Ավանդների ապահովագրություն

**Ավանդների ապահովագրություն** կամ **ավանդների պաշտպանություն,** միջոց, որն իրականացվում է շատ երկրներում՝ բանկերի ավանդատուներին ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն պաշտպանելու այն կորուստներից, որոնք առաջանում են բանկի ժամկետանց պարտքերը վճարելու անկարողությունից։ Ավանդների ապահովագրման համակարգերը ֆինանսական համակարգի անվտանգության ցանցի բաղադրիչներ են, որորնք նպաստում են ֆինանսական կայունությանը։

## Ընդհանուր ակնարկ
Բանկերին թույլատրվում է (և սովորաբար խրախուսվում է) վարկ տրամադրել կամ ներդնել իրենց մոտ ավանդադրված գումարի մեծ մասը՝ ամբողջական գումարները պահպանելու փոխարեն (Մասնակի բանկային պահուստավորում)։ Եթե բանկի վարկառուներից շատերը չեն կարողանում մարել իրենց ժամկետանց վարկերը, ապա բանկի պարտատերերը, ներառյալ ավանդատուները, վտանգի տակ են դրվում։ Քանի որ նրանք հենվում են հաճախորդների ավանդների վրա, որոնք կարող են հետ կանչվել ուշ կամ առանց ծանուցման միջոցով, ֆինանսական դժվարությունների մեջ գտնվող բանկերը հակված են բանկային հարձակման, որտեղ ավանդատուները ձգտում են արագ դուրս բերել դրամական միջոցները բանկային հնարավոր անվճարունակությունից առաջ։ Քանի որ բանկային հաստատությունների ձախողումները կարող են առաջացնել վնասակար իրադարձությունների լայն սպեկտր՝ ներառյալ տնտեսական անկումները, քաղաքականություն մշակողները պահպանում են ավանդների ապահովագրման սխեմաներ՝ ավանդատուներին պաշտպանելու և նրանց հուսադրելու համար, առ այն որ իրենց միջոցները վտանգի տակ չեն։

Ավանդների ապահովագրման հաստատությունները մեծ մասամբ ղեկավարվում կամ հիմնված են կառավարության կողմից և կարող են լինել կամ չլինել երկրի կենտրոնական բանկի մաս, մինչդեռ որոշները պետական աջակցությամբ կամ ամբողջովին մասնավոր կազմակերպություններ են։ Կան մի շարք երկրներ, որտեղ գործում են ավանդների ապահովագրման մեկից ավելի համակարգեր, ներառյալ Ավստրիան, Կանադան (Օնտարիո և Քվեբեկ), Գերմանիան, Իտալիան և Միացյալ Նահանգները։

## Մանրամասներ
Ըստ Ավանդների Ապահովագրողների Միջազգային Ասոցիացիայի (IADI)՝ 2014 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ 113 երկիր սահմանել է ավանդների բացահայտ ապահովագրության որոշակի ձև՝ 1974 թվականի 12-ից հետո։ Եվս 41 երկիր քննարկում է ավանդների բացահայտ ապահովագրման համակարգի ներդրումը։
### Հայաստան

ՀՀ ավանդների երաշխավորման համակարգով երաշխավորվում են Հայաստանի տարածքում գործող բոլոր բանկերում ներդրված ավանդները։ Երաշխավորվում են ինչպես բանկին տրամադրված ցպահանջ կամ ժամկետային ավանդները, այնպես էլ բանկային հաշիվների վրա գտնվող միջոցները, բանկի թողարկած անվանական արժեթղթերով ներգրավված միջոցները և այս բոլոր տեսակի դրամական միջոցների վրա հաշվարկված տոկոսագումարները։ Համակարգը ներդրվել է 2003 թվականին։ Ավանդների երաշխավորման համակարգը երկրի ֆինանսական համակարգի  բաղադրիչներից է։ Ավանդատուների շահերի պաշտպանությունն ապահովում է Ավանդների հատուցումը երաշխավորող հիմնադրամը, որը ստեղծվել է ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից 2005 թվականին և պաշտոնապես անդամակցել է Ավանդներ ապահովագրողների եվրոպական ֆորումին 2006 թվականի նոյեմբերին։

### Աֆրիկա
#### Կենտրոնական Աֆրիկա
Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնքի բանկերը իրավասու են օգտվել միջազգային համակարգից, որը կոչվում է Կենտրոնական Աֆրիկայում ավանդների երաշխավորման հիմնադրամ։ Չնայած համակարգը լավ կապիտալացված է՝ դրա ձախողման արձագանքման գործընթացի մանրամասները դեռ պետք է որոշվեն։

#### Հարավային Աֆրիկա
2021 թվականի դրությամբ Հարավաֆրիկյան պահուստային բանկը ձևավորել է Ավանդների ապահովագրման կորպորացիան, թեև ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվ դեռևս չի հայտարարվել։ CoDI նախագիծը ստեղծվել է նույն թվականին խորհրդարան ներկայացված ֆինանսական հատվածի օրենքների փոփոխության օրինագծին և 2017 թվականին հրապարակված քննարկման փաստաթղթերին համապատասխան։

### Ամերիկա
#### Բրազիլիա
Բրազիլիայում ավանդների ապահովագրության ստեղծումը թույլատրվել է 1995 թվականի 2197 բանաձևով՝ Արժույթի ազգային խորհրդի կողմից։ Այս ստանդարտը պարտավորեցնում էր ստեղծել ֆինանսական հաստատություններից վարկերի սեփականատերերի պաշտպանության մեխանիզմ, որը կոչվում էր «Վարկերի երաշխիքային հիմնադրամ» (FGC): Ներկայումս այն կարգավորվում է 2013 թվականի 4222 բանաձևով։ Հարկաբյուջետային պատասխանատվության ակտն արգելում է պետական միջոցների օգտագործումը վնասները ֆինանսավորելու համար, ուստի այն ձևավորվում է բացառապես մասնակից հաստատությունների պարտադիր վճարներով։ Երաշխիքը սահմանափակվում է 250,000 ռեալով մեկ ավանդատուի համար։ Երաշխավոր վարկային միության հիմնադրամը ստեղծվել է վարկային միությունների և կոոպերատիվ բանկերի ավանդատուներին պաշտպանելու նպատակով։ Որպես այդպիսին նրանք երաշխավորում են մինչև 250,000 ռեալ և բաղկացած են կոոպերատիվների և համագործակցող բանկերի պարտադիր վճարներից։

#### Կանադա
Կանադան ստեղծել է Կանադայի ավանդների ապահովագրման կորպորացիան 1967 թվականին։ Այն նման է ԱՄՆ-ում Ավանդների ապահովագրման դաշնային կորպորացիային։ 1967 թվականից ի վեր Կանադայում 43 ֆինանսական հաստատություններ սննկացվել են և բոլորը եղել են կորպորցաիայի անդամներ։ 1996 թվականից ի վեր սննկացումներ չեն եղել։ Կանադական համակարգի մասին տեղեկությունները կարելի է գտնել www.cdic.ca կայքում։ Ապահովագրությունը սահմանափակվում է գրանցված անդամ հաստատություններով և ծածկում է միայն առաջին 100,000 կանադական դոլլարը՝ շատ կոնկրետ կատեգորիաների հաշիվներում։ Վարկային միությունները և Քվեբեկի *caisse populaire* համակարգը ապահովագրված չեն դաշնային կարգով, քանի որ դրանք ստեղծվել են գավառական կանոնադրության ներքո և ապահովված են գավառական ապահովագրական ծրագրերով, որոնք հիմնականում հետևում են դաշնային մոդելին։ Արտարժույթով դրամական միջոցները և երաշխավորված ներդրումային վկայագրերը, որոնց ժամկետը հինգ տարուց ավելի է և պահվում է կորպորացիայում գրանցված ֆինանսական հաստատությունում, ապահովագրված են 2020 թվականի ապրիլի 30-ի դրությամբ, Կանադայում գործող օտարերկրյա բանկերի դրամական միջոցները կարող են կամ չեն կարող ծածկվել՝ կախված նրանից, թե արդյոք նրանք կորպորացիայի անդամ են։ Գրանցված կենսաթոշակային խնայողությունների պլանում կամ նրանց բանկում գրանցված կենսաթոշակային եկամուտների ֆոնդում որոշ միջոցներ չեն կարող ծածկվել, եթե դրանք ներդրված են փոխադարձ հիմնադրամներում կամ պահվում են հատուկ գործիքներում, ինչպիսիք են կառավարության կամ կորպորացիաների կողմից թողարկված պարտատոմսերը։ Ընդհանուր սկզբունքն է ծածկել ողջամիտ ավանդները և խնայողությունները, բայց ոչ ավանդները, որոնք միտումնավոր կերպով դրված են ռիսկի դիմելու համար, ինչպիսիք են փոխադարձ հիմնադրամները կամ բաժնետոմսերը։

Այս բարեփոխման արմատները կարելի է գտնել 19-րդ դարում, ինչպիսիք են Վերին Կանադայի 1866 թվականի ֆինանսական խնդիրները, 1872 թվականի հյուսիսամերիկյան խուճապը և 1923 թվականին Տորոնտոյի Home Bank-ի ձախողումը, որն այսօր խորհրդանշում է Casa Loma-ն։ Պատմականորեն Կանադայում տարածաշրջանային ռիսկը միշտ տարածվել է ազգային մակարդակով՝ յուրաքանչյուր խոշոր բանկի ներսում ի տարբերություն ԱՄՆ-ի միավոր բանկային համակարգի անհավասար աշխարհագրության՝ շերտավորված տարածաշրջանային կամ ազգային չափերի խնայողություններով և վարկերով, որոնք իրենց հերթին ցրում են իրենց ռիսկերը ներդրողների միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ Կանադայի բանկային համակարգը լավ կարգավորվում է, մասամբ Ֆինանսական հաստատությունների վերակացու գրասենյակի (Կանադա) կողմից, որը ծայրահեղ դեպքում կարող է փակել ֆինանսական հաստատությունը։ Դա և Կանադայի հիփոթեքային խստացված կանոնները նշանակում են, որ ԱՄՆ-ի նման բանկերի ձախողումները շատ ավելի քիչ հավանական են։

#### Մեքսիկա
Մեքսիկայում Instituto para la Protección al Ahorro Bancario-ն (IPAB) ավանդների ապահովագրական ընկերություն է, որը ստեղծվել է երկրի կողմից Մեքսիկայում հաշիվների սեփականատերերի համար։ Այն ապահովագրում է մինչև 400,000 ունիդադ, որը համարժեք է 2,743,209.20 պեսոյին յուրաքանչյուր հաշվի համար (2021 թվականի հուլիսի դրությամբ)։ 1981 թվականին «Վարկային կազմակերպությունների և օժանդակ կազմակերպությունների մասին» ընդհանուր օրենքը նախատեսում էր բանկերի կողմից ստանձնած վարկային պարտավորությունների պաշտպանության հիմնադրամի ստեղծում։

#### ԱՄՆ
Ավանդների ապահովագրման դաշնային կորպորացիան (FDIC) Միացյալ Նահանգների ավանդների ապահովագրողն է։ Մինչ քաղաքացիական պատերազմը և 1920-ական թվականներին գործում էին ավանդների ապահովագրման տարբեր ենթազգային սխեմաներ։ Միացյալ Նահանգները երկրորդ երկիրն է եղել (Չեխոսլովակիայից հետո), որը հաստատել է ավանդների ազգային ապահովագրությունը, երբ հիմնադրել է կորպորացիան՝ 1933 թվականի բանկային ճգնաժամի հետևանքով, որին հաջորդել է Մեծ դեպրեսիան։

Միացյալ Նահանգների վարկային միությունների մեծ մասը ապահովագրված է Ազգային վարկային միության ադմինիստրացիայի (NCUA) կողմից, որը դաշնային կանոնադրական առանձին գործակալություն է, մինչդեռ մյուսները ապավինում են մասնավոր ապահովագրական պայմանավորվածություններին։ Կորպորացիան և Ադմինիստրացիան ապահովագրում են մինչև 250,000 ԱՄՆ դոլար հաստատության յուրաքանչյուր սեփականատիրոջ համար։ Սրանցից առանձին՝ Արժեթղթերի ներդրողների պաշտպանության կորպորացիան տրամադրում է սահմանափակ ակտիվների պաշտպանություն, բայց ոչ ապահովագրություն, անհաջող ներդրումային բրոքերների հաճախորդների կանխիկ միջոցների և արժեթղթերի համար։

Մասաչուսեթսում Ավանդատուների ապահովագրության հիմնադրամը (DIF) ապահովագրում է ավանդները, որոնք գերազանցում են կորպորացիայի սահմանաչափերը պետության կողմից հաստատված խնայողական բանկերում։

### Եվրոպական Միություն
Եվրոպական պառլամենտի և Խորհրդի 1994 թվականի մայիսի 30-ի 94/19/ԵՀ հրահանգը ավանդների երաշխավորման սխեմաների մասին պահանջում է, որ բոլոր անդամ պետությունները ունենան ավանդների երաշխավորման սխեմա ավանդադրված գումարի առնվազն 90%-ի չափով, մինչև առնվազն 20000 եվրո մեկ անձի համար։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ԵՄ ֆինանսների նախարարների Ecofin նիստում համաձայնություն է ձեռք բերվել նվազագույն գումարը հասցնել 50000-ի։ Իրականացման ընթացակարգերի վերաբերյալ ժամկետները և մանրամասները, որոնք ամենայն հավանականությամբ անդամ պետությունների համար ազգային խնդիր են, անմիջապես հասանելի չեն եղել։ Ավելացված գումարը հետևել է Իռլանդիայի՝ 2008 թվականի սեպտեմբերին իր ավանդների ապահովագրությունը անսահմանափակ գումարի հասցնելու քայլին։ ԵՄ շատ այլ երկրներ՝ սկսած Միացյալ Թագավորությունից, արձագանքել են՝ մեծացնելով իրենց սահմանաչափերը, որպեսզի մարդկանց խրախուսելեն մարդկանց փոխանցել իրենց խնայողությունները իռլանդական բանկեր։

2007 թվականի նոյեմբերին ԵՄ-ի կողմից հրապարակվել է համապարփակ զեկույց՝ ԵՄ բոլոր անդամ երկրների համար գործող ապահովագրական երաշխիքների յուրաքանչյուր սխեմայի նկարագրությամբ և համեմատությամբ։ Զեկույցը եզրակացրել է, որ սխեմաներից շատերը սահմանափակել են երաշխիքների կիրառումը մանրածախ սպառողների, սովորաբար մասնավոր անձանց համար, թեև փոքր կամ միջին (ՓՄՁ) բիզնեսները նույնպես երբեմն դասվում են մանրածախ կատեգորիայի։ Բոլոր սխեմաները չեն կիրառվում խոշոր մեծածախ հաճախորդների համար՝ այն փաստարկով, որ վերջիններս հաճախ ավելի լավ վիճակում են, քան մանրածախ հաճախորդները՝ գնահատելու որոշակի ընկերությունների ֆինանսական ռիսկերը, որոնց հետ նրանք համագործակցում են կամ իրենք ի վիճակի են նվազեցնել իրենց ռիսկը՝ օգտագործելով մի քանի ֆինանսական բանկ/ ինստիտուտները։ Զեկույցում առաջարկվում է շարունակել այս պրակտիկան, քանի որ սխեմայի սահմանափակումը «մանրածախ հաճախորդների (բացառությամբ/ներառյալ ՓՄՁ ձեռնարկություններին)» օգնում է նվազեցնել սխեմայի արժեքը, բայց նաև օգնում է ավելացնել դրա հասանելի միջոցները նրանց համար, ովքեր իրականում երաշխիքի կարիք ունեն, երբ այն ակտիվացվում է պահանջատերերի պաշտպանության համար։

#### Ըստ երկրի
2008 թվականի հոկտեմբերին ԵՄ շատ երկրներ ավելացրել են ավանդների ապահովագրման իրենց սխեմաներով ծածկվող գումարը։ Քանի որ այդ գումարները սովորաբար կոդավորված են օրենսդրության մեջ, որոշակի ուշացում է եղել մինչև նոր գումարների պաշտոնական վավերացումը https://web.archive.org/web/20110723112412/http://www.efdi.net/participantsDetails.asp?IdParticipants=1&Category=members։

### Մնացած Եվրոպա
#### Ալբանիա
Ավանդների ապահովագրումն Ալբանիայում իրականացնում է Ավանդների ապահովագրման ալբանական գործակալությունը (*Agjencia e Sigurimit të Depozitave*) և կազմում է առավելագույնը 2,500,000 լեկ (մոտ 23,000 ԱՄՆ դոլար) ավանդները։

#### Անդորրա
Անդորրայում ավանդների ապահովագրությունը վարում է *Անդորրայի Ֆինանսների ինստիտուտը* և ծածկում է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց կողմից մինչև 100,000 եվրո առավելագույն սահմանաչափի ավանդները՝ անկախ նրանց ազգությունից կամ բնակության վայրից։

#### Բելառուս
Ավանդների ապահովագրությունը Բելառուսում վարում է Ավանդների փոխհատուցման գործակալությունը (*Агенцтва гарантаванага пакрыцця банкаўскіх укладаў*) և ծածկում է ավանդների 100%-ը, բայց միայն անհատներին, այլ ոչ կազմակերպություններին պատկանող ավանդները։

#### Իսլանդիա
Իսլանդիայում ավանդների ապահովագրությունը վարում է Ավանդատուների և ներդրողների երաշխիքային հիմնադրամը (*Tryggingarsjóður*) և ծածկում է նվազագույնը 20,887 եվրո։ Այնուամենայնիվ, ֆոնդը կտրուկ իջեցրել է իր ավանդների գումարը և անբավարար է դարձել 2008-2012 թվականների իսլանդական ֆինանսական ճգնաժամի, մասնավորապես, Icesave-ի բանկերի ձախողումները ծածկելու համար։ Այս դեպքը ցույց է տալիս ավանդների ապահովագրության սահմանները համակարգային ձախողումից պաշտպանվելու համար (ի տարբերություն մեկ բանկի կամ այլ հաստատության փլուզման), հատկապես, երբ փոքր երկիրն առաջարկում է բանկային գործունեություն միջազգային հաճախորդներին։

#### Լիխտենշտեյն
Ավանդների ապահովագրությունը Լիխտենշտեյնում իրականացնում է Լիխտենշտեյնի բանկիրների ասոցիացիան և ծածկում է մինչև 100,000 ֆրանկ ավանդները։

#### Մոնակո
Մոնակոյում գործող բանկերը մասնակցում են ավանդների երաշխավորման ֆրանսիական սխեմային (այսինքն՝ Fonds de Garantie des Depôts (FGD)) նույն պայմաններով, ինչ ֆրանսիական բանկերը։

#### Նորվեգիա
Ավանդների ապահովագրությունը Նորվեգիայում վարում է Նորվեգիայի բանկերի երաշխիքային հիմնադրամը (*Bankenes sikringsfond*) և ծածկում է մինչև 2 միլիոն նորվեգական կրոնին հասնող ավանդները։

#### Ռուսաստան
Ռուսաստանը 2003 թվականի դեկտեմբերին ընդունել է ավանդների ապահովագրման օրենքը, իսկ 2004 թվականին հիմնադրել ավանդների ապահովագրման ազգային գործակալությունը (DIA)։ Մինչև 2004 թվականը Ռուսաստանի բանկային համակարգը բաժանված է եղել պետական Սբերբանկի պարտավորությունները երաշխավորված են եղել օրենքով, մինչդեռ մյուս բանկերը որևէ կերպ ապահովագրված չէին, ինչը անարդար առավելություն էր ստեղծում Սբերբանկի համար։ Օրենքը վերաբերում է միայն ֆիզիկական անձանց ավանդներին։ Առավելագույն փոխհատուցումը սահմանափակվում է մինչև 1,400,000 ռուբլի (համարժեք է մոտավորապես 21,800 ԱՄՆ դոլարին կամ 19,500 եվրոյին՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի փոխարժեքով)։ 2008 թվականի հունվարի դրությամբ DIA-ի միջոցները գերազանցել են 68 միլիարդ ռուբլին (2,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար)։ 2007 թվականին տեղի է ունեցել 15 «ապահովագրված դեպք» (սնանկության դեպքեր, որոնցում ներգրավվել է DIA-ի միջամտությունը), որոնց արդյունքում վճարումը հասել է 350 միլիոն ռուբլու։

Գործակալությունը ստեղծվել է որպես պետական կորպորացիա, որը համատեղ կառավարվում է Կենտրոնական բանկի և Ռուսաստանի կառավարության կողմից։ DIA-ի անդամակցությունը պարտադիր պայման է մասնավոր ներդրողների փողերով գործող ցանկացած բանկի համար։ Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը օգտագործել է բանկերի մուտքը DIA համակարգ՝ անառողջ բանկերին և փողեր լվացողներին հեռացնելու համար։ Կենտրոնական բանկի ղեկավար Անդրեյ Կոզլովի սպանությունը, որը պատասխանատու է եղել DIA-ի ընդունման համար, ուղղակիորեն կապված է եղել օգտատերերի նկատմամբ փողերի լվացման նրա ոչ զիջումային վերաբերմունքի հետ։

#### Սան Մարինո
Ավանդների ապահովագրությունը Սան Մարինոյում իրականացվում է Սան Մարինոյի Կենտրոնական բանկի կողմից և ծածկում է մինչև 50,000 եվրո ավանդները։

#### Շվեյցարիա
Շվեյցարիան ունի ավանդների ապահովագրման մասնավոր համակարգ, որը կոչվում է Շվեյցարական բանկերի և արժեթղթերի դիլերների ավանդների պաշտպանություն։ Այն երաշխավորում է մինչև 100,000 ֆրանկ յուրաքանչյուր բանկի հաճախորդին՝ մեկ բանկի համար։ Անդամակցությունը պարտադիր է բոլոր բանկերի և արժեթղթերի դիլերների համար, որոնք կարգավորվում են Շվեյցարիայի ֆինանսական շուկայի վերահսկողության մարմնի (FINMA) կողմից։

Այն ծածկել է ավանդատուներին 1993 թվականին Spar-und Leihkasse Thun SLT, Thun-ի ձախողման ժամանակ։ Հաջորդ դեպքերը տեղի են ունեցել 2007 թվականին՝ Լուգանոյում AB FIN SA-ի (արժեթղթերի դիլեր) լուծարման և Ժնևի Քափթինգ (Լյուքսեմբուրգ) մասնաճյուղի հետ, որը փակվել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Այս բանկի հաճախորդները ստացել են վճարումները (այդ պահին յուրաքանչյուր հաճախորդի համար մինչև 30,000 ֆրանկ) երեք շաբաթվա ընթացքում։

#### Թուրքիա
Ավանդների ապահովագրությունը Թուրքիայում իրականացնում է Խնայողական ավանդների ապահովագրման հիմնադրամը (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu) և ծածկում է առավելագույնը 100,000 լիրա (մոտ $15,000)։

#### Ուկրաինա
Ավանդների երաշխավորման համակարգը Ուկրաինայում գործում է 2012 թվականի փետրվարի 23-ի «Տնային տնտեսությունների ավանդների երաշխավորման համակարգի մասին» Ուկրաինայի Nr. թիվ 4452-VI. օրենքի համաձայն և ընդգրկում է մինչև 200,000 ₴ (մոտ 7,550 ԱՄՆ դոլար կամ 6,660 եվրո 2016 թվականի սեպտեմբերի դրույքաչափերով) ավանդները։

#### Մեծ Բրիտանիա
Ավանդները Միացյալ Թագավորությունում պաշտպանված են Ֆինանսական ծառայությունների փոխհատուցման սխեմայով, որը ծածկելու է մինչև 85,000 ֆունտ ստերլինգ յուրաքանչյուր հաշվի համար կամ մինչև 170,000 ֆունտ ստերլինգ ընդհանուր հաշիվների համար։ Սխեման ֆինանսավորվում է ֆինանսական ծառայություններ մատուցող ընկերությունների կողմից, որոնք Ֆինանսական վարքագծի մարմնին և Խնամակալության կարգավորման մարմնի անդամ են՝ իրենց պահած պաշտպանված ավանդների քանակի համեմատ։

#### Բրիտանական կղզիների օֆշոր
Ի պատասխան 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի՝ Գերնսին և Ջերսին ներդրել են ավանդների փոխհատուցման սխեմաներ։ Գերնսիի սխեման ուժի մեջ է մտել 2008 թվականի նոյեմբերին և առաջարկում է մինչև 50,000 ֆունտ ստերլինգ փոխհատուցում յուրաքանչյուր ավանդատուի համար, որը ենթակա է 100 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ ընդհանուր սահմանաչափի ցանկացած հինգ տարվա ընթացքում։ Սխեման չի ներառում ընկերությունների կամ, չնչին բացառություններով, վստահության հաշիվները։ Ջերսիի սխեման ուժի մեջ է մտել 2009 թվականի նոյեմբերին և առաջարկում է պաշտպանության նմանատիպ մակարդակ։

Մեն կղզու բանկերի ավանդատուների ապահովագրության սխեման ներդրվել է 1991 թվականին, որը ծածկում է յուրաքանչյուր ավանդատուի համար առաջին 15000 ֆունտ ստերլինգի 75 տոկոսը, սակայն դա 2008 թվականի հոկտեմբերին Իսլանդիայի կառավարության կողմից Իսլանդիայում գտնվող Kaupthing Bank-ի բռնազավթումն է եղել այն բանից հետո, երբ Միացյալ Թագավորությունը կասեցրել է ֆինանսավորումը։ Kaupthing-ի բրիտանական դուստր ձեռնարկության առևտրային լիցենզիան ստիպել է արմատական վերանայել ավանդների ապահովագրությունը Մեն կղզում։ Չկարողանալով ապահովել Իսլանդիայում Kaupthing hf-ի կամ Kaupthing-ի բրիտանական դուստր ձեռնարկության պահուստները՝ հաճախորդների դուրսբերումը հեշտացնելու համար, Kaupthing Singer & Friedlander (Isle of Man) Ltd.-ն տեսել է, որ իր Մեն կղզու բանկային լիցենզիան կասեցվել է մեկ տարուց պակաս գործունեությունից հետո՝ ստիպելով ընկերությանը պահանջել։ վերացվել. Մեն կղզու կառավարությունը հրավիրել է Թայնվալդի խորհրդարանի արտակարգ նիստ, որը միաձայն քվեարկել է Մեն կղզու ավանդատուների փոխհատուցման սխեման Միացյալ Թագավորության նոր ընդլայնված սխեմայի հետ համապատասխանեցնելու մասին՝ անմիջապես երաշխավորելով առաջին 50,000 ֆունտի 100 տոկոսը։ յուրաքանչյուր ավանդատուի համար` յուրաքանչյուր բանկի համար և ուսումնասիրել փոփոխությունները` հետագայում կորպորատիվ և բարեգործական հաշիվների սխեմայում ներառելու համար։ Մեն կղզու կառավարությունը նաև ճնշում է գործադրել Իսլանդիայի կառավարության վրա՝ հարգելու Kaupthing hf-ի անդառնալի և պարտադիր երաշխիքը բոլոր ավանդատուների միջոցների վերաբերյալ, որոնք գտնվում են Kaupthing Singer & Friedlander (Isle of Man) Ltd.-ի կողմից։

### Օվկիանիա
#### Ավստրալիա
Վերջին բանկային ձախողումը, որի ժամանակ ավստրալիացի ավանդատուները կորցրել են գումար (այնուհետև միայն նվազագույն գումար) առևտրային բանկի՝ Ավստրալիայի առաջնային արտադրողների բանկի ձախողումն է եղել 1931 թվականին (Fitz-Gibbon and Gizycki 2001): 1930-ականների սկզբից բանկային ոլորտի խնդիրները լուծվել են առանց ավանդատուների կորուստների։

2008 թվականի հոկտեմբերի 12-ին որպես 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամին արձագանքման մաս՝ Ավստրալիան ստեղծել է *Ֆինանսական պահանջների սխեման* (FCS)՝ ADI-ի ձախողման դեպքում ADI-ի հետ երեք տարվա ընթացքում բոլոր ավանդների 100%-ի պետական երաշխիք տրամադրելու համար։ Այն հետագայում կրճատվել է մինչև առավելագույնը 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար մեկ ավանդատուի մեկ ADI-ի համար։ Այս միջոցը ի հավելումն APRA-ի և ASIC-ի մանդատներին՝ վերահսկել է Ավստրալիայի լիազորված ավանդներ ընդունող հաստատությունները (ADI), ներառյալ բանկերը, որպեսզի համոզվեն, որ դրանց ռիսկերը վտանգի չեն ենթարկում ավանդատուների միջոցների անվտանգությունը։ Որպես սխեմայի մաս Ավստրալիան գրանցվել է որպես ԱՄՆ մասնավոր կորպորացիա։ 2012 թվականի փետրվարի 1-ից երաշխիքը կրճատվել է մինչև 250,000 դոլար յուրաքանչյուր հաճախորդի մեկ ADI խմբի համար։ Երաշխիքը վերաբերում է նաև օտարերկրյա սեփականություն հանդիսացող բանկերին, բայց միայն Ավստրալիայում ավանդային հաշիվներին և միայն ավստրալական դոլարով միջոցներով։

*Ավստրալիայի կառավարության երաշխիքային սխեման խոշոր ավանդների և մեծածախ ֆինանսավորման համար* ավարտվել է 2015 թվականին։

#### Նոր Զելանդիա
2008 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Նոր Զելանդիան հայտարարել է Crown Retail Deposit Garantee Scheme-ը, որը մանրածախ ավանդների համար ընտրված սխեմա է։ Սխեմայի երկարաձգման մասին հայտարարվել է 2009 թվականի օգոստոսի 25-ին և սխեման գործել է մինչև 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ 2012 թվականի հունվարի 1-ից Նոր Զելանդիայում բանկային ավանդները պաշտպանված չեն կառավարության կողմից։ Նոր Զելանդիայի խորհրդարանը օրենք է ընդունել 2023 թվականի հունիսի 29-ին երկրում առաջին ավանդների ապահովագրման սխեմայի ստեղծման մասին, որը կիրականացնի մինչև 100,000 զելանդական դոլարի ավանդները։

### Ասիա
#### Բանգլադեշ
Բանգլադեշում ավանդների ապահովագրման սխեման առաջին անգամ ներդրվել է 1984 թվականին «Ավանդների ապահովագրման մասին 1984» հրամանագրի համաձայն։ 2007 թվականի հուլիսին հրամանագիրը ուժը կորցրած է ճանաչվել խորհրդարանի կողմից ընդունված ակտով, որը կոչվում է «Բանկային ավանդների ապահովագրման ակտ 2000», որը ներկայումս կառավարում է Բանգլադեշում Ավանդների ապահովագրման համակարգը։ Օրենքի համաձայն Բանգլադեշ Բանկը իրավասու է իրականացնել հիմնադրամ, որը կոչվում է Ավանդների ապահովագրման հավատարմագրային հիմնադրամ (DITF): DITF-ը կառավարվում և կառավարվում է Հոգաբարձուների խորհրդի կողմից։ Ապահովագրված բանկի լուծարման դեպքում բանկի յուրաքանչյուր ավանդատուին կվճարվի 100,000 տակայն չգերազանցող գումար՝ համաձայն «Բանկային ավանդների ապահովագրման 2000 թվականի օրենքի»։

#### Չինաստան
Չինաստանը ներկայացրել է նախնական առաջարկներ բանկային ավանդների ապահովագրման համակարգի համար, որն ի վերջո ծածկելու է բոլոր անհատական բանկային հաշիվները մինչև 500,000 յուան։ Չինացի խնայողների ճնշող մեծամասնությունը առավելագույնից շատ ավելի քիչ է պահում և Կենտրոնական բանկը հաշվարկել է, որ ավանդատուների 99,6%-ը լիովին պաշտպանված պետք է լինի։ Ակնկալվում է, որ պլանը ուժի մեջ է մտնելու 2015 թվականի հունվարին և նախատեսված է չինացի պաշտոնյաների կողմից՝ վստահությունը բարձրացնելու և հաճախորդներին ավելի լավ ռիսկերի գնահատման մեջ օգնելու և երկրի ֆինանսական կայունությունը ճգնաժամի դեպքում պաշտպանելու համար։ Չինաստանն ունի աշխարհի ամենամեծ ավանդային բազաներից մեկը և հոկտեմբերի դրությամբ բանկային ավանդները կազմել են մոտ 18,2 տրիլիոն դոլար։

#### Հոնկոնգ
Հոնկոնգի Ավանդների պաշտպանության խորհուրդը անկախ և կանոնադրական հաստատություն է, որը ձևավորվել է Ավանդների պաշտպանության համակարգի գործունեությունը կառավարելու և վերահսկելու համար։ Ավանդի առավելագույն պաշտպանության գումարը կազմել է մոտ 100,000 հոնկոնգյան դոլլար՝ 2006 թվականին (երբ ստեղծվել է Հոնկոնգի Ավանդների պաշտպանության խորհուրդը), այն այժմ ունի մինչև 500,000 հոնկոնգյան դոլար սահմանաչափ (որը համարժեք է RMB-ի կամ այլ արտարժույթի)։

#### Հնդկաստան
Հնդկաստանը ներդրել է Ավանդների ապահովագրությունը 1962 թվականին։ Ավանդների ապահովագրման կորպորացիան սկսել է գործել 1962 թվականի հունվարի 1-ին՝ Հնդկաստանի պահուստային բանկի (RBI) հովանու ներքո։ 1971 թվականին ականատես ստեղծվել է հաստատության մեկ այլ հիմնադրման՝ Հնդկաստանի Վարկային երաշխիքների կորպորացիան (CGCI): 1978 թվականին DIC-ը և CGCI-ն միավորվել են՝ ձևավորելով Ավանդների ապահովագրման և վարկերի երաշխավորման կորպորացիան  (DICGC):  2020 թվականին ավանդների ապահովագրությունը կազմել է 100,000-ից (2020 թվականի մարտի դրությամբ մեկ լախ ռուփին մոտավորապես արժեցել է 1,325 դոլար) մինչև 500,000 ռուփի (5 լախ ռուփի, մոտավորապես 6,625 դոլար՝ 2020 թվականի մարտի դրությամբ)։

#### Ինդոնեզիա
Ինդոնեզիայում ավանդները ծածկված են Ինդոնեզիայի Ավանդների Ապահովագրման Կորպորացիայի (IDIC) կողմից (ինդոնեզերեն՝ *Lembaga Penjamin Simpanan (LPS)*): IDIC-ն իրավական անկախ հաստատություն է, որը ստեղծվել է 2004 թվականի թիվ 24 օրենքի հիման վրա և գործում է 2005 թվականի սեպտեմբերի 22-ից։ Դա 1998 թվականից մինչև 2005 թվականը Ասիական ֆինանսական ճգնաժամից հետո կառավարության ավանդների ապահովագրման ծրագրի շարունակությունն է և կատարելագործումը։ Ավանդների ապահովագրման ծրագրի ամենաէական փոփոխությունը ընդհանուր երաշխիքի վերացումն է, կարո ղ է հանգեցնել բարոյական վնաս, և ի ցո սահմանափակ երաշխիքի անցմանը։

Ներկայումս ապահովագրված ավանդի առավելագույն չափը կազմել է 2,000,000,000 ռուփի մեկ բանկում մեկ ավանդատուի համար։ Եթե ավանդատուն մի բանկում ունի մի քանի հաշիվ, ապա բոլոր ավանդատուների հաշիվների մնացորդը կուտակվում է ապահովագրված ավանդի չափը հաշվարկելու համար։

#### Ճապոնիա
Ավանդների ապահովագրման Ճապոնիայի կորպորացիան, որը հիմնադրվել է 1971 թվականին և գտնվում է Տոկիոյում՝ վերահսկում է այս գործառույթը այլ ինստիտուտների համար, բացի գյուղատնտեսական և ձկնորսական կոոպերատիվներից։ Ապահովագրությունը պաշտպանում է մինչև 10 միլիոն իեն մեկ ավանդատուի համար յուրաքանչյուր ֆինանսական հաստատությունում։

Գյուղատնտեսական և ձկնաբուծական կոոպերատիվի (Նորինչուկին) համար ստեղծվել է խնայողությունների ապահովագրական կորպորացիան, ինչը իրականացնում է վերջինիս վերահսկումը։

#### Մալայզիա
Մալայզիան ներդրել է ավանդների ապահովագրման իր համակարգը 2005 թվականի սեպտեմբերին։ Մալայզիայի Ավանդների ապահովագրման կորպորացիան (MDIC) (մալայերեն՝ *Perbadanan Insurans Deposit Malaysia (PIDM)*) կանոնադրական մարմին է, որը ձևավորվել է Մալայզիայի Ավանդների ապահովագրման կորպորացիայի ակտի ներքո (*Akta Perbadanan Insurans Deposit Malaysia*): Բոլոր առևտրային և իսլամական բանկերը՝ ներառյալ Մալայզիայում գործող օտարերկրյա բանկերը, PIDM-ի պարտադիր անդամ հաստատություններ են։ Ծածկույթի առավելագույն սահմանաչափը կազմել է 250,000 ռինգիտ յուրաքանչյուր ավանդատուի յուրաքանչյուր անդամ հաստատության համար։ Իսլամական հաշիվները, համատեղ հաշիվները, հավատարմագրային հաշիվները և անհատ ձեռնարկատերերի, գործընկերությունների կամ մասնագիտական գործունեություն իրականացնող անձանց հաշիվները առանձին ապահովագրված են եղել մինչև 250,000 ռինգիտ սահմանաչափը։

PIDM-ը պարտավոր է նաև խթաններ տրամադրել ֆինանսական համակարգում ռիսկերի առողջ կառավարման համար, ինչպես նաև խթանել և նպաստել ֆինանսական համակարգի կայունությանը։

#### Մոնղոլիա
2007 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ Մոնղոլիան երկարաձգել է ընդհանուր երաշխիքը՝ բոլոր բանկային ավանդները պաշտպանելու համար։ Այն ժամանակ երաշխիքային ծածկույթը 1,7 անգամ գերազանցել է երկրի պետական բյուջեն։

2013 թվականի հունվարի 10-ին Մոնղոլիայի խորհրդարանն ընդունել է բանկային ավանդների ապահովագրության մասին օրենքը, որը սահմանում է բանկային դրամական ավանդների պաշտպանության պարտադիր ապահովագրական սխեման։

#### Պակիստան
Պակիստանում մինչև 500,000 ռուփփիի չափով ավանդները ծածկվում են Ավանդների պաշտպանության կորպորացիայի (DPC) կողմից, որը Պակիստանի Պետական ​​բանկի (SBP) դուստր ձեռնարկությունն է, այն հիմնադրվել է Ավանդների պաշտպանության կորպորացիայի 2016 թվականին ընդունված օրենքի համաձայն։

#### Ֆիլիպիններ
Ֆիլիպիններում մինչև 500,000 պեսոյի սահմանաչափով ավանդները ծածկված են Ֆիլիպինների ավանդների ապահովագրման կորպորացիայի կողմից (PDIC): Այն գոյացել է նախկին 250,000 պեսոյի սահմանաչափով ապահովագրական ծածկույթից։

#### Սինգապուր
Ավանդները Սինգապուրում ծածկված են Սինգապուրի Ավանդների Ապահովագրման Կորպորացիայի կողմից (SDIC) յուրաքանչյուր բանկի կամ ֆինանսական ընկերության յուրաքանչյուր անհատ ավանդատուի համար մինչև առավելագույնը 75,000 դոլարի սահմանաչափով։

#### Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեան իր ավանդները ծածկում է  Կորեայի ապահովագրական ծառայությունների ընկերության (KDIC) կողմից՝ յուրաքանչյուր բանկում յուրաքանչյուր անձի համար առավելագույնը 50 միլիոն վոն արժույթով։ KDIC-ը, որը հիմնադրվել է 1996 թվականին՝ 1997 թվականի Արևելյան Ասիայի ֆինանսական ճգնաժամից անմիջապես առաջ, ապացուցել է իր արդյունավետությունը ճգնաժամի միջոցով և տարիների ընթացքում աստիճանաբար բարձրացնելով իր կարողությունները։

Հարավային Կորեայի վարկային միություններին ներդրված ավանդները չեն ծածկվում KDIC-ի կողմից, սակայն Կորեայի վարկային կոոպերատիվների ֆեդերացիան (KFCC) և Կորեայի ազգային վարկային միության ֆեդերացիան (NCUFK) կարգավորում են իրենց համապատասխան անդամներին և ծածկում են նույն գումարի ավանդները, որոնք ծածկված են KDIC-ի կողմից։

#### Թայվան
Թայվանում մինչև 3,000,000 նոր թայվանական դոլարի սահմանաչափով ավանդները ծածկված են Ավանդների ապահովագրման կենտրոնական կորպորացիայի կողմից։ Այն գոյացել է նախորդ ապահովագրական ծածկույթից, որը կազմել է 1,500,000 նոր թայվանական դոլար։

#### Թաիլանդ
Ավանդների պաշտպանության ամբողջական համակարգը Թաիլանդում ներդրվել է 2008 թվականի օգոստոսի 11-ին Ավանդների պաշտպանության գործակալության (DPA) հիմնադրմամբ՝ համաձայն Ավանդների պաշտպանության գործակալության BE 2551 օրենքի։ Օրենքով սահմանված գործակալության նպատակներն են ֆինանսական հաստատությունների համակարգում ավանդների պաշտպանությունը, Ֆինանսական հաստատությունների ձեռնարկատիրական գործունեության մասին օրենքի համաձայն վերահսկվող հաստատությունների կառավարումը և ֆինանսական հաստատությունների լուծարումը, որոնց լիցենզիաների ուժը կորցրած է ճանաչվել։ Ավանդը Թաիլանդում լիովին երաշխավորված է եղել մինչև 2011 թվականի օգոստոսի 10-ը։ 2011 թվականի օգոստոսի 11-ից մինչև 2012 թվականի օգոստոսի 10-ը ծածկույթը նվազել է մինչև 50 միլիոն բահտ մեկ բանկում մեկ ավանդատուի։ Այդ ժամանակից ի վեր ծածկույթը սահմանափակվել է մեկ բանկում մեկ ավանդատուին միլիոն բահտով։

## Քննադատություն
Ավանդների ապահովագրության դեմ քննադատները պնդում են, որ սխեմաները բարոյական վտանգի խնդիր են դնում՝ խրախուսելով  ավանդատուներին և բանկերին չափազանց մեծ ռիսկերի դիմել։ Առանց ավանդների ապահովագրության՝ բանկերը խելամտորեն մրցակցել են ավանդների համար, քանի որ ավանդատուները գերադասում են անվտանգ բանկերը, քան ռիսկային բանկերը՝ իրենց գումարները պաշտպանելու համար։ Ավանդների ապահովագրման դեպքում բանկերը կարող են չափազանց մեծ ռիսկի դիմել, քանի որ ավանդատուները չեն վախենում իրենց ավանդների անվտանգության համար և այդպիսով իրենց գումարները չեն տեղափոխում ավելի ապահով բանկեր։ Ռիսկերը կիսում են բոլոր բանկերը՝ անվտանգ կամ ռիսկային։

Եթե ավանդների ապահովագրությունը տրամադրվում է այլ բիզնեսի կամ կորպորացիայի կողմից, ինչպես մյուս ապահովագրական պայմանագրերը, ապա ենթադրություն կա, որ ապահովագրական կորպորացիան կամ գանձելու է ավելի բարձր տոկոսադրույքներ, կամ հրաժարվելու է ծածկել ծայրահեղ ռիսկային վարքագիծ դրսևորած բանկերը, ինչը ոչ միայն լուծում է բարոյական վտանգի խնդիրը, այլ նաև նվազեցնում է բանկային վազքի ռիսկը։

Բիբիի պլանը, որը խուսափում է բարոյական վտանգի խնդրից, բայց դեռ կանխում է բանկային գործառնությունները՝ պետությունը պետք է ապահովի ավանդների ապահովագրություն, ընդ որում բանկերը կանոնավոր գումարներ են վճարում պետությանը` արտացոլելով ավանդների ապահովագրության չափը։ Ավանդների ապահովագրության մակարդակը կարող է լինել բանկերի ընտրությամբ։ Ծրագիրը թույլ է տալիս տարբերակել բանկերի միջև ներդրումային ռիսկը և առաջարկվող ապահովագրության մակարդակը։

## Տես նաև
* Բանկային վազք
* Ֆինանսական ճգնաժամ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Research and Guidance Committee (2006), "General Guidance to Promote Effective Interrelationships among Financial Safety Net Participants", IADI, January 2006
* Research and Guidance Committee (2005), "General Guidance for the Resolution of Bank Failures", IADI, December 2005
* Research and Guidance Committee (2005), "General Guidance for Developing Differential Premium Systems", IADI, February 2005
* Asli Demirguc-Kunt, Baybars Karacaovali, Luc Laeven (2005), "Deposit Insurance Around the World: A Comprehensive Database", World Bank Policy Research Working Paper 3628, June 2005
* Working Group on Deposit Insurance (2001), "Guidance for Developing Effective Deposit Insurance Systems", Financial Stability Forum, September 2001
* Working Group on Deposit Insurance (2001), "Volume II: Guidance for Developing Effective Deposit Insurance Systems", Financial Stability Forum, September 2001
* Mark D. Flood (1992), "The Great Deposit Insurance Debate" , Federal Reserve Bank of St. Louis, Review, July/August 1992
* Carter H. Golembe and Clark Warburton (1958), Insurance of Bank Obligations in Six States during the Period 1829-1866, Federal Deposit Insurance Corporation
* Clark Warburton (1959), Deposit Insurance in Eight States During the Period 1908-1930, Federal Deposit Insurance Corporation
*Nikoletta Kleftouri (2015), *Deposit Protection and Bank Resolution* (OUP)

## Արտաքին հղումներ
* Ավանդների ապահովագրողների միջազգային ասոցիացիա (IADI)
* Ավանդների ապահովագրության բարոյական վտանգի հետևանքները

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկային իրավունք
Կատեգորիա:Կորպորատիվ կառավարում
Կատեգորիա:Ֆինանսներ