open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շախմատի տախտակի վրա ցորենի խնդիր

**Շախմատի տախտակի վրա ցորենի խնդիր**, մաթեմատիկական խնդիր, որտեղ հաշվարկվում է, թե որքա՞ն ցորեն կլինի շախմտի տախտակի վրա, եթե առաջին վանդակին դրվի մեկ ցորեն և յուրաքանչյուր հաջորդ վանդակի վրա երկու անգամ ավելին, քան նախորդի վրա։

Հաշվի առնելով, որ տախտակն ունի 64 վանդակ, կրկնապատկելով ցորենի քանակը յուրաքանչյուր հաջորդ վանդակի վրա, բոլոր 64 վանդակների վրայի ցորենի հատիկների գումարը որոշվում է հետևյալ արտահայտությամբ՝

: T_{64} = 1 + 2 + 4 + \cdots + 2^{63} = \sum_{i=0}^{63} 2^i  = 2^{64}-1,
ինչը կազմում է :

## Խնդրի աղբյուրներ
մինի|Սիսսա
Չնայած խնդրի մանրամասների նկարագրությունը տարբեր աղբյուրներում տարբերվում է, էությունը մնում է անփոփոխ։ Ըստ լեգենդի, երբ շախմատի ստեղծողը՝ հնդիկ մաթեմատիկ և փիլիսոփա Սիսսան, իր գյուտը ներկայացնում է թագավորին, նրան այնքան է դուր գալիս խաղը, որ նա թույլ է տալիս գյուտարարին ընտրել իր պարգևը։ Իմաստունը թագավորին խնդրում է վճարել իրեն շախմատի տախտակի առաջին վանդակին դնելով մեկ ցորեն, երկրորդին՝ երկու, երրորդին՝ չորս և այդպես շարունակ, կրկնապատկելով ցորենի քանակն ամեն հաջորդ վանդակի վրա։ Թագավորը՝ չունենալով մաթեմատիկական գիտելիքներ, արագ համաձայնվում է, նույնիսկ փոքր-ինչ վիրավորվելով գյուտի ոչ այնքան բարձր գնահատման համար, և հրամայում է գանձապետին հաշվել ու գյուտարարին հանձնել անհրաժեշտ քանակությամբ ցորենը։ Սակայն, երբ մեկ շաբաթ անց գանձապետը չի կարողանում ներկայացնել հաշվարկը, թագավորը հետաքրքրվում է ուշացման պատճառով։ Գանձապետը ցույց է տալիս հաշվարկները և ասում, որ վճարել հնարավոր չէ, այդ կարելի է անել միայն ծովերն ու օվկիանոսները չորացնելուց և այդ ամբողջ տարածքը ցորեն ցանելուց հետո։

Ցորենի այդ քանակը մոտ 1800 անգամ գերազանցում է ցորենի մեկ տարվա համաշխարհային բերքի ցուցանիշը (2008-2009 գյուղատնտեսական տարվա բերքը կազմել է 686 մլն տոննա), այսինքն գերազանցում է մարդկության պատմության ընթացքում հավաքված ցորենի ամբողջ բերքի ցուցանիշը։ Ցորենի հատիկների քանակը կազմում է Ավոգադրոյի թվի մոտ 0,0031%-ը։ Զանգվածի միավորներով. եթե ընդունենք, որ մեկ ցորենահատիկն ունի 0,065 գրամ զանգված (Troy grain [тройское зерно]: 1 gr = 0,06479891 g), ապա շախմատի տախտակի ամբողջ ցորենի զանգվածը կազմում է 1200 միլիարդ կամ 1,2 տրիլիոն տոննա.

: \frac{18446744073709551615 \times 0{,}065 ~ {\mathrm {g}}}{(1000000 ~ {\mathrm {g}}/{\mathrm {t}})} \approx 1{,}2 \cdot 10^{12} ~ {\mathrm {t}}.:

## Տես նաև
* Թղթի ծալման սահմանը
* Մորի օրենք
* Շենոնի թիվ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Raymond Kurzweil (1999). The Age of Spiritual Machines, Viking Adult. ISBN 0-670-88217-8.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական խնդիրներ
ՌԳԱ ԱՄՆ և Կանադայի ինստիտուտ

**Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Կանադայի ինստիտուտ, ՌԳԱ ԱՄՆԿԻ** (), ԱՄՆ և Կանադայի համալիր հետազոտության վրա մասնագիտացած գիտահետազոտական հաստատություն Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Գլոբալ խնդիրների և միջազգային հարաբերությունների բաժանմունքի կազմում։

Ինստիտուտը հիմնադրել է 1967 թվականին հայտնի ամերիկանագետ Գեորգի Արբատովը և առաջին իսկ օրվանից ինստիտուտը կարևոր դեր է խաղացել որպես ԱՄՆ քաղաքականության, տնտեսագիտության և գաղափարախոսության վերլուծության կենտրոն։ Ինստիտուտը անմիջապես ազդել է ԱՄՆ վերաբերյալ ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը։

*1970 թվականից հրատարակվում է «ԱՄՆ և Կանադա. տնտեսություն, քաղաքականություն, մշակույթ» պարբերականը։
*1991 թվականից Ինստիտուտը կրում է ներկա անվանումը։
*2000 թվականին ԱՄՆԿԻ-ի հիման վրա գործում է ՀԳՊԱՀ () շրջանակներում համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետը։

## Աշխատակիցներ
[thumb|300px|right|ակադեմիկոսներ [Սերգեյ Ռոգովը և Գեորգի Արբատովը]]
* Գեորգի Արբատով — ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1974), հիմնադիր, տնօրեն (1967—1995), պատվավոր տնօրեն (1995—2010).
* Սերգեյ Ռոգով — ՌԳԱ ակադեմիկոս (2011), ՀԳՊԱՀ համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի տնօրեն (1995—2015), գիտական ղեկավար (2015 դեկտեմբերից), դեկան։
* Վալերի Գարբուզով, տնօրենի պաշտոնակատար, ՀԳՊԱՀ համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի փոխդեկան, պատմական գիտությունների դոկտոր։
* Վիկտոր Կրեմենյուկ, փոխտնօրեն, ՌԳԱ թղթակից անդամ։
* Վիկտոր Սուպյան, փոխտնօրեն, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր։
* Սերգեյ Եմելյանով, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր, ՌԳԱ պրոֆեսոր։
* Էդուարդ Բատալով, միջազգային հարաբերությունների փիլիսոփայության տեսության ստեղծող։
* Էդուարդ Իվանյան, պատմական գիտությունների դոկտոր, «ԱՄՆ և Կանադա» (1998-2012) պարբերականի գլխավոր խմբագիր։
* Լյուդմիլա Լեբեդևա, Սոցիալ-տնտեսական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն։
* Իգոր Սուտյագին, նախկին աշխատակից, ով հայտնի է դարձել որպես բրիտանական հետախույզ։
* Նատալիա Տրավկինա, Ներքաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար։
* Նադեժդա Շվեդովա, Սոցիալ-քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս-կանադական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուս-ամերիկյան հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:1967 հիմնված վերլուծական կենտրոններ
Կատեգորիա:Ամերիկագիտությունը Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Սվալբարդի միջազգային համալսարան

**Սվալբարդի միջազգային համալսարան** (*հակիրճ*՝ **UNIS**, ), Նորվեգիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Գտնվում է Շպիցբերգեն կղզեխմբի Լոնգյիր բնակավայրի մոտ՝ հյուսիսային լայնության 78°: Համարվում է աշխարհի ամենահյուսիսային ուսումնական հաստատությունը։

Սվալբարդի միջազգային համալսարանը գտնվում է Օսլոյի, Բերգենի, Թրոմսյոյի և NTNU համալսարանների խնամակալության ներքո։

Համալսարանը հիմնադրվել է 1993 թվականին։ Դասավանդվում են արկտիկական կենսաբանություն, երկրաբանություն, երկրաֆիզիկա և տեխնոլոգիա։ Ուսումնական հաստատության տեղադրությունը հնարավորույթուն է ընձեռում շրջակա միջավայրը օգտագործել որպես ուսումնական լաբարատորիա։ Սվալբարդի միջազգային համալսարանում սովորում են շուրջ 350 ուսանողներ, որոնցից կեսը նորվեգացիներ են, իսկ մնացած մասը՝ տարբեր երկրների քաղաքացիներ։ Դասախոսական կազմը բաղկացած է 20 պրոֆեսորից, 21 ասիստենտից և 120 հրավիրյալ դասախոսից։ Հաշվի առնելով, որ համալսարանը գտնվում է բարդ կլիմայական տեղադրություն ունեցող վայրում՝ բոլոր ուսանողները պետք է ներկայացնեն առողջության վերաբերյալ տեղեկություններ յուրաքանչյուր ուսումնական տարվա սկզբին։ Բոլորի համար պարտադիր է զենքի տիրապետման կարճ դասընթացը, քանի որ համալսարանի մոտակայքում բնակվում են բազմաթիվ գիշատիչ կենդանիներ, որոնցից է սպիտակ արջը։

Սվալբարդի միջազգային համալսարանը մասնակցում է «Արկտիկայի համալսարան» միջազգային նախագծին, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել շուրջբևեռային տարածաշրջանը։

## Ֆակուլտետներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համալսարանի պաշտոնական կայք:

Կատեգորիա:Կրթությունը Շպիցբերգենում
Կատեգորիա:Նորվեգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի համալսարաններ
Եգիպտական թռչող շնիկ

**Եգիպտական թռչող շնիկ** (), չղջիկի տեսակ։

## Բնութագիրը
Եգիպտական թռչող շնիկը չղջիկների փոքրի տեսակ է, որի երկարությունը հասնում  է մինչև 17 սմ-ի։ Ունեն թևերի լայն բացվածք։ Արուները ավելի մեծ են և ունեն տեսանելի պարկ, որով տարբերվում են էգերից։ Նրանց մարմինը բաց դարչնագույն է, իսկ թևերի մասը՝ մուգ դարչնագույն։ Ականջները երկար են և սուր,  աչքերը մեծ են և մուգ։ Մորթին փափուկ է։ Թռչող շնիկներն ունեն երկար լեզու։

## Տարածումը և բնական միջավայրը
Եգիպտական թռչող շնիկները տարածված են Եիգպտոսից մինչև  Արաբական թերակղզի։
Ապրում են հարթավայրերում, լեռներում։ Հեշտությամբ ադապտացվում են միջավայրի պայմաններին։

## Վարքը
Հիմնականում ապրում են խմբերով և ակտիվ են գիշերվա ընթացքում։ Ի տարբերություն այլ չղջիկների, Եգիպտական թռչող շնիկներն օգտագործում են իրենց ձայնի արձագանքը։ Թռիչքի ժամանակ մթության մեջ նրանք բարձր ձայներ են արձակում և արձագանքով կողմորոշվում տվյալ տարածքում։

## Սննդակարգը
Սննդակարգի մեծ մասը կազմում է հասուն արևադարձային պտուղները՝ թուզ, նարինջ, արմավ, բանան և այլն։ Սնունդ հայթայթելու համար մեկ գիշերվա ընթացքում կարող են անցնել 40 կմ տարածություն։

## Բազմացումը
Բազմացման շրջանը տևում է հուլիս մասից  մինչև սեպտեմբեր։ Հղիությունը տևում է 115-120 օր։ Սովորաբար ունենում են  մեկ ձագ։ Գրեթե վեց շաբաթ էգը ձագին իր մոտ է պահում, իսկ ավելի ուշ ձագը կախվում է բնի ցցված ժայռերից։  Ձագերը սեռահասուն են դառնում կյանքի 9-րդ ամսում։

## Պահպանման կարգավիճակը
Բնության Պահպանության Միջազգային Միության Կարմիր գրքում  (IUCN) գրանցված է որպես «Քիչ վտանգված» տեսակ (Least Concern): Տեսակի նվազման հիմնական պատճառը գյուղատնտեսության զարգացումն է տվյալ տարածքներում, ինչպես նաև բնական թշնամիները՝ նրանցով են սննվում օձերը, գիշատիչ թռչունները, կզաքիսները և այլն։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Էմիլիո Էստևես

**Էմիլիո Էստևես** (, ), առավել հայտնի **Էմիլիո Էստևես** (*Emilio Estevez*) բեմական կեղծանվամբ, ամերիկացի դերասան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Սվալբարդի օդանավակայան

**Սվալբարդի օդանավակայան, Լոնգյիր** (), Նորվեգիայի Շպիցբերգեն կղզեխումբը սպասարկող հիմնական օդանավակայան, որը գտնվում է կղզեխմբի վարչական կենտրոն և ամենախոշոր բնակավայր հանդիսացող Լոնգյիր բնակավայրում՝ Պլատոբերգե () լեռան լանջին, վարչական կենտրոնից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Համարվում է ամենահյուսիսային քաղաքացիական օդանավակայանը։ Սեփականատերն ու շահագործողը նորվեգական «Avinor» ընկերությունն է։

2009 թվականին օդանավակայանի ուղևորափոխադրումը կազմել է 138,934 մարդ։ «SAS» ավիաընկերությունը իրականացնում է ամենօրյա չվերթեր դեպի Օսլո, Թրոմսյո։ Norwegian ավիաընկերությունը իրականացնում է չվերթներ դեպի Գարդերումեն։ «Lufttransport» ավիաընկերության Dornier Do 228 ինքնաթիռները Նյու-Օլեսուն և Սվեագրուպա չվերթներ է իրականացնում։ Ռուսական «Արկտիկուգոլ» ավիաընկերությունը իրականացնում է ուղղաթիռային ամենօրյա թռիչքներ Լոնգյիր-Բարենցբուրգ երթուղով։ Վերջին հանգամանքը օդանավակայանը դարձնում է միջազգային։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Նորվեգիան մտնում է Շենգենյան գոտու մեջ, ռուսական անձնագրերով երթևեկողները ունեն ազատ մուտք Սվալբարդի օդանավակայան։

## Ենթակառուցվածք
Սվալբարդի օդանավակայանը հանդիսանում է Սվալբարդ կղզեխմբի ամենախոշոր կառույցը։ Օդանավակայանի տարածքում առկա է 200 տեղանոց կայանատեղի։ Գործում է ավտոմեքենաների վարձույթի գրասենյակ և տաքսի ծառայության կայանատեղի։ Օդանավակայանից դեպի Լոնգյիր և Նուբուեն կարելի է հասենլ ավտոբուսով։ «SAS» ընկերությունը իրականացնում է ինքնաթիռների ցամաքային ամբողջական սպասարկումը։

Սվալբարդի օդանավակայանը հագեցած է մեկ թռիչքուղով, որի չափսերն են 10/28 (2483 х 45 մ), ասֆալտե ծածկույթով։

## Վթարներ և պատահարներ
Սվալբարդի օդանավակայանում տարբեր տարկներին տեղի են ունեցել արտակարգ պատահարներ և վթարներ։

1986 թվականի հոկտեմբերի 10-ին «Antarctax» ավիաընկերության Cessna 185 (Skywagon) ինքնաթիռը, որը իրականացնում էր Լոնգյիր-Նյու-Օլեսուն չվերթը, օդանավակայանից թռչելուց անմիջապես հետո վթարի ենթարկվեց։ Օդանավում գտնվող բոլոր վեց ուղևորները զոհվեցին։

1996 թվականի օգոստոսի 29-ին «Vnukovo airlines» ավիաընկերության Ту-154 ինքնաթիռը, որը իրականացնում էր Մոսկվա-Լոնգյիր չվերթը, վայրէջքի ժամանակ բախվեց օդանավակայանի թռիչքուղուց 3.7 կմ հեռավորության վրա գտնվող Օպերա լեռանը։ Ինքնաթիռի բոլոր ուղևորներն ու անձնակազմի անդամները զոհվեցին (141 մարդ)։ Այդ պատահարը դարձավ Նորվեգիայի պատմության ընթացքում մարդկային զոհերի քանակով ամենախոշոր աղետը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Svalbard Airport Longyear 140420083641.jpg|Օդանավակայանի վերահսկողական աշտարակը
Պատկեր:Longyearbyen IMG 2462 Longyear lufthavn.jpg|Օդանավակայանի տեսարանը ֆյորդից
Պատկեր:SLL01.jpg|Օդանավակայանի կայանատեղին
Պատկեր:SAS Boeing 737 at Svalbard Airport, Longyear.jpg|Scandinavian Airlines ավիաընկերության Boeing 737-800 ինքնաթիռից ուղևորների իջնելը 
Պատկեր:Longyearbyen NASA.jpg|Օդանավակայանի տեսքը տիեզերքից
Պատկեր:Longyearbyen airport.JPG|Ինքնաթիռի վայրէջք
Պատկեր:Svalbard Airport - Longyear NO.jpg|Օդանավակայանը գիշերով
Պատկեր:Svalbard Airport, Longyear 2.jpg|Օդանավակայանի սպասասրահը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օդանավակայանը avinor.no կայքում: 

սվ
Դուբնա (Վոլգայի վտակ)

**Դուբնա**, գետ Ռուսաստանի Դաշնության Վլադիմիրյան, Մոսկովյան, մասնակի՝ Տվերյան տարածաշրջաններում, Վոլգայի աջ վտակը։

Դուբնան սկիզբ է առնում Վլադիմիրյան տարածաշրջանից՝ Կորելի և Զեզեվիտովո գյուղերի միջակայքից, Ալեքսանդրով քաղաքի մոտակայքից, Կլինսկո-Դմիտրովսկյան լեռնաշղթային լանջերից։ Գետը թափվում է Վոլգայի մեջ Դուբնա քաղաքի արևելյան հատվածում՝ Իվանովսկյան պատնեշից 8 կմ ներքև։

Գետի վրա գտնվում է նույնանուն քաղաքը, Վերբիլկի բանավանը, Բրիկովի Գորի, Բերեզինո գյուղերը, Ռատկովո և Մուխանովո ավանները։

## Ջրաբանություն
Երկարությունը՝ 167 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 5350 կմ²։

Դուբնան սկզբնապես հոսում է հիմնականում արևմուտք։ Մոսկվայի մարզում՝ Ֆիլիսովո գյուղի շրջակայքում, թեքվում է դեպի հյուսիս, Սուլատի հետ միաձուկվելով՝ դեպի հարավ-արևմուտք։ Վերբիլոկից 6 կմ վեր փոխում է ընդհանուր ուղղությունը դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Միջին հոսանքում հանդիպում են երկար ուղղաձիգ հատվածներ։ Ափերը հիմնականում ցածրադիր և ճահճոտ են։ Նավարկելի է Բերեժոկ գյուղից 15 կմ հեռավորությունից մինչև գետաբերանը։

Հիմնական վտակներն են՝ ձախից՝ Կունյան, Կուբժան, Վելյան, Սեստրան (ամենամեծը), Ռասսոլովկան, աջից՝ Սուլատը։

## Ջրային ռեեստրի տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային ռեեստրի տվյալների՝ գետը պատկանում է Վերինվոլգյան ավազանին, գետի ջրատնտեսական հատվածը՝ Վոլգան Իվանովսկյան հիդրոհանգույցից մինչև Ուգլիչսկյան հիդրոհանգույցն է (Ուգլիչսկյան ջրամբար), գետի ենթաավազանը ձգվում է Վերին Վոլգայից մինչև Կույբիշևյան ջրամբարը (առանց Օկայի ավազանի)։

Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստված Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսության շրջայնացման աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի տվյալների՝

* Պետական ջրային ռեեստրում ջրային օբյեկտի ծածկագիրը՝ 08010100812110000003066
* Ջրաբանական ուսումնասիրության (ՋՈՒ) ծածկագիրը՝ 110000306
* Ավազանի ծածկագիրը՝ 08.01.01.008
* ՋՈւ հատորի համարը՝ 10
* ՋՈւ թողարկումը՝ 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Վոլգա գետի վտակներ
Սիլլայի ճակատամարտ

**Սիլլայի ճակատամարտ** (), անգլո-դանիական պատերազմների մաս կազմող ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1810 թվականի հուլիսի 23-ին Դանիա-Նորվեգական միացյալ ունիայի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմական նավատորմերի միջև։

Զինված բախուժը տեղի է ունեցել ժամանակակաից Նորվեգիայի Սիլլա կղզու մոտ։ Ճակատամարտի ընթացքում բրիտանական երկու ֆրեգատները ոչնչացրել են երեք կամ չորս դանիա-նորվեգական հրետանավակներ։

Ճակատամարտի ավարտի վերաբերյալ Դանիա-Նորվեգիայի և Մեծ Բրիտանիայի տեսակետները և ընկալումները բավականին տարբեր են և հակասական։

## Պատմություն
Սիլլայի ճակատամարտը ընթացել է 1810 թվականի հուլիսի 23-ին։ Այս ժամանակ Դանիա-Նորվեգական ունիայի ռազմական նավատորմը բաղկացած էր ընդամենը երեք երկկայմ առագաստանավերից։ Ճակատամարտին մասնակցել են նաև մի քանի այլ նավեր։

Բրիտանական ֆրեգատները կապիտան Ռիչարդ Բայրոնի գլխավորությամբ հարձակում գործեցին Դանիայի նավատորմի վրա հուլիսի 23-ի կեսօրին։ Նորվեգիայի ափերի մոտ գտնվող թնդանոթներից մեկը կարողացավ խոցել բրիտանական մեկ ռազմանավ։

Զոհվեցին մի քանի բրիտանացի զինվորներ։ Չնայած սրան բրիտանացիները կարողացան գրավել ռազմական բազան։ Դանիայի նավերը հանձնվեցին։

Ճակատամարտի ընթացքում բրիտանական նավերը հարձակվել են նաև քաղաքացիական շրջագայության համար նախատեսված նավի վրա։ Բրիտանացի զինվորները հարձակվեցին նույնիսկ տեղի ֆերմային տնտեսությունների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Դանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Հել Մարգարյան

thumbnail|250px| B-2 Spirit took-ի դիզայնը Հել մարգարյանինն է
**Հել Մարգարյան** (, 1929-2012), հայազգի ամերիկացի ավիակոնստրուկտոր, հայտնի է որպես B-2 Stealth Bomber ռմբարկուի նախնական գաղափար մշակող։ Նրա էսքիզները հիմք են ծառայել ժամանակակից B-2 Spiri ռմբարկուի ստեղծման համար։ B-2 Spirit-ը ներառել է Մարգարյանի դիզայինի մեծ մասը, և արդարացրել է այն նպատակները, որոնք ժամանակին առաջադրել է ավիակոնստրուկտորը։

## B-2 Stealth Bomber-ի դիզայն
B-2 Stealth Bomber-ի ստեղծման համար մասնագետների մեծ խումբ է հավաքվել։ Հել Մարգարյանը նշանակվել է Stealth ռմբակոցչի ստեղծման նախնական նախագծի ղեկավար

Ինքնաթիռի առաջին էսքիզները Մարգարյաը արել է 1979 թվականին։ Դա  Stealth ռմբարկուի ստեղծման համար առաջարկվող և քննության ներկայացված երկու կառուցվածքներից մեկն էր։ Մարգարյանի առաջարկած ինքնաթիռի արտաքին տեսքը շատ նման էր երեք տասնամյակ առաջ՝ 1947 թվականին Northrop Grumman ընկերության նախագծած YB-49 ինքնաթիռին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կարագով կատվի պարադոքս

աջից|frameless
**Կարագով կատվի պարադոքս**, կատակային պարադոքս, որի հիմքում ընկած են երկու ժողովրդական ասացվածքներ.
* կատուն միշտ թաթերի վրա է ընկնում,
* բուտերբրոդը միշտ ընկնում է կարագի կողմը դեպի ներքև։

Հակասություն է առաջանում, երբ դիտարկում ենք կատվին, որի մեջքին կապած է բուտերբրոդ (կարագի կողմը դեպի վերև), և որն ընկնում է գետնին։

## Կարագով փորձ
Պարադոքսն իսկապես իրենից հետաքրքրություն է ներկայացնում, եթե ենթադրում ենք, որ բոլոր կատուներն իսկապես միշտ ընկնում են թաթերի վրա, իսկ բոլոր բուտերբրոդներն ընկնում են կարագի կողմով դեպի ներքև։

Որոշ մարդիկ կատակով հաստատում են, որ փորձի հետևանքը կարող է դառնալ ձգողականության հակառակ ուժը։ Ըստ նրանց` կատվի անկումը կդանդաղանա հատակին մոտենալիս, և նա կսկսի պտտվել` փորձելով վայրէջք կատարել թաթերի վրա, բայց և միաժամանակ` բուտերբրոդի կարագի կողմով։ Ի վերջո, նա պետք է հասնի հաստատուն կարգավիճակի` կախված լինելով Երկրի մակերևույթից ոչ հեռու և պտտվելով մեծ արագությամբ։ Սակայն դա հնարավոր կլիներ միայն օդի բացակայության պայմաններով, հակառակ դեպքում ըստ էներգիայի պահպանման օրենքի` պտտման հանդեպ օդի դիմադրության ուժը պետք է հակազդեր անկման ձգողականության ուժին։

Ինչպես նաև գոյություն ունի կարծիք, որ կատուն կլիզի կարագը բուտերբրոդից և վայրէջք կկատարի թաթերի վրա։

Իրականում ոչ մի հակասություն չկա։ Նույնիսկ եթե ենթադրենք, որ կատուն միշտ վայրէջք է կատարում թաթերի վրա, իսկ կարագով բուտերբրոդներն ընկնում են կարագի կողմը դեպի ներքև, ապա առաջին դեպքում թաթերի վրա կընկնի կատուն, իսկ բուտերբբրոդը այդպես էլ կմնա օդում։ Երկրորդ դեպքում կարագով բուտերբրոդը կընկնի գետնին, իսկ կատուն այդպես էլ կմնա օդում։ Իսկ թե տարբերակներից որ մեկն է ավելի հավանական` կախված է նախնական պայմաններից։ Ճիշտ է, մնում է ևս մեկ տարբերակ` կատվից և բուտերբրոդից կազմված «համակարգը» ընկնում է կողքի վրա, սակայն այս տարբերակը չի դիտարկվում։

Հակասության տարածման երկրորդ տարբերակը, որն առաջարկել է Նոժնովը, այն է, որ բուտերբրոդով կապված կատուն բարդ օբյեկտ է հանդիսանում, այդ իսկ պատճառով էլ այն չի կարող լինել առաջին կանոնի կատուն և երկրորդ կանոնի բուտերբրոդը միաժամանակ։ Հակառակ դեպքում` երկաթուղին կամ բեռնատարը, որում կարագով բուտերբրոդներ կան, պետք է ներքև ընկներ` կարագի կողմը դեպի ներքև։ Ֆիզիկայի լեզվով` դա նշանակում է, որ կատվին և բուտերբրոդին միացնելու համար ընդունված չէ կատարյալ պինդ մարմնի մոդելը։

## Կիրառություններ
Կարագով կատվի պարադոքսն օգտագործվում է «Flying Horse» էներգետիկ ըմպելիքի գովազդում։

## Տես նաև
* Շրյոդինգերի կատու
* Հավերժական շարժիչ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աղբյուր 

Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Կատեգորիա:Գիտական հումոր
Կատեգորիա:Աբսուրդիզմ
Սիլլա (կղզի)

**Սիլլա** (), կղզի Նորվեգիայի արևմուտքում՝ Վեստլաննում, Սոգն օգ Ֆյուրանեի ֆյուլքեում։

Համարվում է Նորվեգիայի ամենափոքր կղզիներից մեկը։ Կղզին զբաղեցնում է ընդհանուր հաշվով 1,1 կմ² տարածք։ Այն գտնվում է Վոգսյոյ կոմունայից 2,5 կմ դեպի արևմուտք։

## Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Սիլլա կղզում բնակվում է 38 մարդ։ Կղզու բնակիչները նորվեգացիներն են։

Վերջին տարիների ցուցանիշով բնակչությունը գրեթե աճման միտում չունի։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է։ Որպես տրանսպորտային միջոց օգտագործվում են լաստանավեր։

## Պատմություն

Սիլլաս կղզին հիմնական բնակչություն է ձեռք բերել զարգացած միջնադարում՝ Դանիա-Նորվեգական միացյալ թագավորության կազմում։

Կղզու շրջակայքում 1810 թվականի հուլիսի 23-ին Դանիա-Նորվեգական միացյալ ունիայի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմական նավատորմերի միջև տեղի է ունեցել խոշոր ծովամարտ։

Ճակատամարտի ընթացքում բրիտանական նավերը հարձակվել են նաև քաղաքացիական շրջագայության համար նախատեսված նավի վրա։ Բրիտանացի զինվորները հարձակվեցին նույնիսկ տեղի ֆերմային տնտեսությունների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կղզիներ
Հույն-նորվեգական հարաբերություններ

**Հույն-նորվեգական հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերությունները Նորվեգիայի թագավորության և Հունաստանի միջև։

Նորվեգիայի և Հունաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1974 թվականին։

Դեռևս 1974 թվականից Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում գործում է Նորվեգիայի դեսպանություն, իսկ Կերկիրա, Հերակլիոն, Խանիա, Կոս, Պատրաս, Պիրեյոս, Հռոդոս և Սալոնիկ քաղաքներում՝ պատվո հյուպատոսություն։ Օսլոյում՝ Նորվեգիայի մայրաքաղաքում գործում է Հունաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն, իսկ Բերգենում՝ պատվո հյուպատոսարան։

Ե՛վ Նորվեգիան, և՛ Հունաստանն Եվրոպայի Խորհրդի և Հյուսիսատլանտյան դաշինքի լիիրավ անդամներ են։

## Տես նաև
* Հայ-նորվեգական հարաբերություններ
* Հայ-հունական հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի արտաքին հարաբերություններ
Նորվեգա-նեպալական հարաբերություններ

**Նորվեգա-նեպալական հարաբերություններ**, դիվանագիտական հարաբերությունները Նորվեգիայի թագավորությանի և Նեպալի միջև։

Նորվեգիայի և Նեպալի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1973 թվականի հունվարի 26-ին։

2000 թվականից Նեպալի մայրաքաղաք Կաթմանդուում գործում է Նորվեգիայի դեսպանություն։ Կաթմանդուում գործում է նաև Նորվեգիայի պատվո հյուպատոսություն։ Օսլոյում՝ Նորվեգիայի մայրաքաղաքում Նեպալի դեսպանություն դեռևս չի գործում։

Ե՛վ Նորվեգիան, և՛ Նեպալն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության լիիրավ անդամներ են։

## Տես նաև
* Հայ-նորվեգական հարաբերություններ
* Հայ-հունական հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Նեպալի արտաքին հարաբերություններ
Մարոկկա-նորվեգական հարաբերություններ

**Մարոկկա-նորվեգական հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերությունները Նորվեգիայի թագավորության և Մարոկկոյի միջև։

Նորվեգիայի և Մարոկկոյի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատված են։

Մարոկկոյի մայրաքաղաք Ռաբաթում գործում է Նորվեգիայի դեսպանություն և պատվո հյուպատոսություն։ Օսլոյում՝ Նորվեգիայի մայրաքաղաքում, գործում է Մարոկկոյի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն։

Ե՛վ Նորվեգիան, և՛ Մարոկկոն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության լիիրավ անդամներ են։

## Տես նաև
* Հայ-նորվեգական հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի արտաքին հարաբերություններ
Էլիանե Ժիարդինի

**Էլիանե Թերեզինիա Ժիարդինի** (, ), թատրոնի և կինոյի բրազիլացի դերասանուհի։ Էլիանեն Բրազիլիայի ամենահայտնի դերասանուհիներից մեկն է։ Հայ հանդիսատեսին առավել հայտնի է Կլոն հեռուստասերիալում մարմնավորած Նազիրայի դերով։ 

## Կենսագրություն
Էլիանե Ժիարդինին ծնվել է 1952 թվականին Սան Պաուլո քաղաքում՝ իտալական ընտանիքում։ Դեռ մանկուց երազել է դերասանուհի դառնալու մասին։ Մասնակցել է սիրողական ներկայացումների։ Դեռահաս տարիքից սկսել է նկարահանվել ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ Էլիանեն նկարահանվել է Ռեդե Գլոբո հեռուստաընկերության մի շարք հեռուստասերիալներում։

## Ընտանիք
Նախկին ամուսինը դերասան Պաուլո Բետտին է։ Ունի երկու աղջիկ՝ Ջուլիաննան (ծնված 1977 թվականին) և Մարինան (ծնված 1981 թվականին)։

## Ֆիլմագրություն

* 1998 — Բաբելոնի աշտարակը - Վանդոնա
* 1998 — Կանանց աշխարհում (էպիզոդ)
* 1999 — Երկնային ամրոցներ - Ժանետի
* 2001 — Կլոն - Նազիրա
* 2005 — Ամերիկա
* 2006 — Օձեր և մողեսներ
* 2007 — Eterna Magia
* 2009 — Հնդկաստանի ճանապարհներ-Ինդիրա Անանդա
* 2012 — Բրազիլիայի պողոտա - Մուրիսի
* 2013 - Կյանքը սեր է - Օրդալիա

## Արտաքին հղումներ
* Элиан Жиардини на Braziliada.ru 
* Элиан Жиардини на kinopoisk.ru
* Элиан Жиардини на Dramaturgia Brasileira
* Элиан Жиардини — официальный блог 

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Ռոդրիգո Սանտորո

**Ռոդրիգո Ժունկեյրա դոս Ռեյս Սանտորո** (; ), բրազիլացի դերասան։ Առավել հայտնի է դարձել՝ նկարահանվելով   «Կարանդիրու», «Իրական սեր», «300 սպարտացիները», «Չե», «Ես քեզ սիրում եմ, Ֆիլիպ Մորիս», «Ֆոկուս», «300 սպարտացիներ. կայսրության ծաղկումը», «Բեն Հուր» ֆիլմերում, ինչպես նաև նկարիչ Պաուլոյի դերով Կորուսյալները հեռուստասերիալում։ Համարվում է 21-րդ դարի բրազիլացի ամենահայտնի դերասաններից մեկը։

Ռոդրիգոն ծնվել է 1975 թվականին Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի Պետրոպոլիս քաղաքում։ Սովորել է Ռիո դե Ժանեյրոյի կաթոլիկ համալսարանի լրագրության ֆակուլտետում։ Նկարահանվել է Ռեդե Գլոբո հեռուստաընկերության սերիալներում։ Մեծ կինոյում առաջին անգամ նկարահանվել է 2001 թվականին։ 2003 թվականին նկարահանվել է Իրական սեր ֆիլմում։ Ջիզել Բունդշենի հետ միասին նկարահանվել է գովազդային հոլովակներում։ 2004 թվականին նկարահանվել է Chanel No. 5 օծանելիքի գովազդում։ Ռոդրիգոն բնակվում է Ռիոյում և չի պատրաստվում տեղափոխվել Լոս Անջելես, չնայած որ տարվա մեծ մասը անց է կացնում Միացյալ Նահանգներում՝ նկարահանվելով հոլիվուդյան ֆիլմերում։ Սանտորոն ամերիկյան The Doors խմբի և Ուիլյամ Շեքսպիրի ստեղծագործությունների սիրահար է։ Ակտիվորեն մասնակցում է բարեգործական միջոցառումներին։ Այսպես, 2008 թվականին մասնակցել է ֆուտբոլային բարեգործական խաղին, որին մասնակցել են նաև հայտնի ֆուտբոլիստներ Ալան Շիրերը և Լուիշ Ֆիգուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոդրիգոյի պաշտոնական կայք էջը
* 

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Օլոնկինբուեն

**Օլոնկինբուեն** (), բնակավայր Նորվեգիային պատկանող Յան Մայեն կղզու հարավային մասում։ Անվանումը ստացել է Գենադի Օլոնկին Նիկիտիչի պատվին։

Մշտական բնակչությունը բացակայում է։ Ավանում ժամանակավոր բնակվում է միայն 18 մարդ, ովքեր հանդիսանում են  Loran-C ռադիոնավիգացիոն  կայանի աշխատակիցները։ Ավանը կառուցված է հենց կայանի հարևանությամբ։ Այստեղ են բնակվում նաև մետերոլոգիական կայանի աշխատակիցները՝ չնայած որ կայանը գտնվում է ավանից 2.5 կմ հյուսիս-արևելք։

Ավանի ղեկավարը հանդիսանում է է Loran-C նավիգացիոն կայանի ղեկավարը, ով ունի վարչական ու քաղաքացիական ղեկավարում իրականացնելու իրավունքներ կղզու ամբողջ տարածքում։

Կղզու, այդ թվում՝ Օլոնկինբուեն ավանի պահպանության իրականացումը դրված է Նորվեգիայի զինված ուժերի պարտականությունների շարքում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Jan mayen-station hg.jpg|Օլոնկինբուե ավանը օգոստոսին
|Օլոնկինբուե ավանի համայնապատկերը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*INA Station at Olonkinbyen 
*View of Olonkinbyen 
*Photograph of Olonkinbyen 
*Aerial view of Olonkinbyen 

Կատեգորիա:Յան Մայեն
Կատեգորիա:Նորվեգիայի բնակավայրեր
Յոհանա Լոյզինգեր

**Յոհանա Լոյզինգեր** (, , 18 ապրիլի, 1865, Բրատիսլավա – 20 հուլիսի, 1951, Վիեննա), ավստրիացի դերասանուհի, դաշնակահարուհի և օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Ամուսինը՝ Ալեքսանդր Բատենբերգը, եղել է Բուլղարիայի առաջին իշխանը գերմանական Բատենբերգների տոհմից, ռուսական բանակի գեներալ-լեյտենանտ (15 ապրիլի, 1880)։

## Կենսագրություն
Յոհանա Լոյզինգերը ծնվել է 1865 թվականի ապրիլի 18-ին Բրատիսլավայում, Յոհան Լոյզինգերի ու Մարիա Մեյերի ընտանիքում։
160 px|left|thumb|Յոհանա Լոյզինգերն իր երեխաների հետ
մինի|Յոհանա Լոյզինգերի ստորագրությունը
Երաժշտական կրթություն ստանալուց հետո ելույթ է ունեցել Պրահայի, Տրոպաուի, Լինցի, Դարմշտադտի թատրոններում։ Հայտնի է եղել Մոցարտի ստեղծագործությունների կատարումներով։

1889 թվականի փետրվարի 6-ին Ֆրանսիայի Մենտոնա քաղաքում Յոհանա Լոյզինգերն ամուսնացել է արքայազն Ալեքսանդր Բատենբերգի հետ (1857-1893)։ 1886 թվականի օգոստոսի 21-ին Ալեքսանդր Բատենբերգը զրկվել էր գահից, և իր կնոջ հետ նա բնակություն է հաստատում Ավստրիայի Գրաց քաղաքում։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ Կրում-Ասենը, կոմս Խարտենաու (1890-1965) և Վերա Ցվետանան, կոմսուհի Խարտենաու (1893-1924): Ամուսնու մահից հետո Յոհանա Լոյզինգերը տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ, եղել է երաժշտական կազմակերպության մեկենաս։ Մի որոշ ժամանակ նա զբաղեցրել է Վիեննայի սիմֆոնիկ նվագախմբի նախագահի պաշտոնը։

Յոհանա Լոյզինգերը մահացել է 1951 թվականի հուլիսի 20-ին Վիեննայում։ Թաղված է *St. Leonhard Cemetery* քաղաքային գերեզմանատանը՝ իր դստեր կողքին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Prince Alexander And His Two Loves: From Princess To Opera Singer! 
* Studio portrait of Johanna Loisinger Countess von Hartenau 
* Hartenau, Johanna Gräfin v. geb. Loisinger (1865-1951) / Porträt, linksblickendes Brustbild  

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի օպերային երգիչներ
Մարի Քոլբան

**Մարի Քոլբան** (Adolphine Marie Schmidt Colban, ծննդյան անունը՝ Ադոլֆին Մարի Շմիդտ (	Adolphine Marie Schmidt), 1814, Քրիստիանիա (ներկայում՝ Օսլո) – 1884, Հռոմ), նորվեգացի գրող և թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Մարի Քոլբանը ծնվել է 1814 թվականին Քրիստիանիայում (ներկայում՝ Օսլո)։ 1836 թվականին ամուսնացել է ուսուցիչ Նաթանիել Անգել Քոլբանի (1793-1850)։ Վաղ տարիքում այրիանալուց հետո ապրուստ վաստակելու նպատակով թարգմանել է գիտական գրքեր։ Ֆրանսերենից նորվեգերեն է թարգմանել Էժեն Սյուի «Մաթիլդ» վեպը և այլ գրական ստեղծագործություններ։ Առանց իրեն տեղյակ պահելու «Lettres d’une barbare» խորագրով հրատարակված նամակները, որ նա ուղարկել էր ազնվական մի տիկնոջ, մեծ արձագանք են գտնում գրական աշխարհում։ Դրանց հետո նա սկսում է տպագրել իր բանաստեղծությունները։ Մարի Քոլբանի առաջին գրական ստեղծագործությունը եղել է *Lærerinden, en Skizze*-ը, որ նա գրել է 1869 թվականին։

1856 թվականից Մարի Քոլբանն ապրել է Փարիզում, գրել է նորվեգական թերթերի համար, ֆրանսերեն է թարգմանել Գանստենի «Souvenirs d’un voyage en Sibérie»-ը, ինչպես նաև գրել է մի քանի վեպեր, որոնցից առավել հայտնի են՝ «L’Institutrice», «Une vieille Fille», «Cleopatra» (1880), «Thyra» (1881) և այլն։

Նա գրել է նաև վիպակներ՝ «Lärerinden» (1870), «Tre Noveller» (Քրիստիանիա, 1873), «Tre nye Noveller» (Կոպենհագեն, 1875), «Jeg lever» (Կոպենհագեն, 1877), «En gammel Jomfru» (1878): Փարիզում անցկացրած տարիների մասին նա 1882-1884 թվականներին նա գրել է հոդվածներ, որոնք տպագրվել են *Nyt Tidsskrift* ամսագրում։

Մարի Քոլբանը մահացել է 1884 թվականին Հռոմում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*

Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ
Umoe Mandal

**Umoe Mandal AS** *(հայերեն՝ *'Ումոե Ուդալ*')*, նորվեգական նավաշինական ընկերություն, որը մտնում է Ulltveit-Moe Group-ի կազմում։ Գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Նորվեգիայի Մանդալ համայնքում։

Ընկերությունը հիմնադրվել է 1989 թվականին որպես Kværner Båtservice: Հետագայում վերանվանվել է Kværner Mandal և2000 թվականից հայտնի է որպես Umoe Mandal:

Umoe Mandal ընկերության նավաշինական հարթակը մասնագիտացել է արագընթաց մոտորանավակների, սակրավորային նավակների և մեծ արագություն ունեցող պարեկապահակային նավակների կառուցման ոլորտում։

Նավաշինական հարթակը աջակցություն է ստանում Նորվեգիայի ռազմածովային ուժերի կողմից, որի համար ընկերությունը պատրաստում է, для которых строит «Սկոլդ» դասի հրթիռային նավակներ։

1994-1995 թվականներին ընկերությունը կառուցել է «Օքսյո» դասի չորս սակրավորային նավ։

Ումոե Ուդալ ընկերությունը հայտնի է նաև նավաշինության մեջ պլաստմասի և այլ բաղադրիչների կիրառմամբ։ 
 
Նավաշինական հարթակը ունի 47.000 քառակուսի մետր մակերես, որից 18.000 քառակուսի մետրը հանդիսանում են ծածկապատ տարածքներ և գրասենյակներ։ Նավերի առավելագույն չափսերը ծածկե նավաշինական հարթակում կազմում է 70 x 16, 5 մ։ Կռունկի հզորությունը կազմում է 400 տոննա։

## «Սկոլդ» դասի մոտորանավակներ
1999 թվականի ապրիլին ընկերությունը պատրաստեց «Սկոլդ» դասի մոտորանավակի օրինակ։

«Սկոլդ» դասի մոտորանավակները նախատեսված են փոխարինելու «Հյոուկ» դասի նավակներին։

2003 թվականի նոյեմբերին Նորվեգիայի զինված ուժերի նյութատեխնիկական ապահովման վարչությունը *(NDLO)* Skjold Prime Consortium (այդ թվում՝ ֆրանսիական DCNS և նորվեգական Umoe Mandal, ինչպես նաև Kongsberg Defence & Aerospace) հետ 3, 7 միլիարդ նորվեգական կրոնի (723 միլիոն ԱՄՆ դոլարի) կոնսորցիում պայմանագիր կնքեց, որի համաձայն պետք է պատրաստվեր վեց հատ «Սկոլդ» հրթիռային նավակ։

Նորվեգիայի զինված ուժերին հանձնվեցին հետևյալ նավակները՝:
* «Շտորմ» (Storm) - 2010 թվականի սեպտեմբեր
* «Սկադ» (Skudd) - 2010 թվականի հոկտեմբեր
* «Սթեիլ» (Steil) - 2011 թվականի հունիս 
* «Գլիստ» (Glimt) - 2012 թվականի մարտ
* «Գնիստ» (Gnist) - 2012 թվականի նոյեմբեր

Ներկայումս կոնսորցիումը, որի մեջ մտնում է նաև «Ումոե Ուդալ» ընկերությունը, արդիականացնում է «Սկելդ» նավակների նախատիպերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Umoe Mandal ընկերության կայքը:

Կատեգորիա:Նորվեգիայի նավաշինական ընկերություններ
ԱՄՆ և Կանադա. տնտեսություն, քաղաքականություն, մշակույթ

**ԱՄՆ և Կանադա. տնտեսություն, քաղաքականություն, մշակույթ** (), ԱՄՆ և Կանադայի պատմության, ժամանակակից վիճակի և տնտեսական, քաղաքական և մշակութային զարգացման կարևորագույն խնդիրները, ինչպես նաև ռուս-ամերիկյան և ռուս-կանադական հարաբերությունները լուսաբանող ռուսաստանյան ամենամսյա գիտական և հասարակական-քաղաքական հանդես։

Հանդեսը հրատարակվում է ՌԳԱ ԱՄՆ և Կանադայի ինստիտուտի կողմից։

## Պատմություն
thumb|250px|«ԱՄՆ. տնտեսություն, քաղաքականություն, գաղափարախոսություն», № 9, 1992 հանդեսի կազմը
Հանդեսը հիմնվել է 1970 թվականին «ԱՄՆ. տնտեսություն, քաղաքականություն, գաղափարախոսություն» () վերնագրով։

Հանդեսում լուսաբանվում են ժամանակակից ամերիկյան հարաբերությունների, ԱՄՆ ներքին քաղաքականության, արտաքաղաքական և ռազմաքաղաքական դոկտրինի խնդիրները, ինչպես նաև վերլուծության է ենթարկվում է ամերիկյան արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, ֆինանսների, առևտրի, տրանսպորտի, գիտության և մշակույթի վիճակը։ Հանդեսում տարբեր ժամանակներում դիտարկման առարկա են եղել դասային պայքարի, հակամենաշնորհային շարժման, ռասայական խտրականության դեմ պայքարի, ԱՄՆ-ում գիտատեխնիկական հեղափոխության սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական հետևանքները։

1976 թվականին տպաքանակը կազմում էր 34 հազար նմուշ, իսկ 1985 թվականին՝ 29,5 հազար։ Առաջին գլխավոր խմբագիրն էր Վալենտին Բերեժկովը։

Ժամանակակից անվանումը հանդեսը կրում է 1999 թվականից։ Երկար ժամանակ հանդեսի գլխավոր խմբագիրն էր պ.գ.թ. Էդուարդ Իվանյանը։

Հանդեսը շարունակում է բարձր հեղինակություն վայելել և ընդգրկված է Ռուսաստանի Կրթության և գիտության նախարարության ԲՈՀ ռուսական գիտական հանդեսների ցանկի մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* Հանդեսի էջը ԱՄՆ և Կանադայի ինստիտուտի պաշտոնական կայքում 
* Հանդեսի էջը Էլեկտրոնային գիտական գրադարանի կայքում

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի հանդեսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գիտական հանդեսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԿԳՆ ԲՈՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:ՌԳԱ ԱՄՆ և Կանադայի ինստիտուտ
Տյոնսբերգ

thumb|մինի|250px|Տյոնսբերգ կոմունան Վեստֆոլդ ֆյուլքեի քարտեզին
**Տյոնսբերգ** (), կոմունա Նորվեգիայի Վեստֆոլդ ֆյուլքեում։ Վեստֆոլդ ֆյուլքեի վարչական կենտրոնն է։ Արևմուտքից սահմանակից է Ստոկե, հյուսիս-արևմուտքից Ռե, հյուսիսից Հորտեն, արևելքից Օսլո-ֆյորդին և հարավից Նյոտերյոյ կոմունաներին։

## Պատմություն
Համաձայն Սնորրի Սթուրլուսոնի գրքի՝ Տյոնսբերգը հիմնադրվել է նախքան Հաֆրսֆյորդի ճակատամարտը, որը տեղի է ունեցել 871 թվականին։ Այս վկայության շնորհիվ Տյոնսբերգ կոմունայի վարչական կենտրոն Տյոնսբերգ քաղաքը համարվում է Նորվեգիայի ամենահին բնակավայրը։ 1970-ական թվականներին քաղաքի հին հատվածում իրականացվել են պեղումներ, սակայն քաղաքի հին լինելու որևէ ապացույց չի հայտնաբերվել։

Տյոնսբերգը եղել է Նորվեգիայի քաղաքական կենտրոնը։ Այստեղ են գտնվել ութ եկեղեցիներ, ինչը դարձրել է այն նաև կրոնական կենտրոնան։ 1536 թվականին Տյոնսբերգում տեղի է ունեն մեծ հրդեհ, որը ոչնչացնում է քաղաքի մեծ մասը։ Այդ պատահարից հետո այն կորցրել է իր կարևոր դիրքը Նորվեգիայում։ Սկսած 17-րդ դարից այն վերստին սկսում է կրկին զբաղեցնել կարևոր դիրք, հատկապես առևտրի և կետորսության ոլորտներում։

Ներկայումս Տյոնսբերգը ունի կարևոր դերակատարություն առևտրի և վարչատարածքային կառավարման ոլորտներում։ Ամռան ամիսներին այն դառնում է Նորվեգիայի զբոսաշրջային հիմնական վայրերից մեկը։

## Կոմունայում ծնված հայտնի անձինք
* Սվեն Ֆոյն - կետորսական նետի հայտնաբերող, կետորսական մագնատ,
* Ռոնի Յոհնսեն - ֆուտբոլիստ, Չեմպիոնների լիգայի հաղթող, Անգլիայի քառակի չեմպիոն («Մանչեսթեր Յունայթեդ» ՖԱ-ի կազմում,
* Մագնուս Կառլսեն - շախմատիստ, գրոսմայստեր, արագ շախմատի 2009 թվականի աշխարհի չեմպիոն, 2013 թվականի շախմատի աշխարհի չեմպիոն,
* Լենե Նյուսթրյոմ - երգչուհի, Aqua երաժշտական խմբի մենակատար,
* Անդերս Էուկլան - դահուկային սպորտաձևի 2002 թվականի օլիմպիադայի հաղթող, 2003 թվականի աշխարհի չեմպիոն,.
* Օլաֆ Տուֆտե - թիավարման օլիմպիական երկակի չեմպիոն,
* Կիմ Լյունգ - երգերի հեղինակ, Zeromancer երաժշտական խմբի բասիստ և բեք-վոկալիստ, Ljungblut խմբի ղեկավար և մենակատար,
* Յան Տեիգեն -  դերասան, Եվրատեսիլի եռակի մասնակից, կատագրեգու դերասան, երգիչ, կոմպոզիտոր։

## Տյոնսբերգ քաղաքի քույր քաղաքներ
*  Կովարուբիաս, Իսպանիա
*  Էվորա, Պորտուգալիա
*  Իսաֆյորդուր, Իսլանդիա
*  Յոենսու, Ֆինլանդիա
*  Լամիա, Հունաստան
*  Լինչյոպինգ, Շվեդիա
*  Ռավեննա, Իտալիա
*  Շպայեր, Գերմանիա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tønsberg ØLanggt b.JPG|Օվրե Լանգգեյթ փողոց
Պատկեր:Tønsberg Olavskrk a.JPG|Սուրբ Օլաֆ եկեղեցու ավերակները
Պատկեր:Tonsbergjb1.jpg|Երկաթուղային կայարան Տյոնսբերգում
Պատկեր:Tønsberg Foynegrd b.JPG|Բնակելի թաղամաս
Պատկեր:Svend Foyn statue Tønsberg Norway 2015-09-25 02.jpg|Սվեն Ֆոյնի հուշարձան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք:  

Կատեգորիա:Տյոնսբերգ
Կատեգորիա:Վեստֆոլդ ֆյուլքեի կոմունաներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Անկիանո

**Անկիանո** (), գյուղ Իտալիայի կենտրոնական մասում գտնվող Տոսկանա մարզում՝ Վինչի կոմունայում։ Բնակավայրը հայտնի է *Villa del Ferrale* միջնադարյան կառույցով ու դրան առընթեր *Santi Antonio e Francesco* մատուռով։

## Անվանի բնակիչներ
* Լեոնարդո դա Վինչին ծնվել է Անկիանո գյուղից ոչ հեռու ընկած ագարակում 1452 թվականի ապրիլի 15-ին։ Նրա լրիվ անունը «Լեոնարդո դի սեր Պիեռո դա Վինչի» է, որը նշանակում է «Լեոնարդո՝ պարոն Պիեռոյի տղան Վինչիից»։ Անկիանոն գյուղակ է Վինչի քաղաքի մոտակայքում՝ Ֆլորենցիա գավառի Տունսանի լեռներում։ Տունը, որտեղ ծնվել է Լեոնարդո դա Վինչին, գտնվում է Անկիանոյի և Ֆալտոնյանոյի միջակայքում՝ Վինչի քաղաքից մոտ 3 կմ հեռավորության վրա։

## Տնտեսություն
Բնակավայրի տնտեսության հիմնական ճյուղերն են խաղողագործությունը և ձիթենու մշակությունը։

## Տեսարժան վայրեր
Գյուղում գտնվում է մի մատուռ, որը նվիրված է Անտոնիո և Ֆրանչեսկո սրբերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Leonardo da Vinci's birthplace 
* Villa del Ferrale , պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆրիդա (ֆիլմ)

**«Ֆրիդա»** (), դրամա, որ պատմում է մեքսիկացի նկարչուհի Ֆրիդա Կալոյի կյանքի մասին։ Ֆիլմը ստեղծվել է Հեյդեն Հերրերայի «Ֆրիդա. Ֆրիդա Կալոյի կենսագրությունը» գրքի հիման վրա։

Ստացել է երկու «Օսկար» մրցանակ՝ «Ֆիլմի լավագույն երաժշտություն» և «Լավագույն դիմահարդարում» անվանակարգերում։ Գլխավոր դերակատար Սալմա Հայեկը դերասանական աշխատանքի համար առաջադրվել է «Օսկար», «Ոսկե գլոբուս» և «BAFTA» մրցանակների։

## Սյուժե
18 տարեկանում Ֆրիդան վթարի է ենթարկվել։ Վնասվածքը, որը նա ստացել է, տանջել է իրեն ողջ կյանքում։ Նրա բուժման սկզբնական փուլը հիվանդանոցում ցույց է տրվում անիմացիայի տեսքով, որը ստեղծվել է Կայ եղբայրների կողմից։ Հայրը Ֆրիդային կտավ էր բերել, որի վրա նա նկարում էր՝ պառկած լինելով հիվանդանոցային մահճակալի վրա և չունենալով շարժվելու հնարավորություն։ Մի քանի անգամ ֆիլմում տեսարանը պատկերվում է նկարի տեսքով, այնուհետև վերածվում է իրական տեսարանի։ Ֆիլմում նաև ցույց են տրվում Ֆրիդայի հարաբերությունները իր ամուսնու՝ նկարիչ Դիեգո Ռիվերայի հետ, մասնավորապես Ֆրիդայի չարությունը ամուսնու դավաճանությունների պատճառով և իր սերը՝ շարունակվող անկախ ամեն ինչից։

## Դերերում

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ֆրիդա Կալոյի կյանքի պատմությունն արդեն էկրանավորվել էր մեքսիկացի ռեժիսոր Փոլ Լեդուկի կողմից 1984 թվականին։
* Ֆրիդա Կալոյի զարմուհին այնքան տպավորված է եղել ֆիլմով, որ նվիրել է Սալմա Հայեկին նկարչուհու վզնոցը։
* Գլխավոր դերին հավակնել է երգչուհի Մադոննան, ով Ֆրիդայի արվեստի երկրպագուհին է, սակայն նրան մերժել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* 
* DVD 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1930-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1950-ականներին
Խոսե Լուիս Գայա

**Խոսե Լուիս Գայա Պենա** (, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա»-ի և Իսպանիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
Խոսե Գայան իր կարիերան սկսել է «Վալենսիա»-ի ակադեմիայում։

Թիմի հիմնական կազմում իր նորամուտը Խոսեն նշել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ «Լագոստերայի» դեմ խաղում։ Լա Լիգայում իր նորամուտը Խոսեն նշել է 2014 թվականի ապրիլի 27-ին՝ «Ատլետիկո Մադրիդի» դեմ խաղում։

Թիմի կազմում իր առաջին գոլը Գայան խփել է 2014 թվականի օգոստոսի 3-ին՝ «Բենֆիկայի» դեմ խաղում։

2015 թվականի մայիսի 8-ին Խոսե Գայան երկարաձգել է իր պայմանագիրը մինչև 2020 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը «Վալենսիա»-ի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ռաունի Մագգա Լուքքարի

**Ռաունի Մագգա Լուքքարի** (, ), նորվեգիայի սաամ բանաստեղծուհի, թարգմանիչ և արձակագիր։ Հիմնականում ստեղծագործում է հյուսիսսաամերենով։

## Կենսագրություն
Ռաունի Մագգա Լուքքարին ծնվել է 1943 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Ֆինլանդիայի Վեսթսիքո բնակավայրում՝ Ութսոյքի հարևանությամբ։ Ավելի ուշ տեղափոխվում է Նորվեգիայի Տանա կոմունա։ Ռաունի Մագգա Լուքքարին այսօր ապրում և ստեղծագործում է Թրոմսյոյում։ Ակտիվորեն համագործակցում է «Gollegiella» խմբագրության հետ։

Ռաունի Մագգա Լուքքարին համարվում է ամենահայտնի սաամ բանաստեղծուհին՝ Նիլս-Ասլաք Վալքեափյայից հետո։

Բանաստեղծուհին 1987 թվականին արժանացել է Հյուսիսային խորհրդի մրցանակին՝ սաամական գրականության ասպարեզում։ Ռաունի Մագգա Լուքքարին 1996 թվականին արժանանում է սաամական գրական հրատարակչության՝ «Davvi Girji» գրական առաջին մրցանակին «Árbeeadni» ստեղծագործության համար։

Ռաունի Մագգա Լուքքարին ամուսնացած է։ Ամուսինը հայտնի հոգեբան Փեթթեր Լուքքարին է։ Համատեղ կյանքում ունեցել են երեք երեխաներ։

## Ընտիր ստեղծագործություններ
;Գրքեր
* 1980 — Jieŋat vulget.
* 1981 — Báze dearvan, Biehtar.
* 1986 — Losses beaivegirji.
* 1991 — Mu gonagasa gollebiktasat.
* 1995 — Čalbmemihttu.
* 1996 — Árbeeadni.
* 1999 — The Time of the Lustful Mother/Morslodd/Árbeeadni
* 1999 — Dearvvuođat.
* 2006 — Ávvudivttat.
* 2007 — Lihkošalmmái.
* 2009 — LEX SÁPMI. Ja eará joccit/Og andre stubber.

;Թարգմանություններ
* 1991 — Laila Stien: Olle P ja imas beaivvás.
* 1998 — Einar Bragi: Vaikke jiehkki jávkkodivccii.
* 1999 — Marion Palmer: Utsatte strök/Rasis guovllut.
* 2000 — Kati-Claudia Fofonoff Eana áđai nuppebeliid.
* 2001 — Dás álget johtolagat. Barents guovllu antologia.
* 2004 — Riina Katajavuori: Gii halla.
* 2004 — Edith Södergran: Manin munnje eallin addui.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rauni Magga Lukkari 
* Lukkari, Rauni Magga | Nordic Women’s Literature 
* En lykkens mann – portrett av en sønn 
* Herdet gjennom motgang - av John Gustavsen i Vinduet 1999 
* Intervjuer og portretter registrert i Litteraturnett Nord-Norge om Rauni Magga Lukkari
*

Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ֆինն արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆինն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆինն գրողներ
Դվերբերգ

մինի
**Դվերբերգ**,  փոքր գյուղ Նուրլանում` Նորվեգիայում։ Գտնվում է Անդոյա կղզու արևելյան ափին Անդֆյորդենի երկայնքով։  Դվերբերգ գյուղը նաև կոչվում է Մուայրե, Անդոյ։ Դվերբերգ եկեղեցին փայտից է։ Ութանկյունի եկեղեցին կառուցվել է 1843 թվականին, գտնվում է գյուղի հյուսիսային ծայրին։

## Պատմություն
Դվերբերգը որպես վարչական շրջան հիմնադրվել էր 1843 թվականի հունվարի 1-ին։ Այն ծածկում էր Անդոյայի ամբողջ կղզին։ 1924 թվականին Դվերբերգի հարավային  մասը առանձնանում է որպես Անդենեսի նոր ինքնավար շրջան(բնակչություն։ 2,213), իսկ հյուսիսային մասը բաժանվելով դառնում է Բյորնսկինի նոր վարչական միավոր(բնակչություն։ 1,410)։ 1,477 բնակիչները Դվերբերգում զբաղեցնում են միայն Անդոյայի կենտրոնական մասը։

1964 թվականին Բյորնսկինը, Անդենեսը և Դվերբերգը վերամիավորվում են` ստեղծելով Անդոյայի նոր վարչական շրջան։  Միավորվելուց առաջ Դվերբերգն ուներ 1,719 բնակչություն։

2010 թվականի դրությամբ Դվերբերգն ուներ մոտ 250 բնակիչ
։

## Նշանավոր մարդիկ
*Torstein Raaby (1918-1964)-տոկուն մարտիկ և հետախույզ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Fiskerbautaen - Dverberg
*Minnebauta over Augustinus Sellevold

Կատեգորիա:Անդոյ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի բնակավայրեր
Լիլեհամեր

[thumb|250px|Լիլեհամեր [Նորվեգիայի կոմունաներ|կոմունան Օպլանդ ֆյուլքեի քարտեզին]]
**Լիլեհամեր** (), կոմունան Նորվեգիայի Օպլանդ ֆյուլքեում։ Վարչական կենտրոնը համանուն քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Լիլիհամերը հարավից սահմանակից է Էյեր, հարավ-արևելքից Գյոուսդալ և հյուսիսից Յոյվիկ կոմունաներին։ Լիլիհամերից 145 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Օսլոյի օդանավակայանը (Գարդերումեն), որտեղ հասնելու ամենահարմար եղանակը երկաթուղին է։ Այն Լիլիհամերից Օսլո է հասնում 1 ժամ 45 րոպեում։ Գնացքների մեկնումն ու ժամանումը իրականացվում է յուրաքանչյուր օր 1 ժամ պարբերականությամբ։ Լիլիհամեր քաղաքով է անցնում Եվրոպական Е6 մայրուղին։

Լիլիհամերի կլիման համեմատաբար չոր է։

## Պատմություն
Լիլիհամեր կոմունայի տարածքում մարդիկ սկսել են բնակվել դեռևս երկաթի դարից։ Հին սագաներում բնակավայրը կոչվում է «Լիթլիկաուպանգր» (թարգմանաբար ոչ մեծ առևտրային վայր) կամ «Լիթլհամար» (փոքր Համար, որպեսզի տարբերվի Համար քաղաքից և համանուն եպիսկոպոսական թեմից։ Այն նաև հիշատակվում է որպես ինքնակառավարվող մարմին սկսած 1390 թվականից։ 1800-ական թվականներին այստեղ գործել է ակտիվ առևտրային շուկա և 1827 թվականի օգոստոսի 7-ին Լիլիհամեր քաղաքը ստացավ առևտրային քաղաքի կարգավիճակ։ Այդ ժամանակ քաղաքում բնակվում էր 50 գրանցված քաղաքացի։

Լիլիհամերում երկու անգամ անցկացվել է ձմեռային օլիմպիական խաղեր։ 1994 և 2016 թվականներին ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Լիլիհամերը հանդիսացել է օլիմպիական մարզաձևերի մրցումների կազմակերպման վայր։ Այն համարվում է նաև ձմեռային սպորտաձևերի մրցումների անցկացման մշտական վայր։

## Ենթակառուցվածքներ
Լիլիհամեր քաղաքի կենտրոնը, սկսած 19-րդ դարից, լավ պահպանվել է։ Այնտեղ գտնվող փայտյա տնակներից հրաշալի տեսարան է բացվում դեպի Մյոսա լիճ և Լոգեն գետ, որոնք շրջապատված են լեռներով։ Կենտրոնական փողոցում  առկա են զբոսանքի համար նախատեսված առանձին ճանապարհներ, ինչպես նաև խանութներ, սրճարաններ ու ռեստորաններ։

## Տեսարժան վայրեր
* Մայհյուգեն ազգագրական թանգարան, որը կազմված է 185 բաժիններից,
* Գեղանկարչական թանգարան,
* Նորվեգիայի ավտոմոբիլային թանգարան,
* Աշխարհի ամենահին գործող անվավոր շոգեգնացքը, որը աշխատում է ժամանակացույցով 1856 թվականից 
* Շուշեն լեռնադահուկային կենտրոն և հանգստավայր, որը գտնվում է Լիլիհամեր քաղաքից 20 կմ արևելք՝ լեռնային անտառապատ տեղանքում։

### Օլիմպիական կառույցներ
thumb|250px|աջից|Լիսգարդսբաքեն դահուկացատկի հարթակը
* Լիսգարդսբաքեն դահուկացատկի հարթակը
* Լիլիհամերի սահնակավազքի արահետը
* Հակոնս Հոլ սպորտային համալիրը

## Հայտնի անձինք
* Միքայել Ֆյոդորովիչ Կվենցիսկի, ռուսական կայսերական բանակի հրամանատար, Գլխավոր շտաբի գեներալ-լեյտենանտ։ Հյուսիսի Սպիտակ շարժման մասնակից։ 1920 թվականից ապրել է Լիլիհամերում, որտեղ աշխատել է գարեջրի գործարանում։

## Մշակութային կյանք
2012 թվականին էկրանավորվել է ամերիկա-նորվեգական «Լիլիհամեր» հեռուստասերիալը, որի հերոսն է Նյու Յորքում բնակվող երիտասարդ գանգստեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիլեհամերի զբոսաշրջային տեղեկատու: 
* Լիլեհամերը և Գուդբրանսդալենը: 

Կատեգորիա:Լիլեհամեր
Կատեգորիա:Օպլանդ ֆյուլքեի կոմունաներ
Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ