Մատիա Բատիստինի

**Մատիա Բատիստինի,** ( ) իտալացի օպերային բարիտոն, որը բազմաթիվ հրապարակումներում հիշատակվել է որպես «Բարիտոնների արքա»։

## Վաղ կյանք
Բատիստինին ծնվել է 1856 թվականի փետրվարի 27-ին Հռոմում։ Նա իր մանկության մեծ մասն անցկացրել է Ռիետիի մոտ գտնվող Կոլեբակարո դի կոնտիլյանո գյուղում, որտեղ նրա ծնողները կալվածք ունեին։

Նրա պապը՝ Ջովաննին և հորեղբայր Ռաֆայելը եղել են Պապի անձնական բժիշկները, իսկ հայրը՝ Կավալիեր Լուիջի Բատիստինին, Հռոմի համալսարանի անատոմիայի պրոֆեսոր էր։ Բատիստինին հաճախել է Բանդինելի քոլեջ, իսկ ավելի ուշ՝ Դել Ապոլինարեի ինստիտուտ։

Բատիստինին դուրս է եկել իրավաբանական դպրոցից՝ Էմիլիո Տերզիանիի (որը դասավանդում էր կոմպոզիցիա) և Վենցեսլաո Պերսիչինիի (երգարվեստի պրոֆեսոր) մոտ երաժշտություն սովորելու համար Սանտա Սեսիլիայի ազգային ակադեմիայում, այնուհետև Հռոմի երաժշտական ​​լիցեյում։ Բատիստինին աշխատել է դիրիժոր Լուիջի Մանչինելլիի և կոմպոզիտոր Ավգուստո Ռոտոլիի հետ և խորհրդակցել բարիտոն Անտոնիո Կոտոնիի հետ՝ կատարելագործելու իր տեխնիկան։

## Վաղ գործունեություն
Բատիստինին իր օպերային առաջնելույթը կատարել է Հռոմի Արգենտինայի թատրոնում, Դոնիցետտիի «*La favorita»* օպերայում՝ կատարելով Ալֆոնսոյի դերը։ Դրա ամսաթիվը հաճախ տրվել է 1878 թվականի դեկտեմբերի 11-ը, թեև 1878 թվականի նոյեմբերի 9-ը, ըստ որոշ աղբյուրների, առավել ստույգ ամսաթիվ է։

Իր մասնագիտական կարիերայի առաջին երեք տարիների ընթացքում նա հյուրախաղերով շրջել է Իտալիայում՝ երգելով գլխավոր դերեր այնպիսի տարբեր օպերաներում, ինչպիսիք են Ճակատագրի ուժը, Տրուբադուր, Ռիգոլետտո, *Երաշխիք*, *[[Հուգենոտներ (օպերա)|Հուգենոտներ]]*, *Դինորա*, *Աֆրիկանա*, *[[Պուրիտաններ (օպերա)|Պուրիտաններ]]*, Լյուչիա դի Լամերմուր, *[[Աիդա (օպերա)|Աիդա]]* եւ *[[Էռնանի (օպերա)|Էռնանի]]։* Նա նաև մասնակցել է մի քանի օպերային պրեմիերաների։ 1881 թվականին նա առաջին անգամ մեկնել է Բուենոս Այրես՝ շրջելով Հարավային Ամերիկայում ավելի քան 12 ամիս։ Իր վերադարձի ճանապարհին նա հայտնվել է Բարսելոնայում և Մադրիդում, որտեղ նա երգել է Ֆիգարո՝ Ռոսինիի Սևիլյան սափրիչ (*Il Barbiere di Siviglia*) զավեշտական գլուխգործոցում։

1883 թվականին նա կատարել է իր առաջին այցը Լոնդոնի Քովենթ Գարդենում գտնվող Արքունական օպերային թատրոն, որտեղ նա հանդես է եկել Ռիկարդոյի դերում Վինչենցո Բելինիի Պուրիտաններում աստղային դերասանական կազմով, որտեղ ընդգրկված էին Մարսելա Սեմբրիխը, Ֆրանչեսկո Մարկոնին և Էդուարդ դե Ռեսկեն։ Նա նաև երգել է առաջատար սոպրանո Ադելինա Փաթիի հետ Քովենթ Գարդենի այլ բեմադրություններում։

Բատիստինին իր առաջնաելույթը կատարել է 1886 թվականին Նեապոլի Սան Կառլո թատրոնում։ Երկու տարի անց նա ևս մեկ անգամ նավարկել է Բուենոս Այրես՝ երգելու մի քանի ներկայացումներում, բայց սա նրա վերջին անդրատլանտյան ուղևորությունն էր, և նա այլևս երբեք չի հայտնվել Հարավային Ամերիկայում։ Նա նաև խուսափել է Հյուսիսային Ամերիկայից՝ չնայած Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերայի ղեկավարությունից ստացած առաջարկներին։ Նրա բացակայության ընթացքում Բատիստինիի հիմնական ռեպերտուարը հատկացվել էր իտալացի բարիտոններ Մարիո Անկոնային, Ջուզեպպե Կամպանարիին, Անտոնիո Սկոտիին և 1908 թվականից հետո Պասկուալե Ամատոյին։

1888 թվականին Բուենոս Այրես կատարած դժվար ճանապարհորդության ժամանակ, Բատիստինին ձեռք է բերել օվկիանոսային ճանապարհորդության հանդեպ վախ, իր անբարենպաստ փորձառությունների պատճառով։ 1888 թվականը նաև նրա առաջնելույթի տարին էր Միլանի Լա Սկալա թատրոնում։ Լա Սկալայի հանդիսատեսը ընդունել է նրան, և նա կրկին ներգրավվել է հաջորդ սեզոնի համար։

## Ռուսական տարիներ

1892 թվականից սկսած Բատիստինին անսահաման ճանաչում է ձեռք բերել Սանկտ Պետերբուրգի և Մոսկվայի կայսերական երկու թատրոնների՝ Մարիինյան  և Մեծ թատրոններիի հանդիսատեսի շրջանում։ Նա կանոնավոր կերպով վերադարձել է Ռուսաստան՝ այնտեղ ելույթ ունենալով ընդհանուր առմամբ 23 խաղաշրջանում և լայն շրջագայություններ կատարել Արևելյան Եվրոպայի այլ վայրերում՝ սկսելով Վարշավայից։ Նա ուղևորվել է Վարշավա, Սանկտ Պետերբուրգ, Մոսկվա և Օդեսա՝ ճամփորդելով իր անձնական երկաթուղային կառքով՝ սպասավորների շքախմբի հետ և անթիվ բեռնախցիկներով, որոնք պարունակում էին հսկայական բեմական զգեստապահարան, որը հայտնի էր իր նրբագեղությամբ և շքեղությամբ։ Կոմպոզիտոր Ժյուլ Մասենեն պատրաստ էր Վերթեր օպերայում դեր հարմարեցնել բարիտոնի համար, և Բատիստինին ընտրեց այն երգելու Սանկտ Պետերբուրգում 1902 թվականին։ Այդպիսին էր երգչի հեղինակությունը։

Բատիստինին որոշ հաճախականությամբ ելույթ է ունեցել նաև Միլանում, Լիսաբոնում, Բարսելոնայում, Մադրիդում, Բեռլինում, Վիեննայում, Պրահայում, Բուդապեշտում և Փարիզում (որտեղ նա առաջին անգամ երգել է 1916 թվականին)։ Բայց Ռուսաստանում նրա բազմաթիվ սոցիալական կապերը և բարեհաճությունը, որը վայելում էր կայսերական ընտանիքից և ազնվականությունից, երաշխավորել են, որ Ռուսաստանը, ավելի, քան նույնիսկ Իտալիան, դառնար նրա գեղարվեստական հայրենիքը մինչև 1914 թվականի Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։ 1917 թվականին բոլշևիկների սկսած պատերազմը հանգեցրեցցարական ռեժիմի և արիստոկրատական հասարակության ոչնչացմանը, որը հարստացրել էր շրջագայող իտալացի օպերային աստղերին, ինչպիսիք են Բատիստինին և նրա համաերկրացի տենոր Ֆրանչեսկո Տամագնոն, Ֆրանչեսկո Մարկոնին և Անջելո Մասինին։ Պատմությունը ձևավորող այս քաղաքական զարգացումը, Բատիստինիի՝ Ամերիկա մայրցամաքում երգելուց հրաժարվելու հետ միասին, նշանակում էր, որ 1918 թվականին պատերազմի ավարտից հետո նրա կարիերան սահմանափակվում էր Արևմտյան Եվրոպայով։

Բատիստինիի հարսնացուի ընտրությունը վայել էր Ցարական Ռուսաստանում և Արևմուտքում նրա հարգանք վայելած սոցիալական կարգավիճակին։ Նա ամուսնացել է իսպանացի ազնվական կնոջ՝ Դոնյա Դոլորես դե Ֆիգերոա ի Սոլիսի հետ, որը մարքիզի և կարդինալ Ռաֆայել Մերի դել Վալի զարմիկի սերունդն էր։

1900 թվականի հունվարին Բատիստինին և ռուս երիտասարդ երկրպագու Վարվառա Գրիգորևնա Կովալենսկին (1878-1946) ունեցել են որդի՝ Պետյան (1900-1972)։ Տասը տարի շարունակ Բատիստինին ու Վարվառան փոխադարձ կապեր են պահպանել և աշխատել են Պետյայի դաստիարակության վրա՝ վերջապես նրան գրանցելով Նազարենոյի քոլեջում՝ Պիետրո Կովալենսկի անունով։ Չնայած մայրը և հայրը երբեք չեն ամուսնացել (Բատիստինին արդեն ամուսնացած էր և նվիրված կաթոլիկ էր) և դադարել են շփվել, նրանք հաշտվել են Վարվառայի ամուսնու՝ Վլադիմիր Մրոսովսկու մահից հետո։ Այդ պահին Պետյան (այժմ հայտնի է որպես Պիտեր Մրոսովսկի) ավարտել էր դպրոցն Անգլիայում և Քեմբրիջի համալսարանը։ Նա այնտեղ ընկերություն էր անում Նաբոկովի նման մարդկանց հետ, որոնց ներկայացրել է Ջեյմս Ջոյսի «''Ուլիսես»''-ը։

## Կյանքի վերջին տարիներ և մահ
Բատիստինին 1914–1918 թվականների պատերազմից հետո ստեղծել է երգիչների իր ընկերությունը։ Նա հյուրախաղերով շրջել է նրանց հետ և հաճախակի ելույթ ունեցել համերգներով։ Վերջին անգամ նա երգել է Անգլիայում 1924 թվականին և իր վերջին համերգը տվել է մահից մեկ տարի առաջ։ Ասում են, որ նրա ձայնը դեռ կայուն էր, արձագանքող և ընդհանուր լավ վիճակում։

Նրա վերջին ելույթը տեղի է ունեցել Ավստրիայի Գրաց քաղաքում 1927 թվականի հոկտեմբերի 17-ին։ Նա հեռացել է իր կալվածքը՝ Կոլեբակարո դի կոնտիլյանո, Ռիետի, և մահացել այնտեղ սրտի անբավարարությունից 1928 թվականի նոյեմբերի 7-ին։

Բատիստինին հետագա տարիներին նաև վոկալ է սովորեցրել։ Նրա աշակերտներից էին բասկ բարիտոն Սելեստինո Սարոբեն և հույն բարիտոն Տիտոս Քիրելիսը։

## Ձայնագրություններ

Բատիստինիի ձայնագրությունների սկզբնական հաջորդականությունը հատվել է Վարշավայում 1902 թվականին գրամոֆոնի և գրամեքենաների ընկերության համար։ 1906-1924 թվականներին նա շատ ձայնագրություններ է կատարել Gramophone Co Ltd-ի և նման այլ ընկերությունների համար։ Նրա ձայնագրությունները թողարկել է Վիկտորը ԱՄՆ-ում։ Բատիստինիի վերջին ձայնագրությունը տեղի է ունեցել 1924 թվականի փետրվարին։ Նրա ձայնասկավառակների ամենավաղ ձայնագրությունները դաշնամուրի նվագակցությամբ են, սակայն հետագայում նրա երգելու առաջարկները ապահովել են նվագախմբային երաժիշտների փոքր խումբը և երբեմն մի քանի խմբերգիչներ։

## Ընտրված վերաթողարկումներ
### Վինիլային երկար նվագարկվող սկավառակի վրա

EMI-ն՝ բնօրինակ արտադրողը, թողարկել է Բատիստինիի ամբողջական հավաքածուն երկարանվագ ձայնասկավառակի (LP) դարաշրջանի վերջում, որը վերամշակել էր աուդիոտեխնիկ Քիթ Հարդվիքը 78 պտույտ/րոպե շելլակի օրիգինալ սկավառակներից։

### Կոմպակտ սկավառակի վրա
*Մատիա Բատիստինի․ Ավարտուն ձայնագրություններ, 1898–1924, 6 ձայնասկավառակ, Մարսթոն Ռեքորդս 2015 (ԱՄՆ).
*Ավարտուն ձայնագրություններ․ Մատիա Բատիստինի, ձայնագրություն 1 (1902–1911), Ռոմոֆոն (Մեծ Բրիտանիա)։
*Մատիա Բատիստինի․ Մոցարտի, Ֆլոտոուի, Դոնիցետիի, Գունոդի, Վերդիի, Ամբրուազ Թոմաի, Պրայզերի-Լեբենդիգե Վերգանգենհեյթի արիաների ասմունքը (Ավստրիա)։
*Մատիա Բատիստինի․ Բարիտոնների թագավորը, Պրայզեր—*Լ․Վ․* Ավստրիա; 2 ձայնասկավառակի թողարկում, որը պարծենում է երգչի մեծ, ձայնագրված արդյունքի խորաթափանց ընտրված և լավ փոխանցված հատվածով։
*Մատիա Բատիստինի․ ձայնագրություն 1–3, Փըրլ (Մեծ Բրիտանիա)։
*Մատիա Բատիստինի, ձայնագրություն 1–2, Սիմփոզիում (Մեծ Բրիտանիա)։
 
Այս երգիչը նույնպես հանդիպում է բազմաթիվ պատմական ձայնասկավառակներում, որոնք նվիրված են վոկալ հավաքածուներին։

## Ձայնագրությունների ճանաչում
Մատիա Բատիստինին համարվում էր մեծագույն երգիչներից մեկը, և նույնիսկ նրա բազմաթիվ սկավառակների մակերեսային ծանոթությունը պարզ կդարձնի, թե ինչու էր նա այդքան մեծ ճանաչում վայելում իր ժամանակակիցների շրջանում։ Վոկալ զենքերի զինանոցից, որը նա դրսևորում է ձայնագրության մեջ, իր գրանցամատյանների կատարյալ միաձուլումն էր՝ զարդանախշերի, portamento-ի և *fil di voce-ի*, ինչպես նաև ռուբատո և լեգատո էֆեկտների մի շարք բարդ օգտագործման հետ։ Նրա արվեստը կատարելագործվել է նախքան 1890-ական թվականները վերիզմո օպերայի ի հայտ գալը, և Պոլ Պլանսոնի ու Մարիո Անկոնայի (և ավելի քիչ՝ Ալեսանդրո Բոնչիի) հետ միասին նա ներկայացնում էր սկավառակի վրա արական բել կանտոյի երգելու արվեստի մթնշաղի մասին։

Բարեբախտաբար, Բատիստինիի հստակ, բարձրադիր բարիտոնի ձայնը լավ ընկալել է պարզունակ ակուստիկ ձայնագրման գործընթացը, սակայն միայն նրա ամենացածր նոտաները մռայլ էին հնչում։ Նա նաև վարում էր վաղ շրջանի ձայնային «ստուդիաների» դժվարին պայմանները՝ իրենց տուփային շրջանակներով և պատին ամրացված ձայնագրման ձագարով, շատ ավելի լավ, քան իր ժամանակակիցներից շատերը, որոնք հաճախ իրենց չոգեշնչող շրջապատից վախեցած էին զգում։ Նրա երգեցողությունը համարվում էր «հնաոճ» նույնիսկ մոտ 1900 թվականին։ Հետևաբար, նրա սկավառակները հետահայաց ուղեցույց են տալիս իտալական երգեցողության պրակտիկային 19-րդ դարի սկզբից մինչև կեսերը (Գաետանո Դոնիցետիի և Վինչենցո Բելինիի դարաշրջանը), ինչպես նաև ցույց են տալիս վոկալիզմի «մեծ ձևի» ոճը, որի համար շատ ռոմանտիկ օպերային երաժշտություններ են գրվել։ Բատիստինին մատուցում է այս տեսակի երաժշտությունը կենսունակ, համարձակ և արիստոկրատ ձևով։ Այնուամենայնիվ, նա դեմ չէ իր ձայնը ցուցադրելուն՝ երկարացնելով վերին նոտաները կամ գրավոր պարտիտուրան զարդարելով ազատականությամբ, որը կարող է զարմացնել 21-րդ դարի ունկնդիրներին, որոնք տոգորված են կոմպոզիտորի ստեղծագործության սրբազան լինելու ժամանակակից պատկերացումներով։ 

Բատիստինիի, թերևս, պատմականորեն ամենալուսավոր ձայնագրությունը «Ինձ մի արթնացրու»-ն է՝ «Ինչու՞ արթնացնել ինձ»-ի իտալական տարբերակը, տենոր արիա Մասնեի *Վերթերից։* Մասնեն հերոսի դերը վերափոխել է բարիտոնի համար հատուկ տարբերակով, որը հատկապես պատրաստված էր Բատիստինիի համար՝ հիշեցնելով այն դարաշրջանը, երբ կոմպոզիտորներն իրենց երաժշտական մասերը հարմարեցնում էին մեկ երգչի տաղանդին համապատասխան, և Բատիստինիի հասակի երգիչը կարող էր այնպես անել, որ ցանկացած ձևափոխում ընդունելի թվա։ Այն ունկնդիրների համար, որոնք առաջին անգամ նմուշառել են Բատիստինիի սկավառագրությունը, նրա փորձաքարային ձայնագրված կատարումները ներառել են արիաների տարբերակներ *Դոն Սեբաստիանոյից*, *[[Մակբեթ (օպերա)|Մակբեթից]]*, *[[Դոն Կառլոս (օպերա)|Դոն Կառլոսից]]*, *[[Տանհոյզեր|Տանհոյզերից]]* և *Լ'Աֆրիկանայից։*

## Մատենագրություն
Էլզա Բոսկարդինին, Ռիետիի Eugenio Cirese ինստիտուտից, հրատարակել է մի քանի բրոշյուրներ Բատիստինիի մասին, մասնավորապես.
**Մատիա Բատիստինի, համառոտ պատմակենսագրական բնութագիր* (1980)։
**Մատիա Բատիստինիի արվեստը* (1981)։
**Մատիա Բատիստինի* հուզում է Ումբրիացի հանդիսատեսին (1993)։
**Մատիա Բատիստինի, Պետերբուրգի ֆավորիտը* (1994)։
**Մատիա Բատիստինի,* Դոնիցետիի մեղեդիների թարգմանիչ (1998)։
*Դոլորես Ֆիգերոա ի Սոլիս՝ Մատիա Բատիստինիի կինը (գրված է իսպաներեն և նկարազարդված է)։

Տես նաև հետևյալ գրքերը․

Սելետի, Ռոդոլֆո (1996)։ *Բել Կանտոյի պատմությունը*. Օքսֆորդ և Լոնդոն, Օքսֆորդ համալսարանի հրատարակչություն։

Սելետի, Ռոդոլֆո (1964)։ *Հոյակապ ձայները*. Հռոմ, Մշակութային համագործակցության ինստիտուտ։

Չուիլոն, Ժակ (1996)։ *Battistini Le Dernier Divo*. Փարիզ, Ռոմիլաթ, Չուիլոնի մանրամասն գրված գրքի անգլերեն հրատարակությունը, որը թարգմանել  է Է. Թոմաս Գլասոնը, Թոմաս Հեմփսոնի նոր նախաբանով, և ներառե է 19 վերնագրերով սկավառակ և բազմաթիվ հազվագյուտ լուսանկարներ Չուիլոնի անձնական հավաքածուից, մասնավորապես՝ Չուիլոն, Ժակ։ (Ապրիլ 2009)։ *Մատիա Բատիստինի,* Բարիտոնների թագավորը և թագավորների բարիտոնը, Լանհեմ, Բժիշկ, ԱՄՆ, Խրտվիլակ Մամուլhttp://www.scarecrowpress.com/։

Ֆրակասինի, Գ․ (1914)․ Մատիա Բատիստինի. Միլանո, Բարբինի;

Կառլ Ժոզեֆ Կութչ և Լեո Ռիեմենս, խմբագիրներ (2000)։ *Großes Sängerlexikon,* Բասել, Սաուր։

Լանսելոտի, Ա (1942)։ *Ոսկե ձայները*. Հռոմ, Պալոմբի։

Մոնալդի, Գ (1929)։ *Կանտանտի Սելեբրի*. Հռոմ, Թիբեր։ 

Պալմեգիանի, Ֆրանչեսկո (1977)*, Մատիա Բատիստինի,* բարիտոնների արքա Միլան Ստամպա դ'Օգի Էդիտրիսը, 1949 (վերատպվել է դիսկոգրաֆիայով, Վ․ Ռ Մորան, խմբագիր, Նյու Յորք, Առնո մամուլ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* History of the Tenor / Mattia Battistini / Sound Clips and Narration 1989

Կատեգորիա:19-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Բարիտոններ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի երգիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ