Ճարպային հյուսվածք

**Ճարպային հյուսվածք (մարմնի ճարպ** կամ պարզապես **ճարպ)** թուլացած շարակցական հյուսվածք է, որը հիմնականում կազմված է ճարպային բջիջներից: Այն նաև պարունակում է **բջիջների ստրոմալ անոթային ֆրակցիա** (**SVF**), ներառյալ նախաադիպոցիտները, ֆիբրոբլաստները, անոթային էնդոթելային բջիջները և մի շարք իմունային բջիջներ, ինչպիսիք են ճարպային հյուսվածքի մակրոֆագերը: Նրա հիմնական դերը էներգիայի կուտակումն է լիպիդների տեսքով, թեև այն նաև պաշտպանում և մեկուսացնում է մարմինը:

Նախկինում այն համարվել է, վերջին տարիներին ճարպային հյուսվածքը ճանաչվել է որպես հիմնական ներզատական օրգան, քանի որ այն արտադրում է հորմոններ, ինչպիսիք են լեպտինը, էստրոգենը, ռեզիստինը և ցիտոկինները (հատկապես TNFα): Ճարպակալման դեպքում ճարպային հյուսվածքը ներգրավված է պրոբորբոքային մարկերների քրոնիկական թողարկման մեջ, որոնք հայտնի են որպես ադիպոկիններ, որոնք պատասխանատու են մետաբոլիկ համախտանիշի զարգացման համար, ներառյալ երկրորդ տիպի շաքարախտը, սրտանոթային հիվանդությունները և աթերոսկլերոզը:

Ճարպային հյուսվածքը ստացվում է նախաադիպոցիտներից, և դրա ձևավորումը, ըստ երևույթին, մասամբ վերահսկվում է ճարպային գենի կողմից: Ճարպային հյուսվածքի երկու տեսակներն են՝ սպիտակ ճարպային հյուսվածքը (WAT), որը կուտակում է էներգիան, և շագանակագույն ճարպային հյուսվածքը (շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածք), որն առաջացնում է մարմնի ջերմություն։ Ճարպային հյուսվածքը, հատկապես շագանակագույն ճարպը, առաջին անգամ հայտնաբերվել է շվեյցարացի բնագետ Կոնրադ Գեսների կողմից 1551 թվականին:

## Անատոմիական առանձնահատկություններ
մինի|Սպիտակ ադիպոզի տեղաբաշխումը մարդում մարմնում
Մարդկանց մոտ ճարպային հյուսվածքը գտնվում է մաշկի տակ (ենթամաշկային ճարպ), ներքին օրգանների շուրջ (վիսցերալ ճարպ), ոսկրածուծում (դեղին ոսկրածուծ), միջմկանային (մկանային համակարգ) և կրծքում (կրծքագեղձի հյուսվածք): Ճարպային հյուսվածքը հայտնաբերվում է հատուկ վայրերում, որոնք կոչվում են ճարպային պահեստներ: Բացի ճարպային բջիջներից, որոնք կազմում են ճարպային հյուսվածքի բջիջների ամենաբարձր տոկոսը, առկա են բջիջների այլ տեսակներ, որոնք միասին կոչվում են բջիջների ստրոմալ անոթային ֆրակցիա (SVF):  Ստրոմալ անոթային ֆրակցիան ներառում է նախադիպոցիտներ, ֆիբրոբլաստներ, ճարպային հյուսվածքի մակրոֆագներ և էնդոթելային բջիջներ:

Ճարպային հյուսվածքը պարունակում է բազմաթիվ փոքր արյան անոթներ: Մաշկը ընդգրկող ներքին համակարգում այն ​​կուտակվում է ամենախոր մակարդակում՝ ենթամաշկային շերտում՝ ապահովելով ջերմամեկուսացումը և ցրտից պաշտպանությունը: Օրգանների շուրջ այն ապահովում է պաշտպանիչ ծածկույթ: Այնուամենայնիվ, նրա հիմնական գործառույթը լիպիդների պաշար լինելն է, որը կարող է օքսիդացվել՝ բավարարելու մարմնի էներգետիկ կարիքները և պաշտպանելու այն ավելորդ գլյուկոզայից՝ պահպանելով լյարդի կողմից շաքարներից արտադրվող տրիգլիցերիդները, թեև որոշ ապացույցներ ցույց են տալիս, որ լիպիդների մեծ մասը սինթեզ է ածխաջրերից առաջանում է հենց ճարպային հյուսվածքում։ Մարմնի տարբեր մասերում ճարպային պահեստներն ունեն տարբեր կենսաքիմիական պրոֆիլներ: Նորմալ պայմաններում այն ​​ուղեղին տալիս է սովի և սննդակարգի մասին հետադարձ կապ:

### Մկներ
[աջից|մինի|Ձախ կողմում գտնվող գեր մկնիկը ճարպային հյուսվածքի մեծ պաշարներ ունի: Այն չի կարողանում արտադրել [լեպտին հորմոն։ Սա հանգեցնում է նրան, որ մկնիկը սոված է և ավելի շատ է ուտում, ինչը հանգեցնում է գիրության: Համեմատության համար աջ կողմում ցուցադրված է նորմալ քանակությամբ ճարպային հյուսվածք ունեցող մուկ։]]
Մկները ունեն ութ հիմնական ճարպային պահեստներ, որոնցից չորսը գտնվում են որովայնային խոռոչում: Զուգակցված գոնադային պահեստները կցվում են արգանդին և ձվարաններին կանանց մոտ, իսկ տղամարդնակն մոտ՝ էպիդիդիմիսին և ամորձիներին. զուգակցված ռետրոպերիտոնեային պահեստները հայտնաբերվում են որովայնի մեջքային պատի երկայնքով՝ շրջապատելով երիկամը և, երբ զանգվածային են, տարածվում են դեպի կոնք: Մեզենտերիային պահեստը կազմում է սոսնձանման ցանց, որը աջակցում է աղիքներին և օմենտալ պահեստին (որը սկիզբ է առնում ստամոքսի և փայծաղի մոտ) և, երբ զանգվածային է, տարածվում է փորային որովայնի մեջ: Ե՛վ միջանկյալ, և՛ օմենտալ պահեստները ներառում են ավշային հյուսվածքի մեծ մասը՝ համապատասխանաբար որպես ավշային հանգույցներ և կաթնային բծեր:

Երկու մակերեսային պահեստներն են զուգակցված աճուկային պահեստները, որոնք գտնվում են հետևի վերջույթների վերին հատվածի առաջ (մաշկի տակ) և ենթամաշկային պահեստները՝ շագանակագույն ճարպային հյուսվածքի զույգ միջակ խառնուրդներ, որոնք գտնվում են սպիտակ ճարպային հյուսվածքի շրջաններին կից մաշկի տակ՝ թիակների մեջքային գագաթների միջև։ Այս պահեստում շագանակագույն ճարպային հյուսվածքի շերտը հաճախ ծածկված է սպիտակ ճարպային հյուսվածքի «կրեմով». երբեմն այս երկու տեսակի ճարպերը (շագանակագույն և սպիտակ) դժվար է տարբերակել: Աճուկային դեպոները պարփակում են ավշային հանգույցների աճուկային խումբը։ Փոքր պահեստները ներառում են պերիկարդիալը, որը շրջապատում է սիրտը, և զույգ պոպլիտեալ պահեստները՝ ծնկների հետևում գտնվող հիմնական մկանների միջև, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում է մեկ մեծ ավշային հանգույց: Մկնիկի բոլոր պահեստներից գոնադալային պահեստներն ամենամեծն են և ամենահեշտ հերձվողը, որը կազմում է հերձվող ճարպի մոտ 30%-ը։

### Ճարպակալում
Ճարպակալած մարդու մոտ որովայնից ներքև կախված ավելորդ ճարպային հյուսվածքը կոչվում է պանիկուլուս: Պաննիկուլուսը բարդացնում է հիվանդագին ճարպակալած անհատի վիրահատությունը: Այն կարող է մնալ բառացիորեն որպես «մաշկի գոգնոց», եթե խիստ գեր մարդը կորցնում է մեծ քանակությամբ ճարպ (ստամոքսի շրջանցման վիրահատության ընդհանուր արդյունք): Ճարպակալումը բուժվում է վարժությունների, դիետաների և վարքային թերապիայի միջոցով: Վերականգնողական վիրաբուժությունը բուժման ասպեկտներից մեկն է:

### Վիսցերալ ճարպ
մինի|355x355փքս|Որովայնային ճարպակալումը տղամարդու մոտ («գարեջրի փոր»)
Վիսցերալ ճարպը կամ որովայնային ճարպը (նաև հայտնի է որպես ներքին օրգանների ճարպ կամ ներորովայնային ճարպ) գտնվում է որովայնի խոռոչի ներսում՝ փաթեթավորված օրգանների միջև (ստամոքս, լյարդ, աղիքներ, երիկամներ և այլն): Վիսցերալ ճարպը տարբերվում է մաշկի տակ գտնվող ենթամաշկային ճարպից և կմախքի մկաններում ցրված միջմկանային ճարպից: Մարմնի ստորին հատվածում գտնվող ճարպը, ինչպես ազդրերում և հետույքում, ենթամաշկային է և հետևողականորեն տարածված հյուսվածք չէ, մինչդեռ որովայնի ճարպը հիմնականում ներքին օրգան է գտվում և կիսահեղուկ է: Վիսցերալ ճարպը կազմված է մի քանի ճարպային պահեստներից՝ ներառյալ միջենտերային, էպիդիդիմալ սպիտակ ճարպային հյուսվածքը (EWAT) և պերիենալ պահեստները: Վիսցերալ ճարպը հաճախ արտահայտվում է իր մակերեսով սմ2-ով (VFA, վիսցերալ ճարպի տարածք):

Վիսցերալ ճարպի ավելցուկը հայտնի է որպես որովայնի գիրություն կամ «որովայնի ճարպ», որի դեպքում որովայնը չափազանց դուրս է ցցվում: Նոր զարգացումները, ինչպիսին է մարմնի ծավալի ինդեքսը (BVI), հատուկ մշակված են որովայնի ծավալը և որովայնի ճարպը չափելու համար: Վիսցերալ ճարպի ավելցուկը նույնպես կապված է 2-րդ տիպի շաքարախտի, ինսուլինի դիմադրության, բորբոքային հիվանդությունների, և գիրության հետ կապված այլ հիվանդությունների հետ: Նմանապես, արգանդի պարանոցի ճարպի (կամ արգանդի վզիկի ճարպային հյուսվածքի) կուտակումը ցույց է տվել, որ կապված է մահացության հետ: Մի քանի ուսումնասիրություններ առաջարկել են, որ ներքին օրգանների ճարպը կարելի է կանխատեսել պարզ մարդաչափական չափումների միջոցով և կանխատեսում է մահացությունը ավելի ճշգրիտ, քան մարմնի զանգվածի ինդեքսը կամ գոտկատեղի երկարությունը:

Տղամարդկանց մոտ որովայնի հատվածում ճարպը կուտակվում է սեռական հորմոնների տարբերությունների պատճառով: Էստրոգենը (կանացի սեռական հորմոն) կանանց մոտ առաջացնում է ճարպի կուտակում հետույքի, ազդրերի և կոնքերի մեջ: Երբ կանայք հասնում են դաշտանադադարի, և ձվարանների կողմից արտադրվող էստրոգենը նվազում է, ճարպը հետույքից, կոնքերից և ազդրերից տեղափոխվում է գոտկատեղ, հետագայում ճարպը կուտակվում է որովայնում:

Վիսցերալ ճարպը կարող է առաջանալ կորտիզոլի ավելցուկային մակարդակի պատճառով: Շաբաթական առնվազն 10-ժամ աերոբիկ վարժությունները հանգեցնում են ներքին օրգանների ճարպի նվազմանը նրանց մոտ, ովքեր չունեն նյութափոխանակության հետ կապված խանգարումներ: Դիմադրողական մարզումները և կալորիականության սահմանափակումը նույնպես նվազեցնում են ներքին օրգանների ճարպը, թեև դրանց ազդեցությունը կարող է կուտակային չլինել: Ե՛վ վարժությունները, և՛ հիպոկալորիական սննդակարգը հանգեցնում են ներքին օրգանների ճարպի կորստի, սակայն ֆիզիկական վարժություններն ավելի մեծ ազդեցություն են ունենում ներքին օրգանների ճարպի վրա, քան ընդհանուր ճարպի: Բարձր ինտենսիվությամբ վարժությունները որովայնի ընդհանուր ճարպը արդյունավետորեն նվազեցնելու միջոցներից մեկն են: Էներգետիկ սահմանափակ սննդակարգը, որը զուգորդվում է ֆիզիկական վարժությունների հետ, կնվազեցնի մարմնի ընդհանուր ճարպը և ներքին օրգանների ճարպային հյուսվածքի և ենթամաշկային ճարպի հարաբերակցությունը, ինչը ենթադրում է ներքին ճարպի նախընտրելի մոբիլիզացիա, քան ենթամաշկային ճարպը:

#### Հարսրտային ճարպ
Էպիկարդի ճարպային հյուսվածքը (EAT) սրտի շուրջ կուտակված ներքին օրգանների որոշակի ձև է և հայտնաբերվել է որպես մետաբոլիկ ակտիվ օրգան, որը առաջացնում է տարբեր կենսաակտիվ մոլեկուլներ, որոնք կարող են էապես ազդել սրտի աշխատանքի վրա։  Բաղադրիչների զգալի տարբերություններ են նկատվել՝ հարսրտային ճարպը ենթամաշկային ճարպի հետ համեմատելիս, ինչը ենթադրում է կուտակված ճարպաթթուների տեղայնացման հատուկ ազդեցություն ճարպային բջիջների ֆունկցիայի և նյութափոխանակության վրա։

### Ենթամաշկային հյուսվածք
մինի|Ենթամաշկային ճարպի միկրո-անատոմիան
Մնացած ոչ վիսցերալ ճարպի մեծ մասը գտնվում է մաշկի տակ՝ հիպոդերմիս կոչվող հատվածում: Այս ենթամաշկային ճարպը կապված չէ ճարպակալման հետ կապված դասական շատ պաթոլոգիաների հետ, ինչպիսիք են սրտի հիվանդությունը, քաղցկեղը և ինսուլտը, և որոշ ապացույցներ նույնիսկ ցույց են տալիս, որ այն կարող է պաշտպանիչ լինել: Մարմնի ճարպի բաշխման սովորաբար կանացի (կամ գինեկոիդ) ձևը ազդրերի, ազդրերի և հետույքի շուրջը ենթամաշկային ճարպն է և, հետևաբար, ավելի քիչ վտանգ է ներկայացնում առողջության համար՝ համեմատած ներքին օրգանների ճարպի հետ:

Բոլոր այլ ճարպային օրգանների նման, ենթամաշկային ճարպը էնդոկրին համակարգի ակտիվ մասն է, որը արտազատում է լեպտին և ռեզիստին հորմոնները:

Մարդու ենթամաշկային ճարպային շերտի և մարմնի ընդհանուր ճարպի միջև կապը հաճախ մոդելավորվում է ռեգրեսիոն հավասարումների միջոցով: Այս հավասարումներից ամենահայտնին ձևավորել են Դուրնինը և Վորմերսլին, ովքեր խստորեն փորձարկել են մաշկի ծալքերի շատ տեսակներ և արդյունքում ստեղծել են երկու բանաձև՝ ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց մարմնի խտությունը հաշվարկելու համար: Այս հավասարումները ներկայացնում են հակադարձ հարաբերակցություն մաշկի ծալքերի և մարմնի խտության միջև. քանի որ մաշկի ծալքերի գումարը մեծանում է, մարմնի խտությունը նվազում է:

Գործոնները, ինչպիսիք են սեռը, տարիքը, բնակչության չափը կամ այլ փոփոխականները, կարող են անվավեր և անօգտագործելի դարձնել հավասարումները, և 2012 թվականի դրությամբ Դուրնինի և Վորմերսլիի հավասարումները մնում են միայն մարդու ճարպակալման իրական մակարդակի գնահատականները: Նոր բանաձեւեր դեռ ստեղծվում են։

### Ոսկրածուծի ճարպ
Ոսկրածուծի ճարպը, որը նաև հայտնի է որպես ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածք (MAT), վատ հասկացված ճարպային պահեստ է, որը բնակվում է ոսկրում և ցրված է արյունաստեղծ բջիջներում, ինչպես նաև ոսկրային տարրերում: Այս պահեստի ճարպային բջիջները ստացվում են մեզենխիմալ ցողունային բջիջներից (MSC), որոնք կարող են առաջացնել ճարպային բջիջներ, ոսկրային բջիջներ, ինչպես նաև բջիջների այլ տեսակներ: Այն փաստը, որ ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքը ավելանում է կալորիականության սահմանափակման/անորեքսիայի պայմաններում, մի առանձնահատկություն է, որը տարբերում է այս պահեստը այլ ճարպային պահեստներից: Մարմնամարզությունը կարգավորում է ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքը՝ նվազեցնելով ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքի քանակը և նվազեցնելով ոսկրածուծի ճարպային բջիջների չափը : Ոսկրածուծի ճարպի վարժությունների կարգավորումը ցույց է տալիս, որ այն ունի ֆիզիոլոգիական նմանություն այլ սպիտակ ճարպային պահեստների հետ: Ավելին, գիրության մեջ ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքի ավելացումը ցույց է տալիս, որ այն նման է սպիտակ ճարպի պահեստներին:

### Էկտոպիկ ճարպ
Էկտոպիկ ճարպը տրիգլիցերիդների կուտակումն է, բացի ճարպային հյուսվածքից, որոնք պետք է պարունակեն միայն փոքր քանակությամբ ճարպեր, ինչպիսիք են լյարդը, կմախքի մկանները, սիրտը և ենթաստամոքսային գեղձը: Սա կարող է խանգարել բջջային ֆունկցիաներին և, հետևաբար, օրգանների աշխատանքին և կապված է 2-րդ տիպի շաքարախտի դեպքում ինսուլինի դիմադրության հետ: Այն համեմատաբար մեծ քանակությամբ պահվում է որովայնի խոռոչի օրգանների շուրջ, բայց չպետք է շփոթել որովայնային ճարպի հետ:

Էկտոպիկ ճարպի կուտակման կոնկրետ պատճառն անհայտ է: Պատճառը, հավանաբար, գենետիկական, շրջակա միջավայրի և վարքային գործոնների համակցությունն է, որոնք ներգրավված են էներգիայի ավելցուկի ընդունման և ֆիզիկական ակտիվության նվազման մեջ: Քաշի զգալի կորուստը կարող է նվազեցնել էկտոպիկ ճարպի պաշարները բոլոր օրգաններում, և դա կապված է այդ օրգանների ֆունկցիայի բարելավման հետ:

Վերջին դեպքում, քաշի կորստի ոչ ինվազիվ միջամտությունները, ինչպիսիք են դիետան կամ վարժությունը, կարող են նվազեցնել Էկտոպիկ ճարպը (հատկապես սրտում և լյարդում) ավելորդ քաշով կամ ճարպակալած երեխաների և մեծահասակների մոտ:

## Ֆիզիոլոգիա
Ազատ ճարպաթթուները (FFAs) ազատվում են լիպոպրոտեիններից լիպոպրոտեին լիպազով (LPL) և մտնում են ճարպային բջիջներ, որտեղ դրանք նորից հավաքվում են տրիգլիցերիդների՝ էսթերֆիկացնելով դրանք գլիցերինի վրա: Մարդու ճարպային հյուսվածքը պարունակում է մոտ 87% լիպիդներ:

Գոյություն ունի ճարպային հյուսվածքի մեջ մտնող և դուրս եկող ազատ ճարպաթթուների մշտական ​​հոսք: Այս հոսքի զուտ ուղղությունը վերահսկվում է ինսուլինի և լեպտինի կողմից. եթե ինսուլինը բարձր է, ապա կա ազատ ճարպաթթուների մաքուր հոսք դեպի ներս, և միայն այն դեպքում, երբ ինսուլինը ցածր է, ազատ ճարպաթթունեը կարող են հեռանալ ճարպային հյուսվածքից: Ինսուլինի սեկրեցումը խթանում է արյան շաքարի բարձր մակարդակը, որն առաջանում է ածխաջրերի օգտագործումից։

Մարդկանց մոտ լիպոլիզը (տրիգլիցերիդների հիդրոլիզը դեպի ազատ ճարպաթթուներ) վերահսկվում է լիպոլիտիկ B-ադրեներգիկ ընկալիչների և a2A-ադրեներգիկ ընկալիչների միջնորդավորված հակալիպոլիզի միջոցով:

Ճարպային բջիջները կարևոր ֆիզիոլոգիական դեր ունեն տրիգլիցերիդների և ազատ ճարպաթթուների մակարդակը պահպանելու, ինչպես նաև ինսուլինի դիմադրության որոշման գործում: Որովայնային ճարպն ունի այլ նյութափոխանակության պրոֆիլ՝ ավելի հակված է ինսուլինի դիմադրության առաջացմանը: Սա մեծ չափով բացատրում է, թե ինչու կենտրոնական ճարպակալումը գլյուկոզի հանդուրժողականության խանգարման նշան է և հանդիսանում է սրտանոթային հիվանդությունների անկախ ռիսկի գործոն (նույնիսկ շաքարային դիաբետի և հիպերտոնիայի բացակայության դեպքում): Ուեյք Ֆորեստի համալսարանում (2009) էգ կապիկների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ավելի բարձր սթրես ունեցող անհատներն իրենց մարմնում ունեն ներքին օրգանների ճարպի ավելի բարձր մակարդակ: Սա ենթադրում է հնարավոր պատճառահետևանքային կապ այս երկուսի միջև, որտեղ սթրեսը նպաստում է ներքին օրգանների ճարպի կուտակմանը, որն իր հերթին առաջացնում է հորմոնալ և նյութափոխանակության փոփոխություններ, որոնք նպաստում են սրտի հիվանդության և այլ առողջական խնդիրների առաջացմանը:

Կենսատեխնոլոգիայի վերջին առաջընթացը թույլ է տվել ճարպային հյուսվածքից հավաքել չափահաս ցողունային բջիջներ՝ թույլ տալով խթանել հյուսվածքների աճը՝ օգտագործելով հիվանդի սեփական բջիջները: Բացի այդ, ինչպես մարդկանց, այնպես էլ կենդանիներից ստացված ճարպային ցողունային բջիջները, ըստ տեղեկությունների, կարող են արդյունավետ կերպով վերածրագրավորվել ինդուկացված պլյուրիպոտենտ ցողունային բջիջների՝ առանց սնուցող բջիջների անհրաժեշտության: Հիվանդի սեփական բջիջների օգտագործումը նվազեցնում է հյուսվածքների մերժման հնարավորությունը և խուսափում է էթիկական խնդիրներից, որոնք կապված են մարդու սաղմնային ցողունային բջիջների օգտագործման հետ։ Աճող ապացույցների շարքը նաև ենթադրում է, որ տարբեր ճարպային պահեստներում (այսինքն՝ որովայնի, օմենտալ, պերիկարդի) ստացվում են ճարպային ցողունային բջիջներ՝ տարբեր բնութագրերով: Այս պահեստային հատկանիշները ներառում են տարածման արագությունը, իմունոֆենոտիպը, տարբերակման պոտենցիալը, գեների էքսպրեսիան, ինչպես նաև զգայունությունը հիպոքսիկ կուլտուրայի պայմանների նկատմամբ: Թթվածնի մակարդակը, կարծես, կարևոր դեր է խաղում նյութափոխանակության և ընդհանուր առմամբ ճարպային ցողունային բջիջների ֆունկցիայի վրա:

Ճարպային հյուսվածքը արոմատազի հիմնական ծայրամասային աղբյուրն է ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց մոտ՝ նպաստելով էստրադիոլի արտադրությանը:

Ճարպից ստացված հորմոնները ներառում են.

* Ադիպոնեկտին
* Ռեզիստին
* Պլազմինոգեն ակտիվատոր ինհիբիտոր-1 (PAI-1)
* TNFα
* IL-6
* Լեպտին
* Էստրադիոլ (E2)

Ճարպային հյուսվածքները նաև արտազատում են մի տեսակ ցիտոկիններ (բջջից բջիջ ազդանշանային սպիտակուցներ), որոնք կոչվում են ադիպոկիններ (ճարպային ցիտոկիններ), որոնք դեր են խաղում գիրության հետ կապված բարդությունների մեջ: Հարանոթային ադիպոզ հյուսվածքն ազատում է ադիպոկիններ, ինչպիսին է ադիպոնեկտինը, որոնք ազդում են շրջապատող անոթների կծկման ֆունկցիայի վրա:

### Շագանակագույն ճարպ
մինի|Շագանակագույն ճարպի բջիջ
Շագանակագույն ճարպը կամ շագանակագույն ճարպային հյուսվածքը ճարպային հյուսվածքի մասնագիտացված ձև է, որը կարևոր է մարդկանց և այլ կաթնասունների հարմարվողական ջերմագենեզի համար: Շագանակագույն ճարպային հյուսվածքը կարող է ջերմություն առաջացնել՝ «անջատելով» օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացման շնչառական շղթան միտոքոնդրիայում՝ անջատող սպիտակուց 1-ի (UCP1) հյուսվածքային հատուկ արտահայտման միջոցով։ Շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածքը հիմնականում տեղակայված է կրծքավանդակի պարանոցի և մեծ արյունատար անոթների շուրջ, որտեղ այն կարող է արդյունավետորեն գործել ջերմափոխանակության մեջ: Այն ուժեղ կերպով ակտիվանում է սառը ազդեցության դեպքում սիմպաթիկ նյարդերից կատեխոլամինների արտազատմամբ, ինչը հանգեցնում է UCP1 ակտիվացմանը: Ճարպային հյուսվածքում առկա նյարդերի գրեթե կեսը զգայական նեյրոններ են՝ կապված մեջքային արմատային գանգլիաների հետ:

Շագանակագույն ճարպային հյուսվածքի ակտիվացումը կարող է առաջանալ նաև ի պատասխան չափից ավելի սնվելու: UCP1-ի ակտիվությունը խթանվում է երկար շղթայական ճարպաթթուներով, որոնք արտադրվում են β-ադրեներգիկ ընկալիչների ակտիվացումից հետո: Առաջարկվում է, որ UCP1-ը գործի որպես ճարպաթթուների պրոտոնի սիմպորտոր, թեև ճշգրիտ մեխանիզմը դեռ պետք է պարզաբանվի: Ի հակադրություն, UCP1-ն արգելակվում է ԱԵՖ-ով, ԱԿՖ-ով և ԳԵՖ-ով։

Այս գործընթացը դեղաբանական կերպով նմանակելու փորձերը մինչ այժմ անհաջող են եղել: «Շագանակագույն ճարպի» տարբերակումը շահարկելու տեխնիկան ապագայում կարող է դառնալ քաշի կորստի թերապիայի մեխանիզմ՝ խրախուսելով հյուսվածքների աճը այս մասնագիտացված նյութափոխանակության միջոցով՝ առանց այն այլ օրգաններում ներդնելու: Մարդու գիրության բուժման համար շագանակագույն ճարպի վերջնական թերապևտիկ թիրախավորման վերաբերյալ ակնարկը հրապարակվել է Սամուելսոնի և Վիդալ-Պուիգի կողմից 2020 թվականին:

Մինչև վերջերս ենթադրվում էր, որ մարդկանց շագանակագույն ճարպային հյուսվածքը հիմնականում սահմանափակվում է նորածիններով, սակայն նոր ապացույցները տապալել են այդ համոզմունքը: Մետաբոլիկ ակտիվ հյուսվածքը շագանակագույն ճարպի նման ջերմաստիճանային արձագանքներով առաջին անգամ արձանագրվել է 2007 թվականին որոշ չափահաս մարդկանց պարանոցում և թիկունքային մասում, և մարդկանց մեծահասակների մոտ շագանակագույն ճարպի առկայությունը հետագայում ստուգվել է հյուսվածքաբանական նույն անատոմիական շրջաններում։

### Մարմնագույն ճարպ և սպիտակ ճարպային հյուսվածքի (WAT) մգացում
Սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի մգացումը, որը նաև կոչվում է «խունացում», տեղի է ունենում, երբ սպիտակ ադիպոզ հյուսվածք պահեստներում գտնվող ճարպային բջիջները զարգացնում են շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածքի առանձնահատկությունները: **Մարմնագույն ճարպային բջիջները** ստանում են բազմաշերտ տեսք (պարունակում են մի քանի լիպիդային կաթիլներ) և մեծացնում են չզուգակցվող սպիտակուց 1-ի (UCP1) արտահայտվածությունը: Այդպես վարվելով՝ այդ սովորաբար էներգիա կուտակող ճարպային բջիջները դառնում են էներգիա ազատող ճարպային բջիջներ:

Դարչնագույն և մարմնագույն ճարպի կալորիականությունը այրելու ունակությունը լայնորեն ուսումնասիրվել է, քանի որ հետազոտական ​​ջանքերը կենտրոնանում են ճարպակալման և շաքարախտի բուժման համար նախատեսված թերապիաների վրա: 2,4-դինիտրոֆենոլ դեղամիջոցը, որը նաև UCP1-ի նման գործում է որպես քիմիական անջատիչ, օգտագործվել է քաշի կորստի համար 1930-ականներին: Այնուամենայնիվ, այն արագ դադարեցվեց, երբ չափից ավելի դեղաչափը հանգեցրեց անբարենպաստ կողմնակի ազդեցությունների, ներառյալ գերճնշմանը և մահվան: β3-ադրեներգիկ ագոնիստները, ինչպես CL316,243-ը, նույնպես մշակվել և փորձարկվել են մարդկանց վրա: Այնուամենայնիվ, նման դեղամիջոցների օգտագործումը մեծապես անհաջող է ապացուցվել մի քանի մարտահրավերների պատճառով, ներառյալ տարբեր տեսակների ընկալիչների առանձնահատկությունը և բերանի խոռոչի վատ կենսահասանելիությունը։

Սառնությունը շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածք գործընթացների առաջնային կարգավորիչն է և առաջացնում է սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի մգացում: Մգացումը՝ ի պատասխան քրոնիկ ցրտի ազդեցության, լավ փաստագրված է և շրջելի գործընթաց է: Մկների վրա կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ցրտից առաջացած շագանակագույն գույնը կարող է ամբողջությամբ շրջվել 21 օրվա ընթացքում, իսկ UCP1-ի չափելի նվազումը նկատվում է 24 ժամվա ընթացքում։ Rosenwald et al. պարզվել է, որ երբ կենդանիները կրկին ենթարկվում են սառը միջավայրի, նույն ճարպային բջիջները կընդունեն մարմնագույն ֆենոտիպ, որը ցույց է տալիս, որ մարմնագույն ճարպային բջիջները պահպանվում են:

Տրանսկրիպցիոն կարգավորիչները, ինչպես նաև աճող թվով այլ գործոններ, կարգավորում են մարմնագույն ճարպի առաջացումը: Տրանսկրիպցիայի չորս կարգավորիչները կենտրոնական նշանակություն ունեն սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի մգացման համար և ծառայում են որպես թիրախ շատ մոլեկուլների համար, որոնք հայտնի են, որ ազդում են այս գործընթացի վրա: Դրանք ներառում են պերօքսիզոմային պրոլիֆերատորով ակտիվացված ընկալիչի գամմա (PPARγ), PRDM16, պերօքսիզոմային պրոլիֆերատորով ակտիվացված ընկալիչի գամմա կոակտիվատոր 1 ալֆա (PGC-1α) և վաղ B-բջջային գործոն-2 (EBF2):

Մգացման վրա ազդող մոլեկուլների ցանկն աճել է այս թեմայի հանրաճանաչությանը ուղիղ համեմատականով և անընդհատ զարգանում է, քանի որ ավելի շատ գիտելիքներ են ձեռք բերվում: Այս մոլեկուլներից են իրիզինը և ֆիբրոբլաստների աճի գործոնը 21 (FGF21), որոնք լավ ուսումնասիրված են և համարվում են շագանակագույն գույնի կարևոր կարգավորիչներ: Իրիզինն արտազատվում է մկաններից՝ ի պատասխան վարժությունների, և ցույց է տրված, որ այն մեծացնում է շագանակագույն գույնը՝ ազդելով մարմնագույն նախադիպոցիտների վրա: FGF21 հորմոնը, որը հիմնականում արտազատվում է լյարդի կողմից, մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել այն բանից հետո, երբ ճանաչվել է որպես գլյուկոզի կլանման հզոր խթանիչ և շագանակագույն կարգավորող՝ PGC-1α-ի վրա իր ազդեցության միջոցով: Այն ավելացնում է շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածքի քանակությունը լյարդում ցրտի ազդեցության ժամանակ և ենթադրվում է, որ օգնում է դիետիկ գիրության դեմ դիմադրությանը։ FGF21-ը կարող է նաև արտազատվել ի պատասխան վարժությունների և ցածր սպիտակուցային սննդակարգի, թեև վերջինս մանրակրկիտ ուսումնասիրված չէ: Այս ուսումնասիրությունների տվյալները ցույց են տալիս, որ շրջակա միջավայրի գործոնները, ինչպիսիք են սննդակարգը և վարժությունը, կարող են մգանալու կարևոր միջնորդներ լինել: Մկների մոտ պարզվել է, որ խունացումը կարող է առաջանալ մեթիոնին-էնկեֆալին պեպտիդների արտադրության միջոցով 2-րդ տիպի բնածին լիմֆոիդ բջիջների կողմից՝ ի պատասխան ինտերլեյկին 33-ի:

### Գենոմիկայի և բիոինֆորմատիկայի գործիքներ մգացման ուսումնասիրման համար
Ճարպային հյուսվածքի բարդ բնույթի և մգացումը կարգավորող մոլեկուլների աճող ցանկի պատճառով մեծ ներուժ կա կենսաինֆորմատիկայի գործիքների օգտագործման համար՝ այս ոլորտում ուսումնասիրությունը բարելավելու համար: Սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի մգացման ուսումնասիրությունները մեծապես օգուտ են քաղել այս տեխնիկայի առաջընթացից, քանի որ մարմնագույն ճարպը արագորեն դառնում է ժողովրդականություն՝ որպես գիրության և շաքարախտի բուժման թերապևտիկ թիրախ:

ԴՆԹ միկրոզանգվածը կենսաինֆորմատիկական գործիք է, որն օգտագործվում է միաժամանակ տարբեր գեների արտահայտման մակարդակները որոշելու համար և լայնորեն օգտագործվել է ճարպային հյուսվածքի ուսումնասիրության մեջ: Նման հետազոտություններից մեկն օգտագործեց միկրոզանգվածային վերլուծություն Ingenuity IPA ծրագրաշարի հետ համատեղ՝ դիտարկելու սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի և շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածքի գեների արտահայտման փոփոխությունները, երբ մկները ենթարկվում էին 28&nbsp;°C և 6&nbsp;°C ջերմաստիճանային ազդեցության: Այնուհետև հայտնաբերվեցին և օգտագործվեցին տարբեր կերպով արտահայտված ուղիների վերլուծության համար առավել նշանակալիորեն վեր և ներքև կարգավորվող գեները: Բացահայտվել է, որ ցուրտ ազդեցությունից հետո սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքում վերկարգավորվող ուղիներից շատերը նույնպես բարձր արտահայտված են շագանակագույն ադիպոզ հյուսվածքում, ինչպիսիք են օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացումը, ճարպաթթուների նյութափոխանակությունը և պիրուվատի նյութափոխանակությունը: Սա ենթադրում է, որ ճարպային բջիջներից ոմանք անցել են մարմնագույն ֆենոտիպի 6&nbsp;°C ջերմաստիճանում: Mössenböck ռ այլք նաև օգտագործեց միկրոզանգվածային վերլուծություն՝ ցույց տալու համար, որ ինսուլինի անբավարարությունը արգելակում է մարմնագույն ճարպային բջիջների տարբերակումը, բայց չի խանգարում դրանց մգանալու ունակությանը: Այս երկու ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս միկրոզանգվածի օգտագործման ներուժը սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի մգացման ուսումնասիրության մեջ:

ՌՆԹ սեքվենավորումը (RNA-Seq) հզոր հաշվողական գործիք է, որը թույլ է տալիս քանակականացնել ՌՆԹ-ի արտահայտումը նմուշի մեջ գտնվող բոլոր գեների համար: Մգացման ուսումնասիրությունների մեջ ՌՆԹ սեքվենավորման ընդգրկումը մեծ արժեք ունի, քանի որ այն առաջարկում է ավելի լավ սպեցիֆիկություն, զգայունություն և գեների արտահայտման ավելի համապարփակ ակնարկ, քան մյուս մեթոդները: ՌՆԹ սեքվենավորումն օգտագործվել է ինչպես մարդկանց, այնպես էլ մկների հետազոտություններում՝ փորձելով բնութագրել մարմնագույն ճարպային բջիջները՝ ըստ նրանց գենային արտահայտման պրոֆիլների և բացահայտելու պոտենցիալ թերապևտիկ մոլեկուլները, որոնք կարող են առաջացնել մարմնագույն ֆենոտիպը: Նման հետազոտություններից մեկում օգտագործվել է ՌՆԹ սեքվենավորում՝ համեմատելու վայրի տիպի (WT) մկների սպիտակ ադիպոզ հյուսվածքի գենային արտահայտման պրոֆիլները և նրանց, որոնցմոտ առկա է վաղ B-բջջային գործոն-2 (EBF2) գերարտահայտում: Տրանսգենային կենդանիների սպիտալ ադիպոզ հյուսվածքը դրսևորեց շագանակագույն ճարպի գենային ծրագիր և նվազեցրեց սպիտալ ադիպոզ հյուսվածքի հատուկ գենի արտահայտությունը վայրի մկների համեմատ: Այսպիսով, EBF2-ը ճանաչվել է որպես պոտենցիալ թերապևտիկ մոլեկուլ, որը հրահրում է մարմնագույն դառնալու գործընթացը:

Քրոմատինի իմունային նստվածքի սեքվենավորումը (ChIP-seq) մեթոդ է, որն օգտագործվում է ԴՆԹ-ի վրա սպիտակուցների կապող վայրերը հայտնաբերելու և հիստոնային փոփոխությունները գնահատելու համար: Այս գործիքը հնարավորություն է տվել ուսումնասիրել մգացման էպիգենետիկ կարգավորումը և օգնում է պարզել այն մեխանիզմները, որոնցով սպիտակուց-ԴՆԹ փոխազդեցությունները խթանում են մարմնագույն ճարպային բջիջների տարբերակումը: Մարմնագույն ճարպային բջիջների քրոմատինային լանդշաֆտները դիտարկող ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այս բջիջների ադիպոգենեզը առաջանում է բջիջների հատուկ քրոմատինային լանդշաֆտների ձևավորման արդյունքում, որոնք կարգավորում են տրանսկրիպցիոն ծրագիրը և, ի վերջո, վերահսկում են տարբերակումը: Օգտագործելով քրոմատինի իմունային նստվածքի սեքվենավորումը այլ գործիքների հետ համատեղ, վերջին ուսումնասիրությունները հայտնաբերել են ավելի քան 30 տրանսկրիպցիոն և էպիգենետիկ գործոններ, որոնք ազդում են մարմնագույն ճարպային բջիջների զարգացման վրա:

### Գենետիկա
Խնայող գենի հիպոթեզը (նաև կոչվում է սովի հիպոթեզ) ասում է, որ որոշ պոպուլյացիաներում մարմինը ավելի արդյունավետ կլինի ճարպը պահել առատության ժամանակ՝ դրանով իսկ ավելի մեծ դիմադրություն տալով սովի նկատմամբ սննդի սակավության ժամանակ: Այս վարկածը, որն ի սկզբանե առաջ է քաշվել գլյուկոզի նյութափոխանակության և ինսուլինի դիմադրության համատեքստում, ժխտվել է ֆիզիկական մարդաբանների, ֆիզիոլոգների և այդ գաղափարի սկզբնական կողմնակիցների կողմից, թեև, ըստ դրա մշակողի, այն մնում է «այնքան կենսունակ, որքան երբ [այն] առաջին անգամ առաջ քաշվեց»։

1995 թվականին Ջեֆրի Ֆրիդմանը Ռոքֆելլերի համալսարանի իր օրդինատուրայի ժամանակ Ռուդոլֆ Լեյբելի, Դուգլաս Քոլմանի և այլոց հետ միասին հայտնաբերեց լեպտին սպիտակուցը, որը պակասում էր գենետիկորեն գեր մկնիկին: Լեպտինը արտադրվում է սպիտակ ճարպային հյուսվածքում և ազդանշան է տալիս հիպոթալամուսին: Երբ լեպտինի մակարդակը նվազում է, մարմինը դա մեկնաբանում է որպես էներգիայի կորուստ, և քաղցը մեծանում է: Մկները, որոնց պակասում է այս սպիտակուցը, ուտում են այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանք չորս անգամ գերազանցում են իրենց սովորական չափը:

Այնուամենայնիվ, լեպտինը այլ դեր է խաղում կրծողների և մարդկանց սննդակարգով առաջացած գիրության մեջ: Քանի որ ճարպային բջիջները արտադրում են լեպտին, գեր մարդկանց մոտ լեպտինի մակարդակը բարձրանում է: Այնուամենայնիվ, քաղցը մնում է, և երբ քաշի կորստի պատճառով լեպտինի մակարդակը նվազում է, քաղցը մեծանում է: Լեպտինի անկումը ավելի լավ է դիտարկել որպես սովի ազդանշան, քան լեպտինի բարձրացումը որպես հագեցման ազդանշան: Այնուամենայնիվ, գիրության մեջ լեպտինի բարձրացումը հայտնի է որպես լեպտինի դիմադրություն: Փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում հիպոթալամուսում՝ ճարպակալման ժամանակ լեպտինի դիմադրության առաջացման համար, ներկայումս գտնվում են ճարպակալման հետազոտության ուշադրության կենտրոնում:

Լեպտինի (*ob*) գենի գենային թերությունները հազվադեպ են մարդկային գիրության մեջ: Հուլիսի 2010-ի դրությամբ ամբողջ աշխարհում հայտնաբերվել է միայն 14 անհատ հինգ ընտանիքից, ովքեր կրում են մուտացված *ob* գենը (որոնցից մեկը մարդկանց մոտ գենետիկ գիրության առաջին հայտնաբերված պատճառն էր)՝ պակիստանյան ծագման երկու ընտանիք, որոնք ապրում են Մեծ Բրիտանիայում, մեկ ընտանիք՝ Թուրքիայում, մեկը՝ Եգիպտոսում և մեկը՝ Ավստրիայում, և երկու այլ ընտանիքներ են հայտնաբերվել, որոնք կրում են մուտացված *ob* ռեցեպտոր: Մյուսների մոտ հայտնաբերվել է լեպտինի գենետիկորեն մասնակի անբավարարություն, և այդ անհատների մոտ լեպտինի մակարդակը նորմալ միջակայքի ցածր մակարդակի վրա կարող է նշան լինել ճապակալման:

Գենների մի քանի մուտացիաներ, որոնք ներառում են մելանոկորտինները (օգտագործվում են ախորժակի հետ կապված ուղեղի ազդանշանների մեջ) և նրանց ընկալիչները, ինչպես նաև հայտնաբերվել են որպես գիրություն առաջացնող բնակչության ավելի մեծ մասի մոտ, քան լեպտինի մուտացիաները:

### Ֆիզիկական հատկություններ
Ճարպային հյուսվածքն ունի ~0,9 գ/մլ խտություն: Այսպիսով, ավելի շատ ճարպային հյուսվածք ունեցող անձը ավելի հեշտությամբ է լողում, քան նույն քաշ ունեցողն բայց ավելի շատ մկանային հյուսվածք ունեցող անձը, քանի որ մկանային հյուսվածքն ունի 1,06 գ/մլ խտություն:

## Մարմնի ճարպաչափ
**Մարմնի ճարպաչափը** գործիք է, որն օգտագործվում է մարդու մարմնում մարմնի ճարպի և քաշի հարաբերակցությունը չափելու համար: Տարբեր հաշվիչներ օգտագործում են տարբեր մեթոդներ հարաբերակցությունը որոշելու համար: Նրանք հակված են մարմնի ճարպի տոկոսը քիչ կարդալու:

Ի տարբերություն DXA-ի և ստորջրյա կշռման կլինիկական գործիքների, մարմնի ճարպաչափի համեմատաբար էժան տեսակը օգտագործում է կենսաէլեկտրական դիմադրության վերլուծության սկզբունքը (BIA)՝ անհատի մարմնի ճարպի տոկոսը որոշելու համար: Դրան հասնելու համար հաշվիչը մարմնի միջով անցկացնում է փոքր, անվնաս էլեկտրական հոսանք և չափում դիմադրությունը, այնուհետև օգտագործում է մարդու քաշի, հասակի, տարիքի և սեռի մասին տեղեկատվությունը` հաշվարկելու մարդու մարմնի ճարպի տոկոսի մոտավոր արժեքը: Հաշվարկը չափում է մարմնի ջրի ընդհանուր ծավալը (նիհար հյուսվածքը և մկանները պարունակում են ավելի մեծ տոկոս ջուր, քան ճարպը), և այս տեղեկատվության հիման վրա հաշվարկվում է ճարպի տոկոսը: Արդյունքը կարող է տատանվել մի քանի տոկոսային կետ՝ կախված նրանից, թե ինչ է կերել և որքան ջուր է խմել անալիզից առաջ: Այս մեթոդը արագ և մատչելի է, բայց ոչ ճշգրիտ: Այլընտրանքային մեթոդներն են՝ մաշկի ծալման մեթոդները՝ օգտագործելով տրամաչափեր, ստորջրյա կշռում, ամբողջ մարմնի օդի տեղաշարժի պլետիզմոգրաֆիա (ADP) և DXA:

## Կենդանիների ուսումնասիրություններ
CCR2-ի պակաս ունեցող մկների ճարպային (ադիպոզ) հյուսվածքում կա էոզինոֆիլների քանակի ավելացում, մակրոֆագների ավելի մեծ այլընտրանքային ակտիվացում և հակվածություն 2-րդ տիպի ցիտոկինների արտահայտմանը: Ավելին, այս ազդեցությունը չափազանցված էր, երբ մկները գիրացան բարձր ճարպային սննդակարգից:

## Ցուցասրահ

Պատկեր:Gray940.png|Մաշկի գծապատկերային հատվածային տեսք (խոշորացված)
Պատկեր:Yellow_adipose_tissue_in_paraffin_section_-_lipids_washed_out.jpg|Սպիտակ ճարպային հյուսվածք պարաֆինային հատվածում
Պատկեր:Body_Fat_meter.jpg|Մարմնի ճարպը չափելու էլեկտրոնային գործիք


## Տես նաև
* Ադիպոցիտներ
* Ճարպակալում
* Սովամահություն
* Ցողունային բջիջներ
* Մանկան քաշի դասակարգում
* Ֆեթշեյմինգ

## Ծանոթագրություններ

## Ավելին իմանալու համար

* 
* 

## Արտաքին Հղումներ

* Adipose tissue photomicrographs

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Հյուսվածաբանություն
Կատեգորիա:Ճարպեր
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա