Արյան գլյուկոզի կարգավորում

thumb|250px|Գլյուկոզի մոլեկուլի գնդիկավոր մոդել

**Արյան շաքարի կարգավորում**, գործընթաց, որով արյան շաքարի մակարդակը՝ արյան պլազմայում լուծված գլյուկոզը, մարմնի կողմից պահպանվում է նեղ միջակայքում։
thumb|Գլյուկոզի մակարդակի կարգավորումը հոմեոստազի միջոցով
Այս խիստ կարգավորումը կոչվում է գլյուկոզի հոմեոստազ։ Ինսուլինը, որը նվազեցնում է արյան շաքարը, և գլյուկագոնը, որը բարձրացնում է այն, ներգրավված հորմոններից ամենահայտնին են, սակայն վերջերս գլյուկոկարգավորող այլ հորմոնների հայտնագործությունները ընդլայնել են այս գործընթացի ըմբռնումը։ Ենթաստամոքսային գեղձը երկու հորմոն է արտադրում, որոնք հիմնականում պատասխանատու են արյան գլյուկոզի մակարդակի կարգավորման համար։

## Մեխանիզմներ
thumb|Հարթ գիծը արյան շաքարի օպտիմալ մակարդակն է (այսինքն՝ հոմեոստատիկ սահմանված կետը): Արյան շաքարի մակարդակը հավասարակշռվում է 2 ֆունկցիոնալ հակադիր հորմոնների՝ գլյուկագոնի և ինսուլինի միջև փոխազդեցության արդյունքում։
Արյան մեջ շաքարի մակարդակը կարգավորվում է բացասական հետադարձ կապով՝ մարմինը հավասարակշռված պահելու համար։
 Արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը վերահսկվում է բազմաթիվ հյուսվածքների կողմից, սակայն ենթաստամոքսային գեղձի կղզիների բջիջները ամենալավ

Գրանուլների կցումը, մարդու ինսուլինի սեկրեցիայի մեջ, գլյուկոզից կախված կարևոր քայլ է, որը 2-րդ տիպի շաքարախտի դեպքում պատշաճ չի գործում։.
### Գլյուկագոն
Եթե ​​արյան գլյուկոզայի մակարդակը վտանգավոր ցածր մակարդակի է 
իջնում (շատ ծանր վարժությունների կամ երկարատև սննդի բացակայության ժամանակ), ենթաստամոքսային գեղձի ալֆա բջիջներն ազատում են գլյուկագոն՝ պեպտիդ հորմոն, որն արյան միջով անցնում է լյարդ, որտեղ այն լյարդի բջիջների մակերեսին կապվում է գլյուկագոնի ընկալիչների հետ և խթանում բջիջների ներսում պահվող գլիկոգենի քայքայումը գլյուկոզայի (այս գործընթացը կոչվում է գլիկոգենոլիզ)։ Բջիջները արյան հոսքին գլյուկոզ են բաց թողնում, որով և բարձրացնում արյան շաքարի մակարդակը։ Հիպոգլիկեմիան՝ արյան շաքարի ցածր մակարդակը, բուժվում է՝ դեքստրոզ կամ ածխաջրածին մթերքներ ընդունելով։ Այն հաճախ ինքնուրույն ախտորոշվում և ինքնաբուժվում է՝ հավասարակշռված սնունդ ընդունելու միջոցով։ Ավելի ծանր հանգամանքներում այն ​​բուժվում է գլյուկագոնի ներարկումով։
### Ինսուլին
Երբ արյան շաքարի մակարդակը բարձրանում է, լինի դա գլիկոգենի փոխակերպման, թե սննդի մարսման արդյունքում, ենթաստամոքսային գեղձի Լանգերհանս կղզյակներում գտնվող բետա բջիջներից արտազատվում է մեկ այլ հորմոն։ Այս հորմոնը՝ ինսուլինը, լյարդին ստիպում է ավելի շատ գլյուկոզ վերածել գլիկոգենի (այս գործընթացը կոչվում է գլիկոգենեզ) և մարմնի բջիջների մոտ 2/3-ին (հիմնականում մկանային և ճարպային հյուսվածքի բջիջները) արյունից գլյուկոզ վերցնել փոխադրող GLUT4-ի միջոցով, այդպիսով և արյան շաքարը նվազեցնել։ Երբ ինսուլինը միանում է բջջի մակերեսի ընկալիչներին, GLUT4 փոխադրողներ պարունակող վեզիկուլները գալիս են պլազմային թաղանթ և միաձուլվում են էնդոցիտոզի պրոցեսում, այդպիսով ապահովվել գլյուկոզի դյուրին դիֆուզիիան բջջում։ Հենց որ գլյուկոզը ներթափանցում է բջիջ, այն ֆոսֆորիլացվում է գլյուկոզա-6-ֆոսֆատի, որպեսզի պահպանվի կոնցենտրացիայի գրադիենտը, որպեսզի գլյուկոզը շարունակի ներթափանցել բջիջ։ Ինսուլինը նաև ազդանշաններ է հաղորդում մարմնի այլ համակարգերին և հանդիսանում է մարդկանց նյութափոխանակության վերահսկման գլխավոր կարգավորիչը:

Արյան շաքարի մակարդակի բարձրացման այլ պատճառներ ևս կան։ Դրանց թվում են «սթրեսի» հորմոնները, ինչպիսիք են էպինեֆրինը (նաև հայտնի է որպես ադրենալին), ստերոիդներից մի քանիսը, վարակները, վնասվածքները և, իհարկե, սննդի ընդունումը:

1-ին տիպի շաքարային դիաբետը պայմանավորված է ինսուլինի անբավարար կամ բացակայող արտադրությամբ, մինչդեռ 2-րդ տիպը հիմնականում պայմանավորված է մարմնի հյուսվածքներում ինսուլինին արձագանքման նվազմամբ (ինսուլինի դիմադրություն)։ Շաքարային դիաբետի երկու տեսակներն էլ, եթե չբուժվեն, հանգեցնում են արյան մեջ չափազանց մեծ քանակությամբ գլյուկոզի առկայության (հիպերգլիկեմիայի) և շատ նույն բարդությունների։ Իսկ չափից շատ ինսուլին և/կամ ֆիզիկական վարժություններ, առանց սննդի բավարար ընդունման, դիաբետիկների մոտ կարող են հանգեցնել արյան շաքարի ցածր մակարդակի (հիպոգլիկեմիա):

## Հորմոններ, որոնք ազդում են արյան գլյուկոզի մակարդակի վրա

## Ծանոթագրություններ