Պետեր Զիլահի

**Պետեր Զիլահի** (հունգարերեն՝ *Péter Zilahy*, ), ժամանակակից հունգարացի բանաստեղծ, գրող, լրագրող, լուսանկարիչ, որն իր գրական ստեղծագործություներում հաճախ օգտագործում է լուսանկարներ, ինտերակտիվ մեդիա և փերֆորմանս արթ։ Նրա մի շարք գրական երկեր թարգմանվել են տասնյակ լեզուներով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բուդապեշտում, 1970 թվականին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Բուդապեշտի համալսարանում, որտեղ ուսումնասիրել է անգլիական բանասիրություն, փիլիսոփայություն, մշակույթի մարդաբանություն։ Գրական աշխարհ մուտք է գործել բանաստեղծությունների ժողովածուով, բայց ճանաչում ու համբավ նրան բերել է «Վերջին պատուհանաընձուղտը» երգիծավեպը, որն արդեն թարգմանվել է շուրջ երեք տասնյակ լեզուներով։

## Գրական աշխատանքը
*Ճերմակ սավանի տակի արձանը, որ պատրաստ էր ոստնելու* (հունգարերեն՝ *Lepel alatt ugrásra kész szobor*) բանաստեղծական ժողովածուն  լույս է ընծայվել 1993 թվականին։

*Der lange Weg nach nebenan (A hosszú út közelre)* թատերգությունը բեմադրվել է Բեռլինի *Volksbühne* թատրոնում։

*Վերջին պատուհանաընձուղտը* (հունգարերեն՝ *Az utolsó ablakzsiráf*) այսպես ասած՝ «բառարանային վեպ»-ը բնագրով առաջին անգամ հրատարակվել է 1998 թվականին և արդեն թարգմանվել 27 լեզվով։

Զիլահիի լուսանկարչական աշխատանքների ցուցահանդեսներ են կազմակերպվել Բուդապեշտի *Ludwig Museum*-ում և գերմանական *Schloss Solitude* ակադեմիայում։

### «Վերջին պատուհանաընձուղտը»
Այս երգիծավեպը հուշագրություն է բռնապետության տիրապետության ներքո ապրված կյանքի անհեթեթության մասին։ Գրված է մանկական պատկերազարդ բառագրքի նմանակումով, սկսվում է «Պատուհան» (հունգարերեն՝ «*Ablak*») բառահոդվածով և ավարտվում «Ընձուղտ» (հունգարերեն՝ «*Zsiráf*») բառահոդվածով՝ ներառելով այբուբենի բոլոր տառերով հերթականությամբ սկսվող, կարգով դասավորված «բառահոդվածներ»։ «Բառագիրքը» բացատրում է ողջ աշխարհը հասարակ, պարզ բառերով ու արտահայտություններով, այնտեղ ամեն ինչ կարգավորված, դասավորված է, և բոլոր հիմնախնդիրները ունեն իրենց լուծումը։

Այդ ինքնատիպ վեպն իր ամբողջության մեջ Բալկանների և ավելի լայն ընդգրկումով՝ ողջ Արևելյան Եվրոպայի յուրօրինակ հանրագիտարան է՝ հագեցած հեգնանքով, սև հումորով, երգիծանքի այլ տեսակներով։ Երգիծանքով, բայց և սրտի ցավով հեղինակը պատկերում է 20-րդ դարավերջի թոհուբոհը մի տարածաշրջանի, որը պատմության ընթացքում արդեն որերորդ անգամ հայտնվել էր դրամատիկ իրադարձությունների խաչմերուկում։ Վեպում անդրադարձ է կատարված 1996-1997 թվականների բելգրադյան ընդվզումներին, որ իրենց անհեթեթ խիզախությամբ թերևս խորհրդանշական են այդ կարգի բոլոր ըմբոստացումների համար։ Զիլահին գիրքը հագեցրել-պատկերազարդել է իր իսկ հեղինակած լուսանկարներով՝ ավելի սրելով «երկաթե վարագույրից» այն կողմ նետած հայացքը։

«Վերջին պատուհանաընձուղտը» արժանացել է մի շարք միջազգային մրցանակների։ Վեպի մուլտիմեդիական տարբերակը ցուցադրվել է նյույորքյան Բրոդվեյում, Գերմանիայում, լոնդոնյան Քովենտ Գարդենում...
 
Ստեղծագործության մասին դրվատանքով լի գրախոսություններ են լույս տեսել *Frankfurter Allgemeine Zeitung*|*FAZ*-ում, *The Independent*-ում, *Neue Zürcher Zeitung*-ում, *The Daily Telegraph*-ում, *Die Welt*-ում և հանրահայտ այլ պարբերականներում։

### Ժուռնալիստական աշխատանքը
Որպես ժուռնալիստ՝ Զիլահին գրել է բազմաթիվ պարբերականների, այդ թվում՝ *The Guardian*-ի,  New York Times-ի, *Frankfurter Allgemeine Zeitung*-ի համար։

## Այլ գործեր
Զիլահին մինչև 1999 թվականը *Link Budapest* գրական ամսագրի գլխավոր խմբագիրն էր, այդ հեղինակավոր պարբերականում, որն ուներ նաև համացանցային տարբերակ, հունգարերեն ու անգլերեն հրատարակում էր ժամանակակից գրականության ուշագրավ գործեր։ Ներկայումս նա *The World Literature Series*-ի («Համաշխարհային գրականության մատենաշար»-ի) գլխավոր խմբագիրն է։

Զիլահին իր տեսադաշտում է պահել գրական-գեղարվեստական կեցավայրերի մի ընդարձակ շարք՝ ներառյալ Կոնգրեսի գրադարանի Ջոն Կլյուգ կենտրոնի կեցավայրը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*Biography from the International Literature Festival Berlin
*Interview with Péter Zilahy on ''The Ledge'' 
*Interview with Péter Zilahy, *[[Magyar Narancs]]* (in Hungarian)
*meg-772 Link to audio recordings of Zilahy's poetry

Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ