open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արևաբեր

**Արևաբեր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռների կատարային մասում, Փոռ գյուղից 3,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրություն 2191 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Օտար մարմին

[thumb|Ստամոքսում հայտնված օտար մարմնի՝ ատամի խոզանակի [Էնդոսկոպիա|էնդոսկոպիկ պատկերը]]
[160px|thumb|[Պնևմատիկ զենքի BB-փամփուշտը ձեռքի մեջ]]
**Օտար մարմին** (), բժշկական տեսանկյունից՝ օրգանիզմում հայտնված ցանկացած օտարածին մարմին, այդ թվում՝ շնչած օդը և ապրող օտարածին մարմինները։ Նեղ իմաստով՝ աչքում, ականջում, քթում, ըմպանում, կերակրափողում կամ շնչափողում հայտնված տարբեր չափսերի կողմնակի առարկաները։ Օտար մարմինը, անգամ չվնասելով իրեն շրջապատող հյուսվածքները, կարող է մահվան պատճառ դառնալ։ Օրինակ՝ լարինգոսպազմի ռեֆլեկտորներով պայմանավորված շնչարգելության արդյունքում կամ օտար մարմինը հեռացնելու ոչ մասնագիտական փորձերի պատճառով, որոնք կարող են հանգեցնել հիվանդի մահվան, ինչպես նաև լորձանյութի հետ կապված խնդրի դեպքում (օրինակ՝ մարտկոցը կարող է այրվածք առաջացնել)։

Երեխաները կարող են մանր առարկաները, օրինակ՝ ուլունքները, մտցնել քթի կամ ականջի 
 մեջ։

Հետազոտություններից մեկի արդյունքներում արախիսը (գետնընկույզը) համարվում է շնչական ուղիներում ամենահաճախ հանդիպող օտար մարմինը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օտար մարմին ականջում
* Օտար մարմին քթում
* Օտար մարմին աչքում

Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
NBA բոլոր աստղերի հավաքական

**NBA բոլոր աստղերի հավաքական** (), սիմվոլիկ հավաքական, որը ըստ պարբերական մրցաշրջանի տվյալների կազված է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի բասկետբոլիստներից։ Հավաքականի կազմը որոշվում է ԱՄՆ-ի և Կանադայի սպորտային լրագրողների և մեկնաբանիչների քվեարկությամբ։ Բոլոր աստղերի հավաքականը ընտրվում է 1946 թվականից։ Հավաքականը կազմված է երեք հնգյակ խաղացողներից, այսինքն ընդամենը 15 բասկետբոլիստ։ Մինչ 1988 թվականը ընտրվում էր երկու հնգյակ։

Քվեարկությունը կատարվում է հետևյալ ձևով՝ յուրաքանչյուր քվեարկող ներակյացնում է 15 հոգուց կազմված իր հավաքականը, եթե խաղացողը ընտրվում է առաջին հնգյակի մեջ, ստանում է 5 միավոր, երկրորդ հավաքականի մեջ՝ 3 միավոր, իսկ երրորդ հավաքականի մեջ՝ 1 միավոր։ Խաղացողները ըստ իրենց հավաքած միավորների, ընգրկվում են առաջին, երկրորդ, երրորդ հավաքականի մեջ կամ ընդհանրապես չեն ընտրվում հավաքականի մեջ։ 1952 թվականին Բոբ Դևիսը և Դոլֆ Շեյեսը հավաքեցին միևնույն քանակով միավորներ և երկուսն էլ ընդգրկվեցին առաջին հնգյակի մեջ։ 1946 թվականից մինչև 1955 թվականը խաղացողները անկախ իրենց խաղալու դիրքից ընդգրկվում էին հավաքականի մեջ, բայց 1956 թվականից հնգյակը միշտ կազմված է մեկ կենտրոնականից, երկու հարձակվողներից և երկու պաշտպաններից։

Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարը, Կոբի Բրայանտը և Թիմ Դանքանը ընտրվել են բոլոր աստղերի հավաքականի մեջ 15 անգամ, և ընդգրկումների քանակով համարվում են ռեկորդակիրներ։ Կարլ Մելոունը և Շաքիլ Օ'Նիլը ընդգրկվել են հավաքականի մեջ 14 անգամ։

## Հաղթողներ

## Ծանոթագրություններ
*  Ամենաթանկ խաղացողի մրցանակը շնորհվում է 1956 թվականից։
*  Մինչ 1971/1972 մրցաշրջանի սկիզբը Լյու Ալսինդորը ընդունել է իսլամը և փոխել է իր անունը Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար.
*  Հակիմ Օլաջուվոնը ծնվել է Նիգերիայում, և միայն 1993 թվականին ստացել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն.

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Հաղթողների ցանկը NBA.com կայքում
* Ցանկը Basketball Reference կայքում 

Կատեգորիա:NBA
Կատեգորիա:Բասկետբոլ
Բուբակար Կամարա

**Բուբակար Կամարա** (, ), ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Օլիմպիկ Մարսելի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Օլիմպիկ Մարսել
Կամարան Օլիմպիկ Մարսելի ակադեմիայի սան է։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2016 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Ֆրանսիայի լիգայի գավաթի Սոշոյի դեմ խաղում։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում անցկացրեց 2017 թվականի սեպտեմբերի 14-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի խմբային փուլի Կոնյասպորի դեմ խաղում։ Իր դեբյուտը Լիգա 1-ում նշեց հոկտեմբերի 29-ին՝ փոխարինելով Պատրիս Էվրային Լիլի դեմ խաղում։ Նոյեմբերի 2-ին Կամարան հեռացվեց խաղադաշտից Եվրոպայի Լիգայի Վիտորիա Գիմարայնշի դեմ խաղում՝ ստանալով երկրորդ դեղին քարտը հանդիպման 87-րդ րոպեին։ 2017-18 մրցաշրջանում ֆրանսիացին անցկացրեց 14 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլային փոխանցման հեղինակ։

2018-19 մրցաշրջանում Կամարան դարձավ Օլիմպիկ Մարսելի մեկնարկային կազմի խաղացող։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 13-ին նա հեռացվեց խաղադաշտից Եվրոպայի Լիգայի խմբային փուլի Ապոլոնի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով հանդիպման 8-րդ րոպեին։

## Միջազգային կարիերա
Կամարան ներկայացրել է Ֆրանսիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ 2016 թվականին նա մինչև 17 տարեկանների հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը՝ անցկացնելով 2 հանդիպում, սակայն Ֆրանսիան դուրս մնաց խմբային փուլից՝ զբաղեցնելով վերջին հորիզոնականը իր խմբում։ 2018 թվականի հուլիսին Կամարան մասնակցեց Եվրոպայի Մ19 առաջնությանը՝ խաղադաշտ դուրս գալով բոլոր 4 հանդիպումներում։ Ֆրանսիան հասավ մրցաշարի կիսաեզրափակիչ, որտեղ 2-0 հաշվով պարտվեց Իտալիային։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2018 թվականի դեկտեմբերի 29-ի դրությամբ*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կամարայի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Կամարան transfermarkt-ում
* Կամարան soccerbase.com-ում
* Կամարան WhoScored.com կայքում
* Կամարան Օլիմպիկ Մարսելի պաշտոնական կայքում 
* Կամարան Լիգա 1-ի պաշտոնական կայքում 
* Կամարան ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Կամարան Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում

Կատեգորիա:Աստոն Վիլլայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Ճարպայուղ

[250px|մինի|Խոզի ճարպը [կարմիր պղպեղով և սխտորով]]
**Ճարպայուղ**, բտման արդյունքում կենդանիների մոտ կուտակվող կենդանական պինդ ճարպ (ավելի վաղ կենդանու հեղուկ ճարպը կոչվում էր *վորվան*, այժմ սովորաբար կոչվում է ուղղակի «յուղ»)։ Գործառութային առումով՝ ճարպը դիտարկվում է որպես կենդանու օրգանիզմի պաշար, որը հիմնականում բաղկացած է ճարպերից, պարունակում է հագեցած ճարպաթթուների մնացորդներ։

## Ստուգաբանություն
Արևելասլավոնական լեզուներում պահպանվում է նախասլավոնական **sadlo* տարբերակը՝ ճարպ՝ «այն, ինչը նստում է մսի վրա»։

## Պատմություն
Արևելասլավոնական ձևում «ճարպ» տարբերակով առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 17-րդ դարին՝ հին հայկական նկարագրության մեջ, որտեղ նշված է խազարների խանի հացկերույթի մասին։

Ինչպես հայտնում է անգլիացի պատմաբան և ճանապարհորդ Ջայլս Ֆլետչերը, 1591 թվականին Ռուսաստանում այն բավականին շատ էին պատրաստում՝ արտերկիր տանելու համար։ Լավագույն ճարպն արտադրվում էր շրջաններում։

## Կիրառում
Ճարպը սննդի մեջ կիրառվում է թարմ վիճակում, աղ դրված, ապխտած, եփած, շեգեխաշած կամ տապակած տարբերակով։

Ոչ մեծ կտորներով տապակած ճարպը կոչվում է «խորխոզի»։

Հալած ճարպը կոչվում է «խոզաճարպ» և կիրառվում է որպես խոհարարական յուղ, իսկ եվրոպական երկրներում գործածվում է նաև բուտերբրոդներին քսելու նպատակով (հաճախ ավելացնում են նաև սոխ, խնձոր, կանաչի և այլն)։ Հալած ճարպը կարող է գործածվել նաև տեխնիկական նպատակներով, ինչպես օճառ պատրաստելիս։

Միջինասիական ավանդական ուտեստներ պատրաստելիս հաճախ են օգտագործում դմակի կտորներ։

Տավարի և այծի ճարպերը սննդի մեջ առանձին կիրառում չունեն, միայն ավելացվում են մսամթերքին։ ԱՄՆ-ում տավարի մսի մնացորդները վերամշակվում են որպես բիովառելիք։

Արջի և փորսուղի ճարպը կոսմետիկա պատրաստելիս կիրառում են որպես դեղամիջոց։

Ճարպի էներգետիկ արժեքը 720 կկալ է 100 գրամում. իսկ ածխաջուրը՝ 0 գրամ։

## Խոզի ճարպ
250px|մինի|Խոզի ճարպի պատրաստումը
Խոհարարության մեջ գործածվում է խոզի ճարպի պատրաստման մի քանի տարբերակ եփելով, չոր՝ աղի և դափնու տերևի օգտագործմամբ, աղի, մեխակի հատիկների, սխտորի և սև պղպեղի կիրառմամբ, ապխտման միջոցով, ինչպես նաև աղի, կարմիր պղպեղի, սխտորի կիրառմամբ։

Խոզի ճարպը աղացած կարմիր պղպեղով պատրաստելու համար անհրաժեշտ բաղադրիչները.
* մեկ կտոր խոզի ճարպ (մոտ 300 գրամ)
* 6-7 պճեղ սխտոր
* աղ
* աղացած կարմիր պղպեղ
* չաման։

Անհրաժեշտ է ընտրել խոզի ճարպի այնպիսի կտոր, որը շերտավրված չի լինի մսի բարակ շերտերով, քանի որ մսի շերտերը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե ճարպը որ տարբերակով կպատրաստեք, ճարպին կհաղորդեն հում մսի սպեցիֆիկ համը։ 
Խոզի ճարպը չի կարելի համադրել կարտոֆիլի և սպիտակ հացի հետ, քանի որ երկուսն էլ դանդաղեցնում են ճարպի մարսումը։ Առավել նախընտրելի է խոզի ճարպը համտեսել չմշակված ցորենից թխված հացով։

## Ազդեցությունն առողջության վրա
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խորհրդատվության համաձայն՝ խոզաճարպը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել, քանի որ դրա բաղադրության մեջ մտնող ճարպաթթուները նպաստում են մարդու օրգանիզմում խոլեսթերինի կուտակմանը, ինչն էլ կարող է հանգեցնել սիրտ-անոթային հիվանդությունների և վաղաժամ մահվան։

## Տես նաև
* Կենդանական յուղ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ճարպայուղ․ օգտակարությունն ու հակացուցումները

Կատեգորիա:Կենդանական ճարպեր
Կատեգորիա:Ուտեստներ խոզի մսից
Արեգունի (լեռ)

**Արեգունի**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Քարկատար լեռների արևելյան ճուծավորություններում, Հորս գյուղից 2 կմ հարավ։ Բարձրություն 2246 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Արեգին (լեռ)

**Արեգին**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռնաշղթայում, Վարդենիս գետի աջափնյակում, Վարդենիկ գյուղից 8 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 2842 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Արամուսի դիք

**Արամուսի դիք**, բլուր Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Արամուս գյուղի արևմտյան եզրին։ Բարձրություն 1497,3 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի աշխարհագրություն
Արածին

**Արածին**, *Արազին, Արաժին, Արաջիկ, Օրաժին*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռների կատարային մասում, Սիսիան գետի վերնագավառում, Արևիս գյուղից 10 կմ հարավ-արևմուտք, պատմական Քրտն գյուղից 6-7 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 3072 մ։ Թեքադիր լանջերով, բուսածածկ ու թփուտներով լեռ է։ Բուսականությունը աղկաթ է, համարյա լերկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Քնձմնձուկ իզոպիրոնման

**Քնձմնձուկ իզոպիրոնման** (), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-30 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ 2-3 (5) մմ երկարությամբ տերևները բազմակի փետրաձև են և ունեն ձվաձև նշտարաձև մասեր։ Բազմաթիվ ծաղիկներով ծաղկաբույլը հուրան է, օվալաձև և փոքր։ Ծաղկումից հետո ուժեղ երկարացող ծաղկակոթերը հորիզոնական հեռացած են։ Ծաղկապատը բաժականման է, վաղ թափվող։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Երևան, Երանոսի և Երախի լեռնաշղթաներ, Ասնի գետի) և Վայոց Ձորի (Տիգրանաշեն և Զանգակատուն գյուղերի միջև, Խաչիկ, Գնիշիկ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հարավարևմտյան, Կենտրոնական և Միջին Ասիայում։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1000-2200 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամիսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայաստանում գտնվում է ընդհանուր տարածման հյուսիսային սահմանում։ Տարածման շրջանների մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին աճելավայրերի  պայմանների փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Գորտնուկ ցիկուտային

**Գորտնուկ ցիկուտային** (), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա թավամազ բույս է։ 15-40 սմ երկարությամբ ցողունը ճյուղավորված է։ Երկարավուն գծային մասերով ստորին տերևները փետրաձև են և ունեն երեք հատված սեգմենտ։ Ծաղիկները դեղին են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի (Կապան քաղաքի և Ներքին Հանդ, Ծավ գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Արևելյան Կովկասում, Արևելյան Անդրկովկասում, Ղարաբաղում, Թալիշում և Իրանում։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1300 մ բարձրությունների վրա, կաղնու–բոխու անտառում, սոսու պուրակում, շիբլյակում, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս ամիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում գտնվում է ընդհանուր տարածման արևմտյան սահմանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի  պայմանների փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Ամբողջ պոպուլյացիան պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Մատնունի քարանձավային

**Մատնունի քարանձավային** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10 սմ բարձրությամբ, գլխավոր հաստ առանցքային արմատով, բազմամյա գեղազարդային մետաքսանման առսեղմ թավոտությամբ, սպիտակավուն բույս է։ Երկար կոթերով արմատամերձ տերևները փոքր են, մատնաձև և կազմված են 5 հաստավուն հակաձվաձև տերևիկներից։ Ցողունային տերևները եռմասնյա են։ Սակավածաղիկ ծաղկաբույլը նոսր է։ Պտուղը բազմաընկույզիկ է։ Ծաղիկները 3-5–ն են, պսակաթերթերը և բաժակաթերթերը 5–ական են, սպիտակավուն, մուգ ծիրանագույն ջղերով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Գեղամի (լեռնագագաթ՝ Սպիտակ սար), Դարեղեգիսի (լեռնագագաթ՝ Գոգի) և Զանգեզուրի (Դարաբաս գյուղից վերև) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Թալիշում և Իրանում (Էլբուրս)։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2800-3400 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ խճաքարոտ զառիթափ լանջերին, քարաթափվածքների և հրաբխային ապարների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս–սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանների մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Արջտակ գարնանային

**Արջտակ գարնանային** (), գնարբուկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Պալարավոր գեղազարդային խոտաբույս է, որն ունի 5-10 սմ բարձրություն։ Պալարների տրամագիծը 3-5 սմ է։ Տերևները լայն ձվաձև են, վերևից՝ սպիտակավուն, արծաթագույն խալերով, տակից՝ բոսորագույն, կարմիր։ Պսակի մասերը օվալ են, մեջտեղից վերև ամենամեծ լայնությամբ, մուգ վարդագույն, մանուշակագույն, հազվադեպ սպիտակավուն, հիմքի մոտ մուգ մանուշակագույն խալով են և ետծալի վրա սպիտակ խալիկներով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի (Աչաջուր, Գետահովիտ, Կողբ) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասում, Անդրկովկասում, Թալիշում, Թուրքիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1200 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, անտառի եզրերին, բացատներում։ Ծաղկում է հունվար-մարտ ամիսներին, պտղաբերում՝ փետրվար-մարտին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրակացավում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ապշերոնսկ

**Ապշերոնսկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Ապշերոնսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղաբաշխված է Կովկասի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջին, Պշեխա գետի հովտում (Բելայա գետի ձախ վտակ)։ Գտնվում է Կրասնոդար քաղաքից 103 կմ հարավ-արևելք և Մայկոպ քաղաքից 44 կմ հեռու։

## Բնակչություն
; Ազգային կազմը
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Мой город» հանրագիտարանում քաղաքի տվյալները
* Ապշերոնսկ. վիճակագրություն, պատմություն, լուսանկարներ

Կատեգորիա:1863 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Գորյաչի Կլյուչ

**Գորյաչի Կլյուչ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Գորյաչի Կլյուչի շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Պսեկուպս գետի ափերին, Կրասնոդար քաղաքից 50 կմ հարավ և Սև ծովի ափից 65 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
; Ազգային կազմը
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գորյաչի Կլյուչ քաղաքի վարչության կայք

Կատեգորիա:1868 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Գորյաչի Կլյուչի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Գնարբուկ սքանչելի

**Գնարբուկ սքանչելի** (), գնարբուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա բարձրարժեք բույս է, որն ունի 10-30 սմ բարձրություն։ Տերևները վերևից մերկ են, իսկ տակից՝ թավոտ, հակաձվաձև կամ երկարավուն, սեպաձև հիմքով։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման է, երկար ծաղկասլաքով։ Պսակը խոշոր է, վարդագույն ծիրանի։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Լոռու (Պրիվոլնոյե և Գարգառ գյուղերի շրջակայք), Իջևանի (Լալվար լեռնագագաթ, Մրխուզի և Փամբակի լեռնաշղթաներ) և Զանգեզուրի («Շիկահող» պետական արգելոց) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասում, Արևմտյան, Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում և Անդրկովկասում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1900-3200 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիաներից մեկը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Գովորուն

**Գովորուն**, մտացածին թռչուն, Կիր Բուլիչովի գրքերի գրական հերոսը և Ռոման Կաչանովի «Երրորդ մոլորակի գաղտնիքը» ֆիլմի հերոսը։ Արտաքինից նման է մեծ թութակի։ Գովորունների հայրենիքը Բլուկ մոլորակն է։ Այս թռչուններն ունեն փայլուն հիշողություն, ինչը թույլ է տալիս նրանց վերարտադրել երբևէ լսած ցանկացած խոսք և հնչյուն։

## Նկարագրություն
Թռչունն առաջին անգամ հանդիպում է «Ալիսայի ճանապարհորդությունը» պատմվածքում, որտեղ նկարագրվում է որպես թութակի նման մեծ սպիտակ թռչուն՝ երկու կտուցով և փետուրներից պատրաստված ոսկյա թագով (պսակով)։ «Հարյուր տարի առաջ» պատմվածքում հիշատակվում է, որ նա ունի «ականջների փոխարեն երկու կտուց, իսկ կտուցի փոխարեն՝ մեկ ականջ»։ Ավելի ուշ գրված «Ոսկե արջուկ» և «Խուզարկու Ալիսան» պատմվածքներում խոսվում է երկու գլխի մասին։ «Երրորդ մոլորակի գաղտնիքները» մուլտֆիլմում թռչունը պատկերված է այլ կերպ՝ մեկ կտուցով և դեղին գլխով։ 

## Վարքագծի առանձնահատկություններ և սնուցում
Գովորունը բավականին ծույլ թռչուն է։ Երբ չի թռչում և չի խոսում, սիրում է նիրհել։ Շատ խոսելուց կարող է խռպոտել։ Եթե Գովորունը շատ է խոսում, հատկապես տիեզերական նավաստիների լեզվով, սկսում է սայլի պես ճռճռալ։ Գովորունի ձայնը վերադարձնելու համար, պետք է սոդայով տաք կաթ խմեցնել։

Գովորունի խոսքային կարողությունների մասին տվյալները փոքր-ինչ հակասական են․ նշվում է, որ գովորունը կարող է միայն կրկնել ինչ-որ մեկից լսած արտահայտությունը՝ նաև նմանակելով ձայնը և հնչերանգը, բայց մի քանի դրվագում Գովորունն արտաբերում է իմաստալից նախադասություններ, որոնք հազիվ թե լինեն ուրիշների բառերի կրկնություն։

Գովորունին կարելի է կերակրել սովորական սպիտակ հացով և կաթով։ Օգտակարության համար նրան տալիս են մասրենու մրգահյութ։ Նրանք նաև սիրում են շաքար։

Միջաստղային չվերթների ժամանակ գովորունը կարող է երկար ժամանակ մնալ առանց սննդի․ սաստիկ սովի դեպքում նա կարող է սնվել նույնիսկ մեքենայի յուղով (Շելեզյակ մոլորակի ռոբոտները Գովորունի համար ուրիշ կերակուր չունեին)։

## Ֆիլմում և զանգվածային մշակույթի մեջ
* Գովորունի՝ այսօր հայտնի տեսքն առաջին անգամ հայտնվել է Ռոման Կաչանովի «Երրորդ մոլորակի գաղտնիքը» ֆիլմում (1981)։
* Գովորունի անունը հիշատակվում է նաև լոնդոնյան ռեփ արտիստ Օքսիմիրոնի «Գրեմլինի երգը» ստեղծագործության մեջ։

## Գովորունի արտահայտություններ
«Երրորդ մոլորակի գաղտնիքները» ֆիլմի մի շարք արտահայտություններ դարձել են թևավոր խոսքեր (գրքում դրանք չկան)․

* «Թռչուն Գովորունը մի ամբողջ կենդանաբանական այգի արժե»։
* «Թռչուն Գովորունն աչքի է ընկնում իր խելքով և հնարամտությամբ, խելքով և հնարամտությամբ»։
* «Փնտրիր երրորդ մոլորակում։ Փնտրիր երրորդ մոլորակում»։
* «Դժվար է լինելու, Քիմ, ուղարկիր Գովորունին։ Ես կգամ օգնության»։

## Հուշարձաններ
* Գովորունը պատկերված է Մոսկվայի Ալիսա Սելեզնյովայի անվան ծառուղու հուշատախտակի վրա։
* Վոլոգդայի Սերգեյ Օրլովի փողոցում 2014 թվականին՝ քաղաքի օրվան ընդառաջ, դարբին Արտեմ Մարշակը քաղաքին նվիրեց Գովորունի հուշարձան։

## Հետաքրքիր փաստեր
* ԱՄՆ-ում Գովորունին հնչյունավորել է Ջեյմս Բելուշին։
* «Թռչուն Գովորուն»-ի անունը դարձել է հասարակ։
* Վոլոգդայում կա քանդակ՝ նվիրված թռչուն Գովորունին։

## Տես նաև
* Երրորդ մոլորակի գաղտնիքը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Онлайн библиотека. Путешествие Алисы. Глава 10. Мы купили говоруна 

Կատեգորիա:Հորինված կենդանիներ
Հարություն Մինասյան (բուլղարահայ դերասան)

**Հարություն Մինասյան** (, ), բուլղարահայ դերասան։ Հետմահու արժանացել է «Բուրգասի պատվավոր քաղաքացի» կոչմանը, բուրգասաբնակ դերասան Տոնի Մինասյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Հարություն Մինասյանը ծնվել է Բուլղարիայի Շումեն քաղաքում 1950 թվականի հոկտենբերի 16-ին։ 1976 թվականին ավարտել է Սոֆիայի Քրիստյո Սարաֆովի անվան Թատրոնի և կինոարվեստի ազգային ակադեմիան պրոֆեսոր Ժելչո Մանդաջիևի և պրոֆեսոր Կրիկոր Ազարյանի արվեստանոցը։ Նույն թվականից խաղացել է Բուրգասի Դրամատիկական թատրոնում։ Մահացել 2002 թվականի ապրիլի 29-ին Բուրգասում։

## Դերեր թատրոնում
Հարություն Մինասյանը թատրոնում բազմաթիվ դերեր է կատարել, որոնցից նշանակալի են՝
* Գոլեմանով - «Գոլեմանով», հեղինակ՝ Ստեֆան Կոստով,
* Վոյնիցկի - «Քեռի Վանյա», հեղինակ՝ Անտոն Չեխով,
* Դամիս - «Տարտյուֆ», հեղինակ՝ Մոլիեր,
* Իվան Անտոնով - «Թավշամահուդե բաճկոն», հեղինակ՝ Ստանիսլավ Ստրատիև,
* Ջիովանի - «Չես կարող վճարել, մի վճարիր», հեղինակ՝ Դարիո Ֆո։

Էպիզոդային դերեր է խաղացել որոշ ֆիլմերում, որոնցից առավել հայտնի է «Բարև, տատիկ» (, 1991) շարժանկարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Բուրգասում
Կուժկոտրուկ բրդածաղկաբաժակային

**Կուժկոտրուկ բրդածաղկաբաժակային** (), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-15 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Տերևները 2-3 փետրաձև հատված են և գծային մասերով։ 20-35 մմ տրամագծով ծաղիկները միայնակ են և ակտինոմորֆ։ Բաժակաթերթերն անգույն են, երբեմն ծիրանագույն և արտաքինից թավոտ։ Պսակաթերթերը վառ կարմիր են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում աճում է Երևանի (Կապուտան, Երասխ և Նարեկ գյուղերի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ, Ամաղու) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը տարածված է նաև Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում և Սիրիական անապատում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1700 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև քարքարոտ, խճաքարոտ լանջերին, կիսաանապատում և լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին, կապված հողերի յուրացման հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES- և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Օրտիլիա փոքր

**Օրտիլիա փոքր** (), սպնդուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-15 սմ բարձրությամբ բազմամյա կոճղարմատավոր խոտաբույս է։ Ցողունների հիմքում խմբված տերևները երկարավուն են, սուր և մինչև 1 սմ երկարություն ունեցող կոթուններով։ Միակողմանի ողկույզում հավաքված ծաղիկները ակտինոմորֆ են և ոչ մեծ։ Պսակաթերթերը կանաչասպիտակավուն են և համարյա գնդաձև։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում, Մարգահովիտ գյուղի շրջակայքում։ Տեսակը հանդիպում է նաև Եվրոպայում, համարյա ամբողջ Կովկասում, միջերկրածովյան ավազանում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Սիբիրում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Կենտրոնական և Արևելյան Ասիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1400-1800 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև անտառներում, խոնավ մարգագետիններում և ճահճացած տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանները 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Սպնդուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Գրենլանդիա խիտ

**Գրենլանդիա խիտ** (), շերեփուկախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա ջրային բույս է, որն ունի մինչև 40 սմ երկարություն, ճյուղավորված ցողուններ և սողացող արմատներ։ 1-2,5 սմ երկարությամբ և 0,3-0,8 (1,5) սմ լայնությամբ տերևները թափանցիկ են, մանր, եռաջիղ, հարթ կամ թույլ ալիքավոր եզրերով։ 0,5-1 (1,5) սմ երկարությամբ կոթունի վրա գտնվող ծաղկաբույլը հասկանման է, մանրածաղիկ և ունի 1,5-5 սմ երկարություն։ 2,5-3 սմ երկարությամբ պտուղները կլորավուն երիկամաձև են, թեթևակի տափակած, մեջքին ողնուցով և 0,2-0,5 մմ երկարությամբ կորացած կարճ կտուցով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Սևանա լճի ավազանում (Սևան և Լիճք լճեր, Արգիճի գետի ավազան, Ծովակ)։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Արևմտյան Կովկասը, Հարավային Անդրկովկասը, Եվրոպան, միջերկրածովյան ավազանը, Անատոլիան և Հյուսիսարևմտյան Իրանը։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2400 մ բարձրությունների վրա, լճերի և դանդաղահոս գետերի քաղցրահամ ջրերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Տեսակի աճելավայրերը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Շերեփուկախոտազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Խանձիլ հաղարջի

**Խանձիլ հաղարջի** (), մատիտեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ուտելի, կերային և բազմամյա խոտաբույս է։ 50-100 սմ բարձրությամբ ցողուններն առանց տերևների են և հաստ։ Մինչև 50 սմ տրամագծով արմատամերձ տերևները կոթունավոր են, կաշենման, սրտաձև կլոր կամ կլորավուն։ Ծաղկաբույլը կիսագնդաձև բազմածաղիկ հուրան է։ Ծաղկապատի թերթերը 6 հատ են և պսակաթերթանման։

## Տարածվածություն
Հայաստանում աճում է Շիրակի (Արագած գյուղի շրջակայք) և Երևանի (Սուրենավան գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Լոկալիտետները երկուսն են, որոնց միջև հեռավորությունը 120 կմ է։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Իրանում, Աֆղանստանում և Պակիստանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1400 մ բարձրությունների վրա և չոր քարքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանում գտնվում է ընդհանուր արեալի հյուսիսային սահմանում։ Հայտնի են 2 պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տեսակին, կապված ներքին գործոնների և աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հնդկացորենազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Եյսկ

**Եյսկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Եյսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Երկրամասի մեծությամբ հինգերորդ քաղաքը։ Հիմնադրման օրվանից այստեղ գործում է Եյսկի ծովային նավահանգիստը։ Քաղաքի անվանումը տրվել է Եա գետից, որը թափվում է Եյսկի լիմանի մեջ։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղաբաշխված է Եյսկի թերակղզու հյուսիս-արևելյան ծայչրամասում։ Քաղաքը շրջապատված է արևելքից Եյսկի լիմանով և արևմուտքից Ազովի ծովի Տագանրոգի ծովածոցով։ Եյսկը Կրասնոդարի երկրամասի ամենահյուսիսային քաղաքն է, Կրասնոդարից գտնվում է 247 կմ հյուսիս-արևմուտք, իսկ Դոնի Ռոստովից 172 կմ հարավ-արևմուտք։

Հետաքրքիր փաստ է, որ Եյսկից Մոսկվա հեռավորությունը կազմում է ուղիղ 1000 կմ, իսկ դեպի Տոկիո 8000 կմ (չափումների ճշտությունը կազմում է 1 %)։

## Բնակչություն
; Ազգային կազմը
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եյսկ քաղաքի վարչության կայք

Կատեգորիա:1848 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Եյսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Գուլկևիչի

**Գուլկևիչի** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Գուլկևիչի շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Կուբան գետից 5 կմ հեռավորության վրա, քաղաքի տարածքով է հոսում Կուբանի վտակ Սամոյլովա բալկա գետը։ Քաղաքը տեղաբաշխված է Կրասնոդար քաղաքից 176 կմ հեռավորության վրա։

Հոյւսիսից հարավ քաղաքը ձգվում է 3,5 կմ, իսկ արևելքից արևմուտք 7 կմ։

## Բնակչություն
; Ազգային կազմը
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գուլկևիչի շրջանի վարչության պաշտոնական կայք
* Գուլկևիչի շինարարական տեխնիկում
*  «Мой город» հանրագիտարանում քաղաքի մասին
* Գուլկևիչի տեսարժան վայրերի մասին կայք

Կատեգորիա:1875 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Գուլկևիչիի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Կրիմսկ

**Կրիմսկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Կրիմսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Ադագում գետի ափերին (թափվում է վարնավինյան ջրամբարի մեջ, ջրանցքներով կապվում է Կուբան գետի հետ), Կովկասյան լեռնաշղթայի ստորոտների հյուսիս-արևմտյան մասում։ Գտնվում է Կրասնոդար քաղաքից 102 կմ հարավ-արևմուտք և Նովոռոսիյսկ քաղաքից 53 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
; Ազգային կազմը
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Мой Город» հանրագիտարանում քաղաքի մասին
* Կրիմսկ քաղաքի պատմությունը 

Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Կրիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Աքաղաղ (Ֆաբերժեի ձու)

**«Աքաղաղ»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1900 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է մորը՝ այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային։

Այսօր ոսկերչական ձուն պահպանվում և ցուցադրվում է Ֆաբերժեի թանգարանում (Նարիշկինների և Շուվալովների պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան) և մասն է կազմում Վիկտոր Վեկսելբերգի հավաքածուի։

## Դիզայն
«Աքաղաղ» ոսկերչական ձվի մակերևույթը պատված է մանուշակագույն գիլիոշինային էմալով։ Կենտրոնում տեղադրված է ժամացույցի թվատախտակը, որը զարդարված է էմալով և ադամանդներով։ Թվացույցի շրջանակը պատրաստված է ոսկուց՝ դափնու դրասանգի տեսքով, որն ագուցված է ադամանդներով և մարգարիտներով։ Ձվի տակդիրն ունի կլոր պատվանդանի տեսք՝ երեք հարթ աշտարակներով, որոնք գրկում են ձու-ժամացույցը։ Տակդիրը ստեղծելիս օգտագործվել են ոսկի, ադամանդներ և էմալ։ Ձվի վերին հատվածում ցանցկեն կափարիչ և սեղմակ է տեղադրված։ Վերջինս գործի է գցում գաղտնի մեխանիզմը։ Ձվի վրա կա դրոշմ, ըստ որի երևում է, որ ոսկերիչ վարպետը Միխայիլ Պերխինն է Ֆաբերժեի ֆիրմայից։ Այս դիզայնով է պատրաստված նաև Կելխի յոթ ձվերից «Կելխի շանտեկլերը»։

## Անակնկալ
«Աքաղաղ» ոսկերչական ձվի անակնկալը գագաթին տեղադրված աքլորն է։ Ձվի գագաթի կոճակը սեղմելիս բացվում է ցանցկեն կափարիչը և հայտնվում է աքաղաղը՝ բնական փետուրներից պատրաստված։ Այն ծուղրուղու է կանչում, բացում է կտուցը և թափահարում թևերով, որից հետո կրկին ներս է մտնում և կափարիչը փակվում է։ Աքաղաղի աչքերը սուտակից են։ Այն հայտնվում է ինչպես կոճակը սեղմելիս, այնպես էլ ամեն նոր ժամի։

## Պատմություն
Նիկոլայ II կայսրը ձուն մորը՝ Մարիա Ֆեոդորովնային 1900 թվականի Զատկի տոնին է նվիրել։ 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ։ 1927 թվականին ձուն վաճառում են Էմանուել Սնոումանին Լոնդոնից։ Նա վաճառում է Իզաբել Լոուին 1949 թվականին։ 1970 թվականին ոսկերչական ձուն ձեռք է բերում Ռոբերտ Սմիթը Վաշինգտոնից։ 1985 թվականին ձուն գնում է Ֆորբսը։ 2004 թվականին Նյու Յորքի Սոթբիս աճուրդի տնից այս և այլ Ֆաբերժեի ձվեր գնում է Վիկտոր Վեկսելբերգը և նվիրում հայրենիքին։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ձուն թանգարանի կայքում 

Կատեգորիա:1900 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Վեկսելբերգի հավաքածու
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Կամբիզ I

**Կամբյուսես I** կամ **Կամբյուսես Ավագ** (via Latin from Greek , from Old Persian *Kambūǰiya*, Aramaic *Knbwzy*, ), եղել է Անշանի թագավորը (մ.թ.ա. 580-559 թվականներ), Կյուրոս Բ Մեծի հայրը, կրտսեր որդին Կյուրոս I-ի և Արուկկուի եղբայրը։

## Վաղ կյանք
Կամբյուսեսը Աքեմենյան արքայատոհմի վաղ շրջանի շառավիղներից է։ Նա եղել է 
Թեյսպի թոռը և Կյուրոս I-ի որդին։ Նրա հորեղբայրը Արիարմնեսն էր, իսկ հորեղբոր որդին՝ Արսամեսը։

## Անձնական կյանք
Ըստ Հերոդոտոսի` Կամբյուսեսը լավ ընտանիքի մարդ էր և ուներ դրական սովորույթներ։ Նա կառավարել էր Աստիագեսի` Մեդիայի թագավորի  իշխանության ներքո։ Ամուսնացել է Մանդանայի` Աստիագեսի դստեր հետ։ Նրանց ամուսնությունից ծնվել է իր ժառանգորդը` Կյուրոս Մեծը։ Ըստ Նիկոլաս Դամասկուսի` նրա իրական անունը եղել է Աթրադատես։ Նա պատերազմել և հետո մահացել է պարսկական սահմանին տեղի ունեցած ճակատամարտի ժամանակ, որտեղ որդու հետ կռվում էր Աստիագեսի դեմ։

Մահացել է մոտ մ.թ.ա. 559 թվականին, և կազմակերպվել է պատշաճ թաղում։

Ըստ Հերոդոտոսի` Աստիագեսը ընտրում է Կամբյուսեսին, որովհետև նա վտանգ չէր ներկայացնում մեդիական գահի համար։ Նա երազում էր, որ դուստրը որդի ունենա, որը կկառավարի Ասիան։ Այս բավարար պատճառ էր Կյուրոսի համար, որ գնարձ պապի ուղով և ստեղծեր Աքեմենյան կայսրությունը։

## Ծագումնաբանություն
Որոշ գիտնականներ Կամբյուսես անունը կապում են սանսկրիտական ցեղային Կամբուջա անվան հետ, իսկ ոմանք էլ կարծում
են, որ այն ծագել է էլամական անունից 
։ Ջին Փրզիլուսկին  բացատրում է ավստրիական (Կոլ կամ Մունդա) Կամբուջա անվամբ։

Ֆրիդրիխ վոն Շպիգելը  Ստեն Կոնովը, Էրնստ Հերզֆելդը, Ձեյմս Հոփ Մուլտոնը, Վոջսիեխ Սկալմովսկին և այլ գիտնականներ մտածում են, որ Կամբյուսեսը (Կամբուջիա) ցեղային մականվան սանսկրիտ Կամբոջա ձևն է։

Շպիգելը Կամբուջային (Կամբյուսես) և Կյուրոսին դիտարկում է որպես երկու նախապատմական լեգենդար  հնդիրանական հերոսների, որոնք հետագայում բնական ուղով վերածնվել են Աքեմենյանների թագավորական ընտանիքում։ Ապա ավելացնում է, որ Կյուրոսի մասին պատմականն ու առասպելականը եղել են շատ շփոթեցնող։

Ջեյմս Խոուպը Շպիգելի դիտարկումը համարում է լավագույնը այս երկու անվան վերաբերյալ եղած ծագումնաբանական բացատրություններից։

Ի հակադրություն դրան՝ Առնոլդ Թոյնբին քննարկում է պարսկական երկու անունների՝ Կամբուջիայի և Կուրուշի  ծագումը դիտարկում է որպես երկու եվրասիական քոչվորների անուններից առաջացած (սանսկրիտերեն տեքստերում հիշատակված Կամբյուսես և Կյուրոս անուններ), և որը, իր խոսքերով, թափանցել է Հնդկաստան և Իրան Ք․ա․ 8-7-րդ դարերում։

## Ծանոթագրություններ

Աքեմենյաններ||մ.թ․ա․ 600||մ․թ․ա․559}}

Կատեգորիա:Աքեմենյաններ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․559 մահեր
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․600 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պարսից միապետներ
1998 թ. NBA դրաֆթ

**[[1998]]թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA-ի դրաֆթ]]ը** տեղի է ունեցել 1998 թվականի հունիսի 24-ին` Կանադայի Վանկուվեր քաղաքի «Ջեներալ Մոթորս Փլեյս» մարզապալատում։

Առաջին համարի ներքո ընտրվել է Մայքլ Օլովոկանդին, ով հետագայում *«[[Sports Illustrated]]»* սպորտային հանդեսի կողմից ճանաչվել է NBA պատմության վատագույն դրաֆթային ընտրություններից մեկը։

Այդ դրաֆթի մասնակիցներից վեց հոգի նվազագույնը մեկ անգամ մասնակցել են NBA-ի բոլոր աստղերի խաղին (Դիրք Նովիցկի, Վինս Կարտեր, Անտուան Ջեյմիսոն, Փոլ Փիրս, Ռաշարդ Լյուիս և Բրեդ Միլլեր)։

Ռաֆեր Էլսթոնը, մինչ դրաֆթը, մասնակցել է սթրթիբոլային *«AND1 Mixtape Tour»* մրցույթում, որտեղ հայտնի էր «*Skip to My Lou»* անունով։

Այսօր միայն Դիրք Նովիցկին է խաղում այն ակումբի կազմում, որը նրան ընտրել էր դրաֆթի ժամանակ։ Նովիցկին, Փիրսը և Կարտերը NBA-ում, 18 տարվա կարիերայի ընթացքում, հավաքել են ավելի քան 23 000 միավոր։

## Պայմանանշաններ

## Առաջին ռաունդ

right|thumb|150px|Մայք Բիբի, դրաֆթի 2-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Անտուան Ջեյմիսոն, դրաֆթի 4-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Վինս Կարտեր, դրաֆթի 5-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Դիրք Նովիցկի, դրաֆթի 9-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Փոլ Փիրս, դրաֆթի 10-րդ ընտրություն
[thumb|right|150px|Harrington warming up before a [Golden State Warriors|Warriors/Lakers game on March 23, 2008|Էլ Հարինգտոն, դրաֆթի 25-րդ ընտրություն]]

## Երկրորդ ռաունդ
right|thumb|150px|Ռաշարդ Լյուիս, դրաֆթի 32-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Ռաֆեր Էլսթոն, դրաֆթի 39-րդ ընտրություն

## Հայտնի չընտրված խաղացողներ
thumb|right|150px|Բրեդ Միլեր չի ընտրվել դրաֆթի ժամանակ, բայց NBA-ում անցկացրել է հաջող 14-ամյա կարիերա և երկու անգամ մասնակցել է Բոլոր աստղերի խաղին
Այս խաղացողները չեն ընտրվել 1998 թվականի դրաֆթի ժամանակ, բայց NBA-ում խաղացել է նվազագույնը մեկ խաղ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 1998 դրաֆթը NBA պաշտոնական կայքում
* 1998 1998 դրաֆթը Basketball-Reference.com կայքում 

Կատեգորիա:Բասկետբոլ
Կատեգորիա:NBA
Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Նիևե կերկ (Դելֆտ)

**Նիևե կերկ** (, «Նոր եկեղեցի»), եկեղեցի Նիդեռլանդներ Դելֆտ քաղաքում։ Տեղակայված է քաղաքի գլխավոր հրապարակում՝ քաղաքապետարանի դիմաց։

## Պատմություն
Եկեղեցու առաջին փայտե շենքը կառուցվել է 1351 թվականին և նվիրված էր Մարիամ Աստվածածնին։ Քարե եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1396 թվականին, 1420 թվականին կառուցվել է եկեղեցին, իսկ զանգակատան շինարարությունը տևել է մինչև 1496 թվականը։ Եկեղեցու նոր հովանավորյալն է դարձել Սուրբ Ուրսուլան։
 
Եկեղեցու նախագիծը համապատասխանում է ավանդական քրիստոնեական խորհրդանշական կանոններին. խաչաձևը Քրիստոսի խորհրդանիշն է, երգչախմբի տաղավարիի 12 սյուները խորհրդանշում են 12 առաքյալներին, 4 քառակուսի սյուները` չորս ավետարանչականներին, իսկ կենտրոնական նավի 16 սյուները` 16 մարգարեներին։

1536 թվականի մայիսի 3-ին կայծակը հարվածել է եկեղեցական աշտարակին, ինչի արդյունքում ուժեղ հրդեհ է բռնկվել, որի հետևանքով երգեհոնը, զանգերը և վիտրաժներով պատուհանները ավերվել են, իսկ վերին նավի տանիքը՝ փլուզվել։ 1654 թվականի հոկտեմբերի 12-ին վառոդի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով եկեղեցին շատ վնասներ է կրել, սակայն հաջորդ տարվա գարնանն արդեն վերականգնվել է և գործել։ 1872 թվականին կայծակը ոչնչացրել է եկեղեցական աշտարակի սայրը։ Ներկայիս աշտարակն ունի 108,75 մետր բարձրություն և բարձրությամբ համարվում է երկրորդը՝ Ուտրեխտի մայր տաճարից հետո։ Վերականգնողական աշխատանքները կատարվել են 1920-ական, 1960-ական և 1980-ական թվականներին։ 1930-ականներին տեղադրվել են նոր վիտրաժներ։ Վիտրաժային պատուհանների մեծ մասը Վիլեմ Կոնեյնենբյուրգի աշխատանքն է։

Ժամանակակից երգեհոնն ունի 48 ձայն և շուրջ 3000 խողովակ։ Այն ստեղծվել է Ուտրեխտի «Յ․ Բեց և գործընկերներ» ընկերության վարպետների կողմից և տեղադրվել 1839 թվականին։ Զանգակատան զանգերը թվագրվում են 1660-ական թվականներին։ Դրանք ձուլվել են քաղաքապետարանի զանգերի մնացորդներից, որոնք խիստ տուժել էին 1618 թվականի հրդեհի արդյունքում։

Ներկայումս եկեղեցին գործածվում է և որպես հոգևոր շինություն (պատարագներն իրականացվում են կիրակի օրերին և քրիստոնեական տոների ժամանակ) և որպես թանգարան։ Այստեղ նաև անցկացվում են երգեհոնային երաժշտության համերգներ։

## Պատկերասրահ

Delft - Nieuwe Kerk - 20160815131926.jpg
Delft NKerk Choir.JPG
Delft - Nieuwe Kerk.jpg
Delft - Bloedbrug.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Nieuwe Kerk (Delft)

Կատեգորիա:Նիդերլանդների տաճարներ
Կատեգորիա:Դելֆտ
Տրանսսիբիրյան մայրուղի (Ֆաբերժեի ձու)

**«Տրանսսիբիրյան մայրուղի»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1900 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է կնոջը՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային։

Այսօր «Տրանսսիբիրյան մայրուղի» կայսերական ոսկերչական ձուն պահպանվում և ցուցադրվում է Կրեմլի զինապալատում (Մոսկվա, Ռուսաստանի Դաշնություն) և համարվում է այն բացառիկ ձվերից, որոնք երբեք չեն լքել Ռուսաստանի սահմանները։

## Դիզայն
«Տրանսսիբիրյան մայրուղի» ոսկերչական ձուն հատուկ տեղ է զբաղեցնում Ֆաբերժեի ձվերի մեջ, քանի որ դրանում պահվող անակնկալը մեխանիկական է։ Բուն ձուն պատրաստված է արծաթից։ Կափարիչը բացվում է վերին հատվածից։ Այն պատված է կանաչ էմալով և տերևաքանդակներով։ Ձվի գագաթը պսակված է կայսերական երկգլխանի արծիվով և Ռուսական կայսրության թագի կրկնօրինակով։ Ձվի ներսը պատված է սպիտակ թավիշով։

Բացվող մասից ներքև ձուն ամբողջությամբ զարդարված է փորագրանկարով, որն իրենից ներկայացնում է Ռուսաստանի քարտեզը և Տրանսիբիրական մայրուղին, ինչպես նաև «Մեծ երկաթուղի 1900 թվական» գրությունը։ Ձուն տեղադրված է արծվառյուծի երեք քանդակի վրա, որոնք ոսկեջրած արծաթից են։ Վերջիններս էլ հենվում են սանդղակերպ եռանկյունաձև հիմքին, որը պատրաստված է սպիտակ օնիքսից։

## Անակնկալ
Ձվի անակնկալը գնացքի մանրակերտն է՝ պատրաստված ոսկուց և պլատինից։ Երկարությունը կազմում է 398 միլիմետր։ Շարժակազմի գնացքներն ունեն ադամանդե լապտերներ դիմացից և սուտակե՝ հետնամասից։ Գնացքը բաղկացած է շոգեքարշից և հինգ վագոնից, որոնց վրա գրված են. «Սիբիրական ուղիղ հաղորդակցություն», «Կանանց համար», «Ծխողների համար», «Չծխողների համար», «Եկեղեցի»։ Ինչպես նաև նշված են նստատեղերի քանակը՝ 18 և 24։ Ոսկե բանալու օգնությամբ գնացքների մեխանիզմը գործի է գցվում և ողջ շարժակազմը տեղաշարժվում է։

## Պատմություն
Նիկոլայ II կայսրը ձուն կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային 1900 թվականի Զատկի տոնին է նվիրել։ Այն նվիրված է Տրանսսիբիրական երկաթուղային մայրուղու կառուցմանը, որը միացնում է Ռուսաստանի Եվրոպական և Ասիական հատվածները։

1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ։ Այդ օրվանից ցայսօր «Տրանսսիբիրյան մայրուղի» ոսկերչական ձուն պահպանվում և ցուցադրվում է Կրեմլի զինապալատում և համարվում է այն հազվագյուտ ձվերից, որոնք երբեք չեն լքել Ռուսաստանի սահմանները։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Faber, Toby. *Faberge's Eggs: The Extraordinary Story of the Masterpieces That Outlived an Empire*. Random House (2008) 
*Forbes, Christopher and Johann Georg Prinz von Hohenzollern. *FABERGE; The Imperial Eggs*. Prestel (1990). ASIN B000YA9GOM
*Lowes, Will. *Fabergé Eggs: A Retrospective Encyclopedia*. Scarecrow Press (2001) 
*Snowman, A Kenneth. *Carl Faberge: Goldsmith to the Imperial Court of Russia*. Gramercy (1988) 

## Արտաքին հղումներ
* Яйцо пасхальное с моделью сибирского поезда на сайте kreml.ru

Կատեգորիա:1900 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Էլիզաբեթ (Նյու Ջերսի)

**Էլիզաբեթ** (), քաղաք Նյու Ջերսիում, որը Յունիոն շրջանի ադմինիստրատիվ կենտրոնն է։ Էլիզաբեթը բնակչության թվով նահանգի չորրորդ ամենախոշոր քաղաքն է։ Այն ունի 126129 բնակիչ։

## Պատմություն
Էլիզաբեթը հիմնադրվել է 1664 թվականին անգլիացի գաղթականների կողմից և անվանվել է ի պատիվ սըր Ջորջ Քարթերեթի կնոջ։ Նոր գաղութում այն առաջին անգլալեզու բնակավայրն էր և Նյու Ջերսիի առաջին քաղաքամայրը։ Անկախության համար պատերազմի ժամանակ Մանհեթենում և Սթաթեն Այլենդում տեղակայված բրիտանական զորքերը հարձակվել են քաղաքի վրա։

1855 թվականի մարտի 13-ին Էլիզաբեթ սիթին միավորվել է արվարձանի հետ։ Քաղաքում առաջին արդյունաբերական ընկերությունն էր «Զինգեր»-ը, որը արտադրում էր կարի մեքենաներ։ 19-րդ դարի վերջից Էլիզաբեթի նավամատույցում  կառուցվել են սուզանավեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էլիզաբեթ քաղաքի պաշտոնական կայք
* Էլիզաբեթի հանրային դպրոցներ
* Data for the Elizabeth Public Schools
* «Tri-County Red Cross»-ը Էլիզաբեթի 90-ամյակին 
* Crescent Shipyards
* Trinitas Hospital website

Կատեգորիա:1665 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիի քաղաքներ
Ծաղիկների զամբյուղ

**«Ծաղիկների զամբյուղ»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1901 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է կնոջը՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային։

Այսօր «Ծաղիկների զամբյուղ» ոսկերչական կայսերական ձուն գտնվում է Եղիսաբեթ II թագուհու Թագավորական հավաքածուում (Միացյալ Թագավորություն)։

## Դիզայն
«Ծաղիկների զամբյուղ» ոսկերչական ձուն պատրաստվել է զամբյուղի տեսքով, որի մեջ ծաղիկներ են տեղադրված։ Ձուն պատված է սպիտակ էմալով։ Բոլոր կողմերից անցնում են ոլորուն երիզներ՝ ադամանդակուռ  ոսկուց։ Ձվի դիմային հատվածում ադամանդներով գրված է ստեղծման տարեթիվը՝ «1901»: Ծաղկեփնջի համար հիմք է հանդիսանում ոսկե թելերով պատրաստած «մամուռը»։ Բուն ծաղիկները նույնպես պատրաստված են ոսկուց և պատված են գունագեղ էմալով։ Զամբյուղի բռնակը նույնպես ադամանդակուռ ոսկուց է պատրաստված։ Տակդիրը կորսված է։ Նորը պատրաստվել է ավելի ուշ։

## Անակնկալ
Ձվի անակնկալի կամ անակնկալի գործունեության մասին պատմությունը ցայսօր լռում է։

## Պատմություն
Նիկոլայ II կայսրը ձուն կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային 1901 թվականի Զատկի տոնին է նվիրել։

1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ։

1933 թվականին «Ծաղիկների զամբյուղ» ոսկերչական ձուն վաճառվում է անհայտ գնորդին, ըստ ենթադրության, այն Էմանուել Սնոումանն էր կամ Միխայիլ Նորմանը։ Նույն թվականին ձուն ձեռք է բերում Միացյալ Թագավորության արքա Գեորգ V-ը և նվիրում կնոջը՝ Մարիա Թեքցի թագուհուն։ Վերջիններից ձուն ժառանգություն է հասնում Եղիսաբեթ II-ին։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Images of the Basket of Flowers Egg, Buckingham Palace Royal Fabergé exhibition (Flickr).
* A detailed article on the 'Basket of Wild Flowers' egg from wintraecken.nl
* Details of the egg on the Royal Collection Trust online collection pages
* Ծաղիկների զամբյուղ ձուն

Կատեգորիա:1901 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Կանաչ լեռներ

**Կանաչ լեռներ** (), լեռնաշղթա Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վերմոնտ նահանգում։ Նույն լեռնաշղթայի մի մասը, որը գտնվում է Մասաչուսեթսի և Կոնեկտիկուտի տարածքում, կրում է «Բերկշիր» կամ «Բերկշիր Հիլս» անվանումը, իսկ Քվեբեքի հատվածը կրում է «Սյութոնի լեռներ» (, ) անվանումը։ Համարվում է Ապալաչյան լեռների մի մասը։

Երկարությունը կազմում է մոտավորապես 400 կիլոմետր։ Ամենաբաձր գագաթը՝ Մանսվիլդը, գտնվում է ծովի մակարդակից 1339 մետր բարձրության վրա։

Ի պատիվ Կանաչ լեռների Վերմոնտ նահանգը կրում է պաշտոնական «Կանաչ լեռների նահանգ» անվանումը։

Լեռնաշղթան կազմված է բյուրեղային ապարներից, իսկ լանջերը պատված են փշատերև անտառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Peakware.com 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեռնաշղթաներ