open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուջուխ

170px|thumb|Բուլղարական սուջուխ
**Սուջուխ, Խճուղ**, ջերմային մշակման չենթարկված հում մսապուխտ։ Պատրաստման համար որպես հումք օգտագործվում են տավարի և ոչխարի միս (առաջին տեսակի), ինչպես նաև տարբեր համեմունքներ։ Ունի բավականին մեծ տարածում՝ բալկանյան երկրներից մինչև Հարավային Կովկաս, Միջին Արևելքում և Կենտրոնական Ասիայում։ Հայկական խոհանոցում տարածված սննդամթերք է։

Սուջուխի բաղադրատոմսի գլխավոր տարրերն են աղացած միսը (սովորաբար տավարի կամ ոչխարի, կարելի է հանդիպել խոզի՝ ոչ իսլամական երկրներում, ինչպես նաև ձիու՝ Ղազախստանում և Ղրղզստանում) և համեմունքները (քեմոն, սումակ, սխտոր, աղ և կարմիր կամ սև պղպեղ)։

## Պատրաստման տեխնոլոգիան
4-5 օր աղադրված միսը մանրեցվում է մսաղացով, որի անցքերի մեծությունը չպետք է գրեզանցի 2 միլիմետրը։ Աղացած մսի վրա այնուհետև ավելացվում է մանրեցված սխտորը և բաղադրատոմսով նախատեսված մնացած համեմունքները։ Ճարպն աղադրման է ենթարկվում 6-7 օր, որից հետո մանրեցվում է առնվազն 2-3 մմ անցքեր ունեցող մսաղացի վրա և խառնվում մանրեցված մսի հետ։ Խառնուրդը թողնում են հասունանալու 1-ից 2 օր, որից հետո սրսկիչների օգնությամբ լցվում է բարակ աղիներից պատրաստված թաղանթների մեջ։ Սրսկումը սովորաբար իրականացվում է աղի տարողության 75%-ի չափով որից հետո տրվում է 10-15 տրամագիծ ունեցող շրջանի ձև (պայտաձև)։ Լցված բատոնները դրվում են հարթ մակերեսի վրա և մամլվում 3 օր շարունակ՝ 0-2°C։ Սուջուխը կախում են չորացման 12-15 օր՝ 12&nbsp;°C ջերմաստիճանի պայմաններում։

## Անվանումը տարբեր լեզուներով

## Գրականություն
* Վ. Մ. Հովհաննիսյան, *«Մսի և մսեղիքի տեխնոլոգիա»*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երշիկեղեն
Կատեգորիա:Հայկական խոհանոց
Կատեգորիա:Ադրբեջանական խոհանոց
Կատեգորիա:Ղրղզական խոհանոց
Կատեգորիա:Ղազախական խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Համր վկան (ֆիլմ)

**Համր վկան**, 1980 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

Ֆիլմը պատմում է մի հանցագործության մասին, որ ի վերջո բացահայտվում է երիտասարդ խուզարկուի հնարամտության շնորհիվ։

## Սյուժե
Ոստիկանությունում նամակ է ստացվում մի երիտասարդ կնոջ անհետացման մասին։ Կնոջ մայրն իր նամակում կասկած է հայտնել, թե իր դստերը սպանել է ամուսինը։ Ոստիկանության երիտասարդ աշխատակից կապիտան Դանիելյանը ձեռնամուխ է լինում խճճված այդ գործի բացահայտմանը։ Հետաքննության ընթացքում պարզվում են մի շարք հանգամանքներ, և Դանիելյանը բացահայտում է խոշոր կողոպուտի կազմակերպիչներին։

## Դերերում
* Աշոտ Ադամյան
* Գրիգոր Մելիք-Ավագյան
* Շահում Ղազարյան
* Ազատ Գասպարյան
* Վլադիմիր Մսրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Մարտին Վարդազարյանի
Միքայել Դովլաթյան

**Միքայել Ֆրունզեի Դովլաթյան** (), հայ ռեժիսոր, դերասան։

Կինոռեժիսոր, դերասան Ֆրունզե Դովլաթյանի որդին։

## Կենսագրություն
Միքայել Դովլաթյանը ծնվել է 1958 թվականի հուլիսի 23-ին Երևանում։ 1977 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, 1981 թվականին՝ Համամիութենական կինոինստիտուտի (ՎԳԻԿ) ռեժիսորական ֆակուլտետը (Ա. Ստոլպերի արվեստանոցը)։ Նույն թվականից որպես ռեժիսոր աշխատել է Հայֆիլմ կինոստուդիայում։

## Ֆիլմագրություն
*1979 – Ապրեցեք երկար, դեր (Կիմ)
*1980 – Sapienti Sat, կ/մ, սցենար (Յ. Յարաբեկի հետ), ռեժիսոր
*1982 – Սիրամարգի ճիչը (Ս. Բաբայանի հետ)
*1983 – Գիշերվա մեջ առկայծող կրակը, դեր (Անդրեաս)
*1985 – Հացի խնդիր, կ/մ, ռեժիսոր (Ս. Բաբայանի հետ)
*1986 – Մենավոր ընկուզենի, դեր (երիտասարդ Կամսարյան)
*1986 – Ֆրունզե Դովլաթյան, վավերագրական, սցենար, ռեժիսոր (Ս. Բաբայանի հետ)
*1986 – Ավտոխուլիգան, կ/մ
*1987 – Տասներեքերորդ առաքյալը, դրվագ
*1989 – Դեմքով դեպի պատը, սցենար (Գ. Նիկոլաևի և Ս. Բաբայանի հետ), ռեժիսոր
*1990 – Արյուն, դրվագ
*1994 – Անկուզ մարդու սիրավեպը, կ/մ, սցեն., ռեժ. 
*1995 – Լաբիրինթոս, սցեն. (Է. Խալդ-Ասոյանի հետ), ռեժ.
*1996 – Մեր բակը
*1998 – Մեր բակը-2
*2000 – Քանի դեռ կամ, վավ.
*2001 – Ընտրություն, բեմադրող ռեժիսոր, դեր (Ստեփան)
*2004 – Ժանո, դրվագ
*2006 – Իդիլիա, գլխ. դերում
*2007 – Խնկարկում, գլխ. դերում
*2009 – Սողանք, սցեն. (Վ. Մարտիրոսյանի հետ), ռեժ.

## Պարգևներ
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2008

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Միքայել Դովլաթյան. Կինոն՝ սովետի, անկախության և համավարակի ժամանակներում

Կատեգորիա:Երևանի ավագանու 3-րդ գումարման անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
ASR-300 դիպուկահար հրացան

**ASR-300 դիպուկահար հրացան**, նախատեսված են քողարկված դիրքերից անձայն դիպուկ կրակ վարելու, հակառակորդի կենդանի ուժի և թեթև զրահապատ տեխնիկայի ոչնչացման համար (վերջինների համար կիրառվում են սեփական արտադրության զրահահար փամփուշտներ)։

Հրացանների վրա տեղադրված են նաև Պիկատինիի շերտաձողեր՝ օպտիկական, կալիմատորային նշանոցների ու այլ սարքավորումների համար։ ASR-300/ASR-300C։

* Փամփուշտ՝ 7.62×35 մմ
* Զանգվածը՝ 4.5 կգ
* Երկարություն՝	925 մմ
* Երկարությունը ծալված կոթով՝ 670 մմ
* Փողի երկարությունը՝	250/450 մմ
* Երկարությունը խլացուցիչի հետ՝	410 մմ
* Պահունակի պարունակությունը՝ 10 փամփուշտ
* Գնդակի սկզբնական արագությունը՝ 320/700 մ/վ
* Միջին ցրումը 100 մ-ի վրա՝ 25 մմ

## Արտաքին հղումներ
* ASR-300 հրացանի կայքը

Կատեգորիա:Հրացաններ
Խորեոգրաֆիա

**Խորեոգրաֆիա** (< հուն. χορεία — պար, կաքավ և ... գրաֆիա), առաջին իմաստով պարի գրառումը պայմանական նշաններով (տես Կաքավագրություն)։

Խորեոգրաֆիան մեկ այլ իմաստով պարեր և պարային (բալետային) ներկայացումներ ստեղծելու արվեստ է՝ պարարվեստ։ Այս նշանակությամբ «խորեոգրաֆիա» տերմինը կիրառվում է XIX դարի կեսից և նույն պատճառով բալետմայստեր տերմինի փոխարեն երբեմն օգտագործում են խորեոգրաֆ։

Կատեգորիա:Խորեոգրաֆիա
Խորխոռյան տարեգրություն

**Խորխորյան տարեգրություն**, ուրարտական ամենախոշոր սեպաձև արձանագրությունը Վանի հարավ-արևմտյան կողմում, Խորխոր կամ Խոռխոռ կոչվող ժայռին։ Բովանդակում է Արգիշտի Ա թագավորի գահակալման տարիների (մ. թ. ա. շուրջ 786—764) ռազմաքաղաքական կարևոր իրադարձությունների հակիրճ պատմությունը։ Վերջանում է Արգիշտի Ա-ի գահակալման 14 կամ 15-րդ տարվա դեպքերի նկարագրությամբ։ Խորխորյան տարեգրության յոթ սյունակներից երեքը գտնվում են ժայռի գագաթից իջնող սանդուղքներին, չորսը՝ ժայռի մեջ փորված անձավի մուտքի կողքերին։ Քանի որ առաջին սյունակն իր բովանդակությամբ տարեգրության սկիզբը չէ, ուստի կարծում են, որ սկզբնամասը (հավանորեն Արգիշտի Ա-ի պատկերով հանդերձ) զետեղված է եղել սանդուղքի ձախակողմյան խորշում։ Ուսումնասիրողների կարծիքով տարեգրության կրկնօրինակն է Վանի Ս. Սահակ եկեղեցու շինաքարերին անգլիացի հնագետ Օ. Հ. Լայարդի հայտնաբերած (1850) Արգիշտի Ա-ի սեպաձև արձանագրությունը։ Խորխորյան տարեգրությունը 1828 թ.-ին ընդօրինակել է ֆրանսիացի արևելագետ Մ. Շուլցը։ Նրա ընդօրինակությունը վերծանել և հրատարակել են Ա. Ն. Սեյսը (1882), Բելքը (1901), Ն. Վ. Հարությունյանը (1951), Գ. Ա. Մելիքիշվիլին (1960) և ուրիշներ։ Գ. Մելիքիշվիլին կրկնօրինակի համեմատությամբ փորձել է վերականգնել խորխորյան տարեգրության ամբողջական կառուցվածքը և տեղեկությունների հաջորդական ժամանակագրությունը։ Նա ենթադրում է, որ Խորխորյան տարեգրությունն ունեցել է նաև Արգիշտի Ա-ի գահակալման մնացած 8 տարվա իրադարձությունների շարադրանքը։

## Գրականություն
* Apyтюнян Н. B., Xopxopcкая летопись Аргишти I, «Эпиграфика Востока», 1953, cб. 7
* Пиотровский Б. Б. Ванское царство (Урарту), M., 1959, c. 66—68
* Mеликишвали Г. А., Урартские клиноабразные надписи, М., 1960

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Ազատ վազքի երկարություն

**Ազատ վազքի երկարություն**, մասնիկի (մոլեկուլի, ատոմի, տարրական մասնիկի) անցած ճանապարհը ուրիշ մասնիկների հետ երկու հաջորդական բախումների միջև։

## Ազատ վազքի միջին երկարությունը կինետիկական տեսության մեջ
Ազատ վազքի երկարությունը միկրոմասնիկների, օրինակ՝ մոլեկուլների քաոսային շարժման հետևանքով փոփոխվում է, ուստի օգտվում են ազատ վազքի միջին երկարությունից, որը գազի կինետիկական տեսության մեջ այն միջին ճանապարհն է, որը մոլեկուլն անցնում է այլ մոլեկուլների հետ երկու հաջորդական բախումների միջև։ Տրված ճնշման և ջերմաստիճանի դեպքում ազատ վազքի միջին երկարությունը բնութագրական է գազի բոլոր մոլեկուլների համար և որոշվում է միջին արագության ({\bar{v}}) և ժամանակի միավորում բախումների ({\nu}) հարաբերությամբ՝

: \lambda = \frac{\bar{v}} {\nu} =  \frac{1}{\sqrt{2} \sigma n}

ո-ը մասնիկների թիվն է ծավալի միավորում (կոնցենտրացիան), իսկ σ-ն՝ բախումների էֆեկտիվ կտրվածքը։
Ազատ վազքի երկարությունը կարելի է արտահայտել մետրերով՝

: \ell = \frac{k_{\rm B}T}{\sqrt 2 \pi d^2 p}

որտեղ *k*B-ն Բոլցմանի հաստատունն է, *T*-ն՝ ջերմաստիճանը կելվիններով, *p*-ն՝ ճնշումը պասկալներով, իսկ *d*-ն՝ գազի մասնիկների տրամագիծը մետրերով։

Հետևյալ աղյուսակում բերված են ազատ վազքի երկարության որոշ արժեքներ օդի համար, սենյակային ջերմաստիճանում, տարբեր ճնշումների դեպքում։

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Օպտիկա
Արամ Խաչատրյանի հուշարձան (Երևան)

**Արամ Խաչատրյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում, «Արամ Խաչատրյան» մեծ համերգասրահի շենքի առջև, տեղադրվել է 1999-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ռոմեն Մարտիրոսյան
* Քանդակագործ՝ Յուրի Պետրոսյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը պատվանդանով 3,5 մետր է։

## Պատմություն
Հայ աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանի հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ 1999 թվականի հուլիսի 31-ին նրա անունը կրող մեծ համերգասրահի առջև։

## Պատկերասրահ

File:Արամ Խաչատրյանի հուշարձան 01 (Gor Navoyan).jpg|thumb|Արամ Խաչատրյանի հուշարձան
File:Արամ Խաչատրյանի հուշարձան (Gor Navoyan).jpg|thumb|
Պատկեր:Aram khachatryan.jpg|Արամ Խաչատրյանի հուշարձանը երեկոյան
Պատկեր:Արամ Խաչատրյանի հուշարձան (3).JPG|Արամ Խաչատրյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Aram Khchaturyan Monument in Yerevan.jpg|Արամ Խաչատրյանի հուշարձանը և «Արամ Խաչատրյան» մեծ համերգասրահ
Պատկեր:Monument-of-Aram-Khachatryan (12).JPG|Արամ Խաչատրյանի հուշարձանի առջև տեղադրված QR-կոդով տախտակ-ուղեցույցը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Յուրի Պետրոսյանի քանդակներ
Մասնիկների կոնցենտրացիա

**Մասնիկների կոնցենտրացիա**, ֆիզիկական մեծություն, ցույց է տալիս N մասնիկների թվի հարաբերությունը V ծավալին, որտեղ գտնվում են մասնիկները.
:n = \frac{N}{V}

Միավորների միջազգային համակարգում կոնցենտրացիայի չափողականությունը [n] = 1/մ³ է, ՍԳՎ համակարգում՝ [n] = 1/սմ³։

Եթե կոնցենտրացիան ֆունկցիա է կոորդինատներից՝  n = n(\vec{r}), ապա կոնցենտրացիա ասելով հասկանում ենք 
: n(\vec{r}) = \lim_{V\rightarrow 0}\frac{N}{V}
առնչությունը։

Այսպիսով
:N=\int\limits_V n(\mathbf r)\,\mathrm dV

Սակայն նման պատկերացումը խիստ պայմանական է, քանի որ կոնցենտրացիան (ինչպես, օրինակ, ջերմաստիճանը) մակրոպարամետրերի թվին է դասվում, և անվերջ փոքր ծավալի դեպքում կորցնում է իմաստը։

## Բանաձևեր, որոնց մեջ մտնում է կոնցենտրացիան
: p=nkT  - իդեալական գազի ճնշումը
: \lambda = \frac{1}{\sqrt{2}\pi D^2 n}  - գազի մոլեկուլների  ազատ վազքի միջին երկարությունը, D-ն մոլեկուլի էֆեկտիվ տրամագիծն է
: \nu = \frac{n\langle v \rangle}{4} - գազի մոլեկուլի հարվածների թիվը պատի միավոր մակերևույթին միավոր ժամանակի ընթացքում,  \langle v \rangle-ն մոլեկուլների միջին արագությունն է

## Օրինակներ
Հետևյալ աղյուսակում բերված են մի շարք նյութերի կոնցենտրացիաները 1 մթն ճնշման և 20 °C ջերմաստիճանի դեպքում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Պեպոյի արձան (Երևան)

**Պեպոյի արձան**, գտնվում է Երևանի Անգլիական այգում (Կոմայգի), Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի շենքից քիչ հեռու, տեղադրվել է 1976-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակ
* Ճարտարապետ՝ Մարկ Գրիգորյան
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Գրիգոր Ահարոնյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից, բարձրությունը 4 մետր է։

## Պատմություն
Գաբրիել Սունդուկյանի նույնանուն կատակերգության հերոս Պեպոյի արձանի բացումը տեղի է ունեցել 1976 թվականի մայիսի 21-ին Սունդուկյանի ծննդյան 125-ամյակի առթիվ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Գրիգոր Ահարոնյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Գրական հերոսների արձաններ
Կատեգորիա:1976 քանդակներ
Յան Ֆեյտ

**Յան Ֆեյտ** (, ), ֆլամանդացի նկարիչ։ Սովորել է Ֆրանս Սնայդերսի մոտ։ 1631 թվականի և 1641 թվականի միջև ճամփորդել է (մասնավորապես եղել է Փարիզում և Հռոմում)։ Հիմնականում ստեղծել է նատյուրմորտներ և կենդանիների պատկերներով նկարներ, իսկ մարդկանց կերպարները նկարել են Էրազմ Կվելլինուսը և ուրիշ նկարիչներ։

Ֆեյտի գործերն աչքի են ընկնում կոմպոզիցիայի դեկորատիվ էֆեկտիվությամբ, թռչունների փետուրների, կենդանիների բրդի, պտուղների մակերեսի և այլն նուրբ գեղանկարչական արտաբերմամբ, արծաթավուն կոլորիտի նրբագեղությամբ։

Հայաստանի ազգային պատկերասրահում (Երևան) են գտնվում նրա «Որսորդություն» և «Շունն ու որսը» աշխատանքները։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Jan_Fyt_002.jpg|Յան Ֆեյտի «Մեծ շունը, թզուկը և տղան» կտավ, 1652 թ. Դրեզդենի հին վարպետների պատկերասրահ
Jan Fyt. Hunting.jpg|«Որս», Հայաստանի ազգային պատկերասրահ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Либман Д․ С․, Картины Яна Фейта и мастеров его круга в ГМИИ им․ А․ С․ Пушкина в сб․։
* Сообщения Государственного Музея изобразительных искусств им․ А․ С․ Пушкина, в․ 5, М․, 1975․

Կատեգորիա:Ֆլամանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի փորագրիչներ
Ավոգադրոյի հաստատուն

**Ավոգադրոյի հաստատուն**, **Ավոգադրոյի թիվ**, ֆիզիկական մեծություն, թվապես հավասար է նյութի մեկ մոլում գտնվող կառուցվածքային միավորների (մոլեկուլների, ատոմների, իոնների և այլն) քանակին։ Սահմանվում է որպես ատոմների թիվը 12 գրամ մաքուր ածխածնի իզոտոպում։ Ընդունված նշանակումը՝ *N*A, երբեմն նաև՝ **L**։
Ավոգադրոյի հաստատունի արժեքը՝
: N_A = 6.022 \, 141 \, 29(27) \times 10^{23}  **մոլ<sup>−1</sup>**:

## Կապը այլ հաստատունների հետ
Ավոգադրոյի հաստատունը սանդղավորման չափանիշ է բնության մակրոսկոպական և միկրոսկոպական դիտարկումների միջև։ Ուստի այն առնչություններ է հաստատում է այլ ֆիզիկական հաստատունների և հատկությունների միջև։ Օրինակ, դրանով է նկարագրվում կապը *R* գազային հաստատունի և *k*B Բոլցմանի հաստատունի միջև՝

:R = k_{\rm B} N_{\rm A} = 8.314\,472(15)\  **Ջ·մոլ<sup>-1</sup>·Կ<sup>-1</sup>**

Կապը *F* Ֆարադեյի հաստատունի և *e* տարրական էլեկտրական լիցքի միջև՝

:F = N_{\rm A} e = 96\,485.3383(83) **[[Կուլոն (չափման միավոր)|Կլ]]·մոլ<sup>-1</sup>,**

Ավոգադրոյի հաստատունը մտնում է նաև u զանգվածի ատոմական միավորի սահմանման մեջ՝

:1\ {\rm u} = \frac{M_{\rm u}}{N_{\rm A}}  = 1.660 \, 538\, 782(83) {\times} 10^{-24} **գ,**

որտեղ *M*u-ը մոլային զանգվածի հաստատունն է։

## Պատմություն
Ավոգադրոյի հաստատունը այդպես է կոչվել 19-րդ դարի իտալացի ֆիզիկոս Ամեդեո Ավոգադրոյի պատվին, ով 1811 թվականին առաջին անգամ ենթադրեց, որ գազի ծավալը (տրված ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում) ուղիղ համեմատական է ատոմների կամ մոլեկուլների քանակին՝ անկախ գազի բնույթից։ 1909 թվականին ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ժան Պերրենը առաջարկեց հաստատունը կոչել Ավոգադրոյի անունով։ Ինքը՝ Պերրենը, գլխավորապես Ավոդագրոյի հաստատունի որոշման եղանակների վերաբերյալ իր աշխատանքների համար 1926 թվականին ստացավ Ֆիզիկայի նոբելյան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյութի քանակ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի (Կիև)

**Կիևի հայկական եկեղեցի** (), կառուցվող Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։ Եկեղեցին դեռ չի ստացել իր անունը։

## Պատմություն
Եկեղեցին սկսել են կառուցել 2015 թ.։ Ներկայումս եկեղեցին դեռ գտնվում է կառուցման շրջանում, կավարտվի 2025 թվականին։

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիևի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հայոց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Սարգիս Պետրոսյան

**Սարգիս Գարեգինի Պետրոսյան**, հայ պատմաբան, պատմ. գիտ.դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Սարգիս Պետրոսյանը ծնվել է 1942 թ. Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում, արհեստավորի ընտանիքում։

1959 թ. ավարտել է Ալ. Շիրվանզադեի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1967-ին գերազանցության դիպլոմով՝ ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը։ 1968-71 թթ. սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1971-73 թթ. դպրոցում դասավանդել է պատմություն։ 1973-ից առ այսօր աշխատում է Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում. սկզբում՝ լաբորանտ, 1980-ից՝ դասախոս, իսկ 2001-ին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

1996-2006 թթ. պատմաբանասիրական ֆակուլտետի դեկանն էր։ 1980 թ. ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմության ինստիտուտում պաշտպանելով «Արշակունիների ու հռոմեացիների փոխհարաբերությունները հյուսիսկովկասյան ցեղերի հետ և Հայաստանը (մ.թ.1-ին դար)» ատենախոսությունը՝ ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2001 թ. ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում պաշտպանել է «Դասերը և եռադասության դրսևորումները հին ու վաղմիջնադարյան Հայաստանում» ատենախոսությունը՝ ստանալով պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի առաջատար մասնագետ է։ Ս. Պետրոսյանը զբաղվում է Հայաստանի և Արևելքի երկրների հնագույն ու հին պատմության, ինչպես նաև հոգևոր մշակույթի հարցերով։ Հեղինակ է 85 հոդվածների և «Դասերը և եռադասության դրսևորումները հին Հայաստանում» մենագրության։

## Հղումներ
Ս. Պետրոսյանը ՎԱՐԴԱՆԱՆՔ հեռուստատեսային զրուցահանդէսում
## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Հովհաննավանքի գրչության կենտրոն

**Հովհաննավանքի գրչության կենտրոն**, Այրարատյան աշխարհի հնագույն մշակութային կենտրոններից։ Ըստ ավանդության, Ղազար Փարպեցին այստեղ է գրել իր Պատմությունը։ 6-րդ դարի կեսերին հիշվում է ոմն Գևորգ Մանկիկ, որն այստեղ էր եկել Դվինից և ձեռագրեր էր ընդօրինակում։ 12-րդ դարի կեսերին նշանավոր մատենագետ Գրիգոր Տուտեորդու ներկայությունը Հովհաննավանքում վկայում է մշակութային կյանքի աշխուժացման մասին։ Այդ շրջանից մեզ են հասել ճառընտիրներ՝ գրված և նկարազարդված հաստ թղթի վրա։ Հովհաննավանքի գրչության կենտրոնը բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել Համազասպ Մամիկոնյանի առաջնորդության օրոք։ Նա ընդօրինակել է տվել հայոց պատմագրքերը, որոնց մի մասը մեզ հասած այդ երկերի հնագույն օրինակներն են։ Մամիկոնյանի գործունեությունը շարունակել է նրա ազգական Ներսեսը, որն ինքն է ձեռագրեր արտագրել։ 15-րդ դարի նշանավոր է նույնպես գրչության հովանավոր Գաբրիել վարժապետը։ 16-րդ դարի վերջերից Հովհաննավանքի դպրոցում ուսումնասիրել են նաև տոմարական արվեստ, փիլիսոփայություն և երաժշտություն։ 17-րդ դարի կեսերին դպրոցը տնօրինել է Զաքարիա Վաղարշապատցի վարդապետը (աշակերտել է Երևանի Անանիա Առաքյալի անապատի դպրոցի վարդապետ Մովսես Տաթևացուն)։ Նրան հաջորդել է Զաքարիա Քանաքեռցի պատմիչը, որի երկերում մեծ տեղ է արված Հովահաննավանքի պատմությանը։ Հովհաննավանքից մեզ հասած շուրջ 20 ձեոագիր պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

## Գրականություն
* Ալիշան, Այրարատ, Վենետիկ, 1890 
* Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, հատոր 1, Երևան, 19 65

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Հերձանցք

**Հերձանցք**, բույսերի վերգետնյա օրգանների էպիդերմի միկրոսկոպիկ ճեղքանման անցք՝ շրջապատված երկու կիսալուսնաձև պարփակող բջիջներով։ Վերջիններս պարունակում են քլորոպլաստներ և ունեն անհամաչափ հաստացած պատեր (խոռոչին հարող ներքին պատերն ավելի հաստ են, քան արտաքինը)։ Յուրաքանչյուր հերձանցքի տակ գտնվում է ստորհերձանցքային օդային խոռոչ, կապված տերևի միջբջջային տարածությունների հետ, որոնցով կատարվում է օդափոխանակություն։ Պարփակող և դրանց կից էպիդերմի բջիջների ձևը, չափերը և փոխադարձ դասավորվածությունը տեսակի որոշման համար կայուն ձևաբանական հատկանիշներ են։ Հերձանցքներ կան բույսի քլորոֆիլ պարունակող վերգետնյա բոլոր մասերում, սակայն առավել բազմաթիվ են տերևի էպիդերմում (1 մմ²- ում՝ 100—300)։ Հերձանցքներն իրականացնում են գազերի և գոլորշու փոխանակությունն արտաքին միջավայրի հետ։ Դա կատարվում է հերձանցքային ճեղքի բացման և փակման միջոցով (հերձանցքային շարժում), ընդ որում շարժումները կախված են միջավայրի պայմաններից (լույս, ջերմություն, ջրով ապահովվածություն ևն)։ Հերձանցքները բացվում են պարփակող բջիջների պատերի անհամաչափ հաստության (ջուրը ծծելիս արտաքին պատերն ավելի են ձգվում, քան ներքինը, կորությունն ավելանում է, խոռոչը՝ բացվում), տուրգորի դարձելի փոփոխության (օսլան փոխարկվում է շաքարի և հակառակը) պատճառով։ Կարևոր դեր են խաղում նաև կալիումի իոնները։ Բույսերի մեծամասնության հերձանցքները բացվում են առավոտյան, կեսօրին ճեղքերը նեղանում են, երեկոյան՝ փակվում։ Բաց հերձանցքներով ածխաթթու գազը թափանցում է բույսի ներքին հյուսվածքները, իսկ ֆոտոսինթեզի ընթացքում գոյացած թթվածինը և ջրի գոլորշիներն անցնում են մթնոլորտ։

Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա
Խաղխաղի կամուրջ

**Խաղխաղի կամուրջ**, կամուրջ Յանխլի գյուղի արևելյան եզրին՝ Զակամ գետի վրա, Զակամ գավառի տարածքում։ Ծովի մակերևույթից ունի 110 մ բարձրություն։

## Պատմություն
Կառուցման ժամանակն անհայտ է, սակայն կամրջախելերի ստորին շարվածքի վաղ միջնադարին բնորոշ կառուցողական և քարի մշակման առանձնահատկությունները թույլ են տալիս ենթադրելու, որ կամուրջն ավանդվել է մեր թվարկության առաջին դարերից՝ Խաղխաղի՝ Հայ Արշակունիների (66-428) արքայական ձմեռանոց եղած ժամանակներից։ Հետագայում կատարված բազմաթիվ նորոգությունների շնորհիվ կանգուն է եղել մինչև 11-րդ դարի սկզբները։

Դեռևս 1890 թվականին բանահավաք Սարգիս Քամալյանը նկարագրել է կամուրջը․ 

## Ճարտարապետություն
Թռիչքի երկարությունը 8,80 մ է, անցուղու լայնությունը՝ 4,23 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թովուզի շրջան
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կամուրջներ
Խաղխաղի մզկիթ

**Խաղխաղի մզկիթ** (), 19-րդ դարի վերջին կառուցած աղյուսաշեն մզկիթ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Թովուզի շրջանի Խաղխաղ (այժմ՝ Յանըլու) գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի մզկիթներ
Կատեգորիա:Խաղխաղ
Խորհրդային շինարարություն

**«Խորհրդային շինարարություն»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթաթերթ, ամսագիր։ Հանդիսացել է ՀՍԽՀ Կենտգործկոմի (ԿԳԿ), այնուհետև՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի և Երևանի քաղխորհրդի, վերջում՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի և արդարադատության ժողկոմատի օրգանը։ Լույս է տեսել 1928-1929, 1932-1934 թթ.-ին, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ռ. Դաշտոյան, Կ. Վռամ։

Խորհրդային քարոզճության դիրքերից փորձել է նպաստել քաղաքացիական գիտակցության բարձրացմանը, լուսաբանել խորհրդային շինարարության անցուդարձը, շեշտել գյուղխորհուրդների դերը տեղական մարմինների աշխատանքում, բարձրացրել գյուղական և քաղաքային խորհուրդների նպատակները պարզաբանող հարցեր։ «Խորհրդային շինարարությունը» ներկայացրել է նաև սովետական արդարադատության գործունեությունը, անդրադարձել մշակութային հեղափոխության, պատմական հուշարձանների պահպանության հարցերին։ Տպագրել է ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի շրջաբերականները, որոշումները։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Խորհրդապատկեր

**Խորհրդապատկեր**, **էմբլեմ**, **էմբլեմա** ( — ուռուցիկ զարդարանք), որևէ հասկացության կամ գաղափարի պայմանական կամ սիմվոլիկ պատկեր։ Խորհրդապատկերն այլաբանությունից տարբերվում է նրանով, որ կիրառվում է միայն կերպարվեստում, խորհրդանիշից՝ որ դրա այլաբանական իմաստը հաստատված է և մեկնության կարիք չունի։ Օրինակ, կոմունիստական մուրճը և մանգաղը՝ «բանվորների և գյուղացիների միասնության», խարիսխը՝ հույսի, քնարը՝ երաժշտության խորհրդապատկերներ են։

Խորհրդապատկերը ներկայիս իմաստը ստացել է XVI—XVII դդ., երբ այլաբանությունները ժողովրդականացած էին, և իրենց խորհրդապատկեր էին ստանում իմացության բոլոր մարզերը՝ աստվածաբանականից մինչև ֆիզիկայի, քաղաքականության, քերականության և այլ հասկացությունները։

Կատեգորիա:Խորհրդապատկերներ
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Խորշաբույս

մինի
**Խորշաբույս **(լատ․՝ Utricularia), խորշաբույսազգիների ընտանիքի միջատակեր բույսերի ցեղ։ Աճում է լճերում և ճահիճներում, որոշ տեսակներ էպիֆիաներ են։ Մեծ մասը զուրկ է արմատներից, տերևները բաժանված են բարակ, թելանման մասերի, որոնք վերջանում են բշտերով։ Բշտիկը կանաչ կամ կապտականաչ գույնի է, ունի «երախ», որը ծածկված է փականով։ «Երախի» շուրջը կան լորձային խոզանիկներ։ Երբ ջրային միջատը հպվում է փականին, այն բացվում է, և միջատն ընկնում է ներս ու մարսվում։ Հայտնի է խորշաբույսի մոտ 250 տեսակ։ Խորշաբույսեր աճում են նաև Հայաստանում՝ Լոռու, Գեղարքունիքի մարզերում։ 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գիշատիչ բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Խորշ

[thumb|[Ֆեռնանդու դի Նորոնհա խորշ, Բրազիլիա, Ատլանտյան օվկիանոս]]
thumb|Գելենջիկի խորշը Սև Ծովում
**Խորշ** (), ծովի, ծոցի, լճի, ջրամբարի մեջ խորացած մաս, որը բաց ջրերից տարբերվում է հարող ցամաքային մասերի (ափերի դուրս ընկած մասեր, ժայռեր և մոտակա կղզիներ) առկայությամբ, որոնք խորշը պաշտպանում են ալիքներից և քամուց։ Խորշեր կան ՌԴ հյուսիսում, ուր թափվում են խոշոր գետեր (Օնեգայի խորշ, Օբի խորշ)։ 
Որպես կանոն խորշերը հարմար են նավերի կայանման համար, որոնք կոչվում են նավահանգիստ։ Օրինակ, Սև ծովում Գելենջիկի խորշը, Ցեմեսի խորշը։

Խորշի հիդրոլոգիական ռեժիմը պայմանավորված է տեղի պայմանների առանձնահատկությամբ և որոշ չափով տարբերվում է նրան հարող ջրերի ռեժիմից։ Խորշում նկատելիորեն արտահայտվում է գետերի ազդեցությունը՝ հունը ծածկված է գետաբերուկներով, ջուրը քաղցրահամ է, գույնը տարբերվում է ծովի ջրի գույնից։

Կատեգորիա:Ծոցեր
Կատեգորիա:Ռելիեֆի օվկիանոսային և ափամերձ ձևեր
Մարտիրոս Սարյանի հուշարձան (Երևան)

**Մարտիրոս Սարյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մաշտոցի, Մարշալ Բաղրամյան պողոտաների և Զորյան փողոցի միջև գտնվող Մարտիրոս Սարյանի անվան պուրակում, մեծ նկարչի անվան փողոցից քիչ հեռու, տեղադրվել է 1986-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Արթուր Թարխանյան
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է մարմարից, բարձրությունը 6 մետր է։ Պատվանդանի ներքևի ձախ անկյունում փորագրված է Մարտիրոս Սարյանի ինքնագիրը։

Հուշարձանի մերձակա պուրակում մշտապես գործում է նկարչական ցուցահանդես-վաճառք։

## Պատկերասրահ

File:Մարտիրոս Սարյանի հուշարձան 01 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
Պատկեր:Monument of Martiros Saryan (17).JPG|Մարտիրոս Սարյանի հուշարձանը և նկարչական ցուցահանդես-վաճառքը
Պատկեր:Monument of Martiros Saryan (7).JPG|Մարտիրոս Սարյանի ինքնագիրը 
Պատկեր:Martiros Saryan hdr.jpg|Մարտիրոս Սարյանի հուշարձանը երեկոյան
Պատկեր:Monument of Martiros Saryan (4).jpg|Մարտիրոս Սարյանի հուշարձան. տեսք կողքից
Պատկեր:Monument of Martiros Saryan (6).JPG|Մարտիրոս Սարյանի հուշարձանի առջև տեղադրված QR-կոդով տախտակ-ուղեցույցը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Կոմիտասի հուշարձան (Երևան)

**Կոմիտասի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի առջևի պուրակում, տեղադրվել է 1988 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ

* Քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
*Ճարտարապետ՝ Ֆենիքս Դարբինյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը 3 մետր է։

## Պատմություն
1969 թվականին Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի մերձակա պուրակում դրվեց հայ մեծանուն կոմպոզիտոր Կոմիտասի հուշարձանի կառուցման մասին հուշաքար։

Կոմիտասի արձանի բացումը տեղի է ունեցել 1988 թվականին հունվարի 8-ին նրա անունը կրող կոնսերվատորիայի մերձակա պուրակում։

Կոմիտասի կերպարը թանկ ու հարազատ մնաց Հարությունյանին իր ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում։ Տարբեր տարիներին նա անդրադարձել է Կոմիտասին։ Սա մեծ երգահանին նվիրված Ա. Հարությունյանի վերջին աշխատանքն է։

## Տես նաև
* Կոմիտասի մահարձան
* Կոմիտասի հուշարձան (Փարիզ)
* Կոմիտասի հուշարձան (Դեթրոյթ)
* Կոմիտասի հուշարձան (Վաղարշապատ)
* Կոմիտասի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
* Կոմիտասի կիսանդրի (Քվեբեկ)
* Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Komitas' sculpture 05.JPG|Կոմիտասի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Komitas' sculpture 03.JPG|Կոմիտասի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Komitas monument night.JPG|Կոմիտասի հուշարձանը երեկոյան
Պատկեր:Կոմիտաս հուշարձան 4.JPG|Կոմիտասի հուշարձան. տեսք կողքից
Կոմիտասի արձանն Երևանում.jpg|Կոմիտասի արձանն Երևանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1988 քանդակներ
Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուր (Երևան)

**Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուր**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի և Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի առջևի պուրակում, տեղադրվել է 1963-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
* Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Սարապյան

## Տվյալներ
1963թ. Երևանում բացվեց հայ նշանավոր աշուղ Սայաթ-Նովայի անվան պողոտան։ Նույն թվականին տեղադրվեց նրա հուշաղբյուրը։

Հուշաղբյուրը կառուցված է սպիտակ մարմարից, չափերը՝ 300х375х40 մ։

Ձախ կողմում փորագրված են Սայաթ-Նովայի հանրահայտ բանաստեղծության հետևյալ տողերը.*«Ամեն մարթ չի՛ կանա խըմի՝ իմ ջուրըն ուրիշ ջըրեն է։**Ամեն մարթ չի կանա կարթա՝ իմ գիրըն ուրիշ գըրեն է։**Բունիաթըս ավազ չիմանաս՝ քարափ է, քարուկըրեն է»։*

Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուրի համար 1964 թ. Ա. Հարությունյանն արժանացավ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sayat-Nova 02.jpg|Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուրը խոշոր պլանով
Պատկեր:Monument of Sayat-Nova (10).jpg|Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուրը խոշոր պլանով
Պատկեր:Monument of Sayat-Nova (12).JPG|Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուր. տեսք հետևից
Պատկեր:Sayat-Nova 03.jpg|Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուրի վերին աջ հատվածը
Պատկեր:Monument of Sayat-Nova (9).JPG|Սայաթ-Նովայի հանրահայտ բանաստեղծության տողերը՝ հուշաղբյուրի վրա


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Էդուարդ Սարապյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1963 քանդակներ
Բոդո Իլլգներ

**Բոդո Իլլգներ** (, ), գերմանացի դարպասապահ, ով հանդես է եկել «Քյոլն» և «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբներում, ինչպես նաև Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։ 1990 թ. դարձել է աշխարհի չեմպիոն, իսկ 1991 թ. ճանաչվել է Եվրոպայի լավագույն դարպասապահ։

## Կենսագրություն
Բոդո Իլլգները Գերմանիայի տարածաշրջանային լիգայում հանդես եկող համեստ «Խարդտբերգ» ակումբի սանն է։ 1983 թ. նա տեղափոխվեց «Քյոլն», որտեղ դարձավ Գերմանիայի հավաքականի հայտնի դարպասապահ Թոնի Շումախերին փոխարինողը։ 1987 թ. սկսած Իլլգները դարձավ «Քյոլնի» հիմնական դարպասապահը, իսկ շուտով նաև Գերմանիայի հավաքականի հիմնական դարպասապահը (նրա մեկնարկային խաղը հավաքականի կազմում եղավ 1987 թ. սեպտեմբերի 23-ին Դանիայի հավաքականի հետ խաղում։
120 px|ձախից
Այդ խաղում Գերմանիայի հավաքականը հաղթեց նվազագույն 1։0 հաշվով)։ 1990 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ Իլլգները Գերմանիայի հավաքականի հիմնական դարպասապահն էր։ Նրա վստահ խաղը ուղեկցված ուժեղ պաշտպանների (Կլաուս Աուգենտալեր, Անդրեաս Բրեմե, Թոմաս Բերթոլդ, Յուրգեն Կոլլեր, Գվիդո Բուխվալդ) խաղով դարձավ Գերմանիայի հաջողության պատճառներից մեկը։ Առաջնության կիսաեզրափակչում Անգլիայի հետ խաղում հետխաղյա տասնմեկմետրանոց հարվածաշարի ժամանակ Իլլգները հետ մղեց Ստյուարտ Պիրսի հարվածը, իսկ եզրափակչում անառիկ պահեց սեփական դարպասը, ինչը նախկինում չէր հաջողվել ոչ մի դարպասապահի։

Իլլգները 4 անգամ անընդմեջ՝ 1989-1992 թթ., ճանաչվել է Գերմանիայի լավագույն դարպասապահ, 1991 թ. նրան ճանաչեցին լավագույնը Եվրոպայում։ Հավաքականի հետ նա դարձավ փոխչեմպիոն 1992 թ. և ունեցել է մասնակցություն 1994 թ. աշխարհի առաջնությանը։ ԱՄՆ-ում անցկացվող աշխարհի առաջնության 1/4 եզրափակչում, երբ գերմանացիները կրեցին պարտություն Բուլղարիայի հավաքականից, Իլլգները որոշում ընդունեց հավաքականի կազմում հանդես չգալու մասին։ 1996 թ. օգոստոսի 30-ին արդեն փորձառու դարպասապահը տեղափոխվեց «Ռեալ Մադրիդ» ակումբի նորանշանակ մարզիչ Ֆաբիո Կապելլոյի հրավերով։ Իր առաջին մրցաշրջանի ժամանակ իսպանական ակումբի կազմում Իլլգները դարձավ երկրի առաջնության հաղթող, իսկ հաջորդ մրցաշրջանում նաև Չեմպիոնների լիգայի հաղթող։ Մարզիչների փոփոխությամբ փոխվեց նաև գերմանացու դերն ակումբում։ Կապելլոյի և Գուս Հիդդինկի ժամանակ նա հիմնական դարպասապահն էր, իսկ Յուպ Հայնկեսի և Ջոն Տոշակի ժամանակ նա ավելի հազվադեպ էր հանդես գալիս։ Վիսենտե դել Բոսկեի գլխավորությամբ վետերանը վերջնականապես զիջեց իր տեղը երիտասարդ Իկեր Կասիլյասին։

2001 թ. Իլլգները ավարտեց կարիերան։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://mag.football.ua/real/rm/Illgner.htm 
* http://www.footballplayers.ru/players/Illgner_Bodo.html 
* http://www.fussballdaten.de/spieler/illgnerbodo/2001/

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քյոլնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձան (Երևան)

**Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Օղակաձև զբոսայգում, Վարդանանց և Խանջյան փողոցներիի հարևանությամբ, տեղադրվել է 1975 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ստեփան Քյուրքչյան
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Երվանդ Քոչար

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է կոփածո պղնձից և կարմրավուն կրաքարային ավազաքարից, բարձրությունը 17 մետր է։

## Պատմություն
Վարդանանց պատերազմի հերոս Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը կայացել է 1975 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Օղակաձև զբոսայգու Կնունյանց (այժմ՝ Վարդանանց), Խանջյան և Մռավյան (այժմ՝ Ալեք Մանուկյան) փողոցներին հարող հատվածում։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Vardan Mamikonyan monument (6).jpg|Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձանը
Պատկեր:Vardan Mamikonyan monument (8).JPG|Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձան. տեսք ներքևից
Պատկեր:Vardan Mamikonyan monument 9122281 10.JPG|Վարդան Մամիկոնյանի հուշարձան. տեսք առջևից
Vardan Mamigonian's statue in Yerevan 07102022 02.png|Հատված հուշարձանից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան 

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Երվանդ Քոչարի քանդակներ
Կատեգորիա:Ստեփան Քյուրքչյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1975 քանդակներ
Լավեռնա

**Լավեռնա** (՝ ծագած *latere* բայից կամ *levator*՝ «գող» բառից), շահի հռոմեական աստվածուհի, որը համարվում էր նաև գողերի հովանավոր։ Սկզբնապես, ըստ երևույթին եղել է գիշերային խավարի աստվածուհի։ Լավեռնային էր նվիրված մի պուրակ Հռոմի մերձակայքում, որի մոտ գտնվում էին Լավեռնյան դարպասները և զոհասեղան։ Լավեռնայի անվան հիշատակումներ հանդիպում են դեռևս էտրուսկյան դամբարաններում։ Լավեռնային զոհաբերություններ կատարել կարելի էր միայն ձախ ձեռքով։ Աստվածության պաշտամունքը տարածված էր նաև հռոմեական Իտալիայում։ Նրա անունն է կրում այժմ նաև Լավերնա (2103) աստերոիդը։

## Գրականություն
* Georg Wissowa։ Laverna. In։ Wilhelm Heinrich Roscher։ Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. Bd. II 2 (1894-97), Sp. 1917—1918։
* Kurt Latte։ Römische Religionsgeschichte, München 1967, S. 139։
* Michael Jordon, Encyclopedia of Gods, Kyle Cathie Limited, 2002։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցարանի աստվածուհիներ
Գադուլկա

**Գադուլկա** (, ), բուլղարական լարային ազգային երաժշտական գործիք։ Այն ունի լայն օգտագործում Բուլղարիայում և հանդիպում է գրեթե բոլոր համույթներում։ Գործիքը ունի երեք լար և նվագվում է աղեղի օգնությամբ։ Գադուլկան որոշ նմանություններ ունի ռուսական գուդոկին։ Վարկածներ կան, որ այն առաջացել է բյուզանդական քնարից։

## Կառուցվածք
thumb|200px
[thumb|Գադուլկա նվագող փողոցային երաժիշտ [Թուլուզում]]
Սևով նշված են գադուլկայի հիմնական լարերը, իսկ կարմրով՝ սիմպատիկ լարերը Գադուլկան ունի քնարին հիշեցնող կառուցվածք։ Նրա վզիկը և հիմնական կլորավուն մասը կազմված են տարբեր փայտերից, որոնք այնուհետև կցվում են իրար։ Ունի երեք հիմնական լար և 16 սիմպատիկ լարեր։ Նվագողը մատները հպում է միայն երեք լարերին որոնք են՝ լյա, մի, լյա։ Բուլղարիայի որոշ հատվածներում օգտագործվում են նաև գործիքներ, որոնք զուրկ են 16 սիմպատիկ լարերից։ Գործիքը նվագվում է ուղղահայաց դիրքով չնայած իր փոքրությանը։ Այն դրվում է ձախ ծնկին։ Աղեղը նույնպես մեծ չէ։

## Արտաքին հղումներ
* http://colanmc.siu.edu/lilia/gadulka.html 

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Ազգային երաժշտական գործիքներ
Սահակ Սևադա

**Սահակ Սևադա** (), հայ իշխան հայկական Առանշահիկների իշխանատոհմից (արքայատոհմից), Գարդմանքի կառավարիչ, Աշոտ Բ Երկաթի աներ։

Ատրներսեհի որդի Սահլի թոռը, Համամ Գրիգորի որդին։ Ժառանգական տիրույթ Փառիսոսին միացնելով Ուտիք նահանգի Գարդմանք և Ձորոգետ գավառները, ստեղծել է ընդարձակ ու հզոր իշխանապետություն։ Փեսային՝ Հայոց արքա Աշոտ Բ Երկաթին օժանդակել է ամրապնդելու հայկական միացյալ թագավորությունը, վերջինիս հետ ճնշել Մովսես Ուտեացու ապստամբությունը։ Մյուս դստերը՝ Շահանդուխտին, կնության է տվել Սյունիքի գահերեց իշխան Սմբատին (հետագայում՝ Սյունիքի թագավոր Սմբատ Ա)։ Երբ Աշոտ Բ Երկաթի և Սյունիքի իշխանների հարաբերությունները սրվել են, Սահակ Սևադա անցել է վերջիններիս կողմը։ Աշոտ Բ Երկաթը ճակատամարտում պարտության է մատնել Սահակ Սևադային և գերել նրան։ Սահակ Սևադան և նրա որդի Գրիգորը կուրացվել են, հավանաբար նաև զրկվել Ուտիքի տիրույթներից։ Սահակ Սևադայի որդի Սենեքերիմը (Հովհաննես–Սենեքերիմ) իշխել է Փառիսոսում՝ հիմնադրելով Փառիսոսի թագավորությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաչենի իշխաններ
Կատեգորիա:Գարդմանի իշխաններ
Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Լիբիտինա

**Լիբիտինա**, **Լիբենտինա** կամ **Լուբենտինա** (), հին իտալյան խթոնիկ աստվածուհի։ Օգտագործվել է որպես մահվան փոխանուն, իսկ մահացած մարդկանց մարմինները կոչում էին *libitinarii*։

Իբրև երկրի աստվածություն, որից ծնվում և որտեղ վերադառնում է ամեն ինչ, Լիբիտինան մեծարվել է իբրև այգիների պտղաբերության և մահվան (թաղման) աստվածուհի։ Իբրև ստորգետնյա աստվածուհի՝ նույնացվել է Պերսեփոնեի (Պրոզերպինա) հետ, իբրև պտղաբերության աստվածուհի՝ Վեներայի հետ, օգտագործվել որպես նրա մակդիր (Վեներա Լիբիտինա)։ Հորացիուսի «Հուշարձան» բանաստեղծության մեջ Լիբիտինայի անունն օգտագործվում է իբրև *մահ* բառի հոմանիշ։

Լիբիտինայի նվիրված պուրակ կար Էսկվիլին լեռան վրա։

Լիբիտինային երբեմն վերագրում են նաև էտրուսկյան ծագում։ Նրա անունը հնարավոր է, որ ծագած լինի էտրուսկերեն *lupu-* արմատից, որ նշանակում է «մեռնել»։ Վառոն բառի ստուգաբանությունը բխեցնում է լատիներեն *lubere* բառից՝ «լինել գրավիչ» նշանակությամբ՝ կապված լիբիդո արմատի հետ, որով փորձում էր բացատրել աստվածուհու կապը Վեներայի հետ։ Վեներա Լուբետինիան կամ Լիբիտինան կարող էր լինել էտրուսկյան Ալպանուի (հայտնի նաև որպես Ալպան կամ Ալպնու) հետ նույնականացման արդյունք, որը միաժամանակ և՛ սիրո աստվածուհին էր, և՛ անդրաշխարհի աստվածություն։ Էտրուսկերեն *alpan turce* արտահայտությունը համարժեք է լատիներեն *libens dedit*՝ «ազատորեն կամ կամովին տալ» մտքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցարանի աստվածուհիներ
Խորոգ

**Խորոգ**, քաղաք Տաջիկստանում, Լեռնային Բադախշանի ինքնավար մարզի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է մարզի հարավարևմտյան մասում՝ մայրաքաղաք Դուշանբեից 525 կմ հեռավորության վրա։ Արևմուտքից սահմանակից է Աֆղանստանի Բադախշան մարզին։

Խորոգը գտնվում է ծովի մակարդակից 2200 մետր բարձրության վրա, որով և հետխորհրդային տարածքի ամենաբարձր քաղաքներից մեկն է։ Գտնվում է Պամիրի բարձրավանդակի հարավարևմտյան մասում, Գունտ և Փյանջ գետերի միախառնման վայրին մոտ։ Քաղաքն ընդգրկված է կիսաչորային կլիմայական գոտում։ Տարվա ընթացքում քիչ տեղումներ են լինում։ Համաձայն Կյոպենի կլիմայական դասակարգման՝ քաղաքն ունի բարեխառն լայնությունների չոր կիսաչորային կլիմա՝ զով ձմեռներով։ Տարվա միջին օդի ջերմաստիճանը 9,3&nbsp;°C է, տարեկան տեղումների թիվը՝ մոտ 276 մմ։

## Բնակչություն
Խորոգի բնակչությունը 2019 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում է 30,3 հազար մարդ։ Բնակչության կողմից խոսվող պամիրյան լեզուներն ընդգրկված են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի իրանական ճյուղի հարավարևելյան խմբում, ինչով նրանք տարբերվում են իրանական լեզուների հարավարևմտյան խմբին պատկանող տաջիկերենից։ Տեղացիները դավանում են հիմնականում շիա իսլամ, իսկ թյուրքալեզու փոքրամասնությունը՝ սուննի իսլամ։

## Պատմություն
Մինչև 19-րդ դարի վերջը Խորոգը գտնվում էր Բուխարայի էմիրի, Աֆղանստանի շահի, Ռուսաստանի և Բրիտանիայի միջև վիճելի տարածքում։ Ի վերջո քաղաքն անցնում է Ռուսական կայսրությանը՝ գետահունը դարձնելով Աֆղանստանի հետ սահման։ 1896 թվականին ռուսները այստեղ ամրություն կառուցեցին և կայազոր դրեցին։ Ցարական Ռուսաստանի անկումից և Խորհրդային Միության հիմնադրումից հետո 1925 թվականին Խորոգը դարձավ Լեռնային Բադախշանի մայրաքաղաքը։

Տաջիկստանի անկախության տարիներին՝ 2012, 2014, 2018, 2021 և 2022 թվականներին Խորոգում տեղի են ունեցել տարաբնույթ հակակառավարական ցույցեր։

## Տնտեսություն
Խորոգը առևտրային, տրանսպորտային և մշակութային կենտրոն է տարածաշրջանի համար։ Այստեղ են գտնվում՝ Մոյոնշո Նազարշոևի անվան Խորոգի պետական համալսարանը, Կենտրոնական Ասիայի միջազգային համալսարանի մասնաճյուղը և Աղա Խանի հիմնադրամի ճեմարանը։

Խորոգով անցնում է Պամիրի մայրուղին՝ քաղաքը կապելով Դուշանբեի և Օշի հետ (Ղրղզստան)։ Վախանի հովտով (Աֆղանստան) և Ալիչուր գյուղով անցնում է գրունտային ճանապարհ։ Քաղաքը Կուլմա-Կարոկուրում լեռնանցքով կապվում է Չինաստանի հետ։ Քաղաքն ունի փոքր օդանավակայան։

Խորոգը Պամիրի զբոսաշրջային կենտրոններից է և Պամիրի հիմնական տեսարժան վայրերի մեկնարկային կետը։ Բացի բնության տեսարժան վայրերից՝ քաղաքը հայտնի է Պամիրի բուսաբանական այգով, որը ամենաբարձրն է ԱՊՀ տարածքում և երկրորդը աշխարհում (2320 մ)՝ Նեպալի բուսաբանական այգուց հետո։ Այգին հիմնադրվել է 1940 թվականին։ Բուսաբանական այգու հավաքածուն ներառում է ավելի քան 4 հազար տեսակի բույսեր աշխարհի բոլոր տարածաշրջաններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկստանի քաղաքներ
Գաոհու

մինի|Գաոհու նվագող երաժիշտ, թուղթ, 18-րդ դար
**Գաոհու** (, ), չինական ազգային երաժշտական գործիք։ 1920-ական թվականներին այն ստեղծել է Լյու Վենչենգը։ Գործիքը պատկանում է հուքինների ընտանիքին։ Այն ունի երկու լար և աղեղն անցնում է լարերի միջով։ Գաոհուն օգտագործվում է չինական օպերաներում և ժողովրդական տարբեր երաժշտական ժանրերում։ Տեսքով նման է էրհուին։

## Արտաքին հղումներ
* Zhao, Y. et al. "Sound Intensity Radiated by Gaohu." *Science China*, Vol. 53, No. 7 (2010)
* Huang, Rijin (1997) *Guangdong Yinyue; Gaohu Qu Xuan* (Guangdong Music; Selected Pieces for Gaohu). Beijing։ *Renmin Yinyue Chubanshe* (Peoples Music Publishing House)

Կատեգորիա:Չինական երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Ազգային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Հայկական խորոված

**Խորոված**, կերակուր։ Աղով, աղացած տաքդեղով, սոխով և այլ կանաչիներով (ռեհան, ծիթրոն և այլն) համեմված ոչխարի, խոզի (երբեմն նաև արջի, տավարի, այծի, նապաստակի, հավի և այլ թռչունների) միսը փոքր կտորներով շարում են մետաղե կամ փայտե շամփուրներին և կրակի վրա խորովում (հիմնականում մանղալի վրա դնելով կամ թոնրի մեջ կախելով)։ Խորոված պատրաստելու համար հաճախ համեմունքների հետ խառնած միսը պահում են 1—2 օր (բաստուրմայացում)։ Ամռանը, մսից բացի, խորովում են նաև լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ, կարտոֆիլ և այլն։ Խորովածի մի այլ տեսակ (հովվի խորոված) պատրաստում են ոչխարի կամ գառան՝ իր իսկ մորթու մեջ փաթաթած միսը մոտ 0,5 մ խորությամբ փոսում հողով ծածկելով և վրան կրակ վառելով։ Հայերից բացի խորոված պատրաստում են նաև կովկասյան և արևելյան այլ ժողովուրդներ։

## Պատկերասրահ

Armenian Cool Ass Khorovats.JPG|200px|
Garni - Armenia (2912078422).jpg|200px|
Khorovats in Sevan.jpg|200px|
Tonir Zuchau 1.jpg|200px|
Grillart-armenisch.JPG|200px|


Կատեգորիա:Հայկական մսամթերք
Գեհու

**Գեհու** (չինարեն՝ 革胡,անգլերեն՝ Gehu), չինական ազգային երաժշտական գործիք։ Այն ստեղծվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Ստեղծվելու ժամանակաշրջանում այն լայն օգտագործում է վայելել, չնայած այն փաստին, որ այսօրվա դրությամբ այն գրեթե մոռացության է մատնվել։ Գեհուն լարային գործիք է և նվագվում է աղեղի օգնությամբ։ Այն շատ նման է թավջութակին և ունի նույն լարերը՝ լյա, ռե, սոլ, դո։ Գործիքը մտնում է հուքինների ընտանիքի մեջ, բայց տեսքով տարբերվում է այս ընտանիքի մյուս գործիքներից։ Այն ավելի նման է թավջութակի։ Հուքինների ընտանիքում այն կատարում է կոնտրաբասի դերը։ Վերջին տարիներին այս գործիքին տիրապետողների թիվը նվազել է։ Այս գործիքին հիմնականում փոխարինում է թավջութակը։

## Արտաքին հղումներ
* ''Gehu'' page  

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Չինական երաժշտական գործիքներ
Գուրիացիներ

thumb|Գուրիացի ավանդական տարազով

**Գուրիացիներ** *()*, վրացիների ազգագրական խումբ։ Հիմնականում բնակվում են Վրաստանի Գուրիայի մարզում (Օզուրգեթի, Լանչխութի և Չոխատաուրի շրջաններ)։ Խոսում են վրացերենի գուրիական բարբառով։ Գուրիացիները ուղղափառ քրիստոնյաներ են և գտնվում են Վրաց ուղղափառ եկեղեցու հոգևոր իշխանության ներքո։ Ներկայումս Վրաստանում ապրում է 300 000 գուրիացի։

Վախուշտի Բագրատիոնին գուրիացիների մասին գրել է.
Սնոբ (ամսագիր)

**Սնոբ** (), համացանցային հրատարակությամբ և տպագիր տարբերակով ռուսերենով լույս տեսնող ամսագիր։ Ներկայացվում է որպես «նախագիծ հաջողակ պրոֆեսիոնալների միջազգային հասարակության համար»։

Ամսագրում կարելի է գտնել ռեպորտաժներ, հարցազրույցներ, էսսեներ, գրականության հրապարակումներ, հեղինակային լուսանկարչական պատմություններ։

«Սնոբ» ամսագիրը կազմված է երեք հիմնական մասերից.
* մեկ ամսվա ընթացքում ռուսախոս լսարանի բնակեցման հիմնական քաղաքներում (Մոսկվա, Լոնդոն, Փարիզ, Նյու Յորք) տեղի ունեցած իրադարձությունների հեղինակային ակնարկները
* վավերագրական պատմվածքներ։
* պատասխանատու սպառողի գրանցիչ։

Նախագծի մասնակից են դառնում խմբագրության հրավերով կամ սեփական ցանկությամբ։ Նախագծի խմբագրության կողմից հրավիրված և «Սնոբի» կյանքի մեջ ակտիվ դեր խաղացող մասնակիցների թվում են. Բորիս Ակունինը, Սերգեյ Պարխոմենկոն, Վալերի Պանյուշկինը, Լյուդմիլա Պետրուշևսկայան, Անդրեյ Մակարևիչը, Վլադիմիր Սորոկինը, Անտոն Նոսիկը, Օլեգ Կաշինը, Ալյոնա Դոլեցկայան, Դմիտրի Խվորոստովսկին, Եվգենի Բաբուշկինը և այլք։

Խմբագրությունը զբաղեցնում է նախկին «Կարմիր Հոկտեմբեր» («Կրասնի Օկտյաբր») հրուշակարանի նախկին շենքի վերին հարկը։

## Արտաքին հղումներ
* , ամսագիրը
* , էլեկտրոնային տարբերակը

Կատեգորիա:Ռուսական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ամսագրեր
Սնոբ (այլ կիրառումներ)

**Սնոբ** եզրը կարող է վերաբերվել.
* Սնոբ - մարդ, որ հիանում է բարձրաշխարհիկ հասարակությամբ, ամեն կերպ նմանակում նրանց ու ձգտում հայտնվել այդ հասարակության շարքերում։
* Սնոբ - ռուսերեն ամսագիր։
* «Սնոբ» - 1924 թվականի գերմանական սև ու սպիտակ դրամա ֆիլմ։

## Տես նաև
* Սնոբի էֆեկտ
Սնոբի էֆեկտ

**Սնոբի էֆեկտ**, երևույթ, որի դեպքում որոշ մարդիկ՝ «սնոբերը», չեն ցանկանում գնել զանգվածային սպառման ապրանքներ, այլ նախընտրում են լայն սպառողի մոտ չտարածված իրերը։

Համաձայն Սնոբի էֆեկտի, նման սպառողների նախապատվությունները գտնվում են այլ մարդկանց տվյալ զանգվածային ապրանքնների նկատմամաբ պահանջարկի հակառակ կախման մեջ։ Սնոբի էֆեկտը դրսևորվում է ապրանքի պահանաջարկի բարձրացմամբ նրա գնի բարձրացման դեպքում։ Էֆեկտը կապված է պրեստիժ պահանջարկի եզրի հետ, որը կողմնորոշված է այն ապրանքների գնման վրա, որոնք, ըստ գնորդի, ցույց են տալիս նրա բարձր սոցիալական կարգավիճակը, մեծ ֆինանսական հնարավորությունները։

## Տես նաև
* Վեբլենի էֆեկտ

Կատեգորիա:Սպառման տեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տարիմաստություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Արդարադատության պետական խորհրդական

**Արդարադատության պետական խորհրդական**, Հայաստանի Հանրապետության դատախազության, Արդարադատության և իրավական համակարգում շնորհվող բարձրագույն դասային աստիճան, որը բարձր է «արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական» դասային աստիճանից։ Աստիճանը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Այն Գլխավոր դատախազի պաշտոնին համապատասխանող դասային աստիճանի վերին սահմանն է։

## Արդարադատության պետական խորհրդական
* Արտավազդ Աշոտի Գևորգյան
*Արամ Արծվիի ԹԱՄԱԶՅԱՆ
* Աղվան Գառնիկի ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
* Հենրիկ Մկրտչի ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ (1997)։
*Դավիթ Էդիսոնի Հարությունյան
*Մարատ Եգորի Ալեքսանյան

Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (դիվանագիտական աստիճան)

**Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան,** բարձրագույն դիվանագիտական աստիճան, որը դիվանագետներին կարող է շնորհվել դիվանագիտական ծառայության ընթացքում։ Այն բարձրագույնն է (բարձր է Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ դեսպանորդ և լիազոր նախարարի դիվանագիտական աստիճանից)։ Շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից՝ ցմահ։

## Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձինք
Ստորև ներկայացված է Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձանց ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչում ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
ՀՀ մաքսային ծառայության գեներալ-մայոր

Կոչումը պատկանում է բարձրագույն հատուկ կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից։ ՀՀ մաքսային ծառայությունում այն երկրորդ բարձրագույնն է (ցածր է մաքսային ծառայության գեներալ-լեյտենանտի) հատուկ կոչումից։ Սահմանվել է ««Մաքսային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքով։

## Մաքսային ծառայության գեներալ-մայորները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ մաքսային ծառայության գեներալ-մայորներ
Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական

**Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական**, Հայաստանի Հանրապետության դատախազության և արդարադատության համակարգում շնորհվող բարձրագույն դասային աստիճան, որը բարձր է «արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական» դասային աստիճանից և ցածր է «արդարադատության պետական խորհրդական» դասային աստիճանից։ Աստիճանը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Այն գլխավոր դատախազի պաշտոնին համապատասխանող դասային աստիճանի ստորին սահմանն է։

## Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական
* Արմեն Մովսեսի ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ
*Գագիկ Վրեժի Ջհանգիրյան 
*Տիգրան Շահենի Պետրոսյան
*Սուրիկ Բախշիկի Ղազարյան
*Հովհաննես Գերասիմի Մանուկյան
*Անատոլի Բենյամինի Մաթևոսյան

Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Խորքային բեկվածք

**Խորքային բեկվածք**, երկրակեղևի ապարների ամբողջականությունը խախտող նեղ, գծային տարածման զոնա։ Խորքային բեկվածքը, կտրելով երկրակեղևը, թափանցում է Երկրի մանթիա և ձգվում հարյուրավոր ու հազարավոր կմ՝ ըստ տարածման և մինչև 720 կմ՝ ըստ խորության։ Լայնությունը հասնում է մի քանի հարյուր մ-ից մինչև մի քանի տասնյակ կմ։ Խորքային բեկվածքներով երկրակեղևը բաժանվում է խոշոր բեկորների, որոնք տարբերվում են շարժումների և կառուցվածքի բնույթով։ Խորքային բեկվածքը զարգանում է երկրաբանական ժամանակի երկարատև հատվածների (հարյուր միլիոնավոր, երբեմն ավելի քան 1 միլիարդ տարի) ընթացքում՝ հանդիսանալով երկրակեղևի խզումնային խախտումների կարևորագույն տիպ։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն