Շաֆիգա Էֆենդիզադե

**Շաֆիգա Էֆենդիզադե** (, ), Ադրբեջանում կանանց իրավունքների շարժման ակտիվիստ, ուսուցիչ և լրագրող։ Բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ կանանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության վերաբերյալ տարբեր հրապարակումներում, այդ թվում՝ «Իշըգ» թերթում, «Ադրբեջան» թերթում և «Շերգ գադընը» ամսագրում: Ակտիվորեն մասնակցել է Ալի Բայրամովի ակումբի կազմակերպմանը, որն Ադրբեջանում առաջին կանանց ակումբն է:

Եղել է առաջին ադրբեջանցի կին լրագրողն ու հրապարակախոսն, ինչպես նաև Անդրկովկասում առաջին ուսուցիչը, որը դասավանդել է ադրբեջաներեն, ինչպես նաև եղել է Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության կառավարության առաջին կին աշխատակիցը:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1883 թվականի մարտի 19-ին Թիֆլիս նահանգի Ախալցխայի շրջանի Ածղուրի գյուղում, ուսուցիչ Հաֆիզ Մուհամմադին Շեյխզադեի ընտանիքում։ Առաջին կրթությունը ստացել է տանը՝ կրտսեր քրոջ հետ։ 1896 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Նուհա, որտեղ 14 տարեկանում Շաֆիգան սկսել է սովորել մի դասարանում, որը հայրը ստեղծել էր աղջիկների համար: Հետագայում քննություններ է հանձնել Կովկասի կրոնական խորհրդում և Բաքվի III Ալեքսանդր արական գիմնազիայում՝ ստանալով նախնական դպրոցներում թուրքերեն և շարիաթի իրավունք դասավանդելու վկայական։ 1901 թվականին Թիֆլիսի Կովկասի կրոնական խորհրդի կողմից ստացել է ուսուցչի դիպլոմ, իսկ նույն թվականից սկսել է ադրբեջաներեն դասավանդել կայսրուհի Ալեքսանդրայի անվան ռուսական մուսուլման աղջիկների գիշերօթիկ դպրոցում, որը հիմնել է Հաջի Զեյնալաբդին Թաղիևը։ Հետագայում ակտիվորեն ուսումնասիրել է ադրբեջաներենը։ Սովորել է պարսկերեն, ռուսերեն և արաբերեն, ինչպես նաև դասական արևելյան գրականություն։ Բացի այդ, դասավանդել է կանանց մանկավարժական դպրոցում։

Շաֆիգան ամուսնացած է եղել Ալադին Էֆանդիեւի հետ, որը նույնպես եղել է ուսուցիչ, նրանք ունեցել են երկու որդի՝ Ադիլը (ծնված 1907 թվականին) և Ֆուադը (ծնված 1909 թվականին)։ 1918 թվականի մարտին Շաֆիգա Էֆենդիզադեն և իր ընտանիքը օգոստոսի վերջին թողել են Բաքուն և տեղափոխվեցին Ախալցխա, այնտեղից էլ Ստամբուլ։ Ճանապարհորդության ընթացքում կորցրել է ամուսնուն և քրոջը։ Շաֆիգան Բաքու է վերադարձել 1919 թվականի ապրիլին։

Մահացել է 1959 թվականի հուլիսի 29-ին Բաքվում։

## Կարիերա
Իր լրագրողական կարիերան սկսել է 1903 թվականին «Շերգը-Ռուս» թերթի 7-րդ համարում տպագրված «Maarifpərvər rüf'ətli Məhəmməd Ağa Şaxtaxtinski hüzurialilərinə» հոդվածով։ Իր կարիերայի ընթացքում համագործակցել է հրատարակությունների հետ, որտեղ նաև հրապարակել է իր գրական ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հաղորդել է ժամանակաշրջանի հասարակական և քաղաքական կյանքի կարևոր իրադարձությունների մասին՝ քննարկելով այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են կանանց իրավունքները և ճնշումը, փախստականների հարցերը, կրթությունը և երեխաների դաստիարակությունը, դպրոցական կյանքը և այլ կարևոր խնդիրներ։

1906 թվականին մասնակցել է Բաքվում կայացած Ադրբեջանի ուսուցիչների առաջին համագումարին։ Ընտանեկան հանգամանքների պատճառով 1907-1909 թվականներին չի աշխատել։ 1909-1911 թվականներին աշխատել է ռուս-թաթարական առաջին օրիորդաց դպրոցում որպես ադրբեջաներենի ուսուցչուհի, իսկ 1911-1918 թվականներին նույն պաշտոնում աշխատել է ռուս-թաթարական երկրորդ օրիորդաց դպրոցում։ Էֆենդիզադեն և նրա ընկերուհի Սաքինա Ախունդզադեն հիմնել են դրամատիկական ակումբ՝ աղջիկներին տեղեկություններ տրամադրելով թատերական մշակույթի և դերասանական արվեստի մասին, ինչպես նաև ծանոթացնելով ժամանակի մամուլի նորություններին:

1914 թվականինհրատարակել է «Երկու որբեր կամ Քարիմի համայնքը» գիրքը։ Նրա պատմվածքները կենտրոնացած են եղել երեխաների կյանքի տարբեր ասպեկտների վրա և հրապարակվել են այդ ժամանակաշրջանի լրատվամիջոցներում: Իմանալով արաբերեն, պարսկերեն և ռուսերեն՝ թարգմանել է որոշ աշխատություններ և հոդվածներ։ Շաֆիգա Էֆենդիզադեն 1916 թվականին գրել է Ջալիլ Մամեդգուլուզադեի հայտնի «Դիակները» աշխատության առաջին գրախոսությունը: Ներկայացման մասին հոդված է գրել «Աչիգ Սոզի» թերթում։

1917 թվականի ապրիլին Բաքվի Իսմայիլիայի շենքում տեղի է ունեցել Կովկասի մուսուլմանների համագումարը։ Դրան մասնակցել են ընդամենը երեք կին՝ սոցիալական տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներով՝ Սառա Թալիշինսկայան, Շաֆիգա Էֆենդիզադեն և Սառա Վազիրովան։ Նրա ելույթը քննարկումների տեղիք է տվել, քանի որ խոսքը վերաբերում էր արևելյան կանանց կրթությանը, կանանց դպրոցների և թատրոնների բացմանը։

1919 թվականին Ստամբուլից վերադառնալուց հետո Շաֆիգա Էֆենդիզադեն դառնում է «Ադրբեջան» թերթի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Նրա «Təşkilatın qadınlara təsiri» հոդվածը տպագրվել է թերթի 190-րդ համարում՝ նվիրված Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության տարեդարձին։ Այս ընթացքում մասնակցել է հանրապետության խորհրդարանի բոլոր միջոցառումներին, հանդիպումների ժամանակ գրառումներ կատարել որպես ստենոգրաֆիստ։ 1919 թվականի հուլիսի 21-ին ԱԺՀ-ի խորհրդարանի կողմից Սահմանադրության ընդունմամբ ադրբեջանցի կանայք առաջին անգամ իրավունք ստացան պաշտոններ զբաղեցնելու պետական կառավարման համակարգում: Խորհրդարանական քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բյուրոյի վեց աշխատակիցներ կանայք էին, իսկ Շաֆիգա Էֆենդիզադեն նշանակվել է Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բյուրոյի տնօրենի օգնական:

Խորհրդային իշխանության տարիներին 1920 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է Ալի Բայրամովի ակումբի կազմակերպմանը, որտեղ նաև դասավանդել է։ 1920 - 1926 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցչուհի Դարուլմյուելլիմատում (մանկավարժական դպրոց, որը պատրաստում էր կին ուսուցչական անձնակազմ)։ Այս տարիներին իր ուսուցչական պարտականություններին զուգահեռ շարունակել է զբաղվել լրագրողական գործունեությամբ։ 1923 թվականին ընտրվել է «Շարգ Գադինի» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ՝ զբաղեցնելով նրա խմբագրի և գրական բաժնի վարիչի պաշտոնը։ Շաֆիգա Էֆենդիզադեն 1923 թվականին նշանակվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ:

Մինչև 1932 թվականը ակտիվորեն զբաղվել է ուսուցչությամբ՝ ելույթ ունենալով Կովկասում, Մոսկվայում և ողջ Ադրբեջանական ԽՍՀ- ում անցկացվող կանանց կոնֆերանսներում և կոնգրեսներում։ Նրա ուսանողների թվում եղել են այնպիսի հայտնի դեմքեր, ինչպիսիք են Այնա Սուլթանովան և Միրվարիդ Դիլբազին:

## Հիշատակ
Շաֆիգա Էֆենդիզադեի անունով է կոչվել Բաքվի 13-րդ հանրակրթական դպրոցը։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կանայք
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցիներ