Սրտի գերճնշումային հիվանդություն

**Սրտի գերճնշումային հիվանդություն**, ներառում է արյան բարձր ճնշմամբ պայմանավորված մի շարք բարդություններ, որոնք ազդում են սրտի վրա։ Թեև բժշկական գրականության մեջ սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունը բնութագրող անվանումները մի քանիսն են, անուամենայնիվ տվյալ տերմինն ավելի գործածական է և ՀՄԴ-ի մեջ հիմնականում կիրռվում է սա։ Այն իր մեջ ներառում է սրտային անբավարարությունը և գերճնշման սրտային այլ բարդություններ հատկապես, եթե սրտային խնդիրն ու գերճնշումը իրար հետ ունենում են պատճառահետևանքային կապ, գրվելով մահվան վկայականում։ 2013 թվականին սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունից մահվան դեպքերը եղել են 1,07 միլիոն։ Ի համեմատություն սրա 1990 թվականին մահվան դեպքերը եղել են 630000։

Համաձայն ՀՄԴ10-ի սրտի գերճնշումային հիվանդությունը (I11) և դրա ենթակատեգորիա հանդիսացող է սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունը սրտային անբավարարբությամբ(I11.0) և սրտի հիերտոնիկ հիվանդությունն առանց սրտային անբավարարության(I11.9), առանձնանում են սրտի ռևմատիկ հիվանդություններից (I05-I09), սրտի իշեմիկ հիվանդություններից (I20-I25) և սրտի այլ հիվանդություններից (I30-I52)։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ զարկերակային գերճնշումը հաճախ պատճառ է դառնում աթերոսկլերոզի և սրտի իշեմիկ հիվանդություն զարգացման, հնարավոր չի լինում սրտի գերճնշումային հիվանդությունից առաջացող մահվան դեպքերը ծանրության ցուցիչ համարել։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ախտանշանների առկայությունը հիմնականում պայմանավորված է սրտային անբավարարությամբ ուղեկցվելով կամ հակառակը՝ չուղեկցվելով։ Սովորաբար սրտային անբավարարությամբ չուղեկցվող զարկերակային գերճնշումը, երբ չկա նաև ձախ փորոքի գերաճ, լինում է առանց ախտանիշների։

Սրտային անբավարարությամբ ուեկցվելու դեպքում նշաններն ու ախտանիշներն իրենց մեջ ներառում են․
* Հոգնածություն
* Անկայուն պուլսացիա, սրտխփոց
* Ոտքերի և պճեղների(կոճ) այտուցվածություն
* Քաշի ավելացում
* Սրտխառնոց
* Շնչահեղձություն
* Օրթոպնոե (անկողնում պառկած քնելու անհնարինություն)
* Վքնածություն, ցավ որովայնում
* Գիշերը միզելու արտահայտված ցանկություն
* Կարդիոմեգալիա
* Ձախ փորոքի հիպերտրոֆիա և ռեմոդելավորում
* Նվազած պսակային արյունամատակարարման հաշվին համր միոկարդի իշեմիա
* Սրտի կորոնար հիվանդություն և ակտիվ աթերսկլերոզ
* Սրտային անբավարարություն առանց սրտային արտամղման նվազման, նույնն է ինչ սրտի դիաստոլիկ անբավարաությունը
* Նախասրտերի ֆիբրիլիացիա, այլ առիթմիաներ, հանկարծակի սրտի կանգ։
Սրտային անբավարության արագորեն հարաճելու հետևանքով կարճ ժամանակում հնարավոր է սուր սրտային անբավարարության, դեկոմպենսացված սուր սրտային անբավարարության, թոքի այտուցի զարգացում, որի պատճառը սրտի պոմպային ֆունկցիայի կտրուկ ընկճվելն է։ Վիճակի հանկարծակի վատացման պատճառ կարող է հանդիսանալ զարկերակային ճնշման կտրուկ բարձրացումը սրտամկանի իշեմիան, ռիթմի խնգարումները։

## Ախտորոշում

### Տարբերակիչ ախտորոշում
Սրտի այլ հիավդությունները կարող են ունենալ համանման ախտանիշներ ուստի անհրաժեշտություն է առաջանում տարբերակիչ ախտորոշում իրականացնելու հետևյալ հիվանդությունների միջև
* Պսակաձև անոթների հիվանդությունը կամ սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, որպես աթերոսկլերոզի բարդություն
* Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիան
* Մազիկների մոտ ձախ փորոքի ֆիզիոլոգիական գերաճը
* Կանգային սրտային անբավարարություն կամ սրտային անբավարարություն նորմալ արտամղման ֆրակցիայով
* Նախասրտերի շողացումը կամ ռիթմի այլ խանգարումները
* Քնած ժամանակ առաջացող ապնոէի համախտանիշը(Պիկվիկի համախտանիշ)։

## Կանխարգելում
Քանի որ զարկերակային գերճնշումը սովորաբար ընթանում է անախտանիշ, ուստի մարդիկ ովքեր ունեն ԶՃ-ի բարձրացում, կասկած անգամ կարող են չունենալ դրա մասին։ Բարձրացած զարկրակային գերճնշման վաղ ախտորոշումը հնարավորություն է տալին խուսափել սրտի, աչքերի հիվանդություններից, գլխուղեղի կաթվածից, խրոնիկ երիկամայի հիվանդություններից։

Սիրտանոթային հիվանդությունների և մահացության ռիսկը հնարավոր է իջեցնել կենսակերպի փոփոխությամբ, ավելորդ քաշի կորցնելով, կանոնավոր աէրոբիկ վարժություններ կատարելով, սննդակարգի փոփոխությամբ, ալկոհոլի և ծխախոտի օգտագործումը դադարեցնելով։ Գերճնշումը վերահսկելու, սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը, նվազեցնելու, առիթմիաները և սիրտանոթային անբավարույթունը կառավարելու համար հնարավոր է անհրաժեշտություն առաջանա դեղորայքային համուղղման։ Սրտի հիպերտոնիկ հիվանդություն ունեցող անձինք պետք է խուսափեն ոչ ստերոիդային հակաբորբբոքային դեղեր(ՈՍՀԲԴ), հակահազային, քթահոսությունը դադարեցնող սիմպաթոմիմետիկների կիրառումից, եթե բժիշկը որևէ այլ դեղորայք է առաջարկում, քանի որ դրանք կարող են հրահրել զարկերակային ճնշման բարձրացում և սրտային անբավարության սրացում։

### Զարկերակային ճնշման դասակարգում
Ըստ JNC 7-ի, ԶՃ-ն պետք է լինի
* 140/90մմ ՍՍ-ից պակաս, չբարդացած հիպերտենզիայով հիվանդների մոտ 
* 130/85մմ Ս-ից պակաս դիաբետով հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն երիկամային հիվանդությունօրական 1գ պրոտեինուրիայով ուղեկցվող 
* 125/75մմ ՍՍ-ից պակաս հիվանդների մոտ ովքեր ւոնեն օրական 1գ-ից ավել պրոտեինուրիա

## Բուժում
Սրտի գերճնշումյին հիվանդություն ունեղոց անձան դեպքում բուժօգնությունն իրականացվում է երկու կատեգորիաներով
* Գերճնշման բուժում
* Սրտային անբավարաւոյթւան և սիրտանոթային այլ հիվանդությունների վերահսկում, հնարավորության դեպքում նաև բուժում։

## Համաճարակաբանություն
thumb|upright=1.3|2012 թվականին հիպերտոնիկ կրիզից մահվան դեպքերը
upright=1.3|thumb|100000 բնակչի հաշվով տարեկան հիպերտոնիայի դեպքերը.

Ամբողջ աշխարհում արյան բարձր ճնշում ունեն առնվազն 26,4%-ը։ Սրտի հիպետոնիկ հիվանդությունը համարվում է միայն մեկը այն բազմաթիվ հիվանդություններից, որոնք կապված են զարկերակայի գերճնշման հետ։ Այլ հիվանդությունները զարկերակային գերճնշման հետևանքով առաջացող հանդիսանում են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, ուղեղի կաթվածը, ծայրամասային անոթների անևրիզմաները, երիկամային հիվանդությունները։ Գերճնշումը բարձրացնում է սրտային անբավարաության ռիսկը 2-3 անգամ, որը մոտավորապես կազմում է սրտային անբավարարության դեպքերի 25%-ը։ Բացի այդ զարկերակային գերճնշումը նխորդում է սրտային անբավարարության դեպքերի 90%-ը, ինչպե նաև սրտային անբավարարության դեքերի մեծամասնությւնը զուգակցվում է զարկերակային գերճնշմամբ։ Գերճնշումային հիվանդությունից մահվան դեպքերը 2004 թվականին եղել է 1 միլիոն ողջ աշխարհում (կամ ողջ ախարհում մահացության դեպքերի 1.7%) և եղել է 13-րդ հորիզոնականում համաշխարհային մեծայհասակների մահացության դեպքերի մեջ։

### Սեռային տարբերությունները
Հիպետոնիա ունեցող կաննաց թիվը գերազանցում է տղամարդկանց թվին, չնայած նրան, որ տղամարդկանց մոտ ավելի վաղ է զարգանում այնուամենայնիվ կանանց մոտ հիպերտոնիայի վերահսկումը լավ չի իրականացվում։ Հանրային առողջության հիմնական խնդիրներից մեկն է հանդիսանում կանանց զարկերակային ճնշման վերահսկումը։ Զարկրակային գերճնշումն ավելի շատ կանանց մոտ է սրտի կաթվածի պատճառ հանդիսանում քան տղամարդկանց։ Մինչ վեջերս քիչ կանայք են ներգրավված եղել հիպերտոնիկ հիվանդության ուսումնասիրություններում։ Կա կասկած, որ կանանց և տղամարդկանց մոտ զարկերակային գերճնշումը կառավարող դեղորայքի արդյունավետությունը տարբեր է և դրանք ավելի արդյունավետ են տղամարդկանց դեպքում։

### Էթնիկ տարբերութուններ
ԱՄՆ-ում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել որ աֆրոամերիկացիների մոտ հիպերտոնիկ հիվանդությունն ավելի տարածված է քան պիտակամորթ ոչ իսպանախոս սպիտակամորթերի և մեքսիկացիների և որ նրանք ավելի ծանրաբեռնված են սրտի գերճնշումային հիվանդությամբ։ Աֆրոամերիկացիների մոտ սրտային գերճշումային հիվանդության ավլի տարածված լինելու հետևանքով նրանք ավելի բարձր մահացությն ցուցանիշներ ունեն, ինչպե նաև հիվանդանում են ավելի վաղ տարիքում։ Վերջին տարիներին հիպրտոնիայի մակարդան ավեի կտրուկ աճում է հենց նրանց շրջանում քան մյուս էթնիկ խմբերում։ Ամենայն հավանականությամբ հենց բարձր զարկերակային գերճնշամմբ էլ պայմանավորված է աֆրոամերիկացիների միջին ապրելիության ավելի ցածր մակարդակը սպիտակամորթերի համեմատությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտաբանություն