Պարգևողը

**«Պարգևողը»** (), 1993 թվականին հրատարակված հակաուտոպիական վեպ, որի հեղինակն է Լոիս Լոուրիին։ Այն արժանացել է 1994 թվականի «Նյուբերի» մեդալին և վաճառվել է ավելի քան 12 միլիոն օրինակով։

Գիրքը նախատեսված է 12-ից բարձր տարիքի դեռահասների համար։

Գիրքը պատմում է տասներկու տարեկան Ջոնասի մասին, որն ապրում է մի հասարակությունում, որտեղ չկան հուշեր, ցավ և տխրություն, որտեղ ամեն ինչ կանխորոշված է և իր համար արդեն ընտրված՝  ծնողներից սկսած մինչև ապագա աշխատանքը։ Երբ Ջոնասին ընտրում են որպես համայնքի «Հիշողություն ստացող», նա սկսում է ծանոթանալ վաղեմի անցյալի հետ և հասկանում, որ ցավալի հուշերի հետ մեկտեղ նրան զրկել են նաև գեղեցիկ հիշողություններից, հույզերից և սիրուց։ Այդ պահից Ջոնասն առաջին անգամ կյանքում սկսում է ինքնուրույն մտածել, հարցեր տալ և, ի վերջո, փորձում է ելք գտնել։

«Պարգևողը» վեպի հայերեն թարգմանությունը լույս է ընծայել «Արևիկ» հրատարակչությունը, թարգմանիչ՝ Մարիա Սադոյան։

## Բովանդակություն
Ջոնասը երիտասարդ տղա է, ով ապրում է ապագայի՝ իդեալական և մաքսիմալ կերպով զարգացած, քաղաքակիրթ հասարակության մեջ։ Նրա աշխարհում չկան մարդկային աչքին սովոր գույներ, կենդանիներ և նույնիսկ հիշողություններ։ Այստեղ ամեն մարդու համար հաստատված է կարգ ու կանոն, ըստ որի նա պետք է ապրի՝ առանց ընտրության որևէ հնարավորության։ Չնայած այս ամենին, մարդիկ այստեղ ապրում են խաղաղության և համաձայնության մեջ, որովհետև չգիտեն էլ, որ ամեն ինչ կարող է նաև այլ կերպ լինել։ Ջոնասը, Աշերը և Ֆիոնան մոտիկ ընկերներ են և անհամբեր սպասում են, թե երբ է Գերագույն խորհուրդը հայտարարելու նրանց մասնագիտությունները (նրանց մասնագիտությունները նույնպես որոշվում է նախօրոք)։ Վերջապես գալիս է այն օրը, երբ պետք է հայտարարվեին մասնագիտությունները։ Հայտարարվում են բոլորի անունները՝ բացի Ջոնասի անունից։ Գերագույն խորհուրդը որոշել է Ջոնասին նշանակել Հիշողությունների պահող և որոշում են ուղարկել Հիշողությունների նախկին պահողի մոտ, որպեսզի նա ծանոթացնի տղային այդ գործի նրբությունների հետ և փոխանցի մարդկության պատմության բոլոր հիշողությունները։

Հիշողությունները փոխանցելու սկզբնական շրջանում Ջոնասը քիչ-քիչ սկսում է տեսնել գույները, ստանում է տեղեկություններ կենդանիների, թռչունների, բնության եղանակների մասին։ Ջոնասն ուզում է պատմել ընկերներին իր տպավորությունների մասին, սակայն Հիշողություններ պահողը իրավունք չունի պատմելու հիշողությունների մասին սովորական մարդկանց։ Աստիճանաբար տղան ստանում է տեղեկություններ նաև այն վատ և արատավոր արարքների մասին, որոնք գործել էր մարդ արարածը. պատերազմներ, սպանություններ, ցեղասպանություն։ Տղան ապշած է, թե ինչպես կարող էր մարդ արարածը այդքան դաժան լինել։ Ջոնասի հարցին, թե ինչու են իրենցից թաքցնում այդ ամենը, ուսուցիչը պատասխանում է, որ տղան կարող է փոխել ամեն ինչ և բացել մարդկանց աչքերը։ Տղան կանգնում է բարդ ընտրության առաջ՝ բացահայտել ճշմարտությունը, թե ամեն ինչ թողնել այնպես, ինչպես կա։

## Գրախոսություն
«Պարգևողը» տասնամյակներ շարունակ դասվում է դեռահասների համար գրված լավագույն գրքերի շարքին, այդ պատճառով ընդգրկված է ԱՄՆ դպրոցների ուսումնական ծրագրերում։ Այն հաճախ դառնում է գրքասերների ակումբներում քննարկումների առարկա։

## Ետնապատկեր
Լոուրին նշել է, որ իր բոլոր գրքերը ուսումնասիրում են «մարդկային կապի կարևորությունը…մարդկանց կենսական անհրաժեշտությունը՝ գիտակցելու իրենց փոխկախվածությունը ոչ միայն միմյանց, այլև աշխարհի և դրա շրջակա միջավայրի հետ»։ Ինչպես Լոուրիի մյուս գրքերը, «Նվիրողը» ցույց է տալիս կերպարների կյանքում տեղի ունեցող փոփոխությունները, որոնք արտացոլում են այս հմայքը մեծանալու բազմակողմանի ասպեկտներում։

«Պարգևողը» սկզբում ոգեշնչվել է Լոուրիի և հոր փոխազդեցությունից, ով իր ծերության ժամանակ անընդհատ մոռանում էր քրոջ վաղուց մահացած լինելու մասին։ Նա պատկերացնում էր «մի վեպ, որտեղ մարդիկ զրկված են տառապանքի, վշտի և ցավի հիշողություններից»։ Նա վեպի իրադարձությունները մասամբ հիմնել է այն խիստ պահպանվող բանակային բազաների վրա, որտեղ ինքը մեծացել էր, քանի որ նրա հայրը բանակային ատամնաբույժ էր։ Նա նշել է, որ «Պարգևողը» ֆիլմի հերոսները այնքան երկար են ապրել ստերիլ աշխարհում, որ վտանգի տակ են կորցնելու իրենց մարդ դարձնող իրական հույզերը:

## Թեմաների վերլուծություն

### Հիշողություն
Բրեդֆորդը և այլք պնդում են, որ Նվիրողը ներկայացնում է մի համայնք, որտեղ մշակութային հիշողության բացակայությունը հանգեցնում է հասարակական սխալներից խուսափելու անկարողության, ինչը թույլ չի տալիս համայնքին դառնալ իսկական Ուտոպիա, այդպիսով մարդկային հիշողությանը հաղորդելով փոխակերպման ներուժ։ Հանսոնը հիշողության սահմանափակումը մեկնաբանում է որպես տոտալիտար և պնդում է, որ Լոուրին «Նվիրողը» վեպում ցուցադրում է հիշողության ազատագրական ներուժը։ Թրիփլեթը և Հանը ենթադրում են, որ Ջոնասի՝ որպես հիշողության ընդունողի դերը, որը թույլ է տալիս նրան ավելի խորը հասկանալ իր հասարակական և մշակութային համատեքստը, ցույց է տալիս ընթերցման կասկածելի մեթոդների վավերականությունը, որոնք փորձում են ստանալ ավելի խորը, քան մակերեսային իմաստներ։

### Կրոն
Բրեդֆորդը և այլք ենթադրում են, որ վեպի վերջում «Նվիրաբերողի» Սուրբ Ծննդյան պատկերումը ենթադրում է, որ իդեալական համայնքը մասամբ ներկայացված է ընտանեկան Սուրբ Ծննդյան միջոցով, հետևաբար վեպը դասում են պահպանողականի դիրքորոշման մեջ։ Ակադեմիկոս Գրեյմ Վենդ-Ուոքերը 2013 թվականին վերլուծեց այն ժամանակվա եռագրությունը հետսեկուլյար տեսանկյունից և ենթադրեց, որ կրոնը մարդկային հասարակությունից և կյանքից ամբողջությամբ հեռացնելը կարող է նվազեցնել մարդկության տարբերությունները ընդունելու կարողությունը, այլ ոչ թե ապահովել մարդկային ազատագրություն, ինչպես որոշ մարդիկ կարող են ենթադրել։ Հակադրվելով Բրեդֆորդի պնդմանը, որը ենթադրում էր, որ վեպը պահպանողական է, այլ ոչ թե փոխակերպող՝ իր կրոնական պատկերների և ենթատեքստերի պատճառով, Վենդ-Ուոքերի հետսեկուլյար ընթերցումը ենթադրում է, որ վեպը ուսումնասիրում է աշխարհիկ և կրոնական երկուականության միջև առկա երկիմաստությունը, ինչը նրան տալիս է առաջադեմ ներուժ՝ թույլ տալով հոգևորի փոխակերպող ներուժը։

### Գույն
Սյուզան Գ. Լիան ընդգծել է, որ միանմանությունը կարևոր է «Պարգևողը » աշխարհի համար, և ավելին, որ նրանց մոնոքրոմատիկ տեսողությունը համայնքի ներսում գունային կուրություն է առաջացնում, որը չի կարող գիտակցել գույնի բացակայության հետևանքները։ Նա «Պարգևողի » համայնքի տարբերության բացակայությունը և բառացի գունային կուրությունը համեմատում է գունային կուրության հետ, որը դրսևորվում է այնպես, կարծես ռասայական տարբերություն գոյություն չունի, և ենթադրում է, որ գիրքը ցույց է տալիս, թե ինչպես է գունային կուրությունը ջնջում գունավոր մարդկանց և նրանց փորձառությունները՝ նրանց տեսանելիության բացակայության միջոցով: Կյոնգմինը և Լին ուսումնասիրում են Ջոնասի՝ գույները տեսնելու աճող կարողությունը, այլ ոչ թե նրա համայնքում գույների բացակայությունը, և պնդում են, որ նրա «ես»-ը աճում է գույների հիշողության և ընկալման աճին զուգընթաց։ Նրանք ենթադրում են, որ վերջում Ջոնասի գույների լիարժեք ընկալումն է, որը թույլ է տալիս նրան ընտրել այլուր ճանապարհորդել որպես ինքնուրույն գործակալ՝ համեմատած իր համայնքի մյուս անդամների հետ։

### Եվգենիկա և գենային խմբագրում
Էլիզաբեթ Բրիջեսը կարդում է գեների խմբագրման ենթատեքստը միատարր համայնքի զարգացման գործում՝ հիմնվելով վեպի ողջ ընթացքում տարածված էվֆեմիստական ​​լեզվի վրա։ Նա ենթադրում է, որ հասարակական կոնվենցիաներին չհամապատասխանողների ազատ արձակումը ներկայացնում է այն եղանակները, որոնցով եվգենիկան կիրառվել է Նվիրողի հասարակության կողմից։ Ռոբերտ Գադովսկին ենթադրում է, որ մարմինների նկատմամբ կառավարության վերահսկողությունը խոչընդոտում է հասարակության ազատությունները: Նա պնդում է, որ կենսատեխնիկական պլանավորման միջոցով մարդկանց մարմինները դառնում են պետական ​​վերահսկողության միջոցներ, այլ ոչ թե նրանց ինքնավարության կենտրոն։

## Գրական նշանակություն և ընդունելություն
Միացյալ Նահանգներում «Պարգևողը » գիրքը հաճախակիորեն նշանակվել է որպես ընթերցանյութ դպրոցներում, ինչպես նաև գրադարանների կողմից հովանավորվող ընթերցանության ակումբներում և «Քաղաքային ընթերցումներ» ծրագրերում։ Այնուամենայնիվ, գրախոսները նշել են, որ պատմությունը զուրկ է ինքնատիպությունից և, հավանաբար, չի դիմանա «լուրջ» շրջանակներում օգտագործվող գրական քննադատությանը։ Մյուսները պնդում են, որ գրքի երիտասարդական լսարանի համար գրավչությունը կարևոր է զարգացող ընթերցողի մոտ ընթերցանության նկատմամբ ախորժակ ձևավորելու համար։ Կարեն Ռեյը, գրելով «Նյու Յորք Թայմս»-ում, նկատում է «անկանոն տրամաբանական բացթողումներ», բայց ավելացնում է, որ գիրքը «անպայման կշարունակի ավելի մեծ երեխաների ընթերցանությունը»։ Երիտասարդական գեղարվեստական ​​գրականության հեղինակ Դեբրա Դոյլն ավելի քննադատական ​​էր՝ նշելով, որ «անձնական ճաշակը մի կողմ դնելով՝ «Նվիրողը» չի հանձնում գիտաֆանտաստիկայի հավանականության թեստը», և որ «Իրերն այնպես են, ինչպես կան վեպում, քանի որ հեղինակը ներկայացնում է իր տեսակետը. իրերն այնպես են զարգանում, քանի որ հեղինակի տեսակետն է դա պահանջում»։ Մանկագիր Նատալի Բաբիթը «Վաշինգտոն Փոստ»-ում վեպն անվանել է «պատմողական տեսքով նախազգուշացում»՝ ասելով. «Պատմությունը նախկինում պատմվել է տարբեր ձևերով. մտքիս գալիս է Ռեյ Բրեդբերիի «Ֆարենհայթ 451»-ը, բայց, որքանով ես գիտեմ, ոչ երեխաների համար»։ Եթե ​​դա չափազանց փխրուն է, եթե, այլ կերպ ասած, որոշ իրավիճակներ չեն գոյատևում անհավատության այդ հայտնի կասեցումից հետո, ապա թող այդպես էլ լինի։ Նվիրողն ունի ասելիք, որը հաճախ չի կարելի ասել, և ես հույս ունեմ, որ կլինեն շատ-շատ երիտասարդներ, ովքեր պատրաստ կլինեն լսել։ «The Horn Book Magazine»-ի գրախոսականում ասվում է. «Իր հայտնի և դրականորեն գնահատված ռեալիստական ​​աշխատանքներից տարբերվելով՝ Լոիս Լոուրին գրել է հետաքրքրաշարժ, մտածված գիտաֆանտաստիկ վեպ։ Պատմությունը հմտորեն է գրված. անհանգստության մթնոլորտը նրբորեն է արտահայտված։ Եվ ազատության և անվտանգության արժեքների հավասարակշռման թեման գեղեցիկ կերպով է ներկայացված»։

## Գրաքննությունը Միացյալ Նահանգներում
«Պարգևողը» գիրքը դպրոցական գրադարաններում հաճախակի արգելքների կամ արգելքների փորձերի առարկա է եղել՝ իր մռայլ թեմաների և բռնության պատճառով։ 2020 թվականի հարց ու պատասխանի ժամանակ Լոուրին նշեց, որ արգելելու կոչերը սովորաբար հնչել են ծնողներից և այլ անձանցից, ովքեր չեն կարդացել գիրքը, այլ տեսել են միայն նկարագրություններ կամ համատեքստից դուրս մեջբերումներ, և որ նրանք, ովքեր կոչ են արել արգելել այն, սովորաբար փոխել են իրենց կարծիքը այն կարդալուց հետո։ Լոուրին հայտարարել է, որ ինքը դեմ է ցանկացած գրաքննության, և որ ոչ մի գրականություն չպետք է համարվի արգելված։ Ոմանք նշել են երեխաների նկատմամբ հասարակական վերահսկողության մասին զգուշացնող վեպը գրաքննելու ցանկության հեգնանքը։

## Մրցանակներ, անվանակարգեր և ճանաչում
Լոուրին բազմաթիվ մրցանակների է արժանացել «Պարգևողը» ֆիլմի վրա իր աշխատանքի համար, այդ թվում՝ հետևյալը.

* 1994 թվականի Նյուբերիի մեդալ – Ջոն Նյուբերիի մրցանակը (մեդալ) շնորհվում է Երեխաներին գրադարանային ծառայությունների ասոցիացիայի կողմից: Մրցանակը շնորհվում է ամերիկյան մանկական գրականության մեջ ունեցած ամենամեծ ներդրման համար:
* 1994 թվականի Ռեջինա մեդալ։
* 1996 թվականի Ուիլյամ Ալեն Ուայթի մրցանակ։
* Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի ցուցակներ՝ «Երիտասարդների համար լավագույն գիրք», «ALA-ի նշանավոր մանկական գիրք» և «1990–2000 թվականների 100 ամենահաճախակի մարտահրավեր նետված գրքեր» անվանակարգերում։
* Բոստոն Գլոբ-Հորնի գրքի պատվավոր գիրք։
* Գրքերի ցանկի խմբագիրների ընտրություն։
* Դպրոցական գրադարանի ամսագիր՝ տարվա լավագույն գիրք։

2004 թվականին անցկացված մի ուսումնասիրություն պարզեց, որ «Պարգևողը » Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգո շրջանի դպրոցներում վեցերորդ դասարանի աշակերտների կողմից բարձրաձայն ընթերցվող տարածված գիրք էր: 2007 թվականի առցանց հարցման հիման վրա Ազգային կրթական ասոցիացիան այն ներառեց «Ուսուցիչների կողմից երեխաների համար նախատեսված 100 լավագույն գրքերի» ցանկում։ 2012 թվականին School Library Journal-ի կողմից հրապարակված հարցման համաձայն՝ այն բոլոր ժամանակների մանկական վեպերի շարքում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։

## Ադապտացիաներ
Օրեգոնի մանկական թատրոնը (Պորտլենդ, Օրեգոն) 2006 թվականի մարտին ներկայացրեց Էրիկ Քոբլի «Նվիրողը» պիեսի բեմական տարբերակը: Քոբլի մեկժամյա սցենարի հետագա ներկայացումները ներկայացվել են մի շարք ամերիկյան թատրոններում:

Դիանա Բասմաջյանի գրած մեկ այլ բեմական ադապտացիան ստեղծվել է Prime Stage Theatre-ի կողմից 2006 թվականին։

Դերասան Ռոն Ռիֆկինը կարդում է աուդիոգրքի հրատարակության տեքստը։

Կանզաս Սիթիի «Լիրիկական օպերան» և Մինեսոտայի օպերան համատեղ պատվիրեցին և պրեմիերան ներկայացրեցին Սյուզան Կանդերի օպերան՝ հիմնված վեպի վրա։ Այն ներկայացվել է Կանզաս Սիթիում հունվարին և Մինեապոլիսում 2012 թվականի ապրիլի 27-29-ը, իսկ առցանց հեռարձակվել է 2012 թվականի մայիսի 18-ին։

2017 թվականին բեմական երաժշտական ​​​​ադապտացիան մշակման փուլում էր՝ Մարտին Զիմերմանի գրքով, իսկ երաժշտությունն ու խոսքերը՝ Ջոնա Փլաթի և Էնդրյու Ռեզնիկի։

HMH Books for Young Readers հրատարակչությունը 2019 թվականի գարնանը հրատարակել է կոմիքսների ադապտացիա, որը նկարազարդել և ադապտացրել է Այսների և Հարվիի մրցանակակիր Պ. Քրեյգ Ռասելը։

### Ֆիլմի ադապտացիա
1994 թվականի աշնանը դերասան Բիլ Քոսբին և նրա ASIS Productions կինոընկերությունը համաձայնագիր կնքեցին Lancit Media Productions-ի հետ՝ «Պարգևողը » վեպը ֆիլմի ադապտացնելու համար։ Հաջորդող տարիներին գործընկերության անդամները փոխվեցին, և պրոդյուսերական թիմը մեծացավ, բայց ֆիլմի ստեղծման ուղղությամբ քիչ առաջընթաց նկատվեց։ Մի պահ սցենարիստ Էդ Նոյմայերի հետ պայմանագիր կնքվեց սցենարը ստեղծելու համար։ Ավելի ուշ Նոյմայերին փոխարինեց Թոդ Ալքոթը  և Walden Media-ն դարձավ կենտրոնական արտադրական ընկերությունը։

Ջեֆ Բրիջեսն ասել է, որ ֆիլմը նկարահանել ցանկացել է գրեթե 20 տարի և սկզբում ցանկացել է այն ռեժիսորել՝ գլխավոր դերում խաղալով իր հայրը՝ Լլոյդ Բրիջեսը։ Ավագ Բրիջեսի 1998 թվականի մահը չեղյալ հայտարարեց այդ ծրագիրը, և ֆիլմը ևս 15 տարի մնաց մշակման դժոխքում: Warner Bros.-ը գնեց իրավունքները 2007 թվականին, և ֆիլմի էկրանավորումը վերջապես հաստատվեց 2012 թվականի դեկտեմբերին:Գլխավոր հերոսի դերը խաղում է Ջեֆ Բրիջեսը, իսկ Ջոնասի դերում՝ Բրենտոն Թուեյթսը։ Մերիլ Սթրիփը, Քեյթի Հոլմսը, Օդեյա Ռաշը, Քեմերոն Մոնագանը, Ալեքսանդր Սկարսգարդը և Թեյլոր Սվիֆթը լրացնում են գլխավոր դերասանական կազմի մնացած մասը։ Ֆիլմը Հյուսիսային Ամերիկայում թողարկվել է 2014 թվականի օգոստոսի 15-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք էջը 
* «Պարգևողը». Նոր խորություն եւ նոր մեկնություն պատանիների եւ մեծերի համարhttps://mediamax.am/am/news/BookHouse/47553

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր