Բևեռային ուղեծիր

thumb|200px|Բևեռային ուղեծիր
**Բևեռային ուղեծիրը** այն ուղեծիրն է, որի դեպքում բնական կամ արհեստական արբանյակը ուղեծրով իր պտույտի ընթացքում անցնում է մոլորակի կամ այլ երկնային մարմնի որևէ կամ երկու բևեռների վերևով կամ գրեթե վերևով: Այսպիսի երկնային մարմիններ են սովորաբար մոլորակները, օրինակ՝ Երկիրը, սակայն կարելի է դիտարկել նաև Լուսինը կամ Արեգակը: Բևեռային ուղեծիրը ունի մոտ 80–90 աստիճան թեքում կենտրոնական մարմնի հասարակածի նկատմամբ:

Արհեստական արբանյակներ բևեռային ուղեծիր արձակելու համար անհրաժեշտ է ավելի հզոր կրող հրթիռ, քան նույն բարձրության վրա մերձհասարակածային ուղեծրի դեպքում, քանի որ արձակման ժամանակ չի կարելի օգտագործել Երկրի պտույտի հաղորդած լրացուցիչ արագությունը։ Կախված հրթիռի մեկնարկի հարթակի գտնվելու վայրից և նպատակային բևեռային ուղեծրի թեքումից, կրող հրթիռը կարող է ունենալ մինչև 460 մ/վ արագության կորուստ, որը կազմում է ցածր մերձերկրյա ուղեծիր հասնելու համար անհրաժեշտ արագության մոտավորապես 5%-ը։

## Օգտագործում
Բևեռային ուղեծրերը օգտագործվում են Երկրի քարտեզագրման, հետախուզության, ինչպես նաև որոշ օդերևութաբանական նպատակներին ծառայող արբանյակների տեղադրման համար:

Իրիդիում արբանյակային համաստեղությունը օգտագործում է բևեռային ուղեծիր՝ հեռահաղորդակցության ծառայություններ մատուցելու համար։

Մոտ-բևեռային ուղեծրում գտնվող արբանյակները տեղակայելու համար սովորաբար ընտրում են արևասինքրոն ուղեծիր, որտեղ յուրաքանչյուր հաջորդական ուղեծրային անցում տեղի է ունենում օրվա նույն տեղական ժամին։ Որոշ կիրառությունների համար, ինչպիսին է հեռազննումը, կարևոր է, որ ժամանակի ընթացքում «փոփոխությունները» չհամընկնեն տեղական ժամանակի փոփոխությունների հետ։ Տրված անցման ժամանակ նույն տեղական ժամանակը պահպանելը պահանջում է, որ ուղեծրի պարբերությունը հնարավորինս կարճ պահվի, ինչը պահանջում է ցածր ուղեծիր։ Սակայն շատ ցածր ուղեծրերը արագ կորցնում են դիրքը մթնոլորտային դիմադրության պատճառով։ Սովորաբար օգտագործվող բարձրությունները 700-ից 800 կմ են, որոնք ապահովում են մոտ 100 րոպե ուղեծրային պարբերություն Արեգակի կողմի կիսաուղեծիրը այնուհետև տևում է ընդամենը 50 րոպե, որի ընթացքում օրվա տեղական ժամանակը մեծապես չի տատանվում։

Արևասինքրոն ուղեծիրը պահպանելու համար, երբ Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջ տարվա ընթացքում, ուղեծիրը պետք է պրեցեսիա կատարի Երկրի շուրջ նույն արագությամբ (ինչը հնարավոր չէ, եթե արբանյակն անցնում է անմիջապես բևեռի վրայով)։ Երկրի ուռուցիկության պատճառով, ուղեծրի թեքված փոքր անկյան տակ ենթարկվում է ուժի մոմենտի, որը առաջացնում է պրեցեսիա: Բևեռից մոտ 8° անկյունը 100 րոպեանոց ուղեծրում առաջացնում է ցանկալի պրեցեսիա:

## Էկզոմոլորակներ
thumb|right|Մոլորակի ուղեծիրը (նարնջագույն) շագանակագույն թզուկների կրկնակի աստղերի 2M1510AB համակարգի շուրջ (կապույտ ուղեծրեր)
Մայր աստղի պտտման հարթության և մոլորակի ուղեծրային հարթության միջև անհամապատասխանությունը կոչվում է թեքում և սովորաբար չափվում է Ռոսիտեր-Մաքլաֆլինի էֆեկտով։ Էկզոմոլորակների մոտ 10%-ը ունի 80-ից 125° թեքում: Դրանց մոտ կեսը տաք Նեպտունների չափի կամ գեր-նեպտունների չափի մոլորակներ են: Գրեթե բևեռային ուղեծրերով էկզոմոլորակների օրինակներ են GJ 3470b, TOI-858Bb, WASP-178b, HD 3167c+d, TOI-640b, MASCARA-1 b և GJ 436b:

2025 թվականի ապրիլին աստղագետները, հղվելով ԵՀԱ-ի Շատ մեծ աստղադիտակի միջոցով կատարված դիտարկումներին, հայտարարեցին շագանակագույն թզուկ կրկնակի 2M1510AB-ի համակարգի շուրջ պտտվող կրկնաշրջան մոլորակի գոյության վերաբերյալ համոզիչ ապացույցների մասին: Մոլորակը կոչվում է 2M1510(AB)b, կամ պարզապես 2M1510b: Մոլորակի ուղեծիրը անսովոր է, քանի որ այն բևեռային ուղեծիր է երկուական համակարգի շուրջ, որը հայտնաբերված առաջին նման դեպքն է: Հայտնագործությունը կատարվել է շառավղային արագության չափումների օգնությամբ, որոնք ցույց են տվել շագանակագույն թզուկ զույգի հետադարձ աբսիդային պրեցեսիա, որը չէր կարող բացատրվել արտաքին ուղեկիցով:

## Տես նաև
*Ուղեծիր
*Մոլնիյա-ուղեծիր
*Տունդրա-ուղեծիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Orbital Mechanics (Rocket and Space Technology) 

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր