Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բաղդադ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Բաղդադ** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Իրաքի հայոց թեմին, դրա նախկին առաջնորդանիստ կառույցն էր՝ մինչև սուրբ Գրիգորի Լուսավորչի կառուցումը։ Կազմակերպում է Իրաքի մայրաքաղաք Բաղդադում բնակվող առաքելական իրաքահայության հոգևոր կյանքը, կոչվում է սուրբ Աստվածածնի պատվին:

## Պատմություն
Հայկական Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1639-1640 թվականներին հայ հրետանու սպայի մղումով, ով ծառայել է օսմանյան սուլթան Մուրադ IV-ին թուրք-պարսկական պատերազմի ընթացքում։ Գևորգ Նազարյան (Գոգ Նազար) կոչված այս սպան, թվում է, կարևոր դեր է խաղացել 1638 թվականին Բաղդադի պաշարման և գրավման ժամանակ: Նրա հրացանակիրների զորամասի շնորհիվ Բաղդադի ամրությունները փլուզվել են, որպեսզի օսմանցիները կարողանան գրավել Բաղդադը: Որպես վարձատրություն նրան շնորհվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու շենքը:

Հերոսին հաջողվել է Բաղդադ բերել «Սեբաստիայի 40 նահատակների» մասունքները՝ 12-րդ հռոմեական լեգեոնի հայտնի զինվորների, որոնք ապաստանել են Մելիտենեում (այժմ՝ Թուրքիայի Մալաթիա) Փոքր Հայքում: 40 զինվորները դատապարտվել են մերկ մերկ հանվելու Սեբաստիա (այսօր՝ Թուրքիայի Սիվաս) մոտ գտնվող սառած լճակի վրա, որպեսզի նրանք ցրտահարվեն մինչև մահ, քանի որ նրանք հրաժարվել են հրաժարվել իրենց քրիստոնեական հավատքից: Այդ սուրբ մասունքները Գևորգ Նազարյանը տեղադրեց մի խորշում, պատի ներսում, մուտքի դռան աջ կողմում, Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում:

1967-1970 թվականներին Սուրբ Աստվածածին (Սուրբ Աստվածածին) եկեղեցին խորապես վերակառուցվել և վերանորոգվել է Վազգեն Ա կաթողիկոսի օրոք։ Այդ վերանորոգման ընթացքում վերագտնվել է «Սեբաստացի 40 նահատակների» աճյունը պարունակող ութակողմ մարմարե մասունքը։ Վրան հայերեն տառերով փորագրված է եղել 1663 թվականին, երբ մասունքը վերադարձավ իր պարզունակ տեղը։

Այս բոլոր պատճառներով Հայ Առաքելական Եկեղեցին հավակնում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հիմնադրմանը, սեփականությանը և օգտագործմանը: Սակայն այդ աղբյուրները նախկինում հակադրվել էին Արևելքի Եկեղեցու կողմից, որը կարծում էր, որ եկեղեցին հիմնել է նախքան նրա հայկականացումը: Հայր Բութրոս Հադդադն իր «Les églises de Baghdad et ses couvents» գրքում նշել է, որ այս եկեղեցին կառուցվել է 1616-1628 թվականներին, այսինքն՝ հիմնադրվելուց մոտ 10 տարի առաջ՝ 1639 թվականին Հայ Առաքելական Եկեղեցու պահանջով:

Բազմիցս զբաղեցրած եկեղեցին «ազատագրված» կլիներ, ասենք, փողի դեմ։ Այսօր էլ առկա հակասությունները հայտնում են, որ եկեղեցին իբր վերադարձվել է ամենալավ գինը վճարած համայնքին, այդ դեպքում՝ Հայ Առաքելական եկեղեցուն՝ ի վնաս Արևելքի եկեղեցու։ Ժողովրդական լեգենդը, թե ոչ, այսօր վիճարկվում է ոչ թե այս եկեղեցու սեփականության վկայականը, այլ դրա հայկական հիմնադրման մասին ստույգությունը։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին մի քանի անգամ վերանորոգվել և վերակառուցվել է, մասնավորապես 19-րդ դարում։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (Սուրբ Աստվածածին, նաև հայտնի է որպես Միսկինտա) գտնվում է կրոնական համալիրում, որը փակ է պաշտպանական պատով, և որի մուտքի գավթի վրա տեղադրված է հայկական ոճով մետաղյա խաչ պատկերող նկար: Գավթից անցնելուց հետո եկեղեցու հյուսիսային ճակատի երկայնքով անցնում է փոքրիկ բակ, որի վերջում կանգնած է ութանկյուն տանիքով զանգակատունը՝ հենված թմբուկի վրա։ Զերծ որևէ զարդանախշից՝ այս զանգակատունը ցույց է տալիս տիպիկ հայկական տեսք։

Այս գավիթը տանում է դեպի լայն ներքին բակ, որի շուրջը դասավորված են եկեղեցին և նրա կից շինությունները։ Աղյուսները և բետոնը երկուսն էլ օգտագործվել են որպես շինանյութ եկեղեցու վերակառուցման համար։ Եկեղեցու տանիքը բավականին բնորոշ է. Այն բաղկացած է 4 լայնական տակառային պահոցներից՝ յուրաքանչյուր պահոցի վերջում կիսաշրջանաձև պատուհանով։ Սրբավայրի վերևում կանգնած է հայկական կրոնական ճարտարապետությանը բնորոշ ութանկյուն թմբուկ գմբեթը։ Գմբեթի հետևում դուրս ցցված աբսիդում է գտնվում մկրտարանը և մատյանը։

Եկեղեցի մտնելու համար անհրաժեշտ է անցնել ջամադունը (նարթեքս), որի վրա դրված է թմբուկի վրա հենված բազմանկյուն գմբեթը: Թմբուկը զարդարված է կույր արկադով և հոգևոր սրահով, որի ներսում հավատացյալները ուխտի մոմեր են վառում։ Ջամադունը թույլ է տալիս մուտք գործել դեպի եկեղեցի, նավակի հետևից, ամբիոնի տակ, որտեղ հոգևորականներն ու սարկավագները պատարագ են երգում: Միանավ շինություն եկեղեցին զարդարված է կողային պատերի երկայնքով խորշերով, որոնց մեջ ներկառուցված են խաչերով կամ հայերեն արձանագրություններով քանդակված քարե թիթեղներ։ Դրանցից մեկը թվագրվում է 1750 թվականի։

Երկաթից պատրաստված երգչախմբի էկրանը բաժանում է նավը խորանից։ Սրբավայրն ունի 2 տարբեր և իրար լրացնող մաս՝ հայկական սրբազան ճարտարապետության նկատմամբ։ Նրա ստորին հատվածը կարող է մուտք գործել երկրպագուները Հաղորդության հաղորդության կամ հաղորդության ժամանակ: Նրա ավելի բարձր հատվածը, որը թաքնված է կարմիր թավշյա վարագույրի հետևում, խաչով, կարող են մուտք գործել միայն քահանաների, սարկավագների և սպասավորների համար: Այս ամբիոնի վրա կանգնած է խորանին։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գանձը, անվիճելիորեն, «Սեբաստացի 40 նահատակների» մասունքներով սնդուկն է: Տեղադրված մարմարե խորշի մեջ, նուրբ մշակված ոսկե վանդակաճաղի հետևում, այս մասունքը զարդարված է 1663 թվականի հայերեն արձանագրություններով։

Երկրպագողները, ուխտավորները և այցելուները չեն գալիս եկեղեցի Սուրբ Աստվածածին՝ այդ նահատակներին հարգելու համար։ Այս շենքը նաև Մարիամ Աստվածածնի գլխավոր սրբավայրն է, որտեղ շատ են հաճախում իրաքցի քրիստոնյաները և մուսուլմանները: Մարիամ Աստվածածնի Վերափոխման տոնի ժամանակ՝ ամեն տարի օգոստոսի 15-ին, բացարձակ մարդաշատ է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում հայ համայնքը նոր շենքեր է կառուցել՝ ընդունելու այցելուների օրեցօր աճող թվին: Ընդլայնվել և զարդարվել է նաև եկեղեցու բակը։

## Տես նաև
* Սուրբ Վարդարանի Տիրամոր տաճար
* Սուրբ սիրտ Հիսուսի եկեղեցի (Բաղդադ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բաղդադի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրաքի հայոց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ