open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աղվես (կաթնասուն)

**Աղվես**, գիշատիչ կաթնասուն, պատկանում է գիշատիչ շնազգիների ընտանիքի շարքին։ Աղվեսի լատինական անվանումը, ըստ երևույթին, առաջացել է լատիներեն «lupus» և գերմաներեն «Wolf» բառերից, որը թարգմանվում է որպես «գայլ»։ Հին սլավոներեն լեզվում «лисый» ածականը համապատասխանում էր դեղին, շիկակարմիր և դեղնանարնջագույն գույներին, որը բնորոշ էր լայն տարածում ունեցող սովորական աղվեսին։ Շնազգիների ընտանիքի մի քանի տեսակի կաթնասունների ընդհանուր անվանումն է։ Այդ խմբի միայն 10 տեսակն էր վերաբերում հենց աղվեսների (լատ.Vulpes) խմբին։ Ամենահայտնի և տարածված ներկայացուցիչը սովորական աղվեսն է (*Vulpes vulpes*): Աղվեսները հանդիպում են ամբողջ աշխարհի ազգերի ֆոլկլորում։

## Խմբին վերաբերվող տեսակներ
Ղեկավարելով սուբյեկտիվ քննադատական գնահատականները, որոնք հիմնված են սովորական աղվեսի արտաքին տեսքի վրա, աղվեսներ կարելի է համարել հետևյալ կենդանիներին՝

* **Գայլանմանների** (*Caninae*)  ենթաընտանիք
* Աղվեսների տեսակ (*Vulpes*)
* Սովորական աղվես  (*Vulpes vulpes*)
* Ամերիկյան դաշտաղվես (*Vulpes velox*)
* Աֆղանական աղվես (*Vulpes cana*)
* Աֆրիկական աղվես (*Vulpes pallida*)
* Բենգալյան աղվես (*Vulpes bengalensis*)
* Դաշտաղվես (*Vulpes corsac*)
* Անապատային աղվես (*Vulpes rueppellii*)
* Տիբեթյան աղվես (*Vulpes ferrilata*)
* Ֆենեկ (*Vulpes zerda*)
* Հարավաֆրիկյան աղվես (*Vulpes chama*)
* Բևեռաղվեսների տեսակ (*Alopex*) (հաճախ միանում են *Vulpes* տեսակին)
* Բևեռաղվես (*Alopex lagopus*)
* Գորշ աղվեսների տեսակ (*Urocyon*)
* Մոխրագույն աղվես (*Urocyon cinereoargenteus*)
* Չանել կղզիների աղվես (*Urocyon littoralis*)
* Ֆոլքլենդյան գայլ (*Dusicyon australis*)
* Մայկոնգ տեսակ (*Cerdocyon*)
* Մայկոնգ (*Cerdocyon thous*)
* Կարճականջ շների տեսակ (*Atelocynus*)
* Կարճականջ շուն (*Atelocynus microtis*)
* Հարավամերիկյան աղվեսների տեսակ (*Lycalopex*), կամ  *Pseudalopex*
* Դարվինյան աղվես (*Lycalopex fulvipes*)
* Պարագվայական աղվես (*Lycalopex gymnocercus*)
* Բրազիլական աղվես (*Lycalopex vetulus*)
* Սեկուրյան աղվես (*Lycalopex sechurae*)
* **Լայնականջ աղվեսների** ենթաընտանիք (*Otocyoninae*)
* Լայնականջ աղվեսների տեսակ (*Otocyon*)

Պատկեր:Fennec Fox @ Africa Alive, Lowestoft.jpg|Ֆենեկ
Պատկեր:Alopex lagopus coiled up in snow.jpg|Դաշտաղվես
Պատկեր:Pseudalopex griseus.JPG|Հարավամերիկյան աղվես
Պատկեր:Cerdocyon thous MG 9503.jpg|Մայկոնգ
Պատկեր:Räv vid Revhusen i Ystad - Juli 2012..jpg|Սովորական աղվես (Իստադ, Շվեդիա)
Պատկեր:Urocyon cinereoargenteus in brushwood.jpg|Գորշ աղվես
Պատկեր:Urocyon littoralis pair.jpg|Չանել կղզիների աղվես
Պատկեր:Лисёнок.jpg|Աղվեսի ձագ


## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* BBC Wales Nature: Fox videos
* The fox website

Կատեգորիա:Շնազգիներ
Կատեգորիա:Աղվեսներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Քերոթ Թոփ

**Սքոթ «Քերոթ Թոփ» Թոմփսոն** (, ), ամերիկացի դերասան և կոմիկ, որը հայտնի է իր վառ շիկակարմիր մազերով, կատակներով՝ ռեկվիզիտի օգտագործմամբ, և ինքնանվաստացուցիչ հումորով։

## Վաղ տարիներ
Սքոթ Թոմփսոնը ծնվել և մեծացել է Ֆլորիդա նահանգի Կոկո քաղաքում։ 1983 թվականին ավարտել է *Cocoa High* դպրոցը և ընդունվել Բոկա Ռատոն քաղաքում գտնվող Ֆլորիդայի Ատլանտիկական համալսարաանը։ Լինելով առաջին կուրսեցի՝ Ջոշ Աբելսոնի հետ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել ստենդ ափ կատակերգության ժանրում։ Երկու ամիս անց մասնակցում է համալսարանի կամպուսում անցկացվող բաց խոսափողի գիշերին։

## Կարիերա
### «Ռեկվիզիտ կատակերգություն»
Քերոթ Թոփի կատակերգական ռեպերտուարը ներառում է կատակներ, որոնք հիմնված են ռեկվիզիտի տասնյակ տարրերի գործարկման վրա, որոնք պահվում են բեմի վրա հատուկ բեռնարկղերում։ Ինչ-որ առարկա ցուցադրելով՝ նա, որպես կանոն, հեգնական նկարագրում է այն և մի կողմ է նետում։ Այդ առարկաներից շատերը ստեղծված են հատուկ շոուի համար, ինչպես օրինակ մանրանկարչական «պապիկների ժամացույցներով» մանյակ, որի օգնությամբ ծաղրերգություն է արվել ռեփեր Ֆլավոր Ֆլավի իմիջի վրա։

2011 թվականին Քերոթ Թոփը Լաս Վեգասի *Luxor* հյուրանոցում անցկացրել է անշլագ՝ հիմնական շոուի սկսվելուց առաջ աշխուժացնելով հանդիսատեսին կատակերգական գեգերով, որի համար հայտարարվել է «Տարվա կոմիկ»։

### Հեռուստատեսություն
1996 թվականին Քերոթ Թոփը հայտնվել է «Space Ghost Coast to Coast» անիմացոն ֆիլմի էպիզոդում, որը թողարկվել է Cartoon Network ալիքի ուղիղ եթերով։

2010 թվականի հունվարի 16-ին իլյուզիոնիստներ Փենի և Թելերի հետ միասին մասնակցել է «Don’t Forget The Lyrics!» խաղային ռեալիտի շոուում՝ պայքարելով մեկ միլիոն դոլար մրցանակի համար։ «Mind Freak» սերիալում բազմիցս հայտնվել է որպես հրավիրված հյուր։ Նույն թվականի փետրվարի 8-ին, հրավիրված լինելով «Ջեյ Լենոյի շոու»-ին, ենթարկվել է կարկանդակներով «գնդակոծության» հաղորդավարի և ծրագրի մյուս հյուրի՝ Էմմա Ռոբերթսի կողմից։

Նաև հայտնվել է «Tosh.0» հեռուստաշոուի էպիզոդներից մեկում, որտեղ ստացել է մարմնի լրիվ մասաժ հաղորդավար Դենիել Թոշի կողմից։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Ամին Տաբատաբաի

**Մոհամմադ Ամին Տաբատաբաի** (), իրանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2018)։

## Կենսագրություն
Ամին Տաբատաբաին ծնվել է 2001 թվականին, Թեհրանում։ 2015 թվականին ստացել է միջազգային վարպետի կոչում։ 2018 թվականին Մոսկվայում անցկացվող Աերոֆլոտ օփեն  ամենամյա շախմատային փառատոնի ընթացքւմ լրացրել է գրոսմայստերի նորմը։ Նույն թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է Ասիայի շախմատի առաջնությանը, 9 հնարավորից վաստակել 6,5 միավոր, զբաղեցրել երկրորդ տեղը և ձեռք բերել 2019 թվականի Շախմատի աշխարհի գավաթի ուղեգի։

Իրանցի շախմատիստը մասնակցում է 2021 թվականի Շախմատի աշխարհի գավաթի մրցաշարին։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ամին Տաբատաբաիի պարտիաները chessgames.com կայքում 
*Ամին Տաբատաբաիի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում ]
* Ամին Տաբատաբաիի անձնական քարտը 365chess.com

Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Զավեն Խաչիկյան

**Զավեն Խաչիկյան** (), հայ ֆոտոլրագրող, լուսանկարիչ, վավերագրող։

## Կենսագրություն
Զավեն Խաչիկյանը ծնվել է 1955 թվականի հուլիսի 27-ին, Հայաստանի Մեղրի քաղաքում։  Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Երևանում՝ 1972, որից հետո ընդունվել է  Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետն ու այն ավարտել 1977 թվականին։ 1979-1981 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում։ 1978-1982 թվականներին եղել է Հայաստանի ԳԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատող։ 1982 թվականին փոխել է մասնագիտությունը և զբաղվել կինո-ֆոտո վավերագրությամբ, համագործակցել է տեղական երիտասարդական թերթերի հետ։ 1983 թվականին աշխատել է «Ավանգարդ» և այլ թերթերի խմբագրություններում, ինչպես նաև «Արմենպրես» գործակալությունում։

Զավեն Խաչիկյանը լուսաբանել է 1988 թվականին սկիզբ առած Արցախյան շարժումը, անդրադարձել է շարժմանը նախորդած ու հաջորդող իրադարձությունների մասին, որպես լրագրող  մի քանի անգամ եղել պատերազմի դաշտում։  Արցախյան շարժման և պատերազմի մասին լուսանկարներ և ռեպորտաժներ է հրապարակել  հայկական, ռուսական, ամերիկյան, ֆրանսիական և բրիտանական թերթերում ու ամսագրերում։ Հանդիսանում է  «Բնանկար կամ վերնագրված տարածք», «Շարժո՞ւմ, հեղափոխությո՞ւն, ո՛չ, նոր Ժամանակաշրջան», «Պատերազմ դադար», «Մենք» նախագծերի հեղինակը։ 2010 թվականին հրապարակել է «543210 կամ գալիս ենք մանկությունից», 2014, 2015 և 2016 թվականներին հրապարակել է «Կաշառակերության և ընտրակաշառքների դեմ պայքարի բոլոր միջոցները Հայաստանում», իսկ 2016 թվականին՝ «Սև, սպիտակ, եռագույն» գրքերը։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Հայաստանի կոմերիտական երիտասարդական միության մրցանակ  (1988 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բոլորս պատերազմի սկզբից առայսօր փնտրում ենք ապրելու իմաստը
* «Ազատությունը քո արածից պոկվել, առաջ գնալն է». Զավեն Խաչիկյան
* Մի ֆոտոյի պատմություն. Զավեն Խաչիկյան
* Պարզ ու մաքուր լուսանկար. Զավեն Խաչիկյան։ Մի անգամ Enoteca-յում

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Ազգաբնակչության համաշխարհային օր

մինի|300x300փքս|Բնակչության խտությունը
**Ազգաբնակչության համաշխարհային օր** (), ամենամյա տոն, որը նշվում է հուլիսի 11-ին ՄԱԿ-ի կողմից։

## Նկարագրություն
1989 թվականին «Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Զարգացման Ծրագրի կառավարիչների խորհուրդը» (ՄԱԶԾ) առաջարկել է նշել այդ օրը հուլիսի 11-ին, քանի որ 1987 հուլիսի 11-ին Երկրի բնակչության խտությունը գերազանցել է 5 միլիարդը։ Այդ օրը ծնվել է Մատեյ Գաշպարը ՀՍՖՀ-ից, որը համարվում է մոլորակի 5 միլիարդերորդ բնակիչը։

Այս օրվա նպատակն է ուշադրություն հրավիրել ազգաբնակչության հարցերի, համընդհանուր զարգացման ծրագրերի, ընդհանուր խնդիրների լուծումների որոնման վրա։

## Օրվա թեմա
* 2020 թվական - «COVID-19․ ինչպես պաշտպանել առողջությունը և կանանց ու երեխաների իրավունքները ներկա ժամանակներում»
* 2019 թվական - 2019 թվականի ազգաբնակչության համաշխարհային օր
* 2018 թվական - «Ընտանիքի պլանավորումը մարդու իրավունքն է»
* 2017 թվական - «Ընտանիքի պլանավորում․ մարդկանց կարողությունների ամրապնդում, զարգացման ապահովում»
* 2016 թվական - «Դեռահաս աղջիկների ներդնումներ»
* 2015 թվական - «Արտակարգ իրավիճակներում խոցելի բնակչություն»
* 2014 թվական - «Երիտասարդների ներդրումներ»
* 2013 թվական - «Պատանիների հղիություն»
* 2012 թվական - «Վերարտադրողական առողջության ծառայությունների համընդհանուր հասանելիությունը»
* 2011 թվական - «Յոթ միլիարդ գործողություն»
* 2010 թվական - «Բոլորը հաշվում են»
* 2009 թվական - «Աղքատության դեմ պայքար։ Կրթություն աղջիկների համար»
* 2008 թվական - «Պլանավորելով ընտանիքը՝ դուք պլանավորում եք ձեր ապագան»
* 2007 թվական - «Տղամարդիկ՝ որպես գործընկերներ մոր առողջության պահպանման գործում»
* 2006 թվական - «Երիտասարդ մարդիկ»
* 2005 թվական - «Հավասարությունը ուժ է տալիս»
* 2004 թվական - «Բնակչության համաշխարհային օրը 10 տարեկան է»
* 2003 թվական - «1 միլիարդ պատանիներ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օրվա պաշտոնական էջը ՄԱԿ-ի կայքում
* ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը 2007 թվականին
* Сайт «World Population Day»

Կատեգորիա:Բնակչություն
Կատեգորիա:Հուլիսի 11
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Ռեգդոլ

**Ռեգդոլ** (անգլ․ Ragdoll), կիսաերկար մորթիով խոշոր կատուների ցեղատեսակ։

Այս ցեղատեսակը տարվել է ԱՄՆ 1960-ականներին Կալիֆոռնիայից ժամանած պարսկական կատուներ բուծող Էնն Բեյքերի կողմից։ Կատուներն ընտրվում էին իրենց ամենամեղմ բնավորության համար, ինչի արդյունքում նրանք կարողանում են լիովին հանգստանալ մարդու ձեռքերի մեջ, ինչից էլ առաջացել է նրանց անվանումը։

Կատուների մարմնի միջին զանգվածը 4-6 կիլոգրամ է, մեծ կատուներինը` 7-10 կիլոգրամ։ Գլուխն ունի լայն սեպի ձև, ականջները լայնորեն ընկած են գլխի կողմերին և ունեն կլոր եզրեր, աչքերը մեծ են, ձվաձև, երկնագույն, քթի վերևի հատվածը ոլորանման է, ունի միջին երկարություն։ Ունի խոշոր, երկարավուն, ծանրաքաշ մարմին, լայն կրծքավանդակ, ուժեղ պարանոց և երկար, վայր գցած պոչ։ Մորթին ունի երկնագույն, մանուշակագույն, շոկոլադե կամ մուգ մոխրագույն երանգ։ Ռեգդոլ կատուները ուշ են մեծանում`  3-4 տարով։ Հանգիստ են, խաղի ընթացքում ճանկերը բաց չեն թողնում։ Կատուների գույները հիմնականում եռագույն կամ երկգույն են։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատուներ
Կատեգորիա:Կատվի ցեղատեսակներ
Գուան Դաոշեն

**Գուան Դաոշեն** (չին. 管道昇, փին.*Guǎn Dàoshēng,* ), բանաստեղծուհի, նկարիչ և գեղագիր Չինաստանում՝ Յուան դինաստիայի օրոք։
աջից|մինի|565x565փքս|Գուան Դաոշեն. «Եղեգն և քար»
Չինաստանում լայնորեն ճանաչված  է որպես առաջին կին նկարիչ։ Նրա հայրը համոզված էր, որ նա բացառիկ երեխա էր, երբ ծնվեց, ուստի Գուան Դաոշեն անունը թարգմանվում էր որպես «Ծագող արև»։

Գուան Դաոշենը դարձել է իր ժամանակի և հետագա դարաշրջանի կիրթ չինացի կանանց կուռքը։ Նա հայտնի նկարիչ և գեղագիր Չժաո Մենֆուի կինն էր, բայց միևնույն ժամանակ նա նույնպես նշանավոր նկարիչ և գեղագիր էր։ Իր պոեզիայում օգտագործելով տղամարդկանց բնորոշ ոճային նկարներ, ուշադրություն էր դարձնում իր ոճի և անհատականության պահպանմանը։ Նա իր բանաստեղծություները գրում էր թղթե փաթեթների վրա և նկարում էր այդ թղթերի վրա պատկերներ, այդ կերպ դրանց ծանոթացնում էր լայն լսարանին։ Նրա բանաստեղծություններին բնորոշ է ամուսնու և երեխաների հանդեպ հոգատարությունը, ինչպես նաև հեգնանքն ու ծաղրը։ Նրա բանաստեղծությունների թվում կա մեկը, ով դժգոհություն է հայտնում այն փաստի կապակցությամբ, որ ամուսինը հարճ է վերցրել, և բանաստեղծական մի շարք, որում նա համոզում է նրան կյանքը դրսում։

Գուան Դաոշենի ամուսնու և որդու` Չժաո Յունի ստեղծագործությունների թղթապանակը հավաքվել էր մոնղոլ կայսր Այուրբարիբադի մեկ ընդհանուր հավաքածուի մեջ։ Մոնղոլ կայսրը հմայվում էր նրանով, որ մեկ ընտանիքում հավաքված են այդքան տաղանդավոր նկարիչներ և գեղագիրներ։ 1319 թվականին, 58 տարեկան հասակում երկարատև և ծանր հիվանդությունից վախճանվել է Գուան Դաոշենը։ Կնոջ մահից հետո ամուսինն ապրեց երեք տարի:[Гуань Даошэн. «Бамбуковые рощи в тумане и дождь», 1308 год [Юань (династия)|династия Юань]]

Նրանք հուղարկավորվել են միևնույն գերեզմանատանը, Դեցինի` Չժեցյան ժամանակակից գավառի Դունհենշան լեռան մոտակայքի թաղամասում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Չինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:1319 մահեր
Կատեգորիա:13-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Չինացի գրողներ
Գո Սինչժուն

**Գո Սինչժուն** (|郭婞淳|郭婞淳|Guō Xìngzhǔn, ), չինացի ծանրամարտիկ։ Տոկիոյի ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ Աշխարհի եռակի չեմպիոն։ Իր կարիերայի ընթացքում դարձել է 11 համաշխարհային ռեկորդի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 26-ին։ Ծանրամարտիկի կարիերան սկսել է դեռահասության շրջանում։ Սովորել է Սպորտի ազգային ակադեմիայում։

## Կարիերա
Մարզիկի կարիերան սկսել է 2010 թվականին։ Մասնակցել է Սինգապուրում կայացած Ամառային առաջին երիտասարդական օլիմպիական խաղերին և նվաճել արծաթե մեդալ։

2011 թվականի հունիսին մինչև 20 տարեկանների երիտասարդական առաջնությունում հաղթող է ճանաչվել։

2012 թվականին Պիոնթեքում կայացած Ասիայի առաջնության ժամանակ նվաճել է արծաթե մեդալ։ 2013, 2016, 2017 թվականներին առաջնության բոլոր մրցաշարերում նվաճել է ոսկե մեդալներ։

2013 թվականին Կազանում և 2017 թվականին Թայբեյում կայացած Ունիվերսիադաներում նվաճել է ոսկե մեդալներ։ Ընդ որում երկրորդ հաղթանակի ժամանակ հրում վարժությունում դարձել է աշխարհի ռեկորդակիր՝ 28 միավորով շրջանցելով Սուկանիյա Սրիսուրատին։

Համաշխարհային ռեկորդ սահմանելու համար նախագահ Ցայ Ին Վենը նրան պարգևատրել է Բրիլյանտե աստղ շքանշանով։

Ռիո դե Ժանեյրոյի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ զիջելով Սուկանիյա Սրիսուրատին և Պիսմիրի Սիրիկաևին (երկու մարզիկներն էլ Թաիլանդից են)։

2018 թվականի նոյեմբերին Աշխաբադում կայացած աշխարհի առաջնության ժամանակ երկամարտում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ բարձրացնելով 237 կգ։ Ձգում վարժությունում նվաճել է փոքր ոսկի, իսկ հրում վարժությունում՝ արծաթ։

2019 թվականին Թայլանդում կայացած ծանրամարտի աշխարհի առաջնության ժամանակ մինչև 59 կգ քաշային կարգում երկամարտում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ բարձրացնելով 246 կգ։ Նա սահմանել է աշխարհի նոր ռեկորդ։ Ձգում վարժությունում եղել է երկրորդը և նվաճել փոքր արծաթ (106 կգ), իսկ հրում վարժությունում նվաճել է փոքր ոսկի և դարձել համաշխարհային ռեկորդակիր՝ բարձրացնելով 140 կգ։

2021 թվականին մասնակցել է Տոկիոյի ամառային օլիմպիական խաղերին և դարձել օլիմպիական չեմպիոն։

## Արդյունքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль  на сайте IWF

Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ծանրամարտի աշխարհի չեմպիոններ
Անդիփսարա

**Անդիփսարա**, նաև Անտիպսարա, Անտիպիհարա ( «Տեղադրված Փսարայի դիմաց»), փոքրիկ, ժայռոտ կղզի Էգեյան ծովում՝ Արևելյան Սպորադաների կղզեխմբի կազմում։ Պատկանում է Հունաստանին և գտնվում է ավելի մեծ բնակեցված Փսարա կղզուց 2,4 կմ արևելք։ Հյուսիսային Եգեյան կղզիների ծայրամասում մտնում է Փսարայի մեջ։ Բնակչությունը, ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, 4 մարդ է։

## Աշխարհագրություն
Անդիփսարայի կղզին գտնվում է Էգեյան ծովի արևելյան մասում։ Մակերեսը մոտ 4 կմ² է։ Ամենաբարձր գագաթը Փսիլի-Րահի լեռն է, որն ունի 130 մետր բարձրություն։ Կղզու տեղանքը ժայռոտ է՝ բլուրներով և հողաթմբերով, բավականին նվազ բուսականությամբ։ Կլիման միջերկրածովյան է։ Քարքարոտ և անհաս է և՛ հյուսիսից, և՛ արևմուտքից։

Անդիփսարայի և Փսարայի կղզիները ընտրվել են ծովային և թռչող թռչունների մի ամբողջ շարքի բնակալման վայր։ Դրանց շարքում են Էլեոնորայի բազեն, փոմփոլավոր ջրագռավը, միջերկրածովյան մրրկահավը և լևանտական մրրկահավը։

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումները ցույց են տալիս, որ կղզին բնակեցված է եղել մարդկանցով դեռևս անտիկ (հին հունական և հռոմեական) ժամանակներում, սակայն դրա բնակչությունը միջին դարերում միանգամից կրճատվել է, ինչը կապված է անտառահատումների և, համապատասխանաբար, խմելու ջրի պաշարի նվազման հետ։ Ինչևէ, բյուզանդական և օսմանյան ժամանակներում կղզում կար նավահանգիստ։ Ըստ երևույթին, չնայած, որ չկան գրավոր ապացույցներ, 1824 թվականին՝ պատժիչ արշավախմբի ընթացքում, մնացած հույները բնաջնջվել են թուրքերի կողմից, որի ժամանակ կոտորվել է հարևան Փսարայի բնակչության 90%-ը՝ Քիոսյան կոտորածից 2 տարի անց։ Կղզու արևելյան մասում պահպանվել է Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին, որտեղ օգոստոսին այցելում են ուխտագնացները։

## Զբոսաշրջություն
Ամռանը կղզի են այցելում փոքրաթիվ զբոսաշրջիկներ և հարևան Փսարայից ուխտագնացներ՝ կատերներով։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Гнездование птиц на островах Псара и Аниспара   
* 

Կատեգորիա:Եգեյան ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունաստանի կղզիներ
Դենիս վան Աարսսեն

**Դենիս վան Աարսսեն** (, ), նիդերլանդացի երաժիշտ, «Հոլանդիայի ձայնը» հեռուստատեսային երաժշտական նախագծի 9-րդ եթերաշրջանի հաղթող։

Առավելապես հայտնի է 80-ականների ամերիկյան ռետրո երաժշտական, հատկապես Ֆրենկ Սինատրայի ստեղծագործությունների կրկնօրինակումներով։

## Կենսագրություն
Նիդերլանդների Դորդրեխտ քաղաքում ծնված Դենիս վան Աարսսենը իր մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Շփեյք գյուղական բնակավայրում։ Մանուկ հասակում վերջինս մտածում էր նկարիչ դառնալու համար, իսկ երաժշտության նկատմամբ սերը ապագա երաժշտի մոտ արթնացել է յոթ տարեկան հասակում՝ Ռոբի Ուիլյամսի «Swing When You Winning» երգի կապակցությամբ։

Ավագ դպրոցում ուսանելու ժամանակ Դենիսն առաջին անգամ մասնակցում է երգի մասնավոր դասերին և հանդես գալիս երաժշտական նվագախմբում։ Երեք տարի անց նա դադարեցնում է իր դասընթացներն ու որոշում ձայնագրել սեփական երաժշտական կատարումը՝ այն ներբեռնելով սեփական ՅուԹյուբյան ալիք։ Հետագա տարիներին Դենիս վան Աարսենը նվագում է մի քանի տարբեր խմբերում՝ տարբեր ժանրերում։

Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո վան Աարսսենն ընդունվում է Թիլբուրգի ռոք ակադեմիա, սակայն շուտով դուրս է մնում։ Այնուհետև նա որոշում է մասնակցել HBO-ի դասընթացին։ Դասընթացի ավարտից հետո՝ 2017 թվականին, Դենիսը սկսում է աշխատել «Թալմարկ»-ում որպես ծրագրի ղեկավար՝ գրեթե հրաժարվելով երաժիշտ դառնալու երբեմնի երազանքից։

Այնուամենայնիվ, 2018 թվականին նա մասնակցում է հոլանդական նշանավոր «Topper Gezocht!» մրցույթին, սակայն չի կարողանում հաղթահարել առաջին փուլի բարիերը։ Երաժշտական մրցակցությունը նոր մոտիվացիա է հաղորդում Դենիս վան Աարսսենին և վերջինս որոշում է կայացնում մասնակցել «Հոլանդիայի ձայնը» նախագծի 9-րդ եթերաշրջանին՝ կույր լսումների ընթացքում կատարելով Ֆրենկ Սինատրայի «That's life» ստեղծագործությունը։ Արդյունքում, Դենիսը դառնում է հեռուստանախագծի հաղթող։ Այդ տարում՝ 2019 թվականին, լույս է տեսնում երաժշտի առաջին ալբոմը՝ «Modern Modern» վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի երաժիշտներ
Մետաղների զտում

**Մետաղների զտում**, առաջնային (թերապատրաստ) մետաղների մաքրումը խառնուկներից։ Հումքից ստացվող թերապատրաստ մետաղները պարունակում են 96–99% հիմնական մետաղ, իսկ մնացածը խառնուկներ են։ Ֆիզիկա–քիմիական և մեխանիկական ցածր հատկությունների պատճառով այս մետաղներն արդյունաբերության մեջ չեն կարող օգտագործվել։ Թերապատրաստ մետաղներում պարունակվող խառնուկներն առանձին վերցրած կարող են արժեք ներկայացնել։ Օրինակ, պղնձից արտազատված ոսկու և արծաթի արժեքը լիովին փոխհատուցում է զտման բոլոր ծախսումները։ Զտումը կատարում են երեք հիմնական մեթոդներով՝ հրամետալուրգիական, էլեկտրոլիտային և քիմիական։ Ազնիվ մետաղների զտումը կոչվում է *աֆինաժ*։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Եռման ջերմաստիճան

**Եռման ջերմաստիճան, եռման կետ,** ջերմաստիճան, որի դեպքում տեղի է ունենում հաստատուն ճնշման տակ գտնվող հեղուկի եռում։ Եռման ջերմաստիճանը համապատասխանում է եռացող հեղուկի հարթ մակերևույթից վեր գտնվող հագեցած գոլորշու ջերմաստիճանին, քանի որ հեղուկն ինքնին միշտ ինչ-որ չափով գերտաքացված է եռման ջերմաստիճանի համեմատ։

Համաձայն Կլապեյրոն-Կլաուզիուսի հավասարման՝ ճնշումը փոքրացնելիս եռման ջերմաստիճանը իջնում է, իսկ մեծացնելիս՝ բարձրանում․

T_{boil}=\left( \frac{1}{T_{boil.atm}} - \frac{ R \cdot \ln(P/P_{atm}) }{ \Delta H_{boil} \cdot M } \right) ^{-1},որտեղ  T_{boil.atm}՝ եռման ջերմաստիճանը մթնոլորտային ճնշման դեպքում, K,\Delta H_{boil}՝ շոգեգոյացման տեսակարար ջերմություն, Ջ/կգ,M — մոլային զանգված, կգ/մոլ,R — ունիվերսալ գազային հաստատուն։

Եռման սահմանային ջերմաստիճան են հանդիսանում նյութի եռակի կետին համապատասխանող ջերմաստիճանը և կրիտիկական կետին համապատասխանող ջերմաստիճանը։ Այսպես, բարձրությունից կախված՝ ջրի եռման կետը Երկրի վրա փոխվում է  100&nbsp;°C-ից (ծովի մակարդակին) մինչև 69&nbsp;°C (Էվերեստ լեռան գագաթին)։  Իսկ բարձրության էլ ավելի մեծ աճով, կառաջանա մի կետ է, երբ այլևս հնարավոր չի լինի ստանալ հեղուկ ջուր՝ սառույցն ու գոլորշին ուղղակիորեն փոխակերպվում են միմյանց՝ շրջանցելով հեղուկ փուլը։ Մյուս կողմից, երբ ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչև 374&nbsp;°C, իսկ ճնշումը բարձրանում է մինչև 22 ՄՊա, գազի և հեղուկ փուլերի միջև սահմանը անհետանում է։

Ջրի եռման կետը՝ կախված ճնշումից, կարելի է բավականին ճշգրիտ հաշվարկել՝ օգտագործելով հետևյալ բանաձևը․

T_{boil}=179,47P^{0,2391}, (R^{2}=0,9983),

որտեղ P ճնշումը չափվում է ՄՊա-ով (0,1 ՄՊա-ից 22 ՄՊա-ի սահմաններում)։

## Եռման ջերմաստիճանի հաստատունություն
Մթնոլորտային ճնշման պայմաններում եռման կետը սովորաբար տրվում է որպես քիմիապես մաքուր նյութի հիմնական ֆիզիկաքիմիական բնութագրերից մեկը։ Այդուհանդերձ, գերամաքուր նյութերի եռման կետի վերաբերյալ տվյալները, մասնավորապես, այնպիսի օրգանական հեղուկների, ինչպիսիք են եթերը և բենզոլը, կարող են էապես տարբերվել սովորական աղյուսակային տվյալներից:Դա պայմանավորված է այն ասոցիատների առաջացմամբ, որոնք ջրի բացակայության դեպքում կարող են կուտակվել հեղուկում՝ որպես հավասարակշռության վիճակի հաստատման մեդիատոր։ Այսպիսով, գերչորացված բենզոլը կարող է ենթարկվել կոտորակային թորման` 90-118°C սահմաններում

### Տարրի հատկություններ
Եռման նվազագույն կետ ունեցող ամենապարզ նյութը հելիումն է (−268.928 °C)։ Ամենաբարձր եռման կետերն ունեն ռենիումը  (ըստ տարբեր աղբյուրների 5597 °C или 5630 °C) և վոլֆրամը (5555 °C или 5930 °C)։

## Արտաքին հղումներ
* Температура кипения воды в зависимости от давления


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջերմաստիճան
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հովհաննես Է Աջապահյան

**Հովհաննես Է Աջապահյան** (), հայ հոգևորական գործիչ, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս (1833-1846), Աջապահյանների իշխանական տոհմից։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Է Աջապահյանը Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս է ընտրվել 1833 թվականին՝ հաջորդելով իր ազգական Եփրեմ Բ Աջապահյանին։ Գահակալել է մինչ 1846 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աջապահյաններ
Կատեգորիա:Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Սպասեք ինձ, կղզինե՛ր

**«Սպասե՛ք ինձ, կղզիներ»** (), 1977 թվականի խորհրդային լիամետրաժ գունավոր գեղարվեստական ֆիլմ, որը բեմադրել են ռեժիսորներ Նիկոլայ Լեբեդևը և Իոսիֆ Շապիրոն «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում Լեոնիդ Պոչիվալովի «Փախստական» () ակնարկի մոտիվներով։

## Սյուժե
Տասներկուամյա Վալերկա Պրոխորովը, որը բնավորությամբ ռոմանտիկ է, ընկերանում է ծեր նավաստի Ավերկինի հետ։ Վալերկային հատկապես հետաքրքրում են նավաստու պատմությունները հեռավոր անհայտ կղզիների մասին։ Բայց տղայի ծնողները տղայի հետաքրքրությունը լուրջ չեն համարում։ Մի անգամ հայրը, բարկանալով Վալերկայի ստացած երկուսի համար, պատահաբար ջարդում է առագաստանավի մանրակերտը, որը սիրով պատրաստել էր որդին։ Վալերկան վրդովված գնում է Ավերկինի մոտ, որն ապրում է ամառանոցում։ Ծնողները դիմում են ոստիկանություն՝ տղայի անհետացման կապակցությամբ։ Նրա որոնման աշխատանքներին միանում է ոչ միայն ոստիկանությունը, այլև դպրոցը, որտեղ սովորում է Վալերկան։

Միևնույն ժամանակ քննիչը հարցաքննում է ծնողներին՝ փորձելով հասկանալ նրանց որդու անհետացման պատճառները։ Եվ նրա անհարմար հարցերը ստիպում են նրանց մտածել իրենց սեփական սխալների մասին։ Վալերկան այդ նույն ժամանակ ամեն ինչ անում է իր ուժերի սահմաններում, որպեսզի փրկի իր ընկերոջ՝ ծեր նավաստի Ավերկինի կյանքը, որի մոտ անսպասելիորեն ծանր սրտի նոպա է տեղի ունեցել։

## Ֆիլմի ստեղծողներ
### Դերերում
* Աֆանասի Կոչետկով – *Ավերկին
* Լեոնիդ Նևեդոմսկի – *Վալերիի հայրը
* Լիլիա Գուրովա – *Վալերիի մայրը
* Սաշա Պրոխորով – *Վալերի
* Լյուբով Վիրոլայնեն – *Օլգա Բորիսովնա
* Վադիմ Յակովլև – *քննիչ
* Իրինա Սմոլինա – *Անյուտա
* Սաշա Նաումով – *Բոժկով
* Անտոն Ուտկին – *Բերյոզկին
* Սվետա Պոլյակովա – *Ռիտա

### Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ալեքսանդր Պոպով, Լեոնիդ Պոչիվալովի «Փախստական» ակնարկի հիման վրա
* Բեմադրող ռեժիսորներ՝ Նիկոլայ Լեբեդև, Իոսիֆ Շապիրո
* Բեմադրող օպերատոր՝ Օլեգ Կուխովարենկո
* Բեմադրող նկարիչ՝ Ալեքսեյ Ֆեդոտով
* Կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Մակլակով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Գտի՛ր ինձ, Լյոնյա

**«Գտի՛ր ինձ, Լյոնյա»** (),  խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը բեմադրել է ռեժիսոր Նիկոլայ Լեբեդևը «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում Վալենտինա Օսեևայի «Դինկա» վիպակի մոտիվներով։ Ստեղծագործության առաջին էկրանավորումն է (երկրորդը՝ «Վաղ, վաղ առավոտ»)։։

Ֆիլմի պրեմիերան ԽՍՀՄ-ում տեղի է ունեցել 1972 թվականի հոկտեմբերի 30-ին։

## Սյուժե
20-րդ դարի սկիզբ, Ռուսաստան։ Դեռահաս Լյոնկան, որը փախել է ագահ ու դաժան վաճառականի՝ Վոլգա գետով լողացող բեռնանավից, ծանոթանում է մի աղջկա՝ Դինայի հետ, որի ընտանիքը կապված է «քաղաքական» հեղափոխականների հետ, որոնք թռուցիկներ են տարածում բանվորների շրջանում, և դառնում է այդ գործունեության ակտիվ մասնակիցը։ Դինկայի հետ ընկերակությունն օգնում է նրան չդավաճանել ընկերներին, ազատվել լրտեսից և գտնել իր ճանապարհը կյանքում։

## Դերերում
* Լարիսա Բարանովա – *Դինկա (ըստ վիպակի՝ Նադեժդա Արսենևա) 
* Անդրեյ Տրոֆիմով – *Լյոնկա  
* Նինա Վեսելովսկայա – *Մարինա Վլադիմիրովնա Արսենևա  
* Եվգենյա Վետլովա – *Կատյա  
* Անատոլի Պուզիրյով – *Կոստյա
* Վիկտոր Չեկմարյով – *Գորդեյ Զախարովիչ
* Ալեքսանդր Դեմյանենկո – *լրտես
* Ալեքսանդր Աֆանասև – *Միտրիչ
* Դպրոցականներ՝
* Անդրեյ Գրեցով – *Մինկա
* Վիտյա Ելիզարով – *Տրոշկա
* Իրինա Վինչիկովա – *Ալինա, Դինկայի ավագ քույրը
* Աննա Ալեքսախինա – *Միշկա, Դինկայի միջնեկ քույրը

## Նկարականող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Բորիս Վախտին
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Լեբեդև
* Գլխավոր օպերատոր՝ Սեմյոն Իվանով
* Գլխավոր նկարիչ՝ Ալեքսեյ Ֆեդոտով
* Կոստյումների նկարիչ՝ Վալենտինա Ժուկ
* Կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Մակլակով
* Հնչյունային օպերատոր՝ Աննա Վոլոխովա
* Ֆիլմում հնչում են Կոնստանտին Բալմոնտի «Կարապ» և Վալերի Բրյուսովի «Որմնադիր» բանաստեղծությունները։

## Տեխնիկական տվյալներ
* Արտադրություն՝ «Լենֆիլմ»
* Պատկեր՝ լայնէկրան
* Ձայնը՝ մոնո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Найди меня, Лёня!» Аннотированный каталог фильмов киностудии «Ленфильм» 1918—2003.
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1971 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1971 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Ֆեստուս Մոգաե

**Ֆեստուս Գոնտեբանե Մոգաե** (, ), Բոտսվանայի նախագահ 1998 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 2008 թվականի ապրիլի 1-ը։

## Կենսագրություն
Ֆեստուս Մոգաեն կրթություն է ստացել *Սուսեքսի* և Օքսֆորդի համալսարաններում։ Նա վերադառնալով Բոտսվանա աշխատել է տեղի բանկում և Արժույթի միջազգային հիմնադրամում։ Ֆեստուսը մտել է *Դեմոկրատական կուսակցություն* և 1992 թվականին փոխարինել Պիտեր Մուսիին՝ որպես Բոտսվանայի փոխնախագահ։ 1998 թվականին խորհրդարանը հաստատել է նրան՝ որպես երկրի պաշտոնաթող նախագահ Քվետ Մասիրեի իրավահաջորդ, իսկ 2004 թվականի հոկտեմբերին նա վերընտրվել է։

## Նախագահական գործունեություն
Մոգեան իր երկրորդ պաշտոնավարման ընթացքում արշավ է սկսել աղքատության, գործազրկության և ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համար, որը, ըստ նրա, կդադարեցվեր Բոտսվանայում մինչև 2016 թվականը։ Ներկայումս Բոտսվանայում *ՁԻԱՀ*-ով վարակված մարդկանց թիվը փոքր-ինչ նվազել է 2004 թվականի համեմատ։ Մոգաեն համարվել է Աֆրիկայի սեռական փոքրամասնությունների իրավունքների ամենահայտնի ակտիվիստներից մեկը։

## Գործունեության ավարտ
2007 թվականի հուլիսի 14-ին Մոգաեն հայտարարել է ինը ամիս հետո իր հեռանալու մտադրության մասին։ Նա իր գործը հանձնել է Բոստվանայի  փոխնախագահ *Սերեթսե Յան Խամուիին*։ 2008 թվականին Մոգաեն ժամանակից շուտ հեռացել է աշխատանքից և պաշտոնը զիջել փոխնախագահ Յան Խամին։ 2008 թվականին ստացել է հեղինակավոր *Մո Իբրահիմ* մրցանակ՝ հմուտ կառավարման և *ՁԻԱՀ*-ի դեմ պայքարի համար։ Նշանակվել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ բանագնաց` կլիմայի փոփոխության խնդրի վերաբերյալ։ 2015 թվականից նա նախագահել է *ՄԱԿ*-ի հանձնաժողովը, որը վերահսկում էր Հարավային Սուդանում հակամարտության կողմերի կողմից խաղաղ համաձայնագրերի պահպանումը։

## Անձնական կյանք
Մորգեան 1967 թվականին ամուսնացել է *Բառբառա Մորգեայի* հետ։ Նրանք ունեցել են երեք դուստր՝ Նամեցոն, Չեդզան և Բոյկաեգոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Բիսարա

**Բիսարա** (), ապուր կամ սոուս Հյուսիսային Աֆրիկայի խոհանոցում, որը պատրաստվում է չոր մանրացված բակլայով` որպես հիմնական բաղադրիչ։ Այլ բաղադրիչներից են սխտորը, ձիթապտղի յուղը, կիտրոնի հյութը, կծու կարմիր պղպեղը, չամանը և աղը։

Բիսարան առաջացել է եգիպտական փարավոնների դարաշրջանում, մոտ 4000 տարի առաջ։ Ուտեստը հին եգիպտացիներին հայտնի էր որպես ֆուլեա և պատրաստվում էր ոչ թե չոր բակլայով, այլ` թարմ լոբով։ Ֆուլեան անվանում էին նաև «բիս-օրո» (մեղու-օրո, արաբ.  بيصارو), ինչը նշանակում է «եփած լոբի»։ Այս տերմինը ժամանակակից անվանման հիմքում  է։

Բիսարան երբեմն պատրաստվում է լոբով, ոլոռով կամ սիսեռով։ Եգիպտոսում բիսարան ներառում է նաև խոտաբույսեր կամ տերևավոր կանաչիներ, հատկապես` մաղադանոս, անանուխ, սամիթ, սպանախ կամ սունկ, չնայած վերջինս ավելի հաճախ ավելացնում են Պաղեստինում գտնվող եգիպտացի արտագաղթողները և ուտում հացով որպես թաթախվող սոուս։ Սովորաբար սա էժան ուտեստ է և կոչվում է աղքատ մարդկանց ուտեստ։ Մարրոկոյում նույնիսկ ասացվածք կա. «Նա այնքան աղքատ է, որ միայն Բիսարա է ուտում»։ 
 
Բիսարան եգիպտական և Մարոկկոյի խոհանոցի ավանդական ուտեստ է։ Եգիպտոսում բիսարան ուտում են բացառապես որպես հացի սոուս և մատուցում են նախաճաշի համար, ինչպես հացահատիկը։ Ավելի հազվադեպ մատուցվում է ճաշի կամ ընթրիքի ժամանակ։ Եգիպտական բիսարան ներառում է խոտաբույսեր կամ տերլազարդ կանաչիներ, կծու պղպեղ, կիտրոնի հյութ և երբեմն սոխ։ Այն գյուղացիական ֆերմերների ավանդական կերակրատեսակն է, չնայած Եգիպտոսի քաղաքներում այն ավելի տարածված է դարձել 2011 թվականից, քանի որ այն ավելի առողջարար է, քան դրա քաղաքային նույնատիպ ուտեստը` Ֆուլ Մեդամեսին։ Մարոկյան Մարաքեշում բիսարան տարածված է տարվա ցուրտ ամիսներին և այն կարելի է գտնել քաղաքների հրապարակներում և փողոցներում։ Բիսարան համեմատաբար տարածված է Պաղեստինում, քանի որ այն հիշեցնում է ավանդական կերակուր, որը հայտնի է Իսրայելում քանանական ժամանակներից։

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Նարդևան)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Ծալկայի շրջանի հայաբնակ Նարդևան գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։

Նարդևանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու մասին տեղեկություններ են պահպանվել թե Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Վրաստանի և Իմերեթի թեմի արխիվներում, թե Վրաստանի ազգային արխիվում։ Որոնցից ամենա հին տեեկությունները թվագրվում են 1839-1840-ական թվականների։ 1840-ականներին եկեղեցին ունեցել է 334 ծխական, և քահանաներ։ Իսկ 1860-ական թվականների տեղեկություններով եկեղեցին հիշատակվում է որպես քարաշեն մի կառույց։

«Արձագանք» թերթի, «Ճանապարհորդական հիշատակարան»-ի հաղորդածում հիշատակվում է այն մասին որ Ծալկայի շրջանի հայկական եկեղեցիներում  եղած անոթեղենները և ավետարանները հայ գաղթականները իրենց հետ են բերել, գաղթի ժամանակ։ 
Նարդևանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում պահվում էր գրչագիր թղթյա Ավետարան, որը գրվել էր Երզնկա քաղաքում հայոց ՌԽԱ թվին («ի' Հայրապետութեան Տեառն Դաւթի և յարքեպիսկոպոսութեան Երզնկայի Տեառն Ռոտակեսի»)։

Եկեղեցին կառուցված է կարմիր տուֆից, թաղակապ բազիլիկ կառույց է, որի չափսերն են (12.01 x 9.54) մետր։

Ունի մեկ մուտք՝ արևմտյան կողմից, մուտքի վերևում կա երկու արձանագրություն․  

Եկեղեցու հոգևոր կազմը եղել է՝ Հակոբ քհն. Մարտիրոսյանը, Թորոս քհն. Սնղճյանց, որոնք քահանայագործել են 1860-1880-ական թվականներին։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին փակվել է և վերածվել է պահեստի,  իսկ արդեն հետխորհրդային տարիներին եկեղեցին վերանորոգվել է գյուղացիների ջանքերով։ Ներկայումս եկեղեցին գործում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծալկայի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Աննա Դալլաքյան

**Աննա Դալլաքյան** ( ), հայ ֆուտբոլիստուհի, որը հանդես է գալիս Գյումրիի հավաքականի հարձակվողի  Հայաստանի կանանց հավաքականի կազմում։

## Համաշխարհային կարիերա
Դալլաքյանը Հայաստանի հավաքականը գլխավորել է 2020 թվականի մարտի 4-ին՝ Լիտվայի դեմ ընկերական հանդիպման ժամանակ 0։ 1 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Լույս թունելի վերջում

«**Լույսը թունելի վերջում**» (), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալոիզ Բրենչը 1974 թվականին Ռիգայի կինոստուդիայում։

Կինոերկերգության երկու ֆիլմերից առաջինն է, որոնք միավորվում է նույն հերոսներով (ոստիկաններ Յանիս Կրաստինշ, Լաուկս, Յազեպ Կարլովիչ, հանցագործներ Էվալդ Ապսե, Պավել Նասոնով)։ Շարունակությունը «Դրախտի բանալիները» (1975) ֆիլմն է։

## Սյուժե
Խուլ տայգայում հարձակման է ենթարկվել ոսկու հանքի վարչության լիազորը։ Երկու հանցագործներից մեկին հաջողվել է փախչել՝ տանելով 20 կգ ոսկի։ Նրա հանցակիցը բռնվել է, սակայն նախնական կալանքի վայր տանող ճանապարհին նրան հաջողվել է փախչել։

Քրեական հետախուզության աշխատակիցները մշակում են ռիսկային ծրագիր, որի իրականացումը հանձնարարվել է Յանիս Կրաստինշին (Ուլդիս Պուցիտիս)։ Իրականացված գործողության արդյունքում հանցագործները բռնվում են և վնասազերծվում։

## Դերերում
* Եվգենյա Վետլովա – *Աուսմա
* Անատոլի Ազո – *Գրիգորի Մացուրա
* Ալեքսանդր Բելյավսկի – *«Ժանգոտ»
* Ուլդիս Դումպիս – *Լաուկս
* Հարի Լիեպինշ – *Էվալդ Ապսե
* Ուլդիս Պուցիտիս – *Յանիս Կրաստինշ
* Վլադիմիր Օսենև – *Պավել Սիմոնովիչ Նասոնով
* Մայրիտա Կրումինյա – *Կարինա
* Սեմյոն Սոկոլովսկի – *էպիզոդ
* Նիկոլայ Ֆեդորցով – *էպիզոդ
* Պավել Կաշլակով – ''էպիզոդ

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Ալոիզ Բրենչ
* Սցենարի հեղինակներ՝ Վլադիմիր Կուզնեցով, Սերգեյ Ալեքսանդրով
* Օպերատոր՝ Հենրիխ Փիլիպսոն
* Կոմպոզիտոր՝ Իվարս Վիգներս
* Նկարիչ՝ Գունարս Բալոդիս
* Խմբագիր՝ Օսվալդ Կուբլանով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1974 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիգայի կինոստուդիայի ֆիլմեր
Պատահական հասցե

**«Պատահական հասցե»** (), 1972 թվականի խորհրդային երիտասարդական քրեական դրամա, որը նկարահանել է  ռեժիսոր Իգոր Վետրովն Ալեքսանդր Վլասովի սցենարով։

## Սյուժե
Տասներորդ դասարանցի Սլավկա Գունկոն դուրս է գալիս անչափահասների գաղութից։ Հասկանալով և շատ բան վերաիմաստավորելով՝ նա շարունակում է ուսումը և գնում է նավաշինարան, այլ ոչ թե «որոշակի հասցեով», որը նրան տվել էին գաղութում «ավագները»։ Սակայն այդ «պատահական հասցեով» գնում է նրա ընկերը՝ Ժենկան, որը վատ տղա չէ, բայց դատարկապորտ է՝ հարուստ ծնողների երես տված, կրիմինալ աշխարհի կեղծարարությամբ տարված։ Ժենկան հայտնվում է ձրիակեր երիտասարդների շրջանում, որոնք «Չեմպիոն» մականունով հանցագործի և նրա գայթակղիչ ընկերուհու՝ Լյալկայի ղեկավարությամբ, որը վերածվում են բանդայի։

## Դերերում

* Վալերի Պրովոտորով – *Սլավկա Գունկո
* Իգոր Շկուրին – *Ժենկա Միշուտա
* Պյոտր Գլեբով – *Իվան Կուպրիյանովիչ, գործարանի բրիգադիր
* Վսեվոլոդ Սաֆոնով – *Պավել Նիկոլաևիչ Տիմակով, ոստիկանության փոխգնդապետ
* Անատոլի Պերեվերզև – *Գլեբ
* Ալեքսանդր Միլյուտին – *Կոստյա
* Ստեֆան Մոստրյանսկի – *Վասիլ
* Լեոնիդ Պրոսյանիչենկո – *Ստեպան
* Վլադիմիր Պետրով – *Ասկոլդ Շագայդա
* Լյուդմիլա Եֆիմենկո – *Լյուբա Վոլոշկո
* Ելենա Ամինովա – *Լյալկա
* Սերգեյ Իվանով – *ստաժյոր
* Օսիպ Նայդուկ – *օպերատիվնիկ
* Կոնստանտին Ստեպանկով – *Չիրյաև, մարզիչ
* Վյաչեսլավ Պրոկոպենկո – *Պետրուս
* Յուրա Սոլովեյ – *Կուտյա
* Սերգեյ Գրանդո – *Ժիվչիկ
* Վլադիմիր Գոնչարով – *Ժենկայի հայրը, հնագետ
* Եկատերինա Կրուպեննիկովա – *Ժենկայի մայրը
* Վալենտին Գրուդինին – *գործարանի տնօրեն, Բորիս Բոլդիրևսկի
* Նիկոլայ Մարուֆով – *ամառանոցի գնորդ 
* Լև Պերֆիլով – *բժիշկ
* Նատալյա Նաում – *Ստասիկի մայրը
* Բորիս Բոլդիրևսկի  – *էպիզոդ

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Իգոր Վետրով
* Սցենարիստ՝ Ալեքսանդր Վլասով
* Օպերատոր՝ Ալեքսանդր Պիշչիկով
* Կոմպոզիտոր՝ Եվգենի Զուբցով
* Նկարիչ՝ Պյոտր Մաքսիմենկո

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Игнатьева Н.* - Для интереса (О худож. фильме «Случайный адрес») // Искусство кино, № 12, 1973. — стр. 89-92
* *Сатаева Т.* — Ищу волшебную дверь (О худож. фильме «Случайный адрес» // Комсомольское знамя, 30 мая 1973
* *Вдовцева Л.* — «Случайный адрес» (Об одноим. худож. фильме) // Молодой коммунист (Чебоксары), 3 ноября 1973

## Աղբյուրներ
* Случайный адрес // Советские художественные фильмы: 1972—1973. — М.: Нива России, 1996. — стр. 97
* Случайный адрес // Домашняя синематека: отечественное кино 1918—1996. — М.: Дубль-Д, 1996. — 520 с. — стр. 412

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Միշկաներն ընդդեմ Յուդենիչի

«**Միշկաներն ընդդեմ Յուդենիչի**» (), խորհրդային կարճամետրաժ համր կատակերգություն, որը բեմադրել են ռեժիսորներ Գրիգորի Կոզինցևը և Լեոնիդ Տրաուբերգը «Սևզապկինո» կինոստուդիայում 1925 թվականին։ Ֆիլմը չի պահպանվել։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է թերթավաճառ տղայի՝ Միշկայի արկածների մասին, ոը հայտնվել է գեներալ Յուդենիչի շտաբում։

## Դերերում
* Ալեքսանդր Զավյալով – *Միշկա, թերթավաճառ
* Պոլինա Պոնա – *սպիտակների լրտես
*Սերգեյ Գերասիմով – *լրտես 
*[[Անդրեյ Կոստրիչկին]] – *լրտես
*Եվգենի Կումեյկո – *գեներալ Յուդենիչ
*Էմիլ Գալ – *լուսանկարիչ
*Յանինա Ժեյմո – ''տղա

## Նկարահանման խումբ
* Սցենարիստ՝ Գրիգորի Կոզինցև, Լեոնիդ Տրաուբերգ
*Ռեժիսորներ՝ Գրիգորի Կոզինցև,  Լեոնիդ Տրաուբերգ
*Օպերատոր՝ Ֆրիդրիխ Վերիգո-Դարովսկի
*Նկարիչ՝ Եվգենի Ենեյ

## Փաստեր
* Յանինա Ժեյմոյի դեբյուտային ֆիլմն է։ Ըստ դստեր հիշողությունների՝ նկարահանված ժապավենը դիտելուց հետո տասնվեց տարեկան դերասանուհին իրեն այնքան էլ չի հավանել էկրանին, և  ընկել է հուսահատության մեջ։ «Նա գնում էր տուն տրամվայով և լացում, և տոմսավաճառը հարցրել է նրան․ «Աղջի՛կ, ինչո՞ւ ես այդպես լաց լինում, ինչ-որ մեկը մահացե՞լ է»։ Նա ասել է. «Այո՛։ Ե՛ս»։ Այսինքն՝  նա հավատում էր, որ որպես դերասանուհի ինքն արդեն մահացել էր»։

## Քննադատություն
Կինոյի պատմաբան Նիկոլայ Լեբեդևը գրել է. «Ինչպես «Օկտյաբրինայի արկածները», սա էլ էքսցենտրիկ հնարքների և կրկեսային գործողությունների ցուցադրում է։ Միայն թե այս անգամ ցուցադրման հարթակը ոչ թե տրամվայի տանիքն է կամ Սուրբ Իսահակի տաճարի գմբեթը, այլ սպիտակ գվարդիայի գեներալ Յուդենիչի շտաբը, որը 1919 թվականի դաժան տարում հարձակվեց Պետրոգրադի վրա»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1920-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1925 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կարճամետրաժ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Տղաները (ֆիլմ, 1958)

«**Տղաները**» (), 1959 թվականի խորհրդային մանկական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է  ռեժիսոր Սուլամիֆ Ցիբուլնիկը Ա․ Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում։

## Սյուժե
Կիևցի դպրոցականներ Պետյան, Իգորը և Տիմկան սովորում են նույն դասարանում և ապրում են նույն տանը։ Տիմկան հերոս-օդաչու հոր մահից հետո դառնում է ինքնամփոփ ու անհաշտ։ Մի անգամ Իգորը անզգուշությամբ դառնում է տնային վարչության գրասենյակի հրդեհի մեղավորը։ Հանգամանքները այնպես են դասավորվում, որ մեղադրանքն ընկնում է Տիմկայի վրա, որին սպառնում է դպրոցից վտարում։ Իգորը վախկոտությունից լռում է։ Իմանալով ճշմարտությունը՝ Պետյան ստիպում է Իգորին խոստովանել ամեն ինչ։ Տիմկան քննությունների ժամանակ վերադառնում է դպրոց։

## Դերերում
* Լենյա Բաբիչ – *Պետյա Սերգիենկո
* Կոլյա Չուրսին – *Տիմկա Դորոշ
* Սաշա Կարպով – *Իգոր Սկոբիցկի
* Նատաշա Չեռնոուսովա – *Կատյա
* Գերտրուդ Դվոյնիկովա – *Պետյայի մայրը
* Վալենտին Գրուդինին – *Պետյայի հայրը
* Ալեքսանդր Գումբուրգ – *Աֆանասի Պետրովիչ
* Նիկոլայ Դուպակ – *Իվան Լուկիչ
* Լիդիա Սուխարևսկայա – *Լիդիա Իվանովնա
* Ալեքսանդր Խվիլյա – *Տարաս Բուլբա
* Միխայիլ Բելոուսով – *գնդապետ
* Նոնա Կոպերժինսկայա – *կին կայարանում
* Վլադիմիր Օլեքսեենկո – ''երկաթուղային
* Ժաննա Դմիտրիենկո
* Իվան Գուզիկով

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Աննա Լիսյանսկայա, Դորա Վոլպերտ
* Ռեժիսոր՝ Սուլամիֆ Ցիբուլնիկ
* Օպերատոր՝ Սուրեն Շահբազյան
* Նկարիչ՝ Վուլֆ Ագրանով
* Կոմպոզիտոր՝ Օսկար Սանդլեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1958 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Մարիա Սախինովա

**Մարիա Սախինովա** (), Ալաշկերտի և Հայաստանի կանանց հավաքականի պաշտպանի դիրքում հանդես եկող հայ ֆուտբոլիստ։

## Համաշխարհային կարիերա
Սախինովան բարձր մակարդակով հանդես է եկել Հայաստանի հավաքականում Լիտվայի դեմ 2020 թվականի մարտի 4-ին կայացած ընկերական խաղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կարամայ

**Կարամայ** (ույղ. قاراماي, Қарамай, չին. պարզ. 克拉玛依, փինյին *Kèlāmǎyī*), քաղաքային շրջան ՉԺՀ-ի Սինծիան ինքնավար շրջանում։ Գտնվում է Ուրումչիից 320 կմ հյուսիս-արևմուտք։ *Կարամայ*  անվանումը առաջացել էույղուրերեն լեզվից, և նշանակում է *սև յուղ* (մազութ)։

## Պատմություն
1955 թվականի հոկտեմբերի 29-ին այդ կողմերում նավթ հայտնաբերվեց, որը ՉԺՀ-ի ստեղծման օրվանից ի վեր նավթի ամենամեծ պաշարն է։ 1957 թվականի հունվարի 24-ին Սինցզյան-Ույղուրական ինքնավար շրջանի ժողովրդական ներկայացուցիչների ասամբլեայի14-րդ նստաշրջանը որոշում կայացրեց ստեղծել նոր բնակավայր, իսկ 1958-ի մայիսի 29-ին ՉԺՀ Պետխորհրդի հրամանագրով ստեղծվեց Կարամայ քաղաքային գավառը։

1975 թվականին ստեղծվեց Կույտուն քաղաքային գավառը, որը հանվեց Կարամայի անմիջական ենթակայության տակից և հանձնվեց Իլի-Ղազախական ինքնավար շրջանի կառավարությանը։ Արդյունքում Կարամայի տարածքը բաժանվեց երկու մասի։

1982 թվականի փետրվարի 16-ին ինքնավար շրջանի ժողովրդական կառավարությունը որոշում կայացրեց Կարամայը վերածել քաղաքային շրջանի՝ բաժանելով այն 4 շրջանի։ 1984 թվականի օգոստոսի 17-ին Կարամայը դուրս է բերվել Չուգուչակի շրջանի և Իլի-Ղազախական ինքնավար շրջանի ենթակայության տակից և տեղափոխվել ինքնավար մարզի կառավարության ուղղակի ենթակայության տակ. միևնույն ժամանակ թաղամասերի բաժանումը հանվեց, և Կարամայը կրկին վերածվեց քաղաքային գավառի։ 1990 թվականի օգոստոսի 8-ին Կարամայի կարգավիճակը կրկին բարձրացվեց` փոխվելով քաղաքային շրջանի։

## Բնակչություն
2015 թվականի դրությամբ բնակչությունն այստեղ կազմում է 460 000 մարդ։ Բնակչության 75%-ը կազմում են հաները (չինացիները), մնացածը` ույղուրները, ղազախները, մոնղոլները, հուեյցզուները։ Բնակչության խտությունը 1 քառակուսի կիլոմետրի  վրա 50,6 մարդ է։ 2015 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թիվը կազմում է 401,468 մարդ։

## Վարչատարածքային բաժանում
Կարամայ քաղաքային շրջանը բաժանվում է 4 շրջանի, որոնցից մեկը համարվում է էքսկլավ. 

## Տնտեսություն
1955 թվականին քաղաքի մերձակայքում հայտնաբերվեց Չինաստանի նավթի ամենամեծ պաշարներից մեկը։ Այդ ժամանակից ի վեր քաղաքը զարգանում է որպես նավթի արդյունահանման և վերամշակման կենտրոն։

## Տրանսպորտ
* Գոդաո 217

## Կլիմա
Քաղաքում լինում են չոր և տաք ամառներ։ Տարեկան ջերմաստիճանը տատանվում է -25-ից 40&nbsp;°C սահմաններում։

## 1994 թվականի ողբերգություն
1994 թվականի դեկտեմբերի 8-ին կինոթատրոնում բռնկված հրդեհի պատճառով մահացավ 323 մարդ, այդ թվում` 288 դպրոցահասակ երեխա։ Այն դարձավ ժամանակակից Չինաստանի պատմության ամենամեծ ողբերգություններից մեկը։ 2009 թվականին այդ դեպքերի հիման վրա նկարահանվեց «Կարամայ» փաստագրական ֆիլմը։

## Քույր քաղաքներ
*  Օկտյաբրսկի, Ռուսաստան
*  Ակտաու, Ղազախստան
*  Իսկիտիմ, Ռուսաստան
*  Ակտոբե, Ղազախստան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքային շրջաններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Գենետաներ

**Գենետաներ** նաև *մշկատուներ*, *մշկակատուներ* (), գիշատիչ կաթնասունների ընտանիքի վիվերների (մշկաբեշկների) տեսակ։ Երկար (մինչև 100 սմ), ամրակազմ և արտասովոր ճկուն մարմինը  պատված է կարճ, բավականին կոշտ մազածածկույթով, մորթու գույնը պուտավոր է, պոչը փափուկ է` մինչև 50 սմ երկարությամբ, գեղձերը արտանետում են սուր հոտով հեղուկ՝ մուշկ։

Մեծամասամբ տարածված են սավաննաներում և Աֆրիկայի արևադարձային անտառներում։ Սովորական գենետը (*Genetta genetta*) լայն տարածում ունի ամբողջ Աֆրիկայում, հանդիպում է նաև Եվրոպայի հարավարևմուտքում (Իսպանիա, Ֆրանսիա), որտեղ բնակվում է անտառապատ և ծառազուրկ լեռներում և ցածրադիր վայրերում, հիմնականում ջրավազաններում։

Գենետաների վարքագիծը հիշեցնում է կզաքիսներին։ Սնվում է մանր գազաններով, թռչուններով և նրանց ձվերով, ինչպես նաև անողնաշարավորներով։ Երբեմն վնասում է թռչնաբուծությունը։ Վարում է մեծամասամբ գիշերային կյանք։

Բոլոր գենետաները սննդակարգում ակնառու տեղ են զբաղեցնում մրգերը, ավելին, սովորական գենետան դեմ չի լինի կողոպտելու ուրիշի այգին կամ տունը, իսկ որպես շնորհակալություն, տանտերերի տան տանիքի վրա շատ աղբ կթողնի։ Արևմտյան Աֆրիկայում անտառային գենետը մթնշաղի ժամանակ հաճախ հարձակվում է հավաբների վրա։ Ցերեկը գենետաները քնում են ինչ-որ ծառի վրա կամ փոքրիկ քարանձավներում, ոլորվում են գնդակի նման, ծածկվում են իրենց երկար պոչով։

Բազմանում են կլոր տարին, և իսկ ձագերը ծնվում են հղիությունից 10-12 շաբաթ անց չոր խոտով պատված բնում։ Ծնվում է հիմնականում մինչև 4 ձագեր, որոնց մայրիկը կերակրում է կաթով մինչև վեց ամսական դառնալը։ Մոտավորապես մինչև մեկ տարեկան բնակվում են մոր հետ նույն տարածքում, սակայն հասունանում են միայն երկու տարեկանում։

Գենետաներին հեշտ է ընտելացնել, Աֆրիկայում նրանց երբեմն պահում են տանը առնետների ու մկների ոչնչացման համար։ Վաղ միջնադարի ժամանակ Եվրոպայում գենետաները ժամանակավորապես համարվում էին ընտանի կենդանիներ, սակայն այդ կարգավիճակում նրանց փոխարինել են կատուները։

## Դասակարգում
Կաթնասուններ ուսումնասիրողների ամերիկյան կազմակերպությունը (ASM Mammal Diversity Database) ընդունում է 15 տեսակի գենետ․
* Genetta abyssinica — Եթովպիական գենետ
* Genetta angolensis — Անգոլական գենետ
* Genetta bourloni
* Genetta cristata — Սանրած գենետ
* Genetta felina
* Genetta genetta — Սովորական գենետ
* Genetta johnstoni — Ջոնսոնի գենետ
* Genetta maculata — Պուտավոր գենետ
* Genetta pardina — Անտառային գենետ
* Genetta piscivora — Ջրային ցիվետ
* Genetta poensis
* Genetta servalina — Սերվալային գենետ
* Genetta thierryi — Արևմտաաֆրիկյան գենետ
* Genetta tigrina — Վագրային գենետ
* Genetta victoriae — Կենտրոնական աֆրիկյան գենետ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Աշխարհի կաթնասուններ, v. 2, Balt., 1964.
Մարգո Բինհեմ

**Մարգո Բինհեմ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի։

Բինհեմը ծնվել է Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսբուրգ քաղաքում, ավարտել է Ֆիլադելֆիայի արվեստի և թատրոնի դպրոցը։ 2010 թվականին նա տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ սկսել է հանդես գալ թատրոնի բեմերում և աշխատել որպես երգչուհի սրճարանում։ Հաջորդ տարի նա հայտնվել է բրոդվեյան մուզիքլ «Բոհեմ»-ում։ 2013 թվականին Բինհեմը HBO-ի «Ընդհատակյա կայսրություն» հեռուսատասերիալում ստացել է 1920-ականների ջազային երգչուհու երկրոդային դեր, որի համար արժանացել է քննադատների գովասանքին։ 2014 թվականին նա ունեցել է երկրորդային դեր El Rey Network-ի կարճատև «Ցլամարտիկ» սերիալում։

2015 թվականին Բինհեմը ստացել է 3 առաջատար դերերից մեկը ABC-ի «Ընտանիք» սերիալում՝ ստեղծված Ջեննա Բենսի կողմից։ Հետո արժանացել է «Վարսավիրանոց 3» ֆիլմում գլխավոր դերակատարուհու դերին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Ջոն Սնոու (բժիշկ)

**Ջոն Սնոու** (; մարտի 15, 1813 — մարտի 16, 1858), բրիտանացի բժիշկ, անզգայացման և բժշկական հիգիենայի զանգվածային ներդրման առաջին հետևորդներից մեկը։ Նա համարվում է ժամանակակից համաճարակաբանության հիմնադիրներից մեկը և առավել հայտնի է 1854 թվականին Լոնդոնի Սոհո թաղամասում խոլերայի բռնկման ուսումնասիրությամբ։

Ծնվել է 1813 թվականին Յորքում` ածխագործի աղքատ ընտանիքում, եղել է ինը երեխաներից առաջինը։ Բժշկությամբ հետաքրքրվել է պատանեկության տարիներից` տասնչորս տարեկանում դառնալով վիրաբույժի աշակերտ։ 1844 թվականի դեկտեմբերին ավարտել է Լոնդոնի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, 1850 թվականից եղել է Թագավորական քոլեջի բժիշկների անդամ։ Համարվել է Լոնդոնի Համաճարակաբանական կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը։

Սնոուն եղել է այն առաջին բժիշկներից մեկը, ովքեր անզգայացման համար սկսեցին ակտիվորեն օգտագործել եթեր և քլորոֆորմ։ Հայտնի է նրանով, որ Վիկտորյա թագուհու երկու ծննդաբերությունների ժամանակ նրան անձամբ տվել է քլորոֆորմ։ Եղել է այսպես կոչված «միազմայի տեսության» հակառակորդ, ենթադրվում է, որ նա առաջինն է հաստատել խոլերայի տարածումը վարակված ջրի միջոցով։

Երբեք ամուսնացած չի եղել։ Մահացել է 45 տարեկան հասակում` ինսուլտից։

Թաղված է Լոնդոնի Բրոմպտոնյան գերեզմանում։

## Մատենագրություն
* Vinten-Johansen, Peter,  *et al.* (2003). *Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow*.  Oxford University Press. ISBN 0-19-513544-X.
* Статья в Encyclopedia Britannica.

## Ծանոթագրություններ