Բյորն Բորգ

**Բյորն Ռունե Բորգ** (, , ), շվեդ պրոֆեսիոնալ թենիսիստ, աշխարհի նախկին առաջին ռակետ։ Մեծ սաղավարտի մրցաշարերի (6 անգամ Ֆրանսիայի բաց առաջնություն և 5 անգամ Ուիմբլդոնի մրցաշար) մենախաղի 11-ակի հաղթող, Գրան պրիի և աշխարհի առաջնության թենիսի տուրերի ամփոփիչ մրցաշարերի եռակի հաղթող, Դևիսի գավաթակիր Շվեդիայի հավաքականի կազմում (1975)։ Թենիսի Փառքի միջազգային սրահի անդամ 1987 թվականից։

## Խաղային կարիերա
Բյորն Բորգը ծնվել է 1956 թվականին Ստոկհոլմի արդյունաբերական արվարձանում՝ Սյոդերտելյեում։ Տղան իր առաջին թենիսի ռակետը ստացել է ութ տարեկանում, երբ հայրը հաղթել է սեղանի թենիսի մրցաշարում և թույլ տվել որդուն ընտրել առաջարկվող մրցանակներից մեկը։ Բյորնը սիրահարվեց թենիսին, իր իսկ խոսքերով, «առաջին գնդակից, որին հարվածեց», և սկսեց ժամերով պարապել ավտոտնակի դռան առջև։ Նրա ծնողները, ովքեր որդու համար մարզական կարիերա չէին պլանավորում, տղային չէին ստիպում մարզվել. դա նրա անձնական որոշումն էր։ Արդեն այդ ժամանակ Բյորնը սկսել էր երազել Դևիսի Գավաթում Շվեդիայի հավաքականում հանդես գալու մասին։

13 տարեկանում Բյորնը հաղթեց այդ ժամանակաշրջանի Շվեդիայի լավագույն 18-ամյա թենիսիստներին։ Նա մշակեց խաղի ձև, որը հիմնված էր հետևի գծից հեռահար հարվածների փոխանակման վրա՝ գնդակը ամուր պտտելով ինչպես աջ, այնպես էլ ձախ (այս ոլորված հարվածը դարձավ շվեդի զինանոցի հիմնական զենքը)։ Նրա մատուցումը սկզբում առանձնապես տպավորիչ չէր, իսկ ցանցի մոտ դուրս գալը, համապատասխանաբար, խոտածածկ խաղադաշտերում, դժվարացնում էր այն փաստը, որ շվեդը օգտագործում էր եվրոպական ռակետկա բռնելու ձևը և երկու ձեռքով բեկհենդը, որտեղ նա պահում էր ռակետը հոկեյի փայտիկի պես։ Այնուամենայնիվ, կորտում տեղաշարժվելու երիտասարդի կարողությունը գրավել է մասնագետների ուշադրությունը։ 1971 թվականին, երբ Բյորնը 15 տարեկան էր, նրա հետ սկսեց աշխատել փորձառու մարզիչ Լենարտ Բերգելինը։ Արդեն հաջորդ տարի Բորգը հաղթեց Orange Bowl հեղինակավոր միջազգային պատանեկան մրցաշարում՝ մինչև 18 տարեկան տարիքային խմբում՝ եզրափակչում գերազանցելով ամերիկացի Վիտաս Գերուլայտիսին։ Դրանից հետո Բերգելինը, որն այդ ժամանակ Դևիսի Գավաթում Շվեդիայի հավաքականի նախկին ավագն էր, իր սանին ընդգրկել է թիմի կազմում։ Հավաքականի կազմում իր առաջին խաղում 16-ամյա Բյորնը՝ մրցաշարի պատմության ամենաերիտասարդ խաղացողներից մեկը, հինգ սեթում հաղթել է Նոր Զելանդիայի փորձառու մրցակից Օնի Պարունին։
մինի|1974 թվական
1973 թվականին Բորգն առաջին անգամ հանդես եկավ Ուիմբլդոնի մրցաշարում, որտեղ հանդես էր եկել 6-րդ համարի ներքո, բայց քառորդ եզրափակչում հինգ սեթում պարտվեց կորտի սեփականատեր Ռոջեր Թեյլորին։ Հաջորդ տարվա գարնանը՝ իր 18-ամյակից անմիջապես առաջ, նա դարձավ Իտալիայի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը, իսկ երկու շաբաթ անց՝ Ֆրանսիայի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը։ «Ռոլան Գարոսի» եզրափակչում շվեդը, սեթերում 2:0 հաշվով պարտվելով փորձառու Մանուել Օրանտեսին, ջախջախիչ հաշվով հաղթեց հաջորդ երեք սեթերին՝ մրցակցին տալով ընդամենը երկու գեյմ։ Բորգը մնաց Ֆրանսիայի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը մինչև 1982 թվականը, երբ նրա ռեկորդը գերազանցեց մեկ այլ շվեդ՝ Մատս Վիլանդերը։ Այդ տարի ավելի ուշ նա նաև դարձավ ԱՄՆ-ի պրոֆեսիոնալ առաջնության պատմության ամենաերիտասարդ հաղթողը՝ եզրափակչում հաղթելով Թոմ Օքերին. այդ ռեկորդը պահվեց մինչև 1984 թվականը, երբ այն գերազանցեց 16-ամյա Ահարոն Քրիքստեյնը։

Բորգը, ով կորտում իր կայունության համար «Սառցե» մականուն էր ստացել (անգլ. Ice Man), 1975 թվականին երկրորդ անգամ անընդմեջ հաղթել Է Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում ՝ արդեն խաղալով առաջին համարի տակ, իսկ մրցաշրջանն ավարտել է 19 տարեկանում՝ որպես Դևիսի գավաթակիր, Շվեդիայի հավաքականի կազմում։ Այս պահին նա Դևիսի գավաթում մենախաղի 19 անընդմեջ հաղթանակ ունի տարած, այդ թվում՝ եզրափակչի իր երկու խաղերում (ավելացնելով նաև զուգախաղային հաղթանակ Ուվե Բենգտսոնի հետ)։ Շվեդիան նրա օգնությամբ դարձավ ընդամենը հինգերորդ երկիրը Դևիսի գավաթի 75-ամյա պատմության մեջ, որը նվաճեց այդ գավաթը («Մեծ քառյակից» հետո՝ ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Ավստրալիա և Ֆրանսիա)։
մինի|1979 թվական
1976 թվականին Բորգը 20 տարեկան և 1 ամսական հասակում հաղթեց իր կարիերայի առաջին Ուիմբլդոնի մրցաշարում՝ եզրափակչում ոչ մի սեթ չտալով Իլյա Նաստասին։ Խաղից հետո ռումինացին այսպես է արտահայտվել մրցակցի խաղի մասին. «Բորգը մնաց Ուիմբլդոնի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը, մինչև որ 1985 թվականին տիտղոսը նվաճեց 17-ամյա Բորիս Բեկկերը։ Այնուհետև, Բորգը դրանից հեո չորս անգամ անընդմեջ հաղթեց Ուիմբլդոնում ՝ երկու անգամ հաղթելով Ջիմի Քոնորսին, այնուհետև Ռոսկո Թաներին և վերջում Ջոն Մաքինրոյին։ 1980 թվականին Մակինրոյի դեմ չորրորդ սեթում թայ-բրեյքի դեմ խաղում 34 խաղ էր ընթանում՝ 18-16 հաշվով, և այդ ընթացքում շվեդը հինգ խաղադաշտեր չիրացրեց և փրկեց վեց սեթեր, նախքան երիտասարդ ամերիկացին կարողացավ հաղթել սեթը՝ հավասարեցնելով խաղի հաշիվը։ Հինգերորդ սեթում, սակայն, Բորգն ավելի ուժեղ գտնվեց։ 1980 թվականի մրցաշարի ընթացքում նա գերազանցեց Ռոդ Լեյվերի Ուիմբլդոնի ռեկորդը տղամարդկանց մենախաղում անընդմեջ հաղթանակների քանակով (31 հաղթանակ), իսկ 1981 թվականի եզրափակիչ հասնելու ճանապարհին Ուիմբլդոնի հաղթանակների շարքը հասցրեց 41-ի (կանանց ռեկորդը՝ 50 անընդմեջ հաղթանակ՝ պատկանում է Հելեն Ուիլս-Մուդիին)։ Ուիմբլդոնի հաջողություններին զուգահեռ Բորգը ոչ պակաս հաջող հանդես եկավ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում՝ 1978-1981 թվականներին չորս անգամ անընդմեջ հաղթելով այս մրցաշարում և սահմանելով նոր ռեկորդներ հաղթանակների (6) և անընդմեջ հաղթանակների (28) համար։ Այս արդյունքներին 1979 և 1980 թվականներին շվեդը ավելացրել է երկու հաղթանակ Մասթերս մրցաշարում՝ Պրոֆեսիոնալ թենիսիստների ասոցիացիայի վարկածով տարվա ամփոփիչ մրցաշարում։

1981-ին Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում հաղթելուց հետո Բորգը «Մեծ սաղավարտի» մրցաշարերում տիտղոսների ընդհանուր թվով բաց դարաշրջանի ռեկորդակիր էր, և թվում էր, որ նա պետք է հաղթի նաև այն ընդհանուր ռեկորդը, որն այդ ժամանակ պատկանում էր Ռոյ Էմերսոնին և կազմում էր 12 չեմպիոնական տիտղոս։ Սակայն, այդ թվականին իր գագաթնակետին հասավ Ջոն Մաքինրոյը։ Նա հաղթեց շվեդին 1980 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնության եզրափակչում, իսկ հաջորդ տարի հաղթեց նրան ինչպես Ուիմբլդոնում, այնպես էլ երկու անգամ անընդմեջ Նյու Յորքում։ ԱՄՆ-ի բաց առաջնությունում՝ Մաքենրոյից կրած երկրորդ պարտությունից հետո, Բորգը կորցրեց նաև ԱԹՖ-ի վարկանիշային աղյուսակի առաջին հորիզոնականը՝ զիջելով հաղթողին։ Դրանից հետո խաղային կարիերայի մնացած ժամանակահատվածում նա հաղթեց ընդամենը երկու խաղում՝ 1982 թվականին Մոնտե Կառլոյի մրցաշարի քառորդ եզրափակիչ հասնելու ճանապարհին։ 1982 թվականին Բորգը ութ անգամ պարտվել է առաջին շրջանում, 1983 թվականին՝ երեք անգամ, իսկ 1983 թվականի հունվարի 23-ին՝ 26 տարեկանում, հայտարարել է կարիերան ավարտելու մասին։ 1970-ականների և 1980-ականների սկզբի ընթացքում նա խաղացել է 88 մենախաղի եզրափակիչներում՝ նվաճելով 62 տիտղոս և վաստակելով ավելի քան 3,6 միլիոն դոլար։ Շվեդիայի հավաքականի կազմում Բորգը 33 անգամ անընդմեջ հաղթել է Դևիսի գավաթի մենախաղում։

1990-ականների սկզբին Բորգը փորձ արեց վերադառնալ պրոֆեսիոնալ թենիս։ Երեք մրցաշրջանների ընթացքում նրան չի հաջողվել հաղթել ոչ մի հանդիպում, և 1993 թվականին Կրեմլի գավաթի առաջին շրջանում Ալեքսանդր Վոլկովից կրած պարտությունից հետո (որտեղ հանդիպման ընթացքում շվեդին չի հաջողվել իրականացնել խաղը) նա վերջնականապես հեռացել է մեծ սպորտից։

## Ձեռքբերումներ
1973 թվականից պրոֆեսիոնալ է։ 1977 թվականի օգոստոսի 23-ից  աշխարհի առաջին ռակետն է համարվել և պահպանել է այդ տիտղոսը (ընդհատումներով) 109 շաբաթ։ Ութ տարի անընդմեջ հաղթել է «Մեծ սաղավարտի» առնվազն մեկ մրցաշրջանում։

Լավագույն արդյունքները Մեծ սաղավարտի մրցաշարերում․
* Ֆրանսիայի բաց առաջնության 6-ակի չեմպիոն (1974, 1975, 1978, 1979, 1980, 1981) մենախաղում
* Ուիմբլդոնի հնգակի չեմպիոն (1976, 1977, 1978, 1979, 1980) մենախաղում
* ԱՄՆ-ի բաց առաջնության եզրափակչի մասնակից (1976, 1978, 1980, 1981) մենախաղում
* Մասթերսի գավաթի հաղթող 1979 և 1980 թվականներին
* Դևիսի գավաթակիր Շվեդիայի հավաքականի կազմում 1975 թվականին։

Իր տասնութերորդ տարեդարձից անմիջապես առաջ նա դարձավ Իտալիայի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը, իսկ երկու շաբաթ անց՝ Ֆրանսիայի բաց առաջնության ամենաերիտասարդ հաղթողը։ 1987 թվականին Բյորն Բորգի անունը ներառվել է թենիսի Փառքի միջազգային սրահի ցուցակներում։ Գրունտային կորտերում շվեդը հաղթել է իր հանդիպումների 93%-ը, խոտածածկ խաղադաշտերում՝ 89%-ը, իսկ կոշտ խաղադաշտերում՝ 85%-ը։ Այս բոլոր արդյունքները մնում են պրոֆեսիոնալ թենիսի պատմության լավագույն նվաճումների ցուցակում։

## Կարիերայի ընթացքում Մեծ սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներ
### Մենախաղ (11-5)

## Կարիերայի ընթացքում Գրան պրի և WCT տուրերի եզրափակիչ մրցաշարեր
### Մենախաղ (3-5)

## Մասնակցություն Դևիսի գավաթի եզրափակիչ հանդիպումներին

## Կյանքը կարիերան ավարտելուց հետո
Մարզիկի անձնական կյանքը հանրությանը հայտնի դարձավ, երբ թենիսիստուհի Մարիանա Սիմյոնեսկուի հետ նրա առաջին ամուսնությունն ավարտվեց ամուսնալուծությամբ՝ մոդել Յանիկա Բյորլինգից Բորգի արտամուսնական որդու՝ Ռոբինի ծննդյան մասին հաղորդագրության հրապարակումից հետո։ 

Դրան հաջորդեց ևս մեկ անհաջող ամուսնություն իտալացի երգչուհի Լորեդանա Բերտեի հետ (1989-1993)։  

Ներկայիս կնոջ՝ Պատրիսիա Օստֆելդի հետ Բյորն Բորգը որդի ունի։ 

Բյորն Բորգը զբաղվում է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, ունի սեփական ապրանքանիշը` Fila Bjorn Borg։

1987 թվականին Բորգի անունը ներառվել է թենիսի Փառքի միջազգային սրահի ցուցակներում։

2003-ին Բյորն Բորգը անցավ վետերանների շրջագայության, որտեղ նա կրկին կարող էր պայքարել իր երիտասարդության հակառակորդների՝ Ջոն Մաքինրոյի, Ջիմմի Քոննորսի հետ։

Բորգի նախկին ընկեր և մենեջեր Լարս Սքարկեն գիրք է գրել նրա մասին՝ «Победитель теряет все» վերնագրով։ 1980 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարում Բյորն Բորգի և Ջոն Մաքինրոյի մասնակցության մասին նկարահանվել է «Բորգ/Մակինրոյ» գեղարվեստական ֆիլմը։ Մանուկ Բյորն Բորգի դերում այս ֆիլմում նկարահանվել է նրա որդին՝ Լեոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Бьорн Борг на сайте 
* 

Կատեգորիա:Շվեդ թենիսիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց թենիսի առաջին ռակետներ