Աորտոկորոնար շունտավորման վիրահատություն

**Աորտոկորոնար շունտավորման վիրահատություն**, աորտոկորոնար շունտավորում (ԱԿՇ), նաև հայտնի է որպես **աորտոկորոնար շունտավորում անոթային տրանսպլանտատով**, «սրտի շունտավորում» կամ «շունտավորման վիրահատություն», վիրաբուժական պրոցեդուրա է, որը վերականգնում նորմալ արյան հոսքը  կորոնար զարկներակների խցանման դեպքում։ Նորմալ կորոնար զարկերակային շրջանառությունը սնուցում է սրտի մկանային հյուսվածքը սրտային արյունից, ոչ թե համակարգային արյան շրջանառությունից։

Գոյություն ունեն երկու հիմնական մոտեցում։ Մեկում՝ ձախ ներքին կրծքային զարկերակը (ՁՆԿԶ, նաև կոչվում է ձախ ներքին կրծքագեղձային զարկերակ՝ ՁՆԿԳԶ) ուղղված է դեպի ձախ առաջային վայրէջ ճյուղ ձախ կորոնար զարկերակից։ Այս մեթոդով զարկերակը կարծես «թշային տրանսպլանտատ» լինի, ինչը նշանակում է, որ այն աղբյուրից առանձնացված չէ։ Մեկ այլ դեպքում սաֆեն երակը հանվում է ոտքից, մի ծայրը կցվում է աորտային կամ դրա հիմնական ճյուղերից մեկին, իսկ մյուս ծայրը կցվում է խցանված զարկերակին՝ խցանված հատվածից անմիջապես հետո՝ արյան հոսքը վերականգնելու համար։

ԱԿՇԱՏ-ը իրականացվում է կրծքային հեղձուկը մեղմացնելու համար, քանի որ օրգանիզմում հակաիշեմիկ դեղամիջների նկատմամբ զարգացել է տոլերանտություն, և որը կկանխարգելի կամ կմեղմացնի ձախ փորոքային դիսֆունկցիան և/կամ նվազեցնի մահվան ռիսկը։ ԱԿՇԱՏ-ն չի կանխում սրտամկանի ինֆարկտը (սրտի կաթվածը)։ Այս վիրահատությունը սովորաբար կատարվում է սրտի կանգով, որը պահանջում է սիրտ-թոքային շունտի օգտագործումը։

Այնուամենայնիվ, մատչելի են նաև երկու այլընտրանքային մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս CABG-ն իրականացնել կծկվող սրտի վրա, կամ առանց արհեստական արյան շրջանառության միջոցների օգտագործման, «առանց պոմպի» վիրահատություն կոչվող միջամտություն, կամ վիրահատական միջամտություն `մասնակի արհեստական արյան շրջանառությամբ, որը կոչվում է «կծկում պոմպի վրա»։ Վերջին ընթացակարգն առաջարկում է պոմպը դադարեցնելու և անջատելու առավելությունները` միաժամանակ նվազագույնի հասցնելով դրանց համապատասխան կողմնակի ազդեցությունները։

ԱԿՇԱՏ-ը հաճախ կատարվում է, երբ կորոնար զարկերակները ունեն 50-99% նեղացումներ։ Շրջանառության խանգարումը սովորաբար կապված է արտերիոսկլերոզի, աթերոսկլերոզի կամ երկուսի հետ։ Արտերիոսկլերոզը բնութագրվում է հաստությամբ, առաձգականության կորստով և զարկերակային պատի կալցիֆիկացմամբ, առավել հաճախ հանգեցնում է կորոնար զարկերակի ամբողջական նեղացման։ Աթերոսկլերոզը բնութագրվում է դեղնավուն խոլեստերինի վահանիկներով, լիպիդներով և հյուսվածքային մասնիկներով, որոնք ամրանում են մեծ կամ միջին կորոնար զարկերակների պատի ներքին շերտում, առավել հաճախ հանգեցնում են զարկերակի մասնակի փակմանը։ Ցանկացած պայման կարող է սահմանափակել արյան հոսքը, եթե դա առաջացնում է անոթի նեղացում առնվազն 50 %-ով։

## Տերմինաբանություն
[thumb|Երեք շունտավորվող կորոնար զարկերակ՝ ՆԿԶ-ից մինչև ՁԱՎ և երկու [Մեծ սաֆեն-մեկը դեպի աջ կորոնար զարկերակի համակարգ և մեկը՝ փակ մարգինալ լուսանցքային համակարգ:]]
Տերմինաբանության մեջ կան բազմաթիվ վարիացիաներ, որոնցում հաշվի չեն առնվում «զարկերակ», «շունտ» կամ «տրանսպլանտատ» տարբերությունները։ Այս տեսակի վիրաբուժության համար ամենատարածված օգտագործվող կրճատումը «CABG»-ն է (արտասանվում է «քաբիջ») հոգնակիում՝ որպես «CABG»s (արտասանվում է «քաբիջս»)։ «Աորտոկորոնար շունտավորում» (ԱԿՇ) տերմինը ի սկզբանե ավելի լայնորեն օգտագործվում էր այս վիրահատությունը նկարագրելու համար։ «CAGS» (կորոնար զարկերակի տրանսպլանտատային վիրահատություն, հնչյունային արտասանություն) չպետք է շփոթել կորոնար անգիոգրաֆիայի (ԿԱԳ) հետ։

### Շունտավորված զարկերակների քանակ
thumb|300px|Նկար, որը պատկերում է մեկ, կրկնակի, եռակի և քառանկի շունտ
«Մեկ շունտ», «կրկնակի շունտ», «եռակի շունտ», «քառակի շունտ» և «հնգապատիկ շունտ» տերմինները վերաբերում են վիրահատության ժամանակ շունտավորված կորոնար զարկերակների թվին։ Այլ կերպ ասած, կրկնակի շունտավորում նշանակում է, որ երկու կորոնար զարկերակները շունտավորվում են (օրինակ՝ ձախ առաջային վայրեջ (ՁԱՎ) կորոնար զարկերակը և աջ կորոնար զարկերակը (ԱԿԶ), եռակի շունտավորում նշանակում է, որ շունտավորվում են երեք անոթներ (օրինակ՝ ՁԱՎ, ԱԿԶ և ձախ շրջանցող զարկերակ (ՁՇԶ)) քառանկյուն շունտավորում նշանակում է շունտավորվել է չորս անոթ (օրինակ՝ ՁԱՎ, ԱԿԶ, ՁՇԶ և առաջին անկյունագծային զարկերակ ԱԱԶ), և հնգապատիկը նշանակում է հինգ շունտավորում։ Ձախ շրջանցող զարկերակի խցանումը պահանջում է երկու շունտ՝ մեկը դեպի ՁԱՎ և մեկը՝ ՁՇԶ։

Կորոնար զարկերակը կարող է նպատակահարմար չլինել շունտավորման համար, եթե այն փոքր է (
Պատկեր:Blausen 0151 CABG 02.png|Նկարում պատկերված է կորոնար զարկերակի շունտավորում (կրկնակի շունտ)
Պատկեր:Blausen 0155 CABG Single.png|Մեկ շունտի պատկեր
Պատկեր:Blausen 0153 CABG Double.png|Կրկնակի շունտի պատկեր
Պատկեր:Blausen 0156 CABG Triple.png|Եռակի շունտի պատկեր
Պատկեր:Blausen 0154 CABG Quadruple.png|Քառակի շունտի պատկեր


## Միջամտությունների քանակ
CABG- ը համարվում է ամենատարածված միջամտություններից մեկը, որոնք կատարվում են ԱՄՆ-ի հիվանդանոցներում գտնվելու ժամանակահատվածում. այն կազմել է 2011 թվականին կատարված բոլոր վիրահատական միջամտությունների 1.4%-ը։ 2001 թվականից 2011 թվականների ընթացքում, այնուամենայնիվ, դրա ծավալը նվազել է 46% -ով՝ 2001 թվականին կատարված 395,000 վիրահատական միջամտություններից մինչև 2011 թվականը 213,700 միջամտություն։

2000-2012 թվականների ընթացքում ՏՀԶԿ-ի մեծ մասի երկրներում կատարված CABG ընթացակարգերի քանակը նվազել է։ Այնուամենայնիվ, կատարողականի ցուցանիշները շարունակում էին զգալիորեն տարբերվել. Միացյալ նահանգները չորս անգամ ավելի շատ CABG- ի վիրահատություններ է իրականացրել՝ 100000 մարդու վրա, քան Իսպանիան։ Այս տարբերությունները կապված չեն սրտանոթային հիվանդությունների դեպքերի հաճախականության հետ, բայց կարող են կապված լինել ֆինանսական ռեսուրսների, հնարավորությունների, բուժման մեթոդների և հաշվետվության մեթոդների տարբերությունների հետ։

## Պատմություն
* Կորոնար զարկերակի շունտավորման առաջին վիրահատությունն իրականացվել է ԱՄՆ-ի թիմի կողմից  1960 թվականի մայիսի 2-ին Ալբերտ Էյնշտեյնի բժշկական քոլեջում-Բժշկական կենտրոն։ Հակոբի | Բրոնքս քաղաքի բժշկական կենտրոն Ռոբերտ Հ․ Գեթց-ի և կրծքային վիրաբույժ Մայքլ Ռոհմանի գլխավորած թիմի հետ, որին աջակցում էին Ջորդան Հոլերը և Ռոնալդ Դին։ Այս մեթոդով անոթները պահվում են շրջանաձև հանգույցների հետ միասին տեղադրված մետաղական օղակի վրա։ Ներքին կրծքագեղձային զարկերակը օգտագործվել է նաև որպես դոնոր և անաստոմոզվել է աջ կորոնար զարկերակի հետ։ Փաստորեն Ռոզենբախի օղով անաստամոզը տևում էր 15 րոպե և չէր պահանջում արհեստական արյան շրջանառություն։ Ներքին կրծքագեղձային զարկերակի օգտագործման անբավարարությունը կայանում էր նրանում, որ  անաստամոզը 9 ամիս անց դեռ բաց էր, սակայն անաստամոզային վահանիկը ծածկում էր զարկերակը կրծքագեղձի ներսի մասից, որտեղից այն օգտագործվում էր շունտավորման վիրահատության համար։
*Վասիլի Կոլեսովը,սովետական ժամանակների սրտի վիրաբույժ էր, կատարեց ներքին կրծքագեղձային զարկերակի և կորոնար զարկերակի առաջին հաջողված անաստոմոզը 1964 թվականին։ Այնուամենայնիվ, Գեթցը նշվել է այլոց հետ՝ ներառյալ Կոլեսովի, որպես առաջին հաջողված մարդու կորոնար զարկերակի շունտավորման վիրահատություն։ Գեթցի գործը հաճախ անտեսվել է։ Խառնաշփոթը շարունակվել է ավելի քան 40 տարի և դա երևի կատարվել է լիակատար զեկույցի բացակայության և  անաստոմոզի ստեղծման տեսակի վերաբերյալ թյուրիմացության պատճառով է։ Անաստոմոզը ինտիման-ինտիմային էր, անոթները ամրացվում են օղակաձև կարերով հատուկ նախագծված մետաղական օղի վրա։ Կոլեսովը 1964-ին կատարել է առաջին հաջող կորոնար շունտավորումը՝ օգտագործելով կարի ստանդարտ տեխնիկա և հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում կատարել է 33 կարի և մեխանիկական ամրացման անաստոմոզներ՝ ԽՍՀՄ Լենինգրադում (այժմ ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։
* Ռենե Ֆավալորո, Արգենտինացի վիրաբույժ, 1967 թվականի մայիսին Քլիվլենդի կլինիկայում, սրտի իշեմիկ հիվանդության վիրաբուժական բուժման-շունտավորման վիրահատության նկատմամբ հասել է ֆիզիոլոգիական մոտեցման։ Նա նոր տեխնիկա օգտագործեց սաֆենային երակը որպես աուտոտրանսպլանտատ, փոխարինելով աջ կորոնար զարկերակի ստենոզված հատվածը։ Ավելի ուշ նա օգտագործեց սաֆենային երակը որպես շունտային խողովակ, որը դարձավ շունտավորման  տեխնիկա, որը մենք գիտենք այսօր․ ԱՄՆ-ում այս անոթը հավաքում են էնդոսկոպիկ մեթոդով, որը կոչվում է անոթների էնդոսկոպիկ հավաքում (ԱԷՀ)։
* Շուտով Դադլի Ջոնսոնը ընդլայնեց շունտավորման շրջանը` ներառելով ձախ կորոնար զարկերակային համակարգը։
* 1968 թվականին բժիշկ Չարլզ Բեյլին, Տերուո Հիրոզեն և Ջորջ Գրինը որպես տրանսպլանտատ օգտագործեցին ներքին կաթնագեղձային զարկերակը մեծ ենթամաշկային երակի փոխարեն։

## Արժեք
Համաձայն Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների, 2013 թվականին Միացյալ Նահանգներում կորոնար զարկերակի շունտավորման վիրահատության հետ կապված հոսպիտալացման միջին արժեքը 38.707 դոլար էր, իսկ հոսպիտալացման ընդհանուր արժեքը 6,4 միլիարդ դոլար էր։ Առողջապահական ծրագրերի միջազգային ֆեդերացիան գնահատել է տարբեր երկրներում կորոնար զարկերակի շունտավորման վիրահատության համար հոսպիտալացման և բժիշկների վճարների միջին արժեքը, ինչպես ցույց է տրված ստորև բերված աղյուսակում։

## Տես նաև
* Անգիոպլաստիկա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ