Կարին (ավանդական երգի-պարի համույթ)

մինի|955x955փքս
**Կարին** **ավանդական երգի-պարի խումբը** հիմնադրվել է 2001 թվականին՝ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ Գագիկ Գինոսյանի կողմից։ **Կարինը** հայկական ավանդական երգի, պարի և ծիսակարգերի ուսումնասիրությամբ, պահպանմամբ և հանրահռչակմամբ զբաղվող մշակութային և գիտահետազոտական կառույց է,որը  համատեղում է բեմական, գիտահետազոտական և կրթական գործունեությունը՝ նպատակ ունենալով վերականգնել և փոխանցել հայկական ավանդական մշակույթը՝ իր բնօրինակ ձևով և գործառույթով։

## Պատմություն
alt=|մինի|Հայ անվանի պարագետ, «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի հիմնադիր, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ՝ Գագիկ Գինոսյան
«Կարին» -ը հիմնադրվեց այն գաղափարով, որ հայկական պարն ու երգը պետք է ներկայացվեն ոչ միայն բեմերից և բեմականացված տարբերակով, այլ իրենց բնական՝ ծիսական, համայնքային և կենցաղայի միջավայրին հնարավորինս մոտ ձևով՝ հանրության լայն շերտերին հասու դարձնելով ավանդական մշակույթի հետ անիմջական շփումը։

Խմբի գործունեության սկզբնական փուլից առաջնային է եղել ազգագրական աղբյուրների ուսումնասիրությունը, դաշտային աշխատանքը, բանասացների փորձի հավաքագրումը, մշակումն ու փոխանցումը։

«Կարին»-ի առաքելությունը ազգային մշակույթն այսօրվան համահունչ՝ հայ մարդու կենցաղ վերադարձնել է և կառուցել հասարակություն, որտեղ յուրաքանչյուր հայ իր մշակույթի կրողը կլինի:

«Կարին» ավանդական երգի-պարի համույթն արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի և դափնեգրերի՝ մասնակցելով մի շարք մրցույթների, փառատոնների և հեռուստանախագծերի։ Այս ամենին զուգահեռ համերգներ է ունեցել ինչպես ՀՀ տարածքում, այնպես էլ սփյուռքում՝ իրականացնելով բանահավաքչական աշխատանքներ։ 

«Կարին»-ի երգերի և պարերի ներկայացմամբ նկարահանվել է «Ուխտագնացություն երգով» երաժշտական ֆիլմը և «Սասնա ծռեր» տեսապատումը, որի ռեժիսորը Արտակ Ավդալյանն է։

Հանրային հեռուստաընկերության «Ուս Ուսի» խորագիրը կրող պարուսուցման տեսաշարքում խումբն ունի առանցքային դեր :

2005 թվականից ի վեր «Մեր քաղաքը մեր տունն է» հիմնադրամի և Նարեկացի արվեստի միության հետ համատեղ «Կարին» ավանդական երգի-պարի խումբը իրականացնում է «Մեր պարերը և մենք» ամենամսյա պարուսուցման ծրագիրը, որին 2009 թվականից  միացավ նաև Գաֆեսճյան հիմնադրամն ու ամռան ամիսներին պարուսուցումներն անց են կացվում Գաֆեսճյան քանդակների պուրակում (Կասկադ)։

2008 թվականին խումբն արժանացել էՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգրին՝ հայ ավանդական մշակույթի պահպանման համար։

Իր համերգներից մեծ մասի ընթացքում «Կարին»-ը ներկայացնում է իր շարունակական բանահավաքչական աշխատանքների շնորհիվ վերացումից փրկված պարեր և երգեր, որոնք երբևէ ներկայացված չեն եղել այլ խմբերի համերգացանկում։

«Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի ներկայիս գեղարվեստական ղեկավարը Անի Գինոսյանն է, պարուսույց՝ Աբել Մաթևոսյան, խմբավար՝  Ժաննա Դավթյան։
ձախից|մինի|546x546փքս|Երգուսույց՝ Ժաննա Դավթյան, Պարուսույց՝ Աբել Մաթևոսյան, Գեղարվեստական ղեկավար՝ Անի Գինոսյան

## Գործունեություն

### Ազգագրության թատրոն
2006թ․-ին հիմնադրվեց Ազգագրության թատրոնը՝ «Հայոց երգի Հայրիկը» և «Խնգահոտ էրգիր» անդրանիկ ներկայացումների բեմելով։

2008թ․-ին ստեղծվեց հայկական ավանդական պարերի առաջին DVD-պարուսույցը։ 

2009 թվականին «Կարին»-ը բեմադրեց «Վարք Հայոց» ներկայացումը՝ հիմնված Պ. Սևակի «Եվ այր մի Մաշտոց անուն» պոեմի և Գ. Նժդեհի «Որդիների պայքարը հայրերի դեմ» աշխատությունների վրա։

2019 թ․-ին ստեղծվեց ազգագրության թատրոնի «Ղողանջ հարսանեկան» նմուշը՝ ըստ Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմի՝ նվիրված էր Կոմիտասի 150 ամյակին։

### «Ազգային երգ ու պար» առարկա
Հայ անվանի պարագետ, «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի հիմնադիր, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Գագիկ Գինոսյանը համոզված էր, որ ավանդական մշակույթը երեխաները պետք է ուսումնասիրեն վաղ տարիքից։ Նրա հեղինակած «Ազգային երգ ու պար» առարկան 2011թ․ առաջին անգամ փորձարկվեց «Այբ» դպրոցում։ 2014-ից առարկան ներդրվեց ՀՀ դպրոցներում, իսկ այժմ  Հայաստանի 463 դպրոցի 5-7-րդ դասարանցիները արդեն«Ազգային երգ ու պար» առարկան են անցնում։ Տարիների ընթացքում Կարինցիների կողմից վերապատրաստվել է 600-ից ավելի ուսուցիչ։

### «Մեր պարերը և մենք» ամենամսյա բաց դասեր
Ծրագրի գաղափարն առաջացել է «Մեր քաղաքը մեր տունն է» հիմնադրամի անդամ մի քանի երիտասարդների մոտ, ովքեր ցանկանում էին հային սովերեցնել ճանաչել իր ազգային մշակույթը, վերհիշել հայ ազգագրական պարերն ու դրանց նշանակությունը։ Եվ «Կարին» ավանդական երգի-պարի համույթն իր վրա ստանձնեց այդ համարձակ ծրագրի իրականացումը և հային վերադարձրեց հայկական պարարվեստի մոռացված եզակի նմուշներ։

«Մեր պարերը և մենք» խորագիրը կրող այս միջոցառումներն անց են կացվում արդեն ավելի քան 20 տարի՝ Նարեկացի արվեստի միության, Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի մի շարք նվիրյալների աջակցությամբ։ Ծրագրի շնորհիվ բազմաթիվ հայեր արդեն սովորել են իրենց ազգային պարերը, իսկ այլազգիները տեսնելով այս ամենը համոզվում են հայերի բարձրարժեք մշակույթ ունեցող հին ազգ լինելու մեջ։

«Մեր պարերը և մենք» ծրագիր-միջոցառման շրջանակներում մասնակիցները և՛ սովորում են պարաքայլերը, հասկանում պարերի բովանդակությունն ու պարում դրանք, և՛ ներգրավվում մի շարժման մեջ, որը նվիրված է մշակույթի, ազգի, երկրի, ազգային գաղափարախոսության պահպանմանն ու սեփական արժեքների ու հարստության գնահատմանը։ Ծրագրի երկու կարևոր նպատակներն են «Մեր պարեր»-ի ներկայացումը, լուսաբանումն ու ուսուցանումը և «Մենք»-ի՝ որպես «մեր պարերի» կրողների ու փոխանցողների ձևավորումը։

### «Պարենք Հայերեն» երիտասարդական նախաձեռնություն
2011 թվականին ձևավորվեց «Պարենք Հայերեն» երիտասարդական նախաձեռնությունը՝ կամավորական սկզբունքներով։ Այս նախաձեռնությամբ մասնակիցները ցանկանում էին տարածել հայկական ազգային պարերը և պահպանել հայ մշակույթը։ 

«Պարենք Հայերեն» նախաձեռնությունն իր գործունեության ընթացքում անցկացրել է բազմաթիվ միջոցառումներ ինչպես մայրաքաղաքում, այնպես էլ մարզերում։ Զանազան միջոցառումներ են կազմակերպվել նաև Եղվարդում, Գորիսում, Էջմիածնի Արաքս գյուղում, Նոյեմբերյանի Կողբ գյուղի գեղարվեստի դպրոցում, Նոր Հաճընում, Արցախի Քարվաճառում և Բրաջուր գյուղում։

### «Ծովակ» ավանդական երգի-պարի մանկապատանեկան խումբ
2001 թվականին Երևանի Ավետիք Իսահակյանի անվան Կենտրոնական գրադարանում հիմնադրվեց «ԿԱՐԻՆ» ավանդական մշակութային միության «ԾՈՎԱԿ» ավանդական երգի-պարի մանկապատանեկան խումբը։ Այն համարվում է «ԿԱՐԻՆ» ավանդական երգի-պարի խմբի նախասկիզբը։ Մանկապատանեկան խումբը կրում է կոմպոզիտոր, հանրահայտ երաժշտագետ Ծովակ Համբարձումյանի անունը, ով մեծ աջակցություն է ցուցաբերել խմբին։

«ԾՈՎԱԿ» խմբի առաջին սերնդի ներկայացուցիչները այժմ համալրում են «ԿԱՐԻՆ»-ի հիմնական կազմը։ Իսկ այսօրվա «ԾՈՎԱԿ»-ի կազմը լրացնում են խմբի երրորդ սերնդի ներկայացուցիչները։

Խումբը վերակազմավորվել է 2012 թվականի սեպտեմբերին ՀՀ ԿԳՆ մշակույթի կենտրոնում, որտեղ էլ այժմ գործում է։ Կենտրոնի տնօրենը Տիգրան Բալոյանն է, գեղարվեստական ղեկավարը՝ Սամվել Բալոյանը։

Խմբի հիմնադիրն Գագիկ Գինոսյանն է, գեղարվեստական ղեկավարը` Անի Գինոսյանը, պարուսույցը՝ Աբել Մաթևոսյանը, երգուսույցը` Անուշ Բալբաբյանը։

### «Կարին» գիտական կենտրոն
Նախկինում գրանցված ազգագրական նյութերը վերականգնելու և նոր ուսումնասիրություններով հանդես գալու անհրաժեշտությունից ելնելով՝ Գագիկ Գինոսյանի նախաձեռնությամբ և գլխավորությամբ 2018 թվականին հիմնվում է հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության և հետազոտման «Կարին» գիտական կենտրոնը։

Կենտրոնի հիմքում Գ․ Գինոսյանի՝ տարիներ շարունակ կատարած բանահավաքչական աշխատանքների արդյունքում ամբարված հսկայածավալ արխիվն է՝ մեծ քանակությամբ տեսագրված ու ձայնագրված նյութ՝ ինչպես մինչ այդ հայտնի, այնպես էլ նորահայտ հայ ավանդական երգեր, պարեր, պարերգեր, ծեսեր և այլն։

Գիտական կենտրոնի հիմքում դրվեցին մեծանուն ազգագրագետ, բանահավաք, հայ էթնոպարագիտության հիմնադիր, նախկին ԽՍՀՄ ողջ տարածքում շարժումների գրանցման միակ համակարգի՝ «կինետոգրաֆիա»-ի հեղինակ, ԽՍՀՄ գիտության վաստակավոր գործիչ, ՊԳԴ Սրբուհի Լիսիցյանի և նրա սաներ Ժենյա Խաչատրյանի, Էմմա Պետրոսյանի հիմնարար պարագիտական աշխատությունները։ Մեծ դեր ունեն նաև անցյալի և ներկայի մյուս ազգագրագետների և բանահավաքների աշխատությունները։

Գիտական կենտրոնը նպատակ ունի ստեղծել հայկական ավանդական պարերի հավաքածու՝ «Պարադարան», կազմակերպել գիտաժողովներ, շարունակել բանահավաքչական և գիտահետազոտական աշխատանքներն ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում։
ձախից|մինի|285x285փքս|«Կարին» նվագախումբն իր     ամբողջական կազմով

### «Կարին» նվագախումբ
2022-ին կազմավորվեց «Կարին» նվագախումբը։ Գեղարվեստական ղեկավար՝ Մանվել Շախկյան։ Նվագախումբն իր անդրանիկ մենահամերգով հանդիսատեսին ներկայացավ 2024թ․-ին։

## Կարին ավանդական երգի-պարի խմբի շառավիղ պարի խմբերը
մինի|331x331px
* "Լեռնապար" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Բեկոր" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Մենք" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Հարք" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Հրայրք" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Վանակն" ավանդական պարի խումբ
* "Վահագն" ավանդական երգի-պարի խումբ
* "Նժդեհ" ավանդական պարի համույթ - Ռուսաստան
* "Նեմրութ" ավանդական երգի-պարի խումբ - Բելգիա
* և այլն ․․․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Հայաստանի մշակութային կազմակերպություններ