Երալաշ

**«Երալաշ»** (), խորհրդային և ռուսական հումորային հեռուստահանդես, որը թողարկվել է 1974 թվականից առ այսօր Մ. Գորկու անվան մանկապատանեկան ֆիլմերի կենտրոնական կինոստուդիայում, որը նախ ցուցադրվում էր կինոթատրոններում, ապա հեռուստատեսությամբ։

1974-1995 թվականներին հեռուստահանդեսը նախ լույս է տեսել Մ.Գորկու անվան մանկապատանեկան ֆիլմերի կենտրոնական կինոստուդիայի, այնուհետև 1995-ից 2005 թվականներին՝ սեփական «Երալաշ-Լենդ» կինոստուդիայի, իսկ 2005թ. Մ.Գորկու անվան «Երալաշ» կինոստուդիայի բազայի վրա։

## Ստեղծման պատմություն
Ապրիլի 3-ը համարվում է Երալաշի ծննդյան օրը։

Ռեժիսոր Ալլա Սուրիկովան նամակ է ուղարկել ԽՄԿԿ Կենտկոմին՝ առաջարկելով ստեղծել մանկական «Ֆիտիլեկ» հումորային կինոյի ամսագիր (մտահղված է որպես «Ֆիթիլե» մեծահասակների երգիծական ֆիլմերի ամսագրի մանկական տարբերակ)։ Կինոամսագրի հիմնադիրներն էին Ալեքսանդր Խմելիկը (1974-2001) և Բորիս Գրաչևսկին (1974-2021)։ Մշակման ընթացքում «Ֆիտիլյոկ» անվանումը մերժվել է։ Ամենատարածված «լեգենդն» ասում էր, որ հանդիսատեսի միջև մրցույթ է հայտարարվել կինոամսագրի անվան համար, իսկ «Երալաշ» անունը վերցվել է խորհրդային մի աշակերտուհու նամակից, որը չի պահպանվել։ Այնուամենայնիվ, հետագայում Սուրիկովան և Գրաչևսկին 2013 թվականին «Tonight» շոուում ասացին, որ «Երալաշ» անունը հորինել է Խմելիքի դուստրը՝ Մարիան։ Մինչդեռ «Երալաշ» անունը համահունչ է 1972-1986 թվականներին Գոսկինոյի նախագահ Ֆիլիպ Երմաշի ազգանվան հետ։

Հեռուստահանդեսի առաջին համարները լույս են տեսել 1974 թվականին։ Առաջին թողարկումը բաղկացած էր երեք մանրապատումներից, իսկ առաջին պատմվածքը Ագնի Բարտոյի սցենարով «Ամոթալի կետ» մանրապատումն էր։ Սկզբում առաջին համարը պետք է բաղկացած լիներ հինգ մանրապատումներից, սակայն խմբագիրները պահանջեցին, որ համարը կրճատվի երեքի (հետագայում յուրաքանչյուր համարը բաղկացած է ընդամենը երեք (հազվադեպ դեպքերում՝ երկու-չորս) մանրապատումներիցՃ։ Այնուհետև հրատարակվում էին տարեկան 4 համար (1982 թվականից՝ 6 համար)։ 2010 թվականից ի վեր տարեկան թողարկվում է առնվազն 10 սերիա։

Սկզբում «Երալաշի» դրվագները նկարահանվում էին լայնէկրան ձևաչափով, իսկ առաջնախաղերը ցուցադրվում էին կինոթատրոններում։ 1986 թվականից սկսած Երալաշը անցավ 4:3 ձևաչափին և սկսեց ավելի ու ավելի քիչ ցուցադրվել կինոթատրոններում, աստիճանաբար ավելի շատ տարածվելով հեռուստատեսությամբ (ցուցադրումն իրականացվեց Կենտրոնական հեռուստատեսության երկրորդ ծրագրում), իսկ ԽՍՀՄ փլուզմամբ՝ 1991 թ., ամսագիրն ամբողջությամբ դարձավ հեռուստատեսային ամսագիր և սկսեց ցուցադրվել RTR ալիքով, որտեղ այն կոչվում էր «Մեր Երալաշը»։ 2014 թվականից ամսագիրը կրկին օգտագործել է 16:9 ձևաչափը։

1974 թվականից մինչև 2000-ականների սկիզբը նկարահանումները հիմնականում տեղի են ունեցել Մոսկվայում և նրա շրջակայքում (այս ժամանակաշրջանի սյուժեներում շատ փողոցային տեսարաններ նկարահանվել են քաղաքի հյուսիսային մասում, որտեղ գտնվում է կինոստուդիան), սակայն 2000-ականների սկզբից սյուժեները սկսեցին նկարահանվել Ռուսաստանի տարբեր շրջաններում։ Մասնավորապես, այն պատմությունները, որոնցում գործողությունները տեղի են ունենում մանկական հանգստյան ճամբարներում, նկարահանվում են Կրասնոդարի երկրամասի «Օրլյոնոկա» համառուսական մանկական կենտրոնում, ինչպես նաև Անապա առողջարանային քաղաքի մոտ գտնվող Սև ծովի «Սմենա» համառուսական մանկական կենտրոնում։ 2007 թվականին «Ես հասցրեցի» պատմվածքը դարձավ առաջինը, որը նկարահանվեց Ռուսաստանի սահմաններից դուրս՝ նկարահանումները տեղի ունեցան Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում, իսկ գլխավոր դերում նկարահանվեց երիտասարդ դերասանուհի Դարիա Բրանկևիչը։ Մեկ այլ մանրապատում՝ «Խորամանկ երթուղին», նկարահանվել է 2008 թվականին Մինսկի մոտ գտնվող Ռաուբիչում։

1987 և 1988 թվականներին Երալաշը, ԽՍՀՄ ՆԳՆ Պետական ճանապարհային տեսչության պատվերով, թողարկեց մի շարք կարճ հումորային մանրապատումներ, որոնք շոշափում էին երեխաների՝ ճանապարհին վարքի կանոններին համապատասխանելու թեման։ Այս թեմային նվիրված երկու համարներն էլ նմանակումներ են «Фитиль» երգիծական ֆիլմերի ամսագրի՝ չափահաս հանդիսատեսի համար է նախատեսված, բայց հատուկ հարմարեցված երեխաների և երիտասարդների համար։ Երկար ժամանակ թողարկումները կորել էին, քանի որ դրանք տեսաերիզով չէին հրապարակվում։ Միայն 2015 թվականի հոկտեմբերին դրանք թվայնացվեցին և տեղադրվեցին համացանցում։

1996 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2019 թվականը «Երալաշ»-ը հեռարձակվել է Ռուսաստանի Առաջին ալիքով։ 1996 թվականից մինչև 2006 թվականը կինոամսագիրը հեռարձակվում էր ալիքով աշխատանքային օրերին՝ առավոտյան կամ կեսօրին, երբեմն հանգստյան օրերին՝ ցերեկը կամ երեկոյան։ Մինչև 2001 թվականի աշունը «ORT»-ի տպագիր ծրագրային հաղորդումներում կինոամսագիրը հրապարակվում էր որպես «Զվարճալի պատմություններ Երալաշ ամսագրում»։ 2005 թվականի հուլիսից մինչև 2010 թվականի հոկտեմբերը և 2015 թվականի հուլիսից մինչև 2018 թվականի ապրիլը՝ ալիքի եթերում կանխարգելիչ աշխատանքների օրերին, հեռարձակումն սկսվել է 11:45-ին (երկրորդ շրջանում՝ 11:50-ին) այս հաղորդաշարով։ Նաև կինոամսագիրը հաճախ օգտագործվում էր հեռուստատեսային ժամի դադարը լրացնելու համար (նոր հեռուստատեսային օրվա մեկնարկից առաջ կամ ուղիղ սպորտային հեռարձակումներից առաջ)։

2002 թվականից մինչև 2012 թվականը եթեր են հեռարձակվել նաև դրվագների միաձուլումներ և կրճատումներ «Մայրիկի Երալաշ», «Գազանային Երալաշ», «Սիրված Երալաշ», «Շաբաթօրյա Երալաշ», «Կիրակնօրյա Երալաշ» և այլ վերնագրերով, որոնք չէին համարվում լիակատար պատմություններ համարակալմամբ։ 2006 թվականից «Երալաշը» դադարել է հեռարձակվել աշխատանքային օրերին (մնացել են միայն հանգստյան օրերի թողարկումները, որոնք հեռարձակվում էին ցերեկային կամ երեկոյան ժամերին, ինչպես նաև ժամը 11:45-ի թողարկումը տարեկան 4 անգամ), իսկ 2009 թվականից կինոամսագիրը կորցրել է իր մշտական տեղը Առաջին ալիք հեռարձակման ցանցում։ Մոտավորապես նույն ժամանակներից «Երալաշը» շատ ավելի հազվադեպ էր տպագրվում։ Մինչև 2013 թվականը Առաջին ալիքով տարեկան մի քանի անգամ հեռարձակվում էին նոր դրվագներ։ 2014 թվականից Երալաշի համարները (հիմնականում նորերը) թողարկվում են միայն Ամանորին։ Մինչև 2019 թվականը ամանորյա տոների ժամանակ հեռարձակվում էին հիմնականում 2010 թվականից հետո հեռարձակված սերիաների 15 րոպեանոց կրկնությունները, ինչպես նաև երբեմն-երբեմն՝ հանգստյան օրերին՝ ժամը 6:00-ի լրատվական թողարկումից հետո, կամ երբ եթերում ազատ ժամանակ կար։ Կինոամսագիրը վերջնականապես հեռացվեց Առաջին ալիքից այն պատճառով, որ, ըստ հեռարձակողի ղեկավարների, այն հնացած էր։ Այդ իսկ պատճառով «Երալաշը» սկսեց ցուցադրվել այլ ալիքներով («ՍՏՍ», «Կարուսել», «Հեռուստակենտրոն»)։ Առաջնախաղի դրվագները հեռարձակվում են «Հեռուստակենտրոն» ալիքով։

1984 թվականին կինոամսագրի 10-ամյակի կապակցությամբ Բորիս Գրաչևսկին Յուլի Գուսմանի հետ համագործակցելով նկարահանել է «Ի՞նչ է Երալաշը» երաժշտական հեռուստատեսային ֆիլմ-համերգը։ Ֆիլմը բաղկացած էր լավագույն պատմություններից, ինչպես նաև էստրադային, համերգային և կրկեսային համարներից և այդ տարիների հայտնի երգիչների նմանակումներից։ Ֆիլմում նկարահանվել են Երալաշի մանկական դերասանները, նրա ստեղծողները, այն դերասանները, ովքեր ամենից հաճախ նկարահանվել են դրանում, ինչպես նաև հայտնի երգիչներ և կատակերգուներ (Վլադիմիր Վինոկուր, Գենադի Խազանով, «Բիմ-Բոմ» անսամբլ և այլք։

1991 թվականին Երալաշի ռեժիսոր Իսահակ Մագիտոնը նկարահանեց լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմը՝ «Հինգ առևանգված վանականները»՝ Յուրի Կովալի համանուն պատմվածքի հիման վրա։ Ֆիլմում մասնակցել են «Երալաշի»-ի որոշ մանկական դերասաններ, հնչել է նաև սյուժեներից երաժշտություն։ Այնուամենայնիվ, ֆիլմը չցուցադրվեց հեռուստատեսությամբ կամ կինոթատրոններում, քանի որ Մագիտոնը լքեց Երալաշը, և այդ ժամանակ ֆիլմի տարածումը սկսեց փլուզվել։

1994-ին, 20-ամյակի կապակցությամբ, կազմակերպվեց «Երալաշը 20 տարեկան է» համերգը և ստեղծվեց երկժամյա հեռուստատեսային տարբերակը՝ լավագույն պատմությունների հատվածներով, 1999-ին՝ 25-ամյակի համար, համերգ՝ «Երալաշը 25 տարեկան է», 2004 թվականին «Երալաշը 30 տարեկան է» համերգ։ Վերջին երկուսը հեռարձակվել են հեռուստատեսությամբ՝ առաջինը RTR-ով, իսկ երկրորդը՝ Առաջին ալիքով։ Այսօր երկուսն էլ կորած են համարվում։ Ներկայումս կորել են վերջին երկու համերգների հեռուստատեսային տարբերակները։

2017-ին թողարկվեց լիամետրաժ ֆիլմը «Երալաշը կինոյում», որը բաղկացած էր ժամանակակից ամենահաջող թողարկումներից։

2021 թվականից կինոամսագրի նոր գեղարվեստական ղեկավարն է Արկադի Գրիգորյանը։

## Մուլտիպլիկացիա
### Սկիզբ
Յուրաքանչյուր թողարկման սկիզբը զարդարված է մուլտֆիլմի էկրանապահով։ Էկրանապահները մի քանի անգամ փոխվել են՝ առաջինը՝ 1-3 թողարկում, երկրորդը՝ 4-22 թողարկում, երրորդը՝ 23-56 թողարկում, չորրորդը՝ 57-60 թողարկում, հինգերորդը՝ 61-181 թողարկում, վեցերորդը՝ 182 թողարկումից։

### Պատմություններ
Յուրաքանչյուր պատմությանը նախորդում է վերնագիր և անիմացիոն նկար։ Ամսագրի 1-2 համարներում պատմվածքների էկրանապահը պարունակում էին միայն տիտրեր՝ վերնագիր, սցենարիստ, դերասաններ։ 3-րդ համարից վերնագրի հետ մեկ նկար է հայտնվել, ապա նշված են սցենարիստը, ռեժիսորը և դերասանները։ 10-րդ համարից սկսած յուրաքանչյուր պատմություն սկսվում է անիմացիայով, այնուհետև տեղեկություններ են տրվում սցենարի հեղինակի, ռեժիսորի և դերասանական կազմի մասին։ Ամբողջ կինոամսագրի ընթացքում անիմացիայով զբաղվում էր Յուրի Սմիրնովը։

Որոշ պատմություններ  ֆիլմերի կամ ֆիլմերի ժանրերի նմանակումներ էին, օրինակ՝
* «Ինչի մասին են լռում թերթերը» (1987) ֆիլմի սյուժեն, որտեղ երկու դպրոցներ փոխանակում են կռվարարներին, «Մահացած սեզոն» ֆիլմի հետախույզների փոխանակման դրվագի նմանակումն է։ Կուլիսներում հնչում է «Գարնան տասնյոթ ակնթարթները» սերիալի երաժշտությունը։
* «Փառքի ծարավը» (1985 թ.) և «Ապացույցներ» (1987 թ.) պատմվածքներում օգտագործվել է «Գիտակները ղեկավարում են հետաքննությունը» սերիալի երաժշտությունը։ «Ապացույցներ»-ում կա նաև «փորձագետներից» մեկը՝ ոստիկան Զնամենսկին (Գեորգի Մարտինյուկ), որը հարցաքննում է կալանավորված գողին (Ստանիսլավ Սադալսկի)։

### էկրանապահ
Առաջին ցուցադրությունից մինչև Երալաշի անցում լայնէկրան ձևաչափի, բացվող վերնագրի էկրանի անիմացիան չորս անգամ փոխվեց։ Փոխվել է և՛ երևացող կերպարների գծագրման ոճը, և՛ ֆոնը (հենց առաջին համարներում ֆոնը կարող էր լինել մոխրագույն, կանաչ, մանուշակագույն, մանուշակագույն, կապույտ, տարբեր նախշերով)։ 1986 թվականից վերնագրի էկրանը փոխվել է միայն մեկ անգամ (2004-2005 թվականներին, երբ Երալաշը անցավ համակարգչային անիմացիայի)։ 2003 թվականից այն ստեղծվել է «Flash» անիմացիայի միջոցով։ Բոլոր էկրանապահների հեղինակը նկարիչ Յուրի Սմիրնովն է։

## Երգ և երաժշտություն
Ըստ Գրաչևսկու՝ «Տղաները և աղջիկները, ինչպես նաև նրանց ծնողները...» բանաստեղծությունը հորինել է Խմելիքը։ Այնուհետեւ դրանք ներկայացվել են Գորկու կինոստուդիայի երաժշտական խմբագրին, ով հաստատել է տեքստը։ Սկզբում մեղեդին առաջարկել է Վլադիմիր Շայնսկին, սակայն բանաստեղծությունների բառերի մեծ մասը նա հանել է։ Ուստի ընտրությունը կատարվել է հօգուտ Ալեքսեյ Ռիբնիկովի մեղեդու։ 1997-ին Թեոդոր Եֆիմովը կազմակերպեց ֆիլմի ամսագրի էկրանապահի երգը, որը հնչում էր մինչև 2005 թվականը, իսկ տիտրերում մինչև 2013 թվականը։ 2005 և 2013 թվականներին վերնագրի երգը երկու անգամ գործիքավորել է Ալեքսանդր Կլևիցկին և օգտագործվել սկզբում եկրանապահում (առաջինը 2005-2013 թվականներին), իսկ երկրորդը (և՛ ներածությունում, և՛ 2013 թվականից սկսած)։

1974 թվականից մինչև 1997 թվականը բացվող էկրանապահին ներկայացվել է Ելենա Կամբուրովայի կատարմամբ երգ։ Նրա կատարած երգը հայտնի է երկու տարբերակով՝ առաջին երկու թողարկումներում և 3-րդ համարից մինչև 117 թողարկում։ 118-ից մինչև 177 համարները (1997–2004) երգը կատարել է «Непоседы» անսամբլը։

## Քննադատություն
Կինոամսագիրը երկար տարիներ վայելում էր մեծ ժողովրդականություն և հեղինակություն, բայց տարիների ընթացքում հեռուստադիտողները սկսեցին նկատել որոշ երկրորդական սյուժեներ, սպառված հումոր, ինչպես նաև սկզբնաղբյուրից աստիճանական շեղում դեպի մանկական արատների բարոյախոսություն և երգիծանք։

Նինա Աբրոսիմովան 2017 թվականին իր «Երալաշը մերը չէ» հոդվածում մեջբերեց հոգեբան Ադրիանա Իմժ-ին՝ «Ժամանակակից Երալաշը թունավոր է. նրանում գենդերային և միջսերունդային փոխազդեցությունները հիմնված են ոչ թե երկխոսության կամ հարգանքի, այլ խիստ ամրագրված կարծրատիպերի վրա։ Երալաշը վտանգավոր կլիներ, բայց, բարեբախտաբար, այնքան հետաքրքիր չէր, որ հանդիսատեսի վրա էապես ազդեր»։

Նույն հոդվածում Աբրոսիմովան մեջբերել է Վլադիմիր Պանժևին (որը նկարահանել է կինոամսագրի շատ տեսահոլովակներ սկսած 1990-ականների սկզբից) և արտադրության մեջ ներգրավված մի քանի այլ մարդկանց, ովքեր խոստովանել են, որ իրենք պետք է աշխատեն թույլ սցենարների և երեխաների հետ, ովքեր այնքան էլ լավ չեն խաղում, բայց պետք է հաշվի առնել Գրաչևսկու կարծիքը։

2018 թվականի մարտին «Բարև, Անդրեյ» թոք-շոուի մի դրվագում, որը նվիրված էր կինոամսագրի 1000-րդ տեսահոլովակին, դերասան Ստանիսլավ Սադալսկին, ով նկարահանվել է ինչպես խորհրդային, այնպես էլ հետխորհրդային ժամանակաշրջանի գովազդներում, ասաց, որ երեխաները. ում հետ նա խաղում էր առաջին դարաշրջանում, շատ ավելի տաղանդավոր էին, քան նրանք, ում հետ նա խաղում էր երկրորդում, նա ուղղակիորեն ակնարկեց, որ Գրաչևսկին սկսեց երեխաներին հավաքագրել «կապերի միջոցով»։

## Նմանակումներ
* «Մեծ տարբերություն» հաղորդաշարում ցուցադրվեց «Երալաշի» նմանակումը՝ «Մասսարակշ» («Բնակեցված կղզի» ֆիլմի ծաղրերգությունը), եթե այն ռեժիսորը լիներ ոչ թե Ֆյոդոր Բոնդարչուկը, այլ Բորիս Գրաչևսկին. «Մեծ տարբերություն»-ի հաջորդ դրվագում կրկին ցուցադրվեց «Երալաշի»-ի նմանակումը, եթե այն նախատեսված էր մեծահասակների համար։
* «Երալաշի» նմանակումները եղել են նաև «OSP-Studio», «Comedy Club», «Вечерний Киев» և «ՀՈՒԱ» հաղորդումներում։

## Տեսաձայնագրություն
ԽՍՀՄ-ում 1980-ականներին Երալաշը տեսաերիզների վրա թողարկվեց ԽՍՀՄ Գոսկինո վիդեո ծրագրի կողմից։ Ռուսաստանում 1990-ականների կեսերից այն թողարկվել է VHS-ով «Видеопроект» հրատարակության կողմից, 1997 թվականից՝ ORT-Video-ի կողմից, ինչպես նաև տեսասկավառակներով։ 2002 թվականից First Video Company-ն թողարկում է ֆիլմերի ամսագրեր VCD և DVD ենթագրերով (որոշ DVD առանց ենթագրերի)։ Թողարկվել է նաև MPEG-4 սկավառակների վրա։

## Կինոամսագրի տարբերակները
Կինոամսագրի տեղական տարբերակները դուրս են եկել Դոնի Ռոստովում, Կազանում, Նովգորոդում, Պերմում, Ուֆայում, Օրենբուրգում, Չելյաբինսկում, Սամարայում և Կրասնոդարում։

## «Մենք ստեղծում ենք Երալաշ»
2004-ից 2005 թվականներին, 2008-ից 2011 թվականներին և 2013 թվականին թողարկվել է «Մենք ստեղծում ենք Երալաշը» վավերագրական հաղորդումը։ Ընդհանուր առմամբ թողարկվել է 40 համար։ Հաղորդումը ցույց տվեց այս տարիների ընթացքում որոշակի խնդիրների նկարահանման ընթացքը։ Հաղորդումը հեռարձակվել է հեռուստատեսությամբ, այնուհետև թողարկվել է VHS-ով և DVD-ով First Video Company-ի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստահաղորդումներ