Մերհամլիի ճակատամարտ

**Մերհամլիի ճակատամարտը** տեղի է ունեցելԲուլղարիայի և Օսմանյան կայսրության բանակների միջև Առաջին Բալկանյան պատերազմի ընթացքում՝1912 թվականի նոյեմբերի 14/27-ին։ Արևմտյան Թրակիայում երկար հետապնդումից հետո բուլղարական զորքերը գեներալ Նիկոլա Գենևի և գնդապետ Ալեքսանդր Տանևի գլխավորությամբ շրջապատեցին 10000 հոգանոց՝ Մեհմեդ Յավեր փաշայի ջոկատը:  Հարձակման ենթարկվելով Մերհամլի գյուղի շրջակայքում (այժմ՝ Պեպլոս՝ ժամանակակից Հունաստանում), թուրքերից միայն մի քանիսին հաջողվեց անցնել Մարիցա գետը: Մնացածները հանձնվել են հաջորդ օրը՝ նոյեմբերի 28-ին։

## Պատերազմի զարգացումը մինչև նոյեմբեր
1912 թվականի սկզբին հակառակորդների հիմնական ուժերը կենտրոնացած էին Արևելյան Թրակիայում և Մակեդոնիայում։ Լուլե Բուրգասի ճակատամարտում (հոկտեմբերի 28-2 նոյեմբերի) օսմանյան արևելյան բանակը ջախջախվեց բուլղարների կողմից և մղվեց Կոստանդնուպոլիս և Գալիպոլի : Նոյեմբերի 9-ին հույները գրավեցին Սալոնիկը։

Պատերազմի առաջին ամսվա ընթացքում Ռոդոպ լեռներում գործողությունները սահմանափակ էին։ Այն բանից հետո, երբ բուլղարները գրավեցին Քարդջալին (21 հոկտեմբերի) և Սմոլյանը (26 հոկտեմբերի), բուլղարական զորքերը գրավեցին պաշտպանական դիրքեր։ Թուրքերի հետագա հարձակումները ձախողվեցին և ռազմաճակատը ստաբիլիզացվեց Արդա գետի երկայնքով։

Օսմանյան Քարդջալի կորպուսի հիմնական խնդիրն էր թույլ չտալ, որ բուլղարները կտրեն ցամաքային հաղորդակցությունը օսմանյան բանակների միջև Թրակիայում և Մակեդոնիայում: Սակայն բալկանյան դաշնակիցների հաջողություններից հետո այդ խնդիրն անիմաստ դարձավ, և այն բանից հետո, երբ Բուլղարայի հրամանատարությունը առաջխաղացում կազմակերպեց դեպի Դեդեագաչ կարևոր նավահանգիստ, կորպուսի վիճակը դարձավ կրիտիկական։ Նրա հրամանատար Մեհմեդ Յավեր փաշան հրամայեց նահանջել Գալիպոլի՝ կռիվը մղելով թիկունքում։

## Մեհմեդ Յավեր փաշայի հետապնդումը
### Ռոդոպիի ջոկատի գործողությունները
Երբ Սալոնիկին ընկնում է Բալկանյան դաշնակիցների ձեռքը, Ռոդոպիի ջոկատը փոխում է իր առաջխաղացման ուղղությունը։ Սերեսից և Դրամայից գեներալ Ստիլիյան Կովաչևի ջոկատը շարժվեց դեպի արևելք և նոյեմբերի 20-ին գրավեց Քսանթին։ Վեց օր անց նրա զորքերը մտան Դեդեագաչ, որն արդեն վերցրել էին մակեդոնացի կամավորները։

### Քարջալի ջոկատի գործողությունները
Նոյեմբերի 20-ին Բալկանյան Թորեսիի ճակատամարտում Քարջալիի ջոկատը ( Մակեդոնա-Ադրիանոպոլիտական կամավորական կորպուսի 3-րդ բրիգադը, երկու խառը գունդը և այլ ջոկատներ) ջախջախեցին օսմանյան թիկունքին և հաջորդ օրը մտան Գյումյուրջինա։ Նոյեմբերի 25-ին ջոկատը շարունակեց իր երթը դեպի արևելք և երկու օր անց գրավեց Ֆերեսը ՝ Մարիցա գետի աջ ափին գտնվող քաղաք, որը մոտ է Մեհմեդ Յավեր փաշայի ճամբարին։

### Խառը հեծելազորային բրիգադի գործողությունները
Նոյեմբերի 15-ին գնդապետ Տանևի խառը հեծելազորային բրիգադը գրավեց Սոֆլուն: Երբ եկավ օժանդակ զորքը (Մակեդոնա-Ադրիանապոլիտ կամավորական կորպուսի 2-րդ բրիգադը), նա արշավեց դեպի հարավ՝ Մարիցայի երկայնքով և նոյեմբերի 18-ին գրավեց Ֆերեսը, իսկ՝ նոյեմբերի 19-ին Դեդեագաչը: Այնուամենայնիվ, անհանգստանալով օսմանյան զորքերի առաջխաղացման մասին լուրերից, Տանևը նահանջեց դեպի Սոֆլու՝ թողնելով 150 կամավորներ Դեդեագաչում:

Նոյեմբերի 26-ին Մեհմեդ Յավեր փաշայի կորպուսը հասավ Մերհամլի և սկսեց անցնել Մարիցան, բայց հորդառատ անձրևների պատճառով միայն 1500-2000 մարդ կարողացավ հաջորդ օրվա կեսօրին հասնել ձախ ափ: Այդ ընթացքում Տանևի զորքերը հարձակվեցին օսմանյան ուժերի վրա հյուսիսից, իսկ Գենևի ջոկատը մոտեցավ արևմուտքից։ Նոյեմբերի 27-ի երեկոյան Տանևը և Անդրանիկը, ով ղեկավարում էին 230 հայ կամավորների վաշտը ստիպեցին օսմանյան հրամանատարին ստորագրել կապիտուլյացիայի փաստաթուղթ։ Շուրջ 9600 օսմանցի զինվորներ և սպա գերի են ընկել 8 հրանոթների հետ միասին։

## Հետևանք
Մերհամլիում կրած պարտությունից հետո Օսմանյան կայսրությունը կորցրեց Արևմտյան Թրակիան, մինչդեռ բուլղարական դիրքերը Ստամբուլի շրջակայքում կայունացան: Հաղթանակից հետո Խառը հեծելազորային բրիգադը և Քարջալիի ջոկատը ապահովեցին 2-րդ բանակի թիկունքը, որը պաշարում էր Ադրիանապոլսը և թեթևացրեց 1-ին և 3-րդ բանակների մատակարարումները Չաթալջայում :

## Հղումներ


## Աղբյուրներ
* *Балканската война 1912-1913*, Държавно военно издателство, София 1961 ( **БВ** )
* Մարկով, Գ. ''България в Балканския съюз срещу Османската империя 1912-1913 г.'', «Наука и изкуство», София 1989 (էլեկտրոնային հրատարակություն «Книги за Македония», 19.08.2009)
* Էրիքսոն, Է. *Մանրամասն պարտությունը. Օսմանյան բանակը Բալկաններում, 1912-1913*, Greenwood Publishing Group, 2003,

Կատեգորիա:1912 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Առաջին Բալկանյան պատերազմի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր