Ֆոսկարնետ

[մինի|Ֆոսկարնետ ([Քիմիական բանաձև|կառուցվածքային բանաձև)]]
**Ֆոսկարնետ**, վաճառվում է *«Ֆոսկավիր»* ապրանքանիշի անվան ներքո, հակավիրուսային դեղամիջոց, որը հիմնականում կիրառվում է հերպես (լատին․՝ Herpesviridae) ընտանիքի վիրուսային վարակների բուժման համար։ Այն դասակարգվում է որպես պիրոֆոսֆատային կառուցվածքային անալոգ՝ ԴՆԹ'''-'''պոլիմերազի ինհիբիտոր: Ֆոսկարնետի քիմիական բանաձևն է՝ «HO2CPO3H2» (տրինատրիումի ֆոսֆոնոֆորմատ)։

Ֆոսկարնետի դեղահաբերի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է՝ 1991 թվականին։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Ֆոսկավիրը հակավիրուսային դեղամիջոց է, որն օգտագործվում է հերպեսի վիրուսների, այդ թվում՝ դեղորայքակայուն ցիտոմեգալովիրուսի (CMV) և հասարակ հերպեսի վիրուսի 1-ին և 2-րդ տեսակների (*HSV-1 և HSV-2*) բուժման համար: Այն մասնավորապես կիրառվում է  ցիտոմեգալովիրուսային ռետինիտի բուժման համար: Ցիտոմեգալովիրուսային ռետինիտի բուժման սկզբում անհրաժեշտ է ակնաբույժի կանոնավոր բուժզննում, ինդուկտիվ թերապիայի ավարտին և յուրաքանչյուր 4 շաբաթը մեկ՝ պահպանողական կուրսի ընթացքում: Եթե ​​ախտահարված բջիջների մնացորդային ակտիվությունը պահպանվում է, և տեղայնացված է լինում դեղին բծի կամ տեսողական նյարդի սկավառակի մոտ, զննումները կատարվում են ավելի հաճախ։ Ֆոսկարնետը կարող է օգտագործվել ՄԻԱՎ-ով հիվանդների բուժման համար, որոնք անցել են բուժման մի քանի կուրսեր՝ որպես իմունոթերապիայի մաս։

Այն հակացուցված է երեխաներին և 65 տարեկանից բարձր հիվանդներին (անվտանգությունն ու արդյունավետությունը որոշված ​​չեն): Երիկամային անբավարարության դեպքում, այդ թվում՝ տարեց հիվանդների մոտ, պետք է ճշգրտվեն դեղաչափերը կամ դեղաչափերի միջև ընկած ժամանակահատվածները: Բուժման ընթացքում անհրաժեշտ է պարբերաբար վերահսկել արյան մեջ՝ կալցիումի, մագնեզիումի, ֆոսֆատի և կալիումի մակարդակները (շաբաթական 2-3 անգամ սկզբնական թերապիայի ընթացքում և շաբաթական 1 անգամ՝ պահպանողական թերապիայի ընթացքում), ինչպես նաև պետք է համակարգված կերպով կատարվեն կլինիկական արյան անալիզներ (ներառյալ հեմոգլոբինի մակարդակի որոշում):

## Ազդեցության մեխանիզմ
Ֆոսկարնետը պիրոֆոսֆատային անիոնի կառուցվածքային իմիտատոր է, որը ընտրողաբար արգելակում է վիրուսային ԴՆԹ–պոլիմերազների վրա պիրոֆոսֆատային կապման տեղամասը՝ այնպիսի կոնցենտրացիաներով, որոնք չեն ազդում մարդու ԴՆԹ–պոլիմերազների վրա։

ԴՆԹ–պոլիմերազի ինհիբիտորներ՝ ացիկլովիր կամ գանցիկլովիր դեղամիջոցներով բուժվող անհատների մոտ, հերպես սիմպլեքս վիրուսի կամ ցիտոմեգալովիրուսի մասնիկները կարող են առաջացնել մուտանտ սպիտակուցային կինազներ (համապատասխանաբար՝ թիմիդին կինազ կամ սպիտակուցային կինազ UL97), որոնք դրանք դարձնում են կայուն այս հակավիրուսային դեղամիջոցների նկատմամբ։ Սակայն, ի տարբերություն ացիկլովիրի և գանցիկլովիրի, ֆոսկարնետը չի ակտիվանում վիրուսային սպիտակուցային կինազների կողմից, ինչը այն դարձնում է օգտակար ացիկլովիրի կամ գանցիկլովիրի նկատմամբ և կայուն՝ հերպեսի և ցիտոմեգալովիրուսի վարակների դեպքում։ Այնուամենայնիվ, ացիկլովիրի կամ գանցիկլովիրի նկատմամբ կայուն մուտացված ձևերը, որոնք ունեն վիրուսային ԴՆԹ պոլիմերազի փոփոխություններ, կարող են նաև կայուն լինել ֆոսկարնետի նկատմամբ։

## Կիրառման մեթոդներ
Ֆոսկարնետը հիմնականում կիրառվում է ներերակային կամ միջմկանային ներարկման միջոցով։

## Կողմնակի ազդեցություններ
մինի|Ֆոսկարնետ (HO2CPO3H2)
* Նեֆրոտոքսիկություն —ֆոսկարնետ ընդունող հիվանդների մոտ կարող է զարգանալ շիճուկային կրեատինինի մակարդակի բարձրացում և երիկամային դիսֆունկցիա՝ ներառյալ սուր երիկամային նեկրոզ և սուր երիկամային անբավարարություն։ 1–5% դեպքերում՝ ալբումինուրիա, պոլիուրիա, գիշերային հաճախամիզություն, դիսուրիա (միզարտադրության հաճախականության բարձրացում, նվազում կամ ուշացում) և 1%-ից պակաս դեպքերում՝ հեմատուրիա, գլոմերուլոնեֆրիտ, թունավոր նեֆրոպաթիա, նեֆրոզ, պիելոնեֆրիտ, ուրեմիա, միզուկի գրգռում, ցավ և խոցեր կանանց սեռական օրգանների, նաև առնանդամի վրա։
* Էլեկտրոլիտային անհավասարակշռություն — կարող է զարգանալ հիպոկալցեմիա և հիպոմագնիսեմիա (մագնեզիումի ցածր մակարդակ), հիպոկալեմիա (արյան մեջ կալիումի մակարդակի անկում) հիպոֆոսֆատեմիա կամ հիպերֆոսֆատեմիա, իսկ երբեմն՝ հիպոնատրեմիա, հիպերկալցեմիա, ացիդոզ։
* Միզասեռական համակարգի ախտահարում — ավելի քիչ տարածված կողմնակի ազդեցություն, որն ավելի հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց մոտ և սովորաբար ֆոսկարնետի ինդուկցիոն օգտագործման ժամանակ։ Ամենայն հավանականությամբ, զարգանում է կոնտակտային դերմատիտ՝ մեզի մեջ ֆոսկարնետի բարձր կոնցենտրացիայի հետևանքով։
* ԿՆՀ — ավելի քիչ տարածված կողմնակի ազդեցության ախտանիշներն են՝ շրթունքի և բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի պարէսթեզիա, գերզգայունություն, վարքային և հոգեկան խանգարումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության Ցանկ
* Dennis L. Kasper, Eugene Braunwald. "Harrison's Manual of Medicine", 16th Edition, Mcgraw-hill, (2005), p.&nbsp;2244.

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործներ ըստ ազգության
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների ածանցյալներ
Կատեգորիա:Հակավիրուսային դեղեր
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ ըստ տարրերի