Շառլոտ դ’Էոն

**Շառլոտ դ’Էոն դը Բոմոն կամ Շառլ դ’Էոն դը Բոմոն** ( ֆրանս.՝ Charlotte d'Éon de Beaumont or Charles d'Éon de Beaumont, ), հայտնի որպես Շեվալիե դ’Էոն կամ Շեվալիեր դ’Էոն, ֆրանսիացի դիվանագետ, լրտես և զինվոր: Դ’Էոնը մասնակցել է Յոթնամյա պատերազմին և լրտեսել է ի օգուտ Ֆրանսիային, Ռուսաստանում և Անգլիայում գտնվելու ժամանակ։ Դ’Էոնը ուներ երկսեռ ֆիզիկական առանձնահատկություններ և բնական ընդունակություններ՝ նմանակման ու լրտեսության համար։ Նա հասարակությանը ներկայանում էր որպես տղամարդ և 49 տարի զբաղվել է տղամարդկային գործունեությամբ, սակայն այդ ընթացքում դ’Էոնը հաջողությամբ ներթափանցել է Ռուսաստանի կայսրուհի Ելիզավետայի արքունիքը՝ ներկայանալով որպես կին։ 1777 թվականից դ’Էոնը ապրել է որպես կին և պաշտոնապես ճանաչվել է կին Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XVI-ի կողմից։

## Վաղ կյանք, ընտանիք և կրթություն
Դ’Էոնը ծնվել է Բուրգունդիայի Տոնեռ քաղաքում գտնվող «Օտել դ’Ուզես»-ում՝ աղքատ ֆրանսիական ազնվական ընտանիքում։ Դ’Էոնի հայրը՝ Լուի դ’Էոն դը Բոմոնը, փաստաբան էր և թագավորական կալվածքների կառավարիչ, հետագայում դարձել է Տոնեռի քաղաքապետ և Փարիզի գեներալիտեի վերատեսուչ-ենթապատվիրակ։ Դ’Էոնի մայրը՝ Ֆրանսուազ դը Շառանտոնը, Իսպանիայի և Իտալիայի պատերազմներում բանակների գլխավոր հանձնակատարի դուստրն էր։

Դ’Էոնի վաղ կյանքի մասին հայտնի տեղեկությունների մեծ մասը գալիս է «Շեվալիե դ’Էոն դը Բոմոնի հետաքրքրությունները» գրքից՝ մասամբ ուրվական հեղինակությամբ գրված ինքնակենսագրությունից, ինչպես նաև Բրեմ Ստոքերի՝ Շեվալիեի մասին շարադրությունից, որը տեղ է գտել նրա 1910 թվականի «Հայտնի խաբեբաներ»(Famous Impostors) գրքում։ Դ’Էոնը գերազանց էր սովորում դպրոցում․ 1743 թվականին նա Տոնեռից տեղափոխվել է Փարիզ և 1749 թվականին, 21 տարեկանում, քաղաքացիական և կանոնական իրավունքի կրթություն է ավարտել Մազարին քոլեջում։

## Վաղ կարիերա
Դ’Էոնը սկսել է գրական գործունեություն՝ որպես Էլի Կատրին Ֆրերոնի Année littéraire հանդեսի հեղինակակից, և ուշադրություն է գրավել որպես քաղաքական գրող՝ 1753 թվականին հրապարակված ֆինանսական և վարչական հարցերին նվիրված երկու աշխատությունների միջոցով։ Հետագայում դ’Էոնը դարձել է Բերտիե դը Սովինյիի՝ Փարիզի վերատեսուչի քարտուղարը, աշխատել է որպես ֆինանսական վարչության ադմինիստրատորի քարտուղար և 1758 թվականին Malesherbes-ի կողմից նշանակվել է թագավորական գրաքննիչ՝ պատմության և գրականության ոլորտում։

## Կյանքը որպես լրտես

1756 թվականին դ’Էոնը միացել է գաղտնի լրտեսական ցանցին, որը կոչվում էր «Թագավորի գաղտնիքը» (Secret De Roi) և գործում էր Լուի XV-ի կողմից՝ կառավարությունից գաղտնի: Այդ ցանցը երբեմն առաջ էր բերում պաշտոնական քաղաքականությանը և պայմանագրերին հակասող նախաձեռնություններ։ Դ’Էոնի հուշագրությունների համաձայն (թեև այդ պատմությունը փաստաթղթային ապացույցներ չունի), միապետը նրան ուղարկել է Շեվալիեր Դուգլասի՝ Ալեքսանդր Փիթեր Մաքքենզի Դուգլասի, Կիլդինի բարոնի հետ՝ որը ֆրանսիական ծառայության մեջ գտնվող շոտլանդացի յակոբական էր, գաղտնի առաքելությամբ դեպի Ռուսաստան։ Նպատակը Ելիզավետա Պետրովնայի հետ հանդիպելն էր և ֆրանսամետ խմբակցության հետ դավադրություն կազմակերպելը՝ ընդդեմ Հաբսբուրգյան միապետության։ Այդ ժամանակ անգլիացիներն ու ֆրանսիացիները հակամարտության մեջ էին, և անգլիացիները փորձում էին խոչընդոտել ֆրանսիացիների մուտքը կայսրուհու մոտ՝ թույլատրելով միայն կանանց և երեխաներին անցնել Ռուսաստանի սահմանը։ Դ’Էոնը հետագայում պնդել է, որ ստիպված է եղել համոզիչ կերպով ներկայանալ որպես կին, իսկ բացահայտվելու դեպքում՝ արժանանալու էր մահապատիժ անգլիացիների կողմից։ Այդ պատճառով նա ճանապարհորդել է Լիա դը Բոմոն անունով տիկնոջ կերպարով և ծառայել է որպես կայսրուհու պատվավոր սպասուհի։ Սակայն այս պատմությունը հաստատող շատ քիչ կամ ընդհանրապես որևէ ապացույց չկա, և այսօր այն հիմնականում դիտվում է որպես պատմություն, որը ներկայացվել է ցույց տալու համար, թե ինչպես էր կնոջ կերպարով հանդես գալը ժամանակին օգտակար եղել Ֆրանսիայի համար։ Վերջիվերջո Շեվալիեր Դուգլասը դարձավ Ֆրանսիայի դեսպանը Ռուսաստանում, իսկ դ’Էոնը 1756-1760 թվականներին աշխատեց որպես դեսպանատան քարտուղար Սանկտ Պետերբուրգում՝ ծառայելով Դուգլասին և նրան հաջորդողին՝ Մարկիզ դը լ’Օպիտալին։

1760 թվականի հոկտեմբերին դ’Էոնը վերադարձավ Ֆրանսիա և ծառայությունների դիմաց ստացավ 2,000 լիվր թոշակ։ 1761 թվականի մայիսին նա դարձավ դրագունների կապիտան՝ մարշալ դը Բրոլիի հրամանատարության ներքո և մասնակցեց Յոթնամյա պատերազմի վերջին փուլերին։ Նա կռվել է Վիլլինգհաուզենի ճակատամարտում (1761 թվականի հուլիս) և վիրավորվել Ուլտրոպում։ Ելիզավետա Պետրովնայի մահից հետո (1762 թվականի հունվար) դ’Էոնի հնարավոր ծառայությունը Ռուսաստանում քննարկվել է, սակայն փոխարենը նա նշանակվել է Նևերի դուքսի քարտուղար, ստացել 1,000 լիվր և ուղարկվել Լոնդոն պատրաստելու խաղաղության պայմանագիրը, որը պաշտոնապես ավարտեց Յոթնամյա պատերազմը։ Պայմանագիրը ստորագրվել է Փարիզում՝ 1763 թվականի փետրվարի 10-ին և Դ’Էոնը ստացավ  ևս 6,000 լիվր պարգև և 1763 թվականի մարտի 30-ին արժանացել է Սուրբ Լուիի շքանշանին՝ դառնալով Շեվալիե դ’Էոն։ «Շեվալիե» տիտղոսը ֆրանսերեն նշանակում է «ասպետ» և երբեմն օգտագործվում է նաև ֆրանսիացի ազնվականների համար։

Լոնդոն վերադառնալուց հետո դ’Էոնը 1763 թվականի ապրիլին նշանակվեց գործերի հավատարմատար, իսկ հուլիսին, երբ Նիվերնեի դուքսը վերադարձավ Փարիզ, դարձավ լիազոր նախարար՝ փաստացի ժամանակավոր դեսպան։ Դ’Էոնը այս պաշտոնը օգտագործում էր նաև թագավորի համար լրտեսություն իրականացնելու նպատակով։ Նա տեղեկություններ էր հավաքում Բրիտանիա ֆրանսիական հնարավոր ներխուժման վերաբերյալ՝ Լուի XV-ի դժբախտ և ոչ այնքան հմտորեն կազմակերպված նախաձեռնության շրջանակում, որի մասին նույնիսկ թագավորի նախարարները տեղյակ չէին։ Դ’Էոնը աջակցում էր ֆրանսիացի գործակալ Լուի Ֆրանսուա Կարլե դը Լա Ռոզիերին, որը ուսումնասիրում էր բրիտանական ափամերձ պաշտպանական կառույցները։ Դ’Էոնը կապեր էր հաստատում անգլիական ազնվականության հետ՝ նրանց ուղարկելով Ֆրանսիայում գտնվող իր խաղողի այգու արտադրանքը, և լիովին վայելում էր  ժամանակավոր դեսպանի շքեղ կյանքը։

1763 թվականի հոկտեմբերին, երբ Լոնդոն ժամանեց նոր դեսպանը՝ Գյուերշիի կոմսը, դ’Էոնը իջեցվեց քարտուղարի աստիճանի և ենթարկվեց նվաստացման նրա կողմից։

Դ’Էոնը հայտնվեց երկու ֆրանսիական քաղաքական խմբակցությունների միջև․ Գյուերշին աջակցում էր Շուզել դուքսին, Պրասլենի դուքսին և Մարքիզուհի դը Պոմպադուրին, որոնք հակադրվում էին Բրոգլիի կոմսին և նրա եղբորը՝ մարշալ դը Բրոգլիին։ Դ’Էոնը բողոքեց ստեղծված իրավիճակից և վերջնականապես որոշեց չհնազանդվել Ֆրանսիա վերադառնալու հրահանգին։ Թագավորին ուղղված նամակում նա պնդում էր, որ նոր դեսպանը փորձել է իրեն թմրեցնող նյութ տալ՝ դեսպանատան նստավայրում՝ Մոնմութ Հաուսում (Սոհո Սքվեր), կազմակերպված ընթրիքի ժամանակ։ Բրիտանական կառավարությունը մերժեց Ֆրանսիայի պահանջը՝ դ’Էոնին արտահանձնելու վերաբերյալ, և 1760 թվականին նրան շնորհված 2,000 լիվր թոշակը դադարեցվեց 1764 թվականի փետրվարին։ Լոնդոնում իր դիրքը պահպանելու նպատակով դ’Էոնը 1764 թվականի մարտին հրապարակեց իր հետկանչի վերաբերյալ գաղտնի դիվանագիտական նամակագրության մեծ մասը՝ «Նամակներ, հուշեր և բանավեճեր, մասնիկներ Շեվալիե դ'Էոնի մասին» (Lettres, mémoires et négociations particulières du chevalier d’Éon) վերնագրով՝ վարկաբեկելով Գյուերշիին և նրան անվանելով պաշտոնին ոչ պիտանի։ Այս քայլը դիվանագիտական գաղտնիության խախտման աննախադեպ սկանդալ էր։ Սակայն դ’Էոնը դեռ չէր հրապարակել ամեն ինչ․ թագավորի գաղտնի ներխուժման ծրագրերի փաստաթղթերը և Secret du Roi-ին վերաբերող նյութերը նա պահել էր որպես «ապահովագրություն», ինչի պատճառով ֆրանսիական կառավարությունը զգուշավոր էր նրա հետ հարաբերություններում, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դ’Էոնը դատի տվեց Գյուերշիին՝ իրեն սպանելու փորձի մեղադրանքով։ Դ’Էոնը պաշտպանություն չներկայացրեց, երբ Գյուերշին իր դեմ զրպարտության հայց ներկայացրեց, և նա հայտարարվեց օրենքից դուրս՝ ստիպված անցնելով ընդհատակ։ Այնուամենայնիվ, նա շահեց բրիտանական հասարակության համակրանքը․ ամբոխը հրապարակավ ծաղրում էր Գյուերշիին և քարեր նետում նրա տան վրա։ Այնուհետև դ’Էոնը գրեց հանրային կառավարման մասին մի աշխատություն՝  «Ասպետ դ'Էոնի զբաղմունքները»(Les loisirs du Chevalier d’Éon), որը 1774 թվականին հրատարակվեց Ամստերդամում՝ տասներեք հատորով։ Գյուերշին հետ կանչվեց Ֆրանսիա, և 1766 թվականի հուլիսին Լուի XV դ’ Էոնին տրամադրեց թոշակ (հավանաբար՝ նրա լռությունն ապահովելու նպատակով) և 12,000 լիվր տարեկան նպաստ, սակայն մերժեց դ’Էոնի ավելի քան 100,000 լիվրի պարտքերը մարելու պահանջը։ Դ’Էոնը շարունակեց աշխատել որպես լրտես, բայց քաղաքական աքսորի պայմաններում ապրում էր Լոնդոնում։ Թագավորի գաղտնի նամակների պահպանումը նրան պաշտպանություն էր ապահովում հետագա գործողություններից, սակայն դ’Էոնը դեռ չէր կարող անվտանգ վերադառնալ Ֆրանսիա։ 1768 թվականին նա դարձավ մասոն և նախաձեռնվեց Լոնդոնի(«Անմահության օթյակ»մասոնական օթյակում։

## Կյանքը որպես կին
Թեպետ դ’Էոնը սովորաբար կրում էր դրագունի համազգեստ, Լոնդոնում տարածվեցին լուրեր, որ նա իրականում կին է։ Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում նույնիսկ խաղադրույք բացվեց դ’Էոնի իրական սեռի վերաբերյալ։ Դ’Էոնին հրավիրեցին մասնակցելու, սակայն նա հրաժարվեց՝ նշելով, որ ստուգումն ինքնին վիրավորական կլիներ՝ անկախ արդյունքից։ Մեկ տարի անց, երբ առաջընթաց չեղավ, խաղադրույքը չեղարկվեց։ Լուի XV-ի մահից հետո՝ 1774 թվականին, Secret du Roi(«Թագավորի գաղտնիքը») ցանցը լուծարվեց, և դ’Էոնը սկսեց բանակցել աքսորից վերադարձի համար։ Բանակցություններում ֆրանսիական կառավարության ներկայացուցիչն էր գրող  Պիեռ դը Բոմարշեն: Արդյունքում կազմված քսան էջանոց պայմանագիրը թույլ էր տալիս դ’Էոնին վերադառնալ Ֆրանսիա և պահպանել նախարարական թոշակը, սակայն պահանջում էր, որ նա հանձներ Secret du Roi-ին(«Թագավորի գաղտնիքը») վերաբերող նամակագրությունը։

Մադամ Կամպանը իր հուշերում գրում է․

«Այս արտասովոր անձնավորությունը երկար ժամանակ ձգտում էր թույլտվություն ստանալ՝ Ֆրանսիա վերադառնալու համար։ Սակայն անհրաժեշտ էր գտնել մի միջոց, որպեսզի նրա վերադարձը վիրավորանք չդառնա այն ընտանիքի համար, որին նա ժամանակին վիրավորել էր։ Այդ պատճառով նրան ստիպեցին կրկին կրել այն սեռին համապատասխան հագուստը, որին Ֆրանսիայում ամեն ինչ ներում են։ Հայրենիքը ևս մեկ անգամ տեսնելու ցանկությունը նրան ստիպեց հնազանդվել այդ պայմանին, բայց նա իր հերթին «վրեժ» լուծեց՝ իր զգեստի երկար փեշն ու թևքերի եռաշերտ ժապավենները համադրելով նռնակաձիգ զինվորի կեցվածքի և խոսքի հետ, ինչի պատճառով նրա հետ շփվելը բավական անհաճո էր»։

Շեվալիեր դ’Էոնը հայտարարում էր, որ ծնվել է իգական սեռով և պահանջում էր, որ կառավարությունը պաշտոնապես ճանաչի իրեն որպես կին։ Նա պնդում էր, որ դաստիարակվել է որպես տղա, որովհետև իր հայրը՝ Լուի դ’Էոն դը Բոմոնը, կարող էր ժառանգություն ստանալ իր խնամիներից միայն այն դեպքում, եթե որդի ունենար։ Լուի XVI-ը և նրա արքունիքը համաձայնեցին այդ պահանջին, սակայն փոխարենը պահանջեցին, որ դ’Էոնը կրի կանացի հագուստ։ Միևնույն ժամանակ նրան թույլատրվեց շարունակել կրել Սուրբ Լուիի շքանշանի նշանը։ Երբ թագավորի առաջարկը ներառում էր նաև միջոցներ՝ կանացի նոր զգեստապահարան ձեռք բերելու համար, դ’Էոնը համաձայնեց։ 1777 թվականին, տասնչորս ամիս տևած բանակցություններից հետո, դ’Էոնը վերադարձավ Ֆրանսիա և որպես պատիժ աքսորվեց Տոնեռ։ Երբ թագավորի համաձայնությունը դ’Էոնի հետ հայտնի դարձավ, Բրիտանիայում տարածվեցին լուրեր նրա մեկնելու մասին։ Դրանք հանգեցրին դատական գործերի՝ կապված նախկինում արված չկարգավորված խաղադրույքների հետ։ Արդյունքում գլխավոր դատավոր Ուիլյամ Մյուռեն, Մենսֆիլդի առաջին կոմսը իրավականորեն հայտարարեց դ’Էոնին կին՝ անգլիական օրենքի համաձայն։

Երբ Ֆրանսիան սկսեց աջակցել ապստամբներին Ամերիկայի անկախության պատերազմի ընթացքում, դ’Էոնը խնդրեց միանալ Ամերիկա ուղարկվող ֆրանսիական զորքերին, սակայն նրա աքսորը դա թույլ չտվեց։

1779 թվականին նա հրատարակեց հուշագրությունների գիրք՝ «Մադմուազել դ'Էոնի ռազմական, քաղաքական և անձնական կյանքը»(La Vie Militaire, politique, et privée de Mademoiselle d’Éon) վերնագրով։ Այն ուրվական հեղինակությամբ էր գրված նրա ընկեր Լա Ֆորտելի կողմից և, հավանաբար, որոշ չափով չափազանցված էր։ 1785 թվականին դ’Էոնին թույլատրվեց վերադառնալ Անգլիա։

Լուի XV-ի կողմից շնորհված թոշակը դադարեցվեց Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, և դ’Էոնը ստիպված եղավ վաճառել իր անձնական ունեցվածքը՝ գրքերը, զարդերը և արծաթեղենը։ Տոնեռում գտնվող ընտանեկան կալվածքները բռնագրավվեցին հեղափոխական կառավարության կողմից։

1792 թվականին դ’Էոնը նամակ ուղարկեց Ֆրանսիայի Ազգային ժողովին՝ առաջարկելով գլխավորել կանանցից կազմված զորաբաժին Հաբսբուրգների դեմ, սակայն առաջարկը մերժվեց։ Նա մասնակցում էր սուսերամարտի մրցաշարերի մինչև 1796 թվականը, երբ Սաութհեմփթոնում ծանր վիրավորվեց։ Կյանքի վերջին տարիներին դ’Էոնը ապրում էր մի այրի կնոջ՝ տիկին Քոուլի հետ։ 1804 թվականին նրան հինգ ամսով ուղարկեցին պարտապանների բանտ, և նա պայմանագիր ստորագրեց, որպեսզի Թոմաս Ուիլյամ Պլամերը գրի իր կենսագրությունը, որը երբեք չհրատարակվեց։ Դ’Էոնը ընկնելուց հետո կաթվածահար դարձավ և կյանքի վերջին չորս տարիները անցկացրեց անկողնային վիճակում։ Նա մահացավ աղքատության մեջ՝ Լոնդոնում, 1810 թվականի մայիսի 21-ին, 81 տարեկանում։

Դ’Էոնի մարմինը զննած վիրաբույժը մահվան արտահանձնման վկայականում հաստատել է, որ դ’Էոնին «տղամարդու օրգանները բոլոր առումներով կատարյալ ձևավորված» են եղել, սակայն միաժամանակ ունեցել է իգական հատկանիշներ։ Վկայականում նշված երկու առանձնահատկություններներն էիմ ՝ «հատկապես եզակի հարթություն վերջույթների ձևավորման մեջ» և «կրծքերը լիարժեք ձևավորված էին»։

Դ’Էոնի մարմինը թաղվեց  Սուրբ Պանկրասի հին եկեղեցուն կից գերեզմանատանը, իսկ նրա մնացած ունեցվածքը վաճառվեց 1813 թվականին՝ Christie’s աճուրդի տանը։ Դ’Էոնի գերեզմանը նշված է Burdett-Coutts Memorial-ում՝ որպես կարևոր գերեզմաններից մեկը, որը կորել է։

## Ժառանգություն

Դ’Էոնին պատկանող և 1777 թվականին Ջորջ Քիթին տրված պատվավոր սուրը ցուցադրվում է «Թագավորական զինանոցներ» (Royal Armouries)-ում, Լիդսում։ Շեղբի վրա փորագրված է ֆրանսերեն. «Donne par la Chevalïere d’Eon à son ancïen Ami Geo: Keate Esquïre. 1777»(Նվիրաբերվել է Էոնի ասպետի կողմից իր հին ընկեր Ջեոյին՝ Քիթ Էսկվայրին։)։ Դ’Էոնի որոշ փաստաթղթեր պահվում են Բրադրթըն գրադարանում՝ Լիդսի համալսարանում այդ թվում մի շարք նամակներ Քիթից։

Որոշ ժամանակակից գիտնականներ դ’Էոնին մեկնաբանում են որպես տրանսգենդեր։ Հևլոկ Էլիսը մշակել է Էոնիզմ տերմինը՝ նման տրանսգենդեր վարքի համար, որը ներկայում հազվադեպ է օգտագործվում։ Բյումոնտ հասարակություն՝ տրանսգենդեր մարդկանց համար երկարամյա կազմակերպությունը, անվանվել է դ’Էոնի պատվին։

2012 թվականին Թոմաս Ստյուարտի 1792 թվականի նկարը ճանաչվեց որպես դ’Էոնի դիմանկար և գնվեց Դիմանկարների ազգային պատկերասրահից, Լոնդոնում:

Բրդեթ-Քութսի հուշահամալիրը,  Լոնդոնի Սուրբ Պանկրասի այգում, հիշատակում է դ’Էոնին և այլ մարդկանց։ 2016 թվականին Historic England այն վերակարգավորեց՝ որպես երկրորդ կարգի պաշտպանված կառույց։

### Պատկերումը մշակույթում
Շեվալիե դ’Էոնը ներկայացված է բազմաթիվ գեղարվեստական գործերում և երաժշտության մեջ։ 
* Շեվալիե դ’Էոնը(The Chevalière d’Eon)՝ Շարլ Դյուպյուտի և Բարոն դե Մալդինիի ստեղծագործությունը (1837), Théâtre du Vaudeville 
* Շեվալիե դ’Էոնը(The Chevalière d’Eon)՝ երեք գործողություններով կատակերգություն՝ Դյումուանուար և Ժան-Ֆրանսուա Բայարդ (1837), Théâtre des Variétés 
* Էոնի ասպետը(Le chevalier d’Eon), որս գործողություններով օպերա կոմիկ՝ Ռոդոլֆ Բերջերի կողմից, լիբրետտո՝ Արմանդ Սիլվեստր և Անրի Կեն (1908), Théâtre de la Porte Saint-Martin; գլխավոր դերը կատարեց Անն Դանկրեյ
* Մադամ Պոմպադուրի լրտեսը(Spy of Madame Pompadour) (1928), կինոնկար
* Ասպետ դ'Էոնի գաղտնիքը(Le secret du Chevalier d’Éon) (1959), կինոնկար, որը ազատորեն ներկայացնում է դ’Էոնին որպես կնոջ՝ տղամարդու կերպարով
* Գրիչով և սրով(By Plume and Sword), խորհրդային գրող Վալենտին Պիկուլի վեպը, գրված 1963-ին և առաջին անգամ հրատարակված 1972-ին, հիմնված դ’Էոնի ծառայության վրա Ռուսաստանում
* Էոնի ասպետը(Le chevalier d’Eon),(2006), անիմե շարք, ազատորեն հիմնված Շեվալիե դ’Էոնի կյանքին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Decker, Michel de. *Madame Le Chevalier d'Éon*, Paris: Perrin, 1987, .
* d'Éon De Beaumont, Charles. *The Maiden of Tonnerre: The Vicissitudes of the Chevalier and the Chevalière d'Éon*, Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2001, .
* d'Éon, Leonard J. *The Cavalier*, New York: G.P. Putnam's Sons, 1987, .
* Frank, André, with Jean Chaumely. *D'Éon chevalier et chevalière: sa confession inédite*, Paris: Amiot-Dumont, 1953.
* Fortelle M. de la. *La Vie militaire, politique et privée de Demoiselle Charles-Geneviève-Auguste-Andrée-Thimothée Éon ou d'Èon de Beaumont, [... etc.]*, Paris: Lambert, 1779.
* Gaillardet, F. (ed.), *Mémoires du chevalier d'Éon*, Paris, 1836, 2 vols.
* Gontier, Fernande. *Homme ou femme? La confusion des sexes*, Paris: Perrin, 2006, Chapter 6. .
* Homberg, O., and F. Jousselin, *Un Aventurier au XVIIIe siècle: Le Chevalier D'Éon (1728–1810)*, Paris: Plon-Nourrit, 1904.
* Kates, Gary. *Monsieur d'Éon Is a Woman: A Tale of Political Intrigue and Sexual Masquerade*, Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2001, .
* Lever, Évelyne and Maurice. *Le Chevalier d'Éon: Une vie sans queue ni tête*, Paris: Fayard, 2009, .
* Luyt, Philippe. *D'Éon de Tonnerre. Iconographie et histoire*, 2007, 
* Mourousy, Paul. *Le Chevalier d'Éon: un travesti malgré lui*, Paris: Le Rocher, 1998, .
* Musée municipal de Tonnerre, *Catalogue bilingue de l'exposition, Le Chevalier d'Éon: secrets et lumières*, 2007.
* Royer, Jean-Michel. *Le Double Je, ou les Mémoires du chevalier d'Éon*, Paris: Grasset & Fasquelle, 1986, .
* Telfer, John Buchan, *The strange career of the Chevalier d'Eon de Beaumont, minister plenipotentiary from France to Great Britain in 1763*, 1885, 
* White, Antonia (trans.), *The Memoirs of Chevalier D'Éon*, London: Anthony Blond, 1970. (introduction by Robert Baldick)

## Արտաքին հղումներ

* British Museum, Le Chevalier d'Eon, 1764, portrait
* British Museum, Mademoiselle La Chevaliere D'Eon de Beaumont, portrait
* British Museum, George Dance, Chevalier D'Eon, Graphite with watercolour, bodycolour and red stump, England, 1793,  portrait and biography.
* British Museum, Chevalière d'Eon, satire
* British Museum, Additional holdings
* 
* The Beaumont Society, Charles-Genevieve Deon De Beaumont (archived)
* National Portrait Gallery: Portrait by Thomas Stewart, The Chevalier d'Eon
* The Strange Case of the Chevalier d'Eon, History Today Volume 60, Issue 4, 2010 
*Famous Trannies in Early Modern Times

*Archival material at the Rubenstein Library, Duke University

Կատեգորիա:18-րդ դարը Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ պատմություն
Կատեգորիա:Հետախույզներ
Կատեգորիա:Մասոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ