Պրիկ թեստ

**Պրիկ թեստ,** երբ մաշկի վրա ստուգվում է ալերգիկ սենսիբիլիզացիայի առկայությունը տարբեր ալերգենների նկատմամբ, որի ժամանակ տեղի է ունենում իմունային համակարգի գերակտիվ պատասխան:

## Մեթոդներ

Գոյություն ունեն քիչ քանակությամբ ալերգենի ներմուծման տարբեր մեթոդներ, այդ թվում
* *Մաշկային պրիկ թեստ* (մաշկը ծակվում է ասեղով կամ քորոցով, որը պարունակում է ալերգենների փոքր քանակություն):
* *Մաշկի քերծվածքի թեստ* (մաշկի վրա կատարվում է խորը քերծվածք` նշտարի բութ ծայրով)։
* *[[Ենթամաշկային իմպլանտ|Ներմաշկային]] թեստ* (ներմաշկային թեստի ժամանակ փոքր քանակությամբ ալերգեն է ներարկվում մաշկի մեջ, որից հետո վերահսկվում է մաշկի պատասխան ռեակցիան)։
* *[[Patch թեստ]]* (այս փորձի ժամանակ պոտենցիալ ալերգենները 48 ժամով կպչում են մաշկին և ստուգվում է մաշկային ռեակցիաների պատճառները, որոնք տեղի են ունենում 72-ից 96 ժամվա ընթացքում, նյութի՝ մաշկի հետ շփվելուց հետո):

Եթե հիվանդի մոտ ​​նկատվում է իմունային պատասխան, ինչպիսիք են` ցան, եղնջացան կամ անաֆիլաքսիա, կարելի է եզրակացնել, որ հիվանդը ունի գերզգայունություն (կամ ալերգիա) տվյալ ալերգենի նկատմամբ: Կոնկրետ ալերգենը հայտնաբերելու համար կարող են անհրաժեշտ լինել լրացուցիչ հետազոտություններ:

«Մաշկի քերծվածքի թեստ», ինչպես այն կոչվում է, շատ հաճախ չի կիրառվում վարակների բարձր ռիսկի պատճառով։ Մյուս կողմից, «մաշկի քերծվածքի թեստը» անցավ է, չի թողնում մնացորդային պիգմենտացիա և չի պարունակում վարակիչ հիվանդությունների վտանգ, քանի որ այն սահմանափակվում է մաշկի մակերեսային շերտով:

Ալերգիաների որոշ տեսակներ հայտնաբերվում են րոպեների ընթացքում, մինչ դեռ որոշ ձևեր կարող են տևել մի քանի օր։ Բոլոր դեպքերում, երբ թեստը դրական է, մաշկը բարձրանում է, կարմրում և առաջանում է քորի զգացում։ Արդյունքները գրանցվում են տեղում` ավելի մեծ այտուցվածությունը, մատնանշում է, որ հիվանդի մաշկը ավելի զգայուն է (գերզգայունություն) տվյալ ալերգենի նկատմամբ, սակայն բացասական պատասխանը չի բացառում ալերգիան վերջնականապես։ Վերջնական ախտորոշումը կատարվում է հիմնվելով հիվանդության պատմության, մաշկային թեստերի, արյան IgE հակամարմինների հայտնաբերման հիման վրա:

### Անհապաղ ռեակցիայի թեստեր

Ծակող, քերծող կամ ներմաշկային թեստերի միջոցով կատարվում է ալերգենի արագ ներմուծում՝ բազկի, նախաբազկի, կամ մեջքի շրջանում: Այնուհետև կախված կատարված մեթոդից, մանրակրկիտ ստուգվում է՝ այտուցվածություն, կարմրություն նաև այլ ռեակցիաների ընթացքը: Արդյունքները սովորաբար տեսանելի են 15-20 րոպեի ընթացքում: «Մաշկի քերծվածքի» մեթոդի միջոցով մի քանի ալերգեններ կարող են միաժամանակ փորձարկվել։ Այս թեստը սովորաբար կատարվում է կենդանիների մորթու, փոշու, ծաղկափոշու, սննդի կամ տզերի նկատմամբ ալերգիանների հայտնաբերման համար:

Ներմաշկային թեստավորման առավելություններն են՝ մի փոքր ավելի լավ վերարտադրելիություն և ավելի բարձր զգայունություն: Ներմաշկային (ենթամաշկային) թեստերը կատարվում են ենթամաշկային ներարկիչի և ասեղի միջոցով: Ներմաշկային թեստը կիրառվում է այն դեպքերում, երբ «մաշկի քերծվածքի թեստը» բացասական է, բայց կլինիկական արդյունքները համատեղելի են շնչառական ուղիների ալերգիայի, ատոպիկ դերմատիտի, մեղուների ալերգիայի կամ դեղորայքային ալերգիայի հետ: Բացառությամբ մեղուների ալերգիայի, ներմաշկային թեստավորումը  չի կարող իրականացվել առանց մաշկի քերծվածքային թեստի։

Որպեսզի համոզվենք, որ մաշկը պատշաճ կերպով է արձագանքում, բոլոր մաշկային ալերգիայի թեստերը կատարվում են նաև ապացուցված ալերգեններով, որոնց մեջ է դասվում՝ հիստամին, և ոչ ալերգեններով, ինչպիսին է՝ գլիցերին։ Եթե ​​մաշկը պատշաճ կերպով չի արձագանքում այս ալերգեններին, ապա քիչ հավանական է, որ այն արձագանքի նաև այլ ալերգեններին։ Այս արդյունքները մեկնաբանվում են որպես կեղծ բացասական արդյունքներ։

### ՈՒշացած ռեակցիայի թեստեր

«Patch» թեստի համար օգտագործվում են հատուկ հիպոալերգիկ, կպչուն, ուղղանկյուն սպեղանիներ, որոնց վրա կան տարբեր տեսակի ալերգեններ։ Այն ամրացվում է մաշկին, սովորաբար՝ մեջքին։ Սպեղանու մեջ պարունակվող ալերգենների թվում են՝ լատեքս, դեղամիջոց, սննդային հավելումներ, մազի ներկ, օծանելիք, խեժ և տարբեր մետաղներ։ Թեստը կիրառվում է ալերգիկ կոնտակտային դերմատիտը ախտորոշելու համար, սակայն այն չի ախտորոշում եղնջացան կամ սննդային ալերգիա։

### Մաշկի սահմանային տիտր
Ծանր ալերգիկ ռեակցիաների կանգարգելման նպատակով, փորձը կատարվում է շատ նոսր լուծույթով։ 10 րոպե անց չափագրվում է ներարկման տեղը՝ հայտնաբերելու համար մաշկի վրա զարգացող շոշափելի ցան կամ եղնջացան, որը համարվում է մաշկի փոքր այտուց։

10 րոպեում, 2 մմ այտուցը համարվում է դրական արդյունք։ Եթե ​​նկատվում է 2 մմ աճ, ապա ռեակցիան հաստատելու համար կատարվում է երկրորդ ներարկում՝ ավելի մեծ կոնցենտրացիայով։ Վերջնական կամ սահմանային կետը հակածնի կամ անտիգենի կոնցենտրացիան է, որը առաջացնում է ցանի չափերի մեծացում, որին հաջորդում է տարածուն ցանավորում։ Եթե ​​ցանի սահմանները 13 մմ-ից ավել են, ապա ներարկամ պրոցեսը դադարեցվում է, հետագա լուրջ բարդություններից խուսափելու կապակցությամբ։

## Նախապատրաստում
Մաշկի դեղորայքային փորձի համար հատուկ նախապատրաստություն չի պահանջվում։ Առաջին խորհրդատվության ժամանակ կատարվում է արտաքին ֆիզիկական զննում, ինչպես նաև հիվանդի անամնեզի հավաքագրում: Բոլոր հիվանդները պետք է ներկայացնեն իրենց դեղամիջոցների ցանկը, քանի որ դրանցից մի քանիսը կարող են խանգարել թեստավորմանը։ Որոշ դեղամիջոցներ կարող են մեծացնել ծանր ալերգիկ ռեակցիաների առաջացման հավանականությունը։ Մաշկի թեստավորմանը սովորաբար խանգարող դեղամիջոցները ներառում են՝
* Հակահիստամինային դեղեր, ինչպիսիք են՝ ալեգրա, բենադրիլ, կլարիտին (լորատադին) զիրտեկ։
* Հակադեպրեսանտներ, ինչպիսիք են՝ ամիտրիպտիլին, դոքսեպին։
* Ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի խոցային հիվանդություն դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են՝ ցիմետիդին կամ զանտակ։

Մաշկի դեղորայքային փորձից առաջ, յուրաքանչյուր անհատ պետք է տեղեկացված լինի հնարավոր բարդությունների մասին, այդ թվում՝ անաֆիլաքսիա, որը կարող է առաջանալ ցանկացած պահի։ Հետևաբար, խորհուրդ է տրվում անհապաղ դիմել բժշկի, եթե ունեք հետևյալ ախտանիշներից որևէ մեկը՝
* Խոսքի խանգարում, գլխապտույտ կամ գիտակցության կորուստ
* Տարածուն եղնջացան, քոր, կարմրություն կամ շրթունքների այտուց
* Հևոց, սուլող շնչառություն, ձայնի խռպոտություն
* Կլման ակտի ժամանակ ցավ կամ հազ
* Ցածր զարկերակային ճնշում, թույլ և հաճախացած անոթազարկ

## Հակացուցումներ
Թեև մաշկային թեստը համարվում է հարաբերականորեն անվնաս միջամտություն, այն ունի որոշակի ռիսկեր, այդ թվում՝ այտուցված կարմիր ցան (եղնջացան), որոնք կարող են առաջանալ փորձից անմիջապես հետո: Մաշկի վրա հիպերեմիկ ցանավորումը սովորաբար անհետանում է թեստից մի քանի ժամ անց: Հազվադեպ դեպքերում այն ​​կարող է տևել մեկ կամ երկու օր: Եղնջացանի ժամանակ կարող է առաջանալ անդադար քորի զգացում, որը լավագույնս բուժվում է առանց դեղատոմսի վաճառվող հիդրոկորտիզոնային քսուքով։
մինի|Դեղորայքային ալերգիկ ռեակցիա

Շատ հազվադեպ դեպքերում կարող է զարգանալ լիարժեք ալերգիկ ռեակցիա։ Մաշկի թեստավորում անցկացնող բժիշկները միշտ ունեն սարքավորումներ և դեղամիջոցներ անաֆիլակտիկ շոկի դեպքում։ Երբեմն, կարող է զարգանալ ավելի սուր վիճակ’ Կվինկեի անգիոնևրոտիկ այտուց, որը շատ վտանգավոր է և պետք է անհապաղ բուժօգնություն: Անաֆիլաքսիան արագ զարգացող ծանր ալերգիկ ռեակցիա է և առանց անհապաղ բժշկական օգնության ցուցաբերման՝ էպինեֆրինի (ադրենալինի) ներարկում և մասնագետի օգնություն, այն կարող է մահացու լինել: Հետագա հսկողությունը ալերգոլոգ/իմունոլոգի կողմից պարտադիր է:  

Հակահիստամինային դեղամիջոցները, որոնք սովորաբար օգտագործվում են ալերգիկ ռեակցիաների հետևանքով առաջացած ախտանիշների կանխարգեկման համար, խանգարում են մաշկային թեստերին, քանի որ դրանք կարող են կանխել մաշկի ռեակցիան հետազոտվող ալերգենների նկատմամբ։ Հակահիստամինային դեղամիջոց ընդունող մարդիկ պետք է կամ ընտրեն ալերգիայի թեստի այլ ձև, կամ ժամանակավորապես դադարեցնեն հակահիստամինային դեղամիջոցների ընդունումը նախքան թեստավորումը։ Անհրաժեշտ ժամանակահատվածը կարող է տևել մեկ կամ երկու օրից մինչև 10 օր կամ ավելի՝ կախված դեղորայքից։ Որոշ դեղամիջոցներ, որոնք հիմնականում չեն օգտագործվում որպես հակահիստամինային դեղորայք, ներառյալ՝ եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ, ֆլյուֆենազինի վրա հիմնված հակափսիխոզային դեղամիջոցները (տռանկվիլիզատորներ) և ստամոքս-աղիքային խանգարումների համար օգտագործվող մի շարք դեղամիջոցներ, նույնպես կարող են խանգարել մաշկային թեստերի արդյունքների վրա։ 

Ծանր մաշկային հիվանդություն կամ սուր մաշկային վարակ ունեցող մարդիկ չպետք է անցնեն մաշկային թեստեր, քանի որ դրանց համար անհրաժեշտ է չախտահարված մաշկ։ 

Մաշկային թեստերից բացի, կատարվում է արյան բիոքիամական քննություն, որի միջոցով որոշվում է արյան մեջ հատուկ հակամարմինների քանակը։ IgE հակամարմինը կարևոր դեր է խաղում ալերգիաների դեպքում, սակայն դրա մակարդակը արյան մեջ միշտ չէ, որ համապատասխանում է ալերգիկ ռեակցիային։

Կան բազմաթիվ այլընտրանքային առողջապահության մասնագետներ, որոնք իրականացնում են տարբեր թեստեր և փորձեր, սակայն այդ թեստերի մեծ մասը իրավական ուժ չունի, և դրանց արդյունավետությունը երբեք գիտականորեն ապացուցված չէ։

## Տես նաև

* Ասֆիքսիա
* Ալերգիա
* Գերզգայունություն
* Մաշկաբորբ
* Անաֆիլաքսիա
* Շոկ
* Սրտամկանի ինֆարկտ
* Սննդային ալերգիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* The British Institute for Allergies 
* About.com - allergy tests 
* Skin Patches (Allergy Testing)

Կատեգորիա:Ալերգիաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Կատեգորիա:Մաշկ
Կատեգորիա:Մաշկաբանություն
Կատեգորիա:Մաշկաբորբ