Երկաթի (II) օքսիդ

**Երկաթի (II) օքսիդը** (ենթօքսիդ) քիմիական միացություն է կազմված երկվալենտ երկաթի և թթվածնի ատոմներից։

## Ֆիզիկական հատկություններ

Երկաթի (II) օքսիդը սև բյուրեղային նյութ է, որի իոնային բյուրեղավանդակում գոյություն ունեն դատարկ հանգույցներ և կազմությունը համապատասխան է FexO բանաձևին (x=0,89-0,95): Երկաթի (II) օքսիդի կայունությունը մեծանում է ջերմաստիճանը բարձրացնելիս։ Մոլեկուլը խորանարդային է, հալման ջերմաստիճանը՝ 13690C, ΔH0գոյ.-272,4 ԿՋ/մոլ, S0298 53,9%/(մոլ·Կ)։

## Բնության մեջ գտնվելը

Երկաթի ենթօքսիդը բնության մեջ հանդիպում է հազվագյուտ հանքի՝ իոցիտի (տեխնիկական անվանումը՝ վյուստիտ) տեսքով։

## Քիմիական հատկություններ

Երկաթի (II) օքսիդը դրսևորում է հիմնային հատկություններ։ Շիկացումից հետո նվազում է քիմիական ակտիվությունը և պիրոֆորությունը։

* Չափավոր տաքացնելիս վերածվում է երկաթի (III) օքսիդի, ջերմաստիճանի բարձրացումը բերում է երկաթի (III) օքսիդի քայքայման և երկաթի (II) օքսիդի առաջացման (տես՝ ստացում)։
:: \mathsf{4FeO \xrightarrow{ 200 -565^oC} Fe_3O_4 + Fe}

* Փոխազդում է նոսր աղաթթվի հետ։
:: \mathsf{FeO + 2HCl \longrightarrow FeCl_2 + H_2O}

* Փոխազդում է խիտ ազոտական թթվի հետ։

::\mathsf{FeO + 4HNO_3 \longrightarrow Fe(NO_3)_3 + NO_2 + 2H_2O}

* Փոխազդում է նատրիումի հիդրօքսիդի հետ։
:: \mathsf{FeO + 4NaOH \xrightarrow{400-500^oC} Na_4FeO_3 + 2H_2O}

* Փոխազդում է թթվածնի հետ։
:: \mathsf{4FeO + 2nH_2O + O_2 \rightarrow 2(Fe_2O_3\cdot nH_2O)}

:: \mathsf{6FeO + O_2 \xrightarrow{300-500^oC} 2Fe_3O_4}

* Փոխազդում է ծծմբաջրածնի հետ։
:: \mathsf{FeO + H_2S \xrightarrow{500^oC} FeS + H_2O}

* Վերականգնվում է ջրածնով և կոքսով։
:: \mathsf{FeO + H_2 \xrightarrow{350^oC} Fe + H_2O}

:: \mathsf{FeO + C \xrightarrow{>1000^oC} Fe + CO}

## Ստացումը

* Երկաթի և թթվածնի փոխազդեցությունից։
:: \mathsf{2Fe + O_2 \xrightarrow{t} 2FeO}

* Անօդ պայմաններում երկաթի (III) օքսիդի քայքայումից։ 
:: \mathsf{FeC_2O_4 \xrightarrow{t} FeO + CO\uparrow + CO_2\uparrow}

* Երկաթի և  երկաթի (III) օքսիդի, փոխազդեցությունից։
:: \mathsf{Fe + Fe_2O_3 \xrightarrow{900^oC} 3FeO}

* Երկաթի և  երկաթի (II, III) օքսիդի (երկաթաքարի) փոխազդեցությունից։
:: \mathsf{Fe + Fe_3O_4 \xrightarrow{900-1000^oC} 4FeO}

* Երկաթի (III) օքսիդը շմոլ գազով վերականգնելիս։
:: \mathsf{Fe_2O_3 + CO \xrightarrow{500-600^oC} 2FeO + CO_2\uparrow}

* Երկաթաքարի ջերմային քայքայումից։
:: \mathsf{2Fe_3O_4 \xrightarrow{>1538^oC} 6FeO + O_2\uparrow}

* Առանց թթվածնի մուտքի երկաթի (II) հիդրօքսիդի թերմիկ (ջերմային) քայքայումից։
:: \mathsf{Fe(OH)_2 \xrightarrow{150-200^oC} FeO + H_2O}

* Առանց թթվածնի մուտքի երկաթի (II) կարբոնատի թերմիկ քայքայումից։
:: \mathsf{FeCO_3 \xrightarrow{t} FeO + CO_2\uparrow}

## Կիրառությունը

* Մասնակցում է չուգունի ստացման դոմնային գործընթացին։
* Հանդիսանում է որպես կերամիկայի և հանքային ներկերի բաղադրիչ։
* Սննդի արդյունաբերության մեջ այն լայնորեն օգտագործվում է որպես սննդի ներկ՝ E172 համարի ներքո։
* Սևացման (արջնում) ժամանակ պողպատի մակերևույթի վրա երկաթի (II) օքսիդի ամուր, բարակ շերտ է ձևավորում, որի հաստությունից է կախված պողպատի փոփոխագունությունը (ցանկացած երանգի գույների ստացումը)։ Երկաթի (II) օքսիդի այս հատկությամբ է պայմանավորված պողպատի վրա գունային գծանկարներ ստանալու տեխնոլոգիան։

## Թունավորություն

Երկաթի (II) օքսիդը թունավոր չէ։ Այնուամենայնիվ, երկաթի (II) օքսիդի աերոզոլները (փոշին, ծուխը) երկարատև ազդեցությունից հետո առաջացնում են համեմատաբար բարորակ ընթացքով պնևմոկոնիոզ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Лидин Р. А.* Справочник школьника. Химия. — М.: Астерель, 2003.
* *Волков А. И., Жарский И. М.* Большой химический справочник. — Мн.: Современная школа, 2005.
* Лидин Р. А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. 3-е изд., испр. Под ред. Р. А. Лидина. — М.: Химия, 2000:
* Гринвуд Н. Химия элементов.
* Вредные химические вещества. Неорганические соединения V—VIII групп: Справ. изд./ А. Л. Бандман, Н. В. Волкова, Т. Д. Грехова и др.; Под ред. В. А. Филова и др. — Л.: Химия, 1989.

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Կատեգորիա:Երկաթի միացություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Կոսմետիկ նյութեր
Կատեգորիա:Թույներ
Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Երկուական միացություններ
Կատեգորիա:Հիդրօքսիդներ