open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սվերդլով (Լոռու մարզ)

**Սվերդլով**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ստեփանավան քաղաքից մոտ 7 կմ հյուսիս։ Տեղակայված է Ուռուտ գետի աջ ափին՝ ծովի մակերևույթից 1500մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Սվերդլով** 1940 թ.՝ բոլշևիկ հեղափոխական գործիչ Յակով Սվերդլովի անունով։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Սվերդլովի մշտական բնակչությունը կազմել է 1033, առկա բնակչությունը՝ 912 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը գաղթել է Արևմտյան Հայաստանից։

Սվերդլովի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղում կա մատուռ (13-րդ դար), իսկ հյուսիսային մասում՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (6-րդ դար)։ Գյուղից մոտ 3 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է Դորբանտավանքը (6-րդ դար)։

## Տնտեսություն
Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, կարտոֆիլի, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Տես նաև
* Լոռու մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռի Բերդ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Արևմտյան Իրիան

**Արևմտյան Իրիան**, Նոր Գվինեա կղզու արևմտյան մասը Ինդոնեզիայի կազմում։ Վարչական նահանգ է։ Կենտրոնը՝ Ջայապուրա։ Տարածությունը 412, 8 կմ² է, բնակչությունը՝ 918 հզ․ (1969), գլխավորապես պապուասներ։ Արևմտյան Իրիանի տերիտորիայի 70%-ը ծածկված է արևադարձային անտառներով։ Բնակչությունն զբաղվում է որսորդությամբ, ձկնորսությամբ, սագոյի հավաքով, նավթի արդյունահանությամբ և հարոսային հողագործությամբ։ Հին և միջին դարերում ինդոնեզական պետությունները կապեր են ունեցել Արևմտյան Իրիանի մերձափնյա ցեղերի հետ։ XVII դ․ Արևմտյան Իրիանն ընկել է Տիդորե սուլթանության ազդեցության ոլորտը։

1828 թ.-ին նիդերլանդական գաղութարարները գրավել են Արևմտյան Իրիանի հարավարևմտյան, իսկ 1848 թ.-ից հետո՝ հյուսիսային մասը։ 1905 թ.-ին Տիդորեի սուլթանը իր իրավունքներն Արևմտյան Իրիանի նկատմամբ վերջնականապես զիջեց Նիդերլանդներին։ Ինդոնեզիայի անկախության հռչակումից հետո (1945 թ.) Նիդերլանդները պահպանեցին հսկողությունը Արևմտյան Իրիանի նկատմամբ և փորձեցին այդ տերիտորիան մտցնել Նիդերլանդների կազմի մեջ։ Ինդոնեզիայում Արևմտյան Իրիանի ազատագրման համար ծավալված շարժումների և միջազգային հասարակական կարծիքի ճնշման տակ՝ Նիդերլանդներն ստիպված եղան 1962 թ.-ի օգոստոսի 15-ին ստորագրել Արևմտյան Իրիան Ինդոնեզիային տալու համաձայնագիր, սակայն միայն 1969 թ.-ին, Արևմտյան Իրիանում կատարված հանրաքվեից հետո այն վերջնականապես միացվեց Ինդոնեզիային։

Կատեգորիա:Նոր Գվինեա
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ
Սպայի տուն

**Սպայի տուն**, պատմամշակութային շինություն Երևանում՝ Վազգեն Սարգսյան փողոցում։ Հայտնի էր նաև Եսայի Ջանփոլադյանի թատրոն անվամբ։ Այժմ կանգուն չէ։

## Պատմություն
Սպայի տան շինարարությունը սկսվել է դեռևս 1839 թ. Նիկոլայ Առաջին ցարի կողմից հաստատված «Անդրկովկասի գավառական ուսումնարանների համար» կազմված նախագծով։ Այն ի սկզբանե ծառայել է իբրև առաջին պետական գավառական ուսումնարան, ուր 1843-1848 թթ. որպես տեսուչ և ուսուցիչ աշխատել է Խաչատուր Աբովյանը։

1870 թ. սեպտեմբերի 19-22-ը այստեղ տեղի է ունեցել Երևանի նորաստեղծ քաղաքային դումայի դեպուտատների անդրանիկ ընտրությունը, իսկ 1881 թ. նոյեմբերի 8-ին բացվել Երևանի ուսուցչական սեմինարիան։

1903 թ. հայ բարերար Եսայի Ջանփոլադյանը գնել է Սպայի տունը, իսկ 1906-1907 թթ. Է. Տեր-Գրիգորյանի ջանքերով այն վերակառուցվել է՝ դառնալով թատրոնի ու կինոյի շենք (ճարտարապետներ Վ. Միրզոև, բեմի սարքավորումը՝ Թիֆլիսի Արտիստական ընկերության թատրոնի բեմի մեքենավար և դեկորատոր Ա. Կանդրաշևի նախագծով՝ Արքունական թատրոնի դեկորատոր Ա. Նովակի ղեկավարությամբ)։ «Իլյուզիոն» կինոթատրոնը, որն առավել հայտնի էր երևանցիներին Ջանփոլադյանի թատրոն անվամբ, բացվեց 1907 թ. փետրվարի 20-ին։ Այստեղ ելույթ է ունեցել Կոմիտասը՝ իր «Գուսան» երգչախմբով։ Բազմաթիվ թատերական խմբեր Թբիլիսիից, Բաքվից, Ռուսաստանից և Ուկրաինայից ժամանում էին հյուրախաղերի։ 1913 թվականին Երևանում այստեղ առաջին անգամ բեմադրվեց Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ կոմպոզիտորի մասնակցությամբ։ Թատրոնում խաղացել են այնպիսի դերասաններ, ինչպիսիք են Սիրանույշը, Հովհաննես Աբելյանը, Ժասմենը, Մարի Զաբելը, Հովհաննես Զարիֆյանը, Արամ Վրույրը և այլք։

1923 թ. օգոստոսին Հայաստանի Ժողկոմխորհի որոշմամբ շենքն ազգայնացվում է և հանձնվում կարմիրբանակայիններին՝ որպես ակումբ։

Մինչև 1992 թ. եղել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ 7-րդ բանակի Երևանի կայազորի Սպայի տուն։

1992 թվականից Հայաստանի զինված ուժերի Երևանի կայազորի Սպայի տուն։

Հայաստանի պաշտպանության նախարարի 1993 թ. նոյեմբերի 9-ի հրամանով դարձել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարության Սպայի տուն։

2005 թվականին շենքը կառավարության կողմից ճանաչվեց հանրային գերակա շահ և քանդվեց։ Դրա տեղում այսօր գործում է «Պիացցա Գրանդե» բիզնես կենտրոնը։

«Պիացցա Գրանդե» կենտրոնը կառուցապատող «Ռենկո ԱրմԷսթեյթ» ՍՊԸ պայմանագիր էր կնքել Մշակույթի նախարարության հետ, որով պարտավորվում էր պահպանել շենքի քարերն ու որմնանկարները։
2013 թվականի հոկտեմբերին պարզ դարձավ, որ շենքի քարերն ու որմնանկարները անհետացել են։

Եսայի Ջանփոլադիանի կրտսեր որդու՝ Գևորգի դուստրը՝ Մագդա Ջանփոլադյանը դիմել էր քաղաքապետարան՝ Սպայի շենքին Ջանփոլադյանի հուշաքար փակցնելու խնդրանքով։ Քաղաքապետարանը հաստատել էր այդ որոշումը, սակայն շենքի քանդվելու պատճառով որոշումն ի կատար ածել չհաջողվեց։

## Արտաքին հղումներ
* ru.hayazg.info Джанполадян Есай Бабаевич http://ru.hayazg.info/Джанполадян_Есай_Бабаевич
* «Հայկական ժամանակ». Ջանփոլադյանի թատրոնի (Սպայի տուն) երեսաշարերն ու որմնանկարներն անհետացել են
* «Երևան» ծրագիր 

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)

**Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկյանի անվան այգում, տեղադրվել է 1999 թվականին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Ռաֆիկ Սարգսյան
* Ճարտարապետ՝ Աշոտ Սմբատյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից, բարձրությունը 7 մետր է։

## Պատմություն
Երևանում Զորավար Անդրանիկի առաջին հուշարձանը տեղադրվել է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում Զորավարի ծննդյան տարեդարձի օրը՝ 1999 թվականի փետրվարի 25-ին։

Երևանում Զորավարի երկրորդ արձանը տեղադրվել է 2002 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր եկեղեցու մոտակայքում։ Զորավար Անդրանիկին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ուջանում, Ոսկեվանում, Նավուրում, Գյումրիում, Արտենիում և Անգեղակոթում, Բուլղարիայում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Անդրանիկի հուշարձանը.JPG
Պատկեր: Անդրանիկ.....JPG


## Տես նաև
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Վառնա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Արտաշատ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Գյումրի)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ջրահովիտ)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1999 քանդակներ
Կատեգորիա:Ռաֆիկ Սարգսյանի քանդակներ
Աբել Բալբո

**Աբել Էդուարդո Բալբո** (, ), Արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել իտալական և իսպանական մի շարք ակումբներում, ինչպես նաև Արգենտինայի ազգային հավաքականում։ 1997-ից մինչև 1998-ը եղել է Ռոմայի ավագը։

## Կարիերա
## Վիճակագրություն

## Նվաճումներ
### Ազգային առաջնություն
**[[Ֆուտբոլի Արգենտինայի առաջնություն|Արգենտինայի չեմպիոն]] (1)**՝ 
* Նյուէլլս Օլդ Բոյզ՝ 1988
**[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]] (1)**՝ 
* Ռոմա՝ 2000/01
**[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթակիր]] (1)**՝ 
* Պարմա՝ 1998–99
**[[Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ|Իտալիայի սուպերգավաթակիր]] (1)**՝ 
* Ռոմա՝ 2001

### Միջազգային առաջնություն
**[[ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա|ՈՒԵՖԱ-ի գավաթ]] (1)**՝ 
* Պարմա՝ 1998–99

### Ազգային
**[[Արգենտինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Արգենտինա]]**՝ 
* Աշխարհի առաջնություն 1990՝ փոխչեմպիոն
* Կոպպա Ամերիկա 1989՝ բրոնզե մեդալակիր

### Անձնական
* Սերիա B-ի 1990–91 մրցաշրջանի լավագույն ռմբարկու (22 գոլ, Ուդինեզե)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոկա Խունիորսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նյուելս Օլդ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Ֆենոպլաստներ

**Ֆենոպլաստներ**, ֆենոլային պլաստիկներ, ֆենոլֆորմալդեհիդային խեժերի հիմքով ջերմառեակտիվ պլաստմասսաներ։

Բեժերից (կապակցանյութ) բացի պարունակում են նաև լցանյութեր (50/70%), պնդեցուցիչներ, քսանյութեր, ներկանյութեր և այլն։ Ֆենոպլաստներում որպես լցանյութեր օգտագործվում են տարբեր փոշիներ, թաղանթանյութային, բամբակե, ասբեստե, ապակե և այլ մանրաթելային նյութեր։ Ֆենոպլաստները դժվարայրելի, ջրի, լուծույթների ու աղերի, օրգանական լուծիչների, մթնոլորտի, կոռոզիայի հանդեպ կայուն նյութեր են։

Ունեն բարձր դիէլեկտրական և ֆիզիկամեխանիկական հատկություններ, որոնք երկարատև պահպանվում են նաև մինչև 200°С տաքացնելիս։ Ֆենոպլաստներն օգտագործվում են որպես ջերմապաշտպան, ջերմամեկուսիչ ու հակակոռոզիոն նյութեր, ինչպես նաև ընդհանուր տեխնիկական նշանակության բազմատեսակ առարկաներ պատրաստելու համար։

Կատեգորիա:Ֆենոլային միացություններ
Արզնի-Շամիրամի ջրանցք

**Արզնի-Շամիրամի ջրանցք**, գտնվում է  Արագածոտնի մարզում, շուրջ 30 հազար  հա հողատարածությունները։ Մայր ջրանցքը (երկարությունը՝ մոտ 92 կմ) սկիզբ է առնում Արզնիի հիդրոէլեկտրակայանը սնող ճնշման ավազանից և սկզբնամասում ունի 25 մ3/վրկ թողունակություն։ Շինարարությունն ավարտվել է 1973 թվականին։ 2010-ականների սկզբին կատարվել են վերանորոգման աշխատանքներ։ Ջրանցքիհամակարգում կառուցվել է ՓՀԷԿ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Արզնի- Շամիրամ» մայր ջրանցք

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի ջրանցքներ
Ֆենոտիպ

**Ֆենոտիպ** ( - պարզել, հայտնաբերել և տիպ), օրգանիզմի անհատական զարգացման պրոցեսում ձևավավորված արտաքին հատկությունների և հատկանիշների ամբողջություն։

«Ֆենոտիպ» տերմինն առաջարկել է դանիացի գենետիկ Վիլհելմ Յոհանսենը 1909 թվականին, ի տարբերուրություն գենոտիպ և գեներ հասկացությունների։ Հաճախ ֆենոտիպ տերմինն օգտագործվում է նեղ իմաստով՝ նշելու համար որևէ կոնկրետ գենի փոփոխության հետևանքն օրգանիզմում։ Ֆենոտիպը կախված է գենոտիպից, ձևավորվում է նրա և շրջապատող միջավայրի փոխազդեցության պրոցեսում՝ օնտոգենեզի ընթացքում։ Իր հերթին ֆենոտիպը կարող է ազդել գենոտիպի վրա․ օրինակ, ԴՆԹ-ի սինթեզը և մոդիֆիկացիաները վերահսկող ֆերմենտային համակարգերի գործունեության հետևանքով կարող են առաջանալ գեների կառուցվածքի կամ կարգավորման մեխանիզմների փոփոխություններ։ Ուստի, գենոտիպը և ֆենոտիպը գտնվում են դիալեկտիկական փոխկապակցության մեջ։

Ֆեների շարքում առաջնային դեր ունի որոշակի ՌՆԹ-ների (Նուկլեինաթթուներ) և պոլիպեպտիդների մոլեկուլների առկայությունը, նրանք գեների գործունեության անմիջական արգասիքներն են, ընդ որում յուրաքանչյուր այդպիսի մոլեկուլի գոյությունը հետևանք է մեկ գենի աշխատանքի։ Քանի որ պոլիպեպտիդները բջջի կարևորագույն տարրերի՝ սպիտակուցների, այդ թվում՝ ֆերմենտների, հիմնական (հաճախ՝ միակ) բաղադրամասերն են, ապա նրանք վերջին հաշվով պայմանավորում են մնացած բոլոր ֆեների ձևավորումը։

Հայտնի են մի շարք օրգանիզմների (բակտերիաներ, դրոզոֆիլ, մարդ և այլն) շատ ֆեների ձևավորման մեխանիզմները, սակայն դրանք ֆենոտիպի աննշան մասն են կազմում։ Ֆենոտիպի գոյացման մեխանիզմների պարզաբանումն ունի կարևոր տեսական և գործնական նշանակություն։

Կատեգորիա:Գենետիկա
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)

**Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տիգրան Մեծի պողոտայում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում, տեղադրվել է 2002 թվականին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազ
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու բազալտից, բարձրությունը պատվանդանի հետ 9,5 մետր է։

## Պատմություն
2001 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում տեղադրվել է Զորավար Անդրանիկի երկրորդ արձանը տեղադրելու մասին հուշաքար։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։

Հուշարձանի երկու ձիերը խորհրդանշում են Արևմտյան և Արևելյան Հայաստանները։

Սա Անդրանիկ Օզանյանի երկրորդ արձանն է Երևանում։ Զորավարի առաջին արձանը տեղադրվել է 1999 թվականին Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկյանի անվան այգում։ Զորավար Անդրանիկին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ուջանում, Ոսկեվանում, Նավուրում, Գյումրիում, Արտենիում և Անգեղակոթում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Զորավար Անդրանիկի արձանը.JPG
Պատկեր: Անդրանիկ Օզանյան, Երևան.JPG
Պատկեր: Զորավար Անդրանիկ....JPG
Պատկեր: Անդրանիկ Օզանյան.......JPG
Պատկեր: Անդրանիկ Օզանյան..JPG
Պատկեր: Անդրանիկ Օզանյան...JPG
Պատկեր: Անդրանիկ Օզանյան....JPG


## Տես նաև
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Արտաշատ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Վառնա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Գյումրի)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ջրահովիտ)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Շիրազի քանդակներ
Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Արզունի Նորջուղայեցի

**Արզունի Նորջուղայեցի**, Ղուլ Արզունի (մոտ 1650 - մոտ 1750), հայ գուսան, Նոր Ջուղայի գուսանական դպրոցի հիմնադիր (Էգազի հետ միասին)։ Արզունի Նորջուղայեցուց մեզ է հասել խրատական, երգիծական, կրոնաբարոյական բնույթի 9 երգ։ Ուշագրավ են «Խրատ», «Գրիչ», «Սուտ բարեկամ», «Խաղ ի վերա Կալկաթա» ստեղծագործությունները։ Գրել է հիմնականում Նոր Ջուղայի բարբառով։ Կրոնաբարոյական բնույթի խաղերի լեզուն մոտ է նոր գրական հայերենին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Սահակյան Հ․, Հայ աշուղներ․17 -18 դդ․, Ե․, 1961
* Իշխանյան Ռ․ Ա․, Աշխարհաբար բանաստեղծության ակունքների մոտ, «ԲԵՀ», 1971, № 1

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Սիգ

մինի|''Coregonus artedi''
[մինի|Սիգի փողոցային առևտուր [Երևանում]]
**Սիգ** (), սաղմոնների ընտանիքի ձուկ։

## Նկարագիր
Մարմինը տափակ է՝ կողքերից մի փոքր սեղմված, երկարությունը 30–40 (երբեմն՝ մինչև 60) սմ է, զանգվածը՝ մինչև 3,5 կգ։ Գլուխը փոքր է, դունչը՝ սուր։ Թեփուկները համեմատաբար խոշոր են։ Մարմնի ընդհանուր գունավորումն արծաթափայլ է՝ երկնագույն նրբերանգով։ Մեջքը մուգ կանաչ է, մոխրագույն կամ գրեթե սև, կողքերը՝ արծաթավուն, փորիկը՝ սպիտակ։ Մեջքի և կողքերի վերին մասի թեփուկների արտաքին եզրերը հաճախ մանր պուտերով են, լողակները՝ մոխրագույն, կրծքային և փորային լողակները՝ երբեմն բաց նարնջագույն։

Սեռահասուն է դառնում 2–3 տարեկանում։ Այդ շրջանում արուների կողքերի թեփուկների վրա հայտնվում է շատ փոքրիկ մաշկային բրգիկ։ Բազմանում է նոյեմբեր–դեկտեմբերին՝ լճի առափնյա տարածքներում՝ 1–8 մ խորություններում։ Ձկնկիթը (մինչև 35 հզ. հատ) դնում է լճի ավազոտ հատակին՝ ափին մոտ։

Մատղաշն սկզբում սնվում է պլանկտոնային օրգանիզմներով, սեռահասունները՝ ստորակարգ խեցգետնակերպներով, փափկամարմիններով, երբեմն՝ սեփական ձկնկիթով և այլն։

## Հայաստանում

Հայաստանում ամենատարածված ձկնատեսակն է։ Սևանա լիճ է ներմուծվել 1924-1927 թվականներին՝ Ռուսաստանի Լադոգա և Չուդ լճերից։ Կլիմայավարժեցվել է լճի պայմաններին, ինչի ընթացքում առաջացել է առանձին ենթատեսակ՝ Սևանի սիգը։

Ունի արդյունագործական նշանակություն։ ՀՀ առանձին ջրամբարներում վերաբնակեցնելու փորձեր են արվում՝ արհեստական բուծման ճանապարհով։

Կատեգորիա:Սաղմոններ

## Սեւանի սիգ

Սևանի սիգի գիտական դասակարգումը հետևյալն է.

• Թագավորություն՝ Կենդանիներ (Animalia)

• Տիպ՝ Քորդավորներ (Chordata)

• Դաս՝ Ճառագայթալողակ ձկներ (Actinopterygii)

• Կարգ՝ Սաղմոնանմաններ (Salmoniformes)

• Ընտանիք՝ Սաղմոններ (Salmonidae)

• Ենթաընտանիք՝ Սիգեր (Coregoninae)

• Ցեղ՝ Սիգ (Coregonus)

• Տեսակ՝ Սովորական սիգ (Coregonus lavaretus)

• Ենթատեսակ՝ **Սևանի սիգ** (Coregonus lavaretus sevanicus)

• Էկոլոգիական ձեւեր՝

1) Լճային ձեւ; Լճային սիգ (Coregonus lavaretus ludoga)

2) Գետաբերանային ձեւ; Մեծ սիգ (Coregonus lavaretus maraenoides)

**Ձեւերի մասին**

Coregonus lavaretus ludoga -ն ներմուծվել է Լադոգա լճից: Այն բազմանում է լճում՝ ափամերձ գոտիներում: 
Հանդիսանում է Սեւանի սիգի հիմնական մասը։

Coregonus lavaretus maraenoides -ն ներմուծվել է Չուդ լճից: Այն ավելի խոշոր է և հիմնականում ձվադրում է գետաբերաններում:

Այս ձևերը հարմարվել են լճի բնական պայմաններին և մասնակցել են Սեւանի սիգի պոպուլյացիայի ձևավորմանը։ Չնայած դրան, դեռեւս առանձնանում են չափսերով, արտաքինով, առանձնահատկություններով։

**Կարեւոր է իմանալ**

Որոշ գիտական աղբյուրներում (ձկնաբան Մ. Գ. Դադիկյան) Սեւանի սիգը համարվում է ուրույն տեսակ՝ Coregonus sevanicus։ Իսկ որոշ գիտական աղբյուրներում Սեւանի սիգը նույնիսկ առանձին ենթատեսակ չի համարվում, այլ Սովորական սիգի ադապտացված տարբերակ։ Մի խոսքով՝ տեսակ-ենթատեսակի առումով դասակարգումը վիճարկելի է։
Վերածնված Հայաստան (քանդակ, Երևան)

**«Վերածնված Հայաստան» քանդակ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի հարևանությամբ, տեղադրվել է 1985 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Խորեն Տեր-Հարության

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է Արթիկի կարմրավարդագույն տուֆից, պատվանդանը բազալտ է, բարձրությունը 5 մետր է։ Հուշարձանը կազմված է երեք ֆիգուրներից՝ մայրը իր որդու և դստեր հետ, որը խորհրդանշում է ժողովրդի հավերժությունը։ «Վերածնված Հայաստան» քանդակի բացումը տեղի է ունեցել 1985 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, Օղակաձև զբոսայգում, ներկայիս Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի հարևանությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Վերածնված Հայաստան քանդակ.jpg
Պատկեր: Քանդակ «Վերածնված Հայաստան.jpg
Պատկեր: Վերածնված Հայաստան քանդակ 1.JPG
Պատկեր: Վերածնված Հայաստան քանդակ 2.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Խորեն Տեր-Հարությանի քանդակներ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:1985 քանդակներ
Աբանա (Շարուր-Դարալագյազի գավառ)

**Աբանա**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում, Արփայի ավազանում, Աբանա գետի հովտում։ Գտնվում է Աղավնաձոր գյուղից 14&nbsp;կմ արևելք։

1831 թ.-ին գյուղն ուներ 25 բնակիչ։ Գյուղն հետագայում ամայացել է։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Գեղասար (Լոռու մարզ)

**Գեղասար**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Սպիտակ համայնքում։

Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1660 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորից՝ 49 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը հիմնադրվել է 1826 թ.-ին, վերանվանվել է **Գեղասար** 1978 թ. հունվարի 25-ին։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գեղասարի մշտական բնակչությունը կազմել է 916, առկա բնակչությունը՝ 859 մարդ։
Գյուղի բնակիչները Բասենից, Կարսից, Անատոլիայից եկած գաղթականներն են 1826-1827 թթ.։

Գեղասարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է կարտոֆիլի, հացաբույսերի, բանջարա-բոստանային կուլտուրաների և խոտաբույսերի մշակությամբ։ Բնակլիմայական անբարենպաստ պայմանների պատճառով գյուղատնտեսությունը տուժում է երաշտից և հաճախակի տեղացող կարկուտից։

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղատարածքում մարդիկ ոտք են դրել ավելի վաղ։ Այդ են վկայում գյուղատարածքում հայտնաբերված քարանձավային քարափոր տներն ու դամբարանները։ Պատմաբանների կարծիքով դրանք X - XI դարի կառույցներ են։ Պեղումների արդյունքում պարզվեց, որ այս տարածքով են ձգվել առևտրա-տնտեսական գլխավոր ճանապարհներ, այս տեղով են անցել նաև Պարսկաստանից դեպի Կովկաս ուղևորվող բեռնավորված ուղտերի քարավանները։

Գյուղում է գտնվում Ս. Սարգիս եկեղեցին (XIX դար), իսկ 2 կմ հեռու Ս. Աստվածածին սրբավայրը։

## Տրանսպորտ
Գյուղի հյուսիսային կողմից անցնում են Գյումրի-Վանաձոր խճուղին և երկաթուղու գիծը, որոնց միջոցով ապահովվում է գյուղի տրանսպորտային կապը։

## Սպիտակի երկրաշարժը
Գյուղը հիմնովին ավերվեց 1988 թ. դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից, որին զոհ գնացին 140 գեղասարցիներ։ Գյուղի կենտրոնում տեղադրված է երկրաշարժի զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշակոթողը՝ կառուցված գեղասարցի բարեգործ Մ. Հովհաննիսյանի ֆինանսական աջակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպիտակ համայնքի բնակավայրեր
Աբալ Սինջան

**Աբալ Սինջան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում։

## Բնակչություն
XIX դարում ուներ 15 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բարձրավանք

**«Բարձրավանք»**, միամսյա գրական-գեղարվեստական հանդես։ Լույս է տեսել 1922 թվականին, Կ․ Պոլսում։ Հրատարակիչներ՝ Գ․ Գավաֆյան, Կոստան Զարյան, Վահան Թեքեյան, Շ․ Պերպերյան (պատասխանատու տնօրեն), Հակոբ Օշական։ Հանդեսի շուրջը համախմբվել էին եղեռնից ազատված մտավորականները՝ արևմտահայ հոգևոր կյանքը վերակերտելու ձգտումով։ Ամսագրում ուշագրավ են Հակոբ Օշականի «Հայ գրականություն» հոդվածաշարից Դանիել Վարուժանին, Ա․ Շիրվանզադեին, Ավետիք Իսահակյանին, Զապել Եսայանին, Կ․ Սիտալին, Արսեն Երկաթին նվիրված գրաքննադատական հոդվածները, Գ․ Ֆեներճյանի «Շրջան մը՝ 1900—1908» գրականագիտական վերլուծությունը։ «Բարձրավանքը» լայն տեղ է հատկացրել արվեստի նորագույն ուղղություններին, հայ արվեստի հարցերին՝ տպագրելով Շ․ Պերպերյանի «Արդի երաժշտության ձգտումները և հայ երգը», «Արվեստի ուղղությունները» ուսումնասիրությունները, գեղարվեստի տարբեր բնագավառներին նվիրված Կոստան Զարյանի և Վահան Թեքեյանի հոդվածները, ինչպես և Փանոս Թերլեմեզյանի հուշագրական էջերը։ Անդրադարձել է անգլիագիր հայ գրողներ Ս․ Ալեքսանդերի (Ա․ Շաքլյան), Մ․ Ա- րապյանի (Շ․ Շավարշ), Մ․ Առլենի (Տ․ Գույումճյան) ստեղծագործություններին։ Տպագրել է Վահան Թեքեյանի «Մայրերը» դրաման, Հակոբ Օշականի «Նոր պսակը» պիեսից մի հատված։ Վերահրատարակել է Մ․ Մեծարենցի, աշուղ Սեյադի ստեղծագործությունները։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Աբասե

**Աբասե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից 17 կմ արևելք՝ Տիգրիսի ձախ կողմում, Օմբարչակ գետի աջ ափին։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բեկո

**Բեկո**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։

Գյուղը նշված է Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բարձրավանդակ

**Բարձրավանդակ**, լեռնային ընդարձակ տարածք, բաղկացած միևնույն բարձրադիր հիմքի վրա տեղադրված լեռնաշղթաներից, սարահարթերից, լեռնազանգվածներից, միջլեռնային գոգավորություններից, ձորերից և այլն։ Ըստ ծագման լինում են տեկտոնական (Մեսետա, Փոքրասիական) և հազվադեպ՝ հրաբխային (Հայկական, Հաբեշական)։

Կատեգորիա:Բնական աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Խցանահանի կանոն

**Խցանահանի կանոն**, որոշում է էլեկտրական հոսանքների և դրանց ստեղծած մագնիսական դաշտերի փոխադարձ ուղղությունները։ Ձևակերպվում է այսպես, եթե խցանահանը (աջ պարույրով) ներպտուտակվի հոսանքի ուղղությամբ, ապա խցանահանի բռնակի պտտման ուղղությունը կհամընկնի այդ հոսանքի ստեղծած մագնիսական դաշտի ուղղությանը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Խցանացում

**Խցանացում**, բուսական բջիջների թաղանթների փոփոխություն, որը պայմանավորված է նրանց մեջ սուբերինի առաջացմամբ։ Սուբերինը ամորֆ, պոլիմերային միացություն է և համարյա անթափանց է հեղուկների ու գազերի համար։ Բջջաթաղանթների խցանացումը բնորոշ է հիմնականում ծածկող հյուսվածքի բջիջներին, որոնք ցողունի և արմատի հյուսվածքները պաշտպանում են խոնավության կորստից ու ջերմաստիճանի տատանումներից։ Բջջապատերի խցանացումը նպաստում է վնասվածքների ապաքինմանը և տերևաթափից հետո սպիների առաջացմանը։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Խցանափայտ

250px|մինի|Խցանափայտի կաղնու (Quercus suber) կեղև, Պորտուգալիա
**Խցանափայտ**, ֆելեմա, երկրորդային ծածկող հյուսվածք։ Առաջանում է խցանակամբիումի բջիջներից։

Փայտացողուն բույսերի խցանափայտը գոյանում է բնի, ճյուղերի, արմատների, բողբոջների թեփուկների, երբեմն պալարների և պտուղների (տանձ, զկեռենի) վրա։ Առաջանում է նաև վնասվածքներից։ Խցանի բջիջները մահացած են և բույսը պահպանում են ավելորդ գոլորշիացումից, ջերմաստիճանի տատանումներից, մանրէների թափանցումից և այլն։ Փափուկ խցանափայտը կազմված է բարակ պատերով բջիջներից (թխկի, եղևին), կոշտը՝ հաստ պատեր ունեցող բջիջներից (ուռենի)։

Կատեգորիա:Բուսական հյուսվածքներ
Խցանող էնդարտերիտ

**Խցանող էնդարտերիտ** ( — ներս և άρτηρία — զարկերակ), ինքնաբեր գանգրենա, ընդմիջվող կաղություն, զարկերակների ներքին (էնդոթելային) շերտի բորբոքում, որի հետևանքով փակվում է անոթների լուսանցքը և պատճառ դառնում նյարդային, անոթային համակարգերի տարածուն ախտահարումների և հյուսվածքների սնուցման խանգարումների։ Նպաստող գործոններն են՝ ծխելը, վերջույթների սառեցումը, վարակիչ մի շարք հիվանդությունները (հատկապես տիֆը)։ Նկատվում է ոտքերի մրսկանություն, արագ մկանային հոգնածություն, ձկնամկանների ջղաձիգ կծկումներ և ցավեր, «ընդմիջվող կաղություն», ոտնաթաթի գունատություն, երբեմն՝ մատների կապտություն, երկարատև, ուշ առողջացող ցավոտ խոցեր։ ժամանակին չբուժելիս կարող է առաջանալ ծայրանդամների հյուսվածքների մեռուկացում (գանգրենա)։

Բուժումը՝ պատճառի վերացում, նովոկաինային բլոկադա, հիպերտոնիկ լուծույթների ներերակային ներարկումներ, տեղական՝ քսուքների վիրակապեր, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ։ Առողջարանային բուժում՝ Մացեսաա, Ծղալտուբո։

Կատեգորիա:Արյունատար անոթների հիվանդություններ
Խցուկ

**Խցուկ**, մեքենայի մաս. հերմետիկացնում է նրա շարժական և անշարժ մասերի միջև եղած բացակը։ Կիրառում են փափուկ և մետաղական խծուծքով, ինչպես նաև ասբեստե թելքից ու գրաֆիտից պատրաստված առաձգական միջուկով մետաղական օղակների հավաքածուի տեսքով խցուկներ։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Խուա Գո Ֆեն

**Խուա Գո Ֆեն** (, փետրվարի 16, 1921, Ցյաոչեն, Չինաստան - օգոստոսի 20, 2008, Պեկին), չինացի քաղաքական և պետական գործիչ։

1949 թ.-ից կուսակցական և պետական աշխատանքներ է կատարել Հունան նահանգում, 1959—1966 թվականներին եղել է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) Հունանի կոմիտեի քարտուղար, 1970 թվականից՝ առաջին քարտուղար, 1964 թվականից՝ ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական ժողովի դեպուտատ։ 1969 թվականից՝ ՉԿԿ-ի, 1973-ից՝ ՉԿԿ ԿԿ-ի Քաղբյուրոյի անդամ։ 1975 թվականից՝ Պետական խորհրդի պրեմիերի տեղակալ և ՉԺՀ հասարակական անվտանգության նախարար (մինչև 1977 թ.-ի նոյեմբերը)։ 1976-1980 թվականներին եղել է ՉԿԿ ԿԿ-ի նախագահի առաջին տեղակալ և ՉԺՀ Պետական խորհրդի պրեմիեր։ 1976-1981 թվականներին եղել է ՉԿԿ ԿԿ-ի և ՉԿԿ ԿԿ-ի Ռազմական խորհրդի նախագահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինացի պետական գործիչներ
Խցանակաղնի

**Կաղնի խցանային** (), հաճարազգիների ընտանիքի, կաղնի ցեղի բույս։

thumb|''Quercus suber''

## Նկարագրություն
Մշտադալար ծառեր են՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ։ Սաղարթը վրանաձև է, հզոր ճյուղերով։ Բունը և հաստ ճյուղերը ծածկված են հաստ խցանաշերտով։ Բողբոջները մանր են, կլորավուն, ծածկված դեղնամոխրավուն թաղիքանման աղվամազով։ Նույնպիսի աղվամազով են ծածկված նաև երիտասարդ ընձյուղները։ Տերևակոթունների երկարությունը հասնում է 1-1,5 սմ-ի։ Տերևները օվալաձև են կամ էլիպսաձև, 3- 7 սմ երկարությամբ և 1,5—3,5 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, կամ թեթևակի ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ է, փայլուն, Ներքևից մոխրաթաղիքանման աղվամազով ծածկված (հազվադեպ գրեթե մերկ), կաշվեկերպ, որոնք թափվում են երկու տարուց հետո։ Կաղինները 1 -3-ական հատ Նստած են կարճ պտղակոթունների վրա և հասունանում են առաջին տարում, ունեն 3 սմ երկարություն և 1,5 սմ տրամագիծ։ Շրջապատված են պտղագավաթով, որը արտաքինից ծածկված է խիտ մոխրաթաղիքանման մազմզուկներով։ Նրա վերևի մասի թեփուկները երկարավուն-նշտարաձև են, մինչև 5 մմ երկարությամբ ուղղաձիգ, ներքևինները ավելի կարճ են։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Միջերկրական ծովի շրջանում, Հարավային Եվրոպայում, դեպի հարավ՝ մինչև Ադրիատիկ ծովի Դալմաթյան ափերը, Հյուսիսային Աֆրիկայում՝ մինչև Թունիս և մերձծովյան գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 400-500 մ բարձրության վրա։

Մշակվում է Ղրիմում և Կովկասում։ Հայաստանի պայմաններում լավ է աճում մերձարևադարձային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 700 մ բացարձակ բարձրության վրա։ Ներմուծվել է 1950-ական թվականներին։ Մինչև Աղստաֆա-Իջևան երկաթգծի շինարարության սկսվելը 20 տարեկան մի խոշոր (10 մ բարձրությամբ և 18 սմ բնի հաստությամբ) ծառ էր աճում Իջևանի տարածաշրջանում Այգեհովիտի տնկարանում։ Թեթևակի ցրտահարվում էր միայն արտակարգ ցուրտ ձմռան դեպքում։ Առաջացնում էր հաստ խցանաշերտ։ Այդ եզակի նմուշը հատվեց երկաթուղու շինարարության կապակցությամբ։ Ներկայումս երիտասարդ ծառեր կան Իջևանի դենդրարիում, որոնք բավականին լավ են աճում և չեն ցրտահարվում։

## Կիրառություն
Հեռանկարային է որպես դեկորատիվ ծառատեսակ Հայաստանի մերձարևադարձային շրջանների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Հաճարազգիներ
Ֆուտբոլի աշխարհի ոչ պաշտոնական առաջնության ժամանակագրություն

Ստորև բերվող ժամանակագրությունն արտացոլում է Ֆուտբոլի աշխարհի ոչ պաշտոնական առաջնության գծային շարժը։ Արդյունքներն ընդգրկում են «Ա» կարգի միջազգային խաղերը (ազգային հավաքականների միջև անցկացվող միջազգային հանդիպումները) 1873 թ. մարտի 8-ին կայացած առաջին արդյունավետ հանդիպումից սկսյալ։ Ցանկում ներառված են բոլոր հաղթող թիմերը։

## Հաղթողների ցանկը

Ոսկեգույնով նշված թիմերը տիտղոսը կրելու ժամանակահատվածի մի մասի ընթացքում կրել են նաև ՖԻՖԱ-ի աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը։
† նշանով նշված թիմերը տիտղոսը կրելու ժամանակահատվածի մի մասի ընթացքում գլխավորել են նաև ՖԻՖԱ-ի հավաքականների համաշխարհային վարկանիշը (սահմանվել է 1993 թ.)։

### Մինչև 1900 թ.

### 1900-1910 թթ.

### 1910-1920 թթ.

### 1920-1929 թթ.

### 1930-1939 թթ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի ոչ պաշտոնական առաջնություն
Բենիտո Խուարես

**Բենիտո Պաբլո Խուարես Գարսիա** (, ), մեքսիկացի քաղաքական և պետական գործիչ, իրավաբան, Մեքսիկայի ազգային հերոս։

Ծնվել է հնդկացի գյուղացու ընտանիքում։ Եղել է 1854 թվականի մեքսիկական հեղափոխության ակտիվ մասնակից։

1861—1872 թվականներին ստանձնել է Մեքսիկայի նախագահի պաշտոնը։ Հրատարակել է օրենք՝ եկեղեցին պետությունից անջատելու և եկեղեցական ունեցվածքը ազգայնացնելու մասին։ Խուարեսի ղեկավարությամբ Մեքսիկան հաղթանակ է տարել անգլո-ֆրանս-իսպանական ինտերվենտների նկատմամբ (1861—1867)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկայի նախագահներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի պետական գործիչներ
Խուբիլայ

**Խուբիլայ** (), մոնղոլական վերջին (հինգերորդ) մեծ խանը 1260 թ.-ից։ Չինգիզ խանի թոռը։ Մանգու խանի մահից հետո գրավել է խանական գահը։ 1260 թ.-ին պետության մայրաքաղաքը Կարակորումից տեղափոխել է Չինաստան (1264 թ.-ին՝ Չժունդու, այժմյան՝ Պեկին)։ Երկարատև պայքար է մղել գահի հավակնորդների դեմ։ Ավարտել է Չինաստանի նվաճումը։ Անհաջողության են մատնվել Խուբիլայի ծովային արշավանքները Ճապոնիա (1274 թ.-ին և 1281 թ.-ին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնղոլ խաներ
Գեորգի Խուբով

**Գեորգի Մկրտչի Խուբով** (), հայ սովետական երաժշտագետ։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1969)։ 1952—1957 թվականներին եղել է «Սովետսկայա մուզիկա» («Coветская мызыка») ամսագրի խմբագիրը և ՍՍՀՄ կոմպոզիտորների միության քարտուղարը։ Իր գործունեությամր նշանակալի դեր է խաղացել սովետական երաժշտական արվեստի զարգացման գործում։ Գրել է հոդվածներ, մենագրություններ՝ «Ա. Պ. Բորոդին» (1933), «Սեբաստիան Բախ» (1936), «Երաժշտության և երաժիշտների մասին» (1959), «Արամ Խաչատուրյան» (1962), «Մ. Պ. Մուսորգսկի» (1969)։

## Երկեր
* Արամ Խաչատրյան։ Մենագրություն / Գ. Խուբով, թարգմ. ռուս. 2-րդ հրատ.` Վ. Վարդանյան, խմբ.՝ Ա. Արևշատյան, Երևան, «Սովետական գրող» , 1977։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան (Երևան)

**Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի շենքի դիմաց, տեղադրվել է 2003 թվականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Արևշատյան
* Քանդակագործ՝ Նորայր Կարգանյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը 9 մետր է։

## Պատմություն
Հուշարձանի հուշաքարի բացումը տեղի է ունեցել 1995 թվականի մայիսի 8-ին Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի շենքի դիմաց։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Hovhannes Baghramyan statue, Yerevan.jpg
Պատկեր:WikiConference Yerevan 2013 063.JPG
Պատկեր: Հովհաննես Բաղրամյան (1).JPG 
Պատկեր: Հովհաննես Բաղրամյան.JPG
Պատկեր: Մարշալ Բաղրամյան....JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Նորայր Կարգանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2003 քանդակներ
Ֆեոդ

**Ֆեոդ** կամ **Ավատ** (ուշ լատիներեն feodum, feudum), ֆիեֆ, (), ֆի (), լեն (), Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում միջին դարերում հողատիրույթ կամ հաստատագրված եկամուտ (դրամով կամ բանաձևով), որ սյուզերենը պարգևում էր իր վասալին ժառանգաբար տիրելու համար՝ վերջինիս կողմից հօգուտ առաջինի ֆեոդալական ծառայություններ (ռազմական, մասնակցություն կառավարմանը, դատին և այլն) մատուցելու կամ սովորույթով նախատեսված դրամական վարձը մուծելու դիմաց։

Քանի որ վասալները, որպես կանոն, ստացած հողատարածության կամ եկամտի մի մասը հանձնում էին իրենց վասալներին («ենթաֆեոդացնում էին), ապա նույն հողատիրույթի նկատմամբ առաջանում էր միևնույն ֆեոդի սեփականության իրավունք ունեցողների շարք՝ ուղղահայաց դասավորված հիերարխիկ աստիճանի ձևով։ Զարգացած ֆեոդալիզմի շրջանում (XI-XV դարեր) Արևմտյան Եվրոպայում ֆեոդը եղել է տիրող դասակարգի սեփականատիրության առավել բնորոշ ձևը։

Ենթաֆեոդացման ընթացքում ֆեոդի մասնատման, ֆիեֆ-ռենտային պայմանագրերի լայն տարածման (որի դեպքում վասալը որպես ֆեոդ ստանում էր ոչ թե հողը գյուղացիներով, այլ միայն որևէ եկամտի իրավունք), վարձու զորքի անցնելու հետևանքով XV-XVI դդ․ ֆեոդի համակարգը վերածվեց իրավաբանական ֆիկցիայի։

Կատեգորիա:Ավատատիրություն
Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Change Your Life

«**Change Your Life**» (հայերեն՝ Փոխիր քո կյանքը), ավստրալիացի ռեփեր Իգի Ազալիայի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփեր T.I.-ի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ որպես Իգի Ազալիայի «The New Classic» դեբյուտային ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Իգի Ազալիայի, T.I.-ի, The Messengers-ի, Ռաջա Կումարիի և Լովի Լոնգոմբայի կողմից։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորներն են Ջոնասը և Ֆրանսուան, նկարահանվել է 2013 թվականի հուլիսին Լաս Վեգասում։ Պրեմիերան կայացել է նույն տարվա սեպտեմբերի 9-ին Իգիի VEVO ալիքում, իսկ նկարահանման ընթացքի տեսանյութը նույն ալիքում տեղադրվել է հոկտեմբերի 16-ին։ Տեսահոլովակի գաղափարը ոգեշնչված է «Շոուգըրլզ» (Showgirls, 1995), «Խաղատուն» (Casino, 1995) և «Սայրի վազորդ» (Blade Runner, 1982) ֆիլմերից։

Տեսահոլովակում Իգի Ազալիան խաղում է որպես Վեգասի պարուհի, իսկ T.I.-ը հանդես է գալիս ակումբի սեփականատեր։ Նրանց միջև որոշ սիրային տեսարաններից հետո, Իգին թալանում է T.I.-ին և այրում է նրա մեքենան, սակայն այնուհետև ոստիկանությունը ձերբակալում է նրան։

## Երգացանկ
*; Թվային ներբեռնում
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) – 3։40

*; Թվային ներբեռնում - Iggy Version Only
# «Change Your Life» (Միայն Իգի Ազալիայի տարբերակը) – 3։40

* **CD սինգլ**
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) – 3։40
# «Work» (VEVO Stripped Version)

* **Թվային ռեմիքսներ**
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) (Maddslinky-ի ռեմիքսը) — 5։41
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) (Shift K3Y-ի ռեմիքսը) — 5։20
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) (Wideboys-ի ռեմիքսը) — 6։04

* **Թվային մինի ալբոմ**
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) – 3։40
# «Work» – 3։42
# «Bounce» - 2։46
# «Work» (Wale-ի հետ) - 4։10
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) (Shift K3Y-ի ռեմիքսը) - 5։20
# «Change Your Life» (T.I.-ի հետ) (Wideboys-ի ռեմիքսը) - 6։04

## Թողարկման ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը YouTube-ում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:T.I. երգեր
Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր
Սեթ Գրին

**Սեթ Բենջամին Գրին** (անգլ.՝ *Seth Benjamin Green*, ծնված որպես **Սեթ Բենջամին Գասել-Գրին** [*Seth Benjamin Gesshel-Green*], ), ամերիկացի դերասան, հնչյունավորող, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռեժիսոր, կատակերգու։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Գողություն իտալական ձևով», «Առնետավազք», «Առանց թիակի», «Օսթին Փաուերս. Գոլդմեմբեր» և այլ ֆիլմերից։ Կատարել է բազմաթիվ հնչյունավորումներ, որոնցից առավել հայտնի է Քրիս Գրիֆինի ձայնավորումը «Գրիֆինների ընտանիքը» անիմացիոն սիթքոմից։ Հանդիսանում է «Ռոբոտ հավը» հեռուստաշոուի ստեղծողը, համապրոդյուսերը, սցենարիստը և ռեժիսորը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* IMDb.com էջը

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Վարք հավերժության (քանդակ, Երևան)

**Վարք հավերժության քանդակ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Մոսկովյան ու Տերյան փողոցների խաչմերուկին հարակից տարածքում, տեղադրվել է 2012 թվականի ապրիլի 23-ին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Դավիթ Երևանցի
*Ճարտարապետ` Ռուբեն Հասրաթյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է բրոնզից,  բարձրությունը 3 մետր է։

Քանդակը խորհրդանշում է Մատենադարանի ամենամեծ ձեռագիրը` «Մշո ճառընտիրը» փրկելու պատմությունը։ Քանդակը պատկերում է այն երկու կանանց, ովքեր հայերեն ամենամեծ մագաղաթյա գիրքը՝ «Մշո ճառընտիրը», երկու մասի են բաժանել և փրկել թուրքական յաթաղանից։ «Մշո ճառընտիրն» ունի 660 էջ, ընդհանուր կշռում է 28 կիլոգրամ, և պատրաստված է հորթի կաշվից։

Մագաղաթը գրվել է 1200-1202 թթ.՝ Երզնկայի Ավագ վանքում, Բաբերդի տանուտեր Աստվածատուրի պատվերով։ Մատյանն այժմ գտնվում է Երևանի Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ Մատենադարանում։

Արձանը Դավիթ Երևանցու նվերն է Հայաստանին՝ Հայ գրատպության 500-ամյակի և Երևանը գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակվելու առիթով։ Քանդակը ձուլվել է Պրահայում` մոսկվաբնակ գործարար Արթուր Ջանիբեկյանի հովանավորությամբ։

## Պատմություն
«Վարք հավերժության» քանդակի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի ապրիլի 23-ին՝ Օղակաձև զբոսայգում, Մոսկովյան-Տերյան փողոցների խաչմերուկին հարակից տարածքում։

Հանդիսավոր բացմանը ներկա էին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը, բարձրաստիճան այլ այրեր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Վարք հավերժության.JPG
Պատկեր: Վարք հավերժության արձան.JPG
Պատկեր: Վարք հավերժության 2.jpg
Vark haverzhutyan statue (7).jpg
Vark haverzhutyan statue (4).jpg
Vark haverzhutyan statue (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Դավիթ Երևանցու քանդակներ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Երևանում
Պիետրո Սերանտոնի

**Պիետրո Սերանտոնի** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մի շարք իտալական ակումբներում, ինչպես նաև մարզել է Ռոմա ֆուտբոլային ակումբը։ 1933 թվականից հադնես է եկել Իտալիայի ազգային հավաքականում, որի հետ 1938 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն։ Հավաքականում անցկացրած 17 խաղում դարձել է 4 գոլի հեղինակ։

## Նվաճումներ
**[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]]՝ **
*Յուվենտուս՝ 1930
*Ամբրոզիանա-Ինտեր՝ 1936

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Վենեցիայի ֆուտբոլիստներ
Մարիո Վարլիեն

**Մարիո Վարլիեն** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մի շարք իտալական ակումբներում, ինչպես նաև մարզել է Ռոմա ֆուտբոլային ակումբը։ Հադնես է եկել Իտալիայի ազգային հավաքականում, որի հետ 1934 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն, Մարիոն հայտավորված է եղել առաջնությանը, սակայն ոչ մի հանդիպում չի անցկացրել։ Հավաքականում անցկացրել է միայն մեկ հանդիպում՝ 1935 թվականին ընկերական խաղում։

## Նվաճումներ
**[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]]՝ **
*Յուվենտուս՝ 1930-31
*Յուվենտուս՝ 1931-32
*Յուվենտուս՝ 1932-33
*Յուվենտուս՝ 1933-34
*Յուվենտուս՝ 1934-35

**[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթակիր]]՝ **
*Յուվենտուս՝ 1937-38
*Յուվենտուս՝ 1941-42

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տրիեստինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Իսաբա

**Իսաբա** (), գյուղաքաղաք է, մտնում է իսպանական Նավառա ինքնավար շրջանի կազմում. Զբաղեցնում է 147, 41&nbsp;կմ² տարածք։ Ունի 507 բնակիչ (ըստ 2012 թ.-ի մարդահամարի). Նահանգի կենտրոնից հեռու է 94&nbsp;կմ։

## Առասպել
Իսաբա գյուղը, ըստ տեղական ավանդության, հիմնադրվել է բասկերի նախահայր Այտորի և հայերի կողմից Հատկանշական է նաև, որ գյուղի փողոցներից մեկը դեռևս հնագույն ժամանակներից կոչվում է Էրմինիա, այսինքն՝ Արմենիա։

## Պատկերներ

Պատկեր:Isaba Iglesia y balcon.jpg
Պատկեր:Isaba monte.jpg
Պատկեր:Isaba monte2.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կաթնաղբյուր (Լոռու մարզ)

**Կաթնաղբյուր** (նախկինում *Ղոթուրբուլաղ*), գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ստեփանավանի տարածաշրջանում՝ Ստեփանավան քաղաքից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը տեղակայված է Ձորագետի աջակողմյան վտակներից մեկի ափին՝ ծովի մակերևույթից 1650 մետր բարձրության վրա։ *Կաթնաղբյուր* է վերանվանվել 1935 թվականի հունվարի 3-ին։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Կաթնաղբյուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 767, առկա բնակչությունը՝ 673 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1829-1830 թվականներին գաղթել է Ալաշկերտից։

Կաթնաղբյուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.
}
 | 998
 | 767
 |-
 |}

## Տես նաև
* Լոռու մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Ստեփանավան համայնքի բնակավայրեր
Կաթնաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**Կաթնաղբյուր**, կարող է վերաբերել՝

* Կաթնաղբյուր (Լոռու մարզ)&nbsp;-&nbsp;գյուղ ՀՀ Լոռու մարզում։
* Կաթնաղբյուր (Արագածոտնի մարզ)&nbsp;-&nbsp;գյուղ ՀՀ Արագածոտնի մարզում։
* Կաթնաղբյուր (Կոտայքի մարզ)&nbsp;-&nbsp;գյուղ ՀՀ Կոտայքի մարզում։
* Կաթնաղբյուր (աղբյուր)&nbsp;-&nbsp;աղբյուր ՀՀ Արարատի մարզում։
* Կաթնաղբյուր (գետ, Լոռու մարզ) - գետակ ՀՀ Լոռու մարզում։
* Կաթնաղբյուր (գետ, Գեղարքունիքի մարզ) - գետակ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում։
* Կաթնաղբյուր (գետ, Արագածոտնի մարզ) - գետ ՀՀ Արագածոտնի մարզում։
* Կաթնաղբյուր (հուշաղբյուր, Վաղարշապատ)
Արտավազդ Հարությունյան

**Արտավազդ Հենրիկի Հարությունյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ զինվորական դատախազ - ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ, Արդարադատության 1-ին դասի խորհրդական։

## Կրթություն
* 1984-1986 թթ. ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։
* 1990 թ. ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1990-1992 թթ. - Նաիրիի շրջանի դատախազության ստաժոր, ապա քննիչ։
* 1992-1996 թթ. - Երևան քաղաքի դատախազության ավագ քննիչ։
* 1996-1999 թթ. - ՀՀ զինվորական դատախազի օգնական։
* 1999-2007 թթ. - ՀՀ զինվորական դատախազության քննչական բաժնի պետ։
* 2007-2012 թթ. - ՀՀ զինվորական կենտրոնական դատախազության ՀՀ պաշտպանության նախարարության քննչական վարչությունում քննվող գործերի բաժնի պետ։
* 2012 թ. դեկտեմբերի 13-ից 2013 թ. նոյեմբերի 6-ը - ՀՀ զինվորական դատախազի տեղակալ։
* 2013 թ. նոյեմբերի 6-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ զինվորական դատախազ - Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազի տեղակալ։

## Պարգևներ
* Ծառայողական պարտականությունները բարեխղճորեն կատարելու համար խրախուսվել է ՀՀ գլխավոր դատախազի հրամանով։
* ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր (2003)։
* ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ (2006)։
* ՀՀ ՊՆ «Ծովակալ Հ.Ս. Իսակով» մեդալ (2011)։
* Մխիթար Գոշի մեդալ (2015)

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատախազներ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինվորական դատախազներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ Արդարադատության առաջին դասի խորհրդականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Միստր Օլիմպիա

**«Միստր Օլիմպիա»** (անգլ.՝ *Mr. Olympia*), «Joe Weider's Olympia Weekend» ամենամյա միջազգային միջոցառման շրջանակներում շնորհվող բոդիբիլդինգային բարձրագույն տիտղոս։ Անցկացվում է Բոդիբիլդինգի և ֆիթնեսի միջազգային ֆեդերացիայի (IFBB) կողմից։

Մրցույթի ստեղծման գաղափարը պատկանում էր նախկին բոդիբիլդեր և գործարար Ջո Ուայդերին։ Վերջինս մրցույթն ստեղծելով ցանկանում էր բոդիբիլդերներին «Միստր Տիեզերք» մրցույթից հետո գումար վաստակելու նոր հնարավորություններ տալ։

Առաջին «Միստր Օլիմպիան» անցկացվել է 1965 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Նյու Յորքի Բրուկլինյան երաժշտական կոնսերվատորիայի շենքում։ Երկու տարի անընդմեջ մրցույթի հաղթող է ճանաչվում Լարի Սկոտը։ Միևնույն ուիքենդի շրջանակներում անցկացվում է նաև կանանց «Միս Օլիմպիա» մրցույթը։

Սկսած 1999 թվականից մրցույթն անցկացվում է Լաս Վեգասում։

Տիտղոսը ռեկորդային 8 անգամ հաղթել են Լի Հեյնին (1984–1991 թթ.) և Ռոնի Քոլմենը (1998–2005 թթ.)։

## Մրցույթի հաղթողները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* «Միստրո Օլիմպիա» տիտղոսակիրները 

Կատեգորիա:Բոդիբիլդինգ
Տիեզերական ջեմ

**«Տիեզերական ջեմ»** (անգլ.՝ *Space Jam*), 1996 թվականին նկարահանված սպորտային, կիսաանիմացիոն կատակերգություն։ Գլխավոր դերում հանդես են գալիս Մայքլ Ջորդանը, ինչպես նաև «Looney Tunes» մուլտսերիալի կերպարները։ Ֆիլմի գլխավոր ռեժիսորն է Ջո Պիտկան, իսկ անիմացիոն մասի պատասխանատու ռեժիսորներն են Թոնի Կերվոնը և Բրյուս Սմիթը։

Ֆիլմում գեղարվեստորեն այլ ներկայացում է տրվում Մայքլ Ջորդանի՝ NBA-ից առաջին անգամ հեռանալու ժամանակաշրջանին։

Ֆիլմը կինոքննադատների շրջանում թեև արժանանում է և՛ դրական, և՛ բացասական կարծիքների, սակայն համաշխարհային կինովարձույթում ունենում է ավելի քան 230 միլիոն ԱՄՆ դոլարի եկամուտ։

## Դերերում
* Մայքլ Ջորդան - Իր դերում
** Բրենդոն Հեմոնդ - Մայքլ Ջորդանը մանուկ հասակում
* Ուեյն Նայթ - Սթեն Պոդոլակ
* Թերեսա Ռենդլ - Հուանիտա Ջորդան
* Լարի Բըրդ - Իր դերում
* Դել Հարիս - մարզիչ, իր դերում
* Չարլզ Բարքլի - բասկետբոլիստ, իր դերում
* Պատրիկ Յուինգ - բասկետբոլիստ, իր դերում
* Շոն Բրեդլի - բասկետբոլիստ, իր դերում
* Լարի Ջոնսոն - բասկետբոլիստ, իր դերում
* Մագզի Բոգզ - բասկետբոլիստ, իր դերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 
* 

Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1996 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այլմոլորակայինների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր բասկետբոլի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր խոսող կենդանիների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կենդանիների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր նապաստակների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1993 թվականին
Կատեգորիա:1996 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1973 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Լոձ

**Լոձ** (, բառացի՝ «նավ»), Լեհաստանի երրորդ մեծ քաղաքը։ Գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում և 2009 թ դեկտեմբերի մարդահամարի տվյալներով ունի 742,387 բնակչություն։ Լոձը Լոձի վոևոդության մայրաքաղաքն է, գտնվում է Վարշավայից մոտ 135&nbsp;կմ հարավ արևմուտք. Քաղաքի զինանշանը նավակի տեսքով թեք զենք է, ի նշան քաղաքի անվան, որ բառացիորեն թարգմանվում է *նավակ*։

## Անվանում
Անվանումը կապված է քաղաքի հիմնադիրի գերբի վրա պատկերված նավակի հետ․ լեհերեն Lodz նշանակում է «նավակ»։

## Պատմություն
Լոձը գրառումներում առաջին անգամ հիշատակվում է 1332 թ. փաստաթղթում, որով Լոձիա գյուղը հանձնվում է եպիսկոպոս Վլոցլավեկին։ 1423 թ. Վլադիսլավ Յագիետո թագավորը Լոձ գյուղին շնորհում է քաղաքի կարգավիճակ։ Մինչև 18-րդ դարը քաղաքը փոքրիկ բնակավայր էր Մազովիա և Սիլեսիա միջև ընկած առևտրական ճանապարհին, 16-րդ դարում Լոձն ուներ 800 բնակիչ, որն հիմնականում զբաղված էր մոտակա հացահատիկային տնտեսություններում։

1793 թ. Լեհաստանի երկրորդ բաժանումով Լոձը դարձավ Պրուսիայի թագավորության մաս, Հարավային Պրուսիայի մարզ և գերմաներեն կոչվում էր «Լոդշ»։ 1798 թ Պրուսիան ազգայնացրեց քաղաքը, որով և այն կորցրեց Կույավիա արքեպիսկոպոսի քաղաք կարգավիճակը։ 1806 թ Լոձը միավորվեց Նապոլեոնի դքսությանը Վարշավայում և 1810 թ ուներ 190 բնակիչ։ 1815 Վիենայի կոնգրեսի պայմանագրով այն դարձավ Լեհաստանի կոնգրեսի մաս, որը Ռուսաստանի Կայսրությանն էր ենթարկվում։

### Մասնատման դար
Ըստ 1815 թ պայմանագրի նախատեսվում էր վերակառուցել կիսաքանդ քաղաքը և ըստ 1816 թ ցարի դեկրետի մի շարք գերմանացի ներգաղթյալներ տարածքի ձեռքբերման փաստաթուղթ ստացան, որպեսզի հողը մաքրեն և գործարաններ ու տներ կառուցեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1423 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լոձ
Կատեգորիա:Լոձի վոյեվոդության քաղաքներ
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ