Լուրազիդոն

**Լուրազիդոն**, ատիպիկ հակափսիխոտիկ դեղամիջոց, որը վաճառվում է *Լատուդա* () ապրանքանիշի անվան ներքո և կիրառվում է շիզոֆրենիայի, դեպրեսիվ խանգարման, ինչպես նաև երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման բուժման նպատակով: Այն վաճառվում է դեղահաբի տեսքով, որը նախատեսված է բերանացի ընդունման համար։

Նախքան բուժման սկիզբը և հաջորդ դեղաչափը, անհրաժեշտ է կատարել արյան ընդհանուր և կենսաքիմիական քննություն, բացի այդ, պետք է պարբերաբար կատարել նյարդաբանական հետազոտություններ, հատկապես, երբ միաժամանակ կիրառվում են պոտենցիալ նեյրոտոքսիկ դեղամիջոցներ։ Սրտխառնոցի կամ փսխման կանխարգելման նպատակով խորհուրդ է տրվում կիրառել հակափսխումային դեղամիջոցներ։ Հաշվի առնելով դեղորայքի կիրառման տևողությունը, ինչպես նաև դեղաչափը, հաճախ կարող են դրսևորվել կողմնակի ազդեցություններ, մասնավորապես՝ գիտակցության մթագնում, դիսպեպսիա, սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, անքնություն և սակավարյունություն: Ավելի բարձր դեղաչափերի դեպքում մեծանում է տագնապի և էքստրապիրամիդային խանգարումների (տիկ) առաջացման ռիսկը։

Հակափսիխոտիկ դեղամիջոցների երկարատև կիրառման դեպքում, բնորոշ կողմնակի ազդեցությունների թվին են դասվում՝ ուշացած դիսկինեզիա, ինչպես նաև չարորակ նեյրոլեպտիկ համախտանիշ, ինքնասպանության ռիսկի բարձրացում, անգիոեդեմա (անոթային այտուց) և արյան մեջ գլյուկոզի բարձր մակարդակ (հիպերգլիկեմիա)։ Լուրազիդոնի դեղահաբերի կիրառման դեպքում արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի բարձրացման հավանականությունը ցածր է, այդուհանդերձ լինում են դեպքեր, երբ կարող է զարգանալ հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ համախտանիշ։

Դեմենցիայով պայմանավորված փսիխոզով տարեց մարդկանց շրջանում այն կարող է մեծացնել մահվան ռիսկը։ Վերջինիս դեղաչափը որոշվում է անհատապես՝ հիմնվելով կլինիկական ազդեցության և նյարդաբանական ախտանիշների վրա: Դեղամիջոցի կիրառումը իրականցվում է միայն նեղ մասնագետի կողմից և վերջինիս հսկողության ներքո, քանի որ, երբեմն կարիք է լինում ձեռնարկել համապատասխան միջոցառումներ և միջոցներ հնարավոր բարդություններից խուսափելու համար։ Լուրազիդոնը բժշկության մեջ կիրառվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 2010 թվականին՝ շիզոֆրենիայի բուժման նպատակով։ 2013 թվականին այն հաստատվել է ԱՄՆ-ի «Սննդի և դեղերի վարչության» (FDA) կողմից երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման բուժման համար որպես մոնոթերապիա, կամ լիթիումի և վալպրոատի հետ համատեղ:

«Սննդի և դեղերի վարչության» կողմից հաստատված է, որպես բիպոլյար փսիխոզի բուժման դեղամիջոց, սակայն հաստատված չէ վերջինիս հետ կապված ախտանիշների բուժման համար: Ջեներիկ տարբերակի վաճառքը հաստատվել է 2019 թվականին, ԱՄՆ-ում և վաճառքի համար հասանելի է դարձել 2023 թվականին։ 2021 թվականին ԱՄՆ-ում, այն 193-րդ ամենից հաճախ նշանակվող դեղամիջոցն էր՝ ավելի քան *2 միլիոն դեղատոմս*։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Հակափսիխոտիկ դեղամիջոցներով բուժվելիս հիվանդի կլինիկական վիճակի բարելավումը անհրաժեշտ է ակնկալել մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթ: Այս ընթացքում անհրաժեշտ է հիվանդի ընդհանուր վիճակի համապատասխան մոնիթորինգ։ Ինքնասպանության մտքերը և փորձերը հաճախ են հանդիպում փսիխոզով տառապող հիվանդների շրջանում: Նման դեպքերը երբեմն արձանագրվել են դեղորրայքային բուժման սկզբում կամ հակափսիխոզային դեղամիջոցները փոխելու ժամանակ: Հետևաբար, հակափսիխոզային դեղորայքային բուժումը պետք է իրականացվի բժշկի խիստ հսկողության ներքո։

Պարկինսոնով հիվանդների դեպքում հակափսիխոզային դեղամիջոցներ կիրառելիս, անհրաժեշտ է զգոն լինել, քանի որ հիվանդների այս խումբն ունի հակափսիխոզային դեղամիջոցների նկատմամբ բարձր զգայունություն և Պարկինսոնի հիվանդության ախտանիշների սրման ավելի մեծ ռիսկ։ Այն պետք է օգտագործվի Պարկինսոնի հիվանդությամբ հիվանդների միայն այն դեպքերում, երբ պոտենցիալ օգուտը գերազանցում է հիվանդի համար պոտենցիալ ռիսկը։

Դոպամինային ընկալիչների անտագոնիստ հատկություններով դեղամիջոցները կարող են առաջացնել անբարենպաստ էքստրապիրամիդալ ախտանիշներ, այդ թվում՝ դիսոցատիվ խանգարումներ, դիստոնիա, դող, թքարտադրության ավելացում, ինչպես նաև կեցվածքի և քայլվածքի խանգարումներ: Շիզոֆրենիայով չափահաս հիվանդներին կատարված պլացեբո-վերահսկվող կլինիկական փորձարկումների համաձայն, լուրազիդոնի ընդունումը կապված է էքստրապիրամիդալ ախտանիշների առաջացման ավելի բարձր հաճախականության հետ։ 2020 թվականի հունիսին լուրազիդոնի կիրառումը հաստատվելէ Ճապոնիայում և առաջին հաստատումից ութ տարի անց ԱՄՆ–ում։

Ճապոնիայում այն ​​կիրառվում է երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման և շիզոֆրենիայի բուժման դեպքում։ Անյուամենայնիվ, անհրաժեշտ է հիշել, որ այն դեռևս չի կիրառվում դեմենցիայով հիվանդների շրջանում վարքային խանգարումների բուժման համար։ Հայտնի են միայն մի քանի հասանելի ատիպիկ հակափսիխոտիկ դեղամիջոցներ, որոնք դրսևորում են հակադեպրեսանտ արդյունավետությունը երկբևեռ խանգարման դեպքում (բացառությամբ՝ կարիպրազին, քվետիապին, օլանզապին և ազենապին )։ Ատիպիկ հակափսիխոտիկ դեղամիջոցների մեծ մասը հայտնի է նշանակալի հակամանիակալ ակտիվությամբ, սակայն լուրազիդոնը բացառություն է, քանի որ այն երբեք չի ուսումնասիրվել սուր մանիակալ համախտանիշի դեպքում։

Որպես հակափսիխոտիկ դոպամինային դեղամիջոց, ինչպես նաև մոնոամինային ընկալիչների ընտրողական անտագոնիստ, այն ունի բարձր խնամակցություն՝ դոպամինի (D2) և սերոտոնինի (5-HT2A և 5-HT7) ընկալիչների նկատմամբ (Ki = 0.994, 0.47 և 0.495 նՄ): Լուրազիդոնը նաև արգելափակում է (α2C և α2A) ադրեներգիկ ընկալիչները ( համապատասխանաբար 10.8 և 40.7 նՄ) և սերոտոնինային (5-HT1A) ընկալիչների մասնակի ագոնիստ՝ 6.38 նՄ: Լուրազիդոնը չի կապվում հիստամինային և մուսկարինային ընկալիչների հետ։

## Հակացուցումներ
Լուրազիդոնը հակացուցված է այն անձանց, որոնց մոտ առկա է դեղորայքի նկատմամբ գերզգայունություն կամ միաժամանակ օգտագործվում է լյարդի CYP3A4-իզոֆերմենտի հզոր ինհիբիտորներ (կետոկոնազոլ, կլարիթրոմիցին, ռիտոնավիր, լևոդրոպրոպիզին և այլն) կամ ինդուկտորներ (կարբամազեպին, արևքուրիկ սովորական, ֆենիտոին, ռիֆամպիցին և այլն)։ Հղիության ժամանակ լուրազիդոնի օգտագործման վերաբերյալ տվյալները սահմանափակ են: Առնետների վրա կատարված ուսումնասիրությունները բավարար չեն հղիության, սաղմնային զարգացման, ծննդաբերության և հետագայում երեխայի զարգացման վրա դրա ազդեցությունը գնահատելու համար: Հետևաբար, հղիության կամ կրծքով կերակրման ընթացքում, սովորաբար խորհուրդ է տրվում խուսափել հոգեմետ դեղերի կիրառումից։ (CYP3A4)-իզոֆերմենտը մասնակցում է դեղերի կենսաքայքասյման և բնական ինհիբիտորներ (օրինակ՝ թուրինջի հյութ) խոչընդոտում են վերջինիս գործառույթին, ինչը հանգեցնում է դեղամիջոցի ավելցուկին մարդու օրգանիզմում։

## Կողմնակի ազդեցություններ
[Լուրազիդոն ([Եռաչափ տարածություն|եռաչափ մոլեկուլային կառուցվածք)|աջից|frameless|345x345փքս]]
Կողմնակի ազդեցությունները, ընդհանուր առմամբ, նման են այլ հակափսիխոզային դեղամիջոցներին: Լոււրասիդոնի անվտանգությունը գնահատվել է կլինիկական փորձարկումների ժամանակ՝ շիզոֆրենիայով ախտորոշված ​​հիվանդներին 20-ից 160 մգ դեղաչափերով։ Ստորև թվարկված կողմնակի ազդեցությունները դասակարգված են նախընտրելի տերմինաբանության համաձայն և որոնց հաճախականությունները հիմնված են կլինիկական փորձարկումների տվյալների վրա և ներկայացված են ԱՀԿ-ի առաջարկություններին համապատասխան՝ շատ հաճախ (≥1/10), հաճախակի (≥1/100-ից 1/10,000-ից ։ Լուրազիդոնի մետաբոլիտների մեզի հետ արտազատումը մոտ 7-8 անգամ ցածր է միջին և ծանր երիկամային անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում։

## Պատմություն
Լուրազիդոնը առաջին անգամ սինթեզվել է 2003 թվականին, որը իր հերթին զիպրասիդոնի կառուցվածքային անալոգն է։ Լուրազիդոնը քիմիական կառուցվածքով նման է պերոսպիրոնին (զիպրասիդոնի կենսաքիմիական անալոգ), ինչպես նաև ռիսպերիդոնին, պալիպերիդոնին և իլոպերիդոնին։ Լուրազիդոնի չարաշահումը կարող է առաջացնել կախվածություն և նույնիսկ վերջինիս կամայաական նվազեցումը կամ հանկարծակի դադարեցումը կարող է առաջացնել հանման համախտանիշ: Կախվածության և հանման համախտանիշի առաջացման ռիսկը մեծանում է երկարատև օգտագործման կամ բարձր դեղաչափերի դեպքում, հետևաբար նման դեղամիջոցները ցուցված է կիրառել միայն բժշկի կողմից նշանակման դեպքում։ Դեղորայքային կախվածության ռիսկը նաև բարձրանում է ալկոհոլի չարաշահման, ինչպես նաև անձի խանգարում և վարքային խանգարում ունեցող հիվանդները։

## Հասարակություն և մշակույթ
2010 թվականի հոկտեմբերին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում լուրազիդոնը հաստատվել է որպես շիզոֆրենիայի և երկբևեռ խանգարման բուժման համար հիմնական դեղամիջոցներից մեկը։ «Սննդի և դեղերի վարչության» և «դեղերի եվրոպական գործակալության դեղազգոնության և ռիսկերի գնահատման կոմիտեն» լուրազիդոնը ճանաչել է որպես եզակի դեղամիջոց։ 2017 թվականին «Սննդի և դեղերի վարչությունը» հաստատել է 10-17 տարեկան երեխաների և դեռահասների համար, որպես երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման դեմ դեղամիջոց։

Լուրազիդոնի դեղորայքային անվտանգությունը գնահատվել է կլինիկական փորձարկումների ժամանակ՝ շիզոֆրենիայով ախտորոշված ​​հիվանդներին 20-ից 160 մգ դեղաչափերով: Հաշվի առնելով լուրազիդոնի դեղաչափերը, ինչպես նաև կիրառման ժամանակահատվածը, կարող է զարգանալ՝ ոչ ռիթմիկ շարժումներ անելու ​ցանկություն, անհանգստություն և քնկոտություն։ Այն ուսումնասիրվել է 6-12 տարեկան 49 երեխաների և 13-17 տարեկան (56) դեռահասների շրջանում: Վերջինս նշանակվել է լուրազիդոնի հիդրոքլորիդի տեսքով՝ օրական 20, 40, 80, 120 մգ (6-17 տարեկան) կամ 160 մգ (միայն 10-17 տարեկան հիվանդներ) դեղաչափերով 7 օրվա ընթացքում։  6-17 տարեկան երեխաների արյան ցուցանիշներն ընդհանուր առմամբ նման էին մեծահասակների ցուցանիշներին։

### Ապրանքանիշ
Հնդկաստանում այս դեղամիջոցը վաճառվում է տարբեր ապրանքանիշերի անվան ներքո (Atlura, Lurace, Lurafic, Luramax, Lurasid, Lurastar, Latuda, Alsiva, Emsidon, Lurakem, Luratrend, Tablura և Unisidon)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Լակտամներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների ածանցյալներ
Կատեգորիա:Կարբոնիլային կոմպլեքսներ
Կատեգորիա:Հակադեպրեսանտներ
Կատեգորիա:Հոգեմետ դեղեր
Կատեգորիա:Շիզոֆրենիա
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ ըստ տարրերի
Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա
Կատեգորիա:Ըստ օրգան-համակարգերի վրա ազդեցության դեղեր