open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանկական աշխարհ հանրախանութ

**«Մանկական աշխարհ» հանրախանութ**, պատմամշակութային հուշարձան Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում՝ Աբովյան և Արամի փողոցների հատման խաչմերուկում։

## Պատմություն
Շենքի կառուցման աշխատանքներն սկսվել են 1935 թվականին Երևանի կենտրոնում՝ Աստաֆյան (այժմ՝ Աբովյան) փողոցի սկզբնամասում՝ որպես քաղաքային կենտրոնական հանրախանութ։ Հանրախանութը բացվել է 1937 թվականին։

Շենքի ճարտարապետներն են եղել Արսեն Ահարոնյանը, Միքայել Մազմանյանը, Հովհաննես Մարգարյանը, Գևորգ Քոչարը։ Եղել է շենքի կառուցման երկու նախագիծ՝ կոնստրուկտիվիստական և սոցռեալիզմի ոճով մշակված. ձևով՝ ազգային, բովանդակությամբ՝ սոցիալիստական։ 1935 թվականին Մազմանյանն ու Քոչարը երեք ամսով մեկնել են ծանոթանալու եվրոպական ճարտարապետությանը, Մարգարյանն ու Ահարոնյանը մնացել են Երևանում և աշխատել նախագծի երկրորդ տարբերակի վրա։ Ահարոնյանի հիվանդության պատճառով նախագծի վրա հիմնականում աշխատել է Մարգարյանը։ Մազմանյանի և Քոչարի վերադարձից հետո քննարկվել է երկրորդ տարբերակը, որոշումն ընդունվել է, և 1935 թվականին սկսվել է շինարարությունը։ Շենքը նախագծվել է «Գիպրոգոր» նախագծային բյուրոյում (տնօրեն՝ Գևորգ Քոչար)։ Եռահարկ շենքի ծավալատարածական և գեղարվեստական լուծումը պայմանավորված է անկյունային տեղադրությամբ և անկյունային գլխավոր մուտքի շեշտվածությամբ։

Շենքն ունի երկաթբետոնե միաձույլ կառուցվածք, որի պատերը քարակերտ են, ճակատները՝ շարված Անիի բազալտի տաշվածքով։ Սկզբունքորեն պահպանելով հասարակական շենքի նախագծման 1920-ական թվականների հնարները՝ հեղինակները ճարտարապետական-գեղարվեստական լուծումներով ներմուծել էին դասական տարրեր, որոնք բնորոշ էին 1930-ական թվականների անցումային շրջանի ճարտարապետությանը։ Հանրախանութը բացվել է 1937 թվականին։ Նույն թվականին Երևանում տեղի ունեցած երկրաշարժի ժամանակ շենքը չի վնասվել։ 1980-ականներին հանրախանութը կոչվել է «Մանկական աշխարհ» և «Երևաննախագիծ» ինստիտուտին հանձնարարվել է ընդլայնել հանրախանութը (նախագծի հեղինակ՝ Օլեգ Շոկարև)։
[մինի|[Ծաղկավաճառ ծերունի (արձան, Երևան)]]
Առաջին հարկում գործել են մանկական բաժինները, որտեղ վաճառվել են խաղալիքներ, հագուստ, կոշիկներ, գործել է ապակեղենի բաժին, երկրորդ հարկում եղել է սրճարան, երրորդ հարկում վաճառվել են տարբեր կտորներ։

Հանրախանութի հայտնի հերոսներից է եղել Կարաբալան, ում արձանը գտնվում է կառույցի դիմաց։

2002-2003 թվականներին պատրաստվել է վերակառուցման ամբողջական նախագիծ։ Սակայն իրականացել է միայն շենքի ճակատային մասի վերակառուցումը՝ Աբովյան և Արամի փողոցների կողմից։

## Հրդեհ շենքում
Շենքը երկու անգամ հրդեհվել է։ Առաջին անգամ 1956 թվականին։ Կրակը ուժեղ չի եղել և արագ մարվել է։ Երկրորդ անգամ՝ 1995 թվականին կրակը բռնկվել է 3-րդ հարկից և տարածվել ողջ շենքով և այրվել է ամբողջ 3-րդ հարկը։

## Պատկերասրահ

Հանրախանութ` «Մանկական աշխարհ» (1).JPG
Հանրախանութ` «Մանկական աշխարհ» (6).JPG
Հանրախանութ` «Մանկական աշխարհ» (4).JPG
Panoramic view of Yerevan 3.jpg


## Տես նաև
* Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1935 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Դեպի Տիեզե՜րք (քանդակ, Տագանրոգ)

**«Դեպի Տիեզե՜րք»** (), քանդակագործական կոմպոզիցիա ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, որը ստեղծվել է 1963 թվականին Գրիգորի Պոստնիկովի, Վալենտինա Ռուսոյի և Միխայիլ Դեմյանենկոյի կողմից։ 1970-ական թվականների սկզբին ապամոնտաժվել է։

## Պատմություն
«Դեպի Տիեզե՜րք» քանդակագործական կոմպոզիցիան ստեղծվել է 1963 թվականին կոմբայնի գործարանի մշակույթի պալատի դիմաց, Իոսիֆ Ստալինի քանդված հուշարձանի տեղում մնացած հարթակում։ Այդ տարիներին ամբողջ աշխարհը գտնվում էր դեպի տիեզերք մարդու առաջին թռիչքի տպավորության տակ, և այդ թեման չափազանց ժողովրդական էր։

«Դեպի Տիեզե՜րք» քանդակագործական կոմպոզիցիայի հեղինակներն էին տիեզերական թեմաներով հայտնի քանդակագործ, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր նկարիչ, Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր Գրիգորի (Գեորգի) Նիկոլաևիչ Պոստնիկովը (1914-1978), տագանրոգցի նկարչուհի, քանդակագործուհի, մանկավարժ Վալենտինա Վլադիմիրովնա Ռուսսոն (1909-1987) և ռոստովցի քանդակագործ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ Միխայիլ Իվանովիչ Դեմյանենկոն (ծնված 1939 թվականին)։

Քանդակագործական կոմպոզիցիան շատ գեղեցիկ էր, բայց, ցավոք, կարճ կյանք ունեցավ։ Ինժեներական սխալի պատճառով (քանդակի ծանրության կենտրոնը ճիշտ չէր հաշվարկված) անկման վտանգ էր առաջացել, և 1970-ական թվականներին քանդակը ստիպված եղան ապամոնտաժել։

## Հետաքրքիր փաստեր
160px|մինի|ձախից|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշը կոմպոզիցիայի պատկերով
«Դեպի Տիեզե՜րք» քանդակագործական կոմպոզիցիան 1962 թվականին, այսինքն` դեռևս մինչև հուշարձանի պաշտոնական բացումը, պատկերվել է Խորհրդային Միության փոստային նամականիշի վրա։ 10 կոպեկ անվանական արժեքով նամականիշին պատկերված է քանդակը, որի կողքին ռուսերեն գրված են «Փա՜ռք Տիեզերքը նվաճողներին» բառերը և «Վոստոկ», «Վոստոկ-1», «Վոստոկ-2» և «Վոստոկ-3» տիեզերանավերի անունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Քանդված հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Մինի Մունդուս

**«Մինի Մունդուս»**, համաշխարհային ճարտարապետության լավագույն նմուշների մանրակերտների բացօթյա թանգարան։ Ստեղծվել է 1952 թվականին, Ավստրիայի հարավում՝ Կլագենֆուրտ քաղաքի շրջակայքում՝ Վյորտերզեե լճի ափին։

## Նկարագրություն
«Մինի Մունդուսը» լատիներեն է․ նշանակում է փոքր աշխարհ։ Աշխարհում նմանը չունեցող այս թանգարանը ստեղծվել է Ավստրիայի «Փրկել երեխաներին» հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ։ 26 հազար քառակուսի մետր տարածքում կառուցված են 53 երկրի ավելի քան 170 ճարտարապետական գլուխգործոցների մանրակերտեր։ Յուրաքանչյուր մանրակերտ նույնությամբ կրկնում է իր բնօրինակը՝ նույն շինանյութից՝ 25 անգամ փոքրացված չափսերով։ Թանգարանի աշխատակիցները՝ ճարտարապետներ, նկարիչներ, շինարարներ, այցելում են տարբեր երկրներ, չափագրում ընտրված կառույցները, պատրաստում գծագրեր և ձեռք բերում անհրաժեշտ շինանյութեր։

Թանգարանում որոշակի հեռավորությամբ տեղադրված են զարմանալի վարպետությամբ կառուցված Աթենքի, Պարթենոնի, Հնդկաստանի Ագրա քաղաքի Թաջ Մահալ դամբարանի, Բեռլին Բրանդենբուրգյան դարպասների, Վաշինգտոնի Սպիտակ տան, Սիդնեյի օպերային թատրոնի շենքի, Ստամբուլի Սուլեյմանիե մզկիթի, Մոսկվայի Վասիլ Երանելու տաճարի, Եգիպտոսի, Չինաստանի, Ճապոնիայի, Իրանի և այլ երկրների ճարտարապետական լավագույն շինությունների մանրակերտները։ «Մինի Մունդուսում» ներկայացված են նաև հայտնի նավերի մոդելներ։ Վյորտերզեե լճի ափին կառուցվել է փոքր  նավահանգիստ, որի «խարսխակայանում» կարելի է տեսնել մի քանի նավ՝ Վասկո դա Գամայի առագաստանավից մինչև անգլիական «Քուին Մերի» շոգենավը, որը ժամանակին աշխարհի ամենախոշոր նավն էր։ 1991 թվականին «Մերի Մունդուսի» մասնագետներն այցելել են Հայաստան․ ծանոթանալով հայ բազմադարյան ճարտարապետությունը՝ որոշել են պատրաստել Էջմիածնի Մայր տաճարի մանրակերտը։ 1994 թվականին այն տեղադրվել է «Մինի Մունդուսում»։

## Գրականություն
Դպրոցական մեծ հանրագիտարան գիրք երկրորդ, հատոր 2, էջ 175-176

Կատեգորիա:Մանրակերտ այգի
Կատեգորիա:Զվարճանքի այգիներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի զբոսայգիներ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Ավստրիայում
Մահմուդ (մզկիթ, Հայֆա)

**Մահմուդ մզկիթ** (, ), մզկիթ Հայֆայում, Կաբաբիր շրջանում։ Կառուցվել է Ահմադիյա մուսուլմանական համայնքի կողմից 1970-ական թվականների վերջերին։

## Պատմություն
Կարմել լեռան վրա առաջինը մզկիթը կառուցվել է 1931 թվականին։ Մահմուդ մզկիթը կառուցվել է 1970-ական թվականների վերջերին։ Այն ստացել է իր անվանումը ի պատիվ Ահմադիյա մուսուլմանական համայնքի հիմնադրի որդու՝ Բաշիրոիդդիմ Մահմուդ Ահմադի, ով հայտնի է նաև «Ավետյաց բարեփոխիչ» անվանումով։

Մզկիթն ունի երկու սպիտակ մինարեթ, որոնք կանգնած են 35 մետր բարձրության վրա, որը տիրում է լանջերի մոտակայքի բնակելի թաղամասերի տեսանելի հորիզոնի վրա։ Մզկիթի շինարարությունը ֆինանսավորվել է տեղի Ահմադիյա մուսուլմանական համայնքի անդամների կողմից, որոնք Կաբաբիր են եկել Նաալինից (գյուղ է Երուսաղեմի հարևանությամբ)։

## Պատկերասրահ

Haifamosque222.jpg|Ահմեդի մզկիթը
Ahmadi Mosque Haifa.jpg|Մզկիթի տեսարանը հեռվից
Kababir.jpg|Մինարեթների տեսքը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մզկիթի ֆեյսբուքյան էջը
* islamahmadiyya.net: Ahmadiyya Muslim Community
* haifafoundation.com: Historic Sites: Kababir 
* panoramio.com: Mahmood Mosque, Kababir

Կատեգորիա:Իսրայելի մզկիթներ
Դաշույն՝ պատյանով (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն)

**Դաշույն՝ պատյանով**, մ.թ.ա. 15-14-րդ դարերում Լճաշենում հայտնաբերված դաշույն, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2007-122 համարի ներքո։

## Նկարագրություն
Միաձույլ լանաշեղբ դաշույն է։ Երկսայր շեղբը ավարտվում է խաչարդով, որից բարձրանում է կիսագնդաձև գլխիկով դաստակը։ Այն սնամեջ է՝ լցված սև շաղախով։ Շքեղ զարդարված պատյանը ամբողջովին պատված է ընդելուզված եռանկյունի ծակոտիկներով, որոնց կենտրոնում դեպի վեր բարձրացող երկգլխանի օձի ռելիեֆ պատկեր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները](http://hpj.asj-oa.am/780/1/65-2(95).pdf) 

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հարություն Մնացականյան, Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կուրթ Շվիթերս

**Կուրթ Շվիթերս** (, ), գերմանացի նկարիչ և գրող։

## Կյանք և գործունեություն
1909-1914 թվականներին Կուրթ Շվիթերսը սովորել է Դրեզդենի Գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարի բաժնում։ Մասնակցել է Բեռլինի ավանգարդիստական «Շտուրմ» ամսագրի խմբագրական աշխատանքներին։ Հարել է դադաիզմին, կոնստրուկտիվիզմին, սյուրեալիզմին, էքսպրեսիոնիզմին։ Հատկապես հայտնի է գտած իրերով կազմած անկանխատեսելի, հակատրամաբանական, վանող կոմպոզիցիաներով, որոնց նա կոչում էր «Մերց» ( (համառոտ «Kommerz und Privatbank»)։ 1923-1932 թվականներին այդ անունով ամսագիր է հրատարակել, որն ունեցել է 21 թողարկում։

Կուրթ Շվիթերսը ստեղծել է «Նվիրվում է Աննա Բլյումին» պոեմ-կոլաժը (1919), նաև «Ձայնային քնարերգություն («Պրասոնատա»* () [[1922]]-[[1932]])։ Երկու ստեղծագործությունն էլ հեղինակի կատարմամբ ձայնագրվել են [[1932]] թվականին։ [[1937]]  թվականին Կուրթ Շվիթերսը հեռացել է  [[Գերմանիա]]յից, որոշ ժամանակ ապրել է [[Օսլո]]յում, իսկ [[1940]] թվականից երբ [[Նորվեգիա]]յում նացիստները եկել են իշխանության, տեղափոխվել է [[Միացյալ Թագավորություն|Մեծ Բրիտանիա]]։
[[Պատկեր:Grave kurt schwitters.jpg|thumb|left|200px|Կուրթ Շվիթերսի շիրիմը]]
Նա ցուցադրվել է Դրեզդենում նացիստների կազմակերպած «[[Դեգեներատիվ արվեստ]]» ([[1937]]) ցուցահանդեսում։*

## Գրականություն
* Traumann Steinitz K. *Kurt Schwitters; a portrait from life. With Collision, a science-fiction opera libretto in banalities*. Berkeley: University of California Press, 1968
* *Kurt Schwitters*. München: Edition Text + Kritik, 1972
* Scheffer B. *Anfänge experimenteller Literatur*: d. literar. Werk von Kurt Schwitters. Bonn: Bouvier, 1978
* *Kurt Schwitters in Nederland*: Merz, De Stijl & Holland Dada. Zwolle: Waanders Uitgevers, 1997
* *Merz: in the beginning was Merz: from Kurt Schwitters to the present day*. Ostfildern: Hatje Cantz, 2000
* Burns Gamard E. Kurt Schwitters' Merzbau: the Cathedral of erotic misery. New York: Princeton Architectural Press, 2000.
* *Kurt Schwitters: collages, dipinti e sculture 1914—1947*. Milano: Mazzotta, 2001
* Martakies R. *Kurt Schwitters: free spirit*. Victoria: Trafford, 2006

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկական դիզայներներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Աբրահամ եպիսկոպոս Աստապատցի

**Աբրահամ եպիսկոպոս Աստապատցի** (), հայ մատենագիր, գրիչ, Սյունյաց թեմի առաջնորդ (1774-1776)։ Էջմիածնի միաբան։

Հովսեփ Տաթևացու և Սիմեոն Երևանցու ընկերակիցը։

## Կենսագրություն
Աբրահամ Աստապատցին ծնվել է 1710 թվականին Նախճավան գավառի Աստապատ ավանում, որի համար էլ ստացել է Աստապատցի մականունը։ Յոհան քահանայի որդին է։ Կրթություն է ստացել Էջմիածնում։ Աշակերտել է Հովսեփ Տաթևացուն։ Եղել է Էջմիածնի նվիրակ։ 1743-1745 թվականներին և 1759 թվականին եղել է Զմյուռնիայի հոգևոր առաջնորդը։ Մահտեսի Մորկոսին աջակցել է տպարան բացել Կոստանդնուպոլսում։ 1755 թվականին Ադրիանապոլսում գրչագրել է մի ժողովածու։ 1774-1776 թվականներին եղել է Սյունյաց թեմի առաջնորդը։ Ստեղծագործությունների մի մասը մինչև այժմ անտիպ են։ Գրել է իմաստասիրական քարոզներ, որոնք մեզ են հասել։ Զբաղվել է հրատարակչական գործունեությամբ։ 1756 թվականին Կոստանդնուպոլսում տպագրել է Հակոբ Նալյանի «Ճրագ ճշմարտութեան» գիրքը, 1762 թվականին Զմյուռնիայում՝ Եզնիկ Կողբացու «Գիրք ընդդիմութեանցը» և 1764 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Եղիշեի «Գիրք պատմութեան սրբոց վարդանանց զօրավարացն հայոցը»։

Մահացել է 1777 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Սյունիքի եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Սեմյոն Բուդյոննու տուն-թանգարան

**Սեմյոն Բուդյոննու տուն-թանգարան** (), թանգարան Ռոստովի մարզի Պրոլետարսկի շրջանի Բուդյոննովսկայա ստանիցայում, որը նվիրված է Քաղաքացիական պատերազմի հերոս, Խորհրդային Միության մարշալ, Խորհրդային Միության եռակի հերոս Սեմյոն Միխայլովիչ Բուդյոննուն։

## Պատմություն
Թանգարանը ստեղծվել է 1939 թվականի հունվարի 10-ին։ Պատին փակցված է հուշատախտակ, որի վրա գրված է. «*Այս տնակում 1909 թվականից ապրել է Քաղաքացիական պատերազմի ժողովրդական հերոս, Առաջին հեծելազորային բանակի կազմակերպիչներից մեկը, Խորհրդային Միության եռակի հերոս, Խորհրդային Միության մարշալ Սեմյոն Միխայլովիչ Բուդյոննին»։* 

Թանգարանը գետնատուն է` 1971 թվականից ծածկված ապակե մեծ տաղավարով, որը պաշտպանում է քայքայումից։ Այնտեղ են գտնվում Բուդյոննիների ընտանիքին պատկանած բոլոր կենցաղային իրերը, որոնք պատրաստել է Ս. Մ. Բուդյոննու հայրը` Միխայիլ Իվանովիչը։ Ապակե տաղավարում գտնվում են Առաջին հեծելազորային բանակի կազմավորման պատմությանն առնչվող ցուցանմուշները։ Բակում տեղադրված է Ս. Մ. Բուդյոննու հուշարձանը, որի հեղինակն է ռոստովցի հայազգի քանդակագործ Ն. Վ. Ավետիքովը։

Թանգարանի ցուցանմուշային-ցուցահանդեսային տարածքը 182,25 մ² է։ Պահվող ցուցանմուշների քանակը` 649, այդ թվում` կահույք, կահկարասի և սպասք։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է հետևյալ հասցեով. 347551, Ռոստովի մարզ, Պրոլետարսկի շրջան, Բուդյոննովսկայա ստանիցա Բուդյոննու նրբանցք, 1։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Дом-музей С. М. Будённого на сайте museum.ru
* Страница музея  на сайте Администрации Пролетарского района Ростовской области
* Дом-музей им.  С. М. Буденного 

Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1939 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Աբրահամ վարդապետ Աստապատցի

**Աբրահամ վարդապետ Աստապատցի**, () հայ մատենագիր, հիշատակագիր։

## Կենսագրություն
Աբրահամ Աստապատցին ապրել է 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին։ Ծնվել և ուսանել է Նախճավան գավառի Աստապատ ավանում։ Եղել է Էջմիածնի միաբան։ Հեղինակ է մի շարք չափածո տաղերի ու ներբողների, ճառերի և այլ երկերի, որոնց մի մասը տեղ են գտել Կոստանդնուպոլսում 1807 թվականին հրատարակված «Ներբողեան սրբոյ աթոռոյն Էջմիածնի» գրքում։ 1796 թվականին Ագուլիսի Սուրբ Թովմայի վանքում գրել է մի պատմական հիշատակարան՝ Անդրկովկասում և Թիֆլիսում Աղա Մահմադ խանի կատարած արշավանքների ու ավերումների մասին։ Տվյալ աշխատությունը որոշ կրճատումներով 1901 թվականին հրատարակվել է Ա․ Թումանովի «Сборник материалов для описания местностей и племён Кавказа» ժողովածուի 29-րդ հատորում, այնուհետև՝ Կարապետ Բասմաջյանի «Բանասեր» հանդեսում, «Արարատ»-ում և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Աստապատ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Աբրահամ Աստապատցի (այլ կիրառումներ)

**Աբրահամ Աստապատցին** կարող է վերաբերել՝

* Աբրահամ Աստապատցի - 18-րդ դարի հայ մատենագիր։
* Աբրահամ Աստապատցի - 18-րդ դարի վերջի հայ մատենագիր։
Կորոլյովի և Գագարինի հուշարձան (Տագանրոգ)

**Կորոլյովի և Գագարինի հուշարձան** (), Յուրի Գագարինի և Սերգեյ Կորոլյովի բրոնզաձույլ քանդակը ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Չեխովի փողոցում։ Տեղադրված է Հարավային դաշնային համալսարանի ինժեներա-տեխնոլոգիական ակադեմիայի «Ա» մասնաշենքի առաջ։ Աշխատանքի հեղինակն է քանդակագործ Օլեգ Կոմովը։

## Քանդակ
250px|մինի|ձախից|Պպլինթոսի վրայի «Օ. Կոմով 75 թ.» մակագրությունը
Գագարինը, ի տարբերություն Կորոլյովի, բարձրահասակ չէր, իսկ առաջին տիեզերագնացներին ընտրում էին մեկ մետր վաթսունհինգ սանտիմետրից ոչ բարձր անձանցից։ Բայց հեղինակը, ցանկանալով ընդգծել աշխարհում առաջին տիեզերական թռիչքի և, ԽՍՀՄ-ն ամբողջ աշխարհում մեծ ճանաչման արժանացրած մարդու նշանակությունը, այդ փաստն անտեսել է և բրոնզե Գագարինին քանդակել է Կորոլյովից նույնիսկ ավելի բարձրահասակ։ Քանդակի պլինթոսի հետևի ձախ անկյան մոտ արված է «Օ. Կոմով 75 թ.» մակագրությունը։

## Պատմություն
Այս քանդակի ստեղծման գլխավոր նախաձեռնողը եղել է Տագանրոգի պատվավոր քաղաքացի, Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական ինստիտուտի (ՏՌՏԻ) նախկին աշխատակից, ապա` կուսակցական և պետական գործիչ Ե. Զայցևը։ ՌԽՖՍՀ, իսկ այնուհետև` ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարի առաջին տեղակալ եղած ժամանակ Ե. Զայցևը նպաստել է հուշարձանը 1978 թվականին Տագանրոգին հանձնելուն։

1975 թվականին ստեղծված «Գագարին-Կորոլյով» քանդակը (սա հեղինակային անվանումն է) ցուցադրվել է Մոսկվայի ցուցահանդեսում, որի փակվելուց հետո Մշակույթի խորհրդային հիմնադրամը այս քանդակը նվիրեց Տագանրոգի պատկերասրահին, որտեղ այն գտնվում էր պուրակային քանդակի ցուցանմուշների հավաքածուում։

Պուրակային քանդակի թանգարանի ստեղծումը ձգձգվեց անորոշ ժամանակով։ Հուշարձանը տեղադրելու տեղի համար պայքարում էին ՏՌՏԻ-ն և №3 միջնակարգ դպրոցը, որը հայտնի է տիեզերագնացության իր թանգարանով։ Բայց, չգիտես ինչու, 1979 թվականին որոշվեց հուշարձանը տեղադրել Պետրովսկայա փողոցի և Ուկրաինսկայա նրբանցքի խաչմերուկում։ Արձանը տեղադրվել էր հենց սիզամարգի վրա, առանց պատվանդանի։ Այդ ժամանակից ի վեր այս նրբանցքի պուրակը ժողովուրդը սկսեց անվանել Տիեզերագնացների պուրակ։

2002 թվականին, երբ ռադիոհամալսարանը նշում էր 50-ամյակը, հուշարձանը տեղափոխեցին այսօրվա տեղը` ՏՌՏԻ-ի «Ա» մասնաշենքի մոտ, իսկ նախկին տեղում այժմ Կենտրոնական մանկական խաղահրապարակն է։

ՏՌՏԻ-ի աշխատակիցներն առավել քան ներգրավված են տիեզերքը նվաճելու գործում. 1956 թվականին Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական ինստիտուտի գործիքաշինական ֆակուլտետի տասը շրջանավարտներ ընդգրկվեցին Սերգեյ Կորոլյովի թիմում։ Իսկ Վլադիմիր Կարաշտինը (1934-2008) հետագայում նույնիսկ դարձավ Հրթիռատիեզերական «Էներգիա» կորպորացիայի գլխավոր կոնստրուկտորի տեղակալ` պատասխանատու լինելով «Էներգիա» կրող հրթիռի և «Բուրան» տիեզերանավի արձակման տեխնիկական նախապատրաստման համար։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ռադիոտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներն ավանդույթ ունեն ինքնուրույն աշխատանքային կյանք մուտք գործելուց առաջ լուսանկարվել այդ հուշարձանի մոտ։

## Արտաքին հղումներ
* Памятники первому космонавту на Донской земле

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տագանրոգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Ֆանտազիայի երեք գույները

**Ֆանտազիայի երեք գույները** (), հարավկորեական եռագույն տրիլոգիա, արտադրված MBC և Naver հեռուստաալիքների կողմից։ Այն բաղկացած է երեք մինի սերիալներից՝ *[[Տիեզերքի աստղը]]*  *(Սպիտակ)*, *[[Ռոմանտիկա ամբողջ կյանքում]]* *(Կանաչ)* և Մատանու թագուհին *(Ոսկեգույն)*։ Դրաման ցուցադրվել է 2017 թվականի հունվարի 24-ից Naver TV Cast-ով յուրաքանչյուր երեքշաբթի ժամը 0:00 իսկ MBC հեռուստաալիքով ցուցադրումը սկսվել է հունվարի 26-ին յուրաքանչյուր երեքշաբթի ժամը 23:10 (Կորեայի ժամանակով)։

## Մասեր

## Արտադրություն
Տրիլոգիա դրաման Naver և iMBC հեռուստաալիքների 100% նախապես արտադրված և միասնական արտադրություն է։

*[[Տիեզերքի աստղը]]* մասի սցենարիստը և ռեժիսորն է Կիմ Ջի Հյունը, ով հայտնի է «Splash Splash Love» հեռուստասերիալով, որը ստացել է մրցանակ the 20th AsiaTV մրցանակաբաշխության ժամանակ, որպես լավագույն կարճամետրաժ դրամա։

*Ռոմանտիկա ամբողջ կյանքում*  նշվում է, որպես ռեժիսոր Փակ Սանգ Հունի առաջնաելույթ և նրա երկրորդ աշխատանքը *A Mere Life* ֆիլմից հետո։ Սցենարիստ Փակ Ըն Յանգը հայտնի է իր «*[[Հվարանգ. Երիտասարդ մարտիկ պոետը]]*» հեռուստասերիալով։

*Մատանու թագուհին* ռեժիսոր Կվոն Սունգ Չանը հայտնի է իր *Եվս մեկ ուրախ ավարտ* դրամայով, իսկ դրաման երկրորդ աշխատանքն է սցենարիստ Կիմ Ա Ջունգի համար, նա նախկինում գրել է *Divorce Lawyer in Love* դրամայի սցենարը։

Սցենարի առաջին ընթերցումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի սեպտեմբերին MBC ռադիոկայանում Սանգամում, Հարավային Կորեա։

## Վարկանիշ
* Աղյուսակում **կապույտ թվերը** ցույց են տալիս ամենացածր վարկանիշը, իսկ **կարմիր թվերը** ամենաբարձր վարկանիշը։
* **NR** նշանակում է, որ դորաման չի զբաղեցրել ոչ մի հորիզոնական ամենօրյա լավագույն 20-ի մեջ, տվյալ օրը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *[http://www.hancinema.net/korean_drama_Three_Color_Fantasy_-_The_Stars_In_Space.php The Universe's Star]* at HanCinema
* *[http://www.hancinema.net/korean_drama_Three_Color_Fantasy_-_Vivid_Romance.php Romance Full of Life]* at HanCinema
* *[http://www.hancinema.net/korean_drama_Three_Color_Fantasy_-_Queen_of_the_Ring.php Queen of the Ring]* at HanCinema

Կատեգորիա:2017 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական հեռուստասերիալներ
Արա Վրույր

**Արա Արամի Վրույր** (), հայ լուսանկարիչ, դերասան։

Արամ Վրույրի որդին, Արտաշես Վրույրի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արա Վրույրը ծնվել է 1896 թվականին։ Եղել է կենսախինդ, սրամիտ, կատակասեր, ուրախ անձնավորություն։ Լուսանկարել է Ավանի, Պտղնիի, Թարգմանչաց վանքի, Աշտարակի Կարմրավոր և Մարինե, Եղվարդի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները, Կամսարականների Թալինի եկեղեցին և բազիլիկան, Սանահինի կամուրջը, Մուղնիի, Հովհանավանքի, Սաղմոսավանքի, Բջնիի, Կեչառիսի, Սևանի, Մակարավանքի, Ամաղու Նորավանքի հուշարձանները։ Հոր` Արամ Վրույրի հետ լուսանկարել է Ջուղայի խաչքարերը։ Եղբոր հետ միասին շրջել են Հայաստանի մի շարք վայրերով, կատարել լուսագրումներ` Ամբերդ, Աշտարակ, Էջմիածին, Գառնի, Գեղարդ, լուսանկարել են Ախթալայի վանքը և Գառնիի հեթանոսական տաճարի ավերակները։

1930-1932 թվականներին եղել է թատրոնի դերասան։

1936 թվականին լուսանկարել է Երևանի բնակելի տներ (այդ կառույցները չեն պահպանվել)։ 1939 թվականին զբաղեցրել է Ճարտարապետության ամբիոնի լուսանկարչական լաբորատորիայի վարիչի պաշտոնը։ Եղել է Վարազդատ Հարությունյանի գործընկերը։

1941 թվականին զորակոչվել է բանակ, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1943 թվականին զոհվել է Նովոռոսիյսկ քաղաքի ճակատամարտի «Սախարնայա գոլովկա» տեղամասում` կապի ընդհատված գիծը վերանորոգելու հրամանը կատարելիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կնոջ արձանիկ-կուռք

**Կնոջ արձանիկ-կուռք**, կավե արձանիկ, հնագիտական օբյեկտ, որը պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2233-84 համարի տակ։

Այս արձանիկը համարվում է մ.թ.ա. 13-12-րդ դարերի հնություն։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Մեծամոր քաղաքի տարածքում։

## Նկարագրություն
Այն իրենից ներկայացնում է նստած հեթանոսական աստվածուհու քանդակ։ Գլուխը փոքր է, դեմքը՝ օվալաձև և տափակ։ Ճակատի հատվածը նեղ է, քիթը՝ մեծ և ցցված։ Աչքերը նշված են կլոր փոսորակներով, բերանը՝ փոքր ճեղքով։ Կարճ պարանոցի շուրջը ոլորուն մանյակի նմանակած ռելիեֆ գծազարդ է։ Կրծքամասին կրում է հորիզոնական ուլունքաշարերով զարդ (10 շար)։ Կնոջ ուսերն ու թիկունքը ծածկող թիկնոցը եզրավորված է ջուրը և հացահատիկը խորհրդանշող ակոսներով և հատիկաձև զարդանախշերով։

Ներկայացված է պտղաբերության հովանավոր աստվածուհի։ Նման արձանիկներն օգտագործվել են ծիսական որոշակի արարողություններում՝ հմայական նաև մոգական նզովքի և անեծքի նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Կատեգորիա:Հնագիտություն
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Ծիսական ծխարկման անոթ (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն)

**Ծիսական ծխարկման անոթ**, մ․թ․ա․ 15-14-րդ դարերում Լճաշենից հայտնաբերված կավե անոթ, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2009-185 համարի ներքո։

## Նկարագրություն
Շեփորաձև խողովակ է` հղկված և փայլեցված մակերեսով։ Կավը խոշորահատիկ է, ավազախառն։ Իրանը վարից վեր հարդարված է կարմիր օխրայով և սպիտակ ներկով ընդելուզված սեպաձև եռանկյունիներով, որոնց մեջ դեպի վեր գալարվող երկու օձի ռելիեֆներ են (յուրաքանչյուր կողմի վրա մեկական)։ Անոթի զարդաեղանակը արխայիկ է։ Այն կատարված է թրծումից հետո։ 
Սուր գործիքով հեռացված է մակերեսի վերին շերտը, որից հետո փորագրված զարդանախշի մակերեսը ընդելուզվել է երկգույն ներկով։

## Գործածություն
Առարկան ունեցել է ծիսական կիրառություն` ծառայելով թաղման ժամանակ կատարվող ծխարկման ծեսին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները](http://hpj.asj-oa.am/780/1/65-2(95).pdf) 

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։

Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Արտաշես Վրույր

**Արտաշես Արամի Վրույր** (), հայ լուսանկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1945)։

Արամ Վրույրի որդին, Արա Վրույրի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արտաշես Վրույրը ծնվել է 1897 թվականին։ Հնագիտական լուսանկարչությամբ հետաքրքրվել է դեռևս մանուկ հասակից։ 1912 թվականին հոր հետ մեկնել է Անի, լուսանկարել Սուրբ Փրկիչ եկեղեցու մոտակայքում պեղված եկեղեցու դռան ճակատի արձանագրությունը։ 1915-1917 թվականներին որպես լուսանկարիչ մասնակցել է Նիկողայոս Մառի պեղումներին, Հովսեփ Օրբելու, Բորիս Պիոտրովսկու, Նիկոլայ Տոկարսկու արշավախմբերին։ 1926 թվականին Հուշարձանների պահպանման նորաստեղծ կոմիտեի գիտական քարտուղար Աշխարհբեկ Քալանթարի հրավերով Բաթումից տեղափոխվել է Երևան և ընդգրկվել Սևանի գիտարշավում որպես լուսանկարիչ։

1928-1936 թվականներին աշխատել է Երևանի բանվորական թատրոնում, միաժամանակ լուսանկարել է Աշտարակի, Էջմիածնի հուշարձանները։ Ավագ եղբոր՝ Արայի հետ շրջել է Հայաստանի մի շարք վայրեր և կատարել լուսագրումներ՝ Ամբերդ, Աշտարակ, Էջմիածին, Գառնի, Գեղարդ և այլն։ Ոտքով այցելել և լուսագրել է Գառնիի հեթանոսական տաճարի բեկորները։

1936 թվականին Հովսեփ Օրբելու ղեկավարությամբ որպես լուսանկարիչ մասնակցել է Ամբերդի առաջին գիտարշավին։

1941 թվականին զորակոչվել է բանակ, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։

Սեդրակ Բարխուդարյանի կազմած և տարբեր տարիներին հրատարակած «Դիվան հայ վիմագրության» մատենաշարի 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ հատորներում հրատարակվել են Արտաշես Վրույրի 2787 արձանագրությունները։ 1960-1964 թվականներին մասնակցել է ՀԽՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Ադրբեջանի ԳԱ պատմության ինստիտուտի միացյալ աշխատանքներին և իր կատարած լուսագրումները հրատարակել «Դիվան հայ վիմագրության» մատենաշարի 5-րդ հատորում։ 1970 թվականին հնագետ-վիմագրագետ Գրիգոր Գրիգորյանի ընկերակցությամբ Ղրիմում (հիմնականում` Թեոդոսիայում) լուսագրել է տեղի հայկական ճարտարապետական կոթողները։ 1964 թվականին լույս է տեսել «Անիում» հուշագրությունը` Անի քաղաքի ու նրա պատմությունը ստեղծած երախտավորների մասին բազում արժեքավոր վավերագրերով։ 1979 թվականին «Անիում» հուշագրությունը վերահրատարակվել է որոշ հավելումներով։

1981 թվականին անձնական արխիվը հանձնել է Էրեբունի թանգարանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Գույնզգույն խխունջ

**Գույնզգույն խխունջ** (), փորոտանիների դասին պատկանող փափկամարմին կենդանատեսակ։

Գտնվում է հատուկ պահպանության տակ, որպես քիչ մտահոգող տեսակ։ Հայտնաբերվել է 1774 թվականին։

## Նկարագրություն
Ի տարբերություն փափկամարմինների տիպիկ ներկայացուցիչ անտառախխունջի՝ գույնզգույն խխունջի խեցու ելուզանցքն ունի չափազանց վառ և ցայտուն արտահայտված գունավորում։ Սեռական օրգանի վրա կան չորս և ավելի գեղձեր այն դեպքում, երբ սովորական անտառախխունջն այս հատվածում ունի առավելագույնը երեք գեղձ։

Խխունջի խեցին դեղին է, որի վրա կան շագանակագույն կամ սև շերտեր, որոնց տրամագիծը կազմում է 25 մմ։ Առանձնյակին բնորոշ է գենետիկական երկձևությունը, որն իրենից ներկայացնում է դիմորֆիզմի դրսևորում միևնույն տեսակի օրգանիզմում։ Դրանք  տարբերվում են մորֆո-ֆիզիոլոգիական հատկանիշներով։

## Տարածվածություն և կենսակերպ
Տեսակը լայնորեն տարածված է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան և կենտրոնական շրջաններում։ Ակտիվ շրջանը համարվում է մարտից մինչև ուշ հոկտեմբեր ամիսների միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Այս շրջանում էլ տեղի է ունենում գույնզգույն խխունջների բազմացումը։

Սնվում են հիմնականում ջրիմուռներով։ Այս անողնաշարավորները որևէ լուրջ վտանգ չեն սպառնում այգեգործական տնտեսությունների համար, չնայած նրան, որ մակաբուծությունը վերջիններիս կենսակերպի անբաժանելի մասն է։

## Տես նաև
* Խաղողի խխունջ
* Փորոտանիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Մայք Գոդվին

**Մայք Գոդվին** (, ), ամերիկացի իրավաբան, լրագրող և գրող։ 2007 թվականի հուլիսի 3-ից մինչև 2010 թվականի հոկտեմբերի 22-ը եղել է Վիքիմեդիա հիմնադրամի գլխավոր իրավախորհրդատու։

## Կենսագրություն
Մայք Գոդվինը Հյուստոնում ավարտել է Լամարի անվան միջնակարգ դպրոցը: 1980 թվականին ավարտել է Տեխասի համալսարանը՝ ստանալով արվեստի բակալավրի կոչում։ 1990 թվականին Գոդվինը համալսարանի իրաբանության դպրոցում ստացել է իրավաբանի դոկտորի կոչում (): 1988-1989 թվականներին, իրավաբանական դպրոցում սովորելու տարիներին, նա աշխատել է The Daily Texan ուսանողական թերթում՝ որպես խմբագիր: 1990-ական թվականների սկզբին Գոդվինը, ով ծանոթ էր Սթիվեն Ջեքսոնի հետ BBS Օստինից, օգնեց նրան հաջող անցկացնել դատական գործընթացն ընդդեմ ԱՄՆ-ի գաղտնի ծառայությունների: Այս գործընթացը իր տեղը գտավ Բրյուս Ստերլինգի «Հետապնդում ֆիմադրող հաքերների հետ. օրենք և անկարգություն էլեկտրական սահմանների մոտ» գրքում:

1990 թվականին Գոդվինն սկսեց աշխատել EFF հիմնադրամում։ Նա կազմակերպությունում դարձավ առաջին նահանգային իրավաբանը։ 1997 թվականին նա իր մասնակցությունն է ունեցել գլխավոր դատախազ Ջենետ Ռինոյի և Ամերիկյան քաղաքացիների պաշտպանության միության դատավեճին, շոշափելով մեկ տարի առաջ ընդունված հեռահաղորդակցության ժամանակ պարկեշտության մասին Ակտը։ Իր հիշողությունները կապված այս գործընթացի հետ, Գոդվինը հետագայում արտացոլել է իր *Համացանց-իրավունք* գրքում։

Գոդվինն աշխատել է նաև որպես նահանգային իրավաբան Ժողովրդավարության և տեխնոլոգիաների զարգացման կենտրոնում, որպես հաղորդավար-իրավաբան՝ IP Worldwide կազմակերպությունը, իսկ որպես տեսաբան՝ American Lawyer-ում։ Ներկայումս Գոդվինը համարվում է Reason ամսագրի խմբագիր, որում հարցազրույցներ է հրապարակում գիտական ֆանտաստների հետ:

2003 թվականից 2005 թվականը նշված է Public Knowledge շահույթ չհետապնդող ոչ կառավարական կազմակերպությունում որպես նահանգային իրավաբան, ով զբաղվում է մտավոր սեփականության պաշտպանությամբ։ Այդ ժամանակ նա մասնակցում էր մի գործընթացի, որը վիճարկում էր Դաշնային կապի գործակալության կարգավորման վերաբերյալ թվային իրավունքների կառավարման հեռուստատեսության որոշումը։ 2005 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2007 թվականի ապրիլը, Գոդվինը Յեյլի իրավաբանական դպրոցում աշխատել է որպես գիտաշխատող, ինչպես նաև աշխատել է Յեյլի համալսարանի համակարգչային գիտությունների ֆակուլտետում, որտեղ PORTIA նախագծի անդամ էր:

2007 թվականի հուլիսի 3-ից մինչև 2010 թվականի հոկտեմբերի 22-ը Գոդվինը եղել է Վիքիմեդիա հիմնադրամի գլխավոր իրավախորհրդատուն:

2009 թվականի հունվարին Գոդվինը միացել է Student Press Law Center կազմակերպության տնօրենների խորհրդին, իսկ 2011 թվականի մարտին միացել է Open Source Initiative կազմակերպության տնօրենների խորհրդին:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Վիքիմեդիա
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Տեխասի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Խուան Գրիս

**Խուան Գրիս** (, իսկական անունը՝ , ), իսպանացի նկարիչ և քանդակագործ, կուբիզմի հիմնադիրներից մեկը։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություն
Սովորել է Մադրիդի արվեստի և գիտության դպրոցում, համագործակցել է հումորային ամսագրերի հետ։ Վաղ աշխատանքներում զգալիորեն նկատելի է մոդեռնի ազդեցությունը։ 1906 թվականին, Մադրիդի դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ապրել է Մոնմարտրում՝ Բատու-Լավուարում։ Այստեղ ծանոթացել է այնպիսի նկարիչների հետ, ինչպիսիք են Ամեդեո Մոդիլիանին, Անրի Մատիսը, Պաբլո Պիկասոն, Ժորժ Բրաքը, Ֆեռնան Լեժեն, ինչպես նաև բանաստեղծ Մաքս Ժակոբի հետ։

Նրա նկարների հիմնական ժանրը նատյուրմորտն է։ Գրիսի առաջին և ամենահաջող գեղանկարը «Օմմաժ Պիկասո» գեղանկարն է, որը ցուցադրվել է 1912 թվականին Բարսելոնայում։

### Մահ
1925 թվականի հոկտեմբերից հետո, Գրիսը հաճախ է հիվանդացել ուրեմիայի ընդհարումներով և ունեցել է սրտի խնդիրներ։ Մահացել է երիկամային անբավարարությունից 1927 թվականի մայիսի 11-ին Բուլոն-Բիանկուրում (Փարիզ), 40 տարեկան հասակում՝ միայնակ թողնելով կնոջը՝ Ջոզեթին, և որդուն՝ Ժորժին։

## Վաճառք
Գրիսի աշխատանքների ամենամեծ աճուրդը հասել է 57.1 մլն ամերիկյան դոլարի (£34.8 միլիոն)։ Այդքան գումարով վաճառվել է նրա 1915 թվականին նկարած «Nature morte à la nappe à carreaux» գեղանկարը։

## Նկարներ

Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|Պիկասոյի դիմանկարը: Արվեստի ինստիտուտ (Չիկագո)
Juan Gris Mann im Cafe 1914.jpg|Տղամարդը սրճարանում: 1914: Նյու-Յորք 
Juan Gris 001.jpg|Ժալյուզի: 1914: Թեյթ պատկերասրահ (Լոնդոն)
Juan Gris - Glass of Beer and Playing Cards.jpg|Գինով լցված բաժակ և խաղաքարտեր: Կոլաժ. 1913


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Apollinaire G. Juan Gris// Apollinaire G. Oevres en prose completes. II. Paris: Gallimard, 1991, p. 39-41
* Kahnweiler D.H. Juan Gris, sa vie, son œuvre, ses écrits. Paris: Gallimard, 1946 (переизд. 1969, англ. изд.: Juan Gris, his life and work. New York: H.N. Abrams, 1946)
* Juan Gris. New York: Skira, 1958
* Jackson Martín R. Juan Gris. Barcelona: Ediciones Polígrafa, 2005

## Արտաքին հղումներ
* Աշխատանքները աշխարհի տարբեր թանգարաններում
* Աշխատանքները on line 
* Կենսագրություն (իսպ.) 
* Կենսագրություն (անգլ.)

Կատեգորիա:Իսպանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կուբիզմ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Իսպանացի արվեստագետներ
Ֆոտոֆոր

[աջից|մինի|235px|[Կաղամարները ծովային կենդանիներ են, որոնք ապրում են բաց ծովերում: Մարմինը գլանաձև է՝ հետին ծայրը սրացած, ունի 2 կողմնային եռանկյունաձև լողակներ։ Համարվում են ֆոտոֆորավոր կենդանու տիպիկ օրինակ]]
**Ֆոտոֆոր** (), լուսարձակող օրգան, որը նկատվում է որոշ ծովային կենդանատեսակների՝ առավելապես ձկների և գլխոտանիների մոտ։ Այն բաղկացած է երեք շերտավոր բջիջներից։ Ցիտոպլազմայի բջիջների ստորին շերտը պարունակում են միկրոսկոպիկ միզաթթվից կազմված բյուրեղներից, որոնք ջրում լույս են արտացոլում։ Այս շերտը կենդանատեսակի մոտ օգտագործվում է, որպես ռեֆլեկտոր:

Միջին շերտը կազմված է լուսարձակող երկայնածու ֆոտոբջիջներից։ Ամենավերին շերտը լույսի նկատմամբ թափանցիկ է և անցքավոր։ Ձկների մոտ այս շերտն իրենից ներկայացնում է թափանցիկ հատված մաշկածածկույթի վրա։

## Տես նաև
* Ֆոտոսինթեզ
* Գլխոտանիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսալյումինեսցենցում
Սուրբ Պետրոս եկեղեցի (Յաֆֆա)

**Սուրբ Պետրոս եկեղեցի** (), ֆրանսիական եկեղեցի Իսրայելի Թել Ավիվ կենտրոնի Յաֆֆա քաղաքում։

## Պատմություն
### Օսմանյան շրջան
Եկեղեցին կառուցվել է 1654 թվականին Սուրբ Պետրոսի պատվին՝ միջնադարյան ցիտադելի վրա, որը կառուցվել է Ֆրեդերիկ I-ի կողմից և վերանորոգվել է Լուի IX-ի կողմից XIII դարի երկրորդ կեսին։ XVIII դարի վերջին եկեղեցին երկու անգամ ավերվել է, և երկու անգամ էլ վերականգնվել է։ Ներկայիս շենքը կառուցվել է 1888 և 1894 թվականների միջակայքում, և վերանորոգվել է 1903 թվականին։

### Այսօր
Ծառայությունն իրականացվում է անգլերեն, իսպաներեն, լեհերեն և եբրայերեն։ Այցելուների շրջանում կան լեհ օտարերկյա աշխատողներ, ովքեր գալիս են այստեղ շաբաթ օրերին՝ իրենց հանգստյան օրերին։

## Ճարտարապետություն
left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|220x220px|Բոնապարտն այցելում է Յաֆֆայի ժանտախտի զոհերին
Հին Յաֆֆայի առավել վառ կառույցն է։ Եկեղեցու ինտերիերը հիշեցնում է Եվրոպայի տաճարները, բարձր կամարակապ առաստաղով, ապակենախշերով և մարմարյա պատերով։ Ապակենախշերը պատրաստված էին Մյունխենի հայտնի նկարիչ Ցետլերի կողմից։ Եկեղեցու ինտերիերի չորս պանելներին պատկերված են Սուրբ Պետրոսի կյանքի տեսարանները, այդ թվում նաև ձկան հրաշալի որսը, բանալիների հանձնումը, Քրիստոսի պայծառակերպությունը Թաբոր լեռան վրա և Խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ ոտքերի լվացումը։ Բացառությամբ Տաբիթայի, Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու և Անարատ հղիության, եկեղեցու բոլոր մնացած պատուհաններին  պատկերված են իսպանական սրբերը. զարմանալի չէ, քանի որ ներկայիս շենքը վերանորոգվել է Իսպանիայի կողմից։ Ամբիոնը փորագրված է իրական փայտի տեսքով։

Սուրբ Պետրոսի եկեղեցին պարունակում է 13-րդ դարի Սուրբ Լուիի ցիտադելի մնացորդները, որոնք գտնվում են խորանից դուրս և աջ։ Մնացորդները ներառում են երկու ամբողջական կլոր ձև ունեցող սենյակ, որոնք ունեն ցածր առաստաղ և որմանցքներ։ Ոմանք պնդում են, որ հենց այդ սենյակներում է բնակվել Նապոլեոնը, երբ 1799 թվականին Եգիպտոս և Սիրիա արշավանքի ժամանակ այցելել է Սուրբ Պետրոսի եկեղեցին։

## Պատկերասրահ

Jaffa BW 7.JPG|Տեսքը հարավից
Jaffa BW 4.JPG|Մուտք
Jaffa BW 5.JPG|Ինտերիեր
Jaffa BW 6.JPG|Զանգակատուն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի կրոնական կառույցներ
Կատեգորիա:Իսրայելի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի
Ստարոչերկասկայայի պատմաճարտարապետական թանգարան-արգելոց

**Ստարոչերկասկայայի պատմաճարտարապետական թանգարան-արգելոց** (), թանգարան-արգելոց ՌԴ Ռոստովի մարզի Ստարոչերկասկայա ստանիցայում։ Հասցեն` 346701, Ռոստովի մարզ, Ակսայի շրջան, Ստարոչերկասկայա ստանիցա, Պոչտովայա փողոց, 6։

## Պատմություն
Թանգարանը ստեղծվել է ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի 1970 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ` գրող Միխայիլ Շոլոխովի նախաձեռնությամբ։ Թանգարանը հիմնված է Դոնի կազակների նախկին մայրաքաղաք Չերկասկի XVII-XIX դարերի հուշարձանների համալիրի վրա։ Ատամաններ Եֆրեմովների նախկին կալվածքում պահպանվել են. Ատամանի պալատը, քարե երկհարկանի մասնաշենքը, Եֆրեմովների` Աստվածամոր Դոնի սրբապատկերի տնային եկեղեցին, Ստեպան Եֆրեմովի տունը, որը կառուցվել է 1770-ական թվականներին։

Թանգարանում մշտապես գործում են հետևյալ ցուցադրությունները. «Վայրի դաշտից մինչև Հին Չերկասկ» հիմնական պատմական ցուցադրությունը, «Եֆրեմովների կազակական տոհմը», «Ինչպես էր մեզ մոտ` Խաղաղ Դոնում», «Կազակական խոհանոցի ավանդույթները», «Ստարոչերկասկայա ստանիցայի հիշարժան վայրերը», «Մայդանը և Հարության տաճարը», «Նեկրասովցի կազակները», «Կազակի հոգևոր աշխարհը»։ Թանգարանը մասնակցում է նաև «Թանգարանային գիշեր» ամենամյա ակցիային։

Թանգարանի ցուցանմուշային-ցուցահանդեսային տարածքը 1563,8 մ² է, ցուցապահեստարանների տարածքը` 629,1 մ²։ Պահվող ցուցանմուշների քանակը` 67009։

Թանգարանի գրադարանում պահվում են գրքային հուշարձաններին վերաբերող 3 թեմատիկ հավաքածուներ. Ե. Պարամոնովի «Դոնի խոսվածք» գրահրատարակչության գրքերը, կիրիլյան գրատպության գրքերը և գավառագիտական հավաքածուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարան-արգելոցը museum.ru կայքում 
* Թանգարան-արգելոցը  Ռոստովի մարզի մշակույթի նախարարության կայքում 

Կատեգորիա:1970 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1970 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արգելոց-թանգարաններ
Սանկտ Մորից

**Սանկտ Մորից** (, , ), կոմունա, առողջավայր Շվեյցարիայում։ Գտնվում է Գրաուբյունդեն կանտոնում` համանուն լճի ափին։ Մտնում է Մալոյա շրջանի մեջ։ Բնակչությունը 5.119 մարդ է (2006)։ Պաշտոնական կոդ` 3787։

1928 և 1948 թվականներին Սանկտ Մորիցը եղել է Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաք։

## Պատմություն
Քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվել է 1137 թվականին։ Քաղաքի անվանումը հետագայում ստացավ գերմանական ձև և հնչողություն, սակայն կապը սուրբ Մավրիկիոսի հետ, միևնույն է, պահպանվեց։

## Ձմեռային սպորտ
1928 և 1948 թվականներին Սանկտ Մորիցում անվկացվել են ձմեռային օլիմպիական խաղեր։ Բացի նրանից` օլիմպիական խաղերը կրկնակի հյուրընկալել են Ինսբրուքը և Լեյք Փլեսիդը։

1934, 1974, 2003 և 2017 թվականներին Սանկտ Մորիցում անցկացվել են լեռնադահուկային մարզաձևից աշխարհի առաջնությունները։ Ամեն տարի այստեղ կազմակերպվում են լեռնադահուկային մարզաձևի աշխարհի գավաթի առաջնությունները։

Սանկտ Մորիցը բոբսլեյի հայրենիքն է համարվում։ Այստեղ կազմակերպվում են բոբսլեյի, սահնակային սպորտի և սկելետոնի մրցաշարեր։ Ի տարբերություն համանման խոշոր այլ կենտրոնների` սահուղին այստեղ բնական է և ամեն ձմեռ կրկին ձևավորվում է։

## Տրանսպորտ
Կոմունան Բեռնի էլեկտրական երկաթուղով կապված է Բեռնինա լեռնանցքին։ Ալբուլա երկաթգծով կապված է Կուր քաղաքին` Գրաուբյունդեն կանտոնի մայրաքաղաքին, իսկ Էնգադինյան երկաթուղով` Վերին և Ներքին Էնգադինի բնակավայրերին։

### Նշանավոր բնակիչներ
* Վացլավ Նիժինսկի - ծագումով լեհ ռուս պարող, խորեոգրաֆ

## Պատկերասրահ

Engadiner-Seenplatte.jpg| 
St-Moritz-Schiefer-Turm.jpg|Աշտարակ 
St-Moritz_04_2004.jpg|Կայարան 
St-Moritz-Dorf-2005.jpg| 
St.Moritz-polo-.jpg|Ս. Լ. Կոժին, *Պոլոյի խաղ Սանկտ Մորիցում*, 50 х 86 սմ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Սանկտ Մորիցի և Ալպերի ինտերակտիվ տեսարան

Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Բդելոստոմա

**Բդելոստոմա** (), բոլորաբերանավորների դասի լորձունների կարգին պատկանող քորդավոր կենդանի։ Չափազանց մեծ նմանություն ունի բոլորաբերանավորների դասի ներկայացուցիչ սովորական լորձունին։

Արդյունաբերական կամ տնտեսական որևէ նշանակություն չունի և սննդի համար միսը բոլորովին պիտանի չէ։ Մակաբուծությունը բդելոստոմայի կենսակերպի անբաժանելի մասն է։ Այս բոլորաբերանավորները լուրջ վնաս են հասցնում հատկապես ձկնաբուծությանը։

## Տարածվածություն
Բդելոստոմաները տարածված են Ամերիկայի հյուսիսային և կենտրոնական հատվածներում՝ Կանադայից մինչև Մեքսիկա։

Բնակվում են հիմնականում տիղմի մեջ։ Ապրում են ծովի մակարդակից 16-ից մինչև 966 մետր բարձրություններում։ Իր բնակության արեալներում տեսակը տարածված է մեծ քանակությամբ։

## Նկարագրություն
Բդելոստոման մակաբույծ կյանք վարող երկար և մերկ մարմնով կենդանի է՝ որդի նմանությամբ։ Սովորական լորձունից տարբերվում է միայն ֆիզիոլոգիական և մորֆոլոգիական կառուցվածքով։

Լողակներ ունի միայն մեջքի և պոչի հատվածներում։ Բդելոստոմայի մաշկը հարուստ է լորձային գեղձերով։ Լինելով մակաբույծ կենդանի` բդելոստոմաները լուրջ վնաս են հասցնում ձկնային տնտեսություններին։ Նա գլխով խրվում է ճառագայթալողակավոր ձկների մարմնի մեջ և լափում նրա բոլոր ներքին օրգանները։

Մարմնի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 50 սմ։ Մարմինն ունի համաչափ կառուցվածք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լորձուններ
Լորձունակերպեր

**Լորձունակերպեր** կամ **լորձունայիններ** (), ողնաշարավորների ենթատիպի բոլորաբերանավորների վերնադասին պատկանող կենդանատեսակների կարգ։

Կարգի ներկայացուցիչ առանձնյակները չունեն արդյունաբերական կամ տնտեսական որևէ կարևոր նշանակություն։ Բացի այդ վարելով մակաբույծ կենսակերպ լորձունայինները լուրջ վնաս են հասնում ձկնաբուծությանը։

## Տարածվածություն
Լորձունակերպերի կարգի ներկայացուցիչները տարածված են Համաշխարհային օվկիանոսի մաս կազմող Խաղաղ օվկիանոսի բարեխառն և մերձարևադարձային ջրերում։

Բնակվում են օվկիանոսի մակարդակից մինչև 100-500 մետր խորություններում։ Չնայած այս հանգամանքի՝ լորձունակերպերը ապրում են նաև մինչև 1000 մետր խորություններում։

## Նկարագրություն
Լորձունակերպերը միջին չափի բոլորաբերանավորներ են։ Ունեն 45-70 սմ երկարություն և նման են խոշոր որդերի։ Մարմնի առջևի հատվածում ունեն 1-ից մինչև 15 խռիկային անցքեր։

Մարմնի ստորին երկու կողմերի երկարությամբ, մեկական շարքով դասավորված են ենթամաշկային լորձանքներ, որոնք բավականին լավ զարգացած և կատարելագործված են։ Բերանն ու քթի միակ անցքը շրջապատված է 6-8 հաստ բեղիկններով։

Արյունատար համակարգը փակ է։ Սիրտը քառախորշ է։ Հիմնական սիրտը խռիկային է, սակայն լորձունակերպերն ունեն ևս երեք լրացուցիչ սրտախոռոչ։ Սնվում են ձկներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լորձունակերպեր
Գահավորակի զարդեր (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն)

**Գահավորակի զարդեր** (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն), գահավորակի բազմանիստ սնամեջ զարդեր՝ հարդարված եռանկյունաձև կտրվածքներով (ներսում պահպանվել են փայտի առարկայի մնացորդներ)։ Պահվում են Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված են 2009-51, 52 համարների տակ։

Զարդերը համարվում են Ք. ա. 15-14-րդ դարերի հնություն, բրոնզից են, չափերը՝ 7,4×8×3 սմ։ Հայտնաբերվել են Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղի տարածքում։

## Նկարագրություն
Զարդերից յուրաքանչյուրի մեկական նիստի վրա զետեղված է առյուծի մանրաքանդակ։ Կենդանին խոշորագլուխ է` փարթամ բաշով, աչքերը կլոր փոսորակներ են։ Իրանը կլոր է` ընդգծված մկանունքով, գավակը քիչ բարձր, ոտքերը կքած են և առաջ մեկնած։ Պոչը երկար է` ծայրում ոլորված։ Առյուծի ոտքերի տակ` դիմահայաց նսիտի վրա, լայն բացած բերանով, դուրս պրծած աչքերով գորտի ոճավորված մանրաքանդակ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները](http://hpj.asj-oa.am/780/1/65-2(95).pdf) 

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։
* Հարություն Մնացականյան, Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նյութերից
Կատեգորիա:Հնագիտություն
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Կարաս սևափայլ (մ.թ.ա. 10-9-րդ դարեր, Դվին)

**Կարաս սևափայլ** (մ.թ.ա. 10-9-րդ դարեր, Դվին), կավե կարաս, որը պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2604-1 համարի տակ։

Այս կարասը համարվում է մ.թ.ա. 10-9-րդ դարերի հնություն։ Հայտնաբերվել է Դվինում։

## Նկարագրություն
Կարասի պարանոցից ցած տեղադրված են երկու ելուստանման ունկեր։ Դրանցից մեկը հարթ սկավառակաձև տեսք ունի և զոհասեղան է հիշեցնում։ Իրանի կենտրոնը շրջանակում են ակոսազարդ երկու լայն գոտիներ, որոնց վրայով սահող ռելիեֆ գալարը օձի խորհրդանիշ է։

## Նշանակություն
Բրոնզեդարյան խեցեղեն անոթների ունկերի մոտ կամ իրանի պարագծերով ձգվող օձերի խորհրդանիշեր հանդիսացող գալարները զետեղվում էին իբրև պահապան ուժի գաղափարագրեր։ Օձը, ըստ հավատալիքների, գաղտնի հոգևոր զորություն կրողն էր, նաև բարիքի, կյանքի խորհրդանիշն ու պահապանը միաժամանակ։ Սրա հետ էին կապվում թե՛ օձի պաշտամունքը, թե՛ նրան մատուցվող զոհաբերությունները։

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Կատեգորիա:Հնագիտություն
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Ցուլի արձանիկ (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն)

**Ցուլի արձանիկ**, պատվանդանին կանգնած ցուլի ծավալային քանդակ, որը գտնվել է Լճաշենից և պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2049-130 համարի տակ։

## Պատմություն
Արձանիկը համարվում է մ.թ.ա. 15-14-րդ դարերի հնություն, բրոնզից է, չափերը՝ 30×15×5,8 սմ։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղի տարածքում։

## Նկարագրություն
Ցուլը կանգնած է սյունաձև պատվանդանի վրա։ Այն խոշորամարմին է` ճակատին կեռված հաստ եղջյուրներով։ Աչքերը նշված են կլոր ելուստներով։ Դնչի վրա պարզորոշ ընդգծված է մորթին, շրթունքները, կլոր քթանցքները, բերանը։ Գավակը փոքր-ինչ իջեցրած է, երկար պոչը կպած է ոտքերին, փորի տակ ընդգծված է պորտը։ Սնամեջ իրանը հարդարված է եռանկյունի ծակոտիների շարքերով, գավակը` աստղ հիշեցնող զարդանախշով։ Ճակատի վրա փորագիր եռանկյունաձև նշան կա, որը ցուլի սրբազանության խորհրդանիշն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները](http://hpj.asj-oa.am/780/1/65-2(95).pdf) 

## Աղբյուրներ
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։ 
* Հարություն Մնացականյան, Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները, Երևան, 1968։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նյութերից
Կատեգորիա:Հնագիտություն
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Թոմ Ռեգան

**Թոմ Ռեգան** (, նոյեմբերի 28, 1938, Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - փետրվարի 17, 2017, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի փիլիսոփա, որը զարգացրել է կենդանիների պաշտպանության տեսությունը։ 1967-2001 թվականներին եղել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանի պրոֆեսոր։

Ռեգանը գրել է մի քանի գիրք՝ նվիրված կենդանիների իրավունքին՝ ներառյալ «Կենդանիների իրավունքների պաշտպանություն»-ը, որն ազդել է կենդանիների ազատագրման ժամանակակից շարժման վրա։ Իր հրատարակություններում նա պնդում է, որ կենդանիները մարդկանց նման «կյանքի կրողներ են», և եթե մենք ցանկանում ենք իմաստավորել մարդկանց կյանքը՝ անկախ նրանց ռացիոնալ էակներ լինելու հնարավորությունից, ապա մենք պետք է նույն կերպ իմաստավորենք նաև կենդանիների կյանքը։

## Աշխատություններ
* *Empty Cages: Facing the Challenge of Animal Rights*, published by Rowman and Littlefield, Lanham, Maryland, (2004). ISBN 0-7425-3352-2, 229 pages.
* *The Case for Animal Rights*, University of California Press (1983, 1985, 2004)
* *All That Dwell Therein: Essays on Animal Rights and Environmental Ethics* (1982)
* *Animal Sacrifices: Religious Perspectives on the Use of Animals in Science* (1986)
* *Defending Animal Rights*, University of Illinois Press (2001). ISBN 0-252-02611-X
* Tom Regan. «Die Tierrechtsdebatte». (Hrsg.) Erlangen 2007. ISBN 978-3-89131-417-3

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Պաշտոնական կայք 
*Official website on ''Animals Voice'' 
*Culture & Animals Foundation
*Tom Regan Animal Rights Archive
*Guide to the Tom Regan Papers

Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կենդանիների իրավունքներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ