Խարկովի ազգային բժշկական համալսարան

**Խարկովի ազգային բժշկական համալսարան,** բարձրագույն բժշկական կրթության ուսումնական հաստատություն է՝ բարձրակարգ բժշկական մասնագետների պատրաստման համար։ Գտնվում է Ուկրաինայի Խարկով քաղաքում։

## Պատմություն
### Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ
մինի|240x240փքս|<center><small>1880-ականներին Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (Սումսկայա փող., 39): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շենքը ավերվել է:</small></center>
1804 թվականի նոյեմբերին Համառուսաստանյան Ալեքսանդր I կայսրը ստորագրեց Խարկովի համալսարանի հաստատման վկայագիրը և կանոնադրությունը, որի հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ 1805 թվականի հունվարի 17-ին (29):

Համալսարանի 1804 թ. կանոնադրության համաձայն, ստեղծվել է 4 բաժին՝ բանավոր գիտություններ, բարոյական և քաղաքական գիտություններ, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտություններ, բժշկական գիտություններ։ Բժշկական գիտությունների բաժանմունքը, դրանում սովորել ցանկացողների բացակայության պատճառով, ուսանողների համար բացվեց միայն 1811 թվականին։ Չնայած համալսարանի գոյության առաջին տարիներին ուսանողների բացակայությանը, բժշկական ֆակուլտետը պարբերաբար աշխատում էր, նրա 6 հատուկ բաժանմունքները (անատոմիա, ֆիզիոլոգիա և դատաբժշկական գիտություններ; պաթոլոգիա, թերապիա և կլինիկա; վիրաբուժություն; մանկաբարձություն; կենդանիների բժշկություն; բժշկական նյութերի ուսումնասիրություն, դեղագործություն և բժշկական գրականություն) ունեցել են իրենց ղեկավար-դասախոսները, որոնց բուհի խորհուրդը վստահել է տարբեր հատուկ դասարանների (նրանք հանրագիտարանի վերաբերյալ դասախոսություններ են կարդացել Խարկովի կոլեգիայի աշակերտներին, հանդես եկել հանրային ելույթներով, պատրաստել դասագրքեր, ապամոնտաժել և համակարգել համալսարանի գրադարանը, համաձայն Համալսարանի կանոնադրության՝ 52-ը գիտական ուղերձներ են հղել հատուկ ամսական խորհրդի նիստերում և այլն)։ Պրոֆեսոր Վ.Ֆ. Դրեյսիգը (թերապիա) և դոցենտ Լ.Օ. Վաննոտին (անատոմիա) 1807 թվականին համալսարանի խորհրդում ելույթ ունեցան «Խարկովի սարսափելի աղտոտման մասին, որը տարբեր հիվանդություններ է առաջացնում» զեկույցով, պրոֆեսոր Պ.Մ. Շումլյանսկին (վիրաբուժություն ) և Գ. Գ. Կորրիտարին (բժշկական նյութերի ուսումնասիրություններ) համապատասխանաբար ելույթ ունեցան 1806 թ.` «Կյանքի ֆիզիկական ձևերի մասին» և 1807 թ.` «Բժշկության և փիլիսոփայության ուսումնասիրության համադրության մասին»։ Խորհրդի նիստերում Պ. Մ. Շումլյանսկին զեկուցել է «Կոնստանտինոգրադյան հանքային ջրերի բժշկական օգուտի մասին դատողությունները», իսկ Ֆ.Վ.Պիլգերը «որոշ նահանգներում մոլեգնող անասունների վարակման կարճ պատճառաբանությունը»։

1809/1810  ուսումնական տարում ընդունվեցին առաջին ուսանողները, և ֆակուլտետը սկսեց աշխատել ողջ ծավալով։

### Խկանանց բժշկական ինստիտուտ
Խարկովի կանանց բժշկական ինստիտուտը (ԽԿԲԻ) Ռուսաստանի կայսրության մասնավոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություն էր, որը ստեղծվել էր Խարկովի նախաձեռնությամբ։

Իր գոյության տարիներին ինստիտուտը տվել է մոտ 2000 կին բժիշկներ։

### Խարկովի բժշկական ակադեմիա
1920 թվականին, երկրում բարձրագույն կրթության բարեփոխման հետ կապված, հին համալսարանները դադարեցին գոյություն ունենալ, և նրանց ֆակուլտետները վերակազմավորվեցին անկախ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների՝ գույքի ամբողջ համալիրի, անձնակազմի և ֆինանսավորման պահպանմամբ։ Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը «միավորվեց» Խարկովի բժշկական ընկերության կանանց բժշկական ինստիտուտի հետ և վերափոխվեց Խարկովի պետական բժշկական ակադեմիայի։

1921 թվականի նոյեմբերին Գլավպրոֆոբրայի (Ուկրաինայի մասնագիտական կրթության գլխավոր վարչություն) Փոքր կոլեգիայի որոշմամբ ակադեմիան վերանվանվեց Խարկովի պետական բժշկական ինստիտուտի։

1935 թվականին Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի որոշմամբ Խարկովում կազմակերպվեց Խարկովի 2-րդ պետական բժշկական ինստիտուտը։

1943 թվականի դեկտեմբերին ԽՍՀՄ Առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատի հրամանով Խարկովի երկու բժշկական ինստիտուտները միավորվեցին մեկի հետ՝ ԽՍՀՄ Առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատի Խարկովի բժշկական ինստիտուտ անվամբ։

1994 թվականի ապրիլին, Ուկրաինայի նախարարների կաբինետի որոշմամբ, Խարկովի պետական բժշկական ինստիտուտը վերակազմավորվեց Խարկովի պետական բժշկական համալսարանի։

2007 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինայի նախագահի հրամանագրով Խարկովի պետական բժշկական համալսարանին տրվեց ազգային կարգավիճակ՝ Խարկովի ազգային բժշկական համալսարան անվամբ։

## Մասնաշենք և համալսարան
Համալսարանն ունի ուսումնական գործընթացի և 5 հանրակացարանների գործունեության իրականացման համար ժամանակակից համալիր։ Բակալավրիատի և ասպիրանտուրայի բոլոր ուսանողները 100%-ով ապահովված են հանրակացարանով։ Համալսարանն ընդգրկում է 67 ամբիոն։ Բաժանմունքները հագեցած են ժամանակակից դասասենյակներով։

Այն ամբիոնները, որտեղ սովորում են 1-3 կուրսերի ուսանողները, տեղակայված են համալսարանի չորս ակադեմիական շենքերում։ Կլինիկական առարկաների դասավանդումն իրականացնող ամբիոնները գտնվում են ԽԱԲՀ գիտագործնական բժշկական կենտրոնի, Ուկրաինայի մանկաբարձության, գինեկոլոգիայի և ռեպրոդուկտոլոգիայի գիտագործնական կենտրոնի, ԽԱԲՀ-ի աշխատանքի հիգիենայի և մասնագիտական հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի, Ուկրաինայի կլինիկական գենետիկայի ինստիտուտի բազաներում։ Համալսարանն ունի ստոմատոլոգիական կենտրոն, 9 տարածաշրջանային, 10 քաղաքային, 5 գերատեսչական բժշկական հաստատություններ։ Ուսումնագիտական կենտրոնը հագեցած է սիմուլյացիոն ուսուցման տեխնոլոգիաներով։

Գիտական գրադարանը զգալի դեր ունի կրթական գործընթացն ապահովելու և մասնագետների պատրաստման գործում, ինչն համալսարանի կրթական և գիտամանկավարժական գործընթացների տեղեկատվական աջակցության համակարգի կենտրոնական օղակն է։ Գրադարանն ունի ճյուղավորված կառուցվածք և ցանց՝ 8 բաժին և 9 ոլորտ, աշխատում են 5 աբոնեմենտ՝ 3 ուսումնական, գիտական և գեղարվեստական, 11 ընթերցասրահ, այդ թվում՝ գիտական, հումանիտար և ինքնուրույն աշխատանքային, 5 ընթերցասրահ ուսանողական հանրակացարաններում, 10 գրադարանային կետ ամբիոններում և մեկը՝ աշխատանքի հիգիենայի և մասնագիտական հիվանդությունների ԳՀԻ-ում։

ԽԱԲՀ գիտական գրադարանի ֆոնդը ունի ավելի քան 1 միլիոն օրինակ։ Գրադարանային գործընթացներն ավտոմատացված են։ Այսօր գրադարանի տեղական ցանցի բոլոր համակարգիչները միացված են ինտերնետին, ներառյալ ուսանողների և գիտնականների էլեկտրոնային տեղեկատվության 2 սրահներում գործում է Wi-Fi գոտի։ Գրադարանի կայքը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել էլեկտրոնային կատալոգ և այլ ռեսուրսներ։ Գրադարանի կայքում հասանելի են էլեկտրոնային տեղեկագրքեր և այլ ռեսուրսներ։ Համաշխարհային գիտական հանրության հետ տեղեկատվության փոխանակման համակարգի կարևոր քայլ է դարձել ԽԱԲՀ պահոցի ստեղծումը, որը գիտական գրադարանի էլեկտրոնային հավաքածուի մի մասն է։

## Գիտություն
Գիտական գործունեությունը եղել և մնում են բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների որակյալ պատրաստման հիմքը մինչդիպլոմային և հետդիպլոմային ուսումնական փուլերում, բժշկական տեսության և պրակտիկայի արդիական խնդիրների լուծման, Խարկովի ազգային բժշկական համալսարանի գիտական հանրության նույնականացման և ճանաչման համար։

**Համալսարանի գործունեության հիմնական գիտական ուղղությունները.**

# Սրտանոթային հիվանդությունների կանխարգելում, ախտորոշում և բուժում։
# Նվազագույն ինվազիվ միջամտություններ սուր և քրոնիկ ախտաբանության համար։
# Վիրուսային, բակտերիալ վարակների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման կատարելագործում՝ դրանց պաթոգենետիկ մեխանիզմների ուսումնասիրության հիման վրա։
# Կարևորագույն հիվանդությունների և վնասվածքների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման արդյունավետ մեթոդների մշակում և ներդրում։

Տարեկան համալսարանն իրականացնում է շուրջ 10 հետազոտական նախագիծ, որոնք ֆինանսավորվում են պետական բյուջեից, և շուրջ 40 նախաձեռնական որոնողական աշխատանք։ Համալսարանի աշխատակիցները ներգրավված են 16 միջազգային գիտական նախագծերի իրականացման մեջ։

Համալսարանական գիտնականներ (2010) — ակադեմիկոս Ուկրաինայի ԳԱԱ ակադեմիկոս (Վ. Ի. Գրիշչենկո), Ուկրաինայի բժշկական գիտությունների ազգային ակադեմիայի 5 թղթակից անդամ (Ա. Ն. Բելովոլ, Ե. Յա. Գրեչանինա, Վ. Ն. Լեսովոյ, Վ. Ի. Լուպալցով, Ն. Ի. Պիլիպենկո), Ուկրաինայի կրթության 2 վաստակավոր աշխատող (Ա. Յա. Ցիգանենկո, Յու. Ս. Պարաշչյուկ),  Ուկրաինայի գիտության 18 վաստակավոր գործիչ (Վ. Ի. Գրիշչենկո, Ժ. Դ. Սեմիդոցկայա, Վ. Ի. Լուպալցով, Ս. Ի. Շևչենկո, Վ. Ի. Սիպիտիյ, Վ. Ս. Պրիխոդկո, Ա. Ֆ. Յակովցովա, Մ. Պ. Վորոնցով, Օ. Յա. Բաբակ, Ա. Ն. Բելովոլ, Ի. Ֆ. Կոստյուկ, Պ. Գ. Կրավչուն, Ե. Գ. Դուբենկո, Ե. Յա. Գրեչանինա, Ն. Ի. Պիլիպենկո, Օ. Ն. Կովալյովա, Վ. Վ. Բոյկո, Ի. Ա. Գրիգորովա), Ուկրաինայի պետական մրցանակի 9 դափնեկիր (Վ. Ի. Գրիշչենկո, Վ. Ի. Լուպալցով, Ե. Յա. Գրեչանինա, Ե. Գ. Դուբենկո, Վ. Վ. Բոյկո, Օ. Վ. Բերեսնեվ, Վ. Ա. Սիպլիվիյ, Ժ. Դ. Սեմիդոցկայա, Ի. Ա. Կրիվորուչկո); Ուկրաիանայի 13 վաստակաշատ բժիշկներ (Վ. Ն. Լեսովոյ, Ա. Մ. Դաշչուկ, Ա. Ն. Բելովոլ, Ն. Ի. Բերեզկա, Ի. Ա. Գարագատիյ, Մ. Ս. Դուբինին, Ն. Մ. Անդոնյեվա, Կ. Մ. Սոկոլ, Յու. Վ. Օդինեց, Դ. Յու. Դոնչակ, Գ. Վ. Մալցև, Գ. Ռ. Մուրատով, Ի. Վ. Լետիկ)։

Համալսարանում գործում է 5 մասնագիտացված գիտական խորհուրդ՝ 11 մասնագիտությունների գծով դոկտորի և գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճաններ ստանալու և ատենախոսությունների պաշտպանության իրավունքով։

* 14.01.01 - մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա,
* 14.03.02 - ախտաբանական անատոմիա,
* 14.01.03 - վիրաբուժություն,
* 14.01.22 - ստոմատոլոգիա,
* 14.02 01 - մարդու անատոմիա,
* 14.03.04 - ախտաբանական ֆիզիոլոգիա,
* 14.01.02 - ներքին հիվանդություններ,
* 14.01.10 - մանկաբուժության,
* 14.01.11 - սրտաբանություն,
* 03.00.15 - գենետիկա,
* 14.03.05 - դեղագիտություն։

## Համալսարանի կառուցվածքը
Համալսարանի կազմի մեջ են մտնում.

* **9 ֆակուլտ**
** 1-ին բժշկական ֆակուլտետ (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** 2-րդ բժշկական ֆակուլտետը (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** 3-րդ բժշկական ֆակուլտետ (մասնագիտությունը «Բժշկություն», «Մանկաբուժություն»);
** 4-րդ բժշկական ֆակուլտետ (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** 5-րդ բժշկական ֆակուլտետ՝ օտարերկրյա ուսանողների պատրաստման համար (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** 6-րդ բժշկական ֆակուլտետ ՝ օտարերկրյա ուսանողների պատրաստման համար (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** 7-րդ բժշկական ֆակուլտետ՝ օտարերկրյա ուսանողների պատրաստման համար (մասնագիտությունը «Բժշկություն»);
** ստոմատոլոգիական ֆակուլտետ;
** հետբուհական կրթություն։
* **64 ամբիոններ;**
* **6 ուսումնական գիտագործնական միավորումներ.**
* «**Թերապիա**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Օ. Յ. Բաբակ),
* «**«Վիրաբուժություն**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Վ. Վ. Բոյկո)
* «**Մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ն. Ա. Շչերբինա),
* «**Ուրոլոգիա**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Վ. Ն. Լեսովոյ),
* «**Բժշկագիտություն**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ն. Վ.Կրասնոսելսկի),
* «**Բժշկական գենետիկա**» (ղեկավար՝ պրոֆեսոր Ե. Յա. Գրեչանինա)։
* ԽԱԲՀ բժշկական քոլեջ։
* 2 գիտական ինստիտուտ. աշխատանքի հիգիենայի և աշխատանքային հիվանդությունների ԳՀԻ, կլինիկական գենետիկայի ուկրաինական ինստիտուտ;
* կենտրոնական գիտահետազոտական լաբորատորիա;
* 4 գիտական լաբորատորիա;
* ԽԱԲՀ «Համալսարանական ստոմատոլոգիական կենտրոն» բուժուսումնագիտական ստորաբաժանում;
* ԽԱԲՀ գիտագործնական բժշկական կենտրոն;
* Ուկրաինական մանկաբարձության, գինեկոլոգիայի և վերարտադրողականության գիտագործնական բժշկական կենտրոն։

**Այն ուղղությունների և մասնագիտությունների ցանկը, որոնց համար իրականացվում է մասնագետների պատրաստում ԽԱԲՀ-ում**
**Մասնագիտությունը**
7.110101 «Բժշկություն» 
8.110101
7.110106
«Ստոմատոլոգիա» 8.110106
**Բակալավրի պատրաստում**
6.120101 «քույրական գործ»
6.120102 «Լաբորատոր ախտորոշում
**Կրտսեր մասնագետների պատրաստում**
5.110102 «քույրական գործ»
5.110107 «Մանկաբարձական գործ»
5.12010102 «քույրական գործ»
5.12010105 «Մակաբարձական գործ»
**Օտարերկրյա քաղաքացիների պատրաստում՝ բազային ուղղություններով**
**Օտարերկրյա քաղաքացիների ինտերնատուրայում, կլինիկական օրդինատուրայում պատրաստում**

## Խարկովի բարձրագույն բժշկական դպրոցի հայտնի ուսանողներ
Իր գոյության տարբեր ժամանակահատվածներում Խարկովի ազգային բժշկական համալսարանի շրջանավարտների թվում կան 34 ակադեմիկոս և գիտությունների ակադեմիայի համապատասխան անդամներ, 23 նախարարներ և բաժինների ղեկավարներ, հետազոտական ինստիտուտների և կենտրոնների 67 տնօրեններ, 31 բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ռեկտորներ, 34 պետական մրցանակների դափնեկիրներ, 6 աշխատանքի հերոսներ, սոցիալական աշխաանքի և Ուկրաինայի հերոսներ, գերագույն խորհուրդների 17 պատգամավորներ, ԽՍՀՄ, Միութենական հանրապետությունների և Ուկրաինայի վաստակավոր բժիշկներ։

## Գիտական աշխատանք
Խարկովի ազգային բժշկական համալսարանն ունի հզոր հետազոտական բազա։ Համալսարանն իրականացնում է շուրջ 40 հետազոտական նախագիծ գերակա ոլորտներում. սրտանոթային հիվանդությունների կանխարգելում, ախտորոշում և բուժում; նվազագույն ինվազիվ միջամտություններ սուր և քրոնիկ պաթոլոգիայի համար; վիրուսային, բակտերիալ ինֆեկցիաների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման կատարելագործում` հիմնված դրանց պաթոգենետիկ մեխանիզմների ուսումնասիրության վրա, խոշոր հիվանդությունների և վնասվածքների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման արդյունավետ մեթոդների մշակում և իրականացում, վերականգնողական բժշկություն։ Գիտական հետազոտություններն իրականացվում են կենտրոնական հետազոտական լաբորատորիայում, հինգ լաբորատորիաներում, ամբիոններում, ինչպես նաև երկու գիտական ինստիտուտների և վեց կրթական հետազոտական և արտադրական ասոցիացիաների հիման վրա («Ուրոլոգիա» - ուրոլոգիայի, նեֆրոլոգիայի և անդրոլոգիայի ամբիոն, Խարկովի ուրոլոգիայի և նեֆրոլոգիայի մարզային կլինիկական կենտրոն, «Վիրաբուժություն» - թիվ 1 վիրաբուժության ամբիոն, Ուկրաինայի ընդհանուր և անհետաձգելի վիրաբուժության ինստիտուտ; «Թերապիա» -  ներքին բժշկության թիվ 1 և կլինիկական դեղագիտության ամբիոն, Ուկրաինայի բժշկական գիտությունների ազգային ակադեմիայի թերապիայի ինստիտուտ; «Մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա» - թիվ 1 մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոն; «Բժշկական ճառագայթաբանություն» - ռադիոլոգիայի և ճառագայթային բժշկության ամբիոն, Ուկրաինայի բժշկական գիտությունների ազգային ակադեմիայի բժշկական ճառագայթաբանության ինստիտուտ; «Բժշկական գենետիկա» - բժշկական գենետիկայի ամբիոն, Ուկրաինական կլինիկական գենետիկայի ինստիտուտ։

Ամեն տարի համալսարանի աշխատակիցները ստանում են Ուկրաինայի ավելի քան 80 արտոնագիր գյուտերի և օգտակար մոդելների համար, տպագրում ավելի քան 1400 հոդված մասնագիտական հրատարակություններում։ Գիտականաչափական SCOPUS տվյալների շտեմարանում համալսարանը զբաղեցնում է 5-րդ տեղը Ուկրաինայի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների շարքում։

## Մրցանակներ ու հեղինակություն
SCOPUS գիտաչափական բազայում համալսարանը զբաղեցնում է 29-րդ ընդհանուր և 5-րդ տեղը Ուկրաինայի բարձրագույն բժշկական հաստատությունների շարքում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Ուկրաինայի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների «Լավագույն 200» վարկանիշում`47-րդ տեղը։

2000 թվականին համալսարանը պարգևատրվեց Պատվո շքանշանով և «Ոսկե ֆորտունա» վարկանիշի արծաթե դիպլոմով։ ԽԱԲՀ-ն դարձավ «Ուկրաինա-2000» բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների վարկանիշի դափնեկիր։ 2001 թվականին համալսարանի անձնակազմին շնորհվեց VII միջազգային բաց վարկանիշի «Ոսկե ֆորտունա» արծաթե դիպլոմ`«III հազարամյակի որակ» անվանակարգում։ 2010 թվականին «Ուկրաինայի ժամանակակից կրթություն» միջազգային ցուցահանդեսում համալսարանին շնորհվել է «ժամանակակից կրթության առաջնորդ» պատվավոր կոչում, իսկ 2011 և 2012 թվականներին`«Կրթություն և կարիերա-2011» և «Կրթություն և կարիերա-2012» միջազգային ցուցահանդեսների դափնեկիր։

## Միջազգային համագործակցություն
ԽԱԲՀ-ն համալսարանների միջազգային ասոցիացիայի (ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո) անդամ է 1998 թվականից, այն ընդգրկված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության բժշկական համալսարանների գրանցամատյանում (Avicenna Directories):

Խարկովի ազգային բժշկական համալսարանի միջազգային գործունեությունն ուղղված է Ուկրաինայի բարձրագույն կրթության համակարգում համալսարանի վարկանիշի բարձրացմանը և համաշխարհային կրթական և գիտական տարածքին հետագա ինտեգրմանը։ Այս աշխատանքն իրականացվում է արտասահմանյան առաջատար համալսարանների և հետազոտական կենտրոնների հետ համագործակցության ծրագրերի, միջազգային կրթական ծրագրերի և նախագծերի իրականացման, ընդհանուր հետազոտական գործունեության իրականացման, գիտական և գործնական սեմինարների և գիտաժողովների կազմակերպման և դրանցում մասնակցության, անձնակազմի փոխանակման և ակադեմիական շարժունակության զարգացման շրջանակներում։

Արտասահմանյան գործընկերները, որոնց հետ կնքվել են համագործակցության պայմանագրեր, Բելգորոդի պետական համալսարան, Կուրսկի պետական բժշկական համալսարան, Նովոսիբիրսկի պետական բժշկական համալսարան, Սամարայի պետական բժշկական համալսարան (Ռուսաստանի Դաշնություն); Վիլնյուսի համալսարան (Լիտվայի Հանրապետություն), Մագդեբուրգի համալսարան (Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն), Պոզնանի բժշկական գիտությունների համալսարան (Լեհաստանի Հանրապետություն), Չեխիայի Գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ, Տաջիկստանի պետական բժշկական համալսարան (Տաջիկստանի Հանրապետություն) և այլն։ Համալսարանի 28 աշխատակիցներ միջազգային բժշկական ասոցիացիաների անդամ են։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* Համալսարանի պաշտոնական կայքը
* Համալսարանի ոչ պաշտոնական կայքը
* ԽԱԲՀ գիտական գրադարան 

Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով