Դոմինգո Ֆաուստինո Սարմիենտո

**Դոմինգո Ֆաուստինո Սարմիենտո Ալբարասին** (), արգենտինացի ռազմական գործիչ, մասոն, հետագայում ուսուցիչ, գրող, լրագրող, 1862-1864 թվականներին Սան Խուան նահանգի նահանգապետ,  1864 թվականին ԱՄՆ-ում Արգենտինայի դեսպան, 1865-1868 թվականներիններքին գործերի և կրթության նախարար, 1868 թվականի հոկտեմբերի 12-ից 1874 թվականի հոկտեմբերի 12-ը եղել է Արգենտինայի նախագահը։ Երկրի արդիականացման մարտիկ. Նրա հիմնական աշխատությունը «Քաղաքակրթություն և բարբարոսություն. Խուան Ֆակունդո Կիրոգայի կենսագրությունը»։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է աղքատ ընտանիքում, որի անդամներից շատերը եղել են քաղաքական ակտիվիստներ։ Երիտասարդ տարիքից նա ինքը մեկ անգամ չէ, որ աքսորվել է և երկար տարիներ պայքարել Խուան Մանուել Ռոսասի բռնապետության դեմ։ «1837-ի սերնդի» ներկայացուցիչ, որը Արգենտինային տվեց շատ փայլուն մտքեր և ականավոր քաղաքական գործիչներ։

1830-ական թվականների վերջերին նա դարձավ Սան Խուան քաղաքի գաղտնի ընկերության կազմակերպիչներից մեկը, որի համար 1840 թվականին վտարվեց երկրից։ Նա 15 տարի ապրել է Չիլիում (իր նախնիների հայրենիքում), որտեղ զբաղվել է լրագրողական և գրական գործունեությամբ, իսկ 1842 թվականին հիմնել է Էլ Պրոգրեսո թերթը։ 1845-1847 թվականներին Չիլիի կառավարության անունից այցելել է Եվրոպա և ԱՄՆ՝ հանրային կրթության կազմակերպումն ուսումնասիրելու նպատակով։ Այս ճամփորդության արդյունքը դարձավ «Հանրային կրթության մասին» գիրքը (1849)։

1852 թվականի փետրվարին Էնտրե Ռիոս նահանգի նահանգապետ Խուստո Խոսե դե Ուրկիսայի զորքերի հետ միասին մասնակցել է Կասերոսի ճակատամարտին, որը վերջ է դրել Ռոսասի կառավարմանը՝ քանի որ նա գաղթեց Անգլիա։

1868 թվականին ընտրվել է Արգենտինայի նախագահ։ Որպես նախագահ (1868-1874 թվականերին) նա իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ՝ ուղղված Արգենտինայի ենթակառուցվածքների, տնտեսության և մշակույթի զարգացմանը։ Նրա երկրի զարգացման ծրագրերը նպաստել են գյուղատնտեսության աճին՝ հողագործության և անասնապահության։ Նրա օրոք կառուցվել են մեծ թվով երկաթուղիներ ու մայրուղիներ, հիվանդանոցներ, գրադարաններ, միջնակարգ ու տարրական դպրոցներ։ Իրականացրել է Արգենտինայի առաջին մարդահամարը։ Ակտիվորեն մասնակցել է Արգենտինայի ազգային աստղադիտարանի և Գիտությունների ակադեմիայի ստեղծմանը։ Նման տպավորիչ արդյունքների են հասել հիմնականում Եվրոպայից ներգաղթյալների զանգվածային հոսքի շնորհիվ։

Մյուս կողմից՝ թե՛ իր նախագահությունից առաջ, թե՛ նախագահության ժամանակ, և թե՛ դրանից հետո նա խթանել և իրականացրել է ցեղասպանական պատերազմներ հնդկացիների և գաուչոների դեմ։ Դեռ 1844 թվականին նա գրել է «Պրոգրեսո» թերթում.1861 թվականին՝ Պավոնեի ճակատամարտի նախօրեին, Դ.Ֆ. Սարմիենտոն Բուենոս Այրեսի նահանգապետ Բարտոլոմե Միտրեին գրեց.
1862 թվականին Միտրեն, ով դարձավ նախագահ, Սարմիենտոյին նշանակեց հյուսիսային նահանգներ ուղարկված պատժիչ բանակի ղեկավար։-ասաց գլխավոր կոմիտեի նախագահը։

Արգենտինացի ունիտարները (և նրանց հետ սերտորեն կապված անկուսակցական Սարմիենտոն) հեռու էին այն բանից, որն այժմ սովորաբար կոչվում է «քաղաքական կոռեկտություն»։ Սարմիենտոյի օրոք Բուենոս Այրեսում հրապարակվեցին գաուչոների ծաղրանկարներ, որտեղ նրանք պատկերված էին կենդանիների նման (հաճախ առնետի նման) դեմքերով։ Ինչպես հայտնի է, գաուչո հեծյալները կազմում էին Ֆեդերալիստական ​​կուսակցության հիմնական ընտրազանգվածը, նրանք ակտիվորեն դիմադրեցին Բուենոս Այրեսի աճող հեգեմոնիային՝ պաշտպանելով տարածաշրջանային ազատությունները։

Դոմինգո Սարմիենտոն թաղվել է Բուենոս Այրեսի Ռեկոլետա գերեզմանատան դամբարանում։

## Ստեղծագործություն
Սարմիենտոյի ստեղծագործությունների ավելի քան 50 հատորներից միայն երեքը կարող են պայմանականորեն դասակարգվել որպես գեղարվեստական ​​ստեղծագործություն։ Սա մենագրություն է լատինամերիկյան առաջնորդության (կաուդիլիզմ) ֆենոմենի մասին «Քաղաքակրթություն և բարբարոսություն. Խուան Ֆակունդո Կիրոգայի կենսագրությունը» (1845), նշում է «Ճամփորդություն Եվրոպայում, Աֆրիկայում և Ամերիկայում» (1849-1851) և էսսեների գիրք «Գավառի հուշերը» (1851)։

Սարմիենտոն արդիականացման, աշխարհիկության և լիբերալ ժողովրդավարության կողմնակից էր և ծանոթ էր արևմտյան առաջատար քաղաքական փիլիսոփաների, այդ թվում՝ Ջոն Ստյուարտ Միլի և Կարլ Մարքսի գործերին։ Այնուամենայնիվ, նա ընդունելի է համարել ազատությունների սահմանափակումը՝ վախենալով, որ լիակատար ազատությունը կարող է հանգեցնել անարխիայի կամ քաղաքացիական պատերազմի։

Նրա «բարբարոսություն-քաղաքակրթության» հայեցակարգին համապատասխան՝ «մաքուր» ռասաների (հիմնականում սպիտակ ռասայի) սոցիալ-մշակութային կարողությունները, որոնք ընդունակ են առաջացնել և պահպանել «քաղաքակրթության» արժեքները, հակադրվում էին միմյանց և «մեստիզո ցեղերի», որոնք. անխուսափելիորեն վերարտադրում էին «բարբարոսության» տարրերը։ Այս տեսանկյունից լատինաամերիկյան քաղաքակրթությունը ռասիստ տեսաբան Սարմիենտոյին (որն ինքն ուներ հնդկական արյան խառնուրդ) բացարձակապես անհիմն էր թվում իր մեստիզո, հնդկական-մուլատո-գաուշական ծագման պատճառով։ Զանգվածային ներգաղթը, ըստ Սարմիենտոյի, նպաստեց «ռասայի շտկմանը» և «եվրոպական արժեքների» հաստատմանը։

## Հետմահու ճակատագիր
Բազմաթիվ բանասերներ (Բորխես, Պոնսե և այլն) Սարմիենտոյին ճանաչում են որպես Լատինական Ամերիկայի խորհրդատու, Լատինական Ամերիկայի պատմության և մշակույթի ամենամեծ գործիչներից մեկը։

Սարմիենտոյի հուշարձաններից մեկը պատկանում է ֆրանսիացի քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենին, 1900 թվականին այն կանգնեցվել Է Բուենոս Այրեսում։

Արգենտինացի կոմունիստ փիլիսոփա Անիբալ Պոնսեն խանդավառ արձակ բանաստեղծություն է նվիրել «հերոս Սարմիենտոյին».Բանաստեղծն ու փիլիսոփան քողարկեցին և կուլիսներում թողեցին էթնիկ զտումները, որոնք Արգենտինայի նախագահ Սարմիենտոն իրականացրեց երկրի բնիկների և հին ժամանակների՝ հնդիկների և գաուչոների դեմ։ 1927 թվականին Պոնսեն գրել է «Սարմիենտոյի ծերությունը» գիրքը, նրա գրչից լույս է տեսել «Սարմիենտո-Նոր Արգենտինայի կառուցողը» կենսագրությունը։ Անիբալ Պոնսեն փորձել է Խոսե Ինգենիերոսի մշակած «Արգենտինիդադ» հասկացությունը «ամրացնել» «բարբարոսություն-քաղաքակրթություն» հասկացությանը։ Ընդհանուր առմամբ ձախ պատմագրությանը բնորոշ է Սարմիենտոյի դրական գնահատականը։

1937 թվականին Բուենոս Այրեսում հիմնադրվեց Սարմիենտոյի պատմական թանգարանը։

Բորխեսը մի քանի էսսե է գրել Սարմիենտոյի մասին և նրան նվիրել «Ոչ մարմար, ոչ դափնի նա թաքնված է...» բանաստեղծությունը։

Նրա անունով է կոչվել Արգենտինայի ռազմածովային ուժերի ուսումնական նավը՝ «Պրեզիդենտե Սարմիենտո» ֆրեգատը, որն այժմ Բուենոս Այրեսում թանգարանի է վերածվել։ Սարմիենտոյի անունը կրում է նաև Արգենտինայի մայրաքաղաքի փողոցներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Հրապարակումներ ռուսերեն լեզվով
* Избранные сочинения. — М.: Наследие, 1995.

## Գրականություն
* Botana R. N. Domingo Faustino Sarmiento. — Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 1996.
* García Hamilton J.I. Cuyano alborotador: la vida de Domingo Faustino Sarmiento. — Buenos Aires: Ed. Sudamericana, 1997 (роман-биография)
* *[[Казаков, Владимир Петрович|Казаков В. П.]]* Д. Ф. Сармьенто — президент-реформатор Аргентины (1811—1888) // Новая и новейшая история. — 2014. — № 1. — С. 179—193.

## Արտաքին հղումներ
* Web Vida y Obra de Sarmiento.
* Museo Histórico Sarmiento.
* Casa Natal de Sarmiento*, sitio oficial de la casa natal de Sarmiento, convertida en museo.*
* Biografía de Sarmiento.
* Domingo Faustino Sarmiento  en el Ministerio de Educación, Ciencia y Tecnología de la Nación Argentina .
* Facundo en la Biblioteca Digital Carlos Pellegrini.
* ''Himno a Sarmiento'', cantado por Sandra Mihanovich e interpretado por Lito Vitale (*formato*: MP3)
* La presidencia de Sarmiento 1868—1874.

Կատեգորիա:19-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:19-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի նախագահներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի պատմություն
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արգենտինացիներ
Կատեգորիա:Էսսե
Կատեգորիա:Իսպաներեն գրականություն
Կատեգորիա:Կրթությունն Արգենտինայում
Կատեգորիա:Մասոններ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ