Վաչագան Խալաթյան

**Վաչագան Գևորգի Խալաթյան** (11.05.1932 - 22.06.2004), մանկավարժ, արատաբան, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։ Ստեղծել է մատնախոսության հայերեն այբուբենը, ժեստերի լեզվի բառարաններ և զգալի ավանդ ունեցել Հայաստանում լսողական խանգարումներ ունեցող երեխաների կրթության և զարգացման գործում։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և պատանեկություն
Վաչագան Գևորգի Խալաթյանը ծնվել է Լոռու մարզի Ուռուտ գյուղում։ Գյուղի ութնամյակն ավարտելուց հետո բարձր դասարանների ուսումը շարունակում է Ստեփանավանի միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտում է 1949-1950 ուսումնական տարում։ Նույն տարում ընդունվում է Երևանի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆրանսիական ֆակուլտետը։ 1954 թվականին ավարտում է ինստիտուտը և զորակոչվում բանակ։

### Գիտական գործունեության սկիզբ
Զորացրվելուց հետո (1958 թ.) ընդունվում է աշխատանքի Երևանի խուլ երեխաների գիշերօթիկ դպրոցում։ Սկզբում աշխատում է որպես դաստիարակ, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ և լսողական կաբինետի վարիչ։ Աշխատանքին զուգընթաց (1959-1961 թթ.), սովորում և ավարտում է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտի դեֆեկտոլոգիայի ֆակուլտետի սուրդոմանկավարժության բաժինը։
ձախից|frameless|197x197փքս
Մոսկվայում ուսանելու տարիներին Խալաթյանը ծանոթանում է Գ.Զայցեվայի (Зайцева, Галина Лазаревна) և Կարպ Միքայելյանի հետ, ով 1930-ականներից սկսած համարվել է Մոսկվայում լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների ուսուցման և դաստիարակության համակարգի առաջատար կազմակերպիչներից մեկը։ Այդ ծանոթություներն ու հանդիպումները  սկիզբ են դնում երկարատև և շատ ոգևորիչ համագործակցության:

1961 թ. Խալաթյանը ստեղծում է մատնախոսության այբուբենի հայկական տարբերակը։ Նա առաջին հայ մանկավարժն է, ով ստացել է բարձրագույն արատաբանական կրթություն։ 
ձախից|frameless|238x238փքս
ձախից|frameless|239x239փքս
1967 թվականին Վ. Խալաթյանի նախաձեռնությամբ և ակտիվ մասնակցությամբ հիմնադրվեց Երևանի լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների գիշերօթիկ դպրոցն ու մանկապարտեզը: Հիմնական նպատակն էր խթանել մնացորդային լսողության կիրառումն ու զարգացումը՝ հաղորդակցումն իրականացնելով մատնախոսության, շուրթերով ընթերցման և գրավոր լեզվի տիրապետման միջոցով: Նրա ղեկավարությամբ՝ ավելի քան երկու տասնամյակ, այս կրթական հաստատությունը նաև առաջարկում էր փայտագործության, կոշիկի նորոգման և կարի մասնագիտական ​​​​ուսուցում, ստեղծելով ապահով միջավայր լսողության խնդիրներ ունեցող ուսանողների ակադեմիական, սոցիալական և հուզական զարգացման համար:

Աշխատանքին զուգընթաց Խալաթյանը զբաղվում է ուսումնամեթոդական և գիտահետազոտական աշխատանքներով։ 1983 թ. Մոսկվայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն և ստացել մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1983 թվականից զբաղվում է նաև մանկավարժական կադրերի պատրաստման հարցերով, դասավանդում է Երևանի  **[[Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական  համալսարան]]ի դեֆե**կտոլոգիայի բաժնում։ Նրա նախաձեռնությամբ 1998 թ. նույն համալսարանում բացվում է սուրդոմանկավարժների պատրաստման բաժին: Հեղինակ է երկու տասնյակից ավելի գիտամանկավարժական հոդվածների։ Բազմիցս մասնակցում է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային գիտաժողովների և հանդես գալիս զեկուցումներով։ Պարբերաբար կազմակերպում է դասընթացներ սկսնակ մանկավարժների համար։ Լուրջ ներդրումներ ունի հատուկ ուսուցման համակարգի զարգացման բնագավառում։ Հրատարակում է «Հատուկ մանկավարժության բառարան», «Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան» (2001 թ.) և «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան ուսումնաօժանդակ ձեռնարկները։

### Մամուլում հրապարակված մեթոդա-մանկավարժական հոդվածների ցանկ
# "Խուլ երեխայի ուշադրության զարգացման առանձնահատկությունները" -«Սովետական մանկավարժ» 1971 թ., № 9, էջ 28-31
# "Ուշադիր լինենք նրանց հանդեպ" – «Սովետական դպրոց» 28.04.1971 թ.
# "Ինչպես ստւգել երեխայի լսողությունը"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական դպրոց» 09.02.1972 թ.
# "Մի քանի խոսք թուլյ լսող երեխաների ուսուցման մասին"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական մանկավարժ» 1973 թ., № 7, էջ 17-19
# "Հայկական մատնախոսության այբուբեն" – «Դեֆեկտոլոգիա» ամսագիր 1973 թ., № 4, էջ 56-58 
# "Գրաճանաչության ուսուցման հարցերը հայկական թույլ լսող երեխաների դպրոցում" – «Դեֆեկտոլոգների 7-րդ գիտական հանձնաժողով» 1975 թ. 25-28 մարտի, էջ 162
# "Կարծիքներ, պատճառներ և հետևանքներ" – «Սովետական դպրոց» 29.05.1975 թ.
# "Մատնախոսության և ժեստերի լեզու" – «Գիտություն և տեխնիկա» 1976 թ., № 12, էջ 38-45
# "Ինչից սկսել խուլերի ուսուցումը - «Սովետական դպրոց» 1979 թ., № 2, էջ 21-24
# "Հատուկ դպրոցին հատուկ վերաբերմունք"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական դպրոց» 15.05.1979 թ.
# "Շուրթերից կարդալը"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական մանկավարժ» 1980 թ., №.11, էջ 71-72
# "Դասապատրաստումը հատուկ գիշերօթիկ դպրոցներում"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական դպրոց» 07.01.1982 թ.
# "Խուլ երեխաների խոսքի ձևավորման առանձնահատկությունները"&nbsp;-&nbsp;«Սովետական մանկավարժ» 1984 թ., № 4, էջ. 54-57
# "Հատուկ դպրոցներ ելք փակուղուց" – «Դպրություն» 06.03.1990 թ. 
# "Խոսող ձեռքեր" – «Երևան» 11.03.1991 թ.
# "Կրթական թե բարեգործական օջախ"&nbsp;-&nbsp;«Դպրություն» 04.06.1991 թ.
# "Միթե արատաբանությունը գիտություն չէ"&nbsp;-&nbsp;«Հ.Հանրապետություն»&nbsp;-&nbsp;27.12.1992 թ.
# "Առանձին, թե համատեղ"&nbsp;-&nbsp;«Դպրություն»&nbsp;-&nbsp;5-11 օգոստոսի, 1993 թ.
# "Հատուկ ուսուցման համակարգը և նրա պրոբլեմները"&nbsp;-&nbsp;«Դպրոց» 01-08 փետրվարի, 1996 թ.
# "Հարցադրումներ քննարկման ակնկալիքով"&nbsp;-&nbsp;«Դպրոց» 17 հունիսի, 1996
# "Խուլերի կրթությունը և դաստիարակությունը ԱՄՆ-ում"&nbsp;-&nbsp;«Դպրոց» 1-17 սեպտեմբերի, 1996 թ.
# "Հետադարձ հայացք"&nbsp;-&nbsp;«Խաղաղ աշխարհ» 12 մարտի, 1991 թ.
# "Արատաբաններ`հատուկ դպրոցին" -«Դպրություն» 26 դեկտեմբերի 1991 թ.
# "Խուլերի համատեղ ուսուցման պրոբլեմը"&nbsp;-&nbsp;3-րդ միջազգային գիտագործնական գիտաժողով –թեմա «Աջակցություն ֆիզիկական և հոգեկան զարգացման թերություններով երեխաների ուսումնական, դաստիարակչական և վերականգնողական ծրագրերի մշակմանը» 22-23 դեկտեմբերի, 1995 թ, Երևան 
# "Լսողության խանգարումով երեխաների ուսուցման հիմնահարցերը" թեզիս, 1998 թ, 48-րդ գիտաժողով 
# "Ժեստերի լեզվի համառոտ բառարան" (ձեռնարկ)&nbsp;-&nbsp;2001 թ.
# "Հատուկ մանկավարժության բառարան" (ձեռնարկ)&nbsp;-&nbsp;2001 թ.
# «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան (ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ)&nbsp;-&nbsp;2004 թ.

## Տես նաև
* Մատնախոսության այբուբեն
* Մատնախոսության հայերեն այբուբեն
* Ժեստերի լեզու
* Հայերեն ժեստերի լեզու

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ