open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մակերևութային ալիքներ

մինի
**Մակերևութային ալիքներ**, առաձգական ալիքներ, որոնք տարածվում են պինդ մարմնի ազատ մակերևույթով կամ ուրիշ միջավայրերի հետ պինդ մարմնի ունեցած սահմանով և մարում այդ սահմանից հեռանալիս, ինչպես նաև ալիքներ, որոնք առաջանում և տարածվում են հեղուկի ազատ մակերևույթով կամ երկու չխառնվող հեղուկների բաժանման մակերևույթով։

Պարզագույն և գործնականում հաճախ հանդիպող մակերևութային ալիքներ են Ռելեյի ալիքները, որոնք տարածվում են պինդ մարմնի ազատ սահմանի մոտակայքում և խորության հետ մարում։ Ռելեյի ալիքների օրինակներ են երկրաշարժերի ժամանակ Երկրի մակերևույթի վրա առաջացող ալիքները, ուլտրաձայնային մակերևութային աալիքները պինդ մարմիններում և այլն։ Մակերևութային ալիքների պատճառով հեղուկի մակերևույթի խախտված հավասարակշռությունը վերականգնող ուժերի բնույթից կախված՝ տարբերում են. մազական ալիքներ, եթե մակերևութային լարվածության ուժերն են գերակշռում, և գրավիտացիոն ալիքներ, եթե ծանրության ուժերն են գերակշռում։ Գրավիտացիոն ալիքների առաջացման պատճառներից է Լուսնի և Արեգակի ձգողությունը (մակընթացություն և տեղատվություն)։ Ծանրության ու մակերևութային լարվածության ուժերի համատեղ գործողության դեպքում ալիքները կոչվում են գրավիտացիոնմազական։ Մակերևութային լարվածության ուժերի ազդեցությունն էական է փոքր ալիքների, ծանրության ուժերինը՝ մեծ ալիքների դեպքում։ Հեղուկի մակերևույթի վրա ալիքների տարածման с արագությունը կախված է ալիքի λ երկարությունից։ Ալիքի երկարության մեծացման հետ գրավիտացիոն-մազական ալիքների տարածման արագությունը սկզբում նվազում է մինչև որոշ с4= у 4ga/p արժեքը (σ-ն մակերևութային լարվածությունն է, g-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը, p-ն՝ հեղուկի խտությունը), այնուհետև աճում։ ci արժեքին համապատասխանում է λι-2π )f a/gp երկարության ալիք։ λ»λι դեպքում տարածման արագությունն առավելապես կախված է ծանրության ուժերից, իսկ λ«λι դեպքում՝ մակերևութային լարվածության ուժերից։ Օդի և ջրի բաժանման մակերևույթի համար λι=1, 72«ι/։

Կատեգորիա:Ալիքներ
Մայքելսոնի փորձ

մինի|Մայքելսոնի փորձի կահավորումը

**Մայքելսոնի փորձ** Լույսի արագության վրա Երկրի շարժման ազդեցությունը չափելու նպատակով 1881 թվականին Մայքելսոնի կատարած փորձը։ Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը հարաբերականության հատուկ տեսության հիմքում ընկած փորձնական կարևոր Փաստերից էր։ 19-րդ դարի վերջին ֆիզիկայում ընդունված էր այն տեսակետը, թե լույսը տարածվում է ինչ-որ հատուկ միջավայրում՝ եթերում։ Անշարժ եթերի վարկածի համաձայն՝ լույսի արագությունը Երկրի նկատմամբ պետք է կախված լինի եթերում Երկրի շարժման ուղղության նկատմամբ լուսային ճառագայթի ունեցած ուղղությունից։ Փորձը կատարվել է Մայքելսոնի հավասարաբազուկ ինտերֆերոմետրով, որի բազուկներից մեկն ուղղվում էր Երկրի շարժման ուղղությամբ, իսկ մյուսը՝ դրան ուղղահայաց։ Ամբողջ սարքը 90°-ով շրջելիս՝ ճառագայթների ընթացքների տարբերությունը պետք է փոխի նշանը, որի հետևանքով և պետք է շեղվի ինտերֆերենցիոն պատկերը։ Հաշվարկը ցույց է տվել, որ այդ շեղումը՝ Δ= (2l/λ) (ν2/c2), որտեղ l-ը ինտերֆերոմետրի բազուկի երկարությունն է, λ-ն՝ կիրառված լույսի ալիքի երկարությունը, c-ն՝ լույսի արագությունը եթերում, v-ն՝ Երկրի ուղեծրային արագությունը։ Քանի որ Երկրի ուղեծրային շարժման դեպքում v/c մեծությունը 104 կարգի է, ապա սպասվող շեղումը շատ փոքր է և այդ Փորձում կազմում էր ընդամենը 0, 04։ Այսուհանդերձ, Մայքելսոնի այդ փորձը բավական էր համոզվելու համար, որ անշարժ եթերի վարկածը ճիշտ չէ։ 1885-1887 թվականներին Մայքելսոնը է. Ու. Մոռլիի հետ նոր փորձեր է կատարել սնդիկի մեջ լողացող զանգվածեղ սալի վրա տեղադրված ինտերֆերոմետրով։ Չափումները դարձյալ հաստատել են Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը։ Հետագայում Մայքելսոնի փորձը բազմիցս կրկնվել է։ 1958 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում (ԱՄՆ) մեկ անգամ ևս ցույց է տրվել անշարժ եթերի բացակայությունը։ Դասական ֆիզիկան ի վիճակի չէր բացատրելու Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը և այն համաձայնեցնելու շարժվող միջավայրերի էլեկտրադինամիկայի այլ երևույթների հետ։ Մինչդեռ հարաբերականության տեսության մեջ լույսի արագության հաստատուն լինելը հաշվարկման բոլոր իներցիալ համակարգերում ընդունվում է իբրև բազմաթիվ փորձերով հաստատված պոստուլատ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական փորձեր
Կատեգորիա:Հնացած գիտական տեսություններ
Բանահյուսություն

**Բանահյուսություն**, ժողովրդական ֆոլկլոր (անգլերեն՝ folk-lore-ժողովրդական իմաստություն, գիտելիք), այս կամ այն ժողովրդի կերտած բանավոր ստեղծագործությունների ամբողջությունը։ Բանահյուսության մեջ ժողովուրդն արտացոլել է իր պատմության առավել կարևոր դեպքերը, իր դարավոր փորձն ու իմաստությունը, ձգտումներն ու իդեալները։ Ըստ էության, բանահյուսությունը (ֆոլկլորը) ժողովրդի կյանքի և աշխարհազգացողության հայելին է։ Ժողովրդական բանահյուսության երկերն ստեղծվել և դարերով պահպանվել են բանավոր, հաղորդվել սերնդից սերունդ։ Դրանք շատ հաճախ բանասացի կողմից կատարվել, նույնիսկ ստեղծվել են ուղղակի լսարանի առջև, երբեմն երգի և նվագի ուղեկցությամբ։ Բանահյուսական ստեղծագործությունները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել, զարգացվել և հարստացվել են բազմաթիվ անանուն հեղինակների կողմից։ Այդ է պատճառը, որ բանահյուսական երկերը սովորաբար մի շարք տարբերակներ են ունենում։ Ժողովրդական բանահյուսության տեսակները բազմազան են՝ առակ, հեքիաթ, հանելուկ, ասացվածք, առասպել, ավանդավեպ, ասք, ավանդություն, վիպերգություն (էպոս), աշխատանքային, սիրո երգեր և այլն։ Այս ժանրերից յուրաքանչյուրն ունեցել է բովանդակության, կառուցվածքի, պատկերավորության կայուն յուրահատկություն։ Բացի այդ՝ յուրաքանչյուր ազգի բանահյուսության մեջ եղել են ուրույն ժանրային ձևեր, օրինակ՝ ռուսական բիլինան, չաստուշկան, ուկրաինական դուման և այլն։ Հայ հին բանահյուսության մեջ եղել են բազմազան տեսակներ՝ զրույց, առասպել, ավանդավեպ, վիպասանք և այլն։ Բանահյուսության շատ թեմաներ, սյուժեներ ու կերպարներ մշակվել և ընդհանրացվել են տարբեր գրողների կողմից։ Բավական է նշել միայն Հովհ. Թումանյանի և Ավ. Իսահակյանի բալլադները, հեքիաթներն ու պոեմները, որոնք ստեղծվել են ժողովրդական աղբյուրների հիման վրա։

## Աղբյուրներ
* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, «Գրականագիտական բառարան», 1980, էջ 44

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Հրազդան (թերթ, Հրազդան)

**«Հրազդան»**, խորհրդային շրջանի երկօրյա թերթ։ Հանդիսացել է ՀԿԿ Հրազդանի շրջանային կոմիտեի և ժողովրդական դեպուտատների շրջանային և քաղաքային խորհրդային օրգանը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1965 թվականին, Հրազդան քաղաքում։

Լուսաբանել է կոմկուսի և կառավարության որոշումները, շրջանի և քաղաքի արտադրական ձեռնարկությունների աշխատանքային առօրյան, ներկայացրել այպսես կոչված՝ արտադրության առաջավորներին, վերհանել «տեղ գտած թերությունները»։ Փորձել է արձանագրել շրջանի գյուղատնտեսության աշխատողների հաջողությունները, ծանոթացնել առաջավոր համարվող տնտեսությունների փորձին, անդրադարձել է աշխատավորության կենցաղի, բուժսպասարկման, հանգստի հարցերին։

Տպագրել է գրական-գեղարվեստական գործեր, գիտական, մարզական և մշակութային տեղեկություններ, ընթերցողների նամակներ։ ՏԱՍՍ-ի և Արմենպրեսի նյութերով ծանոթացրել է միջազգային քաղաքական իրադարձություններին (խորհրդային գաղափարախոսության սահմաններում), միութենական և հանրապետական նորություններին։

Հաջորդել է «Լենինի դրոշով» (1932-1941, 1946-1962), «Լենինյան դրոշով» (1962-1965, միացյալ), թերթերին։

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Իվան Մայսկի

[մինի|[Ֆինլանդիայի և Խորհրդային Միության միջև չհարձակվելու մասին պայմանագրի ստորագրում։ 1932 թ. հունվարի 21: Ձախից` Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարար Աառնո Յուրյո-Կոսկինենն է, աջից` Ֆինլանդիայում ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչ Իվան Մայսկին]]
**Իվան Միխայիլի Մայսկի** (), խորհրդային դիվանագետ, ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպան, պատմաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1946), ԽՄԿԿ անդամ (1921)։

1902 թվականից ընդգրկվել է հեղափոխական շարժման մեջ, 1903 թվականին հարել է մենշևիկներին (որոնցից հրաժարվել է 1918 թվականին)։ 1908 թվականից տարագրվել է։ 1912 թվականին ավարտել է Մյունխենի համալսարանը։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Ռուսաստան։ 1922 թվականից անցել է դիվանագիտական աշխատանքի։

1929-1932 թվականներին՝ լիազոր ներկայացուցիչ Ֆինլանդիայում, 1932-1943 թվականներին՝ ԽՍՀՄ դեսպան Մեծ Բրիտանիայում։ 1943-1946 թվականներին՝ ԽՍՀՄ արտգործժողկոմի տեղակալ։ Մասնակցել է Ղրիմի (1945), Պոտսդամի (1945) կոնֆերանսներին։ 1935-1937 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ, 1941-1947 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու։ 1946 թվականից զբաղվել է գիտական և գիտամանկավարժական աշխատանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեսպաններ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դեսպաններ
Հիդրոքիմիա

**Հիդրոքիմիա**, քիմիա, գիտություն բնական ջրերի քիմիական բաղադրության և շրջապատող միջավայրում ընթացող քիմիական, ֆիզիկական ու կենսաբանական պրոցեսների պատճառով դրանց փոփոխության օրինաչափությունների մասին։ Հիդրոքիմիա երկրաքիմիայի և ջրաբանության մասն է։ Զբաղվում է ծովի, մակերևութային և ստորգետնյա ջրերի քիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմամբ։ Սերտորեն առնչվում է քարագիտության, հանքաբանության, հողագիտության, ջրաերկրաբանության, ջրակենսաբանության ու հարակից այլ գիտությունների հետ և նպաստում դրանց զարգացմանը։ Բնական ջրի քիմիական բաղադրության իմացությունն անհրաժեշտ Է ջրամատակարարման, ոռոգման, ձկնատնտեսության, ինչպես նաև շինանյութերի (բետոն, մետաղներ) կոռոզիայի գնահատման, հանքային ջրերի բնութագրման, օգտակար հանածոների (նավթ, ռադիոակտիվ նյութեր և այլն) հայտնաբերման համար։

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Էկոլոգիական քիմիա
Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Կատեգորիա:Ջուր
Թոմ Յորք

**Թոմաս Էդվարդ Յորք** (, ), անգլիացի ռոք-երաժիշտ, Radiohead խմբի կիթառիստ և վոկալիստ։ Որպես երգիչ, Յորքին ճանաչում են շնորհիվ իր բնորոշ ձայնի, վիբրատոյի, հաճախակի ֆալցետի անցումներով, բարձր նոտաներով երգելու կարողության։

Խմբում նա նվագում է կիթառի և ստեղնաշարայինների վրա։ Կարողանում է նվագել նաև հարվածային գործիքներ և բաս-կիթառ (օրինակ՝ «Kid A» և «Amnesiac» ալբոմների ձայնագրման ժամանակ)։ Այժմ ապրում է Օքսֆորդում՝ կնոջ՝ Ռեյչել Օուենի և երեխաների՝ Նոաի (2001) ու Ագնեսի (2004) հետ։

## Կենսագրություն
Թոմ Յորքը ծնվել է Վելինգբորոյում, Մեծ Բրիտանիա։ Նա ուներ ակնախնձորի ի ծնե հիվանդություն՝ մինչև 6 տարեկանը ձախ աչքը պարալիզացված էր։ Դեռ երեխա ժամանակ նա հինգ վիրաբուժական վիրահատություն է տարել, ընդ որում վերջինն այնքան անհաջող էր, որ ձախ աչքը գրեթե կուրանում է, իսկ կոպը փոքր-ինչ վերև է ձգվում։ Գրեթե մեկ տարի սև վիրակապ կրելուց հետո Թոմը սկսում է աղոտ տեսնել ձախ աչքով։ Հոր մասնագիտությունը՝ քիմիական արդյունաբերության համար կիրառվող սարքավորումների վաճառք, անընդհատ տեղափոխություններ էր պահանջում։ Թոմը հաճախ էր փոխում դպրոցը, նրա համար դժվար էր ընկերներ գտնելը, համադասարանցիները զայրացնում էին նրան աչքի պրոբլեմի պատճառով, և նրա մանկության մեծ մասը մենակության մեջ է անցել։

Երբ լրացավ նրա 7 տարեկանը (այդ ժամանակ ընտանիքն ապրում էր Օքսֆորդում), նա նվեր ստացավ իր առաջին կիթառը։ Կիթառային ելույթներց նրան ոգեշնչում էր Queen խմբի կիթառիստ Բրայան Մեյը (Brian May)։ Առաջին ավարտուն երգը, որը ծնվել է նրա ֆանտազիայով, կոչվում էր «Mushroom Cloud» և նկարագրում էր միջուկային պայթյունը։ 10 տարեկանում Թոմ Յորքը՝ արդեն տղաների մասնավոր դպրոցի աշակերտ, միացավ իր կյանքի առաջին ռոք-խմբին։ Դպրոցը Թոմի կյանքում աներևակայելի մեծ դեր է խաղացել. հենց այդտեղ է նա գտել Radiohead խմբում իր ապագա կոլեգաներին՝ Էդ Օ'Բրայենին (Ed O’Brien), Ֆիկ Սելուեյին (Phil Selway), Քոլին Գրինվուդին (Colin Greenwood) և նրա կրտսեր եղբայր Ջոննի Գրինվուդին (Jonny Greenwood):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Eraser: Թոմ Յորկի սոլո ալբոմի պաշտոնական կայքը
* www.radiohead.com Խմբի պաշտոնական կայքը
* Talk in Maths: A Not Even Remotely Official RADIOHEAD FAQ 
* Մեջբերումների հավաքածում
* www.greenplastic.com Երկրպագուների կայք
* www.ateaseweb.com Խմբի երկրպագուների կայք
* andrewkendall.com Թոմ Յորքի լուսանկարներից 

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բուսակերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Վահան Ռումելյան

**Վահան Մելքոնի Ռումելյան** (1963, փետրվարի 2, Երևան), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցում, 1980-1986 թթ.՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1987 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական գեղարվեստի ինստիտուտ, 1988 թվականին սովորել է Ֆրանսիայում, այնուհետև 1991 թվականին շրջագայել է Մեծ Բրիտանիայում և Ֆրանսիայում։

## Ցուցահանդեսներ
*1999 «ԱՐՏՈՒԵԼ» Ժամանակակից արվեստի միջազգային կենտրոն
*2001 «ԵՎՐՈ ԱՐՏ», Ժամանակակից արվեստի ներկայացուցիչների միջազգային կենտրոն V, Բարսելոն, Իսպանիա
*2004 «Դեպի Նեոաբստրակցիոնիզմ» Ա պատկերասրահ, Մոսկվա, Ռուսաստան
*2004 WCAF ցուցադրություն, Հիլթոնի խորհրդակենտրոն, Լաս Վեգաս, ԱՄՆ
*2005 Վերածննդի շրջանի արվեստի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա, Իտալիա
*2006 ԱրտԷքսպո միջազգային ցուցահանդես, Նյու Յորք, ԱՄՆ
*2007 ԱրտԷքսպո միջազգային ցուցահանդես, Նյու Յորք, ԱՄՆ
*2007 Դասական արվեստի ցուցահանդես, Բուենոս Այրես, Արգենտինա
*2007 «Հինգ հայ նկարիչներ» ցուցահանդես, Ֆրանսիա
*2007 ցուցահանդես Լյուքսեմբուրգյան այգիներում, Փարիզ, Ֆրանսիա
*2008 Կասել Սան Անջելո, Հռոմ, Իտալիա 
*2009 Միջազգային ԱրտԷքսպո, Չինաստան

## Մեջբերումներ Վահան Ռումելյանից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վահան Ռումելյան 

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մամուլ (չափման միավոր)

**Մամուլ**, չափի միավոր հրատարակչական գործում և պոլիգրաֆիայում։ 
*Հեղինակային մամուլը գրական ստեղծագործության ծավալի չափման միավոր է և հավասար է 40 հազար տպագրական նիշի (տառ, կետադրական նշաններ, թիվ, ինչպես նաև բառերի միջակա բացատներ) կամ բանաստեղծական նյութի 700 տողի կամ 3 հազար սմ2 տպված գրաֆիկական նյութի (պատկերազարդում, քարտեզ և այլն)։ 
*Թղթային մամուլը հրատարակության թղթի քանակի հաշվառքի միավոր է։
*Տպագրական մամուլը հրատարակության բնական ծավալի չափի միավոր է։ Տպագրական Մամուլի պայմանական միավոր է համարվում 60×90 սմ չափսի թուղթը։ Տպագրական Մամուլը կոչվում է նաև ֆիզիկական Մամուլ (70×90, 70×108, 84×108 սմ)։ 
*Հաշվա-հրատարակչական մամուլը տպագրական հրատարակության ծավալի հաշվառքի միավոր է և կազմում է 40 հազար նիշ կամ 700 բանաստեղծական տող կամ 3 հազար սմ2 գրաֆիկական նյութ։ Տպագրված ստեղծագործության ծավալը հաշվվում է հաշվա-հրատարակչական Մամուլով, որն ընդգրկում է գրական աշխատության իսկական ծավալը հեղինակային Մամուլով, բոլոր այլ կարգի տեքստային ու գրաֆիկական նյութերի ծավալը (խմբագրական առաջաբան, էջատիտղոս, էջահամար և այլն), որոնք տեղավորված են հրատարակությունում։ Հաշվա-հրատարակչական Մամուլը կիրառվում է հրատարակչական պլանավորման և հաշվարկի, խմբագիրների, տեխնիկական խմբագիրների, սրբագրիչների աշխատանքի չափը որոշելու համար։

Կատեգորիա:Մամուլ
Հարվածայնություն

մինի|«Կոմունիստական աշխատանքի հարվածային» շքանշան
**Հարվածայնություն**, **հարվածային շարժում**, **ուդառնիկություն** (), աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման, աշխատանքում բարձր տեմպեր ապահովելու համար աշխատողների սոցիալիստական մրցության առաջին և առավել զանգվածային ձևերից Խորհրդային Միությունում, ինչպես նաև սոցիալիստական ճամբարում և այլ կոմունիստական երկրներում։

Սկզբնավորվել Է 20-ական թվականների կեսերին, երբ Մոսկվայի, Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ), Ուրալի, Դոնբասի արդյունաբերական ձեռնարկությունների առաջավոր համարվող բանվորները կազմակերպեցին հարվածային խմբեր, ապա բրիգադներ։ Հարվածայնությյան գլխավոր հատկանիշն էր համարվում արտադրական նորմաների գերակատարումը։

ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի 1930 թվականի ապրիլի 28-ի որոշման մեջ հարվածային շարժման հիմնական նպատակ համարվեց նաև «արտադրության ամբողջ պրոցեսի համակողմանի բարելավումը, աշխատանքի լավագույն կազմակերպումը, արտադրության և կառավարման ռացիոնալացումը, գյուտարարության զարգացումն ու արտադրության կուլտուրայի արմատավորումը»։

Հետագայում հարվածայնությունը ծավալվեց և ձարգացավ նոր ձևերով՝ հանդիպական արտֆինպլանների ընդունում, իզոտովյան, ստախանովյան շարժում (հանքափոր Ալեքսեյ Ստախանովի անվամբ), տնտհաշվարկային բրիգադներ, երկհարյուրականներ, հազարականներ և այլն։ 1950-ական թվականներին, երբ առաջացավ աշխատանքի նկատմամբ «կոմունիստական վերաբերմունքի» շարժումը, հարվածայնությունը ծավալվեց առավել մեծ չափերով։ Տվյալ ոլորտում հաջողություններ գրանցած անձանց տրվում էր «Կոմունիստական աշխատանքի հարվածային» (*Ударник коммунистического труда*) պատվավոր կոչումը։ Հարվածայինները միշտ չէր, որ ԽՍՀՄ քաղաքացիներ էին։ Մի առիթով, հարվածայինի կոչման է արժանացել բրիտանուհի կոմունիստ Ջեսսի Իդենը, ով աշխատում էր Ստալինի անվան ավտոմոբիլային գործարանում (հետագայում՝ ԶԻԼ)։

Հարվածային աշխատուժի խթանման գաղափարախոսությունն այն էր, որ սոցիալիստական մրցության միջոցով աշխատավորներն օրինակ կվերցնեին առաջապահներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Կատեգորիա:Խորհրդային դարձվածքներ
Մամուլի գործակալություն

250px|մինի|«Ռոյթերս» գործակալության նյուզռումը (Բոն, Գերմանիա, 1988թ․)

**Մամուլի գործակալություն**, **նորությունների գործակալություն**, **լրատվական գործակալություն**, կազմակերպություն, որը լուրերի ռեպորտաժներ է հավաքում և տրամադրում բաժանորդագրվող լրատվական կազմակերպություններին, ինչպիսիք են թերթերը, ամսագրերը, ռադիոյի և հեռուստատեսության հեռարձակողները

Մամուլի գործակալության ծագումը կապվում է պարբերական հրատարակությունների զարգացման հետ։ 1835 թվականին Շ.Հավասը (Ֆրանսիա) ստեղծեց թերթերին ինֆորմացիա մատակարարող «Հավաս» գործակալությունը։ Նույն գործակալության լոնդոնյան աշխատակից Պ. Ռեյտերը 1851 թվին կազմակերպեց մինչև այժմ գործող «Ռոյթերսը», իսկ Բեռլինի աշխատակից Բ.Վոլֆը՝ «Վոլֆի հեռագրական բյուրոն»։

Չնայած ամբողջ աշխարհում կան բազմաթիվ լրատվական գործակալություններ, համաշխարհային մակարդակով մեծ քառյակ են կազմում «Ֆրանսպրեսը» (*Agence France-Presse*), «Ասոշիեդ պրեսը» (*Associated Press*), «Ռոյթերսը» (*Reuters*) և «Յունայթեդ պրես ինթերնեյշնըլը» (*United Press International*), որոնք ամենամեծ թվով գրասենյակներն ունեն աշխարհի մի շարք երկրներում և տեղեկատվություն են մատուցում բոլոր ոլորտներում։

Կատեգորիա:Մամուլ
Ենթամնա

**Ենթամնա**, հայերենի կետադրական բացահայտության նշաններից, որն օգտագործվում է բառը տողադարձի ենթարկելու ժամանակ կամ այն վանկատելու համար, դրվում է բառի անջատված հատվածների միջև, օրինակ՝ դա֊սա֊գիրք, պա֊հա֊րան։

## Պատմություն
Ենթամնան քերականների և հայկական հին ձեռագրերում գործածվել է 12-րդ դարից որպես առոգանության նշան (‿ կամ — ձևով)։ Մյուս կողմից ենթամնան հնում գործածվում էր իբրև «անհոդակապ բարդ բառերի բաղադրիչները միմյանց միացնող գծիկ», որը դրվում էր տողի մեջ, ցանկացած նման բառերի ներքևում, իսկ այժմ այն հիմնականում կիրառվում է իբրև տողադարձի նշան և դրվում է տողի վերջում։ Անվանման տարբերակներն են՝ *կիսենթամնա, ենթամայն, ենթամնա, ներքսագրական, տողադարձի նշան*։ *Ենթամայն* տերմինն առաջացել Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականական արվեստ» աշխատության մեկնությունից արված *ύμεν*-ի պատճենումից, այն է՝  «ենթ-, տակը» և  «մի, մեկ», սակայն հունարենից տարբեր տեսք ունի։

## Յունիկոդում
Ենթամնան համակարգչային Յունիկոդ ստանդարտում ներկայացվում է U+058A նիշով։

## Տես նաև
* Միության գծիկ
* Անջատման գիծ

## Արտաքին հղումներ
*Հայերեն ենթամնան յունիկոդում
*Յունիկոդի հայերենի նիշերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Հենրիկ Մամյան

**Հենրիկ Արամի Մամյան** (), հայ նկարիչ, ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (2010)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1959 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960-1964 թթ. դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, 1963 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, պրոֆեսոր` 1990 թվականից, 1991 թվականից` ԵՊՃՇԻ-ում, ամբիոնի վարիչ 1991 թվականից
Հենրիկ Մամյանի աշխատանքները ցուցադրվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Վախճանվել է 2014 թ. հուլիսի 17-ին։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Աշխատել է գրքային գրաֆիկայի, մոնումենտալ և հաստոցային գեղանկարչության ասպարեզներում։ Ձևավորել է մոտ 90 գիրք։
*Վահագն Դավթյանի «Ասք սիրո և սրի», 1968, լինոփորագրություն
*Եղիշե Չարենցի «Ամբոխները խելագարված», 1968-1977, ցինկոգրաֆիա
*Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», 1969-1974, ցինկոգրաֆիա
*Դանիել Վարուժանի «Հարճը» (1979, ցինկոգրաֆիա, 1979-ին Մոսկվայում կայացած գրքի համամիութենական ցուցահանդեսում արժանացել է դիպլոմի)
*Ավետիք Իսահակյանի «Աբու-լալա Մահարի», 1987, օֆորտ, աքվատինտա
*Ռ. Գարանյանի «Հոգու հրկիզումները», 1996, տուշ
*Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ», 1987-2005
*Միխայիլ Լերմոնտովի «Մծիրին»
*Գևորգ Էմինի «Հավերժի ճամփորդը»
*Ղազարոս Աղայանի «Անահիտը»
*«Գիրք Դավիթ Սաղմոսացի», 2003-2004

Հաստոցային գրաֆիկական գործեր՝
*«Ձմեռ», 1981
*«Լուսին», 1983
*«Հայ ժողովրդի պատմությունից» նկարաշարը 1996

Հեղինակ է նաև բազմաթիվ մատենանիշների, մոնումենտալ երփնագիր աշխատանքների։ 1965-ին նկարիչ Հովհաննես Մինասյանի հեղինակային համագործակցությամբ ստեղծել են Օշականի Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու որմնանկարները, Գրիգոր Խանջյանի «Վարդանանք» եռանկարի 3-րդ մասի որմնանկարները (2000-2002, Երևան, Կասկադ)։

Կոմիտասի 100-ամյակին Բեյրութում կազմակերպված մրցույթում «Կոմիտաս» եռանկարն արժանացել է 2-րդ մրցանակի։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Մոսկվայում, Բաքվում (1975), Կիրովականում (1980), Լենինականում, Երևանում (1981, 1985, 2004), Վարշավայում (1984), Բելգրադում (1991)։

## Մեջբերումներ Հենրիկ Մամյանից

## Կոչումներ
*ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)
*Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ (2010)։

## Արտաքին հղումներ
*Հենրիկ Մամյան 
*Հենրիկ Մամյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 17 մահեր
Դավիթ Սամվելյան

**Դավիթ Սամվելի Սամվելյան** (), հայ աստվածաբան, գրող, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Դավիթ Սամվելյանը ծնվել է 1983 թվականի հուլիսի 16-ին Երևանում։ 1990-2000 թվականներին սովորել է թիվ 181 դպրոցում։ 2000-2004 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետի բակալավրիատում։ 2004-2006 թվականներին սովորել է նույն ֆակուլտետի մագիստրատուրայում, ստանալով կրոնագետ-եկեղեցաբանի մագիստրոսի կոչում։ 2006-2008 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։

2005 թվականի դեկտեմբերի 3-ին «Եկեղեցին որպես մշակույթի պահպանման ու զարգացման օջախ» թեմայով ներկայացրել է զեկույց Օշականում կազմակերպված «Եկեղեցի, Պետություն, Երիտասարդություն» գիտաժողովի ընթացքում։ 2016 թվականի հունիսի 20-ին «Աստղագիտություն և Պոեզիա» թեմայով կարդացել է հատուկ զեկույց ԳԱԱ «Մշակութային Աստղագիտություն» գիտաժողովի ընթացքում։ 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ից հանդիսանում է Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են «Նորք», «Կայարան», «Գարուն» գրական ամսագրերում և առանձին էսսեներ ու պատմվածքներ էլ էլեկտրոնային պարբերականներից «Գրանիշ», «Անդին», «Գրքամոլ» և այլ կայքերում։

Գրում է մարդկային հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհի, ապրումների, հույզերի ու զգացմունքների, ներքին մղումների ու պայքարի մասին։ Ստեղծագործությունների կիզակետում մարդն է։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 2005-2006 թվականներին Արարատյան թեմի երիտասարդաց շարժում, խորհրդական, գանձապահ
* 2005-2006 թվականներին Ազգային առաջնորդության ինստիտուտ. Սաղմոսավան գյուղի դպրոցում կիրակնօրյա դպրոցի և միջոցառումների կազմակերպիչ
* 2008-2009 թվականներին Քրիստոնեական դաստիարակության կենտրոնի փոխտնօրեն, տարածքային պատասխանատու
* 2009-2012 թվականներին Սևանի Վազգենյան հոգևոր Ճեմարանի վերակացու
* 2013 թվականից M.E.P.H. Engineering LTD, անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքների կազմակերպիչ և վերահսկող
* 2017-2018 թվականներին Բուկինիստ գրախանութների ցանց, գրքի խորհրդատու
* 2019 թվականից «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչություն, վաճառքի և մարքեթինգի բաժնի գլխավոր մասնագետ
* 2022 թվականից «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր

### Թարգմանություններ
* Գասպարյան Ա., Կովկասի Արքան, Երևան, Էդիթ Պրինտ, 368 էջ
*Օհանջ Կ., Արամյանց. Էդիթ Պրինտ, 160+16 էջ
*Հ․ Ք․ Անդերսեն, Հեքիաթներ,Էդիթ պրինտ, 112 էջ

## Հրատարակություններ
* ԵՊՀ պարբերականում «Լուսե Երազ» բանաստեղծություն, 2004
* «Լուսե Երազ» բանաստեղծությունների ժողովածու, 2010
* «Նա և Նրա» արձակ բանաստեղծությունների և նովելների ժողովածու, 2014
* «Արտագաղթած կարոտ» արձակ բանաստեղծությունների, էսսեների և պատմվածքների ժողովածու, 2016, 2019
* «Ռոդենի ձմեռը», 2017, 2019
*«հակաՔԱՂԱՔական», 2019,
*«Զգուշացեք, դռները չեն փակվում», 2020,
*«Հայելապատում»
*«Չորրորդ փողոց» պատմվածքների և էսսեների ժողովածու, 2022
*«Ունայնություն ըստ սերերի» բանաստղծությունների և էսսեների ժողովածու, 2023
*«Մոռացված երկրի զանգերը» վեպ, 2024

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Դավիթ Սամվելյանը Կայարան գրականում
* «Հայրենիքը չեմ կարող կաղապարի մեջ դնել»
* «Նա և Նրա». հարցազրույց աստվածաբան, գրող Դավիթ Սամվելյանի հետ 
* Մի շտապեք մարդկանց ասել «հաջողություն», ասեք`«ցտեսություն»… 
* Անվերադարձ արտագաղթած կարոտներ. Դավիթ Սամվելյանի նոր ժողովածուն կներկայացվի ընթերցողներին

Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Մամխասալորենի

**Մամխասալորենի** (լատ․՝ Prunus insititia), վարդազգիների ընտանիքի սալորենու ցեղի բույս։ Երկարակյաց է, ապրում է 40-50 տարի։ Բերքատու է դառնում տնկումից 3-4 տարի հետո։ Ծառերն ունեն 5-6 մ բարձրություն, սաղարթը՝ լայն-կլորավուն, երբեմն՝ լայն բրգաձև, բնի կեղևը՝ անհարթ, ճյուղերը՝ առանց փշերի։ Ծաղիկները երկսեռ են, մանր, սպիտակավուն, ինքնափոշոտվող (հակված է նաև խաչաձև փոշոտման)։ Պտուղները մանր են կամ միջին մեծության (15-30 գ), օվալաձև, մաշկը՝ սև մանուշակագույն երանգի՝ պատված բաց կապտավուն մոմաշերտով։ Պտղամիսը՝ կանաչ դեղնավուն, հյութալի, քաղցրաթթվաշ համի։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (մուրաբա, պովիդլո, չիր և այլն)։ Մեկ ծառից ստացվում է 40-50 կգ բերք։ Բազմանում է սերմերով, պատվաստներով և մացառներով։ Ցրտադիմացկուն է, կայուն հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ։ Մշակվում է Եվրոպայում, Հայաստանում՝ Սյունիքի, Վայոց ձորի, Լոռու և Տավուշի մարզերում։ 	

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Մամլում

մինի
մինի
**Մամլում**, ճնշման միջոցով նյութերի մշակման պրոցես, որի հետևանքով տեղի է ունենում նյութի խտացում, ձևի փոփոխություն, հեղուկ և պինդ ֆազերի անջատում, մեխանիկական և այլ հատկությունների փոփոխություն։ Սովորաբար կատարվում է մամլիչներով։ Մամլումով ստանում են նախապատրաստուկներ և շինվածքներ մետաղներից, պոլիմերային նյութերից, փայտանյութից և այլն։ Մամլում կիրառում են նաև ծավալային փխրուն նյութերի (բամբակ, մանվածք, խոտ) փաթեթավորման և երկրորդային հումքի (տաշեղ, աղբ, մնացուկներ) վերամշակման համար։ «Մամլում» տերմինը չի վերաբերում մամլիչների վրա կատարվող կռման և դրոշմման պրոցեսներին։ Մետաղների Մամլման հետևանքով ստացվում են կիսաֆաբրիկատներ և շինվածքներ՝ ձողերի, խողով սկների, բարակապատ բաժակների և կափույրների տեսքով։ Պրոցեսի ընթացքում փակ խոռոչում գտնվող նյութը արտասեղմվում է մամլամայրի անցքի միջով։ Ձողիկների և խողովակների Մամլումը հիմնականում կատարվում է հորիզոնական մամլիչներով, իսկ ձևավոր շինվածքներինը՝ ուղղաձիգ շուռտվիկային մամլիչներով։ Պոլիմերային նյութերի Մամլում իրականացվում է մամլիչների վրա տեղադրված մամլակաղապարներում։ Ըստ Մամլման պրոցեսի ջերմաստիճանի տարբերում են տաք և սառը Մամլում։ Խոտի Մամլման հետևանքով ցրուն խոտից մեխանիկական խտացման եղանակով ստացվում են տարբեր չափսերի և խտության կապոցներ։ Մամլված խոտի ծավալը 5-8 անգամ փոքր է ցրուն խոտի ծավալից։ Կապոցներում ավելի լավ են պահպանվում բույսի հեշտ փշրվող և առավել նուրբ ու արժեքավոր մասերը։ 

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Հայց

**Հայց** խախտված, վիճելի իրավունքը կամ օրենքով ապահովվող շահը պաշտպանելու համար դատարանին, իրավարարության կամ միջնորդ դատարանին ներկայացված դիմում։ Քաղաքացիական, աշխատանքային, ընտանեկան և իրավունքի որոշ այլ ճյուղերում հայցը նյութական պահանջ է՝ ուղղված պարտավորության մյուս կողմին (օրինակ, քաղաքացիական իրավունքում սեփականատիրոջ հայցը՝ ընդդեմ գույքն ապօրինի տիրապետողի), քաղաքացիական դատավարությունում՝ խախտված կամ վիճարկվող իրավունքի պահանջ։

Հայցի ընդունումն ու քննարկումը դատարանում կատարվում է օրենքով նախատեսված կարգով։ Հայցվորն իրավասու է փոխել հայցի հիմքը կամ առարկան, հայցապահանջի չափը, հրաժարվել հայցից և այլն։

Կատեգորիա:Հայցեր
Հեռուստատեսային աշտարակ

մինի|Երևանի հեռուստատեսային աշտարակը
**Հեռուստատեսային աշտարակ**, պատվանդան, որի գագաթին տեղակայվում են հեռուստատեսային հաղորդիչ կայանի անտենաները։ Հեռուստատեսային աշտարակի բարձրությունը որոշվում է ըստ հեռուստատեսային կայանի գործողության շառավղի և հաղորդիչ հեռուստատեսային անտենաների քանակի ու չափերի։ Հեռուստատեսային աշտարակի վրա տեղադրվում են նաև գերկարճալիք ռադիոհաղորդումների, ինչպես և ռադիոռելեային ու ռադիոհեռախոսային կապի անտենաներ։ Հեռուստատեսային աշտարակի նախօրինակ կարելի է համարել Փարիզի Էյֆելյան աշտարակը (1889)՝ շուրջ 300 մ բարձրությամբ և Մոսկվայի ռադիոաշտարակը (1921, նախագծել է Վ. Գ. Շուխովը)՝ 148 մ բարձրությամբ, որոնք 30-ական թթ., երբ սկսեց զարգանալ հեռուստատեսությունը, վերածվեցին հեռուստատեսային աշտարակի։ Աշխարհի ամենաբարձր հեռուստատեսային աշտարակ են Մոսկվայի Օստանկինոյի երկաթբետոնե աշտարակը՝ 533 մ բարձրությամբ (1967, անտենայի բարձրությունն ավելացնելուց հետո՝ 536 մ) և Տորոնտոյի (Կանադա) երկաթբետոնե հեռուստատեսային աշտարակ, որն ունի 550 մ բարձրություն։ Երևանի հին հեռուստատեսային աշտարակը (1956) տիպային է և անտենայի հետ ունի 196 մ բարձրություն, իսկ 1977-ին շարք մտած նոր աշտարակի բարձրությունը 311 մ է։ Երկաթբետոնե աշտարակի գագաթամասը, ուր տեղակայվում են անտենաները, որպես կանոն, լինում է մետաղյա ռադիոհեռուստատեսային սարքավորումը տեղադրվում է աշտարակաբնի ներսում։ Մեծ քաղաքներում հեռուստատեսային աշտարակի հարթակներն օգտագործվում են նաև իբրև դիտահրապարակ, ռեստորան կամ սրճարան։

Կատեգորիա:Հեռուստատեսային աշտարակներ
Ձուկ (սննդամթերք)

[269px|մինի|Ձկով պատրաստված կերակուր ([լեհական խոհանոց)]]
**Ձկնամիս**, **ձկան միս**, մարդկանց և այլ կենդանատեսակների կողմից լայնորեն սպառվող սննդամթերք։ Մեծ տեղ է գրավում աշխարհի գրեթե բոլոր ժողովուրդների սննդակարգում։ Սննդային արժեքով փոքր-ինչ զիջում է մսեղենին և առավել դյուրամարս է։

Ձկան միսը բաղկացած է 4 մասից՝ 2 մեջքից և 2 փորատակից, որոնք իրարից երկայնակի բաժանված են շարակցական ամուր հյուսվածքներով։

Ձկան միսն իրենից ներկայացնում է համատարած կոլոիդ համակարգ, որը բաղկացած է մկանային հյուսվածքներից՝ հաջորդաբար շերտավորված կապող հյուսվածքների հետ։ Մկաններն իրենց հերթին բաղկացած են առանձին միոֆիբրիլներից, շրջապատված կապող հյուսվածքի սպունգանման շերտով։

Միոֆոբրիլների սպիտակուցային թաղանթից (*սարկոպլազմա*) դուրս տարածությունը լցված է մածուցիկ սպիտակուցային լուծույթով։ Մկանային հյուսվածքն արտաքինից պատված է թաղանթով (*սարկոլեմա*)։ Ձկնամսի մեջ շարակցական հյուսվածքները համատարած կենդանիների մսի հետ ավելի քիչ տոկոս են կազմում, հետևապես ավելի նուրբ և դյուրամարս են։

Ձկան մսի սպիտակուցը իր մեջ պարունակվող ֆերմենտների ազդեցության տակ քայքայվում է ավելի պարզ նյութերի և ամուր փուլում փոխելով միջավայրի թթվայնությունը՝ քայքայման պրոցեսը դարձնում ոչ կարգավորվող։ Ձկնամսում պարունակվող ատոմային սպիտակուցները շուրջ յոթ անգամ ավելի քիչ են, քան ցամաքային կենդանիների մսում, ինչով էլ բացատրվում է դրա դյուրամարսությունն ու սննդային արժեքը։

Բացի սննդամթերք լինելուց, ձկան միսն իր մեջ պարունակում է մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ նյութեր, մասնավորապես՝ յոդ, քրոմ, պղինձ, ֆոսֆոր, կալցիումական աղեր և այլն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Plate of fish and chips.jpg|Ձկնամիս և չիպսեր (ֆրի)
Պատկեր:Ձուկ.jpg|Տապակած ձուկ
Պատկեր:SawachiDish Sashimi01.jpg|Սաշիմի
Պատկեր:Sushi platter.jpg|Սուշի
Պատկեր:Fish pie.JPG|Ռուսական ձկնակարկանդակ
Պատկեր:Ceviche del Perú.jpg|Սևիչե
Պատկեր:Dried fish Neththili (நெத்திலிக்கருவாடு).jpg|Չորացրած ձուկ
Պատկեր:Tilapia zillii Kineret.jpg|Թիլապիա զիլլի
Պատկեր:Pstrag ojcowski, Poznan Smaki Regionow 2014r (2).jpg|Ապխտած ձուկ
Պատկեր:Սաղմոն.JPG|Ջեռոցում եփած սաղմոն
Պատկեր:Egg Breads with Fish curry Juice (చెపల పులుసు తొ ఎగ్గ్ కర్రి).jpg|Ձկնապուր (հնդկական խոհանոց)
Պատկեր:Fish sticks.JPG|Ձկան կոտլետներ
|Պահածոյացված ձկան տեսականի
Պատկեր:Fischplatte mit Gemüse.JPG|Ձկնամսով և մանրախեցգետնով ուտեստ


## Գրականություն
* Վ. Մ. Հովահաննիսյան. *«Մսի և մսամթերքի տեխնոլոգիա»*, Երևան, «ՀՊԱՀ»,
* Aquamedia, *"Consumption of Fishery Products"* retrieved from http://www.feap.info/economics/Tradebalance_en.asp  on 2007-09-17.
* Г.И.Касьянов, С.В.Золотокова, И.А.Палагина, О.И.Квасенков (2004). «Технология копчения мясных и рыбных продуктов»

## Արտաքին հղումներ
* Պատրաստենք միասին. Բանջարեղենով ձուկ 

Կատեգորիա:Ծովամթերքներ
Կատեգորիա:Ձկներ
Եղնաջուր

**Եղնաջուր** (նախկին անվանումը՝ *Չիվինլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, Եղնաջուր գետակի ափին, Արփի լճից հյուսիս-արևմուտք՝ Գառնառիճ գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Վերանվանվել է **Եղնաջուր** 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Եղնաջուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 27, առկա բնակչությունը՝ 31 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Եղնաջուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Աշխարհագրություն
Համաձայն maps.google.com կայքի ուղիղ գծով մոտակա քաղաքից՝ Գյումրիից գտնվում է 33,2 կմ հեռավորության վրա։ Այդ չափանիշով (ուղիղ գծով հեռավորությունը մինչև մոտակա քաղաքը Հայաստանի տարածում) գյուղը հանդիսանում է երկրորդը ամբողջ Հայաստանի տարածքում՝ զիջելով Սարագյուղին, որը գտնվում Գյումրի քաղաքից է 33,4 կմ հեռավորության վրա։ Հայաստանի ամենաարևմտյան գյուղն է։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Եղնաջուրն ունի միջնադարում կառուցված եկեղեցի։

## Տես նաև
* Եղնաջուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Բարձրաշեն (Արարատի մարզ)

**Բարձրաշեն**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում։ Համայնքի վարչական տարածքի մեջ են մտնում Բարձրաշեն և Կաքավաբերդ գյուղերը։ Բարձրաշեն գյուղը գտնվում է մարզկենտրոնից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Կաքավաբերդը՝ համայնքի կենտրոնից 52 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1830 թվականին։ Բնակչությունը գաղթել է 1828-1829 թթ. Արևմտյան Հայաստանից և Նախիջևանից, իսկ 1970-ական թթ. Աբովյանի շրջանի գյուղերից։

Նախկինում Բարձրաշեն գյուղն ունեցել է Բիթլիջա անվանումը և վերանվանվել է 1945 թվականին։

Բարձրաշեն գյուղն ընկած է Ազատ գետի աջ ափին՝ Արարատյան հարթավայրում։ Ծովի մակարդակից ունի 1100 մ բարձրություն։ Կաքավաբերդը գտնվում է Գեղամա լեռնաշղթայի լանջին՝ 1600 մ բարձրության վրա։ Գյուղի հարևանությամբ գտնվում է Խոսրովի արգելոցը։

## Կլիման
Կլիման չոր, ցամաքային է։ Ձմեռը չափավոր ցուրտ է, ամառը՝ շոգ ու ցամաքային։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -4-ից -7 աստիճան, հուլիսյան միջինը՝ 23-ից 25 աստիճան։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները կազմում են 350-500 մմ։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ և չոր տափաստաններն են։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է ինտենսիվ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բարձրաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 1335, առկա բնակչությունը՝ 1235 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ձմերուկ, սեխ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Կաքավաբերդ գյուղի հողահանդակներն օգտագործվում են որպես վարելահողեր, խոտհարքեր և արոտավայրեր։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Բարձրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

* Բարձրաշեն 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Բյուրավան

**Բյուրավան** (նախկին անվանումները` *Բամբակավան*, *Վերին Ղույլասար*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ազատ գետի աջ ափին։ Նախկին *Բամբակավանը* վերանվանվել է **Բյուրավան** 1978 թ. հունվարի 25-ին։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1829 թվականին Պարսկաստանից գաղթած հայերի կողմից։ Գյուղի հիմնաքարը դրել է տեր Ղազար քահանան։ Հիմնադրման ժամանակ գյուղում եղել է ընդամենը յոթ տնտեսություն, այնուհետև ավելացել է ևս երեքը։ Բյուրավան համայնքը նախկինում ունեցել է Վերին Գայլազոր, Հին Ղույլասար, Վերին Ղույլասար անվանումները։ 1936-1967 թթ. գյուղը զբաղվել է բամբակագործությամբ, որտեղից էլ առաջացել է գյուղի անվանումը՝ Բամբակավան։ 1978թ. հունվարի 25-ին Հովհաննես Շիրազի նախաձեռնությամբ գյուղը վերանվանվեց Բյուրավան։ Համայնքի բնակիչների օգնությամբ և աջակցությամբ վերանորոգվել և այժմ գործում է հիմնովին ավերված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։ Գյուղի կենտրոնում կառուցվել և վերջերս վերանորոգվել է հուշաղբյուր ի հիշատակ Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհված 29 համագյուղացիների։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 աստիճանի, իսկ առավելագույնը՝ 42 աստիճանի։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բյուրավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1191, առկա բնակչությունը՝ 1139 մարդ։ 19-րդ դարում բնակիչները եղել են հայեր և փոքր թվով ադրբեջանցիներ, 1922 թվականից` գրեթե բացառապես հայեր։
Բնակչության նախնիները եկել են Խոյի և Սալմաստի գավառներից 1828-1830 թթ.։

Բյուրավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 364 տնտեսություն։ Խմելու ջուրը բերվում է Գառնու ջրատարից։ Համայնքն ունի մշակույթի տուն, դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց և մանկապարտեզ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 160,8 հա։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են, դրանք զբաղեցնում են ողջ մակերեսի 66%։ Համայնքի հողերի 40,7% օգտագործվում է որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 65,5 հա։ Պտղատու և խաղողի այգիները կազմում են համապատասխանաբար 58,4 հա և 10,4 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, պտուղներ։ Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Հայտնի անձինք
* Հայկ Մարտիրոսյան (ծնվ. 2000թ.)
* Արթուր Սարգսյան (1968-2017)
## Հետաքրքիր փաստեր
«Ինչու է աղմկում գետը» ֆիլմի որոշ կադրեր նկարահանվել է գյուղի տարածքում։

## Տես նաև
* Բյուրավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 
* Բյուրավան 

Կատեգորիա:1829 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Բուրաստան

**Բուրաստան**,
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 4-5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Նախկինում ունեցել է Գարահամզա, Թամամլու, Կարահամզալի անվանումը։ Գյուղն ընկած է Երևան-Արտաշատ խճուղու վրա։ Գյուղի երեխաները հաճախում են հարակից Մասիս գյուղի դպրոց։

## Պատմություն
Գյուղը գտնվում է Արարատյան դաշտում` Ազատ գետի ափին։ Ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրություն։ Գյուղի հարավային մասում է գտնվում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (19-րդ դար), հարավարևմտյան` Սուրբ Հակոբ եկեղեցին (1642)։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Խմելու ջուրը բերվում է Գառնուց։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 480 տնտեսություն, դպրոց, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 308 հա։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են, դրանք զբաղեցնում են ողջ մակերեսի 70%։ Համայնքի հողերի գրեթե կեսն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 223 հա։ Պտղատու և խաղողի այգիները կազմում են համապատասխանաբար 13 հա և 25 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ՝ լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, ձմերուկ, սեխ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Պահուստային հողերը նույնպես յուրացվում են որպես այգիներ, վարելահողեր։

Արդյունաբերության մեջ զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը, ունի գինու և կոնյակի հումքի գործարաններ։

## Տես նաև
* Բուրաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

* Բուրաստան 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Քլիֆորդ Քըրզոն

**Սըր Քլիֆորդ Մայքլ Քըրզոն** (, ), անգլիացի դաշնակահար։ Քլիֆորդ Քըրզոնի ռեպերտուարն ընդգրկում էր տարբեր կոմպոզիտորների ավելի քան 50 դաշնամուրային կոնցերտներ և տարածվում էր վաղ դասականներից մինչև ժամանակակից ստեղծագործություններ։ Քըրզոնը հատկապես հայտնի է Վոլֆգանգ Մոցարտի և Ֆրանց Շուբերտի դաշնամուրային ստեղծագործությունների կատարմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քըրզոնը կատարում է Շուբերտի «Երաժշտական պահեր» ստեղծագործությունը

Կատեգորիա:Անգլիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Ժան Մելիե

**Ժան Մելիե** (, ), ֆրանսիացի մատերիալիստ փիլիսոփա, աթեիստ, ուտոպիստ կոմունիստ։

1689 թվականից եղել է գյուղական քահանա։ Մելիեի հայացքները շարադրված են «Կտակ» աշխատությունում (հրատարակված 1864 թվականին)։ Մելիեն առաջինն էր, որ մեխանիստական մատերիալիզմը հանգեցրեց մարտնչող մատերիալիզմին, փորձեց նրան հաղորդել սոցիալ-քաղաքական արմատականություն՝ դառնալով 18-րդ դարի ֆրանսիական մատերիալիզմի նախահայրը։ Մատերիայի և դրա բացարձակ կեցության ու ինքնաշարժման կարողություն ունենալու գաղափարից Մելիեն բխեցնում էր իրականության վերաբերյալ կրոնական պատկերացումների մերժումը։ Խիստ քննադատել է սոցիալական անհավասարության ու անարդարության վրա հիմնված հասարակարգը, որի հիմքը համարում էր մասնավոր սեփականությունը։ Անհավասարության ու բռնության դեմ զինված պայքարը նա համարում է օրինական ու բարոյական հեղափոխությունը, ըստ Մելիեի, ժողովրդի գործն է, նրա ազատագրության, մասնավոր սեփականության վերացման միակ միջոցը։ Մելիեն բռնության հաղթահարումը զուգորդում էր կրոնի հոգեոր բռնության հաղթահարման անհրաժեշտության հետ։ Մարտնչող մատերիալիզմի դիրքերից նա մերժեց կրոնի հիմնական դոգմաները, վեր հանեց կրոնի սնանկությունը, նրա սոցիալ-քաղաքական էությունը, փորձեց ցույց տալ, որ պետությունն ու եկեղեցին ժողովրդի նյութական և հոգևր կեղեքման գործիք են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ քահանաներ
Ավետիս Խաչատրյան

**Ավետիս Սերգեյի Խաչատրյան ** (), հայ գեղանկարիչ։

Գեղանկարիչ Սերգեյ Խաչատրյանի որդին է, գեղանկարիչ Աբգար Խաչատրյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
2000 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանի փորագրության բաժինը, 2006 թվականին՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի գեղանկարի բաժինը։

2006 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 2009 թվականին մասնակցել է Երևանի համաշխարհային «Reanimania» մուլտ-փառատոնին, 2009 թվականին՝ «Winterfest Armenia 2009» Երևանյան փառատոնին և ստացել է առաջին պատվավոր մրցանակ։

Ավետիս Խաչատրյանի աշխատանքները մշտապես ցուցադրվում են Երևանի Արամե պատկերասրահում։

## Ցուցահանդեսներ
#### Անհատական ցուցահանդեսներ
* 2006 Նարեկացի արվեստի միություն, Երևան, Հայաստան
* 2008 «Սան Վիդալ» պատկերասրահ, Վենետիկ, Իտալիա
* 2009 Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան
* 2010 Պյոտր Ֆոմենկոյի անվան թատրոն, Մոսկվա, Ռուսաստան
* 2013 Պյոտր Ֆոմենկոյի անվան թատրոն, Մոսկվա, Ռուսաստան
* 2015 Բեյրութ Սուկս, Բեյրութ, Լիբանան

#### Խմբակային ցուցահանդեսներ
* 2003 «Հայ արտ» մշակույթի կենտրոն, Երևան, Հայաստան
* 2004 Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան
* 2006 Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան, Հայաստան
* 2006 «Ոգեկոչում» Նարեկացի արվեստի միություն, Երևան, Հայաստան
* 2007 Ցուցահանդես-կոնֆերանս, Վաշինգտոն, ԱՄՆ
* 2009 Արցախի նկարիչների միություն, Ստեփանակերտ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն
* 2010 Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան, Հայաստան
* 2010 Կեմերովոյի նկարիչների միություն, Կեմերովոստան
* 2013 Ընտրված արվեստի գործեր, Բեյրութ, Լիբանան, Ռուսաստան
* 2010 Ցիտադել, Գոզո, Մալթա
* 2010 Իտալիայի մշակույթի կենտրոն, Վալետտա, Մալթա
* 2012 «Նոր սերնդի նկարիչներ Արամե պատկերասրահում, Երևան, Հայաստան
* 2013 Արամե պատկերասրահի 10-ամյակը, Երևան, Հայաստան
* 2013 Ընտրված արվեստի գործեր, Բեյրութ, Լիբանան
* 2013 «Զգայական հայտնություններ», Բեյրութ, Լիբանան

## Մեջբերումներ Ավետիս Խաչատրյանից
Արվեստագետը պետք է ոչ միայն մտքերով լինի թափառող, այլև ֆիզիկապես, տեսնի, զգա, վայելի, տա ու վերցնի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավետիս Խաչատրյան. «Ամեն վատի վերջը մի նոր լավի սկիզբ է» (Ֆոտոշարք)
* Երջանիկ եմ, երբ հոգսերից ու տառապանքից ամայացած` նկարում եմ 
* Նկարիչը, որ երազում էր ծաղրածու դառնալ

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Գեղանիստ (Արարատի մարզ)

**Գեղանիստ**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 27 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Գյոլգմբեթ, Գյոքգմբեթ, Գյոյքյումբեթ, Թագգյումբեթ անվանումները։ Գեղանիստ անվանվել է 1949 թվականին։ Նախկինում մտել է Երևանի նահանգի Երևանի գավառի մեջ։ Գյուղն ընկած է Հրազդան գետի աջ ափին՝ Արարատյան հարթավայրում։
մինի|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների

## Կլիման
Գտնվում է ծովի մակարդակից 870 մ բարձրության վրա, կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3 -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր։ Օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է +24-ից +26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուրոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքի տարածքը ընկած է բացարձակ ոռոգման տարածքում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 729 տնտեսություն։ Համայնքն ունի վարչական շենք, դպրոց, բուժամբուլատորիա, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, զոհվածների հուշարձան, գերեզմանատուն։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն ու ծաղկաբուծությունն է։ Համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղնշանակության հողերը կազմում են շուրջ 62 հա։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերի 90% օգտագործվում է որպես վարելահող՝ զբաղեցնելով 53 հա։ Պտղատու և խաղողի այգիները փոքր տարածք են զբաղեցնում։ Մշակվում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, պտուղներ, ծաղկատեսակներ։ Բնակչությունն բաղվում է նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ ու մեղվաբուծությամբ։ Պահուստային հողերը նույնպես օգտագործվում են որպես այգիներ, վարելահողեր։ Արդյունաբերություն չունի։

## Տես նաև
* Գեղանիստի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

* Գեղանիստ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Միջնադարյան լադեր

**Միջնադարյան լադեր**, ժողովրդական երաժշտությունից առնված յոթաստիճանանոց բնական մոնոդիական լադերի համակարգը, որոնք վաղ միջնադարից մինչև XVI դարը լատինական աշխարհի մասնագիտացված (նախ՝ միաձայն, ապա և բազմաձայն) երաժշտության հիմքն են կազմել (կոչվում են նաև եկեղեցական լադեր)։ Համակարգը կրել է բյուգանդական ութձայնի որոշակի ազդեցությունը, պատմականորեն զարգացել (X դարում լադերի թվային անվանումները փոխարինվել են հին հունական տեսությունից առնված հատուկ անուններով) և Վերածննդի դարաշրջանում հասել է իր ավարտուն վիճակին։ Տարբերում են հիմնական (արևմտաեվրոպական երաժշտության տեսության մեջ՝ «ավտենտիկ») և ածանցյալ (-«սլլագալ»-) լադեր։ 1547 թվականին շվեյցարացի երաժիշտ-տեսաբան Հեյնրիխ Գլարեանը համակարգի լադերի քանակը 8-ից հասցրել է 12-ի (ավելացրել է էոլական ու հոնիական լադերն իրենց ածանցյալներով)։ 1571 թվականին իտալացի Զ․ Ցառլինոն հաջորդականությունը սկսելով հոնիականից, լադային տոնիկաները դասավորել է դիատոնիկ շարքի դո-ից մինչև լյա ծավալում, պարզաբանել լադերի արտահայտչական հատկանիշները, որ լայնորեն դրսևորված են «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում։ XVII դարից հոնիական և էոլական լադերն իրենց արտահայտչական առավելագույն հնարավորությունների շնորհիվ առանձնացվել, կատարելագործվել են և դարձել դասական մաժորա-մինոր հարմոնիկ համակարգի հիմնական լադերը։ Դրանից հետո միջնադարյան լադերն իրենց նշանակությոնը պահպանել, բայց գործածվել են սոսկ «դիպվածաբար» (Բախ, Հենդել, Բեթհովեն, Շոպեն, Բրամս)։ XX դարի 1-ին կեսին երաժշտության լադային հիմքի նոր զարգացման ձգտումներով տոգորված կոմպոզիտորները հաճախ դիմել են հենց միջնադարյան լադեր֊ին, քանի որ դրանք մինչև այժմ էլ տարածված են շատ ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտության մեջ։ 

Կատեգորիա:Երաժշտություն