open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալի Ալխանով

**Ալի Ալխանով** (, ) (հայտնի է նաև որպես Ալու Ալխանով), ռուս պետական գործիչ, Ռուսաստանի Դաշնության արդարադատության նախարարի տեղակալ, Արտահանման վերահսկողության հանձնաժողովի անդամ (2008 թվականից), Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին կից կազակների գործերի խորհրդի անդամ (2010 թվականից)։

Չեչնիայի Հանրապետության նախագահ (2004-2007 թթ), Ռուսաստանի շահերին վնաս հասցնող և պատմության կեղծարարության փորձերին հակազդող հանձնաժողովի անդամ (2009-2012 թթ)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ղազախստանում, չեչենների արտաքսման որոշման մասին չեղյալ հայտարարելուց մի քանի օր անց։ Շուտով որդու ծնվելուց հետո ընտանիքը վերադարձել է Չեչնիա։ Դպրոցից հետո ծառայել է բանակում, այնուհետեւ ավարտել է Մոգիլեևի  տրանսպորտային ոստիկանության դպրոցը (ներկայիս  Բելառուսի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության ինստիտուտ)։ 1984 թվականին սկսել ծառայությունը միլիցիայում։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի միլիցիայի բարձրագույն դպրոցը և ստացել է  Չեչնիայի տրանսպորտի բաժնի պետի տեղակալի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության իրավաբանական վարչություն

**Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության իրավաբանական վարչություն, ՀՀ ՊՆ ԻՎ**, Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության վարչություն, որն իրականացնում է նախարարության գործունեության իրավաբանական ապահովումը։ 
## Պատմություն
ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչությունը կազմավորվել է 1996 թվականին որպես իրավաբանական բաժին, այնուհետև 2001 թվականի մայիսի 11-ից վերանվանվել է վարչություն, որի առնչությամբ մայիսի 11-ը նշում է որպես վարչության տարեկան տոն օր։

## Նպատակներ և խնդիրներ
Վարչության խնդիրներն են.
#ՀՀ պաշտպանության նախարարության նորմաստեղծ և իրավակիրառ գործունեության կազմակերպումն ու իրականացումը,
#ՀՀ զինված ուժերում իրավական աշխատանքների համակարգումն ու ղեկավարումը,
#զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների, նրանց հավասարեցված անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության իրականացումը,
#դատաիրավական համակարգերի մարմիններում ՀՀ պաշտպանության նախարարության շահերի պաշտպանության իրականացումը և քաղաքացիա-իրավական հարաբերություններում ՀՀ պաշտպանության նախարարության մասնակցության իրավական բաղադրիչների ապահովումը։

## Գործառույթներ
Վարչությունն իր գործունեության ընթացքում իրականացնում է հետևյալ գործառույթները.
#ՀՀ պաշտպանության ոլորտին և պաշտպանության շահերին առնչվող նորմատիվ իրավական ակտերի մշակման, համաձայնեցման և ներկայացման գործընթացը,
#ՀՀ պաշտպանության նախարարություն ներկայացված իրավական ակտերի, ՀՀ պաշտպանության նախարարի և նրա տեղակալների հրամանների, պաշտպանության ոլորտին առնչվող միջազգային պայմանագրերի նախագծերի փորձաքննությունը, նորմատիվ բնույթ չկրող այլ փաստաթղթերի քննարկումը և առաջարկությունների ներկայացումը,
#ՀՀ պաշտպանության ոլորտը կարգավորող օրենքների և այլ իրավական ակտերի վերաբերյալ պաշտոնական պարզաբանման տրամադրումը,
#ՀՀ զինված ուժերում հանցագործությունների, արտակարգ դեպքերի և պատահարների կանխարգելման նպատակով իրավասու մարմինների հետ համագործակցությունը,
#ՀՀ զինված ուժերի գործունեության իրավական ապահովման ուղղությամբ մեթոդական և գործնական միջոցառումների կազմակերպումն ու իրականացումը,
#ՀՀ պաշտպանության ոլորտին առնչվող իրավական բնույթի հարցերով քաղաքացիների դիմումների, բողոքների և առաջարկությունների քննարկումն ու դրանց լուծումների տրամադրումը։

## Տես նաև
* Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 հիմնադրումներ Հայաստանում
Իրավաբանական վարչություն
Վարդգես Ահարոնյան

**Վարդգես Ավետիսի Ահարոնյան** (), հայ հասարակական գործիչ, իրավաբան, գրող, մանկավարժ։

Ավետիս Ահարոնյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Վարդգես Ահարոնյանը ծնվել է 1888 թվականին Իգդիրում։ Սովորել է Իգդիրի ռուսական գիմնազիայում, 1908 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գիմնազիան և ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավագիտության բաժինը։ Ահարոնյանի առաջին պատմվածքները լույս են տեսել Մոսկվայում ուսումնառության տարիներին։ Վարդգես Ահարոնյանը կազմակերպել է հանգանակություն` դաշնակցության գործերով բանտարկված և հյուծախտով հիվանդ հորը բանտից ազատելու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին Ահարոնյանը կամավորագրվել է Անդրանիկի գումարտակում, եղել թարգմանիչ-գրագիր։ Կամավորական գումարտակների լուծարումից հետո Անդրանիկի հետ մեկնել է Թիֆլիս։ Հայաստանի առաջին Հանրապետության տարիներին եղել է հանրապետության դատախազը։

ՀՀ անկումից հետո մեկնել է Փարիզ` հոր մոտ, 1923 թվականին՝ ԱՄՆ։ Զբաղվել է հայ մանուկների դաստիարակության գործերով, 1948-1958 թվականներին աշխատել է Նյու-Յորքի Ս. Լուսավորիչ մայր եկեղեցու վարժարանում, քաղաքի Վաշինգտոն Հայթս թաղամասում բացել Ահարոնյան դպրոցը, կազմել է հայերենի «Հրազդան» դասագիրքը կնոջ՝ Արմենուհի Տիգրանյան-Ահարոնյանի հետ։ Հրատարակել է Ավետիս Ահարոնյանի գործերի 10 հատորյակը (1946-1951)։ 1964 թվականին այցելել է Հայաստան։

Մահացել է 1965 թվականի փետրվարի 15-ին ԱՄՆ-ի Վաթերթաուն քաղաքում (Բոստոնի մոտերը)։

## Երկեր
* Քանի մը էջեր կովկասահայոց ազգայնացման պատմութենէն, Կ. Պոլիս, ա. թ., 39 էջ:
* Յովհաննէս Թումանեան. մարդը եւ բանաստեղծը, Բոստոն, 1936, 320 էջ։
* Րաֆֆի. կեանքը, Նիւ Եորք, 1936, 241 էջ։
* Անդրանիկ. մարդը եւ ռազմիկը, Բոստոն, 1957, 182 էջ։
* Յովհաննէս Թումանեան. մարդը եւ բանաստեղծը, 2-րդ հրատ., Երեւան, 2019, 320 էջ:
* Անդրանիկ. մարդը եը ռազմիկը, 2-րդ հրատ., Երեւան, 2019, 340 էջ:
* Րաֆֆիի կեանքը, 2-րդ հրատ., Երեւան, 2020, 193 էջ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարան

thumb|Ջորգ-Շումանի շինությունը Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարանում

Դրեզդենը հանդիսանում է պետական հետազոտական համալսարան։ Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարանը Դրեզդեն քաղաքում ամենամեծ բարձրագույն կրթական ինստիտուտն է և Սաքսոնիայի ամենամեծ համալսարանը։ Այն Գերմանիայի 10 խոշորագույն համալսարաններից մեկն է։ 2013 թվականին ունեցել է 37,134 ուսանող։ Այն Գերմանիայում տեղակայված լավագույն ինժեներական և տեխնոլոգիական համալսարաններից է։

Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարան անունը միայն օգտագործվել է 1961 թվականից, սակայն համալսարանի պատմությունը սկսվում է 1828 թվականից։ Սա Գերմանիայի տեխնոլոգիաների ամենահին քոլեջներից մեկն է և Գերմանիայի ամենահին համալսարաններից մեկը։ Համալսարանը հանդիսանում է TU9 անդամ, ինը առաջատար գերմանական տեխնոլոգիական ինստիտուտների կոնսորցիում։ Համալսարանը տասնմեկ գերմանական բուհերից մեկն է, որը 2012 թվականին հաջողություն է գրանցել Գերազանցության նախաձեռնության մեջ, այսպիսով ստանալով «Գերազանցության համալսարան» կոչում։ Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարան հաջողություններ է գրանցել Գերմանիայի բուհերի գերազանցության նախաձեռնության (Future Concept, Graduate Schools, Excellence Clusters) բոլոր երեք փուլերում։

## Պատմություն
1828 թվականին, զարգացող ինդուստրացիաով, «Սաքսոնական տեխնիկական դպրոցը» հիմնադրվել է տեխնոլոգիական թեմաներով, ինչպիսիք են մեխանիկան, մեխանիկական ճարտարագիտությունը և նավաշինական ճարտարագիտությունը։ 1871 թվականին հիմնադրվեց Գերմանիայի կայսրությունը և այդ ժամանակ ինստիտուտը վերանվանվեց Սեյսմիկ սաքսոնյան պոլիտեխնիկական ինստիտուտ (Königlich-Sächsisches Polytechnikum): Այդ ժամանակ ներկայացվեցեցին տեխնոլոգիաների հետ կապ չունեցող առարկաները, ինչպիսիք են պատմությունը և լեզուները։ 19-րդ դարի վերջում ինստիտուտը դարձավ համալսարան, որը ներառում էր բոլոր առարկաները։ 1961 թվականին այն ստացավ ներկայիս անունը, Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:1828 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Սաքսոնիայի համալսարաններ և քոլեջներ
Կատեգորիա:Դրեզդենի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հիմնադրումներ Գերմանիայում
Դելմա Գոնսալվեշ

**Դելմա Գոնսալվեշ** (, , նաև հայտնի է որպես Պրետինիա, ), բրազիլիացի կին ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Օլիմպիական խաղերի արծաթե կրկնակի մեդալակիր։ Չորս աշխարհի առաջնությունների և չորս Օլիմպիադաների մասնակից։

## Կարիերա
### Ակումբային
Ֆուտբոլ սկսել է խաղալ փողոցում եղբայրների հետ։ 14 տարեկան հասակում նշել է նորամուտը Մենդանիա ակումբում։ 1991 թվականին առաջին անգամ հրավիրվել է ազգային հավաքական, որից հետո ստորագրել է պայմանագիր Վասկո դա Գամայի հետ։

2001 թվականին ընտրվել է Վաշինգտոն Ֆրիդ ակումբի դրաֆթում։ Խփել է միակ գնդակը լիգայի առաջին խաղում. Մրցաշրջանի ավարտից հետո 2001 թվականին տեղափոխվել է Սան-Խոսե Սայբեր Րեյս։

Սայբեր Րեյսի գլխավոր մարզիչ Իեն Սոյերսը խաղացողին տեղափոխել է կիսապաշտպանություն։ 2003 թվականի հունիսին երկու գնդակ է խփել իր նախկին թիմի՝ Վաշինգտոն Ֆրիդին։ 2003 թվականի հուլիսին լուրջ վնասվածք է ստացել Բրազիլիա-ԱՄՆ ընկերական հանդիպման ժամանակ, որի պատճառով բաց է թողել մրցաշրջանի մնացած մասը։

WUSA-ի լուծարումից հետո մնացել է առանց ակումբի։ Աթենքի օլիմպիադայում հանդես է եկել ազատ գործակալի կարգավիճակում։ 2005 թվականին պայմանագիր է ստորագրել ճապոնական կոդ Լեոնեսա ակումբի հետ, որում հանդես է եկել մինչև 2008 թվականը։

2009 թվականին ստորագրել է մեկ տարվա պայմանագիր հարավկորեական Ինչխոն Դեկիո ակումբի հետ $31 500 գնով։

### Ազգային Հավաքական
1991 թվականին 16 տարեկան հասակում խաղացել է աշխարհի առաջին առաջնությունում հավաքականի կազմում։ Նաև ընդգրկվել է հավաքականի կազմում 1995, 1999 և 2007 թվականների մրցաշարերում։ 2003 թվականի առաջնությունը բաց է թողել վնասվածքի պատճառով։

Հանդես է եկել Ատլանտայի, Սիդնեյի, Աթենքի և Պեկինի Օլիմպիական խաղերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը FIFA-ի կայքում 
* Պրոֆիլը WUSA-ի կայքում

Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Վասկո դա Գամայի ֆուտբոլիստներ
Սուրեն Բաբլոև

**Սուրեն Իսահակի Բաբլոև** (ռուսերեն՝ Сурен Исаакович Баблоев, ), հայազգի խորհրդային դիրիժոր, խմբավար։ Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, ՌԽՖՍՀ (1958 թ.) և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1978 թ.):

## Կենսագրությունը
Սուրեն Բաբլոևը ծնվել է Վրաստանի ներկայիս Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանի Մանգլիս քաղաքում։ 1941 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի ռազմական ֆակուլտետը (ներկայումս Ռուսաստանի Դաշնության Պաշտպանության նախարարության ռազմական համալսարանի ռազմական ինստիտուտը (զինվորական դիրիժորների))։ Սովորել է Նիկոլայ Գոլովանովի և Ալեքսանդր Չուգունովի մոտ։

1941 թվականից տարբեր զինվորական նվագախմբերի և երգի ու պարի համույթների խմբավարն էր։ 1963 թվականից Մոսկվայի ռազմական օկրուգի երգի ու պարի համույթի գեղարվեստական ղեկավարն ու միևնույն ժամանակ պետն էր։ Ստեղծել է մի շարք թեմատիկ համերգային ծրագրեր, այդ թվում «Պատերազմով թրծված երգը» (1975 թ.) սյուիտը։ Հեղինակ է վոկալ և երգչախմբային ստեղծագործությունների։

Սուրեն Բաբլոևի ղեկավարության ներքո, համույթը հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում` Ճապոնիա, Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա, Նիդերլանդներ և այլուր։

Սուրեն Բաբլոևը մահացել է 1979 թվականի օգոստոսի 10-ին (այլ տվյալներով` օգոստոսի 11-ին)` Մոսկվայում։ Թաղված է Կունցևսկի գերեզմանատանը։

## Գրականություն
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. - 312 с.
* Мамулов С.С. Армяне в Грузии. Книга вторая. М., 2002

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Баблоев Сурен Исаакович // Մեծ հանրագիտարանային բառարան
* Баблоев Сурен Исаакович // Հանրագիտարանային բառարան
* Баблоев Сурен Исаакович // Երաժշտական հանրագիտարան
* Баблоев Сурен Исаакович // Հանրագիտարան «Хайазг» 
* Баблоев Сурен Исаакович // Կենսագրական մեծ բառարան

Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:1979 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մանգլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 մահեր
Քայլեր Լի

**Քայլեր Լի Ուեսթ** (հայրական ազգանունը՝ Փոթս, , ), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի և ֆոտոմոդել, առավել հայտնի է դարձել Գրեյի անատոմիա հեռուստասերիալում կատարած Լեքսի Գրեյ և «Սուպերգրլ» հեռուստասերիալում՝ Ալեքս Դենվերս դերերի շնորհիվ։

## Վաղ կյանքը
Քայլեր Լին ծնվել է Հյուսիսային Կարոլինայում՝ Իվոն Նորթմանի և Ռոբերտ Փոթսի ընտանիքում։ Նա մեծացել է Վիրջինիա նահանգում, մինչ 12 տարեկանը, երբ ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մայամի, Ֆլորիդա։ Ութերորդ դասարանում նա դարձել է մոդել։ Հետո նա սկսել է սովորել դերասանական արվեստ, նկարահանվել է «Hall Pass» դեռահասական շոուում։ Լին չի ավարտել դպրոցը, դրա փոխարեն հանձնել է «California High School Proficiency» քննությունը։

## Կարիերա
Լին վաղ տարիքում սկսել է նկարահանվել կինոյում, նրա դեբյուտը տեղի է ունեցել 15 տարեկան հասակում՝ 1997 թվականին՝ «քիքբոքսինգի ակադեմիա» ֆիլմում, որտեղ իր հետ նկարահանվել է իր եղբայրը, ով կատարել է իր սիրելիի դերը։ 2001 թվականին նա ստացել է «Ոչ մանկական կինո» ֆիլմում գլխավոր դերը։ Ինչպես նաև նա հայտնվել է Մերիլին Մենսոնի «Tainted Love» երգի տեսահոլովակում։ Maxim ամսագրում զբաղեցրել է 65-րդ հորիզոնականը՝ «2002 թվականի գեղեցիկ կանայք» ցուցակում։

2007 թվականին Շոնդա Ռայմսը իր Grey’s Anatomy հեռուստասերիալում տվել է դերերից մեկը։ Սկզբնական շրջանում Լին կատարել է Ջո բարում մի կնոջ դեր, հետագայում նրան նկատել է Պատրիկ Դեմփսին և 3-րդ եթերաշրջանում ստացել է Լեքսի Գրեյի դերը, ով Մերեդեիտ Գրեյի արյունակից քույրն էր։ 4-րդ եթերաշրջանում նրա դերը մտել է գլխավոր կազմի մեջ։ Հեռուստասերիալը Լին լքել է 8-րդ եթերաշրջանի վերջում, երբ իր հերոսուհին մահացել է ավիովթարի ժամանակ։

## ԱՆձնական կյանքը
2002 թվականի հուլիսի 20-ին ամուսնացել է Նաթան ՈՒեսթի հետ։ «Յոթերորդ երկինք» հեռուստասերիալում զույգը միասին է աշխատել։ Նրանք ունեն երեք երեխա՝ մեկ որդի և երկու դուստր․ Նոա Ուայլդ (ծնվել է 2003 թվականի դեկտեմբերին), Թեյլին Լի (ծնվել է 2006 թվականի սեպտեմբերին) և Անիսթոն Քեյ (ծնվել է 2009 թվականի մայիսի 7-ին)։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր կանանց ցանկ

մինի|500x500փքս|Նոբելյան մրցանակակիր կանանց բաշխումը ըստ տարիների
**Նոբելյան մրցանակակիր կանանց ցանկ**, կանանց անվանացանկ, ովքեր արժանացել են Նոբելյան մրցանակի (այդ թվում՝ տնտեսագիտության բնագավառում)։

Նոբելյան մրցանակները ամեն տարի հանձնում են Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիան, Կարոլինյան ինստիտուտը և Նորվեգական նոբելյան կոմիտեն։ Մրցանակը շնորհվում է այն անձանց, ովքեր էական ներդրում են ունենում քիմիայի, ֆիզիկայի, գրականության, խաղաղության ամրապնդման, ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում։

Մրցանակը ստեղծվել է 1895 թվականին Ալֆրեդ Նոբելի կամքով․ նա նշում էր, որ մրցանակների գումարը պետք է լինի Նոբելյան հիմնադրամի տնօրինության տակ։ Եվս մեկ մրցանակ՝ տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակը, ստեղծվել է 1968 թվականին Շվեդիայի կենտրոնական բանկի կողմից և շնորհվում է տնտեսագիտության բնագավառում ունեցած էական ներդրման համար։ Յուրաքանչյուր մրցանակ շնորհվում է համապատասխան կոմիտեի կողմից. Շվեդիայի թագավորական ակադեմիան մրցանակներ է շնորհում ֆիզիկայի, քիմիայի և տնտեսագիտության բնագավառում, Կարոլինյան ինստիտուտը՝ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության, իսկ նորվեգական նոբելյան կոմիտեն շնորհում է խաղաղության մրցանակները։ Մրցանակակիրները ստանում են կրծքանշան, դիպլոմ և դրամական խրախուսանք, որը փոփոխվում է տարիների ընթացքում։ 1901 թվականին Նոբելյան առաջին մրցանակակիրներին շնորհվել է 150 782 շվեդական կրոն, որը 2007 թվականի դեկտեմբերին կազմել է 7 731 004 շվեդական կրոն։ 2008 թվականին հաղթողների մրցանակը կազմել է 10 000 000 շվեդական կրոն։ Մրցանակները շնորհվում են Ստոկհոլմի ամենամյա տոնակատարության ժամանակ՝ դեկտեմբերի 10-ին՝ Նոբելի մահվան տարելիցի օրը։

Մինչև 2012 թվականի սկիզբը Նոբելյան մրցանակը և տնտեսագիտության բնագավառում նոբելյան մրցանակը շնորհվել են 549 անգամ՝ 23 անգամ կազմակերպություններին և 830 անգամ՝ մարդկանց։ Նոբելյան 826 մրցանակակիրներից (չորսը՝ երկու անգամ), 43-ը կին է։ Ընդ որում, առաջին կին մրցանակակիրը՝ Մարի Կյուրին, մրցանակին արժանացել է երկու անգամ՝ 1903 թվականին ֆիզիկայի (ամուսնու՝ Պիեռ Կյուրիի և Անրի Բեքերելի հետ համատեղ), իսկ 1911 թվականին՝ քիմիայի բնագավառում։ Աղջիկը՝ Իրեն Կյուրին, ևս 1935 թվականին քիմիայի բնագավառում արժանացել է նոբելյան մրցանակի։ Կանանց պարգևատրմամբ ռեկորդային էր 2009 թվականը, երբ միանգամից հինգ կին արժանացավ Նոբելյան մրցանակի, այդ թվում՝ տնտեսագիտության բնագավառում առաջին կին մրցանակակիրը՝ Էլինոր Օսթրոմը։ 2014 թվականին խաղաղության նոբելյան մրցանակի արժանացավ 17-ամյա Մալալա Յուսուֆզայը՝ դառնալով նոբելյան մրցանակի պատմության մեջ ամենաերիտասարդ մրցանակակիրը։

## Մրցանակակիրներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նոբելյան կին մրցանակակիրների ցանկը Նոբելյան կոմիտեի կայքում 
* Så ratade Akademien kvinnorna

Կատեգորիա:Կանայք
Կատեգորիա:Մրցանակակիրներ ըստ թեմայի
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Լիզա Այաքս

**Լիզա Քրիստինա Այաքս** (, ), շվեդ երգչուհի։ 2014 թվականին դարձավ Շվեդիայի Idol 2014-ի հաղթողը։

Նա մասնակցել է Lilla Melodifestivalen 2012-ին «Allt som jag har» երգով։ Այաքսը նաև մասնակցեց «My Heart Wants Me Dead» երգով 2016 թվականի  Melodifestivalen-ում և անցավ եզրափակիչ փուլ, որը կայացավ Friends Arena դահլիճում։ Նա զբաղեցրեց 7-րդ տեղը եզրափակչում
։

2016 թվականի նոյեմբերի 30-ին շվեդական հեռարձակող SVT-ն հայտարարեց Melodifestivalen 2017-ի մասնակիցներին։ Այաքսը մասնակցել է «I Don't Give A» երգով։  Երկրորդ կիսաեզրափակչում նա անցավ *andra chansen* փուլը։ Նա գնաց եզրափակիչ` մարտի 11-ին, որտեղ գրավեց 9-րդ հորիզոնականը։

## Անձնական կյանք
Այաքսը հարաբերությունների մեջ է երաժիշտ Մաքս «Քլոքրենթ» Հուսի հետ, ով երեք տարով մեծ է նրանից։ 2023 թվականի դեկտեմբերին զույգը հայտարարեց, որ սպասում է իրենց առաջնեկին։

## Սկավառակագրություն
### Մինի-ալբոմ

### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Ուրագամի Գիոկուդո

**Ուրագամի Գիոկուդո** (, ), Էդո դարաշրջանի ճապոնացի մշակութային գործիչ, նկարիչ, երաժիշտ և պոետ։ «Նան գա» ոճի ներկայացուցիչ։ Իրական անունն է՝ **Ուրագամի Կոցիհու** (浦上考弼): Ուներ հետևյալ մականունները՝ Բոկուսաի (穆斎), Գիոկուդո (玉堂):

## Հակիրճ տեղեկություններ
Ուրագամի Գիոկուդոն ծնվել է 1745 թվականին՝ Կամոգատա հանում, սամուրայի ընտանիքում։ Յոթ տարեկանում կորցրել է հորը և դարձել Ուրագամի տոհմի գլխավորը, որը ծառայում էր Իկեդե Մասակի թագավորին։ Գիոկուդոն կյանքի առաջին կեսն անցկացրել է բյուրոկրատական հիերարխիական աստիճանները բարձրանալով։ Այդ ճանապարհին նրա ամենաբարձր ձեռքբերումը «օ մեցուկե»-ի գլխավոր տեսուչի պաշտոնն էր։

43 տարեկանում հեռացվել է այդ պաշտոնից և տեղափոխվել ֆորմալ պաշտոնի, որը նրան ավելի շատ ազատ ժամանակ էր տալիս։ Նա մեկնում է Էդո քաղաք, որտեղ սկսում է ուսումնասիրել չժուսիանական հոսքի նեոկոնֆուցիականություն։ Սակայն, շուտով Գիոկուդոն փոխում է իր ուսուցչին և անցնում յանմինական հոսքի հումանիզմի ու ճապոնական դասականության ուսումնասիմանը։ Այդ ժամանակ նա տարվում է յոթնալար «կոտո» երաժշտական գործիքի նվագմամբ և դարձավ Տակիե Ռանկեիի աշակերտը։

1770-ական թվականների վերջին Գիոկուդոն ծանոթություններ է ձեռք բերում այդ շրջանի հայտնի ճապոնացի մշակութային գործիչների հետ և սկսում է նկարել ու գրել բանաստեղծություններ։ 1794 թվականին նա առանց Կամոգգատի հանի ղեկավարի թույլտվության մեկնում է ճամփորդության, այդպիսով ցույց տալով իր բողոքը՝ Կանսեի ռեֆորմի ու յանմինության արգելման դեմ։ Գիոկուդոն կյանքի մնացյալ մասն անցկացրել է Ճապոնիայով ճամփորդելով, «կոտո» նվագելով ու նկարներ նկարելով։ Ծերությունը անցկացրել է Կիոտոյում, որտեղ էլ մահացավ 1820 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

մինի|200px|աջից|Արևելյան ամպերի ձյունը։ Ճապոնիայի ազգային հարստությունը
Գիոկուդոն չուներ նկարչի համապատասխան կրթություն ու ինքնուրույն է սովորել նկարել։ Նկարչի աշխատանքներից հայտնի են այն նկարները, որոնք արվել են, երբ 60-70 տարեկան էր։ Այդ շրջանում նա մշակել էր ստվերային բնանկարների սեփական ոճը։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը համարվում է «Արևելյան ամպերի ձյունը» բնանկարը և աշնանային «Ոսկեգույն լեռներ» բնանկարը։ Գիոկուդոն նաև թողել է արժեքավոր բանաստեղծական և երաժշտական ժառանգություն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ և գրականություն
* Рубель В. А. Японская цивилизация: традиционное общество и государственность. — К. : «Аквилон-Пресс», 1997. — 256 с. — ISBN 966-7209-05-9.

## Արտաքին հղումներ
*  Ուրագամի Գիոկուդոյի հակիրճ կենսագրությունը 
*  Ուրագամի Գիոկուդո։ Կոտո և նկարներ
* Մարդ։ Ուրագամի Գիոկուդոյի երգը

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ճապոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարիչներ
Յարոսլավ Գրիսիո

**Յարոսլավ Անտոնովիչ Գրիսիո** (, ), ուկրաինացի ֆուտբոլային մրցավար և գործակալ։ Լվովի մարզի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչ։ ՈւՖՖ-ի կոմիտեի անդամ և գործադիր։ Ֆուտբոլային մրցավարներ Յուրի և Անդրեյ Գրիսյաների հայրը։ 2011-2012 թվականներին Լվով ֆուտբոլային ակումբի նախագահ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լվովի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտը (1971): 1973-1982 թվականների ընթացքում աշխատել է ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ Լվովի թիվ 29 դպրոցում, ինչպես նաև Պիշևիկ ֆուտբոլային թիմի մարզիչն էր։

1990-1997 թվականների ընթացքում մրցավարի կարգավիճակում անցկացրել է մոտ 80 խաղ ԽՍՀՄ-ի և Ուկրաինայի բարձրագույն լիգայում։

1983-1990 թվականներին եղել է ԲՄԱ դպրոցի ուսմասվար, հետագայում նաև տնօրեն։ 1991-1993 թվականներին Լվովի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահի տեղակալ։ 1997 թվականին Լվովի ֆուտբոլի Ֆեդերացիայի նախագահ։ 2000 թվականին Ուկրաինայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործկոմի անդամ։

2011 թվականի սեպտեմբերին սրվել է ֆինանսական ճգնաժամը Լվով ֆուտբոլային ակումբում, ինչի արդյունքում, ակումբի այն ժամանակվա նախագահ Յուրի Կինձզերսկին հայտարարել է, որ պատրաստ է անհատույց տալ ակումբը մեկին, ով պատրաստ է այն ֆինանսավորել։ Եթե այդպիսի մարդ չգտնվեր, ապա Կինձերսկին մտադիր էր հեռացնել թիմին Առաջին Լիգայից։ Սեպտեմբերի կեսերին, տեղեկատվություն է ստացվել, որ ակումբի նոր սեփականատերը գտնվել է, իսկ սեպտեմբերի 23-ին լուծվեցին բոլոր իրավաբանական նրբությունները։ Ուստի սեպտեմբերի 24-ին հայտնի դարձավ, որ Լվովի նոր սեփականատեր է դարձել Յարոսլավ Գրասիոն։

2012 թվականի փետրվարի 1-ին Գրասիոն ներկայացրել է նոր մարզչական շտաբ՝ Վլադիմիր Ժուռավչոկի գլխավորությամբ, ինչպես նաև հայտարարել է, որ նախագահի փոխարեն Լվովի քաղաքականությունը կվարեն չորս ներդրողներ, որոնց անունները չի նշել։

## Ընտանիք
Յարոսլավ Անտոնովիչը համարվում է ֆուտբոլիստ Մաքսիմ Գրիսյաի հեռավոր ազգականը։ Յարոսլավ Անտոնովիչի որդիները նույնպես դարձել են մրցավարներ՝ Անդրեյ (1981 թ.) - երկրորդ կարգի մրցավար, դատում է Առաջին Լիգայի մենամարտերը, Յուրի (1974 թ.) - առաջին կարգի մրցավար, դատում է պրեմիեր լիգայի խաղերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մրցավարներ
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012 (վիճակագրություն)

Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը անցկացվել է 2012 թ. հունիսի 8-ից հուլիսի 1-ը Լեհաստանի և Ուկրաինայի քաղաքներում։

## Ռմբարկուներ

### Ինքնագոլեր
*  Գլեն Ջոնսոն

## Դարպասապահներ

## Голы
* Գոլերի ընդհանուր թիվ. **76** (որից **3**-ը 11 մետրանոց հարվածներից և **1** ինքնագոլ)։
* Միջին արդյունավետություն. **2,45** գոլ 1 խաղում։
* Առաջին գոլ.  **[[Ռոբերտ Լևանդովսկի]]**. Լեհաստան — Հունաստան խաղում։
* Վերջին գոլ.  **[[Խուան Մատա]]**. Իսպանիա — Իտալիա խաղում։
* Առաջին ինքնագոլ.  **[[Գլեն Ջոնսոն]]**. Շվեդիա — Անգլիա խաղում։
* Լավագույն ռմբարկուներ.  **[[Ալան Ձագոև]]**,  **[[Մարիո Գոմես]]**,  **[[Մարիո Մանջուկիչ]]**,  **[[Կրիշտիանու Ռոնալդու]]**,  **[[Մարիո Բալոտելլի]]**,  **[[Ֆեռնանդո Տոռես]]**
* Դուբլեր. **9**:
* Առաջին դուբլ.  **[[Ալան Ձագոև]]**. Ռուսաստան — Չեխիա խաղում։
* Ամենաարդյունավետ խաղ. Գերմանիա — Հունաստան — **4:2**:
* Ամենաարդյունավետ հավաքական  **[[Իսպանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Իսպանիա]]** — **12** գոլ։
* Ամենաանարդյունավետ հավաքական  **[[Իռլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Իռլանդիա]]** — **1** գոլ։

## Խախտումներ, զգուշացումներ
* Զգուշացումների ընդհանուր թիվ. **123**:
* Առաջին զգուշացում.  **[[Սոկրատիս Պապաստատոպուլոս]]**. Լեհաստան — Հունաստան խաղի 35-րդ րոպե։
* 2 դեղին քարտերի հետևանքով հեռացումների ընդհանուր թիվ. **2**:
* 2 դեղին քարտերի հետևանքով առաջին հեռացումը.  **[[Սոկրատիս Պապաստատոպուլոս]]**. Լեհաստան — Հունաստան խաղի 44-րդ րոպե։
* Կարմիր քարտով հեռացումների ընդհանուր թիվ. **1**:
* Առաջին կարմիր քարտով հեռացում.  **[[Վոյցեխ Շեսնի]]**. Լեհաստան — Հունաստան խաղի 68-րդ րոպե։
* Ամենաշատ դեղին քարտ ստացած թիմ.  Իտալիա — **16** դեղին քարտ։
* Ամենաքիչ դեղին քարտ ստացած թիմ.  Դանիա,  Գերմանիա — **4** դեղին քարտ։
* Խախտումների ընդհանուր թիվ. **887**:
* Խախտումների միջին թիվ 1 խաղի ընթացքում. **28,62**:
* Ամենաշատ խախտում կատարած թիմ.  Պորտուգալիա — **91**:
* Ամենաքիչ խախտում կատարած թիմ.  Նիդերլանդներ,  Ուկրաինա — **31**:
* Ամենակոպիտ թիմ.  Խորվաթիա — **20,33** խախտում 1 խաղի ընթացքում։
* Ամենամաքուր թիմ.  Գերմանիա — **9,8** խախտում 1 խաղի ընթացքում։

## 11 մետրանոցներ
* Նշանակված 11 մետրանոցների ընդհանուր թիվ. **4**:
* Իրացված 11 մետրանոցներ. **3**:
* Առաջին նշանակված 11 մետրանոց. Լեհաստան - Հունաստան խաղի մրցավար  **Կառլոս Վելասկո Կարբալլոն** Լեհաստանի թիմի դարպասին։
* Առաջին հետ մղված 11 մետրանոց։ **Պշեմիսլավ Տիտոնը** Լեհաստան - Հունաստան խաղում։
* Առաջին իրացված 11 մետրանոց. **[[Դիմիտրիս Սալպինգիդիս]]ը** Գերմանիա — Հունաստան խաղում։

## Ամփոփ վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եվրո 2012-ի վիճակագրությունը ՈՒԵՖԱ կայքում

Կատեգորիա:Եվրո 2012
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնության վիճակագրություններ
Ավստրոհեյրուս

**Ավստրոքեյրուս** (. բառացի թարգմանած՝ նշանակում է «հարավային ձեռքեր»), վայրի դինոզավրերի ցեղ Abelisauroidea- ի ենթաընտանիքից, որոնք ապրել են ուշ կավճային դարաշրջանում /71-ից 65 մլն տարի առաջ/ Հյուսիսային Ամերիկայի հարավում։ Համարվում է եզակի տեսակ՝ Austrocheirus isasii։ 2010 թվականին մտցվել է M.D. Ezcurra-ի, F. Agnolin-ի, F. Nova-ի ղեկավարության տակ
։

#### Ստուգաբանություն
Austrocheirus isasii անունը գալիս է լատիներեն «australis» /հյուսիսային և հունական «cheirus»- ից, որը նշանակում է ձեռքի բուշտ, տեսակային անվանումը տրված է Մարսելո Պաբլո Իսասիի մոտ, ով մնացորդների մեծ մասը հավաքագրել է։

#### Ուսումնասիրման պատմությունը
Մնացորդները հայտնաբերվել են 2002 թվականին Պարի Այկի (Pari Aike) ֆորմացիայով Պատագոնիայի և Արգենտինայի հյուսիս-արևմտյան մասում, որոնք վերաբերում են մաաստրիխտի ժամանակաշրջանին։ Գտնվել են մեկ տեսակին պատկանող մնացորդներ, որոնք կազմված էին սրունքի և ձեռքերի բուշտերից։

#### Դասակարգում
Դասակարգման վերլուծումը տվել է M.D. Ezcurra-ն և իր գործընկերը, որոնք էլ 2010 թվականին ցույց են տվել, որ ավստրոխերույսը զբաղեցնում է մեծ տեղ Abelisauroidea-ի ընտանիքում։

## Տես նաև
* Դինոզավրեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Классификация ископаемых на сайте The Paleobiology Database

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի դինոզավրեր
Սուդեթական մարզի անեքսիա

thumb|right|340px|Սուդեթական մարզ ռեյխսհաուն / Սուդեթենլանդ ռեյխսհաուն (1938—1945)
[thumb|right|340px|[Գերմանիայի, Լեհաստանի և Հունգարիայի կողմից Չեխոսլովակիայի տարածքի գրավում և բաժանում]]
[thumb|right|340px|Սուդեթենլանդ ռեյխսհաուն (1938—1945) [Երրորդ Ռայխի կազմում]]

**[[Սուդեթական մարզ]]ի [[անեքսիա]]** (), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Երրորդ Ռայխի կողմից Չեխոսլովակիայի տարածքի բռնազավթման առաջին փուլը, որը տեղի է ունեցել է 1938 թվականի հոկտեմբերի 1-ից 10-ը։ Անեքսիան տեղի է ունեցել Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Իտալիայի համաձայնությամբ, որը ձեռք է բերվել Մյունխենի համաձայնագրի ժամանակ։ 

1938 թվականի պրոնացիստական Սուդեթա-գերմանական կուսակցությունը Չեխոսլովակիայի սահմանամերձ մարզերում կազմակերպել է լայնամասշտաբ անկարգություններ։ Կուսակցության ղեկավարությունը օգնության խնդրանքով դիմել է գերմանական իշխանությանը։ Օգտվելով մարդկային և ռազմական գերակայությունից՝ Գերմանիան անեքսիայի է ենթարկել Սուդեթական մարզը (ինչպես նաև Չեխիայի և Մորավիայի տարածքների մի մասը)։ Վերջինիս բնակչության 90 %-ը կազմել են գերմանացիները։

1938 թվականին կնքված Մյունխենի համաձայնագրով՝ Սուդեթական մարզը մտել է Նացիստական Գերմանիայի կազմի մեջ։ Մինչ 1945 թվականը մարզի տարածքի մեծ մասի վրա ձևավորվել է Սուդեթենլենդ ռեյխսհաուն (): Վերջինիս կենտրոնը եղել է Ռեյխենբերգե (Լիբերեց) քաղաքը։ Մարզի կազմի մեջ են մտել նաև Աուսիգե, Կառլսբադե և Տրոպաու շրջանները։ Որոշ շրջաններ մտել են Սիլեզիայի, Բավարիայի և Օսթմարկի կազմը (Ավստրիայի նախկին Վերին Դանուբ և Ստորին Դանուբ ռեյխսհաուներ)։

1938 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Սուդեթական ճգնաժամի ամենաթեժ պահին, Լեհաստանը Չեխոսլովակիայից պահանջել է «հետ վերադարձնել» Ցեշինայի մարզը, որտեղ բնակվել են 80 000 լեհեր և 120 000 չեխեր։ Սեպտեմբերի 30-ին՝ Մյունխենի համաձայնագրի կնքման օրը, Լեհաստանը իր զորքերը մտցրել է Ցեշինայի մարզը։ Հունգարիան էլ իր հերթին բռնազավթել է Սլովակիայի հարավային և արևելյան շրջանները։

Չեխոսլովակիայի տարածքը էականորեն կրճատվել է։ Պետությունը վերածվել է հեշտ խոցելի երկրի՝ փաստացի դառնալով Գերմանիայի պրոտեկտորատ։ Գերմանական զորքերը հայտնվել են Պրահայից 30 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բացի այդ, դեկտեմբերի 3-ին Չեխոսլովակիայի հետ կնքվել է գաղտնի համաձայնագիր, համաձայն որի վերջինս Գերմանիայի սահմանի մոտ չէր կարող ունենալ ամրություններ և արգելափակոցներ։

1938 թվականի հոկտեմբերի 18-ին սկսել է թողարկվել «Ի հիշատակ 1938 թվականի հոկտեմբերի 1-ի» անունը կրող մեդալ, որը տրվում էր Չեխոսլովակիայի Սուդեթական մարզի անեքսիային մասնակցած անձանց։ Մեդալի հակադիր կողմի կենտրոնում գրված էր «1. Oktober 1938», իսկ նրա շուրջը գրված էր «Մեկ ազգ, մեկ պետություն և մեկ առաջնորդ» («»):

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Անշլյուս
* Իրրեդենտիզմ

Կատեգորիա:Չեխոսլովակիայի պատմություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Հասարակական համակարգի հետխորհրդային տրանսֆորմացիա

**Հասարակական համակարգի հետխորհրդային տրանսֆորմացիա**, հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ նախկին խոսնակ Տիգրան Թորոսյանի հիմնական աշխատությունը, նվիրված հետխորհրդային երկրների և առաջին հերթին Հայաստանի Հանրապետության զարգացմանը սկսած 1990-ականներից։

Աշխատության մեջ դիտարկվում են հասարակական համակարգի հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի ընթացքը, միտումները, վերլուծվում են հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի քաղաքագիտական հայեցակարգերը։ Առաջարկվում է այդ երևույթի ուսումնասիրման հայեցակարգային նոր մոտեցում. հետխորհրդային տրանսֆորմացիան դիտարկվում է որպես բազմագործոն, բազմավեկտոր համակարգային գործընթաց իր երեք հիմնական չափումներով՝ ներքին՝ (քաղաքական), էաբանական (հասարակական գիտակցության), արտաքին (միջազգային հարաբերությունների), որի ընթացքը տրանսֆորմացիայի նպատակի և դրա իրագործման ուղու ընտրությունն է քաղաքակրթական համատեղելիության սկզբունքի հիման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված այն տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին, որոնք ծառացած են հետխորհրդային հայ հասարակության արդիականացման ներկա փուլում։

## Բովանդակություն
Գիրքը կազմված է առաջաբանից, չորս գլխից և վերջաբանից.
* **Գլուխ 1.** Հետխորհրդային տրանսֆորմացիա
:* 1.1. Արդի տրանսֆորմացիայի բնույթը և էությունը
:* 1.2. Հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի ուսումնասիրության մեթոդները
:* 1.3. Հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի առանձնահատկությունները
:* 1.4. Հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի երկրորդ փուլը և զարգացման ուղղությունները
* **Գլուխ 2.** Քաղաքական համակարգի տրանսֆորմացիա
:* 2.1. Քաղաքացիական հասարակության կայացումը որպես քաղաքական տրանսֆորմացիայի հաջողության պայման
:* 2.2. Բազմակուսակցական համակարգի առաքելությունը, ձևավորման նախադրյալներն ու դժվարությունները
:* 2.3. Խորհրդարանական ընդդիմությունը որպես քաղաքական կայունության գործոն
* **Գլուխ 3.** Հասարակական գիտակցության տրանսֆորմացիա
:* 3.1. Ինքնանույնացման խնդիրը հետխորհրդային տրանսֆորմացիայում
:* 3.2. Հայ ինքնության արդիականացման խնդիրը
:* 3.3. Գիտության վերափոխումը որպեսհ հասարակական գիտակցության տրանսֆորմացիայի որոշիչ բաղադրիչ
* **Գլուխ 4.** Միջազգային հարաբերությունների տրանսֆորմացիա
:* 4.1. Միջազգային հարաբերությունների ձևավորման այլընտրանքները հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի ընթացքում
:* 4.2. Եվրոպական ինտեգրացիայի էությունը, ընթացքը և հիմքերը
:* 4.3. Եվրոպական ինտեգրացիայի փուլերը
:* 5.4. Հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի երկրների եվրաինտեգրացիայի առանձնահատկությունները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի քաղաքականության մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի արտաքին հարաբերությունների մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի հասարակության մասին
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայության աշխատություններ
Կատեգորիա:Գրքեր քաղաքակրթությունների մասին
Կատեգորիա:Գրքեր մշակութային աշխարհագրության մասին
Կատեգորիա:Գրքեր միջազգային հարաբերությունների մասին
Կատեգորիա:Գրքեր գաղափարախոսությունների մասին
Կատեգորիա:Գրքեր գլոբալացման մասին
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքական մրցակցություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Տիգրան Թորոսյանի աշխատություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչության գրքեր
Կատեգորիա:Նույնականության քաղաքականություն
Այբոլիտ (հեքիաթ)

**Այբոլիտ**, Կոռնեյ Չուկովսկու մանկական հեքիաթ է։ Հեղինակի ամենահայտնի մանկական բանաստեղծություններով տեղծագործություններից մեկն է։ Այն տպագրվել է 1929 թվականին։

## Սյուժե
Բժիշկ Այբոլիտը գնում է Աֆրիկա, Լիմպոպո գետի մոտակայքեր, հիվանդ կենդանիներին բուժելու համար։ Գայլերը, մի կետ ու արծիվները օգնում են նրան ճանապարհին։ 10 օրվա աշխատանքի արդյունքում Այբոլիտը հաջողությամբ բուժեց բոլոր հիվանդներին։ Որպես դեղամիջոցներ հայտնվում են, մասնավորապես, շոկոլադ և գոգոլ-մոգոլ։

## Էկրանացումներ
* ֆիլմ «Բժիշկ Այբոլիտ»
* «Այբոլիտ-66»
* «Այբոլիտ և Բարմալեյ»
* մուլտֆիլմ «Բժիշկ Այբոլիտ»

## Այլ
Բացի բանաստեղծական հեքիաթից, Չուկովսկին գտեց նաև արձակագիր պատմվածքային հեքիաթ «Բժիշկ Այբոլիտ», գրված Հյու Լոֆթինգի () բժիշկ Դուլիթլի () մասին վեպերի վրա։

Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդ քաղաքիի մանկական հիվանդանոցը կրում է Այբոլիտի աունը։

Հայերեն թարգմանությունը կատարեց Մկրտիչ Կորյունը։

Հեքիաթը հաջախ բեմադրվել է, նաև Հայաստանում։ Վանաձորում դրամատիկական թատրոնը բեմադրեց Էլֆիք Զոհրաբյանի` նոր մեկնաբանությամբ գրված «Բժիշկ Այբոլիտ» պիեսը ըստ համանուն հեքիաթի, իսկ Երևանում Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնը։

## Տես նաև
* Բարմալեյ (հեքիաթ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իմ Այբոլիտի պատմությունը

Կատեգորիա:1929 հեքիաթներ
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն
Փոլադ Բյուլբյուլօղլի

**Փոլադ Բյուլբյուլօղլի** (, ), Ադրբեջանի կոմպոզիտոր և երգիչ, Ադրբեջան Հանրապետության նախկին մշակույթի նախարար (1988-2006), Ադրբեջանի արտակարգ և լիազոր դեսպան ՌԴ-ում (2006-2024), ԱԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1973), ԱԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982), Թուրքմենստանի ժողովրդական արտիստ (2017), ԹՈւՐՔՍՈՅ-ի նախագահը (1994), Դաղստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ

## Կենսագրություն
[մինի|ձախից|[Մոսկովյան Կրեմլ, 21.05.2015]]
մինի|ձախից|Փոլադ Բյուլբյուլօղլին Խարիբուլբուլի երաժշտական փառատոնին
Փոլադ Բյուլբյուլօղլին ծնվել է Բաքվում 1945 թվականի փետրվարի 4-ին։ Նա վերցրեց իր հոր մականունը `Բյուլ-բյուլ` որպես ազգանուն։ Նա ավարտեց Բաքվի երաժշտական ակադեմիան։ Փոլադը հայտնի է որպես մի քանի երգի հեղինակ և նրանց կատարող։ Մի շարք ֆիլմերի երաժշտությունների, սիմֆոնիաների, սիմֆոնիկ պոեմներ և այլ ստեղծագործությունների հեղինակ է։ 2009 թվականին Փոլադ Բյուլբյուլօղլին ճանաչվեց «Տարվա մարդը » Ադրբեջանում։ 2015 թվականի փետրվարի 3-ին Փոլադ Բյուլբյուլօղլին պարգևատրվել է «Պատվի» շքանշանով։ 2015 թվականի փետրվարի 4-ին նա պարգևատրվել է «Պատվի» շքանշանով Ռուսաստանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փոլադ Բյուլ-բյուլ Օղլու պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դեսպաններ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Սիբիու

**Սիբիու** ( , **Հերմանշտադտ** , **Նադսեբեն** , սերբ․՝ *Сибињ*), քաղաք Ռումինիայում, Տրանսիլվանիա տարածաշրջանում։ Սիբիու ժուդեցի վարչական կենտրոնն է։

Սիբիուն Ռումինիայի մշակութային և կրոնական կարևորագույն կենտրոններից մեկն է, ինչպես նաև երկրի կենտրոնական ճանապարհային հանգույցը։ Մինչ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը տրանսիլվանական սաքսոնների կենտրոնն էր։ 2007 թվականին (Լյուքսեմբուրգի հետ միասին) ընտրվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։

## Պատմություն
Սիբիուն առաջին անգամ հիշատակվում է 1191 թվականին՝ Ցելեստինոս III պապի օրոք Հռոմեական կուրիայի թողարկած փաստաթղթերում։

14-րդ դարում քաղաքը դարձել է առևտրական կարևոր կենտրոն։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Ավստրո-Հունգարիայի անկումից հետո, Սիբիուն մտավ Ռումինիայի կազմ, սակայն քաղաքի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը մինչև 1941 թվականը, նախկինի պես, կազմում էին գերմանացիները։  1950-ականների սկզբից և մինչ 1990-ականները էթնիկ գերմանացիների մեծ մասը գաղթել է Գերմանիա։

2000-2014 թվականներին քաղաքապետը Կլաուս Յոհաննեսն էր։

## Բնակչություն
2011 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր ։ Բնակչության թվաքանակով քաղաքը 15-րդ հորիզոնականում է։

;Էթնիկ կազմ․

* ռումինացիներ — 95,90 %
* հունգարացիներ — 1,55 %
* գերմանացիներ — 1,08 %

## Կրթություն
* Սիբուի «Լուչիանա Բլագա» համալսարան

## Տեսարժան վայրեր
* Ստորին քաղաք
* Վերին քաղաք
* Սուրբ Մարիամի տաճար — լյութերական
* Սուրբ Երրորդություն մայր տաճար — ուղղափառական

## Քույր-քաղաքներ
Սիբիուն քույր-քաղաք է հետևյալ քաղաքների հետ․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիբիուի  պաշտոնական  կայքը , 

Կատեգորիա:1191 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Բեթսի Ռեպելիուս

**Յոհաննա Էլիզաբեթ Ռեպելիուս** (, հայտնի է որպես Բեթսի, ), հոլանդացի նկարչուհի, աշխատել է ջրաներկով, ստեղծել է պարզ, մեկ ֆիգուրով կենցաղային ժանրի տեսարաններ։

## Կենսագրություն
Բեթսին ծնվել է 1848 թվականին Ամստերդամում՝ հարուստ վաճառականի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի ութ երեխաներից կրտսերը։ Հոր ցանկությանը հակառակ՝ որոշել է դառնալ նկարիչ և նկարչության դասեր է ստացել պատմական ժանրի նկարիչ Պետրուս Ֆրանցիսկոս Գրիվի մոտ։ Հետագայում սովորել է Կարել Ֆրանս Ֆիլիպոյի մոտ (1825-1897), որը հայտնի էր իր ժանրային տեսարաններով։ 1873-1876 թվականներին սովորել է Ամստերդամի գեղարվեստի ակադեմիայում, որտեղ նրան դասավանդել է Ավգուստ Ալեբեն։ Նիկոլաս ֆան դեր Վաայի մոտ սովորել է ջրաներկ, հետագայում դարձել է նրա մտերիմ ընկերը։ 1875 թվականին Բեթսին դարձել է Arti et Amicitiae (Արվեստ և ընկերություն) միության անդամ, 1878 թվականից հետո դարձել է նրանց ցուցահանդեսների մշտական մասնակից։

1889 թվականին իր ժառանգած հարստության շնորհիվ Բեթսին կարողացավ կառուցել մի տուն, որը նախագծել էր հայտնի ճարտարապետ Յոզեֆ Կայպերսը։ Այն ձեղնահարկում ստուդիա ուներ և ընտանեկան զինանշանը ներառված էր շենքի ճակատային հատվածում։ Ավելի ուշ Բեթսին հրավիրում է երիտասարդ Պիտ Մոնդրիանին՝ առաստաղին նկարազարդելու առեղծվածային և պուտտո տեսարաններ։ Բեթսին հաճախ փողոցից մարդկանց հրավիրում էր կեցվածք ընդունելու իր նկարների համար։ Հատկանշական է, որ նրա աշխատանքների մեծ մասում կերպարները նայում են ներքև կամ դեպի կողք։

Բեթսին չի ամուսնացել, բայց ունեցել է նկարիչ ընկերների լայն շրջանակ, այդ թվում Թհերեսե Շխվարտզեն և Լիզի Անսինը։

Բեթսին կատարել է բարեգործություններ, հատկապես նվիրաբերել է կույրերի համար ստեղծված կազմակերպություններին։ Իր կտակում նա զգալի գումարներ է թողել իր բոլոր ընկերներին։ Բեթսիի ստուդիայի պարունակությունը մնացել է գարեջրագործ Ջերարդ Ադրիաան Հեյնիկենի զարմուհի ծաղիկներ նկարող Մարի Հեյնիկենին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* P. Gorter and M. Bax, "Vondelstraat 29. Betsy Repelius en haar opdrachten aan Joseph Cuypers en Piet Mondriaan", Jaarboek Amsterodamum (2006).

Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարչուհիներ
Օլգա Պոպովա

**Օլգա Նիկոլաևնա Պոպովա** (, ), ռուս գրող, հրատարակիչ, թարգմանիչ, լրագրող, ինչպես նաև լուսավորական. մասնակցել է ուսուցիչների համագումարների, համագործակցել նրանց միությունների հետ։

## Պատմություն
Օլգա Պոպովան ծնվել է 1848 թվականին Պետերբուրգում։

thumb|ձախից|170փքս|«Новое слово» ամսագրի գովազդ, 1897 թվական

Ամուսնու՝ Ալեքսանդր Պոպովի հետ միասին հրատարակել է «Русское богатство» (1894-1895) և «Новое слово» (1895-1897) ամսագրերը, գիտական, գեղարվեստական գրականություն և հեղափոխական դեմոկրատների աշխատություններ։ Մասնավորապես, 1890-ական թվականների վերջին նա «Տնտեսագիտական գրադարան» շարքում հրատարակել է Սիդնեյ և Բեատրիս Վեբերի «Անգլիական թրեդ-յունիոնիզմի տեսություն և պրակտիկա» գիրքը (2 հատորով) Լենինի թարգմանությամբ։

Օլգա Պոպովան ունեցել է գրախանութ և գրադարան-ընթերցարան։ 1895 թվականին նա գնել է Ալեքսանդր Չերկեսովի գադարանը՝ մեծապես ընդյալնելով նրա գրքերի ֆոնդը։

Սմոլենսկի նահանգում Պոպովան ստեղծել է ժողովրդական դպրոցների ցանց։ Սմոլենսկի իր կալվածքում՝ Սոբոլևոյում, կազմակերպել է թատրոն, որտեղ ներկայացումներ էին բեմադրվում պրոֆեսիոնալ ռեժիսորների կողմից, իսկ դերերը կատարում էին ինչպես տեղի, այնպես էլ հրավիրված դերասաններ։

Պոպոպվան մահացել է 1907 թվականի օգոստոսի 7-ին։ Նրա մահվանից հետո ստեղծվել է «Օլգա Պոպովայի հրատարակչական գործի և գրքի առևտրի ընկերությունը», որը ներառում էր հրատարակչությունը, գրախանութը և գրադարանը։ 1911 թվականին Նիկոլայ Լամկովսկին գնել է գրադարանը այդ ընկերությունից, իսկ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո՝ 1919 թվականին, այն ազգայնացվել է և վերածվել Պետրոգրադի կենտրոնական քաղաքային գրադարանի։ Ներկայում այն Մայակովսկու անվան քաղաքային կենտրոնական հանրային գրադարանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Кузьмина Н. Г.* На ниве российского просвещения: Произведения по истории книги для детей книгоиздательства О. Н. Поповой // Библиотечное дело. — 2016. — № 14/271. — С.9-13.
* *Люблинский С. Б.* Книгоиздательство О. Н. Поповой // Книга: Исследования и материалы [: сб. ]. — М.: Всезоюзная книжная палата, 1966. — Вып.13. —  С.120-132.
* *Товарищество издательского дела и книжной торговли О. Н. Поповой (Петербург)*. Устав товарищества издательского дела и книжной торговли Ольги Николаевны Поповой : [Утв. 11 апр. 1908 г.]. — СПб., 1909. — 45 с.; 21.

## Արտաքին հղումներ
* Попова Ольга Николаевна
* Попова Ольга Николаевна (1848—1907)
* Библиотека Черкесова 
* Прогрессивные издательства начала XX века

Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրատարակիչներ
Անդրանիկ Կենջյան

**Անդրանիկ Կենջյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, խմբագիր, գրող։ ՍԴՀԿ անդամ։

## Գործունեություն
1910-1911 թվականներին եղել է ազգային երեսփոխան Իզմիթի շրջանից։ Մեծ եղեռնի ժամանակ տարագրվել է Դեյր էզ Զոր, 1918 թվականին հաստատվել Դամասկոսում, ընտրվել Ազգային միության ատենապետ։ 1919 թվականին Ադանայում գործուն մասնակցություն է ունեցել Կիլիկիայի իրադարձություններին, խմբագրել «Տավրոս» օրաթերթը։ Կիլիկիան անկախ հանրապետություն հռչակվելուց (1920, օգոստոստի 4) հետո նշանակվել է ֆինանսների նախարար։ Կիլիկիայի հայաթափումից հետո հաստատվել է Բեյրութում, գործակցել է Սահակ Բ Խապայանի հետ, ընտրվել (1926) Լիբանանի ազգային գավառական ժողովի անդամ։ Այնուհետև տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ 1929-1931 թվականներին անդամակցել է «Հնչակյան մամուլ» շաբաթաթերթի խմբագրակազմին, ապա աշխատակցել տարբեր պարբերականների։

## Ստեղծագործություններ
* «Կորնեյ Վասիլև» (1910 թվական, Կ. Պոլիս)
* «Լեո եւ հնչակեան կուսակցութիւնը» (1935 թվական, Փարիզ)
* «Ազգային հարց եւ Տաճկահայաստան» (1936 թվական, Փարիզ)
* «Սոցիալական դեմոկրատական հնչակեան կուսակցութիւնը եւ Կիլիկեան ինքնավարութեան ակտը» (1958 թվական, Բեյրութ)
* «Հալածականի յուշեր» (1964 թվական, Բեյրութ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Ալի Հասանով

**Ալի Շամիլ օղլի Հասանով** (), ադրբեջանցի պետական և քաղաքական գործիչ, Ադրբեջանի փոխվարչապետ, Փախստականների և բռնի տեղահանվածների հարցերով պետական կոմիտեի ղեկավար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի ապրիլի 10-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Ջեբրաիլի շրջանում (Ջրական)։ 1969 թվականին ավարտել է Արդբեջանի պետական նավթային ակադեմիայի նավթամեխանիկայի ֆակուլտետը։ 1978 թվականին դարձել է «ՔիմՊրոմի» տնօրենի տեղակալ։ 1980 թվականին ընտրվել է Սումգայիթի կուսակցական կոմիտեի երկրորդ քարտուղար։

## Կարիրերա
1993 թվականին նշանակվել է «ԱզերՔիմիայի» նախագահի տեղակալ, իսկ 1994 թվականից նախագահ, 1997 թվականին աշխատել է Բնական պաշարների օգտագործման վերահսկողության պետական կոմիտեում։ 1998 թվականի սեպտեմբերի 18-ին նշանակվել է Ադրբեջանի փոխվարչապետ, նաև Փախստականների և բռնի տեղահանվածների հարցերով պետական կոմիտեի ղեկավար։ Հանդիսանում է Միջազգային հումանիտար օգնության կոմիտեի անդամ։ Ալի Հասանովի գլխավորությամբ ոչնչացվել են Հայաստանից եկած փախստականների և Ղարաբաղից բռնի տեղահանվածների վրանային քաղաքամասերը։ Ադրբեջանի անկախության 20-ամյակին նվիրված կոնֆերանսի ժամանակփոխվարչապետն ասել է՝ :

## Շքանշաններ
* Ադրբեջանի «փառքի» շքանշան։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի Հանրդապետության նախարարների կաբինետ
* Արթուր Ռասիզադե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յուրաքանչյուր փախստականի համար Ադրբեջանը վճարում է $860՝ փոխվարչապետ
* Ալի Հասանով՝ «Փախստականները և բռնի տեղահանվածները բնակության համար անհրաժեշտ շարունակում են մնալ ոչ բավարար պայմաններում»
* Ալի Հասանով՝ «Ադրբեջանը փախստականների և բռնի տեղահանվածների խնդիրների ուծման համար ծախսել է 2,9 մլրդ ԱՄՆ դոլար»
* Qaçqın və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Ağdam və Yevlaxda olub 
* Ալի Հասանով՝ Ղարաբաղում խաղաղության համաձայնություն չի լինի քանի դեռ Հայաստանում իշխանության անդամները ղարաբաղահայերն են
* «Ադրբեջանում կան պաղեստինցի, աֆղանցի և չեչեն փախստականներ»

Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ կոմունիստական ​​կուսակցության անդամներ
Վարվառա Բարուզդինա

**Վարվառա Մատվեևնա Բարուզդինա** (, ), ռուս ռեալիստ նկարիչ։ Ստեղծագործել է հիմնականում կենցաղային ժանրում։

## Կենսագրություն
Վարվառա Բարուզդինան ծնվել է 1862 թվականին Կրասնի Խոլմում։ Հայրը եղել է գյուղական արհեստավոր։ 1875 թվականին Վարվառան տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ՝ ապրելու իր նկարիչ քեռու՝ Պավել Չիստյակովի մոտ, ով նկարչության առաջին դասեր է տվել Վարվառային։ Հինգ տարի անց Վարվառա Բարուզդինան ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ եղել է քեռու ուսանողը։ Ուսումնառության տարիներին արժանացել է արծաթե մեդալի։ Ակադեմիան ավարտել է 1885 թվականին։
 
Ցուցահանդեսների սկսել է մասնակցել 1888 թվականից հետո։ Հատկապես նշանակալի են ակադեմիայի (մինչև 1916), Կանանց արվեստի շրջանակի (1889) Մոսկվայի արվեստասեր հասարակության (1895-1896)  կողմից կազմակերպված ցուցահանդեսները։ 1896 թվականին Վարվառայի «Միանձնուհին» կտավը ձեռք է բերել Պավել Տրետյակովը։ 1904 թվականին նրա «Բաժանվածները» կտավը ցուցադրվել է Համաշխարհային ցուցահանդեսում։ Ռուսական այլ նկարների հետ միասին այն «կորել» է ցուցահանդեսից և երկար տարիներ չի գտնվել։

1920-ական թվականներին որոշ ժամանակ Ղրիմում ապրելուց հետո, տեղափոխվել է Պուշկին քաղաքի Չիստյակովի տուն, որտեղ գրել է իր կյանքի հուշերը և ունեցել է ուսանողների շրջանակ, ովքեր ցանկացել են ուսանել նրա մեթոդները։

Վարվառա Բարուզդինան Լենինգրադի շրջափակման վաղ փուլում սպանվել է գերմանացի զինվորների կողմից, երբ փորձել է թույլ չտալ նրանց թալանելու իր տունը։ Ընկերները նրան թաղել են տան բակում։ Վարվառա Բարուզդինայի հուշերը տպագրվել են 1953 թվականին։

Ստեղծագործությունները գտնվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում և Ռուսական թանգարանում։

## Պատկերասրահ

Baruzdina-Separated.jpg|«Բաժանված»
Baruzdina-Nun.jpg|«Միանձնուհի»
Baruzdina-Mephisto.jpg|«Մեֆիստո»


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*"Separated and ‘lost’ for 103 years"  @ Articles & Texticles

Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Մարտական ուղտ

**Մարտական ուղտ**, ուղտեր, որոնք անտիկ և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում համալրել են պետությունների զինված ուժերը։ Ներկայումս, մարտական ուղտերն օգտագործվում են անապատային և կիսաանապատային մարտական գոտիներում տեղաշարժվելու նկատառումներով։

## Պատմություն
Արաբական և բերբերական ուղտերը դեռևս 1000 տարի առաջ սկսել են օգտագործվել ոչ միայն բեռնափոխադրման, այլ նաև մարտական գործողությունների համար։ Սովորաբար, ուղտերը հեծվում են երկար նիզակավոր և աղեղնաձիգավոր հեծյալների կողմից։

Հովսեփոս Փլավիոսն իր աշխատության մեջ մարտական ուղտերին հիշատակել է հետևյալ կերպ․ 

Որպես մարտական կենդանիներ, շատ ավելի նպատակաարմար է ուղտերի փոխարեն ձիերի օգտագործումը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ուղտերը չեն շեղում ջերմությունը, սակայն մի քանի աստիճանն անգամ բարձրացնում է մարմնի ջերմաստիճանը։ Սա խիստ սահմանափակում է վերջիններիս աշխատանքային կարողություններն ու դիմացկունությունը և այդ իսկ պատճառով էլ ուղտերը, ի տարբերություն ձիերի, ունեն ավելի սահմանափակ մարտավարական ունակություններ։ Տարբեր է նաև ուղտերի ու ձիերի առավելագույն արագությունների ցուցանիշը։

Մարտական ուղտերի մասնակցությամբ պատմությունից մեզ այտնի ամենանշանավոր ճակատամարտերից մեկը մ.թ.ա. 2-րդ դարում տեղի ունեցած Մագնեսիայի ճակատամարտն է։ Մագնեսիայի դաշտում միմյանց դեմ մարտնչում էին հռոմեական և սելևկյան բանակները։ Պատմիչները գրում են, որ Անտիոքոս Մեծի գլխավորած սելևկյան բանակում աչքի էին ընկնում զինված ուղտավոր հեծյալներ։

## Գրականություն
* *Джордж Тэйлор Денисон.* Период I. С древнейших времен до падения Западной Римской империи // История конницы = A History of Cavalry from the earliest times with lessons for the future. — М.: АСТ, 2001. — 480 с. — (Военно-историческая библиотека). — 8000 экз. — .
* Ширяев Д. Верблюды в сражениях древности. Публикация на сайте «Военная литература»

Կատեգորիա:Մարտական կենդանիներ
Կատեգորիա:Ուղտեր