Ալեքսանդր Պյատիգորսկի

**Ալեքսանդր Մոիսեևիչ Պյատիգորսկի** (, ), խորհրդային և բրիտանացի փիլիսոփա, արևելագետ, հնդկագետ, բուդդիստ, գրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ Տարտու-մոսկովյան սեմիոտիկ դպրոցի հիմնադիրներից է, հաղորդակցության տեքստային մոդելի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մոսկվայում ինժեներ-պողպատագործ Մոիսեյ Գդալևիչ Պյատիգորսկու (1898-1998) ընտանիքում։  Մանկության տարիներին նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է պապի եղբայրը՝ առաջին գիլդիայի վաճառական Եֆրաիմ Լիպովիչ Պյատիգորսկին (հետագայում բռնադատվել է)։  Մայրը՝ Սառա Գրիգորիևնա Ցուբինան (1901-1988), եղել է անտառավաճառի ընտանիքից։ Հոր կողմից նախնիները Պոլտավայի նահանգի Կրեմենչուգից էին, մոր կողմից՝ Գոմելից և Բրոդից։  Հրեա է։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ տարհանվել է Նիժնի Տագիլ։  Սովորել է Մոսկվայի 110-րդ դպրոցում, սակայն այն ավարտել չի կարողացել, քանի որ այնտեղ շատ ուժեղ մաթեմատիկա է եղել։  Ատեստատը ստացել է 43-րդ դպրոցում։  1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը և մեկնել Ստալինգրադ, որտեղ ուղարկվել էր նրա հայրը։ Աշխատել է ավագ դպրոցում որպես պատմության ուսուցիչ։ 1956 թվականին սկսել է աշխատել Արևելագիտության ինստիտուտում, որտեղ 1957 թվականից նրա ղեկավար է դարձել Յու. Ն. Ռերիխը։  1960 թվականին լույս է տեսել Պյատիգորսկու առաջին գիրքը (համահեղինակությամբ)։  1962 թվականին Արևելագիտության ինստիտուտում պաշտպանել է «Միջնադարյան թամիլական գրականության պատմությունից» () թեզը՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: 1963 թվականին Յու. Մ. Լոտմանի հրավերով մասնակցել է Տարտուի համալսարանում անցկացված նշանագիտության ուսումնասիրություններին։

1960-ականների սկզբից մինչև 1973 թվականը զբաղվել է ակտիվ իրավապաշտպան գործունեությամբ, այդ թվում՝ դիմում է գրել ԽՍՀՄ Գլխավոր դատախազություն՝ ի պաշտպանություն այլախոհ Ալեքսանդր Գինցբուրգի, մասնակցել է հրապարակայնության հանրահավաքին, որը նվիրված էր ձերբակալված գրողներ Անդրեյ Սինյավսկու և Յուլիա Դանիելի աջակցությանը։ Սերգեյ Սերեբրյանին ասել է. «1960-ականներին և 1970-ականների սկզբին նա ամենավառ անհատականություններից մեկն էր ոչ միայն մեր հնդկագիտության մեջ, այլև, ընդհանուր առմամբ, մայրաքաղաքի ոչ կոնֆորմիստական մտավորականության մեջ: Ա. Մ. եղել է նաև տարաբնույթ անձանց այն շրջանակի կենտրոնական դեմքերից մեկը, որոնց այժմ հետահայաց (և հազիվ թե հաջողությամբ) հաճախ անվանում են «Մոսկվա-տարտուական (կամ տարտու-մոսկովյան) սեմիոտիկ դպրոց»։

1973 թվականին տեղափոխվել է ԳՖՀ։

Սահմանապահները սկսեցին ծաղրել նրան, ցուցադրաբար բացել ճամպրուկը։ Ինչ ուներ Սաշան, բացի մեկ կոստյումից, ևս մեկ զույգ տաբատից և որոշ ոչ ֆիրմային վարտիքներից։ Մաքսավորն այս ամենը խառնեց իր խղճուկ ճապրուկի մեջ։  Սաշան կանգնեց, լռեց: Եվ երբ այդ ամենն ավարտվեց, Սաշան այդ մաքսային սահմանապահին ասաց. «Դուք ինձ համար շատ ավելի հեշտացրեցիք հայրենիքիս հրաժեշտ տալը»։  Այդ արժանապատվությունը շատ գնահատելի էր։

1974 թվականից ապրել է Մեծ Բրիտանիայում։ Դարձել է Լոնդոնի համալսարանի պրոֆեսոր: Ստացել է Անդրեյ Բելիի մրցանակ (2000) «Կհիշես տարօրինակ մարդուն» () վեպի համար։  Թամիլերեն-ռուսերեն առաջին բառարանի ստեղծողն է (Ս. Գ. Ռուդինի հետ համահեղինակությամբ): Սանսկրիտի և տիբեթերենի գիտակ, հին հինդուական և բուդդայական սուրբ տեքստերի թարգմանիչ: Գրել է տասնյակ գործեր, այդ թվում՝ մի քանի վեպեր։ 

Դասախոսություններով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում: 2006 թվական փետրվարին այցելել է Մոսկվա, որտեղ կարդացել է դասախոսությունների շարք քաղաքական փիլիսոփայության վերաբերյալ, հանդես եկել հանրային դասախոսությամբ «Ժամանակակից մարդու դիցաբանությունը և գիտակցությունը» թեմայով և մի քանի հարցազրույցներ տվել տպագիր լրատվամիջոցներում ու հեռուստատեսությունում: Նա նաև ելույթ է ունեցել Մոսկվայում իր ընկերոջ՝ Գ. Պ. Շչեդրովիցկու հիշատակին նվիրված ընթերցումների ժամանակ։ 

Նկարահանվել է մահառաջայի դերում Օ. Դ. Իոսելիանիի «Թիթեռների որսը» ֆիլմում, դարձել Վ. Տիրոնսի «The Philosopher Escaped» («Փիլիսոփան փախավ», 2005) լատվիական վավերագրական ֆիլմի և Վ. Բալայանի «Քո Ազատության մաքուր օդը» (2004) ֆիլմի հերոսը: Մասնակցել է Գ. Ի. Գյուրջիևին նվիրված վավերագրական ֆիլմի նկարահանումներին՝ «Հիտլերը, Ստալինը և Գյուրջիևը» (РТР, 2007)։ 

2009 թվականի հոկտեմբերին մասնակցել է Օթար Իոսելիանիի «Շանտրապա» ֆիլմի նկարահանումներին։ 

Մահացել է սրտի կաթվածից 2009 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Լոնդոնի իր տանը։

## Հիմնական աշխատանքներ
* Пятигорский А. М., Рудин С. *Тамильско-русский словарь*. — М., 1960
* Пятигорский А. М. ''Материалы по истории индийской философии''. — М., 1962 на сайте Руниверс
* A. Piatigorsky, D. Zilberman *The Emergence of Semiotics in India* (1976)
* Пятигорский А. М., Мамардашвили М. К. ''Символ и сознание. Метафизические рассуждения о сознании, символике и языке''. — Иерусалим, 1982 (доп. и перераб. переиздание М.: Школа «Языки русской культуры», 1997)
* Пятигорский А. М., Мамардашвили М. К. Три беседы о метатеории сознания. // *Труды по знаковым системам*. — Тарту, 1971, т. V, с. 345—376
* A. Piatigorsky *Buddhist Studies: Ancient and Modern* (1983)
* A. Piatigorsky *The Buddhist philosophy of thought*. — Totowa, N. J., 1984
* A. Piatigorsky *Mythological Deliberations*. — , 1993
: *Русский перевод:* Пятигорский А. М. *Мифологические размышления: Лекции по феноменологии мифа*. — М., 1996
*  (в пер.)
* A. Piatigorsky *Who’s Afraid of Freemasons? The Phenomenon of Freemasonry*. — , 1997
* A. Piatigorsky *The Bhagavat Gita (Element Classic of World Spirituality Editions* (1997).
* Пятигорский А. М. Лекции по буддийской философии. // *Непрекращаемый разговор*. — СПб.: «Азбука-классика», 2004. — C. 38—102.
* Пятигорский А. М. *Избранные труды*. — М.: 2005
* 
* *Пятигорский А.* Что такое политическая философия. — М.: Европа, 2007. — 152 с. — ISBN 978-5-9739-0125-7. (рецензия И. В. Смирнова)
*  (в пер.)
* Беседа о буддизме // «Свободный философ Пятигорский». В 2 т. / Вступ. статьи К. Кобрина, О. Серебряной, М. Эндель; Науч. ред. А. Марков. — М.: Издательство Ивана Лимбаха, 2015. ISBN 978-5-89059-227-9
* Три письма Александра Пятигорского об истории // «Неприкосновенный запас». 2015. № 103.
* 

### Գեղարվեստական ստեղծագործություններ և էսսեներ
* Пятигорский А. М. *[http://www.shkp.ru/lib/archive/lect/11/1/copy_of_1 Философия одного переулка]* (, 1989; , 1994)
* Пятигорский А. М. *Вспомнишь странного человека* (М., 1999)
* Пятигорский А. М. *Рассказы и сны*. (М., 2001)
* Пятигорский А. М. *Древний человек в городе* (М., 2001)
* Пятигорский А. М. *Мышление и наблюдение* (Рига, 2002)
* Пятигорский А. М. *Непрекращаемый разговор* (М., 2004).
* Пятигорский А. М. *Свободный философ Пятигорский* (, 2015)

## Ֆիլմեր
* Ա. Պյատիգորսկին «Քո ազատության մաքուր օդը» ֆիլմում, (ռեժ.՝ Վալերի Բալայան) 2004 թվական, «Культура» հեռուստաալիք
* Ալեքսանդր Պյատիգորսկին Ա. Գորդոնի «00:30» ծրագրում, НТВ հեռուստաալիք
*  «Հիտլերը, Ստալինը և Գուրջիևը» (2007), «Россия» հեռուստաալիք
* «Փիլիսոփան փախավ» (ռեժ.՝ Ուլդինս Տիրոնս) (2005)
** «Փիլիսոփան փախավ» ֆիլմի նյութեր 
* https://web.archive.org/web/20091107053559/http://rutube.ru/tracks/1390139.html

## Տեսա- և աուդիոձայնագրություններ
* Лекция Александра Пятигорского «Философия на краю /Соло и Импровизации» в рамках конференции в Перми, посвящённой Мерабу Мамардашвили.
* Судьба историзма в XXI веке. Мой путь в философии 
* Тоталитаризм 
* Интервью БиБиСи в радиопередаче «В гостях у Севы Новгородцева»  аудиозапись эфира
* Лекции по «политической философии», Москва, 2007
*  После просмотра «У тебя есть только один враг — ты сам! который ты сейчас…», Рига, 28.04.2008
* Беседы с мудрецами. Александр Пятигорский, реж. Валерий Балаян
* Четыре лекции по философии буддизма, факультет психологии МГУ, октябрь 2006
* Четыре лекции по философии буддизма (видео), Государственный музей искусства народов Востока, октябрь 2006
* Лекции по философии буддизма, NewEconomicSchool, апрель 2007
* Мифология и сознание современного человека. Публичная лекция «Полит.ру», 21 февраля 2006 года.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Кораблин Д. А. Пятигорский: синопсис философского пути. — Спб.: Петербургское востоковедение, 2020. — 292 с. — ISBN 978-5-85803-543-5.

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Պյատիգորսկուն նվիրված կայք
* Александр Пятигорский в библиотеке Центра гуманитарных технологий.
* Интервью и статьи в СМИ // Фонд Александра Пятигорского
* *Привалова М.* Интервью Александра Пятигорского. — 12.10.2008.
* Мифология и сознание современного человека. Полная стенограмма лекции Александра Пятигорского, прочитанная в рамках проекта Публичные лекции «Полит.ру» 21 февраля 2006 года.
* *Будникова Ю. Ю.* Ученик Ю. Н. Рериха востоковед Александр Моисеевич Пятигорский
* *Митрохин Н.* Из двух бесед с Александром Моисеевичем Пятигорским
* *Орлова О., Волович М.* Александр Пятигорский: «Ценность философии в том, что она никому не нужна»
* *Кораблин Д. А.* Пятигорский: синопсис философского пути. — СПб.: Петербургское Востоковедение, 2020. — 292 с. ISBN 978-5-85803-543-5

Կատեգորիա:Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների ինստիտուտի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հնդկաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ