Ռոբերտ Շույլեր

**Ռոբերտ Շույլեր** կամ **Ռոբերտ Լիվինգսթոն Շույլեր** (, ), ֆինանսիստ, շոգենավերի օպերատոր և երկաթուղու նախագահ, որն իր չափահաս տարիքում հանդես է եկել որպես նշանավոր Շույլեր ընտանիքի դե ֆակտո ղեկավար։ Շույլերին անվանել են «Ամերիկայի առաջին երկաթուղային արքա»։ Նա դերակատարում է ունեցել Նյու Յորքում և Նյու Հեյվեն երկաթուղում Ամերիկայի առաջին խոշոր բաժնետոմսերի խարդախության մեջ։ Նրա սկանդալը Ուոլ Սթրիթի պատմության ամենամեծ սկանդալներից է Բեռնի Մեդոֆի և Ռիչարդ Ուիթնիի սկանդալների հետ մեկտեղ։

## Վաղ կյանք
Շույլերը ծնվել է 1978 թվականին Ռայնբեկում (Նյու Յորք)։ Նա ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատի ներկայացուցիչ Ֆիլիպ Ջերեմիա Շույլերի (1768–1835) և Սառա Ռուցենի (1770–1803) ծնված հինգ երեխաներից ամենաերիտասարդն է եղել, նրա մայրը մահացել է երիտասարդ տարիքում։ 1803 թվականին մոր մահից հետո հայրը նորից ամուսնացել է Մերի Աննա Սոյերի (1786–1852) հետ, որը Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի հիմնադիր անդամ Միքաջա Սոյերի դուստրն է, ում հետ նա ևս երեք երեխա է ունեցել։ Իր ծնողների ամուսնությունից նրա եղբայրներն ու քույրերն էին Ֆիլիպ Պ. Շույլերը, որն ամուսնացավ Ռոզաննա Լիվինգսթոնի հետ, Ստեֆան Վան Ռենսելեր Շյուլերը, որը ամուսնացավ Քեթրին Մորիսի հետ, Քեթրին Շյուլերը, որն ամուսնացավ Սամուել Ջոնսի հետ և Ջոն Ռուտսեն Շույլերը։ Հոր երկրորդ ամուսնությունից նրա խորթ եղբայրներն էին Ուիլյամ Շույլերը, Սիբիլ Շույլերը և Ջորջ Լի Շույլերը (1811–1890), որն ամուսնացել է իր սեփական զարմիկ Ջեյմս Ալեքսանդր Համիլթոնի դստեր՝ Էլիզա Համիլթոնի հետ (Ալեքսանդր Համիլթոնի և Էլիզա Շույլեր Համիլթոնի որդին)։ Նրա մահից հետո նա ամուսնացել է Էլիզայի քրոջ՝ Մերի Մորիս Համիլթոնի հետ։

Նրա հայրական տատն ու պապն են եղել Ֆիլիպ Շույլերը (1733–1804) հեղափոխական պատերազմի գեներալ և ԱՄՆ սենատոր և Քեթրին Վան Ռենսելերը (1734–1803), որը Վան Ռենսելերների նշանավոր ընտանիքի անդամ է եղել։ Նրա մորական պապը Ջոն Ռութսենն է եղել (1743–1771), Վիլհելմուս Բեքմանի ժառանգը և Բեքման արտոնագրի մեծ մասի ժառանգորդը, այն ընդգրկում էր ներկայիս Դաչես շրջանի մեծ մասը։

Շույլերն բակալավրի աստիճան է ստացել Հարվարդի քոլեջում 1817 թվականին, որտեղ նա եղել է Phi Beta Kappa հասարակության և Porcellian Club-ի անդամ՝ Սամուել Աթկինս Էլիոթի, Ուայլիս Լայմանի, Սամուել Ջոզեֆ Մեյի, Թոմաս Ռասել Սալիվանի, Չարլզ Հենրի Ուորենի և Ֆրենսիս Ուիլյամ Ուինթրոպի հետ միասին։ Հարվարդում նրա մաթեմատիկական թեզը վերաբերվել է «ֆլյուքսացիոն լուծումներին»։

## Կարիերա
Շույլերն իր կարիերան սկսել է շոգենավերով Լ 1838 թվականին նա եղել է Նյու Յորքի և Բոստոնի տրանսպորտային ընկերության նախագահ, որի տնօրենների թվում են եղել Ուիլյամ Վ. Վուլսին, Մոյզես  Այվսը և Ջեյմս Քինգը։ Ընկերությունը հետագայում հայտնի է դարձել որպես New Jersery Steam Navigation and Transportation Company տրանսպորտային ընկերություն։ Նա ունեցել է շոգենավեր, 1840-ականներին ունեցել է «*Chancellor Livingston*» անունով մեկը, որը նրա հիմնական բիզնեսն է եղել։ Մոտ 1846 թվականին նա իր խորթ եղբոր՝ Ջորջ Լի Շույլերի հետ  ներգրավվել է երկաթգծերի հետ, որը ստեղծել է R. & G․ L․ Schuyler երկաթուղային կապալառու ընկերություն։ Ըստ Ուիլյամ Բ. Աստորի՝ Շույլերի մասին խոսել է որպես հմուտ ինժեների և լավ գործարար կարողությունների տեր մարդու։

### Երկաթուղային կարիերա
Ժամանակին Շույլերը եղել է հինգ երկաթուղու նախագահ, այդ թվում՝ Նյու Յորք և Նյու Հեյվեն երկաթուղի, Հարլեմ, Իլինոյս Սենթրալ, Ռենսելաեր և Սարատոգա և Սանգամոն և Մորգան երկաթուղի։ Նա նաև օգնել է զարգացնել մի քանի ուրիշներ, ներառյալ Վերմոնտի հովտի երկաթուղին, դրանով իսկ վաստակելով «Ամերիկայի առաջին երկաթուղային թագավորի» տիտղոսը։ Նա նաև եղել է Բրուքլինի և Ճամայկայի երկաթուղու քարտուղարը, Հյուսատոնիկ երկաթուղային ընկերության գանձապահը և Նյու Ջերսիի երկաթուղային և տրանսպորտային ընկերության փոխնախագահը։

Իր կարիերայի ընթացքում Շույլերը համարվել է գլխավոր բանակցող և Հարլեմ երկաթուղու նախագահության ժամանակ նա համաձայնագիր է կնքել Էդվին Դ. Մորգանի հետ, այնուհետև Hudson River Railroad-ի նախագահ, իսկ ավելի ուշ՝ ԱՄՆ սենատոր և Նյու Յորքի նահանգապետ։ Նա ներգրավված է եղել բազմաթիվ առաջատար բանկիրների, ֆինանսիստների և ներդրողների հետ աշխատանքներում, այդ թվում՝ Gouverneur Morris-ը, Elihu Townsend-ը, Cornelius Vanderbilt-ը և August Belmont-ը։ Շույլերը նաև «Union Club»-ի հիմնադիր անդամն է եղել, որը քաղաքի ամենահին սոցիալական ակումբն է։

1851 թվականի մարտի 19-ից մինչև 1854 թվականի հուլիսի 3-ը Շույլերը ծառայել է որպես Իլինոյսի Կենտրոնական երկաթուղու առաջին նախագահ, 1840-ականներին Ջեքսոնվիլից Մերեդոսիա երկաթուղու ավարտված հատվածի նախնական գնումից հետո։ Երկաթուղին առաջին դաշնային հողային դրամաշնորհի ստացողն է եղել։ 1854 թվականի սկանդալից հետո իր հրաժարականից հետո նրան փոխարինեց երկաթուղու փոխնախագահ Ուիլյամ Փորթեր Բուրալը։

### 1854 թվականի խարդախություն
Շույլերը ծառայել է որպես Նյու Յորքի և Նյու Հեյվեն երկաթուղու նախագահ, որը սկսել է ծառայությունը 1848 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը։ Բացի նախագահի դերից, նա նաև եղել է ընկերության միակ տրանսֆերային գործակալը, ինչը նշանակում է, որ ընկերության բաժնետոմսերի յուրաքանչյուր վաճառք միայն նրա միջոցով է եղել։ 1853 թվականին Նորվոլկի աղետից և այն բանից հետո, երբ 1854 թվականի ամռանը երկաթուղու բաժնետոմսերի գինը իջել է՝ նա գրեց տնօրենների խորհրդին՝ հրաժարական տալով և նշելով «շատ բան կա, որ սխալ է»։ 1854 թվականին նրա խարդախության բացահայտումը կոչվել է «Ամերիկայի առաջին խոշոր բաժնետոմսերի խարդախությունը»։ Ի վերջո պարզվեց, որ Շույլերը թողարկել է 19,540 բաժնետոմս չարտոնված բաժնետոմսերի վկայագրերով (մոտ 2 մլն դոլար (2023 թվականին մոտ 67,822,200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումար)) երկաթուղու համար։ Խնդիրը բարդացնելու համար Շույլերն օգտագործել էր խարդախ բաժնետոմսերը որպես գրավ մի քանի անձանց կողմից վերցրած վարկերի դիմաց, այդ թվում՝ մեկը Կոռնելիուս Վանդերբիլտից 600,000 ԱՄՆ դոլար (2023 թվականին մոտ 20,346,700 ԱՄՆ դոլարին համարժեք գումար)։

Շնորհիվ Շույլերի հսկայական բիզնես հետաքրքրության և Նյու Յորքի հասարակության ամենաբարձր մակարդակներում հայտնիության՝ հայտնագործությունը ցնցել և սենսացիա է առաջացրել ամբողջ հյուսիս-արևելքում։ Խարդախությունը ստիպեց երկաթուղուն երկար տարիներ տանել իրավական պայքար, ինչպես նաև 1,8 մլն դոլար վնաս։ Խարդախությունը ստիպեց Ուոլ Սթրիթին ընդունել իրավական և ընթացակարգային փոփոխություններ՝ նմանատիպ խարդախություններից խուսափելու համար։ Թեև Նյու Յորք նահանգի Գերագույն դատարանի դատավոր Դենիել Պ. Ինգրահամը սկզբում կարծել է, որ Շույլերի թողարկած բաժնետոմսերը անվավեր են, բողոքարկումը ի վերջո այն հասցրել է ԱՄՆ Գերագույն դատարան, որտեղ խարդախությամբ թողարկված բաժնետոմսերը հաստատվել են։ Օրվա թերթերը մի քանի տարի շարունակ անդրադարձել են խարդախությանն ու դրա հետևանքներին։

Շույլերը *[[Նյու Յորք Թայմս]]*-ին 1855 թվականի հուլիսին՝ փորձելով բացատրել սկանդալը որպես թյուրիմացություն, նա ասել է՝ «Հուսով եմ, որ դուք կհրատարակեք այս հայտարարությունը, որը ես պատրաստել եմ մեծ դժվարությամբ՝ առանց փաստաթղթերի և միայն ձեր զեկույցի հիման վրա՝ ամենամեծ ֆիզիկական թուլության և կոտրված ոգու վիճակում, բայց հստակ հիշողությամբ»։

Սկանդալից հետո Շույլերը Քվեբեկով փախել է Կանադա։ Այնուհետև նա գնացել է Ժնև և Նիս (Ֆրանսիա), որտեղ նա մահացել է 1855 թվականի նոյեմբերին, ըստ երևույթին «վիշտի և նվաստացման պատճառով»։

## Անձնական կյանք
Նյու Յորքում գտնվելու ընթացքում Շույլերը բնակություն է ունեցել Մերսեր փողոցի 149 հասցեում։ Շույլերը, որը հասարակությանը հայտնի է եղել որպես ամուրի, երկարաժամկետ հարաբերություններ է ունեցել Լյուսինդա Ուոլդրոն «Լյուսի» Վուդի (1807–1882) հետ։ Նրանք միասին վեց երեխաների ծնողներ են եղել։ Հաղորդվում է, որ թեև նա իր երեխաների հայրն է, սակայն նրանք չեն ամուսնացել, քանի որ նա իրենից քիչ հայտնի և հարգված ընտանիքից է եղել։ Սակայն, երբ նրա ավագ դուստրերը ցանկացան ամուսնանալ՝ նրա փեսացուն հայտնաբերեց, որ իր հայրը հայտնի Ռոբերտ Շույլերն է և որ նա իրականում ապօրինի երեխա է։ Վերջինիս նշանածը պնդել է, որ նրանք ամուսնանան։ Հետևաբար Շույլերը համաձայնեց ամուսնանալ Լյուսինդայի հետ և նրան՝ իր ընտանիքի հետ տեղավորել է Մանհեթենի 22-րդ փողոցի նորաձև տանը։ Այլ հաղորդումներ ցույց են տվել, որ նա իրականում ամուսնացել է Վուդի հետ 1826 թվականին, բայց հասարակությունը չի ընդունել ամուսնությունը մինչև 1850-ական թվականները։ Նրանց երեխաներն են եղել՝

* Ջուլիա Վուդ Շույլերը, որը 1850 թվականին ամուսնացել է քահանա Վիլյամ Օրնե Լամսոնի (1824–1909) հետ
* Ռոբերտ Սանդս Շույլեր (1830–1895), որը 1864 թվականին ամուսնացել է Քերոլայն Է. Ակերի (1840–1905) հետ
* Քեթրին Շույլեր
* Լուիզա Շույլեր
* Ջորջ Շույլեր
* Ուիլյամ Սոյեր Շույլեր (1840–1864), որը ամուսնացել է Ֆլորենս Միրիամ Բարբուրի (1840–1895) հետ, նա Օլիվեր Լորենցո Բարբուրի դուստրն է և կանցլեր Ռուբեն Հ. Ուոլվորթի զարմուհին։ Ուիլյամը եղել է 155-րդ գնդի կապիտան և ադյուտանտ, մահացել է Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Սառը Հարբորի ճակատամարտում ստացած վերքերից։

Շույլերը մահացել է Նիսում, Ֆրանսիա՝ 1855 թվականի նոյեմբերի 15-ին։ Նրա դագաղը հետ է ուղարկվել Նյու Յորք և նրան թաղել են Գրինրիջ գերեզմանատանը Սարատոգա Սփրինգսում, Նյու Յորք։ Նույնիսկ նրա մահից հետո թերթերը հաղորդել են նրան արտասահմանում տեսնելու մասին։

Նրա մահից հետո Նյու Յորքում նրա տունը և դրա պարունակությունը աճուրդի են հանվել և ըստ տեղեկությունների՝ դարձել է հասարակաց տուն, որը ղեկավարում է «Միսիս Վան Նեսը»։ Նրա մահից հետո նրա այրին վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ և թոշակի անցել Սարատոգա լճի տնակում։

### Հետնորդներ
Իր դստեր՝ Ջուլիայի միջոցով նա եղել է մայոր Ռոբերտ Շույլեր Լամսոնի (1855–1876) պապը, որը մահացել է 21 տարեկան հասակում Վերին Եգիպտոսի Դարֆուրում մալարիայից տենդից՝ եգիպտական բանակում որպես վարձկան աշխատելուց հետո և Ջորջ Հենրի Լամսոնը (1852–1882)՝ բժիշկ Փարիզում, որը զարգացրել է մորֆինի կախվածությունը, ինչն էլ պատճառ է դարձել, որ նա սպանել է իր կնոջ եղբորը։ Նա մեղավոր է ճանաչել սպանության մեջ և կախաղան բարձրացվել 1882 թվականին Լոնդոնի Վանդսվորթ Գալլում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շույլերը 

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ