Սատանայական բանաստեղծություններ

**«Սատանայական բանաստեղծություններ»,** վեպ, հնդկաբրիտանացի գրող Սալման Ռուշդիի չորրորդ գիրքը։ Առաջին անգամ հրատարակվելով 1988 թվականի սեպտեմբերին, գիրքը ոգեշնչված էր իսլամական մարգարե Մուհամմադի կյանքով։ Ինչպես իր նախորդ գրքերի դեպքում, Ռուշդին իր կերպարները ստեղծելու համար օգտագործել է Մոգական ռեալիզմ և հենվել ժամանակակից իրադարձությունների ու մարդկանց վրա:Վերնագիրը վերաբերում է  Սատանայական բանաստեղծություններ, մի խումբ Ղուրանի կազմակերպություններ նվիրված հեթանոս մեքքացի աստվածուհիների՝ Ալլաթին, Ալ-Ուզզային և Մանաթին:Պատմության այն մասը, որը վերաբերում է սատանայական կազմակերպություններին հիմնված էր պատմաբաններ ալ-Վաքիդիի և ալ-Թաբարիի  պատմությունների վրա:

Գիրքը 1988 թվականին մասնակցել է Բուքերյան մրցանակի եզրափակիչ փուլին ( պարտվելով Փիթեր Քերիի «Օսկար» և «Լյուսինդա» վեպերին), և արժանացել է 1988 Whitbrd մրցանակին որպես տարվա լավագույն վեպ։ Թիմոթի Բրենանը ստեղծագործությունն անվանել է «Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների փորձառությանը նվիրված մինչ օրս հրատարակված ամենաամբիցիոզ վեպը» : Թիմոթի Բրենանը ստեղծագործությունն անվանել է «Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների փորձառությանը նվիրված մինչ օրս հրատարակված ամեթադրաբար հայհոյանք համարվելը դրդեցին իսլամական ծայրահեղականների ռմբակոծությունների, սպանությունների և անկարգությունների, ինչպես նաև առաջացրեց բանավեճ գրաքննության և կրոնական դրդապատճառներով բռնության վերաբերյալ։ Վախենալով անկարգություններից՝Ռաջիվ Գանդիի կառավարությունը արգելեց գրքի ներմուծումը Հնդկաստան 1989 թվին Իրանի գերագույն առաջնորդ Ռուհոլլա Խոմեյնին հայտարարեց ուշդիի դեմ, որի արդյունքում հեղինակի դեմ մի քանի անհաջող մահափորձեր տեղի ունեցան, ում Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը ոստիկանական պաշտպանություն էր տրամադրել և հարձակումներ կապված անձանց, այդ թվում՝ ճապոներեն թարգմանչի վրա Հիտոշի Իգարաշի ով դանակահարվել է 1991 թվականին։Ռուշդիի դեմ մահափորձերը շարունակվել են, այդ թվում՝ 2022 թվականի օգոստոսին նրա դեմ մահափորձը որի ժամանակ նա կորցրել է մեկ աչքի տեսողությունը և մեկ ձեռքի շարժունակությունը :

## Սյուժե
մինի|Սալման Ռուշդիին 2014 թվականին
«Սատանայական բանաստեղծությունները» բաղկացած է  շրջանակաձև պատմությունից, որը կիրառում է կախարդական ռեալիզմի տարրերմիահյուսված է մի շարք ենթասյուժեների հետ, որոնք պատմվում են որպես գլխավոր հերոսներից մեկի կողմից տեսած երազային տեսիլքներ: Կադրային պատմությունը ներառում է ժամանակակից Անգլիայում բնակվող հնդիկ արտագաղթածներին: Երկու գլխավոր հերոսները՝ Ջիբրիլ Ֆարիշտան և Սալադին Չամչան, երկուսն էլ հնդկական մուսուլմանական ծագում ունեցող դերասաններ են: Ֆարիշտան Բոլիվուդի սուպերաստղ է, որը մասնագիտանում է Հինդու աստվածությունների մարմնավորման մեջ(Ամիտաբհ Բաչչանի և Ն. Թ. Ռամա Ռաոյիվրա): Չամչան անգլոֆիլ իր հնդկական ժառանգությունից կտրված մի ներգաղթյալ, աշխատում է որպես հնչյունավորող Անգլիայում։

Վեպի սկզբում երկուսն էլ հայտնվում են սիկհ պառակտիչների կողմից առևանգված ինքնաթիռում, որը Հնդկաստանից թռչում էր Մեծ Բրիտանիա: Պառակտիչները վայրէջք են կատարում ինքնաթիռում և ամիսներով պատանդ են վերցնում ուղևորներից շատերին, սակայն բանակցությունների ձախողումից հետո անջատողականները ստիպում են ինքնաթիռին թռիչք կատարել և պայթեցնել այն Լա Մանշի վրայով։ Մինչ ինքնաթիռում գտնվող բոլորը զոհվում են, Ֆարիշտան և Չամչան կախարդական կերպով փրկվում են։ Հրաշալի կերպարանափոխության ժամանակ Ֆարիշտան ստանձնում է հրեշտակապետի՝ Գաբրիելի կերպարը (կոչվում է Ջիբրիլ) և Չամչան՝ դևի։ Ֆարիշտան զարգացնում է լուսապսակ, որը երբեմն-երբեմն երևում է, մինչդեռ Չամչայի վրա աճում են եղջյուրներ և այծի նման ոտքեր։ Երկու տղամարդիկ էլ ապաստան են գտնում մի տարեց Անգլիացի արգենտինացի կնոջ մոտ, Չամչան ձերբակալվում է և ենթարկվում ոստիկանության բռնության՝ որպես կասկածյալ անօրինական ներգաղթյալ։

Երկու կերպարներն էլ պայքարում են իրենց կյանքը վերականգնելու համար։ Ֆարիշտան փնտրում և գտնում է իր կորցրած սիրուն՝ անգլիացի լեռնագնաց Ալելույա «Ալլի» Կոնին։ Սակայն նրանց հարաբերությունները ստվերվում են նրա աճող զգացողությամբ, որ ինքը Հրեշտակ Ջիբրիլն է և շիզոֆրենիայի այլ ախտանիշներ։ Լոնդոնում քարոզելու անհաջող փորձերից հետո Ֆարիշտան դուրս է գալիս փողոց և նրան հարվածում է կինոպրոդյուսեր Ս.Ս. Սիսոդիայի մեքենան։ Սիսոդիան Ֆարիշտային տանում է Ալիի մոտ շիզոֆրենիայի բուժման և առաջարկում է Ֆարիշտայի կինոկարիերան վերականգնելու ծրագիր։ Միևնույն ժամանակ, Չամչային ազատում են հնչյունավորելուց և տանջվում նրա ավելի ու ավելի այծանման տեսքից և վարքից, ինչպես նաև այն բացահայտումից, որ իր օտարացած կինը՝ Պամելան, և ընկեր Ջամշեդ «Ջամփի» Ջոշին, հարաբերություններ են սկսել այն տպավորությամբ, որ Չամչան զոհվել է պայթյունի ժամանակ։ Ջամփին համոզում է Շանդարաներին՝ հյուրանոց շահագործող ընտանիքին, թույլ տալ Չամչային մնալ իրենց մոտ։ Չամչայի դիվային տեսքը սրվում է, մինչև նա զգում է իր զայրույթը Ֆարիշտայի նկատմամբ՝ իրեն ձերբակալությունից չպաշտպանելու և ինքնաթիռի վթարից հետո լքելու համար, որից հետո նա կրկին վերափոխվում է իր մարդկային կերպարանքի։

Չամչան ցանկանում է վրեժ լուծել Ֆարիշտայից՝ առևանգված ինքնաթիռից իրենց համատեղ անկումից հետո իրեն լքելու համար, և վրդովվում է նրանից կինոաստղություն հաջող վերադարձի համար։ Տեղյակ է Ֆարիշտայի մասին։ պաթոլոգիական խանդ և պարանոիդ շիզոֆրենիա, Չամչան հեռախոսով անհանգստացնում է Ֆարիշտային և Ալիին, օգտագործելով Ալիի կյանքի տարբեր ձայնային տպավորություններ և անձնական մանրամասներ՝ ակնարկելու համար, որ Ալիին անհավատարիմ է Ֆարիշտային։ Չամչայի զանգերից գրգռված՝ Ֆարիշտան քանդում է իր և Ալիի հարաբերությունները։

Ջամփին, Պամելան և Չամչան մասնակցում են բժիշկ Ուհուրու Սիմբայի՝ հակասական սևամորթ ակտիվիստի պաշտպանությանը, որը, կարծես, մեղադրվում է մի շարք սարսափելի սերիական սպանությունների մեջ։ Սիմբան կասկածելիորեն մահանում է ոստիկանական կալանքի տակ, և համայնքային պարեկային ծառայության մեջ գտնվող սիկհ երիտասարդները բռնում են իրական մարդասպանին՝ սպիտակամորթ տղամարդու։ Ոստիկանությունը պլանավորում է թաքցնել հանցագործությունը և հարձակվել Հարավային Ասիայի հայտնի գիշերային ակումբի վրա՝ սրելով լարվածությունը և հանգեցնելով անկարգությունների։ Պամելան և Ջամփին մտադիր են լուսապատճենել և տարածել ոստիկանության մասին վարկաբեկող տեղեկություններ, բայց անկարգությունների ժամանակ դիմակավորված տղամարդիկ հրդեհել են այն շենքը, որտեղ նրանք գտնվում են՝ ոչնչացնելով ապացույցները և սպանելով Պամելային ու Ջամփիին։ Անկարգությունների ժամանակ Ֆարիշտան կարծում է, որ անկարգողների կրակը իր հրեշտակային ուժերի արդյունքն է։ Նա հասկանում է, որ Չամչան էր մեղավոր զանգերի համար, հետևում է նրան դեպի այժմ այրվող Շաանդար հյուրանոցը՝ նրան սպանելու մտադրությամբ, բայց զիջում է, երբ տեսնում է, որ Չամչան ապարդյուն փորձել է փրկել պարոն և տիկին Շաանդարներին հրդեհից։

Երկուսն էլ վերադառնում են Հնդկաստան. Ֆարիշտան՝ նկարահանվելու մի շարք ֆիլմերում, որոնք անհաջող են լինում, իսկ Չամչան՝ տեսնելու իր օտարացած հորը, որը մահացու հիվանդ է։ Պարզվում է, որ Ֆարիշտան սպանել է և՛ Սիսոդիային, և՛ Ալիին, և նա այցելում է Չամչային հոր կալվածքում՝ կարծես թե կրակելու նրա վրա, բայց նա ատրճանակն ուղղում է ինքն իր վրա։ Չամչան, որը ոչ միայն ներում է գտել Ֆարիշտայից, այլև հաշտվել է հոր և իր հնդկական ինքնության հետ, որոշում է մնալ Հնդկաստանում։

### Երազների հաջորդականություններ
Այս պատմության մեջ ներառված է կիսակախարդական երազային տեսիլքների շարք, որը վերագրվում է Ֆարիշթայի մտքին: Հաջորդականություններից մեկը Մուհամմադի (վեպում կոչվում է «Մահունդ» կամ «Մարգարե») Մեքքայում (վեպում կոչվում է Ջահիլիա) կյանքի գեղարվեստականացված պատմությունն է: Դրա կենտրոնում այսպես կոչված  Սատանայական բանաստեղծությունների դրվագն է, որտեղ մարգարեն նախ հայտարարում է մի հայտնություն, որը պահանջում է հին բազմաստված աստվածություններից երեքի ընդունումը, բայց ավելի ուշ հրաժարվում է դրանից՝ որպես Սատանայի կողմից թույլ տրված սխալ: Կան նաև «Մարգարեի» երկու հակառակորդներ՝ հեթանոս քրմուհի Հինդը և սկեպտիկ և երգիծական բանաստեղծ Բահալը: Երբ մարգարեն հաղթանակով վերադառնում է Մեքքա, Բահալը թաքնվում է ստորգետնյա հասարակաց տանը, որտեղ մարմնավաճառները ստանձնում են մարգարեի կանանց ինքնությունը: Մարգարեի ուղեկիցներից մեկը փախչում է Ջահիլիա և պնդում, որ ինքը, կասկածելով «Մարգարեի» իսկության վրա, նրբորեն փոփոխել է Ղուրանի այն հատվածները, որոնք թելադրվել են իրեն, թվացյալ կերպով հերքելով Մահունդի աստվածային հայտնությունը։ Երբ Մահունդը ստանձնում է Ջահիլիան, նա մահապատժի է ենթարկում Բահալին և մարմնավաճառներին, չնայած ենթադրվում է, որ Հինդսի գերբնական խարդավանքներն են եղել Մահունդի հիվանդության և, ի վերջո, մահվան պատճառը։

Երկրորդ հատվածը պատմում է Այեշայի՝ հնդիկ գյուղացի աղջկա մասին, որը պնդում է, որ հայտնություններ է ստանում Հրեշտակապետ Ջիբրիլից։ Նա գայթակղում է իր գյուղի ողջ համայնքին ոտքով ուխտագնացություն կատարել դեպի Մեքքա՝ պնդելով, որ նրանք կկարողանան քայլել Արաբական ծովով. Ուխտագնացությունն ավարտվում է աղետալի գագաթնակետով, երբ հավատացյալները բոլորը մտնում են ջուրը և անհետանում՝ դիտորդների անհանգստացնող հակասական վկայությունների ֆոնին այն մասին, թե արդյոք նրանք պարզապես խեղդվել են, թե իրականում հրաշքով կարողացել են անցնել ծովը։

Երրորդ երազային տեսարանը ներկայացնում է մոլեռանդ արտագաղթած կրոնական առաջնորդի՝ «Իմամի» կերպարը 20-րդ դարի վերջի միջավայրում՝ ակնարկելով Ռուհոլլա Խոմեյնիին Փարիզում իր աքսորի ժամանակ: Իմամը ստիպում է Ֆարիշտային, որը ստանձնել է Ջիբրիլ հրեշտակի կերպարանքը, գերբնական մարտ մղել Իմամի ոխերիմ թշնամու՝ իր աքսորյալ հայրենիքի կայսրուհի Այշայի դեմ։

## Գրական քննադատություն և վերլուծություն
Ընդհանուր առմամբ, գիրքը դրական արձագանքներ է ստացել գրական քննադատների կողմից։ Ռուշդիի կարիերայի քննադատության 2003 թվականի հատորում ազդեցիկ քննադատ Հարոլդ Բլումը «Սատանայական բանաստեղծությունները» անվանել է «Ռուշդիի ամենամեծ գեղագիտական նվաճումը»։

Թիմոթի Բրենանը ստեղծագործությունն անվանել է «Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների փորձառությանը նվիրված մինչ օրս հրատարակված ամենաամբիցիոզ վեպը», որը արտացոլում է ներգաղթյալների երազային ապակողմնորոշումը և նրանց միավորման միջոցով հիբրիդացման գործընթացը։ Գիրքը համարվում է «հիմնականում օտարացման ուսումնասիրություն»

Մուհամմադ Մաշուկ իբն Ալլին գրել է, որ «Սատանայական բանաստեղծությունները» ինքնության, օտարացման, արմատազրկման, դաժանության, փոխզիջման և կոնֆորմիզմի մասին է: Այս հասկացությունները բախվում են բոլոր միգրանտներին, որոնք հիասթափված են երկու մշակույթներից էլ՝ այն մշակույթից, որում նրանք գտնվում են, և այն մշակույթից, որին միանում են: Սակայն, գիտակցելով, որ չեն կարող ապրել անանուն կյանքով, նրանք միջնորդ են հանդիսանում երկուսի միջև: «Սատանայական բանաստեղծությունները» հեղինակի դիլեմաների արտացոլումն է: Աշխատանքը թեև սյուրռեալիստական, բայց իր սեփական հեղինակի շարունակական ինքնության ճգնաժամի արձանագրությունն է: Ալլին ասաց, որ գիրքը հեղինակին, վերջին հաշվով, բացահայտում է որպես «տասնիններորդ դարի բրիտանական գաղութատիրության զոհ» Ռուշդին ինքը խոսեց՝ հաստատելով իր գրքի այս մեկնաբանությունը՝ ասելով, որ այն իսլամի մասին չէ, այլ միգրացիայի, բաժանված եսեր, սեր, մահ, Լոնդոն և Բոմբեյ: Նա նաև ասել է. «Սա վեպ է, որը պատահաբար պարունակում է արևմտյան մատերիալիզմի քննադատություն։ Տոնը կատակերգական է»։

«Սատանայական բանաստեղծությունների» շուրջ ծավալված վեճից հետո, գրքին և Ռուշդիի ամբողջ աշխատանքին ծանոթ որոշ գիտնականներ, ինչպես Մ. Դ. Ֆլետչերը, արձագանքը համարեցին հեգնական։ Ֆլետչերը գրել է. «Հնարավոր է՝ համապատասխան հեգնանք է, որ Ռուշդիի նկատմամբ թշնամանքի որոշ հիմնական արտահայտություններ եկել են նրանցից, ում մասին և (որոշ իմաստով) ում համար նա գրել է»: Նա ասաց Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցած հակասության դրսևորումները:Ռուշդիի ազդեցությունը վաղուց ի վեր հետաքրքրության առարկա է եղել նրա աշխատանքներն  ուսումնասիրող  գիտնականների  համար։  Վ.  Ջ.  Ուեզերբիի խոսքով՝

«Սատանայական բանաստեղծությունների» վրա ազդեցություն են ունեցել Ջեյմս Ջոյսը, Իտալո Կալվինոն, Ֆրանց Կաֆկան, Ֆրենկ Հերբերտը, Թոմաս Պինչոնը, Մերվին Փիքը, Գաբրիել Գարսիա Մարկեսը, Ժան-Լյուկ Գոդարը, Ջ. Ջ. Բալարդը և Ուիլյամ Ս. Բարոուզը։  Հեղինակի խոսքով՝ վեպը գրելու համար իրեն ոգեշնչել է Միխայիլ Բուլգակովի «Վարպետը և Մարգարիտան» ստեղծագործությունը: Անժելա Քարթերը գրում է, որ վեպը պարունակում է «գյուտեր, ինչպիսիք են Ջահիլիա քաղաքը, որը «ամբողջությամբ կառուցված է ավազից», որը ակնարկում է Կալվինոյին և աչքով անում Ֆրենկ Հերբերտին»:

Սրինիվաս Արավամուդանի «Սատանայական բանաստեղծությունների» վերլուծությունը շեշտում է ստեղծագործության երգիծական բնույթը և պնդում, որ չնայած այն և «Կեսգիշերի երեխաները» կարող են թվալ ավելի «կատակերգական էպոսական», «ակնհայտ է, որ այդ ստեղծագործությունները խիստ երգիծական են»՝ Ջոզեֆ Հելլերի կողմից «Catch-22»-ում առաջմղված պոստմոդեռն երգիծանքի նմանատիպ ոգով:

«Սատանայական բանաստեղծությունները» շարունակում էր ցուցադրել Ռուշդիի հակումը՝ իր աշխատանքը զուգահեռ պատմություններով կազմակերպելու համար։ Գրքում կան խոշոր զուգահեռ պատմություններ, երազների և իրականության հերթագայություններ, որոնք միմյանց հետ կապված են յուրաքանչյուրի հերոսների կրկնվող անուններով. սա յուրաքանչյուր վեպի ներսում ապահովում է միջտեքստեր, որոնք մեկնաբանում են մյուս պատմությունները։

«Սատանայական բանաստեղծությունները» նաև ցուցադրում է Ռուշդիի սովորական սովորությունը՝ օգտագործել ակնարկներ՝ ենթատեքստային կապեր կանչելու համար։ Գրքում նա հղումներ է կատարել ամեն ինչի՝ սկսած դիցաբանությունից մինչև վերջին զանգվածային մշակույթը հիշատակող միակողմանի արտահայտություններ:

## Վիճաբանություն
Վեպը մեղադրվել է հայհոյանքի մեջ՝ «Սատանայական բանաստեղծություններին» հղում անելու համար։ Պակիստանը արգելել է գիրքը 1988 թվականի նոյեմբերին։ 1989 թվականի փետրվարի 12-ին Պակիստանի Իսլամաբադ քաղաքում 10,000 ցուցարարներ հավաքվել են Ռուշդիի և գրքի դեմ։ Ամերիկյան մշակութային կենտրոնի վրա հարձակման ժամանակ սպանվել է վեց ցուցարար, իսկ American Express-ի գրասենյակը թալանվել է։ Բռնության տարածմանը զուգընթաց գրքի ներմուծումն արգելվել է Հնդկաստանում և այն այրվեց Միացյալ Թագավորությունում տեղի ունեցած ցույցերի ժամանակ։

Միևնույն ժամանակ, Ռասայական հավասարության հանձնաժողովը և լիբերալ վերլուծական կենտրոնը՝ Քաղաքականության ուսումնասիրությունների ինստիտուտը, սեմինարներ անցկացրեցին Ռուշդիի գործի վերաբերյալ: Նրանք չհրավիրեցին գրող Ֆեյ Ուելդոնին, որը դեմ էր գրքերի այրմանը, բայց հրավիրեցին Քեմբրիջի փիլիսոփայության շրջանավարտ Շաբբիր Ախթարին, որը կոչ արեց «բանակցային փոխզիջման», որը կպաշտպանի մուսուլմանական զգայունությունները անհիմն սադրանքներից: Լրագրող և հեղինակ Էնդի ՄաքՍմիթը այդ ժամանակ գրել էր. «Ես վախենում եմ, որ մենք ականատես ենք լինում նոր և վտանգավոր ոչ լիբերալ «լիբերալ» ուղղափառության ծննդին, որը նախատեսված է դոկտոր Ախթարին և նրա ֆունդամենտալիստ ընկերներին հարմարվելու համար:

2012 թվականի սեպտեմբերին Ռուշդին կասկած հայտնեց, որ «Սատանայական բանաստեղծությունները» կհրատարակվեն այսօր՝ «վախի և նյարդայնության» մթնոլորտի պատճառով:

### Ֆեթվա
1989 թվականի փետրվարի կեսերին, Պակիստանում գրքի դեմ բռնի անկարգություններից հետո, Իրանի այն ժամանակվա գերագույն առաջնորդ և շիա գիտնական այաթոլլա Ռուհոլլա Խոմեյնին ֆեթվա հրապարակեց՝ պահանջելով Ռուշդիի և նրա հրատարակիչների մահը և կոչ արեց մուսուլմաններին նրան մատնացույց անել նրանց, ովքեր կարող են սպանել նրան, եթե իրենք չեն կարող։ Չնայած Մարգարետ Թետչերի գլխավորությամբ բրիտանական պահպանողական կառավարությունը Ռուշդիին տրամադրել է շուրջօրյա ոստիկանական պաշտպանություն, երկու կողմերից էլ շատ քաղաքական գործիչներ թշնամաբար էին տրամադրված հեղինակին։ Բրիտանական Լեյբորիստական կուսակցության պատգամավոր Քիթ Վազը 1989 թվականին ընտրվելուց կարճ ժամանակ անց գլխավորեց Լեսթերում երթ՝ պահանջելով արգելել գիրքը, մինչդեռ պահպանողական քաղաքական գործիչ Նորման Թեբիթը, կուսակցության նախկին նախագահը, Ռուշդիին անվանեց «ակնառու չարագործ», որի հանրային կյանքը լի է եղել իր դաստիարակության, կրոնի, որդեգրված տան և ազգության նկատմամբ դավաճանության նողկալի արարքներով: Լրագրող Քրիստոֆեր Հիչենսը պաշտպանեց Ռուշդիին և կոչ արեց քննադատներին դատապարտել ֆաթվայի բռնությունը՝ վեպը կամ հեղինակին մեղադրելու փոխարեն։ Հիչենսը ֆաթվան համարեց ազատության դեմ մշակութային պատերազմի մեկնարկային հարված:

2021 թվականին BBC-ն հեռարձակեց Մոբին Ազհարի և Քլոե Հաջիմաթեուի երկժամյա վավերագրական ֆիլմը, որը հարցազրույցներ էր վերցրել 1988-1989 թվականներին գրքի հիմնական դատապարտողներից և պաշտպաններից շատերից՝ եզրակացնելով, որ գրքի դեմ արշավները ուժեղացել էին Անգլիայում և այլ երկրներում փոքրամասնությունների (ռասայական և կրոնական) քաղաքականության պատճառով։

Չնայած Իրանի կողմից 1998 թվականին արված հաշտեցման հայտարարությանը և Ռուշդիի այն հայտարարությանը, որ նա կդադարի թաքնվելուց, 2006 թվականի փետրվարի 14-ին «Իրան Ֆոկուս»-ը մեջբերեց «Նահատակների հիմնադրամի» կարծիքը (ինչպես հեռարձակվել է

«Իրանի պետական լրատվական գործակալությամբ»), որ ֆեթվան կմնա ուժի մեջ ընդմիշտ :Սա հակասում է շիական ավանդույթին, ըստ որի՝ ֆեթվան ուժը կորցնում է, երբ մահանում է ֆեթվան տված մարջան, ինչը պահանջում է, որ մեկ այլ կենդանի մարջա վերատպի այն։

### Բռնություն, սպանություններ և սպանության փորձեր
Ռուշդիի ճապոներեն թարգմանիչ Հիտոշի Իգարաշին 1991 թվականի հուլիսի 13-ին դանակահարված գտավ մաքրուհու կողմից իր գրասենյակում՝ Ցուկուբայի համալսարանի իր գրասենյակում։ Իգարաշիի սպանությունից տասը օր առաջ Ռուշդիի իտալերեն թարգմանիչ Էտտորե Կապրիոլոն 1991 թվականի հուլիսի 3-ին Միլանում գտնվող իր տանը դանակահարված ծանր վիրավորում էր ստացել հարձակվողի կողմից՝ բազմաթիվ հարվածներով«Սատանայական բանաստեղծություններ» գրքի նորվեգացի հրատարակիչ Ուիլյամ Նիգաարդը ծանր վիրավորվել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Օսլոյում հարձակվողի կողմից մեջքից երեք անգամ կրակոցից։ Նիգաարդը կենդանի է մնացել, բայց ամիսներ է անցկացրել հիվանդանոցում ապաքինվելու համար։ Գրքի թուրքերեն թարգմանիչ Ազիզ Նեսինը հրկիզողների ամբոխի թիրախն էր, որը 1993 թվականի հուլիսի 2-ին Սիվասում (Թուրքիա) ուրբաթօրյա աղոթքից հետո հրկիզեց «Մադիմակ» հյուրանոցը՝ սպանելով 37 մարդու, որոնց մեծ մասը ալևի գիտնականներ, բանաստեղծներ և երաժիշտներ էին։ Նեսինը փրկվել է մահից, երբ ֆունդամենտալիստական ամբոխը չի ճանաչել նրան հարձակման սկզբում։ Սիվասի կոտորածը հայտնի է որպես Սիվասի կոտորած, այն հիշատակվում է ալևի թուրքերի կողմից, որոնք ամեն տարի հավաքվում են Սիվասում և սպանվածների համար անցկացնում լուռ երթեր, հիշատակի միջոցառումներ և հոգեհանգստի արարողություններ:

2016 թվականի մարտին Ռուշդիի ֆաթվայի համար պարգևատրումը հավաքվեց 600,000 դոլարով (430,000 ֆունտ ստերլինգ): Այս գումարը նվիրաբերեցին իրանական առաջատար լրատվամիջոցները՝ ավելացնելով արդեն առաջարկված 2.8 միլիոն դոլարին: Ի պատասխան, Շվեդիայի ակադեմիան, որը շնորհում է գրականության Նոբելյան մրցանակը, դատապարտեց մահապատիժը և այն անվանեց «խոսքի ազատության լուրջ խախտում»։ Սա առաջին անգամն էր, որ այն մեկնաբանեց այս հարցը գրքի հրատարակումից ի վեր:

2022 թվականի օգոստոսի 12-ին Ռուշդին հարձակման է ենթարկվել բեմի վրա՝ Չաուտոկուա ինստիտուտի միջոցառման ժամանակ ելույթ ունենալիս։ Ռուշդին ստացել է չորս դանակի հարված որովայնի հատվածում, երեք վերք՝ պարանոցի առջևի մասի աջ կողմում, մեկ վերք՝ աջ աչքին, մեկ վերք՝ կրծքավանդակին և մեկ վերք՝ աջ ազդրին: Նրան ուղղաթիռով տեղափոխեցին UPMC Hamot, որը Փենսիլվանիա նահանգի Էրի քաղաքում գտնվող երրորդային մակարդակի հիվանդանոց է: Հարձակվող Հադի Մատարը անմիջապես ձերբակալվել է: Նրան մեղադրանք է առաջադրվել սպանության փորձի և հարձակման համար, նա չի ընդունել իր մեղքը և կալանավորվել է: Օգոստոսի 14-ին Ռուշդին անջատված էր արհեստական շնչառության սարքից և կարող էր խոսել: Ռուշդիի գործակալ Էնդրյու Ուայլին հոկտեմբերի 23-ին հայտնեց, որ Ռուշդին կորցրել է մեկ աչքի տեսողությունը և մեկ ձեռքի գործառույթը, բայց կենդանի է մնացել սպանության փորձից հետո

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 վեպեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Իսլամը Մեծ Բրիտանիայում
Կատեգորիա:Կրոնը քննադատող գրքեր
Կատեգորիա:Մոգական ռեալիզմ
Կատեգորիա:Մոգական ռեալիստական վեպեր
Կատեգորիա:Սալման Ռուշդի
Կատեգորիա:Սալման Ռուշդիի վեպեր