Կրասնոյե Սելո

**Կրասնոյե Սելո** (, մինչև 1765 թվականը՝ Կրասնոյե ()),  քաղաք Ռուսաստանում, ներքաղաքային մունիցիպալ կազմավորում դաշնային նշանակության քաղաք Սանկտ Պետերբուրգի Կրասնոսելսկի շրջանի կազմում։

Բնակավայրը մինչև 1811 թվականի պաշտոնապես կոչվել է «արքունի Կրասնոյե գյուղ» և եղել է արքունական կալվածք։ Բնակավայրը գտնվում է շրջանի հարավային մասում՝ Իժորսկի բարձրավայրի բլուրների վրա, որտեղ տարածվում է հովիտ Բեզիմյաննի լճով  և Դուդերգոֆկա գետով։

19-րդ դարի վերջին Կրասնոյե գյուղը բաղկացած էր երեք սլոբոդաներից՝ Կոլոմենսկայա, Բրատոշինսկայա և Պավլովսկայա։  Ներկայում համայնքի կազմի մեջ մտնում է անկլավ՝ Խվոյնի գյուղը, որը բոլոր կողմերից շրջապատված է Լենինգրադի մարզի Գատչինայի շրջանի տարածքով։

Կրասնոյե Սելոյի միջով անցնում է Սանկտ Պետերբուրգ-Գատչինա-Բալթյան երկաթուղին, գործում է Կրասնոյե Սելո կայարանը։

## Պատմություն
### Կրասնոյե գյուղը Պետրոս I-ից մինչև Նիկոլայ I
Վոդսկայա հնգամասի մարդահամարի գրքից հայտնի է, որ արդեն 1500 թվականին Դուդորովսկի պոգոստում գտնվել է ուղղափառ Վվեդենսկի եկեղեցին, սակայն դրա ճշգրիտ վայրը հայտնի չէ։  1676 թվականի շվեդական քարտեզի վրա Դուդերգոֆ դաստակերտից հյուսիս տեղակայված կիրխայով բնակավայրը կոչվում է Nowicola (Նովիկոլա) և դրա ու կիրխայով Duderhof (Դուադերհոֆ) բնակավայրի միջև դաստակերտից քիչ հարավ ուղիղ գիծ է գծված, որը նմանը չունի տվյալ քարտեզի վրա և չի նշանակում ճանապարհ կամ գետ։  1705 թվականի Իժորսկի հողի պլանի ռուսական տարբերակում Դուդերհոֆից հյուսիս նշված է Նոտեբուրգսկի լենի անանուն գյուղ։  1704 թվականի շվեդական բնօրինակում, 1678 թվականի նյութերի հիման վրա, այդ վայրում նշվում է լյութերական Դուդերս կիրխան ()։ 

Պետրոս I-ը Դուդերգոֆկա գետի հովտում՝ Նարվսկայա ճանապարհի վրա, տեղ է ընտրել իր ծղոտադարմանային ջրաղացի դեռևս 1709 թվականին, բայց միայն 1716 թվականին է թղթի գործարանն սկսել արտադրանքի թողարկումը։ 

Գոյություն ունի գյուղի անվան ծագման՝ արխիվային աղբյուրներով չհաստատված վարկած, ըստ որի՝ երկար ժամանակ Ինգերմանլանդիայում տնտեսության կազմակերպումը ակտիվացնելու համար Պետրոս I-ն այդտեղ է տեղափոխել արքունի գյուղացիներին Մոսկվայի Կրասնոյե Սելոյից և Կոլոմենսկոյե ու Բրատովշինո գյուղերից, որից էլ գալիս է Կրասնոյե Սելո անվանումը և սլոբոդաների անունները: Սակայն վերաբնակեցման վերաբերյալ արխիվային փաստաթղթեր գոյություն ունեն միայն Սարսկայա դաստակերտի համար. դա Պետրոս I-ի 1715 թվականի հրամանագիրն է, որի շրջանակներում 1716-1725 թվականներին գյուղացիների մոտ 200 տուն է տեղափոխվել Ցարսկոե Սելո Ռուսաստանի տարբեր գավառներից (ոչ միայն Մոսկվայից)։

Ինգերմանլանդիայի 1727 թվականի հատակագծում գյուղը նշված է որպես Կրասնոյե։  Համառուսաստանյան ատլասում և Լադոգա լճի ու Ֆիննական ծոցի (հարակից վայրերով) 1745 թվականի քարտեզի վրա նույնպես նույնպես Կրասնոյե է։

1733 թվականին 277 տներ ունեցող Կրասնոյե գյուղի կենտրոնում Սուրբ Եկատերինայի հին փայտե եկեղեցուն փոխարինելու համար ճարտարապետ Ի. Յա. Բլանկի նախագծով սկսվել է Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու շինարարությունը, որը կառուցվել է 1735 թվականին և պահպանվել մինչև մեր օրերը։  Գլխավոր սեղանը նվիրված է Սուրբ Երրորդությանը, աջ կողմնասեղանը՝ Սուրբ Եկատերինային, ձախը, որը կցվել է 1738 թվականին, Սուրբ Նիկոլասին. վերջինս օծվել է 1761 թվականին։  61 տարի անց հարավային կողմում կառուցվել է կողմնասեղան Սիմեոնի և Աննայի անունով։ Կրասնոյե գյուղի բոլոր կառույցները պատմականորեն խմբավորվել են այս տաճարի շուրջ։

1764 թվականին Կրասնոյե գյուղում կազմակերպվել է բազեանոց։ 

1765 թվականից Եկատերինա II-ի հրամանով Կրասնոյե գյուղում սկսել են անցկացվել կանոնավոր մեծ ռազմական զորավարժություններ, ստուգատեսներ, զորավարժություններ, որոնց նա ուղղակիորեն մասնակցել է, և տաք եղանակին այստեղ են տեղակայվել Սանկտ Պետերբուրգի կայազորի գվարդիական զորամասերը։  Նույն թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին Կրասնոյե գյուղում զորավարժությունների ընթացքում Ա. Վ. Սուվորովը որպես հրամանատար գլխավորել է Սուզդալի հետևակային գունդը, իսկ Մեծ իշխան Պավել Պետրովիչը (ապագա կայսր Պավել I) զորավարժություններին մասնակցել է որպես Լեյբ-կիրասիրների գնդի գնդապետ։ 

1819 թվականից հետո սկսվել է ամառային ռազմական մայրաքաղաքի ծաղկումը, երբ Կրասնոյե գյուղն անցել է Ալեքսանդր I-ին:

1823 թվականից Կրասնոյե գյուղը դարձել է ամառային հավաքի մշտական տեղ գվարդիական կորպուսի և դրան կցված ստորաբաժանումների զորավարժությունների  համար:

1824 թվականին Կրասնոյե գյուղի և Դուդերգոֆի շրջակայքը Ալեքսանդր I-ի կողմից սահմանվել է Սանկտ Պետերբուրգի կայազորի մշտական ամառային տեղակայման համար։

### Կրասնոյե Սելոն որպես Ռուսական կայսրության ամառային ռազմական մայրաքաղաք
19-րդ դարի կեսերից Կրասնոյե Սելոն հասել է իր ամենամեծ ճանաչանը՝ վերածվելով Ռուսական կայսրության ամառային ռազմական մայրաքաղաքի։  Այստեղ ձևավորվել է հսկա ռազմաուսումնական համալիր՝ մոտ 210 կմ² ընդհանուր մակերեսով։ 

Ռազմական ճամբարի տարածքը Լիգովկա գետով բաժանվել է ավանգարդային (արևմտյան) և գլխավոր (արևելյան) ափերի, ռազմաճակատի ճամբարը տեղակայվել է Ռազմական դաշտում։ Այստեղ հայտնի վայրերն էին Լաբորատորնայա պուրակը, որը շրջապատված էր խրամատով և հայտնի Ցարական թումբը։  Զինվորներն ապրել են վրաններում, իսկ սպաները՝ գեղեցիկ փայտե, բարեկարգ տներում, որոնք ներկված էին գնդի համար նշանակված գույնով։  Զորավարժություններին մասնակցել են տասնյակ հազարավոր մարդիկ, իսկ 1845 և 1853 թվականների մեծ զորավարժություններին՝ մինչև հարյուր քսան հազար: Առաջինը տևել է մայիսի սկզբից մինչև հուլիսի կեսերը, երբ զորքերը զբաղվում էին շարային պատրաստությամբ և հրաձգությամբ, երկրորդն սկսվել է հուլիսի կեսերից, երեք-չորս շաբաթ անցկացվել է տակտիկական պատրաստություն, որն ավարտվել է զորավարժություններով։  Կրասնոյե Սելոյում զորավարժություններին մասնակցել է այդ ժամանակվա Ռուսաստանի գրեթե բոլոր բարձրագույն ռազմական հրամանատարությունը։  Բացի զորավարժություններից և շքերթներից, Կրասնոյե Սելոյում անցկացվել են նաև այլ ռազմական միջոցառումներ, ինչպիսիք էին պաշտպանության խորհրդի նիստերը, բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովը կամ յունկերներին սպայի աստիճանի շնորհումը:

### Խորհրդային շրջան
Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո՝ 1917 թվականի փետրվարի 27-ին, ստեղծվել է Կրասնոսելսկի խորհուրդը, որի աջակիցն են եղել գործարանի բանվորներն ու բոլշևիկ զինվորները, որոնք տեղակայված էին Կրասնոյե Սելոյում 176-րդ հետևակային գնդում: Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակ 176-րդ պահեստային գունդը, որը գլխավորում էր ՌՀԿ կոմիսար Իոսիֆ Լևենսոնը, հանդես է եկել բոլշևիկների կողմից: Նրան միացել է 171-րդ Կրասնոսելսկի պահեստային գունդը՝ կոմիսար Ն. Պ. Երեմեևի գլխավորությամբ։ 

1919 թվականին Կրասնոյե Սելոյում կանգնեցվել և ջախջախվել են գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչի զորքերը, որոնք հարձակվել էին Պետրոգրադի վրա։ 1919 թվականի նոյեմբերի վերջին Յուդենիչի զորքերը սեղմվել են Էստոնիայի սահմանին և Էստոնիայի տարածք անցնելուց հետո զինաթափվել են ու ներկալվել։ 

1925 թվականին Կրասնոյե Սելոն ստացել է քաղաքի կարգավիճակ (առաջին անգամ Կրասնոյե գյուղը քաղաքի վերածելու հարցը դրվել է դեռևս 1918 թվականի հոկտեմբերին)։ 

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ քաղաքը գրավվել է գերմանական զորքերի կողմից 1941 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։  Ազատագրվել է 1944 թվականի հունվարի 19-ին 42-րդ բանակի և 13-րդ օդային բանակի զորքերի կողմից՝ Բալթիական նավատորմի և հեռահար ավիացիոն կազմավորումների աջակցությամբ՝ Կրասնոսելսկո-Ռոպշին գործողության ընթացքում։  1944 թվականի հունվարի 16-ին գլխավոր հրամանատարության 01.21.1944 № 08 հրամանով 45-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիան Կրասնոյե Սելո քաղաքը գրավելու համար ստացել է Կրասնոսելսկայա պատվավոր անվանումը:

ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության 1973 թվականի ապրիլի 13-ի հրամանագրով Կրասնոյե Սելոն ընդգրկվել է Լենինգրադի այն ժամանակվա ձևավորված Կրասնոսելսկի շրջանի կազմում։

### Նոր շրջանի պատմություն
1996 թվականին Կրասնոյե Սելոն ստացել է № 43 մունիցիպալ շրջանի կարգավիճակ։ 

1999 թվականին № 43 մունիցիպալ շրջանը վերակազմավորվել է Կրասնոյե Սելո քաղաքի։ 

Համաձայն Սանկտ Պետերբուրգի 2005 թվականի հուլիսի 25-ի № 411-68 «Սանկտ Պետերբուրգի տարածքային կառուցվածքի մասին» () օրենքի  և Սանկտ Պետերբուրգի 2009 թվականի սեպտեմբերի 23-ի № 420-79 «Սանկտ Պետերբուրգում տեղական ինքնակառավարման կազմակերպման մասին» () օրենքի, Կրասնոյե Սելո քաղաքին ամրագրվել է Սանկտ Պետերբուրգի ներքաղաքային մունիցիպալ կազմավորման կարգավիճակը։

2005 թվականի սեպտեմբերին գերմանական «Օյտին ամրոց» ընկերության պատվիրակության հետ միասին Սանկտ Պետերբուրգ կատարած այցի ընթացքում Կրասնո Սելո են այցելել Օլդենբուրգի դքսուհի Տատյանան, Օլդենբուրգի դուքսեր Իոանը և Կոնստանտինը:

2012 թվականի ապրիլի 26-ին Կրասնոյե Սելո է այցելել Մարիա Վլադիմիրովնա Ռոմանովան՝ «Канцелярия Е. И. В.» միության ղեկավարը։ 

2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ին բացվել է Իվանգորոդսկի պողոտայի երթևեկությունը՝ Կրասնոյե Սելոյի տրանսպորտային շրջանցումը։

## Ժողովրդագրություն
Կրասնոյե Սելոյի բնակչությունը 1897-2020 թվականներին.

## Պատմական շրջաններ
Կրասնոյե Սելո քաղաքի կազմում առանձնացնում են երկու պատմական շրջաններ.
*  Դուդերգոֆ - նախկին դաստակերտ, Դուդերգոֆ երկաթուղային կայարանի մոտի տարածքը՝ Դուդերգոֆսկոե լճի և Կրասնոյե Սելո քաղաքի սահմանի միջև ընկած տարածքը։
* Սկաչկի – նախկին Պավլովսկայա սլոբոդան։

## Արդյունաբերություն
Պետրոս I-ի կողմից 1714 թվականին հիմնադրված Նտորին թղթի գործարանը (Մայիսի 1-ի փող., տուն 2) գոյություն ունի մինչ օրս։  Գործարանի Պետրովյան շենքերը չեն պահպանվել։  Պահպանվել են 1874-1875 թվականներին կառուցված երկար բուտային շենքերը: Թղթի արտադրությունը դադարեցվել է 2003 թվականին: Գործարանի թանգարանը ոչնչացվել է 1990-ականներին: 2013 թվականի դրությամբ՝ գործարանային շենքերը զբաղեցնում էին տարբեր վարձակալներ: Գործարանային գյուղը, որը կառուցվել է 1903-1905 թվականներին Կրասնոյե Սելոյի թղթի գործարանի ինժեներ Պյոտր Միխայլովիչ Գորբունովի նախագծի համաձայն, տարաբնակեցվել է 2007-2010 թվականներին: Գյուղի բոլոր չորս փայտե տները լրջորեն տուժել են հրդեհներից: Գործարանային քաղաքը անվտանգության կարգավիճակ չի ստացել Սանկտ Պետերբուրգի պատմության և մշակույթի հուշարձանների պետական վերահսկողության, օգտագործման և պահպանության կոմիտեից: 2019 թվականին հողի մի մասը գնել է մասնավոր կառուցապատողը, ըստ մամուլի հայտարարությունների, նախատեսվել է վերականգնել ավանն իր սկզբնական տեսքով։ 

Կարմիր Հրամանատարների պողոտայում գործում է «Թերմոպլաստ» ԲԲԸ-ն (նախկին Կրասնոսելսկի պլաստմասսայի գործարան, որն օգտագործում է Վերին Կրասնոսելսկի թղթի գործարանի մասնաշենքերը)։ 

Քաղաքում է գտնվում «Չիպիտա Սանկտ Պետերբուրգ» ՓԲԸ-ի արտադրական հարթակը։

## Տեսարժան վայրեր
* Տրոիցկայա եկեղեցի - բարոկկո ճարտարապետական հուշարձան, պատկանում է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Սանկտ Պետերբուրգի թեմին 
* Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի
* Մեծ իշխան Միխայիլ Պավլովիչի պալատ
* Պալատական և Ներքին զբոսայգիներ
* Ալեքսանդր I-ի պալատը Բեզիմյաննոե լճի ափին (ավերակ)
* Նացիզմի բանտարկյալների հուշարձան
* Հավերժական կրակ Պալատական այգում
* Սգացող մայր
* Բեզիմյաննոե լիճ
* Ա. Ֆ. Մոժայսկու հուշարձանը Գատչինսկի և Կինգիսեպսկի մայրուղիների ճամփաբաժանում
* Հաղթանակի կամար. բացվել է 2015 թվականի մայիսի 9-ին՝ Հայրենական մեծ պատերազմում տարած աղթանակի 70-ամյակի առթիվ, իսկ կամարի շուրջն ստեղծվել է Ռազմական փառքի նոր հրապարակ։ 
* Սուրբ արդար Սիմեոնի ուղղափառ եկեղեցին 1800 թվականի մայիսի 11/24-ին բացահայտված պատկերի ձեռքբերման վայրում, ճարտարապետ՝ Գ. Պ. Ֆոմիչև, 2016 թվական
* Տաճար-մատուռ՝ ի պատիվ Սուրբ Թամարա թագուհու (1848-1849, վերակառուցվել է):

## Պատկերասրահ

Схемы 1 и 2 к статье «Красное село». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|Ռազմական ճամբարի սխեմաները «Ռազմական հանրագիտարանից»
Троицкая церковь Красное Село (Санкт-Петербург).jpg|Տրոիցկայա եկեղեցին, Կրասնոյե Սելո, 1890-1895 թվականների լուսանկար
Здание вокзала - Красное Село (1900).jpg|Կրասնոյե Սելո, կայարանի շենքը, 1892-1900 թվականների լուսանկար
Krasnoe selo station.jpg|310px|thumb|Կրասնոյե Սելոյի ժամանակակից կայարանի շենքը
A. F. Mozhaysky monument.jpg|Ա. Ֆ. Մոզայսկու կիսանդրին, Սանկտ Պետերբուրգ, Կրասնոսելսկի շրջան, Կրասնոյե Սելո Գրությունը՝ «Սռաջին ինքնաթիռի ստեղծող Ալեքսանդր Ֆեոդորովիչ Մոժայսկի (1825-1890)»
Arka pobedy 1.jpg|Հաթական կամար Կրասնոյե Սելոյում, բացվել է 2015 թվականի մայիսի 9-ին
Պատկեր:Фрагмент карты Павловской слободы.jpg|thumb|Գեներալ-մայոր Ֆոոդոր Շուբերտի պլանի մի հատված, որը 1817 թվականին ստեղծել է Սանկտ Պետերբուրգի և շրջակայքի մանրամասն (1 սմ-ում՝ 42 մետր) հատակագիծ
Պատկեր:Явленный Образ.jpg|Կրասնոյե Սելոյում 1800 թվականի մայիսի 11(24)-ին գյուղացի Վասիլի Կիսլյակովի կողմից գտնված Սիմեոն Ծերունու պատկերը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Красное Село / Военная энциклопедия. Т. XIII. СПб., 1913. С. 258—261
* Рожков А. На Юго-западе Санкт-Петербурга (Из прошлого Красносельского района). СПб., 1995
* Морозов Е. Е., Морозова С. Е. Страницы истории и культуры Красного Села и его окрестностей. СПб., 2007
*  Какушкин А. А. Из воспоминаний старого инженера // Русская старина, 1893. — Т. 79. — № 8. — С. 400—402.
* Савельев А. И. О насыпях и кургане в Петербургской губернии // Изв. РАО. Т.VII., 1877. Стр. 58—59
* МС МО г. Красное Село. Очерки истории Красного Села и Дудергофа. СПб, 2007 г., изд. Дмитрий Буланин, твёрдый переплёт, тираж 650 экз., 464 стр., ISBN 9785860075535

* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 184. — 511 с.
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы?: О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд., перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 124. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.

Կատեգորիա:1719 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ