open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ատտիկիզմ

**Ատտիկիզմ, Ատտիցիզմ** (գալիս է Հունաստանի Ատտիկե մարզի անունից, որտեղ գտնվում էր Աթենքը), գրական-ոճական ուղղություն հին հունական, մասամբ նաև հին հռոմեական ճարտասանության մեջ, որը ծագել է մ.թ.ա 1-ին դարի առաջին քառորդում։ Արմատավորում էր դասականներին նմանվելը՝ պահպանելով մ.թ.ա. 5-րդ դ. ատտիկյան արձակագիրների լեզվական կանոնները, ոճի պարզությանն ու խստությունը։ Ոճի ասպարեզում ատտիկիզմը զիջում էր ազիանիզմին, բայց լեզվի հարցում գերազանցում էր։ Հնագույն ատտիկյան արձակի լեզվի նմանակումը մնաց իդեալ ամբողջ ուշ անտիկ շրջանի հունական պերճախոսության համար։

Թեպետ ատտիկիզմի պարզ լեզուն արդյունքում դարձավ նույնքան վերամբարձ, ինչպես այն խոսքը, որին պետք է փոխարինեին, նրա սկզբնական պարզությունը նշանակում էր, որ այն պետք է հասկանալի լինի հունական աշխարհի բոլոր տարածքներում։ Այն օգնում էր պահպանելու մշակութային կապը Միջերկրածովի տարածքում և դրա սահմաններից դուրս։ Ճանաչված և հայտնի հեղինակներ, ինչպիսին էր Լուկիանոսը, դարձան ատտիկիզմի գաղափարակիրներ, որի շնորհիվ այն գոյություն ունեցավ մինչև Վերածննդի դարաշրջան, երբ նրան ընդօրինակեցին Բյուզանդիայից գաղթածների աշակերտները, որոնք ծագումով հույներ չէին։ Վերածննդի դարաշրջանի ուսուցման մեթոդները, որոնք ընկած են Արևմուտքի ժամանակակից մեթոդների հիմքում, ուսանողների մեջ խսիտ դասական և ատտիկյան նախապաշարմունք էին սերմանում, որն էլ թույլ տվեց, որ ատտիկյան սնոբիզմը գոյություն ունենա ևս չորս հարյուրամյակ։

Տերմինը նաև նշանակում է արտահայտություններ և նախադասություններ, որոնք բնութագրական են աթենական բարբառին (որպես հունարենի խոսակցական ձևին հակակշիռ), որը տարածում էր ստացել է հելլենիստական շրջանի Հունաստանի մի շարք շրջաններում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Wisse, Jakob. "Greeks, Romans, and the Rise of Atticism." In Nagy, Gregory (ed.). *Greek Literature in the Roman Period and in Late Antiquity Greek Literature.* London։ Routledge, 2001. 65-82. (ISBN 978-0-415-93770-2)

Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կատեգորիա:Հռետորություն
Վահան Տիրունի

**Վահան Սիմոնի Տիրունի** (), հայ նկարիչ՝ կիրառական արվեստի գծով։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Բաքվի զինվորական ուսումնարանը և մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան, աշխատել է Երևանի հախճապակու գործարանում, Հայաստանի գեղարվեստի ֆոնդի խեցեգործական արվեստանոցում։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1954 թվականից։ Նրա էսքիզներով արտադրվել են կոմպոտի, գինու, կոնյակի, լիկյորի սպասքներ, արձանիկներ և այլն։ Զբաղվել է նաև մանկավարժությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Արա Տերտերյան

**Արա Տերտերյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Արա Տերտերյանը ծնվել է 1928 թվականին Նյու Յորքում։ Ցուցադրվել է 1951 թվականից։ Նրա ստեղծագործություններից է՝ «Անձրևանոցով երիտասարդների շարքը»։

## Մատենագրություն
Onnig Avedissian, Peintres et sculpteurs Armeniens. Le Caire, 1959.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հայկ Տեր-Ղազարյան

**Հայկ Ալեքսանի Տեր-Ղազարյան** (), հայ գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը։ Նույն թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Իր ծաղրանկարներով ակտիվորեն հանդես է եկել «Ոզնի» ամսագրի էջերում։ Գործերից են՝ «Այս աստղերը մերն են», «Երեկ և այսօր» շարքը։ Նկարազարդել է «Սուրի և Սամի արկածները», «Անհայտ մարդիկ», «Պճնամոլ նապաստակը», «Եգիպտոս», «Ո՞վ է մեղավորը», «Մրգահանդես», «Խաղալիքների արկածները» գրքերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Վան (ազգանվան կցորդ)

**Վան** ( -ից, սովորաբար հնչում է , իսկ խուլ բաղաձայներից հետո՝ ), նիդերլանդական ազգանվան կցորդ է, համապատասխանում է գերմանական *von* և ֆրանսիական *de* կցորդներին։ Հաճախ օգտագործվում են *van de*, *van der* և *van den* ձևերը։ Ցույց է տալիս կրողի որ բնակավայրից սերելը։

Գերմաներեն 'von'-ը ցույց է տալիս կրողի ազնվական ծագումը։ Նիդերլանդական վանը ազնվականության հետ կապ չունի։ Ազնվականության դեպքում օգտագործվում է «վան․․․տոտ» կրկնակի կցորդը (օրինակ՝ բարոն վան Վորստ տոտ Վորստ)։

* Նիդերլանդներում սովորաբար գրվում է փոքրատառով, եթե նախադասության սկզբում չէ կամ որպես անվանատառ չի օգտագործվում։
* Բելգիայում, աֆրիկաներների մոտ գրվում է միշտ մեծատառով։

ԱՄՆ-ում որոշ անգլիական ազգանունների ավելացվել է «վան» նախդիրը։ Օրինակ՝ Վան Օուեն, Վան Բլեյք, թեև Օուենն ու Բլեյքը աշխարհագրական տեղանք չեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգանվան կցորդներ
Ռուբեն Տեր-Հովհաննիսյան

**Ռուբեն Հովհաննեսի Տեր-Հովհաննիսյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1956 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ցուցահանդեսներին մասնակցել է 1957 թվականից։ Գլխավոր գործերից են՝ «Երեկոն Ալագյազում», «Հնձվորներ», «Սև ծովը», «Չեխովյան ծովախորշը», «Վարած արտեր», ինչպես նաև «Միասին», «Փշատի ծառ», «Կարմրախայտը», «Իմ բալիկը» գրքերի ձևավորումները։ Գործերից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մայկոպ քաղաքում ծնվածներ
Թորոս Տեր-Հակոբյան

**Թորոս Տրակոնի Տեր-Հակոբյան** (1929, Ռայաք, Լիբանան), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Բեյրութի Մխիթարյան վարժարանը։ Մասնավոր դասեր է վերցրել նկարիչ Շարթից։ Նկարչությամբ զբաղվել է 1956 թվականից։ Մասնակցել է Լիբանանի նկարիչների միության կազմակերպած ցուցահանդեսներին։ Անհատական ցուցահանդես է ունեցել 1965 թվականին։ Գործերից են՝ «Տանջվող մարդկությունը», «Պայքար կյանքի համար» և այլ։

## Մատենագրություն
Onnig Avedissin, Peintres et sculpteurs Armeniens. Le Caire, 1959.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռայաք քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Մեխորադա դել Կամպո

**Մեխորադա դել Կամպո**()՝ մունիցիպալիտետ և բնակավայր Իսպանիայում, մտնում է Մադրիդի պրովինցիայի Մադրիդի ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը Կուենկա-դել-Էնարես շրջանի մասն է։

## Տեսարժան վայրերը
250px|մինի|ձախից|«Խուստո Գալեգո Մարտինեսի տաճարը»
Մեխորա-դել-Կամպոյում է գտնվում այսպես անվանվող «Խուստո Գալեգո Մարտինեսի տաճարը՝ հսկայական շինություն, որը իր սեփական նախաձեռնությամբ և իր միջոցներով կառուցել է վանական Խուստո Գալեգո Մարտինեսը 1961 թվականին։ «Տաճարը» կառուցվում է առանց Կաթոլիկ եկեղեցու օրհնության և աջակցության։

250px|մինի|ձախից|Մեխորադա դել Կամպոն երկնքից

## Հայտնի բնակիչներ
* Óscar Téllez Gómez, Դեպորտիվո-Ալավես ՖԱ-ի և Իսպանիայի հավաքականի նախկին խաղացող
* Antonio Adán Garrido, Բետիս ՖԱ-ի ֆուտբոլիստ
* Alejandro Palomeque, Կախա Սեգովիա ՖԱ-ի ֆոտւբոլիստ
* Justo Gallego Martínez, «Տաճար»ի հիմնադիրը
* Ely López, «La Voz» երաժշտական մրցույթի մասնակցուհի
* Miguel Berrocal, լուսանկարիչ
* Manuel Sisón Adan, Ֆլամենկոյի կիթառահար
* Manolo Calvo, Բռնցքամարտիկ, եվրոպայի չեմպիոն միջին քաշային կարգում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Información sobre Mejorada en el proyecto GEMA 
* Centro de Empresas de Mejorada del Campo
* Concejalía de Desarrollo Local, Empleo y Formación 
* Asociación de Vecinos de Mejorada del Campo
* "Catedral" Documental de Aliocha y de Alessio Rigo de Righi 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Ժաննա Տեր-Խաչատրյան

**Ժաննա Տեր-Խաչատրյան** (), հայ խեցեգործ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մարսելի գեղարվեստի ուսումնարանում։ Փարիզում և Մարսելում մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1952 թվականին Մարսելում բացել է անհատական ցուցահանդես։ Բազմաթիվ խեցեգործական իրերի հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:1930 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հենրիկ Տեր-Մինասյան

**Հենրիկ Փիլիպոսի Տեր-Մինասյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Փիլիպոսի Տեր-Մինասյանը ծնվել է 1936 թվականի հունիսի 25-ին, Երևանում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1964 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1965 թվականից մասնակցում է ցուցահանդեսների։

## Ընտանիք
* Մայրը՝ Լիլիթ Հենրիկի Տեր-Մինասյանը (ծնվ. 27 հոկտեմբերի 1973)
* Քույրը՝ Լիաննա Հենրիկի Տեր-Մինասյանը (ծնվ. 29 հուլիսի 1977) - հաղորավարուհի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Լուսի Տեր-Միքայելյան

**Լուսի Տեր-Միքայելյան**, հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Տուլոնի, ապա Փարիզի գեղարվեստի դպրոցներում։ Մասնակցել է ֆրանսիական բազմաթիվ ցուցահանդեսների։ 1970 թվականին Տուլոնում, Լիոնում և Փարիզում կազմակերպել է անհատական ցուցահանդեսներ։ Գործերից են՝ «Գործարանների կտուրները», «Ծառը», «Ծառը և բլուրը» և այլն։

## Մատենագրություն
Քնարիկ Վարդանյան, Լուսի Տեր-Միքայելյան. «Հայրենիքի ձայն», 1970, 21 հոկտեմբերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Ելենա Տեր-Ավագյան

**Ելենա Վահագնի Տեր-Ավագյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1963 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը՝ Արա Բեքարյանի արվեստանոցը։ 1970 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1991 թվականից դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Գործերը գտնվում են մասնավոր հավաքածուներում, Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և Ռուսաստանի պատկերասրահներում։ 1964 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Ստեղծել է մի շարք բնանկարներ ու դիմանկարներ։

Մահացել է 2014 թվականին Երևանում։

## Ստեղագործություններ
Գործերից են՝ 
* «Անուշ»
* «Մայրություն»
* «Կապուտակ Սևան»
* «Հռիփսիմե տաճարը»
* «Շիրակի հարթավայրը»

#### Դիմանկարներ
* «Դաշնակահար Սվետլանա Նավասարդյանի դիմանկարը»
* «Հարություն Փափազյանի դիմանկարը»
* «Վ. Կլիբերնի դիմանկարը»
* «Վ. Գորովիցի դիմանկարը»
* «Դիրիժոր Ե. Մրավինսկու դիմանկարը»
* «Կիթառահար Պակա դե Լուսիայի դիմանկարը»
* «Թավջութակահար Ս. Բագրատունու դիմանկարը»
* «Հայաստանի ժողովրդական արտիստը» միջազգային մրցույթի քառակի դափնեկիր, վիրտուոզ ջութակահար Ռուբեն Ահարոնյան», 1997, ՀԱՊ
* «ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ջութակահար Ռուբեն Ահարոնյանի դիմանկարը (1986-87-2002)», ՀԱՊ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Բանդար Աբբաս

**Բանդար Աբբաս** (՝ «Աբբասի նավահանգիստ»), նավահանգստային քաղաք հարավային Իրանում, որը զբաղեցնում է ռազմավարական դիրք Պարսից ծոցը Արաբական ծովի հետ կապող Հորմուզի նեղուցի ափերին։ Հանդիսանում է Հորմոզգան օսթանի (նահանգի) մայրաքաղաքը։ Ըստ վերջին մարդահամարի տվյալների` բնակչություն կազմում է ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 526 648 մարդ, որոնք կազմում էին 152 682 տնտեսություն։ Քաղաքը բնակչությամբ Հորմոզգան օսթանի ամենախոշոր և Իրանի տասնյոթերորդ ամենախոշոր քաղաքն է։ Բանդար Աբբասի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

Բնակիչները հիմնականում պարսիկներ են, որոնք խոսում պարսկերենի *բանդարի* կոչվող տեղական բարբառով։

## Պատմություն և քաղաքականություն
16-րդ դարում, պորտուգալացիները տարածեցին իրենց իշխանությունը տարածաշրջանում։ Նրանք հարստացեցին քաղաքը և անվանեցին այն Գամրի, որը օգտագործվում է որպես մայրցամաքային նավահանգիստ։ 1615 թվականին քաղաքը կոչվել է ի պատիվ Շահ Աբբաս I (1588-1629), որը հաղթել է պորտուգալացիներին ռազմածովային ճակատամարտում նեղուցի մոտ Բրիտանական նավատորմի աջակցությամբ։ Շահը վերածեց քաղաքը խոշոր նավահանգստի։

Բանդար Աբբասը ծառայում էր որպես հիմնական առաքման կետ։ Ներմուծման մեծ մասը ունի երկար պատմություն հնդկական առևտրի հետ։ Բեռնափոխադրումների ծավալը աճել է հատկապես ինտենսիվ Իրան-Իրաքյան պատերազմի (1980-1988)։ Հազարավոր զբոսաշրջիկներ այցելում են քաղաքը և հարևան Ղեշմ և Հորմուզ կղզիները ամեն տարի։

Ռուսաստանի համար Բանդար Աբբասը կարևոր է տնտեսական հարաբերությունների Հնդկաստանի հետ, քանի որ բեռնափոխադրումները Հնդկաստանից, Իրանից և հարևան երկրներց Կենտրոնական Ռուսաստան ավելի արագ և էժան միջոցով է իրականացվում Իրանից Կասպից ծովով։ Ռուսաստանի տրանսպորտային միջանցքի ծրագիրը «հյուսիս-հարավ» հիմնված է Բանդար Աբբաս նավահանգստի վրա։

## Կլիմա
Քաղաքի կլիման տաք է և չոր։ Ամռանը ջերմաստիճանը կարող է հասնել 49&nbsp;°C, իսկ ձմռանը անկումը 5&nbsp;°C։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 250 մմ, օդի միջին խոնավությունը` 66%։

## Համալսարաններ

* Բանդար Աբբասի բժշկական գիտությունների համալսարան
* Հորմոզգանի համալսարան
* Բանդար Աբբասի իսլամական ազատ համալսարան
* Բանդար Աբբասի Պայամե Նուր համալսարան
* Ամիր Քաբիրի տեխնոլոգիական համալսարան, Բանդար Աբբասի մասնաճյուղ
* Կիրառական գիտությունների և տեխնոլոգիաների համալսարան, Բանդար Աբբասի մասնաճյո

## Տրանսպորտ
Քաղաքն ունի միջազգային օդանավակայան։ Ճանապարհային հեռավորությունը Իրանի խոշոր քաղաքների.
* Բանդար Աբբաս - Քերման. 484 կմ (հյուսիս - արևելք)։
* Բանդար Աբբաս - Շիրազ. 650 կմ (հյուսիս)
* Բանդար Աբբաս - Զահեդան. 722 կմ (արևելք)

## Քույր քաղաքներ
* Բուսան , Հարավային Կորեա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հորմոզգան
Անդրանիկ Տեչոյան

**Անդրանիկ Տեչոյան** հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը։ Ապրել է Թբիլիսիում, 1938 թվականից փոխադրվել է Իրան։ Գործերից են՝ «Առավոտ», «Գավիթ», «Աղոթքից հետո», «Թզենի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Տիգրան Տատրյան

**Տիգրան Արամի Տատրյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Տիգրան Տատրյանը ծնվել է Բեյրութում 1929 թվականին։ Սովորել է Փարիզում։ Ցուցադրվում է 1953 թվականից։ 1965 թվականին ունեցել է անհատական ցուցահանդես։

## Մատենագրություն
Տատըրեանի նկարներու ցուցահանդեսը Բարիզի մեջ։ «Այգ», 1965, 9 ապրիլի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Աշխարհի բժիշկները հանուն միջուկային պատերազմի կանխման

[մինի|[Եվգենի Չազով՝ շարժման հիմնադիրներից մեկը։]]
**Աշխարհի բժիշկները հանուն միջուկային պատերազմի կանխման**, ԱԲՀՄՊԿ (), միջազգային շարժում, որն սկիզբ է առել 1980-ական թվականների սկզբին՝ խորհրդային և ամերիկյան գիտնական բժիշկների նախաձեռնությամբ։ Կարճ ժամանակամիջոցում շարժումը վերափոխվել է համաշխարհային հակապատերազմական շարժման հզոր և ազդեցիկ ջոկատի, որն իր շարքերում միավորում է աշխարհի բազմաթիվ երկրների 150 հազար ավելի բժիշկների, և նրա կողմնակիցների թիվը շարունակում է աճել։

Շարժման հիմնադիր համանախագահներն էին 2 ականավոր բժիշկ-սրտաբաններ՝ ակադեմիկոս Եվեգնի Չազովը (ԽՍՀՄ) և Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Բերնարդ Լաունը (ԱՄՆ)։ Շարժման ծառայությունների միջազգային լայն ճանաչման և նրա հեղինակության ու ազդեցության մեծացման վկայությունը 1985 թվականին Խաղաղության նոբելյան մրցանակի շնորհումն էր։

ԱԲՀՄՊԿ շարժման 3-րդ վեհաժողովը (Ամստերդամ, 1983) կոչ է արել «Հիպոկրատի երդման» մեջ լրացումներ կատարել, որոնք արտացոլում են միջուկային պատերազմի սպառնալիքների պայմաններում ապրող բժշկի մտահոգությունը հիվանդների առողջության ու կյանքի համար։

ԱԲՀՄՊԿ որոշման համաձայն, 1984 թվականից սկսած՝ հոկտեմբերի 1-ը ամբողջ աշխարհում նշվում է որպես պատերազմի դեմ բուժաշխատողների պայքարի միջազգային օր։ Այդ օրն ամբողջ աշխարհում կազմակերպվում են բուժաշխատողների հանրահավաքներ ու հավաքույթներ։ Հնչում են միջուկային աղետի սպառնալիքից մարդկությանը փրկելու, միջուկային զենքի լրիվ ոչնչացման կոչեր։

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Թորոս Վեզիրյան

**Թորոս Վարդանի Վեզիրյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1938 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը, 1950 թվականին՝ Մոսկվայի Համամիութենական կինոինստիտուտի նկարչական ֆակուլտետը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գլխավոր գործերից են՝ «Ձկնորսական ծովաքարշ», «Ամպամած օր», «Վլադիմիր նավահանգիստը», «Ձմեռ», «Ծայրագույն հյուսիս. աղջամուղջ», «Լենին», «Ատոմանավը Կոլսկի ծովածոցում»։ Ապրել ու ստեղծագործել է Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1911 ծնունդներ
Կատեգորիա:Աշխաբադ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Շահնուր Վարժապետյան

**Շահնուր Սիսակի Վարժապետյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բեյրութի Հովակիմյան-Մանուկյան բարձրագույն ուսումնարանում։ 1964 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Հայկական եղեռն», «Աղջկա դիմանկար»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Վահե Տատուրյան

**Վահե Ղազարոսի Տատուրյան** (, Թուրքիա), հայ նկարիչ, ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բեյրութի գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1959 թվականին ավարտել է Փարիզի մանկավարժական արվեստի ուսումնարանը։ 1954 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Կատարել է խանութների, հասարակական շենքերի և բնակելի տների ներքին ձևավորումներ։ Բնանկարների, դիմանկարների և նատյուրմորտների հեղինակ է։ Ապրում է Բեյրութում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Գուրգեն Տալյան

**Գուրգեն Տալյան** (1904, Ալեքսանդրապոլ), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Տալյանը ծնվել է 1904 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ Սովորել է Լենինականի նկարչական ստուդիայում։ 1928 թվականին ավարտել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումը։ 1926 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Վլադիմիր Վարդանյան (գեղանկարիչ)

**Վլադիմիր Ալեքսանի Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1962 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Վերադարձ», «Պարտիզանի հարցաքննումը», «Կալը» բնանկարները, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ։ Զբաղվում է մանկավարժությամբ։ Ապրում և ստեղծագործում է Կիրովականում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Օֆելյա Վարդանյան

**Օֆելյա Գրիգորի Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1947 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1953 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1969 և 1972 թվականներին անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում։ Գործերից են՝ «Գարնանային օրրան», «Բարի լույս», «Գայանեի դիմանկարը», «Չինական վարդեր», «Մայրություն»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Միոտրակ Վարդանյան

**Միոտրակ Վարդանյան**, հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1958 թվականին ավարտել է Բելգրադի գեղարվեստի ակադեմիան։ Ունեցել է բազմաթիվ անհատական ցուցահանդեսներ։ Միաժամանակ զբաղվել է արվեստաբանությամբ։

## Մատենագրություն
Հարավսլավիայի հայ նկարիչը։ «Գրական թերթ», 1965 թ., 8 սեպտեմբեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Սարգիս Վարդանյան (նկարիչ)

**Սարգիս Հովսեփի Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումը։ 1942-1943 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1955 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1956 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հրաչյա Վարդանյան

**Հրաչյա Սենեքերիմի Վարդանյան** (), հայ գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1957 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Զբաղվել է մանկավարժությամբ։ Գործերից են՝ «ԽՍՀՄ ժողովուրդների բարեկամությունը», «40 տարի», «Իմ դուստրը», «Ոչ, այո», «Մաքուր երկնքի համար»։ Ձևավորել է ցուցահանդեսներ, աշխատել գրաֆիկայի բնագավառում։

## Մատենագրություն
Грачья Вартанян (Быклет), Ереван, 1972 г.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1916 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կարս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Հովհաննես Վարդանյան

**Հովհաննես (Օննիկ) Տիգրանի Վարդանյան** (1901, Թիֆլիս - մահվան մասին տվյալները բացակայում են), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1937 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գլխավոր գործերից են՝ «Սուխումի ծովափին», «Հին Թիֆլիսը», «Կատերներ», «Ալազանի հովիտը», «Բորժոմի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1901 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Հակոբ Վարդանյան

**Հակոբ Մինասի Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բեյրութի Ազգային և Թեքեյան վարժարանները, 1964 թվականին՝ Կիպրոսի Մելքոնյան դպրոցը։ Նկարչության դասեր է առել նկարչության ուսուցիչ Սեպուհ Աբգարյանից։ Գործերից է՝ «Երևանի ողբը» կտավը։ Ապրում, ստեղծագործում է Բեյրութում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1944 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ժորա Վարդանյան

**Ժորա Սամսոնի Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1957 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1957 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Մանթաշ», «Արագածն առավոտյան», «Հայրենի երկիր», «Հայաստանի բոլշևիկների 1-ին համագումարը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Մարշալ Բաղրամյան (մետրոյի կայարան)

**«Մարշալ Բաղրամյան»** (նախկին անվանումը՝ «**Սարալանջի**»), Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1981 թվականի մարտի 7-ին։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում և դուրս է գալիս Մարշալ Բաղրամյան պողոտա՝ ՀՀ նախագահի նստավայրի, Սիրահարների զբոսայգու,  ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի և ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի հարևանությամբ։

Մինչև 1983 թվականը կայարանը կրել է «Սարալանջի» անվանումը։ 1983 թվականին անվանակոչվել է հայ զորահրամանատար, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս, ԽՍՀՄ մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի պատվին։

Կայարանի ճարտարապետներն են ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ Սպարտակ Կնտեղցյանը և ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Ալբերտ Զուրաբյանը։ Կայարանի գլխավոր կոնստրուկտորն է Իլյա Մանուչարյանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Marshal Baghramyan avenue, Yerevan 09.jpg|Կայարանի մուտքը
Պատկեր:Marshal Baghramyan avenue 11, ArmAg (5).jpg|Ցուցանակ կայարանի մուտքի մոտ
Պատկեր:Marshal Baghramyan Metro Station Escalator.jpg|Կայարանի շարժասանդուղքը
Պատկեր:Yerevan - Marshal Baghramyan metro station 6 (2018).jpg|Հովհաննես Բաղրամյանի կիսանդրին


## Տես նաև
* Երևանի մետրոպոլիտեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարշալ Բաղրամյան - Երևանի մետրո
Աշոտ Սուքիասյան (նկարիչ)

**Աշոտ Գրիգորի Սուքիասյան** (), հայ գեղանկարիչ։

1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի Իլյա Ռեպինի անվան գեղարվեստի ակադեմիան։ 1938 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Երկար տարիներ զբաղվել է մանկավարժությամբ։ 1971 թվականին Երևանում բացել է անհատական ցուցահանդես։ Ապրել և ստեղծագործել է Մոսկվայում։ Գործերից են՝ «Անասնաբուծական կոլտնտեսությունում», «Կարմիր սայլեր», «Հայրենի դաշտեր», «Աշխատանքը կոլտնտեսությունում»։

## Մատենագրություն
Աշոտ Սուքիասյան, Կատալոգ, Երևան, 1972 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Վահան Ստեփանյան (քանդակագործ)

**Վահան (Վանիկ) Ստեփանի Ստեփանյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1954 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1954 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Ստեղծագործել է դիմաքանդակների ժանրում։ Գործերից են՝ «Մակարյանի դիմաքանդակը», «Սարուխանյանի դիմաքանդակը», «Առաջավոր կթվորուհւ դիմաքանդակը», «Աննա Սայադյանի դիմաքանդակը» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Սերգեյ Ստեփանյան

**Սերգեյ Միսակի Ստեփանյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1945 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1954 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Դերասան Վան-Ֆուն-Կի», «Խաղողահավաք», «Ստեփան Շահումյան»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտաշատ քաղաքում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Վարսենիկ Սոսյան

**Վարսենիկ Ավետիսի Սոսյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Վարսենիկ Սոսյանը ծնվել է 1931 թվականին Ագարակում։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1960 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1958 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ագարակ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Վահան Սողոմոնյան

**Վահան Մանուկի Սողոմոնյան** (1939, Թավրիզ), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Վահան Սողոմոնյանը ծնվել է 1939 թվականին Թավրիզում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Գործերից են՝ «Ստեփան Շահումյան», «Լուսաբաց», «Մելանխոլիա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Հարություն Աբրահամյան (ֆուտբոլիստ)

**Հարություն Լավրենտիի Աբրահամյան** (), հայ և խորհրդային նախկին ֆուտբոլիստ, Հայաստանի հավաքականի դարպասապահ։ Կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Երևանի «Արարատ»-ում։
## Ակումբային կարիերա
1987 թվականից սկսած տասը տարի խաղացել է Երևանի «Արարատ» ակումբում։ Այդ ժամանակահատվածում Աբրահամյանը երկու մրցաշրջան անցկացրել է նաև «Սպիտակ»-ում։ Վերադառնալով «Արարատ» ամրապնդել է իր տեղը հիմնական կազմում։ Հենց այս ակումբում է Աբրահամյանը նվաճել բոլոր հնարավոր ազգային մրցանակները՝ առաջնություններում և գավաթի խաղարկություններում։ «Արարատ»-ի կազմում երեք անգամ անընդմեջ նվաճել է գավաթը։ 1993 և 1995 թվականներին դարձել է մրցաշրջանի ամենահուսալի դարպասապահը։ 1996 թվականին Հարությունը մեկնում է Իրան, որտեղ հանդես է գալիս «Քեշավարզ»-ի կազմում։ 1998 թվականին տեղափոխվում է «Երևան»։ Ակումբի հետ նվաճում է առաջնության բրոնզե մեդալները և հասնում գավաթի եզրափակիչ, որտեղ պարտվում է «Ցեմենտ»-ին։ Հաջորդ մրցաշրջանում Աբրահամյանը վերադառնում է հայրենի «Արարատ», որտեղ էլ առաջին մրցաշրջանում ճանաչվում է տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Մարզչական գործունեությունը
Աբրահամյանը 2009 թվականից «Ռահ Ախան» ակումբի դարպասապահների մարզիչն է։
## Նվաճումներ
*  **«Արարատ» (Երևան)**
* *ակումբային։*
** **[[Հայաստանի առաջնություն|Հայաստանի չեմպիոն]]**։ 1993
** Արծաթե մեդալակիր **Հայաստանի առաջնություն**։ 1996/97, 1999, 2000
** Բրոնզե մեդալակիր **Հայաստանի առաջնություն**։ 1994, 1998
** **Հայաստանի գավաթակիր**։ 1993, 1994, 1995, 1996/97
* *անձնական։*
** **[[Հայաստանի լավագույն ֆուտբոլիստ]]**։ 1999
** **Ամենահուսալի դարպասապահ**։ 1993, 1995
*  **«Երևան»**
** Եզրափակչի մասնակից **[[Հայաստանի գավաթի խաղարկություն]]**։ 1998
*  **«Սպարտակ» (Երևան)**
** Բրոնզե մեդալակիր **[[Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնություն|Հայաստանի չեմպիոն]]**։ 2001
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Գերվասիա Վարդանյան

**Գերվասիա Ալեքսեյի Վարդանյան** (Գերվասյա Վարդանյան, 1927, Ղարաքիլիսա, Լոռի-Փամբակի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 14, 2018), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1987)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1956 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Վարդանյանի բազմաժանր գեղանկարչական գործերին բնորոշ է վառ կոլորիտը։ 1956 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Կենդանաբանական այգում», «Քաջարանի բաց հանքերում», «Ձուլողը», «Անձրևից հետո», «Կոլտնտեսուհու դիմանկարը», «Հորատողները»։

Գերվասիա Վարդանյանի ստեղծագործություններից գտնվում են Հայաստանի նկարիչների միության ֆոնդերում և մասնավոր հավաքածուներում

* «Կենդանաբանական այգում», 1966
* «Երեկոյան ղողանջներ», 1969, ՀՀ Սահմանադրական դատարան
* «Գութանի երգը», 1985
* «Հիշողություններ պատերազմից», 1993
* «Թրաշուշաններ», 2003
* «Եղրևանիներ», 2005

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Կիրովական, 1985
* Չարենցավան, 1986

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Արմենակ Բարսեղյան

**Արմենակ Բարսեղյան**, ամերիկահայ քաղաքական և հասարակական գործիչ, ցեղակրոնության հիմնադիրներից և ակտիվ գործիչներից մեկը, ԱՄՆ Ցեղակրոն Ուխտերի անդամ։

## Կենսագրություն
Խմբագրում էր 1932-1936 թվականներին Ալիստոնում հրատարակվող «Արփի» պարբերականը։ Հանդես գալով իբրև հայ ընտանիքի պարբերական, «Արփին» նպատակ ուներ՝ հայ նոր սերնդին սպառնացող օտարացման վտանգի դեմն առնելու համար, «պահպանել հայ ընտանիքի ազգային նկարագիրը», որով՝ «ընտանիքը դարձնել հայեցի դաստիարակության կենտրոն»։ Ուշագրավ է Բարսեղյանի «Ցեղի Ձայնը» հոդվածը («Արփի», թիվ 11, 1933 թ.), որը գրվել է ցեղակրոն շարժման օրերին։

1935 թվականին Բոստոնում Դաշնակցության Ցեղակրոն Ուխտերի կենտրոնական վարչության հանձնարարությամբ, Արմենակ Բարսեղյանը գրել «Ցեղակրոն շարժումը» գրքույկը, ուր փորձել է ներկայացնել Ցեղակրոն կազմակերպությունը և հիմնավորել շարժումը։

## Աշխատություններ
* Արմենակ Բարսեղյան // «Ցեղակրոն շարժումը»
* Արմենակ Բարսեղյան // «Ցեղի Ձայնը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ցեղակրոնության գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Թեքում (աստղագիտություն)

[thumb|300px|[Ուղիղ ծագումը (կապույտ) և **թեքումը** (կանաչ) դիտելով երկնոլորտից դուրս գտնվող կետից։]]
**Թեքում** (**[[δ]]**) աստղագիտության մեջ հասարակածային կոորդինատային համակարգի կոորդինատներից մեկը։ Հավասարվում է երկնոլորտի վրա երկնային հասարակածից լուսատուի անկյունային հեռավորությանը և սովորաբար արտահայտվում է աղեղի աստիճաններով, րոպեներով և վայրկյաններով։ Թեքումը դրական է երկնային հասարակածից հյուսիս և բացասական դեպի հարավ։
* Մարմինը, որը գտնվում է երկնային հասարակածի վրա ունի 0° թեքում
* Երկնոլորտի հյուսիսային բևեռի թեքումը կազմում է +90°
* Հարավային բեևեռինը՝ −90°
Թեքումը նշանակելիս միշտ նշում են նրա նշանը, նույնիսկ եթե այն դրական է։

Զենիթով անցնող երկնային մարմնի թեքումը հավասար է դիտարկման կետի լայնությանը։ Երկրի հյուսիսային կիսագնդում տրված φ լայնության համար մարմինները որոնք ունեն δ > 90° − φ թեքում չեն անցնում հորիզոնից ներքև, և կոչվում են «մայր չմտնող»։ Իսկ եթե թեքումը կազմում է δ < −90° + φ, ապա մարմինը կոչվում է «չծագող», և հետևաբար այն հնարավոր չէ դիտարկել φ լայնության վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Երկնային կոորդինատային համակարգեր
* Ուղիղ ծագում
* Հասարակածային տեղադրում

Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Կատեգորիա:Երկնային կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Ուղիղ ծագում

[thumb|300px|'''Ուղիղ ծագումը''' (կապույտ) և [թեքումը (կանաչ) դիտելով երկնոլորտից դուրս գտնվող կետից։]]
**Ուղիղ ծագում** (*α*, *R. A.* -  եզրից), երկնոլորտի աղեղի չափը, որը ձգվում է գարնանային գիշերահավասարի կետից մինչև լուսատուի թեքման պրոյեկցիան երկնային հասարակածի վրա, աստղագիտության մեջ հասարակածային կոորդինատային համակարգի կոորդինատներից մեկը։ Երկրորդ կոորդինատն է թեքումը։

Ուղիղ ծագումը հաշվարկվում է արևելյան ուղղությամբ գարնանային գիշերահավասարի կետից սկսած։ Ուղիղ ծագման մեծության համար կամ օգտագործում են աստիճաններ (0° - 360°), կամ ժամային չափում (0h - 24h), ընդ որում 24h = 360°։

Ուղիղ ծագումը հանդիսանում է երկրային երկայնության համարժեքը աստղագիտական կոորդինատային համակարգերում։ Եվ ուղիղ ծագումը, և երկայնությունը չափում են «արևելք-արևմուտք» անկյունը հասարակածի երկայնքով, և երկուսն էլ սկսում են չափվել հասարակածի վրա գտնվող զրոյական կետից։ Երկայնության չափման սկիզբ է համարվում Գրինվիչի միջօրեականը, իսկ ուղիղ ծագման համար դա գարնանային գիշերահավասարի կետն է։

## Արտաքին հղումներ
* Ուղիղ ծագումն ու թեքումը պատկերավոր

## Տես նաև
* Երկնային կոորդինատային համակարգեր
* Թեքում
* Հասարակածային տեղադրում

Կատեգորիա:Աստղաչափություն
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Երկնային կոորդինատային համակարգեր
Տրանսցենդենտ

**Տրանսցենդենտ** (transcendent-այնկողմնային), միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսոփայությունից ժառանգված տերմին, նշանակում էր այն, ինչը գտնվում է փորձնական ճանաչողությանը մատչելի աշխարհից այն կողմ, իբրև ինքնուրույն և ինքնաբավ (այս իմաստով՝ բացարձակ) էություն, որը կարող է ճանաչվել միայն մտահայեցողական ճանապարհով։

## Հակադրություն
Տրանսցենդենտը հակադրվում է իմանենտին, որը թեպետև նույնպես անմիջականորեն տրված չէ փորձի մեջ, բայց ներհատուկ է առարկայական աշխարհի իրերին, ունի փորձնական դրսևորումներ և ճանաչելի է դրանց միջոցով։

## Կիրառություն
Իմանուիլ Կանտը «Տրանսցենդենտ» տերմինն օգտագործել է իմացաբանական առումով, բանականության գաղափարները (այսինքն, ըստ էության, սուբստանցին, հոգուն, աշխարհին, որպես ամբողջության, վերաբերող փիլիսոփայական գաղափարները) բնութագրվում են իբրև տրանսցենդենտ, եթե դրանք կիրառվելիս ըմբռնվում են որպես իրական առարկաների հասկացություններ։

## Կարծիքներ
Կանտի հետևողությամբ, XIX-XX դարերում տեսական բնագիտության և փիլիսոփայության մեջ սուբյեկտիվիստական էմպիրիզմի կողմնակիցները գտնում էին, որ փիլիսոփայության վերացական գաղափարներին (մատերիա, սուբստանց, պատճառականություն և այլն), ինչպես և բնագիտական տեսություններում փորձնական երևույթների բացատրության համար մուծվող վերացական էություններին (եթեր, ատոմ, քվարկ, բազմաչափ և անվերջչափանի տարածություն և այլն) երբեք չպետք է վերագրել բացարձակ օբյեկտիվ, ինքնուրույն, այսինքն՝ տրանսցենդենտ, գոյություն, այլ, քանի որ դրանք արտափորձային են, պետք է ընդունել որպես աշխատանքային միջոցներ (հիպոթեզներ) փորձի բացատրության համար։ Նրանք հետևողական մատերիալիստներին և իդեալիստներին կշտամբում էին տրանսցենդենտ էություններ ընդունելու համար։ Դիալեկտիկամատերիալիստական մեկնաբանությամբ, այդ գաղափարներն ու էություններն օբյեկտիվ, իրական բովանդակություն ունեն, բայց տրանսցենդենտ (ինքնուրույն և ինքնաբավ) չեն, որքանով որ կոնկրետի և վերացականի, երևույթի և էության, փորձի և տեսության միջև սահմանագիծը բացարձակ չէ, դրանց հարաբերությունը դիալեկտիկական է։

Կատեգորիա:Տերմիններ
Վերա Սողոյան

**Վերա Սողոմոնի Սողոյան** (, ), հայկական ծագումով ուկրաինացի խորհրդային նկարչուհի, Ուկրաինայի խորհրդային նկարիչների միության անդամ։ Նկարիչ Վլադիմիր Չեռնիկովի կինը, նկարիչ Նիկոլայ Չեռնիկովի մայրը։

## Կենսագրություն
Վերա Սողոյանը ծնվել է 1925 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Արևմտյան Հայաստանի Արդվին քաղաքում։ 1928 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Խորհրդային Միություն և բնակություն հաստատել Կրասնոդար քաղաքում։ 1945 թվականից նա սովորել է Կրասնոդարի գեղարվեստական ստուդիայում՝ Նիկոլայ Շարիկովի մոտ։ 1952 թվականին ավարտել է Կիևի արվեստի պետական ինստիտուտը, որտեղ սովորել է Սերգեյ Գրիգորևի, Ալեքսեյ Շովկունենկոյի, Իլյա Շտիլմանի և Վլադիմիր Կոստեցկու մոտ։

Ապրել է Կիևում, Ակադեմիկոս Ֆիլատովի փողոցի թիվ 10ա շենքի բնակարան 10-ում։ Սողոյանը մահացել է 1986 թվականի ամռանը։ Ընտանիքի հետ թաղված է Բայկովի գերեզմանատանը։

## Գործունեություն
Վերա Սողոյանն աշխատել է հաստոցային նկարչության ոլորտում՝ ստեղծելով թեմատիկ նկարներ՝ սոցիալիստական ռեալիզմի և իմպրեսիոնիզմի համադրությամբ, որոնցում գերակշռող թեմաներն էին մայրությունը և ընտանեկան արժեքները, ինչպես նաև դիմանկարներ, բնանկարներ և նատյուրմորտներ։ Նրա աշխատանքներից են.

* «Հանրախանութի երաժշտական բաժնում» (1952)
* «Աննա Օրդենկո» (1960)
* «Հրահանգիչ օդաչու Մարինա Պոպովիչ» (1963)
* «Ծովայիններ. երեկո» (1964)
* «Երբ մայրերը դաշտում են» (1967)
* «Ծաղկի կոմպոզիցիա» (1973)

1952 թվականից մասնակցել է հանրապետական ցուցահանդեսների։

Նկարչի աշխատանքները ներկայացված են Ուկրաինայի և արտերկրի թանգարանների և պատկերասրահների հավաքածուներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Согоян Віра Согомонівна // Українські радянські художники : довідник / відпов. ред. І. І. Верба. — Київ : Мистецтво, 1972. — С. 432.
* Согоян Віра Согомонівна // Каталог выставки произведений : Издание союза художников Украины. / Автор вступительной статьи и составитель каталога Говдя О. П. / Киев - 1989 г. С. 18
* Согоян Віра Согомонівна // Природа творчості та краси : Книга-альбом. / автор. Черніков Михайло Миколайович. / статті про художників Полтавська Ю. В. / типографія "Аванпост-Прим" - Київ. - 2024р. - с.134 - 141

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նկարիչների ազգային միության անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինահայ նկարիչներ
Հայ հին և միջնադարյան գրականություն

Հայ հին և միջնադարյան գրականության պատմական զարգացումն ընդգրկում է 5-18-րդ դարերը և ներքուստ ենթարկվում է այսպիսի խմբավորման՝
5-րդ դար, Ոսկեդար
6-9-րդ դարեր
10-12-րդ դարեր
13-18-րդ դարեր

մինի|աջից|Աստվածաշունչ
Ամբողջությամբ տասնչորսդարյա գրականություն՝ լի հայ ժողովրդի պատմության բախտորոշ իրադարձություններով։

## 5-րդ դար

5-րդ դարում գրվեց հայոց պատմությունը, Մաշտոցի վարքը, ստեղծվեց հոգևոր բանաստեղծությունը, հայերեն թարգմանվեց Աստվածաշունչը։

## 6-9-րդ դարեր

6-9-րդ դարերում ստեղծվեցին պատմագիտական նոր աշխատություններ, որոնց հեղինակներն էին Սեբեոսը, Հովհան Մամիկոնյանը, Մովսես Կաղանկատվացին, Ղևոնդը։ Ասպարեզ եկան բանաստեղծ Դավթակ Քերթողը, Կոմիտաս Աղցեցին, Ստեփանոս Սյունեցին և ուրիշներ։ Ձևավորվեց աշխարհիկ և հոգևոր բանաստեղծության ավանդույթը։ Այս շրջանի գրականությունը կոչվում է նաև մաքառումների գրականություն, որովհետև ստեղծվեց հայոց պետականության անկումից հետո։

Այս շրջանում հայ ժողովրդի հանճարն ստեղծեց «Սասնա ծռեր» դյուցազներգությունը, ինչը, պատմվելով սերնդեսերունդ, հասավ մինչև 19-րդ դար, գրի առնվեց և առանձին պատումներից ստեղծվեց «Սասունցի Դավիթ» համահավաք բնագիրը։

## 10-12-րդ դարեր

10-12-րդ դարերում շարունակվեց պատմագրությունը՝ Թովմա Արծրունի, Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Ուխտանես , Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ, Արիստակես Լաստիվերցի, Մատթեոս Ուռհայեցի։ Այս շրջանում ապրեց և ստեղծագործեց մեծագույն հայ բանաստեղծ Գրիգոր Նարեկացին։ Նրա գործը շարունակեցին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, Հովհաննես Սարկավագ Իմաստասեր և Կիլիկիայի հայոց թագավորության շրջանի այնպիսի նշանավոր դեմքեր, ինչպիսիք են Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Տղան, Ներսես Լամբրոնացին։

## 13-18-րդ դարեր

13-18-րդ դարերում հայ գրականությունն առավելապես ընդունեց աշխարհիկ բնույթ։ Եթե 5-12-րդ դարերում լեզուն գրաբարն էր, ապա այժմ գրաբարին փոխարինում է միջին հայերենը։ Պատմագրության, տաղերգության հետ մեկտեղ զարգացավ նաև առակագրությունը (Մխիթար Գոշ, Վարդան Այգեկցի), ստեղծվեցին հայերենները և ժողովրդական խաղիկները։ Մատենագիրներից առավել հայտնի են Կիրակոս Գանձակեցին և Ստեփանոս Օրբելյանը։ Տաղերգուները բազմաթիվ են, առավել հայտնի են Ֆրիկը, Հովհաննես Երզնկացին, Կոստանդին Երզնկացին, Հովհաննես Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Նաղաշ Հովնաթանը, Պաղտասար Դպիրը և Սայաթ-Նովան։

## Գրականություն
* 9-րդ դասարանի գրականության դասագիրք

Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Տրանսցենդենտ թվեր

**Տրանսցենդենտ թվեր**, իրական կամ կեղծ թվեր, որոնք ի տարբերություն հանրահաշվական թվերի, չեն բավարարում ամբողջ գործակիցներով ոչ մի հանրահաշվական հավասարման։

## Ապացույց
Տրանսցենդենտ թվերի գոյությունն առաջին անգամ ապացուցել է Ժոզեֆ Լիուվիլը (1844), հիմք ընդունելով իր մի թեորեմը, ըստ որի տրված իռացիոնալ հանրահաշվական թվի նկատմամբ տրված հայտարարով ռացիոնալ կոտորակի մոտավորության աստիճանը չի կարող կամայապես բարձր լինել։ Տրանսցենդենտ թվերի գոյության մեկ այլ ապացույց տվել է Կանտորը (1874), ելնելով այն բանից, որ բոլոր հանրահաշվական թվերի բազմությունը հաշվելի է, իսկ քանի որ բոլոր իրական թվերի բազմությունը անհաշվելի է, ուրեմն գոյություն ունեն տրանսցենդենտ թվեր՝ և այն էլ անհաշվելի «քանակությամբ»։ Ամեն մի տրանսցենդենտ թիվ իռացիոնալ է, բայց ոչ բոլոր իռացիոնալ թվերն են տրանսցենդենտ։

 

Կատեգորիա:Թվեր
Այրոց

**Այրոց** կամ **այրոցք**, կերակրափողի երկարությամբ այրման զգացում, որն ավելի է արտահայտվում ստորին հատվածում։

## Այրոցի առաջացում
Այրոցն առաջանում է ստամոքսի թթու պարունակությունը կերակրափող ընկնելիս։ Նշանակություն ունեն նաև վերջինիս լորձաթաղանթի բարձր զգայնությունը, ստամոքսի ֆունկցիայի խանգարումը և այլ գործոններ։ Առավել հաճախ այրոց նկատվում է ստամոքսահյութի բարձր թթվայնության, երբեմն այդ հյութում աղաթթվի պարունակության նվազման կամ նույնիսկ բացակայության դեպքում։

Այրոցն ուղեկցում է ստամոքսի տարբեր հիվանդությունների (խոցային հիվանդություն, ստամոքսաբորբ), նկատվում է նաև լեղապարկի բորբոքման, ստոծանու ճողվածքի և այլ դեպքերում։

## Պատճառ
Պատճառը որկորի մեջ թթու ստամոքսահյութ ընկնելն է, ինչպես և որկորի լորձաթաղանթի գերզգայուն դառնալը։ Առաջանում է ստամոքսի, տասներկումատնյա աղիքի խոցերի, լեղապարկի բորբոքումների, երբեմն հղիության ժամանակ։

## Բուժում
Բուժումը պետք է ուղղված լինի հիմնական հիվանդության վերացմանը։ Հիմնային միջոցների երկարատև, անկանոն օգտագործումը կարող է վնասակար լինել։ Դրանք հարկավոր է ընդունել բժշկի խորհրդով։ Սննդի օրաբաժնից պետք է հանել կծու և տապակած ուտելիքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Heartburn at MedlinePlus

Կատեգորիա:Ստամոքաաղիքային հիվանդությունների ախտանիշեր
Ստուդիական ալբոմ

**Ստուդիական ալբոմ** (), աուդիո ձայնագրություններ պարունակող երաժշտական ալբոմ, որը ձայնագրվում է ձայնագրման ստուդիայում։ Ստուդիական ալբոմը պարունակում է նոր գրված և ձայնագրված կամ նախկինում չլսված երգեր և ռեմիքս տարբերակներ։ Այս տեսակի ալբոմների թողարկման նախապատրաստումը կարող է օրերից մինչև տարիներ տևել, սակայն սովորաբար թողարկումից որոշակի ժամանակ առաջ հայտարարվում է թողարկման օրը։

Չնայած ոչ բոլոր ստուդիական ալբոմները են սինգլներ ներառում, սակայն տվյալ կատարողը կամ նրա գործընկերները ալբոմի երգացանկից նախապես ընտրում են երգեր, որոնք պետք է որպես սինգլ թողարկվեն։ Սինգլները սովորաբար ալբոմի վաճառքին ավելի մեծ քանակ ապահովելու համար են թողարկվում։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմների տեսակներ
Ստեփան Սողոմոնյան

**Ստեփան Սամսոնի Սողոմոնյան** (), հայ թատերական նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ստեփան Սողոմոնյանը ծնվել է Արմավիրի մարզի Նալբանդյան գյուղում 1928 թվականին։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Մասնակցել է «Անձամբ ճանաչում եմ» ֆիլմի ձևավորման աշխատանքներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նալբանդյան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ
Վարդան Խաչատրյան (ֆուտբոլիստ)

**Վարդան Բարեղամի Խաչատրյան** (հոկտեմբերի 29, 1968, Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ)՝ նախկին խորհրդային և հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է եկել հայկական, ռուսական և ուկրաինական ակումբներում։

## Կարիերա
### Ակումբային
Կարիերան սկսել է Երևանի Արարատի կազմում, որտեղ անկացրել է իր կարիերայի մեծ մասը։ Արարատի կազմում 6 տարի անցկացնելուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվայի Տորպեդո։ Տեղափոխությունը Տորպեդո անհաջող ստացվեց Վարդան Խաչատրյանի համար և նա որոշեց լքել ակումբը՝ տեղափոխվելով Զապորոժյեի Մետալուրգ։ Ուկրաինայում Վարդանը անկացրեց երկու մրցաշրջան։ 1995 թվականին հայրենիք վերադառնալու ժամանակն էր․ Վարդանը հայտնվեց Երևանի Կիլիկիաում, որտեղ անցկացրեց 38 հանդիպում՝ դառնալով 9 գոլի հեղինակ։ 1997/98 թվականների մրցաշրջանում տեղափոխվեց աշխաբադյան Կոպետդագ, որտեղ անցկացրեց գրեթե մեկ տարի։

### Հավաքական
Վարդանը այն ֆուտբոլիստներից մեկն էր, ում բախտ վիճակվեց մասնակցել 1992 թվականի հոկտեմբերի 14-ին մասնակել Հայաստանի հավաքականի առաջին պատմական հանդիպմանը։ Այդ ընկերական խաղում Հայաստանի մրցակիցն էր Մոլդովայի ընտրանին։ Հանդիպումն ավարտվեց 0։0 հաշվով։ Հավաքականի կազմում անցկացրել է 30 հանդիպում և դարձել մեկ գոլի հեղինակ՝ Վրաստանի հավաքականի դեմ խաղում։

## Տիտղոսներ
*  **Կիլիկիա**
** Հայաստանի առաջնության չեմպիոն - 1995/96, 1996/97
**Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1998
**Հայաստանի գավաթակիր - 1995-96
Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից - 1996/97, 1998
Հայաստանի սուպերգավաթի եզրափակչի մասնակից - 1996
*  **Տորպեդո Մոսկվա**
** Ռուսաստանի գավաթակիր - 1992/1993

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու տղա, որոնք ընտրել են հոր անցած ճանապարհը։ Մեծ տղան՝ Կարեն Խաչատրյանը, հանդես է գալիս կիսապաշտպանությունում, փոքրը՝ Արտակ Խաչատրյանը, հանդես է գալիս պաշտպանությունում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* National Football Teams կայքում
* armfootball.tripod.com կայքում
* klisf.ru կայքում

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Սուրբ Հռոմի կայսրերի ցանկ

**Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրերը** կրում էին «**հռոմեական կայսր**» () կամ «**Հռոմեական կայսրության կայսր**» () տիտղոսները, այսպիսով ընդգծելով այն փաստը, որ հանդիասանում են Հռոմեական կայսրության իրավահաջորդները։ Օտտոն I Մեծի թագադրումից (962 թվական) կայսրությունը իր կազմի մեջ ներգրավեց նաև Գերմանիան, Իտալիան և Արելատի Բուրգունդյան թագավորությունը։ **[[Սրբազան Հռոմեական կայսրություն]]** անվանումը ծագել է 1254 թվականին, բայց ներկայումս վերագրվում է 962 թվականից (երբեմն նաև 800 թվականից) մինչև 1806 թվականը։
150px|մինի|ձախից|Կայսեր խորհրդանիշները

350px|մինի|աջից|Հաբսբուրգյան արքայատոհմի արքանները

1212 թվականին կայսրության կազմում թագավորություն դարձավ նաև Չեխիան։ Հետագայում Բուրգունդիան մտավ Ֆրանսիայի կազմի մեջմիսկ 15-րդ դարի կեսերին Ֆրիդրիխ 3-րդը հրաժարվեց Իտալիային ուղղված պահանջներից և ընդունեց նոր տիտղոս. **գերմանական ազգի Սրբազան Հռոմեական կայսրության** կայսր։ Այսպիսով, կայսրության տարածքները սահմանափակվում էին Գերմանիայով և Չեխիայով։ 19-րդ դարում Նապոլեոնական պատերազմներ սկիզբը մեծ վնաս հասցրին գերմանական պետությունների միասնականությանը։ Ֆրանց 2-րդ կայսրը Նապոլեոն Բոնապարտի ճնշումների պատճառով հրաժարվեց իր գահից (1806 թվական)։ Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը դադարաց գոյություն ունենալ։

Կարլոս Մեծը ստացավ կայսրի տիտղոս Հռոմի պապի՝ Լևոն 3-րդի կողմից, իր գահակալության ժամանակ 800 թվականին։ Հետագայում կայսրի տիտղոս ընդունելը կախված էր հռոմի պապի համաձայնությունից։ Սակայն Օտտոն 1-ին ժամանակաշրջանում համարվում էր, որ կայսրական տիտղոսի իրավունք ունի միայն Գերմանիայի թագավորը, ընտրված գերմանական կուրֆժրստների կողմից, ոչ բոլոր գերմանական արքաններն էին կարողանում թագադրվել պապի կողմից, և հետևաբար նրանցից ոչ բոլորն էին համարվում Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր։

1508 թվականին Գերմանիայի արքա Մակսիմիլիան 1-ինը, դեպի Հռոմ անհաջող արշավանքից հետո, պապի կողմից ստացավ **ընտրյալ կայսրի** կոչում։ Նրա իրավահջորդը Կարլոս 5-րդը տագադրվեց պապի կողմից, որպես կայսր 1530 թվականին, սակայն նրա հետնորդները այլևս չէին ցանկանում կայսր համարվելու համար ստանալ պապի համաձայնությունը, և պապի կողմից ստանում են այդ իրավունքը համարվել «ընտրյալ կայսրեր»։
200px|մինի|աջից|Սրբազան Հռոմեական կայսրության զինանշանները

### Մինչև Օտտոն 1-ին կայսրը կառավարած կայսրերը
Ավանդաբար Սրբազան Հռոմեական կայսրության հիմնադրումը համարվում է 962 թվականը, սակայն մինչ այդ նույնպես եղել են կայսրեր, որոնք կառավարել են Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը։

#### Կարոլինգյան արքայատոհՄ

### <small>Կոնրադիններ</small>

### <small>Սաքսյան արքայատոհմ</small>

### Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրերը
#### Օտտոնյան(Սաքսյան) արքայատոհմ

#### Սալյան (Ֆրանսիական) արքայատոհմ

#### Սուպլինբուրգյան արքայատոհմ

#### Շտաուֆենյան (կամ Հոհենշտաուֆենյան) արքայատոհմ

#### Ուելֆյան արքայատոհմ

#### Շտաուֆենյան (կամ Հոհենշտաուֆենյան) արքայատոհմ

#### Լյուքսեմբուրգյան արքայատոհմ

#### Ուիտտելսբախյան արքայատոհմ

#### Լյուքսեմբուրգյան արքայատոհմ

#### Հաբսբուրգյան արքայատոհմ

#### Ուիտտելսբախյան արքայատոհմ

#### Հաբսբուրգ-Լորրենյան արքայատոհմ

## Պապի կողմից ճանաչված կայսրերը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հռոմի պապերի ցուցակը

Կատեգորիա:Միապետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Պատմություն
Trouble Man: Heavy Is the Head

«**Trouble Man: Heavy Is the Head**», ամերիկացի ռեփեր T.I.-ի ութերորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Grand Hustle Records և Atlantic Records լեյբլների կողմից։ Ալբոմը իր թողարկման առաջին շաբաթում ունեցել է 179,000 օրինակի վաճառք ամբողջ Միացյալ Նահանգներում և Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթ է մտել 2-րդ հորիզոնականով։ Ալբոմը ներառում է 16 երգ, որոնցից 8-ը զուգերգեր են Միկ Միլի, ASAP Rocky-ի, Լիլ Ուեյնի, Անդրե 3000-ի, Ար Քելլիի, Փինկի, Սի Լո Գրինի և Էյքոնի հետ։ Ալբոմի ներառում է 7 սինգլներ՝ «Love This Life», «Like That», «Go Get It», «Ball», «Trap Back Jumpin», «Sorry» և «Hello»։

## Հիթ-շքերթներ
### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագիր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* T.I.-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2012 ալբոմներ
Կատեգորիա:T.I. ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Քաղաքատնտեսություն

[thumb|[Ժան-Ժակ Ռուսո, *Discours sur l'oeconomie politique*, 1758]]
**Քաղտնտեսություն**, հասարակական գիտություն՝ արտադրահարաբերությունների, այն, օրենքների մասին, որոնք կառավարում են կենսական բարիքների արտադրությունը, բաշխումը, փոխանակությունը և սպառումը պատմականորեն հաջորդափոխվող հասարակական-տնտեսական կազմավորումներում։ Այդ միասնական գիտության մեջ առանձնացվում են նախակապիտ․ ֆորմացիաների, կապիտալիզմի ու սոցիալիզմի քաղաքատնտեսությունը։ Պատմական տնտեսական գիտություններն ընդհանրացնում են անցյալի փորձը։ Մասնավորապես տնտեսագիտական ուսմունքների պատմությունը ծառայում է տնտեսագիտական հետազոտությունների մեթոդաբանության զարգացմանը։ Նախկին փորձի գնահատականը տալիս են ժողտնտեսության պատմությունը, ինչպես նաև նրա բաղկացուցիչները, օրինակ, արդյունաբերության պատմությունը։ Հասարակական արտադրության կառավարումը և ժողտնտեսության պլանավորումն ուսումնասիրում են սուբյեկտիվ գործոններ։ Հասարակական արտադրության կառավարումն ուսումնասիրում է այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են վերարտադրության պրոցեսի բոլոր մասնակիցների պայմանների գիտակցական կարգավորման և կոորդինացման հիման վրա տնտեսության համաձայնեցված վարումն ապահովելու համար։ Կառավարման կենտրոնական օղակը ժողտնտեսության պլանավորումն է, որի խնդիրն է սահմանել և պահպանել տնտ․ համամասնություններն արտադրության ճյուղերի և ոլորտների միջև, համաձայնեցնել տնտեսական զարգացման ընթացիկ և հեռանկարային նպատակները։ Վիճակագրության առարկան մասսայական սոցիալ-տնտեսական գործընթացների դիտարկումը և հաշվարկների ընդունված մեթոդաբանությանը համապատասխան դրանց քանակական հաշվառումն է։

## Տես նաև
* Տնտեսագիտություն

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Ֆուչիկ (այլ կիրառումներ)

**Ֆուչիկ**, չեխական ազգանուն է, որի կրողներից են՝

* Յուլիուս Ֆուչիկ, չեխ գրող, քննադատ, լրագրող, չեխոսլովակյան կոմունիստական շարժման գործիչ
* Յուլիուս Ֆուչիկ (կոմպոզիտոր), ազգությամբ չեխ, ավստրո-հունգարացի դիրիժոր, կոմպոզիտոր և երաժիշտ։

## Այլ
* Ֆուչիկ, աստերոիդ, որը կրում է Յուլիուս Ֆուչիկի անունը։