Սև ու սպիտակ կոլոբուս

**Սև ու սպիտակ կոլոբուս** (կամ **կոլոբի**), աֆրիկյան հին աշխարհի կապիկների կոլոբուս կապիկ։ Սերտորեն առնչվում է Պիլիկոլոբուս ցեղի կարմիր կոլոբուսին։ Գոյություն ունեն այս կապիկի հինգ տեսակ և առնվազն ութ ենթատեսակ։ Նրանք սովորաբար հանդիպում են բարձր խտության անտառներում, որտեղ նրանք սնվում են տերևներով, ծաղիկներով և մրգերով: Կոլոբուսի սոցիալական խմբերը բազմազան են և տարբերվում են խմբից խումբ։ Էգ առանձնյակների շրջանում նկատվել են ռեզիդենտ-էգալիտար և այլամերձ հարաբերություններ։ Այս տեսակի մոտ նկատվել է նաև բարդ վարքագիծ, ներառյալ ողջույնի ծեսերը և խմբային քնի տարբեր ձևերը։ Սև ու սպիտակ կոլոբուսները նշանակալի դեր են խաղում սերմերի ցրման գործում:

## Անվան ստուգաբանություն
Կոլոբուս բառը ծագել է հին հունարեն «κολοβός» բառից, որը նշանակում է «հաշմված», քանի որ այս կապիկի բթամատը կոճղանման է։

## Վարքագիծ և էկոլոգիա
thumb|Անգոլական կոլոբուսների արու առանձնյակների բազմաստիճան խումբ
Կոլոբուսի ապրելավայրերը ներառում են առաջնային և երկրորդային անտառներ, գետամերձ անտառներ և անտառապատ խոտածածկ տարածքներ, ընդ որում՝ դրանք ավելի շատ են հանդիպում ավելի բարձր խտությամբ անտառներում, քան այլ առաջնային անտառներում: Նրանց մարսողական համակարգերը, որոնք շատ նման են  որոճողների մարսողական համակարգերին, ունեն բազմաթիվ խորշեր, որոնք չունեն այլ պրիմատներ։ Սև ու սպիտակ կոլոբուսները բուսակերներ են, սնվում են տերևներով, ծաղիկներով, մրգերով, քարաքոսերով, խոտային բուսականությամբ և կեղևներով։ Կոլոբուսները կարևոր են սերմերի ցրման համար՝ իրենց անփույթ ուտելու սովորությունների, ինչպես նաև մարսողական համակարգի շնորհիվ: Տերևների ամրությունը ազդում է կոլոբուսի սնվելու արդյունավետության վրա։ Ավելի կոշտ տերևները բացասաբար են փոխկապակցվում կուլ տալու արագության հետ, քանի որ դրանք ծամելու առումով ժամանակատար են, բայց և դրական են՝ սննդարարարության հետ կապված։ Առանձնյակները օրական մոտ 150 րոպե հատկացնում են սնվելուն։ Սննդի ցածր հասանելիության շրջանում լեռնային կոլոբուսները սնվում են քարաքոսերով։

### Սոցիալական օրինաչափություններ և արտաքին տեսք
Կոլոբուսները ապրում են կոնկրետ տարածք զբաղեցնող խմբերով, որոնք տարբերվում են ինչպես չափսերով (3-15 անհատ), այնպես էլ կառուցվածքով։ Ի սկզբանե կարծում էին, որ այս խմբերը բաղկացած են մեկ արու և մոտ ութ էգ կապիկներից։ Այնուամենայնիվ, ավելի վերջերս կատարված դիտարկումները ցույց են տվել խմբերի կառուցվածքի և արուների քանակի տատանումներ, որոնցից մեկ տեսակ բազմամակարդակ հասարակության մեջ ձևավորում է բազմամարդ, բազմաիգական խմբեր, իսկ որոշ պոպուլյացիաներում խոշոր խմբերը կազմում են 500-ից ավելի առանձնյակներ։ Խմբերում գերիշխում է մեկ արու առանձնյակ, մինչդեռ էգ առանձնյակների միջև հստակ գերակայություն չկա։ Էգերի միջև հարաբերությունները համարվում են ռեզիդենտ-հավասարակշիռ, քանի որ խմբի ներսում նրանց միջև մրցակցության և ագրեսիայի մակարդակը ցածր է։ Ձագերին վերաբերվում են որպես ավելի ցածր աստիճանի (հեղինակության առումով), քան դեռահասները, ինչպես նաև, երբ համեմատում են դեռահասներին չափահաս կապիկների հետ։ Կոլոբուսները բազմացման կոնկրետ ժամանակաշրջան չունեն։ Ինչպես հուշում է նրանց անունը՝ սև ու սպիտակ, չափահաս կոլոբուսներն ունեն սև մորթի՝ սպիտակ գծերով: Նրանց դեմքը շրջագծվում է սպիտակ մորթով, իսկ մարմնի կողքերով նույնպես անցնում է երկար, «U»-աձև սպիտակ մորթի։ Նոր ծնված կոլոբուսները լրիվ սպիտակ են՝ վարդագույն երեսով։ Արձանագրվել են դեպքեր, երբ բացի կենսաբանական մորից, նորածնի մասին հոգ են տանում խմբի այլ էգեր։ Այս երևույթը, որ կենդանաբանական աշխարհում հայտնի է որպես բազմամայրություն (Allomothering), մեծացնում է ներառական հարմարվողականությունը կամ մայրական բնազդը՝ ի շահ ապագա սերունդներ։

### Սոցիալական վարքագիծ
thumb|Անգոլական սև ու սպիտակ կոլոբուսը ձագի հետ
Սև ու սպիտակ կոլոբուսների վարքագծում շատ զարգացած է ծանոթ առանձնյակների հանդիպելիս «ողջույնի ծեսը», որպես իրենց ծանոթության ամրապնդման նշան։ Սովորաբար մոտեցող կապիկն է ողջունում մյուսին և ապա սկսում են միմյանց շոյել։ Ողջույնի ծեսը ներառում է ֆիզիկական շփման երեք գործողություն՝ մեջքի, գլխի վրա մագլցում և գրկախառնություն։ Թվում է, թե այս վարքագիծը որևէ կապ չունի զուգավորման կամ սիրավեպի հետ։
thumb|Արևելյան սև ու սպիտակ չափահաս կոլոբուս ձագի հետ
Սև ու սպիտակ կոլոբուսը քնի բարդ ձևեր ունի։ Նրանք քնում են սննդի աղբյուրին մոտ գտնվող ծառերի վրա, որը խնայում է նրանց էներգիան։ Խմբերը պարբերաբար փոխում են քնելու վայրերը (մակաբույծների ռիսկի նվազեցման և տեղաբաշխման կանխատեսման պատճառով) և սովորաբար չեն քնում այլ խմբերի մոտ: Նրանք նաև հակված են գիշերներն ավելի ամուր քնել՝ մեծ զգոնությամբ։ Նրանք քնում են բարձր ծառերի միջին և վերին հատվածներում, ինչը թույլ է տալիս գիշերվա ընթացքում հետևել գիշատիչներին, ինչպես նաև պաշտպանվել գետնից և օդից նրանց սպառնացող գիշատիչներից Թեև ծառատեսակի ակնհայտ նախապատվություն չկա, դրանք հաճախ նկատվում են անչարների վրա։

## Պահպանություն
Սև ու սպիտակ կոլոբուսները հաճախ են դառնում ընձառյուծների ու շիմպանզեների, ինչպես նաև որսագողության և վայրի կենդանիների մսի առևտրով զբաղվողների զոհը։  Նրանց կյանքին սպառնում են նաև անտառահատումները և բնական միջավայրի ոչնչացումը։ Անհատներն ավելի զգոն են (կոնսպեկտիվ սպառնալիք) փոքր խմբերում, նրանք, ի տարբերություն անծանոթների, ավելի քիչ ժամանակ են ծախսում  վտանգն ըմբռնելու վրա, երբ ծանոթ են խմբի անդամներին։ Արական և իգական սեռի միջև զգոնության հստակ տարբերություն չկա։ Արուների զգոնությունը հիմնականում մեծանում է զուգավորման ժամանակ։

## Տես նաև
Կիբիրա ազգային պարկ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 

## Արտաքին հղումներ
* Կոլոբուս․ աֆրիկյան վայրի բնության հիմնադրամի անդրադարձը
* Կոլոբուսի պահպանություն
* Պրիմատների տեղեկագիր․ փաստեր կոլոբուսի մասին
* Անգոլական սև ու սպիտակ կոլոբուս

Կատեգորիա:Աֆրիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հին աշխարհի կապիկներ
Կատեգորիա:Պրիմատներ