Չիանգ Մայի նախաձեռնություն

մինի|300x300փքս|Չիանգ Մայի նախաձեռնության մասնակիցներ՝ ԱՍԵԱՆ-ի կանոնավոր պետությունները նշված են բաց կանաչ գույնով. Գումարած երեք պետություններ՝ կանաչ գույնով
**Չիանգ Մայի նախաձեռնությունը** (**ՉՆՀ**) բազմակողմանի արժութային փոխանակման համաձայնագիր է Հարավարևելյան Ասիայի Ազգերի Ասոցիացիայի (ԱՍԵԱՆ) տասը անդամների, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության (ներառյալ Հոնկոնգը), Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի միջև։ Այն ֆինանսավորվում է 120 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ արտարժույթի պահուստներից և գործարկվել է 2010 թվականի մարտի 24-ին։ Այդ ֆոնդը 2012 թվականին ընդլայնվել է մինչև 240 միլիարդ դոլար։

Նախաձեռնությունը սկսվել է որպես երկկողմ փոխանակման համաձայնագրերի շարք, ԱՍԵԱՆ գումարած Եռյակի երկրների հանդիպումից հետո, որը տեղի է ունեցել 2000 թվականի մայիսի 6-ին Թաիլանդի Չիանգ Մայում ՝ Ասիական զարգացման բանկի տարեկան հանդիպման ժամանակ։ 1997 թվականի Ասիական ֆինանսական ճգնաժամից հետո անդամ երկրները սկսեցին այս նախաձեռնությունը՝ տարածաշրջանային կարճաժամկետ իրացվելիության խնդիրները կառավարելու և Արժույթի միջազգային հիմնադրամից կախվածությունից խուսափելու համար։

## Պատմություն
### Հայեցակարգ
[մինի|Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախկին կառավարիչ տնօրեն Հորստ Քյոլեր. «Մեր խորհուրդն է [Արևելյան Ասիայի տարածաշրջանին] հետապնդել տարածաշրջանայինացումը՝ ոչ թե ԱՄՀ-ին հակադրվելով, քանի որ ԱՄՀ-ն գլոբալ հաստատություն է, այլ դա անել միմյանց լրացնող ձևով»։](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Horst_K%C3%B6hler.jpg)
1997 թվականի Ասիական ֆինանսական ճգնաժամի գագաթնակետին Ճապոնիայի իշխանությունները առաջարկեցին ստեղծել Ասիական Արժույթի Հիմնադրամ, որը կծառայեր որպես Արժույթի Միջազգային Հիմնադրամի (ԱՄՀ) տարածաշրջանային տարբերակ։ Սակայն այս գաղափարը մերժվեց Միացյալ Նահանգների կողմից ուժեղ դիմադրության հանդիպելուց հետո։ Ճգնաժամից հետո Հարավարևելյան Ասիայի Ազգերի Ասոցիացիայի (ԱՍԵԱՆ), Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության, Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի ֆինանսների նախարարները հանդիպեցին 2000 թվականի մայիսի 6-ին Թաիլանդի Չիանգ Մայ քաղաքում կայացած Ասիական Զարգացման Բանկի (ԱԶԲ) Կառավարիչների Խորհրդի 33-րդ տարեկան նիստում՝ քննարկելու երկկողմ արժութային սվոփերի համաձայնագրերի ցանցի ստեղծումը:Առաջարկը կոչվում էր Չիանգ Մայի նախաձեռնություն և նախատեսված էր ապագայում ասիական ֆինանսական ճգնաժամի կրկնությունից խուսափելու համար։ Այն նաև ենթադրում էր մասնակից կենտրոնական բանկերի համար հասանելի արտարժույթի պահուստների մի ֆոնդ ստեղծելու հնարավորություն՝ արժույթի սպեկուլյացիաների դեմ պայքարելու համար: Առաջարկը նաև կլրացնի միջազգային հաստատությունների, ինչպիսին է Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, ֆինանսական ռեսուրսները։ Համատեղ նախարարական հայտարարությունը (ՀՆՀ) հրապարակվել է այն բանից հետո, երբ ԱՍԵԱՆ+3 ֆինանսների նախարարների հանդիպումներում նշվել է ՀՆՀ-ի զարգացումը:

Վաղ քննադատները կասկածի տակ էին դնում նախաձեռնության հիմքում ընկած պատճառաբանությունը։ Հանդիպումից մի քանի օր անց «*Asia Times Online»-ը* խմբագրականում գրել է. «Այն միտքը, որ արժույթի փոխանակման համաձայնագրի կամ ասիական արժութային հիմնադրամի ավելի լայն հայեցակարգի գոյությունը [...] կարող էր կանխել ասիական ճգնաժամը կամ դրա վատագույն մասը, և՛ սխալ է, և՛ քաղաքականապես վնասակար»: 2000 թվականի հունիսին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կառավարիչ տնօրեն Հորսթ Քյոլերի հինգ ասիական երկրներ, այդ թվում՝ Թաիլանդ այցելելուց հետո, «*Asia Times Online»-* ը դատապարտել է նրա կողմից «վատ մտածված և, հավանաբար, երբեք չիրականացվող ԱՍԵԱՆ գումարած երեք [...] արժույթի փոխանակման ծրագրի» հավանությունը: 2001 թվականին «*Far Eastern Economic Review»* -ին տված հարցազրույցում Քյոլերը նշել է, որ ՉՆՀI-ն կխթանի տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցությունն ու զարգացումը, և որ ինքը չի դեմ լինի Ասիական արժութային միության ձևավորմանը:

### Ընդլայնում
2009 թվականի հոկտեմբերի 16-ի դրությամբ ցանցը բաղկացած էր ԱՍԵԱՆ գումարած երեք երկրների միջև կնքված 16 երկկողմ համաձայնագրերից՝ մոտավորապես 90 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ։ Բացի այդ, ԱՍԵԱՆ-ի փոխանակման համաձայնագիրն ուներ մոտավորապես 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի պահուստային ֆոնդ։

### Բազմակողմանիացում
2007 թվականի մայիսին ԱՍԵԱՆ+3 ֆինանսների նախարարների 10-րդ հանդիպման ժամանակ համաձայնեցվեց ՉՆՀ-ի հետագա առաջընթացը։

ՉՄՀ-ի հիմնադրումը նախատեսված էր ԱՍԵԱՆ-ի երկկողմ փոխանակումները ընդլայնելու համար։ Բացի այդ, այն նախատեսված էր Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) առկա ֆինանսական հնարավորություններին օգնելու համար։ Այնուամենայնիվ, 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը ապացուցեց, որ ՉՆՀ-ը չէր աշխատում իր սպասելիքներին համապատասխան և հետագա զարգացման կարիք ուներ։ Փոխանակ ՉՆՀ-ի իրացվելիության ապահովման համար փնտրելու, Կորեան և Սինգապուրը օգտագործեցին ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը որպես իրացվելիություն ապահովելու միջոց, իսկ Ինդոնեզիան դիմեց Չինաստանին և Ճապոնիային: Հետևաբար, քաղաքականության մշակողները հասկացան, որ ՉՆՀ-ին անհրաժեշտ է պահուստային միավորման կարգավորում և միջոցներ ձեռնարկեցին նախաձեռնությունը բազմակողմանի դարձնելու համար։ Հետևաբար, Չիանգ Մայի նախաձեռնության բազմակողմանիացման (CMIM) համաձայնագիրը հիմնադրվել է 2009 թվականին։

2009 թվականի փետրվարին ԱՍԵԱՆ+3-ը համաձայնվեց ընդլայնել հիմնադրամը մինչև 120 միլիարդ դոլար՝ 2008 թվականին առաջարկված 78 միլիարդ դոլարի սկզբնական մակարդակից:

2009 թվականի ապրիլին Թաիլանդի Պատտայա քաղաքում ԱՍԵԱՆ-ի ֆինանսների նախարարների հանդիպման ժամանակ հայտարարվեցին յուրաքանչյուր անդամ պետության կողմից պահուստային ֆոնդին կատարվող անհատական ներդրումների մասին։ ԱՍԵԱՆ-ի վեց սկզբնական անդամներից յուրաքանչյուրը՝ Ինդոնեզիան, Մալայզիան, Սինգապուրը, Ֆիլիպինները և Թաիլանդը, համաձայնեցին ներդնել 4.77 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, մինչդեռ մնացած չորս անդամներից յուրաքանչյուրը կներդներ 30 միլիոնից մինչև 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Տասը երկրները պետք է հանդիպեին իրենց գործընկերների հետ ֆինանսների նախարարների հանդիպումից հետո, սակայն գագաթնաժողովի չեղարկումը Թաիլանդի քաղաքական ճգնաժամի պատճառով հետաձգեց բազմակողմ համաձայնագրի մեկնարկը մինչև ավելի ուշ ժամկետ: Երբ տասներեք երկրների առաջնորդները վերջապես հանդիպեցին Բալիում մայիսին, նրանք վերջնականապես համաձայնեցրին Չինաստանի, Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի անհատական ներդրումները: Այս գագաթնաժողովում նոր մասնակից դարձավ նաև Հոնկոնգը, որի ներդրումը գումարվեց Չինաստանի ներդրմանը, չնայած Հոնկոնգը մնաց «առանձին դրամավարկային վարչակազմ»։ Նրա մասնակցությունը Չինաստանի ընդհանուր ներդրումը հասցրեց 38.4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի, որը հավասար էր Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի ներդրմանը, որոնք համաձայնեցին ներդրում կատարել 19.2 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի չափով։ Չինաստանը և Ճապոնիան շարունակում են մնալ ամենամեծ ներդրողները՝ յուրաքանչյուրը կազմելով ընդհանուր ֆինանսական ներդրումների 32 տոկոսը։ Կորեան ներառյալ, այս երեք երկրները կազմում են CMIM-ին կատարված բոլոր ներդրումների 80 տոկոսը, մինչդեռ մնացած 20 տոկոսը ԱՍԵԱՆ-ի երկրներից է:

2012 թվականի մայիսի 3-ին Ֆիլիպինների Մանիլայում տեղի ունեցավ ԱՍԵԱՆ+3 ֆինանսների նախարարների և կենտրոնական բանկերի կառավարիչների 15-րդ հանդիպումը, որի ընթացքում համաձայնություն ձեռք բերվեց CMIM-ը ներկայիս 120 միլիարդ դոլարից 240 միլիարդ դոլարի ընդլայնելու վերաբերյալ։ ԱՍԵԱՆ+3-ը նաև համաձայնեց ընդունել CMIM նախազգուշական գիծը (CMIM-PL), որը մշակված է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի շրջանակներում PPL ծրագրի մոդելով՝ ֆինանսական ճգնաժամը կանխելու համար։ Բացի այդ, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) ապակապակցված մասը 20 տոկոսից բարձրացվում է մինչև 30 տոկոս, և ապագայում նպատակ կա 2014 թվականին այդ ցուցանիշը հասցնել 40 տոկոսի։ CMIM-ի ընդլայնված ֆինանսավորման վերաբերյալ երկրները այժմ կարող են ստանալ մինչև 30 միլիարդ դոլար:

Չիանգ Մայի նախաձեռնության բազմակողմանիացման (CMIM) համաձայնագիրը ստորագրվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 28-ին,և ուժի մեջ է մտել 2010 թվականի մարտի 24-ին

:

## Մասնակիցներ
Bloomberg-ը գնահատել է, որ Չիանգ Մայի նախաձեռնության մասնակիցները 2009 թվականին ունեցել են ավելի քան 4.1 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի արժութային պահուստներ:

;

### ԱՍԵԱՆ

### Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Չինաստանը տիրապետում է աշխարհի ամենամեծ արժութային պահուստներին, որոնք 2006 թվականի նոյեմբերին հասել են 1 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի։ Այս ցուցանիշը կրկնապատկվել է 2009 թվականի երկրորդ եռամսյակում և վերջին տասնամյակում աճել է գրեթե 14 անգամ։ Deutsche Bank-ի պաշտոնյայի խոսքով՝ «Չինաստանի պահուստները թույլ կտան [Միացյալ Նահանգներին] ունենալ ավելի բարձր բյուջետային դեֆիցիտ, քան մյուս երկրները»։ Այս դեֆիցիտը պայմանավորված էր ԱՄՆ կառավարության կողմից տնտեսությունը անկումից վերականգնելու ջանքերի շրջանակներում կատարած լրացուցիչ ծախսերով։ 2009 թվականի սեպտեմբերին պահուստները հասան 2.27 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի, և երկրի ինքնիշխան հարստության հիմնադրամը ՝ Չինաստանի ներդրումային կորպորացիան, ավելի ագրեսիվ դարձավ իր արտասահմանյան ներդրումների հարցում։

### Ճապոնիա
Ճապոնիան ունի երկրորդ խոշորագույն արտարժույթի պահուստները։ Այն դարձավ երկրորդ երկիրը, որի պահուստները 2008 թվականի փետրվարին հասան 1 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի։ Ի տարբերություն Չինաստանի, որը «խիստ» վերահսկողություն է սահմանում իր արժույթի նկատմամբ, Ճապոնիայի կառավարությունը 2004 թվականից ի վեր որևէ վերահսկողություն չի սահմանել իենի նկատմամբ։ 2009 թվականի հոկտեմբերին պահուստները հասան 1.06 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի։

### Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեան վեցերորդ տեղում էր արտարժույթի պահուստներով, որոնք 2009 թվականի նոյեմբերին հասան 270.9 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։ Այն կազմել է ԱՍԵԱՆ Պլյուս Եռյակի ընդհանուր պահուստների 6.4 տոկոսը և մասնակից երկրների համախառն ներքին արդյունքի 8 տոկոսը 2009 թվականին։*«Korea Times»-ը* խմբագրականում գրել է, որ երկիրը պետք է միջնորդի դեր խաղա Չինաստանի և Ճապոնիայի միջև, որոնց հավասար ներդրումը նշանակում է, որ երկուսն էլ «պետք է զերծ մնան համագործակցային խմբավորման մեջ տարածաշրջանային գերիշխանության համար մրցակցությունից»։

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* Գրայմս, Ուիլյամ Վ., Ասիական արժութային հիմնադրամի վերածնունդը՞ Չիանգ Մայի նախաձեռնության բազմակողմանիացման հետևանքները ( *Ասիայի քաղաքականություն*, հունվար 2011)
* Լիպսի, Ֆիլիպ Յ., Ճապոնիայի Ասիական Արժույթային Հիմնադրամի առաջարկը ( *Սթենֆորդի Արևելյան Ասիայի գործերի հանդես*, գարուն 2003)

## Տես նաև
* Ասիական դրամական միավոր

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* ԱՍԵԱՆ+3-ի միջև տարածաշրջանային ֆինանսական համագործակցություն

Կատեգորիա:2006 Ասիայում
Կատեգորիա:2006 իրավունքում
Կատեգորիա:Ասիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Արևելյան Ասիա
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Հարավարևելյան Ասիա
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ