Բերանի խոռոչի հիգիենա

մինի|Բերանի խոռոչի պատշաճ հիգիենան պահանջում է կանոնավոր խոզանակում  և միջատամների մաքրում:
**Բերանի խոռոչի հիգիենան** բերանի խոռոչը մաքուր պահելու և հիվանդությունների և այլ խնդիրների բացակայության պրակտիկա է (օրինակ` բերանի տհաճ հոտ) ատամների կանոնավոր մաքրման միջոցով (**բերանի խոռոչի հիգիենա**) և հիգիենայի ճիշտ սովորություններ ընդունելով: Կարևոր է պարբերաբար կատարել բերանի խոռոչի հիգիենա ՝ ատամների հիվանդությունները և բերանի տհաճ հոտը կանխելու համար: Ատամների հիվանդությունների ամենատարածված տեսակներն են ատամների քայքայումը (խոռոչները, ատամնային կարիեսը) և լնդերի հիվանդությունը, ինչպես նաև գինգիվիտը և պարօդոնտիտը։

Մեծահասակների համար նախատեսված ընդհանուր ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս ատամները մաքրել օրական առնվազն երկու անգամ ֆտոր պարունակող ատամի մածուկով ՝ երեկոյան քնելուց առաջ և առավոտյան նախաճաշից հետո։ Ատամների միջև մաքրումը կոչվում է միջատամնային հատվածների մաքրում և նույնքան կարևոր է, որքան ատամները խոզանակով մաքրելը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ատամի խոզանակը չի կարող հասնել ատամների արանքները և, հետևաբար, ատամների մակերեսից հեռացնում է ատամնափառի միայն մոտ 50%-ը։ Բազմաթիվ  միջոցներ կան միջատամնային հատվածների  մաքրման համար, ինչպիսիք են` թել, ժապավեն և միջատամնային հատվածների մաքրման համար նախատեսված խոզանակներ. յուրաքանչյուր անհատ ինքն է որոշում, թե որ միջոցն է նախընտրում օգտագործել:

Երբեմն սպիտակ կամ հավասար ատամները կապված են բերանի խոռոչի հիգիենայի հետ: Այնուամենայնիվ, բերանի խոռոչի հիգիենան պահպանելիս ատամները կարող են բծեր ունենալ կամ ծուռ լինել: Ատամների տեսքը բարելավելու համար մարդիկ կարող են դիմել ատամների սպիտակեցման և օրթոդոնտիայի:
[մինի|Առողջ [ժպիտ]]
Բերանի խոռոչի միկրոբիոմի դերի կարևորությունը ատամների առողջության մեջ ավելի ու ավելի է ճանաչվում։ Մարդու բերանի խոռոչի մանրէաբանական հետազոտությունների տվյալները ցույց են տալիս, որ համընդհանուր միկրոֆլորան կարող է անցնել պատեհապաշտ պաթոգեն ֆլորայի՝ իրենց միջավայրի բարդ փոփոխությունների միջոցով։ Այս փոփոխությունները պայմանավորված են ոչ թե բակտերիայով, այլ միջավայրով։ Կալցիֆիկացված ատամնափառի հնագիտական ​​ապացույցները ցույց են տալիս բերանի խոռոչի միկրոբիոմի զգալի տեղաշարժերը դեպի հիվանդության հետ կապված միկրոբիոմ, որտեղ կարիոգեն բակտերիաները գերիշխող են դարձել Արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ։ Ստրեպտոկոկուս մուտանսը կարիեսի առաջացման ամենակարևոր բակտերիան է։ Ներկայումս բերանի միկրոֆլորան շատ ավելի սահմանափակ բազմազանություն ունի, քան նախկինում մարդկանց մոտ։ Կարիեսը (խոռոչները), օրինակ, դարձել է խոշոր բնիկ հիվանդություն, որը ազդում է արդյունաբերական զարգացած երկրների դպրոցականների 60-90%-ի վրա։ Ի հակադրություն, ատամների կարիեսը և լնդային հիվանդությունները հազվադեպ էին նախանեոլիթյան շրջանի և վաղ հոմինինների մոտ։

## Ատամների մաքրում և քայքայում

մինի|1930-ականների Աշխատանքային նախագծերի վարչակազմի պաստառը, որը խթանում է բերանի խոռոչի հիգիենան
Ատամների կարիեսը ամենատարածված համաշխարհային հիվանդությունն է։ Կարիեսների 80%-ից ավելին առաջանում է ատամների ճեղքերում, որտեղ խոզանակը չի կարող մաքրել ուտելուց հետո մնացած սնունդը, իսկ թուքը և ֆտորիդը չեն կարող հասանել թթուների չեզոքացմանը և վերականգնել կալցիումազերծված ատամը, ի տարբերություն ատամի հեշտ մաքրվող մասերի, որտեղ ավելի քիչ կարիես է առաջանում:

Ատամների մաքրումը ատամնափառի և ատամնաքարերի հեռացումն է ատամներից՝  կարիեսը, գինգիվիտը, լնդերի հիվանդությունը և ատամների քայքայումը կանխելու համար: Լնդերի ծանր հիվանդությունն առաջացնում է մեծահասակների ատամների կորստի առնվազն մեկ երրորդը:

Անհիշելի ժամանակներից ատամները մաքրելու համար օգտագործվել են բերանի խոռոչի հիգիենայի տարբեր միջոցներ։ Սա հաստատվել է ամբողջ աշխարհում կատարված տարբեր պեղումների արդյունքում,  որոնց ընթացքում հայտնաբերվել են ծամելու ձողիկներ, ծառերի ճյուղեր, թռչունների փետուրներ, կենդանիների ոսկորներ և մացառախոզի փշեր: Հին ժամանակներում օգտագործվել են ատամների մաքրման տարբեր միջոցներ։ Հնդկական բժշկությունը (Այուրվեդա) օգտագործել է նեմի ծառը(*daatun)* և դրա արտադրանքըները` ատամները մաքրող ճյուղեր և նմանատիպ միջոցներ ստեղծելու համար. մարդը ծամում է նեմի ոստի մի ծայրը, մինչև այն փոքր-ինչ նմանվի ատամի խոզանակի մազիկներին, այնուհետև այն օգտագործում է ատամները մաքրելու համար: Իսլամական աշխարհում միսվակը կամ սիվակը, որը պատրաստված է ճյուղից կամ արմատից, ունի հականեխիչ հատկություն և լայնորեն կիրառվում է սկսած իսլամական ոսկե դարից: Սոդան կամ կավիճը ատամներին քսելը նույնպես տարածված էր. սակայն դա կարող է մեծացնել լնդերի և ատամների զգաԱվստրալիայի առողջապահության և հիվանդանոցների ասոցիացիայի (Ավստրալիայի առողջապահության և մարդասիրական օգնության կազմակերպություն) վերջին ապացույցների ամփոփագրի ուսումնասիրության մեջ նշվում է, որ ատամների հետազոտությունները պետք է անցկացվեն երեք տարին մեկ անգամ մեծահասակների համար, և յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ անգամ երեխաների համար։ Փաստագրված է, որ ատամնաբույժները հաճախ խորհուրդ են տալիս ավելի հաճախակի այցելություններ կատարել, սակայն այս խորհուրդը հակացուցված է ապացույցներով, որոնք ենթադրում են, որ ստուգումների հաճախականությունը պետք է հիմնված լինի առանձին ռիսկի գործոնների կամ Ավստրալիայի առողջապահության և մարդասիրական օգնության կազմակերպություն ստուգումների ժամանակացույցի վրա: Մեծ Բրիտանիայում ընդունված է 6 ամիսը մեկ մարդկանց ստուգման հրավիրելը. Այնուամենայնիվ, վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դա անհրաժեշտ չէ բերանի խոռոչի հիվանդությունների ցածր ռիսկ ունեցող մարդկանց համար։ Մասնագիտական մաքրումը ներառում է ատամնափառի հեռացում, ատամների փայլեցում և, եթե ատամնաքար է կուտակվել,ատամնաքարերի մաքրում,դրան սովորաբար հաջորդում է ֆտորով բուժումը: Այնուամենայնիվ, 1998 թվականին ատամների հիգիենիստների ամերիկյան ասոցիացիան ասաց, որ ոչ մի ապացույց չկա, որ ատտամնափառի հեռացումը և միայն լնդերի վրա փայլեցնելը բուժական արժեք ունեն, և մաքրումը պետք է իրականացվի նաև լնդերի տակ։ Կոխրեյնի բերանի խոռոչի առողջության խումբը գտել է միայն երեք ուսումնասիրություն, որը համապատասխանում է իրենց ուսումնասիրության մեջ ընդգրկվելու չափանիշներին և քիչ ապացույցներ է գտել դրանցում, որոնք հաստատում են օգուտների մասին պնդումները վերևագինգիվալ (լնդի վերևում) ատամի թեփոտումից կամ ատամների փայլեցումից։

Ատամնային ծածկույթները, որոնք ատամնաբույժները կիրառվում են, ծածկում և պաշտպանում են հետևի ատամների ծամող մակերեսների ճեղքերն ու բացվածքները՝ կանխելով սննդի մնացորդների ներթափանցումը և դրանով իսկ դադարեցնելով քայքայման գործընթացը: Ապացուցված է, որ առանձգական շերտը ստիպում է ծածկույթին ավելի խորանալ հակառակ ծամելու մակերեսների ներսում և կարող է նաև ստիպել ֆտորիդով ատամի մածուկը ծամելու մակերեսների ներսում՝ օգնելու հանքայնացնել դեմինալացված ատամները:

Ատամնաբուժական հիգիենիստի կատարած մաքրման միջակայքում բերանի խոռոչի լավ հիգիենան կարևոր է ատամնաքարերի կուտակումը կանխելու համար, որն առաջացնում է վերը նշված խնդիրները: Դա արվում է զգույշ, հաճախակի խոզանակով մաքրելով, ատամնաթելի կամ միջատամնային խոզանակների օգտագործման միջոցով՝ կանխելու ատամնափառի կուտակումը:Էլեկտրական ատամի խոզանակները կարճաժամկետ և երկարաժամկետ կտրվածքով ավելի են նվազեցնում ատամնափառը և գինգիվիտը, քան սովորական ատամի խոզանակը: Այս բացահայտումների կլինիկական նշանակությունը որոշելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ ապացույցներ:

Հիվանդները պետք է տեղյակ լինեն ատամներն ամեն օր խոզանակով և թելով մաքրելու կարևորության մասին: Նոր ծնողները պետք է կրթվեն՝ իրենց երեխաների մեջ առողջ սովորություններ զարգացնելու համար:

## Խնդիրների աղբյուրներ
### Ատամնափառ
Ատամնափառ, որը նաև հայտնի է որպես ատամնաբուժական բիոֆիլմ, կպչուն, դեղին թաղանթ է`բաղկացած տարատեսակ բակտերիաներից, որոնք կպչում են ատամի մակերեսին և կարող են տեսանելի լինել լնդերի գծի շուրջ: Այն սկսում է նորից հայտնվել ատամի մակերեսը մաքրելուց հետո, ինչի պատճառով խրախուսվում է կանոնավոր խոզանակելը:

Եթե ​​ատամնափառը մնացել է ենթլնդային (լնդի տակ) մակերեսի վրա անխախտ, ոչ միայն  ատամների քայքայման վտանգ կա, այլև այն կշարունակի գրգռել լնդերը` կարմրածություն և այտուց պատճառելով: Որոշակի արյունահոսություն կարող է նկատվել ատամի խոզանակով կամ թելերով մաքրման ժամանակ: Սրանք բորբոքման նշաններ են, որոնք վկայում են լնդերի վատառողջության մասին (գինգիվիտ):

#### Ատամնաքար
Ատամնաքարը բաղկացած է կալցիում-ֆոսֆատային հանքանյութերից ՝ կենդանի միկրոօրգանիզմներով, որոնք ծածկված են ոչ հանքայնացված շերտով: Որքան երկար է այդ ատամնափառը մնում ատամի մակերեսին, այնքան ավելի է կոշտանում և ամրանում ատամին: Դա կոչվում է ատամնաքար և պետք է հեռացնի ատամնաբույժը: Եթե ​​դա չբուժվի, բորբոքումը կհանգեցնի ոսկորների կորստի և ի վերջո կհանգեցնի վնասված ատամների թուլացմանը:

## Կանխարգելիչ խնամք
### Ատամների խոզանակում
Ատամների կանոնավոր մաքրումը բերանի խոռոչի բազմաթիվ հիվանդությունների կանխարգելման հիմնական մեթոդն է և, թերևս, ամենակարևոր գործողությունը, որը մարդը կարող է անել ատամնափառի առաջացումը նվազեցնելու համար: Ատամնափառի վերահսկումը նվազեցնում է ատամնափառի հետ կապված հիվանդություններով տառապող մարդու վտանգը, ինչպիսիք են գինգիվիտը, պարոդոնտիտը և կարիեսը՝ բերանի խոռոչի երեք ամենատարածված հիվանդությունները: Ատամները լվանալու միջին տևողությունը յուրաքանչյուրի մոտ 30-ից 60 վայրկյան, կամ մի փոքր ավելի է: Բերանի խոռոչի առողջության պահպանման շատ մասնագետներ համաձայն են, որ ատամները խոզանակով լվանալը պետք է տևի առնվազն երկու րոպե, և այն պետք է իրականացվի օրական գոնե երկու անգամ: Ամեն անգամ առնվազն երկու րոպե խոզանակով լվանալը լավագույն միջոցն է բերանի խոռոչի ամենատարածված հիվանդությունների կանխարգելման համար և զգալիորեն ավելի շատ ատամնափառ է հեռացնում, քան միայն 45 վայրկյան խոզանակելը:

Ատամները խոզանակելը կարող է մաքրել լնդերի գրպանիկների ներսը` մոտ 1,5 մմ խորության վրա, սակայն լնդերի գծից վերև գտնվող ատամնափառի հեռացման կայուն ռեժիմը կարող է ազդել լնդերի տակ գտնվող մանրէների էկոլոգիայի վրա և կարող է նվազեցնել ախտածին մանրէների թիվը գրպանիկներում մինչև 5 մմ խորության վրա:

Ֆտորով կամ այլ պարունակություններով ատամի մածուկը (ատամնաքսուք), ինչպիսին է նանո-հիդրօքսիապատիտը, կարևոր գործիք է, որը հեշտությամբ կարող եք օգտագործել ատամները խոզանակելիս: Ատամի մածուկի մեջ պարունակվող ֆտորը (կամ այլընտրանքը) կարևոր պաշտպանիչ գործոն է կարիեսի դեմ և կարևոր հավելում, որն անհրաժեշտ է արդեն տուժած էմալը վերականգնելու համար: Ներկայումս բավարար ապացույցներ չկան՝ գնահատելու համար դանդաղ արտազատվող ֆտորիդային ապակե գնդիկների ատամի փտումը կանխարգելող հատկությունները: Այնուամենայնիվ, լնդերի հիվանդությունների կանխարգելման տեսանկյունից ատամի մածուկի օգտագործումը չի բարձրացնում գործունեության արդյունավետությունը հեռացված ատամնափառի քանակի հետ կապված:

Բնակչության ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կանոնավոր ատամները խոզանակելը կապված է սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի նվազեցման հետ և արյան ճնշման ավելի լավ ցուցանիշ:

#### Ատամի խոզանակ
ձախից|մինի|Վեց կողմանի ատամի խոզանակ, որն օգտագործվում էր ատամների բոլոր կողմերը խոզանակելու համար, ինչպես վերին, այնպես էլ ստորին ծնոտի վրա միեւնույն ժամանակ
Ժամանակակից ատամի խոզանակը ատամնաբուժական գործիք է, որը բաղկացած է նեյլոնե խոզանակներից, որոնք ամրացված են երկար բռնակով, որպեսզի հեշտացնեն ատամները խոզանակելու ընթացքը: Ավելին, բռնակն օգնում է հասնել մինչև բերանի խոռոչում ծկլթած ատամներին: Ատամի խոզանակը, անկասկած, մարդու համար լավագույն գործիքն է ատամնափառը ատամներից հեռացնելու համար, այդպիսով կարող է կանխել ատամնափառի հետ կապված բոլոր հիվանդությունները, եթե դրանք օգտագործվեն կանոնավոր, ճիշտ և արդյունավետ: Բերանի խոռոչի առողջության մասնագետները խորհուրդ են տալիս օգտագործել ատամի խոզանակ փոքր գլխով և փափուկ մազիկներով, քանի որ դրանք ամենաարդյունավետ են ատամնափառը հեռացնելու համար՝ առանց լնդերը վնասելու:

Տեխնիկան չափազանց կարևոր է ատամները խոզանակելու արդյունավետության և հիվանդությունների կանխարգելման համար: Հետ ու առաջ խոզանակելը արդյունավետ չէ լնդերի գծից ատամնափառը հեռացնելու համար: Ատամները խոզանակելը պետք է լինի համակարգված, մազիկները 45 աստիճանի անկյան տակ թեքեք դեպի լնդերը և կատարեք փոքր շրջանաձև շարժումներ այդ անկյան տակ: Այս գործողությունը մեծացնում է լնդերի գծից ատամնափառը հեռացնելու տեխնիկայի արդյունավետությունը:

#### Էլեկտրական ատամի խոզանակ
Էլեկտրական ատամի խոզանակները շարժվող կամ թրթռացող գլխիկներով ատամի խոզանակներ են: Էլեկտրական ատամի խոզանակների երկու հիմնական տեսակներն են՝ ձայնային տեսակը, որն ունի թրթռացող գլխիկ, և տատանվող-պտտվող տեսակը, որտեղ խոզանակի գլուխը մշտական ​​շարժումներ է կատարում ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ և հակառակ ուղղությամբ: Էլեկտրական ատամի խոզանակներն ավելի թանկ են, քան սովորականները և ավելի շատ են վնասում շուրջբոլորը:

Ձայնային կամ ուլտրաձայնային ատամի խոզանակները թրթռում են բարձր հաճախականությամբ՝ փոքր չափերով և հեղուկ տուրբուլենտ ակտիվությամբ, որն օգնում է ատամնափառի հեռացմանը: Պտտվող տեսակը կարող է նվազեցնել ատամնափառը և գինգիվիտը սովորական խոզանակի համեմատ, թեև ներկայումս անորոշ է, թե արդյոք դա կլինիկական նշանակություն ունի: Խոզանակների շարժումները և դրանց թրթռումները օգնում են կոտրել բակտերիաների շղթաները մինչև 5 մմ լնդերի գծից ցածր: Մյուս կողմից, տատանվող պտտվող էլեկտրական ատամի խոզանակն օգտագործում է նույն մեխանիկական գործողությունը, ինչ ստացվում է սովորական ատամների խոզանակով. հեռացնելով ատամնափառը բիոֆիլմի մեխանիկական խանգարման միջոցով, սակայն ավելի բարձր հաճախականությամբ:

Էլեկտրական ատամի խոզանակների օգտագործումը ավելի պարզ է խոզանակի տեխնիկայի առումով՝ այն դարձնելով կենսունակ տարբերակ երեխաների և արագաշարժություն  չունեցող մեծահասակների համար: Խոզանակի գլխիկը պետք է ատամից ատամ ուղղորդել դանդաղ՝ հետևելով լնդերի ուրվագծին և ատամի պսակներին: Ատամի խոզանակի գլխիկ շարժումը վերացնում է խոզանակը ձեռքով տատանելու կամ շրջանակներ կազմելու անհրաժեշտությունը:

### Ատամի թելով մաքրում
Միայն ատամի խոզանակով  ատամնափառը չի հեռացվի ատամի բոլոր մակերեսներից, քանի որ մակերեսների 40%-ը միջատամնային են:Միակ տեխնիկան, որը կարող է օգտագործվել այս հատվածները մուտք գործելու համար, ատամնաթելն է: Երբ ճիշտ տեխնիկա է օգտագործվում, թելերի օգտագործումը կարող է հեռացնել ատամնափառը և սննդի մասնիկները ատամների միջև ընկած հատվածներից և լնդերի տակից: Ամերիկյան ատամնաբուժական ասոցիացիան հայտնում է, որ այս մեթոդով կարելի է հեռացնել ատամնափառի մինչև 80%-ը: Ամերիկյան ատամնաբուժական ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս մաքրել ատամների միջև ընկած հատվածները ՝ որպես բերանի խոռոչի ամենօրյա հիգիենայի ռեժիմի մաս:

Ատամնաթելերի տեսակները հետևյալներն են`

* Անմոմ ատամի թել: Անջատ նեյլոնե թելեր, որոնք տարածվում են ատամի վրայով: Ատամնափառը և ատամնաքարի մասնիկները խցանվում են, ինչը հեշտացնում է դրանց հեռացումը:
* Մոմապատ ատամի թել: Ավելի քիչ ենթակա է պոկվելու կամ մանրանալու, երբ օգտագործվում է պինդ հատվածներում կամ գերանցող  վերականգնումներով հատվածների միջև:
* Պոլիտետրաֆտորէթիլեն (տեֆլոն): հեշտությամբ սահում է ամուր շփումներով և չի քայքայվում:

աջից|մինի|Ատամների հիգիենիստը ցույց է տալիս ատամնաթելերի օգտագործումը:
Օգտագործվող թելի տեսակը անձնական նախասիրություն է, սակայն, առանց համապատասխան տեխնիկայի, այն չի կարող արդյունավետ լինել: Ատամնափառի մեծաքանակ հեռացումն ապահովելու ճիշտ տեխնիկան հետևյալն է:

# Թելի երկարությունը՝ 15–25 սմ՝ մեջտեղի մատների շուրջը փաթաթված:
# Վերին ատամների համար թելը բռնեք բթամատով և ցուցամատով, իսկ ստորին ատամների համար՝ երկու ցուցամատով: Համոզվեք, որ մատների միջև մնացել է մոտավորապես մեկ մատնաչափ հեռավորություն:
# Զգուշությամբ թուլացրեք թելը ատամների միջև՝ ետ ու առաջ շարժումներով:
# Թելն այնպես տեղադրեք, որ այն ամուր փաթաթվի միջատամնային մակերեսին C ձևով:
# Համոզվեք, որ թելը վերցված է լնդերի եզրերից ներքև՝ ետ ու առաջ շարժումներով վեր ու վար:

Շուկայում մի քանի տարբերակներ կան, որոնք կարող են հեշտացնել թելերի օգտագործումը, եթե շարժունկությունը կամ համակարգումը խոչընդոտ են կամ որպես նախապատվություն սովորական թելից: Ատամի թելի անցկացուցիչները իդեալական են օրթոդոնտիկ սարքերի միջև մաքրման համար, իսկ թելերը իդեալական են երեխաների և թույլ շարժունակության խնդիրներ ունեցողների համար: Օրթոդոնտիկ խնդիրներով հիվանդների համար պատրաստվում են հատուկ թելեր։

Միջատամնային խոզանակներ

Միջատամնային խոզանակները գալիս են մի շարք գունավոր կոդավորված չափսերի: Դրանք բաղկացած են մի կտոր մետաղալարով ծածկված կոնաձև խոզանակներով բռնակից, որը նախատեսված է միջատամնային հատվածների միջից ատամնափառը հեռացնելու համար: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ միջատամնային խոզանակները հավասարապես կամ ավելի արդյունավետ են, քան թելը՝ ատամնափառը հեռացնելու և լնդերի բորբոքումը նվազեցնելու համար: Դրանք հատկապես խորհուրդ են տրվում օրթոդոնտիկ խնդիրներով մարդկանց, հաճախ օգտագործել, ինչպես նաև թել:

Միջատամնային խոզանակ օգտագործելու քայլերը հետևյալն են`

# Որոշեք պահանջվող չափը, ամենամեծ չափը, որը կտեղավորվի առանց ուժ գործադրելու, իդեալական է, անհրաժեշտության դեպքում կարող են օգտագործվել մեկից ավելի չափսեր:
# Խոզանակները մտցրեք միջատամնային հատվածների մեջ 90 աստիճանի անկյան տակ:
# Խոզանակը ետ ու առաջ տեղափոխեք ատամների միջև։
# Լվացեք ջրի տակ՝ անհրաժեշտության դեպքում բերկորները հեռացնելու համար:
# Ավարտելուց հետո լվանալ տաք ջրով, օճառով և պահել մաքուր չոր տեղում:
# Փոխեք մազիկները մաշելուց հետո:

### Լեզվի քերիչներ
Լեզուն պարունակում է բազմաթիվ բակտերիաներ, որոնք առաջացնում են բերանի տհաճ հոտ: Բերանի տհաճ հոտը, որը նաև համարվում է հալիտոզ, բերանի խոռոչի հիգիենայի վատ սովորություն է, որը նաև հանգեցնում է ջրազրկման և այլ բժշկական պայմանների: Ծնողներին միշտ անհանգստացնում է իրենց փոքրիկների բերանի տհաճ հոտը, բայց նրանք ամաչում են այդ մասին խոսել մանկական ատամնաբույժի հետ: Երբ սկսվում է փոքրիկների մոտ նկատել բերանի տհաճ հոտը, անհրաժեշտություն է առաջանում անմիջապես օգնել նրանց: Լեզուն մաքրող միջոցները նախատեսված են լեզվի վրա կուտակված բեկորները հեռացնելու համար: Լեզուն մաքրելու համար ատամի խոզանակ օգտագործելը ևս մեկ տարբերակ է, սակայն այն կարող է դժվար լինել լեզվի հետևի մաս հասնելու համար, և ատամի խոզանակը կարող է չափազանց փափուկ լինել՝ մնացորդները հեռացնելու համար: Լեզվի քերիչ օգտագործելու քայլերը`

# Լեզվի քերիչը ողողեք այն մաքրելու և մանրէները հեռացնելու համար
# Սկսեք լեզվի հետևից և նրբորեն քերեք առաջ: Անպայման մաքրեք լեզվի կողքերը, ինչպես նաև մեջտեղի  հատվածը
# Մաքրման ավարտից հետո ողողեք լեզվի քերիչը և մնացորդները
# Ողողեք բերանը

### Բերանի լվացում
Որոշ ատամնաբույժներ խորհուրդ են տալիս ենթալնդային լվացումը, որը նաև հայտնի է որպես ջրային ատամնաթել, որպես ատամները և լնդերը մաքրելու միջոց: Բերանի խոռոչի լվացումները կարող են օգտագործվել թելերի փոխարեն կամ ի լրումն դրա:

### Միափնջային խոզանակներ
Միափնջային խոզանակները օգտագործվում են ատամի խոզանակի հետ համատեղ: Ատամի խոզանակը նախատեսված է բերանի խոռոչի «դժվար հասանելի վայրերին» հասնելու համար: Այս գործիքը լավագույնս օգտագործվում է ներքևի առջևի ատամների հետևում, սեղանատամների, ծուռ ատամների և հեռացված ատամների միջակայքում: Միափնջային խոզանակի դիզայնն ունի անկյունային բռնակ, 4 մմ տրամագծով և կլորացված մազիկների ծայրեր:

### Լնդերի խթանիչներ
Բռնակների ծայրերին սրածայր ռետինե ծայրերով ատամի խոզանակները հասանելի են երկար տարիներ, և վերջերս դրանք փոխարինվել են առանձին գործիքով, որոնք կոչվում են լնդերի խթանիչներ և նախատեսված են լնդերի գիծը և ատամների միջև ընկած հատվածները մերսելու համար: Նման խթանիչներն օգնում են բարձրացնել լնդերի մեջ արյան շրջանառությունը  և հեռացնել բակտերիաները, որոնք հնարավոր չէ հեռացնել միայն խոզանակով և թելերով:

### Բերանի խոռոչի տամպոններ
Բերանի խոռոչի խնամքի տամպոնները, որոնք սովորաբար հայտնի են որպես բերանատամպոն, փոքր սպունգեր են, որոնք ամրացված են փայտի վրա, հաճախ օգտագործվում են հիվանդանոցում կամ երկարատև խնամքի հաստատություններում բերանի խոռոչի խնամքի համար: Սպունգը օգտագործվում է հիվանդի բերանը բակտերիաներից կամ թանձրացած թուքը խոնավացնելու և մաքրելու համար այն իրավիճակներում, երբ սովորական ատամի խոզանակն այլընտրանք չէ:

### Բերանի խոռոչի պրոբիոտիկներ
Որոշ մարդիկ պրոբիոտիկներ են օգտագործում գինգիվիտի, հալիտոզի և այլնի համար:

## Սնունդ և խմիչք
Մթերքները, որոնք օգնում են մկաններին և ոսկորներին, օգնում են նաև ատամներին և լնդերին: Վիտամին C-ն անհրաժեշտ է, օրինակ, լնդախտի կանխարգելման համար, որը հայտնի է որպես լնդերի լուրջ հիվանդություն։

Հավասարակշռված դիետան և շաքարի ընդունման սահմանափակումը կարող են օգնել կանխել ատամների քայքայումը և պարոդոնտալ հիվանդությունը: Միջազգային ատամնաբուժական ֆեդերացիան խրախուսել է այնպիսի մթերքներ, ինչպիսիք են հում բանջարեղենը, առանց համի յոգուրտը, պանիրը կամ միրգը, որոնք օգտակար են ատամների համար,  ինչը կրկնել է Ամերիկյան ատամնաբուժական ասոցիացիան:

### Օգտակար մթերքներ
* Համայնքային ջրի ֆտորացումը ֆտորի ավելացումն է՝ համայնքի ջրամատակարարման բնական ֆտորի կոնցենտրացիան հարմարեցնելու համար առաջարկվող մակարդակին ատամների օպտիմալ առողջության համար՝ մոտավորապես 1.0 մմմ (մաս մեկ միլիոնի): Ֆտորը կարիեսի դեմ պայքարի հիմնական միջոցն է։  Ֆտորը ատամների մակերեսն ավելի դիմացկուն է դարձնում թթուների նկատմամբ վերականգնման գործընթացում: Որոշ ատամնաբույժներ խորհուրդ են տալիս խմել ֆտորացված ջուր:
* Կաթը, պանիրը, ընկույզը և հավը նույնպես հարուստ են կալցիումով և ֆոսֆատով և կարող են նաև նպաստել վերականգնմանը:
* Մարմինը չի կարող կլանել ամբողջ անհրաժեշտ կալցիումը, եթե այն չունի վիտամին D, ուստի յուղոտ ձուկը (օրինակ՝ սաղմոնը), որպես վիտամին D-ի հիմնական աղբյուր, օգնում է մարդու ատամներին և լնդերին ստանալ ավելի շատկալցիում:
* Կանաչ և սև թեյը, որը հարուստ է պոլիֆենոլներով, ճնշում է ատամնափառ առաջացնող բակտերիաները, Ուստի այն օգնում է պահպանել բերանի խոռոչի առողջությունը և խորհուրդ է տրվում օգտագործել ճաշի ընթացքում կամ դրանից հետո:
* Բջջանյութով հարուստ մթերքները (օրինակ` բանջարեղենը) կարող են օգնել մեծացնել թուքի արտահոսքը, իսկ բջջանյութը, ինչպիսին է նեխուրի թելը, թարմ գազարը կամ բրոկկոլին, կարող է հանգեցնել նրան, որ թուքը հայտնվի սննդի մեջ, որը թակարդված է ծամելու մակերեսների խորշերում և ճեղքերում, որտեղ ձևավորվում է կարիեսի ավելի քան 80% - ը, ածխաջրերի նոսրացման համար, ինչպիսիք են շաքարը, չեզոքացնում են թթուները և վերականգնում ատամները հեշտությամբ հասանելի մակերեսների վրա:

### Վնասակար մթերքներ
Շաքարը սովորաբար կապված է ատամների քայքայման հետ: Այլ ածխաջրերը, հատկապես եփած օսլաները, ինչպիսիք են չիպսերը, նույնպես կարող են վնասել ատամները, չնայած ավելի փոքր չափով (և անուղղակիորեն), քանի որ օսլան նախ պետք է վերածվի գլյուկոզի ՝ թքագեղձի ամիլազի (թքի մեջ պարունակվող ֆերմենտ) միջոցով: Շաքարը, որն առկա է ավելի «կպչուն» մթերքներում, ինչպիսին է իրիսը, կարող է ավելի շատ վնաս հասցնել ատամներին, քան շաքարավազը, որն առկա է ավելի քիչ" կպչուն " մթերքներում, ինչպիսիք են շոկոլադի որոշ տեսակներ կամ մրգերի մեծ մասը.

* Սախարոզը (սեղանի շաքար) առավել հաճախ կապված է ատամների քայքայման հետ: Մեկ ընդունման ընթացքում սպառված շաքարի քանակը պակաս կարևոր է, քան շաքար պարունակող սննդամթերքի և ըմպելիքների օգտագործման հաճախականությունը: Որքան հաճախ է շաքարն օգտագործվում, այնքան ավելի շատ ժամանակ է պահանջվում, որպեսզի ատամը ենթարկվի pH-ի ցածր մակարդակի, որի դեպքում տեղի է ունենում կալցիումազերծում (մարդկանց մեծամասնությունն ունի 5,5-ից ցածր pH մակարդակ): Ուստի կարևոր է փորձել խրախուսել շաքար պարունակող սննդամթերքի և ըմպելիքների հազվադեպ օգտագործումը, որպեսզի ատամները վերականգնվելու հնարավորություն ունենան ռեմիներալացման և ֆտորացման միջոցով: Սննդամթերքի հետ շաքար պարունակող մթերքների և ըմպելիքների սահմանափակումը ատամների քայքայման ռիսկը նվազեցնելու միջոցներից մեկն է: Մրգերի և մրգահյութերի մեջ պարունակվող շաքարերը, ինչպիսիք են գլյուկոզան, ֆրուկտոզան և մալտոզը, նույնպես կարող են առաջացնել ատամների քայքայում: Ստրեպտոկոկուս մուտանս բակտերիաները գտագործվում  են սախարոզան ՝ բիոֆիլմ կազմելու համար: Սախարոզը քայքայվում է գլյուկանսախարազի միջոցով, ինչը թույլ է տալիս բակտերիաներին օգտագործել ստացված գլյուկոզան ՝ գլյուկանի պոլիմերային թաղանթ ստեղծելու համար, իսկ ստացված ֆրուկտոզան ՝ որպես վառելիք ՝ կաթնաթթվի վերածվելու համար:
* Մրգային հյութի, քացախի և զովացուցիչ ըմպելիքների մեջ պարունակվող թթուները նվազեցնում են բերանի խոռոչի pH մակարդակը, ինչը հանգեցնում է էմալի դեմինալիզացմանը: Օրվա ընթացքում այնպիսի ըմպելիքներ խմելը, ինչպիսին է նարնջի հյութը կամ կոլան, մեծացնում է ատամների կարիեսի առաջացման վտանգը:[Source?]
* Մեկ այլ գործոն, որն ազդում է կարիեսի առաջացման ռիսկի վրա, մթերքների կպչունությունն է։ Որոշ մթերքներ կամ քաղցրավենիքներ կարող են կպչել ատամներին և այդպիսով նվազեցնել բերանի pH-ը երկար ժամանակով, հատկապես, եթե դրանք քաղցր են: Կարևոր է, որ ատամները մաքրվեն օրական առնվազն երկու անգամ, նախընտրելի է ատամի խոզանակով և ֆտորով պարունակվող ատամի մածուկով, որպեսզի հեռացնեն ատամներին կպած մթերքները: Կանոնավոր խոզանակելը և ատամի թելերի օգտագործումը նաև հեռացնում է ատամնափառը, որը ծածկում է ատամի մակերեսը:

### Մաստակ
Մաստակն օգնում է խոնավացնել բերանի խոռոչը ատամների արանքում և դրանց շուրջը, մաքրել և հեռացնել մանրէները, բայց երբ ատամները վատ վիճակում են, այն կարող է նաև վնասել կամ հեռացնել թույլ պլոմբները: Պնդում են, որ մաստակները բարելավում են ատամների առողջությունը: Առանց շաքարի մաստակը խթանում է թքի արտադրությունը և օգնում մաքրել ատամների մակերեսը:

### Սառույց ծամելը
Կոշտ առարկաները, ինչպիսիք են սառույց ծամելը կարող է ատամների ճաքեր առաջացնել, ինչն էլ կարող է հանգեցնել ատամների հետագա կոտրվածքների: Սառույցը ծամելը կապված է սակավարյունության ախտանիշների հետ: Անեմիա ունեցող մարդիկ հակված են նախընտրել  այնպիսի սնունդ, որը չունի սննդային արժեք:

## Այլ
Ծխելը պարոդոնտալ հիվանդության հետ կապված առաջատար ռիսկի գործոններից մեկն է: Ենթադրվում է, որ ծխելը թուլացնում և փոխում է նորմալ իմունային պատասխանները ՝ առաջացնելով կործանարար գործընթացներ և միաժամանակ արգելակելով վերականգնողական ռեակցիաները ՝ նպաստելով պարոդոնտալ հիվանդությունների առաջացմանը և զարգացմանը:

Պարբերաբար փսխումը, որը նկատվում է նյարդային բուլիմիայի և առավոտյան փսխման ժամանակ, նույնպես զգալի վնաս է հասցնում թթվային էրոզիայի պատճառով:

Մտավոր հետամնացություն ունեցող մարդկանց մոտ բերանի խոռոչի առողջության հետ կապված խնդիրներ, ինչպիսիք են լնդերի հիվանդությունը կամ ատամների քայքայումը, ավելի մեծ ռիսկ կա, քան ընդհանուր բնակչությունը: Ծանր հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար բերանի խոռոչի հիգիենայի կարևորությունը հասկանալը և բերանի խնամքի ավելի բարձր որակի հասնելու հմտություններ զարգացնելը կարող է առաջնահերթություն չլինել: Հետևաբար, ուսումնասիրություններ են իրականացվել մտավոր հաշմանդամություն ունեցող անձանց և նրանց խնամողների գիտելիքների և հմտությունների բարելավմանն ուղղված տարբեր գործողությունների գնահատման համար:

## Բերանի ողողում
Գոյություն ունեն բերանի ողողումների երեք տեսակ՝ աղ (աղի ջուր), եթերայուղեր (լիստերին և այլն) և քլորիխիդին գլյուկոնատ:

### Աղային լուծույթ
Ատամների հեռացման նման ընթացակարգերից հետո սովորաբար խորհուրդ է տրվում օգտագործել աղի լուծույթ (տաք աղաջուր): 2014 թվականին ավարտված ուսումնասիրությունը համեմատեց տաք աղի լուծույթով բերանի լվացման արդյունավետությունը և դրա բացակայությունը հեռացումից հետո խոռոչային ոստրաբորբի (չոր խոռոչ) կանխարգելման գործում: Ալվեոլային օստեիտի տարածվածությունն ավելի քիչ էր այն խմբում, որը նախատեսված էր աղի լուծույթով ողողելու համար, քան այն խմբում, որը դա չէր անում:

### Բուսական եթերայուղեր և ցետիլպիրիդինիում քլորիդ
Լիստերինի բերանի ողողման լուծույթի մեջ առկա եթերայուղերը պարունակում են էվկալիպտոլ, մենթոլ, թիմոլ և մեթիլ սալիցիլատ: CPC պարունակող բերանի ողողման լուծույթում առկա է ցետիլպիրիդինիումի քլորիդ, որը գտնվել  է այնպիսի ապրանքանիշերում, ինչպիսիք են Colgate Plax, Crest Pro Health, Oral B Pro Health Rinse: 2016 թվականին կատարված մետա-վերլուծության ընթացքում համեմատվել են EO-ի և CPC-ի բերանի խոռոչի ողողումները, և պարզվել է, որ ատամնափառի և գինգիվիտի մակարդակն ավելի ցածր է, երբ EO-ի բերանի խոռոչի ողողումն օգտագործվում է որպես մեխանիկական ատամնափառի հեռացման հավելում (ատամների և միջողնային տարածքների մաքրում):

### Քլորխեքսիդին
Քլորխեքսիդին գլյուկոնատը հակաբակտերիալ բերանի լվացման միջոց է, որը պետք է օգտագործվի միայն երկու շաբաթ ' ատամների և լեզվի վրա շագանակագույն բծերի առաջացման պատճառով, այն կարող է օգտագործվել նաև բերանի խոռոչի հիգիենայի համար: Եթերայուղերի համեմատ ՝ այն ավելի արդյունավետ է վերահսկում  ատամնափառի մակարդակը, բայց ավելի լավ ազդեցություն չունի գինգիվիտի վրա, ուստի այն սովորաբար օգտագործվում է հետվիրահատական վերքերը բուժելու կամ ատամնափառերը կարճաժամկետ վերացնելու համար:

### Նատրիումի հիպոքլորիտ
Ինչպես նշվեց ավելի վաղ, նատրիումի հիպոքլորիտը՝ սովորական կենցաղային սպիտակեցնող միջոց, կարող է օգտագործվել որպես 0,2% լուծույթ 30 վայրկյան տեւողությամբ շաբաթը երկու կամ երեք անգամ՝ որպես վնասակար բակտերիաների դեմ պայքարի էժան և արդյունավետ միջոց: Առևտրային արտադրանքը կազմում է 5% կամ 6%, ուստի դա պահանջում է արտադրանքի նոսրացում մոտ 30 գործակցով (կես ճաշի գդալ լիքը բաժակ ջրի մեջ): Լուծումը ժամանակի ընթացքում կկորցնի ակտիվությունը և կարող է դեն նետել մեկ օր անց:

## Ատամնաբուժական սարքերի խնամք
### Պրոթեզներ
Պրոթեզները պետք է կատարյալ մաքուր պահվեն: Խորհուրդ է տրվում օրական երկու անգամ ատամնաշարերի մեխանիկական մաքրում կատարել փափուկ մազերով խոզանակով և ատամնաշարը մաքրող մածուկով: Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել ատամի մածուկ, քանի որ այն չափազանց հղկող է ակրիլի համեմատ և մակերեսին թողնում է քերծվածքներ, որոնք կարող են պահել ատամնափառը: Պրոթեզները պետք է հանել գիշերը, քանի որ դրանք քնած ժամանակ թողնելը կապված է բերանի խոռոչի վատ առողջության հետ: Քնի ընթացքում ատամնաշարը թողնելը նվազեցնում է թքի պաշտպանիչ մաքրող և հակաբակտերիալ հատկությունները քանդիդա ալբիքանսի (բերանի խոռոչի կեռնեխ) և ատամնաշարի ստոմատիտի դեմ: ատամնաշարի տակ գտնվող բերանի լորձաթաղանթի բորբոքումն ու կարմրությունը : Ապացուցված է, որ տարեց մարդկանց մոտ քնած ժամանակ պրոթեզ կրելը զգալիորեն մեծացնում է թոքաբորբի զարգացման ռիսկը: Այժմ խորհուրդ է տրվում ատամնաշարը պահել չոր տարայի մեջ ամբողջ գիշեր, քանի որ պրոթեզները 8 ժամ չոր պահելը զգալիորեն նվազեցնում է ակրիլային ատամնաշարերի վրա քանդիդա ալբիքանսի քանակը:  Խորհուրդ է տրվում շաբաթը մեկ անգամ գիշերը պրոթեզները թրջել սոդայի պերօքսիդով ատամնաշարը մաքրող լուծույթի մեջ, քանի որ ապացուցված է, որ դա նվազեցնում է բակտերիաները և պաթոգենությունը:

### Ատամնակապեր
Ինչպես ատամնաշարը, ատամնակապերը պետք է ճիշտ մաքրել, առնվազն օրական մեկ անգամ՝ խուսափելով ատամի մածուկից և օգտագործելով օճառ։ Շաբաթական մեկ անգամ խորհուրդ է տրվում դրանք թրջել ալկալային-պերօքսիդ մաքրող հաբով։ Տաք ջուրը կարող է դեֆորմացնել ատամնակապը, ուստի ցանկալի է օգտագործել սառը ջուր։ Պլաստիկ պատյանում պահելը և օգտագործումից առաջ լվանալը նվազեցնում է բակտերիաների քանակը:

### Բրեկետներ
Բրեկետների դեպքում խորհուրդ է տրվում օգտագործել փոքր կամ հատուկ խոզանակ՝ դժվար հասանելի հատվածերը մաքրելու համար:Խորհուրդ է տրվում մաքրել ատամները յուրաքանչյուր ուտելուց հետո, ինչպես նաև օգտագործել բարձր ֆտորիդային ատամի մածուկ:Թելերի կանոնավոր օգտագործումը նույնքան կարևոր է, որքան խոզանակը և օգնում է հեռացնել ատամնափառի կուտակումը, ինչպես նաև սննդի փոքր մասնիկները, որոնք խրված են ձեր բրեկետների կամ ատամների միջև: Բրեկետների կամ միջատամնային խոզանակների համար նախատեսված թելերը նույնպես տարբերակ են: Ավելին, բուժման ընթացքում ատամնաբույժի կողմից յուրաքանչյուր 6-8 շաբաթը մեկ ֆտորիդի փրփուրի (ֆտորի բարձր կոնցենտրացիաների) կիրառումը կարող է նվազեցնել ատամների քայքայումը: Այնուամենայնիվ, այս կապակցությամբ ավելի շատ հետազոտություններ պետք է իրականացվեն:

## Կրթություն
ԱՄՆ-ում ատամների հիգիենիստ դառնալու համար պետք է հաճախել քոլեջ կամ համալսարան, որը հաստատված է ատամնաբուժական հավատարմագրման հանձնաժողովի կողմից և հանձնել Ազգային խորհրդի ատամնաբուժական հիգիենայի քննությունը: Կան մի քանի աստիճաններ, որոնք կարելի է ստանալ: Համայնքային քոլեջ հաճախելուց հետո դոցենտի աստիճանը ամենատարածվածն է և ստանալու համար պահանջվում է ընդամենը երկու տարի: Դա անելուց հետո կարելի է աշխատել ատամնաբուժարանում: Գոյություն ունի նաև բակալավրի կամ մագիստրոսի կոչում ստանալու տարբերակը, եթե նախատեսում եք աշխատել ուսումնական հաստատությունում՝ դասավանդելու կամ հետազոտելու նպատակով:

## Բերանի խոռոչի հիգիենա և ընդհանուր առողջություն
Մի քանի վերջին կլինիկական հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ բերանի խոռոչի հիվանդությունները և բորբոքումները (բերանի խոռոչի բակտերիաներ և բերանի խոռոչի վարակներ) կարող են ռիսկի գործոն լինել լուրջ համակարգային հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են:

* Սրտանոթային հիվանդություններ (սրտի կաթված, ինսուլտ)
* Բակտերիալ թոքաբորբ (հատկապես թոքերի արհեստական օդափոխման տակ գտնվող հիվանդների մոտ)
* Նվազ կամ չափազանց մեծ ծննդյան քաշ
* Շաքարային դիաբետի բարդություններ
* Օստեոպորոզ

## Կապը հոգեկան առողջության հետ
Հոգեկան խնդիրներ ունեցող մարդկանց մոտ հաճախ հանդիպում է ատամնաբույժի մոտ գնալու վախը: Նրանք ավելի հաճախ անտեսում են բերանի խնամքը, ինչը բերում է չոր բերանի, ատամների փտածության, ծնոտի ցավերի, լնդերի հիվանդությունների և նույնիսկ բերանի քաղցկեղի առաջացման: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հոգեկան խնդիրներ ունեցող մարդիկ 2.8 անգամ ավելի շատ են կորցնում իրենց ատամները:

Ավստրալիայում կատարված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հոգեկան խնդիրներ ունեցող անձինք ավելի քիչ են այցելում ատամնաբույժի և հաճախ ընդհանրապես չեն լվանում ատամները, ինչը հանգեցնում է ատամների քայքայման։ Շատերը խուսափում են ատամնաբույժից, քանի որ կարծում են, որ իրենց նկատմամբ խտրական վերաբերմունք կդրսևորվի:

Ուսումնասիրությունները որոնք ցույց են տվել, որ անհատները ավելի քիչ հավանական է, որ կանոնավոր կերպով գնան ատամնաբույժի, քանի որ նրանք կարծում էին, որ իրենց հետ այլ կերպ են վերաբերվելու, անարդար կամ դատողական: Չիկագոյի համալսարանի Հասարակական կարծիքի ուսումնասիրության ազգային կենտրոնում մոտ 17,000 հոգուց բաղկացած խմբին տրվել է հարցում, որի ընթացքում տրվել է մոտ 150 հարց: հարցման արդյունքները հրապարակվել են առցանց: Պարզվել է, որ մարդիկ, ովքեր տառապում են բերանի խոռոչի վատ վիճակից, ցածր եկամուտ ունեցող շրջաններից են, կանոնավոր կերպով չեն այցելել ատամնաբույժ և տառապել են վատ հոգեկան առողջությունով:

Հետազոտությանը, որին մասնակցել են 2784 հոգեկան խնդիրներ ունեցող հիվանդներ և ընդհանուր բնակչության 31084 մարդ, ինչպես նաև 131 բուժքույր, ատամների հիգիենիստը այդ հիվանդներին սովորեցրել է բերանի խոռոչի հիգիենայի կարևորության մասին: Ատամների հիգիենիստը  քսան րոպեանոց PowerPoint շնորհանդես տրամադրեց՝ ցույց տալու մաքրման ճիշտ մեթոդները: Հոգեկան խնդիրներ ունեցող հիվանդները նկատել են, որ նրանց բերանի խոռոչի հիգիենան բացակայում է, և շնորհանդեսից հետո նրանց բերանի խոռոչի խնամքը կտրուկ աճել է: Շապելը և նրա գործընկերները հայտնել են, որ հոգեկան խանգարումներ ունեցող մարդիկ ասում են, որ ոչինչ չեն ձեռնարկում բերանի խոռոչի առողջությունը պահպանելու համար: Նա պարզեց, որ այս մարդիկ տառապում են բերանի խոռոչի քրոնիկ ցավից, որը սթրեսային գործոն է, որը նվազեցնում է սերոտոնինի մակարդակը, ինչը սրում է նրանց հոգեկան խանգարումները:

### Կապը ճանաչողական անկման հետ
## Տես նաև

* Ատամնաթել
* Պարօդոնտոլոգիա
* Ատամների մաքրում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Histology and Embryology for Dental Hygiene
* World Health Organization site on oral health

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Հիգիենա