Հակակոռուպցիոն պայքար

**Հակակոռուպցիոն պայքար**, միջոցառումների, նախաձեռնությունների և քաղաքականությունների ամբողջություն՝ կանխելու, բացահայտելու և նվազեցնելու կոռուպցիայի դրսևորումները պետական, հասարակական և մասնավոր ոլորտներում։ Ինչպես կոռուպցիան է տարբեր դրսևորումներ ունենում, այնպես էլ հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը կարող է տարբերվել ռազմավարական մոտեցումներով և մասշտաբներով։ Այդպիսի միջոցառումները և ռազմավարությունները լինում են կանխարգելող և արձագանքող։ Պատկան մարմինների կողմից կոռուպցիոն դեպքերը բացահայտելուն ուղղված քայլերը համարվում են արձագանքող, իսկ կոռուպցիայի բացասական ազդեցության մասին իրազեկվածության մակարդակի բարձրացումը կամ ընդունված հակակոոռուպցիոն ռազմավարություններին հետևելը պետք է դիտարկել որպես կանխարգելիչ միջոցառումներ։

## Պատմություն
### Վաղ պատմություն
Համուրապիի օրենսգիրքը (մոտ մ․թ․ա․ 1754 թվական), Հորեմհեբի հրովարտակը (մոտ մ․թ․ա․ 1300 թվական) կամ Անտհաշաստրան (մ․թ․ա․ 2-րդ դար) հակակոռուպցիոն ջանքերի ամենավաղ գրավոր ապացույցներից են։ Բոլոր այդ տեքստերը դատապարտում են հատկապես դատական ոլորտում հանրային ծառայողների որոշումների վրա ազդեցություն ունենալու նպատակով կաշառքները։ Հռոմեական կայսրությունում ևս կոռուպցիան արգելված էր, օրինակ, Կոնստանտին 1-ինի կողմից 331 թվականին արձակված հրովարտակով։

Հին ժամանակներում տարածված էին կրոնական համոզմունքների վրա հիմնված բարոյական սկզբունքները, քանի որ հիմնական կրոնները՝ բուդդիզմը, քրիստոնեությունը, հինդուիզմը, իսլամը, հուդայականությունը, սիկհիզմը և տաոիզմը, իրենց համապատասխան կրոնական տեքստերում դատապարտում էին կոռուպցիոն երևույթները։ Նկարագրված իրավական և բարոյական դիրքորոշումները բացառապես վերաբերում էին կաշառքին և չէին անդրադառնում այլ ասպեկտների, որոնք մեր օրերում դիտարկվում են կոռուպցիոն դրսևորումներ։ Յուրացումը, քրոնիզմը, նեպոտիզմը և պաշտոնատար անձանց կողմից հանրային ունեցվածք ձեռք բերելու այլ ձևեր այն ժամանակ չէին համարվում անօրինական կամ ոչ բարոյական, քանի որ իշխանությունն ու պաշտոնը անձնական սեփականություն էին, այլ ոչ պատվիրակված գործառույթներ։ Հանրային շահի հայեցակարգի հանրահռչակմամբ և պրոֆեսիոնալ բյուրոկրատիայի զարգացմամբ պայմանավորված՝ 19-րդ դարից պաշտոնները ընկալվում էին ոչ թե որպես սեփականություն, այլ հոգաբարձություն, ինչը հանգեցրեց կոռուպցիայի այլ դրսևորումներ հասցեագրող օրենսդրության ու բացասական ընկալման աստիճանական ձևավորման։

Այնուամենայնիվ, մինչև 20-րդ դարի վերջ հատկապես դիվանագիտության մեջ և առևտրային նպատակներով կոռուպցիան դեռևս շարունակում էր համարվել քաղաքական և տնտեսական կյանքում ընդունելի երևույթ։

### Ընկալումները ժամանակակից հասարակությունում
1990-ական թվականներին գնալով ավելի էին ամրապնդվում ընկալումներն այն մասին, որ կոռուպցիան բացասական ազդեցություն է ունենում տնտեսության, ժողովրդավարության և իրավունքի գերակայության վրա։ Կոռուպցիայի մասին իրազեկվածության բարձրացումը լայն տարածում գտավ՝ մասնագիտական, քաղաքական և աշխարհագրական սահմաններից անդին։ Թեև Սառը պատերազմի ժամանակ կոռուպցիայի դեմ միջազգային ջանքերն անիրատեսական էին թվում, դրա գլոբալ ազդեցությունների մասին քննարկումներ տեղի էին ունենում, ինչը հանգեցրեց կառավարությունների, ընկերությունների և այլ տարբեր շահառուների կողմից կոռուպցիան պաշտոնապես դատապարտելուն։ Բացի դրանից, 1990-ական թվականներին մամուլի ազատությունը, քաղաքացիական հասարակությունների ակտիվությունը և բարելավված ենթակառուցվածքներով միջազգային հաղորդակցությունը ճանապարհ հարթեց կոռուպցիայի գլոբալության և բացասական հետևանքների մասին ավելի խորը ընկալումների ձևավորման համար։ Արդյունքում միջազգային ոչ կառավարական (օրինակ՝ Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ) և միջկառավարական կազմակերպություններ ու նախաձեռնություններ (օրինակ՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության՝ կաշառք հարցերով զբաղվող աշխատանքային խումբը) հիմնվեցին՝ կոռուպցիան հաղթահարելուն միտված։

2000-ական թվականներից ի վեր այս խոսույթն ավելի ընդլայնվեց։ Ավելի ընդունված մոտեցում դարձավ կոռուպցիան որպես մարդու իրավունքների ոտնահարում դիտարկելը։ Կոռուպցիան մարդու իրավունքների շրջանակ ընդգրկելը ոչ միայն այն սահմանելու ու նկարագրելու փորձ էր, այլև ընդգծում էր մարդկանց դրա հետևանքների մասին կրթելու կարևորությունը։

## Իրավական շրջանակ
Ներպետական և միջազգային իրավական շրջանակներում գոյություն ունեն ուղղակիորեն կոռուպցիայի դեմ մեկնաբանվող օրենքներ։ Նման օրենքները կարող են լինել առանձին երկրների կառավարությունների կողմից միջազգային կազմակերպությունների բանաձևերի վավերացումներ կամ էլ ուղղակիորեն նախատեսված լինել ազգային օրենսդրությամբ։ Կոռուպցիայի դեմ օրենքները, ընդհանուր առմամբ, պայմանավորված են քրեական իրավունքի դրդապատճառներին նման հանգամանքներով, քանի որ դրանք նպատակ ունեն, արդարադատություն իրականացնել՝ անհատներին իրենց գործած սխալ արարքների համար պատասխանատվության կանչելով, իսկ արդարության հասնելու ձևերից մեկն էլ կոռումպացված անհատներին պատժի ենթարկելն է։ Բացի դրանից, երբ պատկան մարմինները ցուցադրում են պոտենցիալ գործողությունների հետևանքները, այդպիսով կանխվում են նաև պոտենցիալ հանցագործություններ։

### Միջազգային իրավունք
Միջազգային ջանքերով կոռուպցիայի դեմ պայքարի մոտեցումը ավելի նախընտրելի է, քան դրան բացառապես ներպետական մակարդակում հասցեագրելը։ Պատճառները շատ են՝ սկսած միջազգային կոռուպցիոն սկանդալների հետաքննության համար անհրաժեշտ միջազգային համագործակցությունից մինչև միջազգային պայմանագրերի պարտադրող բնույթը, ինչպես նաև կոռուպցիոն գործողությունների դիմելու նպատակահարմարության բացակայությունը՝ այլ երկրներում ևս դրա անօրինական լինելու հանգամանքով պայմանավորված։

### Տնտեսական զարգացման և համագործակցության կազմակերպություն
Տնտեսական զարգացման և համագործակցության կազմակերպության (ՏԶՀԿ)՝ 1999 թվականին ուժի մեջ մտած «Կաշառքի դեմ կոնվենցիան»https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-sub-issues/fighting-foreign-bribery/Convention%20and%20commentaries%20booklet%202024.pdf առաջին լայնամասշտաբ կոնվենցիան էր, որ հասցեագրում էր կոռուպցիոն ասպեկտները։ Այս պահին կոնվենցիային միացել են 43 պետություններ։ Դրա վավերացմամբ՝ կառավարությունները պարտավորվում են կատարել դրա դրույթները, իսկ մշտադիտարկումն իրականացվում է ՏԶՀԿ-ի՝ Կաշառքի հարցերով զբաղվող աշխատանքային խումբը։ Արտասահմանյան հանրային պաշտոնյաներին կաշառելը, համաձայն վերոնշյալ կոնվենցիայի դրույթների, անօրինական է համարվում։

Այնուամենայնիվ, կոնվենցիայի շրջանակը սահմանափակ է, քանի որ այն վերաբերում է միայն ակտիվ կաշառքին։

### Միավորված ազգերի կազմակերպություն
Դեռևս ՏԶՀԿ-ի կոնվենցիայից 20 տարի առաջ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը քննարկում էր կոռուպցիայի վերաբերյալ համանման կոնվենցիա։ 1979 թվականին ՄԱԿ-ի Տնտեսական և սոցիալական հարցերով խորհուրդը առաջարկում էր Ապօրինի վճարումների մասին միջազգային համաձայնագրի նախագիծը, որը, սակայն, չարժանացավ Գլխավոր ասամբլեայի ուշադրությանը։

2003 թվականին ՄԱԿ-ի Թմրանյութերի և հանցավորության հարցերով գրասենյակը ներկայացրեց Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի իր նախագիծը, որը վերջնականապես ուժի մեջ մտավ 2005 թվականին։ Այն միջազգային պայմանագիր է, որը ներկայումս ստորագրված է 186 պետությունների կողմից (ՄԱԿ-ի անդամ 182 և անդամ չհանդիսացող 4 պետություններ)։ ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ պայքարը ավելի լայն շրջանակ ունի, քանի որ, ի տարբերություն ՏՀԶԿ-ի՝ Կաշառքի դեմ կոնվենցիայի, ներառում է նաև մասնավոր հատվածի կոռուպցիան, ինչպես նաև կաշառքից բացի անդրադառնում է կոռուպցիոն այլ դրսևորումներին ևս, օրինակ՝ փողերի լվացում, իշխանության չարաշահում և այլն։

Այն նաև նախատեսում է կոռուպցիայի դեմ պայքարի մի շարք մեխանիզմներ, օրինակ՝ կոռուպցիան բացահայտելու և հետաքննելու գործում միջազգային համագործակցություն, կոռուպցիոն վարքագծի արդյունքում ձեռք բերված թույլտվությունների չեղարկում, ազդարարների պաշտպանությունը։ ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի իրականացումը վերահսկվում է Հակակոռուպցիոն մարմինների միջազգային ասոցացիայի կողմից, որը անկախ և ոչ քաղաքական հակակոռուպցիոն կազմակերպություն է։

### Միջազգային կազմակերպություններ
2011 թվականին հիմնված Միջազգային հակակոռուպցիոն ակադեմիայի նպատակն է հակակոռուպցիոն թեմաների ուսուցանումը։ Հայաստանը «Միջազգային հակակոռուպցիոն ակադեմիայի՝ որպես միջազգային կազմակերպություն հիմնադրման վերաբերյալ» համաձայնագիրը վավերացրած պետությունների թվում է։

Շատ այլ միջկառավարական կազմակերպություններ ևս աշխատում են կոռուպցիայի նվազեցման ուղղությամբ։ Կարելի է նշել Համաշխարհային բանկը (օրինակ՝ իր Անկախ գնահատման խմբի միջոցով), Արժույթի միջազգային հիմնադրամը կամ տարածաշրջանային կազմակերպություններ, ինչպես օրինակ Անդյան համայնքը։

## Կարգավորումները տարածաշրջանային կազմակերպությունների կողմից
### Ամերիկա
Տարածաշրջանային կազմակերպության մակարդակով կոռուպցիայի դեմ առաջին կոնվենցիան եղել է Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության Կոռուպցիայի դեմ միջամերիկյան կոնվենցիան։ 1997 թվականին ուժի մեջ մտած այս փաստաթուղթը հասցեագրում էր ոչ միայն ակտիվ, այնպես էլ պասիվ կաշառքը։ Այն այժմ վավերացված է Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության բոլոր 34 անդամների կողմից։

### Եվրոպա
1997 թվականին Եվրոպական միությունը ընդունել է Պաշտոնյաների մասնակցությամբ կոռուպցիայի դեմ ԵՄ կոնվենցիան, համաձայն որի՝ ԵՄ-ի վարչական անձնակազմի կամ ԵՄ-ի որևէ անդամ պետության պաշտոնյաների հետ կոռուպցիոն գործունեության մեջ ներգրավումը օրինական չէ։ Կոնվենցիային միացած պետությունները պարտավորվում են հասցեագրել ինչպես ակտիվ, այնպես էլ պասիվ կաշառքը, որում կա վերոնշյալ որևէ պաշտոնյայի ներգրավվածության հավանականություն։ Ապօրինի գործարքների համար պատասխանատվություն է սահմանվում նաև այն ընկերությունների ղեկավարների համար, որոնց աշխատակիցները կաշառում են պաշտոնյաներին։

Եվրոպական երկրները վավերացրել են նաև Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի կոնվենցիան և Կոռուպցիայի մասին քաղաքացիական իրավունքի կոնվենցիան, որոնք Եվրոպայի խորհրդում ընդունվել են 1999 թվականին։ Երկու կոնվենցիաներն էլ նպատակ ունեն դատական իշխանությանը կոռուպցիայի բացասական ազդեցությունից պաշտպանելուն։

Կոռուպցիայի մասին քաղաքացիական իրավունքի կոնվենցիան ներկայումս վավերացված է 35 պետությունների կողմից, որոնք, բացառությամբ Բելառուսի, Եվրոպայի խորհրդի անդամ են։ Այն պարտավորեցնում է մասնակից պետություններին քայլեր ձեռնարկել կոռուպցիայի հետևանքով նյութական վնաս կրած անձանց փոխհատուցման ուղղությամբ։

Եվրոպայի խորհրդի հակակոռուպցիոն ջանքերը վերահսկվում են ԵԽ-ի Կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետությունների խմբի՝ ԳՐԵԿՈ-ի՝ կոռուպցիայի հիմնական մշտադիտարկողի կողմից։ ԳՐԵԿՈ-ին անդամակցել կարող են աշխարհի բոլոր պետությունները․ դա պայմանավորված չէ ԵԽ-ի անդամակցության հանգամանքով։

### Աֆրիկա
Աֆրիկյան միության՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի 2003 թվականի կոնվենցիան վավերացվել է կազմակերպության 38 անդամ պետությունների կողմից։ Փաստաթուղթը դրան միացած երկրների անվերապահ համաձայնությունն է կոռուպցիայի դեմ պայքարում նվազագույն չափանիշներ սահմանելու մասին։ Այնուամենայնիվ, կոնվենցիայի մասին կան քննադատություններ, օրինակ, Աֆրիկյան իրավունքի ամսագրի կողմից, որոնք վերաբերում են իրավունքի գերակայության այլ կողմերը (անձնական տվյալների պաշտպանություն, անմեղության կանխավարկած և այլն) անտեսելուն։

## Հայաստանի ներպետական օրենսդրություն
2023 թվականին Հայաստանի կառավարությունը ընդունել է հերթական Հակակոռուպցիոն ռազմավարությունն ու դրանից բխող 2023-2026 թվականների գործողությունների ծրագիրը։ Համաձայն այս ռազմավարության՝ նախանշված ժամանակահատվածում Հայաստանի հակակոռուպցիոն ռազմավարությունը հինգ հիմնական նպատակ ունի․

# Կոռուպցիայի կանխարգելում և բարեվարքության համակարգերի ամրապնդում
# Կոռուպցիայի հակազդման իրավական և ինստիտուցիոնալ համակարգերի կատարելագործում
# Հակակոռուպցիոն կրթություն և հանրային իրազեկման կառուցակարգերի կատարելագործում
# Գործարար բարեվարքություն, գործարար իրավունքների պաշտպանություն և պետություն-բիզնես վարչարարության դյուրացում
# Հակակոռուպցիոն մոնիթորինգի և գնահատման համակարգի կատարելագործում

Այս գործող փաստաթղթին նախորդող՝ 2019-2022 թվականների Հակակոռուպցիոն ռազմավարության շրջանակներում աշխատանքի համար նախանշված երեք հիմնական ուղղություններն էին․

# կոռուպցիայի կանխարգելում
# կոռուպցիոն հանցագործությունների հետաքննություն
# հակակոռուպցիոն կրթություն և կոռուպցիայի ու հակակոռուպցիոն ռազմավարության իրազեկում

## Կոռուպցիայի դեմ պայքարի այլ միջոցներ
### Կոռուպցիայի կանխարգելում
Արժեքահեն ուսուցումը կոռուպցիայի բացասական հետևանքների մասին տեղեկացնելու ու կոռուպցիոն վարքագծի հանդեպ դիմադրողականություն ստեղծելու հնարավոր ձևերից մեկն է։

### Լավ կառավարում
Քանի որ կոռուպցիոն դեպքերը հաճախ տեղի են ունենում մասնավոր հատվածի ընկերությունների ներկայացուցիչների և հանրային պաշտոնյաների միջև շփումների ընթացքում, կոռուպցիայի դեմ պայքարի ուղղությամբ քայլեր պետք է ձեռնարկել հենց հանրային կառավարման մարմիններում։ Այս համատեքստում կարելի է կիրառել լավ կառավարման հայեցակարգը՝ բարձրացնելու հանրային կառավարման մարմինների բարեվարքության մակարդակը, այդպիսով նվազեցնելով կոռուպցիոն վարք ցուցաբերելու՝ պաշտոնյաների համաձայնության հավանականությունը։

Թափանցիկությունը լավ կառավարման հատկանիշներից մեկն է։ Թափանցիկության մակարդակը բարձրացնելուն ուղղված նախաձեռնությունները կարող են օգնել՝ բացահայտելու կոռուպցիոն դեպքերն ու պատասխանատվության ենթարկելու կոռումպացված պաշտոնյաներին և քաղաքական գործիչներին։

Բացի դրանից, հնարավոր մեկ այլ գործիք է պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության ձևավորումը։ Այն քաղաքացիները, ովքեր դրական ընկալում ու վերաբերմունք ունեն պետական ինստիտուտների նկատմամբ, ավելի բարձր հավանականությամբ կբարձրաձայնեն կոռուպցիային վերաբերող դեպքերը։

### Պետական գնումներ
Պետական գնումների հայտերից նախկինում կոռուպցիայի մեջ ներգրավված ընկերությունների բացառումը պատժամիջոցի արդյունավետ եղանակ կարող է լինել կոռուպցիայի դեմ պայքարում։ Սա առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ պետական գնումները թե՛ իրենց ծավալով և թե՛ հաճախությամբ հատկապես խոցելի են կոռուպցիայի համար։

### Քաղաքացիական հասարակություն
Հասարակական կազմակերպությունները, մեդիան և քաղաքացիական հասարակության այլ բաղկացուցիչ միավորներ կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ կոռուպցիայի մակարդակի նվազեցման վրա։ Ավելին, ըստ որոշ տեսաբանների՝ անհրաժեշտ է քաղաքացիական հասարակությունը կազմող այլ օղակներ ևս ներառել կոռուպցիայի դեմ պայքարում՝ այն, այդպիսով, դարձնելով ապակենտրոնացված հակակոռուպցիոն ակտիվիզմ սոցիալական մեդիայի միջոցով։

Հաշվի առնեով, որ կոռուպցիոն գործողությունների ճշտգրիտ ու համապարփակ սահմանումներ երբեմն գոյություն չունեն, իսկ իրավական շրջանակը ձևակերպված է աղոտ, հաճախ խմբագրվող եզրույթներով, կարևոր է, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարում ընդգրկվեն նաև ոչ պետական ակտորներ՝ այն դարձնելու ավելի հոլիստիկ՝ ամբողջական։

### Երաշխավորելով թափանցիկությունը
Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ավելի ներառական մոտեցման օրինակներից են քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների կողմից կառավարությունների, քաղաքական գործիչների, հանրային պաշտոնյաների և այլոց գործողությունների մշտադիտարկումը՝ բարձրացնելու թափանցիկության մակարդակը, կամ էլ որոշակի կազմակերպությունների, հաստատությունների կամ ընկերությունների նկատմամբ ճնշման արշավների իրականացումը։

Հետաքննական լրագրությունը պաշտոնյաների կողմից պոտենցիալ կոռուպցիոն գործարքներ բացահայտելու մեկ այլ եղանակ է։ Նման մշտադիտարկումը հաճախ ուղեկցվում է դրա մասին լրատվական նյութով, որպեսզի դիտարկվող սխալ վարքագծին հանրային հնչեղություն հաղորդվի։ Ուստի այսպիսի մեխանիզմները ավելացնում են կոռուպցիոն գործողությունների «արժեքը»՝ գործարքի մեջ ներգրավված պաշտոնյայի կերպարի վրա բացասական ազդեցություն ունենալով։

### Հակակոռուպցիոն կրթություն
Քաղաքացիական հասարակության ներգրավման մյուս ոլորտը կոռուպցիայի բացասական հետևանքների մասին կրթելու միջոցով դրա կանխումն ու հակակոռուպցիոն արժեքային համակարգի ձևավորումն է։ Եթե նախկինում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնական մեթոդը այն որպես բարոյական հիմնախնդիր ձևակերպելն էր, ապա 20-րդ դարում դա կորցրեց իր կարևորությունը, քանի որ այլ մոտեցումներ դարձան ավելի ազդեցիկ։

Հակակոռուպցիոն կրթության ոլորտում ամենամեծ կազմակերպությունը ամբողջ աշխարհում ակտիվ գործունեություն ծավալող Թրանսփարնսի Ինթերնեշնլ հասարակական կազմակերպությունն է։ Հասարակական կազմակերպությունները նաև օգռակար են ոլորտում ներգրավված մասնագետներին հակակոռուպցիոն թեմաներով նյութերի տրամադրման հարցում։ Դրանք կարող են լինել կանոնագրքերի կամ առաջարկությունների փաթեթների հրատարակման տեսքով։

Սակայն կարևոր է, որ, բացի կոռուպցիայի վերաբերյալ կրթությունից, հասարակական կազմակերպությունները նաև ներգրավված լինեն իշխանությունների մոտ կոռուպցիայի հանդեպ անհանդուրժող վերաբերմունքի ձևավորման և դրա դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցների սահմանման համար անհրաժեշտ քաղաքական կամքի ձևավորման մեջ։

### Ոչ պետական ակտորների դերը ակտիվների վերականգնման գործում
Ոչ պետական ակտորների ակտիվ գործունեության ևս մեկ ուղղվածություն է միջազգային ակտիվների վերականգնումը, այսինքն՝ կոռուպցիոն գործարքների արդյունքում ապօրինի ձեռք բերված գույքի վերադարձը դրա իրավական սեփականատերերին։ Այս գործընթացը ենթադրում է քրեական հանցագործության դիմումի հիման վրա տեղեկատվության հավաքագրումից մինչև դրանց վերադարձն ընդգրկող ամբողջ ընթացակարգը։ Թեպետ ակտիվների վերադարձը ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ Կոնվենցիայի մանդատի ներքո է գտնվում, այն հետաքրքրում է ոչ միայն պետությունների կառավարություններին, այլև ակադեմիային, մեդիային, հասարակական կազմակերպություններին և ոչ պետական այլ ակտորների։ Հակակոռուպցիոն քաղաքականության ոլորտում քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչերը սովորաբար դիտարկվում են մեկ այլ համատեքստում ևս․ իրենք պարբերաբար նաև խորհրդատվություններ են տալիս՝ փորձագիտական աջակցություն ցուցաբերելով վարչակազմերին և այդպիսով նպաստելով այդ ուղղությամբ պետության ջանքերին։ Ոչ պետական ակտորների՝ հակակոռուպցիոն քաղաքականության համատեքստում ունեցած այս դերը ճանաչված է նաև ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ պայքրաի անդամ կուսակցությունների կողմից։

### Միասնաբար գործելու անհրաժեշտություն
Հակակոռուպցիոն ջանքերը համախմբված գործելու անհրաժեշտություն են ենթադրում։ Սա նշանակում է, որ մասնավոր հատվածի, հանրային դաշտի ու քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները պետք է միասնաբար գործեն։ Այս սկզբունքը առաջացել է խաղերի տեսության մեջ հայտնի բանտարկյալի դիլեմայից և կենտրոնանում է օրենքներով սահմանված և պարտադիր բնույթ կրող գործողությունների վրա, որոնք իրականացումը շահավետ է բոլոր շահառուների համար, անգամ եթե առանձին շահառուներ որոշակի հակակոռուպցիոն կանոններ շրջանցելու ցանկություն ունենան։

Թրանսփերնսի Ինթերնեշնլը այս սկզբունքին համահունչ գործողությունների առաջին նախաձեռնողն է եղել 1990-ական թվականներին՝ իր *«բարեվարքության կղզի»* հայեցակարգով, որը հիմա ավելի հայտնի է որպես Բարեվարքության վերաբերյալ պակտ անվանումով։ Ըստ Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլի՝ միասնաբար գործելու անհրաժեշտություն առաջանում է այնտեղ, որտեղ խնդիրը չի կարող լուծվել միայն անհատական ակտորների ջանքերով և ուստի անհրաժեշտ է, որ շահառուների վստահություն կամուրջ կառուցեն միմյանց միջև ու կիսվեն տեղեկատվությամբ և ռեսուրսներով։

Հակակոռուպցիոն համատեղ ջանքերն ու նախաձեռնությունները տարբերվում են՝ ըստ տեսակների, նպատակների և շահառուների, սակայն հիմնականում թիրախավորում են կոռուպցիայի դրսևորումներից կաշառքին։ Հաճախ դրանք կարող են լինել հակակոռուպցիոն հռչակագրերի կամ չափանիշներ սահմանող նախաձեռնությունների (օրինակ՝ վարվեցողության կանոնակարգերի) տեսքով։ Լավ օրինակ է Wolfsberg Group-ը՝ իր Մասնավոր բանկային գործունեության համար փողերի լվացման դեմ պայքարի սկզբունքներով և հակակոռուպցիոն ուղեցույցով, որոնք պարտավորեցնում են Wolfsberg Group-ի անդամ բանկերին սահմանել որոշակի հստակ սկզբունքներ՝ ուղղված փողերի լվացման և կոռուպցիայի դեմ։

## Մշակույթում
Կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջազգային օրը նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 9-ին։ Այն սահմանվել էր 2003 թվականին ՄԱԿ-ի կողմից՝ նպատակ ունենալով ընդգծել կոռուպցիայի դեմ պայքարի կարևորությունը և տեսանելի դարձնել հակակոռուպցիոն արշավները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Կաշառակերություն