Տամպոնի հարկ

**Տամպոնի հարկ** (կամ **դաշտանային ցիկլի հարկ**), հանրաճանաչ տերմին, որն օգտագործվում է ուշադրություն հրավիրելու համար տամպոնների և կանացի հիգիենայի այլ ապրանքների վրա, որոնք ենթակա են ավելացված արժեքի հարկի (ԱԱՀ) կամ վաճառքի հարկի, ի տարբերություն հիմնական անհրաժեշտություն համարվող այլ ապրանքների հարկային ազատման կարգավիճակի։ Հարկերից ազատման կողմնակիցները պնդում են, որ տամպոնները, հիգիենիկ անձեռոցիկները, դաշտանային բաժակները և համադրելի ապրանքները հանդիսանում են հիմնական, անխուսափելի անհրաժեշտություն կանանց համար, իսկ ցանկացած լրացուցիչ հարկ՝ վարդագույն հարկ։

Հարկային արտոնության կողմնակիցները պնդում են, որ տամպոնները, հիգիենիկ անձեռոցիկները, դաշտանային բաժակները և այլ ապրանքներ, որոնք անհրաժեշտ են դաշտանային ցիկլի համար, անխուսափելի անհրաժեշտություն են կանանց համար և պետք է դասակարգվեն այլ անխուսափելի, հարկերից ազատված կարիքների կողքին, ինչպիսիք են մթերքները և անձնական բժշկական պարագաները։ BBC-ի հաշվարկներով՝ կանայք պետք է ամեն ամիս մոտ մեկ շաբաթ օգտագործեն կանացի հիգիենայի միջոցներ՝ մոտ 50 տարի շարունակ։ Ըստ Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի տվյալների՝ օգտագործողի կյանքի ընթացքում դաշտանային հիգիենայի ավելի քան 17000 պարագաներ են անհրաժեշտ, որոնք կազմում են մոտ 2000 դոլար։ Թեև վաճառքի հարկի քաղաքականությունը տարբերվում է տարբեր իրավասություններով, այդ ապրանքները սովորաբար հարկվել են նույն դրույքաչափով, ինչ ոչ հիմնական ապրանքները, օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում, մինչդեռ այլ երկրներ, ինչպիսիք են Միացյալ Թագավորությունը և Իռլանդիան, նվազեցրել կամ վերացրել են իրենց ընդհանուր սպառման հարկը։ Երբ հարցնում են տղամարդկանց համար համարժեք բացառությունների մասին, կողմնակիցները պնդում են, որ տղամարդկանց համար նախատեսված ոչ մի ապրանք, ներառյալ պահպանակը, համեմատելի չեն կանացի հիգիենայի ապրանքների հետ, քանի որ դաշտանային ցիկլը կենսաբանական, իսկ «կանացի հիգիենան ընտրություն չէ»։ Այնուամենայնիվ, մյուսները պնդել են, որ առաջին անհրաժեշտության այլ ապրանքներ, ինչպիսիք են զուգարանի թուղթը, դեռևս հարկվում են շատ երկրներում, օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում 20%-ով։  Քանի որ կանացի հիգիենայի ապրանքների սպառողների ճնշող մեծամասնությունը կանայք են, թանկացած ծախսերը քննադատվել են որպես կանանց նկատմամբ խտրական վերաբերմունք։  Տամպոնի հարկը հատուկ հարկ չէ, որը գանձվում է ուղղակիորեն կանացի հիգիենայի ապրանքներից։

Մոտ 2004 թվականից ի վեր շատ երկրներ վերացրել կամ նվազեցրել են տամպոնների և միջադիրների վաճառքի հարկերը, այդ թվում՝ Քենիան, Կանադան, Հնդկաստանը, Կոլումբիան, Ավստրալիան, Գերմանիան և Ռուանդան։

## Հարկային օրենսդրությունն ըստ իրավասության
Ստորև բերված են այն երկրների օրինակներ, որոնք ունեն կամ նախկինում ունեցել են տամպոնի հարկ (առաջին հերթին պատվիրված են երկրի հարկային համակարգի ամենավերջին փոփոխություններով).

* Բելիզը վերացրել է կանանց հիգիենայի ապրանքների ընդհանուր վաճառքի հարկը 2023 թվականի ապրիլի 1-ից։ Դրանք նույնպես այլևս չեն ենթարկվում ներմուծման մաքսատուրքերի։
* Տամպոնի հարկը Մեծ Բրիտանիայում վերացվել է 2021 թվականի հունվարի 1-ին՝ ԵՄ-ից Մեծ Բրիտանիայի դուրս գալուց հետո, ինչը նշանակում է, որ այժմ կանանց սանիտարական ապրանքների վրա կիրառվում է ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափ։
* Ռուանդան 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-ին հանել է բոլոր սանիտարական ապրանքների ԱԱՀ-ն։ Փոփոխությունը կատարվել է ի պատասխան դպրոցից բացակայելու և ուսումը թողնելու պատճառով, որով Ռուանդայի կանանց և աղջիկների 18%-ը չեն կարողանում դպրոց հաճախել կամ աշխատել՝ կանացի հիգիենայի ապրանքներ գնելու հնարավորություն չունենալու պատճառով։
* Ավստրալիան չեղյալ է հայտարարել տամպոնների և միջադիրների 10 % հարկը 2019 թվականի հունվարի 1-ին՝ 18-ամյա քարոզարշավից հետո, այն բանից հետո, երբ բոլոր նահանգներն ու տարածքները համաձայնել են սանիտարական արտադրանքը բացահայտորեն ազատել GST-ից։
* Կոլումբիայում 2018 թվականի նոյեմբերի 14-ին Սահմանադրական դատարանը միաձայն որոշում է կայացրել հանել տամպոնների և միջադիրների 5 % հարկը՝ գենդերային հավասարության նկատառումներով։
* Հնդկաստանը 2018 թվականին վերացրել է կանանց հիգիենայի ապրանքների 12 % հարկը։ Դա տեղի է ունեցել իրավապաշտպան խմբերի և հայտնի մարդկանց կողմից մեկ տարվա լոբբինգից հետո։ Դերասան Ակշայ Կումարը հանդես է եկել որպես «Pad Man» ֆիլմի գլխավոր տղամարդ դերասան և բարձրացրել է դաշտանային ցիլի տաբուի մասին իրազեկվածությունը։
* Մավրիկիոսը վերացրել է իր տամպոնի հարկը 2017 թվականին՝ գենդերային հարցերով խորհրդատու և ֆեմինիստ Տրիշա Գուխուլի նախաձեռնած և գլխավորած հանրաճանաչ առցանց միջնորդությունից հետո։
* Կանադան հանել է տամպոնի հարկը 2015 թվականի կեսերին հազարավոր մարդկանց կողմից ստորագրված առցանց միջնորդությունից հետո։
* 2004 թվականին Քենիան եղել է առաջին երկիրը, որը վերացրել է դաշտանային ցիկլի համար նախատեսված ապրանքների վաճառքի հարկը։

### Եվրոպական Միություն
2016 թվականին Միացյալ Թագավորությունն առաջարկել է անդամ երկրներին թույլ տալ որոշել, թե արդյոք պետք է շարունակել ԱԱՀ-ն կիրառել դաշտանային հիգիենայի ապրանքների համար։ Սա հանգեցրել է 2022/542/EC հրահանգի ներդրմանը։ Այս փոփոխված 2006/112/EC հրահանգի III հավելվածը, որը թույլ է տալիս բժշկական և անասնաբուժական նպատակներով օգտագործվող դեղագործական արտադրանքներին, ներառյալ հակաբեղմնավորիչները և կանացի հիգիենան, ինչպես նաև ներծծող հիգիենայի միջոցները ունենալ զրոյական վարկանիշ։

Առաջարկի և օրենսդրության միջև ընկած ժամանակահատվածում ԵՄ որոշ երկրներ օգտագործել են իրենց սահմանափակ թվով նվազեցված դրույքաչափերը՝ սանիտարական պարագաների հարկերը նվազեցնելու համար։

* Իռլանդիան հավելյալ արժեքի հարկ չի գանձում տամպոնների, ամենօրյա միջադիրների և հիգիենիկ սրբիչների վրա։ Իռլանդիան ԵՄ միակ երկիրն է, որն ունի սանիտարական ապրանքների զրոյական հարկ։ Դրույքաչափը նախորդում է զրոյական վարկանիշը սահմանափակող օրենսդրությանը (պապական դրույթ)։
* Գերմանիայում սանիտարական պարագաների հարկի չափը 19%-ից (հիմնական դրույքաչափ) կրճատվել է մինչև 7% (նվազեցված դրույքաչափ) 2020 թվականի հունվարի 1-ից։ Ասում են, որ սա քայլ է դեպի հարկային համակարգ, որը խտրականություն չի դնում կանանց նկատմամբ։
* Եվրոպական այլ երկրներ՝ Ֆրանսիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան և Նիդեռլանդները կամ նախատեսում են, կամ արդեն իսկ կրճատել են իրենց հարկերը վերջին տարիներին։

### Միացյալ Թագավորություն
Մեծ Բրիտանիայում կանանց սանիտարական ապրանքների մեծ մասի նկատմամբ կիրառվում է ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափ։ Միացյալ Թագավորությունը սանիտարական ապրանքներից ավելացված արժեքի հարկ է գանձել 1973 թվականին Եվրոպական տնտեսական համայնքին միանալուց հետո։ Այս տոկոսադրույքը 2000 թվականին նվազեցվել է մինչև 5% հատուկ սանիտարական ապրանքների համար՝ խորհրդարանի անդամ Dawn Primarolo-ի լոբբինգի շնորհիվ, որ այս կրճատումը «արդարության մասին է և անում ենք այն, ինչ կարող ենք՝ նվազեցնելու անհրաժեշտության արժեքը»։ Սա ամենացածր դրույքաչափն է Եվրամիության ավելացված արժեքի հարկի մասին օրենքի համաձայն, որը ըստ 2016 թվականի տվյալներով թույլ չի տալիս իջեցնել զրոյական դրույքաչափերը. Միակ ապրանքները, որոնք կարող են զրոյական գնահատվել, պատմական զրոյական դրույքաչափերով ապրանքներն են, որոնք շարունակաբար կիրառվել են մինչև 1991 թվականը։ Մեծ Բրիտանիայի Անկախության կուսակցությունը հարցը բարձրացրել է 2015 թվականի համընդհանուր ընտրություններում՝ խոստանալով դուրս գալ Եվրամիությունից և թույլ տալ զրոյական դրույքաչափը։ Վարչապետ Դեյվիդ Քեմերոնը մեկնաբանել է, որ տամպոնի հարկման արշավը «երկարատև» է և բարդ խնդիր Եվրամիության ներսում։ Անգլիայում 14-21 տարեկան յուրաքանչյուր տասը կին չի կարող իրեն թույլ տալ դաշտանային ցիկլի համար նախատեսված ապրանքներ գնել։

Լաուրա Կորիտոնը ղեկավարել է «Դադարեցրեք հարկել դաշտանային ցիկլը, վերջակետ» ("Stop taxing periods, period") քարոզարշավը՝ առցանց խնդրագրով, որպեսզի Եվրամիությունը հանի սանիտարական ապրանքների ավելացված արժեքի հարկը։ Նրա միջնորդությունը կարևորվել է Լոնդոնում Լյուսի Ուայթհիլի գլխավորությամբ կազմակերպած հետագա բողոքի ցույցով և Բրիստոլում քույր երթով, որը գլխավորել են *No More Taboo* և *Period Watch* խմբերը։ 2015 թվականի ապրիլի 2-ին Լոնդոնի երթը հավաքել է 2500 ցուցարարների աջակցությունը, որոնցից շատերը արյունոտ սպիտակ շալվարով, քայլել են Դաունինգ Սթրիթից դուրս։ «Տամպոնները անհրաժեշտություն չեն, ուրեմն բարի գալուստ աշխարհ, որտեղ մենք չենք կրում դրանք» կարգախոսը հայտնվել է վերնագրերում, որտեղ Ռասել Հովարդը կենտրոնացել է վիրուսային պլակատի վրա՝ «Հարկայինը կարող է ծծել իմ պ*ցը»-ը   ("The Taxman can suck my cl*t"), Էդ Միլիբենդը հարկը անվանել է ծիծաղելի, իսկ Կարոլին Կրիադո Պերեսը պահանջել է վերացնել հարկը։ Բողոքի ցույցից հետո Շեֆիլդի համալսարանը եղել է առաջինը, որ հանել է հարկերը իրենց համալսարանական խանութներում։  2015 թվականի նոյեմբերին Չարլի Էջը և Ռութ Հովարտը ազատ արյունահոսել են խորհրդարանի առջև՝ բողոքի շուրջ ավելի մեծ ուշադրություն գրավելու համար։ Ջորջ Օսբորնը խնդրագիրն անվանել է իր 2015 թվականի աշնանային հայտարարության մեջ Եվրամիության մակարդակով տամպոնի հարկը դադարեցնելու խոստումում։ Ստորագրահավաքի հարթակի գործադիր տնօրենը բերել է արշավը որպես հաջողված քլիկտիվիզմի օրինակ, որն ունի ավելի քան 320,000 ստորագրություն։ 2016 թվականի մարտին խորհրդարանը ստեղծել է օրենսդրություն՝ վերացնելու տամպոնի ԱԱՀ-ն՝ ընդդիմադիր լեյբորիստական պատգամավոր Փոլա Շերիֆի բյուջեի փոփոխությունից հետո։ Ակնկալվել է, որ այն ուժի մեջ է մտնելու մինչև 2018 թվականի ապրիլը, սակայն դա չի արվել. Մի քանի բրիտանացի կանայք հրապարակայնորեն բողոքել են դրա համար՝ ցուցադրելով իրենց դաշտանի արյան հետքերը։ 2018 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Եվրախորհրդարանի կողմից առաջարկվել են ԵՄ ԱԱՀ-ի նոր կանոններ, որոնք թույլ կտան ԵՄ երկրներին դադարեցնել սանիտարական ապրանքների հարկումը, սակայն դրանք ուժի մեջ են մտել մինչև 2022 թվականը։ Մեծ Բրիտանիան ԵՄ-ից դուրս է եկել 2020 թվականի հունվարին, և անցումային շրջանի ավարտից հետո (2021 թվականի սկզբին) Մեծ Բրիտանիայում չեղարկվել է տամպոնի հարկը, ինչը նշանակում է, որ այժմ կանանց սանիտարական ապրանքների վրա կիրառվում է ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափ։ Tax Policy Associates-ի կողմից 2022 թվականի նոյեմբերին հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հարկի վերացման արդյունքում խնայողությունները պահպանվել են մանրածախ առևտրով զբաղվողների կողմից, այլ ոչ թե փոխանցվել կանանց։ Դաշտանային ցիկլի համար նախատեսված ներքնազգեստը մնացել է հարկման ենթակա մինչև 2024 թվականը և ներառվել է ազատման մեջ այն բանից հետո, երբ քարոզիչները բարձրացրել են այդ խնդիրը։

#### Շոտլանդիա
2017 թվականի հուլիսին Շոտլանդիայում սկսվել է փորձնական ծրագիր՝ դպրոցներում և սննդի բանկերում անվճար սանիտարահիգիենիկ ապրանքներ ունենալու համար այն կանանց համար, որոնք չեն կարող դրանք գնել։ Փորձնական սխեման գործարկվել է վեց ամսով Աբերդինում՝ 42,500 ֆունտ ստերլինգ ֆինանսավորմամբ հանձնված Շոտլանդիայի կառավարությունից ՝ «դաշտանային ցիկլի աղքատություն» աճող սկանդալը լուծելու համար։ Ենթադրվել է, որ 1000 աղջիկ կշահի այս սխեմայից, քանի որ տեղեկություններ կային, որ դեռահաս աղջիկները օգտագործում էին անձեռոցիկներ, զուգարանի թուղթ, պատռված շապիկներ և նույնիսկ թերթեր՝ որպես ժամանակավոր միջոց, իսկ որոշ աղջիկներ նույնիսկ ընդհանրապես այդ ընթացքում չեն հաճախել դպրոց։ Որոշվել է գործարկել սխեման՝ բարելավելու մակարդակը և դպրոց հաճախելը, ինչպես նաև բարձրացնել վստահությունը դեռահաս աղջիկների շրջանում նրանց դաշտանային ցիկլի ժամանակ։ Ենթադրվում է, որ Շոտլանդիան աշխարհում առաջին երկիրն է, որն անվճար հիգիենիկ ապրանքներ է տրամադրում կառավարության կողմից հովանավորվող նախաձեռնության շրջանակներում։ Այս կիսամյակի պիլոտային ծրագրից հետո Շոտլանդիայի ընդդիմադիր Լեյբորիստական կուսակցությունը հայտարարել է, որ մտադիր է օրինագիծ ներկայացնել այն մշտական դարձնելու համար։

ԱՀԿ-ի և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Շոտլանդիայում հինգ կանանցից մեկը ստիպված է եղել իմպրովիզներ անել, այդ թվում՝ զուգարանի թուղթ և հին հագուստ՝ առևտրային ապրանքների թանկության պատճառով։

2019 թվականին Շոտլանդիայի կառավարությունը սկսել է անվճար հիգիենայի միջոցներ տրամադրել դպրոցներում աղքատ աշակերտների համար՝ հույս ունենալով, որ այն կտարածվի ամբողջ երկրում։

Դաշտանային ցիկլի ապրանքները անվճար հասանելի դարձնելու օրինագիծը բոլորին, որոնք դրանց կարիքն ունեն, նախնական հաստատում ստացել է Շոտլանդիայի խորհրդարանում 2020 թվականի փետրվարին, իսկ Շոտլանդիայի խորհրդարանի (MSPs) անդամները երեքշաբթի օրը հաստատել են «Դաշտաային ցիկլի ապրանքների (անվճար տրամադրում)» (Շոտլանդիա) ակտը։ 2020 թվականի նոյեմբերի 24-ին Շոտլանդիայի տեղական իշխանությունները այժմ օրինական պարտականություն ունեն ապահովելու, որ տամպոններն ու հիգիենիկ միջադիրները անվճար հասանելի լինեն «բոլոր նրանց համար, որոնք դրանց կարիքն ունեն»։ Օրինագիծը ներկայացվել է Լեյբորիստական կուսակցության MSP Մոնիկա Լենոնի կողմից, որը սկսել է 2016 թվականին աղքատությանը վերջ դնելու քարոզարշավը։ Նա հայտարարել է, որ «դաշտանային ցիկլը չի դադարում համաճարակների ժամանակ, և հիմնական տամպոնների, միջադիրների և բազմակի օգտագործման համար հասանելիությունը բարելավելու աշխատանքը երբեք ավելի կարևոր չի եղել»: Այդ փոփոխությունը պահանջում է անվճար դաշտանային ցիկլի ապրանքների տրամադրում դպրոցներում, քոլեջներում և համալսարաններում, ինչպես նաև ֆուտբոլային ակումբներում, ռեստորաններում, փաբերում և հանրային համերգասրահներում։

Ակտը տեղական իշխանությունների վրա սահմանելու է օրինական պարտականություն՝ դաշտանային ցիկլի ապրանքներն անվճար հասանելի դարձնելու համար։ Այս ակտով Շոտլանդիան դարձել է աշխարհում առաջին երկիրը, որը տրամադրել է համընդհանուր հասանելիություն անվճար դաշտանային ցիկլի ապրանքներին։

### Միացյալ Նահանգներ
thumb|right|Տամպոնի հարկը ԱՄՆ նահանգներում 2024 թվականի հունիսի տվյալներով
Դաշտանային հիգիենայի միջոցները Միացյալ Նահանգների շատ նահանգների կողմից համարվում են «շոշափելի անհատական սեփականություն», ինչը հանգեցնում է վաճառքի լրացուցիչ հարկի։ Այս լրացուցիչ հարկը բարձրացնում է ընդհանուր գինը և ավելի է սահմանափակում դաշտանային հիգիենայի միջոցների հասանելիությունը ցածր եկամուտ ունեցող կանանց համար։ Այս ապրանքները դասակարգվում են որպես բժշկական սարքեր, սակայն չեն կարող գնվել կառավարության կողմից ֆինանսավորվող աջակցության ծրագրերի միջոցով։

Միացյալ Նահանգներում գրեթե բոլոր նահանգները հարկում են «շոշափելի անհատական գույքը», սակայն ազատում են ոչ շքեղ «անհրաժեշտության» ապրանքները՝ մթերքները, դեղատոմսերը, պրոթեզները, գյուղատնտեսական պարագաները և երբեմն հագուստները։ Շատ նահանգներ գանձում են վաճառքի հարկ կանանց միջադիրների և տամպոնների համար։  Հինգ նահանգներ չունեն պետական վաճառքի հարկ (Ալյասկա, Դելավեր, Մոնտանա, Նյու Հեմփշիր և Օրեգոն), և 2019 թվականի տվյալներով, ԱՄՆ տասներեք նահանգներ հատուկ ազատել են հիգիենայի հիմնական միջոցները՝ Յուտա, Օհայո, Կալիֆոռնիա, Կոնեկտիկուտ, Ֆլորիդա, Իլինոյս, Մերիլենդ, Մասաչուսեթս, Մինեսոտա, Նյու Ջերսի, Նյու Յորք, Նևադա, Փենսիլվանիա և Ռոդ Այլենդ։ Կալիֆոռնիան չեղարկել է 2019 թվականի պետական բյուջեի հարկը, բայց միայն բյուջեի երկու տարվա տևողության համար։ Յոթ այլ նահանգներ նման օրենսդրություն են ներկայացրել, վերջինը՝ Նեբրասկան, Վիրջինիան և Արիզոնան։ 2021 թվականի նոյեմբերին Միչիգան նահանգը դադարեցրել է իր տամպոնի հարկը։

Շատ դաշնային աջակցության ծրագրեր, ինչպիսիք են SNAP-ը (Լրացուցիչ սննդի աջակցության ծրագիր) և WIC (Կանայք, նորածիններ և երեխաներ) թույլ չեն տալիս օգտագործել այդ միջոցները այնպիսի ապրանքների համար, ինչպիսիք են միջադիրները ու տամպոնները, չնայած ապրանքների դասակարգմանը որպես բժշկական ապրանքներ։ IRS-ը չի դասակարգում կանանց ապրանքները որպես բժշկական սարքեր՝ այդպիսով արգելելով կանանց գնել դրանք նախահարկային դոլարներով ինչպես ճկուն ծախսերի, այնպես էլ առողջության խնայողական հաշիվներում։

Վերջերս շարժում կա՝ կանանց համար դաշտանային ցիկլի հիմնական անհրաժեշտության ապրանքների հասանելիությունն ապահովելու համար։

Դաշտանային ցիկլի ազատության շարժումը վերջին տարիներին ակտիվացել է։ Այս շարժումը հիմնված է այն կենտրոնական դրույթի վրա, որ ժամանակաշրջանի ապրանքները պետք է մատչելի և հասանելի լինեն դաշտանային ցիկլի ունեցող կանանց համար։ Շարժման նպատակն է նվազեցնել դաշտանի շուրջ խարանը, որը կանխել է օրենսդրական գործողությունները մենստրուացիայի նկատմամբ հավասարության և վերարտադրողական կրթության հասնելու ուղղությամբ։ Դաշտանային ցիկլի հավասարության էական խոչընդոտներն այն ծախսերն են, որոնք ազդում են ապաստարաններում գտնվող կանանց, ցածր եկամուտ ունեցող կանանց և նրանց դուստրերի, արգանդ ունեցող ԼԳԲՏՔԻԱ+ անձանց և բնակարանային անապահովության բախվողների վրա։

2019 թվականին Ներկայացուցիչների պալատի ներկայացուցիչ Գրեյս Մենգը ներկայացրել է դաշտանային ցիկլի հավասարության բոլորի համար օրինագիծը։ Օրինագիծը երաշխավորում է, որ դաշտանային ցիկլի արտադրանքը լինելու է անվճար և չդասակավորված դպրոցներում, բանտերում, ապաստարաններում և դաշնային միջոցներով բոլոր պետական դաշնային շենքերում։ Այս օրինագիծն առաջարկում է, որ դաշտանային ցիկլի արտադրանքները ներառվեն Medicaid-ի ներքո՝ ցածր եկամուտ ունեցող կանանց համար ֆինանսական խոչընդոտները սահմանափակելու համար։ Օրինագիծը նաև պարտավորեցնում է խոշոր գործատուներին անվճար տրամադրել ժամանակավոր ապրանքներ աշխատողներին։ Ներկայացվելուց հետո օրինագիծը գտնվում է համապատասխան ենթահանձնաժողովի կողմից։

Որոշ փոփոխություններ են տեղի ունեցել տամպոնի մասին հարկերում, սակայն այդ փոփոխությունների մեծ մասը պետական կամ քաղաքային մակարդակով է։ Ավելի փոքր մասշտաբով առանձին քաղաքները նույնպես փոխել են իրենց օրենքները՝ հօգուտ տամպոնի հարկի վերացման (օրինակ՝ Դենվեր, Կոլորադո)։ Մեյնը վերացրել է հարկը 2022 թվականին։

#### Կալիֆոռնիա
Կալիֆոռնիայի օրենսդիր մարմնի անդամ Քրիստինա Գարսիան հայտնել է, որ յուրաքանչյուր կալիֆոռնիացի կին 40 տարվա ընթացքում ամսական վճարում է մոտ 7 ԱՄՆ դոլար դաշտանային ապրանքների համար, ինչը կազմում է տարեկան 20 միլիոն դոլար հարկ։  Գարսիան և Լինգ Լինգ Չանգը 2016 թվականի սկզբին առաջարկել են օրինագիծ՝ հանելու տամպոնի հարկը։ Այս պահին երկրի միայն մի քանի նահանգներ ազատվել են տամպոնների հարկերից, իսկ մի քանիսը չունեին պետական վաճառքի հարկ։ Գարսիան կարծել է, որ կանայք հարկվում են «կանանց լինելու համար» և կրում են տնտեսական բեռ, քանի որ այլ ելք չունեն, քան գնել այդ ապրանքները։ Գարսիան և Չանգը ավելացրել են, որ հարկը «կարգավորիչ խտրականություն» է, որը անհամաչափորեն ազդում է աղքատ կանանց և գունավոր կանանց վրա, և որ այն հավանաբար պահպանվել է դաշտանի քննարկման դեմ սոցիալական տաբուների պատճառով։ Կալիֆորնիայի նահանգի օրենսդիր մարմնի երկու պալատները քվեարկել են 2016 թվականի հունիսին տամպոնները հարկումից ազատելու օգտին, սակայն օրինագիծը հետո դրվել է նահանգի նահանգապետ Ջերի Բրաունի կողմից երեք ամիս անց։

Կալիֆոռնիայի նահանգապետ Ջերի Բրաունը մերժել է AB-1561 առաջարկը՝ կապված կանացի հիգիենայի ապրանքների հարկման հետ կապված գումարի հնարավոր կորստի հետ։ Ի պատասխան՝ Քրիստինա Գարսիան Լորենա Գոնսալես Ֆլետչերի հետ համահեղինակել է AB-0479. Common Cents Tax Reform Act-ը, որը նոր միջոց է, որը ուրվագծում է կանացի ապրանքների և միջադիրների հարկային ազատումը փոխհատուցելու լուծում՝ բարձրացնելով թունդ ալկոհոլի հարկը։ Այս օրինագիծը, ի վերջո, մերժվել է և փոփոխվել աշխատողների փոխհատուցման վերաբերյալ դրույթներով։

2017 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգի օրենսդիր մարմինը ընդունել է AB 10-ը, որը պահանջում է պետական միջին դպրոցներից և ավագ դպրոցներից, որտեղ ուսանողների առնվազն 40%-ը համապատասխանում է աղքատության դաշնային մակարդակին, որպեսզի զուգարանների կեսը ապահովեն անվճար տամպոններով և հիգիենիկ անձեռոցիկներով։ Օրենքն ընդունվել է ծախսերի բեռը վերացնելու և ցածր եկամուտ ունեցող աշակերտներին դաշտանային ցիկլի ընթացքում դպրոցներում պահելու նպատակով։

Դպրոցների զուգարաններում դաշտանային ամբողջական խնամքի համար կանացի հիգիենայի անհրաժեշտ ապրանքներ (տամպոններ և միջադիրներ) մատակարարող ընկերությունները ներառում են WAXIE և Hospeco: Նրանք նաև տրամադրում են տարբեր տարբերակներ դաշտանային արտադրանքի դիսպենսերների համար, որոնք ունեն ժամանակի հետաձգման մեխանիզմ՝ կանխելու արտադրանքի չափից ավելի օգտագործումը և/կամ չարաշահումը։

2019 թվականի հունիսին դաշտանային ապրանքները պետբյուջեում ազատվել են իրացման հարկից, բայց միայն բյուջեի երկու տարի ժամկետով։

2021 թվականի հուլիսին Կալիֆոռնիան ընդունել է AB 150-ը՝ դարձնելով դաշտանային ապրանքների հարկային արտոնությունը մշտական։

2021 թվականի սեպտեմբերին Կալիֆոռնիան հանձնել է AB367-ը, որը պահանջել է 6-12-րդ դասարանների հանրային դպրոցների, Կալիֆոռնիայի պետական համալսարանի և համայնքային քոլեջի շրջանները, ինչպես նաև խրախուսելով Կալիֆոռնիայի համալսարանի ռեգենտներին և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններին տրամադրել անվճար դաշտանային արտադրանք։

#### Նյու Յորք
2016 թվականի հուլիսին Նյու Յորք նահանգը կանանց հիգիենայի ապրանքներն ազատել է հարկումից՝ նվազեցնելով նահանգի հարկային եկամուտը տարեկան մոտ 10 ԱՄՆ դոլարով։ «Տամպոնի հարկի» դատական գործով փաստաբան Զոի Սալցմանը պաշտպանել է կանացի դաշտանային ապրանքների հարկերը չեղարկելու շարժումը։ Գործի մի մասը նաև խնդրանքն էր՝ վերադարձնելու կանանց այն բոլոր հարկերը, որոնք նրանք պետք է վճարեին անցյալում կանացի դաշտանային ապրանքների համար։ Ի վերջո, գործի արդյունքում չեղյալ համարվել կանացի դաշտանային ապրանքների հարկերը, բայց որոշվել է Նյու Յորքի կանանց չվերադարձնել իրնեց նախկին վճարված հարկերը։ Կոնեկտիկուտը և Իլինոյսը նույնպես հանել եբ իրենց հարկերը 2016 թվականին, իսկ Ֆլորիդան օրինակին հետևել է 2017 թվականին։

### Չինաստան
Չինաստանում դաշտանային ապրանքների համար նախատեսված ապրանքները ենթակա են վաճառքի 13% հարկի, նույնը, ինչ սպառողական ապրանքների մեծ մասի համար։

### Հնդկաստան
355 միլիոնավոր բնակչությամբ Հնդկաստանում կանանց մոտավորապես 88 %-ը, որոնք չեն կարողանում ապահովել դաշտանային ցիկլի համար անվտանգ արտադրանք՝ կապիտալի հասանելիության բացակայության պատճառով։ Ենթադրվում է, որ դաշտանային ցիկլի արտադրանքը էական չէ, հետևաբար՝ չափազանց թանկ և անհասանելի հնդիկ կանանց ավելի քան 70%-ի համար, ովքեր դաշտանային ցիկլ են ունենում։

## Ակտիվիզմ
Նշված հարկերից ազատման կողմնակիցներն իրենց ջանքերն անվանում են «դաշտանային հավասարություն»՝ բացատրելով այն որպես սոցիալական շարժում, որը ձգտում է, որպեսզի կանացի ապրանքները, ինչպիսիք են տամպոնները, համարվեն անհրաժեշտություն։ Ակտիվիստներին հաճախ ղեկավարում են կառավարության անդամները։ 2016 թվականի սկզբին խորհրդի անդամ Ջուլիսա Ֆերերաս-Քոուփլենդը ղեկավարել է շարժումը տամպոնների հարկման փորձնական նախագծով, որն ի վերջո տրամադրել է անվճար միջադիրներ և տամպոններ Նյու Յորքի Քուինսի տեղական ավագ դպրոցում։ Ferreras-Copeland-ի ջանքերն այժմ ընդլայնվել են Նյու Յորքի 25 տարբեր դպրոցներում։ Այլ դեմոկրատներ, ներառյալ Յդանիս Ռոդրիգեսը և խորհրդի խոսնակ Մելիսա Մարկ-Վիվերիտոն, խրախուսում են նահանգի օրենսդիր մարմնին դադարեցնել սանիտարական ապրանքների հարկումը։

Free the Tampon-ը, անվճար դաշտանային ապրանքների ջատագովը գնահատում է, որ դպրոցների և ձեռնարկությունների զուգարաններում տամպոններ և միջադիրների տրամադրելը մեկ օգտագործողի համար տարեկան 5 դոլարից պակաս կարժենա։

United for Access- ի ակտիվիստները ստորագրահավաք և երթ են կազմակերպել՝ ճնշում գործադրելու ԱՄՆ կրթության նախարարության վրա ԱՄՆ-ում ժամանակաշրջանի աղքատությունը վերացնելու համար։ Նրանք կոչ են արել կառավարությանը ժամանակաշրջանի արտադրանքը դիտարկել որպես առողջության անհրաժեշտություն, աջակցել քաղաքականություններին, որոնք պաշտպանում են դաշտանային ցիկլ ունեցող ուսանողներին և ֆինանսավորել դաշտանային ցիկլի արտադրանքը դպրոցական զուգարաններում։ Արշավը կառուցվել է սոցիալական ձեռներեց Նադյա Օկամոտոյի կողմից հիմնադրված աղքատության վրա հիմնված շահույթ չհետապնդող ժամանակաշրջանի հետ համատեղ։  Օկոմոտոն նաև *«Piod Power. A Manifesto for the Menstrual Movement»* գրքի հեղինակն է*,* որը մեծապես կենտրոնանում է «տամպոնի հարկի» դեմ քարոզչության վրա։ Օկամոտոն 21 տարեկանում ղեկավարել է իր կազմակերպությունը 2019 թվականի հոկտեմբերի 19-ին առաջին անգամ կազմակերպելու Ազգային դաշտանային ցիկլի օրը, որը կենտրոնացած է եղել օրենսդիրներին «տամպոնի հարկը» վերացնելու վրա մղելու վրա։  2019 թվականի Ազգային ժամանակաշրջանի օրը կազմակերպությունն աջակցել է տեղի կազմակերպիչներին՝ անցկացնելու 60 հանրահավաք բոլոր 50 նահանգներում։

Սլովակիան սանիտարական ապրանքների համար գանձում է 20% հարկ՝ հիմնական ապրանքների դրույքաչափը։ Մի սլովակ կինոռեժիսոր մեկնաբանել է, որ օրենքը փոխելու պլաններ չկան, և որ Արևելյան Եվրոպան բաց է թողել ֆեմինիստական փոփոխությունների տարրերը կոմունիստական իշխանության ներքո ապրելու ընթացքում։

Այլ արշավներ են ի հայտ եկել, ինչպիսիք են #Freeperiods-ը, որոնք խրախուսում են պետական քաղաքականությունը դաշտանային ապրանքներ տրամադրելու համար։ #Freeperiods-ը արշավ է, որը սկսել է Ամիկա Ջորջը, որը նախաձեռնել է ստորագրահավաք՝ նպատակ ունենալով խրախուսել Միացյալ Թագավորության կառավարությանը ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքներին տրամադրել սուբսիդավորվող դաշտանային ապրանքներ։ Արշավն այդ ժամանակվանից ի վեր երկրաչափական աճ է գրանցել։ «Ազատ դաշտան» նախաձեռնությունը վերջերս համատեղվել է The Red Box Project-ի հետ, որը համայնքային նախաձեռնություն է, որն անվճար դաշտանային ապրանքներ և ներքնազգեստ է տրամադրում երիտասարդ կանանց, որոնք ֆինանսական դժվարություններ ունեն։ Red Box Projects-ը նշում է իրենց նախաձեռնության կարևորությունը, քանի որ ըստ #Freeperiods-ի 10 աղջիկներից մեկը չի կարող իրեն թույլ տալ գնել դաշտանային ապրանքներ, և ավելի քան 137,000 աղջիկ բաց է թողել դպրոցը աղքատության պատճառով։

Գլոբալ Հյուսիսում տամպոնային ակտիվությունը ուժեղ և լավ աջակցություն է ստացել։ Երկրները առաջ են շարժվում և կա՛մ հանում են տամպոնի հարկերը, կա՛մ անվճար դաշտանային ապրանքներ են տրամադրում։ 2018 թվականին Շոտլանդիայի կառավարությունը առաջ է շարժվել և դարձել առաջին երկիրը, որը անվճար դաշտանային արտադրանք է տրամադրել դպրոցների և համալսարանների ուսանողների համար։ Բացի այդ, այլ երկրներ առաջ են շարժվել սանիտարահիգիենիկ ապրանքների տրամադրման և դաշտանային ապրանքների հարկերը վերացնելու ուղղությամբ քաղաքականություն իրականացնելու հարցում։ Քենիան և Ուգանդան առաջ են շարժվել և հանել են այս ապրանքների հարկերը։ Ավելին, Քենիայի կառավարությունը նաև ֆինանսավորում է այն դպրոցներին, որոնք ապահովում են միջադիրներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հարկում
Կատեգորիա:Սեռական առողջություն