Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնք

**Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնք** (անգլ․՝ Economic Community of Central African States, , ), Աֆրիկյան միության տնտեսական համայնք է՝ Կենտրոնական Աֆրիկայում տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության խթանման համար։ Այն «նպատակ ունի հասնել կոլեկտիվ ինքնավարության, բարձրացնել իր բնակչության կենսամակարդակը և պահպանել տնտեսական կայունությունը ներդաշնակ համագործակցության միջոցով»։

## Պատմություն
### Կենտրոնական Աֆրիկայի մաքսային և տնտեսական միություն
Կենտրոնական Աֆրիկայի մաքսային և տնտեսական միությունը (ֆր․՝ , իսպ․՝ , պորտ․՝ ) հիմնադրվել է 1964 թվականին Բրազավիլի պայմանագրով, ձևավորելով մաքսային միություն ՝ անդամների միջև ազատ առևտուրով և այլ երկրներից ներմուծման ընդհանուր արտաքին մաքսատուրքով։ Պայմանագիրն ուժի մեջ է մտել 1966 թվականին այն ժամանակվա հինգ անդամ երկրների՝ Կամերունի, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության, Չադի, Կոնգոյի Հանրապետության և Գաբոնի կողմից վավերացվելուց հետո։ Հասարակածային Գվինեան միացել է Միությանը 1983 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ ԿԱՄՏՄ-ն պայմանագիր է ստորագրել Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային համայնքի (ԿԱՏԱՀ) ստեղծման համար՝ նպաստելու ենթատարածաշրջանային ինտեգրման ողջ գործընթացին Կենտրոնական Աֆրիկայի CFA ֆրանկի հետ արժութային միության ձևավորման միջոցով։

### Հիմնադրում
1981 թվականի դեկտեմբերին կայացած գագաթնաժողովի ժամանակ ԿԱՄՏՄ-ի ղեկավարները սկզբունքորեն համաձայնեցին ձևավորել Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների ավելի լայն տնտեսական համայնք։ ԿԱՊՏՀ-ը ստեղծվել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ԿԱՄՏՄ-ի անդամների՝ Սան Տոմեի և Պրինսիպի և Մեծ լճերի պետությունների տնտեսական համայնքի անդամների կողմից, որը ստեղծվել է 1976 թվականին Կոնգոյի, Բուրունդիի և Ռուանդայի կողմից։ Անգոլան դիտորդ է մնացել մինչև 1999 թվականը, երբ դարձել է լիիրավ անդամ։

ԿԱՊՏՀ-ը սկսել է գործել 1985 թվականին, սակայն մի քանի տարի պասիվ էր ֆինանսական դժվարությունների (անդամ երկրների կողմից անդամավճարներ չվճարելու) և Մեծ Լճերի տարածքում կոնֆլիկտի պատճառով։ ԴՀ Կոնգոյի պատերազմը հատկապես պառակտող էր, քանի որ Ռուանդան և Անգոլան կռվում էին հակառակ կողմերում։ ԿԱՊՏՀ-ը նշանակվել է Աֆրիկյան տնտեսական համայնքի սյուն, սակայն ԱՏՀ-ի և ԿԱՊՏՀ-ի միջև պաշտոնական կապ հաստատվել է միայն 1999 թվականի հոկտեմբերին՝ 1992 թվականից ի վեր ԿԱՊՏՀ-ի անգործության պատճառով (ԿԱՊՏՀ-ը 1999 թվականի հոկտեմբերին ստորագրել է ԱՏՀ-ի և տարածաշրջանային բլոկների հարաբերությունների մասին արձանագրությունը)։ ԱՏՀ-ը կրկին հաստատել է ԿԱՊՏՀ-ի կարևորությունը որպես Կենտրոնական Աֆրիկայի հիմնական տնտեսական համայնքի իր Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի երրորդ նախապատրաստական հանդիպմանը 1999 թվականի հունիսին։

Բուրունդիի նախագահ Պիեռ Բոյոյայի նախագահությամբ գագաթնաժողովը տեղի է ունեցել Լիբրևիլում՝ 1998 թվականի փետրվարի 6-ին։ Գագաթնաժողովին ներկա պետությունների և կառավարությունների ղեկավարները պարտավորվել են վերականգնել կազմակերպությունը։ Անգոլայի վարչապետը նաև նշել է, որ իր երկիրը կդառնա լիարժեք անդամ։ Գագաթնաժողովը հաստատել է 1998 թվականի համար 10 միլիոն ֆրանսիական ֆրանկ բյուջեն և Քարտուղարությանը խնդրել է.

* Ստանալ աջակցություն ՄԱԿԱՏՀ-ից՝ գնահատելու քարտուղարության գործառնական գործունեությունը. գնահատել անդամ երկրների կողմից վճարվող ներդրումները. և քարտուղարության աշխատողների աշխատավարձերի կառուցվածքները
* Հնարավորինս շուտ հրավիրել Նախարարների խորհրդի արտահերթ նիստ՝ գնահատելու ՄԱԿԱՏՀ-ի առաջարկությունները. Այնուհետև խորհուրդը պետք է առաջարկներ մշակի քարտուղարության նոր վարչական կառուցվածքի և յուրաքանչյուր անդամ պետության կողմից վճարվող ներդրումների վերանայման համար։

Գագաթնաժողովը նաև խնդրել է տարածաշրջանի երկրներին գտնել իրենց քաղաքական խնդիրների կայուն և խաղաղ լուծումներ։ Նախագահը նաև կոչ է արել անդամ երկրներին աջակցել իր երկրի նկատմամբ դրված էմբարգոյի ամբողջական վերացմանը։ 1999 թվականի հունվարի 21-ին Գաբոնի Նախագահ Բոնգոյի երդմնակալության ժամանակ տեղի ունեցավ ԿԱՊՏՀ-ի ղեկավարների մինի գագաթնաժողովը։ Ղեկավարները քննարկել են ԿԱՊՏՀ-ի գործունեության և Անգոլայի համար նշանակված Գլխավոր քարտուղարի երրորդ տեղակալի պաշտոնի ստեղծման հետ կապված խնդիրները։ Անգոլան պաշտոնապես միացել է Համայնքին այս գագաթնաժողովի ընթացքում։

### Վերջին իրադարձությունները
2002 թվականի հունիսին Մալաբոյում տեղի է ունեցել պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների 10-րդ սովորական նստաշրջանը։ Այս գագաթնաժողովում որոշվել է ընդունել Կենտրոնական Աֆրիկայի խորհրդարանականների ցանցի (ԿԱԽՀ) ստեղծման մասին արձանագրություն և ընդունել Կենտրոնական Աֆրիկայում խաղաղության և անվտանգության խորհրդի (ԿԱԽԱԽ), ներառյալ Պաշտպանության և անվտանգության հանձնաժողովի (ՊԱՀ) մշտական կարգադրությունները, ներառյալ Կենտրոնական Աֆրիկայի բազմազգ ուժերը (ԿԱԲՈՒ) և Կենտրոնական Աֆրիկայի վաղ նախազգուշացման մեխանիզմը (ԿԱՎՆՀ)։ Ռուանդան նույնպես պաշտոնապես ողջունվել է որպես ԿԱՊՏՀ-ի լիիրավ անդամ վերադառնալուց հետո։

2003 թվականի հունվարի 24-ին Եվրոպական միությունը (ԵՄ) կնքել է ֆինանսական համաձայնագիր ԿԱՊՏՀ-ի և ԿԱՏԱՀ-ի հետ՝ պայմանով, որ ԿԱՊՏՀ-ը և ԿԱՏԱՀ-ը միավորվեն մեկ կազմակերպության մեջ, ընդ որում ԿԱՊՏՀ-ը պատասխանատվություն է ստանձնել ենթատարածաշրջանի խաղաղության և անվտանգության համար՝ իր ԿԱԽԱԽ անվտանգության պայմանագրի միջոցով։ ԿԱՏԱՀ-ը Աֆրիկյան տնտեսական համայնքի հիմնասյուներից չէ, սակայն նրա անդամները կապված են դրա հետ Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնքի միջոցով։ ԵՄ-ն ունեցել է բազմաթիվ խաղաղապահ առաքելություններ ԴՀ Կոնգոյում՝ «Արտեմիս» օպերացիա (2003թ. հունիս-սեպտեմբեր), EUPOL Kinshasa (2003թ. հոկտեմբերից) և EUSEC DR Congo (2005թ. մայիսից)։

2004 թվականի հունվարին Բրազավիլում կայացած պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների 11-րդ սովորական նստաշրջանը ողջունել է այն փաստը, որ Կենտրոնական Աֆրիկայում խաղաղության և անվտանգության խորհրդի ստեղծմանը վերաբերող արձանագրությունը (ԿԱԽԱԽ) ստացել է անհրաժեշտ թվով վավերացումներ՝ ուժի մեջ մտնելու համար։ Գագաթնաժողովը նաև ընդունել է հռչակագիր Կենտրոնական Աֆրիկայում «Նոր գործընկերություն Աֆրիկայի զարգացման համար»–ի իրականացման, ինչպես նաև գենդերային հավասարության մասին հռչակագիր։

2009 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, համաձայն Նախագահական 2009-26 որոշման և ինչպես հրապարակված է Դաշնային ռեգիստրում / հատ. 74, Ոչ. 183 (Նախագահական փաստաթղթեր 48363) ԿԱՊՏՀ-ը իրավասու է դարձել ԱՄՆ Զենքի արտահանման վերահսկման օրենքի համաձայն՝ պաշտպանական ապրանքների և պաշտպանական ծառայությունների տրամադրման համար։ Սա ԿԱՊՏՀ կազմակերպությանը և (տեսականորեն) նրանց կանոնադրության ներքո գտնվող երկրներին իրավասու է դարձնում ԱՄՆ արտաքին ռազմական վաճառքի ծրագրին (այսինքն՝ կառավարությունն առևտուր և օգնություն տրամադրում է կառավարությանը)՝ համաձայն Զենքի արտահանման վերահսկման ակտի և ԱՄՆ-ի նման այլ աջակցության համար, որը նախատեսված է ԱՄՆ կառավարության պայմանագրով ԱՄՆ արդյունաբերության հետ ՝ նման աջակցություն ցուցաբերելու համար https://web.archive.org/web/20090917043202/http://www.pmddtc.state.gov/regulations_laws/itar_official.html։

2007 թվականին Ռուանդան որոշել է լքել կազմակերպությունը որպեսզի վերացնի տարածաշրջանային առևտրային բլոկներում իր անդամակցության համընկնումը և որպեսզի կարողանա ավելի լավ կենտրոնանալ ԱԱՀ-ին ու Արևելյան և Հարավային Աֆրիկայի ընդհանուր շուկայում իր անդամակցության վրա։ Ռուանդան կազմակերպության հիմնադիր անդամ էր և նրա մաս էր կազմում 1981 թվականի հոկտեմբերի 18-ից։ Այն հետագայում կրկին միացել է ԿԱՊՏՀ-ին 2016 թվականին։

Ի պատասխան 2023 թվականի Գաբոնի պետական հեղաշրջման ՝ ԿԱՊՏՀ-ը դատապարտել է ռազմական ուժի կիրառումը և խնդրել վերականգնել սահմանադրական կարգը։ Այն նաև դադարեցրել է Գաբոնի անդամակցությունը դաշինքին սեպտեմբերի 5-ին և նրա կենտրոնակայանը Լիբրևիլից տեղափոխել Մալաբո, Հասարակածային Գվինեա։

## Տնտեսական ինտեգրում
### Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և դրամավարկային համայնք
Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և դրամավարկային համայնքը (կամ ԿԱՏԱՀ իր ֆրանսերեն անվանումից ՝ *Communauté ÉcoՈչmique et Monétaire de l'Afrique Centrale*, իսպաներեն ՝ *Comunidad Económica y Monetaria de África Central*, և պորտուգալերեն ՝ *Comunidade Económica e Monetária* ) Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների կազմակերպություն է, որը ստեղծվել է Կամերունի, Կենտրոնական Աֆրիկայի Հանրապետության, Չադի, Կոնգոյի Հանրապետության, Հասարակածային Գվինեայի և Գաբոնի կողմից՝ ընդհանուր արժույթով կիսող երկրների միջև տնտեսական ինտեգրումը խթանելու համար։ ԿԱՄՏՄ-ը ստորագրել է ԿԱՏԱՀ-ի ստեղծման պայմանագիր՝ նպաստելու ենթատարածաշրջանային ինտեգրման ողջ գործընթացին Կենտրոնական Աֆրիկայի CFA ֆրանկի հետ արժութային միության ձևավորման միջոցով՝ որպես ընդհանուր արժույթ։ Այն պաշտոնապես փոխարինվեց ԿԱՏԱՀ-ի կողմից 1999 թվականի հունիսին (1994թ. համաձայնագրի միջոցով)։

ԿԱՏԱՀ-ի նպատակներն են առևտրի խթանումը, իսկական ընդհանուր շուկայի հաստատումը և ավելի մեծ համերաշխությունը ժողովուրդների միջև և անապահով երկրների և տարածաշրջանների նկատմամբ։ 1994 թվականին նրան հաջողվել է սահմանել քվոտային սահմանափակումներ և կրճատումներ սակագների միջակայքի և չափի մեջ։ Ներկայումս ԿԱՏԱՀ-ի երկրները կիսում են ընդհանուր ֆինանսական, կարգավորող և իրավական կառուցվածքը և պահպանում են միասնական արտաքին մաքսատուրք ոչ ԿԱՏԱՀ երկրներից ներմուծման համար։ Տեսականորեն, ԿԱՏԱՀ-ի շրջանակներում առևտրի համար մաքսատուրքերը վերացվել են, սակայն դրա ամբողջական իրականացումը հետաձգվել է։ ԿԱՏԱՀ-ում կապիտալի տեղաշարժն անվճար է։ 

## Նպատակներ
Վերջնական նպատակը Կենտրոնական Աֆրիկայի ընդհանուր շուկայի ստեղծումն է։ 1999 թվականին Մալաբոյի պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների համաժողովում կազմակերպության համար առանձնացվել են չորս առաջնահերթ ոլորտներ.

* զարգացնել խաղաղությունը, անվտանգությունը և կայունությունը պահպանելու կարողությունները՝ որպես տնտեսական և սոցիալական զարգացման կարևոր նախադրյալներ
* զարգացնել ֆիզիկական, տնտեսական և դրամավարկային ինտեգրումը
* զարգացնել մարդկային ինտեգրման մշակույթը
* ստեղծել ԿԱՊՏՀ-ի ֆինանսավորման ինքնավար մեխանիզմ

### Կառուցվածք
* Պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների համաժողով
* Նախարարների խորհուրդ
* Գլխավոր քարտուղարություն (մեկ գլխավոր քարտուղար ընտրվում է չորս տարով և երեք գլխավոր քարտուղարի օգնական)
* Արդարադատության դատարան
* Խորհրդատվական հանձնաժողով

## Պայմանագրեր և արձանագրություններ
* Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների տնտեսական համայնքի ստեղծման պայմանագիր (ԿԱՊՏՀ)
* ԿԱՊՏՀ-ի խորհրդարանականների ցանցի ստեղծման արձանագրություն (ԿԱԽՀ)
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ պետությունների միջև փոխադարձ օգնության պայմանագիր
* Արձանագրություն, որը վերաբերում է Կենտրոնական Աֆրիկայում փոխադարձ անվտանգության պայմանագրի հաստատմանը (ԿԱԽԱԽ)

### ԿԱՊՏՀ պայմանագրի հավելվածներ
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ երկրների միջև առևտրի ենթակա ապրանքների ծագման կանոնների մասին արձանագրություն
* Առևտրի ոչ սակագնային խոչընդոտների մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի շրջանակներում ապրանքների վերաարտահանման մասին արձանագրություն
* Արձանագրություն տարանցման և տարանցման օբյեկտների մասին
* ԿԱՊՏՀ-ի շրջանակներում մաքսային համագործակցության մասին արձանագրություն
* Եկամուտների կորստի փոխհատուցման հիմնադրամի մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի շրջանակներում անդամ պետությունների քաղաքացիների տեղաշարժի ազատության և հաստատման իրավունքների մասին արձանագրություն.
* Արձանագրություն ԿԱՊՏՀ-ի քլիրինգային պալատի մասին
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ պետությունների միջև գյուղատնտեսության զարգացման ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* Արձանագրություն Արդյունաբերական զարգացման ոլորտում համագործակցության մասին ԿԱՊՏՀ անդամ պետությունների միջև
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ պետությունների միջև տրանսպորտի և կապի ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ երկրների միջև գիտության և տեխնոլոգիաների ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ երկրների միջև էներգետիկ համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ պետությունների միջև բնական ռեսուրսների ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ երկրների միջև մարդկային ռեսուրսների, կրթության, ուսուցման և մշակույթի զարգացման ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի անդամ երկրների միջև զբոսաշրջության ոլորտում համագործակցության մասին արձանագրություն
* ԿԱՊՏՀ-ի շրջանակներում առևտրային փաստաթղթերի և ընթացակարգերի պարզեցման և ներդաշնակեցման մասին արձանագրություն
* Արձանագրություն դեպի ծով ելք չունեցող, կիսափակ, կղզի, մաս կղզի և/կամ ամենաքիչ զարգացած երկրների իրավիճակի մասին

## Խաղաղության և անվտանգության միջոցառումներ
Կենտրոնական Աֆրիկայի երկրները չհարձակման պայմանագիր են ընդունել Կենտրոնական Աֆրիկայում անվտանգության հարցերով ՄԱԿ-ի Խորհրդատվական կոմիտեի հինգերորդ հանդիպման ավարտին, որը տեղի է ունեցել Կամերունի Յաունդե քաղաքում։ Պակտը, որն ընդունվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, ձեռք է բերվել Կամերունի, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության, Կոնգոյի Հանրապետության, Հասարակածային Գվինեայի, Գաբոնի և Սան Տոմեի և Պրինսիպիի ռազմական փորձագետների և նախարարների միջև հնգօրյա հանդիպումից և քննարկումներից հետո։ Կենտրոնական Աֆրիկայում անվտանգության հարցերով ՄԱԿ-ի մշտական խորհրդատվական կոմիտեի գագաթնաժողովում, որը տեղի է ունեցել Յաունդեում 1999 թվականի փետրվարի 25-26-ը, անդամ երկրները որոշել են ստեղծել կազմակերպություն Կենտրոնական Աֆրիկայում խաղաղության և անվտանգության խթանման, պահպանման և ամրապնդման համար, որը կոչվել է Կենտրոնական Աֆրիկայում խաղաղության և անվտանգության խորհուրդ (ԿԱԽԱԽ)։ ԿԱԽԱԽ արձանագրությունն այժմ ուժի մեջ է մտել։

### ԿԱԽԱԽ խորհրդի տեխնիկական մարմինները
* Կենտրոնական Աֆրիկայի վաղ նախազգուշացման համակարգ (ԿԱՎՆՀ), որը հավաքում և վերլուծում է տվյալներ ճգնաժամերի վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման համար։
* Պաշտպանության և անվտանգության հանձնաժողով (ՊԱՀ), որը տարբեր անդամ երկրների ազգային բանակների շտաբների պետերի և ոստիկանության և ժանդարմերիայի ուժերի գլխավոր հրամանատարների ժողովն է։ Նրա դերն է պլանավորել, կազմակերպել և խորհրդատվություն տրամադրել համայնքի որոշումներ կայացնող մարմիններին՝ անհրաժեշտության դեպքում ռազմական գործողություններ սկսելու համար։
* Կենտրոնական Աֆրիկայի բազմազգ ուժերը (ԿԱԲՈՒ), որը ոչ մշտական ուժ է, որը բաղկացած է անդամ երկրների ռազմական կոնտինգենտներից, որոնց նպատակն է իրականացնել խաղաղության, անվտանգության և մարդասիրական օգնության առաքելություններ։

ԿԱԽԱԽ-ի մշտական պատվերները, ներառյալ ՊԱՀ-ը, ԿԱՎՆՀ-ը և ԿԱԲՈՒ-ը, ընդունվել են 2002 թվականի հունիսին Մալաբոյում կայացած 10-րդ սովորական գագաթնաժողովում։

2000 թվականի հունվարին Գաբոնում տեղի են ունեցել «Գաբոն 2000» տարածաշրջանային խաղաղապահ զորավարժությունները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ԿԱՊՏՀ պետությունների կարողությունները խաղաղապահության և հակամարտությունների կանխարգելման և կառավարման ոլորտում։ Այս զորավարժությունը ներկայացնում էր ֆրանսիական RECAMP հայեցակարգի (աֆրիկյան խաղաղապահ կարողությունների ուժեղացում) ուղղակի կիրառումը։

Ինչպես ԿԱՊՏՀ-ի, այնպես էլ ԿԱՏԱՀ-ի արտահերթ գագաթնաժողովները տեղի ունեցան Լիբրևիլում 2000 թվականի հունիսի 23-ին։ Կենտրոնական Աֆրիկայի 10 երկրների արտաքին գործերի նախարարները հանդիպել են Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում 2001 թվականի օգոստոսի 16-ին և 17-ին՝ քննարկելու իրենց պատերազմից տուժած տարածաշրջանի անվտանգությունը։ Հանդիպումը հովանավորվում էր ՄԱԿ-ի կողմից, և միայն Ռուանդան է հրաժարվել մասնակցել։

2003 թվականի հոկտեմբերին Բրազավիլում տեղի է ունեցել Պաշտպանության շտաբների պետերի հանդիպումը, որի ժամանակ որոշվել է, որ բրիգադի չափով խաղաղապահ ուժեր կստեղծվեն՝ Կենտրոնական Աֆրիկայի անկայուն տարածքներում միջամտելու համար։ Այնուհետև սա կարող է ձևավորել Աֆրիկյան միության հինգ պլանավորված բրիգադներից մեկը՝ յուրաքանչյուր տարածաշրջանի համար (Հյուսիսային, Արևմտյան, Կենտրոնական, Արևելյան և Հարավային Աֆրիկա)։ Հանդիպումը խորհուրդ է տվել, որ ԿԱՊՏՀ-ի յուրաքանչյուր պետության ռազմական պլանավորողներին խումբ կազմեն՝ ուժի մանրամասները մշակելու համար։ Նրանք առաջարկել են նաև ստեղծել խաղաղապահ ուժերի համատեղ ուսումնական կենտրոն և երկու տարին մեկ անգամ զորավարժություններ անցկացնել։ Դրանցից առաջինը տեղի է ունեցել Չադում։

### ԿԱՀԽԱԱ
Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունում խաղաղության ամրապնդման առաքելությունը (ԿԱՀԽԱԱ) խաղաղ գործողություն է Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունում, որը ղեկավարվում է ԿԱՊՏՀ-ի կողմից։ Այն ներգրավված է Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության Բուշի պատերազմին և 2012-2013 թվականների Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության հակամարտությանը։

## Տես նաև
* Աֆրիկայի տնտեսություն
* Արևելյան Աֆրիկայի Համայնք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* CEEAC 
* CEMAC