Մինաս Վերածին

**Մինաս Վերածին** (, մկրտության անունը՝ Մինաս Գասապյան), հայ ուսուցիչ, խմբագիր, գրող և ազգային գործիչ:
## Կենսագրություն
Մինաս Վերածինը ծնվել է Պարտիզակում, 1882 թվականին: 15 տարեկանում հեղափոխական գաղափարներով դարձել է Պարտիզակի երիտասարդական շարժումների մասնակից: Թուրքական ոստիկանության հետապնդումներից նրան հեռացնելու նպատակով ծնողները պատանի Մինասին հանել են դպրոցից և ուղարկել Բուլղարիա՝ մորեղբայր Լևոն Թորոսյանի մոտ, որպեսզի Թուրքիայից հեռու շարունակի ուսումը:

Բուլղարիայում Մինասի առաջ բացվել է հեղափոխական գործունեության ավելի լայն դաշտ: Նա մոտիկ շփումներ է ունեցել Բուլդարիայի դաշնակցական գործիչների հետ: 1900-ականների սկզբին տեղափոխվել է Ժնև և «Դրոշակ» թերթի խմբագրության շրջանակներում անդամագրվել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությանը։ Լոնդոնում աշխատելու և ուսումը շարունակելու տարիներին եղել է Եվրոպայի հայ ուսանողական շարժումների մասնակից և Հայ դատի քարոզիչ։ Ծանոթացել և սերտ կապեր է հաստատել Լոնդոնի մամուլի ու քաղաքական շրջանակների հետ, որոնք օգնել են նրա հետագա քարոզչական աշխատանքներին։

1908 թվականի Օսմանյան սահմանադրության հոչակումից հետո Մինաս Վերածինը վերադարձել է ծննդավայր և ներգրավվել ուսուցչական ու կազմակերապչական աշխատանքի մեջ, եղել է Սիմոն Զավարյանի մտերիմ գործընկերը, որն այդ շրջանում եղել է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքության ազգային վարժարանների կրթական տեսուչ: Զավարյանի հորդորներով 1909 թվականին անգլիական «Լոնդոն Թայմս» թերթի թղթակցի հետ Մինաս Վերածինը ձեռնարկել է ուսումնասիրական շրջագայության դեպի Կովկաս, Հայաստան, Արևմտյան Հայաստանի տարբեր շրջաններ, Լազիստան և Սև ծովի ափի հայաշատ կենտրոններ։

Այդ ուղևորության ընթացքում հավաքած տեղեկություններից Մինաս Վերածինը հատվածներ է հրատարակել «Ֆարհատ» գրական անունով ժամանակի դաշնակցական մամուլում: Նրան օժանդակել է նաև Հարություն Շահրիկյանը և խրախուսել նրան առավել ամբողջական ուսումնասիրության ենթարկել Փոքր Ասիայի հայաշատ կենտրոնները: Մինասը կատարել է այդ աշխատանքը, շրջել է քաղաքից քաղաք, մոտիկից ծանոթացել ցրված հայության կյանքի պայմաններին, տնտեսական վիճակին, մշակութային գործունեությանը և հավաքած նյութը հրատարակել «Հայերը Նիկոմիդիայի գավառում»։

## Ուսուցչական և գրական գործունեություն
Մինասը որպես ուսուցի աշխատել է Փոքր Ասիայի հայաշատ տարբեր կենտրոնների վարժարաններում: 1915 թվականի ապրիլին, երբ Էսքիշեհիրի հայկական վարժարանի տնօրենն է եղել, ձերբակավել է և բանտարկվել։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը և գինադադարի կնքումը նա եղել բանտում, որտեղ ստացել է առողջության հետ կապված խնդիր: Թուրքերենի և անգլերենի լավ իմացության ու հաշվապահական կրթության շնորհիվ բանտային իշխանությունները նրան վստահել են գրասենյակային աշխատանք: Որպես բանտի հաշվապահ՝ նա մոտիկից հետևել է օսմանյան բանակում ծառայող հայ զինվորների դաժան ճակատագրին և հետագայում այդ ամենի մասին գրել իր հուշերում։

Երկարատև բանտային կյանքի ընթացքում Մինասը զարգացրել է իր գրական-ստեղծագործական և թարգմանչական կարողությունները։ Ազատ արձակվելուց հետո նա որոշել է ապրած արհավիրքը վերածել կենդանի վկայության՝ ընտրելով Վերածին գրական անունը։

Ցեղասպանությունից վերապրած հայությունն այդ ժամանակ կենտրոնացած է եղել Կիլիկիայում, որտեղ Մինաս Վերածինն ուղարկվել է որպես գործիչ՝ ստանձնելով «Կիլիկիա» թերթի խմբագրությունը։ Նա ընտրվել է Կիլիկիայի դաշնակցական շրջանից պատգամավոր և մասնակցել 1919 թվականին ամռանը Երևանում գումարված ՀՅԴ֊ի 9-րդ ընդհանուր ժողովին։ Ժողովից հետո կարճ ժամանակ մնացել է Երևանում՝ համագործակցելով «Յառաջ» թերթի հետ։ Սակայն կուսակցությունը նրան առավել անհրաժեշտ է համարել Կիլիկիայում, որտեղ Ֆրանսիան քաղաքական ու դիվանագիտական ծանր խաղեր էր վարում։ Վերածինի գլխավորությամբ Կիլիկիայում փորձ է արվել հռչակել է հայկական իշխանություն, սակայն ֆրանսիական իշխանություններն ամեն կերպ ձախողել են այդ նախաձեռնությունը, քանի որ Ֆրանսիան արդեն ընտրել էր քեմալականների հետ համագործակցության ուղին։

1921 թվականի հոկտեմբերին կնքվել է թուրք-ֆրանսիական համաձայնագիրը, որը հանգեցրել է Կիլիկիայի հայության երկրորդ և վերջնական արտագաղթին հայրենական հողերից։

Վերածինը տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ՝ կուսակցական հանձնարարությամբ ընդգրկվելու Բոստոնի «Հայրենիք» թերթի խմբագրական կազմում և զբաղվելու գործչական գործունեությամբ։ Այդ տարիներին «Հայրենիքի» էջերում երգիծական-քննադատական հոդվածներով հանդես է եկել «Մեղու Շնորհալի» ստորագրությամբ։ Հրատարակվել է նաև Չարլզ և Մերի Լեմի «Շեքսպիրյան ավանդապատումները», որոնց հայերեն թարգմանությունն իրականացրել էր Գոնիայի բանտում իր կալանավորման տարիներին։ Լույս է տեսել նաև առևտրական պարբերաթերթ, որտեղ ներկայացրել է առևտրի և արհեստների ոլորտում հաջողության հասած ձեռներեց հայերին։

1939 թվականի վերջին Մինաս Վերածինը տեղափոխվել է ԱՄՆ-ի արևմտյան ափ՝ որպես ՀՅԴ «Ասպարեզ» պաշտոնաթերթի խմբագիր։ Այդ պաշտոնում մնացել է մինչև իր մահը՝ 1945 թվականի մայիսի 26-ը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ՀՅ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅԱՆ 1918-1920 ԹԹ. ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՎԱՎԵՐԱԳՐԵՐԸ
*հայերը Գուպայի - եւ Մեքսիքոյի մէջ
*Հ. Յ. Դ. ՄԱՄՈՒԼԻ ՑՈՒՑԱԿ. (1890-1990)

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ