Բրանչ (ուտեստ)

**Բրանչ** (), սննդի ընդունման ձև, որը հաճախ մատուցվում է «առավոտյանը բնորոշ կոկտեյլներով», ինչպիսիք են միմոզան, արյունոտ Մարին, էսպրեսո մարտինին և բելլինին։ Այն սովորաբար մատուցվում է ուշ առավոտյան կամ կեսօրի սկզբում (ըստ որոշ աղբյուրների՝ ժամը 11:00-ից մինչև 14:00), սակայն ներկայումս բրանչը կարող է ձգվել մինչև 15:00։ 

Բրանչը սկիզբ է առել Մեծ Բրիտանիայում աղվեսի որսի գնալուց առաջ նախաճաշելու սովորույթից։ «Բրանչ» բառը հիբրիդային բառ է, կազմված է անգլերեն «բրեքֆասթ» (, *նախաճաշ*) և «լանչ» () բառերի միավորումից։ Բառը ծագել է 19-րդ դարի վերջում Անգլիայում, իսկ 1930-ականներին լայն տարածում է գտել ԱՄՆ-ում։

## Ծագումնաբանություն
Punch ամսագիրը մեջբերում է, որ Օքսֆորդի բառարանի 1896 թվականի հրատարակության մեջ նշված է, որ «brunch» եզրույթը ծագել է Մեծ Բրիտանիայում 1895 թվականին՝ նկարագրելու համար կիրակնօրյա սնունդ՝ նախատեսված «շաբաթ երեկոյան զվարճանքներից հետո» հոգնած մարդկանց համար։ Այս գաղափարը ներկայացրել է գրող Գայ Բերինգերը՝ իր «Բրանչ. խնդրանք» հոդվածում, որը հրապարակվել է «Hunter’s Weekly» ամսագրում։

«Brunch» տերմինի ծագման մասին կա նաև այլ վարկած՝ կապված Նյու Յորքի «*The Sun»* թերթի լրագրող Ֆրենկ Ուորդ Օ’Մալլիի հետ: Ասում են, որ նա նկատել է իր գործընկերների սովորույթները կեսօրին սնվելիս և հենց այդպես էլ առաջացել է «brunch»-ի գաղափարը:

## Համալսարաններ և հյուրանոցներ
[մինի|Բրանչի օրինակ [Էսսեքս կոմսության գյուղական տանը]]
Որոշ համալսարաններ և հյուրանոցներ մատուցում են բրանչ՝ հաճախ ինքնասպասարկման բուֆետի ձևով, թեև երբեմն հնարավոր է նաև ընտրել ուտեստներ մենյուից։ Սովորաբար, բրանչը ներառում է ավանդական նախաճաշի ուտեստներ՝ ձու, երշիկ, խոզապուխտ, բեկոն, միրգ, թխվածք, փքաբլիթ, շիլա, վաֆլի, և սկոն։

## Ռազմական ոլորտ
ԱՄՆ-ի, Կանադայի և Միացյալ Թագավորության զինվորական ճաշարաններում հաճախ հանգստյան օրերին բրանչ են մատուցում։ Այն ներառում է նախաճաշի և ճաշի ուտեստներ և սովորաբար մատուցվում է ժամը 09:00-ից մինչև 12:00։

## «Դիմ սամ» ճաշատեսակներով բրանչ
«Yum cha», Կանտոնական խոհանոցի դիմ սամ ճաշատեսակներով բրանչ, համարվում է սիրված ավանդույթ ամբողջ աշխարհի չինական ռեստորաններում։ Այն ներառում է տարբեր տեսակի լցոնված բուլկիներ, խմորեղեն ու աղի կամ քաղցր կերակրատեսակներ՝ խաշած, խորը տապակած կամ թխված։ Այցելուները ընտրում են փոքր չափաբաժիններ սայլակներից, որոնք մատուցողները դանդաղ տեղաշարժում են սրահով, քանի որ խոհանոցում անընդհատ պատրաստում և սրահ են ուղարկում թարմ ուտեստներ։ Դիմ սամը սովորաբար վայելում են առավոտյան ուշ ժամերին, կեսօրին կամ կեսօրից հետո թեյի ժամանակ։

## Հատուկ առիթներ
Ռեստորաններն ու հյուրանոցները բրանչ են պատրաստում հատուկ օրերի և տոների համար, օրինակ՝ հարսանիքներ, Սուրբ Վալենտինի օր, Սուրբ Պատրիկի օր, Մայրերի օր, Հայրերի օր, Հելոուին, Գոհաբանության օր, Սուրբ Ծնունդ, Նոր տարի և Զատիկ։

## Այլ լեզուներով
### Չինարեն
Չինարեն "早午饭" () բառը սահմանվում է որպես բրանչ, որտեղ "早饭" (; 早: առավոտ, 饭: ուտեստ) նշանակում է նախաճաշ, իսկ "午饭" (; 午: կեսօր, 饭: ուտեստ) նշանակում է ճաշ։ Այսպիսով, "早饭" և "午饭"  բառերի միավորումը կազմում է "早午饭" բրանչ։

### Ֆրանսերեն
Քվեբեկի ֆրանսերեն լեզվի գրասենյակը () ընդունում է «բրանչ» տերմինը, սակայն առաջարկում է նաև հոմանիշ՝ «déjeuner-buffet», նշանակում է այնպիսի ճաշ, որը մատուցվում է բուֆետի ձևաչափով։ Քվեբեկում այս բառը արտասանվում է [bʁɔ̃ʃ], իսկ Ֆրանսիայում այն հաճախ արտասանվում է [bʁœnʃ]։

### Իտալերեն
Իտալերենում անգլերենից փոխառված «brunch» բառը գործածական է, սակայն ավելի հաճախ հանդիպող բառ է՝ «*colanzo*», որը կազմված է *colazione* («նախաճաշ») և *pranzo* («ճաշ») բառերից։ Թեև ավելի քիչ տարածված, բայց երբեմն օգտագործվում են նաև *colapranzo* և *pranzolazione* բառերը, որոնք նույնպես կազմված են նույն՝ *colazione* (նախաճաշ) և *pranzo* (ճաշ) բառերից։

Իտալիայում այս տերմինների օգտագործումը տարբերվում է՝ կախված տարածաշրջանային մշակութային առանձնահատկություններից և սննդի ընդունման ժամերից։ Ավանդական ձևով, հատկապես Հյուսիսային Իտալիայում, օրվա առաջին սնունդը կոչվում է *prima colazione* (առաջին նախաճաշ), իսկ երկրորդ սնունդը՝ *colazione* կամ *seconda colazione* (երկրորդ նախաճաշ), որը տարբերվում էր *pranzo*-ից՝ երեկոյան ճաշից (որը այժմ հիմնականում օգտագործվում է որպես կեսօրվա հիմնական ճաշ)։ Այս ամենի հիման վրա՝ «բրանչ»-ի համար առանձին տերմին անհրաժեշտ չէ, քանի որ *colazione* կարող է օգտագործվել որպես ընդհանուր բնութագիր առավոտյան կամ վաղ կեսօրին ընդունվող ցանկացած սննդի համար։  Չնայած իտալական սննդի տերմինաբանությունը ժամանակի ընթացքում փոփոխվել է, առանձին բրանչի գաղափարը՝ որը միավորում է նախաճաշի և ճաշի հատկանիշները, հիմնականում ներմուծվել է Մեծ Բրիտանիայից և Հյուսիսային Ամերիկայից, ուստի անգլերենից փոխառված տերմինը լայնորեն տարածված է, հատկապես միջազգային մակարդակում։

## Այլ երկրներում
### Կանադա
Տորոնտոյի Լեսլիվիլ թաղամասը հաճախ անվանում են բրանչի մայրաքաղաք, քանի որ այստեղ գործում են բազմաթիվ ճանաչված հաստատություններ, որոնք առաջարկում են բազմազան և մշակութային առումով հարուստ բրանչի մենյուներ։ Բրանչի մենյուները տարածված են նաև Հարավային Օնտարիոյի այլ շրջաններում, այդ թվում՝ Քիչեներ-Ուոթերլուում։

Կանադայում բրանչը մատուցվում է ինչպես ընտանիքներում, այնպես էլ ռեստորաններում՝ հատկապես շաբաթ և կիրակի օրերին։ Կանադական բրանչը բավականին նման է ամերիկյան տարբերակին՝ իր բազմազան և սննդարար ուտեստներով, որի մեջ ներառվում են սուրճ, թեյ, մրգային հյութեր, փքաբլիթ, վաֆլի, ֆրանսիական տոստ, խոզապուխտ, բեկոն, նրբերշիկ, ձու՝ պատրաստաված տարբեր եղանակներով, հացաբուլկեղեն, ինչպես օրինակ տոստ, բեյգլ կամ կրուասան, դարչինով բուլկի, տորթ և թարմ մրգեր կամ մրգային աղցան։ Բրանչի ժամանակ կարող են մատուցվել նաև այնպիսի ուտեստներ, որոնք սովորաբար չեն մատուցվում նախաճաշի ժամանակ, օրինակ՝ տապակած միս, ֆրանսիական տարտ, ապուր, ապխտած սաղմոն, սենդվիչներ և աղցաններ, ինչպես օրինակ՝ Կոբբի աղցանը։

Հաճախ բրանչը մատուցելիս կարող է մատուցվել ինքնասպասարկման ձևաչափով, որի ժամանակ սննդի և խմիչքների առանձին սեղաններ են,որտեղ հյուրերը կարող են ինքնուրույն ընտրել և վերցնել այն ուտեստները, որոնք ցանկանում են, հաճախ «ուտել այնքան, որքան ուզես» սկզբունքով։ Ռեստորաններում բրանչները կարող են մատուցվել նաև ըստ մենյուի, այս դեպքում հյուրերը ընտրում են կոնկրետ ուտեստներ, որոնք մատուցվում են սպասարկող անձնակազմի կողմից։ Բրանչի գնային սանդղակը տարբեր է, սկսած մատչելի բրանչերից, որոնք մատուցվում են փոքրիկ ճաշարաններում և ընտանեկան ռեստորաններում, մինչև թանկարժեք բրանչեր՝ բարձրակարգ ռեստորաններում։

### Ֆիլիպիններ
Ֆիլիպիններում բրանչը սովորաբար մատուցվում է առավոտյան՝ ժամը 9:00-ից մինչև 12:00։ Ի տարբերություն այլ երկրների, որտեղ բրանչը երբեմն կարող է մատուցվել ավելի ուշ ժամերի, Ֆիլիպիններում 15:00-ից 16:00-ն ընկած ժամանակահատվածում մատուցվող սնունդը կոչվում է «մերիենդա»՝ իսպանական գաղութային շրջանից ժառանգված ավանդական թեթև սնունդ։

## Պատկերասրահ

File:Brunch-Fahrten MS MARS.jpg|Բրանչ նավում Կոնստանց լճի վրա, Գերմանիա
File:Brunch orange juice toasts with eggs.jpg|Տնական բրանչ, որը բաղկացած է ձվով տոստից, աղցանից և նարինջի հյութից։
File:Fruits and Tarts -- Formal Brunch Aboard the Celebrity Equinox, 12-09-2011 (6857451879).jpg|Պաշտոնական բրանչ Celebrity Equinox նավում
File:Gourmet cheeseburgers for brunch.jpg|Չիզբուրգեր՝ որպես բրանչ
File:Snack Counter at The Farm House.jpg| Բրանչ սառը ուտեստներով և հաց պանրով
File:Monki's Huevos Rancheros with spiced rice, ground beef, spinach, mushrooms & tomatoes.jpg|«Հուևոս ռանչերոս»՝ որպես բրանչ։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*"The Birth of Brunch: Where Did This Meal Come From Anyway?" Smithsonian.com
*Wikibooks Cookbook

Կատեգորիա:1895 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Կատեգորիա:Բրիտանական խոհանոց
Կատեգորիա:Կանադական խոհանոց
Կատեգորիա:Նորաբանություններ
Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք
Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Կատեգորիա:Սննդի և ըմպելիքի մշակույթ
Կատեգորիա:Սնունդ