Գերմանա-իսրայելական հարաբերություններ

thumb|Իսրայելի դեսպանատունը Բեռլինում
**Գերմանա-իսրայելական հարաբերություններ,** Գերմանիայի և Իսրայել պետության միջև պատմական և ընթացիկ դիվանագիտական, մշակութային, ռազմական, քաղաքական, տնտեսական և այլ հարաբերություններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Հոլոքոստի ավարտից հետո հարաբերությունները աստիճանաբար սառել են, քանի որ Արևմտյան Գերմանիան առաջարկել է փոխհատուցում վճարել Իսրայելին 1952 թվականին, և դիվանագիտական ​​հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1965 թվականի մայիսի 12-ին։ Այնուամենայնիվ, գերմանացի ժողովրդի հանդեպ խոր անվստահությունը երկար տարիներ բավական տարածված է եղել Իսրայելում և հրեական սփյուռքում ամբողջ աշխարհում։ ԳԴՀ-ի և Իսրայելի միջև հարաբերությունները երբեք չեն հաստատվել։ Այսօր Իսրայելը և Գերմանիան պահպանում են «հատուկ հարաբերություններ»՝ հիմնված ընդհանուր համոզմունքների, արևմտյան արժեքների և պատմական հեռանկարների համակցության վրա։ Նրանց հարաբերությունների կարևորագույն գործոններից է նացիստական ​​Գերմանիայի կողմից Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների ցեղասպանությունը։

Գերմանիան Իսրայելում ներկայացված է Թել Ավիվում իր դեսպանությամբ։ Իսրայելը Գերմանիայում ներկայացված է Բեռլինում իր դեսպանությամբ և Մյունխենում գլխավոր հյուպատոսությամբ։ Երկու երկրներն էլ հանդիսանում են Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության և Միջերկրածովյան միության լիիրավ անդամներ։ Գերմանիայում Իսրայելի դեսպանը Ռոն Պրոսորն է (2022 թվականից)։

## Պատմություն
### Վճարման պայմանագիր
thumb|250px|Կոնրադ Ադենաուերը Իսրայելում հանդիպում է Զալման Շազարին
1950-ականների սկզբին բանակցություններ են սկսվել Իսրայելի վարչապետ Դավիդ Բեն-Գուրիոնի, Գերմանիայի դեմ նյութական պահանջների հրեական խորհրդի նախագահ Նաում Գոլդմանի և Գերմանիայի կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերի միջև։ Թեմայի զգայունությունից ելնելով բանակցություններն անցկացվել են Իսրայելի Քնեսեթում։ 1952 թվականին ստորագրվել է փոխհատուցումների համաձայնագիրը։ 2007 թվականի դրությամբ Գերմանիան 25 միլիարդ եվրո փոխհատուցում է վճարել Իսրայել պետությանը և Հոլոքոստը վերապրածներին։

1950 թվականին Հերման Մաասը դարձել է առաջին գերմանացին, ով պաշտոնապես հրավիրվել է Իսրայել։ 1965 թվականի մայիսի 12-ին Գերմանիան և Իսրայելը դիվանագիտական ​​հարաբերություններ են հաստատել։ Այդ ժամանակից ի վեր պարբերաբար տեղի են ունենում պետական ​​այցեր, թեև երկար տարիներ հարաբերությունների վրա ազդել է այն փաստը, որ Իսրայելում և դրանից դուրս հրեաները խոր անվստահություն են պահպանել Գերմանիայի և գերմանացիների նկատմամբ։ Գերմանիայի նախագահ Ռոման Հերցոգի առաջին պաշտոնական այցը Եվրոպայի սահմաններից դուրս Իսրայել էր 1994 թվականին։ Իսրայելի վարչապետ Էհուդ Բարաքն առաջին օտարերկրյա ղեկավարն է եղել, ով հյուրընկալվել է Բեռլինում 1999 թվականին՝ մայրաքաղաքը Բոննից տեղափոխելուց հետո։ Գերմանիայի կանցլեր Գերհարդ Շրյոդերը Իսրայել է այցելել 2000 թվականի հոկտեմբերին։ 2005 թվականին՝ երկկողմ դիվանագիտական ​​հարաբերությունների հաստատման 40-ամյակի տարում, Գերմանիայի նախագահ Հորստ Կյոլերը և Իսրայելի նախագահ Մոշե Կացավը պետական ​​այցեր են փոխանակել։ 
thumb|250px|Բեն-Գուրիոնը Ադենաուերի հուղարկավորության արարողությանը Բոննում
Երկու երկրները կապեր են հաստատել խորհրդարանների, կառավարության, հասարակական կազմակերպությունների, ինչպես նաև ռազմավարական և պաշտպանական կապերի միջև։

2008 թվականի հունվարի 20-ին կանցլեր Անգելա Մերկելի մամուլի քարտուղարը հայտարարել է, որ Գերմանիայի և Իսրայելի կառավարության կաբինետները կհանդիպեն Իսրայելում 2008 թվականի մարտին՝ նշելու Իսրայելի անկախության 60-ամյակը։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ գերմանական կաբինետը հանդիպել է Եվրոպայից դուրս մեկ այլ կաբինետի հետ։ Սպասվում էր, որ ամեն տարի տեղի կունենան համատեղ հանդիպումներ։ 2008 թվականի մարտի 17-ին Մերկելը եռօրյա այցով այցելել է Իսրայել՝ նշելու 60-ամյակը։ Նա հանդիպել է իր իսրայելցի գործընկեր Էհուդ Օլմերտի հետ և պայմանագրեր ստորագրել տարբեր հարցերի շուրջ՝ կրթություն, շրջակա միջավայր և պաշտպանություն։ 2008 թվականի մարտի 18-ին Անգելա Մերկելը Քնեսեթում ելույթ է ունեցել՝ ի պաշտպանություն Իսրայելի քաղաքականության։

2011 թվականի հունվարին Մերկելն այցելել է Իսրայել և հանդիպել վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի և ընդդիմադիր «Կադիմա» կուսակցության առաջնորդ Ցիպի Լիվնիի հետ։ 2011 թվականի փետրվարին Նեթանյահուն զանգահարել է Մերկելին՝ քննարկելու Գերմանիայի քվեարկությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում պաղեստինյան առաջարկի օգտին։ Հաղորդվել է, որ Մերկելը Նեթանյահուին ասել է, որ ինքը հիասթափեցրել է նրան և ոչինչ չի արել խաղաղ համաձայնագիրը արագացնելու համար։ 2011 թվականի մարտի կեսերին Նեթանյահուն ժամանել է Բեռլին՝ քննարկելու տարաձայնությունները։

2011 թվականի սեպտեմբերին Մերկելը քննադատել է Իսրայելին Երուսաղեմում բնակավայրերի կառուցման համար և ասել, որ նոր բնակելի շենքերը կասկածներ են հարուցում պաղեստինցիների հետ բանակցելու Իսրայելի պատրաստակամության վերաբերյալ։ 2011 թվականի հոկտեմբերին Գերմանիան մեկն է եղել այն 14 երկրներից, որոնք դեմ են քվեարկել Պաղեստինին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին անդամակցելուն՝ որպես Պաղեստին 194 նախաձեռնության մաս։ Երբ Իսրայելը հայտարարել է, որ բնակավայրերի շինարարությունը կշարունակվի՝ ի պատասխան միակողմանի անկախություն հռչակելու Պաղեստինի փորձերին, Գերմանիան սպառնացել է դադարեցնել միջուկային ունակությամբ սուզանավերի մատակարարումը Իսրայելին։

Գերմանական Deutsche Bahn երկաթուղային ընկերությունը դուրս է եկել դեպի Երուսաղեմ արագընթաց երկաթուղու կառուցման նախագծից, քանի որ գծի մի մասն անցնելու է Հորդանան գետի արևմտյան ափով։ Մամուլի տեղեկությունների համաձայն՝ Գերմանիայի տրանսպորտի նախարար Պիտեր Ռամսուերը Deutsche Bahn-ի գործադիր տնօրենին ասել է, որ առաջարկվող երկաթուղային գիծը «խնդրահարույց կլինի քաղաքական տեսանկյունից» և կխախտի միջազգային իրավունքը։ Արդյունքում Գերմանիայի կառավարությանը պատկանող ընկերությունը դուրս է եկել նախագծից։ Ընկերության որոշումը ողջունվել է որպես հաղթանակ իսրայելցի ձախերի և պաղեստինցի ակտիվիստների կողմից, ովքեր արշավ են սկսել որպես միջազգային BDS շարժման մաս։

2017 թվականի օգոստոսի 29-ին Բեռլինում Իսրայելի նոր դեսպան Ժերեմի Իսախարոֆն իր հավատարմագրերն է հանձնել Գերմանիայի նախագահ Ստանմայերին։ Այս պաշտոնում նա փոխարինել է Յակով Ադասին, ով Գերմանիայում Իսրայելի առաքելությունը ղեկավարում էր 2012 թվականից։

2018 թվականի հունիսին Բեռլինում հանդիպել են Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն։ Կողմերը քննարկել են Գազայում տիրող իրավիճակը և «իրանական հարցը»։

2018 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։ Սա նրա առաջին այցն է եղել հրեական պետություն վերջին 4 տարվա ընթացքում։ Նա այցելել է Երուսաղեմի «Յադ Վաշեմ» հուշահամալիր, արժանացել Հայֆայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչմանը, ներկա գտնվել նաև Իսրայելի նորարարություններին նվիրված ցուցահանդեսին։ Մերկելը բանակցություններ է վարել իր գործընկեր Բենիամին Նեթանյահուի և Իսրայելի նախագահ Ռեուվեն Ռիվլինի հետ։

## Առևտուր
thumb|250px|Իսրայելի առևտրի նախարար Շալոմ Սիմհոնը հանդիպում է գերմանացի պաշտոնյաների հետ
Գերմանիան Իսրայելի ամենամեծ առևտրային գործընկերն է Եվրոպայում, ինչպես նաև Իսրայելի երկրորդ խոշոր առևտրային գործընկերն է ԱՄՆ-ից հետո։ Ներմուծումը Իսրայել Գերմանիայից գնահատվում է տարեկան 2,3 մլրդ դոլար։ Գերմանիայի համար Իսրայելը 4-րդ խոշորագույն առևտրային գործընկերն է Հյուսիսային Աֆրիկայի/Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում։

## Մշակույթ, գիտություն և սոցիալական ծրագրեր
250px|thumb|Յոահիմ Գաուկը հանդիպում է Ռեուվեն Ռիվլինի հետ Իսրայելում, 2015թ
Երկու երկրները լայնածավալ շփումներ ունեն գիտական ​​հետազոտությունների ոլորտում, այդ թվում՝ համագործակցություն Գերմանիայի և Իսրայելի համալսարանների միջև։ Նախագահ Մոշե Կացավի այցի ընթացքում Բունդեսթագի նախագահ Վոլֆգանգ Թիրզեն հանդես է եկել գերմանա-իսրայելական երիտասարդական գրասենյակի ստեղծման օգտին՝ Ֆրանսիայի և Լեհաստանի հետ համատեղ գերմանական կազմակերպությունների օրինակով, որպես գերմանացի և իսրայելցի դպրոցականներին պատմություն և նրանց հարաբերություններում զգայունություն սովորեցնելու միջոց։

Ներկայումս գերմանացի և իսրայելցի դպրոցականների միջև փոխանակման մի քանի ծրագրեր կան։ Մոտ 2000 իսրայելցի և 4500 գերմանացի տարեկան մասնակցում են Գերմանիայի՝ ընտանեկան հարցերի, թոշակառուների, կանանց և երիտասարդության հարցերով դաշնային նախարարության կողմից ստեղծված փոխանակման ծրագրերին։ Գերմանական Action Reconciliation (Aktion Sühnezeichen) կազմակերպությունը մեծ դեր է խաղում գերմանացիների և իսրայելցիների մերձեցման գործում։ 1961 թվականից ի վեր Action Reconciliation-ը ուղարկել է մոտավորապես 2500 կամավորների՝ աշխատելու Իսրայելի հիվանդանոցներում և սոցիալական աջակցության ծրագրերում։ Համատեղ ծրագրերին մասնակցում են նաև եկեղեցիներն ու արհմիությունները։

Իսրայելը մեծ նշանակություն է տալիս Գերմանիայի տարբեր քաղաքների հետ քույր քաղաքների համաձայնագրերի կնքմանը։ Օրինակ, Հայֆան Գերմանիայում ունի հինգ քույր քաղաք. Թել Ավիվն ունի հինգ, Նեթանյան՝ երկու։ Իսրայելի ավելի քան 100 քաղաքներ և քաղաքային խորհուրդներ կապեր են պահպանում գերմանացի գործընկերների հետ։

## Ռազմական համագործակցություն
Գերմանիան և Իսրայելը արդյունավետ ռազմական համագործակցություն ունեն, սակայն այդ համագործակցության մեծ մասը դասակարգված է։ Այն սկսվել է 1955-1956 թվականներին, երբ Գերմանիան Իսրայելին մատակարարեց առափնյա պահպանության երկու պարեկային նավ։

1959-1967 թվականներին Գերմանիան Իսրայելի՝ ռազմական տեխնիկայի և զենքի կարևոր մատակարարն էր։ Սակայն 1965 թվականից հետո, երբ Գերմանիան դուրս եկավ Իսրայելին տանկեր վաճառելու համաձայնագրից, ԱՄՆ-ն ստանձնել է պատվերը և մատակարարել 210 միավոր M48 Patton տանկ։ Merkava 4 տանկերն օգտագործում են գերմանական MTU MB 873 Ka-501 շարժիչը, օդով հովացվող V12 դիզելային շարժիչ, որն արտադրվում է լիցենզիայի ներքո։ Գերմանիան Իսրայելին մատակարարում է Dolphin դասի սուզանավեր, իսկ Գերմանիան ոչնչացնում է Իսրայելի կողմից մշակված Spike հակատանկային հրթիռները։ 2008-ին պարզվել է, որ Գերմանիան և Իսրայելը գաղտնի համատեղ մշակում էին միջուկային նախազգուշացման համակարգ, որը կոչվում էր Operation Bluebird։

Գերմանա-իսրայելական ռազմական համագործակցությունը երկար ժամանակ գաղտնի է մնացել, քանի որ նման դաշինքը Իսրայելում կարող էր անբարենպաստ ընկալվել։ Այնուամենայնիվ, այս սերտ համագործակցությունը, որը իրականացվել է զենքի գործարքների և հետախուզական տվյալների փոխանակման միջոցով, վերածվել է ամուր վստահության և ի վերջո անհրաժեշտ հիմքը դրել դիվանագիտական ​​կապերի հաստատման համար։

Իսրայելի վրա ՀԱՄԱՍ-ի հարձակումից հետո Գերմանիան աջակցություն է հայտնել Իսրայելին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իսրայելի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իսրայելի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի արտաքին հարաբերություններ