open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քրոմատագրաֆիա

մինի|Քրոմատոգրաֆական նմուշառման սարք

**Քրոմատագրաֆիա** (` գույն և ․․․ գրաֆիա), նյութերի խառնուրդների բաժանման, քիմիական վերլուծության և ֆիզիկաքիմիական հետազոտման եղանակ։ Առաջարկել է Մ․ Ս․ Ցվետը (1903)։ Հիմնված է անշարժ ֆազի երկայնքով հոսող ֆազով՝ էլյուենտով հետազոտվող բաղադրիչների տեղաշարժման տարբեր արագությունների վրա։

## Քրոմատագրաֆիաների տեսակներ
Տարբերում են՝ ադսորբման քրոմատագրաֆիա, բաշխման քրոմատագրաֆիա, իոնափոխանակային քրոմատագրաֆիա, մոլեկուլային մաղի (էքսկլյուզիոն) քրոմատագրաֆիա, նստվածքագոյացման քրոմատագրաֆիա, խնամակցային (աֆինային) քրոմատագրաֆիա և այլն։ Ըստ շարժվող ֆազի ագրեգատային վիճակի տարբերում են գազային քրոմատագրաֆիա (ներառնում է գազադսորբման և գազահեղուկ քրոմատագրաֆիաները) և հեղուկային քրոմատագրաֆիա։ Գազադսորբման քրոմատագրաֆիաում անշարժ ֆազը կատալիտիկ ակտիվություն չունեցող, համասեռ, պինդ սորբենտ Է, որի մակերևույթի հատկությունները պայմանավորում են բաժանման ընտրողականությունը։ Այն մեծացնելու նպատակով սորբենտի մակերևույթը պատում են հեղուկի թաղանթով՝ ադսորբման–աբսորբման քրոմատագրաֆիա։ Գազահեղուկ քրոմատագրաֆիայում շարժվող ֆազը գազային Է, անշարժը՝ հեղուկ։ Որպես հեղուկ կլանիչներ օգտագործում են ջերմակայուն հեղուկներ և էվտեկտիկ խառնուրդներ։ Հեղուկային քրոմատագրաֆիայում շարժվող ֆազը հեղուկ է, անշարժը՝ պինդ (ադսորբման քրոմատագրաֆիա) կամ հեղուկ (բաշխման քրոմատագրաֆիա)։ Ըստ անշարժ ֆազի երկրաչափական ձևի տարբերում են աշտարակային և հարթաշերտ քրոմատագրաֆիաները, որոնցից առաջինը ներառնում է մազանոթային, երկրորդը՝ նրբաշերտ և թղթի վրա տարբերակները։ Մազանոթային քրոմատագրաֆիան գերազանցապես գազային քրոմատագրաֆիա է․ կլանումն իրականացվում է սորբենտով լցված կամ բաց մազանոթային աշտարակներում (մինչև 2 մմ տրամագծով)։ Եղանակը կիրառվում է բազմաբաղադրիչ խառնուրդները և հատկություններով միմյանցից քրոմատագրաֆիտիչ տարբերվող նյութերը բաժանելու համար, թույլ է տալիս հետազոտել մինչև 10−4-10−8 գ զանգված ունեցող նմուշներ։ Նրբաշերտ քրոմատագրաֆիայում թիթեղի վրա նստեցված սորբենտի բարակ շերտով շարժվող լուծիչի (էլյուենտ) մեջ լուծված բաղադրիչները բաժանվում են շարժման տարբեր արագություններ ունենալու պատճառով։ Եղանակը թույլ է տալիս որոշել 10−9-10−6 գ նյութի առկայությունը նմուշում։ Քրոմատագրաֆիան թղթի վրա ունի բազմաթիվ տարբերակներ, թղթի շերտը կարող է կատարել ինչպես անշարժ ակտիվ ֆազի, այնպես էլ նրա պասսիվ կրողի դերը։ Եղանակը թույլ է տալիս բաժանել 0,001-1 մկգ նյութերը։

## Քրոմատագրաֆի կառուցվածք
Քրոմատագրաֆիական բաժանումը և հետազոտությունը իրականացնում են հատուկ սարքերում՝ քրոմատագրաֆներում։ Քրոմատագրաֆը բաղկացած է աշտարակից և դետեկտորից։ Մտնող խառնուրդի բաղադրիչները շարժվող ֆազի հոսքով տեղաշարժվում են աշտարակի երկայնքով։ Տարբեր արագություններ ունենալու պատճառով նրանք աշտարակի ելքին են հասնում ոչ միաժամանակ։ Ելքի մոտ գտնվող դետեկտորը անընդհատ որոշում է բաղադրիչի պարունակությունը հոսող ֆազում։ Նրա ազդանշանը գրանցվում է ինքնագրող սարքով, ստացվում է քրոմատագրամ, որի օգնությամբ որոշում են բաղադրիչների թիվը, բնույթը և քանակությունը։

## Կիրառություն
Քրոմատագրաֆիական եղանակները լայնորեն կիրառվում են վերլուծական քիմիայում և արդյունաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Քրոմատագրաֆիա
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Ջոն Ռևալդ

**Ջոն Ռևալդ** (, ), գերմանական ծագումով ամերիկացի արվեստի պատմաբան, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Իմպրեսիոնիստների և պոստ-իմպրեսիոնիստների ժառանգության առաջին լուրջ հետազոտողն է։ Ուսումնասիրություններն սկսել է Պոլ Սեզանից, հետագայում հետաքրքրությունների շրջանակը ընդլայնվել է՝ ներառելով այնպիսի արվեստագետներ, ինչպիսիք են Արիստիդ Մայոլը, Ժորժ Սյորան, Պիեռ Բոնարը, Նաբի խումբը, ֆովիստները, Կամիլ Պիսսարոն, Պոլ Գոգենը, Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարը, Էդգար Դեգան։

1936 թվականին ավարտել է Փարիզի համալսարանը և ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

1941 թվականին գաղթել է Միացյալ Նահանգներ, աշխատել Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1961-1964 թվականներին եղել է Պրինստոնյան համալսարանի այցելու պրոֆեսոր, 1964-1971 թվականներին դասավանդել է Չիկագոյի համալսարանում։ 1971 թվականին Նյու Յորքի Սիթի համալսարանում (CUNY) ստացել է արվեստի պատմության վաստակավոր պրոֆեսորի կոչում։

Մահացել է սրտի կաթվածից, 81 տարեկանում։ Թաղված է Սեզանի մոտ, Aix-en-Provence գերեզմանատանը։

## Երկեր (անգլերեն)
* Cézanne et Zola, 1936
* Maillol, 1939
* Georges Seurat, 1943
* History of Impressionism, 1946
* Paul Cézanne, 1948
* Pierre Bonnard, 1948
* Les Fauves, 1952
* History of Post-Impressionism։ From van Gogh to Gauguin,1956
* Studies in Impressionism,1986
* Studies in Post-Impressionism, 1986
* Cézanne, a Biography, 1986
* Seurat, a Biography, 1990
* Camille Pissarro, 1963
* Cézanne, the Steins, and their Circle, 1987
* Cézanne in America, 1989
* Edited by John Rewald։
* Paul Cézanne, Letters, 1941
* Paul Gauguin, Letters, 1943
* Camille Pissarro, Letters to his Son Lucien, 1943
* The Woodcuts of Aristide Maillol (A Complete Catalogue), 1943
* Renoir, Drawings, 1946
* Paul Cézanne, Carnets de Dessins, 1951
* The Sculptures of Edgar Degas (A Oomplete Catalogue), 1957
* Gauguin, Drawings, 1958

### Երկեր (ռուսերեն)
* История импрессионизма, Impressionismus, Республика, 1994, 415, 5-250-02391-6.
* Ревалд Д., Постимпрессионизм, Post-Impressionism, Республика, 2002, 464, 5-275-00487-7, 5-250-01837-8.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բեռլին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Նար-Դոսի անվան թիվ 14 դպրոց

**Նար-Դոսի անվան թիվ 14 դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։

## Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1929 թվականին։ Հիմնադրման օրից դպրոցն աշխատել է չորս տարբեր շենքերում՝
* Դավայաթաղի դպրոց կամ Շողիկի տուն
* Պրոֆտեխնիկական ուսումնարանի շենք
* Այժմյան Շավարշյանի դպրոց
* Ներկայիս տիպային շենքը, որը շահագործման է հանձնվել 1984 թվականին և նախատեսված է 1176 աշակերտի համար։

Դպրոցը հայ գրող Նար-Դոսի անունով է անվանակոչվել 1933 թվականին։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին դպրոցը պատրաստել և ռազմաճակատ է ուղարկել բուժքույրերի (գթության քույրեր)։

1956 թվականին դպրոցի բակում տեղադրվել է Նար-Դոսի կիսանդրին (քանդակագործներ՝ Սամվել Մանասյան, Ն. Վարդանյան), որն ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Դպրոցն ունի «Պատմահնագիտական» թանգարան։

## Շրջանավարտներ
* Արմեն Ամիրյան
* Էմմա Պետրոսյան
* Խաչատուր Ներսիսյան
*Նարեկ Կիրակոսյան
* Սեդա Գասպարյան
* Վահան Վարդանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Ֆորշ

**Ֆորշ** (իրական անունը՝ **Վահան Գեորգիի Գևորգյան**) (), հայ հայտնի երգիչ, երգահան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2011)։

## Կենսագրություն
1985 թվականին ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի դասարանը։ 1985-1992 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժնում։ 1983 թվականից երգեր է գրում։ 1990-1996 թվականներին եղել է «Մետրո» թատրոնի դերասան և կոմպոզիտոր։

Հեղինակել է մի շարք բեմադրությունների երաժշտություններ՝ Նիկոլայ Ծատուրյանի «Հեթում արքա», «Ապերախտ տղամարդիկ», Վիգեն Ստեփանյանի «Շունն ու կատուն» և այլն։

Նկարահանվել է ֆիլմերում։ Հեղինակել է ավելի քան 50 երգ։ 1994 թվականին հիմնադրել է «Ռե Մինոր» խումբը և համերգներով հանդես է եկել տարբեր երկրներում։ 2007 և 2008 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երկու աստղ» երաժշտական նախագծին։ 2008 թվականին հիմնել է «Ֆորշ և ընկերներ» կազմակերպությունը, որը Սևանա լճի ափին իրականացրել է «Երաժիշտներ հանուն խաղաղության» միջազգային փառատոնը։ Նկարահանել է ավելի քան 20 տեսահոլովակ։

## Ալբոմներ
* «Բարև, իմ սեր» (1994)
* «Գիշեր» (1997)
* «Խենթ աղջիկ» (2002)
* «Այսպես էլ ապրում ենք» (2004) 
* «The Best»
* «Երևանը մենք ենք» (2014)

## Պարգևներ
* Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ, 2016

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգարան
* Ֆորշ - Խենթ Աղջիկ
* Ֆորշ - Փոխում եմ Կեսգիշերը Քո Սիրո

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Վալտեր Բոթե

**Վոլտեր Վիլհելմ Գեորգ Բոթե** () (), գերմանացի միջուկային ֆիզիկոս, ով 1954 թվականին կիսել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը Մաքս Բորնի հետ։

1913 թ.-ից 1930 թվականներին միացել է Ռեյխի ֆիզիկայի և տեխնոլոգիայի ինստիտուտում գործող ռադիոակտիվության լաբորատորիային, աշխատանքի վերջին տարիներին ղեկավարել է լաբորատորիան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում՝ 1914 թվականից, ծառայել է բանակում, ռուսների մոտ գերեվարվելուց հետո Գերմանիա է վերադարձել 1920 թվականին։ Վերադառնալով լաբորատորիա՝ նա մշակել և փորձարկել է Քոմփթոնի էֆեկտը, տիեզերական ճառագայթները, միջուկային ռեակցիաներն ուսումնասիրող համընկման մեթոդներ, և ճառագայթման մասնիկ-ալիքային երկվությունը, ինչի համար ստացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

1930 թվականին դարձել է Գիսենի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի տնօրեն։ 1932 թվականին դարձել է Հայդելբերգի համալսարանի ֆիզիկական և ռադիոլոգիական ինստիտուտի տնօրեն, սակայն «deutsche Physik» շարժման տարրերի պատճառով կորցրերել է պաշտոնը։ Գերմանիայից իր գաղթը կանխելու համար նրան նշանակել են Հայդելբերգում գտնվող բժշկական հետազոտությունների Կեյսեր Վիլհելմի ինստիտուտի ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն։ Այստեղ Բոթեն կառուցում է Գերմանիայում առաջին գործող ցիկլատրոնը։ Բացի այդ, նա ղեկավարում է գերմանական միջուկային նախագիծը (Uranium Club), որը սկսել է գործել 1939 թվականից՝ բանակի հրետանային գերատեսչության վերահսկողության ներքո։

1946 թվականին նրա Հայդելբերգի համալսարանի պրոֆեսորի կոչումը վերականգնվել է։ 1956 թ.-ից 1957 թվականներին անդամակցել է Գերմանիայում միջուկային ֆիզիկայի աշխատանքային խմբին։

## Կրթություն
Բոթեի ծնողներն էն՝ Ֆրիդրիխ Բոթեն և Շարլոտ Հարտունգը։ 1908-1912 թվականներին Բոթեն սովորել է Ֆրիդրիխ Վիլհելմի անվան համալսարանում (այժմ՝ Բեռլինի Հումբոլդտի անվան համալսարան)։ Դոկտորի աստիճանը ստացել է1914 թվականին, գիտական ղեկավար՝ Մաքս Պլանկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օրանիենբուրգ կոմունայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ալեքսանդր Փիրումով

**Ալեքսանդր Իվանի Փիրումով** (*Պիրումով*, ), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։ ԽՄԿԿ անդամ 1960 թվականից։

## Կենսագրություն
1950-1952 թվականներին սովորել է Երևանի կոնսերվատորիայում (կոմպոզիցիա), 1956 թվականին ավարտել Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1962 թվականից դասավանդում է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ Հեղինակել է 5 սիմֆոնիա, 4 լարային կվարտետ, երգեհոնային պրելյուդներ (1967), «Հոկտեմբերի օրերը» օրատորիան (ըստ Ջոն Ռիդի, 1967), «Ռեքվիեմ մարտիկ եղբորս հիշատակին» (1975), Պուշկինի, Լերմոնտովի, Մայակովսկու, Գևորգ Էմինի և այլոց խոսքելով խմբերգեր, ռոմանսներ և երգաշարեր, դաշնամուրի և նվագախմբի կոնցերտ-վարիացիաներ (1972), դաշնամուրային սոնատ և սոնատիններ, «Պոլիֆոնիկ տեփր» և այլն։ Փիրումովի ստեղծագործությունն աչքի է ընկնում երաժշտական լեզվի համարձակ նորարարությամբ ու հնարամտությամբ, ձևի խիստ տրամաբանվածությամբ։

Մահացել է 1995 թվականին Մոսկվայում։ Թաղված է տեղի հայկական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Աճող փոթորիկ

**Աճող փոթորիկ** (), «Զինվոր կատուներ» (անգլ.՝ *Warriors cats*) շարքի առաջին ցիկլի չորրորդ գիրքը։ Հեղինակներ՝ Քեյթ Քերի և Չերիտ Բոլդրի, հրատարակվել է Էրին Հանթեր ծածկանունով։ Սյուժեում շարունակվում է կատուների չորս ցեղերի պատմությունը։

## Սյուժե
«Աճող փոթորիկի» գործողությունները, ինչպես նախորդ երեք գրքերի իրադարձությունները, տեղի են ունենում անտառում, որտեղ ապրում են վայրի կատուների չորս ցեղեր։ Հրասիրտը (անգլ.՝ *Fireheart* ) դառնում է Ահեղ կատուների նոր առաջնորդը։ Գրքում նա և այլ կատուներ ստիպված են փրկվել հրդեհից, որը տարածվել էր ամբողջ անտառով։

Գրքում նկարագրված անտառը գտնվում է Անգլիայի Նյու-Ֆորեստ շրջանում։ Բացի այդ, անտառային աշխարհի որոշ մտացածին վայրեր վերցված են իրական աշխարհից, ինչպես օրինակ Լոխ Լոմոնդը և Շոտլանդական լեռնաշխարհը։

## Հրատարակություններ
Գիրքը հաստ կազմով լույս է տեսել 2004 թվականի հունվարի 6-ին, բարակ կազմով՝ 2005 թվականի փետրվարի 15-ին, իսկ էլեկտրոնային տարբերակով՝ 2007 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։ Մեծ Բրիտանիայում գիրքը հրատարակվել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ Գիքը թագմանվել է գերմաներեն, ճապոներեն, ֆրանսերեն, կորեերեն և ռուսերեն։ Չինարեն տարբերակը լույս է տեսել 2008 թվականի նոյեմբերի 30-ին և ներառում է իր մեջ քարտերի հավաքածու (անգլ. *Trading card*)։

## Թեմատիկա
Գրքի հիմնական թեման ուժն է, ինչպես նաև բռնությունը և մահը։ Գրքի սյուժեում կարելի է հետևել Հրասիրտի հասունանալուն և սեփական վախերի ու անինքնավստահության դեմ պայքարին։

## Քննադատություն
Գիրքը արժանացավ բավականին լավ գնահատականների և քննադատության։ *Booklist*-ը գիրքը համարել է հաջողված և նշել է հասունանալու թեմայի զարգացումը։ VOYA-ում մատնացույց է արվում ժպիտի և հումորի պակասը։ BookLoons-ը նշել է վեպի հաջող ավարտի մասին, որը դարձավ «գյուտ»։ Horn Book Review-ն միաժամանակ տվեց գրքի 4-5-րդ մասերի գրախոսությունը, որտեղ նշված է, որ գրքերում շարունակվում է հերոսների բնավորությունների բարդ զարգացումը։ Children's Literature ամսագիրն այնքան էլ դրական չգնահատատեց՝ նշելով սյուժեի բարդությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը Ռուսաստանում 

Կատեգորիա:2004 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆենտեզի վեպեր
Արդանա

**Արդանա** (, ), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստայի շրջանի կենտրոնական մասում։ Գյուղը դե ֆակտո գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կոչվող պետության վերահսկողության ներքո։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների գյուղի բնակչությունը կազմել է 330 մարդ, մեծամասնությունը թուրք կիպրացիներ են։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Կատեգորիա:ՀԿԹՀ գյուղեր
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջանի բնակավայրեր
Ալիքիլիսա (այլ կիրառումներ)

**Ալիքիլիսա** անվանումը կարող է վերաբերվել Արևմտյան Հայաստանի հետևյալ գյուղերին

* Ալիքիլիսա (Երզնկայի գավառ) - Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում
* Ալիքիլիսա (Թորթումի գավառ) - Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառում
Ալիշար (այլ կիրառումներ)

**Ալիշար**, կարող է վերաբերել՝
* Ալիշար (Մալաթիայի գավառ) - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում
* Ալիշար (Մարաշի գավառ) - գյուղ Արևմտյան ՀայաստանումԿիլիկիայի Մարաշի գավառում
* Ալիշար (Շարուրի շրջան) - գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում
* Ալիշար - լեռ Կիլիկիայում, Ամանոսի լեռնաշղթայի հյուսիս կողմում
* Ալիշար - բլուր Արևելյան Անատոլիաում, Կեսարիա քաղաքից հյուսիս-արևելք 15 կմ հեռավորությամբ
Ավգորու

**Ավգորու** (, մեծ գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստայի շրջանի հարավարևմտյան մասում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների գյուղի բնակչությունը կազմել է 4,604 մարդ, մեծամասնությունը հույն կիպրացիներ են։ Ծովի մակարդակից գտնվում է 40 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջանի բնակավայրեր
Հարություն Թոփիկյան

**Հարություն Ժիրայրի Թոփիկյան** (), հայ խմբավար, «Սեբաստացիներ» և ԵՊԿԵ գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2013)։

## Կենսագրություն
Հարություն Թոփիկյանը ծնվել է 1951 թվականին հայրենադարձ ուսուցիչների ընտանիքում։ 1967-1969 թվականներին սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի խմբավարական բաժնում՝ Վ. Քեթենջյանի դասարանում։ 1969-1974 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի խմբավարական բաժնում՝ Լ. Չունգուրյանի դասարանում։ 1974 թվականին աշխատել է Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցում։

1979-1984 թվականներին եղել է Հայաստանի ռադիոյի և հեռուստատեսության «Հայ երգի կամերային երգչախմբի» հիմնադիր դիրիժոր։ 1983-1991 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի «Կոմիտաս» երգչախումբը, որը 1987 թվականին Լիտվայի Կաունաս քաղաքում միութենական 19 համալսարանական երգչախմբերի հեղինակավոր մրցույթում գրավել է առաջին տեղը։ 1989-1991 թվականներին եղել է «Bridges of Song» փառատոնի կազմակերպիչ, անդամ։ Ղեկավարել է աշխարհի միացյալ երգչախումբ թվով 20 000 երգիչներ (Տալլին, 1991)։ 1991-1994 թվականներին Բեյրութում վերակազմել է Բարսեղ Կանաչյանի հիմնած «Գուսան» երգչախումբը։

1996 թվականին ստեղծել և ղեկավարում է Երևանի կամերային երգչախումբը (2005 թվականից՝ պետական, կատարվել և ձայնագրվել են 147 խմբերգեր)։ 2012 թվականին Երևանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում ստեղծել և մինչև 2020 թվականի հոկտեմբերը ղեկավարել է «Սեբաստացիներ» ուսուցչական երգչախումբը։

## Մրցանակներ
* Հայաստանի Լենինյան կոմերիտմիության պետական մրցանակ (4 ձայնասկավառակ Մելոդիա ֆիրմա և1 ձայնասկավառակ ԱՄՆ-ում), 1982
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2013)

## Տես նաև
*Երևանի պետական կամերային երգչախումբ
*«Սեբաստացիներ» ուսուցչական երգչախումբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների կատարմամբ համերգ կնվիրվի Հարություն Թոփիկյանի 70-ամյակին
*Հարություն Թոփիկյան - Հայ ազգային երաժշտություն
*Հարություն Թոփիկյան - Կոմիտասի թանգարան֊ինստիտուտ
*Հարություն Թոփիկյան, մոնոլոգ
*Հարցազրույց Հարություն Թոփիկյանի հետ, 2012
*Հարություն Թոփիկյան. խոստովանություն

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 23 ծնունդներ
Երևանի պետական կամերային երգչախումբ

մինի
**Երևանի պետական կամերային երգչախումբ**, ստեղծվել է 1996 թվականին, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Հարություն Թոփիկյանի (հիմնադիր-ղեկավար) կողմից։

## Պատմություն
Երգչախումբն ստեղծվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Ա-ի հովանու ներքո՝ կոմիտասյան մեզ հասած ժառանգությունը կատարելու և տարածելու առաքելությամբ։ 2005 թվականին Երևանի կամերային երգչախումբն ստացել է պետական կարգավիճակ։ 2012 թվականին երգչախումբն առաջին անգամ հնչեցրել է Կոմիտասի «Բեռլինյան պատարագը»։

2015 թվականի հունիսի 11-ին Զվարթնոց տաճարի մոտ Երևանի պետական կամերային երգչախումբը և Տիգրան Համասյանը հանդես են եկել համերգային ծրագրով՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ  տարելիցին։

## Տվյալներ
Երևանի պետական կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր՝ Հարություն Թոփիկյան
**խմբավար՝ Լիլիթ Եդիգարյան,
**երաժշտական խորհրդատու եւ կոնցերտմայստեր՝ Կարինե Հարությունյան

## Միջազգային փառատոներ
*Իտալիա «Ռավեննա» փառատոն։ Համերգներ Լիբանանում, Սիրիայում, 1997
*Հայաստանի մշակութային օրեր Գերմանիայում, 1998
*Նորվեգիա՝ «Բերգեն փառատոն», 1999
*Գերմանիա «Հալլեյի երաժշտական օրեր» փառատոն, 2000
*Համատեղ համերգ իտալական «Լա Սկալա» ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի եւ երգչախմբի հետ Հայաստանում, ղեկ. Ռիկարդո Մուտտի, 2001
*Գերմանիա, համատեղ համերգային կատարումներ «Ֆրանկֆուրտեր Կանտորայ» երգչախմբի հետ, 2002
*ՌԴ, «Սանկտ Պետերբուրգյան Դղյակներ» փառատոն, 2003
*ՌԴ, Մոսկվա «Հարության» փառատոն, 2004
* Գերմանիա, «Հալլեյի երաժշտական օրեր» փառատոն, 2005
* Ֆրանսիա, «Il’De France» փառատոն, 2006
*ՌԴ, Մոսկվա «Հարության» փառատոն։ Համերգային շրջագայություն Սիրիա, 2007
*ՌԴ, Մոսկվա «Հարության» փառատոն, 2009
* Իտալիա, Լորետտո, հոգևոր երաժշտության փառատոն, 2010
*ՌԴ, Մոսկվա «Հարության» փառատոն, 2012,

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Երևանի պետական կամերային երգչախումբ - Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոն
*Հարցազրույց Հարություն Թոփիկյանի հետ, 2012
*Երևանի պետական կամերային երգչախումբ

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Նատալյա Խուդաբաշյան

**Նատալյա Նիկոլայի Խուդաբաշյան** (), հայ սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (2002)։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1962 թվականից աշխատել է Սրտաբանության ԳՀԻ սրտային անբավարարության բաժանմունքում, 1980-2005 թվականներին եղել է բաժանմունքի վարիչ, 2005 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1981-1995 թվականներին եղել է Երևանի գլխավոր սրտաբանը։

* ՀՀ սրտաբանների ընկերակցության անդամ (1965)
* Սրտաբանների եվրոպական ընկերակցության անդամ (1997)

Աշխատանքները վերաբերում են սրտային անբավարարության վաղ ախտանշանների հայտնաբերման և բուժման հարցերին։

## Երկեր
* Клинико-гемодинамические особенности сочетанных митрально-аортпльных пороков сердца: Автореф. ... д-ра мед. наук по спец.: 14.00.06 - кардиология / Н. Н. Худабашян., Ереван , 1973.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բատուրինո գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ սրտաբաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 13 ծնունդներ
Ուիլլիս Լեմբ

**Ուիլլիս Յուջին Լեմբ** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, 1955 թվականին Պոլիկարպ Կաշի հետ կիսել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը «ջրածնի սպեկտրի նուրբ կառուցվածքի վերաբերյալ իր հայտնագործությունների համար»։ Լեմբն ու Կաշը կարողացան որոշել էլեկտրոնի որոշ էլեկտրամագնիսական հատկությունները (տե՛ս Լեմբի փոփոխական)։ Օպտիկական գիտությունների Արիզոնայի քոլեջի համալսարանի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Լեմբը ծնվել է Լոս Անջելեսում (Կալիֆորնիա, ԱՄՆ), ավարտել է Լոս Անջելեսի ավագ դպրոցը։ 1934 թվականին ստացել է Կալիֆորնիայի համալսարանի (Բերկլի) գիտության բակալավրի կոչում։ Բյուրեղներով նեյտրոնների ցրման վերաբերյալ տեսական աշխատանքների համար 1938 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում, գիտական ղեկավար՝ Ռոբերտ Օպենհեյմեր։ Աշխատանքները վերաբերում են [միջուկային տեսությանը, լազերային ֆիզիկային, և քվանտային մեխանիկայի ստուգմանը։

1956-1962 թվականներին եղել է Օքսֆորդի համալսարանում ֆիզիկայի Ուայքեմ պրոֆեսոր, նաև դասավանդել է Եյլի և Արիզոնայի համալսարաններում։ 1963 թվականին ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Կարիերայի վերջին տարիների սկսել է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել քվանտային չափումներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information
* Obituary, University of Arizona, 16 May, 2008.
* Hans Bethe talking about Willis Lamb (video)
* Willis E Lamb Award for Laser Science and Quantum Optics.
* Nobel lecture
* Collection of articles and group photograph (This photograph taken at ''Lasers'' '92 includes, right to left, Marlan Scully, W. E. Lamb, John L. Hall, and F. J. Duarte).
* Obituary:Willis E. Lamb Jr., 94; Nobel Prize-Winning Physicist
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Հաշիմ Մաստուր

**Հաշիմ Մաստուր** (, ), մարոկկացի ֆուտբոլիստ, հանդես է գալիս Իտալական Միլան ակումբում և երկրի՝ Մարոկոյի ազգային հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
Մինչև 2012 թվականը Հաշիմը մարզվել է ֆուտբոլի ակադեմիայում՝ «Ռեժանա» ակումբում։ 2012/13 մրցաշրջանում, նա հանդիսանում է «Միլանի» խաղացող։ Արդեն իր երկրորդ մրցաշրջանում նա «Ռոսոների» ակումբում է։ Նա տեղ է գտել հիմնական թիմում և մասնակցել բոլոր խաղերին։ Ներկայումս նա չի նշել իր աառաջնամուտը «Միլանի» կազմում։

## Կարիերա ազգային հավաքականում
Երիտասարդական մակարդակում, Հաշիմը խաղացել է իտալացիների համար, սակայն երբ դարձել է չափահաս որոշել է խաղալ ազգային հավաքականում, իր պատմական հայրենիքում։ Ազգային հավաքականի մի խաղում ընդդեմ Լիբիայի, նա դարձավ ամենաերիտասարդ դեբյուտը Մարոկկոյի պատմության մեջ։

## Խաղային ոճ
Գերազանց վերահսկում է գնդակը, կարողանում է հարվածել երկու ոտքերով, ի վիճակի է փոխել խաղային ոճը։ Սպասվում է, որ ապագայում, նա կարող է իրեն ցույց տալ, և՛ պաշտպանությունում, և՛ հարձակվողի դիրքում, և՛ կիսապաշտպանությունում։ Տիրապետում է ֆուտբոլային շատ հնարքների, որի շնորհիվ նրան համեմատում են Ռոնալդինիոյի և Նեյմարի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
*  

Կատեգորիա:Զվոլեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մալագայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարոկկացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեջինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Բոգդան Փիրումով

**Փիրումով Բոգդան Ջավադի** (1888, Շուշի – 1959, Երևան), հայ խորհրդային ինժեներ։ Հայաստանում Մայիսյան ապստամբության (1920) և քաղաքացիական պատերազմների մասնակից։ Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցման ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը (1913)։ Փիրումովի անմիջական մասնակցությամբ և ղեկավարությամբ են սկսվել Երևան–Աղստաֆա երկաթուղային ուղեմասի հետախուզման և շինարարության աշխատանքները։ Զգալի ավանդ ունի Անդրկովկասում երկաթուղիների, կամուրջների, թունելների հետախուզման, նախագծման և կառուցման գործում։ Աշխատանքները վերաբերում են փլուզումների կանխման, ջրաբերուկներից ճանապարհների ուղեմասերի պաշտպանման, քարաջարդիչների կատարելագործման հարցերին։ Ունի գյուտեր։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Սերգո Փիրուզյան

**Փիրուզյան Սերգո (Սերգեյ) Ասլանի** (1872, Հաղպատ–1918, Բաքու), բանվոր հեղափոխական, Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1903 թվականից։ Պատանի հասակից ընդգրկվել է սովետական-դաշնության շարժման մեջ։ 1903 թվականի ամռանը մտել է Հաղպատի լենինյան–իսկրայական կազմակերպության շարքերը և մասնակցել տեղի գյուղացիների 1903 թվականի նոյեմբերյան հակացարական ելույթին։ Աշխատելով Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանում՝ Փիրուզյանը մասնակցել է Ալավերդում բոլշևիկյան կազմակերպության ստեղծմանը, 1905 թվականի նոյեմբերյան, 1906 թվականի օգոստոսյան գործադուլներին, ՌՍԴԲԿ Բորչալուի կազմակերպության 1906–1907 թվականների կոնֆերանսներին, ընտրվել գործադուլային կոմիտեների կազմում, որի համար հեռացվել է աշխատանքից և աքսորվել Լոռուց։ 1906 թվականից աշխատել է Բաքվի Բալախանիի նավթահանքերում, սերտ կապերի մեջ է եղել Ստ․ Շահումյանի, Պ․ Ջափարիձեի, Ս․ Ա․ Փիրուզյան Մ․ Մելիքյանի հետ, 1914 թվականին ձերբակալվել է, սակայն բանվորների պահանջով ազատ արձակվել։ Փիրուզյանը Բաքվի կոմունայի ստեղծման ու ամրապնդման առաջամարտիկներից էր։ Կոմունայի անկումից հետո մի խումբ բանվորների հետ կազմակերպել է զենքի պահեստների պաշտպանությունը, որի ընթացքում և զոհվել է։

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Քրոմատաչափություն

**Քրոմատաչափություն**, քրnմատամետրիա, երկքրոմատաչափություն, վերլուծական քիմիայի տիտրաչափական եղանակ։ Կիրառվում է վերականգնիչների (Fe(II), Te(IV), Mo(III), Ti(III), SՕ32-, հիդրոքինոն, ասկորբինաթթու և այլն) քանակական որոշման համար։ Քրոմատաչափությունը հիմնված է Cr2Օ72-+14H++6e \rightleftarrows 2Cr3++7H2Օ ռեակցիայի վրա (ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալը 1, 33 Վ)։

Կատեգորիա:Տիտրաչափություն
St. Anger

**St. Anger**, ամերիկական Metallica խմբի 2003 թվականի համանուն ալբոմի երգը։ Երգը 46-րդ Գրեմմի արարողության ժամանակ ճանաչվել է հաղթող Best Metal Performance անվանակագրում։

## Տեսահոլովակ
«St. Anger» երգի տեսահոլովակը նկարահանել է The Malloys խմբի անդամ ռեժիսոր Սան Քվետնինը։

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Ջեյմս Հեթֆիլդ — ռիթմ կիթառ, վոկալ
* Լարս Ուլրիխ — թմբկահար
* Կիրկ Հեմմետ — ռիթմ կիթառ, բեկ-վոկալ
* Բոբ Ռոկ — բաս կիթառ

## Ստեղծագործություններ
;International Single Part 1
* «St. Anger»
* «Commando» (Դի Դի Ռամոն)
* «Today Your Love, Tomorrow the World» (Ramones)

;International Single Part 2
* «St. Anger»
* «Now I Wanna Sniff Some Glue» (Դի Դի Ռամոն)
* «Cretin Hop» (Տոմմի Ռամոն, Ջոնի Ռամոն, Դի Դի Ռամոն)

;International 7-Inch Vinyl Single
* «St. Anger»
* «We’re a Happy Family» (Ջոուի Ռամոն)

;Japanese EP
* «St. Anger»
* «Commando»
* «Today Your Love, Tomorrow the World»
* «Now I Wanna Sniff Some Glue»
* «We’re a Happy Family»

## Ծանոթագրություններ
Քրոմատիզմ

**Քրոմատիզմ**, քրոմատիկա (հուն․ χρώματιός – երանգավորում, χρώμα– գույն), դիատոնիկ հնչյունաշարի աստիճանների «երանգավորումը» քրոմատիկ կիսատոնով բարձրացնելու կամ իջեցնելու միջոցով։ Հին հունական երաժշտության տեսության մեջ քրոմատիկ է կոչվել տետրախորդի երեք հիմնական սեռերից մեկը (այդպիսի տետրախորդը իր 11/2,1/2, 1/2 տոն կառուցվածքով ընկալվել է որպես «երանգավոր»)։ Դասական կոմպոզիտորական երաժշտության առումով քրոմատիզմը դիատոնիկ տարրերի (լադային աստիճանների, ինտերվալային ու ակորդային տոների) կիսատոնային փոփոխումն է՝ և՛ երանգավորող, և՛ նոր ձգտողականություններ գոյացնող ֆունկցիայով։ Տարբերում են մեղեդային (նաև տարածության վրա երևան եկող) և ներդաշնակային քրոմատիզմներ։ Ներդաշնակության մեջ քրոմատիզմը երաժշտության տոնայնաան զարգացման կարևորագույն միջոց է։

## Տես նաև
* Մոդուլացում

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Ատի (գյուղ)

, գյուղ Ճապոնիայում։ Գտնվում է Նագանոյի պրեֆեկտուրայում։ Գյուղի ամբողջ մակերեսը կազմում է 214,47 կմ², բնակչությունը՝ 6749 մարդ, իսկ խտությունը 31,47 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
Գյուղը գտնվում է Հոնսյու կղզում, Նագանոյի պրեֆեկտուրայում Տյուբու տարածաշրջանում։ Այն սահմանակից է Նակացուգավա, Իիդա քաղաքների, Անան, Նագիսո ավանների և Սիմոձյո, Հիրայա գյուղերի հետ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 6749 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտությունը՝ 31,47 մարդ/կմ²։

## Սիմվոլիզմ
Գյուղի ծառը համարվում է ձիակասկը, ծաղիկը՝ *Adonis amurensis*-ը, թռչունը՝ * Cettia diphone*-ն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր
Արտեմի

**Արտեմի** (, ), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստայի շրջանի հյուսիսարևմտյան մասում։ Գյուղը դե ֆակտո գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կոչվող պետության վերահսկողության ներքո։ Տեղակայված է Լեֆկոնիկո գյուղից 9 կմ հյուսիս։ Բնակչության մեծամասնությունը թուրք կիպրացիներ են։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Կատեգորիա:ՀԿԹՀ գյուղեր
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջանի բնակավայրեր
Բարձր Տաուրեն (ազգային պարկ)

**Բարձր Տաուերն** (), ազգային պարկ Ավստրիայում, որը գտնվում է երեք նահանգների տարածքների վրա՝ Տիրոլ, Զալցբուրգ և Կարինտիա։ Բարձր Տաուերնը համարվում է Կենտրոնական Եվրոպայի ամենամեծ արգելոցը։ Նրա ընդհանուր մակերեսը կազմում է 181 500 հեկտար, որից 40 000 հա Կարինտիայում (արգելոց է դարձել 1891 թվականին), 80 500 հա՝ Զալցբուրգում (1984) և 61 000 հա՝ Տիրոլում (1992)։

Ազգային պարկը գտնվում է Բարձր Տաուերնի կենտրոնական մասում՝ Ավստրիայի ամենաբարձր լեռնաշղթայում։ Պարկի տարածքում տեղակայված են 3000 մ բարձրություն ունեցող մի քանի լեռնային գագաթներ, այդ թվում նաև Գրոսգլոնկեր լեռը (3798 մետր), որը համարվում է Ավստրիայի ամենաբարձր գագաթը։ Պարկի տարածքում կան մարգագետիններ և անտառներ։ Բարձր Տաուերնի լեռները սովորաբար բաժանվում են 3 լեռնային խմբի՝ Վենդիգեր (Գրոսվենդեիգերի ամենաբարձր գագաթը, 3674 մ), Գրանտեշպիցե (Գրոսեր Մունտանից, 3232 մ) և Գլոնկեր (Գրոսգլոնկեր, 3798 մ)։

Ազգային պարկի կարևոր տեսարժան վայրերից առանձնանում են Կրիմլեր և Գոլլինգ ջրվեժները և լեռնային նեղ կիրճ Լիխտենշտայկլամը։

Բարձր Տաուերնը համարվում է հայտնի տուրիստական վայր։ Բացի լեռնագնացությունից և լեռնային տուրիզմից, տուրիստներին առաջարկվումեն նաև մեծ թվով ճանապարհորդկան ուղիներ դեպի արգելոցի բնություն։

## Պատկերասրահ

Nationalpark hohe tauern.png
200407 Schareck 02.JPG
200407 Schareck 07.JPG
200407 Schareck 08.JPG
200407 Schareck 01.JPG
200407 Schareck 14.JPG
201307 Grossglockner 07.JPG
Föhnsturm am Grossglockner.jpg
Frosnitzbach - Nationalparkschild.JPG
Gemeindeamt Voglmairhaus, Rauris 03.jpg
Hochalmspitze vom Mirnock aus gesehen.JPG
Kals am Großglockner - Daberklamm a.JPG
Kals am Großglockner - Daberklamm d.JPG
Kals am Großglockner - Daberklamm c.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Ազգային պարկի պաշտոնական կայքը
* Բարձր Տաուերն-նկար

Կատեգորիա:Ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Lulu

**Lulu**, կիթառիստ Լու Ռիդի և մետալ խումբ Metallica-ի համատեղ ալբոմը։ Ալբոմի ռելիզը թողարկվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Հյուսիսային Ամերիկայում՝ նոյեմբերի 1-ին։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
;CD1
# Brandenburg Gate - (4։19)
# The View - (5։17)
# Pumping Blood - (7։24)
# Mistress Dread - (6։52)
# Iced Honey - (4։36)
# Cheat On Me - (11։26)
;CD2
# Frustration - (8։33)
# Little Dog - (8։01)
# Dragon - (11։08)
# Junior Dad - (19։28)

## Ձայնագրման մասնակիցներ
;Երաժիշտներ
* Կիրկ Հեմեթթ- սոլո-կիթառ
* Ջեյմս Հեթֆիլդ- ռիթմ կիթառ, վոկալ
* Լու Ռիդ - ռիթմ կիթառ, վոկալ
* Ռոբեր Տրուխիլյո- բաս կիթառ
* Լարս Ուլրիխ- թմբկահար
+
* Sarth Calhoun - էլեկտրոնիկա
* Jenny Scheinman - ալտ
* Gabe Witcher – ջութակ
* Megan Gould – ջութակ
* Ron Lawrence – ջութակ
* Marika Hughes – թավջութակ
* Ulrich Maiss – թավջութակ "Little Dog" и "Frustration"
* Rob Wasserman – էլեկտրական բաս (electric upright bass կամ EUB) "Junior Dad"
* Jessica Troy – թավջութակով "Junior Dad"
;Լրացուցիչ մասնակիցներ
* Անտոն Կորբեյն - դիզայն և ալբոմի շապիկ
* Գրեգ Ֆիդելման - պրոդյուսեր
* Metallica - պրոդյուսեր
* Լու Ռիդ - պրոդյուսեր
* Հոլ Ուիլներ - պրոդյուսեր

## Արտաքին հղումներ
* Ալբոմի երգերի բառերը
* Lulu discogs.com
* Ալբոմի պաշտոնական կայք
* «The View»-ի առաջին սինգլը

Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:2011 ալբոմներ
Պանդո (Ուրուգվայ)

**Պանդո** (), բնակավայր Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում, Կանելոնես դեպարտամենտում։

## Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է՝ 25 947 մարդ.
 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
*Instituto Nacional de Estadística de Uruguay*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1788 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքներ
Բեն Ռոյ Մոտելսոն

**Բեն Ռոյ Մոտելսոն** (, ), ամերիկայում ծնված դանիացի միջուկային ֆիզիկոս։ «Ատոմի միջուկում հավաքական և մասնիկային շարժի կապը հայտնաբերելու և այս կապի հիման վրա ատոմի միջուկի կառուցվածքի տեսությունը զարգացնելու համար» 1975 թվականին Օգե Բորի և Ջեյմս Ռեյնուոտերի հետ միասին արժանացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nobel prize press release
* Autobiography from the Nobel foundation website
* Ben Roy Mottelson 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Դանիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Mama Said

**«Mama Said»**, Metallica խմբի Load ալբոմի վեցերորդ երգը։ Խոսքերը գրել է Ջեյմս Հեթֆիլդը։ Երգի բառերը մի տղայի մասին է, ով փորձոում է գտնել իր կյանքի ուրույն ճանապարհը, առանց իր մայրիկի օգնության։ Երգերը արտացոլում են Հեթֆիլդի և մոր վատ հարաբերությունները, վերջինս մահացել է քաղցկեղից։

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Ջեյմս Հեթֆիլդ — կիթառ, վոկալ
* Լարս Ուլրիխ — թմբկահար
* Կիրկ Հեմեթթ — կիթառ
* Ջեյսոն Նյուսթեդ — բաս կիթառ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայ
* ֆան-ակումբ
Թանգարանների միջազգային խորհուրդ

**Թանգարանների միջազգային խորհուրդ** (), ստեղծվել է 1946 թվականին, հանդիսանում է թանգարանների և թանգարանային մասնագետների միակ գլոբալ կազմակերպությունը, որի առաքելությունն է խթանել ու պահպանել ներկայի և ապագայի, նյութական և ոչ նյութական բնական և մշակութային ժառանգությունը։ Աշխարհի 137 երկրներում ունի շուրջ 30.000 անդամներ, որոնք կազմում են ԻԿՈՄ-ի թանգարանային մասնագետների ցանցը։

## Պատմություն
thumb|upright|Սարո Խոսե, ԻԿՈՄ-ի նախկին նախագահը
ԻԿՈՄ-ն ստեղծվել է 1946 թվականին Փարիզում, հասարակական կազմակերպություն է, ՅՈՒՆԵՍԿՈ-յի և ՄԱԿ-ի սոցիալ-տնտեսական խորհուրդներում ունի բարձր խորհրդատվական «Ա» կարգավիճակ։ Համագործակցում է նաև Համաշխարհային մտավոր ժառանգության կազմակերպության, Ինտերպոլի և համաշխարհային մաքսային կազմակերպության հետ՝ կատարելու իր հանրային առաքելությունը՝ պայքարելով մշակութային ապրանքների ապօրինի փոխադրումների դեմ, խթանելով ռիսկի կառավարումը, նախապատրաստելով բնական կամ տեխնածին աղետների ժամանակ համաշխարհային մշակութային ժառանգության պահպանումը։

ԻԿՈՄ-ի կազմի մեջ են մտնում 15 միջազգային ընկերակցություններ։

### ԻԿՈՄ կոդ
1986 թվականին ԻԿՈՄ-ը ընդունել է Թանգարանային էթիկայի ԻԿՈՄ կոդը, որը սահմանում է գերազանցության չափանիշներ, որոնք պետք է կիրառվեն յուրաքանչյուր անդամի կողմից։

### Պայքար ապօրինի փոխադրումների դեմ
Մշակութային ապրանքների ապօրինի փոխադրումը էական վնաս է հասցնում համաշխարհային ժառանգությանը հատկապես այն երկրներում ու տարածաշրջաններում, որտեղ մշակութային օբյեկտներն առավել ենթակա են գողության և թալանի։ ԻԿՈՄ-ի համար առաջնային է աջակցել մշակութային ապրանքների ապօրինի փոխադրման պայքարին։ Այս համատեքստում, ԻԿՈՄ-ը հրատարակել է Կարմիր Ցանկ շարքը՝ բարձրացնելու մաքսանենգության և մշակութային օբյեկտների ապօրինի առևտրի իրազեկությունը։

ԻԿՈՄ-ը հրատարակել է տարբեր երկրների և տարածաշրջանների Կարմիր ցանկը.

* Հնագիտական օբեկտներ Աֆրիկայում
* Լատինական Ամերիկա
* Իրաք
* Աֆղանստան հնություններ
* Հնություններ Պերուում
*Հնություններ Կամբոջայում
* Կենտրոնական Ամերիկա և Մեքսիկա
* Հայիթի
* Չինաստան
* Կոլումբիա
* Եգիպտոս

## Տես նաև
*Թանգարանների միջազգային օր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԻԿՈՄ-ի կայքը
* ՅՈՒՆԵՍՈ-յի կայքը
* Թանգարաններիմիջազգային օր, 2012 կայքը
* ICOM-CC

Կատեգորիա:Թանգարանների միջազգային խորհուրդ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Ադամ Խուդոյան

**Ադամ Գեղամի Խուդոյան** (), հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 1938 թվականին ընդունվել է Երևանի երաժշտական ուսումնարան։ 1945 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան` Վարդգես Տալյանի դասարանը։ 1948 թվականին կատարելագործվել է Մոսկվայի հայկական մշակույթի տանը կից ստուդիայում` Գենրիխ Լիտինսկու արվեստանոցում։ Հայաստանում զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, հեռուստառադիոյում և Հայաստանի կոմպոզիտորների միությունում, որի պատասխանատու քարտուղարն էր և արտասահմանյան կապերի հանձնաժողովի նախագահը։ Թավջութակի համար գրված իր ստեղծագործությունների առաջին կատարողի՝ Մեդեա Աբրահամյանի հետ միասին 1968 թվականին արժանացել է Բուլղարիայի Ռուսե քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչման։

Նրա ստեղծագործությունները հնչել են Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Ֆրանսիայում, Հնդկաստանում, Անգլիայում, Ավստրիայում, Չեխոսլովակիայում։ Ստեղծագործել է հիմնականում սիմֆոնիկ («Սևան», 1951, «Արա լեռ», 1994) և կամերային ժանրերում՝ Տիգրան Պետրոսյանին նվիրված սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ պատկերներ, թավջութակի երեք կոնցերտներ, ջութակի, թավջութակի մենանվագ սոնատներ, լարային կվարտետներ, պիեսներ ջութակի, դաշնամուրի համար, ռոմանսների շարք ըստ Եղիշե Չարենցի և այլ գործեր։

## Երկեր
* Воспоминания, Ереван, 2001.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Ադամ Խուդոյան». Հուշեր, Արմեն Բուդաղյան, 2001 (ռուսերեն)

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Crazy in Love

**«Crazy in Love»**, ամերիկյան R&B երգչուհի-երգահան Բեյոնսեի երգը Ջեյ Զիի մասնակցությամբ։ Երգը գրել են Ջեյ Զին, պրոդյուսեր Ռիչ Հարիսոնը Dangerously in Love ալբոմի համար։

Թողարկվել է 2003 թվականի հուլիսի 8-ին։ Համարվել է առաջին սինգլը ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի չարթերում և հայտնվել է այլ երկրների թոփ 10 շարքերում։ 2009 թվականին ըստ բրիտանական NME ամսագրի երգը հայտնվել էր լավագույն տասնյակում։ Երգը նաև զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը Rolling Stone ամսագրի լավագույն տասնյակում, 4-րդ հորիզոնականը Pitchfork Media-ի «2000-ական թվականների 500 թրեկեր»-ի ցանկում։ Երգը հաղթել է «Լավագույն R&B երգ» և «Լավագույն ռեփ» անվանակարգերում 46-րդ Գրեմմի մրցանակաբաշխության ժամանակ։ «Crazy in Love» զբաղեցրել է 118-րդ հորիզոնականը բոլոր ժամանակների լավագույն երգերի ցանկում։

## Երաժշտությունը և բառերը
«Crazy in Love»-ը սիրո մասին է, գրված է ռե մաժոր տոնայնությունում։ Մեկ րոպեում կատարվում է 100 հարված երգի ժամանակ։ Նոուլզի ձայնի բարձրությունը երգելիս հասնում է մինչև 1.5 օկտավա, լյա փոքր օկտավայից ֆա երկրորդ օկտավա։ «Crazy in Love» կառուցված է երկու գլխավոր ակորդների համար՝ սի♭ և սոլ, երրորդ ինտերվալում։

Երգը կազմված է տներից և կրկներգից։

## Երգացանկ
;Krazy in Luv EP

# «Crazy in Love» — 3։ 56
# «Krazy In Luv» (Adam 12 So Crazy Remix) — 4։ 29
# «Krazy In Luv» (Rockwilder Remix) — 4։ 12

;Եվրոպական CD single

# «Crazy in Love» — 4։ 09
# «Crazy in Love» (Без Рэпа) — 3։ 43

;Եվրոպական մաքս-CD сингл

# «Crazy in Love» (Версия Сингла) — 4։ 11
# «Summertime» при участии. P. Diddy — 3։ 53
# «Krazy In Luv» (Maurice’s Nu Soul Remix) — 6։ 27
# «Krazy In Luv» (Rockwilder Remix) — 4։ 12
# «Crazy in Love» (Расширенный Клип)

;Բրիտանականсингл

# «Crazy in Love» — 3։ 56
# «Summertime» — 3։ 52
# «Krazy In Luv» (Maurice’s Nu Soul Remix) — 6։ 29

## Տարբերակներ
# «Crazy in Love» — 3։ 56
# «Crazy in Love» (առանց ռեփի) — 3։ 43
# «Krazy In Luv» (Maurice’s Nu Soul Remix) — 6։ 29
# «Krazy In Luv» (Adam 12 So Crazy Remix) — 4։ 29
# «Krazy In Luv» (Rockwilder Remix) — 4։ 12

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Տասնամյակի  հիթ-շքերթներ

### Բոլոր ժամանակների հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 սինգլներ
Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Բիյոնսեի երգեր
Կատեգորիա:Ջեյ Զիի երգեր
Ֆրենարոս

**Ֆրենարոս** (), մեծ գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստայի շրջանի հարավ-արևելան մասում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների գյուղի բնակչությունը կազմել է 4.298 մարդ, մեծամասնությունը հույն կիպրացիներ են։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջանի բնակավայրեր
Վիցադա

**Վիցադա** (, ), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստայի շրջանի կենտրոնական հատվածի արևմուտքում։ Գյուղը դե ֆակտո գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կոչվող պետության վերահսկողության ներքո։ Բնակչություն մեծամասնությունը թուրք կիպրացիներ են։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Կատեգորիա:ՀԿԹՀ գյուղեր
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջանի բնակավայրեր
Իջևանի դենդրոպարկ

**Իջևանի դենդրոպարկ** գտնվում է Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքում։ Դենդրոպարկում կա 650 ծառ ու թուփ։ Բույսեր կան բոլոր մայրցամաքներից՝ բացառությամբ Ավստրալիայի։

Գտնվում է Աղստև գետի աջ ափին՝ գետի հին հունի տեղում, որը ծածկված է հողի շերտով։

Իջևանի դենդրոպարկը հիմնադրվել է 1962 թվականին՝ Լյուդվիգ Սայադյանի կողմից։ Դենդրոպարկում է գտնվում աշխարհում միակ արջատխլենու արահետը, կան հսկա սեյբաներ, վայրի լիմոնենիներ, վայրի խնձորենի։ 2015 թ.-ի դրությամբ դենդրոպարկի տնօրենը Մեխակ Սայադյանն է՝ Լյուդվիգ Սայադյանի որդին։

## Պատկերասրահ

Ijevan dendropark jun 2015 02.JPG|
Ijevan dendropark jun 2015 03.JPG|
Ijevan dendropark jun 2015 04.JPG|
Ijevan dendropark jun 2015 05.JPG|


## Տես նաև
* Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
* Բերդի դենդրոպարկ

## Ծանոթագրություններ

դ
Կատեգորիա:Հայաստանի բուսաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի դենդրոպարկեր
Քրոմատներ

**Քրոմատներ**, քրոմական թթվի՝ H2CrO4 (քրոմատներ (VI)) և քրոմային թթվի՝ НСrO2 (քրոմատներ (III), անցյալում՝ քրոմիտներ), աղերը։ Բյուրեղական նյութեր են։ Առավել կարևոր են քրոմատները (VI), որոնք օքսիդիչներ են։ Ալկալիական մետաղների քրոմատները (VI) լուծելի են ջրում, ծանր մետաղներինը՝ անլուծելի։ MgCrO4→BaCrO4 շարքում լուծելիությունը նվազում է։ Թթվային միջավայրում քրոմատները (VI) փոխարկվում են երկքրոմատների՝ 2CrO42-+2H+ \rightleftarrows Cr2O72-+H2O։ Քրոմատները (VI) ուժեղ օքսիդիչներ են, օգտագործվում են կտորեղենը ներկելու (որպես ժանտանյութեր), կաշին դաբաղելու, խեցեղենը գունավորելու և այլ նպատակներով։ Քրոմատները (VI) թունավոր են։

Կատեգորիա:Քրոմատներ
Ղևոնդ Փիրղալեմյան

**Ղևոնդ Փիրղալեմյան** (1830, Վան - 1891, Երուսաղեմ), հայ բանասեր, ձեռագրագետ, բանաստեղծ, հրապարակախոս, եկեղեցական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Վանի Արարաց դպրոցում։ 1857 թվականին, Լիմ անապատում ավարտելով ուսումնառությունը, նշանակվել է Վարագա ժառանգավորաց վարժարանի ուսուցիչ։ 1866 թվականին կարգվել է Աղթամարի կաթողիկոսի քարտուղար, 1867 թվականին՝ Զեյթունի առաջնորդ, 1870 թվականին՝ Ղալաթիայի և Սամաթիայի եկեղեցիների քարոզիչ, 1873-1878 թվականներին եղել Մանչեստրի հայ գաղութի հոգևոր առաջնորդ։ 1886 թվականին մեկնել է Կ․ Պոլիս, ապա բնակվել Երուսաղեմում, ընկերակցելով այնտեղ աքսորում գտնվող Մ․ Խրիմյանին։ «Ճանապարհորդություն ի Մայր աթոռն Արարատյան և անտի ի Կ․ Պոլիս» (1871), «Չորս ընկերք, որ է ճանապարհորդություն Վանա մինչև Կոստանդնուպոլիս» (1882), «Տաղերգություն բարոյական և ազգային» (1872), «Նոտարք հարց» (1888) աշխատություններում ներկայացված են Հայաստանի բազմաթիվ գավառները՝ իրենց ազգագրությամբ, ժողովրդական խաղերով, ինչպես նաև հայ պանդուխտների կյանքն ու կենցաղը։ Փիրղալեմյանի ձեռագրերի մեծ մասը՝ «Պատմական նշխարքներ» վերտառությամբ, պահպանվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

## Երկեր
* Ճանապարհորդութիւն ի Մայր Աթոռն Արարատեան եւ անտի ի Կ. Պօլիս, Կ. Պօլիս ։ Գևորգ Զարդարյան, 1871։
* Տաղերգութիւն բարոյական եւ ազգային,Կ. Պօլիս ։ Յովսեփայ Գավաֆեան, 1872։
* Չորս ընկերք որ է ճանապարհորդութիւն Վանայ մինչև Կոստանդնուպօլիս, Թիֆլիս։ Յովհաննէս Մարտիրոսեանց, 1882։
* Նօտարք հայոց, Կ. Պօլիս ։ Նշան Կ. Պէրպէրեան, 1883։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմական առաջնորդներ
Քրոմատոֆորներ

**Քրոմատոֆորներ** (քրոմա․․․ և հուն, φορός – կրող),

* Մարդու և ողնաշարավոր կենդանիների պիգմենտային բջիջներ․ պայմանավորում են ծածկույթների և որոշ ներքին օրգանների գունավորումը։ 
* Բույսերի, գորշ և կանաչ ջրիմուռների ժապավենաձև և աստղաձև օրգանելներ, որոնք պարունակում են քլորոֆիլներ, կարոտինոիդներ և այլն և իրականացնում ֆոտոսինթեզը։ 
* Ֆոտոսինթեզող բակտերիաների օրգանելներ։ Պարունակում են բակտերիաքլորոֆիլներ, կարոտինոիդներ, պիգմենտների սինթեզին մասնակցող ֆերմենտներ և այլն։ Քրոմատոֆորներում է տեղի ունենում ֆոտոսինթեզը։

Կատեգորիա:Բջիջներ
Գագիկ Հովհաննիսյան

**Գագիկ Հովհաննեսի Հովհաննիսյան** (ապրիլի 21, 1947, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 27, 2015, Ստավանգեր, Նորվեգիա), շախմատային մեկնաբան, Հայաստանի շախմատային ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար (1970-2015), ՀՀ վաստակավոր լրագրող (2012)։

## Կենսագրություն
1968 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը, 1971 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1970 թվականից եղել է Հայաստանի շախմատային ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղարը, 1972 թվականից՝ «Շախմատային Հայաստան» հանդեսի հիմնադիրը և գլխավոր խմբագիրը, 1972 թվականից՝ Հայաստանի հանրային հեռուստատեսության շախմատային մեկնաբան։ 1995 թվականից եղել է Շախմատի միջազգային ֆեդերացիայի (ՖԻԴԵ) ժուռնալիստիկայի հանձնաժողովի անդամ։ 1971 թվականից դասավանդել է ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում, եղել է դոցենտ։ 2012 թվականին դարձել Հեռուստատեսության և ռադիոյի ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս։ Եղել է «Շախմատ-64» հաղորդաշարի հեղինակը և վարողը։

Եղել է 51 շախմատային գրքերի, մամուլում ավելի քան 5300 հրապարակումների և շուրջ 3200 հեռուստատեսային ելույթների հեղինակ։

## Մրցանակներ
* Հայաստանի Ժուռնալիստների միության «Հավատարիմ մասնագիտությանը» ոսկե մեդալ, 2012
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր լրագրող (2012)
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2007
* ԵՊՀ-ի ոսկե մեդալ, Գրիբոյեդովի մեդալ, 2010
* Երևանի մամուլի ակումբի «Հավատարմություն թեմային» մրցանակ, 2005
* 1998-1999 թթ. ճանաչվել է աշխարհի սիրող շախմատիստների 6-րդ չեմպիոն
* «Շախմատային Օսկար»-ի, ՖԻԴԵ-ի «Ոսկե գրքի» և «Ոսկե նշանի» դափնեկիր, 1995

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:2015 մահեր
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր լրագրողներ
Կատեգորիա:Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Քրոմել

**Քրոմել** (քրոմ և (նիկ) ել), նիկելի, 9-10% քրոմի և 1% կոբալտի համաձուլվածք։ Կիրառվում է որպես ջերմազույգի դրական էլեկտրոդ՝ ալյումելի զուգակցությամբ, ինչպես նաև որպես կոմպենսացիոն հաղորդալար։ Քրոմելի արդիական արտադրությունն սկսվել է 20-րդ դարի 20-ական թվականներին։ Տեսակարար էլեկտրական դիմադրությունը մոտ 1 մկօհմ·մ է, սահմանային աշխատանքային ջերմաստիճանը՝ 1000°С։

Կատեգորիա:Նիկելի համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Քրոմի համաձուլվածքներ
Քրոմշպինելիդներ

մինի
**Քրոմշպինելիդներ**, քրnմշպինելներ, քրոմիտներ, միներալներ շպինելիդների խմբից։ Ընդհանուր քիմիական կազմը՝ (Mg, Fe)(Cr, Al, Fe)2O4։ Քրոմշպինելիդները ընդգրկում են շուրջ 20 միներալ և դրանց տարբերակները։ Կարևոր միներալներն են՝ մագնոքրոմիտը՝ (Mg, Fe)Cr2O4, քրոմպիկոտիտը՝
(Mg, Fe)(Cr, Al)2O4 և ալյումոքրnմիտը Fe(Cr,Al)2O4։ Բուն քրոմիաը՝ FeCr2O4, հազվագյուտ միներալ է և հայտնաբերված է միայն երկնաքարերում։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Բյուրեղային ստրուկտուրան նման է նորմալ շպինելի ստրուկտուրային։ Գույնը սև, գորշ-սև։ Կարծրությունը 5,5 7,5, խտությունը՝ 4200-5100 կգ/մ3։ Երբեմն թույլ մագնիսական են։ Քրոմի ստացման հիմնական հանքանյութն են։ Արհեստական քրոմշպինելիդները՝ քրոմային ֆերիտները, կիրառվում են ռադիոէլեկտրոնիկայում, հաշվողական տեխնիկայում։

Կատեգորիա:Միներալներ