Լա Նինյա դե լոս Պեյնես

**Պաստորա Պավոն Կրուս** (**'), հայտնի է որպես **Լա Նինյա դե լոս Պեյնես** (**', ), համարվում է 20-րդ դարի նշանավոր ֆլամենկո երգչուհին։ Նա երգիչներ Արթուրո Պավոնի և Թոմաս Պավոնի քույրն էր, ովքեր նույնպես նշանավոր ֆլամենկո երգիչներ էին, և Արթուրո Պավոնի՝ առաջին ֆլամենկո դաշնակահարուհու մորաքույրը։ Երկու եղբայրներն էլ՝ Պաստորան և Թոմասը, երգիչ Մանուել Տոռեի հետ միասին, ոգեշնչող օրինակներ էին երգիչների հաջորդ սերնդի համար, ինչպիսին է Անտոնիո Մայրենան, Պեպե դե լա Մատրոնա կամ Ֆոսֆորիտո, ովքեր առաջնորդեցին ավանդական ձևերի վերականգնման շարժումը 1950-ականներից 1970-ականներին։

## Կենսագրություն
Պաստորա Պավոն Կրուսը ծնվել էր Սևիլի հայտնի Ալմեդա Հերկուլես թաղամասում։ Նա սկսել էր երգել հանրության համար արդեն 8 տարեկան հասակում, Սևիլյայի ապրիլյան տոնավաճառի ժամանակ։ Հետագայում, երբ նա երգում էր Մադրիդի Café de la Marina-ում՝ café cantante-ում (բառացիորեն «երգող սրճարան»), նա ստացել էր «La Niña de los Peines» (թարգմանաբար՝ «Վարսահարդարիչների աղջիկը» կամ «Սանրերի աղջիկը») մականունը, որը իրեն դուր չէր գալիս։ Այդ մականունը նրան տվել էին, որովհետև նա սովորություն ուներ երգել տանգոյի ոճում մի տեքստ, որի բառերը հետևյալն էին.

*Peinate tú con mis peines* *(Վարսերդ սանրիր իմ սանրերով)**Mis peines son de canela (Իմ սանրերը պատրաստված են դարչնից)*

Comb with my combs My combs are made of cinnamon

Նա չգիտեր կարդալ կամ գրել, իսկ երգել սովորել էր միայն չափահաս դառնալուց հետո։ Նրա ընտանիքը խիստ կարիքավոր էր, ուստի նա սկսել է կանոնավոր կերպով երգել Սևիլիայի «Տաբերնա դե Չեֆերինո» ակումբում, ապա որոշ ժամանակ անցկացրել էր Մադրիդում և Բիլբաոյում։ Այս քաղաքում նրան թույլ չէին տալիս հանրության առջև երգել իր փոքր տարիքի պատճառով, ուստի նա մոդել էր նկարիչ Իգնասիո Զուլոագայի համար։ Վերադառնալով Անդալուզիա՝ նա մասնակցել էր մի քանի «կաֆե կանտանտ» ներկայացումներին Խերեսում, Սևիլիայում, Մալագայում և այլ քաղաքներում: 1910 թվականին նա կատարել էր իր առաջին ձայնագրությունները, իսկ 1920 թվականին «Տեատրո Ռոմեա»-յից նա ստացել է ամենաբարձր հոնորարը, որը երբևէ վճարվել էր որևէ արտիստի: Դրանից հետո նա սկսել է երկար շրջագայություններ ամբողջ Իսպանիայում:

1922 թվականին Գրանադայում նա մասնակցել էր *Concurso de Cante Jondo* փառատոնին: Այս հայտնի երաժշտական փառատոնը հիմնականում կազմակերպում էր Մանուել դե Ֆալյան և Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկան՝ ֆլամենկո արվեստը վերականգնելու համար։ Նա հանդես է եկել Անտոնիո Չակոնի, Մանուել Տոռեի, Խուանա լա Մակարոնայի, Ռամոն Մոնտոյայի և ուրիշների հետ միասին։ Նա նաև ընտրվել էր ոչ պրոֆեսիոնալների միջև մրցույթի ժյուրիի անդամ:

Իր կարիերայի ընթացքում նա հանդիպել և կիսել էր բեմը Ոսկեդարի դասական ֆլամենկո երգիչների հետ, ինչպիսիք են Անտոնիո Չակոնը, Մանուել Տորեն, Ֆրանցիսկո Լեման (հայտնի է որպես Ֆոսֆորիտո Էլ Վիեխո), Լա Տրինին կամ Ֆրիխոնեսը։ Նա նաև հանդիպել էր Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկային 1922 թվականին, ով 1933 թվականին կարդացած դասախոսության ժամանակ ասել էր.


Այս կնոջ ձայնը բացառիկ է։ Այն խախտում է բոլոր դպրոցական երգեցողությունների կաղապարները, նույնքան, որքան նա խախտում է ցանկացած կառուցված երաժշտության կաղապարները։ Երբ թվում է, թե նա ֆալշ է երգում, իրականում այն ֆալշ չէ․ ընդհակառակը, նա աներևակայելիորեն ներդաշնակ է, քանի որ այս ոճի հատուկ հրաշքի և այն կրքի շնորհիվ, որով նա երգում է երրորդ և քառորդ տոները, համարյա թե անհնար է։


1931 թվականին նա ամուսնացավ ֆլամենկո երգիչ Պեպե Պինտոյի հետ։ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի դադարից հետո նա վերադարձավ բեմ, մասնակցելով ֆլամենկոյի մի քանի շոուների, այնպիսի արտիստների հետ, ինչպիսին է Կոնչա Պիկերը։ Դրանից հետո նա մի քանի տարով դադար է վերցրել և հետո վերադարձել ամուսնու հետ միասին «España y su Cantaora» (Իսպանիան և նրա երգիչը) համանուն շոուով, մի քանի ամիս շրջագայել և արժանացել է քննադատների բարձր գնահատականին։ Այնուհետև նա կրկին թոշակի է անցել։ 1961 թվականին նրան հարգանքի տուրք են մատուցել Կորդոբայում, որին մասնակցել են մի շարք հայտնի ֆլամենկո արտիստներ, ինչպիսիք են Անտոնիո Մայրենան, Խուան Տալեգան, Մանուել Մորաոն կամ Ֆեռնանդո Տերեմոտոն։ 1968 թվականին Ալամեդա դե Հերկուլես թաղամասում նրա պատվին հուշարձան է կառուցվել։ Կյանքի վերջին երեք տարիների ընթացքում նա ամբողջությամբ հեռացել է՝ ուղեղի նյարդային հիվանդության պատճառով։ Նա մահացել է 1969 թվականին՝ իր ամուսնու մահվանից մեկուկես ամիս անց։ Հենց այդ տարում երգիչ Անտոնիո Մայրենան (Antonio Mairena) ձայնագրել է իր *«Honores a la Niña de los Peines»* ալբոմը՝ նրա պատվին: 1996 թվականին, IX Ֆլամենկո Բիենալ (IX Bienal de Flamenco) միջոցառման ժամանակ, Անդալուսիայի ինքնավար կառավարությունը հայտարարել է Լա Նինյա դե լոս Պեյնեսի ձայնը՝ որպես «Bien de Interés Cultural»՝ մշակութային արժեքների մի հատուկ տեսակ (մշակութային արժեքների հարստություն):

## Գեղարվեստական ժառանգություն

Նա լիարժեք արվեստագետ էր, կատարելապես երգում էր բոլոր պալոները, հատկապես աչքի ընկնելով սիգիրիասով, որոնցից պահպանել է մի քանի ոճեր, ինչպիսիք են՝ Սիեգո դե լա Պենյայի և Էլ Մարուրոյի ոճերը, որոնք մեզ են հասել նրա շնորհիվ։ Նա եղել է Լա Սերնետայի սոլեայի ուղղակի փոխանցողը, որը նա սովորել է անմիջապես իր հեղինակից, բայց նաև թողել է բազմաթիվ այլ սոլեա ոճերի հիշարժան ձայնագրություններ, ինչպիսիք են՝ Էնրիկե էլ Մելյիզոյի, Ֆրիխոնեսի կամ Ալկալայի, Տրիանայի կամ Խերեսի շատ այլ ոճեր։

1908 թվականին, երբ նա ընդամենը 18 տարեկան էր, թերթերից մեկն արդեն նշել էր. «Լա Նինա դելոս Փեյնեսը արդարացիորեն համարվում է այսօր լավագույն տանգո երգչուհի: Նա ունի գեղեցիկ ձայն և հմայիչ ոճ: Երբեմն, երգելիս, թվում է, թե լաց է լինում»: Մաիրենան և Մոլինան նրան համարում են տանգո վարպետների մեջ՝ «գերագույն կերպար և անսպառ ստեղծագործող»:

Նրա անունը անբաժանելիորեն կապված է պետեներասների և բամբերայի հետ, որը նա անկասկած վերածել է ֆլամենկո *պալոյի*։ Նա նաև պատմության մեջ *սաետա* անդալուզյան կրոնական երգերի հիմնական մեկնաբաններից մեկն էր։

Նա եղել է կարևոր դեր է ունեցել գարոտինի (garrotín)՝ որպես երաժշտական ոճի, լիովին ֆլամենկո ոճի վերափոխման գործում և տվել է հստակ խթան բուլերիասին (bulerías): Վիճակագրագետներն ու մասնագետները նրան անվանել են՝ «բուլերիասի անզուգական թագուհի»:

Մի շարք քննադատներ, ինչպիսիք են Մոլինան ու Մայրենան, Մարտին Սալազարը (1998) նույնպես ընդգծում են նրա նշանակությունը պալոների (ֆլամենկո ժանրերի) մեջ, ինչպիսիք են մալագուենյասը, տարանտասը, կարտագեներասը կամ գրանայինասը։ Նշվում է՝ «Ինչպես արդեն ասացինք, Պաստորան նաև բացառիկ մալագուենյերա էր, ով իր խոր անձնականությամբ առանձնահատուկ շունչ է տվել Չակոնի, Էլ Կանարիոյի և Ֆերնանդո դե Տրիանայի ոճերին։ Նա նաև ստեղծել է իր սեփական մալագուենյան՝ հիմնված Մաեստրո Օհանայի վրա».

Որոշ քննադատներ նրան մեղադրել են, թե իբր նա հանձնվել է օպերայի (ópera flamenca) տարածված միտումներին՝ քանի որ նա ձայնագրել է շատ օրինակներ *sogenannten canción por bulerías* (բուլերիասի երգեր) և *cantes de ida y vuelta* (այդ ու վերադարձի երգեր), որոնք խստապահանջ ֆլամենկո սիրահարների կողմից քննադատվել են, և մասնակցել է թատերական ներկայացումներում։ Սակայն նա երբեք չի լքել ավելի ավանդական ֆլամենկո երգերը, որոնք կազմում են նրա դիսկոգրաֆիայի մեծ մասը։

Թեև նա եղել է կապող օղակ 19-րդ դարի ավանդական ֆլամենկոյի և օպերայի ֆլամենկոյի շրջանից հետո ավանդական ձևերի վերականգնման միջև՝ պահպանելով շատ ավանդական երգեր և ոճեր, որոնք սպառնում էին անհետանալ, նա կասկածանքով էր մոտենում երգերի վերակենդանացման և դասակարգման աշխատանքներին, որոնք կատարել են Անտոնիո Մայրենան կամ Խուան Տալեգան։ Նրա դիտարկմամբ՝ նման երգեր, ինչպիսին է սոլեա դե լա Սերնետան (soleá de la Serneta), երբեք նույնը չեն լինում տարբեր երգիչների ձայներով, և դրանք ընդամենը հիմք են՝ երգիչների համար, որպեսզի նրանք կարողանան փորձարարականորեն ստեղծագործել։

## Լա Նինյա դելոս Փեյնեսի մասին տեսակետներ
«Որևէ իմաստով, Պաստորա Պավոնը եղել է ֆլամենկո երգի հեղափոխական, որը ծառայել է որպես կապող օղակ անցյալի ավանդականության ու այս դարի բոլոր մոդեռնիզմների, նույնիսկ ամենավագույնի միջև, որոնք ինքն սկզբում չէր մերժել առանց փորձարկելու, յուրացնելով ու ընդլայնելով ամեն ինչ, ինչն արժեքավոր էր»։

«Մենք արդեն տեսանք, Գարսիա Լորկայի բառերով, թե ինչ էր Լա Նինյա դելոս Փեյնեսը, երբ նա երգում էր «դուենդե»-ով գեղեցիկ ու ոգեշնչող երաժշտական արտահայտությամբ։ Մռայլ, տանջված հրեշտակ, ով գերազանցում էր բոլոր չափերը, ով ընդգրկում էր բոլոր զգացմունքները (…)»։

«Պաստորան ֆլամենկո երգեցողության մարմնացումն է, ինչպես Բախը՝ երաժշտության։ Նման տաղանդներ, ինչպիսին այս կելտական գիպսին է, պատմության մեջ հայտնվում են հազվադեպ։ Նա պատմական կերպար է, որը իր անձով կապում է փայլուն անցյալը ներկայիս վերածննդի հետ։ (...) Մենք չգիտենք, թե ինչպես են երգել Լա Անդոնդան, Լա Սերանան, Մարիա Բոռրիկան, Մերսեդ Լա Սերնետան և բազմաթիվ այլ հայտնի կանայք, բայց թվում է անհնար, որ նրանցից որևէ մեկը կարող էր գերազանցել Պաստորա Պավոնին իր հարուստ ռեպերտուարով, ձայնի թարմությամբ, գիպսիական ռաջո ոճով և գրավիչ կենսականությամբ»։

«Կանանց մեջ ես երբեք չեմ ճանաչել Պաստորայի նման արվեստագետ, և կարծում եմ, որ դեռ դարեր են անցնելու, մինչև նրա նման մեկ ծնվի»։

«Դեռևս կանգնած է բարձրացող՝ որպես յուրահատուկ և մարտահրավեր նետող անձնավորություն՝ Լա Նինյա դելոս Պեյնեսը, պայքարելով ֆանդանգուերոսների դեմ իրենց տիրույթում՝ թատերական բեմերում, և անբեկանելի հաջողություն գրանցելով սեգիրիասի, սոլեարեսի, մալագուենյասի, պետեներասի, տարանտասի, թիենտոսի և բուլերիասի հին ոճերով»։

«Հնարավոր է վստահ ասել, որ երբեք ավելի հանրագիտարանային երգչուհի չի եղել, քան Պաստորան։ Ոչ ոք չունի նրա համը, ոչ ոք նրան չի հավասարվում»։

«Պաստորա Պավոն Կրուզը, անփոխարինելի Լա Նինյա դե լոս Պեյնեսը, հավանաբար ֆլամենկո երգեցողության պատմության մեծագույն տաղանդն է։ Նա իսպանական բոլոր ոճերը կատարմամբ գերազանց տիրապետում էր՝ հիմնարար սեգիրիասին և սոլեարեսին, տոնական տանգոսին, բուլերիասին և կանտինյասին, պետեներասին և լևանտյան (levant) ոճերին՝ մալագուենյաս, կարտագեներաս, տարանտաս և գրանայինաս»։

«Լա Նինյա դե լոս Պեյնեսի հետ բոլոր քննարկումները ավարտվում են։ Ֆլամենկոլոգները, արվեստագետները, ֆլամենկո սիրահարները, քննադատներն ու բոլոր հետաքրքրվածները միասնական կարծիք ունեն, որ նա մինչ օրս մեծագույն երգչուհի է»։

## Դիսկոգրաֆիա
### Լրիվ հավաքածուներ
*La Niña de los Peines, Patrimonio de Andalucía*, Fonotrón, 2004 — Նկարահանված 1910-1950 թվականների երգերի ամբողջական հավաքածու, 13 CD ձևաչափով, ներառյալ CD-ROM՝ նրա արվեստի ժառանգության ուսումնասիրությամբ: www.fonotron.com

### Մասնակի հավաքածուներ
*La Niña de los peines, voz de estaño fundido*, Sonifolk, Madrid, 1997

*La voz de interes cultural: La Niña de los Peines*, Colección Quejío, EMI-Odeón, Madrid, 1997 — Partial compilation

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* ÁLVAREZ CABALLERO, Ángel: *El cante flamenco*, Alianza Editorial, Madrid, Second edition, 1998.  (First edition: 1994)
* ÁLVAREZ CABALLERO, Ángel: *La Discografía ideal del cante flamenco*, Planeta, Barcelona, 1995. 
* BLAS VEGA, José and RÍOS RUIZ, Manuel, *Diccionario Enciclopédico Ilustrado del Flamenco*, Cinterco, 1985, quoted in 
* LEFRANC, Pierre: *El cante jondo*, Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla, Sevilla, 2000 
* 
* MARTIN SALAZAR, Jorge: *Los cantes flamencos*, Diputación Provincial de Granada, 1991
* MARTIN SALAZAR, Jorge: *La malagueña y los cantes de su entorno*, Asociación Cultural Guadalfeo, Motril, 1998 
* 
* RÍOS RUIZ, Manuel: *El gran libro del flamenco, Vol. II: Intérpretes*,  Calambur, Madrid, 2002. 

## Արտաքին հղումներ
*   — Contains biography, analysis of his works, and audio samples.
* 
*  Samples of Seguiriyas by Pastora Pavón and other traditional flamenco artists —Her version of the Siguiriya of El Marruro, recorded 1928, shows her special ability for microtonal singing.

Կատեգորիա:Գնչուներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆլամենկո ժանրի երաժիշտներ