Ուրմուզ

**Ուրմուզ** (Urmuz, ), **Հուրմուզ** կամ **Ցիրիվիշ**, ծնված` **Դիմիտրու Դիմ.** **Իոնեսկու-Բուզեու** (Demetru Dem. Demetrescu-Buzău), ռումինացի գրող, իրավաբան և պետական ծառայող, ով դարձել է կուլտային հերոս Ռումինիայի ավանգարդիստական ասպարեզում։ Նրա աշխատանքը, որը բաղկացած է աբսուրդիստական կարճ արձակից և պոեզիայից, նոր ժանր է բացել ռումինական գրականության և հումորի մեջ և գրավել է մոդեռնիստների երևակայությունը մի քանի սերունդ շարունակ:

Ուրմուզի *Արտառոց* (կամ *տարօրինակ* ) *էջերը* հիմնականում անկախ են եվրոպական մոդեռնիզմից, թեև որոշները կարող էին առաջանալ ֆուտուրիզմի պատճառով: Նրա դատարկաբանական չափածոների, սև հումորի, նիհիլիստական հակումների և անգիտակցական մտքի ուսումնասիրությունը բազմիցս արժեվորվել է որպես դադաիզմի և Աբսուրդի թատրոնի զարգացման ազդեցիկ գործոն: Որոշները, ինչպիսիք են «Ձագարն ու Ստամատեն», «Իսմայիլը և Տուրնավիտուն», «Ալգազին և Գրամմերը» կամ «Ֆուքսիադը» ծաղրական դրվագներ են, որոնք պատմում են  առօրյա միջավայրում հրեշավոր և փոխակերպվող արարածների մասին, որոնց հնարքները հետագայում յուրացրել են սյուրռեալիզմի ներկայացուցիչները:

Ուրմուզի կենսագրությունը նրա դպրոցական էքսցենտրիկության և հանրային վայրում ինքնասպանություն գործելու միջև հիմնականում մնում է առեղծվածային, իսկ որոշ գրավիչ պատմություններ նկարագրվել են որպես միտումնավոր խաբուսիկ: Նրա ստեղծագործությունների խորը կերպարները տարբեր մեկնաբանությունների լայն արձագանք են գտել: Նա հատկապես ընթերցվել է որպես 1910-ականների հասարակական կյանքի երգիծաբան, անհավանական պահպանողական և նոստալգիկ կամ էմոցիոնալ մեկուսի արևմտյան էզոթերիկ:

Ուրմուզի կենդանության օրոք նրա պատմվածքները ներկայացրել է միայն նրա դրամատուրգիական գրչակից ընկեր Ջորջ Չիպրիանը, և որպես նմուշ տպագրել «Ռումինական միտք» (*Cuget Românesc)* թերթում՝ մոդեռնիստ գրող Թուդոր Արղեզիի աջակցությամբ: Չիպրիանը և Արղեզին միասին պատասխանատու էին Ուրմուզի և ձևավորվող ավանգարդի միջև կապ ստեղծելու համար, նրանց գործունեությունը որպես Ուրմուզի պաշտպաններ, հետագայում ընդլայնվել է ներգրավելով այնպիսի գործիչների, ինչպիսիք են Իոն Վինեան, Գեո Բոգզան, Լյուսիան Բոզը, Սաշա Պանեն և Էժեն Իոնեսկոն:

Սկսած 1930-ականների վերջից, Ուրմուզը հայտնվել է նաև էլիտար քննադատների ուշադրության կենտրոնում, որոնք կա՛մ ողջունել են նրա մուտքը *20-րդ դարի գրականություն*, կա՛մ նրան մերժել են որպես ինքնակոչ խեղկատակ: Այդ ընթացքում նրա գործունեությունը նաև ոգեշնչել էր համանուն ավանգարդիստական ամսագիրը, որի խմբագիրն էր Բոգզան, ինչպես նաև Չիպրիանի *«Դրեյքի գլուխը»* կիսաֆարս և կիսաբուռլեսկ դրաման:

## Անվան ստուգաբանություն
Ուրմուզի ծննդյան անունն ամբողջությամբ Դիմիտրի Դիմ. Իոնեսկու-Բուզեու (կամ Բուզաու) է, փոխվել է Դիմիտրի Դիմ. Դումիտրեսկու-Բուզեու, երբ նա դեռ երեխա էր, իսկ հետագայում հաստատվե է որպես Դեմետրու Դեմ. Դեմետրեսկու-Բուզաու: Դեմետրեսկու ազգանունն իրականում ռումինական հայրանուն է՝ օգտագործելով -*եսկու* վերջածանցը. նրա հայրը հայտնի է եղել որպես Դիմիտրե (Դեմետրու, Դումիտրում) Իոնեսկու-Բուզաու: Կցված **Բուզաու** մասնիկը, ի սկզբանե *Բուզեու*, վկայում է, որ ընտանիքն իր արմատներով ծագել է համանուն քաղաքից: Ըստ Ջորջ Չիպրիանի՝ **Ցիրիվիշ** (Ciriviș-ը cerviș-ի տարբերակ է, որը ռումիներեն նշանակում է «հալած քսուք, ճրագու») և '''Միտիկա''' (Mitică, Դիմիտրու անվան փաղաքշական փոքրացրած ձևն է) անունները ստեղծվել են, երբ գրողը դեռ դպրոցում էր, մինչդեռ Ուրմուզ անունն եկել է շատ «ավելի ուշ»:

**Ուրմուզ** անունը, որով գրողը համընդհանուր հայտնի է, իրականում նրա ցանկությամբ չի պայմանավորվել, այլ ընտրվել և հանրությանը պարտադրվել է Արղեզիի կողմից՝ Ուրմուզի ինքնասպանությունից ընդամենը մեկ տարի առաջ: Գրողի անվան **Հուրմուզ** ուղղագրությունն օգտագործելը տարածված է եղել 1920-ական թվականներին, բայց դրանից հետո այն նկարագրվել է որպես սխալ: **Օրմուզ** տարբերակը, որը երբեմն թարգմանվում է որպես *Ուրմուզ*, որպես գրչանուն օգտագործել է նաև ռումինացի ակտիվիստ և վիպասան Ա. Լ. Զիսուն:

**[h]urmuz** բառը, որը լեզվաբանները բացատրում են որպես ռումինական լեքսիկոնի հետաքրքիր հավելում, ընդհանուր առմամբ նշանակում է «ապակե ուլունք», «թանկարժեք քար» կամ «ձնապտղիկ» բույս։ Այն մուտք է գործել լեզու արևելյան ուղիներով, և այս իմաստներն, ի վերջո, վերաբերում են ուլունքների միջազգային առևտրին, որը կենտրոնացած է եղել Իրանի Հորմուզի համանուն կղզում: Սակայն մարդաբան և էսսեիստ Վասիլ Անդրուն ընդգծել է անվան երկրորդական, սկատոլոգիական իմաստը:

Այլընտրանքային մեկ այլ ստուգաբանություն, որը վերաբերվում է բացառապես հեղինակի կեղծանունին, առաջ է քաշել գրող և գիտնական Յոանա Պարվուլեսկուն: Նա առաջարկել է երկու հակասական տերմինների համադրություն՝ **ուրսուզ** («surly» - խոժոռ, կոպիտ) և **ամուզ** («ես զվարճացնում եմ»):

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Միտիկան միջին խավի ընտանիքի ավագ որդի է եղել. նրա հայրը, որին Չիպրիանը նկարագրել է որպես «կարճ ու ստոր» (*om scund și ciufut*), եղել է Կուրտեա դե Արգեշ հիվանդանոցի տնօրենը 1890-ական թվականներին: Իր ազատ ժամանակ Իոնեսկու-Բուզեու Ավագը նաև դասական գիտնական էր, բանահավաք և ակտիվ ռումինական մասոն: Նրա կինը՝ գրողի մայրը, Էլիզա նե Պաշկանին էր՝ բժիշկ, քիմիկոս և Փարիզի համալսարանի պրոֆեսոր Քրիստիան Պասկանիի քույրը: Ուրմուզն ուներ բազմաթիվ այլ քույրեր ու եղբայրներ («բազմություն», ըստ Չիպրիանի), որոնցից շատերը քույերն էին։ Ուրմուզի քույրերից մեկը՝ Էլիզան (ամուսնացած Վորվորեանուի հետ) հետագայում եղել է հեղինակի մանկության և պատանեկության մասին տեղեկատվության հիմնական աղբյուրը:

Ուրմուզը ծնվել է հյուսիսային Մունտենի Կուրտեա դե Արճեշ քաղաքում և հինգ տարեկանում մեկ տարի անցկացրել է Փարիզում իր ծնողների հետ: Ընտանիքն ի վերջո բնակություն է հաստատել Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում, որտեղ նրա հայրը հիգիենայի ուսուցիչ էր Մաթեի Բասարաբ ազգային քոլեջում, հետագայում քաղաքի առողջապահական տեսուչ է եղել և տներ է վարձել Անտիմի վանքի թաղամասում: Երիտասարդ Միտիկային նրա քույրը նկարագրել է որպես հիմնականում ոչ հավակնոտ և ինտրովերտ, հիացած գիտական բացահայտումներով և մանկության տարիներին Ժյուլ Վեռնի գիտաֆանտաստիկ գրքերի կրքոտ ընթերցող: Հետագայում նա նույնպես, հնարավոր է, ծանոթ էր և ազդվել է գերմանական իդեալիզմի և 19-րդ դարի բանաստեղծ Միհայ Էմինեսկուի փիլիսոփայական հայացքներից: Ապագա գրողի վրա ավելի ակնհայտ ազդեցություն է ունեցել Իոն Լուկա Կարաջալեն՝ 20-րդ դարի սկզբի ռումինական կատակերգական թատրոնի գլխավոր դեմքը:

Իոնեսկու-Բուզաուն մեծացել է գեղարվեստական հետաքրքրություններ ունեցող ընտանիքում, և Ուրմուզը մեծացել է դասական երաժշտության և կերպարվեստի նկատմամբ տարվածությամբ՝ սովորելով դաշնամուր նվագել և  սիրողական յուղանկարել: Նա լավագույնս շփվել է մոր հետ, ով նույնպես դաշնակահար էր։ Լինելով ուղղափառ քահանայի բարեպաշտ դուստր, այնուամենայնիվ, նրան չի հաջովել իր մանկահասակ որդու մեջ սերմանել նույն հարգանքը եկեղեցու հանդեպ:

Ուրմուզի մուտքը գրական աշխարհ տեղի է ունեցել Բուխարեստի գիմնազիայի մթնոլորտում։ Հենց այստեղ էլ նա դարձել է Չիպրիանի դասընկերը, ով ավելի ուշ նկարագրել է նրանց հանդիպումը որպես շատ խորհրդանշական: 

 

Չիպրիանը նկարագրել է, թե ինչ է հաջորդել դրան, թե ինչպես է ինքը «հաղորդակից դարձել գեղարվեստական գործերին»: Նա հիշում է «Ցիրիվիշի» հետ զրույցները, երբ նրանք քննարկում էին հին հունական քանդակի «կատարելությունը» և հիշում է, որ երիտասարդ Ուրմուզը, ի տարբերություն իրեն, թատրոնը համարում էր «երկրորդական արվեստ»: Փոխարենը, Ուրմուզը նախընտրում էր լինել ռումինական աթենեումի համերգներին, և, գրում է Չիպրիանը, «նույնիսկ տասներեք տարեկան հասակում ուներ կատարյալ երաժշտության մասին բացարձակ խորացված գիտելիքներ»: Հայտնի է, որ երիտասարդը ներկա է եղել նաև փիլիսոփա և էսթետ Տիտու Մայորեսկուի դասախոսություններին, ով ազդել է նաև և՛ Էմինեսկուի, և՛ Կարագիալեի վրա:

## Փահուչի եղբայրություն
մինի|330x330փքս|Գեորգե Լազարի ազգային քոլեջ, Բուխարեստ
Գեորգե Լազարի ազգային քոլեջում Ուրմուզն իր հետաքրքրությունն ուղղել է ուսուցիչների խստությունը ծաղրելու և գեղարվեստական ավանդականության գերակայությանը մարտահրավեր նետելու ուղղությամբ: Այդպիսի վաղ դրվագներից մեկի մասին վկայել է Չիպրիանը: Նա նկարագրել է, թե ինչպես զվարճանալով ազգայնական ուսանողների *Vivat Dacia* («Կեցցե Դակիան») ասոցիացիայի ստեղծմամբ՝ Ուրմուզը տապալել է դրա հանդիպումները և, լուրջ դեմքով (Deadpan), առաջարկել է «անդամավճարները վճարել բադերի գլուխներով»:

Սակայն այս իրադարձությունները շուտով դադարել են ցնցող ազդեցություն ունենալ: Եվ Չիպրիանը և Ուրմուզը ստիպված են եղել «դուրս գալ փողոց», որտեղ նրանք սկսել են գործունեություն ծավալել որպես կատակասերներ:

Նրանք սկզբում փորձել են ճնշում գործադրել օրինապաշտ և դյուրահավատ անցորդների վրա` նրանցից պահանջելով ներկայացնել իրենց անձը հաստատող փաստաթղթերը ստուգման համար: Ակնհայտ հաջողության արդյունքում Ուրմուզն անսպասելի հետևորդներ է ձեռք բերել դպրոցում: Մեկ այլ համախոհ՝ ապագա ավանդապաշտ բանաստեղծ Վասիլե Վոյկուլեսկուն, երիտասարդ Ուրմուզին հիշել է որպես «հանճարեղ խարդախ», իսկ նրա հումորը` «ինտելեկտուալ, որը շատ դժվար է հայտնաբերել և գնահատել»:

Ուրմուզին հարող աշակերտների խումբը կազմակերպվել է որպես գաղտնի ընկերություն, որի հիմնական անդամներն էին Չիպրիանը (որը Ուրմուզին տվել էր «Մակֆերլան» մականունը), Ալեքսանդրու «Բալալաու» Բուջորեանուն և Կոստիկա «Պենտագոն» Գրիգորեսկուն: Եվ կազմակերպությունը հայտնի է դարձել որպես *Փահուչի* *եղբայրություն  (פיהוק, pahuci)*: Ենթադրաբար, անհասկանալի բառը ծագել է եբրայերեն «հորանջներ» բառից: Նրանց գործունեությունը կենտրոնացած էր համարձակ կատակաբանությունների վրա: Օրինակ, Ուրմուզը և մյուս երեք երիտասարդները մի անգամ հանպատրաստից այցելել էին Կալդառուշանի վանք, Իլֆով կոմսությունում, որտեղ գահընկեց արված և անարգված մետրոպոլիտ Գենադին ապրում էր աքսորում: Ներկայանալով որպես թերթի խմբագիրներ` նրանք պահանջել (և արժանացել) էին իրենց ընդունել որպես պատվավոր հյուրերի, փորձության ենթարկելով վանականների համբերությունը` հետագայում ծանոթացել էին Գենադիի հետ:

Չիպրիանը նաև գրել է, որ Ուրմուզի փիլիսոփայական մտքերը կամ սպանող սյուրռեալիստական հումորը ուղղակի ներշնչանք են դարձել այլ դպրոցականների կատակների և փորձարկումների համար: Նա նկարագրել է, թե ինչպես  Չիրիվիշը մի անգամ տխրություն էր խաղում ճռռացող սահնակի ծանր վիճակի համար (հայտարարելով, որ «իմ սիրտը կապված է գոյություն ունեցող ամեն ինչի հետ»), բայց հետո խաբել էր դիտողներին՝ ենթադրելով, որ ճռռոցները գալիս են մեքենայի տակ ինչ-որ կերպ հայտնված կնոջից: Դեպեր են եղել, որ Ուրմուզը նաև մոտեցել է սեմինարիաներում կամ այլ ավանդական հաստատություններում սովորող իրենից ավագ ուսանողներին, գրավելով նրանց ուշադրությունը՝ պնդում էր, որ կիսում է ազգայնական օրակարգը, այնուհետև սկսում էր նրանց համար կարդալ անհեթեթ տեքստեր, ինչպիսին է իր «Քրոնիկները» ծաղրական առակի զորակոչը:

Երիտասարդ Ումուզը դպրոցից դուրս  ինտրովերտ է եղել, և, ինչպես նշել է Սանդքվիստը, «չափազանց ամաչկոտ, հատկապես աղջիկների հետ»:  Մինչդեռ Չիպրիանը գրել է, թե ինչ գրավիչ ֆրազներով էր Ցիրիվիշը գրավում աղջկան. «նա իրեն անկաշակդ մտերմիկ էր պահում ցանկացած երիտասարդ կնոջ հետ, ով գրավում էր նրա ուշադրությունը, վստահեցնելով նրան, որ նրանք նախկինում հանդիպել են, և, գրգռելով նրա հետաքրքրասիրությունը, ստելով պատմում էր, թե ինչպես էին նրանք երկուսով սպանում մոխրագույն մսոտ ճանճերին (Flesh fly) զուտ զվարճանքի համար»:

*Փահուչի եղբայրությունը* դպրոցի ավարտը նշանավորել է դպրոցի տնօրենի դեմ ուղղված վերջին ակտով, նրա աշխատասենյակում թռչկոտելով: Թեև դպրոցից հետո նրանց խումբը ցրվել է, քանի որ անդամները տարբեր ուղի են ընտրել, նրանք կանոնավոր հանդիպել են *Spiru Godelea* պանդոկում, որտեղ նրանք հայտնի են դարձել իրենց կոպիտ և ոչ սովորական պահվածքով: 

Ուրմուզն ընդունվել է Բուխարեստի բժշկական դպրոց, ենթադրաբար, իր խիստ հոր ճնշումներից հետո: Ըստ Չիպրիանի, այս կրթությունն իր ընկերոջ սրտով չի եղել: Նա բողոքել է, որ «չի կարողանում հաղորդակցվել դիակների հետ»: Հավանաբար պատճառն այն էր, որ երիտասարդը չէր դիմանում հերձման ականատես լինելուն: Նա ի վերջո ընդունվել է Բուխարեստի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետ, որը պետք է դառնար նրա ''մայր բուհը'': Միաժամանակ նաև մասնակցել է  Բուխարեստի ազգային երաժշտական համալսարանի կոմպոզիցիայի և կոնտրապունկտի դասերին: Բացի այդ, նա ավարտել է իր հիմնական ծառայության ժամկետը Ռումինական հետևակային զորքերում:

1907 թվականին իրադարձությունների բերումով Ուրմուզը դարձել է իր ընտանիքի գլխավորը։ Այդ տարի մահացել էին նրա հայրը և երկու կրտսեր եղբայրները, իսկ քույրը՝ Էլիզան, ամուսնացել էր: Նա շարունակել է նախաձեռնություն ցուցաբերել հանդուգն գործողություններում` *տպավորություն գործելով բուրժուազիայի վրա* (*[[Էպատաժ|épater le bourgeois]]):* Չիպրիանին հիշում է, թե ինչպես նրանք երկուսով կառք էին վարձում, որով Ուրմուզը շրջում էր անընդհատ դեպի աջ վարելով, յուրաքանչյուր խաչմերուկով անցնելով և փաստացի քշելով Բուխարեստի Արդարադատության պալատի շուրջը: Այնուհետև Ուրմուզը շարունակ կպչում ու պոկ չէր գալիս փողոցային վաճառողներից՝ կանգ առնելով գնում էր անպետք իրերի պատահական տեսականի՝ բրեցելներ, փայտածուխի կույտ և հին հավ, որը նա ցցում էր իր ձեռնափայտին:

### Գործունեությունը Դոբրուջայում և զինվորական կյանք
1904 թվականին իրավունքի քննությունը հանձնելուց հետո Ուրմուզն առաջին անգամ դատավոր է նշանակվել Վալախիայի Արջեշ շրջանի Կոկու (Ռաչիպելե) գյուղական շրջանում: Հավանական է, որ մոտավորապես այս փուլում (մոտ 1908 թվականին), նա գրի է առել իր *«Տարօրինակ էջեր»* ժողովածուի առաջին դրվագները, որոնցից մի քանիսը, ըստ տեղեկությունների, գրվել էին Կոկուում ընտանեկան վերամիավորման ժամանակ: Ըստ Էլիզա Վորվորեանուի, նա դա անում էր հիմնականում իր մորն ու քույրերին զվարճացնելու համար, սակայն Ուրմուզը զվարճացնում էր նաև տեղացի ղեկավարներին, որոնցից մեկը նույնիսկ առաջարկել է ամուսնանալ իր աղջկա հետ (Ուրմուզը մերժել է): Այդ ժամանակ Միտիկան նաև բացահայտել է իր կիրքը մոդեռն արվեստի հանդեպ. նա պրիմիտիվիստ քանդակագործ Կ. Բրանկուզիի երկրպագուն էր՝ հիացած էր նրա 1907 թվականի *«Երկրի իմաստությունը»* աշխատությամբ:

Ի վերջո, Ուրմուզը հաշտարար դատավոր է դարձել հեռավոր Դոբրուջա շրջանում. որոշ ժամանակ նա եղել է Կասիմչեա գյուղում: Ավելի ուշ նա ուղարկվել է ավելի մոտ Բուխարեստին` Գերգանի, Դամբովիցա շրջան: Այս նշանակումներն ընդհատվել են 1913 թվականին, երբ Ուրմուզը բանակ է զորակոչվել Բուլղարիայի դեմ Բալկանյան Երկրորդ պատերազմի ժամանակ:

Չիպրիանը նշում է, որ «երկար ժամանակ» կորցրել է ընկերոջ հետ կապը, նախքան նամակ ստանալը, որում վերջինս դժգոհում էր գավառական ապատիայից և երաժշտական զվարճանքի բացակայությունից. նամակին կցել էր «Ալգազի և Գումեր» պատմվածքի սևագրությունը, որը Չիպրիանը պետք է կարդար «սեմինարիայի եղբայրությանը»՝ նրանց տեղեկացնելով «երիտասարդ գրականության մեջ գրանցված առաջընթացի մասին»: Չիպրիանը գրել է, որ Ուրմուզի մեջ հայտնաբերել է գրողին և ինտելեկտուալների իր շրջանում  հանրահռչակել է նրա այս և այլ պատմությունները: Նա նաև նշում է, որ Ուրմուզի նամակներում գտել է իր սկսնակ դերասանական կարիերայի ընթացքում ունեցած Բլանդուզիա այգու իր որոշ ելույթները:

Այս զարգացումները համընկել են Առաջին համաշխարհայինի բռնկման հետ: 1914 թվականից մինչև 1916 թվականի ամառը, երբ Ռումինիան դեռ չեզոք տարածք էր, Չիպրիանի ջանքերը՝ *Տարօրինակ էջերը* շրջանառելու, կարող էին հասնել գագաթնակետին: Ուրմուզի տեքստերը, հավանաբար, տարածվել են ձեռագիր օրինակներով՝ որոշ չափով հայտնի դառնալով Բուխարեստի բոհեմական հասարակությանը, բայց ինքը՝ Ուրմուզը, դեռևս մնում էր անանուն դեմք: Ե՛վ Չիպրիանը, և՛ նրա ընկերներից դերասան Գրիգորե Մարկուլեսկուն  *«Տարօրինակ էջերից»*հրապարակային ընթերցումներով են հանդես եկել *Casa Capşa* ռեստորանում: Ըստ գրականության պատմաբան Փոլ Սերնատի, եթե Ուրմուզի տեքստերի վաղ ընթերցումների մասին Չիպրիանի վկայած լուրերը ճիշտ են, ապա դա նշանակում է, որ այն դարձել է ռումինական թատերական ավանդույթի ավանգարդ շոուների առաջին նմուշներից մեկը:

Մոտ 1916 թվականին Ուրմուզը տեղափոխվել է Մունթենիայի Ալեքսանդրիա քաղաք` որպես դատավոր: Հենց այնտեղ նա հանդիպել է բանաստեղծ և դպրոցի ուսուցիչ Միխայիլ Կրուչանուի հետ, որը նույնպես գործուղման մեջ էր: Ինչպես ավելի ուշ հիշել է Կրուչանուն, Ուրմուզը գերված է եղել ֆուտուրիստական խմբի գեղարվեստական բունտով, որը Իտալիայում էր իրականացվում և, մասնավորապես, ֆուտուրիստների առաջնորդ Ֆիլիպո Թոմազո Մարինետիի պոեզիայով: Ըստ գրականության պատմաբան Թոմ Սանդքվիստի, Ուրմուզը, հավանաբար, առաջին անգամ կարդացել է իտալական նախաձեռնությունների մասին տեղական *Democrația* թերթում, որն անդրադարձել է դրանց 1909 թվականի սկզբին: Այս կամ այն հանդիպման արդյունքում նա որոշել է իր ձեռագրերից մեկի ենթավերնագրում ներառել հետևյալ բառերը` *Schițe și nuvele...* *aproape futuriste*, որը թարգմանվում է` «Ակնարկներ և վեպեր... գրեթե ապագայապաշտական»:

### Կրկին Բուխարեստ
Ուրմուզը կրկին վերադարձել է Բուխարեստ և Վճռաբեկ դատարանում աշխատել է որպես *գրաֆյոր* (գրանցող կամ դատական գրագիր): Աղբյուրները տարակարծիք են այն հարցում, թե արդյոք այս նշանակումը 1918 թվականին է եղել, թե ավելի վաղ: Հայտնի է, որ սա լավ վարձատրվող աշխատանք էր՝ հատուկ արտոնություններով, ինչը կարող էր անհարմարություն պատճառել Ուրմուզին իր բոհեմական հերոսի մյուս կյանքում: Այդ ժամանակաշրջանում արված լուսանկար դիմանկարը, որը պահպանված սակավաթիվներից մեկն է, մեկնաբանվել է որպես լրացուցիչ հուշում, որ Ուրմուզը դարձել է մելամաղձոտ և անհանգիստ: Սանդքվիստը նաև նրանում տեսել է «աղետալիորեն միայնակ» մարդու և հասարակաց տների անքնությամբ տառապող հաճախորդի` հավելելով. «Ինչպես երևում է, պատերազմների ժամանակ նողկալի փորձառությունների արդյունքում, վերադառնալով տուն` Բուխարեստ, Դեմետրու Դեմետրեսկու-Բուզաուն նախընտրեց ապրել ծայրահեղ ասկետիկ և մեկուսացված կյանքով՝ երկար գիշերային զբոսանքներով»:

Ուրմուզի սխրանքներն ու կատակները, այնուամենայնիվ, շարունակել են ավելի ու ավելի գրավել հանրային ուշադրությունը, և նա, իբր, կարդացել է իր աշխատանքը բոհեմական հասարակության համար, այնպիսի վայրերում, ինչպիսին Գաբրովոյի փաստաբանների կոլեգիան է: Դրանցից գոնե մի քանիսը բանավոր գրական խոսքի ազատ ելւույթներ են եղել և, որպես այդպիսին, ամբողջովին կորած են:

#### Գրական դեբյուտ
մինի|Ուրմուզի 1921 թվականի գծանկարը, ''հեղինակ''` Մարսել Յանկու
1922 թվականին կայացել է Ուրմուզի դեբյուտը տպագրության մեջ: Այն ժամանակ անանուն հեղինակի *Տարօրինակ էջեր* գրքով հմայված բանաստեղծ և լրագրող Թուդոր Արղեզին դրանցից երկուսը ներառել է *Cuget Românesc* թերթում: Հաղորդվում է, որ Արղեզին ջանքեր է գործադրել համոզելու *Cuget-* թերթի իր ավելի լուրջ գործընկեր խմբագիրներին և, հնարավոր է, նպատակ է ունեցել խափանել ռեկորդային թերթ հրատարակելու նրանց փորձը: Թերթը հրապարակել է նաև Արղեզիի մանիֆեստը, որտեղ նա ուրվագծել էր «անպտուղ գրականության» դեմ պայքարի նպատակը և հետպատերազմյան գրական մշակույթում «իշխանության կամքը» զարգացնելու իր մտադրությունը: Այսպիսով, Ուրմուզը Արղեզիի կողմից հանրահռչակված առաջին ավանգարդ գրողն է եղել, այն ցուցակում, որը 1940 թվականին ներառել է նաև ռումինացի երիտասարդ մոդեռնիստների մեծ մասին:

Ավելի ուշ Արղեզին գրել է, որ իր հարաբերությունները Ուրմուզի հետ բարդ են եղել, մանավանդ որ *գրաֆյորը* խուճապի է մատնվել, որ իշխանության համակարգում կբացահայտվի իր մյուս գործունեությունը. «Նա մտավախություն ուներ, որ վճռաբեկ դատարանն իրեն ավելի լավ կճանաչի որպես Ուրմուզ, քան իր անունով»: Հուշագիրն անդրադարձել է Դեմետրեսկու-Բուզաուի պերֆեկցիոնիզմին և անհանգստությանը, որոնք սաստկացել են հրապարակումից մեկ շաբաթ առաջ: 

 

Նրանց փոխանակած նամակներից երևում է, որ *գրաֆյորը* ոգևորված չի եղել նույնիսկ տպագրված տեսնելով իր տեքստերն ու կեղծանունը, ինչին ի պատասխան Արղեզին գրել է. «Այն քչերից ես, ում հետ մենք համագործակցելու էինք, դու իմ առաջին ընտրությունն էիր»:

1922 թվականի մայիսին Ուրմուզը սկսել է ավելի վստահել իր ուժերին՝ որպես գրող: Նա Արղեզիին ուղարկել է «Ալղազի և Գրամմեր» պատմվածքի պատճենը, որը, նա կատակով ասել է, թե պետք է տպագրվի հանուն «ազգի շահի»: Նա նաև առաջարկել է պատմվածքը վերնագրել լրացուցիչ վերնագրով` *«Տարօրինակ էջեր»*: Աշխատանքը երբեք չի տպագրել *Cuget-* թերթը, հավանաբար առաջնահերթությունների փոփոխության պատճառով. այդ ժամանակ թերթը տպագրում էր մշակութաբան Նիկոլայե Յորգայի ավանդապաշտ խմբագրականները, որոնք անհամատեղելի էին Արղեզիի ֆրոնդայի (անձնական շարժառիթներով ընդդիմադրություն) հետ:

### Ինքնասպանություն
1923 թվականի նոյեմբերի 23-ին Ուրմուզը կրակել է ինքն իր վրա, մի իրադարձություն, որը մնում է առեղծված: Նրա մահը տեղի է ունեցել հանրային վայրում` Բուխարեստի հյուսիսում գտնվող Կիսելեֆ ճանապարհի մոտ: Որոշ վաղ աղբյուրներից ենթադրվում է, որ նա կարող էր տառապել անբուժելի հիվանդությամբ, սակայն պնդում են, որ նա հիացած է եղել զենքերով և դրանց կործանարար ներուժով։ Օրինակ, 1914 թվականին նա գրել է, որ հարգանքով  է վերաբերվում հրազենին, քանի որ այն մոգական ուժով ազդում է ինքնասպան ուղեղի վրա: Զեկույցները ցույց են տալիս նաև, որ նա տեսականացրել է կյանքի աննպատակությունը և դատարկությունը և այդ մասին վախերը հասցեագրել է իր ընտանիքի անդամներին եղբոր՝ Կոնստանտինի հուղարկավորության ժամանակ (նույնպես 1914 թվականին):

Հետազոտող Գեո Թերբանը գրել է Դեմետրեսկու-Բուզաուի լավ թաքցրած հիասթափության մասին՝ նշելով, որ գրողն իր կյանքի վերջին տարվա ընթացքում շարունակել է լինել զվարթ և անկաշկանդ, սակայն նրա ներսում աճել է «կործանարար» լարվածությունը: Մոտավորապես այդ ժամանակ Ուրմուզը կատարել է իր միակ իսկական ուղևորությունը որպես հասուն մարդ՝ այցելելով Բեսարաբիայի Բուդակի ծովածոց:

1927 թվականին Արղեզին հրապարակավ հայտնել է իր ափսոսանքը Ուրմուզի հետ ընկերական կապերը չպահելու համար:

Ուրմուզի մի քանի մեկնաբաններ համարել են, որ ինքնասպանությունը սկզբունքորեն կապված է եղել Ուրմուզի գեղարվեստական վերաբերմունքի հետ։  Գիտնական Կարմեն Բլագայի համար Ռումինիայի ինտելեկտուալ դասի նկատմամբ «[իր] հավատքի կազմալուծումն» էր՝ տնտեսական անկման և «էկզիստենցիալ դատարկության» հետ մեկտեղ, որը գրողին դրդեց հրաժարվել իրենից»:

Սա համընկնում է Ուրմուզի առաջին սերնդի հետևորդների պնդումներին. Գեո Բոգզան ենթադրում է, որ իր ուսուցիչը ինքնասպան է եղել, երբ ապակառուցողական գործընթացը, որն իրականացրել էր իր «սուր ինտելեկտով», հասել էր բնական եզրահանգման: Սաշա Պանեն պնդում է, որ Ուրմուզը հոգնել էր պարզապես զվարճացնել «բթամիտներին» և «սպեկուլյանտներին», ովքեր իշխում էին Բուխարեստի գրական ասպարեզում, և, վճռելով իր գրական անձը վերածել «աստղային փոշու», ռիսկի է դիմել ոչնչացնելով իր ֆիզիկական «ես»-ը: Բացի այդ, ակադեմիկոս Ջորջ Կալինեսկուն պնդել է, որ գոյություն ունի փիլիսոփայական հիմնավորում, որը «շատ համահունչ է իր դարին». «նա ցանկանում էր մեռնել ինչ-որ յուրօրինակ ձևով՝ «առանց որևէ պատճառի»»:

Քաղաքի դիահերձարանում պահվող դիակը հանձնվել է Ուրմուզի եղբորը և ծառայակից Կ. Ստոյչեսկուին, ով հայտարարել է, որ գրողը տառապում էր նևրոզով: Ուրմուզին թաղել են նոյեմբերի 26-ին Բելու գերեզմանոցի իր ընտանեկան հողամասում: Այդ օրվա միջոցառումը հրապարակվել է *Dimineața* օրաթերթում փոքրիկ մահախոսականով, որը ստորագրված էր սկզբնական *C* տառով (ենթադրաբար՝ *Ciprian*): Թե՛ այս, և թե՛ մամուլի այլ հաղորդագրություններում չեն ցանկացել նշել, որ *գրաֆյորը* և հրապարակված հեղինակը նույն անձն են, և լայն հասարակությունը երկար ժամանակ մնացել է անտեղյակ նման կապի մասին: Պատմությունն ասում է, որ մի անանուն կին այցելել է ընտանիքին թաղումից անմիջապես հետո՝ հետաքրքրվելով, թե արդյոք հանգուցյալը նամակներ չի՞ թողել:

Ուրմուզի ստեղծագործությունների ձեռագրերի վերջնական հավաքածուն ընդգրկում է ընդամենը 40 էջ, առավելագույնը 50: Տարբեր այլ ձեռագրեր են պահպանվել, այդ թվում՝ օրագրեր և հարյուրավոր աֆորիզմներ, սակայն երկար ժամանակ անհայտ են եղել հետազոտողներին:

## Գաղափարներ ու ոճական կապեր
### Ավանգարդիստն թե՞ պահպանողական
Մահից կարճ ժամանակ անց Ուրմուզի աշխատանքը կապվել է ավանգարդային ապստամբության առաջացման հետ ամբողջ Եվրոպայում և, մասնավորապես, հենց Ռումինիայի մոդեռնիստական ասպարեզում վերելքի հետ. 2007 թվականին Փոլ Սերնատը նկարագրել է իրադարձությունների այս տարբերակը որպես ռումինական ավանգարդ գրականության «հիմնադիր առասպել»: Գրականագետ և մոդեռնիզմի էնտուզիաստ Լյուսիան Բոզի գնահատմամբ` Ուրմուզը, ինչպես և նրանից առաջ Արթուր Ռեմբոն, մարմնավորել են ավանգարդ հոսանքների «լիրիկական նիհիլիզմը»: 1960-ականներին գրականության պատմաբան Օվիդ Կրոմալնիցեանուն գրել է, որ նա կատարել է «աշխարհի առաջին նախադադայական վարժանքը»: Այնուամենայնիվ, 2002 թվականին գիտնական Ադրիան Լակատուշը վերանայել է այս թեզը՝ պնդելով, որ այն ստեղծել է «արգելափակում» քննադատական ընկալման մեջ, և որ իրական Ուրմուզն ավելի բարդ հայացքներ է ունեցել ավանգարդի վերաբերյալ: Մյուսներն ընդգծել են, որ Ուրմուզի անսովոր ապստամբությունը համընկել է ռումինական գրականության բուռն ավանդականության վերածննդի հետ (1901-1910 թվականներին *Sămănătorul* (Սերմնացան) ամսագրի գործունեության հետ), ինչից նրա նախադադա ոգեշնչումը հատուկ նշանակություն է ձեռք բերել:

Չնայած Ուրմուզն ընդունել է, որ հարում է ֆուտուրիզմին, նրա մեկնաբաններից շատերը դա գնահատել են որպես մակերեսային և ուշացած: Գրականության պատմաբան Նիկոլաե Բալոտան առաջին անգամ առաջարկել է, որ ռումինացին պարզապես ցանկացել է ցույց տալ ֆուտուրիզմի նկատմամբ իր համակրանքը (և ոչ համախոհ լինելը), և որ դիտարկվող աշխատանքները թվագրվում են նախքան *ֆուտուրիստական մանիֆեստը*՝ Առգես Կոկուի ժամանակաշրջանը, և որ *Տարօրինակ էջերը* ավելի շատ ընդհանրություններ ունեն էքսպրեսիոնիզմի, քան Մարինետտիի հետ: Ըստ Սերնատի` «*Տարօրինակ էջերը*, ըստ երևույթին, ավարտվել են հիմնականում  եվրոպական ավանգարդ շարժումների ազդեցությունից անկախ [...]: Այնուամենայնիվ, մենք չգիտենք, թե դրանցից քանիսն են արդեն ավարտված եղել 1909 թվականին, այն տարին, երբ «հորինվել է» եվրոպական ֆուտուրիզմը»: Ռումինական ֆուտուրիզմի հետազոտող Էմիլիա Դրոգորեանուն շեշտել է. «Ֆուտուրիզմի միջոցով հռչակված [աշխարհի] արժեքներն ու պատկերացումները գոյություն ունեն ուրմուզյան տեքստերում, բայց ամբողջությամբ արմատազուրկ են [ֆուտուրիստների] առաջարկած նշանակությունից»: Թեև Կարմեն Բլագան տարբեր նմանություններ է գտել Ուրմուզի և Մարինետիի միջև, նա ընդգծել է, որ «առաջինի ջղաձգությունը չէր համապատասխանում վերջինիս ռազմատենչությանը»:

Տարբեր հեղինակներ նաև համարել են, որ Ուրմուզն իրականում արմատական պահպանողական էր, որի  արվեստում տափակության դեմ կատաղի վերաբերմունքը միայն քողարկում էր տարրական կոնվենցիոնալիզմը: Լակատուշը նույնպես Ուրմուզին համարել է պահպանողական հերետիկոս, որը հավասարապես զայրացած էր բուրժուական և հակաբուրժուական դիսկուրսներից: 1958 թվականին Չիպրիանը նույնպես անդրադարձել է այն հնարավորությանը, որ Չիրիվիշը իրականում «ծաղրելով գրգռում էր» իր ժամանակներում ի հայտ եկած ավանգարդ միտումները, բայց եզրակացրել է. «Ես ավելի շուտ կենթադրեի, որ այս զանազան փորձերի տակ գաղտնի կայծկլտում էր անհատին կաշվից հանելու, իրենից իրեն պոկելու, կազմալուծելու, նրան ստիպելու ցանկությունը, որ մարդն իրենում կուտակված գիտելիքի իսկության մեջ կասկածի»: Նա գրում է, որ Ուրմուզի աշխատանքը հարվածել է «մարդկային բնույթին իր ամենանվիրական ծալքերում»: Համապատասխանաբար, որոշ հեղինակներ Ուրմուզին նույնիսկ համարել են 19-րդ դարի վերջի անկումային արվեստի կամ հասուն ալեքսանդրյան մաքրության ժառանգորդ: Նման այլ ընթերցումներում Ուրմուզը կարծես թե իր աջակցությունն է հայտնել իր ժամանակակիցների սեքսիստական կամ հակասեմիտական տեսակետներին։ Քրոխմելնիչանուն (Crohmălniceanu) նաև գրում է. «իր ձեռագիր տետրերում ընդգրկված մտքերը [...] զուսպ են, հարթ, առօրեական, կարծես մեկ այլ մարդու աշխատանք են»:

Շատ բանավեճեր կան նախկին ռումինական գրականության և բանահյուսության աբսուրդիստական բնույթի հետ Ուրմուզի կապի հարցի շուրջ: 1940-ականներին Ջորջ Կալինեսկուն մանրամասնորեն քննարկել է ուրմուզյան ավանդույթը, որը բնորոշ էր Ռումինիայի հարավային, Վալախիայի քաղաքների գրական մշակույթին: Նա նշել է, որ Ուրմուզը «մեծ ծամածռություններ անող զգայուն» վալախցիներից էր, «բալկանյան» հաջորդականությունից, որը ներառում է նաև Պիտարուլ Հրիստաչին, Անտոն Պաննը, Իոն Մինուլեսկուն, Մատեյու Կարագիալեն, Իոն Բարբուն և Արղեզին: Նրա սահմանման մեջ Արղեզիի և Ուրմուզի սկզբնաղբյուրը ինքնապարոդիայի ֆոլկլորային ավանդույթն է, որտեղ *[[Դոյնա|դոինայի]]* երգերը վերածվում են հմայությունների կամ «գրոտեսկային նվնվոցների»: Ֆոլկլորային Ուրմուզի կերպարը շուտով ընդունել են նաև այլ քննադատներ, այդ թվում՝ Էուջենիու Կոշերիուն և Կրոհմելնիչեանուն:

## Բուֆոնն ընդդեմ պրոֆեսիոնալ գրողի
Ուրմուզի մեկնաբանների մի մասը հակված է նրան դասակարգել որպես հանճարեղ, բայց մակերեսային կատակասեր, խեղկատակ, այլ ոչ թե լուրջ հեղինակ: Չնայած Ուրմուզի աշխատանքի նկատմամբ համակրանքին՝ Ջորջ Կալինեսկուն «*Տարօրինակ էջերն*» անվանել է «խելացի դեռահասների խելացի գրական խաղ»: Նպատակը, ենթադրել է Կալինեսկուն, «զուտ էպիկական» էր, «կարծես թե պատմություն էր պատմում՝ իրականում ոչինչ չպատմելով»: Այս կարգի մեկ այլ դատավճիռը պատկանում է գեղագետ Թուդոր Վիանուին, ով նույնպես կարծում էր, որ Ուրմուզը ավտոմատ վարքի երգիծաբան է և սկզբունքորեն հեգնական ռեալիստ: Ավելի խիստ տոնով Պոմպիլիու Կոնստանտինեսկուն է գնահատել, որ Ուրմուզը մակերեսային, քաոսային և սիրողական է, իսկ հետազոտողներին հետաքրքրում է միայն «բուրժուական տաղանդին» դիմակայելու պատճառով: Հակառակը, միջպատերազմյան մեկ այլ մեկնաբան՝ Պերպեսիուսը, մեծ ջանքեր է գործադրել վերականգնելու Ուրմուզի հեղինակությունը որպես մտածված գրական գործիչ՝ «ստեղծագործական մեծ եռանդով», նույն մակարդակի վրա դնելով Արղեզիի և բանաստեղծ Ադրիան Մանիուի հետ:

Չիպրիանը նշել է, որ Ուրմուզը նման չէ «լկտի, հանդուգն, անկազմակերպ» կատակասերներին, որոնց նա առաջին հայացքից նման էր թվում, որ Ուրմուզի արտաքինից ոչ մի տպավորություն չկա, որ նա որևէ կերպ «երես առած է»: Ժամանակը, ենթադրում է նա, չի փոխել Ուրումուզի «վերաբերմունքը կյանքի նկատմամբ». «Միայն հիմա շրջադարձերն ավելի համարձակ են դարձել, իսկ լարախաղային տրյուկները՝ շատ ավելի մտածված»:

1925 թվականին, մեկնաբանելով Ուրմուզի՝ «[մարդկային] գոյության ընդհանուր անիմաստությունը» պատկերելու հմայքը, Չիպրիանը նաև պնդել է. «Միջակ մտածողության համար [Ուրմուզը] կարող է թվալ անհամապատասխան և անհավասարակշիռ, այդ է պատճառը, որ նրա աշխատանքը հասցեագրված չէ զանգվածներին»:

Քննադատ Ադրիան Գ. Ռոմիլեն գրել է, որ Ուրմուզի գրական տիեզերքում նոր «պարադիգմը» նշանակալից և աշխատատար է թվում, բայց ավելացրել է. «Մենք չգիտենք, արդյոք գրողն ամենուր չէ՞ր խաղում [...] պարզ ու մաքուր»: Այնուամենայնիվ, Յոանա Պարվուլեսկուն գնահատել է, որ «ծայրահեղ ինքնատիպության» հեղինակ Ուրմուզը «իր կյանքը դրել է դերասանության և խաղերի մեջ [...] և այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունն ավելի ողբերգական է, քան կատակերգական, կամ բույն է դրել նեյտրալ տարածքում, որտեղ ողբերգությունն ու կատակերգությունը խաչվում են»:

Կրոհմալնիկեանուն  «*Տարօրինակ էջերում*» տեսել է «եզակի» և ողբերգական փորձառության ցուցում, մինչդեռ Գեո Սերբանը պնդել է, որ Ուրմուզի «վրդովմունքը» գալիս էր իր իսկ հոգեբանության վրա կործանարար ճնշումներից: Գրախոս Սիմոնա Վասիլաչեն նաև ենթադրել է, որ *Տարօրինակ էջերը* թաքցնում են «երկար յուրացրած» զայրույթ՝ լուրջ և նույնիսկ դրամատիկ ենթատեքստերով:

Այլ էսսեիստներ խոսել են Ուրմուզի «դաժանության» մասին՝ տանջալից իրավիճակներ պատկերելու, հասարակական կյանքը քննադատելու և փոխաբերություններից զուրկ լեզվի օգտագործման մեջ. նրանք նրան տարբեր կերպ են անվանել. «ամենադաժան հեղինակներից մեկը, որ ես երբևէ կարդացել եմ» ( Էժեն Իոնեսկո ), և «պարզունակ իմաստով դաժան» (Իրինա Ունգուրեանու):

Ինչպես հայտնում է Չիպրիանը, Ուրմուզը նույնպես հակված էր ինքնանսեմացման, նա զվարճանում էր ուրիշների ուշադրությունից և պնդում էր, որ իր սեփական *elucubrații* («ֆանտազմագորիաները») կարող են օգտագործվել միայն «սեմինարիայի եղբայրներին հունից հանելու» համար: Նրա աֆորիզմներից մեկը հուշում է նրա ներքին դրամայի և ստեղծագործության մեջ նրա դերի մասին. «Կան դեպքեր, երբ Աստված կարող է օգնել քեզ տալով միայն ավելի ու ավելի շատ տառապանքներ»:

### Կաֆկա, Ժարրի և «հակագրականություն»
Ուրմուզին շատերը նկարագրել են ավելի շատ որպես անհատ ապստամբ, քան ավանգարդիստ հերոս, բայց որոշները նրան համարել են միայնակ մտավորականների ռումինական տեսակ, ովքեր նաև ազդեցություն են թողել 20-րդ դարի գրականության վրա: Նրա մահից տասնամյակներ անց ռումինացի գրախոսները սկսել են նրան համեմատել չեխ գրող Ֆրանց Կաֆկայի հետ, մի զուգահեռ, որը շարոնակվել է նաև 21-րդ դարում: Ըստ Ռոմիլայի, ուրմուզյան և կաֆկայական գրականությունը երկուսն էլ ապամարդկայնացման մասին են: Ուրմուզի դեպքում այն հակված է մեխանիկական տարօրինակությունների, որոնք գաղութացնում և փոփոխում են մարդկային գոյությունը:

Այլ հաճախ հանդիպող զուգահեռներից է Ուրմուզին նմանեցնելը Ալֆրեդ Ժարրիին` ֆրանսիացի նախադադաիստ և «Պատաֆիզիկայի» գյուտարար: Նա նաև նմանեցվել է անգլալեզու աբսուդիստ գրողներին (Էդվարդ Լիր, Լյուիս Քերոլ): Կամ նրան համեմատել են ռուս Դանիիլ Խարմսի հետ, կամ Լեհաստանի մոդեռնիստներ` Բրունո Շուլցից մինչև Ստանիսլավ Իգնացի Վիտկևիչ:

Նրանք, ովքեր խոսում են Ուրմուզի ֆունդամենտալ պահպանողականության կամ հումորիստի տաղանդի մասին, նրան ու նրա *Տարօրինակ էջերը* նաև նմանեցնում են Գուստավ Ֆլոբերին և նրա սարկաստիկ *«Ստացված գաղափարների հեգնական բառարանին»*: Մյուս կողմից, նրանք, ովքեր կենտրոնանում են Ուրմուզի տարօրինակ և տխուր կերպարանափոխությունների վրա, զուգահեռներ են անցկացնում նրա աշխատանքի և Թիմ Բարթոնի *Oyster Boy* պատմությունների միջև:

Քննադատների հիմնական տարաձայնությունը կապված է Ուրմուզի երկիմաստ դիրքորոշման հետ՝ գրականության, հակագրականության և մետագեղարվեստական գրականության միջև: Անդրադառնալով *Տարօրինակ էջերին* ՝ Կրոհմալնիցեանուն ներկայացրել է «հակապրոզա» տերմինը: Կրոհմալնիցեանուի կարծիքով՝ Ուրմուզի հայտնագործած հակագրական «հնարքը» անանձնական է և կանոնակարգված է Մարսել Դյուշանի դադայական «ռեդի մեյդ» ձևով, բայց որպես այդպիսին՝ հնարամիտ և հետևաբար անկրկնելի է:

Հեղինակներից Ադրիան Մարինոն, Էուգեն Նեգրիսին, Լուսիան Ռայկուն և Միրչա Սկարլատը, խոսել են Ուրմուզի մասին որպես լեզվի հեղափոխականի, ով ազատել է տեքստերը կապակցվածությունից և նույնիսկ իմաստաբանությունից, մինչդեռ մյուսները՝ Լիվիուս Չիոկարլիեն, Ռադու Պետրեսկուն, Իոն Փոփը, Նիկոլաե Մանոլեսկուն, Մարին Մինկուն, Միխայ Զամֆիրը, նրան համարել են հիմնականում տեքստալիստ, որը շահագրգռված էր պոեզիայի կամ պատմվածքի սահմանները վերաօգտագործելով և վերասահմանելով, բայց ստեղծելով համահունչ, թեև անձնական տիեզերք:

Ըստ Վասիլե Անդրուի, ուրմուզյան գրականությունը, ըստ սահմանման, բաց է բոլոր այդ ասոցիացիաների համար, նրա հակագրական ասպեկտները ցույց են տալիս ժամանակակից անջրպետը «բնույթի և դաստիարակության» միջև: Քննադատ Ք. Թրանդաֆիրը, ով Ուրմուզի ակնհայտ տեքստուալիզմը համահարթեցված է համարում իր արձակի ավելի խորը իմաստներով, գրում է. «Այն մարդը, ով գրել է «Տարօրինակ էջերը», ունեցել է գրական դիսկուրսի մեջ անհրաժեշտ փոխակերպումների հստակ քննադատական գիտակցում»:

### Էզոթերիկ շերտեր
Ինչպես հիշում է Վասիլե Վոյկուլեսկուն, Ուրմուզին իսկապես «տանջում էին մետաֆիզիկական հարցերը»: Ուստի Ուրմուզի որոշ մեկնաբաններ նրան քննարկել են որպես անգիտակցական մտքի ընթերցող կամ արևմտյան էզոթերիկ գիտելիք տարածող՝ ենթադրելով, որ նրա ողջ գործունեության մեջ կարելի է նկատել միստիկական սիմվոլիզմի թաքնված շերտ: Ըստ Պերպեսիսիուսի, *Տարօրինակ էջերը* որպես ամբողջություն կրում են առասպելաստեղծական ենթատեքստ կամ «նոր դիցաբանության դրվագներ»: Բոզը նաև համեմատություն է անցկացրել Ուրմուզի և Ջորջ Բակովիայի մռայլ բանաստեղծությունների միջև՝ պնդելով, որ դրանք երկուսն էլ ընթերցողին ուղարկում են «ողբերգական հետախուզումների» և «ուղևորությունների դեպի անդրաշխարհ»: Բոզի մեկնաբանությամբ՝ Ուրմուզն ամենևին էլ հումորիստ չէր, այլ ավելի շուտ նա, ով միայնակ «կարգի կոչ» էր անում և «կախարդական մի երևույթ» ստեղծելով, իր ընթերցողին վեր էր դասում մարմնական իրողություններից: Նա առաջին անգամ քննարկել է *Տարօրինակ էջերի* և 1930-ականների սյուրռեալիզմի միջև կապը, որը նույնպես իր ուշադրությունը սևեռել է աննորմալ հոգեբանության վրա՝ դեպի «փսիխոզ» և «դեմենցիա»: Նման ստեղծագործությունների տեսական պրոսյուրռեալիզմը, որն ավելի քիչ կարևորում է դրանց արդիական հումորը, 20-րդ դարում գիտնականների միջև երկար բանավեճ է առաջացրել:

Բանաստեղծ-էսսեիստ Սիմոնա Պոպեսկուն ենթադրում է, որ Ուրմուզի ներքին շարժառիթը նրա «հոգեկան մոլուցքն» (psycho-mania) էր, որը հարգում է ոչ ընդունված սովորությունները, ոչ սերունդը, այլ միայն սեփական «անդունդային մոլուցքները»` «մահ, Էրոսը, արարում և ոչնչացում» թղթին հանձնելը: Ադրիան Լակատուշը նաև նշում է Ուրմուզի երկիմաստ ակնարկները աուտոէրոտիցիզմի (նարցիսականություն), արյունապղծության, բիսեքսուալության կամ պարաֆիլիայի մասին: Բացի այդ, տարբեր մեկնաբաններ ենթադրում են, որ Ուրմուզի ստեղծագործական կայծի տակ թաքնված է իր հոր հետ չլուծված կոնֆլիկտը: Ըստ Սերնատի՝ Ուրմուզը հակասության մեջ էր «հայրական հեղինակության» հետ և ավելի շատ կապված էր մոր հետ՝ «Էդիպյան բարդույթ», որը հայտնաբերվել է նաև նախամոդեռնիստական սերնդի որոշ այլ գրական գործիչների մոտ: Այլ մեկնաբաններ նույնպես Չիրիվիշի կատակներում տեսնում են ծնողների և սոցիալական ճնշումների դեմ պլանավորված վրեժ լուծելու հակվածություն: Նրա քույրը՝ Էլիզան, վստահել է նման տեսակետներին՝ նշելով. «Կարելի է ասել, որ նա ձախողվել է կյանքում, որովհետև նա կուրորեն հնազանդվել է ծնողներին, և գուցե նաև մասամբ իր կամքի պակասի, ամաչկոտության, հանրության հանդեպ ունեցած վախի պատճառով»:

Ուրմուզ աֆորիստն անկեղծորեն վստահում էր, որ աշխարհի «Հոգին» *հակադրությունների միասնություն* է, և, ոգեշնչված Անրի Բերգսոնի փիլիսոփայությունից, խոսել է նաև «համընդհանուր կենսական հոսքի» (Élan vital, կենսական ուժ) մասին: Լակատուշը և մյուսները ենթադրում են, որ Ուրմուզի աշխարհայացքը գնոստիցիզմի և մանիքեության ժամանակակից մեկնաբանն է. իր թողած ձեռագրերից մեկում Ուրմուզը ենթադրում է, որ կան երկու Աստվածներ՝ մեկը բարի և մեկ չար: Առանձնահատուկ և վիճելի է մեկնաբանությունը, որն առաջ է քաշել հետազոտող Ռադու Չեռնատեսկուն, ով կարծում է, որ Ուրմուզի կյանքն ու ստեղծագործությունը արտացոլում են Ռումինիայում մասոնության վարդապետությունը: Չեռնատեսկուն Ուրմուզի պատմություններում ընթերցում է մասոնական «զարթոնքի» ցուցումներ և նշում, որ *Փահուչի* եղբայրությունը, հավանաբար, ռումինական մասոնական օթյակի կրտսեր կամ պարոդիկ տարբերակն է եղել:

## Ստեղծագործություն
### Վաղ արձակ
Սահմանումները տարբեր են՝ կապված Ուրմուզի փորձարարական ստեղծագործությունների ճշգրիտ բնույթի և տեսակների հետ, որոնք բովանդակությամբ նման են արձակի: Չիպրիանը պարզապես գնահատել է Ուրմուզի ստեղծագործությունները որպես «գրական ոչ մի ժանրի չեն պատկանում»: Ուրմուզի ստեղծագործության առասպելական շերտի մասին իր մեկնաբանություններին համահունչ՝ Պերպեսիցիուսը համարել է, որ Ուրմուզը ստեղծել է «նոր հեքիաթներ» և «գիտաֆենեզի էսքիզներ»: Այս ինտուիցիան հավանության է արժանացել այլ գիտնականների կողմից, ովքեր ներառել են *Տարօրինակ էջերը* ռումինական ֆանտաստիկ գրականության անթոլոգիաներում:

Հակառակը, Բոզը համարել է, որ Ուրմուզը «տրանսցենդենտալ աբսուրդի բանաստեղծ է», «ռումինական պոեզիայի բարեփոխիչ» և Ռումինիայի ազգային բանաստեղծ Միհայ Էմինեսկուի երկվորյակը: Էմինեսկու-Ուրմուզ համեմատությունը, որը մի կողմ է դրել ոճի և տեսլականի բոլոր տարբերությունները, ավանգարդ հեղինակների սիրելի համեմատությունն է դարձել և դարավերջին ծառայել է ոգեշնչելու համակրող ակադեմիկոսներին, ինչպիսին Մարին Մինկուն էր:

Ըստ Չիպրիանի, Ուրմուզի ամենավաղ արձակ դրվագներից մեկը` «Քրոնիկները», ստեղծվել է *Փահուչի* եղբայրության արտառոց վարմունքների (էսկապադների) ժամանակ: Որի բացման խոսքերը, հիշում է Չիպրիանը, հետևյալն էին. «Պատգամավորը եկավ աղյուսե և կղմինդրե սայլով: Նա ոչ մի լուր չէր բերում, բայց իր ընկերներին առաջարկեց մի քանի Leclanché մարտկոցներ»: Նույն հեղինակը ենթադրում է, որ այս սևագրությունները շատ են զիջում Ուրմուզի հրատարակած աշխատություններին` սկսած «Ալգազի և Գրամմեր» պատմվածքից:

### «Ալգազի և Գրամմեր»
«Ալգազի և Գրամմեր» ստեղծագործության իր վերջնական տարբերակի Ալգազի հատվածում առաջարկվում է մի հայացք նետել պահեստապետ-հերոսների տարօրինակ կյանքի և հանիբալ մահվան վրա: 

Ալգազին` մորուքավոր «հաճելի ծերունի» է՝  «խնամքով դրված գրիլի վրա [...] շրջապատված փշալարերով», «չի խոսում եվրոպական ոչ մի լեզվով» և սնվում է քաղաքային աղբով. Գրամմերը, ում մարմնի հեղուկը` հումորալ «մաղձային» է (Humorism) և ունի «անուշաբույր փայտի կտուց», ժամանակի մեծ մասն անցկացնում է վաճառասեղանի տակ պառկած, բայց երբեմն հարձակվում է հաճախորդների վրա սպորտի կամ գրականության մասին խոսակցությունների արանքում: Երբ Ալգազին հայտնաբերում է, որ իր գործընկերը մարսել է «այն ամենը, ինչ լավ էր գրականության մեջ», չմտածելով կիսվելու մասին, նա վրեժ է լուծում՝ սպառելով Գրամմերի ռետինե միզապարկը։ Սկսվում է մրցավազք, թե ով կարող է առաջինը ուտել մյուսին: Նրանցից մնացած մի քանի մնացորդները հետագայում հայտնաբերում են իշխանությունները, և Ալգազիի բազմաթիվ կանանցից մեկը դրանք մոռացության է մատնում: 

Այս պատմվածքի մեկ այլ, ավելի վաղ տարբերակը «հիշելով» մեջբերել և մեկնաբանել է Չիպրիանը։ Այդ տարբերակում պահեստապետ Ալգազիի  իշխող կինը նրան համոզում է իրենց միակ որդուն հաշտարար դատավոր դարձնել: Գրամմերը պատրաստում է տղայի համար անսպասելի նովիցիատ (** — «նոր, անփորձ») և նորելլուկ տղային կապում է քարանձավի հատակին, որը կարծես ձիու արու քուռակների բույր ուներ:

Ինքնին «Algazy & Grummer» վերնագիրը հղում է գոյություն չունեցող ճամպրուկ արտադրող ֆիրմային: Տեքստի  ծանոթագրությունում Ուրմուզը ներողություն է խնդրում դրա համար՝ բացատրելով, որ անունների «երաժշտականությունն» ավելի հարմար է երկու հորինված կերպարներին, քան նրանց իրական մոդելներին, և առաջարկում է, որ ընկերությունը փոխի իր անունը (կամ որ նրա հովանավորները պետք է հարմարեցվեն իրենց համապատասխան ֆիզիկական ձևին): Պատմությունը կարող է ակնարկել այս ձեռներեցների միջև առօրյա լարվածության մասին և, հավանաբար, վաճառքի ոլորտում կարիերայի ձանձրալիության մասին: 

Ըստ բանասեր Սիմոնա Կոնստանտինովիչիի, պատմվածքը նաև Ռումինիայում ձեռներեց թուրքի (Ալգազի) և  ինտելեկտուալ հրեայի (Գրամմեր) առճակատումն է, որը ներկայացված է որպես ջայլամի և բադակտուցի կռիվ: Այս իմաստներից բացի, պատմությունը հաճախ նկարագրվում էր որպես Ուրմուզի մանիֆեստն ընդդեմ գրական ցանկացած տեխնիկայի և նույնիսկ սրամիտ խորհրդածություն նշանակալիի ու նշանակողի մասին: Ըստ Կարմեն Բլագայի` Ուրմուզի փիլիսոփայական նպատակն է ցույց տալ այն անջրպետն ու հակասությունը, որն առկա է տիեզերքի (որտեղ ամեն ինչ հնարավոր է և պատահական) և մարդու (ով պահանջում է լավատեղյակություն և կառուցվածք) միջև:

### «Իսմայիլ և Տուրնավիտու»
«Իսմայիլ և Տուրնավիտու» պատմվածքում Ուրմուզն շարունակե է բացահայտել տարօրինակն իր առօրյա միջավայրում: Սա նշել է Չիպրիանը. «[Ուրմուզը] պատերազմ էր մղում բնության դեմ, նա արարում էր բնությունից անկախ և նրա օրենքներին դեմ: Նա միայնակ գագաթ էր, որը ձեռնոց էր նետում դրախտին և հարցնում էր. Այսքա՞նն է: [...] Միշտ նույն լանջե՞րը, նույն կողմնացույցնե՞րը, նույն մարդի՞կ, նույն մորուքները»:

Արդյունքը, գրում է Սանդքվիստը, «կտրուկ, անհեթեթ և անսահման գրոտեսկային է»: Կալինեսկուն առանձնացրել է այս ստեղծագործությունը. «Նրա անհեթեթ ստեղծագործություններից լավագույնը «Իսմայիլը և Տուրնավիտուն» է՝ բուրժուական ձևերի հանդիսավոր ակադեմիական դիմանկարը և ծաղրերգությունը, որտեղ միշտ կա անկարգություն երեք թագավորությունների միջև՝ կենդանական, բուսական և հանքային»:

Իսմայիլը «կազմված է աչքերից, այտամորուքներից և զգեստից», պարանով կապած է փորսուղին և սայթաքելով քայլում է Արիոնոայա փողոցով: [մինի|320x320փքս|Լիպսկանի (Lipscani) հետիոտնային փողոցի և թաղամասի խանութները մոտ 1900 թվականին [Բուխարեստի կենտրոնում, որը գտնվում է Վլադ Դրակուլայի հիմնադրված հին իշխանական արքունիքի մոտ գտնվող փոքրիկ բլրի վրա. Լուսանկարը՝ Ալեքսանդրու Անտոնիուի]]Պաշտպանված լինելով «իրավական պատասխանատվությունից» («Դոբրուջայի փոսի հատակի սերմնարանում») արարածը մեծացնում է փորսուղների մի ամբողջ գաղութ. որոշներին նա ուտում է հում-հում, լիմոնով, մյուսներին, երբ նրանք տասնվեց տարեկան են դառնում, բռնաբարում է «առանց խղճի խայթի»։ Սերմնարանն այն տեղն է, որտեղ Իսմայիլը նաև հարցազրույցներ է անցկացնում աշխատանքի դիմողների հետ, որոնց աշխատանք է տալիս այն պայմանով, որ նրանք իր համար թխսեն «յուրաքանչյուրը չորս ձու»: Գործընթացին աջակցում է նրա «սենեկապետ» Տուրնավիտուն` թագավորական արքուինիքի կառավարիչը, ով զբաղվում է դիմորդներին սիրային նամակներ փոխանցելով։

Իսմայիլի իրական բնակության վայրը գաղտնի է պահվում, բայց ենթադրվում է, որ «ընտրական բարքերի կոռուպցիայից» զերծ մնալու համար նա ապրում է իր սարսափելի այլանդակված հոր տան վերնահարկում, որտեղից դուրս է գալիս պարահանդեսային զգեստով միայն *սվաղման* ամենամյա տոնակատարությանը մասնակցելու համար: Այնուհետև նա իր մարմինն առաջարկում է աշխատողներին՝ այդպիսով «աշխատանքային հարցը» լուծելու նպատակով։

Այն ժամանակ, երբ Իսմայիլը աշխատում էր որպես *օդափոխիչ* Լիպսկանիի թաղամասում գտնվող «կեղտոտ հունական սրճարաններում», Տուրնավիտուն «քաղաքական» անցյալ ուներ. նա երկար ժամանակ հրշեջ տեղամասի խոհանոցի օդափոխիչն էր` նշանակված կառավարության կողմից:  Իսմայիլը փրկել էր Տուրնավիտուին ամբողջ կյանքում գրեթե անվերջ պտտվելուց և վարձատրում էր մատուցած ծառայությունների համար` սերմնարանում հարցազրույցների, կապկպված փորսուղներից ծիսական ներողություն խնդրելու, Իսմայիլի նորաձևության զգացումը գովաբանելու և Իսմայիլի զգեստների վրա կանոլա քսելու համար:

Նրանց հարաբերությունները խզվում են, քանի որ Տուրնավիտուն, Բալեարյան կղզիներից վերադառնում է կանիստրայի (jerry can) տեսքով, սովորական մրսածություն է փոխանցում Իսմայիլի փորսուղներին: Զրկվելով աշխատանքից՝ նա մտածում է ինքնասպանության մասին («ոչ շուտ, քան բերանից չորս ժանիք հանելը»), և իրեն նետում է Իսմայիլի զգեստներից կազմված խարույկի մեջ. հովանավորն ընկնում է դեպրեսիայի և «թուլության» մեջ՝ ամբողջ կյանքում մնալով իր սերմնրանի մեջ:

Ինչպես «Ալգազի և Գրամմեր»,  այնպես էլ «Իսմաիլ և Տուրնավիտու» պատմվածքների կառուցվածքի հիմքում, հավանաբար, իրական կյանքն է: Տուրնավիտուն Բուխարեստի հունական ազնվականության նշանավոր տոհմ էր, որը սկիզբ էր առել Ֆանարիոտների դարաշրջանում: Կիսահորինված աշխարհը բնակեցված է Արևելքի հետ Ռումինիայի կապի այլ խորհրդանիշներով, որոնք կոչված են արթնացնել «բալկանյան առանձնահատուկ դեկորացիայի տարօրինակությունը» (ըստ Կարմեն Բլագայի): Այլ մեկնաբանություններում երկու գլխավոր հերոսները քաղաքական կոռուպցիայի և *պարվենյու* բարքերի ծաղրապատկերն են:

### «Ձագարն ու Ստամատեն»
«Ձագարն ու Ստամատեն» շեշտում է ուրմուզյան դժբախտությունների աշխարհագրական դիրքը: Ստամատե քաղաքի տունը հանգրվան է առարկաների կամ էակների համար, որոնց ներկայությունը հաշվառված է մի քանի սենյակներում: Միայն խողովակի միջոցով հասանելի, առանց պատուհանների առաջին սենյակում պահվում է իրի ինքնին նմուշը, տրանսիլվանցի քահանայի և քերականագետի արձանը, և երկու մարդ, որոնք մշտապես գտնվում են «կապիկից անցման գործընթացում»:

Երկրորդ սենյակը, որը զարդարված է «թուրքական ոճով» և «արևելյան շքեղությամբ», ներկվում է օրական մեկ անգամ և մանրակրկիտ չափվում է կարկինով, որպեսզի սենյակի *նստելը* (փոքրանալը) կանխվի:

Երրորդ հատվածը՝ «թուրքական» սենյակի տակ է, անսահման ջրանցք է, փոքրիկ սենյակ և ցից, «որին կապված է ողջ Ստամատե ընտանիքը»։ Կլանի «արժանապատիվ» և «էլիպտիկ» ղեկավարը ծամած ցելյուլոիդ է թքում իր գեր որդու Բաֆտիի վրա, որը «ձևացնում է, թե չի նկատում»։ Հանգստանալու համար Ստամատեները մտածում են Նիրվանայի մասին, որը գտնվում է ջրանցքի վերևում և «նույն տեղամասում», որտեղ իրենք են:

Ծերունի Ստամատեի մտորումներն ընդհատվում են սիրենի սադրիչ ներխուժմամբ, որը նրան հրապուրում է խորքերով՝ ներկայանալով որպես «անմեղ և չափազանց պարկեշտ տեսք ունեցող ձագար (ֆաննել)»: Ստամատեն վերադառնում է որպես «ավելի լավ և հանդուրժող մարդ»՝ որոշելով ձագարն օգտագործել և՛ սեքսի, և՛ գիտության հաճույքների համար: Անտեսելով իր ընտանեկան պարտականությունները՝ նա գնում է ձագարում գիշերային արշավներ անելու, մինչև որ սարսափով հայտնաբերում է, որ որդին` Բաֆտին օգտագործում է ձագարը նույն նպատակով։ Ստամատեն այնուհետև որոշում է բաժանվել կնոջից և Բաֆթիից:  Կնոջը կարում է տոպրակի մեջ, որպեսզի «պահպանի իր ընտանիքի մշակութային ավանդույթները», իսկ ձագարի մեջ թակարդված տղային ուղարկում են Նիրվանա, որտեղ Ստամատեն համոզված է լինում է, որ նա դառնալու է «բյուրոյի պետի տեղակալ»: Ստամատեն մնում է միայնակ և խորհում է իր վիճակի մասին՝ մեծ արագությամբ թափառելով այս ու այն կողմ և սուզվելով «միկրո-անսահմանության մեջ»:

Որպես Ուրմուզի վաղ աջակից՝ Չիպրիանը խոսել է «Ձագարն ու Ստամատեն» պատմության մասին որպես «զուգահեռը չունեցող» ընտանեկան կյանքի երգիծանք՝ ենթադրելով, որ այն տեսարանը, որտեղ բոլոր Ստամատեները կապված են մեկ ցցով, «ավելի արտահայտիչ է, քան վեպի հարյուրավոր էջերը» (պատմության մի մասը ընկալվել է նաև որպես սեքսիստական կատակ մոդայիկ անդրոգենիայի մասին, քանի որ Ստամատեն ունի եկեղեցով հաստատված` «ածիլված և օրինական կին»):

Ուրմուզի բնօրինակ տարբերակն իրականում ունեցել է «Քառամաս վեպ» ենթավերնագիրը, որում Փոլ Սերնատը տեսնում է ավանդական գրականության հիմնական ժանրերը ծաղրելու մտադրություն: Ըստ Յոանա Պարվուլեսկուի, եթե լրջորեն ընկալել, ապա տեքստը («գուցե ամենակարճ [վեպը] եվրոպական գրականության մեջ») դառնում է Ջեյմս Ջոյսի մոդեռնիստական ստեղծագործությունների «մանրադիտակային» ռումինական համարժեքը: 

Լեզվաբան Անկա Դավիդոյու-Ռոման նշում է. «Ուրմուզի հակավեպը [...], ըստ երևույթին, պահպանում է վիպական ժանրի կառուցվածքները, բայց խարխլում է դրանք ներսից՝ նրանում արմատավորելով աբսուրդը, սև հումորը, [...] անհեթեթությունը և *զևգման* (Zeugma, համատեղումը)»:  Ենթադրվում է, որ հիմնական թեման սեռականն է. *[[Ռոմեո և Ջուլիետ]]ի* պարաֆրազն է, որտեղ Ստամատեն՝ անհեթեթ վերացական մտածող է, որը տրվում է կանացիության նսեմացուցիչ փոխարինողին կամ նույնիսկ «էրոտիկ բավարարվածության համար մտքի ընթացքը շեղող մեխանիզմի» դետալային ստեղծումն է: Ինքը՝ Ստամատեն, նույնպես նկարագրվում է որպես «երևակայությունից զուրկ բուրժուայի» ներկայացուցիչ:

### «Ֆուքսիադը»
[մինի|292x292փքս|Ավստրիացի երկրաբան և [Հնէաբանություն|պալեոնտոլոգ Թեոդոր Ֆուքսի մոտ. 1900 թվականի լուսանկար]]
Ուրմուզի մեկ այլ արձակ ստեղծագործություններից է «Ֆուքսիադը»՝ «Հերոսա-էրոտիկ երաժշտական արձակ պոեմ» ենթավերնագրով։ Գիտնականների մեջ Պերպեսիուսն առաջինն էր, ով պնդել է, որ այստեղ ենթատեքստը ուղղակի հղում է հունական դիցաբանությանը և սկանդինավյան հեթանոսությանը, որը վերաիմաստավորված է «երեխաների սադիստական հաճույքով, ովքեր մաս-մաս քանդում են են իրենց տիկնիկները»: Գլխավոր հերոս Ֆուքսը ականավոր երաժշտական արարած է, ով աշխարհ է եկել ոչ թե մոր արգանդից, այլ տատիկի ականջից։ Կոնսերվատորիայում նա վերածվում է «կատարյալ ակորդի», բայց համեստությունից ելնելով իր կրթության մեծ մասն անցկացնում է դաշնամուրի հատակում թաքնված։ Սեռական հասունացման ժամանակ նրա վրա աճեցնում են «ինչ-որ սեռական օրգաններ», իրականում «թզենու տերև [Fig leaf]», որը շարունակ երիտասարդանում է (rejuvenating): Իրական պատմությունը սկսվում է այն միակ գիշերից, որը Ֆուքսն անցկացնում է բաց երկնքի տակ` տրվելով նրա առեղծվածների կախարդանքին կոմպոզիտորը հայտնվում է Տրայան փողոցում (Բուխարեստի կարմիր լապտերների թաղամաս):

Այնտեղ մի խումբ «վեստալուհիներ» տանում են նրան մի կողմ՝ աղերսելով, որ իրենց ցույց տա «աննյութական սիրո» գեղեցկությունը և աղաչում են նրան սոնատ նվագել: Նրա երաժշտությունը լսում է Վեներա աստվածուհին: Անմիջապես «կրքից տոչորվելով» նա խնդրում է Ֆուքսին միանալ իրեն Օլիմպոս լեռան վրա: Ոչինչ չկասկածող, չափազանց անհանգիստ Ֆուքսի և հսկա աստվածուհու միջև սիրային ակտը վարկաբեկվում է, երբ Ֆուկսը որոշում է իր ամբողջ մարմնով մտնել Վեներայի ականջը: Շփոթված ու զայրացած հանդիսատեսը նվաստացնում է հյուրին և վտարում Վեներա մոլորակ: Ողորմած Աթենան թույլ է տալիս նրան վերադառնալ տուն, բայց պայմանով, որ նա չվերարտադրվի: Այնուամենայնիվ, Ֆուքսը դեռևս որոշում է իր ժամանակի մի մասը հատկացնել Տրայան փողոցում իր սիրային գործունեությամբ զբաղվելուն՝ հուսալով, որ Վեներան իրեն երկրորդ հնարավորություն կտա և հավատալով, որ ինքը և աստվածուհին կարող են սուպերմենների ցեղ բուծել: Ի վերջո, մարմնավաճառները նույնպես մերժում են նրա սիրատածությունները՝ նրան համարելով «կեղտոտ սատիր», որն այլևս ունակ չէ ոչ նյութական սիրելու։ Պատմությունն ավարտվում է Ֆուքսի թռիչքով դեպի «անսահման բնություն», որտեղից նրա երաժշտությունը «հավասար ուժով փայլում էր բոլոր ուղղություններով»՝ կատարելով իր ճակատագիրը՝ որպես ցածրակարգ արվեստի թշնամի:

Ուրմուզի այս պատմությունը տարբեր կերպ նկարագրվել է որպես գեղարվեստական ազատության գովասանք, իսկ ավելի ճիշտ՝ որպես չհաջողված երաժիշտ իր սեփական կենսագրության հեգնական անդրադարձ: Ավելի պարզ մեկնաբանությամբ այն հիշեցնում է դասական կոմպոզիտոր Թեոդոր Ֆուքսին, որին սերունդները պատկերել են որպես «ոչ սեռահասուն» և «անշնորհք» մարդ և հայտնի է որպես Ռումինիայի թագուհի Եղիսաբեթ Վիդի շնորհազուրկ ֆավորիտ: «Ֆուքսիադը» կարող է նաև պարունակել միջտեքստային ակնարկներ Շեքսպիրի *[[Միջամառային գիշերվա երազ|«Ամառային գիշերվա երազ»]]* կատակերգությանը:

### «Էմիլ Գայք»
«Էմիլ Գայք» սկետչը միակն է, որը ճշգրիտ հայտնի է, որ գրվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանում՝ իր երգիծանքը կենտրոնացնելով պատերազմի նկատմամբ չեզոքների և միջամտողների բանավեճերի վրա: Գայքը՝ միշտ զգոն, զինված, թռչնակերպ քաղաքացիական անձ է, ով քնում է իր ֆրակով, բայց մյուս դեպքերում կրում է միայն ծաղկաշղթա ծալազարդ, լողում է միայն մեկ ուղղությամբ («վախենալով դուրս գալ իր չեզոքությունից») և ոգեշնչվում ռազմական մուսաներով։

Նրա կարիերան կապված է արտաքին հարաբերությունների հետ, որը նա հեղափոխում է այնպիսի նոր գաղափարներով, ինչպիսին է  միաչափ, սլաքի տեսք ունեցող Նեսեուդի տարածքի բանակցային բռնակցումը, որի սլաքն ուղղված է դեպի Լյուքսեմբուրգ՝ ի հիշատակ 1914 թվականի ներխուժման: Գայքը որդեգիր դուստր ունի, որին իր անունից դաստիարակում են մատուցողները, ով ապրում է դաշտերում և ի վերջո պահանջում է ելք դեպի ծով: Այս պնդումից զայրացած Գայքը լայնածավալ պատերազմ է սկսում դստեր դեմ: Հակամարտությունն ավարտվում է փակուղով, քանի որ Գայքն այլևս չի կարողանում ծալազարդերով լրացնել իր մարշալի համազգեստը, իսկ աղջիկը կորցրել է բենզինի և լոբու իր պաշարները: Հորը հանգստացնում են պարբերաբար նվիրելով սննդային հացահատիկ, մինչդեռ դստերը թույլատրվում է երկու սանտիմետր լայնությամբ ափ ունենալ:

Իր ենթատեքստում «Էմիլ Գայքը» ծաղրում է ինտերվենտիստական ճամբարի անիրեդենտիստական նկրտումները Տրանսիլվանիա նահանգի նկատմամբ։ Ուրմուզը մեջբերում է հումորային կարգախոսը, որը շրջանառվում էր որպես ազգայնական վերաբերմունքի պամֆլետ. «Տրանսիլվանիան առանց տրանսիլվանցիների»: Սա, հավանաբար, վերաբերում է այն փաստին, որ չնայած մշակույթով կամ էթնիկ պատկանելությամբ ռումին էին, տրանսիլվանիայի շատ մտավորականներ հիմնականում Հաբսբուրգների միապետության հավատարիմ հպատակներն էին:

Ըստ Կրոմալնիչեանուի, իրական նպատակը «կարծրացած» կառույցները տապալելն է, ինչպես տարածքային պահանջների դեպքում, որոնք իրական մակերես չեն ընդգրկում: Նմանապես, Շերբանը խոսում է «Էմիլ Գայքի» մասին որպես մի ստեղծագործության, որտեղ չափազանցված «չնչին կողմերը» և «անոմալիաները» պետք է ընթերցողին պահեն «զգոն վիճակի» մեջ:

### «Գնալ արտասահման»
«Գնալ արտասահման» ստեղծագործության սյուժեն պատկերում է վերջնականապես երկիրը լքելու ինչ-որ մեկի խճճված փորձը։ Պատմության մեջ անանուն յոթամյա «նա»-ն իր հաշիվները մաքրում է «երկու ծեր բադերի» օգնությամբ և մեկնում է ճամփորդության, միայն թե ետ է վերդառնում «ծնողական զգացմունքներից» դրդված: Արդյունքում նա մեկուսանում է մի փոքրիկ սենյակում, որտեղ ընդունում է հուդայականություն, պատժում է իր ծառաներին, նշում է իր արծաթե հոբելյանը և վերաիմաստավորում իր փախուստը:

Կինը նրան խանդում է փոկի հետ կապի համար, ու թեև դեմ է դրան, բայց ցանկանալով հաշտվել` տարբեր նվերներ է առաջարկում ամուսնուն՝ հացի շերտեր, օդապարուկ և նկարչության ուսուցիչ Բորգովանուի էսքիզների գիրքը: Սա հանգեցնում է վիճաբանության, և գլխավոր հերոսը հայտնվում է այտոսկրերից կապված՝ «անպարկեշտորեն ցամաք նետված» վիճակում: Մարդը կատորում է հեռանալու երրորդ փորձը: Դրա համար նա հրաժարվում է հարստությունից և տիտղոսներից, մերկանում է և, կեղևի պարանով կապված, վազում է մեկ այլ քաղաք՝ միանալով փաստաբանների միությանը Պատմությունն ավարտվում է հանգավոր «բարոյախոսությամբ».

Եթե ​​բոլորդ ուզում եք գիշերը հանգիստ քնել,

Կարլիգաթիի քաղաքապետի հետ նկարներ մի փոխանակեք։

«Արտասահման մեկնելը» հավանաբար Ուրմուզի՝ սեփական ճակատագիրը որոշելու դժվարությունների մասին է՝ փոխադրված ճամփորդական գրականության մեջ: Օրինակ, Բալոտան Ուրմուզին անվանում է ձախողված *homo viator* («մարդ ուխտավոր»):

### Չդասակարգված արձակ
Ուրմուզի արձակի երկու նմուշ ավանդաբար դիտվել է որպես նրա երկրորդական, ոչ այնքան նշանակալից ներդրում: Դրանք են՝ «Ալեկոծությունից հետո» և հետմահու տպագրված «Մի քիչ մետաֆիզիկա և աստղագիտություն»:

#### «Ալեկոծությունից հետո»
«[Ալեկոծությունից հետո](https://ro.wikisource.org/wiki/După_furtună_(Urmuz))» պատմվածքում անանուն հեծելազորայինը ճամփա է ընկնում դեպի մռայլ վանք: Այնտեղ հանդիպում է մի բարեպաշտ հավի, որը նրա սիրտն ալեկոծում է: Ապա զղջացող այդ մարդը բնության մեջ հասնում է «էքստազի»՝ ցատկելով ծառերի միջով կամ ազատ արձակելով գերված ճանճերին: Հարկային ծառայության գործակալներն ուզում են բռնագրավել նրա ծառը, բայց գլխավոր հերոսը շարունակում է կուչ եկած նստած մնալ ճյուղերից մեկի վրա, քանի որ ցույց է տալիս հպատակությունը հաստատող (Naturalization) ապացույցը: Այնուհետև, լողալով «վարակված լճակի միջով», ամաչեցնում է իր հակառակորդներին` նրանց ստիպելով հետ կանգնել իրենց պահանջից: Վերածնվելով որպես ցինիկ, հավի հետ իր սիրավեպից հետո ամրապնդվելով, նա վերադառնում է իր «հայրենի գյուղ»՝ մարդկանց «մանկաբարձության արվեստ» սովորեցնելու:

Քննադատների կարծիքով՝ «Ալեկոծությունից հետո» ստեղծագործությունը պետք է դիտվի որպես թախծոտ ռոմանտիզմի, ավանդական ֆետեզիի կամ ճամփորդական մասին գրականության ծաղրապատկեր: Սիմոնա Վասիլաչեն այն նմանեցրել է «մի քսան տողանոց *[[ոդիսական]]ի*», Ուրմուզի կերպարի «հերոսության և կողոպուտի միզալիանս [սխալ դաշինք, հակասություն]» արձագանք Յոն Լուկա Կարագիալեի ոճին:

#### «Մի քիչ մետաֆիզիկա և աստղագիտություն»
«Մի քիչ մետաֆիզիկա և աստղագիտություն», որը կառուցված է տրակտատի պես, բացվում է Ծննդոցի  արարչագործության պատմության բառախաղով, ենթադրելով, որ Աստված ստեղծել է դակտիլոսկոպիան նախքան «Խոսքը» և համարձակվելով առաջարկել, որ «երկնային մարմինները», ինչպես լքված երեխաներ, իրականում որևէ մեկի ստեղծածը չեն, որ նրանց պտույտը իրականում ուշադրություն գրավելու ձև է: Այստեղ Ուրմուզը կասկածի տակ է դնում տիեզերքի գոյության մեկ պատճառի հնարավորությունը, քանի որ Աստծո հետաքրքրությունը աստղերի, մարդկանց և ձկների տեսակների անհարկի կրկնօրինակումների կամ բազմության մեջ է:

Շինծու լինելու մասին գիտական կատակներից բացի Գրախոս Սիմոնա Վասիլաչեն «Մի քիչ մետաֆիզիկա...» ստեղծագործությունը համարել է Ուրմուզի սեփական հիասթափված աշխարհայացքի ակնարկ, որի հետագիծը նա տեսնում է մինչև Ուրմուզի նոթատետրերում  ինքնասպանության նախազգուշացումները: Նա պնդում է, որ նման մելամաղձոտ և միայնակ օրագրագիր գրողը հակադրվում է Ուրմուզի գրական անհատականությանը, ինչպես հայտնի է *Տարօրինակ էջերից*: Նույն կերպ, Կարմեն Բլագան տեքստը նկարագրել է որպես սթափ մեդիտացիա «պատմության ողբերգական իմաստի» և «անցողիկության մեջ ընկնելու» վերաբերյալ:

#### «Կոտադի և Դրագոմիր»
«Կոտադի և Դրագոմիր» ստեղծագործությունը Ուրմուզի վերջին հայտնաբերված գործերից է։ Կոտադին մկանուտ, բայց կարճահասակ և միջատանման մի վաճառական է, ունի թեփոտած գլուխ, կրիայի զրահից պատրաստված սանր, կավարածածկ (Lath)` ցանցե զենք ու զրահ, որը մեծապես թաքցնում է նրա շարժումները, և դաշնամուրի կափարիչ, որը պտուտակով ամրացված է նրա հետույքին:

Մակեդոնացի ազնվականության հետնորդ Կոտադին սնվում է մրջյունների ձվերով և արտազատում գազավորված ջուր, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ զսպում է ինքն իրեն` Ռումինիայի «ագրարային հարցը» լուծելու համար: Զվարճանքի համար նա իր հաճախորդներին հրապուրում է զայրացնող խոսակցությունների մեջ. դրանք ավարտվում են նրանով, որ նա խանութի հատակին է հարվածում դաշնամուրի կափարիչով, որը նաև նրա միզելու պատն է:

Դրագոմիրը բարձրահասակ է, թեքված, դարչնագույն մաշկով և բարեսիրտ: Նա միջամտում է Կոտադիի և ավելի համառ հաճախորդների միջև վեճերին՝ հարգանք պարտադրելով իր հիմնական հենարանով, որը ստվարաթղթե մի հնարամիտ հարմարանք է, որը նրա պարանոցից ձգվում է դեպի վեր: Կոտադին նման ուշադրությունը պարգևատրում է ութոտնուկի, արոսենու տանձի և ներկի բաժիններով՝ Դրագոմիրին իրավունք տալով բույն դնել իր դարպասի պատից ներս: Նրանք ծրագրում են մի տեղում թաղվել՝ «նույն փոսում», ֆրանսիական նավթի հետ` որպես ամենօրյա պաշար։ Նման յուղոտ գերեզմանից, Կոտադին հուսով է, որ ձիթենու ծառերի մեծաքանակ տնկարկ կարող է առաջանալ իր սերունդների համար: Ինչպես «Ալգազի և Գրամմեր»-ը, այնպես էլ «Կոտադի և Դրագոմիր»-ը կարելի է ընկալել որպես գործնական կյանքի տափակաբանության ակնարկ:

#### «Տարեգիրները»
Գրված առակների ձևով, բայց չունենալով ուղղակիորեն մեկնաբանվող ուղերձ, Ուրմուզի «Տարեգիրները» կամ  «Ժամանակագրողները» (The Chroniclers) ստեղծագործությունում հիշատակվում են Արիստոտելը, Գալիլեյը և դարասկզբի բալկանյան ապստամբ Բորիս Սարաֆոֆը: Նրա սկզբնական տողերը հուշում են, որ համանուն մատենագիրները լայն շալվար չունենալու պատճառով մոտենում են «Ռապապորտ» ազգանունով մեկին և պահանջում են իրենց անձնագրեր տրամադրել։ Լիրիկական կոնվենցիան վերջում կտրուկ ավարտվում է հետևյալ խոսքերով. «Այնուհետև, Գալիլեոն իր ֆրանսիական սմոքինգից մի համադրություն (սինթեզ) է հանում` բացականելով` «Սարաֆոֆ, էլի՞ տապակած կարտոֆիլ»»: *Ուրմուզոլոգիական խրատը` [[հավալուսն]]ը կամ պարկակտուցը*:

Չիպրիանը պարզապես ստեղծագործությունն անվանել է «Ուրմուզի ապուշ լիրիկա», մինչդեռ Կալինեսկուն այն համարել է «պարզ առակ, դասական օրենքներով, բայց անհեթեթ»: Սերնատը նույնպես նկարագրել է դրա «բարոյախոսությունը» որպես «դատարկ» և « տավտոլոգիական»: Սակայն այլ քննադատներ իմաստի թաքնված շերտ են տեսնում պատահական թվացող մշակութային կերպարների մեջ։

Գրականության պատմագետ Իոն Փոփը, մեկնաբանելով Ուրմուզի հիպերտեքստայնությունը, ենթադրում է, որ «Հավալուսն կամ կենգուրու» մոտիվը գալիս է մի գրքից, որը ժամանակին օգտագործվել է որպես ուսուցողական ձեռնարկ: Նա նաև ենթադրում է, որ կիրքն ու քաղցը, որոնք իրար են կապում տարբեր կերպարներին, իրականում ազատության, շարժման և էկզոտիկ իրավիճակների ձգտումն է. «Ռապապորտը» թափառող հրեան է, Արիստոտելը մեծ նվաճող Մակեդոնացու դաստիարակն է, իսկ Գալիլեյը հիշատակվում է իր` «Եվ այնուամենայնիվ այն շարժվում է» դիտողության համար: «Սարաֆոֆի» հիշատակումը մեկնաբանվել է որպես անուղղակի հարգանքի տուրք Մատենյու Կարագիալեին, որի հումորային էսքիզներն օգնել են Սարաֆոֆին Ռումինիայում հռչակավոր դառնալ:

## Ժառանգություն
մինի|Ուրմուզը և նրա գրած տեքսի պատճենը 2018 թվականի Ռումինիայի փոստային նամականիշի վրա

### Ժամանակակից շրջան
Փոլ Սերնատը նշում է, որ Չիրիվիշի «հետմահու ճակատագիրը», որն անսպասելի փառաբանվեց, ինքնին «ուրմուզյան» գործ էր: Սերնատը նաև զգուշացնում է, որ Ուրմուզի կերպարը՝ որպես ռումինական մոդեռնիզմի բացարձակ նախորդի կերպարը «սխալական է», քանի որ Ժարիի, Չարլզ Կրոսի, Ժյուլ Լաֆորգի, Էդվարդ Լիրի և այլոց փորձերը նույնքան կարևոր էին ռումինական մոդեռնիզմի ձևավորման գործընթացում: Նա եզրակացնում է, որ ավանգարդ «ջատագովները» իրենց ակնկալիքներն էին պրոյեկտել *Տարօրինակ էջերում*, որտեղ նրանք կարդում էին «բարձր ռոմանտիզմի» հակաթեզը, և գրողի մեջ, որը դարձել է *poète maudit-* անիծյալ բանաստեղծի ռումինական տարբերակը:

Իոն Փոփը նաև առաջարկում է. «[Ուրմուզի] մարդկային ճակատագրում, ինչպես նաև նրա գրվածքներում [ավանգարդ գրողները] գտնում են խնդիրներ, որոնք անհանգստացնում են նրանց, նաև անխանշում են իրենց սեփական ճակատագիրը: Նա բավարարում է նրանց հպարտությունը, ովքեր շարունակում են իրենց անորոշ և անհանգիստ գոյությունը, անվերջ հակասության մեջ լինելով աշխարհի հետ...»:

Ըստ Անդրուի. «Խանդավառ, հնարամիտ, թերահավատ, հռետորական կամ անպարկեշտ խոսքեր են հնչել [ *Տարօրինակ էջերի* ] մասին: Մարդիկ օգտագործում էին տերմիններ, որոնք առնչվում էին 20-րդ դարի գրական հեղափոխություններին [...]: Նրա էջերում մարդիկ գտան թեմաներ, որոնք առկա են բոլոր նորարարական գործողություններում, որոնք մեծ թափ են ստացել հատկապես 1922–1924 թվականներից ի վեր»:

Սերնատը նկարագրում է Ուրմուզի առասպելի աճը վաղ քրիստոնեության նման. Չիպրիանը՝ «մարգարե», Արղեզին՝  «մկրտիչ», մոդեռնիստ սիրահարները՝ «առաքյալներ» և «կրոնափոխներ»: Ժամանակի ընթացքում տարբեր մեկնաբաններ նշել են, որ Արղեզիի արձակի մոդեռնիստական կողմերը, որոնք գրվել են 1923 թվականից հետո, ցույց են տալիս Ուրմուզի աբսուրդիզմի և սյուրռեալիստական հումորին նրա պարտական լինելը: Արգեզիի *Bilete de Papagal* ակնարկը նաև գովազդային գործիք էր *Տարօրինակ էջերի* համար. 1928 թվականին, շարունակելով *Cuget Românesc* նախագիծը, նա տարածել է «Ալգազի և Գրամմեր» գործը:

Թեև Ուրմուզի դերը՝ որպես նախադադաիստ, քննարկման ենթակա է, շատերի կարծիքով նա զգալի ազդեցություն է ունեցել դադայի ռումինացի հիմնադիր Տրիստան Տցարայի վրա: Իր գոյության սկզբնական շրջանում ռումինական ավանգարդը, ընդհանուր առմամբ, չի հիշատակել Ուրմուզին Արղեզիի շրջապատից դուրս, սակայն դադաիզմի համաեվրոպական ազդեցությունից հետո փուլ առ փուլ աճել է նրա ժողովրդականությունը, և հատկապես այն բանից հետո, երբ Տցարան իրենից հեռացրել է իր ռումինացի գործընկերներից մի քանիսին: Ինչպես բանաստեղծ Իոն Վինեային և նկարիչ Մարսել Յանկոյին, ովքեր միասին հիմնել են *Contimporanul* անունով մոդեռնիստական արվեստի ամսագիր: 1924 թվականի վերջին *Contimporanul-ը* միավորվել է Չիպրիանի հետ, ով հանրայնորեն ընթերցել է Ուրմուզի գործերը *Contimporanul* միջազգային արվեստի ցուցահանդեսի ժամանակ:

Հաջորդ տարի Չիպրիանի «Հուրմուզ» համանուն տեքստը, որը հրապարակվել է *Contimporanul-* ում, թվարկել է Ուրմուզի առաջամարտիկ դերի մասին հիմնական պնդումները: Նաև այն ժամանակ, ֆուտուրիստական *«Punct»* ամսագիրը, որը բանաստեղծ Վինեայի և նկարիչ Յանկոյի մերձավոր դաշնակիցն էր, բացահայտել է տարբեր անհայտ ուրմուզյան էջեր: 1926 թվականի դեկտեմբերին Վինեայի ստորագրած *Contimporanul-ի* խմբագրականը հայտարարել է ի լուր աշխարհի, որ Ուրմուզը եղել է «զուսպ հեղափոխական», որը պատասխանատու է Եվրոպայի գրական լանդշաֆտի վերափոխման համար. «Ուրմուզ-դադա-սյուրռեալիզմ, այս երեք բառերը ստեղծում են կամուրջ, վերծանում են ծագումը, պարզաբանում են 1918 թվականի համաշխարհային գրական հեղափոխության ակունքները»:

Միջազգային ասպարեզի մասին իր լուսաբանման ժամանակ ամսագիրը շարունակել է ենթադրել, որ ինքնասպան հեղինակն ակնկալել է գրական ֆրոնդա, օրինակ՝ Միշել Սյուֆորին անվանելով *ա-լյա Ուրմուզ* («à la Urmuz») գրող: Ամսագիրն, ի հավելումն իր սեփական համարներում *Տարօրինակ էջերի* որոշ վերահրատարակման, այն նախաձեռնել է միջազգային լսարանի համար Ուրմուզին ճանաչելի դարձնելու գործը: Օրինակ, Բեռլինի *«Der Sturm»* ամսագիրն իր «Ռումինիա» հատուկ համարում (օգոստոս–սեպտեմբեր 1930) ներառել է նմուշներ Ուրմուզից` արտացոլելով *Contimporanul*-ի ով ով է ցուցակը: Մոտավորապես միևնույն ժամանակ բանաստեղծ Յենո Դսիդան ավարտել է *«Տարօրինակ էջերի»* ամբողջական թարգմանությունը հունգարերեն:

*Contimporanul* -ում Յանկոն նկարել է Ուրմուզի տխրահռչակ թանաքով դիմանկարը: Ծերության տարիներին նույն նկարիչն ավարտել է փորագրությունների և նկարների մի քանի ցիկլ, որոնք ակնարկում էին *Տարօրինակ էջերը*: 1920-ականների Վինեայի սեփական արձակը փոխառել է Ուրմուզի ոճից` միաձուլելով Եվրոպայի ավանգարդ խմբերի նոր տեխնիկայի հետ: Նա հետևել է Ուրմուզի խաբուսիկ «վեպի»` «Ձագարն ու Ստամատեն» ժանրին, որը բնորոշ է դարձել նաև *Contimporanul* այլ գրողների՝ Ֆելիքս Ադերկայի, Ֆ. Բրունեա-Ֆոքսի, Ֆիլիպ Կորսաի, Սերգիու Դանի և Ռոմուլուս Դիանուի ստեղծագործություններին: Բացի այդ, Ժակ Գ. Կոստինը, ով աշխատում էր *Contimporanul-ի* և միջազգային դադաիզմի միջև, երկար ժամանակ համարվել է Ուրմուզի ոճի նմանակող: Մի քանի քննադատներ, այնուամենայնիվ, վերանայել են այս տեսակետը՝ նշելով, որ Կոստինի աշխատանքը հիմնված է տարբեր աղբյուրների վրա, և Ուրմուզը միայն դրանցից մեկն է:

### unu (ունու) ''ամսագիր'' և 1930-ականների կրթվածներ
Ուրմուզականության ևս մեկ հոսք եղել է սյուրռեալիստական *unu* ամսագրում: Դրա հիմնական ներդրողները, այդ թվում՝ Պանեն, Գեո Բոգզան, Իլարի Վորոնկան, Իոն Կալուգարուն, Մոլդովը և Ստեֆան Ռոլը, բոլորն էլ ծայրահեղ ձախ ուրմուզական էնտուզիաստներ էին: 1930 թվականին Պանեն հավաքել և որպես հատոր հրատարակել է Ուրմուզի ամբողջական ստեղծագործությունները՝ *«Ալգազի և Գրամմեր»* վերնագրով, որը մասնավորապես ներառում էր «Ֆուքսիադը»: Պանեն և Բոգզան այցելել են չհրապարակված արխիվ, որով հնարավորություն են ունցել ճանաչելու, բայց նաև լռելու աֆորիզմների միջոցով բացահայտված ավելի ավանդական և հակասեմական Ուրմուզի մասին: Այս ձեռագրերը պահվել են Պանե ընտանիքի մոտ և ցուցադրվել 2009 թվականին:

Բոգզան նախկինում *Ուրմուզ* անունով կարճատև հրապարակված ամսագրի խմբագիրն է եղել, որը հրատարակվել է Կամպինայում ՝ բանաստեղծ Ալեքսանդրու Թուդոր-Միուի աջակցությամբ և կապ է պահպանել ուրմուզյան այլ շրջանակների հետ. այն ողջունել է Արղեզին և հրատարակել Ուրմուզի գծանկար դիմանկարը (հավանաբար Մարսել Ժանկոյի): Բոգզայի առաջին խմբագրական հոդվածում ասվում էր. «Ուրմուզն ապրում է: Նրա ներկայությունը մեր մեջ մտրակում է մեր գիտակցությանը»: Ավելի ուշ, *unu* ամսագրի անդրանիկ արվեստի մանիֆեստում, Բոգզան նկարագրել է իր ինքնասպան-մենթորին որպես «Նախակարապետը» (Forerunner): Այս խմբի մյուսները «ուրմուզյանական» մետամորֆոզները ներառել են իրենց տեխնիկայի մեջ, և այդ փուլում *Տարօրինակ Էջերի*  ոճը ընդօրինակել են նաև Պանեի քույրը՝ Մագդալենա «Մադդա Հոլդա» Բայնդերը՝ ազդելով Պանեի երիտասարդ հետևորդ Սեստո Փալսի պատմվածքների վրա, և մեկուսացված սյուրռեալիստ Հ. Հ. Բոնչիուն իր վեպերում: 1930-ականների կեսերին *unu* նկարազարդող Ժյուլ Պերահիմը նկարել է Ուրմուզի դիմանկարի իր տարբերակը:

Այն բանից հետո, երբ *Contimporanul* խումբը ցրվել է, և երիտասարդ սերունդը մոդեռնիզմը վերաձուլել է սպիրիտուալիստական շրջանակի մեջ (*Trăirism* *- [[էքզիստենցիալիզմ]]*), քննադատ Լյուսիան Բոզն առաջին մասնագետն էր, ով ոչ մի թերություն չի գտել *Տարօրինակ էջերում* և Ուրմուզին դարձրել է հետաքրքիր հիմնական և էլիտար քննադատության համար: *Unu* Surrealists-ի և Boz-ի մոդեռնիզմի տարբերակի միջև կային այնպիսի գործիչներ, ինչպիսիք են Իոն Բիբերին (ով ժողովրդականացրել է Ուրմուզը Ֆրանսիայում) և Մարսել Ավրամեսկուն։ Ավրամեսկուն (այն ժամանակ ավելի հայտնի որպես *Իոնաթան X. Ուրան*) հատկապես ոգեշնչվել է Ուրմուզի նախադադաիստական արձակից, որն էլ նա երբեմն ընդօրինակել է: Այս հաջորդականության մյուս հեղինակներն էին Գրիգոր «Ապունակե» Կագլերը, որը լայնորեն համարվում է 1930-ականների ուրմուզ և Կոնստանտին Ֆանտաներուն:

1930-ականների սկզբին հրատարակվել են նաև մի քանի նոր հուշագրություն աշխատություններ, որոնցում հիշատակվում էր Դեմետրեսկու-Բուզաուն, ներառյալ Կրուչանուի և Վասիլ Վոյկուլեսկուի տեքստերը. վերջինս նաև եղել է առաջինը, ով հիշատակել է Ուրմուզին Ռումինական ռադիոյում (հունվար, 1932), մեկ այլ հարգանքի տուրք հետագայում հեղինակել է Պանեն:

Հաղորդակցության ուղիների բացվելուց հետո Ուրմուզին անսպասելի համակրանքով են սկսել քննարկել Պերպեսիսիուսը, Կալինեսկուն և այլ հայտնի մշակութային քննադատներ՝ ամրապնդելով նրա հեղինակությունը որպես գրող: Կալինեսկուի վերաբերմունքը հատկապես տեղին էր. Ուրմուզի հանդուրժող, բայց հանրահռչակող կերպարը, որը դարձել էր Կալինեսկուի 1941 թվականի ռումինական գրականության ուղեկիցը (Ուրմուզի ամենավաղ հիշատակումը նման սինթեզում), առաջին անգամ ուրվագծվել է նրա *«Այծեղջյուր»* գրական ամսագրում (դեկտեմբեր, 1930) և նրա համալսարանական դասախոսություններում: Թեև նա խոստովանել է, որ անկարող էր Դեմետրեսկու-Բուզաուին որպես իսկական գրող տեսնել, Կալինեսկուն ավանդականության փոխարեն գերադասել է Ուրմուզին և, ինչպես նշում են քննադատները, նույնիսկ թույլ է տվել, որ *Տարօրինակ էջերը* ազդեն իր սեփական ստեղծագործության վրա՝ որպես վիպասան:

Միևնույն ժամանակ, Ուրմուզի ներդրման կրուկ ժխտումը կրկին վերահաստատել է ակադեմիական գործիչ Պոմպիլիու Կոնստանտինեսկուն, ով, այնուամենայնիվ, դրականորեն է մեկնաբանել գրողի «հնարամտությունը»: Էուգեն Լովինեսկուն՝ մեկ այլ գերակա ուղղությամբ (մեյնստրիմ) գրականության տեսաբան, զայրացրել է ավանգարդներին՝ ընդհանուր առմամբ անտեսելով Ուրմուզին, սակայն *Սբուրատորուլի* *(Sburătorul)* գրական նստաշրջաններում նշել է Չիպրիանոսի ընթերցումները «Հուրմուզի ռեպերտուարից»:

Ուրմուզը ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցություն է գործել գեղարվեստական գրականության հիմնական հեղինակների վրա, որոնցից է երգիծաբան Թուդոր Մուշատեսկուն: Նմանատիպ դիտարկումներ արվել են նաև ժամանակակից արձակագիր Անիսոարա Օդեանուի կամ Անտոն Հոլբանի ստեղծագործությունների վերաբերյալ:

### Չիպրիանի ''Դրեյքի գլուխը''
1930-ականների վերջերին Չիպրիանը նույնպես հաստատվել էր որպես առաջատար մոդեռնիստ դրամատուրգ և ռեժիսոր՝ բեմադրելով *«Մարդը և նրա ջորին»* պիեսը: Թեև այդ ոլորտում նրա աշխատանքը նկարագրվում է որպես 1920-ականների էքսպրեսիոնիստական թատրոնի արդյունք, նրան երբեմն անվանում են որպես իր մահացած ընկերոջ գրվածքները գողացող։ Այս պնդումը սկսվել է Արղեզիից և, հավանաբար, գովազդային հնարք էր, որը նպատակ ուներ մեծացնել Ուրմուզի ճանաչումը, բայց լրջորեն է ընդունել մեկ այլ կարծիք ստեղծող լրագրող Կոնստանտին Բելդիեն: Հետագայում սկանդալը սաստկացրել են երիտասարդ դադաիստները և սյուրռեալիստները, ովքեր այդ լուրերը ճշմարիտ են ընդունել: Ավրամեսկու-Ուրանուսը, որն ինքը մեղադրվում էր Ուրմուզին գրագողելու մեջ, հեգնական անդրադարձ է կատարել այս փաստին 1929 թվականին *Բիլետե դե Պապագալ* իր հոդվածի մեջ: Ակամայից Արղեզիի մեղադրանքները կասկածի ստվեր են նետել Չիպրիանի բեմական ընդհանուր աշխատանքի վրա:

*Դրեյքի գլուխը* պիեսը Չիպրիանի անձնական հարգանքի արտահայտությունն էր *Փահուչի եղբայրությանը*. այն ներկայացնում է մեծահասակ Չիրիվիշին՝ գլխավոր հերոսին, որը վերադառնում է արտասահմանյան ուղևորությունից և միանում իր ընկերներին գիշերային երեկույթի ժամանակ: *Դրեյքի գլուխ* եղբայրությունը վաղ առավոտյան ժամերին անցորդներին է ահաբեկում՝ հետապնդելով նրանց «գիշատիչ թռչունների պես» և հոգնեցնելով իրենց անհեթեթ առաջարկներով: Բավականին ուժասպառ և «տրամաբանության սյուները» քանդելով հետաքրքրված Չիրիվիշը համոզում է իր ընկերներին ավելի համարձակ հնարք անել. ներխուժելով մասնավոր սեփականություն՝ նրանք գրավում են մի խնձորենի և համարում, որ իրենց նոր տունն է: Պնդելով, որ հողի սեփականությունն ընդգրկում է միայն իրական հորիզոնական հարթությունը, նրանք նույնիսկ համաձայնություն են կնքում ապշած սեփականատիրոջ հետ: Այնուամենայնիվ, գոռոզ ու վրդովված «Մորուքավոր պարոնն» իր վրա է վերցնում կարգ ու կանոն հաստատելու գործը և դրդում Ռումինիայի ոստիկանությանը միջամտել:

Ներկայացման պրեմիերան կայացել է 1940 թվականի սկզբին։ Բնօրինակ դերասանական կազմում հանդես են եկել Նիկոլաե Բալտաշեանուն ՝ Չիրիվիշի դերում և Իոն Ֆինտեսթեանուն՝ Մակֆերլանի դերում, այլ դերերում՝ Իոն Մանուն, Եվգենիա Պոպովիչին, Չիրիլ Էկոնոմուն:

Սերնատը *Դրեյքի գլուխը* համարել է ուրմուզյան դիցաբանության նմուշ. «Չիրիվիշը [...] ներկայացվում է որպես քվազի-առասպելական կերպար, պարոդիկ-դիվերսիոն ընկերակցության ղեկավար, որը ձգտում է վերականգնել բանաստեղծական, անմեղ, ակնհայտորեն անհեթեթ ազատությունը»: Ըստ Սերնատի, այն մնում է Չիպրիանի միակ իսկապես «ոչ կոնֆորմիստական» պիեսը, հատկապես որ պարտական է «ուրմուզյան անհեթեթ կատակերգությանը»: Ոմանք «Մորուքավոր Ջենթլմենի» կերպարում տեսել են ավանդապաշտ մշակույթի քննադատ Նիկոլայե Յորգային: Այդ պնդումը հետագայում մերժել է Չիպրիանը` ասելով, որ այն զուտ «ակնարկ» է, և որ իր ստեղծագործությանը կհամապատասխանեին այն ժամանակվա բոլոր «դեմագոգ» քաղաքական գործիչները:

### Կոմունիստական արգելք և սփյուռքի վերականգնում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ռումինիան դարձել էր կոմունիստական (Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն), և որպես հետևանք, դրան հաջորդել էր միջպատերազմյան մոդեռնիստական արժեքների մաքրումը: Ուրմուզի ստեղծագործությունները 1950-ականներին ժխտված բազմաթիվ մերժավծներից են եղել: Մինչ Ռումինիայում կոմունիստական գրաքննության ավարտը, Ուրմուզը դեռևս ունեցել է հետևորդներ ավանգարդի վերջին ալիքից: Օրինակ` Գեո Դումիտրեսկուն, Դիմիտրի Ստելարուն և Կոնստանտ Տոնեգարուն: Նաև այդ ժամանակ գրող Դինու Պիլլատը, որը Ուրմուզի ձեռագրերի մի խումբ է նվիրել  Ռումինիայի ակադեմիայի գրադարանին:

Հակաուրմուզական հոսանքին, որն ավելի մեծ հակամոդեռնիստական արշավի մաս է կազմել, անսպասելի աջակցել է Ջորջ Կալինեսկուն, որը դարձել է կոմունիզմի ջատագով: Նրա նոր մեկնաբանության մեջ *Տարօրինակ էջերը* ֆարսային են դարձել և ամբողջովին արժեզրկվել:

Որոշ ժամանակ *Տարօրինակ էջերը* գիրքը արմատավորվել է միայն ռումինական սփյուռքում: Գիրքը հայտնաբերելով միջպատերազմյան Ռումինիայում՝ դրամատուրգ և մշակութաբան Էժեն Իոնեսկոն ձեռնամուխ է եղել Ուրմուզի և եվրոպական մոդեռնիզմի միջև կապերն ընդգծելու գործին: Իոնեսկոյի աշխատանքը բեմի համար, որը մեծ ներդրում էր Աբսուրդի միջազգային շարժման մեջ, գիտակցաբար հենվել է տարբեր աղբյուրների վրա, այդ թվում՝ ռումինացիներ Իոն Լուկա Կարագիալեի և Ուրմուզի: Նման ազդեցությունների համատեքստային նշանակությունը, որոնք համեմատաբար անհայտ են մնում Իոնեսկոյի միջազգային լսարանի համար, տարբեր կերպ են գնահատել տարբեր էքսեգետներ, ինչպես ինքը՝ Իոնեսկոն մի անգամ ասել է. «Ռումինական գրականության մեջ ոչինչ իսկապես չի ազդել ինձ վրա»:

Իոնեսկոյի միջամտության շնորհիվ Ուրմուզի աշխատանքները տպագրվել են *Les Lettres Nouvelles* ֆրանսիական ամսագրում: Ենթադրաբար, Ուրմուզի աշխատանքը *Éditions Gallimard* ֆրանսիական հրատարակչության հետ հրատարակելու նրա փորձը սաբոտաժի է ենթարկել Տրիստան Տցարան, որը կարող էր վախենալ, որ իր բացարձակ ինքնատիպության մասին նախկին պնդումները հոդս կցնդեն: Ուրմուզի գրվածքները թարգմանելուց հետո Իոնեսկոն մշակել է նաև *Urmuz ou l'Anarchiste* էսսեն («Ուրմուզ կամ անարխիստ», մոտ 1950), Ուրմուզի նոր գծանկար դիմանարով, որը նկարել է Դիմիտրի Վարբանեսկուն (Guy Lévis Mano ժողովածու):

Ուրմուզի ստեղծագործության ամբողջությունը անգլերենով վերահրատարակել են գրող Միրոն Գրինդեան և նրա կինը՝ Կարոլան *ADAM Review-* ում, 1967 թվականին, այն նույն տարում, երբ գերմաներեն նոր թարգմանությունները տպագրվել էին Մյունխենի *Akzente* ամսագրում: Հավայան կղզիներում գտնվող իր նոր տնից ռումինացի գրող Շտեֆան Բաչյուն, ում սեփական պոեզիան փոխառված է Ուրմուզից, Բոզի օգնությամբ ավելի տարածել է «*Տարօրինակ էջերը»*: Հակակոմունիստական սփյուռքի մեկ այլ գործիչ՝ Մոնիկա Լովինեսկուն, իր որոշ երգիծական էսսեներում որդեգրել է ուրմուզյան գեղագիտությունը: Սփյուռքի համայնքին ավելի ուշ միացել է Անդրեյ Կոդրեսկուն, ով դարձել է նեոդադաիստ և գրել պատմություններ, որոնք նա անվանում է *Ալյա Ուրմուզ* («à la Urmuz»):

### Օնիրիզմից մինչև ''Optzeciști  (ութսունականներ)''
1950-1960-ական թվականներին Ռումինիայի տարբեր վայրերում սկսել է ի հայտ գալ գրական ընդհատակ, որն արձագանքում էր կոմունիստական աշխարհայացքին: Փորձելով նորից կապ հաստատել մոդեռնիզմի հետ` այդ ընթացքում նրանք նորից հայտնաբերել են Ուրմուզին: Մետագեղարվեստական և ինքնագեղարվեստական խմբի ներսում, որը հայտնի էր որպես *Տարգովիշտե դպրոց*, Ուրմուզի ոճը հիմնականում հավերժացրել է Միրչա Հորիա Սիմյոնեսկուն: *Տարօրինակ էջերը* ոգեշնչել են նաև նույն խմբի մի քանի այլ գրողների՝ Ռադու Պետրեսկու, Կոստաչե Օլարեանու և Բեսարաբիայում ծնված Թուդոր Շոպա:

Ուրմուզի ստեղծագործությամբ հայտնի է դարձել Ռումինիայի նոր պոեզիան և արձակը, ազդելով որոշ օնիրիստ և հետսյուրռեալիստ գրողների վրա՝ Լեոնիդ Դիմովից, Վինտիլա Իվանչանուից և Դումիտրու Շեպենեագից մինչև Իորդան Չիմետ և Էմիլ Բրումարու: Նեոմոդեռնիստական պոեզիայի պատկերակներից էր Նիչիտա Ստանեսկուն, ում ներդրումը ներառում է հարգանքի տուրք Ուրմուզին և նրա գրվածքների մակագրությունները, որոնք հյուրընկալվել են *Manuscriptum-* ում 1983 թվականին: 1960-ից 1980 թվականներին «*Տարօրինակ էջերը»* խթանել են նաև մեկուսացված մոդեռնիստ հեղինակների աշխատանքը, ինչպիսիք են Մարին Սորեսկուն, Մարիուս Տուպանը, Միհայ Ուրսաչին և, հատկապես, Շերբան Ֆոարտան:

Թեև Ուրմուզի արգելքը դեռևս գործել է, Ջորջ Չիպրիանը համարձակ (և, հնարավոր է, դիվերսիոն) ժեստ է արել՝ 1958 թվականին հրապարակելով իր հուշերը: Մի քանի տարի անց, կոմունիստական գրաքննության ժամանակավոր թուլացման արդյունքում վերահրատարակվել է *Տարօրինակ էջերը*, որոնք սխալմամբ ներառվել էին Չիպրիանի գրական ստեղծագործությունների ամբողջական հրատարակության մեջ (1965): Նման իրադարձություններն ազդարարել են պրոդադաիզմի նկատմամբ գիտնականների հետաքրքրության վերածնունդը՝ սկսած 1970 թվականին  Ուրմուզի մասին Սիբիուի գրական խմբակի անդամ Նիկոլայ Բալոտայի մենագրությունից:

Նաև այդ ժամանակ Պանեն հնարավորություն է ունեցել ազատ շրջանառության մեջ դնել իր միջպատերազմյան անթոլոգիայի նոր վերանայված հրատարակությունը, որը վերաթողարկվել էր Էդիտուրա Միներվայի հետ համագործակցությամբ: Հետագայում այն լրացվել է Ուրմուզի գործերով, որոնցից էին հատկապես ցրված օրագրերը, որոնք վերականգնել էր քննադատ Գեորխե Գլոդեանուն 1972 թվականին Իորդան Չիմեթը նույնպես ներառել է «Տարեգիրները» («Քրոնիկները») մանկական գրականության ոչ կոնֆորմիստական անթոլոգիայում: Այդ տարիներին «*Տարօրինակ էջերը*» ոգեշնչել են նաև Նեստոր Իգնատի և Իոն Մինկուի քննադատների կողմից ճանաչված նկարազարդումները և կոմպոզիտոր Անատոլ Վիերուի *Cumpănă* («Ջրբաժան»)  մուլտիմեդիա իրադարձությանը:

1960-ականներին Ռումինիայում պաշտոնապես հաստատվել է ազգային-կոմունիստական գաղափարախոսություն, ինչը խրախուսում էր «պրոտոքրոնիզմի»՝ որպես մշակութային երևույթի վերելքը: Նախաքրոնիստներն ուռճացնում էին ռումինական անցյալի ձեռքբերումները և մեծացնում էին նախկին պնդումները Ուրմուզի գրականության բանահյուսական արմատների մասին: Որոշ նախաքրոնիստներ Ուրմուզին նկարագրում էին նաև դրական, կատակասեր, «գյուղական ապուշ» տերմիններով, ասելով, որ նա ավելի ներկայանալի է, քան եվրոպական մարդատյաց ավանգարդը:

Այս ուղղության առաջատար ներկայացուցիչը գրականության տեսաբան Էդգար Պապուն էր, ով չափազանցնելով Վինեայի և Իոնեսկոյի հարգանքը Ուրմուզի և Կարագիալեի նկատմամբ՝ պնդել է, որ Ռումինիան Եվրոպայի ավանգարդ շարժումների իրական սկզբնաղբյուրն է: Գաղափարը հայտնի է դարձել նախաքրոնիզմից դուրս և, անշուշտ, գտնվել է Նիչիտա Ստանեսկուի և Մարին Մինկուի էսսեներում:

Եվրոպականության շատ մտավորականներ մերժել են նախաքրոնիզմը, բայց Ուրմուզին մշակութային պաշտոնյաների համար հաճելի դարձնելու ձգտումով, հաճախ նրան մեկնաբանել են մարքսիստական հումանիզմի ցանցի միջոցով (ինչպես օգտագործում էին Բալոտան, Մատեյ Կալինեսկուն կամ Նիկոլայ Մանոլեսկուն): Երրորդ ճամբարը, որը բաղկացած էր Ուրմուզի քիչ թե շատ կատաղի հակառակորդներից, միացել է գրական բանավեճերին 1970 թվականից հետո: Նրանց թվում էին Ալեքսանդրու Ջորջը, Գելու Իոնեսկուն, Ալեքսանդրու Պիրուն և Մարին Նիչեսկուն:

Մի քանի տարի անց Ռումինիան ականատես է եղել *Optzeciști-ի* (*օպցեչիշ* - ությունականների) սերնդի ծնունդին, որը ձգտում էր վերականգնել Կարագիալեի, Ուրմուզի և 1930-ականների ավանգարդը` որպես իր ընդօրինակման մոդել: Նրանք սկսել են նորից ակտիվացրել թունոտ հումորը` որպես ճնշումների դեմ պայքարի միջոց: Առանձին *Optzeciști-* ներից, ովքեր հատուկ ոգեշնչված էին *Տարօրինակ էջերից*, էին Միրչա Կարտարեսկուն, Նիչիտա Դանիլովը, Ֆլորին Յարուն, Իոն Ստրատանը և «սենտիմենտալ Ուրմուզ» Ֆլորին Տոման: Այլախոհ բանաստեղծ Միրչա Դինեսկուն նույնպես հարգանքի տուրք է մատուցել Ուրմուզին՝ ընդօրինակելով նրա ոճը կոմունիստ գրաքննիչներին ուղղված իր ուղերձներից մեկում:

Դրանով իսկ Ուրմուզի ազդեցությունը կրկին դուրս է եկել ռումինախոս շրջանակներից. մինչ բանաստեղծ Օսկար Պաստիորը թարգմանում էր «*Տարօրինակ էջերը»* գերմաներեն, Ռումինիայի գերմանացի արձակագիր և այլախոհ Հերտա Մյուլլերը, ենթադրվում է, որ ազդվել է Ուրմուզի գրելու որոշ հնարքներով: Մարին Մինկուն և Մարկո Կունյոն 1980 թվականի ժողովածուով Ուրմուզի գրականությունը ներկայացրել են նաև իտալոֆոն հանրությանը:

Ռումինիայում, որպես հարյուրամյակի տոնակատարությունների մի մաս, Minerva-ն թողարկել է հին ու նոր թարգմանություններ՝ որպես վեցալեզու ալբոմ` Յոնեսկոյի, Վորոնկայի, Մինկուի, Կունյոյի, Լեոպոլդ Կոշի, Անդրեյ Բանթաշի և այլոց ներդրումներով: Ուրմուզի գործերն առաջին անգամ անգլերեն թարգմանությամբ հրատարակել է Ստավրոս Դելիգիորգիսը (ստանդարտ երկլեզու հրատարակություն, 1985) և ավելի ուշ՝ Ջուլիան Սեմիլյանը: Նույն ջանքերը ձեռնարկել է հոլանդերենով Յան Վիլլեմ Բոսը և շվեդերենով՝ Դան Շաֆրանը:

### Պոստմոդեռն ուրմուզականություն
Ուրմուզյան գրականության նկատմամբ հետաքրքրության զգալի աճ է եղել 1989 թվականին ռումինական հեղափոխությունից հետո: 2011 թվականին ռումինացի գրագետների շրջանում անցկացված հարցումը, որը կազմակերպել էր *Observator Cultural Review*-ն, «Ձագարը և Ստամատեն» ստեղծագործությունն անվանել է 22-րդ լավագույն ռումինական վեպ: Սա նորից բորբոքել է վեճն այն մասին, թե արդյոք գործը վեպ է, թե ոչ:

1990-ականներին նոր «այլընտրանքային» դպրոցական գրքերի ի հայտ գալուց հետո Ուրմուզն ավելի մեծ ուշադրության է արժանացել` որպես ստանդարտ ուսումնական ծրագրի ֆակուլտատիվ հավելում: Նրա տարբեր ստեղծագործությունների նոր հրատարակություններն արագ տեմպերով լույս են տեսել ինչպես Ռումինիայում, այնպես էլ հարևան Մոլդովայում. ընդամենը երկու տարվա ընթացքում (2008–2009) լույս է տեսել նրա տեքստերի երեք առանձին տպագիր տարբերակներ՝ ինչպես կոշտ, այնպես էլ փափուկ կազմով, և երկու աուդիոգիրք: Այս տեքստերը ոգեշնչել են Դեն Պերյովշին, ում «պիկտոգրամները» ներառվել են 2009 թվականին *Editura Cartier-ի* *Տարօրինակ էջերի* վերահրատարակման մեջ:

2006 թվականի մարտին Կուրտեա դե Արճեշ քաղաքը գրողին պատվել է մի շարք հատուկ միջոցառումներով և ցուցահանդեսներով:

Պոստմոդեռնիզմի գրական հոսանքները հաճախ որպես ուղեցույց յուրացրել են Ուրմուզի ոճը։ Այս միտումը ի հայտ է բերել ռումինական գրականության նոր գործիչների՝ մինիմալիստների և նեոնատուրալիստների (Սորին Գերգուտ,  Անդրեյ Մոկուտա,  Կալին Տորսան), նեոսյուրռեալիստների (Քրիստիան Պոպեսկու, Իուլիա Միլիտարու,  Կոսմին Պերտա, Յուլիան Տանասե, Ստելիան Տանասե), ֆեմինիստների ( Կատրինել Պոպա, Յարոմիրա Պոպովիչի), քաղաքական երգիծաբանների ( Դումիտրու Ավգուստին Դոման, Պավել Șușară) և էլեկտրոնային գրողների (Կատալին Լազուրկա):

Եղել են նաև *Տարօրինակ էջերի* ազատ բեմական կամ մուլտիմեդիա ադապտացիաներ, այդ թվում՝ Մոնա Չիրիլան (2000) Գաբոր Տոմպան (2002), Ռադու Մակրինիչը (2005), Pro Contemporania անսամբլը (2006), Քրիստիան Ֆեքսը և Ռամոնա Դումիտրեան (երկուսն էլ 2007): Ուրմուզի ստեղծագործությունը նաև ազդել է ռումինական ծագումով դրամատուրգ Դեյվիդ Էսրիգի վրա, ով այն օգտագործել է վարպետաց դասերում:

Ուրմուզի անունը կրող թատերախումբը որոշ ժամանակ գործել է Կասիմջեայում, որտեղ անցկացվել է Ուրմուզյան օրեր` *Զիլել Ուրմուզ* փառատոնը: 2011 թվականին Ուրմուզի ստեղծագործության երկու առանձին օպերային կատարումներ ցուցադրվել են Բուխարեստի SIMN փառատոնում:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Pagini Bizare. Weird Pages*, Stavros Deligiorgis translation, Cartea Românească, Bucharest, 1985. 
*  Carmen D. Blaga, "Marinetti și Urmuz: similitudini de forme funcționale, disjuncții în substratul ontologic", in the West University of Timișoara *Anale. Seria Științe Filologice. XLII – XLIII*, 2004–2005, p.&nbsp;323–332
* George Călinescu, *Istoria literaturii române de la origini pînă în prezent*, Editura Minerva, Bucharest, 1986
* Dan Cristea, *Urmuz / Adevăr și corespondențe*, în vol. *Arcadia imaginară*, Editura Cartea Românească, Bucharest, 1977
* Paul Cernat, *Avangarda românească și complexul periferiei: primul val*, Cartea Românească, Bucharest, 2007. 
* George Ciprian, *Mascărici și mîzgălici. Amintiri*, Editura de stat pentru literatură și artă, Bucharest, 1958. 
* Ovid Crohmălniceanu, *Literatura română între cele două războaie mondiale*, Vol. I, Editura Minerva, Bucharest, 1972. 
* Dan Grigorescu, *Istoria unei generații pierdute: expresioniștii*, Editura Eminescu, Bucharest, 1980. 
* Florin Mihăilescu, *De la proletcultism la postmodernism*, Editura Pontica, Constanța, 2002. 
* Sașa Pană, *Viața romanțată a lui Dumnezeu*, Editura Dacia, Cluj-Napoca, 2006. 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Urmuz's profile by Petre Răileanu, in *[http://www.plural-magazine.com/ Plural Magazine]*, Nr. 3/1999
* English translations from Urmuz, in *Plural Magazine*, Nr. 19/2003: "After the Storm", "Cotadi and Dragomir", "Emil Gayk", "The Fuchsiad", "The Funnel and Stamate", "Going Abroad", "Ismaïl and Turnavitu" by Stavros Deligiorgis; "Cotadi and Dragomir", "Emil Gayk", "The Fuchsiad", "The Departure Abroad (Going Abroad)" by Dan Mateescu
* "Algazy & Grummer", English translation by Julian Semilian, in *fascicle*, Issue one, Summer 2005
*  ''A alfeça e Stamate'', translation by Tanty Ungureanu, in *[http://web.letras.up.pt/primeiraprova/ Primeir@Prova]*, University of Porto

Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆենտեզի գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա