Կալուգայի մարզային գավառագիտական թանգարան

**Կալուգայի մարզային գավառագիտական թանգարան** (), միասնական թանգարան-արգելոց Կալուգա քաղաքում և տարածաշրջանում։

Կալուգայի մարզային գավառագիտական թանգարան-արգելոցի տնօրինությունն ու գլխավոր գրասենյակը գտնվում են Կալուգա քաղաքում՝ Պուշկինի փողոցի թիվ 4 շենքում։

Թանգարանի հավաքածուն բաղկացած է հսկայական թվով ցուցանմուշներից և հավաքածուներից, այդ թվում՝ «Հնագիտության», «Փայտ», «Փաստաթղթեր և հազվագյուտ գրքեր», «Թանկարժեք մետաղներ», «Գեղանկարչություն, գրաֆիկա, քանդակ», «Կերամիկա, ապակի», «Մետաղ», «Դրամագիտություն», «Գիտական և բնական հավաքածուներ», «Զենք, պաշտպանիչ զենք», «Զինամթերք», «Այլ» (18-20-րդ դարերի կենցաղային իրեր, արևելյան ծագման տարբեր արձանիկներ, կենցաղային տեխնիկայի մոդիֆիկացիաներ. 20-րդ դարի), «Գործվածքներ», «Նամականիշների հավաքածու», «Ֆիլումենիա», «Միջատաբանություն» և այլն։

## Պատմություն
Ռուսաստանի հնագույն գավառագիտական թանգարաններից մեկն է։ Հիմնադրվել է 1897 թվականի ապրիլի 20-ին (մայիսի 2), Կալուգա քաղաքում։ Գավառագիտական պատմական թանգարանի առաջին ցուցադրությունը բաղկացած է եղել հնագիտական գտածոներից, հին մետաղադրամներից և կենցաղային իրերից կազմված մի քանի ցուցափեղկերից։ Թանգարանը այցելուների համար բաց է եղել շաբաթական երկու օր։ Տարվա ընթացքում թանգարան է այցելել մոտ 500 մարդ։ Առաջին ցուցադրությունը տեղակայված է եղել 17-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձան հանդիսացող շենքում՝ վաճառական Կորոբովների պալատում։ Թանգարանային ֆոնդերի ստեղծման ակունքներում կանգնած են ռուս հայտնի գիտնականներ, հնագետներ և տեղացի պատմաբաններ։ Տարիների ընթացքում թանգարանը ղեկավարել են՝ Ի. Դ. Չետիրկինը, Ա. Ի. Մարտինովիչ-Լաշևսկին, Պ. Ա. Տրեյտերը, Վ.Ի.Ասոնովը։ Թանգարանի աշխատակիցները ձեռք են բերել և պահպանել Ալեքսանդր Պուշկինի նամակները, որոնք հետագայում տեղափոխվել են բանաստեղծի Մոսկվայի թանգարան։ 1900 թվականից թանգարանում է պահվում Նիկոլայ Գոգոլի գրիչը։ 1905 թվականին ֆոնդերում արդեն հաշվառված է եղել ավելի քան 1000 ցուցանմուշ, իսկ 1915 թվականին կալուգացի հայտնի հրապարակախոս և գավառագետ Դմիտրի Մալինինը, ով աշխատել է որպես գրադարանի վարիչ, թանգարանում կատարել է 1200 միավոր ցուցանմուշների գույքագրում։

1917 թվականի հեղափոխություններից հետո՝ 1918 թվականին, թանգարանը փոխանցվել է «Կալուգայի հնությունների և գեղարվեստական գործերի պաշտպանության միությանը», իսկ մի փոքր ուշ՝ Ժողովրդական կրթության նահանգային վարչության ենթակայության ներքո և կոչվել է «Գավառական պատմության թանգարան»։ Այդ ժամանակ թանգարանը ստացել է պահպանության վկայական։ 1922 թվականից գլխավոր ցուցադրությունը գտնվում է առաջին գիլդիայի վաճառական և Կալուգայի բուրգոմիստր Իվան Մաքսիմովիչ Զոլոտարևի նախկին քաղաքային դաստակերտում։ 20-րդ դարի սկզբին այստեղ է գտնվել Կալուգայում հայտնի Ալեքսանդր Կոլոգրիվովի նոտարական գրասենյակը։ 1919 թվականին դաստակերտը ազգայնացվել է և բազմաթիվ խնդրագրերից հետո 1922 թվականի հուլիսի 30-ին այն փոխանցվել է թանգարանին։

1924 թվականին Ակիմ Ռիժիչկինի անվան «Բարեկիրթ կրթության համար» քաղաքային թանգարանը և 1918 թվականին ստեղծված Արվեստի թանգարանը դարձել են թանգարանային համալիրի մի մասը։

1931 թվականին թանգարանը կոչվել է Տարածաշրջանային հիմնական պետական թանգարան, որի ֆոնդերին փոխանցվել են եկեղեցիների և դաստակերտների ունեցվածքը։         Մինչև 1939 թվականը թանգարանի ֆոնդերում հաշվառված են եղել ավելի քան 10000 ցուցանմուշներ։

Կալուգայի օկուպացիայի ժամանակ հավաքածուի մի մասը թալանվել է։ 1941 թվականի աշնանը չի հաջողվել տարհանել թանգարանի ֆոնդերը։ Կալուգայի ճարտարապետական հուշարձանների պաշտպանության և վերականգնման ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի հանձնաժողովի 1942 թվականի ապրիլի 4-ի թիվ 2/11 արձանագրությամբ նշվել է․

1944 թվականին Կալուգայի մարզի ձևավորմամբ թանգարանը ձեռք է բերել մարզային թանգարանի կարգավիճակ։ 1945 թվականին թանգարանում եղել է 7712 ցուցանմուշ, որից ցուցադրվել է 2413-ը։

Կալուգայի գավառագիտական թանգարանի բարձրարժեք ֆոնդերը գոյացել են ավելի քան հարյուր տարիների ընթացքում։ Թանգարանի հավաքածուում հաշվառված է միայն հիմնական ֆոնդի ավելի քան 100,000 միավոր, որոնք համակարգված են թեմատիկ հավաքածուների մեջ։

## Մասնաճյուղեր և ցուցադրություններ
Թանգարան-արգելոցի մասնաճյուղերն ու ցուցադրությունները գտնվում են  Կալուգա քաղաքում և մարզի տարածքում։

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Малинин Д. И.։ Калуга. Опыт исторического путеводителя по Калуге и главнейшим центрам губернии
* 
* 

## Հոդվածներ և հրապարակումներ

* Известия Калужской ученой архивной комиссии. — Калуга, 1891—1914.
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 

Կատեգորիա:1897 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1897 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կալուգայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ