Ջեյմս Բրայանտ Քոնանտ

**Ջեյմս Բրայանտ Քոնանտ** (, ), ամերիկացի քիմիկոս, Հարվարդի համալսարանի նախագահ, գերագույն հանձնակատար, այնուհետև ԱՄՆ առաջին դեսպանը Արևմտյան Գերմանիայում։

1916 թվականին Հարվարդում ստանալով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Քոնանտը ծառայել է ԱՄՆ բանակում, որտեղ զբաղվել է քիմիական զենքի մշակմամբ։ 1919 թվականին դարձել է Հարվարդի քիմիայի ավագ ուսուցիչ իսկ 1929 թվականին ստացել է Շելդոն Էմերիի անվան Օրգանական քիմիայի պրոֆեսորի պատվավոր կոչում։  Ուսումնասիրել է Բնական միացությունների, հատկապես քլորոֆիլի ֆիզիկական կառուցվածքը։ Քոնանտը առաջիններից էր, ով ուսումնասիրել է քիմիական հավասարակշռության և քիմիական ռեակցիաների արագության բարդ հարաբերությունները։ Ուսումնասիրել է օքսիհեմոգլոբինի կենսաքիմիան՝ պատկերացում տալով մետեմոգլոբինեմիայի, արյան հիվանդության մասին, ինչպես նաև արտահայտել է թթուների և հիմքերի ժամանակակից տեսությունների հիմքում ընկած մի շարք գաղափարներ։

1933 թվականին Քոնանտը դարձել է Հարվարդի համալսարանի նախագահ՝ բարեփոխման ծրագրով, որը կոչ էր անում հրաժարվել մի շարք հաստատված ավանդույթներից, ներառյալ ակադեմիական վարկանիշները և լատիներեն դասախոսությունների պահանջները։ Չեղյալ է  հայտարարել մարզական կրթաթոշակները և հաստատել է «աճի կամ հեռացիր» քաղաքականությունը, որով աշխատանքից ազատվում էին այն գիտնականները, ովքեր առաջխաղացում չէին ունեցել։ Այն նպաստել է ՍԱՏ ընդունելության թեստի ընդունմանը և սեռերի համատեղ ուսուցմանը։ Նրա նախագահության ընթացքում կանայք առաջին անգամ ընդունվեցին Հարվարդի բժշկական դպրոց և Հարվարդի իրավաբանական դպրոց։

Կոնանտը նշանակվել է Պաշտպանության ազգային հետազոտությունների կոմիտեում (NDRC) 1940 թվականին՝ դառնալով դրա նախագահ 1941 թվականին։ Այս պաշտոնում նա վերահսկում էր պատերազմի ժամանակաշրջանի կարևոր հետազոտական նախագծերը, ներառյալ սինթետիկ կաուչուկի մշակումը և Մանհեթենի նախագիծը, որը ստեղծեց առաջին ատոմային ռումբը։ Պատերազմից հետո նա աշխատել է հետազոտությունների և զարգացման Միացյալ խորհրդում (JRDC), որը ստեղծվել է պաշտպանության ոլորտում արագ զարգացող հետազոտությունները համակարգելու համար, և ազդեցիկ ընդհանուր խորհրդատվական կոմիտեում (GAC), ատոմային էներգիայի հանձնաժողովում (AEC), վերջին պաշտոնում նա նախագահին խորհուրդ տվեց չսկսել ջրածնային ռումբի զարգացման ծրագիր։

Հարվարդում իր վերջին տարիներին Կոնանտը դասախոսություններ էր կարդում ուսանողների համար գիտության պատմության և փիլիսոփայության վերաբերյալ և գրեց գրքեր, որոնք բացատրում էին գիտական մեթոդները ոչ մասնագետներին։ 1953 թվականին նա հեռացավ Հարվարդի նախագահի պաշտոնից՝ դառնալով Գերմանիայում ԱՄՆ Գերագույն հանձնակատարը և վերահսկեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նրա ինքնիշխանության վերականգնումը, իսկ հետո մինչև 1957 թվականը դեսպան էր Արևմտյան Գերմանիայում։  Վերադառնալով Միացյալ Նահանգներ ՝ Նա քննադատեց կրթական համակարգը այնպիսի աշխատություններում, ինչպիսիք են "ամերիկյան ավագ դպրոցն այսօր" (1959), "տնակային ավաններ և արվարձաններ" (1961) և "ամերիկացի ուսուցիչների Կրթություն" (1963): 1965-1969 թվականներին սրտի հիվանդությամբ տառապող Քոնանտը աշխատել է "իմ մի քանի կյանքեր" (1970) ինքնակենսագրության վրա։ 1977 թվականին մի քանի անգամ ինսուլտ ստանալուց հետո մահացել է հաջորդ տարի ծերանոցում։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Ջեյմս Բրայանթ Քոնանտը ծնվել է 1893 թվականի մարտի 26-ին Մասաչուսեթս նահանգի Դորչեսթեր քաղաքում՝ լուսանկարիչ Ջեյմս Սքոթ Կոնանտի և նրա կնոջ՝ Ջենետ Օրրի երրորդ երեխան և միակ որդին։ 1904 թվականին Քոնանտը եղել է այն 35 տղաներից մեկն, ովքեր հաջողությամբ հանձնել են ընդունելության քննությունը Արևմտյան Ռոքսբերիի Լատինական դպրոցում 1904 թվականին։ Նա ավարտել է այն 1910 թվականին և եղել է լավագույն ուսանողներից մեկը։ Ոգեշնչված իր բնագիտության ուսուցիչ՝ Նյուտոն Հ. Բլեքից, ընդունվել է Հարվարդի քոլեջ, որտեղ սովորել է Ֆիզիկական և օրգանական քիմիա Թեոդոր Վ. Ռիչարդսի մոտ։ Նաև խմբագրել է ուսանողական «The Harvard Crimson» թերթում։ Բակալավրի կոչում ստանալուց հետո նա սկսեց աշխատել կրկնակի դոկտորական ատենախոսության վրա։ Առաջին մասը՝ Ռիչարդսի գլխավորությամբ, վերաբերում էր «Հեղուկ նատրիումի ամալգամների էլեկտրաքիմիական վարքագծին» իսկ երկրորդը՝ Կոհլերի ղեկավարությամբ, «Ցիկլոպրոպանի որոշ ածանցյալների հետազոտություն» էր։ 1916 թվականին Հարվարդում Քոնանտը ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

1915 թվականին Քոնանտը Հարվարդի երկու շրջանավարտ քիմիկոսների՝ Սթենլի Փինոկի և Չոնսի Լումիսի հետ հիմնել է *LPS Laboratories* ընկերությունը։ Նյու Յորքի Քուինս քաղաքի մեկհարկանի շենքերից մեկում նրանք բացեցին դեղագործական արդյունաբերության մեջ օգտագործվող քիմիական նյութերի արտադրության գործարան, ինչպիսին է բենզոյան թթուն, որոնք վաճառվում էին բարձր գներով՝ Գերմանիայից ներմուծման դադարեցման պատճառով։ 1916 թվականին, քիմիկոս Ռոջեր Ադամսի հրաժարականից հետո, Քոնանտին առաջարկվել է փոխարինել նրան, քանի որ Քոնանտը երազում էր ակադեմիական կարիերայի մասին, ընդունել է առաջարկը և վերադարձել է Հարվարդ։ 1916 թվականի նոյեմբերի 27-ին գործարանում պայթյուն է տեղի ունեցել, որի հետևանքով զոհվել են Փենոկը և երկու բանվորներ, իսկ գործարանն ամբողջությամբ ավերվել է։ Դեպքի պատճառներից մեկը Քոնանտի կողմից մշակված սխալ ստուգման մեթոդն է եղել։

Այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ը պատերազմ է հայտարարել Գերմանիային, Քոնանտը նշանակվել է ԱՄՆ բանակի սանիտարական կորպուսի կրտսեր լեյտենանտ և նշանակվել է Ամերիկյան համալսարանի կորպուսում, որտեղ սկսել է զբաղվել թունավոր գազերի մշակմամբ։ Ի սկզբանե նրա աշխատանքը կենտրոնացած է եղել մանանեխի գազի վրա, բայց 1918 թվականի մայիսին Քոնանտը ղեկավարել է մի ստորաբաժանում, որը զբաղվում էր լյուիզիտի մշակմամբ։ 1918 թվականին հուլիսի 20-ին նշանակվել է ստացել է մայոր զինվորական կոչումը։ Նախ, փորձնական գործարան է կառուցվել լյուիզիտ արտադրելու համար, իսկ հետո լիովին ֆունկցիոնալ գործարան Քլիվլենդում, բայց պատերազմն ավարտվել մինչ լյուիզիտը կօգտագործվեր մարտերում։

Պատերազմի ավարտից հետո Քոնանը վերադարձել է Հարվարդ, որտեղ 1919 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ստացել է քիմիայի ավագ ուսուցչի պաշտոնը։ Հաջորդ տարի նշանվել է Ռիչարդսի դստեր՝ Գրեյս Թայեր Ռիչարդսի հետ։ 1920 թվականի ապրիլի 17-ին ամուսնացել են Հարվարդում գտնվող *Appleton Chapel* մատուռում։ Նրանց ընտանիքում ծնվել են երկու որդի՝ Ջեյմս Ռիչարդ Քոնանտը 1923 թվականի մայիսին և Թեոդոր Ռիչարդս Ռիչարդ Քոնանտը 1928 թվականի հուլիսին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ դեսպաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ