open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիսական կամավորական զորամիավորում

**«Սիսական» կամավորական զորամիավորում**։ 1988թ․ փետրվարին Արցախյան շարժում Սիսիանում և շրջակա գյուղերում առաջ է բերում ինքնապաշտպանական խմբերի կազմավորում։ 1988 թվականի նոյեմբերին Ղարաբաղ կոմիտեին կից ստեղծվում է մարտական թև։ Սիսական ջոկատը կազմավորվում է Սիսիանում՝ շրջանի գյուղերի և Սիսիան քաղաքի ջոկատների միավորումից։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ, շտաբ, 4 վաշտ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատներն առանձին կամ գումարտակը, զորամիավորումը մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Վայքի, Եղեգնաձորի (Խաչիկ), Սիսիանի (հյուսիսային և հարավային սահմաններ), Մեղրիի (Օրդուբադին հարող սահման), Կապանի ռմբակոծող կրակակետերի ճնշմանը, Գորիսի (Կոռնիձոր, Տեղ, Խոզնավար) և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի («Մարդասիրական միջանցք», միջանցքի հարավային և հյուսիսային սահմաններ), Մարտակերտի (Դրմբոն, Կիչան, Հաթերք, Ումուդլու, Սրխավենդ, Զագլիկ, Մեծշեն, Կուսապատ, Զարդախաչ, Գետավան, Մեհմանա, Գյուլաթաղ, Ջայնաթաղ, «Պուշկինլայ» բարձունք), Քարվաճառի, Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Վ. Ոսկանյանը, Հ. Ազոյանը, Ա. Մինասյանը։

Զորամիավորումից զոհվել է 87 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Այգեստան (այլ կիրառումներ)

**Այգեստան** անունը կարող է վերաբերել՝
* Այգեստան՝ գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում,
* Այգեստան՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում,
* Այգեստան՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում (գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո, գրավվել է 2020 թվականին),
* Այգեստան՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում (գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո, գրավվել է 1992 թվականին),
* Այգեստան՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում (հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերին 25․11․2020 թվականին),
* Նոր Այգեստան՝  գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում (գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո, հանձնվել է 2020 թվականին)։
* Այգեստան՝ նախկին հայկական թաղամաս Թուրքիայի Հանրապետության Վանի մարզի Վան քաղաքում,
* Այգեստան՝ բլուր Թուրքիայի Հանրապետության Վանի մարզի Վան քաղաքում։

## Տես նաև
* Այգեստան կամավորական ջոկատ՝ կազմավորվել է 1990 թվականին ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի Այգեստան գյուղում, որը մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։
Ռոբերտ Ալեքսանյան

**Ռոբերտ Ալեքսանյան** (23 հոկտեմբերի, 1955, Ստեփանակերտ - 9 հունվարի, 1994, Փափրավենդ, Աղդամի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Ալեքսանյանը ծնվել է 1955 թ. հոկտեմբերի 23-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում 8-ամյա կրթություն ստանալուց հետո որպես վարորդ աշխատանքի է անցել ավտոպարկում։ Խորհրդային բանակի շարքերում չի ծառայել։

Շուշիի գումարտակի ստեղծվելուց հետո Ռոբերտ Ալեքսանյանն անմիջապես կամավորագրվել ու աշխատել է զորամասի հացի փռում՝ միաժամանակ մասնակցելով ռազմագործողություններին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 9-ին Աղդամի շրջանի Փափրավենդ գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Սպանդարյան կամավորական ջոկատ

**«Սպանդարյան» կամավորական ջոկատ,** կազմավորվել է 1989 թվականին Երևանում։ Ունեցել է շտաբ։ 1990-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի (Գոմշավար, Կոթի), Գորիսի (Կոռնիձոր) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Հադրութի (Ծամձոր, Նորաշեն), Ասկերանի (Սարուշեն, Նախիջևանիկ, Հարավ), Մարտունիի (Ամիրանլար, Կուրապատկինո, Մուղանլու, Ղարադաղլու, Վեյսալու, Գյուլափլու, Ավդուռ, Մյուրիշեն, Կարմիր Շուկա, Ճարտար, Մաճկալաշեն, Սոս), Քաշաթաղի (Սաֆյան), Մարտակերտի (Դրմբոն, Վաղուհաս, Պողոսագոմեր, Հարությունագոմեր, Զարդախաչ, Չափար, Գետավան, «Պուշկինյալ» բարձունք), Շուշիի (Բերդաձոր) ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարը եղել է Լևոն Հարությունյանը, շտաբի պետը՝ Լ. Մելիքյան։ Ջոկատից զոհվել է 12 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Այգեձոր կամավորական ջոկատ

**Այգեձոր կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ Եղել է շրջանի ամենամեծ ջոկատը։ 1988-1994 թվականներին մասնակցել է Տավուշի (Այգեձոր, Արծվաբերդ, Չինարի, Չորաթան, Այգեպար) շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Խ. Ղազարյանը (ընդհանուր հրամանատար), Բ. Ղարայանը, Ա. Բաբայանը, Վ. Ղարսայանը, Ա. Հակոբյանը, Ա. Կիզողյանը, Է. Օրդյանը, Ս. Օրդյանը, Տ. Եղիազարյանը, շտաբի պետ՝ Վ. Գրիգորյանը։ Ջոկատից զոհվել է 11 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սև կամավորական ջոկատ

**«Սև» կամավորական ջոկատ** «Չոռնի»։ Կազմավորվել է 1992 թվականին Գյումրիում։ Ունեցել է շտաբ։ 1992 թվականի դեկտեմբերին ջոկատի ազատամարտիկների մի խումբ ընդգրկվել է ՀՀ բանակի մոտոհրաձգային 3-րդ բրիգադի 4-րդ առանձնակի գումարտակի կազմում։ 1992-1994 թվականներին ջոկատը առանձին կամ գումարտակի կազմում մասնակցել է ՀՀ Ճամբարակի (Վահան) և ԼՂՀ Ասկերանի («Քարագլուխ» բարձունք), Լաչինի (Ծաղկաբերդ, Ղուշչուլար, Աշաղի Փարաջան, Նևթլու, Տաշ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրետանավորները ոչնչացրել են «Քարագլուխ» բարձունքից Ստեփանակերտը հրետակոծող «Գրադ» կայանքներից մեկը։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ռ. Ստեփանյանը, շտաբի պետը՝ Մ. Տիտանյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ալբուլաղ

**Ալբուլաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 48 կմ հյուսիս-արևելք։

Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անկախության բանակ

**Անկախության բանակ**, կամավորական աշխարհազորային ռազմաքաղաքական միավորում։ Կազմավորվել է 1989 թվականի հոկտեմբեր-դեկտեմբերին՝ Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ) կազմակերպության խորհրդի անդամների (Աշոտ Նավասարդյան, Մովսես Գորգիսյան, Լ. Հակոբյան, Ազատ Արշակյան, Ռազմիկ Մարկոսյան, Ա. Հակոբյան, Ն. Զուրաբյան, Գ. Միրզոյան, Դ. Հակոբյան) նախաձեռնությամբ։

«Անկախության բանակի» գաղափարական, կազմակերպչական սկզբունքները և նպատակները շարադրված են Հռչակագրում, ուր մասնավորապես ասված է.

Նպատակները և առաքելությունները չէին սահմանափակվում Հայաստանի ինքնապաշտպանական խնդիրներով և ունեին ազգային հիմնախնդիրների ավելի լայն ընդգրկում։ 1990 թվականի մարտի 23-ին «Անկախության բանակը» հայտարարությամբ դուրս է եկել ԱԻՄ կազմից, դարձել ինքնուրույն միավոր, պահպանել անվանումը և նպատակները։ «Անկախության բանակի» մի քանի ղեկավարներ (Ա. Նավասարդյան, Լ. Հակոբյան, Ն. Զուրաբյան, Ա. Հակոբյան) 1990 թվականի ապրիլի 2-ին հիմնադրաված Հայաստանի հանրապետական կուսակցության շարքերում ներգրավվել և ստեղծել են նոր ռազմական խորհուրդ (գերագույն հրամանատար՝ Ա. Նավասարդյան, առաջին տեղակալ՝ Լ. Հակոբյան, անդամներ՝ Ա. Հակոբյան, Վ. Ավետյան, Հ. Գևորգյան, Ա. Մալխասյան, Ա. Աղաբեկյան, Կ. Կարապետյան, ընդհանուր հրամանատար՝ Լ. Ազգալդյան, շտաբի պետ՝ Ա. Աղաբաբյան, հրամանատարներ՝ Ա. Թովմասյան, Ա. Մալխասյան, Ա. Աղաբեկյան, Վ. Ավետյան, Ս. Մարգարյան, Ա. Ավետիսյան)։ 1989 թվականի դեկտեմբերից «Անկախության բանակը» ստորաբաժանումներ է ունեցել Երևանում, Էջմիածնում, Արտաշատում, Արմավիրում, Արարատում, Մասիսում, Չարենցավանում, Կամոյում, Վարդենիսում, Վանաձորում, Իջևանում, Տաշիրում, Արցախում։

1990 թվականի փետրվարին մի շարք աշխարհազորային միավորումների և «Անկախության բանակի» նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Հայաստանի աշխարհազորային ուժերի Պաշտպանության համակարգիչ խորհուրդը, որի շրջանակներում պետք է գործեին ՀՀ բոլոր ինքնապաշտպանական կազմավորումները։

1989-1990 թվականներին «Անկախության բանակը» մասնակցել է ՀՀ սահմանների և Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերին։ 1990 թվականի մայիսի 27-ին «Անկախության բանակի» ակտիվ գործունեության շնորհիվ կանխվել է Երևանի երկաթուղային կայարանում ԽՍՀՄ Զինված ուժերի և պետական անվտանգության կոմիտեի կողմից կազմակերպված սադրիչ գործունեությունը։

1990 թվականի օգոստոսի 23-ին «Անկախության բանակը» կազմալուծվել է, հրամանատարները և ազատամարտիկներն անցել են քաղաքական գործունեության, զինվորական և քաղաքացիական ծառայության։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական միավորումներ
Ալբուս

**Ալբուս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։

Ալբուսը լատինական անվանում է և նշանակում է **սպիտակ**։

XX դարի սկզբին թուրքաբնակ էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սև հովազ կամավորական ջոկատ

**«Սև հովազ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Ջանֆիդա գյուղի (այժմ՝ Հայաստանի Արմավիրի մարզում) կամավորական ջոկատի հիմքի վրա և շրջանի այլ գյուղերի ջոկատների միավորմամբ։ Ունեցել է շտաբ, զինանշան։ 1990 թվականներին ջոկատի 69 ազատամարտիկ անդամագրվել է «Հատուկ գնդին»՝ ստեղծելով Արմավիրի կամավորական վաշտը, իսկ 1993 թվականին վաշտի հիմքի վրա կազմավորել գումարտակ։ Ջոկատը, վաշտը և գումարտակը մասնակցել են Հայաստանի Արարատի (Երասխ), Գորիսի (Խնձորեսկ, Կոռնիձոր), Իջևանի (Կիրանց), Սիսիանի (Իշխանասար), Կապանի (Խդրանց) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Հայ Պարիս, Կարաչինար), Քաշաթաղի (Դեյխան, Թարխանլու, Բալդրղանլու, Ղոչազ, «Տիգիկ-1», «Կոբրա» դիրքեր), Հադրութի (Մելիքաշեն), Կուբաթլուի (Մաղդարա, Փարաջան, Աշաղի Փարաջան, Մուրադխանլու), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հայաստանի «Արիություն» մեդալով պարգևատրվել է 9, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 7 ազատամարտիկ։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ս. Պողոսյան, Ս. Սրեյանը, Ռուստամ Գասպարյանը, շտաբի պետ՝ Մ. Պետրոսյանը։ Ջոկատից զոհվել է 11 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սևանի կամավորական ջոկատ

**Սևանի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին Սևան քաղաքում։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Ճամբարակի (Վահան), Տավուշի (Մովսեսգյուղ, Այգեպար, Ներքին Կարմիրաղբյուր), Կապանի և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Հաթերք, Զագլիկ, Ումուդլու, Մեծշեն, Մաղավուզ, Հակոբ Կամարի, Սարսանգի հիդրոհանգույց, Վանք, Վաղուհաս, Կուսապատ, Ներքին Հոռաթաղ), Ասկերանի (Ջանհասան, Քյոսալար), Շուշիի (Լիսագոր, Զառսլու), Քաշաթաղի (Բերձոր), Հադրութի (Ազոխ, Տող, Սարինշեն), Քարվաճառի (Յանշաղ, Օմարի լեռնանցք), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ռազմական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Գ. Ստեփանյանը, Ս. Սարգսյանը, Ս. Գևորգյանը։

Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական ծառայության» մեդալով պարգևատրվել է 4, Արցախի Հանրապետության «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով՝ 8, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 12, զոհվել 7 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Աշտարակի երկրապահ կամավորական ջոկատ

**Աշտարակի երկրապահ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Աշտարակում։ Ունեցել է շտաբ։ 1990 թվականի աշնանը ջոկատի ազատամարտիկների մի խմբի հիմքի վրա կազմավորվել է «Հատուկ գնդի» Աշտարակի վաշտը, որը որպես գումարտակ ընդգրկվել է Ապարանի գնդի կազմում, իսկ նրա 8 ազատամարտիկ (1992 թվականին)՝ «Արծիվ-մահապարտներ» գումարտակում։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ վաշտը մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Երասխ), Գորիսի (Կոռնիձոր, Խնձորեսկ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Ոսկեվան), Ճամբարակի (Վահան), Կապանի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Լաչինի («Կոբրայի» բարձունք, Ղոչազ), Ասկերանի (Դահրազ, Հարավ, Նախիջևանիկ, Փրջամալ), Աղդամի (Գյուլափլու), Մարտունու (Հացի, Աշան, Մյուրիշեն, Ճարտար), Մարտակերտի (Վաղուհաս, Վանք, Առաջաձոր, Կիչան, Սրխավենդ), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Կուբաթլուի, Զանգելանի շրջանների մարտերին։

Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ս. Թովմասյանը, Կ. Գալստյանը, Ա. Թումանյանը, Լ. Դավթյանը, Ս. Հովսեփյանը, Ա. Մկրտչյանը, շտաբի պետեր՝ Վ. Շիրխանյանը, Դ. Ավագյանը, Ս. Ազիզյանը։ Ջոկատից հետմահու Հայաստանի Ազգային հերոսի կոչում է շնորհվել Գեղազնիկ Միքայելյանին և հանձնվել «Հայրենիք» շքանշան։ Զոհվել է 29 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Վահրամ Պահլավունի կամավորական ջոկատ

**«Վահրամ Պահլավունի» կամավորական ջոկատ**։ Կոչվել է Հայոց իշխանաց իշխան Վահրամ Պահլավունու (980-1020-ական թթ.) անունով։ Կազմավորվել է 1990 թվականին Դիլիջան քաղաքում՝ Երևանի «Հատուկ նշանակության խումբ» (ՀՆԽ) ջոկատի հրամանատար Վ. Վարդանովի նախաձեռնությամբ։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ, շտաբ, զինանշան (ընդօրինակված Պահլավունիների զինանշանից), օրհներգ (հեղինակ՝ Արզաս Ոսկանյան)։ 1993 թվականին ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել է մոտոհրաձգային գումարտակ։ 1990-1994 թվականներին ջոկատը, նրա խմբերն առանձին կամ գումարտակի կազմում մասնակցել են ՀՀ Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Իջևանի (Կիրանց, Բերքաբեր), Ճամբարակի (Վահան, Արծվաշեն, Ջիլ, Արտանիշ և «Քիշաթաղ», «Ալագերալ» բարձունքներ), Տավուշի (Չինարի) շրջանների ինքնապաշտպանական մարտերին։ Գործել է նաև որպես ճակատային գծի անցում ապահովող ստորաբաժանում՝ «ՀՆԽ» հետախուզական խմբերի համար։ Հրամանատարն է եղել Լ. Մաթևոսյանը։ Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Արիություն» մեդալով պարգևատրվել է 7 (3-ը՝ հետմահու), Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական ծառայություն» մեդալով՝ 2, Արցախի Հանրապետության «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 3։ Ջոկատից զոհվել է 3 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դիդիկոնդ

**Դիդիկոնդ**, հնավայր Արագածոտնի մարզում, Քասաղ գետի աջափնյակում, Օշական գյուղի արևելյան մասում (1121 մ)։ Հրաբխային ծագում ունեցող բլուր է, որը տեղացիները կոչում են Դ ( = դիտակետ)։ Բլրի ստորոտում փռված են 2—1-ին հազարամյակների բնակավայրի մնացորդներ և դամբարանադաշտեր, իսկ գագաթին պահպանվել են ուշ ուրարտական ամրոցի տեղում կառուցված վաղ միջնադարյան մի փոքրիկ բնակավայրի հետքեր։ Այդ հին ամրոցը ունի քառակուսի հատակագիծ, գրավում է մոտ մեկ քառորդ հեկտարի տարածություն և պատված է եղել 2,65 մ հաստությամբ հզոր պարըսպով։ Ամրոցը վերանորոգման է ենթարկվել 4—5-րդ դդ. Ամատունիների կողմից։ Ամրոցի տեղում հետագայում գոյություն է ունեցել ավելի ընդարձակ տարածք գրավող սովորական բնակավայր։ Այստեղ պեղումներ են կատարվել 1971-ից սկսած հայտնաբերվել են խեցեղեն, 9 քանդակազարդ քարաբեկորներ և նյութական մշակույթի այլ մնացորդներ։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ Դիտիկոնդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռնագրություն
The New Classic

«**The New Classic**», ավստրալիացի երգչուհի Իգի Ազալիայի դեբյուտային ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի ապրիլի 21-ին Virgin EMI Records և Island Records լեյբլների կողմից։ Ալբոմի թողարկման ծրագրերի մասին Իգին առաջին անգամ խոսել է 2011 թվականի դեկտեմբերին, սակայն ալբոմի թողարկումը տարբեր պատճառներով բազմաթիվ անգամներ հետաձգվել է։ Ալբոմի 5 սինգլներն են՝ «Work»-ը, «Bounce»-ը, «Change Your Life»-ը, «Fancy»-ն և «Black Widow»-ն։

## Հիթ-շքերթներ
### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2014 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Իգի Ազալիա
Դիմաց (լեռ)

**Դիմաց**, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանի լեռների հարավարևմտյան մասում, Թեղուտ գյուղից 5 կմ հյուսիս (2360 մ) ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Վարդենիս կամավորական ջոկատ

**«Վարդենիս» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1990 թվականին շրջանի և տարբեր գյուղերի կամավորականներից։ 1992 թվականին ջոկատը բաժանվել է 2 մարտական խմբերի, որոնք տեղակայվել են Ազիզլու-Քարվաճառ ուղղությունում (հրամանատար՝ Հ. Մուրադյան), Զարքենդ-Քարվաճառ հատվածում (հրամանատար՝ Գ. Ասոյան), Սոթք-Քարվաճառ սահմանագոտում (հրամանատար՝ Գ. Խշեյան)։ 1993 թվականին Ազիզլուի մարտական խմբի հիմքի վրա կազմավորվել է Վարդենիսի 2-րդ պայմանագրային գումարտակը (հրամանատար՝ Հ. Մուրադյան)։ 1990-1994 թվականներին ջոկատները, առանձին ազատամարտիկներ և գումարտակը մասնակցել են Վարդենիսի, Արարատի (Երասխ), Նոյեմբերյանի, Կրասնոսելսկի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Բուզլուխ, Մանաշիդ), Մարտակերտի (Կիչան, Դրմբոն, Սրխավենդ, Չափար, Աղդաբան ևն) շրջանների, Քարվաճառի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Հ. Մուրադյանը։ Ջոկատներից և գումարտակից զոհվել է 51 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ցեղակրոն կամավորական ջոկատ

**«Ցեղակրոն» կամավորական ջոկատ**, «Հայ ազգայնականության ճակատ» կազմակերպության (ղեկավար՝ Հ. Խաչատրյան) ռազմական թևը։ Կազմավորվել է 1990 թվականի օգոստոսի 11-ին։ Ջոկատում հիմնականում ընդգրկվել են ուսանողներ։ 1990-1993 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու (Ղարադաղլու), Ասկերանի (Փառուխ, Դահրազ, Սառնաղբյուր), Շուշիի (Բերդաձորի ենթաշրջան), Մարտակերտի (Տոնաշեն, Թալիշ, «Պուշկինյալ» և հեռուստաաշտարակի բարձունքներ, Դրմբոն, Առաջաձոր) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1993 թվականի մարտի 13-ին ջոկատը լուծարվել է, ազատամարտիկներն ընդգրկվել են ԻՊՈՒ տարբեր ստորաբաժանումներում։ Տարբեր ռազմական գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Մ. Բաղրյանը, Շ. Խաչատրյանը և Ա. Աբրահամյանը։ Զոհվել է 27 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Կատեգորիա:Ցեղակրոնություն
Դրմբոնի կամավորական ջոկատ

**Դրմբոնի կամավորական ջոկատը** կազմավորվել է 1989 թվականին Դրմբոնում, իսկ 1992 թվականին կազմավորվել է կամավորական ջոկատ։ Կամավորական ջոկատի հրամանատարն էր Ս. Ասլանյանը։ Ջոկատներն առանձին, իսկ 1992 թվականի սեպտեմբերից Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են Մարտակերտի, Ասկերանի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պատերազմում զոհվել է դրմբոնցի 6 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ապարանի կամավորական ջոկատ

**Ապարանի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Ապարան քաղաքում։ Ունեցել է շտաբ։ 1992 թվականի ապրիլի 17-ին ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել է «Հատուկ գնդի» Ապարանի վաշտը, իսկ 1994 թվականին՝ Ապարանի առանձին պայմանագրային զորամասը։

1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ վաշտը մասնակցել են ՀՀ Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Ճամբարակի (Պառավաքար), Գորիսի (Շուռնուխ), Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ, Գետաշենի ենթաշրջան), Մարտակերտի, Քաշաթաղիի և Ֆիզուլիի, Կուբաթլուի, Զանգելանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ռազմական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Նահապետ Տոնոյանը (հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշաններով), Ռազմիկ Պետրոսյանը (ՀՀ 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ»), Ա. Պետրոսյանը, Մայիս Սիրեկանյանը (հետմահու՝ ՀՀ 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ»)։ Ջոկատից, վաշտից և գնդից զոհվել է 50 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Գառնի կամավորական ջոկատ

**«Գառնի» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Կոտայքի շրջանի Գառնի գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Կոտայքի մարզում)։ Ունեցել է շտաբ։ 1989-1994 թվականին մասնակցել է ՀՀ Իջևանի (Կիրանց), Սիսիանի (Բազարչայ), Եղեգնաձորի (Խաչիկ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ), աշաթաղի («Մարդասիրական միջանցք»), Կուբաթլուի շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Վ. Սեդրակյանը, Գ. Արշակյանը, Ա. Հայրապետյանը։ Ջոկատից Արցախի Հանրապետության «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով պարգևատրվել է 3, զոհվել 2 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դիվաձոր (գետ)

**Դիվաձոր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ծավ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Որձաքար լեռան հյուսիսային լանջից և Ներքին Հանդ գյուղից 1 կմ արևմուտք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 2 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծավ գետի վտակներ
FIFA 14

**FIFA 14**-ը համակարգչային խաղ է, որը հրատարակել է Electronic Arts ընկերությունը 2013 թ.-ին սպորտային սիմուլյատոր ժանրով։ Մշակել է Electronic Arts-ի դուստր ձեռնարկություն՝ կանադական EA Canada-ն։ Խաղը Եվրոպայում թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, իսկ ԱՄՆ-ում նույն թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Կատեգորիա:Xbox One տեսախաղեր
Ալեքսան Ասատրյան

**Ալեքսան Ֆելիքսի Ասատրյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Նոր Արմավիր գյուղում, Հայկական ԽՍՀ։

1971-1981 թթ. սովորել է Նոր Արմավիրի միջնակարգ դպրոցում։
1982-1984 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում (Խաբարովսկի մարզում)։ Զորացրվելուց հետո 1984 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի նախապատրաստական բաժինը։ 1988-1989 թթ. ընդհատում է ուսումը (տարկետում)` ընտանիքին օգնելու համար։

1990 թ. վերականգնում է ընդհատած ուսումը` համատեղելով աշխատանքը և կրթությունը։

1992 թ. ապրիլի 30-ին մեկնել է Արցախ և իր ջոկատի հետ մասնակցել ինքնապաշտպանական մարտերին։ Նույն թվականի հունիսի 13-ին Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Բուզլուխ գյուղի պաշտպանական մարտերի ժամանակ անհայտ կորել է և առ այսօր Ասատրյանի մասին որևէ տեղեկություն չկա։

Արցախի Հանրապետության նախագահի 2007 թվականի թիվ 17 հրամանագրով Ալեքսան Ասատրյանը պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհետ կորած անձինք
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոր Արմավիր գյուղում ծնվածներ
Բազե կամավորական ջոկատ

**«Բազե» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Բերդ քաղաքում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ 1990 թվականին միավորվել է Բերդի կամավորական ջոկատի հետ և մասնակցել Տավուշի (Ներքին Կարմիրաղբյուր, Այգեպար, Մովսեսգյուղ, Չորաթան) և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Խ. Աթոյանը։ Ջոկատից զոհվել է 1 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դիվանց

**Դիվանց**, լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանի և Արեգունի լեռների հանգույցում, Քաշաթաղ լեռնագագաթից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրություն 2443 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Դիվասար

**Դիվասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի սահմանագլխին, Վարդենիսի լեռնահամակարգում, Վերին Շորժա գյուղից 8 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրություն 3072 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
A Kind of Magic

**A Kind of Magic**, անգլիական Քուին խմբի 12-րդ ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 1986 թվականի հունիսին։ Ալբոմն զբաղեցրել է 1-ին հորիզոնականը Բրիտանիայում և առաջին իսկ շաբաթվա ընթացքում վաճառվել է 100,000 օրինակով։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում ալբոմն զբաղեցրել է միայն 46-րդ հորիզոնականը և վաճառվել է 500,000 օրինակով։ Ամբողջ աշխարհում այն վաճառվել շուրջ 14 միլիոն օրինակով և համարվում է խմբի լավագույն ստւդիական ալբոմներից մեկը։

## Երգացանկ
# "One Vision" - 5։10
# "A Kind Of Magic" - 4։24
# "One Year Of Love" - 4։26
# "Pain Is So Close To Pleasure" - 4։21
# "Friends Will Be Friends" - 4։07
# "Who Wants To Live Forever" - 5։15
# "Gimme The Prize (Kurgan's Theme)" - 4։34
# "Don't Lose Your Head" - 4։38
# "Princes Of The Universe" - 3։32

## Հիթ-շքերթներ և հավաստագրումներ

### Շաբաթկանա հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քուին խմբի ալբոմներ
Ասպետ կամավորական ջոկատ

**Ասպետ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում՝ 1988 թվականին հիմնադրված «Ասպետ» լեռնագնացների դպրոցի հիմքի վրա։ Մարտական գործողություններին մասնակցելուց բացի, ջոկատում պատրաստվել են զինդաստիարակներ, որոնք հետագայում համալրել են կամավորական ջոկատները։ 1992 թվականի վերջին «Ասպետն» ինքնալուծարվել է։ Ազատամարտիկների մի խումբ ընդգրկվել է «Նիկոլ Դուման» ջոկատում, մյուսները ծառայության են անցել ՀՀ ԶՈՒ-ում։ Ջոկատը մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի, Տավուշի (Մոսեսգեղ, Չինարի), Գորիսի (Կոռնիձոր, Խնձորեսկ, Շուռնուխ), Կապանի, Արարատի (Երասխ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Հաթերք, Մոխրաթաղ. Սարսանգի ջրամբար), Քաշաթաղիի, Կուբաթլուի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Փոքր խմբերով հետախուզական առաջադրանքներ է կատարել Հատուկ նշանակության խմբի և «Ազգային լեգեոնի» հետ։ Հրամանատարներ՝ Լ. Խաչատրյան, Ա. Մելքումյան։ Ջոկատից զոհվել է 9 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դիտաբլուր

**Դիտաբլուր**, բլուր Հայաստանի Կոտայքի և Արարատի մարզերի սահմանագլխին, Գառնի գյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրություն 1265 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնագրություն
Դիտասար

**Դիտասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Ամպաջուր և Խորունձոր գետերի ջրբաժանում, Մեղրաձոր գյուղից 6 կմ հյուսիս-արևելք (2432 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Դիտավանի ջուր (գետ)

**Դիտավանի ջուր**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարագի լեռների արևմտյան լանջերից և Դիտավան գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք աջից միախառնվում Աղստև գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Ար-40

**Ար-40**, ռազմականացված կամավորական միավորում։ Կազմավորվել է 1988 թվականին, Երևանում։ Ունեցել է կանոնադրություն, ռազմական խորհուրդ, վարչություն, մարտական խմբավորումներ Հոկտեմբերյանի, Էջմիածնի, Նոյեմբերյանի, Ստեփանավանի, Իջևանի, Թումանյանի, Կապանի, Մեղրիի շրջաններում, զենքի նախագծման և արտադրության բաժին, որի հիմքի վրա ստեղծվել է «Հայկ-1» ձեռնարկությունը։ 1988-1994 թվականներին կազմակերպության Երևանի ու շրջանների կամավորական ջոկատները և առանձին խմբեր մասնակցել են ՀՀ Գորիսի (Կոռնիձոր), Իջևանի, Նոյեմբերյանի, Տավուշի, Մեղրիի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Հադրութի (Տող), Մարտակերտի (Լենինավան, Կարմիրավան) շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատարներ՝ Գ. Գևորգյան, Ռ. Եղոյան, Ա. Հովակիմյան, Հայր-Վահան քահանա, Ա. Փարսադանյան, Կ. Դանիելյան, Ա. Մաքսուդյան, Ա. Մելիքբեկյան, Ա. Մելիքսեթյան, Ս. Սարիբեկյան։ 1992-1994 թվականներին միավորման բազմաթիվ ազատամարտիկներ համալրել են ՀՀ ԶՈՒ շարքերը, Ս. Մաքսուդյանը, Ա. Հովակիմյանը նշանակվել են գնդի հրամանատարներ, Գ. Գևորգյանը՝ ՊՆ վարչության պետ, Գ. Բաղդասարյանը և Ս. Շահինյանն ընտրվել են ՀՀ ԳԽ պատգամավոր (1990)։ Ջոկատից զոհվել է երևանցի 7, շրջաններից՝ 63 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Արաբկիր կամավորական զորամիավորում

**Արաբկիր կամավորական զորամիավորում**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում։ Ունեցել է շտաբ, զինանշան։ Ներառել է հինգ ջոկատ։ 1989-1994 թվականներին «Արաբկիրի» ջոկատները մասնակցել են ՀՀ Իջևանի (Կիրանց), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Ոսկևան), Գորիսի, Կապանի (Ուժանիս), Ճամբարակի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Հայ Պարիս, Կարաչինար, Խարխափութ, Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ, Գյուլիստան, Վերինշեն), Լաչինի, Հադրութի (Սարինշեն), Մարտակերտի (Նարեշտար, Վանք, Լենինավան, Մատաղիս), Քարվաճառի շրջանների, Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ «Արաբկիրի» մի խումբ կամավորականներ 1990 թվականի սեպտեմբերի 20-ից ծառայության են անցել «Հատուկ գնդի» 9-րդ վաշտում։ Ջոկատներից մեկի հիմքի վրա ստեղծվել է Հադրութի մոտոհրաձգային գումարտակը։ Հրամանատարներ՝ Հ. Հարությունյան (գլխավոր հրամանատար), Արմեն Սենիկի Համբարձումյան (հետախուզության պետ, հրամանատար), Գևորգ Տեր-Գևորգյան, Լ. Մաղաքյան, Ս. Սարդարյան, Զ. Թումանյան, Ա. Երեմյան, Վ. Հովսեփյան և Խ. Ադամյան, ընդհանուր շտաբի պետ՝ Գ. Տեր-Գևորգյան։ «Արաբկիրից» զոհվել է 16 ազատամարտիկ։

Երևանի Արաբկիր համայնքի տարածքում կառուցվել է «Արաբկիրի» զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուշաղբյուր։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Արագածի կամավորական ջոկատ

**Արագածի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Արագած գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում), միավորել Արագածի շրջանի կամավորներին։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Հայաստանի Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Բաղանիս, Բարեկամավան), Իջևանի (Այգեհովիտ), Ճամբարակի (Վահան) և Արցախի Հանրապետության Ասկերանի (Դահրավ, Դաշբուլաղ, Աղբուլաղ, Խոջալու), Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ), Շահումյանի, Շուշիի, Լաչինի («Թիգիկ-1», «Մարդասիրական միջանցք»), Սպիտակի ջոկատի հետ՝ Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Աղդամի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Մ. Սողոմոնյան։ Ջոկատից զոհվել է 7 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Արամ Մանուկյան կամավորական միացյալ ջոկատ

**Արամ Մանուկյան կամավորական միացյալ ջոկատ**, կազմավորվել է 1991 թվականին՝ Արարատում ստեղծված «Արարատշինտրեստի» (1988) և «Արամ Մանուկյան» (1989) կամավորական ջոկատների միավորումից։ Ունեցել է շտաբ։ 1992 թվականին ընդգրկվել է «Արծիվ-մահապարտներ» հատուկ գումարտակում՝ որպես 8-րդ դասակ։ 1989-1994 թվականներին «Արամ Մանուկյան» միացյալ ջոկատը, նրա առանձին խմբեր կամ դասակը մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Քյարքի (Տիգրանաշեն), «Ջանդամի դարպասի» կիրճ, Երասխ), Եղեգնաձորի (Խաչիկ), Վայքի (Բարձրունի), Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Տավուշի, Վարդենիսի ինքնապաշտպանական և Արցախի Հանրապետության Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Ֆիզուլիի (Հորադիզ), Շուշիի, Մարտակերտի (Վանք, Չլդրան, Վաղուհաս, Դրմբոն, Հարությունագոմեր) շրջանների ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներն են եղել Դ. Զադոյանը, Ա. Ավետիսյանը, շտաբի պետ՝ Ն. Ղլիջյանը։ Ջոկատից ՀՀ «Մարշալ Բաղրամյան-100» հուշամեդալով պարգևատրվել է 1, Արցախի Հանրապետության «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով՝ 1, զոհվել 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դիտավանք

**Դիտավանք**, *Դիտվանք, Դիտավանք, Դիտեվան, Դիտվանք*,  լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա և Վարդենիսի լեռների հանգուցման կետում։ Բարձրություն 2835 մ։
## Պատկերասրահ

Քարկատար 07.jpg|Կենտրոնում Դիտավանք լեռը, աջից՝ Վաճառք, ձախից՝ Գնդասար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ (Երևան)

**Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում՝ Աֆղանստանում ԽՍՀՄ ռազմական գործողություններին մասնակցած հատուկ նշանակության զորամասերում ծառայած հայ զինվորականներից՝ Նվեր Չախոյանի և Գ. Հարությունյանի նախաձեռնությամբ։ Ունեցել է շտաբ և հատուկ համազգեստ (դեսանտային)։ 1993 թվականին լուծարվել է. ջոկատի որոշ ազատամարտիկներ ներգրավվել են Հայաստանի պաշտպանության նախարարության և այլ ուժային կառույցներում։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը և Հայաստանի զինված ուժերի կառույցներում ներգրավված ազատամարտիկները մասնակցել են Հայաստանի Գորիսի (Կոռնիձոր, Տեղ, Շուռնուխ, Խնձորեսկ), Մեղրիի (Նյուվադի), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Կիրանց), Վարդենիսի (Սոթք), Եղեգնաձորի (Խաչիկ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Կիչան, Վաղուհաս, Չլդրան), Շահումյանի (Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ), Ասկերանի (Սղնախ, Չանախչի), Շուշիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ն. Չախոյանը (գլխավոր հրամանատար), Ա. Հարությունյանը, Վ. Ղարսոյանը։ Ջոկատից զոհվել է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Բալահովիտ կամավորական ջոկատ

**Բալահովիտ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, Բալահովիտ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Կոտայքի մարզում)։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են ՀՀ Վայքի (Խնձորուտ, Բարձրունի), Սիսիանի (Իշխանասար), Գորիսի (Եռաբլուրներ տեղանք, Շուռնուխ), Ճամբարակի (Արծվաշեն), Եղեգնաձորի (Խաչիկ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ), Լաչինի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Կ. Գիլոյան։ Ջոկատից ՀՀ «Արիության» մեդալով պարգևատրվել է 3, Արցախի Հանրապետության «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 3, զոհվել 3 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ (Արտաշատ)

**Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1990 թվականին, Արտաշատում։ 1990-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին ազատամարտիկներ մասնակցել են Հայաստանի Արարատի (Երասխ) և Արցախի Հանրապետության Լաչինի (Ղոչազ), Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատարներ՝ Ա. Պողոսյան (հիմնադիր-հրամանատար), Ա. Հարությունյան։ Ջոկատից զոհվել է 2 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դաստան

**Դաստան** (, արտասանությունը՝ դաստան, նշ. է «պատմվածք»), Մերձավոր և Միջին Արևելքի, Հարավարևելյան Ասիայի բանավոր ու գրավոր պոեզիայում՝ վիպական բնույթի ծավալուն չափածո ստեղծագործություն, ժամանակակից իմաստով՝ պոեմ։ Գրական դաստանը մեծ մասամբ եղել է որևէ վիպական ավանդության կամ առանձին հեքիաթի մշակում (օրինակ, Ֆիրդուսու «Շահնամեի» մեջ մտնող առանձին պոեմները, Նիզամու և Նավոիի պոեմների «Հնգյակը»)։ Միջինասիական բանաստեղծները այժմ էլ երբեմն իրենց պոեմները կոչում են դաստան։

Արևմտյան գրականագիտության մեջ «դաստան» տերմինը սովորաբար չի կիրառվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էպիկական սեռի ժանրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Այ-Բի-Էմի ձեռքբերումների ու վաճառքների ցանկ

Հետևյալ ցանկում ներկայացված են Այ-Բի-Էմ ընկերության և իր նախորդաղների ձեռքբերումներն ու վաճառքները։ Այ-Բի-Էմը ունի բազմաթիվ ձեռքբերումներ իր կորպորատիվ պատմության մեջ, որը տևում է մեկ դարից ավելի։ Ընկերությունը նույնպես մի շարք վաճառված ընկերությունների ցանկ ունի։

Նշված գնման ամսաթիվը Այ-Բի-Էմի ու գնվող ընկերության միջև պայմանագրի կնքման օրն է։ Ձեռքբերման գինը նշմած է ԱՄՆ դոլարով, քանի որ ընկերության գլխամասը գտնվում է ԱՄՆ-ում։ Եթե գինը նշված չէ, ապա այն հրապարակված չէ։

## Ձեռքբերումներ

## Վաճառքները

## Տես նաև
Այ-Բի-Էմ
Այ-Բի-Էմի արտադրանքի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:IBM
Կատեգորիա:Ցանկեր:Տնտեսություն
Բարձրաշեն կամավորական ջոկատ

**Բարձրաշեն կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1992 թվականին, ՀՀ Արարատի շրջանի Բարձրաշեն գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Արարատի մարզում)։ 1992-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին ազատամարտիկներ մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Երասխ), Կապանի (Սրաշեն), Վայքի (Բարձրունի) և Արցախի Հանրապետության Լաչինի (Ծաղկաբերդ), Քարվաճառի (Իստիսու), Մարտակերտի (Սարասանգի ջրամբար), Ֆիզուլիի (Մուսաբեյլի) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Ս. Ադամյան։ Ջոկատից զոհվել է 1 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Բերդաձոր կամավորական ջոկատ

**Բերդաձոր կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1992 թվականին, Երևանում՝ Հայաստանում բնակվող բերդաձորցիներից։ 1992-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Կուբաթլուի, Քարվաճառի շրջանների, Շուշիի Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Գ. Շաքարյան։ «Բերդաձորից» զոհվել է 35 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Բերդաձորի ինքնապաշտպանական խորհրդի Երևանի ջոկատ

**Բերդաձորի ինքնապաշտպանական խորհրդի Երևանի ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, Երևանում։ Ունեցել է շտաբ, ռազմական խորհուրդ։ 1991 թվականի մայիսի 15-ին ջոկատի մի խումբ ազատամարտիկներ Բերդաձորում ձերբակալվել են խորհրդային բանակի ստորաբաժանումների և ՄՀՆՋ-ականների կողմից, տեղափոխվել Շուշիի բանտ, որտեղից ռազմական խորհրդի 6 անդամներ (Առնո Մկրտչյան, Գ. Հարությունյան, Գ. Առուստամյան, Ա. Մանգասարյան, Հ. Պետրոսյան)՝ Բաքվի բանտ։ 1988-1994 թվականներին ջոկատը մասնակցել է Բերդաձորի ենթաշրջանի (Կանաչ Թալա, Եղցահող, Մեծշեն, Տասը Վերստ, Հինշեն), Շուշիի (Քարինտակ), Հադրութի (Տող), Քարվաճառի, Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք», Մազութլու և այլն), Մարտակերտի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Ա. Հարությունյան, շտաբի պետ՝ Ա. Մկրտչյան։ Ջոկատից զոհվել է 16 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Բերդի կամավորական ջոկատ

**Բերդի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Բերդում (այժմ՝ Հայաստանի Տավուշի մարզում)։ 1990 թվականին նրան են միացել Բերդի ռելեի գործարանի (հրամանատար՝ Հ. Մարգարյան), «Ադանա» (հրամանատար՝ Ա. Ջուլհակյան), «Բազե» և «Քեռի» (հրամանատար՝ Վ. Շառոյան) կամավորական ջոկատները։ Նույն թվականին միացյալ ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել են շրջանի ԻՊՈՒ, 1991 թվականին՝ «Հատուկ գնդի» Տավուշի վաշտը (հրամանատար՝ Հ. Աթոյան՝ «Չառլի»)։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը առանձին կամ վաշտի կազմում մասնակցել է Տավուշի, Ճամբարակի, Իջևանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Ջոկատից զոհվել է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Բյուրեղավան կամավորական ջոկատ

**Բյուրեղավան կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, Կոտայքի շրջանի Բյուրեղավան (այժմ՝ ՀՀ Կոտայքի մարզում)։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ, Սևակավան), Մեղրիի (Նյուվադի), Նոյեմբերյանի, Սիսիանի (Բազարչայ), Տավուշի (Մովսեսգյուղ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Չայլու, Լենինավան) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Ս. Մարգարյան։ Ջոկատից ՀՀ «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալով պարգևատրվել է 1 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
ՖԻԴԵ-ի վարպետ

**ՖԻԴԵ-ի վարպետ**, Շախմատի միջազգային ֆեդերացիայի (ՖԻԴԵ) կողմից շախմատիստներին շնորհվող կոչում։ Տրվում է տղամարդ և կին շախմատիստներին 1978 թվականից։ Իր նշանակությամբ զիջում է «միջազգային վարպետ» կոչմանը և գերազանցում է «վարպետության թեկնածու» կոչմանը։

## Կոչումը ստանալու կարգը
ՖԻԴԵ-ի վարպետի կոչմանը հավակնելու համար տղամարդ շախմատիստին անհրաժեշտ է Էլոյի գործակիցը հասցնել 2300 և ավելի կետի, իսկ կին շախմատիստին՝ 2100-ի։ Կոչումը շնորհելու կանոնները գրված են ՖԻԴԵ-ի տեղեկատուում։

Այս կոչումը շնորհվում է նաև շախմատային կոմպոզիտորներին և խնդիրները լուծողներին։

2010 թվականի նոյեմբերին աշխարհում կար 5731 ՖԻԴԵ-ի վարպետ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Շախմատային կոչումներ
* Շախմատային կոչումներ շնորհելու կարգը

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատային կոչումներ
Գարեգին Նժդեհ կամավորական ջոկատ

**Գարեգին Նժդեհ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, Երևանում։ Ունեցել է շտաբ, մարտական դրոշ։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Իջևանի (Կիրանց), Ճամբարակի (Վահան) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի (Հաթերք, Դրմբոն, Զագլիկ), Հադրութի (Բլութան, Խրմանջուղ, Մելիքաշեն), Շուշիի (Քարինտակ), Կուբաթլուի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Մ. Բատիկյան, շտաբի պետեր՝ Գ. Առաքելյան և Ջ. Աբելյան։ Ջոկատից զոհվել է 5 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Գավառի կամավորական ջոկատ

**Գավառի կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1989 թվականին, Գավառ քաղաքում։ Ունեցել է շտաբ։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Վայքի (Խնձորուտ, Բարձրունի), Տավուշի (Չինարի, Այգեձոր), Իջևանի (Այգեհովիտ), Վարդենիսի և Արցախի Հանրապետության Քարվաճառի, Մարտակերտի (Թալիշ, Մատաղիս), Աղդամի (Փափրավենդ) շրջանների և Գետաշենի ենթաշրջանի (Ազատ, Կամո) ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրամանատար՝ Ա. Ղռեջյան, շտաբի պետ՝ Հ. Միրաբյան։ Ջոկատից զոհվել է 6 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դահրավի կամավորական ջոկատ

**Դահրավի կամավորական ջոկատ**, ստեղծվել է 1989 թվականին՝ գյուղի ինքնապաշտպանության համար (հրամանատար՝ Ս. Առուշանյան)։ Հետագայում ջոկատի հիմքի վրա ստեղծվել է դասակ, ապա՝ վաշտ (հրամանատար Է. Խաչատրյան)։ Ջոկատը առանձին, իսկ 1992 թվականից Ասկերանի պաշտպանական շրջանի կազմում մասնակցել է Ասկերանի շրջանի գյուղերի ինքնապաշտպանական և Շուշիի, Լաչինի, Քարվաճառի, Աղդամի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ), Մարտակերտի շրջանների ազատագրական մարտերին։ Գյուղից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Է. Խաչատրյանը, Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալով՝ Ռ. Ներսիսյանը, Ա. Սարգսյանը, Մ. Համբարձումյանը, Մ. Խաչատրյանը, Ս. Հովակիմյանը, Ա. Դանիելյանը, Վ. Բարսեղյանը, Վ. Միքայելյանը։ Զոհվել է 7 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դաշուշենի ինքնապաշտպանական խումբ

**Դաշուշենի ինքնապաշտպանական խումբ**, կազմավորվել է 1988 թվականին, ապա միավորվել է գյուղում տեղակայված Բյուրեղավանի ջոկատի հետ (հրամանատար՝ Ս. Վարդանյան)։ Ջոկատը առանձին, ապա Ասկերանի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել է Ասկերանի, Շահումյանի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Գյուղից զոհվել է 8 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դավիթ Բեկ կամավորական ջոկատ (1989)

**Երկրապահ կամավորականների միության, նախկին Խորհրդային շրջանի  ,,Դավիթ Բեկ,,  ջոկատը** կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում։ Ունեցել է շտաբ, հրամանատարների խորհուրդ։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Նոյեմբերյանի (Բաղանիս), Վարդենիսի, Ճամբարակի (Վահան) և Արցախի Հանրապետության Հադրութի (Ծամձոր), Ասկերանի (Նախիջևանիկ, Փրջամալ), Շահումյանի (Բուզլուխ), Մարտակերտի (Մաղավուզ, Կարմիրավան), Աղդամի (Շոթանլի) շրջանների, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ա. Փիրումովը, Ա. Հունանյանը, Պետրոս Հակոբյանը, Ավետիս Պետրոսյանը, Էլֆիկ Բաղդասարյանը, շտաբի պետ՝ Է. Բաղդասարյանը։ Ջոկատի գլխավորությամբ սահմանամերձ գոտիներ են մեկնել նախկին Խորհրդային շրջանի զին. կոմիսարյատում կազմված եռամսյա հավաքներին մասնակից գումարտակները։ Ջոկատից զոհվել է 5 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Դավիթ Բեկ կամավորական ջոկատ (1991)

**Դավիթ Բեկ կամավորական ջոկատ**, կազմավորվել է 1991 թվականին Երևանում։ Հիմնադիրներ՝ Գ. Աբրահամյան, Ա. Կարապետյան, Ա. Յազիչյան և Վ. Մելքոնյան։ 1991-1994 թվականներին մասնակցել է Վարդենիսի ինքնապաշտպանական, Լաչինի (Ղոջազ) շրջանների ազատագրական մարտերին, ազատագրված գյուղերի պաշտպանությանը։ Ջոկատից զոհվել է 3 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ալդեն

**Ալդեն**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Բալու քաղաքից 35 կմ հարավ-արևելք՝ բարձրադիր և անտառազուրկ վայրում։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալդին

**Ալդին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։

1895 թվականին կողոպտվել և ավերվել է թուրքերի կողմից։ Գյուղը վերջնականապես լքվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալդիրի

**Ալդիրի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Ընկուզեկ լեռան ստորոտում։

Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կարմիր քամի

**Կարմիր քամի** (լեհերեն roza, բառացի՝ վարդ), վարակիչ հիվանդություն. առաջանում է հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկերով ախտահարվելիս և բնորոշվում է մաշկի, մաշկի ավշային անոթների, լորձաթաղանթների սուր բորբոքային երևույթներով։

Նպաստող գործոններն են օրգանիզմի անհատական նախատրամադրվածությունը, ալերգիան (հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի հանդեպ)։ Կարմիր քամին լինում է առաջնային (վարակումը տեղի է ունենում վնասվածքների, քերծվածքների և քորվածքների դեպքում) և երկրորդային՝ զարգանում է որպես տեղային թարախային պրոցեսների (օրինակ, ֆուրունկուլ, ինֆեկցված վերք) բարդություն։

## Ընթացք
Կարմիր քամին ընթանում է հետևյալ ձևերով։

* Էրիթեմատոզ ձև, որի դեպքում նկատվում է հյուսվածքների տեղային ավշային այտուց, մազանոթային ցանցի լայնացում, որով պայմանավորված է մաշկի ուռածությունը և կարմրությունը։
* Բշտային ձև. այտուցային հեղուկի մեծ քանակության կուտակման դեպքում մաշկի մակերեսային շերտը շերտազատվում է՝ առաջացնելով բշտեր։
* Ֆլեգմոնոզ ձև. ընթանում է մաշկի ախտահարված հատվածների թարախակալումով։
* Գանգրենոզ ձև. բնորոշվում է հյուսվածքների մեռուկացումով (առավելապես թույլ հիվանդների մոտ)։

## Ախտանշաններ
Ջերմության հանկարծակի բարձրացում՝ 40-41&nbsp;°C, դող, թուլություն, գլխացավ, փսխումներ։ Օրգանիզմի ուժեղ արտահայտված թունավորման դեպքում՝ գիտակցության կորուստ։ Ախտահարումն առավելապես տեղակայվում է դեմքի կամ ստորին վերջույթների վրա և առաջացնում այրող ցավեր։ Մոտակա ավշահանգույցները մեծանում են, դառնում ցավոտ։

Հիվանդությունը տևում է 1-2 շաբաթ, հաճախ կրկնվում է (ռեցիդիվ)։

## Բարդություններ
Ախտահարման պրոցեսի տարածում հարևան հյուսվածքների վրա, արյան միջոցով հարուցիչների տարածում այլ օրգանների և հյուսվածքների մեջ և արյան վարակում (սեպսիս)։

## Բուժում
Բուժումը տարվում է հիվանդանոցներում. տեղական ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաների կիրառում, հակաբիոտիկներ և սուլֆանիլամիդներ, անկողնային ռեժիմ, ախտահարված վերջույթի հանգիստ։

## Կանխարգելում
Քերծվածքների, միկրոտրավմաների ժամանակին և պատշաճ մշակում։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Եմիշճանի կամավորական ջոկատ

**Եմիշճանի կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1988 թվականին, իսկ 1992 թվականին՝ ներառվել Մարտունիի պաշտպանական շրջանի կազմում, որի և այլ ջոկատների հիմքի վրա ստեղծվել է վաշտ, ապա՝ գումարտակ։ Եմիշճանի ազատամարտիկները ջոկատի, վաշտի և գումարտակի կազմերում մասնակցել են Աղդամի, Մարտունու և այլ շրջանների ազատագրական մարտերին։ Գյուղից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Լ. Շումանյանը, Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Գ. Հովհաննիսյանը, Արցախի Հանրապետության «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով ՝ Է. Աբրահամյանը։ Գյուղից զոհվել է 1 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Երասխ կամավորական ջոկատ

**«Երասխ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1990 թվականին Արարատի շրջանի Երասխի գինու գործարանի կամավորականներից։ 1992 թվականին ջոկատը ներառվել է Արարատի մոտոհրաձգային գումարտակի կազմում։ 1990-1994 թվականներին ջոկատն առանձին և գումարտակի կազմում մասնակցել է Հայաստանի Արարատի (Քյարքի (Տիգրանաշեն), Երասխի բարձունքներ), Եղեգնաձորի (Խաչիկ) և Արցախի Հանրապետության Ֆիզուլիի (Հորադիզ), Մարտակերտի (Թալիշ, Մատաղիս) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ռ. Թևոնյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Զագլիկի կամավորական ջոկատներ

**Զագլիկի կամավորական ջոկատները** կազմավորվել են 1988 թվականին Ա. Հարությունյանի և Ս. Պետրոսյանի հրամանատարությամբ։ Ջոկատներն առանձին կամ Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են Մարտակերտի, Ասկերանի, Քելբաջարի (Օմարի լեռնանցք) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Զագլիկից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով հետմահու պարգևատրվել է Սուրեն Անտոնյանը։ Զոհվել է 8 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Զարդախաչի կամավորական ջոկատ

**Զարդախաչի կամավորական ջոկատ**։ Ստեղծվել է 1988 թվականին Ս. Սարգսյան հրամանատարությամբ։ Ջոկատին է միացել նաև «Սերոբ Աղբյուր» կամավորական ջոկատը (հրամանատար՝ Ս. Սարգսյան)։ Ջոկատներն առանձին կամ Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են Մարտակերտի, Ասկերանի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Զարդախաչցի ազատամարտիկ Մ. Հակոբյանը ոչնչացրել Է հակառակորդի ռազմական ուղղաթիռ և ինքնաթիռ։ Հրամանատարներ են եղել Ս. Սարգսյանը, Դ. Հակոբյանը, Է. Գասպարյանը, Մ. Հակոբյանը։ Զոհվել Է 4 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Զարթոնք կամավորական ջոկատ

**«Զարթոնք» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Ապարանի շրջանի Չքնաղ գյուղում՝ Ապարանի և շրջանի գյուղերի (Թթուջուր, Քուչակ, Շենավան, Հարթավան, Արագած, Ափնագյուղ, Նիգավան, Լուսագյուղ, Մուլքի և այլն) կամավորականներից։ Ունեցել է շտաբ, զինագործների խումբ, որն զբաղվել է նռնականետների պատրաստմամբ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են Հայաստանի Կապանի (Ուժանիս, Եղվարդ), Տավուշի (Մովսեսգյուղ, Այգեպար, Չինարի), Իջևանի (Կիրանց), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Արարատի (Երասխ), Սիսիանի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Կարաչինար, Մանաշիդ, Գաղթութ, Խարխափուտ, Բուզլուխ, Վերինշեն), Մարտակերտի (Լենինավան), Ասկերանի, Քարվաճառի (Յանշակ, Չոփուռլու, Քելբաջար), Քաշաթաղի (Ղոչազ, «Տիգիկ-1», «Տիգիկ-2», Նովոստրոյկա, Մազութլու, Մալխալաֆ), Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների և Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտեին։ 1992 թվականին ջոկատի ազատամարտիկների մի խումբ ներառվել է «Հատուկ գնդի» կազմում, ջոկատի հիմքի վրա նույն թվականին ստեղծվել է Ապարանի վաշտը, որը 1993 թվականին դարձել է պայմանագրային գումարտակը։ Հրամանատարներ են եղել Մ. Մալխասյանը (կամավորական ջոկատների հրամանատար, երկրապահ ջոկատների շտաբի պետ), Ն. Տոնոյանը («Հատուկ գնդի» Ապարանի վաշտի հրամանատար), Ռ. Պետրոսյանը (պայմանագրային գումարտակի հրամանատար)։ Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան‏‎ով և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Ն. Տոնոյանը, Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ռ. Պետրոսյանը և Մ. Սիրեկանյանը (հետմահու), Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական ծառայության» մեդալով՝ 7, Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերի «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալով մեդալով՝ 7, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 15 ազատամարտիկ։ Զոհվել է 11 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Խոր Վիրապ կամավորական ջոկատ

**«Խոր Վիրապ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1988 թվականին Արարատի շրջանում (այժմ՝ ՀՀ Արարատի մարզում)։ 1992 թվականին ջոկատը ներառվել է շրջանում կազմավորված մոտոհրաձգային գումարտակի մեջ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր ու ազատամարտիկներ մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Երասխ, «Ջանդամ դարպասի» կիրճ, Քյարքի (Տիգրանաշեն), Երասխի բարձունքներ), Եղեգնաձորի (Խաչիկ, Քելբաջարին հարող սահմաններ) և Արցախի Հանրապետության Ասկերանի (Փառուխ, Փրջամալ, Աղբուլաղ, Դահրավ), Մարտակերտի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատից զոհվել է 2 ազատամարտիկ։ Հրամանատարն է եղել Մ. Հարությունյանը։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ