Բյորսեն

**Բյորսեն** (,  "բորսա"), որը հայտնի է նաև որպես **** ("բորսայի շենք"), 17-րդ դարի բորսա է Կոպենհագեն կենտրոնում, Դանիայում։ Պատմական շենքը գտնվում է Դանիայի խորհրդարան նստավայր՝ Քրիստիանսբորգի պալատ կողքին Սլոտշոլմեն կղզում։

1619-1640 թվականներին Քրիստիան IV-ի օրոք կառուցված շինությունը համարվում է Դանիայում հոլանդական վերածննդի ոճի առաջատար օրինակ, այն պահպանվող շինություն է։ Բորսենը, որը զբոսաշրջիկների հայտնի տեսարժան վայրն է, ամենաշատը հայտնի է եղել իր յուրօրինակ ծայրաձողով, որը ձևավորված է չորս վիշապների պոչերի տեսքով, որոնք իրար ոլորված են՝ հասնելով 56 մ բարձրության։ 2024 թվականի ապրիլի 16-ին շենքը լրջորեն տուժել է հրդեհից, որը տապալել է գագաթը։

## Պատմություն
Բորսենը պլանավորել է կառուցել Քրիստիան IV- ը՝ որպես Հյուսիսային Եվրոպայում առևտրի և առևտրի կենտրոնի Կոպենհագենի դերը ամրապնդելու իր ծրագրի մաս։ Կառուցվել է ամբարտակի հյուսիսային կողմում, որը միացնում էր Կոպենհագենը նոր շուկայական Քրիստիանշավն քաղաքին, որը ծրագրված էր կառուցել վերամշակված հողի վրա Ամագերի ափին։ Թագավորը Լորենց վան Ստենվինկելին հանձնարարել է նոր շենքի նախագծումը, սակայն Սթինվինկելը կարճ ժամանակ անց մահացել է։ Այնուհետև հանձնարարությունը փոխանցվեց նրա եղբորը՝ Հանս վան Ստենվինկելին։

### 17-18-րդ դարեր
Տեղանքը նախ պետք է նախապատրաստվեր, քանի որ հիմքը դեռ կայունացված չէր։ Շենքի շինարարությունը սկսվել է 1620 թվականին և հիմնականում ավարտվել է 1624 թվականին՝ բացառությամբ ծայրաձողի (տեղադրվել է 1625 թվականին) և արևելյան գմբեթի մանրամասների (ավարտվել է 1640 թվականին)։ Շենքում եղել են 40 առևտրային գրասենյակ առաջին հարկում և մեկ մեծ սենյակ վերին հարկում։ Շենքը օգտագործվել է որպես շուկա 1620-ական թվականների վերջի ն։

1647 թվականին Քրիստիան IV-ը շենքը վաճառել է վաճառական Յակոբ Մադսենին 50,000 դանիացի ռիգդեյլերով։  Ավելի ուշ Ֆրեդերիկ III-ը շենքը նորից է ձեռք բերել Մադսենի այրուց, որն այլևս չէր կարող իրեն թույլ տալ պահպանել շենքը։

Շենքը վերականգնել է Նիկոլայ Էիգտվեդը 1745 թվականին։

### 19-20-րդ դարեր
[մինի|Բորսենը երևում է [Հոյբրոյի կամրջի հետ առաջին պլանում, 19-րդ դար]]
Շենքի ինտերիերը վերանորոգել է ճարտարապետ Հարալդ Կոնրադ Սթիլինգը 1855 թվականին։ 1857 թվականին Ֆրեդերիկ VII-ը շենքը վաճառել է Grosserer-Societetet- ին 70․000 ռիգդեյլերով։

1918 թվականի փետրվարի 11-ին աճող անհավասարության պատճառով գործազուրկ անարխիստները ներխուժել են Բորսեն՝ հարձակվելով ֆոնդային բրոքերների վրա։

Մինչև 1974 թվականը շենքում գործել է Դանիայի ֆոնդային բորսան։

### 21-րդ դար
2024 թվականի դրությամբ շենքը ծառայել է որպես Դանիայի առևտրի պալատի կենտրոնակայան։

### 2024 թվականի հրդեհ
alt=The damaged roof of Børsen and the scaffolding caving in|մինի|2024 թվականի հրդեհից երկու օր անց՝ ապրիլի 18-ին, լուրջ վնասված շենքն ու փայտամածը
2024 թվականի ապրիլի 16-ին հիմնական շենքի պղնձե տանիքի վերանորոգման աշխատանքների ժամանակ բռնկված հրդեհը ոչնչացրել է շենքի մոտ կեսը և հանգեցրեց դրա խորհրդանշական Վիշապներով ծայրաձողիի փլուզմանը։ Զոհեր և վիրավորներ չեն եղե լ։  Բորսենը փրկվել է ավելի վաղ մոտակայքում տեղի ունեցած մի քանի հրդեհներից, երբ այրվելեն հարևան  շենքերը։ Շենքի շուրջ գտնվող փայտամածները նույնպես բռնկվել են, ինչը դժվարացրել է հրշեջների համար կրակի մոտ հասնելը, մինչդեռ պղնձե տանիքը բարձր աստիճանի տաքացել է։ Զինվորական անձնակազմը նույնպես տեղում էր՝ աջակցելու հրդեհաշիջման աշխատանքներին։ Գործի է դրվել լրացուցիչ տեխնիկա՝ տանիքը հեռացնելու համար, քանի որ այն թույլ չի տվել ջրի հասնել կրակին։  Ֆասադները փլուզման վտանգի տակ են եղել, քանի որ շենքը հիմնականում փայտից է եղել։ Այն ի վերջո փլուզվել է ապրիլի 18-ին։

Շենքի զգալի հավաքածուի «մի քանի հարյուր» պատմական արվեստի գործեր ինչպես նաև պատմական կահույքը փրկել են այրվող շենքից անձնակազմը, շտապ օգնության աշխատակիցները և անցորդները։ Դրանց թվում է եղել   Սկագենի նկարիչ Պեդեր Սեվերին Կրոյերի «Կոպենհագենի ֆոնդային բորսայից» նկարը։ Մոտակայքում գտնվող Ազգային թանգարանն անմիջապես ուղարկել է 25 աշխատակիցների՝ օգնելու արվեստի գործերը փրկելու համար։

Դանիայի Առևտրի պալատի գործադիր տնօրեն Բրայան Միկելսենըասել է, որ շենքը կվերակառուցվի «անկախ ամեն ինչից»։ Դանիայի փոխվարչապետ Տրոելս Լունդ Պոուլսենը հրդեհն անվանել է «մեր Աստվածամոր տաճարի պահը»։ Հրդեհը տեղի է ունեցել Փարիզի Աստվածամոր տաճարում բռնկված հրդեհից հինգ տարի և մեկ օր անց, ևս մեկ վերանորոգման ժամանակ ծագած հրդեհ, որը նույնպես ոչնչացրել է շենքի տանիքը և գագաթը։  Թագավոր Ֆրեդերիկ X-ը հայտարարություն է տարածել՝ ասելով, որ հրդեհը «տխուր տեսարան է»։ 400 տարիների ընթացքում Քրիստիան IV-ի Բորսենի շենքը եղել է Կոպենհագենի յուրահատուկ ուղենիշը»։

## Ճարտարապետություն
Բորսենը կառուցել են ճարտարապետներ Լորենց վան Ստենվինկելը ևՀանս վան Ստենվինկել Կրտսերը։ Շենքը մոտավորապես 128 մ երկարություն ունի և 21 մ լայնությււն։

Շենքը հայտնի էր իր յուրօրինակ ոլորված «Վիշապի ծայրաձողով», որը ստեղծվել էր 1625 թվականին և նախագծված էր որպես չորս միահյուսված վիշապի պոչեր։ Ծայրափողի գագաթին երեք թագեր էին՝ խորհրդանշելով Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավորությունները։ 1775 թվականին կանգնեցվել է մի նոր ծայրաձող, որը փոքր-ինչ նման էր հինին, քանի որ դրա փլուզման վտանգ կար։ Ենթադրվում էր, որ Քրիստիան IV-ի հրավառության վարպետի կողմից նախագծված ծայրափսղի վիշապները պետք է պաշտպանեին շենքը թշնամիներից և կրակից։

Շենքը ժամանակի ընթացքում որոշ աննշան փոփոխությունների է ենթարկվել։
Պատկեր:Børsen vest 2009.jpg|alt=Western end of Børsen|Բյորսենի արևմտյան ճակատը
Պատկեր:Indgang til Børsen med spejling af Christiansborg.jpg|alt=Entrance|Մուտքը
Պատկեր:Børsen, stolerække, 2016-05-14.jpg|alt=Row of chairs in Børssalen|Աթոռների շարք Բյորսալենում
Պատկեր:Børssalen.jpg|alt=Børssalen|Բյորսալեն
Պատկեր:Christiansborg igennem Børsens tårn.jpg|alt=View of Christiansborg from the tower|Քրիստիանսբորգի տեսքը աշտարակից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1640 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1640 հիմնադրումներ Դանիայում
Կատեգորիա:21-րդ դարը Դանիայում
Կատեգորիա:Գրասենյակային շենքեր
Կատեգորիա:Դանիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հրդեհներ
Կատեգորիա:Վերածննդի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ