Պյոտր Իվաշուտին

**Պյոտր Իվաշուտին** (, ծնունդով՝ **Իվաշուտիչ**, ), ԽՍՀՄ պետական ​​անվտանգության և ռազմական հետախուզության գործակալությունների ղեկավար։ Բանակի գեներալ (1971), Խորհրդային Միության հերոս (1985)։
Եղել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ նախագահի առաջին տեղակալ (1954-1963), ԽՍՀՄ ՊԱԿ նախագահի պաշտոնակատար (նոյեմբերի 5 - նոյեմբերի 13, 1961)։ Հետախուզության գլխավոր տնօրինության պետ, ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ (1963-1987): ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 3-րդ, 7-11-րդ գումարումների (1952-1954 և 1966-1989 թվականներ) և ՌԽՖՍՀ 6-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի (1963-1967) պատգամավոր։

## Կյանք և գործունեություն
Պյոտր Իվաշուտինը ծնվել է 1909 թվականի սեպտեմբերի 5-ին (18) Գրոդնո նահանգի Բրեստ-Լիտովսկ քաղաքում (այժմ՝ Բրեստ քաղաք) երկաթուղային աշխատողի ընտանիքում՝ լոկոմոտիվավար Իվան Գրիգորիևիչ Իվաշուտիչի և ուսուցչուհու ընտանիքում։ Ապրել և սովորել է Չեռնիգովի մարզում։ 1923 թվականին ավարտել է յոթնամյա դպրոցի 5 դասարանը Սնովսկում, իսկ 1926 թվականին՝ Գորոդնյաի արհեստագործական ուսումնարանը։ 1926-1931 թվականներին եղել է Ուկրաինայի Գորոդնյա կայարանում երկաթուղային գծերը վերանորոգող բանվոր, Իվանովո-Վոզնեսենսկ քաղաքի մանածագործական գործարանի մեխանիկ, մեխանիկայի վարպետ և թիվ 1 «Սանտեխստրոյ» մեխանիկական գործարանի վարպետի օգնական։ Փաստաթղթային սխալի պատճառով նրա ազգանունը վերածվել է «Իվաշուտինի»։ Աշխատելուն զուգահեռ ավարտել է բանվորների երեկոյան դպրոցը։ 1930 թվականին անդամագրվել է ԽՄԿԿ։

### Նախապատերազմական ծառայություն
Կարմիր բանակ զորակոչվել է 1931 թվականի հուլիսից կուսակցական մոբիլիզացիայի միջոցով և ուղարկվել սովորելու։ 1933 թվականին ավարտել է Ստալինգրադի Կարմիր դրոշի պրոլետարիատի անվան Ստալինգրադի 7-րդ ռազմական ավիացիոն դպրոցը։ 1933 թվականից եղել է նույն ռազմական ավիացիոն դպրոցի հրահանգիչ օդաչու, 1935 թվականից՝ Մոսկվայի ռազմական օկրուգի 45-րդ օդային բրիգադի *ТБ-3 * ծանր ռմբակոծիչի անձնակազմի հրամանատար։ 1937 թվականին աշխատել է 107-րդ ավիացիոն բրիգադի *ТБ-3 * ծանր ռմբակոծիչի հրամանատար։ 1937-1939 թվականներին սովորել է Ն.Է.Ժուկովսկու անվան Կարմիր բանակի ռազմաօդային ակադեմիայում։ 1939 թվականի հունվարից աշխատել է Կարմիր բանակի հակահետախուզական գործակալություններում։ Նա ծառայել է Արևմտյան հատուկ ռազմական օկրուգի ՆԿՎԴ-ի հատուկ բաժնի համակարգում, իսկ 1940 թվականից եղել է Լենինգրադի ռազմական օկրուգի 23-րդ հրաձգային կորպուսի ՆԿՎԴ-ի հատուկ բաժնի ղեկավար: Իվաշուտինը Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի մասնակից է։

### Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին 1941 թվականի մայիսից մինչև հոկտեմբեր, Իվաշուտինը եղել է Հարավային Կովկասյան ռազմաճակատի ՊՎ 3-րդ վարչության պետի տեղակալ։ 1941 թվականի դեկտեմբերից՝ Ղրիմի ռազմաճակատի ՆԿՎԴ հատուկ վարչության պետի տեղակալ։ 1942 թվականի հունիսից եղել է Հյուսիսային Կովկասի ռազմաճակատում, 1942 թվականի սեպտեմբերից՝ Հյուսիսային Կովկասի ռազմաճակատի սեւծովյան ուժերի խմբավորման պետի տեղակալ։ 1943 թվականի հունվարից նշանակվել է 47-րդ բանակի ՍՄԵՐՇ հակահետախուզության վարչության պետ։ 1943 թվականի ապրիլի 29-ից եղել է Հարավ-արևմտյան ՍՄԵՐՇ-ի հակահետախուզության վարչության պետ, 1943 թվականի հոկտեմբերից՝ 3-րդ ուկրաինական ճակատի ղեկավար։ Նա բանակցել է Ռումինիայի կառավարության ներկայացուցիչների հետ՝ նացիստական ​​Գերմանիայի կողմից երկիրը պատերազմից դուրս գալու վերաբերյալ։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 25-ին նրան շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։

### Հետպատերազմյան ծառայություն
1945 թվականի հուլիսից Իվաշուտինը եղել է Հարավային ուժերի խմբում ՍՄԵՐՇ հակահետախուզության վարչության պետը, 1946 թվականին այս տնօրինությունը վերանվանվեց Պետանվտանգության նախարարության հակահետախուզության վարչություն, նա մնաց իր պաշտոնում։ 1947 թվականի նոյեմբերից եղել է ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության նախարարության հակահետախուզության վարչության պետ՝ Գերմանիայում Խորհրդային օկուպացիոն ուժերի խմբի համար։ 1949 թվականի նոյեմբերից մինչև 1952 թվականի հունվար եղել է Լենինգրադի ռազմական օկրուգի հակահետախուզության պետ։

1951 թվականի դեկտեմբերի - 1952 թվականի օգոստոս ամիսներին ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության նախարարության 3-րդ գլխավոր տնօրինության (ռազմական հակահետախուզություն) պետի տեղակալն էր։ 1952 թվականի սեպտեմբերից նշանակվել է Ուկրաինական ԽՍՀ պետական ​​անվտանգության նախարար։ 1953 թվականի մարտից Ուկրաինական ԽՍՀ ներքին գործերի փոխնախարարն էր։ 1953 թվականի հուլիսից՝ ԽՍՀՄ ՆԳՆ 3-րդ տնօրինության (Ռազմական հակահետախուզություն) պետի տեղակալ։ 1954 թվականին նշանակվել է Ներքին գործերի նախարարության արդյունաբերության հակահետախուզական աշխատանքների բաժնի վարիչ:

ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի ստեղծումից անմիջապես հետո տեղափոխվել է այնտեղ և 1954 թվականի մարտին նշանակվել ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին կից ԿԳԲ-ի 5-րդ տնօրինության (տնտեսական հակահետախուզություն) ղեկավար։

1954 թվականի հունիսից՝ ԿԳԲ նախագահի տեղակալ, 1956 թվականի հունվարից՝ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին առընթեր ԿԳԲ նախագահի առաջին տեղակալ։

1950-1954 թվականներին և 1966 թվականից՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի ազգությունների խորհրդի պատգամավոր Հյուսիսային Օսիայի ​​Հանրապետությունից։ Տարբեր ժամանակներում եղել է ՌՍՖՍՀ Գերագույն խորհրդի և Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

### ԳՀՎ ղեկավար
1963 թվականի մարտի 14-ից մինչև 1987 թվականի հուլիսի 13-ը Իվաշուտինը եղել է Գլխավոր հետախուզական վարչության պետ, ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։

Պյոտր Իվանովիչ Իվաշուտինի ընդհանուր աշխատանքային ստաժը ԳՀՎ-ում կազմել է 24 տարի։

Առաջնային խնդիրներից մեկը, որը պետք է լուծեր Իվաշուտինը, այն էր, որ նվազագույնի հասցներ այն վնասը, որը Պենկովսկու դավաճանությունը հասցրեց ԳՀՎ-ն:

Պյոտր Իվանովիչի նախաձեռնությամբ, դեռևս 1963 թվականին, ԳՀՎ-ն սկսեց ստեղծել տեղեկատվության շուրջօրյա ստացման և դրա գնահատման համակարգ՝ օտարերկրյա զինված ուժերի մարտունակության բարձրացման նշաններ հայտնաբերելու համար: Այսինքն՝ ստեղծվել է մի համակարգ երկրի բարձրագույն ղեկավարությանը ռազմական սպառնալիքների մասին իրական ժամանակում զգուշացնելու նպատակով։ Այս համակարգը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Հրամանատարական կետ»: Իվաշուտինի կողմից 1960-ական թվականներին սկսված այս աշխատանքը հետագայում հիմք հանդիսացավ Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության ազգային կառավարման կենտրոնի ստեղծման համար։

1963 թվականին Իվաշուտինը մեկնել է Կուբա։ Այս ճանապարհորդության արդյունքըն էր տեխնիկական հետախուզության կենտրոնի տեղակայումը Լուրդում (Հավանայի արվարձան)։

Իվաշուտինի պնդմամբ Մոսկվայի Խորոշևսկոյե Շոսսեում ԳՀՎ-ի կարիքների համար սկսվեց շենքերի նոր համալիրի շինարարությունը։

Տիեզերքում առաջին հետախուզական արբանյակների հայտնվելուց հետո, Իվաշուտինի նախաձեռնությամբ, ԳՀՎ-ում հայտնվեց Տիեզերական հետախուզության վարչություն։

### Վերջին տարիներ
1987 թվականի հուլիսից Իվաշուտինն աշխատել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբում։
Թոշակի է անցել 1992 թվականի մայիսից։

Պյոտր Իվանովիչ Իվաշուտինը մահացել է 2002 թվականի հունիսի 4-ին Մոսկվայում։ Թաղվել է Տրոեկուրովսկոյե գերեզմանատանը: Հուշարձանի վրա փորագրված է «Կյանքը տրված է հետախուզությանը. 25 տարի ԳՀՎ-ի ղեկին»։

## Ընտանիք
Կինը Մարիա Ալեքսեևնան էր (1912-2001), ունեին որդի՝ Յուրին, և դուստր՝ Իրինան։

## Հատուկ և զինվորական կոչումներ
* Պետական ​​անվտանգության կապիտան - 4 փետրվարի, 1939
* Պետական ​​անվտանգության մայոր - 16 ապրիլի, 1942
* Գնդապետ - 14 փետրվարի, 1943
* Գեներալ-մայոր - 26 մայիսի, 1943
* Գեներալ-լեյտենանտ - 25 սեպտեմբերի, 1944
* Գեներալ գնդապետ - 18 փետրվարի, 1958
* Բանակի գեներալ - 23 փետրվարի, 1971

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս (Փետրվարի 21, 1985, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ նացիստական ​​զավթիչների դեմ պայքարում ցուցաբերած արիության և խիզախության և հետպատերազմյան շրջանում ԽՍՀՄ զինված ուժերի հզորացման հաջող գործունեության համար):
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» III աստիճանի շքանշան (Ռուսաստանի Դաշնություն, 1999):
* Լենինի շքանշան, 3 անգամ (1944, 1978, 1985):
* Մարշալի աստղ (պարգևատրվել է 1974 թվականի նոյեմբերի 1-ին)։
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (21 փետրվարի, 1974)։
* Կարմիր դրոշի 5 շքանշան (մարտի 19, 1944, մայիսի 23, 1952, փետրվարի 21, 1964, հոկտեմբերի 31, 1967, ապրիլի 28, 1980):
* Բոհդան Խմելնիցկու 1-ին աստիճանի շքանշան (28 ապրիլի, 1945 թ.)։
* Կուտուզովի II աստիճանի 2 շքանշան (1945, 1981 թվական՝ Զապադ-81 զորավարժությունների արդյունքների հիման վրա)։
* Հայրենական պատերազմի շքանշան 1-ին աստիճանի, 2 անգամ (1943, 1985)։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1959)։
* Կարմիր աստղի շքանշան 3 անգամ (07 ապրիլի, 1940, 17 ապրիլի, 1943, 06 նոյեմբերի, 1946):
* ԽՍՀՄ մեդալներ
* Ռուսաստանի Դաշնության մեդալներ
* Արտասահմանյան շքանշաններ և մեդալներ
* ԽՍՀՄ պետական ​​անվտանգության մարմինների բարձրագույն գերատեսչական մրցանակներ.
* ՆԿՎԴ վաստակավոր գործիչ (1942)
* Պետական ​​անվտանգության պատվավոր աշխատակից (1958)
* «Ռազմական հետախուզությունում ծառայության համար» կրծքանշան (թիվ 001, շնորհվել է 1998 թվականի նոյեմբերի 5-ին)

## Հիշատակ
* Մոսկվայում՝ Խորոշևսկի թաղամասում, փողոց է անվանակոչվել նրա անունով (2017)։
* 2009 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Գլխավոր շտաբի գլխավոր տնօրինության շենքում տեղի ունեցավ հուշատախտակի բացումը։ Այն պատկերում է Իվաշուտինի խորաքանդակը և «Խորհրդային Միության հերոս, բանակի գեներալ Պյոտր Իվանովիչ Իվաշուտինը, այս շենքում աշխատել է 1963 թվականի մարտից մինչև 1987 թվականի հուլիսը» մակագրությունը։

## Աշխատություններ
* *Ивашутин П. И.* Докладывала точно (воспоминания о минувшей войне) // Военно-исторический журнал. — 1990. — № 5. — С. 55—59.
* *Ивашутин П. И.* Стратегия вероломства // Военно-исторический журнал. — 1991. — № 6. — С. 4—11.

## Գրականություն
* Генерал армии Ивашутин П. И. Четверть века во главе ГРУ // Ред.-сост. В. И. Бойко. — М.: ОЛМА-Пресс 2009. — 245 с. — ISBN 978-5-8443-0067-7.
* 
* 
* 
* *Петров Н. В.* Кто руководил органами госбезопасности 1941—1954. — М.: Звенья, 2010. — С. 415—416.
* 
* 
* *Тумшис М. А.* Щит и меч Советского Союза. Справочник. Краткие биографии руководителей органов государственной безопасности СССР и союзных республик (декабрь 1922 — декабрь 1991 гг.) — М.: Университет Дмитрия Пожарского, 2016. — С. 183—185.
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* ''Николай Поросков.'' Մարդը, որ ստեղծեց ''Аквариум''-ը (օրիգինալ).
* Игорь Попов четверть века был порученцем легендарного начальника ГРУ.
* Пётр Великий отечественной военной разведки.
* ''Владимир Лота.'' Маршал военной разведки .
* Надгробье на могиле П. И. Ивашутина на Троекуровском кладбище г. Москвы.
* Ռազմական հետախոււյզ № 001.
* Կենսագրական էջ «История отечественных спецслужб и правоохранительных органов» կայքէջում.
* Իր աշխատասենյակից նա տեսնում էր աշխարհը

 
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գեներալ-գնդապետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3