Ծովի երգը (Սերո Խանզադյան)

«**Ծովի երգը**», Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից։ Զետեղված է 1983 թվականին հրատարակված Երկերի 6 հատորյակի 6-րդ հատորում։

## Գնահատական
Հայ ժողովրդի ճակատագրին, գոյապահպանության պայքարում հոգևոր մաքառումների անգնահատելի նշանակությանը, ժողովրդի ինքնության նկարագրին են նվիրված «Հայրենի կարգավ», «Ծովի երգը», «Ուղեցույց», «Հակոբ Արմեն», «Քարահերձի թզենին» և այլ պատումներ, որոնց մեջ դարձյալ պատմության դասերը լուսաբանվում են հոգևոր մաքառումների տեսանկյունից` մեկ անգամ ևս փաստելով, որ «ոչ միայն հացիւ…»-ի խորհուրդը յուրաքանչյուր հայ մարդու կարգախոսն է ու փոխանցվում է սերնդե-սերունդ:

## Սյուժե
«Ծովը երգում է։ Փոթորիկ է լինելու»։ Հենց այս տողերով էլ սկսվում է Սերո Խանզադյանի «Ծովի երգը» պատմվածքը։ Ավանց ավանը գտնվում է ծովի ափին։ Հեռավոր ժամանակներում Ավանց ավան էր եկել Վարագա լեռան քուրմը՝ օծելու Ավանց ավանի կրակը։ Հիմա էլ կա այդ սրբազան կրակը, որի բոցով երևում է նավազների ավագագլուխ Բաբանց Խաչիկի տան բարձր կտուրը։ Բաբանց Խաչիկը ելնում է նավի կտուրը, խմում է այն գինին, որը «իր կինն է ճմրթել իր շուշան մատներով»։ Բաբանց Խաչիկը գրկում է իր կնոջ մեջքը, հիանում ծովի գեղեցկությամբ, որդիների հետ նետվում ծովը։ Հաճույքից ցնծում էր ծովահարսը, բայց քիչ լողալուց հետո, հայրը որդիներին ասում է, որ դուրս գան ծովից։ «–Դեպի տու՜ն, որդինե՛րս։ Դեպի հացն ու գինին, տեր կենդանին,– ասումա է Բաբանց Խաչիկը»։ Երբ արդեն տուն էին հասել՝ դռան շեմին տեսավ մռայլ ու չար մի մարդու։ Ճանաչեց։ Վիլայեթի զորապետ փաշան էր՝ կլոր, բարձր գդակով, պսպղուն թրով։ Հրավիրեց տուն, սակայն նա հրաժարվեց և ասաց, որ իր զորքը պետք է տեղափոխի Ախլաթ։ Ներսում այրվեց Բաբանց Խաչիկը, դրսից մնաց խաղաղ։ Ամեն կերպ Խաչիկը փորձում էր փաշայի մտադրությունը փոխեր, բայց ոչ մի կերպ չէր ստացվում։ Չպետք է սպասեին լուսաբացին։ «Է՜հ, կանաչ–կտրիճ Ախլաթ, ափսո՜ս քեզ։ Դրախտն այն աշխարհում, դու՝ այս։ Զորք է գալիս քեզ վրա, երազ–մուրազ Ախլաթ։ Դարպասներդ փակիր և ղողանջիր զանգերդ՝ ոչ աղոթքի չոքած, այլ կռվելու։ Թե ընկավ Ախլաթը, կկոտրվի Վասպուրական աշխարհի մեջքը։ Թե ընկավ Ախլաթը, կմարի Ավանաց ավանի վաղնջական կրակը և լույսը Վարագի և կմարի ծովի երգը»։ Բաբանց Խաչիկը մտքով կապվեց աստծո հետ, կանչեց իր հինգ որդիներին և Ավանց ավանի քաջ լողորդ նավազներին ու տարավ դեպի նավերը։ «–Հրաման է, զավակներս,–ասաց փաշայի լեզվով։ –Տերության զորքն ու զենքը մինչև լուսաբաց պիտի հասցնենք Ախլաթ»։ Երեք նավ հանեց խարիսխներից Բաբանց Խաչիկը։ Զորքն ու զենքը տեղափոխեց այդ նավերում։ Մի նավում երեք հարյուր ասկյար՝ չավուշներով, զենքը, երեք–երեք թնդանոթ՝ ձիերով ու սայլերով։ Իրեն ու իր որդիներին ճանապարհ դնելու եկած կնոջը Բաբանց Խաչիկը ասաց, որ մարի իր կտուրի կրակը, որը երբեք չէր հանգել վաղնջական ժամանակներից։ Իսկ որդիներին ասաց, որ հենց հասնեն ծովի խորքը, շաղափներով ծակծկեն նավերի հատակները։ Պետք է նավերը խորտակվեին և չհասնեին Ախլաթ, իսկ ինքը՝ իր որդիների հետ, պետք է լողալով դուրս գար ծովից։ Խաչակնքվում է Բաբանց Խաչիկը, որդիներից չորսին ուղարկում է կից նավեր՝ զույգ–զույգ, ավագին պահում է իր մոտ, իր նավում։
Ծովը քանի գնում, ավելի կատաղի էր դառնում։ Փաշան սկսում էր վախենալ ծովի անհանգիստ պահվածքից, սակայն Բաբանց Խաչիկը հանգստացնում էր նրան, ասելով, որ սովոր բան է։ «Ծովը ոռնում էր ծովահարսի անդնդային կոկորդով։–Եկու՜ր, զո՜հս»։ Արդեն ծովի խորքերն էին հասել, երբ ծովը հանդարտվել էր և փաշան խորը շունչ էր քաշում։ Լապտերի բոցով Բաբանց Խաչիկը նշան է տալիս նավազներին, որ արդեն ժամանակն է, պետք է շաղափով ծակծկեին նավերի հատակները։ Բաբանց Խաչիկը ոտքերի տակ զգաց նավի հատակի պատռվելը։ Սարսռաց։ Այդ նավը, որ իր համար օրորոց և եղբայր է եղել, մոր կուրծք է եղել և խնկելի տաճար և օջախ։ Այս նավի վրա են կատարել իր կնունքն ու պսակը։ Այստեղ է ինքն առաջին մոմը վառել իր նորահարսի սնարին։ Այստեղ են բարուրների մեջ ծաղկել իր հինգ որդիները։ Հիմա իր հրամանով, իր որդու ձեռքով ճեղքվում է օրորոց օջախ նավը։ Բայց այդ նավը պիտի խորտակվեր, քանի որ թշնամի կար այնտեղ՝ իր ասկյարներով, և նրանք վտանք էին Ախլաթի համար՝ մահ Վասպուրական աշխարհին։ Խաչիկը զգաց ջրի բարձրանալը։ Փաշան ահ ու սարսափի մեջ էր, ասկյարները վախից ոռնում էին։ Բաբանց Խաչիկը որդիների համար չէր մտածում, քանի որ նրանք լավ գիտեին դեպի ափ տանող ճանապարհը։ Իրար ետևից իրենց ծովը նետեցին քաջ լողորդ նավազները։ Ասկյարների ոռնոցները խեղդվում էին ջրերի մեջ։ Փաշան խնդրում էր, որպեսզի Խաչիկը փրկեր իրեն։ Բաբանց Խաչիկը ջրից հանեց խեղդվող փաշային։ «–Ե՛ս կործանեցի նավերս, իմացի՛ր։ Ես փորել տվի նրանց հատակները, խորտակեցի զորքդ, իմացի՛ր»։ Նա ոլորեց փաշայի մեջքն ու գցեց ծովի երախը։ «–Մի՛ նվազցես ի բարությանց քոց հավիտյանս։ Մի՛ նվազցես։ Ասաց և մարեց ծովի երգը»։

## Կերպարներ
* Վարագա լեռան քուրմը
* Բաբանց Խաչիկը
* Խաչիկի կինը
* Որդիները
* Վիլայեթի զորապետ փաշան
* Ասկյարները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

## Տես նաև
* Քարահերձի թզենին (պատմվածք)
* Հայրենի կարգավ (պատմվածք)
* Ուղեցույցը (պատմվածք)
* Հակոբ Արմեն (պատմվածք)

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր