Կանադայի տայգա

**Կանադայի տայգա**, հսկայական տարածաշրջան, որը ներառում է Հյուսիսային կիսագունդը շրջապատող շրջանաձև տայգայի մոտ մեկ երրորդը, որը հիմնականում գտնվում է 50-րդ զուգահեռականից հյուսիս, ներառված է Կանադայի տարածքում։ Տայգա ունեցող այլ երկրների թվում են Ռուսաստանը, որը ներառում է մեծ մասը, ԱՄՆ-ն իր ամենահյուսիսային՝ Ալյասկա նահանգում, և Սկանդինավյան կամ Հյուսիսային Եվրոպայի երկրները (օրինակ՝ Շվեդիան, Ֆինլանդիան, Նորվեգիան և Շոտլանդիայի փոքր շրջանները): Եվրոպայում ամբողջ տայգան կոչվում է անտառ, այլ ոչ թե միայն հյուսիսային եզրը, որտեղ այն նոսրանում է ծառերի գծի մոտ: Կանադայի տայգան ընդգրկում է երկրի ցամաքային տարածքի գրեթե 60%-ը։ Կանադական տայգան տարածվում է Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր նահանգի ամենաարևելյան մասից մինչև Յուկոնի և Ալյասկայի հյուսիսային սահմանը: Տարածքում գերակշռում են փշատերև անտառները, մասնավորապես եղևնին, որոնք խառնվում են ճահճուտների գոտու հետ: Կանադայի տայգան ներառում է ութ էկոգոտի: Չնայած տարածաշրջանների կենսաբազմազանությունը տարբեր է, յուրաքանչյուր էկոգոտի ունի բնորոշ տեղական բուսական և կենդանական աշխարհ։
[մինի|[Տայգա էկոշրջանը՝ երկրագնդի հյուսիսում]]
Տայգային գոտին բաղկացած է փակ սաղարթով փշատերև անտառներից՝ աչքի ընկնող տերևաթափ տարրով։ Գերիշխող փշատերևների (սպիտակ և սև եղևնիներ, գետնանուշ (Pinus banksiana Lamb.), տամարակ և բալզամային եղևնի) համամասնությունները մեծապես տարբերվում են կլիմայի, տեղագրության, հողի, հրդեհների, վնասատուների և, հնարավոր է, այլ գործոնների փոխազդեցությունից։

Տայգայի տարածաշրջանում բնակվում է Կանադայի բնակչության մոտ 13%-ը: Իր անսահման տարածքով և անտառածածկույթով, տայգան կարևոր ներդրում է ունենում Կանադայի գյուղական և բնիկ տնտեսություններում, հիմնականում ռեսուրսների արդյունաբերության, հանգստի, որսորդության, ձկնորսության և էկոտուրիզմի միջոցով: Նրա տարածքում գտնվող հարյուրավոր քաղաքներ և ավաններ իրենց տնտեսական գործունեության առնվազն 20%-ը ստանում են անտառից, հիմնականում այնպիսի ոլորտներից, ինչպիսիք են անտառային արտադրանքը, հանքարդյունաբերությունը, նավթը և բնական գազը, ինչպես նաև զբոսաշրջությունը։ Տայգան նաև կարևոր դեր է խաղում Կանադայի պատմության, տնտեսական և սոցիալական զարգացման և արվեստի մեջ։

## Ընդհանուր տեղեկություն
### Տեղակայություն և չափեր
[մինի|Մայր [գրիզլին ձագի հետ]]
Կանադական տայգան շատ մեծ կենսատարածաշրջան է, որը ձգվում է Յուկոն-Ալյասկա սահմանից մինչև Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր: Այն ավելի քան 1000 կիլոմետր (620 մղոն) լայնություն ունի (հյուսիսից հարավ)՝ բաժանելով արկտիկական տունդրայի շրջանը հարավային Կանադայի տարբեր լանդշաֆտներից: Տայգայի աճը (ինչպես սահմանված է Հյուսիսային Ամերիկայում) տայգայի հյուսիսային թևի երկայնքով ստեղծում է անցում դեպի տունդրայի շրջան՝ հյուսիսային ծառերի գծի մոտ: Հարավարևմտյան թևում տայգան տարածվում է դեպի հյուսիսային Բրիտանական Կոլումբիայի ենթալպյան և ցածրադիր գոտիներ: Նահանգի կենտրոնական ներքին մասը զբաղեցնում է ենթատայգա անցումային գոտին՝ հիմնական տայգայի և հարավային ներքին մասի չոր անտառների միջև։ Այնուամենայնիվ, Պրերի նահանգներում, ասպենային պարկի գոտին նշում է հարավ-կենտրոնական թևի երկայնքով տայգայից դեպի խոտածածկ տարածքներ անցման տարբեր տեսակներ: Կենտրոնական Կանադայում հարավ-արևելյան թևը նշվում է Կենտրոնական Օնտարիոյի և արևմտյան Քվեբեկի արևելյան անտառ-տայգա անցումով: Այն հիմնականում բաղկացած է խառը, փշատերև և լայնատերև անտառներից: Այս անցումային գոտուց հարավ կարելի է գտնել Հարավային Օնտարիոյի տերևաթափ անտառները։

Կանադայի տայգան համարվում է Երկրի վրա ամենամեծ անձեռնմխելի անտառը, որի մոտ երեք միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածքը դեռևս չի խախտվել ճանապարհներով, քաղաքներով և արդյունաբերական զարգացմամբ։ Դրա անձեռնմխելիության բարձր մակարդակը անտառը դարձրել է բնապահպանների և բնապահպան գիտնականների հատուկ ուշադրության կենտրոնում, ովքեր անտառի անձեռնմխելի շրջանները դիտարկում են որպես լայնածավալ պահպանման հնարավորություն, որը այլապես անիրագործելի կլիներ աշխարհի այլ մասերում։

### Անտառային ընդհանուր էկոլոգիա
Կանադական տայգան իր ներկայիս տեսքով սկսեց ի հայտ գալ վերջին սառցե դարաշրջանի ավարտին: Վիսկոնսինի սառցե շերտի նահանջի հետ 10,000 տարի առաջ եղևնին և հյուսիսային սոճին տարածվեցին դեպի հյուսիս, իսկ հազարավոր տարիներ անց դրանց հաջորդեցին եղևնին և կեչին։ Մոտ 5,000 տարի առաջ կանադական տայգան սկսեց նմանվել այն բանին, ինչն այսօր է՝ տեսակների կազմի և կենսաբազմազանության առումով: Այս տեսակի փշատերև անտառային բուսականությունը տարածված է Հյուսիսային կիսագնդում։ Այս անտառները պարունակում են երեք կառուցվածքային տեսակ՝ անտառային տունդրա հյուսիսում, բաց քարաքոսերի անտառ՝ ավելի հարավում, և փակ անտառ՝ ավելի հարավային տարածքներում։ Սպիտակ եղևնին, սև եղևնին և տամարակը ամենատարածվածն են Տայգայի և Հուդզոնի հարթավայրերի չորս հյուսիսային էկո-գոտիներում, մինչդեռ եղևնին, բալզամային եղևնին, ժայռոտ սոճին, սպիտակ կեչին և դողացող կաղամախին ամենատարածվածն են ստորին տայգայի շրջաններում: Կաղամախու և ուռենու մեծ պոպուլյացիաներ հանդիպում են տայգայի հարթավայրերի ամենահարավային մասերում։
[մինի|[Որմզդեղնը Կամերոն լճում]]
Տայգայի գերիշխող առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրա մեծ մասը բաղկացած է մեծ, հավասար տարիքի ծառուտներից, միատարրություն, որը պայմանավորված է բնական խանգարումների ցիկլով, ինչպիսիք են անտառային հրդեհները կամ սոճու բզեզի կամ եղևնու բողբոջի բռնկումները, որոնք ցիկլիկ կերպով ոչնչացնում են անտառի մեծ տարածքներ՝ կանոնավոր կերպով։ Օրինակ՝ սպիտակ, սև եղևնիների և բալզամային եղևնիների բազմաթիվ տարածքները խոցելի են եղևնու բողբոջի տեսակի՝ Choristoneura fumiferana-ի ցիկլիկ բռնկումների նկատմամբ։ Մեծ սառցե շերտի հալվելուց ի վեր, տայգան անցել է բնական մահվան բազմաթիվ ցիկլերի միջով՝ հրդեհի, միջատների բռնկումների և հիվանդությունների միջոցով, որոնց հաջորդել է վերականգնումը։ Մինչև Կանադայի եվրոպական գաղութացումը և ժամանակակից հրդեհաշիջման սարքավորումների և տեխնիկայի կիրառումը, բնական այրման/վերականգնման ցիկլը 75-ից 100 տարուց պակաս էր, և այն դեռևս շատ տարածքներում է։

Այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են հին աճը և հնագույն անտառը, տայգայի համատեքստում ունեն այլ իմաստ, քան երբ օգտագործվում են ավելի երկարակյաց տեսակներով և տարբեր բնական խանգարման ցիկլերով հասուն ափամերձ անձրևային անտառները նկարագրելու համար։ Այնուամենայնիվ, անտառային հրդեհների և միջատների բռնկումների հետևանքները տարբերվում են անտառահատման հետևանքներից, ուստի դրանք չպետք է դիտարկվեն որպես համարժեք իրենց էկոլոգիական հետևանքներով։ Օրինակ՝ անտառահատումը պահանջում է ճանապարհային ցանցեր՝ իրենց բացասական ազդեցությամբ, և այն հեռացնում է սննդանյութերը տեղանքից, ինչը կարող է սպառել սննդանյութերը անտառի աճի հաջորդ ցիկլի համար։ Մյուս կողմից, հրդեհը վերամշակում է սննդանյութերը տեղում (բացառությամբ ազոտի), հեռացնում է կուտակված օրգանական նյութերը և խթանում է հրդեհից կախված տեսակների վերարտադրությունը։

### Էկոհամակարգեր
մինի|Քվեբեկի բարձրավանդակի տիպիկ տայգան 
Կանադայի տայգայի շրջանը կարելի է բաժանել յոթ էկոգոտիների։ Այս յոթը կարելի է բաժանել երկու հիմնական խմբի։ Տայգայի հյուսիսային շրջանները բաղկացած են չորս էկոգոտիներից՝ Տայգա Կորդիլերա, Տայգա հարթավայրեր, Տայգայի վահան և Հուդզոն հարթավայրեր, որոնք ամենանոսր ծառածածկ տարածքներն են, որտեղ աճի շրջանը և ծառերի միջին չափը աստիճանաբար կրճատվում են մինչև Արկտիկական տունդրայի եզրը հասնելը։ Մինչդեռ, տայգայի հարավային շերտը բաղկացած է երեք այլ էկոգոտիներից, որոնք կազմում են հիմնականում անխափան կամ անընդհատ անտառ, որը ձգվում է մինչև հարավ՝ մինչև Օնտարիոյի Վերին լիճը (որպես Կենտրոնական կանադական վահանի անտառների էկոշրջան) և Մանիտոբա-Հյուսիսային Դակոտա սահմանը: Այս երեք հարավային գոտիները տայգայի վահանն են՝ 1,630,000 քառակուսի կիլոմետր մակերեսով, որը ութ գոտիներից ամենամեծն է՝ տայգայի հարթավայրերը և տայգայի Կորդիլերան։ Այս հարավային շերտի բնորոշ էկոշրջանը կլինի Արևելյան կանադական վահանի տայգան, որը ծածկում է Քվեբեկի հյուսիսը և Լաբրադորի մեծ մասը: Տայգայի շրջանում կա մոտ 1,890,000 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որը 80%-ից 100% անտառապատ է, և ևս 650,000 քառակուսի կիլոմետր տարածք՝ 60%-ից 80% անտառածածկույթով։

### Անտառային բուսատեսակներ և կենդանատեսակներ
մինի|Կալիպսո խոլորձը աճում է տայգաների ստվերում
Կանադական տայգային բնորոշ ծառերի մեծ մասը փշատերև ծառեր են՝ ասեղնաձև տերևներով և կոնաձև: Դրանց թվում են՝ սև եղևնի, սպիտակ եղևնի, բալզամային եղևնի, խեժափիճի (թամարակ), լայնատերև սոճի և ժայռային սոճի: Մի քանիսը լայնատերև տեսակներ են՝ դողդոջուն և մեծ ատամնավոր ասպեն, սպիտակ կեչի, ինչպես նաև բալզամային բարդի։ Կան սև եղևնու մեծ տարածքներ, որը հանդուրժում է մակերեսային հողը, հավերժական սառցակալածությունը և ջրածածկ հողերը, չնայած, որպես հետևանք, դրանք ունեն համեմատաբար ցածր կենսաբանական արտադրողականություն։ Կարճ աճի շրջանի, ընդհանուր առմամբ անպտուղ հողերի, ընդհանուր առմամբ մակերեսային հողերի և հաճախակի ջրածածկույթի պատճառով այս անտառային տեսակների մեծ մասը դանդաղ աճող տեսակներ են, որոնք, ընդհանուր առմամբ, հակված են գերակշռել սթրեսային միջավայրերում։ Նմանապես, ստորգետնյա թփերի մեծ մասը պատկանում է Ericaceae ընտանիքին, որը հայտնի է թթվային, անպտուղ և ջրհեղեղված միջավայրերին դիմանալով. օրինակներ են լաբրադորի թեյը, ոչխարի դափնին և հապալասը: Քանի որ սննդանյութերի մակարդակը շատ ցածր է, ընդհանուր առմամբ, անտառային ծառերի արտադրողականությունը մեծապես կախված է նրանից, թե ինչպես են հանքային տարրերը, ինչպիսիք են ազոտը և ֆոսֆորը, վերամշակվում աղբի թափման և քայքայման միջոցով։ Անտառահատումից հետո սննդանյութերի կորուստը կարող է անտառապատ տարածքները վերածել թփերի անպտուղ տարածքների, որտեղ գերակշռում են թփերը, ինչպիսիք են ոչխարի դափնին։ Բուսատեսակների մեծ մասը կախված է հրդեհից, քանի որ կրակը հեռացնում է հարևան բույսերը և վերամշակում օրգանական նյութի մեջ պարունակվող սննդանյութերը։

Չնայած տայգաում ծառերի բավականին քիչ տեսակներ կան, այլ բույսերի այլ տեսակների զգալի բազմազանություն կա։ Ճշգրիտ ամփոփում տալը դժվար է, քանի որ բույսերի վերաբերյալ ժողովածուների մեծ մասը կազմակերպված է քաղաքական, այլ ոչ թե էկոլոգիական սահմաններով. մեկ բացառություն վերաբերում է Հուդզոնի ծոցի ցածրադիր բուսական աշխարհին, բայց այս տարածքի մեծ մասը անտառապատ չէ։ Տայգայի մի մասը կարող է օգտագործվել բույսերի բազմազանությունը պատկերելու համար. դիտարկենք Յուկոնի բուսական աշխարհը։ Տայգայի այս արևմտյան հատվածում կան, օրինակ, խոտաբույսերի 127 տեսակ (Poaceae), աստղածաղկավորների 118 տեսակ, եղեգի 115 տեսակ (Cyperaceae), խաչածաղկավորների 93 տեսակ (Brassicaceae), վարդազգիների 52 տեսակ, սաքսիֆրագեների 37 տեսակ և սքրոփուլարիասե ընտանիքի 36 անդամ։ Ընդհանուր առմամբ, բուսական աշխարհը ներառում է 1112 տեսակ, նույնիսկ կա խոլորձների 15 տեսակ։
մինի|Սֆագնումի ճահիճ՝ եղևնիներով, Քվեբեկի անտառապատ լեռնաշղթայի վրա
### Ներքին ջրեր և ճահճուտներ
Կանադայի տայգայի լանդշաֆտը պարունակում է ավելի շատ լճեր և գետեր, քան Երկրի վրա ցանկացած համեմատելի չափի ցամաքային զանգված: Հաշվարկվել է, որ տայգայի շրջանը պարունակում է ավելի քան 1.5 միլիոն լճեր՝ 40,000 մ2 (430,000 քառ. ոտնաչափ) նվազագույն մակերեսով, ինչպես նաև Կանադայի ամենամեծ լճերից մի քանիսը: Փափուկ ջրերի լճերը գերակշռում են կենտրոնական և արևելյան Կանադայում, իսկ կոշտ ջրերի լճերը՝ Արևմտյան Կանադայում: Մեծ լճերի մեծ մասում կան սառը ջրերի ձկների տեսակներ, ինչպիսիք են կարմրախայտը և սիգը, մինչդեռ ավելի տաք ջրերում տեսակների թվում կարող են լինել հյուսիսային գայլաձուկը, վալեյը և փոքր բերանի լճակը։

Տայգան նաև ունի ճահճուտների հսկայական տարածքներ, մասնավորապես՝ ճահճուտներ։ Երկու ճահճուտ տարածքներ՝ Հուդզոնի ծոցի ցածրադիր վայրը և Մակենզի գետի ավազանը, աշխարհի տասը ամենամեծ ճահճուտների շարքում են։ Տայգայի ճահճուտները ապահովում են վայրի բնության բնակավայր (հատկապես չվող թռչունների համար), պահպանում են գետերի ջրի հոսքը և կուտակում են զգալի քանակությամբ ածխածին, որը հակառակ դեպքում կարտանետվեր մթնոլորտ։

### Անտառահատում
մինի|Ոչխարի դափնին աճում է բացատներում և մակերեսային հողերում: Այն կարող է ծառահատումից հետո առաջացնել լայնածավալ թփերի անպտուղ տարածքներ
Ժամանակակից ժամանակներում տայգան քիչ է տուժել անտառահատումից, որը սահմանվում է որպես անտառային տարածքի մշտական ​​​​վերածում ոչ անտառի՝ գյուղատնտեսության, քաղաքային կամ հանգստի զարգացման, նավթի և բնական գազի մշակման, ինչպես նաև հիդրոէլեկտրակայանների նախագծերի համար ջրհեղեղների պատճառով: Ալբերտայում, որն ունի ամենամեծ նավթի և գազի արդյունաբերությունը, ավելի շատ ծառեր են կտրվում գյուղատնտեսության կամ նավթի և գազի հետախուզման համար, քան փայտանյութի համար։ Արևելյան Կանադայում վերջին չորս տասնամյակների ընթացքում հիդրոէլեկտրակայանների նախագծերի համար ջրհեղեղվել է ավելի քան 9000 կմ2 տորֆային հողեր և անտառներ: 2005 թվականի դրությամբ Կանադան ընդհանուր առմամբ ունի եվրոպական բնակավայրերի արշալույսին գոյություն ունեցող տայգային ծածկույթի 91%-ը։ Ավելի շատ անտառահատումներ են տեղի ունեցել տայգայի տարածաշրջանից դուրս՝ երկրի ավելի հարավային շրջաններում։ Անտառային ոլորտը տարեկան կտրում է տարածաշրջանի մոտավորապես 1%-ի ½-ը: Սակայն, որոշ մարդիկ սա չեն համարում անտառահատում, քանի որ նահանգային օրենքները նախատեսված են անտառային ոլորտի կողմից հատվող տարածքները բնական ճանապարհով վերատնկելու կամ վերականգնելու համար։ Այնուամենայնիվ, անտառահատումից առաջացած ճանապարհային ցանցն ունի հետևանքներ, որոնք շարունակվում են բերքահավաքից շատ ավելի երկար ժամանակ անց. իրոք, կարելի է պնդել, որ ճանապարհաշինությունը անտառահատման ամենավտանգավոր և մշտական ​​հետևանքներից մեկն է։
մինի|Կանադական սարյակը բնադրում է գետնի վրա՝ տայգաներում
### Վայրի բնություն
Կարող է լինել մինչև հինգ միլիարդ ցամաքային թռչուն, այդ թվում՝ բնակիչ և չվող տեսակներ: Կանադական տայգան պարունակում է աշխարհի ցանկացած էկոհամակարգի ամենամեծ խոնավ տարածքները՝ ծառայելով որպես բազմացման վայր ավելի քան 12 միլիոն ջրային թռչունների և միլիոնավոր ցամաքային թռչունների համար, վերջիններս ներառում են այնպիսի բազմազան տեսակներ, ինչպիսիք են անգղերը, բազեները, քարակոթերը, բուերը, կոլիբրիները, ձկնորս-արծիվները, փայտփորիկները և ճնճղուկները (կամ նստած թռչունները, որոնք հաճախ անվանում են երգող թռչուններ)։ Հաշվարկվում է, որ տայգայի թռչունների պոպուլյացիան կազմում է ամբողջ Կանադայի ցամաքային թռչունների 60%-ը և Միացյալ Նահանգների և Կանադայի բոլոր ցամաքային թռչունների գրեթե 30%-ը միասին վերցրած։

Վայրի բնության շատ տեսակներ, ինչպես անտառները, կախված են հրդեհներից և միջատների բռնկումներից առաջացող բնական խանգարումներից։ Օրինակ, առնվազն երեք տեսակի սարյակ (Քեյփ Մեյ սարյակ, դափնու կուրծք սարյակ և Թենեսիի սարյակ) տարածվածությունն ու առատությունը կապված են եղևնու բողբոջների բռնկումների հետ։ Սև մեջքով փայտփորիկը նախընտրում է այրված բույսերը անտառների փոխարեն, որտեղ այն միջատներ է փնտրում մեռած ծառերի մեջ, որոնք մնում են կանգնած։ Հրդեհային խոտը, ինչպես անունն է հուշում, բույս ​​է, որը նմանապես ծաղկում է վերջերս այրված տարածքներում։ Հապալասը և հապալասը նույնպես խթանվում են հրդեհներից, հավանաբար օգտվելով ստվերի հեռացումից և մոխրի մեջ արտանետվող սննդանյութերից։ Արդյունքում ստացված հատապտուղները տայգային կենդանիների համար կարևոր սննդի աղբյուր են։

Տայգայի վայրի բնության մի քանի տեսակներ դասակարգվում են կառավարության պահպանության ռեժիմների համաձայն որպես ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող։ Այնուամենայնիվ, վայրի բնության որոշ հիմնական տեսակների անկումը մտահոգիչ է: Տայգային կարիբուն, որի լիքեններով հարուստ, հասուն անտառային բնակավայրը տարածվում է տայգաում՝ Հյուսիսարևմտյան տարածքներից մինչև Լաբրադոր, Կանադայի վտանգված վայրի բնության կարգավիճակի կոմիտեի կողմից ճանաչվել է որպես վտանգված։ Նյուֆաունդլենդի կզաքիսների պոպուլյացիան վտանգված է բնակավայրի կորստով, պատահական թակարդներով և որսի հասանելիությամբ։

## Տայգայի կյանքի ցիկլեր
### Ածխածնի ցիկլ
Տայգաները մեծ քանակությամբ ածխածին են պահում կենսազանգվածում, մեռած օրգանական նյութերում և հողային ավազաններում։ Ցուրտ ջերմաստիճանների պատճառով կուտակվել են ածխածնի զգալի քանակությամբ պաշարներ, ինչը, զուգորդված ջերմաստիճանի հետագա բարձրացման և խանգարման տեմպերի հետ, կհանգեցնի ածխածնի բարձր զուտ աղբյուրի, որը կմնա ավելի քան հարյուր տարի: Սա կհանգեցնի գլոբալ ազդեցությունների, որոնց վերաբերյալ հետազոտողները դեռևս անորոշ են։ Բուսակերների ուղղակի ազդեցությունը կարող է հանգեցնել տայգայի լանդշաֆտների, քանի որ կարող է նվազել վերականգնումը:որոշ տեղական անտառային հատվածներ: Սա փոխում է հողերի ներմուծումը, ինչը կարող է ազդել հողի խտության և խտության վրա, կամ նվազեցնել մանրէների և ազոտի մակարդակը հողում: Բարձր առատության դեպքում խոշոր խոտակերները հաճախ ընտրում են համեղ, արագ աճող բույսեր, որոնք պահպանում են տայգաներում հիմնական տեսակների երիտասարդությունը, ինչը փոխում է այդ անտառները: Անտառների տարիքային դասի բաշխման և կազմի այս եղջերուների կողմից առաջացած անցումը հանգեցնում է զուտ առաջնային արտադրության դանդաղ աճի՝ խոշոր խոտակերների պոպուլյացիաների նվազման հետ մեկտեղ: Սա նշանակում է, որ նրանք ոչ միայն տայգաները փոխում են ածխածնի կլանիչներից դեպի աղբյուրներ չափավոր ժամանակահատվածներում։ Անտառային հրդեհները ազդեցություն ունեն նաև անտառի ածխածնի հաշվեկշռի վրա, ներառյալ այրման արտանետումները և հետևանքները։

### Բնական վերականգնում
Ծառատեսակների որոշակի խառնուրդը կախված է այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են հողի խոնավությունը, հողի խորությունը և օրգանական պարունակությունը: Բարձրադիր անտառները կարող են սերտորեն խառնվել անտառապատ տորֆային հողերի հետ: Արդյունքում առաջացող փշատերև անտառները առաջանում են փոթորիկների, հրդեհների, ջրհեղեղների և միջատների բռնկումների կրկնվող խանգարումներից և կախված են դրանցից: Հողում կուտակված տորֆի և փշատերև ծառերի գերակշռության պատճառով, կայծակի հետևանքով առաջացած հրդեհը միշտ էլ եղել է այս անտառի բնական մասը։ Այն բազմաթիվ էկոհամակարգերից մեկն է, որը կախված է նման կրկնվող բնական խանգարումներից։ Օրինակ՝ կրակից կախված տեսակները, ինչպիսիք են լոջպոլը և ջեք սոճին, ունեն խեժով կնքված կոներ։ Հրդեհի ժամանակ խեժը հալվում է, և կոները բացվում են, թույլ տալով սերմերին ցրվել, որպեսզի սկսվի նոր սոճու անտառ։ Հաշվարկվել է, որ եվրոպական բնակավայրերից առաջ այս վերականգնման գործընթացը տեղի էր ունենում միջինը յուրաքանչյուր 75-100 տարին մեկ՝ ստեղծելով հավասար տարիքի անտառային տարածքներ։ Հրդեհը շարունակում է առաջացնել անտառի բնական խանգարումներ, սակայն հրդեհների մարումը և անտառահատումները խաթարել են այս բնական ցիկլերը՝ հանգեցնելով տեսակների կազմի զգալի փոփոխությունների։

Տայգայի բուսականությունը երբեք կայունություն չի ձեռք բերում հրդեհի, բուսականության, հող-ջուր հարաբերությունների, սառնամանիքի ազդեցության և հավերժական սառույցի փոխազդեցությունների պատճառով (Չերչիլ և Հանսոն 1958, Սփուր և Բարնս 1980)։ Անտառային հրդեհները ստեղծում են բուսականության խճանկար, որը նպաստում է բույսերի և կենդանիների պոպուլյացիաների անընդհատ փոփոխվող բազմազանությանը (Viereck 1973)։ Հրդեհի բացակայության դեպքում, հարթ լեռնային վայրերում սֆագնի տորֆի կուտակումը, ի վերջո, կհեռացնի փշատերև բուսականությունը:

### Հրդեհի հետևանքներ
մինի|Հրեղեն մոլախոտը բնիկ վայրի ծաղիկ է, որը աճում է անտառային հրդեհներից հետո
Չնայած այսօրվա բարդ և թանկարժեք հրդեհների հայտնաբերման և մարման մեթոդներին, Կանադայում անտառային հրդեհները դեռևս տարեկան միջինում այրում են մոտ 28,000 կմ2 տայգայի և այլ անտառային տարածք: Այդ միջին տարեկան այրվող տարածքը համարժեք է ներկայիս տարեկան արդյունաբերական փայտանյութի բերքահավաքի ավելի քան երեք անգամին: Այն կարող է շատ ավելի շատ լինել ինտենսիվ հրդեհային տարիներին։ Այնուամենայնիվ, չնայած անտառահատումները նաև ծառեր են հեռացնում, հրդեհը նույնը չէ, ինչ անտառահատումները, քանի որ հրդեհը հազարամյակներ շարունակ եղել է փշատերև անտառների մաս։ Հրդեհը ոչ միայն խթանում է բազմաթիվ բույսերի տեսակների վերականգնումը, այլև վերամշակում է ֆոսֆորը և հեռացնում կուտակված օրգանական նյութերը: Հյուսիսային Ամերիկայի որոշ մասերում հրդեհը ավելի ու ավելի հաճախ է օգտագործվում որպես անտառների առողջությունը պահպանելու կառավարման գործիք: Տայգայի տարբեր մասերն ունեն տարբեր այրման ցիկլեր: Ավելի չոր արևմտյան շրջանը, որտեղ միջին տեղումները ցածր են, ունեցել է ավելի բարձր բնական հրդեհների հաճախականություն: Հետևաբար, արևմուտքում տարեկան միջինում ավելի շատ տարածք է այրվում, քան կենտրոնական և արևելյան Կանադայում։ Երբ բնական այրման ցիկլերը ընդհատվում են հրդեհների մարմամբ, բնական վերականգնումը խոչընդոտվում է, և տեսակների կազմը փոխվում է: Բացի այդ, հրդեհների մարումը հանգեցնում է վառելիքի բեռների ավելացման, այնպես որ հրդեհները, երբ դրանք տեղի են ունենում, դառնում են ավելի ինտենսիվ: Կարելի է պնդել, որ հրդեհների մարումը իրականում ստեղծում է դրական հետադարձ կապ, որտեղ ավելի թանկ հրդեհների մարումը ստեղծում է ավելի մեծ հրդեհների պայմաններ: Հրդեհների մարման բացասական հետևանքները դեռևս ուսումնասիրության փուլում են և լիովին չեն չափվում, բայց դրանք պետք է հաշվի առնվեն տայգաների ապագա առողջության վերաբերյալ որոշումներ կայացնելիս:

## Տնտեսական գործունեություն
### Տարածաշրջանային պլանավորում
Քանի որ տայգային շրջանի որոշ մասեր գտնվում են Կանադայի գրեթե բոլոր նահանգներում և տարածքներում, տարածաշրջանի զարգացման համար համակարգված պլանավորումը շատ բան չի արվել: Վարչապետ Դիֆենբեյքերը խոսեց իր «հյուսիսային տեսլականի» մասին, սակայն քիչ բան արվեց այն իրականացնելու համար: 1967 թվականին Ռիչարդ Ռոմերը հեղինակեց մի առաջարկ՝ «Միջին Կանադայի զարգացման միջանցք. հայեցակարգ» վերնագրով, որը քննարկվեց պաշտոնյաների և քաղաքական գործիչների կողմից, բայց երբեք չիրականացվեց: 2014 թվականին Ջոն վան Նոստրանդը փորձեց վերակենդանացնել հայեցակարգը։

Համազգային ծրագրի բացակայության պայմաններում մասնավոր արդյունաբերությունը և նահանգները հետապնդել են զարգացումը որոշակի ապրանքների կամ որոշակի շրջանների ոլորտներում: Դրանց թվում են Ալբերտայի Աթաբասկայի նավթային ավազները, Կրակի օղակը (Հյուսիսային Օնտարիո) և Քվեբեկի Հյուսիսային ծրագիրը:

### Հողային սեփականություն
Կանադայի անտառային հողերը հիմնականում թագի հողեր են: Տայգայի ավելի քան 90%-ը նահանգային թագի հողեր են, ևս 5%-ը դաշնային վերահսկողության տակ է և ներառում է ազգային պարկեր, Առաջին ազգերի արգելոցներ և ազգային պաշտպանական կառույցներ։

### Արդյունաբերական գործունեություն
մինի|Անտառ մաքրելու և գերաններ տեղափոխելու համար օգտագործվում է սահող մեքենա
Տայգայի մոտ 1400 համայնքներ ապավինում են ռեսուրսների արդյունաբերությանը՝ առնվազն մի մասի համար իրենց կենսապահովման և կայունության համար: Այս համայնքներից շատերը անտառից են առանձնացվել՝ սղոցարան, թղթի և պղպեղի գործարան, հանք կամ երկաթուղու սպասարկման օբյեկտ ապահովելու համար: Տայգատնտեսության գործունեությունը Կանադայում ապահովում է գրեթե 400,000 ուղղակի և անուղղակի աշխատատեղ: Անտառտնտեսությունը, թղթի և պղպեղի արտադրությունը, հանքարդյունաբերությունը, նավթի և գազի հետախուզումն ու զարգացումը ամենամեծ արդյունաբերություններն են՝ զբոսաշրջության, որսորդության, հանգստի, թեթև արտադրության և արդյունաբերությանն ու համայնքներին աջակցող ծառայությունների հետ միասին: Անտառային արտադրանքի ոլորտը Կանադայի ամենամեծ արտահանման արդյունաբերություններից մեկն է, որը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 3%-ը, որտեղ տարեկան փայտանյութի մոտ կեսը գալիս է տայգայից։

Տայգայի մոտավորապես մեկ քառորդը կառավարվում է արդյունաբերական անտառտնտեսության համար: Մնացած երեք քառորդը կամ գտնվում է այգիներում, պահպանվող տարածքներում, մոդելային անտառներում, կամ համարվում է ոչ փայտանյութ արտադրող, որը սովորաբար սահմանվում է որպես կառավարվող անտառտնտեսության համար անպիտան կամ անհասանելի: Դեռևս 2003 թվականին գնահատվել է, որ տայգայում տարեկան բերքահավաքը կազմել է մոտ 7,500 քառակուսի կիլոմետր տարեկան, ինչը համարժեք է կանադական տայգայի ընդհանուր մակերեսի մոտ 0.2%-ին։ Փայտանյութի շուկայի կտրուկ անկումը, որը պայմանավորված էր Միացյալ Նահանգներում 2006 թվականին սկսված բնակարանային շուկայի փլուզմամբ, զուգորդված ներմուծման սակագների և հարկային խոչընդոտների հետ, հարվածել է Կանադայի անտառային արդյունաբերությանը: Կանադայի ամենախիտ բնակեցված նահանգում՝ Օնտարիոյում, որտեղ անտառտնտեսության գործունեության մեծ մասը տայգայում է, կառավարության վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ բերքահավաքը 2005-ից 2006 թվականներին նվազել է 18%-ով։ Հաշվի առնելով 2005 թվականից սկսած գործարանների փակման մեծ թիվը, հիմնականում Օնտարիոյում և Քվեբեկում, սա միտում է, որը, ամենայն հավանականությամբ, շարունակվել է մինչև 2007 և 2008 թվականները։ Կանադայի ավանդական ցամաքային նավթի և գազի արտադրության մեծ մասը, ներառյալ Ալբերտայում արագ զարգացող նավթային ավազների արտադրությունը, գտնվում է տայգայում, ինչպես նաև Կանադայի ամենամեծ ուրանի արտադրող գոտին Սասկաչևանի հյուսիսում և Քվեբեկի ամենամեծ հիդրոէլեկտրակայանները Լա Գրանդի ջրհավաք ավազանում։

### Բնիկ բնակչության մասնակցություն
Կանադայի բնիկ բնակչության մոտ ութսուն տոկոսը բնակվում է անտառապատ տարածքներում, այդ թվում՝ մեկ միլիոնը՝ տայգայի գոտիներում գտնվող հինգ հարյուրից ավելի Առաջին ազգերի և մետիսների բնակավայրերում։ Այդ թվից ավելի քան 17,000-ը աշխատում է անտառային արտադրանքի արդյունաբերության մեջ, հիմնականում անտառտնտեսության և անտառային գործունեության մեջ տայգայի և անտառային այլ շրջաններում։

### Կայուն զարգացում
1990-ականների սկզբից ի վեր ստեղծվել է ուժեղ խթան՝ կենտրոնանալու Կանադայի տայգայի ժառանգության պահպանման և ամբողջ տարածաշրջանում տնտեսական գործունեության կայուն կառավարման վրա։ Կանադական տայգան մեծ մասամբ անվնաս է և հասանելի է բազմաթիվ օգտագործման համար, ինչպիսիք են փայտանյութի հավաքը, հանգստի և որսորդության համար։ Անտառային ընկերությունները սկսել են ընդունել էկոհամակարգի վրա հիմնված կառավարման հայտնի կառավարման գործելակերպը, որը հաշվի է առնում կայունության չափանիշներն ու ցուցանիշները՝ սոցիալական, տնտեսական և բնապահպանական: Կանադայի անտառտնտեսության գործելակերպը, ինչպես պարտադրված է անտառային օրենսդրությամբ, հիմնված է մի շարք հիմնական սկզբունքների վրա, այդ թվում՝ հանրային հողերում գործող անտառտնտեսության ընկերությունների պարտավորությունը՝ լիովին վերականգնել փայտանյութի համար կտրված բոլոր տարածքները և խորհրդակցել հանրության հետ՝ համապատասխան նահանգային իշխանություններին ներկայացվող անտառային կառավարման/կտրման ծրագրերի պատրաստման վերաբերյալ։

### Անտառների կայուն կառավարման հավաստագրում
Կայուն զարգացման և տայգաների ամբողջականության պահպանման վերաբերյալ հանրային մտահոգության աճի արդյունքում, պահպանության նախաձեռնությունները առաջընթաց են գրանցում տարբեր ճակատներում: Ազգային և նահանգային պարկերի և պահպանվող պահպանվող տարածքների տարածքը կազմում է տայգայի ընդհանուր տարածքի մոտավորապես 10%-ը։ Անտառային արտադրանքի խոշոր ընկերությունների մեծ մասը հավաստագրել է իրենց տայգատնտեսության գործունեությունը կայուն անտառային կառավարման երեք երրորդ կողմի, անկախ աուդիտի ենթարկված ստանդարտներից մեկին.

* Անտառային կառավարման խորհրդի FSC տայգայի ստանդարտը;
* Կանադական CAN/CSA Z809 ստանդարտը;
* Կայուն անտառտնտեսության նախաձեռնությունը։

Անտառների կայուն կառավարումը վերաբերում է անտառային էկոհամակարգի կառավարմանը այնպիսի եղանակով, որը պահպանում և բարելավում է դրա երկարաժամկետ առողջությունը։

## Պաշտպանություն
2008 թվականի հուլիսին Օնտարիոյի կառավարությունը հայտարարեց Հյուսիսային տայգայի հողերի 225,000 կմ2 պաշտպանելու ծրագրերի մասին։ Pew Environment Group-ի կողմից 2011 թվականին հրապարակված զեկույցում կանադական տայգան նկարագրվել է որպես Աշխարհի քաղցրահամ ջրի ամենամեծ բնական պահեստը։

## Կանադայի տայգան զանգվածային մշակույթում
Տայգան խորապես արմատավորված է կանադական ինքնության և օտարերկրացիների կողմից Կանադայի մասին ունեցած պատկերացումների մեջ։ Վաղ եվրոպական մորթեղենի առևտրականների պատմությունը, նրանց արկածները, հայտնագործությունները, բնիկների դաշինքները և դժբախտությունները Կանադայի զանգվածային գաղութային պատմության էական մասն են կազմում։ Կանոեն, կուղբի մորթին, կուրյոր դը բուան, ճանապարհորդները, Հադսոնի ծոցի ընկերությունը և Հյուսիսարևմտյան հեծյալ ոստիկանությունը, Կանադայի միջմայրցամաքային երկաթուղիների կառուցումը՝ բոլորը Կանադայի պատմության խորհրդանիշներ են, որոնք ծանոթ են դպրոցականներին և անբաժանելիորեն կապված են տայգայի հետ։

Անտառը և տայգայի տեսակներ, ինչպիսիք են կարիբուն և լունը, պատկերված են կամ պատկերված են կանադական արժույթի վրա։ Տայգայի մեկ այլ խորհրդանշական և մնայուն պատկեր ստեղծվել է 20-րդ դարի բնանկարիչների կողմից, մասնավորապես՝ «Յոթի խմբի» կողմից, ովքեր Կանադայի եզակիությունը տեսնում էին նրա տայգայի անսահմանության մեջ։ Յոթ նկարիչների խումբը մեծ մասամբ պատկերել է տայգան որպես բնական, մաքուր և մարդկային ներկայությունից կամ գործունեությունից չխաթարված, ուստի միայն մասամբ է իրականության արտացոլում։

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*Map of Canadian Ecozones
*The Alberta Centre for Boreal Studies
*Boreal Songbird Initiative
*International Boreal Conservation Campaign
*Map of world's largest wetlands.
*

Կատեգորիա:Կանադայի անտառներ
Կատեգորիա:Կանադայի աշխարհագրություն