Ընդդիմադիրների քրեական գործերը Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման շրջանում

[մինի|[Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել Աջապահյան]]
**Ընդդիմադիրների քրեական գործերը Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման շրջանում**, Հայաստանի ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների և նրանց հետ կապված անձանց նկատմամբ հարուցված քրեական գործերի ընթացքը և հանրային արձագանքը Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած կառավարության պաշտոնավարման ժամանակահատվածում (սկսած 2018 թվականից)։

## Նախապատմություն
alt=|մինի|Նիկոլ Փաշինյանը փակում է արագաչափը
Հետխորհրդային տարիներին Հայաստանի քաղաքական համակարգը հաճախ բնութագրվում էր որպես հիբրիդային՝ համատեղելով թե՛ պառլամենտարիզմ, թե՛ ավտորիտար կառավարման առանձնահատկություններ։ 2008 թվականի նախագահական ընտրություններին հաջորդած զանգվածային բողոքի ակցիաները ցույց տվեցին, որ հասարակության մի զգալի հատված դժգոհ էր իշխանության ձևավորման մեխանիզմներից և ընտրական գործընթացների հանդեպ վստահությունից։ 2018 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին տեղի ունեցած բողոքի շարժումների, Թավշյա հեղափոխության արդյունքում Հայաստանում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն, և վարչապետ ընտրվեց Նիկոլ Փաշինյանը, ինչը նախանշեց երկրի քաղաքական կյանքի նոր փուլը։

2018 թվականից հետո Հայաստանում մեծ թվով քրեական գործեր են հարուցվել նախկին և գործող պաշտոնյաների, կուսակցական գործիչների և խոշոր գործարարների, բարձրաստիճան հոգևորականների նկատմամբ։ Իրավապահ մարմինները այս գործերը ներկայացնում են որպես կոռուպցիայի դեմ պայքարի և պետական վնասների վերականգնման անհրաժեշտ քայլեր։ Միևնույն ժամանակ, ընդդիմադիր դաշտը դրանք որակում է որպես քաղաքական հետապնդում կամ ընտրովի արդարադատություն՝ հաճախ հիմնվելով դատական պրոցեսների երկարաձգման կամ մեղադրանքների հիմնավորվածության շուրջ առկա կասկածների վրա։

## Առավել հայտնի գործեր
մինի|ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյան
### Հանրային և քաղաքական գործիչներ
Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական գործ է հարուցվել 2018 թվականի հուլիսին մարտի 1-ի իրադարձությունների շրջանակում՝ սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանքով։ Նա բազմիցս կալանավորվել և ազատ է արձակվել։ Գործը մեծ հասարակական և միջազգային արձագանք է ստացել, հատկապես այն ժամանակ, երբ 2021 թվականի մարտին Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը փոխեց քրեական օրենսգրքի այն հոդվածը, որով մեղադրվում էր Քոչարյանը։ 2021 թվականի ապրիլին դատարանը դադարեցրել է նրա և գործով մյուս մեղադրյալների նկատմամբ քրեական հետապնդումը՝ մեղսագրվող արարքի ապաքրեականացման հիմքով։ Քոչարյանը սկզբից ևեթ իր նկատմամբ հարուցված գործը որակել է որպես քաղաքական վենդետա։

Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը 2019 թվականին մեղադրվեց ՀՀ բյուջեին զգալի չափի վնաս պատճառելու համար՝ կապված գյուղատնտեսական դիզվառելիքի ներկրման ծրագրի հետ։ Գործը երկար տարիներ քննության փուլում է մնացել։ 2024 թվականին Սերժ Սարգսյանն արդարացվել է այդ գործով։

Նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը 2020 թվականին ներգրավվել է քրեական գործերի շարքերում՝ ապօրինի հարստացման, հարկերից խուսափելու և ապօրինի զենք պահելու մեղադրանքներով։ Նրա նկատմամբ կիրառվել է տնային կալանք։ Աբրահամյանը, ինչպես նաև նրա կողմնակիցները, այս գործերը ներկայացրել են որպես քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված։

ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը սկսվել է 2023 թվականին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կառավարման խորհրդի նախագահ եղած ժամանակ» պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու և յուրացումներ կատարելու մեղադրանքով։ Աշոտյանը կալանավորվել և մոտ մեկ տարի անցկացրել է անազատության մեջ։ Նա իր գործը մշտապես որակել է որպես քաղաքական հետապնդում՝ ընդգծելով իր ընդդիմադիր գործունեության և քրեական հետապնդման ժամանակագրական կապը։

### Համայնքապետեր
2018 թվականից հետո ընդդիմադիր կամ իշխանությանը քաղաքականապես չաջակցող մի շարք համայնքապետեր հայտնվել են քրեական հետապնդումների կենտրոնում։ Իրավապահ մարմինները նման գործերը ներկայացնում են որպես կոռուպցիոն, ֆինանսական կամ ծառայողական չարաշահումների բացահայտում, մինչդեռ ընդդիմադիր ուժերը դրանք հաճախ գնահատում են որպես ընտրովի արդարադատության դրսևորում։ Հայաստանի մի շարք ընդդիմադիր կամ նախկինում ընդդիմադիր համայնքապետեր տարբեր ժամանակներում ներգրավվել են քրեական վարույթներում։ Ամենահնչեղ դեպքերից են.

2018 թվականի ապրիլին Մասիսի համայնքապետ Դավիթ Համբարձումյանի և նրա եղբոր նկատմամբ հարուցվեցին միացյալ քրեական գործեր՝ զանգվածային անկարգություններ և ցուցարարների նկատմամբ բռնություն գործադրելու մեղադրանքներով։ Քաղաքապետը կալանավորվեց, սակայն մեկ այլ դրվագով դատարանը արձանագրեց, որ առկա ապացույցները բավարար չէին նրա մեղադրանքը հիմնավորելու համար և Համբարձումյանը ազատ արձակվեց։ 2025 թվականի հունիսին Հայաստանի հանրապետական կուսակցությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի դեմ իմպիչմենտի գործընթացի ընթացքում վարչապետի թեկնածու առաջարկեց Դավիթ Համբարձումյանին։ 2025 թվականի հոկտեմբերին դատարանը նրան 2018 թվականի միջադեպերի համատեքստում ճանաչեց մեղավոր և դատապարտեց 6 տարի 3 ամիս ազատազրկման։ Գործը առաջացրեց քաղաքական քննարկումներ՝ ընդդիմության պնդմամբ այն որակվեց որպես քաղաքական հետապնդում, իսկ իրավապահները նշեցին, որ հիմքում գտնվում են քննությամբ ձեռք բերված ապացույցները։

Վանաձորի քաղաքապետ Մամիկոն Ասլանյանը մի քանի քրեական գործերով մեղադրվեց պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու և կոռուպցիոն դրվագների համար։ Ասլանյանը ձերբակալվել է 2021 թվականի դեկտեմբերին, անմիջապես ՏԻՄ ընտրություններում քաղաքապետ վերընտրվելուց հետո, և շուրջ երկու տարի յոթ ամիս մնացել է կալանքի տակ։ 2025 թվականի հունվարին հակակոռուպցիոն դատարանը նրան ճանաչել է մեղավոր՝ նշանակելով 4 տարի 4 ամիս ազատազրկում, որից 1 տարի 9 ամիսը փաստացի կրելի է։ Նրա ձերբակալությունից հետո Վանաձորի ղեկավարումն անցել է իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նշանակած պաշտոնակատարին։ Ասլանյանը գործը որակել է որպես քաղաքական հետապնդում։

2025 թվականի ապրիլի 16-ին Հայաստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաք Գյումրիի ընտրություններում ընդդիմադիր գործիչ Վարդան Ղուկասյանը հաղթել է իշխող ուժի թեկնածուին և ընտրվել քաղաքապետ։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Ազգային ժողովում հայտարարել է, որ Վարդան Ղուկասյանը, որն, ըստ իրեն, հայտարարություններ է արել Հայաստանի ինքնիշխանության դեմ, պետք է դուրս շպրտվի հանրային և քաղաքական կյանքից։ Հոկտեմբերի 20-ին Վարդան Ղուկասյանը ձերբակալվել է Գյումրու քաղաքապետարանի շենքում, հաջորդ օրը դադարեցվել է նրա՝ համայնքի ղեկավարի լիազորությունները և կալանավորվել է 2 ամսով՝ կաշառք ստանալու մեղադրանքով։
[մինի|Առուշանյանի պատկերով նախընտրական պաստառներ ([Խնձորեսկ)]]
Գորիսի քաղաքապետ Առուշ Առուշանյանի նկատմամբ քրեական գործ է հարուցվել 2020 թվականի դեկտեմբերին՝ օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ հավաք կազմակերպելու և անցկացնելու կասկածանքով։ Նա ձերբակալվել է 2020 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, անազատության մեջ է մնացել մի քանի ամիս, իսկ 2021 թվականի հուլիսին դատարանը նրան կալանավորել է երկու ամսով։ 2024 թվականի սեպտեմբերին, պատիժը փոխարինվել է 1 տարի 8 ամիս ազատազրկմամբ, իսկ 5 տարի ժամկետով արգելք է սահմանվել զբաղեցնել պետական կամ համայնքային պաշտոն։ Առուշանյանը իր նկատմամբ հարուցված գործերը որակել է որպես քաղաքական հետապնդում։

### Հոգևորականներ

Քաղաքական դիրքորոշումներ հայտնելուց հետո քրեական հետապնդումներ են սկսել նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականների նկատմամբ։

Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել Աջապահյանի նկատմամբ քրեական գործ է հարուցվել իշխանությունը զավթելուն և սահմանադրական կարգը բռնի տապալելուն ուղղված հրապարակային կոչերի մեղադրանքով։ Արքեպիսկոպոսը, ով բացահայտ քննադատում էր Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությանը, հատկապես Արցախի Հանրապետության շուրջ իրականացվող քաղաքականության համար, իր գործը որակել է որպես քաղաքական մոտիվներով հալածանք՝ ուղղված իրեն և ընդհանուր առմամբ եկեղեցուն։

Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով քաղաքական պայքար սկսած Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ Գալստանյանի նկատմամբ մեղադրանք է առաջադրվել ահաբեկչության, զանգվածային անկարգությունների և իշխանության զավթման նախապատրաստման հոդվածներով։

2025 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Արագածոտնի թեմի առաջնորդ Մկրտիչ եպիսկոպոս Պռոշյանն ու ևս հինգ հոգևորական՝ Տ. Փառեն, Տ. Մանուկ, Տ. Հայկ, Տ. Մկրտիչ և Տ. Ղևոնդ քահանաները, ձերբակալվել են և տեղափոխվել Երևանի քննչական կոմիտե։ Ըստ տեղեկությունների՝ գործը կապվում է կարգալույծ եղած նախկին քահանա Ստեփան Ասատրյան սեպտեմբերի 16-ի հայտարարության հետ, որտեղ նա ասել էր, որ 2021-ի ընդդիմության ցույցերին մասնակցել է վերադասի հարկադրանքով։

Նիկոլ Փաշինյանը տևական ժամանակ թիրախավորել է Մայր Աթոռի դիվանապետ Արշակ արքեպիսկոպոս Խաչատրյանին՝ հանրային խոսույթում բացահայտ խոսելով բարձրաստիճան մի հոգևորականի և իր քեռակնոջ սեռական կապի մասին։ Վարչապետը մասնավորապես ասել է՝

«Սրբազա՛ն, գնա շարունակիր քեռուդ կնգան դոմփել, ինձ հետ ի՞նչ գործ ունես»։ Որից հետո իշխանական լրատվականների հետ աֆիլացվող տելեգրամյան ալիքը հրապարակել է վարչապետի խոսքերին առնչվող տեսանյութը՝ ենթադրյալ սրբազանի մասնակցությամբ։ Հոգևորականանները հերքել են տեսանյութի իսկությունը։ Արշակ Խաչատրյանը դիմել է իրավապահ մարմիններին՝ իր նկատմամբ ատելության տարածման փաստով։ Դեկտեմբերի 4-ին երեկոյան հայտնի է դարձել, որ քննչական կոմիտեում հարցաքննության ընթացքում ԱԱԾ-ն ձերբակալել է Արշակ Խաչատրյանին։ Ըստ մեղադրանքի, վերջինս 7 տարի առաջ՝ 2018 թվականին, կաթողիկոսի դեմ ակցիա իրականացնողներից մեկին վարկաբեկելու նպատակով պայուսակում թմրամիջոց է դրել։ Հաջորդ օրը առավոտյան դատարանի որոշմամբ Արշակ Խաչատրյանը կալանավորվել է երկու ամսով։ 

### Գործարարներ
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախկին ղեկավար և խոշոր գործարար Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ 2020 թվականին հարուցվել է երեք քրեական գործ՝ ընտրակաշառք տալու, ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալելու և գույքային վնաս պատճառելու մեղադրանքներով։ Քրեական գործերի հարուցումը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ Ծառուկյանը կոշտ քննադատությամբ հանդես եկավ իշխանությունների տնտեսական և քաղաքական որոշումների վերաբերյալ։ Ծառուկյանը դատարանին ներկայացրել է ապացույցներ, որոնք, ըստ նրա, ցույց էին տալիս գործի քաղաքական դրդապատճառները։

2025 թվականի հունիսի 18-ին «Տաշիր Գրուպի» հիմնադիր, ռուսաստանաբնակ խոշոր գործարար Սամվել Կարապետյանին մեղադրանք է ներկայացվել հրապարակային կոչերի համար, որոնք ըստ քննության՝ ուղղված են եղել «իշխանությունը զավթելուն»։ Նրա նկատմամբ կիրառվել է կալանք որպես խափանման միջոց, որի ժամկետը բազմիցս երկարացվել է։ Գործին նախորդել էր Սամվել Կարապետյանի կողմից արված հայտարարությունը՝ կապված իշխանությունների և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև ծագած լարվածության հետ։ Գործարարը, որպես Հայ Եկեղեցու բարերար, հրապարակավ հայտարարել էր, որ եթե քաղաքական գործիչները չհաջողեն, ապա «մենք պատրաստ ենք մեր ձևով միջամտել այս ամենին»։

Գործարար շրջանակները և ընդդիմությունը այս քայլը գնահատեցին որպես միջամտություն բիզնեսի գործունեությանը և քաղաքական դիրքորոշման համար հաշվեհարդար։

### Հաղորդավարներ
2025 թվականի նոյեմբերի 13-ին «Իմնեմնիմի» փոդքասթի համահեղինակներ Նարեկ Սամսոնյանը և Վազգեն Սաղաթելյանը կալանավորվեցին 2 ամսով։ Սա նրանց նկատմամբ հարուցված քրեական գործերի երկրորդ դեպքն էր․ 2024 թվականին Սամսոնյանին և Սաղաթելյանին արդեն մեղադրանք էր առաջադրվել նույն հոդվածով՝ սոցիալական հարթակներում իշխանության հասցեին արված սուր քննադատությունների համար։ Նրանց կողմնակիցները և մի շարք ընդդիմադիր ուժեր երկու դեպքերն էլ գնահատել են որպես ազատ խոսքի սահմանափակում և քաղաքական հետապնդում, մինչդեռ իրավապահ մարմինները պնդել են, որ քննվող գործողությունները կրում էին քրեաիրավական բնույթ։

## Միջազգային արձագանք
Միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունները և դիտորդները պարբերաբար անդրադարձել են Հայաստանում ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ հարուցված քրեական գործերին։ Մասնավորապես, Freedom House-ը և այլ կառույցներ իրենց տարեկան զեկույցներում մատնանշել են քաղաքականացված արդարադատության և ընտրովի իրավակիրառման ռիսկերը՝ կապված բարձրաստիճան նախկին պաշտոնյաների և ընդդիմադիրների նկատմամբ գործերի հարուցման հետ։ Նշվել է նաև, որ չնայած կոռուպցիայի դեմ պայքարի հռչակված նպատակին, դատական գործընթացների երկարաձգումը և կալանքի միջոցի հաճախակի կիրառումը հարցեր են բարձրացնում քրեական հետապնդումների մոտիվացիայի շուրջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Նիկոլ Փաշինյան