Վեկտիդրակոն

**Վեկտիդրակոն դեյզիմորիս** (*,* նշանակում է «Ուայթ կղզու վիշապ»), աժդարքոիդ պտերոզավրերի ցեղի բրածո, որը պատկանում է Անգլիայի ստորին կավճի դարաշրջանին։

## Բրածոյի հայտնաբերում
Ուայթ կղզու Ուիթվել գյուղից մի աղջիկ` Դեյզի Մորիսը, սիրում էր զբոսնել լողափով և հավաքել կենդանիների ոսկորներ, խեցիներ, գանգեր և ատամներ։ 2008 թվականի նոյեմբերին Ուայթի հարավարևմտյան ափին գտնվող Աթերֆիլդ Փոյնթի ժայռի տակ գտնվող քարի մեջ նա հայտնաբերել է մի քանի փոքր ոսկորներː Դեյզիի ծնողները մանրակրկիտ հավաքել են բրածո պարունակող բոլոր այն քարերը, որոնք կարողացել են գտնել այդ վայրում ː

2009 թվականի ապրիլին (երբ աղջիկը 4 տարեկան էր) Դեյզիի հայտնագործությունը հաստատել է Սաութհեմփթոնի համալսարանի հնէաբան Մարտին Սիմփսոնը ː Մորիսների ընտանիքը նմուշը նվիրաբերել է Լոնդոնի Բնագիտության թանգարանին։

## Ստուգաբանություն
2013 թվականին *PLoS ONE* էլեկտրոնային գիտական ամսագրում բրածոյի մասին հրապարակվել է մի հոդված՝ *«Անգլիայի ստորին կավճի դարաշրջանից նոր փոքրամարմին աժդարքոիդ պտերոզավրը և դրա ազդեցությունը պտերոզավրերի անատոմիայի, բազմազանության և ֆիլոգենեզի վրա»* վերնագրով։ Հոդվածում Դարեն Նեյշը, Մարտին Սիմփսոնը և Գարեթ Դայքը նկարագրել են այն և տվել են ***Vectidraco daisymorrisae*** անվանումը։

Ընդհանուր անվանումը ծագում է լատիներեն *Vectis* բառից, որը կղզու հռոմեական անունն է, որն այժմ հայտնի է որպես Ուայթ կղզի, և *dracō* բառից, որը նշանակում է «դրակոն, վիշապ»։ Իսկ տեսակի **Դեյզիմորիս** (V. daisymorrisae) անվանումն` ի պատիվ հայտնագործող Դեյզի Մորիսի (**'), որը 2013 թվականին ընդամենը  9 տարեկան էր ː

Սիմփսոնը նաև մանկական գիրք է գրել Դեյզի Մորիսի հայտնագործության մասին՝ ''«Դեյզին և Ուայթ կղզու վիշապը»'' վերնագրով ː

Միակ հայտնի նմուշը՝ **NHMUK PV R36621** հոլոտիպը, հայտնաբերվել է Ստորին Գրինսանդ [[Շեշտագրություն (հնագիտություն)|շերտագրական]] խմբի Աթերֆիլդի կավային կազմավորման Չեյլ գյուղի կավային անդամում, որը ''Դեշայեսիտների ֆորբեսի'' գոտու կավային շերտ է՝ ''Դեշայեսիտների ֆիտտոնի'' ենթագոտին, որը թվագրվում է վաղ Ապտյան դարաշրջանով, տարիքը` 124 միլիոն տարի։ Այն կազմված է անչափահաս կամ չափահաս [[առանձնյակ]]ի կոնքի (pelvis) ձախ մասից, աջ ազդրոսկրից (Ischium)[[Կոնք|,]] հետին մեջքային ողից (dorsal vertebra) և առաջին երեք [[սրբոսկր]]ային ողնոսկրից (sacral vertebrae) ː

== Նկարագրություն ==
[[Պատկեր:Vectidraco_daisymorrisae.png|մինի|Արտաքին տեսքի վերականգնում, որը ցույց է տալիս բրածոյի հայտնաբերված մնացորդների դիրքը]]
''Վեկտիդրակոնը'' համեմատաբար փոքր պտերոզավր է։ Պահպանված վիճակում կոնքը չորս սանտիմետր երկարություն ունի։ ''Վեկտիդրակոնի'' թևերի բացվածքը գնահատվում էր 75 սանտիմետր, մարմնի ընդհանուր երկարությունը՝ 35 սանտիմետր է (մեծահասակ առանձնայկի չափը կարող է ավելի մեծ լինել)։

''Վեկտիդրակոնը'', հավանաբար, բոլոր ''Azhdarchoidea''-ների ամենափոքր ներկայացուցիչն է, քանի որ մյուս հայտնի ամենափոքր ''azhdarchoidea''-ները (չինական ''Sinopterus''-ը և ''Huaxiapterus''-ը ''tapejarid'' ընտանիքից) ունեն համապատասխանաբար 114 և 143 սմ թևերի բացվածք:

Նկարագրության հեղինակների կարծիքով, ''Վեկտիդրակոնն'' իր ընդհանուր ձևաբանությամբ և մարմնի համամասնություններով նման է Tapejara ցեղին և Azhdarchoidea գերընտանիքի այլ փոքր պտերոզավրերին, անատամ ձև է, հնարավոր է՝ գլխին կատարով (''crest''), ունեցել է համեմատաբար կարճ թևեր և չորքոտանի տեղաշարժվող է եղել (ինչպես ցույց է տրված նկարում) ː

[[Պատկեր:Vectidraco_pelvis_de.png|մինի|Կոնքոսկրի գծանկար (pelvis)]]
Սահմանվել են մի քանի եզակի ածանցյալ հատկանիշներ՝ աուտապոմորֆիաներ (''autapomorphy'')։ Կոնքազդրային հոդի վերին հետին անկյունը սահմանազատված է եռանկյունաձև փոսիկով։  Այս փոսիկի վերևում կախված կատարով, որը ետևի մասում ներքև է իջնում։ Զստոսկրի (**') առջևի շեղբը (*blade*) ունի չբաժանված, մոտավորապես օվալաձև փոսիկ իր առջևի ներքին կողմում՝ ուռուցիկ մակերեսի տակ։ Ավելին, առանձնահատկությունների եզակի համադրությունն առկա է նաև նրանում,  որ զստոսկրի երկարացված հետին շեղբը T-աձև է, և ավարտվում է լայն, նույնպես վերև ցցված լայնացմամբ, որն ավելի երկար է, քան հետին շեղբի թիակաեզրը ː

Զստոսկրի վնասվածքը ցույց է տալիս սապատավոր ոսկորի (camellate bone) ներսի փոքր անցքերի առկայությունը։ Բացի այդ, բոլոր պահպանված ողերը ճնշման ազդեցության են ենթարկվել ː

## Դասակարգում
*Վեկտիդրակոնը* դասվում է *Աժդարխոիդեաների* շարքին` բազալային դիրքում։ Եթե սա ճիշտ է, ապա այն հայտնի ամենափոքր աժդարքոիդներից մեկն է դառնում ː

2018 թվականին մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ *Վեկտիդրակոնն* ավելի ածանցյալ դիրքում է գտնվում *Աժդարխոիդեաների* մեջ, ավելի կոնկրետ՝ որպես *Tapejara-ի* և *Europejara-* ի քույր տաքսոն *Tapejaridae* ընտանիքի մեջ ː

2020 թվականին Դեյվիդ Մարտիլի և նրա գործընկերների կողմից անցկացված ֆիլոգենետիկ վերլուծության արդյունքում, *Վեկտիդրակոնը* կրկին դասակարգվել է *Tapejaridae*-ի մեջ ː Նրանց վերլուծությունը հաջորդում է Լոնգրիչի և գործընկերների վերլուծությանը, որտեղ *Tapejaridae*-ն բաժանվել է երկու տոհմի՝ *Tapejarinae* և *Sinopterinae*։ *Վեկտիդրակոնը*, ինչպես Լոնգրիչի և նրա գործընկերների վերլուծության մեջ, վերականգնվել է որպես *Tapejara-ի* և *Europejara-* ի քույր տաքսոն՝ *Tapejarinae* ենթաընտանիքի շրջանակներում։

Ստորև ներկայացված է նրանց կլադոգրամը (օրգանիզմների միջև ֆիլոգենետիկ հարաբերությունների ճյուղավորվող ծառանման գրաֆիկական ներկայացում, որը ցույց է տալիս, թե որ տաքսոններն են ճյուղավորվել ընդհանուր նախնիներից)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ