Իդա Պֆեյֆեր

**Իդա Լաուրա Պֆեյֆեր**, նաև **Պֆայֆեր** (, ), ավստրիացի ճանապարհորդ, առաջին կին ճանապարհորդներից մեկը։ Նրա գրքերը թարգմանվել են 7 օտար լեզուներով։ Եղել է Բեռլինի և Փարիզի Աշխարհագրական ընկերությունների անդամ, Լոնդոնի Թագավորական աշխարհագրական ընկերություն չի ընդունվել այն պատճառով, որ այնտեղ կանանց չէին ընդունում։

Պֆեյֆերը ճանապարհորդել է ավելի քան 240000 կմ ծովում և մոտավորապես 32000 կմ ցամաքում՝ մուտք գործելով այնպիսի երկրներ, որտեղ նախկինում եվրոպացիներ չեն այցելել։

## Կենսագրություն
Իդա Պֆեյֆերը ծնվել է 1797 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վիեննայում՝ Ռեյեր անունով հարուստ վաճառականի ընտանիքում։ Երեխա ժամանակ գերադասել է տղամարդու հագուստը և պաշտել սպորտով զբաղվել, որի նկատմամբ սեր է արթնացրել հայրը։ Իդան ստացել է կրթություն, որն այն ժամանակ տալիս էին տղաներին։

Իր առաջին մեծ ճանապարհորդությունը կատարել է դեպի Պաղեստինում և Եգիպտոս, երբ ընդամենը 5 տարեկան էր։ Այս փորձից ստացած տպավորությունները մնացել են ամբողջ կյանքում։ Հոր մահից հետո, երբ Իդան 9 տարեկան էր, նրա մայրը, որը բացասաբար էր վերաբերում իր դստեր ոչ կանացի կենսակերպին, Իդային համոզել է կրել կանացի հագուստ և դաշնամուր նվագել սովորել։

1820 թվականի մայիսի 1-ին Իդան ամուսնացել է դոկտոր, Լվովի իրավաբան Մարկ Անտոն Պֆայֆերի հետ, որը կապված էր Ավստրիայի իշխանությունների հետ։ Նրա ամուսինն իրենից մեծ էր 24 տարով և նախկինում ամուսնացած էր եղել ու ուներ մեծահասակ որդի։ 1831 թվականին մահացել է Իդայի մայրը, 1838 թվականին՝ ամուսինը։

## Ճանապարհորդություններ
Այն բանից հետո, երբ Իդայի որդիներն սկսել են առանձին ապրել, նա վերջապես կարողացել է իրականացնել օտար երկրներում ճանապարհորդելու իր մանկական երազանքները։ Ավելի ուշ նա իր «Ճանապարհորդություն դեպի Իսլանդիա» գրքում գրել է հետևյալ տողերը. Երբ ես ընդամենը փոքրիկ երեխա էի, ես արդեն իսկ աշխարհը տեսնելու շատ մեծ ցանկություն ունեի։ Երբ ես հանդիպում էի սայլակառքերի, ես անգիտակցաբար կանգ էի առնում և նայում նրանց, մինչև նրանք տեսադաշտից դուրս էին գալիս, ես նախանձում էի ֆորեյտորին, որովհետև մտածում էի, որ նա պետք է որ նոր վերադառնար ինչ-որ մեծ ճանապարհորդությունից։

1842 թվականին նա ճանապարհորդություն է իրականացրել Դանուբի երկայնքով Սև ծով և դեպի Ստամբուլ։ Այնտեղից նա իր ճանապարհը շարունակել է դեպի Պաղեստին և Եգիպտոս, որից հետո Իտալիայով վերադարձել է տուն։ Իր ճանապարհորդության մասին զեկույցը հրապարակել է «Reise einer Wienerin in das Heilige Land» («Վիեննացի կնոջ ճանապարհորդությունը Սուրբ երկրում») գրքում։ Այդ հրատարակությունից ստացված փողերը նրան հնարավորություն են տվել հետագայում ֆինանսավորել ևս մեկ ճանապարհորդություն։

1845 թվականին Իդան ուղևորվել է Սկանդինավիա և Իսլանդիա՝ իր ճանապարհորդությունը նկարագրելով «Reise nach dem skandinavischen Norden und der Insel Island» («Ճանապարհորդություն դեպի Սկանդինավիայի հյուսիս և Իսլանդիա կղզի») երկհատորյակում։

### Շուրջերկրյա առաջին ճանապարհորդություն
1846 թվականին Իդան մեկնել է շուրջերկրյա ճանապարհորդության՝ այցելելով Բրազիլիա, Չիլի, Հարավային Ամերիկայի այլ երկրներ, Տահիտի, Չինաստան, Հնդկաստան, Իրան, Փոքր Ասիա և Հունաստան և տուն վերադառնալով 1848 թվականին։ Ուղևորության արդյունքում նա հրատարակել է «Eine Frau fährt um die Welt» («Կինը ճանապարհորդում է աշխարհով մեկ») գիրքը։

### Շուրջերկրյա երկրորդ ճանապարհորդություն
1851 թվականին Իդան ուղևորվել է Անգլիա, իսկ այնտեղից՝ Հարավային Ամերիկա՝ հույս ունենալով թափանցել մայրցամաքի խորքը, սակայն Աֆրիկայի խորքերում ճանապարհորդելու նրա հույսերը չեն իրականացել, դրա փոխարեն նա ճանապարհը շարունակել է դեպի Մալայան կղզեխումբ՝ 18 ամիս անցկացնելով Զոնդյան կղզիներում, որտեղ՝ Բոռնեոյում, այցելել է դայակներին և դարձել առաջինը, ով նկարագրել է բատակների կյանքը Սումատրայում և Մոլուքյան կղզիներում։

Ավստրալիա այցելելուց հետո Իդան ուղևորվել է Կալիֆոռնիա, Օրեգոն, Պերու, Էկվադոր, Նոր Գրանադա և այնուհետև նորից հյուսիս՝ Մեծ Լճեր՝ տուն վերադառնալով միայն 1854 թվականին։ Նրա «Meine zweite Weltreise» (*Իմ երկրորդ շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը») պատումը հրատարակվել է 1856 թվականին Վիեննայում և 1857 թվականին Լոնդոնում։

=== Մադագասկար ===
1857 թվականի մայիսին Իդան ուղևորվել է ուսումնասիրելու [[Մադագասկար]]ը, որտեղ սրտանց ընդունվել է թագուհի Ռանավալունա I-ի կողմից։ Նա Ժան Լաբորի և Ժոզեֆ-Ֆրանսուա Լամբերի, ինչպես նաև թագաժառանգ Ռակոտոյի (ապագա թագավոր Ռադամա II) հետ ինքնակամ ներգրավվել է կառավարության դեմ դավադրության մեջ։ Երբ դավադրությունը բացահայտվել է, թագուհին մահապատժի է ենթարկել դրան մասնակցած [[մալգաշներ]]ին, բայց եվրոպացիներին խնայել է՝ 1857 թվականի հուլիսին նրանց արտաքսելով։ Պֆեյֆերը [[Անտանանարիվու]] մայրաքաղաքից դեպի ափամերձ նավահանգիստ անցնելու ընթացքում վարակվել է արևադարձային ինչ-որ հիվանդությամբ (ամենայն հավանականությամբ [[մալարիա]]յով) և այդպես էլ չի ապաքինվել։

Նա մահացել է Վիեննայում մեկ տարի անց՝ 1858 թվականին, ամենայն հավանականությամբ, մալարիայի հետո առաջացած բարդություններից։ Նրա վերջին ճանապարհորդության օրագիրը՝ «Reise nach Madagaskar» («Ուղևորություն դեպի Մադագասկար»), տպագրվել է 1861 թվականին Վիեննայում և իր մեջ ներառել է նրա կենսագրությունը, որը գրել էր նրա որդին՝ Օսկար Պֆեյֆերը։

== Բնական պատմություն ==
Իր ճանապարհորդությունների ընթացքում Իդան հավաքել էր բույսերի, միջատների, կակղամորթների, ծովային ֆլորայի և ֆաունայի ներկայացուցիչների և հանքանյութերի հավաքածուներ։ Մանրակրկիտ փաստաթղթավորված հավաքածուները վաճառվել են [[Բնագիտության պատմության թանգարան (Վիեննա)|Վիեննայի բնագիտության թանգարանում]] և Բեռլինի բնագիտության թանգարանում։

== Կերպարը գրականության մեջ ==
Իդա Պֆեյֆերը հայտնվել է [[Հենրի Դեյվիդ Թորո]]յի «Ուոլդեն, կամ Կյանքն անտառում» գրքի էջերում։ Թորոն պատմում է այն մասին, թե ինչպես էր նա ավելի ու ավելի քաղաքակիրթ հագուստ հագնում, երբ մոտենում էր նրա տանը։

== Աշխատություններ ==
* «Reise einer Wienerin in das Heilige Land» (Վիեննա, 1848),
* «Reise nach dem Skandinavischen Norden und der Insel Island» (Պեշտ, 1816),
* «Eine Frauenfahrt um die Welt» (Վիեննա, 1850),
* «Meine zweite Weltreise» (ib., 1856),
* «Reise nach Madagaskar» (հրատարակել է նրա որդին, Պ-ի կենսագրության հետ, Վիեննա, 1861)։

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://sophie.byu.edu/?q=node/3349 Works by Ida Laura Pfeiffer] (Իդա Լաուրա Պֆայֆերի աշխատանքներ) at The Sophie Project
* [https://gutenberg.org/ebooks/author/3807 Works by Ida Pfeiffer] at Project Gutenberg
* 
* [https://archive.org/search.php?query=((subject:%22Pfeiffer,%20Ida%20Laura%22%20OR%20subject:%22Pfeiffer,%20Ida%20L.%22%20OR%20subject:%22Pfeiffer,%20I.%20L.%22%20OR%20subject:%22Ida%20Laura%20Pfeiffer%22%20OR%20subject:%22Ida%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20subject:%22I.%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20creator:%22Ida%20Laura%20Pfeiffer%22%20OR%20creator:%22Ida%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20creator:%22I.%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20creator:%22I.%20Laura%20Pfeiffer%22%20OR%20creator:%22Pfeiffer,%20Ida%20Laura%22%20OR%20creator:%22Pfeiffer,%20Ida%20L.%22%20OR%20creator:%22Pfeiffer,%20I.%20L.%22%20OR%20creator:%22Pfeiffer,%20I.%20Laura%22%20OR%20title:%22Ida%20Laura%20Pfeiffer%22%20OR%20title:%22Ida%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20title:%22I.%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20description:%22Ida%20Laura%20Pfeiffer%22%20OR%20description:%22Ida%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20description:%22I.%20L.%20Pfeiffer%22%20OR%20description:%22Pfeiffer,%20Ida%20Laura%22%20OR%20description:%22Pfeiffer,%20Ida%20L.%22)%20OR%20(%221797-1858%22%20AND%20Pfeiffer))%20AND%20(-mediatype:software) Works by or about Ida Laura Pfeiffer] at Internet Archive
* [http://librivox.org/author/4525 Works by Ida Laura Pfeiffer] at LibriVox (public domain audiobooks) 
* 2 short radio episodes *American Steamers* and *A Bear in the Streets* from *A Lady’s Second Journey Round the World'', 1855. California Legacy Project.

Կատեգորիա:Ավստրիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բնագետներ