open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարոլյան կամուրջ

**Վարոլյան կամուրջը** կամ ուղղակի **կամուրջը** () գլխուղեղի հիմի կողմից երևում է հաստ, սպիտակ թմբի ձևով, որը վարից սահմանակցվում է երկարավուն ուղեղի վերին ծայրի, իսկ վերից ուղեղի կոթոնների հետ։ Կամրջի կողմնային սահմանը արհեստականորեն անցկացված մի գիծ է, որը անցնում է եռվորյակ և դիմային նյարդերի նյարդարմատներով։
thumb|300 px|right| Վարոլյան կամուրջ (անիմացիա)

 image:Gray677.png|Ուղեղիկի, վարոլյան կամրջի և գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի միացումները։ 
image:Gray682.png|Գլխուղեղի հիմային մաս։ Տեսքը կողքից։
image:Gray689.png|Գլխուղեղի հիմային հատված։ Տեսքը ետևից։
image:Gray701.png|Վարոլյան կամրջի կտրվածքը։
image:Gray717.png|Գլխուղեղի լայնական կտրվածքը։
image:Illu pituitary pineal glands.jpg|Գլխուղեղի բաժինները։

## Գրականություն

* Է. Ի. Բորզյակ, Ե. Ա. Դոբրովոլսկայա, Վ. Ս. Ռևազով, Մ. Ռ. Սապին - Մարդու անատոմիա, Եր., Լույս, 1992 թ., 2 հատորով
* Մ. Գ. Պրիվեսի խմբ. Մարդու նորմալ անատոմիայի դասագիրք, Եր., Լույս, 1992 թ., 2 հատորով

Կատեգորիա:Գլխուղեղ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Կատեգորիա:Նեյրոկենսաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Կենտրոնական նյարդային համակարգ
Հովիտ (Շիրակի մարզ)

**Հովիտ** (նախկին անվանումը՝ *Փոքր Քյափանակ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 10 կմ արևելք, Փամբակի լեռների փեշերին։ **Հովիտ** է վերանվանվել 1945 թ.-ի դեկտեմբերի 7-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հովիտի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել է 566 մարդ։  1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները 1829-1830 թթ.-ին գաղթել են Կարսից։

Հովիտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հովիտում կա XIX դարի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի։ Գյուղից 2 կմ արևելք պահպանվել է Քարաբներ գյուղատեղին, համանուն մատուռը (X-XIII դարեր) և ջրաղացը (X-XIII դարեր)։

## Տես նաև
* Հովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Դեղին մամուլ

մինի|250px|Դեղին մանչուկը
**Դեղին մամուլ** - այս անունով բնորոշվում է տպագիր մամուլի այն տիպը, որն ունի լրագրողական պարզունակ լեզու, ժարգոնային արտահայտություններ, տուրք է տալիս սենսացիաներին, մերկարպարանոց փաստերին, իսկ մեկնաբանությունները՝ անլուրջ, մակերեսային միտումնավոր։

## Պատմություն

1883-ին ԱՄՆ-ում Ջոզեֆ Պուլիտցերը (1847-1931) ձեռք բերեց «Նյու Յորք ուորլդ» («Նյու Յորք աշխարհը») թերթը, որով ստեղծեց «նոր լրագրության» մոդել. պարզեցված անգլերեն, սենսացիաներ, աղմկալի միջադեպեր, նկարներ ու ծաղրանկարներ։ Ամենը նպատակաուղղված էր ընթերցողների քանակի մեծացմանը։ Նոր հրատարակիչը թերթի տպաքանակը մեկ տարում 15 հազարից հասցրեց 100 հազարի, իսկ երեք տարի անց՝ մինչև 4 միլիոնի։ Նա թերթում զետեղում էր մեծ, անսովոր վերնագրեր, նույնպես առաջին անգամ տեղ տվեց գունավոր ներդիրներին։ 1889-ից «Զվարճությունների բաժնում» տպագրվում էին նկարաշարեր «Դեղին մանչուկ» մականունով կատակերգական գործող անձի մասին։ Այստեղից էլ առաջացել է «*դեղին մամուլ*» հասկացությունը։
Մի այլ վարկածի համաձայն, դեղին էր կոչվում, որովհետև թերթը տպագրվում էր ցածրորակ ու էժանագին թղթի վրա, որն ուներ դեղին գույն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Մամուլ
Լուի Ֆիլիպ I

**Լուի Ֆիլիպ** (, ), Ֆրանսիայի թագավոր 1830 թ. օգոստոսի 9-ից առ 1848 թ. փետրվարի 24-ը, ստացել է «արքա քաղաքացի» («le Roi-Citoyen») մականունը, Բուրբոնների հարստության Օրլեանի ճյուղի ներկայացուցիչ։ Ֆրանսիայի վերջին միապետը, որը կրել է «թագավոր» տիտղոսը։ Ֆրանսիայի և Նավարայի թագավոր (roi de France et de Navarre) տիտղոսի փոխարեն, որը համարվում էր ֆեոդալական, ընդունել է ֆրանսիացիների թագավոր տիտղոսը (roi des Français), որը ենթադրում էր Լուի Ֆիլիպի կառավարման ավելի ազգային բնույթ։
Պաշտպանել է բուրժուազիայի վերնախավը։

Պաշտպանել է բուրժուազիայի վերնախավի՝ խոշոր դրամատների, վաշխառուների և այլնի շահերը։ Վերականգնել է մարդկանց հիմնական քաղաքական ազատությունները, աշխարհիկ կրթությունը։ Թագավորի վարած ներքին քաղաքականությունը նպաստում էր երկրի արդյունաբերական առաջնդացին։ Ամեն կերպ ձգտում էր ժողովրդավար երևալ։ Հաճախ շրջում էր Փարիզում սովորական քաղաքացու նման, առանց թիկնապահի, զրուցում մարդկանց հետ։ Նրան անվանում էին նաև «թագավոր բուրժուա»։ Ստենդալը նրան համարում էր ամենախորամանկ թագավորը։ Սիրում էր, երբ իրեն դիմում էին ՝«Արքա՝ Աստծու և ժողովրդի կամոք»։ Սակայն դրանից նրա կառավարման բովանդակությունը չէր փոխվում։ Պետական մարմիններում ծաղկում էր կաշառակերությունը։ Դրությունը հատկապես սրվեց 1845-1847 թվականներին, երբ անբերրիության հետևանքով սով և համաճարակ սկսվեց։ 1848 թվականին ժողովուրդը Փարիզում ապստամբեց։ Լուի Ֆիլիպը փախավ երկրից։ Հեղափոխություն եղավ։ Առաջացավ Ֆրանսիայի Երկրորդ Հանրապետությունը, որը գոյատևեց մինչև 1852 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Մեծ մողոլների կայսրություն

**Մեծ մողոլների կայսրություն** ( - *Mug̱ẖliyah Salṭanat*, ինքնանվանում՝  - *Gurkâniyân*), վաղ ժամանակակից կայսրություն Հարավային Ասիայում։ Իր գոյատևման երկու դարերի ընթացքում կայսրությունը ձգվում էր Ինդոսի ավազանից արևմուտքից հյուսիսային Աֆղանստան հյուսիս արևմուտքումից և Կաշմիր հյուսիսից ներկայիս Ասսամի ու Բանգլադեշի բարձրավանդակ դեպի արևելք և Հարավային Հնդկաստանի Դեկանի սարահարթ։ Իր հզորության գագաթնակետին, այն Հարավային Ասիայի պատմության ամենախոշոր կայսրություններից մեկն էր։

Մողոլների կայսրությունը համարվում է հիմնադրված 1526 թվականին Զահիրեդդին Մուհամմեդ Բաբուրի կողմից, ով ցեղապետ էր ներկայիս Ուզբեկստանից և նաև գործունեություն է ծավալել հարևան Սեֆյանների և Օսմանյան կայսրություններում` պարտության մատնելով Դելիի սուլթան Իբրահիմ Լոդիին Պանիպատի առաջին ճակատամարտում։ Այնուամենայնիվ Մողոլների կայսրության ձևավորման տարեթիվ շատ ժամանակ նշվում է 1600 թվականը, Բաբուրի թոռ Աքբար Մեծի կառավարման ժամանակաշրջանը։ Կայսրեական ձևաչափը պահպանվեց մինչև 1720 թվականը վերջին մեծ կայսր Աուրանգզեբի մահից շատ ժամանակ չանցած, ում կառավարման օրոք կայսրությունը հասել էր իր հզորության գագաթնակետին։ Կայսրությունն արագորեն մասնատվեց և փոքրացավ Հին Դելիի շուրջ, այդ ժամանակ Բրիտանական արևելահնդկական ընկերությունը սկսեց վերահսկել Հնդկաստանի մեծ մասը։ Կայսրությունը պաշտոնապես փլուզվեց Բրիտանական Հնդկաստանի կողմից 1857 թվականի Հնդկական ժողովրդական ապստամբությունից հետո։

Մողոլների օրոք ձևավորվեց հզոր ռազմական ներուժ, այն մեծ մասամբ չճնշեց մշակույթներին և ժողովուրներին իր տիրապետության ներքո, բայց  ներմուծեց նոր վարչական համակարգ և տարանջատեց ղեկավարող էլիտային` բերելով ավելի արդյունավետ, կենտրոնացված և կարգավորված կառավարում։ Երկարաժամկետ խաղաղության պահպանումը կայսրությունում 17-րդ դարում բերեց Հնկաստանի տնտեսության բուռն զարգացման։ Կայսրության եկամտի հիմնական աղբյուրը գյուղատնտեսական հարկերն էին, որը ներմուծել էր Աքբար կայսրը։ Մողոլական Հնդկաստանը նաև դարձավ համաշխարհային առաջատար արդյունաբերական արտադրանքի մասով, ում բաժին էր ընկնում համաշխարհային արդյունաբերության 25%-ը մինչև 18-րդ դարը։ Եվրոպական ներկայության աճը Հնդկական օվկիանոսում և նրա աճող պահանջարկը հնդկական արտադրանքի նկատմամբ բերեց մողոլ կառավարիչների հարստեցմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
*
Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ
Շախմատի միջազգային ֆեդերացիա

**Շախմատի միջազգային ֆեդերացիա** (, հայերեն՝ **ՖԻԴԵ**) - միջազգային մարզական կազմակերպություն, որը զբաղվում է շախմատի զարգացմամբ։ Հիմնադրվել է 1924-ին Փարիզում։ Պաշտոնական լեզուներն են ֆրանսերենը, անգլերենը, գերմաներենը, իսպաներենը, իսկ 1947-ից՝ նաև ռուսերենը։ Նստավայրը որոշվում է նախագահի բնակավայրի հիման վրա։

## Նախագահների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Սպորտային կազմակերպություններ
Մեղք (կրոնական)

[մինի|Ադամի ու Եվայի մեղսագործությունը ([Միքելանջելոյի որմնանկարը Սիքստինյան մատուռում)]]
**Մեղք**, կրոնական պատվիրանների (Աստծո (Աստվածների) պատվիրաններ, կարգադրություններ, ավանդույթներ) ուղղակի կամ ոչ ուղղակի խախտումն է, դրանցից հեռանալը կամ դրանց կատարումից հրաժարվելն է։ Մեղքը անհատի կամքի գործողության հետևանք է, որը հանցանք է պարունակում և հատուցման է տանում։
Քրիստոնեական անթրոպոլոգիան և կոսմոլոգիան պնդում են, որ գոյության և անհատականության զարգացման բարոյական օրենքների խախտումը դրանց համար օնթոլոգիկ հետևանքներ է ունենում ՝ վնասի տեսքով, որոնք կարելի է համեմատել ֆիզիկական օրենքների խախտման հետևանքների հետ։ Մեղք հասկացությունը զղջման հետ միասին քրիստոնեական ավանդույթներում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում։ Մեղքը քրիստոնյաների համար ոչ միայն մեղսավորություն ու հանցանք է, այլև պատվիրաններով շարժվելուց հրաժարվելն է, ինչպես նաև բնությանը հակասող ինչ-որ երևույթ (քանզի մարդը ստեղծված է Աստծո պատկերով), մարդկային էության հանցավորությունը նրա անկյալ բնության դրսևորումն է։
Քրիստոնեության մեջ տարբերակում են երեք տեսակ մեղքեր։
Անձնական մեղք – խղճի և Աստծո պատվիրանների դեմ կատարված արարք 
Առաջնային մեղք – մարդկային բնույթի անկատարությունը, որը առաջացել էր նախահայրերի մեղքից
Ցեղային մեղք – իր տիպի մեջ հատուկ/ ցեղի, ազգի և այլն/ ժառանգական ենթարկվածություն որևիցե կրքի, պայմանավորված սեփական նախնիի, որևէ հանցանքով։ Այս հասկացությունը առավել նոր է և ոչ այդքան ընդունված։
Մեղսավոր կարող են լինել գործը ու անգործությունը, խոսքը, միտքը, ցանկությունը և զգացմունքը։
Քրիստոնեության մեջ որպես մահացու մեղք է բնորոշվում այն գիտակցված և չապաշխարհված մեղքերը, որոնք մահվան են տանում մարդկային հոգին։ Ի հեճուկս լայն տարածված պատրանքի «Յոթ մահացու մեղքերը» հանդես չեն գալիս քրիստոնեության դոգմատիկ հավատի ուսուցման մասը / օրինակ ուղղափառ եկեղեցում դրանք բացակայում են, փոխարենը նրան հատուկ է «ութ կրքերի» կոնցեպցիան, որը տանում է մեղքին/, այն հանդիսանում է կաթոլիկ եկեղեցու մարդու մեղքերը դասակարգելու փորձ։ Նոր Կտակարանում միայն մեկ մեղք կա, որը չի ներվում, դա Աստծո բարեգթության և Սուրբ Հոգու գոյության բացահայտ մերժումն է։

Կատեգորիա:Կրոնական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ կրոնում
Օզասկու

**Օզասկու** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Բրազիլիայի Սան Պաուլու նահանգում։ Օզասկույում բնակվում է 3.000 հայ ։

## Քույր-քաղաքներ
*  Գյումրի, Հայաստան
*  Սուչժոու, Չինաստան
*  Վիանա, Անգոլա
*  Ցու (Միե պրեֆեկտուրա), Ճապոնիա
*  Օզասկո, Իտալիա

|Ուղղափառություն
| Հայ գաղութին պատկանող հաստատություն Օզասկուում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Արդահանի մարզ

**Արդահանի մարզ** (), նահանգ Թուրքիայի արևելյան մասում։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Արդահանի մարզ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Բինգյոլի մարզ

**Բինգյոլի մարզ** (), նահանգ ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության արևելյան մասում, պատմական Արևմտյան Հայաստանի տարածքում։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Բինգյոլի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
Կարո Ալվարյան

**Կարո Սողոմոնի Ալվարյան** (), հայ ռեժիսոր, դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1954)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիան (1925)։ 1925-1947 թթ. (ընդհատումով)՝ Թիֆլիսի, Բաքվի հայկական, Լենինականի թատրոնների դերասան։ 1932 թ. կազմակերպել է Ստեփանակերտի (1932-1935, 1947-1963 թթ.՝ գլխավոր ռեժիսոր), 1935 թ.՝ Կիրովաբադի (1935-1936 թթ.) հայկական թատրոնները։

Բեմադրություններից են՝ Վ.Վաղարշյանի «Օղակում», Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», Գ.Սունդուկյանի «Խաթաբալա», Հ.Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» և այլն։

## Հիշատակ
Ստեփանակերտում կա Կարո Ալվարյանի անունով փողոց։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկ

right|thumb|380px|Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական Բանկի պետություններ

**Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական Բանկ** (**ՎԶԵԲ**) (անգլերեն՝ *European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)*)՝ բանկ է, որը հիմնադրվել է 1991 թվականին։ ՎԶԵԲ-ն ունի 30 անդամ երկիր Միջին Եվրոպայից մինչև Միջին Ասիա։ Բանկի առաքելությունը նախկին կոմունիստ երկրներին իրենց մասնավոր հատվածները հաստատելու աջակցությունն էր։

Բանկի հիմնական գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում, և այն պատկանում է 61 երկրի և երկու միջազգային հաստատության։ Չնայած իր հասարակական սեկտորի բաժնետերերի, ՎԶԵԲ-ը հիմնականում մասնավոր ձեռնարկություններին է ներդրում կատարում, սովորաբար առևտրային գործընկերների հետ միասին։

## Հայաստանը  ՎԶԵԲ-ի  անդամ
Հայաստանը ՎԶԵԲ-ի անդամ է դարձել 1992 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, և ՎԶԵԲ-ի կապիտալում նրա բաժնեմասը կազմում է 10 մլն եվրո։ 2010 թվականի փետրվար ամսվա դրությամբ ՎԶԵԲ-ը Հայաստանին տրամադրել է 393 մլն եվրո ֆինանսավորում՝ 77 ծրագիր իրականացնելու նպատակով։ ՎԶԵԲ-ի հետ համագործակցության հիմնական ոլորտներն են՝ էներգետիկան, տրանսպորտը, ֆինանսական հատվածը։

2009 թվականին ՎԶԵԲ-ը տրամադրել է 85,2 մլն եվրո ֆինանսական օժանդակություն՝ վարկերի տրամադրման տեսքով։ Մասնավորապես՝
* 2009 թ. ապրիլին ՎԶԵԲ-ը ստորագրել է 42 մլն եվրոյի վարկավորման պայմանագիր Հայաստանի Էլեկտրական Ցանցի հետ։
* 2009 թ. հունիսին 4,2 մլն եվրո վարկ է տրամադրվել Էլիտ Հոլդինգին։
* 2009 թ. ՎԶԵԲ-ը հաստատել 3,6 միլիոն եվրոյի վարկ և մասնակցություն Սթար Դիվայդ ՓԲԸ-ի կապիտալում։
* 2009 թ. ՎԶԵԲ-ը 4,2 մլն եվրո արժողությամբվարկի տրամադրման հավանություն է տվել երկու՝ Սարանիստ և Արմ Գլաս ձեռնարկություններին վարկավորելու համար։

2010 թ. ստորագրվել են հետևյալ ծրագրերը.
* 3.7 մլն եվրո ՓՄՁ վարկային գիծ Արմսվիս բանկի հետ,
* 7,4 մլն եվրո միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման գիծ Ամերիաբանկի հետ։
* 3,7 մլն եվրո ՓՄՁ վարկային գիծ և 3,7 մլն եվրո միջին ձեռնարկությունների համաֆինանսավորման գիծ Բիբլոս Բանկ Արմենիայի հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական Բանկի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Համամելազգիներ

մինի|250px|Fothergilla major
**Համամելազգիներ** () - բույսերի համամելածաղկավորների կարգի ընտանիք։ Տերևաթափ կամ մշտադալար ծառեր և թփեր են, հերթադիր տերևադասավորությամբ։ Տերևները պարզ են, երբեմն՝ թաթաձև-բլթակավոր, տերևակիցներով կամ հազվադեպ առանց դրանց։ Ծաղիկները մանր են, կազմված 4-5 անդամներից, բաժանասեռ կամ երկսեռ, առանց ծաղկապատի, երբեմն՝ կրկնակի կամ պարզ ծաղկապատով, հավաքված գլխիկներում կամ հասկիկներում։ Առէջները ազատ են, 4-5, կամ 8 հատ։ Սերմնարանը երկբնանի է, յուրաքանչյուր բնում մեկ կամ մի քանի սերմնասկզբնակներով։ Պտուղը երկփեղկանի է, բացվող տուփիկ է։ Սերմերը հաճախ թևավոր են, էնդոսպերմով։

Ընտանիքը ընդգրկում է 20 ցեղ, որոնց կազմում հաշվվում են մոտ 50 տեսակ, տարածված է մերձարևադարձային և բարեխառն տաք երկրներում, ինչպես արևելյան, այնպես էլ արևմտյան կիսագնդերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Համամելազգիներ
Կատեգորիա:Քարբեկածաղկավորներ
Արևելյան Ղազախստան

350 px|մինի|աջից|

**Արևելյան Ղազախստան** ()՝ Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Ղազախստանում 1997 թվականից անցած վարչա-տարածքային ռեֆորմից հետո, տարածաշրջանի մեջ մտնում է խոշորացված Արևելա-Ղազախստանյան մարզը Ուստ Կամենեգորսկ կենտրոնով։ Մինչև 1997 թվականին Արևելյան Ղազախստանի կազմի մեջ էր նաև կազմազրած Սեմիպալատինսկի մարզը։ Արևելյան Ղազախստան տարածշրջանը սահմանակցում է Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ։ Տնտեսության հիմքում են՝ գունավոր մետաղագործությունը, էներգետիկան, մեքենաշինությունը, անտառաբուծությունը, նախկինում նաև ռազմա-տեխնիկական արդյունաբերությունը։ Բնակչության առումով խոշորագույն ազգերն են ղազախները և ռուսները։

Կատեգորիա:Արևելյան Ղազախստան
Արևմտյան Ղազախստան

350 px|մինի|աջից|

**Արևմտյան Ղազախստան** (), Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Այժմ տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնում են Ակտյուբինսկի, Արևմտա-Ղազախստանյան, Մանգիստաուի և Ատիրաուի մարզերը։ Բոլոր մարզերը, բացի Մանգիստաուի, սահմանակցում են Ռուսաստանի Դաշնության հետ, իսկ Մանգիստաուի մարզը Ուզբեկստանի և Թուրքմենստանի։ Նվազագույն հեռավորությունը Մոսկվայից ռուս-ղազախական ասահմանից այս մասից կազմում է 900 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Ղազախստան
Հյուսիսային Ղազախստան

350 px|մինի|աջից|

**Հյուսիսային Ղազախստան** (), Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Այժմ տարածաշրջանի կազմի մեջ են մտնում Կուստանայի, Պավլոդարի, Ակմոլայի մարզերը և երկրի մայրաքաղաք Աստանան։ Բացի Ակմոլայի մարզի, տարածաշրջանի բոլոր մարզերը սահմանակցում են Ռուսաստանի հետ։

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ղազախստան
Առաջային ուղեղ

**Առաջային ուղեղ,** () ողնաշարավոր կենդանիների գլխուղեղի առաջնային հատվածը։

## Էվոլյուցիոն զարգացում
Այն զարգանում է հոտառական ռեցեպտորի հետ կապված և սկզբում ջրային կենդանիների մոտ այն զուտ հոտառական ուղեղն է (*rhinencephalon*)։

Ցամաքային կենդանիների մոտ առաջային ուղեղը խիստ մեծանում է և գերազանցում կենտրոնական նյարդային համակարգի մնացած մասերին, հոտառական ուղեղից փոխակերպվելով մի օրգանի, որը կարգավորում է կենդանու ամբողջ վարքը։
## Կենտրոններ
Առաջային ուղեղում զարգանում են երկու խումբ կենտրոններ՝
# մեծ ուղեղի կիսագնդերի հիմային կամ կենտրոնական հանգույցներ (ենթակեղև),
# մեծ ուղեղի կեղև։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փնտրել առաջնային ուղեղի մասին  Neuroscience Information Framework-ում 

Կատեգորիա:Գլխուղեղի մեծ կիսագնդեր
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Հարավային Ղազախստան

350 px|մինի|աջից|

**Հարավային Ղազախստան** () - Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Երկրի ամենախիտ բնակեցված տարածաշրջանն է։ Այստեղ գտնվում է Ղազախստանի խոշորագույն քաղաքները՝ Ալմա Աթան և Չիմքենտը։ Ղազախստանում 1997 թվականինց անցած վարչա-տարածքային ռեֆորմից հետո Հարավային Ղազախստան տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնում են հետևյալ մարզեր (արևելքից արևմուտք)՝ Ալմաթայի մարզ, Ժամբիլի մարզ,Հարավ-Ղազախստանյան մարզ և Կիզիլօրդայի մարզ։ Մինչև 1997 թվականը Հարավային Ղազախստանին վերաբերվում էր նաև այժմ կազմված Թալդի-Կուրգանի մարզը։

Հարավային Ղազախստանի տնտեսության հիմքը կազմում են թեթև և ծանր արդյունաբերության տարբեր ոլորտներ։ Մեղմ ձմռան պատճառով գյուղտնտեսությունը լավ զարգացված է և այդ պատճառով այստեղ աճում են բամբակ, բրինձ, բուրդ, հացահատիկ, միրգ, բանջարեղեն, ծխախոտի, խնձոր, խաղող, կանեփ և այլն։ Արդյունաբերական բաժնում ներկայացված են՝ գունավոր մետաղագործությունը, մեքենաշինությունը, գործիքաշինությունը, թեթև և սննդի արդյունաբերությանը, ձկնաբուծությունը, անտառաբուծությունը և անասնաբուծությունը։

Կատեգորիա:Հարավային Ղազախստան
Կենտրոնական Ղազախստան

350 px|մինի|աջից|

**Կենտրոնական Ղազախստան** ()՝ Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Ղազախստանում 1997 թվականինց անցած վարչա-տարածքային ռեֆորմից հետո տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնում է Ղարագանդայի մարզը Ղարագանդա կենտրոնով։ Մինչև 1997 թվականի Արևելյան Ղազախստանին վերաբերվում էր նաև կազմացրած Ջեզկազգանի մարզը։

Կենտրոնական Ղազախստանի տնտեսության հիմքն են՝ սև և գունավոր մետաղագործությունը, մեքենաշինությունը և անասնաբուծությունը։ Հյուսիսում տարածաշրջանի լանդշաֆտը ներկայացված է տափաստաններով, հարավում՝ տափաստաններով և կիսաանապատներով, որոնք հենվում են Բալխաշ գետի հյուսիսային ափին։ Գետային տափաստանը աղքատ է և սակավաջուր։ Բնակչության մեծամասնությունը կազմում են ղազախները և ռուսները, նաև նկատելի է ուկրաինացիների և կորեացիներ ներկայությունը։

Կատեգորիա:Կենտրոնական Ղազախստան
Պարույր Սկայորդի

**Պարույր Սկայորդի**, (ծն. թ. Անհայտ, - մ.թ.ա. մոտ 630) Ասքանազյան իշխանության հիմնադիրը մ.թ.ա. 673-ից։ Սկայորդի (Սպակա) իշխանի որդին։ Հին հայկ. հեղինակները Սկայորդուն (Սպակա) համարում են Սենիքերիմ թագավորի (մ.թ.ա. 705 - 681) վերջին տարիների ժամանակակիցը, որը Հայաստանում ապաստան է տվել Սենիքերիմի հայրասպան որդիներին։ ՈՒստի ենթադրվում է, որ Սկայորդին դաշնակցել է ՈՒրարտուի Ռուսա Բ արքային՝ ընդդեմ Ասորեստանի։ Ասորական, հին հունական և հայկական աղբյուրներում Պարույրը հիշատակվում է (աքքադ. Պարտատուա, հուն. Պրոտոթիես անուններով) որպես Ասորեստանի Ասարխադոն (մ.թ.ա. 681 - 668) և Աշշուրբանապալ կամ Սարդանապալ (մ.թ.ա. 668 - 633) թագավորների ժամանակակիցը։ Մ.Խորենացին գրում է, որ Ասորեստանի դեմ կռվում Պարույրն օգնելով Մարաստանի Վարբակես (ըստ Հերոդոտոսի՝ Հարպագ, իսկ ըստ Կտեսիաս Կնիդացու՝ Արբակ) թագավորին, փոխարենը նրանից ճանաչվել է թագավոր։ Ըստ Ասարխադոնի արձանագրության Ասքանազյան գունդը՝ Սպակայի (Սկայորդի) գլխավորությամբ մ.թ.ա. 673 – ին կռվել է Ասորեստանի դեմ Մանայի և Արարատի թագավորության կողմում։ Սակայն նույն թվականին նրա որդի Պարտատուան (Պարույր) դաշնակցել է Ասորեստանին՝ կնության առնելով Ասարխադոնի դստերը։ Շուտով Ասորեստանի հետ նույն հարաբերությունները հաստատել են (հավանաբար Պարույրին ենթակա, կամ միջնորդությամբ) նաև Արարատյան (ՈՒրարտու) և Մանայի թագավորությունները։ Նրա մահից հետո գահը Ժառանգել է որդին, որը հայկ. աղբյուրներում հիշատակվում է Հրչե կամ Հրաչյա, հուն. աղբյուրներում՝ Մադիես։ Ըստ Հերոդոտոսի, Մադիեսը, ջախջախելով մ.թ.ա. 625 – 624-ին Ասորեստանի Նինվե քաղաքը պաշարած Մարաստանի զորաբանակը (առավել հավանական է՝ մ.թ.ա. 597- 596-ին, քանի որ Կիաքսարը Նինվեն պաշարել է մ.թ.ա. 612- ի մայիսին, հետևաբար մ.թ.ա. 625 – 624-ի մասին խոսք չէր կարող լինել), այնուհետև 28 տարի իր գերիշխանությունն է հաստատել Մերձավոր Արևելքում։

Մովսես Խորենացին, իր «Պատմություն Հայոց» գրքում հրճվանքով գրում է - զվարճանում եմ՝ ոչ փոքր ուրախություն զգալով, որ հասնում եմ այն տեղը, երբ մեր բնիկ նախնյաց սերունդները թագավորության աստիճանի են հասնում։

## Գրականություն
* Հերոդոտոս, Պատմություն 9-րդ գրքից, Երևան, 1986
* Մովսես Խորենացի «Պատմություն Հայոց» -1968թ.
* И. М. Дьяконов «Ассиро –     вавилонские источники по истории Урарту»  - 1951г., Ν3
* ՀՍՍՀ ԳԱ «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան»

## Ծանոթագրություններ
* ՀՍՍՀ ԳԱ «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան» -1987թ.

Կատեգորիա:Հայոց նահապետեր
Կատեգորիա:Հայկազունիներ
Ալմաթի

**Ալմաթի**, նախկինում **Ալմա-Աթա, Վերնի** (, նախկինում` Алма-Ата, Верный), Ղազախստանի խոշորագույն քաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։

2007 թվականի հունիսին քաղաքն ավելացրել են աշխարհի ամենաթանկ քաղաքների ցանկի մեջ և որի մեջ Ալմաթին կանգնել է եռյակում։

## Կարգավիճակ
1927-1936  թվականներին Ալմաթին Ղազախստանի երկրորդ մայրաքաղաքն էր, 1991-1997 թվականներին դարձավ Ղազախստանի մայրաքաղաքը։ Ալմաթին Ղազախստանի ԽՍՀ խոշոր  արդյունաբերական կենտրոնն էր։ Չնայած քաղաքական և վարչական  կարգավիճակում կատարված փոփոխություններին, այն հանրապետության մշակութային և ֆինանսա-տնտեսական կարևոր կենտրոնն է և մինչև 2017 թվականը համարվում էր ամենահարուստ քաղաքը, իսկ երկրորդը Աստանան էր։
1997 թվականից մայրաքաղաք դարձավ  Ախմոլան (1998 թվականի մայիսի 6-ից՝ Աստանան), իսկ Ալմա-Աթան ստացավ «Ղազախստանի հարավային մայրաքաղաք» կարգավիճակը։ Այդ ժամանակից ի վեր այս տերմինը հաճախ է օգտագործվում մամուլում և վերաբերվում է Ալմա-Աթային։
2006 թվականին, կյանքի որակի  ուսումնասիրության համաձայն, որն անցկացվում է «Mercer» խորհրդատվական ընկերության կողմից, Ալմաթին զբաղեցրել է  183-րդ տեղը (2005-ի համեմատ մեկ դիրքով բարձր)։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրություններ են անցկացվել 215 քաղաքներում։

## Անուն
Ղազախստանի կառավարության մակարդակով քաղաքի անունը Ալմաթի է, Ռուսաստանում դեռևս օգտագործվում է Ալմա Աթա անունը (սակայն  լրատվամիջոցներում երկու տարբերակներն էլ օգտագործվում են)։

## Վարչական բաժանում

Офицерское собрание (Ныне музей народных музыкальных инструментов).jpg|Սպաների հանդիպում
Дом губернатора.jpg| Մարզպետ Կոլպակովսկու տունը
Последствия землетрясения 1887 года.jpg|1887 թվականի Երկրաշարժի հետևանքները

1936 թվականին Ղազախստանի գերագույն խորհրդի որոշմամբ Ալմաթայում ձևավորված էին չորս վարչական շրջաններ՝ Պրոլետարական, Լենինյան, Ստալինյան և Ֆրանսիական։
Այնուհետև ավելացան կամ հին շրջանների հաշվին ձևավորվեցին ևս չորս շրջաններ։
right|thumb|200px|Քաղաքի շրջանները

## Հայտնի մարդիկ
Պոլինա Լեդկովա-խոհարարական գրքերի հեղինակ, սննդի բլոգեր

Նատալյա Նազարովա-թատրոնի և կինոյի դերասանուհի

Դիմաշ Ադիլետ-գործարար, բլոգեր, հեռուստաշոուի մասնակից

Վլադիմիր Ժիրինովսկի-քաղաքական և պետական գործիչ

Իրինա Լինդտ-դերասանուհի

Ռադիոնովա Սվետլանա-Ռոսպրիրոդնադզորի ղեկավար

## Պաշտոնական խորհրդանիշներ
Քաղաքն ունի պաշտոնական խորհրդանշաններ՝ զինանշան և դրոշ։

### Զինանշան
left|70px
Ալմաթիի զինանշանի հիմքը հարավ-արևելյան վահանի ձև ունի, որի վրա սպիտակ հովազն է՝ ութ ծաղիկներով խնձորենու  ճյուղը բռնած։ Այդ ծաղիկները խորհրդանշում են քաղաքի ութ շրջանները։ հովազը վստահ քայլքով առաջ է ընթանում, աջ թաթը բարձրանում է հաջորդ քայլի համար, սակայն գլուխը հետ շրջված է, ինչը ցույց է տալիս ժամանակակից քաղաքների զարգացման շարունակականությունը։ Հիմնական ֆոնի վրա պատկերված է Զաիլյան Ալատաուի լեռան ձնառատ գագաթը, որի փեշերին տարածվում է քաղաքը։ Զինանշանի ընդհանուր ֆոնը Ղազախստանի դրոշի գույնն է՝ երկնագույն։

### Դրոշ
left|70px
Դրոշը կարմիր եզրագծերով սպիտակ գործվածքի վրա զինանշանի պատկերն է, որի երկարության և լայնության միջև 1:2 հարաբերությունն է։

### Տես նաև
Ալմաթիի շատրվաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1854 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
*
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
Ֆլորիան Ալբերտ

**Ֆլորիան Ալբերտ** (), հունգարացի ֆուտբոլիստ, կենտրոնական հարձակվող։ Բազմակողմանի գործող, տեխնիկապես հմուտ, անթերի փոխանցումներ կատարող ֆուտբոլիստ։

Հանդես է եկել «Ֆերենցվարոշ» թիմում (1956-1975)։ Հունգարիայի ազգային հավաքականում անցկացրել է 75 խաղ, խփել 31 գոլ։ Աշխարհի 1962 և 1966 թվականների առաջնությունների մասնակից, Եվրոպայի 1964 թ.-ի առաջնության 3-րդ մրցանակակիր, 1960 թվականի օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ 1967 թվականի Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հունգարացի մարզական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆերենցվարոշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Եռյակ դաշինք

**Եռյակ դաշինք** եղել է ռազմական դաշինք Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի միջև։ Այն տևել է 1882 թվականի մայիսի 20-ից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմ սկիզբը՝ 1914 թվականը։ Ամեն անդամ խոստացել էր պաշտպանել մյուսներին այլ գերտերության հարձակումից, կամ Գերմանիային կամ Իտալիային Ֆրանսիայի հարձակումից։ Որպես հավելում, Իտալիան հայտարարել էր, որ իր գործողությունները չեն համարվի, որպես Մեծ Բրիտանիայի դեմ գործողություններ։ 1902 թվականի հունիսին Իտալիան գաղտնի նույնանման հայտարարություն ուղարկեց նաև Ֆրանսիային։ Որպես պայմանագրի բաղկացուցիչ մաս ոչ Ավստրո-Հունգարիան և ոչ էլ Իտալիան չպետք է առանց լրացուցիչ համաձայնության փոխեին ստատուս քվոն Բալկաններում։ Սակայն, եթե այնուամենայնիվ ստատուս քվոն խախտվի այլ ուժի կողմից, երկու երկրները իրավունք էին իրենց վերապահում փոխհամաձայնեցված կորգով օկուպացնել Բալկանները։

Երբ Ավստրո-Հունգարիան հարձակվեց Սերբիայի վրա Իտալիան պարտավորվել էր աջակցել Կենտրոնական ուժերին։ Սակայն Գերմանիան և Ավստրո-Հունգարիան առաջինն էին հարձակվել, իսկ դաշինքը պաշտպանողական էր։ Հետագայում Իտալիան միացավ պատերազմին Անտանտի կողմից 1915 թվականի մայիսին։

## Արտաքին հղումներ
* Պայմանագրի տեքստը ֆրանսերեն
* Պայմանագրի տեքստը անգլերեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1882 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Գաղտնի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իտալիայի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իտալիայի թագավորություն (1861–1946)
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերությունների պատմություն
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Բախշի Իշխանյան

**Բախշի Զաքարբեկի Իշխանյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Խանձք (այժմ՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում) գյուղում։ Ավարտել է Շուշիի թեմական դպրոցը, 1899 թ. ընդունվել է Գևորգյան ճեմարան։ 1901 թվականին մեկնում է Գերմանիա և ընդունվում Լայպցիգի առևտրի ինստիտուտը, որն ավարտել է 1905 թ.։ Եռանդորեն թղթակցել է Թիֆլիսի «Մշակին», «Արշալույսին», «Լոյսե Օրացույցին», «Մուրճին»։ 1903 թվականին Ժնևում մասնակցել է Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայկական կազմակերպության (սպեցիֆիկների) հիմնադրմանը։ Թարգմանել և 1904 թվականին Ժնևում հրատարակել է Կառլ Մարքսի «Վարձու աշխատանք և կապիտալ» երկը։

1905 թ. վերադարձել է Թիֆլիս։ 1906 թվականից խմբագրել է սպեցիֆիկների «Կյանք» պաշտոնաթերթը։  Պաշտպանել է հայ պրոլետարիատի ինքնուրույն կուսակցության ստեղծման գաղափարը։ Մեղադրվել է հակացարական գործունեության համար և 1908 թվականին հեղափոխական գործունեության համար թվականին բանտարկվել։ 1911-1913 թթ. ապրել է Գերմանիայում, աշխատակցել «Սոցիալիստ» ամսագրին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից (1917) հետո դիրքորոշվել է նրա դեմ։ Ղեկավարել է Հայաստանի Հանրապետության (1918-1920) վիճակագրական բաժնի տեսչությունը։ 1921 թվականին անցել է Իրան, որտեղից Եվրոպա մեկնելու ճանապարհին մահացել է։

## Երկեր
* Կարլ Մարքս, Վարձու աշխատանք և կապիտալ, թարգմանութիւն, Ժնև 1904։
*Տաճկահայ խնդիրը և միջազգային դիպլոմատիան, Թիֆլիս, 1907։
*Ազգային պրոգրեսը և դասակարգային շահերը, Թիֆլիս 1908։
*Աշխատանքի եւ աշխատավորի գաղափարը Ադա-Նեգրի, Յ. Յակոբեանի եւ Շ. Կուրղինյանի բանաստեղծութիւնների մեջ, Ն.-Նախիջևան, 1909:
* Հասարակական գաղափարներ Ռ. Պատկանեանի և Ս. Շահազիզի բանաստեղծութիւնների մեջ։ Ընդարձակ ներածութեամբ-Ռուսահայ վերածնիչների սօցիալական դաւանանքի բնոյթը, Թիֆլիս, 1910։
* Աղէտի և տառապանքի աշխարհից, Թիֆլիս, 1915։
* Բագուի մեծ սարսափները, Անկետային ուսումնասիրութիւն սեպտեմբերեան անցքերի 1918 թ., Թիֆլիս, 1920։
* Երկու ամիս բօլշեվիկեան բանտում, Գահիրէ, 1924։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ալյոշա Աբրահամյան

**Ալյոշա Վարոսի Աբրահամյան** (), ֆուտբոլի հայ դարպասապահ, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
1966-1978 թվականներին Երևանի «Արարատի» կազմում հանդես է եկել ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում, անցկացրել 276 խաղ։ 1973 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն, 1971 և 1976 (գարնանային) թվականների առաջնությունների արծաթե մեդալակիր, 1973 և 1975 թվականների ԽՍՀՄ գավաթակիր։ Մրցելույթներն ավարտելուց հետո անցել է մարզչական աշխատանքի։

2013 թ. հոկտեմբերի 10-ին Հայկական ֆուտբոլի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և ձեռք բերած փայլուն նվաճումների համար պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Աքիմ

**Աքիմ** (, արաբերէն` حاكم (հաքիմ) - նահանգապետ) տեղի գործադիր մարմնի իշխանության գլուխ Ղազախստանում և Ղրղզստանում։

### Ղազախստանում

Ղազախստանում աքիմ աքիմության (աքիմատի), այսինքն մարզի վարչության, գլուխն է, ով ներկայացնում է նախագահին և հանրապետության կառավարության։

### Ղրղզստանում

Ղրղզստանում աքիմը աքիմության (աքիմատի), այսինքն պետական շրջանային վարչության, գլուխն է։

## Արտաքին հղումներ
* Ղազախստանի մարզերի աքիմները 

Կատեգորիա:Ղազախստանի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:Ղրղզստանի պետական կառուցվածք
Արամ Սաֆրաստյան

**Արամ Խաչատուրի Սաֆրաստյան** ()՝ հայտնի հայ գիտնական-թուրքագետ, քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս։
 
## Կենսագրություն
Ծնվել է 1888 թ. Վանի Այգեստան թաղամասում, ուսուցչի ընտանիքում։ Սովորել է Այգեստանի միջնակարգ կենտրոնական դպրոցում, որն ավարտելուց հետո նա մանկավարժական աշխատանք է տանում Վանի Հայնկույսերի դպրոցում, իսկ այնուհետև Աղթամարի վանքի, Բայազետի և Շապին Գարահիսարի դպրոցներում։ 1911 թ. նա մեկնում է Ստամբուլ և ընդունվում Ստամբուլի բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետը, որը շուտով միանում է Ստամբուլի համալսարանի համանուն ֆակուլտետի հետ։ 1915 թ. գերազանց դիպլոմով ավարտելով համալսարանը, Սաֆրաստյանը ստանում է Թուրքիայի միջնակարգ դպրոցների մասնագետ-ուսուցչի կոչում և աշխատանքի անցնում Բերա թաղամասի Գալաթասարայի վարժարանում, որտեղ նա ավանդում է 1915-1917 թթ.։ Երիտթուրքական կառավարությունը պատերազմի առիթն օգտագործելով, 1915-1918 թթ. իրականացնում է արևմտահայության իսպառ բնաջնջման անմարդկային ծրագիրը, որի պատճառով Արամ Սաֆրաստյանը 1919 թ-ի սեպտեմբերին ընտանիքով տեղափոխվում է Հայաստան, իսկ 1920 թ՝ Թիֆլիս։

Երբ 1922-1923 թթ. սկսվեց արաբական տառերից հրաժարվելու շարժումը, Արամ Սաֆրաստյանը այդ գործի առաջին շարքերում էր։ Նա ակտիվ մասնակցություն է ունենում Թբիլիսիում նոր ադրբեջաներեն տառերով լույս տեսնող *Յենի յոլ* թերթին և *Դան յըլդըզի* ամսագրին, որպես վերջինիս պատասխանատու քարտուղար։ Շուտով նա ընտրվում է Վրաստանում նոր ադրբեջանական տառերի կոմիտեի անդամ-քարտուղար։ 1926 թ Սաֆրաստյանը մասնակցում է Բաքվում գումարված Համամիութենական թուրքագիտական կոնգրեսին՝ իբրև Վրաստանի պատգամավոր։ Խորհրդային իշխանության կողմից ենթարկվել է հալածանքների. 1937-1939 թթ. բանտարկվել է, 1949-1955 թթ. աքսորվել է Սիբիր։ Աքսորից վերադառնալուց հետո տեղափոխվել է Երևան։ Մահացել է 1966 թ. Երևանում։

## Գործունեություն
Երիտասարդ տարիներից եղել է ՀՅԴ անդամ, Առաջին աշխարհամարտից հետո ղեկավարել է Կ.Պոլսի ՀՅԴ կազմակերպությունը։ Աշխատակցել է պոլսահայ մամուլում, հրատարակել է մանկավարժության նվիրված պարբերականներ։ Որպես արևմտահայության ներկայացուցիչ 1919 թ. ընդգրկվել է Հայաստանի խորհրդարանի կազմում, ընտրվելով նրա քարտուղարների կազմում։ 1921 թ. հեռանալով քաղաքական գործունեությունից զբաղվել է գիտական և դասախոսական աշխատանքով Թիֆլիսում։ 1958 թ. մինչև կյանքի վերջը եղել է ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, հիմք դնելով օսմանագիտական հետազոտություններին Հայաստանում։

## Աշխատություններ
* «Թուրքական աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին» քառահատորյակը
* «Օսմանյան օրենքները Արևմտյան Հայաստանում» փաստաթղթերի ժողովածուն (համահեղինակ Մ. Զուլալյան)

## Աղբյուրներ
* Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ, թիվ 8, 1963, էջ 117-120։

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թյուրքագետներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կարմրաքար (Շիրակի մարզ)

**Կարմրաքար** (նախկին անվանումը՝ *Դարբանդ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 6 կմ հյուսիս։ Վերանվանվել է **Կարմրաքար** 1946 թ. ապրիլի 26-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կարմրաքարի մշտական բնակչությունը կազմել է 47, առկա բնակչությունը՝ 49 մարդ։ 1831 թվականից մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները եկել են Բասենից (1829-1830 թթ.-ին) և Աշոցքի շրջանի Սալուտ գյուղից։

Կարմրաքարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է երկրագործությամբ, և անասնապահությամբ

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարմրաքարում կան՝ «Սուսոյի քար» սրբատեղի, «Սուրբ» և «Յոթ աղբյուր» մատուռներ, «Վերին Կալեր» եկեղեցի։

## Պատկերասրահ

Կարմրաքարի եկեղեցին 1.jpg|Կարմրաքարի եկեղեցին
Կարմրաքարի եկեղեցին.jpg|Եկեղեցին
Շիրակի լեռները.jpg |Շիրակի լեռները
Շիրակի լեռներ.jpg|Շիրակի լեռներ


## Տես նաև
* Կարմրաքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարմրաքար գյուղի էջը CAA կայքում 
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կրաշեն

**Կրաշեն**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 11 կմ հյուսիս-արևելք, Շիրակի լեռների հարավային փեշերին։ Վերանվանվել է **Կրաշեն** 1945 թ. դեկտեմբերի 7-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կրաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 244, առկա բնակչությունը՝ 246 մարդ։ 1831 թվականից մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները եկել են Կարինի Պզտի-Տույ գյուղից և Պարսկահայաստանից։

Կրաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կերային կուլտուրաների, ճակնդեղի և բանջարեղենի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կրաշենում կա 1859 թ.-ի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի։

## Տես նաև
* Կրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կրաշեն գյուղի էջը CAA կայքում 
* Կրաշեն գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Շիրակ (գյուղ, Շիրակի մարզ)

**Շիրակ** (նախկինում՝ *Ղոնախղռան*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 5 կմ հյուսիս-արևելք։

Գյուղը հիմնադրվել է XVIII դարի վերջերին՝ Կարսի Ենիքեյ, Ջային Մազրա և Ղարախան գյուղերից եկածների կողմից։ Վերանվանվել է **Շիրակ** 1940 թ. մարտի 2-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շիրակի մշտական բնակչությունը կազմել է 1153, առկա բնակչությունը՝ 1147 մարդ։
Շիրակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի մշակությամբ, ճակնդեղագործությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շիրակում են 19-րդ դարի Սբ. Հակոբ եկեղեցին և 19-րդ դարի Սբ. Մինաս մատուռը, ինչպես նաև Սբ. Նշան մատուռը։

## Ավանդություն
Պարսիկ բռնավորները այս գյուղից առևանգում են մի գեղեցիկ հայ աղջկա։ Ժամանակ անց լքված աղջիկը վերադառնում է տուն։ Աղբյուրի մոտ նա մի անգամ լսում է պարսիկ զինվորների խոսակցությունը, այն մասին, որ մեծավորի հրամանով իրենցից ամեն մեկը գիշերը պետք է մորթի այն հայ տղամարդուն, ում տանը որ ինքը գիշերելու է։

Պարսկերեն սովորած հայ աղջիկը լսելով այդ, անմիջապես լուր է տալիս գյուղի քյոխվային։ Հավաքվում են գյուղի մեծերը և որոշում պարսիկ զինվորներին տեղավորել այն տներում, ուր մի քանի տղամարդ կա և գիշերով սպանել նրանց։ Այդպես էլ անում են։ Եվ այդ օրվանից գյուղը սկսում է կոչվել Ղոնախռան՝ հյուրասպան։

## Տես նաև
* Շիրակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կամո (Շիրակի մարզ)

**Կամո** (նախկին անվանումը՝ *Հաջի Նազար*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, Գյումրիից մոտ 7 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 1660 մետր բարձրության վրա։ Հիմնվել է 1772 թվականին և կոչվել *Հաջի Նազար*, այնուհետև 1935 թվականի հունվարի 3-ին վերանվանվել է Կամո։

## Կլիման
Միջին տարեկան, ինչպես  նաև  ամենաբարձր  և  ամենացածր  ջերմաստիճանը  տատանվում է -25-ից+25C: Ամռանը լինում են ուժեղ քամիներ և հաճախակի երաշտներ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կամոյի մշտական բնակչությունը կազմել է 1340, առկա բնակչությունը՝ 1234 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասն այստեղ է եկել Մուշից 1770-ական թվականներին։
Կամոյի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Կամոյում բնակչության հիմնական զբաղմունքը հանդիսանում են դաշտավարությունը և անասնապահությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կամոյում է գտնվում 1878 թ.-ին կառուցված Սբ. Աստվածածին եկեղեցու փլատակները։ Գյուղից հարավ գտնվում է «Խոռոչավեր» (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ. - մ.թ. III դար) բնակատեղին, III դար համանուն դամբարանադաշտով և “Արե” գյուղատեղին (մ.թ.ա. IV դար - մ.թ. X դար)։

Համայնքում կառուցված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված կամոցիներին նվիրված հուշարձան կոթող։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Հայրենական պատերազմի զոհերի հուշարձան, Կամո 03.jpg|Հայրենական պատերազմի զոհերի հուշարձան, 1972 թվական
Պատկեր:Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի.jpg|Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի, 2021 թ․


## Տես նաև
* Կամոյի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
http://shirak-agro.am/index.php?id=4134#.WQoGnlXyjIU 

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կապս

**Կապս**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի ձախ ափին, Շիրակի դաշտում։

Հիմնադրել են Բայազետից եկածները 1820-ական թվականներին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կապսի մշտական բնակչությունը կազմել է 834, առկա բնակչությունը՝ 728 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչերը հայեր են, որոնց նախնիները եկել են Բայազետից։

Կապսի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կերային կուլտուրաների, շաքարի ճակնդեղի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կապսում են գտնվում “Ժամ” եկեղեցին, “Սրբի սար” և “Սրբատեղ” մատուռները։

## Տես նաև
* Կապսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
* Կապսի ջրամբար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կապս գյուղի էջը CAA կայքում 
* Տարածաշրջանի քարտեզ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ջոտտո դի Բոնդոնե

**Ջոտտո դի Բոնդոնե** (, ), նախավերածննդյան շրջանի իտալացի նկարիչ և քանդակագործ։

Նա նոր մշակույթի ներկայացուցիչ էր։ Եղել է ճարտարապետ, քանդակագործ, պոետ, սակայն ամենանշանակալի ներդրումը կատարել է գեղանկարչության մեջ։ Նա առաջիններից է, որ ստեղծել է մարդու տիպական կերպարը` իր առջև խնդիր դնելով մոդելավորված լույսի և ստվերի միջոցով ստանալ պլաստիկ ծավալի կշռելիություն և ռեալ, հավասարաչափ տարածության վերարտադրություն։

Մոտավորապես 1309 թվականին Ջոտտոն զարդանկարում է Պադուա քաղաքում գտնվող Կապելլա դել Արենա եկեղեցու պատերը։ Որմնանկարները ներկայացնում են Քրիստոսի կյանքի ողջ ուղին՝ սկսած նրա նախնիների պատմությունից։ Ավելի նշանակալի նկարներից է «Հուդայի համբույրը»։ Նկարի կենտրոնում առաքյալներից ու զինվորներից առաջանում են դեպի դիտողը Քրիստոսը և Հուդան։ Քրիստոսը պատկերված է վեհ և գեղեցիկ։ Նրա լարված հայացքը լի է զայրույթով և կշտամբանքով։ Վանելու աստիճան այլանդակ է Հուդան։ Նույն կապելլայի որմնանկարներից է նաև «Հովակիմի վերադարձը հովիվների մոտ», «Սուրբ Ղազարի հարությունը» և «Ողբ առ Քրիստոս»-ը։

1307 թվականին նրան նշանակում են Ֆլորենցիայում կատարվող բոլոր գեղարվեստական աշխատանքների ղեկավար։ Լեոնարդո դա Վինչին ասել է նկարչի մասին հետևյալ խոսքերը. «Ջոտտոն գերազանցեց ոչ միայն իր ժամանակակիցներին, այլև մի քանի դար առաջ անցավ նրանցից»։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Giotto di Bondone 007.jpg|Ուղեկցող ֆիգուրներ, *Հանդիպում Ոսկե դարպասի մոտ* կտավ Arena Chapel (ca. 1305)
Պատկեր:Dante-alighieri.jpg|Դանթե Ալիգիերի, Բարգելոյի մատուռ, Ֆլորենցիա (14-րդ դար)
Պատկեր:Giotto - Scrovegni - -18- - Adoration of the Magi.jpg|*Մոգերի երկրպագությունը*, Արենա մատուռ (շուրջ 1305)
Պատկեր:Flight into Egypt - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|*Փախուստ Եգիպտոս*, Արենա մատուռ (մոտ. 1305)
Պատկեր:Giotto - Scrovegni - -31- - Kiss of Judas.jpg|*Հուդայի համբույրը*, Արենա մատուռ (մոտ. 1305)
Պատկեր:Crucifixion-Giotto mg 9951.jpg|*Խաչելություն*, Musée des Beaux-Arts de Strasbourg, մոտ. 1320-1325
Պատկեր:Giotto Ognissanti Madonna.jpg|*Մադոննա Օնիսանտի, * Ուֆիցի պատկերասրահ (մոտ. 1310)
Պատկեր:Giotto, san lorenzo.jpg|*Սուրբ Լորանս, * Musée Jacquemart-André, Châalis (մոտ. 1320–1330) 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Հովհաննես Պողոսյան

**Հովհաննես Գևորգի Պողոսյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1916 թվականին Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը ավարտելուց հետո ընդունվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան։ 1917 թվականի բուրժուադեմոկրատական հեղափոխություից հետո Թիֆլիսում աշխատակցել է Թիֆլիսի կոմիտեի օրգան «Բանվորի կռիվը» թերթին։

1921 թվականին Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո անցել է մանկավարժական և հասարակական-քաղաքական աշխատանքի։ Մինչև 1924 թվականը վարել է 76-րդ աշխատանքային դպրոցի տեսչի պաշտոնը՝ համատեղությամբ աշխատելով նաև Թիֆլիսի ժողկրթբաժնում և ուսուցիչների արհմիությունում։ Այնուհետև կուսակցական պաշտոններ է վարել Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության Թիֆլիսի քաղաքային կոմիտեում, ապա՝ Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմում, կուսակցության Անդրկովկասյան երկրկոմում և այլն։ 1932 թվականից միաժամանակ խմբագրել է Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմի օրգան «Պրոլետար» հայերեն օրաթերթը։

Վրաստանում ապրած տարիներին մասնակցել է Թիֆլիսի Հայ արվեստի տան աշխատանքներին և գլխավորել Վրաստանի գրողների միության հայկական բաժինը։ 1922 թվականից մի քանի տարի եղել է Թիֆլիսի «Կարմիր ծիլեր» հայերեն մանկական ամսագրի խմբագիրը։ 1920-ականների երջերինհամատեղության կարգով աշխատել է որպես Թիֆլիսի հայկական պետական դրամատիկական թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավար։

1934 թվականից եղել է ՀԿԿ օրգան «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագիր, ապա՝ ՀԿԿ կենտկոմի կուլտուրայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ, ՀԽՍՀ լուսավորության ժողովրդական կոմիսար, արվեստի գործերի վարչության պետ, ռադիոկոմիտեի նախագահ, իսկ 1946-1948-ին՝ ԵՊՀ ռեկտոր։

Կուսակցական և պետական պատասխանատու աշխատանքների հետ միասին դասավանդել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանում, ԵՊՀ-ում, կուսակցական դպրոցում, կոնսերվատորիայում և այլուր։

Վախճանվել է Երևանում։ Երևանի թիվ 82 միջնակարգ դպրոցը կոչվում է նրա անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Էնրիկո Ալբերտոզի

**Էնրիկո Ալբերտոզի** (), իտալացի ֆուտբոլի դարպասապահ։ Տիտղոսներ է նվաճել՝ հանդես գալով «Ֆիորենտինա», «Կալյարի», «Միլան» թիմերում (1959-1981)։ Համարվում է Իտալիայի բոլոր ժամանակների լավագույն դարպասապահներից մեկը: Իտալիայի ազգային հավաքականում անցկացրել է 34 խաղ
։ Դարձել է աշխարհի 1970 թվականի առաջնության 2-րդ մրցանակակիր, 1966 թվականի առաջնության մասնակից, 1968 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։

## Նվաճումներ
### Ակումբային

;«Ֆիորենտիա»-ի կազմում
*Իտալիայի գավաթ (Coppa Italia). 1960–61, 1965–66
*ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթ (UEFA Cup Winners' Cup). 1960–61
* «Միտրոպա» գավաթ (Mitropa Cup) 1966

;«Կալյարի»-ի կազմում
*A սերիայի հաղթող. 1969–70

;«Միլան»-ի կազմում
*A սերիայի հաղթող. 1978–79
*Իտալիայի գավաթ (Coppa Italia). 1976–77

### Միջազգային
;Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում
*Եվրոպայի չեմպիոն 1968

### Անհատական
*Մուտք «Ֆիորենտիա»-ի փառքի սրահ. 2018

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը cagliaricampione.it-ում
* Պրոֆիլը enciclopediadelcalcio.com-ում
* Матчи Альбертози за сборную Италии
* Статья на altervista.org
* Статья на magliarossonera.it 

Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպեցիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կալյարիի ֆուտբոլիստներ
Սամուել Հանթինգտոն

**Սամուել Ֆիլիպս Հանթինգտոն** (), ամերիկացի հասարակագետ և քաղաքագետ, «քաղաքակրթությունների բախման» տեսության հեղինակ, համաձայն որի գլոբալ քաղաքակրթությունը մտել է զարգացման այն փուլը, երբ քիչ թե շատ նշանակալից կոնֆլիկտները տեղի կունենան ոչ թե ազգ-պետությունների միջև, այլ տարբեր քաղաքակրթությունները ներկայացնող ազգերի և խմբերի միջև։ Նշված տեսությունը նա մանրամասն զարգացրել է 1996 թվականին հրատարակված «Քաղաքակրթությունների բախումը և աշխարհակարգի վերափոխումը» (, 1996) գրքում։

## Աղբյուրներ
* Պ.Ս. Գուրևիչ, Մշակութաբանություն, Երևան, 2002։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ հոլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքագետներ
Կատեգորիա:Գլոբալացման մասին գրողներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Գրեյվմայերի մրցանակի հաղթողներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հեղափոխության տեսաբաններ
Կատեգորիա:Շույլեր ընտանիք
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական իրատեսներ
Կատեգորիա:Քաղաքական ռեալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակագետներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքական մեկնաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Մհեր Բեժանյան

**Մհեր Ավետիքի Բեժանյան** (), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կիրովական (այժմ՝ Վանաձոր) քաղաքում։ 1956 թվականին ավարտել է Կիրովականի գյուղատնտեսական տեխնիկումը և Չկալով գյուղում (Լոռու մարզ) աշխատել որպես կրտսեր ագրոնոմ։ 1962 թվականին ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, 1969 թվականին՝ ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը (երկուսն էլ՝ հեռակա)։ 1962-1969 թվականներին աշխատել է Կիրովականի երկրագիտական թանգարանում որպես ավագ գիտաշխատող, 1969-1971 թվականներին՝ Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտում, 1971-1974 թվականներին՝ ՀԳՄ Կիրովականի բաժանմունքում։ 1974 թվականից դասախոսել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտում։ Առաջին անգամ տպագրվել է Ալավերդու «Պղնձի ֆրոնտում» թերթում, 1956 թվականին։

## Մ. Բեժանյանի երկերի մատենագիտությունը
* Փոքրիկ աղբյուր (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 52 էջ։ 
* Քեզ փնտրող աչքեր (բանաստեղծություններ) Երևան, «Հայաստան», 1975, 96 էջ։ 
* Անձրևի քաղաքը (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 116 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բանաստեղծ Մհեր Բեժանյան
* Մհեր Բեժանյանի բանաստեղծություններից

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ