Արցախի անկախության օր

**Արցախի անկախության օր**, Արցախի Հանրապետության ազգային և պետական տոներից մեկը, որը նշվում է սեպտեմբերի 2-ին: 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին ընդունվել է Արցախի Հանրապետության անկախության հռչակագիրը, որով հայտարերվել է Արցախի Հանրապետության ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու և անկախության հռչակման մասին:  

Սեպտեմբերի 2-ը համարվում է Արցախի պետականության խորհրդանիշ օրերից մեկը: Այն պաշտոնապես նշվում էր որպես պետական տոն Արցախում՝ պետական մարմինների, կրթական հաստատությունների և հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությամբ: Անկախության օրը կարևոր դեր ունի Արցախյան շարժման և Արցախի պետական ինքնության պատմության մեջ:

## Պատմություն
1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտում գումարվեց Լեռնային Ղարաբաղի մարզխորհրդի և Շահումյանի շրջանային խորհրդի պատգամավորների համատեղ նստաշրջանը: Նաստաշրջանը ընդունեց հռչակագիր, որով հայտարարվեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ստեղծման մասին մասին՝ հիմնվելով ԽՍՀՄ սահմանադրության դրույթների և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի վրա: Հռչակագրով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ճանաչվեց որպես անկախ պետական միավոր՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից դուրս: 

Այդ որոշմանը հաջորդեց 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ի անկախության հանրաքվեն, որի ընթացքում ընտրություններին մասնակցածների ճնշող մեծամասնությունը (մոտ 99,89%) քվեարկեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության օգտին: Դրան հաջորդած ընտրություններում ընտրվեց Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանը, որն էլ ձևավորեց առաջին կառավարությունը:

## Տոնակատարություններ
Անկախության օրը նշվում էր Ստեփանակերտում և այլ քաղաքներում պետական միջոցառումներով, պաշտոնական հանդիսություններով, մշակութային ծրագրերով: Տոնի առթիվ տեղի էին ունենում զինվորական շքերթներ, համերգներ, մարզական մրցումներ:

### 1993 թվականի միջոցառումներ
Արցախի անկախության 2-րդ տարեդարձի առիթով Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան թատրոնում տեղի ունեցավ հանդիսավոր նիստ։

### 1994 թվականի միջոցառումներ
Հայաստանի Գերագույն խորհրդի նախագահ Բաբկեն Արարքցյանը շնորհավորական ուղերձ է հղում Գերագույն խորհրդի նախագահության անունից։

### 1995 թվականի միջոցառումներ
Արցախի Հանրապետության կառավարությունը որոշում ընդունեց սեպտեմբերի 2-ը ոչ աշխատանքային օր հայտարելու մասին։

### 1996 թվականի միջոցառումներ
Արցախի անկախության 5-ամյակի կապակցությամբ Ստեփանակերտ են ժամանում Հայաստանի վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը և Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանը։ Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Բաբկեն Արարքցյանը շնորհավորում է Արցախի իր պաշտոնակից Արթուր Թովմասյանին։

### 1997 թվականի միջոցառումներ
Սեպտեմբերի 1-ին տեղի ունեցած նախագահական ընտրություններում հաղթել էր Արկադի Ղուկասյանը, որի պատճառով այդ օրերին Արցախը ավելի շատ նախագահական ընտրություններով էր ծանրաբեռնված։

### 1998 թվականի միջոցառումներ
Արցախ այցելած պատվիրակությունը գլխավորում էր Հայաստանի վարչապետ Արմեն Դարբինյանը։ Այդ օրը նա այցելել է Ստեփանակերտի կոնդենսատորների գործարան և այլ ձեռնարկություններ։ Տեղի է ունենում Գորիս-Շուշի ավտոմայրուղու հանդիսավոր բացումը։ Բացման նպատակով Արցախ էր ժամանել Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, որին դիմավորելու էին եկել Արցախի նախագահ Արկադի Ղուկասյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Օլեգ Եսայանը, վարչապետ Ժիրայր Պողոսյանը, պաշտպանության նախարար Սամվել Բաբայանը և այլ պաշտոնատար անձինք։

### 2000 թվականի միջոցառումներ
Շուշիում տեղի ունեցավ Վազգեն Սարգսյանի հուշարձանի և նրա անվամբ անվանակոչված հրապարակի բացումը։ Հայաստանի կառավարության պատվիրակությունը առաջնորդում էր վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը։ Հուշարձանի բացման և ժապավենի կտրման պատիվը տրվել էլ Արկադի Ղուկասյանին և Վազգեն Սարգսյանի մորը՝ Գրետա Սարգսյանին։ Բացմանը ներկա էր նաև հուշարձանի հեղինակ, քանդակագործ Լևոն Թոքմաջյանը։ Հուշարձանի պատրասման գաղափարը հեղինակին առաջարկել էր Արցախի վարչապետ Անուշավան Դանիելյանը։

### 2001 թվականի միջոցառումներ
Անկախության 10-ամյակի կապակցությամբ Արցախ են ժամանել Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը։ Տեղի է ունեցել հանդիսավոր ժողով, որի ժամանակ ելույթ է ունեցել Արցախի նախագահ Արկադի Ղուկասյանը: 

Ռամկավար ազատական կուսակցության վարչությունը իր հայտարարությամբ շնորհավորել է անկախության 10-ամյակի առթիվ և իր աջակցություն է հայտնել Արցախի Հանրապետությանը:

### 2002 թվականի միջոցառումներ
Անկախության հռչակման 11-րդ տարեդարձին կրկին ներկա էր Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը։ Սեպտեմբերի 3-ին Արցախի ու Հայաստանի կառվարությունները ստորագրում են երկու երկրների տնտեսական համակարգի ինտեգրման, արդյունաբերական ձեռնարկությունների համագործակցական կապերի և գյուղատնտեսության զարգացման վերաբերյալ փաստաթուղթ։ Արցախի և Հայաստանի առողջապահության նախարարներ Զոյա Լազարյանն ու Արարատ Մկրտչյանը ստորագրեցին փոխհամագործակցության համաձայնագիր։

### 2003 թվականի միջոցառումներ
Արցախ է ժամանել Հայաստանի վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը։ Սեպտեմբերի 3-ին Արցախի ու Հայաստանի վարչապետները Ստեփանակերտում ստորագրել են արձանագրություն, որով երկու երկրների կառավարությունները հաստատել են իրենց պատրաստակամությունը՝ շարունակելու 2000 թվականի սեպտեմբերի 3-ին և 2001 թվականի օգոստոսի 5-ին Ստեփանակերտում ստորագրված «Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության կառավարությունների համագործակցության միջոցառումների ծրագիրը»:

### 2004 թվականի միջոցառումներ
Անկախության օրը նշվում է մեծ շուքով։ Տոնակատարությանը մասնակցելու համար Ստեփանակերտ էր ժամանել Հայաստանի պատվիրակությունը՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ։

### 2005 թվականի միջոցառումներ
Անկախության օրվա միջոցառումներին ներկա էր Ռոբերտ Քոչարյանը։ Հայաստանի և Արցախի կառավարական պատվիրակությունները՝ նախագահների գլխավորությամբ այցելում են Ստեփանակերտի հուշահամալիր։

### 2006 թվականի միջոցառումներ
Ստեփանակերտ այցելած պատվիրակությունը գլխավորում է Հայաստանի վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը։

### 2007 թվականի միջոցառումներ
Հայաստանի պատվիրակությունը՝ Ազգային ժողովի նախագահ Տիգրան Թորոսյանի գլխավորությամբ այցելում են Ստեփանակերտի հուշահամալիր։ Տիգրան Թորոսյանը և Արկադի Ղուկասյանը մասնակցեցին Արցախի Ազգային ժողովի նորակառույց շենքի բացման արարողությանը։

### 2008 թվականի միջոցառումներ
Ստեփանակերտի հուշահամալիր են այցելում Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը և Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի գլխավորությամբ Արցախ ժամանած Հայաստանի պատվիրակությունը։

### 2009 թվականի միջոցառումներ
Արցախի և Հայաստանի նախագահներ Բակո Սահակյանը և Սերժ Սարգսյանը մասնակցել են Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալի վերաբացման հանդիսավոր արարողությանը։

### 2010 թվականի միջոցառումներ
[մինի|[Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, քանակագործ Գրիգորի Պատոցկին և Մեցո Իգիթյանը՝ «Կարոտ» հայկական փառատոնի ժամանակ, սեպտեմբերի 2, 2010 թվական:]]
Արցախ է ժամանած Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը Արցախի վարչապետ Արայիկ Հարությունյանի հետ մասնակցում է Ստեփանակերտի №11 դպրոցի նորակառույց շենքի բացման արարողության։

### 2011 թվականի միջոցառումներ
մինի|Արցախի անկախության 20-ամյակին նվիրված հայկական նամականիչ:
Արցախի անկախության 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Սեփանակերտ ժամանած Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգյսանը հարցազրույց է տալիս Արցախի հանրային հեռուստատեսությանը։

### 2022 թվականի միջոցառումներ
Արցախի անկախության հռչակման 31-րդ տարեդարձի օրը Ստեփանակերտում տեղի են ունեցել մի շարք միջոցառումներ։ Արցախի խորհրդարանի 5 խմբակցությունները անցկացրել են քայլերթ և հանրահավաք։ Արցախի անկախության օրվա կապակցությամբ շնորհավորական ուղերձներ են հղել Հայաստանի և Արցախի ղեկավարները:

### 2023 թվականի միջոցառումներ
Անկախության տոնի առթիվ Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճարում կատարվում է հանրապետական մաղթանք, որից հետո Ստեփանակերտի հուշահամալիրում իրականացվում է հոգեհանգստյան կարգ։

Անկախության հռչակագրի ընդունման օրվա առթիվ շնորհավորական ուղերձ են հղում Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը։ 

Երևանի Արցախի ներկայացուցչության շենքի մոտ իրականացվում է բողոքի ակցիա, որի մասնակիցները իրենց աջակցությունն են հայտնում Արցախի Հանրապետությանը։ Արցախի ներկայացուցչության շենքում անկախության օրը նշվում է Արցախին նվիրված ցուցահանդեսով։

Ի աջակցություն շրջափակման մեջ գտնվող Արցախի, Երևանի Ազատության հրապարակում ընդդիմությունն իրականացնում է հանրահավաք, որին մասնակցում են Հայաստանի նախկին նախագաներ՝ Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը։

### 2024 թվականի միջոցառումներ
Առաջին անգամ անկախության օրը Արցախում չի նշում: Տոնի առթիվ բազմաթիվ մարդիկ այցելում են Երևանում գտնվող Արցախի ներկայացուցչության շենք: Արցախի նախագահ Սամվել Շահրամանյանը, հասարական ու քաղաքական գործիչներ, ինչպես նաև հոգևորականներ այցելում են «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոն։

### 2025 թվականի միջոցառումներ
Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում տեղի է ունենում «Արցախի կանչը» հուշահամալիրի բացման հանդիսավոր արարողությունը: 

Արցախի անկախության օրվա առթիվ ուղերձներ են հղել՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ն, Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, «Հայաքվե» նախաձեռնությունը, «Հայրենիք» կուսակցությունը։ Արցախի անկախության հռչակման 34-ամյակի կապակցությամբ հայտարարություն է տարածել Արցախի Ազգային ժողովը։

Երևանում անցկացվում է «Արցախ. չլուծված հակամարտություն, վերադարձի իրավունք» խորագրով միջազգային համաժողովը, որը կազմակերպել էր Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցությունը։

Ժամը 18:00-ին, Երևանի Ազատության հրապարակում իրականացվում է հանրահավաք:

Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Ստեփանակերտում քանդվում է Արցախի արտաքին գործերի նախարարության շենքը, ադրբեջանական լրատվականները հաղորդում են, որ քանդման օրը պատահական չի ընտրվել։

## Տես նաև
* Արցախի վերածննդի օր
* Արցախի Հանրապետության պետական անկախության մասին հանրաքվեի և Սահմանադրության օր
* Արցախի Հանրապետության անկախության հռչակում
* Արցախի Հանրապետության անկախության հանրաքվե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության տոներ
Կատեգորիա:Անկախության օրեր