Արգանդի պարանոցի սերկլյաժ

**Արգանդի պարանոցի սերկլյաժ**, հայտնի է նաև որպես արգանդի պարանոցի կար, նեղուց-պարանոցային անբավարարության բուժման մեթոդ է, երբ հղիության ընթացքում արգանդի պարանոցը սկսում է ժամանակից շուտ կարճանալ և բացվել՝ հանգեցնելով ուշ վիժման կամ վաղաժամ ծննդաբերության: Սերկլյաժը կանխում է վաղաժամ ծննդաբերությունը և նվազեցնում նորածնային մահացությունն ու հիվանդացությունը միապտուղ հղիությամբ կանանց մոտ, ովքեր երբևէ ունեցել են սպառնացող վաղաժամ ծննդաբերություն, և արգանդի պարանոցի երկարությունը կարճացել է 25 մմ-ից պակաս:

Սերկլյաժն իրենից ենթադրում է ամուր կար, որը դրվում է արգանդի պարանոցի ներսում և նրա շուրջ հղիության վաղ շրջանում՝ սովորաբար 12-14-րդ շաբաթների միջև, և հեռացվում է հղիության ավարտին, երբ վիժման հիմնական ռիսկն արդեն անցել է։ Միջամտությունն իրականացվում է տեղային անզգայացման տակ, սովորաբար ողնուղեղային անզգայացման միջոցով։ Այն հիմնականում իրականացվում է մանկաբարձ-գինեկոլոգի կողմից՝ ամբուլատոր պայմաններում։ Այն կանանց համար, ովքեր նախկինում ունեցել են մեկ և ավել ուշ վիժումներ սերկլյաժը սովորաբար իրականացվում է հղիության առաջին կամ երկրորդ եռամսյակում։ «Սերկլյաժ» բառը ֆրանսերենից թարգմանաբար նշանակում է շրջափակում, օղակում կամ գոտևորում։

Արգանդի պարանոցի սերկլյաժի արդյունավետության ցուցանիշը կազմում է մոտավորապես 80–90% պլանային սերկլյաժների դեպքում և 40–60%՝ փրկող սերկլյաժների դեպքում։ Սերկլյաժը համարվում է հաջողված, եթե ծննդալուծումը հետաձգվում է առնվազն մինչև հղիության 37-րդ շաբաթը (հասուն հղիություն)։ Սերկլյաժի տեղադրումից հետո առնվազն մի քանի ժամ (երբեմն՝ մեկ գիշեր) բուժառուն պետք է գտնվի հսկողության տակ՝ համոզվելու համար, որ վաղաժամ ծննդաբերական գործունեություն չի սկսվում։ Այնուհետև պացիենտին թույլ կտրվի վերադառնալ տուն, հրահանգելով պահպանել անկողնային ռեժիմ և խուսափել ֆիզիկական ակտիվությունից (ներառյալ սեռական հարաբերությունները) 2-3 օր կամ մինչև երկու շաբաթ տևողությամբ։ Սովորաբար նշանակվում են հետագա այցելություններ, արգանդի պարանոցը և կարը հսկողության տակ պահելու, ինչպես նաև վաղաժամ ծննդաբերության նշաններին հետևելու նպատակով։

Միապտուղ հղիությամբ կանանց շրջանում վաղաժամ ծննդաբերության ռիսկի դեպքում, երբ սերկլյաժը համեմատվում է առանց բուժման տարբերակի հետ, դիտվում է վաղաժամ ծննդաբերությունների նվազում, և հնարավոր է նաև նորածնային մահացության (պերինատալ մահացության) քանակի նվազում։ Բազմապտուղ հղիության դեպքում վաղաժամ ծննդաբերությունները կանխելու և պերինատալ մահացությունը կամ նորածնային հիվանդացությունը նվազեցնելու նպատակով կիառված սերկլյաժի արդյունավետության մասին ապացույցներ չկան: Տարբեր հետազոտություններ են իրականացվել՝ պարզելու համար արգանդի պարանոցի սերկլյաժի արդյունավետությունը այլ բուժումների հետ համակցելիս, ինչպիսիք են հակաբիոտիկները կամ հեշտոցային պեսարիաները, սակայն ապացույցները դեռևս անորոշ են:

## Տեսակներ
Գոյություն ունի սերկլյաժի երեք տեսակ․

* **Մակդոնալդի սերկլյաժ**, նկարագրվել է 1957 թվականին, ամենատարածվածն է և իրենից հիմնականում ներկայացնում է քսակակար, որն օգտագործվում է արգանդի պարանոցն ամուր սեղմելու և փակելու համար։ Արգանդի պարանոցի կարումը ներառում է կարանյութի շերտի տեղադրում պարանոցի վերին հատվածում, մինչդեռ ստորին հատվածն արդեն սկսում է հարթվել։ Սերկլյաժի այս տարբերակը սովորաբար տեղադրվում է հղիության 16-18-րդ շաբաթների միջև։ Կարը հիմնականում հեռացվում է հղիության 37-րդ շաբաթվա ընթացքում, անհրաժեշտության դեպքում նաև ավելի վաղ։ Այս միջամտությունը մշակել է ավստրալացի մանկաբարձ-գինեկոլոգ Յան Ալեքսանդր Մակդոնալդը։
* **Շիրոդկարի սերկլյաժ**, շատ նման է նախորդին, սակայն կարերը անցնում են արգանդի պարանոցի պատերի միջով, ինչի շնորհիվ դրանք մնում են քողարկված, այլ ոչ նրա մակերեսին։ Սերկլյաժի այս տեսակն ավելի քիչ է տարածված և տեխնիկապես ավելի բարդ է, քան Մակդոնալդի մեթոդը, սակայն համարվում է (թեև ապացուցված չէ), որ այն նվազեցնում է վարակի ռիսկը։ Շիրոդկարի միջամտությունը երբեմն ենթադրում է մշտական կար արգանդի պարանոցի շուրջ, որը ենթակա չէ հեռացման, և, հետևաբար, ծննդալուծման համար անհրաժեշտ կլինի կատարել կեսարյան հատում։ Շիրոդկարի տեխնիկան առաջին անգամ նկարագրել է Վիտալ Նագեշ Շիրոդկարը Մումբայում՝ 1955 թվականին։ 1963 թվականին Շիրոդկարը մեկնել է Նյու Յորք՝ Նյու Յորքի հատուկ վիրաբուժության հիվանդանոցում այս միջամտությունը կատարելու համար։ Վիրահատությունն անցել է հաջող, և երեխան ապրել է մինչև չափահաս տարիք։
* **Որովայնային (տրանսաբդոմինալ) սերկլյաժ**, ամենաքիչ տարածված տեսակն է, մշտական է, և ենթադրում է կարի տեղադրում արգանդի վզիկի ամենավերին հատվածում և դրսից՝ որովայնի խոռոչի ներսում: Այս տարբերակը սովորաբար կիրառվում է միայն այն դեպքում, երբ ստանդարտ սերկլյաժ դնելու համար արգանդի պարանոցը չափազանց կարճ է, կամ եթե հեշտոցային սերկլյաժը ձախողվել է կամ հնարավոր չէ իրականացնել: Այնուամենայնիվ, որոշ բժիշկներ (մասնավորապես՝ Արթուր Հեյնին Չիկագոյի համալսարանից և Ջորջ Դևիսը Նյու Ջերսիի բժշկության և ստոմատոլոգիայի համալսարանից) կողմ են, որ որովայնային սերկլյաժը փոխարինի հեշտոցային սերկլյաժներին՝ հիմնվելով ակնկալվող ավելի լավ արդյունքների և հասուն ժամկետին հասած ավելի մեծ թվով հղիությունների վրա: Որովայնային սերկլյաժ ունեցող կանանց անհրաժեշտ է ծննդալուծել կեսարյան հատման ճանապարհով: Որովայնային սերկլյաժը կարող է տեղադրվել նաև մինչև հղիությունը, եթե պացիենտի մոտ ախտորոշվել է նեղուց-պարանոցային անբավարարություն։

## Ռիսկեր
Չնայած սերկլյաժը ընդհանուր առմամբ անվտանգ միջամտություն է, սակայն գոյություն ունեն մի շարք հավանական բարդություններ, որոնք կարող են ի հայտ գալ վիրահատության ընթացքում կամ դրանից հետո։ Դրանք ներառում են՝

* տեղային կամ ընդհանուր անզգայացման հետ կապված ռիսկեր
* վաղաժամ ծննդաբերություն
* պտղաթաղանթների մինչծննդաբերական վաղաժամ պատռում
* արգանդի պարանոցի վարակ
* ամնիոնային պարկի վարակ (խորիոամնիոնիտ)
* արգանդի պարանոցի պատռվածք (կարող է առաջանալ, երբ կարը չի հեռացվում մինչև ծննդաբերական գործունեության սկիզբը)
* արգանդի պատռվածք (կարող է առաջանալ, երբ կարը չի հեռացվում մինչև ծննդաբերական գործունեության սկիզբը)
* արգանդի պարանոցի կամ միզապարկի վնասվածք
* արյունահոսություն
* արգանդի պարանոցի դիստոցիա՝ բացման անկարողությամբ, ինչը պահանջում է կեսարյան հատում
* արգանդի պարանոցի տեղաշարժ

## Այլընտրանքներ
Արաբինի պեսարին սիլիկոնե սարք է, որն առաջարկվել է վաղաժամ ծննդաբերության կանխարգելման նպատակով՝ առանց վիրահատական միջամտության անհրաժեշտության։ Դրա ազդեցության մեխանիզմի հիմնական վարկածներն այն են, որ այն կարող է օգնել արգանդի պարանոցը փակ պահելուն, ինչպես սերկլյաժի դեպքում, ինչպես նաև փոխել պարանոցային խողովակի թեքությունը, որպեսզի հղիության ծանրությունը ուղղակիորեն ազդեցություն չթողի պարանոցի ներքին օղի վրա։ Այնուամենայնիվ, միապտուղ և երկպտուղ հղիությունների վերաբերյալ լայնածավալ ռանդոմիզացված կլինիկական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արգանդի պարանոցի պեսարիները չեն հանգեցրել վաղաժամ ծննդաբերությունների ցուցանիշի նվազմանը։ Հետևաբար, ըստ մայրական և պտղի բժշկության միության հանձնարարականի, հղիության ընթացքում արգանդի պարանոցի պեսարիի տեղադրումը՝ վաղաժամ ծննդաբերությունը նվազեցնելու նպատակով, պետք է կիրառվի միայն կլինիկական հետազոտությունների կամ գիտական ուղեցույցերի շրջանակներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական ընթացակարգեր
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Վիրահատական գործընթացներ և տեխնիկաներ