Վաղ ժամանակակից վհուկների դատավարությունների դեմ բողոքի ցույցեր

Վաղ ժամանակակից շրջանում՝ 15-րդ դարից մինչև 18-րդ դարը, եվրոպական կախարդների դատավարությունների ողջ դարաշրջանում բողոքի ցույցեր են եղել ինչպես կախարդների, այնպես էլ նրանց դատավարությունների դեմ։ Նույնիսկ այն բողոքողները, ովքեր հավատում էին կախարդությանը, սովորաբար կասկածամիտ էին դրա իրականացման նկատմամբ։

## Բողոքի ձևեր
### Իրավական
Օրենքի չարաշահումների հիման վրա կախարդների որսի վերաբերյալ տարբեր առարկություններ են ներկայացվել։ Անդրեա Ալչիատոն (1515) և Յոհան Վեյերը (1563) երկուսն էլ առարկել են, որ խոշտանգումները կարող են հանգեցնել կեղծ խոստովանությունների։ Յոհան Գեորգ Գյոդելմանը (1591) առարկել է իրավական չարաշահումների և դատավարության անպատշաճ մեթոդների դեմ, մինչդեռ Ֆրիդրիխ Շպեն (1631) պնդել է, որ կախարդության մեղադրանքների համար փորձարարական ապացույցներ չկան, նույնիսկ ինքնախոստովանության դեպքում։ 1635 թվականին Հռոմեական Ինկվիզիցիան ընդունել է, որ «Ինկվիզիցիան հազիվ թե օրինականորեն անցկացված դատավարություն գտնի»։ 17-րդ դարի կեսերին կախարդությունը իրավական գործընթացով ապացուցելու դժվարությունը նպաստել է Ռոտենբուրգ օբ դեր Տաուբերի (գերմանական) խորհրդականների կողմից կախարդության գործերը զգուշորեն վարելու խորհրդին հետևելուն։ 1652 թվականին իրավաբան Գեորգ Քրիստոֆ Վալտերը խորհրդատվություն է տրամադրել Ռոտենբուրգի խորհրդին կախարդության մեջ մեղադրվող երկու կանանց գործով՝ պնդելով, որ եթե կանայք մեղավոր չճանաչվեն պատշաճ իրավական ընթացակարգով, ապա նրանք պետք է ազատ արձակվեն առանց պատժի։

### Էթիկական
Անտոն Պրետորիուսը (1598) և Յոհան Մաթեուս Մեյֆարտը (1635) դեմ են եղել կախարդների որսերին՝ հիմնվելով դրանց իրականացման դաժանության վրա։

Կատալոնիայում, 1619 թվականի հունվարին, ճիզվիտ Պերե Գիլը Կատալոնիայի իսպանացի փոխարքա Ֆրանցիսկո Ֆերնանդես դե լա Կուևային՝ Ալբուրկերի 7-րդ դուքսին, հանձնել է մի փաստաթուղթ, որն ուղղված է եղել կախարդների որսի դեմ։ 1619 թվականի նոյեմբերի 8-ին, 1619-1622 թվականների միջև, Կատերինա Ֆրեյշայի ձերբակալությունից հետո, լայնածավալ բանավեճ է սկսվել որսի կողմնակիցների և դրա հակառակորդների միջև, այն բանից հետո, երբ Կատալոնիայի գեներալիտետի հետ կապված տասնչորս հեղինակավոր կատալոնացի իրավաբաններ (նրանց թվում էր Ժոան Պերե Ֆոնտանելան) ստորագրել են փաստաթուղթ՝ պաշտպանելով Կատերինա Ֆրեյշայի անմեղությունը՝ փորձելով խուսափել մահապատժից, ինչը նշանավորել է Կատալոնիայում կախարդների որսի ավարտի սկիզբը։

### Աստվածաբանական
Մարտին ԼեՖրանը (1440) առարկել է, որ կախարդությունը չի կարող տեղի ունենալ իրականում՝ Աստծո գերիշխանության պատճառով և որ նույնիսկ կախարդությունը խոստովանող կախարդները կարող էին խաբվել սատանայի պատրանքներով։ ԼեՖրանը մեղադրել է հոգևորականությանը նման համոզմունքների ծաղկման թույլտվության համար։ Ֆլորենցիայի արքեպիսկոպոս Անտոնինոն (1384–1459) պնդել է, որ կախարդների վերաբերյալ տարածված համոզմունքները պարզապես հիմարություն են և պահանջում են, որ նման համոզմունքներ ունեցողները խոստովանեն և զղջան դրանց համար։ Ուլրիխ Մյուլլերը, գրելով որպես «Մոլիտորիս» (1489), հավատացել է կախարդությանը, բայց դեմ է եղել այս թեմայի վերաբերյալ տարածված համոզմունքներին՝ հիմնվելով Canon Episcopi-ի աստվածաբանական փաստարկների վրա։ Ջանֆրանչեսկո Պոնզինիբիոն (1520) ընդլայնել է այս փաստարկը՝ ժխտելով բոլոր դիվային կախարդությունների իրականությունը։ Ռեջինալդ Սքոթը (1584) առաջ է քաշել նմանատիպ փաստարկներ և բազմիցս մեջբերել է Ժան Կալվինին։ Կոռնելիուս Լոոսը (1592) պնդել է, որ կախարդանքի հանդեպ հավատը պարզապես սնահավատություն է։

### Սկեպտիցիզմ
Սկեպտիցիստական բողոքները տարբեր ձևեր են ընդունել ՝ գիտական, բժշկական կամ ենթադրյալ կախարդությունը խարդախությանը վերագրելով։

Որոշ բժիշկներ պնդել են, որ կախարդության ակնհայտ ապացույցները բժշկական պատճառներ են ունեցել, այլ ոչ թե գերբնական։ Բժիշկ Սիմֆորիեն Շամպիեն (մոտ 1500) կարծել է, որ ենթադրյալ կախարդության մասին շատ հաղորդագրություններ կարելի է բացատրել բժշկական վիճակներով։ Եպիսկոպոս Անտոնիո Վենեգաս դե Ֆիգերոան (1540) զգուշացրել է կախարդությունը հոգեկան հիվանդության հետ շփոթելու մասին։ Երբ խորհրդարանը խնդրել է ֆրանսիացի վիրաբույժ Պիեռ Պիգրեյին (1589) զննել կախարդության մեջ մեղադրվող մի քանի մարդկանց՝ նա մերժել է մեղադրանքները՝ հիմնվելով այն բանի վրա, որ մեղադրյալները մոլորության մեջ են եղել և բժշկական օգնության կարիք են ունեցել։ Բժիշկ Յոհաննես Վեյերը (1563) պնդել է, որ կախարդության մեջ մեղադրվող կանայք տառապել են հումորների անհավասարակշռությունից, որը պայմանավորված է եղել սատանայի միջամտությամբ և իրենց համոզմունքները համարել են երևակայական։ Վեյերի մոտեցումը համարվել է ժամանակակից հոգեբուժական մեթոդների նախատիպը։

Կախարդության մեղադրանքներին, հատկապես ճանապարհորդող կախարդներ որոնողների կողմից, երբեմն դեմ են եղել տեղացիները, որոնց շահագործող կախարդներ որոնողների նկատմամբ սկեպտիկությունն ավելի ուժեղ է եղել, քան կախարդների նկատմամբ նրանց հավատը։ 1460 թվականին Ասելին անունով մի ֆրանսիացի (հայտնի է նաև որպես Ժան դե լա Կազե) նիզակով հարձակվել է «վարպետ Ժանի» վրա։ Ասելինը զայրացրել է Ժանին (կախարդ որոնող)՝ հակադարձելով նրա պնդումներին, որ Ասելինի երկու ազգականները կախարդներ են։ Հետագա կռվի ժամանակ Ասելինը մահացու հարվածել է Ժանին հալբերդով։ Տեղացիները, կասկածամիտ լինելով Ժանի պնդումների նկատմամբ, հաջողությամբ դիմել են թագավորին՝ Ասելինի ներման խնդրանքով՝ պնդելով, որ Ժաննը խաբեբա է եղել։

Սկեպտիցիստական առարկությունները բարձրացվել են տարբեր ձևերով։ Սամուել դե Կասինին (մոտ 1505) կախարդությանը դեմ է եղել տրամաբանական հիմքերով։ Անդրեա Ալչիատոն կասկածանքով է վերաբերվում կախարդության մասին պնդումներին, որոնց, նրա խոսքով, աստվածաբանները ավելի հեշտությամբ են հավատում, քան ատենակալները։ Հենրիխ Կոռնելիուս Ագրիպան (1519) կարծել է, որ կախարդությունը պարզապես սնահավատական մոլորություն է։ Մոնտենը (1580) կախարդությանը դեմ է եղել զգայարանների հուսալիության վերաբերյալ կասկածամտության հիման վրա։ Սկեպտիցիստ Սամուել Հարսնեթը (1599) մերժում է կախարդների նկատմամբ ցանկացած հավատը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վհուկներ