Օղակ գործողություն

**«Օղակ» գործողություն** (հայտնի է նաև՝ «Կոլցո» գործողություն, «Կոլցո» օպերացիա անուններով, ), Խորհրդային Հայաստանի, Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում ընդգրկված Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի և Շահումյանի շրջանի, Գետաշենի ենթաշրջանի հայ ազգաբնակչության նկատմամբ իրականացված պատժիչ-ահաբեկչական գործողություններ, էթնիկ զտումներ, որն իրականացվել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի բանակային ստորաբաժանումների, ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության ներքին զորքերի ստորաբաժանումների և Խորհրդային Ադրբեջանի նորաստեղծ Միլիցիայի հատուկ նշանակության ուժերի (ՕՄՈՆ) կողմից 1991 թվականի ապրիլից մինչև օգոստոս ամիսը։

1991 թվականի ապրիլի վերջին Խորհրդային Ադրբեջանի առաջին և վերջին նախագահ Այազ Մութալիբովը փաստացի պատերազմ է հայտարարում հայերի նկատմամբ, ինչից հետո սկսվում են հայկական բնակավայրերի դեմ հարձակումները։

Խորհրդաադրբեջանական ուժերի իրականացրած «Օղակ» գործողության հետևանքով ամբողջությամբ ավերվել և հայաթափվել են բազմաթիվ հայկական բնակավայրեր, սպանվել, գերեվարվել և խոշտանգումների ենթարկվել Խորհրդային Հայաստանի, Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի, Շահումյանի շրջանի և Գետաշենի ենթաշրջանի հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ, Խորհրդային Հայաստանի միլիցիայի տասնյակ ներկայացուցիչներ, բռնաբարվել են տասնյակ կանայք և աղջիկներ, իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար տեղահան արվել հազարավոր հայեր։

## Գետաշենի ենթաշրջանի հայաթափում
«Օղակ» գործողության ընթացքում 1991 թվականի ապրիլի 30-ից մինչև մայիսի 8-ը ԽՍՀՄ զինված ուժերի, ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության զորքերի և Խորհրդային Ադրբեջանի ՕՄՈՆ-ի ստորաբաժանումները ռազմական ավիացիայի ու զրահատեխնիկայի (տանկեր, զրահափոխադրիչներ) կիրառմամբ հարձակվել են Գետաշենի ենթաշրջանի Գետաշեն և Մարտունաշեն հայաբնակ գյուղերի վրա, մտել բնակավայրեր, կողոպտել, սպանել բնակիչներին, բռնաբարել կանանց և տեղահան արել բնակչությանը։ Հարձակման հետևանքով Գետաշեն և Մարտունաշեն գյուղերից տեղահան է արվել շուրջ 3500 հայ։

## Շահումյանի շրջանի հայաթափում
1991 թվականի հուլիսի 6-ից մինչև օգոստոսի 19-ը տեղի է ունեցել Շահումյանի շրջանի Էրքեջ, Բուզլուխ, Մանաշիդ հայաբնակ գյուղերի վրա հարձակում, որն ուղեկցվել է բնակավայրերի ուղղությամբ հրթիռահրետանային կրակով։ Հարձակման հետևանքով սպանվել են բազմաթիվ խաղաղ բնակիչներ, կողոպտվել և ավերվել են բնակավայրերը, իսկ բնակչությունը տեղահանության է ենթարկվել։ Խորհրդաադրբեջանական ուժերը զարգացրել են իրենց հաջողությունները՝ առաջանալով շրջանի խորքը և հասնելով Վերինշեն գյուղի մատույցներ, որտեղ հանդիպել են հայերի դիմադրությանը։

## Ոսկեպարի կոտորած

1991 թվականի մայիսի 5-ի լույս 6-ի գիշերը Խորհրդային Ադրբեջանի տարածքում տեղակայված խորհրդային զորքերի 4-րդ բանակի ստորաբաժանումները և ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ը ուղղաթիռների, տանկերի և ծանր հրետանու օգտագործմամբ փակում են Խորհրդային Հայաստանի Նոյեմբերյանի շրջանի Ոսկեպար գյուղի մուտքերն ու մտնում գյուղ։ Գյուղ մտած խորհրդային բանակի ու ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ի ստորաբաժանումները պայթեցնում են 1 ավտոմեքենա՝ սպանելով 2 և ծանր վիրավորելով 7 խաղաղ բնակիչ։

Իմանալով Ոսկեպարում տեղի ունեցածի մասին՝ Նոյեմբերյանի շրջանի ներքին գործերի բաժնի 20 միլիցիոներ և 3 քաղաքացիական ուղեկիցներ բնակիչների պաշտպանության համար փորձել են անտառի միջով գյուղ մտնել։ Նրանցից 11-ը դաժանաբար սպանվել են, իսկ մյուսները գերեվարվել ու տեղափոխվել են Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում գտնվող Կիրովաբադ (Գանձակ) քաղաքի բանտ, որտեղ մահացել են ևս 3 հոգի։ Խորհրդային զորքերի ստորաբաժանումները գերեվարել են և ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ին հանձնել նաև գյուղում գտնվող և բնակավայրը պաշտպանող 45 ոստիկանի, ովքեր նույնպես ադրբեջանական բանտում խոշտանգումների են ենթարկվել։

Մայիսի 8-ին խորհրդային բանակի հրետակոծությունից զոհվել է նաև Ոսկեպար գյուղի 3 խաղաղ բնակիչ։

## Գործողության սխեման
Վաղ առավոտյան գյուղը շրջապատված էր ԽՍՀՄ ՆԳՆ կամ Խորհրդային բանակի ներքին զորքերի զինծառայողներով։ Դրանից հետո ադրբեջանական ՕՄՕՆ-ը մտել է բնակավայր և սկսել զենքի և զինյալների առկայության որոնումներ, ինչպես նաև ստուգել է բնակիչների անձնագրերը, ինչը ուղեկցվել է ծեծով, բռնությամբ և կողոպուտով։ Երբեմն ՕՄՕՆ-ի սպաների հետ գյուղ էին մտնում քաղաքացիական անձինք՝ թալանի նպատակով։ Տեղի բնակիչներից պահանջվում էր ընդմիշտ հեռանալ գյուղից։ Որպես կանոն, գործողությունները կրկնվում էին երկու-երեք օրվա ընթացքում՝ մինչև բնակիչների վտարումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 Ադրբեջանում
Կատեգորիա:1991 ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ պատմություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ոստիկանություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատերազմական հանցագործություններ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի ռազմական գործողություններ
Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ
Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ Ասիայում
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ազգային քաղաքականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ փլուզում
Կատեգորիա:Խորհրդային պատերազմական հանցագործություններ
Կատեգորիա:Հալածանքներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ պատմություն
Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ