Վրաստանը և Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա

[մինի|308x308փքս|Օրբելիանիի պալատը լուսավորված է [Ուկրաինայի դրոշ|Ուկրաինայի պետական դրոշի գույներով (2022 թվականի փետրվար)]]
**Վրաստանը և Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա**, վրացական իշխանությունների և քաղաքացիական հասարակության արձագանքը և գործողությունները Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժմանը, որը սկսվել է 2022 թվականի փետրվարի 24-ին։

## Իշխանություններ
Վրաստանի իշխանությունները ունեցել են ուկրաինամետ դիրքորոշում Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման հարցում։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին հայտարարել է, որ Ռուսաստանի քաղաքականությունը Ուկրաինայի նկատմամբ «միջազգային կարգի կոպիտ խախտում» է։ Կոչ է արել միջազգային հանրությանը ձեռնարկել բոլոր միջոցները՝ ռազմական հակամարտության հետագա սրումը կանխելու համար։

Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին նույնպես աջակցել է ուկրաինական կողմին և կոչ է արել Ռուսաստանին դադարեցնել պատերազմը:

2023 թվականի մայիսին Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին հայտարարել է, որ ռուս-ուկրաինական հակամարտության պատճառներից մեկը ՆԱՏՕ-ի ընդլայնումն ու Ուկրաինայի՝ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի անդամ դառնալու ցանկությունն է․ «Հետևաբար, մենք տեսնում ենք հետևանքները», - ասել է նա:

2023 թվականի օգոստոսի 24-ին՝ Ուկրաինայի Անկախության օրվա պատվին, մայրաքաղաքի քաղաքապետարանը որոշել է Մթածմինդա լեռան վրա գտնվող Թբիլիսիի հեռուստաաշտարակը լուսավորել Ուկրաինայի դրոշի գույներով: Թբիլիսիի քաղաքապետ Կախա Կալաձեն շնորհավորել է Ուկրաինային՝ մաղթելով հաղթանակ պատերազմում․ «Շնորհավորում եմ մեր բարեկամ Ուկրաինային և հերոսական ժողովրդին Ուկրաինայի Անկախության օրվա կապակցությամբ: Թող ձեր պայքարը բերի հաղթանակ, անկախություն և խաղաղություն: Մաղթում եմ Ուկրաինային տարածքային ամբողջականություն և բարգավաճում», - ասել է Կախա Կալաձեն:

2023 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին վրացի կամավորներին աջակցելու համար հայտարարել է․

### Ուկրաինայի վերաբերյալ խաղաղության համաժողով
2024 թվականի հունիսին Վրաստանը մասնակցել է միջազգային խաղաղության համաժողովին՝ կապված 2022 թվականի փետրվարին Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման հետ: Համաժողովը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայում և եղել է նախորդ չորս միջազգային հանդիպումների շարքի շարունակությունը: Վրացական պատվիրակությունը գլխավորել է նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին:

Համաժողովի ընթացքում Վրաստանի և Ուկրաինայի նախագահները համատեղ հանդիպում են անցկացրել, որի ընթացքում քննարկլ են երկկողմ համագործակցության և երկու երկրների անվտանգության հարցերը՝ պայմանավորված Ռուսաստանի գործողություններով։ Վլադիմիր Զելենսկին շնորհակալություն է հայտնել տիկին Զուրաբիշվիլիին գագաթնաժողովին մասնակցելու համար՝ վստահություն հայտնելով, որ երկու երկրներն էլ միասին և ընդմիշտ կմիանան Եվրամիությանը, և դրան այլընտրանք չկա:

### Ուկրաինայի վերակառուցման վերաբերյալ կոնֆերանս Բեռլինում (2024 թվականի հունիս)
Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն մասնակցել է Ուկրաինայի վերականգնմանը նվիրված համաժողովին, որը տեղի է ունեցել Բեռլինում 2024 թվականի հունիսի 11-12-ը և որի նպատակն եղել է միջազգային աջակցությունը մոբիլիզացնել Ուկրաինայի վերականգնման, վերակառուցման, բարեփոխումների և արդիականացման համար: Վարչապետը նշել է, որ վրաց ժողովուրդը առանձնանում է ուկրաինացի ժողովրդի նկատմամբ իր «հատուկ համերաշխությամբ» և հաստատել է, որ Վրաստանը աջակցել է ավելի քան 600 որոշումների, տարբեր ակտերի, բանաձևերի, որոնք աջակցություն են հայտնել Ուկրաինայի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը և դատապարտել են ռուսական ագրեսիան:

### Ղրիմի հարթակ (2024 թվական սեպտեմբեր)
2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին տեղի է ունեցել չորրորդ գագաթնաժողովը, որին հրավիրված է եղել Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին, սակայն նախագահը մասնակցել է հեռակա կարգով, որտեղ նա ևս մեկ անգամ հայտնել է Վրաստանի ժողովրդի աջակցությունը Ուկրաինային: Իր ելույթի ժամանակ նշել է, որ «10 տարի է անցել այն բանից, երբ Ռուսաստանը ներխուժեց և անօրինական կերպով բռնակցեց Ղրիմը, և արդեն ավելի քան 900 օր է, ինչ Ռուսաստանը վարում է իր դաժան, ագրեսիվ պատերազմը Ուկրաինայի դեմ»:

Զուրաբիշվիլին կարծում է, որ Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականության վերականգնումը կարևոր քայլ է խաղաղության և կայունության ապահովման գործում, քանի որ Ռուսաստանը պետք է սովորի հարգել սահմանները՝ ոչ միայն Ուկրաինայի, այլև Վրաստանի, Մոլդովայի և մնացած Եվրոպայի սահմանները։ Նա իր ելույթն ավարտել է՝ ասելով. «...մինչ Ուկրաինան շարունակում է պայքարել իր և Եվրոպայի ազատության համար, ես կցանկանայի ևս մեկ անգամ կրկնել, որ վրաց ժողովուրդը ձեզ հետ է, աշխարհը ձեզ հետ է, և միասին մենք կցույց տանք, որ ազատ աշխարհը չի կարող վախենալ նրանցից, ովքեր ձգտում են բաժանել, ոչնչացնել և նվաճել։ Փառք Ուկրաինային»:

## Քաղաքացիական հասարակություն
մինի|Ուկրաինայի հետ համերաշխության հանրահավաք Թբիլիսիի խորհրդարանի մոտ (2022 թվականի փետրվարի 22)
Վրաստանի բնակչության մեծ մասը նույնպես ուկրաինամետ դիրքորոշում ունի։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին երկրի խոշորագույն քաղաքներում (Բաթումի, Քութայիսի, Զուգդիդի, Փոթի և Թբիլիսի) տեղի են ունեցել Ուկրաինայի աջակցության հանրահավաքներ և ցույցեր։ Հարյուրավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոցներ՝ ուկրաինական դրոշներով, Ուկրաինայի օրհներգով, պաստառներով և ռազմական գործողությունների դադարեցման կոչերով։ Մայրաքաղաքում հանրահավաքի մասնակիցները երթով շարժվել են դեպի Վրաստանի խորհրդարան, ապա մարդկային շղթա կազմել դեպի Ազատության հրապարակ՝ փակելով երթևեկությունը: 
մինի|Ուկրաինայի հետ համերաշխության ակցիա Թբիլիսիի Ռուսթավելի պողոտայում (2022 թվականի փետրվարի 26)
Մարտի 1-ին Թբիլիսիում տեղի է ունեցել մեծ հանրահավաք՝ պահանջելով Վրաստանի կառավարության հրաժարականը և արտահերթ ընտրությունները: Սա տեղի է ունեցել բանից հետո, երբ Վլադիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինան հետ է կանչում իր դեսպանին Վրաստանում՝ կառավարության պատժամիջոցների վերաբերյալ «անբարոյական դիրքորոշման» և վրացի կամավորների Ուկրաինա թռիչքների արգելքի պատճառով։

2022 թվականի մայիսի 8-ին Թբիլիսիում տեղի է ունեցել «Ո՛չ ռուսական նացիզմին» ակցիան՝ Ուկրաինայի և Վրաստանի քաղաքացիների մասնակցությամբ, որը եղել է Ուկրաինայի Համաշխարհային կոնգրեսի «Մայիսի 9-ը՝ Ռուսաստանի ամոթի օրը» անվանումով արշավի մի մասը։ Արշավի նպատակն է եղել խափանել Ռուսաստանի Հաղթանակի օրը նշելու փորձը:

2023 թվականի փետրվարի 24-ին Վրաստանի մայրաքաղաքում խորհրդարանի դիմաց տեղի է ունեցել Ուկրաինայի հետ համերաշխության բազմահազարանոց հանրահավաք՝ «Սա Վրաստանն է, փառք հերոսներին» կարգախոսով։ Հանրահավաքի նպատակն է եղել աջակցել Ուկրաինային և եվրոինտեգրմանը, ինչպես նաև հիշեցնել Ռուսաստանի կողմից Վրաստանի և Ուկրաինայի դեմ իրականացված օկուպացիայի և ագրեսիայի մասին: Կիևի քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոն ելույթ է ունեցել հանրահավաքի մասնակիցների առջև և շնորհակալություն է հայտնել վրաց ժողովրդին ուկրաինացիների պայքարին, համերաշխությանը և դիրքորոշմանը աջակցելու համար՝ նշելով, որ վրացիները ոչ միայն բարոյապես են աջակցում նրանց, այլև որ վրացի զինվորները ուկրաինացիների հետ կողք կողքի պայքարում են ազատության և անկախության համար:

## Վրաստանից ժամանած կամավորներ
Ուկրաինային օգնելու նպատակով Վրաստանից կամավորներ են մեկնել դեռևս 2014 թվականին։ Միևնույն ժամանակ, Ուկրաինայի զինված ուժերի կազմում ստեղծվել է Վրաստանի ազգային լեգեոնը, որը 2023 թվականի մարտին, հիմնադիր և հրամանատար Մամուկա Մամուլաշվիլիի խոսքով, ուներ մինչև 1800 մարտիկ, սակայն նրանց ճշգրիտ թիվը չի բացահայտվում:

2022 թվականի փետրվարին ներխուժման սկզբում Թբիլիսիում Ուկրաինայի դեսպանատան դիմաց ձևավորվել են մարդկանց երկար հերթեր ովքեր ցանկություն են հայտել որպես կամավոր մեկնել Ուկրաինա:
մինի|Հուշարձան՝ նվիրված 2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման ժամանակ զոհված վրացական լեգեոնի զինվորներին։
2022 թվականի մարտին Թբիլիսիում կանգնեցվել է Ուկրաինայում զոհված վրացի զինվորների հուշարձան, որը հետագայում տեղափոխվել է Հերոսների հրապարակ՝ Վրաստանի տարածքային ամբողջականության համար պայքարում զոհվածների հուշարձանի կողքին: Զոհված վրացի կամավորների մարմինները հայրենիք են վերադարձվել պետության հաշվին, իսկ նրանց հուղարկավորությունը կատարվել է պաշտոնական զինվորական կարգով:

2023 թվականի հոկտեմբերին Վրաստանում ստեղծվել է հիմնադրամ՝ աջակցելու կամավորական «Վրացական լեգիոնի» գործունեությանը, որի մարտիկները կռվում են Ուկրաինայի պաշտպանության ուժերի կազմում։ Հիմնադրամը նախատեսված է որպես լեգիոնի գործունեության վերաբերյալ տեղեկատվության հիմնական աղբյուր և միջոցներ հավաքագրելու հարթակ նրա մարտիկների կարիքների համար:

Մահացած օտարերկրյա կամավորների թվում ամենամեծ թիվը կազմել են Վրաստանի քաղաքացիներ, 2024 թվականի հունիսի 28-ի դրությամբ, Վրաստանի 65 քաղաքացի կամ բնիկ պաշտոնապես ճանաչվել է մահացած:

## Մարդասիրական օգնություն Ուկրաինային
2022 թվականի փետրվարի 26-ին Վրաստանի կառավարությունը հայտարարել է, որ իր երկիրը Ուկրաինային կտրամադրի 1 միլիոն լարի (320,000 դոլար կամ ₽26 միլիոն) մարդասիրական օգնություն, որը, նրանց խոսքով, կօգտագործվի դեղորայք և բժշկական պարագաներ գնելու համար: 2022 թվականի մայիսի 5-ին վարչապետ Իրակլի Գարիբաշիլինան Վարշավայում Ուկրաինայի համար միջազգային դոնորների համաժողովում հայտարարել է, որ իր երկիրը Ուկրաինա է ուղարկել ավելի քան 5000 տոննա մարդասիրական օգնություն՝ գնահատելով իր երկրի ներդրումը 7 միլիոն դոլար: Վրաստանի վարչապետը նաև ընդգծել է, որ իր կառավարությունը կշարունակի աջակցել ուկրաինացի ժողովրդին և մինչև տարեվերջ կկրկնապատկի իր ներդրումը մինչև 14 միլիոն դոլար՝ նշելով, որ վրացական ՀԿ-ները և անհատները բնակարան, սնունդ, հագուստ և այլ օգնություն են առաջարկում Վրաստանում գտնվող ուկրաինացի փախստականներին:

Կառավարության ղեկավարը նաև անդրադարձել է Ուկրաինայի Ազգային փոստի վիճակագրությանը, որը ցույց է տվել, որ Վրաստանը եղել է առաջին երկիրն, որը մարդասիրական օգնություն է մատակարարել Ուկրաինային փոստով:

Մարտի 19-ին Վրաստանում Ուկրաինայի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Անդրեյ Կասյանովը ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ մինչև 580 տոննա վրացական մարդասիրական օգնություն է ուղարկվել Ուկրաինա 2 ինքնաթիռով և 22 բեռնատարով։ Նա նաև հավելել է, որ Թբիլիսիում դեսպանատան հատուկ հաշիվներում ստացված միջոցներն ամբողջությամբ ծախսվում են Ուկրաինայի զինված ուժերի կարիքների վրա։ Նրա խոսքով՝ Վրաստանում, Թուրքիայում և Լեհաստանում այդ գումարն օգտագործվում է կենցաղային իրերի, դեղորայքի և դեղատնային հատուկ հավաքածուների ձեռքբերման համար։

Ապրիլի 11-ին Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին հայտարարել է, որ իր երկիրը ռազմական օգնություն չի տրամադրի Ուկրաինային: 2022 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Վրաստանի խորհրդարանի իշխող «Վրացական երազանք» խմբակցության նախագահ Մամուկա Մդինարաձեն հայտարարել է. «Վրաստանը լիարժեք և անվերապահ քաղաքական աջակցություն է ցուցաբերում Ուկրաինային: Այն նաև մարդասիրական օգնություն է տրամադրում իր հնարավորություններից դուրս, բայց մենք չենք կարող և չենք տրամադրի ռազմական օգնություն»:

## Ուկրաինացի փախստակնները Վրաստանում
մինի|Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին Ուկրաինայից եկած երեխաների հետ՝ Օրբելիանի պալատում ուկրաինացի նկարիչների ցուցահանդեսում (2022 թվականի հուլիս)
Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման սկզբից ի վեր Վրաստան է մուտք գործել ավելի քան 180,000 ուկրաինացի փախստական: Երկրի կառավարությունը՝ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի հետ համատեղ, 2022 թվականի փետրվարի 1-ից հետո երկիր ժամանած ուկրաինացի փախստականներին տրամադրում է միանվագ դրամական օգնություն: Թբիլիսիում և Քութայիսում ուկրաինացի փախստականներն իրավունք ունեն անվճար երթևեկել քաղաքային տրանսպորտով՝ ուկրաինական անձնագիր ներկայացնելու դեպքում: Թբիլիսիում, նույն սկզբունքով, ուկրաինացի փախստականներն անվճար մուտք ունեն մանկական զվարճանքի կենտրոններ, թանգարաններ, թատրոններ, լողավազաններ, որոնք գտնվում են քաղաքապետարանի իրավասության ներքո:

2022 թվականի մարտին Թբիլիսիի քաղաքապետարանում բացվել է թեժ գիծ, որին կարող է զանգահարել Ուկրաինայի ցանկացած քաղաքացի և ստանալ իրեն հետաքրքրող տեղեկատվություն:

2023 թվականի նոյեմբերին Վրաստանի հանրակրթական հաստատություններում սովորել է ուկրաինացի 2232 երեխա, որոնցից 1435-ը՝ Թբիլիսիի և Բաթումիի ուկրաինական սեկտոր ունեցող դպրոցներում: Ընդհանուր առմամբ, 2023 թվականին ավելի քան 3000 ուկրաինացի երեխա ստացել է ֆինանսական օգնություն՝ ձմռան հետ կապված խնդիրների հաղթահարման համար:

Մինչև 2023 թվականի նոյեմբերը Վրաստանի առողջապահության նախարարությունը մոտ 1.360 միլիոն լարի է հատկացրել ուկրաինացի փախստականների բժշկական օգնության ֆինանսավորման համար, ֆինանսավորման մեծ մասն ուղղվել է վիրահատություններին, հիվանդանոցային բուժմանը և ինտենսիվ թերապիային, ինչպես նաև քաղցկեղով հիվանդների խնամքին:

## Ռուսաստանին օգնելու մեղադրանքներ
2022 թվականի ապրիլին Վրաստանը, չնայած իր ուկրաինամետ դիրքորոշմանը, հրաժարվել է միանալ Ռուսաստանի դեմ տնտեսական պատժամիջոցներին: Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին հայտարարել է, որ որոշումը կայացվել է՝ ելնելով երկրի և ժողովրդի շահերից, միաժամանակ պաշտպանելով Ուկրաինայի վրա ռուսական ներխուժումը արագ դադարեցնելու անհրաժեշտությունը:

Վրացական կողմի պատժամիջոցներ կիրառելուց հրաժարվելուց հետո երկիրը մեղադրվել է Ռուսաստանին օգնելու մեջ։ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին 2022 թվականի մարտի 31-ին հետ է կանչել Ուկրաինայի դեսպանին Վրաստանից։ Հայտարարել է, որ «դեսպանն աշխատել է միայն պաշտոնը պահպանելու համար» և ընդհանուր առմամբ՝ «նա ժամանակ է վատնել դիվանագիտական ճակատում»։

Ապրիլի 1-ին Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին հայտարարել է, որ իր երկիրը աջակցում է Ռուսաստանի դեմ տնտեսական պատժամիջոցներին և պատերազմում Ուկրաինային աջակցելու վերաբերյալ բոլոր միջազգային բանաձևերին:

Ապրիլի 5-ին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Նեդ Փրայսը հայտարարել է, որ չի կարող հաստատել կամ մեկնաբանել այն տեղեկությունները, որ Վրաստանը օգնում է Ռուսաստանին շրջանցել Արևմուտքի կողմից սահմանված պատժամիջոցները, որոնք սահմանվել են Ռուսաստանի 2022 թվականի փետրվարին Ուկրաինա ներխուժման հետևանքով:

## Աբխազիայից և Հարավային Օսիայից զինծառայողների մասնակցությունը Ռուսաստանի Դաշնության կողմից
2017 թվականին, մասամբ ճանաչված Հարավային Օսիայի և Ռուսաստանի միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն, Հարավային Օսիայի զինված ուժերի որոշ ստորաբաժանումներ անմիջապես դարձել են ռուսական բանակի մաս: Հարավային Օսիայի զինծառայողների առաջին խմբերը Ռուսաստանի զինված ուժերի 4-րդ ռազմական բազայից Ուկրաինա են ուղարկվել 2022 թվականի մարտին: Այս որոշումն պաշտոնապես աջակցել է Հարավային Օսեթիայի ղեկավարությունը և անձամբ նրա նախագահ Անատոլի Բիբիլովը[: Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի տվյալներով՝ 4-րդ ռազմական բազայից Ուկրաինա է ուղարկվել 3 գումարտակային մարտավարական խմբեր՝ ընդհանուր առմամբ 1200 ռուս և օս զինծառայողներով: Օսեթները նաև մասնակցել են պահեստազորի գումարտակների ձևավորմանը, այդ թվում՝ Ալանիայի գումարտակի, որոնք տեղակայվել են Դոնեցկի և Զապորոժիեի ուղղություններում:

Արդեն 2022 թվականի մարտի վերջին Ուկրաինայում դասալքված մոտ 300 զինվոր վերադարձել է Հարավային Օսիա։ Նրանք բողոքել են այն աղետալի պայմաններից, որոնցում ստիպված են եղել կռվել, այդ թվում՝ սխալ մարտավարական որոշումներից, վատ կազմակերպված լոգիստիկ համակարգից և անսարք զենքից։ Այս ֆոնին ձախոցվել է Հարավային Օսիայի իշխանությունների՝ Ռուսաստանին միանալու վերաբերյալ հանրաքվե հայտարարելու փորձը։ Զինվորների Ուկրաինա ուղարկումը քննադատել է նաև ժողովուրդը, ինչը դարձել է նաև այն պատճառներից մեկը, որ Բիբիլովը պարտվեց 2022 թվականի նախագահական ընտրություններում։

Մասամբ ճանաչված Աբխազիայի Հանրապետությունում, որտեղ պաշտոնապես աբխազական բանակը Ռուսաստանի զինված ուժերի մաս չի կազմում, իրավիճակն եղել է այլ։ Աբխազիայի Հանրապետության զինված ուժերը պաշտոնապես չեն մեկնել Ուկրաինա, սակայն աբխազ «կամավորները» մասնակցել են մարտերին՝ Ախրա Ավիձբայի հրամանատարության ներքո գտնվող «Պյատնաշկա» ստորաբաժանման կազմում։ Այս կազմավորումը գործել է Դոնեցկի մարզում ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկզբից, դրա կազմը անընդհատ փոխվել է: Միևնույն ժամանակ, կան ապացույցներ, որ Ուկրաինայում գործել են նաև աբխազական պաշտոնական ուժեր, 2022 թվականի աշնանը հրապարակված քարոզչական տեսանյութում երևում են երկու մարտիկ՝ բալակլավաներով, որոնք պնդել են, որ «Աբխազիայի պետական անվտանգության ծառայության հատուկ նշանակության ուժերի» կազմից են: 2024 թվականի սեպտեմբերին Աբխազիայի արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը հայտարարել է, որ Ուկրաինայի հետ պատերազմում զոհված աբխազների թիվը կազմել է 47:

2022 թվականի սեպտեմբերին «Մեդուզա» հրատարակությունը, հղում անելով իր աղբյուրներին, հաղորդել է, որ Ռուսաստանի իշխանությունները քննարկում են ոչ միայն ռուսներին, այլև մասամբ ճանաչված Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հանրապետությունների քաղաքացիներին Ուկրաինայի հետ պատերազմի համար մոբիլիզացնելու հնարավորությունը: Ավելի ուշ Ռուսաստանի պաշտպանության փոխնախարար Նիկոլայ Պանկովը հայտարարել է, որ «մոբիլիզացիան կազդի Աբխազիայի վրա, քանի որ նրա բնակչությունը գրեթե 100%-ով Ռուսաստանի քաղաքացիներ են»: Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի մասամբ ճանաչված հանրապետությունների ղեկավարները իրենց աջակցությունն են հայտնել ռուսական մոբիլիզացիային։

## Տես նաև
* Վրաց-ուկրաինական հարաբերություններ
* Բողոքի ցույցեր Վրաստանում (2023)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազա-ռուսական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուս-վրացական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի արտաքին քաղաքականություն