open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լճավան

**Լճավան**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Կարճաղբյուր գետի աջափնյակում, մարզկենտրոն Գավառից 65 կմ հարավ-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 2040 մետր բարձրության վրա։ Լճավան է վերանվանվել 1967 թ. մայիսի 25-ին։

## Բնակչություն
Բնակչության մի մասի նախնիները 1828-1829 թթ. գաղթել են Պարսկահայաստանի գավառներից, Կարսի մարզից և Մուշի ու Բուլանըխի գյուղերից՝ 1918-1920 թթ.։

Լճավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային մշակաբույսերի, ծխախոտի մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կոթող
Գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում է Գթաշեն գյուղատեղին (15-17-րդ դդ.), հարավում կան սրբավայրեր՝ Մայր Աստվածածին և Սուրբ Սարգիս Ատենահաս։ Գյուղի շրջակայքում է գտնվում մեկ ավերված եկեղեցի (13-14-րդ դդ.), միջնադարյան խաչքարեր ու գերեզմաններ, 3 կմ հարավ՝ «Սարի Սուրբ» մատուռ (15-17-րդ դդ.)։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ծովազարդ

**Ծովազարդ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Գավառ համայնքում։

## Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Գտնվում է Սևանա լճի հյուսիս-արևմտյան ափից մոտ 2 կմ հեռավորությամբ, Սևան-Գավառ ավտոճանապարհի վրա, մարզկենտրոն Գավառից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1920 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ներկայիս բնակչության նախնիները 1829-1830 թթ. գաղթել են Արևմտյան Հայաստանից։

Ծովազարդի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, կերային մշակաբույսերի և կարտոֆիլի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կոթող
Գյուղում և շրջակայքում պահպանվել են դամբարաններ (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզ.), եկեղեցի (17-18դդ.), 12-15 դդ. արձանագրություններով խաչքարեր և գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* 
* World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գավառ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Ծովակ

**Ծովակ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 6 կմ արևմուտք, Սևանա լճի հարավ-արևելյան ափի մոտ։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1920 մ բարձրության վրա։

Նախկինում *Ներքին Զաղալու* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ Վերանվանվել է **Ծովակ** 1946 թ. օգոստոսի 12-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Անվանում
Ունեցել է Ներքին Զաղեն անվանումը, ստուգաբանվում է` Զաղա` նշանակում է հեր-քարայր, որոնցից մի քանիսը ստորգետնյա անցումներով կապված են եղել իրար հետ։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Սևանի լճափնյա հարթավայրում, Մարտունի-Վարդենիս ավտոճանապարհի վրա, մարզկենտրոնից 64 կմ հարավ-արևելք։ Գյուղի տարածքը կազմում է 1586,11 կմ², բնակչություն՝ 2887 մարդ։ Մարզկենտրոնից Գավառից գտնվում է մոտ 60-62 կմ հեռավորության վրա։ 1920-ական թվականներից այն հայտնի է եղել իր նավահանգստով որտեղից կապ է հաստատվել Սևան բնակավայրի հետ։ Նավագնացությունը եղել է հիմնական տրանսպորտային միջոցը։ Լճին հարող ցամաքը անտառապատ գոտի է։ Հին գյուղի ավերակների և բնակիչների մասին վկայություններ կան ներկայիս գյուղի տարածքի արևմտյան բարձրադիր մասում։ Ծովակը հետագայում կառուցվել է լճի արհեստական ցամաքեցման հետևանքով չորացված հողերի վրա, որպես հանգստի գոտի կարող է ծառայել նախկինում գործող «Ֆազենդա» տարածք շինությունը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծովակի մշտական բնակչությունը կազմել է 2319, առկա բնակչությունը՝ 2202 մարդ։ 
Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիներն այստեղ են գաղթել 1827 թ. Արևմտյան Հայաստանի Մուշի շրջանի Բուլալու բնակավայրից։ Ծովակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում պահպանվել են 19-րդ դարի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, 11-րդ և հետագա դարերում բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից 7-ը մի շարքի վրա են և կոչվում են «Յոթ եղբայր» (1013թ.): Գյուղից 1,5 կմ հյուսիս-արևելք կա «Ավերք» գյուղատեղի (մջնդ.), արևմտյան մասում` «Թուխ Մանուկ» մատուռ և գերեզմանոց։ Շրջակայքում կան կիկլոպյան ամրոց-բնակավայր (մ.թ.ա. 1-ին հզմ.), Սարդուր II-ի սեպագիր արձանագրությունը (մ.թ.ա. 8-րդ դ.)։

Խորհդային տարիներին գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, 2 գրադարան, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է ծխախոտագործությամբ, ձկնորսությամ, կարտոֆիլի և հացահատիկի, բանջարաբոստանային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղացիները զբաղվում են հիմնականում մանր և խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Կլիմա
Գյուղը գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ցամաքային կլիմային բնորոշ հատկանիշերով։ Ձմեռները տևական են, ցուրտ, ձնածածկույթով։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +4.6 ْC է։ Առավելագույն բարձր ջերմաստիճանը +32 ْC, նվազագույնը` -35-36 ْ C : Տարեկան տեղումների քանակը 400-500 մմ. (առավելագույնը` մայիսին)։

## Ծովակցիներ
* Արքմենիկ Նիկողոսյան

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
*
*

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Կալավան

**Կալավան**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ համայնքում։

## Պատմություն
Կալավան բնակավայրը հիմնադրվել է 1800-ական թվականներին։ Մինչև Հայաստանի անկախությունը այն կոչվել է Ամրխեր, իսկ 1991 թվականից՝ Կալավան։

### Պատմական հուշարձաններ
Բնակավայրի տարածքում պահպանվել են պատմական մի շարք հուշարձաններ, այդ թվում՝ դամբարանադաշտեր (Կալավան–1, Կալավան-2), XIV-XVII դարերով թվագրվող գերեզմանոց, բազմաթիվ խաչքարեր, քարե դարի բնակավայր։

Կալավան-1 և Կալավան-2 հնագիտական հուշարձանները վերաբերում են քարե դարին։ Կալավան-1 հուշարձանը թվագրվում է 14-րդ հազարամյակով, իսկ Կալավան-2-ը՝ 34 200 տարեկան է։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Բարեբեր գետի ափին՝ մարզկենտրոն Գավառից 107 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակերևույթից 1600 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Մինչև 1988-1989 թթ. Կալավանը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։ Ներկայիս բնակիչները հայեր են, որոնք գաղթել են նույն տարիներին Խորհրդային Ադրբեջանի Շամքորի շրջանի բնակավայրերից, ինչպես նաև Սումգայիթ քաղաքից։ Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կալավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 117, առկա բնակչությունը՝ 108 մարդ։ Կալավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գեղարքունիքի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Կալավան
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնքի բնակավայրեր
Ծափաթաղ

**Ծափաթաղ** (նախկին անվանումները՝ *Բաբաջան*, *Կզըլքենդ*), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի տարածաշրջանում, Վարդենիս քաղաքից մոտ 32 կմ հյուսիս-արևմուտք, Սևանա լճի արևելյան ափին։

Նախկինում *Բաբաջան* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից՝ Վարդենիսի շրջանի։ 1978 թ. հունվարի 1-ին վերանվանվել է *Կզըլքենդ*, 1991 թվականին՝ **Ծափաթաղ**։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի մեջ։ 2017 թվականից մտնում է Շողակաթ համայնքի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծափաթաղի մշտական բնակչությունը կազմել է 360, առկա բնակչությունը՝ 279 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայերով։ Ծափաթաղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմություն
ԽՍՀՄ վերջին տարիներին Ծափաթաղ գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, տեղական մուսուլմանական գերեզմանոցի տապանաքարերի հիմնականում թվագրված են 1960-1988 թ., որից հետո գյուղի ադրբեջանցիները Ադրբեջանից գաղթած հայերի հետ փոխանակումների կամ վաճառքի միջոցով հեռացել են Ադրբեջան, որոնք այնուհետև հաստատվել են գերազանցապես Թովուզի և Դաշքեսանի շրջաններում։ Ներգաղթյալների մեծամասնությունը Դաշքեսանի Խաչակապ (ադրբեջանական անվանումը՝ Ղուշչի) գյուղի հայերն են։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կարճաղբյուր

**Կարճաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Սևանա լճի հարավարևելյան ափին, Վարդենիս-Երևան խճուղու մոտ, շրջկենտրոնից 13 կմ հարավ–արևմուտք։ Անասնապահական–ծխախոտագործական սովետական տնտեսությունը զբաղվում է նաև հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։ Կարճաղբյուրում են «Իշխան»-ի ձկնաբուծարանը և «Վարդենիս» հանգստի տունը։ Ունի միջնակարգ դպրոց, կուլտուրայի պալատ, 2 գրադարան, կինո, մսուր-մանկապարտեզ, բուժկայան։ Կարճաղբյուրի շրջակայքում կան բազմաթիվ հնագիտական հուշարձաններ, որոնցից հնագույնները համանուն գետի ձորակում սփռված ժայռապատկերներն են։ Գյուղից հարավ-արևելք գտնվում է «Բերդի դոշ» կոչվող կիկլոպյան ամրոցը (գրավում է 5 հեկտար տարածություն)։ Սարահարթի բարձրադիր մասում ընկած է միջնաբերդը՝ շրջապատված 4 մետր լայնությամբ պարսպով, ունի լայն մուտք, որի մոտ պահպանվել են երկու հզոր բուրգերի հետքեր։ Այս տարածքից հավաքած նյութերը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ ամրոցն ու միջնաբերդը բնակեցված են եղել բրոնզի դարաշրջանից մինչև միջնադար։ Ամրոցից հարավ և հարավ-արևելք պահպանված են երկու դոլմեն։ Հարավային մասում կան նաև կենցաղային պատկերներով միջնադարյան դամբարանադաշտ և խոշոր ժայռաբեկորներից ու խաչքարերից կառուցված մատուռներ (անվանում են «Քարե դուռ»)։ Գյուղից 2 կմ արևմուտք, կոլտնտեսության արտերում, սփռված են մ.թ.ա. 3–րդ հազարամյակից մինչև 3–1–րդ դարերի դամբարանների խմբեր և մոտ 4 հեկտար տարածքով անտիկ ժամանակաշրջանի բնակավայր, որը կառուցված է եղել բավական կանոնավոր հատակագծով։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կարճաղբյուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 2337, առկա բնակչությունը՝ 2263 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց հիմնական մասի նախնիները 1829-1830 թթ. գաղթել են Արևմտյան Հայաստանից։ Կարճաղբյուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
* 

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Կութ

**Կութ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Կութ գետի ափին, մարզկենտրոն Գավառից 87 կմ հարավ-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 2100 մետր բարձրության վրա։ Կութ է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3ին։

## Աշխարհագրություն
Կութ բնակավայրը տեղակայված է տեղակայված է Գեղարքունիքի մարզի հարավ-արևելքում։ Հարավից և հարավ-ալևելքից սահմանակից է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանին։ Բնակավայրի հյուսիս-արևմուտքում են գտնվում Գեղարքունիքի մարզի Սոթք, արևմուտքում՝ Շատվան, հարավ-արևմուտքում՝ Նորաբակ գյուղերը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կութի մշտական բնակչությունը կազմել է 193, առկա բնակչությունը՝ 180 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։
Կութի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

19-րդ դարի սկզբներից գյուղը սկսել է բնակեցվել թուրքերով, և 1931 թվականին 211 բնակչից միայն 9-ն էին հայ։ Թուրքերը բնակավայրը սկզբում անվանել են Զարզիբիլ, այնուհետև՝ Զառքենդ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կերային մշակաբույսերի, հացահատիկի և ծխախոտի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույց
Կութի շրջակայքում կան հայկական գերեզմաններ (16-17դդ.), խաչքարեր (15-16դդ.), գյուղից 2 կմ հարավ-արևելք՝ գյուղատեղի (15-17դդ.)։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ձորագյուղ (գյուղ, Գեղարքունիքի մարզ)

**Ձորագյուղ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Մարտունու տարածաշրջանում, ձգվում է Գեղամա լեռների արևելյան փեշերին՝ ծովի մակերևույթից 2000 մետր բարձրության վրա։ Մինչև 1950-60-ական թվականները գյուղը հիմնականում տարածվում էր Շողվագ և Շոռ /աղի/ գետերի ափերին։ Այժմ գյուղը դուրս է եկել ձորից ու տարածվել շրջակա հարթավայրերում։

## Պատմություն
Ձորագյուղը՝ Շողագան /Շողվագ/, ապա Վալի Աղալուն /Վայլաղալու/ ունի տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային հարուստ պատմություն։ Շողագայի մասին առաջին անգամ մատենագրություններում հանդիպում ենք 980-ական թվականներին Հովհաննես 6-րդ կաթողիկոս Դրասխանակերտցու պատմությունում։
Շողագան կամ Շողվագը /հայերեն մեկնաբանությամբ,,Շողեր հագած,,/ պարսիկներից գնում է Սյունյաց Մարիամ իշխանուհին և որպես սեփական կալվածք նվիրում է իր իսկ հովանավորչությամբ կառուցված եկեղեցուն։ Այդ եկեղեցու բակում էլ իր պատգամով մահից հետո ամփոփվում է իշխանուհու մարմինը։
Գյուղում գործում է Մասրուց Անապատ եկեղեցին, որը ավելի հին պատմություն ունի։ Այն բարեբախտաբար քիչ է վնասվել և այժմ ամբողջովին վերականգնվել է ու ծառայում է հավատացյալ բնակչությանը։ Շողագայի պատմությունը ձգվում է մինչև 1826 թ., երբ պարսիկները գյուղը վերաբնակեցնում են մուսուլմաններով և այն անվանափոխում,,Վալի-Աղալու,, /Վայլաղալու/։ Իսկ երբ 1831 թ. գյուղը վերաբնակեցվում է Ալաշկերտի Չլկանի գյուղից գաղթած այսօրվա ձորագյուղցիների նախնիներով, մուսուլմանները հեռանում են, բայց գյուղի անունը պահպանվում է մինչև 1921 թ.։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ձորագյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 4737, առկա բնակչությունը՝ 3377 մարդ։ Ձորագյուղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
# Գեղարքունիքի մարզպետարան 
* 
* World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Ձորավանք

**Ձորավանք**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ համայնքում։

Գտնվում է Գետիկ գետի ձախ ափին։ Գտնվում է գեղատեսիլ, անտառապատ վայրում, ծովի մակարդակից 1160-1200 մ բարձրության վրա; Բնակչությունը` 176 մարդ (2011 թ.), հայեր։

Նախկինում *Ղարաղայա* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Դիլիջանի գավառի, 1930 թվականից Դիլիջանի, իսկ 1937 թվականից` Կրասնոսելսկի շրջանի։ Վերանվանվել է **Ձորավանք** 1991 թ. ապրիլի 3-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ձորավանքի մշտական բնակչությունը կազմել է 176, առկա բնակչությունը՝ 161 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` հայերով։ Ձորավանքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնքի բնակավայրեր
Կուտական

**Կուտական**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Սևանա լեռների ստորոտին, մարզկենտրոն Գավառից 92 կմ հարավ-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակարդակից 2100 մ բարձրության վրա։ **Կուտական** է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կուտականի մշտական բնակչությունը կազմել է 548, առկա բնակչությունը՝ 469 մարդ։ ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում՝ մինչև 1989 թվականը, գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Կուտականի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույց
Գյուղի հարավային մասում գտնվում է 12-17 դդ. խաչքարերով գերեզմանոց, իսկ գյուղի մեջ՝ 16-17 դդ. տապանաքարեր։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Մադինա

**Մադինա**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 2200 մետր բարձրության վրա` Արմաղան լեռան արևելյան ստորոտին, Արգիճի գետի ձախ ափին։ Գյուղը Սևան-Մարտունի մայրուղուց գտնվում է 15 կմ հեռավորության վրա, մայրաքաղաքից՝ 130 կմ։

Վերաբնակեցվել է 1925-30 թթ. Ներքին Գետաշենից (Ներքին Ադյամանից) տեղափոխված  մի քանի ընտանիքներով (նրանց նախնիները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտ և Մուշ գավառներից)։ Տները քարակերտ են, թեք տանիքներով։ Գյուղապետարանը տեղակայված է մշակույթի տան շենքում։ Համայնքի վարչական տարածքը կազմում է 1545.2 հա  որից` բնակելի  մակերեսը 95.8 հա, ցանքատարածքը 508.3 հեկտար, արոտավայրը 365.2 հեկտար։ Կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է,  ձյունառատ ու երկարատև, ձմեռը կարող է տևել մինչև 5 ամիս, ամառը զով է ու առողջարար։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է` անասնապահություն և հողագործություն։ Հիմնական մշակաբույսը կարտոֆիլն է։ Գյուղը Էլեկտրաֆիկացված և գազաֆիկացված է, ունի մշտական լավորակ խմելու ջուր, 1 մշակույթի տուն, 1 գրադարան, 1 փոստի բաժանմունք, 1 բուժկետ, 1 միջնակարգ դպրոց։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մադինայի մշտական բնակչությունը կազմել է 1111, առկա բնակչությունը՝ 983 մարդ։ Մինչև 1922 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ եղել հիմնականում հայաբնակ։

Մադինայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
* 
* 

Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Մաքենիս

**Մաքենիս**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 7 կմ հարավ-արևմուտք, Կարճաղբյուր գետի աջ ափին, ծովի մակարդակից մոտ 2200 մ բարձրության վրա։

Նախկինում *Ղզըլվանք* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ 1940 թ. հուլիսի 24-ին վերանվանվել է *Չիչակլի*, իսկ 1978 թ. հունվարի 25-ին` **Մաքենիս**։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մաքենիսի մշտական բնակչությունը կազմել է 405, առկա բնակչությունը՝ 400 մարդ։ Մինչև 1918 թ. գյուղը եղել է ադրբեջանաբնակ, այնուհետ` ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։ 1989 թ. ապրել են միայն հայեր։ Մաքենիսի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Մեծ Մասրիկ

**Մեծ Մասրիկ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Վարդենիսից դեպի հյուսիսարևելք, Երևանից 170 կմ արևելք, մարզկենտրոն Գավառ քաղաքից 75 կմ հարավ-արևելք, Սևանա լճից 10 կմ և Սոթքից 7 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մեծ Մասրիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 3132, առկա բնակչությունը՝ 3066 մարդ։ Մինչև 1918 թ. գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, մինչև 1989 թ.` ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։ Մեծ Մասրիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմություն
Մեծ Մասրիկը՝ հայկական իշխանանիստ-մելիքանիստ ավան էր։ XIV-դարի վերջում, այստեղ հիմնվեց առաջին հայ մելիքությունը (իշխանությունը)՝ Սոթքի Մելիք-Շահնազարյանների իշխանական տոհմը։ Գյուղում մինչ օրս պահպանվել է մելիքական հանգստարանը, մի շարք յուրօրինակ տոհմական խաչքարերով։ 
Գյուղի հիմնական բնակիչները հայերն են։ Գյուղից դեպի հարավ տեղակայված է Վարդենիսի շրջանի օդակայանը։ 1991 թվականին Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո, օդակայանը դադարեց գործել։

## ԱԲԱՍ ԲԵԿԻ ԽԱՉՔԱՐԸ ԵՎ ԼԵՌԸ
Աբաս Բեկի խաչքարը գտնվում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Մեծ Մասրիկ գյուղի կենտրոնում՝ Մելիք-Շահնազարյանների տոհմական տապանատանը։ Կանգնեցված է անմշակ պատվանդանին։ Խաչքարի քիվի կենտրոնում քանդակված է Հիսուս Քրիստոսը։ Քրիստոսի ոտքերի կողմերում քանդակված են 4 ավետարանիչները.

1. Մատթեոսը նույնացվում է մարդու հետ, որովհետև նրա Ավետարանը սկսվում է Քրիստոսի մարդեղության պատմությունով։

2. Մարկոսը ներկայացվում է առյուծի խորհրդանիշով, որովհետև իր Ավետարանի սկզբում առյուծի պես քաջաբար հայտարարում է, թե Հիսուս Աստծո Որդին է։

3. Ղուկասը նույնացվում է եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ նրա Ավետարանը սկսվում է Զաքարիայի` տաճարում զոհի պատրաստության պաշտամունքի նկարագրությամբ։ Այս պատմությունն իր հերթին դիտվել է իբրև պատրաստություն Քրիստոսի զոհաբերության։

4. Հովհաննեսը ներկայացվում է արծվի խորհրդանիշով, որովհետև նա իր Ավետարանի սկզբում սավառնում է վեր` հայտարարելով Քրիստոսի աստվածությունը։

Խաչքարը ունի 5 տող վիմական արձանագրություն, որի համաձայն խաչքարը կանգնեցրել է Զոհրաբը, ի հիշատակ Աբաս Բեկի, ով Եսայի բեկի որդին էր ու Մելիք Շահնազարի թոռը։ Խաչքարը կանգնեցվել է 1641 թվականին։

Աբաս Բեկի անունով լեռը գտնվում է Վարդենիսի լեռնաշղթայում՝ Ալ լճերի և Մասրիկ գետի արևմտյան ակունքի (Սոնայի աղբյուրի) միջև։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
*
*World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
*
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Կախակն

**Կախակն***, (Սովետաքենդ),* գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

## Անուն
Բնակավայրը Կախակն է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը տեղակայված է Սևանի լեռների հարավային ստորոտին՝ Վարդենիս քաղաքից մոտ 10 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակարդակից բարձր է 2080-2140 մ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Կախակնի մշտական բնակչությունը կազմել է 375, առկա բնակչությունը՝ 347 մարդ։ Մինչև 1989 թվականին գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ հայերով։ Կախակնի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ներքին Շորժա

**Ներքին Շորժա**, Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 11 կամ հարավ-արևելք, Մասրիկ գետի աջ ափին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ներքին Շորժայի մշտական բնակչությունը կազմել է 12, առկա բնակչությունը՝ 44 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։ Ներքին Շորժայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Նորաբակ

**Նորաբակ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 10 կմ հարավ-արևելք։ Ընդգրկված է Գեղամասար համայնքում։ Վերանվանվել է **Նորաբակ** 1991 թ.  ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորաբակի մշտական բնակչությունը կազմել է 246, առկա բնակչությունը՝ 241 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Ադրբեջանի Դաշքեսան քաղաքից բռնագաղթած հայերով։ Նորաբակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմություն
Նորաբակ գյուղն առաջին անգամ բնակեցվել է 1000-ական թվականներին։ Բայց, կա նաև վարկած, որ գյուղը բնակեցվել է 5-րդ դարից։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Նորաբակ բնակավայրը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։ Այստեղ պետության կողմից հավառվել են 9 հուշարձաններ, որոնցից է գյուղի հարավային մասում՝ բարձունքին գտնվում է մ.թ.ա. 1-ից հազարամյակից մինչև 12-18 դարերով թվագրվող բնակատեղի, նույն տեղում գտնվող և 12-ից 18-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց, գյուղից 1,5 կմ դեպի արևմուտք՝ գոմերի մոտ գտնվող և 17-ից 18-րդ դարերով թվագրվող գյուղատեղի, վերջինի հարավային կողմում և 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող խաչքար, գյուղատեղիի հյուսիսային մասում գտնվող և 16-ից 18-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց, 16-ից 17-րդ դարերով թվագրվող տապանաքար, 1713 թվականով թվագրվող արձանագիր տապանաքար, արևմտյան կողմում 1990 թվականին տեղաբնակների կողմից կանգնեցված և 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող խաչքար, արևմտյան կողմում 1990 թվականին տեղաբնակների կողմից կանգնեցված և 16-ից 17-րդ դարերով թվագրվող խաչքար։

## Կրթություն
Նորաբակն ունի միջնակարգ դպրոց։

## Տես նաև
* Նորաբակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Արտաքին հղումներ
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Նորակերտ (Գեղարքունիքի մարզ)

**Նորակերտ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 7-8 կմ հյուսիս-արևմուտք, Սևանա լճի արևելյան ափից մոտ 4 կմ հեռավորության վրա։ Հիմնադրվել է 1927 թվականին։ Հիմնադիրները եղել են 1915 թվականին Բիթլիսի վիլայեթի Խիզան գավառի Սեղ գյուղից գաղթած հայերը։ Գյուղում բնակություն են հաստատել նաև Հով գյուղից (Սասուն), ինչպես նաև Բիթլիսի և Վանի վիլայեթների այլ բնակավայրերից գաղթականներ։

Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից՝ Վարդենիսի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1015, առկա բնակչությունը՝ 983 մարդ։ Նորակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1927 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Շատվան

**Շատվան**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 4 կմ արևելք, Վարդենիս-Սոթք ճանապարհի աջ կողմում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 2004 մ բարձրության վրա։

Նախկինում *Հուսեյնղուլի Աղալու* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ Վերանվանվել է **Շատվան** 1991 թ. ապրիլի 3-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շատվանի մշտական բնակչությունը կազմել է 612, առկա բնակչությունը՝ 562 մարդ։

Շատվանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Նորաշեն (Գեղարքունիքի մարզ)

**Նորաշեն**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սևան համայնքում։

Գտնվում է Սևան լճի ափին, ծովի մակարդակից 1920-1940 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը մարզկենտրոն Գավառից ճանապարհով կազմում է մոտ 24 կմ։

Նախկինում *Էֆենդի* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից Ախտայի (հետագայում` Հրազդանի), իսկ 1937 թվականից` Սևանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։ Վերանվանվել է **Նորաշեն** 1938 թ. հունվարի 4-ին։

## Բնակչություն
Նորաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Հայտնի նորաշենցիներ
* Վաչագան Սարգսյան, գրող, թարգմանիչ, մանկավարժ, հրատարակիչ, խմբագիր, «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր, դասագրքերի հեղինակ։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* Նորաշեն գյուղի գրադարան
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սևան համայնքի բնակավայրեր
Չկալովկա

**Չկալովկա**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սևան համայնքում։

Նախկինում Ալեքսանդրովկա անվան տակ ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Աչքի է ընկնում խիստ կլիմայով։ Չկալովկա է կոչվել (26.04.1946թ) ի հիշատակ ականավոր օդաչու Վ. Չկալովի։ Հիմնադրել են Ցարական Ռուսաստանի Պովոլժիեի, Սարտովի, Տամբովի նահանգներից եկած ռուսները 19-րդ դարի 1-ին կեսին և մինչև 1926 թվականը ռուսաբնակ էր։ 04.12.1995 թվականին մտել է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Չկալովկայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* Չկալովկա գյուղի գրադարան
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Ռուսները Հայաստանում
Կատեգորիա:Սևան համայնքի բնակավայրեր
Ռուսլանա

**Ռուսլանա Ստեպանովնա Լիժիչկո** (, ավելի հայտնի է որպես **Ռուսլանա**, ), ուկրաինացի երգչուհի և երգահան։ *World Music Award* և *MTV Europe Music Award* մրցանակաբաշխությունների մրցանակակիր։

2004 թվականին *Wild Dances* երգով ներկայացրել է Ուկրաինան Եվրատեսիլ 2004 երգի մրցույթում և ճանաչվել հաղթող։

Ռուսլանան ստացել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ կոչումը։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 1998: «Мить весни. Дзвінкий вітер»
* 1999: «Останнє різдво 90-x»
* 2003: «Добрий Вечір Тобі…»
* 2003: «Дикі Танці»
* 2004: «Wild Dances»
* 2008: «Амазонка»
* 2008: «Wild Energy»
* 2012: «ЕЙ-форі-Я»

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսլանայի պաշտոնական կայքը
* Պաշտոնական ֆանկայք
* RuslanaTV 
* RuslanaTube (YouTube)
* Ուկրաինայի հայտնություններ. Լիժիչկո Ռուսլանա 
* Ելույթը «Եվրատեսիլ 2004-ում»
* Ռուսլանայի էջը last.fm կայքում

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Եվրամայդանի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացիներ
Die Allergie

**Die Allergie**` գերմանական խումբ է, հանդես են գալիսն Neue Deutsche Härte ժանրում։

## Կազմը
* Ալբի Լեյ - վոկալ
* Ռոգեր Գրյունինգեր - կիթառ
* Մարկուս Քնափ - բաս-կիթառ
* Միշա Բյուսինգեր - հարվածային գործիքներ
* Դեննի Բյոհմ - սինթեզատոր

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* Psalm in Blei - 1995
* Dunkelgraue Lieder Für Das Nächste Jahrtausend - 1999
* Virus III - 2000

### Մինիալբոմներ (EP)
* Gott ist tot - 1995
* Demokratie - 1998

## Տես նաև
* Neue Deutsche Härte
* Rammstein
* Oomph!

## Արտաքին հղումներ
* Die Allergie կենսագրությունը

Կատեգորիա:1993 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Գերմանական ռոք խմբեր
Ասատուր Սարաֆյան

**Ասատուր Սարաֆյան** (, ), հայազգի գյուտարար, որը փրկվելով Եղեռնի տարիներին՝ մանուկ հասակում փախել է ԱՄՆ և մեծ ճանաչում է գտել Օսկար Բենկեր () անունով։

## Գյուտեր
1931 թվականին 1,795,464 համարով արտոնագրվել է ինքնաշարժերի ավտոմատ փոխանցման տուփը, որն 1940 թվականից կիրառվել է ամերիկյան «Օլդսմոբիլ» մակնիշի ավտոմեքենայում։ 1957 թվականին 2,977,813 համարով արտոնագրում է ավտոյուղի չափիչի գյուտը։ Սարաֆյանին է պատկանում նաև բենզինային պոմպի գյուտը, որն արտոնագրվել է 1961 թվականին 2,977,862 համարով։ Ասատուր Սարաֆյան-Բենկերի՝ ԱՄՆ կառավարության կողմից ամենաարժեքավոր հայտնագործություններ են համարվել 1949 թվականին 2,492,831 համարով արտոնագրված ուղղաթիռի տրանսմիսիայի՝ Սիկորսկու շարժիչի փոխանցման տուփը, և 1932 թվականին 1,879,597 համարով արտոնագրված բազմագույն տպիչ սարքը։

## Արտաքին հղումներ
* Ճանաչենք Մերոնց․ Ասատուր Սարաֆյան

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ
Ջաղացաձոր

**Ջաղացաձոր**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

## Անուն
Բնակավայրը Ջաղացաձոր է անվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։ Մինչ այդ այն կոչվում էր Սարիյաղուբ։ Այդ անունը ստացել էր այնտեղ բնակություն հաստատած մուսուլմանների կողմից։ Ներկայում ադրբեջանցիները շարունակում են գյուղն անվանել թուրքական անվամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ջաղացաձորի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել են 100 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Բաքվից բռնագաղթած հայերով։ Ջաղացաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Ջաղացաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ջիլ (գյուղ)

**Ջիլ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում Շողակաթ համայքնում։

Գտնվում է Սևանա լճի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Ճամբարակից Վարդենիս տանող ճանապարհի միջնամասում Ջիլ գետակի ափին՝ ծովի մակերևույթից 2040 մ բարձրության վրա: 1988 թվականից հետո գյուղը վերաբնակեցվել է հիմնականում Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշքեսանի, Խանլարի և Շամքորի շրջանի գյուղերից բռնագաղթված բնակիչներով։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ջիլի մշտական բնակչությունը կազմել է 615, առկա բնակչությունը՝ 587 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Ադրբեջանից բռնագաղթած հայերով։ Ջիլի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ջիլ գյուղի տարածքում պահպանվել է մի կիսավեր հայկական եկեղեցի: Ուշագրավ է, որ Ջիլ գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք, Ծովագյուղ-Ջիլ ճանապարհից ձախ, նրա անմիջական հարևանությամբ գտնվում են Ջիլի կրաքարային ծագում ունեցող քարանձավները: 
Գյուղի հյուսիսային եզրին է գտնվում միանավ դահլիճ հորինվածքով եկեղեցին (մոտ XVI-XVII դդ․) և կից գավիթը։
2024 թվականին գյուղ մտնող ճանապարհի աջ հատվածում՝ բլրի վրա ավելացավ ևս մեկ հուշահամալիր, որը նվիրված է 44-օրյա պատերազմում զոհված երիտասարդ՝ Աշոտ Սողոմոնի Արզումանյանի հիշատակին։ Ի հիշատակ հերոս քաջորդուն, դպրոցի սովորողները արծաթափայլ բարդիների պուրակի վերածեցին հուշահամալիրը և մշտական խնամքի տակ առան այն։

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ
## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Վահան (գյուղ)

**Վահան** (նախկինում՝ Օրջոնիկիձե), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գետիկ գետի վերին հոսանքում, Ճամբարակից 5 կմ հարավ-արևելք։ Հիմնադրվել է 1925 թվականին։ Գյուղից 7 կմ արևելք կան կիկլոպյան ամրոցի (մ. թ. ա. 1 հազարամյակ) մնացորդներ։ Արցախյան ազատամարտից ի վեր գյուղը տեղացի և Հայաստանի տարբեր մարզերի սահմանապահների կողմից պահպանում է Հայաստանի հյուսիսարևելյան սահմանը։

Մակերեսը՝ 0,4365 կմ2, բնակչությունը՝ 1127 մարդ (2011 թ.)։

Վահան գյուղը տեղակայված է բարձր լեռնային գոտում, բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 2000մ։ Հեռավորությունը մայրաքաղաք Երևանից 130 կմ է, մարզկենտրոն Գավառից՝ 105 կմ։ Միջին հեռավորությունը Հայաստանի պետական սահմանից 3,0 կմ է, 27 կմ երկարությամբ սահմանակից է Ադրբեջանի հետ։

Գյուղը 1925 թվականից մինչ 1953 թվականը կոչվել է Ռուբենակերտ՝ Ռուբեն Դաշտոյանի պատվին, իսկ 1953-1991 թվականները կոչվել է Օրջոնիկիձե։ Տեղացիները անվանել են նաև Ջրդխան։ Խորհրդային կարգերի փլուզումից հետո՝ 1991 թվականին, վերանվանվել է Վահան, որպես երկրի հյուսիսարևելյան դարպաս։

## Վահան գյուղի զոհված ազատամարտիկների հիշատակին կառուցված հուշահամալիրը
Վահան գյուղի զոհված ազատամարտիկների հիշատակին կառուցված հուշահամալիրում՝ Վահանի Պանթեոնում, որպես հիմնական ընտրված վայր ամփոփված են 1992-1994 թթ. ինքնապաշտպանական մարտերում զոհված հերոս 15 վահանցի և 1 արծվաշենցի տղաների աճյունները։
Գյուղը, որը հիմնադրվել է 1925 թվականին, ունի 27 կմ երկարությամբ սահման Ադրբեջանի հետ՝ երկրի հարավարևելյան մասում և որտեղ էլ Արցախյան ազատամարտի տարիներին կազմակերպվել է գյուղի ինքնապաշտպանությունը։
2012 թ. օգոստոսի 30-ին այստեղ նշվել է Վահան գյուղի սահմանահատվածի ինքնապաշտպանության ժամանակ զոհված բոլոր նվիրյալների հիշատակի 20-րդ տարելիցը, ինչպես նաեւ «Ուղեկալի» ետ գրավման 20-րդ տարին, որում հրավիրված էն եղել ՀՀ բարձրաստիճան զինվորական ու քաղաքացիական այրեր հանրապետության տարբեր շրջաններից՝ ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Յուրի Խաչատուրովի գլխավորությամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Վահանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1127, առկա բնակչությունը՝ 1028 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վահան գյուղի մասին
* Վահան գյուղի մասին Գեղարքունիքի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Ճամբարակ համայնքի բնակավայրեր
Սեմյոնովկա

**Սեմյոնովկա**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սևան համայնքում։

Գյուղը հիմնադրվել է 1845 թվականին, Ռուսաստանից աքսորված աղանդավորների՝ մոլոկանների կողմից։ Գյուղը կոչել են ռուս ճանապարհորդ Սեմյոնովի անունով։ Այն բնակեցված է եղել մոլոկաններով, ռուսներով, հայերով և քրդերով։

Սեմյոնովկա գյուղը գտնվում է Արեգունի և Գեղամա լեռների արանքում, ծովի մակարդակից 2114 մ բարձրության վրա։ Հարավային մասով անցնում է Ձկնգետը, որը թափվում է Սևանա լիճը։

Համայնքը ունի դպրոց, օդերևութաբանական կայան, գյուղապետարան, համայնքային գրադարան, բուժկետ։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է։ Կապված կլիմայական ցուրտ պայմանների հետ հողագործությունը զարգացած չէ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Սեմյոնովկայի մշտական բնակչությունը կազմել է 253, առկա բնակչությունը՝ 233 մարդ։ Մինչև 1950-ական թվականները գյուղը բնակեցված է եղել գերազանցապես ռուսներով, այնուհետ` հայերով։ Սեմյոնովկայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
# Գեղարքունիքի մարզպետարան 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1845 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սևան համայնքի բնակավայրեր
Օսկարի 79-րդ մրցանակաբաշխություն

**Օսկարի 79-րդ մրցանակաբաշխությանը** (), որի ընթացքում մրցանակների արժանացան 2006 թվականի լավագույն ֆիլմերը։ Այն կայացավ 2007 թ. Փետրվարի 25-ին «Կոդակ» թատրոնում, Լոս Անջելեսում։ Արարողությունը վարում էր Էլեն Դիջեներեսը։

Երեկոյի ամենամեծ հաղթողը «Հանգուցյալները» ֆիլմն էր, որը ստացավ չորս մրցանակ, իսկ ֆիլմի ռեժիսոր Մարտին Սկորսեզեն շահեց երկար սպասված իր առաջին Օսկարը ռեժիսորական անվանակարգում։ Մինչ այդ նա հինգ անգամ առաջադրվել էր Օսկարի այդ անվանակարգում, սակայն ոչ մի անգամ չէր հաղթել։

Դերասանական անվանակարգերում հաղթեցին Հելեն Միրենը` լավագույն դերասանուհու համար և Ֆորեստ Ուիթակերը` լավագույն դերասանի համար, ովքեր իրենց խաղացած ֆիլմերում մարմնավորել էին իրական մարդկանց։

## Հաղթողներ և թեկնածուներ

Հետևյալ հինգ ֆիլմերը արժանացել են մի քանի Օսկարի։

* 4 Օսկար։ «Հանգուցյալները»
* 3 Օսկար։ «Ֆավնի լաբիրինթոսը»
* 2 Օսկար։ «Անհարմար ճշմարտություն», «Երազանքի աղջիկներ» և «Փոքրիկ միսս երջանկություն»

Հետևյալ ֆիլմերը առաջադրվել են մի քանի անվանակարգում։
 
* 8 անվանակարգ։ «Երազանքի աղջիկներ»
* 7 անվանակարգ։ «Բաբելոն»
* 6 անվանակարգ։ «Ֆավնի լաբիրինթը»
* 5 անվանակարգ։ «Արյունոտ ադամանդ» և «Թագուհին»
* 4 անվանակարգ։ «Հանգուցյալները», «Նամակներ Իվոձիմայից», «Փոքրիկ միսս երջանկություն» և «Սկանդալային օրագիր»
* 3 անվանակարգ։ «Ապոկալիպտո», «Մարդկանց որդին» և «Փոքր երեխաներ»
* 2 անվանակարգ։ «Անհարմար ճշմարտություն», «Մեքենաներ» և «Մեր հայրերի դրոշները»

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Միհր

**Միհր**, հայոց դիցարանում Արամազդի որդին է, Նանեի և Անահիտի եղբայրը, լույսի, մաքրության աստվածը։ Ենթադրվում է, որ Հայաստանի հնագույն մայրաքաղաք Արմավիրում ևս գտնվել է Միհրին ձոնված տաճար։ Միհրի պաշտամունքն սկսում է վերանալ Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում։ Լույսի, մաքրության աստծո պաշտամունք է եղել նաև հին աշխարհի այլ երկրներում, որտեղ այն կոչվել է Միթրաս։ Ըստ հայոց հին հավատքի՝ Արեգակի սրտում ապրում են 365 սրբեր, որոնցից յուրաքանչյուրը տարվա 1 օրվա տերն է. վկայակոչվում են չարը խափանելու նպատակով։ Ըստ հնագույն հավատքի՝ աշխարհը ներկայացնում էր աղի մի ծով (Վանա լիճը), որի մեջ կա մի ժայռ, և երբ երկինքը պատվում է, լույս է ընկնում ժայռի վրա, և քիչ ժամանակ հետո ծնվում է արարչագործ Միհրը՝ մերկ, գլխին՝ հայկական (փռուգիական) գլխարկ, ձախ ձեռքին՝ ջահ, որով էլ լուսավորում է աշխարհը։ Միհրը, սպանելով ցուլին, նրա մասերից արարում է աշխարհը և հաստատում աստվածային օրենքը։ Միհրի պաշտամունքի վերաբերյալ առաջին հիշատակությունը վերաբերում է Հայկական լեռնաշխարհում գոյություն ունեցած Միտաննի թագավորությանը։ Միհրի գլխավոր տաճարը Դերջան գավառի Բագառիճ ավանում էր։ Նրան է նվիրված նաև Գառնիի հեթանոսական տաճարը։ Նրան նվիրված տաճարի ավերակներ են հայտնաբերվել Արտաշատ մայրաքաղաքի տարածքում. այն կառուցված է եղել սև մարմարից և վերակառուցվել է առաջին դարում՝ Տրդատ Ա-ի կողմից։ Նեմրութ լեռան վրա գտնվող Անտիոքոս Ա-ի դամբարանի մոտ կառուցված արձանախմբում կա նաև Միհրը՝ նստած Արամազդի ձախ կողքին։ Միհրի անունից է ծագել հայոց հեթանոսական սրբավայրերին տրվող ընդհանուր՝ մեհյան անվանումը, ինչպես նաև բազմաթիվ հայկական և օտար անձնանուններ՝ Միհրան, Միհրդատ, Միհրներսեհ, Մեհրուժան և այլն։ Միհրի աստվածության վիպական մարմնավորումները «Սասնա ծռեր» էպոսի Մեծ և Փոքր Մհերներն են։

## Տես նաև
* Միհրապաշտություն

## Գրականություն
* «Դիցաբանական բառարան», Մ. Ն. Բոտվիննիկ, Մ. Ա. Կագոն, Մ. Բ. Ռաբինովիչ, Բ. Պ. Սելեցկի, թարգմ՝ Ս. Մ. Կրկյաշարյան - Երևան, Լույս, 1985 թ., 264 էջ

Կատեգորիա:Հայկական աստվածներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Այլին Խաչատուրյան

**Այլին Խաչատուրյան** (), լիբանանահայ ռոք-երգչուհի է։

## Կենսագրություն
Այլին Խաչատուրյանը ծնվել է 1978 թվականին Բեյրութում, արվեստագետների ընտանիքում։ Սովորել է Բեյրութի Հռիփսիմյանց հայկական վարժարանում, տեղափոխվելով Կանադա‘ Մոնրեալի Սուրբ Յակոբ վարժարանում, այնուհետև վերադառնում Լիբանան, այնտեղ սովորում Լիբանանի Հայ Ճեմարանում, ավարտում Լիբանանի Moderne ուսումնարանը, ապա երկու տարի շարունակում է է Ս. Ժոզէֆ համալսարանի Կինոյի բաժնում։ Այնուհետև մեկնում Փարիզ, ուր մնում է 5 տարի ու հաճախում հայկական հին երգերի գործնական դասերին, դրան զուգահեռ՝ Սորբոնի համալսարանի Կինեմատոգրաֆի բաժինը, ստանում է «մշակութային միջոցառումների կազմակերպում» մասնագիտությունը։
Այլինը 18 տարեկան հասակում արժանանում է Սելին Դիոն մրցանակին։ Հինգ տարի ի վեր համերգներով ելույթներ է ունենում լիբանանահայ դաշնակահար Գի Մանուկյանի հետ։ 19 տարեկանում ձայնագրում է իր առաջին երգը (Լամմա) արաբական ջազ ոճով, ապա Լիբանանից Դուբայ տեղափոխվելով՝ աշխատում է իր առաջին ձայնասկավառակի վրա, որն ավարտին է հասնում է 2008 թվականին և անվանվում Միտան (Իմ տուն)։ Ալբոմը 2009–ին«Armenian Music Awards» մրցանակաբաշխության ժամանակ շահեց «Լավագույն ռոք-ալբոմ» մրցանակը։

## Սկավառակագրություն
* 1997 - Լամմա (սինգլ)
* 2005 - Աբակա (սինգլ)
* 2008 - Միտան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այլին Խաչատուրյանի պաշտոնական կայք
* [Այլին Խաչատուրյանը [MySpace] ցանցում]
* [Այլին Խաչատուրյանը [Twitter] ցանցում]

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ ռոք երգաժիշտներ
Վարդաձոր (այլ կիրառումներ)

**Վարդաձոր** անունը կարող է վերաբերել

*Վարդաձոր՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում,
*Վարդաձոր՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում,
*Վարդաձոր՝ գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։
Միտան

**Միտան** (Midan) - Այլին Խաչատուրյանի երկրորդ ալբոմն է, լույս է տեսել 2008 թվականին։ Ձայնագրվել է Դուբայում։ Սկավառակում տեղ են գտել ռոկ-երաժշտությամբ կատարած հայտնի հայկական ժողովրդական երգերը։ Արժանացել է «Լավագույն ռոք-ալբոմ» մրցանակին Armenian Music Awards-2009 մրցանակաբաշխության ժամանակ։

### Երգացանկ

# Կարունա
# Քարավան
# Նուբար
# Դլե Յաման
# Քելե Քելե
# Սարի սիրուն յար
# Առավոտ
# Զարթնիր որդյակ
# Օրոր

## Արտաքին հղումներ
*Այլին Խաչատուրյանի վեբ-կայքը
*Armenian Pulse 

Կատեգորիա:2008 ալբոմներ
Կատեգորիա:Հայկական ռոք ալբոմներ
Վարդաձոր (Գեղարքունիքի մարզ)

**Վարդաձոր** (նախկին անվանումը՝ *Աթամխան*), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Մարտունու տարածաշրջանում, Մարտունի քաղաքից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Սևանա լճի ափից մոտ 3 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1960-2060 մ բարձրության վրա։ Բնակչությունը՝ 2864 մարդ (2011 թվական), հայեր։

Նախկինում *Աթամխան* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից՝ Մարտունու շրջանի։ Վերանվանվել է **Վարդաձոր** 1968 թվականի հուլիսի 3-ին։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Վարդաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 2864, առկա բնակչությունը՝ 1915 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները ներգաղթել են 1828-1829 և 1877-1878 թվականներին Ալաշկերտի գյուղերից։ Վարդաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև։ 

## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ

## Արտաքին հղումներ
* 
* World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Վանեվան

**Վանեվան**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 3 կմ արևմուտք, Մարտունի-Վարդենիս ճանապրհի ձախ կողմում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 1950 մ բարձրության վրա։

Նախկինում *Քյարքիբաշ* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի շրջանի։ 1967 թվականից կոչվել է *Շաֆակ*, վերանվանվել է **Վանեվան** 1991 թ. ապրիլի 3-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Վանեվանի մշտական բնակչությունը կազմել է 367, առկա բնակչությունը՝ 335 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Բաքվից բռնագաղթած հայերով։ Վանեվանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Վանևանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Վարդենիկ

**Վարդենիկ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Գտնվում է Վարդենիս գետի ափին։ Տարածքի մեծությամբ համարվում է առաջինը հանրապետությունում։

## Պատմություն
Նախկինում գյուղի տարածքում հին բնակավայր է եղել։ Ըստ Ստեփանոս Օրբելյան]]ի վկայության, գյուղը հիշատակվում է դեռևս 10-րդ դարից։ Գյուղը հիմնահատակ ավերվել է Շահ Աբասի կողմից,հետագայում նաև Լենկ Թեմուրի արշավանքների պատճառով զգալի չափով վնասներ է կրել, իսկ 1770 թվականից անմարդաբնակ դարձել։ Այստեղ պահպանվել են 9-րդ դ. Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, «Իշխանավանք» սրբատեղին (13-րդ դ.) և 13-17-րդ դդ. գերեզմանոցը բազմաթիվ խաչքարերով։ 3 կմ դեպի հարավ 800 մ երկարությամբ «Ավերակներ» հսկայակերտ (կիկլոպյան) ամրոցն է, որի պատերի հաստությունը մոտ 3 մ է։ Ամրոցից քիչ ներքև, գետի աջ ափին կան ժայռապատկերներ, հայտնաբերված Ս.Գ. Բարխուդարյանի կողմից, 1935 թ.:

Ներկայիս գյուղը հիմնադրվել է 1828 թ., Արևմտյան Հայաստանից եկած գաղթականների կողմից։ Նրանց գերակշիռ մեծամասնությունը գաղթել է Ալաշկերտից և Մուշից են։ Սկզբնական շրջանում օտարների կողմից գյուղն անվանվել է Գյոզալդարա (Գեղեցկաձոր)։ 1863 թ. գյուղում բացվել է պետական ծխական դպրոց։ 1946 թ. դեկտեմբերի 7-ին գյուղը վերանվանվել է Վարդենիկ։ Գյուղի տարածքում կան 7 գերեզմանոց։ Ներկայումս գյուղում գործում է 2 հիմնական դպրոց և 1 կրթահամալիր։

## Բնակչություն
Վարդենիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Աշխարհագրություն
Վարդենիկ գյուղը գտնվում է Սևանա լճի հարավային մասում, ծովի մակարդակից 1920-2050 մ բարձրությամբ։ Գյուղի տարածքը բնութագրվում է զով ամառով և ցուրտ ձմեռով։ Ամենացածր ջերմաստիճանը դիտվել է հունվար ամսին՝ -30 աստիճան, իսկ ամենաբարձրը հուլիս, օգոստոս ամիսներին՝ +33 աստիճան։ Գյուղի միջով հոսում է Վարդենիկ գետը, որը թափվում է Սևանա լիճ։ Համայնքը մարզկենտրոնից հեռու է 40 կմ, իսկ մայրաքաղաքից՝ 143 կմ։ Գյուղացիների հիմնական մասը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատկերասրահ

Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Վարդենիկ գյուղ 25.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու տարածքի միջնադարյան գերեզմանոցը
Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Վարդենիկ գյուղ 07.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Գերեզմանոց, Վարդենիկ, Իշխանավանք47.jpg|Միջնադարյան գերեզմանոց, Իշխանավանք
Եկեղեցի «Իշխանավանք», Վարդենիկ 08.jpg|Եկեղեցի «Իշխանավանք»
Գերեզմանոց, Վարդենիկ, Իշխանավանք33.jpg|Խաչքարեր
Եկեղեցի «Ծաղկավանք», Վարդենիկ 01.jpg|Եկեղեցի «Ծաղկավանք», ավերակներ
Գերեզմանոց, Վարդենիկ, Իշխանավանք41.jpg|Միջնադարյան գերեզմանոց, Իշխանավանք
Եկեղեցի «Իշխանավանք», Վարդենիկ 02.jpg|Եկեղեցի «Իշխանավանքը ձորից
Մատուռ «Թալալոց» 08.jpg|Մատուռ «Թալալոց»
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին մատուռ 09.jpg|Սուրբ Մարիամ Աստվածածին մատուռ
Բնության հուշարձան «Քարե ամրոց».jpg|Բնության հուշարձան «Քարե ամրոց»


## Տես նաև
* Գեղարքունիքի մարզ
* Վարդենիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Արտաքին հղումներ
* http://gegharkunik.mtad.am/about-communities/346/
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր