open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արիստակես Սեբաստացի

**Արիստակես Սեբաստացի**, Ռըստակես Սեբաստացի (), XIV-XV դարերի հայ գրիչ, կազմող։ Սովորել է Երզնկայի Ավագ վանքի դպրոցում՝ աշակերտելով ժամանակի նշանավոր վարդապետ Գեորգ Երզնկացուն։ Աշխատել ու ստեղծագործել է հիմնականում Ավագ վանքում՝ զբաղվելով գրչության արվեստով։ Իր դասընկեր Հովհաննես Երզնկացու հրավերով 1412 թվականից հետո եղել է Տաթևի, Հերմոնի և Եղվարդի վանքերում։ Արիստակես Սեբաստացու գրչին է պատկանում «Խրատ ուսումնականաց անձանց» գործը, որ զետեղել է իր ընդօրինակած Գրիգոր Տաթևացու Ոսկեփորիկում։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվում են Արիստակես Սեբաստացու 1405 թվականին և 1408 թվականին ընդօրինակած երկու Խազգիրք, Մանրուսմունքները (ձեռ․ № 753, 763), Հովհաննես Որոտնեցու Լուծմունք իմաստասիրական գրոց (1412 թվական, ձեռ․№ 1701) և Գրիգոր Տաթևացու Ոսկեփորիկ (1412 թվական, ձեռ․ № 5118) ժողովածուները։ Հայտնի են նաև Արիստակես Սեբաստացու 1383 թվականին ընդօրինակած Ավետարանը և 1409 թվականին՝ ժամագիրքը։

## Տես նաև
* Ժողովածու (1701)
* Սաղմոսարան (5118)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Ասպիրակ

**Ասպիրակ** (), թագուհի մարգաց, մարգուդշխո, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի տերևաթափ թփերի ցեղ։ Հայտնի է 20 (այլ տվյալներով՝ 40), ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝  և ։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է սաղարթավոր անտառների բացատներում։
## Ձևաբանություն
Ցողունը կլոր է, բարձրությունը՝ 1-1, 5 մ։ Տերևները հերթադիր են, ատամնաեզր կամ սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը վահանաևման է, հովաևոցանման կամ հուրանանման, ծաղիկը՝ երկսեռ, սպիտակ, կարմիր, ծիրանագույն և այլն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը տերևապտուղ է, սերմերը՝ մանր, թևավոր։

## Բուժիչ նշանակություն
Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են ծաղկաբույլերը, արմատները և վերգետնյա մասը։ Հավաքում են ծաղկելու շրջանում, իսկ արմատները՝ աշնանը։ Բացի աղաղանյութերից,  այս բույսի մեջ կան ֆլավանոնիդներ, եթերային յուղ, լորձ, սալիցիլաթթու և այլն։ Ժողովրդական բժշկության մեջ այս բույսով բուժում են կոկորդը, աղեստամոքսային հիվանդությունները, արնալուծը և սակավարյունությունը։ Չորացած ծաղիկների փոշին շնչում են հարբուխի ժամանակ։ Ծաղիկները և արմատներն օգտագործում են ռևմատիզմի, արնալուծի, արյան բարձր ճնշման բուժման և թարախային վերքերի, խոցերի ժամանակ։ Խոտը և արմատները երբեմն օգտագործում են չարորակ ուռուցքների ժամանակ։
Գտել են, որ 20% խոսքի թրմօղին ունի հակաբակտերիալ ազդեցություն և նպաստում է վերքերի, խոցերի, նաև այրվածքների ապաքինմանը և մաշկի վերականգնմանը։
Ծաղիկների պատրաստուկներն ունեն հանգստացնող հակակծկային ազդեցություն  կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա։ Իջեցնում է մազանոթների պատերի անցանելիությունը և կանխարգելում ստամոքսի խոցի և էրոզայի առաջացումը։ Բուժում է ռևմատիզմը և մրսածությունը։ Նույն ազդեցությունն ունեն նաև դրա արմատները։
Խոտի եփուկն ունի հակաշաքարախտային ազդեցություն և կանխարգելում է տրոմբների գոյացումը։ Կոճղերն օգտագործում են սպիտակարյունության ժամանակ։
Արմատը և դրանցից պատրաստած եփուկն օգտագործում են կենդանիների և օձերի խայթոցի ժամանակ։
Այս բույսն ունի ոչ միայն հանգստացնող, այլև հակակծկային ազդեցություն և կարգավորում է քունը։ Ասպիրակը կարելի է ազատ օգտագործել, քանի որ չունի ոչ մի հակացուցում։

## Կիրառական նշանակությունը
Դեղաբույս է պարունակում է C վիտամին։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։ Օգտագործվում է կանաչ շինարարության մեջ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Աստղաբույս

**Աստղաբույս** (), նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10-12, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ , ։

## Բուսաբանական նկարագրություն
Ծաղկաբույլը պարզ հովանոց է, ծաղիկները՝ վարդագույն։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը գլանաձև, է, առանց պտղակրի։ Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ։ Եռաբաժան աստղաբույսը Կովկասի էնդեմիկ է։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ենթալպյան մարգագետիններում, անտառեզրերին։ Ցողունը մերկ է, բարձրությունը՝ 50-70 սմ։ Արմատամերձ տերևները երկարակոթուն են, թաթաձև եռաբաժան, վերինները՝ նստադիր եռաբաժան կամ եռաբլթակ։

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
72 (թիվ)

**72** (**յոթանասուներկու**), բնական թիվ է
## Մաթեմատիկայում
* 72°-ը կանոնավոր հնգանկյունու դրսի անկյունն է
## Գիտության մեջ
* 72-ը Հաֆնիումի ատոմային թիվն է
* 72-ը երեք օրերի ժամերի քանակն է
## Աստղագիտության մեջ
* 72 կարգային թիվն է կրում Ֆերոնիա աստերոիդը
* 72 տարում աստղերի նկատմամբ Երկրի առանցքը տեղաշարժվում է մեկ աստիճանով
## Կրոնում
* 72-ն են հուդայականությունում և իսլամում ընդունված Աստծո անունները
* 72 լեզվով սկսեցին մարդիկ խոսել Բաբելոնի աշտարակաշինության ժամանակ
## Այլ
* 72-ը՝
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Տյումենի մարզի կոդն է
** Ֆրանսիայի Սարթ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 72-րդ հարավային զուգահեռական
* 72-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 72 թ. 
* Մ. թ. ա. 72 թ.
* 1972 թ.
Էմին Արիստակեսյան

**Էմին Ասպետի Արիստակեսյան** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։

## Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան Գրիգոր Եղիազարյանի դասարանը, 1964 թվականին՝ ասպիրանտուրան։ 1957-1964 թթ. դասավանդել է Երևանի Ավետ Գաբրիելյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1957 թվականից դասավանդել է նաև Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ 1973-1986 թթ. եղել է ՀԽՍՀ, 1974 թվականից՝ ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության քարտուղարը։

Հիմնական ստեղծագործություններից են՝ Սիմֆոնիա (1962), «Հայաստան» պոեմը երգչախմբի համար (1963), «Պրոմեթևս» բալետը (1967, լիբրետտո Եվգենի Չանգայի, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1968), «Պոեմ Լենինի մասին» ձայնի, երգչախմբի և դաշնամուրի համար (1970), «Սահակ Պարթևի հինգ շարականները» (1971, մշակում ձայնի և դաշնամուրի համար) և այլն։ Էմին Արիստակեսյանի «Պրոմեթևս» բալետը Երևանից և ԽՍՀՄ այլ քաղաքներից բացի բեմադրվել (1968) և նկարահանվել է (1969) Լեհաստանում։ Լալվարի որսկանը ֆիլմի կոմպոզիտորն է։

## Մրցանակներ, պարգևներ
* ՀԽՍՀ Լենինյան դափնեկիր, 1968 թ.
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1977 թ.
* Պատվո շքանշան, 1986 թ.

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ананян А.А Э. Аристакесян. Ер., 1984.

Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Վահրամ Արիստակեսյան

**Վահրամ Ավագի Արիստակեսյան** (), հայ խորհրդային պարուսույց-բալետմայստեր, բժիշկ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1958)։

## Կենսագրություն
1920-1922 թվականներին, որպես հայկական ժողովրդական պարերի պարուսույց, աշխատել է հայազգի պրոֆեսոր Վ․ Էտարյանիի պարի դպրոցում (Թիֆլիս), միաժամանակ ավարտել (1922) Վրաստանի Լուսժողկոմատին կից պարերի դասատուների հատուկ դպրոցը (ղեկավար՝ իտալացի բալետմայստեր Ա. Ֆ. Ինոչենցի)։ 1922 թվականին կազմակերպել է Վրաստանի Լուսժողկոմատին կից պարարվեստի ստուդիան, եղել է վարիչ և դասատու, նաև՝ Վրաստանի պետական օպերայի և բալետի արտիստ։ 1924 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի Լուսժողկոմատին կից պարարվեստի ստուդիան (այժմ՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարան), որը ղեկավարել է մինչև 1932 թվականը։ Նույն ստուդիայում 1925 թվականին կազմակերպել է հայկական ազգագրական պարերի անսամբլը, որ նրա ղեկավարությամբ և մասնակցությամբ (որպես հայկական ու կովկասյան պարերի լավագույն մենակատար) առաջին մրցանակներ է շահել Համամիութենական սպարտակիադայում (1928, Մոսկվա) և Անդրկովկասի առաջին օլիմպիադայում (1934, Թբիլիսի)։
[մինի|ձախից|Վահրամ Արիստակեսյանի հուշատախտակը [Մոսկովյան փողոց (Երևան)|Մոսկովյան փողոցում]]
Պարարվեստի ստուդիայի սովորողների ուժերով 1926 թվականին բեմադրել է Դելիբի «Կոպելիա»-ն (բալետային առաջին բեմադրությունը Հայաստանում)։ 1932-1938 թվականներին եղել է Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի բալետմայստերը, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» (1933), Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» (1935) օպերաների պարերի բեմադրողը։ 1957 թվականին Թալինի շրջանի Աշնակ գյուղում Վահրամ Արիստակեսյանը ստեղծել է ազգագրական պարերի ինքնագործ խումբ, որն արժանացել է Համաշխարհային VI փառատոնի (1957, Մոսկվա) դափնեկրի կոչման։ Հայաստանի ժողովրդական պարերի անսամբլների համար Վահրամ Արիստակեսյանը վերամշակել և բեմադրել է բազմաթիվ ազգային պարեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Կատեգորիա:Հայ բալետմայստերներ
74 (թիվ)

**74** (**յոթանասունչորս**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 74 կարգային թիվն է կրում Գալաթեա աստերոիդը
## Այլ ոլորտներում
* 74-ը՝
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Չելյաբինսկի մարզի կոդն է
** Ֆրանսիայի Վերին Սավոյ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 74-րդ հարավային զուգահեռական
* 74-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 74 թ.
* Մ. թ. ա. 74 թ.
* 1974 թ.
75 (թիվ)

**75** (**յոթանասունհինգ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 75-ը Ռենիումի ատոմային թիվն է
* 75 կարգային թիվն է կրում Էվրիդիկե աստերոիդը
## Այլ ոլորտներում
* Տարվա 75-րդ օրը մարտի 16-ն է (նահանջ տարիներին՝ մարտի 15-ը)
* 75-ը Փարիզ քաղաքի դեպարտամենտային կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 75-րդ հարավային զուգահեռական
* 75-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 75 թ.
* Մ. թ. ա. 75 թ.
* 1975 թ.
76 (թիվ)

**76** (**յոթանասունվեց**), բնական թիվ է
* 76 կարգային թիվն է կրում Ֆրեյա աստերոիդը
## Այլ
* 76-ը՝
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Յարոսլավլի մարզի կոդն է
** Ֆրանսիայի Ծովամերձ Սեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 76-րդ հարավային զուգահեռական
* 76-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 76 թ. 
* Մ. թ. ա. 76 թ.
* 1976 թ.
77 (թիվ)

**77** (**յոթանասունյոթ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* Իրիդիումի ատոմային թիվն է
* 77 կարգային թիվն է կրում Ֆրիգա աստերոիդը
## Այլ
* 77-ը՝ 
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Մոսկվայի կոդն է
** Ֆրանսիայի Սեն-է-Մարն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 77-րդ հարավային զուգահեռական
* 77-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 77 թ.
* Մ. թ. ա. 77 թ. 
* 1977 թ.
78 (թիվ)

**78** (**յոթանասունութ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* Պլատինի ատոմային թիվն է
* 78 կարգային թիվն է կրում Դիանա աստերոիդը
## Այլ ոլորտներում
* 78-ը՝
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Սանկտ Պետերբուրգի կոդն է
** Ֆրանսիայի Իվլին դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 78-րդ հարավային զուգահեռական
* 78-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 78 թ.
* Մ. թ. ա. 78 թ. 
* 1978 թ.
Ռոբերտ Սուխուդյան

**Ռոբերտ Ասքանազի Սուխուդյան** (), հայ խորհրդային քաղաքական, հասարակական և պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Սուխուդյանը ծնվել է 1937 թ. սեպտեմբերի 26-ին ՀՀ Երևան քաղաքում։
* 1959 - 1960 թթ. - աշխատել է «Հայէլեկտրո» գործարանին կից ”Էլեկտրոմեխանիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում” որպես ինժեներ-կոնստրուկտոր։
* 1960 - 1969 թթ. - աշխատել է »Հայաստանի գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրիֆիկացման գիտահետազոտական ինստիտուտում» նախ որպես առաջատար կոնստրուկտոր, ավագ գիտ. աշխատող, ապա՝ սեկտորի և լաբորատորիաների վարիչ։
* 1969 - 1974 թթ. - ստացել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանը, իսկ 1975 թ. ավագ գիտ աշխատողի կոչում։ Հանդիսացել է ավելի քան 30 գիտական աշխատությունների, հոդվածների ու հեղինակային վկայականների հեղինակ։
* 1974 - 1977 թթ. - աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմի ապարատի գյուղ. բաժինում, նաղ որպես հրահանգիչ, ապա բաժնի վարիչի առաջին տեղակալ։
* 1977 - 1983 թթ. - աշխատել է ՀԿԿ Իջևանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։
* 1983 - 1985 թթ. - աշխատել է ՀԽՍՀ պտուղ-բանջարեղենի տնտեսության մինիստր։
* 1985 - 1987 թթ. - աշխատել է ՀԽՍՀ Պետագրոարդի նախագահի առաջին տեղակալ- ՀԽՍՀ մինիստր։
* 1987 - 1991 թթ. - աշխատել է ՀԽՍՀ առևտրի մինիստր։

Կուսակցական, պետական գործունեության տարիներին ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի IX, X և XI գումարումների դեպուտատ, ինչպես նաև Կոմկուսի Կենտկոմի անդամ։ Բազմիցս արժանացել է միութենական և հանրապետական կառավարական բարձր պարգևների (շքանշաններ, մեդալներ, պատվոգրեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
79 (թիվ)

**79** (**յոթանասունինը**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 79 կարգային թիվն է կրում Եվրինոմե աստերոիդը
## Այլ
* 79-ը՝ 
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Հրեական ինքնավար մարզի կոդն է
** Ֆրանսիայի Դյու-Սևր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 79-րդ հարավային զուգահեռական
* 79-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 79 թ.
* Մ. թ. ա. 79 թ.
* 1979 թ.
80 (թիվ)

**80** (**ութսուն**), բնական թիվ։
## Գիտության մեջ
* 80 կարգային թիվն է կրում Սապփո աստերոիդը
## Այլ
* 80-ը՝ 
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Անդրբայկալյան երկրամասի կոդն է
** Ֆրանսիայի Սոմ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 80-րդ հարավային զուգահեռական
* 80-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 80 թ. 
* Մ. թ. ա. 80 թ. 
* 1980 թ.
Կողքավիզ կրիաներ

**Կողքավիզ կրիաներ** (), սողունների ենթակարգ։ Պարանոցը երկար է, կարող են պտտեցնել դեպի կողքերը և գլուխը թաքցնել զրահի տակ։ Գլխի երկարությունը 30-77 սմ է։ Ապրում են Հարավային Ամերիկայի, Ավստրալիայի, Աֆրիկայի և Մադագասկարի քաղցրահամ ջրերում։

Կողքավիզ կրիաները ունեն 2 ընտանիք, պելոմեդուզներ՝ 14 տեսակով, և օձավիզ կրիաներ՝ 31 տեսակով։ Առավել տարածված է տարատարուգա տեսակը, որի մարմնի երկարությունը մինչև 80 սմ է, ապրում է Ամազոն գետի շրջակայքում։ Կողքավիզ կրիաները սնվում են մանր ձկներով, որոնց որսում են երկար պարանոցի շնորհիվ։ Ձվադրում են ավազի մեջ փորած փոսիկներում։ Որոշ կողքավիզ կրիաներ ունեն արդյունագործական նշանակություն, միսը, ձուն օգտագործում են որպես սնունդ։

Կատեգորիա:Կրիաներ
81 (թիվ)

**81** (**ութսունմեկ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 81-ը թալիումի ատոմային թիվն է
* 81 կարգային թիվն է կրում Թերփսիքորե աստերոիդը
## Այլ ոլորտներում
* 81-ը՝ 
** Ֆրանսիայի Թարն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Պերմի երկրամասի կոդն է
## Տե'ս նաև`
* 81-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 81 թ. 
* Մ. թ. ա. 81 թ.
* 1981 թ.
82 (թիվ)

**82** (**ութսուներկու**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 82 կարգային թիվն է կրում Ալքմենե աստերոիդը
## Տե'ս նաև`
* 82-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 82 թ. 
* Մ. թ. ա. 82 թ. 
* 1982 թ.
83 (թիվ)

**83** (**ութսուներեք**), բնական թիվ։
## Մաթեմատիկայում
## Գիտության մեջ
* 83 կարգային թիվն է կրում Բեատրիս աստերոիդը
## Այլ
* 83-ը Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Նենեցական ինքնավար օկրուգի կոդն է
* 83-ն էին Ֆրանսիայում 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտները

## Տե'ս նաև`
* 83-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 83 թ. 
* Մ. թ. ա. 83 թ.
* 1983 թ.
Բոբ (այլ կիրառումներ)

**Բոբ** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

## Անուն
* Բոբ Դիլան (ծ. 1941), ամերիկացի երգիչ, երգահան, բանաստեղծ, կինոդերասան և նկարիչ
* Բոբ Մառլի (1945-1981), ճամայկացի երգիչ, երաժիշտ, կիթառահար և կոմպոզիտոր
* Բոբ Քլոուզ (ծ. 1945), անգլիացի կիթառահար
84 (թիվ)

**84** (**ութսունչորս**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 84-ը Փոլոնիումի ատոմային թիվն է
* 84 կարգային թիվն է կրում Քլիո աստերոիդը
## Տե'ս նաև`
* 84-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 84 թ.
* Մ. թ. ա. 84 թ.
* 1984 թ.
85 (թիվ)

**85** (**ութսունհինգ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 85-ը աստատի ատոմային թիվն է
* 85 կարգային թիվն է կրում Իո աստերոիդը
## Այլ
* 85-ը Ֆրանսիայի Վանդեա դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տե'ս նաև`
* 85-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 85 թ. 
* Մ. թ. ա. 85 թ. 
* 1985 թ.
86 (թիվ)

**86** (**ութսունվեց**), բնական թիվ է։
## Գիտության մեջ
* 86-ը ռադոնի ատոմային թիվն է
* 86 կարգային թիվն է կրում Սեմելե աստերոիդը
## Այլ բնագավառներում
* 86-ը՝
** Ֆրանսիայի Վյեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Խանտի-Մանսիի ինքնավար օկրուգի կոդն է
* «86»-ը «*[[Green Day]]*» խմբի երգերից է
## Տես նաև
* 86 թ.
* Մ. թ. ա. 86 թ.
* 1986 թ.
Աստղածաղիկ

**Աստղածաղիկ** (), աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 200-250 (այլ տվյալներով՝ 500), ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ։

## Ձևաբանություն
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 10-100 սմ։ Տերևները հերթադիր են, ամբողջաեզր, երբեմն՝ ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը՝ զամբյուղ, եզրային ծաղիկները՝ բազմերանգ։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը փուփուլավոր, գորշադարչևագույն, սեպաձև, հակադիր ձվաձև սերմնապտուղ է։ Գեղազարդիչ է։ Ցանում են սիզամարգերում, թմբերի վրա, եզրածուներում, խառնածուներում՝ կտրած ծաղիկ ստանալու համար։ Միամյա աստղածաղիկներից մշակության մեջ տարածված են ասեղնաձև, Ունիկում, Ռադիո, Ջայլամի փետուր, Կոմետա, Քաջվարդանման, Տրիումֆ, Ամերիկյան թփային, Վիկտորիա և այլ խմբեր։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Լոռու, Գեղարքունիք, Արագածոտնի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է մարգերում, անտառներում, արոտավայրերում, ժայռոտ վայրերում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
87 (թիվ)

**87** (**ութսունյոթ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 87-ը ֆրանսիումի ատոմային թիվն է
* 87 կարգային թիվն է կրում Սիլվիա աստերոիդը
## Այլ ոլորտներում
* 87-ը Ֆրանսիայի Վերին Վյեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 87 թ.
* Մ. թ. ա. 87 թ.
* 1987 թ.
Կոմանդորյան կղզիներ

**Կոմանդորյան կղզիներ,** կղզիների խումբ Խաղաղ օվկիանոսի և Բերինգի ծովի սահմանում։ Մտնում են ՌԴ Կամչատկայի մարզի մեջ։ Տարածությունը՝ 1848 կմ²։ Կազմված են բազալտներից ու անդեզիտներից։ Ունեն լեռնային ռելիեֆ։ Բարձրությունը՝ 751 մ։

Ափերը ժայռային են, թույլ կտրտված, կլիման օվկիանոսային է։ Օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը 10&nbsp;°C է, փետրվարինը՝ -4&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 500 մմ։ Ծածկված են օվկիանոսային մարգագետիններով և լեռնային տունդրայով, ափերը՝ ջրիմուռներով։ Կան «թռչնաշուկաներ», ծովարջեր և փոկեր, հանդիպում է Կամչատկայի կուղբ։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է ծովային արդյունագործությամբ, գազանաբուծությամբ։ Բնակավայրերն են՝ Նիկոլսկոյեն (Բերինգի կղզում), Պրեոբրաժենսկոյեն (Մեդնի կղզում)։

## Անվանում
Անվանվել է ի հիշատակ այս կղզիները 1741 թվականին հայտնագործած ազգությամբ դանիացի ծովագնաց, ռուսական նավատորմի սպա Վիտուս Բերինգի (1681-1741), ով ուներ կոմանդորի (նավախմբի պետ) աստիճան։
[thumb|left|Բերինգի գերեզմանը [Բերինգի կղզի|Բերինգի կղզում]]

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կոմիսիոն առևտուր

**Կոմիսիոն առևտուր**, ապրանքների առք ու վաճառք, որն իրականացվում է միջնորդ օղակի միջոցով՝ որոշակի վարձատրությամբ։

Ոչ պարենային ապրանքների կոմիսիոն առևտուր կարող է իրականացվել հատուկ խանութների միջոցով, բնակչությունից հետագա օգտագործման համար պիտանի իրերն ընդունվում և վաճառվում են, որպես կարգ, պետական մանրածախ գներից ցածր գներով։ Հանձնված ապրանքները գնահատվում են մանրածախ գնացուցակով՝ ելնելով մաշվածության աստիճանից։ Կոմիսիոն խանութն իրավասու է իջեցնելու ապրանքի գինը (համաձայնեցնելով հանձնողի հետ), եթե այն 45 օրվա ընթացքում չի վաճառվում, նաև՝ վաճառքի հետ կապված ծախս՝ երի դիմաց գանձել ապրանքի արժեքի 7%֊ը (կոմիսիոն վարձ)։

Կոմիսիոն եղանակով արտադրամիջոցների մեծածախ առևտուրը կատարվում է նյութատեխնիկական մատակարարման վարչությունների միջոցով։

Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
88 (թիվ)

**88** (**ութսունութ**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 88-ը Ռադիումի ատոմային թիվն է
* 88 կարգային թիվն է կրում Թեսիբե աստերոիդը
## Այլ
* 88-ը Ֆրանսիայի Վոգեզներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է

## Տես նաև
* 88 թ.
* Մ. թ. ա. 88 թ.
* 1988 թ.
90 (թիվ)

**90** (**իննսուն**), բնական թիվ է
## Գիտության մեջ
* 90-ը թորիումի ատոմային թիվն է
## Այլ ոլորտներում
* 90-ը՝ 
** Ֆրանսիայի Բելֆորի տարածք դեպարտամենտի կարգային թիվն է
** Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Մոսկվայի մարզի ավտոմեքենաների համարների կոդն է
## Տես նաև
* 90 թ.
* Մ. թ. ա. 90 թ.
* 1990 թ.
Աստղիկ (բույս)

**Աստղիկ** (), աստղան ծաղիկ, մեխակազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100, ՀՀ-ում՝ 5 տեսակ՝ , , , , ։
## Ձևաբանություն
Ցողունի բարձրությունը 10-80 սմ է։ Տերևները հակադիր են, ձվաձև կամ գծանշտարաձև, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-հոկտեմբերին։ Պտուղը գնդաձև կամ ձվաձև տուփիկ է, սերմերը՝ կլորավուն կամ երիկամաձև։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Սյունիքի, Արագածոտնի, Լոռու և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է մարգագետիններում, ստվերոտ, խոնավ վայրերում։ Աղբոտում է հացաբույսերի ցանքերը, բանջարանոցները և այգիների տնկարկները։
## Կիրառություն
Դեղաբույս է. պարունակում է C, E վիտամիններ, կարոտին (A-նախավիտամին)։ Պատրաստուկն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող և ցավազրկող միջոց։ Մեղրատու է։

Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Ղրղզական ձի

thumb|right|255px|<center>  </center>

**Ղրղզական ձի**, հեծկան-լծկան հնագույն տեղական ձի։ Բուծվել է Ղրղզստանի և նրան սահմանակից Ուզբեկստանի, Տաջիկստանի ու Ղազախստանի լեռնային շրջաններում։

Ցածրահասակ է (մնդավի բարձրությունը՝ 136-138 սմ), ունի կարճ, ամուր վերջավորություններ, ամուր մարմնակազմ, բուծվում է երամակային պահվածքի պայմաններում։ Օգտագործվում է նաև որպես մսատու և կաթնատու կենդանի։ Զամբիկների օրական կաթնատվությունը՝ մինչև 16 կգ։

Կատեգորիա:Ձիեր
Ֆրեդերիկ Կոռնվալիս Կոնիբեր

**Ֆրեդերիկ Կոռնվալիս Կոնիբեր** (, ), անգլիացի բանասեր-հայագետ։

1881 թվականից Օքսֆորդի համալսարանի դասախոս, 1903 թվականից՝ Բրիտանական ակադեմիայի անդամ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ճեմարանի անդամ։

1888 թվականին և 1891 թվականին այցելել է Երուսաղեմ ու Էջմիածին, կատարելագործել հայերենի իմացությունը, գրել «Հայաստանը և հայերը» (1889 թվական) իր առաջին հայագիտական հոդվածը։ Էջմիածնում ուսումնասիրել է տեղի մատենադարանի գանձերը, Արիստոտելի և Պորփյուրի հայերեն ձեռագրերը համեմատել հունարեն բնագրերի հետ, ճշտել Պլատոնի գործերի հայերեն թարգմանության ժամանակը, հայերեն ձեռագրերի հիման վրա ճշտումներ կատարել Փիլոնի հունարեն տեքստերում, 1895 թվականին հրատարակել նրա «Հաղագս վարուց կենաց տեսականի» գործը։ Կոնիբերր, բանասերներ Հ. Ռենդելի և Ա. Լևիս Շմիտի հետ, ստանձնել է Խիկարի պատմության բազմալեզվյան հրատարակությունը (1898 թվական), պատրաստել հայերեն քննական տեքստը և թարգմանությունը։

Կոնիբերը անդրադարձել է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» աղբյուրներին և ժամանակին («Մովսես Խորենացվո պատմության աղբերաց խնդիրը», «ՀԱ», 1902 թվական, և «Մովսես Խորենացվո պատմության ժամանակը», «ՀԱ», 1903 թվական)։

1898 թվականին հրատարակել է Հովհաննես Երեց «Բանալի ճշմարտության» գործի անգլերեն թարգմանությունը, ներածության մեջ (196 էջ) հանգամանորեն քննել թոնդրակյան աղանդի կարևոր խնդիրները, թարգմանությանը կցել է Գրիգոր Նարեկացու, Գրիգոր Մագիստրոսի, Հովհաննես Օձնեցու և Ներսես Շնորհալու այս աղանդին վերաբերող էջերը։ Կոնիբերը գրել է նաև հայոց եկեղեցու ծեսերին նվիրված աշխատություններ։ Անդրադարձել է Եղիշեի, Անանիա Շիրակացու, Մովսես Կաղանկատվացու և այլոց գործերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի բանասերներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի արևելագետներ
Կոնիդիումներ

**Կոնիդիումներ** ( — փոշի և εἶδος — տեսակ), անսեռ բազմացման սպորներ. գոյանում են սնկերի հատուկ ճյուղերի՝ կոնիդիակիրների վրա։ Բնորոշ են անկատար և պարկավոր սնկերին։ Կոնիդիումները լինում են գնդաձև, ձվաձև, թելաձև, աստղաձև, զսպանակաձև ոլորված։ Տարբերվում են գույնով, բջիջների թվով, ծագմամբ։ Ստորակարգ սնկերի՝ ֆիկոմի-ցետների կոնիդիումները ձևափոխված սպորանգիումներն են։

Օդի մեջ կոնիդիումների քանակը կախված է եղանակային և մթնոլորտային պայմաններից։ Մարդը 1 ժամվա ընթացքում ներշնչում է 40 կոնիդիում։ Իմունային անբավարարություն ունեցող մարդկանց մոտ կինիդիումներ ունեցող սնկերը կարող են առողջական խնդիրներ առաջացնել, ինչպես օրինակ թոքերի բորոքում։


Պատկեր:Conidium.png|կոնիդիումները՝ կոնիդիակրի վրա
Պատկեր:Chain of conidia of an Alternaria sp. fungus PHIL 3963 lores.jpg|*Alternaria* տեսակի կինդիումների շղթան
Պատկեր:Hyaloperonospora-parasitica-conidiophore.jpg|*Hyaloperonospora parasitica*֊ի կոնիդիակիրը՝ տարբեր տեսակի կինիդիումներով
Պատկեր:Trichoderma fertile.jpg|*Trichoderma fertile*֊ի կոնիդիակիր
Պատկեր:Macroconidia of Epidermophyton floccosum (PHIL 4207 lores).jpg|Macroconidia van de schimmel *Epidermophyton floccosum* սնկի մակրոկոնիդիումները՝ *Tinea cruris* հիվանդության հարուցիչները
Պատկեր:Macroconidia Microsporum canis.JPG|*Microsporum canis* սնկի մակրոկոնիդիումները


Կատեգորիա:Սնկերի մորֆոլոգիա
Ղրղզական լեռնաշղթա

**Ղրղզական լեռնաշղթան** կամ **Ղրղզական Ալատաու** (, ), լեռնաշղթա Ղրղզստանում և Ղազախստանում։

Ձգվում է Ջամբուլ քաղաքից մինչև Չու գետի Բոամսկիի կիրճը։ Երկարությունը 375 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 4875 մ (Արևմտյան Ալամեդին գագաթ)։ Կազմված է նստվածքային և մետամորֆային ապարներից, պորֆիրիտներից ու գրանիտներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեռնաշղթաներ
Լյովա Մնացականյան

**Լևոն Հենրիխի Մնացականյան** (), Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության ռազմական գործիչ, ԼՂՀ պաշտպանության նախարար, գեներալ-լեյտենանտ (2014)։

2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Ադրբեջանը Արցախի տարածքից առևանգել է Լյովա Մնացականյանին, և այդ պահից նա գերու կարգավիճակով պահվում է Բաքվում։

## Կրթություն
* 1989 թ. - ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։
* 2005 թ. - ավարտել է ՌԴ ԶՈւ ԳՇ ռազմական ակադեմիան։

## Զինվորական ծառայությունը
* 1983-1985 թթ. - ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։
* 1992-1994 թթ. - մասնակցել է մարտական գործողություններին։
* 1992-2005 թթ. - զբաղեցրել է տարբեր հրամանատարական պաշտոններ Զինված ուժերում, այդ թվում ՊԲ հրետանային բրիգադի հրամանատար։
* 2005 թ. - նշանակվել է Արցախի ՊԲ հրամանատարի տեղակալ։
* 2007 թ. - նշանակվել է Արցախի ՊԲ շտաբի պետ-հրամանատարի առաջին տեղակալ։
* 2012 թ.- հոկտեմբերի 11-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։
* 2015 թ. - հունիսի 15-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալի պաշտոնից։
* 2015 թ. - հունիսի 15-ին ԼՂՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԼՂՀ պաշտպանության նախարար-Պաշտպանության բանակի հրամանատար-
*2018թ. դեկտեմբերի 14-ին Լևոն Մնացականյանն ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։ ԱՀ նախագահ Բակո Սահակյանի հրամանագրով` նա նշանակվել է Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների պետական ծառայության տնօրենի պաշտոնին։

## Պարգևներ և կոչումներ
* 2003 թ. - շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում
* 2014 թ. - սեպտեմբերի 3-ին շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան (2006)։
* ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան, 
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, 
* Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1–ին աստիճանի շքանշան, 
* ՀՀ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ 
* ՀՀ «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադմիրալ Իսակով մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմագերիներ
Կատեգորիա:Արցախի պաշտպանության նախարարներ
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կոմբինատորային տրամաբանություն

**Կոմբինատորային տրաբանություն**, արդի տրամաբանության ուղղություն։

Ուսումնասիրում է տրամաբանության այն հիմնական հասկացություններն ու մեթոդները, որոնք ձևական տրամաբանական համակարգերի կառուցման ժամանակ սովորաբար դիտվում են որպես պարզաբանման կարիք չզգացող և չեն վերլուծվում։ Այս տեսակետից կոմբինատորային տրամաբանության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոփոխականի, ֆունկցիայի, բազմության հասկացությունների, տեղադրման կանոնի և տրամաբանական անտինոմիաների վերլուծությանը։ Կոմբինատորային տրամաբանության պատմությունը սկսվում է խորհրդային մաթեմատիկոս Մ. Ի. Շեյնֆինկելի ուսումնասիրություններով (1924); Նրա զարգացմանը նպաստել են Հ. Քարին, Ա. Չորչը, Ս. Կլինին։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Պետրոս Կոնտուրաջյան

**Պետրոս Ներսեսի Կոնտուրաջյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1915 թվականինի Մեծ եղեռնի ժամանակ կորցրել է հարազատներին, ապաստանել Հալեպի ազգային որբանոցում, սովորել Հայկազյան վարժարանում։ 1923 թվականին մեկնել է Փարիզ, մասնագիտական կրթություն ստացել Մոնպառնասի ազատ արվեստանոցներում, Ֆ. Լեժեի ստուդիայում և Փարիզի գեղարվեստի ակադեմիայում, հետևել Սորբոնի համալսարանի փիլիսոփայության և հնագիտության դասընթացներին։

1930 թվականինից մասնակցել է «Աշնան սալոնի», «Անկախների սալոնի» և «Հայ ազատ արվեստագեաներու միության» ցուցահանդեսներին։ Կոնտուրաջյանը մեծ քաղաքի անշուք անկյունների, գոյության կռիվ մղող աշխատավոր մարդկանց երգիչն է։ 1930-1940-ական թթ. ստեղծած «Գետափին», «Բանվորական թաղամաս», «Քարե կամուրջ», «Մայրը մանկան հետ», «Փարիզի շրջակայքը» (բոլորն էլ՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահում) կտավները տոգորված են վշտի ու առանձնության տրամադրություններով։ Կոնտուրաջյանի արդիական, ռեալիստական ստեղծագործություններին բնորոշ է նյութականությունը, կառուցվածքային հստակությունը, գունային մակերեսի հագեցվածությունն ու ընդհանրացվածությունը։

1939 թվականին նկարիչը զորակոչվել է ֆրանսիական բանակ։ 1945 թվականին Պաբլո Պիկասոյի, Անրի Մատիսի և այլ ականավոր նկարիչների հետ հանդես է եկել «Ժամանակակից մեծ նկարիչները ռազմագերիների օգտին» նշանավոր ցուցահանդեսում։ 1947 թվականին Կոնտուրաջյանը ներգաղթել է հայրենիք, ստեղծել հայրենի բնության ինքնատիպ պատկերումներ, որոնցից առավել հանրահայտ են «Սևան» և «Արաբկիր» նկարաշարերը (1956, Հայաստանի պետական պատկերասրահ)։ Սկզբնական շրջանում ապրել և ստեղծագործել է Լենինականում, 1951 թվականից բնակվել է Երևանում։

## Մահը
Խորհրդային իշխանությունների հետ տարաձայնությունների պատճառով 1956 թվականին ինքնասպան է եղել Երևանում։

## Ստեղծագործություններ
Պետրոս Կոնտուրաջյանի բնանկարներն ու դիմանկարները («Բանվորական թաղամաս», «Գետափին, քաղաքային տեսարան», «Շագանակ վաճառող աղջիկը» և այլն, բոլորն էլ՝ ԺԱԹ) աչքի են ընկնում նուրբ ու թախծոտ տրամադրությամբ։

*«Սևան. Ամպամած օր» (1950)
*«Ծաղկաձորի շրջակայքում» (1956)
*«Աղբյուրի մոտ. Բյուրական» (1956)
*«Պատանու դիմանկար (Գևորգը)»

## Ցուցահանդեսներ
1966 թվականին Երևանում կազմակերպվել է Կոնտուրաջյանի անհատական ցուցահանդեսը։

## Գրականություն
Պետրոս Կոնտուրաջյան, Ե, 1966 (Կատալոգ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1905 ծնունդներ
Կատեգորիա:1956 մահեր
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 մահեր
Չարլզ Կոնրադ

**Չարլզ (Փիթ) Կոնրադ կրտսեր** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի առաջին կարգի կապիտան։

Ավարտել է Փրինսթոնի համալսարանը (1953), Մերիլենդի նահանգի փորձարկող օդաչուների ռազմածովային դպրոցը (1961)։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1962 թվականին։ 1965 թվականի օգոստոսի 21-29-ը, Գորդոն Կուպերի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-5» տիեզերանավով։ Երկրորդ անգամ տիեզերք է թռել 1966 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, Ռիչարդ Գորդոնի հետ, որպես «Զեմինի-11» տիեզերանավի հրամանատար։ 1969 թ. նոյեմբերի 14-24-ը, Գորդոնի և Ալան Բինի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-12» տիեզերանավով՝ «Երկիր-Լուսին-Երկիր» երթուղով։ 1969 թ. նոյեմբերի 19-ին, Բինի հետ, վայրէջք է կատարել Փոթորիկների օվկիանոսում, երկու անգամ դուրս է եկել Լուսնի մակերևույթ։ Կոնրադը իր չորրորդ թռիչքը կատարել է 1973 թվականի մայիսի 25-ին, Ջ. Քերվինի և Պ. Վեյցի հետ, որպես «Ապոլլոն» տիեզերանավի հրամանատար։ Թռիչքից 9 ժ հետո տիեզերանավը կցվել է 1973 թվականի մայիսի 14-ից ուղեծրում գտնվող «Սքայլեբ» ուղեծրային գիտակայանի հետ։ Համատեղ թռիչքը տևել է շուրջ 659 ժ, իսկ թռիչքի ընդհանուր տևողությունը՝ 672 ժ 50 ր։ Թռիչքի ընթացքում երկու անգամ դուրս է եկել բաց տիեզերք (5 ժ ընդհանուր տևողությամբ)։

Չորս թռիչքների ընթացքում Կոնրադը տիեզերքում եղել է ընդամենը 1179 ժամ 39 րոպե։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Արլինգտոնի ազգային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Սերգեյ Չալյան

**Սերգեյ Ռուբենի Չալյան** (), Հայաստանի և Արցախի հանրապետությունների ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։

## Կենսագրություն
* 1992-2000 թթ. - ՊԲ զորամասի հրամանատար, հրամանատարի տեղակալ։
* 2000-2002 թթ. - ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի հետախուզության վարչության պետի տեղակալ։
* 2002-2009 թթ. - ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի կազմզորահավաքային վարչության պետ։
* 2009-2012 թթ. - ՀՀ Զինվորական կոմիսար։
* 2012 թ. օգոստոսի 9-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է ՀՀ Զինվորական կոմիսարի պաշտոնից։ Պաշտոնական որևէ պատճառաբանություն չի ներկայացվել։

## Պարգևներ և կոչումներ
* գեներալ-մայոր։
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Դոցենտ

**Դոցենտ** (, ), դասախոսի կոչում։ Հայաստանում դոցենտի կոչում ԲՈՒՀ-ի կամ գիտահետազոտական հիմնարկության Գիտական խորհրդի կողմից շնորհվում է գիտությունների թեկնածուի կամ գիտությունների դոկտորի աստիճան ունեցող դասախոսներին։ Կոչումը շնորհվում է ցմահ, սակայն կոչումին համապատասխան պաշտոնը ժամանակավոր է։

Դոցենտից կոչումով ավելի բարձր պրոֆեսորի բարձրագույն կոչումն է։

## Տես նաև
*Պրոֆեսոր

Կատեգորիա:Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
Կատեգորիա:Կրթություն և ուսուցչի մասնագիտություն
Յուլիա Լեժնևա

**Յուլիա Լեժնևա** (, ), ռուս օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Հայտնի է հիմնականում բարոկկո ոճի երաժշտության (Յ. Ս. Բախ, Ա. Վիվալդի, Գ. Ֆ. Հենդել), Մոցարտի, Ռոսսինիի ստեղծագործությունների կատարմամբ։

## Սկավառակագրություն
* Բախ, *Mass in B Minor*. Լեյբլ՝ Naïve Records
* Ռոսսինի, *Մեներգեր*. Լեյբլ՝ Naïve Records
* Վիվալդի, *[[Օտոնը ամառանոցում]]* – Վերոնիկա Կանջեմի, Սոյա Պրինա, Տոպի Լեհտիպուու, Ռոբերտա Ինվերնիցցի, Il Giardino Armonico, Ջովաննի Անտոնինի (դիրիժոր). Լեյբլ՝ Naïve Records RV729
* Հենդել, "Ալեսանդրո". Լեյբլ՝ Decca Classics
* Վիվալդի, "L'Oracolo in Messenia". Լեյբլ՝ Virgin Classics
* "Alleluia" - Vivaldi, Handel, Porpora, Mozart (չորս մոտետներ), Il GIardino Armonico. Լեյբլ՝ Decca Classics
* Պերգոլեզի, Stabat Mater; Laudate pueri։ Confitebor tibi domine - Ֆիլիպ Ժարուսսկու հետ. Erato/Warner Classics

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեժնևայի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռուս մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ռուս սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ռուս օպերային երգչուհիներ
Դանիել Բալայան

**Դանիել Կիմի Բալայան** (), ՀՀ ռազմական գործիչ, ՀՀ ՊՆ ավիացիայի մարշալ Ա. Խանփերյանցի անվան Ռազմական ավիացիոն ինստիտուտի պետ, գեներալ-մայոր։

## Կենսագրություն
*1975-1977 թթ. ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։
*1980 թ. ավարտել է Վոլչանսկի ավիացիոն ուսումնարանը։
*1993 թ. նշանակվել է ՀՀ ՊՆ մարշալ Ա.Խանփերյանցի անվան ռազմական ավիացիոն ինստիտուտի պետ և պաշտոնավարում է ցայսօր։

Ամուսնացած է, ունի 1 դուստր։

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ,
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան
* Մարտական ծառայության մեդալ
* ՀՀ ՊՆ «Անբասիր ծառայության համար» 1-ին աստիճանի մեդալ,
* ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* ԴԱՆԻԵԼ ԿԻՄԻ ԲԱԼԱՅԱՆ
* Балаян Даниэл Кимович

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական օդաչուներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Ավլաբույս

**Ավլաբույս** (), թելուկազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի և կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է 35, ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝  և ։ Արագ աճման շնորհիվ արդեն գարնան վերջում առաջանում է մինչև 1 մ բարձրության և 0․75 մ լայնության գեղեցիկ, սյունաձև սաղարթ, որի շնորհիվ հաճախ այս բույսը անվանում են ամառային նոճի։ Տերևները խիստ կտրտված են, թելանման, զմրուխտականաչավուն, որոնք աշնանը մուգ կարմրավուն գունավորում են ստանում։ Այս տեսակները նույնպես ունեն դեկորատիվ նշանակություն։ Ալվաբույսը վատ է դիմանում ուշ գարնանային ցրտահարություններին։ Երիտասարդ բույսերը գրեթե իսպառ ոչնչանում են արդեն 3—4° սառնամանիքների դեպքում։ Սովորաբար ցածր ջերմաստիճանի տակ բույսի տերևները կարմրավուն երանգ են ստանում։ Հիմնական տեղում տնկելու դեպքում բույսերի միջև թողնում են 60—100 սմ տարածություն։ Գերադասում է տաք, արևոտ լանջերը, սննդանյութերով հարուստ, փխրուն, լավ մշակված չափավոր խոնավ հողերը։ Առատ պարարտացում է պահանջում։
## Ձևաբանություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, թավոտ, բարձրությունը՝ 20-150 սմ։ Տերևները հերթադիր են՝ մազածածկ, գծաձևից մինչև թելանման։ Ծաղկաբույլը հասկանման է։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը թևանման ելուստներով ընկուզիկ է։ Սովորական ավլաբույսը մշակում են ավելներ պատրաստելու համար։ Միջակ անասնակեր է։ Ցանքը կատարում են մարտին, արկղերում, ընդ որում հավասարաչափ ծլելու համար նախօրոք սերմերը հատուկ սառեցման են ենթարկում։ Տասն օրից հետո հայտնվում են ծիլերը։ Սերմերը իրենց ծլունակությունը պահպանում են 1—2 տարի։ Երբ կազմավորվում են առաջին 1—2 զույգ տերևները, սերմնաբույսերը վերատնկում են թաղարներում`դրանք ջերմոցներում տեղավորելով ավելի ազատ։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Արարատի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է քարքարոտ, ավազոտ, աղբոտ վայրերում, ճամփեզրերին։ Վայրի վիճակում տարածված է Չինաստանում։ Մեր հանրապետությունում տարածված են ավլաբույսի մի քանի տեսակներ՝
* Պրոստրատա
* Սկոպարիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Ավլախոտ

**Ավլախոտ** (), աղբաղբուկ, աղբուղ, խոզակնճիթ, կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 80 (այլ տվյալներով՝ 90), Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝ , , ,  և այլն։ Հանդիպում է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է այգիներում, բանջարանոցներում, հացահատիկի ցանքերում, աղբոտ վայրերում։

## Ձևաբանություն
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, նոսր մազմզուկածածկ, բարձրությունը՝ 20-70 սմ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաբաժան, նեղ գծաձև կամ լայն նըշտարաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ վառ կամ բաց դեղին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը պատիճ է, սերմերը՝ մանր։ Որոշ տեսակներ վնասակար կամ թունավոր են. պարունակում են գլիկոզիդներ, որոնք ճեղքվելով՝ առաջացնում են սուր հոտով և համով մանանեխայուղեր, իսկ որոշ տեսակների սերմերն օգտագործում են մանանեխի փոխարեն։

Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կոշտուկ

**Կոշտուկ**, մազոլ, մաշկի վերին (եղջերային) շերտի պինդ գերաճումներ։ Դեղնավուն հանգույցներ են, որոնք սեպաձև խրվում են մաշկի հաստության մեջ։ Առավել հաճախ առաջաունմ է ոտնաթաթի մատերի, երբեմն՝ ներբանների, ձեռքերի ափերի վրա և մարմնի ճնշման ու շփման ենթակա այլ հատվածներում։ Սովորաբար ցավոտ է։ Բուժումը. տաք լոգնոցներ, մազոլային հեղուկի օգտագործում, երբեմն՝ վիրաբուժական միջամտություն՝ կոշտուկի հեռացում։
Սայֆուդդին Կիտչլու

**Կիտչլու Սայֆուդդին** (քաշմիրերեն՝ सैफ़ुद्दीन किचलू,, ), Հնդկաստանի հասարակական գործիչ, փաստաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր։ Ավարտել է Ալլահաբադի և Քեմբրիջի համալսարանները։ Հնդկաստանի ազգային կոնգրեսի կուսակցության անդամ։

1919 թվականից՝ Հյուսիս-արևմտյան Հնդկաստանի ազգային-ազատագրական շարժման ղեկավար։ Հնդկաստանի անկախության հռչակումից (1947) հետո մասնակցել է Խաղաղության կողմնակիցների շարժման կազմակերպմանը և ղեկավարմանը։ 1951 թվականին ընտրվել է Խաղաղության համահնդկական խորհրդի նախագահ և Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի (ԽՀԽ) անդամ։ 1955-1959 թվականներին եղել է ԽՀԽ փոխնախագահ, 1959 թվականից՝ ԽՏԽ Նախագահության անդամ։ Արժանացել է «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» միջազգային լենինյան մրցանակի (1952)։

## Գրականություն
* *Freedom fighter: The story of Dr. Saifuddin Kitchlew*, by F. Z. Kichlew. New Horizon, 1979. ISBN 0-86116-126-2.
* *Saifuddin Kitchlew: hero of Jallianwala Bagh* (National Biography), by Toufique Kitchlew. National Book Trust, India, 1987.
* *Selected works and speeches of Dr. Saifuddin Kitchlew*, Ed. Toufique Kitchlew. 1999.
* *Luminous Life Of Saifuddin Kitchlew*, by Shyam Dua. Tiny Tots Publication, 2004. ISBN 81-7573-818-9.

Կատեգորիա:Հնդիկ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կոշչի

**Կոշչի** (), աշխատավոր դեհկանների մասսայական կազմակերպություն խորհրդային շրջանի Թուրքեստանում (դրա սահմանազատումից հետո՝ Միջին Ասիայի հանրապետություններում և Ղազախստանում)։ Ստեղծվել է ի զարգացումն նախկին չքավորական կոմիտեների։

Կոշչին ներգրավում էր ոչ միայն չքավոր գյուղացիներին, այլև միջակներին։ Մասսայական կոլեկտիվացումով կոշչիի ֆունկցիաները սպառվեցին, 1929-1930 թվականներին դրա միությունները վերափոխվեցին չքավորական խմբերի։

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջին Ասիա
Կոշտություն

**Կոշտություն**, մարմնի կամ կոնստրուկցիայի դեֆորմացիայի առաջացմանը դիմադրելու հատկություն։ Պարզ դեֆորմացիաների դեպքում, Հուկի օրենքի սահմաններում, կոշտությունը որոշվում է որպես առաձգականության մոդուլի (E կամ G) և տարրի լայնական հատվածքի այս կամ այն երկրաչափական բնութագրի արտադրյալ։ Մասնավորապես, ձգման-սեղմման դեպքում կոշտությունը հավասար է EF-ի, ոլորման դեպքում՝ GF-ի, ծռման դեպքում՝ EI-ի և այլն, որտեղ I-ն իներցիայի առանցքային մոմենտն է, F-ը՝ լայնական հատվածքի մակերեսը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական հատկություններ
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի մեխանիկա
Յան Կոլլար

**Յան Կոլլար** (), (), սլովակ բանաստեղծ, մշակութային գործիչ։

## Ստեղծագործություններ
Գլխավոր ստեղծագործությունն է համարվում «Սլավայի դուստրը» (1824) պոեմը։ Գրել է «Սլավոնների գրական կապերի մասին» (1836) տրակտատը, ուսումնասիրել ժողովրդական բանահյուսությունը, հավաքել ժողովրդական երգեր (Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի հետ), երկու հատորով լույս է ընծայել «Սլովակների ազգային երգերը կամ աշխարհիկ երգերը Հունգարիայում» (1834-1835)։

## Ֆոտոդարան

Mošovce, Ján Kollár.jpg
Kollárov_dom.jpg
Kollar.jpg
Izba_Kollar.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սլովակիա
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Չեխ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սլովակ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ
Կատեգորիա:Սլովակ հնագետներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Չեխ բանասերներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Տիխոն Կիսելյով

**Տիխոն Յակովլևիչ Կիսելյով** (), (, ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1940)։ Ստացել է մանկավարժական բարձրագույն կրթություն։

1946 թվականին ավարտել է ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1946-1952 թվականներին պատասխանատու աշխատանքներ է կատարել կուսակցության Բրեստի մարզկոմում, ապա ԲԿ (բ) կ ԿԿ-ում։ 1952-1955 թվականներին եղել է կուսակցության Բրեստի մարզկոմի առաջին, 1955-1956 թվականներին՝ Բելառուսի կոմկուսի ԿԿ քարտուղար, 1956-1959 թվականներին՝ երկրորդ քարտուղար։ 1958-1962 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Ազգությունների խորհրդի նախագահի տեղակալ։

1959 թվականից ԲԽՍՄ Նախարարների խորհրդի նախագահն էր։ ԽՄԿԿ 22-25-րդ համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ։ ԽՍՀՄ 4-9-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր է։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ
Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր աշխատողների ցանկը

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր աշխատողների ցանկը։ Կոչումը սահմանվել է 2008 թ. մայիսի 5-ին ուժի մեջ մտած և 2014 թ. օգոստոսի 9ին ուժը կորցրած ««Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքով։ Իր գոյության ողջ ընթացքում (2008 թ. մայիսի 24-ից 2014 թ. օգոստոսի 9-ը) կոչումը ոչ ոքի չի շնորհվել։

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր աշխատողներ
Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր կոլեկտիվների ցանկը

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր կոլեկտիվների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն կոլեկտիվները, որոնց այդ կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական

2010, 2011, 2012, 2013, 2014 և 2015 թվականներին կոչումը որևէ կոլեկտիվի չի շնորհվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր կոլեկտիվներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կենցաղային ժանր

[մինի|աջից|Կենցաղային ժանրը պատկերող որմնանկար, [Հին Եգիպտոս]]
**Կենցաղային ժանր**, (**ժանրային նկարչություն**  բառից) կերպարվեստի ժանր, որ պատկերում է անձնական և հասարակական, առօրյա կյանքը (սովորաբար՝ ժամանակակից նկարչի կողմից)։ Կենցաղային ժանրում առաջատար է կենցաղային (ժանրային) գեղանկարչությունը, մասամբ՝ գրաֆիկան և քանդակագործությունը։

Կենցաղային ժանրի զարգացումը ընթացել է կենցաղի փաստական վավերացումից դեպի առօրյա կյանքի երևույթների ներքին իմաստի և հասարակական-պատմական բովանդակության հոգեբանական բացահայտումը։ Կենցաղային պատկերները հայտնի են հնուց (նախնադարից՝ որսի, ծեսերի տեսարաններ), սակայն, որպես արվեստի հատուկ ժանր, առանձնացել է ֆեոդալական դարաշրջանում (Հեռավոր Արևելք) և բուրժուական հասարակարգի ձևավորման շրջանում (Եվրոպա)։

Միջին դարերում ժանրային տեսարանները հաճախ միահյուսվել են կրոնական և այլաբանական կոմպոզիցիաներին։ 7-13-րդ դարերում Չինաստանում կազմավորվել և գործել են ժանրային գեղանկարչության դպրոցներ։

Վերածննդի դարաշրջանում եվրոպական գեղանկարչության մեջ մեծ տեղ է տրվել կենցաղային մանրամասներին։ Գեղանկարիչները պատկերել են մարդկանց առօրյա կյանքի և կենցաղի զանազան իրավիճակներ, ինչպես օրինակ, շուկաներ, փողոցներ, երեկույթներ, խնջույքներ և այլն։
[thumb|left|300px|«[Գյուղական հարսանիք (նկար)|Գյուղական հարսանիք», 1568 թվական, Պիտեր Բրեյգել, Վիեննայի արվեստի պատմության թանգարան]]
16-րդ դարում կենցաղային ժանրը հետզհետե անջատվել է կրոնական, այլաբանական ժանրերից և վերջնականապես ձևավորվել 17-րդ դարում։

Կենցաղային ժանրի առաջադիմական զարգացումը կապված է դեմոկրատական և ռեալիստական միտումների աճի, սոցիալական խնդիրների լայն ընդգրկումով աշխատավոր ժողովրդի կյանքն ու աշխատանքը պատկերող արվեստագետների (Պ. Բրեյգել, Յան Վերմեեր, Դ. Վելասկեզ, Լուի Լենեն, Ժ. Բ. Մ. Շարդեն, Ֆ. Գոյա, Գ. Կուրբե, Գասպարե Տրավերսի, Ա. Մենցել, Ալեքսեյ Վենեցիանով, Պ. Ֆեդոտով, պերեդվիժնիկներ՝ Վ. Պերով, Ի. Ռեպին, Ն. Կասատկին) գործունեության հետ։ Կենցաղային ժանրը կարևոր տեղ է գրավել սովետական արվեստում (Յու. Պիմենով, Ա. Պլաստով)։

Ժանրային պատկերին մեծ տեղ է տրվում նաև քանդակագործության և գրաֆիկայի մեջ։ Կենցաղային տեսարաններով և մանրամասներով հարուստ են Հայկական լեռնաշխարհում հայտնաբերված ժայռապատկերները, միջնադարյան տապանաքարերը, Աղթամարի և այլ ճարտարապետական հուշարձանների բարձրաքանդակները, ձեռագիր մատյանների մանրանկարները։

Կենցաղային ժանրի ուշագրավ գործեր են ստեղծել հայ արվեստում Ս. Ներսիսյանը, Վ. Սուրենյանցը, Հ. Արծաթպանյանը, Ե. Թադևոսյան, Է. Շահին, Ս. Խաչատուրյանը, Վ. Ախիկյանը, Ս. Առաքելյանը, Հ. Կոջոյանը, Գ. Գյուրջյանը, Հ. Կարալյանը, Գ. Խանջյանը։ Կենցաղային ժանրում արտահայտվել են մեր հայրենիքի վերափոխման թափն ու առօրյա կյանքի ողջ բազմազանությունը։

## Գրականություն
* Апраксина Н., Бытовая живопись, Л., 1959.
* Никифоров Б. М., Жанровая живопись, М., 1961.
* Русская жанровая живопись XIX века, М., 1961.
* Русская жанровая живопись XIX — начала XX века, М., 1964.

Կատեգորիա:Կերպարվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Լուսանկարչության ժանրեր
Կոլոմբո

**Կոլոմբո** (սինգալերեն՝ Կալամբու, անգլերեն և պորտուգալերեն՝ Colombo), Շրի Լանկայի նախկին մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Շրի Լանկա կղզու արևմտյան ափին։ Երկրի տնտեսական և մշակութային գլխավոր կենտրոնն է, նավահանգիստը։ Երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց է, օդանավակայան։

## Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է սինհալի լեզվի korumbu ― «նավահանգրվան» բառից։ Անվանման անգլերեն և պորտուգալերեն գրությունն է Colombo։ Սինհալի լեզվի արտասանությամբ քաղաքի անվանումը հնչում է Կալամբու։ Միջին դարերում կոչվել է Կոլոնտոտա։

## Պատմություն
XVI-XVII դդ. պորտուգալացիները, ապա հոլանդացիները վերածել են ռազմական ամրոցի։ 1796 թվականին զավթել են անգլիացիները և դարձրել Ցեյլոն գաղութի վարչական կենտրոնը։ 1948 թվականից՝ Ցեյլոն պետության, 1972 թվականից՝ Շրի Լանկա Հանրապետության մայրաքաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի քաղաքներ
Կաոլինիտ

մինի|Կաոլինիտ
**Կաոլինիտ**, կավային միներալ ալյումինի ջրային սիլիկատների խմբից։ Պարունակում է 39, 5% Al2O3, 46, 5% SiO2 և 14% H2O։

Հանդիպում է հողային զանգվածների ձևով, որոնց մեջ էլեկտրոնային մանրադիտակի օգնությամբ հայտնաբերվում են մանր վեցանիստ բյուրեղներ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Կարծրությունը՝ 2-2,5, խտությունը՝ 2610-2680 կգ/մ³ (փոխվում է՝ կախված հիդրատացման աստիճանից)։ Կաոլինիտը բազմաթիվ կավերի բաղադրիչն է։ Առաջանում է դաշտասպաթային ապարների հողմահարման և հիդրոթերմալ փոփոխությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Կատեգորիա:Միներալներ
Կեչուտի ջրամբար

**Կեչուտի ջրամբար**, *Ջերմուկի ջրամբար*, ջրամբար Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզում՝ Ջերմուկ քաղաքի և Կեչուտ գյուղի մոտ՝ Արփա գետի վրա։

Ջրամբարի շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1967 թվականին Վանիկ Թումասյանի մասնակցությամբ։ Պատվարը քարալիցքային է՝ մոտ 50 մ բարձրությամբ, 230 մ երկարությամբ։ Ընդհանուր ծավալը 22, 5 միլիոն մ³ է, օգտակար ծավալը՝ 3, 5 միլիոն մ³, հայելու մակերեսը՝ 1, 2 կմ²։ Սնվում է Արփա գետից և մթնոլորտային տեղումներից։ Կեչուտի ջրամբարը «Արփա-Սևան» հիդրոտեխնիկական կառույցի գլխային հանգույցն է, որից սկիզբ է առնում դերիվացիոն (ջրաթեք) թունելը։

## Պատկերասրահ

Empty Ketchut Reservoir.JPG|Ջրամբարը՝ կիսով չափ լիքը
Embalse de Kechut, Armenia, 2016-10-01, DD 60-63 PAN.jpg|
Կեչուտի ջրամբարը14.jpg
Կեչուտի ջրամբարը12.jpg
Կեչուտի ջրամբարը1.jpg
Kechuti jrambar (Margaritka).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի ջրամբարներ
91 (թիվ)

**91** (**իննսունմեկ**), բնական թիվ է

## Գիտության մեջ
* 91-ը պրոտակտինիումի ատոմային թիվն է
* 91 կարգային թիվն է կրում Էգինա աստերոիդը

## Այլ ոլորտներում
* 91-ը՝
** Ֆրանսիայի Էսոն (դեպարտամենտ) դեպարտամենտի կարգային թիվն է
** Ռուսաստանի Դաշնության ՃՈ Կալինինգրադի մարզի կոդն է

## Տես նաև
* 91 թ.
* Մ. թ. ա. 91 թ. 
* 1991 թ.