Ընտանեկան արժեքներ

**Ընտանեկան արժեքները**, որոնք երբեմն կոչվում են ընտանիքի արժեքներ, ավանդական կամ մշակութային արժեքներ են, որոնք վերաբերում են ընտանիքի կառուցվածքին, գործառույթին, դերերին, համոզմունքներին, վերաբերմունքին և իդեալներին։ Ընտանեկան արժեքներ հասկացությունը կարող է վերաբերել նաև այն հարցին, թե որքանով են գնահատվում ընտանեկան հարաբերությունները մարդկանց կյանքում։

Հասարակական գիտություններում և ԱՄՆ քաղաքական քննարկումներում «ավանդական ընտանիք» պայմանական տերմինը նկարագրում է հիմնական ընտանիքը՝ երեխա դաստիարակող միջավայր, որի անդամներն են առաջնորդող հայրը, տնտեսությունը վարող մայրը և նրանց անվանապես կենսաբանական երեխաներից։ Այս մոդելից շեղվող ընտանիքը համարվում է ոչ ավանդական ընտանիք։ Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ մշակույթներում երկար ժամանակ առավել տարածված է եղել ընդլայնված ընտանիքի մոդելը, այլ ոչ թե հիմնական ընտանիքը, իսկ «հիմնական ընտանիքը» դարձել է ամենատարածված ձևը ԱՄՆ-ում 1960-ական և 1970-ական թվականներին։

## Բացատրություն
Որոշ առցանց բառարաններում  «ընտանեկան արժեքները» հասկացությունը բացատրվում է հետևյալ կերպ.

* «բարոյական և էթիկական սկզբունքները, ինչպիսիք են  հավատարմություն, ազնվություն, ճշմարտություն և հավատք, որոնք ավանդաբար պահպանվում և փոխանցվում են ընտանիքում»։
* «հատկապես ավանդական կամ պահպանողական տեսակի արժեքներ, որոնք ուղղված են ընտանիքի առողջ գործունեությունը խթանելու և հասարակության հիմքն ամրապնդելու համար»։
* «հատկապես ավանդական կամ պահպանողական տեսակի արժեքներ, որոնք ուղղված են ընտանիքի առողջ գործունեությունը խթանելու և հասարակության հիմքն ամրապնդելու համար»։

## Քաղաքականության մեջ
Ընտանեկանությունը գաղափարախոսություն է, որն առաջնահերթություն է տալիս ընտանիքին և ընտանեկան արժեքներին։ Ընտանեկանությունը պաշտպանում է բարեկեցության համակարգը, որտեղ ընտանիքներն են պատասխանատվություն կրում իրենց անդամների խնամքի համար, այլ ոչ թե կառավարությունը։

Միացյալ Նահանգներում «ընտանեկան արժեքների» ցուցապաստառը օգտագործվել է սոցիալական պահպանողականների կողմից՝ պայքարելով աբորտի, ծնելիության վերահսկման, բնապահպանության, ֆեմինիզմի, պոռնկագրության, համապարփակ սեռական կրթության, ամուսնալուծության, միասեռականության, միասեռ ամուսնությունների, քաղաքացիական միությունների, անաստվածության և աթեիզմի դեմ։ 2000-ականների սկզբից  ամերիկյան պահպանողական խմբերը առաջ են քաշել այս քաղաքականությունը Աֆրիկայում՝ դրանք բնութագրելով որպես աֆրիկյան ընտանեկան արժեքներ։

## Շրջանների ընտանեկան արժեքները
### Իսլամ
Իսլամական սովորույթների և արաբական մշակույթի մեկնաբանությունները սովորական են սաուդցիների մեծամասնության համար։ Իսլամը մշակութային շարժիչ ուժ է, որը թելադրում է ենթարկվել Ալլահի կամքին։ Ակադեմիական գրականությունը հուշում է, որ ընտանիքը համարվում է իսլամական հասարակության և մշակույթի կարևորագույն հիմքը։ Ընտանիքի կառուցվածի և ընտանիքի անդամների միջև հարաբերությունների բնույթի վրա ազդում է իսլամական կրոնը:Սաուդյան մշակույթում ամուսնությունը նշանակում է երկու ընտանիքների միություն, ոչ թե երկու անհատների։ Մուսուլմական հասարակության մեջ ամուսնությունը ներառում է սոցիալական պայմանագիր, որը տեղի է ունենում ծնողների կամ խնամակալների համաձայնությամբ։ Ավելին, ամուսնությունը համարվում է սեռական ցանկությունների միակ օրինական միջոցը, իսկ ամուսնությունից դուրս սեռական հարաբերությունները (զինա) հանցագործություն է, որը պատժվում է իսլամական օրենքով։

Սաուդյան ընտանիքը ներառում է մեծ ընտանիքներ, քանի որ մեծ ընտանիքը անհատին տալիս է ինքնության զգացում։ Հայրը հաճախ ընտանիքի կերակրողն ու պաշտպանն է, մինչդեռ մայրը հաճախ տնային տնտեսուհին է և երեխաների հիմնական խնամակալը։ Ծնողները մեծ հարգանք են վայելում, իսկ երեխաներին խստորեն սովորեցնում են հարգել և հնազանդվել իրենց ծնողներին։ Հաճախ ընտանիքները հոգ են տանում տարեցների մասին։ Քանի որ ակնկալվում է, որ ընտանիքներն ու ընկերները կապահովեն տարեցների խնամք, մինչև վերջերս ծերանոցները համարվում էին մշակութային առումով անընդունելի։

### Միացյալ Նահանգների մշակույթը
Սոցիոլոգիական առումով ոչ ավանդական ընտանիքները կազմում են ամերիկյան ընտանիքների մեծամասնությունը:2014 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում երեխաների միայն 46%-ն է ապրում ավանդական ընտանիքում՝ 1980թ.-ի 61%-ի դիմաց։ Այս թիվը ներառում է միայն առաջին անգամ ամուսնացած մարդկանց ընտանիքները, մինչդեռ երկրորդ անգամ ամուսնացած ծնողների հետ պարզապես ապրող երեխաների տոկոսը 2016 թվականի դրությամբ կազմում է 65%։

## Արտաքին հղումներ

## Գրականություն
* Bennett, William J. (ed.) (1997). *[https://books.google.com/books?id=queMnPXWisoC The Book of Virtues for Young People: A Treasury of Great Moral Stories]* (illustrated, reprint). Simon and Schuster. 
* Bork, Robert H. (2010). *[https://books.google.com/books?id=6mlolD4m2n8C Slouching towards Gomorrah: Modern Liberalism and American Decline]* (revised edition). HarperCollins. 
* Coontz, Stephanie (1992). **' (illustrated, reprinted ed.). Basic Books. 
* [[Stephanie Coontz|Coontz, Stephanie]] (2008). ''[https://books.google.com/books?id=t7W0uWZJjecC The Way We Really Are: Coming to Terms with America's Changing Families]''. Basic Books. 
* [[Stephanie Coontz|Coontz, Stephanie]] (ed.) (2013). ''[https://books.google.com/books?id=aXJIzpHBFCkC American Families: A Multicultural Reader]'' (2nd edition, revised). Routledge. 
* [[Stephanie Coontz|Coontz, Stephanie]] (2006). ''[https://books.google.com/books?id=aH-MWT3Gtb0C Marriage, A History: From Obedience to Intimacy, or How Love Conquered Marriage]''. Penguin. 
* Gairdner, William Douglas (2007). ''[https://books.google.com/books?id=vZsQ5d_43zEC The War Against the Family: A Parent Speaks Out on the Political, Economic, and Social Policies That Threaten Us All]''. BPS Books. 
* Good, Deirdre (2006). **'. Church Publishing Inc. 
* Shapiro, Ben (2005). *[https://books.google.com/books?id=oRMJYpOXu18C Porn Generation: How Social Liberalism is Corrupting Our Future]*. Regnery. 
* Stacey, Judith (1996). ** (reprint). Beacon Press. 

Կատեգորիա:Արժեք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն