Նեդա Աղա-Սոլթան

**Նեդա Աղա-Սոլթան** (, ), իրանցի աղջիկ, սպանվել է Բասիջի կողմից Իրանում բողոքի ցույցի ժամանակ (2009)։ Ցուցարարներից մեկին հաջողվել է բջջային հեռախոսի տեսախցիկով ֆիքսել աղջկա մահը, իսկ ավելի ուշ, երբ այս տեսանյութը հրապարակվել է համացանցում, Նեդան դարձել է ընդդիմության խորհրդանիշը։

Նեդա պարսկերեն նշանակում է «ձայն» կամ «կանչ», այս անունը ամբողջ աշխարհում դարձել է «Իրանի ձայնի» և Իրանի դեմոկրատական ընդդիմության խորհրդանիշը, որը պայքարում է իսլամիստական ռեժիմի դեմ:

## Մահվան հանգամանքներ
2009 թվականի հունիսի 20-ի երեկոյան Թեհրանում Նեդան իր երաժշտության ուսուցիչ Համիդ Փանահիի հետ վարել է Peugeot 206 մակնիշի մեքենա: Մեքենան խցանման մեջ է եղել, եղանակը շոգ է եղել, և Նեդան որոշել է իջնել մեքենայից՝ նայելու Քարիգար պողոտայում և հարակից փողոցներում հավաքված ցուցարարներին։ Փանահիի խոսքով՝ որոշ ժամանակ անց ճեղքի նման ձայն է հնչել. դա եղել է դիպուկահար հրացանի կրակոց։ Գնդակը դիպել է աղջկա կրծքին, նա ընկել է ճանապարհի երթևեկելի հատվածում և մի քանի րոպե անց մահացել արյունահոսությունից։ Նրան թաղել են Թեհրանի հարավում գտնվող Բեհեշթ-Զահրա գերեզմանատանը։

Իրանի կառավարության վարկածներից մեկի համաձայն՝ Նեդան սպանվել է սխալմամբ։ Դիպուկահարը նրան շփոթել է որոշ ժամանակ առաջ Մազանդարան նահանգում մահապատժի ենթարկված Մոջահեդների կազմակերպության ակտիվիստի քրոջ հետ։ Ավելի ուշ մի քանի անգամ փոխվել է իշխանությունների վարկածն աղջկա մահվան իրական մեղավորի մասին։ Հաղորդվում էր, որ նրան սպանել են ցուցարարները, որոնք ցանկացել են կառավարությանը մեղադրել սպանության մեջ։ Հաղորդվել է նաև, որ աղջկա վրա կրակել է մոտոցիկլետով անհայտ ավազակը: Եղել են նաև ապատեղեկատվության այլ տարբերակներ։

Նեդայի մահվան սիրողական տեսանյութը հրապարակվել է Facebook-ում և YouTube-ում և տարածվել ամբողջ համացանցում։ Տեսանյութն ուղեկցվում է անհայտ անձի ձայնով` հետագայում ճանաչված որպես բժիշկ Արաշ Հեջազի, որը պնդել է, որ ներկա է եղել տեսանյութի ձայնագրման ժամանակ.

Նեդայի սպանության քննարկումը Twitter-ում՝ օգտագործելով #neda հիմնաբառը, դարձել է թոփ թեմաներից մեկը 2009 թվականի հունիսի 20-ի օրվա վերջում։ Նեդայի մահը չի լուսաբանվել իրանական պետական լրատվամիջոցների կողմից, սակայն հայտնել են միջազգային լրատվամիջոցները: CNN-ը բազմիցս ցուցադրել է տեսանյութը՝ և՛ գրաքննության, և՛ առանց գրաքննության:

## Հարցազրույց Նեդայի փեսայի հետ
Associated Press-ի լրագրողը հեռախոսային հարցազրույց է անցկացրել 37-ամյա ֆոտոլրագրող Կասպիան Մաքանի՝ Նեդայի փեսացուի հետ․

## Տեսանյութ
Նեդայի մահվան երեք տեսանյութ կա: Դրանցից մեկում Նեդան ընկած է գետնին, ըստ երևույթին, դեռ գիտակցության մեջ է: Երկրորդ տեսանյութում Նեդան արդեն կորցրել է գիտակցությունը և արյունահոսում է։

Առաջին տեսագրությունն արվել է բջջային հեռախոսով։ Օպերատորը մոտենում է ճանապարհի եզրին կայանված մեքենայի շուրջ կուտակված մարդկանց խմբին,և երևում է, թե ինչպես է Նեդան պառկած մայթին, նրա ոտքերի մոտ` արյան մեծ բիծ: Երկու տղամարդ, որոնցից մեկը կարծես նրա հայրն է, փորձում են վերակենդանացնել նրան։ Մի քանի վայրկյան հետո նրա աչքերը հետ են գլորվում, և նա կորցնում է գիտակցությունը։ Քթից ու բերանից արյուն է դուրս գալիս, լսվում են մարդկանց ճիչերը։

Երկրորդ տեսանյութում օպերատորը մոտենում է Նեդային և երկու տղամարդկանց, տեսախցիկը պահում է Նեդայի վրա և ցույց է տալիս Նեդայի դեմքը, նրա հայացքը մթնում է, քթից ու բերանից արյուն է հոսում։ Լսվում են բարձր ճիչեր։

Նեդայի կողքին գտնվող տղամարդը տեսանյութի առաջին հատվածում ասում է նրա անունը.

Տեսանյութի երրորդ հատվածում Նեդան երևում է մահից քիչ առաջ՝ բողոքի երթի ժամանակ։

Առաջին տեսահոլովակը հետագայում` 2009 թվականին, արժանացել է Ջորջ Փոլքի մրցանակին։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Նախագահական ընտրությունների արդյունքների դեմ ցույցերի ժամանակ զոհված Նեդան հրաժարվել է քվեարկել հենց ընտրությունների ժամանակ։ Այցելելով երեք ընտրատեղամաս և դրանցից ոչ մեկում Մուսավիից դիտորդներ չգտնելով, այլ միայն գործող նախագահի ներկայացուցիչներ, Նեդան կասկածել է քվեարկության ընթացակարգի ազնվությանը և թափանցիկությանը:
* Մեծ հավանականությամբ, Նեդայի ենթադրյալ մարդասպանը Աբաս Կարգար Ջավիդն է։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ նա դեպքի վայրում կորցրել է բասիջների բրիգադի անդամի իր վկայականը, մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ ինչ-որ մեկը հասցրել է նրանից խլել այդ վկայականը։
* Նեդայի մահից մի քանի ամիս անց Իրանի իշխանություններից պաշտոնական տեղեկություն է հայտնվել աղջկա մահվան ենթադրյալ բեմադրության մասին։ Նշվում էր, որ երբ Նեդան ընկել է, նա իր վրա հեղուկ է լցրել, որը նման է արյան (կամ իսկապես ինչ-որ մեկի արյունն է եղել), ինչպես նաև ավելացվել է, որ աղջկան սպանել են իր շրջապատի մարդիկ` նրան մեջքից կրակելով։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ տեղեկություններ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իրանցի կանայք
Կատեգորիա:Սպանված հայտնի իրանցիներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ