«Տիտանիկի» վերջին գիշերը

««**Տիտանիկի» վերջին գիշերը**» (), ամերիկացի գրող Ուոլթեր Լորդի վավերագրական գիրքը, որը հրատարակվել է 1955 թվականին և պատմում է «Տիտանիկ» շոգենավի խորտակման մասին։ Գիրքը մեծ հաջողություն է ունեցել, և նույնիսկ ավելի քան 70 տարի անց շարունակում է համարվել այդ գիշերվա իրադարձությունների ամենաամբողջական և ճշգրիտ պատմություններից մեկը։ Այն հիմնված է աղետի անմիջական մասնակիցների հիշողությունների, նավի խորտակման մասին հոդվածների և զեկույցների վրա։

1958 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Ռոյ Բեքերի ««Տիտանիկի» խորտակումը» ֆիլմը, որը Ուոլթեր Լորդսի գրքի էկրանավորումն է։

## Գրելու և հրատարակելու պատմություն
Ինը տարեկանում Ուոլտեր Լորդը ծնողների հետ ճանապարհորդեց «Տիտանիկի» երկվորյակ նավով՝ «Օլիմպիկ» նավով: Այս ճանապարհորդությունը նշանավորեց Լորդի հետաքրքրության սկիզբը կորած լայների պատմության նկատմամբ, որը նա պահպանել էր իր ողջ կյանքի ընթացքում: Ուոլտերը հետագայում հիշել էր, թե ինչպես էր իր ժամանակն անցկացնում «Օլիմպիկ» նավի վրա․ նավի շուրջը փորփրում էր և փորձում էր պատկերացնել «խորտակվող մի բան»: Տասը տարեկանում նա սկսել էր կարդալ նավի մասին և փորձում էր նկարել այն, և հաջորդ տարիների ընթացքում հավաքել էր «Տիտանիկի» հուշանվերներ՝ ստիպելով մարդկանց «մտածել դրա տարօրինակության մասին»: ​​Ուոլտեր Լորդը պատմություն է սովորել Փրինսթոնի համալսարանում, ավարտել է Եյլի իրավաբանական համալսարանը և աշխատանքի էր անցել որպես քոփիռայթինգ Ջ. Ուոլտեր Թոմփսոն գովազդային գործակալությունում: Իր ազատ ժամանակ Լորդը փնտրում էր «Տիտանիկի» կենդանի մնացած ուղևորներին և անձնակազմի անդամներին՝ հարցազրույցներ անցկացնելու և նրանց պատմությունները գրի առնելու համար։ Այդպիսի ձայնագրությունների թիվը ի վերջո հասավ 63-ի։

««Տիտանիկի» վերջին գիշերը» Լորդի ընդամենը երկրորդ գիրքն էր, սակայն հրատարակիչ R & W Holt-ի ագրեսիվ գովազդային արշավը նպաստել էր դրա սկզբնական զգալի ժողովրդականությանը: 1955 թվականին հրատարակվելուց հետո երկու ամսվա ընթացքում գիրքը վաճառվել էր ավելի քան 60․000 օրինակով և ևս վեց ամիս մնացել էր բեսթսելլերների ցանկում: Լորդի աշխատանքի հաջողությանը մեծապես նպաստել են նաև երկու տարի առաջ թողարկված «Տիտանիկ» ֆիլմը և այս թեմայով բազմաթիվ այլ հրապարակումներ: Գրքի կրճատ տարբերակը հրատարակվել է «Լեդիս հոում ջոռնալում» և «Ռիդերս դայջեսթում» և 1956 թվականի հունիսին ընտրվել է հրատարակության «Ամսվա գիրք» ակումբի կողմից: Նույն թվականի հոկտեմբերին Bantam Books-ը թողարկել է փափուկ կազմով հրատարակություն։ 

Այդ ժամանակվանից ի վեր գիրքը երբեք չի դադարել տպագրվել և թարգմանվել է տասից ավելի լեզուներով, իսկ Գենադի Դմիտրիևի ռուսերեն թարգմանությունը 1983 թվականին հրատարակել է «Սուդոստրոյենիե» հրատարակչությունը: Դրա հաջողությունը թույլ տվեց Լորդին թողնել գովազդի աշխարհը և դառնալ պրոֆեսիոնալ գրող: Աղետի նկատմամբ հանրային հետաքրքրությունը կտրուկ աճել էր 1985 թվականին «Տիտանիկի» բեկորների հայտնաբերումից հետո, և հաջորդ տարի Ուոլտեր Լորդը հրատարակել է երկրորդ գիրքը լայների ճակատագրի մասին՝ «Գիշերային կյանքը շարունակվում է»։ Վավերագրական ֆիլմերի հեղինակ Դանիել Ալեն Բատլերը նշել է, որ «չնայած ամբողջ աշխարհում «Տիտանիկի» նկատմամբ հսկայական հետաքրքրությանը, գրքին պակասում էր բնօրինակի փայլը», իսկ վերատպությունների թիվը 1998 թվականին հասավ հիսունի:

## Քննադատների արձագանք
Գիրքը դրական արձագանքներ է ստացել քննադատներից, այդ թվում՝ իր գրավիչ ներկայացման ոճի համար: «Նյու Յորք Թայմսն» այն անվանել է «հիանալի... այս կամ ցանկացած տարվա ամենազվարճալի գրքերից մեկը»: The Atlantic Monthly-ն նշել է «պատմության ժամանակագրության հիանալի աշխատանք՝ սկզբից մինչև վերջ գրավիչ»: Entertainment Weekly-ի գրախոսը աշխատանքն անվանել է «ամուր և վարպետորեն գրված... պարզ է, թե ինչու են «Տիտանիկի» շատ գիտնականներ այն համարում Աստվածաշունչ», մինչդեռ USA Today-ի քննադատը գիրքը նկարագրել է որպես «աղետի մասին մինչ օրս ամենագրավիչ պատմությունը»:

Ըստ «Նյու Յորք Հերալդ Թրիբյունի» քննադատ Սթենլի Ուոքերի, Լորդի գաղտնիքն այն էր, որ նա օգտագործում էր «մի տեսակ գրական պուանտիլիզմ՝ առանձին փաստերի և հույզերի հակադիր դասավորություն այնպես, որ ընթերցողին փոխանցվի միջադեպի վառ և իրատեսական պատկերը»: Ուոքերը նաև ընդգծեց, որ Լորդը խուսափում էր պատմությունը նկարագրելուց որևէ սոցիալական դասի պրիզմայով, ինչը տարածված էր նախորդ գրքերում: Դրա փոխարեն հեղինակը հաջողությամբ պատկերել է պատմության մարդկային տարրը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ուղևորները, անկախ իրենց դասից, արձագանքել աղետին:

Ամերիկացի մշակութային ուսումնասիրությունների գիտնական Սթիվեն Բիլը նշում է, որ գրքի պատմողական ոճը նման է գեղարվեստական ​​վեպի: Այն նույն իրադարձությունները ցույց է տալիս շատ մարդկանց աչքերով, և աղետի գծային ժամանակագրությունը խաթարված է: «Վերջին գիշերը» գրքի 50–ամյակին նվիրված հրատարակության նախաբանի հեղինակ Նաթանիել Ֆիլբրիկը նշում է «Տիտանիկի» մասին նշանակալի աշխատանքների բացակայությունը գրեթե քառասուն տարի՝ դրա առաջին հրատարակման պահին: Նա պնդում է, որ Լորդսի աշխատանքի առանձնահատկություններն են զսպվածությունը, հակիրճությունը և ընթեռնելիությունը, ինչպես նաև նավի վրա մարդկային պատմությունների առաջ մղումը՝ աղետի մասին անհեթեթ փաստեր և առասպելներ նկարագրելու փոխարեն: Ինտրիգը ստեղծվում է կերպարի պատմությամբ, որը նախորդում է աղետին անխուսափելի վերադարձին, որը կրկին նկարագրվում է այս կերպարի տեսանկյունից: Գիրքը հատուկ ուշադրություն է դարձնում ընդհանուր տեսողական և լսողական մթնոլորտին: Բիլի խոսքով՝ հեղինակը նկարագրում է խորտակվող լայների տեսարաններն ու ձայները «ուղիղ հեռարձակման կամ հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմի անմիջականությամբ»: Լորդի ներկայացման մեթոդի հիմնական առանձնահատկությունը նաև ժամանակագրության նկատմամբ ոչ ավանդական մոտեցումն է՝ «ժամանակի և տարածության նկատմամբ յուրօրինակ մոտեցում, որտեղ ժամերն ու րոպեները չափազանց ճկուն են, և նավն ինքնին թվում է գրեթե անսահման շփոթված, մինչդեռ հեռավոր աղետը կարգուկանոն և միասնություն է բերում»: Սթիվեն Բիլը գիրքն անվանում է «մոդեռնիստական ​​պատմություն, մոդեռնիստական ​​իրադարձության շուրջ»:

Գրախոսները հիմնականում նշել են Լորդի ցանկությունը՝ պատկերելու աղետի մարդկային կողմը, որը The New York Times-ն անվանել է «Լորդի պատմության միջուկը և բացատրությունը հմայքի, լարվածության համար, որը նույնքան ուժեղ է, որքան նավի խորտակումը»: Բացի «քաջության լեգենդար օրինակներ» նկարագրելուց, գիրքը հրավիրում է ընթերցողին իրեն դնել դժվարին իրավիճակում գտնվողների տեղը և տալիս է լուռ հարց, թե ինչպես կվարվեր նույն իրավիճակում: Newsweek-ի գրախոսողի խոսքով՝ հեղինակը պատասխանում է «ինչպիսի՞ն է լինել խորտակվող օվկիանոսային լայների վրա» հարցին:

Սթիվեն Բիլի խոսքերով՝ Լորդի գրքի առանձնահատկությունն այն է, որ այն «աղետի ամենաամբողջական վերապատմումն է 1912 թվականից ի վեր և ուղղված է ժամանակակից լայն լսարանին՝ իր նոր հետպատերազմյան խնդիրներով։ «Տիտանիկի» պատմության զարգացման մեջ կային երկու կարևոր պահեր, իհարկե, 1912 թվականը, և 1955 թվականը»: Հեղինակը ստեղծում է «Տիտանիկի» խորտակման մի մեկնաբանություն, որտեղ նավը հանդես է գալիս որպես դարաշրջանի իրական ավարտի խորհրդանիշ, մի իրադարձություն, որը «նշանավորեց ընդհանուր վստահության զգացողության ավարտը»։ Անորոշությունը փոխարինեց կարգուկանոնին, իսկ խորտակվող լայները նշանավորեց քսաներորդ դարի սկիզբը՝ «անվերջ հիասթափությունների հաջորդականության դարաշրջան։ «Տիտանիկից» առաջ ամեն ինչ հանգիստ էր, հետո սկսվեց քաոսը»: Բիլը նշում է, որ Լորդի գլխավոր թեման աղետի ժամանակ դրսևորված «ազնիվ բնազդների», ինչպես նաև դրանց հետագա խավարման բավականին նոստալգիկ արտացոլումն է։ Նման տեսակետները գրավիչ էին հետպատերազմյան հասարակության համար, որը մեծապես ողջունում էր հին ավանդույթները՝ միջուկային ընտանիքները և դերերի դասական բաշխումը կերակրողի և տնային տնտեսուհու միջև: Լորդի կողմից քննարկվող «վստահության և վստահության դարաշրջանի» թեմաները նույնպես տարածված էին Սառը պատերազմի ժամանակ։ Կալիֆոռնիայի համալսարանի սոցիոլոգ Ֆրեդ Դեյվիսը նշում է, որ նոստալգիան «ծաղկում է…պատերազմի, դեպրեսիայի, քաղաքացիական անկարգությունների և աղետալի բնական աղետների նման երևույթների հետևանքով առաջացած դժվարին անցումային շրջաններում՝ մի խոսքով՝ իրադարձություններ, որոնք մարդկանց զանգվածներին անհարմար են զգում և ստիպում են մտածել, թե արդյոք աշխարհն ավելի լավն է, քան նախկինում էր»: Վաղ ատոմային դարաշրջանի քաոսն ու անկայունությունը, ինչպես նաև հետագա խորը սոցիալական փոփոխությունները, նույնպես գրավիչ դարձրին գենդերային դերերի և ընտանիքի ավանդական տեսակետը, որը արտացոլվում էր «Տիտանիկի» ուղևորների վարքագծում, և նպաստեցին գրքի ժողովրդականությանը 1950-ականների կեսերին:

Աղետի աստիճանական ընթացքը ոմանց կողմից նաև ավելի համոզիչ էր համարվում, քան ժամանակակից տեխնոլոգիական ձախողումները, ինչպիսիք են ինքնաթիռների վթարները: «Time» ամսագրի մի գրախոս նշել է. «Օդի այս դարաշրջանում, երբ մահը չափազանց արագ է գալիս հերոսության առաջացման համար, կամ երբ պարզապես չկան կենդանի մնացածներ, որոնք կարող են նկարագրել այն, մենք կարող ենք զարմանքով հիշել երեկվա օրերը, երբ ծովում հազարավոր մահերը թվում էին աշխարհի հետ կարող էր պատահել ամենավատ բանը»: Սթիվեն Բիլը հավելում է. «Սա համոզիչ տեսակի աղետ է, որի դեպքում զոհը ժամանակ ունի պատրաստվելու և ընտրելու, թե ինչպես մահանալ»:

## Ֆիլմերի ադապտացիաներ
Գրքի բովանդակությունը երկու անգամ վերափոխվել է սցենարի։ Առաջին հեռուստատեսային ադապտացիան NBC-ով ցուցադրվել է 1956 թվականի մարտի 28- ին՝ Kraft Foods-ի կողմից հեռարձակվող Kraft Television Theater շոուի շրջանակներում: Այն նկարագրվել է որպես «ամենամեծ, ամենաշքեղ և ամենաթանկ սերիան», որը ներառում էր 31 դեկորացիա, 107 դերասան, 72 ելույթ ունեցող և 3000 գալոն ջուր։ Ընդհանուր արժեքը կազմել է մոտավորապես 95,000 դոլար։ Ռեժիսորը Ջորջ Ռոյ Հիլն էր, իսկ պատմողը՝ Կլոդ Ռեյնսը։ Պատմող ունենալը ռադիոդրամայից փոխառված սովորություն էր, որը այդ ժամանակ ծառայում էր որպես հեռուստատեսային դրամաների ձևանմուշ։ Այս մոտեցումը կիրառվել է նաև էկրանավորման մեջ՝ սյուժեում գլխավոր հերոսների բացակայության և մեծ թվով տարբեր տեսարանների առկայության պատճառով, որոնք «կապում էին միմյանց դատապարտված լայների վրա կյանքի գրեթե անթիվ բեկորները», բացատրել է Սթիվեն Բիլը ներկայացման ակնարկում՝ հավելելով. «Մարդը երբեք այլևս այդքան ինքնավստահ չի լինի։ Մի դարաշրջան ավարտվել է»: Ներկայացումը մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել՝ ընդհանուր առմամբ 28 միլիոն դիտողով, ինչը զգալիորեն մեծացրել է գրքի ժողովրդականությունը: Վերաթողարկումը տեղի է ունեցել 1956 թվականի մայիսի 2-ին՝ պրեմիերայից հինգ շաբաթ անց:

Երկրորդ կինոադապտացիան 1958 թվականի ««Տիտանիկի» խորտակում» վերնագրով (), համահունչ էր բրիտանական դասական դրամայի ֆիլմերին։ Գլխավոր դերում էր Քենեթ Մորը, որը մեծ հաջողություն ունեցավ և մինչ օրս համարվում է ««Տիտանիկի» խորտակման» պատմության ամենաճշգրիտ կինոադապտացիան»։ Ֆիլմի գաղափարը ծագեց այն բանից հետո, երբ ապագա ռեժիսոր Ռոյ Ուոլդ Բեյքերը և Բելֆաստում ծնված պրոդյուսեր Ուիլյամ ՄաքՔուիթին ձեռք բերեցին գրքի օրինակներ. Բեյքերը այն գնեց իր սիրելի գրախանութից, իսկ ՄաքՔուիթին ստացավ իր կնոջից։ ՄաքՔուիթին որոշեց գնել ֆիլմի իրավունքները, քանի որ դեռ վառ հիշողություններ ուներ 1911 թվականի մայիսի 31–ի մասին, երբ վեց տարեկանում դիտում էր «Տիտանիկի» ջրասույզը։ Նա հանդիպեց Ուոլթեր Լորդի հետ և հրավիրեց նրան մասնակցելու բեմադրությանը որպես խորհրդատու։ Նավի ողջ մնացած անձնակազմի և ուղևորների շատերը հրավիրվեցին պրեմիերային և նախնական ցուցադրությանը, բայց նրանցից ոչ բոլորն էին կարողացել դիտել ֆիլմը մինչև վերջ՝ հիշողությունների և վերապրած հույզերի հեղեղի պատճառով։ Ֆիլմը տարբերվում է թե՛ գրքից, թե՛ NBC–ի արտադրանքից՝ որպես գլխավոր հերոս ներկայացնելով երկրորդ սպա Չարլզ Լայթոլլերին։ Նրա կերպարը, մեկ այլ փրկվածի հետ հորինված երկխոսության մեջ, փրկարար նավակում ձայն է հանում Լորդսի գրքի ենթատեքստին՝ «աշխարհը ընդմիշտ փոխվել է»։ Մորի կերպարը նշում է, որ աղետը «տարբեր է մյուսներից... որովհետև մենք այնքան վստահ էինք։ Որովհետև, չնայած այս ամենը տեղի ունեցավ, մենք դեռ չենք հավատում դրան։ Ես չգիտեմ՝ երբևէ կրկին վստահ կլինե՞մ։ Գոնե ինչ–որ բանում»:

## Հավաքածուի ճակատագիրը
Ուոլթեր Լորդի մահից հետո՝ 2002 թվականին, ձեռագրերի, բնօրինակ նամակների և «Տիտանիկի» հուշանվերների հսկայական հավաքածուն, որը նա հավաքել էր իր ողջ կյանքի ընթացքում և օգտագործել էր գիրքը գրելու համար, կտակվել է Լոնդոնի Գրինվիչի Ազգային ծովային թանգարանին։ Ֆիլմի պրոդյուսեր Ուիլյամ ՄաքՔուիթին նույնպես իր հավաքածուից ֆիլմին վերաբերող իրեր է նվիրաբերել թանգարանին: Հավաքածուի իրերը ցուցադրվում են թանգարանում և հասանելի են հետազոտողների համար:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1955 աշխատություններ
Կատեգորիա:1955 գրքեր
Կատեգորիա:1995 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պատմության գրքեր
Կատեգորիա:Տիտանիկ