Խաղամոլության խնդիր

**Խաղամոլության խնդիր**, որը հայտնի է նաև որպես **լուդոպաթիա** կամ **լուդոմանիա**, վերաբերում է շարունակական խաղային վարքագծին, չնայած վնասների և բացասական հետևանքներին: Խաղամոլության խնդիրը կարող է ախտորոշվել որպես հոգեկան խանգարում՝ ըստ *[[DSM-5]]-*ի, եթե բավարարում են որոշ ախտորոշիչ չափանիշներ: Պաթոլոգիական խաղամոլությունը սովորական խանգարում է, որը կապված է սոցիալական և ընտանեկան վիճակի հետ:

DSM-5-ը վերասահմանել է վիճակը որպես կախվածություն, ընդ որում տուժածները շատ նմանություններ ունեն այն մարդկանց հետ, ովքեր տառապում են նյութերի կախվածությունից:Խաղամոլության կախվածություն տերմինը վաղուց օգտագործվում է վերականգնման գործընթացում։ Պաթոլոգիական խաղամոլությունը երկար ժամանակ համարվում էր Ամերիկյան հոգեբուժության ասոցիացիայի կողմից որպես իռացիոնալ վարքագծի խանգարում, այլ ոչ թե կախվածություն։ Սակայն տվյալները ցույց են տալիս, որ պաթոլոգիական խաղամոլության և նյութերի օգտագործման խանգարումների միջև ավելի սերտ կապ կա, քան պաթոլոգիական խաղամոլության և օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման միջև, հիմնականում այն պատճառով, որ խաղամոլության և նյութերի օգտագործման խանգարումների (այդ թվում, այն դեպքերը, որոնք չեն առաջանում «ինքնաբուժման» ցանկությունից՝ այլ վիճակների, ինչպիսիք են դեպրեսիան) վարքագծերը նպատակ ունեն ակտիվացնել ուղեղի պարգևատրման մեխանիզմները, մինչդեռ օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման վարքագծերը պայմանավորված են ուղեղի վախի մեխանիզմներից եկող անվերահսկելի ազդանշաններից:

Խաղամոլության խնդիրը կախվածության վարքագիծ է, որն ունի բարձր համակցվածություն ալկոհոլային խնդիրների հետ։Խաղամոլության կախվածություն ունեցող մարդկանց համար ընդհանուր միտումը անմիջականությունն է։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ավստրալիայի կառավարությունների հետազոտությունները հանգեցրին այդ երկրի համընդհանուր սահմանմանը, որը կարծես թե միակ հետազոտական սահմանումն է,որը չի օգտագործում ախտորոշիչ չափանիշներ.«խաղամոլության խնդիրը բնութագրվում է բազմաթիվ դժվարություններով՝ սահմանափակելու խաղամոլության վրա ծախսվող գումարը կամ ժամանակը, ինչը առաջացնում է բացասական հետևանքներ խաղացողի, նրանց շրջապատի կամ համայնքի համար»: Մերիլենդի համալսարանի բժշկական կենտրոնը պաթոլոգիական խաղամոլությունը սահմանում է որպես խաղալու գայթակղությանը դիմակայելու անկարողություն,ինչը կարող է հանգեցնել ծանր անձնական կամ սոցիալական հետևանքների:

Խաղամոլության խնդրի մյուս սահմանումներից շատերը կարող են համառոտ ներկայացնել ցանկացած խաղամոլություն, որը որևէ կերպ վնաս է հասցնում խաղամոլին կամ մեկ ուրիշին այնուամենայնիվ, այս սահմանումները սովորաբար զուգորդվում են վնասի տեսակի կամ ախտորոշիչ չափանիշների կիրառմամբ: DSM-V-ն այն ժամանակից ի վեր վերադասակարգել է պաթոլոգիական խաղամոլությունը որպես խաղամոլության խանգարում և այդ խանգարումը դասել է նյութի հետ կապված և կախվածություն առաջացնող խանգարումների, այլ ոչ թե իմպուլսների վերահսկման խանգարումների: Սա պայմանավորված է խանգարման սիմպտոմատոլոգիայով  նման է թմրամոլության, ինչը հեռու չէ թմրամիջոցների օգտագործման խանգարումից: Ախտորոշվելու համար անհատը 12 ամսվա ընթացքում պետք է ունենա հետևյալ ախտանիշներից առնվազն չորսը

* Պետք է խաղալ ավելի մեծ գումարներով՝ հասնելու համար ցանկալի հրճվանքին կամ խանդավառությանը
* Դառնում է անհանգիստ կամ բարկացած, երբ փորձում է սահմանափակել կամ դադարեցնել խաղամոլությունը
* Շատ անգամներ անհաջող փորձեր է արել խաղամոլությունը վերահսկելու, սահմանափակելու կամ դադարեցնելու համար
* Հաճախ մտածում է խաղամոլության մասին (օրինակ՝ մշտական մտքեր անցյալի խաղամոլության փորձերը վերապրելու, հաջորդ խաղը պլանավորելու կամ պատրաստվելու մասին, մտածելով խաղամոլության համար գումար գտնելու եղանակների մասին)
* Հաճախ խաղամոլությամբ է զբաղվում, երբ զգում է մտահոգություն (օրինակ՝ անօգնական, մեղավոր, անհանգիստ, ընկճված)
* Գումար կորցնելուց հետո հաճախ վերադառնում է հաջորդ օրը, որպեսզի վերադարձնի կորցրած գումարը
* Ստեր, որոնք կատարվում են խաղամոլության հետ կապված ներգրավվածության չափը թաքցնելու համար
* Վտանգել կամ կորցրել է կարևոր հարաբերություններ, աշխատանք, կրթություն կամ կարիերայի հնարավորություն խաղամոլության պատճառով
* Հույսը դնում է ուրիշների վրա՝ ֆինանսական օգնություն ստանալու համար, որպեսզի դուրս գա իր ֆինանսական ճգնաժամից

## Գործոններ, որոնք հանգեցնում են խաղամոլության կախվածության
Մայո կլինիկայի մասնագետները նշում են, որ վերահսկողությունից դուրս գտնվող խաղամոլությունը կարող է պայմանավորված լինել կենսաբանական, գենետիկական և շրջակա միջավայրի գործոններով պայմանավորված, ինչպիսիք են՝

* հոգեկան առողջության խանգարումներ (նյութերի օգտագործման խանգարումներ, անհատականության խանգարումներ, հուզական վիճակների առկայություն)
* տարիք և սեռ (սովորաբար հանդիպում է երիտասարդների կամ միջին տարիքի անձանց մոտ և ավելի հաճախ՝ տղամարդկանց, քան կանանց մոտ)
* ընտանիքի կամ ընկերների ազդեցությունը
* անհատականության գծերը
* տեսախաղեր (ներառյալ ցանկացած գործոն, որը նման է ազարտային խաղերին, ինչպիսիք են խաղային մեքենաները կամ լութբոքսերը )
* դեղամիջոցներ, որոնք հայտնի են իրենց հազվագյուտ կողմնակի ազդեցություններով (ներառյալ հոգեմետ դեղերը և դոպամինի ագոնիստները)

Վերը նշված ուսումնասիրությունները նշում են հետևյալ գործոնները՝ ավելացնելով արդեն նշվածներին

* տրավմատիկ պայմաններ
* աշխատանքային սթրես
* մեկուսացում
* այլ կախվածություններ

Եթե լուծում չտրվի,խաղամոլության խնդիրը կարող է պատճառ դառնալ երկարատև և ծանր հետևանքների անձի կյանքում

* հարաբերությունների հետ կապված խնդիրներ
* դրամական խնդիրներ, սնանկություն
* իրավական խնդիրներ, բանտարկություն
* առողջական խնդիրներ
* ինքնասպանություն, ներառյալ ինքնասպանության մտքերն ու փորձերը

### Ինքնասպանությունների ցուցանիշները
Խաղամոլը, ով չի ստանում բուժում պաթոլոգիական խաղամոլության համար, երբ գտնվում է հուսահատության փուլում, կարող է մտածել ինքնասպանություն գործելու մասին: Խաղամոլության խնդիրը հաճախ կապված է ինքնասպանության մտքերի և փորձերի ավելացմամբ՝ համեմատած ընդհանուր բնակչության հետ։

Եթե խաղամոլությունը սկսվում է վաղ շրջանում, դա կարող է մեծացնել ինքնասպանության ռիսկը: Ե՛վ համակցված նյութերի օգտագործումը և՛ համակցված հոգեկան խանգարումները մեծացնում են ինքնասպանության ռիսկը խաղամոլության խնդիրներ ունեցող մարդկանց մոտ: 2010 թվականին Ավստրալիայի հիվանդանոցում անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Ալֆրեդ հիվանդանոցի շտապօգնության բաժանմունք ընդունված ինքնասպանության փորձ կատարած հիվանդների 17%-ը խաղամոլությունից տառապող մարդիկ են։

## Մեխանիզմներ
### Կենսաբանություն
Ըստ Կախվածության վերականգնման Իլինոյսի ինստիտուտի, ապացույցները ցույց են տալիս, որ պաթոլոգիական խաղամոլությունը կախվածություն է, որը նման է քիմիական կախվածությանը: Նկատվել է, որ որոշ պաթոլոգիական խաղամոլների մոտ նորադրենալինի մակարդակն ավելի ցածր է, քան սովորական խաղամոլների: Ալեկ Ռոյի՝ նախկինում Ազգային ալկոհոլային կախվածության և ալկոհոլիզմի ինստիտուտում իրականացրած ուսումնասիրության համաձայն, նոռեպինեֆրինը արտազատվում է սթրեսի, գրգռվածության կամ հուզմունքի ժամանակ, ուստի պաթոլոգիկ խաղամոլները խաղում են՝ փոխհատուցելու իրենց պակաս չափաբաժինը։

Ուսումնասիրությունները համեմատել են պաթոլոգիական խաղամոլներին թմրամոլների հետ՝ եզրակացնելով, որ կախվածության մեջ գտնվող խաղամոլներն ավելի շատ ֆիզիկական ախտանիշներ են դրսևորում վերականգնման ընթացքում:

Սերոտոնինի պակասը կարող է նաև նպաստել հոգեբանական վարքագծին, ներառյալ խաղերից կախվածությունը: Ահա երեք կարևոր կետեր, որոնք բացահայտվել են այս հակադեպրեսանտային ուսումնասիրություններից

# Հակադեպրեսանտները կարող են նվազեցնել պաթոլոգիական խաղամոլությունը` ազդելով սերոտոնինային ինհիբիտորների վրա և արգելափակելով 5-HT1/5-HT2 ընկալիչները։
# Պաթոլոգիական խաղամոլությունը, որպես օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման մաս, պահանջում է հակադեպրեսանտների ավելի բարձր դոզաներ, քան սովորաբար անհրաժեշտ են դեպրեսիվ խանգարումների համար։
# Այն դեպքերում, երբ մասնակիցները չունեն կամ ունեն անհանգստության կամ դեպրեսիայի նվազագույն ախտանիշներ, հակադեպրեսանտները դեռևս ունեն այդ ազդեցությունը:

Բեռլինում անցկացված մի հետազոտություն ներկայացվեց համաժողովում, որտեղ նշվում էր, որ օփիոիդների արտազատումը խնդիրներ ունեցող խաղամոլների մոտ տարբերվում է ընդհանուր բնակչությունից, սակայն շատ տարբեր կերպ է արտահայտվում թմրամիջոցների օգտագործման խանգարում ունեցող մարդկանցից:Վերանայման արդյունքները ցույց տվեցին, որ զգայունացման տեսությունը պատասխանատու է խաղամոլության պաթոլոգիայի ձևավորման համար։ Վերոհիշյալ տեսության մեջ նկատվել է դոպամինի դիսռեգուլացիայի համախտանիշ՝ կապված այնպիսի գործունեության հետ, ինչպիսին է խաղամոլությունը։

Որոշ բժշկական հետազոտողներ պնդում են, որ խնդիրային խաղամոլության կենսաբժշկական մոդելը կարող է անարդյունավետ լինել, քանի որ այն կենտրոնանում է միայն անհատների վրա։ Այս հեղինակները ընդգծում են, որ սոցիալական գործոնները կարող են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ խաղամոլության վարքի վրա, քան ուղեղի քիմիական գործընթացները, և առաջարկում են, որ խնդրի ըմբռնման համար ավելի արդյունավետ կլինի սոցիալական մոդելի կիրառումը։ Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում խնդրահարույց խաղամոլության նկատված աճը հնարավոր է ավելի ճշգրիտ բացատրել 2007 թվականին ուժի մեջ մտած օրենսդրական փոփոխություններով, որոնք առաջին անգամ թույլատրեցին խաղատներին, բուքմեյքերներին և առցանց խաղադրույքների կայքերին գովազդել հեռուստատեսությամբ և ռադիոյով, ինչպես նաև թուլացրին խաղադրույքների կենտրոնների և առցանց խաղատների բացման սահմանափակումները:

Պաթոլոգիական խաղամոլությունը նման է իմպուլսների վերահսկման բազմաթիվ այլ խանգարումների, ինչպիսին է կլեպտոմանիան: Համայնքային և կլինիկական ուսումնասիրությունների տվյալների համաձայն՝ պաթոլոգիական խաղամոլություն ունեցող անձինք մեծ հավանականությամբ կարող են միաժամանակ դրսևորել այլ հոգեբուժական խնդիրներ, ինչպիսիք են թմրամիջոցների օգտագործման խանգարումները, տրամադրության և տագնապային խանգարումները կամ անձնային խանգարումները։Պաթոլոգիական խաղամոլությունը ցույց է տալիս մի քանի նմանություն թմրամիջոցների օգտագործման խանգարումների հետ: Ախտորոշման չափանիշների մասնակի համընկնում կա. պաթոլոգիական խաղամոլները նույնպես հաճախ ունենում են թմրամիջոցների օգտագործման խանգարում: «Տելեսկոպիկ երևույթը» արտացոլում է կանանց արագ զարգացումը սկզբնականից մինչև խնդրահարույց վարքագիծը՝ համեմատած տղամարդկանց հետ: Այս երևույթն ի սկզբանե նկարագրվել է ալկոհոլիզմի համար, սակայն այն կիրառվել է նաև պաթոլոգիական խաղամոլության համար։ Նաև կենսաբանական տվյալները հաստատում են պաթոլոգիական խաղամոլության և թմրամիջոցների օգտագործման խանգարման միջև կապը: 2018 թվականի Մեծ Բրիտանիայի մոլախաղերի հանձնաժողովի համապարփակ ուսումնասիրությունը նաև ակնարկել է խաղամոլության կախվածության և ֆիզիկական ակտիվության, վատ սննդակարգի և ընդհանուր բարեկեցության նվազման միջև կապը: Հետազոտությունը կապում է խնդիրային խաղամոլությունը  բազմաթիվ հարցերի հետ, որոնք ազդեցություն ունեն հարաբերությունների և սոցիալական կայունության վրա։

Ավելի շատ ուսումնասիրություններ են եղել, որոնք ցույց են տվել, որ այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են սեռը, տարիքը, կարող են ազդել, թե ինչպես է մարդու վրա ազդում խաղամոլությունը:Այսպիսով կախվածության հավանականությունը տղամարդկանց մոտ կարող է 11%-ով ավելի մեծ լինել, քան կանանց մոտ, և 19-29 տարիքային խումբն ունի խնդրահարույց խաղամոլության կամ պաթոլոգիական խաղամոլության սովորությունների զարգացման ամենաբարձր ռիսկը։

### Հոգեբանական
Ենթադրվում է, որ մի քանի հոգեբանական մեխանիզմներ ներգրավված են խնդրահարույց խաղամոլության զարգացման և պահպանման մեջ: Նախ խնդրահարույց խաղամոլների մոտ, կարծես, պարգևատրման ընթացքը պակաս զգայուն է։ Երկրորդ՝ որոշ մարդիկ զբաղվում են խաղամոլությամ իրենց կյանքի դժվարություններից փախչելու նպատակով ինչը հանդիսանում է բացասական խթանման օրինակ: Երրորդ, անհատականության գործոնները, ինչպիսիք են նարցիսիզմը, ռիսկի որոնումը, սենսացիաների փնտրելը և իմպուլսիվությունը դեր են խաղում: Չորրորդ, խնդրահարույց խաղամոլներն ունեն մի քանի ճանաչողական կողմնակալություն, ներառյալ վերահսկողության պատրանքը, անիրատեսական լավատեսությունը, չափից ավելի ինքնավստահությունը և խաղամոլի մոլորությունը (սխալ համոզմունք, որ մի շարք պատահական իրադարձություններ հակված են ինքնուրույն շտկվելուն, որպեսզի տարբեր արդյունքների բացարձակ հաճախականությունները հավասարակշռվեն միմյանց հետ։ Հինգերորդ, խնդրահարույց խաղամոլները ներկայացնում են վարքագծային շրջապտույտի քրոնիկական վիճակ, խաղամոլության պտույտ, ինչպես նկարագրված է  հանցավոր վարքագծի շրջապտույտի տեսության մեջ։

Իսպանիայի խաղամոլության վերահսկող մարմինը թարմացրել է 2019-2020 թթ. պատասխանատու խաղի ծրագիրը՝ դասակարգելով խնդրահարույց խաղամոլությունը որպես հոգեկան խանգարում։

## Ախտորոշում
Ամենատարածված սարքը, որն օգտագործվում է «հավանական պաթոլոգիկ խաղամոլություն» վարքագիծը զննելու համար, South Oaks Gambling Screen-ն է (SOGS), որը մշակվել է Լեսյորի և Բլյումի կողմից (1987) Նյու Յորքի Սաութ Օուքսի հիվանդանոցում: Վերջին տարիներին SOGS-ի օգտագործումը նվազել է մի շարք քննադատությունների պատճառով, ներառյալ այն, որ այն գերագնահատում է կեղծ դրական պատասխանը (Battersby, Tolchard, Thomas & Esterman, 2002):

DSM-IV ախտորոշիչ չափանիշները, որոնք ներկայացված են որպես ստուգաթերթ, հանդիսանում են SOGS-ի այլընտրանք, այն կենտրոնանում է մոլախաղերի հիմնախնդիրների հիմքում ընկած հոգեբանական դրդապատճառների վրա և մշակվել է Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի կողմից: Այն բաղկացած է տասը ախտորոշիչ չափանիշներից: Հաճախ օգտագործվող ստուգման միջոցներից մեկը, որը հիմնված է DSM-IV չափանիշների վրա, Նեյշընըլ Ըփինիըն Րիսերչ, DSM սքրին ֆոր գեմբլինգ փրաբլեմզ (NODS)-ն է։ Կանադական մոլախաղերի գույքագրումը (CPGI) և Վիկտորիանական մոլախաղերի սկրինը (VGS) նորագույն գնահատման միջոցներ են։ Փրաբլեմ Գեմբլինգ Սեվերիտի Ինդեքսը, որը կենտրոնանում է խնդրահարույց մոլախաղերի հետ կապված վնասների վրա, բաղկացած է ավելի երկար, CPGI-ից վերցրած ինը հարցից: VGS-ն նույնպես հիմնված է վնասների վրա և ներառում է 15 հարց: VGS-ն ապացուցել է իր վավերությունը և հուսալիությունը բնակչության ուսումնասիրություններում, ինչպես նաև դեռահասների և կլինիկական խաղամոլների շրջանում։

## Բուժում
Խնդիրային մոլախաղերի բուժման մեծ մասը ներառում է խորհրդատվություն, քայլերի վրա հիմնված ծրագրեր, ինքնօգնություն, հասակակիցների աջակցություն, դեղորայք կամ դրանց համակցություն: Այնուամենայնիվ, ոչ մի բուժում չի համարվում ամենաարդյունավետը, և Միացյալ Նահանգներում, ըստ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության (FDA), պաթոլոգիկ մոլախաղերի բուժման համար որևէ դեղամիջոց դեռ չի հաստատվել:

Gamblers Anonymous (GA) կազմակերպությունը հաճախ օգտագործվում է մոլախաղերի խնդիրները բուժելու համար: Հիմնված լինելով «Alcoholics Anonymous» ծրագրի օրինակով՝ GA-ն տասներկու քայլից բաղկացած ծրագիր է, որը շեշտադրում է փոխադարձ աջակցության մոտեցումը։ Հյուսիսային Ամերիկայում գործում են երեք ստացիոնար բուժման կենտրոններ։ Խորհրդատվության մեկ ձևը՝ կոգնիտիվ վարքային թերապիան (ԿՎԹ), ցույց է տվել, որ այն կարող է նվազեցնել ախտանիշներն ու խաղամոլության հետ կապված ցանկությունները։ Այս տեսակի թերապիան կենտրոնանում է խաղամոլության հետ կապված մտածողական գործընթացների, տրամադրության և ճանաչողական խեղաթյուրումների հայտնաբերման վրա, որոնք մեծացնում են անհատի անզսպելի խաղամոլության նկատմամբ խոցելիությունը։ Բացի այդ, ԿՎԹ մեթոդները հաճախ օգտագործում են հմտությունների զարգացումն ուղղված հետընթացի կանխարգելմանը, ինքնավստահության և խաղամոլությունից հրաժարվելու հմտություններին, խնդիրների լուծմանը և խաղամոլությանը հակասող գործունեության ու հետաքրքրությունների խթանմանը։

Ինչ վերաբերում է վարքագծային բուժմանը, ապա վերջերս իրականացված որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, թե ինչպես գործունեության պլանավորումը, այնպես էլ անզգայունացման (զգայունության նվազեցման) կիրառումը կարող են օգտագործվել խաղամոլության խնդիրների բուժման ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ, այս ոլորտում վարքաբանական վերլուծական հետազոտությունների թիվը աճում է։ Կան ապացույցներ, որ SSRI paroxetine-ն արդյունավետ է պաթոլոգիական մոլախաղերի բուժման համար: Բացի այդ, և՛ պաթոլոգիական մոլախաղով, և՛ երկբևեռ սպեկտրի համակցված վիճակ ունեցող հիվանդների համար, կայուն արձակման լիթիումը նախնական փորձարկումների ընթացքում ցույց է տվել արդյունավետություն: Օպիոիդների հակառակ ազդեցությամբ դեղամիջոց նալմեֆենն նույնպես բավական հաջողությամբ փորձարկվել է մոլախաղերի կոմպուլսիվ բուժման համար: Կոգնիտիվ վարքային թերապիայի (ԿՎԹ) վրա հիմնված խմբային մոտեցումները, ինչպիսիք են խնդրահարույց մոլախաղերի մետա-կոգնիտիվ պատրաստությունը, նույնպես ցույց են տվել իրենց արդյունավետությունը:

### Քայլերի վրա հիմնված ծրագրեր
12 Քայլերի վրա հիմնված ծրագրերը, ինչպիսիք են Անանուն խաղամոլները, հատուկ են մոլախաղերի համար և միևնույն ժամանակ ուղղված են կախվածության բուժմանը, ֆինանսական առողջության վերականգնմանը և մտավոր առողջության բարելավմանը: 2007 թվականից սկսած, կլինիկական միջամտության համար նախատեսված առևտրային այլընտրանքները, որոնք հիմնված են առողջապահական գիտության և կիրառական կրթական մեթոդների վրա, օգտագործվում են որպես հիվանդակենտրոն գործիքներ: Այս լուծումները ներառում են  գնահատված արդյունավետությունը և վերականգնման համապատասխան արդյունքները:

### Մոտիվացիոն հարցազրույց
Մոտիվացիոն հարցազրույցը կոմպուլսիվ մոլախաղի բուժումներից մեկն է: Մոտիվացիոն հարցազրուցավարի հիմնական նպատակն է խթանել փոփոխությունների պատրաստակամությունը՝ մտածել և լուծել հակասական զգացմունքները: Խուսափելով ագրեսիվ առճակատումից, վիճաբանությունից, պիտակավորումից, մեղադրելուց և ուղղակի համոզումներից՝ հարցազրուցավարը ապրումակցում և խորհուրդ է տալիս Խաղամոլության խնդիր ունեցողներին, ովքեր սահմանում են իրենց նպատակը: Կենտրոնանում են ընտրության ազատության խթանման և փոփոխությունների կարողության մեջ վստահության ոգեշնչման վրա։

### Կողմնակի աջակցություն
Արդյունավետ բուժման մեթոդներից է կողմնակի աջակցությունը։ Առցանց խաղամոլության զարգացմանը զուգընթաց, խնդիրներ ունեցող շատ խաղամոլներ օգտվում են տարբեր օնլայն կողմնակի աջակցման խմբերից՝ իրենց վերականգնման մեջ աջակցություն ստանալու համար: Սա պաշտպանում է նրանց պահել ինքնությունը գաղտնի, միաժամանակ թույլ տալով նրանց ինքնուրույն փորձել վերականգնվել, հաճախ առանց իրենց խնդիրները ընտանիքին կամ ընկերներին պատմելու անհրաժեշտության։

### Ինքնօգնություն
Խնդրահարույց խաղամոլների ինքնօգնության վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տվել դրական արդյունքներ: Միսսուրիի համալսարանի Վենդի Սլուցկեի ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ պաթոլոգիական խաղամոլների մեկ երրորդը հաղթահարում է այն բնական վերականգնման միջոցով։

### Դեղորայքային բուժում
Առաջարկվել են բազմաթիվ դեղագործական մոտեցումներ խաղամոլության բուժման համար, ներառյալ հակադեպրեսանտները, ատիպիկ հակահոգեբուժական միջոցները, տրամադրության կայունացուցիչները և ափիոնային անտագոնիստները, սակայն բուժման լավագույն մոտեցումը, բուժման ռեժիմը, ներառյալ դեղաչափը և ժամանակը, պարզ չէ: Կան որոշ ապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, որ ափիոնային անտագոնիստները, օրինակ՝ նալտրեքսոնը կամ նալմեֆենը, և ատիպիկ հակահոգեբուժական միջոցները, ինչպիսին է օլանզապինը, կարող են օգնել կարճ ժամկետում նվազեցնել խաղամոլության ախտանիշների սրությունը, սակայն պարզ չէ, թե արդյոք այդ դեղամիջոցներն արդյունավետ են բարելավելու խանգարման հետ կապված այլ հոգեբանական ախտանիշները: Տրամադրության կայունացուցիչների արդյունավետությունը ապացուցող տվյալները հստակ չեն։

### Ինքնաբացառում
Խաղամոլության ինքնաբացառման (կամավոր բացառման) ծրագրերը հասանելի են ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում: Դրանք, կարծես, օգնում են որոշ (բայց ոչ բոլոր) խնդրահարույց խաղամոլներին նվազեցնել խաղի հաճախականությունը։

Որոշ փորձագետներ պնդում են, որ խաղատները, ընդհանուր առմամբ, կազմակերպում են ինքնաբացառման ծրագրեր՝ որպես հասարակայնության հետ կապերի միջոց՝ իրականում չօգնելով նրանցից շատերին, ովքեր ունեն խաղամոլության խնդիրներ: Նմանատիպ արշավ,  ըստ Նյու Յորքի համալսարանի մշակութային մարդաբան և «Կախվածություն ըստ նախագծման» գրքի հեղինակի՝ Նատաշա Դոու Շուլի, պարզապես շեղում է ուշադրությունը խնդրահարույց ապրանքներից և արդյունաբերություններից։

Հարց է առաջանում նաև նման ծրագրերի արդյունավետության վերաբերյալ, քանի որ դրանք կարող են դժվար լինել իրականացնել։ Օրինակ՝ Կանադայի Օնտարիո նահանգում Կառավարության Օնտարիոյի Վիճակախաղերի և Խաղերի Կորպորացիայի (OLG) կողմից իրականացվող Ինքնաբացառման ծրագիրը, 2017 թվականի վերջում հեռուստատեսային շարքի հետաքննության համաձայն, արդյունավետ չէ։ Ըստ Կանադայի Հեռարձակման Կորպորացիայի՝ «Խաղամոլները... նշել են, որ, այնուամենայնիվ, լինելով ինքնաբացառման ցուցակում, նրանք կանոնավոր կերպով մուտք են գործել OLG-ի տարածքներ, չնայած խաղատներում առկա դեմքի ճանաչման տեխնոլոգիային»: Բացի այդ, CBC-ի լրագրողը, ով փորձարկեց համակարգը, պարզեց, որ նա կարողացել է մուտք գործել Օնտարիոյի խաղատներ և խաղալ չորս տարբեր դեպքերում՝ չնայած ինքնաբացառման ծրագրում գրանցված և լուսանկարված լինելու փաստին։ OLG-ի խոսնակը տվել է այս պատասխանը, երբ CBC-ն հարցրել է. «Մենք աջակցություն ենք ցուցաբերում ինքնաբացառված անձանց՝ վերապատրաստելով մեր աշխատակիցներին, կիրառելով խրախուսական միջոցներ, ապահովելով դեմքի ճանաչման տեխնոլոգիա և տրամադրելով անվտանգության աշխատակիցներ խաղացողների որոնման համար»։ Համակարգի ոչ մի մաս չի լինելու անթերի, քանի որ այն չի ստեղծվել այդպես աշխատելու համար։»

### Ազդեցություն (Ավստրալիա)
Ըստ Արտադրողականության Հանձնաժողովի 2010 թվականի վերջնական հաշվետվության՝ խաղամոլության սոցիալական ծախսերը կազմում են մոտ 4.7 միլիարդ դոլար տարեկան։ Խաղամոլությունից առաջացած որոշ վնասներն են՝ դեպրեսիա, ինքնասպանություն, ավելի ցածր աշխատանքի արտադրողականություն, աշխատանքի կորուստ, հարաբերությունների խզում, հանցագործություն և սնանկություն։ 2008 թվականին անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ ամենահաճախը խարդախության շարժառիթը եղել է խաղամոլությունը, և յուրաքանչյուր դեպք միջինում հանգեցրել է 1.1 միլիոն դոլար կորուստի։ Ըստ Դարրեն Ռ. Քրիստենսենի, Նիկի Ա. Դոուլինգի, Ալուն Կ. Ջեքսոնի և Շեյն Ա. Թոմասի՝ 1994-ից 2008 թվականներին Թասմանիայում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ խաղամոլության մասնակցության ցուցանիշները այս ժամանակահատվածում բարձրացել են, ոչ թե նվազել։

## Տարածվածություն
### Եվրոպա
Եվրոպայում խաղամոլության խնդրի մակարդակը սովորաբար կազմում է 0.5% - 3%: «2007 թվականի Բրիտանական խաղամոլության տարածվածության հարցումը», որը անցկացրել է Միացյալ Թագավորության Խաղամոլության հանձնաժողովը, ցույց տվեց, որ չափահաս բնակչության մոտ 0.6%-ը ունեցել է խաղամոլության խնդիրների նույն տոկոսը, ինչ 1999 թվականին: Խաղամոլության ամենաբարձր տարածվածությունը գրանցվել է այն մարդկանց մոտ, որոնք մասնակցել են տարածված խաղադրույքներին (14.7%), ֆիքսված տոկոսադրույքների խաղատերմինալներին (11.2%) և խաղադրույքների փոխանակումներին (9.8%)։ Նորվեգիայում 2007 թվականի դեկտեմբերի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ներկայում խաղամոլության խնդիր ունեցող մարդկանց թիվը կազմում էր 0.7%:

Խաղամոլության կախվածության աճի հետ աշխարհում և հատկապես Եվրոպայում, խաղամոլությունը որպես հիվանդություն դիտարկելու մոտեցումը ավելի լայն տարածում է ստանում։ Միացյալ Թագավորության Խաղամոլության հանձնաժողովը հայտարարեց իրենց մոտեցման կարևոր փոփոխության մասին՝ վերակարգավորելով խաղամոլությունը որպես հիվանդություն և նշելով, որ այն պետք է համապատասխան ձևով լուծվի NHS-ի կողմից։

Աշխարհի Առողջապահության Կազմակերպությունն (ԱԱԿ) նույնպես դասակարգել է խաղամոլությունը որպես հիվանդություն։ 2019 թվականի մայիսի 25-ին, շաբաթ օրը, կայացած իր 72-րդ Առողջապահության Համաշխարհային Ժողովի ընթացքում «խաղային խանգարումը» ճանաչվեց որպես պաշտոնական հիվանդություն։ 194 անդամ պետությունների ժողովն ավելացրեց  չափից ավել խաղամոլությունը հիվանդությունների դասակարգված ցանկում՝ վերանայելով իր Միջազգային Հիվանդությունների Վիճակագրական Դասակարգումն ու Առնչվող Առողջական Խնդիրները (ICD-11):

### Հյուսիսային Ամերիկա
Լիզբեթ Գարսիա Քևեդոն, որը Մեքսիկայի Կոորդինացման դաշնային մարմինների (CONADIC) տնօրենն է, խոսել է պաթոլոգիկ խաղամոլության մասին՝ որպես ուժեղ կախվածություն Մեքսիկայում. «Այն ունի շատ նման վարքագծեր, այդ իսկ պատճառով որոշ մասնագետներ այն համարում են կախվածություն, քանի որ այն նման է վարքագծերում, ծագման մեջ, որոշ ռիսկային գործոններում, որոնք կարող են առաջացնել պաթոլոգիկ խաղամոլություն, այն կարող է նաև առաջացնել թմրանյութերի օգտագործում»: Մեքսիկայում կարող է լինել մեկից երեք միլիոն մարդ, ովքեր կախվածություն ունեն մոլախաղերից: «Նրանք պետք է տեղյակ լինեն, թե ինչով են զբաղվում իրենց երեխաները, և մյուս կողմից՝ նրանք պետք է խթանեն ակտիվ խաղամոլությունը՝ առողջ խաղամոլությունը», - մեկնաբանել է Լիզբեթ Գարսիա Քևեդոն: Առողջապահության նախարարության փաստաթղթում նշվում է, որ պաթոլոգիկ խաղամոլության վերաբերյալ ուսումնասիրությունը, որը վերլուծել է Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Անգլիայում, Շվեյցարիայում և Իսպանիայում կատարված 46 հետազոտություն, պարզել է, որ պաթոլոգիկ խաղամոլության տարածվածությունը համեմատաբար ավելի բարձր է դեռահասների շրջանում: ինչը ցույց է տալիս խնդրի շարունակականությունը՝ հաշվի առնելով, որ շատ պաթոլոգիկ խաղամոլներ նշում են, որ իրենց խաղային վարքագիծը սկսել են դեռ վաղ տարիքում։

2008 թվականին ԱՄՆ-ում պաթոլոգիկ խաղամոլների տոկոսը կազմել է 0.6 տոկոս, իսկ խնդիրներով խաղամոլների տոկոսը՝ 2.3 տոկոս։ Ազգային Խաղամոլության Ազդեցության Ուսումնասիրության Հանձնաժողովի մասին օրենքի շրջանակում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տարածվածության ցուցանիշը տատանվում է 0.1 տոկոսից մինչև 0.6 տոկոս։ Նևադան ունի պաթոլոգիկ խաղամոլության ամենաբարձր տոկոսը, 2002 թվականի զեկույցը գնահատել է, որ Նևադայի 18 տարեկանից բարձր բնակիչների 2.2-3.6 տոկոսը կարելի է անվանել խնդիրներով խաղամոլներ: Բացի այդ, 2.7-4.3 տոկոսը կարելի է անվանել հնարավոր պաթոլոգիկ խաղամոլներ։

Հարվարդի Բժշկական Դպրոցի Կախվածությունների Բաժնի կողմից 1997 թվականին կատարված մետավերլուծության համաձայն՝ ԱՄՆ-ի և Կանադայի չափահաս բնակչության 1.1 տոկոսը կարելի է անվանել պաթոլոգիկ խաղամոլներ: 1996 թվականի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Կանադայում չափահասների 1.2-1.9 տոկոսը պաթոլոգիկ խաղամոլներ էին։ նտարիոյում 2006 թվականի զեկույցը ցույց է տվել, որ բնակիչների 2.6 տոկոսը ունեցել է «չափավոր խաղային խնդիրներ», իսկ 0.8 տոկոսը՝ «լուրջ խաղային խնդիրներ»։ Քվեբեկում 2002 թվականին չափահաս բնակչության մոտ 0,8 տոկոսը պաթոլոգիական խաղամոլ էր: Չնայած նրան, որ շատերը խաղում են առանց վնասի, մոտավորապես 6 միլիոն ամերիկացի չափահաս կախվածություն ունեն խաղամոլությունից։

Ըստ Օհայո նահանգի Վուդ շրջանի 11-րդ և 12-րդ դասարանների աշակերտների շրջանում կատարված հարցման՝ 2022 թվականին այն ուսանողների տոկոսը, ովքեր նշել են, որ չեն կարողանում վերահսկել իրենց խաղամոլությունը, հասել է 8.3 տոկոսի՝ 2018 թվականի 4.2 տոկոսի փոխարեն։ Աճի պատճառների թվում նշվել են COVID-19 համավարակի ժամանակ առցանց անցկացրած ժամանակը, տեսախաղերում ներգրավված խաղային տարրերը և մի շարք նահանգներում սպորտային խաղադրույքների օրինականացման աճը։

Ջենիֆեր Թրիմփիի խոսքերով, քանի որ ԱՄՆ-ում առցանց սպորտային խաղադրույքների և առցանց խաղամոլության օրինականությունը շարունակում է աճել, գրեթե բոլոր նահանգների կառավարությունները, որտեղ առցանց խաղամոլությունը օրինական է, առաջարկում են պետության կողմից ղեկավարվող ինքնաուսուցման ծրագրեր, իսկ առցանց խաղադրույքների հիմնական օպերատորների մեծամասնությունը նույնպես տրամադրում է իրենց սեփական ինքնաուսուցման ծրագրերը։

Խաղամոլության խնդրի նշանները ներառում են.

* Օգտագործել եկամուտը կամ խնայողությունները խաղամոլության համար՝ թողնելով հաշիվները չվճարված
* Դադարեցնելու դրամախաղը կրկնվող անհաջող փորձեր
* Ետ շահել կորուստը
* Չափազանց մտահոգվել խաղամոլության մասին ու կորցնել քունը
* Վեճեր ընկերների կամ ընտանիքի անդամների հետ խաղամոլության վարքագծի շուրջ
* Հուսահատության կամ ինքնասպանության զգացում մոլախաղերի պարտությունների պատճառով

### Հարավային Ամերիկա
Արգենտինայի Կոմպուլսիվ խաղամոլների ասոցիացիայի համակարգող Իսաբել Սանչես Սոսայի խոսքերով՝ «խաղամոլությունը երկրում արագ աճում է, որովհետև առաջարկը տպավորիչ է» և  որ բինգոները տարածված խնդիր են բոլոր թաղամասերում: Միայն Բուենոս Այրես նահանգում գործում է 46 բինգո:

### Օվկիանիա (Ավստրալիա)
Խաղատներն ու պոկերի խաղասարքը փաբերում և ակումբներում նպաստում են խաղամոլության զարգացմանը Ավստրալիայում։ Նոր հյուրանոցների և խաղատների կառուցումը նկարագրվում է որպես «Ավստրալիայի ամենաակտիվ շինարարական ոլորտներից մեկը». օրինակ՝ 860 միլիոն ավստրալական դոլար է հատկացվել Սիդնեյում գտնվող «Star» համալիրը վերակառուցելու և ընդլայնելու համար:

2010 թվականին Հյուսիսային տարածաշրջանում Ավստրալիայի ազգային համալսարանի (ANU) և Հարավային Քրոս համալսարանի (SCU) հետազոտողների կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մարդու բնակության վայրի մոտ լինելը խաղային հաստատությանը էական նշանակություն ունի տարածվածության առումով։ Ուսումնասիրության ընթացքում պարզվել է, որ խաղամոլությունը վնասակար է այն անձանց համար, ովքեր բնակվում են խաղային հաստատությունից 100 մետր հեռավորության վրա, և այն ավելի քան 50%-ով բարձր էր, քան նրանց մոտ, ովքեր բնակվում են հաստատությունից տասը կիլոմետր հեռավորության վրա։  Հետազոտության տվյալները նշում էին.Մասնավորապես, մարդիկ, ովքեր ապրում էին իրենց սիրելի վայրից 100 մետր հեռավորության վրա, այցելում էին ամսական միջինը 3,4 անգամ: Համեմատության համար՝ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա բնակվող մարդիկ միջինում այցելում էին ամսական 2.8 անգամ, իսկ տասը կիլոմետր հեռավորության վրա բնակվողները՝ 2.2 անգամ։Համաձայն Արտադրողականության Հանձնաժողովի 2016 թվականի հաշվետվության՝ Ավստրալիայի մեծահասակ բնակչության 0.5%-ից 1%-ը (80,000-ից 160,000 մարդ) լուրջ խնդիրներ են ունեցել խաղամոլության հետևանքով։ Ավստրալիայի չափահաս բնակչության 1,4%-ից մինչև 2,1%-ը (230,000-ից մինչև 350,000) միջին ռիսկի մակարդակ է ունեցել, ինչը նրանց խոցելի է դարձնում խնդրահարույց խաղամոլության նկատմամբ: Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ խնդրահարույց խաղամոլներին բաժին է ընկնում խաղային մեքենաների ընդհանուր ծախսերի միջինը 41%-ը։

Խորհրդատվությունը և հաղթահարման հմտությունները կարևոր են խաղամոլության դեմ պայքարում: Երկրների մեծ մասն ունի տեղական ռեսուրսներ դա հեշտացնելու համար:
## Տես նաև
* Տեսախաղերից կախվածություն

## Ծանոթագրություն

## Աղբյուրներ
*