Գորտերի ճակատամարտ

**Գորտերի ճակատամարտ (****)**, գորտերի հետ կապված միջադեպ  Կոնեկտիկուտի գաղութի Ուինդհեմ քաղաքում 1754 թվականին։

Հունիսի կամ հուլիս ամսվա ամառային գիշերը Ուինդհեմի բնակիչներին արթնացրել է առեղծվածային բարձր աղմուկը, որի աղբյուրը նրանք չեն կարողացել բացահայտել: Ֆրանսիական և հնդկացիական պատերազմը վերջերս է սկսված եղել, և վախենալով հարձակումից, հետախուզական խումբ են ուղարկել՝ հետաքննելու իրադրությունը: Առավոտյան պարզվել է, որ ձայնը ամերիկյան ցլագորտերի ձայնն է եղել, որոնցից հարյուրից հազարավոր սատկած են գտել մոտակա ջրաղացի լճակում:

Գորտերի հետ Ուինդհեմի ամոթալի «ճակատամարտի» մասին լուրը տարածվել է ողջ գաղութում և դարձել տարածաշրջանի անեկդոտ: Միջադեպի մասին բալլադներն ու ուռճացված պատմություններ են ստեղծվել: Քաղաքաբնակները գորտին ընդունել են որպես համայնքի թալիսման՝ ստեղծելով քաղաքային կնիք գորտի պատկերով և օգտագործել են գորտի պատկերով Ուինդհեմի բանկի արժույթ: Գորտերի ճակատամարտի մասին գրվել է «Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերան։ Թրեադ քաղաքի խաչմերուկը Ուիլիմանտիկում խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «Գորտերի կամուրջ»՝ յուրաքանչյուր անկյունում կանգնեցված  չորս հսկայական պղնձե գորտերի պատճառով:

Գորտերի վարքագծի վերաբերյալ տարբեր տեսություններ են բարձրացվել։ Որոշ աղբյուրներ վկայում են այդ ամառվա սաստիկ երաշտի մասին, և ենթադրվում է, որ գորտերը միմյանց հետ կռվել են սակավաջուր հասանելիության համար: Այլ բացատրություններ ենթադրում էին, որ գորտերի մեջ եղել է հիվանդության բռնկում կամ զուգավորում։

## Ճակատամարտի գիշեր
1754 թվականի հունիսի կամ հուլիսի ամառային գիշերը Ուինդհեմի քաղաքաբնակներին արթնացրել է անսովոր, բիրտ ձայն և նրանք չեն կարողացել բացահայտել ձայնի աղբյուրը։ Տարօրինակ աղմուկը, կարծես եկել է վերևից, և ոմանք աղմուկի մեջ լսել են ձայներ, ինչը ըստ նրանց ենթադրյալ հարձակվող ուժի պահանջներն են եղել կամ սպառնալիքներ իրենց համայնքի նշանավոր անձանց դեմ: Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ հնչել են «Դայեր» և «Էլդերկին» անունները, գյուղի փաստաբանի և գնդապետի անունները։ Արդյունքում աղմուկն այնքան բարձր է եղել, որ զանգվածային հիստերիա է սկսվել, ոմանք համոզված են եղել, որ Արմագեդոնն է սկսել, իսկ մյուսները կարծել են, թե հարձակման են ենթարկվելու: Հաշվի առնելով վերջերս  ֆրանսիացիների և հնդկացիների սկսած պատերազմը, ենթադրվել է ֆրանսիացիների, վաբանակիների կամ ալգոնկինների հարձակումը, և զինված հետախույզ են ուղարկել՝ որոշելու իրենց թշնամիների մտադրությունները:

Հետախույզների խումբը անցել է գյուղից արևելք, բլրի վրայով, դեպի Ֆոլեթս ջրաղացի լճակ, որտեղ մեծ թվով ցլագորտեր () են հայտնաբերել, որոնք էլ աղմուկի աղբյուրն են եղել: Հաջորդ օրը հայտնաբերվել են հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր ցլագորտերի դիակներ։ Ուինդհեմ շրջանի պատմությունը և բալլադի ներածությունը նշում են, որ միջադեպի ամռանը սաստիկ երաշտ է եղել, ինչը կտրուկ նվազեցրել է ջրաղացի լճակի ջրի մակարդակը:

## Հետևանքներ
250px|մինի|Տեսարան Ուինդհեմում Կոնեկտիկուտի ընդհանուր պատմությունից
Թեև այն ժամանակ ոչ մի թերթ չի գրել դեպքի մասին, Ուինդհեմ համայնքի գորտերի վախի մասին լուրերը տարածվեցին Կոնեկտիկուտի գաղութում: Միջադեպը հիշատակող ամենավաղ պահպանված փաստաթուղթը 1754 թվականի հուլիսին Աբել Սթայլսի նամակն էր իր եղբորորդուն Էզրա Սթայլսին, որը հետագայում դարձել է Եյլի քոլեջի նախագահ: Երեց Սթայլզը նախքան Ուինդհեմին և ցլագորտերին հիշատակելը մեջբերել է մի հատված Պուբլիուս Օվիդիուսի «Կերպարանափոխություններից», որը վերաբերում էր Լիկիայի գյուղացիներին, որոնք վերածվել են գորտերի։

Ուինդհեմը դարձել է «գաղութների ծիծաղի առարկա» և նրա բնակիչները ենթարկվել են ծաղրի։ Ուիլյամ Ուիվերը գրել է 1857 թվականին, որ Ուինդհեմի բնակիչները չեն կարողանում ճանապարհորդել տնից հեռու՝ առանց ցլագորտերի մասին որևէ բան լսելու։ Դեպքի մասին գրվել են բալլադներ, որնցից մեկում հեգնաբար ասվում է․ «երկար և համառ [կռիվ] մրցակցություն էր, և հաջորդ առավոտ բազմաթիվ հազարավոր մարտիկներ սպանված հայտնաբերվեցին խրամատի երկու կողմերում»:

Պատմությունը շարունակվել է տարիների ընթացքում և տարածվել այլ գաղութներում: Պատմությունը հետևել է Ուինդհեմի փաստաբան Էլիֆալետ Դայերին իր ողջ կարիերայի ընթացքում: Մի անգամ Երկրորդ մայրցամաքային կոնգրես ժամանելուն պես նրան դիմավորել են ծիծաղով, քանի որ նրա կառքի ետնամասից սատկած ցլագորտ էր կախված։ Միջադեպի մասին հիշատակումները շարունակվեցին մինչև 19-րդ դարը։ Դեյվիդ Հիլհաուսը, գրելով 1826 թվականին Նյու Յորքում օպերա հաճախելու իր առաջին փորձի մասին, ի սկզբանե դժգոհել է․ «աղմուկից, որը ինձ ստիպողաբար հիշեցնում էին հին ժամանակներում Գորտերի ճակատամարտը Ուինդհեմում»:

Միևնույն ժամանակ, Ուինդեմ համայնքը գորտը ընդունել է որպես խորհրդանիշ, քանի որ ճակատամարտը դարձել քաղաքի բանահյուսության մաս: Լճակը, որը նախկինում հայտնի էր որպես «Ֆոլեթի լճակ», վերանվանվել է «Գորտի լճակ»: Ընդունվել է քաղաքային կնիք՝ ցլագորտի ուրվանկարով:

Ըստ բանահավաք Ռիչարդ Դորսոնի՝ Ուինդհեմի գորտը որպես խորհրդանիշ ընդունելը խթանման ձև է եղել, երբ քաղաքը պատմությունը շրջել է իրենց օգտին և օգտագործել է այն՝ տարբերվելու այլ համայնքներից: Ուինդհեմը բացիկներ է պատրաստել, որտեղ պատկերված են հսկա գորտերը կամ «գիշերազգեստով արժանիները», որոնք զրուցում են գորտերի հետ: Դորսոնն ասում էր, որ Ուինդհեմի հանրային գրադարանը տարածում է գրքույկ՝ նվիրված ճակատամարտին նվիրված բալլադներից մեկով և «իր հատորներում տեղադրել է մատենանիշներ՝ գորտի խորհրդանիշով»։

## Գորտեր պատկերող թղթադրամներ
250px|մինի|Գորտերի պատկերով մեկ դոլար անվանական արժեքով թղթադրամի դիմերեսը
Ուինդհամ բանկը 1832 թվականին արտադրել է գորտի պատկերով թղթադրամներ։ Թղթադրամների ստորին աջ անկյունում, պատկերված էր գորտ, որը նստած է մեկ այլ շրջված և սատկած գորտի վրա: Մինչև 1870-ական թվականները բանկը թողարկել է $1, $2, $3, $5 և $10 անվանական արժեքներով նմանատիպ թղթադրամներ։

## «Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերա
Նասոն Վ. Լևիթը Գորտերի ճակատամարտի պատմությամբ ոգեշնչված 1880-ականներին իր որդու՝ Բերթոնի հետ գրել է «Ուինդհեմի գորտերը» կատակերգական օպերան: Այն տպագրվել է և 1891 թվականին ստացել հեղինակային իրավունք։

Կատակերգական օպերան ռոմանտիկ ենթասյուժե ունի, որտեղ գնդապետ Դայերը փորձում է ամուսնացնել իր դստերը «թուլամիտ անգլիացի երիտասարդի հետ»։ Միևնույն ժամանակ, մի գյուղացի տղա, ով սիրահարված է նրա դստերը, պլանավորում է անգլիացի լորդին գերել մոհեգան հնդկացիների օգնությամբ: Գորտերը հայտնվում են երրորդ գործողության վերջին կեսին որպես «առեղծվածային աղմուկ», և Դայերը համոզված է, որ դա Աստծո ուղերձն է, և նա պետք է թույլ տա իր աղջկան ամուսնանալ այն մարդու հետ, ում նա սիրում է: Այնուհետև գալիս է Դայերի կապիտաններից մեկը և հայտնում, որ աղմուկի պատճառը պարզապես «մարտական գորտերի բազմությունն» էր։

Ուինդհեմի գորտերը» ներկայացվել է Կոնեկտիկուտում 1800-ականների վերջին և 1900-ականների սկզբին: Հաղորդվում էր, որ օպերայի «Գորտերի բալետը» «մեծ ուրախություն է առաջացրել», իսկ «Good Old Windham Flip» երգը անդրադարձել է տեղի ալկոհոլային եփուկին։ Օպերայում կան էթնիկ կարծրատիպեր, այդ թվում՝ «Ինջուն» պատերազմական պար, տարբեր կերպարներ՝ գերմանացի՝ Լիմ Բուրգեր անունով, աֆրոամերիկացիներ՝ Դայերի ստրուկները, պարող գնչուներ և խոսքի խանգարում ունեցող անգլիացի լորդ:

«Ուինդհեմի գորտերի» նորացված տարբերակը վերաբեմադրվել է 1983 թվականին Ուիլիմանտիկի հիմնադրման հարյուրամյակի կապակցությամբ։ Կրամերի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ Ռոբերտ Բրույլարդը օպերետն անվանել է «ռեժիսորի մղձավանջ»՝ նշելով դրա սիրողական լիբրետոն և համեմատելով օպերան «Գարուն Հիտլերի համար» մյուզիքլի հետ: Ուինդհեմի թատերական գիլդիան վերաբեմադրել է ստեղծագործությունը 1992 թվականին։ Օպերետի 82 էջանոց դաշնամուրային պարտիտուրը պահվում է Կոնգրեսի գրադարանում։

## Գորտերի կամուրջ
Թրեադ քաղաքի խաչմերուկը խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «Գորտերի կամուրջ»՝ կամուրջ է Ուիլիմանտիկում, որն անցնում է Ուիլիմանտիկ գետի վրայով: Կամուրջի շինարարությունն ավարտվել է 2000 թվականին և ունի չորս 3.4 մ բարձրության պղնձե գորտեր կամրջի յուրաքանչյուր անկյունում գտնվող հսկա բետոնե սյուների վրա: Նկարիչ Լեո Ջենսենի ստեղծած ծուլորեն նստած գորտերը հարգանքի տուրք են մատուցում Գորտերի ճակատամարտին և կոչվում են Մենի, Վիլի, Ուինդի և Սվիֆթի:

Ուինդհեմի պլանավորման հանձնաժողովի նախագահ Դեյվիդ Է. Ֆիլիփսը, որ 1984 թվականին հրատարակված «Լեգենդար Կոնեկտիկուտ» գրքի հեղինակն է, առաջարկել է կամրջի ձևավորման մեջ ներառել գորտերը: Ուիլիմանտիկի բնակիչները նույնպես առաջարկներ են արել կամրջի համար։ Մեկը առաջարկել է կամուրջը ձևավորել Սլովենիայի Վիշապի կամրջի նմանությամբ, որի երկու ծայրերում վիշապներ կան, որոնք, ըստ տեղական լեգենդի, պետք է պոչերը շարժեն, երբ կույսերն անցնում են կամրջով: Ի պատասխան առաջարկի՝ Մարգարետ Պ. Ռայխը՝ Ուինդհեմի Տարածաշրջանային Պլանավորման Գործակալության գործադիր տնօրենը, ասել է, որ «մենք կցանկանայինք ստեղծել նմանատիպ քաղաքային լեգենդ, բայց գորտերով, և հավանաբար առանց կույսերի»:

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Հորինված ճակատամարտեր