Հալեպի պետություն

**Հալեպի պետություն** (, ՝ *դաուլաթ հալաբ*) մեկն է այն վեց պետություններից, որոնք ստեղծվել են ֆրանսիացի գեներալ Անրի Գուրոյի կողմից Սիրիայի ֆրանսիական մանդատում, որը հետևել է 1920 թվականի Սան Ռեմոյի կոնֆերանսին և Ֆեյսալ թագավորի պարտությանը և կարճատև միապետությունը Սիրիայում։

Մյուս պետություններն էին Դամասկոսը (1920), Ալավիները (1920), Ջաբալ ալ-Դրուզը (1921), Ալեքսանդրետի սանջակը (1921), Մեծ Լիբանանը (1920), որը հետագայում դարձավ ժամանակակից Լիբանան։

## Հիմնադրում
thumb|left|Պաշտոնական փաստաթուղթ, որը կրում է Հալեպի պետության անվանումը և դրոշմանիշերը
Հալեպի պետությունը հռչակվել է ֆրանսիացի գեներալ Անրի Գուրոյի կողմից 1920 թվականի սեպտեմբերի 1-ին որպես ֆրանսիական ծրագրի մի մաս՝ Սիրիան ավելի հեշտ վերահսկելու համար՝ բաժանելով այն մի քանի փոքր նահանգների: Ֆրանսիան ավելի թշնամացավ Մայսալունի ճակատամարտից հետո միասնական Սիրիայի գաղափարին։ Հալեպի պետությունը ներառում էր Ալեքսանդրետի սանջակը և ղեկավարվում էր Քամիլ փաշա ալ-Կուդսիի կողմից։

Հալեպը Դամասկոսից բաժանելով՝ Գուրոն ցանկանում էր կապիտալացնել երկու քաղաքների միջև ավանդական մրցակցության վիճակը և այն վերածել քաղաքական բաժանման: Հալեպի բնակիչները դժգոհ էին այն փաստից, որ Դամասկոսն ընտրվել է որպես Սիրիայի նոր ազգի մայրաքաղաք։ Գուրոն զգաց այս տրամադրությունը և փորձեց շահարկել այն՝ Հալեպը դարձնելով ավելի մեծ և հարուստ պետության մայրաքաղաք, որի հետ Դամասկոսի համար դժվար կլիներ մրցակցել: Հալեպի պետությունը, ինչպես գծել է Ֆրանսիան, ընդգրկում էր Սիրիայի բերրի տարածքի մեծ մասը, ներառյալ Հալեպի շրջակայքի բերրի երկիրը, ինչպես նաև Եփրատի ողջ բերրի ավազանը: Պետությունը դեպի ծով ելք ուներ նաև Ալեքսանդրետի ինքնավար սանջակով։ Մյուս կողմից, Դամասկոսը, որը սիրիական անապատի եզրին գտնվող օազիս է, չուներ ոչ բավարար բերրի հող, ոչ էլ ելք դեպի ծով։ Գուրոն ցանկանում էր գրավիչ դարձնել Հալեպի պետությունը իր պոտենցիալ կառավարիչների համար՝ նրան վերահսկողություն տալով Սիրիայի գյուղատնտեսական և հանքային հարստության մեծ մասի վրա, որպեսզի նա չցանկանա վերամիավորվել Դամասկոսի հետ:

## Բնակչություն
Հալեպ պետությունում սուննի մուսուլմանների մեծամասնություն կար: Այս բնակչությունը հիմնականում արաբներ էին, բայց ներառում էին նաև քրդեր, հատկապես արևելյան շրջաններում, և այլ տարբեր ազգային խմբեր, որոնք վերաբնակվել էին օսմանյան ժամանակաշրջանում, հատկապես չերքեզներ, ալբանացիներ, բոսնիացիներ, բուլղարներ, թուրքեր, կաբարդիններ, չեչեններ և այլք: Նշանակալից շիա մուսուլման բնակչություն էր ապրում նաև Հալեպում՝ Նեբբոլ, Ֆուա, ալ-Զահրա, Քաֆրայա ​​և Մաարրաթ Միսրին քաղաքներում:

Հալեպը նաև տուն էր Արևելքի ամենահարուստ և բազմազան քրիստոնեական համայնքներից մեկի համար: Տասնյակ տարբեր ժողովներին պատկանող քրիստոնյաները (Հայ առաքելական, հույն կաթոլիկ և սիրիական ուղղափառ եկեղեցիների տարածվածությամբ) ներկայացնում էին Հալեպ քաղաքի բնակչության մոտ մեկ երրորդը՝ դարձնելով այն Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ քրիստոնեական համայնքն ունեցող քաղաքը Լիբանանից դուրս: Պետության արևելյան թաղամասերում նույնպես շատ քրիստոնյաներ են բնակվել՝ հիմնականում լինելով ասորի ազգությամբ։

1923 թվականին պետության ընդհանուր բնակչությունը կազմում էր շուրջ 604,000 մարդ (առանց արևելյան շրջանների քոչվոր բնակչությանը): Հալեպ քաղաքն ուներ նաև մեծ հրեական և հայկական համայնք։

## Ղեկավարներ

* 1920-1922 Գեներալ Քամիլ փաշա ալ-Կուդսի (1849-1926)
* 1923-1924 Մուստաֆա բեյ Բարմադա (1883-1953)
* 1924–1925 Մարի փաշա Ալ Մալլա (1856-1930)

## Ֆրանսիական պատվիրակներ
* 1920-1922 Գեներալ Անրի-Ֆելիքս դե Լամոտ (1843-1926)
* 1922-1924 գեներալ Գաստոն Բիլոտ (1875-1940)
* 1925 Պարոն Ժակ Ռեկլյու

## Տնօրենների խորհուրդ
Չնայած ֆրանսիական կառավարության ցանկություններին, արաբական դիմադրությունը բավարար էր ֆրանսիացիներին ստիպելու համար աշխատել նրանց միջոցով՝ կառավարելու տարածքը: Այսպիսով, Տնօրենների խորհուրդը ստեղծվել է 1920 թվականին՝ լրացնելու գլխավոր նահանգապետին։ Խորհրդի չորս անդամներն էին` Մարի փաշա Ալ Մալլահը (Ներքին գործերի), Սուբհի բեյ ալ-Նայյալը (Արդարադատություն), Նասրի էֆենդի Բախաշը (Առևտրություն և գյուղատնտեսություն) և Վիկտոր էֆենդի Աջուրին (Ֆինանսներ): 1921 թվականին ալ-Մալլայի հրաժարականից հետո նրան փոխարինեց Ալ Նայյալը որպես ներքին գործերի տնօրեն, իսկ Զաքի բեյ ալ-Գորանին ընտրվեց որպես արդարադատության տնօրենի պաշտոնում փոխարինելու ալ-Նայալին: 1923 թվականին ձախակողմյան ֆրանսիական կառավարությունը եկավ իշխանության և փոխեց քաղաքական ուղղությունը՝ թույլ տալով համաարաբական Սիրիայի կառուցումը: Այսպիսով, Հալեպի Տնօրենների խորհուրդը վերացվել է Սիրիայի Դաշնության ստեղծումից հետո։

## Ներկայացուցչական խորհուրդ
Օրենսդիր մարմինը Ներկայացուցչական խորհուրդն էր, որի անդամների մեծամասնությունը ֆրանսիամետ էր։ Նշանավոր պատգամավորներից ոմանք էին Սուբհի Բարաքաթը, ով հետագայում զբաղեցրել է Սիրիայի Դաշնության նախագահ, Հալեպի քաղաքապետ Ղալեբ բեյ Իբրահիմ փաշան, Առևտրի պալատի ղեկավար Սալիմ Ջանբարաթը, փաստաբան Միշել Ջանադրին և Ֆախիր ալ-Ջաբիրին՝ ազգայնական առաջնորդ Սաադալլահ ալ-Ջաբիրի ավագ եղբայրը:

## Հանանուի ապստամբություն
Իբրահիմ Հանանուն բնիկ հալեպից էր և 1919 թվականին ընտրված Սիրիայի ազգային կոնգրեսի նշանավոր անդամ, որը հրաժարվեց Սիրիայի ֆրանսիական մանդատից: Թուրք ազգայնական առաջնորդ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի աջակցությամբ՝ Հանանուն զինված ապստամբություն սկսեց ֆրանսիացիների դեմ, որը տևեց մինչև նրան ձերբակալեցին 1921 թվականին։ Հանանուն նույն տարում դատվեց Հալեպի դատարանում, սակայն երեք դատավորները նրան անմեղ ճանաչեցին՝ երկու կողմ ձայնով։ Հավանաբար դատավճռի վրա ազդել են այդ օրը դատարանի շենքի շուրջ հավաքված համակիրների բազմությունը։

Այնուհետև Հանանուն անցավ քաղաքական ընդդիմությանը, և 1926 թվականին նա մեծ դեր խաղաց 1924 թվականի դեկտեմբերին ստեղծված Սիրիայի պետությունից Հալեպի անջատումը կանխելու գործում: Նա մահացավ 1935 թվականին:

## Սիրիական դաշնություն և Սիրիայի պետություն
Գեներալ Գուրոն ստեղծեց Սիրիայի Դաշնությունը 1922 թվականի հունիսի 28-ին: Դաշնությունը ներառում էր Դամասկոս, Հալեպ և Ալավիական պետությունները: 1924 թվականին ալավիական պետությունը կրկին անջատվեց։ Սիրիայի Դաշնությունը 1925 թվականի հունվարի 1-ին ընդգրկվել է Սիրիա պետության կազմում: 1925 թվականին նոր սիրիական պետության կենտրոնացումից հետո Հալեպը կորցրեց իր ինքնավարությունը և վերածվեց նահանգային կախվածության Դամասկոսից: Հալեպի նահանգի գործող գեներալ-նահանգապետ իսլամադավան Մարի փաշա Ալ Մալլան նշանակվել է Հալեպի նահանգի նահանգապետ (վալի) (նախարարի կոչումով): Այնուամենայնիվ, Հալեպի նահանգի գաղութատիրական դրոշը գործածության մեջ մնաց մինչև 1925 թվականի հունվարի 25-ը, երբ վերջնականապես չեղարկվեց:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* al-Ghazzi, Kamil, Nahr al-dhahab fi tarikh halab, (History of Aleppo), 3 vols., Aleppo, 1922–1926.
* L'indicateur Libano-Syrienne. Eds. E & G. Gédéon. Beirut, 1923, 1928–1929.
* Recueil des Actes Administratifs du Haut-Commissariat de la République Française en Syrie et au Liban. Beirut, 1919–1920, 1921–1939.

Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:1920 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1925 կազմալուծումներ Ասիայում
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Կատեգորիա:Հալեպի պատմություն
Կատեգորիա:Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Սիրիայի տարածքում
Կատեգորիա:Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ