Աբաս իբն Ֆիրնաս

**Աբուլ-Քասիմ Աբաս իբն Ֆիրնաս աթ-Թաքուրինի** (. ), անդալուսցի մուսուլման բազմագիտակ (Էրուդիտ), գյուտարար, բժիշկ, ճարտարագետ, բանաստեղծ: Համարվում է առաջին մարդը, ով կառավարվող թռիչք է իրականացրել արհեստական թևերով:

Իբն Ֆիրնասը զգալի ավանդ է ներդրել աստղագիտության և տեխնիկայի զարգացման ոլորտներում։ Նա պատրաստել է մի սարք, որը ցույց էր տալիս մոլորակների ու աստղերի շարժումը տիեզերքում: Բացի այդ, Իբն Ֆիրնասը հայտնագործել է անգույն ապակի պատրաստելու եղանակը, խոշորացնող ոսպնյակներ պատրաստել  կարդալու համար:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 810 թվականին Անդալուսիայի, Ռոնդա քաղաքում  բերբերական ընտանիքում: Նրա նախնիները հավանաբար մասնակցել են Պիրենեյան թերակղզու նվաճմանը։ Նա ապրել է Կորդովայում, եղել է պալատական բանաստեղծ և գիտնական, վայելել է Կորդոբայի խալիֆաներ Աբդուռահման II-ի և Մուհամադ I- ի հովանավորությունը։ Զբաղվել է տարբեր գիտություններով, որի համար ստացել է «Անդալուսիայի իմաստուն» ( *հակիմ ալ-Անդալուս* ) պատվանունը։ Ուսումնասիրել է մաթեմատիկա և երաժշտություն, որն այն ժամանակներում համարվում էր մաթեմատիկայի ճյուղերից մեկը։ Անդալուսիայում առաջինը լինելով՝ գործածության մեջ է դրել Սինդհինդի աստղագիտական մեծ տախտակները / Great astronomical tables of the Sindhind, ինչը մեծապես նպաստել է աստղագիտության զարգացմանը ոչ միայն Անդալուսիայում ու Իսպանիայում, այլև Եվրոպայում ընդհանուր առմամբ: Երաժշտական կարիքների համար նախագծել է մետրոնոմ, բացի այդ՝ հորինել է ջրային ժամացույց, որն անվանել է *ալ-Մագաթա-Մագաթա*։
ձախից|մինի|307x307փքս| Կորդոբայի Մեծ մզկիթի մինարեթը
Աբասն աշխատել է ավազից ապակի պատրաստելու տեխնոլոգիայի վրա։ Արդյունքում Իսպանիան սկսել է ինքնուրույն արտադրել ապակի և դադարեցրել է ապակու գնումը եգիպտացիներից, որոնք գաղտնի էին պահում դրա արտադրության տեխնոլոգիան։ Հետագայում նա հայտնագործել է խոշորացույցը և նախագծել ու կառուցել ներկայումս հայտնի մոլորակադիտարանը: Մոլորակադիտարանում կար Արեգակնային համակարգի մեքենայացված մոդելը, ամպերը լողում էին երկնքում, մերթ ընդ մերթ որոտում էին, և շանթն էր փայլատակում:

Աբաս իբն Ֆիրնասը մահացել է 887 թվականին Կորդոբայում։

## Թռիչքներ
Մի շարք աղբյուրներում պատմվում է, որ 852 թվականին Իբն Ֆիրնասը փայտե հենարանների վրա ձգված փետուրներից ու գործվածքից  թևեր է պատրաստել և ցատկել Կորդոբայի Մեծ մզկիթի մինարեթից՝ միայն թեթև վնասվածքներ ստանալով վայրէջք կատարելիս: Ոգեշնչված այս փորձից՝ նա շարունակել է աշխատել սարքի վրա և 875 թվականին նախագծել ու պատրաստել է մետաքսե թևերով կարկաս՝ շրջանակ, որով  ցատկել է Ջաբալ ալ-Արուս բլրակից և մոտ տասը րոպե մնացել օդում, թեև հետո՝ վայրէջք կատարելիս ծանր վիրավորվել է: Ներկայիս որոշ հեղինակներ Իբն Ֆիրնասի այս գյուտերը համարում են պարաշյուտի և դելտապլանի առաջին նախատիպերը: Սակայն այս իրադարձությունների մասին միակ պատմական հիշատակումը հանդիպում է 17-րդ դարի արաբ պատմաբան Ահմադ ալ Մաքարիի / Ahmad al-Maqqari աշխատությունում, այսինքն՝ իրադարձությունից գրեթե 800 տարի անց:
մինի|280x280փքս| Իբն Ֆիրնասի անունը կրող խառնարանը (ձախից)

## Արմեն Ֆիրման
Ըստ որոշ երկրորդական աղբյուրների՝ իբն Ֆիրնասն իր թռչելու փորձից մոտ 20 տարի առաջ ականատես է եղել, թե ինչպես Արմեն Ֆիրման անունով մի մարդ փաթաթվել է փայտե հենարաններով ամրացված շատ լայն թիկնոցով և ցատկել Կորդովայում գտնվող աշտարակից՝ մտադրվելով  հագուստն օգտագործել որպես թևեր, որոնցով կարելի էր ճախրել: Թռիչքի այս ենթադրյալ փորձը անհաջող է եղել, բայց հագուստը բավական դանդաղեցրել է նրա անկումը, և նա միայն թեթև վնասվածքներ է ստացել:

Սակայն հարկ է նշել նաև, որ երկրորդական այլ աղբյուրներ, որոնք անդրադառնում են Իբն Ֆիրնասի թռիչքի փորձին, ընդհանրապես չեն հիշատակում Արմեն Ֆիրմանին:

## Հիշատակ
* Գիտնականի հայրենի քաղաքում՝ Ռոնդայում գործող աստղագիտական կենտրոնն անվանվել է Իբն Ֆիրնասի պատվին:
* Գիտնականի անունով է կոչվել Բաղդադի հյուսիսում գտնվող օդանավակայանը, իսկ Բաղդադի միջազգային օդանավակայան տանող ճանապարհին կանգնեցվել է նրա արձանը:
* Լիբիայում թողարկվել է Աբբաս իբն Ֆիրնասի պատկերով նամականիշ.
* Կորդովայում Խոսե Լուիս Մանսանարես Խապոնի նախագծով Գվադալկիվիր գետի վրա կառուցվել է իբն Ֆիրնասի անունը կրող կամուրջ, որի կենտրոնում կանգնեցվել է գիտնականի արձանը:
* 1976 թվականին Լուսնի վրա խառնարան է կոչվել նրա անունով։
* Բրիտանական մի ավիաընկերություն իբն Ֆիրնասի պատվին կոչվել է Firnas Airways:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
* ʿAbbās b. Firnās / Lévi-Provençal, E. // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed :  in 12 vol. / edited by H. A. R. Gibb; J. H. Kramers; E. Lévi-Provençal; J. Schacht; B. Lewis & Ch. Pellat. Assisted by S. M. Stern (pp.&nbsp;1–330), C. Dumont and R. M. Savory (pp.&nbsp;321–1359). — Leiden : E.J. Brill, 1986. — Vol. 1. (платн.)

## Աղբյուրներ
* J. Vernet, *Abbas Ibn Firnas. Dictionary of Scientific Biography* (C.C. Gilespie, ed.) Vol. I, New York: Charles Scribner's Sons, 1970–1980. pg. 5.
*Lynn Townsend White Jr. (Spring, 1961). "Eilmer of Malmesbury, an Eleventh Century Aviator: A Case Study of Technological Innovation, Its Context and Tradition", *Technology and Culture* **2** (2), p.&nbsp;97–111 [100f.], .
* Salim T.S. Al-Hassani (ed.), Elisabeth Woodcock (au.), and Rabah Saoud (au.). 2006. *1001 Inventions. Muslim Heritage in Our World*. Manchester: Foundation for Science, Technology and Civilisation. See pages 308–313. ()

Կատեգորիա:810 ծնունդներ
Կատեգորիա:887 մահեր
Կատեգորիա:9-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալ-Անդալուս
Կատեգորիա:Աստղագետներ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով