Նիկոլայ Լիտվինով

**Նիկոլայ Լիտվինով** (, ), խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, եղել է ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1972 թվական)։ Երեխաների համար ռադիոհեռարձակման խորհրդային առաջատար վարպետներից մեկն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1907 թվականի մայիսի 6-ին, Թիֆլիս քաղաքում (այժմ` Թբիլիսի)։ Նրա մայրը հելլենուհի Եվդոկիա Ատմանակին էր, ծագում էր հույների ընտանիքից, որոնք հաստատվել էին Ղրիմում 19-րդ դարի կեսերին, հայրը` Վլադիմիր Լիտվինովը, ծագումով կուբանյան կազակներից էր, ապրում էր ադիգեական ստանիցայում։

Սովորել է ՑՏԵՏԻՍ-ում (հետագայում` Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտում)` Ա. Պետրովսկու կուրսում։

1926-1930 թվականներին որպես դերասան է աշխատել Մոսսովետի անվան թատրոնում, այնուհետև` Սմոլենսկ քաղաքի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անվան դրամատիկական թատրոնում, որտեղ խաղացել է Ժադովի և Օվոդի դերերը։

1933-1941 թվականներից եղել է Լենսովետի անվան թատրոնի դերասան, այնուհետև աշխատել է Մոսկվայի Փոքր թատրոնի դրամաների ստուդիայում և Մոսկվայի Լենինի անվան կոմերիտմիության թատրոնում։ «Պյոտր Առաջին» (1937 թվական) ֆիլմում փոքր դեր է կատարել։

1932 թվականից սկսել է աշխատել ռադիոյում, նախ` որպես դերասան, հետագայում (1938 թվականից) և՛ որպես ռեժիսոր, և հատկապես երեխաների համար որպես ռադիոհաղորդման դերասան։ Լայնորեն հայտնի է եղել որպես «ռադիոկախարդ» (ֆիրմային կախարդման բառերն էին` «կրիբլե, կրիբլե, բումս»)։

Առավել հայտնի աշխատանքներից են` «Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները» (1949 թվական, ըստ Ալեքսեյ Տոլստոյի հեքիաթի, բեմադրությունն ըստ Ռոզա Իոֆֆեի), որտեղ Լիտվինովը խաղացել է բոլոր դերեը` այդ փաստով կարելի է  նկարագրել Լիտվինովի բազմակողմանի տաղանդը, «Անագե տոկուն զինվորիկը» (ըստ Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթի), «Թմբկահարի ճակատագիրը» և «Հեռու երկրները» (ըստ Արկադի Գայդարի) «Պատմություն այն մասին, թե ինչպես Իվան Իվանովիչը կռվեց Իվան Նիկիֆորովիչի հետ» (ըստ Նիկոլայ Գոգոլի), «Կրակը ցատկում է», «Սինյուշկայի ջրհորը» և այլն (ըստ Պավել Բաժովի հեքիաթների) և այլն։

Երեխաների համար բեմադրել է «Դե գուշակիր» ռադիոխաղերի շարքը, որում ինքը մասնակցել է որպես հաղորդավար։ Իր ստեղծագործական կյանքի համար Նիկոլայ Լիտվինովը բեմադրել է հարյուրավոր ռադիոներկայացումներ և ղեկավարել է հազարավոր ռադիոհաղորդումներ։ 1970-ական 1980-ական թվականներին հաջողությություն է վայելել «Ռադիոդաստիարակ» հաղորդումը, որը նույնպես ստեղծվել է Լիտվինվի ղեկավարությամբ և իր մասնակցությամբ։ Դերասանի նշանավոր ինտոնացիան և «Բարև՛, ընկեր։ Ուզո՞ւմ ես, ես քեզ հեքիաթ պատմեմ» դիմումը դարձել են Լիտվինովի «այցետոմսը»։ Լիտվինովը բազմիցս մասնակցել է մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի հնչյունավորմանը։

Վերջին ռադիոձայնագրությունը կատարել է 1987 թվականի դեկտեմբերի 24-ին և մահացել է դեկտեմբերի 27-ին։

Թաղված է Մոսկվա քաղաքի Վագանկովյան գերեզմանատանը։

**Մուլտֆիլմերի հնչյունավորում**

* 1949 թվական` Օտար ձայն` *թռչուն / պատմող*
* 1951 թվական` Հեքիաթ անկենդան արքայադստերի մասին և յոթ դյուցազունների մասին` *5 և 7 դյուցազունները*     
* 1953 թվական` Անտառային համերգ` կատու (տիտրերում չէ) 
* 1956 թվական` Անճոռնի ճուտիկը` *պատմող*  
* 1956 թվական` Միլիոնը պարկում` *գեր մարդ* 
* 1958 թվական` Պետյան և գայլը` *տեքստը կարդում է <small>(տիտրերում չէ)</small>*
* 1958 թվական` Չտեսնված գեղեցկություն` *պատմող <small>(տիտրերում չէ)</small>*
* 1960 թվական` Երեք փեսաները` *պատմող <small>(տիտրերում չէ)</small>*   
* 1961 թվական` Ճպուռն ու մրջյունը` *տեքստը կարդում է <small>(տիտրերում չէ)</small>*
* 1962 թվական` Թագուհի Ատամի խոզանակ` *պատմող <small>(տիտրերում չէ)</small>* 
* 1963 թվական` Պարոն Տվիստեր` *տեքստը կարդում է* 
* 1966 թվական` Հպարտ նավակը` *տեքստը կարդում է*
* 1967 թվական` Փղիկը` *պատմող*  
* 1968 թվական` Ուլիկը, որ հաշվում էր մինչև տասը` 
* 1968 թվական` Սպիտակ մորթին` *պատմող*  
* 1969 թվական` Չսովորած դասերի երկրում` *ռադիոընդունիչ*
* 1969 թվական` Արևի սերմնահատիկը` *պատմող* 
* 1972 թվական` Ուրախ կարուսել № 04. «Լռակյաց գերմանամուկը» *տեքստը կարդում է*
* 1973 թվական` Կախարդական լապտերները` *պատմող*  
* 1974 թվական` Ուրախ կարուսել № 06. «Խառնաշփոթություն»` *տեքստը կարդում է*
* 1978 թվական` Մատնաչափիկը (Ճապոնիա)` *պատմող <small>(տիտրերում չէ)</small>*
* 1980 թվական` Գործը հաջողվել է` *պատմող / Մումի-հայրիկ* 
* 1981 թվական` Ամառը Մումի դոլում` *պատմող / Մումի-հայրիկ* 
* 1983 թվական` Մումի դոլում աշուն է գալիս`  *պատմող*  

**Ֆիլմերի հնչյունավորում**
* 1953 թվական` Չուկը և Գեկը` *ձայն կադրի հետևից (տիտրերում չէ)*  
* 1982 թվական` Արցունքները կաթում էին`  *պատմող*

**Ընտանիք**
* Կինը` Լյուդմիլա (Նոենիլա) Մարատովա (14.11.1928-2008 թվական), եղել է ՌԽՖՍՀ վաստակավոր դերասանուհի (12.02.1985 թվական), Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի ուսուցիչ (բեմական խոսք) և Համամիութենական ռադիոյի հաղորդավար, 1978 թվականից եղել է դերասան Ռոստիսլավ Պլյատի կինը։
* Որդին ջութակահար, միջազգային մրցույթների դափնեկիր Վլադիմիր Լիտվինովն է (1934-1976 թվական)։
* Դուստրը դերասանուհի, գեղարվեստական խոսքի վարպետ, Ռուսաստանի վաստակավոր դերասանուհի Նատալյա Լիտվինովան (1941-2012 թվական) է։
* Թոռը դերասան, ավելի քան 140 աուդիոգրքերի կատարող Իվան Լիտվինովն է (ծն. 1978 թվական)։

## Կոչում և մրցանակներ
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1956 թվական)։
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1972 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկոլայ Լիտվինովի կենսագրությունը
* Նիկոլայ Լիտվինովի կենսագրությունը և լուսանկարներ
* 100 տարի Լիտվինովի ծննդից 
* «Նա պարզապես հրաշագործ էր աշխատում (հարցազրույց դստեր` Նատալյա Լիտվինովայի հետ)
* 

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ