Իոսիֆ Բուրգ

**Իոսիֆ Կունովիչ Բուրգ** ( *Йо(й)сеф Бург*, , ; մայիսի 30,
1912, Վիժնիցա, Բուկովինայի դքսություն, Ավստրո-Հունգարական կայսրություն - օգոստոսի 10, 2009, Չեռնովցի, Ուկրաինա), հրեա գրող, «իդիշով ստեղծագործած վերջին արձակագիրն Արևելյան Եվրոպայում»։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ավստրո-Հունգարիայի կազմում գտնվող Վիժնիցա բնակավայրում, որը հանդիսացել է Բուկովինայի դքսությունում հասիդական հուդայականության կենտրոններից մեկը։ Այդ ժամանակաշրջանում բնակավայրի գրեթե 90 % բնակչությունը եղել են հրեաներ։ Իոսիֆի հայրը, որպես փայտյա լաստի վարող, Ավստրո-Հունգարական կայսրության բանակի կազմում մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Երբ Բուկովինա են մտնում Ռուսական կայսրության զորքերը, մայրը որդու հետ փախչում է Հունգարիա և մինչև պատերազմի ավարտը մնում այնտեղ։

Երբ Իոսիֆ Բուրգը 12 տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Չեռնովցի, որտեղ ապագա գրողը սկսում է սովորել դերձակի մասնագիտություն։ Ցածր դասարանի աշակերտների համար կազմակերպում էր կրկնուսույցի դասեր, իսկ երեկոյան այցելում էր ռումիներենի գիմնազիա, այնուհետև հրեական ուսուցիչների դասընթացների։ Նրա ուսուցիչներից մեկը եղել է Էլիեզեր Շտեինբարգը, ում առակներին ու պիեսներին նա ծանոթ էր արդեն 9 տարեկանից։ Էլիեզերը Բուրգի հետագա աշխարհընկալման գործում մեծ դերակատարություն է ունեցել։

1934 թվականին «Չեռնովիցեր բլետեր» (, «Չերնովիցյան թերթիկ») թերթում հանդես է եկել հրապարակումներով, որոնցից մեկն էլ իդիշով գրված նրա առաջին աշխատությունն էր՝ «Փայտագնացի վրա» (): Գերմաներենի փոխարեն իդիշով գրելու նրա որոշումը գիտակցաբար է կայացվել։ Այն ժամանակ քաղաքի հրեաների գրական լեզուն եղել է գերմաներենը։ Այդ ժամանակներից հրեական մամուլում սկսեցին հայտնվել Իոսիֆի գրած կարճ նովելները, որոնք պատմում էին Կարպատների բնության և Բուկովինայի բնակչության մասին։ Նրա աշխատությունները «Չեռնովիցեր բլետեր» թերթում տպագրվում են մինչև ռումինական իշխանությունների կողմից 1937 թվականի վերջերին թերթի փակումը, որը կապված էր երկրում հրեական պարբերականների տպագրման արգելքի հետ։

1935_1938 թվականներին Վիեննայի համալսարանի գերմաներենի ֆակուլտետում։ Ավստրիայի՝ Գերմանիային բռնակցելուց հետո ստիպված է եղել դադարեցնել ուսումը և վերադառնալ Չեռնովիցա։

1939-1940 թվականներին Բուխարեստում լույս է տեսնում Իոսիֆ Բուրգի երկու հրապարակախոսական պատմությունների հավաքածու՝ «Չերեմոշայի վրա» («אויפֿן טשערמוש») և «Թույն» («סם»):

1940 թվականիցն՝ ԽՍՀՄ-ին Բեսարաբիայի և Բուկովինայի միացումից հետո դարձել է Խորհրդային միության քաղաքացի։ 1941 թվականին Իցիկ Ֆեֆերի առաջարկությամբ դառնում է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ, սակայն անդամատոմսը չի վերցնում։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմից հետո կարողանում է տարհանվել, իսկ մայրը արտաքսվում է քաղաքից և Տրանսիստրիայում։ Էվակուացիայի սկզբում հայտնվում է Պավոլժիայի Գերմանացիների Ինքնավար Սովետական Հանրապետությունում, այնուհետև բնակվում Ուզբեկստանում։

Պատերազմից հետո վերադառնում է Չերնովիցա։ Աշխատում է գերմաներեն լեզվի ուսուցիչ։ ԽՍՀՄժում կոսմոպոլիտիզմի դեմ պայքարը և հրեական մշակույթի ավերումը Բուրգին հասցնում են գրական ստրեսի, և նրա գրական կյանքը ժամանակավորապես կանգ է առնում։ Այդ ժամանակաշրջանի իր զգացողությունները Բուրգը ներկայացնում է «Ռուս» վեպում։ Նա հեռանում է Չեռնովիցայից՝ ստիպված լինելով թողնել ինստիտուտում դասախոսական աշխատանքն ու Հայնրիխ Հայնեի ստեղծագործական աշխատանքին նվիրված դիսերտացիան

1950-ական թվականներին Ուրալում և Մոսկվայում դասավանդում է գերմաներեն լեզու և գրականություն առարկաներ։ 1958 թվականին ընտանիքի՝ կնոջ և դստեր հետ վերադառնում է Չեռնովիցա և հայտնաբերում միանգամայն այլ քաղաք։ Այստեղ նա շարունակում է աշխատել որպես գերմաներեն լեզվի դասատու և ստեղծագործում իդիշով։ 1967 թվականին ԽՍՀՄ-ում իդիշով հրատարակվող միակ պարբերականը՝ «Սովետիշ Հեյմլանդ» մոսկովյան թերթում առաջին անգամ տպագրվում է նրա նոր ստեղծագործությունը՝ «Վերադարձ» («צוריק אהײם»): 1980 թվականին լույս է տեսնում ԽՍՀՄ-ում նրա առաջին գիրքը՝ «Կյանքը շարունակվում է» («דאָס לעבן גייט ווײַטער») պատմվածքների հավաքածուն։ 1987 թվականին նրան կրկին ընդունում են ԽՍՀՄ գրողների միություն։

Վերակառուցման ժամանակաշրջանում ակտիվորեն մասնակցել է Չեռնովիցայում հրեական ազգային կյանքը վերածնելու գործին՝ ղեկավարելով Հրեական մշակույթի միությունը, որը կրում էր հրեական գրականության դասական, առակագիր Էլիեզեր Շտեյնբերգի անունը։ 1990 թվականի վերջում 53 տարի ընդմիջումից հետո վերականգնում է «Չեռնովիցյան թերթիկներ» թերթի հրատարակությունը։ Այս անգամ թերթը երկլեզու էր՝ իդիշով և ռուսերենով։ Խմբագիր է դառնում Իոսիֆ Բուրգը։

Բուրգի հեղինակած «Թույն», «Կյանքը շարունակվում է», «Ժամանակի զանգ», «Ուշացված արձագանք», «Ծաղիկներ և արցունքներ» նովելների ու պատմությունների մի քանի եվրոպական լեզուներով թարգմանությունները առանձին հրատարակություններով լույս են տեսել ԳԴՀ-ում, Ավստրիայում, Իսրայելում, Իտալիայում։ 2007 թվականին նշվել է Իոսիֆ Բուրգի 95-ամյակը։ Նրա կողմից հրատարակվում են իր երկու նոր գրքերը՝ «Ինը» (գերմաներեն լեզվով) և «Հանդիպումներ» (իդիշով)։

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1992 թվականին Ի. Բուրգը ստանում է Սեգելի մրցանակ գրականության ասպարեզում (Իսրայել),
* 1993 թվականին դառնում է Ուկրաինայի մշակույթի վաստակավոր գործիչ,
* 1997 թվականին դառնում է Չեռնովիցայի պատվավոր քաղաքացի,  
* 2002 թվականին պարգևատրվում է Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշանով (Ավստրիա),  
* 2002 թվականին պարգևատրվում է Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշանով (Գերմանիա),
* 2007 թվականին արժանանում է Գիտության և արվեստի ոլորտում ավստրիական պատվո շքանշանի (Ավստրիա),
* 2009 թվականինստանում է Թեոդոր Կրամերի մրցանակ (Ավստրիա)։

Ի. Բուրգի կենդանության օրոք Վիժնիցայի այն փողոցը, որտեղ գրողը ապրել և ստեղծագործել է, վերանվանվել է նրա անունով.

## Հրատարակված աշխատություններ
### Իդիշով
* אױפֿן טשערמוש (*աֆն չեռմուշ*՝ «Չեռմուշի վրա»), Բուխարեստ, 1939 թ.
* סם (*սամ*՝ «Թույն»), Բուխարեստ, 1940թ.
* דאָס לעבן גײט װײַטער (*դոս լէբմ գեիթ վայթեր*՝ «Կյանքը շարունակվում է»)  Մոսկվա, 1980 թ.
* איבערוף פֿון צײַטן (*իբերուֆ ֆուն ցայտն*, «Ժամանակի զանգ»), Մոսկվա 1983 թ.
* אַ פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ (*ա ֆարշպէտիկտեռ էխո*՝ «Ուշացված արձագանք»), Մոսկվա 1990 թ., Մյունխեն, 1999 թ.
* אונטער אײן דאַך (*ունտեր էին դախ*՝ «Մի հարկի տակ»), Չեռնովիցա, 1992 թ.
* צװײ װעלטן (*ցվեի վելտն*՝ «Երկու աշխարհ»), Օդեսա, Չեռնովիցա, 1997 թ.
* צעװיקלטע סטעזשקעס (*ցեվիկլետ ստեժկես*՝ «Մոլորված արահետներ»), Օդեսա, 1997 թ.

### Ռուսերենով
* Жизнь продолжается: Մոսկվա, 1987 թ.
* Запоздалое эхо, Մոսկվա, 1990 թ.

### Ուկրաիներենով
* Квіти й сльози, Չեռնովիցա, 1997 թ.

### Իտալերենով
* La canzone dimenticata, Ֆլորենսիա, 2006 թ.

### Գերմաներենով
* Ein Gesang über allen Gesängen: Erzählungen und Skizzen. Լայպցիգ։ St.-Benno-Verlag, 1988 թ., երկրորդ հրատարակությունը՝ 1993 թ.
* Ein verspätetes Echo, Մյունխեն, Kirchheim, 1999 թ.
* Irrfahrten: Ein ostjüdisches Leben, Վինզեն, Hans Boldt Literaturverlag, 2000 թ.
* Jom Kippur. Վինզեն, Hans Boldt, 2001 թ.
* Sterne altern nicht. Ausgewählte Erzählungen. Վինզեն Hans Boldt, 2004թ. և Rimbaud-Verlag, 2011 թ.
* Auf dem Czeremosz. Erzählungen. Վինզեն, Hans Boldt, 2005 թ.
* Gift. Zwei Erzählungen. Վինզեն, Hans Boldt, 2005 թ.
* Dämmerung. Erzählungen. Վինզեն, Hans Boldt Verlag, 2005 թ.
* Mein Czernowitz. Վինզեն, Hans Boldt Verlag, 2006 թ.
* Begegnungen — eine Karpatenreise. Վինզեն, Hans Boldt Verlag, 2006 թ.
* Über jiddische Dichter. Erinnerungen. Վինզեն, Hans Boldt Verlag, 2007 թ.
* Ein Stück trockenes Brot. «Erzähler Josef Burg». Ausgewählte Erzählungen շարք. Винзен: Hans Boldt Verlag, 2008 թ.

### Բուրգի մասին ստեղծագործություններ
* Raphaela Kitzmantel. Die jiddische Welt von gestern: Josef Burg und Czernowitz. Mandelbaum, 2012.

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* Уте Вайнманн, Влад Тупикин. Свидетель четырёх эпох.
* Некролог в The New York Times.
* Прасковья Нечаева. 95-я весна Иосифа Бурга.
* Josef Burg. La canzone dimenticata: racconti Yiddish.
* Othmar Andrée. Josef Burg. Auf dem Czeremosz. Gift.
* «Il Foglio» թերթի լրագրողին տված հարցազրույցը, 2009թ.-ի հունվար:  
* Ի.Բուրգին Օտտո ֆոն Հաբսբուրգի այցելության մասին հոդված, լուսանկարներ

Կատեգորիա:Մայիսի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ