Ականազերծում

**Ականազերծում**՝ ականների, չպայթած զինամթերքի և ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծում։
thumb|right|300px|ԱՄՆ ծովային հետևակի զինծառայողը Աֆղանստանի Հիլմենդ նահանգում ականներ է որոնում ականորսիչ սարքի միջոցով, 2014 թվական

## Ականազերծումը ռազմական գործողությունների ժամանակ
[մինի|Գերմանացի [Ռազմագերիներ|ռազմագերին՝ հենակներով, ականազերծման ժամանակ Նիդերլանդներում, 1945 թվական]]
[240px|մինի|[Նորվեգիայի ականազերծումը գերմանացի ռազմագերիների ուժերով, 1945 թվական]]
thumb|right|300px|ԱՄՆ զինվորականները վարժանքների ընթացքում իրականացնում են ականազերծում՝ երկարացված պայթեցման լիցքի օգնությամբ։
մինի|Ամերիկացի ռազմական նավաստին Քինգս-Բեյ սուզանավերի բազայում մանիպուլյատորի օգնությամբ բարձրացնում է ուսումնական ական
[thumb|right|ԱՄՆ բանակի զինծառայողը [Աֆղանստանի Բագրամ ավիաբազայում մարզում է ական որոնող շանը, 2013 թվական]]
Ռազմական գործողությունների ժամանակ ականազերծումն իրականացվում է սակրավորային ստորաբաժանումների կամ հատուկ պատրաստված ականազերծող խմբի կողմից։ Ականազերծումը կատարվում է ձեռքով, գնդակոծությամբ կամ տեխնիկական միջոցների օգնությամբ (արգելապատի վերացման ինժեներական մեքենաներ, ականորսիչներ, երկարացված լիցք)։
Սկզբում ցամաքային հետախուզության ուժերը, որոնք գործում են հետիոտն կարգով կամ ավտոտեխնիկայի (զրահապատ տեխնիկայի) միջոցով, պարզում են ականային արգելքների բնույթը և քանակը, ինչպես նաև որոշում են ականազերծման համար ամենաարդյունավետ մոտեցումներն ու միջոցները։ Նրանք հայտնաբերված ականադաշտերը նշում են քարտեզի վրա և տեղանքում տեղադրում են պայմանական նշաններ։
Այնուհետև սակրավորները հայտնաբերում և վնասազերծում են առանձին ականներ՝ ականադաշտերում բացելով անցումներ։ Համարվում է, որ ամենահուսալի եղանակը, թեև բավականին վտանգավոր և դանդաղ, մնում է ականային շոշափիչների և տեղափոխվող ականորսիչների կիրառումը։ Երբեմն հնարավոր է նաև կիրառել գլանավոր ականազերծիչներ։
Տարածքի համատարած ականազերծումը իրականացվում է այն դեպքում, երբ ժամանակային սահմանափակումները որոշիչ չեն։ Այդ դեպքում սովորաբար կիրառվում է ականների ձեռքով վնասազերծման եղանակը, ինչպես նաև օգտագործվում են տանկային ականազերծիչները։ Այս եղանակը կիրառվում է կարևոր օբյեկտների (օդանավակայանների, ավտոճանապարհների հանգույցների, պահեստների և բազաների, ջրատեխնիկական կառույցների և այլն) ականազերծման ժամանակ։
Ականազերծման համար օգտագործվում են նաև հատուկ վարժեցված կենդանիներ (շներ, խոզեր և այլն)։
ԽՍՀՄ-ում ականորսիչ շների պատրաստումը սկսվել է 1939–1940 թվականների ձմռանը՝ Ռազմական շնաբուծության կենտրոնական դպրոցի կողմից (առաջին տասը ականորսիչ շները պատրաստվել են 1940 թվականին)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ շների օգնությամբ խորհրդային զինվորականները հայտնաբերել են ավելի քան 4 միլիոն ական։ Աֆղանական պատերազմի ընթացքում շների միջոցով հայտնաբերվել է ավելի քան 7 հազար ական և այլ պայթյունավտանգ առարկաներ։ Շները օգտագործվել են նաև ականազերծման համար Առաջին և Չեչենական երկրորդ պատերազմների ժամանակ։
Ներկայումս ականազերծման համար ավելի ու ավելի հաճախ կիրառվում են սակրավոր-ռոբոտներ։
Ծովային ականները վնասազերծվում են ականորսիչ նավերի և հակաականային ուղղաթիռների միջոցով։

## Մարդասիրական ականազերծում
[thumb|Հումանիտար ականազերծումը [Լաոսում, 2009 թվական]]
[245px|thumb|[Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանի ավիառումբ, վնասազերծված Բելգորոդում 2020 թվականին]]
Մարդասիրական ականազերծումն իրականացվում է ռազմական գործողությունների ավարտից հետո՝ խաղաղ բնակչության անվտանգությունն ապահովելու համար։
Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Աշխատավորա-գյուղացիական Կարմիր նավատորմը իրականացրեց Ֆիննական ծոցի ականազերծումը՝ այն ծովային ականներից, որոնք Կոպորի ծոցի շրջանում տեղադրվել էին Անգլիայի ռազմածովային նավատորմի կողմից Անտանտի ռազմական միջամտության ընթացքում՝ Խորհրդային Ռուսաստանի դեմ։
Ալժիրի անկախության պատերազմի ավարտից հետո, 1962 թվականի սեպտեմբերին, Ալժիրի կառավարությունը դիմեց ԽՍՀՄ-ին՝ խնդրելով աջակցություն ցուցաբերել տարածքների ականազերծման գործում։ 1962 թվականի աշնանը տեղանքի հետախուզության համար Ալժիր ժամանեց խորհրդային սակրավորների առաջին խումբը, որը ղեկավարում էր գնդապետ Վ. Յա. Պախոմովը, հետագայում՝ նաև սարքավորումներ, տեխնիկա և մնացած մասնագետները։ Առաքելության ընդհանուր ղեկավարումն իրականացնում էր ինժեներական զորքերի գեներալ-մայոր Պ. Ի. Ֆադեևը։ Ականազերծման ընթացքում օգտագործվում էին ականային ականորսիչներով հագեցած զրահապատ քարշակներ (տանկերից՝ Տ-34 հանված աշտարակներով)։
Բանգլադեշի անկախության պատերազմի ավարտից հետո, 1972 թվականի մարտին, Բանգլադեշի և ԽՍՀՄ-ի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր, որի համաձայն՝ 1972–1973 թվականներին խորհրդային մասնագետները ականազերծեցին Չիտագոնգ նավահանգստի մուտքերը և Կարնաֆուլի գետի գետաբերանը։
1974 թվականի հունիսից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Եգիպտոսի կառավարության խնդրանքով ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի Խաղաղօվկիանոսյան և Սևծովյան նավատորմերի նավերի ջոկատը իրականացրեց Սուեզի ջրանցքի ականազերծումը (ականորսումը տևեց ավելի քան 6 հազար ժամ, որի ընթացքում խորհրդային նավերը տրալներով անցան ավելի քան 17 հազար ծովային մղոն և ստուգեցին 1250 քառակուսի մղոն մակերեսով ջրատարածք)։ Արդյունքում ծոցում նավարկությունը վերականգնվեց։
Ֆոլկլենդյան պատերազմի ավարտից հետո՝ 1982–2020 թվականներին, իրականացվել է Ֆոլկլենդյան կղզիների ականազերծումը։
Որոշ գնահատականներով՝ աշխարհում շուրջ 60 երկրներում մինչ այժմ չվնասազերծված ականների ընդհանուր թիվը կարող է հասնել 100-ից մինչև 110 միլիոնի։ Համարվում է, որ դրանց ամենամեծ քանակը գտնվում է Աֆղանստանում, ինչպես նաև շատ են Կամբոջայում, Լաոսում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում և Անգոլայում։ Բացի այդ, 2016 թվականին ականներով առավել «աղտոտված» տարածք ունեցող երկրների շարքում էին (ավելի քան 100 կմ²) Ադրբեջանը, Իրաքը, Թաիլանդը, Թուրքիան, Խորվաթիան և Չադի Հանրապետությունը։
Մարդասիրական ականազերծումը իրականացվում է ինչպես զինծառայողների, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների աշխատակիցների, ինչպես նաև մասնավոր կազմակերպությունների աշխատակիցների կողմից, որոնք պետության և միջազգային մարմինների հետ ականազերծման պայմանագրեր են կնքել։ Ականազերծման գործունեության մեծ մասը ֆինանսավորվում և համակարգվում է մարդասիրական կազմակերպությունների կողմից, այդ թվում՝ United Nations Mine Action Service և The HALO Trust։
Աշխարհում ամեն ամիս ականների զոհ են դառնում 500-800 մարդ, որոնց մեկ երրորդը երեխաներ են։ Փորձագետների կարծիքով, առկա տեխնոլոգիաների կիրառմամբ ամբողջ աշխարհում ականազերծման համար կպահանջվի մոտ հազար տարի և մինչև 100 միլիարդ դոլար, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր 5000 վնասազերծված ականի հաշվով արձանագրվում է մեկ զոհ և երկու վիրավոր սակրավոր։
Առևտրային հիմունքներով իրականացված ականազերծման ամենախոշոր գործողությունը Քուվեյթի տարածքի ականազերծումն էր 1991 թվականի Պարսից ծոցի պատերազմից հետո։ Այն արժեցել է 700 միլիոն դոլար, դրան մասնակցել են 4000 օտարերկրյա սակրավորներ, որոնցից 84-ը զոհվել են։
2015 թվականին՝ 22 տարվա ականազերծման աշխատանքներից հետո, որի ընթացքում վնասազերծվել է ավելի քան 200 000 ական, Մոզամբիկը հայտարարվել է ականազերծված։
Բելգիական բարեգործական APOPO կազմակերպությունը 1990-ականներից ուսուցանում է հսկա աֆրիկյան պարկավոր առնետներին հայտնաբերել ականներ։ Նրանցից մեկը՝ Մագավա անունով առնետը, Կամբոջայում ականազերծման համար, որտեղ նա օգնել է հայտնաբերել 39 ական և 28 չպայթած զինամթերք, ստացել է ոսկե մեդալ բրիտանական բարեգործական People's Dispensary for Sick Animals կազմակերպությունից։

## Հայկական մարդասիրական ականազերծման առաքելությունը Սիրիայում
Սիրիայի ժողովրդին մարդասիրական մասնագիտական օժանդակություն ցուցաբերելու նպատակով հումանիտար ականազերծողներից, բժիշկներից և նրանց անմիջական անվտանգությունն ապահովող հայ մասնագետներից բաղկացած առաջին խումբը Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն (ք.Հալեպ) է մեկնել 2019 թվականի փետրվարի 8-ին: Հայ մասնագետները Հալեպի բացառապես ռազմական գործողություններից զերծ բնակավայրերում ծավալել են հումանիտար ականազերծման, բնակչության հակաականային իրազեկման, բժշկական ծառայությունների մատուցման մարդասիրական գործունեություն: Հայաստանից երկրորդ խումբը մեկնել է Սիրիա հունիսի 16-ին, այնտեղ իր առաքելությունն իրականացրել է 4 ամիս:
ՀՀ մարդասիրական առաքելություն իրականացնող 4-րդ խմբի սակրավորներն ապրիլին ականազերծել են 5041 քառակուսի մետր ականապատ տարածք, որի ժամանակ հայտնաբերվել է 16 հատ ՊՄՆ-2 տեսակի հակահետևակային ականներ: Առաքելության առաջին իսկ օրվանից ականազերծվել է ընդհանուր 152,738 քառակուսի մետր:

## Պատահաբար հայտնաբերված զինամթերքի վնասազերծում
Պատահաբար հայտնաբերված չպայթած զինամթերքի վնասազերծմամբ զբաղվում են ինչպես զինծառայողները, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների աշխատակիցները։ Երբեմն դրա համար անհրաժեշտ է բնակչության տարհանում։

## Ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծում
Ահաբեկիչների և այլ հանցագործների կողմից օգտագործվող ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծմամբ սովորաբար զբաղվում են ոստիկանության և հատուկ ծառայությունների հատուկ ստորաբաժանումները։

## Տես նաև
* Ականապատում
* Ինժեներական զորքեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինժեներական զորքեր
Կատեգորիա:Ինժեներատեխնիկական ծառայողներ