Ագնեշ Հելլեր

**Ագնեշ Հելլեր** (հունգարերեն՝ Ágnes Heller, ), հունգարացի փիլիսոփա և դասախոս։ Նա եղել է Բուդապեշտի դպրոցի փիլիսոփայական ֆորումի հիմնական անդամը 1960-ականներին և հետագայում 25 տարի դասավանդել է քաղաքական տեսություն՝ Նյու Յորքի Սոցիալական հետազոտությունների Նոր Դպրոցում։ Նա ապրել, գրել և դասախոսել է Բուդապեշտում։

## Վաղ կյանք և քաղաքական զարգացում
Ագնեշ Հելլերը ծնվել է 1929 թվականի մայիսի 12-ին՝ Պալ Հելլերի և Անժելա «Անգյալկա» Լիգետիի ընտանիքում։ Նրանք միջին խավի հրեական ընտանիք են եղել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա հայրը օգտագործել է իր իրավագիտական կրթությունը և գերմաներենի իմացությունը՝ օգնելով մարդկանց ձեռք բերել անհրաժեշտ փաստաթղթերը՝ նացիստական Եվրոպայից արտագաղթելու համար։ 1944 թվականին Հելլերի հայրը արտաքսվել է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ նա մահացել է պատերազմի ավարտից առաջ։ Հելլերին և նրա մորը հաջողվել է խուսափել արտաքսումից։

Ինչ վերաբերում է Հոլոքոստի ազդեցությանը իր աշխատանքի վրա, Հելլերն ասել է.
:Ինձ միշտ հետաքրքրում էր հարցը, թե ինչպե՞ս կարող էր դա տեղի ունենալ։ Ինչպե՞ս կարող եմ սա հասկանալ։ Եվ Հոլոքոստի այս փորձը միացավ տոտալիտար ռեժիմից ստացած իմ փորձին։ Սա շատ նմանատիպ հարցեր առաջացրեց իմ հոգու որոնման և աշխարհի բացահայտման ընթացքում. ինչպե՞ս կարող էր դա տեղի ունենալ։ Ինչպե՞ս կարող էին մարդիկ նման բաներ անել։ Այսպիսով, ես պետք է պարզեի, թե ինչ է բարոյականությունը, որն է բարու և չարի բնույթը, ինչ կարող եմ անել հանցագործության դեմ, ինչ կարող եմ պարզել բարոյականության և չարի աղբյուրների մասին։ Դա առաջին հարցումն էր։ Մյուս հարցումը սոցիալական հարց էր. ինչպիսի՞ աշխարհ կարող է նման բան կատարել։ Ո՞ր աշխարհն է թույլ տալիս, որ նման բաներ լինեն։ Ինչի՞ մասին է արդիականությունը։ Կարո՞ղ ենք փրկագին ակնկալել։

1947 թվականին Հելլերը սկսել է սովորել ֆիզիկա և քիմիա Բուդապեշտի համալսարանում։ Նա սկսել է իր ուշադրությունը կենտրոնացնել փիլիսոփայության վրա, երբ իր ընկերը հորդորել է նրան լսել փիլիսոփա Գեորգի Լուկաչի դասախոսությունը՝ փիլիսոփայության և մշակույթի խաչմերուկների մասին։ Նրան անմիջապես տարվել է այն փաստով, թե որքանով էր Լուկաչի դասախոսությունը վերաբերում իր մտահոգություններին և հետաքրքրություններին, թե ինչպես ապրել ժամանակակից աշխարհում՝ հատկապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Հոլոքոստի փորձից հետո։

Հելլերը միացել է Կոմունիստական կուսակցությանն այդ տարի՝ 1947 թվականին, երբ գտնվել է սիոնիստական աշխատանքային ճամբարում և սկսել է զարգացնել իր հետաքրքրությունը մարքսիզմի նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, նա զգում էր, որ Կուսակցությունը խեղդում է իր կողմնակիցների ազատ մտածելու ունակությունը՝ ժողովրդավարական ցենտրալիզմին հավատարիմ լինելու պատճառով։ Նա առաջին անգամ հեռացվել է Կուսակցությունից 1949 թվականին, այն տարին, երբ Մատյաշ Ռակոշին եկավ իշխանության և սկիզբ դրեց ստալինյան կառավարման տարիներին։

## Գիտական աշխատանք
### Վաղ կարիերան Հունգարիայում
1953 թվականին՝ Իմրե Նաձի վարչապետ նշանակվելուց հետո, Հելլերը կարողացել է ապահով կերպով անցնել իր դոկտորական ուսումը Լուկաչի հսկողության ներքո, իսկ 1955 թվականին նա սկսել է դասավանդել Բուդապեշտի համալսարանի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում։

### 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխությունից մինչև 1968 թվականի Պրահայի գարուն
1956 թվականի Հունգարիայի հեղափոխությունը նրա կյանքի ամենակարևոր քաղաքական իրադարձությունն էր, քանի որ այն ժամանակ մարքսիստական քննադատական տեսության ակադեմիական ազատությունների ազդեցությունը վտանգավոր էր համարում Հունգարիայի ողջ քաղաքական և սոցիալական կառուցվածքի համար։ Հելլերը ապստամբությունը դիտում էր որպես իր գաղափարների հաստատում. ինչը Կարլ Մարքսը իրականում կարևորել է մարդկանց համար, դա քաղաքական ինքնավարություն է և սոցիալական կյանքի հավաքական սահմանում։

Լուկաչը, Հելլերը և այլ քննադատական տեսաբաններ դուրս են եկել հեղափոխությունից այն համոզմունքով, որ մարքսիզմն ու սոցիալիզմը պետք է տարբեր կերպ կիրառվեն տարբեր ազգերի նկատմամբ ՝ փաստորեն կասկածի տակ դնելով Խորհրդային միության դերը Հունգարիայի ապագայում։ Հելլերը կրկին հեռացվել է Կոմունիստական կուսակցությունից, իսկ 1958-ին նա հեռացվել է համալսարանից՝ Լուկաչին որպես հեղափոխության հանցակից մեղադրելուց հրաժարվելու համար։ Նա չի կարողացել վերսկսել իր հետազոտությունը մինչև 1963 թվականը, երբ նրան հրավիրեցին միանալու Հունգարիայի ակադեմիայի սոցիոլոգիական ինստիտուտին որպես գիտաշխատող։

1963 թվականից կարելի էր տեսնել այն, ինչ հետագայում կոչվելել է «Բուդապեշտի դպրոց»՝ փիլիսոփայական ֆորում, որը ձևավորվել է Լուկաչի կողմից՝ նպաստելու մարքսիստական քննադատության նորացմանը՝ ի դեմս գործնական և տեսական սոցիալիզմի։ Հելլերի հետ միասին Բուդապեշտի դպրոցի մասնակիցների շարքերում էին նրա երկրորդ ամուսին Ֆերենց Ֆեհերը, Գյորգի Մարկուսը, Միհալի Վայդան և որոշ այլ գիտնականներ, ովքեր ավելի թույլ կապ ունեն դպրոցի հետ (օրինակ՝ Անդրաշ Հեգեդյուշը, Իստվան Էորսին, Յանոս Կիսը և Գյորգի Բենսը)։

Այս շրջանի Հելլերի աշխատանքը կենտրոնացած է եղել այնպիսի թեմաների վրա, ինչպիսիք են այն, ինչ Մարքսը ենթադրում էր ժամանակակից հասարակությունների բնույթի մասին, ինչպես նաև ազատագրման տեսությունը, որը կիրառվում է անհատի նկատմամբ և հասարակությունն ու իշխանությունը «ներքևից վեր» փոխելու և «առօրյա կյանքի» արժեքների, համոզմունքների և սովորույթների մակարդակով փոփոխության վրա ազդելու աշխատանքը։

### Կարիերան Հունգարիայում` Պրահայի գարնանից հետո
Մինչև 1968 թվականի Պրահայի գարնան իրադարձությունները Բուդապեշտի դպրոցը մնացել է սոցիալիզմի նկատմամբ ռեֆորմիստական վերաբերմունքի կողմնակիցը։ Վարշավայի պայմանագրի ուժերի կողմից Չեխոսլովակիա ներխուժելուց և այլախոհության ջախջախումից հետո, այնուամենայնիվ, Դպրոցը և Հելլերը սկսել են համոզվել, որ Արևելյան Եվրոպայի ռեժիմները լիովին կոռումպացված են, և որ ռեֆորմիստական տեսությունը աջակիցներ է պահանջում։ Հելլերը Պոլոնիի հետ հարցազրույցում բացատրել է, որ.

:Ռեժիմը պարզապես չէր կարող հանդուրժել այլ կարծիք. ահա թե ինչ է տոտալիտար ռեժիմը։ Բայց տոտալիտար ռեժիմը չի կարող ամբողջությամբ տոտալացնել, չի կարող մերժել բազմակարծությունը։ Ժամանակակից աշխարհում կա բազմակարծություն, բայց տոտալիտարիզմը կարող է օրենքից դուրս հանել այն։ Բազմակարծությունն օրենքից դուրս հայտարարելը նշանակում է, որ կուսակցությունը որոշել է, թե ինչ տեսակի այլակարծություն է թույլատրվում։ Այսինքն՝ առանց Կուսակցության թույլտվության մի բան չէիր կարող գրվել։ Բայց մենք սկսել էինք ինքնուրույն գրել և մտածել, և դա հսկայական մարտահրավեր էր ամբողջ համակարգի աշխատանքի դեմ։ Նրանք չէին կարող հանդուրժել խաղի կանոններով չխաղալը։ Իսկ մենք խաղի կանոններով չէինք խաղում։

Այս տեսակետը լիովին անհամատեղելի էր 1956 թվականի հեղափոխությունից հետո Հունգարիայի քաղաքական ապագայի վերաբերյալ Կադարի տեսակետի հետ։ Համաձայն 2010 թվականին Հելլերի հետ գերմանական Jungle World թերթում տված հարցազրույցի, նա կարծում էր, որ 1956 թվականից հետո քաղաքական և քրեական գործընթացները հակասեմական են։

1971 թվականին Լուկաչի մահից հետո դպրոցի անդամները դարձել են քաղաքական հալածանքների զոհ, գործազուրկ՝ իրենց համալսարանական աշխատանքից հեռացվելու պատճառով և ենթարկվել են պաշտոնական հսկողության և ընդհանուր ոտնձգությունների։ Որպես այլախոհներ մնալու միջոց՝ Հելլերն ու նրա ամուսինը՝ փիլիսոփա Ֆերենց Ֆեհերը, դպրոցի հիմնական խմբի շատ այլ անդամների հետ, 1977 թվականին ընտրել են աքսորը Ավստրալիա։

### Կարիերա արտասահմանում
Հելլերն ու Ֆեհերը հանդիպել էին այն, ինչին նրանք համարել էին տեղական մշակույթի «անպտուղություն» և ապրել էին հարաբերական անհայտության մեջ՝ Մելբուռնի Լա Տրոբ համալսարանի մոտ։ Նրանք օգնել են 1980 թվականին Thesis Eleven-ի հիմնադրմանը և դրա զարգացմանը որպես սոցիալական տեսության առաջատար ավստրալական ամսագրի և «քաղաքականապես անկախ» ձախակողմյան մտքի ֆորումի։

Ինչպես նկարագրել է Թորմին, Հելլերի հասուն միտքն այս ժամանակահատվածում հիմնված է եղել այն սկզբունքների վրա, որոնք կարող են վերագրվել նրա անձնական պատմությանը և փորձին ՝ որպես Բուդապեշտի դպրոցի անդամ, կենտրոնանալով այն սթրեսի վրա, որը անհատը զգում է որպես գործակալ, թշնամանք՝ իրերի վիճակի արդարացման նկատմամբ՝ հղում կատարելով ոչ բարոյական կամ ոչ էթիկական չափանիշներին, հավատը «մարդկային էության» նկատմամբ՝ որպես այն ամենի, ինչ լավ կամ արժեքավոր է, և թշնամանք տեսության և քաղաքական պրակտիկայի ձևերի նկատմամբ, որոնք ժխտում են հավասարությունը, ռացիոնալությունը և ինքնորոշումը «մեր» շահերի և կարիքների անվան տակ, անկախ նրանից, թե ինչպես են դրանք սահմանվում։

Հելլերը և Ֆեհերը հեռացել Ավստրալիայից 1986 թվականին՝ պաշտոն զբաղեցնելու Նյու Յորքի Նոր Դպրոցում, որտեղ Հելլերը զբաղեցրել է փիլիսոփայության պրոֆեսորի պաշտոնը Հաննա Արենդտի ավարտական ուսուցման ծրագրում։ Նրա ներդրումը փիլիսոփայության բնագավառում ճանաչվել է բազմաթիվ մրցանակներով, որոնք նա ստացել է, ինչպիսիք են Հաննա Արենտի անվան քաղաքական փիլիսոփայության մրցանակը (Բրեմեն, 1995թ.) և Շեչենիի ազգային մրցանակը Հունգարիայում, 1995թ., և տարբեր ակադեմիական ընկերությունների կողմից, որոնցում նա ծառայել է, ներառյալ Հունգարիայի Գիտությունների ակադեմիան։ 2006 թվականին նա առաջին անգամ մեկ շաբաթով այցելել է Չինաստան։

Հելլերը մեծապես ուսումնասիրել և գրել է էթիկայի, Շեքսպիրի, գեղագիտության, քաղաքական տեսության, արդիականության և պատմական իրադարձություններում Կենտրոնական Եվրոպայի դերի մասին։ 1990թ.-ից Հելլերին ավելի շատ հետաքրքրել է գեղագիտության հարցերը, որի ուսումնասիրության արդյունքում է գրել է «Գեղեցիկի հայեցակարգը» (1998թ.), «Ժամանակը համատեղ չէ» (2002թ.) և «Անմահ կատակերգություն» (2005թ.) աշխատությունները։

2006 թվականին եղել է Սոնինգ մրցանակի դափնեկիր, 2010 թվականին ստացել է Գյոթեի մեդալ։

2010 թվականին Հելլերը և ևս 26 հայտնի և հաջողակ հունգարուհիների միացել են Հունգարիայի օրենսդիր մարմնում կանանց քվոտայի հանրաքվեի արշավին։

Հելլերը հրատարակել է միջազգայնորեն ճանաչված գործեր, ներառյալ իր նախորդ աշխատությունների վերահրատարակումները անգլերենով, որոնք բոլորն էլ միջազգային հարգանք են վայելում այնպիսի գիտնականների կողմից, ինչպիսիք են Լիդիա Գոհերը (գրել է Հելլերի «Գեղեցիկի հայեցակարգի» մասին), Ռիչարդ Վոլինը (Հելլերի «Զգացմունքների տեսության» վերահրատարակում), Դմիտրի Նիկուլինը (գրել է կատակերգության և էթիկայի մասին), Ջոն Գրամլը (ում սեփական աշխատանքը կենտրոնանում է Հելլերի վրա՝ «Ագնեշ Հելլեր. բարոյախոսը պատմության հորձանուտում»), Ջոն Ռանդելը (խոսել է Հելլերի գեղագիտության և արդիականության տեսության մասին), Պրեբեն Կաարշոլմը (գրել է Հելլերի «Իմ փիլիսոփայության պատմության» մասին), և այլոք։

Հելլերը Նյու Յորքի Սոցիալական հետազոտությունների Նոր Դպրոցի պատվավոր պրոֆեսոր է եղել։ Նա ակտիվորեն աշխատել է ամբողջ աշխարհում՝ ինչպես ակադեմիական, այնպես էլ քաղաքական ոլորտներում։ Նա ելույթ է ունեցել Գերմանիայի Յենա քաղաքի Իմրե Քերթեշ քոլեջում, լեհ սոցիոլոգ Զիգմունտ Բաումանի հետ միասին։ Ելույթ է ունեցել նաև Գերմանիայի արդարադատության նախկին նախարար Գերտա Դաուբլեր-Գմելինի հետ՝ Գերմանիայի Տյուբինգենի գրքի տոնավաճառում։

## Անձնական կյանք
Հելլերն ամուսնացել է փիլիսոփա Իսթվան Հերմանի հետ 1949 թվականին։ Նրանց միակ դուստրը՝ Զսուզաննա «Զսուզա» Հերմանը, ծնվել է 1952 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ 1962 թվականի նրանց ամուսնալուծությունից հետո Հելլերը 1963 թվականին ամուսնացել է Ֆերենց Ֆեհերի հետ, ով նույնպես Լուկաչի շրջապատի անդամ է եղել։ Հելլերն ու Ֆեհերը ունեցել են որդի՝ Գեորգի Ֆեհերը (1964 թ.)։ Ֆերենց Ֆեհերը մահացել է 1994 թվականին։

Ագնեշ Հելլերը նշել է, որ հունգարացի ականավոր ջութակահար Լեոպոլդ Աուերը իր մոր կողմից ազգակցական կապ է ունեցել իր ընտանիքի հետ։ Հելլերը 20-րդ դարի ժամանակակից կոմպոզիտոր Դյորդ Լիգետիի ազգականն է։

2018 թվականի նոյեմբերին Հելլերը մեկ շաբաթով մասնակցել է Սիչուանի համալսարանում արևելյան Եվրոպայի մարքսիստական քննադատական տեսությանը նվիրված առաջին միջազգային համաժողովին։ Հելլերը խեղդվել է 2019 թվականի հուլիսի 19-ին Բալատոն լճում լողալու ժամանակ։

## Պարգևներ
* Lessing Award, Hamburg (1981)
* Hannah Arendt professor of philosophy, Bremen, (1994)
* Széchenyi Prize (1995) – Tudományos munkássága elismeréseként.
* Doctor honoris causa, Melbourne, (1996)
* Order of Merit of the Republic of Hungary (Civilian), Grand Cross – Star (2004)
* European Parliament Italian Section Award (2004)
* Pro Scientia Golden Medal (2005)
* Sonning Prize (2006)
* Hermann Cohen Award (2007)
* Vig Mónika Award (2007)
* Mazsike Várhegyi György Award (2007)
* Freeman of Budapest (2008)
* Goethe Medal (2010)
* Hungarian Socialist Party Medal for public activity (2011)
* Wallenberg Medal (2014)
* International Willy-Brandt Prize (2015)
* Friedrich Nietzsche Prize (posthum) (2019)

## Աշխատություններ
### Հոդվածներ

* "The Marxist Theory of Revolution and the Revolution in Everyday Life" (*Telos*, Fall 1970)
* "On the New Adventures of the Dialectic" (*Telos*, Spring 1977)
* "Forms of Equality" (*Telos*, Summer 1977)
* "Comedy and Rationality" (*Telos*, Fall 1980)
* "The Antinomies of Peace" (*Telos*, Fall 1982)
* "From Red to Green" (*Telos*, Spring 1984)
* "Lukacs and the Holy Family" (*Telos*, Winter 1984–5)
* "Towards a Marxist Theory of Value." (*Kinesis 5:1,* Fall 1972, Southern Illinois University, Carbondale,IL)
* "Hermeneutics in Social Science toward a Hermeneutics of Social Science" (*Theory and Society*, May 1989)
* "Where are we at home?" (*Thesis Eleven* *41*, 1995)

### Հունգարիայում հրատարակված աշխատություններ
* Az erkölcsi normák felbomlása – Etikai kérdések Kosztolányi Dezső munkásságában (Budapest, 1957)
* *A morál szociológiája vagy A szociológia morálja*; Gondolat, Bp., 1964
* Az aristotelési etika és az antik ethos (Budapest, Akadémia Kiadó, 1966)
* *Társadalmi szerep és előítélet. Két tanulmány a mindennapi élet köréből*; Akadémiai, Bp., 1966 *(Szociológiai tanulmányok)*
* A reneszánsz ember. (Budapest, Akadémiai Kiadó, 1967)
* *Érték és történelem. Tanulmányok*; Magvető, Bp., 1969 *(Elvek és utak)*
* *A mindennapi élet*; Akadémiai, Bp., 1970
* *A szándéktól a következményig. Előadások az általános etikáról*; Magvető, Bp., 1970 *(Elvek és utak)*
* Portrévázlatok az etika történetéből (Budapest, Gondolat Kiadó, 1976)
* Az ösztönök. Az érzelmek elmélete (Budapest, Gondolat Kiadó, 1978)
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Egy forradalom üzenete. Magyarország, 1956* *(Hungary 1956 revisited)*; szerk., jegyz. Kovács Lajos Péter, angolból ford. Nóvé Béla; Kossuth, Bp., 1989
* *Az igazságosságon túl*; angolból ford. Berényi Gábor; Gondolat, Bp., 1990
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Jalta után. Kelet-Európa hosszú forradalma Jalta ellen*; angolból ford. Botos Attila, K. Vladár Edit, Nové Béla; Kossuth, Bp., 1990
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes–Márkus György: *Diktatúra a szükségletek felett* *(Dictatorship over needs)*; angolból ford. Mezei György; Cserépfalvi, Bp., 1991 *(Kontextus könyvek)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Kelet-Európa "dicsőséges forradalmai"*; T-Twins, Bp., 1992
* *Szilveszteri szimpózium*; T-Twins, Bp., 1992
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *A modernitás ingája*; T-Twins, Bp., 1993
* *Nietzsche és a Parsifal. Prolegomena egy személyiségetikához*; ford. Módos Magdolna; Századvég–Gond, Bp., 1994 *(Horror metaphysicae)*
* *Általános etika* *(General ethics)*; angolból ford. Berényi Gábor; Cserépfalvi, Bp., 1994
* *Általános etika* *(General ethics)*; 2. jav. kiad.; angolból ford. Berényi Gábor; Cserépfalvi, Bp., 1994
* *Leibniz egzisztenciális metafizikája*; angolból ford. Vándor Judit; Kossuth, Bp., 1995
* *A szégyen hatalma. Két tanulmány* / *Mindennapi élet és racionalitás*; ford. Módos Magdolna; Osiris, Bp., 1996 *(Horror metaphysicae)*
* *Morálfilozófia* *(A philosophy of morals)*; angolból ford. Berényi Gábor; Cserépfalvi, Bp., 1996
* *Az idegen*; Múlt és Jövő, New York–Bp.–Jeruzsálem, 1997
* *Életképes-e a modernitás?* *(Can modernity survive?)*; bőv. kiad.; angolból ford. Barabás András et al.; Latin Betűk, Debrecen, 1997
* Heller Ágnes–Kőbányai János: *Bicikliző majom*; Múlt és Jövő, Bp., 1998
* *A szép fogalma*; ford. Módos Magdolna; Osiris, Bp., 1998 *(Horror metaphysicae)*
* *Költészet és gondolkodás*; Múlt és Jövő, Bp., 1998
* *Hagyomány és freudizmus*; szerk. Heller Ágnes; Új Világ, Bp., 1998 *(Európai füzetek)*
* *Személyiségetika* *(An ethics of personality)*; angolból ford. Módos Magdolna; Osiris, Bp., 1999
* *A zsidó Jézus feltámadása*; Múlt és Jövő, Bp., 2000
* *Kizökkent idő. Shakespeare, a történelemfilozófus, 1-2.*; ford. Módos Magdolna; Osiris, Bp., 2000 *(Horror metaphysicae)*
* *A történelem elmélete* *(The theory of history)*; angolból ford. Tarnay László; Múlt és Jövő, Bp., 2001
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Marx és a modernitás*; ford. Ábrahám Zoltán et al.; Argumentum–Lukács Archívum, Bp., 2002 *(Alternatívák)*
* *Auschwitz és Gulág*; Múlt és Jövő, Bp., 2002
* *Filozófiai labdajátékok*; Gond-Cura Alapítvány–Palatinus, Bp., 2003 *(Gutenberg tér)*
* *Pikareszk Auschwitz árnyékában. Négy tanulmány*; Múlt és Jövő, Bp., 2003
* *A "zsidókérdés" megoldhatatlansága. Mért születtem hébernek, mért nem inkább négernek?*; Múlt és Jövő, Bp., 2004
* *Megtestesülés. Filozófiai esszék*; Csokonai, Debrecen, 2005 *(Alföld könyvek)*
* *Ímhol vagyok. A Genezis könyvének filozófiai értelmezései*; rajz. Ámos Imre; Múlt és Jövő, Bp., 2006
* *Trauma*; Múlt és Jövő, Bp., 2006
* *A halhatatlan komédia. A komikum a művészetben, az irodalomban és az életben*; ford. Módos Magdolna; Gond-Cura Alapítvány, Bp., 2007 *(Gutenberg tér)*
* *Sámson. Erósz és Thanatosz a Bírák könyvében*; Múlt és Jövő, Bp., 2007
* *Visszatükrözés nélkül. Tanulmányok Lukács György, Az esztétikum sajátossága művéről*; szerk. Boros János, Heller Ágnes; Brambauer, Pécs, 2007 *(Lukács György újraértelmezése)*
* *New York-nosztalgia*; Jelenkor, Pécs, 2008
* *Negatív küldetés. Esszék Vajda Mihály filozófiájáról*; szerk. Boros János, Heller Ágnes; Brambauer, Pécs, 2008 + DVD *(Kortárs magyar filozófusok)*
* *Kertész Imre. Négy töredék*; Múlt és Jövő, Bp., 2009
* *Az érzelmek elmélete*; 2. jav. kiad.; Jószöveg Műhely, Bp., 2009
* *Filozófiám története*; Múlt és Jövő, Bp., 2009
* *A mai történelmi regény*; Múlt és Jövő, Bp., 2010
* *Az álom filozófiája*; Múlt és Jövő, Bp., 2011
* *Olvasónapló, 2012-2013*; Múlt és Jövő, Bp., 2013
* *Olvasónapló, 2013-2014*; Múlt és Jövő, Bp., 2014
* *Az önéletrajzi emlékezés filozófiája*; Múlt és Jövő, Bp., 2015
* *Olvasónapló, 2014-2015*; Múlt és Jövő, Bp., 2015
* *Olvasónapló, 2015-2016*; Múlt és Jövő, Bp., 2016
* *A filozófia rövid története gólyáknak*; Múlt és Jövő, Bp., 2016–
* *Olvasónapló, 2015-2017*; Múlt és Jövő, Bp., 2017
* *Olvasónapló, 2017-2018*; Múlt és Jövő, Bp., 2018
* *Heller Ágnes a Múlt és jövőben. 30, 90*; összeáll. Kőbányai János; Múlt és Jövő, Bp., 2019
* *Szabadon élni. Heller Ágnes, 1929–2019*; összeáll., szerk. Kőrössi P. József és Kassai Zsigmond; Noran Libro, Bp., 2019
* *Tragédia és filozófia. Párhuzamos történet*; ford. Berényi Gábor; Gondolat, Bp., 2021

### Արտերկրում հրատարակված աշխատություններ
* *Alltag und Geschichte. Zur sozialistischen Gesellschaftslehre*; Luchterhand, Neuwied–Berlin, 1970
* *Historia y vida cotidiana. Aportacion a la sociologia socialista*; spanyolra ford. Manuel Sacristán; Grijalbo, Barcelona–Mexico, 1972 *(Nueve norte)*
* *Hipótesis para una teoria marxista de los valores*; spanyolra ford. Manuel Sacristán; Grijalbo, Barcelona, 1974 *(Hipótesis)*
* *Hypothese über eine marxistische Theorie der Werte*; Suhrkamp, Frankfurt, 1972 *(Edition Suhrkamp)*
* *Per una teoria marxista del valore* *(A szándéktól a következményig)*; olaszra ford. Giovanni Dozzi, Elsa Fubini; Riuniti, Roma, 1974 *(Nuova biblioteca di cultura)*
* *Sociologia della vita quotidiana* *(A mindennapi élet)*; olaszra ford. Alberto Scarponi, előszó Lukács György; Riuniti, Roma, 1975 *(Nuova biblioteca di cultura)*
* *Kojin to kyodotai* *(Individuum und Gemeinschaft)*; japánra ford. Komino Toshitsuke, Yoshimoto Tsutomu; Hosei Dajgaku Shuppankyoku, Tokyo, 1976
* *The theory of need in Marx*; Allison and Busby, London, 1976 *(Motive)*
* *La teoria dei bisogni in Marx*; olaszra ford. Annamaria Morazzoni, előszó Pier Aldo Rovatti; 4. kiad.; Feltrinelli, Milano, 1977 *(Il fatti e le idee, saggi e biografie Filosofia)*
* *Theorie der Bedürfnisse bei Marx*; előszó Pier Aldo Rovatti, németre ford. Helmut Drüke; Studium der Arbeiterbewegung, Westberlin, 1976
* *L'uomo del Rinascimento* *(A reneszánsz ember)*; olaszra ford. Marinella D'Alessandro; La Nuova Italia, Firenze, 1977 *(Il pensiero storico)*
* *Instinkt, Aggression, Charakter. Einleitung zu einer marxistischen Sozialanthropologie*; VSA, Hamburg–Westberlin, 1977
* *Sociologia de la vida cotidiana* *(A mindennapi élet)*; spanyolra ford. José-Francisco Ivars, Enric Pérez Nadal; Peninsula, Barcelona, 1977 *(Historia, sciencia, sociedad)*
* *Renaisance man*; angolra ford. Richard E. Allen; Routledge and Kegan Paul, London–Henley–Boston, 1978
* *Svakodnevni život* *(A mindennapi élet)*; szerbre ford. Olga Kostreševic; Nolit, Beograd, 1978 *(Starni autori)*
* *La théorie des besoins chez Marx*; franciára ford. Martine Morales, előszó Jean-Michel Palmier; Union Générale d'Éditions, Paris, 1978 *(10-18)*
* *Philosophie des linken Radikalismus. Ein Bekenntnis zur Philosophie*; VSA, Hamburg, 1978
* *Das Alltagsleben. Versuch einer Erklärung der individuellen Reproduktion* *(A mindennapi élet)*; németre ford. Peter Kain; Suhrkamp, Frankfurt, 1978 *(Edition Suhrkamp)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Le forme dell'uguaglianza. Contro l'ideologia borghese della società*; olaszra ford. Laura Boella; Aut Aut, Milano, 1978
* *Teorien om de menneskelige behov hos Marx*; dánra ford. Efterskrift Hans-Jörgen Schanz, Hans Jörgen Thomsen; Modtryk, Aarhus, 1978
* *Istinto e aggressivita. Introduzione a un'antropologia sociale marxista*; olaszra ford. Laura Boella, Guido Neri, előszó Pier Aldo Rovatti; Feltrinelli, Milano, 1978 *(I fatti e le idee, saggi e biografie Filosofia)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Diktatur über die Bedürfnisse. Sozialistische Kritik osteuropäischer Gesellschaftsformationen*; VSA, Hamburg, 1979
* *Pour une philosophie radicale*; franciára ford. Suzanne Blanot; Le Sycomore, Paris, 1979 *(Arguments critiques)*
* *A theory of feelings*; angolra ford. Mario D. Fenyő; Van Gorcum, Assen, 1979 *(Dialectic and society)*
* *On instincts*; angolra ford. Mario Fenyő; Van Gorcum, Assen, 1979 *(Dialectic and society)*
* *Per cambiare la vita*; Riuniti, Roma, 1980 *(Interventi)*
* *Instinte, agresividad y caracter. Introducción a una antropologia social marxista*; spanyolra ford. José-Francisco Ivars, Carlos Moya; Peninsula, Barcelona, 1980 *(Historia, ciencia, sociedad)*
* *Theorie der Gefühle* *(Az érzelmek elmélete)*; VSA, Hamburg, 1980
* *Il simposio di San Silvestro. Il principio d'amore. Sylvester simposium*; olaszra ford. Claudio Tommasi; Cappelli, Bologna, 1981 *(Indiscipline)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Marxisme et démocratie. Au-dela du "socialisme réel"*; franciára ford. Anna Libera, előszó Michael Löwy; Maspero, Paris, 1981 *(Petite collection Maspero)*
* *Das Leben ändern. Radikale Bedürfnisse, Frauen und Utopie. Geschpräche mit Ferdinando Adornato*; németre ford. Frank Thomas Gatter; VSA, Hamburg, 1981
* *Vrednosti i potrebe*; szerbre ford. Olga Kostrešević, előszó Zdravko Kučinar; Nolit, Beograd, 1981 *(Filozofska biblioteka)*
* *Teoria della storia*; Riuniti, Roma, 1982 *(Nuova biblioteca di cultura)*
* *A theory of history*; Routledge and Kegan Paul, London–Boston–Henley, 1982
* *Der Mensch der Renaissance*; németre ford. Hans-Henning Paetzke; Hohenheim, Köln–Maschke–Lövenich, 1982
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Ungarn '56. Geschichte einer antistalinischen Revolution*; németre ford. Frank Thomas Gatter; VSA, Hamburg, 1982
* *Teoria de los sentimientos*; spanyolra ford. Francisco Cusó; 2. kiad.; Fontamara, Barcelona, 1982 *(Colección logos)*
* *Marukusu no yokkyu riron*; japánra ford. Rachi Chikara, Omi Shunsuke; Hosei Daigaku Shuppan Kyoku, Tokyo, 1982 *(Uniberushitasu)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes–Márkus György: *Dictatorship over needs*; Blackwell, Oxford, 1983
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Hungary 1956 revisited he message of a revolution – a quarter of a century after*; Allen and Unwin, London, 1983
* *Aristóteles y el mundo antiguo*; spanyolra ford. José-Francisco Yvars, Antonio-Prometeo Moya; Peninsula, Barcelona, 1983 *(Historia, ciencia, sociedad)*
* *Lukács revalued*; szerk. Heller Ágnes; Blackwell, Oxford, 1983
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes–Márkus György: *Der sowjetische Weg. Bedürfnisdiktatur und entfremdeter Alltag*; németre ford. Frank Thomas Gatter; VSA, Hamburg, 1983
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Osteuropa unter dem Schatten eines neuen Rapallo*; Weltwirtschaft, Kiel, 1984
* *Teorija istorije*; szerbre ford. Zora Minderović; Rad, Beograd, 1984 *(Edicija Pečat)*
* *Everyday life*; angolra ford. G. L. Campbell; Routledge and Kegan Paul, London, 1984
* *A radical philosophy*; angolra ford. James Wickham; Blackwell, Oxford, 1984
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Sobre el pacifismo*; spanyolra ford. Juan C. Navascués Howard; Iglesias, Madrid, 1985
* *The power of shame. A rational perspective*; Routledge and Kegan Paul, London, 1985
* *Filozofija levog radikalizma*; szerbre ford. Zoran Djindjić; Mladost, Beograd, 1985 *(Mala edicija ideja)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Anatomia de la izquierda occidental*; spanyolra ford. Marco-Aurelio Galmarini; Peninsula, Barcelona, 1985 *(Historia, ciencia, sociedad)*
* *Teoria de la historia*; spanyolra ford. Javier Honorato; 2. kiad.; Fontamara, Barcelona 1985 (*Libro historia*)
* *Historia y vida cotidiana. Aportación a la sociologia socialista*; spanyolra ford. Manuel Sacristán; Grijalbo, México–Barcelona–Buenos Aires, 1985 *(Colección enlace)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Doomsday or deterrence? On the antinuclear issue*; Sharpe, Armonk–London, 1986
* *Dijalog o ljubavi. Novogodisnji simpozion* *(Szilveszteri symposion)*; szerbre ford., előszó Sava Babić; Književna zajednica Novog Sada, Novi Sad, 1986 *(Biblioteka Anthropos)*
* *Reconstructing aesthetics. Writings of the Budapest School*; szerk. Heller Ágnes, Fehér Ferenc; Blackwell, Oxford, 1986
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Die Linke im Osten – die Linke im Westen. Ein Beitrag zur Morphologie einer problematischen Beziehung*; Project, München, 1986 *(Krisen in den Systemen sowjetischen Typs. Forschungsprojekt. Studie)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes–Márkus György: *Diktatura nad potrebama Djerdj Markus*; szerbre ford. Ivan Vejvoda, előszó Jovan Teokarević; Rad, Beograd, 1986 *(Pečat)*
* *Beyond justice*; Blackwell, Oxford, 1987
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Eastern left, Western left. Totalitarianism, freedom and democracy*; Polity, Cambridge, 1987
* *General ethics*; Blackwell, Oxford–New York, 1988
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *The postmodern political condition*; Polity, Cambridge, 1988
* *A philosophy of morals*. Oxford – Boston, 1990
* *Más allá de la justicia.* Madrid, 1990
* *Can modernity survive?*; University of California Press, Berkeley–Los Angeles, 1990
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *From Yalta to glasnost. The dismantling of Stalin's empire*; Blackwell, Oxford, 1990
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *The grandeur and twilight of radical universalism*; Transaction, New Brunswick–London, 1991
* *La condizione politica postmoderna*. Genova, 1992
* *A philosophy of history in fragments*; Blackwell, Oxford–Cambridge, 1993
* *Etica generale*. Bologna, 1994
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Biopolitics*; Avebury, Aldershot, 1994 *(Public policy and social welfare)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Biopolitik*; németre ford. Felix Ensslin; Campus, Frankfurt–New York, 1995 *(Wohlfahrtspolitik und Sozialforschung)*
* Fehér Ferenc–Heller Ágnes: *Dogu Avrupa devrimleri. Totaliter toplumlardan sivil toplumlara...*; törökre ford. Tarik Demirkan; YKY, Istanbul, 1995 *(Cogito)*
* *Ist die Moderne lebensfähig?*; németre ford. Felix Ensslin; Campus, Frankfurt–New York, 1995 *(Wohlfahrtspolitik und Sozialforschung)*
* *A theory of modernity*; Blackwell, Malden–Oxford 1999
* Heller Ágnes–Kőbányai János: *Der Affe auf dem Fahrrad* *(Bicikliző majom)*; németre ford. Christian Polzin, Irene Rübberdt; Philo, Berlin–Wien, 1999
* *The time is out of joint. Shakespeare as philosopher of history*; Rowman & Littlefield, Lanham, 2002
* Kőbányai János: *Ágnes Heller. Het levensverhaal van de Hongaars-joodse filosofe* *(Bicikliző majom)*; hollandra ford., jegyz. Henry Kammer; Boom, Amsterdam, 2002
* *Immortal comedy. The comic phenomenon in art, literature, and life*; Lexington Books, Lanham, 2005 *(Lexington books)*
* *Fiorul evocării unor lumi ucise. Scriitori evrei moderni despre destinul evreilor din Europa centrală*; románra ford. Galambos Éva, Eva Ţuţui; Hasefer, Bucureşti, 2006
* *Wykłady i seminarium lubelskie*; UMCS, Lublin, 2006
* *La resurrección del Jesús judío*; spanyolra ford. Cserháti Éva; Herder, Barcelona, 2007
* *Aesthetics and modernity. Essays by Agnes Heller*; szerk. John Rundell; Lexington Books–Rowman & Littlefield, Lanham, 2011 *(Lexington books)*
* *A short history of my philosophy*; Lexington Books, Lanham, 2011

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* R. J. Crampton *Eastern Europe in the Twentieth Century-And Beyond*. Second Edition. London: Routledge, 1994.
* Ferenc Fehér and Agnes Heller (1983), *Hungary 1956 Revisited: The Message of a revolution- a Quarter of a Century After*, London, UK: George Allen and Unwin Publishers Ltd
* John Grumley (2005), *Ágnes Heller: A Moralist in the Vortex of History*, London, UK: Pluto Press
* Curriculum vitae of Ágnes Heller 
* Agnes Heller (2000), ''The Frankfurt School'', 2 December 2005.
* Csaba Polony, "Interview with Ágnes Heller"
* Simon Tormey (2001), *Ágnes Heller: Socialism, Autonomy and the Postmodern*, Manchester, UK: Manchester University Press
* Fu Qilin, "Budapest School Aesthetics: An Interview with Agnes Heller", *Thesis Eleven*, 2008, Vol. 1, no. 94.
* Agnes Heller, "Preface to *A Study of Agnes Heller's thoughts about Aesthetic Modernity* by Fu Qilin", *Compatarative Literature*, 2006, vol. 8, no. 1

## Արտաքին հղումներ
* Anna-Verena Nosthoff, "Agnes Heller and 'Everyday Revolutions'", *Public Seminar (Online Journal by the [[The New School|New School of Social Research]])*
*Collegium Budapest https://web.archive.org/web/20110513000247/http://www.colbud.hu/
* "You always have a choice" | DW Interview
* Interview
* 2014, Wallenberg Lecture
* "Interview with Ágnes Heller: Post Marxism and the Ethics of Modernity", *A Brief History of Radical Philosophy*, 2005. 2 December 2005.
* Heller, Ágnes. "The Three Logics of Modernity and the Double Bind of the Modern Imagination", *Collegium Budapest*, 2 December 2005 (pdf file).
* Rick Kuhn, ''Marxism Overview'', 24 August 2004, 2 December 2005.
* Mikko Mäntysaari, "Ágnes Heller" , 2 December 2005.
* Liam McNamara, Michael E. Gardiner (2000), ''Critiques of Everyday Life'' , New York and London: Routledge. . 2 December 2005.
* Simon Tormey, "Interviews with Agnes Heller (1998)", 1 February 2004. 2 December 2005.
* Agnes Heller at University of Milan, Italy , 7 May 2008.
* Andrea Vestrucci, Interview with Agnes Heller, "On Ethics of Personality", in *Secretum* 16, 2008
* Beyond justice
* Interview with Ágnes Heller
* Interview with Philosopher's Zone

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի կանայք
Կատեգորիա:Հունգարացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գրողներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ