Սկիրմանովյան բարձունքներ (թանգարան)

**Սկիրմանովյան բարձունքներ թանգարան** կամ **Սերգեյ Դոկուչաևի Ռազմական պատմության թանգարան,** մասնավոր թանգարան Մոսկվայի մարզի Ռուզայի շրջանում Բրիկետ գյուղում, առաջին մասնավոր թանգարանը Ռուզայի շրջանում, որը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի թեմային, մասնավորապես Սկիրմանովյան բարձունքների համար մղված մարտերին:

Ցուցահանդեսը նվիրված է Տրոստնիկյան (*тростник*, եղեգն բառից) լճի ավազանի և Օզերնա գետի (Ռուզայի վտակ) պատմությանը։Թանգարանը շատ ներկայացուցչական բազմաթեմատիկ առարկաների հավաքածու է նվիրված իր հայրենի շրջանի պատմությանը, ավելի ճիշտ՝ Տրոստնիկյան լճի շրջակայքի  պատմությանը:Ցուցանմուշների մի կարևոր մասը նվիրված է 1941 թվականին Մոսկվայի ճակատամարտից հետո Սկիրմանովոյի բարձունքներում տեղի ունեցած մարտերին։ Ցուցահանդեսին ներկայացված են խորհրդային և գերմանացի հրամանատարների և ոչնչացված տեխնիկայի իսկական լուսանկարներ:

Թանգարանի սրահներում ցուցադրված են քարտեզներ, գծապատկերներ, լուսանկարներ, առաջին գծի թերթեր և թռուցիկներ, խորհրդային և գերմանական զենքեր և զինամթերք, որոնք հայտնաբերված են որոնողական խմբերի կողմից: Ցուցանմուշների թվում է չվնասված գերմանական մոտոցիկլետը: Պատերին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվի և ԱՄՆ Ազգային արխիվների լուսանկարների և փաստաթղթերի պատճեններն են: Ցուցանմուշների մեծ մասին թույլատրվում է դիպչել և պահել դրանք ձեր ձեռքերում:

## Պատմություն
Թանգարանը գտնվում է նախկին մանկապարտեզի շենքում: 2014 թվականին Սերգեյ Դոկուչաևը գնել է թանգարանի շենքը։ 2016 թվականի գարնանը բացվել է *Սկիրմանովյան բարձունքներ* թանգարանը։

Շենքի վերանորոգման փուլում թանգարանի ստեղծմանն ակտիվ մասնակցություն են ունեցել Ս.Դոկուչաևի շատ ընկերներ՝ համագյուղացիներ, որոնողներ և կազակներ Ռուզայա գյուղից։ Ֆինանսական մեծ օգնություն են ցուցաբերել Ա. Իվանովը, Օ. Միխայլովը, Է. Սավինով:

Թանգարանի տեխնիկական կազմակերպման աշխատանքների ամենադժվար հատվածը կատարել են Իլյա Դոկուչաևը, Վիկտոր Մարկևիչը և Կոնստանտին Խոլոդկովը։

Թանգարանի ցուցադրությունների ձևավորման գործում մեծ ներդրում են ունեցել Դենիս Վարեննիկովը, Վիկտոր Նոկելը, Վյաչեսլավ Սկվորցովը, Սերգեյ Սերգեևը, Անդրեյ Սավինովը, Միխայիլ Լարինը, Միխայիլ Կոզլովը։

1941 թվականի իրադարձություններին նվիրված ցուցահանդեսն իրականացվել է Վալերի Բուլանցևի աջակցությամբ։ Արխիվային փաստաթղթերի որոնման և մշակման վրա մեծ կարևոր աշխատանք են կատարել Ս. Պ. Նոսիկովը, Է. Ե. Շարիկինը, Ա. Օ. Բաղդասարյանը:

## Գործունեություն
Թանգարանը համատեղ գործունեություն է ծավալում Մոսկվայի մարզի Կորոլև քաղաքի «Հույս, Կրեմլացի» («Надежда, Кремлёвец») և թիվ 10 դպրոցի որոնողական ջոկատների անդամների հետ։

«Սկիրմանովյան բարձունքներ» թանգարանում գործում է ռազմական պատմության ակումբ Ս. Վ.Դոկուչաևի ղեկավարությամբ։

Թանգարանն իրականացնում է գիտահետազոտական ծավալուն աշխատանք։

Թանգարան բոլոր այցելությունները, ինչպես նաև այնտեղ անցկացվող միջոցառումները (գիտաժողովներ, դասախոսություններ, էքսկուրսիաներ, ստեղծագործական երեկոներ եւ այլն) անվճար են։

Թանգարանում անցկացվում են տարբեր հանրային հանդիպումներ, երեկոներ, համերգներ և կոնֆերանսներ: Թանգարանը ներառված է զբոսաշրջային տարբեր երթուղիներում՝ որպես այցելության առաջարկվող վայր:

Էնտուզիաստ և կոլեկցիոներ Ս. Վ.Դոկուչաևի նախաձեռնության շնորհիվ թանգարանի ցուցանմուշները մշտապես բարելավվում և լրացվում են, ստեղծվում են նոր ծրագրեր ու նախագծեր։ Ավելի ու ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում ընթացիկ և ապագա աշխատանքի գիտական բաղադրիչին: Նյութերը համակարգված են, կատալոգավորվում և նկարագրվում են, իսկ արխիվային փաստաթղթերի հիման վրա պատրաստվում են ինտերակտիվ գրատախտակի համար ցուցադրական ծրագրեր:

## Ցուցադրություն
Թանգարանային ցուցանմուշները թույլ են տալիս հետևել այս տարածաշրջանի պատմությանը նախապատմական ժամանակներից մինչև մեր օրերը: Թանգարանն ունի տասնմեկ սրահ, որտեղ ցուցադրվում են տարբեր դարաշրջանների և թեմատիկ նյութերին նվիրված իրեր։ Թանգարանի սրահներում պահվում են հետևյալ ցուցանմուշները.

* Ուշ նեոլիթ մ.թ.ա 5-4-րդ դարեր
* Վաղ միջնադար
* Մոսկվայի մեծ իշխանության ձևավորումը և, մասնավորապես, 1368 թվականի նոյեմբերի 21-ին  Տրոսնա գետի վրա տեղի ունեցած ճակատամարտը Դմիտրի Մինին և Ակինֆ Շուբա նահանգապետերի հրամանատարությամբ Մոսկվայի պահակախմբի գնդի և Լիտվայի մեծ իշխան Օլգերդի լիտվական, սմոլենսկյան և տվերյան իշխանությունների գնդերի միացյալ բանակի միջև:
* 1812 թվականի Հայրենական պատերազմ
* Ռուս-ճապոնական պատերազմը և դրա մասնակից գեներալ Ն. Վ. Ռուզսկին,
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ
* 1917 թվականի հեղափոխություն
* Գյուղացիական կյանքը 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբ
* Կոլեկտիվացում
* Հայրենական մեծ պատերազմ
* Խորհրդային ժամանակաշրջանի առաջին հետպատերազմյան տարիները
* Ցուցահանդես Բրիկետ գյուղի և նրա շրջակայքի կյանքի մասին առաջին հետպատերազմյան տարիներից մինչև մեր օրերը։

Ժամանակագրական առումով թանգարանը բացվում է հնագույն արտեֆակտների ցուցադրությամբ, որոնք պարունակում են նյութեր, որոնք հավաքվել են Տրոստնա լճի ավազանում և Օզերնա գետում (Ռուզա գետի ձախ վտակ): Նրանք պատմում են մ.թ.ա 5-րդ հազարամյակից սկսած այս տարածքում ապրած մարդկանց մասին։

Թանգարանի առանձին ցուցադրությունը նվիրված է պատմական հայտնի «մատենագրության» միջնադարյան շրջանին։ Տրոստնան առաջին անգամ հիշատակվել է Իվան Կալիտայի *հոգևոր կտակի* (մոտ 1339 թվական) մեջ մեկ այլ բնակավայրի հետ միասին՝ «Սկիրմինովո», այժմ ՝ Սկիրմանովո, որտեղից էլ իր անունը ստացել է Ռուզյան ուեզդի Սկիրմանովյան բնակավայրը։ Սա Մոսկվայի հողերի արևմտյան այս բնակավայրերի մասին առաջին հիշատակումն է գրավոր աղբյուրներում։ Նաև 1328 թվականին այստեղ առաջին անգամ հիշատակվել են Ռուզա և Զվենիգորոդ քաղաքները։

Բացի հնագույն առարկաներից, թանգարանային արխիվները խնամքով հավաքել են 16-17-րդ դարերի արխիվային փաստաթղթերի պատճեններ, որոնք բնութագրում են վերը նշված ջրամբարների ավազանում գտնվող բնակավայրերի պատմության տարբեր կողմերը և պատմում ձկնորսության, փայտեղենի լաստառաքման, ջրաղացների և մահուդալմիչ մեքենաների համար նախատեսված ամբարտակների մասին։

Թանգարանային հավաքածուն պարունակում է արխիվային փաստաթղթերի մեծ թվով պատճեներ, որոնք պատմում են ամբարտակի կառուցման, ամբարտակի կառուցման մեջ օգտագործված նյութերի, կառուցվածքի և շահագործման առանձնահատկությունների մասին (ջրահեռացման գրաֆիկներ և այլն): Հետաքրքիր են խոտհարքների հեղեղման շուրջ գյուղացիների և ամբարտակաշինարարների միջև, գետի վրա պատնեշների տերերի և փայտյա հենարանների միջև և այլն իրավական պայքարի նյութերը:

Թանգարանի ոչ մեծ հատված նվիրված է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմին։ Սակայն այն դեռ ձևավորման փուլում է. տեղեկություններ են հավաքվում տեղաբնակների մասին, ովքեր մասնակցել են Նապոլեոնի արմադայի ներխուժման դեմ պայքարին, ֆրանսիական բանակից բնակչությանը հասցված վնասների մասին և այլն։

Բավականին փոքր դահլիճում ցուցադրություն է՝ նվիրված 20-րդ դարասկզբի ժամանակաշրջանին։ Այն պատմում է ռուս-ճապոնական և առաջին համաշխարհային պատերազմների իրադարձությունների, հեղափոխության մասին, պատմում է Նիկոլայ II-ի գահից հրաժարվելու մասին և այլն: Ցուցահանդեսը ներառում է այն ժամանակվա վավերական թերթեր և ամսագրեր, արխիվային փաստաթղթերի պատճեններ, զենքեր, հակառակորդ կողմերի զինվորների անձնական իրեր: Դրա ստեղծողները նպատակ ունեն պատմել տեղի բնակիչների մասին, ովքեր մասնակցել են խնդրո առարկա իրադարձություններին։

Օրինակ՝ ցուցահանդեսում մեծ տեղ է հատկացված հնագույն շոտլանդական Լերմոնտովների ընտանիքից ծագած հնագույն Ռուզսկիների ընտանիքի ներկայացուցիչ գեներալ Ն. Վ. Ռուզսկու անձին։

Առանձին ցուցահանդեսը նվիրված է խորհրդային իշխանության ձևավորման առաջին տարիներին։ Թանգարանը պարունակում է այս ժամանակի մասին բազմաթիվ նյութեր՝ իրադարձությունների մասնակիցների վկայություններ (ձեռագիր տեքստեր, լուսանկարներ), առաջին կոմսոմոլ կազմակերպությունների ստեղծման հիշողություններ, պիոներական ջոկատներ և կոլեկտիվացում։ Բավականին բնորոշ են այստեղ հավաքված կենցաղային իրերը, գործիքները և այլն։
մինի|Հուշահամալիր Սկիրմանովոյում՝ նվիրված Սկիրմանովոյի բարձունքների մարտերին
Թանգարանի գլխավոր սրահները երեք սրահներ են՝ նվիրված Մոսկվայի ճակատամարտին, ավելի ճիշտ՝ 1941 թվականի աշնանը և ձմռանը քաղաքի հերոսական պաշտպանության ամենահետաքրքիր դրվագներից մեկին՝ Սկիրմանովյան բարձունքների մարտերին: Այստեղ, ըստ էության, ստեղծվել է մի տեսակ «մեկ ճակատամարտի թանգարան»։

Ցուցահանդեսը ներառում է արխիվային փաստաթղթեր, տեղի բնակիչների հիշողություններ, լուսանկարներ, քարտեզներ և գծապատկերներ, Կարմիր բանակի զինվորների և 1812 թվականի Հայրենական պատերազմում պարտիզանական շարժման մասնակիցների անձնական իրերն ու զենքերը: Բացի կենցաղային նյութերից, կան նաև հարուստ արխիվային փաստաթղթեր գերմանական ՍՍ-ի 10-րդ տանկային դիվիզիայից, ՍՍ-ի «Ռայխ» 2-րդ տանկային դիվիզիայից, քարտեզներ և գծապատկերներ, ինչպես նաև լուսանկարներ Սկիրմանովյան բարձունքներում կռված գերմանացի զինվորների մասնավոր արխիվներից, որոնք պահվում են նրանց ժառանգների մոտ:

Ցուցահանդեսը կազմակերպված է այնպես, որ այցելուն կարող է յուրօրինակ ժամանակային, աշխարհագրական և նույնիսկ «անձնապես կապված» ճշգրտությամբ մանրամասն հետևել ռազմական բախման ընթացքին։ Թանգարանի դիզայներներն իրենց ուշադրությունը կենտրոնացրել են Մոսկվայի պաշտպանների, խորհրդային զինվորի գործողությունների, նրա տոկունության վրա, որոնք նկատել են նույնիսկ գերմանացիները։ Լուսանկարներով ստենդները նվիրված են «սիբիրյան վագրերին» (գերմանական զեկույցներից)՝ Խորհրդային 16-րդ բանակի ստորաբաժանումների հրամանատարներին և շարքային զինվորներին՝ Ժողովրդական միլիցիայի 18-րդ հրաձգային դիվիզիային, 78-րդ հրաձգային դիվիզիային, 28-րդ տանկային բրիգադին, 27-րդ բրիգադային դիվիզիային, 27-րդ տանկային դիվիզիային, 50-րդ հեծելազորային դիվիզիային Դովատորի կորպուսից, 31-րդ առանձին պահակային ականանետային դիվիզիային և Կատուկովի 4-րդ տանկային բրիգադին (որը 1941 թվականի նոյեմբերի 11-ին դարձել է Գվարդիական բրիգադ)։ Հենց նրանց շնորհիվ է, որ 1941 թվականի նոյեմբերի 12-ից 14-ը գերմանացիները դուրս են մղվել Սկիրմանովյան բարձունքներից։

Սրահները պարունակում են խորհրդային և գերմանական զենքեր, համազգեստներ, քարտեզներ, դիագրամներ և շատ ավելին, որոնք վերականգնվել են Սերգեյ Դոկուչաևի կողմից: Հավաքածուն ներառում է նույնիսկ ավարառված մոտոցիկլետ:

Թանգարանի մի առանձին սրահ նվիրված է 20-րդ դարի Ռուզայի շրջանի բնակիչների կյանքին։ Այսպես, այն պարունակում է անցյալ դարասկզբի գյուղացիական խրճիթի ինտերիեր և հյուրասենյակ՝ տորֆի բրիկետային արդյունաբերության բանվորական ավանի հիմնադրման ժամանակաշրջանից։ Սենյակի ինտերիերը լցված է 1940-ականների և 1950-ականների իսկական իրերով: Այստեղ կա նաև մի հետաքրքիր անկյուն, որը կոչվում է «Գյուղական կրպակ», որը հարդդարված է գյուղական վաճառականի կրպակի իրերով, որտեղ, ի դեպ, ցուցադրված են 20-րդ դարի սկզբից մինչև կեսերին բնորոշ իրեր։ Թանգարանի միակ ձևավորվող ցուցահանդեսն առայժմ խոստումնալից է, որը նվիրված է Ռուզայի շրջանում ծնված ինտերնացիոնալիստ զինվորներին:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2016 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ