open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պեդրո Սեա

**Պեդրո Սեա**  (, ), ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, հարձակողական ոճի կիսապաշտպան, հետագայում՝ մարզիչ։ 1930 թվականի աշխարհի հաղթական առաջնությունում Պեդրո Սեան հինգ գոլով դարձել է լավագույն ռմբարկու։ Արգենտինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ եզրափակիչ խաղի 57-րդ րոպեին խփած նրա գոլը թույլ է տվել Ուրուգվային հավասարեցնել խաղի հաշիվը։

Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի վարկածով Պեդրո Սեան դասվել է 20-րդ դարի հարավամերիկյան լավագույն 50 ֆուտբոլիստների շարքին։

## Կենսագրություն
Պեդրո Սեան ծնվել է 1900 թվականին։ 1924 և 1928 թվականներին դարձել է Օլիմպիական չեմպիոն, 1923, 1924, 1926 թվականներին՝ Հարավային Ամերիկայի չեմպիոն, 1930 թվականին՝ աշխարհի չեմպիոն։ 1934 թվականին ֆուտբոլիստը «Նասիոնալ Մոնտեվիդեոյի» կազմում դարձել է Ուրուգվայի չեմպիոն։ Նա իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է այդ ակումբում՝ 103 խաղ, 31 գոլի։ Նա հանդես է եկել նաև «Լիտո» ակումբում։

Կարիերան ավարտեից հետո նա զբաղվել է մարզիչական գործունեությամբ։ Նրա գլխավորությամբ Ուրուգվայի հավաքականը հաղթել է 1942 թվականին Հարավային Ամերիկայի առաջնությունում։

Ուրուգվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում առաջին խաղն անցկացվել է 1923 թվականի նոյեմբերի 4-ին Պարագվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ (հաղթել է 2:0), վերջին հանդիպումը՝ 1932 թվականի դեկտեմբերի 4-ին՝ Բրազիլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ (պարտություն՝ 1:2)։

Պեդրո Սեան մահացել է 1970 թվականին 70 տարեկանում

## Ձեռքբերումներ
### Որպես խաղացող
*Ուրուգվայի չեմպիոն՝ 1934 թ․
*Աշխարհի չեմպիոն՝ 1930 թ․
*Օլիմպիական չեմպիոն (2)՝ 1924, 1928 թթ․
*Հարավային Ամերիկայի չեմպիոն (3)՝ 1923, 1924, 1926 թթ․
### Որպես մարզիչ
*Հարավային Ամերիկայի չեմպիոն՝ 1942 թ․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Звёзды 1930 года
* Информация на сайте footballplayers.ru 

Կատեգորիա:Բելյա Վիստայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նասիոնալ Մոնտեվիդեոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցիներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 8 մահեր
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1930
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Վան Յապին

**Վան Յապին** (, Փինյին՝ Wáng Yàpíng, ), Չինաստանի առաջին կին տիեզերագնացը (տայկոնավտ), որը դուրս է եկել տիեզերք։ ՉԺՀ ռազմաօդային ուժերի ավագ գնդապետ (PLA ռազմաօդային ուժերի երկրորդ կարգի օդաչու)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1980 թվականին Շանդուն նահանգի Յանտայ քաղաքի Ֆուշան շրջանի Ժանգեժուանգ գյուղում, ազգությամբ՝ հան։ Նա ունի երկու կրտսեր քույր։

1997 թվականին ընդունվել է Չանչուն քաղաքի բարձրագույն ռազմական ավիացիոն ուսումնարան, որը գերազանցությամբ ավարտել է 2001 թվականին՝ օդաչուների 7-րդ կանանց խմբի կազմում (ռազմատրանսպորտային ավիացիա)։ 1997 թվականից ծառայել է զինված ուժերում։ 2001 թվականից ծառայել է որպես PLA ռազմաօդային ուժերի ռազմատրանսպորտային ավիացիայի օդաչու։ Եղել է ավիացիոն էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, ունի 1567 ժամ արշավանք։ 2011 թվականից՝ PLA ռազմաօդային ուժերի մայոր։

Նրա կատարած առաջադրանքների թվում են Պեկինի Օլիմպիադայի բացման արարողության ժամանակ ամպերի ցրումը, Վենչուան պրով գավառում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից հետո փրկարարական գործողությանը մասնակցությունը։ Սիչուան, մասնակցել է երաշտի դեմ պայքարի պրով. Շանդուն

2000 թվականից եղել է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության անդամ։

2010 թվականի մայիսին, երբ ՉԺՀ-ում տեղի ունեցավ թայկոնավտների երկրորդ փաթեթը և առաջին անգամ բացվեցին թափուր աշխատատեղեր կանանց համար, նա մտավ թայկոնավտների կանանց առաջին խումբ։ 2012-ի սկզբին ընտրվել է և ընդգրկվել Շենչժոու 9 տիեզերանավի երկու ենթադրյալ անձնակազմերից մեկում։ Ինչպես հետո պարզվեց քննությունների արդյունքում, նա հայտնվեց պահեստային անձնակազմում և կրկնակի էր ոչ Հայշենի և Չժան Սյաոգուանի հետ միասին։

Կրկնուսույցների անձնակազմը շարունակել է պարապմունքները նույն կազմով և 2013 թվականի գարնանը հաստատվել է «Շենչժոու-10» ՔԿ-ի հիմնական անձնակազմի կողմից։

## Տիեզերական թռիչքներ
Իր առաջին տիեզերական թռիչքն իրականացրել է 2013 թվականի հունիսի 13-26-ը «Շենչժոու-10» տիեզերանավով որպես լաբորանտ-հետազոտող՝ դառնալով Չինաստանի երկրորդ տիեզերագնացը Լյու Յանգից հետո։ Թռիչքի ընթացքում Վան Յապինը տիեզերքից դաս է անցկացրել չինացի դպրոցականների հետ։ Հունիսի 26-ի առավոտյան պլանավորված վերադարձել է Երկիր։

Այս տիեզերական թռիչքն իրականացնելով՝ նա դարձավ տիեզերագնացների աշխարհի ամենաերիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչը (ծնված 1980 թվականին), իսկ թռիչքից առաջ Հ. Ալ-Մանսուրին 21-րդ դարում տիեզերք թռչող մարդկանցից ամենաերիտասարդն էր ծննդյան ամսաթվով։

2013 թվականի հուլիսի 27-ին նրան շնորհվել է «տիեզերագնացության ոլորտում ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի մեդալ։ Բացի այդ, նրան շնորհվել է «տիեզերագնաց-հերոս» պատվավոր կոչում։ 2013-ի վերջից փոխգնդապետ է։

Թռիչքից հետո նա շարունակեց աշխատել տիեզերագնացների ջոկատում։

2021 թվականի գարնանը ընդգրկվել է «Շենչժոու-12» նավի կրկնօրինակ անձնակազմում (առաջին արշավախումբը դեպի Չինական «Տյանգոնգ» ուղեծրային կայան), իսկ 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին մեկնարկել է «Շենչժոու-13» ՔԿ-ում՝ որպես օդաչու-օպերատոր, և աշխատել է կայանում։ Թռիչքի ընթացքում 2021 թվականի նոյեմբերի 7-ին 6 ժամ 25 րոպե տևողությամբ տիեզերական զբոսանք է կատարել՝ դառնալով առաջին թայկոնավթը, որն աշխատել է բաց տիեզերքում։

;Վիճակագրություն
;

## Ընտանիք
Ամուսնացած է (ամուսին՝ օդաչու Չժաո), ունի մեկ դուստր՝ ծնված 2016 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Չինացի տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ
Դեցիս

**Դեցիս**, քիմիական պատրաստուկ, միջատասպան-տզասպան։ Ազդող նյութը՝ դելտամետրին։ Թողարկվում է 25 գ/լ խտացված էմուլսիայի ձևով։ Կիրառվում է բզեզների, լվիճների, ճանճերի, լվիկների, բվիկների, պտղակերների և այլնի դեմ՝ սրսկումների ձևով։ Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (լ/հա)՝ ցորենի վնասատուների (հացահատիկի բզեզներ, վնասակար կրիայիկ, տզրուկաթրթուր, լվիճներ) համար՝ 0,25, հացահատիկի (ճանճեր)՝ 0,2, (բվիկ)՝ 0,3, եգիպտացորենի (բամբակենու կնգուղակեր)՝ 0,6, գարու (տզրու կաթ րթուր)՝ 0,25, հացահատիկի (ճանճեր, լվիկներ)՝ 0,2, ոլոռի (լվիճ)՝ 0,2, լոլիկի (հողաբնակ բվիկներ)՝ 0,3, կարտոֆիլի (կոլորադյան բզեզ)՝ 0,15, կաղամբի (բվիկ, ցեց, ճերմակաթիթեռ, լվիճներ, լվիկներ)՝ 0,3, խաղողի վազի (ողկուզակեր)՝ 0,6, տանձենու, սերկևիլենու (խնձորենու պտղակեր)՝ 0,6, խնձորենու (պտղակեր)՝ 1, դեղձենու (արևելյան պտղակեր)՝ 0,5, գազարի (ճանճ, տերևալվիկ)՝ 0,3, ծխախոտի (լվիճներ)՝ 0,5, առվույտի (մլուկներ, լվիճներ, երկարակնճիթներ, հաստոտիկ)՝ 0,5, առվույտի տերևային երկարակնճիթի՝ 1, կաղամբազգիների (լվիկներ)՝ 0,3: Մշակումներն իրականացվում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը՝ բերքահավաքից՝ ցորենի համար՝ 20, եգիպտացորենի՝ 20, գարու՝ 20, ոլոռի՝ 30, լոլիկի՝ 30, կարտոֆիլի՝ 20, կաղամբի՝ 20, խաղողի վազի՝ 30, տանձենու, սերկևիլենու՝ 30, խնձորենու՝ 30, դեղձենու՝ 20, գազարի՝ 20, ծխախոտի՝ 15, առվույտի՝ 30, կաղամբազգիների՝ 30 օր առաջ։ Մշակումների առավելագույն քանակը. ցորենի համար՝ 2 անգամ, եգիպտացորենի՝ 2, գարու՝ 1, ոլոռի՝ 2, լոլիկի՝ 1, կարտոֆիլի, կաղամբի, խաղողի վազի՝ 2, տանձենու, սերկևիլենու՝ 2, խնձորենու, դեղձենու՝ 2, գազարի, ծխախոտի՝ 1, առվույտի՝ 2, իսկ կաղամբազգիների՝ 2:

Կատեգորիա:Միջատաբաններ
Գովական

**Գովական**, սեխի սորտ, որը ստեղծել են Ա․ Ղազարյանը, Հ․ Մխիթարյանը Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում։ Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները հերթադիր, միատուն, բաժանասեռ։ Պտուղը երկարավուն ձվաձեև է՝ 2,0-2,5 կգ զանգվածով։ Միջահաս սորտ է, ծլումից միչև առաջին բերքահավաքը տևում է 92-95 օր։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը 200-260 ց/հա է։ Համեմատաբար կայուն է հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ։

Կատեգորիա:Սեխի սորտեր
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում
Դիլոր

«**Դիլոր**», բետա-երկհիդրոհեպտաքլոր, քիմիական պատրաստուկ, կիռարվում է բույսերը մշակաբույսերի վնասատու միջատներից պաշտպանելու համար։ Աղիքային ազդեցության միջատասպան է։ Արտադրվում է 80%-անոց թրջելի փոշու ձևով։ Թույլատրվում է սկսել 3-4 անգամ՝ ազդող նյութը կգ/հա, կարտոֆիլին՝ 0,2-0,5 և բանջարեղենին՝ 0,5-0,6՝ կոլորադյան բզեզի դեմ, շաքարի ճակնդեղին՝ 1,6-2,4՝ երկարակնճիթ բզեզի դեմ։ Վերջին մշակումը  թույլատրվում է բերքահավաքից 20 օր (կարտոֆիլ) և 30 օր (շաքարի ճակնդեղ, բանջարեղեն) առաջ։ Միջին թունավոր է մարդկանց և կենդանիների համար։ Առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան կարտոֆիլում բանջարեղենում շաքարի ճակնդեղում՝ 0,1 մգ/կգ։

Կատեգորիա:Քիմիական պատրաստուկներ
Տիրան Մանուկյան

**Լևոն Բարսեղ Տիրան Մանուկյան** ( , ), ֆրանսահայ մականորդ։ 1948, 1952 և 1960 թվականների ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից։ Ֆրանսիացի ընդամենը չորս մականորդի է հաջողվել մասնակցել երեք օլիմպիադայի, և նրանցից մեկը Տիրան Մանուկյանն է։

## Կենսագրություն
Տիրան Մանուկյանը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 22-ին Փարիզում։

Խոտի հոկեյ խաղալ սկսել է դպրոցում սովորելիս։  1937 - 1962 թվականներին հանդես է եկել Փարիզի «Ստադ Ֆրանսեզ» թիմում։ Թիմակիցների հետ ինն անգամ նվաճել է Ֆրանսիայի չեմպիոնի տիտղոսը, երկու անգամ՝ Ֆրանսիայի գավաթը։

1940 թվականին առաջին անգամ հրավիրվել է Ֆրանսիայի հավաքական՝ մասնակցելու Տոկիոյի ամառային օլիմպիական խաղերին, սակայն դրանք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով չեղարկվել են։

Պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Սոմմի և Նորմանդիայի մարտերին։ Հնարավորության դեպքում շարունակել է հոկեյ խաղալ։

1948 թվականին անդամակցել է խոտի հոկեյի ֆրանսիական հավաքականին Լոնդոնի ամառային օլիմպիական խաղերում. թիմը, որի կազմում Մանուկյանն անցկացրել է 4 հանդիպում, կիսել է 10-12-րդ տեղերը։։

1952 թվականին Հելսինկիի ամառային օլիմպիական խաղերում Մանուկյանի մասնակցությամբ մականախաղի ֆրանսիական հավաքականը կիսել է 9-12-րդ տեղերը։

1955 թվականին Բարսելոնայում կայացած Միջերկրածովյան խաղերի հոկեյի մրցաշարում նվաճել է բրոնզե մեդալ։

1960 թվականին Հռոմի ամառային օլիմպիական խաղերում նա Ֆրանսիակայի մականախաղի հավաքականի կազմում գրավել է 10-րդ տեղը։։

Իր մարզական ողջ կարիերայի ընթացքում Մանուկյանը Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 70 միջազգային մրցաշարերի։

Նա զբաղվել է նաև ավտոսպորտով, օգտագործված Citroën- ով 1957 և 1958 թվականներին մասնակցել է Մոնտե Կառլոյի ավտոմրցարշավին։

Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո խոտի հոկեյի պատանեկան թիմեր է մարզել Stade Frances-ում։

1967 թվականին պարգեւատրվել է «Ստադ Ֆրանսեզ» ակումբի ոսկե մեդալով։

2019 թվականի մարտին հանդիսավորությամբ նշվել է նրա՝ որպես ֆրանսիական մականախաղի լեգենդի ծննդյան 100-ամյակը։ Մեկ տարուց մի փոքր ավելի անց՝ 2020 թվականի մայիսի 5-ին կնքել է իր մահկանացուն:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 ծնունդներ
Կատեգորիա:2020 մահեր
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մարզիկներ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիականներ
Կատեգորիա:Մայիսի 5 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ավտոարշավորդներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Փուշբոլ

thumb|right|220 px|Փուշբոլի խաղ Նյու Յորքի հրշեջ և ոստիկանական բաժանմունքների միջև, 1939 թվական
**Փուշբոլ** (, հրել և ՝ գնդակ), թիմային խաղ գնդակով, որի հիմնական առանձնահատկությունը գնդակի չափն է, որը պետք է հրել դաշտում շարժվելու համար։ Հայտնվել է 1894 թվականին, բայց զգալի համբավ չի ստացել։

## Կանոններ
128×47,5 մ չափի դաշտում մասնակցում է երկու թիմ՝ 183 սմ տրամագծով գնդակով և 22,7 կգ քաշով։

Թիմերը, որպես կանոն, յուրաքանչյուրում ունեն տասնմեկ խաղացող՝ հինգ հարձակվող, երկու ձախ պաշտպան, երկու աջ պաշտպան և երկու դարպասապահ։ Դարպասները բաղկացած են 5,5 մ բարձրությամբ երկու ուղղահայաց ձողերից, որոնք կանգնեցված են միմյանցից 6,1 մ հեռավորության վրա, վերևում ամրացված է գետնից 2,1 մ ձգվող ձող։ Խաղը տևում է երկու փուլով՝ ընդմիջումով։ Գնդակը ձողի տակ հարվածելը տալիս է 5 միավոր, ձողի վրայով թռիչքը՝ 8: Դարպասի հետևում վայրէջքը 2 միավոր է տալիս հարձակվող կողմին։

## Պատմություն
մինի
Խաղը հորինել է Մ.Գ. Քրեյնը Նյուտոնից, Մասաչուսեթս, 1894 թվականին և հաջորդ տարի ներդրվել է Հարվարդի համալսարանում, բայց երբեք որևէ նշանակալի հեղինակություն չի ստացել։ Մեծ Բրիտանիայում առաջին կանոնավոր հանդիպումը տեղի է ունեցել Բյուրեղապակյա պալատում 1902 թվականին ութ խաղացող ունեցող թիմերի միջև։ Անգլերենի կանոնները որոշ չափով տարբերվում էին Միացյալ Նահանգներում օգտագործվածներից։

Փուշբոլի ձիասպորտի տարբերակը հայտնվել է 1902 թվականին Նյու Յորքի Դերլանդի ձիավարության ակադեմիայում և խաղացել Անգլիայում ռազմական մրցաշարում։ Ձիասպորտի տարբերակում ձիավորը չի կարող դիպչել գնդակին։

Ռուսաստանում առաջին անգամ փուշբոլի նկարագրությունը տրվել է «Օգոնյոկ» ամսագրում 1902 թվականին (№48, էջ 382)։ Փուշբոլը 1928 թվականի համամիութենական սպարտակիադայի 1-ին ծրագրի մի մասն էր։

## Ծանոթագրություններ

*

## Արտաքին հղումներ
* ''Pushball: A Strenuous New Game'', C.H. Allison, National Magazine, October, 1905
* Pushball Rush  — Rensselaer Libraries
* Push Ball Fight: Evolution of the Event — University of Pensilvania

Կատեգորիա:Գնդակով խաղեր
Կատեգորիա:Թիմային մարզաձևեր
Միքայել Ա Աջապահյան

**Միքայել Ա Աջապահյան**, (), (ծն․ թ․ անհտ․ – 1758), Կիլիկիայի հայոց կաթողիկոս՝ 1737-ից։

Եղբայրը և հաջորդը Ղուկաս կաթողիկոսի, որի աթոռակիցն էր 1737-ից։ Նույն թվին վերադարձրել է Հալեպի Ս․ Աստվածածին եկեղեցին, որը 1733-ին կաթոլիկները տեղի փաշային կաշառելով, խլել էին հայերից։ Երկու անգամ (1749 և 1751) փորձել է դառնալ ամբողջ թուրքահայության կաթողիկոս, բայց ապարդյուն։

Կատեգորիա:1758 մահեր
Կատեգորիա:Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Խուլիո Սեսար լա Կրուս

**Խուլիո Սեսար լա Կրուս Պերասա** (, ), կուբացի սիրողական և պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ, որը հանդես է գալիս թեթև քաշային և առաջին ծանր քաշային կարգերում։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն (2016 և 2020), 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի քառորդ եզրափակչի մասնակից, աշխարհի հնգակի չեմպիոն (2011, 2013, 2015, 2017, 2021), աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (2019), Համաամերիկյան խաղերի քառակի չեմպիոն (2011, 2015, 2019, 2023), Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի խաղերի եռակի չեմպիոն (2014, 2018, 2023), սիրողական ազգային առաջնության բազմակի չեմպիոն և մրցանակակիր։

BoxRec-ի վարկանիշով լավագույն դիրքը 152-րդն է (2023 թվականի հուլիս) և 3-րդն էր առաջին ծանր քաշային կարգի կուբացի բռնցքամարտիկների շարքում` ընդգրկվելով ամբողջ աշխարհի առաջին ծանր քաշային կարգի լավագույն 155 լավագույն բռնցքամարտիկների շարքում։

## Կենսագրություն
Խուլիո Սեսար Լա Կրուսը ծնվել է 1989 թվականի օգոստոսի 11-ին Կուբայի Կամագուեյ քաղաքում։

## Սիրողական կարիերա
### 2012 թվականի Օլիմպիական խաղեր
2012 թվականին Խուլիոն, որպես Կուբայի բռնցքամարտի հավաքականի ավագ, պաշտպանել է երկրի պատիվը Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում, սակայն քառորդ եզրափակչում 15:18 հաշվով պարտվել է բրազիլացի բռնցքամարտիկ Յամագուտի Ֆլորենտինոյին և զբաղեցրել է միայն 5-րդ հորիզոնականը։

### Աշխարհի առաջնություններ
2011, 2013, 2015 և 2017 թվականների բռնցքամարտի աշխարհի առաջնություններում մինչև 81 կգ քաշային կարգում դարձել է աշխարհի չեմպիոն, ինչի արդյունքում հայտնվել Է Գինեսի Ռեկորդների Գրքում։

### 2016 թվականի Օլիմպիական խաղեր
2016 թվականին դարձել է Ռիո դե Ժանեյրոյի Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։

### 2019 թվականի աշխարհի առաջնություն
2019 թվականին Եկատերինբուրգում (Ռուսաստան) կայացած աշխարհի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ, որտեղ քառորդ եզրափակչում հաղթել է ռուսաստանցի Գեորգի Կուշիտաշվիլիին, սակայն կիսաեզրափակչում միավորներով զիջել Է Ղազախստանի բռնցքամարտիկ Բեկզատ Նուրդաուլետովին։

### 2020 թվականի Օլիմպիական խաղեր
2021 թվականին որակավորվել է 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերին։ Եվ 2021 թվականի հուլիսին դարձել Է Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերի մասնակից, որտեղ մրցումների 1/8 եզրափակչում միավորներով հաղթել է քենիացի Էլլի Այովի Օչոլան։ Եզրափակչում կարողացել է հաղթել ռուս բռնցքամարտիկ Մուսլիմ Հաջիմագոմեդովին՝ նվաճելով խաղերի ոսկե մեդալը։

### 2023 թվական
2023 թվականի փետրվարին դարձել է Մարոկկոյի թագավոր Մոհամմեդ VI-ի մրցանակների միջազգային մրցաշարի արծաթե մեդալակիր Մարաքեշում (Մարոկկո), որտեղ նա կիսաեզրափակչում միավորներով (հաշիվ՝ 4:1) կրկին հաղթել է փորձառու ռուս Մուսլիմ Հաջիմագոմեդովին, սակայն եզրափակչում՝ մրցակցային պայքարում միավորներով պարտվել է իտալացի փորձառու Ազիզ Աբես Մուհիյդինին։

## Մասնագիտական կարիերա
2022 թվականի մայիսի 20-ին կայացավ նրա դեբյուտը պրոֆեսիոնալ ռինգում Ագուասկալիենտեսում (Մեքսիկա), 1-ին ծանր քաշային կարգում, երբ նա ժամանակից շուտ նոկաուտով 2-րդ ռաունդում հաղթեց փորձառու կոլումբիացի Դեյվիդ Կասերեսին (27-15)։

## Պրոֆեսիոնալ մարտերի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Профиль на сайте Olympics.com
* 
* Профиль на Aiba.org
* Хулио Сесар ла Крус — на сайте World Series Boxing.
 
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Կուբացի բռնցքամարտիկներ
Զիմբաբվեի պետական տոներ

**Զիմբաբվեի պետական տոներ**, ամենամյա տոնակատարության և հիշատակի օրեր, որոնք նշվում են Զիմբաբվեում։

## Պետական տոներ
Ստորև ներկայացված են Զիմբաբվեի պետական տոները․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Public Holidays 2017
* Public Holidays 2016
* Online calendar 2024

Կատեգորիա:Զիմբաբվեի մշակույթ
Կատեգորիա:Զիմբաբվեի պետական տոներ
Կատեգորիա:Իրադարձություններ Զիմբաբվեում
Կատեգորիա:Տոների ցանկեր ըստ երկրի
Զամբիայի նախագահ

**Զամբիայի նախագահ**, Զամբիայի պետության գլուխը և կառավարության ղեկավարը։ Այս պաշտոնն առաջին անգամ զբաղեցրել է Քենեթ Կաունդան՝ 1964 թվականի անկախությունից հետո։ 1991 թվականից, երբ Կաունդան լքեց նախագահի պաշտոնը, ևս յոթ մարդ զբաղեցրել է այս պաշտոնը՝ դոկտոր Ֆրեդերիկ Չիլուբան, Լևի Մվանավասան, Ռուփիա Բանդան, Մայքլ Սատան, Էդգար Լունգուն և ներկայիս նախագահ Հակաինդե Հիչիլեման, ով հաղթեց 2021 թվականի նախագահական ընտրություններում։ Բացի այդ, գործող նախագահի պաշտոնակատար Գայ Սքոթը ժամանակավոր պաշտոնավարել է նախագահ Մայքլ Սատայի մահից հետո։

1991 թվականի օգոստոսի 31-ից նախագահը նաև կառավարության ղեկավարն է, քանի որ վարչապետի պաշտոնը վերացվել է Կաունդայի նախագահական ժամկետի վերջին ամիսներին՝ ընդդիմադիր կուսակցությունների հետ բանակցություններից հետո։

## Նախագահական ժամկետ
Նախագահն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով։ 1991 թվականից սկսած Զամբիայի Սահմանադրությունը երկու ժամկետ ունի նախագահության համար։ 2001 թվականին փորձ է արվել փոխել Չիլուբայի պաշտոնավարման ժամկետները, սակայն դա չի իրականացել։

## Պատմություն
### Հյուսիսային Ռոդեզիա
Երբ Բրիտանիայի Հյուսիսային Ռոդեզիա գաղութը անջատվեց Հարավային Ռոդեզիայից և Բրիտանական Հարավ-Աֆրիկյան ընկերության կառավարումից, պետության ղեկավարը դարձավ բրիտանական միապետը, որը գաղութում ներկայացված էր Հյուսիսային Ռոդեզիայի նահանգապետի կողմից, որն իրականացնում էր գործադիր իշխանությունը որպես պետության և կառավարության ղեկավար։ 1964 թվականին Հյուսիսային Ռոդեզիայի համընդհանուր ընտրություններում ստեղծվում է Հյուսիսային Ռոդեզիայի վարչապետի գրասենյակը՝ անկախության հռչակումից առաջ կառավարության ղեկավար դառնալու համար։ 1964 թվականի մայիսի 19-ին Համագործակցության հարաբերությունների գծով պետքարտուղար Դունկան Սանդիսը հայտարարում է, որ Հյուսիսային Ռոդեզիան անկախանալու է նախագահի գլխավորությամբ։ Առաջին նախագահի ընտրությունն անցկացվում է Օրենսդիր խորհրդի ընտրված անդամների գաղտնի քվեարկությամբ։

### Զամբիա
Անկախությունից և երկիրը Զամբիա վերանվանելուց հետո վարչապետ Քենեթ Կաունդան ընտրվեց որպես առաջին նախագահ։ Վերացվում է նաև վարչապետի պաշտոնը, իսկ նախագահի պաշտոնը դառնում է գործադիր պաշտոն։ Սկզբնական շրջանում երկիրը կառավարվելու էր որպես բազմակուսակցական ժողովրդավարական երկիր։ Սակայն, Միացյալ ազգային անկախություն կուսակցության («ՄԱԱԿ») հետ Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի միաձուլումից հետո, նախագահ Կաունդան հայտարարում է, որ 1973 թվականին Զամբիայի Սահմանադրությունը կփոխվի՝ երկիրը միակուսակցական պետության վերածելու համար, որտեղ «ՄԱԱԿ»-ը միակ օրինական կուսակցությունն է, իսկ մնացած բոլորն արգելված են։ Կաունդան պնդում էր, որ դա արվել է ցեղականությունը (տրիբալիզմ) ընկճելու համար։ Սակայն սահմանադրությունը նաև վերականգնում է վարչապետի պաշտոնը որպես կառավարության ղեկավար։ 1973 թվականի Զամբիայի համընդհանուր ընտրություններում ընտրողները կարող էին քվեարկել միայն «ՄԱԱԿ»-ի կողմից հովանավորվող Կաունդայի օգտին, և նրանց միակ տարբերակը քվեարկելն էր, թե արդյոք նրանք հաստատում էին կամ մերժում նրա թեկնածությունը։

## Նախագահների ցանկ

;*Քաղաքական կուսակցություններ*

;*Խորհրդանշաններ*

 Ընտրվել է անընդդիմադիր

 Մահացել է պաշտոնավարման ժամանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ Զամբիայում
Կատեգորիա:Զամբիայի նախագահ
Մարս-6

**Մարս-6** (, նաև *3ՄՊ համար 50Պ*), խորհրդային ավտոմատ միջմոլորակային կայան, որը նախատեսված էր Մարսի հետազոտությունների համար, Մարս ծրագրի մաս։ Կայանը կառուցվել է 4ՄՎ միջմոլորակային կայանների հենքի վրա։ Կայանների արձակման համար օգտագործվել է «Բլոկ Դ» վերին աստիճանով Պրոտոն ծանր կրող հրթիռով։ Կայանը կազմված էր իջեցվող սարքից և հիմնական մոդուլից, որի վրա տեղադրված սարքերով կատարվեցին Մարսի ուսումնասիրություններ մոլորակի մոտով անցման ժամանակ։

## Կայան
Մարս-6 կայանի վրա տեղադրված էին մի շարք գիտական գործիքներ հետազոտություններ կատարելու համար։ Իջեցվող սարքի վրա տեղադրված էին մակերևույթի պայմանների ուսումնասիրություններ կատարելու համար ջերմաչափ և բարոմետր, մակերչևույթի կազմությունը ուսումնասիրելու համար գործիքներ, ներառյալ մասս-սպեկտրոմետր։ Կայանի հիմնական մոդուլի վրա տեղադրված էր մագնիսաչափ, պլազմային թակարդներ, տիեզերական ճառագայթների և միկրոմետեորոիդների դետեկտորներ և Արեգակի պրոտոնների և էլեկտրոնների հոսքերը ուսումնասիրելու համար սարքավորում։

Լավոչկինի բյուրոյի կողմից կառուցված Մարս-6-ը 1973 թվականին Մարս արձակված երկու 3ՄՊ կայաններից առաջինն էր, որին հաջորդել էր Մարս-7-ը։

1973 թվականի արձակման պատուհանի ընթացքում արձակվեցին ևս երկու 3ՄՍ տեսակի կայաններ՝ Մարս-4 և Մարս-5, մոլորակի ուղեծրակայաններ։

## Արձակում
Կայանը արձակվել է Բայկոնուր տիեզերակայանից 1973 թվականի օգոստոսի 5-ին, արձակման համար օգտագործվեց Պրոտոն կրող հրթիռ։ Կրող հրթիռի բոլոր աստիճանները աշխատեցին նորմալ, կայանը տեղադրվեց Երկրի ուղեծիր և հետագայում Բլոկ Դ-ի միջոցով ուղղվեց դեպի Մարս մոլորակ։ 1973 թվականի օգոստոսի 13-ին կատարվեց հետագծի ուղղման մանևր։

Մարս 6-ի իջեցվող սարքը հիմնական մոդուլիս անջատվել է 1974 թվականի մարտի 12-ին Մարսի մակերևույթից 48000 կմ բարձրության վրա։ Հիմնական մոդուլը անցավ մոլորակի մոտով ամենամոտը 1600 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Իջեցվող սարքը մտավ մոլորակի մթնոլորտ ժամը 09:05:53, և մթնոլորտի վերին հատվածում դանդաղեց 5600-ից մինչև 600 մետր վայրկյան արագության։ Այնուհետև գործարկվեց պարաշյուտ, իսկ արգելակման հրթիռները նախատեսված էին վայրէջքի վերջին վայրկյաններին փափուկ վայրէջքի համար։

Կայանը մարսյան մթնոլորտով իջնելիս 224 վայրկյանի ընթացքում տվյալներ է փոխանցել, սակայն ժամը 09:11:05-ին, երբ կայանը պատրաստվում էր մեկնարկել արգելակման հրթիռները, կապը կայանի հետ կորավ։ Արդյունքում կայանը բախվել է Մարսի մակերևույթին։ Խափանման խնդիրն է ընդունվել կառավարման համակարգի սարքավորումների խնդիրները։

[thumbnail|left|Մարս մոլորակի քարտեզը, ցույց են տրված ''[Վիկինգ-1*, [[Մարս-2]], *Մարս Փաթֆայնդեր*, *Օփորթյունիթի'' և Մարս-6 սարքերի տեղաբաշխումը]]

## Տես նաև
* Մարս ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Առաքելություններ դեպի Մարս
Կատեգորիա:Ավտոմատ միջմոլորակային կայաններ
Կատեգորիա:Մարս ծրագիր
Կատեգորիա:Մարս մոլորակ
Դաքնոմանիա

**Դաքնոմանիա** (՝ կծել, ՝ ձգել, կիրք, խելագարություն), շրջապատի անձանց և ինքն իրեն կծելու հակում։

Ժամանակի ընթացքում հրամայական (բանավոր) հալյուցինացիաների, ինչպես նաև Կանդինսկի-Կլերամբոյի համախտանիշի պատճառով այն կարող է վերածվել իմպուլսիվ և նաև բռնի հակվածության։

Դաքնոմանիայի կատատոնիկ տեսակը ռեֆլեքսային բնույթ է կրում։ Դաքնոմանիայի այս տեսակն արտահայտվում է մասնավորապես մեկ տարեկան երեխաների մոտ։ Դրա հիմնական պատճառը հոգեբանական գործունեության վաղ մակարդակի հետընթացն է։ Օրինակ՝ երեխաները ծնվելուց հետո տարվա երկրորդ կեսին սկսում են կծել տարբեր առարկաներ։

Հաճախակի դեպքերում դաքնոմանիան համարվում է պաթոլոգիական երևույթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանական ախտորոշում
Կատեգորիա:Հոգեկան առողջություն
Ռոնալդ Էվանս

**Ռոնալդ Էլվին «Ռոն» Էվանս կրտսեր** (, ), ԱՄՆ աստղագնաց։

## Կենսագրություն
Էվանսը ծնվել է Սենթ Ֆրենսիսում (անգլ.՝, Կանզաս)։ 1956 թվականին Կանզասի համալսարանից ստացել է էլեկտրական ճարտարագիտության բակալավրի աստիճան, իսկ 1964 թվականին ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ասպիրանտուրայում ավիացիոն ճարտարագիտության մագիստրոսի կոչում։

1957 թվականի հունիսից մինչև 1966 թվականը ծառայել է որպես կործանիչ օդաչու և հրահանգիչ օդաչու։ 1966 թվականի ապրիլին ՆԱՍԱ-ի կողմից ընտրված 19 տիեզերագնացների խմբից մեկն էր (NASA Astronaut Group 5 (՝ ))։ Ծառայել է որպես տիեզերագնացների աջակցության թիմի անդամ «Ապոլոն 7» և «Ապոլոն 11» թռիչքների համար, ինչպես նաև որպես «Ապոլոն 14»-ի հրամանատարական մոդուլի պահեստային օդաչու։ Նա մասնակցել է «Ապոլոն 17» արշավախմբին՝ վեցերորդ և մինչ այժմ վերջին՝ Լուսնի վրա մարդկանց վայրէջքին։ Թիմային մոդուլի օդաչու։ Դեպի Լուսին թռչող 24 մարդկանցից մեկը։

1973 թվականին Էվանսը պարգևատրվել է ՆԱՍԱ-ի «ակնառու ծառայությունների համար» մեդալով։

1975 թվականին մասնակցել է «Սոյուզ-Ապոլոն» ծրագրին՝ որպես հրամանատարական մոդուլի պահեստային օդաչու։

Ամուսնացած էր, ունի երկու զավակ։ Սիրում էր զբաղվել՝ որսորդությամբ, լողով, ձկնորսությամբ, գոլֆով և  նավակով զբոսնել։ Մահացել է քնի մեջ սրտի կաթվածից 1990 թվականի ապրիլի 7-ին Արիզոնա նահանգի Սքոթսդեյլ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Р. Эванса на сайте NASA
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Կանզասի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Քալփանա Չավլա

**Քալփանա Չավլա** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց, հնդկական ծագմամբ առաջին կին տիեզերագնացը։ Մահացել է «Կոլումբիա» շաթլ աղետի հետևանքով։

## Վաղ տարիներ
1976 թվականին Չավլան ավարտել է Թագորի անվան դպրոցը։ Փենջաբի ճարտարագիտական քոլեջում ավիացիոն ճարտարագիտության բակալավրի կոչում ստանալուց հետո 1982 թվականին Հնդկաստանից տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և 1984 թվականին Արլինգթոնի Տեխասի համալսարանից ստացել Է օդատիեզերական ճարտարագիտության գիտությունների մագիստրոսի կոչում։ Երկրորդ մագիստրոսի կոչումը 1986 թվականին, իսկ դոկտորի կոչումը օդատիեզերական ճարտարագիտության ոլորտում՝ 1988 թվականին, ստացել է Բոլդերի Կոլորադոյի համալսարանում։

## Տիեզերագնացության մեջ
left|thumb|Քալփանա Չավլան շաթլի սիմուլյատորում:
Քալփանա Չավլան ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց է դարձել 1994 թվականին։

### STS-87
1997 թվականի նոյեմբերի 19-ին մեկնարկեց STS-87 արշավախումբը Կոլումբիա շաթլով։

### STS-107
2003 թվականի փետրվարի 1-ին Չավլան և մյուս 6 տիեզերագնացները մահացան Կոլումբիա շաթլի աղետի ժամանակ։

Նրա աճյունը դիակիզվել է Հնդկաստանում։

## Պարգևներ
* Կոնգրեսի պատվո տիեզերական մեդալ (հետմահու)
* «Տիեզերական թռիչքի համար» մեդալ (ՆԱՍԱ)
* «Ակնառու ծառայության համար» մեդալ (ՆԱՍԱ)
* «Արժանիքների համար» շքանշան III արվեստ (Ուկրաինա, 1998 թվականի հունիսի 19) - տիեզերագնացության զարգացման, տիեզերական հետազոտությունների ոլորտում միջազգային համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած նշանակալի անձնական ներդրման համար

## Հիշողություն
Քալփանա Չավլայի պատվին անվանվել է Cygnus CRS ng-14 տիեզերանավը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NASA: Биография
* spacefacts.de: Краткая биография
* Kalpana Chawla STS-107 Crew Memorial

Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Կոլորադոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:1961 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հնդիկ կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Արլինգտոնի ազգային գերեզմանատանը թաղվածներ
This Is Me… Then

***This Is Me… Then***, ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի Ջենիֆեր Լոպեսի երրորդ ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2002 թվականին։ Ալբոմի համաշխարհային վաճառքը կազմել է 6 000 000 օրինակ։

«Dear Ben» երգը նվիրված է Լոպեսի այն ժամանակվա կյանքի գործընկեր, դերասան Բեն Աֆլեքին։

## Առևտրային հաջողություն
Ալբոմը ամերիկյան հիթ-շքերթում առաջնաելույթ է ունեցել 6-րդ համարի ներքո (ԱՄՆ-ում վաճառքի առաջին շաբաթվա ընթացքում վաճառվել է տվյալ ձայնագրության մոտ 314 000 օրինակ)։ «This Is Me… Then» 40 շաբաթվա ընթացքում չի լքել երկրի 200 ամենահայտնի ալբոմների ցուցակը։ Ընդհանուր առմամբ, ԱՄՆ-ում վաճառվել է 2,500,000 օրինակ «This Is Me… Then»: Մեծ Բրիտանիայում ալբոմը զբաղեցրել է ազգային հիթ-շքերթի 14-րդ հորիզոնականը և 34 շաբաթվա ընթացքում չի լքել երկրի 75 ամենահայտնի ալբոմների ցանկը։

## Քննադատների ակնարկներ
Metacritic կայքը ամփոփել է երաժշտական մամուլում ալբոմի ինը գրախոսությունների գնահատականները և 100-52 միավոր վարկանիշ է սահմանել։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
# «Still» — 3:40
# «Loving You» — 3:45
# «I’m Glad» — 3:42
# «The One» — 3:36
# «Dear Ben» — 3:14
# «All I Have» (featuring LL Cool J) — 4:14
# «Jenny from the Block» (featuring Styles P and Jadakiss) — 3:08
# «Again» — 5:47
# «You Belong to Me» — 3:30
# «I’ve Been Thinkin'» — 4:41
# «Baby I ♥ U!» — 4:43
# «The One» (Version 2) — 3:31

### Եվրոպական և մեքսիկական հրատարակություններ
#
# «I’m Gonna Be Alright» (Track Masters Remix featuring Nas) — 2:52

### Բրազիլական հրատարակություն
#
# «Jenny from the Block» (Album Version Without Rap) — 2:49

### Բրիտանական բոնուսային սկավառակ պարունակող հրատարակություն
Թողարկման տարեթիվ — 2004 մարտի 22

#
# «I’m Gonna Be Alright» (Track Masters Remix featuring Nas) — 2:52

#### Բոնուս սկավառակ
# «Jenny from the Block» (Seismic Crew’s Latin Disco Trip) — 6:41
# «All I Have» (Ignorants Mix featuring LL Cool J) — 4:03
# «I’m Glad» (Paul Oakenfold Perfecto Remix) — 5:47
# «The One» (Bastone & Burnz Club Mix) — 7:40
# «Baby I ♥ U!» (R. Kelly Remix) — 4:11

## Նմուշների ցուցակ
* «Still»-ը պարունակում է 70-ականների սոուլ-երգիչ Թեդի Պենդերգրասի «Set Me Free» կոմպոզիցիայի տարրերը
* «Loving You» պարունակում է նմուշ *Mtume*-ի «Juicy Fruit» և Ջորջ Բենսոնի «Never Give Up on a Good Thing» ստեղծագործություններից
* «I’m Glad» պարունակում է Սկուլլի Դի «P. S. K. What Does It Mean» կոմպոզիցիայից նմուշ
* «The One» պարունակում է ինտերպոլացիա The Stylistics-ի «You Are Everything» կոմպոզիցիայից
* «All I Have» պարունակում է սեմփլ Դեբրա Լոուզի «Very Special» կոմպոզիցիայից
* «Jenny from the Block»-ը պարունակում է «Hi-Jack»-ի ինտերպոլացիա՝ Enoch Light-ի և Light Brigade-ի, «South Bronx»-ի մի հատված Boogie Down Productions-ի և մի հատված
* «Baby I ♥ U!» պարունակում է ինտերպոլացիա Ջոն Բարրիի «Midnight Cowboy» կոմպոզիցիայից

## Տեսանյութեր
* «I' m Glad»- ի տեսաշարը գրեթե ամբողջությամբ փոխառված է Այրին Կարայի "Flashdance... What a Feeling»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2002 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ջենիֆեր Լոպեսի ալբոմներ
Կատեգորիա:Փոփ ալբոմներ
Պրոտոն (հրթիռ)

**Պրոտոն** (ԳՀՀՎ ինդեքս — **8К82**), միանգամյա օգտագործման ծանր դասի կրող հրթիռ։ Օգտագործվում է ինչպես առևտրային, այնպես էլ Ռուսաստանի տիեզերական արձակումների համար։ Առաջին «Պրոտոն» հրթիռը արձակվել է 1965 թվականին։ Հրթիռի ժամանակակից տարբերակը դեռ օգտագործվում է՝ այսպիսով այն տիեզերական թռիչքների պատմության ընթացքում հանդիսանում է ամենահուսալի ծանր դասի կրող հրթիռը։ Հրթիռը նախագծվել և արտադրվում է Խռունիչևի անվան գիտա-արտադրական միավորման կողմից։ Արձակումները կատարվում են Բայկոնուր տիեզերակայանից։ Հրթիռի վրա օգտակար բեռի տեղադրումից հետո, այն երկաթուղով բերվում է արձակման հարթակ և բարձրացվում ուղղահայաց դիրքի արձակման համար։

Երկրի ցածր ուղեծիր հրթիռը կարող է հասցնել մոտ 22,8 տոննա օգտակար բեռ, իսկ գեո-հաստատուն ուղեծիր՝ մոտ 6,3 տոննա բեռ։ Հրթիռի առևտրային կիրառումը կազմակերպում է «Միջազգային արձակման ծառայություններ» կազմակերպության կողմից

2013 թվականին հայտարարվեց, որ հրթիռը նախատեսվում էր հանել օգտագործումից մինչև 2030 թվականը։ 2018 թվականի հունիսին Ռոսկոսմոսի գլխավոր տնօրեն Դմիտրի Ռոգոզինը խնդիր դրեց դադարեցնել Պրոտոն հրթիռների արտադրությունը՝ կնքված պայմանագրերը կատարելուց հետո, այնուհետև օգտագործել բացառապես Անգարա կրող հրթիռներ։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 24-ին «Պրոտոն» կրող հրթիռի առաջին աստիճանի շարժիչների արտադրությունը դադարեցվեց։

## Տես նաև
* Սոյուզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Proton launches page on LyngSat
*Proton rocket specifications sheet
*Proton M Debuts With Successful Ekran Launch on April 7, 2001
*Proton 8K82K / Briz-M. Astronautix.
*FAS – Proton Launch Vehicle 
*ILS Proton
*Proton launch schedules on Satlaunch 
*Слабое звено – "Бриз-М"

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կրող հրթիռներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Զոնդ-1

**Զոնդ-1** (), խորհրդային Զոնդ ծրագրի շրջանակներում արձակված ավտոմատ միջմոլորակային կայան, որը նախատեսված էր Վեներա մոլորակի հետազոտություններ իրականացնելու համար։ Երկրորդ խորհրդային հետազոտական կայանն էր, որը հասավ Վեներա, թեև այդ ժամանակ կապը կայանի հետ ձախողվել էր։ Կայանի վրա տեղադրված էր 90 սանտիմետր տրամագծով գնդաձև վայրէջքի պարկուճ, որը պարունակում էր գիտական սարքավորում մթնոլորտի քիմիական վերլուծության, մակերեսային ապարների գամմա-ճառագայթային չափումների, լուսաչափության, ջերմաստիճանի և ճնշման չափիչումների համար։

Կայանը կառուցվել է 3ՄՎ միջմոլորակային կայանների հենքի վրա։

Զոնդի առաքելությունները Խորհրդային Միության կողմից ներկայացվել են որպես ինժեներական փորձարկումներ։ Այն ժամանակ արևմտյան դիտորդները ենթադրում էին, որ այդ անվանումն օգտագործվել է որպես անհաջող առաքելությունների քողարկում, այնպես, ինչպես Կոսմոս անվանումները օգտագործվել են այն առաքելությունների համար, որոնք չեն կարողացել լքել Երկրի ուղեծիրը:Զոնդ-1-ը իրականում երկրորդ կայանն էր, որը պետք է կրեր Զոնդ անունը, նրա նախորդող կայանը մնաց Երկրի ուղեծրում և նշանակվեց Կոսմոս-21։

## Արձակում
Զոնդ-1-ին նախորդող երեք նախկին խորհրդային միջմոլորակային կայանները վթարվել էին կրող հրթիռի արագացուցիչ Բլոկ Լ-ի անսարքությունների պատճառով, հետաքննությունը պարզեց, որ խնդիրը հեշտությամբ լուծելի էր։ Զոնդ-1-ը արձակվել է 1964 թվականի ապրիլի 2-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից Մոլնիա կրող հրթիռով։ Այս անգամ հրթիռը անթերի գործեց։ Կայանի դեպի Վեներա թռիչքի ընթացքում պարզվեց, որ ճեղքված սենսորի պատուհանից կար թույլ արտահոսք, որի արդյունքում սարքավորումների խցիկը կորցրեց օդի ճնշումը։ Սա լուրջ խնդիր էր, քանի որ խորհրդային էլեկտրոնիկան հենվում էր վակուումային լամպերի վրա, որոնք գերտաքանում էին առանց օդի հովացման։ Երկրից ուղարկված հրամանի կատարման պահին, մթնոլորտի ցածր ճնշման պայմաններում կայանի սարքավորումների խցիկում կարճ միացում տեղի ունեցավ։

Ապրիլի կեսերին հիմնական կայանի էլեկտրոնիկան ամբողջովին խափանվել էր, և ազդանշանների փոխանակումը դադարեցվել էր, սակայն կապ էր պահպանվում իջեցվող սարքի հետ։ Այս կապի միջոցով են ստացվել տիեզերական ճառագայթման և ատոմային-ջրածնային սպեկտրոմետրի չափումների տվյալներ։ Այնուամենայնիվ, բոլոր հաղորդակցությունները կայանի հետ դադարել են մայիսի 14-ին։ Զոնդ-1-ը անցել է մոլորակի մոտով 100,000 կիլոմետր հեռավորության վրա 1964 թվականի հուլիսի 14-ին։

Միևնույն իջեցվող սարքի կառուցվածք է օգտագործվել Վեներա-3 կայանում։

## Տես նաև
* Զոնդ ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Astrolink description of spacecraft and payload
*NSSDC spacecraft info 

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ավտոմատ միջմոլորակային կայաններ
Կատեգորիա:Զոնդ ծրագիր
Բայկոնուր տիեզերակայան

[300px|մինի|աջից|Տիեզերակայանի «Գագարինի ստարտ» արձակման հարթակը, 2008 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, [Սոյուզ ՏՄԱ-13 արձակում։]]
**Բայկոնուր տիեզերակայան** (; ) տիեզերակայան, շահագործվում է Ռուսաստանի կողմից, գտնվում է Ղազախստանում։ Գտնվում է Ղազախստանի Բայկոնուր քաղաքում, հանդիսանում է տարածքի առումով ամենամեծ գործող տիեզերական սարքերի արձակման կայանը աշխարհում։ Խորհրդային և ռուսական բոլոր անձնակազմով տիեզերական թռիչքները արձակվում են Բայկոնուր տիեզերակայանից։

Գտնվում է Ղազախական տափաստանում, ծովի մակարդակից մոտ 90 մետր բարձրության վրա, Արալյան ծովից մոտ 200 կմ դեպի արևելք և Սիր Դարյայից հյուսիս։ Ռուսաստանը, որպես Խորհրդային Միության պաշտոնական իրավահաջորդ պետություն, 1991 թվականից պահպանում է տիեզերակայանի նկատմամբ վերահսկողությունը. այն ի սկզբանե ստանձնել է այդ դերը հետխորհրդային ԱՊՀ միջոցով, սակայն 2005 թվականին Ղազախստանի վավերացրել է համաձայնագիր, ըստ որի Ռուսաստանը վարձակալում է տիեզերակայանը մինչև 2050 թվականը։ Այն համատեղ կառավարվում է Ռոսկոսմոսի և Ռուսաստանի օդատիեզերական ուժերի կողմից։

Տիեզերակայանը հիմնվել է 1955 թվականին Խորհրդային Միության պաշտպանության նախարարության հրամանագրի հիման վրա։ Այն ի սկզբանե կառուցվել է որպես խորհրդային տիեզերական ծրագրի գործողությունների գլխավոր բազա։ Այս տիեզերակայանից են արձակվել առաջին Սպուտնիկ-1 երկրի արհեստական արբանյակը, ինչպես նաև կատարվել է առաջին մարդու թռիչքը տիեզերք Վոստոկ-1 տիեզերանավով։ Այս երկու առաքելությունների համար օգտագործվող արձակման հարթակը վերանվանվել է «Գագարինի ստարտ»՝ ի պատիվ խորհրդային տիեզերագնաց Յուրի Գագարինի, ով վորել է «Վոստոկ-1»-ը և դարձել առաջին մարդը տիեզերքում։ 

Ներկայումս ռուսական կառավարման ներքո Բայկոնուրը շարունակում է մնալ ակտիվ տիեզերակայան, որտեղ ամեն տարի մեկնարկվում են բազմաթիվ առևտրային, ռազմական և գիտական առաքելություններ։

## Տես նաև
* Վոստոչնի տիեզերակայան
* Պլեսեցկ տիեզերակայան
* Սվոբոդնի տիեզերակայան
* Կապուստին Յար տիեզերակայան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* RussianSpaceWeb.com on Baikonur
* 360° interactive panoramas of Baikonur Cosmodrome
* Baikonur: the town, the cosmodrome, the MetOp-A launch campaign
* "World's Oldest Space Launch Facility: The Baikonur Cosmodrome." *Sometimes Interesting*. 26 May 2014
* Nedelin Disaster // RussianSpaceWeb.com 
* The official website of the city administration Baikonur // Baikonur commemorated a test rocket and space technology.
* The Russian Union Of Veterans // Day of memory and grief.

Կատեգորիա:1955 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Բայկոնուր տիեզերակայան
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր
Կատեգորիա:Ղազախստանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տիեզերակայաններ
Քսենիա Նովակ

**Քսենիա Նովակ** (, ), սլովենացի շախմատիստ, կանանց ՖԻԴԵ-ի վարպետ։

## Կենսագրություն
2005 թվականի Սլովենիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր։

Սլովենիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է չորս շախմատային օլիմպիադաների (2002, 2006, 2008 և 2014 թվականներ, 2002 թվականին խաղացել է 2-րդ թիմում, 2006 թվականին թիմը զբաղեցրել է 9-րդ տեղը՝ ցույց տալով իր պատմության լավագույն արդյունքը), Եվրոպայի թիմային երկու առաջնություն (2009 և 2013), Միտրոպի 3 գավաթի (2006, 2007 և 2009 թվականներ, 2006 և 2009 թվականներին թիմը հաղթել է մրցույթում և արծաթե մեդալներ նվաճել 2007 թվականին), Եվրոպայի երիտասարդական թիմային երեք առաջնություն՝ 2002, 2003 և 2004 թվականներին (մինչև 18 տարեկան կատեգորիայում)։

2001, 2004 և 2005 թվականների Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունների մասնակից (մինչև 14 և մինչև 18 տարեկան կատեգորիաներում)։ 2003 և 2004 թվականների աշխարհի երիտասարդական առաջնությունների մասնակից (մինչև 16 և 18 տարեկան կատեգորիաներում)։

Բուշևեցում պատանեկան բաց մրցաշարի հաղթող (2004)։

## Հիմնական սպորտային արդյունքներ

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Выступления Ксении Новак на шахматных олимпиадах
* Выступления Ксении Новак в командных чемпионатах Европы
* Выступления Ксении Новак в командных чемпионатах Европы среди девушек до 18 лет
* Выступления Ксении Новак в Кубках Митропы

Կատեգորիա:Սլովենացի շախմատիստներ
Հաշվելի բազմություն

Մաթեմատիկայում,  բազմությունը կոչվում է **հաշվելի**, եթե այն վերջավոր է կամ այն փոխմիարժեք համապատասխանություն ունի բնական թվերի բազմության հետ։ Համարժեքորեն, բազմությունը հաշվելի է, եթե գոյություն ունի ինյեկցիա այդ բազմությունից դեպի բնական թվեր․ սա նշանակում է, որ բազմության յուրաքանչյուր անդամի համապատասխանում է եզակի բնական թիվ, կամ որ բազմության անդամները կարելի է մեկ-մեկ հաշվել՝ չնայած հաշվարկը կարող է երբեք չավարտվել, քանի որ անդամների քանակը անվերջ է։

Ավելի ֆորմալ սահմանմամբ, ընթադրելով հաշվելի ընտրության աքսիոմը, բազմությունը հաշվելի է, եթե դրա հզորությունը (բազմությունում անդամների քանակը) ավելի մեծ չէ, քան բնական թվերինը։ Անվերջ հաշվելի բազմությունները կոչվում են **հաշվելի անվերջ բազմություններ**։

Գեորգ Կանտորը ապացուցել է անհաշվելի բազմությունների գոյությունը (բազմություններ, որոնք հաշվելի չեն, օրինակ՝ իրական թվերի բազմությունը)։

## Սահմանում
S բազմությունը հաշվելի է, եթե՝
* Բազմության |S| հզորությունը ավելի փոքր կամ հավասար է \aleph_0-ին` \N բնական թվերի հզորությանը։
* Գոյություն ունի ինյեկտիվ ֆունկիցա S-ից դեպի \N։
* S-ը դատարկ է կամ գոյություն ունի սյուրյեկցիա \N-ից դեպի S։
* S-ի և \N-ի որևէ ենթաբազմության մեջ գոյություն ունի փոխմիարժեք համապատասխանություն։
* S-ը կամ վերջավոր է (|S|) կամ հաշվելի անվերջ։

Այս բոլոր սահմանումները համարժեք են։

S բազմությունը հաշվելի անվերջ է, եթե՝
* Բազմության |S| հզորությունը հավասար է \aleph_0-ի։
* Գոյություն ունի ինյեկցիա և սյուրյեկցիա (հետևաբար՝ բիյեկցիա) S-ի և \N-ի միջև։
* S-ը և \N-ը ունեն փոխմիարժեք համապատասխանություն։
* S-ի անդամները կարելի է դասավորել a_0, a_1, a_2, \ldots հաջորդականությամբ, որտեղ a_i-ը տարբեր է a_j-ից կամայական i\neq j-ի համար և S-ի յուրաքանչյուր անդամ գտնվում է հաջորդականությունում։

Բազմությունը կոչվում է անհաշվելի անվերջ, եթե այն հաշվելի չէ, այսինքն՝ բազմության հզորությունը մեծ է \aleph_0-ից։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բազմությանների հզորություն
Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Դեյվիդ Քարդ

**Դեյվիդ Էդուարդ Քարդ,** () աշխատուժի տնտեսագետ, 1950 թվականի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Կալիֆորնիայում` Բերքլիի համալսարանում, որտեղ գտնվել էր 1997 թվականից։ 2021 թվականի տնտեսագիտության բնագավառի Նոբելյան մրցանակի համամրցանակակիր է։ Տնտեսական գիտություններում աշխատուժի տնտեսագիտության մեջ իր էմպիրիկ ներդրման համար Ջոշուա Անգրիստը և Գվիդո Իմբենսը համատեղ արժանացել են մրցանակի մյուս կեսին։

## Վաղ կյանք և գործունեություն
Դեյվիդ Քարդը ծնվել է Օնտարիո նահանգի Գուելֆ քաղաքում 1956 թվականին։ Նրա ծնողները զբաղվում էին կաթնատնտեությամբ։ Քարդը նախքան տնտեսագիտությանը անցնելը ֆիզիկայի մասնագետ էր։ Այնուհետև 1978 թվականին Քուինսի համալսարանում ստացել է արվեստի բակալավրի կոչում, իսկ 1983 թվականին տնտեսագիտությունից արժանացել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճանի՝ պաշտպանելով «Ինդեքսացիա երկարաժամկետ աշխատանքային պայմանագրերում» դոկտորական ատենախոսությունը՝ Օրլի Էշենֆելտերի ղեկավարությամբ։

Քարդն իր գործունեությունն սկսել է Չիկագոյի «Graduate School of Business» համալսարանում, որտեղ 2 տարի եղել է բիզնեսի էկոնոմիկայի բաժնի ասիստենտ։ Նախքան Բերքլի տեղափոխվելը 1983-1997 թվականներին Փրինսթոնի ֆակուլտետում էր։ 1990 - 1991 թվականներին Կոլումբիայի համալսարանում աշխատել է որպես հրավիրյալ պրոֆեսոր։ 1988-1992 թվականներին Քարդը եղել է «Աշխատուժի տնտեսագիտություն» ամսագրի օգնական խմբագիր, իսկ 1993-1997 թվականներին՝ «Էկոնոմետրիկա» ամսագրի համախմբագիր։ 2002-2005 թվականներին եղել է «Ամերիկայի տնտեսության վերանայում» ամսագրի համախմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Ընտանեկան դիմանկար բնանկարի ֆոնին

**«Ընտանեկան դիմանկար բնանկարի ֆոնին»** (), հոլանդացի նկարիչ Ֆրանս Հալսի  նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1648 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 202 × 285 սմ։

Այսօր «Ընտանեկան դիմանկար բնանկարի ֆոնին» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Տիսեն-Բորնեմեսի թանգարանում (Մադրիդ, Իսպանիա)։

## Նկարագիր
Հոլանդացի նկարիչ Ֆրանս Հալսը համարվում է դիմանկարի վարպետ։ Դիմանկարները 17-րդ դարում լայն ճանաչում ստացան, քանի որ բուռն կերպով զարգացավ տնտեսությունն ու առևտուրը ու շատացան հարուստ ընտանիքները, որոնք սկսեցին պատվիրել դիմանկարներ՝ որտեղ սկսեցին ցուցադրել իրենց հարստությունը։

«Ընտանեկան դիմանկար բնանկարի ֆոնին» ստեղծագործությունում պատկերված են իրար ձեռք բռնած ամուսիններ, որոնք խորհրդանշում են  ընտանեկան հավատարմություն, իսկ դստերի ոտքերի մոտ նկարված շունը՝ նվիրվածություն։ Հոր կողքին պատկերված է որդին։ Նկարում ամուսինները նայում են միմյանց։ Կնոջ կողքին, մի քիչ հետ կանգնած է սևամորթ տղա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Դիմապատկերների մասին

Կատեգորիա:1648 նկարներ
Կատեգորիա:Դիմանկարներ
Կատեգորիա:Տիսեն-Բորնեմեսի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆրանս Հալսի նկարներ
Կին (նկար, Մունկ)

**«Կին»** (), Էքսպրեսիոնիզմի առաջին ներկայացուցիչներից, նորվեգացի գրաֆիկական, թատերեկան նկարիչ, գեղանկարիչ և արվեստների տեսաբան Էդվարդ Մունկի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1895 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 164 × 250 սմ։

Այսօր «Կին» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է KODE թանգարանում (Օսլո, Նորվեգիա)։

## Նկարագիր
«Կին» ստեղծագործությունը չափերով շատ մեծ նկար է, որտեղ նկարված է կին՝ իր կյանքի տարբեր փուլերում․ պատանեկություն, հասունություն և ծերություն։ Նկարը հայնտնի է նաև *«Սֆինքս»* անվանումով։ Նկարի կենտրոնական հատվածում հասուն կինն է, որը մերկ է պատկերված։ վերջինս շիկահեր է, կարմիր շուրթերով։ Ձեռքերը վեր է բարձրացրել, գլուխը «անամոթաբար» թեքել է։ Ձախ կողմում պատկերված է սպիտակազգեստ աղջիկ՝ ծածանվող մազերով։ Նա կանգնած է ավազե շերտին՝ ջրի և անտառի միջև և նայում է հեռու հորիզոնին։ Մեծահասակ կինը նկարված է աջ կողմում․ գունային առումով նա ցայտուն պատկերված չէ։

## Տես նաև
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1880-1885)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1886-1892)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1893-1898)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1899-1902)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1903-1905)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1906-1908)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1909-1913)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1914-1927)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1928-1944)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մունկի թանգարանի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1894 նկարներ
Կատեգորիա:Էդվարդ Մունկի նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի գեղանկարչություն
Գանրյու

**Գանրյու** (ճապ.՝ 巌流, «Հսկայական լեռան ոճ»), կենջուցուի հնագույն դպրոց, Ճապոնիայի դասական մարտարվեստ, որը ստեղծել է մոտ 1600-ականներին վարպետ և սամուրայ Սասակի Կոջիրոն։

## Պատմություն
Գանրյու դպրոցը հիմնադրվել է 1600-ական թվականներին սամուրայ Սասակի Կոջիրոյի կողմից։ Ըստ որոշ պնդումների՝ վերջինս սովորել է կամ Տոդա Սեյգենի (Տոդարյու կամ Տյուջորյու) կամ նրա աշակերտ Կանեմակի Ջիսայի (Կանեմակիրյու) մոտ։

Կոջիրոն սկզբում ծառայել է Ակի նահանգի Մորի սամուրայների տոհմին։ Հետագայում նա ճանապարհորդոլ է Ճապոնիայով և հիմնել է սուսերամարտի իր սեփական դպրոցը։

Կոջիրոն սիրում էր սուսերամարտել՝ օգտագործելով նոդաչիի կատանան(նրա դպրոցը մասնագիտացած էր այդ տիպի սրերով մենամարտելու մեջ), որի համար նա մշակեց տեխնիկա, երբ գտնվում էր  ջրվեժի տարածքում, որն անվանվել է *Ցուբամե Գաեշիի* ձեռքերի բախման հայտնի հակագրոհի անվամբ (թարգմանության տարբերակներ՝ «ծիծեռնակի պոչը», «ծիծեռնակի պիրուետ», «ծիծեռնակի թռիչք», «ծիծեռնակի պաշտպանություն»)։

1612 թվականին Միյամոտո Մուսաշիի և Սասակի Կոջիրոյի միջև տեղի ունեցավ մենամարտ, որում վերջինս սպանվեց։ Այնտեղ էլ ավարտվում է Գանրյու մարտարվեստի պատմությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Կոշո Սասակի Կոջիրո

Կատեգորիա:Մարտարվեստի տեսակներ
Զոնդ-2

**Զոնդ-2** (), խորհրդային Զոնդ ծրագրի շրջանակներում արձակված ավտոմատ միջմոլորակային կայան, որը նախատեսված էր Մարս մոլորակի մոտ անցում կատարելու համար։ Կայանը հաջողությամբ արձակվեց և ուղղվեց դեպի Մարս, սակայն ճանապարհին նրա հետ կապն ընդհատվեց։

Կայանը կառուցվել է 3ՄՎ միջմոլորակային կայանների հենքի վրա։

Զոնդի առաքելությունները Խորհրդային Միության կողմից ներկայացվել են որպես ինժեներական փորձարկումներ։ Այն ժամանակ արևմտյան դիտորդները ենթադրում էին, որ այդ անվանումն օգտագործվել է որպես անհաջող առաքելությունների քողարկում, այնպես, ինչպես Կոսմոս անվանումները օգտագործվել են այն առաքելությունների համար, որոնք չեն կարողացել լքել Երկրի ուղեծիրը։

## Արձակում
Զոնդ-2-ի վրա տեղադրված էր ֆոտոհեռուստատեսային տեսախցիկ, որն ավելի ուշ օգտագործվեց նաև Զոնդ-3 կայանի վրա Լուսինը լուսանկարելու համար։ Տեսախցիկի համակարգը ներառում էր նաև երկու ուլտրամանուշակագույն սպեկտրոմետրեր, դրանք տեղադրվել էին Մարսի վրա մեթանի նշաններ որոնելու համար։

Զոնդ-2-ը արձակվել է 1964 թվականի նոյեմբերի 30-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից Մոլնիա կրող հրթիռով։ 1965 թվականի մայիսի սկզբին հետագծի ուղղման մանևրումների ժամանակ կապը կայանի հետ կորել է։ Աշխատելով կես հզորությամբ՝ իր արևային վահանակներից մեկի կորստի պատճառով, տիեզերանավը Մարսի մոտով անցավ 1965 թվականի օգոստոսի 6-ին, 5,62 կիլոմետր վայրկյան արագությամբ, մոլորակից 1500 կիլոմետր հեռավորության վրա։

Զոնդ-2 կայանի վրա առաջին անգամ տեղադրվել և փորձարկվել են պլազմային էլեկտրական հրթիռային շարժիչներ, ընդհանուր առմամբ կայանի վրա տեղադրված էին վեց այդպիսի սարքեր, որպես կայանի դիրքի շտկման համակարգի շարժիչներ։ Համակարգը փորձարկվել է 70 րոպեի ընթացքում, գեներացված պլազմային կույտերը ունեին ~30000 Կ ջերմաստիճան և արտանետվում էին մինչև 16 կմ/վ արագությամբ, կոնդենսատորային մարտկոցը ուներ 100 միկրո-ֆարադ հզորություն, աշխատանքային լարումը ~1 կՎ։

## Տես նաև
* Զոնդ ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NASA (NSSDC) information on Zond 2 
* "The Mystery of Zond 2" by Andrew Lepage, EJASA April, 1991

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ավտոմատ միջմոլորակային կայաններ
Կատեգորիա:Զոնդ ծրագիր