Փակ աչքերով հալյուցինացիաներ

**Փակ աչքերով ցնորքներ (հալյուցինացիաներ)** **և փակ աչքերով վիզուալիզացիաներ,** ցնորքներ են, որոնք տեղի են ունենում, երբ մարդու աչքերը փակ են կամ երբ նա գտնվում է մութ սենյակում: Դրանք չպետք է շփոթել ֆոսֆենների՝ տեսողական լուսային զգացման երևույթների հետ, որոնք ցանցաթաղանթի վրա գործադրվող ճնշման հետևանքով ընկալվող լույսերն ու փայլերն են, կամ երբ որևէ այլ ոչ տեսողական արտաքին պատճառ գրգռում է աչքը: Որոշ մարդիկ հայտնում են փակ աչքերով ցնորքների մասին հոգեմետ դեղորայքի ազդեցության տակ։ Ըստ տեղեկությունների՝ դրանք այլ բնույթ ունեն, քան նույն միացությունների առաջացրած «բաց աչքերով» ցնորքները: Նմանատիպ ցնորքները, որոնք առաջանում են տեսողության կորստի պատճառով, կոչվում են տեսողական արձակման ցնորքներ։

## Փակ աչքերով ցնորքների ընկալման մակարդակներ
Գոյություն ունեն փակ աչքերով ցնորքների ընկալման 5 մակարդակներ, որոնց կարելի է հասնել կա՛մ քիմիական խթանիչների, կա՛մ մեդիտատիվ թուլացման մեթոդների միջոցով: 1-ին և 2-րդ մակարդակները շատ տարածված են և հաճախ դիտվում են ամեն օր: 3-րդ և նույնիսկ 4-րդ մակարդակների փորձառությունը դեռևս համարվում է նորմալ, սակայն բնակչության միայն փոքր տոկոսն է դրանց հասնում առանց հոգեմետ դեղամիջոցների, մեդիտացիայի կամ վիզուալիզացիայի տևական վարժանքների:

### Մակարդակ 1: Տեսողական աղմուկ
շրջափակել|Փակ աչքերով հալյուցինացիոն աղմուկի մոդելավորում
Փակ աչքերով ցնորքների ընկալման հիմնական ձևը, որը կարելի է անմիջապես զգալ բնականոն գիտակցության վիճակում ներառում է լուսավոր կամ մութ հատվածների թվացյալ կետային «աղմուկ», որը չունի հստակ ձև կամ կարգ: Առաջին մակարդակը փակ աչքերով ցնորքների ընկալման ամենատարածված ձևն է։

Սա կարելի է տեսնել, երբ աչքերը փակ են և հայացքն ուղղված է կոպերի ներսային հատվածին: Լուսավոր սենյակում նկատվում է մուգ կարմիր գույն՝ պայմանավորված կոպերով թափանցող քիչ քանակությամբ լույսով, որը կարմիր է քանզի բեկվում է արյունատար անոթներով: Մութ սենյակում տեսանելի է մգություն կամ հակառակը՝ պատկերը կարող է գունեղ թվալ: Երկու դեպքում էլ դա հարթ, անփոփոխ կարմրություն կամ մգություն չէ: Փոխարենը եթե մի քանի րոպե ակտիվորեն դիտարկվի, մարդը կզգա ակնհայտ անկանոն շարժում՝ լույսի կամ մթության պատահական դաշտ, որը ծածկում է փակ կոպերի կարմրությունը կամ սևությունը։

Այն անձանց համար ովքեր պարբերաբար փորձում են ակտիվորեն դիտարկել փակ աչքերով այս ընկալումը, գալիս է մի պահ, երբ լայն բացված աչքերով նայելով որևէ միագույն առարկայի և փորձելով ակտիվորեն փնտրել այս տեսողական «աղմուկը», նրանք սկսում են գիտակցել այն և տեսնել պատահական կետային անկանոն շարժումը՝ որպես կիսաթափանցիկ շերտ, որը վերադրվել է բաց աչքերով իրականում տեսած պատկերի վրա։
մինի|162x162փքս|Փակ աչքերով հալյուցինացիոն աղմուկի մոդելավորում տարբեր երանգներով (մանուշակագույն, կանաչ, դեղին)
Արտաքին աշխարհի պատկերի վրա վերադրվելիս այս «աղմուկը» բոլորովին չի խամրեցնում կամ քողարկում իրական տեսողությունը և իրականում այն դժվար է նկատել, եթե տեսադաշտը գունեղ է, բարդ կամ շարժման մեջ: Երբ ակտիվ դիտարկումը դադարեցվում է, այն դառնում է աննկատ և թվում է թե անհետանում է: «Տեսողական ձյան» համախտանիշով տառապող անձինք տեսնում են նմանատիպ «աղմուկ», սակայն դժվարանում են հանել այն գիտակցական ընկալումից։

### Մակարդակ 2։ Լուսավոր կամ մուգ կայծեր
մինի|Փակ աչքերով հալյուցինացիոն աղմուկի մոդելավորում տարբեր երանգներով և թարթող կետով
Այս փակ աչքերով վիզուալիզացիաների վրա հնարավոր է որոշակի մտավոր վերահսկողություն սահմանել, սակայն դրան հասնելու համար սովորաբար պահանջվում է որոշակի թուլացում և կենտրոնացում։ Պատշաճ թուլացման դեպքում հնարավոր է հասնել նրան, որ «աղմուկի» մեջ հայտնվեն ինտենսիվ սև, վառ սպիտակ կամ նույնիսկ այնպիսի գույներ, ինչպիսիք են դեղինը, կանաչը կամ վարդագույնը: Այս հատվածները կարող են ընդգրկել ողջ տեսադաշտը, սակայն իրենց բնույթով թվում են անցողիկ ու փոփոխական։

### Մակարդակ 3: Նախշեր, շարժում և գույն
մինի|Մակարդակ 3 Փակ աչքերով ցնորքի մոդելավորում առանց աղմուկի
Այս մակարդակը հարաբերականորեն հեշտ հասանելի է այն մարդկանց, ովքեր օգտագործում են հոգեմետ նյութեր, օրինակ՝ լիզէրգաթթվի դիէթիլամիդ (LSD): Այնուամենայնիվ այն հասանելի է նաև տևական ժամանակ խոր կենտրոնացման մեջ գտնվող անձանց: Գիշերը պառկելիս և աչքերը փակելիս՝ անմիջապես քնելուց առաջ կամ արթնանալիս այս նախշերի բարդ շարժումը կարող է դառնալ ուղղակիորեն տեսանելի առանց մեծ ջանքերի՝ շնորհիվ հիպնոգոգիկ ցնորքների: Նախշերն իրենք կարող են նմանվել ֆրակտալների**։**

### Մակարդակ 4: Առարկաներ և իրեր
Սա բավականին խորը վիճակ է։ Այս մակարդակում մտքերը վիզուալ կերպով դրսևորվում են որպես առարկաներ կամ միջավայրեր։ Երբ հասնում ենք այս մակարդակին «աղմուկը» թվում է թե հանդարտվում և անհետանում է՝ թողնելով ինտենսիվ, հարթ և կարգավորված մգություն։ Տեսադաշտը վերածվում է յուրօրինակ ակտիվ տարածության, որի ուղեկցող բաղադրիչներից է փակ աչքերով շարժում զգալու կարողությունը
մինի|Փակ աչքերով ցնորքյի մոդելավորում անհետացող թարթող պատկերով
Աչքերը բացելը մարդուն վերադարձնում է ֆիզիկական աշխարհ, սակայն փակ աչքերով ցնորքների առարկայական դաշտը դեռևս մնում է վերադրված իրական պատկերի վրա։ Այս վիճակում հնարավոր է բաց աչքերով տեսնել իրեր, որոնք թվում են ֆիզիկական առարկաներ իրական աշխարհում, բայց իրականում գոյություն չունեն։

### Մակարդակ 5: Ֆիզիկական ընկալման գերակշռում
մինի|Մակարդակ 5 Փակ աչքերով ցնորքի մոդելավորում
Այս մակարդակ կարելի է մուտք գործել լիակատար զգայական դեպրիվացիայի վիճակում, ինչպիսին լինում է իզոլյացիոն խցիկներում կամ հիպնոսի խոր տրանսի ժամանակ, սակայն նույնիսկ այդ պարագայում դա պահանջում է առավելագույն թուլացում:

Ըստ գիտակցված երազների հետազոտող Սթիվեն Լաբերժի՝ ընկալումները կարող են գալ կա՛մ զգայարաններից, կա՛մ երևակայությունից: Արգելակող համակարգը, որն ընդգրկում է թալամուսը և հավանաբար սերոտոնինէրգիկ նեյրոնները, թույլ չի տալիս երևակայական ընկալումներին չափազանց ակտիվանալ և վերածվել ցնորքների: Այս համակարգն արգելակվում է քնի արագ փուլի ընթացքում, ինչի շնորհիվ երևակայությունը կարող է ազատորեն թափանցել ընկալման համակարգեր: Այն ինչ տեղի է ունենում 5-րդ մակարդակում, հավանաբար հենց այդ համակարգի արգելակումն է (ինչպես քնի արագ փուլի ժամանակ)՝ պայմանավորված տարբեր պատճառներով՝ զգայական դեպրիվացիայի, հոգեմետ դեղամիջոցներով կամ մեդիտատիվ թուլացման մեթոդներով:

### Հետպատկեր (պալինօպսիա)
Պատկերի «այրումը» տեղի է ունենում, երբ շատ պայծառ և անշարժ առարկաներ են հայտնվում տեսադաշտում և այն չպետք է շփոթել փակ աչքերով ցնորքների հետ։ Պայծառ լույսերից առաջացած տեսողական հետպատկերը տեսանելի է աչքերը փակելուց հետո մի քանի րոպեի ընթացքում կամ հաճախակի թարթելիս, սակայն այդ ազդեցությունը դանդաղորեն անհետանում է, երբ ցանցաթաղանթը վերականգնվում է։ Ի հակադրություն այս ամենի՝ բնականոն գիտակցության պայմաններում վիզուալիզացիայի «աղմուկը» չի անհետանում, եթե այն տևական ժամանակ շարունակաբար դիտարկվում է։

### Էնտօպտիկ ֆենոմեններ
Փակ աչքերով ցնորքը չի ներառում էնտօպտիկ երևույթները, ինչպիսիք են լողացող մարմնիկները որոնք առաջանում են ապակենման մարմնի պղտորումից և տեսադաշտում հաճախ երևում են բջիջների կամ թելերի տեսքով։ Կոպերի ամբողջական փակումը և բացումը ստեղծում է շատ հստակ, լավ տեսանելի լողացող մարմնիկներ արցունքային թաղանթին։ Աչքերի հաճախակի բացումը և փակումը բերում են ապակենման մարմնի տեղաշարժմանը, որը կարճ ժամանակ անց գրավիտացիայի հաշվին նստում է։ Մինչդեռ փակ աչքերով վիզուալիզացիաները արթուն վիճակում ֆիզիկապես ուղղակիորեն չի վերահսկվում և չի կրկնվում։

### Կայծեր կապույտ երկնքի ֆոնին
Փակ աչքերով ցնորքները կապված չեն կայծերի հետ (էնտօպտիկ կապույտ դաշտի երևույթ), որոնք կարելի է տեսնել որպես թարթող կետեր արևոտ օրվա ընթացքում կապույտ երկնքին նայելիս, առանց արևին նայելու։ Այս կետերը, որոնք վերադրված են հարթ կապույտ ֆոնի վրա, ներկայացնում են ցանցաթաղանթային անոթներով շարժվող արյան սպիտակ բջիջները։ Արթուն վիճակում ցնորքների շարժումը ամբողջությամբ կրում է պատահական բնույթ համեմատած կապույտ երկնքի կայծերի շարժման հետ։

### Ցանցաթաղանթի ֆիզիկական խթանում
Այս ցնորքները կապված չեն նաև այն տեսողական աղմուկի հետ, որն առաջանում է ցանցաթաղանթի ֆիզիկական խթանման ժամանակ։ Ցանցաթաղանթը կարող է արտադրել տեսողական աղմուկի լուսային նախշեր պարզապես աչքերը ուժեղ տրորելու արդյունքում, ինչը մեծացնում է ներակնային ճնշումը։ Բացի այդ ցանցաթաղանթային աղմուկ կարող է առաջանալ ակնագնդի հետին հատվածին դիպչելիս ինչն առաջացնում է ճնշման ֆոսֆեններ (օրինակ՝ եթե փակեք աչքերը և առավելագույն չափով նայեք դեպի ձախ և թեթևակի դիպչեք ակնակապճի աջակողմյան մասին, դա կառաջացնի տեսողական աղմուկ շրջանի տեսքով, որը կհայտնվի տեսադաշտի ձախ կողմում։ Այս գործողությունը ո՛չ ցավոտ է, ո՛չ էլ վտանգավոր)։ Սրանցից ոչ մեկը փակ աչքերով ցնորք չէ, այլ մեխանիկական դրդման փորձ է, որը վերափոխվել է տեսողական դրդման։ Այսպիսով ճնշման ֆոսֆենները զգայական աղավաղումներ են այլ ոչ թե ցնորքներ, քանի որ վերջիններս համարվում են իրականում գոյություն չունեցող ընկալումներ՝ դրդման բացակայության պայմաններում։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 
*  (attributed to lidocaine)
* 

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Զգայապատրանք
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ ախտանիշներ և նշաններ