open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քացախաթթու (բժշկական կիրառում)

**Քացախաթթու**, ցածր կոնցենտրացիաների դեպքում հայտնի որպես քացախ, օգտագործվում է բժշկության տարբեր բնագավառներում՝ մի շարք հիվանդագին վիճակներ շտկելու նպատակով։ Որպես ականջի կաթիլ՝ օգտագործվում է լսողական անցուղու վարակային հիվանդությունները բուժելու համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև ականջի տամպոնների հետ միասին։ Որպես հեղուկ այն օգտագործվում է միզապարկի լվացման նպատակով այն մարդկանց շրջանում, ում մոտ տեղադրված է միզային կաթետր։ Սա արվում է վարակների միացումը կանխարգելելու, ինչպես նաև խցանումից խուսափելու նպատակով։ Որպես գել այն կիրառվում է հեշտոցի pH-ը կարգավորելու նպատակով։ Քացախաթթուն կարելի է կիրառել նաև սկրինինգային հետազոտությունների ժամանակ արգանդի վզիկի քաղցկեղի հայտնաբերման համար։

Կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել կիրառության տեղում այրոցի զգացողությունը։ Ալերգիկ ռեակցիաները հազվադեպ են դիտվում։ Քացախաթթվի օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում այն մարդկանց շրջանում, ովքեր թմբկաթաղանթի վրա անցք ունեն։ Այն ազդում է արտաքին ականջի սնկային և բակտերիալ վարակների դեմ։

Քացախաթթուն սկսել են օգտագործել բժշկության բնագավառում դեռևս Հին Եգիպտոսում։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր դեղերի ցանկում է, առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներից է։ Քացախաթթուն հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց։ Միացյալ Նահանգներում բուժման կուրսն ականջի պատրաստման հետ միասին արժե 25 դոլարից պակաս։ Քացախաթթուն ավելի հաճախ զարգացող երկրներում է օգտագործվում արտաքին ականջի վարակները բուժելու նպատակով, քան զարգացած երկրնում։

## Բժշկական կիրառություն
Զարգացող երկրներում քացախաթթուն կարելի է կիրառել սկրինինգային հետազոտությունների ժամանակ արգանդի վզիկի քաղցկեղի հայտնաբերման նպատակով։ Այն լցնում են արգանդի վզիկի վրա, և եթե 1 րոպեի ընթացքում առաջանում է սպիտակ հատված, ապա թեստը համարվում է դրական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Տնփեսա (հեռուստասերիալ)

**«Տնփեսա»** հայկական կատակերգական սիթքոմ։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի հոկտեմբերի 9-ին «Արմենիա Հեռուստաընկերության» եթերում և ավարտվել 2015 թվականի մայիսի 28-ին։

## Սյուժե
 
### 1-ին եթերաշրջան
Հաշվենկատ ամուսնության մասին կասկածները կարող են հերքվել միայն մեկ միջոցով, եթե փեսան մի քանի ամիս ապրի որպես տնփեսա: Սակայն, ամենևին էլ հեշտ բան չէ լինել տնփեսա, և դա այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի «ծնվել» բոլոր իրավիճակների մեծագույն հաշտարարը՝ սերը:
### 2-րդ եթերաշրջան
Թեև Կորյուն Անուշավանիչի հայտարարությունից հետո Մանուկն այլևս կասկածի տակ չէ, սակայն կասկածի տակ են հայտնվել արդեն Մանուկի հաջողությունները: Նա մրցակից ունի, ում շանսերի հետ Մանուկը, անխոս, պետք է հաշվի նստի:

### 3-րդ եթերաշրջան
Մանուկն ու Անուշիկը վերջապես ամուսնանում են: Իսկ Կորյուն Անուշավանիչը Մանուկին լուրջ պաշտոն է վստահում: Սակայն դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ Մանուկի մոտ ամեն ինչ կարգին է: 

Միայն այն, որ Մանուկի աշխատասենյակը գտնվում է տանը, արդեն իսկ լարվածություն է առաջացնում նրա մոտ:

Կորյուն Անուշավանիչը երազում է միայն մի բանի մասին՝ հնարավորինս արագ պապիկ դառնալ:

### 4-րդ եթերաշրջան
Կորյուն Անուշավանիչի գործընկերները ծուղակն են գցում նրան և գողանում ողջ հարստությունը։ Երբ Կորյունը լիովին հուսահատված էր, ինչ-որ մեկը հայտնվում է և խոստանում վերադարձնել կորցրածը։ Կորյունի դժբախտության մասին գիտեն ընտանիքի բոլոր անդամները, բացի Անուշիկից, որը 3 ամիս հետո պետք է մայր դառնա։ Ընտանիքի անդամները պետք է ամեն ինչ անեն, որպեսզի նրան հեռու պահեն հոգսերից։ Սակայն խնդիրն ավելի է բարդանում, երբ հայտնվում է անշարժ գույքի գործակալը և ցանկանում ցանկացած գնով վաճառել Կորյունի՝ գրավի տակ գտնվող բնակարանը։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների հայկական հեռուստասերիալներ
Դարել Ուոքեր

**Դարել Ուոքեր** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և մարզիչ։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է խաղարկողի և հարձակվող պաշտպանի դիրքերում։ Սովորել է Արկանզասի համալսարանում։ 1983 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Նյու Յորք Նիքս» ակումբի կողմից՝ 12-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Դենվեր Նագեթս», «Վաշինգտոն Բուլեթս», «Դետրոյթ Փիստոնս» և «Չիկագո Բուլս» ակումբի կազմերում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 10 մրցաշրջան։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի կազմում (1984)։ 1992-1993 թվականների մրցաշրջանին Ուոքերը «Բուլս»-ի կազմում դարձել է NBA չեմպիոն։ 1983 թվականին ընդգրկվել է NCAA երկրորդ համաամերկյան հավաքականի կազմում։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 720 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 6389 միավոր (8,9 մ/խ), կատարել 3134 անդրադարձ, 3276 փոխանցում, 1090 խլում և 225 բլոկշոտ։

## Մարզչական կարիերա
Պրոֆեսիոնալ կարիերայի ավարտից հետո մարզել է «Տորոնտո Ռեպտորս» (1995-1998), «Ռոկֆորդ Լայթինինգ» (CBA) (1999-2000), «Վաշինգտոն Վիզարդս» (2000), «Վաշինգտոն Միստիքս» (WNBA) (2000), «Նյու Օռլեանս Հորնեթս» (օգնական) (2004-2008) և «Դետրոյթ Փիստոնս» (օգնական) (2008-2011) ակումբները։ Այժմ աշխատում է «Նյու Յորք Նիքս» ակումբում՝ որպես գլխավոր մարզչի օգնական։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Տորոնտո Ռեպտորսի մարզիչներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի մարզիչներ
Կատեգորիա:Նյու Օռլեանս Հորնեթսի մարզիչներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի մարզիչներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի մարզիչներ
Հայաստանի էնդեմիկներ

[thumb|270px|Հայաստանի էնդեմիկներ և [Սևանա լիճ, Սևանի իշխան (Salmo ischchan)]]
**Հայաստանի էնդեմիկներ**, բուսական և կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներ են, որոնք բնական պայմաններում հանդիպում են միայն Հայաստանի տարածքում։ Հայաստանը էնդեմիկներով հարուստ երկիր է, ինչը բացատրվում է աշխարհագրական առանձնահատկություններով, եղանակի, բնահողի զանազան լինելով, մեծ անկումներով բարձունքների և խոշոր ու մեկուսի բնական ջրամբարների առկայությամբ։

## Բույսեր
Հայաստանը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև բուսաբանական ու աշխարհագրական տեսանկյունից՝ էնդեմիկ տեսակների առկայությամբ։  Հայաստանի բուսական էնդեմիկների թվաքանակը կազմում է շուրջ 120 տեսակ․ սա կազմում է Հայաստանի ընդհանուր բուսական աշխարհի տեսակային կազմի մոտ 3 %-ը և Կովկասի բուսական աշխարհի 1,5 %-ը։ Էնդեմիկ տեսակներով ավելի հարուստ են հանրապետության հարավային և կենտրոնական շրջանները։

Հայաստանի Հանրապետության բուսականության էնդեմիկ տեսակների գերակշիռ մասը հանդիսանում են նոր էնդեմիկներ կամ տեսակներ, որոնք ձևավորվել են չորրորդական ժամանակաշրջանում։

Այստեղ աճում են բույսեր, որոնք ունեն շատ նեղ տարածման տարածք, որոնք բացի Հայաստանից, սահմանափակ թվով հանդիպում են Հայաստանի Հանրապետության և հարևան պետությունների սահմանամերձ հատվածներում։

## Կենդանիներ
Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվարկված են ընդամենը 339 էնդեմիկ կենդանիներ, որոնցից 316-ը՝ անողնաշարավորներ։ Հայաստանում բնակվող կենդանիների ընդհանուր թվաքանակի 7 %-ը հանդիսանում է էնդեմիկ։ Ձկնատեսակների մեջ էնդեմիկ է 30 %-ը, սողունների՝ 12 %-ը։

Էնդեմիկների մեջ ավելի շատ արդյունաբերական նշանակություն ունի էնդեմիկ Սևանի իշխանը, որն ունի չորս ենթատեսակ։

## Հայաստանի էնդեմիկների ցուցակ
[thumb|Արարատյան [ցորեն (*Triticum araraticum*)]]
[thumb|Հայկական [շուշան (*Lilium armenum*)]]
[thumb|Տիգրանի [օշինդր (*Sambucus tigranii*)]]

### [[Բույս]]եր

### Կենդանիներ
thumb|Հայկական իժ (''Vipera darevskii'')
thumb|Հայկական որոր (''Larus armenicus'')

* Հայկական որորների պոպուլյացիան տարածված է բազմաթիվ այլ երկրներում, սակայն պոպուլյացիայի ամենաշատ և կայուն մասը տեղի է ունենում Հայաստանում։

## Տես նաև
* Հայաստանի կենդանական աշխարհ
* Հայաստանի Կարմիր գիրք
* Հայաստանի բնության պահպանվող տարածքների ցանկը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի էնդեմիկներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Մահայա Պետրոսյան

**Մահայա Պետրոսյան** (, ), հայկական ծագմամբ իրանցի դերասանուհի։ «Գեղեցիկ, ձյունոտ օր» (2009) ֆիլմի ռեժիսորն է (ռեժիսոր Ամիր Թուդե Ռուսթայի հետ համատեղ)։ Ֆիլմը ներկայացվել է «Ոսկե ծիրան» 7-րդ միջազգային փառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» մրցութային ծրագրում։

## Կենսագրություն
Մահայա Պետրոսյանը ծնվել է 1970 թվականի հունվարի 3-ին, Թեհրանում։ Հայրը եղել է քաղաքացիական ինժեներ, մայրը՝ երեխաների հիգիենայի մասնագետ։ Նրա ավագ եղբայրն ու քույրն աշխատում են գիտական ոլորտում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Ջանդարկի ֆրանսիական դպրոցում (երկլեզվյա դպրոց, որտեղ աշակերտներն առավոտյան ուսանում են ֆարսի, ցերեկը՝ ֆրանսերեն)։ Իսլամական հեղափոխությունից հետո նա գրանցվել է Ռաազի առաջնորդության դպրոցում, ապա երեք տարի ուսանել է հայկական Մարիամ դպրոցում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Հադաֆ ավագ դպրոցում և 1987 թվականին ստացել է դիպլոմ բնական գիտությունների բնագավառում։ Արվեստով և դերասանությամբ տարվել է ավագ դպրոցի վերջին դասարանում։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո պատրաստվել է համալսարանի ընդունելության դասընթացներին։ Մի քանի դասընթացներ է անցել Շորե Լորեցաանիի () մոտ։ Այս դասընթացներն իրենց ազդեցությունն են թողել նրա հետագա կարիերայի վրա։ Սովորել է Թեհրանի համալսարանի գեղարվեստի բաժնում։ 1994 թվականին ավարտել է համալսարանն ու  Իրանյան կինոփառատոնի շրջանակում կարճ ուղևորություն ունեցել դեպի Հայաստան, 1995 թվականին 4 ամսով եղել է ԱՄՆ-ում։ 1997 թվականին մասնակցել է «Կանանց դերը ժամանակակից կինոյում» միջազգային դասընթացին, որտեղ ներկայացել է «Կանայք, սոցիալական մազոխիզմն ու բռնությունը կինոյում» զեկույցով։ 2001 թվականին Իտալիայում մասնակցել է Կուրմայորի նուար ֆիլմերի կինոփառատոնին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Ըստ Մահայա Պետրոսյանի` իրանական ֆիլմերը զուրկ են գռեհկությունից

Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իրանահայ ռեժիսորներ
Ղարաբաղլի

**Ղարաբաղլի** (, *Կարաբաղլի*), գյուղ Դաղստանի Տառումովսկի շրջանում։ Ձևավորում է Ղարաբաղլի գյուղական համայնքը՝ որպես նրա կազմի մեջ մտնող միակ բնակավայր։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է շրջանային կենտրոն Տառումովկա գյուղից 8 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1786 թվականին Ղարաբաղի փախստական հայերի կողմից, այդտեղից էլ առաջացել է գյուղի երկրորդ՝ Ղարաբաղսկոե անունը։ Անվանումը տրվել է ի պատիվ իրենց հայրենիքի, Ղարաբաղլին թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է Սև այգիներ։

Այժմ Դաղստանի տարածքում միակ բնակավայրն է, որտեղ հայերը դեռևս կազմում են բնակչության զգալի մասը։

## Բնակչություն

; Ազգային կազմ
Ըստ 1926 թվականի Համառուսաստանյան մարդահամար տվյալների.

Ըստ 2010 թվականի Համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների.

; Սեռային կազմ
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով 702 բնակչից 329-ը տղամարդիկ են, 373-ը՝ կանայք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Карабаглинская СОШ

Կատեգորիա:1786 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայաբնակ գյուղեր
C++20

**C++20**, C++ ծրագրավորման լեզվի ստանդարտի ոչ պաշտոնական անվանումն է։ Այն ստեղծվել է Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության *(ISO/IEC)* կողմից և փոխարինում է *C++17*-ին։ *C++*–ի ստանդարտավորման հանձնաժողովը սկսել է պլանավորել *C++20*-ը 2017 թվականի հուլիսին։ Ընթացիկ նախնական օրինակն է *N4778*-ը։

Ստորև ներկայացված է փոփոխությունների մի մասը, որոնք ընդունվել կամ քննարկվել են՝ *C++20* ստանդարտում ներառելու համար։

## Նոր փոփոխություններ
2017 թվականի հուլիսին *C++20* նախագծում ներառելու համար ընդունված նոր փոփոխություններն են՝

* նախագծման ձևանմուշների ընդլայնումներ (concepts)
* նշանակված ինիցիալիզատորներ (C99 ստանդարտի հիման վրա)
* `[=, this]`՝ որպես լյամբդա գրավում
* նախագծման ձևանմուշների պարամետրերի ցուցակներ լյամբդաների համար

2017 թվականի նոյեմբերի աշնանային հանդիպման ժամանակ ընդունված փոփոխությունները ներառում են

* եռակի համեմատում, որն օգտագործում է «տիեզերանավ օպերատորը»՝ `operator &lt;=&gt;`
* `for` ցիկլի սահմաններում լրացուցիչ փոփոխականի ինիցիալիզացիա
* լյամբդաները չհաշվարկված կոնտեքստում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:C++
Աիձուվակմացու

thumb|right|Աիձուվակամացուի քաղաքապետարանը
thumb|Հիգասիյամա տաք աղբյուր

, քաղաք Ճապոնիայում՝ Ֆուկուսիմա պրեֆեկտուրայում։

2018 թվականի նոյեմբերի 1-ի տվյալների համաձայն, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 120 733 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 320 մարդ/կմ2։ Քաղաքի տարածքը կազմում է 382,97 կմ2։

## Պատմություն
Ներկայիս Աիձուվակամացուի տարածքը հանդիսացել է պատմական Մուցու իշխանության մի մասը։ Այստեղ բնակվել են նախապատմական ժամանակներից։ Քաղաքի տարածքում գտնվող Աիձու-Օցուկա կոֆունը ստեղծվել է մ․թ․ա․ 4-րդ դարում և համարվում է Ճապոնիայի կարևոր մշակութային ժառանգություններից մեկը։ Սենգոկու և Էդո դարաշրջանների ընթացքում զարգացել է որպես քաղաք-ամրոց։ Այստեղ է տեղի ունեցել Աիձուի ճակատամարտը, որը Բոշին պատերազմի մեծագույն կոնֆլիկտներից մեկն էր։ Ժամանակակից քաղաքը հիմնադրվել է 1889 թվականի ապրիլի 1-ին։ 1899 թվականին անվանափոխվել է Վակամացու, իսկ 1955 թվականին՝ Աիձուվակամացու։

## Աշխարհագրություն
thumb|Լիմորի լեռ
Աիձուվակամացուն տեղակայված է Ֆուկուսիմա պրեֆեկտուրայի արևմուտքում՝ Աիձու ծովածոցի հարավարևելյան հատվածում։

### Լեռներ
* Օտոդակե լեռ (1416 մ)
* Սիբուրի լեռ
* Օդա լեռ
* Լիմորի լեռ

### Գետեր
* Ագանո գետ
* Նիպասի գեռ
* Յուգավա գետ
* Սիսինագի գետ

### Լճեր
* Ինավասիրո լիճ
* Վակասատո լիճ
* Հիգասիյամա լիճ
* Սոհարա լիճ

### Տաք աղբյուրներ
* Հիգասիյամա տաք աղբյուր
* Ասինոմակի տաք աղբյուր

### Վարչական բաժանում
Քաղաքը բաժանված է 11 վարչական միավորների (համլետներ կամ )։
* Վակամացու
* Մատիկիտա
* Կոույա
* Կոուզասի
* Մոնդեն
* Իկի
* Հիգասիյամա
* Օտո
* Մինատո
* Կիտաիձու
* Կավահիգասի

### Հարևան բնակավայրեր
Ֆուկուսիմա պրեֆեկտուրա
*Հյուսիս
**Կիտակատա
**Աիձուբանգե
**Յուգավա
**Բանդաի
*Արևելք
**Կորիյամա
**Ինավասիրո
*Արևմուտք
**Աիձումիսատո
*Հարավ
**Սիմոգո
**Տենեի

### Կլիմա
Աիձուվակամացուի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է։ Բնութագրվում է տաք ամառներով և ցուրտ ու ձնառատ ձմեռներով։

## Բնակչություն
Բնակչության շարժը ներկայացված է աղյուսակում.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Աիձուվակամացու քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Դերեկոյ (մզկիթ, Յալթա)

մինի|Հուշատախտակ մզկիթի պատին
**Դերեկոյ մզկիթ** (), գործող մզկիթ Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Քաղաքի մուսուլմանական համայնքի կրոնական կենտրոնը։ Ճարտարապետական հուշարձան է։

Մզկիթը գտնվում է նախկին Դերեկոյ գյուղի տարածքում, որը 1945 թվականին վերանվանվել է Ուշչելնոյե, իսկ 1954-1968 թվականներին ընդգրկվել է Յալթա քաղաքի կազմում։

*Մզկիթի հասցեն՝* ք. Յալթա, Կիևյան փող., 66։

## Պատմություն
Գյուղի մզկիթը գոյություն է ունեցել դեռևս 19-րդ դարի վերջում։ Նախկինում մզկիթին կից գործում էր իսլամական ուսումնական հաստատություն՝ մեդրեսե։ Հայտնի է, որ 1868-1871 թվականներին այնտեղ դասավանդել է ղրիմաթաթարական հայտնի լուսավորիչ Իսմայիլ Գասպինսկին։

Ժամանակին Դերեկոյ գյուղը շատ ավելի մեծ էր, քան հարևանությամբ գտնվող Յալթա փոքր գյուղը։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին այն նույնիսկ նույնանուն Դերեկոյի գավառի կենտրոնն էր։ Տարիներ անց  Դերեկոյ գյուղը լուծարվեց և նրա ամբողջ տարածքը ներառվեց ընդարձակված Յալթայի մեջ, որը դարձավ Ղրիմի ամենամեծ քաղաքներից մեկը։

Գեղատեսիլ բնապատկերները և Դերեկոյի գեղեցիկ բնակիչները միշտ գրավել են Ղրիմի թերակղզում գտնվող բազմաթիվ զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։ Գյուղում միշտ բնակվել են միայն Ղրիմի թաթարներ։ 1864 թվականին Դերեկոյում կար 409 բնակիչ, իսկ 1902 թվականին՝ արդեն 704։

Գյուղում եղել է մայր մզկիթ, որը հաթիփի՝ մուսուլմանական բարձրագույն հոգևորականի նստավայրն էր։

1944 թվականին, Ղրիմի թաթարների տեղահանությունից հետո, այս վայրերում վերաբնակեցվել են ՌԽՖՍՀ Ռոստովի մարզի կոլտնտեսականները։ 1945 թվականին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով Դերեկոյ գյուղը վերանվանվեց Ուշչելնոյե։ 10 տարի անց հարևան Յալթան սկսեց կլանել գյուղը, իսկ 1968 թվականին գործընթացն ամբողջությամբ ավարտվեց։ Այժմ Դերեկոյը Յալթայի շրջաններից մեկն է, որը գտնվում է քաղաքի գրեթե կենտրոնում, ավտոկայանից քիչ հարավ, Դերեկոյկա գետի աջ ափին։

Վերացած գյուղի և նրա բնակիչների մասին հիշատակը մնացել է տարբեր ժամանակների բազմաթիվ գեղանկարներում, կտավներում և լուսանկարներում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Дерекой (Мечеть) 

Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Ավան խան

**Ավան խան** (*Եգան*) (? — 1744 թվական), հայ իշխան, Դիզակի մելիք։ Սերում է հայկական Լորիս-Մելիքյան իշխանական տոհմից։ Մելիք-Ավանյան իշխանական տոհմի տոհմապետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լոռու մարզի Արտու գյուղում՝ Լորիս-Մելիքյան տոհմի ներկայացուցիչ վարդապետ Ղուկասի ընտանիքում։ 1717 թվականին իր բարեկամ մելիք Էլիզբարի հետ կռվելու արդյունքում, մելիք Ավանից ուժով խլելով իր նախնիներին պատկանող Փամբակի կիրճը և Լոռվա մի մասը՝ հոր, ընտանիքի և մարդկանց հետ վերաբնակվում է Դիզակ գավառի Տող գյուղում, որտեղ դառնում է մելիք։ Այստեղ նրա հայրը վերականգնել է Գտիչի մենաստանը, հիմնել է բնակատեղի և հաստատվել է նույն մենաստանում։ Իսկ որդին՝ մելիք Ավանը գյուղում կառուցել է հրաշալի եկեղեցի և բնակատեղին ամրացրել է շրջանցիկ պատերով։ Նույն գյուղում նրա կողմից կառուցված գեղեցիկ պալատը, որը զարդարված է հայկական  տապանագրերով, պահպանվում է նաև այսօր

1722-1728 թվականներին Դավիթ-Բեկի գլխավորությամբ մասնակցել է օտարերկրյա նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարին։ Դիզակի իշխանության ղեկավարի զինվորական տաղանդը նկատվել է պարսկական և ռուսական կայսրության կողմից։ Մելիք Ավանը մեծ հարգանք է վայելել ռուսական կառավարության շրջանում։ Աննա Իվանովնայի թագավորության օրերին նա իր շքախմբով մեկնել է Ռուսաստան, որտեղ հրաշալի ընդունելության է արժանացել։ Ռուսական թագուհին, պարսկական արշավանքի ժամանակ Պետրոս Մեծին մատուցած ծառայությունների դիմաց, մելիք Ավան խանին շնորհել է գեներալ մայորի կոչում և տարբեր շքանշաններ։ Իսկ պարսկական Նադիր շահը 1736 թվականին նրան նշանակել է Ղարաբաղի ողջ խանության խան և բեգլյարբեկ։ Ավստրիական կայսեր կողմից շնորհվել է Սուրբ հռոմեական կայսրության բարոնի կոչում՝ Յոհան ֆոն Ջիովաննիի անվամբ։

1741 թվականին Ավան խանը ռուսական կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնայի հրավերով մասնակցել է նրա թագադրման արարողությանը։ Տոնակատարության ժամանակ իշխանը բանակցություններ է վարել, թագուհու և Ռուսաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ  հանդիպումներ է ունեցել։

Դիզակ վերադառնալուց հետո՝ մելիք Ավան խանը երկար չի ապրել, մահացել է 1744 թվականին, թաղվել է Տող ամրոցի եկեղեցու դամբարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ իշխաններ
Կատեգորիա:Հայ մելիքներ
Արաքս (կայարան)

**Արաքս**, Հարավկովկասյան երկաթուղու Թբիլիսի-Երևան մարդատար ուղղության երկաթգծի կայարան։ Տեղակայված է Գյումրիից՝ 100 կիլոմետր, Երևանից՝ 54 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Անվանվել է Արաքս (Արմավիր) գյուղի և նույնանուն Արաքս գետի անունով, սակայն կայարանը գտնվում է Մյասնիկյան գյուղում։

## Պատմություն
Բացվել է 1909 թվականին Գյումրի-Երևան կայարանի մեկնարկային տեղամասից։ Երկաթգծային տրանսպորտի պատմության մեջ 1966 թվականը նշանավորվել է Անի (կայարան)-Արմավիր (հայկական երկաթգծի կայարան) մշտական հոսանքով էլեկտրականացմամբ։

## Գործունեություն
Կայարանը մատչելի է որոշակի դրվագներով ոչ մեծ գնացքների բեռնափոխադրումների համար։

Կայարանով ուղևորների հաղորդակցությունը իրականանում է ամենօրյա երկու զույգ էլեկտրագնացքներով՝ *ЭР2*  Երևան (կայարան)-Գյումրի (կայարան), կանգառը Արաքս կայարանն է։

Հեռընթաց ուղևորափոխադրող գնացքը, (ձմեռային՝ Երևան-Թբիլիսի, և ամառային՝ Երևան-Մախինջաուրի (կայարան), սկսած 2009 թվականից, երկաթգծային տրանսպորտի ամբողջ պատմության մեջ կայարաններում կանգ չի առել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Արաքս կայարանով էլեկտրագնացքների չվացուցակը [Յանդեքս] բրաուզերով]
* [Արաքսը տրանսպորտային [լոգիստիկա]յում]

Կատեգորիա:Հայաստանի երկաթուղային կայարաններ
Կատեգորիա:Հայկական երկաթուղի
Մարտին Հայ

**Մարտին Հայ** ( կամ , ), առաջին հայտնի հայը, որը հասել է Հյուսիսային Ամերիկա 1618 (կամ 1619 թիվ) թվականին և հիմնավորվել բրիտանական Ջեյմսթաուն գաղութում՝ Վիրջինիայում։

Մարտինը հրավիրվել է գաղութ, որպեսզի զբաղվի շերամապահությամբ և մետաքսի արդյունաբերությամբ։

## Պատմություն
Հայերը Հարավային Կովկասից առաջին բնակիչներն էին, որոնք վերաբնակվել են ԱՄՆ-ում։ Հայտնի են նաև այլ հայեր, որոնք հիմնավորվել են գաղութում, սակայն շուտով վերադարձել են Արևելյան Եվրոպա և Կովկաս։

Ավելի ուշ, շերամապահությունը զարգացնելու նպատակով, Ջեյմսթաուն են հրավիրվել ևս երկու հայ, որոնցից մեկը Ջորջ Հայն էր (): Վերջինիս 4000 ֆունտ ծխախոտ են առաջարկել, որպեսզի համոզեն, որ մնա և շարունակի աշխատանքը։

## Տես նաև
* Հայերն ԱՄՆ-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ գործարարներ
Պոբջոյի բրիտանական դրամահատարան

**Պոբջոյի բրիտանական դրամահատարան**, մասնավոր դրամահատական ընկերություն, որի մի հատվածը գտնվում է Անգլիայի Սուրեյ քաղաքում, այն արտադրում է հուշադրամներ, մեդալներ, տոկեններ և ձուլակտորներ։ Դրամահատարանն արտադրում է նաև շրջանառության արժույթներ Բրիտանիայի Անդրծովյան տարածքների որոշ մասի և ինքնիշխան երկրների համար, ներառյալ Սիերա Լեոնեն և Վանուատուն։

## Պատմություն
Դրամահատարանը հիմնադրվել է 1965 թվականին Դերեկ Պոբջոյի կողմից, որն իր հոր` Էռնեստ Պոբջոյի կողմից ոսկերչության և շինարարության բիզնեսը թողնելուց հետո ձեռք բերեց մետաղադրամի մամլիչ` դրամահատարան կառուցելու նպատակով։ Ուինսթոն Չերչիլի մահվան կապակցությամբ նույն տարում փոքր դրամահատարանն արտադրեց հիշատակի ոսկե մեդալների շարք։

1974 թվականից սկսած դրամահատարանը ներգրավված է նոր թողարկվող փոստային նամականիշերի արտադրության և միջազգային վաճառքի մեջ և ներկայումս բացառիկ կերպով համակարգում է յոթ երկրների մետաղադրամների և դրամահատման ծրագրերը  Համբարձման կղզիներ, Բահամներ, Բրիտանական Անտարկտիկական տարածքներ, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ, Ֆոլկլենդյան կղզիներ, Հարավային Ջորջիա և Հարավային Սանդվիչյան կղզիներ և Տրիստան դա Կունյա).

Որպես ոսկե շղթաներ, ոսկեզօծ և էմալապատ նշաններ և զինանշանի խորհրդանիշեր, բոլոր տեսակի թագավորական խորհրդանիշեր և շքանշաններ արտադրող` Պոբջոյի դրամահատարանը հանդիսանում է բրիտանական թագավորական գործակալների և Լոնդոնի տարբեր ոսկերիչների կապալառու, որոնց համար իրականացնում է ամեն տեսակի թանկարժեք մետաղներ և թանկարժեք քարեր պարունակկող պատվերներ։

## Դրամագիտական զարգացումներ
1970-ական թվականներին ընկերությունը մշակել է նոր մետաղական համաձուլվածք` նման Վիրենիում (*Virenium*) անունով հայտնի գերմանական արծաթին (նեյզիլբեր), որը պարունակում է 81% պղինձ, 10% ցինկ և 9% նիկել։ Այս համաձուլվածքը 1978 թվականից ի վեր օգտագործվել է չշրջանառվող հիշատակի մետաղադրամներում։

Ընկերությունը ստեղծել է նաև **Մենս Նոբլ** ձուլակտորային մետաղադրամը, որը պարունակում է պլատինի մեկ տրոյական ունցիա։ Դրամահատարանի **ոսկե հրեշտակ** մետաղադրամը ամեն օր մեջբերվում է Financial Times-ի և Ռոյթերսի կողմից։ 1999 թվականին Պոբջոյի դրամահատարանը թողարկեց աշխարհի առաջին տիտանի մետաղադրամը, 1999 թվականին, Ջիբրալթարի Հազարամյակի 5 ֆունտ ստերլինգ մետաղադրամը։

## Երկրներ և կառավարություններ
Պոբջոյի դրամահատարանը հատում է չշրջանառվող (հիշատակի), շրջանառության և նմուշային մետաղադրամներ աշխարհի կառավարությունների և կենտրոնական բանկերի մոտ 20 %-ի համար, ինչպես նաև որոշ ազգային դրամահատարանների համար իրականացնում է ենթակառուցվածքային աշխատանքներ։ Մեդալիոնների շատ թողարկումներ արտադրել են, մասնավորապես Հոնկոնգի, Մալազիայի և արաբական երկրների համար։ Դրամահատարանն արտադրել է ութսուն տարբեր մեդալիոններ` Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հավաքածուի համար։

## Պարգևներ
1991 թվականին Պոբջոյի դրամահատարանն առաջադրվեց **Տարվա մետաղադրամի մրցանակի** ութ դասակարգում և չափազանց հպարտ էր, երբ արժանացավ չորս մրցանակների, ներառյալ **Տարվա գլխավոր մետաղադրամը**։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1965 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Իրանահայերի ցանկ

Ծանոթագրություն
Իրանից դուրս, սակայն Իրանում ապրած կամ գործունեության ծավալած անձինք նշված են **թավատառ**։

## Արվեստ

## Գրականություն

## Քաղաքականություն

## Կրոն

## Գիտություն

## Սպորտ

## Այլք

## Հայ ծնողների զավակներ

## Տես նաև
* Հայերն Իրանում

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Իրանահայ հասարակություն
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Ելենա Նիկոլաևսկայա

**Ելենա Մատվեևնա Նիկոլաևսկայա** (, ), ռուս բանաստեղծուհի, թարգմանիչ։ Ռուսերեն է թարգմանել հայ, վրացի և բաշկիր գրողների ստեղծագործություններ։ Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Ելենա Նիկոլաևսկայան ծնվել է 1923 թվականին Մոսկվայում, կոմպոզիտոր Մատվեյ Նիկոլաևսկու (1882-1942) և երաժշտության մանկավարժ, դաշնակահարուհի Ռոզալիա Պրիվենի (1880-1962) ընտանիքում։ Ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ Դեռ ուսանողական տարիներին թարգմանել է Ռասուլ Համզաթովի և բաշկիր բանաստեղծ Մուստայ Կարիմի գրքերը։

Երկար տարիներ գլխավորել է ԽՍՀՄ գրողների միության թարգմանչական բաժինը։ Թարգմանել է հայ գրողներ Սիլվա Կապուտիկյանի, Գևորգ Էմինի, Վահագն Դավթյանի, Մարո Մարգարյանի, Հրաչյա Հովհաննիսյանի, Սաղաթել Հարությունյանի, Գուրգեն Բորյանի, Հովհաննես Շիրազի, Նաիրի Զարյանի, Գեղամ Սարյանի, Պարույր Սևակի, Ռազմիկ Դավոյանի բանաստեղծություններից, ինչպես նաև հայ դասական պոեզիայի նմուշներից, այդ թվում՝ Սայաթ-Նովայի, Եղիշե Չարենի, Վահան Տերյանի ստեղագործություններից և այլն։

Ելենա Նիկոլաևսկայան երկար տարիներ թարգմանել է նաև վրացի և բաշկիր հեղինակների ստեղծագործություններ։

Իր բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Գույներ» () հրատարակել է 1961 թվականին։ 1983 թվականին «Ձայներ» () առանձին գրքով «Советская Россия» հրատարակչության կողմից տպագրվել են Ելենա Նիկոլաևսկայայի ընտրյալ թարգմանությունները։

Ելենա Նիկոլաևսկայան մահացել է 2006 թվականի հունվարի 26-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Վագանկովյան գերեզմանատանը։

## Ընտանիք
* Ամուսինը՝ Վիլ Օրջոնիկիձե (1925-1962), գրող և լրագրող,
** Որդին՝ Սերգեյ Օրջոնիկիձե (ծնվել է 1951 թվականին),
Եղբայրներ՝
* Վլադիմիր Նիկոլաևսկի (1905-1942), կոնցերտմեյստեր,
* Նիկոլայ Նիկոլաևսկի (1907-1996), տնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր,
* Գեորգի Նիկոլաևսկի (1910-1971), գիտնական մեքենաշինության ոլորտում, մի շարք մենագրությունների հեղինակ։ 

## Գրքեր
* 1961– *Գույներ* (), Մոսկվա
* 1963 – *Հիշողություն արևի մասին* (), Թբիլիսի
* 1967 – *Թվեր* (), Մոսկվա
* 1969 – *Աշխարհի ծայրը* (), Երևան
* 1977 – *Քառասուն աղբյուր* (), Մոսկվա
* 1979 – *Երջանիկ ծնվիր* (), Մոսկվա
* 1983 – *Ձայներ* (), Մոսկվա
* 1984 – *Կեցցե ներս մտնողը* (), Թբիլիսի
* 1989 – *Թռիր, կռունկ* (), Երևան
* 1990 – *Յոթ եղանակ* (), Մոսկվա
* 2001 – *Մի մարիր ուրիշի ուրախությունը* (), Մոսկվա
* 2006 – *Ես օրերը չեմ շտապեցնում* (), Մոսկվա
* 2013 – *Հին լուսանկարների գաղտնիքը* (), Մոսկվա

## Պարգևներ
* Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* Հովհաննես Թումանյանի անվան մրցանակի դափնեկիր
* Գեորգի Լեոնիձեի անվան մրցանակի դափնեկիր
* Մոսկվայի գրողների միության «Պսակ» մրցանակի դափնեկիր
* այլ մրցանակներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Московская энциклопедия. Том 1: Лица Москвы. Книга 3: М-Р. — М.: Фонд «Московские энциклопедии», 2010.

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նեկրասովի պուրակ (Յալթա)

**Նեկրասովի պուրակ** (), պուրակ Ղրիմի Յալթա քաղաքի կենտրոնում։ Բացվել է 1971 թվականին։

## Պատմություն
Նեկրասովի պուրակը Յալթայի համեմատաբար երիտասարդ պուրակներից է, այն հարակից է Լենինի անվան առափնյա փողոցին։ Սկսվում է առափնյա փողոցի տների առաջին թաղամասի վերջում, Լենինի հուշարձանի կողմից ընթանալու դեպքում։ Նախապատերազմյան շրջանում առափնյա փողոցի կողմից այն փակվում էր խանութներով, որտեղ վաճառում էին զանազան հուշանվերներ։

Ռուս մեծանուն բանաստեղծ Նիկոլայ Նեկրասովի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ (1971 թվական) որոշվեց այստեղ հիմնել պուրակ՝ նրան տալով բանաստեղծի անունը։ Դրանից մոտ հարյուր տարի առաջ՝ 1876 թվականին, Ն. Ա. Նեկրասովը որոշ ժամանակ ապրել է «Ռոսիա» հյուրանոցում (այժմ՝ «Տավրիդա» հյուրանոց)։ Պուրակի մուտքի մոտ կա շատրվան։ Այստեղից հարմար է գնալ դեպի առափնյային զուգահեռ Սադովայա փողոց։

1990-ականների վերջերին շատրվանի մոտ բացվեց «Շատրվանի մոտ» սրճարանը։ Այնուհետև, 2013 թվականին, Նեկրովսկի հրապարակում, որտեղ նախկինում լողացող կնոջ «Պատանեկություն» քանդակով (հեղինակ՝ քանդակագործ Ի. Պ. Շմագուն) շատրվանն էր, «Սոյուզտորգ» ընկերությունը, որը «Շատրվանի մոտ» սրճարանի սեփականատերն է և քաղաքապետարանից վարձակալել է շատրվանը, սկսեց 4-հարկանի շենքի կառուցման աշխատանքները։ Յալթայի բնակիչները հանրահավաք անցկացրին քաղաքային գործադիր կոմիտեի շենքի մոտ՝ պահանջելով դադարեցնել պուրակի ոչնչացումը։ Սակայն ներդրողները և տեղական իշխանությունները, նույնիսկ Ղրիմը Ռուսաստանին միանալուց հետո, չլսեցին քաղաքացիներին, և արդյունքը եղավ «Շատրվանի մոտ» առևտրի կենտրոնը, որը կառուցվեց առափնյա փողոցի պատմական մասում։

Կենտրոնի կառուցումն առաջացրել է մի մեծ խնդիր. այն փակել է քաղաքի կենտրոնի Սադովայա և Կարլ Մարքսի փողոցների և դրանց հարակից բնակելի զանգվածի օդափոխությունը։ Այժմ այնտեղ արտանետվող գազերի կենտրոնացումը բազմակի ավելացել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Арбатская Ю., Вихляев К. Ялта. Сквер Некрасова. История

Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Նիկոլայ Բիրյուկովի տուն-թանգարան

մինի|Նիկոլայ Զոտովիչ Բիրյուկովը
**Նիկոլայ Զոտովիչ Բիրյուկովի տուն-թանգարան** (), խորհրդային գրող, «Որոր» վեպի համար 1950 թվականի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր Նիկոլայ Բիրյուկովի (1912-1966) թանգարանը Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Այցելուների առաջ իր դռները բացել է 1970 թվականի նոյեմբերի 14-ին (այլ տվյալներով՝ 15-ին)։ Յալթայում գրական հուշաթանգարանի ստեղծման նախաձեռնողը եղել է գրողի կինը՝ Աննա Իլյինիչնան։

*Հասցեն՝* ք. Յալթա, Կրասնոարմեյսկայա, 1ա։

## Ցուցադրություն
Տունը, որի հիման վրա ստեղծվել է թանգարանը, այն տունն է, որտեղ գրողն անցկացրել է կյանքի վերջին տարիները։ Ուշագրավ փաստ է, որ ապագա սեփականատերը ճարտարապետ Զ. Պերիմիլովսկու հետ ստեղծել է իր ապագա տան էսքիզները։ Երկհարկանի առանձնատան շինարարությունը տեղի է ունեցել 1959 թվականի ընթացքում և հաշվի է առնվել Նիկոլայ Զոտովիչի՝ սենյակներում ազատ տեղաշարժվելու անհրաժեշտությունը, քանի որ գրողը 18 տարեկանից պայքարել է լուրջ հիվանդության դեմ, որը նրան զրկել էր լիարժեք շարժվելու հնարավորությունից։

Գրողի մահից չորս տարի անց շինությունը հանձնվել է թանգարանին։ Այցելուների առջև, մասնավորապես բացվում են գրողի գրադարանի, ճաշասենյակի, ծածկապատշգամբի, աշխատասենյակի և այգու դռները։ Սենյակների ներսույթը մնացել է այն ձևով, ինչ եղել է անվանի սեփականատիրոջ կենդանության օրոք։ Այստեղ կարելի է տեսնել Նիկոլայ Զոտովիչի ձեռագրերը՝ նրա նշումներով ու գրառումներով, գրքերի հավաքածուն, գրենական պիտույքները և գրողի անձնական իրերը։

Թանգարանում կա նաև 19-20-րդ դարերի Ղրիմի վարպետների ձեռքերով ստեղծված ճենապակյա ամանեղենի ցուցադրություն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Дом-музей Н. Бирюкова в Ялте - адрес, фото, описание
* Дом-музей Н. З. Бирюкова _ Литературный досуг 
* Дом-музей Н. Бирюкова в Ялте

Կատեգորիա:Յալթայի թանգարաններ
Կատեգորիա:1970 հիմնադրված թանգարաններ
Ստեփան Աթոյան

**Ստեփան Աթոյան** (), հայկական ծագմամբ խորհրդային ֆուտբոլիստ, ներկայացրել է Ուզբեկստանը և Հունաստանը։ Այժմ մարզիչ է։

## Կարիերա
### Որպես ֆուտբոլիստ
#### Ակումբներում
Եղել է Բաքվի Նեֆթչիի սան։ 1989-1991 թվականներին հանդես է եկել Աշխաբադի «Կոպետդագում», որի կազմում խաղացել է 93 հանդիպում և խփել 6 գոլ։ 1991 թվականի կեսերին տեղափոխվել է Ջիզակի «Սոգդիանա» և այդ ակումբում հանդես է եկել մրցաշրջանի կեսում։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո մնացել է անկախ Ուզբեկստանում և 1992 թվականի սկզբին պայմանագիր է կնքել Կոկանդի Տեմիրյուլչիի հետ, որի կազմում հանդես է եկել մեկ մրցաշրջան և մասնակցել է 25 խաղի, դարձել է երեք գոլի հեղինակ։ 1993 թվականի մրցաշրջանի սկզբում տեղափոխվել է Ֆերգանայի «Նեֆթչի» և հանդես է եկել Ֆերգանայի նավթագործների կազմում մինչև 1995 թվականի կեսը։ Այդ ընթացքում նա դարձել է թիմի առաջատարներից մեկը և այդ մրցաշրջաններում հանդես է եկել 73 խաղում, դարձել 14 գոլի հեղինակ։ 1995 թվականի կեսերին տեղափոխվել է հունական «Պրոոդեֆտիկա» և այդ ակումբում հանդես է եկել մեկուկես մրցաշրջան։ Որոշ ժամանակ 1996 թվականին եղել է ևս մեկ՝ հունական «Պրովիտան» ակումբի անդամ։ 1996 թվականի կեսերին վերադարձել է Ֆերգանայի «Նեֆթչի» և հանդես է եկել նրա կազմում մինչև 1997 թվականի կեսը, որտեղ խաղացել է 40 հանդիպում և խփել 20 գոլ։

1997 թվականի կեսերին կրկին տեղափոխվել է «Պրոոդեֆտիկի» ակումբ և մինչև 1999 թվականի կեսերը հանդես է եկել հունական ակումբում։ 1999 թվականի կեսերից մինչև 2000 թվականի վերջը հանդես է եկել հունական ակումբներում՝ «Հալկիդոնայում» և «Ատրոմիտոսում», որտեղ էլ ավարտել է պրոֆեսիոնալ կարիերան որպես ֆուտբոլիստ։

#### Հավաքականում
1995-1996 թվականներին հանդես է եկել Ուզբեկստանի ազգային հավաքականում։ Ազգային հավաքականում իր նորամուտը Աթոյանը տոնել է 1995 թվականի հուլիսի 18-ին՝ Մերդեկի մալազիական գավաթում՝ Հունգարիայի հավաքականի դեմ խաղում։ Ուզբեկստանի հավաքականի կազմում Ստեփան Աթոյանը ընդամենը  9 հանդիպում է անցկացրել, որոնցից 3-ը նա խաղացել է 1996 թվականի Ասիայի գավաթում, որը տեղի է ունեցել ԱՄԷ-ում։

### Որպես մարզիչ
Կարիերան ավարտելուց հետո, որպես ֆուտբոլիստ, Աթոյանը մնացել է Հունաստանում և սկսել է մարզչական գործունեություն։  Նա ստացել է *AFC* մարզչական դիպլոմ, մարզչական աստիճան *B* և ՈւԵՖԱ-ի լիցենզիա։ Մարզչական գործունեություն է սկսել Հունաստանի ֆուտբոլի ակադեմիայում և մարզել է 13-19 տարեկան երեխաների, պատանեկան և երիտասարդական թիմերին։ Ավելի ուշ մարզել է տարբեր մակարդակի լիգաներում հանդես եկող հունական ակումբներին։

## Ձեռքբերումներ
### Թիմային
#### «Տեմիրյուլչիի» կազմում
* Արծաթե մեդալ։ Ուզբեկստանի գավաթի եզրափակիչ, 1992

#### Ֆերգանայի «Նեֆթչիի» կազմում
* Ոսկե մեդալ. Ուզբեկստանի չեմպիոն՝ 1993, 1994, 1995
* Արծաթե մեդալ. Ուզբեկստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր, 1996
* Ոսկե մեդալ. Ուզբեկստանի գավաթակիր՝ 1994, 1996

### Անձնական
* Երրորդ տեղը՝ Ուզբեկստանում «Տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ» անվանակարգում. 1993

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте national-football-teams.com
* Атоян Степан  FootballFacts.ru կայքում

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ուզբեկահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Սյունաշար (Յալթա)

**Յալթայի [[սյունաշար]]** (), Ղրիմի Յալթա քաղաքի Յուրի Գագարինի անվան զբոսայգու գլխավոր մուտքը։ Կառուցվել է 1950-ական թվականներին, հեղինակն է ճարտարապետ Ա. Ս. Խոտելովը։

## Պատմություն
Չայնայա Գորկա լանդշաֆտային զանգվածը, որտեղ այժմ գտնվում է «Կոլոնադա» ռեստորանը, Ռուսաստանի վերջին կայսր Նիկոլայ II-ի կնոջ սիրելի վայրերից էր։ Քանի որ այստեղից բացվում էին տպավորիչ տեսարաններ, նա հրամայել էր այստեղ կառուցել զրուցարան։ Այն կոչվում էր Չայնայա, քանի որ այնտեղ մշտական թեյախմություններ էին, որոնք կազմակերպում էր թագավորական ընտանիքը։ Այն ժամանակ զբոսայգին կոչվում էր Չուկոռլար, որը մնացել էր Ղրիմի թաթարներից։ 20-րդ դարում այն ստացավ տիեզերքը նվաճած առաջին մարդու՝ Յուրի Գագարինի անունը։

Սյունաշարը, որը Յալթայի Գագարինի անվան զբոսայգու գլխավոր մուտքն է և գրավում է բազմաթիվ այցելուների, կառուցվել է 1950-ական թվականներին ճարտարապետ Ա. Ս. Խոտելովի նախագծով։

Սյունաշարը կառուցվել է Չայնայա Գորկայի սողանքավտանգ վայրում և մշտական ուշադրություն է պահանջում։ Կես դարում իրականացվել է մի քանի խոշոր վերակառուցում, սակայն հողի աստիճանական տեղաշարժը զգալ էր տալիս։

Վերջապես 2010 թվականին մշակվեց ճարտարապետական հուշարձանի ամրապնդման նախագիծ, որն ընդգրկվեց նրա հիմքի մոտ կիսավերգետնյա «Կոլոնադա» ռեստորանի շինարարության նախագծում։ Մեկ տարի անց սյունաշարն ու նոր ռեստորանը բացվեցին։

## Ճարտարապետություն
Զբոսայգու գագաթը պսակող հնգակամար երկշարք սյունաշարի դիտահարթակը ծովի կողմից եզրափակվում է կիսաշրջանաձև ճաղաշարքով։ Նրա կենտրոնական գծային ծավալը տեսողականորեն լրացնում են համաչափ բաց քառակուսի տաղավարները։ Ընդհանուր առմամբ համալիրը կառուցված է ստալինյան ամպիր ոճով՝ դասական տարրերի գերակշռությամբ. կլոր սյուների կորնթոսյան օրդերի խոյակները, զարդաճաղերի ձևավորումը, սյունամեջերի կամարաձև ձևավորումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Յալթա - Գորկա (ճոպանուղի)

**«Յալթա - Գորկա» ճոպանուղի** (փոքր ճոպանուղի, ), Մեծ Յալթայի (Ղրիմ) ճոպանուղու գործող երեք գծերից մեկը։

Ճոպանուղին բաց է ամեն օր ժամը 10-18-ին։

## Նկարագրություն
Ճոպանուղու բացումը տեղի է ունեցել 1967 թվականին։ Մուտքը գտնվում է Յալթայի կենտրոնում, «Տավրիդա» հյուրանոցի շենքի հարևանությամբ (ձախ կողմից), վերին կայարանը գտնվում է Դարսան բլրի վրա։ Ճոպանուղու երկարությունը 600 մ է, բարձրությունների տարբերությունը՝ 120 մ, ճանապարհորդության տևողությունը` 12 րոպե։ Յուրաքանչյուր խցիկ նախատեսված է երկու ուղևորի համար, խցիկ պետք է մտնել ընթացքում։ Ճոպանուղին երթևեկում է շրջանաձև և առանց կանգառների։

Երթուղին անցնում է Ալեքսանդր Նևսկու տաճարի ոսկեզօծ գմբեթների, Յալթայի Ա. Պ. Չեխովի անվան գիմնազիայի շենքի, տարբեր հյուրանոցների գեղեցիկ ճակատների և պարզապես յալթացիների բակերի վրայով։ «Գորկան» Դարսան բլուրն է, որտեղից բացվում է քաղաքի հիանալի տեսարանը։

Իջնելով հարևան Փառքի բլուր, կարելի է դիտել Հավերժական կրակով հուշահամալիրը, որը կառուցվել է Ռուսաստանի քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների ժամանակ ընկած հերոսների պատվին։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետներ Վ. Ա. Պետերբուրժցևը, Ա. Վ. Ստեպանովը, Ա. Ա. Պոպովը։ Այն բացվել է 1967 թվականին, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի առթիվ։ Հավերժական կրակը վառվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 6-ին Սևաստոպոլի Մալախովյան բլրի Հավերժական կրակի բոցից։ Ներկայում Հավերժական կրակը չի գործում։

## Ճոպանուղին կինոյում
* «Ասսա» (1987), ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սոլովյով
* «Հպում» (1992), ռեժիսոր՝ Ալբերտ Սարգսի Մկրտչյան

## Պատկերասրահ

Вход на канатную дорогу.jpg|
Cableway in Yalta 01.jpg|

Cableway in Yalta 05.jpg|
Cableway in Yalta 07.jpg|
Cableway in Yalta 02.jpg|
Cableway in Yalta 03.jpg|
Вид на верхнюю станцию.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Канатная дорога, Ялта 
* Ялта. Канатные дороги
* Канатная дорога Ялта-Горка (холм Дарсан)

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի տեսարժանություններ
Նոր մզկիթ (Գաբալա)

**Նոր մզկիթ** (), 21-րդ դարի մզկիթ, որը գտնվում է Գաբալայում։ Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում գործող նոր մզկիթներից մեկն է։

Մզկիթը գրանցվել է Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից` որպես հանրապետական նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձան։

## Պատմություն
Գաբալայի Նոր մզկիթի շինարարությունը սկսվել է 2010 թվականի մայիսին և մզկիթի շինարարությունը ավարտվել է 2013 թվականի սկզբին։ Մզկիթը կառուցվել է Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի հրամանով։ Շինության ընդհանուր մակերեսը կազմում է 715 քմ, իսկ մինարետի բարձրությունը 25 մետր է։ Մզկիթում միևնույն ժամանակ կարող է երկրպագել 600 հոգու, այդ թվում 450 տղամարդիկ և 150 կանայք։

Մզկիթի պատերում և սյուներում Ղուրանից սուրաներն են գրված։ Մզկիթի պատերը զարդարված էին կրոնական խորհրդանիշներով, օգտագործելով ադրբեջանական և արևելյան զարդերի հազվագյուտ օրինակներ։

Մզկիթի բակում տնկվել են դեկորատիվ ծառեր, տեղադրված են ժամանակակից լուսավորության համակարգեր և կառուցվել է երկու շատրվան։

2013 թվականի փետրվարի 28-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը մասնակցել է մզկիթի բացմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Ադրբեջանի մզկիթներ
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետության տարրեր
Նորայր Սահակյան

**Նորայր Արտաշեսի Սահակյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի «Ալաշկերտ» ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Նորայր Սահակյանը «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ 2004 թվականին սկսել է խաղալ ակումբի երիտասարդական թիմում, իսկ հաջորդ մրցաշրջանում Սահակյանը թիմի հիմնական կազմում նշել է իր նորամուտը Պրեմիեր լիգայում։ «Փյունիկում» խաղացել է ընդհուպ մինչև 2009 թվականը։ Հանդես է եկել հաջողությամբ, ինչի մասին վկայում են առաջնությունում նվաճված ոսկե մեդալները, գավաթի ու սուպերգավաթի խաղարկություններում նվաճված տիտղոսները։ Մինչևն 2009 թվականը շատ է խաղացել հիմնական կազմում, իսկ ահա 2009 թվականին իրավիճակը փոխվել է, և Սահակյանը կորցրել է տեղը հիմնական կազմում՝ դուրս գալով փոխարինման։ Արդյունքում առաջնության ավարտից հետո Նորայր Սահակյանը և Արտակ Անդրիկյանը ներկայացվել են տրանսֆերի։ Մի քանի շաբաթ հետո Երևանի «Ուլիս» ակումբի ղեկավարությունը խաղացողներին առաջարկել է պայմանագիր կնքել, որտեղ երկուսն էլ անցկացնում էին իրենց մարզումները։ Առաջնության կեսերին՝ «Միկայի» դեմ խաղից հետո, որտեղ Սահակյանը դուրս է եկել խաղադաշտ հանդիպման 46-րդ րոպեին, ճնշման խնդիրների պատճառով Սահակյանը կորցրել է գիտակցությունը։ Հետագայում հայտնի է դարձել, որ Սահակյանն ապաքինվել է և հիվանդանոցից վերադարձել տուն։ 2010 թվականի մրցաշրջանի ավարտից հետո հերթական անգամ պայմանագիր է կնքել ակումբի հետ։

## Ձեռքբերումներ
*  *«Փյունիկ»* 
***[[Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնություն|Հայաստանի չեմպիոն]]* – 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
** Հայաստանի գավաթակիր – 2009
**Հայաստանի գավաթի խաղակության եզրափակչի մասնակից – 2006
** Հայաստանի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 2006, 2007
** Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2008, 2009
*  *«Ուլիս»*
**Հայաստանի չեմպիոն – 2011
**Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր – 2010

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը armfootball.tripod.com կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը worldfootball.net կայքում 
* 

Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Զարեչիե (Յալթա)

**Զարեչիե** (), Ղրիմի Յալթա քաղաքի արևմտյան մասը։ Նախկինում Զարեչիե է կոչվել Ուչան Սու գետի աջ ափին հարակից տարածքը, որը 19-րդ դարի վերջին ընդգրկվել է քաղաքի սահմաններում։

## Պատմություն
Մոգաբի լեռան հյուսիսարևելյան լանջերին տեղակայված է Յալթայի արևմտյան մասը՝ Զարեչիեն։ Նախկինում այդպես էր կոչվում Ուչան Սու գետի աջ ափին հարակից տարածքը, որը քաղաքի կազմում է ընդգրկվել 19-րդ դարի վերջին։ Լիվադիայի կամրջից հետո առափնյա փողոցի շարունակությունը Նիկոլաևյան փողոցն էր։ Այն բարձրանում էր լեռը՝ Չուկուռլար (Յամա) բնասահման։

Մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը, Զարեչիեն կառուցապատված էր ամառանոցներով։ Գոգոլի, Մեյերի, Սևաստոպոլի, Վորոնցովի, Տատարսկայա (Արխիվնայա), Չայնայա (Սեչենովի) և այլ փողոցները թաղված էին բուսականության մեջ։ 20-րդ դարի սկզբին ծովից ոչ հեռու գտնվում էր Բուխարայի էմիրի պալատը, որը նեոմավրիտանական ոճով կառուցել էր ճարտարապետ Նիկոլայ Գեորգիևիչ Տարասովը։ Զարեչիեի արևմտյան մասը կոչվում էր Շելոմե (հարթավայր) և ձևավորվում էր Մեսակսուդի (ներկայումս Պիոներական) զբոսայգու հետնամասում։ 1920-1930-ական թվականներին Զարեչիեի տարածքում, գրեթե ինքնաբուխ, ձևավորվեցին մի շարք առողջարաններ և տարբեր գերատեսչությունների հանգստյան տներ, որոնք զբաղեցնում էին նախկին մեծահարուստների եկամտաբեր տներն ու ամառանոցները։ Հետպատերազմյան շրջանում՝ 1950-1960-ական թվականներին, Յալթայի արևմտյան մասում սկսեցին աշխատել մի քանի առողջարաններ, այդ թվում՝ Կարմիր դրոշի շքանշանակիր Սևծովյան նավատորմի առողջարանը։

Կոմունարների փողոցում Յուրի Գագարինի անվան զբոսայգու վերին սահմաններում ուշադրություն է գրավում նրա գլխավոր մուտքը՝ դասական ոճով 1950-ական թվականների սկզբին կառուցված, կորնթոսյան օրդերով սյունաշարը, որի հեղինակն է ճարտարապետ Ա. Ս. Խոտելովը։

Կոմունարների և Սեչենովի փողոցների միջև լեռնային հատվածում տեղակայված է «Արծվի բույն» առողջարանը, որի բացումը տեղի է ունեցել 1922 թվականին։

1957 թվականին է կառուցվել «Ռոսիա» առողջարանը։ Նրա գլխավոր մասնաշենքը նախագծել են մոսկվացի ճարտարապետներ Ի. Վ. Կուզմինը և Ա. Յ. Լանգմանը։

## Պատկերասրահ

Ялта-Коллонада.jpg|Պրիմորսկի զբոսայգու սյունաշարը
10.Ялта (74).JPG|Բուխարայի էմիրի պալատը


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Заречье — окраина Ялты

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Եղիցի լույս (մրցանակ)

**Եղիցի լույս,**  Հայ Առաքելական եկեղեցու մրցանակ, շնորհվում է Ոսկե ծիրան միջազգային կինոփառատոնի շրջանակներում, 2012 թվականից։ Հեղինակն է Արման Նուռը։

## Պատմություն
Մրցանակը հանձնվում է «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի շրջանակներում։ Սահմանվել է  Հայ Առաքելական եկեղեցու  կողմից  2012 թվականի հուլիսին՝  Երևանում  9-րդ միջազգային «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի անցկացման ժամանակ։

## Պարգև
Մրցանակն իրենից ներկայացնում է արձանիկ, որն իր մեջ ներառում է քրիստոնեական և կինեմատոգրաֆիական խորհրդանիշեր։ Նրա վերևի մասը պատրաստված է  ձկան տեսքով, որը քրիստոնեության խորհրդանիշն է, իսկ ներքևի մասը երեք կիսագնդերի ձև ունի, ինչը խորհրդանշում է եռամիասնությունը։ Ձկան աչքը հիշեցնում է տեսախցիկի օբյեկտիվը։ Արձանիկն ունի նաև  խաչի և լուսատուի պատկեր։

## Պարգևատրվածներ
* 2012 թվական,  Ալեքսանդր Սոկուրով (*Ռուսաստան*)
* 2013 թվական, Արտավազդ Փելեշյան
*2014 թվական,  Քշիշտոֆ Զանուսի
*2015 թվական, Ռոբեր Կետիկյան
*2016 թվական, Ռոման Բալայան
*2017 թվական, Տիգրան Մանսուրյան
*2018 թվական, Արմեն Մեդվեդև
*2019 թվական, Ալեքսանդր Մինդաձե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արման Նուռ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Միջազգային կինոփառատոներ
Կատեգորիա:Ոսկե ծիրան
Նուռ (կինոփառատոն)

**Նուռ**, հայկական կինեմատոգրաֆիական ամենամյա փառատոն, որն անցկացվում է հոկտեմբերին Կանադայի Օնտարիո նահանգի մայրաքաղաք Տորոնտոյում։

## Պատմություն
2006 թվականին Տորոնտոյում Համազգային հայկական կրթական և մշակութային միության կողմից հիմնադրվեց «Նուռ» ամենամյա միջազգային կինոփառատոնը։ Նախաձեռնողը հայ երիտասարդ մասնագետների մի խումբ է, որը միավորված է կինոարվեստի և մշակույթի նկատմամբ լայն հետաքրքրությամբ։ Փառատոնին կարող են մասնակցել ինչպես հայազգի ներկայացուցիչների անմիջական մասնակցությամբ ստեղծված ֆիլմերը, այնպես էլ հայկական թեմատիկային վերաբերող ժապավենները։ Կազմակերպիչների հայտարարությունների համաձայն՝ փառատոնի գլխավոր նպատակն է ստեղծել հարթակ հայ տաղանդների աճի համար։

## Անվանակարգեր
* Լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ
* Լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ
* Դոկտոր Մայքլ Հակոբյանի մրցանակ՝ «Լավագույն վավերագրական ֆիլմի համար»
* Հանդիսատեսի համակրանք մրցանակ

## Փառատոնի մասին
Փառատոնի տնօրեն Հակոբ Փորփոսյան։ 

## Արտաքին հղումներ
* POM V Film Festival A Smashing Success

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադահայ կինո
Կատեգորիա:Հայկական կինեմատոգրաֆիա
Եղջերառվույտ եղջրավոր

**Եղջերառվույտ եղջրավոր** (), բակլազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Առանցքային արմատով, 15-40 սմ երկարությամբ, բազմաթիվ, վեր բարձրացող կամ փռված ցողուններով, մերկ, մեղրատու, գեղազարդային բազմամյա խոտաբույս է։ Երեք կամ հինգ հակաձվաձև տերևիկներից կազմված տերևները բարդ են։ 4-5 դեղին, խոշոր, անկանոն ծաղիկներից կազմված ծաղկաբույլերը առաջանում են համեմատաբար կարճ ծաղկասլաքի վրա։ Բաժակը կոնաձև է։ Բազմասերմ, երկարավուն ունդերը քթիկով են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների մարգագետիններում, գետափերին։ Հանդիպում է Լոռու մարզում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են կանաչ զանգվածը, ծաղիկներն ու ունդերը։ Պտուղների եփուկն օգնում է գլխացավի դեպքում։ Երիտասարդ թերհաս ունդերն կիրառում են սննդի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Դառնալեղի էրիտրեա

**Դառնալեղի էրիտրեա** (), բոգազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
10-40 սմ բարձրությամբ, քառանիստ, ուղիղ ցողուններով, թույլ զարգացած առանցքային արմատով երկամյա խոտաբույս է։ Նստադիր, գծային-նշտարաձև հակադիր տերևները ամբողջաեզր են։ Արմատամերձ երկարավուն հակաձվաձև տերևները վարդակ են կազմում։ Բազմածաղիկ, վահանիկաձև ծաղկաբույլերում հավաքված վարդագույն, հնգանդամ ծաղիկները աճում են ցողունների գագաթներին։ Բաժակը և պսակը խողովակաձև են, պսակը վերին մասում ունի հետծալք։ Բազմաթիվ սերմերով պտուղը երկփեղկանի գլանաձև տուփիկ է։

## Տարածվածություն
Աճում է լեռնային գոտիների թփուտներում, մարգագետիններում, խոտածածկ լանջերին և գետափերին։ Հանդիպում է Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Լոռու, Կոտայքի, Արմավիրի, Սյունիքի, Արարատի մարզերում և Երևանում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի վերգետնյա մասը, որը պարունակում է գլիկոզիդներ, ալկալոիդներ, ստերոլներ, եռտերպենոիդներ, ածխաջրեր, լորձային նյութեր, եթերային յուղեր, ասկորբինաթթու, միկրոտարրեր և այլն։ Ձիթապտղի յուղով պատրաստած թուրմով բուժում են հոդատապը, որքինը, ֆուրունկուկները և խոցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Երկամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոգազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Խիժաճարճատուկ կնյունանման

**Խիժաճարճատուկ կնյունանման** (), թաղաղուազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
50-100 սմ բարձրությամբ թավոտ, հիմքից ճյուղավոր ցողունով երկամյա խոտաբույս է։ Փշաձև խոզանները գտնվում են ցողունի ստորին հատվածում։ Ատամնամերձ տերևները տաշեղանման են։ Բարակ ճյուղերի վրա հերթադիր դասավորված ցողունային նստադիր տերևները նեղ-նշտարաձև են և տափակ։ Ճյուղերի գագաթներին առաջանում են դեղին, նստադիր, սակավաթիվ ծաղիկներից կազմված զամբյուղներ։ 4 մմ երկարությամբ սպիտակ փուփուլիկով, վերին մասում թեփուկներով ծածկված պտուղը ակոսավոր սերմնիկ է։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների ավազոտ հողերում, չոր քարքարոտ լանջերին, աղբավայրերում։ Տարածված է Շիրակի, Արագածոտնի, Տավուշի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Արմավիրի, Արարատի, Գեղարքունիքի մարզերում և Արցախում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են արմատները, կանաչ զանգվածը, ծաղիկներն ու կաթնահյութը։ C վիտամին պարունակող տերևները կիրառում են սննդի մեջ։ Երիտասարդ տերևներից պատրաստում են մարսողությանը նպաստող աղցաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Թաղաղուազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Թթվառվույտ եղջրավոր

**Թթվառվույտ եղջրավոր** (), թթվաշուկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Բարակ, հորիզոնական կոճղարմատով և առանցքային արմատով մեղրատու գեղազարդային երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույս է։ 5-40 սմ երկարությամբ համեմատաբար հաստ, ուղղաձիգ կամ գետնատարած ցողունները ծածկված են սպիտակ մազիկներով։ Հերթադիր, եռամսյա տերևները թավոտ են։ Տերևներից երկար ծաղկասլաքները նույնպես թավոտ են և տերևներից երկար։ Դեղին, հնգանդամ ծաղիկները կանոնավոր են, մանր, կողավոր, շագանակագույն կամ գորշ սերմերով պտուղը երկարավուն, հինգփեղկավոր տուփիկ է։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների ստվերոտ, խոնավ վայրերում, ավազային գետափերին, կավային լանջերին։ Հանդիպում է Տավուշի և Սյունիքի մարզերում։

## Նշանակություն
Բույսի վերգետնյա մասը պարունակում է մեծ քանակությամբ թրթնջուկաթթու, որն ապահովում է բույսի հաճելի թթվաշ համը։ Թթվառվույտը պարունակում է նաև այլ օրգանական թթուներ, վիտամին C, ռուտին և այլն։ Վերգետնյա մասից պատրաստում են թեյ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Երկամյա բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Թթվաշուկազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր