Բուրգդորֆ (քաղաք)

**Բուրգդորֆ** (, ), քաղաք և համայնք Շվեյցարիայում՝ Բեռնի կանտոնում, Էմմե գետի հովտում։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Զբաղեցնում է 15.6 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի 25.1%-ն օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով, 40.7%-ն անտառապատ է։ 2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով քաղաքում ապրում էր 16,280 մարդ։ 2000–ից 2010 թվականն ընկած տասնամյակի ընթացքում բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը կազմել է 5.2%: Ընդ որում՝ միգրացիայի ցուցանիշը եղել է 6.6%, ծնունդների ու մահերի ցուցանիշը՝ -1.1%:

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:800 height:500
PlotArea   = top:10 left: 100 bottom:90 right:100
Legend     = columns:3 left:220 top:70 columnwidth:160
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:16000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:3000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:600 start:0
Colors=
 id:TO     value:yellowgreen      legend:Ամբողջը
 id:GE     value:teal      legend:Գերմանախոս
 id:FR    value:green      legend:Ֆրանսախոս
 id:PR     value:lightpurple      legend:Բողոքական
 id:CA     value:oceanblue      legend:Կաթոլիկ
 id:SW     value:red      legend:Շվեյցարացի
PlotData=
  color:yellowgreen width:40   mark:(line,white) align:center
  bar:1850 from:start till:3636 text:"3,636" color:TO
  bar:1880 from:start till:6581 text:"6,581" color:TO
  bar:1910 from:start till:9367 text:"9,367" color:TO
  bar:1930 from:start till:9772 text:"9,772" color:TO
  bar:1950 from:start till:11586 text:"11,586" color:TO
  bar:1970 from:start till:15888 text:"15,888" color:TO
  bar:1990 from:start till:15373 text:"15,373" color:TO
  bar:2000 from:start till:14714 text:"14,714" color:TO
LineData =
  points:(200,251)(280,318)  color:GE
  points:(280,318)(360,328)  color:GE
  points:(360,328)(440,370)  color:GE
  points:(440,370)(520,436)  color:GE
  points:(520,436)(600,427)  color:GE
  points:(600,427)(680,417)  color:GE
  points:(200,92)(280,93)  color:FR
  points:(280,93)(360,94)  color:FR
  points:(360,94)(440,95)  color:FR
  points:(440,95)(520,94)  color:FR
  points:(520,94)(600,93)  color:FR
  points:(600,93)(680,93)  color:FR
  points:(200,246)(280,309)  color:PR
  points:(280,309)(360,317)  color:PR
  points:(360,317)(440,356)  color:PR
  points:(440,356)(520,412)  color:PR
  points:(520,412)(600,373)  color:PR
  points:(600,373)(680,338)  color:PR
  points:(200,97)(280,103)  color:CA
  points:(280,103)(360,106)  color:CA
  points:(360,106)(440,112)  color:CA
  points:(440,112)(520,160)  color:CA
  points:(520,160)(600,146)  color:CA
  points:(600,146)(680,140)  color:CA
  points:(120,177)(200,246)  color:SW
  points:(200,246)(280,312)  color:SW
  points:(280,312)(360,327)  color:SW
  points:(360,327)(440,373)  color:SW
  points:(440,373)(520,435)  color:SW
  points:(520,435)(600,423)  color:SW
  points:(600,423)(680,400)  color:SW


## Պատմություն
Հնագիտական պեղումների արդյունքները վկայում են, որ Բուրգդորֆի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նորքարեդարյան ժամանակներում։ Հայտնաբերվել են նաև ուշ բրոնզի դարաշրջանի և հալշտատ (*Hallstatt*) մշակույթի հետքեր։

Միջնադարում տարածքը եղել է Բուրգունդիայի թագավորության կազմում։ 1080 թվականից այստեղ իշխել են *Զերինգեն* ազնվականական տոհմի դուքսերը։ Հավանաբար հենց նրանց ներկայացուցիչներն էլ Էմմե գետի ձախ ափին ամրոց են կառուցել, որն առաջին անգամ պատմական փաստաթղթերում հիշատակվել է 1080 թվականին՝ որպես *castellum Bertoldi ducis*: Իսկ ամրոցի մոտ հիմնված բնակավայրի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1236 թվականին (*in oppido Burchtorff*):

Բուրգդորֆի պատմության կարևոր դրվագներից է այն փաստը, որ հենց այստեղ է 1798 թվականին կրթադաստիարակչական իր հաստատությունը հիմնել նշանավոր մանկավարժ Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցին։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Բուրգդորֆի հին քաղաքամասն ամբողջությամբ, ինչպես նաև մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ նախկին *Grosse Apotheke*-ն ու *Diesbacher* House-ը, նախկին օրիորդաց դպրոցը՝ *Mädchenschule*-ն, նախկին *Niederspital*-ը (հիվանդանոցը), Gehöft Grafenscheuren-ը, Grosshaus-ը (Մեծ շենքը), *zum Ochsen* շենքը, *Villa Schnell*-ը, կանտոնային տեխնիկումը, Ֆրանց Գերչի թանգարանը (*Museum Franz Gertsch*), շվեյցարական ռեֆորմիստական եկեղեցին, պատմական զենքուզրահի հավաքածուն (Sammlung Historisches Armeematerial Collection), միջնադարյան ամրոցը, *Quarantine* շենքն ու մատուռը և *Villa Roth*-ը։  Քաղաքն ամբողջությամբ ներառված է Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում։

## Պատկերասրահ

File:Burgdorf-02.jpg|Հին քաղաքամասը
Burgdorf-01.jpg|Ամրոցը
File:Hohengasse_19_and_21_Burgdorf_Oct_2011.jpg|Նախկին *Grosse Apotheke*-ն ու *Diesbacher* House-ը
File:Mädchenschule_Burgdorf_Oct_2011.jpg|Նախկին *Mädchenschule* (օրիորդաց դպրոցը)
File:Burgdorf_Niederspital_Frontseite.jpg|Նախկին *Niederspital*-ը (հիվանդանոցը)
File:Hohengasse_4_Burgdorf_Oct_2011.jpg|Grosshaus-ը (Մեծ շենքը)
Burgdorf 8712.jpg|*zum Ochsen* շենքը
File:Burgdorf Kant Technikum Haupteingang.jpg|Կանտոնային տեխնիկումը
File:Burgdorf museum-franz-gertsch 171008 03.jpg|Franz Gertsch թանգարանը
File:StadtkircheBurgdorf 8688.jpg|Շվեյցարական ռեֆորմիստական եկեղեցին
File:Kapellenweg_2_and_5_Burgdorf_Oct_2011.jpg|Quarantine շենքն ու մատուռը
File:Villa_Roth_Burgdorf_Oct_2011.jpg|Villa Roth-ը

### Տեսարժան վայրեր
thumb|Ռեֆորմիստական եկեղեցու՝ ''Stadtkirche''-ի ներսը
*Հին քաղաքամասն իր փողոցներով, հրապարակներով, պատմական շինություններով
*Ուշ գոթիկայի ոճով 1471/1490 թթ. կառուցված ռեֆորմիստական եկեղեցին
*Ամրոցը
*"Badi"-ն՝ հանրային լողավազանը
*Franz Gertsch թանգարանը
*Kornhaus (cornhouse)
*Burgdorf Flüeh-ը (4 հսկա ժայռեր) և Էմմե գետը
*Burgdorf Schützematte-ը՝ մարդկանց հանդիպավայր դարձած մի ընդարձակ դաշտ

## Քույր քաղաքներ

## Անվանի անձինք
140px|thumb|Էմոլ Թեոդոր Կոխեր, 1909
140px|thumb|Քրիստա Մարկվալդեր, 2010
* Յան Մարտից (1680 – 1743) - գյուտարար
* Սամուել Հիերոնիմուս Գրիմ (1733 – 1794) - բնանկարիչ
* Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցի (1746–1827) - մանկավարժ
* Կառլ Էդվարդ Էշլիման - ժարտարապետ
* Մաքս Շնեկենբուրգեր  (1819 – 1849) - բանաստեղծ
* Ջոն Ավգուստուս Սուտտեր Կրտսեր (1826 – 1897) - Կալիֆոռնիական Սակրամենտոյի հայտնաբերողն ու պլանավորողը
* Էմիլ Թեոդոր Կոխեր (1841–1917) - բժիշկ, հետազոտող, 1909 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի
* Ֆրանց Շնայդեր (1910 – 1993) - կինոռեժիսոր, սցենարիստ
* Հերման Հալլեր (1914 – 2002) - կոմպոզիտոր
* Լիսա դելլա Կազա (1919 – 2012) - երգչուհի
* Վիլլի Միշել (ծնվ. 1947) - Franz Gertsch թանգարանի համահիմնադիր
* Ռես Ինգոլդ (ծնվ. 1954) - նկարիչ
* Քրիստինե Բրանդ (ծնվ. 1973) - գրող, ժուռնալիստ
* Քրիստա Մարկվալդեր (ծնվ. 1975) - քաղաքական գործիչ, Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ
* Պաբլո Նուվելլե (ծնվ. 1986) - DJ, կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ
*http://www.schloss-burgdorf.ch

Կատեգորիա:Բեռնի կանտոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ