Յացեկ Կուրոն

**Յացեկ Յան Կուրոն** (, ), լեհ քաղաքական գործիչ, ԼԺՀ-ի գոյության ընթացքում ընդդիմության ղեկավարներից մեկը, պատմաբան, կարմիր սկաուտների ակտիվիստ, աշխատողների պաշտպանության կոմիտեի համահիմնադիր, աշխատանքի և սոցիալական քաղաքականության նախարար, 1989-2001 թվականներին Սեյմի X, I, II և III գումարումների պատգամավոր, Սպիտակ արծիվ շքանշանի ասպետ։

## Կենսագրություն
1949 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միության գործունեությանը։ 1952 թվականից եղել է խարցերական կազմակերպության հաստիքային հրահանգիչ և միացել է Լեհական միացյալ աշխատանքային կուսակցությանը։ 1953 թվականի նոյեմբերին հեռացվել է լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միությանից և Լեհական միացյալ աշխատանքային կուսակցությունից՝ լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միությունից գաղափարախոսական հայեցակարգը քննադատելու համար։

Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1957 թվական)։ 1960-ական թվականներին անկախ ուսանողական շարժման գործիչ է եղել։ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում ժողովրդավարական սոցիալիզմի և հակաավտորիտար մարքսիզմի դիրքերից վարչակարգի բյուրոկրատիզմը և դասակարգային բնույթը քննադատող «բաց նամակի» համար դատապարտվել է 3 տարվա ազատազրկման (ազատ է արձակվել 1967 թվականին)։ 1968 թվականի մարտին ուսանողական գործադուլներ կազմակերպելու համար դատապարտվել է երեք ու կես տարվա ազատազրկման։

thumb|Յացեկ Կուրոնի գերեզմանը (2004)
1976 թվականի սեպտեմբերին դարձել է աշխատողների պաշտպանության կոմիտեի հիմնադիրներից մեկը (), վերանվանվել է 1977 տարի է սոցիալական ինքնապաշտպանության կոմիտեի *KOR* (, ), անօրինական մամուլի և քաղաքական ինքնակրթության ընդհատակյա համակարգի մասնակից։

Նկատի ունենալով 1970 թվականի հուզմունքը, երբ բանվորները ավերել են և այրել են կոմունիստական կուսկոմի մի քանի տարածքներ, Յացեկ Կուրոնը առաջ է քաշել հայտնի դարձած կարգախոսը։

Նա դարձել է անկախ «Համերաշխություն» (1980 թվական) պրոֆմիության ռազմավարության հեղինակներից մեկը։ 1981 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ռազմական դրություն սահմանմամբ՝ ներկալվել է, 1982 թվականին ձերբակալվել է պետական կարգը փոխելու փորձի մեղադրանքով։ Ազատ է արձակվել համաներմամբ (1984 թվական)։

«Կլոր սեղանի» մասնակից է եղել(1989 թվական), որը բերել է մասամբ ազատ ընտրությունների և նրանց «Համերաշխության» հաղթանակի։ Եղել է Սեյմի պատգամավոր (1989-2001 թվականներին), աշխատանքի և սոցիալական քաղաքականության նախարար (1989-1990, 1992-1993 թվականներ)։ 1995 թվականի նախագահական ընտրություններում հավաքել է ձայների 9,2 տոկոսը և զբաղեցրել 3-րդ տեղը։

Կյանքի ավարտին Կուրոնը քննադատաբար է գնահատել Լեհաստանում և Արևելյան Եվրոպայում շուկայական վերափոխումների արդյունքները։ *«Ես ուզում էի ժողովրդավարություն ստեղծել, բայց չեմ մտածել, թե ինչպես։ Ես կարծում էի, որ [[կապիտալիզմ]]ը կարող է բարեփոխել ինքն իրեն, ամեն ինչ անհրաժեշտ է, օրինակ, աշխատողների ինքնակառավարումը...Ահա իմ կուրության ապացույցը...Միակ բանը, որի համար ես ցավում եմ, կառավարությունում իմ մասնակցության մասին է։ Իմ կառավարությունը օգնել է մարդկանց ընդունել կապիտալիզմը»*։ 2004 թվականի ապրիլին իր վերջին ելույթում նա դիմել է ալտերգլոբալիստներին, որոնք բողոքում էին Վարշավայում համաշխարհային տնտեսական համաժողովի դեմ հետևյալ խոսքերով. *«Դա ձեզ, իմ սիրելի բարեկամներ, պետք է կատարվի այն, ինչին ի վիճակի չեն ներկայիս քաղաքական էլիտաները. ստեղծել հասարակական համագործակցության նոր ըմբռնում, ներդնել ազատության, հավասարության և սոցիալական արդարության իդեալներ»*։

Յացեկ Կուրոնը մահացել է 2004 թվականի հունիսի 17-ին։

Յացեկ Կուրոնը երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Նրա առաջին կինը՝ Գրաժինան, ակտիվ այլախոհ-իրավապաշտպան էր, մահացել է ռազմական դրության ժամանակ։ Երկրորդ կինը՝ Դանուտը, եղել է ընդհատակյա «Համերաշխության» ակտիվիստ, Յան Յուզեֆ Լիպսկու անվան համալսարանի ռեկտոր։

Յացեկ Կուրոնի որդին՝ Մացեյը, երիտասարդ տարիքում եղել է ուսանողների անկախ միության ակտիվիստ, հայտնի խոհարար ու ճաշարանատեր։

## Ճանաչում
Պարգևատրվել է լեհական Սպիտակ արծվի շքանշանով (1998), Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանով, ծառայությունների համար գերմանական խաչով, Յարոսլավ Իմաստունի V աստիճանի Ուկրաինական շքանշաններով և III աստիճանի «Վաստակի համար», Լիտվայի Գեդիմինասի շքանշանով և հունվարի 13-ի հիշատակի մեդալով, Ժպիտի շքանշանով։

## Տես նաև
* Լեխ Վալենսա

## Գրականություն
* *An Open Letter to the Party - A Revolutionary Socialist Manifesto* (with Karol Modzelewski), London: Pluto Press, 1969 (English Translation)
* *How to Get Out of a Dead-End Situation* ''Telos'' 51 (Spring 1982). New York: Telos Press.
*Text of an "List Otwarty Do Partii" ("Open Letter to Party") 
*Recycling of Ideas, 2006-06-27.
*Anna Bikont, Joanna Szczęsna. "Jacek Kuroń, 1934-2004", 2006-09-18 (accessed 2006-09-25).
* *Soviet communism and the socialist vision*, Julius Jacobson (ed.) Transaction Publishers, 1972; p.&nbsp;242-282. (American translation of "An Open Letter to the Party" pp.&nbsp;242–282)
* *Solidarność, the missing link: a new edition of Poland's classic revolutionary socialist manifesto: Kuron and Modzelewski's open letter to the Party*. London: Bookmarks, 1982. (British translation with useful introduction by Colin Barker.)
* Frankel, Benjamin. *The Cold War 1945-1991. Vol. 2, Leaders and other important figures in the Soviet Union, Eastern Europe, China and the Third World* (1992) pp 189–90.
* Lepak, Keith John. *Prelude to solidarity: Poland and the politics of the Gierek Regime* (Columbia University Press, 1988).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ամսագրի սրահի կայքում
* Յացեկ Կուրոնը պատմում է իր կյանքի պատմությունը ''Web of Stories''-ում (վիդեո)
* Յացեկ Կուրոն

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Այլախոհներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ