Թափառող նյարդի մանևր

**Թափառող նյարդի մանևր,** գործողություն, որը կիրառվում է, թափառող նյարդի դրդման միջոցով պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգը ակտիվացնելու նպատակով։ Թափառող նյարդը վեգետատիվ նյարդային համակարգի ամենաերկար նյարդն է և կարգավորում է մարդու օրգանիզմի բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական պրոցեսներ, ներառյալ սրտի աշխատանքը, զարկերակային ճնշումը, քրտնարտադրությունը և մարսողությունը՝ ացետիլխոլինի արտազատմամբ միջնորդավորված: Թափառող նյարդն ակտիվացնող տարածված մանևրներից են Վալսալվայի մանևրը և քներակային ծոցի մերսումը, որոնք կարող են կիրառվել ախտորոշիչ կամ բուժիչ նպատակներով:

## Կլինիկական ցուցումներ
Կլինիկական պրակտիկայում թափառող նյարդի մանևրների կիրառման համար առանձնացվում են ախտորոշիչ և թերապևտիկ ցուցումներ։ 

**Ախտորոշիչ ցուցումներ**

Թափառող նյարդի մանևրները (մասնավորապես՝ Վալսալվայի մանևրը) կարող են օգտագործվել փորոքային և վերփորոքային հաճախասրտությունը տարբերակելու համար՝ դանդաղեցնելով հաղորդունակությունը ծոցնախասրտային և նախասիրփորոքային հանգույցներում։

Թափառող նյարդի մանևրները (մասնավորապես՝ քներակային ծոցի մերսում) օգտագործվում են քներակային ծոցի գերզգայունությունը ախտորոշելու համար։

### Թերապևտիկ ցուցումներ
* Թափառող նյարդի մանևրը հեմոդինամիկորեն կայուն վերփորոքային հաճախասրտության առաջին գծի բուժում է, որի նպատակն է դանդաղեցնել կամ դադարեցնել առիթմիան։
* Վերփորոքային տախիկարդիայի դեպքում թափառող նյարդի մանևրը հանգեցնում է սինուսային ռիթմի վերականգնմանը մոտ 20-40%, հնարավոր է ավելի բարձր ցուցանիշ նախասիրտփորոքային ռեցիպրոկ հանգուցային հաճախասրտության դեպքում (հավելյան հաղորդչական ուղու հետ կապված վերփորոքային հաճախասրտություն):
* Փոփոխված Վալսալվայի մանևրն ամենաարդյունավետն է մեծահասակների շրջանում։ Մանկական վերփորոքային հաճախասրտության անվտանգ, արդյունավետ և ոչ ինվազիվ բուժուման նպատակով կիրառվում է սառը ջրի մեջ ընկղմման մեթոդը։ 
* հեմոդինամիկորեն կայուն փորոքային հաճախասրտություն
* զկռտոց
* Թափառող նյարդի մանևրները կարող են ժամանակավոր  նվազեցնել ցավը՝ որտայի ծոցի բարոռեցեպտորների միջնորդությամբ՝ հականոցիցեպտիվ  ազդեցություն (P նյութի և նորադրենալինի արտազատման, ցավի հաղորդման արգելակում)։

## Թափառող նյարդի մանևրի տեսակներ
Թեև գոյություն ունեն բազմաթիվ մանևրներ, որոնք կարող են ակտիվացնել ինքնավար նյարդային համակարգը, դրանցից որոշներն են հարմար պրակտիկայում օգտագործելու համար: Ախտորոշիչ կամ թերապևտիկ նպատակներով կիրառվում են այն մանևրները, որոնք հնարավոր է կատարվել ստացիոնարում, մահճակալի մոտ՝ նվազագույն ռիսկով: 

Թափառող նյարդի առավել հաճախ կիրառվող մանևրներն են՝

* Վալսալվայի մանևր
* քներակային ծոցի մերսում կամ Չերմակ-Հերինգի մեթոդ
* սառը ջրի մեջ ընկղմում (սուզման ռեֆլեքս) 
* աչքի ճնշում (հայտնի է նաև որպես ակնասրտային ռեֆլեքս կամ Աշներ-Դագնինի ռեֆլեքս) 

Այլ, քիչ արդյունավետ մանևրներ, որոնք առաջացնում են ինքնավար նյարդային համակարգի ակտիվացում՝ թափառող նյարդի խթանման միջոցով, ներառում են՝

* հազ 
* խեղդում և/կամ փսխում 
* շունչը պահել 
* կլլում
* խորը շնչառություն 
* ուղիղ աղիքային հետազոտություն 
* ներսրտային կաթետերի տեղադրում
* նազոգաստրալ խողովակի տեղադրում 
* կանգնած դիրք 
* Տրենդելենբուրգի դիրք

## Ֆիզիոլոգիա
Վագուսային մանևրներն ակտիվացնում են թափառող նյարդը (գանգային նյարդ X) տարբեր մեխանիզմներով: Մարմնի ամենաերկար նյարդը՝ թափառող նյարդը, պարունակում է ինչպես շարժիչ, այնպես էլ զգայական նյարդաթելեր: Թափառող նյարդը ձերբազատում է ացետիլխոլին, որը պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգի հիմնական միջնորդանյութն է: Թափառող նյարդը դուրս է գալիս գանգից լծային անցքով, իջնում է քնային խրձի կազմում և բազմաթիվ ճյուղավորումներ տալիս՝ նյարդավորելով կոկորդը, ըմպանը, կերակրափողը, սիրտը, թոքերը և ստամոքս-աղիքային տրակտը: Այսպիսի տարածմամբ պայմանավորված, վերջինիս խթանումը ազդում է բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական գործընթացների, այդ թվում՝ սրտի զարկերի հաճախականության և զարկերակային ճնշման վրա: 

Ենթադրվում է, որ թափառող նյարդի խթանումը վագուսային մանևրների միջոցով ազդում է աֆերենտ նյարդաթելերի վրա, որոնք զգայական ազդակը հաղորդում են մենավոր ուղու կորիզ, որտեղից այն փոխանցվում է ուղեղի այլ հատվածներ: Սա կարող է իրականացվել ներդրված նյարդախթանիչ սարքով անմիջականորեն թափառող նյարդի խթանման միջոցով։ Վերջինս կիրառվում է էպիլեպսիայով հիվանդների և դեղորայքային բուժման հանդեպ կայուն դեպրեսիայի վերահսկման համար:

Վագուսային մանևրներն օգտագործում են թափառող նյարդի աֆերենտ և էֆերենտ երկակի ազդեցությունները՝ ակտիվացնելով մի շարք ռեֆլեքսներ (ինչպիսիք են բարոռեցեպտորային, քեմոռեցեպտորային ռեֆլեքսները): Սա հանգեցնում է ացետիլխոլինով միջնորդավորված էֆերենտ հաղորդականության աճի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Առաջին օգնություն
Կատեգորիա:Սրտաբանություն