Փանկ

**Փանկ**, **փանկեր** (, խոսակցականում` «խուլիգան», «կալանավոր», «անպետք»), ենթամշակույթ, որը ձևավորվել է 1960-ական թվականների վերջին և 1970-ական թվականների սկզբին Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Ավստրալիայում։ Ներկայումս այն բաժանված է սթրիթ-փանկի, կրաստ-փանկի, անարխո-փանկի և պարզապես փանկի, որը միավորում է շարժման բոլոր ենթատիպերի տարրերը։

Այնպիսի խմբերը, ինչպիսիք են՝ Ramones-ը և Sex Pistols-ը, համարվում են առաջին խմբերը, որոնք նվագել են փանկ-ռոք ոճի երաժշտություն: Հայտնի ամերիկացի նկարիչ Էնդի Ուորհոլի և նրա արտադրած Velvet Underground խմբի անունը սերտորեն կապված է փանկ-ռոքի հետ. նրանց մենակատար Լու Ռիդը համարվում է ալտերնատիվ ռոքի հիմնադիրը, շարժում, որը սերտորեն կապված է փանկ ռոքի հետ:

## Ստուգաբանություն
Համատեքստից, կախված իմաստներից, կարող են լինել պարզապես «սրիկա», «չարագործ» կամ «ապականիչ», մնացած բոլոր դեպքերում՝ որպես հուզական անպարկեշտ արտահայտություն։ Փողոցային ժարգոնով այսպես էին անվանում մարմնավաճառներին։ Հենց այդ իմաստով է «փանկ» բառը հայտնվում Ուիլյամ Շեքսպիրի «Սահմանը Սահմանին» պիեսում:

## Ծագումներ և ազդեցություններ
Փանկը ծագել է 1960-ականներին, երբ The Beatles-ի և The Rolling Stones-ի ազդեցության տակ բազմաթիվ երիտասարդական խմբեր սկսեցին հայտնվել ռոքնռոլի կատարմամբ։

Համեմատաբար անմշակ և կոշտ (raw) ձայն, որը հիմնված է ընդամենը մի քանի ակորդների վրա, կարելի է գտնել դարաշրջանի դասական ստեղծագործություններում, ինչպիսին է The Kinks-ի «You Really Got Me»-ը: Իրական Փանկի հիմնդաիրը Նյու Յորքի The Ramones խումբն էր: Նրանք առաջինն էին, որ սկսեցին դասակարգել իրենց որպես փանկեր, ստեղծեցին արտաքին և երգեցողության ոճ։ 1960-ականների վերջերին ամերիկյան The Stooges խումբը սկսել է մշակել պարզունակ հնչողություն բեմում գռեհիկ պահվածքի հետ միասին։ Նրանց առաջնորդ Իգի Փոփը մերժում էր երաժշտական ​​նրբագեղությունը, գնահատում էր ռոքնռոլի անզուսպ մղումը, համերգներին  ելույթ էր ունենում իր արյան մեջ ողողված և ավարտում էր իր բեմական ցնցումները՝ «սուզվելով» հանդիսատեսների ամբոխի մեջ:

1970 թվականին Black Sabbath հարդ-ռոք խումբը գրել է "Paranoid" երգը (համանուն ալբոմում), որը երաժշտական առումով պարզվեց, որ դա տիպիկ փանկ ռոք է, նույնիսկ նախքան փանկ ռոքը անկախ ժանր դառնալը: Մտահղացումների առումով նույն ալբոմի «War Pigs» երգը դարձավ «փանկային»։

Փանկ շարժման և բիթնիկների նախորդ սերնդի միջև կապի դեր է եղել «փանկ շարժման կնքամայր» Փաթի Սմիթը։

Ամերիկացի երաժիշտ և հասարակական ակտիվիստ Էդ Սանդերսը, ով կարևոր դեր է խաղացել հակամշակույթի զարգացման մեջ, հարցազրույցներից մեկում հայտարարել է, որ փանկերը մեծացել են «լյումպեն հիպիներից»։

## Գաղափարախոսություն
Փանկերը տարբեր քաղաքական հայացքներ ունեն, բայց մեծ մասը սոցիալապես ուղղված գաղափարախոսությունների և պրոգրեսիվիզմի հետևորդներ են: Ընդհանուր տեսակետները ներառում են անձնական ազատության և լիակատար անկախության ցանկությունը (ինդիվիդուալիզմ), նոնկոնֆորմիզմը, «չվաճառվել», «ինքդ քեզ վրա հույս դնելու» սկզբունքները (DIY - Do it yourself «Ստեղծիր ինքդ») և «ուղիղ գործողությունների» սկզբունքը (direct action): Փանկերը սովորաբար հակադրվում են ավտորիտարիզմի, հայրականիզմի և իսթեբլիշմենտի ցանկացած ձևի: Փանկ քաղաքականության այլ ուղղություններն են՝ նիհիլիզմը, անարխիզմը, քաոսիզմը, սոցիալիզմը, հակաավտորիտարիզմը, հակապատեռնալիզմը, հակաէստբլիշմենտը, հակամիլիտարիզմը, պացիֆիզմը, հակակապիտալիզմը, հակասպառողականությունը, հակառասիզմը, հակասեքսիզմը, հակաազգայնականությունը, հակաֆաշիզմը, հակաէյջիզմը:

Որոշ փանկեր պահպանողական են իրենց հայացքներում կամ ապաքաղաքական։

## Ֆենզիններ
Փանկ մշակույթը զգալի քանակությամբ պոեզիա և արձակ է տվել: Նշանավոր փանկ բանաստեղծներից են Փաթի Սմիթը, Ռիչարդ Հելլը, Ջոն Քլարկը, «The Medway Poets» ասոցիացիան և Ջիմ Քերոլը, որոնց ինքնակենսագրական ստեղծագործությունները համարվում են փանկ արձակի առաջին օրինակները։

Հրապարակվել են բավականին շատ ֆենզիններ (punk-zines), որոնցից հարկ է նշել Maximum Rock-n-Roll, Punk Planet, CometBus, Flipside, Search and Destroy։ Այս հրապարակումներից առաջինը *Punk* ամսագիրն էր, որը հիմնադրվել է 1975 թվականին Լեգս ՄակՆիլի, Ջոն Հոլստրոմի և Գեդ Դանի կողմից։

Փանկի մասին բազմաթիվ գեղարվեստական ​​և ոչ գեղարվեստական ​​գրքեր են գրվել։ «Փանկ» հասկացության հետ սերտորեն կապված են նաև այնպիսի գրական ժանրեր, ինչպիսիք են կիբերփանկը, դիզելփանկը և սթիմփանկը։

## Փանկերի արտաքին տեսք
մինի|Փանկերի սանրվածք` մոհաք (mohawk)
Փանկերը առանձնանում են իրենց խայտաբղետ, էպատաժ իմիջով։
* Շատ փանկերն ներկում են իրենց մազերը վառ, անբնական գույներով, սանրում են դրանք և ամրացնում դրանք լաքով, բրիլիանտինով կամ գելով՝ ուղիղ կանգնելու համար: 1980-ականներին «մոհաք» սանրվածքը մոդայիկ դարձավ պանկերի շրջանում։ Նրանք հագնում են պատռված ջինսեր՝ խցկած ծանր կոշիկների մեջ կամ հետ ծալած ծանր կոշիկների տակ (Dr. Martens) և սպորտային կոշիկներ (Converse): Որոշ մարդիկ նախապես ներծծում են իրենց ջինսերը սպիտակեցնող լուծույթի մեջ՝ կարմրավուն բիծ ստանալու համար: Ramones խումբը սկսել է կրել սպորտային կոշիկներ, նրանք որդեգրել են այս ոճը մեքսիկացի փանկերից (նաև հայտնի են որպես «լատինոսներ»): 
* Թեք Բաճկոն բազմաթիվ գամերով, նկարներով և կրծքանշաններով, ընդունվել է որպես ատրիբուտ 1950-ականներից, երբ ռոքերների և ռոքնռոլի մոտոցիկլետային ենթամշակույթը անբաժանելի բաղադրիչներ էին: Փանկերի առաջին ալիքը ձգտում էր վերադարձնել ռոք երաժշտության միտումնավոր քաջությունն ու մղումը, որը ժամանակի ընթացքում խլվել էր երաժշտության զանգվածային առևտրայնացման պատճառով:
* Հագուստի ոճում գերակշռում է «DEAD» ոճը, այսինքն՝ «մեռյալ ոճը»։ Փանկերը գանգեր ☠️ և սիմվոլներ են օգտագործում հագուստի և աքսեսուարների վրա:
* Փանկերը նաև կրում են ռոքերի ենթամշակույթների տարբեր ատրիբուտներ՝ ձեռնաշղթաներ, թևնոցներ (հիմնականում կաշվե, ցցերով, գամերով և շղթաներով և այլն), և հաճախ դրանք իրենք են պատրաստում։ Շատ փանկեր դաջվածքներ են անում:
* Փանկերը հաճախ կրում են պատռված, քայքայված ջինսեր։ Նրանք իրենց ջինսերին շղթաներ են կապում, ինչպես նաև ջինսերի վրա կարում են տարբեր կարկատաններ, օրինակ՝ իրենց սիրելի փանկ խմբերի տարբերանշաններով և քաղաքական կարգախոսներով:

## Հարակից ենթամշակույթներ
* Մոդեր, փանկերի նախորդներն ու ժամանակակիցները։ Ազդեցություն են ունեցել փանկ ռոքի վրա։ Մոդերի երաժշտությունն է` սկան, սոուլը։
* Սթրեյթ Էդջեր, շարժում, որն առաջացել է 1980-ականների սկզբի ամերիկյան հարդքոր փանկ տեսարանից, որը բնութագրվում էր թմրանյութերի, ալկոհոլի և ծխախոտի, ինչպես նաև անառակ սեռական հարաբերությունների մերժմամբ:
* Բիթնիկներ։

## Ենթամակույթներ փանկի շրջանակներում
Փանկի ենթամշակույթները բաղկացած են տարբեր ենթախմբերից, որոնք տարբերվում են միմյանցից իրենց մոտեցումներով, երաժշտությամբ և հագուստի ոճով։ Այս խմբերից ոմանք անտագոնիստ են միմյանց նկատմամբ, և լայնածավալ անհամաձայնություններ կան ավելի մեծ ենթամշակույթների հետ:

## Փանկից առաջացած ենթամշակույթներ
Որոշ ենթամշակույթներ սկզբում սերտորեն կապված են եղել փանկ ենթամշակույթի հետ, սակայն հետագայում դարձել են առանձին։

## Հղումներ արվեստում
### Գրականությունում
* Լեգս Մաքնիլ և Ջիլլիան Մակքեյն. «Խնդրում եմ, սպանի՛ր ինձ»
* Մայքլ Տերներ. «Հարդ ռոքի զինանշան»
* Ֆրեդ և Ջուդի Վերմորել. «Sex Pistols: Իրական պատմություն»
* Կրեյգ Հարա. «Փանկ փիլիսոփայություն. ավելին, քան աղմուկը»
* Իլյա Ստոգով. «Մեղսավորներ» և «Անարխիա Ռուսաստանի Դաշնությունում»
* Դմիտրի Սպիրին. «Հիմար փանկ ռոք մտավորականների համար»
* Ջոն Քինգ. «Մարդկային փանկ»
* Հենրի Ռոլլինզ. «Երկաթ»
* Օլգա Աքսյուտինա. «Եթե ​​ես չեմ կարողանում պարել, դա իմ հեղափոխությունը չէ։! DIY փանկ/հարդքոր բեմ Ռուսաստանում»
* Ռիչարդ Հելլ. «Գնացինք»
* Ջո Մենո. «Բարձրացու ձայնը»
* Օլեգ Բոչարով. «Փանկ-հանրագիտարան»
* Կշիշտով Վարգա. «Տեկիլա»
* Անդրեիչ. «Անկյուն. Զրո տարեկան»

### Կինեմատոգրաֆիայի մեջ
* 1977 — «Տարեդարձ» (Մեծ Բրիտանիա)
* 1984 — «Արվարձան» (ԱՄՆ)
* 1986 — «Սիդ և Նենսի» (Մեծ Բրիտանիա)
* 1998 — «Պանկ Սոլթ Լեյք Սիթիից» (ԱՄՆ)
* 2001 — «Ինչ անել հրդեհի ժամանակ» (Գերմանիա)
* 2001 — «Էնգել և Ջո» (Գերմանիա)
* 2002 — «Անարխիստի խոհարարական գիրք» (ԱՄՆ)
* 2013 — «CBGB ակումբ» (ԱՄՆ)
* 2017 — «Ռումբ-քաղաք» (ԱՄՆ)

### Անիմե և մանգա
* Battle Angel անիմեում գործողությունները տեղի են ունենում մի քաղաքում, որտեղ ապրում են փանկերը և կիբորգները
* Nana  անիմեում և մանգայում պատմում է Blast փանկ ռոք խմբի մասին: Նշվում է նաև «Sex Pistols»-ի մասին, իսկ գլխավոր հերոսներից մեկը հիմնված է Սիդ Վիշեսի վրա։
* Paradise Kiss անիմեում և մանգայում գլխավոր հերոսներից մեկը փանկ ենթամշակույթի ջերմեռանդ ներկայացուցիչն է և փանկ խմբի վոկալիստը։
* Akira անիմեում այս ենթամշակույթի շատ ներկայացուցիչներ կան:
* Detroit Metal City անիմեում Պանկ խմբի վոկալիստը գլխավոր հերոսին պատկերացրել է Սիդ Վիշեսի կերպարը, ով վերադարձել է մահացածներից։
* JoJo no Kimyou na Bouken Part 5: Ougon no Kaze անիմե մանգայումկա դիրքորոշում, որը վերաբերում է Sex Pistols խմբին։

## Տես նաև
* Անարխիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Угол. Ноль лет / Андреич. — Москва: Перо, 2023. — 324 с. — ISBN 978-5-00204-802-1.
* *Крейг О’Хара*. Философия панка больше, чем шум
* *Аксютина О. А.* Панк-культура как феномен молодежной контркультуры // Современные трансформации российской культуры. — М.: Наука, 2005. — С. 564—603
* *Аксютина О. А.* Власть и контркультура в 1980-е — 1990-е годы. Панк как этика и эстетика противостояния
* *Аксютина О. А.* DIY — протест против коммерческой культуры: массовая музыка и андеграунд
* *Олег Бочаров*. Панк-энциклопедия
* 
* Маркус Г. Следы помады: Тайная история XX века / Пер. с англ. А. Умняшова под ред. В. Садовского. М.: Гилея, 2019.
* Джон Кинг — «Человеческий панк»

## Արտաքին հղումներ
* Փանկ մշակույթի մասին
*  «Карнавал безумия» // журнал Смена, 1979 — Խորհրդային մամուլում փանկի առաջին հիշատակումներից մեկը