Ջեյմս Գորդոն Ֆարել

**Ջեյմս Գորդոն Ֆարել** (անգլերեն` *James Gordon Farrell.* ), իռլանդական ծագումով բրիտանացի գրող։ Լայն ճանաչում ու համբավ է ձեռք բերել առաջին հերթին *Կայսերական եռերգություն* խորագիրը կրող վիպաշարի  (*Խնդիրները*, *Կրիշնապուրի պաշարումը* և *Սինգապուրի գրավումը»*) շնորհիվ, որն արտացոլում և հետազոտում է բրիտանական գաղութատիրության քաղաքական և մարդկային հետևանքները։

## Կենսագրություն
Ֆարելը ծնվել է Լիվերպուլում, իռլանդական ծագում ունեցող ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ուիլյամ Ֆարելը, որ ժամանակին հաշվապահ էր Բենգալիայում, 1929 թվականին ամուսնացել էր Փրուդենս Ժոզեֆին Ռասելի հետ։ 12 տարեկանում Ջեյմսն ընդունվել է Լանկաշիրի *Ռոսալի* դպրոցը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ֆարելները տեղափոխվել են Դուբլին: *Ռոսալի* դպրոցն ավարտելուց հետո Ջեյմսը դասավանդել է Դուբլինում, այնուհետև աշխատել է Կանադական Արկտիկայում՝ Dew Line- ում: 1956 թվականին նա ընդունվել է *Բրասենոս* քոլեջ, որտեղ հիվանդացել է պոլիոմիելիտով: Այս հիվանդությունը նրա ստեղծագործություններում զգալի տեղ է գրավել։ 1960 թվականին նա գերազանցությամբ ավարտել է Օքսֆորդը՝ ստանալով ֆրանսերենի և իսպաներենի մասնագետի որակավորում և տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ  Երկու տարի դասավանդել է լիցեյում։

Ֆարելն իր առաջին վեպը՝ *«Մարդ՝ մի ուրիշ տեղից» վերնագրով,* հրատարակել է 1963 թվականին։

Ֆարելի գլխավոր ստեղծագործությունը համարվում է այսպես կոչված «Կայսերական եռերգությունը», որտեղ հեղինակը խոսում է Բրիտանական կայսրության փլուզման մասին։ Եռագրությնը կազմող վեպերից առաջինում՝ 1970 թվականին հրատարակված «Խնդիրներ»-ում արտացոլված են 1919-1921 թվականներին Իռլանդիայում տեղի ունեցած խռովությունները, 1973 թվականին լույս տեսած *Կրիշնապուրի պաշարումը* վեպում՝ 1857/1858 թվականներին Հնդկաստանում բռնկված սիփայների ապստամբութունը, 1978 թվականին լույս ընծայված  *Սինգապուրի գրավումը* վեպում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժաամանակ տեղի ունեցած Սինգապուրի անկումը։

1971 թվականին *«Խնդիրներ»* վեպի համար Ֆարելն արժանացել է Ջեֆրի Ֆաբերի հուշամրցանակին, 1973 թվականին էլ *«Կրիշնապուրի պաշարումը»* վեպի համար՝  Բուքերյան մրցանակին։ Ընդ որում՝ Բուքերյան մրցանակը ստանալիս Ֆարելը մրցանակի գլխավոր հովանավոր Բուքեր-ՄաքՔոնել ընկերությանը մեղադրել է Կարիբյան ավազանի երկրներում սևամորթ աշխատողներին շահագործելու մեջ։

1979 թվականին Ֆարելը լքել է Լոնդոնը և տեղափոխվել  Քորք կոմսությունում գտնվող Շիփս Հեդ թերակղզի: Մի քանի ամիս անց նա խեղդվել է Բանթրի ծովածոցում՝ ձկնորսության ժամանակ ժայռերից ընկնելով ծովը: Նա 44 տարեկան էր։ 2008 թվականին Սալման Ռուշդին ասել է. «Կասկած չկա, որ եթե նա անժամանակ չմահանար, այսօր կլիներ անգլերեն ստեղծագործող իսկապես խոշոր վիպասաններից մեկը: Նրա թողած երեք վեպերից յուրաքանչյուրը յուրովի արտակարգ է»:

2010 թվականին *Խնդիրներ* վեպը հետահայաց արժանացել է *Lost Man Booker* մրցանակին, որը սահմանվել էր 1970-ականներին հրատարակված ստեղծագործությունները վերագնահատելու նպատակով: Բանն այն է, որ այն ժամանակ մրցանակաբաշխության կանոնների փոփոխության պատճառով « *Խնդիրներ»* վեպը և կարճ ցանկում ընդգրկված մյուս երկերը չէին դիտարկվել ժյուրիի կողմից։

Չարլզ Սթարիջը «Խնդիրներ» վեպը վերածել է սցենարի, որի հիման վրա ռեժիսոր Քրիստոֆեր Մորահանը 1988 թվականին հեռուստաֆիլմ է նկարահանել բրիտանական հեռուստատեսության համար:

## Երկեր
; Արձակ

* *A Man From Elsewhere / Մարդ՝ մի ուրիշ տեղից.* վեպ, 1963 թ.
* *The Lung / Թոքը*, 1965 թ.
* *A Girl in the Head / Գլխի մեջ՝ մի աղջիկ.* 1967 թ.
* *Troubles / Խնդիրներ*, 1970 (Empire Trilogy 1):
* *The Siege of Krishnapur / Կրիշնապուրի պաշարումը*, 1973 (Empire Trilogy 2):
* *The Singapore Grip / Սինգապուրի գրավումը*, 1978 (Empire Trilogy 3):

; Հետմահու հրատարակություններ

* 1973–74: *The Pussycat Who Fell in Love with a Suitcase. Atlantis. 6 (Winter 1973/4), pp.&nbsp;6–10*
* *The Hill Station; and An Indian Diary* *Անավարտ վեպ և հնդկական օրագիր*, 1981 թ.

; Նամակագրություն

* Lavinia Greacen: *J. G. Farrell in His Own Words. Selected Letters and Diaries /* Լավինիա Գրեյսեն. *Ջեյ Ջի Ֆարելն իր իսկ խոսքերով.* *Ընտրյալ նամակներ և օրագրեր*, 2009 թ.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 1979 Bernard Bergonzi, *The Contemporary English Novel*
* 1981 John Spurling, Margaret Drabble, Malcolm Dean. "The Hill Station"—Personal Memories of J. G. Farrell
* 1997 Ralph Crane and Jennifer Livett. "Troubled Pleasures: The Fiction of J. G. Farrell". Dublin: Four Courts Press.
* 1997 Michael C. Prusse. "Tomorrow is Another Day": The Fictions of James Gordon Farrell. Tübingen and Basel: Francke. 
* 1997 Derek Mahon. "The World of J. G. Farrell" (poem), October 1997
* 1999 Ralph Crane, ed. "J. G. Farrell: The Critical Grip". Dublin: Four Courts Press.
* 1999 Lavinia Greacen: "J. G. Farrell: The Making of a Writer" (full-length biography). London: Bloomsbury. 
* 2000 Elisabeth Delattre: "Histoire et fiction dans Troubles de J. G.Farrell", Études Irlandaises, printemps 2000, n° 25–1, pp.&nbsp;65–80
* 2002 Elisabeth Delattre: "Du Monde romanesque au poème: 'The World of J. G. Farrell' de Derek Mahon", Études Irlandaises, printemps 2002, n° 27–1, pp.&nbsp;93–105
* 2003 Elisabeth Delattre: "Intégrer, exclude ou la genèse d'une œuvre: Troubles de J. G. Farrell", in Irlande: Inclusion, exclusion, publié sous la direction de Françoise Canon-Roger, Presses Universitaires de Reims, 2003, pp.&nbsp;65–80.
* 2003 Michael C. Prusse "British and Irish Novelists Since 1960". Gale: Detroit. 
* 2007 John McLeod, "J. G. Farrel", Tavistock: Northcote House, 2007. 
* 2009 Lavinia Greacen: "J. G. Farrell in His Own Words Selected Letters and Diaries". Cork: Cork University Press. 
* 2024  Claire Seiler: “J. G. Farrell’s Lost Polio Novel.” *PMLA/Publications of the Modern Language Association of America* 139.5 (2024): 821–836.

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված «Գրական հանրագիտարանում»
* Tribute in the Melbourne "Age"

Կատեգորիա:1935 ծնունդներ
Կատեգորիա:1979 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուքերյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խեղդվածներ
Կատեգորիա:Հունվարի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Օգոստոսի 11 մահեր
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ