Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ

**Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ** (), նախկինում հայտնի որպես **կրիպտոգեն ֆիբրոզացնող ալվեոլիտ**, շնչառական համակարգի հազվադեպ, պրոգրեսիվող հիվանդություն։

Բնութագրվում է թոքային հյուսվածքի՝ հատկապես ալվեոլները շրջապատող հատվածների հաստացմամբ և կարծրացմամբ, ինչպես նաև սպիական հյուսվածքի առաջացմամբ: Այն քրոնիկական թոքային ֆիբրոզի տեսակ է, որը բնութագրվում է թոքերի ֆունկցիայի աստիճանական և անդառնալի ախտահարումով:

Հիմնական ախտանշանները ներառում են շնչառության աստիճանական դժվարացումը և չոր հազը: Այլ փոփոխություններից կարող են լինել հոգնածության զգացումը և մատների ու ոտնաթաթերի եղունգների ձևի փոփոխությունը՝ այսպես կոչված թմբկափայտ եղունգներ: Բարդությունները կարող են ներառել թոքային հիպերտենզիան, սրտային անբավարարությունը, թոքաբորբը կամ թոքային էմբոլիան:

Պատճառն անհայտ է, ինչի պատճառով էլ օգտագործվում է «իդիոպաթիկ» եզրույթը: Ռիսկի գործոններն են ծխելը, գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդությունը, որոշ վիրուսային վարակներ և գենետիկ նախատրամադրվածությունը: Հիմքում ընկած մեխանիզմը թոքերի սպիական փոխակերպումն է: Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է բացառել այլ հնարավոր պատճառները: Այն կարող է հաստատվել կոնտրաստային համակարգչային շերտագրության (ՀՇ) կամ թոքային բիոպսիայի միջոցով, որոնք ցույց են տալիս «սովորական ինտերստիցիալ թոքաբորբի» պատկեր: Այն ինտերստիցիալ թոքային հիվանդության տեսակ է:

Հիվանդների բուժման համար անհրաժեշտ է թոքային շնչառությունը վերականգնող ծրագրեր և օքսիգենոթերապիա: Հակաֆիբրոտիկ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են պիրֆենիդոնը կամ նինտեդանիբը, կարող են դանդաղեցնել հիվանդության զարգացումը: Թոքերի փոխպատվաստումը նույնպես կարող է դիտարկվել որպես տարբերակ:

Ամբողջ աշխարհում մոտ 5 միլիոն մարդ ունի այս հիվանդությունը: Ամեն տարի այն ախտորոշվում է մոտավորապես 100,000 բնակչից 12-ի մոտ: Առավել հաճախ այն հանդիպում է 60–70 տարեկանների շրջանում: Տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան կանայք: Ախտորոշումից հետո միջին կյանքի միջին տևողությունը մոտավորապես չորս տարի է: 2022 թվականին հրապարակվել են թարմացված միջազգային ուղեցույցներ, որոնց արդյունքում պարզեցվել է ախտորոշման գործընթացը և անտացիդային դեղամիջոցները հանվել են հավելյալ հնարավոր բուժման տարբերակներից:

## Ախտանշաններ
Շատ հիվանդների ախտանշաններն առկա են զգալի ժամանակահատվածում մինչև վերջնական ախտորոշումը: Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ամենատարածված կլինիկական հատկանիշներն են.
* 50 տարեկանից բարձր տարիքը
* Չոր, առանց արտադրության հազ՝ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ
* Աստիճանաբար ուժեղացող դիսպնեա՝ ֆիզիկական լարման ընթացքում (շնչահեղձություն շարժման ժամանակ)
* Երկկողմանի, բազալ, չոր ինսպիրատոր կրեպիտացիաներ աուսկուլտացիայի ժամանակ (թոքերում ճռճռացող կամ պայթող ձայն ներշնչման ընթացքում)
* Վերջույթների մատների թմբկաձև ձևափոխում (մատների ծայրերի կամ եղունգների ձևախախտում, թմբկափայտ եղունգներ)
* Թոքային ֆունկցիոնալ թեստերի նորմայից շեղումներ՝ ռեստրիկցիայի և գազափոխանակության խանգարման երևույթներով։

Այս հատկանիշներից մի քանիսը պայմանավորված են քրոնիկական հիպօքսեմիայով (արյան մեջ թթվածնի պակաս), և հատուկ չեն միայն իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզին, քանի որ կարող են հանդիպել նաև այլ թոքային հիվանդությունների դեպքում։ Անբացատրելի իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ:

Թոքերի աուսկուլտացիայի ժամանակ կրեպիտացիաների գնահատումը իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի վաղ ախտորոշումը բարելավելու գործնական միջոց է։ Նուրբ կրեպիտացիաները, որոնք հայտնի են նաև որպես «վելկրո» կրեպիտացիաներ, հեշտ ճանաչելի են բժիշկների կողմից և բնորոշ են իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզին:

Եթե երկկողմանի նուրբ կրեպիտացիաները առկա են ամբողջ ինսպիրացիայի ընթացքում, պահպանվում են մի քանի խորը ներշնչումից հետո և կրկնվում են մի քանի անգամ՝ շաբաթների տարբերությամբ, ≥60 տարեկան անձանց շրջանում, ապա պետք է կասկածել իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ և դիտարկել կրծքավանդակի հետազոտություն, որը ավելի զգայուն է, քան սովորական ռենտգենը: Քանի որ կրեպիտացիաները հատուկ չեն միայն իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզին, դրանց հայտնաբերման համար պետք է ամբողջական և մանրամասն ախտորոշում:

## Պատճառներ
Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի առաջացման պատճառը անհայտ է, սակայն ապացուցվել է, որ որոշ շրջակա միջավայրի գործոններ և ազդեցություններ մեծացնում են հիվանդության զարգացման ռիսկը: Ծխելը համարվում է Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ամենահայտնի և առավել ընդունված ռիսկի գործոնը և մոտավորապես կրկնապատկում է հիվանդանալու հավանականությունը: Այլ շրջակա միջավայրի և մասնագիտական ազդեցություններ, ինչպիսիք են մետաղական փոշին, փայտի փոշին, ածխափոշին, սիլիկաների փոշին, քարի փոշին, կենսաբանական փոշիները (օրինակ՝ խոտի փոշի, բորբոսի սպորներ կամ այլ գյուղատնտեսական արտադրանքներից առաջացած փոշի), ինչպես նաև գյուղատնտեսության և անասնապահության հետ կապված մասնագիտությունները, նույնպես ցույց են տվել իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ռիսկի բարձրացում: Կա նաև որոշ ապացույց, որ վիրուսային վարակները կարող են կապված լինել իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի և այլ ֆիբրոտիկ թոքային հիվանդությունների զարգացման հետ:

## Ախտաբանություն

Չնայած լայնածավալ հետազոտություններին, իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի պատճառը մնում է անհայտ: Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի դեպքում ֆիբրոզը կապված է ծխախոտի օգտագործման, շրջակա միջավայրի գործոնների (օրինակ՝ մասնագիտական ազդեցություն գազերի, ծխի, քիմիական նյութերի կամ փոշիների նկատմամբ), այլ բժշկական վիճակների, այդ թվում՝ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության, ինչպես նաև գենետիկ նախատրամադրվածության հետ։ Սակայն այս գործոններից ոչ մեկը առկա չէ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ ունեցող բոլոր անձանց շրջանում, և այդ պատճառով դրանք չեն տալիս հիվանդության լիարժեք բացատրությունը:

Ենթադրվում է, որ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը հանդիսանում է վերքերի ապաքինման խանգարված գործընթացի արդյունք, որը ներառում է թոքային ինտերստիցիումում կոլագենի աննորմալ և չափազանց կուտակում՝ նվազագույն բորբոքային պատասխանով: Բջջային ծերացումը կասկածվում է որպես հիմնական նպաստող գործոն, ինչը հաստատվում է ախտանշանային բուժում ստացած հիվանդների շրջանում դիտվող բարելավումներով:

Ենթադրվում է, որ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի սկզբնական կամ կրկնվող վնասումը տեղի է ունենում թոքերի ալվեոլային էպիթելային բջիջներում (պնևմոցիտներում)՝ I և II տիպի, որոնք պատում են ալվեոլների մակերեսի մեծ մասը: Երբ I տիպի բջիջները վնասվում կամ կորցվում են, ենթադրվում է, որ II տիպի բջիջները բազմանում են՝ ծածկելու բացված հիմքային թաղանթները։ Նորմալ վերականգնման ընթացքում հիպերպլաստիկ II տիպի բջիջները մահանում են, իսկ մնացած բջիջները տարածվում են և դիֆերենցացվում՝ դառնալով I տիպի բջիջներ։ Պաթոլոգիական պայմաններում և TGF-β (տրանսֆորմացնող աճի գործոն բետա) առկայության դեպքում ֆիբրոբլաստները կուտակվում են վնասման գոտիներում և դիֆերենցվում են միոֆիբրոբլաստների, որոնք արտազատում են կոլագեն և այլ սպիտակուցներ: Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի պաթոգենեզի ներկայիս դասակարգման համաձայն ենթադրվում է, որ այն զարգանում է սովորական ինտերստիցիալ թոքաբորբի ախտահարման միջոցով, որը հետագայում ենթարկվում է վերը նկարագրված պաթոլոգիական գործընթացներին, որոնք բնորոշ են իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզին: Այլ վարկածներ ցույց են տալիս, որ ԻՏՖ-ն կարող է առաջանալ ոչ միայն սովորական ինտերստիցիալ թոքաբորբի ախտահարման, այլ նաև ոչ սպեցիֆիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբի և դիֆուզ ալվեոլային վնասման ախտահարումների հիման վրա, կամ դրանց համակցությամբ։

Անցյալում ենթադրվում էր, որ բորբոքումն առաջին փուլն է, որը սկիզբ է տալիս թոքային հյուսվածքի սպիական փոխակերպմանը։ Սակայն հետագա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ֆիբրոբլաստային օջախների առաջացումը նախորդում է բորբոքային բջիջների կուտակմանը և դրան հաջորդող կոլագենի կուտակմանը: Այս պաթոգենետիկ մոդելը անուղղակիորեն հաստատվում է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի կլինիկական հատկանիշներով՝ տարիների ընթացքում դանդաղ զարգացում, սուր սրացումների համեմատաբար հազվադեպ հանդիպում և իմունոսուպրեսիվ թերապիային չարձագանքելը: Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ հիվանդությունը բազմամեխանիզմային է, և խթանիչ գործոնը կարող է ծագել վերքերի ապաքինման տարբեր ուղիների խանգարումներից, այդ թվում՝ բորբոքային արձագանքի խանգարումներից: Այս խանգարումները կարող են առաջանալ ներգրավված ինը ուղիներից որևէ մեկում (մակարդման շղթա, հակաօքսիդանտ համակարգեր, ապոպտոզ, բորբոքային ցիտոկիններ, անգիոգենեզ և անոթային ռեմոդելավորում, աճի գործոններ, սուրֆակտանտ և մատրիքսի կարգավորող գործոններ), և դրանց խորացված ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ առաջարկելու բուժման նոր մեթոդներ և անհատականացված մոտեցումներ։ Ներկայումս մի շարք բուժումներ, որոնք թիրախավորում են ֆիբրոբլաստների ակտիվացումը կամ արտաբջջային մատրիքսի սինթեզը, գտնվում են վաղ փորձարկման փուլում կամ դիտարկվում են հետագա զարգացման համար։

Ընտանեկան իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը կազմում է հիվանդների ընդհանուր թվի 5%-ից քիչ տոկոսը և կլինիկական ու հյուսվածաբանական առումով չի տարբերվում սպորադիկ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզից: Գենետիկ կապերը ներառում են թոքային սուրֆակտանտի սպիտակուցների A1, A2, C (SFTPA1, SFTPA2, SFTPC) և մուցինի (MUC5B) մուտացիաները: MUC5B տարբերակի առանձնահատուկ կողմը դրա բարձր տարածվածությունն է․ այն հայտնաբերվում է Հյուսիսային և Արևմտյան Եվրոպական ծագում ունեցող մարդկանց շրջանում մոտ 20%-ի և Ֆրամինգհեմի սրտի ուսումնասիրությունների բնակչության շրջանում՝ 19%-ի դեպքում: Մարդու տելոմերազայի գեների մուտացիաները նույնպես կապված են ընտանեկան թոքային ֆիբրոզի և որոշ սպորադիկ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ դեպքերի հետ (օրինակ՝ TERT, TERC գեներ): Վերջերս նկարագրվել է նաև X քրոմոսոմի հետ կապված մուտացիա թելոմերազի հետ ասոցացված երրորդ գենում՝ դիսկերին (DKC1), իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ ունեցող ընտանիքի մեջ:

## Ախտորոշում
Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի վաղ ախտորոշումը նախապայման է վաղ բուժման և, մահացու հիվանդության երկարաժամկետ կլինիկական ելքի բարելավման համար: Եթե կասկած կա իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի նկատմամբ, ախտորոշումը կարող է բարդ լինել, սակայն բազմամասնագիտական մոտեցումը՝ ներգրավելով թոքաբանի, ռադիոլոգի և ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների մեջ փորձառու պաթոլոգի, ցույց է տվել, որ բարձրացնում է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման ճշգրտությունը:

2000 թվականին Ամերիկյան Թորակալ ընկերության և Եվրոպական Շնչառական ընկերության կողմից հրապարակված Իդիոպաթիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբերի վերաբերյալ բազմամասնագիտական համաձայնագրում առաջարկվել էին հիմնական և երկրորդական չափանիշներ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման համար: Սակայն 2011 թվականին ԱԹԸ-ն, ԵՇԸ-ն, Ճապոնական Շնչառական ընկերությունը (ՃՇԸ) և Լատինամերիկյան Թորակալ ասոցիացիան հրապարակել են նոր՝ պարզեցված և թարմացված չափանիշներ ԻԹԱ-ի ախտորոշման և վարարման համար: Ներկայումս իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման համար պահանջվում է՝
* Բացառել ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների հայտնի պատճառները, օրինակ՝ կենցաղային և մասնագիտական շրջակա միջավայրի ազդեցությունները, շարակցական հյուսվածքի հիվանդությունները կամ դեղորայքային ազդեցությունը/թունավորությունը
* Կոնտրաստ ՀՇ հայտնաբերված «սովորական ինտերստիցիալ թոքաբորբին» բնորոշ պատկեր

Համապատասխան կլինիկական համատեքստում հնարավոր է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշումը միայն ՀՇ-ի հիման վրա՝ առանց թոքերի վիրահատական բիոպսիայի անհրաժեշտության:

Արհեստական բանականության վրա հիմնված տարբեր տեխնոլոգիաներ մշակվել են ախտորոշմանը աջակցելու համար։ Բարձր լուծաչափով ՀՇ պատկերների դասակարգման համար ստեղծված խոր ուսուցման ալգորիթմը ցուցադրել է բարձր ճշգրտություն, իսկ Նագոյայի համալսարանի բժշկական դպրոցի և Ռիկենի ղեկավարած հետազոտական նախագծում կիրառվել է խոր և մեքենայական ուսուցման համակցված ալգորիթմ՝ հիվանդությունը ճշգրիտ ախտորոշելու համար:

Վերջին զարգացումները ցույց են տալիս պոզիտրոն-էմիսիոն շերտագրության հնարավոր օգտակարությունը իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման գործում՝ համապատասխան ռադիոտրասերների կիրառման դեպքում։ Քանի որ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի զարգացումը պայմանավորված է TGF-β-ով, այն բջջային մեխանիզմները, որոնք բարձրացնում են ինտերստիցիալ TGF-β-ի կոնցենտրացիան, կարևոր դեր ունեն հիվանդության առաջացման մեջ: TGF-β-ի ամենահավանական և կարևոր ակտիվացնողը αvβ6-ինտեգրինն է, որը ազատում է TGF-β-ն իր լատենտ ձևից: Այդ պատճառով αvβ6-ինտեգրինը վաղուց ճանաչվել է որպես իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի հնարավոր կանխատեսիչ բիոմարկեր: Դրան թիրախավորող ռադիոֆարմացևտիկները առաջարկվել են իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման համար պոզիտրոն-էմիսիոն շերտագրություն/ՀՇ պատկերավորման միջոցով: 68Ga-Trivehexin-ը ֆիբրոտիկ թոքային հյուսվածքում ցուցադրել է SUVmax = 5.53 կուտակում և հնարավորություն տվել տարբերակել ֆիբրոտիկ և ոչ ֆիբրոտիկ թոքային հատվածները պոզիտրոն-էմիսիոն շերտագրություն/ՀՇ  պատկերներում: Այն տվել է հստակ PET ազդանշաններ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ ախտահարումների մեջ, որոնք բացասական էին ստանդարտ 18F-FDG PET տրասերով:

### Տարբերակիչ ախտորոշում
Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ճանաչումը կլինիկական պրակտիկայում կարող է բարդ լինել, քանի որ ախտանիշները հաճախ նման են ավելի տարածված հիվանդություններին, ինչպիսիք են ասթման, քրոնիկական օբստրուկտիվ թոքային հիվանդությունը (ԹՔՕՀ) և սրտային կանգային անբավարարությունը։ Բժիշկների համար հիմնական հարցն այն է, արդյոք հիվանդի պատմությունը, ախտանշանները (կամ նշանները), ռադիոլոգիական տվյալները և թոքային ֆունկցիայի թեստերը միասին համապատասխանում են իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշմանը, թե պայմանավորված են այլ գործընթացով։ Հայտնի է, որ ասբեստի ազդեցության, դեղորայքի (օրինակ՝ քիմիաթերապևտիկ միջոցներ կամ նիտրոֆուրանտոին), ռևմատոիդ արթրիթի և սկլերոդերմիայի/համակարգային սկլերոզի հետ կապված ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություն ունեցող հիվանդները կարող են դժվար տարբերակվել իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզից։ Այլ դիֆերենցիալ ախտորոշումներն են՝ խառը կապակցական հյուսվածքի հիվանդության հետ կապված ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ, առաջադեմ սարկոիդոզ, քրոնիկական հիպերսենսիտիվ պնևմոնիտ, թոքային Լանգերհանսի բջջային հիստիոցիտոզ և ճառագայթահարման հետևանքով առաջացած թոքային վնասում:

### Դասակարգում

Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը պատկանում է ավելի քան 200 թոքային հիվանդություններից բաղկացած մեծ խմբին, որը հայտնի է, որպես ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ և բնութագրվում է թոքերի ինտերստիցիումի՝ ալվեոլների միջև գտնվող հյուսվածքի ախտահարմամբ: Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը իդիոպաթիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբի (ԻԻԹ) հատուկ դրսևորում է, որն իր հերթին հանդիսանում է ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների տեսակ և հայտնի է նաև որպես դիֆուզ պարենքիմային թոքային հիվանդություն:

2002 թվականին Ամերիկյան Թորակալ ընկերության և Եվրոպական Շնչառական ընկերության կողմից առաջարկված ԻԻԹ-ների դասակարգումը թարմացվել է 2013 թվականին: Նոր դասակարգման մեջ առանձնացվում են իդիոպաթիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբերի երեք հիմնական տեսակներ՝ հիմնական ԻԻԹ, հազվադեպ ԻԻԹ, և չդասաձարգված ԻԻԹ: Հիմնական ԻԻԹ-ները խմբավորվում են հետևյալ ենթախմբերի մեջ․ քրոնիկական ֆիբրոզացնող ինտերստիցիալ ֆիբրոզ, (ներառում է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը և ոչ սպեցիֆիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբը); ծխախոտ ասոցացված ԻՖ (շնչառական բրոնխիոլիտային ասոցացված ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություն՝ դեսկվամատիվ ինտերստիցիալ թոքաբորբ), և սուր/ենթասուր տիպի ԻՖ (կրիպտոգեն կազմակերպվող թոքաբորբ):

ԻԻՖ-ների ախտորոշման համար անհրաժեշտ է բացառել ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների հայտնի պատճառները։ Այդպիսի օրինակներ են հիպերզգայուն պնևմոնիտը, թոքային Լանգերհանսի բջջային հիստիոցիտոզը, ասբեստոզը և կոլագենային անոթային հիվանդությունները։ Սակայն այս խանգարումները հաճախ ախտահարում են ոչ միայն ինտերստիցիումը, այլ նաև օդատար ուղիները, ծայրամասային շնչուղիները և արյունատար անոթները:

### Ճառագայթաբանություն
Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը օգտակար է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ ունեցող հիվանդների հետագա հսկողության ընթացքում։ Սովորական ռենտգեն պատկերները, ցավոք, ախտորոշիչ չեն, սակայն կարող են ցույց տալ թոքային ծավալների նվազում՝ հատկապես թոքերի հիմքային հատվածներում արտահայտված ցանցանման ինտերստիցիալ նշաններով:

Կոնտրաստային համակարգչային շերտագրությամբ (ԿՀՇ) ռադիոլոգիական գնահատումը կարևորագույն քայլ է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման գործընթացում։ ՀՇ-ն իրականացվում է սովորական համակարգչային շերտագրության սարքով՝ առանց կոնտրաստ նյութերի ներարկման։ Ուսումնասիրության շերտերը շատ բարակ են՝ 1–2 մմ։

Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի դեպքում ՀՇ-ն սովորաբար ցույց է տալիս երկկողմանի ֆիբրոտիկ փոփոխություններ՝ առավել արտահայտված թոքերի հիմքերում և պերիֆերիկ հատվածներում։ Համաձայն ԱԹԸ/ԵՇԸ/ՃՇԸ/ԼԹԱ 2011 թվականի համատեղ ուղեցույցների՝ HRCT-ն հանդիսանում է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման անփոխարինելի բաղադրիչ և կարող է հայտնաբերել ինտերստիցիալ ֆիբրոզ՝ հետևյալ նշանների առկայությամբ՝
* Ցանցային մթագնումներ, որոնք հաճախ ուղեկցվում են ձգումային բրոնխոէկտազներով
* «Մեղրամոմային» պատկեր՝ բշտանման օդային տարածքների խմբավորումներով, սովորաբար համեմատելի տրամագծերով (3–10 մմ), երբեմն՝ ավելի խոշոր։ Սովորաբար տեղակայված են ենթաթոքամզայիբ և ունեն հստակ սահմաններ, դասավորված առնվազն երկու շարքով։ Միայն մեկ շարքը բավարար չէ մեղրամոմի պատկերը սահմանելու համար
* Փշրած ապակու մթագնումներ, որոնք հաճախ են հանդիպում, սակայն ավելի քիչ են, քան ռետիկուլյացիան
* Տարածում, որը բնորոշ կերպով հիմքային և պերիֆերիկ է, թեև հաճախ խճանկարային։

### Հյուսվածքաբանություն
Ըստ 2011 թվականի թարմացված ուղեցույցների՝ եթե ՀՇ-ում բացակայում է ԻՖ-ի բնորոշ պատկեր, վստահ ախտորոշման համար պահանջվում է թոքերի վիրահատական բիոպսիա:

Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշման համար Հյուսվածաբանական նմուշները պետք է վերցվեն առնվազն երեք տարբեր տեղերից և բավական մեծ լինեն, որպեսզի պաթոլոգը կարողանա գնահատել թոքերի հիմքային կառուցվածքը։  Փոքր բիոպսիաները, օրինակ՝ բրոնխոսկոպիայի ժամանակ իրականացվող տրանսբրոնխիալ բիոպսիան, սովորաբար բավարար չեն այս նպատակով ախտորոշելու համար։ Այդ պատճառով սովորաբար պահանջվում են ավելի մեծ, վիրահատական ճանապարհով (թորակոտոմիայով կամ թորակոսկոպիայով) ձեռք բերված նմուշներ:

Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ ունեցող մարդկանց թոքային հյուսվածքը սովորաբար ցույց է տալիս ԻՖ-ի բնորոշ հյուսվածաբանական ձև՝ հանդիսանալով իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի պաթոլոգիային համարժեք ախտաբանություն: Չնայած ԻՖ-ի հյուսվածաբանական ախտորոշումը հաճախ համընկնում է իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի կլինիկական ախտորոշման հետ, ԻՖ-ի պատկեր կարող է դիտվել նաև այլ հիվանդությունների դեպքում, ինչպես նաև հայտնի ծագում ունեցող ֆիբրոզների ժամանակ (օրինակ՝ ռևմատիկ հիվանդություններ): ԻՖ-ի չորս հիմնական հատկանիշներն են՝ ինտերստիցիալ ֆիբրոզ կտորե նախշի տեսքով, ինտերստիցիալ սպիացում, մեղրամոմի փոփոխություններ և ֆիբրոբլաստային օջախներ:

Ֆիբրոբլաստային օջախներ են միոֆիբրոբլաստների և սպիական հյուսվածքի խիտ կուտակումները, որոնք, միասին մեղրամոմի ոատկերի հետ, հանդիսանում են ԻՖ-ի ախտորոշման հիմնական պաթոլոգիական ախտանշանները։

### Բրոնխոալվեոլային լավաժ
Բրոնխոալվեոլային լավաժը (ԲԱԼ) լավ տարվող ախտորոշիչ միջամտություն է ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների դեպքում: ԲԱԼ ցիտոլոգիական վերլուծությունները (բջիջների դիֆերենցիալ հաշվարկ) պետք է հաշվի առնվեն թոքային ֆիբրոզով (ԹՖ) հիվանդների գնահատման ժամանակ՝ բուժող բժշկի հայեցողությամբ՝ հիմնվելով նրանց հաստատության հասանելիության և փորձի վրա:  ԲԱԼ-ը կարող է բացահայտել այլընտրանքային ախտորոշումներ՝ չարորակ ուռուցք, վարակներ, էոզինոֆիլային թոքաբորբ, հիստիոցիտոզ X կամ ալվեոլային պրոտեինոզ: ԹՖ-ի կասկածով հիվանդների գնահատման ժամանակ ԲԱԼ-ի ամենակարևոր կիրառումը այլ ախտորոշումների բացառումն է: Արտահայտված լիմֆոցիտոզը (>30%) սովորաբար թույլ է տալիս բացառել իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի ախտորոշումը:

### Թոքերի ֆունկցիոնալ թեստեր
Սպիրոմետրիայով սովորաբար տեսնում ենք թոքերի կենսական տարողության նվազում՝ կա՛մ օդային հոսքի համամասնական նվազում, կա՛մ դիտարկված կենսական տարողության համար օդային հոսքի ավելացում։ Վերջինս արտացոլում է թոքերի կոշտության աճը (թոքերի ճկունության նվազում), որը կապված է թոքային ֆիբրոզի հետ և հանգեցնում է թոքերի էլաստիկության:

Մարմնի պլետիզմոգրաֆիայի կամ այլ տեխնիկայի միջոցով թոքերի ստատիկ ծավալների չափումը սովորաբար ցույց է տալիս թոքերի ծավալների նվազում: Սա արտացոլում է ֆիբրոզի ենթարկված թոքերի օդափոխության դժվարությունը։

Ածխածնի մոնօքսիդի դիֆուզիոն ունակությունը անփոփոխ նվազում է թոքային ֆիբրոզով հիվանդների շրջանում և կարող է լինել միակ ախտահարումը թեթև կամ վաղ հիվանդության դեպքում: Դրա խանգարման հիմքում ընկած է թոքային ֆիբրոզով հիվանդների շրջանում ֆիզիկական վարժությունների ժամանակ թթվածնի սատուրացիայի նվազումը, որը կարող է նաև գնահատվել 6 րոպեանոց քայլքի թեստի (միջոցով:

Հիվանդության փուլը որոշելու համար երբեմն օգտագործվում են «թեթև», «միջին» և «ծանր» եզրույթներ, որոնք սովորաբար հիմնված են հանգստի վիճակում թոքերի ֆունկցիայի թեստերի չափումների վրա: Այնուամենայնիվ, չկա հստակ փոխհամաձայնեցում՝ կապված թոքային ֆիբրոզով (ԹՖ) հիվանդների փուլավորման և օգտագործման լավագույն չափանիշների ու արժեքների վերաբերյալ։ Թեթևից մինչև միջին աստիճանի ԹՖ-ն բնութագրվել է հետևյալ ֆունկցիոնալ չափանիշներով՝
* Հարկադիր կենսական տարողունակություն ≥50%
* թոքերի դիֆուզիոնունակությունը ածխածնի մոնօքսիդի համար ≥30%
* քայլքի թեստ ≥150մետրը

## Բուժում
Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի բուժման նպատակն է ախտանիշների նվազեցումը, հիվանդության ընթացքի դադարեցումը, հանկարծակի բռնկումների կանխումը և կյանքի տևողության երկարացումը։ Պրոֆիլակտիկ խնամքը (օրինակ՝ պատվաստումներ) և սիմպտոմատիկ բուժումը պետք է սկսվեն վաղ փուլում յուրաքանչյուր հիվանդի մոտ:

### Թթվածնային թերապիա
2011 թվականի ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ ուղեցույցներում թթվածնային թերապիան կամ տնային լրացուցիչ թթվածնի կիրառությունը համարվում է նպաստավոր այն հիվանդների համար, որոնց նույնիսկ հանգստի վիճակում թթվածնի մակարդակը զգալիորեն ցածր է։ Թթվածնային թերապիան, չնայած որ ցույց չի տվել կյանքի տևողության բարելավում ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններում, որոշ տվյալներ ընդգծում են որոշ վարժություններ կատարելու կարողության աճը:

### Թոքային վերականգնում
Ծերություն և մկանային զանգվածի կորուստը՝ սովորական և խանգարող խնդիրներ են ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններով հիվանդների համար։ Թոքային վերականգնումը կարող է մեղմացնել ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների արտահայտված սիմպտոմները և բարելավել ֆունկցիոնալ վիճակը՝ հիվանդության էկստրոպուլմոնար առանձնահատկությունները կայունացնելով և/կամ հետ շրջելով: Թոքային վերականգնման դերի վերաբերյալ հրապարակված ուսումնասիրությունների թիվը փոքր է, սակայն դրանց մեծ մասը ցույց է տվել կարճաժամկետ նշանակալի բարելավումներ ֆունկցիոնալ վարժությունների նկատմամբ, հանդուրժողականության բարձրացման, կյանքի որակի բարելավման և վարժության ընթացքում շնչահեղձության նոպաների քչացման մեջ: Վերականգնման տիպիկ ծրագրերը ներառում են վարժութձուններ, սննդային մոդուլացիա, աշխատանքային թերապիա, կրթություն և հոգեբանական-սոցիալական խորհրդատվություն։ Հիվանդության ուշ փուլում ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ով հիվանդները հաճախ դադարեցնում են ֆիզիկական ակտիվությունը, քանի որ շնչահեղձությունը աճում է։ Բոլոր դեպքերում դա պետք է խրախուսվի։

### Դեղամիջոցներ
Անցյալում իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի բուժման համար փորձարկվել են մի շարք դեղեր, ինչպիսիք են ինտերֆերոն գամմա-1β, բոսենտան, ամբրիսենտան, և հակամակարդիչ միջոցներ, սակայն դրանք այլևս չեն կիրառվում արդյունավետ բուժման համար։ Այս վաղ ուսումնասիրությունների մեծ մասը հիմնված էր այն վարկածի վրա, որ ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններին բորբոքային խանգարում է։

#### Պիֆենիդոն
Կոխրանի վերլուծությունը, որը համեմատում էր պիֆենիդոնն ու պլացեբոն, ցույց է տվել հիվանդության ընթացքի նվազման 30%-անոց ռիսկը: Արագացված հենսական ծավալը կամ ԿԾ նույնպես բարելավվել է, նույնիսկ եթե ԿԾ-ի նվազման դանդաղումը կարելի էր ցույց տալ միայն CAPACITY անվամբ  փորձարկումներից մեկում: Երրորդ ուսումնասիրությունը, որը ավարտվել է 2014-ին, ցույց է տվել թոքերի ֆունկցիայի և ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ի ընթացքի նվազում: ASCEND անվամբ ուսումնասիրության տվյալները համադրվել են երկու CAPACITY ուսումնասիրությունների հետ նախորոշված վերլուծության մեջ, որը ցույց է տվել, որ պիֆենիդոնը նվազեցնում է մահվան ռիսկը գրեթե 50%-ով մեկ տարվա բուժման ընթացքում:

#### N-ացետիլցիստեին և եռապատկված թերապիա
N-ացետիլցիստեինը գլուտաթիոնի նախորդն է, որը հակաօքսիդանտ է։ Հիպոթեզ է առաջադրվել, որ բարձր դեղաչափերով N-ացետիլցիստեինի բուժումը կարող է վերականգնել թոքերի օքսիդանտ–հակաօքսիդանտ անհավասարակշռությունը, որն առաջանում է ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ով հիվանդների թոքերի հյուսվածքում։ Առաջին կլինիկական փորձարկման ենթարկված 180 հիվանդների մոտ ցույց է տրվել, որ դեղի կիրառումը պրեդնիզոլոն և ազաթիոպրինով համակցված (եռապատկված թերապիա) նվազեցնում է ԿԾ-ի և թոքերի դիֆուզիոնունակությունը 12 ամսվա հետևողականության ընթացքում:

ԱՄՆ-ի Ազգային առողջապահության ինստիտուտի  կողմից իրականացվել է  խոշոր ռանդոմիզացված, վերահսկվող փորձ (PANTHER-իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ)՝ գնահատելու համար եռապատկված թերապիան և  N-ացետիլցիստեինային մոնոթերապիան ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններով հիվանդների շրջանում։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ պրեդնիզոն, ազաթիոպրին և N-ացետիլցիստեինի համակցությունը մեծացնում է մահվան և հոսպիտալացումների ռիսկը,և  2012-ին հայտարարել է, որ PANTHER-իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ փորձի եռապատկված թերապիան կարճ ժամանակ անց՝ ավարտվել է:

Ուսումնասիրությունը նաև գնահատել է N-ացետիլցիստեինային մոնոթերապիան, և այս խմբի արդյունքները, հրապարակված 2014 թվականի մայիսին, պարզել են, որ «պլացեբոյի համեմատ N-ացետիլցիստեինը նշանակալի օգուտ չի տվել Արագացված կենասկան ծավալի պահպանման առումով՝ մեղմից միջին ծանրության թոքային ֆունկցիայի խախտմամբ հիվանդների շրջանում»:

#### Նինտեդանիբ
Նինտեդանիբը եռապատկված անգիոկինազային ինհիբիտոր է, որը թիրախավորում է ռեցեպտորային թիրոզին-կինազները, որոնք ներգրավված են անգիոգենեզի կարգավորման մեջ՝ ներառյալ ֆիբրոբլաստների աճի գործոնների ռեցեպտոր, արյան թիթեղիկներից ծագող աճի գործոնի ռեցեպտորները և անոթային էնդոթելի աճի գործոնի ռեցեպտորները, որոնք նույնպես կապ են ունեցել ֆիբրոզի և ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ի պաթոգենեզի հետ։ Երկու III փուլային փորձարկումներում նինտեդանիբը նվազեցրել է թոքերի ֆունկցիայի անկումը մոտ 50%-ով մեկ տարվա ընթացքում: ԱՄՆ-ի FDA-ն այն հաստատել է 2014 թվականի հոկտեմբերին, իսկ Եվրոպայում թույլատրվել է 2015 թվականի հունվարին:

#### Ներանդոմիլաստ
Ներանդոմիլաստը (Ջասքեյդ) բժշկական օգտագործման համար հաստատվել է Միացյալ Նահանգներում 2025 թվականի հոկտեմբերին:

#### Ռենտոսերտիբ
Ռենտոսերտիբը նոր հետազոտական ​​դեղամիջոց է, որը թիրախավորում է TNIK-ը (TRAF2 և NCK-փոխազդող սպիտակուցային կինազները): Դրա մասին նշվում է, որ սա առաջին դեղն է, որը ամբողջությամբ ստեղծվել է գեներատիվ արհեստական ինտելեկտի միջոցով և հասել մարդու կլինիկական փորձարկումների միջանկյալ փուլին, ինչպես նաև առաջինը, որը թիրախավորում է նոր, AI-ով հայտնաբերված կենսաբանական ուղիները: Չինաստանում անցկացվել է բազմակենտրոն, երկակի կույր, պլացեբո-կառավարվող, պատահականացված փուլի 2a փորձարկում՝ դեղը փորձարկելու համար 71 իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ հիվանդների վրա 2023 թվականի հուլիսից մինչև 2024 թվականի հունիս՝ ներառելով 12 շաբաթյա կիրառման ժամանակահատված։ Հիվանդները պատահականորեն բաժանվել են հետևյալ խմբերին՝ ստանալ 30 մգ օրը մեկ անգամ, 30 մգ օրը երկու անգամ, 60 մգ մեկ անգամ, կամ պլացեբո: Փորձարկման հիմնական վերջնակետը եղել է բուժման ընթացքում առաջացած կողմնակի ազդեցությունների (TEAEs) հաճախականությունը:

### Թոքերի փոխպատվաստում
Թոքերի փոխպատվաստումը կարող է հարմար լինել այն հիվանդների համար, ովքեր  պատրաստ են ենթարկվել մեծ վիրահատության։ ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ով հիվանդների շրջանում թոքերի փոխպատվաստումը ցույց է տվել մահվան ռիսկի 75%-ով նվազում՝ համեմատած այն հիվանդների հետ, ովքեր մնում են սպասման ցուցակում: Թոքերի հատման գնահատման համակարգի (LAS) ներդրումից հետո, որը առաջնահերթություն է տալիս փոխպատվաստման թեկնածուներին կյանքի տևողության հնարավորության հիման վրա, իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը դարձել է ԱՄՆ-ում թոքերի փոխպատվաստման ամենատարածված ցուցիչը:

65 տարեկանից ցածր իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզով սիմպտոմատիկ հիվանդները, որոնց մարմնի զանգվածի ինդեքսը (BMI) ≤26 կգ/մ², պետք է ուղարկվեն թոքերի փոխպատվաստման, սակայն չկա հստակ տվյալ, որը ցույց տա փոխպատվաստման ճիշտ ժամանակը։ Թեև վիճելի է, վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ երկկողմանի թոքերի փոխպատվաստումը գերազանցում է միակողմանի փոխպատվաստմանը ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ով հիվանդների շրջանում: Թոքերի փոխպատվաստումից հետո հինգ տարվա կյանքի տևողությունը գնահատվում է 50–56%-ի սահմաններում:

### Պալիատիվ խնամք
Թոքերի պալիատիվ օգնությունն ուղղված է նվազեցնել ախտանիշները, և բարելավվել հիվանդների հարմարավետությունը, այլ ոչ թե բուժել հիվանդությունը: Սա կարող է ներառել վատթարացող ախտանիշների բուժում՝ օգտագործելով քրոնիկ օփիոիդներ' ծանր շնչառության և հազի համար: Բացի այդ, թթվածնային թերապիան կարող է օգտակար լինել նվազեցնել հիպօքսիայիծ ծագած շնչահեղձութձունը:

Պալիատիվ խնամքը ներառում է նաև Ֆիզիկական և հուզական տառապանքների թեթևացումը, հիվանդների և խնամողների հոգեսոցիալական աջակցությունը: Հիվանդության առաջընթացի հետ հիվանդները կարող են զգալ վախ, անհանգստություն և դեպրեսիա, ուստի պետք է հաշվի առնել հոգեբանական խորհրդատվությունը: ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ով ամբուլատոր հիվանդների վերջերս կատարված ուսումնասիրության մեջ, ներառյալ իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը, դեպրեսիայի գնահատումը, ֆունկցիոնալ վիճակը (գնահատվում է քայլելու թեստի միջոցով), ինչպես նաև թոքային ֆունկցիան՝ այս բոլորը ազդում են շնչառության ուժգնության վրա:

Առանձին դեպքերում, հատկապես ծանր շնչահեղձությամբ, կարելի է դիտարկել մորֆինի օգտագործումը: Այն կարող է նվազեցնել շնչառությունը, անհանգստությունը և հազը ՝ առանց  թթվածնի հագեցվածության էական նվազման:

### Հետևողականություն
Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզը հաճախ սխալ է ախտորոշվում, առնվազն մինչև այն պահը, երբ ֆիզիոլոգիական և/կամ պատկերագրական տվյալները ցույց են տալիս հիվանդության առկայությունը, ինչը հանգեցնում է համապատասխան միջոցների դիմելու ուշացմանը: Հաշվի առնելով, որ թոքային ֆիբրոզը (ԹՖ) հիվանդություն է, որի միջին գոյատևման տևողությունը ախտորոշումից հետո երեք տարի է, հետևաբար, կասկածելի կամ հաստատված հիվանդություն ունեցող ցանկացած հիվանդի համար պետք է դիտարկել վաղաժամ ուղեգրումը մասնագիտացված կենտրոն: Բարդ դիֆերենցիալ ախտորոշման հիման վրա, հիվանդության ախտորոշման փորձ ունեցող թոքաբանների, ռադիոլոգների և պաթոլոգների միջև բազմամասնագիտական ​​քննարկումը չափազանց կարևոր է ճշգրիտ ախտորոշման համար:

Թոքերի թոքային ֆիբրոզով (ԹԹՖ) տառապողները թոքերի քաղցկեղով հիվանդանալու ավելի բարձր հավանականություն ունեն՝ 13.5% մակարդակով, որտեղ քաղցկեղի ամենատարածված տեսակը թոքերի տափակաբջջային քաղցկեղն է: Պարտադիր է յուրաքանչյուր 3-6 ամիսը մեկ պարբերական գնահատում, ներառյալ սպիրոմետրիա (մարմնի պլետիզմոգրաֆիա), դիֆուզիոն կարողության թեստ, կրծքավանդակի ռենտգեն, 6MWT, շնչարգելության, կյանքի որակի և թթվածնի պահանջարկի գնահատում։

Բացի այդ, իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի հետ հաճախակի կապված բարդությունների և ընդհանուր ուղեկցող հիվանդությունների մասին իրազեկվածության աճը պահանջում է ուղեկցող հիվանդությունների պարբերաբար գնահատում, որոնցից շատերը պարզապես արտացոլում են ծերացման հետ կապված միաժամանակյա հիվանդությունները, ինչպես նաև դեղորայքը՝ դրանց փոխազդեցությամբ և կողմնակի ազդեցություններով։

### Սրացումներ
Թոքային ֆիբրոմիոպաթիայի (ԹՖ)  սրացումները սահմանվում են որպես անհայտ պատճառներով, վատթարացում կամ շնչարգելության զարգացում 30 օրվա ընթացքում՝ ՀՇ-ի, նոր ռենտգենյան ինֆիլտրատներով, որոնք հաճախ համընկնում են թոքային ինֆիլտրատների հետ և համապատասխանում են թոքային ինֆիլտրատների պատկերին: Տարեկան հաճախականությունը բոլոր հիվանդների 10-15%-ի սահմաններում է: Կանխատեսումը վատ է՝ մահացության 78%-ից մինչև 96%: Այլ պատճառները, ինչպիսիք են թոքային թրոմբոէմբոլիան, սրտային անբավարարությունը, պնևմոթորաքսը կամ վարակը, պետք է բացառվեն: Թոքային վարակը պետք է բացառվի էնդոտրախեալ ասպիրատով կամ բրոնխեալ լավաժի թեստով:

Սուր վատթարացում ունեցող շատ հիվանդներ կարիք ունեն ինտենսիվ թերապիայի, մասնավորապես, երբ շնչառական անբավարարությունը կապված է հեմոդինամիկ անկայունության, նշանակալի ուղեկցող հիվանդությունների կամ ծանր հիպօքսեմիայի հետ: Սակայն հոսպիտալացման ընթացքում մահացությունը բարձր է: Մեխանիկական օդափոխությունը պետք է ներդրվի միայն հիվանդին մանրակրկիտ երկարաժամկետ կանխատեսում անելուց հետո և նրա ցանկությունները հաշվի առնելուց հետո: Այնուամենայնիվ, ներկայիս ուղեցույցները խորհուրդ չեն տալիս մեխանիկական օդափոխություն կիրառել թոքային ֆիբրոզով (ԹՖ) պայմանավորված շնչառական անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում:

## Կանխատեսում

ԻՊՖ-ի կլինիկական ընթացքը կարող է անկանխատեսելի լինել: ԻՊՖ-ի առաջընթացը կապված է ախտորոշումից հետո 2-ից 5 տարվա միջին գոյատևման ժամանակի հետ: ԻՊՖ-ի 5-ամյա գոյատևումը տատանվում է 20-ից 40% սահմաններում, մահացության մակարդակն ավելի բարձր է, քան մի շարք չարորակ ուռուցքների դեպքում, այդ թվում՝ հաստ աղիքի քաղցկեղի, բազմակի միելոմայի և միզապարկի քաղցկեղի դեպքում:

Վերջերս առաջարկվել է բազմաչափ ինդեքսի և փուլավորման համակարգ՝ թոքերի բորբոքային ֆիբրոզի դեպքում մահացությունը կանխատեսելու համար: Ինդեքսի անվանումը GAP է և հիմնված է սեռի [G], տարիքի [A] և թոքերի ֆիզիոլոգիայի երկու փոփոխականների [P] (ԿԾ և թոքերի դիֆուզիոնունակությունը ածխածնի մոնօքսիդի համար) վրա, որոնք սովորաբար չափվում են կլինիկական պրակտիկայում՝ թոքերի ֆիբրոզով հիվանդացության դեպքում մահացությունը կանխատեսելու համար: GAP-ի ամենաբարձր փուլը (III փուլ) կապված է 1 տարվա ընթացքում մահացության 39% ռիսկի հետ: Այս մոդելը նաև գնահատվել է թոքերի ինֆեկցիոն ֆիբրոզում և այլ միջմարմնային հիվանդությունների դեպքում և ցույց է տվել լավ արդյունքներ մահացության կանխատեսման գործում բոլոր հիմնական ենթատիպերի դեպքում: Մշակվել է փոփոխված ILD-GAP ինդեքս՝ ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ ենթատիպերի համար կիրառելու համար՝ հիվանդությանը բնորոշ գոյատևման գնահատականներ տրամադրելու համար: Թոքերի ֆիբրոզով (ԹՖ) հիվանդների շուրջ 5 տարվա ընդհանուր մահացության մակարդակը բարձր է, սակայն թեթևից մինչև միջին աստիճանի թոքային անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում բոլոր պատճառներից մահացության տարեկան մակարդակը համեմատաբար ցածր է։ Սա է պատճառը, որ թոքերի ֆունկցիայի փոփոխությունը (ԹՖՓ) սովորաբար չափվում է  բուժման 1 տարվա կլինիկական փորձարկումներում, այլ ոչ թե գոյատևման համար:

Բացի կլինիկական և ֆիզիոլոգիական պարամետրերից, որոնք կանխատեսում են, թե որքան արագ կարող է զարգանալ թոքային ֆիբրոզով հիվանդների շրջանում, գենետիկական և մոլեկուլային առանձնահատկությունները նույնպես կապված են թոքային ֆիբրոզով մահացության հետ: Օրինակ, ցույց է տրվել, որ թոքային ֆիբրոզով հիվանդները, որոնք ունեն մուցին MUC5B գենի պոլիմորֆիզմի որոշակի գենոտիպ, ունենում են FVC-ի ավելի դանդաղ անկում և զգալիորեն բարելավված գոյատևում: Նույնիսկ եթե նման տվյալները հետաքրքիր են գիտական ​​տեսանկյունից, որոշակի գենոտիպերի վրա հիմնված կանխատեսողական մոդելի կլինիկական պրակտիկայում կիրառումը դեռևս հնարավոր չէ։

## Համաճարակաբանություն
Չնայած հազվադեպությանը, ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ն IIP-ի ամենատարածված ձևն է: Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի տարածվածությունը գնահատվել է 14.0-ից 42.7-ի սահմաններում '100,000 մարդու համար' հիմնվելով ԱՄՆ-ում կատարված առողջապահական դիմումների տվյալների վերլուծության վրա: Այս վերլուծության մեջ հաշվի է առնվել օգտագործվող դեպքերի սահմանումների վրա եղած տատանումները: ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ն տղամարդկանց շրջանում ավելի տարածված է, քան կանանց շրջանում և սովորաբար ախտորոշվում է 50 տարեկանից բարձր տարիքում:

Ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների տարածվածությունը դժվար է որոշել, քանի որ միասնական ախտորոշիչ չափանիշները հետևողականորեն չեն կիրառվել: ԱՄՆ-ում վերջերս կատարված ուսումնասիրության համաձայն, ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների դեպքերը 100,000 մարդու համար կազմում են 6,8-ից 16,3: Եվրոպական միության 27 երկրներում, ըստ մի շարք աղբյուրների, հիվանդացությունը կազմում է 4,6–7,4 մարդ 100 000 բնակչի հաշվարկով: Սա ենթադրում է, որ տարեկան մոտ 30,000-ից 35,000 նոր հիվանդների մոտ ախտորոշվելու է ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ:

Վերջերս,  ռետրոսպեկտիվ հետազոտություն է կատարվել 2003-ից 2009 թվականներին Օրհուսի համալսարանական հիվանդանոցում (Դանիա) -ում արված հետազոտուտձան արդձունքների վրա՝ ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ ախտորոշված հիվանդների շրջանում, պարզվել է, որ հիվանդության դեպքերը տարեկան կազմում են 4,1 100,000 բնակչի հաշվով: Այն ամենատարածված ախտորոշումն էր (28%), որին հաջորդում էին շարակցական հյուսվածքի հիվանդությունների հետ կապված հիվանդությունները (14%), գերզգայուն թոքաբորբը (7%) և ոչ սպեցիֆիկ ինտերստիցիալ թոքաբորբը  (7%): Իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզի դեպքերը կազմել են 1,3 տարեկան 100,000 բնակչի հաշվով:

Եվրոպական երկրներում հիվանդության տարասեռ տարածման պատճառով անհրաժեշտ է թարմացնել համաճարակաբանական տվյալները ՝ օգտագործելով համաեվրոպական ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ և իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ գրանցամատյանները:

## Այլ կենդանիներ
Ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունները հայտնաբերվել են շների և կատուների մի քանի ցեղատեսակների մոտ, և լավագույնս բնութագրվել է Արևմտյան Հայլենդ Ուայթ Թերիերների մոտ: Այս վիճակով կենդանիները ունեն նույն  կլինիկական նշանները ինչ մարդիկ, ներառյալ ֆիզիկական վարժությունների նկատմամբ անհանդուրժողականության աստիճանական աճը, շնչառության հաճախականության աճը և, ի վերջո, շնչառական անբավարարությունը: Կանխատեսումը, ընդհանուր առմամբ, վատ է:

## Հետազոտություն
Ինտերստիցիալ թոքային հիվանդությունների II փուլի կլինիկական փորձարկումներում ներկայումս հետազոտվում են մի շարք միջոցներ, այդ թվում՝ սիմտուզումաբ, տրալոկինումաբ, լեբրիկիզումաբ մոնոկլոնալ հակամարմինները և FG-3019-ը՝ լիզոֆոսֆատիդային թթվի ընկալիչների անտագոնիստ (BMS-986020): STX-100-ի II փուլի ուսումնասիրությունը նույնպես ընթացքի մեջ է: Այս մոլեկուլները ուղղված են մի քանի աճի գործոնների և ցիտոկինների դեմ, որոնք, ինչպես հայտնի է, դեր են խաղում ֆիբրոբլաստների բազմացման, ակտիվացման, դիֆերենցիացիայի կամ անպատշաճ գոյատևման մեջ։

Մկների վրա mir-29 միկրոՌՆԹ նախորդի հետազոտությունները հանգեցրել են ինդուկցված թոքային ֆիբրոզով (ԹՖ) հակադարձման: MRG-201-ը ներկայումս փորձարկվում է 2016 թվականի դրությամբ, բայց դեռևս ոչ ԹՖ-ով հիվանդների շրջանում, և 2016 թվականի հունվարի դրությամբ ԹՖ-ի օգտագործման համար մարդկանց վրա փորձարկումներ չեն նշանակվել:

ինտերստիցիալ թոքային հիվանդություններ-ի ցողունային բջիջների թերապիան ակտիվորեն հետազոտվում է:

Առաջարկվել է մեքենայական ուսուցման ալգորիթմ, որը բացահայտում է բժշկական հանդիպումների անհատական ​​պատմության նուրբ օրինաչափությունները՝ ապագա թոքային ֆիբրոզ ախտորոշման ռիսկը չորս տարի առաջ՝ նախօրոք գնահատելու համար: Ալգորիթմը տալիս է գնահատական ​​(ZCoR)՝ օգտագործելով գրանցված բժշկական պատմությունը՝ առանց նոր թեստերի, և կարող է կիրառվել որպես ունիվերսալ թոքային ֆիբրոզի սկրինինգային գործիք առաջնային օղակում: ZCoR-ը զարգացել և վավերացվել է գրեթե 3 միլիոն հիվանդների վրա՝ բազմաթիվ տվյալների բազաներում, հասնելով բարձր կանխատեսողական արդյունավետության նմուշից դուրս տվյալներում (դրական հավանականության հարաբերակցություն > 30՝ 99% յուրահատկությամբ): Հեղինակները եզրակացնում են, որ անցյալում շնչառական խանգարումները առավելագույնս նպաստում են թոքային ֆիբրոզի ռիսկին, որին հաջորդում են թոքային ֆիբրոզի հայտնի ուղեկցող հիվանդությունները, նյութափոխանակության հիվանդությունները, սրտանոթային անոմալիաները և աչքի հիվանդությունները, ընդ որում՝ կարևորության դասակարգման ընդհանուր պատկերը զգալիորեն անփոփոխ է սեռերի միջև:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Թոքեր
Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ