Իվան Պետրով (զորահրամանատար)

**Իվան Եֆիմովիչ Պետրով** (, ), խորհրդային զորահրամանատար, քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, բանակի գեներալ (09.10.1943, 26.10.1944): Խորհրդային Միության հերոս (29.05.1945):

## Կենսագրություն
Իվան Եֆիմովիչ Պետրովը ծնվել է Տրուբչևսկ քաղաքում՝ Օրյոլի նահանգում (այժմ՝ Բրյանսկի մարզում), կոշկակարի ընտանիքում: Ազգությամբ ռուս էր: Հոր մահից հետո մայրը մնացել է չորս երեխաների հետ:

Ավագ քրոջ օգնությամբ ընդունվել է Տրուբչևսկի տղամարդկանց պրոգիմնազիա, որն ավարտել է 1913 թվականին: Նույն թվականին ընդունվել է Կարաչև քաղաքի ուսուցչական սեմինարիա, որն ավարտել է 1916 թվականի աշնանը: Ուսուցչական սեմինարիայում սովորել է զեմստվոյի կրթաթոշակով՝ որպես անապահով ուսանող:

### Զինվորական ծառայության սկիզբ
1917 թվականի հունվարից Ի.Ե. Պետրովը ծառայել է Ռուսական կայսերական բանակում: Ընդունվել է Մոսկվայի Ալեքսեևի յունկերական ուսումնարան, որն ավարտել է 1917 թվականի հունիսի 1-ին:

Ուսումնարանն ավարտելուց հետո պրապորշչիկի կոչումով ծառայել է որպես վաշտի հրամանատար պահեստային 156-րդ հետևակային գնդում՝ Աստրախանում: Հիվանդացել է դիզենտերիայով և 1918 թվականի հունվարի սկզբին առողջական վիճակի պատճառով հեռացվել է բանակից:

### Ծառայության սկիզբը Կարմիր բանակում
1918 թվականի ապրիլին զորակոչվել է Աշխատավոր-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։ Ծառայել է Սամարայի կոմունիստական առաջին ջոկատում, մասնակցել է Սամարայում անարխիստների ապստամբության ճնշմանը (1918 թվականի մայիս), ինչպես նաև Սիզրան քաղաքի, Սամարայի, Մելեկեսի և Սիմբիրսկի մերձակայքում սպիտակչեխերի դեմ մղվող մարտերին։ 1918 թվականի սեպտեմբերից եղել է 5-րդ բանակի ճանապարհային կոմենդանտի օգնական։ 1918 թվականի նոյեմբերից՝ Արևելյան ճակատի 4-րդ բանակի շտաբի ՉԿ ընդհանուր բաժնի վարիչ։ 1919 թվականի հունվարին նշանակվել է Ուրալյան մարզային հեղկոմի գործերի կառավարիչ։ Այդ պաշտոնում գտնվելով՝ մասնակցել է Արևելյան ճակատի մարտերին՝ 25-րդ Չապաևյան հետևակային դիվիզիայի և 22-րդ Սամարայի հետևակային դիվիզիայի կազմում՝ գեներալ Վ. Ս. Տոլստովի ուրալյան կազակների դեմ։ ՌԿԿ(բ) կուսակցության անդամ 1918 թվականից։

1920 թվականի մայիսից՝ Արևմտյան ճակատում՝ սպիտակ լեհերի դեմ։ Մարտկոցի հրամանատար, ռազմական հետաքննիչ և հատուկ ջոկատի հրամանատարի օգնական Մոզիրի զորախմբում, ինչպես նաև 17-րդ հեծելազորային դիվիզիայի ռազմական տրիբունալի անդամ։ Մասնակցել է խորհրդա-լեհական պատերազմին։

1920 թվականի աշնանը 17-րդ հեծելազորային դիվիզիայի հետ տեղափոխվել է Ուկրաինա՝ մասնակցելու Սիմոն Պետլյուրայի զորքերի ոչնչացմանը Պրոսկուրովի-Բերդիչևի շրջաններում։ 1921 թվականի փետրվարին եղել է այդ դիվիզիայի 17-րդ հեծելազորային գնդի ռազմական կոմիսար։ 1922 թվականի հունվարից՝ 5-րդ Վիտեբսկի հետևակային դիվիզիայի քաղաքական բաժնի ինստրուկտոր։

### Ծառայությունը Կենտրոնական Ասիայում
1922 թվականի մարտին Պետրովը նշանակվել է 11-րդ հեծելազորային դիվիզիայում և նրա կազմում մասնակցել է երկարամյա պայքարին թուրքեստանյան ճակատում բասմաչության դեմ։ 1922 թվականի սեպտեմբերին Ի. Ե. Պետրովը նշանակվել է 11-րդ հեծելազորային դիվիզիայի 2-րդ բրիգադի համատեղ ջոկատի հրամանատար (այդ բրիգադը մտնում էր 13-րդ հրաձգային կորպուսի կազմում, որը հատուկ ստեղծվել էր բասմաչների դեմ պայքարի համար Մաչինյան բեկության տարածքում)։

Ավելի ուշ՝ 1922 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, Թաքայ-Կուդուկ ջրհորի մոտ տեղի ունեցած 11-րդ հեծելազորային դիվիզիայի մարտիկների հարձակումը, որը ղեկավարվում էր Ի. Ե. Պետրովի կողմից և որի արդյունքում ոչնչացվել էր քուրբաշի Աբդու-Սաթթար խանը իր ողջ ջոկատի հետ միասին, նշվել է 13-րդ հրաձգային կորպուսի զորքերին տրված հրամանով։

1926 և 1931 թվականներին Ի. Ե. Պետրովը ավարտել է ՌԿԿԱ հրամանատարական կազմի վարպետության բարձրացման հրաձգային-մարտավարական դասընթացները (ԿՈՒԿՍ «Վիստրել»)։ 1926 թվականի հոկտեմբերից՝ Կենտրոնական Ասիայի ռազմական շրջանի 1-ին հրաձգային դիվիզիայի առանձին հեծելազորային էսկադրոնի հրամանատար, իսկ 1927 թվականի հոկտեմբերից՝ Թուրքմենական բրիգադի 2-րդ թուրքմենական հեծելազորային գնդի հրամանատար։ 1929 թվականին մասնակցել է Կարմիր բանակի ռազմական գործողությանը Աֆղանստանում։ 1929 թվականի հունիսից՝ Ուզբեկական առանձին համատեղ հեծելազորային բրիգադի հրամանատար։ 1931 թվականի նոյեմբերից՝ Կենտրոնական Ասիայի ռազմական շրջանի 1-ին Թուրքեստանյան լեռնային հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1932 թվականի սեպտեմբերից՝ Վ. Ի. Լենինի անվան Միացյալ Կենտրոնական Ասիայի ռազմական դպրոցի պետ և ռազմքոմ (1937 թվականի մարտից՝ Տաշքենդի հետևակային ուսումնարան)։ Նա խուսափել է ռեպրեսիաներից Կ. Ե. Վորոշիլովի անձնական միջամտության շնորհիվ։

1940 թվականի հունիսից՝ Սիբիրի ռազմական շրջանում (Նովոսիբիրսկի մարզ) 194-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, հոկտեմբերից՝ Կենտրոնական Ասիայի ռազմական շրջանի հետևակի տեսուչ։ 1940 թվականի հունիսի 4-ին, երբ ՌԿԿԱ-ում ներդրվել են գեներալական կոչումներ, Ի. Ե. Պետրովին շնորհվել է «գեներալ-մայոր» կոչում։

1941 թվականի մարտին Պետրովը նշանակվել է Կենտրոնական Ասիայում ձևավորվող 27-րդ մեխանիզացված կորպուսի հրամանատար։

### Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջան
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո 27-րդ մեխանիզացված կորպուսը արագացված ձևով ավարտեց իր կազմավորումը և ուղարկվեց Բրյանսկի շրջան։ 1941 թվականի հուլիսի 8-ին խորհրդային Գլխավոր շտաբը, հաշվի առնելով պատերազմի առաջին օրերի փորձը, որոշեց լուծարել զրահահետախուզական զորքերի կորպուսային օղակը և վերակազմավորել առկա տանկային դիվիզիաները՝ նոր կազմով։ 1941 թվականի հուլիսի 15-ին լուծարվեց 27-րդ մեխանիզացված կորպուսի հրամանատարությունը։

Գեներալ Ի. Ե. Պետրովը նշանակվեց Օդեսայում ձևավորվող 1-ին հեծելազորային դիվիզիայի հրամանատար։ Իր հուշերում նա գրում է, որ Օդեսա է ժամանել 1941 թվականի հուլիսի 6-ին կամ 8-ին։

1941 թվականի օգոստոսի 20-ին Պետրովը դարձավ 25-րդ Չապաևյան հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար և մասնակցեց Օդեսայի պաշտպանությանը։ Հոկտեմբերի 5-ին գեներալ-մայոր Ի. Ե. Պետրովը ստանձնեց Ծովային բանակի հրամանատարությունը և կազմակերպեց խորհրդային զորքերի էվակուացիան Օդեսայից դեպի Ղրիմ։

Պետրովը Սևաստոպոլի պաշտպանության ղեկավարներից մեկն էր։ 1941 թվականի դեկտեմբերի վերջին նա անսպասելիորեն փոխարինվեց Ս. Ի. Չեռնյակովի կողմից՝ առանց Ռազմական խորհրդի համաձայնության։ Այդ կապակցությամբ մարշալ Օկտյաբրսկին և Կուլակովը Ստալինին ուղղված շտապ հեռագրով պահանջեցին վերականգնել Պետրովին պաշտոնում՝ ընդգծելով նրա մարտական արժանիքները և առաջարկելով նրան շնորհել գեներալ-լեյտենանտի կոչում։ Ստալինը համաձայնեց, և Պետրովը մնաց հրամանատար։

1941 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Պետրովի ղեկավարած զորքերը և Սևծովյան նավատորմի նավաստիները՝ փոխծովակալ Ֆ. Ս. Օկտյաբրսկու հրամանատարությամբ, հաջողությամբ հետ մղեցին գերմանական 11-րդ բանակի առաջին և երկրորդ հարձակման ալիքները՝ գեներալ-գնդապետ Էրիխ ֆոն Մանշտեյնի գլխավորությամբ։

Մինչև 1942 թվականի ամառը Սևաստոպոլի պաշտպանության շրջանները (որի հրամանատարը Պետրովն էր) հաջողությամբ կասեցրեցին գերմանական զորքերի հարձակումները։ Սակայն 1942-ի հունիս-հուլիսին պաշարված Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանը չկարողացավ դիմակայել գերմանա-ռումինական գերազանց ուժերի երրորդ հարձակմանը։ Դժվարին բլոկադայի պատճառով զինամթերքի և պահուստի մատակարարումը գրեթե դադարեց, և ծանր կորուստների գնով թշնամին կարողացավ գրավել Սևաստոպոլը։ Քաղաքի անկումից հետո Պետրովը, որպես պաշտպանության ղեկավարներից մեկը, էվակուացվեց սուզանավով։ Հիասթափված այդ պարտությունից՝ նա փորձեց ինքնասպան լինել, սակայն իր զինակից ընկերները կանխեցին այդ քայլը։

1942 թվականի օգոստոսից Պետրովը հրամանատարեց Անդրկովկասյան ճակատի 44-րդ բանակը։ Հոկտեմբերից՝ Անդրկովկասյան ճակատի Սևծովյան զորախմբի հրամանատարն էր։ Այդ պաշտոններում նա աչքի ընկավ Կովկասի պաշտպանության մարտերում, հատկապես՝ Տուապսեի պաշտպանական օպերացիայի ժամանակ։

1943 թվականի մարտից Պետրովը նշանակվեց Հյուսիսային Կովկասի ճակատի շտաբի պետ, իսկ մայիսից՝ նույն ճակատի հրամանատար։ Նրա գլխավորությամբ զորքերը հաջողությամբ մասնակցեցին Նովոռոսիսկ-Տամանյան, Նովոռոսիսկի դեսանտային գործողություններին, ինչպես նաև Մայկոպի, Կրասնոդարի և Նովոռոսիսկի ազատագրմանը։

1943 թվականի նոյեմբերին ճակատի զորքերը անցան Կերչի նեղուցը և սկսեցին դժվարին Կերչ-Ելթիգենի դեսանտային գործողությունը։ 1943 թվականի նոյեմբերի 20-ին ճակատը վերակազմավորվեց որպես Առանձին Ծովային բանակ։

Սակայն 1944 թվականի մարտի 3-ին, Տարխանի և Կերչի դեսանտների անհաջողության պատճառով, Պետրովը ազատվեց պաշտոնից, տեղափոխվեց Գերագույն գլխավոր հրամանատարության պահուստ և իջեցվեց զինվորական կոչումով՝ գեներալ-գնդապետի։ Նույն ամսի 13-ից նա նշանակվեց Արևմտյան ճակատի 33-րդ բանակի հրամանատար, իսկ ապրիլի 12-ից մինչև հունիսի 6-ը՝ 2-րդ Բելոռուսական ճակատի հրամանատար։ Սակայն Իոսիֆ Ստալինը, հիմք ընդունելով Լ. Զ. Մեխլիսի զեկույցը Պետրովի «հոգեբանական թուլության» և առողջական վիճակի մասին, ազատեց նրան նաև այդ պաշտոնից՝ չնայած, որ Պետրովը լիովին պատրաստել էր զորքերը առաջիկա գործողության համար։

Երկու ամիս անց նա մնաց առանց պաշտոնի Մոսկվայում։

1944 թվականի օգոստոսի 5-ից Պետրովը դարձավ 4-րդ Ուկրաինական ճակատի հրամանատար։ Նա աչքի ընկավ Արևելյան և Արևմտյան Կարպատյան հարձակողական գործողություններում, որոնց արդյունքում զորքերը ազատագրեցին Զակարպատյան Ուկրաինան, Արևելյան Սլովակիան և Հարավային Լեհաստանը։ 1944 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Պետրովին կրկին շնորհվեց բանակի գեներալի կոչում։

Սակայն 1945 թվականի մարտի 17-ի հրամանով՝ Մորավիա-Օստրավայի գործողության սկզբում ունեցած ձախողումների և ճակատի պատրաստվածության մասին Ստավկային ժամանակին չտեղեկացնելու պատճառով, նա ստացավ վերջին նախազգուշացումը։ Իսկ մարտի 25-ին Ստալինի հրամանով ազատվեց պաշտոնից՝ մեղադրվելով Ստավկայի հանդեպ խաբեության փորձի մեջ։ Հրամանով նշված էր, որ նա «փորձել է խաբել Ստավկան ճակատի իրական վիճակի մասին»։

1945 թվականի մարտին նա նշանակվեց 1-ին Ուկրաինական ճակատի շտաբի պետ։

Բեռլինի և Պրահայի գործողությունների ընթացքում դրսևորած արհեստավարժության, նախաձեռնողականության և անձնվիրության համար 1945 թվականի մայիսի 29-ին Իվան Եֆիմովիչ Պետրովին շնորհվեց Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

### Հետպատերազմյան շրջան
Պատերազմից հետո 1945 թվականին հուլիսի 9-ից հրամանատարում էր Թուրքեստանի ռազմական օկրուգի զորքերը: 1952 թվականի հուլիսից՝ Խորհրդային Բանակի գլխավոր տեսուչի 1-ին տեղակալ: 1953 թվականի ապրիլից՝ ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության Մարտական և ֆիզիկական պատրաստության գլխավոր վարչության պետ: 1955 թվականի մարտից՝ ԽՍՀՄ Ցամաքային զորքերի գլխավոր հրամանատարի 1-ին տեղակալ: 1956 թվականի հունվարից՝ ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչ: 1957 թվականի հունիսից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի տեղակալի մոտ գլխավոր գիտական խորհրդատու: ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-4-րդ գումարումների պատգամավոր (1946-1954):

1948 թվականի հոկտեմբերի 6-ի գիշերը Աշխաբադի երկրաշարժի ժամանակ նրա որդին՝ Խորհրդային բանակի փոխգնդապետ Յուրի Իվանովիչ Պետրովը, սպանվել է թալանչու կողմից:

Հուշագրություններ գրել չհասցրեց: Գրել է Սևաստոպոլի պաշտպանության մասին առաջին ռազմապատմական ակնարկը: Կոնստանտին Սիմոնովի խնդրանքով նրա համար պատրաստել է համառոտ ակնարկ Օդեսայի պաշտպանությանն իր մասնակցության մասին, որը հրապարակվել է գրողի կողմից արդեն Ի. Պետրովի մահից հետո։

Պետրովը մահացել է 1958 թվականի ապրիլի 7-ին: Թաղված է Մոսկվայում, Նովոդևիչյան գերեզմանատանը:

## Ռազմական աստիճանը և զինվորական կոչումները
* Պրապորշչիկ (1.06.1917)
* Կոմբրիգ (26.11.1935)
* Կոմդիվ (4.11.1939)
* Գեներալ-մայոր (4.06.1940)
* Գեներալ-լեյտենանտ (14.12.1942)
* Գեներալ-գնդապետ (27.08.1943)
* Բանակի գեներալ (9.10.1943)
* Գեներալ-գնդապետ (3.03.1944)

* Բանակի գեներալ (26.10.1944)

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս (29.05.1945, «Ոսկե Աստղ» մեդալ № 7355)
* Լենինի հինգ շքանշան (24.07.1942, 21.02.1945, 29.05.1945, 16.01.1950, 1.10.1956)
* Կարմիր դրոշի չորս շքանշան (1930, 27.03.1942, 3.11.1942, 24.06.1948)
* Սուվորովի շքանշան, I աստիճան (9.10.1943)
* Կուտուզովի շքանշան, I աստիճան (8.02.1943)
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան (22.02.1941)
* Թուրքմենական ԽՍՀ Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (23.02.1928)
* Ուզբեկական ԽՍՀ Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (27.04.1932)
* Մեդալներ

### Օտարերկրյա պարգևներ
* Հասարակական ծառայության շքանշանի հրամանատարական խաչ աստղով (Հունգարիա)
* Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետության Զասլուգի շքանշան, II կարգ
* Սպիտակ Առյուծի շքանշան «Հաղթանակի համար», II աստիճան (Չեխոսլովակիա)
* 1939 թ. Ռազմական Խաչ (Չեխոսլովակիա)
* «Ռազմական քաջության համար» շքանշան («Virtuti Militari»), III աստիճան (Լեհական Ժողովրդական Հանրապետություն)
* «Գրյունվալդի Խաչ», III աստիճան (Լեհական Ժողովրդական Հանրապետություն)
* «Օդրա, Նիսա և Բալթիկ» մեդալ (Լեհական Ժողովրդական Հանրապետություն)
* «Հաղթանակ և Ազատություն» մեդալ (Լեհական Ժողովրդական Հանրապետություն)
* «Բարձրագույն ծառայությունների համար» Խաչ (ԱՄՆ, 23.06.1943)
* «Չին-խորհրդային բարեկամության» մեդալ (Չինաստան)

## Կինեմատոգրաֆիկ պատկերումներ
* Երկու մասից բաղկացած «Օդեսայի սխրանքը» (1985) ֆիլմում առանձին Պրիմորյեի բանակի հրամանատար գեներալ-մայոր Պետրովի դերը խաղացել է Յուրի Դեդովիչը։
* «Ծովը կրակի մեջ» ֆիլմում (1970, ռեժ. Լև Սաակով, «Մոսֆիլմ») Պետրովի դերը խաղացել է Նիկոլայ Գրինկոնhttp://www.net-film.ru/found-page-1/?search=q%D0%9B%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B5#։
* «Ճակատամարտ Սևաստոպոլի համար» ֆիլմում (2015) գեներալ Պետրովի դերը խաղացել է Վալերի Գրիշկոնhttp://www.net-film.ru/found-page-1/?search=q%D0%9B%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%B5#։
* Գեներալ Պետրովը հիշատակվում է նաև «Հիշողություն հավերժ» (1975, ռեժիսոր՝ Ջեմմա Ֆիրսովա) և «Հայրենական մեծ պատերազմը» (ռեժ. Ռոման Կարմեն) փաստավավերագրական ֆիլմերում։ Վերջինս ԱՄՆ-ում հայտնի է որպես *The Unknown War*։

## Հիշատակ
* Հուշատախտակ է տեղադրված Օդեսայում։
* Հուշարձաններ՝ Տրուբչևսկում և Սևաստոպոլում։
* Փողոցներ՝ Օդեսայում, Սևաստոպոլում, Կերչում, Տաշքենդում և Տրուբչևսկում։
* Վլադիմիր Կարպովը գեներալ Պետրովի կյանքի մասին գրել է «Հրամանատարը» վեպում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Հղումներ

* 
* 
* 
* Биография И. Е. Петрова на сайте ГУБП Минобороны России .
* .

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Զինվորականներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ