open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի ճարտարապետության և շինարարարության ազգային համալսարան

**Հայաստանի ճարտարապետության և շինարարարության ազգային համալսարան,** (հակիրճ՝ ՃՇՀԱՀ), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանում։ 

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1921 թվականին Երևանի ժողովրդական համալսարանի կազմում որպես առանձին ֆակուլտետ: 1930 թվականին ստեղծվել է ՀԽՍՀ շինարարական ինստիտուտը, այնուհետև՝ 1933-1989 թվականներին, անվանափոխվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, որի կազմում դարձել է ֆակուլտետ: 1989 թվականին վերակազմավորվել է ԵրՃՇԻ, 2000 թվականից՝ Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարան: 2014 թվականից վերակազմավորվել և դարձել է «ՃՇՀԱՀ» հիմնադրամ: 

Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանը 2022 թվականին «Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման ազգային կենտրոն» հիմնադրամի հանձնաժողովի որոշմամբ՝ Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանին շնորհվել է ինստիտուցիոնալ հավատարմագրում՝ 6 տարի ժամկետով։ Բուհի ճարտարապետության ֆակուլտետի շրջանավարտներին շնորհվող դիպլոմը Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության կողմից ճանաչվել է ֆրանսիական պետական դիպլոմին համարժեք: Ճանաչման մասին վերջին որոշումը կայացել է 2023 թվականի հոկտեմբերին և վավեր է մինչև 2027 թվականը ներառյալ:

ՃՇՀԱՀ-ն ունի 5 ֆակուլտետ, 23 ամբիոն, շուրջ 27 կենտրոն, որոնց թվում՝ ոլորտում կիրառվող առաջատար սարքավորումներով հագեցած ուսումնագիտական լաբորատորիաներ ու արվեստանոցներ։ Համալսարանը համագործակցում է մի շարք երկրների հետ՝ մասնակցելով ուսանողների և պրոֆեսորադասախոսական կազմի փոխանակման ու վերապատրաստման բազմաթիվ ծրագրերի։ Համալսարանի վճարովի համակարգում սովորող ուսանողների համար գործում է ուսման վարձերի զեղչերի ճկուն համակարգ, իսկ բարձր առաջադիմություն ունեցող ուսանողների համար սահմանված են կրթաթոշակներ: Համալսարանում ուսումնառության ընթացքում հիմնական մասնագիտությանը զուգահեռ կարելի է մասնակցել լրացուցիչ դասընթացների:

Բուհում գործում է Ուսանողական խորհուրդ, որը կազմակերպում է տարատեսակ միջոցառումներ՝ սոցիալական, ուսումնական, սպորտային ու ժամանցային։

## Պատկերասրահ

image:Համալսարանի hամակառույց. Երևանի ճարտարագիտական և Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանները (5).JPG|Երևանի ճարտարագիտական և Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանը
image:Պոլիտեխնիկ, Մասնաշենք` երրորդ 1.JPG|Երևանի ճարտարապետության և շինարարարության պետական համալսարանի առաջին մասնաշենքը


## Արտաքին հղումներ
* Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի համալսարաններ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1921 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
We Could Be So Good Together

**We Could Be So Good Together**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Երգը ձայնագրվել է խմբի երրորդ ստուդիական ալբոմում՝ *[[Waiting for the Sun]]*-ում։ Երգը միանգամից թողարկվել է որպես ալբոմի առաջին՝ *[[The Unknown Soldier]]* սինգլի Բ կողմ։ Երգը ձայնագրվել է խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմ *[[Strange Days]]*-ի սեսիաների ժամանակ, և նույնիսկ ընդգրկվել է ալբոմի ավելի վաղ թողարկվելիք ցանկի մեջ։ Երգը բնութագրվել է (օրինակ՝ *No One Here Gets Out* Alive գրքում) որպես խմբի մենակատար Ջիմ Մորիսոնի ձևերից մեկը որով նա ասում էր հանդիսատեսին թե ինչպիսի աշխարհ նրանք կարող էին արարել եթե միայն նրանք պարզապես փորձեին։

*Slant* ամսագիրը երգի իր տեսության մեջ այն բնութագրում է որպես կտրականապես «նախա-հռչակ Մորիսոնական երգ» ("The time you wait subtracts from joy" հենց այն տեսակի հիպպիական իդեալիզմն էր որից նա վաղուց հրաժարվել էր), այսպիսով ակնարկելով որ սա խմբի այն երգերից է որը գրվել է շատ առաջ մինչև նրանց երրորդ ստուդիական ալբոմի սեսիաները, և այն այնպիսի ստեղծագործությունների մեջ է մտնում, որոնք նախապես չէին ընդգրկվել խմբի *[[The Doors (ալբոմ)|The Doors]]* և *Strange Days* ալբոմներում։

Սինգլ տարբերակը իր մեջ պարունակում է երաժշտական հատված առաջին րոպեի 21-րդ վայրկյանին, երբ որ Ռեյ Մանզարեկը նվագում է Thelonius Monk-ի *Straight, No Chaser* ստեղծագործության բացման հատվածը։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Վան Ման

**Վան Ման** (, Իրական անուն՝ **Ցզյույցզյուն** [巨君],), հին չինական պետական գործիչ։

Մ.թ. 8 թվականին դարձել է Հան կայսրության բարձրագույն աստիճանավոր, իսկ նույն տարվա դեկտեմբերին, կատարելով պալատական հեղաշրջում, իրեն հռչակել է կայսր։ Անցկացրել է մի շարք ռեֆորմներ, վերացրել է հողի մասնավոր սեփականությունը, արգելել հողի և ստրուկների առևտուրը, յուրաքանչյուր ընտանիքի հատկացրել վարելահող, մտցրել է դրամահավաք ելու մենաշնորհ և այլն։ Սակայն մ․թ․ 12 թվականին խոշոր հողատերերի ճնշման տակ հարկադրված վերացրել է հողային ռեֆորմը և հողի ու ստրուկների առուծախի արգելքը։ Վան Մանի ռեֆորմները չեն թուլացրել դասակարգային հակասությունները։ Մ․թ․ 15 թվականին երկրում բռնկել է ժողովրդական ապստամբություն։ Մ․թ․ 23 թվականին, երբ ապստամբական ջոկատները գրավել են մայրաքաղաք Չանյանը, Վան Մանը սպանվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի կայսրեր
Կատեգորիա:Չինացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինացի զորավարներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Հողի ջերմաստիճան

thumb|Հող
**Հողի ջերմաստիճան**, հողի մակերևույթին և տարբեր խորություններում ջերմային ռեժիմը բնութագրող ցուցանիշ։ Հողի ջերմության գլխավոր աղբյուրն արեգակնային էներգիան է։ Հողի ջերմաստիճանը կախված է տարվա եղանակից, տեղանքի բարձրությունից, ռելիեֆի ձևից, հողի մեխանիկական կազմից և խոնավությունից։ Հայաստանի Հանրապետությունում հունվարին մինչև 1000 մ բարձրություններում հողի մակերևույթին ջերմային գրադիենտը բացակայում է, միջին բարձրություններում (մինչև 2000 մ)՝ բացասական է (յուրաքանչյուր 100 մ բարձրանալիս նվազում է 0,5-0,7&nbsp;°C-ով)։ Ամենաբարձր ջերմային գրադիենտ (1-1,2&nbsp;°C) դիտվում է մայիսին։ Մեղրիում, հյուսիս-արլևելք շրջանների մինչև 800 մ բարձրություններում հողի մակերևույթի տարեկան միջին ջերմաստիճանը 0-2&nbsp;°C է, Արարատյան դաշտում՝ մինչև 1200 մ, Գորիս-Կապանում մինչև 1400 մ բարձրություններում՝ 2-ից-4&nbsp;°C, բարձրլեռներում շրջաններում՝ 14&nbsp;°C։ Արարատյան դաշտում, Արփայի հովտում, Մեղրիում հուլիսին հողի մակերևույթի միջին ջերմաստիճանը 34-35&nbsp;°C է, հս-արլ-ում, Գորիս-Կապանում՝ 28-29&nbsp;°C, բարձրլեռն. գոտում՝ 12&nbsp;°C։ Վարելաշերտում (մինչև 20 սմ խոր.) բարձրլեռներում շրջաններում ամենացածր ջերմաստիճանը (8&nbsp;°C) դիտվում է փետրվարին։

Կատեգորիա:Հողագիտություն
Արևմտյան օդային հոսանքներ

**Արևմտյան օդային հոսանքներ**, աշխարհագրական բարեխառն լայնություններում տարվա բոլոր եղանակներին արևմուտքից արևելք օդային զանգվածի տեղաշարժ (հոսանք) ներքնոլորտում և վերնոլորտում։ Իշխում են շարժուն ցիկլոնները և անտիցիկլոնները, որոնց պատճառով եղանակները հաճախակի փոխվում են։ Արևմտյան օդային հոսանքի առաջացումը պայմանավորված է արևադարձերից դեպի բարեխառն լայնություններն օդային զանգվածների տեղաշարժով և երկրագնդի իր առանցքի շուրջը պտույտով։ Հայաստանում ամռանը գերակշռում են հարավարևմտյան օդային հոսանքները՝ արևադարձային տաք օդային զանգվածները, որոնք առաջացնում են ջերմաստիճանի խիստ բարձրացում։ Ձմռանը դիտվում են ինչպես հարավարևմտյան, այնպես էլ հյուսիսարևմտյան հոսանքներ, որոնցով պայմանավորված՝ մի դեպքում դիտվում են բարձր, մյուսում՝ ցածր ջերմաստիճաններ։

Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Կատեգորիա:Քամիներ
Վակե (Աբխազիա)

**Վակե** կամ **Արասադախա** (մինչ 1948 թվականը` Կովալևսկոյե, աբխազերեն՝ Арасадаха, վրացերեն՝ ვაკე), հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում` Խաշուփսա գետի ձախ ափին, Գագրայից 10 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 420 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 486 մարդ, հիմնականում հայեր, իսկ 1989 թվականին՝ 221 մարդ, կրկին հայեր։

Բնակչությունն զբաղվում է ծխախոտի, եգիպտացորենի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և շերամապահությամբ։

Գյուղը հիմնադրել են Օրդուից և շրջակայքից եկած հայերը` 1888 թվականին։

1992 թվականին, Աբխազիայի կառավարության որոշմամբ, գյուղը վերանվանվել է Արասադախա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Վալպարաիսո

300px|մինի|աջից|Վալպարաիսո
**Վալապարաիսո**, ( ), քաղաք Չիլիի խաղաղօվկիանոսյան ափին, համանուն նահանգի վարչական կենտրոնը։ Ըստ 2012 թվականի տվյալների քաղաքն ունի 284,630 հազար բնակիչ։ Բնակչության թվով և արդիական նշանակությամբ երկրի 2-րդ քաղաքն է Սանտյագոյից հետո։ Բնակչության խտությունը  կազմում է 957,92 մարդ/կմ²։ XIX դարի վերջին եղել է Չիլիի բանվորական շարժման խոշորագույն կենտրոն։ Կարևորագույն նավահանգիստ է, ավտոճանապարհների հանգույց։ Կա սննդի, թեթև և քիմիական արդյունաբերություն։ Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, ծովային ակադեմիա։ Հիմնադրել են իսպանացիները՝ 1536 թվականին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Չիլիում
Արտարժույթային ճգնաժամ

**Արտարժույթային ճգնաժամ**, դրամավարկային համակարգի իրավիճակ, որի դեպքում առկա են լուրջ կասկածներ այն մասին, որ երկրի կենտրոնական բանկը կարող է չունենալ արտարժույթի բավարար պահուստներ` երկրի ֆիքսված փոխարժեքը պահպանելու համար։ Կարող է արտահայտվել ոսկու ստանդարտի վերացման, ինֆլյացիոն թղթադրամային շրջանառությանն անցնելու ձևով և ընդգրկել ինչպես առանձին երկրների ներքին շրջանառութան ոլորտը, այնպես էլ միջազգային հաշվարկները։

Տարբերում են ընդհանուր և մասնակի Վարկային ճգնաժամ։ Ընդհանուր Վարկային ճգնաժամը ունի անընդհատ բնույթ։ Դրա կարևոր հատկանիշներն են՝ ոսկու «ապաստակացումը» (որպես դրամամետաղ ոսկու օգտագործման սահմանափակումն ու վալյուտաների արժեզրկումը), երկրների վճարային հաշվեկշիռների շարունակական ճեղքվածքը, ոսկու վալյուտային ռեզերվների բաշխման անհամաչափության, միջազգային հաշվարկների ու ներքին դրամաշրջանառության ոլորտում պետության միջամտության, արտատնտեսական գործոնների՝ դիվանագիտական ճնշման, քաղաղաքական ցնցումների ուժեղացումը, համաշխարհային արժութային շուկայի տրոհումը՝ կապված համաշխարհային շուկայի՝ շուկաների բաժանվելու հետ և այլն։ Մասնակի Վարկային ճգնաժամը առանձին երկրների արժույթի ճգնաժամն է, որն առաջանում է կապված ընդհանուր տնտեսական ճգնաժամերի, պատերազմների, ինֆյացիայի և այլ գործոնների հետ և կրում ժամանակավոր բնույթ (չնայած կարող է լինել նաև շատ տևական)։

Մասնակի արտարժույթային ճգնաժամի հիմքում ինֆլյացիոն պրոցեսներն են, ներքին շուկայում արժույթի արժեզրկումը, վճարային հաշվեկշիռների ճեղքվածքի աճը։ 

Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ
Միկոֆիլ սնկեր

**Միկոֆիլ սնկեր**, տարասեռ էկոլոգիական խումբ, ընդգրկում է սնկերի կարգաբանական, սննդային տիպերի տարբեր տեսակներ։

Հայտնի է մոտ 2 հազար, Հայաստանում՝ մոտ 45 տեսակ, որոնք պատկանում են զիգոմիցետների, ասկոմիցետների, բազիդիավոր սնկերի և անկատար սնկերի դասերին։ Միկոֆիլ սնկերի խումբը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես կենսաբանական ակտիվ նյութերի ստացման հեռանկարային աղբյուր։

## Նշանակություն
Այս խմբի սնկերից անջատվել են մի շարք հակաբիոտիկներ՝ տրիխոտեցին, տերևատին, տրիխոդերմին և այլն։ Շատ տեսակներ բնության մեջ մի շարք ֆիտոպաթոգեն սնկերի բնական մակաբույծներ են, հետևապես կարող են օգտագործվել բույսերի հիվանդությունների հարուցիչների դեմ՝ որպես կենսաբանական պայքարի արդյունավետ միջոց։ Միկոֆիլ սնկերը մեծ վնաս են հասցնում սնկաբուծությանը՝ հարուցելով տարբեր հիվանդություններ։

Կատեգորիա:Սնկերի տիպեր
Մթնոլորտային երևույթներ

**Մթնոլորտային երևույթներ**, մթնոլորտում տեղի ունեցող երևույթներ, որոնք տեսանելի են անզեն աչքով։

Հայաստանի պայմաններում նկատվում են անձրև, ձյուն, ձնախառն անձրև, մերկասառույց, կարկուտ, մաղմղուկ, բանջարաբուսիկ, ցող, ճենճառ, եղյամ, մառախուղ, քամի, օպտիկական երևույթներ, մշուշ, փոթորիկ, բուք, պտտահողմ, կայծակ։ Մթնոլորտային երևույթների մի մասի (կարկուտ, քամի, փոթորիկ, պտտահողմ, բուք) սաստկացումը վտանգավոր է մարդու գործունեության համար։

Մթնոլորտային երևույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվում են օդերևութաբանական կայաններում և կետերում. օգտագործվում են արհեստական արբանյակների դիտարկումների տվյալները, որոնք հնարավորություն են տալիս գրանցել հիմնական մթնոլորտային երևույթներ, հետևել նրանց զարգացմանը և ժամանակին նախազգուշացնել։


Detail of hail (5).JPG|Կարկուտի գնդիկներ
Rain on grass2.jpg|Ցողի կաթիլներ


Կատեգորիա:Եղանակ
Վահանագեղձի բորբոքում

**Վահանագեղձի բորբոքում**, *թիրեոիդիտ*, վահանագեղձի բորբոքային հիվանդություն։ Պատճառներն են ոչ առանձնահատուկ (վիրուսային, ստրեպտոստաֆիլակոկային) կամ առանձնահատուկ (տուբերկուլոզ, սիֆիլիս և այլն) վարակիչ հիվանդությունները, թունավորումները (կապարով, ածխածնի օքսիդով) և աուտոիմուն հիվանդությունները։ Ըստ ընթացքի՝ վահանագեղձի բորբոքումը լինում է սուր, ենթասուր և քրոնիկական։ Հիմնական ախտանշաններն են ցավերը՝ կուլ տալիս և գլուխը ետ շարժելիս, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը, պարանոցի չափերի մեծացումը, տեղային (ռեգիոնար) ավշային հանգույցների ցավոտությունը։ Բուժումը․ հակաբորբոքային և ցավազրկող դեղամիջոցներ, անտիբիոտիկներ, կորտիկոստերոիդներ, թիրեոիդին, վիտամիններ։ Թարախային բորբոքման դեպքում՝ վիրաբուժական մեթոդների կիրառում։

Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Զուգահեռանիստ

300px|մինի|աջից|Զուգահեռանիստ
**Զուգահեռանիստ**, բազմանիստ, որի մակերևույթի բոլոր բազմանկյուններ, որոնց նիստերը զուգահեռագծեր են։ Յուրաքանչյուր զուգահեռանիստ ունի 6 նիստ։ Նկարում դիտարկենք, օրինակ՝ AA_1, BB_1, CC_1 և DD_1 նիստերը։ Դրանք չունեն ընդհանուր գագաթ (չունեն նաև ընդհանուր կող) և կոչվում են հանդիպակաց նիստեր։ Հանդիպակաց նիստերից երկուսը, օրինակ՝ ABCD–ն և A_1B_1C_1D_1–ը, կոչվում են զուգահեռանիստի հիմքեր, իսկ մյուսները կողմնային նիստեր։ Զուգահեռանիստն ունի չորս կողմնային նիստ։ Զուգահեռանիստն ունի 12 կող, յուրաքանչյուր կողը միաժամանակ գտնվում է երկու նիստերի վրա։ Զուգահեռանիստի յուրաքանչյուր գագաթ միաժամանակ գագաթ է նրա երեք նիստերի համար։ Զուգահեռանիստն ունի 8 գագաթ։ Զուգահեռանիստի գագաթները կոչվում են հանդիպակաց, եթե դրանք չեն գտնվում նույն նիստի վրա։ Այդպիսի գագաթ են A–ն և C_1–ը, B–ն և D_1–ը, D–ն և B_1–ը, C–ն և A_1–ը։

## Հատկություններ
* Զուգահեռանիստի նիստերը, որոնք ունեն ընդհանուր կող, կոչվում են կից նիստեր, իսկ ընդհանուր կող չունեցողները՝ հանդիպակաց նիստեր։
* Զուգահեռանիստի հանդիպակաց նիստերը զուգահեռ են և հավասար։
* Զուգահեռանիստի անկյունագծերը հատվում եմ մի կետում և այդ կետով կիսվում են։
## Ուղղանկյունանիստ
մինի|Ուղղանկյունանիստ ( հիմքերը ուղղանկյուններ են )
* Ուղիղ զուգահեռանիստ է կոչվում այն զուգահեռանիստը, որի կողմնային կողերը ուղղահայաց են հիմքերին։ 
* Ուղիղ զուգահեռանիստը կոչվում է ուղղանկյունանիստ, եթե նրա հիմքերը ուղղանկյուններ են։
* Ուղղանկյունանիստի անկյունագծերը հավասար են։ 
* Ուղղանկյունանիստի ընդհանուր գագաթ ունեցող երեք կողերի երկարությունները կոչվում են ուղղանկյունանիստի չափումներ
* Ուղղանկյունանիստի անկյունագծի քառակուսին հավասար է նրա երեք չափումների քառակուսիների գումարին։ d^2=a^2+b^2+h^2
* Ուղղանկյունանիստի կողմնային մակերևույթի մակերեսը հավասար է նրա հիմքի պարագծի և բարձրության արտադրյալին։ S_k=2(a+b)h
* Ուղղանկյունանիստի լրիվ մակերևույթի մակերեսը հավասար է կողմնային մակերևույթի մակերեսի և հիմքերի մակերեսների գումարին։ S_l=2(a+b)h+2ab
* Ուղղանկյունանիստի ծավալը հավասար է նրա երեք չափումների արտադրյալին։ V=a\cdot b\cdot h

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Սովորական լոքո

մինի

**Սովորական Լոքո** (լատիներեն՝ Silurus glanis), լոքոյաձկների ընտանիքի ձուկ։ Սովորաբար հանդիպում է դանդաղահոս գետերի մերձհատակային մասերում, Հայաստանում Արաքս, Ախուրյան, Մեծամոր, Որոտան, Արփա գետերում, Արարատյան դաշտի ջրանցքներում ու լճակներում։ Խոշոր ձուկ է։ Մարմնի երկարությունը 60-90 սմ է (երբեմն՝ 2-3 մ, զանգվածը՝ 150 կգ և ավելի)։ Պոչային ցողունը երկար է, կողքերից սեղմված։ Գլուխը տափակ է, լայն, մաշկը՝ առանց թեփուկային ծածկի ու լորձնոտ։ Բերանը մեծ է, գտնվում է գնչի ծայրին և զինված է մանր խոզանանման ատամիկներով։ Ստորին ծնոտը վերինից երկար է։ Ունի 3 զույգ բեղիկներ, որոնցից 2-ը (կարճ զույգերը) գտնվում են ստորին ծնոտի տակ, իսկ մյուսը (երկարը)՝ վերին ծնոտի վրա։ Պոչային լողակը զուրկ է կտրվածքից և ունի կոր եզրագիծ։ Մեջքային լողակն ունի 2-4 ճառագայթ, հետնալողակը՝ 81-94: Խռիկային առաջին աղեղի վրա ծառագորտ կա 13-14 առէջ։ Կրծքային լողակի առաջին ճառագայթը խիստ հաստացած է, հետին մասում՝ ատամիկներով զինված։ Մեջքը բաց մոխրագույնից սևակապտավուն է, փորիկը՝ սպիտակ կամ մոխրասպիտակավուն, կողքերը՝ ավելի բաց գույնի։ Կողքերի և փորիկի վրա ցրված են բազմաթիվ մանր, մուգ բծեր։ Ծիածանաթաղանթը դեղին է՝ սև պտերով։ Սեռահասուն է դառնում 3-4 տարեկանում։ Բազմանում է գարնանը' 18-20&nbsp;°C ջերմաստիճանային պայմաններում՝ պարզունակ կառուցվածք ունեցող և ջրային բույսերի արանքում գտնվող բներում։ Բեղունությունը կազմում է մինչև 480 հազար ձկնկիթ, որը կպչուն է, տրամագիծը՝ 2-3 մմ։ Ձկնկիթի զարգացումը տևում է 3-10 օր։ Արուն այդ ընթացքում հոգ է տանում ինչպես ձկնկիթի, այնպես էլ թրթուրների նկատմամբ։ Հասնելով 7 մմ երկարության՝ շերեփուկներ հիշեցնող մանրաձկներն անցնում են արտաքին սննդառության։ Գիշատիչ է։ Սնվում է փափկամարմիններով ու զանազան ողնաշարավորներով (ձկներ, գորտեր, թռչուններ, մանր կաթնասուններ)։ Սննդային ակտիվությունը բարձր է գիշերը։ Ցերեկը սովորաբար գտնվում է թաքստոցում։ Արժեքավոր տեսակ է։ Հայաստանի գետերում երբեք մեծաքանակ չի եղել։ Սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։

Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ձկներ
Արիդ կլիմա

**Արիդ կլիմա** ( - չոր), չոր կլիմա, բնորոշվում է տարեկան և օրական ջերմաստիճանների մեծ տատանումներով և մթնոլորտային տեղումների համեմատ գոլորշունակության գերազանցմամբ։ Հայաստանում Արիդ կլիմայի ձևավորումը պայմանավորված է խոնավության աղբյուրների հեռավորությամբ և Առաջավոր Ասիայի անապատների հարևանությամբ։ Դիտվում է Արարատյան դաշտում և Արփայի ավազանում՝ մինչև 1200 մ, Սյունիքում՝ մինչև 600-700 մ բարձրություններում։ Ամռանը գերակշռում են չոր, շոգ եղանակները։ Օդի միջին ջերմաստիճանը հուլիս-օգոստոսին 24-26&nbsp;°C է, առավելագույնը՝ 40-42&nbsp;°C, նվազագույնը՝ -25-ից -32&nbsp;°C։ Օդի հարաբեր, խոնավությունը իջնում է մինչև 30%։ Լանդշաֆտը կիսաանապատային է, հաճախակի են խորշակները։ Երկրագործությունն առանց արհեստ, ոռոգման անհնարին է։ Պայմանները նպաստավոր են ոռոգովի խաղողագործության, պտղաբուծության, հացահատիկային և ջերմասեր բույսերի մշակության համար։

Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Սև ցին

**Սև ցին** (), գիշատիչ թռչունների կարգի ճուռակների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված՝ Հայաստանում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 55-60 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 160-180 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 0,7-1,1 կգ։ Բավական բարեկազմ է, թևերը երկար են, պոչը՝ մկրատաձև ոչ խորը կտրվածքով։ Հասունի մարմինը մուգ դարչնագույն է, գլուխը՝ բաց գույնի, թևավերևի երկրորդային ծածկողները՝ ավելի բաց։ Երիտասարդի մարմինը ներքևից խայտերով է, գլուխը և թևատակը՝ ավելի բաց։ Թռիչքը ճարպիկ է, ոլորածածան ու շարժուն պոչով, սավառնում է՝ թևերը հորիզոն, տարածած։

Սնվում է միջատներով, մանր կրծողներով, սպանդանոցի թափոններով, լեշերով։ Նախկինում աշնան, ձմռան ամիսներին սև ցիները խոշոր կուտակումներով կեր էին որոնում մեծ աղբանոցներում, սպանդանոցների շրջակայքում, հատկապես՝ Երևանի հարավային մասում՝ Հրազդան գետի հարևանությամբ։ Հարսանեկան խաղերն ուղեկցվում են էգի ու արուի թռիչքների բարդ կատարումներով։

## Բնադրում
Բույնը ծավալուն հարթակ է (տրամագիծը՝ 76,7-90 սմ)՝ ճյուղերից, թափոններից, կանաչ տերևներից։ Բնադրում է սաղարթավոր (Խոսրովի անտառ արգելոցում՝ բավական բարձր) ծառերին։

Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսին։ Դնում է 54 մմ տրամագծով, աղոտ սպիտակ՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 2-3 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13-15 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս կյանքի 57-րդ օրը։ Բնային կյանքում կերի պակասության ժամանակ նկատվում է կանիբալիզմի երևույթը (ձագերից մեկին հոշոտում են մյուսները)։ Վտանգի դեպքում ծնողները ձագերին պաշտպանում են՝ թշնամու վրա վազքով հարձակվելով։

Բացարձակ օգտակար է, բնական սանիտար է, ոչնչացնում է կրծողներին։ Ներկայումս թվաքանակը կրճատվել է 4-5 անգամ։

## Արտաքին հղումներ
* Յակոբեան բնապահպանական կենտրոն - Սև ցին

Կատեգորիա:Ճուռակներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Ցրտահարություն

285px|մինի
**Ցրտահարություն**, բույսերի վեգետացիայի շրջանում ցերեկային դրական ջերմաստիճաններից հետո երեկոյան և գիշերային ժամերին օդի ջերմաստիճանի նվազում 0&nbsp;°C-ից ցածր։ Ցրտահարությունները լինում են ուշ գարնանային և վաղ աշնանային։
## Ցրտահարության տեսակներ
Տարբերում են ցրտահարության 3 տեսակ, ադվեկտիվ՝ առաջանում է օդի սառը հոսանքների ներխուժման հետևանքով (որի դեմ պայքարելը գրեթե անհնար է), ճառագայթային՝ ուժեղ ճառագայթման հետևանքով հողի մակերևույթն արագ կորցնում է ջերմությունը. իջնում է 0&nbsp;°C-ից ցածր, խառը՝ առաջանում է նախնական սառը օդի ադվեկցիայի և հաջորդող պարզկա ու ուժեղ ճառագայթումով գիշերվա եղանակների հետևանքով։ Ցրտահարությանը նպաստում են անտիցիկլոնային եղանակները, ուժեղ ճառագայթումը։ Ցրտահարությունը ավելի ուժեղ է ռելիեֆի ցածրադիր մասերում, որտեղ սառած օդը, լանջերով հոսելով, կուտակվում է՝ առաջացնելով «ցրտի լճակներ»։ Հայաստանում, հատկապես Արարատյան դաշտում, ցրտահարությունների 80-85 %-ն ունի խառը ծագում։ Ցրտահարության աստիճանը կախված է ռելիեֆի ձևից, բույսերի զարգացման փուլից և բույսերի ցրտադիմացկունությունից։ Ցրտահարության դեմ պայքարի ձևերն են ծխածածկույթ ստեղծելը, բույսերը թանզիֆով կամ մոմլաթով ծածկելը, տաքացնելը և այլ։ Այդ միջոցներն ավելի արդյունավետ են ճառագայթային ցրտահարությունների ժամանակ։ Ամենատարածված և մատչելի եղանակը բուսական մնացորդներից այրելի կույտերի ստեղծումն է։ Հայաստանում կատարվել են նաև փորձեր՝ ծիրանի այգիները օդափոխիչներով և ուղղաթիռներով պաշտպանելու համար (դրանք խառնում են գետնամերձ շերտի սառը օդը, որը շատ ավելի արդյունավետ է)։
## Արարատյան դաշտի ցրտահարություն
Արարատյան դաշտում ցրտահարությունների հավանականությունը կազմում է 45- 50%, ամենաուշ ցրտահարությունները դիտվել են մայիսին և նույնիսկ հունիսի վերջերին, իսկ ամենավաղը՝ 1941 սեպտեմբերի սեպտեմբերի 27-ին։ Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջաններում ուշ գարնանային ցրտահարություններ դիտվում են 10-15% հավանականությամբ։ Ցրտահարությունից ավելի շատ տուժում են գոգավորությունում աճող բույսերը, կուտակվում է սառը օդը (Մասրիկի, Վերին Ախուրյանի, Արարատյան և այլ գոգավորություններ), իսկ հարթավայրերը երիզող թեք լանջերին, բարձունքների գագաթներին սառը օդի կուտակում չի լինում։ Խոտաբույսերը և վաղ գարնանային հացաբույսերը դիմանում են -7-ից -10&nbsp;°C կարճատև ցրտերին, սոյան՝ -3-ից -4&nbsp;°C սառնամանիքներին, եգիպտացորենը, կարտոֆիլը, կորեկը, սորգոն վնասվում են -2-ից 3&nbsp;°C-ում։ Ոչ դիմացկուն բույսերից լոբին, բրինձը, բանջարանոցային մշակաբույսերը վնասվում են -0,5-ից -1,5&nbsp;°C-ում։ Շատ շուտ վնասվում են հատկապես ծաղկած մրգատու ծառերը, խաղողի վազը և այլն, որոնք ցրտահարվում են 0-ից -1&nbsp;°C-ում։ Լինում են նաև ձմեռային ցրտահարություններ, երբ ջերմաստիճանն իջնում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի դիմացկունության (հատկապես մրգատու ծառերի) կրիտիկական ջերմաստիճանից ցած։ Ձմեռային ցրտահարություններ ավելի հաճախ տեղի են ունենում ձմռան սկզբին, երբ բույսերը հարմարված չեն ուժեղ ցրտերին։ 2001 թվականի դեկտեմբերին եղան աննախադեպ ցրտեր, ջերմաստիճանը որոշ վայրերում իջավ մինչև -30-ից -32&nbsp;°C, և մրգատու ծառերը, չթաղված խաղողի այգիները գրեթե ամբողջությամբ ցրտահարվեցին։

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Օլիվիա Հոլթ

**Օլիվիա Հասթինգս Հոլթ** (, ծնվել է Օգոստոսի 5, 1997), ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի, առավել ճանաչված է Դիսնեյ ԷքսԴիում () սերիալում խաղալով Կիմի դերը, և Դիսնեյի օրիգինալ ֆիլմում () գլխավոր դեր խաղալու համար։

Այժմ նա նկարահանվում է Դիսնեյ ալիքի () օրիգինալ սերիալում։

## Կենսագրություն
Օլիվիան ծնվել է Թեննեսի նահանգի Ջերմանթաուն քաղաքում՝ Մարկ և Կիմ հոլթերի ընտանիքում։ Նա ունի մեծ քույր՝ Մորգան և փոքր եղբայր՝ Քեյդ։ 3 տարեկան հասակում, նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Նեսբիթ, (Միսիսիփի), որտեղ նա կարճ ապրել է Մեմֆիսը լքելուց հետո։

Օլիվիան երկար տարիներ զբաղվել է գիմնաստիկայով և այժմ նա նկարահանվում է Դիսնեյ ալիքի օրիգինալ սերիալում՝ ()։ Հիմա նա բնակվում է Լոս Անջելես, Կալիֆորնիայում իր ընտանիքի հետ, և սովորում է խոհարարական դպրոցում։

## Կարիերա
160px|մինի|ձախից|Օլիվիա Հոլթը 2011 թվականին
մինի|աջից|Օլիվիա Հոլթի ծննդավայրը՝ Ջերմանթաուն քաղաքը
Օլիվիան մեկնարկել է իր դերասանական կարիերան, երբ սկսել է թատրոններում ներկայանալ որպես դերասանուհի։
Նա նկարահանվել է (), (), (), (), () և () հեռուստաշոուներում։

Հոլթը քասթինգ է անցել Դիսնեյ ԷքսԴիի () մարտարվեստների շոուում, որի պրեմիերան կայացել է 2011 թվականին։ Ունենալով գիմնաստիկ հմտություններ, նա անմիջապես զանգ է ստանում պրոդյուսերից և հենց նույն տարում էլ միանում ամբողջ անձնակազմին։ 2011-2014 թվականներին հեռուստաշոուում նա մարմնավորում էր Կիմի դերը։

Oլիվիան նաև նկարահանվել է Դիսնեյ ալիքի () օրիգինալ ֆիլմում, որտեղ կերպարանավորել է ֆիլմի գլխավոր դերին՝ Սքայլեր Լյուիսին. դեռահաս աղջիկ, ով բացահայտում է, որ իր ծնողները երկար տարիներ հրեշների են որսում, և նա պետք է լիներ այդ գործի շարունակողը։ Այս ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2012 թվականին։ Այս ֆիլմի համար նա ձայնագրել է 3 սաունդթրեքներ, որոնք թողարկվել են () ձայնագրման ստուդիայի կողմից։ Ինչպես նաև նա ձայնագրել է () երգի իր տարբերակը, Դիսնեյ ալիքի արձակուրդների երաժշտական ալբոմում 2012 թվականին։

Այժմ Օլիվիան նկարահանվում է Դիսնեյ ալիքի շոուներից մեկում, որը կոչվում է ()։

Այս շոուին մասնակցում են նաև Օսթին Նորթը և Փայփեր Քուրդան։ Արդեն 2013 թվականին ամբողջ անձնակազմը անցել էր գործի, իսկ 2014 թվականին արդեն էկրան բարձրացավ առաջին սերիան։

## Ֆիլմագրություն

## Սկավառակագրություն
### Գովազդային սինգլներ

### Ելույթային ալբոմներ

## Մրցանակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Դիվոկ Օրիջի

**Դիվոկ Օրիջի** (), բելգիացի ֆուտբոլիստ, ֆրանսիական Լիլի և Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հարձակվող։

## Կարիերա
Լիլի հիմնական կազմում Օրիջին դեբյուտել է 2013 թվականի փետրվարի 6-ին, խաղի 69-րդ րոպեին նա փոխարինեց Ռոննի Ռոդլենին և խփեց գոլ՝ իր թիմին բերելով ոչ ոքի։ Բրազիլիայում աշխարհի առաջնությունում խփեց գոլ՝ իր թիմին բերելով հաղթանակ 1։ 0 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոթինգհեմ Ֆորեստի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գենկի ֆուտբոլիստներ
Տարվա եղանակներ

մինի|Ադամ և Չարլս Բլեքների 1873 թ հեղինակած արեգակնային համակարգի և տարվա եղանակների տեսություն

Երկնակամարում Արեգակի տեսանելի դիրքին համապատասխան՝ տարին բաժանվում է չորս ժամանակաշրջանի (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ)- Հյուսիսային և Հարավային կիսագնդերում տարվա եղանակներն իրար հակառակ են։ Տարվա եղանակների առաջացման և հերթափոխության պատճառը Երկրի պտտման առանցքի թեքությունն է (66°33՛) ուղեծրային հարթության նկատմամբ։ Ուղեծիրը տիեզերական տարածության մեջ Երկրի շարժման հետագիծն է. Արեգակի շուրջը այն կատարում է 365 օր 6 Ժ (1 տարի) ընթացքում։ Քանի որ ուղեծրային շարժման ընթացքում Երկրի պտտման առանցքը տարածության մեջ մնում է ինքն իրեն գրեթե զուգահեռ, ապա տարվա ընթացքում Երկիրը Արեգակի ճառագայթների ուղղության նկատմամբ հաջորդաբար հայտնվում է մեկ հյուսիսային, մեկ հարավային բևեռներով։ Ուստի Արեգակն ավելի ուժեղ է տաքացնում և լուսավորում Երկրի մերթ Հյուսիսային, մերթ Հարավային կիսագունդը, որի հետևանքով էլ Հյուսիսային կիսագնդի ամառը համընկնում է Հարավային կիսագնդի ձմռան հետ, և հակառակը։ Մարտի 21-ին Արեգակն իր տեսանելի շարժումով երկնքի Հարավային կիսագնդից անցնում է Հյուսիսային կիսագունդ՝ հատելով հասարակածի հարթությունը գարնանային գիշերահավասարի (գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները Երկրի վրա բոլոր վայրերում հավասար են) կետում։ Երկրի Հյուսիսային Երկրի դիրքի փոփոխությունը Արեգակի ճառագայթների ուղղության նկատմամբ՝ մեկ լրիվ շրջապտույտի ընթացքում կիսագնդում սկսվում է գարունը (Հարավում՝ աշունը)։ Արեգակը 12 ժ ն է հորիզոնից վեր։ Գարնան տևողությունը 92,8 օր է։ Հունիսի 22-ին Արեգակը հասարակածի հարթությունից դեպի Հյուսիսային կիսագունդ է հեռանում առավելագույն չափով (խավարածիրը երկնային հասարակածի հետ կազմում է 22°27՛ անկյուն), և նրա ճառագայթները Երկրի վրա են ընկնում գրեթե ուղղահայաց, Երկրի 23°27՝ հյուսիսային լայնության վայրերում Արեգակը կեսօրին անցնում է հորիզոնի նկատմամբ ամենաբարձր դիրքով՝ զենիթով։ Սկսվում է ամառը (Հարավային կիսագնդում՝ ձմեռը), որը տևում է 93,6 օր։ Սեպտեմբերի 23-ին Արեգակը դարձյալ գտնվում է երկնային հասարակածում (աշնանային գիշերահավասարի կետում) և Հյուսիսային կիսագնդից անցնում է Հարավային կիսագունդ։ Սկսվում է աշունը (Հարավային կիսագնդում՝ գարունը), որը տևում է 89,8 օր։ Վերջապես, դեկտեմբերի 22-ին Արեգակը երկնային հասարակածից դեպի հարավ է հեռացած առավելագույն չափով՝ 23°27՝։ Նրա ճառագայթները թեք են ընկնում Հյուսիսային կիսագնդի վրա, և հորիզոնից վեր այն գտնվում է կարճ ժամանակ։ Սկսվում է ձմեռը (Հարավային կիսագնդում՝ ամառը), որը տևում է 89 օր։ Երբ Հյուսիսային կիսագնդում ամառ է, Երկիրը գտնվում է իր ուղեծրի արևահեռ կետի մոտակայքում, իսկ ձմռանը, ընդհակառակը, առավել մոտ է գտնվում Արեգակին։ Բայց քանի որ Երկրի ուղեծիրը քիչ է տարբերվում շրջանագծից, հեռավորության այդ փոփոխությունը քիչ է ազդում տարվա եղանակների վրա։

Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ
Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կատեգորիա:Օրացույց
Կատեգորիա:Ժամանակի չափման միավորներ
Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Վան Վեյ

**Վան Վեյ**, Մո Ցզե (), չին բանաստեղծ, գեղանկարիչ, գեղագիր և երաժիշտ։ Ստացել է կոնֆուցիական կրթություն։ Ծառայել է արքունիքում։ Եղել է կայսերական հրամանագրերի խմբագիր ու գրաքննիչ։ «Բնապատկերային քնարերգություն» ուղղության հիմնադիրներից է։ Բանաստեղծ և բնանկարիչ Վան Վեյը իր ոտանավորներում նրբորեն է արտահայտել բնության հազիվ նշմարելի գույներն ու երանգները («Ակացիաներով արահետը» և այլն)։ Սոցիալական մոտիվներ կան իդեալական պետության մասին բանաստեղծի երազանքներում։ Վան Վեյը հեղինակ է պատմական թեմաներով երկերի («Սի իշխանի այրին» և այլն), ձևով կատարյալ բանաստեղծությունների, որոնք ժողովրդականություն են վայելել դեռևս հեղինակի կյանքի օրոք, դարձել երգեր (օրինակ, «Կարմիր բակլա»-ն)։ Վան Վեյը միագույն բնանկարչության հիմնադիրն է։ Նկարազարդումներ է կատարել մետաքսի և պատի վրա։ Պահպանվել են նրա ստեղծագործությունների պատճենները («Ձյունապատ լեռներ», Գուգուն թանգարան, Պեկին, «Ձևելուց հետո», մասնավոր հավաքածու, Ճապոնիա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Չինացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի չինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Օդի ջերմաստիճան

**Օդի ջերմաստիճան**. օդի ջերմային վիճակը բնութագրող մեծություն, եղանակի ու կլիմայի կարևոր տարր։ Հայաստանի լեռնային, բարդ ռելիեֆը, ծովի մակերևույթից ունեցած բարձրությունների տարբերությունները, լեռնալանջերի դիրքադրությունը զգալի ազդեցություն են թողնում օդի ջերմաստիճանի բաշխման վրա։

## Ջերմաստիճանի փոփոխությունները Հայաստանում
Ըստ բարձրության՝ օդի ջերմաստիճանը յուրաքանչյուր 100 մետր բարձրանալիս նվազում է 0,55&nbsp;°C-ով։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանները տատանվում են -2,7 աստիճանից (Արագած բարձրլեռնային կլիմա, Արագածոտն) 13,8&nbsp;°C (Մեղրի, Սյունիքի հովիտներ)։ Ամենացուրտը հունվարն է (0,9-ից-12,8&nbsp;°C), ամենատաքը՝ հուլիս-օգոստոսը (25,8-9,2°0)։ Օդի նվազագույն ջերմաստիճանը -42&nbsp;°C (հաշվարկայինը -46&nbsp;°C) է (Պաղակն գյուղ), առավելագույնը՝ 43.7&nbsp;°C (Արարատ, Մեղրի), ջերմաստիճանի փոփոխության լայնույթը՝ 85&nbsp;°C: Ռելիեֆի գոգավոր մասերում բացարձակ նվազագույնն ավելի ցածր է, քան բարձրությունների վրա. օրինակ՝ Արագած բարձրլեռնային կլիմայում այն եղել է -39&nbsp;°C, Գյումրիում, Ապարանում, Պաղակնում -41 ֊ից -46&nbsp;°C:

Անսառնամանիք ժամանակաշրջանի տևողությունն ըստ բարձրության նվազում է. ցածր գոտում՝ 253, բարձրադիրում՝ մինչև 60 օր։ Օդի ջերմաստիճանը ենթարկվում է պարբերական փոփոխությունների ինչպես օրվա, այնպես էլ տարվա ընթացքում։ Ձմռանը օդի ջերմաստիճանի օրական նվազագույն արժեքը դիտվում է ժամը 7-8-ին, առավելագույնը՝ 13- 14-ին, ամռանը համապատասխանա բար՝ 4-5-ին և 14-15-ին։

Բոլոր ջերմաստիճանը ըստ ցելսիուսի են (°C):

### Ոչ պարբերական փոփոխություններ
Տեղի են ունենում նաև ոչ պարբերական փոփոխություններ, օրինակ՝ ուշ գարնանը հյուսիսային շրջաններից ցուրտ օդային զանգվածների ներխուժման հետևանքով տեղի է ունենում օդի ջերմաստիճանի անկում, կամ դրան հակառակ՝ ձմռանը ցածր լայնությունների համեմատաբար տաք օդային զանգվածների ներթափանցման հետևանքով դիտվում են օդի ջերմաստիճանի անժամանակ զգալի բարձրացումներ, նման փոփոխությունները կարող են վնաս պատճառել գյուղատնտեսությանը։

## Ջերմաստիճանի բնութագրումը
Օդի ջերմաստիճանի պայմանները բնութագրելու համար օգտագործում են մի շարք ցուցանիշներ, որոնցից հիմնականներն են՝ օրական, ամսական և տարեկան միջին, նվազագույն, առավելագույն ջերմաստիճանները, բազմամյա ամսական և տարեկան, միջին, բացարձակ առավելագույն և բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանները, ջերմաստիճանի տատանման լայնույթը (ամպլիտուդ)։

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կատեգորիա:Օդ
Մացառեղեգ

**Մացառեղեգ** (), օձի թուր, մացառեղեգազգիների ընտանիքի բազմամյա ջրաճահճային խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 20 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
thumb|left|250px|Ծաղկի կառուցվածքի սխեման
Ցողունը կանգուն է կամ լողացող, բարձրությունը՝ 30-40 (60) սմ։ Տերևները հերթադիր են, նեղ գծաձև, թեթևակի ուռուցիկ։ Ծաղկաբույլը գնդաձև է, արականները՝ փոքր՝ դասավորված ցողունի վերին մասում, իգականները՝ դրանցից ցած, ավելի խոշոր։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղն ընկուզիկանման է, միասերմ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝ 
*Մացառեղեգ ուղիղ (),
* Մացառեղեգ չնկատված (),
* Մացառեղեգ լողացող (),
* Մացառեղեգ փոքրիկ ()։

## Տարածում
Տարածված է Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի, Լոռու, Սյունիքի մարզերի, Արարատյան գոգավորության գրեթե բոլոր լճերում, լճակներում, դանդաղահոս գետերում և ջրամբարներում (800-2400 մ բարձրություններում)։

## Կիրառում
Դրանցով սնվում են ջրլող թռչուններն ու կենդանիները։ Փոքրիկ մացառեղեգները հանդիպում են միայն Լոռու մարգում, աճում են միջին գոտու ծանծաղ լճերում և տորֆային ճահիճներում (1500 մ բարձրություններում). գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տեսակներ
250px|մինի|աջից|Մացառեղեգ
մինի|''Sparganium erectum''
մինի|''Sparganium subglobosum''
Ցուցակը ներկայացված է հատուկ Կյույի Թագավորական բուսաբանական այգու բազայի տվյալների.
* 
* 
* 
* *Sparganium angustifolium* R.Br., nom. illeg.
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
** 
** 
** 
** 
** 
*  
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Հոմանիշ
, 1763

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Kun Sun & David A. Simpson: *Typhaceae*: ''Sparganium'', S. 158-160 - textgleich wie gedrucktes Werk online, In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.)։ *Flora of China*, Volume 23: *Acoraceae through Cyperaceae.* Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 20. August 2010, ISBN 978-1-930723-99-3. (Abschnitt Beschreibung, Verbreitung und Systematik)
* Robert B. Kaul: Die Familie Sparganiaceae mit der einzigen Gattung ''Sparganium'' in der ''Flora of North America'', Volume 22. (engl.) 
* Die Familie Sparganiaceae mit der einzigen Gattung ''Sparganium'' bei DELTA.  (engl.) 
* Walter Erhardt u. a.: *Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen*. Band 2. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8001-5406-7

## Արտաքին հղումներ
* ''Ежеголовник'' на сайте USDA NRCS Проверено 8 марта 2009 г.
* Sparganium identification key and species descriptions 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մացառեղեգագգիներ
Օդային զանգվածներ

**Օդային զանգվածներ**, համեմատաբար համասեռ ֆիզիկական հատկանիշներով (ջերմային, խոնավության, թափանցիկության) օդի ծավալուն (հիմնականում հորիզոն, ուղղությամբ) մասեր ներքնոլորտում։ Զբաղեցրած տարածքները համաչափելի են մայրցամաքների ու օվկիանոսների մեծ հատվածների հետ և շարժվում են մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառության որևէ հոսանքի ուղղությամբ։ Օդային զանգվածների ձևավորման վրա առանձնապես ազդում են տեղանքի դիրքն ու աշխարհագրական պայմանները։ Ըստ ձևավորման շրջանների՝ տարբերում են արկտիկական և բարեխառն լայնությունների, արևադարձային և հասարակածային, ըստ ջերմային հատկանիշների՝ տաք, ցուրտ օդային զանգվածներ։ Հայաստանի տարածքի եղանակային ռեժիմի վրա հիմնականում ազդում են արևմտյան բարեխառն օդային զանգվածները (55 %)։ Ամռանը հարավից Հայաստանի տարածք են թափանցում արևադարձային ցամաքային (55 %), առանձին դեպքերում՝ նաև մերձարևադարձային ծովային (Միջերկրական և Սև ծովեր) օդային զանգվածներ։ Ձմեռային ամիսներին հանրապետության տարածքը ենթակա է սիբիրական անտիցիկլոնի և եվրոպական մասում ձևավորվող բարձր ճնշման մարզից թափանցող օդային զանգվածների ազդեցությանը։

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կատեգորիա:Եղանակ
Արտարժույթային սահմանափակումներ

frameless|աջից
**Արտարժույթային Սահմանափակումներ** (), ազգային ու օտարերկրյա արժույթով, ոսկով ու արժութային այլ արժեքներով կատարվող գործառնությունները սահմանափակելու և վերահսկելու միջոցառումների համակարգ։

Այդ կանոնները սահմանում են իրավասու մարմինների կողմից արժութային վերահսկողության կազմակերպման ու իրագործման միջոցառումների համակարգը և ծառայում արժութային մուտքերի ու միջազգային հաշվարկների գծով վճարումների հավասարակշռվածության ապահովմանը։ Արտարժույթային սահմանափակումների կիրառումը կարող է կապված լինել արժույթի ու ոսկու ռեզերվների կրճատման, վճարման հաշվեկշիռների պասսիվության հետ։

Կատեգորիա:Արտաքին տնտեսական գործունեություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Անդրեյ Բեդնյակով

**Անդրեյ Ալեքսանդրովիչ Բեդնյակով** (ռուս.` Андрей Александрович Бедняков, ), ուկրաինացի արտիստ, հաղորդավար, «Орёл и решка» նախագծի մասնակից։

## Կենսագրություն
Անդրեյ Բեդնյակովը ծնվել է 1987 թվականի մարտի 21-ին Ուկրաինայում` Մարիուպոլում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Անդրեյը 3 տարի աշխատել է Մարիուպոլի Իլյիչի անվան մետալուրգիական կոմբինատում։ Գործարանում աշխատանքի ժամանակ հեռակա կարգով ստանում է բարձրագույն կրթություն Խարկովի Ներքին գործերի համալսարանում։ Ավարտելուց հետո տեղափոխվում է Կիև։ Ելույթ է ունեցել Ուկրաինայի ՈւՀԱ-ում (КВН)։
2011-2013 թվականներին եղել է «Орёл и решка» շոուի հաղորդավար «Интер» հեռուստաալիքում (2012 թվականից «Орёл и решка» նախագիծը ցուցադրվում է Ռուսաստանում «MTV Россия», 2013 թվականից հեռուստաալիքը կոչվում է «Пятница»)։

2012 թվականին «Ռժավսկին ընդդեմ Նապոլեոնի» ֆիլմում տարել է էպիզոդիկ դեր։

Նաև հանդիսանում է «Большая разница» նախագծի ուկրաինական տարբերակի մասնակից։ Նաև մասնակցել է «Звезданутые» և «Супергерои» նախագծերին։ 2014 թվականի հունվարին Բեդնյակովը հարսնացուի՝ Անաստասիա Կորոտկայայի հետ լքում է «Орёл и решка» նախագիծը և սկսում է աշխատել նոր պրոեկտում՝«Свидание со звездой», որի առաջին թողարկումը լույս է տեսել 2014 թվականի հունվարի 13-ին։ Ինչպես նաև 2014 թվականի հունվարի 26-ին սկսվում է նոր պրոեկտ՝«Как фишка ляжет»` նույն հաղորդավարների հետ։

## Հեռուստատեսությունում
* «Большая разница» (Ուկրաինա) (2009-2012), դերասան
* «Орёл и решка» (2011-2013, «Интер», «MTV», հետագայում - «Пятница»)
* «Большие чувства» (2013, «Пятница»), դերասան
* «Здравствуйте, я ваша Пятница!» (2013, «Пятница»)
* «Свидание со звездой» (2013-2014, «Пятница»)
* «Звезданутые» (2013, «Пятница»),դերասան
* «Супергерои »(2013, «Пятница»), դերասան
* «Как фишка ляжет» (2014, Пятница). Ծրագիրը դադարեցվել է առաջին թողարկումից հետո։

## Ընտանիք
6 տարի հանդիպել է Անաստասիա Կորոտկայայի հետ։ 2013 թվականի օգոստոսին հայտարարվում է նրանց ամուսնության մասին, որը հետագայում արտիստը հերքել է։ Հետագայում պարզվեց, որ հաղորդավարները միևնույն է ամուսնացել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անդրեյ Բեդնյակով
* Անդրեյ Բեդնյակով հեռանում է «Орёл и решка»-ից

Կատեգորիա:Ուկրաինացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կատեգորիա:«Орел и решка» նախագիծ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ
Օպտիկական երևույթներ

thumb|Ֆիզիկական երևույթների տարբեր օրինակներ
**Օպտիկական երևույթներ** մթնոլորտում, մթնոլորտում արեգակնային ճառագայթների ցրման, բեկման, անդրադարձման և դիֆրակցիայի հետևանքով դիտվող երևույթներ։ Հայաստանում նկատվում են՝ 
# ծիածան, որը պայմանավորված է ջրային կաթիլներում արեգակնային ճառագայթների բեկմամբ և անղրադարձմամբ,
# գալո, լուսավոր, գունավոր շրջանակներ, արեգակի կամ լուսնի շուրջը նկատվող բծեր, որոնք առաջանում են բարձր ամպերի սառցե բյուրեղներում լույսի բեկումից կամ անդրադարձումից,
# միրաժ (օդատեսիլք), լույսի անկանոն բեկման արդյունք, երբ մթնոլորտում լրիվ ներքին անդրադարձման հետևանքով, բացի առարկայից, երևում է նաև նրա կեղծ պատկերը։ Լուսնի բեկումով է պայմանավորված նաև երկնայիև լուսատուների իրական դիրքից բարձր երևալը։
Ունի երկնակամարում ձգվող բազմերանգ աղեղի տեսք, հայոց մեջ ծիածանը կոչվում է նաև ծիրանի գոտի, աստվածակամար։ Հորիզոնի մոտ գտնվելիս արեգակի և լուսնի սկավառակները թվում են սեղմված։ Օպտիկական երևույթներից են նաև արևածագը, աղջամուղջը, մթնշաղը, երկնակամարի գույնը և այլն։

Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ
Սթիվեն Վայնբերգ

**Սթիվեն Վայնբերգ**, *Սթիվեն Ուայնբերգ* (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս տեսաբան, ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ անդամ։

Կրթությունն ստացել է Կոռնելի, Կոպենհագենի և Փրինսթոնի համալսարաններում։ 1957–1959 թթ. աշխատել է Կոլումբիայի, 1959-1967 թթ.՝ Կալիֆոռնիայի (Բերկլիի) համալսարաններում։ 1967-1973 թթ.՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի, 1973 թվականից՝ Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները վերաբերում են տարրական մասնիկների ֆիզիկային, ձգողության տեսությանը, կոսմոլոգիային։ Մշակել է տարրական մասնիկների թույլ և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների միասնական տեսություն։

Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ է ստացել1979 թ., Աբդուս Սալամի և Շելդոն Գլեշոուի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Յոհաննես Վալտեր

**Յոհաննես Վալտեր** () (), գերմանացի երկրաբան։

Ավարտել է Ենայի համալսարանը (1882)։ Եղել է Ենայի (1890-1896) և Հալլեի (1896-1929) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են լիթոլոգիային, հնէաէկոլոգիային, ֆացիաների մասին ուսմունքին, հնէաաշխարհագրությանը, կենսաբանությանը։ Վալտերը սահմանել է, որ շերտագոյացումը տեղի է ունենում ֆացիաների տեղաշարժման դեպքում (տեղաշարժումը ուղեկցվում է նստվածքի լիթոլոգիական կազմի փոփոխմամբ)։ Վալտերի մեծ ուշադրություն է նվիրում երկրաբանական հետազոտությունների մեթոդների մշակմանը, հատկապես ակտուալիզմի մեթոդին։ Վալտերի՝ ծովի կենսաբաությանը վերաբերող աշխատությունները հիմք են դարձել օվկիանոսագիտության և էկոլոգիայի զարգացման համար։ Նա ընտրվել է ԽՍՀՄ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1930)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի երկրաբաններ
Լեոնիդ Վառլամով

**Լեոնիդ Վասիլևիչ Վառլամով** (), խորհրդային կինոռեժիսոր։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1950 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, աշխատել վավերագրական կինոյում («Կետերի մարտը», 1935 թ., «Մեր Սերգոն», 1936 թ., «Օդաչուներ», 1938 թ. և այլն)։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին աշխատել է ռազմաճակատային կինոխմբերում, ստեղծել է մի շարք վավերագրական ֆիլմեր՝ «Գերմանական զորքերի ջախջախումը Մոսկվայի տակ» (1942 թ., Ի․ Կոպալինի հետ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942 թ.), «Ստալինգրադ» (1943 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1943 թ.), «Կովկաս» (1944 թ.) և այլն։

Հետագա տարիներին ստեղծել է՝ «Հարավսլավիա» (1946 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1947 թ.), «Լեհաստան» (1948 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949 թ.), «Չին ժողովրդի հաղթանակը» (1950 թ., չին կինեմատոգրաֆիստների հետ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951 թ.), «Կոնգոն պայքարում» (1960 թ.) և այլն։

Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Վառարան (համաստեղություն)

մինի
**Վառարան** (), երկնքի հարավային կիսագնդի համաստեղություն՝ Քանդակագործ, Փյունիկ և էրիդան համաստեղությունների միջև։ Պայծառ աստղեր չի պարունակում։ ՀՀ-ի տարածքում տեսանելի է։ Դիտումների համար բարենպաստ են հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսները։
Բորի օքսիդ

**Բորի օքսիդ**, քիմիական բանաձևն է B2O3, բորաթթվի անհիդրիդն է, բավականին դժվարահալ ապակենման կամ բյուրեղային նյութ է, ունի դառը համ, դիէլեկտրիկ է։ Բորի ապակենման օքսիդը ունի շերտավոր կառուցվածք (շերտերի միջև հեռավորությունը 0.185 նմ)3 (d В—О=0.145 նմ)։ Այս ձևափոխությունը գործում է 325-450&nbsp;°C ջերմաստիճաններում և շատ ամուր է։ Այն ստացվում է օդում բորը մինչև 700&nbsp;°C տաքացնելիս կամ օրթոբորաթթվի դեհիդրատացումից։ Բյուրեղային В2О3-ը, որը ստանում են զգույշ կերպով մետաբորաթթվից (НВО2) ջուր պոկելով, հանդես է գալիս երկու ձևափոխություններով, հեքսագոնալ և մոնոկլին բյուրեղավանդակներ։ Հեքսագոնալ բյուրեղավանդակը 400&nbsp;°C և 2200 ՄՊա ճնշման պայմաններում փոխակերպվում է մոնոկլինային ձևի։

## Հատկություններ
* Բորի անհիդրիդը հիգրոսկոպիկ միացություն է։ Այն բուռն կերպով լուծվում է ջրում, սկզբում առաջացնելով (НВO2)n բանաձևով մետաբորաթթուեր, իսկ հետո վեր է ածվում օրթոբորաթթվի H3BO3։ Մանրեցված B2O3-ը լուծում է շատ տարրերի օքսիդներ։
* B2O3-ը հանդիսանում է թթվային անհիդրիդ, սակայն ցուցաբերում է բավականին թույլ երկդիմի հատկություններ։
 \mathsf{2B_2O_3 + P_4O_{10} \rightarrow 4BPO_4}
* Բորի օքսիդը չի վերականգնվում ածխածնով, նույնիսկ մաքսիմալ տաքացման պարագայում, սակայն քայքայվում է, եթե միաժամանակ ռեակցիայի մեջ դրվի մի նյութ, որը կարող է տեղակալել թթվածնի ատոմը (քլոր կամ ազոտ)։
 \mathsf{B_2O_3 + 3C + 3Cl_2 \rightarrow 2BCl_3 + 3CO}
* Բորի օքսիդի և բորի համատեղ 1000&nbsp;°C շիկացնելիս, առաջացած գոլորշիներում առաջանում են գծային մոլեկուլներ O=B—B=O, որոնք շատ ջերմակայուն են։ Գոլորշիները արագ սառեցնելիս 300&nbsp;°C-ից ցածր, կարելի է ստանալ սպիտակ պինդ պոլիմեր (B2O2)n, որը խիստ ռեակցիոնունակ է։ 60 հազար մթնոլորտ ճնշման և 1500&nbsp;°C ջերմաստիճանում բորի օքսիդը փոխազդում է բորի հետ։
 \mathsf{B_2O_3 + 4B \rightarrow 3B_2O} 
Բորի այս ցածրագույն օքսիդը գրաֆիտի նման ունի շերտավոր կառուցվածք։

## Ստացում
* Կարելի է ստանալ բորը թթվածնի մթնոլորտում կամ օդում տաքացնելիս։
 \mathsf{4B + 3O_2 \rightarrow 2B_2O_3 , }
* Կարելի է ստանալ բորաթթվի քայքայումից։
 \mathsf{2H_3BO_3 \rightarrow B_2O_3 + 3 H_2O . }

## Կիրառություն
Օգտագործվում է բորաթթվի եթերներում։

## Գրականություն
* Карапетьянц, Михаил Христофорович|Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.: Химия 1994
* Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Կատեգորիա:Օքսիդներ
Մոմախոտ

**Մոմախոտ** (), մոմածաղիկ, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միմայա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարագիր
Ցողունը մերկ է՝ թխակապույտ երանգով, ճյուղավորվող։ Արմատամերձ տերևները հակադիր երկարավուն-ձվաձև են, ցողունայինները՝ ձվաձև։ Ծաղկաբույլը ոլորք է, ծաղիկները՝ բաց դեղին, հաճախ՝ մոխրագույն բծերով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղն ընկուզանման է։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ 
*մոմախոտ փոքր (*Cerinthe minor*)։

## Տարածում
Տարածված է Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է թփուտներում և բնակավայրերի մոտ, աղբոտ վայրերում։

## Դասակարգում
### Տեսակներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Տաքսոնոմիա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kveten pp nerestsky lom 10.jpg|փոքր մոմախոտ (*Cerinthe minor*)
Պատկեր:Cerinthe_minor_OB10.jpg|փոքր մոմախոտ (*Cerinthe minor*)
Պատկեր:Cerinthe_minor_Sturm11.jpg|փոքր մոմախոտ (*Cerinthe minor*)
Պատկեր::Cerinthe_minor_(7316907402).jpg|փոքր մոմախոտ (*Cerinthe minor*)
Պատկեր:Cerinthe minor Lesser Honeywort ჭახრაკაული.JPG|փոքր մոմախոտ (*Cerinthe minor*)


## Գրականություն
* 
* Radovan Domac: *Cerinthe.* In: 
* Federico Selvi, Lorenzo Cecchi, Andrea Coppi: *Phylogeny, karyotype evolution and taxonomy of Cerinthe L. (Boraginaceae).* In: *Taxon*, Volume 58, Issue 4, 2009, S. 1307–1325.

## Արտաքին հղումներ
* ''Cerinthe'' 
*BBC Gardening plantfinder: Honeywort
*English Nature list of Wildlife-friendly garden plants

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Արտարժույթի շուկա

frameless|աջից

**Արտարժույթի շուկա**, տնտեսական հարաբերությունների հատուկ ոլորտ, որտեղ իրականացվում են օտարերկրյա արժույթի և դրանցով արտահայտված վճարման փաստաթղթերի (չեկեր, մուրհակներ, դրամական փոխանցումներ և այլն) գնման, վաճառքի, ձոխանակման գործառնություններ։

Համաշխարհային արտարժույթի շուկան, որը կազմավորվում է տարբեր երկրների բանկերի թղթակցական կապերի միջոցով, այն մեխանիզմն է, որի միջոցով իրականացվում են միջազգային դրամական հաշվարկները։ Որոշ երկրներում օտարերկրյա արժույթի առուծախը կատարում են ոչ միայն բանկերը, այլև բորսաները։

Ըստ ռեժիմի, արտարժույթի շուկաները կարող են լինել ազատ (այն երկրներում, ուր չկան ընթացիկ գործառնությունների գծով արժութային սահմանափակումներ) և անազատ (այնտեղ, ուր այդ սահմանափակումները գոյություն ունեն)։ Այն երկրներում, ուր արժութային սահմանափակումներ կան, վալյուտային գործառնությունները կատարվում են միայն պաշտոնական, Արտարժույթի շուկա այսինքն հատուկ լիազորված կազմակերպությունների կողմից։

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա