Դոնալդ Ջադ

**Դոնալդ Ջադ** (), ամերիկացի քանդակագործ և արվեստաբան, մինիմալիզմի հայտնի ներկայացուցիչներից մեկը։

## Կենսագրություն
Դոնալդ Ջադը (ծննդյան անունը՝ Դոնալդ Քլարենս Ջադ) ծնվել է 1928 թվականի հունիսի 3-ին Միսուրի նահանգի Էքսելսիոր Սպրինգ քաղաքում։ Նկարիչը ծառայել է Կորեայում։ Նա սովորել է փիլիսոփայություն, այնուհետև արվեստի պատմություն Նյու Յորքի Կոլումբիական համալսարանում, 1959-1965 թվականներին աշխատել է նաև որպես արվեստաբան ARTnews- ում, Arts Magazine- ում և Art International-ում։

Ջադի առաջին անհատական ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1957 թվականին Նյու Յորքի Panoras պատկերասրահում։

1960-ականներից ի վեր Ջադը պարբերաբար ցուցադրություններ է կազմակերպել ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և Ճաապոնիայի պատկերասրահներում։ Նկարչի կենդանության օրոք ամենանշանակալի ցուցահանդեսներն անցկացվել են Նյու Յորքի Ուիթնի ամերիկյան արվեստի թանգարանում (1968, 1988), Կանադայի ազգային պատկերասրահում, Օտտավայում (1975), Van Abbemuseum–ում, Eindhoven–ում, Նիդերլանդներում (1987), Սենթ Լուիսի արվեստի թանգարանում (1991)։

Նկարչի վերջին խոշոր ցուցահանդեսներն անցկացվել են Ճապոնիայի Սաիտամայում, ժամանակակից արվեստի թանգարանում (1999), Walker Art Center-ում, Minneapolis-ում (2001), Թեյթ Մոդեռն, Լոնդոնում (2004)։

1964 թվականին Ջադն ամուսնացել է պարուհի Ջուլի Ֆինչի հետ (ավելի ուշ նրանք բաժանվեցին) և ունեցել են երկու երեխա՝ որդին՝ Ֆլավին Սթարբաք Ջադ (1968) և դուստրը՝ Ռայներ Յինգլինգ Ջադ (1970)։ Պահպանելով Նյու Յորքի իր տունը ՝ 101 Spring Street-ում, Ջադը տեղափոխվել է Մարթա, Տեխաս, 1972 թվականին, որտեղ նա ապրել և աշխատել է մինչև իր մահը՝ 1994 թվականի փետրվարի 12-ը։

## Ստեղծագործություններ
Դոնալդ Ջադը հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի ամենանշանակալի ամերիկացի նկարիչներից է։ 1960-ականներին Նյու Յորքում աշխատելով՝ Ջադը հայտնի դարձավ որպես մինիմալիզմի կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը, չնայած որ նկարիչն ինքն իրեն չէր համարում այս ոճում։

Խոսելով Ջադի մասին, չի կարելի չանդրադառնալ մինիմալիզմի ակունքներին։ Մինիմալիզմը, որպես միտում, ի հայտ է եկել Նյու Յորքում 1960-1970 թվականներին։ Հայեցակարգի հետ մեկտեղ նա սահման է գծում քսաներորդ դարի առաջին և երկրորդ կեսերի արվեստի միջև։ Մինիմալիզմի ծագման գործում կարևոր դեր է խաղացել Կամիլա Գրեյի 1962 թվականին լույս տեսած խորհրդային ավանգարդի արվեստի մասին գիրքը։ Մինիմալիզմի մեջ օգտագործվող ձևերը պարզ են. Դրանք տարածական երկրաչափական ձևեր են՝ մոնոխրոմ մակերեսով, հիմնականում չեզոք գույնով։ Ստեղծագործությունների ստեղծման համար նյութերը արդյունաբերական ծագում ունեն. օգտագործվել են նրբատախտակ, պլեքսիգլաս և մետաղ։ Մյուսները ստեղծվել են տիպի կարգաբերման տարրերից՝ աղյուսներից, նեոնային խողովակներից և այլն։

Դոնալդ Ջադն իր կարիերան սկսել է որպես Arts Magazine-ի արվեստի քննադատ։ Որպես նկարիչ նա աշխատել է 1940-50-ականների վերջին։ 1960 թվականի սկզբին Ջադը սկսել է եռաչափ տարրեր ավելացնել իր աշխատանքի մակերեսին՝ նախ ռելիեֆներ ստեղծելով, ապա անցնելով լիովին ինքնավար կառույցների, որոնք նա անվանել է «հատուկ օբյեկտներ»։ Դ. Ջադը հրաժարվում է նկարչության և քանդակագործության դարավոր ավանդույթից, որը հռչակում է արվեստի գործերում հիմնականի հուզական երանգներն ու խորհրդանշական բովանդակությունը և կենտրոնանում է առարկաների նյութականության վրա։ Իր աշխատանքներում և դրանց շուրջ նա ձեռնամուխ է լինում ուսումնասիրելու անմիջականության գաղափարը։ Մերժելով պայմանագրերը՝ դիմելով արդյունաբերական նյութերին՝ նա ստեղծեց մեծ օբյեկտներ՝ հիմնականում տարբեր չափերի «արկղերի» տեսքով, դրանք տեղադրելով որոշակի երկրաչափական հաջորդականության մեջ։

Հարկ է նշել, որ այս պահին մինիմալիզմի ներկայացուցիչները տարբեր ձևերով ձգտում էին նույն բանի. Նրանք փորձում էին շրջակա միջավայրը ֆիզիկական միջավայրից վերածել արվեստի, ինչը հակասում էր գոյություն ունեցող ավանդույթին։ Նա ստեղծեց իր առաջին աշխատանքները մինիմալիզմի ուղղությամբ դեռևս 1950-60-ականներին, երբ վերացական էքսպրեսիոնիզմը աստիճանաբար նվազում էր  Ամերիկայում։ Այս միտումը բնութագրվում է նկարչի անհատականության հանդեպ մեծ ուշադրությամբ, վառ ժեստերով և վրձնի արտահայտիչ շարժումներով, որոնք փոխանցում են ստեղծագործողի էներգիան և շարժումը կտավին։ Սա է, որից ուզում էր ազատվել Ջարեդը. Նա նաև հավատում էր, որ նկարիչն ընդհանրապես կարիք չունի ձեռք տալու գործին։ Ջադը ստեղծել է նախագիծ և  այն ուղարկել արտադրության։ Ավարտված օրինակները տեղադրվել են թանգարանում և պատկերասրահում։ Ամեն ինչի հիմքում Ջադը դնում էր միայն գաղափարը, մաքուր դիզայնը։ Դեմիստականացնելով իր ստեղծագործությունները՝ նա գաղափարապես իրեն դնում էր այն ժամանակվա ժողովրդական վերացական էքսպրեսիոնիզմի մյուս կողմում։
 
Այսպիսով, Դ. Ջադը, մինիմալիզմի իր վաղ աշխատանքում կենտրոնանում է դիտողի, գործի և տարածքի փոխազդեցության ընդլայնման վրա և ստեղծում ալյումինե ուղղանկյուն զուգահեռանիստ, որը էմալապատվել է 1968 թվականին։ Պատրաստված է արդյունաբերական նյութերից՝ այն գրավիչ է։ Նրա ստեղծած ուղղանկյուն զուգահեռանիստը դիտողի ուշադրությունը կենտրոնացնում է հիմնականում օբյեկտի ֆիզիկական բնույթի վրա։ Եվ չնայած ցուցանիշը չի ստեղծվել առօրյա կյանքի կամ մասսայական սպառման համար, այն արտահայտում է մի գաղափար, Ուիլ Գոմպերցն այսպես է գրել իր գաղափարի մասին.

«Նա համոզված էր, որ ինքը քանդակագործության նոր ձև է հնարել, ինչը նշանակում է, որ նկարիչը զանգվածային արտադրության օբյեկտ է ընտրում առանց ակնհայտ գեղագիտական արժանիքների և զրկում է այն ֆունկցիոնալ նպատակից, այլ կերպ ասած, դա անօգուտ է դարձնում, որից հետո անուն ենք տալու և փոխելու ենթատեքստը և հեռանկարը».։ Այսպիսով, Դ. Ջադը մերժում է նկարչությունը և հայտարարում, որ «Արվեստի ծավալային գործն իր էությամբ ավելի հզոր է»:. Հետագայում Դ. Ջադը ստեղծում է ուղղանկյուն զուգահեռանիստի նման բազմաթիվ քանդակներ՝ ուսումնասիրելով դրանց շուրջ ձևերի և տարածության փոխհարաբերությունները։ Նկատենք, որ շատ աշխատություններում նա օգտագործել է Ֆիբոնաչիի մաթեմատիկական հաջորդականությունը։

1963 թվականին նա ձևակերպել է ձևերի հիմնական «բառապաշարը»՝ «կույտեր», «տուփեր» և «առաջադիմություններ», որոնց հետ աշխատել է հաջորդ երեսուն տարիները։ Ջադը սկզբում աշխատում էր փայտի հետ, իսկ արդյունաբերական արտադրության մետաղական տուփեր հայտնվեցին 1960 թվականների վերջին։ 1970-ականների սկզբին Ջադը սկսեց ցուցահանդեսներ անցկացնել բաց տարածքում։ Միաժամանակ նա տեղափոխվել է Տեխաս, որտեղ ռազմաբազան վերածել անձնական ստուդիայի:Արդյունաբերական նյութերի միջոցով ստեղծելով վերացական աշխատանքներ, որոնք շեշտում են գույնի, ձևի, տարածության և նյութերի մաքրությունը, Ջադը նկարագրել է իր սեփական աշխատանքը որպես «Բարդ մտքի պարզ արտահայտում»։

Ջադը նոր հիմքեր դրեց ծավալի, տարածության, տարածության և գույնի ուսումնասիրության մեջ։ Նա մերժեց ավանդական ձևերն ու լրատվամիջոցները՝ օգտագործելով արդյունաբերական նյութեր, ինչպիսիք են plexiglass-ը, թիթեղները, նրբատախտակները, և 1960-ականների կեսերից նրա աշխատանքը կատարվել է արդյունաբերական ճանապարհով։

## Անհատական ցուցահանդեսներ

## Հանրային հավաքածուներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Фонд Дональда Джадда
* ArtFacts
* Donald Judd: a turning point in the history of sculpture?

Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ