շարքից (օրինակ, վանադիումը, մոլիբդենը, տիտանը)։ Արտասահմանյան տեխ. գրականության մեջ հազվագյուտ մետաղների համար օգտագործում են «սակավ սովորական մետաղներ» («less common metals») տերմինը։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Հազվագյուտ տարրերի հանքանյութեր

**Հազվագյուտ տարրերի հանքանյութեր**, միներալային ագրեգատներ, որոնք հումք են ծառայում արդի տեխնիկայի ամենատարբեր բնագավառներում կիրառվող զանազան սակավ հանդիպող տարրերի և հազվագյուտ մետաղների կորզման համար։ Որոշ բացառությամբ, հազվագյուտ տարրերը կորզվում են համալիր հանքանյութերից։

Կատեգորիա:Հանքարդյունաբերություն
Հագեցած գոլորշի

thumb|right|280px
**Հագեցած գոլորշի**, հագեցնող գոլորշի, հեղուկի կամ պինդ մարմնի հետ թերմոդինամիկական հավասարակշռության մեջ գտնվող, քիմիական նույն բաղադրության գոլորշի։ Տվյալ ջերմաստիճանում հագեցած գոլորշու ճնշումն ամենամեծն է։ Հագեցած գոլորշու ճնշումն ու խտությունը մնում են անփոփոխ այն բանի շնորհիվ, որ նյութը մի ագրեգատային վիճակից (ֆազից) անցնում է մյուսին։ Հեղուկի կախված կաթիլներ չպարունակող հագեցած գոլորշի կոչվում է չոր, իսկ պարունակողը՝ խոնավ։ Չոր հագեցած գոլորշու վիճակն անհավասարակշիռ է, քանի որ նրանից ջերմության քանակ խլելու դեպքում այն մասնակիորեն կոնդենսացվում և փոխարկվում է խոնավ գոլորշու, իսկ ջերմության քանակ հաղորդելու դեպքում դառնում է գերտաքացած։ Հագեցած գոլորշու ճնշման ջերմաստիճանից կախման կորը միաժամանակ արտահայտում է հեղուկի եռման ջերմաստիճանի կախումը ճնշումից։ Ջերմաստիճանի բարձրացմանը զուգընթաց հագեցած գոլորշու խտությունն աճում է, իսկ հեղուկինը՝ նվազում։ Հեղուկ-գոլորշի համակարգում հագեցած գոլորշու ճնշումը կախված է ֆազերի բաժանման սահմանային մակերևույթի ձևից։

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Գազեր
Կարի արդյունաբերություն

250px|մինի|Մարալիկի բամբակամանվածքային ֆաբրիկան
**Կարի արդյունաբերություն**, թեթև արդյունաբերության ճյուղ, արտադրում է վերնահագուստ, սպիտակեղեն, գլխարկ և այլն։

Հայաստանում դերձակությունը միջին դարերում կենտրոնացած էր քաղաքներում։ Բնակչության վերնախավերը՝ ավատատերերն ու հոգևորականությունը, հիերարխիայի մեջ գրաված իրենց դիրքին համեմատ, հագնում էին հատուկ և որոշակի գործվածքից զգեստներ, որ կարում էին պալատական և վանքապատկան դերձակները, մյուսները պատվիրում էին արհեստավորներին։ 19-րդ դարի սկզբին Երևանում և Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի) կար կարի մոտ 25 արհեստանոց։ Տարածված էր տնային պատվերների սիստեմը։ Կարի ֆաբրիկային արտադրություն ստեղծվեց երկրում խորհրդային իշխանության հաստատվելուց հետո՝ սկզբում արհեստագործական կոոպերացիայի ու տեղական, ապա՝ պետության թեթև արդյունաբերության համակարգում։ 1926-1940 թվականներին գործարկվեցին Երևանի կարի առաջին («Հայկարարդ»), «Կրասնի շվեյնիկ», «Գարուն» արտադրական միավորման գլխամասային, Լենինականի, Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) Ստեփան Շահումյանի անվան կարի ֆաբրիկաները։ Ետպատերազմյան տարիներին բարձրարտադրողական տեխնիկայով հագեցած նոր ձեռնարկություններ կառուցվեցին Քանաքեռում, Կամոյում (այժմ՝ Գավառ), Ալավերդում Չարենցավանում։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, ՀԽՍՀ կարի արդյունաբերությունը 1978 թվականին թողարկել է 201,5 հազար ԽՍՀՄ ռուբլու համախառն արտադրանք։

Կատեգորիա:Թեթև արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն
Հազրեվարդ

270px|մինի
**Խնկունի** (Rosmarinus), Հազրեվարդ, լվացտակի ծառ, լուսնտակի ծառ, խուլեղինջազգիների, շրթնածաղիկների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Մշտադալար թփեր են՝  ուղիղ, վեր բարձրացող, երբեմն՝ տարածված ճյուղերով։ Տերևները նստադիր են, կաշեկերպ, գծային, կլորացած ծայրերով։ Ծաղիկները երկնագույն են, երկշուրթ, հավաքված ողկուզաձև ծաղկաբույլում։ Ծաղկող ընձյուղներից ու տերևներից ստանում են եթերային յուղ, որն օգտագործվում է բժշկության մեջ և օծանելիքի արտադրությունում։ Բազմացվում է կտրոններով, հազվադեպ՝ սերմերով։ Աճում է Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում, Եվրոպայում, Ղրիմում, Կովկասում։

## Բուժիչ նշանակություն
Հունաստանում շատ տարածված և արժեքավոր բույս է։ Հռոմեացիները համարում էին, որ այն ապահովվում է մահացածների խաղաղությունը և խնկունու փնջեր էին դնում գերեզմաններում, իսկ ճյուղերը վառում էին խնկի փոխարեն։ Աճեցնում էին պարտեզներում, հատկապես՝ վանքի շրջակայքում, ուր նաև դեղաբույսեր էին աճեցնում։ 
Միջին դարերում սկսեցին օգտագործել որպես բուժիչ բույս և համեմունք(հատկապես իտալական խոհանոցում) ոչխարի մսի հետ։
Ժողովրդական բժշկության մեջ բուժիչ նպատակով օգտագործում են տերևները։ Բույսի բուժիչ հատկությունները պայմանավորված են դրա մեջ պարունակվող բիոլոգական ակտիվ միացություններով՝ մասնավորապես թթուներով։

Բույսի թուրմը լեղամուղ է, ընդհանուր տոնուսը բարձրացնող և ցավազրկող։ Օգտակար է ուժերի անկման և նևրոզների ժամանակ։ Խմում են ամսականի ուշացման, դաշտանադադարային նևրոզների, խոլեցիստիտի, աղեստամոքսային խանգարումների, ասթմայի և վերին շնչառական ուղիների հիվանդությունների, վքնածության ժամանակ, արտաքին օգտագործումը նպաստում է դժվար լավացող վերքերի, թարախապալարների ապաքինմանը։

Խնկունու թուրմ օգտագործում են ողողումների, լոգանքների և թրջոցների ձևով նևրիտի, կոկորդացավի(անգինա) և բերանի լորձաթաղանթի բորբոքման դեպքում։ Առավել արդյունավետ են երիտասարդ շիվերից պատրաստած ջերմաթրջոցները։

Տերևների թուրմն օգտագործում են գլխապտույտի ժամանակ և հիշողությունը վերականգնելու նպատակով։
Ռևմատիզմի ժամանակ օգտագործում են եթերային յուղի և սպիրտի խառնուրդը՝ 2։100 հարաբերակցությամբ։

Բուլղարական ժողովրդական բժշկության մեջ խնկունու տերևների թուրմն օգտագործում են որպես մազաթափությունը կանխելու միջոց։
Վերջին տարիներին այն օգտագործում են արոմաթերապիայի մեջ։
Հոտն ունի հանգստացնող ազդեցություն և օգնում է դուրս գալ սթրեսային վիճակներից։

Մշակվել է 2000 տարի շարունակ։ Այն շատ տարածված է եղել Հին Հունաստանում։ 
։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Հաթթը Հումայուն

**Հաթթը Հումայուն** (hatt-i hiimayun - կայսերական գիր), 1856 թ.-ի փետրվարի 18-ին սուլթան Աբդուլ Մեջիդի ստորագրած հրովարտակը Օսմանյան կայսրության ոչ մուսուլման ժողովուրդների վիճակը բարելավելու վերաբերյալ։ Հրապարակվել է 1853-1856 թթ.-ի Ղրիմի պատերազմից հետո, Անգլիայի և Ֆրանսիայի ճնշմամբ, որոնք ուզում էին կանխել Փարիզի հաշտության բանակցությունների ընթացքում Ռուսաստանի հնարավոր միջամտությունը՝ Թուրքիայում ապրող քրիստոնյաների իրավունքների պաշտպանության առիթով։

Հաթթը Հումայուն կրկնում էր Հաթթը շերիֆը՝ միայն ավելի ընդարձակ և մանրամասնված։ Հաթթը Հումայուն առանձին փոփոխություններ չմտցրեց Թուրքիայի բռնակալական վարչակարգի էության մեջ, պահպանվում էր ոչ մուսուլման բնակչության իրավազրկությունը։ Ազգային փոքրամասնություններին շնորհած հրամանագրերից առանձին սահմանափակումներով և խոչընդոտներով իրականացվեցին միայն կրոնական համայնքներին վերաբերող կանոնադրությունները, քրիստոնեաբնակ առանձին նահանգներին տրված ներքին ինքնավարության արտոնությունները (Կրետե կղզի, «Լիբանան լեռ», Սամոս կղզի, Աֆոնի լեռ)։

Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իրավունքի պատմական աղբյուրներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կառավարություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Եհուդա Հալևի

**Աբու-Հասան Եհուդա Բեն Շամուել Ռաբբի** (, ), հրեա բանաստեղծ և փիլիսոփա։ Հայտնի էր նաև որպես բժիշկ։

Գրել է եբրայերեն, մասամբ՝ արաբերեն։ Հալևիի ժառանգությունը «Դիվանում» ամփոփված աշխարհիկ և կրոնական բանաստեղծություններն են։ Հալևին երգել է բնությունը («Ծովային երգեր»), կնոջ գեղեցկությունը («Պարուհուն», «Հարեմ Եգիպտոսում»), սերն ու բարեկամությունը («Գարուն» են)։ «Խազարի գիրքը» փիլիսոփայական տրակտատում Հալևին շարադրել է հրեականության հիմունքները, քննադատել Արիստոտելի ուսմունքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հրեա բժիշկներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ռաբբիներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան փիլիսոփաներ
Հալիտ

**Հալիտ**, հալիտ ( աղ), միներալ։ Քիմիական կազմը՝ NaCI։ Բյուրեղային համակարգը խորանարդային է։ Սովորաբար առաջացնում է հատիկավոր, խիտ զանգվածներ, ստալակտիտներ և այլն։ Անգույն է, փայլը՝ ապակու, կարծրությունը՝ 2, խտությունը՝ 2300 կգ/մ³։

Հեշտությամբ լուծվում է ջրում։ Աղահամ է։ Բյուրեղանում է ծովային ջրից՝ ծովալճակներում և չորացած մնացորդային լճերում։

Հանքավայրերի կարևոր տիպերն են՝ 
* քարաղ և կալիումական աղեր նստվածքային ապարներում
* ժամանակակից լճերի նստվածքային աղեր
* աղային աղբյուրներ։

Հայաստանում տարածված է Ավանի աղահանքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Հասմիկ Ավետիսյան

**Հասմիկ Վաղարշակի Ավետիսյան** (), հայ նկարչուհի։

## Կենսագրություն

1976-1978 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցում, 1978-1982 թվականներին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1984-1989 թվականներին` Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

2002 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

## Ցուցահանդեսներ
* 1996- Հանրապետական երիտասարդական ցուցահանդես, Մոսկվա
* 1998- Կանանց հանրապետական ցուցահանդես, Երևան 
* 2001-  Աշնանային երիտասարդական ցուցահանդես, Երևան
* 2002- Անհատական ցուցահանդես, Կիև
* 2002-   «Հայկական գրաֆիկա» ցուցահանդես, Մոսկվա
* 2003-  ARTEXPO 2003, Նյու Յորք
* 2004- Անհատական ցուցահանդես «ART 13» պատկերասրահում, Երևան
* 2004-  Ամառային ցուցահանդես «Ինքնանկար», Երևան
* 2004-  Կովկասյան արվեստ, Թբիլիսի
* 2009- Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան
* 2013- «Անտեսված գեղեցկություն», Ժամանակակից արվեստի թանգարան
* 2014 - Երևան, ՄԱԿ-ի գրասենյակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավետիսյանի կայքը
* «Իմ նկարները ես եմ», Հասմիկ Ավետիսյան (լուսանկարներ) 

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կարի մեքենա

մինի|Կարի մեքենա
**Կարի մեքենա**, կարի արտադրանքի դետալների միացման կամ վերջնամշակման մեքենա։ Կիրառվում, է կարի, տրիկոտաժի, կոշիկի և թեթև արդյունաբերության այլ ճյուղերում, ինչպես նաև կենցաղում։ Ըստ նշանակման կարի մեքենաները լինում են *սովորական կարի*, *շրջակարի*, *գաղտնակարի*, *կոճակի* և այլն։ Տարբերում են նաև ունիվերսալ (կատարում է տարբեր տեսակի կարեր, տարբեր երկարության և տարբեր ուղղություններով թակալակարեր) և մասնագիտացված (կատարում է որոշակի գործողություններ) կարի մեքենաներ։ Վերջինները սովորաբար կիսաավտոմատ են։ Կարի մեքենաները, ստորաբաժանվում են 2 ենթախմբի՝ մաքոքային և շղթայական կութերով։ Միևնույն ենթախմբի բոլոր կարի մեքենաները շատ նման են ինչպես գործողության սկզբունքով, այնպես էլ աշխատանքային օրգանների կոնստրուկցիայով։ Ունիվերսալ կարի մեքենաներից առավել տարածված է մաքոքային կութով միասեղ կարի մեքենան, որի հիմնական տարրերն են ասեղի, թելաքաշիչի, մաքոքի, գործվածքի շարժիչի մեխանիզմները։ Արդյունաբերության մեջ կիրառվող կարի մեքենաների կառուցվածքը, չափերը, ձևը, արագության և այլ ցուցանիշները որոշվում են նշանակմամբ, արտադրանքի չափերով, նյութի հատկություններով և հաստությամբ։ Մաքոքային կութով ունիվերսալ կարի մեքենաներ են նաև կենցաղում կիրառվող մեքենաները։ Վերջինները, բացի ուղիղ կարից, կարող են կատարել նաև զիգզագաձե կութերով թակալներ և կիրառվել գործվածքների կտրվածքները շրջակարելու, ժանյակները, ապլիկացիաները կարելու, արտադրանքը վերջնամշակելու համար։ Հանովի լրացուցիչ հարմարանքների առկայության դեպքում այդ մեքենաներով կարելի է շրջակարել մերակները, կարել կեռիկները, կոճակները։ Գործվածքի կարման և միաժամանակ կտրվածքների, ինչպես նաև եզրերի շրջակարման համար կիրառում են կարող-շրջակարող մեքենաներ։ Զիգզագ մեքենաները կատարում են զիգզագաձև թակալակարեր։ Գաղտնակարի մեքենաները նախատեսված են ենթաօձիքների, կրծպանի միջադիրի կութերի, ենթակարման տարբեր աշխատանքների համար։ Կոճակի կարման մեքենաները ծառայում են 2 և 4 անցքերով հարթ, կանթերով կոճակների համար։ Մերակի մեքենաները ոչ միայն կարում են մերակների եզրերը, այլ նաև կտրում պահանջվող չափի և ձևի բացվածքներ, ամրացնում բացվածքի ծայրերը, կտրելուց հետո կտրում թելերը։ Ասեղնագործական կարի մեքենայում սինքրոն աշխատում են ասեղի, մաքոքի և գործվածքի շարժիչի մի քանի մեխանիզմներ, որոնք միաժամանակ նույնական նախշեր են կատարում քարգահին հագցված մի քանի կտավի վրա։ Կոճակի, մերակի, ասեղնագործական, ամրակցման կարի մեքենաները կիսաավտոմատ են։ Կան նաև կարի մեքենաներ, որոնցում գործվածքները միացվում են եռքակարով կամ սոսնձի օգնությամբ։ 

Կատեգորիա:Կենցաղային սարքեր
Կատեգորիա:Մեքենաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կումուլյատիվ էֆեկտ

300px|մինի|Հակատանկային կումուլյատիվ արկի կտրվածք
**Կումուլյատիվ էֆեկտ**, պայթյունի ազդեցության կենտրոնացում որոշակի ուղղությամբ։ Կումուլյատիվ էֆեկտ ստեղծվում է կումուլյատիվ փոսիկ (որն ուղղում են դեպի թիրախը) ունեցող արկի պայթյունով, երբ նյութերը բարակ շիթով արտանետվում են 7—16 կմ/վ արագությամբ։ Շիթի ճնշումը հասնում է մինչև 102 կԳ/սմ3, որը զգալիորեն գերազանցում է պողպատի քայքայման լարմանը, և թիրախի զրահի ամրությունը փաստորեն էական դեր չի խաղում։ Շիթը ծակում է կումուլյատիվ փոսիկի բացվածքի տրամագիծը 4 անգամ գերազանցող հաստության պողպատե զրահը։

Կատեգորիա:Զինամթերք
Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Կատեգորիա:Հակատանկային զենքեր
Կարբոնատներ

**Կարբոնատներ**, ածխաթթվի աղեր։

Տարբերում են չեզոք (օրինակ, Na_2CO_3), թթու (հիդրոկարբոնատներ կամ բիկարբոնաաներ՝ NaHCO_3) և հիմնային (Cu_2(OH)_2CO_3-մալաքիտ միներալ)։ Ջրում լուծելի են միայն ալկալիական մետաղների, ամոնիումի և թալիումի չեզոք կարբոնատներ։ Հիդրոլիզի պատճառով դրանց լուծույթները ցույց են տալիս հիմնային ռեակցիա։ Թթու կարբոնատները լավ են լուծվում ջրում։ Տաքացնելիս, մինչև հալման կետին հասնելը, կարբոնատները քայքայվում են (CaCO_3=CaO+CO_2), բացառություն են կազմում ալկալիական մետաղների և թալիումի կարբոնատները։

Հիդրոկարբոնատները տաքացնելիս փոխարկվում են չեզոք կարբոնատի (2KHCO_3=K_2CO_3+H_2O+CO_2)։ Ուժեղ թթուների ազդեցությամբ չեզոք և թթու կարբոնատները քայքայվում են՝ անջատելով CO_2, օրինակ՝ Na_2CO_3+H_2SO_4=Na_2SO_4+H_2O+CO_2։

Չեզոք կարբոնատները լայնորեն տարածված են բնության մեջ և կազմում են միներալների առանձին խումբ (բնական կարբոնատներ)։ Ցինկի, կապարի, պղնձի, երկաթի և այլ մետաղների կարբոնատներ արժեքավոր մետկան հանքանյութեր են։ Ոչ հանքային հումքը՝ կրաքարը (CaCO_3), մագնեզիտը (MgCO_3), վիտերիտը (BaCO_3) կիրառում են շինարարության, քիմիական արդյունաբերության, հրակայուն նյութերի արտադրության մեջ ևս։ Սինթետիկ կարբոնատներից տեխնիկայում լայնորեն օգտագործում են սոդան (Na_2CO_3 և NaHCO_3) և քիչ քանակով պոտաշը (K_2CO_3)։ Հիդրոկարբոնատները ֆիզիոլոգիական կարևոր դեր են կատարում կենդանի օրգանիզմում, բուֆերային նյութեր են։

Կատեգորիա:Կարբոնատներ
Հաշվիչ-վճռող սարք

**Հաշվիչ վճռող սարք**, անընդհատ ֆիզիկական մեծությունների հետ (որոնք համարվում են լուծվող մաթեմատիկական խնդրի փոփոխականների մոդելներ) մաթեմատիկական գործողություն կատարող սարք։ Պարզագույն հաշվիչ-վճռող սարք մեկ որոշակի մաթեմատիկական գործողության (օրինակ, գումարման, բազմապատկման, ինտեգրման) մոդելն է։ Այդպիսի հաշվիչ-վճռող սարք տվյալ մաթեմատիկական գործողությունը կարող է ավտոմատ կամ կիսավտոմատ իրականացնել մաթ. մեծությունների մոդելներին համապատասխանող ֆիզիկական մեծությունների միջոցով։ Հաշվիչ-վճռող սարքերը լինում են մեխանիկական, էլեկտրամեխանիկական, էլեկտրոնային, օպտիկական, հիդրավլիկական մագնիսական և այլն։

Ամենատարածվածը էլեկտրոնային հաշվիչ-վճռող սարքերն են, որոնցում որպես մոդելացնող ֆիզիկական մեծություն օգտագործվում է էլեկտրական հոսանքը կամ լարումը։ Հաշվիչ-վճռող սարքերն ըստ կատարող գործողության լինում են գումարող, բազմապատկող-բաժանող, ինտեգրող-դիֆերենցող, հատուկ նշանակության և բազմակողմանի, որոնք իրականացնում են մեկ կամ երկու փոփոխականների ֆունկցիաներ։ Հաշվիչ-վճռող սարքերի հիմնական մասը օպերացիոն ուժեղացուցիչներն են, որոնք ունեն մեծ ուժեղացման գործակցով հաստատուն հոսանքի ուժեղացուցիչ և արտաքին տարրերով պայմանավորված բացասական հակադարձ կապ։

Պարզ Հաշվիչ-վճռող սարքերից կազմվում են բարդ Հաշվիչ-վճռող սարքեր, որոնք կարող են լինել որոշակի մաթեմատիկական կախվածության կամ կախվածությունների մոդելներ։ Մեկ որոշակի համակարգի մոդելը իրագործող Հաշվիչ-վճռող սարքերը պատկանում են անալոգային հաշվիչ վճռող մեքենաների դասին։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Հալիկառնաս

**Հալիկառնաս**, Հալիկարնասոս, հնագույն քաղաք Փոքր Ասիայի հարավարևմտյան ծովափին, Կարիայի առևտրական և մշակութային կենտրոնը (այժմ՝ Բոդրում քաղաքը Թուրքիայում)։ Հիմնել են դորիացիները՝ մ.թ.ա. մոտ 1200 թվականին։ Մ.թ.ա. 5-րդ դարում մտել է Աթենական առաջին ծովային միության մեջ։ Ծաղկում է ապրել տիրանոս Մավսոլոս II-ի կառավարման ժամանակ (մ.թ.ա. 377—353)։ Մ.թ.ա. 334 թվականին Հալիկառնասը ավերել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին, սակայն հետագայում վերականգնվել է։ Մ.թ.ա. 129 թվականին մտել է հռոմեական Ասիա պրովինցիայի մեջ, ապա անցել Բյուզանդիային։ Հալիկառնասը Հերոդոտոսի և Դիոնիսիոս Հալիկառնասցու հայրենիքն է։

Կատեգորիա:Ասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Ասիայի կաթոլիկ նստավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախկին բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Մուղլայի մարզ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Հալինգ

[210px|մինի|Հալինգ պարի ցուցադրություն [Պեր Գյունտի ամենամյա փառատոնի ժամանակ]]

**Հալինգ** (նորվ՝ *hailing, hallingdansen*), տղամարդկանց նորվեգական պար (հիմնականում՝ մենապար)։ Երաժշտական չափը՝ 2/4 կամ 6/8։ Պարում են (նաև Շվեդիայում) հարդինգֆելե աղեղնավոր երաժշտական գործիքի նվագակցությամբ։ Հալինգը մշակել է էդվարդ Գրիգը։

Կատեգորիա:Նորվեգիայի արվեստ
Կարբիդներ

**Կարբիտներ** ( — ածուխ), ածխածնի միացությունները էլեկտրադրական տարրերի, գլխավորապես մետաղների և մի քանի ոչ մետաղների հետ։ Ըստ քիմիական կապի տեսակի, բաժանվում են երեք հիմնական խմբի՝ իոնական (կամ աղանման), կովալենտ և մետաղակերպ։ Որոշ կարբիտներ ոչ ստեքիոմետրիկ միացություններ են։ Իոնական կարբիտնեը պարունակում են ուժեղ էլեկտրադրական մետաղների (Na, Ca, Mg, Al, La և այլն) կատիոններ և ածխածնի անիոններ։ Դրանցից են ացետիլենիդները և մեթանիդները, որոնք ջրի ու նոսր թթուների հետ փոխազդելիս կամ տաքացնելիս քայքայվում են, համապատասխանաբար՝ ացետիլենի և մեթանի։ Կովալենտ կարբիտները ունեն միջատոմական կապերի մեծ ամրություն, քիմիապես իներտ են և հրակայուն, կիսահաղորդիչներ են, մի քանիսը (օրինակ, սիլիցիումի կարբիդը) կառուցվածքով մոտ են ալմաստին։ Մետաղակերպ կաբիտները սովորաբար պատկերվում են որպես ածխածնի ատոմների ներդրված ֆազեր՝ անցումային մետաղների բյուրեղային ցանցերի ծակոտիներում։ Կարծր, ոչ առաձգական, փշրվող նյութեր են։ Լավ էլեկտրահաղորդիչներ են, որտեղից էլ ստացել են «մետաղակերպ» անվանումը։ Կայուն են թթուների, քիչ կայուն՝ ալկալիների նկատմամբ։ Իոնական կարբիտներից, որպես ացետիլենի ստացման աղբյուր, տեխնիկայում կարևոր նշանակություն ունի կալցիումի կարբիդը։ Մետաղակերպ և կովալենտ կարբիտները լայնորեն կիրառվում են քիմիական մեքենաշինության ու արդյունաբերության մեջ, էլեկտրոնիկայում և այլ բնագավառներում։

Կատեգորիա:Կարբիդներ
Կատեգորիա:Անիոններ
Իվան Կարպենկո-Կարի

**Իվան Կարպովիչ Կարպենկո-Կարի** (իսկական ազգանունը՝ Տոբիլևիչ, ), ուկրաինացի դրամատուրգ, դերասան։

1884-1887 թվականներին եղել է քաղաքական աքսորական։ 1890 թվականին, Կիևում, Պ. Սակսագանսկու հետ կազմակերպել է «Ռուս-ուկրաինացի դերասանների ընկերություն» թատերախումբը։ Խաղացել է Տ. Շևչենկոյի, Մ. Ստարիցկու, Ի. Կոտլյարևսկու, ինչպես նաև իր պիեսների բեմադրություններում։ Գրել է «Տնանկը» (1883, հրտատարակված 1895), «Անտաղանդը» (1886) և այլ դրամաներ, «Սավվա Չալի» (1899) ողբերգությունը, «Մարտին Բորուլյա» (1886, հրատարատարակված 1891), «Տերը» (1900, հրատարատարակված 1902), «Ունայնություն» (1903, հրատարատարակված 1905) կատակերգությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Թատերական քննադատներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կինոռեժիսորներ
Մարատ Մարինոսյան

**Մարատ Գուրգենի Մարինոսյան** (), հայ ռեժիսոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Եղել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Հեղինե Հովհաննիսյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Մարատ Մարինոսյանը ծնվել է 1925 թվականին Երևանում, ռեժիսոր Գուրգեն Մարինոսյանի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան դպրոցը։

1942-1944 թվականներին՝ 17 տարեկան հասակում, կամավոր մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ Արժանացել է «Կարմիր աստղ» և «Հայրենական պատերազմի» շքանշանների։ 1944 թվականին, ծանր վիրավորվելուց հետո, զորացրվել է։
[մինի|Մարատ Մարինոսյան անվանական աստղը [Նվիրյալների արահետ (Երևան)|Նվիրյալների արահետում]]

1944 թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական բաժին։ 1945 թվականին, կիսատ թողնելով ինստիտուտը, ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժին։ 1950 թվականից աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնում՝ որպես ռեժիսոր։ 1956 թվականին հրավիրվել է աշխատելու Հայաստանի ազգային հեռուստատեսություն՝ դառնալով հիմնադիրներից մեկը։ Եղել է Հայաստանի ազգային հեռուստատեսության առաջին գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր ռեժիսորը, 1966-1971 թվականներին՝ տնօրենը։ 1972-1980 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի, 1983-1988 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր ռեժիսորը։

## Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծագործական կյանքի ընթացքում բեմադրել է ավելի քան 120 ներկայացում թատրոնում, հեռուստատեսությունում, ռադիոյում։ Նրա բեմադրություններից առավել աչքի են ընկել՝ «Լուսաբացը Մոսկվայում», «Պարտիզպանի շունը», «Փոքրիկ ողբերգությունները», «Մարդու ճակատագիրը», «Բոլորն իմ որդիներն են», «Երեք գրոշանոց օպերա», «Իմ չքնաղ լեդի», «Աստծո կողմից մոռացված հողը», «Ես և նա», «Տաքսի-տաքսի», «Ծուռ հայելիների թագավորություն», «Արշալույսներն այստեղ խաղաղ են», «Սկիզբը» և այլն։

Նրա արվեստանոցն են ավարտել ռեժիսորներ և դերասաններ Արմեն Էլբակյանը, Վիգեն Ստեփանյանը, Նիկոլայ Ծատուրյանը, Վիգեն Չալդրանյանը, Դավիթ Հակոբյանը, Արմեն Մազմանյանը, Հրաչյա Գասպարյանը, Հերբերտ Գասպարյանը, Քրիստ Մանարյանը և ուրիշներ։

## Մանկավարժական գործունեություն
1963 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, եղել է պրոֆեսոր։

## Գրականություն
* Մարատ Մարինոսյան արվեստագետը, քաղաքացին (ժողովածուն կազմող՝ Վ. Գրիգորյան), Երևան, 2004։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չկայացած երկխոսություն - Մարատ Մարինոսյան

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կարտիկամ

**Կարտիկամ** (վրաց. კარტიკამი), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Աբուլ լեռան հարավային կողմում։ Գտնվում է Ախալքալաքից 5 կմ արևելք, ծովի մակարդակից 1740 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Բնակիչներն զբաղվում են երկրագործությամբ (հացահատիկային, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակություն) և անասնապահությամբ։ Հիմնականում հայ-կաթոլիկներ են։

Գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց (հիմնադրվել է 1886 թվականին), գրադարան, կինոկետ, բուժկետ, կապի բաժանմունք։

## Պատմությունը
Բնակիչների նախնիները գաղթել են 1829—1830 թվականներին, Արևմտյան Հայաստանի Արդահանի գավառի Վել գյուղից։ Մի քանի ընտանիք գաղթել են 1917-1920 թվականներին։ Մի մասը հաստատվել են Ախալքալաքի շրջանի Խուլգումո գյուղում։

1904 թվականին կառուցված եկեղեցու մոտակայքում կա հին գերեզմանոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Շահեն (գուսան)

**Շահեն** (**Շահեն Եղիազարի Սարգսյան**) (), հայ աշուղ, բանաստեղծ, պատմագիր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1970 թվականից։ Գրել է 500 երգ և 5000 աշուղական բանաստեղծություն։ Նվագել է Քանոն։

## Կենսագրություն
Շահեն Եղիազարի Սարգսյանը ծնվել է 1909 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ 1934-1939 թվականներին հայտնի է դարձել ողջ ԽՍՀՄ-ի տարածքում։ 1937-1941 թվականներին եղել է մեներգիչ Հայֆիլհարմոնիայի երգի և պարի անսամբլում։ Եղել է Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական անսամբլի հիմնադիրներից։ 1982 թվականին Գյումրիում հիմնադրել է աշուղական դպրոց։ Մասնակցել է «Հայրենական մեծ պատերազմին»։

Շահենի տոհմում հայտնի անուններ են աշուղներ Սիաին, Ավագը, Պոտոն, Արթենի Ալեքը, որոնց մոտ էլ սովորել է և աշուղի կոչում ստացել։ Պապի՝ Սարգսի, հոր՝ Եղիազարի և մորաքրոջ՝ հայդուկ Սալվիի անուններին հանդիպում ենք զորավար Անդրանիկի ջոկատում՝ Առաքելոց վանքի մարտի օրերին։ Հայրը զինվորական սպա էր Առաջին աշխարհամարտի տարիներին, իսկ հայդուկ Սոսեն՝ հայդուկապետ Աղբյուր Սերոբի կինը՝ տալվորիկցի Ատլաս տատի քույրն էր։

Մահացել է 1990 թվականին Երևանում։ Թաղված է Զեյթունի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություններ
Շահենը մասնակցել է 1939 թվականի և 1956 թվականի հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակներին, Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի առթիվ 1945-1946 թվականներին Մոսկվայում կայացած ստուգատեսներին, 1973 թվականին՝ Ալմա Աթայի «Միջազգային Տրիբունա» երգի տոնին, 1975 թվականին Թբիլիսիում կայացած «Անդրկովկասյան գարուն» փառատոնին։

Եղել է Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի համույթի մեներգիչ, ղեկավարել «Շահենի քնար», «Երևան», «Շիրակ» համույթները։ Գրել է ավելի քան 500 քնարական երգեր, «Էլինար» պոեմը, «Հերիքնազ» երաժշտական պատկերը, «Սառա» սիրավեպ-երգաշարը, «Սասնա Դավթի ու Մսրա Մելիքի մենամարտը» դյուցազներգությունը։ Շահենի ստեղծագործության վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Շիրակի ժողովրդական երգարվեստի հարուստ ավանդույթները։ Շահենի երաժշտական լեզուն լի է զգայնությամբ, ռիթմիկ պատկերների ճկունությամբ, լայնաշունչ երգային ու պարային տարրերի զուգորդմամբ։ Ժողովրդականություն են վայելում «Սասնա ծուռ», «Ալմաստը շողում է». «Խռոված էր», «Թուխ մազերուդ», «Անծանոթ սեր», «Բինգյոլ», «Նաիրյան դալար բարդի», «Անցա, գնացի», «Կոմիտաս» և այլ երգեր։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1967

## Երկեր
* Գուսան Հայաստանի, Երևան, 1964, 128 էջ։
* Գուսան Հայաստանի, Երևան, 1977, 140 էջ։
* Գուսան Հայաստանի, Երևան, 2006, 304 էջ։
* Անցա, գնացի, Երևան, 2009, 196 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շահեն Սարգսյանը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կրասար գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գուսաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Տիգրան Հովումյան

**Տիգրան Ժորիկի Հովումյան** (), հայ քանդակագործ, նկարիչ։

## Կենսագրություն
1979-1984 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցում, 1988-1989 թվականներին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1989-1995 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1996 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Երևանի Վազգեն Սարգսյան փողոցում և Հայաստանի պաշտպանության նախարարության Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտում տեղադրված Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրիների, Երևանի պատմության թանգարանի երկու վահանակների՝ «Հայկական ժողովրդական ծեսերն ու խաղերը» և «Հայ-թուրքական պատերազմները. Երևանի բերդի պաշարումը» ստեղծագործությունների հեղինակն է։

## Ցուցահանդեսներ
Ցուցահանդեսներ է ունեցել Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Ռուսաստանում, Կանադայում։

## Պարգևներ
* ՀՀ մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալ, 2016
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2017)

## Պատկերասրահ

Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (7).jpg|Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիգրան Հովումյան 

Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Էրեբունի-Երևան (հարթաքանդակ, Երևան)

**«Էրեբունի-Երևան» հարթաքանդակ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մաշտոցի պողոտայի 15-րդ շենքի պատին։ Տեղադրվել է 1975 թվականին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Վլադիմիր Աթանյան, Ռուդոլֆ Գարգալոյան

## Տվյալներ
Հարթաքանդակը թրծակավից պատրաստված խճանկար է, բարձրությունը մոտ 2 մետր է։

## Պատմություն
մինի|100px|ձախից|Հարթաքանդակի մոտ տեղադրված տվյալներով ցուցատախտակը
Հարթաքանդակ խճանկարը տեղադրվել է 1975 թվականին։ Նվիրված է Երևանի հիմնադրման 2750-ամյակին։

## Ուշագրավ փաստեր
Հարթաքանդակի մոտ տեղադրված տվյալներով ցուցատախտակին երկու տառասխալ կա.
* հայերենում` «թրծած» բառը գրված է **ձ**-ով՝ «թր**ձ**ած»
* անգլերենում՝ *Erebuni*-ն գրված է *Ereb*'i*'ni*

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Erebuni-Yerevan (5).JPG
Պատկեր:Erebuni-Yerevan.jpg
Պատկեր:Erebuni-Yerevan (1).JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Դմիտրի Կարբիշև

**Դմիտրի Միխայլովիչ Կարբիշև** (, ), խորհրդային զորահրամանատար, ինժեներական զորքերի գեներալ-լեյտենանտ (1940), պրոֆեսոր, ռազմական գիտությունների դոկտոր (1941), Խորհրդային Միության հերոս (1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Նիկոլաևյան ինժեներական ակադեմիան (1911)։ Մասնակցել է 1904-1905 թվականների ռուս-ճապոնական և 1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմներին։ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1918-1920) ապահովել է Կոլչակի և Վրանգելի զորքերի դեմ ուղղված գործողությունների ինժեներական կողմը։ Խորհրդային Միության վրա Ֆաշիստական Գերմանիայի սանձազերծած լայնամասշտաբ հարձակման սկզբում, ծանր վիրավոր, գերի է ընկել և տանջամահ արվել Մաութհաուզենում։

## Աշխատություններ
Կարբիշևը գրել է ռազմագիտական աշխատություններ, մշակել ռազմագիտական գործողությունների ինժեներական ապահովման, ինժեներական զորքերի՝ օգտագործման տեսության հիմունքները։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, մինչև պատերազմը՝ Կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Հիշատակի հավերժացում
Կարբիշևին հուշարձաններ են կանգնեցված Մաութհաուզենում, Գեներալ Կարբիշևի հուշարձան (Մոսկվա), Օմսկում, Տալլինում։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Խորհրդային զորահրամանատարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Պարույր Սևակի հուշապատ

**Պարույր Սևակի հուշապատ**, գտնվում է Երևանի Էրեբունի համայնքում, Էրեբունի թանգարանի հարևանությամբ գործող Պարույր Սևակի անվան թիվ 123 հիմնական դպրոցի պատի խորշում։ Տեղադրվել է 1978 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Արա Շիրազ
* Ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և բազալտից, բարձրությունը՝ 2 մետր։

## Պատմություն
Հուշարձանի աջ և ձախ կողմերում շենքի պատին փորագրված են քառյակներ Պարույր Սևակի բանաստեղծություններից.


...Ա՜խ, իմ հայրենի՛ք...
Ես ոչի՜նչ, ոչի՜նչ քեզ տալ չեմ կարող,
Ինչ էլ տամ՝ կրկին տվածդ եմ տալիս։
Մինչևիսկ չունեմ պարտքի զգացում.
Ես ոտից գլո՜ւխ քո պարտքն եմ որ կամ...
Պ. ՍԵՎԱԿ («Երգ եռաձայն»-ից)


իսկ պատվանդանի ներքևի մասում հետևյալ տողերն են.

«Ճշմարտությունը չի հետազոտվում,
Ճշմարտությունը ճանաչվում է լոկ»։

## Պատկերասրահ

Հուշարձան,_Պ._Սևակ.jpg
Հուշարձան_Պարոյր_Սևակին_(6).jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (4).jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (5).jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (7).jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (8).jpg
Հուշարձան, Պ. Սևակ.jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (2).jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին.jpg
Հուշարձան Պարոյր Սևակին (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Շիրազի քանդակներ
Կատեգորիա:Ջիմ Թորոսյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1978 քանդակներ
Բելա Կուն

**Բելա Կուն** (, ի ծնե՝ **Բելա Կոն** (*Béla Kohn*), ), հունգարացի կոմունիստական ակտիվիստ և քաղաքական գործիչ, Հունգարիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ՀՍԴԿ) և (1902), ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1914 թվական զորակոչվել է բանակ, 1916 թվականին գերի է ընկել Ռուսաստանում։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո համագործակցել է Տոմսկի բոլշևիկյան նահանգկոմին, աշխատել «Սիբիրսկի ռաբոչի» ամսագրում և «Զնամյա ռևոլյուցիի» թերթում։

1918 թ. մարտին Ա. Կունաեի հետ հիմնադրել է ՌԿ(բ)կ հունգարական խումբը։ Եղել է 1918 թվական մայիսին ստեղծված ՌԿ(բ) կ արտասահմանյան խմբերի Կենտրոնական ֆեդերացիայի նախագահը։ Ռուսաստանում ընկերացել է Վլադիմիր Լենինի հետ և մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին։ 1918 թվականին անօրինական ճանապարհով վերադարձել է Հունգարիա և խորհրդային ղեկավարության աջակցությամբ դարձել Հունգարիայի կոմկուսի (ՀԿԿ) հիմնադիրներից, ընտրվել դրա նախագահ։ Հունգարական Խորհրդային Հանրապետության (ՀԽՀ) հռչակումից (1919 թ. մարտի 21) հետո զբաղեցրել է արտաքին գործերի, ռազմական գործերի ժողկոմի պաշտոնները։

ՀԽՀ-ի լուծարումից հետո կրկին տեղափոխվել է Խորհրդային Ռուսաստան, մասնակցել Ղրիմում սպիտակգվարդիականների դեմ մղվող մարտերին, ընտրվել Ղրիմի հեղկոմի նախագահ։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով (1927 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Ռաֆայել Տոլոյ

**Ռաֆայել Տոլոյ** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, Ատալանտա ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան, Տոլոյը նաև հանդես է եկել Բրազիլիայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ատալանտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Սան Պաուլուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գոյասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր (Մոնթեբելլո)

**Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր**, հուշարձան ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Մոնթեբելլո քաղաքում, որը նվիրված է 1915-1921 թթ. Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Հուշահամալիրը, որի բացումը տեղի է ունեցել 1968 թ. ապրիլին, կառուցված է սպիտակ բետոնից և իրենից ներկայացնում է իրար միացված 23 մետր բարձրությամբ ութ կամարից բաղկացած շինություն։ Արձանի հեղինակը Հրանտ Աղբաբյանն է։ Սա Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ամենամեծ հուշահամալիրն է ԱՄՆ-ում։

## Տվյալներ
Հուշահամալիրի հուշատախտակին անգլերեն գրված է. 
«Հայ նահատակաց հուշարձան *(այս բառերը գրված են նաև հայերեն)*
Այս հուշարձանը կառուցվել է ամերիկահայերի կողմից, նվիրված է 1915-1921 թվականներին թուրքական կառավարության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանության 1500000 զոհերի և մարդկության դեմ կատարված հանցագործությունների զոհ դարձած բոլոր ազգությունների մարդկանց հիշատակին։ 24 ապրիլի, 1968»։

Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը՝ ամեն տարի ապրիլի 24-ին, Լոս Անջելեսի տարբեր շրջանների հազարավոր հայեր և ամերիկացի քաղաքական գործիչներ գալիս են Մոնթեբելլոյի հուշարձանի մոտ՝ ծաղիկներ դնելու և հարգանքի տուրք մատուցելու Մեծ եղեռնի զոհերին։

## Պատմություն
1965 թ. Հայոց ցեղասպանության 50-ամյակի առթիվ Լոս Անջելեսի հայ համայնքը որոշեց կառուցել հուշահամալիր, որը պետք է ծառայեր որպես զոհերի հիշատակը հարգելու մշտական վայր։ Մի քանի ամիս անց Մոնթեբելլոյի քաղաքային պուրակում տեղ հատկացվեց հուշարձանի համար, որը կառուցելու նպատակով ամբողջ աշխարհի հայությունը հանգանակությամբ հավաքեց 125 հազար դոլար։

## Անվանի այցելուներ
* Առնոլդ Շվարցենեգեր, Կալիֆոռնիայի նահանգապետ
* Բարբարա Բոքսեր, Կալիֆոռնիա նահանգից ընտրված սենատոր
* Ադամ Շիֆ, կոնգրեսական
* Ջեքի Շպայեր, կոնգրեսական
* Անտոնիո Վիլարայգոսա, Լոս Անջելեսի քաղաքապետ
* Դայան Ֆայնշտայն, Կալիֆոռնիայի սենատոր
* Լի Բակա, Լոս Անջելեսի գլխավոր շերիֆ
* Կարմեն Տրուտանիչ, Լոս Անջելեսի քաղաքային դատախազ
* Չառլզ Կալդերոն, Լոս Անջելեսի քաղաքային ասամբլեայի ղեկավար
* Բիլ Մոլինարի, Մոնթեբելլոյի քաղաքապետ
* Արտ Բարախաս, Մոնթեբելլոյի քաղաքապետ
* Քրիստինա Կորտես, Մոնթեբելլոյի քաղաքային խորհրդի անդամ
* Ֆրանկ Գոմես, Մոնթեբելլոյի քաղաքային խորհրդի անդամ
և այլք

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Montebello Genocide Memorial1.jpg|Հուշահամալիրը վերակառուցման ժամանակ
Պատկեր:Montebello Genocide Memorial3.jpg|Հուշահամալիրը վերակառուցման ժամանակ
Պատկեր:Montebello Genocide Memorial4.jpg|Հուշահամալիրի տեսքը հեռվից (վերակառուցման ժամանակ)
Պատկեր:Armenian Genocide Memorial, Montebello, CA.jpg|2008 թ. ապրիլի 24
Պատկեր:Montebello Genocide Memorial 2012.jpg|Հուշահամալիրը 2012 թվականին
Պատկեր:Montebello Genocide Memorial.jpg|Հուշահամալիրը խոշոր պլանով


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 քանդակներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Արծվին Գրիգորյան

**Արծվին Հայկի Գրիգորյան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետների միջազգային ակադեմիայի մոսկովյան բաժանմունքի ակադեմիկոս, ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Հռիփսիմե Սիմոնյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1952-1958 թվականներին սովորել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետի ճարտարապետության բաժնում։
* 1959-1966 թվականներին «Երևաննախագիծ» ինստիտուտի ճարտարապետ
* 1966-1991 թվականներին նախագծերի գլխավոր ճարտարապետ
* 1969-1974 թվականներին Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահի առաջին տեղակալ, 1974-1991 թվականներին Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահ
* 1982-1986 թվականներին ՀԽՍՀ Պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ
* 1991-2012 թվականներին Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի «Քաղաքաշինություն» ամբիոնի վարիչ, ԲՈՀ-ի «Ճարտարապետություն» 029 մասնագիտական խորհրդի նախագահի տեղակալ
* 1975-1991 թվականներին ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության վարչության քարտուղար
* 1978-1987 թվականներին Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, 1981-1991 թվականներին ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։
[մինի|Արծվին Գրիգորյանին նվիրված հուշատախտակ Երևանի [Սայաթ-Նովայի պողոտա (Երևան)|Սայաթ-Նովայի պողոտայի 18 հասցեում]]

## Ստեղծագործական գործունեություն
Արծվին Գրիգորյանի նախագծերով և համահեղինակությամբ Երևանում կառուցվել են՝

* 1992 թվականին Երևանի գլխավոր հատակագծի տեխնիկատնտեսական հիմնավորում (հեղինակային խմբի կազմում)
* 1984 թվականին «Նոր Արեշ-2» բնակշրջանի մանրամասն հատակագծման նախագիծ (հեղինակային խմբի կազմում)
* 1984 թվականին Արևելյան Հայաստանի Ռուսաստանի կազմի մեջ մտնելու 150-ամյակին նվիրված համալիրի մրցութային նախագիծ (հեղինակային խմբի կազմում, ԽՍՀՄ ՃՄ «Ճարտարապետական հաջողությունների համար» մեդալ և տարվա լավագույն մրցանակների համամիութենական ստուգատեսի դիպլոմ)
* 1982 թվականին Փարիզի «Լա Վիլլետ» զբոսայգու մրցութային նախագիծ (հեղինակային խմբի կազմում)
* 1980 թվականին Երևանի Արաբկիր-1 բնակշրջանի մանր հատակագծման նախագիծ (հեղինակային խմբի կազմում)
* 1977 թվականին Երևան քաղաքի տարածքի լանդշաֆտային կազմակերպման նախագիծ (համահեղինակ Ս. Նազարյան, Հայաստանի Պետական մրցանակ)
* 1979 թվականին Երևանյան լճի առափնյա զբոսայգու նախագիծ
* 1974 թվականին Երևանի ճարտարապետական և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գլխավոր սխեմա։ 1974 թվականին Երևանի կենտրոնի հատակագծման և կառուցապատման մրցութային նախագիծ (հեղինակային խմբի կազմում), Համամիութենական մրցույթ, 1-ին մրցանակ
* 1968 թվականին Ուղետար Էջմիածնի խճուղի, Երևանի 1974 թվականին կանաչապատման հեռանկարային հատակագիծ
* 1967 թվականին Հայաստանի պուրակ ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ում (Մոսկվա)
* 1965 թվականին 110-տեղանոց ռեստորան Երևանյան լճի ձախ ափին (համահեղինակ Զ. Տեր-Զաքարյան)
* 1960 թվականին Հրազդան գետի ձորում Երևանի հանգստի համաքաղաքային գոտու գլխավոր հատակագիծ

Գեղանկարչական անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում, Փարիզում, Սեուլում, Կիտոյում, Լենինգրադում, Մոսկվայում, Կիևում, Թբիլիսիում, Լենինգրադում, Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "3-րդ ԱԼԻՔ" "3-րդ ԱԿՈՒՄԲ" -ԱՐԾՎԻՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ -70

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Վալերիան Կույբիշև

մինի|Կույբիշևի պատկերով ԽՍՀՄ նամականիշ, 1953 թ.
**Վալերիան Վլադիմիրովիչ Կույբիշև** (, ), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։

Եղել է 1905-1907 թվականների Ռուսական հեղափոխության ակտիվ մասնակից։ 1906 թվականից մինչև 1915 թվականը հեղափոխական ագիտացիոն աշխատանք է կատարել Սիբիրում, Պետրոգրադում և այլուր։ Ութ անգամ ձերբակալվել է, չորս անգամ աքսորվել Արևելյան Սիբիր։ 1917 թվականի մարտից ղեկավարել է ՌՍԴԲ(բ)Կ Սամարայի կազմակերպությունը, ընտրվել Սամարայի հեղկոմի և կուսակցության նահանգկոմի նախագահ։ 1918-1919 թվականներին եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի 1-ին բանակի, ապա՝ 4-րդ բանակի քաղկոմիսարը և ՌՀԽ անդամ, միաժամանակ ղեկավարել Սամարայի կուսկազմակերպությունը։ 1919 թվականի օգոստոսից Սերգեյ Կիրովի հետ ղեկավարել է Աստրախանի պաշտպանությունը։ 1919 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի, ՌԽՖՍՀ ԺԿԽ-ի և ՌԿ (բ) ԿԿ-ի Թուրքեստանի գործերով հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ 1920 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է ՀԱՄԿԽ-ի, 1921 թվականի ապրիլին՝ Համառուսաստանյան ԺՏԽ-ի նախագահության անդամ։

Ղեկավարել է ԳՈԷԼՌՈ-ի պլանի իրականացման աշխատանքները։ 1923-1926 թվականներին եղել է Բանգյուղտեսչության ժողկոմ, ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի տեղակալ, 1926 թվականից՝ Համառուսաստանյան ԺՏԽ-ի նախագահ, 1930 թվականի նոյեմբերից՝ ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահ, միաժամանակ՝ ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի տեղակալ, 1934 թվականի փետրվարից՝ խորհրդային վերահսկողության հանձնաժողովի նախագահ, մայիսից՝ ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի առաջին տեղակալ։

Խորհրդային մեծ հանրագիտարանի առաջին հրատարակության կազմակերպիչներից է, նրա գլխավոր խմբագրության անդամը։ Կոմունիստական կուսակցության VII, VIII, XII-XVII համագումարների պատգամավոր, ՌԿ (բ) կ X համագումարում ընտրվել է կուսակցության կենտկոմի անդամության թեկնածու, XI, XV—XVII համագումարներում՝ անդամ, 1927 թվականից՝ ՀամԿ (բ) կ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամ։

Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օմսկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1935 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 25 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կուտակիչ (այլ կիրառումներ)

**Կուտակիչ**, էներգիայի կուտակման սարք՝ այդ էներգիան հետագայում օգտագործելու նպատակով։ Կախված կուտակվող էներգիայի տեսակից տարբերում են՝ էլեկտրական, հիդրավլիկական, ջերմային և իներցիոն կուտակիչներ։

## Տարատեսակներ
* Էլեկտրական կուտակիչները ծառայում է էլեկտրական էներգիա կուտակելու համար՝ քիմիականի վերածելու ճանապարհով, և անհրաժեշտության դեպքում կատարում էներգիայի հետադարձ փոխակերպում։ Դրանց աշխատունակությունը կարելի է վերականգնել լիցքավորման միջոցով՝ բաց թողնելով հոսանք, որի ուղղությունը հակառակ է պարպման ժամանակ հոսանքի ունեցած ուղղությանը։ Էլեկտրական կուտակիչը բաղկացած է էլեկտրոլիտի լուծույթի մեջ խորասուզված 2 էլեկտրոդից, էլեկտրոդների պոտենցիալների տարբերությունր կուտակչի էլշու֊ն է։
* Առավել տարածված են կապարային (թթվային), կադմիումանիկելային, երկաթանիկելային (հիմնային), արծաթացինկային և արծաթակադմիումային կուտակիչները։ Հիդրավլիկան կուտակիչը ծառայում է խիստ փոփոխական բեռնվածությամբ հիդրավլիկական տեղակայանքներում հեղուկի կամ գազի ճնշումն ու ծախսը հավասարեցնելու համար։
* Հիդրավլիկական կուտակիչի տարատեսակ էպնեմատիկ կուտակիչը, որը կիրառվում է բարդ պնևմատիկ ցանցերում՝ աշխատանքային ճնշումը հավասարեցնելու համար։ 
* Ջերմային կուտակիչը ծառայում է ջերմային էներգիայի կուտակման, արդյունաբերական տեղակայանքներում ջերմային և ուժային բեռնվածքները հավասարեցնելու և գոլորշով ու էներգիայով անխափան մատակարարելու նպատակով։ 
* Իներցիոն կուտակիչը շարժվող մարմին է, որի շարժման քանակը զգալիորեն գերազանցում է արտաքին ուժերի շարժման քանակին։ Որպես իներցիոն կուտակիչը լայնորեն կիրառվում է պտտվող թափանիվը։
Կարբոնարներ

մինի|աջից|Կարբոնարների դրոշը
**Կարբոնարներ** ( — ածխագործ), XIX դարի սկզբին, նապոլեոնյան տիրապետության ժամանակաշրջանում, Իտալիայի հարավում՝ նույնանուն քաղաքական գաղտնի ընկերության անդամներ։ Կարբոնարների շարժմանը մասնակցում էին սոցիալական տարբեր խավերի ներկայացուցիչներ (լիբերալ ազնվականներ, ցածրաստիճան հոգևորականներ, գյուղացիներ, արհեստավորներ և այլն)։

Կարբոնարների նպատակն էր Իտալիայի ազգային ազատագրումը (սկզբում Ֆրանսիայից, ապա՝ ավստրիական լծից) և սահմանադրության ընդունումը։ Ճնշող մեծամասնությունը սահմանադրական միապետության, փոքրամասնությունը՝ հանրապետության կողմնակից էր։ 1820—1821 թվականներին Կարբոնարները Երկու Սիցիլիաների թագավորությունում և Պիեմոնտում գլխավորեցին բուրժուազիայի հեղափոխությունը, մասնակցեցին Ռոմանիայի, Պարմայի և Մոդենայի ապստամբություններին։ Իտալական կարբոնարիզմի ազդեցությամբ 1820 — 1821 թվականներին Կարբոնարների շարժում առաջացավ նաև Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում և Բալկաններում։

Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Աննա Կարավաևա

**Աննա Ալեքսանդրովնա Կարավաևա** (, ), ռուս խորհրդային գրող, «Մոլոդայա գվարդիա» («Молодая гвардия») ամսագրի գլխավոր խմբագիր (1931—1938 թվականներ)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի օրերին թիկունքի մարդկանց աշխատանքի մասին է Կարավաևայի «Հայրենիք» («Կրակներ» 1943 թվական, «Վազք» 1948 թվական, «Հայրենի տուն» 1950 թվական, վեպեր, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ 1951 թվական) եռերգությունը։ Հրատարակել է «Աստղային մայրաքաղաք։ Ժամանակակցի նոթեր ու հուշեր» (1968 թվական) գիրքը։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պերմ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պերմ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Քարավան (այլ կիրառումներ)

**Կարավան** բառը կարող է վերաբերել.

# բեռներ և մարդիկ տեղափոխող գրաստների (հիմնականում՝ ուղտեր, երբեմն՝ ջորիներ, էշեր, ձիեր և այլն), ինչպես նաև սայլերի կամ ճամփորդող մարդկանց խումբ (միավորվում էին փոխադարձ օգնության կամ անվտանգության նպատակով)։ Եղել են հիմնականում Ասիայում և Աֆրիկայում։ Հայկական լեռնաշխարհով անցնող խոշոր ճանապարհները (Մետաքսի, Արքայական, Աղի, Արքունի պողոտան և այլն) մեծ նշանակություն ունեին միջազգային Քարավանային առևտրի զարգացման համար։ Քարավանային ճանապարհներին, յուրաքանչյուր 25—30 կմ կամ ավելի հե ռավորության վրա կառուցված աշխարհիկ, հաճախ վանքապատկան իջևանատներում (կարավանատուն, հյուրատուն) ճամփորդները հանգստանում, ապա շա րունակում էին ճանապարհը։ Գրեթե յուրաքանչյուր մեծ իջևանատուն ուներ իր գրաստային և անիվավոր փոխադրամիջոցներն ու տվյալ երկրամասի ճանա պարհներին քաջածանոթ ուղեկիցներ (կարավանապետ, կարապետ)։ Կողոպուտներից խուսափելու համար Կարավաններին ուղեկցող անձինք զինվում էին։ Հաճախ վարձվում էին զինված ուղեկցողներ։ Կարավանային առևտուրը լայն չափերի հասավ միջին դարերում։ Հայաստանը դեռևս XIX դարի վերջին Կարավանային առևտրի կենտրոններից էր. միայն 1864 թվականին Երևան է մտել 1120 և դուրս եկել՝ 1074 Կարավան։ XX դարի տրանսպորտային միջոցների զարգացման հետևանքով Կարավանը կորցրեց նախկին նշանակությունը՝ պահպանվելով Ասիայի և Աֆրիկայի անապատային շրջաններում։ 
# Գետային քարշանավերի միջոցով տեղափոխվող ոչ ինքնագնաց լաստերի կամ բեռնանավերի շարք։ 
# Հեռավոր տարածությունների վրա հատուկ բեռներ տեղափոխող փոխադրանավերի միավորում։ Շարքով ընթացող կամ կանգնած մի քանի նավ։

Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Կարբոնացում (այլ կիրառումներ)

**Կարբոնացում**, 
# Որևէ լուծույթի հագեցում ածխաթթու գազով։ Կիրառվում է սոդայի արտադրության, շինարարության, գարեջրագործության մեջ և այլուր։
# Բրդի մեջ պարունակվող բուսական նյութերի (ծղոտ և այլն) քայքայման եղանակի սխալ անվանումը։ Կարբոնացում իրականացնում են նյութը թթուների կամ թթու աղերի լուծույթներով մշակելով։
Կարբոանհիդրազներ

**Կարբոնահիդրազ**, ածխաթթվային անհիդրազ, կարբոնատհիդրոլիազ, փազների դասի ֆերմենտ, կատալիզում է ածխաթթվի առաջացումը ջրից ու ածխաթթու գազից.

CO_2+H_2O \rightleftarrows H_2CO_3։

Մոլային զանգվածը՝ մոտ երեսուն հազար։

Կարբոնահիգրազը պարունակում է Zn (ցինկ) մետաղը։ Առկա է էրիթրոցիտներում, երիկամում, ստամոքսի լորձաթաղանթում, ուղեղում և աչքի ցանցաթաղանթում։ Կարբոնահիգրազ հայտնաբերված է նաև առանձին բույսերի տերևներում։ Կարբոնահիգրազի որոշ ակտիվ ինհիբիտորներ օգտագործվում են որպես գլաուկոմայի դեմ պայքարի միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՖՀ 4.2.1
Կատեգորիա:Ցինկ պարունակող ֆերմենտներ