Վերին Եգիպտոս

**Վերին Եգիպտոս** (լատ. Aegyptus Superior), Թեբաիդա, Թեբաիս (հին հուն. θηβαίς, լատ. ՝ Thebais), pատմական մարզ Հյուսիսային Աֆրիկայում, Եգիպտոսի տարածքում։ Այն գտնվում է Նեղոս գետի երկայնքով նեղ շերտում, որը սահմանափակվում է հարավում գտնվող Նեղոսի առաջին ժայռերով և Ֆայում օազիսով (ներառյալ) և դելտայի սկզբում հյուսիսում։

## Անվանումը
Հին եգիպտական Թա-շեմաու նշանակում է "եղեգի Երկիր"։ Ուշ անտիկ ժամանակաշրջանում և վաղ միջնադարում Եգիպտոսի բնիկ բնակչության շրջանում, որն այդ ժամանակ խոսում էր Ղպտի լեզվով, մարզը ստանում է Մարես անվանումը՝ Հարավային Երկիր։ Ռուսալեզու ավանդույթի մեջ այս տարածքը կոչվում է Վերխովյե հովիտ: Աստվածաշնչում Վերին Եգիպտոսը նշվում է որպես Պատրոս (Ես. 11: 11; Եր. 44:1; Եզեկ. 29:14). Ասորիները այն անվանում էին Ուրիսու (աքքադ. Հարիսու): Արաբները, ովքեր նվաճեցին այս տարածքները, և նրանցից հետո արաբախոս եգիպտացիները սկսեցին այս տարածքը անվանել Սաիդ Միսր (արաբ. صعيد مصر Տրանսլիտ. Sa‘īd Misr)։

## Ռելիեֆ
Վերին Եգիպտոսը երկար, նեղ ճեղքվածք է Արևելյան Սահարայի ժայռոտ սարահարթում, որով Նեղոսը տանում է իր ջրերը Կենտրոնական Աֆրիկայից: Այս սարահարթի եզրերը, որոնք քայքայվել են հազարամյակների ընթացքում, ձևավորել են զառիթափ ժայռեր, որոնք տեղ-տեղ բարձրանում են մինչև 183 մետր և որոշ հին աշխարհագրագետների կողմից կոչվել են Լիբիական լեռներ (գետի արևմտյան ափի երկայնքով) և Արաբական լեռներ (արևելյան երկայնքով): Այս հսկայական միջանցքի երկարությունը մոտ 800 կմ է, իսկ լայնությունը՝ տեղ-տեղ մինչև 19 կմ, հովիտը նեղանում է մինչև Նեղոս գետի լայնությունը՝ երկու կողմից շրջապատելով զառիթափ ժայռերով։

## Պատմություն
Եգիպտոսում պղնձե-քարե դարի վերջում հետազոտողները բացահայտում են առանձին ժամանակաշրջան՝ Ստորին և Վերին Եգիպտոսի մշակույթների զարգացման նախադինաստիկ, վերջին փուլը, որը նախորդում է դրանց միավորմանը Առաջին դինաստիայի տիրապետության ներքո։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Նեղոսի դելտայում և հովտում վաղ քաղաքական միավորները կարող էին լինել մի քանի տասնյակ սեպտներ (նոմեր), որոնց տարածքները հետագայում կազմեցին Հին Եգիպտոսի վարչական կառուցվածքի հիմքը: Այսօր եգիպտագետներին հուսալիորեն հայտնի է մ.թ.ա. մոտ 3500-3000 թթ. սեպտոսի երեք առավել կարևոր Կոնֆեդերացիաների գոյության մասին, որոնք պայմանականորեն կոչվում են "Նուբթյան", "Նեհենյան" և "Թինիսյան", որոնց միջև մրցակցության արդյունքում փոքր-ինչ ավելի ուշ ձևավորվեց Վերին Եգիպտական "Հիերակոնպոլի թագավորությունը", որի մայրաքաղաքն էր Նեհենը (Հիերակոնպոլ)։ Այս թագավորության տիրակալները կրում էին նեսուի տիտղոսը, և նրանց հովանավորը համարվում էր Բազե աստվածուհի Նեհբեթը, նրանք պարբերաբար կողոպտիչ արշավներ էին իրականացնում դեպի հարավ դեպի տա Սեթ (Հյուսիսային Նուբիա), որտեղ նրանք գրավում էին տարբեր ավար և բանտարկյալներ, ինչպես նաև հյուսիս-արևմուտք դեպի Թա Հենու (Հին Լիբիա), որտեղ, ի թիվս այլ բաների, կարևոր խնդիր էր անասունների համալրումը: Առաջին նման արշավանքը, որը հայտնի էր հետազոտողներին, Կարիճ II-ի ռազմական իրադարձությունն էր, նրա բանակը, իսկ հետագայում նաև այլ փարավոնների բանակները, Թա-հենուից գողանում էին ցլերի, ավանակների և խոյերի նախիրներ, ընդ որում, հավանաբար շատ մեծ քանակությամբ։ Անասնաբուծությունը Նեղոսի ափին գտնվող բնակչության տնտեսական գործունեության կարևոր մասն էր, իսկ ոռոգման և գյուղատնտեսության զարգացումն ընդհանրապես հանգեցրեց ոռոգման և ջրահեռացման ցանցի կենտրոնացված վերահսկողության ստեղծմանը։ Ըստ վարկածներից մեկի՝ Հին Եգիպտոսի պետական կառուցվածքի հիմքն է

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր