Զաալֆելդի հեքիաթային քարայրներ

«**Ֆիինգրոթեն**», **Զաալֆելդի հեքիաթային քարայրներ** կամ **Զաալֆելդի հեքիաթային քարանձավ** (**),  Գերմանիայի Թյուրինգիա երկրամասի Զաալֆելդ քաղաքի մոտակայքում գտնվող նախկին հանքավայրի քարանձավներ կամ քարայրներ: Այն հանրության համար բացվել է 1914 թվականին:

Ֆիինգրոթեն քարայրները վաղուց հայտնի են իրենց անթիվ գունագեղ հանքային կազմավորումներով (սպելեոթեմներ), որոնք տարիների ընթացքում ձևավորվել են համեմատաբար փափուկ ապարների միջով կաթող ջրի արդյունքում: Ֆիինգրոթենը համարվում է Գերմանիայի զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից մեկը։ 

1993 թվականից ի վեր Գինեսի ռեկորդների գիրքը *Ֆիինգրոթենն* անվանել է «աշխարհի ամենագունագեղ ցուցադրական քարայրային քարանձավ»:

## Տարածք
Քարայրները բաղկացած են երեք այրերից, որոնք միացված են սրահներով: 

# Առաջին այրում ներկայացված է հանքի պատմության մասին տեղեկատվություն, որ 16-19-րդ դարերում եղել է ալյումինե թերթաքարի հանք, որը փակվել է 1850 թվականին, բայց բացվել է որես տեսարժանություն 1914 թվականին: Պատմական նախապատմությունը ներառում է տեղեկատվություն շրջակա միջավայրի ճառագայթային հատկություններով բուժումներ իրականացնելու մասին, որոնք կատարվել են այդտեղ, մինչև հայտնի է դարձել, որ ճառագայթումը վտանգավոր է:
# Երկրորդ այրում է գտնվում հանքային ջրի աղբյուրը, որը դարերի ընթացքում ձևավորել է գունագեղ ստալագմիտներ, ստալակտիտներ և այլ ձևեր: 
# Երրորդ քարայրում հայտնի «Հեքիաթային թագավորությունն» (*, «*Հեքիաթային տաճար») է, որը ներկայացնում է խայտաբղետ նստվածքների խումբ, որը, լուսավորված է թատերական լույսերով և արտացոլվելով ստորգետնյա լճակի կատարյալ անշարժ ջրի վրա, մանրանկարչական ամրոցների, տաճարի և այլ շինությունների տպավորություն է ստեղծում:

## Պատմություն
Ակտիվ հանքարդյունաբերությունը սկսվել է մոտ 1530 թվականին՝ Գարնսդորֆից վերև գտնվող Արնսգերոյթի հովտում, և, հետևաբար, նաև այսօրվա Հեքիաթային քարանձավների տարածքում: Սկզբնական որոնումները բարձրորակ հանքաքարի համար էին, բայց գտնվել է միայն երկաթի շիբի (պաղլեղի) թերթաքար, որն այդ ժամանակ անօգուտ էր: Համակարգված հանքարդյունաբերությունը սկսվել է մոտ 1544 թվականին: Մոխրագույն-սև ապարների ալկալահանման միջոցով ստացվել է ալյումինի պաղլեղ կաշվի դաբաղման համար, ի թիվս այլ բաների, իսկ ավելի ուշ՝ կանաչ և, շատ փոքր չափով, կապույտ վիտրիոլ: Համարվում է, որ ալյումինի և վիտրիոլի արտադրության համար առաջին մշակման գործարանը գոյություն է ունեցել 1599 թվականին:

Միայն 1757 թվականին հանքարդյունաբերական գործունեությունը հաջողությամբ շարունակվեց տասնամյակներ շարունակ։ Մինչև 1760 թվականը Յոհան Էրենրայխ Երեմիասը և Յոհան Յակոբ Նոլդեն շարունակել են հանքարդյունաբերությունը։ Հանքավայրը, որն այժմ կոչվում է «Երեմիա Գլյուկ» (Երեմիայի հաջողությունը), անցել է Լայպցիգի առևտրականների և բանկիրների Ֆրեգե ընտանիքի տիրապետությանը, ովքեր շարունակել են շահագործել հանքավայրը, որից շահույթ ստացվել է միայն առաջին տասնամյակում. չնայած պաղլեղի և վիտրիոլի (արջասպի) արտադրության այլընտրանքների բացակայությանը` այն շահութաբեր չէր։ 

1764 թվականին շահագործման է հանձնվել արջասպի գործարանը, որը նույն տեղում է եղել մինչև 1927 թվականը նոր աղբյուրի կառուցումը։ Պատմականորեն, պաղլեղն օգտագործվել է մի շարք դեղամիջոցներում, որպես սննդային պահպանիչ, ջուրը մաքրելու և գործվածքը վերջնական տեսքի բերելու համար: Սակայն 19-րդ դարում մշակվել են ավելի արդյունավետ քիմիական միացություններ, և պաղլեղը դադարել է լինել շահութաբեր հանքարդյունաբերական արտադրանք: 

Արդյունաբերականացման սկիզբը և զգալիորեն ավելի բարձր մաքրության մակարդակ ունեցող քիմիական արտադրանքի մշակման հետևանքով հանքարդյունաբերությունը կանգնեցվել է 1850 թվականին։ Վալդեմար ֆոն Ֆրեգեն հանքավայրը, ներառյալ դրա հանքարդյունաբերական իրավունքները, բաց շուկա է հանել 1860 թվականին։

1867 թվականին Զաալֆելդի ձեռնարկատեր Ավգուստ Վոլֆարտը Լանգե Ստոլլենի հանքի ջուրը՝ այն ժամանակ երկրորդ հարկ տանող մուտքը, փակել է, ամբարտակել՝ այնտեղ եղած երկաթե օխրան արդյունահանելու և գունանյութեր արտադրելու նպատակով։ Օխրան անբավարար խտություն ուներ և չափազանց շատ խանգարող խառնուրդներ, որով զիջում էր քիմիական ներկերին։ Օխրայի արդյունահանումը վերջնականապես դադարեցվել է 1909 թվականին։ 

Այսպիսով, 20-րդ դարում Ֆիինգրոթենը մեծ մասամբ մոռացված էր: Սակայն 1910 թվականին հին հանքը վերագտնվել է, և հետազոտողներն ուշադրություն են դարձրել քարայրների հիանալի հանքավայրերին, որոնք կուտակվել էին երկրաբանորեն կարճ՝ երեք դարերի ընթացքում:

Օտտո Վոլֆարտը հանքը նվեր է ստացել իր հորեղբայր Ավգուստ Վոլֆարտից և որոշել է հանքի ջուրն օգտագործել որպես սպա: Առողջարանային կենտրոն հիմնելու գաղափարը ֆինանսապես անիրագործելի էր, ուստի 1912 թվականին Վոլֆարտը ստիպված էր հանքը վաճառել բեռլինցի բանկիր Ադոլֆ Մյուցելբուրգին (1870–1931)։ 

Ապարների արդյունահանումից ժամանակի ընթացքում առաջացած ստորգետնյա խոռոչներում ձևավորվել են ստալակտիտների և ստալագմիտների հետաքրքրաշարժ աշխարհ։ Մյուցելբուրգը գնահատել է հանքի հնարվավորությունները և այն վերածել ցուցադրական հանքի։

## Զբոսաշրջային վայր
մինի|Զաալֆելդ-Գարնսդորֆ, Հեքիաթային քարանձավների ընդունարան, նախկին հանքային ջրերի տուն

1913 թվականի դեկտեմբերի 22-ին հայտնաբերվել է երրորդ քարայրը, որը պարունակում էր «Հեքիաթային գմբեթը» և ներսում գտնվող հայտնի ստալակտիտը։ Սա վերջնական խթան է հանդիսացել Հեքիաթային քարանձավները հանրությանը որպես ցուցադրական հանք բացելու համար։ Այն ժամանակ ազգային ճանաչում ունեցող երկրաբան Հանս Հես ֆոն Վիխդորֆը հորինել է Հեքիաթային քարանձավներ, Հեքիաթային գմբեթ և Գրաալի ամրոց անունները։

1913 թվականին հայտնաբերվել է «Փերիների թագավորություն» հիշեցնող երրորդ քարայրը: Անհայտ հայտնագործողներից մեկը 1913 թվականի դեկտեմբերին նկարագրել է հեքիաթային տաճարի տեսարանը, որը Փերիների քարանձավի այրերից ամենագեղեցիկն է:

 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումից կարճ ժամանակ առաջ՝ 1914 թվականի մայիսի 31-ին, քարայրը բացվել է հանրային  էքսկուրսիաների համար: Այդ ժամանակ բացվել է «Գրոտենշենկե» սրճարանով տաղավարը, որը շարունակվել է օգտագործվել հաջորդ տասնամյակներում, այդ թվում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, որը *Ֆեենգրոթենը* դասակարգել է որպես ԳԴՀ-ի պաշտոնական զբոսաշրջային տեսարժան վայր (*, «զեհենսֆրուդիշքայթ»*), որը բաց է եղել օտարերկրյա զբոսաշրջիկների համար։ Գերմանիայի միավորումից հետո տաղավարն հիմնովին վերանորոգվել է 1998 թվականից սկսած, և ավելացվել են նոր հարմարություններ։

1914-2007 թվականներին քարայրներ են այցելել ավելի քան 20 միլիոն մարդ, որոնք տարեկան միջինում 160,000 այցելու են ներգրավում։

### Գրոտոնեումի ինտերակտիվ թանգարան
Քարայրներից մեկում գործում է «Grottoneum» ինտերակտիվ թանգարանը: Այն հիմնադրվել է 2011 թվականին։ Թանգարանում ինտերակտիվ միջոներով հնարավոր է ուսումնասիրել հանքարդյունաբերության, ստալակտիտների և հանքանյութերի թեմաները, բացահայտել Հեքիաթային քարանձավների գաղտնիքները և դառնալ հետազոտող: Օրինակ, իմանալ, թե ինչպես է լույսը առաջացել հանքում, դիտեք մոլեկուլների պարը և տեսնել, թե ինչպես են աճում ստալակտիտները: Քարանձավի կինոթատրոնում ցուցադրվող ֆիլմը պատմում է Փերիական քարանձավների ծագման հետաքրքրաշարժ պատմությունը: Ոլորապտույտ արահետները տանում են հեքիաթների և բնության ոգիների աշխարհ՝ էլֆերի, փերիների և տրոլների կախարդական աշխարհներ: 

### Բուժիչ քարայր
Հանքային ջրերի սրահը կառուցվել է 1927 թվականին՝ որպես հանքային ջրերի հետազոտական ​​ինստիտուտի գլխավոր գրասենյակ, որը հիմնադրվել էր երեք տարի առաջ՝ Զաալֆելդի Հեքիաթային քարանձավների բուժիչ աղբյուրները ուսումնասիրելու նպատակով: Աղբյուրի տան սենյակներում հիմնականում տեղակայված էին հետազոտական ​​լաբորատորիաներ: Նկուղում գտնվում էր փերիական քարանձավներից արդյունահանվող բուժիչ և հանքային ջրերի շշալցման գործարանը: Կար նաև խնջույքի սրահ, որը հետագայում վերածվել է ներկայիս «Gasthaus Feengrotten»-ի (Փերիական քարանձավների հյուրանոց):

Այժմ Քարանձավի մի մասն օգտագործվում է որպես բուժիչ սրահ: Բուժիչ ազդեցությունը հիմնված է ստորգետնյա կլիմայի վրա: Հանքավայրի օդը բացառիկ մաքուր է և լիովին զերծ է փոշուց, մանրէներից, ալերգեններից և օզոնից: Խոնավությունը կազմում է մոտավորապես 98%, իսկ տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը՝ 10°C: Բացի այդ, բնական ռադիոակտիվության առկայությունն իոնացնում է քարայրի օդը՝ այդպիսով ստեղծելով մշտական ​​ինքնամաքրման ազդեցություն, հանգեցնում է խորը թուլացման, որը դրական ազդեցություն ունի ամբողջ օրգանիզմի վրա:

Հեքիաթային քարանձավներն օգտագործվում են որպես բուժիչ քարայր սպելեոթերապիայի համար, որը կողմնակի ազդեցություններից զերծ այլընտրանք կամ լրացում է ավանդական բժշկությանը՝ ասթմայի և բրոնխիտի, ինչպես նաև մաշկային հիվանդությունների և ալերգիաների համար։ Զաալֆելդի Հեքիաթային քարանձավները Գերմանիայի բուժիչ պատկերասրահների ասոցիացիայի անդամ են։

### «Հեքիաթային աշխարհ» արկածային անտառ
մինի|Այցելուների թիվը 1914–2010 թվականներին

2007 թվականին ցուցադրական հանքի վերևում բացվել է «Հեքիաթային աշխարհ» արկածային անտառը։ «Հեքիաթային աշխարհը» նախատեսված է անտառում «այլ աշխարհ» ներկայացնելու համար, որտեղ փերիների աշխարհը ներկայացված է նպատակային լանդշաֆտային դիզայնի, ինչպես նաև փայտե քանդակների և ձայնային ինստալյացիաների միջոցով։ Հեքիաթային դարպասով անցնելուց հետո այցելուները լաբիրինթոսում  բացահայտելով առանձին շրջանաձև արահետներ, փերիների աշխարհ. 

* Հեքիաթային բույսերի այգի (Հեքիաթային այգի)
* Լուսավոր էլֆերի պուրակ (Լուսավոր այգի)
* Անտառային հոգիների թագավորություն (Մութ այգի):
1914 թվականից ի վեր հանք է այցելել ավելի քան 18 միլիոն մարդ (2016 թվականի դրությամբ), այդ թվում՝ բազմաթիվ հայտնի դեմքեր: Այն ժամանակվա Ռայխի նախագահ ռայխսկանցլեր Ֆրիդրիխ Էբերտը 1919 թվականի օգոստոսի 18-ին այցելել է Հեքիաթային քարանձավներ: 

Զաալֆելդի Հեքիաթային քարանձավներ ամեն տարի այցելում է մոտ 160,000 զբոսաշրջիկ, ինչը դրանք դարձնում է Գերմանիայի երկրորդ ամենաշատ այցելվող ցուցադրական քարանձավը՝ Ատտա քարանձավից հետո:

## Հետաքրքրաշարժ փաստեր
Հեքիաթային քարանձավները նախկին «Ջերեմիաս Գլյուկ» ալյումինե թերթաքարի հանքավայրն է, որը 1993 թվականից ի վեր գրանցված է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես «աշխարհի ամենագունագեղ ցուցադրական քարայրներ»։ Այս անվանումը բխում է հանքի եզակի երկրաբանական ծագումից։ Երկաթով և հանքանյութերով հարուստ միջավայրի շնորհիվ կարելի է գտնել գույների լայն տեսականի. հատկապես ուշագրավ են շագանակագույնի բազմաթիվ երանգները։

Ցուցադրական հանքը բաղկացած է երեք մակարդակից:

[մինի|«[Տանհոյզեր» ներկայացման բեմի ձևավորումը` Զաալֆելդի Հեքիաթային քարանձավի ոճով, Բայրոյթի փառատոնում, 1930 թվական]]

# Զաալֆելդի Հեքիաթային քարանձավի առաջին մակարդակում տեղեկատվություն է տրամադրվում հանքի ծագման և աշխատանքի, անկյունաչափի միջոցով չափագրողի կողմից կատարված չափումների և հանքագործների կյանքի մասին: Այս մակարդակում է գտնվում նաև «Հեքիաթային քարանձավների» , որը բացվել է 1937 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ որպես Գերմանիայի առաջին բուժիչ քարանձավներից մեկը:
# Քարայրի երկրորդ մակարդակը գտնվում է 26 մետր խորության վրա։ Մոտավորապես 1910 թվականին գիտնականները փնտրել են լեռան ստորոտից բխող ջրի աղբյուրը, որը, ըստ որոշ տեղեկությունների, ունի բուժիչ հատկություններ։ Այս քարանձավները կոչվել են «Գարնանային քարանձավներ»՝ իրենց գտնվելու վայրի պատճառով։ Բարձր հանքայնացված բուժիչ ջուրը վաճառվել է մինչև 1960-ականների կեսերը։ Բուժիչ աղբյուրները այդ ժամանակվանից ի վեր ցամաքել են, սակայն ավելի քիչ քանակությամբ հանքայնային ջուր, որը հայտնի է որպես «Գրավի աղբյուր», դեռևս հանվում է խորը ջրհորից։
# Երրորդ մակարդակում գտնվող «Հեքիաթային տաճարը» Հեքիաթային քարանձավների ամենահին և ամենագեղեցիկ քարանձավն է: Այստեղ գտնվող ստալակտիտներն ու ստալագմիտները մոտավորապես 250-300 տարեկան են: Հատուկ առանձնահատկություն է ֆոնին գտնվող «Գրավի ամրոցը», որը կազմված է մասամբ միաձուլված ստալակտիտների և ստալագմիտների հավաքածուից: Այս տեսարանը ոգեշնչել է կոմպոզիտոր Ռիխարդ Վագների որդուն՝ Զիգֆրիդ Վագներին, ստեղծել բեմական ձևավորում Բայրոյթի փառատոնի «Տանհոյզեր» օպերայի համար 1920-ական թվականներին:

Ելքից առաջ կա ծառի «արմատային ստալակտիտ»։ Այն պատկանում է կրկնակի բուն ունեցող կաղնու, որն ավելի քան 200 տարեկան է, և որի արմատային համակարգը 10 մետր խորությամբ խրվել է լեռան մեջ։ Ծառն ինքնին կարելի է տեսնել շատրվանային տաճարից ընդամենը մի քանի քայլ հեռավորության վրա, որտեղ էլ ավարտվում է շրջագայությունը։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Saalfelder Feengrotte 2013.jpg
Պատկեր:Märchendom Saalfelder Feengrotten.jpg
Պատկեր:Saalfelder Feengrotte (7).JPG
Պատկեր:Feengrotten Saalfeld (10561298993).jpg
Պատկեր:Feengrotten 1.JPG
Պատկեր:Saalfelder Feengrotte (5).JPG
Պատկեր:Langer Stollen in den Saalfelder Feengrotten 2013.jpg


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* ''Saalfelder Feengrotten''.  Thueringen.info կայքում
* ''Saalfelder Feengrotten''.  Thueringen-entdecken.de կայքում

Կատեգորիա:Գերմանիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քարանձավներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Քարայրեր այբբենական կարգով