Սմբատ Գաբրիելյան

**Սմբատ Մկրտչի Գաբրիելյան** (դեկտեմբերի 15, 1856, Ակն&nbsp;-&nbsp;հունիսի 3, 1919, Ուիհոքն, ԱՄՆ), հայ բանասեր, բժիշկ, հասարակական գործիչ (ԱՄՆ)։

## Կենսագրություն
Սմբատ Գաբրիելյանը ծնվել է 1856 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Սեբաստիայի նահանգի Սեբաստիայի գավառի Ակն գավառակի կենտրոն Ակն քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Ակնում և Խարբերդում։ Ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Այնթապի Կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջը։ Սովորել է նաև Կ. Պոլսում և զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1884-1885 թվականներին սովորել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, բայց ուսումը կիսատ է թողել։ Վերադառնալով Ակն՝ զբաղվել է մշակութային գործունեությամբ։

Գրական առաջին փորձերը կատարել է Ակնում հրատարակվող «Ծաղիկ» խմորատիպ պարբերականում։ Ակնում բողոքականության դեմ պայքարի ժամանակաշրջանում գրել է «Հայ բողոքականութեան անցեալն ու ներկան» աշխատությունը, որով պահանջել է Հայ ավետարանական եկեղեցու ազգայնացումը։ Ա. Ժամկոչյանի հետ հաջողել է ժողովարաններում ընդունել տալ հայ եկեղեցական երգերը, տաղերն ու հոգեշունչ բանաստեղծությունները։ Կրոնա-մշակութային այս շարժումը բորբոքելու համար օսմանյան կառավարությունը նրան կասկածելի տարր է համարել և հետապնդումների ենթարկել։ 1886 թվականին, հետապնդումներից խուսափելու նպատակով մեկնել է ԱՄՆ և ապաստան գտել Նյու Յորքում։

1886-1990 թվականներին սովորել է Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանում` մասնագիտանալով հասարակական գիտությունների գծով։ Այնուհետև Նյու Յորքի բժշկական քոլեջում շարունակել և ավարտել է կիսատ թողած բժշկական կրթությունը։ Նյու Յորքում զբաղվել է բժշկությամբ և հանրային գործունեությամբ, տպարան հիմնել։

1891-1898 թվականներին խմբագրել է Նյու Յորքում հրատարակվող «Հայք» ազգային, գրական-քաղաքական հանդեսը, որտեղ հրապարակվել են նյութեր հայկական հարցի վերաբերյալ, եվրոպական և ամերիկյան մամուլի արձագանքները Թուրքիայում հայ ազգաբնակչության դրության մասին, լուսաբանվել ԱՄՆ-ի հայ համայնքների կյանքը։ Ընտրվել է «Հայերի հայրենասիրական դաշնակցության» նախագահ, որի նպատակն էր տերությունների աջակցությամբ օգնել Արևմտյան Հայաստանի ազատագրմանը թուրքական բռնատիրությունից։ «Հայերը կամ Արարատի ժողովուրդը» (1892 թվական, անգլերեն), «Փաստեր Հայաստանի մասին» (1895 թվական, անգլերեն), «Քրիստոնյա Հայաստանը և քրիստոնյա տերությունները» (1897 թվական, անգլերեն), «Արյունաքամ Հայաստանը, նրա պատմությունն ու սարսափները» (1896 թվական, անգլերեն), «Հայաստան, նահատակ ժողովուրդ» (1918 թվական, անգլերեն) երկերում Գաբրիելյանը ամերիկյան ընթերցողին ծանոթացրել է հայ ժողովրդի պատմությանը, արևմտահայերի ծանր դրությանը, 1894-1896 թվականներին ջարդերի ու կոտորածների փաստերին, 1915-1916 թվականներին հայերի տեղահանությանն ու ցեղասպանությանը, հայկական հարցում տերությունների քաղաքականությանը։ 1896 թվականին «Հայքը» վերածվել է ամսագրի, որը երբեմն անգլերեն հավելվածներ է ունեցել։ Գիտահասարակական և բժշկա-առողջապահական հոդվածներով թղթակցել է «Հանդէս Ամսօրեայ» և «Կոչնակ Հայաստանի» պարբերականներին։ 1896 թվականին լույս է տեսել նրա «Հայաստանի վերականգնումը» խորագրով աշխատությունը։ Մահացել է 1919 թվականի հունիսի 3-ին, ԱՄՆ-ի Ուիհոքըն քաղաքում՝ 63 տարեկանում։

## Երկեր
* The Armenians or the People of Ararat, Philadelphia, 1892 
* Facts about Armenia, N.Y., 1895 
* Christian Armenia and the Christian Powers, N. Y., 1897 
* Armenia, a Martyr Nation, N. Y., 1918 
* Վերականգնումն հայոց, Կ. Պօլիս, 1879 
* Հայ բողոքականութեան անցեալն ու ապագան, Կ. Պօլիս, 1888/1889 
* Արուեստ Ատենախօսութեան ի պէտս ազգային վարժարանաց, Նիւ Եօրք, 1891
* Խրիմեան Հայրիկ, Կենսագրութիւն, Նիւ Եօրք, 1892
* Հայկական հոգեբանութիւն, Նիւ Եօրք, 1894
* Քրիստոնեայ Հայաստան և քրիստոնեայ տէրութիւնք (հայ. և անգլ.), ՆիւԵօրք, 1896/1897
* Հայկական ճգնաժամն եւ վերածնութիւն, Նիւ Եօրք, 1905  եւ 1909 
* Հայ ցեղն, Նիւ Եօրք, 1911 
* Ակնայգաւառաբարբառը եւ արդի հայերէն լեզուն, Վիեննա, 1912 
* Սեռային առողջաբանութիւն, Պոսթոն, 1915 
* Ազգային քաղաքականութիւն
* Գիտութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ կրօնք, անտիպ
* Հայերէն լեզուի փիլիսոփայութիւնը, անտիպ
* Հեթում Առաջին, Տրամ երեք արարուածով, անտիպ
* Մարդկային մարմնոյն հրաշալիքը, անտիպ
* Bleeding Armenia (in collaboration with A. W. Williams), 1897 
* Principles of Medical Pathology (translated from French), 1901 and 1905 
* Infectious Diseases (translated from French), 1903 
* Principles of Therapeutics (translated from French),

## Գրականություն
* Պարսամեան Մկրտիչ, Ակն եւ ակնցիք, Փարիզ, 1952 
* Ստեփանյան Գառնիկ, Կենսագրական բառարան, հ. Ա, Ե., 1973 
* Վարդանյան Ս., Հայաստանի բժշկության պատմություն, Ե., 2000 
* Ով ով է։ Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան, հ.1, Ե., 2005

## Աղբյուր
* 

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ