Ալեքսանդր Կորոտկով

**Ալեքսանդր Կորոտկով** (), խորհրդային հետախուզության առաջատար գործիչ, հետախույզ, գեներալ-մայոր (1956)։ ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի (1952-1958) և Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի գլխավոր վարչությանն (*ГРУ*) գլխավոր շտաբի (1958-1961) պետի տեղակալներից մեկը, 1935-1952 թվականներին պաշտոններ է զբաղեցրել ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության նախարարության ՆԿՎԴ-ում՝ արտասահմանյան հետախուզության և դիվերսիայի հարցերով: Եղել է Իվան Սերովի գործընկերը։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդ տարիներ
Նրա հայրը, որը մինչ հեղափոխությունն աշխատում էր Չինաստանի Ռուս-ասիական բանկում, լքել է ընտանիքը մինչ Ալեքսանդրի ծնվելը։ Մայրը, մեկնելով Մոսկվա, միայնակ մեծացրել է Ալեքսանդրին, ավագ եղբորը՝ Պավելին (ապագայում հայտնի ֆուտբոլիստ) և դստերը՝ Նինային։

1927 թվականին ավարտելով միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանը՝ Կորոտկովն աշխատել է որպես էլեկտրիկ վարպետի օգնական։ Աշխատանքից ազատ ժամանակն անցկացրել է Պետրովկայի «Դինամո» մարզադաշտում։ Այնտեղ նա հանդիպել է Վենիամին Գերսոնին։ Գերսոնը եղել է Ֆ.Է.Ձերժինսկու, այնուհետև Վ.Ռ. Մենժինսկու օգնականը։ Նա ուշադրություն է դարձրել Ա.Մ.Կորոտկովի արտասովոր ֆիզիկական հատկանիշների վրա ֆուտբոլային հանդիպման ժամանակ։

1928 թվականի հոկտեմբերին, Գերսոնի անձնական երաշխավորությամբ աշխատանքի է ընդունվել ԿԳԲ-ի առաջին գլխավոր վարչության Վարչական և տնտեսական տնօրինության պարետատան՝ որպես վերելակ տեղադրող և շահագործող: Սակայն արդեն 1928 թվականի դեկտեմբերին նա տեղափոխվել է ԿԳԲ-ի առաջին գլխավոր վարչություն, որտեղ աշխատել է որպես գործավար, ապա ավագ գործավար։

### 1930-ական թվականներ
1930 թվականի հունվարից եղել է հետախույզի օգնական, այնուհետև 2-րդ, 7-րդ, այնուհետև կրկին ԿԳԲ-ի առաջին գլխավոր վարչության 2-րդ բաժանմունքի հետախույզ: 1932 թվականի գարնանը անցել է կարճատև օպերատիվ և լեզվական ուսուցում։ 1933 թվականին նա Ավստրիայի և Շվեյցարիայի միջոցով ուղարկվել է ապօրինի հետախուզական աշխատանքի Փարիզում՝ որպես Էքսպրես աշխատանքային խմբի մաս, որը գլխավորում էր Լ.Նիկոլսկին։ Խմբի խնդիրն էր զարգացնել Ֆրանսիայի Գլխավոր շտաբի երկրորդ բյուրոն (հետախուզությունը) և հավաքագրումներ անել նրա կարևորագույն ստորաբաժանումներում։ Կորոտկովը կնոջ՝ Մարիա Բորիսովնա Վիլկովիսկայայի հետ եղել է Փարիզում։ Այստեղ Կորոտկովների ընտանիքում ծնվել է դուստր՝ Սոֆիան։
Ներկայանալով որպես չեխական ծագումով ավստրիացի Ռայոնեցկի, Կորոտկովը ընդունվել է Սորբոն՝  0մարդաբանություն ուսումնասիրելու։ Միաժամանակ նա սկսեց սովորել ռադիոճարտարագետների դպրոցում։ Համալսարանում, Օրլովի հանձնարարությամբ, նա փորձեց հավաքագրել մի ուսանողի, ով աշխատում էր որպես լուսանկարիչ Երկրորդ բյուրոյում, բայց այս շփումը հայտնվեց ֆրանսիական հակահետախուզության ուշադրության կենտրոնում: Անհաջողությունից խուսափելու համար Կորոտկովը ժամանակավորապես տեղափոխվել է Գերմանիա, իսկ այնտեղից՝ ԽՍՀՄ։ 1935 թվականից՝ կադրերի բաժնի պահեստային բաժնի կոմիսար էր, այնուհետև ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 7-րդ վարչության հետախույզ:

1936 թվականի ապրիլին Կորոտկյովը երկարատև գործուղման է ուղարկվել Բեռլին՝ Վլադիմիր Պետրովիչ Կորոտկիխ անունով, ԽՍՀՄ առևտրային առաքելությունում Գերմանիայում ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի ներկայացուցչի պաշտոնի քողի տակ։ Տեղում կապ է հաստատել մի շարք արժեքավոր գործակալների հետ։ Բեռլինում, ի թիվս այլ բաների, նա զբաղվում էր գերմանական ռազմական տեխնիկայի նոր նմուշների ձեռքբերմամբ։

1937 թվականի դեկտեմբերին նա հրաման է ստացել գնալ Ֆրանսիա՝ անօրինական աշխատելու։ Նա պետք է ղեկավարեր մի շարք դավաճանների վերացման համար ստեղծված խումբ։ 1937 թվականի օգոստոսին Կորոտկովի գլխավորած խումբը լիկվիդացրել է Գեորգի Աղաբեկովին, նույն թվականի հուլիսին՝ տրոցկիստների միջազգային ասոցիացիայի քարտուղար Ռուդոլֆ Կլեմենտին։

Ըստ Պավել Սուդոպլատովի, 1937 թվականի օգոստոսին Փարիզում կազմակերպվել է Գ.Ս.Աղաբեկովի ոչնչացումը «թուրքական զինյալ, ՆԿՎԴ-ի աշխատակից, հետագայում ՊԱԿ-ի գեներալ և արտաքին հետախուզության ղեկավար Ա.Մ. Կորոտկովի օգնությամբ»: Բորիս Բազանովի վարկածի համաձայն, ՆԿՎԴ-ն սադրել է Աղաբեկովին մասնակցելու Իսպանիայում թալանված թանկարժեք իրերի վերավաճառքին, և նա «լիկվիդացվել» է ՆԿՎԴ-ի կողմից իսպանա-ֆրանսիական սահմանի տարածքում: Աղաբեկովի դիակը այդպես էլ չի հայտնաբերվել։

1938 թվականին Կորոտկովը հետ է կանչվել Մոսկվա և տեղափոխվել պահեստազոր։ 1939 թվականին նա հեռացվել է ՆԿՎԴ-ից։ Բերիային ուղղված նամակից հետո Կորոտկովը վերականգնվել է հետախուզական ծառայության մեջ. 1939 թվականի ապրիլից՝ ավագ կոմիսար, իսկ 1939 թվականի մայիսից՝ ՆԿՎԴ 5-րդ վարչության 1-ին (գերմանական) վարչության պետի տեղակալ։ Նույն թվականին դարձել է ԽՄԿԿ անդամ։
1939 թվականի վերջին նա գործուղումների է գնացել արտասահման՝ Դանիա և Նորվեգիա՝ ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի  (*НКИД СССР*) դիվանագիտական ​​սուրհանդակի քողի ներքո։

### 1940-ական թվականներ
1940 թվականի հուլիսին, հետախուզության պետ Պավել Ֆիտինի ուղղորդմամբ մեկ ամսով գործուղվել է Գերմանիա՝ Քյոնիգսբերգում և Լայպցիգում խորհրդային ցուցահանդեսները համակարգողի քողի տակ՝ վերականգնելու կապը հատկապես արժեքավոր աղբյուրների հետ, որոնց հետ աշխատանքը սառեցվել էր 1936–1938 թվականներին։ 1940 թվականի օգոստոսի վերջին նա կրկին վերադարձել է Բեռլին՝ որպես օրինական կեցության ռեզիդենտ՝ Գերմանիայում ԽՍՀՄ դեսպանության 3-րդ քարտուղարի պաշտոնի անվան տակ։ Այնտեղ նա ակտիվացրեց իր վերականգնված կապերը, մասնավորապես՝ Վիլլի Լեհմանի («Բրեյթենբախ») հետ, անձնական կապեր հաստատեց հակաֆաշիստական ​​ընդհատակյա առաջնորդ Հարրո Շուլցե-Բոյզենի («Ստարշինա»), Ադամ Կուքհոֆի («Ծերուկ»), Կուրտ Շումախերի («Տենոր») հետ։ Այս հակաֆաշիստներից կայանը ստացել է ամենաարժեքավոր տեղեկությունները Խորհրդային Միության վրա հարձակման Գերմանիայի նախապատրաստության մասին։ Կորոտկովի աշխատանքի մեկ տարվա ընթացքում Գերմանիայում ռեզիդենտների թիվը մեկ աշխատողից հասցվել է 13 մարդու։ Իր աշխատանքի համար նա վաստակել է «անօրինականների արքա» մականունը։
Պատերազմի առաջին օրերին, երբ Գեստապոն արգելափակեց Բեռլինում խորհրդային դեսպանատան շենքը, վտանգելով իր կյանքը, Կորոտկովը կարողացավ մի քանի անգամ դուրս գալ քաղաք՝ գործակալների հետ հանդիպումներ անցկացնելու, առաջադրանքներ տալու, կապը Կենտրոնի հետ և ռադիոկայանի էլեկտրամատակարարումը ապահովելու նպատակովи: Շուտով Գերմանիայում ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցչության ներքին գործերի աշխատակիցների թվում նա Թուրքիայի տարածքով վերադարձավ Մոսկվա՝ խորհրդային-գերմանական դիվանագետների փոխանակման շրջանակներում։

1941 թվականի օգոստոսից Կորոտկովը եղել է ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ պետի տեղակալ, իսկ 1941 թվականի հոկտեմբերից՝ ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 1-ին վարչության (հետախուզություն Գերմանիայում և նրա կողմից գրավված տարածքներում) պետ։ Նա համակարգում էր գործակալների հետ շփումները կազմակերպելու գործողությունները, վերահսկում էր անօրինական գործակալների պատրաստումը և նրանց տեղափոխումը թշնամու տարածք։

1943–1944 թվականներին նա մեկնել է Թեհրան և երկու անգամ Աֆղանստան՝ հատուկ հանձնարարություններով․ վերացնելու գերմանական գործակալներին այս երկրներում՝ հանդես գալով գնդապետ Միխայլովի անունով։

Նա գերմանական պատվիրակությանը հետ մասնակցել է Անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտի ստորագրման արարողությանը։

1945 թվականի հոկտեմբերի 20-ից մինչև 1946 թվականի հունվարի 19-ը եղել է Բեռլինում՝ որպես Գերմանիայում համատեղ արտաքին հետախուզության ռեզիդենտ և Գերմանիայում խորհրդային ռազմական վարչակազմի ()-ի քաղաքական խորհրդականի տեղակալ։

1946 թվականի մայիսից՝ «1-Բ» վարչության պետ (ապօրինի հետախուզություն)  և ԽՍՀՄ պետական ​​անվտանգության նախարարության ՊԳՎ պետի տեղակալ։ 1947 թվականի հուլիսի 29-ից՝ ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր տեղեկատվական կոմիտեի 4-րդ վարչության (ապօրինի հետախուզության) ղեկավար, 1949 թվականի մայիսի 19-ից՝ միաժամանակ Նախարարների խորհրդին կից Տեղեկատվական կոմիտեի անդամ։

## Մահ
1961 թվականի հունիսի կեսերին Կորոտկովին շտապ կանչում են Մոսկվա՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմ ներկայանալու համար։ Նա հաջողությամբ ներկայացնում է զեկույցը։ Հունիսի 27-ին (զեկուցումից հետո) Մոսկվայի «Դինամո» համալիրի թենիսի կորտում, ԳՌՈՒ-ի գլխավոր շտաբի պետ Ի. սերովի հետ խաղի ժամանակ, մահացել է աորտայի պատռվածքից։ 1961 հունիսի 29-ին Կորոտկովը թաղվել է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Կինոյում
*«Հետախուզության պետ» (2022), Կիրիլ Բելևիչի սերիալը: Ալեքսանդր Կորոտկովի դերում՝ Իգոր Պետրենկո։
*«Կռիվներ. բացառություն կանոնից»

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան (1954)
* Կարմիր դրոշի վեց շքանշան (1944, 1945, 1949, 1954, 1956, 1957 )
* Հայրենական պատերազմի շքանշան  1-ին աստիճանի (1945)
* Կարմիր աստղի շքանշաններ (1943, 1944)
* կրծքանշան «ՆԿՎԴ վաստակավոր գործիչ» (1940)
* կրծքանշան «Պետական ​​անվտանգության պատվավոր աշխատակից»
* Չեխոսլովակիայի «Մարտական ​​խաչ 1939» շքանշան
* Հարավսլավական «Պարտիզանական աստղի» 1-ին աստիճանի շքանշան (1946)
* ԳԴՀ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» ոսկե շքանշան (1958)
* Լեհաստանի պետական ​​մրցանակներ

## Գրականություն
* *Иван Бессмертный.* Силуэты разведки: Книга-интервью. — Одесса: Астропринт, 2007.
* *Михаил Болтунов.* Короли диверсий. История диверсионных служб России. М., «Вече», 2001, ISBN 5-7838-0917-9.
* *Гладков Теодор.* Лифт в разведку. «Король нелегалов» Александр Коротков. М., «Олма-Пресс», 2002, ISBN 5-224-03415-9.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտաքին հետախուզության ծառայության կայքում
* Ներքին հետախուզական ծառայությունների և իրավապահ մարմինների պատմություն կայքում
* Դարերի գաղտնիքը կայքում
* Сценарий программы «Тайная война». Разведчик Александр Коротков на сайте ЧЕКИСТ.ru 
* Александр Коротков. «Русская весна» нелегальной разведки

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3