Կողոսկրեր (մարդ)

**Կողոսկր** (, հին հունարեն πλευρά), մարդու զույգ աղեղնաձև տափակ ոսկրեր են, որոնք մի ծայրով հոդավորված են ողնաշարի ողերին, մյուս ծայրով առջևում միանալով կրծոսկրին ձևավորում են կրծքավանդակը։

## Կառուցվածք
Սովորաբար մարդն ունի 12 զույգ կողոսկր։ Այն կազմված է 3 մասից.
* հետին մաս, որն ունի գլխիկ (լատիներեն՝ *caput costae*), վզիկ (լատիներեն՝ *collum costae*) և երկայնական թմբիկ, որը գտնվում է գլխիկի և վզիկի արանքում
* մարմին (լատիներեն՝ corpus costae)
* առջևի մաս,որը միանում է աճառին (լատիներեն՝ cartilago costalis)

Կողոսկրի մարմինը ունի 2 մակերես

* արտաքին (ուռուցիկ) 
* ներքին (աղեղնաձև) 
* Այս երկու մակերեսները միացված են երկու եզրերով՝ վերին (գնդաձև) և ստորին (սուր)։

Առաջին կողոսկրի արտաքին մակերեսին գտնվում է Լիսֆրանկի թմբիկը (լատիներեն՝ tuberculum m. scaleni anterioris), որին միանում է արտաքին միջկողային մկանը (լատիներեն՝ m. scalenus anterior)։ Այդ թմբիկի հետին մասում գտնվում է ակոսը, ենթակլավային զարկերակի ակոսը (լատիներեն՝ sulcus a. subclaviae), որին ամրանում է ենթակլավային զարկերակը։ Ակոսի առջևի մասում գտնվում է մեկ այլ՝ առավել հարթ ակոս որտեղ գտնվում են արյունատար անոթները (երակներ և զարկերակներ) և միջկողային նյարդերը։

## Հոդավորում
Կողոսկրը հոդագլխիկով հոդավորվում է կրծքային բաժնի ողերին (Th1—Th8)։ I, XI և XII զույգ կողոսկրերում  հոդագլխիկի թմբիկը չի տարբերակվում։ Կողոսկրի վզիկի և  մարմնի արանքում թմբիկն է, որը հոդավորվում է ողի կողմնային ելուստի հետ։ Առջևի 7 կողոսկրերը կրծոսկրին միանում են անմիջապես և կոչվում են իսկական կողեր։ 8-րդ 9-րդ 10-րդ կողերն աճառային աղեղով միանում են 7-րդ կողին։ 11-րդ և 12-րդ կողերը վերջանում են ազատ և կոչվում են ծփան։ 1-ին կողոսկրն ուղիղ է, մնացածը՝  աղեղնաձև։ Կողոսկրերը համարակալում են վերևից ներքև։

## Այլ տեղեկություններ
Որոշ մարդկանց մոտ կարող են բացակայել 11-րդ կամ 12-րդ զույգ կողոսկրերը, իսկ մյուսների մոտ՝ հակառակը՝ կարող է լինել 13-րդ զույգ ազատ կողեոսկրեր։ Երբեմն թերապևտիկ կամ կոսմետիկ պատճառներով  վերջին զույգ կողոսկրերը  վիրահատական ճանապարհով հեռացնում են (գոտկատեղն ավելի նեղ դարձնելու համար - կանանց մոտ ազատ կողերը սովորաբար ավելի փոքր են, քան տղամարդկանց մոտ)։

Զարգացման տարածված արատներից է նաև պարանոցային կողոսկրը։ Հանդիպում է մարդկանց 0,5%-ի մոտ, ընդ որում  70-85% -ով հանդիպում է կանանց մոտ։ Այս բնածին անոմոլիայի ժամանակ  մարդկանց մոտ,  սովորաբար 7-րդ ողից, դուրս են գալիս  մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ կողոսկրեր։ Պարանոցային կողոսկրերի զարգացման աստիճանը տատանվում է ռուդիմենտի մակարդակից մինչև ձևավորված ոսկրային ստրուկտուրաներ։ Նման արատների զարգացման պատճառը ներարգանդային զարգացման  խախտումն է։ Ծանր դեպքերում լրացուցիչ կողոսկրը վիրահատական ճանապարհով հեռացնում են։

## Գործառույթներ
Կողոսկրերը կրծքային բաժնի ողերի և կրծոսկրի հետ  ձևավորում են կրծքավանդակը, որտեղ գտնվում են կրծքավանդակի օրգանները։ Կողոսկրերն ունեն  հենարանային գործառույթ՝ հանդիսանալով հենարան կրծքավանդակի օրգանների համար։ Ինչպես բոլոր տափակ ոսկրերում, այնպես էլ կողոսկրերում գտնվում է կարմիր ոսկրածուծը, որն արյունաստեղծ օրգան է, այսինքն՝ այստեղ առաջանում են արյան ձևավոր տարրեր։

## Մկաններ
Կողոսկրերին ամրանում են հետևյալ մկանները․
* առջևի միջկողային մկաններ
* միջին միջկողային մկաններ
* հետին միջկողային մկաններ

## Պատկերասրահ

Thoracic Cage with Spine - Anatomy.gif|Կրծքավանդակը ողնաշարով
Ribs animation.gif|Մարդու կողոսկրերն (ցուցադրված է կարմիրով): Այն բաղկացած է 24 կողոսկրերց։ Առաջին կողոսկրի ձախ և աջից մինչև տասներկուերորդ կողոսկրը:
Ribs labeled.png|կրծքավանդակի ռենտգենյան լուսանկար


## Կրոն
Քրիստոնյաները, իսլամի հետևորդներն ու հուդայականները գտնում են, որ առաջին կնոջը՝ Եվաին Աստված ստեղծել է առաջին տղամարդու՝ Ադամի կողոսկրից։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ