Ուլանների 2-րդ գունդ (Ավստրո-Հունգարիա)

**Ուլանյան 2-րդ գունդ**, ամբողջական անվանումն է **Իշխան ցու Շվարցենբերգի անվան առաջին կայսերական և թագավորական գալիցիական ուլանյան գունդ** (), Ավստրո-Հունգարական կայսրության ուլանների կայսերական և թագավորական հեծելազորային գունդ։

## Պատմություն
### Ձևավորում
1790 թվականի սեպտեմբերին Օ՛ Դոնելայի կամավորական կորպուսի զորահավաքի երեք կետից ստեղծվում է Ուլանյան կամավորական կորպուսը որպես գնդի նախահիմք։ Որպես կորպուսի անվանում ընտրվում է կորպուսի ստեղծող-հրամանատարի անունը։ 1798 թվականին այն դառնում է երկրորդ ուլանյան գունդը, որի հիման վրա ստեղծվում է С 1798 года корпус стал 2-м уланским полком: на его основе в 1801 году был создан Ուլանյան 3-րդ գունդը, իսկ 1814 թվականին՝ Ուլանյան 4-րդ գունդը։ Գնդի կամավորներին հավաքագրում էին Արևմտյան Գալիցիայից։ Այն համալրվել է նաև 40-րդ (Жешув), 57-րդ (Тарнув), 20-րդ (Ной-Сандез) հետևակային գնդերի հետևակները։ Ենթարկվում է 1-ին կորպուսին (Կրակայ զինվորական շրջան)։

### Նապոլեոնյան պատերազմներ
1792 թվականին գունդը գտնվում էր Նիդերլանդներում։ Առաջին մարտը վարել է Բոսուտի մոտ։ 1793 թվականին կռվել է Ներվինդեն-Տիրլեմոնում, Ֆամարսում, Վալանսյոնում և Բասույանում։ 1794 թվականին կռվել է Լանդրեսի մոտ գտնվող Պոնտ-ա-Մարկում և Գիզայում։ 1795 թվականին առաջ է շարժվել Մայզենհայմում։ 1796 թվականին կռռվել է Ամբերգում և Գիսենում։ 1797 պարեկություն է կատարել Լանում։ 1799 թվականին պատերազմել է Օստրախում և Շտոկախում, մասնակցել է Լյուսենշտաիգի և Ցյուրիխի առաջին կռվում։ Դեպի Մանգհեյմ կատարած Նեկարյան առաջխաղացման համար արժանացել է շնորհակալության։ Մասնակցել է Նեկարհաուզենի մարտին։ Գնդի ընդամենը 15 զինվոր պաշտպանել են Նեկարյան կամուրջը իրենց թվաքանակով գերազանցող ֆրանսիական զորքերից։ 1800 թվականին աչքի է ընկել Լոդորֆի և Բիբերհի կռիվներում։ Լամբախի առաջնագծում վարել է մարտեր։ Լիխտեյնշտայնի իշխանը, ով ղեկավարում էր գնդին և կապիտան Բոգդանը պարգևատրվել են Մարիա Թերեզայի շքանշանով։

1805 թվականին գունդը կռվել է Ուլմի և Աուստեռլիցի ճակատամարտերում՝ ունենալով մեծ կորուստներ։ Գնդի մնացորդները ընդգրկվել են էրցհերցոգ Ֆերդինանդի կորպուսում։ 1809 թվականին վեց հեծելավաշտեր մտել են Գերմանիայում գտնվող Բելգարդի 1-ին կորպուս, երկու հեծելավաշտեր՝ Սաքսոնիայի սահմանին։ Ֆրանսիայի հետ հերթական պատերազմը սկսվեց Ուռսենսոլենի չակատամարտով։ Չորս հեծելավաշտեր շարժվում են Բերշինգ և Պրուկա-Նիտենաու։ Ասպերնի կռվից առաջ գրաֆ Հարդեգի հրամանատարությամբ գունդը կռվում է Էսլինգենում, ինչպես նաև Վագռամի ու Զնոյմոյի համար։ Բոհեմիայում լեյտենանտ Կառլ Շտեյնդլի հեծելավաշտը ֆրանսիացիների դեմ կռվում աչքի է ընկնում՝ պաշտպանելով Էգեր քաղաքը։ Այդ սխրանքի համար նա պարգևատրվում է Մարիա Թերեզայի շքանանով։ Հեծելավաշտի ևս 19 անդամ պարգևատրվում են շքանշաններով։

1813 թվականին գունդը ընդգրկվում է հեծելազորի գեներլ, գրաֆ Վերդեի ավստրիա-բավարական կորպուսի կազմ և մասնակցում Հանաուի և Սենտ-Կրուի մարտերին (դեկտեմբերի 31-ին)։ 1814 թվականին գլխավոր բանակի 5-րդ կորպուսի կազմում գունդը մարտնչել է Բրիենում, որոշ զորամիավորումներ էլ կռվել են Նոժանում, Նանժիում և Տռուայում։ Գունդը մասնակցել է նաև Բար-սյուր-Օբի և Արսի-սյուր-Օբի մարտերին։ Այս կռիվների համար գնդի հրամանատար բարոն ֆոն Մենգեն արժանացել է Մարիա Թերեզա շքանշանի։ 1815 թվականին գունդը կատարել է պահպանություն ֆրանսիական սահմանին և Ֆրանսիայի դեմ վերջին մարտերին չի մասնակցել։

### 1848-1849 թվականների ապստամբություն
1848 թվականին Ուլանյան 2-րդ գունդը բնավորվում է Հունգարիայում։ Ի սկզբանե այն ստացել էր Բանատը սերբական ապստամբներից պաշտպանելու հրաման, սակայն, ինքնակամ հանձնելով Արադ ամրոցը, հեռացվում է ապստամբների դեմ իրականացվող գործողությանը մասնակցող ստորաբաժանումների ցուցակից։ Ավելի ուշ գունդը ուղարկվում է Տեմեխվարի կայազոր, որտեղից իրականացնում էր գրոհներ։ Մասնակցել է Էնգելսբրուն-Լիպայի, Վերշեցի և կռիվներին ու Արադի պաշարմանը։ Գնդի մեկ հեծելավաշտ մնում է Արադում և հետագայում մասնակցում է Արադի պաշտպանությանը։ 1849 թվականին գունդը Երկաթյա դարպասների միջով իրականացնում է անցում, մասնակցում Նոյ-Արադի և Վալեմարի կռիվներին։ Գնդի վեց հեծելավաշտեր Տիմիշոարան մինչև օգոստոսի 3-ը այն հանձնելը։ Գունդը մասնակցել է նաև Ֆրայդորի հրաձգությանը։ Մայորի 1-ին դիվիզիոնը ամռանտ մարտ է վարել Բանուսում և Կաչայում ընդդեմ Հարավային բանակի, իսկ ավելի ուշ Տիմիշոարայի, Կոստիլայի և Դոբրի մոտ հետապնդել է հակառակորդին։

### [[Իտալա-ֆրանս-ավստրիական պատերազմ (1859)|Սարդինյան պատերազմ]]
1859 թվականին գնդի հինգ հեծելավաշտեր ուղարկվում են Սոլֆերինո, բայց այնտեղ են հասնում ուշացումով և կռիվներին չեն մասնակցում։ Երեք հեծելավաշտեր այդ ժամանակ գտնվում էին Տրիպոլիում։

### [[Ավստրո-պրուսա-իտալական պատերազմ|Գերմանական պատերազմ]]
1866 թվականին Հյուսիսային բանակի հեծելազորային դիվիզիոնի հինգ հեծելավաշտեր մասնակցում են ավստրո-պրուսա-իտալական պատերազմին, որն առավել հայտնի է որպես Գերմանական պատերազմ։ Ուլանյան 2-րդ գունդը մասնակցել է Կյոնինգրեցի և Բլյումենի կռիվներին։

### [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]] և գնդի գործունեության ավարտ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գունդը վերակազմավորվում է և օգտագործվում որպես հետևակ։ Հայտնի չէ, թե արդյո՞ք պատերազմի ժամանակ գունդը որպես հեծելազոր օգտագործվել է, թե ոչ։ Ուլանյան 2-րդ գունդը կազմացրվում է նախքան Ավստրո-Հունգարիայի բաժանումը։

## Գնդի նկարագիր
### Կառուցվածք
Գունդը ենթարկվել է 1-ին բանակային կորպուսի 7-րդ հեծելազորային դիվիզիայի 11-րդ հեծելազորային բրիգադին։ Գնդի ազգային կազմը հետևյալն էր՝ 84% լեհեր, 16% այլ ազգություններ։ Գնդի անձնակազմի հիմնական լեզուն լեհերենն էր։

### Համազգեստ
Ստորև ներկայացված է Ուլանյան 2-րդ գնդի համազգեստի նկարագիրը ըստ տարիների
* 1790 թվական՝ կանաչ գույնի չապկա, խոտի գույնի կանաչ բաճկոն, մուգ կարմիր դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1798 թվական՝ խոտի գույնի կանաչ (հետագայում մուգ կանաչ) չապկա, մուգ կանաչ բաճկոն և տաբատ, բորդո գույնի դարձածալեր, դեղին կոճակներ
* 1865 թվական՝ կանաչ թաթարկա, բաց կապույտ մունդիր-ուլանկա և տաբատ, բորդո գույնի դարձածալեր, դեղին կոճակներ
* 1868 թվական՝ մուգ կանաչ թաթարկա, բաց կապույտ ուլանկա, բորդո տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ
* 1876 թվական՝ մուգ կանաչ չապկա, բաց կապույտ ուլանկա, բորդո գույնի տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ

## Կայազորեր

* 1798-1799 թթ.՝ Յարոսլավլ
* 1801 թ.՝ Գոլեշաու
* 1803-1805 թթ.՝ Ունգարիշ-Բրոդ
* 1806 թ.՝ Ռեյխենաու
* 1807 թ.՝ Նախոդ-Խոենմաուդ
* 1808-1809 թթ.՝ Զաաց
* 1810 թ.՝ Բրանդայզ
* 1814 թ.՝ Վիեննա
* 1815 թ.՝ Գայ
* 1820 թ.՝ Տորպաու
* 1821 թ.՝ Պրոսնից

* 1828 թ.՝ Աուստերլից
* 1833 թ.՝ Դյոնդյոշ
* 1836 թ.՝ Պեչվար
* 1843-1848 թթ.՝ Ալտ-Արադ
* 1849 թ.՝ Զոմբոր-Բայա
* 1850 թ.՝ Կոլին
* 1851 թ.՝ Վիեննա
* 1852 թ.՝ Էնցերսդորֆ/Դյոնդյոշ
* 1854 թ.՝ Դեբրեցեն/Կեչկեմետ
* 1855 թ.՝ Ֆյունֆկիրխեն
* 1856-1859 թթ.՝ Մեդիշ

* 1860 թ.՝ Դյոնդյոշ
* 1863 թ.՝ Սիգեթվար
* 1864-1866 թթ.՝ Տոլնա
* 1866 թ.՝ Պեշտ
* 1867 թ.՝ Ռակոշ-Պալոտա/Ռումա
* 1870 թ.՝ Տարնուվ
* 1876 թ.՝ Բրյուն
* 1879 թ.՝ Վիեննա
* 1884 թ.՝ Տարնուվ
* 1914 թ.՝ Տարնուվ (շտաբ և 1-ին դիվիզիոն), Բոհնյա (2-րդ դիվիզիոն)

## Հովանավոր
* 1798-1800 թթ.՝ չի եղել
* 1800-1820 թթ.՝ ֆելդմարշալ Կառլ Ֆիլիպ ցու Շվարցենբերգ
* 1820-1822 թթ.՝ չի եղել
* 1822 թ.՝ ֆելդմարշալ Ֆերդինանդ Սաքսեն-Կոբուրգ-Զաալֆելդսկի
* 1828 թ.՝ ֆելդմարշալ-լեյտենանտ, բարոն Ֆրանց ֆոն Վլասից
* 1840 թ.՝ հեծելազորի գեներալ Վիլյամ Ֆրիդիրխ ֆոն Համերշտեին, բարոն ֆոն Համերշտեին-Էկվորդ
* 1861 թ.՝ ֆելդմարշալ-լեյտենանտ, ասպետ Ֆրանց ֆոն Ուլեիմար
* 1866-1887 թթ.՝ ֆելդմարշալ-լեյտենանտ Կառլ Զաիցեկ ֆոն Էգբել

## Հրամանատարներ
### Ուլանյան կորպուս
* 1790 թ.՝ մայոր, բարոն Բերնհարդ ֆոն Դեգելման
* 1793 թ.՝ ավագ լեյտենանտ Կառլ Ֆիլիպ ցու Շվարցենբերգ
* 1794 թ.՝ ավագ լեյտենանտ, գրաֆ Յոհան ֆոն Կեգլեվիչ
* 1796 թ.՝ ավագ լեյտենանտ Անտոն Ֆոգել
* 1797 թ.՝ ավագ լեյտենանտ, բարոն Յոզեֆ ֆոն Մոչլից

### Ստորաբաժանումներ
* 1798 թ.՝ գնդապետ, բարոն Էմանուել ֆոն Տրախ
* 1800 թ.՝ գնդապետ, իշխան Մորից ցու Լիխտեինշտայն
* 1805 թ.՝ գնդապետ, գրաֆ Իգնաց Հարդեգ
* 1809 թ.՝ գնդապետ Կառլ Շմուտերմայեր
* 1812 թ.՝ գնդապետ, իշխան Ֆերդինանդ ֆոն Կինսկի
* 1813 թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ ֆոն Մենգեն
* 1820 թ.՝ գնդապետ, ասպետ Ֆրանց Ժերման
* 1829 թ.՝ գնդապետ, գրաֆ Ֆրանց Լամբերգ
* 1834 թ.՝ գնդապետ, граф Франц Шааффготше
* 1841 թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ ֆոն Լեդերեր
* 1848 թ.՝ գնդապետ, բարոն Ֆրիդրիխ ֆոն Բլոմբերգ
* 1849 թ.՝ գնդապետ, իշխան Վիլհեյմ ֆոն Ֆաբեր
* 1854 թ.՝ գնդապետ Ֆրիդրիխ Դլաուհովսկի, բարոն ֆոն Լանգենդորֆ
* 1859 թ.՝ գնդապետ, գրաֆ Ֆրիդրիխ Շաաֆգոտշե
* 1864-1865 թթ.՝ գնդապետ Յուլիուս Ֆլուգ ֆոն Լայդենկրոն
* 1866 թ.՝ գնդապետ Կառլ Գալեն
* 1871 թ.՝ գնդապետ Նիկոլաուս Վատցեշ ֆոն Վալդբախ
* 1872 թ.՝ գնդապետ Ֆերդինանդ Մայսներ
* 1877-1879 թթ.՝ գնդապետ Միցիսլաուս Լասովսկի, ասպետ ֆոն Կրաշկովիչ
* 1880 թ.՝ գնդապետ, բարոն Անտոն ֆոն Բեհտոլսհայմ
* 1882 թ.՝ փոխգնդապետ Գեորգ Բոլ
* 1882 թ.՝ գնդապետ, գրաֆ Օսվալդ Կիլմանսեգ
* 1889 թ.՝ գնդապետ Անտոն Մալովեց, բարոն ֆոն Մալովից ունդ Կոշոր
* 1894 թ.՝ գնդապետ, բարոն Անտոն ֆոն Հագեն
* 1899-1904 թթ.՝ գնդապետ, գրաֆ Կառլ Գեորգ Գրաֆ Հույն
* 1905-1909 թթ.՝ գնդապետ, ասպետ Ադոլֆ Ռիթեր ֆոն Բրուդերման
* 1910-1913 թթ.՝ գնդապետ Ալբերտ Լյո Գե, ասպետ ֆոն Լիրֆելս
* 1914 թ.՝ փոխգնդապետ Յոզեֆ Լազոցկի ֆոն Լազոչինո

## Տես նաև
* Ուլանյան 1-ին գունդ
* Ուլանյան 3-րդ գունդ
* Ուլանյան 4-րդ գունդ
* Ուլանյան 5-րդ գունդ
* Ուլանյան 13-րդ գունդ

## Գրականություն
* Obstlt. Alphons Frhr. v. Wrede: Geschichte der K.u.K. Wehrmacht von 1618 bis Ende des XIX Jh. Wien 1898–1905.
* Georg Schreiber: Des Kaisers Reiterei. Österreichische Kavallerie in 4 Jahrhunderten. Mit einem Geleitwort von Alois Podhajsky. Speidel, Wien 1967.
* Juliusz Bator – "Wojna Galicyjska", Kraków 2008, ISBN 978-83-7396-747-2.
* B. M. Buchmann: Österreich und das Osmanische Reich. WUV-Univ.-Verl., Wien 1999.
* Allmayer-Beck/Lessing: Die k.u.k. Armee 1848–1918. Bertelsmann, München 1974.
* Osprey Military. Men-at-arms Series Nr. 329.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիական կայսրության հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ուլանյան գնդեր