Վերամշակման աղբաման

[մինի|Տեսակավորված վերամշակման աղբամաններ [Օրչարդ ռոուդ|Օրչարդ ռոուդում, Սինգապուր։]]
[մինի|Պլաստիկ շշերի վերամշակման աղբաման [Թել Ավիվ|Թել Ավիվում, Իսրայել։]]
**Վերամշակման աղբաման**, բեռնարկղ, օգտագործվում է վերամշակվող նյութերը պահելու համար, նախքան դրանք վերամշակման կենտրոններ տեղափոխելը: Վերամշակման աղբամանները գոյություն ունեն տարբեր չափերի և նախատեսված են ինչպես տների, գրասենյակների, այնպես էլ խոշոր հանրային հաստատությունների ներսում և դրսում օգտագործելու համար: Հաճախ առանձին տարաներ են տրամադրվում թղթի, թիթեղյա կամ ալյումինե տարաների, ապակե կամ պլաստիկե շշերի համար, ընդ որում՝ որոշ աղբամաններ թույլ են տալիս իրար խառնել տարբեր տեսակի վերամշակվող նյութերը:

Աղբամանները երբեմն լինում են տարբեր գույների, որպեսզի օգտատերը կարողանա տարբերակել յուրաքանչյուր ամանի համար նախատեսված նյութերի տեսակները: Թեև վերամշակման համար գոյություն չունի համընդհանուր ստանդարտ գույն, կապույտը հաճախ օգտագործվում է հանրային վայրերում վերամշակումը նշելու համար: Այլ տարածաշրջաններում օգտագործում են նաև կանաչ գույնը՝ վերամշակվող նյութերի տեսակները տարբերելու համար: Վերամշակման աղբամանները, դույլերը կամ անվավոր տարաները համայնքային աղբահանության ծրագրերի ընդհանուր տարրեր են, որոնք հաճախ տրամադրում են աչքի ընկնող աղբամաններ՝ մասնակցությունը խրախուսելու համար:

## Պատմություն
Համարվում է, որ աղբամանների գաղափարի հեղինակը ֆրանսիացի իրավաբան Էժեն-Ռենե Պուբելն է, որը աղբամաններ է ներմուծել Փարիզ։ I1883 թվականին Փարիզում ընդունվել է «Պուբելի օրենքը», որը նախատեսել է փակ տարաների օգտագործում, որոնք աղբը բաժանում էին ըստ տեսակի։ Նրա հրամանագիրը նախատեսում էր աղբի տեսակավորում երեք կատեգորիաների՝ կոմպոստացվող նյութեր, թուղթ և կտորեղեն, ինչպես նաև ապակի, ինչն էլ հիմք դրեց ըստ աղբի տեսակի առանձին տարաներ օգտագործելու գաղափարին։
մինի|270x270փքս|Էժեն Պուբել
Վերամշակումը 20-րդ դարի կեսերից ի վեր դարձել է շատ ավելի սովորական երևույթ: Սկզբնական շրջանում տնային տնտեսությունների մեծ մասն իրենց թափոնները թափում էր աղբավայրեր։ 1942 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը ստեղծել է Պատերազմական արտադրության խորհուրդը, որի շրջանակներում մարդիկ և ընկերությունները կենտրոնանում էին նյութերի բաշխման առաջնահերթության վրա պատերազմի կարիքների համար։ Նացիստական Գերմանիան նույնպես կիրառեց վերամշակման մեթոդներ, որոնք մղված են եղել ոչ թե բնության պահպանության, այլ պատերազմական ջանքերի համար ռեսուրսների բաշխման համար։ Նրանց վերամշակման քաղաքականությունը ներառել է աղբի բաժանումը երեք տարայի՝ ընդհանուր աղբ, մետաղ պարունակող աղբ և սննդի թափոններ։ Նացիստական քաղաքականությունը հանդիպել է օկուպացված երկրների դիմադրությանը: Հատկանշական է, որ հոլանդացիները խառնում էին աղբը՝ դրա արդյունավետությունը նվազեցնելու նպատակով։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Միացյալ Նահանգներում մարդիկ ավելի ու ավելի էին գիտակցում աղբավայրերի հետևանքները։ Հանրային մտահոգություններին ի պատասխան՝ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը ստեղծվել է ԱՄՆ շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը (EPA)։

Միացյալ Նահանգները միակ երկիրը չէր, որ մտահոգված է եղել աղբավայրերում կուտակվող թափոնների հետևանքներով: 1972 թվականին հոլանդացի ակտիվիստներ Բաբս Ռիմենս-Յագերմանը և Միպ Կուիպեր-Վերկեյլը Զեյստում տեղադրել են ապակիների հավաքման բեռնարկղեր։.

1974 թվականին Միսսուրի նահանգում ներկայացվել է թուղթ հավաքելու համար նախատեսված առաջին վերամշակման աղբամանը, որը կոչվել է «Ծառերի փրկիչ»։ Չնայած որոշ առումներով օգտակար լինելուն, «Ծառերի փրկիչն» ուներ սահմանափակումներ, քանի որ այն պահանջում էր, որ մարդիկ տեղափոխեն նյութերը կամ թողնեն դրանք իրենց տների առջև՝ դրանք վերցնելու համար։

Բացի այդ, 1974 թվականին Ջեք ՄաքԳինիսը՝ Տորոնտոյում հիմնադրել է Is Five հիմնադրամը, ինչը Տորոնտոյին և նրա արվարձաններին սպասարկող առաջին բազմաֆունկցիոնալ վերամշակվող նյութերի հավաքման կենտրոնն է։ Այսօր «կապույտ արկղի» վերամշակման համակարգը, ինչպես նաև նմանատիպ համակարգեր, գործում են աշխարհի հարյուրավոր քաղաքներում։
մինի|Blue bin recycling bin
1980 թվականին Նյու Ջերսի նահանգի Վուդբեր քաղաքը դարձել է առաջինն, որը պարտադիր է դարձրե վերամշակումը, շուտով հետևել են նաև այլ քաղաքներ, և «կապույտ արկղ» ճամփեզրի վերամշակման համակարգը դարձավ 20-րդ դարի վերջի և 21-րդ դարի կյանքի հիմնական բաղադրիչը։ 1988 թվականի վերջի դրությամբ Միացյալ Նահանգներում գործել է մոտավորապես 1050 ճամփեզրի վերամշակման ծրագիր։ 1991 թվականի վերջին այս թիվն աճել էր ավելի քան 250%-ով՝ հասնելով 3955 ծրագրի։

## Տնային հավաքում
Վերամշակման աղբամանների տեսակները կարող են տարբեր լինել՝ կախված նրանից, թե դրանք նախատեսված են անձնական, թե հանրային օգտագործման համար:

### Տան դիմացի (մայթեզրի) աղբաման
մինի|317x317փքս|Տեսակավորված աղբամաններ Շանհայի մայթեզրին
Տնային վերամշակման աղբամանների ամենատարածված տեսակներից մեկը տան դիմացի (մայթեզրի) վերամշակման աղբամանն է։ Քաղաքը կամ շրջանը, որտեղ գտնվում է բնակավայրը, սովորաբար յուրաքանչյուր տնային տնտեսության տրամադրում է վերամշակման աղբաման: Վերամշակման աղբամանի կոնկրետ տեսակը կարող է տարբեր լինել.

Միացյալ Նահանգներում տնային վերամշակման աղբամանների տարածված գույները կանաչն են կամ կապույտը: Տան դիմացի աղբամանի չափը նույնպես կարող է տարբեր լինել՝ կախված շրջանից, սակայն սովորաբար այն կազմում է մոտ 90-96 գալոն (340-363 լիտր)։

### Այլընտրանքային տնային աղբամաններ
Տանը օգտագործվող վերամշակման այլ աղբամաններ վաճառվում են մասնավոր կերպով և կարող են ունենալ բազմազան տեսք։ Այս աղբամանները տարբերվում են՝ կախված արտադրողից, սակայն բոլորն էլ արտադրվում են վերամշակվող թափոններ հավաքելու նպատակով։
մինի|270x270փքս|Հանրային վերամշակման աղբամաններ Ռումինիայի Տիմիշոարա քաղաքում։

## Հանրային հավաքում
մինի|270x270փքս|Հանրային վերամշակման աղբամաններ Տիմիշոարայում, Ռումինիա
Հանրային վայրերում, ինչպիսիք են զբոսայգիներն ու համալսարանները, հաճախ հանդիպող վերամշակման աղբամանները կարող են տարբերվել իրենց ձևով և չափսերով։ Այս աղբամանները տեղադրվում են հանրության համար հեշտ հասանելի վայրերում՝ վերամշակումը դյուրացնելու նպատակով։ Այս աղբամաններից շատերին ուղեկցում են կոմպոստի և ընդհանուր աղբի տարաներ, որպեսզի հանրությունը կարողանա հարմարավետ կերպով տնօրինել տարբեր տեսակի թափոններ: Այս աղբամանների տեղաբաշխումը նպաստում է հանրային տարածքների բարեկարգմանը՝ խրախուսելով թափոնների պատշաճ հեռացումը։ Այս աղբամանների տեղադրումը կարող է իրականացվել ինչպես մասնավոր կառույցների, այնպես էլ տարբեր պետական գործակալությունների կողմից։

## Անվտանգության հարցեր
Թեև հազվադեպ են լինում, սակայն եղել են որոշ մահացու վթարներ, որոնք կապված են վերամշակման աղբամանների հետ։ Իր գյուտից ի վեր վերամշակման աղբամանը բազմաթիվ վեճերի պատճառ է դարձել, այդ թվում՝ տարբեր մահերի։ 2011 թվականին Օհայո նահանգում վաթսուներկուամյա մի կնոջ գտել են վերամշակման աղբամանի մեջ՝ դեմքով դեպի ներքև խրված վիճակում: Նա իր պատշգամբից ընկել է աղբամանի մեջ և, ենթադրաբար, շնչահեղձ եղել։ 2011 թվականին, քառասունչորսամյա մի տղամարդու մարմին գտել են վերամշակման գործարանում այն բանից հետո, երբ նա սողոսկել էր վերամշակման աղբամանի մեջ և ճզմվել։ Վերջերս՝ 2022 թվականին, Մասաչուսեթս նահանգի Բարբարա Նովես անունով մի կնոջ դիակը հայտնաբերվել է վերամշակման աղբամանի մեջ։ Չնայած նրա մահը համարվել է պատահական, նրա ընտանիքը վիճարկել է այս պնդումը՝ համարելով, որ նրա մահը սպանություն է։

## «Վերամշակման աղբաման» տերմինի այլընտրանքային կիրառություններ
Թեև ավելի հաճախ այն անվանում են «Աղբաման» (Trash), «Վերամշակման աղբաման» (Recycling bin) տերմինը երբեմն օգտագործվում է համակարգչային ծրագրային համակարգերում ֆայլերը հեռացնելու համար։

### Windows
1995 թվականին Microsoft-ը թողարկել է Windows 95-ը, որը ներկայացրել է «վերամշակման աղբամանը»՝ որպես ջնջված ֆայլերը պահելու տեղ։

## Վերամշակման աղբամաններ ամբողջ աշխարհում

## Տես նաև

* Համակարգչային տեխնիկայի վերամշակում
* Շրջակա միջավայրի կայունություն
* Վերամշակում
* Թափոնների տեսակավորում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն