open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալիագա (քաղաք)

**Ալիագա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերոել պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Արագոն ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կուենկաս-Միներաս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 194.2 կմ2։ Բնակչությունը՝ ։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 66.30 կմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Foro de Aliaga
* Parque Geológico de Aliaga

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Փյունիկ (հանդես, Կահիրե)

«**Փյունիկ**», ազգային, գրական և քաղաքական շաբաթական հանդես։ Լույս է տեսել 1899 թվականին՝ Կահիրեում, 1901-1903 թվականներին՝ Ալեքսանդրիայում, 1909 թվականին՝ Կոստանդնուպոլսում։ 1901 թվականից՝ շաբաթաթերթ, 1903 թվականի հուլիսից՝ օրաթերթ։ Խմբագիր՝ Սմբատ Բյուրատ։

1-ին համարի խմբագրական հոդվածում նպատակ է դրվել *«.. .վառ պահել միշտ մեծ զգացումը՝ մայր հայրենիքի վերակենդանացման օրինավոր հույսը հայ գաղթականության սրտի մեջ..., ազատասիրության ձգտումները բանականության հետ հաշտեցնել..., հանրության իրական շահերը պաշտպանել, անհատները վարժեցնել կամքի, կորովի և ձեռներեցության»*։

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սուրբ Խաչ դպրեվանք

**Սուրբ Խաչ դպրեվանք**, բարձրագույն դպրոց՝ լիցեյ։ Հիմնվել է 1953 թվականին, Ստամբուլի Սկյուտար թաղամասում։ Հիմնադիր՝ Պետրոս Թյուրապիք։ Սկզբնական շրջանում եղել է գիշերօթիկ վարժարան՝ միջնակարգի և լիցեյի (6-ամյա), աստվածաբանական-ընծայարանի (3-ամյա) բաժիններով։ Ներկայումս իր կրթական և դաստիարակչական գործունեությունը շարունակում է որպես լիցեյ՝ երեք դասարաններով, որոնցում սովորում է 107 աշակերտ։ Դասավանդվում են հայերեն (շաբաթական 4 ժամ), թուրքերեն, անգլերեն, պատմություն, աշխարհագրություն, կենսաբանություն, փիլիսոփայություն, հոգեբանություն, տարրաբանություն, բնագիտություն։ Հրատարակում է «Փունջ» պարբերականը (հայերեն և թուրքերեն)։ Ունի սանուց միություն,Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումների ծրագրերն իրագործել տալու նպատակով։ Ներկայումս գործող համայնքային հաստատություններից են Կարագյոգյան սանուց միության Գընալը կղզու կազդուրման կայանը, Թագսիմի մարզական, Շիշլիի մարմնամարզական միությունները, «Սուրբ Փրկիչ» հայոց հիվանդանոցը։ Գրեթե բոլոր վարժարաններին կից գործում են սանուց միություններ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Պավել Գրաբովսկի

**Պավել Արսենևիչ Գրաբովսկի** (), ուկրաինացի բանաստեղծ։

Հեղափոխական գործունեության համար 1882 թվականին վտարվել է սեմինարիայից, մոտ 20 տարի անցկացրել բանտերում ու աքսորում։ «Ձնծաղիկ» (1894), «Հյուսիսից» (1896), «Կոբզա» (1898) բանաստեղծությունների ժողովածուներում երգել է անարդարությունների դեմ պայքարող աշխատավոր մարդուն։ Առաջինն է, որ ուկրաիներեն թարգմանել է նմուշներ հայկական պոեզիայից․ 1897 թվականին Լվովի «Զորյա» ամսագրում Գրաբովսկու թարգմանությամբ տպագրվել է Ռ․ Պատկանյանի «Արաքսի արտասուքը»։ Թարգմանել է նաև Սմբատ Շահազիզի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործություններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի թարգմանիչներ
Ջըռնըլ օֆ դը Սոսայթի ֆոր Արմինիըն սթադիս

**«Ջըռնըլ օֆ դը Սոսայթի ֆոր Արմինիըն սթադիս »** (“Journal of the Society for Armenian Studies”, «Հայկական ուսումնասիրությունների ընկերակցության հանդես»), հայագիտական ամենամյա հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1984 թվականից, անգլերեն։ Հրատարակիչ՝ Հայկական ուսումնասիրությունների ընկերակցություն (SAS), խմբագիրներ՝ Ավետիս Սանճյան, Դենիս Փափազրսն, ներկայումս՝ Ջոն Գրեպպին։ Տպագրում է հայ և օտար գիտնականների հայագիտական հոդվածները։ Ընկերակցությունը նաև հրատարակում է կիսամյա տեղեկատու (SAS Newsletter), որի խմբագիրն է Բառլո Տեր-Մկրտչյանը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գրամ-համարժեք

**Գրամ-համարժեք**, **գրամ-էկվիվալենտ**, քիմիական տարրի կամ միացության քանակությունը գրամներով, որը թվապես հավասար է նրա քիմիական համարժեքին։ Քիմիական տարրի գրամ-համամաժեքը հավասար է գրամ-ատոմի զանգվածի և արժեքականության հարաբերությանը։ Քիմիական միացության գրամ-համարժեքն այն քանակությունն է որը փոխազդում է մի այլ նյութի մեկ գրամ-հ֊ամարժեքի հետ։ Թթվի (հիմքի) գրամ-համարժեքը որոշվում է որպես գրամ-մոլեկուլի և տվյալ ռեակցիայում հիմնայնության (թթվայնության) հարաբերություն։ Աղի գրամ-համարժեքը նրա այն քանակությունն է, որն առաջանում է մեկ գրամ-համարժեք թթվի կամ մեկ գրամ-համարժեք հիմքի փոխազդեցությունից և, հետևաբար, պարունակում է մեկ գրամ-համարժեք մետաղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիական հասկացություններ
Սարտարապատ

«**Սարտարապատ**», շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսնում 1975 թվականից, Բուենոս Այրեսում՝ հայերեն, իսպաներեն։ ՌԱԿ պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Գևորգ Մարաշլյան, Վարուժան Աճեմյան, Հովիկ էորդեքյան, Նորայր Գարատանյան, Տիանա Տեր-Կարապետյան (1992 թվականից)։ Հրատարակում է Հայաստանի, սփյուռքի և գաղութի վերաբերյալ լուրեր, մշակութային նյութեր, լուսաբանում հայկական կյանքը։

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մյուրեքյան հիմնարկություն

**«Մյուրեքյան» հիմնարկություն**, հիմնադրվել է 1972 թվականին, գոյատևել մինչև 1982 թվականը։ Նախագահ՝ Տիգրան Մյուրեքյան։ Գլխավոր նպատակն էր ամրապնդել հայ և արգենտինյան ժողովուրդների բարեկամությունը։

Նախաձեռնել է երկու երկրների մշակութային, գիտական պատվիրակությունների փոխանակում, թողարկել ձայնապնակներ, կատարել նվիրատվություններ (Արգենտինաի նկարիչների գործեր է նվիրել Հայաստանի ազգային պատկերասրահին)։ 1978 թվականին կազմակերպել է Հայաստանի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետի խմբի հյուրախաղերը Բուենոս Այրեսում։

Կատեգորիա:Արգենտինահայ մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Գրադարանային բաշխիչ

**Գրադարանային բաշխիչ**, **գրադարանային կոլեկտոր** (), մասնագիտացված գրավաճառային հիմնարկ նախկին Խորհրդային Միությունում, որի պարտականությունների մեջ էին մտնում, գրադարաններին գրականություն և գրադարանային տեխնիկայի առարկաներ մատակարարելը, գրքերի գրադարանային մշակումը, ֆոնդերի համալրման գործում գրադարաններին կոնսուլտացիոն մատենագիտական օգնություն ցույց տալը։

1917 թվականին եղել են գրքերի կենտրոնացված բաշխիչ մարմիններ, որոնք գրքերը անվճար բաշխել են գրադարաններին՝ ըստ կարգադրագրի, 1921-1931 թվականներին դարձել են տարբեր հրատարակչություններին կից գործող արևտրական տիպի կոլեկտորներ, Գրադարանային բաշխիչի այժմյան ցանցը գործում է 1931 թվականից։ Հիմնական տեսակը մարզային (երկրամասային, հանրապետական) բաշխիչն է, որը սպասարկում է տեղական բոլոր գրադարաններին։

Գոյություն են ունեցել նաև գրադարանական բաշխիչներ տեխնիկական, դպրոցական և մանկական գրադարանների համար, ինչպես նաև գիտական գրադարանների կենտրոնական բաշխիչ (Մոսկվա)։ 1971 թվականին երկրի գրադարանային բաշխիչները համալրել են ավելի քան 221 հազար գրադարանների ֆոնդեր։ ԽՍՀՄ-ում եղել է հանրապետական գրադարանային բաշխիչ, որը ենթակա էր ԽՍՀՄ մինիստրների սովետի հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի ու գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտեին։ Գործում է 1931 թվականից։

Գրականություն է մատակարարել շուրջ 3000 գրադարանների։ Ունեցել է գյուղական, շրջանային, քաղաքային, դպրոցական, Երևանի գրադարանների, պատվերների և տեխնիկական գրադարանների գրականության համալրման բաժիններ։

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Հայերը Գյափլայում

Գյափլա (Ջափլաղ) գավառակում 1856 թվականին եղել են 15 հայաբնակ գյուղեր՝ շուրջ 2.500 բնակչությամբ։ Հետագայում դրանց քանակը, կապված հայերի մշտական տեղաշարժերի հեա, փոփոխվել է։ 1946 թվականին Գյափլայում ապրում էին 3645 հայ՝ տեղաբաշխված Ազնա, Բաղմովդի, Բոսնավա, Բերք, Գորջի, Զառնա, Հաջիաբադ (Հաջիավա), Հոսեյնաբաղ (Հոսեյնավա), Ղաթաաթ, Մարզիան (Մազրա), Չարթաղ, Փռչաստան, Բամիան, Քերթ (Քըրթ), Օրթաչիման գյուղերում։ 1946 թվականին հայերն ամբողջությամբ ներգաղթել են հայրենիք, իսկ տեղում մնացած սակավաթիվ ընտանիքներն աստիճանաբար տեղափոխվել են Թեհրան։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Գյափլա
Արաքս (թերթ, Ալեքսանդրիա)

**«Արաքս»**, շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1925-1965 թվականներին, Ալեքսանդրիայում։ Արտոնատեր և պատասխանատու խմբագիր՝ Արամ Ստեփանյան, ապա՝ Շավարշ Ստեփանյան։ Լուսաբանել է եգիպտահայերի առօրյան, անդրադարձել սփյուռքի իրադարձություններին, աջակցել հայապահպան ձեռնարկումներին։ Հայրենական պատերազմի տարիներին թերթը հանդես է եկել հանուն սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդման։

«Արաքսը» լուսաբանել է եգիպտահայերին, ամբողջ սփյուռքահայությանը հետաքրքրող, ինչպես նաև միջազգային քաղաքական հարցեր։ Նրա հիմնական մտահոգությունը եղել է հայապահպանությունը, սփյուռքի և հայրենիքի միջև կապի սերտացումը, ազգահավաքը։ Լայն տեղ է հատկացրել Խորհրդային Հայաստանի իրականությանը, նրա տնտեսական և մշակութային կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Օսմանյան դրամատիկ թատերախումբ

**Օսմանյան դրամատիկ թատերախումբ**, հայ դերասաններից կազմված թրքախոս թատրոն։ Հիմնադրել է Արևելյան թատրոնի առաջատար դերասան Մարտիրոս Մնակյանը 1885-ին, Կոստանդնուպոլսում՝ որպես Արևելյան թատրոնի և Վարդովյան թատրոնի ավանդների շարունակողը։ Թատերախմբում էին Մարի Նվարդը, Գավիթ Թրյանցը, Պայծառ Ֆասուլաճյանը, Մանուկ Սիսակը, Գևորգ Հոլասը, Հարություն Ալեքսանյանը, Գոհարիկ Շիրինյանը, Զապել Հեքիմյանը, էդուարդ Չափրաստճյանը և ուրիշներ։ 1890-ական թթ. թատրոնը հասաաավել է Գատըգյ ուղում։ Բեմադրվել են Դյումա որդու «Կամելիազարդ տիկինը», Օ. Ֆելիեի «Գալիրսն», ժ. Օնեի «Գարբնոցապետը» են։ 1892-93-ին Մ. Մնակյանը փորձել է հայացնել թատրոնը՝ բեմադրելով Պետրոս Գուրյանի «Թատրոն կամ Թշվառներ», Արշակ Չոպան յանի «Մութ խավեր» և այլ գործեր։ 1895-ից Կոստանդնուպոլսում արգելվել են հայկական ներկայացումները։ 1903-04-ին խումբը շրջագայել է Զմյուռնիայում, Տրապիզոնում, Բուրսայում և այլուր։ Երիտթուրքական հեղափոխությունից (1908) հետո Մնակյանր բեմադրել է թուրք ժամանակակից հեղինակների գործերից։ Թատրոնր նպաստել է թուրք պրոֆեսիոնալ դրամատիկական թատրոնի զարգացմանը։ Փակվել է 1914-ին։

Կատեգորիա:Թուրքահայ թատրոն
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Իտալիայի մասնաճյուղ

** Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Իտալիայի մասնաճյուղ**, Միջնադարյան Իտալիայի տարբեր քաղաքներում եղել են մեծ թվով հայ հոգևորականներ, գործել են կրոնական միաբանություններ։ 14-րդ դարի սկզբից հիշվում է «Իտալիայի հայերի եպիսկոպոս» եկեղեցական տիտղոսը։

## Եկեղեցիներ
270px|մինի|1810 թվականի  օգոստոսի 17-ին Նապոլոն Բոնապարտի հրովարտակով Սուրբ Ղազարի հայկական միաբությունը ճանաչվեց «Հայկական ակեդեմիա» տիտղոսով.jpg

13-14-րդ դարերից երկրի մի շարք քաղաքներում եղել են շուրջ 40 հայկական եկեղեցի ու մենաստան, որոնք ժամանակի ընթացքում անցել են լատին կրոնական կարգերի և ձուլվել իտալական հաստատությունների մեջ։ Միջին դարերում կառուցված բազմաթիվ հայկական եկեղեցիներից առ այսօր հայերին է պատկանում միայն Վենետիկի Սուրբ Խաչ եկեղեցին, որը փոխանցվել է 1717 թվականից Սուրբ Ղազար կղզում հաստատված Մխիթարյան միաբանությանը։ Սուրբ Խաչ եկեղեցին առաջին անգամ հիշվում է 1434 թվականին։ Ամբողջական նորոգման ենթարկվելուց և ընդարձակվելուց հետո վերաբացվել է 1982 թվականին (կարճ ժամանակով) և ապա՝ 1995 թվականին (1999 թվականի ապրիլից դարձյալ դադարեցվել է կիրակնօրյա պատարագի մատուցումը)։ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Իտալիայի հոգևոր հովվությունը (առաջին հավար հովիվ՝ Տեր Եղիշե քահանա Կարամյան) սկսել է գործել 1924 թվականից, մտնում է Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության կազմի մեջ։ 1937 թվականից մինչև 1952 թվականը համայնքը մնայուն հովիվ չի ունեցել։ 1958 թվականին տեղի է ունեցել Սիլանի նորակառույց Սուրբ Քառասուն մանկունք հայկական եկեղեցու օծումը (կառուցվել է բարերարներ Հովհաննես և Սարգիս Տիարպեքիրյան եղբայրների նվիրատվությամբ, ճարտարապետ՝ Զարի Սուրյան)։ Հովվական պաշտոնի է կոչվել Օշին արքեպիսկոպոս Նիկպյանը։ Նրան հաջորդել են Զգոն արքեպիսկոպոս Հովսեփյանը, ժիրայր վարդապետ Թաշճյանը, Սարգիս քահանա Մարզպանը։

### Հայերը Ֆլորենցիայում
Ֆլորենցիայում հայ առևտրականներ և վանականներ, հավանաբար, հաստատվել են 6-7-րդ դարերում.։ Հայերն այստեղ կառուցել են Սուրբ Մինասվանքը, որը մինչև 9-րդ դարի պատկանել է Բարսեղյան միաբանութունին։ Եկեղեցում կա քաղաքի պաշտպան Սուրբ Մինասի խճանկարը՝ հայ թագավորի հանդերձանքով և արձանագրությամբ (Ս. Սինասը, ըստ ավանդության, Հայաստանի թագավոր է հռչակվել)։ Ֆլորենցիան առևտրական հարաբերություններ է ունեցել Կիլիկիայի Հայկական թագավորության հետ։ Նրանց միջև կապերը բարգավաճել են հատկապես 14-րդ դարում, երբ մաքսային և այլ առանձնաշնորհումներ են արվել Ֆլորենցիայի վաճառականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Հայ մարմնամարզական միության Սիդնեյի մասնաճյուղ

**Հայ մարմնամարզական միության** (ՀՄՍ) Սիդնեյի մասնաճյուղ, ունի ֆուտբոլի և բասկետբոլի խմբեր, որոնք պարբերաբար մասնակցում են տեղական ֆեդերացիայի մրցաշարերին։ Ֆուտբոլի խումբն ընկերային խաղեր է կազմակերպում նաև հայկական այլ մարզական միությունների խմբերի հետ։ Մշակութային կյանքը ավստրալահայ համայնքում սկսել է աշխուժանալ ազգային կառույցների կազմակերպմանը զուգընթաց։ 1950-ական թվականներից Մելբուռնում և Սիդնեյում կազմակերպվել են մշակութային տարրեր միջոցառումներ։ 1969 թվականից դերասան և ռեժիսոր Ն. Խաչատրյանի ղեկավարությամբ գործել է «Հակոբ Պարոնյան» հայկական առաջին թատերախումբը։ 1971 թվականից Սիդնեյում է ստեղծագործել եգիպտահայ դերասան և ռեժիսոր Մ. Գոչունյանը, որը Սիդնեյում կազմակերպել է թատերախումբ, բեմադրել հայ և օտար դրամատուրգների գործեր։ 1973 թվականին Սիդնեյում Կ. Նիկողոսյանը բեմադրել է Պ. Մասիկյանի «Աղջիկտես» կատակերգությունը, 1974 թվականին ղեկավարել «Արաքս» թատերախումբը (բեմադրություններից է «Ուշ լինի, նուշ լինի» օպերետը)։ 1979 թվականին Մելբուռնում բեմադրվել է Հ. Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» պիեսը, որին մասնակցել են տեղի շնորհալի դերասաններ Ն. Խաչատրյանը, Մինկիլիզյանը, Վ. Տոլպագյանը, Վ. Կյուլեսերյանը, Ա. Կյուլեսերյանը, Հ. Մալճյանը։ Մելբուռնի Մեսրոպ Մաշտոց վարժարանում Զ. Վահրիճյանի ղեկավարությամբ 1980 թվականին բեմադրվել է «Աբիսողոմ աղա և Թովմաս աղա» կատակերգությունը։ 1980 թվականից Ժ. Պոզաճյանի ղեկավարությամբ գործել է «Մասիս» թատերախումբը, բեմադրվել են «Թիվ 5 խելագարը», «Չարշըլը Արթին աղա» պիեսներ, որոնց մասնակցել են Հ. Մուրադյանը, Ն. Սարգսյանը և ուրիշներ։ Թատերախմբի հետ «Ակնոց» թերթի խմբագիր Ն. Ապաքյանը, 1982 թվականին ներկայացրել է Բյուրատի «Ավարայրի արծիվը» պիեսը։ 1982 թվականին թերթի նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է Մելբուռնի հայկական թատերախմբերի ստուգատես։ Գեղանկարչուհի Բեատրիս Մանուկյանի նախաձեռնությամբ Մելբուռնում 2002 թվականից գործում է «Հայարթ» մշակութային կենտրոնը (կազմակերպում է հայ գեղանկարիչների, լուսանկարիչների ցուցահանդեսներ, նաև նկարչության կիրակնօրյա դասեր երեխաների համար)։

Կատեգորիա:Ավստրալահայ մարզական կազմակերպություններ
Գրական մանիֆեստներ

**Գրական մանիֆեստներ** ( manifestus — բացահայտ), առանձին գրողների կամ գրական խմբավորումների ծրագրային հայտարարությունները իրենց ստեղծագործական սկզբունքների մասին։ Բնորոշ են հատկապես գեղարվեստի զարգացման բեկումնային շրջանների համար։ Գրական մանիֆեստների օրինակ են Վիկտոր Հյուգոյի «Կրոմվել» (1827) դրամայի, Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» (1841) վեպի առաջաբանները։ Գրական մանիֆեստները հռչակեցին նատուրալիզմը, սիմվոլիզմը, ֆուտուրիզմը և ուրիշ գրական հոսանքներ։ Հայտնի է «Մեհյան»-ի գրական մանիֆեստը (1914, հունվար), որը ստորագրել են Դանիել Վարուժանը, Կ․ Զարյանը, Հ․ Քյուֆեճյանը (Օշական), Գ․ Բարսեղյանը և Ահարոնը։ Հայ սովետական գրականության սկզբնավորման շրջանում հրապարակվեց «Երեքի դեկլարացիա»-ն։ Հաճախ գրական մանիֆեստի դեր են խաղացել նաև գեղարվեստական ստեղծագործությունները (օրինակ՝ Եղիշե Չարենցի «Էպիկական լուսաբաց» գրքի մի շարք բանաստեղծություններ, որոնց մեջ արտահայտվել է նոր մարդու պատկերման գեղագիտական ծրագիր)։

Կատեգորիա:Գրականություն
Հայերը Սիցիլիա կղզում

Սիցիլիա կղզում հայերի ներկայության փաստը հավաստիորեն հիշվում է 6-րդ դարից, երբ Սիցիլիայի կուսակալն էր Հովհաննես Արշակունին։ 

668 թվականին, երբ Սիրակուզա քաղաքում սպանվել է Կոստանդ Բ կայսրը, տեղի զորքերը կայսր են հռչակել հայազգի Մժեժ (Մեզիզիոս) զորավարին, ինչը փաստում է հայերի գերակշռությունը բանակում։ 

Սիցիլիա են աքսորվել մեծ թվով հայ պավլիկյաններ։ 
832 թ.-ին Սիցիլիայի կառավարիչ է նշանակվել Ալեքս-Մուշեղ Մամիկոնյանը, որը հաջողությամբ կազմակերպել է կղզու պաշտպանությունը արաբական հարձակումներից և արժանացել «պատըիկ», «պրոկոնսուլ», «մագիստրոս» և այլ բարձր տիտղոսների։ Հայերի հարաբերությունները Սիցիլիայի հետ աշխուժացել են 13-րդ դար։ 1278-1283 թվականներին Կիլիկիայից երեք պաշտոնական պատվիրակություններ են ուղարկվել Սիցիլիա։ 

Կիլիկիայի թագավոր Օշինը ամուսնացել էր Սիցիլիայի իշխանուհու հետ։ Հաջորդ դարերում հայերը հիշվում են գլխավորապես Մեսինայում, 17-րդ դար՝ Պալերմոյում, որի պաշտպան սուրբ է հռչակվել 1753 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը։

*Carlo Coppola/Կառլո Կոպպոլա, *Gli Armeni in Sicilia/Հայերը Սիցիլիայում*, Ed. LB, Bari/Բարի, 2020

ս
Բերգամո-Սպիտակ ընկերակցություն

**«Բերգամո-Սպիտակ ընկերակցություն»**, հիմնվել է 1988 թվականին, Բերգամոյում։ Նպատակն է եղել օժանդակել Սպիտակի առողջապահական կառույցներին, երկրաշարժի հետևանքով ծնողներին կորցրած որբ երեխաներին։ Ընկերակցության ներկայացուցիչները պարբերաբար լինում էին Սպիտակ քաղաքում, նվիրում բժշկական գործիքներ, դեղորայք, սնունդ և հագուստեղեն։

Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Իրմա և Էմմա Գրամատիկաներ

**Իրմա և Էմմա Գրամատիկաներ**, իտալացի դերասանուհի քույրեր։

**[[Իրմա Գրամատիկա]]** (1873-1962)։ Հանդես է եկել Չ․ Ռոսիի, Է․ Դուզեի, Է․ Ցակկոնիի, Տալի Գրամատիկա Կալաբրեզիի թատերախմբերում։ Հետագայում ստեղծել է սեփական թատերախումբը։ Խաղացել է Զոլայի «Թերեզա Ռաքեն», Շիլլերի «Սեր և խարդավանք», Տաուպտմանի «Միայնակ մարդիկ», Գոլդոնիի «Հյուրանոցի տիրուհին», Շեքսպիրի «Մակբեթ» պիեսներում․ ժամանակակիցների վկայությամբ, նա ժառանգել է Դուզեի արվեստի լավագույն գծերը։

**[[Էմմա Գրամատիկա]]** (1875—1965), բեմական գործունեությունն սկսել է Է․ Դուզեի ղեկավարությամբ։ 1900-ական թվականներին Իտալիայի առաջատար դերասանուհիներից էր։ Խաղացել է Հաուպտմանի («Միայնակ մարդիկ», «Ռոզա Բերնդ»), Իբսենի («Նորա»), Ռոստանի («Սամարիտյանուհին»), Շոուի («Պիգմալիոն», «Կեսար և Կլեոպատրա») պիեսներում՝ ստեղծելով բեմական բանաստեղծական կերպարներ։

Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Քույրեր և եղբայրներ
Գրական և իմաստասիրական շարժում

**Գրական և իմաստասիրական շարժում** (1885 թվականից՝ «Շարժում գրական և իմաստասիրական»), ամսագիր։ Լույս է տեսել 1883-1888 թվականներին, Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր՝ Դեմիրճիպաշյան (Գրասեր Ատոմ)։

Հանդեսն անդրադարձել է կրթության հարցերին, լուսաբանել Կոստանդնուպոլսի հայկական վարժարանների կյանքը, առաջարկել է ստեղծել նախնական, երկրորդական և բարձրագույն դպրոցներ, ծանոթացրել ուսուցման առաջավոր մեթոդներին։ Արձագանքել է պոլսահայ մամուլի նյութերին, տպագրել լուրեր արևմտահայ և պոլսահայ կյանքից։ Բարձրացրել է կանանց ազատության հարցը, ջատագովել կին մանկավարժներ ունենալու գաղափարը՝ մատնանշելով նրանց դերը երիտասարդ սերնդի դաստիարակման գործում։ Տպագրել է նյութեր Գրիգոր Զոհրապի, Արփիարյանի, Տյուսաբի մասին։ Լուսաբանել է քաղաքատնտեսության և փիլիսոփայության խնդիրները։ Ամսագրի բոլոր նյութերը գրել է ինքը՝ խմբագիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական ամսագրեր
Հայ օգնության միության Ատրպատականի մասնաճյուղ

Հայ օգնության միության (ՀՕՄ) Ատրպատականի մասնաճյուղ, հիմնվել է 1915-ին, Թավրիզում՝ «Ատրպատականի Կարմիր խաչ» անունով։ Նպատակն էր աջակցել պատերազմի ժամանակ վիրավորված հայ զինվորներին, իսկ պատերազմից հետո օգնել գաղթականներին իրենց բնակավայրերում հաստատվելուն։ 1926-ին միացել է ԱՄՆ-ի «Հայ Կարմիր խաչ» կենտրոնին և դարձել նրա մասնաճյուղը։ 1944-ից՝ ՀՕՄ։ Միությունը լայն գործունեություն է ծավալել 1930-ին Սալմաստի երկրաշարժից տուժած հայերին օգնելու համար։ 1936-ին, հայկական դպրոցների փակումից հետո, հայ մանուկների համար կազմակերպել է մայրենի լեզվի դասընթացներ։ 1947—48-ին հիմնել է մանկապարտեզ և 4-ժամյա դպրոց։ Մինչև Ատրպատականի հայկական դպրոցների վերաբացումը (1956) զբաղվել է կրթական, բարեգործական աշխատանքներով։ 1941—46-ին նյութական օգնություն է ուղարկել Հայաստան։ Միության հիմնադիրներից և ակտիվ գործիչներից էին՝ Հեղինե Հակոբյանը, Աստղիկ Ավթանդիլյանը, Աստղիկ Հակոբյանը, Մարի Մաթևոսյանը, Սրբուհի Սեթխանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Իրանահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Արշարունյաց ընկերություն

**Արշարունյաց ընկերություն**, գրական, հրատարակչական կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1812 թ., Կ. Պոլսում՝ Ղուկաս Ինճիճյանի նախաձեռնությամբ, մեծահարուստ Տյուզյանների նյութական օժանդակությամբ։ Հրատարակել է «Դիտակ Բյուզանդյան» շաբաթաթերթը (1812-1816 թթ.), շարունակել «Եղանակ Բյուզանդյան» տարեգրքի հրատարակումը (1812-1820 թթ.), տպագրել Ղ. Ինճիճրսնի «Ազգասեր» (1815 թ.) գիրքը։ Գործել է մինչև 1820 թ.:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ գրական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ
Գրամարտիկ

**«Գրամարտիկ»**, գրական, գիտական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1954—1960 թվականներին, Լոս Անջելեսում։ Հրատարակիչ խմբագիր՝ Գ․ Հարությունյան։

## Տեղեկություններ

Թերթը իր ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացրել ազգապահպանության հարցերը, մղել նրանց կրթական, մշակութային, մարզական օջախների ստեղծման՝ ուծացման վտանգի դեմ պայքարելու համար։ Տպագրել է պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, երգիծանք, ուսումնասիրություններ, նյութեր այլ ժողովուրդների ազգային սովորույթներին ավանդույթների մասին։ Առանձին էջերով նշել է հայ սովետական բանաստեղծների հոբելյանները, ընթերցողներին ծանոթացրել օտար լեզվով ստեղծագործող հայ գրողներին։ Ներկայացրել և ողջունել է սփյուռքահայ արվեստագետների հաջողությունները, տեղեկություններ տպագրել հայկական վարժարանների մասին։ Լայն տեղ է հատկացրել Կալիֆոռնիայում բնակվող հայերի կյանքին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գրամ-մոլեկուլ

**Գրամ-մոլեկուլ**, նյութի քանակությունը գրամներով, որը թվապես հավասար է նրա մոլեկուլային զանգվածին։ Այսպես՝ ծծմբական թթվի՝ H2S04 մեկ գրամ-մոլեկուլի զանգվածը 98,078 գրամ է, քանի որ նրա մոլեկուլային զանգվածը 98,078 է։ Բոլոր նյութերի մեկ գրամ-մոլեկուլները պարունակում են միևնույն թվով մոլեկուլներ՝ 6,02252 • 1023 հատ։ Իդեալական գազերի մեկ գրամ-մոլոկուլները միատեսակ պայմաններում գրավում են միևնույն ծավալները (նորմալ պայմաններում՝ 0&nbsp;°C և 101325 ն/մ2 ճնշման տակ այդ ծավալը հավասար է 22.4 լիտր)։ Գործնական հաշվումներում հաճախ օգտագործվում են նաև կիլոգրամ-մոլեկուլ և տոննա-մոլեկուլ։ Ծծմբական թթվի մեկ կիլոգրամ-մոլեկուլի զանգվածը 98,078 կգ Է, տոննա-մոլեկուլինը՝ 98,078 տ։ Նյութերի խառնուրդների գրամ-մոլեկուլը պայմանական հասկացություն է, որը Ավոգադրոյի թվով մոլեկուլների խառնուրդի զանգվածն է։ Եթե խառնուրդը գազային է, ապա նրա գրամ-մոլեկուլը փաստորեն 22.4 լ խառնուրդի զանգվածն է նորմալ պայմաններում։

Կատեգորիա:Նյութեր
Նոր էջ

**«Նոր էջ», գրական ժողովածու**, լույս է տեսել 1935-1943 և 1958-1972 թվականներին, Թեհրանում՝ իրանահայ երիտասարդ ստեղծագործողների նախաձեռնությամբ։ Խմբագիրներ՝ Զորայր Միրզայան, Գալուստ Խանենց։ Տպագրել է իրանահայ արձակագիրների ու բանաստեղծների ստեղծագործություններ։ Երկարատև ընդմիջումից հետո 1999 թվականին Երևանում լույս է տեսել ժողովածուի 24-րդ համարը։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Գարգալյո (քաղաք)

**Գարգալյո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերոել պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Արագոն ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Անդորրա-Սյերրա-դե-Արկոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 29.97 կմ2։ Բնակչությունը՝ 118 (2010)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լույս (թերթ, Թեհրան)

**«Լույս» երկշաբաթաթերթ**, Թեհրան «Լույս», մշակութային և հասարակական երկշաբաթաթերթ (հայերեն և պարսկերեն բաժիններով)։ Լույս է տեսնում 2000 թվականի մարտից, Թեհրանում։ Անդրադառնում է իրանահայ գաղութի կյանքի հրատապ հարցերին, Հայաստանի, Արցախի և սփյուռքի իրադարձություններին։ Արտոնատերն ու գլխավոր խմբագիրն է Էդիկ Բաղդասարյանը։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Ճառագայթ (թերթ)

**«Ճառագայթ»**, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1947-1952 թվականներին, Ստամբուլում։ Արտոնատեր-խմբագիր՝ Խ. Ամիրյան։

Լուսաբանել է ստամբուլահայ համայնքի հասարակական ֊մշակութային կյանքը։ Կառավարության ուշադրությունն է հրավիրելազգային փոքրամասնությունների (մասնավորապես հայերի) վերաբերյալ միջազգային համաձայն ագրերի (մասնավորապես 1923 թվականի Լոզանի դաշնագրի) կատարման անհրաժեշտությանը, պահանջել Ազգային սահմանադրությամբ (1860) ստեղծված վարչական մարմինների վերականգնումը։ Լայն տեղ է հատկացրել հայ գրողների արձակ և չափածո ստեղծագործություններին, տպագրել լուրեր Հայաստանի կյանքի տարբեր բնագավառներից, սփյուռքահայության կյանքից։

Լայն տեղ է հատկացրել հայ սովետական գրողների արձակ և չափածո ստեղծագործություններին, տպագրել լուրեր ՀԽՍՀ կյանքի տարբեր բնագավառներից, սփյուռքի գաղթավայրերից։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ցեց

**Ցեցը** ցածրակարգ թիթեռների ընտանիքի ընդհանուր անվանումն է։ Հայտնի է ավելի քան 15 հազար տեսակ։ Առավել տարածված է իսկական ցեցերի ընտանիքը՝ մոտ 50 հազար, Հայաստանում՝ 30 տեսակներով։

## Բնութագիրը
Սրանք փոքր կամ միջին չափի (4–25 մմ) թիթեռներ են՝ նուրբ ծոպավոր թևերով։ Թևերի բացվածքը 6–60 մմ է։ Գլուխը ծածկված է երկար մազիկներով։ Առջևի թևերը երկար ու նեղ են, հետիններն ունեն մազիկներից կազմված լայն ծոպեր։ Թրթուրներն սպիտակադեղնավուն են, ապրում են մետաքսահյուս խողովակներում կամ պատյաններում՝ բուսական և կենդանական մնացորդների, սնկերի, քարաքոսերի վրա, շատերը վնասում են պահպանվող մթերքները (հացահատիկի, հացի ցեցեր), փչացնում են բուրդը, մորթին, փետուրները (հագուստի, մուշտակի ցեցեր)։
## Կնգումացեցեր
Կնգումացեցերի ընտանիքը տեսակներով հարուստ չէ, սակայն տարածված է ամենուրեք։ Թրթուրներն ապրում են ոստայնակերպ բներում կամ ականում են տերևները, վնասում բողբոջները և այլն։ Գյուղատնտեսական մշակաբույսերին մեծ վնաս են պատճառում խնձորենու ցեցը, պտղացեցը և այլն։
## Գոգաթև ցեցեր
Գոգաթև ցեցերի ընտանիքը հարուստ է տեսակներով (1500)՝ տարածված ամենուրեք։ Բնորոշ է թիթեռի հետին թևերի գագաթի տակ գտնվող խորը կտրվածքը։ Թրթուրները թաքնված կյանք են վարում ընձյուղներում, բողբոջներում, տերևային ականներում կամ ոլորված տերևներում։ Հայաստանում մեծ վնաս են պատճառում հացահատիկային ցեցը, ռեկուրվարիան, շերտավոր պտղացեցը և այլն։

## Մանգաղաթև ցեցեր
Մանգաղաթև ցեցերը մանր թիթեռներ են՝ նեղ, երկար թևերով, որոնք հանգստի վիճակում ծածկում են մարմինը վերևից և կողքերից։ Առջևի թևերն ունեն մանգաղաձև գագաթ (այստեղից՝ անվանումը)։ Թրթուրներն ապրում են ոստայնով պատված տերևներում, սերմերում, երբեմն ականում են տերևները։ Առավել տարածված են դեղձենու և կաղամբի ցեցերը։

## Ականող ցեցեր
Ականող ցեցերի խումբը միավորում է մի շարք ընտանիքների։ Ընդգրկում է թիթեռների կարգի ամենափոքր տեսակները, որոնք ունեն նեղ նշտարաձև թևեր։ Թրթուրները հաճախ ոտքեր չունեն, ականում են տերևները կամ ապրում տերևների միջև հյուսած ոստայնի մեջ։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ ական։ Առավել տարածված են խնձորենու ականացեցը, ալոճենու կլորավուն ցեցը և այլն։
## Մատնաթև ցեցեր
Մատնաթեվ ցեցերի առաջին զույգ թևերը շատ կամ քիչ խորը ճեղքով բաժանված են 2 բլթակի, հետին զույգ թևերը՝ 3 մատնաձև բլթակների։ Հանգստի վիճակում թևերը հորիզոնադիր փռված են և մարմնի հետ ուղիղ անկյուն են կազմում։ Բազմաքանակ ընտանիք է։ Հայաստանում առավել տարածված է վարդենու հովհարաթևը։

## Պատկերասրահ

Pergesa acteus (Cramer, 1779), Kerala.jpg|Բազեանման ցեցի թրթուր
Zygaena – Hiiumaa.jpg|
Giant grey moth.png|
White-lined sphinx moth.JPG|Սպիտակ բծավոր ցեց
Tobacco Hornworm Parasitized by Braconid Wasp.jpg|Լոլիկի մակաբույծ ցեց


## Աղբյուրներ
*Brundage, Adrienne (March 23, 2009), Other Arthropods of Forensic Importance, Texas A&M University, Texas A&M University Forensic Entomology Lecture
* "Moths". Smithsonian Institution. Retrieved 2012-01-12.
* ""Neolepidoptera" on Tree of Life Web Project". 1 January 2003.
* Darby, Gene (1958). What is a Butterfly. Chicago: Benefic Press. p.&nbsp;41.
* Chihuahuan Desert Nature Center Evolution of Moths and Butterflies

Կատեգորիա:Միջատներ
Իտալիա-Արմենիա ընկերակցություն

**Իտալիա-Արմենիա ընկերակցություն**, հիմնվել է 1991 թվականին, Վենետիկում՝ Սան Զեքիյանի, Պապա Սիրոոնյանի, Սուրեն Ծովիկյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր Իտալիայում ստեղծել հայանպաստ հասարակական կարծիք, սերտացնել հայ-իտալական փոխհարաբերությունները։ Առաջին նախագահն է եղել Վենետիկի պետական համալսարանի դասախոս, պրոֆեսոր Մարիո Նորդիոն, ապա՝ աստղագետ Մասսիմո Տուրատտոն։

Կատեգորիա:Ընկերակցություններ
Գրաչանիցա

200px|մինի|աջից|Եկեղեցու որմնանկարներից մեկը
**Գրաչանիցա**, մենաստան Կոսովոյում, Պրիտին քաղաքի մոտակայքում։ Հիմնադրվել է մոտ 1315 թվականին։ Համալիրի կենտրոնը Սերբիայի միջնադարյան ճարտարապետական նշանավոր հուշարձան՝ խաչաձև-գմբեթավոր (հինգ գմբեթ) Ավետման եկեղեցին է (1315-1321 թթ.)։ Կառուցված է քարի և աղյուսի միմյանց հաջորդող շարքերով։ Եկեղեցում և նրա արևմտյան գավթում կան 14-րդ դարի և 16-րդ դարի 2-րդ կեսի որմնանկարներ։
## Պատկերասրահ

Gračanica Monastery, 2010.jpg|
Gracanica Municipality Location.png|
Gracanica Monastery.jpg|
Petrovic gracanica.jpg|
Gracanica zapad.jpg|
Gracanica in Trebinje.jpg|
Gracanica-stamparija.jpg|


Կատեգորիա:Մենաստաններ
Անգլիայի 100 000-ը գերազանցող քաղաքների ցանկ

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Մեծ Բրիտանիա:Միացյալ Թագավորություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Աշխարհագրություն
Գրական ամսաթերթ

**«Գրական ամսաթերթ»**, լույս է տեսել 1961—62 թվականներին, Փարիզում։ Ձգտել է գրականության և արվեստի օգնությամբ աջակցել հայապահպանմանը սփյուռքում, ամրապնդել վերջինիս կապը հայրենիքի և նրա մշակույթի հետ։

Տպագրել է սփյուռքահայ և հայ խորհրդային գրողներին, գրախոսականներ, թարգմանական նյութեր, արվեստի ու գրականության մասին հոդվածնևր։ «Գրական ամսաթերթ»-ը գնահատելի աշխատանք է կատարել՝ ներկայացնելով ֆրանսիական առաջադիմական համարվող գրականությունը հայ ընթերցողներին։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Գրական սրահ

**Գրական սրահ**, գեղարվեստական նոր երկերի, թարգմանությունների, գրական ժառանգության բանավոր՝ ասուլիսների ձևով քննարկումների հավաքատեղի։ Հայ իրականության մեջ գրական առաջին սրահը բացվել է 1906 թվականին, Թիֆլիսում։ Սրահի աշխատանքներին մասնակցել են ժամանակի մշակութային գործիչները։ Կազմակերպվել են բանավեճեր, նշվել հայ և օտարազգի գրողների ծննդյան և մահվան տարելիցներ։ 1913 թվականին նույնատիպ գրական սալոն ստեղծեցին Պոլսի Էսայան վարժարանի սաները։ Այդ սրահը, որը համեմատաբար կարճ կյանք ունեցավ, հայտնի է «Ասուլիս» անվամբ։ Այն հասցրեց միայն 
*Դանել Վարուժանի 
*Սիամանթոյի
*Գրիգոր Զոհրապի 
պատվին գրական երեկոներ կազմակերպել և հրատարակել մի քանի գրքույկ։ Գրական սրահի բնույթ ուներ նան Հ․ Թումանյանի նախաձեռնությամբ գործող Վերնատունը։

Կատեգորիա:Գրականություն
Ոսկրային ձկներ

**Ոսկրոտ ձկներ**, իսկական ոսկրային ձկներ, ձկների վերնակարգ, որն ընդգրկում է մոտ 40 կարգ։ Մարմնի երկարությունը 1 սմ-ից մինչև 5 մ է։ Կմախքը ոսկրային է, ողները երկգոգավոր։ Գանգի ոսկրերը լավ են զարգացած։ Մարմինը պատված է ոսկրային թեփուկներով, որոշ տեսակներինը թեփուկներից զուրկ է։ Մեծ մասն ունի աորտայի կոճղեզ, ավելի հնագույն տեսակները պահպանել են զարկերակային կոն։ Ոսկրոտ ձկներն առաջացել են միջին տրիասում, այժմ ծաղկման են հասել։ Ոսկրային ձկներին են պատկանում ժամանակակից ձկների տեսակների մոտ 90%-ը։ Տարածված են բոլոր ջրամբարներում, որտեղ կարող են ապրել ձկները։ Բաժանասեռ են, միայն մի քանի տեսակներ հերմաֆրոդիտ են։ Բեղմնավորությունը արտաքին է, որոշ ոսկրոտ ձկներ կենդանածին են։ Բուսակեր են, կան և կենդանական կերով սնվողներ և մակաբույծներ։ Ոսկրային ձկներին են պատկանում արդյունագործական համարյա բոլոր ձկները։

Կատեգորիա:Ձկներ
Դժոխքից

**«Դժոխքից»**, խաղարկային ֆիլմ, հիմնված է Ալանա Մուրայի և Էդդի Կեմպբելլայի սիրավեպի հիման վրա։ ԱՄՆ 2001 թվական։

## Սյուժե
Լոնդոն, 1888 թվական։ Ուայլտչեպել ռայոնում ամենա քրեական համարվող քաղաքում, դաժանորեն կատարվում են սպանություններ փողոցայինների դեմ։

Հետաքննությամբ զբաղվում է ոստիկանության տեսուչ Ֆրեդ Էբբերլայնը (Ջոնի Դեփ, ով կարողանում է գուշակել ապագան քնի մեջ՝ այնքան․ որ օպիում ծխելով հասնում անգիտակից վճակի։ Անխղճաբար սպանությունները շարունակվում են, և պարզ է դառնում, որ մարդասպանը գլուխ է հանում մարդու անատոմիայից և խիրուրգիայից։ Էբբերլայնը դիմում է թագավորական ընտանիքի նախկին խիրուրգի և փողոցայիններից մեկի օգնությանը, ամեն քայլով նա ավելի ու ավելի է մոտենում մարդասպանի հետքին, բայց մարդասպանը այդ պահին անընդհատ անհետանում է։ Էբբերլայնը հասկանում է, որ սպանության պատմության մեջ խառնված են Անգլիայի բարձր մակարդակի մարդիկ, և նույնիսկ թագավորական ընտանիքը։

## Դերերում
* Ջոնի Դեփ - 
* Հիզեր Գրեմ -
* Ռոբբի Կոլտռեյն - 
* Իեն Հոլմ - 
* Ջեյսոն Ֆլեմինգ - 
* Կատրին Կարտլիջ - 
* Փոլ Ռիս -
* Սոֆյա Մայլս -
* Իեն Մակնիս - 
* Սյուզան Լինչ - 
* Ջոանա Պեյջ -
* Սամանտա Սպիռո -

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ֆիլմը նկարահանվել է Պրահայում
* «Դժոխքից» ֆիլմը նկարահանված է Ալանա Մուրայի և Էդդի Կեմպբելլայի սիրավեպի հիման վրա։ Ալան Մուրն ինքն դժգոհ է մնացել նկարահանումից։
* Մի վարկյանով կարող ես տեսնել Ժոզեֆ Մերրիկին։
* Հանդիսատեսի խնդրանքով նկարահանվել է երկու ավարտ նախատեսված ֆիլմի համար՝ նրանցից մեկում ավանդական երջանիկ ավարտ է, իսկ մյուսը ավելի իրականությանը համապատասխան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆիլմեր
Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Հյուզ եղբայրների ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սլեշեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1888 թվականին
Կատեգորիա:Չեխական թրիլեր ֆիլմեր
Վան Յուե

**Վան Յուե** (չին.` 王玥, փինյին` Wáng Yuè, ), չինացի շախմատիստ։ Գրոսմայստերի կոչմանն արժանացել է 2004 թ.:

## Մրցելույթների աղյուսակ

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ

• Վան Յուեի պարտիաները www.chessgames.com կայքում

• Վան Յուեի անձնական էջը www365chess.com կայքում

• Վան Յուեի մրցելույթները շախմատային օլիմպիադաներում

• Վան Յուեի մրցելույթները Աշխարհի թիմային առաջնություններում

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Ամրան

thumb|375px|right|Ծածկի սալի ամրանային կարկասը բետոնը լցնելուց առաջ։

**Ամրան կամ արմատուրա**, իրար հետ միացված տարրերի ամբողջություն, որոնք երկաթբետոնե կառուցվածքներում բետոնի հետ միասնական աշխատանքի ժամանակ իրենց վրա են վերցնում ձգող լարումները (հեծաններ), ինչպես նաև կիրառվում են սյուներում սեղմման գոտիներում բետոնն ուժեղացնելու համար։

Ամրանի տարրերը լինում են կոշտ (ձուլված երկտավրներ, շվելերներ, անկյունակներ) և ճկուն (հարթ կամ պարբերական պրոֆիլներով առանձին ձողեր, ինչպես նաև զոդված կամ գործված ցանցեր ու կարկասներ)։ Ամրանային ձողերը կարող է լինի պատրաստված պողպատից, ապակեպլաստիկից, բազալտից, փայտից
(բամբուկից) և այլն։

Երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներում հիմնականում կիրառվում են իրենցից իրար հետ միացված ամրանային ձողեր ներկայացնող ամրանային շինվածքներ։ Ձողերի միացման հիմնական եղանակներն են՝ էլեկտրաեռակցումը և լարով կապելը։ Գազաեռակցում, որպես կանոն, չի կիրառվում։

Ամրանային շինվածքների հիմնական տեսակներն են՝ հարթ ցանցերը և տարածական ամրանային կարկասները։շ

Այն ոչ միայն օգտագործվում է շինարարության համար այլ նաև տարբեր Համայնքներում տարբեր նպատակներով, օրինակ սպորտային պարապմունքների համար որպես ձգաձող{տուռնիկ}: ԵՎ այլնի հանար։


## Ամրալար

Ամրալարերը մինչև 12 մմ տրամագծով հատվածք ունեցող հարթ մակերևույթով ամրանային ձողերն են։

### Ամրանային ձողերի պարամետրերը

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Բետոն
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Ճուռակներ

**Ճուռակները** կազմում են բազեանմանների կարգի գիշատիչ թռչունների ընտանիքը։ Հայտնի է 122 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, բացի Անտարկտիդայից և Արկտիկայից։

## Հայաստանում
Հայաստանում բնադրում են 27 տեսակ՝ անգղեր, արծիվներ, մկնաճուռակներ, ցիներ, լորաճուռակ, եվրոպական ճնճղաճուռակ, թավշաոտ ճուռակ, մեծ ճուռակ, կրետակեր, տափաստանային ճուռակ, ցախաքլորաորս, թուրքմենական ճնճղաճուռակ և այլն։

## Մարմնի չափեր
Մարմնի երկարությունը 28–115 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 100գ–6,5կգ։ Թևերը լայն են, կլորացած, փետրածածկը՝ հիմնականում մուգ կամ բաց շագանակագույնից շիկակարմիր, մուգ մոխրագույն, կուրծքը կամ մեջքը՝ մուգ շերտերով, ոտքերը՝ հիմնականում՝ դեղին, կտուցը՝ սրածայր, կեռ, մագիլները՝ սուր։ Վերնակտուցի եզրը չունի ատամնավոր ելուստ։ Զոհին որսում է գետնին կամ թռիչքի ընթացքում։ Ճուռակների մեծ մասը չվող է։ Բնադրում են ծառերի, ժայռերի վրա, գետնին։ Թխսակալում է էգը կամ արուն։

## Սնումը
Սնվում են մանր ողնաշարավորներով, լեշերով, փափկամարմիններով, միջատներով։

## Կարմիր գրքում
Ճուռակների 11 տեսակ գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճուռակներ
Գրավի հետախուզություն

**Գրավի հետազոտություն**, գրավիմետրական  հետախուզություն, հետախուզական երկրաֆիզիկայի մեթոդ՝ հիմնված Երկրի գրավիտացիոն դաշտի ուսումնասիրության վրա։ Կիրառման գլխավոր պայմանը երկրաբանական կառուցվածքը կազմող ապարների խտությունների տարբերությունն է, որն ազդում է երկրի մակերևույթին դիտվող ծանրության ուժի արագացման մեծության և ուղղության վրա։ Ծանրության ուժի գրադիենտների չափումը կատարվում է ցանցով, որի խտությունը կախված է գրավիմետրական հանույթի մասշտաբից։ Գրավի հետազոտությունը որպես կանոն, կատարվում է մագնիսահետախուզության, էլեկտարահետախուզության հետ միաժամանակ։ Հետազոտվող տեղամասի երկրաբանական տվյալների, երկրաֆիզիկական այլ մեթոդների արդյունքների և մաթեմաթիկական հաշվարկների հիման վրա եզրակացություն է արվում տվյալ վայրի խորքային երկրաբանական կառուցվածքի մասին, որոշվում է նաև անոմալիա առաջացնող մարմնի ձևը, խորությունը, չափսերը և խտությունը։ Գրավի հետազոտությունը լայնորեն կիրառվում է նավթաբեր կառուցվածքների, քարածխային ավազանների, աղի, երկաթի և այլ օգտակար հանածոների հանքավայրերի, ինչպես նաև երկրագնդի խորքային կառուցվածքի ուսումնասիրության ժամանակ։

Կատեգորիա:Գրավիմետրիա
Կենսաբազմազանության խախտում

**Կենսաբազմազանության խախտում**, բուսական և կենդանական աշխարհների տեսակների աղքատացումը շրջակա միջավայրի վրա մարդահարույց ազդեցության հետևանքով։

Վերջին հազարամյակների ընթացքում մարդահարույց ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա անհամեմատ աճել Է՝ հիմնականում անտառային պաշարների և կերահանդակների անխնա օգտագործման հետևանքով։ 1920 թվականից հիմնախնդիրն ավելի Է սրվել՝ կապված բնակչության աճի և բնակավայրերի ու արդյունաբերական ձեռնարկությունների ընդլայնման հետ, որն իր հերթին ուժեղացրել Է մարդահարույց ազդեցությունն ամբողջ էկոհամակարգի վրա։

## Կենսաբազմազանության խախտումը Հայաստանում
Ներկայումս Հայաստանում կենսաբազմազանության խախտումը հասել Է տագնապալի ծավալների, վտանգված են նույնիսկ Հայաստանի Կարմիր գրքում գրանցված շատ բուսատեսակներ և կենդանատեսակներ (կենի, սոսի, հովազ, իշխան և այլն)։ Սննդի բնական պաշարների կրճատման և բնադրավայրերի ոչնչացման հետևանքով խիստ աղքատացել Է թռչնաշխարհը։ Գիլլիի և այլ ճահճուտների (մոտ 10 հզ. հյուսիսում) չորացման, Սևանա լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով խոր ու անդառնալի փոփոխություններ են տեղի ունեցել։ Բնակմիջավայրի կորստի և կերային պաշարների նվազման պատճառով խիստ կրճատվել Է չվող թռչունների քանակությունը, վտանգավոր եզրագծի է հասել նաև լճի ձկնաշխարհը, նվազել են ավազանի կաթնասունների և սողունների տեսակային կազմն ու քանակը։

Անասնապահության սխալ կազմակերպումը էական ազդեցություն է թողել բնական կենսաբազմազանության վրա։ Անասունների ջրման կենտրոնացված տեղերում արոտավայրերի բուսածածկույթը տրորվել ու դեգրադացվել է։ Մարդու անհեռատես գործունեության և կլիմայի չորացման հետևանքով Հայաստանում անտառածածկ տարածքների կրճատումից բացի, փոխվել են ծառատեսակային կազմը և տարածքները, ծառուտները կորցրել են իրենց բնական վերականգնման ունակությունը, իջել Է արտադրողականությունը, ակտիվացել են էրոզային երևույթները, խախտվել է անտառի ջրային ռեժիմը։ Անտառազուրկ լեռնալանջերում ակտիվ էրոզային շարժընթացների հետևանքով մեծացել է սելավների և սողանքների առաջացման հավանականությունը։

Կենսաբազմազանության խախտման վրա բացասաբար է ազդում նաև արդյունաբերության բուռն զարգացումը, որը պատճառ է դարձել նոր հողատարածքների օտարման, բնական լանդշաֆտների խախտման, հողերի, օդային և ջրային ավազանների աղտոտման։

Զբոսաշրջության տարածքային ոչ արդյունավետ կազմակերպման հետևանքով շրջակա միջավայրում տրորվել է հողածածկը՝ փոխվել են հողագրունտի ֆիզմեխանիկական կառուցվածքը, քիմիական բաղադրությունը, ջրաջերմային ռեժիմը։ Տարածքների օգտագործման, կառուցապատման և աղտոտման հետևանքով մասամբ վերացել են բազմաթիվ կենդանիների բնակմիջավայրերն ու բույսերի աճելավայրերը։ Ծաղկաձորի, Մարմարիկի հովտի, Դիլիջանի, Բյուրականի անտառային լանդշաֆտների վերին և ստորին սահմանները կրճատվել են, ծառուտները նոսրացել, սկսվել են ակտիվ էրոզային շարժընթացներ։

## Տես նաև
* Կենսաբանական բազմազանություն

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Հայաստանի Կարմիր գիրք

[250px|մինի|Սև ծովի փիղ[Սև անգղ|անգղ]]

## Հայաստանի կենդանիների կարմիր գիրք

Կենդանաբանության ինստիտուտը կազմել և 1987 թվականին հրատարակել է Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գիրքը։ 2010 թվականին հրատարակված Կարմիր գրքում ընդգրկված է 308 տեսակի կենդանի՝ 155 անողնաշարավոր (16 տեսակի փորոտանիներ և 139 միջատներ) և 153 ողնաշարավոր, կաթնասունների՝ 29 (անդրկովկասյան գորշ արջ, կովկասյան ջրասամույր, հովազ, հայկական մուֆլոն և այլն), թռչունների՝ 96 (սովորական ֆլամինգո, մոխրագույն սագ, հայկական որոր, սև անգղ, կովկասյան մայրեհավ և այլն), սողունների՝ 19 (հայկական իժ, կովկասյան կատվաօձ, անդրկովկասյան տակիրային կլորագլուխ, փոքրասիական մողես և այլն), երկկենցաղների՝ 2 (սիրիական սխտորագորտ) և ձկների 2 (Սևանի իշխան, Սևանի բեղլու) տեսակներ։

## Հայաստանի բույսերի կարմիր գիրք

Բուսաբանության ինստիտուտը կազմել և 1989 թվականին հրատարակել է Հայկական ՍՍՀ Կարմիր գիրքը, որտեղ ընդգրկվել են 387 տեսակի անոթավոր բույսեր։ 2007-2009 թվականներին առկա տվյալների և նոր դաշտային ուսումնասիրությունների հիման վրա՝ Հայաստանի ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտի և Երևանի պետական համալսարանի մասնագետների կողմից տպագրվել է Հայաստանի բույսերի կարմիր գիրքը։ 2010 թվականին հրատարակված Կարմիր գրքում ընդգրկված է 452 բուսատեսակ և 40 սնկերի նկարագրություններ և 223 առանձին մտահոգիչ կարգավիճակով բուսատեսակներ։ Կարմիր գրքում գրանցված 675 բուսատեսակները ներկայացված են միջազգայնորեն ընդունված 6 կարգավիճակով՝ կրիտիկական վիճակում գտնվող, վտանգված, խոցելի, վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ, տվյալների անբավարարությամբ և քիչ մտահոգող տեսակներ։ Կարմիր գրքում մանրամասն տեղեկություններ են տրված արգելոցների, Սևան ազգային պարկի, մշակաբույսերի վայրի ցեղակիցների, բուսական ծածկույթի վերաբերյալ։ Հայաստանի բույսերի Կարմիր գիրքը հաստատվել է Հայաստանի կառավարության 29.01.10 թ. թիվ 72– որոշմամբ։

Հայաստանի տարածքի բույսերի ու կենդանիների որոշ տեսակներ (հայկական արոսենի, արարատյան և ուրարտական ցորեններ, Վավիլովի տարեկան, հայկական լեռնատափաստանային իժ, գանգրափետուր հավալուսն, հովազ) գրանցվել են նաև Բնության պահպանության միջազգային Կարմիր գրքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարմիր գրքեր
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Ոլորող մեքենա

մինի|Ոլորող մեքենա
**Ոլորող մեքենա**, տեքստիլ արտադրության մեջ թելեր, ոլորված թելեր, կորդ, շպագատ պատրաստող մեքենա։ Հիմնական աշխատանքային օրգանը իլիկն է։ Ոլորված թելերի պատրաստման համար արդյունավետ են մանող-ոլորող մեքենաները, որոնցում համատեղված են տեխնոլոգիական 4 գործողություն՝ մանում, միահյուսում, ոլորում և կոճի վրա փաթաթում։

Կատեգորիա:Մանածագործական սարքեր
Էյբար ՖԱ

**Էյբար** (), իսպանական ֆուտբոլային ակումբ, Էյբար քաղաքից։ Թիմը տեղակայված է Էյբարում, Գիպուսկուա։ Ակումբը հիմնադրվել է 1940 թվականին, ներկայումս հանդես կգա Լա Լիգայում։ Սեգունդայում լավագույն արդյունքը 1-ին տեղն է (2013-14), մինչև այդ եղել էր 4-րդ տեղը (2004-05)։

## Նվաճումներ
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]].** 2013–14
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն B]].** 1987–88, 2006–07, 2010–11
* **[[Տերսերա|Տերսերա Դիվիզիոն]].** 1950–51, 1952–53, 1961–62, 1962–63, 1966–67, 1981–82, 1985–86
* Տեղափոխում **[[Լա Լիգա]].** 2013–14
* Տեղափոխում '''Սեգունդա Դիվիզիոն'''**.** 1987–88
* Տեղափոխում '''Տերսերա Դիվիզիոն'''**.** 1949–50

## Արտաքին հղումներ
* Էյբարի պաշտոնական կայքը
* Էյբարի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Էյբարի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Էյբարի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Էյբարի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Էյբարը transfermarkt-ում
* Էյբարը futbol24.com-ում
* Էյբարը soccerway.com կայքում
* Էյբարը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Իսպանական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Կենսաբանական անվտանգություն

**Կենսաբանական անվտանգություն**, ժամանակակից կենսատեխնոլոգիաների կիրառմամբ ստացված մթերքների օգտագործման հնարավոր անբարենպաստ ազդեցությունից մարդու առողջության և բնական միջավայրի պահպանության ապահովումը։ Ժամանակակից կենսատեխնոլոգիան երկակի բնույթ ունի։ Այն մի կողմից զգալիորեն նպաստում է մարդու բարեկեցության աճին, հատկապես՝ պարենային մթերքների, գյուղատնտեսական և առողջապահության հետ կապված կենսական պահանջների բավարարմամբ, մյուս կողմից՝ ակնհայտ վնասակար ազդեցություն է թողնում կենսաբանական բազմազանության և մարդու առողջության վրա, ուստի, որպես արդյունաբերության բարձր արտադրողական ճյուղ, այն կենսաբանական անվտանգության տեսակետից կանոնակարգման և վերահսկման կարիք ունի։ ՄԱԿ-ի շրջանակներում մշակվել և 2000 թվականին Մոնրեալում ընդունվել է «Կենսաբանական անվտանգության մասին» արձանագրություն, ըստ որի՝ անհրաժեշտ է առևտրի և շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջները համաձայնեցնել կենսատեխնոլոգիական արդյունաբերության հետ։

## Կենսաբանական անվտանգության ապահովման սկզբունքներ
Կենսաբանական անվտանգության ապահովման սկզբունքներն են՝
# կենսաբազմազանության պահպանումը
# գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների գործածության սահմանափակումների և պահանջների իրավական ակտերով ապահովվածությունը 
# ազգաբնակչության առողջության և կենսաբազմազանության վրա գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների հնարավոր վնասակար ներգործության ռիսկերից ապահովումը
# գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների գործածության վերաբերյալ որոշումների կայացման ընթացում հավատարմագրված գիտական կազմակերպությունների, գիտական փորձագետների, պաշտոնապես ստեղծված կենսաբանական անվտանգության ազգային իրավասու մարմնի, ազգային համակարգող կենտրոնի և հանրության մասնակցությունը
# գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների գործածության վերաբերյալ որոշումների կայացման օբյեկտիվությունը, օրինականությունը, թափանցիկությունը և հրապարակայնությունը
# գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների անվտանգ գործածության համար անհրաժեշտ միջոցառումների իրականացման ֆինանսական և նյութատեխնիկական նախադրյալների ապահովումը

Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա
Ողնուղեղի սմքախտ

**Ողնուղեղի ամքախտ**, ողնուղեղի չորուկ (tabes dorsalis)՝ նյարդային համակարգի սիֆիլիսային ախտահարման ուշ ձևերից։ Առաջին ախտանշաններն ի հայտ են գալիս վարակումից 3—30 (հաճախ՝ մոտ 10) տարի հետո։

## Փուլեր
Ընթանում է կլինիկական երեք փուլով.

##### 1-ին փուլ
կեղծ արմատային կամ պրեատակտիկ փուլ, սկսվող տաբես, ընթանում է սահող ցավերով մարմնի տարբեր մասերում, լույսի հանդեպ աչքի բբի ռեակցիայի և աքիլլեսյան ջլի ռեֆլեքսի բացակայությամբ։

##### 2-րդ փուլ
Երկրորդ կամ ատակտիկ փուլում, բացի վերոհիշյալ ախտանշաններից, առաջանում է նաև քայլվածքի խանգարում (հիվանդը քայլում է ճոճվելով)՝ հատկապես մութ պայմաններում կամ աչքերը փակելիս և ներքին օրգանների կրիզներ (ցավեր)։

##### 3-րդ փուլ
Երրորդ կամ տաբոպարալիտիկ փուլում ատաքսիան արտահայտված է լինում այնքան ուժեղ, որ հիվանդը չի կարողանում քայլել, նստել և գամվում է անկողնուն։ Ծայրանդամների լուծանքներ չեն լինում։ Աչքի հատակում հայտնաբերվում է տեսողական նյարդի պտկիկի գորշ ապաճում։ Առաջանում են հոդերի ձևախախտումներ, սնուցողական խոցեր (հաճախ կրունկների շրջանում)։

## Բուժում
հակասիֆիլիսային դեղամիջոցներ, պենիցիլին և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ցավ
Ռիք Ռոս

**Վիլյամ Լեոնարդ Ռոբերտս II** (, ), առավել հայտնի որպես **Ռիք Ռոս** (Rick Ross), ամերիկացի ռեփեր։ Իր դեբյուտային՝ «Port of Miami» ստուդիական ալբոմը նա թողարկել է 2006 թվականին, իսկ ընդհանուր մինչև այժմ նա թողարկել է 8 ստուդիական ալբոմ։ Ռիք Ռոսը նախկինում նաև հանդիսացել է Triple C's հիփ հոփ խմբի անդամ, որը 2009 թվականից չի շարունակում իր գործունեությունը։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
*«Port of Miami» (2006)
*«Trilla» (2008)
*«Deeper Than Rap» (2009)
*«Teflon Don» (2010)
*«God Forgives, I Don't» (2012)
*«Mastermind» (2014)
*«Hood Billionaire» (2014)
*«Black Market» (2015)

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Հունվարի 28 ծնունդներ
Կենսաբանական տարեգրություն

**Կենսաբանական տարեգրություն**, կենդանի օրգանիզմում բնակլիմայական փոփոխությունների (հատկապես Արեգակի երկարատև պարբերաշրջանային տատանումների) ազդեցության արձանագրում։

Արեգակի ակտիվությունը ենթարկվում է բազմամյա պարբերաշրջանային բարդ տատանումների՝ 11-ամյա, 35-ամյա, մեկդարյա և այլն, որոնք ակնառու են հատկապես բազմամյա ծառերի վրա։ Դրանց տարեկան աճի փոփոխությունների միջոցով կարելի է որոշել արտաքին պայմանների պարբերական տատանումները։

Ռուս անտառագետ Ֆ.Ն. Շվեդովը նկատել է (1892), որ սպիտակ ակացիայի բնի կտրվածքի վրա տարեկան օղակները բաշխված են անհավասարաչափ՝ որոշակի խտացումներով և նոսրացումներով, որոնք նա բացատրում էր խոնավ և երաշտ տարիների հաջորդումներով։

Հետագայում զարգացել է կենսաբանական տարեգրության հատուկ ճյուղ՝ դենդրոժամանակագրություն, որը զբաղվում է ծառերի տարեկան օղակների փոփոխություններով արտաքին միջավայրի փոփոխությունների և բնական երևույթների տարեգրության ուսումնասիրությամբ։ Ձևավորվել է նաև դենդրոկլիմայագիտությունը, որը զբաղվում է ծառերի տարեկան օղակների փոփոխություններով անցյալի կլիմայական պայմանների վերականգնման և կանխագուշակման հարցերով։

Կատեգորիա:Տարեգրություններ