Դրոմեոզավրիդներ

**Դրոմեոզավրիդներ** (, մինչև  — վազող  — մողես), մողեսանմանների ընտանիքին պատկանող ոչ մեծ դինոզավր, որը պատկանում է դեյնոնիխոզավրերի ընտանիքին, կապված է մարիրաբտորների հետ (Maniraptora)։ Ապրել են մայրցամաքներում և մոլորակներում։ Այս ընտանիքի ներկայացուցիչների բրածոների մնացորդները ի հայտ են եկել միջին դարերից։

## Նկարագրություն
մինի|ձախից
Ըստ ժամանակակից տվյալների դրոմեոզավրիդները (Տրոդոնտիդայեների () հետ միասին) համարվում է թռչող դինոզավրերի խմբին ամենամոտ ընտանիքը։ Ինչպես թռչունները, դրոմեոզավրիդները փետուրներ են ունեցել, այդ թվում՝ եզրային փետուրներ, իսկ փոքր ներկայացուցիչները, ինչպիսին է, օրինակ՝ միկրորապտորը (), հավանաբար կարողացել են թռչել երկնքում։

### Ոտքեր
մինի|աջից
Ինչպես և ուրիշ տերեպոդները, դրոմեոզավրիդները եղել են երկոտանի, այսինքն շարժվել են հետևի վերջույթներով։ Սակայն այն ժամանակ ուրիշ տրեոպոդները որոնք ունեին ոտքերին երեք մատներ, քարացած դրեմեոզավիդների հետքերը հաստատուն են, որ այս ընտանիքի ներկայացուցիչների մեծամասնությունը ունեցել են ոտքի երկրորդ մատ, որն ավարտվում էր մեծ եղունգով, որն էլ խրվելով հողի մեջ իր վրա էր վերցնում դինոզավրի ամբողջ քաշը։ Այդպիսիս առանձնահատկությունը կոչվում է բիտակտիլիեյ կամ դիտակտիլիեյ (հունարեն՝ դի-երկու և բակտալոս-մատ)։ Ոտքի շատ մեծ երկրորդ մատը ուներ կիսաշրջանաձև մեծ եղունգ, որն ինչպես մտածում էին, օգտագործվում էր որսին բռնելու, ինչպես նաև ծառեր բարձրանալու համար։ Դրոմեոզավրիդ մի տեսակ՝ բալաուր բոնդոց դինոզավրը ուներ ոտքի փոփոխված առաջին մատ, որը չափազանց տարբերվում էր իր դիրքով երկրորդ մատի համեմատ։ Նրա ոտքերի և առաջին և երկրորդ մատերը ունեին մանգաղաձև եղունգ։

## Ծագում
Առաջին բրածոները հայտնաբերվել է իտալական հավաքակազմում՝ Կրասնոյարսկի երկրամասում (մոտ 167 միլիոն տարի առաջ) և մինչև հիմա գիտնականները չեն կարողանում ճշգրիտ դասակարգում անել։ Բացի այդ, 2009 թվականին, նրանց վեց ատամները նկարագրվել են նստվածքաշերտերից՝ Langenberg Oker (Գոսլար, Ստորին Սակսոնիա, Գերմանիա)։ Հայտնաբերված ատամները շատ նման են *Guimarota* տեսակին պատկանող դինոզավրերին (կիմերջ, Լեյրոյա, Պորտուգալիա) ինչպես նաև Una տեսակին պատկանող դինոզավրերի (Իսպանիա)։
մինի|ձախից
### Հարավային Ամերիկա
Ներկայումս հայտնի է Դրոմեոզավրիդների վեց տեսակ, որոնք ապրում են Պատագոնիայում։ Ներկայացուցիչներն են՝ *Unenlagia comahuensis*, *Unenlagia paynemili*, *Neuquenraptor argentinus*, *Buitreraptor gonzalezorum*, *Austroraptor cabazai* և *Pamparaptor micros*։

### Ռուսաստան
Ռուսաստանում, ինչպես Մոնղոլիայի սահմանի մոտ, գտնվել են ոսկորներ։ Նաև իտալական Բերեզովսկու մարզի Կրասնոյարսկի գավառում հայտնաբերվել մնացորդները անհայտ դինոզավրերի ոսկորներ՝ այս ընտանիքի ներկայացուցիչներից։
մինի|աջից

## Դասակարգում
Ներկայումս այն հարցին, թե որ ընտանիքին են պատկանում դրոմեոզավրիդները՝ դինոզավրերին, թե թռչուններին, մնում է բաց։ Ոմանք կարծում են, որ դրոմեոզավրիդների ավելի լավ է դասակարգել թռչուններին, ոչ թե դինոզավրերին։

**Խումբ՝ [[Tyrannoraptora]].**
**Ընտանիք՝ Dromaeosauridae**
* **Ինֆրակարգ. ''[[Deinonychosauria]]***
** *'Ընտանիք.** **Dromaeosauridae**
*** ''[[Balaur]]''
*** ''[[Dromaeosauroides]]''
*** ''[[Luanchuanraptor]]''
*** ''[[Mahakala]]''
*** ''[[Пампараптор|Pamparaptor]]''
*** ''[[Пирораптор|Pyroraptor]]''
*** ''[[Ornithodesmus]]''
*** ?''[[Unquillosaurus]]''
*** ''[[Variraptor]]''
*** **ենթաընտանիք. Dromaeosaurinae**
**** ''[[Ахиллобатор|Achillobator]]''
**** ''[[Дромеозавр|Dromaeosaurus]]''
**** ''[[Ютараптор|Utahraptor]]''
*** **ենթաընտանիք. Microraptorinae**
**** ''[[Чанъюйраптор|Changyuraptor]]''
**** ''[[Cryptovolans]]''
**** ''[[Graciliraptor]]''
**** ''[[Hesperonychus]]''
**** ''[[Микрораптор|Microraptor]]''
**** ''[[Shanag]]''?
**** ''[[Синорнитозавр|Sinornithosaurus]]''?
**** ''[[Tianyuraptor]]''?
*** **ենթաընտանիք. Saurornitholestinae**
**** ''[[Atrociraptor]]''
**** ''[[Бэмбираптор|Bambiraptor]]''
**** ''[[Saurornitholestes]]''
*** **ենթաընտանիք. Unenlagiinae**
**** ''[[Австрораптор|Austroraptor]]''
**** ''[[Буитрераптор|Buitreraptor]]''
**** ''[[Neuquenraptor]]''
**** ''[[Рахонавис|Rahonavis]]''
**** ''[[Уненлагия|Unenlagia]]''
*** **ենթաընտանիք. Velociraptorinae*'
**** *Adasaurus*
**** *Deinonychus*
**** *Itemirus*?
**** *Linheraptor*
**** *Nuthetes*
**** *Tsaagan*
**** *Velociraptor''

## Արտաքին տաքսոնոմիա

## Ներքին տաքսոնոմիա

## Էվոլյուցիա

ImageSize  = width:990px height:auto barincrement:15px
PlotArea   = left:10px bottom:50px top:10px right:10px

Period      = from:1920 till:2040
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:50 start:1920
ScaleMinor  = unit:year increment:10 start:1920
TimeAxis    = orientation:hor
AlignBars   = justify

Colors =
 #legends
  id:CAR	  value:claret
  id:ANK 	 value:rgb(0.4,0.3,0.196)
  id:HER	  value:teal
  id:HAD	  value:green
  id:OMN	  value:blue
  id:black        value:black
  id:white        value:white
  id:1900s   value:rgb(0.94,0.25,0.24)
  id:2000s     value:rgb(0.2,0.7,0.79)
  id:2000syears     value:rgb(0.52,0.81,0.91) 
  id:1900syears   value:rgb(0.95,0.56,0.45)
  id:1700s   value:rgb(0.5,0.78,0.31)
  id:1700syears   value:rgb(0.63,0.78,0.65)
  id:latecretaceous   value:rgb(0.74,0.82,0.37)
   id:1800syears     value:rgb(0.95,0.98,0.11)
  id:paleogene     value:rgb(0.99,0.6,0.32) 
  id:paleocene     value:rgb(0.99,0.65,0.37) 
  id:eocene     value:rgb(0.99,0.71,0.42) 
  id:oligocene     value:rgb(0.99,0.75,0.48) 
  id:1800s     value:rgb(0.999999,0.9,0.1) 
  id:miocene     value:rgb(0.999999,0.999999,0) 
  id:pliocene     value:rgb(0.97,0.98,0.68)  
  id:quaternary   value:rgb(0.98,0.98,0.5)
  id:pleistocene   value:rgb(0.999999,0.95,0.68)
  id:holocene   value:rgb(0.999,0.95,0.88)

BarData=
 bar:eratop
 bar:space
 bar:periodtop
 bar:space
 bar:NAM1
 bar:NAM2
 bar:NAM3
 bar:NAM4
 bar:NAM5
 bar:NAM6
 bar:NAM7
 bar:NAM8
 bar:NAM9
 bar:NAM10
 bar:NAM11
 bar:NAM12
 bar:NAM13
 bar:NAM14
 bar:NAM15
 bar:NAM16
 bar:NAM17
 bar:space
 bar:period
 bar:space
 bar:era

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25 
 shift:(7,-4)
  
 bar:periodtop
 from: 1920    till: 1930    color:1900syears    text:20s
 from: 1930    till: 1940    color:1900syears    text:30s
 from: 1940    till: 1950    color:1900syears    text:40s
 from: 1950    till: 1960    color:1900syears    text:50s
 from: 1960    till: 1970    color:1900syears    text:60s
 from: 1970    till: 1980    color:1900syears    text:70s
 from: 1980    till: 1990    color:1900syears    text:80s
 from: 1990    till: 2000    color:1900syears    text:90s
 from: 2000    till: 2010    color:2000syears    text:00s
 from: 2010    till: 2020    color:2000syears    text:10s
 from: 2020    till: 2030    color:2000syears    text:20s
 from: 2030    till: 2040    color:2000syears    text:30s

 bar:eratop         
 from: 1920    till: 2000    color:1900s    text:20th
 from: 2000    till: 2040    color:2000s    text:21st

PlotData=
 align:left fontsize:M mark:(line,white) width:5 anchor:till align:left

 color:1900s bar:NAM16 at:2011 mark:(line,black) text:Xiaotingia
 color:1900s bar:NAM13 at:2008 mark:(line,black) text:Austroraptor
 color:1900s bar:NAM11 at:2007 mark:(line,black) text:Mahakala
 color:1900s bar:NAM2 at:2005 mark:(line,black) text:Buitreraptor
 color:1900s bar:NAM3 at:1998 mark:(line,black) text:Rahonavis
 color:1800s bar:NAM4 at:1998 mark:(line,black) text:Unenlagia
 color:1900s bar:NAM12 at:2007 mark:(line,black) text:Shanag
 color:1900s bar:NAM15 at:2010 mark:(line,black) text:Tianyuraptor
 color:1800s bar:NAM14 at:2009 mark:(line,black) text:Hesperonychus
 color:1800s bar:NAM7 at:2000 mark:(line,black) text:Microraptor
 color:1900s bar:NAM9 at:2004 mark:(line,black) text:Graciliraptor
 color:1800s bar:NAM6 at:1999 mark:(line,black) text:Sinornithosaurus
 color:1900s bar:NAM8 at:2000 mark:(line,black) text:Bambiraptor
 color:1900s bar:NAM2 at:1983 mark:(line,black) text:Adasaurus
 color:1800s bar:NAM10 at:2006 mark:(line,black) text:Tsaagan
 color:1900s bar:NAM2 at:1924 mark:(line,black) text:Velociraptor
 color:1900s bar:NAM1 at:1969 mark:(line,black) text:Deinonychus
 color:1800s bar:NAM5 at:1999 mark:(line,black) text:Achillobator
 color:1900s bar:NAM1 at:1922 mark:(line,black) text:Dromaeosaurus
 color:1900s bar:NAM1 at:1993 mark:(line,black) text:Utahraptor
 color:1900s bar:NAM17 at:2012 mark:(line,black) text:Yurgovuchia
 color:1900s bar:NAM1 at:2013 mark:(line,black) text:Acheroraptor

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25

 bar:period
 from: 1920    till: 1930    color:1900syears    text:20s
 from: 1930    till: 1940    color:1900syears    text:30s
 from: 1940    till: 1950    color:1900syears    text:40s
 from: 1950    till: 1960    color:1900syears    text:50s
 from: 1960    till: 1970    color:1900syears    text:60s
 from: 1970    till: 1980    color:1900syears    text:70s
 from: 1980    till: 1990    color:1900syears    text:80s
 from: 1990    till: 2000    color:1900syears    text:90s
 from: 2000    till: 2010    color:2000syears    text:00s
 from: 2010    till: 2020    color:2000syears    text:10s
 from: 2020    till: 2030    color:2000syears    text:20s
 from: 2030    till: 2040    color:2000syears    text:30s

 bar:era
 from: 1920    till: 2000    color:1900s    text:20th
 from: 2000    till: 2040    color:2000s    text:21st


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight
* Птицеящер как змея
* Behavioral and faunal implications of Early Cretaceous deinonychosaur trackways from China 

Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Կատեգորիա:Յուրայի դարաշրջանի դինոզավրեր
Կատեգորիա:Սողունների ընտանիք