Մեղադրանք (հոգեբանություն)

**Մեղադրանք (հոգեբանություն)** (), դատապարտելու, պատասխանատվության ենթարկելու կամ բացասական հայտարարություններ անելու գործողություն բարոյապես անպատասխանատու անհատի կամ խմբի մասին: Երբ ինչ-որ մեկը բարոյապես պատասխանատու է ինչ-որ սխալ քայլի համար, նրա արարքը դատապարտելի է:

## Փիլիսոփայություն
Փիլիսոփաները դիտարկում են մեղադրելու հայեցակարգը որպես ռեակտիվ վերաբերմունքներից մեկը, տերմին, որը հորինել է Պ. Ֆ. Սթրոուսոնը, որը ներառում է այնպիսի վերաբերմունքի տեսակներ, ինչպիսին է մեղադրումը, գովասանքը, երախտագիտությունը, վրդովմունքը և ներողամտությունը:

## Նյարդաբանություն
Մեղադրանքը, ըստ երևույթին, կապված է ուղեղի գործունեության հետ ժամանակավոր պարիետալ հանգույցում (): Պարզվել է, որ նշաձև մարմինը նպաստում է մեր  մեղադրելու պրոցեսսին, բայց չի արձագանքում, երբ արձագանքում ենք դրական գործողություններին:

## Սոցիոլոգիա և հոգեբանություն
Ուրիշներին մեղադրելը արժեզրկելու միջոց է, ինչի արդյունքում մեղադրողը իրեն ավելի բարձր է զգում՝ մյուսներին ավելի ստորադասելով և/կամ մեղադրողին դարձնելով «կատարյալ»:

Մանիպուլյացիայի զոհերը հաճախ պատասխանատվություն են զգում մանիպուլյատորի/չարաշահողի մոտ իրենց նկատմամբ բացասական զգացմունքներ առաջացնելու և դրանց արդյունքում առաջացած անհանգստության համար: Այս ինքնամեղադրումը հաճախ դառնում է զոհի հիմնական հատկանիշը:

Զոհի հոգեբանական պրոֆիլը ներառում է անօգնականության զգացում, պասիվություն, վերահսկողության կորուստ, հոռետեսություն, բացասական մտածողություն, մեղքի ուժեղ զգացում, ամոթ, զղջում, ինքնամեղադրանք և դեպրեսիա։

### Ինքնամեղադրանք
Ինքնամեղադրանքի երկու հիմնական տեսակ կա.

# *վարքագծային ինքնամեղադրանք* – անարժան լինելու համար մեղադրանք՝ հիմնված գործողությունների վրա: Զոհերը, որոնք զգում են վարքագծային ինքնամեղադրանքը, նշում են, որ նրանք պետք է այլ կերպ անեին, և հետևաբար իրենց մեղավոր են զգում:
# *բնավորության ինքնամեղադրանք* – անարժան լինելու համար մեղադրանք՝ հիմնված բնավորության վրա: Զոհերը, որոնք զգում են բնավորության ինքնամեղադրանքը, զգում են, որ իրենց մեջ ինչ-որ բան այն չէ, ինչը նրանց պատճառ է դարձել, որ արժանանան զոհի:

Ինքնամեղադրանքը նվազեցնելու համար օգտակար խորհրդատվական քայլերը ներառում են.

* աջակցող պատասխաններ,
* հոգեկրթական պատասխաններ (օրինակ՝ բռնաբարվածի տրավմայի սինդրոմի մասին սովորելը),
* պատասխաններ, որոնք վերաբերում են մեղավորության խնդրին։

Ինքնամեղադրանքի համար օգտակար թերապիայի տեսակ է կոգնիտիվ վերակազմավորումը կամ կոգնիտիվ-վարքային թերապիան:

### Զոհին մեղադրում
Զոհին մեղադրելը նշանակում է հանցանքի, վթարի կամ ցանկացած տեսակի դաժան վերաբերմունքի ժամանակ զոհերին մեղադրելն է կատարված միջադեպի համար: Հիմնական վերագրման սխալի հայեցակարգը բացատրում է, թե ինչպես են մարդիկ հակված բացասական վարքագծին ավելի շատ մեղադրել զոհերի հատկանիշներին, քան իրադարձության պահին իրավիճակին:

### Անհատական ​​մեղքն ընդդեմ համակարգային մեղքի
Սոցիոլոգիայում անհատի մեղքը խմբի կամ հասարակության հակումն է անհատին պատասխանատու համարելու իր իրավիճակի համար, մինչդեռ համակարգի մեղքը սոցիալական գործոնների վրա կենտրոնանալու միտում է, որոնք նպաստում են մարդու ճակատագրին:

### Մեղադրանքները կազմակերպությունների ներսում
Մեղադրանքի տարածումը կազմակերպությունում կարող է լինել այդ կազմակերպության կայունության և ամբողջականության հիմնական ցուցանիշը: Մեղադրանքի տարածումը դեպի ներքև՝ ղեկավարությունից դեպի անձնակազմ, կամ մասնագետների ու գործընկեր կազմակերպությունների միջև, ցույց է տալիս կազմակերպչական ձախողում: Մեղադրանքի մշակույթում խնդիրների լուծումը փոխարինվում է մեղադրել-խուսափելով: Մեղադրանքը, որը գալիս է վերևից, առաջացնում է «վախ, վատություն, սխալներ, պատահարներ և պասիվ-ագրեսիվ արձագանքներ», իսկ ներքևում գտնվողները զգում են անզոր և զգացմունքային անվտանգության պակաս: Աշխատակիցները հայտնել են, որ կազմակերպչական մեղադրական մշակույթը ստիպում է նրանց վախենալ սխալների և/կամ դժբախտ պատահարների և, հետևաբար, գործազրկության հետապնդումից։ Կազմակերպչական քաոսը, ինչպիսիք են խառնված դերերն ու պարտականությունները, մեծապես կապված են մեղադրելու մշակույթի հետ:

Ըստ Մերի Դուգլասի՝ մեղադրելը համակարգված կերպով կիրառվում է ինստիտուտների միկրոքաղաքականության մեջ՝ ունենալով երեք թաքնված գործառույթ՝ բացատրել աղետները, արդարացնել հավատարմությունները և կայունացնել գոյություն ունեցող ինստիտուցիոնալ ռեժիմները: Դուգլասին հետաքրքրում էր, թե ինչպես է մեղավորությունը կայունացնում հաստատությունների կամ սոցիալական խմբերի ներսում գործող ուժային կառույցները: Բյուրոկրատական ​​համակարգերում մեղքը հակված է դեպի ներքև և վերագրվում է կանոններին չհետևելուն:

## Տես նաև
* Պատճառականություն
* Պրոյեկցիա

## Ծանոթագրություններ

## Ընթերցանության նյութեր
* Douglas, Tom. *Scapegoats: Transferring Blame*, London-New York, Routledge, 1995.
* Wilcox, Clifton W. *Scapegoat: Targeted for Blame*, Denver, Outskirts Press, 2009.

## Արտաքին հղումներ

* Blaming
* Moral Responsibility (also on praise and blame), in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Praise and Blame, in the Internet Encyclopedia of Philosophy

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բարոյական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Բուլինգ
Կատեգորիա:Գոյական
Կատեգորիա:Հույզեր
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Վարք