Հայերը Սալոնիկում

[մինի|[Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Սալոնիկ)|Սուրբ Աստվածածին, եկեղեցի Սալոնիկ]]
**Հայերը Սալոնիկում**, հունահայ հասարակության մի մասը, որ երկրի հյուսիսում գտնվող Սալոնիկ քաղաքում բնակվել է հին ժամանակներից, նրանց թիվը ստվարացել է 9-10-րդ դարերում: Ուշ միջնադարում Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությունը հաճախ իր գերագահության ներքո էր ներկայացնում Կոստանդնուպոլսի և Երուսաղեմի հայոց պատրիարքությունները, աշխարհագրական սահմաններն ընդլայնելով Օսմանյան կայսրության տարածքով մեկ՝ ներառելով Հունաստանն ու Կիպրոսը։ Հետագայում՝ Բյուզանդական կայսրության թուլացմամբ, խաչակրաց արշավանքների պատճառով և Օսմանյան կայսրության ծավալապաշտական քաղաքականության հեևանքով, միջին դարերի սալոնիկահայ համայնքն անկում է ապրել: Նորօրյա համայնքը կազմավորվել է 19-րդ 50-ական թվականներից, երբ այստեղ բնակություն են հաստատել հայ առևտրականներ և արհեստավորներ:

## Պատմություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Սալոնիկի հայերի թիվը նվազել է հայրենադարձվելու, ինչպես նաև Կանադա, Արգենտինա և այլուր արտագաղթելու հետևանքով: 1958 թվականին Հունաստանում եղել է պառակտում, և հայ համայնքը կիսվել է երկու՝ Հունաստանի հայոց (որը ժամանակին ենթարկվում էր Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքությանը) և Հունաստանի (Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության ներքո) թեմերի։ Անթիլիասը դա բացատրում էր այն հանգամանքով, որ միջնադարում Կիլիկիո կաթողիկոսին էին պատկանում ոչ միայն Սալոնիկի թեմը, այլև Կոստանդնուպոլսի պատրիարքությունը։ 1959 թվականին Կիլիկիո կաթողիկոսության Ազգային ընդհանուր ժողովն արդեն գոհունակությամբ արձանագրում է ոչ միայն Հունաստանի, այլև Իրանի տարածքում գործող երեք (Ատրպատականի, Թեհրանի և Սպահանի) թեմերի միացումը Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությանը, ինչն արդեն պաշտոնապես ամրագրվում է 1965 թվականի փոփոխված կանոնագրության մեջ։ 

Մոտավոր հաշվարկներով՝ վերջին տասնամյակում Սալոնիկում հաստատվել է շուրջ 10 հազար հայաստանցի հայ, որոնց փոքր մասն է առնչվում համայնքի ազգային կյանքին և այցելում եկեղեցի: 21-րդ դարի սկզբին հայերի թիվը Սալոնիկում հասել է շուրջ 11500-ի: Զբաղվում են հիմնականում մանր առևտրով և արհեստներով:

## Հոգևոր-մշակութային կյանք
1884 թվականին համայնքն ունեցել է մատուռ, իսկ 1903 թվականին տեղի հայերի նվիրատվություններով ավարտվել է սուրբ Աստվածածին եկեղեցու կառուցումը: 1907 թվականին եկեղեցուն կից բացվել է առաջին հայկական դպրոցը (գործել է մինչև 1914 թվականը)։ Համայնքը նոր զարգացում է ապրել Բալկանյան պատերազմների արդյունքում (1912, 1913) Մակեդոնիայի՝ Հունաստանին միացման հետևանքով։ 1920-1940-ական թվականներին գործել են Ազգային, Դպրոցասեր տիկնանց միության աղջիկների, Կյուլլապի Կյուլպենկյան, Գրիգոր Աղաթոն և այլ վարժարանները: 1920-ական թվալանների սկզբին՝ առաջին համաշխարհային և հույն-թուրքական պատերազմների հետևանքով պոլսահայերի ներգաղթով պայմանավորված՝ Սալոնիկում է հաստատվել 10 հազար հայ, համայնքն ստվարացել է, ստեղծվել է թեմական խորհուրդ՝ իր մարմիններով: Գործել են ազգային կուսակցությունների տեղական կազմակերպությունները, հայրենակցական, բարեգործական, մշակութային, մարզական միություններ: Լույս են տեսել պարբերականներ: Հունահայ համայնքը ներգրավվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։

## Հասարակական կյանք
Գործում են սուրբ Աստվածածին հայ առաքելական եկեղեցին (հոգևոր հովիվն է Խորեն ծայրագույն վարդապետ Տողրամաճյանը), Մալաքյան-Գասպարյան ծաղկոց նախակրթարան կիրակնօրյա վարժարանը՝ Հայ գթության խաչի հովանավորությամբ (ունի 5 դասարան, 50 աշակերտ), Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության մասնաճյուղը, Հայ գթության խաչի «Անի» մասնաճյուղը, Համազգային Մշակութային Միությունը, Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միությունը, Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության երիտասարդական միության «Սողոմոն Թեհլերյան» և «Լևոն Շանթ» խմբերը, «Տեր Զաքարյան» հայկական սրահը: Եկեղեցուն կից Հայ տանը ամեն շաբաթ կազմակերպվում են համայնքային միջոցառումներ: Հրատարակվում է «Աշտանակ» կրոնադաստիարակչական հանդեսը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայեր ըստ քաղաքի
Կատեգորիա:Հունահայ հասարակություն