Հյուսիսային Վելեբիտ

**Հյուսիսային Վելեբիտ** ազգային պարկ Խորվաթիայում (), որը ընդգրկում է Վելեբիտ լեռների հյուսիսային հատվածի 109 կմ2 տարածքը, որը Խորվաթիայի ամենամեծ լեռնաշղթան է: Վելեբիտ լեռնաշղթայի այս հատվածի առատ բազմազանության պատճառով տարածքը 1999 թվականին արգելոցից բարձրացվել է և նույն թվականի սեպտեմբերին բացվել որպես ազգային պարկ:

Վելեբիտ լեռնաշղթայի ամբողջ տարածքը «բնության պարկ» է, որը ավելի քիչ պահպանվող կատեգորիա է: Վելեբիտում գտնվող մեկ այլ ազգային պարկ է Պակլենիցան՝ հարավային կողմում:

2017 թվականին ազգային պարկի տարածքում գտնվող հաճարենու անտառները ներառվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, որը հայտնի է որպես Կարպատների և Եվրոպայի այլ շրջանների հին և նախնադարյան հաճարենու անտառներ՝ վերջին սառցե դարաշրջանից ի վեր Եվրոպայում անտառային դինամիկայի էկոլոգիական պատմության վկայություն:

## Պարկ
Պարկի արգելոցը պաշտպանված է, և այցելուները սահմանափակված են նշանակված արահետներով: Արգելոցի ներսում գտնվում է Վիսիբաբա (Գալանտուս) բուսաբանական արգելոցը՝ Sibiraea altaiensis-ի էնդեմիկ խորվաթական ենթատեսակի առատությամբ, և Զավիժան-Բալինովաց-Վելիկա կոսա բուսաբանական արգելոցը, որը հայտնի է լեռնային բուսական աշխարհի իր ակնառու հավաքածուով: Արգելոցի ներսում գտնվում է հայտնի Վելեբիտ բուսաբանական այգին, որը հիմնադրվել է դեղագիտության պրոֆեսոր և բուսաբան Ֆրան Կուշանի կողմից 1967 թվականին:

Այգին խաչաձևված է լեռնագնացության արահետներով: Առավել հայտնին Պրեմուժիչի արահետն է, որը կոչվել է դրա կառուցող անտառապահ Անտե Պրեմուժիչի անունով, որը այն կառուցել է 1933 թվականի վերջին: Արահետն անցնում է այգու ամենագեղեցիկ և ամենահետաքրքիր մասերով: Շրջակայքում գտնվող բազմաթիվ գագաթներից բացվում են Ադրիատիկ ծովի և նրա կղզիների (Պագ, Ռաբ, Գոլի Օտոկ, Պրվիչ և Կրկ), ինչպես նաև մայրցամաքային կողմի հիանալի տեսարաններ:
մինի|ձախից|Այգու քարտեզ
Այգու մշակութային արժեքին ավելացնում են այսպես կոչված «ամառային տնակների» բազմաթիվ ավերակները: Սրանք մնացել են այն ժամանակներից, երբ Վելեբիթը բնակեցված էր հովիվներով և անասնապահներով: Ափամերձ լանջերին կան բազմաթիվ ավերված տներ, տնակներ և քարե պատեր, որոնք բոլորը տեղական բնակչության անհետացման վկայություններ են։

Զավիժան (1676 մ) գագաթը գտնվում է պարկի ներսում, որը Խորվաթիայի ամենաբարձր օդերևութաբանական կայանն է։

## Հատուկ արգելոցներ
Պարկի հատուկ արգելոցներն են Հայդուչկի կուկովի, Ռոժանսկի կուկովի, Լուկինա ջամա (աշխարհի ամենախորը քարանձավային համակարգերից մեկը), «Վիսիբաբա» բուսաբանական արգելոցը, Բորով վրհ անտառային արգելոցը, Զավիժան-Բալինովաց-Վելիկա կոսա բուսաբանական արգելոցը և հայտնի Վելեբիթի բուսաբանական այգին: Հարավային ծայրում գտնվում է Շտիրովաչայի հատուկ անտառային բուսականության արգելոցը: Հայդուչկի կուկովի և Ռոժանսկի կուկովի անունները ծագում են ժողովրդական անունից, որը տրվել է Վելեբիթի լեռների շրջակայքում բարձրացող մեծ քարե զանգվածներին: Դրանք գտնվում են պարկի կենտրոնում, բայց դրա մշտական ​​​​մաս չեն կազմում, դրանց մուտքը սահմանափակված է գիտական ​​​​հետազոտողների և կրթական այցելուների համար։

### Հայդուչկի կուկովի
Հայդուչկի կուկովին Վելեբիթի հյուսիսային մասում գտնվող Կուկովի գագաթների խմբից մեկն է: Ռոժանսկի կուկովի հետ միասին այն կազմում է մոտ 22 կմ² տարածք, որը 1969 թվականին հայտարարվել է որպես արգելոց: Այն Ռոժանսկի կուկովիից բաժանված է Սկրբինա Դրագա և Վելիկի Լուբենովաց դաշտերով։

Կուկովի խումբն ունի մոտ 40 գագաթ, որոնք գերազանցում են 1600 մ-ը: Հայդուչկի կուկովի շրջակայքն ունի բարդ ստորգետնյա ջրահեռացման համակարգ: Տեղանքը շատ ավելի վայրի է, քան Ռոժանսկի կուկովի շրջակայքում, և կան հատվածներ, որտեղ նույնիսկ այսօր մարդու ոտքը երբեք չի ոտք դրել: Լուկինա ջաման, Խորվաթիայի ամենախոր լեռնային քարանձավը և Հարավարևելյան Եվրոպայի ամենախոր քարանձավներից մեկը՝ 1392 մ խորությամբ, հայտնաբերվել է 1992 թվականին տեղացի քարանձավային սիրահար Օզրեն Լուկիչի կողմից: Լուկիչը պատերազմի ժամանակ (1991-95) որպես կամավոր միացել է լեռնային դիվիզիայի և 1992 թվականին զոհվել է դիպուկահարի կրակոցից: Լուկինա ջաման անվանակոչվել է նրա անունով:

## Ռոժանսկի կուկովներ

Առաջին «կուկը»՝ Գրոմովաչան (1675 մ), գտնվում է Զավիժանի հանրակացարանից երկուսուկես ժամվա քայլելու հեռավորության վրա: Ժայռերի կենտրոնը սկսվում է անմիջապես Ռոսիևա կոլիբայից (լեռնային խրճիթ), որը նույնպես հանրակացարանից 2.5 ժամվա քայլելու հեռավորության վրա է: Այս ժայռոտ շրջանի ամենահետաքրքիր մասը գտնվում է Ռոսիևա կոլիբայից դեպի Կրիկվենա (1641 մ) տանող արահետի վրա, որը խրճիթից կես ժամվա քայլելու հեռավորության վրա է:

Մոտ 18 կմ² տարածքում կան հիսունից ավելի քարքարոտ գագաթներ, որոնք բոլորն էլ գերազանցում են 1600 մ-ը, որոնցից որոշները ունեն աշտարակների, սրածայրերի կամ օբելիսկների տարօրինակ ձևեր։ Այստեղ հանդիպում են կարստային ապարների բոլոր երևույթները՝ անդունդներ, գլխապտույտ բարձունքներ, ճեղքեր, քարանձավներ, բնական դարպասներ և անցումներ։

Ամենահայտնի և ամենատարածված տեսարժան վայրերն են Նովոտնիև կուկը, Ռոսիլիև կուկը և Պրեմուժիչև կուկը։

1935-1936 թվականների սեզոնին Ռոժանսկի կուկովիի վրա գտնվող Ռոսիևա կուկա լեռնային խրճիթը, որը գտնվում է 1620 մետր (5310 ոտնաչափ) բարձրության վրա, այցելել է 70 այցելու։ Krajačeva kuća-ն 1580 մետր վրա Զավիզանի վրա տեսավ 110: Krajačeva kuća-ն (բաց է հունիսի 1-ից սեպտեմբերի 30-ը) այցելել է 163 այցելու, այդ թվում՝ 2 Գերմանիայի և 1 Չեխոսլովակիայի քաղաքացիներ: Երկուսն էլ եղել են ժամանակավոր Իվան Մոդրիչի ղեկավարությամբ: 1937-1938 մրցաշրջանում Rossijeva kuća-ն տեսավ 89 այցելու, այդ թվում՝ 1 Իտալիայի և 1 Ավստրիայի քաղաքացի; Krajačeva kuća-ն տեսել է 153 այցելու։ Երկուսն էլ եղել են ժամանակավոր Մոդրիչի ղեկավարությամբ:

1935-1936 թվականների սեզոնին Միրովոյի լեռնային ապաստարանը, որը գտնվում էր 1250 մետր բարձրության վրա, ընդունել է 30 այցելու: 1936-1937 թվականների սեզոնին այն ընդունել է 6 այցելու։ Գործող ապաստարանը քիչ հարմարություններ ուներ, ուստի 5 տարվա վարձակալության պայմանագիր է կնքվել Վինկո Մատիևիչի հետ, ով այդ ժամանակ տարածքի ամենահարմարավետ տան սեփականատերն էր, որպեսզի իր տունը օգտագործի որպես լեռնային խրճիթ:  1937-1938 թվականների սեզոնին, որը բաց էր ամբողջ տարվա ընթացքում՝ խնամակալ Մատիևիչի ղեկավարությամբ, նոր լեռնային խրճիթը ընդունել է 62 այցելու, այդ թվում՝ 3 գերմանացի և 1 ավստրիացի քաղաքացի։ Միրովոյի հին խրճիթը փակվել է:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2009

Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Խորվաթիայում
Կատեգորիա:1999 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II