Ազատ մուտք

Տնտեսագիտության մեջ **ազատ մուտքը** պայման է, որի դեպքում ընկերությունները կարող են ազատորեն մուտք գործել տնտեսական ապրանքի շուկա՝ արտադրություն սկսելով և սկսելով վաճառել ապրանքը։ Ազատ մուտքը ենթադրում է, որ եթե տվյալ ոլորտում կան չափազանց բարձր շահույթ ստացող ընկերություններ, ապա նոր ընկերությունները, որոնք նույնպես ձգտում են բարձր շահույթի, հավանաբար կսկսեն արտադրել կամ կանցնեն նույն ապրանքի արտադրությանը՝ շուկա մուտք գործելու համար։ Այդ դեպքում չկան որևէ խոչընդոտներ, որոնք կխանգարեն նորաստեղծ ընկերությանը մրցակցել։ Երբ առաջանում է շահույթի հնարավորություն, ենթադրվում է, որ որոշակի ապրանքի համար շուկա կմտնեն նաև ընկերություններ, որոնք կմրցեն դրա շահույթի։ Շուկաների մեծ մասում այս պայմանը առկա է միայն երկարաժամկետ հեռանկարում։

Ազատ մուտքը չի նշանակում, որ ընկերությունը պարզապես կարող է խանութ բացել առանց որևէ ծախսի։ Ակնհայտ է, որ նոր մուտք գործողը պետք է ձեռք բերի ոլորտում գործելու համար անհրաժեշտ կապիտալը։ Հետևաբար, նույնիսկ շուկա ազատ մուտք գործելու դեպքում մուտք գործողը դեռևս ստիպված է բախվել նույն ծախսերի կառուցվածքին, ինչ արդեն գոյություն ունեցող ընկերությունը։

Ազատ մուտքը կատարյալ մրցակցության ենթադրության մի մասն է, ըստ որի՝ շուկայում կան անսահմանափակ թվով գնորդներ և վաճառողներ։ Այն պայմաններում, երբ չկա բնական մենաշնորհ` պայմանավորված անսահմանափակ մասշտաբի տնտեսմամբ, ազատ մուտքը թույլ չի տալիս որևէ գործող ընկերության պահպանել մենաշնորհ, ինչը կսահմանափակի արտադրությունը և կգանձի ավելի բարձր գին, քան բազմաֆիրմաների շուկան։

Ազատ մուտքը սովորաբար ուղեկցվում է **ազատ ելքով**, որի դեպքում վնասներ կրող ընկերությունները (ինչպես դա կպատահեր, եթե ապրանքը արտադրող չափազանց շատ ընկերություններ լինեն, այնպես որ յուրաքանչյուրը չափազանց քիչ է արտադրում իր նվազագույն արդյունավետ մասշտաբով աշխատելու համար) կարող են հեշտությամբ լքել շուկան։ Այնուամենայնիվ, շուկայից դուրս գալը կարող է հանգեցնել հրաժարման ծախսերի։

## Երկարաժամկետ շուկայի առաջարկ՝ ազատ մուտքով և ելքով
Ենթադրենք, որ ապրանքի շուկայում յուրաքանչյուր ոք հասանելիություն ունի ապրանքի արտադրության համար օգտագործվող նույն տեխնոլոգիային և կարող է մուտք գործել նույն շուկա, որտեղ կարելի է գնել արտադրության համար անհրաժեշտ նյութեր՝ ապահովելու համար միատարր ապրանք և կատարյալ մրցակցություն։ Այսպիսով, բոլոր ընկերությունները և ընկերությունները, որոնք կարող են մուտք գործել շուկա, ունեն միատարր ծախսերի կոր։ Կարճաժամկետ հեռանկարում շուկայում գործող ընկերությունների թիվը կայուն է։ Նման շուկա մուտք գործելը կախված է գործող բիզնեսների և պոտենցիալ նոր մասնակիցների վրա ազդող խթաններից։ Եթե շուկայում արդեն իսկ առկա ընկերություններն ունեն բարձր շահույթ, դա խթան է այլ ընկերությունների համար միանալու շուկային՝ արտադրություն սկսելու կամ իրենց ուղղված ապրանքը փոխելու միջոցով։ Լավ շահույթի ժամանակաշրջանում այս ազատ մուտքը ընդլայնում է ընկերությունների թիվը, մեծացնում է ապրանքի առաջարկը և իջեցնում գները, իսկ դրա հետ մեկտեղ՝ շահույթը։ Նույն կերպ, եթե շուկայում գործող ընկերությունները կորուստներ և ցածր շահույթ են կրում, շատ ընկերություններ կլքեն շուկան, ինչը կբերի գների բարձրացման և շահույթի աճի։ Մուտքերից և ելքերից հետո մնացած ընկերությունները պետք է զրոյական տնտեսական շահույթ ունենան։ Մուտքերի և ելքերի այս գործընթացը, ի վերջո, հանգեցնում է միջին ընդհանուր ծախսերի և գնի համարժեքության, որի դեպքում գործընթացն ավարտվում է, և ընկերությունները սկսում են արտադրել իրենց արդյունավետ մասշտաբով։

## Մուտքի խոչընդոտներ
Շուկայական իշխանություն արդեն իսկ ունեցող ընկերությունները փորձում են պահպանել այն երկու եղանակով՝ կամ փորձելով կանխել այլ ընկերությունների կողմից միատարր ապրանքի առկայությունը, ինչպես նրանցը, կամ կանխելով նոր մասնակիցների մուտքը ոլորտ։ Նման իրավիճակից կարող են առաջանալ մուտքի որոշակի խոչընդոտներ։

* Ռեսուրսը պատկանում է մեկ ընկերության։ Օրինակ, մեկ բիզնես կարող է վերահսկել տարածաշրջանում մաքուր ջրի միակ հորատանցքը։
* Կառավարությունը կարող է մենաշնորհ շնորհել մեկ ընկերությանը։ Օրինակ, պետությունը կարող է արգելել մրցակցությունը պետական սեփականություն հանդիսացող կոմունալ ծառայությունների ընկերության հետ։ Այլընտրանքորեն, մեկ բիզնեսը կարող է ունենալ որոշակի ապրանքի նկատմամբ օրինական արտոնագիր կամ հեղինակային իրավունք։
* Շուկայի կառուցվածքը կամ արտադրական գործընթացը կարող է մեկ արտադրողին դարձնել առավել արդյունավետ՝ սա կոչվում է բնական մենաշնորհ:

## Ծանոթագրություններ

N. Gregory Mankiw, Principles of Economics. Fort Worth: Harcourt, 2001.

## Արտաքին հղումներ
* free entry