open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մեծ խնձոր

[200px|մինի|
[Մանհեթենը Համաշխարհային առևտրի կենտրոնից։
]]
**Մեծ խնձոր** (), Նյու Յորքին տրվող ամենահայտնի մականունը։ Ծագել է 1920-ական թվականներին։

## Անվան առաջացում
Կա անվան առաջացման երեք վարկած.
* Լեզվաբան Բարի Պոպիկի և Միսսուրիի համալսարանի պրոֆեսոր Ջերալդ Կոենի անցկացրած հետազոտությունների համաձայն՝ անվանումն առաջացել է 1920-ական թվականներին։ Նրա տարածմանը նպաստել է «New York Morning Telegraph» թերթի մարզական մեկնաբան Ջոն Ֆիցջերալդը, ով առաջին անգամ օգտագործել է այդ անվանումը թերթի՝ 1921 թվականի մայիսի 3-ի համարում։ 1924 թվականի փետրվարի 18-ին «Մեծ խնձորի շուրջ» անվանումով սյունակում մեկնաբանել է, որ արտահայտությունը լսել է Նոր Օռլեանում։ Ձիերը սիրում են խնձոր, իսկ ձիարշավները Նյու Յորքում ժոքեյների խոսքերով «մեծ խնձոր» են։
* Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ արտահայտությունն առաջացել է ջազային երաժիշտների շրջանում, որտեղ տարածված է եղել հետևյալ ասացվածքը. «Հաջողության ծառին շատ խնձորներ կան, բայց եթե քեզ հաջողվել է նվաճել Նյու Յորքը, ապա քեզ բաժին է հասել մեծ խնձոր»։
** 1930-ական թվականներին գոյություն են ունեցել «Մեծ խնձոր» անվանումով երգ և պար։
** 1940-1950-ական թվականներին մականունն օգտագործել է լրագրող, ռադիոհաղորդավար Ուոլթեր Ուինչելը։
* Բրայթոն Բիչի նյույորքյան էքսկուրսավարները ասում են, որ Նյու Յորքի կապը խնձորի հետ առաջացել է այն ժամանակ, երբ ներգաղթյալների տնկած առաջին ծառը, որ պտուղ է տվել, եղել է խնձորենին։ Այդ պատճառով էլ խնձորը դարձել է Նյու Յորքի խորհրդանիշը։

## Հետաքրքիր փաստեր
200px|մինի|Խնձորի քանդակ New York Mets թիմի մարզադաշտի առաջ
1970-ական թվականների սկզբին զբոսաշրջության նյույորքյան կենտրոնը կազմակերպել է արտահայտությունը ճանաչելի դարձնելու գովազդային արշավ։ Այն հաջող է ընթացել։

1997 թվականին Բրոդվեյի և 54-րդ փողոցի անկյունը, որտեղ ապրել է մարզական լրագրող Ջոն Ֆիցջերալդը 1934-1963 թվականներին, Նյու Յորքի քաղաքապետ Ռուդոլֆ Ջուլիանիի հատուկ հրամանով կոչվել է «Մեծ խնձորի անկյուն»։

## Դրսևորումներ հանրամատչելի արվեստում
«Մեծ խնձոր» արտահայտությունն օգտագործել է Ֆրենկ Սինատրան՝ ելույթ ունենալով օպերային երգչուհի Դորոթի Կիրստենի հետ NBC ամերիկյան հեռուստաընկերության հաղորդումներից մեկում։

New York Mets բեյսբոլի թիմի՝ սեփական դաշտում կայացող հանդիպումներում միշտ վեր են պարզում հետևյալ մակագրությամբ ցուցանակներ՝ «տնային խաղի խնձոր» (): Այն դարձել է թիմի և «Մեց» մարզադաշտի խորհրդանիշը։

Մեքսիկացի քանդակագործ Էնրիկե Կաբրերայի նշանավոր ստեղծագործություններից մեկը կոչվում է «Մեծ Խնձոր» (La Gran Manzana) և նվիրված է Նյու Յորքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյու Յորքի մշակույթ
Կատեգորիա:Քաղաքների մականուններ
Ո՞ւր ես թռչում, Վիտար

«**Ու՞ր ես թռչում, Վիտար**», Վլադիմիր Պոլկովնիկովի կողմից նկարահանված սովետական մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, որը ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից 1972 թվականին։

## Սյուժե
Ֆիլմում, որը ներկայացված է ժամանակակից հեքիաթների տեսքով, պատմվում է տղայի, պրոֆեսոր թռչնաբանի և Վիտարի արկածների մասին։ Ֆիլմի սյուժեն պատմում է չվող թռչունների մասին, որոնք տեղ են փնտրում ձմեռելու համար։ Ստեղծողը նկարագրել է բնությունը իրական տեսքով, ոչ թե արհեստականորեն։ Պետք է միայն ձգտել և տեսնել և ուշադիր նայել շուրջբոլորը։

## Ստեղծողներ

## Գրականություն
* *Բլադլեն Կուկսով, Վիտառ*՝ մանկական գրականություն, Մոսկվա 1975

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Куда летишь, Витар?» — Мультик.ру

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր թռչունների մասին
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Ժոան Կանսելո

**Ժոան Պեդրո Կավակո Կանսելո** (, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա»-ի և Պորտուգալիայի հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Բենֆիկա»
Կանսելոն սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան «Բենֆիկա»-ի կազմում։

Թիմի հիմնական կազմում Ժոանը իր դեբյուտը նշել է 2012 թվականի հուլիսի 28-ին՝ «Գիլ Վիսենտե»-ի դեմ ընկերական խաղում։ Պորտուգալիայի առաջնությունում Կանսելոն իր դեբյուտը նշել է 2014 թվականի մայիսի 10-ին՝ «Պորտու»-ի դեմ խաղում։

### «Վալենսիա»
2014 թվականի օգոստոսի 20-ին Կանսելոն վարձավճարով տեղափոխվել է «Վալենսիա»։ Լա Լիգայում իր դեբյուտը Կանսելոն նշել է սեպտեմբերի 25-ին՝ «Կորդոբայի» դեմ խաղում, որն ավարտվել է 3-0 հաշվով։ Այդ մրցաշրջանում նա թիմի կազմում մասնակցել է 13 հանդիպման։

2015 թվականի մայիսի 25-ին իսպանական ակումբը գնել է Կանսելոյի ամբողջական տրանսֆերը։ Նա թիմի հետ կնքել է 6-ամյա պայմանագիր։ Թիմի կազմում Ժոանը իր առաջին գոլը խփել է սեպտեմբերի 16-ին՝ «Զենիթի» դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Ժոան Կանսելոն Պորտուգալիայի հավաքականի կազմում իր դեբյուտը նշել է 2016 թվականի օգոստոսի 26-ին՝ Ջիբրալթարի հավաքականի դեմ խաղում։

## Վիճակագրություն
### Ակումբային

### Միջազգային

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը «Վալենսիա»-ի պաշտոնական կայքում 
* Էջը bdfutbol.com կայքում

Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կալյարիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Քարե պերկեսներ

**Քարե պերկեսներ** (), պերկեսազգիների (Perciformes) կարգին պատկանող ճառագայթալողակ ձկների ընտանիք։ Գոյություն ունի մոտավոր 475 տեսակ, որոնք միավորվում են 64 ցեղերի։ Չափազանց զանազան խումբ։ Ներկայացուցիչներից մեծամասնությունը բնակվում են արևադարձային և բարեխառն գոտիների ծովում, ոչ բոլորն են տարածված քաղցրահամ ջրերում։ Թեպետ շատ քարե պերկեսների երկարությունը չի գերազանցում 10 սմ, նրանց մեջ կան շատ խոշոր տեսակներ, մասնավորապես Հնդկական օվկիանոսում բնակվող հսկայական պերկեսի երկարությունը հասնում է 3 մ, իսկ քաշը 400 կգ։ Հաջորդական կամ միաժամանակյա հերմաֆրոդիտներ են։ Որոշ տեսակներ ձկնորսության առարկա են հանդիսանում։

## Նկարագրություն
Ընդհանուր առմամբ քարե պերկեսները հսկայական մարմին ունեն, խոշոր բերան, խռիկային կափարիչները պատված են փշերով։ Մեկ մեջքի լողաթևը լավ զարգացած փշոտ հատվածով, երբեմն այն իրենից առանձին լողաթև է ներկայացնում։ Սրբանային լողաթևի վրա, որը կարճ է մեջքի լողաթևի փափուկ հատվածից, 3 փուշ կա։ Որովայնի լողաթևերում, որոնք տեղակայված են կրծքին, 1 փուշ և 5 փափուկ ճառագայթ կա։ Մանր սուր ատամները դասավորված են մի քանի շարքով, որոշ տեսակներ ծնոտի վերևի և ներքևի առջի հատվածում ժանիքներ կան։ Երանգավորումը վառ է, որը յուրահատուկ է խութի ձկների համար։ Բոլոր քարե պերկեսները գիշատիչներ են, հիմնականում որսում են դարանատեղից։ Նրանց մեջ տարածված է կաննիբալիզմը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Serranidae в FishBase 
* Груперы Կարմիր ծովի ձկները կայքում
Պառնաս

**Պառնաս** (` Պառնասոս), սուրբ լեռ Հունաստանում (Ֆոկիսի արևմուտքում), ինչպես Օլիմպոսը, Հելիկոնը, Կիտերոնը՝ կապված է դիցաբանական ավանդազրույցների հետ և հայտնի է հարավային լանջին գտնվող դելփյան պատգամատնով։ Ավելի քան երկու հազարամյակների ընթացքում լեռը մշակույթում հիշատակվել է որպես բանաստեղծների խորհրդանշական բնակատեղի, ավելի լայն առումով՝ ընդհանրապես արվեստի ներկայացուցիչների։

## Տեղադրություն
Լայն իմաստով Պառնասի անունի տակ հասկացվում է լեռնաշղթա, որն սկսվում է Էտայից և ուղղորդվում դեպի հարավ-արևելք, դեպի Լոկդիսի և Բեոտիայի Ֆոկիսի հետ։ Այս լեռնաշղթան հասնում է մինչև Կորինթյան ծովածոցը, որը կրում է Սումալես անունը։

Ամենաբարձր կետը Դելփյան Պառնասն է, Լիակուրա (, անտիկ շրջանում՝ Լիկորեա, 2457 մ) և Գերոնտոբրախ (՝ «հին քարաժայռ», 2395 մ) գագաթներով, այդ իսկ պատճառով էլ նա անվանվում է երկգագաթ։ Պառնասն անտառապատ է, իսկ բարձունքները՝ ձյունապատ։ Դելփյան տաճարի մոտ եղել են բազում լեռնակիրճեր և զառիթափեր։ Այստեղ է գտնվում նաև Ապոլլոնին և մուսաներին նվիրված հայտնի Կաստալյան աղբյուրը (), որի պատճառով էլ հենց Պառնասը համարվել է մուսաների բնակատեղի։

## Անվանում
Լեռան անվանումը ծագումով նախահունական է և նույնական է Կապադովկիայում գտնվող քաղաքի հետ, այդ իսկ պատճառով գիտնականները անվանումը կապում են անատոլիական հիմքի հետ։ Անվանունը ծագում է խեթերեն *parna*՝ «տուն» բառից, իսկ սուրբ լեռան անվանումը մեկնաբանվում է իբրև «աստվածների տուն»։ Այս տեսակետին դեմ կանգնողները կարծում են, որ ձևային պատճառներով տեղանունը կապված է ոչ թե խեթալուվական, այլ պալեոբալկանյան տեղանունների համակարգի հետ։ Նրանք լեռան անվանումը կապում են Ապոլլոնի *Παρνόπιος*՝ «մորեխային» մակդիրի հետ (ծագում է ՝ «մորեխ» բառից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ապոլլոն
Google Street View

250px|thumb|Ծառայության տարածումը աշխարհի երկրներում
**Google Street View** (), Google Maps-ի և Google Earth-ի գործառույթը, որը թույլ է տալիս դիտել աշխարհի շատ քաղաքների փողոցների համայնապատկերները մոտավորապես 2.5 մետր բարձրությունից։

2012 թվականի տվյալներով՝ Google Street View-ի լուսանկարները հասանելի են ավելի քան 35 երկրների 3000 քաղաքներում։

Գաղտնիության պայմանները դիտարկելու համար՝ գործածվում են մարդկանց դեմքերի և տրանսպորտային միջոցների համարների ավտոմատ ջնջումներ։ Վերջինս երբեմն վատթարացնում է պատկերների որակը, քանի որ սխալմամբ ջնջում նաև այլ օբյեկտներ այդ նկարների վրա։

## Նկարագրություն
Դիտարկման անկյունները կազմում են 360° և 290° հորիզոնական և ուղղահայց կերպով համապատասխանաբար։ Ծառայությունը թողարկվել է 2007 թվականի մայիսի 25-ին։ Սկզբնապես հասանելի են եղե միայն ԱՄՆ մի քանի քաղաքների լուսանկարները, սակայն աստիճանաբար նկարահանվել են քաղաքներ և այլ երկրներում։ 2009 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով՝ կարելի էր դիտել քաղաքների փողոցներ ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Չեխիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Մեքսիկայում, Նիդերլանդներում, Պորտուգալիայում, Իսպանիայում, Լեհաստանում, Իռլանդիայում, Շվեյցարիայում, Կանադայում, Ճապոնիայում, Թայվանում, Ուկրաինայում, Սինգապուրում, Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2007 ստեղծված կայքեր
Կատեգորիա:Գուգլի ծառայություններ
Կատեգորիա:Ինտերնետային տվյալների բազաներ
Cup of China 2011

**«Cup of China 2011»**, 2011-2012 թվականներին կայացած գեղասահքի առաջնություն (Գրան պրի)։ Անցկացվել է Չինաստանի Շանհայ քաղաքում, 2011 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Առաջնության կազմակերպիչները եղել են Չինաստանի գեղասահքի ասոցացիայի անդամները։

Առաջնությունը կայացել է մի քանի կատեգորիաներով՝ տղամարդկանց, կանանց, զույգերով և պար սառույցի վրա։

## Արդյունքներ
### Տղամարդկանց

### Կանանց

### Զույգեր

### Պարեր

## Արտաքին հղումներ
* Entries at the International Skating Union

Կատեգորիա:Cup of China ըստ տարվա
Աստղային դարպասներ։ ԱԳ-1

**"Աստղային դարպասներ ԱԴ-1"** (), հաճախ անվանում են պարզապես ԱԴ**-1**, — գիտա-ֆանտաստիկ հեռուստատեսային սերիալ, որը նկարահանվել է ԱՄՆ-ի և Կանադայի մասնակցությամբ և արժանացել է "Էմմիի" մրցանակի, նկարահանված է MGM ընկերության աստղային դարպասներ թեմատիկայի հիման վրա. Սերիալը ստեղծվել է Բրեդ Րայթմ և Ջոնաթան Գլասսների կողմից 1994 թվականին Դինա Դեվլինի և Րոլանդ Էմմերիհայի "Աստղային դարպասներ" պատմության թեմայով։ Դրվագները նկարահանվել են ՝ Կանադայի Վանկուվերում։ Բրեդ Րայթը, Ջոնաթան Գլասսները և Ռոբերտ Քուպերը հանդիսանում են տարբեր փուլերում սերիալի արտադրության հիմնական ներշնչողները։ Առաջին հինգ սեզոնները' սկսած 1997 թ-ից, "Աստղային դարպասներ ԱԴ-1", հեռարձակվում էր Showtime հեռուստաալիքով, մնացած հինգ սեզոնները ցուցադրվեց Sci-Fi Channel ալիքով։ Ցուցադրության եզրափակիչ դրվագը տեղի ունեցավ Sky1 անգլիական հեռուստաալիքով 2007 թ-ի մարտի 13-ին, ամերիկյան պրեմիերաից երեք ամիս առաջ։ Հենց նույն տարվա մեջ "Աստղային դարպասներ ԱԴ-1" հեռուստասերիալը, որը բաղկացած է 10 սեզոններից (214 սերիա), նոր ռեկորդ են սահմանեց անցնելով "Գաղտնի նյութեր" սերիալից, համարվելով ամերիկյան ամենաերկար գիտա-ֆանտաստիկ սերիալը։

Սերիալը սկսվում է գեղարվեստական ֆիլմի իրադարձություններից մեկ տարի անց։ Սարքավորումների ցանցը "աստղային դարպասներ" անվամբ, ստեղծված հնագույններ ռասայի կողմից, թույլ է տալիս ակնթարթորեն տեղափոխվելու տարբեր մոլորակների միջև։ "աստղային դարպասներ ԱԴ-1" սերիալը, դա պատմություն է ԱԴ-1 ջոկատի արկածների մասին(), որը այլ 24 ջոկատների հետ միասին (որոնց անդամները որոշ սերիաներում խաղում են երկրորդական և երրորդական դերեր) ուսումնասիրում են մեր գալակտիկան և պաշտպանում են Երկիրը տարբեր այլմոլորակային սպառնալիքներից։ ԱԴ-1 ջոկատի կազմը առաջին հինգ տարիների ընթացքում անփոփոխ էր, աստիճանաբար սկսեց փոփոխվել հաջորդ սեզոններում։ Սերիալը իր մեջ ընդգրկում է Երկիր մոլորակի հնագույն ժողովուրդների դիցաբանության (եգիպտական, նորվեգական, լեգենդներ Արթուր թագավորի մասին) մասնիկներ։ 2008 թ-ին տեսասկավառակների վրա դուրս եկան "Աստղային դարպասներ։ ճշմարտության տապանը" և "Աստղային դարպասներ։ ժամանակային կոնտինուում" գեղարվեստական ֆիլմերը, որոնք ԱԴ-1 ջոկատի արկածների և սերիալի շարունակությունն են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Սաբանետա

Քաղաք է Վենեսուելայում։ Այն Բարինաս () նահանգի Ալբերտո Արվելո Տոռեալբա մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնն է։ 2010 թվականի գնահատական տվյալներով բնակչության թիվը կազմում է 27 850 մարդ։
Սեբանետայում է ծնվել Վենեսուելայի նախկին նախագահ Ուգո Չավեսը։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1787 թվականին Խուան դե Ալամայի կողմից։ Հիմնական արդյունաբերությունը ծխախոտի, բամբակի եւ շաքարի արտադրությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքներ
Շորթագործություն

**Շորթագործություն**, վարկաբեկող կամ զրպարտչական բացահայտումների սպառնալիք, այլ անձի ունեցվածքը կորզելու կամ տարբեր տեսակի զիջումների հասնելու նպատակով։

Ներկայումս «շորթագործություն» բառը հաճախ օգտագործվում է ավելի լայն իմաստով՝ որպես ցանկացած բացասական հետևանքների սպառնալիք  պահանջները չկատարելու դեպքում։ *Շորթագործություն կատարողը* սովորաբար հաշվարկը դնում է այն բանի վրա, որ պահանջները չկատարելու դեպքում բացասական հետևանքները ավելի մեծ վնաս կպատճառեն *շորթագործության ենթարկվողին*, քան պահանջները կատարելու դեպքում և վերջինս չարիքի պոքրագույնը ընտրելով պետք է համաձայնվի շարադրվող պայմաններին։

Շորթագործության հիմնական գծերից է պահանջների չափազանցնելը ի համեմատ  շրջապատող իրականության նորմերի։ Ներկայումս որոշ երկրներում նկատվում է «շորթագործության» կամ ֆրանս. «chantage՝ **շանտաժ**» բառի չափից շատ օգտագործումը  քաղաքական և տնտեսական հարցերի քննարկումների ընթացքում, այն իմաստով, որը հաճախ չի համապատասխանում այս բառի բուն իմաստին։

## Տես նաև
* Շորթում
* Մանիպուլյացիա
* Վերջնագիր

Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Անօրինական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Գոգաթիակ

մինի|Համեմատաբար երկար բռնակով գոգաթիակը և ցախավելը
**Գոգաթիակ**, կարճ բռնակով և վերև ծռված եզրերով փոքրիկ բահի տեսք ունեցող տնտեսական գործիք։ Օգտագործվում է սորուն մարմինները տեղափոխելու, լցնելու համար ինչպես նաև ավել անելու ժամանակ աղբը հավաքելու համար։ Այն սովորաբար օգտագործվում է ավելի կամ խոզանակի հետ միասին։ Այն հիմնականում արտադրվում է պլաստմասսայից կամ թիթեղից։
մինի|Գոգաթիակ

Կատեգորիա:Գործիքներ
Նեմեա (հնագույն քաղաք)

**Նեմեա** (), հնագույն քաղաք Հին Հունաստանում՝ Պելոպոնեսի հյուսիս-արևելքում, Կորնթոս քաղաքից արևմուտք՝ Կորնթոսի և Արգոլիդայի սահմանի վրա։

Համարվում է Եվրոպայի հնագույն քաղաքներից մեկը։ Նեմեան նշանավոր է նրանով, որ այստեղ լայն գործունեություն է ծավալել Հերակլեսը։

## Պատմություն
Նեմեան հայտնի է նրանով, որ այստեղ լայն գործունեություն է ծավալել Հերակլեսը։ Հունական դիցարանի հերոս, Զևս աստծո և Ամփիտրիոնի կին Ալկմենեեսի որդին՝ Հերակլեսը, Նեմեայում մենամարտել է հին հունական աստվածաբանության մեջ չարության խորհրդանիշ հանդիսացող նեմեյան առյուծի հետ, քանի որ վերջինս ահաբեկում էր տեղի բնակչությանը։

Մենամարտում նա հաղթում է առյուծին և աստվածացվում տեղացիների կողմից։ Հին ժամանակներում Նեմեայում անցկացվել են մարզական խաղեր` ի պատիվ հին հույների գերագույն աստված Զևսի։

Կա մի առասպել, որի համաձայն Հին Հունաստանի արքայի երիտասարդ որդին սպանում է մի օձի, որի տեղում էլ սկսվում են անցկացվել խաղերը։ Հայտնի է, որ որպես կանոն խաղերը սկսել են անցկացվել մ.թ.ա. 573 թվականից։ Մ.թ.ա. 330-320 թվականներին Նեմեայում կառուցվում է մարզադաշտ, որի ավերակները հայտնաբերվել են։

Կարճ ժամանակահատվածում Նեմեական խաղերը ձեռք են բերել համահունական բնույթ։ Քաղաքն ունի փոքրիկ հնագիտական թանգարան, որտեղ պահվում են պղնձե և արծաթե մետաղադրամներ, մարզական իրեր և այլ արտեֆակտներ, որոնք հայտնաբերվել են հնագիտական պեղումների ժամանակ։

Նեմեա քաղաքից 4 կմ հեռավորության վրա գտնվում է մեկ այլ քաղաքի՝ Ֆիլիպուսի ավերակները։ Հայտնի է, որ մ.թ.ա. 7-րդ դարում այն կառավարվել է Լեոն տիրանոսի կողմից։

## Աղբյուրներ
* М. Мавроматаки. «Греция, между мифом и историей»
* Г.Берве «Тираны Греции»

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Ջեսի Լիփսքոմ

**Ջեսի Լիփսքոմ** (, ), անգլիացի քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ջեսի Լիփսքոմը ծնվել է Մեծ Բրիտանիայի Գրանտեմ քաղաքում 1861 թվականին, գործակալի և սպասուհու ընտանիքում։ 1875 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պիտեբորո։ Հաճախել է թագավորական արվեստի քոլեջ, որն այդ ժամանակ կոչվում էր Հարավային Կենսինգտոնի Գեղագիտության ազգային ուսումնական դպրոց։ 1882 թվականին արժանացել է «Թագուհու մրցանակին», 1883 թվականին՝ «Ազգային արծաթե մեդալի», որից հետո մեկնել է Փարիզ՝ նպատակ ունենալով շարունակելու ուսումը։ Գեղագիտության ազգային ուսումնական դպրոցի նախկին երկու շրջանավարտներ Էմի Սինգերը և Էմիլի   Ֆոսեթն արդեն իսկ ապրում էին Փարիզում, իրենց ստուդիան կիսելով երիտասարդ քանդակագործ Կամիլ Կլոդելի հետ։ 1884 թվականի հունվարին Կամիլի մայրը Ջեսիին գրում և պայմանավորվածություն է ձեռք բերում, որ նա կարող է ամսական 200 ֆրանկով իջևանել Կլոդել ընտանիքի հետ։

1886 թվականին Ջեսին և Կամիլը միասին ճանապարհորդում են Անգլիա, Պիտեբորոյում այցելում Ջեսիի ընտանիքին։ Այդ ժամանակահատվածում Ջեսին  Թագավորական ակադեմիայում և Նոթինգհեմում ցուցադրվում էր «Ցերեկային երազանք» (1886) տերակոտա կիսանդրին։

Երբ Ջեսի Լիփսքոմի հարաբերությունները Կլոդելի հետ վատթարացան, Կլոդելը պնդում էր, որ այլևս երբեք չի ցանկանում տեսնել նրան, սակայն, Լիփսքոմն այն եզակի մարդկանցից էր, ով այցելում էր Կլոդելին շատ տարիներ անց, երբ վերջինս բանտարկված էր Montdevergues հոգեբուժական հիվանդանոցում։

1887 թվականի դեկտեմբերին Ջեսի Լիփսքոմն ամուսնացել է Ուիլյամ Էլբորնի հետ, և նրանք հաստատվել են Մանչեստրում։

## Ցուցահանդեսներ
1887 թվականին Ջեսին իր «Sans Souci» տերակոտա աշխատանքով և Կամիլ Կլոդելի պլաստիկ դիմաքանդակով մասնակցել է ցուցահանդեսի։ Նույն տարում նա իտալացի մոդել Ջիգանտիի կիսանդրին է ներկայացրել Թագավորական ակադեմիայում և Նոթինգհեմում։

## Արտաքին հղումներ
* Ջեսի Լիփսքոմի քանդակներից 
*  Օգյուստ Ռոդենի և նրա «Դժոխքի դարպասները» քանդակի Ջեսի Լիփսքոմի ստեղծած լուսանկարը 

## Աղբյուրներ
* Camille Claudel: A Life by Odile Ayral-Clause.

Կատեգորիա:Անգլիացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Փոլա Հոուքինս

**Պոլա Հոկինս** (, ), բրիտանացի գրող, ով հայտնի է դարձել «Աղջիկը գնացքում» վեպով։

## Կենսագրություն
Հոկինսը ծնվել և մեծացել է Սալիսբերում, Ռոդեսիա (այժմ՝ Հարարե, Զիմբաբվե)։ Հայրը եղել է տնտեսագիտության պրոֆեսոր և ֆինանսական լրագրող։ Նախքան 1989 թվականին Լոնդոն տեղափոխվելը, Հոկինսը սովորել է Հարարեի Արունդել մասնավոր դպրոցում, այնուհետև Ա մակարդակի համար սովորել է Կենսինգտոնի Քոլինգհեմ անկախ քոլեջում։
Օքսֆորդի համալսարանի Կեբլե քոլեջում ուսանել է փիլիսոփայություն, քաղաքագիտություն և տնտեսագիտություն։ Եղել է «Թայմս»-ի լրագրող։ Անկախ հիմունքներով աշխատել է մի շարք հրատարակչություններում, կանանց համար գրել է «The Money Goddess» ֆինանսա-խորհրդատվական գիրքը։

2009 թվականին Հոկինսը Էմի Սիլվեր (Amy Silver) գրական անվամբ սկսել է գրել ռոմանտիկ կատակերգություններ, այդ թվում՝ «Confessions of a Reluctant Recessionista», սակայն այդ աշխատանքները կոմերցիոն հաջողություններ չեն ունեցել։ Նրա բեսթսելերը դարձավ «Աղջիկը գնացքում» (2015) վեպը, թրիլեր, որտեղ արծարծվում է ընտանեկան բռնության, ալկոհոլի և թմրանյութերի չարաշահման թեման։ Նա գիրքը գրեց վեց ամսում, այդ ընթացքում չզբաղվելով ուրիշ ոչնչով, և աշխատանքն ավարտին հասցնելու համար ֆինանսական հարցերով նրան աջակցեց հայրը։ 2016 թվականին գրքի հիման վրա նկարահանվել է «Աղջիկը գնացքում» ֆիլմը։

Հոկինսն ապրում է Հարավային Լոնդոնում։

## Երկեր
* The Money Goddess (2006)
* Confessions of a Reluctant Recessionista(2009)
* The Girl on the Train (վեպ) (2015)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*BBC Meet the Author: Paula Hawkins

Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռիք Քոսնեթ

**Ռիք Քոսնեթ**  (, )` ամերիկացի դերասան,  որը ծնվել է Զիմբաբվեում։ Ավելի հայտնի է «Վամպիրի օրագրերը» և «Ֆլեշ» հեռուստասերիալերի շնորհիվ։ Ռիք Քոսնեթը հանդիսանում է Հյու Գրանտի զարմիկը։

## Ֆիլմագրություն
#### Կինո

### Հեռուստաընկերություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Ֆիլմերի ցանկ ըստ DC Comics-ի կոմիքսների

Խաղարկային և անիմացիոն ֆիլմեր, որոնք հիմնված են DC Comics-ի կոմիքսների վրա։

## Խաղային ֆիլմեր

## DC - ի շտամպերը

## Մուլտֆիլմեր

Կատեգորիա:DC կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր սուպերհերոսների մասին
Քինան Լոնսդեյլ

**Քինան Լոնսդեյլ** (, ), ավստրալիացի դերասան։ Ավելի հայտնի է

«Դիվերգենտ. գլուխ 2։ Ինսուրգենտ» և «Դիվերգենտ. գլուխ 3։ Պատից այն կողմ» և «Ֆլեշ» հեռուստասրիալների շնորհիվ։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստասերիալ

## Անձնական կյանք
Լոնսդեյլը գեյ է, քամինգ աութ արել է 2017 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի պարողներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Էնցո Պերես

**Էնցո Նիկոլաս Պերես Սեգուի** (, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, կենտրոնական կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա»-ի և Արգենտինայի հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Բենֆիկա»
2011 հունիսի 8-ին Էնցո Պերեսը պայմանագիր  կնքել պորտուգալական «Բենֆիկա»-ի հետ։

Թիմի կազմում իր առաջին գոլը Պերեսը խփել է 2012 թվականի հուլիսի 27-ին՝ «Ռեալ Մադրիդի» դեմ կայացած ընկերական խաղում։ 2012/13 մրցաշրջանում Պերեսը հանդես է եկել կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում։

2013/14 մրցաշրջանում Էնցո Պերեսը «Բենֆիկա»-ի հետ հասել է մինչև Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչ, որտեղ պորտուգալական թիմը պարտվել է 4-2 հաշվով։

2014 թվականբի հուլիսի 6-ին Պերեսը արժանացել է «*Տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ*» մրցանակին։

### «Վալենսիա»
2015 թվականի հունվարի 2-ին Էնցո Պերեսը տեղափոխվել է իսպանական «Վալենսիա»։ Տրանսֆերն արժեցել է 25 միլիոն եվրո։ Թիմի կազմում իր դեբյուտը Էնցոն նշել է հունվարի 4-ին՝ «Ռեալ Մադրիդի» դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Էնցո Պերսը Արգենտինայի հավաքականում իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 30-ին՝ Գանայի հավաքականի դեմ կայացած ընկերական խաղում։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էնցո Պերեսի էջը ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում 
* Էջը «Վալենսիայի» պաշտոնական կայքում 
 

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էստուդիանտեսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Իեն ՄակՆիս

**Իեն ՄակՆիս** (, ) — բրիտանական կինոդերասան։

## Կենսագրություն
Առավել հայտնի է *[[Վլադիմեր Հարկոնեն]] բարոնի* դերով, «Դյունա», «Դյունաի երեխաները», «Բժիշկ Մարտինը» մինի-սերիալներում 2004-...: Նույնպես նկարահանվել է ֆիլմերում՝  «Սպիտակ աղմուկ» ու ««Վալկիրիա» գործողությունը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Զիմմերի աշտարակ

**Զիմմերի աշտարակ** (), միջնադարյան պաշտպանական աշտարակ Բելգիայի Լիր քաղաքում, նախկինում՝ քաղաքային ամրությունների մի մասը։

Աշտարակը կառուցվել է ոչ ավելի ուշ, քան 1425 թվականը (կառուցման ստույգ թվականը հայտնի չէ)։ 1812 թվականին քաղաքային իշխանությունները վաճառել են աշտարակը, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո այն վերագնել են, որպեսզի քանդեն։ 1928 թվականին ժամագործ Լուի Զիմմերը քաղաքին նվիրում է իր աշխատանքը` «Հոբելյանական ժամացույցը» (): Այն ցույց էր տալիս բոլոր աշխարահամասերի ժամանակը, լուսնի փուլերը, մակընթացությունների և տեղատվությունների ժամանակը և պարբերական շատ այլ երևույթներ։ Ժամացույցը որոշում են տեղադրել Զիմմերի աշտարակին։ Այն ունի 57 թվատախտակ, որից 13-ը տեղադրված են աշտարակի ներքին մակերևույթին։

1960 թվականին աշտարակի մոտ կառուցում են նոր տաղավար Զիմմերի նոր ժամացույցի համար, որն իսկական գլուխգործոց է։ «Հրաշք ժամացույցը» () պատրաստվել է 1935 թվականին Բրյուսելի համաշխարհային ցուցահանդեսի առիթով։ Ավելի ուշ այն ցուցադրվել է ԱՄՆ-ում։ Այդ ժամացույցի թվատախտակներից մեկի շուրջ պտտվում է աշխարհի ամենադանդաղ սլաքը. նրա լիակատար մեկ շրջանն ամբողջանում է 25.800 տարին մեկ։ Այն մատնանշում է արտաքին ուժի մոմենտի ազդեցությամբ Երկրի առանցքի իմպուլսի մոմենտի փոփոխությունը (պրեցեսիա)։ Զիմմերը ժամացույցում ներկայացրել է մեխանիկական պլանետարիում։

«Հրաշք ժամացույցը» մեծ տպավորություն է թողել Ալբերտ Այնշտայնի վրա, ով շնորհավորել է Զիմմերին բացառիկ մեխանիզմի ստեղծման առիթով։

1980 թվականին աշտարակը ստանում է պետության կողմից պահպանվող հուշարձանի կարգավիճակ։

Աշտարակի մոտ գտնվում է հրապարակ, որի վրա մետաղական օղակների ու գնդերի տեսքով պատկերված է արեգակնային համակարգի սխեման (գնդերը խորհրդանշում են արևն ու մոլորակները, իսկ օղակները` մոլորակների շարժման ուղեծիրը)։ Բացի ընդունված 9 մոլորակներից` նշված են նաև Ֆելիքս (№ 1664, հայտնաբերվել է 1929 թվականին) և Զիմմեր (№ 3064, հայտնաբերվել է 1984 թվականին) փոքր մոլորակները, որոնցից առաջինն անվանված է ծագումով լիրցի, գրող Ֆելիքս Տիմերմանսի, իսկ երկրորդը` ժամագործ Լուի Զիմմերի պատվին։

Ներկայումս Զիմմերի աշտարակը և տաղավարը` «Հրաշք ժամացույցով», թանգարան են։

Պատկեր:Lier Zimmertoren.JPG
Պատկեր:Zimmertoren.jpg
Պատկեր:Lier Zimmertoren dial lossless crop.jpg
Պատկեր:Lier Zimmertoren1.JPG
Պատկեր:Lier Zimmertoren 4.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Զիմմերի աշտարակի պաշտոնական կայք 
* Զիմմերի աշտարակ

Կատեգորիա:Բելգիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժամացույցի աշտարակներ
Կատեգորիա:Լիր
Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստղագիտական ժամացույցներ
Կատեգորիա:Ժամացույցներ
Cup of China 2012

**«Cup of China 2012»**, 2012-2013 թվականներին կայացած գեղասահքի առաջնություն (Գրան պրի)։ Անցկացվել է Չինաստանի Շանհայ քաղաքում, 2012 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Առաջնության կազմակերպիչները եղել են Չինաստանի գեղասահքի ասոցիացիայի անդամները։

Առաջնությունը կայացել է մի քանի կատեգորիաներով՝ տղամարդկանց, կանանց, զույգերով և պար սառույցի վրա։

## Արդյունքներ

### Տղամարդկանց

### Կանանց

### Զույգներ

### Պարեր

## Արտաքին հղումներ
* Գրան-Պրիի օրացույց 

Կատեգորիա:Cup of China ըստ տարվա
Թինա Դատա

**Թինա Դատտա** (հինդի՝ टीना दत्ता, նոյեմբերի 27, 1991, Կալկաթա, Հնդկաստան), հնդիկ կինոյի և հեռուստատեսության դերասանուհի։ Առավել հայտնի է, որպես հնդկական «Մերժվածը» հեռուստասերիալի գլխավոր դերակատար։

Հեռուստասերիալում Թինա Դատան մարմնավորում է *Իչչա Վիր Սինգհ Բունդելայի* կերպարը։

## Կենսագրություն
Թինա Դատան ծնվել է 1991 թվականի նոյեմբերի 27-ին Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքում։

Հինգ տարեկան հասակում Թինա Դատան նկարահանվել է հեռուստատեսային սերիալում, որը կոչվում էր «Քույր Նիվեդիտա»։

Նկարահանվել է բենգալական բազմաթիվ ֆիլմերում։ 2003-2005 թվականներին ունեցել է դերասանական բեղուն գործունեություն։

2005 թվականին նա նկարահանվել է հինդի լեզվով ֆիլմում, որի ժամանակ մարմնավորել է փոքրիկ Լոլիտային։

Թինա Դատան համարվում է Մումբայում նկարահանված «Մերժվածը» հեռուստասերիալի գլխավոր կերպարը։ Այնտեղ նա մարմնավորել է *Իչա Վիր Սինգ Բունդելա թակուրայինին*, ով հաղթահարելով կյանքի դժվարություններին կարողանում է իրականացնել իր բոլոր նպատակները։

## Տես նաև
* Մերժվածը (հեռուստասերիալ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հնդիկ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ
Ալբերտո Ռոզենդե

**Ալբերտո Ռոզենդե** (, ), ամերիկացի դերասան։ Առավել հայտնի է Freeform- ի «Մթնշաղի որսորդները» հեռուստասերիալում կատարած Սայմն Լյուիսի դերով։

## Կենսագրություն
Ալբերտո Ռոզենդեն ծնվել է Մարթա Քրիստինա Ֆերրուչոյի և Ալբերտո Կառլոս Ռոզենդեի ընտանիքում։ Նա ունի փոքր եղբայր՝ Դիեգոն։ Նա ունի կոլումբիական և կուբայական արմատներ։ Դպրոցում սովորելու տարիներին հաճախել է մանկական թատրոն, որտեղ մասնակցել է շատ բեմական ներկայացումներ:2014 թվականի դեկտեմբեր ամսին ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանի Թիշի արվեստի դպրոցը բակալավրի աստիճանով։

## Ֆիլմագրություն

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
The Great Escape (համակարգչային խաղ, 2003)

**«The Great Escape»** (թարգմ.՝ *«Մեծ փախուստ»*), բրիտանական «Pivotal Games» ստուդիայի կողմից մշակված արկածային համակարգչային խաղ։ Թողարկվել է 2003 թվականին՝ «PlayStation 2», «Xbox» և «Microsoft Windows» համակարգչային պլատֆորմերի վրա։ Հիմնված է 1963 թվականին նկարահանված «Մեծ փախուստ» գեղարվեստական կինոնկարի վրա։

## Սյուժե
Խաղում առկա են չորս խաղացվող կերպարներ (պրոտագոնիստներ), որոնցից յուրաքանչյուրն օժտված է հատուկ ունակությամբ։ Խաղի հերոսներն են Մաքդոնալդը, ով վարժ տիրապետում է գերմաներեն լեզվին և այդ կերպ կարող է ծպտվել որպես ֆիշիստական բանակի զինվորական, Հենդլին, ով կարողանում է աննկատելիորեն կարևոր փաստաթղթեր, բանալիներ և այլ առարկաներ գողանալ, Հիլթսը, ով ճարպկորեն կարողանում է հաղթահարել ամուր փակված դռների խոչընդոտը և Սեդվիկը, ում մոտ էլ լավ է ստացվում մեխանիկական սարքավորումներ պատրաստելը։ Հիլթսը և Հենդլին ամերիկացիներ են, ընդ որում վերջինս ծառայության էր անցել Բրիտանական արքայական ուժերում, այն ժամանակ, երբ իր երկիրը դեռ չէր մասնակցում Երկրորդ աշխարհամարտում։ Մաքդոնալդը շոտլանդացի էր, իսկ Սեդվիկը՝ ավստրալիացի։

Խաղը բաղկացած է 18 մակարդակներից (լևել), որոնցում նկարագրվող դեպքերի մեծ մասը ֆիլմում առկա չէ։ Խաղում ցուցադրվում է նաև որոշ կերպարների՝ նախկինում կատարած փախուստի փորձերը։ Փոփոխված է նաև հանգուցալուծումը, ըստ որի՝ բոլոր կերպարները հաջողությամբ կարողանում են փախչել ռազմագերիների ճամբարից, այնինչ ֆիլմում միայն Սեդվիկին է հաջողվում ողջ և առողջ հասնել ապահով տեղ, Մաքդոնալդը մահապատժի է ենթարկվում, իսկ Հիլթսին և Հենդլիին ետ են բերում ճամբար։ Բացի այդ խաղի կազմի վրա պատկերված է Հիլթսը՝ ատրճանակով, այնինչ խաղում տվյալ կերպարի մոտ երբեք ատրճանակ չի հայտնվում։

## Քննադատություն
Խաղային քննադատների շրջանում խաղն արժանացել է «միջին» գնահատականի։

### Գնահատականներ
* 10/20 ( Jeuxvideo.com )
* 5/10 ( IGN )
* 6.1 / 10 ( GameSpot )

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Mobygames.com կայքում

Կատեգորիա:2003 տեսախաղեր
Կատեգորիա:PlayStation տեսախաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Կատեգորիա:Xbox վիդեոխաղեր
Number 1 to Infinity

***#1 to Infinity՝*** ամերիկացի փոփ և R&B ոճերի երգչուհի Մրայա Քերիի վեցերորդ ալբոմը, թողարկված Epic Records ընկերության կողմից 2015 թվականի մայիսի 18-ին։ Բանաքաղությունը հանդիսանում է երգչուհու *«[[Number 1’s (ալբոմ, Մրայա Քերի)|Number 1’s»]]* (1998) ալբոմի վերահրատարակությունը, որը պարունակում է 13 հիթ, որոնք տարբեր ժամանակներում զբաղեցրել են առաջին հորիզոնականը ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում։ *«#1 to Infinity»*-ի վերահրատարակված տարբերակը բաղկացած է 18 սինգլից և նոր «Infinity» ստեղծագործությունից։

## Երգացանկ

## Чарты

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրայա Քերիի երգեր
Բազել II

**Բազել II**, Բանկային վերահսկողության Բազելյան կոմիտեի փաստաթուղթ «Կապիտալի չափման և ստանդարտների միջազգային կոնվերգենցիա. նոր մոտեցումներ», որը պարունակում է մեթոդական առաջարկություններ բանկային կարգավորման բնագավառում։ «Բազել II» համաձայնության գլխավոր նպատակը բանկային գործում ռիսկերի կառավարման որակի բարձրացումն է, ինչն իր հերթին պետք է ամրապնդի ֆինանսական համակարգի կայունություններն ընդհանրապես։

## Հիմնական նորարարություններ
Համեմատած «Բազել I»-ի հետ՝ նորարարությունները հետևյալն են.
* Հենց բանկերի կողմից անցկացվող ռիսկերի քանակական գնահատման հնարավորության վրա հիմնված ռեգուլյատիվ կապիտալի հավասարակշռված հաշվարկման ռիսկերի նկատմամբ առավել զգայուն համակարգի ստեղծում,
* վարկային ռիսկերի նվազեցման գործիքների առավել լայն տարածում,
* գործառնական ռիսկի ներքո գտնվող կապիտալի նկատմամբ նոր պահանջներ,
* վերահսկողության մարմինների դերի ընդլայնում,
* բանկերի կողմից մեթոդոլոգիայի և տեղեկատվության համակողմանի բացահայտում։

### Կապիտալին ներկայացվող նվազագույն պահանջներ
Առաջին բաղադրամասը նվիրված է վարկային ռիսկի հաշվարկման մեթոդներին և առաջարկում է վարկային ռիսկի հաշվարկման երկու մոտեցում.
# Ստանդարտացված մոտեցումը հիմնված է վարկային պահանջների մեծության կշռմանը այն չափով, որ տրվում է այս կամ այն վարկառուին՝ կախված արտաքին վարկային վարկանիշից, այսինքն՝ վարկանիշից, որը որոշվում է այս կամ այն միջազգային վարկանիշային գործակալության (Standard & Poor's, Moody’s, Fitch Ratings և այլն) կողմից։ Համեմատած Բազել I-ի՝ նորարարությունը ռիսկի գնահատման ժամանակ արտաքին վարկանիշներին ուղղվածությունն է՝ որպես այս կամ այն բանկի (ձեռնարկության) գործունեության օբյեկտիվ ցուցանիշներից մեկը։ Նաև նոր է վարկային ռիսկի հաշվարկման ժամանակ գրավի հաշվառման ճկուն համակարգը։
# Internal Rated Based Approach մոտեցում։ Վարկային ռիսկի չափման տեսանկյունից՝ IRB-ն մաթեմատիկական մոդել է, որ հաշվի է առնում չորս գործոններ՝ գործընկերոջ դեֆոլտի հավանականությունը (PD), գործընկերոջ դեֆոլտի ժամանակ կորուստների սահմանային չափը (LGD), դեֆոլտի պահին պահանջների բացարձակ մեծությունը (EAD) և վարկի կամ պարտատոմսի շրջանառության մնացորդային արդյունավետ ժամկետը (М): Այս ցուցանիշների կիրառմամբ որոշվում են այսպես կոչված սպասվող (EL) և չսպասվող (UL) կորուստները, որոնց մեծությունը ներառվում է կապիտալի բավարարության հաշվարկների մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* «Բազել II»-ի թարգմանությունը ռուսաց լեզվով 

Կատեգորիա:Բանկային իրավունք
Կատեգորիա:Ռիսկերի կառավարում
Լարումների թենզոր

**Լարումների թենզորը** (երբեմն **Կոշու լարումների թենզոր**) — երկրորդ աստիճանի թենզոր է, որը բաղկացած է ինը մեծություններից, որոնք ներկայացնում են բեռնված մարմնի կամայական կետում մեխանիկական լարումները։ Դեկարտյան կոորդինատային համակարգում այդ ինը մեծությունների գրվում են աղյուսակի տեսքով, որի գլխավոր անկյունագծում գտնվում են լարման վեկտորների *նորմալ* բաղադրիչները երեք փոխուղղահայաց հարթակներում,որոնք անցնում են միջավայրի դիտարկվող կետով, իսկ մնացած դիրքերում — վեկտորների լարման *շոշափող* բաղադրիչները այդ հարթակներում։
աջից|մինի|300x300փքս|Տարրական ծավալի մարմնի մեխանիկական լարման թենզորի ամբողջական տեսքը։ σ-ով նշված են մեխանիկական լարման նորմալ բաղադրիչները, իսկ τ-ով՝ շոշափող բաղադրիչները։
 \sigma_{ij} լարման թենզորի բաղադրիչները դեկարտյան համակարգում՝ Ox_i (այսինքն  Oxyz ), դուրս է բերվում հետևյալ կերպ։ Դիտարկվում է հոծ միջավայրի անվերջ փոքր ծավալով մարմին, որը ունի խորանարդի տեսք, որի եզրերը ուղղահայաց են կոորդինատական առանցքներին եւ ունեն dS_{i} մակերես։ Յուրաքանչյուր եզրին գործում են dF_{i} մակերեսային ուժեր։ Եթե այդ ուժերի պրոյեկցիաները Ox_{j} առանցքների վրա նշանակենք dF_{ij}-ով , ապա լարման թենզորի բաղադրիչների և մակերեսային ուժերի պրոյեկցիաների միջև տեղի կունենա հետևյալ կապը․
:  \sigma_{ij} = \frac{ d F_{ij}}{dS_{i}}
այստեղ  i ինդեքսով  գումարում չի կատարվում։ \sigma_{11}, \sigma_{22}, \sigma_{33} բաղադրիչները (\sigma_{xx}, \sigma_{yy}, \sigma_{zz}) **նորմալ լարումներն **են, որոնք նկարագրում են dF_{i} ուժերի պրոյեկցիաները դիտարկվող dS_{i} եզրերի նորմալ ուղղության վրա․
:  \sigma_{11} = \frac{ d F_{11}}{dS_{1}}     և այլն։
\sigma_{12}, \sigma_{23}, \sigma_{31} բաղադրիչները (\tau_{xy}, \tau_{yz}, \tau_{zx}) **շոշափող լարումներն **են, որոնք նկարագրում են dF_{i} ուժերի պրոյեկցիաները դիտարկվող dS_{i} եզրերի շոշափող ուղղության վրա․
:  \sigma_{12} = \frac{ d F_{12}}{dS_{1}}      և այլն։
Հոծ միջավայրի սեփական իմպուլսի մոմենտի, ինչպես նաև մակերևույթային և ծավալային ուժերի բացակայության դեպքում լարման թենզորի սիմետրիկ է, որը հետևանք է իմպուլսի մոմենտի հավասարակշռության հավասարման. Օրինակ  առաձգականության տեսության և հիդրոդինամիկայի մեջ իդեալական հեղուկի լարման թենզորը սիմետրիկ է։

## Լարման թենզորը ռելյատիվիստական ֆիզիկայում
 Հարաբերականության տեսության տեսանկյունից լարման թենզորի բաղադրիչները էներգիայի-իմպուլսի թենզորի ինը տարածական բաղադրիչներն են.

## Լարման թենզորը դասական էլեկտրոդինամիկայում
Դասական էլեկտրոդինամիկայում էլեկտրամագնիսական դաշտի լարման թենզորը (*Մաքսվելի լարման թենզոր*) Միավորների միջազգային համակարգում ունի հետևյալ տեսքը.

:  T_{ij} = E_i D_j + B_i H_j - \frac{1}{2}\delta_{ij}(\mathbf E \cdot \mathbf D + \mathbf B \cdot \mathbf H) = E_i D_j + B_i H_j - \delta_{ij}W,
որտեղ W էլեկտրամագնիսական դաշտերի էներգիայի խտությունն է։

## Գրականություն
* *Седов Л. И.*  Механика сплошной среды. Том 1.  М.: Наука, 1970.  492 c.
* *Трусделл К.*  Первоначальный курс рациональной механики сплошных сред.  М.: Наука, 1975.  592 с.
* *Димитриенко Ю. И.*  Нелинейная механика сплошной среды.  М.: Физматлит, 2010.

Կատեգորիա:Թենզորական հաշիվ
World Register of Marine Species

**World Register of Marine Species, WoRMS** () տվյալների բազա, որի հեղինակները պատրաստվում են ապահովել հեղինակավոր և բոլոր հայտնի ծովային օրգանիզմների տեսակների առավել ամբողջական ցուցակ։

Տվյալների բազայի բովանդակությունը վերահսկվում է տաքսոնոմիայի ոլորտի փորձագետների կողմից։ WoRMS-ն ունի վերահսկման խմբագրիչ համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր տաքսոնոմիկ խումբ վերահսկվում է փորձագետի կողմից, որը լիազորված է փոփոխել բովանդակությունը և պատասխանում է տեղադրվող ինֆորմացիայի որակն վերահսկելու համար։ WoRMS պահում է դրանց մեջ ներառված ծովային օրգանիզմների թույլատրելի (վալիդ) անուններ, տեղեկություն է տալիս հոմանիշների և անթույլատրելի անունների մասին։ Տեղեկություն նոր հայտնագործված տեսակների մասին, նոմենկլատուրայի փոփոխությունների և գոյություն ունեցող տեսակների դասակարգման մասին հրապարակվում են տվյալների բազայում։

Ծովային տեսակների տվյալ ցանկը ծագել է Եվրոպական ծովային կենսաբանական տեսակների ռեեստրից (ERMS) և դրա համադրությունը որոշ այլ տվյալների հետ, հիմնականում ֆինանսավորվում է Եվրոպական Միության կողմից և տեղակայված է Ֆլանդրիական ծովային ինստիտուտում, Բելգիայում։

2012 թվականի հոկտեմբերի տվյալներով WoRMS -ում 214. 950 համընդհանուր ընդունված տեսակ կա, որոնցից ստույգ են համարվում 196.692 տեսակ։ Բազան ներառում է 368. 337 տեսակ անուն, ներառյալ հոմանիշներ 460. 381 տաքսոնների և 26. 338 լուսանկարների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովային կենսաբանություն
Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն
Մ 1 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 1 ճանապարհ** **(M 1)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 1 ճանապարհը ունի 173.7 կմ երկարություն։ Այն Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանը միացնում է հանրապետության երկրորդ քաղաք Գյումրիին՝ շարունակվելով դեպի Բավրա և Հայաստան - Վրաստան պետական սահման։

Ներկայումս Մ 1 ճանապարհի Աշտարակ-Թալին հատվածը վերանորոգվում է մի քանի միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ «Հյուսիս-հարավ» ճանապարհաշինարարական ծրագրի շրջանակներում։

## Ծանոթագրություններ

1
Մ 4 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 4 ճանապարհ** **(M 4)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ-4 ճանապարհը ունի 162 կմ երկարություն։ Երևանից մինչև Դիլիջանի թունել հատվածը 1-ին կարգի ճանապարհ է, իսկ թունելից հետո դառնում է 2-րդ կարգի։ Այն Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանը միացնում է Սևան, Իջևան բնակավայրերին՝ շարունակվելով դեպի Ղազախ քաղաքում վերջանալով։

## Ծանոթագրություններ

4
Շատախ (այլ կիրառումներ)

**Շատախ**, կարող է վերաբերել՝
* Շատախ - քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Վանա լճից մոտ
* Շատախ - գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթում
* Շատախ - գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Բաթման գետի ձախ վտակը
Շատիյոն (այլ կիրառումներ)

**Շատիյոն**, կարող է վերաբերել՝
* Շատիյոն - համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում
* Շատիյոն - կոմունա Իտալիայում։ Մտնում է Վալե դ’Աոստա շրջանի կազմի մեջ
Շատլե (այլ կիրառումներ)

**Շատլե**, կարող է վերաբերել՝
* Շատլե - Փարիզի առաջին շրջանում և համանուն հրապարակում գտնվող երաժշտական թատրոն
* Շատլե - Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Կենտրոն շրջանում
Մ 2 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 2 ճանապարհ** **(M 2)**, միջպետական նշանակության ճանապարհ, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 2 ճանապարհը ունի 384.3 կմ երկարություն։ Այն Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանը միացնում է Երասխ, Գորիս, Մեղրի բնակավայրերին՝ շարունակվելով դեպի Հայաստան - Իրան պետական սահման։

Նախատեսվում է Մ 2 ճանապարհը «Հյուսիս-հարավ» ճանապարհաշինարարական ծրագրի շրջանակներում որոշ հատվածներում վերակառուցել։

## Տիգրանաշենի ոլորաններ
Արարատ և Վայոց ձոր մարզերի սահմանին՝ Արարատի մարզի տարածքում, Մ 2 ճանապարհը բարձրանում է լեռն ի վեր։ Ստորին հատվածում Արարատյան դաշտն է՝ մոտ 800 մետր, որը բարձրանում է դեպի Պարույր Սևակ (նախկին Սևակավան, 1170 մ), իսկ վերին հատվածում՝ Զանգակատուն գյուղը (1650 մ)։

Ճանապարհի այս հատվածը կոչվում է Տիգրանաշեն գյուղի անունով։ Դրան հաջորդում է Թուխ Մանուկի լեռնանցքը, որը կապող օղակ է հանդիսանում երկու մարզերի միջև։

Լինելով լեռնային լանջիվար հատվածում՝ երբեմն այս հատվածը սառցակալում է, իսկ ձմռան օրերին հազվադեպ՝ դառնում անանցանելի։

## Գորիս - Կապան ճանապարահատված
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազմի ամբողջ ընթացքում Գորիս - Դավիթ Բեկ ավտոճանապարհի առանձին հատվածներ, որոնց հավակնում էր Ադրբեջանը, մնացել էին հայկական զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով ճանապարհի այդ հատվածները պետք է մնային հակամարտ ուժերի այն կողմում, որի վերահսկողության ներքո գտնվում էին։ Սակայն հետագայում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն անձամբ կարգադրել է, որ հայկական զորքերը հեռանան այդ տարածքներից՝ դրանք թողնելով Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։

2021 թվականին Ադրբեջանի զինված ուժերը արգելապատնեշներ, այնուհետև մաքսակետեր են տեղադրել այդ հատվածներում, որից հետո նույն թվականին Հ46 ավտոճանապարհի Տաթև-Կապան ճանապարհահատվածը` այնուհետև 2023 թվականին Հ95 ավտոճանապարհը (Նորավան-Լծեն-Տաթև) ամբողջությամբ վերակառուցվեցին Իրանի հետ կրկին կապ հաստատելու համար:

## Ծանոթագրություններ

2
Մ 9 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 9 ճանապարհ** **(M 9)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 9 ճանապարհը ունի 55.8 կմ երկարություն։ Այն Մ 1 ճանապարհը միացնում է Թալին քաղաքին՝ շարունակվելով դեպի Քարակերտ բնակավայր և Հայաստան - Թուրքիա պետական սահման։

Վերջերս Մ 9-ն տեղափոխվել է Սյունիքի մարզ՝ ավելի կոնկրետ Մ 2-ի Նորավան-Գորիս հատվածը և Մ 12-ը ամբողջությամբ։ Իսկ նախկին Մ 9-ի տեղում վերանվանվել հանրապետական Հ 62 ճանապարհ։

## Ծանոթագրություններ

9
Մ 10 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 10 ճանապարհ** **(M 10)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 10 ճանապարհը ունի 125.1 կմ երկարություն։ Այն Սևան քաղաքը միացնում է Մարտունի քաղաքին, Վարդենյաց լեռներով անցնելով՝ շարունակվում դեպի Գետափ գյուղ։

Վերջերս ճանապարհի Մարտունի-Գետափ հատվածը վերանվանվել է հանրապետական Հ 79 ճանապարհ, իսկ Մ 11-ը ամբողջությամբ միացվել է Մ 10-ին:

## Ծանոթագրություններ

10
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Մ 11 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 11 ճանապարհ** **(M 11)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 11 ճանապարհը ունի 56.2 կմ երկարություն։ Այն Մարտունի քաղաքը միացնում է Վարդենիս քաղաքին՝ շարունակվելով դեպի ՀՀ - Արցախ պայմանական սահման։

Վերջերս ճանապարհը դարձել է Մ 10-ի մաս:

## Ծանոթագրություններ

11
Մ 13 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 13 ճանապարհ** **(M 13)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 13 ճանապարհը ունի 28.2 կմ երկարություն։ Այն Մ 2 ճանապարհը միացնում է Անգեղակոթ գյուղին և շարունակվում դեպի Նախիջևանի սահման։ Վերջինս գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։ Մ-13 ճանապարհի շարունակությունը ադրբեջանական R-49 ճանապարհն է (Անգեղակոթ - Սիսիանի լեռնանցք - Շահբուզ - Նախիջևան) որն ունի 65 կմ երկարություն։ Ներկայումս այդ անցումը երկու ճանապարհահատվածների միջև փակ է։ Նախիջևանը Հայաստանին վերամիացման դեպքում Մ-2 ճանապարհը կդառնա 93 կմ (Մ-2 - Նախիջեւան)։

## Ծանոթագրություններ

13
Մ 14 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 14 ճանապարհ** **(M 14)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

## Նկարագրություն
[ձախից|մինի|Մ14 ճանապարհը [Արտանիշ գյուղի մոտակայքում]]
Մ 14 ճանապարհը ունի 97.8 կմ երկարություն։ Այն Մ 4 ճանապարհը միացնում է Վարդենիս քաղաքին՝ անցնելով Շողակաթ (նախկին անվանումը՝ Շորժա) գյուղով։

ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Վերջերս վերանվանվել է հանրապետական Հ 7 ճանապարհ:

## Ծանոթագրություններ

14
Մ 15 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 15 ճանապարհ** **(M 15)**, միջպետական նշանակության ճանապարհ, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 15 ճանապարհը ունի 29.4 կմ երկարություն։ Այն հանդիսանում է մայրաքաղաք Երևանը շրջանցող ճանապարհ՝ Բալահովիտ գյուղը միացնելով Մասիս քաղաքին։ Ճանապարհի Ջրվեժ-Նուբարաշեն հատվածը սողանքի պատճառով փակվել է և չի գործում մինչ օրս։

## Ծանոթագրություններ

15
Մ 16 ճանապարհ (Հայաստան)

**Մ 16 ճանապարհ** **(M 16)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 16 ճանապարհը ունի 59 կմ երկարություն։ Այն սկսվում է Մ 4 ճանապարհից, անցնում Ոսկեպար, Նոյեմբերյան բնակավայրերով և ավարտվում Մ 6 ճանապարհին հատվելով։

Վերանվանվել է Հ 58 և դաավել հանրապետական ճանապարհների շարքին։

## Ծանոթագրություններ

16
Հ 63 ճանապարհ (Հայաստան)

**Հ 63 ճանապարհ** **(նախկին Մ 17)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հ 63 ճանապարհը ունի 90.8 կմ երկարություն։ Այն սկսվում է Մ 2 ճանապարհը միացնում է Կապան քաղաքին, այնուհետև շարունակվում դեպի Ծավ գյուղ, որտեղից էլ կրկին միանում Մ 2 ճանապարհին։

## Կապան - Ծավ ճանապարահատված
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազմի ամբողջ ընթացքում Ճակատեն - Կապան ավտոճանապարհի առանձին հատվածներ, որոնց հավակնում էր Ադրբեջանը, մնացել էին հայկական զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով ճանապարհի այդ հատվածները պետք է մնային հակամարտ ուժերի այն կողմում, որի վերահսկողության ներքո գտնվում էին։ Սակայն հետագայում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն անձամբ կարգադրել է, որ հայկական զորքերը հեռանան այդ տարածքներից՝ դրանք թողնելով Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։

2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին Ադրբեջանի զինված ուժերը Մ 17 ճանապարհի Կապան-Ճակատեն և այլ հատվածներում տեղադրել են մաքսակետեր, ինչը, ըստ Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպանի, ոտնահարվում է հարակից բնակավայրերի բնակչության իրավունքները, քանի որ բնակավայրերը կոմունիկացիաների տեսակետից հայտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի շրջափակման մեջ։

## Ծանոթագրություններ

17