Բողոքի ցույցեր Նոր Կալեդոնիայում (2024)

**Բողոքի ցույցեր Նոր Կալեդոնիայում**, բողոքի ցույցեր և անկարգություններ Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող Ֆրանսիայի անդրծովյան հատուկ կարգավիճակ ունեցող յուրօրինակ Նոր Կալեդոնիա համայնքում, որը սկսվել է 2024 թվականի մայիսի 13-ին։ Բուռն բողոքի ցույցերը հանգեցրել են վեց հոգու մահվան, իսկ վերջերս էլ արգելվել է «ՏիկՏոկ»-ը և հայտարարվել է արտակարգ դրություն։

Բռնությունը սկսվել է վիճահարույց քվեարկության բարեփոխումից հետո, որի նպատակն է փոխել առկա սահմանափակումները, որոնք թույլ չեն տալիս բնակչության մեկ հինգերորդին մասնակցել նահանգային ընտրություններին։ Նումեայի համաձայնագրից հետո տեղական ընտրություններում ընտրազանգվածը սահմանափակվեց կղզիների մինչև 1998 թվականի բնակիչներով և նրանց ժառանգներով, ովքեր մշտապես բնակվել են այդ տարածքում առնվազն 10 տարի։ Համակարգը, որը բացառում է Ֆրանսիայի եվրոպական և պոլինեզական մասերից միգրանտներին, ներառյալ նրանց չափահաս երեխաները, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից 2005 թվականին ճանաչվել էր որպես ապագաղութացման գործընթացի մաս՝ հաշվի առնելով, որ դա ժամանակավոր միջոց է։ Վերջին հանրաքվեները մերժում են երկրի անկախությունը 2018, 2020 և 2021 թվականներին։ Առաջին երկուսն ունեցել են մոտ, բայց բացասական արդյունքներ՝ համապատասխանաբար 81% և 86% մասնակցությամբ։ Ավելի ուշ անցկացված հանրաքվեն մերժվեց որպես ոչ լեգիտիմ անկախության ջատագովների և բնիկ բնակչության կողմից, որոնք զանգվածաբար բոյկոտեցին այն, ինչը հանգեցրեց ցածր 44% մասնակցության։ Կառավարության համար այդ հանրաքվեները ցույց են տալիս, որ Նումեայի համաձայնագրի գործընթացն ավարտվել է, որը պահանջում է փոփոխություններ 10-ամյա բնակության պահանջի մեջ։ Անկախության ջատագովները, մերժելով 2021 թվականի հանրաքվեն, Նումեայի համաձայնագրով սահմանված գործընթացը դեռևս շարունակական են համարում։

Ֆրանսիայի կառավարությունը ցանկանում է թույլատրել այն մարդկանց, ովքեր բնակվում են այդ տարածքում ավելի քան 10 տարի, քվեարկելու տեղական ընտրություններում։ Բարեփոխումը, որը թույլ է տալիս ավելի շատ եվրոպական և պոլինեզական ծագում ունեցող մարդկանց քվեարկել, դատապարտվել է անկախության ջատագովների կողմից՝ որպես բնիկ Մելանեզիական Կանաք ժողովրդի քաղաքական ձայնի թուլացում։

Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը կղզի է ժամանում մայիսի 22-ին։

## Նախապատմություն
[thumb|Նոր Կալեդոնիայի գտնվելու վայրը [Օվկիանիայում]]
Նոր Կալեդոնիան ֆրանսիական անդրծովյան տարածք է Խաղաղ օվկիանոսի հարավ-արևմուտքում։ Բնակչությունը կազմում է մոտավորապես 270,000․ բնիկ Կանաք ժողովուրդը կազմում է բնակչության 44%-ը, հիմնականում ֆրանսիացի Կալդոշները՝ 34%-ը, իսկ մյուս էթնիկ փոքրամասնությունները (ներառյալ ուոլիսցիներն ու թաիթցիները) կազմում են մնացած մասը։ Նոր Կալեդոնիան դարձել է Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածք 1946 թվականին և ունի ներկայացուցիչներ Ֆրանսիայի խորհրդարանի երկու պալատներում, մինչդեռ Ֆրանսիայի նախագահը համարվում է տարածքի պետության ղեկավարը։ Ֆրանսիան պահպանում է Նոր Կալեդոնիայի պաշտպանության և ներքին անվտանգության իրավասությունը։

### «Սառեցված» ընտրազանգված
Որպես 1998 թվականի Նումեայի համաձայնագրի մաս, Նոր Կալեդոնիայի բնակչությունը շարունակում էր քվեարկել համապետական ընտրություններում՝ Ֆրանսիայի նախագահի և Ազգային ժողովի համար, բայց մարդկանց թիվը, ովքեր կարող էին քվեարկել նահանգային ընտրություններում և անկախության հանրաքվեներում, սահմանափակ էր։ Այդ, այսպես կոչված, «սառեցված ընտրազանգվածը» բաղկացած է միայն նրանցից, ովքեր արդեն ապրել էին Նոր Կալեդոնիայում 1998 թվականին, ինչպես նաև նրանց երեխաներից, պայմանով, որ նրանք յուրաքանչյուր ընտրությունից առաջ տաս տարի պահպանել են իրենց մշտական ​​բնակության վայրը։ Սա հետագայում ներգաղթյալներին՝ լինի դա եվրոպացի, թե պոլինեզացի, զրկեց ձայնի իրավունքից։ Բացառված ընտրողների թիվը 1999-ի 8000-ից աճել է մինչև 18000-ը 2009-ին և մինչև 42000-ը 2023-ին, այդ ժամանակ հինգ ազգային ընտրողներից գրեթե մեկը զրկված է եղել մարզային ընտրություններին մասնակցելուց (220,000 ազգային ընտրողներից միայն 178,000-ն է իրավաունք ունեցել ընտրելու)։

## Զոհեր
Մայիսի 13-ից 18-ն ընկած ժամանակահատվածում սպանվել է վեց մարդ, այդ թվում՝ երկու ժանդարմ։ Եվս 64 ոստիկան վիրավորվել է։

## Արձագանքներ
### Մետրոպոլյան Ֆրանսիա
Մայիսի 15-ին Գաբրիել Ատալը բանակ է մտցնում նավահանգիստներն ու օդանավակայանները պաշտպանելու համար և ի պատասխան արգելք դնում «ՏիկՏոկ»-ի վրա, որը ֆրանսիական իշխանությունների խոսքով՝ նախկինում օգտագործվել է անկարգություններ կազմակերպելու համար։ Մայիսի 16-ին Էմանուել Մակրոնը արտակարգ դրություն է հայտարարում Նոր Կալեդոնիայում։ 

### Միջազգային
#### Կառավարություններ
*․ Մայիսի 16-ին արտաքին գործերի նախարար Փեննի Վոնգը կոչ է անում հանգստություն պահպանել, բարձրացնում է զգուշության մակարդակը Ավստրալիայի ճանապարհորդական խորհրտատվություններում Նոր Կալեդոնիայի համար և կոչ է անում այդ տարածքում գտնվող ավստրալացի ճանապարհորդներին «զգուշության բարձր աստիճան ցուցաբերել»։ Հանգստության և խաղաղության կոչ է անում նաև ընդդիմության արտաքին գործերի խոսնակ Սայմոն Բիրմինգհեմը։

## Ծանոթագրություններ