Քնոքսվիլի ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցու հրաձգություն

**Թենեսի Վելիի ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցու հրաձգություն**, զանգվածային հրաձգություն, որը տեղի է ունեցել 2008 թվականի հուլիսի 27-ին, երբ Թենեսի նահանգի աշխատանքը կորցրած բեռնատարի վարորդ Ջիմ Դեյվիդ Ադքիսոնը կրակ բացեց Թենեսի Վելիի ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցում՝ Նոքսվիլ քաղաքում, ԱՄՆ։ Ադքիսոնը կրակեց հավատացյալների վրա եկեղեցական երիտասարդական ներկայացման ժամանակ՝ սպանելով երկու մարդու և վիրավորելով վեցին, մինչև նրան վնասազերծեցին եկեղեցու անդամները։ Ըստ ոստիկանության, նա նախատեսել էր շարունակել կրակելը, մինչև ոստիկանությունը գար ու սպաներ իրեն։ Հարձակման վայրում՝ նրա ավտոմեքենայում, գտնվել է նամակ կամ «մանիֆեստ», որում նա նշել է, որ շարժառիթն իր ատելությունն էր լիբերալների, դեմոկրատների, աֆրոամերիկացիների և համասեռամոլների նկատմամբ։ Նամակում Ադքիսոնը նաև գրել է, թե այդ եկեղեցին իր կարծիքով կրում էր աղանդավորական բնույթ։ Ադքիսոնը մեղավոր է ճանաչվել սպանության երկու մեղադրանքով և դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման՝ առանց պայմանական վաղաժամ ազատման հնարավորության։

## Հարձակում

Ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցին (TVUUC) հյուրընկալել էր «Annie Jr.» երիտասարդական ներկայացումը։ Մոտ 200 մարդ դիտում էր 25 երեխաների մասնակցությամբ ներկայացումը, երբ Ջիմ Դեյվիդ Ադքիսոնը մտավ եկեղեցի և սկսեց կրակել հանդիսատեսի վրա։ 60-ամյա Գրեգ ՄաքՔենդրին, ով երկարամյա անդամ էր և եկեղեցու ուղեկցող, կանխամտածված կանգնեց հրացանակիրի առջև՝ պաշտպանելու համար մյուսներին, և տեղում սպանվեց։ 61-ամյա Լինդա Քրեյգերը, ով Ֆարագուտի Ուեսթսայդ ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցու անդամ էր, նույն գիշեր մահացավ վիրավորումների հետևանքով։

Հարձակվողը վնասազերծվեց եկեղեցու անդամներ Ջոն Բոստեդտի, Ռոբերտ Բերդուելի, Արթուր Բոլդսի և Թերի Յուսելթոնի, ինչպես նաև այցելու Ջեյմի Փարքիի կողմից։

## Հանցագործ
Ջիմ Դեյվիդ Ադքիսոնը (ծնված՝ 1950 թ. հունիսի 25-ին) ԱՄՆ բանակի նախկին զինվորական էր՝ ծառայել է 1974–1977 թվականներին։ Բերման ենթարկվելուց հետո նա հայտարարել է, որ իր գործողությունները դրդված էին դեմոկրատների, լիբերալների, աֆրոամերիկացիների և համասեռամոլների հանդեպ ատելությամբ։ 2008 թվականի հուլիսի 27-ին ոստիկաններից մեկի կազմած ցուցմունքում նշվում է․

Հարցաքննության ժամանակ Ադքիսոնը նշել է, որ թիրախավորել է եկեղեցին դրա լիբերալ ուսմունքների պատճառով և հավատում էր, որ բոլոր լիբերալները պետք է սպանվեն, քանի որ նրանք ոչնչացնում են երկիրը։ Նա կարծում էր, թե դեմոկրատները թույլ չեն տալիս պայքարել ահաբեկչության դեմ և քանդում են երկրի բոլոր հիմնարկները՝ ԶԼՄ-ների աջակցությամբ։ Քանի որ չէր կարող հասնել լիբերալ շարժման ղեկավարներին, նա որոշել էր թիրախավորել նրանց, ովքեր ընտրել էին այդ ղեկավարներին։ Ասել է, որ այդ հայացքները ունեցել է վերջին տասը տարիների ընթացքում։

Նշվում է նաև, որ Ադքիսոնի նախկին կանանցից մեկը 1990-ականներին եղել է հենց այդ եկեղեցու անդամ։

Ադքիսոնի «մանիֆեստում» նշվում էր նաև աշխատանք չգտնելու դժգոհությունը։ Նա գրել էր, որ մտադիր էր կրակել մինչև ոստիկանության ժամանումը և սպասում էր, որ իրեն կսպանեն։ Նրա մոտ գտնվել էր գոտկատեղային պայուսակ՝  մեծ քանակությամբ զինամթերքով, ընդհանուր առմամբ 76 №4 փամփուշտով։

Իր մանիֆեստում Ադքիսոնը նաև ներառել է Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի դեմոկրատական կուսակցության անդամներին,և Բեռնար Գոլդբերգին «100 Մարդիկ, ովքեր ոչնչացնում են Ամերիկան» իր ցանկալի նպատակների ցանկում ։Դեյվիդ Ադիքսոնը գրել է, որ Բարաք Օբամայի թեկնածության նկատմամբ զայրույթը ևս եղել է շարժառիթներից մեկը։ Ադքիսոնը գրել էր․ «Ես բողոքում եմ, որ Դեմոկրատական կուսակցությունը առաջադրել է նման ծայրահեղ ձախ թեկնածու։ Օսամա Հուսեյն Օբամա, Բարև մայրիկ»՝ համեմատելով Օբամային հետաքրքրասեր Ջորջ (Curious George) անունով կապիկի հետ։ Նա նաև դժգոհել էր միջռասայական զույգերից՝ գրելով. «Ինչպե՞ս կարող է սպիտակամորթ կինն ունենալ նեգր երեխա։ Սա՞ է առաջընթացը»։

## Արձագանք
Հրաձգությունից ժամեր անց Թենեսիի հովտի TVUUC-ի անձնակազմը կապ հաստատեց Ունիտար-ունիվերսալիստական տրավմատիկ արձագանքման ծառայության թիմի (UUTRM) հետ, որն իր անդամներին ուղարկեց օգնելու ժողովին և նրա ղեկավարներին ՝ պլանավորելու գործողություններ՝ կրակոցներից հետո հուզական և հոգեբանական արձագանքը հաղթահարելու համար: Բացի այդ, թիմը նաև աջակցեց եկեղեցու ղեկավարներին՝ առաջիկա ամիսներին արձագանքի պլանավորման հարցում։ ԱՄՆ-ի բազմաթիվ Ունիտար-ունիվերսալիստական համայնքներ կրակոցներին ի պատասխան անցկացրին հատուկ լռության արարողություններ և հոգևոր ծառայություններ։TVUUC-ը վերանվաճման արարողություն անցկացրեց 2008 թվականի օգոստոսի 3-ին, որի ժամանակ ելույթ ունեցավ Ջոն Ա. Բյուերենսը, ով նախկինում եղել է Ունիտար-ունիվերսալիստական միության նախագահ և այդ եկեղեցու նախկին հովիվը։ Միության նախագահ Վիլյամ Գ. Սինքֆորդը ելույթ ունեցավ հուլիսի 28-ին, Նոքսվիլի Երկրորդ պրեսբիտերյան եկեղեցում տեղի ունեցած համաժողովում։ Ունիտար-ունիվերսալիստական միությունը (UUA) և նրա Թոմաս Ջեֆերսոնի մարզը ստեղծեցին աջակցության հիմնադրամ՝ կրակոցներից տուժած անձանց օգնելու համար։ 2008 թ. օգոստոսի 10-ին Ունիտար-յունիվերսալիստական միությունը ամբողջ էջ զբաղեցնող հայտարարություն տպագրեց «The New York Times »թերթում՝ հետևյալ ուղերձով․ «Մեր դռները և մեր սրտերը բաց կմնան*»*։ Միությունը ինտերնետային իր հարթակում լայնածավալ լուսաբանում էր իրականացնում՝ ներկայացնելով Ունիտար-ունիվերսալիստական հավատքի համայնքի արձագանքը։

TVUUC-ի խորհրդի որոշմամբ՝ եկեղեցու «համախմբման սրահը» վերանվանվեց ի հիշատակ Գրեգ ՄաքՔենդրիի, ընդգծելով նրա ընկերասեր ու ջերմ բնավորությունը։ Իսկ եկեղեցու գրադարանը վերանվանվեց ի պատիվ Լինդա Կրեյգերի, որպես ճանաչում նրա՝ հեղինակ և դասախոս լինելու գործունեության։ Արևելյան Թենեսիի արվեստի պրոֆեսոր Դոկտոր Կարլ Գոմբերթի կողմից նկարված Գրեգ ՄաքՔենդրիի յուղաներկ դիմանկարը տեղադրվեց սրահի բուխարու վերևում,որը հետագայում անվանվեց Greg McKendry Fellowship Hall։

## Դատական վարույթներ
Իր առաջին անգամ դատարանում հայտնվելիս՝ Ադքիսոնը հրաժարվեց նախնական դատաքննության իր իրավունքից և պահանջեց, որ գործն անմիջապես փոխանցվի մեծ ժյուրիին։ Նրան ներկայացնում էր հանրային պաշտպան Մարկ Սթիվենսը։ Սթիվենսը նշեց, որ այս քայլն արված է գործը հնարավորինս արագ դատական փուլ տեղափոխելու նպատակով, որպեսզի Ադքիսոնի հոգեբանական գնահատման համար ռեսուրսներ հասանելի դառնան՝ այդպիսով հնարավոր դարձնելով խելագարության պաշտպանություն ներկայացնելը։

2008 թվականի օգոստոսի 21-ին Ադիսոնին մեղադրանք է առաջադրվել սպանության և սպանության փորձի համար, իսկ դատաքննությունը նշանակվել է 2009 թվականի մարտի 16-ին։ Նա բանտում մնաց 1 միլիոն դոլար գրավի դիմաց։ Հաղորդվում է, որ ՀԴԲ-ն հետաքննություն է սկսել այս գործի հետ կապված քաղաքացիական իրավունքների խախտման գործով։

2009 թվականի փետրվարի 4-ին էդկիսոնի շահերը ներկայացնող փաստաբանները հայտարարեցին, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչում սպանության երկու կետով ՝ ընդունելով ցմահ ազատազրկում ՝ առանց պայմանական վաղաժամկետ ազատման հնարավորության։

2009 թվականի փետրվարի 9-ին Ադքիսոնը դատարանում խոստովանեց, որ սպանել է երկու մարդ և վեց հոգու վիրավորել։ «Այո, տիկին, ես մեղավոր եմ՝ ինչպես ներկայացվել է», – ասաց նա քրեական դատարանի դատավոր Մերի Բեթ Լեյբովիցին, մինչ նա դատապարտեց Ադքիսոնին ցմահ ազատազրկման՝ առանց պայմանական ազատման իրավունքի։ Հոգեկան առողջության փորձագետը որոշել էր, որ Ադքիսոնը կարող է իրավական առումով գիտակցաբար ընդունել մեղքը, չնայած հանրային պաշտպան Մարկ Սթիվենսը պատրաստվում էր դատավարության ընթացքում պնդել, թե իր հաճախորդը հանցագործության պահին խելագար էր։ Դատավորը Ադքիսոնին հնարավորություն տվեց դիմել եկեղեցու համայնքի անդամներին նախքան դատավճռի հայտարարումը։ «Ոչ, տիկին», – կտրուկ արձագանքեց նա։ «Ես ասելիք չունեմ»։

Եկեղեցու այն անդամներից մեկը, ով Ադքիսոնին վնասազերծել էր՝ Ջոն Բոստեդթը, ասել է, որ չի հավատում՝ Ադքիսոնը խելագար էր, սակայն վստահ է, որ նա մոլորվել էր հակաազատական քարոզչության ազդեցությամբ։ «Հոգեբանորեն անկայուն՝ այո։ Դժգոհ՝ այո։ Չար՝ այո։ Խելագար՝ ոչ մեր սովորական ընկալմամբ», – ասել է Բոստեդթը։

Շրջանային դատախազի օգնական Լեսլի Նասիոսը նշել է, որ Ադքիսոնը ոստիկանությանը հայտնել է, որ հարձակումը նախօրոք էր պլանավորել, քանի որ հավատացել էր, թե դեմոկրատներն ու եկեղեցու ազատական քաղաքականությունը «պատասխանատու էին իր դժբախտությունների համար»։ Արդյունքում պարզվել է, որ Ադքիսոնը հրացանը գնել էր մեկ ամիս առաջ, կտրել էր դրա փողը տանը և այն բերել էր եկեղեցի՝ տեղադրելով այն կիթառի պայուսակի մեջ, որը գնել էր կրակոցներից երկու օր առաջ։ Նա գրել էր ինքնասպանության նամակ և մտադիր էր կրակել այնքան, մինչև ոստիկանները հայտնվեին և սպանեին իրեն։

2024 թ. դեկտեմբերի դրությամբ Ադքիսոնը բանտարկված է Թենեսի նահանգի Տիփթոնվիլ քաղաքի Հյուսիսարևմտյան ուղղիչ համալիրում։

## «Ահաբեկչություն» տերմինաբանություն
Դուգլաս Լավլեյսը՝ ԱՄՆ բանակի ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի (US Army War College) տնօրենը, համեմատել է Ադքիսոնին 21-րդ դարի մեկ այլ զանգվածային մարդասպանի՝ Էլիոթ Ռոջերի հետ, որը 2014-ին Կալիֆոռնիայի Իսլա Վիստայում սպանել էր վեց մարդու։ Լավլեյսի խոսքով՝ Ադքիսոնը «հիմնականում համարվում էր ահաբեկիչ», մինչդեռ Ռոջերը լայնորեն ընկալվում է որպես զանգվածային մարդասպան։ Լավլեյսը կասկածի տակ է առել այս տարբերակումը։

Նա նշել է, որ Ադքիսոնի նախապատմության շատ տարրեր բնորոշ են զանգվածային մարդասպաններին՝ այդ թվում՝ թմրամիջոցների օգտագործման պատմություն, դեպրեսիայի, զայրույթի ու հուսահատության զգացումներ՝ պայմանավորված գործազրկությամբ և ֆինանսական խնդիրներով։ Սակայն, ի տարբերություն շատ այլ զանգվածային մարդասպանների, Ադքիսոնը իր ինքնասպանության նամակում որոշակի քաղաքական դրդապատճառներ է ներկայացրել։ Նա մեղադրել է գլխավոր լրատվամիջոցներին՝ Դեմոկրատական կուսակցության քարոզչություն տարածելու մեջ, պնդել է, թե դեմոկրատներն աջակցում են ահաբեկիչներին ահաբեկչության դեմ պատերազմում և հայտարարել է, որ լիբերալիզմն է փչացրել ԱՄՆ-ը։ Ինչ վերաբերում է թիրախավորված ունիտարիան ունիվերսալիստական եկեղեցուն, նա անվանել է այն «ոչ-ամերիկյան իժերի որջ», որոնց նկարագրել է որպես «հիվանդներ, տարօրինակներ ու հոմոսեքսուալներ», որոնք «ընդունում են ամեն պիղծին»։ Իր գործողությունները նա տարբեր կերպ է բնութագրել՝ որպես «ատելության հանցագործություն», «քաղաքական բողոք» և «խորհրդանշական սպանություն», եզրափակելով. «Մտածեցի, լավ կլինի մի բան անեմ երկրի համար ու սպանեմ դեմոկրատների»։

Լավլեյսը գրել է, որ Ադքիսոնը կարծես քաղաքական պատճառներ է վերագրել իր անձնական խնդիրներին, ինչպես, օրինակ, այն, որ նախկին կինը հաճախել է մի եկեղեցի, որը, ըստ նրա, հակասում էր իր քաղաքական հայացքներին։ Վրդովմունքը խառնվել էր քաղաքական համոզմունքին, և նա իր հանցագործությունը կոչել էր «ատելության հիմքով»։ Իսկ Ռոջերը, իր հերթին, արտահայտել էր զայրույթ միջռասային զույգերի, փոքրամասնությունների և աղջիկների կամ կանանց նկատմամբ, որոնք «իր սերը կամ սիրալիր վերաբերմունքը տվել էին այլ տղամարդկանց, բայց ոչ իրեն»։ Ռոջերը չի դիտարկվում որպես ահաբեկիչ, քանի որ համարվում է, որ գործել է «անձնական ցավից» ելնելով, այլ ոչ թե գաղափարախոսությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություններ ԱՄՆ-ում