Դասական մեխանիկայի ժամանակացույց

Ստորև ներկայացված է **[[դասական մեխանիկա]]յի ժամանակացույցը**.

## Վաղ մեխանիկա
* մ․թ.ա. 4-րդ դար - Արիստոտելը հորինում է Արիստոտելյան ֆիզիկայի համակարգը, որը հետագայում հիմնականում հերքվում է։
* մ.թ.ա. 4-րդ դար - Բաբելոնի աստղագետները հաշվարկում են Յուպիտերի դիրքը՝ օգտագործելով միջին արագության թեորեմը։
* մ.թ.ա. 260 - Արքիմեդեսը մշակում է լծակի սկզբունքը և կապում լողացող ուժը քաշի հետ։
* մ․թ․ 60 - Հերոն Ալեքսանդրիացին գրում է «*Մետրիկա*», «*Մեխանիկա*» (ծանր առարկաներ բարձրացնելու միջոցների վրա) և «*Պնևմատիկա*» (ճնշման վրա աշխատող մեքենաների վրա) աշխատությունները։
* 350 - Թեմիստիուսը նշում է, որ ստատիկ շփումը ավելի մեծ է, քան կինետիկ շփումը։
* 6-րդ դար - Ջոն Ֆիլոպոնուսը ներկայացնում է խթան հասկացությունը։
* 6-րդ դար - Ջոն Ֆիլոպոնուսն ասում է, որ դիտարկման արդյունքում շատ տարբեր քաշով երկու գնդակներ կընկնեն գրեթե նույն արագությամբ։ Ուստի նա փորձարկում է համարժեքության սկզբունքը։
* 1021 - Ալ-Բիրունին օգտագործում է երեք ուղղանկյուն կոորդինատներ` տարածության կետը նկարագրելու համար։
* 1100-1138 - Իբն Բաջան զարգացնում է հոգնածության հայեցակարգը, որը, ըստ Շլոմո Պինեսի, ուժի Լայբնիցյան գաղափարի նախադրյալն է։
* 1100-1165 - Հիբաթ Ալլահ Աբուլ-Բարաքաթ ալ-Բաղդաադին բացահայտում է, որ ուժը համեմատական է արագացմանը, այլ ոչ թե արագությանը, որը դասական մեխանիկայի հիմնարար օրենք է։
* 1340-1358 - Ժան Բուրիդանը զարգացնում է խթանի տեսությունը։
* 14-րդ դար - Օքսֆորդի հաշվիչներն ու ֆրանսիացի աշխատակիցները ապացուցում են միջին արագության թեորեմը։
* 14-րդ դար - Նիկոլայ Օրեսմը դուրս է բերում ժամանակի քառակուսի օրենքը միատեսակ արագացված փոփոխությունների համար։ Օրեսմն, այնուամենայնիվ, այս հայտնագործությունը համարեց զուտ ինտելեկտուալ վարժություն, որն առնչություն չուներ որևէ բնական երևույթի նկարագրության հետ և, հետևաբար, չկարողացավ ճանաչել արագացնող մարմինների շարժման հետ որևէ կապ։
* 1500-1528 - Ալ-Բիրջանդին մշակում է «շրջանաձև իներցիայի» տեսությունը՝ Երկրի պտույտը բացատրելու համար։
* 16-րդ դար - Ֆրանչեսկո Բեատոն և Լուկա Գինին փորձնականորեն հակասում են ազատ անկման մասին Արիստոտելյան տեսակետին։
* 16-րդ դար - Դոմինգո դե Սոտոն առաջարկում է, որ մարմինները, որոնք ընկնում են միատարր միջավայրի միջով, հավասարաչափ արագանում են։ Սոտոն, այնուամենայնիվ, չէր կանխատեսում Գալիլեոյի՝ ընկնող մարմինների տեսության մեջ պարունակվող շատ որակավորումներ և ճշգրտումներ։ Նա, օրինակ, չճանաչեց, ինչպես Գալիլեոն, որ մարմինը կնվազի խիստ միատեսակ արագացումով միայն վակուումում, և որ հակառակ դեպքում այն կհասներ միատեսակ վերջնական արագության։
* 1581 - Գալիլեո Գալիլեյը նկատում է ճոճանակի ժամանակաչափ հատկությունը։
* 1589 - Գալիլեո Գալիլեյն օգտագործում է թեք հարթությունների վրա գլորվող գնդակներ՝ ցույց տալու համար, որ տարբեր կշիռներ ընկնում են նույն արագությամբ։
* 1638 - Գալիլեո Գալիլեյը հրատարակում է «Երկխոսություններ երկու նոր գիտությունների վերաբերյալ» (որոնք նյութագիտությունն ու կինեմատիկան էին) գրական ստեղծագործությունը, որտեղ նա զարգացնում է, ի թիվս այլ բաների, Գալիլեյան փոխակերպումը։
* 1644 - Ռենե Դեկարտը առաջարկում է իմպուլսի պահպանման օրենքի վաղ ձևը։
* 1645 - Իսմաել Բուլիալդուսը պնդում է, որ «ձգողականությունը» թուլանում է հեռավորության հակադարձ քառակուսու հետ։
* 1651 - Ջովանի Բատիստա Ռիչոլին և Ֆրանչեսկո Մարիա Գրիմալդին հայտնաբերում են Կորիոլիսի էֆեկտը։
* 1658 - Քրիստիան Հյուգենսը փորձարարորեն հայտնաբերում է, որ շրջված ցիկլոիդի ներսում տեղադրված ցանկացած վայրում գտնվող գնդակները միաժամանակ հասնում են ցիկլոիդի ամենացածր կետին և դրանով իսկ փորձնականորեն ցույց է տալիս, որ ցիկլոիդը տավտոքրոն է։
* 1668 - Ջոն Վալլիսն առաջարկում է իմպուլսի պահպանման օրենքը։
* 1673 - Քրիստիան Հյուգենսը հրատարակում է այս Հորոլոգիա Օսցիլատորիում աշխատությունը։ Հյուգենսն այս աշխատանքում նկարագրում է շարժման առաջին երկու օրենքները։ Գիրքը նաև առաջին ժամանակակից տրակտատն է, որտեղ ֆիզիկական խնդիրը (ընկնող մարմնի արագացված շարժումը) իդեալականացվում է մի շարք պարամետրերով և այնուհետև վերլուծվում մաթեմատիկորեն։
* 1676-1689 - Գոթֆրիդ Լայբնիցը զարգացնում է «vis viva»-ի հայեցակարգը, որը էներգիայի պահպանման սահմանափակ տեսություն է։
* 1677 - Բենեդիկտ Սպինոզան առաջ է քաշում Նյուտոնի առաջին օրենքի պարզունակ հասկացությունը։

## Դասական մեխանիկայի ձևավորում
* 1687 - Իսահակ Նյուտոնը հրատարակում է իր «Philosophiae Naturalis Principia Mathematica» աշխպատությունը, որտեղ նա ձևակերպում է Նյուտոնի շարժման օրենքները և Նյուտոնի համընդհանուր ձգողության օրենքը։  
* 1690 - Յակոբ Բեռնուլին ցույց է տալիս, որ ցիկլոիդը տավտոքրոնի խնդրի լուծումն է։  
* 1691 - Յոհան Բեռնուլին ցույց է տալիս, որ երկու կետից ազատորեն կախված շղթան կձևավորի շղթայական գիծ։  
* 1691 - Յակոբ Բեռնուլին ցույց է տալիս, որ կապի կորը ունի ամենացածր ծանրության կենտրոնը ցանկացած շղթայի մեջ, որը կախված է երկու ֆիքսված կետերից։
* 1696 - Յոհան Բեռնուլին ցույց է տալիս, որ ցիկլոիդը բրախիստոխրոնի խնդրի լուծումն է։
* 1707 - Գոթֆրիդ Լայբնիցը հավանաբար զարգացնում է Փոքրագույն գործողության սկզբունքը։
* 1710 - Յակոբ Հերմանը ցույց է տալիս, որ Լապլաս–Ռունգ–Լենց վեկտորը պահպանված է հակադարձ քառակուսի կենտրոնական ուժի դեպքում։
* 1714 - Բրուկ Թեյլորը դուրս է բերում ձգված թրթռացող պարանի հիմնական հաճախականությունը՝ ըստ դրա ձգման և զանգվածի մեկ միավորի երկարության վրա՝ լուծելով սովորական դիֆերենցիալ հավասարումը։
* 1733 - Դանիել Բեռնուլին դուրս է բերում կախված շղթայի հիմնական հաճախականությունը և Ներդաշնակություն (երաժշտություն)ներդաշնակությունը՝ լուծելով սովորական դիֆերենցիալ հավասարումը։
* 1734 - Դանիել Բեռնուլին լուծում է մի ծայրում սեղմված առաձգական ձողի տատանումների սովորական դիֆերենցիալ հավասարումը։
* 1739 - Լեոնարդ Էյլերը լուծում է սովորական դիֆերենցիալ հավասարումը հարկադիր ներդաշնակ տատանվողի համար և նկատում է ռեզոնանսը։
* 1742 - Քոլին ՄաքԼորինը հայտնաբերում է իր միատեսակ պտտվող ինքնագրավիտացիոն գնդիկները։
* 1743 - Ժան Լը Ռոն Դ'Ալամբերը հրատարակում է իր «Դինամիկայի վերաբերյալ տրակտատ»-ը, որտեղ նա ներկայացնում է ընդհանրացված ուժերի հայեցակարգը և Դ'Ալամբերի սկզբունքը։
* 1747 - Դ'Ալամբերը և Ալեքսի Կլերոն հրապարակում են երեք մարմնի խնդրի առաջին մոտավոր լուծումները։
* 1749 - Լեոնարդ Էյլերը դուրս է բերում Կորիոլիսի արագացման հավասարումը։
* 1759 - Լեոնարդ Էյլերը լուծում է ուղղանկյուն թմբուկի թրթիռի մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումը։
* 1764 - Լեոնարդ Էյլերը ուսումնասիրում է շրջանաձև թմբուկի թրթռման մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումը և գտնում Բեսելի ֆունկցիայի լուծումներից մեկը։
* 1776 - Ջոն Սմիթոնը հրապարակում է աշխատություն՝ կապված հզորության, աշխատանքի, իմպուլսի և կինետիկ էներգիայի փորձերի և էներգիայի պահպանմանն աջակցող փորձերի մասին։
* 1788 - Ժոզեֆ Լուի Լագրանժը ներկայացնում է Լագրանժի շարժման հավասարումները «Անալիտիկ մեխանիկա»-ում։
* 1789 - Անտուան Լավուազիեն ձևակերպում է զանգվածի պահպանման օրենքը։
* 1803 - Լուի Պուանսոն զարգացնում է անկյունային իմպուլսի պահպանման գաղափարը (այս արդյունքը նախկինում հայտնի էր միայն տարածքային արագության պահպանման դեպքում)։
* 1813 - Փիթեր Էվարտը պաշտպանում է էներգիայի պահպանման գաղափարը իր «Շարժվող ուժի չափման մասին» աշխատության մեջ։
* 1821 - Ուիլյամ Համիլտոնը սկսում է Համիլտոնի բնորոշ ֆունկցիայի և Համիլտոն-Ջեյկոբի հավասարման իր վերլուծությունը։
* 1829 - Կառլ Գաուսը ներկայացնում է Գաուսի նվազագույն սահմանափակումների սկզբունքը։
* 1834 - Կառլ Գուստավ Յակոբն հայտնաբերում է իր միատեսակ պտտվող ինքնագրավիտացիոն էլիպսոիդները։
* 1834 - Լուի Պուանսոն նշում է միջանկյալ առանցքի թեորեմի օրինակը։
* 1835 - Ուիլյամ Համիլտոնը ներկայացնում է Համիլտոնի շարժման կանոնական հավասարումները։
* 1838 - Ժոզեֆ Լուիվիլը սկսում է աշխատել Լյուվիլի թեորեմի վրա։
* 1841 - Սիրողական գիտնական Յուլիուս Ռոբերտ Մայերը գրում է աշխատություն էներգիայի պահպանման մասին, սակայն նրա ակադեմիական պատրաստվածության բացակայությունը հանգեցնում է նրան, որ մերժվում է։ 
* 1847 - Հերման Հելմհոլցը պաշտոնապես ձևակերպում է էներգիայի պահպանման օրենքը։
* 19-րդ դարի առաջին կես - Օգյուստեն Կոշին զարգացնում է իր իմպուլսի հավասարումը և սթրեսի թենզորը։
* 1851 - Լեոն Ֆուկոն ցույց է տալիս Երկրի պտույտը հսկայական ճոճանակով (Ֆուկոյի ճոճանակ)։
* 1870 - Ռուդոլֆ Կլաուզիուսը ներկայացրեց վիրիալ տեսությունը։
* 1902 - Ջեյմս Ջինսը գտնում է երկարության սանդղակը, որն անհրաժեշտ է գրավիտացիոն խանգարումների համար ստատիկ գրեթե միատարր միջավայրում աճելու համար։
* 1915 - Էմմի Նյոթերն ապացուցում է Նյոթերի թեորեմը, որից բխում են պահպանման օրենքները։
* 1952 - Փարքերը մշակում է վիրիալ թեորեմի տենզորի ձևը։
* 1978 - Վլադիմիր Առնոլդը ձևակերպում է Լյուվիլ-Առնոլդի թեորեմի ճշգրիտ ձևը։
* 1983 - Մորդեհայ Միլգրոմն առաջարկում է Փոփոխված Նյուտոնյան դինամիկան։  
* 1992 - Ուդվադիան և Կալաբան ստեղծում են Ուդվադիա-Կալաբա հավասարումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա