Մարտին Օսյան

**Մարտին Արամի Օսյան** (Մարտունի Արամի Հոսյան) (մարտի 9, 1928 թ., գյուղ Շնող, Ալավերդու շրջան, Հայկական ՍՍՀ, ԱԽՍՖՀ - հունիսի 15, 2010 թ․, Երևան, Հայաստան), հայ ջրացատկորդ, Հայաստանում ջրացատկային սպորտի հիմնադիր, Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ, Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատող, ԵՊՀ ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի ամբիոնի դոցենտ, ջրացատկային սպորտի միջազգային կարգի մրցավար, Հայաստանի ջրացատկային սպորտի ֆեդերացիայի մրցավարական կոլեգիայի նախագահ։ Մարտին Օսյանը մեծ ներդրում է ունեցել սերունդների դաստիարակության հարցում՝ մարզչական աշխատանքից զատ տարիներ շարունակ աշխատելով թե որպես Ծաղկաձորի «Ալիք» պիոներական ճամբարի պետ, թե դասավանդելով ԵՊՀ ֆիզկուլտուրայի ամբիոնում։ Նա հեղինակ է 8 մասնագիտական գրքերի և 62 ուսումնամեթոդական և գիտամեթոդական աշխատանքների։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալավերդու շրջանի Շնող գյուղում: Մանկապատանեկան տարիներն անցել են Ալավերդի քաղաքում: Ավարտել է Ալավերդու թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ Լողի հանդեպ նրա տարերքը ի հայտ է եկել փոքր տարիքից․ մագլցելով Դեբեդի հանդիպակած ժայռերը սիրում էր նետվել և սուզվել Դեբեդ գետը  (անգամ փրփրաբաշ Դեբեդի ճիրաններից խեղդվելուց դասընկերոջն է փրկել)։ Տասը տարեկանից մասնակցել է մարմնամարզության հանրապետական մանկապատանեկան մրցույթներին: 1945-1948 թթ. աշխատել է Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանի հալոցքի արտադրամասում՝ որպես մոդելավորող: Ամուսնացած է եղել Ջուլիետա Երվանդի Մալխասյանի հետ, զավակները՝ Արմինե Օսյան, Երվանդ Օսյան, Նաիրա Օսյան։                             
մինի|Մոսկվայում՝ շքերթի ժամանակ|371x371px

## Կրթություն և աշխատանքային գործունեություն
1946 թ. սովորել է Երևանի օդաչուական հատուկ դպրոցում։ 1948-1951 թթ. սովորել և կարմիր դիպլոմով ավարտել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի տեխնիկումը:1951-1955 թթ. սովորել և ավարտել է Մոսկվայի Ստալինի անվան Լենինի շքանշանակիր պետական կենտրոնական ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտը (ГЦОЛИФК), սպորտաձևը՝ մարմնամարզություն, մասնագիտացումը՝ ջրացատկ: Ուսանելու տարիներին դարձել է մարմնամարզության, ջրացատկային և դահուկային մարզաձևերի առաջին կարգային մարզիկ։ 1956-1965 թթ․ ղեկավարել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտի լողի ամբիոնի նորաբաց «ջրացատկային սպորտ» մասնագիտության բաժինը (ամբիոնը ԽՍՀՄ-ում երկրորդն էր, առաջինը՝ Մոսկվայում, 1953 թ․), աշխատել է որպես ջրացատկային սպորտի և լողի ավագ դասախոս։ Նույն տարեթվերին եղել է Հայաստանի Հանրապետության ջրացատկային սպորտի (մեծերի և դպրոցականների) հավաքական թիմերի ավագ մարզիչը։ 1957-1974 թթ․ ջրացատկորդներ պատրաստելուն զուգահեռ զբաղվել է հանրապետության մարզական մրցավարների պատրաստմամբ և վերապատրաստմամբ։ 1955 թվականից անընդմեջ նախագահել է ՀՀ ջրացատկային սպորտի ֆեդերացիայի մրցավարական կոլեգիան:  1960-1965 թթ. համատեղության կարգով աշխատել է «Աշխատանք» կամավոր սպորտային ընկերության կենտրոնական խորհրդում՝ որպես ավագ մարզիչ: 1965-1985 թթ. աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի ամբիոնում որպես ավագ դասախոս: 1985-1988 թթ. հանրապետական սպորտային կոմիտեի առաջարկով աշխատել է «Դինամո» սպորտային ընկերության հայկական խորհրդի ջրացատկի Օլիմպիական հերթափոխի մանկապատանեկան սպորտային դպրոցում (ՕՀՄՊՍԴ), տնօրենի պաշտոնում: 1988 թ. սեպտեմբերից վերադարձել և շարունակել է աշխատանքը Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի ամբիոնում՝ ավագ դասախոսի, 1992-2006 թթ․ դոցենտի պաշտոնում: ԵՊՀ-ում աշխատած տարիներին 2000-ից ավելի ուսանողի լող է սովորեցրել։  1994 թ․ արժանացել է ՀՀ վաստակավոր մարզչի և ջրացատկային սպորտի միջազգային կարգի մրցավարի կոչումներին: Հինգ տարի անընդմեջ Շվեդիայից ջրացատկի մրցումներին որպես միջազգային մրցավար դատելու հրավեր է ստացել։ 2002 թ․ արժանացել է ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատողի կոչման։****         մինի|Հայ ջրացատկորդ Մարտին Օսյանը

## Մարզչական գործունեություն

Հայաստանյան ջրացատկային սպորտի ասպարեզում Մարտին Օսյանի մանկավարժական, մարզչական, մրցավարական, գիտամեթոդական գործունեությունը նպաստել է մարզաձևի կայացմանը և զարգացմանը։ 1955 թ․ Մոսկվայից վերադարձել է Հայաստան և ձեռնամուխ եղել Հայաստանում ջրացատկը որպես մասնագիտություն զարգացնելու գործընթացին, ստանձնելով ավագ մարզչի պարտականությունները։ Սեղմ ժամկետներում տասնյակ մարմնամարզիկների և ակրոբատների ներգրավել է ջրացատկային սպորտում, մարզել նրանց, զուգահեռ աշխատանքներ տարել փոքրահասակների շրջանում։ Այդ տարիներին ջրացատկային սպորտում առաջընթաց գրանցելու նպատակով բազում աշխատանքներ են ծավալվել․ Սպորտային ընկերություններում, դպրոցներում և ակումբներում ջրացատկային սպորտի խմբեր են բացվել։ Ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտում կազմակերպել  են ջրացատկային սպորտի մասնագիտական առարկայի մեթոդական, տեսական, գործնական դասեր։ Կարևոր ուշադրություն է հատկացվել ԽՍՀՄ ժողովուրդների առաջին սպարտակիադային մասնակցելու նախապատրաստական աշխատանքներին։ Հայաստան են հրավիրվել ջրացատկային սպորտի մասնագետներ, մարզիկներ և մարզիչներ։ Սպորտային շարունակական հավաքներ են կազմակերպվել Հայաստանի և ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում։ 1956 թ․ մարտին երկու ամսով Մոսկվա սպորտային հավաքի մեկնող ջրացատկորդներին իր մոտ զրույցի հրավիրելով՝ Հանրապետական սպորտային կոմիտեի նախագահ Գ․Տ․ Սիմոնյանն իր աշխատասենյակում ասել է․ «Ձեր մարզիչ Մարտին Օսյանի ջանասեր ու նվիրական աշխատանքի շնորհիվ կարճ ժամանակահատվածում Հայաստանում հիմնադրվեց ջրացատկային սպորտը, որի առաջին ծիծեռնակները դուք եք։ Համոզված եմ, որ հուսախաբ չեք անի»։ Տարիներ անց, Օսյանը Ֆիզկուլտուրայի պետական ինստիտուտի ռեկտորին այցելելիս արժանանում է՝ «Ողջույն Հայաստանում ջրացատկային սպորտի հիմնադրին» արտահայտությամբ համեմված ջերմ ընդունելությանը․․․ մինի|245x245px|Մարտին Օսյանը Դավիթ Համբարձումյանի և պատանի ջրացատկորդի հետ
մինի|Մ․ Օսյանն իր սաների հետ|245x245px

## Լողուսուցման կարևորումը
Մինչև կյանքի ավարտը ջրացատկային սպորտին զուգահեռ Մ. Օսյանը կարևորել է նաև բնակչության լողուսուցումը: Հայաստանում լողուսուցումը պետական, ազգային կարևորության հարց է համարել՝ ինչպես կրթությունը և բանակը: Համոզված էր, որ լողը որպես պարտադիր առարկա պետք է ուսուցանվի հանրակրթական դպրոցներում, ինչը վաղուց որդեգրել են արտասահմանյան շատ երկրներ: 2008 թ․ մարտի 9-ին, ծննդյան 80-ամյակի առթիվ Դավիթ Համբարձումյանի անվան մարզադպրոցում Մ. Օսյանի անվան մրցումների ժամանակ շնորհավորագրերով և շնորհակալագրերով ներկա են գտնվել նաև սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և ջրացատկի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչները: Խոստացել էին Օսյանի անվան մրցումները ամենամյա դարձնել, ցավոք խոստումը չկատարվեց․․․
մինի|Դավիթ Հակոբյանի հետ Ծաղկաձորի «Ալիք» ճամբարում|311x311px
Մ. Օսյանի սաներից, կոմպոզիտոր Էդվարդ Սադոյանը հիշում էր, որ ջրացատկորդների առաջընթացի գործում մեծ մարզիչը շատ էր կարևորում իր սաների բարոյական, մտավոր և գեղագիտական դաստիարակությունը՝ ընդգծելով, որ լավ մարզիկը նա է, ով նախևառաջ լավ մարդ է՝ հոգեպես ուժեղ, օժտված պատասխանատվության զգացումով, կամային հատկանիշներով, աշխատասեր է ու դիմացկուն:«Վերին աստիճանի ազնիվ, գործին նվիրված, շրջապատի հանդեպ ուշադիր մարդ էր Մարտին Օսյանը: Մեծ կազմակերպիչ էր ու նորարար, օժտված հումորի անսահման զգացումով»: Բազմաթիվ են նաև Մ․Օսյանի մասին հուշերը որպես Ծաղկաձորի «Ալիք» ճամբարի պետ։ Դրանց մասին սիրով հիշում և տարբեր առիթներով պատմում է դերասան և բեմադրիչ ՀՀ վաստակավոր արտիստ Դավիթ Հակոբյանը, ով  Օսյանի հետ աշխատում էր «Ալիք» ճամբարում որպես ավագ ջոկատավար։

## Գրքեր և աշխատություններ
Լողի և ջրացատկի վերաբերյալ հայերեն մասնագիտական գրականություն չի եղել։ Օսյանն իր ողջ փորձառությունն ու գիտելիքները հայերեն շարադրել է ինչպես սկսնակ լողորդների և ջրացատկորդների, այնպես էլ մարզիչների համար գրված ուսումնամեթոդական ձեռնարկներում և մասնագիտական գրքերում։ Այդ աշխատությունները սերունդների համար կարևոր սպորտային ժառանգություն են։
# Լողուսուցում 18 և բարձր տարիք ունեցող մարդկանց համար (1972)
# Հայաստանի ջրացատկային սպորտի պատմությունից (1975)
# Ռուս-հայերեն սպորտային բառարան (1978) Մ. Մամիկոնյանի համահեղինակությամբ        
# Լողը ՊԱՊ համալիրում(1981)
# Լողուսուցում (1986)
# Ջրացատկի աստղը (2001) 
# Հայաստանի ջրացատկային սպորտի պատմություն (2003)
# Ջրացատկեր (2006)
մինի|182x182փքս
Հայ ազգը հայտնի է համաշխարհային մեծություններով, այդ թվում՝ մարզական։ «Ջրացատկի աստղը» նվիրված է հայ անվանի ջրացատկորդ, ԽՍՀՄ և միջազգային կարգի սպորտի վարպետ, մրցավար Դավիթ Համբարձումյանի կյանքին և գործունեությանը։ Հուշագրքում Դավիթ Համբարձումյանի մարզական ձեռքբերումների կողքին հեղինակը նշել է ջրացատկային սպորտի ԽՍՀՄ 23 հայ չեմպիոնների նվաճումները, ինչպես նաև 12 անհատական այլ մարզաձևերում փայլած հայ մարզիկների անունները։ Գրքում նշվում է, թե որքան սպորտային աստղեր է ծնել Հայոց աշխարհը, և ինչպիսի արժանապատվությամբ են նրանք հայ ազգը ներկայացրել տարբեր մայրցամաքներում։ Եվ որ սպորտը այն եզակի բնագավառն է, որի լավագույն ներկայացուցիչների պատվին տարբեր երկրներում բարձրացվում է ազգային դրոշը և հնչում է պետության օրհներգը։

Գրքում տեղ են գտել նաև Դավիթ Համբարձումյանի մասին նրա մտերիմների հուշերը։ 
մինի|153x153փքս

«Հայաստանի ջրացատկային սպորտի պատմություն» (2003) երկհատորյակում մանրամասնորեն շարադրված է Հայաստանյան ջրացատկային սպորտի ամբողջ պատմությունը՝ մրցումների տարեգրությամբ։ Նշված են բոլոր մրցումները (թե ներսի, դե դրսի), մասնակիցների անունները, գրաված մրցանակային տեղերը։ Նկարագրված է, թե որքան պատվաբեր, հարգանքի արժանի և միաժամանակ պատասխանատու գործ է մարզչական աշխատանքը, և ինչպիսի համալիր գիտելիքներով պետք է զինված լինի մարզիչը։մինի|154x154փքս

«Ջրացատկեր» ուսումնական ձեռնարկն ուղղված է մասնագիտական գիտելիքների բարձրացմանն ու կատարելագործմանը։ Այն որպես ուսումնական ձեռնարկ (դասագիրք) կարող է շատ օգատակար լինել սկսնակ մարզիկներին և մարզիչներին։ Ձեռնարկում ներկայացված են ջրացատկերի տեսակները, կատարման տեխնիկան, ուսուցման և մարզման մեթոդները։ Որպեսզի ընկալումն արդյունավետ լինի, ցատկերի տեխնիկական բնութագրերն ուղղորդված են պատկերներով։ Յուրաքանչյուր ցատկը պատկերված է շարժման մեջ (ցատկի հետագծով)՝ թե ինչպիսին պետք է լինի ջրացատկորդի մարմնի ճշգրիտ դիրքը օդում՝ ցատկատախտակից մինչև ջուրը սուզվելը:
մինի|199x199փքս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՋՐԱՑԱՏԿԱՅԻՆ ՍՊՈՐՏԻ ՀԻՄՆԱԴԻՐԸ՝ ՄԱՐՏԻՆ ՕՍՅԱՆԸ
* Վաղարշակ Ղորխմազյան. Գունեղ դափնեպսակ՝ հոբելյանական ուրվագծերով
* Վաղարշակ Ղորխմազյան. Նվիրումի եւ արգասաբերության ուղիով
 
Կատեգորիա:Հայ ջրացատկորդներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ