Որովայնի ուղիղ մկան

**Որովայնի ուղիղ մկան**,  (), հայտնի նաև որպես **«որովայնի մկան»,** զույգ հատվածավորված կմախքային մկաններ, տեղակայված որովայնի առաջային պատին: Զույգ մկանները միջին գծի երկայնքով բաժանված են միմյանցից շարակցական հյուսվածքի շերտով, որը կոչվում է սպիտակ գիծ (), իսկ կողմնային եզրերը սահմանող շարակցական հյուսվածքը կոչվում է կիսալուսնաձև գիծ (): Մկանը ներքևում սկիզբ է առնում ցայլային համաճոնից, ցայլոսկրի բարձրությունից, ցայլոսկրի թմբկությունից, իսկ վերևում՝ կրծոսկրի թրաձև ելունից և 5-7-րդ կողաճառների առաջային մակերեսներից:

Որովայնի ուղիղ մկանը գտնվում է ուղիղ բունոցում, որը կազմված է որովայնի կողմնային մկանների ջլոններից: Ուղիղ մկանների մկանաթելերը ունեն ջլային ընդհատումներ (), որոնք ամուր են կպած բունոցի առաջային պատին և թույլ՝ հետին պատին, և բաժանում են ուղիղ մկանը առանձին փորիկների (2-ից 12, սակայն ավելի հաճախ՝ 6): Օրգանիզմում ճարպի ցածր քանակություն ունեցող մարդկանց մոտ այս մկանային փորիկները կարող են արտաքինից տեսանելի լինել:

## Կառուցվածք
Որովայնի ուղիղ մկանը երկար, տափակ մկան է, որը ամբողջ երկարությամբ բաժանված է մյուս կողմի համանուն մկանից սպիտակ գծով (linea alba): Ջլային ընդհատումները  յուրաքանչյուր կողմի ուղիղ մկանը բաժանում են մի քանի փոքր մկանային փորիկների: Երբ որովայնի ուղիղ մկանը լարվում է, լայնանում է ջլային ընդհատումների միջև հատվածը:

Վերին հատվածը, որ կպած է հիմնականում հինգերորդ կողի աճառին, սովորաբար ունի մի քանի մկանաթելեր, որոնք շրջապատում են հենց կողոսկրի առաջային ծայրը:

### Չափ
Որովայնի ուղիղ մկանի հաստությունը սովորաբար կազմում է մոտ 10 մմ, չնայած որոշ մարզիկների մոտ այն կարող է հասնել մինչև 20 մմ-ի: Հիմնական ծավալը ֆիզիկապես ոչ ակտիվ մարդկանց մոտ 300 սմ3  է, իսկ մարզիկների մոտ՝ 500 սմ3:

### Անոթավորում
Որովայնի ուղիղ մկանն ունի զարկերակային արյան մատակարարման բազմաթիվ աղբյուրներ: Մկանի անոթային անատոմիայի դասակարգում. վերորովայնային ստորին զարկերակը և երակը (կամ երակները) անցնում են ուղիղ մկանի հետին պատով, մտնում են փակեղի մեջ Դուգլասյան թեք գծի շրջանում, ապահովում են մկանի ստորին հատվածի արյունամատակարարումը (պորտից ցած): Վերորովայնային վերին զարկերակը՝ ներքին կրծքային զարկերակի վերջնաճյուղը, ապահովում է արյան հոսքը մկանի վերին հատվածում: Պորտի մակարդակին այս 2 զարկերակները բերանակցվում են: Որովայնի ուղիղ մկանի արյան մատակարարումն ապահովում են նաև ստորին 6 միջկողային զարկերակները:

### Նյարդավորում
Որովայնի ուղիղ մկանը նյարդավորվում է կրծքաորովայնային նյարդերով, որոնք միջկողային T7-T11 նյարդերի շարունակությունն են և թափանցում են մկանի առաջային պատը: Զգայությունը ապահովում են կրծքային 7-12-րդ նյարդերը:

### Բազմազանություն
Կրծոսկրային մկանը կարող է լինել մեծ կրծքամկանի կամ որովայնի ուղիղ մկանի անատոմիական տարբերակ: Որոշ մկանաթելեր կարող են կպած լինել կողաթրաձև կապաններով, կամ հենց թրաձև ելունի կողմնային մակերեսին:

## Գործառույթ
Որովայնի ուղիղ մկանը կեցվածքի կարևոր մկան է: Այն պատասխանատու է ողնաշարի գոտկային հատվածի թեքման համար, ինչպես նաև ձգում կատարելու: Կոնքի անշարժացման դեպքում մկանը կծկվելիս կրծքավանդակը մոտենում է կոնքին, իսկ կրծքավանդակի անշարժացման դեպքում՝ կոնքն է մոտենում (օրինակ ոտքերը և կոնքը բարձրացնելիս): Մկանի 2 կպման տեղերը կարող են մոտենալ իրար միաժամանակ, երբ նրանցից ոչ մեկը անշարժացված չէ տարածության մեջ:

Որովայնի ուղիղ մկանն օգնում է շնչառական շարժումներ իրականացնելիս, և կարևոր դեր է խաղում հարկադիր արտաշնչման ժամանակ, օրինակ ֆիզիկական վարժություններից հետո, կամ այն դեպքերում, երբ արտաշնչումը դժվարացած է, օրինակ՝ թոքերի էմֆիզեմայի ժամանակ: Այն նաև օգնում է պահպանել ներքին օրգանները բնականոն դիրքում, մասնակցում է ներորովայնային ճնշման առաջացմանը ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ, ծանր առարկաներ բարձրացնելիս, աղիների պերիստալտիկայի, ծննդաբերության ժամանակ:

## Կլինիկական նշանակություն
Որովայնի ուղիղ մկանի գերձգումը, որ նաև կոչվում է դիաստազ, որովայնի առաջային պատի մկաններից մեկի վնասվածքն է: Մկանային լարվածություն առաջանում է, երբ մկանը չափից շատ է ձգվում և մկանաթելերը պատռվում են, կամ որովայնի պատի ամրության թուլացման պատճառով: Ամենից հաճախ, գերլարումը հանգեցնում է մկանների մեջ մանրադիտակային պատռվածքների, բայց երբեմն, ծանր վնասվածքների դեպքում, մկանը կարող է պատռվել իր կպման տեղի երկայնքով:

Որովայնի ուղիղ մկանի հեմատոման արյան կուտակում է ուղիղ մկանի բունոցում: Այն առաջացնում է որովայնի ցավ՝ զանգվածով կամ առանց զանգվածի։ Հեմատոմայի պատճառ կարող է լինել կամ վերորովայնային զարկերակի պատռվածքը, կամ մկանային պատռվածքը: Հեմատոմայի առաջացման պատճառներն են հակամակարդիչների օգտագործումը, հազը, հղիությունը, որովայնի խոռոչի վիրաբուժական միջամտությունները և վնասվածքները։ Բնակչության ծերացման և հակամակարդիչ դեղամիջոցների համատարած օգտագործման պատճառով կան տվյալներ, որ այս պատմականորեն բարորակ վիճակը գնալով ավելի տարածված և լուրջ է դառնում:

Որովայնը զննելիս կարող է նկատվել դրական Կարնետի ախտանշան։

Հեմատոմաների մեծ մասը վերանում է առանց բուժման, սակայն դրա համար կարող է պահանջվել մի քանի ամիս:

## Այլ կենդանիներ
Մարդու որովայնի ուղիղ մկանը նման է ողնաշարավորների մեծ մասի համանուն մկաններին: Կենդանիների և մարդկանց որովայնի այս մկանների միջև ամենաակնառու տարբերությունն այն է, որ կենդանիներն ունեն տարբեր քանակով ջլային ընդհատումներ:

## Պատկերասրահ

File:Gray399.svg|Որովայնի ուղիղ մկանի բունոցի սխեմա
File:Illu trunk muscles.jpg|Իրանի մկաններ
File:2018-10-07 MAG Training at 2018 Summer Youth Olympics (Martin Rulsch) 21.jpg|Տղա մարզիկ՝ տեսանելի որովայնի ուղիղ մկանով
File:2014 DécaNation - 100 m 16.jpg|Կին մարզուհի՝ տեսանելի որովայնի ուղիղ մկանով


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Մկանային համակարգ
Կատեգորիա:Որովայնի խոռոչ