Ուրոբորոս

մինի|Թեոդորոս Պելեցանոս, 1478, պատկեր Սինեզիուսի կորսված ալքիմիստական տրակտատից
**Ուրոբորոս** կամ **օրոբորոս** (հին հունարեն՝ **' «իր պոչը կծող օձը»), հնագույն խորհրդանիշ, որը պատկերում է իր պոչը ուտող [[Օձեր|օձ]] կամ [[վիշապ]]։

Ուրոբորոսը սովորաբար խորհրդանշում է ինքնազարգացումը, ինքնավերլուծությունը կամ փուլայնությունը, մեկը, որ ինքնաստեղծում է ինքն իրեն, հավերժական վերադարձը և այլ բաներ, որոնցից է օրինակ՝ [[Փյունիկ (դիցաբանական)|փյունիկը]], որը ապրում է փուլերով՝ ավարտից հետո սկսում է նոր սկիզբ։ Ուրոբորnսի խորհրդանիշը առաջին անգամ առաջացել է [[Հին Եգիպտոս]]ում և ընդգրկված է եղել կրոնական և դիցաբանական խորհրդանշային համակարգում, ինչպես նաև հաճախ օգտագործվել է [[ալքիմիա]]կան պատկերներում, որտեղ խորհրդանշել է ալքիմիկոսի աշխատանքի ցիկլային բնույթը։ Այն հաճախ կապվել է նաև [[գնոստիցիզմ]]ի և [[հերմենտիցիզմ]]ի հետ։

[[Կարլ Գուստավ Յունգ|Կարլ Յունգը]] ուրոբորոսը նկարագրում է որպես մարդու [[հոգեկան]]ի համար կարևոր արքետիպ։ Յունգյան հոգեբան [[Էրիխ Նոյման]]ը այն նկարագրում է որպես նախաէգոյի սկզբնական ձև, որը պատկերում է մարդկության և երեխայի չտարբերակված պատանեկությունը։

== Ծագումնաբանություն ==
[[Պատկեր:Chrysopoea_of_Cleopatra_1.png|մինի|220x220փքս|Ալքիմիկոս Կլեոպատրայի աշխատությունում պատկերված վաղ ալքիմիկական ուրոբորոս:]][[Հին հունարեն]] անվան ամբողջական ձևը οὐροβόρος ὄφις է, որտեղ ὄφις (''óphis'')-ը իր մեջ պարունակում է «օձ» նշանակությունը։ οὐρο-βόρος (**' «պոչը ուտող»), բառը կազմված է οὐρά (*ourá*, «պոճ») և -βόρος (-bóros, «ուտող, կուլ տվող») արմատներից, βιβρώσκω (bibrṓskō, «ուտել»)) բայի ներկա դերբայն է:

## Պատմություն
մինի|Գնոստիկական թանկարժեք քար հռոմեական դարաշրջանից, որի վրա պատկերված է ուրոբորոսը՝ շրջապատված ''voces magicae''-ով՝ մոգություն արտահայտող նշաններով:|ձախից|158x158փքս
Առաջին անգամ ուրոբորոսի նախշը հայտնվել է հին եգիպտական «Անդրաշխարհի խորհրդավոր գրքում», որը հին եգիպտական թաղման տեքստ է գտված KV62-ում՝ Թութանհամոնի դամբարանում (մ.թ.ա. 14-րդ դար)։ Այստեղ երկու օձեր իրենց բերաններում բռնած էին իրենց պոչերը, որը կարող է կապված լինել Ռա-Օսիրիսի հետ։ Երկու օձերն էլ Մեհեն աստվածության դրսևորումներն են, որը այլ թաղման տեքստերում պաշտպանում է Ռա աստծուն իր անդրաշխարհի ճանապարհորդություններում։ Ամբողջ պատկերը խորհրդանշում է ժամանակների սկիզբն ու ավարտը։

Ուրոբորոսը հայտնվում է նաև այլ եգիպտական աղբյուրներում՝ խորհրդանշելով կարգավորված աշխարհը շրջապատող անձև անկարգավորությունը և աշխարհի պարբերական վերածնունդը։ Եգիպտոսում այս սիմվոլը պահպանվում է մինչև Հռոմեական կայսրության ժամանակները՝ հաճախ հայտնվելով մոգական թալիսմանների վրա և այլ մոգական պարագաներում:

Ալքիմիայում ուրոբորսը խորհրդանիշ է, կնիք։

## Ժամանակակից հղումներ
### Յունգի հոգեբանություն
Շվեյցարացի հոգեբան Կարլ Յունգը ուրոբորոսը տեսնում է որպես արքետիպ և ալքիմիայի հիմնական մանդալա։ Յունգը նաև բնութագրում է ուրոբորոսի և ալքիմիայի կապը։Ալքիմիկոսները, ովքեր իրենց ձևով ավելի շատ գիտեին անհատականացման գործընթացի էության մասին, քան մենք՝ ժամանակակիցներս, այս պարադոքսն արտահայտեցին Ուրոբորոսի՝ իր պոչը ուտող օձի խորհրդանիշի միջոցով: Ասում են, որ Ուրոբորոսն ունի անսահմանության կամ ամբողջականության նշանակություն: Ուրոբորոսի դարավոր կերպարում թաքնված է ինքդ քեզ խժռելու և շրջանառության գործընթացի վերածելու միտքը, քանի որ ավելի խորաթափանց ալքիմիկոսների համար պարզ էր, որ արվեստի պրիմամա նյութը հենց մարդն էր: Ուրոբորոսը դրամատիկ խորհրդանիշ է հակառակի, այսինքն՝ ստվերի ինտեգրման և յուրացման համար: Այս «հետադարձ կապի» գործընթացը միևնույն ժամանակ անմահության խորհրդանիշն է, քանի որ Ուրոբորոսի մասին ասվում է, որ նա սպանում է իրեն և կյանքի է բերում, բեղմնավորում և ինքն իրեն ծնում: Նա խորհրդանշում է Մեկին, ով ելնում է հակադրությունների բախումից, և նա, հետևաբար, կազմում է այն պրիմամա մատերիաի գաղտնիքը, որը… անկասկած բխում է մարդու անգիտակիցությունից:Յունգյան հոգեբան Էրիխ Նոյմանը գրում է դրա մասին որպես նախաէգոյի «արշալույս վիճակի» ներկայացում, որը պատկերում է ինչպես մարդկության, այնպես էլ առանձին երեխայի չտարբերակված մանկության փորձը:[25]

### Կեկուլեի երազը
Գերմանացի օրգանական քիմիկոս Ավգուստ Կեկուլեն նկարագրել է էվրիկայի պահը, երբ հասկացել է բենզոլի կառուցվածքը, երբ տեսել է Ուրոբորոսի տեսիլքը.Գերմանացի օրգանական քիմիկոս Ավգուստ Կեկուլեն նկարագրել է էվրիկայի պահը, երբ հասկացել է բենզոլի կառուցվածքը, երբ տեսել է Ուրոբորոսի տեսիլքը.

Ես նստած գրում էի դասագրքիս մոտ. բայց աշխատանքն առաջ չի գնացել. մտքերս այլ տեղ էին: Աթոռս դարձրի կրակի կողմն ու նիրհեցի։ Ատոմները նորից խաղում էին իմ աչքի առաջ։ Այս անգամ փոքր խմբերը համեստորեն մնացին երկրորդ պլանում։ Իմ մտավոր աչքը, որն ավելի սրված էր նման կրկնվող տեսիլքներով, այժմ կարող էր տարբերակել բազմակողմանի կառուցվածքի ավելի մեծ կառուցվածքներ. բոլորը պտտվում և պտտվում են օձանման շարժումներով: Բայց տե՛ս։ Ի՞նչ էր դա։ Օձերից մեկը բռնել էր իր պոչը, և կերպարանքը ծաղրական պտտվում էր աչքերիս առաջ։ Կարծես կայծակի միջոցով արթնացա. և այս անգամ նույնպես ես մնացած գիշերն անցկացրի վարկածի հետևանքները մշակելու համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն