Թուղթ (նյութ)

մինի|rigth|300px|Թղթի պատրաստումը հին եղանակով
**Թուղթը** բուսական թելերից մշակված և միահյուսված բարակ թերթանման նյութ է, որի թելերը միմյանց կապվում են կառչման մակերևույթային ուժերով։

## Պատմություն
Թղթի պատրաստման եղանակը հայտնաբերել է *Ցայ Լունը* Չինաստանում ( 2-րդ դար)։ 6-ից 8-րդ դարերում Միջին Ասիայում, Ճապոնիայում, Կորեայում թուղթ էր արտադրվում։ Եվրոպայում երևան է եկել 11- 12-րդ դարերում։ Հայաստանում թուղթը օգտագործվել է 8 - 9-րդ դարերից։ Թղթի վրա մեզ հասած ամենահին հայկական ձեռագիրը 10-րդ դարի է։

[մինի|rigth|300px|Թղթե էջ առաջին հայտնի տպագիր գրքից [868 թ. Չինաստան]]

## Ժամանակագրություն
* 105 թվական - Ցայ Լունը հայտնաբերեց թղթի պատրաստման եղանակը բամբակից Չինաստանում։
* 600 թվական - Թուղթը մուտք գործեց Կորեա։
* 625 թվական - Թուղթը մուտք գործեց Ճապոնիա։
* 751 թվական - Թալասյան ճակատամարտ - չինացի ռազմագերիների միջոցով թուղթը հայտնվեց Արևմուտքի երկրներում։
* 1238 թվական - Իսպանիայում թղթի արտադրության համար սկսեցին օգտագործել հողմաղացներ։
* 1770 թվական (մոտավորապես) - Անգլիացի թղթի գործարանատեր Ջորջ Վատման ավագը մտցրեց թղթի արտադրման նոր տեխնոլոգիա, որը թույլ է տալիս ստանալ առանց ցանցի հետքերի թուղթ։
* 1799 թվական - Հայտնագործվեց թղթի պատրաստման մեքենան Լուի Նիկոլյա Ռոբերի կողմից։
* 1803 թվական - Մեծ Բրիտանիայում թղթի պատրաստման մեքենայի տեղադրումը Բրայեն Դոնկինի կողմից։
* 1806 թվական - Հայտնագործվեց պատճենահանման թուղթը։
* 1827 թվական - Թղթի պատրաստման մեքենաները հայտնվեցին ԱՄՆ- ում։
* 1856 թվական - Հայտնագործվեց գոֆրե ստվարաթուղթը։
* 1857 թվական - Հայտնագործվեց փայտանյութից թուղթ ստանալու եղանակը։

## Արտադրություն
մինի|rigth|300px|Թղթի ֆորմատները
Թղթի արտադրության համար օգտագործում են տարբեր փայտանյութերի և միամյա բույսերի թաղանթանյութը և փայտազանգվածը։ Այն բաղկացած է մի շարք պրոցեսներից՝ թղթազանգվածի պատրաստում (ստացվում է թելավոր նյութերի քիմիական և մեխանիկական մշակմամբ՝ բաղադրամասերի մանրում և խառնում, սոսնձում, զանգվածի լցում և գունավորում), մշակում թղթի պատրաստման մեքենայի վրա (ջրով նոսրացում, զանգվածի մաքրում կեղտից, դատարկում, մամլում և չորացում), վերամշակում (կալանդրում, կտրում), տեսակավորում և փաթթոցում։

## Թղթի հատկություններ
* Խզման երկարությունը
* Կոտրման ունակությունը
* Սեղմելիությունը
* Ոլորելիությունը
* Խոնավությունը
* Ճերմակությունը

## Թղթի տեսակներ
Հայտնի է թղթի մոտ 600 տեսակ։ Հիմնականում բաժանվում է 11 կարգի՝ տպագրական, գրելու, գծագրական- նկարչական, էլեկտրամեկուսիչ, գլանակի, ներծծող, ապարատների համար (հեռագրական, ծակաժապավեն), լուսանկարչական, փաթեթավորման, պատճենահանման, արդյունաբերական-տեխնիկական։

## Խոշորագույն թուղթ արտադրողներ
* International Paper (ԱՄՆ)
* Georgia-Pacific (ԱՄՆ)
* Weyerhaeuser (ԱՄՆ)
* Kimberly-Clark (ԱՄՆ)
* Stora Enso (Ֆինլանդիա)
* UPM-Kymmene (Ֆինլանդիա)
* Svenska Cellulosa Aktiebolaget (Շվեդիա)
* Anglo American plc (Mondi) (Մեծ Բրիտանիա)
* Sappi (ՀԱՀ)
* M-Real (Ֆինլանդիա)

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ճապոներեն թուղթ բառը նշանակում է նաև *աստվածություն*։
* A4 ֆորմատի թուղթը հնարավոր չէ ծալել 7-ից ավել անգամ։
* Զուգարանի թուղթը հայտնի է դեռևս 14-րդ դարից։ 1857 թ. Նյու Յորքում Ջոզեֆ Ս Գայետտին կազմակերպել է զուգարանի թղթի արտադրությունը։ Ներկայիս տեսքը այն ստացել է 1884 թվականին։

## Արտաքին հղումներ

* How is paper made? - The Straight Dope
* Ամսագիր «Թուղթը և կյանքը»
* Թղթի և ստվարաթղթի արտադրություն Հայաստանում

Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ
Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Թուղթ
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ