Ալան Օկտավիան Հյում

**Ալան Օկտավիան Հյում** (, ), անգլիացի գաղութարար պաշտոնյա, Հնդկական քաղաքացիական ծառայության աշխատակից, Հնդկական ազգային կոնգրեսի ստեղծման նախաձեռնող, գիտնական թչնաբան։ Ստացել է «Հնդկական թռչնաբանության հայր» պատվանունը։

Ելնելով հնդկական Իթավա շրջանում պաշտոնավարելու իր փորձից՝ 1857 թվականին Հնդկաստանում  բռնկված սիփայների ապստամբությունը համարել է սխալ կառավարման հետևանք և մեծ ջանքեր է գործադրել հասարակ ժողովրդի կյանքը բարելավելու համար։ Նա գտնում էր, որ հնդիկներին պետք է ինքնակառավարման հնարավորություն տալ, և հենց այդ նպատակով էլ նախաձեռնել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի հիմնադրման աշխատանքները, որը, ըստ նրա մտահղացման, պետք է օգներ փոխարքայությանը երկիրը կառավարելու գործում։ Հյումի ղեկավարությամբ Իթավայի շրջանը առաջինների թվում է վերադարձել նորմալ կյանքի և տարիների ընթացքում նրա իրագործած բարեփոխումների շնորհիվ համարվել է զարգացման մոդել-նմուշօրինակ։ Հյումը բարձրացել է ծառայության աստճաններով, 1871 թվականին դարձել փոխարքայության հարկերի, գյուղատնտեսության և առևտրի բաժնի քարտուղար, բայց հանդուգն բնավորության և սուր լեզվի պատճառով 1878 թվականին ազատվել է պպաշտոնից (համարձակվել էր քննադատել փոխարքային՝ լորդ Ռոբերտ Բուլվեր-Լիտտոնին)։

Հյումը հիմնել է *Stray Feathers* ամսագիրը, որտեղ ինքն ու թղթակիցները հրապարակել են նշումներ, տեղեկություններ, դիտարկումներ Հնդկաստանի տարբեր ծայրերում հանդիպող թչունների մասին։ Բացի այդ, ստեղծել է թռչնանմուշների հսկայական հավաքածու, որը հետագայում նվիրել է Լոնդոնի բնության պատմության թանգարանին. այսօր էլ դա համարվում է հնդկական թռչունների խրտվիլակների ամենաընդարձակ հավաքածուն։ Նա հեետաքրքրություն է հանդես բերել նաև բուսաբանության նկատմամբ և կյանքի վերջին տարիներին հիմնել է Հարավային Լոնդոնի բուսաբանական ինստիտուտը (South London Botanical Institute):

## Կենսագրություն
Ալանը բրիտանական խրհրդարանի շոտլանդացի արմատական պատգամավոր Ջոզեֆ Հյումի կրտսեր որդին էր, նրա ինը երեխաներից ութերորդը։ Ծնվել է Լոնդոնի Վեստմինիստր թաղամասում, մկրտվել Բրայանստոն Սքվերի Սբ. Մարիամ եկեղեցում։ Սովորել է Լոնդոնի համալսարանի բժշկական քոլեջում, աշխատանքի նշանակվել Հնդկական քաղաքացիական ծառայությունում, ինչի պատճառով էլ ուսանել է նաև Արևելահնդկական ընկերության քոլեջում։ 1849 թվականին մեկնել է Հնդկաստան, աշխատանքի անցել գաղութային վարչակազմում։ 1856—1867 թթ. հարկահավաք էր Իթավայի շրջանում։ Մասնակցել է սիփայների ապստամբությունը ճնշելուն, աչքի ընկել խիզախությամբ, պարգևատրվել Բանիի շքանշանով։ Նշանակվել է Իթավայի շրջանային վարչակազմի ղեկավար, իրականացրել մի շարք նշանակալի բարեփոխումներ գյուղատնտսության, կրթության, առողջապահության, քաղաքային ինքնավարության բնագավառներում։ Իթավայում Հյումի հիմնադրած դպրոցը կրում է նրա անունը։ 1871 թվականին Հյումը նշանակվել է Հնդկաստանի փոխարքայության կառավարության եկամուտների, գյուղատնտեեսության և առևտրի դեպարտամենտի ղեկավար, ձգտել է ազատական բարփոխումներ իրականացնել, սուր քննադատության է ենթարկել փոխարքայի՝ լորդ Ռ. Բուլվեր-Լիտտոնի քաղաքականությունը։ 1882 թվականին ազատվել է պաշտոնից։ 1894 թվականին լքել է Հնդկաստանը, վերադարձել Անգլիա, բնակություն հաստատել Լոնդոնում։

## Երկեր
* *My Scrap Book: Or Rough Notes on Indian Oology and Ornithology* (1869)
* *List of the Birds of India* (1879)
* *The Nests and Eggs of Indian Birds* (3-volumes)
*  (3-volumes, 1879–1881)
* *Hints on Esoteric Theosophy*
* *Agricultural Reform in India* (1879)
* *Lahore to Yarkand. Incidents of the Route and Natural History of the Countries Traversed by the Expedition of 1870 under T. D. Forsyth*
* *Stray Feathers* (11-volumes + index by Charles Chubb)

## Ալան Հյումի անունով կոչված թռչնատեսակներ
*Hume's ground tit, *Pseudopodoces humilis*
*Hume's wheatear, *Oenanthe albonigra*
*Hume's boobook, *Ninox obscura*
*Hume's short-toed lark, *Calandrella acutirostris*
*Hume's leaf warbler, *Phylloscopus humei*
*Hume's whitethroat], *Sylvia althaea*
*Hume's treecreeper, *Certhia manipurensis*

Այլ կենդանատեսակներից Հյումի անունով են կոչվել մանիպուրյան թփուտների առնետը՝ Manipur bush rat - *Hadromys humei*, Նարկոնդամ կղզում հանդիպող ցամաքային խեցգետինը, *Phylloscopus humei*-ը և Հյումի արխարը՝ *Ovis ammon humei* Lydekker 1913  (ներկայոմս անվանվում է նաև *Ovis ammon karelini*, Severtzov, 1873):

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bruce, Duncan A. (2000) *The Scottish 100: Portraits of History's Most Influential Scots*, Carroll & Graf Publishers.
* 
* Mearns and Mearns (1988) *Biographies for Birdwatchers*. Academic Press. 
* Mehrotra, S. R. (2005) *Towards India's Freedom and Partition*, Rupa & Co., New Delhi.
* Mehrotra, S. R.; Edward C. Moulton (Eds) (2004) *Selected Writings of Allan Octavian Hume: District Administration in North India, Rebellion and Reform, Volume One: 1829–1867*. Oxford University Press. 
* Moxham, Roy (2002) *The Great Hedge of India*. 
* 

## Արտաքին հղումներ
;Աշխատություններ
* ''My scrap book: or rough notes on Indian oology and ornithology'' (1869)
* ''List of the birds of India'' (1879)
* The Indian Ornithological Collector's Vade Mecum (1874)
* *The Nests and Eggs of Indian Birds*: Volume 1 Volume 2 Volume 3
* *Game birds of India, Burmah and Ceylon*: Volume 1 Volume 2 Volume 3
* ''Hints on Esoteric Theosophy''
* ''Agricultural Reform in India'' (1879)
* ''Lahore to Yarkand. Incidents of the Route and Natural History of the countries traversed by the expedition of 1870 under T. D. Forsyth''
* *Stray Feathers* – volumes 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Index 1–11
;Կենսագրական աղբյուրներ
* Biographies of ornithologists
* Hume-Blavatsky correspondence
* South London Botanical Institute
* The Victorian Web
;Բուսաբանություն
* Botanical Society of the British Isles
* Herbarium specimens collected by Hume
;Արխիվային նյութեր
* 
* Works by Allan Octavian Hume at Hathi Trust

Կատեգորիա:Անգլիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Թռչնաբաններ
Կատեգորիա:Հնդկաստան
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ