open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Սեդրակյան

**Վարդան Ժորժիկի Սեդրակյան** (1967, օգոստոսի 20, Երևան), հայ էպոսագետ։ 1998 թվականից զբաղվել է ինչպես հայկական, այնպես էլ մյուս ազգերի էպոսների, հեքիաթների և առասպելների հետազոտությամբ և վերլուծությամբ։

2013 թվականին 14 տարով ազատազրկվել է «Ազգային ինքնորոշում» միավորման նախագահ Պարույր Հայրիկյանի նկատմամբ մահափորձ պատվիրելու գործով։ 2020 թվականի մայիսի 27-ին դատարանի կողմից պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակման մասին որոշում է կայացվել։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 20-ին Երևանում։

* 1984 թ. ավարտել է №103 միջնակարգ դպրոցը։
* 1984 թ. ավարտել է №6 երաժշտական դպրոցի թավջութակի դասարանը։
* 1984 թ. ընդունվել է Երևանի Կ.Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետա-շինարարական ֆակուլտետը։
* 1986-1988 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո շարունակել է ուսումը։
* 1992 թ. ավարտել է Երևանի Ճարտարապետա–Շինարարական ինստիտուտը։
* 1998 թ-ից զբաղվում է հայկական էպոսի ուսումնասիրությամբ։
* 1998 թ. Օլեգ Բաբայանի հետ միասին, «Ար» հեռուստաընկերությունում ներկայացրել է «Սասնա Ծռեր-Ի՞նչ է լինելու վերջը» հաղորդաշարը։
* 1999 թ. զբաղվում է աշխարհի մյուս ժողովուրդների էպոսների և կրոնների ուսումնասիրությամբ։
* 2000 թ. «Պրոմեթևս», 2001 թ. «Արմենիա» և 2004 թ. «Ար» հեռուստաընկերություններում բազմիցս ներկայացրել է հայկական էպոսի և արդի իրականության համեմատական վերլուծություններ։
* 2004 թ. «Հ-1» հեռուստընկերության «Հայեր» հաղորդաշարում հանդես է եկել երկու մենախոսություններով՝ «Տնտեսությունը հայոց էպոսում» և «Հայկական և ռուսական էպոսները» թեմաներով։
* 2005 թ. Երկու՝ «Հայկական էպոս» և «Հայկական և պարսկական էպոսների կապերը» թեմաներով հանդես է եկել Թեհրանի հայկական համայնքի առջև։
* 2006 թ. նույն թեմաներով հարցազրույց է տվել «Ռադիո Հայ» ռադիոընկերությանը։
* 1988–2007 թ. սմսագրերում և թերթերում հրատարակել է իր պատմվածքներն ու ուսումնասիրությունները, տվել տասնյակից ավելի հարցազրույցներ էպոսի և քաղաքականության թեմաներով։ Բազմիցս դասախոսություններ է ունեցել դպրոցներում, ինստիտուտներում, հասարակական կազմակերպություններում և կուսակցություններում։
* 2006 թ. Հրատարակել է «Deusvult-Կամոքն Աստծո» գիրքը, որտեղ առաջին անգամ ներկայացրել է հայ-ռուսական և հայ֊անգլոսաքսոնական էպոսների համեմատական վերլուծությունները։
* 2007 թ. մասնակցել է Ազգային Ժողովի ընտրություններում և հավաքելով 5525 ձայն, տանուլ է տվել։
* 2013 թ. փետրվարի 18-ին մասնակցել է Հայաստանի նախագահի ընտրություններին և ստացել է ձայների 0.42% կամ 6203 ձայն։
* 2013 թ. մարտի 5-ին կալանավորվեց նախագահի նախկին թեկնածու Պարույր Հայրիկյանի դեմ կատարված մահափորձի գործով։ Դատապարտվել է ազատազրկման՝ 14 տարի ժամկետով։
*2020 թ. մայիսի 27-ի որոշմամբ պայմանական վաղաժամկետ ազատ է արձակվել։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու տղա և մեկ աղջիկ։

## Ստեղծագործություններ
### Գրքեր
* DEUSVULT!! - Կամոքն Աստծո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Անձնական կայք 
* Կամոքն Աստծո 

Կատեգորիա:Էպոսագետներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Թենեսի (այլ կիրառումներ)

**Թենեսի** կարող է վերաբերել՝

* Թենեսի - նահանգ ԱՄՆ -ի հարավում։
* Թենեսի գետ - գետ ԱՄՆ-ի արևելքում։
Թենեսի (գետ)

**Թենեսի**, գետ ԱՄՆ-ի արևելքում։ Օհայո գետի (Միսսիսիպիի ավազան) ձախ վտակը։ Կազմավորվում է Ապալաչյան լեռների արևմտյան լանջերից սկիզբ առնող Հոլսթոն և Ֆրենչ-Բրոդ գետերի միախառնումից։ Երկարությունը 1050 կմ (Հոլսթոնի ակունքից՝ 1470 կմ). նավարկելի է։ Թենեսիի վրա կառուցվել են ջրամբարներ և ՀԷԿ-եր։ Առավել կարևոր քաղաքները՝ Նոքսվիլ, Չաթանուգա, Ֆլորենս։

## Անվանումը
Անվանումը (անգլերեն՝ **Tennessee**) հնդկացիական տարբեր լեզուներով ունի երկու բացատրություն։ Ըստ դրանցից մեկի, այն եղել է հնդկացիական մի ցեղի մականունը, որը նշանակել է «ծուռտիկ ականջներ», ըստ մյուսի՝ եղել է հասարակ անուն և նշանակել՝ «գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Ֆրանսիական խոհանոց

[մինի|Միջերկրյածովյան [Քիշ (ուտեստ)|Քիշ]]
**Ֆրանսիական խոհանոց** ( ), Ֆրանսիայի ազգային խոհանոցը, որ նաև աշխարհում հայտնի է որպես յուրահատուկ համադամ խորտիկների խոհարարական արվեստի ոճ։ Ֆրանսիական խոհանոցի զարգացումը հարյուրամյակների պատմություն ունի և կրում է ֆրանսիական արքունիքի և ֆրանսիական ժողովրդի սոցիալական, մշակութային ու քաղաքական զարգացման ու փոփոխությունների ազդեցությունը, և հենց այդ պատճառով այն պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու տարատեսակի՝ մեկը տարածաշրջանին բնորոշ ազգային խոհանոցն է, մյուսը՝ ազնվականական կամ արքունական ոճի խոհանոցը։ Միջին դարերում Ֆրանսիական ազնվականության և արքունական կյանքում առանձնահատուկ զարգացում ունեցավ առատ ու շքեղ ճաշկերույթների մշակույթը, ինչի արդյունքում ֆրանսիական խոհանոցային արվեստում մեծ առաջընթաց կատարվեց՝ պատմության մեջ նշանավորելով հանրահայտ խոհարար Գիյոմ Տիրելի անունը, որն ավելի հայտնի է «Տայվանտ» (**Taillevent**) մականունով և որը խոհարարական արվեստի մեջ մտցրեց խորտիկները դեկորատիվ զարդարելու, բազմապիսի խավարտներով զուգորդելու և կերակրախյուսերով ամոքելու մոտեցումը։ 18-րդ դարից սկսած Ֆրանսիական հեղափոխության հետ ֆրանսիական խոհարարական արվեստը նույնպես որոշակի հեղափոխություն ապրեց՝ գնալով դեպի համեմունքների և ուտելի խոտաբույսերի ավելի զուսպ ու ընտրողաբար օգտագործումը, որը զուգորդվեց նաև խոհանոցային տեխնիկայի հղկումով, սկսած ևս մեկ պատմականորեն հայտնի խոհարար Ֆրանսուա Պյեռ դե լա Վարենից և զարգացման ևս մեկ փուլ ապրեց Մարի-Անտուան Կարենի օրոք, որը Նապոլեոն Բոնապարտի և ժամանակի այլ բարձրաշխարհիկ ազնվականների խոհարարն էր։

## Աղբյուրներ

* Culinaria France, André Dominé, Könemann Verlagsgese, Cologne, 1998 isbn=978-3833111297
* The Complete Guide to the Art of Modern Cookery, Georges Auguste Escoffier, John Wiley and Sons, New York, 2002, isbn=978-0471290162
* Stephen Mennell, All Manners of Food։ eating and taste in England and France from the Middle Ages to the present, Chicago, University of Illinois Press, 1996, isbn=978-0252064906
* Savoring the Past։ The French Kitchen and Table from 1300 to 1789, Barbara K. Wheaton, First Touchstone, New York, 1996, isbn=978-0684818573}}

## Արտաքին աղբյուրներ
* « La Cuisine pour Tous » Ginette Mathiot 1955
* Французская кухня (рецепты, факты, статьи)
* Французская кухня

Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
Խադ Աբեղա

**Խադ Աբեղա** (16-րդ դար), հայ ծաղկող։

1527-1534 թվականներին Ս. Մարտիրոս անապատում ծաղկել է երկու Ավետարան, որոնք պահվում են Երևանի մատենադարանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Հենրի Պյորսել

**Հենրի Փըրսել** (, ), բարոկկո ոճի երաժշտության նշանավոր անգլիացի երգահան և երգեհոնահար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նա օգտագործել է ֆրանսիական և իտալական ոճային էլեմենտներ, Փըրսելի ժառանգությունը համարվում է բարոկկո ոճի երաժշտության ունիկալ անգլիական ձև։ «Դիդո և Էնեաս» (Dido and Aeneas, 1689) օպերան, «Փերիների թագուհին» (The Fairy-Queen,1692), «Փոթորիկ» (The Tempest,1695) ներկայացումների համար երաժշտություն, հոգևոր ստեղծագործություններ, երգեր և այլն։

## Վաղ կյանքը և կարիերան
Հենրի Պյորսելը ծնվել է 1659 թ Վեստմինստերում ՝ Օլդ Փայ Փողոցի Սուրբ Աննա նրբանցք հասցեում, որը հետագայում կկոչվի Սատանայական ակր։ Հենրի Պյորսելի հայրը, ով նույնպես երաժիշտ էր, արքայական կապելլայի անդամ էր և երգել էր Չարլզ II Ստյուարտի թագադրման արարողությանը։ Հենրի Փըրսելի հայրը ուներ երեք զավակ՝ Էդուարդ, Հենրի, Դանիել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1659 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:1695 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 21 մահեր
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկ

**Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկ** (գերմաներեն՝ Christoph Willibald Ritter von Gluck, ), գերմանացի օպերային երգահան, օպերային ռեֆորմատոր։ Առավել հայտնի են և այսօր էլ երբեմն բեմադրվում են նրա «Օրփեոս և Էվրիդիկե» (Orfeo ed Euridice, 1762), «Ալկեստե» (Alceste, 1767), «Պարիս և Հեղինե» (Paride ed Elena, 1770), «Իփիգենիան Ավլիսում» (Iphigénie en Aulide, 1774), «Արմիդե» (Armide, 1777), «Իփիգենիան Տավրիսում» (Iphigénie en Tauride, 1779) օպերաները։

## Կենսագրություն
մինի|Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկ, փորագրանկար
1717 թվականից ապրել է Չեխիայում։ 1731-1734 թվականներին սովորել է Պրահայի համալսարանի փիլիսոփայության բաժնում, միևնույն ժամանակ աշակերտել է չեխ կոմպոզիտոր Բ․ Չեռնոգորսկուն։ 1736 թվականին տեղափոխվել է Միլան։ 1741 թվականին Միլանում բեմադրվել է ԳԻ առաջին օպերան՝ «Արտաքսերքսես»-ը։ 1746 թվականին Լոնդոնում ուսումնասիրել է Տենդելի օրատորիաները, ապա որպես իտալական օպերային խմբի դիրիժոր շրջագայել Եվրոպայում։ 1750 թվականից բնակություն է հաստատել Վիեննայում։ 1758 թվականից ֆրանսիական կոմեդիաների թեմաներով (Շ․ Ֆավար և ուրիշներ) գրել է մի շարք օպերաներ («Մեռլին կղզին», «Ուխտավորները Մեքքայում» և այլն)։

## Ստեղծագործություններ
1760-ական թվականներին լիբրետիստ Ռ․ Կալցաբիջիի հետ նախաձեռնել է օպերայի ռեֆորմը։ Գլյուկի այս շրջանի օպերաները («Օրփեոս և Եվրիդիկե», 1762 թվական, «Ալքեստե», 1767 թվական, «Պարիս և Տեղինե», 1770 թվական) Վիեննայի ազնվական արվեստասերներն ընդունեցին անտարբերությամբ։ 1773 թվականին Գլյուկը տեղափոխվել է Փարիզ, ուր առաջադեմ մտավորականությունը, հատկապես հանրագիտակները (Դ․ Դիդրո, ժ․ ժ․ Ռուսո, ժ․ ՚Ալամբեր) մեծագույն հետաքրքրություն են ցուցաբերել նրա ռեֆորմատորական օպերաների նկատմամբ։ Փարիզյան շրջանի բեմադրությունները («Իփիգենիան Ավլիսում», 1774 թվական, նոր խմբ․՝ «Օրփեոս», 1774 թվական, «Ալքեստե», 1776 թվական, «Արմիդա», 1777 թվական, «Իփիգենիան Տավրիդում», 1779 թվական) մեծ հաջողություն ունեցան։ Գլյուկը դիտելով օպերան որպես սինթետիկ ժանր, հակադրվեց «օպերա-սերիայի» գաղափարական և գեղարվեստական սկզբունքներին՝ վերացնելով դրամայի և երաժշտության միջև եղած հակասությունը, երաժշտության գեղարվեստական արժանիքները բխեցնելով լիբրետտոյի արժանիքներից։ Ընտրելով դիցաբանական թեմաներ՝ Գլյուկը «օպերա-սերիայի» ավանդույթներին հակառակ սիրային թեմայի փոխարեն ընդգծում է քաղաքացիականությունը, որ առանձնապես անհրաժեշտ էր ֆրանս, բուրժուական հեղափոխության նախօրեին։ Գլյուկը իր օպերաներում օգտագործել է կոմիկական օպերայի կոմպոզիցիայի հստակությունը, կերպարների անհատական վառ բնութագրումը, երաժշտական արտահայտչամիջոցների պարզությունն ու մատչելիությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1714 ծնունդներ
Կատեգորիա:1787 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 15 մահեր
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Անջար

**Անջար** (արաբերեն՝ عنجر), քաղաք Լիբանանում, տեղակայված է Բեյրութից շուրջ 50 կմ հեռավորության վրա՝ Բեքաա հովտում։ Հայտնի է նաև որպես Հաուշ Մուսա (արաբերեն՝ حوش موسى)։ Բնակչությունը՝ 2400 մարդ, հիմնականում հայեր։ Քաղաքի մակերեսը մոտ 15,5 կմ²։

## Պատմություն
Անջարը հիմնադրվել է 1939 թվականին Մուսալեռան հայկական գյուղերը թողած հայերի կողմից։ Քաղաքը ներկայումս բաժանվում է 6 թաղամասի՝ ըստ Մուսալեռան 6 հայկական գյուղերի անունների՝ Կեբուսիկ, Յողուն-Օլուկ, Բիթիաս, Վաքըֆ, Խըդըրբեյ, Հաջ Հաբիբի։ Մուսա լեռան ավելի քան 6 հազարանոց հայ համայնքը, Ալեքսանդրետի սանջակի՝ Սիրիայից անջատվելուց և Թուրքիային կցվելուց հետո, ֆրանսիական մանդատային իշխանության հովանավորությամբ տեղափոխվել է Լիբանան և հիմնել Անջար բնակավայրը: Վերաբնակվածների շուրջ մեկ քառորդը Լիբանանում իր կեցության առաջին երկու տարիներին զոհ է գնացել մալարիայի համաճարակին՝ մինչև որ չորացվել են շրջանում գտնվող ճահիճները: 1946-48 թվականների հայրենադարձության օրերին շուրջ 548 ընտանիք ներգաղթել է Հայաստան, 468 ընտանիք՝ մնացել Անջարում:

## Տնտեսություն
Բնակչության գլխավոր զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է, հատկապես՝ խնձորի արտահանումը, զարգացած է նաև արհեստաառևտրական բնագավառը:

## Հասարակական կյանք
Գյուղապետն ու գյուղական խորհրդի բոլոր անդամները հայեր են: Կա 3 դպրոց և 3 եկեղեցի: Հայ առաքելական համայնքին են պատկանում սուրբ Պողոս եկեղեցին (հիմնվել է 1959 թվականին) և ազգային Հառաջ-Գալուստ Կյուլպենկյան երկրորդական վարժարանը (1940 թվականից, 2001-02 ուսումնական տարում ունեցել է 219 աշակերտ):

Առաջին հայ կաթոլիկ մատուռը հիմնվել է 1939 թվականին, ներկայումս գործող սուրբ Աստվածածին եկեղեցին՝ 1953 թվականին: Անարատ հղության հայ կաթոլիկ քույրերի միջնակարգ երկսեռ վարժարանը հիմնվել է 1941-1942 թվականներին (2001-02 ուսումնական տարում ունեցել է 95 աշակերտ): 1970-90-ական թվականներին գործել է նաև Աղաճանյան սանուց տունը (որբանոց):

Անջարի հայ ավետարանական եկեղեցին հիմնվել է 1939 թվականին. եկեղեցուն կից գործում են տիկնանց միություն, մանուկների համար կիրակնօրյա վարժարան, քրիստոնեական «Ջանից» երիտասարդական և պատանեկան ընկերակցությունները: 1939 թվականից գործում է հայ ավետարանական միջնակարգ վարժարանը (2001-02 ուսումնական տարում ունեցել է 311 աշակերտ), որը 1949 թվականից ֆինանսավորում է գերմանական «Հիլֆսբունդ» միսիոներական ընկերությունը:

Անջարում գործում են ՀՀԴ կուսակցության «Կարմիր լեռ» կոմիտեն, ՀՀԴ Լիբանանի երիտասարդական միության (ԼԵՄ) «Շավարշ Միսաքյան», Համազգային մշակութային միության «Պարույր Սևակ» (1971-ից), Լիբանանահայ օգնության խաչի (ԼՕԽ) «Ախթամար» (1943 թվականից) և ՀՄԸՄ (1940 թվականից) մասնաճյուղերը, ինչպես նաև ԼՕԽ-ի, Հովարդ Կարագյոզյան հաստատության (1941 թվականից) և «Հիլֆսբունգ»-ի (1947 թվականից) դարմանատները:

## Քույր քաղաքներ
*  Կովսական, Արցախի Հանրապետություն (2018 թվականից)

## Պատկերասրահ
 
File:Anjar 2.jpg| Այվազյան հիմնադրություն
File:Anjar3.jpg|Հայկական Սուրբ Պողոս եկեղեցին Անջարում
File:Anjar 6.jpg|Հայկական ավետարանական եկեղեցին Անջարում
File:Anjar 7.jpg|Հայ կաթողիկե եկեղեցին Անջարում    


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մուսալեռ Այնճար

Կատեգորիա:Լիբանանահայ հասարակություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լիբանանում
Արշակավան

մինի|Արշակավանի մոտակայքում գտնվող ժամանակակից թուրքական Բայազեթ քաղաքը
thumb|մինի|Բայազեթի բերդը
**Արշակավան**, պատմական քաղաք Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառում «ի թիկնաց լերինն Մասեաց», հնում գործող Թավրիզ - Դարոյնք - Կարին (Էրզրում), Տրապիզոն քարավանային տարանցիկ ճանապարհի վրա (այժմ Թուրքիայի տարածքում)։ Այն գտնվում էր դեպի Պարսկաստան գնացող առևտրային ճանապարհի վրա։

## Պատմություն
Հիմնադրել է Արշակ Բ արքան 350-ական թվականների սկզբին։ Քաղաքը բնակեցնելու համար Արշակ Բ-ը հրովարտակ է արձակել, որի համաձայն այնտեղ կարող էին ապաստան գտնել տերերից փախած ծառաները, պարտապանները, օրինազանցները և բոլոր նրանք, ովքեր ենթակա են հետապնդման ու հալածանքի։ Ըստ Լեոյի ենթադրության՝ քաղաքում բնակություն էին հաստատել ոչ միայն վատ վարքագիծ դրսևորած անձինք, այլ նաև ճորտ գյուղացիները՝ «շինականները»։ Քաղաքում բնակվողներին  Արշակ Բ-ի կողմից տրված էին արտոնություններ՝ ինչի հետևանքով այն սկսվեց արագորեն համալրվել բնակչությամբ։ Քաղաքում բնակություն էին հաստատել հատկապես շրջակա գավառներից։ Ըստ հայ պատմիչ Փավստոս Բուզանդի չափազանցված տվյալների քաղաքն ունեցել է 20․000 ծուխ։  Նախարարները բազմաթիվ անգամներ իրենց բողոքներով  դիմել են Արշակ Բ-ին, անպատասխան մնալով դիմել են Շապուհին։  

Թադևոս Հակոբյանի կարծիքով՝ «նոր մայրաքաղաքի հիմնադրմամբ Հայոց արքան ձգտում էր՝ 

* նրա բնակչությանը որոշ  արտոնություններ տալով նախարարների դեմ մղվող պայքարում նրան դարձնել իր հենարանը, 
* նախարարներին ենթակա շինականների հաշվին մեծացնել պետական հարկատու բնակիչների թիվը, 
* շինականներին ու «ծառաներին» տրվող արտոնություններն օգտագործել սուր բնույթ ստացած դասակարգային ներհակություններն առժամանակ մեղմացնելու համար»։

Արշակավանի բնակեցման եղանակը չէր կարող դուր գալ հայ նախարարներին և, հատկապես, նրանց, որոնց տիրություներն անմիջականորեն սահմանակից էին քաղաքին։ Դժգոհ էր Արշակավանի հիմնադրումից և հոգևորականությունը՝ Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսի գլխավորությամբ, որին հատկապես մտահոգում էին քաղաքում տիրող ազատ բարքերը։

## Քաղաքի կործանում
Արշակավանի մասին պատմող հայ պատմիչներ Փավստոս Բուզանդը և Մովսես Խորենացին իրար հակասող տեղեկություններ են տալիս Արշակավանի կործանման մասին։ Ըստ Բուզանդի Արշակավանը բնակչությունից դատարկվել է Աստծո կողմից, որպես պատիժ ուղարկված համաճարակի հետևանքով։ Պատմահոր վկայությամբ, սակայն, քաղաքը ոչնչացրել են ըմբոստ նախարարների միացյալ ուժերը։ Խորենացին հաղորդում է, որ նախարարները, միանալով Ներսես Կամսարականին, պաշարել են քաղաքը։ Քաղաքի պաշարումից էլ սկսվել է ժանտախտը, և նախարարներին հաջողվել է գրավել քաղաքը։ Արշակավանը նախարարների կողմից գրավվելուց հետո հիմնահատակ քանդվել է։ Բնակչությունը մեծ մասամբ սպանվել է, միայն փրկվել են մանուկները։ Որոշ հեղինակներ Արշակավանի կործանումը թվագրում են՝ կա՛մ 355 թվականով, կա՛մ 358 թվականի տեղի ունեցած երկրաշարժով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արշակավանի մասին Թադևոս Հակոբյանի «Պատմական Հայաստանի քաղաքները» գրքում

Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Մինաս Ծալյան

**Մինաս Ծալյան** (), հայ կրթական, մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Պարտիզակում։ Հետագայում մեկնել Եգիպտոս։ Ունեցել է կրթական գործունեություն։ 1911-1913 թվականներին եղել է Կահիրեի Գալուստյան ազգային վարժարանի տնօրենը։ Սփյուռքահայ մամուլում տպագրել է կրթական և պատմա-բանասիրական հարցերին նվիրված հոդվածներ։

Առանձին գրքերով հրատարակած աշխատություններն են՝ «Համառոտ պատմություն ընդհանուր ազգաց» (Ա. Արևելյան հին ազգեր, Կ. Պոլիս, 1899 թ., նույնի Բ տպագրությունը՝ 1905 թ.), «Գրիգոր պատվելի Փեշտիմալճյան. 1773-1837» (Կահիրե, 1912)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1935 մահեր
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Հռանդեա

**Հռանդեա**, պատմական վայր Ծոփաց աշխարհի Խարբերդի դաշտում։ Հայտնի է 62 թ. գարնանը տեղի ունեցած ճակատամարտով, որտեղ պարթևական կամ հայ-պարթևական զորքերը պարտության մատնեցին Պետոսի գլխավորած հռոմեական բանակը և պարտադրեցին անձնատուր լինել։ Հռոմեացի զինվորները ստիպված էին անցնել երեք նիզակներից կազմված անարգանքի «լծի» տակով, որը խայտառակություն էր նրանց համար։

64 թվականին այստող կնքվեց Հռանդեայի պայմանագիրը, որով ավարտվեց Հռոմեա-պարթևական պատերազմը (54–64)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծոփքի բնակավայրեր
Կորբուլոն

**Գնեոս Դոմիտիուս Կորբուլոն** (լատիներեն՝ Gnaeus Domitius Corbulo, ), հռոմեացի նշանավոր զորավար, կոնսուլ (39 թ), Ներոն կայսեր օրոք Հռոմի կողմից Արևելքում Հայաստանի համար Պարթևաստանի հետ վարած պատերազմում հռոմեական բանակի հրամանատար։

47 թվականին պատերազմել է գերմանական ցեղերի դեմ։ Հռոմի և Պարթևաստանի ու Հայաստանի միջև տասնամյա պատերազմի ժամանակ (54-63) նշանակվել է Կապադովկիայի կուսակալ։ 58 թվականի գարնանը ներխուժել է Հայաստան, գրավել Արտաշատը, 59 թվականի գարնանը հիմնովին ավերել այն, ինչպես նաև Գառնին, 59 թվականի վերջին գրավել Տիգրանակերտը, մտել Ծոփք։ Տիգրանակերտում Հայոց արքա է հռչակել հռոմեական դրածո Տիգրան Զ-ին։

61 թվականին կնքել է համաձայնություն, որով Հայաստանից դուրս են բերվել հռոմեական և պարթևական զորքերը, Տրդատ Ա ճանաչվել է Հայոց թագավոր։

62 թ. գարնանը պարթևները փորձում են վերանվաճել Տիգրանակերտը, և Կորբուլոնը նոր զորքերի բացակայության պայմաններում ստիպված է լինում զինադադար կնքել Պարթևաստանի արքա Վաղարշ Ա-ի հետ։ Ամռանը Հայաստան է ժամանում նոր զորքերով Լուցիոս Ցեզենիուս Պետոսը, ինչը հնարավորություն է տալիս Կորբուլոնին մտնել Միջագետք։ Այնտեղ սակայն նա լուր է ստանում, որ Պետոսը Հռանդեայի մոտ շրջափակման մեջ է ընկել։ Փորձում է հասնել օգնության, սակայն ուշանում է՝ Պետոսը զորքով անձնատուր է լինում։ 63 թ. գարնանը նորից արշավում է Հայաստան, սակայն ուժերի հավասարության պայմաններում Հռանդեայում պարթևների հետ կնքում է պայմանագիր, համաձայն որի Տրդատ Արշակունին դառնում է Հայոց արքա, սակայն իր թագը պետք է ստանար Հռոմում՝ կայսրի ձեռքից։ Պարթևական արշավանքների համար Ներոնից ստանում է պարգևներ։ Սակայն 67 թ. մտահոգվելով Կորբուլոնի աճող հեղինակությունից և ժողովրդայնությունից կայսրը հրամայում է նրան սպանել։ Երբ Կորբուլոնն իմանում է այդ հրամանի մասին նա թրով իր կուրծքը խոցելու միջոցով ինքնասպան է լինում՝ բացականչելով՝ Արժանի եմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Ինքնասպանության դրդվածներ
Կատեգորիա:Կապադովկիայի հույներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի զորավարներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զորավարներ
Կալիֆոռնիա (այլ կիրառումներ)

**Կալիֆոռնիա** կարող է վերաբերել՝

Վարչական միավորներ՝
* Կալիֆոռնիա - նահանգ ԱՄՆ-ի արևմուտքում։
* Ստորին Կալիֆոռնիա - նահանգ Մեքսիկայի հյուսիս-արևմուտքում։
* Հարավային Ստորին Կալիֆոռնիա - նահանգ Մեքսիկայի արևմուտքում։
Աշխարհագրական օբյեկտներ՝
* Կալիֆոռնիա թերակղզի - թերակղզի Հյուսիսային Ամերիկայի արևմուտքում։
* Կալիֆոռնիական հոսանք - մակերևութային սառը հոսանք Խաղաղ օվկիանոսում։
* Կալիֆոռնիայի ծոց (Կորտեսի ծով) - Խաղաղ օվկիանոսի ծոց՝ նրանից առանձնացված Կալիֆոռնիա թերակղզով։
* Կալիֆոռնիայի հովիտ - տեկտոնական իջվածք Հյուսիսային Ամերիկայում։
Աստղագիտական օբյեկտներ՝
* Կալիֆոռնիա միգամածություն - միգամածություն Պերսևս համաստեղությունում։
* (341) Կալիֆոռնիա - 1982 թ․ հայտնաբերված աստերոիդ։
Իմպուլս ՖԱ

**«Իմպուլս» Ֆուտբոլային Ակումբ**, հայկական ֆուտբոլային ակումբ Դիլիջան քաղաքից։

## Պատմություն
«Իմպուլս» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1985 թվականին, Դիլիջան քաղաքում։ Խորհրդային Հայաստանի վերջի տարիների ակումբը գրավեց երկրորդ դիվիզիայի երկրորդ տեղը։ Այս գոտում միայն խաղացել են հայկական ԽՍՀՄ ակումբները։ Ակումբները բաժանվում են երկու ենթախմբերը, իսկ Իմպուլսը հայտնվել է երկրորդ ենթախմբում։ Սպորտի վարպետ և վաստակավոր մարզիչ Հրաչիկ Խաչմանոււկյանի թիմը ի վերջո գրավում է յոթերորդ տեղը և անցնում երկրթրդ փուլ։ Երկրորդ փուլի վերջում թիմը գրավում է 15-րդ տեղը առաջ թողնելով Չարենցավանի "Մուշ" թիմին՝ խփած և բաց թողած գնդակների թվով։ Լավագույն ռմբարկու դարձավ Ռ. Համոբյակը գրավելով 6-րդ տեղը ռմբարկուների ցուցակում։ Նա հակառակորդների դարպասները գրավել է երկու անգամ։

## Նվաճումներ
;**[[Հայաստանի Առաջին խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Առաջին խումբ]]**
:15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2009

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*«Էրեբունի-Դիլիջան» ՄԱ-ի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական  կայքէջում , , 

Կատեգորիա:Հայկական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ այբբենական կարգով
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2010 (ֆուտբոլ)

**«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2010ը»** Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի **19-րդ** առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 2010 թվականի Մարտի 27-ին և ավարտվել նույն թվականի նոյեմբերի 14-ին։

19-րդ առաջնությունը ընթացավ 28 փուլերով։ Թիմերը միմյանց հետ մրցեցին 4 անգամ։ Չեմպիոն հռչակվեց ամենաշատ միավոր վաստակած թիմը՝ Երևանի «Փյունիկը»։ Հաշվի առնելով այն, որ «Շիրակ» ֆուտբոլային ակումբը, որը 2010 թ. Հայաստանի Բարձրագույն խմբի առաջնության արդյունքներով լքելու է Բարձրագույն խումբը, ունի նոր հովանավոր, որը լայնածավալ աշխատանքներ է կատարում ակումբի ենթակառուցվածքները բարելավելու նպատակով և Շիրակի մարզում ֆուտբոլի զարգացման գործընթացին աջակցելու նպատակով, ՀՖՖ Գործադիր Կոմիտեն որոշեց ընդլանել 2011 թ. Հայաստանի Բարձրագույն խմբի առաջնության կազմը և թույլ տալ «Շիրակ» թիմին մասնակցել վերը նշված առաջնությանը։

## Մասնակիցներ

### Մարզահագուստ և հովանավորներ

## Աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"|Փյունիկ
||28||20||5||3||73||22||+51||**65**||style="text-align:left; font-size: 90%; background:#DDEEFF;"|2011-12 Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման 2-րդ փուլի ուղեգիր
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 2.||style="text-align:left;"|Բանանց 
||28||20||4||4||58||24||+34||**64**||style="text-align:left; font-size: 90%; background:#D0F0C0;"|2011-12 Եվրոպա Լիգայի որակավորման 1-ին փուլի ուղեգիր
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"|Ուլիս
||28||17||4||7||44||23||+21||**55**||style="text-align:left; font-size: 90%; background:#D0F0C0;"|2011-12 Եվրոպա Լիգայի որակավորման 1-ին փուլի ուղեգիր
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"|Միկա 
||28||14||4||10||47||31||+16||**46**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 5.||style="text-align:left;"|Իմպուլս
||28||10||7||11||29||43||-14||**37**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 6.||style="text-align:left;"|Գանձասար 
||28||8||3||17||24||45||-21||**27**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 7.||style="text-align:left;"|Կիլիկիա 
||28||4||3||21||19||60||-41||**15**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 8.||style="text-align:left;"|Շիրակ
||28||2||4||22||22||68||-46||**10**

## Արդյունքներ
#### Առաջին շրջան

1«Իմպուլսը» իրականում «Կիլիկիային» պարտվել էր 2։3 հաշվով, սակայն ՀՖՖ կարգապահական կոմիտեն տեխնիկական՝ 0։3 հաշիվ պարտություն գրանցեց «Իմպուլսին»՝ պարզաբանելով, որ «Իմպուլս» թիմի կազմում խաղին մասնակցել է որակազրկված ֆուտբոլիստ՝ Գրիգոր Բալաբեկյանը։

#### Երկրորդ շրջան

1«Գանձասար»-«Կիլիկիա» խաղին չներկայանալու համար, ՀՖՖ կարգապահական կոմիտեն տեխնիկական՝ 0։3 հաշիվ պարտություն գրանցեց «Կիլիկիա» ֆուտբոլային ակումբին։

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Առաջին խումբ 2010
* Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2010
* Հայաստանի ֆուտբոլի Սուպերգավաթ 2010

## Գրականություն

## Արտաքին հղումներ
* 2010 թվականի Բարձրագույն խմբի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական  կայքէջում , , 

Բարձրագույն խումբ 2010
Լևոն Հազարապետյան

**Լևոն Հազարապետյան** (), հայ նկարիչ, գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ախալցխայում։ Մասնագիտական կրթությունը ստացել է Մոսկվայի Ստրոգոնովի նկարչական ուսումնարանում, ապա մեկնել է Գերմանիա, կատարելագործվել Մյունխենի գեղարվեստների ակադեմիայում, ավարտել 1917 թվականին։ Վերադառնալով Կովկաս՝ որպես նկարչության ուսուցիչ աշխատել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, հետագայում՝ Թիֆլիսում Ստեփան Լիսիցյանի գիմնազիայում, եղել է ռիթմի և պլաստիկայի ինստիտուտի տնօրեն։

## Ստեղծագործություններ
Թողել է գրաֆիկական արժեքավոր գործեր, որոնցից նմուշներ պահվում են արտասահմանյան թանգարաններում, այդ թվում՝ Լոնդոնում։ Աշխատակցել է «Հասկեր», «Լուսաբեր» հանդեսներին, ինչպես նաև մի շարք գրքերի նկարազարդման աշխատանքներին։

Լավագույն գործերից են՝ «Սալոմե», «Աղջիկը վանդակով», «Ինքնանկար», «Եվա», «Պոետ», «Հովհաննես Մկրտչի գլուխը» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կանզաս գետ

**Կանզաս** (), գետ ԱՄՆ-ում, Միսուրիի աջ վտակը։ Կազմավորվում է Ժայռոտ լեռների նախալեռնային սարավանդներից սկիզբ առնող Սմօքի Հիլ և Ռեպաբլիկան գետերի միախառնումից։ Երկարությունը 278 կմ (Ռեպաբլիկան գետի հետ միասին՝ շուրջ 1200 կմ)։ Կանզասի ափին է Թոփիկա և Կանզաս սիթի քաղաքները։

## Անվանում
Անվանումն (անգլերեն՝ *Kansas*) առաջացել է **կանզաս** հնդկացիական ցեղի անունից։ Ցեղանունն ստուգաբանվում է որպես «հարավային քամի», այսինքն՝ հարավային քամու կողմում ապրող ցեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Միսիսիպի գետի վտակներ
Կանզաս (այլ կիրառումներ)

**Կանզաս** կարող է վերաբերել՝

* Կանզաս - նահանգ ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում։
* Կանզաս գետ - գետ ԱՄՆ-ում։
* Կանզաս Սիթի - քաղաք ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում։
* Կանզաս (ցեղ) - հնդկացիական ցեղ։
Կոլորադո (այլ կիրառումներ)

**Կոլորադո** կարող է վերաբերել՝

* Կոլորադո - նահանգ ԱՄՆ-ի արևմուտքում։
* Կոլորադո (գետ) - գետ ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում։
* Կոլորադո (գետ Տեխասում) - Գետ ԱՄՆ-ի Տեխաս նահանգում։
* Կոլորադոյի սարավանդ - սարավանդ Հյուսիսայի Ամերիկայի Կորդիլիերաների Ներքին գոտում։
* Կոլորադո Սպրինգս - քաղաք ԱՄՆ-ի արևմուտքում։
Ալեքսանդր Ղազազյան

**Ալեքսանդր Ղազազյան** (), հայ թատերական գործիչ։

Ծնվել է Ախալցխայում։ Կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Աշակերտական տարիներից Միսակ Արամյանի հետ խմբագրել է «Աստղ Հայաստանի» ձեռագիր ամսագիրը։ Մասնակցել է Ներսիսյան դպրոցում կազմակերպված թատերական ներկայացումներին։ 1860 թվականի ամռանը Ախալցխայում ստեղծել է սիրողներից բաղկացած թատերախումբ, ներկայացրել պատմական ողբերգություններ։ Աշխատակցել է «Հայկական աշխարհ», «Մշակ» և այլ պարբերականների, տպագրելով ինքնուրույն և թարգմանական երկեր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1841 ծնունդներ
Կատեգորիա:1913 մահեր
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Սև լիճ

**Սև լիճ**, ջրային բնական ավազան Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության սահմանագլխին՝ Մեծ Իշխանասար լեռան հարավարևելյան լանջին՝ 2658 մ բարձրության վրա։ Անհոսք քաղցրահամ լիճ է։

Մակերեսը մոտ 2 կմ² է, երկարությունը՝ 1,6 կմ, լայնությունը՝ 1,2 կմ, առավելագույն խորությունը մոտ 7,5 մ է, ջրի ծավալը՝ ավելի քան 9 միլիոն մ³։ Ջուրը վճիտ է, սառնորակ։ Այստեղ բուծում են իշխան ձուկ։ Ջուրն օգտագործվում է ոռոգման համար։ Լճից անմիջապես արևելք գտվում է ավելի փոքր Ջանլիճ կոչվող լճակը։

## Ավանդույթ
Գոյություն ունի անվան ծագման երկու ավանդույթ․
* Ժամանակին քառասուն գլխանի մի վիշապ է եղել, խմել է այս լճի ջրի կեսը, հետո պառկել, որ հանգստանա, մյուս կեսն էլ խմի, ցամաքեցնի։ Աստծու հրամանով՝ սարերը մոտեցել են, վերցրել այդ լիճը, բարձրացել, հասցրել են մինչև երկինք, ազատելով վիշապից։ Վիշապն այլևս չի կարողացել վերև բարձրանալ ջուր խմելու, ծարավել է, ճաքճքել, տրաքել, ցրիվ եկել չորս կողմը։
* Այստեղ ապրում են ջրի խոզեր, շներ, ձիեր և մեծ ձկներ։ Սև լճում ապրում է նաև մի գեղեցիկ աղջիկ։ Երբ արև է լինում նա դուրս է գալիս ջրի երեսը և խաղում է ալիքների հետ։ Այս աղջիկն է, որ կպչելով լճի մեջ ընկած կենդանու ոտից, չի թողնում, որ նա դուրս գա ջրից։

## Պատկերասրահ

Lake Sev 01.jpg|Սև լիճը Իշխանասարի գագաթից
Lake Sev 02.jpg|Սև լիճը Իշխանասարի գագաթից
Lake Sev 03.jpg|Սև լիճը Իշխանասարի գագաթից
Qaragöl lake, Lachin, Azerbaijan.jpg|Սև լիճը Իշխանասարի գագաթից


## Տես նաև
* Սև լիճ արգելավայր

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լճեր
Կոլորադո (գետ)

**Կոլորադո**, գետ ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում։ Սկիզբ է առնում Ժայռոտ լեռներից, թափվում Խաղաղ օվկիանոսի Կալիֆոռնիական ծոցը։ Առաջացնում է խորը (մինչև 1800 մ) կանիոններ։ Երկարությունը 2330 կմ. նավարկելի է գետաբերանից 228 կմ։ Կոլորադոյի վրա կառուցվել են Հուվեր (Բոուլդեռ Դամ), Գլեն Կանիոն Դամ խոշոր ՀԷԿ-երը։

## Անվանում
Անվանումն իսպաներեն է (*Colorado*). բառացի նշանակում է «կարմիր, ներկված» (նկատի է ունեցված կանիոնների ողողահարվող կավերից ջրի ստացած կարմրավուն երանգը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կոլորադո (գետ Տեխասում)

**Կոլորադո**, գետ ԱՄՆ-ի հարավում, Տեխաս նահանգում։ Սկիզբ է առնում Լյանո-Էստակադո սարավանդում, թափվում Մեքսիկական ծոցը։ Երկարությունը 1450 կմ։ Կոլորադոյի ափին է Օսթին քաղաքը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ծոցի ավազանի գետեր
Ստյաուա (ֆուտբոլային ակումբ, Բուխարեստ)

**«Ստյաուա» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Բուխարեստում։

## Պատմություն

«Ստյաուա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1947 թվականին, Բուխարեստ քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* «Ստյաուա» ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Ստյաուա
Մետալուրգ Դոնեցկ (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Մետալուրգ» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Դոնեցկում։

## Պատմություն

«Մետալուրգ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1996 թվականին, Դոնեցկ քաղաքում։

## Ելույթների վիճակագրություն
### Ուկրաինա
:

## Արտաքին հղումներ
* «Մետալուրգ» ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Մետալուրգ Դոնեցկ
Հեսիոդոս

**Հեսիոդոս**, մ.թ.ա. 8-7-րդ դդ. հին հույն նշանավոր բանաստեղծ, «Աշխատանքներ և օրեր» ու «Թեոգոնիա» էպիկական պոեմների հեղինակ։

## Կենսագրական տվյալներ
Հեսիոդոսի մասին կենսագրական տեղեկությունների հիմնական աղբյուրն իր իսկ ստեղծագործություններն են։ Նրա հայրը փոքրասիական Կիմե քաղաքից էր, կարիքից ելնելով գաղթել է Հունաստանի Բեովտիա երկրամաս ու բնակվել Ասկրա գյուղում, որտեղ և հիմնականում անցել է բանաստեղծի կյանքը։ Հոր մահից հետո ժառանգությունը կիսելիս վեճ է առաջացել Հեսիոդոսի և նրա եղբոր՝ Պերսեսի միջև, որը դատավորներին կաշառելու միջոցով խլել է եղբոր բաժնի հիմնական մասը։ Հետագայում վատնելով իր ունեցվածքը՝ Պերսեսը դիմել է եղբոր օգնությանը, սակայն Հեսիոդոսը կտրականապես հրաժարվել է Պերսեսին նյութապես օգնել, փոխարենը «Աշխատանք և օրեր» երկով եղբորը ճիշտ կենցաղավարության ու բարոյականության բազմաթիվ խորհուրդներ տալով։

Հեսիոդոսն իր ապրուստը հոգացել է հողագործությամբ ու անասնապահությամբ։ «Թեոգոնիայում» նա պատկերավոր գրում է, որ Մուսաներն իրեն բանաստեղծական ձիրք են ներշնչել այն ժամանակ, էր ինքը Բեովտիայի Հելիկոն լեռան ստորոտում ոչխարներ էր արածեցնում։

## Ստեղծագործությունները
thumb|16th century manuscript of ''Theogeny''
Հեսիոդոսի գրվածքները թեև իրենց գեղարվեստական արժեքով որոշ չափով զիջում են Հոմերոսի «Իլիականին» ու «Ոդիսականին», սակայն դրանք անտիկ գրականության փայլուն նմուշներ են՝ օժտված բանաստեղծական ոգեշնչմամբ։

### Թեոգոնիա

«Թեոգոնիա» (, «աստվածների ծագումնաբանություն»), պոետիկ ստեղծագործություն Հեսիոդոսի (մ.թ.ա. 7 – 8 դդ.), առաջիններից մեկն է հին հունական դիցաբանական պոեմ, որոնք հայտնի են դարձել եվրոպական գրականությունում։ Գեղարվեստական տեսանկյունից «Թեոգոնիա»-ն շատ է զիջում «Ոդիսականին» և «Իլիականին»։

«Թեոգոնիայում» Հեսիոդոսը համակարգված ձևով ներկայացնում է հին հունական առասպելները աշխարհի ծագման մասին, հունական աստվածների ծննդաբանությունը։ Իրենց գեղարվեստական արժանիքներով հատկապես աչքի է ընկնում հեղինակի կողմից աստվածների ու տիտանների պայքարի, Տիփոնի հետ Զևսի կռվի նկարագրությունը և այլ դրվագներ։

Կենցաղային իմաստով «Թեոգոնիան» հանդիսանում է աստվածների տոհմաբանության և ծագումնաբանության վերաբերյալ ընկալման և հավատալիքների ամբողջություն է։

Հեսիոդոսի պոեմը սկսում է մուսաներին դիմելով, այնուհետև սկսում է աշխարհածնության վերաբերյալ պատմությունը, տիտանների, աստված-օլիմպացիներ և հերոսների մասին։

## Հեսիոդոսի պոեմների հայերեն թարգմանությունը
Հեսիոդոսի երկու պոեմները աշխարհաբար են թարգմանվել Արամ Թոփչյանի կողմից՝ հրատարակվելով 1990 թ.՝ «Անտիկ, միջնադարյան և վերածննդի գրականություն» ժողովածուի մեջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Armenia.az

**Armenia.az**, հայերեն կայք է, որը ստեղծված է եղել Ադրբեջանի կառավարության պատվերով՝ երկրի իբր թե «իրական» լուրերը հայերի մեջ տարածման համար։ Նախաձեռնության հեղինակը news.az կայքի նախագահ, հայտնի լրագրող և խմբագիր Էլնուր Բաիմովն է։ Կայքը գործում է բացառապես հայերեն։ Այնտեղ ընթերցողը կարող է գտնել Ադրբեջանի վերաբերյալ ամենաթարմ նորությունները, հարցազրույցներ փորձագետների հետ, վերլուծական հոդվածներ։

## Արտաքին հղումներ
* armenia.az

Կատեգորիա:Ադրբեջանական կայքեր
Կատեգորիա:Հակահայկականությունն Ադրբեջանում
Մոսկվայի մետրոյի պայթյուններ (2010)

**[[Մոսկվա|Մոսկովյան]] մետրոյում [[2010]] թ. ահաբեկչական գործողությունները** երկու պայթյուն են, որոնք կատարվել են մոսկովյան մետրոպոլիտենում («Լուբյանկա» և «Պարկ կուլտուրի» կայարաններ) 2010 թ. մարտի 29-ին և մի քանի տասնյակ մարդու կյանք են խլել (մարտի 29-ի երեկոյան դրությամբ հայտնի է 39 զոհերի և 78 վիրավորների ու տուժածների մասին։ Զոհվածների թվում կա Ռուսաստանի քաղաքացի՝ հայազգի 17-ամյա Վալենտինա Հովհաննեսի Եղիազարյանը։ Տուժածների թվում կան Ռուսաստանի երկու հայազգի քաղաքացիներ՝ 18-ամյա Հասմիկ Մարտիրոսյանը և 55-ամյա Աննա Փորքաշյանը։ Մոսկվայի մետրոպոլիտենում ահաբեկչական գործողության կապակցությամբ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևին։ Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովը հայտնել է, որ մարտի 30-ը Ռուսաստանի մայրաքաղաքում սգո օր է հայտարարվելու։

## Տուժածներ
Ռուսաստանի Արտակարգ Վիճակների Նախարարությունը հաղորդում է տուժածների մասին հետևյալ տեղեկությունները՝։

## Տես նաև
* Իսլամիստական ահաբեկչական հարձակումների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տուժածների ցանկը Ռուսաստանի Արտակարգ Իրավիճակների Նախարարության կայքում  
* Ակտուալ տեղեկությունենր vz.ru կայքում 

Կատեգորիա:2000-ների ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:2010 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ մոսկովյան մետրոպոլիտենում
Ջուզեպպե Տորելլի

**Ջուզեպպե Տորելլի** (իտալերեն՝ Giuseppe Torelli, ), բարոկկո ուղղության իտալացի երգահան, ջութակահար, ալտահար, մանկավարժ։ Նկարիչ Ֆելիչե Տորելլիի եղբայրը։ Ապրել և ստեղծագործել է Բոլոնիայում (1686&nbsp;-&nbsp;1695 թթ., 1701&nbsp;-&nbsp;1709 թթ.), ինչպես նաև Անսբախում (1697&nbsp;-&nbsp;1699 թթ.) և Վիեննայում (1699&nbsp;-&nbsp;1701 թթ.)։ Զարգացրել է կոնչերտո գրոսսո գործիքային երաժշտության տեսակը, թողել է 30-ից ավել համերգներ շեփորի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1658 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 8 մահեր
Կատեգորիա:Իտալացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգահաններ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Ախալքալաք

**Ախալքալաք** կամ **Նորքաղաք** ( [ախալքալաքի]), քաղաք Վրաստանում, Սամցխե-Ջավախք մարզի կազմի մեջ մտնող համանուն շրջանի շրջկենտրոն, Ջավախք երկրամասի (պատմական Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Վերին Ջավախք գավառի տարածք) կենտրոն։

Ըստ 2014 թվականի պաշտոնական տվյալների՝ քաղաքի բնակչության 8295&nbsp;մարդ է, որից 93,8%-ը կազմում են հայերը։ Աշխարհագրական տեսանկյունից տեղակայված է Ախալքալաքի սարավանդում, Փարվանա գետի ավազանում։

## Անվանում
Անվանումը բառացի թարգմանվում է որպես Նոր քաղաք ( ― նոր,  ― քաղաք)։

## Քաղաքի պատմություն
ձախից|մինի|Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին և Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու արձանը|248x248px
Ախալքալաքը հիշատակվում է 12-րդ դարի վերջերից ի թիվս Հյուսիսային Հայաստանի այլ գավառների՝ վրաց Թամար թագուհու կողմից հայ Զաքարյաններին՝ որպես ժառանգական կալվածք փոխանցելու կապակցությամբ։ 1637 թվսկսնին քաղաքը գրավում են օսմանյան թուրքերը, իսկ 1829 թվականին այն անցնում է Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ։ 1830-ական թթ. Ախալքալաք քաղաք և գավառ են տեղափոխվում Էրզրումից գաղթած հազարավոր հայեր, որոնք հիմնադրում են 50 գյուղ։

19-րդ դարի ընթացքում Ախալքալաքը դառնում է արհեստավորական կենտրոն, իսկ գավառի գյուղերը սկսում են կարևոր դեր խաղալ Հարավային Կովկասում հացահատիկի ու մսամթերքի արտադրության բնագավառում։ 1830-ական թվականների սկզբներին Ախալքալաքում բացվում է Մեսրոպյան ծխական արական դպրոցը։ 1918 թվականի մայիսին Հարավային Կովկասում կատարած թուրքական արշավանքի պատճառով քաղաքի և գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն արտագաղթում է Բակուրիանի անտառներ ու Ծալկայի շրջան։ Գաղթած 80 հազար հայերից 35-40 հազարը զոհվում է։

Հայաստանի և Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո, 1921 թվականի նոյեմբերի 6-ին երկու խորհրդային հանրապետությունների միջև պայմանագիր է կնքվում, որի համաձայն Ախալքալաքն ու գավառը անցնում են Վրաստանին։

## Նշանավոր ախալքալաքցիներ
Ախալքալաքում են ծնվել հայ ականավոր արձակագիրներ Դերենիկ Դեմիրճյանը, Մկրտիչ Սարգսյանը, Հայաստանի առաջին հանրապետության վարչապետ Հովհաննես Քաջազնունին, ռազմական նախարար Ռուբեն Տեր-Մինասյանը, հայ հասարակական–քաղաքական գործիչ Ռուբեն Դարբինյանը, ակադեմիկոս, պատմաբան Աշոտ Մելքոնյանը, հասարակական գործիչ, Երևանի պետական համալսարանի դասախոս (բ.գ.թ.), Հայաստանի բուհերի արհմիությունների նախագահ Արմեն Ավետիսյանը և այլ հայտնի դեմքեր։

## Պատկերասրահ

Սուրբ Խաչ եկեղեցին.jpg|Սուրբ Խաչ եկեղեցին
Ruins of Akhalkalaki fortress.jpg |Ախալքալաքի ամրոցը
Խաչքար եկեղեցու բակում.jpg|Խաչքար եկեղեցու բակում
Եկեղեցու բակը.jpg|Եկեղեցու բակը.jpg
Սուրբ Խաչի բակում.jpg|Սուրբ Խաչի բակում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ախալքալակի տեղական զարգացման խումբը 

Կատեգորիա:1064 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ախալքալաք
Յոհան Ադոլֆ Հասսե

**Յոհան Ադոլֆ Հասսե** (, ), բարոկկո և կլասսիզմի ուղղության գերմանացի երգահան, երգիչ և մանկավարժ։ Առավելապես հայտնի է իր օպերաներով և հոգևոր երաժշտությամբ, մեծ ավանդ ունի օպերա-սերիա ժանրի զարգացման մեջ։ Գրել է 60-ից ավել օպերա, այդ թվում՝ «Տիգրանը» (Tigrane, 1729, Նեապոլ), որի սյուժեն վերցված է Հայոց պատմությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ
Գասպարե Սպոնտինի

**Գասպարե Սպոնտինի** (ամբողջական անունն ; ), իտալացի երգահան, գրել է օպերաներ, հոգևոր երաժշտություն (մեսսաներ, կանտատներ) և գործիքային ստեղծագործություններ։ Զբաղեցրել է Փարիզում իտալական օպերային թատրոնի (1810&nbsp;-&nbsp;1812 թթ.) և Բեռլինի օպերային թատրոնի տնօրենի (1820-1841 թթ.) պաշտոնները։ Իր ստեղծագործություններից առավելապես հայտնի է «Վեստալուհի» օպերան (1807 թ., Փարիզ), որը այսօր էլ երբեմն բեմադրվում է օպերային թատրոններում։ Ազդեցություն է ունեցել ֆրանսիական «մեծ» օպերայի ձևավորման վրա։ Նրա երաժշտության ներգործությունը նկատելի է Ջակոմո Մեյերբերի տեղծագործությունների, ինչպես նաև Վագների վաղ շրջանի «Ռիենցի» օպերայում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1774 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1851 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 24 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգահաններ
Կլաուդիո Մոնտեվերդի

**Կլաուդիո Ջովաննի Անտոնիո Մոնտեվերդի** (իտալերեն՝ *Cláudio Giovánni António Montevérdi*, ), նշանավոր իտալացի երգահան, վիոլահար և երգիչ։ Գրել է մադրիգալներ (9 հատոր), օպերաներ և հոգևոր երաժշտություն։ Հայտնի է հատկապես իր «Օրփեոս» (L'Orfeo, 1607), «Ուլիսեսի վերադարձը հայրենիք» (Il ritorno d’Ulisse in patria, 1640) և «Պոպեայի թագադրությունը» (L’Incoronazione di Poppea, 1642) օպերաներով, որոնք այսօր էլ հաճախակի բեմադրվում են աշխարհի օպերային թատրոններում։

## Կենսագրություն
1590-1612 թվականներին Մոնտեվերդին որպես երաժիշտ, երգիչ, կապելմայստեր ծառայել է Մանտուայի դքսի կապելլայում, 1613 թվականից ղեկավարել է Վենետիկի Սուրբ Մարկոսի տաճարի կապելլան։ 

Գրել է հիմնականում պոլիֆոնիկ խմբերգային երաժշտություն։ 1587-1638 թվականներին հրատարակել է մադրիգալների 8 գիրք։ Զարգացնելով 16-րդ դարի պոլիֆոնիկ ավանդույթները՝ Մոնտեվերդին արդեն մադրիգալներում ձգտել է քնարական-դրամատիկական արտահայտչականության՝ աստիճանաբար թարմացնելով ժանրի բնույթը։ 

1607 թվականից Մոնտեվերդիի ստեղծագործության մեջ հիմնական տեղ է գրավել օպերան։ Պահպանվել են միայն առաջին՝ «Օրփեոս» (1607, Մանտուա) և վերջին երկու՝ «Ուլիսեսի վերադարձը հայրենիք» (1640, Բոլոնիա), «Պոպեայի թագադրությունը» (1642, Վենետիկ) օպերաները։ 

## Ոճ
Մոնտեվերդին երաժշտության մեջ, այսպես կոչված, «հուզական ոճի» ստեղծողն է։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել ժամանակակիցների (հատկապես՝ վենետիկյան դպրոցի կոմպոզիտորների) վրա։ 

## Գրականություն
* Конен В․ Д․, К․ Монтеверди, М․, 1971
* Malipiero G․ F․, Claudio Monteverdi, Mil․, 1929
* Abert A․ A․, Claudio Monteverdi und das musikalische Drama, Lippstadt, 1954

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգիչներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ քահանաներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կոստանդիանոս Ա Մեծ

**Կոստանդինոս Ա Մեծ** (լատիներեն անունն ամբողջությամբ՝ , ), Հռոմի կայսր։

Հոր մահից հետո՝ 306 թվականին, զորքի կողմից հռչակվել է «օգոստոս», 312 թվականին Մուլվիյան կամրջի մոտ Մակսենտիոսի և 323 թվականին Լիկիանոսի նկատմամբ տարած հաղթանակներից հետո դարձել է Հռոմեական կայսրության միանձնյա տիրակալ։ 313 թվականին Միլանի հրովարտակով թույլատրել է քրիստոնեական դավանանքը, իսկ հետագայում սկսել է բացահայտորեն հովանավորել քրիստոնեությանը։ 330 թվականին պետության մայրաքաղաքը տեղափոխել է Կոստանդնուպոլիս, իրականացրել պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումներ։ Վախճանվել է 337 թվականին՝ մահվան մահճին ընդունելով քրիստոնեական մկրտությունը։ Կոստանդիանոս կայսրը մի շարք քրիստոնեական եկեղեցիների, այդ թվում նաև Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից դասվել է սրբերի շարքը։

Հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ Կոստանդիանոս Ա կայսրը հայտնի է հիմնականում Եվսեբիոս Կեսարացու «Եկեղեցական պատմության» և բյուզանդական պատմիչների տվյալներով։ Ագաթանգեղոսը և Մովսես Խորենացին հաղորդում են կայսեր և Հայոց արքա Տրդատի կապերի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սբ.Կոստանդիանոս կայսեր և նրա մոր՝ Հեղինեի հիշատակության օրը Հայ առաքելական եկեղեցում 

Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Էնրիկո Կարուզո

thumb|thumbtime=1|''Lucia di Lammermoor'' (1908).
**Էնրիկո Կարուզո** (, ), իտալացի նշանավոր օպերային երգիչ (տենոր)։

## Կենսագրություն
Բեմի վրա դեբյուտը կայացել է 1895 թվականի մարտի 15-ին Պալերմոյում Պոնկիելլիի «Ջոկոնդա» օպերայում Էնցիոյի դերերգի կատարմամբ։ 1900 թվական բարձրանում է Միլանի «Լա Սկալա» օպերային թատրոնի բեմ Նեմորինոյի դերով (Դոնիցետի «Սիրո ըմպելիք»), 1902 թվականին՝ Լոնդոնի Քովենթ-Գարդեն թատրոնում կատարում է Դքսի դերերգը (Վերդի «Ռիգոլետտո»)։ Համաշխարհային փառքի է հասնում Նյու Յորքում՝ «Մետրոպոլիտեն օպերա» թատրոնի բեմի վրա 1903-1920 թվականներին։ Երգչի համաշխարհային հռչակի ամրապնդման գործում մեծ դեր են խաղացել իր կյանքի ընթացքում թողարկվող ձայնապնակները։

Կարուզուն ունեցել է յուրահատուկ հնչերանգի ձայն, որի ստորին և միջին ռեգիստրի բնական բարիտոնալ հնչումը զուգակցվում էր փայլուն տենորային վերին հնչյունների հետ։ Շնորհիվ իր շնչառության բացառիկ տիրապետմանը, անբասիր ինտոնացիայի, և, կարևորը, բարձր կատարողական մաշկույթի դարձավ 20-րդ դարի երգեցողական արվեստի լեգենդ։

Կարուզոն հավասար հաջողությամբ կատարել է լիրիկական և դրամատիկական խաղացանկի դերերգեր Վերդիի (Դուքս «Ռիգոլետտո», Մանրիկո «Տրուբադուր», Ռիչարդ «Պարահանդես-Դիմակահանդես», Ռադամես «Աիդա») և վերիստ-երգահանների (Կանիո Լեոնկավալլոյի «Պայացներ» և այլն) օպերաներում։ Ֆեդերիկոյի («Արլեզիանուհի» Չիլեա, 1897 թ.), Լորիսի («Ֆեդորա» Ջորդանո, 1898 թ.), Ջոնսոնի («Պարմանուհին Արևմուտքից» Պուչչինի, 1910 թ.) դերերգրի առաջին կատարողն է։ Կարուզոյի խաղացանկում իրենց ուրույն տեղն են զբաղեցրել և նեապոլիտանական երգերը։

Էնրիկո Կարուզոն վախճանվել է 48 տարեկան հասակում՝ 1921 թ. օգոստոսի 2-ին Նեապոլում՝ թարախային պլևրիտից։
մինի|Sì, pel ciel marmoreo giuro! 1914 թ. ձայնագրություն։ Տիտա Ռուֆոն և Էնրիկո Կարուզոն Վերդիի «Օթելո» օպերայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Նեապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Արշակ Ա Պարթև

**Արշակ Ա** (), պարթևական արքա, Պարթևական թագավորության և Արշակունի հարստության հիմնադիր։

## Ծագում
Հին աղբյուրները իրարամերժ տեղեկություններ են հաղորդում Արշակի ծագման վերաբերյալ։ Ըստ մ.թ.ա. 1-ին դարի պատմիչ Պոմպեոս Տրոգոսի՝ նա «անհայտ ծագման, սակայն մեծ արիության մարդ» էր։ Ամենաընդունված վարկածն այն է, որ Արշակը սերել է սկյութական ապարն կամ պարն ցեղից, որը մ․թ․ա․ 3-րդ դարում հաստատվել էր Սելևկյան տերության Պարթևստան նահանգում՝ Կասպից ծովի հարավարևելյան շրջանում։ Արշակունի բոլոր թագավորները գահ բարձրանալիս իրենց հատուկ անվանը կցել են Արշակ անունը՝ դրոշմելով այն իրենց թողարկած դրամների վրա։ Այդ հանգամանքը էապես դժվարացնում է ժամանակակից ուսումնասիրողներին որոշել Պարթև արքաների գահակալության հաջորդականությունը՝ առաջացնելով ժամանակագրական շփոթ։

## Կենսագրություն
Մ․թ․ա․ մոտ 247 թվականին Արշակի գլխավորությամբ պարնի ցեղը ներխուժել է Պարթևստանի հյուսիսային Աստաբենե գավառը։ Արշակը թագավոր է հռչակվել նորահիմն Ասաակ (Արշակ) քաղաքում, որի տեղը ճշտված չէ։ Մ.թ.ա. մոտ 245 թվականին Սելևկյան տերության նահանգ Պարթևստանի կառավարիչ Անդրագորասը հռչակում է Սելևկյաններից իր անկախությունը։ Մոտավորապես մ․թ․ա․ 238 թվականին պարնի ցեղը հարձակվում է Պարթևստանի վրա։ Անդրագորասը սպանվում է, ինչը թույլ է տալիս Արշակին գրավել ամբողջ Պարթևստանը։ Քիչ ժամանակ անց Արշակը գրավում է Պարթևստանին հարևան Վրկան աշխարը (Հյուրկանիա)։ Սելևկյան տերության արքա Սելևկոս Բ-ի Պարթևաստանը վերանվաճելու արշավանքը չի հաջողվում և Արշակն ու իր ցեղը կարողանում է ամրապնդվել իր նվաճած տարածքներում։ Որպես արքունի նստավայր Արշակը հիմնադրել է Նիսա քաղաքը, որը ևս հայտնի է Միհրդատկերտ անվամբ։ Մոտավորապես այս ժամանակաշրջանում պարնի ցեղն ընդունում է իր զավթած նահանգի անվանումն իբրև ցեղանուն և այնուհետ կոչվում է պարթևներ։

Ըստ որոշ անտիկ աղբյուրների՝ երկու-երեք տարվա գահակալությունից հետո Արշակ Ա-ին հաջորդել է եղբայրը՝ Տիրիդատես կամ Տրդատ Ա։ Ըստ որոշ հեղինակների՝ գահին տիրանալու համար Տրդատը սպանել է իր եղբորը։ Արդի պատմաբանները Տրդատին համարում են հնարված կերպար։ Մ․թ․ա․ մոտ 217 թվականին Արշակ Ա-ին հաջորդել է իր որդին՝ Արշակ Բ-ը, որի թագավորության մասին շատ քիչ է հայտնի։

Մինչև վերջերս համարվում էր, որ Արշակ անվամբ թագավորի գոյությունը պատմականորեն չի հաստատվում։ Սակայն Արշակի պատմականությունը հաստատվել է հնագիտական գտածոներով՝ մասնավորապես Նիսայում գտնված Արշակի անունը կրող մի խեցատով և մետաղադրամերով։

Իրանական ազգային էպոսի մեջ Արշակն առասպելական քեյանյան արքայատոհմից կամ աղեղնավոր հերոս Արաշից է սերած։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Արտավան Ա Պարթև

**Արտավան Ա**, Պարթևաստանի արքա մ.թ.ա. 211 -191, Արշակ Ա եղբոր որդին, հիշատակվում է նաև Արշակ (Արշակ Բ) անունով։ Հաջորդել է կամ Արշակ Ա-ին կամ հորը՝ Տրդատ Ա-ին (Արշակ Բ-ին)։ Մ.թ.ա. 209 թ. ջախջախելով Արտավան Ա-ին Լաբուս լեռան մոտ ճակատամարտում՝ Սելևկյան Անտիոքոս Գ արքան կարողանում է վերանվաճել Պարթևաստանը։ Կնքված հաշտության պայմաններով՝ Արտավան Ա ընդունում է Սելևկյանների գերիշխանությունը՝ դառնալով Սելևկյաններին հպատակ արքա։ Դրա դիմաց Անտիոքոս Ա-ն հանում է իր զորքերը Պարթևաստանից։ Արտավան Ա-ին գահին հաջորդում է որդին կամ եղբորորդին՝ Պրիապատիուսը։

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Պրիապատիուս

**Պրիապատիուս**, Պարթևաստանի արքա մ.թ.ա. 191-176 թթ., Արշակունի հարստությունից։ Պարթևական արքաներ՝ Հրահատ Ա-ի (մ.թ.ա. 176–171), Միհրդատ Ա-ի (մ.թ.ա. 171–138) և Արտավան Բ-ի (մ.թ.ա. 138–124) հայրը։ Նրա գահակալության մասին անտիկ աղբյուրներում տվյալներ չեն պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ