open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տոգո

**Տոգո**, պաշտոնապես՝ **Տոգոյական Հանրապետություն** (), պետություն Աֆրիկայի արևմուտքում՝ Գվինեական ծոցի ափին։ Երկրի տարածքը նեղ շերտով, Գվինեական ծոցից 600 կմ երկարությամբ, ձգվում է դեպի հյուսիս՝ մայրցամաքի խորքը։ Ծովային սահմանը 50 կմ է։ Մակերևույթը հիմնականում հարթավայրային է, միայն հարավ-արևմուտքում ոչ բարձր լեռներ են։

## Օգտակար հանածոներ
Ընդերքում կան երկաթի, ոսկու, ֆոսֆորիտների, նավթի պաշարներ։

## Կլիմա
Տոգոն գտնվում է մերձհասարակածային գոտում, ուր միշտ տաք է։ Գերակշռում են սավաննաները և մշտադալար անտառները, ափամերձ գոտում՝ կոկոսյան արմավենու պուրակները։

## Գետային ցանց
Խոշոր գետերն են Մոնոն և Օտին, որոնք չորային սեզոնում խիստ ծանծաղում են։

## Կենդանական աշխարհ
Կենդանիներից կան առյուծ, ընձառյուծ, ընձուղտ, այծքաղ, շատ են կապիկներն ու միջատները (հատկապես՝ ցեցե ճանճը)։

## Բնակչություն
Տոգոյում բնակվում են մոտ 45 էթնիկ խմբեր ու ժողովուրդներ, նաև ֆրանսիացիներ և այլք։ Քաղաքներն են՝ Սոկոդե, Կպալիմե և այլն։

## Տնտեսություն
Տոգոն առավելապես գյուղատնտեսական երկիր է։ Մշակում են կակաո, սրճենի, բամբակենի, յամս, սորգո, զբաղվում են անասնապահությամբ, ափամերձ գոտում՝ ձկնորսությամբ։ Զարգանում է հանքարդյունաբերությունը, առավել զարգացած է մշակող արդյունաբերությունը։ Կան նավթավերամշակման, տեքստիլ, օծանելիքի, քիմիական արդյունաբերության ոչ մեծ ձեռնարկություններ։
thumb

Հարթավայրային շրջաններում տարածված են ծղոտե, կոնաձև տանիքներով կավե կլոր տները, լեռնային շրջաններում՝ տափարակ կամ երկթեք տանիքով, կիպ կապված ծառաբներով տները։ Որոշ քաղաքներում (Լոմե, Սոկոդե, Վոգան) կան ժամանակակից ոճով կառուցապատված թաղամասեր։
Ժողովրդական արհեստներից տարածված են ջուլհակությունը, փայտի, մետաղի և փղոսկրի քանդակազարդումը։

## Պատմություն
Մինչև XIX դարի 2-րդ կեսը Տոգոյի տարածքում ձևավորվել են հնդկացիական մի շարք ցեղերի ֆեոդալական միավորումներ։ XIX դարի վերջին սկսվել է Տոգոյի գաղութային նվաճումը։ Առաջինն իրենց իշխանությունն այստեղ հաստատեցին գերմանացի գաղութարարները։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի պարտությունից հետո Տոգոյի արևմտյան մասը դարձավ Մեծ Բրիտանիայի, արևելյանը՝ Ֆրանսիայի ենթակայության տարածք։ Ազգային-ազատագրական շարժման արդյունքում 1956 թ-ին Ֆրանսիական Տոգոն հռչակվեց ինքնավար հանրապետություն, 1960 թ-ին՝ անկախ պետություն, իսկ Անգլիական Տոգոն 1956 թ-ին միավորվեց Ոսկե ափ անգլիական գաղութին, որը 1957 թ-ին հռչակվեց անկախ պետություն՝ Գանա։

thumb|Տոգոյացի ֆուտբոլիստ Էմանուել Ադեբայորը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տոգո - Երկկողմ հարաբերություններ

Կատեգորիա:Տոգո
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Քրդերեն

**Քրդերեն** (زمانێ كوردی, Zimanê Kurdî), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդիրանական ճյուղի իրանական լեզուների հյուսիս-արևմտյան խմբին պատկանող լեզու կամ լեզուների խումբ։ Քրդերեն խոսում են աշխարհում 21 միլիոն մարդ։ Քրդերեն խոսում են Թուրքիայում, Իրաքում, Իրանում, Սիրիայում, Հայաստանում, Լիբանանում և այլ երկրներում, որտեղ կա քուրդ բնակչություն։

Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը հյուսիսարևմտյանն (քուրմանջի) է, որով խոսում է քրդերի մեծամասնությունը։ Քուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և հետխորհրդային երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառը, որով խոսում են Իրանի՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։

Գրական քրդերենի հիմնադիր է համարվում քուրդ քաղաքական գործիչ,լրագրող և լեզվաբան **Ջալադաթ Ալի Բադրխանը**։ Բացի քրդերենից տիրապետել է անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, թուրքերեն, պարսկերեն, արաբերեն, ռուսերեն և հունարեն լեզուներին։

Ջալադաթ Բադրխանը 1932 թ. Մայիսի 15-ին թողարկում է Հավար ամսագրի առաջին համարը։ Նրա հիմնական նպատակներից էր այս ամսագրի միջոցով ողջ Քրդստանի տարածքում ճանաչեցնել տալ լատինատառ քրդերեն այբուբենը։ Նույն թվականին նա հրատարակում է իր քերականական գիրքը՝ “Rêzimana Elfabê ya Kurdî” վերնագրով։ Հավար ամսագրի լույսընծայման առաջին օրը՝ մայիսի 15-ը, նշվում է որպես քրդերենի օր։ Նա է դրել գրական քրդերենի լեզվաբանության հիմնասյունները։

## Բնութագիր
Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը, որով խոսում է մոտ 24 միլիոն քուրդ, հանդիսանում է հյուսիսարևմտյանը (Քուրմանջի)։ Քուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և ԱՊՀ երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառն է, որով խոսում են Իրանի՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։

Մոկրիանիի բարբառը խոսվում է Պիրանշահր և Բիջար քաղաքներում։

## Գրադարձություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրդերեն
Բոսնիերեն

**Բոսնիերեն**, պատկանում է հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի սլավոնական լեզվախմբին։ Բոսնիերեն խոսում են աշխարհում 3 միլիոն մարդ։ Բոսնիերենը պաշտոնական լեզու է Բոսնիա և Հերզոգովինայում։ Աշխարհի տարածված լեզուների դասակարգման մեջ բոսնիերենը չի մտնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեռնոգորիա լեզուներ
Կատեգորիա:Սլավոնական լեզվախումբ
Միջազգային հարաբերություններ

մինի|300px|Ազգերի Պալատ
**Միջազգային հարաբերություններ**, երկրների միջև հարաբերությունները, ինքնիշխան պետությունների, միջկառավարական կազմակերպությունների, միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների և միջազգային ձեռնարկությունների դերը ուսումնասիրող դիսցիպլինա։

Միջազգային հարաբերություննեը գիտական և հանրային քաղաքականության ոլորտ է և այն կարող է լինել պոզիտիվ և նորմատիվ, քանի որ վերլուծում և սահմանում է պետության արտաքին քաղաքականությունը։ Որպես քաղաքական գործունեություն՝ միջազգային հարաբերությունները հայտնի են դեռևս հույն պատմաբան Թուկիդիդեսի ժամանակվանից (մոտ. Ք.Ա 460-395)։ 20-րդ դարի սկզբին միջազգային հարաբերությունները դարձավ գիտության առանձին ճյուղ քաղաքագիտություն մեջ։ Կարելի է ասել, որ այն ներառում է նաև այլ գիտությունների տարրեր։

Բացի քաղաքագիտությունից, միջազգային հարաբերությունների ոլորտը ընդգրկում է գաղափարներ տեխնոլիգիայից և ճարտարագիտությունից, տնտեսագիտությունից և պատմությունից, միջազգային իրավունքից, փիլիսոփայությունից, աշխարհագրությունից և սոցիոլոգիայից, մարդաբանությունից, քրեաբանությունից, հոգեբանությունից, մշակութաբանությունից։ Միջազգային հարաբերությունները ուսումնասիրում է նաև գլոբալիզացիան, պետությունների ինքնիշխանությունը, միջազգային անվտանգությունը, բնապահպանական կայունությունը, միջուկային զենքի տարածումը, ազգայնականությունը, տնտեսական զարգացումը և համաշխարհային ֆինանսները, ահաբեկչությունը և կազմակերպված հանցագործությունը, արտաքին միջամտությունը և մարդու իրավունքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Վալոներեն

**Վալոներենը** պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզվախմբին։ Վալոներեն խոսում են աշխարհում 600 000 մարդ։ Այն պետական լեզու է Բելգիայում։ Աշխարհի տարածված լեզուների դասակարգման մեջ վալոներենը չի մտնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Walloon language wiki
* Union Culturelle Wallonne 

Կատեգորիա:Բելգիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոմանական լեզվախումբ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեզուներ
Ալբաներեն

**Ալբաներեն** (), բուն Ալբանիայի բնակչության, ինչպես նաև Կոսովոյում, Հունաստանում, Մակեդոնիայում, Իտալիայում բնակվող ալբանացիների լեզու։

Աշխարհում ալբաներենով խոսողների թիվը հասնում է 7.6 միլիոնի։

Ալբաներենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում գրավում է առանձին խումբ։ Արմատական ալբաներեն բառերն ու ձևերը շատ դժվար է առանձնացնել հունարենից, լատիներենից, թուրքերենից, ինչպես նաև ռոմանական և սլավոնական լեզուներից կատարված փոխառություններից։ Զգալիորեն տարբերվում է մնացած հնդեվրոպական լեզուներից։ Ունի երկու հիմնական բարբառ՝ հյուսիսային կամ գհեգյան, հարավային կամ տոսկյան ալբաներեն։ Ամենահին գրավոր հիշատակարանները վերաբերում են 15-րդ դարին։ 19-րդ դարի վերջին ձևավորվել է իբրև գրական լեզու։

## Պատմություն
Ալբաներենի մասին առաջին հիշատակումը եղել է 1285 թվականի հուլիսի 14-ին Դուբրովնիկում կազմված մի զեկուցագրում, որտեղ մի հանցագործության ականատես ոմն Մաթեոսը վկայում է. «Լեռան կողմից ես լսեցի ալբաներեն կանչող մի ձայն»։

## Ժամանակակից ալբաներեն այբուբեն

## Լեզվաբանական առանձնահատկություններ

#### Հոլովներ
Ժամանակակից գրական ալբաներենում կա 5 հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական և բացառական։

Գոյություն ունի հոլովման երկու տեսակ՝ անորոշ և որոշյալ։

* Ալբաներեն *male* (սար) բառի հոլովումը

* Ալբաներեն *zog* (թռչուն) բառի հոլովումը

* Ալբաներեն *vajzë* (աղջիկ) բառի հոլովումը

### Թվական անուն

## Տես նաև
* Ալբանական այբուբեն
* Ալբանական բրեյլի գրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբաներեն
Կատեգորիա:Ալբանիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Կոսովոյի լեզուներ
Ֆրիուլիերեն

**Ֆրիուլիերենը **ռոմանական լեզուների ռետա-ռոմանական ենթախմբի լեզու է, որը հյուսիսարևելյան Իտալիայում օգտագործում է շուրջ 300000 մարդ որպես մայրենի լեզու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կեչուա լեզուներ

մինի|350px|Քեչուա լեզուն
**Կեչուա լեզուն** *(qhichwa simi, qichwa shimi, runasimi)*, Հարավային Ամերիկայի (Պերու, Էկվադոր, Բոլիվիա, մասամբ՝ Չիլի, Արգենտինա), հնդկացիական խոշորագույն կեչուա ժողովրդի լեզու։ Պահպանված է հնագույն հիշատակարանների՝ հանգուցագրերի ձևով (կիպու գիր)։ Բաժանվում է բազմաթիվ բարբառների, որոնք հաճախ առանձին լեզուներ են համարվում։ Բարբառներից մեկը գրավոր է, գիրը՝ լատինական այբուբենի հիման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվաընտանիքներ
Սասունցի Դավիթ

[մինի|267x267px|[Սասունցի Դավիթ (արձան, Երևան)|Սասունցի Դավթի արձանը Երևանի կայարանի հրապարակում]]
**Սասունցի Դավիթ**, «Սասնա Ծռեր» էպոսի Դավթի ճյուղի գլխավոր հերոսը։

Հերոսավեպի ավարտուն, դյուցազնական ու մարդկային հարուստ գծերով օժտված ամենահերոսական կերպարն է. ձևավորվել ու զարգացել է վիպական   իրադարձությունների ընթացքում, սկսած ծննդից, վերջացրած ամուսնությամբ ու ողբերգական մահով։ Սասունցի Դավիթը ծնվել է նախախնամությամբ և հատուկ առաքելությամբ՝ որպես վտանգված երկրի ու ժողովրդի փրկության միակ հույս ու ապավեն, «Սասնա տան ճրագ»։ Մարդածին լինելով հանդերձ, օժտված է գերբնական ուժով, սակայն ավելի է հզորանում՝ իր նախնիների ֆիզիկական տարերքը կազմող Կաթնաղբյուրի ջուրը խմելով և այդ ջրում լողանալով։ Անհնազանդ է, ըմբոստ, ազատատենչ։ Դեռևս մանուկ հասակից տարերայնորեն հակադրվում է Մսրա օտար և թշնամի միջավայրին. չի ընդունում ոչ մի ստնտու, սնվում է հայրենի Սասունից բերված յուղ ու մեղրով, պատուհասում Մսրա երեխաներին, հակառակվում Մսրա Մելիքին, չի անցնում նրա թրի տակով, բռնում է նրա նետած գուրզը, սպանում փահլևաններին։ Արդարամիտ է, շիտակ, վեհանձն ու ազնիվ, երբեմն դյուրահավատ, որ փորձանքի պատճառ է դառնում (Մսրա Մելիքի փորած հորի մեջ ընկնելը), մարդասեր է, խելացի խորհուրդներին (անգամ թշնամու) միշտ ունկնդիր, թշնամու նկատմամբ հաճախ ներողամիտ, բայց վճռական պահերին, երբ վտանգ է սպառնում իր հայրենիքին ու ժողովրդին, դառնում է խենթ ու կատաղի, համառ ու անզիջում։

Օժտված է մարդկային թուլություններով, որով նրա հերոսական կերպարը դառնում է առավել կենդանի, իրական ու համոզիչ։ Սասունցի Դավիթը հակապատկերն է իր գլխավոր թշնամու՝ նենգ ու խարդախ, վախկոտ ու փոքրոգի, մարդատյաց ու բռնակալ Մսրա Մելիքի, որի՛ դեմ տարած հերոսական հաղթանակով բացասվում են չարն ու անարդարը, հավաստվում և իմաստավորվում է արդար ու հայրենապաշտպան հերոսի իսկական առաքելությունը։ Դրանով միաժամանակ հաստատվում են բռնակալության անխուսափելի կործանումը և հերոսի կերպարում մարմնավորված ժողովրդի հարատևման իրավունքը։ Սասունցի Դավթի կերպարում կենտրոնացվել ու խտացվել են հայ ժողովրդի բոլոր ժամանակներում ստեղծած ազգային վիպական հերոսների լավագույն հատկանիշները։

### Ակնարկ
Սասունցի Դավիթ /«Սասնա ծռեր» էպոսի երրորդ ճյուղի, ինչպես նաև ամբողջ էպոսի՝ կենտրոնական հերոսը/ մ.թ. 850-ին Բաղդադի խալիֆի կողմից ուղարկված ոստիկան /էմիր/ Յուսուֆը (Աբուսեթի որդին), մեծ բանակով ներխուժել է Հայաստան /ալ-Արմինիյա վարչատարածք/ ու թալանել հարավային տարածքները, խաբեությամբ ձերբակալել իշխանաց-իշխան /բաթրիկ ալ բաթրիկա/ Բագրատ Բագրատունուն և ուղարկել խալիֆի նստավայր Սամարա, որտեղ էլ նրան մահապատժի են ենթարկել։ Սասունում ապաստանած Բագարատի որդիները՝ Աշոտը և Դավիթը, ապստամբեցին Յուսուֆի արաբական բանակի դեմ և ջախջախեցին նրանց։ Լեռնականների հաղթանակն այնքան փառահեղ ու տպավորիչ էր, որ Դավիթ Բագրատունու կերպարը հիմք հանդիսացավ հայոց ժողովրդական «Սասնա ծռեր» էպոսում գլխավոր հերոս՝ Սասունցի Դավիթի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական էպոս
Գեռլա

**Գեռլա ** (,  կամ *Örményváros*,  կամ Armenierstadt), նախկինում կոչվել է **Արմենոպոլիս**, **Հայաքաղաք**, քաղաք Ռումինիայի Կլուժ ժուդեցում, երկրի հյուսիսային մասում։ Քաղաքով հոսում է Սոմեշ գետը։ Հայաքաղաքը հիմնադրված է եղել հայ բուրժուազյաի կողմից 16-րդ դարի սկզբին։

## Պատմություն
Բնակավայրը առաջին անգամ պատմության մեջ նշվել է 1291 թվականին որպես հին *Գեռլախադա*։ Անվանումը հնարավոր է, որ ծագել է սլավոնական *գռլա* բառից, որը նշանակում է գետ։ Ավելի ուշ քաղաքը երկար ժամանակ անավանվել է «Hayaqaghak» հայերեն կամ «Арменополис» հունարեն, որը համարվել է քաղաքի պաշտոնական անվանումը։ Նաև օգտագործվել է քաղաքի գերմաներեն անվանումը «Armenierstadt»: Հետագայում քաղաքը ստացել է «Szamosújvár» անունը, որը օգտագործվել է Հունգարիայի թագավորության պաշտոնական գրություններում և նշանակում է *նոր քաղաք*։ Մինչև 1918 թվականը Գեռլան եղել է Հունգարիայի թագավորության մի մասը։ Այդպես և 1940—1944 մտել է Հունգարիայի կազմի մեջ։

Ժամանակակից քաղաքը 16-րդ դարի սկզբին կառուցել են հայերը, բնակեցվել է Կիլիկիայի հայկական թագավորությանբնակիչներով, որորնք սկզբնապես հիմնավորվել էին Ղրիմում և Մոլդովաում, իսկ 1650-ական թվականներին անցել է Տրանսիլվային։

## Բնակչություն
2002 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 24’083 մարդ`
* **79.9 %** &nbsp;-&nbsp;ռումինացիներ
* **17.0 %** &nbsp;-&nbsp;հունգարացիներ
* **2.7 %** &nbsp;-&nbsp;գնչուներ
* **0.4 %** &nbsp;-&nbsp;հայեր, գերմանացիներ
2007 թվականին քաղաքի բնակչության քանակը կազմել է 22, 108&nbsp;մարդ։ ։
* **79.9 %** &nbsp;-&nbsp;ռումինացիներ
* **17.0 %** &nbsp;-&nbsp;հունգարացիներ
* **2.7 %** &nbsp;-&nbsp;գնչուներ
* **0.4 %** &nbsp;-&nbsp;հայեր, գերմանացիներ

## Վարչական տվյալներ
Քաղաքի կազմի մեջ են մտնում երեք գյուղեր`
* Բեյցա, Ке́рë (, )
* Սիլիվաշ, Վիզսիլվաշ (, )
* Հեշդատե, Սամոշխեշդատ (), 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Armenierstadt
* «Հայերը Ռումինիայում» Կենտրոնական Եվրոպական համալսարանի կայքում 

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Պատմական Հայաստանից դուրս հայերի կողմից հիմնադրված բնակավայրեր
Հիսուսի ճշմարիտ եկեղեցի

[աջից|մինի|230px|Հիսուսի ճշմարիտ եկեղեցու աղոթատուն (Ֆուչժու, [ՉԺՀ)]]
**Հիսուսի ճշմարիտ Եկեղեցի** (չինարեն՝ ։ 真耶穌教會) անկախ եկեղացական համայնք է, որն հիմնադրվել է 1917-ին Պեկինում, Չինաստանում։ 2009-ին, սեփական տվյալներով, այն ունի 1,5-ից 2,5 միլիոն անդամ հիսուն երեք երկրներում։ Եղեկեցու ներկայիս ընտրված նախագահն է քարոզիչ Յանգ-Ջի Լին։ Եկեղեցին չի ընդունում Սուրբ Երրորդության գաղափարը և Աստծուն և Հիսուս Քրիստոսին համարում է միևնույն անձը։

1958-ին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում այս եկեղեցին, ինչպես և մյուս քրիստոնեական եկեղեցիները, արգելվել են։ Նրան թույլ է տրվել վերաբացվել 1985-ին և դրանից հետո այն արագընթաց աճ է ունեցել ողջ երկրում, հատկապես երկրի Ցզյանսու, Հունան, Ֆուցզյան շրջաններում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հիսուսի ճշմարիտ եկեղեցու պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Կրոնական ուղղություններ Չինաստանում
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոսի անունով օբյեկտներ
Արալեզ

**Արալեզ, Հարալեզ**, հայկական ժողովրդական հավատալիքներում շնաձև ոգիներ, որոնք ապրում են երկնքում (ըստ այլ պատկերացումների՝ Արարատ լեռան լանջերին)։ Հին Հայաստանում պաշտվել են Արա Գեղեցիկի և Շամիրամի հետ միասին։ Հայերը հավատում էին, որ արալեզներն իջնում են երկնքից ռազմադաշտում զոհված հերոսների վերքերը լիզելու և նրանց վերակենդանացնելու համար։

Ըստ հայ պատմիչների, երբ սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանը զոհվեց, նրա հարազատները տեղադրեցին նրա դիակը մի աշտարակի վրա, հուսալով, որ արալեզները կլիզեն և կվերակենդանացնեն նրան։ Այդ միջադեպը տեղի է ունեցել Արա լեռան ստորոտում (ներկայիս Հայքում՝ Արագածոտն մարզում), ըստ այլ տվյալների, պատմական արևմտյան Հայքի Վասպուրական աշխարհի Լեզք ավանում։

Ըստ ոմանց արալեզների հանդեպ հավատքը վկայում է հայերի մոտ նախաքրիստոնեական շրջանում շան պաշտամունքի մասին։ Միջնադարում հայ գուսանների և ժողովրդական թատրոնի մասկակիցների մի մասը ներկայացումների ժամանակ շնաձև դիմակներ էր կրում։

#### Ակնարկ
Բացի առասպելական մեկնաբանություններից՝ գիտականորեն արալեզների /բառացիորեն նշանակում է՝ վերքերի արյունահոսությունը լիզողներ/ գոյության փաստը բացատրվում է նրանով, որ հնուց ի վեր մարդկությանը հայտնի է եղել կենդանական թքարտադրության հականեխիչ կամ մանրեազերծող (այսինքն հակաբորբոքային) հատկությունները, այն օժտված է նաև արյունահոսությունը մակարդելու հատկությամբ։ Հետևաբար պատերազմական գործողությունների ժամանակ լայնորեն կիրառվել է վիրավոր մարտիկերի վերքերն ապաքինող, այսպես կոչված՝  պրակտիկան, որոնք հիմնականում եղել են այդ գործում վարժեցված շներ, երբեմն նաև կանայք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալիշան Ղևոնդ, Հին հաւատք կամ հեթանոսական կրօնք հայոց, Վենետիկ, 1895։

Կատեգորիա:Ոգիներ
Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական հավատալիքներ
Գրող

[300px|մինի|Իսպանացի գրող Գասպար Մելչոր դե Խովելյանոսը գրասեղանի մոտ, հեղինակ՝ [Ֆրանցիսկո Գոյա]]
**Գրող** (գրել բայից), մարդ, որը գրում է գեղարվեստական արժեք ունեցող նյութեր։

Գրողներ են կոչվում ընդհանուր առումով տարբեր ժանրերի գրվածքների հեղինակները՝ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, վիպասան, թատերագիր, առակագիր, մանկագիր և այլն։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գրողներ
Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Գրականություն
Սանահին (գյուղ)

**Սանահին**, առանձին թաղամաս Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում։ Մինչև 1967 թվականը եղել է առանձին գյուղ։

Իր բնության և պատմամշակութային բազմաթիվ հուշարձանների առկայության շնորհիվ հանդիսանում է Հայաստանի զբոսաշրջային հայտնի վայրերից մեկը։ Այնտեղ է գտնվում է հայկական առաքելական հռչակավոր վանական համալիրներից մեկը՝ Սանահինի վանքը, որը Հաղպատի վանքի հետ միասին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Հայտնի սանահինցնիներ
* Հակոբ Սանահնեցի
* Հովսեփ Արղության
* Խորեն Երիցյան
* Անաստաս Միկոյան
* Արուս Ասրյան
* Արտեմ Միկոյան

## Լուսանկարներ

Memorial To Artem Ivanovich Mikoyan In Sanahin.JPG|Արտեմ Միկոյանի թանգարան
Sanahin Salvador 1.jpg|Սանահինի վանք


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սանահին
Դեյվիդ Լինչ

**Դեյվիդ Կեյթ Լինչ** (, ), ամերիկյան կինոռեժիսոր։

Լինչի կինոնկարները հայտնի են իրենց սյուրռեալիստական տարրերով, իրենց երազային հաջորդականություններով, կանգուն և անհասկանալի պատկերներով և իրենց մանրակրկիտորեն արված ձայնային աջակցությամբ։

Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում նրա «Կապույտ թավիշ» ֆիլմը 8-րդն է դետեկտիվ ֆիլմերի ցանկում։

## Ֆիլմագրություն
*Ռետին-գլուխը (*Eraserhead*) 1976 թ.
*Փիղ մարդը (*Elephant Man*) 1980 թ.
*Դյունա (*Dune*) 1984 թ.
*Կապույտ թավիշ (*Blue Velvet*) 1986 թ.
*Սրտով վայրենիները (*Wild at Heart*) 1990 թ.
*Թվին Փիքս (*Twin Peaks*) 1992 թ.
*Ոչ մի տեղ չտանող խճուղին (Lost highway) 1997 թ.
*Մալհոլանդ Դրայվ (*Mulholand Drive*) 2001 թ.
*Ներքին կայսրություն (*Inland Empire*) 2007 թ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Դեյվիդ Լինչի ֆոնդ
* Դեյվիդ Լինչի մասին ռուսերեն կայք

## Գրականություն
* Le Blanc, Michelle and Odell, Colin (2000). David Lynch. Harpenden, Hertfordshire։ Pocket Essentials. ISBN 1-903047-06-4.
* Lynch, David and Rodley, Chris (2005). Lynch on Lynch (revised edition). New York։ Faber and Faber. ISBN 978-0-571-22018-2.
* Дэвид Линч Поймать большую рыбу։ медитация, осознанность и творчество = Catching the Big Fish. — Москва։ ЭКСМО, 2009. — 208 с. — ISBN 978-5-699-32205-3.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կուրուվ

**Կուրուվ** (լեհերեն՝ *Kurów*), գյուղ Լեհաստանում, նույնանուն գմինայի վարչական կենտրոնը (Լյուբլինի վոյեվոդությունում)։ Գտնվում է Կուրուվկա գետի ափին։ Բնակչությունը՝ 2 804 մարդ (2008 թ.): 51°24′N 22°11′E

Կուրուվում է ծնվել Լեհաստանի նախկին նախագահ Վոյցեխ Յարուզելսկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լյուբլին
Կոտայք (այլ կիրառումներ)

**Կոտայք** կարող է վերաբերել՝

* Կոտայք (գավառ) — պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի գավառներից։
* Կոտայքի մարզ — մարզ Հայաստանում։
* Կոտայք (գյուղ) - գյուղ Կոտայքի մարզում։
* Կոտայք գարեջրի գործարան - գարեջրի արտադրմամբ և իրացմամբ զբաղվող ընկերություն։
* Կոտայք ՖԱ - հայկական ֆուտբոլային ակումբ Կոտայքի շրջանի Աբովյան քաղաքում։
Ուփսալա

**Ուփսալա** (շվեդերեն՝ **Uppsala**) Շվեդիայի մեծությամբ չորրորդ քաղաքը, Ստոկհոլմից, Գյոտեբորգից և Մալմյոից հետո։ Գտնվում է մայրաքաղաք Ստոկհոլմից 71 կմ դեպի հյուսիս։

## Բնակչություն
Իր 183 911 բնակիչներով Ուփսալա քաղաքը Շվեդիայում մեծությամբ չորրորդն է։ Մեծամասնությունը շվեդներ են բայց 20-րդ դարի վերջում շատ ներգաղթածներ և փախստականներ են եկել այստեղ ապրելու համար։ Արտասահմանցիները շատ տարբեր երկրներից են։

## Պատմություն
Ուփսալայի նախկին անունը եղել է Օստրա (արևելյան) Արոս։ Ուփսալան այդ ժամանակ մի հասարակ թաղի անունն էր, որին այսօր ասում են Հին Ուփսալա։ 18-րդ դարի շատ մեծանուն շվեդ գիտնականներ այստեղ են ապրել և կրթվել։

## Նշանավոր անձինք
* Անդերս Յոնաս Անգստրեմ (1814-1874), ֆիզիկոս
* Սվանտե Արենիուս (1859-1927), գիտնական
* Ինգմար Բերգման (1918-2007), ռեժիսոր
* Իյոնս Յակոբ Բերցելիուս (1779-1848), քիմիկոս
* Անդերս Ցելսիուս (1701-1744), ֆիզիկոս
* Դագ Համարշոլդ (1905-1961), քաղաքական գործիչ
* Կառլ Լիննեյ (1707-1778), բնագետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Օսլո

**Օսլո** (նորվեգերեն արտասանվում է «ուշլու») Նորվեգիայի թագավորության մայրաքաղաքը, Նորվեգիայի ամենամեծ քաղաքը։

Հիմնադրվել է 1048 թվականին Հարալդ III թագավորի կողմից, իսկ եկեղեցական ընդհանուր տարածքային միավորում դարձել է 1070 թվականին։ Մայրաքաղաք է դարձել 1300 թվականին Հաակոն V-ի կողմից։ Միավորում է ունեցել Դանիայի հետ 1397 թվականից 1523 թվականներին, ինչպես նաև 1536 թվականից 1814 թվականներին, իսկ Շվեդիայի հետ` 1914 թվականից 1905 թվականները։ 1624 թվականին՝ հրդեհից ոչնչացվելուց հետո, քաղաքը մոտեցավ Ակերսհուսի ամրոցին և գործող թագավոր Քրիստիան IV-ի պատվին վերանվանվեց Քրիստիանիա։ Քաղաքը հիմնավորվեց որպես համայնք (*formannskapsdistrikt*) 1838 թվականի հունվարի 1-ից։ 1877 թվականից 1925 թվականներին հետևեց արտասանության վերափոխում (որպես Կրիստիանիա), երբ իրական նորվեգական անվանումը վերականգնվեց։

Օսլոն Նորվեգիայի թագավորության տնտեսական ու կառավարական կենտրոնն է։ Քաղաքը Նորվեգիայի առևտրի, բանկային գործունեության, արտադրության և բեռնափոխադրումների կենտրոնն է։ Այն նաև հանդիսանում է երկրի ծովային հաղորդակցման և Եվրոպայի հետ ծովային առևտրի կենտրոն։ Քաղաքը կենտրոն է բազում ծովային կազմակերպությունների համար, որոնցից մի քանիսն ունեն համաշխարհային համբավ։ Օսլոն գործունեության վայր է Եվրոպական խորհրդի և Եվրոպական հանձնաժողովի ծրագրերի համար։

2010 թվականի տվյալներով Օսլո մայրաքաղաքի բնակչությունը կազմում է 1,442,318 մարդ, որից 912,046-ը բնակվում են քաղաքին հարակից տարածքներում, և այս պատճառով այն եվրոպական մայրաքաղաքներից ամենափոքրն է։ Բնակչությունը քաղաքում աճում է ռեկորդային արագությամբ, որով ստանում է Եվրոպայում ամենաարագ աճող քաղաքի կարգավիճակը։

## Աշխարհագրություն
Օսլոն գտնվում է Օսլո-ֆյորդի ամենահյուսիսային մասում և Նորվեգիայի հարավարևելյան մասում։ Օսլոյին պատկանում են նաև 40 կղզիներ։ Քաղաքի տարածքում կան 343 լճեր, որոնք հանդիսանում են խմելու ջրի հիմնական և ամենակարևոր աղբյուր։ Օսլոյի մեջով անցնում են 2 գետեր` Ակերսելվա և Ալնա։

## Կլիմա
Օսլո քաղաքը Սանկտ Պետերբուրգի հետ գտնվում է աշխարհագրական միևնույն լայնության վրա։ Այն պատճառով, որ քաղաքը Սանկտ Պետերբուրգից 20 աստիճանով արևմուտք է ընկած, կլիման մոտիկ է ծովայինի։ Ամառը քաղաքում սառն է, իսկ ձմեռը` ձյունառատ։ Ձմռանը հազվադեպ են լինում ծայրահեղ ցրտեր, ամառային շոգը նույնպես հազվադեպ է։ Օթերևութաբանական դիտումների համաձայն` ջերմաստիճանը քաղաքում չի իջել ավելի ցածր, քան -26&nbsp;°C և չի բարձրացել ավելին, քան +35&nbsp;°C։ Աշունը երկարատև է, իսկ գարունը գալիս է միայն մարտ ամսվա վերջին։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +6,4&nbsp;°C, հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը +17,2&nbsp;°C է, իսկ հունվար ամսվա միջին ջերմաստիճանը` -2,9&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումների միջին քանակությունը կազմում է 805 մմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կոմսություններ
Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:1048 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դամասկոս

**Դամասկոս** (), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության մայրաքաղաք։ Միաժամանակ հանդիսանում է երկու մարզերի՝ Դամասկոսի և Ռիֆ Դիմաշկի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

Դամասկոսն աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ.ա. 2500 թվականին։ Եղել է Օմայան խալիֆայության մայրաքաղաքը 661-750 թվականներին։ Հին քաղաքը հայտնի է յոթ դռներով, որոնց մեծ մասը պահպանվել և վերանորոգվել է։ Դրանցից հայտնիներն են Բաբ Շարկի (՝ *արևելյան դուռ*) և Բաբ Թուման (՝ *Թովմասի դուռ*)։ Դամասկոսը Սիրիայի մայրաքաղաքն է,որը գրավել էր Սարդուրի 2րդ-ը։

## Աշխարահագրություն
### Աշխարհագրական դիրք

### Կլիմա
### Համայնքներ

* Աբու Ռումմանե (),
* Ալ-Ամարա (),
* Ասալի (),
* Բաբ Շարկի (),
* Բըռզե (),
* Ալ-Հարիկա (),
* Ջոբար (),
* Քաֆր Սուսա (),
* Մեզզե (),
* Ալ-Միդան (),
* Ալ-Կաբուն (),
* Կադամ (),
* Կանավաթ (),
* Ռուկնեդդին (),
* Ալ-Սալիհիյա (),
* Սարուջա (),
* Շաալան (),
* Ալ-Շաղուր (),
* Սիդի Քադադ (),
* Թադամոն (),
* Յարմուկ Մուխիմ (),
* Ալ-Զահրա ալ-Ջադիդա (),

## Կրթություն և Մշակույթ
Դամասկոսի ընտրվել է 2008 թվականի արաբական մշակութային մայրաքաղաք։ Նախապատրաստում տոնախմբությանը սկսվել է 2007 թվականի փետրվարից։

### Համալսարաներ
Սիրիայի հիմնական կրթական կենտրոն Դամասոկս քաղաքում է ամենամեծ և ամենահին համալասրան Դամասկոսի համալսարան է Սիրիայիում։ Գործում է նաև մասնավոր համալսարաներ և բուհեր քաղաքի շրջակա տարածքներում

Այդ թվում՝
* Սիրիայի վիրտուալ համալսարան
* Գիտություների և Տեխնոլոգյաների միջազգային համալսարան
* Սիրիայի Մասնավոր համալսարան
* Արաբական միջազգային համալսարան

### Թանգարաներ
* Դամասկոսի ազգային թանգարան
* Ազեմի պալատ
* Ռազմական թանգարան
* Հոկտեմբերյան պատերազմի համայնապատկերներ թանգարան
* Արաբական գեղագրության թանգարան
* Նուր ալ-Դին Բիմարիստան

### Տեսարժան վայրեր
* Մադայա - փոք լեռնային քաղաք Սիրիայի արևմուտքում հայտնի է իր առողջարաներով
* Բլուդան - փոքր քաղաք Սիրիայում, գտնվում է Դամասկոսից 51 կմ հյուսիս արևմուտք չափավր ջերմաստիճան և ցածր խոնավություն ամռանն պազմաթիվ զբոսաշրջիկների է գրավում։
* Ալ-Զաբադանի - քաղաքը գտնվում է Լիբանանի սահմանին։ Քաղաքի մեղմ եղանակը, տեսարժան վայրերը և առողջարաներ քաղաքին հայտնի են դարձնում զբոսաշրջիկների շրջանակում։
* Մաալուլա -
* Սայդնայա - քաղաքը գտնվում է լեռներում շովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա։ Նախկինում քաղաքն եղել է Եպիսկոպոսանիստ Անտիոքի պատրիարքության։

## Միջազգային հարաբերություններ
### Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Դամասկոսի մարզ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռիֆ Դիմաշկ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սիրիայում
Կանբերրա

**Կանբերրա** (, արտասանվում է  կամ ), Ավստրալիայի մայրաքաղաք։ Բնակչությունը գերազանցում է 345 հազար&nbsp;մարդ, Կանբերրան հանդիսանում է Ավստրալիայի ամենամեծ քաղաքը, որը գտնվում է մայրցամաքի ներսում, այլ ոչ ծովափին։ Քաղաքը գտնվում է Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածքի հյուսիսային մասում, Սիդնեյից 280 կմ հարավ-արևմուտք և Մելբուրնից 650 կմ հյուսիս-արևելք։

## Անվան ծագում
*«Canberra»* բառը ծագում է տեղաբնակ նգաբրի ցեղի (պատկանում է նգունավալ ընտանիքին) բարբառի անունից՝ *«Kanbarra»* բառից, որ նգունավալ ցեղի հին լեզվից կարելի է թարգմանել որպես *«հավաքվելու վայր»*։ Այս անվանումը, հավանաբար, գործածվել է անվանելու համար ավստրիալիայի բնիկների սեզոնային գաղթի ժամանակ նգունավալ ցեղի հավաքվելու վայրը. այդ ժամանակ կերել են  թիթեռներ, որոնք ամեն գարուն նույնպես գաղթում էին այդ տարածքով։

## Պատմություն
Հատուկ ստեղծվել է որպես մայրաքաղաք։ Կառուցումն սկսվել է 1913-ին։ 1927-ից խորհրդարանի և կառավարության նստավայրն է։ *Կանբերրան* (անգլերեն՝ *Canberra*) սկզբնապես եղել է Մոլոնգլո գետի մի հատվածի անվանումը, որը դարձել է և տեղանքի անվանումը։ Այստեղ կառուցված քաղաքն էլ ստացել է այս անունը, որի ստուգաբանությունը ոմանք կապում են աբորիգենների «Հավաքատեղի» բառի հետ։

## Քույր քաղաքներ
Կանբերրայի քույր-քաղաքներն են՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զբոսաշրջային ինֆորմացիա Կանբեռայի մասին

 

Կատեգորիա:1913 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1913 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Կամպալա

**Կամպալա** (), Ուգանդայի մայրաքաղաքը։ Տեղակայված է Վիկտորիա լճի հյուսիսային ափի մոտերքում։ Քաղաքը հիմնադրել է բրիտանացի գաղութաբնակ Ֆ. Լուգարդը 1890 թ. որպես ամրակետ Կամպալա բլրին։ Կամպալան երկաթգծային ուղիների կենտրոն է։ Կամպալայից 35 կմ հեռավորության վրա է գտնվում միջազգային օդանավակայանը (Էնտեբե)։ Քաղաքում զարգացած են քիմիական, փայտամշակման, սննդային, տեքստիլ, մետաղամշակման և այլ արդյունաբերական ճյուղեր։ Քաղաքի տարածքում գործում են Ուգանդայի թանգարանը, Ազգային համալսարանը, ազգային թատրոնը, Նելսոն Մանդելայի անվան Ազգային մարզադաշտը։

## Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումն առացացել է բանտու լեզուների իմպալա «այծքաղ» բառից (այն բլուրը, որի վրա գտնվում է քաղաքը, անցյալում եղել է որսավայր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ուգանդայի քաղաքներ
Քինգսթոն (Ճամայկա)

**Քինգսթոն** (), Ճամայկայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Ճամայկա կղզու հարավային ափին։ 1976 թվականին ուներ 614000 բնակչություն (արվարձաններով)։ Սենթ Անդրուի հետ առաջացնում է առանձին վարչական միավոր։ Հանդիսանում է երկրի գլխավոր առևտրա-արդյունաբերական և մշակութային կենտրոնը, նավահանգիստը, երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույցը։

Կատեգորիա:Ճամայկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:1692 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լա Պաս

**Լա Պաս** (իսպաներեն՝ *La Paz*, (), պաշտոնական անվանումը՝ **Nuestra Señora de La Paz** (, իսպաներենից բառացի թարգմանած՝  *Խաղաղության մեր տիրուհի*), այմարերեն անվանումը՝ **Չուկի Յապու** (**Չուկիյագո**)), քաղաք Բոլիվիայում, դե ֆակտո (դե ֆակտո) երկրի կառավարության նստավայրն ու մայրաքաղաքը (Բոլիվիա բազմազգ պետության սահմանադրական մայրաքաղաքը Սուկրեն է, որը նաև երկրի բարձրագույն դատական իշխանության նստավայրն է)։ Գտնվում է Կենտրոնական Անդերում, Լա Պաս գետի կիրճում, ծովի մակերևույթից մոտավորապես 3700 մ բարձրության վրա (աշխարհի ամենաբարձրադիր մայրաքաղաքն է)։ Միջազգային օդանավակայան է։

2015 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 789.541. այդ ցուցանիշով երրորդ տեղն է զբաղեցնում Բոլիվիայում՝ Սանտա Կրուս դե լա Սիեռայից ու Էլ Ալտոյից հետո, իսկ մետրոպոլիսային ամբողջ տարածքում ապրում էր մոտավորապես 2,3 միլիոն մարդ։ Քաղաքը միաժամանակ համարվում է Բոլիվիայի Լա Պաս դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։

Լա Պասը Բոլիվիայի քաղաքական, վարչական, տնտեսական կարևորագույն կենտրոնն է. այստեղ է արտադրվում երկրի համախառն ներքին արդյունքի  24%-ը, այստեղ իրենց գրասենյակներն ու արտադրական ձեռնարկություններն ունեն բոլիվիական բազմաթիվ ընկերություններ։

Քաղաքը նաև Լատինական Ամերիկայի մշակութային կարևոր կենտրոն է, որտեղ պահպանվել են գաղութային ժամանակաշրջանի մի շարք նշանակալից պատմաճարտարապետական հուշարձաններ (Սան Ֆրանցիսկո եկեղեցին, Խաղաղության տիրուհու բազիլիկ տաճարը, մետրոպոլիսային տաճարը, Plaza Murillo-ն, Jaén փողոցը...): Լա Պասը համբավվել է նաև իր ինքնատիպ շուկաներով, որոնցից մեկն էլ Վհուկների շուկան է, ինչպես նաև՝ գիշերային եռուն կյանքով ու ճոպանուղային ցանցով, որ ամենալայնն է աշխարհում։ 2015 թվականի մայիսին Լա Պասը, Դոհայի, Վիգանի, Դուրբանի, Հավանայի , Բեյրութի ու Կուալա Լումպուրի հետ մեկտեղ, պաշտոնապես ճանաչվել է աշխարհի յոթ նոր հրաշք քաղաքներից մեկըD: 2015 թվականին Globalization and World Cities Research Network (GaWC)-ը Լա Պասն ընդգրկել է աշխարհի գլոբալ քաղաքների ցանկում՝ համարելով "Gamma"  տիպի քաղաք։

## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Ալոնսո Մենդոսան 1548 թվականին։ Այն սկզբնապես կոչվել է *Pueblo Nievo de Nuestra Señora de La Paz*, բառացի՝ «խաղաղության մեր տիրուհու նոր քաղաք» (կաթոլիկական կրոնում խաղաղության տիրուհին Աստվածածինն է)։

Անվանումը տրվել է ի հավերժացումն այն հաշտեցման, որ կայացավ երկար ժամանակ իրար թշնամի իսպանացի նվաճողների միջև։ Այդ երկար ու պերճ անվանումից ժամանակի ընթացքում մնաց միայն վերջնամասը՝ La Paz՝ «խաղաղություն»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1548 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Սուկրե

**Սուկրե** (), Բոլիվիայի մայրաքաղաք, Գերագույն դատարանի գտնվելու վայր։ Բոլիվիայի կառավարական հաստատությունների մեծամասնությունը գտնվում է Լա Պաս քաղաքում։

Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 247 300 մարդ (2006 թվականի դրությամբ)։

## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Անսուրեսը 1538 թվականին, և այն պատճառով, որ այս շրջանում գտնվել էին արծաթի հանքաշերտեր, քաղաքն անվանել է Լա Պլատա ( ― «արծաթ»)։ Հետագայում կոչվել է Չուքիսակա (Chuquisaca ― տեղացի հնդկացիների լեզվով Choque-chaca ― «արծաթասար»)։

1839 թվականին վերանվանվել է Սուկրե՝ ի պատիվ քաղաքն իսպանական գաղութարարներից ազատագրած մարշալ Անտոնիո Խոսե Սուկրեի։

## Պատմություն
1553 թվականին Սյեսա դե Լեոնի «Պերուի քրոնիկները» գրքում հիշատակվում է քաղաքի հիմնադիր կապիտան Պերանսուրեսի մասին.

 
1601 թվականին ֆրանկիսկանցիների կողմից հիմնադրվեց Ռեկոլետա վանքը, իսկ 1609 թվականին քաղաքում ստեղծվել է արքեպիսկոպոսական եկեղեցի։ 1624 թվականին հիմնադրվել է Չուկիսակայի Սուրբ Ֆրանցիսկոս Խավիերի համալսարանը։

Գաղութական դարաշրջանում Սուկրեն շատ նման էր իսպանական քաղաքի։ Քաղաքի կենտրոնի նեղ փողոցները նախագծված էին ցանցի տեսքով՝ արտացոլելով անդալուզական մշակույթը, որը մարմնավորված է քաղաքի մեծ տների և բազմաթիվ վանքերի և եկեղեցիների ճարտարապետության մեջ։ Սուկրեն շարունակում է հանդիսանալ Բոլիվիայի հռոմակաթոլիկ եկեղեցու նստավայրը։ Քաղաքում ապրում են կրոնական միաբանությունների անդամները, որոնք կրում են ավանդական տարազներ։

Իսպանական գաղութատիրական գերակայության ժամանակ քաղաքը կոչվում էր Չարկաս, այնուհետև Լա Պլատա, իսկ անկախության հռչակումից հետո և մինչև 1839 թվականը՝ Չուկիսակա (Chuquisaca)։

## Հայտնի մարդիկ
* Խուան դե Մատյենսո (1520-1579), իրավաբան և տնտեսագետ, «ազատ շուկա», «արժեք» և «արդար գին» տեսությունների մշակող։
* Անթոնիո դե Կալանչա, Պերուի և Բոլիվիայի հայտնի քահանա, պատմաբան, ազգագրագետ։
* Բերնարդինո դե Կարդենաս, միսիոներ-ֆրանցիսկացի։ Պարագվայի եպիսկոպոս և նահանգապետ։ Կենտրոնական Անդերի հնդկացիների, Ինկերի պատմության հետազոտող։
* Դավիթ Պադիլյա Արանսիբիա, Բոլիվիայի նախագահ 1978-1979 թվականներին։

## Տարածքային կառավարում
Սուկրեն բաժանված է 8 թաղամասերի՝ առաջին 5-ը քաղաքային թաղամասեր են, մինչդեռ 6-րդը, 7-րդը և 8-րդը՝ արվարձանային թաղամասեր։ Յուրաքանչյուրը կառավարվում է փոխքաղաքապետի կողմից, որին նշանակում է Սուկրեի քաղաքապետը։ Արվարձանային թաղամասերը ներառում են քաղաքային տարածքից դուրս գտնվող արվարձանային համայնքները։

Սուկրեին սպասարկում է Խուանա Ասուրդույ դե Պադիլյա միջազգային օդանավակայանը, որը գտնվում է քաղաքից 5 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Կլիմա

## Քույր քաղաքներ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sucre building.jpg|Սուկրե քաղաքի պրեֆեկտուրան
Պատկեր:Dos quechuas con siku y caja.jpg|Փառատոնը Սուկրեում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.

## Արտաքին հղումներ
* Սուկրե քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1538 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի քաղաքներ
Ժնև

**Ժնև** (, , ), Շվեյցարիայի բնակչությամբ երկրորդ խոշոր քաղաքն է։

Բնակչությունը 184.4 հազար մարդ (2003), որից 44% օտարերկրացիներ են։ Բնակչությունը ընդհանուր առմամբ ֆրանսախոս է։

## Անվանում
Հնում եղել է կելտական բնակավայր։ Առաջին անգամ հիշատակվում է ( ձևով) մ․ թ․ ա 1֊ին դարում Հուլիոս Կեսարի կողմից։

Անվանման ֆրանսերեն գրությունն է Genève, գերմաներեն՝ Genf։ Ինչպես ֆրանսերեն, այնպես էլ գերմաներեն անվանումն առաջացել է կելտերեն gena «բերան, ելանցք» բառից․ այստեղ Ժնևի լճից արտահոսում է Ռոն գետը՝ կազմելով կարծես լճի «բերանը, ելանցքը»։ Արևմտահայերենում տարածված է անվանման *Ժընև* գրությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նախկին աստվածապետություններ
Ռեյկյավիկ

**Ռեյկյավիկ** (, բառացի՝ «ծխացող ծովախորշ»), Իսլանդիայի մայրաքաղաքը, երկրի տնտեսական և մշակութային հիմնական կենտրոնը։ Աշխարհի ամենահյուսիսային մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Անվանումը իսլանդերեն բառացի նշանակում է «ծխացող խորշ» («ծխացող» մակդիրն այստեղ օգտագործվել է «գոլորշու» իմաստով, այսինքն՝ «գոլորշու խորշ»․ քաղաքի մոտերքում կան շատ գեյզերներ՝ տաք աղբյուրներ, որոնք օդում գոյացնում են ծուխ հիշեցնող գոլորշի)։

## Պատմություն
Քաղաքն առաջացել է 874 թվականին Իսլանդիայում նորվեգական առաջին վերաբնակիչների հաստատվելուց հետո։ Մինչև 12-րդ դարը Ռեյկյավիկի տեղում եղել է ագարակ, 17-18-րդ դարերին՝ ավան։ 1786 թվականին (համարվում է քաղաքի հիմնադրման թվականը) Ռեյկյավիկին տրվել է քաղաքի իրավունք։

Մինչև 10-րդ դարի սկիզբը Ռեյկյավիկը աճել է դանդաղ։ 1845 թվականից այն Իսլանդիայի ալտինգի (խորհրդարան), 1904 թվականից ինքնավար Իսլանդիայի կառավարության նստավայրն է։ 1920 թվականից պաշտոնապես հաստատվել է Իսլանդիայի թագավորության, 1944 թվականից՝ Իսլանդիայի Հանրապետության մայրաքաղաք։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Ֆախսաֆլոուի ծոցում, Սելտյադնարնես թերակղզու վրա։ Բարձրությունը մինչև 150 մ է։

Կլիման մերձարկտիկական ծովային է։

## Տնտեսություն
Քաղաքը տրանսպորտային հանգույց է, ձկնարդյունագործության և ձկնառևտրի կենտրոն։ Կան ձկնավերամշակման ձեռնարկություններ, նավաշինության, նավանորոգման, ձկնորսական ցանցերի ու սարքավորումների արտադրություն, սննդի, թեթև արդյունաբերություն։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:874 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բազել

**Բազելը** (, ), քաղաք Շվեյցարիայում։

## Տարածք
Բազել քաղաքի մակերեսը կազմում է 22.75 կմ²։ Քաղաքը Շվեյցարիայի տարածքում թվով երրորդն է։ Ունի ծովի մակերևույթից 260 մ բարձրություն։ Բազելը այժմ զբոսաշրջության մեծ կենտրոններից է։ Ամռանը այստեղ գալիս են հարևան տարբեր երկրներից այդ թվում հարևան Գերմանիայից, այստեղ են գալիս նաև Ֆրանսիայից ու Իտալիայից։ Ձմռանը քաղաքում զարգանում է լեռնադահուկային սպորտը։

## Բնակչություն
Բազելի բնակչության ամենամեծ մասը կազմում են տեղաբնիկները սակայն կան նաև Գերմանիայից, Չեխիայից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից, Իսպանիայից և Պորտուգալիայից այստեղ մնացած և տեղաբնիկների հետ սերված եվրոպացիներ։ Ամբողջ Բազել քաղաքի բնակչությունը կազմում է 167,365 մարդ (ըստ 2008 թվականի մարդահամարի)։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 7,357 մարդ/կմ²։

Պաշտոնական լեզուն համարվում է գերմաներեն լեզվի շվեյցարական բարբառը։ 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքում. գերմաներենը համարում էին մայրենի լեզու բնակչության  77,8 %-ը (129 592 մարդ), իտալերենը՝  5,4 % (9 049 մարդ), ֆրանսերենը՝  2,6 % (4 280 մարդ), ռոմանշերենը՝  202 մարդ։
; Կրոն
2000 թվականի տվյալներով  41 916 քաղաքացի (25,2 %) դավանում են կաթոլիկ եկեղեցուն, 39 180 մարդ (23,5 %)  բողոքական են, 4 567 մարդ (2,74 %) այլ քրիստոնեական դավանանքի։ Քաղաքում կան նաև շուրջ 12 368 մուսուլմաններ (7,43 %), 1 325 հրեաներ (0,80 %), 947 հնդիկներ, 746 բուդիստներ և 485 մարդ՝ այլ դավանանքների։ Աթեիստներ են 52 321 քաղաքացիներ (31,41 %), իսկ 8 780 մարդ (5,27 %) չի պատասխանել հարցումներին։

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

File:Nuremberg chronicles - BASILEA.png
File:Central-Bahnhof SBB von Basel.jpeg
File:Rathaus Basel 2006 908.JPG
File:Basel - Münsterpfalz1.jpg
File:Basel-Stadtmauer.jpg
File:Münster Basel.JPG
File:MZA Chrischona4 retouched.jpg
File:Basel 2006 840.JPG
File:Villa Petersplatz 12.jpg
File:Strassburger Denkmal.jpg
File:Basler Rathaus.JPG
File:Basel SBB station 2012.JPG
File:Aéroport Bâle-Mulhouse 2.jpg
File:Basel-blt-tram-10-stadler-882129.jpg
File:Novartis-Campus-Forum-3-Basel Photo-copyright-Christian-Richters.jpg
File:Basel - Roche-Turm bei Abenddämmerung.jpg
File:BIZ Basel.jpg
File:Basel - Spalentor.jpg
File:ART Basel 2009-06-10.jpg
File:Basel Steinenberg 2.JPG
File:Basler Synagoge(ws)-2.jpg
File:11-11-24-basel-by-ralfr-075.jpg
File:Basel 2012-10-05 Batch 2 (198).JPG

File:Blaues Haus Basel 2008 (8).jpg
File:11-11-24-basel-by-ralfr-201.jpg
File:Basel - Messeturm2.jpg
File:Basel-Mario Botta.jpg
File:Basel - Eckhaus Freie Strasse 101.jpg
File:Basel - Pauluskirche4.jpg
File:Basel - 2017 - Kunstmuseum Basel - Altbau.jpg
File:R0014764.jpg
File:Art 42 Basel 2012.JPG



## Պատմություն
thumb|310px
280px|left|thumb|Базель, 1493 год
740 թվականին Բազելը դարձավ եպիսկոպոսի նստավայրը։ 1226 թվականին  Հռենոսի վրա կառուցվեց առաջին կամուրրջը։ Քաղաքի մեծ մասը 1356 թվականին կործանվեց երկրաշարժից;  
1459 թվականի նոյեմբերի 12 -ին Հռոմի պապ Պիոս II-ի հրամանով Բազելում հիմնադրվեց առաջին համալսարանը Շվեյցարիայում՝ Բազելի համալսարանը։  1501 թվականին քաղաքը մտավ Շվեյցարական միության կազմի մեջ։ 1622 թվականին հիմնադրվեց համալսարանական գրադարանը, որն այժմ ամենամեծն է Շվեյցարիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ
Հելսինկի

**Հելսինկի** (, ), Ֆինլանդիայի մայրաքաղաքը, նավահանգիստ Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցի ափին։

## Պատմական տեղեկություններ
Հիմնվել է 1550 թվականին Վանտանյոկի գետի գետաբերանում՝ Շվեդիայի թագավոր Գուստավ Վազայի հրամանով։ 1641 թվականին փոխադրվել է 5&nbsp;կմ ավելի հարավ՝ դեպի Էստնես թերակղզու ծայրը։ 1812 թվականից եղել է Ֆինլանդական մեծ իշխանության (Ռուսական կայսրության կազմում) մայրաքաղաքը։ 1917 թվականի դեկտեմբերից Ֆինլանդական հանրապետության մայրաքաղաքն է։

## Անվանում
Քաղաքը շվեդերեն կոչվում է *Հելսինգֆորս* ()․ անվանումը կազմված է հելսինգներ ցեղանունից և շվեդերեն Fors՝ «ջրվեժ» բառից (սկզբնապես քաղաքը հիմնադրվել է ջրվեժի մոտ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Կատեգորիա:Շախմատի Օլիմպիադան հյուրընկալած քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:1550 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բուդապեշտ

**Բուդապեշտ,** Հունգարիայի մայրաքաղաքը։ Ունի 1,7 միլիոն բնակիչ, իսկ քաղաքամերձ բնակավայրերի հետ միասին՝ 2,5 միլիոն։ Բուդապեշտը Հունգարիայի քաղաքական, առևտրային, տրանսպորտային և մշակութային կենտրոնն է։ Դանուբ գետը բաժանում է քաղաքը երկու հիմնական մասի` Բուդա (արևմտյան մաս) և Պեշտ (արևելյան մաս)։ Բուդան լեռնոտ և անտառաշատ է, մինչ Պեշտը մաս է կազմում Հունգարիայի մեծ հարթավայրի։ Բուդապեշտը Եվրոպական Միության իններորդ բազմամարդ քաղաքն է։

Բուդայի տարածքում ապրել են Ք.ա. 5-րդ դարից կելտեր։ Հռոմեացիները նվաճել են կելտերի բնակավայրերը և ստեղծել են Աքվինկում (լատիներեն՝ *Aquincum*) քաղաքը, ինչը Հռոմեական կայսրության կարևորագույն քաղաքներից մեկն էր (Ք.հ. 1-5-րդ դդ.)։ Հունգարները 9-րդ դարից են հաստատվել տարածքում։ Բուդայի ամրոցը հիմնվել է Բելա Դ թագավորի կողմից, իսկ Մաթիաս թագավորի օրոք դարձել է միջազգային ռենեսանսային կենտրոն։ 16-17-րդ դարերում թուրքերի լծի տակ էր գտնվում, 18-19-րդ դարերում նորից ծաղկում էր ապրում։ 1873 թվականին Բուդա, Պեշտ և Օբուդա («Հին Բուդա») քաղաքները միացան, այդ ժամանակվանից ամբողջ բնակավայրը կոչվում է Բուդապեշտ։

## Անվանում
Հայտնի է հռոմեական ժամանակներից՝ Աքվինկում անունով։ Բաղկացած է պատմականորեն ձևավորված երեք մասից՝ Պեշտից, Բուդայից և Օբուգայից (հայտնի է 1148 թվականից), որոնք 1872 թվականին միավորվել են և ստացել Բուդապեշտ անունը։

Ենթադրում են, որ «Բուդա» և «Պեշտ» անվանումներն ունեն սլավոնական ծագում․ Բուդա (Դանուբի աջ ափին) նշանակում է «խրճիթ» կամ «շինություն», իսկ Պեշտ (Դանուբի ձախ ափին)՝ «քարանձավ» կամ «օջախ»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բուդապեշտի հասարակական երթևեկության քարտեզը 
* Budapest info and Hotel guide  (en)

## Տես նաև
* Սեչենյիի շղթայակապ կամուրջ

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Դանուբի ափին գտնվող քաղաքներ
Նիկոսիա

**Նիկոսիան** (, ), Կիպրոս կղզի-պետության մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքն է, նաև երկրի բիզնես կենտրոնը։ Այն գտնվում է Մեսաորիա դաշտի կենտրոնին մոտ, Կիպրոսի ամենաերկար գետի՝ Պեդիեոսի ափին։

Նիկոսիան մայրաքաղաքն է և Կիպրսի Հանրապետության կառավարության նստավայրը։ Այն նաև Եվրոպական Միության անդամ երկրների մայրաքաղաքներից ամենահարավարևելյանն է։ Լինելով ավելի քան 4500 տարի բնակեցված բնակավայր 10-րդ դարում դարձել է կղզու մայրաքաղաքը։ Մայրաքաղաքը բաժանված է երկու մասի՝ հարավային հույն-կիպրականի և հյուսիսային թուրք-կիպրական մասերի 1963 թվականից սկսած, ներհամայնքային բռնությունների պատճառով։ Այսօր քաղաքի թուրք կիպրական մասը դե-յուրե անկախ ՀԿԹՀ-յան մայրաքաղաքն է, և միջազգային հանրության կողմից համարվում է օկուպացված տարածք։

Տարիների ընթացքում Նիկոսիան դարձել է թե՛ երկրի ֆինանսական մայրաքաղաք, թե՛ բիզնես-կենտրոն։ 2012 թվականին Նիկոսիան դարձել է աշխարհի 5-րդ ամենահարուստ քաղաքը հարաբերական գնողունակությամբ։

## Քույր քաղաքներ

## Հայերը Նիկոսիայում
Դեռևս 4-5-րդ դարերում Նիկոսիայում եղել են հայ պաշտոնյաներ, զինվորականներ, առևտրականներ։ Այժմ Նիկոսիայում ապրում են 1000-ից ավել հայեր։ Գործում է Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցին, հայկական կիրակնօրյա դպրոցներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Alsos Akadimia park Nicosia view of Aglantzia.jpg
Պատկեր:Themistokli Dervi Avenue in Nicosia Republic of Cyprus.jpg
Պատկեր:Athalassa park Nicosia Republic of Cyprus 5.JPG
Պատկեր:Kykkos Monastery Gardens Orthodox Christian Church Nicosia Republic of Cyprus.jpg


## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* անգլերեն և հունարեն լեզվով կայք Նիկոսիա (Λευκωσια) համայնքի մասին:
* «Նիկոսիան սև և սպիտակ» Լուսանկարային նախագիծ հին Նիկոսիայի կառույցների մասին:
* Իսլամի առկայությունը կղզում:
* Արձագանքներ բաժանման մասին  վավերագրական ֆիլմ Նիկոսիայի բաժանման և կանաչ գծի մասին։

Կատեգորիա:Բաժանված քաղաքներ
Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի պատմական քաղաքներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի քաղաքներ
Կատեգորիա:ՀԿԹՀ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նիկոսիա
Վիլնյուս

**Վիլնյուս** (), Լիտվայի ամենամեծ քաղաքն ու մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Նյարիս գետի ափին։

## Անվանում
Հայտնի է 1128 թվականից։ Անվանումն առաջացել է լիտվերեն Vilnis — «ալիք» բառից (նկատի է առնվել քաղաքի տեղանքի ալիքաձև լինելը)։ Մինչև 1939 թվականը կոչվել է Վիլնո (Vilno)։ 14-16-րդ դարերում Լիտվական մեծ իշխանության մայրաքաղաքն էր։ 1795 թվականից եղել է Ռուսական կայսրության կազմում։ 1920-1939 թվականները Լեհաստանի կազմում էր։

## Տես նաև
* Վիլնյուսի զինանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքներ
Սկոպիե

**Սկոպիե** (, ), Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Այն ձևավորում է 10 շրջաններից բաղկացած անկախ վարչական միավոր։

Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմել է 850 000 մարդ, որոնցից 65 %-ը մակեդոնացիներ են, 27 %-ը՝ ալբանացիներ։ Քաղաքում բնակվում են նաև սլավոնական այլ ժողովուրդների ներկայացուցիչներ՝ սերբեր, բոսնիացիներ, խորվաթներ, բուլղարացիներ և այլք։

Գտնվում է Մակեդոնիայի հյուսիսում, Սերբիայի հետ սահմանից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, Վարդար գետի ափին, հովտում, որը շրջապատված է լեռնաշղթաներով։

Քաղաքում առկա էեն անտիկ կառույցներ, ինչպես նաև թուրքական տիրապետության ժամանակաշրջանի կառույցներ։ Քաղաքն ուժգին տուժել է 1963 թվականի երկրաշարժից, այնուհետև վերականգնվել ճապոնական ճարտարապետ Տանգեյի ղեկավարության տակ։ 2010 թվականից իրականացվում է քաղաքային կենտրոնը վերակառուցելու «Սկոպիե 2014» պետական նախագիծը, որը հաճախ հասարակության մեջ հակասությունների պատճառ է դառնում։

## Պատմություն
Սկոպիե քաղաքի մասին առաջին անգամ հիշատակել է Կլավդիոս Պտղոմեոսը «Սկուպի» անտիկ անվան տակ։ Քաղաքը ձևավորվում է մ.թ.ա. 3-րդ դարում, իսկ մ.թ.ա. 164 թվականին հայտնվում Հռոմի տիրապետության տակ և դառնում Մյոզիա նահանգի կենտրոնը։ Մ.թ. 84 կամ 85 թվականին կայսր Դոմիցիանոսը այստեղ հիմնել է Փլավիա Աելիա Սկուպի գաղութը, որը հետագայում դառնում է խոշոր քաղաք։

## Ճարտարապետություն
* Վարդար գետի վրայով անցնող քարե կամուրջը համարվում է Սկոպիե քաղաքի խորհրդանիշը։ Կառուցվել է 15-րդ դարում։
* Սկոպիե Ամրոցը (,  — «ամրոց» բառից), գտնվում է Վարդար գետի ձախ ափի մոտ։
* 19-րդ դարում կառուցված ուղղափառ եկեղեցին։
* Դաութ Փաշայի թուրքական բաղնիքը։
* Սուրբ Կլիմենտ Օրիդսկի մայր տաճար, որի օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 1990 թվականին։
* Հազարամյակի խաչ

## Վարչական բաժանում
Սկոպիե քաղաքում ձևավորվել են 10 քաղաքային համայնքներ։ Բնակիչների թվով ամենամեծը Գազի Բաբա համայնքն է (72 617 բնակիչ), ամենափոքրը՝ Շուտո-Օրիզարի (20 800 բնակիչ)։ Տարածքով ամենամեծը Սարայ համայնքն է (229 կմ²), ամենափոքրը՝ Չաիր (3,5)։ Շուտո-Օրիզարի համայնքը հիմնականում բաղկացած է գնչուներից։

right|280px

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

## Քույր-քաղաքներ
Սկոպիեն ունի 17 քույր-քաղաքներ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Կատեգորիա:Սկոպիե