Գերհամակարգչային հավելվածների ազգային կենտրոն

right|thumb|350px|Կենտրոնի շինություններից մեկը
**Գերհամակարգչային հավելվածների ազգային կենտրոն** (, *NCSA*), գերհամակարգչային տեխնոլոգիաների զարգացման ուղղված գիտահետազոտական կենտրոն ԱՄՆ Ուրբան-Շամփեյնի Իլինոյսի համալսարանում։ Հովանավորվում է «Ազգային գիտական հիմնադրամի», Իլինոյս նահանգի կառավարության և մասնավոր ընկերությունների կողմից։

NCSA-ն ունի հաշվողական տարբեր համակարգեր (ինչպես կլաստերային, այնպես էլ բաշխվող հիշողությամբ), այդ թվում՝ *Blue Waters* պետաֆլոպային համակարգիչներ։ Կենտրոնի ծառայություններից օգտվում է ավելի քան 2000 գիտնական և ճարտարագետ։ Հաշվիչ հզորությունները գիտական նպատակներով անվճար տրամադրվում են ԱՄՆ ամբողջ տարածքում։

## Պատմություն
*NCSA*-ի կառուցման նախաձեռնությամբ հանդես է եկել ֆիզիկոս Լարի Սմարը, որը 1979 թվականից աշխատում էր Իլինոյսի համալսարանում։ 1983 թվականին նա համալսարանի գործընկերների աջակցությամբ Ազգային գիտական հիմնադրամին է ուղարկել տասը էջանոց նամակ՝ առաջարկելով միջոցներ տրամադրել գիտական նպատակներով գերհամակարգչային կենտրոն ստեղծելու համար։ Նամակում առաջ քաշված գաղափարներից շատերը, որոնք այսօր լայնորեն կիրառվում են, այդ պահին համարվել են նորարարական։ Մասնավորապես՝ ընգծվել է գերհամակարգիչների տեխնիկական և ծրագրային ապահովման մասնագետների և տարբեր բնագավառներում դրանք կիրառող օգտատերերի միջև սերտ համագործակցությունը։

Առաջարկն ընդունվել է, և 1985 թվականին նախագիծը դրամաշնորհ է ստացել *NSF*-ի կողմից «Գերհամակարգչային կենտրոնների ստեղծման ծրագրերի» (Supercomputer Centers Program) շրջանակներում։ Գերհամակարգչային տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնի առաջին տնօրենը Լարի Սմարն էր։ 1986 թվականին ծրագրի շրջանակներում թողարկվել է առաջին գերհամակարգիչը։

Նախագծի տարբերակիչ առանձնահատկություններից էր գերհամակարգչային բոլոր կենտրոնները միավորող գերարագ *NSFNet* ցանցը, որը *ARPANET* հետ մեկտեղ համարվում է ժամանակակից համացանցի նախատիպերից մեկը։ 1986 թվականին մշակվել է *Telnet* պրոտոկոլի սեփական իրականացումը՝ *NCSA Telnet*-ը։ 1993 թվականին թղարկվել է *[[Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ|Microsoft Windows]]* օպերացիոն համակարգի համար նախատեսված գրաֆիկական ինտերֆեյսով առաջին դիտարկիչը։ Նրա հիմնական մշակողներն էին Մարկ Անդրիսենը և Էրիկ Բինան։ *Mosaic*-ը էական ազդեցություն է ունեցել դիտարկիչների շուկայի վրա․ նրա նախնական կոդը եղել է *Netscape Navigator*-ի, իսկ ավելի ուշ՝ նաև *[[Internet Explorer]]*-ի հիմքում։ Չնայած որ *NCSA*-ում դիտարկիչի մշակումը պաշտոնապես դադարեցվել է 1997 թվականին, սակայն մինչ օրս այն կարելի է ներբեռնել կենտրոնի պաշտոնական կայքից։

*NCSA*-ի մասնագետները մշակել էին նաև *HDF* տվյալների ձևաչափը, որը նախատեսված է մեծածավալ թվային տվյալների պահպանման համար։ Ներկայումս նախագծին աջակցում է *HDF Group* ոչ առևտրային կազմակերպությունը։

## Հաշվիչ հզորություններ
### «Blue Waters»

*NCSA*-ի գլխավոր գերհամակարգիչը՝ *Blue Waters*-ը, տեղադրվել է *[[IBM]]* ընկերության կողմից 2011 թվականին, ինչից հետո կենտրոնի հետ նրա համագործակցությունը դադարեցվել է։ 2012 թվականին գերհամակարգիչը արդիականցվել է *Cray* ընկերության կողմից։ Ավելացվել են նոր հաշվիչ հանգույցներ՝ ինչպես *[[Մշակիչ|CPU]]-[[CPU]]*, այնպես էլ *[[CPU]]-[[գրաֆիկական պրոցեսոր|GPU]]* տեսակի։

*Blue Water*-ի հաշվիչ հանգույցների ընդհանուր թիվը գերազանցում է 25 հազարը․ օգտագործվում է շուրջ 380 հազար AMD *Opteron* պրոցեսորային միջուկ և 30 հազար Nvidia Tesla գրաֆիկական պրոցեսոր։ Գումարային օպերատիվ հիշողությունը գերազանցում է 1․5 պետաբայթը, արտաքին հիշող սարքերի ծավալը ավելի քան 25 պետաբայթ (նախատեսվում է ավելացնել մինչև 500 պետաբայթ) է։ Ներքին հաղորդակցական ցանցն օժտված է 100գբ/վ թողարկող կարողությամբ և եռաչափ տոր տոպոլոգիայով։

Պաշտոնական տվյալներով՝ *Blue Waters*-ի առավելագույն արտադրողականությունը գերազանցում է 11,5 պետաֆլոպսը։ Իրական արտադրողականությունը չափվել է մի շարք թերթերով, որոնք մշակվել են ժամանակակից գիտական հաշվարկների պահանջների հիման վրա և չափում են ոչ միայն ծրագրի աշխատաժամանակը, այլև լրացուցիչ ժամանակային կորուստները։ Դեպքերից երեքում գերհամակարգչի արտադրողականությունը գերազանցել է 1 պետաֆլոպսը։

2012 թվականից *Blue Waters*-ը չի մասնակցում գերհամակարգիչների *TOP500* համաշխարհային վարկանիշին։ Նախագծի ղեկավարներից Վիլյամ Կրամերը կարծում է, որ *LINPACK* արտադրողականության թեստը, որի վրա հիմնված է *TOP500*-ը, հնացել է և չի համապատասխանում բարձր արտադրողականությամբ ժամանակակից համակարգերի հետազոտմանը։

### Այլ
2001 թվականին *NCSA*-ն իր տրամադրության տակ ուներ *HP/Convex SPP-2000*, *SGI/Cray Origin2000 Array*, *SGI Power Challenge Array* և 128 երկպրոցեսոր աշխատանքային կայաններից բաղկացած զուգահեռ կլաստեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NCSA-ի պաշտոնական կայք
* Blue Waters գերհամակարգչի պորտալ
* Պահոց 400 000 000 000 000 000 բայթի համար

Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Իլինոյս
Կատեգորիա:Համակարգիչ
Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Կատեգորիա:Համացանց