Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1954

**Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1954**, թվով հինգերորդ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը, որը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայում հունիսի 16-ից հուլիսի 4-ը։ Շվեյցարիան ընտրվել է որպես ընդունող երկիր 1946 թվականի հուլիսին։ Առաջնության ընթացքում միջին հաշվով խփվեց ամենաշատ գոլը, որը չի գերազանցվել մինչև օրս։ Առաջնությունը հաղթեց Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետությունը, որը եզրափակչում 3-2 հաշվով հաղթեց Հունգարիային և առաջին անգամ դարձավ աշխարհի չեմպիոն։

## Ընդունող երկրի ընտրություն
Շվեյցարիան ընտրվեց որպես ընդունող երկիր 1946 թվականի հուլիսի 22-ին Լյուքսեմբուրգում, նույն օրը, երբ Բրազիլիան ընտրվեց 1950 թվականի առաջնության ընդունող երկիր։

## Որակավորում
Ընդունող երկիրը (Շվեյցարիա) և գործող չեմպիոնը (Ուրուգվայ) ինքնաբերաբար որակավորվեցին։ Մնացած 14 տեղերից 11-ը տրվեց Եվրոպային (ներառյալ Եգիպտոս, Թուրքիա և Իսրայել), երկուսը` Ամերիկաներին և Մեկը` Ասիային։

Շվեյցարիան, Թուրքիան և Հարավային Կորեան մասնակցեցին առաջին անգամ (Թուրքիան և Շոտլանդիան որակավորվել էին 1950 թվականի առաջնությանը, սակայն հրաժարվել էին)։ Ավստրիան առաջին անգամ մասնակցեց 1934 թվականից հետո։ Թուրքիայի մյուս մասնակցությունը եղավ 2002 թվականին իսկ Հարավային Կորեայինը` 1986 թվականին։

1950 թվականի առաջնության երրորդ և չորրորդ տեղ զբաղեցրած հավաքականներ Շվեդիան և Իսպանիան դուրս մնացին որակավորման փուլից։ Իսպանիային դուրս թողեց Թուրքիան, երբ երկու հանդիպումների արդյունքում հավաքականները մեկական հաղթանակ տարան, իսկ երրորդ հանդիպումը ավարտվեց ոչ ոքի, և հաղթողին որոշեցին վիճակահանության արդյունքում։

Գերմանիայի հավաքականներին 1950 թվականից հետո թույլատրվեց մասնակցել առաջնությանը։ Սաարը դուրս մնաց որակավորման փուլում, Արևելյան Գերմանիան հրաժարվեց մասնակցել, իսկ Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետությունը որակավորվեց։
Արգենտինան երրորդ անգամ անընդմեջ հրաժարվեց մասնակցել Աշխարհի առաջնությանը։

## Տեսություն
### Ձևաչափ
1954 թվականի մրցաշրջանում օգտագործվեց յուրօրինակ ձևաչափ։ Տասնվեց որակավորված հավաքականներ բաժանվեցին չորս խմբի, յուրաքանչյուրում չորսական հավաքական։ Ամեն խումբ բաղկացած էր երկու դասակարգված և երկու չդասակարգված հավաքականներից։ Ամեն խմբում անցկացվեց չորսական հանդիպում, ամեն դասակարգված հավաքական խաղում էր մյուս չդասակարգված հավաքականների դեմ մեկական անգամ։ Սա տարբերվում էր խմբային մյուս ձևաչափերից նրանով, որ մյուս ձևաչափերով խմբի յուրաքանչյուր թիմ խաղում էր մյուս բոլոր թիմերի դեմ։ Մյուս նորամուծությունը ավելացված ժամանակի կիրառումն էր, որը սովորաբար չէր կիրառվում խմբային փուլերում և խաղն ավարտվում էր ոչ ոքի, երբ 90 րոպե հավասարության դեպքում 120 րոպեն նույնպես ավարտվում էր ոչ ոքի։

Երկու միավոր տրվում էր հաղթանակի համար և մեկ միավոր` ոչ ոքիի։ Երկու առավելագույն միավոր վաստակած հավաքականները անցնում էին փլեյ օֆֆ փուլ։ Եթե երկու հավաքականները ունենում էին հավասար միավոր, առաջին տեղը որոշվում էր վիճակահանության սկզբունքով։ Եթե հավասար էին խմբի երկրորդ և երրորդ տեղի միավորները, ապա կազմակերպվում էր լրացուցիչ հանդիպում այդ թիմերի միջև։

thumb|400px|Որակավորված երկրները

Երկրորդ տեղը որոշելու համար լրացուցիչ խաղեր անցկացվեցին Շվեյցարիայի ու Իտալիայի միջև և Թուրքիայի և Արևմտյան Գերմանիայի միջև։ Մյուս երկու խմբերում առաջին և երկրորդ տեղերի հարցը լուծվեց վիճակահանության միջոցով, արդյունքում Ուրուգվայը և Բրազիլիան առաջ անցան Ավստրիայից և Հարավսլավիայից։

Մյուս ոչ սովորական ձևաչափն էր, որ խմբերի առաջատարները հանդիպեցին միմյանց հետ և որոշեցին մեկ եզրափակչի մասնակցին, երկրորդ տեղերը իրենց հերթին` երկրորդ մասնակցին։ Հաջորդող առաջնություններում սովորաբար խմբի հաղողը հանդիպում է մյուս խմբի երկրորդ թիմի հետ։

Փլեյ օֆֆ փուլում 90 րոպեից և ավելացված 30 րոպեից հետո, եթե հաշիվը հավասար էր, ապա հաղթողին որոշում էին վիճակահանության միջոցով։ Սակայն եթե եզրափակիչն ավարտվեր ոչ ոքի, ապա այն պետք է վերախաղարկվեր, այնուհետև եթե նորից ավարտվեր ոչ ոքի, ապա հաղթողին կորոշեին վիճակահանության միջոցով։ Իրականում ոչ մի խաղ ավելացված ժամանակից հետո չավարտվեց ոչ ոքի և վիճակահանության կարիք չեղավ։

### Դասակարգում
Որակավորման փուլից առաջ ութ հավաքական դասակարգվեցին համաձայն ՖԻՖԱ դասակարգման աղյուսակի։ Դրանք էին Ավստրիան, Բրազիլիան, Անգլիան, Ֆրանսիան, Հունգարիան, Իտալիան, Իսպանիան և Ուրուգվայը։

Այս դասակարգումը խառնվեց, երբ անսպասելիորեն Թուրքիան դուրս թողեց Իսպանիային որակավորման փուլում։ ՖԻՖԱ-ն այս իրավիճակի լուծումը գտավ Թուրքիային դասակարգելով։

### Նշանավոր արդյունքներ
Արևմտյան Գերմանիան, կրկին դարձավ ՖԻՖԱ անդամ 1950 թվականին և դասակարգված չէր, առաջին խաղում հաղթեց Թուրքիային։ Խմբի մյուս չդասակարգված հավաքականը Հարավային Կորեան պարտվեց իր խաղերում 0-7 և 0-9 հաշիվներով, իսկ Գերմանիան պահեստային կազմով պարտվեց Հունգարիային 3-8 հաշվով։ Արդյունքում Գերմանիան և Թուրքիան վաստակեցին հավասար միավորներ և անցակցվեց վերախաղարկում նրանց միջև, որում Գերմանացիները նորից հեշտ հաղթանակ տարան։ Հունգարիայի ավագ Ֆերենց Պուշկաշը, ով համարվում էր ժամանակի լավագույն խաղացողը, վնաստածք ստացավ գերմանացիների դեմ խաղում և բաց թողեց երկու խաղ և վերադարձավ միայն եզրափակչին, որտեղ նրա խաղը հեռու է լավագույնից։

Քառորդ եզրափակչում առաջնության ֆավորիտ Հունգարիան հաղթեց Բրազիլիային 4-2 հաշվով, ինչը համարվում է ֆուտբոլի պատմության ամենահետաքրքիր խաղերից մեկը, հետագայում խաղը կոչեցին Բեռնի ճակատամարտ։ Աշխարհի չեմպիոն Ուրուգվայը դուրս թողեց Անգլիային` հաղթելով նույն 4-2 հաշվով, իսկ Գերմանիան Հարավսլավիային` 2-0 հաշվով, Ավստրիան ուժեղ էր Շվեյցարիայից, հաղթելով 7-5 հաշվով, ինչը Աշխարհի առաջնություններում ամենաշատ գոլային հանդիպումն է։
Առաջին կիսաեզրափակչում Արևմտյան Գերմանիան հաղթեց Ավստրիային 6-1 հաշվով։

Մյուս կիսաեզրափակչում հավասար պայքար էր։ Խաղի հիմնական ժամանակը ավարտվեց ոչ ոքի 2-2 հաշվով, իսկ լրացուցիչ ժամանակում Շանդոր Կոչիշի երկու գոլերի շնորհիվ Հունգարիան հաղթանակ տարավ` վերջ դնելով Ուրուգվայի աշխարհի առաջնություններում անպարտելի շարքին։ Ուրուգվայը պարտվեց նաև երրորդ տեղի համար խաղում և Ավստրիան նվաճեց երրորդ տեղը։

### Եզրափակիչ. «Բեռնի հրաշք»

Բեռնի Վանկդորֆ մարզադաշտում 60.000 հանդիսատես ականատես եղավ Արևմտյան Գերմանիայի և Հունգարիայի միջև եզրափակչին։ Նույն առաջնության ընթացքում հավաքականները հանդիպել էին խմբային փուլում, որտեղ հուգարացիները հաղթել էին 8-3 հաշվով Գերմանիայի պահեստային հավաքականին։ Հունգարիայի Ոսկե թիմը համարվում էր գլխավոր հավակնորդը, որը մինչ այդ ունեցել էր 32 հանդիպումների անպարտելի շարք, սակայն ունեցել էին երկու ծանրագույն փլեյ օֆֆ հանդիպումներ։ Խաղի ժամանակ սկսեց անձրևել, ինչը Գերմանիայում անվանեցին *Fritz-Walter-Wetter* ("Ֆրից Վոլտերի եղանակ"), որովհետև Արևմտյան Գերմանիայի հավաքականի ավագ Ֆրից Վոլտերը ասել էր, որ իր լավագույն խաղը ստացվում է անձրևի ժամանակ։
thumb|11 գերմանացի ֆուտբոլիստների ստորագրությունները, որոնք խաղացել են եզրափակչում:

Հունգարացի Ֆերենց Պուշկաշը երկու խաղ ընդմիջումից հետո հայտավորվեց եզրափակչում, սակայն դեռևս ամբողջությամբ չէր ապաքինվել։ Չնայած դրան նա վեցերորդ րոպեին բացեց հաշիվը, երկու րոպե անց նրա թիմակից Զոլտան Ցիբորը կրկնապատկեց հաշիվը և թվում էր, որ հիմնական հավակնորդները հեշտ հաղթանակ կտանեն։ Սակայն կարճ ժամանակ անց 10-րդ րոպեին Մաքս Մորլոկը կրճատեց հաշվի տարբերությունը, սիկ 19-րդ րոպեին Հելմուտ Ռանը հավասարեցրեց հաշիվը։

Երկրորդ խաղակեսում Հունգարիայի հավաքականը բազմիցս վրիպեց լավ դիրքերից։ Խաղի հիմնական ժամանակից ընդամենը վեց րոպե առաջ, նշանավոր գերմանացի ռադիո մոկնաբան Հերբերտ Զիմերմանը բղավեց գերմանական մեկնաբանության մեջ ամենահայտնի արտահայտությունը` ասելով «Ռանը պետք է հարվածի խորքից», ինչը նա արեց։ Ռանի երկրորդ գոլը հաշիվը դարձրեց 3-2։ Փոքր անց Զիմերմանը Պուշկաշի դիրքը անվանեց խաղից դուրս, իսկ Պուշկաշը դարձավ գոլի հեղինակ։ Հանդիպման գլխավոր մրցավար Վիլյամ Լինգը ցույց տվեց դաշտի կենտրոնը, մինչդեռ եզրային մրցավարը ազդարարեց խաղից դուրս վիճակ։ Մեկ րոպե քննարկումից հետո Լինգը չեղյալ հայտարարեց գոլը։

Արևմտյան Գերմանիայի հավաքականը տիրացավ գավաթին և դարձավ աշխարհի չեմպիոն առաջին անգամ, իսկ հետագայում Գերմանիայում այս հանդիպումը կոչեցին «Բեռնի հրաշք», ինչի հիման վրա 2003 թվականին նկարահանվեց նույնանուն ֆիլմ։ Հունգարացիների համար այս պարտությունը ողբերգություն էր, նրանք չէին համակերպվում պարտության հետ` հղում տալով մրցավարական սխալների և գերմանացիների կողմից արգելված դեղամիջոցների օգտագործման վրա։

### Ռեկորդներ
Ներքևում ներկայացված են բոլոր ժամանակների ռեկորդները, որոնք կայացել կամ հավասարվել են այս առաջնության ընթացքում և դեռևս չեն գերազանցվել.

Բոլոր խաղերում այս առաջնության
* մեկ խաղում խփված ամենաշատ միջին գոլ (5,38)

Հավաքականների ռեկորդները մեկ առաջնությունում
* ամենաշատ խփված գոլ (Հունգարիա, 27)
* մեկ խաղում խփված ամենաշատ միջին գոլ (Հունգարիա, 5,4)
* ամենաշատ գոլային տարբերություն (Հունգարիա, +17)
* միջին խաղում ամենաշատ գոլային տարբերություն (Հունգարիա, +3,4)
* ամենաշատ գոլ խփած չեմպիոն (Արևմտյան Գերմանիա, 25)
* մեկ խաղում խփված ամենաշատ միջին գոլ, չեմպիոն (Արևմտյան Գերմանիա, 4,17)
* ամենաշատ գոլ բաց թողած չեմպիոն (Արևմտյան Գերմանիա, 14)
* ամենաշատ միջին բաց թողած գոլ չեմպիոն (Արևմտյան Գերմանիա, 2,33)
* ամենաշատ բաց թողած գոլ (Հարավային Կորեա, 16)
* ամենաքիչ գոլային տարբերություն (Հարավային Կորեա, −16)
* ամենաշատ բաց թողած գոլ միջին (Հարավային Կորեա 8, հավասարվել է Բոլիվիայի հետ 1950)
* ամենաքիչ գոլային տարբերություն միջին (Հարավային կորեա −8, հավասարվել է Բոլիվիայի հետ 1950)։

Մեկ խաղում արձանագրված ռեկորդներ
* ամենաշատ գոլ մեկ խաղում (երկու հավաքականներ) (Ավստրիա 7 Շվեյցարիա 5)
* ամենամեծ տարբերությամբ հաղթանակ մեկ խաղում (Հունգարիա 9 Հարավային Կորեա 0) (հետագայում կրկնվել է Հարավսլավիայի կողմից, որը հաղթել է Զաիրին 1974 թվականին և նորից Հունգարիայի կողմից, որը հաղթել է Էլ Սալվադորին 1982 թվականին)։

#### Այլ ուշագրավ իրադարձություններ
Առաջին անգամ խաղերը ցուցադրվեցին հեռուստատեսությամբ և թողարկվեցին հատուկ մետաղադրամներ մրցության պատվին։

Կոսիչի խփած 11 գոլերը գերազանցեցին նախորդ առաջնությունում Ադեմիրի ռեկորդը երկու գոլով։ Կոսիչի ռեկորդը գերազանցեց Ժյուստ Ֆոնտենը 1958 թվականի առաջնության ժամանակ։ Չնայած Ուրուգվայը չհաղթեց առաջնությունում և գրավեց չորրորդ տեղը, սակայն այն դարձավ Աշխարհի գավաթի ամենահաջող հավաքայանը մինչև Բրազիլիան երկրորդ անգամ հաղթեց 1962 թվականին։ Հունգարիայի 9-0 հաշվով տարած հաղթանակը Կորեայի նկատմամբ մնում է ամենախոշոր հաշվով հաղթանակը Աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ, որը կրկնվեց 1974 թվականին, երբ Հարավսլավացիները 9-0 հաշվով հաղթեցին Զաիրին և 1982 թվականին՝ Հունգարիան 10-1 հաշվով հաղթեց Էլ Սալվադորին։

Արևմտյան Գերմանիան դարձավ առաջին հավաքականը, որը հաղթեց մրցաշարում` մրցաշարի ընթացքում պարտվելով (պարտվեց Հունգարիային 3-8 հաշվով խմբային փուլում)։ Այս արդյունքը կրկնեց Գերմանիան 1974 թվականին, Արգենտինան` 1978 թվականին և Իսպանիան` 2010 թվականին։

Արևմտյան Գերմանիայի 1954 թվականի հաղթանակը մնում է միակը պատմության մեջ, որում հավաքականը Աշխարհի գավաթը նվաճում է առանց Եվրոպայից դուրս հավաքականների հետ խաղալու (Թուրքիան աշխարհագրորեն Ասիայում է, սակայն միշտ եղել է ՈՒԵՖԱ անդամ)։

Արևմտյան Գերմանիայի եզրափակչում տարած հաղթանակը համարվում է ամենաանսպասելիների մեկը պատմության մեջ և Գերմանիայի սպորտի լավագույն էջերից մեկը։ Գերմանիայի հավաքականը բաղկացած էր սիրողական խաղացողներից, քանի որ Գերմանիան չուներ պրոֆեսիոնալ լիգա, մինչդեռ հունգարացիները *դե յուրե* սիրողական էին, ինչպես բոլոր կոմունիստական երկրները այդ ժամանակ, սակայն խաղում էին ֆուտբոլ պրոֆեսիոնալի նման, հիմնականում Բուդապեշտի Հոնվեդ ֆուտբոլային ակումբում և գերակումբների կազմում, ինչպիսիք էին Ռեալ Մադրիդը և Բարսելոնան։ Սա միակ անգամն էր, որ հավաքականը նվաճում է աշխարհի գավաթը սիրողական ֆուտբոլիստներով։

## Անցկացման վայրեր
300px|right
Առաջնության 26 խաղերը ընդունեցին վեց մարզադաշտեր վեց տարբեր քաղաքներում։ Ամենաշատ խաղերը անցկացվեցին Բազելի Սրբ. Յակոբ մարզադաշտում, որտեղ անցկացվեց վեց խաղ։ Բեռնի, Ցյուրիխի և Լոզանի մարզադաշտերում անցկացվեցին 5-ական հանդիպում, Ժնևում` 4 հանդիպում և Լուգանոյում` 1 հանդիպում։

## Դասակարգում

## Արդյուքներ
### Առաջին փուլ

#### Խումբ 1

*Բրազիլիան առաջ անցավ Հարավսլավիայից վիճակահանության արդյունքով

----

----

#### Խումբ 2

*Գերմանիան առաջ անցավ Թուրքիայից փլեյ օֆի արդյունքով

----

----

##### Փլեյ օֆֆ

#### Խումբ 3

*Ուրուգվայը առաջ անցավ Ավստրիայից վիճակահանության արդյունքով

----

----

#### Խումբ 4

*Շվեյցարիան առաջ անցավ Իտալիայից փլեյ օֆի արդյունքով

----

----

----

##### Փլեյ-օֆֆ

### Փլեյ օֆֆ փուլ

#### Քառորդ եզրափակիչներ

----

#### Կիսաեզրափակիչներ

#### Երրորդ տեղի համար հանդիպում

#### Եզրափակիչ

## Ռմբարկուներ
11 գոլով առաջնության լավագույն ռմբարկու դարձավ Շանդոր Կոչիշը։ Ընդհանուր 140 գոլ հեղինակեցին 63 տարբեր ֆուտբոլիստներ, որոնցից չորսը դարձավ ինքնագոլի հեղինակ։

;11 գոլ
* Շանդոր Կոչիշ

;6 գոլ
* Էրիխ Պրոբստ
* Ժոզեֆ Հյուգի
* Մաքս Մորլոկ

;4 գոլ

* Նանդոր Հիդեգկուտի
* Ֆերենց Պուշկաշ
* Ռոբերտ Բալաման

* Կառլոս Բորջես
* Հելմուտ Ռան
* Հանս Շաֆեր

* Օտմար Վոլտեր

;3 գոլ

* Էռնստ Ստոյասպալ
* Թեոդոր Վագներ
* Լեոպոլդ Անաուլ
* Նատ Լոֆտհաուս

* Զոլտան Ցիբոր
* Բուրհան Սարգուն
* Սուատ Մամատ

* Խուան Հոհբերգ
* Օսկար Միգուես
* Ֆրից Վալտեր

;2 գոլ

* Ռոբերտ Կյորներ
* Էռնստ Օցվիրկ
* Դիդի
* Ժուլինյո

* Պինգա
* Իվոր Բրոդիս
* Միհալի Լանտոս
* Պետեր Պալոտաս

* Լաֆտեր Կյուչուկանդոնիադիս
* Խուլիո Աբբադի
* Խուան Ալբերտո Չիաֆինո

;1 գոլ

* Հենրի Կոպենս
* Բալտազար
* Դյալմա Սանտոս
* Թոմ Ֆինի
* Ջիմի Մուլլեն
* Դենիս Վիսլոու
* Ռայմոնդ Կոպա
* Ժան Վինսեն
* Ժոզեֆ Տոտ
* Ջիամպիերո Բոնիպերտի

* Ամլետո Ֆրիգնանի
* Կառլո Գալի
* Բենիտո Լորենցի
* Ֆալվիո Նեստի
* Էջիստո Պանդոլֆինի
* Տոմաս Բալկազար
* Խոսե Լուիս Լամադրիդ
* Ժակ Ֆատոն

* Մուստաֆա Էրթան
* Էրոլ Կեսկին
* Խավիեր Ամբրոիս
* Օբդուլիո Վարելա
* Ռիչարդ Հարման
* Բերնարդ Կլոդ
* Ալֆրեդ Պֆաֆ
* Միլոշ Միլուտինովիչ
* Բրանկո Զեբեց

;Ինքնագոլեր
* Ջիմի Դիքինսոն (Բելգիայի դեմ)
* Ռաուլ Ցերդենաս (Ֆրանսիայի դեմ)
* Լուիս Կրուզ (Ավստրիայի դեմ)
* Իվիցա Հորվետ (Գերմանիայի դեմ)

## ՖԻՖԱ ներկայացված մրցաշարային աղյուսակ
1986 թվականին ՖԻՖԱ-ն հաշվետվություն հրապարակեց, որտեղ տրված է մինչև 1986 թվականի Աշխարհի գավաթը ներառյալ բոլոր առաջնությունների ընդհանուր մրցաշարային աղյուսակները։ 1954 թվականի Աշխարհի գավաթի մրցաշարային աղյուսակը հետևյալն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Շվեյցարիայում անցկացված միջազգային ֆուտբոլային մրցություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1954
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություններ