open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սերգեև-Ցենսկու փողոց (Ալուշտա)

**Սերգեև-Ցենսկու փողոց** (), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի Պրոֆեսորական անկյուն միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային գրող Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սերգեև-Ցենսկու (1875-1958) պատվին։ Սկիզբ է առնում Յալթայի խճուղին Պոպովսկայա բալկա միկրոշրջանի հետ կապող ճանապարհից և ավարտվում Օկտյաբրսկայա և Առափնյա փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 1800 մետր է։

## Նկարագրություն
Ալուշտա քաղաքի Սերգեև-Ցենսկու փողոցը սկսվում է Յալթայի խճուղին Պոպովսկայա բալկա միկրոշրջանի հետ կապող ճանապարհից, հատում Չատիրդագսկայա փողոցը, Դեկաբրիստների ծառուղին և ավարտվում Օկտյաբրսկայա և Առափնյա փողոցների հանգույցում։ Մեծ մասամբ գտնվում է Պրոֆեսորական անկյուն միկրոշրջանում։ Փողոցում կա համարակալված 43 շինություն։ Երկարությունը 1800 մետր է։

Սերգեև-Ցենսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային գրող, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սերգեև-Ցենսկու (Սերգեև, 1875-1958) պատվին։ 1903 թվականից նա ապրել է Ղրիմում։ Գրողի գլխավոր ստեղծագործությունը «Ռուսաստանի կերպարանափոխումը» բազմահատոր անավարտ էպոպեան է, որն ընդգրկում է 12 վեպ, 3 վիպակ և 2 էտյուդ (գրվել է 45 տարում)։ Մեծ ժողովրդականություն է ստացել Սերգեև-Ցենսկու «Սևաստոպոլյան պաշտպանություն» էպոպեան (1937-1939, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ), որտեղ ստեղծված են 1853-1956 թվականների Ղրիմի պատերազմում Սևաստոպոլի հերոս պաշտպանների կերպարներ։ Սերգեև-Ցենսկու երկերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Պարգևատրվել է Լենինի և երեք այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Сергеева-Ценского в Алуште
*Улица Сергеева-Ценского на карте Алушты

## Արտաքին հղումներ
*г. Алушта, Улица Сергеева-Ценского 

Կատեգորիա:Ալուշտայի փողոցներ
Գեղամ Սնապյան

**Գեղամ Գարեգինի Սնապյան** (), հայ ճարտարագետ-տեխնոլոգ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2002): Խաղողագործության և գինեգործության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ (1993):

Տատյանա Մկրտչյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Գեղամ Սնապյանը ծնվել է 1941 թվականի մայիսի 19-ին Վերին Պշապի (Աբխազիայի Գուլրիպշի շրջան) գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է Վրաստանի մերձարևադարձային տնտեսության ինստիտուտը։ 1969-1993 թվականներին աշխատել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի պտուղների պահպանման, չորացման և արդյունաբերական վերամշակման բաժնում (1979-1993 թվականներին՝ վարիչ), 1993 թվականից՝ «Նարեկ» գիտահետազոտական ընկերության պարենային հումքի պահպանման և վերամշակման տեխնոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են սննդամթերքների պահպանման և վերամշակման, կենսաքիմիայի և տեխնոլոգիայի խնդիրներին։
Հեղինակ է «Պտուղների և բանջարեղենի սառնարանային տեխնոլոգիան» (2001) ուսումնական ձեռնարկի։

### Պարգևներ
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ (1981)

## Երկեր
* «Վարդուկը» (Համշենցու ոդիսականը, Օրդու-Մարսել-Երևան-Արցախ)։ Հոդվածներ, պատմվածքներ, «Հեղինակային հրատարակություն», 2006։
* Պտուղների և բանջարեղենի սառնարանային տեխնոլոգիան, Երևան, «Ասողիկ», 2001։
* Պտուղբանջարեղենի չորացումը (Տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի հիմունքները, արևային չորացում), Երևան, Ա. հ, 1999։
* Պտուղների և խաղողի պահպանումը, Երևան, Հայաստան, 1986։
* Խաղողը որպես սննդի աղբյուր։ Մելքոնյան, Արտյոմ Սերգեյի։ Երևան, «Հայաստան», 1986, 56 էջ։
* Хранение плодов в Италии, Ереван, Айастан, 1980. - 99 с.

### Աշխատություններ
* Оптимальные условия формирования качества плодов как основа рациональной послеуборочной технологии: диссертация доктора сельскохозяйственных наук: 06.01.07; 05.18.03 / НИИ виноградарства, виноделия и плодоводства. - Ереван, 1989. - 443 с.: ил.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ տեխնոլոգներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կավաի

, Ճապոնիայի Սիգա պրեֆեկտուրայի Կիտակացուրագի գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 8,27 կմ², բնակչությունը՝ 17 969 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 2172,79 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
325px|մինի|Կավաի ավանի ռատուշա (համայնքապետարան)
Կավաի ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Սիգա պրեֆեկտուրայում։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Օձի, Կանմակի, Կորյո, Իկարուգա, Անդո, Կավանիսի, Միյակե ավանները։

## Բնակչություն
Ավանի բնակչությունը կազմում է 17 969 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 2172,79 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.

## Սիմվոլիկա
Ավանը խորհրդանշող ծառ է համարվում *[[Camellia sasanqua]]*-ն, ծաղիկ՝ *[[Adonis amurensis]]*-ը։

## Քույր քաղաքներ
 Մաջուրո (Մարշալյան կղզիներ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ճապոնական Կավաի ավանի պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավաններ
Սլովակիայի աշխարհագրություն

մինի|Գեռլախ սարը հարավից
**Սլովակիա**, դեպի ծով ելք չունեցող, գերազանցապես լեռնոտ երկիր Կենտրոնական Եվրոպայում

Սլովակիայի տարածքը 49 035 քառակուսի կիլոմետր է, սահմանների ընդհանուր երկարությունը՝  1 474 կմ, որից 91 կմ սահմանակից է Ավստրիային, 197 կմ ՝Չեխիային, 676 կմ՝ Հունգարիային, 420 կմ՝ Լեհաստանին, 90 կմ՝ Ուկրաինային։

## Մակերևույթը
300px|մինի|Սլովակիայի ռելիեֆը
300px|մինի|Սլովակիայի օգտակար հանածոների հանքավայրերը
Սլովակյան երկրամակերևույթին բնորոշ է լեռնային բնությունը։ Երկրի հյուսիսի մեծագույն մասով անցնում են Կարպատյան լեռները, ընդ որում՝ Կարպատների ամենաբարձր ճյուղավորումը՝ Տատրաները։ Ցածրադիր վայրերը տարածվում են երկրի հարավարևմտյան մասում՝ Դանուբ գետի երկայնքով, և հարավ–արևելքում։

Սլովակիայի, ինչպես և ամբողջ Կարպատների ամենաբարձր կետը Գեռլախովսկի շտիտ (Gerlachovský štit) սարն է (բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2655 մետր)։

## Կլիման
Սլովակիան ունի բարեխառը կլիմա՝ համեմատաբար տաք ամառներով և ցուրտ, մառախլապատ, խոնավ ձմեռներով։

## Բնական պաշարները
Գորշ ածուխ, փոքր քանակությամբ երկաթի հանքաքար, պղինձ, մանգան, աղի պաշարներ, մշակովի հողեր։ Ընդ որում՝ գյուղատնտեսական հողերը կազմում են 40.1%, մշակովի հողերը՝ 28.9%, արոտավայրերը՝ 10.8%, անտառները՝ 40.2%։

## Ջրային պաշարները
Սլովակիայի վերականգնվող ջրային պաշարների ընդհանուր ծավալը 50,1 կմ³ է (ըստ 2003 թվականին կատարված գնահատման)։ Երկրի գլխավոր գետերն են Դանուբը, Վագը, Գրոնը։

## Բնապահպանական տարածքները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Slovakia (nation, Europe) — Encyclopædia Britannica
* Информация о Словакии на сайте министерства по туризму 

Կատեգորիա:Սլովակիայի աշխարհագրություն
Վագիֆ Ալիև (պետական գործիչ)

**Վագիֆ Գադիր օղլու Ալիև** (, ), Ադրբեջանի Հանրապետության պետական գործիչ, քաղաքական գործիչ, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու, Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարի տեղակալ;

## Կենսագրություն
Վագիֆ Ալիևը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 17-ին։ 1970-1975 թվականներին սովորել է Բաքվի պետական համալսարանում։ 1975 թվականին ավարտել է ԲՊՀ Ֆիզիկայի ֆակուլտետը։

1975-1982 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտում որպես ինժեներ, փոքր գիտական աշխատող, խմբի ղեկավար և ավագ դասախոս։

1982-1988 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի պետական համալսարանում որպես կոմսոմոլի կոմիտեի քարտուղար։ 1988-1994 թվականներին աշխատել է ԲՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետում որպես ավագ դասախոս։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1994-2003 թթ. — Ադրբեջանի Հանրապետության երիտասարդության, սպորտի և զբոսաշրջության նախարարի առաջին տեղակալ;
* 2003-2011 թթ. — Սումգայիթի քաղաքապետ;
* 2011-2018 թթ. — Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարի առաջին տեղակալ;
* Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2018 թվականի մայիսի 18-ի հրամանագրով Վագիֆ Կեդիր օղլի Ալիևը նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարի առաջին տեղակալ։
* Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուն է (1980)։
* Նոր Ադրբեջան կուսակցության հիմնադիրներից մեկն է։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարություն
* Աբուլֆաս Կարաև
* Ռաֆիկ Բայրամով (պետական գործիչ)
* Սևդա Մամեդալիևա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կրուգլյակի նրբանցք (Ալուշտա)

**Կրուգլյակի նրբանցք** (), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Ֆիլիպ Կալենիկովիչ Կրուգլյակի (1905-1970) պատվին։ Սկիզբ է առնում Հոկտեմբերի 50-ամյակի փողոցից և ավարտվում Զարեչնայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 110 մետր է։

## Նկարագրություն
Ալուշտա քաղաքի Կրուգլյակի նրբանցքը սկսվում է Հոկտեմբերի 50-ամյակի փողոցից և ավարտվում Զարեչնայա փողոցի հետ հատումով։ Նրբանցքում կա համարակալված 5 շինություն` թիվ 1-ը, 2-ը, 3-ը, 4-ը և թիվ 6-ը։ Շատ կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 110 մետր է։

Կրուգլյակի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Նրբանցքն անվանվել է խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Ֆիլիպ Կալենիկովիչ Կրուգլյակի (1905-1970) պատվին։ 1943 թվականի հուլիսից նա մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Զորացրվելուց հետո, 1944 թվականի նոյեմբերից, զբաղեցրել է կուսակցական բարձր պաշտոններ՝ Ուկրաինական ԽՍՀ կոմկուսի Զապորոժիեի մարզի Օսիպենկովսկի (Բերդյանսկի) շրջանային կոմիտեի առաջին քարտուղար, նույն մարզի Մելիտապոլի շրջանային կոմիտեի առաջին քարտուղար (1945-1959)։ Այնուհետև զբաղեցրել է Ղրիմի Ալուշտա քաղաքում գտնվող «Կոլխոզնիկ» հանգստյան տան տնօրենի պաշտոնը։ Թաղված է Ալուշտայի քաղաքային հին գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Переулок Кругляка в Алуште
*Подробная карта Переулок Кругляка, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*г. Алушта, Переулок Кругляка 

Կատեգորիա:Ալուշտայի փողոցներ
Մուլլուտու Սուուրլահթ

**Մուլլուտու Սուուրլահթ** (), մեծությամբ 4-րդ լիճը Էստոնիայում՝ տեղակայված Սաարեմաա կղզու վրա՝ Կուրեսաարե (Kuressaare) քաղաքից երկու կիլոմետր արևմուտք։  Լիճն զբաղեցնում է մոտ 1440 հեկտար տարածք, խորությունը հասնում է 2,1 մետրի։ Աղիության տեսակետից լիճը համարվում է աղիավուն ջրամբար։ Մուլլուտու Սուուրլահթն ունի 2 մաս.

* **Սուուրլահթ** (Կելլամյաե (Kellamäe)) - արևելյան հատված
* **Մուլլուտու** - արևմտյան հատված

Գարնանային ընթացիկ ջրհեղեղների ժամանակ (մինչև 1,16 м) լիճը երկուսուկես անգամ միախառնվում է մոտակա ջրամբարներ Պաադլայի (Paadla), Վյագարայի (Vägara) և Կաալուպեայի (Kaalupea) հետ ու մեծանում է։ Լիճն է լցվում 3 կիլոմետր երկարություն ունեցող Նասվա  (Nasvа) գետը։ Հեղեղումների ժամանակ գետը ծովից հոսում է դեպի լիճ, իսկ սովորական օրերին՝ հակառակը ։ Այդ է պատճառը, որ լիճը հարուստ է ձկներով, մասնավորապես այնտեղ առկա են կարաս, ելեց, մանրածածան, լին, կարմրախայտ, օձաձուկ, ճերմակ խարակաձուկ, պերկես, յազ, սպիտակաձուկ, շերեփաձուկ, գայլաձուկ, յորշ։ Սուուրլահթ ծովածոցի հյուսիսարևելյան մասում տեղակայված է ոչ մեծ (3  հեկտար) կղզի Ռահինուն (Rahinu): Ծովածոցի կղզիները ցածր են՝ բեռնված մանրախիճ քարերով, տեղ-տեղ տղմոտ են, ավազոտ կամ կավային։ Լճի երկու մասերը բաժանված են Հիդրե Նուկկ (Hidre nukk)մեծ թերակղզիով։ Մուլլուտու և Վյագարա ծովածոցերն ունեն շատ նեղ կղզիներ, որոնց վրա աճում է շաքարեղեգ։ Հյուսիսում Մուլլուտուն  հասնում է 0,2—0,3 մետր խորության։ Հարավային մասում՝ մոտավորապես Նասվայի գետաբերանի մոտ, լճի  խորությունը հասնում է 1,7 մետրի։ 0,4 մետր բարձրությամբ կղզիները ծածկված են ավազով և ցեխով։ Վյագրա ծովածոցն ունի 1,1 մետր խորություն։ Մուլլուտուի մեջ են թափվում Կաառմիսե և Կյարլա գետերը, իսկ Սուուրլահթի մեջ՝ Ունիմյաե գետը ։

## Ծանոթագրույթուններ

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2018

**Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2018**, անցկացվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 12-ից 21-ը Յակուտսկ քաղաքում։

## Մեդալակիրներ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2018 բռնցքամարտում
Կատեգորիա:2018 հոկտեմբերի իրադարձություններ
Պոլ Դյուշենե

**Պոլ Դյուշենե** (, ), գեղասահորդ, հանդես էր գալիս պարեր սառույցի վրա ձևում քրոջ՝ Իզաբել Դյուշենեի հետ՝ ներկայացնելով սկզբում Կանադան, հետո Ֆրանսիան։ Նրանք դարձել են 1991 թվականի աշխարհի չեմպիոններ և 1992 թվականի Օլիմպիադայի արծաթե մեդալակիրներ։

## Կարիերա
Պոլը ծնվել է Ֆրանսիայում, սակայն մեկ տարի անց ծնողների հետ տեղափոխվել է Այլմեր (Քվեբեկ, Կանադա), որտեղ էլ սկսել է սահել չմուշկներով։ Առաջին նշանակալից հաջողությանը քրոջ հետ հասել են 1982 թվականին, երբ Կանադայի առաջնությանը դարձել են երկրորդը պատանիների կարգում։

Հետագայում նրանց սահքի ոճը այն ժամանակների համար յուրահատուկ էր ու հեղափոխական։ Իրենց յուրահատուկ ոճի համար Կանադայի գեղասահքի ֆեդերացիայի կողմից արժանացան կոշտ քննադատության, որից հետո էլ Իզաբելն ու Պոլը որոշում են փոխել հավաքական թիմը։ 1985 թվականին նրանք որոշեցին ներկայացնել Ֆրանսիան՝ իրենց մոր հայրենիքը։

Հանդիսատեսի կողմից հիմնականում հիշվում է 1988 թվականի օլիմպիադայի նրանց անսովոր ծրագիրը։ Այն ոգեշնչումով կազմված էր ջունգլիների հնչյուններով և թմբուկների հարվածներով։ Սակայն դատավորներին դուր չեկավ պարը, և զույգը զբաղեցրեց ութերորդ հորիզոնականը։ Այնուամենայնիվ, Դյուշեները շարունակեցին սահել իրենց նորարարական ոճով։

1989 և 1990 թվականների համաշխարհային առաջնություններում նրանք դարձան համապատասխանաբար երկրորդն ու երրորդը։ Զույգն իր միակ ոսկին նվաճել է 1991 թվականին Մյունխենում կայացած աշխարհի առաջնությունում։ Նրանք մեծ հնարավորություն ունեին 1992 թվականին Ալբերվիլում կայացած օլիմպիադայում նվաճել ոսկին, սակայն սխալվեցին և նվաճեցին երկրորդ հորիզոնականը Մարինա Կլիմովա/Սերգեյ Պոնոմարենկո զույգից հետո։ Օլիմպիադան նրանց վերջին սիրողական սպորտաձևի կատարումն էր։

Անուհետև մրցույթներին մասնակցում էին որպես պրոֆեսիոնալներ՝ մինչև Պոլի հետ լուրջ պատահարը 1996 թվականին։

Այժմ Պոլ Դյուշենեն աշխատում է որպես մարզիչ ԱՄՆ-ում։

## Սպորտային ձեռքբերումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պոլ Դյուշենեն imdb կայքում 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեղասահորդներ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Լագոյսկի խառնարան

մինի|Խառնարանի մոտակայքում գտնված հարվածային բեկոր
**Լագոյսկի խառնարան**, նաև՝ **Լագոյսկի աստրոբլեմ** (բելառուսերեն՝ Лагойская астраблема) — աստղակերպի (աստերոիդի) հարվածից առաջացած խառնարան, որի կենտրոնը գտնվում է Բելառուսի Հանրապետության Մինսկի մարզի Լագոյսկի շրջանի Մալինովկա գյուղի մերձակայքում։

## Հակիրճ տեղեկատվություն
Խառնարանն առաջացել է մոտավորապես 42,3 ± 1,1 միլիոն տարի առաջ, մի աստերոիդի անկման հետևանքով, որն ունեցել է մոտավորապես 650 մետր շառավիղ, 1,150 միլիարդ մ³ ծավալ, շուրջ 9,201 տրիլիոն տոննա զանգված, շարժվել է վայրկյանում մինչև 18 կիլոմետր արագությամբ։ Երկրի մթնոլորտ մուտք գործելու պահին տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ արտազատվել է 1,49 զետաջոուլ էներգիա, որը հավասար է = 356 տրոտիլային էկվավալենտի, այսինքն՝ Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա նետված ատոմային ռումբերի 25 միլիոնապատիկի պայթյունի։ Խառնարանի կոորդինատներն են՝ ։ Խառնարանի տրամագիծը նրա կազմավորման պահին եղել է մոտավորապես  15—17 կիլոմետր, խորությունը՝ մինչև 1000 մետր։ Ներկայումս խառնարանը ամբողջովին ծածկված է Չորրորդական ժամանակաշրջանի սառցադաշտերի նստվածքների՝ 800–200 մետր հզորությամբ հաստ շերտերի տակ։

Խառնարանը, միանգամայն պատահականորեն, հայտնաբերվել է 1973 թվականին, Կուզևիչի գյուղի մերձակայքում երկրաբանական դիտարկումներ, նկարահանումներ, հետազոտություններ կատարելու նպատակով հորատանցք փորելու ժամանակ։ Հետագայում՝ 1979—1984 թվականներին խառնարանը հանգամանալի հետազոտոթյան է ենթարկվել․ այդ նպատակով փորվել է մինչև 300—500 մետր խորությամբ 30 հորատանցք և 1254 մետր խորությամբ մեկ հորատանցք։

## Գրականություն
* 
* , стр. 226

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Логойский метеорит 

Կատեգորիա:Բելառուսի խառնարաններ
Կատեգորիա:Խառնարաններ այբբենական կարգով
Բռնցքամարտի Ասիայի առաջնություն 2011

**Բռնցքամարտի Ասիայի առաջնություն 2011**, անցկացվել է 2011 թվականի օգոստոսի 5-ից 12-ը Հարավային Կորեայի Ինչոն քաղաքում։

## Մեդալակիրներ

## Ընդհանուր հաշվարկ

## Աղբյուրներ
* Արդյունքներ

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայում անցկացված միջազգային սպորտային մրցություններ
Կատեգորիա:2011 բռնցքամարտում
Բոգդան Խմելնիցկու փողոց (Ալուշտա)

**Բոգդան Խմելնիցկու փողոց** (), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է ուկրաինական պետական գործիչ, զորավար, Ուկրաինայի հետման Բոգդան Խմելնիցկու (1595-1657) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սիմֆերոպոլի փողոցից և ավարտվում Տուրիստների փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 500 մետր է։

## Նկարագրություն
Ալուշտա քաղաքի Բոգդան Խմելնիցկու փողոցը սկսվում է Սիմֆերոպոլի փողոցից և ավարտվում Տուրիստների փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 23 շինություն։ Երկարությունը 500 մետր է։

Բոգդան Խմելնիցկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298514։

Փողոցն անվանվել է ուկրաինական պետական գործիչ, զորավար, Ուկրաինայի հետման Բոգդան Խմելնիցկու (1595-1657) պատվին։ 1640-ական թվականների կեսերին նախապատրաստել, 1648 թվականին գլխավորել է լեհական տիրապետության դեմ ուկրաինական ժողովրդի ազատագրական պայքարը։ Խմելնիցկին հաղթանակներ է տարել լեհական զորքերի դեմ Ժոլտիե Վոդիի, Կորսունի, Պիլյավցիի, Բատոգի մարտերում։ Ազատագրական պատերազմի ընթացքում Խմելնիցկին հանդես է եկել միաժամանակ որպես զորավար, դիվանագետ և ուկրաինական պետականության կազմակերպիչ։ Նրա օրոք ստեղծված պետական ապարատը, թեկուզև կազակային վերնախավի և ուկրաինական շլյախտայի դասակարգային գործիքն էր, այնուամենայնիվ, մեծ դեր խաղաց Լեհաստանի տիրապետությունից ուկրաինական ժողովրդի ազատագրության գործում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Богдана Хмельницкого в Алуште
*Подробная карта Улица Богдана Хмельницкого, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*г. Алушта, Улица Богдана Хмельницкого 

Կատեգորիա:Ալուշտայի փողոցներ
Դիապսիդներ

**Դիապսիդներ**
(), սողունների հնագույն խումբ, որը ձևավորվել է 300 միլիոն տարի առաջ (վերին քարածխային ժամանակաշրջանում) և գոյատևում է մինչև օրս (կոկորդիլոսներ, կնճիթագլուխներ, թեփուկավորներ և կրիաներ): Ժամանակակից դասակարգման համաձայն՝ թռչունները նույնպես պատկանում են դիապսիդներին։ Ներկայում աշխարհում գոյություն ունեն դիապսիդների մոտավորապես 14600 տեսակներ, ինչը նրանց դարձնում է բարձրակարգ ողնաշարավորների ամենաբազմազան խումբը։

## Էվոլյուցիա
Դիապսիդներն անապսիդներից հետո զավրոսիդներից առանձնացված խումբն են։ Նրանց գանգը (սկզբնական տարբերակում) ունի երկու քունքային խոռոչներ, որոնք դասավորված աչքի հետևի ոսկրից վերև և ներքև։ Պալեոզոյի վերջում դիապսիդները հիմք են դարձել բավականին մեծ թվով կարգաբանական հարմարված խմբերի, որոնք հայտնաբերում են ինչպես անհետացած, այնպես էլ ժամանակակից սողունների մեջ։ Նրանք կարողացել են ոչ միայն գերիշխող դիրք գրավել ցամաքային կենսացենոզներում, այլ հարմարվել են քաղցրահամ ջրերի, ծովային և օդային միջավայրերին։

Համեմատաբար ուշ շրջանի դիապսիդների շարքում առանձնացել են երկու հիմնական խմբեր՝ լեպիդոզավրոմորֆները (Lepidosauromorpha) արխոզավրոմորֆները (Archosauromorpha)։ Լեպիդոզավրներից սկզբում առանձնացել են կնճիթագլուխները, որոնցից ներկայում պահպանվել է միայն հատերիան։ Պերմի ժամանակաշրջանի վերջում նրանցից առանձնացել են  թեփուկավորներ (Squamata), որոնք դարձել են բազմաթիվ կավճի ժամանակաշրջանում։ Միջին յուրայի ժամանակաշրջանից ոչ ուշ հայտնվել են օձերը, որոնք կազմում են սողունների առանձին խումբ։ Վաղ տրիասում արխոզավրոմորֆներից առանձնացել են արխոզավրները։

## Դասակարգում
Ժամանակակից դասակարգում։

## Տես նաև
* Անապսիդներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Основы палеонтологии : Справочник для палеонтологов и геологов СССР : в 15 т. / гл. ред. Ю. А. Орлов. — М. : Наука, 1964. — Т. 12 : Земноводные, пресмыкающиеся и птицы / под ред. А. К. Рождественского, Л. П. Татаринова. — 724 с. — 3000 экз. 
* 
* Osborn H. F. 1903. The Reptilian Subclasses Diapsida and Synapsida and the Early History of the Diaptosauria. *Memoirs of the American Museum of Natural History* **1**(8): 451—519.
* Laurin M. and Reisz  R. R. 1995. A reevaluation of early amniote phylogeny. *Zoological Journal of the Linnean Society* **113**(2) :165—223. .
* Müller J. and Reisz R. R. 2006. The Phylogeny of Early Eureptiles: Comparing Parsimony and Bayesian Approaches in the Investigation of a Basal Fossil Clade. *Systematic Biology* **55**(3): 503—511. .

Կատեգորիա:Սողուններ
Բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2011

**Բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2011**, անցկացվել է 2011 թվականի հունիսի 17-ից 24-ը Թուրքիայի Անկարա քաղաքում։

## Մեդալներ
### Ընդհանուր հաշվարկ

### Մեդալակիրներ

## Աղբյուրներ
* Մրցաշարի արդյունքներ

Կատեգորիա:2011 բռնցքամարտում
Սուրբ Շողակաթ մատուռ

**Սուրբ Շողակաթ** (), հայ առաքելական մատուռ Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Թավրիզ քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Ատրպատականի հայոց թեմին։ Մատուռը գտնվում է Թավրիզի հայկական գերեզմանոցին կից՝ Թավրիզի իսլամական արվեստի համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետի դիմաց։ Հայկական գերեզմանատունը շրջապատված է Շարմ, Մաշրութե-Բուլվար, Բուլվար-Մոլասադրա փողոցներով։

## Անվանում
Եկեղեցու անունը ծագում է երկնքից ցածր լույսի ճառագայթների իմաստով (Շողակաթ՝ երկնքից «շող է կաթել»)։ Ավանդույթը հասնում է մինչև 4-րդ դար, երբ Մեծ Հայքի թագավոր Տրդատ Գ Մեծը Հռիփսիմյան կույսերին հրամայել է սպանել։ Կույսերի սպանությունից հետո, ըստ ավանդության, երկնքից «շող է կաթել»։ Այդ վայրից ոչ հեռու կառուցվել է Էջմիածնի սուրբ Շողակաթ եկեղեցին (17-րդ դար)։

## Պատմություն
Միջնադարում Թավրիզ քաղաքում հաստատված հայ քրիստոնյաները իրենց հարազատներին թաղում էին Մարալանում գտնվող Մարիամ Նանե եկեղեցու մոտ գտնվող գերեզմանատանը։ 1850-ական թվականներից Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ Սահակ եպիսկոպոս Սաթունյանը ձեռք է բերում այն հողատարածքը, որը հետագայում դառնալու էր Թավրիզի նոր հայկական գերեզմանատուն։ Ավելի ուշ՝ 1940 թվականին, այստեղ հիմնվել է մատուռը։ Սուրբ Շողակաթ եկեղեցու շինարարությունը ֆինանսավորվել է կաշվե արտադրության տնօրեն Սիմոն Մանուչեհրյանի կողմից, որի մոր անունը Շողակաթն էր։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցու հատակագծի ձևը խաչագմբեթ կենտրոնանիստ կառույց է։ Սյուները գտնվում են գմբեթի տակ գտնվող միջնամասում, սրահում առանձնացնելով կենտրոնական մեծ հատված։ Շինության մուտքը արևմուտքից է։ Եկեղեցու հյուսիսային, հարավային և արևմտյան պատերին կան հայկական կեղծ մույթ՝ կիսաշրջանաձև կամարներ։

## Տես նաև
* Սուրբ Շողակաթ եկեղեցի, Վաղարշապատ
* Սուրբ Ստեփանոս մատուռ, Թեհրան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* فهرست کلیساهای ارمنی در ایران  [List of Armenian Churches in Iran, daneshnameh.roshd.ir/mavara]

Կատեգորիա:Մատուռներ
Շողակաթ
Շողակաթ
Շողակաթ
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
Անաստասիա Ռեշետովա

**Անաստասիա Ռեշետովա** (, ), ռուս մոդել։ 2014 թվականի 1-ին վիցե-միսս Ռուսաստան։

## Կենսագրություն
Անաստասիա Ռեշետովան ծնվել է 1996 թվականի հունվարի 23-ին Մոսկվայում։ Երբ Անաստասիան փոքր էր, նրա ծնողները ամուսնալուծվել են։ Անաստասիային և նրա կրտսեր քրոջը՝ Վալենտինային, դաստիարակել է հայրը՝ գնդապետ, իրավաբանական և պատմական գիտությունների թեկնածու Գրիգորի Ռեշետովը։ Սովորել է Օրեխովո-Բորիսովո Սևերնոյե թաղամասի № 578 դպրոցում, զբաղվել է դերասանական վարպետությամբ։ 2014 թվականին ավարտել է դպրոցը և 18 տարեկանում մասնակցել Միսս Ռուսաստան 2014 մրցույթին`դառնալով 1-ին վիցե-միսսը։ 2018 թվականի ապրիլի տվյալներով՝ նրա կազմվածքի պարամետրերն են՝ 91-60-100, ունի 180 սմ հասակ և 58 կգ քաշ։

2016-2017 թվականների տվյալներով` հեռակա ուսուցում է ստանում Մոսկվայի տնտեսագիտության, քաղաքականության և իրավունքի ինստիտուտի պետական ծառայության և քաղաքային կառավարման ֆակուլտետում։ Մոսկվայի կինոյի դպրոցում դերասանական վարպետություն է սովորել։

Ակտիվ օգտվում է Ինստագրամից, այնտեղ ավելի քան 2 միլիոն բաժանորդ ունի։ Ինստագրամում հրապարակում է լուսանկարներ, որտեղ ցուցադրում է իր կազմվածքը։ Հետևորդները նրան հաճախ համեմատում են Քիմ Քարդաշյանի հետ։ Ինստագրամը մոդելի եկամտի աղբյուրներից մեկն է։ Նրա խոսքով՝ գովազդային գրառման միջին արժեքը կազմում է 100 հազար ռուբլի։

2016 թվականին բացել է Anatomia Beauty Clinic գեղեցկության կլինիկան։ 2017 թվականի գարնանը ներկայացրել է «Այսօր ես արթնացա ուրիշ» գիրքը։ Այն պարունակում է ճիշտ սնուցման, վերապատրաստման, կոսմետիկայի ընտրության և այլնի մասին խորհուրդներ։ 2017 թվականի մայիսին թողարկել է հագուստի սեփական In.Hype ապրանքանիշը։ 2017 թվականի դեկտեմբերին Մոսկվայում բացել է Inhype beauty zone գեղեցկության սրահը։

## Անձնական կյանք
Մոտ 2015 թվականից հանդիպում է ռեփեր Տիմատիի հետ։ Նկարահանվել է Տիմատիի «Зеро» և «Ключи от рая» երաժշտական տեսահոլովակներում։ 2020 թվականին Տիմատին և Անաստասիան բաժանվել են։

## Աշխատություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս մոդելներ
Գրիգորևի փողոց (Յալթա)

**Գրիգորևի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է Ղրիմում խորհրդային իշանության հաստատման և ամրապնդման պայքարի ակտիվ մասնակից Ալեքսանդր Վասիլևիչ Գրիգորևի (1894-1935) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ֆուրմանի և Կրուպսկայայի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Չեռնովի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 230 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Գրիգորևի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Ֆուրմանի և Կրուպսկայայի փողոցների հանգույցից, հատում Մայոր Սավելևի փողոցը և ավարտվում Չեռնովի փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 59 շինություն։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 230 մետր է։

Գրիգորևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է Ղրիմում խորհրդային իշանության հաստատման և ամրապնդման պայքարի ակտիվ մասնակից, ծնունդով յալթացի Ալեքսանդր Վասիլևիչ Գրիգորևի (1894-1935) պատվին։ Այդ մասին հուշատախտակը փակցված է թիվ 2 տան պատին։ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Ալեքսանդր Գրիգորևը պարտիզանական խմբի կազմում մարտնչել է սպիտակգվարդիականների դեմ։ 1920 թվականի սեպտեմբերի 7-ին 11-հոգանոց ջոկատի կազմում նա մտել է Ղրիմ։ Նա ու ևս երկու պարտիզան՝ Ալեքսեյ Մոկրոուսովը և Իվան Պապանինը, իրականացրել են հանքի պայթյուն, ինչի հետևանքով այն երկար ժամանակով շարքից դուրս է եկել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Григорьева в Ялте
*Подробная карта улица Григорьева, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта 

## Արտաքին հղումներ
*г. Ялта, улица Григорьева 

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Կրասնոֆլոտսկայա փողոց (Ալուշտա)

**Կրասնոֆլոտսկայա փողոց** (), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Սկիզբ է առնում Օկտյաբրսկայա փողոցից և ավարտվում նույն փողոցի մոտակայքում։ Երկարությունը 660 մետր է։

## Նկարագրություն
Ալուշտա քաղաքի Կրասնոֆլոտսկայա փողոցը սկսվում է Օկտյաբրսկայա փողոցից և ավարտվում նույն փողոցի մոտակայքում։ Ձևավորում է Պրոֆեսորական անկյուն թաղամասը։ Փողոցում կա համարակալված 68 շինություն։ Երկարությունը 660 մետր է։

Կրասնոֆլոտսկայա փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Կրասնոֆլոտսկայա փողոցը անցնում է Ալուշտայի մասնավոր հատվածի միջով։ Փողոցի տները շատ մոտ են միմյանց և ձևավորում են «Պրոֆեսորական անկյուն» կոչվող բնակելի հանգիստ թաղամասը։

Փողոցում շատ են զբոսանքի համար նախատեսված փարթամ, կանաչ բուսականությամբ և բարձր ծառերով պուրակային գոտիները։ Այստեղ կան շատ հարմարավետ հյուրանոցներ և հանգստյան տներ, ինչպես նաև խոշոր առողջարան։

Փողոցը մոտ է գտնվում Առափնյա փողոցին և քաղաքային լողափերին։ Մոտակա փողոցներում տարբեր ուղղություններով երթևեկում է հասարակական տրանսպորտը։

Կրասնոֆլոտսկայա փողոցում է գտնվում ռուս խորհրդային գրող, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Սերգեյ Սերգեև-Ցենսկու (Սերգեև, 1875-1958) հուշարձանը։ Նրա կյանքը կապված է եղել Բանվորական (Պրոֆեսորական) անկյան հետ։ 1944 թվականին Ալուշտայի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեն գրողին ժամանակավորապես հատկացրել է 1941 թվականին մահացած ճարտարապետության ակադեմիկոս Ալեքսեյ Բեկետովի առանձնատունը։ Այնտեղ ապրելով ավելի քան երկու տարի՝ Սերգեյ Սերգեև-Ցենսկին ավարտել է իր «Թնդանոթները խոսեցին» վեպը, գրել է «Իմ ծանոթությունը Ի. Ե. Ռեպինի հետ» հուշագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Краснофлотская в Алуште
*Подробная карта Улица Краснофлотская, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*г. Алушта, Улица Краснофлотская 

Կատեգորիա:Ալուշտայի փողոցներ
Դարիուշ Կուբիցկի

**Դարիուշ Յան Կուբիցկի** (, ), լեհ ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Հանդես է եկել Լեհաստանի ազգային հավաքականի կազմում։

## Կարիերա

### Ակումբային
Դարիուշ Կուբիցկին իր կարիերան սկսել է որպես պաշտպան Լեհաստանում, որտեղ հանդես է եկել «Ստալ» (Մելեց) և «Լեգիա» ակումբներում։ 1991 թվականին տեղափոխվել է անգլիական «Աստոն Վիլլա» ակումբ, որը հանդես էր գալիս անգլիական Պրեմիեր լիգայում։ Հետագայում հանդես է եկել «Սանդերլենդ», «Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերս», «Տրանմիր Ռովերս», «Կարլայլ Յունայթեդ» և «Դարլիգտոն» ակումբներում։

### Կարիերան հավաքականում
Ազգային հավաքականի կազմում Դարիուշ Կուբիցկին անցկացրել է 46 խաղ և խփել 1 գնդակ, մասնակցել է 1986 թվականի աշխարհի առաջնությանը։

### Մարզչական
Որպես մարզիչ աշխատել է «Լեգիա», «Լեխիա» և «Զնիչ» ակումբներում։ 2012 թվականին ընդգրկվել է «Սիբիր» ակումբի մարզչական շտաբում։ Ալեքսեյ Միլլերի՝ պաշտոնից հեռաալուց հետո եղել է գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար։ Նրա գլխավորությամբ թիմն անցկացրել է ՖԱԼ 5 հանդիպում՝ չկչելով ոչ մի պարտություն։ 2013 թվականի հունվարին դարձել է «Պոդբեսկիձե» ակումբի գլխավոր մարզիչ, որը հանդես էր գալիս Էքստրակլասում։ Կուբիցկու գլխավորությամբ թիմը, որ մինչ այդ ամբողջ առաջին տուրում հավաքել էր ընդամենը 6 միավոր, անցել է նախամրցաշրջանային նախապատրաստությունն ու Լեհաստանի առաջնության վերսկսումից հետո հաջորդ 4 խաղերում հավաքել է 5 միավոր՝ զիջելով միայն առաջնության առաջատար «Լեգիային» և բարձրացել մրցաշարային աղյուսակի վերջին հորիզոնականից։ 2013 թվականի մարտի 21-ին Կուբիցկին դարձել է «Սիբիր» ակումբի գլխաոր մարզիչ՝ կնքելով 2,5 տարվա պայմանագիր։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 11-ին ակումբի տնօրենների խորհրդի որոշմամբ «Սիբիր» ակումբը երկկողմանի համաձայնությմբ խզել է Դարիուշ Կուբիցկու հետ պայմանագիրը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Դարիուշ Կուբիցկու էջը 90minut.pl կայքում

Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեգիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Աստոն Վիլլայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Ֆալետիի կողնջակեր ցայտագնայուկ

**Ֆալետիի կողնջակեր ցայտագնայուկ** (), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ձգված ուռուցիկ մարմնով, 47-60 մմ երկարությամբ խոշոր բզեզ է։ Մարմնի վերին մասը սովորաբար լինում է մետաղական փայլով՝ կապույտ, կապտականաչ, կապտամանուշակագույն, հազվադեպ գրեթե սև՝ կապույտ փայլով, իսկ մարմնի ստորին մասը սև է։ Վերնաթևերը կոպիտ խիտ թմբիկներում են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում, Ադրբեջանի հարակից տարածքներում և Հայաստանում՝ Սյունիքի մարզում (Գորիս, Խնձորեսկ, Կապան, Տանձավեր, Շիշկերտ, Քաջարան, Լիճք)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ծովի մակարդակից 1100-2200 մ բարձրություններում՝ անտառներում և հետանտառային էկոհամակարգերում և այգիներում, հանդիպում են տարվա ողջ ընթացքում՝ գարնանից մինչև աշուն (տաք եղանակին)։ Օրվա ընթացքում ակտիվությունը կախված է տարվա ժամանակից․ հով եղանակին ակտիվ են ցերեկը, շոգ եղանակին՝ մթնշաղին և գիշերը։ Բզեզները և թրթուրները սնվում են խխունջներով և կողինջներով։

## Պահպանություն
Փոքր արեալով հազվագյուտ ենթատեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը կայուն ոչ բարձր է և պայմանավորված կլիմայական պայմաններով՝ տարբեր տարիներին դիտվում են աննշան տատանումներ։

Վտանգ է հանդիսանում մասնավորապես ապօրինի անտառահատումներով պայմանավորված անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցում, «Արևիկ» ազգային պարկում և «Զանգեզուր» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Տոնական գնայուկ

**Տոնական գնայուկ** (), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ձգված, չափավոր ուռուցիկ մարմնով, 11-13 մմ երկարությամբ ոչ խոշոր բզեզ է։ Մարմնի վերին մասն ունի վառ գունավորում՝ մետաղական կանաչ, կապտականաչ, հաճախ ոսկեգույն փայլով, որն ավելի ցայտուն է արտահայտված առաջնամեջքի վրա, ստորին մասը սև է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում, Հայաստանում՝ Երևանում (Ջրվեժ և Նուբարաշեն ավանների մոտ), «Էրեբունի» պետական արգելոցում, ինչպես նաև Տիգրանաշեն (Արարատի մարզ) և Ռինդ (Վայոց ձորի մարզ) գյուղերի մոտակայքում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, հանդիպում է ապրիլ-հունիս ամիսներին քարերի տակ, գերազանցապես ռելիեֆի փոս ընկած հատվածներում, որտեղ ավելի երկար է պահպանվում հողի խոնավությունը։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը ցածր է և հանդիպում են եզակի առանձնյակներով։

Սպառնացող վտանգներից են՝ Երևան քաղաքի անմիջական մոտակայքում (Ջրվեժի լիճ) լանդշաֆտների փոխակերպումները և անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Սևծովյան ճպուռ

**Սևծովյան ճպուռ** (), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
39-42 մմ մարմնի երկարությամբ միջին չափի ճպուռ է։ Կարմրավուն կամ շիկակարմրավուն մարմնի փորային տերգիտների միջին գծի երկայնքով կան փոքրիկ բծեր։ Փորիկի վերին մասով ձգվում է նեղ, սև գույնի զոլ, որը փոքր-ինչ լայնանում է առջևից դեպի հետ։ Թևերի հիմքում կան ոչ մեծ, շագանակագույն մգացումներ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Թուրքիայում, դեպի արևելք՝ մինչև Ասիա, դեպի հարավ` մինչև Հյուսիսային Իսրայել։ Հայաստանում հայտնի է Մասիս քաղաքի շրջակայքում (Արարատի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ջրանցքներում և գետերի կիսաանապատային գոտում։ Թռչում է ամառվա առաջին կեսին, ձվադրում՝ ջրի մեջ` փորիկի ծայրով հարվածելով ջրի մակերեսին։ Թրթուրը զարգանում է մեկ տարվա ընթացքում։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Ծայրահեղ հազվադեպ է հանդիպում։ Հայտնի է մեկ հայտնաբերման փաստ։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ ջրամբարների հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխություն և աղտոտում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Հայկական բնդեռիկ

**Հայկական բնդեռիկ** (), թերթիկաբեղավորների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ուռուցիկ, փոքր-ինչ սրացած ձվաձև մարմնով, 14-16 մմ երկարությամբ միջին չափի բզեզ է։ Գունավորումը կապույտ մետաղական է, երնաթևերը՝ երբեմն կարմրադարչնագույն։ Արուի հետին ազդրերը խիստ հաստացած են։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Էջմիածնի և Փարաքարի շրջակայքերում վերջին անգամ հայտնաբերվել է 1932 թվականին։

## Էկոլոգիա
Հանդիպել է թեթև կավաավազային հողերով յուրահատուկ անապատային էկոհամակարգում, որը ներկայում լրիվ հերկված է։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Բզեզները հավաքվել են մայիսի երկրորդ կեսին։

## Պահպանություն
Անհետացած տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես անհետացած տեսակ։

Ընդհանուր թվաքանակը բարձր չէ, նվազել է ու շարունակում է նվազել՝ պայմանավորված ապրելավայրերի կրճատմամբ։

Վտանգ է հանդիսանում տեսակին բնորոշ էկոհամակարգերի իսպառ վերացումը։

Պահպանության միջոցառումեր չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհետացած տեսակներ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Մորեխ ելունդավոր

**Մորեխ ելունդավոր** (), մորեխների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ամուր և անհարթ ծածկույթներով և խոշոր մարմնով (արուի մարմնի երկարությունը 19,2-22,5 մմ է, էգինը` 36,5-48,5 մմ) անթև մորեխ է։ Գունավորումը մոխրագույն է, շագանակագույն, դեղնաշագանակագույն։

## Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ և հայտնի  է Արարատի մարզի մի շարք կետերից (Վեդի քաղաքի շրջակայք, Քաղցրաշեն գյուղի մոտակայք, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայր)։

## Էկոլոգիա
Մորեխ ելունդավորն ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում և ավազոտ անապատներում։ Բուսակեր է, բազմակեր։ Ձմեռում են հավանաբար թրթուրները և հասուն առանձնյակները, հայտնվում են մարտ-ապրիլ ամիսներին, զուգավորվում՝ մայիս-հունիսին։

## Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով և եզակի առանձնյակներով հազվադեպ հանդիպող հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ խոպան հողերի հերկումը, վտանգված չոր էկոհամակարգերում անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Սաբինա ճպուռ

**Սաբինա ճպուռ** (), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
43-50 մմ մարմնի երկարությամբ միջին չափի շատ բարեկազմ մարմնով ճպուռ է։ Գունավորումը հիմնականում սև է` բաց դեղնավուն զարդանախշով, երբեմն` կանաչավուն երանգով։ Կուրծքը կողքերից ունի շեղ դասավորված, նեղ, բաց գույնի զոլեր։ Փորիկը սև միջնագծով է, որը 4-6-րդ հատվածների վրա առջևի մասում և հետևից խիստ լայնացած է, 7-9-րդ հատվածները գրեթե ամբողջությամբ սև են, 10-րդը` մեծ մասամբ բաց գունավորված։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասից դեպի հարավ և արևելք` մինչև Ճապոնիա և Ավստրալիա։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզում` Մեղրի քաղաքի և Ալդարա գյուղի մոտակայքում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է Հայաստանում՝ կիսաանապատային գոտու կանգնած և դանդաղ հոսող ջրով ջրամբարներում։ Զարգանում է թույլ հոսանք ունեցող բավական տաք ջրամբարներում։ Թռիչքը լինում է ապրիլ-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Պահպանություն
Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են առանձին հայտնաբերումներ։ Արեալի սահմանաեզրին գտնվող հազվագյուտ տեսակ է։ բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխություն և ջրամբարների աղտոտում։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Խնձորյանի գնայուկ

**Խնձորյանի գնայուկ** (), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-12 մմ երկարությամբ ոչ խոշոր, բարեկազմ, տափակած, չափավոր փայլուն մարմնով և կարմրադարչնագույն գունավորմամբ բզեզ է։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Ջերմուկ քաղաքից 3300 մ դեպի հյուսիս-արևելք՝ «Սարեր Սարցալի» տեղանքում։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է ծովի մակարդակից 3100-3300 մ բարձրությունների վրա, ալպյան մարգագետիններում։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն, բզեզները հայտնաբերված են ձնեկույտների մոտ՝ քարերի տակ։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող ոչ բարձ թվաքանակով տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնաբերված չեն։ Վտանգման հիմնական գործոննեից են՝ անասունների արածեցման հետևանքով էկոհամակարգի հավանական դեգրադացումը և տեսակի ապրելավայրերի կրճատումը՝ պայմանավորված կլիմայի կանխատեսվող փոփոխության հետևանքով ալպյան գոտու սահմանների լանջն ի վեր տեղաշարժմամբ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Թավրիզ)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Թավրիզ քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Ատրպատականի հայոց թեմին։ Եկեղեցին գտնվում է Թավրիզի Լիլավա (` լեյլաբադ) թաղամասում։ Սուրբ Սարգիսը կառուցվել է Պետրոսյանների ընտանիքը՝ 1845 թվականին։

## Պատմություն
Եկեղեցու մայր դռան ճակատին կա հետևյալ արձանագրութիւնը. «Շինեցաւ Ս[ուր]բ Սարգիս եկեղեցիս / ի 5 Մարտի 1845 ամի եւ ի թուին / Հայոց ՌՄՂԲ թվականիի հայրապետութե[ան] / Տեառն Ներսիսի Ե.ի, աշխա/ տութեամբ Զաքարիա Աւագ քա-/ հանայի Տէր Զաքարեանց / արդեամբ բարեպաշտ / հայազգի ժողովրդականաց»։ Հիւսիսային զանգակատան վրայ կարդում ենք. «ՇԻՆՈՒԵՑ. ՅԻՇԱ/ ՏԱԿ. ՏԷՐ. ՅԱՐՈՒԹ/ ԻՒՆԻ. ՏԷՐ ՕՀԱՆ/ ԵԱՆ»։ Հյուսիսային դռան վրա զետեղված շատ հին և հազիվ ընթեռնելի արձանագրութեան վրայ հիշվում է 1821 թվականի ապրիլ ամիսը։ Իսկ նույն քարի վրա «ՏՐ ԱԾ ՅՍ ՔՐ» (Տեր Աստված Հիսուս Քրիստոս)։ Հարավային զանգակատան ներքևի արձանագրությունից տեղեկացվում է, որ 1938 թվականին կառուցվել է եկեղեցու զանգակատունը։ 1967 թվականին դարձյալ վերանորոգվել է։ 2003 թվականին ավելացվել են նոր խաչքարակերպ դռներ ու պատուհաններ։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին երկհարկանի է, գտնվում է Թամարյան հայկական դպրոցի շենքի բակում, որը երկարաձգվել է Սահակյան դպրոցի համար։ 1921 թվականի մայիսի 18-ին Ալեքսանդր Թամանյանը իջևանել է Թավրիզում, ուր որպես ճարտարապետ է աշխատել քաղաքապետարանում մինչ Երևան վերադառնալը։ Այստեղ իրականացրել է քաղաքի բարեկարգման և կառուցապատման բարելավման քաղաքաշինական նախագծեր, կառուցել է ՀՅԴ պանթեոնը Լիլավայի սուրբ Սարգիս եկեղեցու տարածքում, նախագծել է մասնավոր տներ և Թավրիզի հասարակական և մշակութային կենտրոնը։ Լիլավա թաղամասում գերիշխում էին դաշնակցականները, իսկ Ղալա թաղամասում, որտեղ գտնվում է առաջնորդանիստ սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին, մեծ մասամբ հնչակյան էր։ Հայկազյան դպրոցը տեղակայված էր դրան զուգահեռ, սակայն փակվել էր Իրան-Իրաք պատերազմից հետո։

## Տես նաև
* Սուրբ Սարգիս մայր տաճար, Թեհրան
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Նոր Ջուղա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ատրպատականի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թավրիզի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
U. S. Steel Košice (ընկերություն)

**U. S. Steel Košice** (մինչև 2000 թվականը *Արևելասլովակյան մետալուրգիական կոմբինատ* ), Կոշիցե քաղաքում, Սլովակիա, գտնվող պողպատաձուլական կոմբինատ։ Այն Սլովակիայի խոշոր ձեռնարկություններից մեկն է։ 2008 թվականին գործարանում աշխատել է գրեթե 15.000 մարդ։

## Պատմություն
Արևելասլովակյան մետալուրգիական կոմբինատը հիմնադրվել է 1959 թվականի ապրիլի 1-ին որպես պետական ընկերություն։ Կոմբինատի կառուցումը սկսվել է մեկ տարի անց։ Առաջին դոմնային վառարանը շահագործման է հանձնվել 1965 թվականին։ Վերջնական աշխատանքը ավարտվել է 1966 թվականին։ Ածուխը մատակարարվում էր Օստրավայի մերձակայքից, իսկ երկաթի հանքաքարը՝ Ուկրաինայից (Կրիվոյ Ռոգ)։ Հանքաքարի տեղափոխման համար օգտագործվել է Ուժգորոդ-Կոշիցե լայնածավալ գիծը։ 1973 թվականին պողպատաձուլական կոմբինատը արտադրում էր պողպատե թերթեր ավտոմոբիլաշինության համար։

Թավշյա հեղափոխությունից հետո 1989 թվականին գործարանը սեփականաշնորհվել է։ Մասնավորեցման հենց սկզբում կոմբինատի վաուչերները ձեռք են բերել տարբեր մետալուրգիական գործարանների կողմից 25%, ֆիզիկական անձանց կողմից` գրեթե 30%, պետության կողմից՝ 37%: 1998 թվականին գործարանը սնանկացել է ֆինանսական ճգնաժամի և 13 մլրդ սլովակյան կրոնայի պարտքերի պատճառով։ 2000 թվականի նոյեմբերի 24-ին գործարանը վաճառվել է *United States Steel* օտարերկրյա կորպորացիային։

2008 թվականին *U. S. Steel Košice* ընկերությունը 338 մլն եվրո շահույթ ստացավ։ 2008 թվականին գործարանն արտադրել է 4,1 մլն տոննա պողպատ (2006 և 2007 թվականներին՝ 4,7 մլն տոննա)։ 2008 թվականին արտադրության անկումը կապված էր դոմնային վառարանների վերանորոգման և 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт U. S. Steel Košice

Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Սլովակիայում
Կատեգորիա:Սլովակիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Սլովակիայի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Պողպատի արտադրություն
Կատեգորիա:2000 հիմնադրված ընկերություններ
Լինդենի նետիկ

**Լինդենի նետիկ** (), նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
30-34 մմ մարմնի երկարությամբ փոքր ճպուռ է, որի սև զարդանախշով գունավորումը երկնագույն է, երբեմն՝ կանաչավուն շողշողյունով։ Արուն ունի ավելի վառ գունավորում, կրծքի վերին սև մասը զույգ նեղ երկնագույն երկայնական զոլերով է, սև բծերով փորիկի 2-6-րդ հատվածները նշտարաձև են, իսկ 7-8-րդ հատվածները՝ վերևից համարյա ամբողջությամբ սև, 9-րդը՝ երկնագույն, 10-րդը վերին մակերեսի վրա ունի սև գույնի զոլ։ Սեռահասուն էգի փորիկի միայն միջին 3-4-րդ հատվածներն են երկնագույն, մյուսները ձիթապտղականաչ են կամ դեղնավուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն մեկ տեղավայրում՝ Տարոնիկ գյուղի շրջակայքում (Արմավիրի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է հոսող և կանգնած ջրով, թթվածնով հարուստ պարունակությամբ ջրամբարներում։ Հայաստանում հայտնաբերվել է հուլիսին, արեալի մյուս հատվածներում թռիչքը դիտվում է մայիսի վերջից մինչև սեպտեմբերի կեսերը։ Զարգացման շրջանը տևում է 1 տարի։ Ձվադրում է ջրային բուսականության վրա։

## Պահպանություն
Թվաքանակի փոփոխության միտումները չպարզված, հազվագյուտ տեսակ է։ Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնաբերվել է մեկ անգամ։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ ջրամբարների աղտոտում և հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Slovenské elektrárne (ընկերություն)

**Slovenské elektrárne, a.s.**, Սլովակիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Բրատիսլավայում տեղակայված էլեկտրաէներգիայի ստեղծման և բաշխման ընկերություն, նախկին պետական մենաշնորհի իրավահաջորդը։ Այն գործարկում է ատոմակայաններ, հիդրոէլեկտրակայաններ և օրգանական հանածո վառելիքի էլեկտրակայաններ։ 2016 թվականի հուլիսից *Slovenské elektárne* -ի բաժնետոմսերի 66% -ը պատկանում է *Slovak Power Holding BV* -ին, որը հիմնադրվել է ընկերության կողմից և 50:50 տոկոսը վերահսկվում է Չեխիայի *Energetický a průmyslový holding* արդյունաբերական խմբի և իտալական *Enel* էներգետիկ ընկերությունների կողմից

## Բիզնես համաձայնություններ
*Slovenské elektrárne* -ն բիզնես  է կնքել Consorzio Paleocapa- ի հետ 2010 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, կապված Իտալիայի և Սլովակիայի հանքային վառելիքի էլեկտրակայանների շահագործման հետագա համագործակցության հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական վեբկայք (անգլերեն)

Կատեգորիա:Ատոմակայաններ
Կատեգորիա:Հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Սլովակիայի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սլովակիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Օրգանական հանածո վառելիքներ ըստ երկրի
Բելովեժյան թավուտ (ազգային պարկ)

300px|մինի|''Բելովեժյան թավուտ'' ազգային պարկի տեսարան Բրեստի մարզի Պերերով բնակավայրի մերձակայքում
300px|մինի|Զուբրերը ''Բելովեժյան թավուտ'' ազգային պարկի կենդանաբանական այգում
**Բելովեժյան թավուտ (ազգային պարկ)** (ռուսերեն՝ , ), ազգային պարկ, որ տարածվում է Բելառուսի Հանրապետության Բրեստի մարզի Կամենեց ու Պրուժանի շրջանների և Գրոդնոյի մարզի Սվիսլաչի շրջանի տարածքում՝ Լեհաստանի հետ Բելառուսի ունեցած սահմանին կից։ Դա ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից Համաշխարհային ժառանգության տեղավայր ճանաչված *Białowieża Forest*-ի պահպանված մասն է՝ մի ժամանակ Եվրոպական հարթավայրով մեկ փռված եվրոպական անտառների՝ նախնական տեսքով պահպանված վերջին հատվածը։ Թավուտում կա եվրոպական բիզոնների՝ զուբրերի՝ աշխարհամասի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիների մեծ քանակություն։ Սահմանից այն կողմ՝ լեհաստանյան կողմում, տարածվում է  *Białowieża* ազգային պարկը։ 2015 թվականի մայիս ամսից ի վեր՝ Պերերով-Բյալովեժա անցակետով անտառ մուտք գործելու անվիզա ռեժիմ է սահմանվել հետիոտն արշավների մասնակիցների և հեծանվորդների համար։

«Բելովեժյան թավուտ» կենսոլորտային արգելոցը զբաղեցնում է 216,200 հեկտար տարածք, որը բաժանված է փոխանցումային, բուֆերային գոտիների և միջուկի։
Ազգային պարկի զբաղեցրած տարածքը 150,069 հեկտար է։ Այն ընկած է Բրեստ քաղաքից 70 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Բնապահպանական արգելոցներն ու ազգային պարկերը զբաղեցնում են Բրեստի մարզի ողջ տարածքի  2.7 և Գրոդնոյի մարզի 2.6 տոկոսը։

## Պատմություն
Բելովեժյան թավուտի մեծ մասը ազգային պարկ է հռչակվել դեռևս Լեհական Երկրորդ Հանրապետության օրոք՝ 1932 թվականի օգոստոսի 11-ին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1945 թ. օգոստոսին, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Բելոռուսական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության միջև կնքված խորհրդա-լեհական սահմանային համաձայնագրի համաձայն, անտառը բաժանվել է երկու մասի։ Լեհաստանը 1947 թվականին վերաբացել է *Białowieża* ազգային պարկը։

Պարկի վարչական շենքը գտնվում է Կամենյուկի քաղաքում։ 2009 թվականին *Բելովեժյան թավուտ* ազգային պարկը տոնեց իր՝ արգելոցային կարգավիճակ ստանալու 600-ամյակը։ Պարկում գործող բոլոր հյուրատներն ու սրճարանները այդ կապակցությամբ վերակառուցվեցին ու նորացվեցին, շահագործման հանձնվեցին նորերը։ Կառուցվեց ու շարք մտավ նաև բնապահպանական կրթության կենտրոնը, որտեղ գործում է Բնության թանգարանը։

Յուրաքանչյուր տարի մոտավորապես 300 հազար զբոսաշրջիկ է այցելում *Բելովեժյան թավուտ* ազգային պարկ։

## Տես նաև
* Բերեզինոյի կենսոլորտային արգելոց

## Ծանոթագրություններ

## Պատկերասրահ

Tsaritsa sosna in N.P. Belovezhskaya Pushcha.jpg|350-ամյա սոճին՝ *Tsaritsa sosna*-ն, ազգային պարկում
НП «Беловежская пуща» Дед Мороз.jpg|Ազգային պարկի տեսարժան օբյեկտներից մեկը՝ Ձմեռ պապի տունը Բելովեժյան թավուտում
Leśna Prawa near Kamenyuki.jpg|Լեսնայա Պրավա գետը Կամենյուկի քաղաքի մերձակայքում


## Արտաքին հղումներ
* Belovezhskaya Pushcha dedicated conservation/environmental website
* Belovezhskaya Pushcha National Park  on the official website of Belarus 

Կատեգորիա:1932 հիմնադրումներ Բելառուսում
Կատեգորիա:1932 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Բելառուսի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II