Թիմային սպորտ

**Թիմային սպորտ**, սպորտի տեսակ, որը պահանջում է մի քանի անհատի համատեղ աշխատանք որպես թիմ: Թիմային սպորտաձևերում հաջողության  հասնելու համար պահանջվում է թիմային համագործակցություն։ Այս սպորտաձևերում շեշտը դրվում է թիմային աշխատանքի, ռազմավարության և թիմի անդամների միջև համագործակցության վրա[աջից|մինի|[Կրիկետ|Կրիկետը միջազգային մակարդակով խաղացվող հայտնի թիմային սպորտաձև է]]
աջից|մինի|Հոկեյ, ձմեռային թիմային սպորտաձև
մինի|Բենդին սկանդինավյան ձմեռային թիմային սպորտաձև է
։ Թիմային սպորտաձևերից է՝ բասկետբոլը, վոլեյբոլը, ռեգբին, ջրագնդակը, ձեռքի գնդակը, լաքրոսը, կրիկետը, բեյսբոլը և ֆուտբոլի ու հոկեյի տարբեր ձևերը: Թիմային սպորտաձևերը չեն ներառում անհատական ​​կամ անհատ-թիմային մրցումներ սպորտի շրջանակներում։

## Տարբերություններ
Վերջին տարիներին «թիմային սպորտ» հասկացության իմաստը վիճարկվել է։ Որոշ սպորտաձևեր ունեն տարբեր նպատակներ կամ կանոններ և տարբերվում են «ավանդական» թիմային սպորտաձևերից։ Այս տեսակի թիմային սպորտաձևերը չեն ենթադրում, որ թիմակիցները պետք է  նպաստեն գնդակի կամ նմանատիպ առարկայի տեղաշարժին՝ համաձայն կանոնների միավորներ վաստակելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, թիմային և անհատական ​​սպորտաձևերի բաժանումը միշտ չէ, որ անխնդիր է, քանի որ անհատական ​​սպորտաձևերում կան տարբեր համակցություններ։

### Թիմային սպորտաձևեր և անհատական ​​​​թիմային մրցումներ
#### Բուն թիմային սպորտաձևեր
Ներառում է այն մարզաձևերը, որոնք կարող են կիրառվել միայն որպես թիմային մարզաձևեր։ Թիմի անդամների թիվը ֆիքսված է թիմի համար։ Առաջնություններում և մրցաշարերում հանդես գալու համար թիմը պետք է ունենա կազմ, որը զգալիորեն մեծ է խաղը մեկնարկող խաղացողների թվից։ Խաղացողները կարող են փոխարինել խաղի ընթացքում հյուծված կամ վնասվածք ստացած խաղացողներին։

Երկու հոգուց բաղկացած թիմերը տարածված են որոշակի մարզաձևերում, ինչպիսիք են պարային սպորտը կամ լողափնյա վոլեյբոլը: Այստեղ փոխարինող խաղացողներ չեն օգտագործվում: Երկու զուգընկերները բացարձակապես կախված են միմյանցից: Անձի բացակայությունն այստեղ նշանակում է մրցունակության կորուստ։

#### Սպորտային կազմավորումներ
Կան մարզաձևեր, որոնք սովորաբար խաղում են անհատապես, բայց նաև կարող են խաղալ զույգերով։ Այդպիսի սպորտաձևերից է բադմինտոնը, սեղանի թենիսը և թենիսը։ Այս սպորտաձևերում հաջողության հասնելու համար կարևոր են ընդհանուր մարտավարությունը, թիմային աշխատանքը և համաձայնությունը:

#### Էստաֆետային մրցավազքեր
Որոշ մարզաձևերում անցկացվում են փոխանցումավազքեր, որոնք կարելի է տարբերել ընդհանուր մարտավարությամբ: Փոխանցավազքերը տարածված են վազքում, լողում, դահուկավազքում, բիաթլոնում կամ կարճ մրցուղու արագընթաց չմշկավազքում և նաև Օլիմպիական խաղերի ծրագրի անբաժանելի մասն են կազմում:

#### Թիմային վարկանիշներով սպորտաձևեր
Շատ մարզաձևերում կան թիմային վարկանիշներ, և առանձին մարզիկների կամ կազմերի արդյունքները գումարվում են։ Հեծանվավազքում թիմի անդամները, միմյանց հետ մրցակցելիս նաև աշխատում են օգնել թիմի մնացած անդամներին։ Որոշ մարզաձևերում, որտեղ մասնակիցները ներկայանում են թիմով, նրանք մրցում են ոչ միայն այլ թիմերի անդամների դեմ, այլև միմյանց դեմ՝ չեմպիոնական դիրի միավորներ վաստակելու համար, օրինակ՝ մոտոսպորտում, մասնավորապես՝ Ֆորմուլա 1-ում։ 2002-ից 2010 թվականներին Ֆորմուլա 1-ում արգելված էին թիմային հրամանները։ Սակայն 2010 թվականի Գերմանիայի Գրան պրիի ժամանակ թիմային հրամանների հետ կապված վեճից հետո կանոնակարգը հանվեց 2011 թվականի մրցաշրջանից սկսած։

### Ընդհանուր համեմատություն

Ամփոփելով թիմային սպորտաձևերը կարող ենք ասել՝ ամբողջ խաղը կամ մրցախաղը կախված է թիմային դինամիկայից։ Թիմային վարկանիշներով և դասավորություններով սպորտաձևերը ներառում են ինչպես անհատական, այնպես էլ թիմային հատվածներ, որտեղ անհատական ​​ելույթները նպաստում են թիմի ընդհանուր հաջողությանը, բայց կարող են ամբողջությամբ կախված չլինել թիմային դինամիկայից։ Էստաֆետային մրցավազքերը համատեղում են անհատական ​​ջանքերը թիմային համատեքստում, որտեղ սահուն անցումները կարևոր են։

## Պատմություն
աջից|մինի|Հին հույն ըմբիշներ
Միջերկրական ծովի շրջակա տարածքները մարզական միջոցառումներ իրականացնելու երկարատև ավանդույթ ունեին: Հին եգիպտացիներն ու միջագետքցիները մարզական տեսարաններ էին պատկերում թագավորների և նրանց ազնվականների դամբարաններում: Սակայն նրանք կանոնավոր մրցումներ չէին անցկացնում, և այդ իրադարձությունները, հավանաբար, միայն թագավորների և բարձր խավի ներկայացուցիչների համար էին: Մինոական մշակույթում մարմնամարզությունը բարձր էր գնահատվում: Նրանց որմնանկարներում պատկերված էր ցլամարտը, ցատկը, վազքը, ըմբշամարտը և բռնցքամարտը: Միկենեացիները ընդունել են մինոական խաղերը, նրանք նաև մրցում էին կառքերով։ Հոմերոսի հերոսները մասնակցել են մարզական մրցումներին՝ մահացածներին մեծարելու համար: «Իլիականում» կա կառքերի մրցավազք, բռնցքամարտ, ըմբշամարտ, վազք, ինչպես նաև սուսերամարտ, նետաձգություն և նիզակի նետում: «Ոդիսականում» դրանց ավելացել է նաև հեռացատկն ու սկավառակի նետումը։
աջից|մինի|Գնդակը դարպասի առջև՝ պոկ-տա-պոկ խաղի ժամանակ, 2006թ.
Հենց Հունաստանից է սկսվում սպորտի պատմությունը, առաջին Օլիմպիական խաղերը անցկացվել են մ.թ.ա. 776 թվականին Օլիմպիայում, որտեղ դրանք նշվել են մինչև մ.թ. 393 թվականը։ Հին օլիմպիական խաղերում անցկացվել են վազքի, հեռացատկի, բռնցքամարտի, ըմբշամարտի, պանկրատիոնի(մարտական ​​մարզաձև), սկավառակի նետման և նիզակի նետման մրցումներ։ Մոնղոլիայի Բայանխոնգոր նահանգում մ.թ.ա. 7000 թվականին թվագրվող նեոլիթյան դարաշրջանի քարանձավային նկարներում պատկերված է եղել ըմբշամարտի մենամարտ՝ շրջապատված ամբոխով։ Ճապոնիայի նախապատմական քարանձավային պատկերներում պատկերված է եղել ըմբշամարտի սումո տեսակը։ Լիբիայի Գիլֆ Քեբիրի մոտակայքում՝ լողորդների քարանձավում հայտնաբերված նեոլիթյան ժայռապատկերը վկայում է լող և նետաձգություն սպորտաձևերի առկայության մասին։

Թիմային սպորտաձևերն ունեն հարուստ և հին պատմություն, այն սկիզբ է առել հազարավոր տարիներ առաջ։ Հին քաղաքակրթություններում թիմային սպորտաձևերը եղել են տարածված և հաճախ միահյուսված են եղել կրոնական և մշակութային սովորույթներին։ Մեսոամերիկայում, ացտեկական գնդակի խաղը եղել է ոչ միայն սպորտաձև, այլև խորհրդանշական նշանակություն ունեցող ծես։

Հույները բազմաթիվ ժամանակակից սպորտաձևերի հիմքն են դրել։ Մ.թ.ա. 776 թվականին առաջին անգամ Օլիմպիական խաղերում անցկացվել են այնպիսի մարզաձևերի մրցումներ, ինչպիսիք են՝ կառքերի մրցավազքը և թիմային վազքը։ Սպարտացիները, ովքեր հայտնի են եղել իրենց ռազմական հմտությամբ, զբաղվել են թիմային սպորտաձևերով, ինչպիսին էր էպիսկիրոս ֆուտբոլի տեսակը։

Հռոմը ընդունել և հարմարեցրել է հունական շատ սպորտաձևեր՝ ներմուծելով հարպաստումը, որը ֆուտբոլի նման գնդակով խաղ էր, և լուդի ցիրցենսեսը, որը ներառել է թիմային կառքերի մրցավազք: Այս սպորտաձևերը ապահովել են զվարճանքի և միասնության զգացողություն, միաժամանակ ծառայել են որպես սոցիալական վերահսկողության միջոց։

Հին Չինաստանում չուջուն հայտնի թիմային սպորտաձև էր, նման ժամանակակից ֆուտբոլին, որը խաղացել են դեռևս Հան դինաստիայի օրոք (մ.թ.ա. 206 - մ.թ. 220 թվական): Սպորտը եղել է ոչ միայն զվարճանքի ձև, այլ նաև համայնքների միջև ընկերական հարաբերություններ խթանելու միջոց։

Պատմության ընթացքում թիմային սպորտաձևերը արտացոլել են իրենց համապատասխան մշակույթների արժեքներն ու առաջնահերթությունները: Հին թիմային սպորտաձևերը կարևոր դեր են խաղացել քաղաքակրթությունների սոցիալական կառուցվածքում: Դրանք գերազանցել են պարզապես ֆիզիկական ակտիվությունը՝ ծառայելով որպես վկայություն սպորտի մարդկային պատմության մեջ անսասան նշանակության մասին: Այսօր այս հին ավանդույթները շարունակում են ազդեցություն ունենալ ժամանակակից թիմային սպորտաձևերի վրա՝ հիշեցնելով մեզ կոլեկտիվ մարզական ջանքերի անժամանակ գրավչության և մշակութային կարևորության մասին:

## Օլիմպիական թիմային մարզաձևեր
*Կարգավիճակը 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերից հետո*

### Օլիմպիական թիմային մարզաձևերի ներկայիս տեսակները (16)
**Ամառային օլիմպիական խաղեր (14)** 

Աղբյուր։

մինի|Բասկետբոլը 2016 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում
**Նշումներ**

Ձմեռային օլիմպիական խաղեր հոկեյը և կյոռլինգը թիմային մարզաձևեր են Ձմեռային օլիմպիական խաղերում, մասնավորապես տղամարդկանց մրցաշարը ներկայացվել է 1920 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում և մշտապես տեղափոխվել է Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագիր 1924 թվականին՝ Ֆրանսիայում: Մինչև մոնոբ մրցաձևի ներմուծումը բոբսլեյը համարվել է մաքուր թիմային մարզաձև, որը կարող էր կիրառվել միայն առնվազն երկու վարորդի առկայությամբ: Ներկայումս տղամարդկանց մրցաձևերը բաղկացած են երկու և չորս տղամարդկանցից բաղկացած թիմերից, իսկ կանանց մրցաձևերը սահմանափակվում են միայն երկու կանանցից բաղկացած:

### Դադարեցված օլիմպիական թիմային մարզաձևեր (3)
* 20x20փքս Պոլո Ամառային Օլիմպիական խաղերում (5 խաղարկությունում. 1900 Փարիզ, 1908 Լոնդոն, 1920 Անտվերպեն, 1924 Փարիզ, 1936 Բեռլին)
* 20x20փքս Ռեգբիի միությունը ամառային օլիմպիական խաղերում (4 խաղարկությունում. 1900 Փարիզ, 1908 Լոնդոն, 1920 Անտվերպեն, 1924 Փարիզ)
* 20x20փքս Պարանի քաշումը Ամառային Օլիմպիական խաղերում (5 անգամ՝ 1900 Փարիզից մինչև 1920 Անտվերպեն)

### Օլիմպիական խաղերի ցուցադրական թիմային մարզաձևեր (9)
* *<small>Գելական ֆուտբոլ (1-ին հրատարակության մեջ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ 1904 Սենթ Լուիս)</small>*
* *<small>Ամերիկյան ֆուտբոլ (2 անգամ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ 1904 թվականին Սենթ Լուիս և 1932 թվականին Լոս Անջելես)</small>*
* *<small>Հերլինգ (1-ին հրատարակության մեջ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ 1904 Սենթ Լուիս)</small>*
* *<small>Հեծանվային պոլո (1-ին հրատարակության մեջ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ Լոնդոն 1908)</small>*
* *<small>Կորֆբոլ (2 անգամ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ 1920 Անտվերպեն և 1928 Ամստերդամ)</small>*
* *<small>Կաացեն (1-ին հրատարակությունում որպես ցուցադրական սպորտ. Ամստերդամ 1928)</small>*
* *<small>Pesäpallo (1 հրատարակությունում որպես ցուցադրական սպորտ. Հելսինկի 1952)</small>*
* *<small>Ավստրալիական ֆուտբոլ (1-ին հրատարակության մեջ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ Մելբուռն 1956)</small>*
* *<small>Հոկեյ (1-ին հրատարակության մեջ որպես ցուցադրական մարզաձև՝ 1992 Բարսելոնա)</small>*

## Տես նաև
* Օլիմպիական խաղեր

## Ծանոթագրություններ
**Գրականության ցանկ** 
* 

Կատեգորիա:Թիմային մարզաձևեր
Կատեգորիա:Սպորտ
Կատեգորիա:Սպորտային թիմեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Սպորտ
Կատեգորիա:Օլիմպիական մարզաձևեր