Օսբորնի ցուլ

**Օսբորնի ցուլ** ( ավելի հազվադեպ` Օսբորնա կամ Օսբորն ցուլ), սև ուրվագծով բնորոշ մարտական ցուլի պատկեր, որ համարվում է *Veterano* խերեսային բրենդիի ապրանքանիշ։ Միաժամանակ Իսպանիայի ազգային ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ է։

## Պատմություն
thumb|right|Օսբորնա ցուլ Ալիկանտե նահանգում
1956 թվականին *Sahuquillo* գովազդային գործակալությունը մշակել է ապրանքանիշ *Veterano* խերեսային բրենդիի համար, որն արտադրում էր *Osborne* առևտրական տունը։ Ենթադրվում էր ապրանքանիշն օգտագործել և' որպես պիտակ շշերի վրա, և' գովազդային վահանակներում, որոնք տեղադրված էին ավտոճանապարհների երկայնքով։ Այդ նպատակով դիզայներ Մանոլո Պրիետոյի () ստեղծած մարտական ցուլի պատկերն անփոփոխ է մնացել մինչ օրս։

1958 թվականի նոյեմբերին իսպանական մայրուղիների երկայնքով տեղադրվեցին ցուլի առաջին պատկերները։ Սև ուրվապատկերները պատրաստվել էին փայտից։ Նրանց բարձրությունը հասնում էր 4 մետրի, իսկ ցուլերի կողային հատվածներում առկա էր կարմիր ներկով մակագրություն` *Veterano*:
thumb|right|<center>Օսբորնի ցուլ Աստուրիա նահանգում</center>:

1961 թվականին սկսել են ցլերը պատրաստել մետաղաթերթից, որպեսզի խուսափեն եղանակային պայմանների հարուցած վնասվածքներից։ Այդ ժամանակ ցլերի բարձրությունը հասցվել է 7 մետրի։
[thumb|right|<center>«Veterano» բրենդիի տակառ` Օսբորնի ցուլի պատկերով և իսպանացի բասկետբոլիստ Պաու Գազոլայի ստորագրությամբ [Էլ Պուերտո դե Սանտա Մարիա քաղաքում գտնվող գինու մառաններից մեկում]]:

1962 թվականին Իսպանիայում ընդունվել է ճանապարհային գովազդի մասին առաջին օրենքը, որում ասվում էր, որ գովազդային վահանակները պետք է ճանապարհից առնվազն 125 մ հեռավորության վրա գտնվեն։ Այդպիսի զգալի տարածությամբ հեռացվելով` ցլերի ուրվագծերը սկսեցին հազիվ նշմարելի լինել։ Ստեղծված իրավիճակը շտկելու նպատակով պատկերների բարձրությունը հասցվեց 14 մետրի։

1988 թվականին ընդունված նոր օրենքով արգելվում էր ճանապարհների երկայնքով որևէ գովազդի տեղադրումը, այդ պատճառով *Veterano* առևտրական ապրանքանիշի անունը ցլերի կողային հատվածներում ներկվեց, սակայն ցլերի ուրվապատկերները շարունակեցին մնալ ճանապարհների երկայնքով։

1994 թվականին ուժի մեջ է մտնում ավտոմոբիլային ճանապարհների համընդհանուր կարգավիճակի հարցը, որի համաձայն գովազդային բոլոր վահանակները առանց բացառության պետք է հեռացվեին ավտոճանապարհներից։ Սակայն Իսպանիայի տարբեր ինքնավար համայնքները, բազմաթիվ քաղաքապետարաններ, մշակութային միություններ, մտավորականներ, քաղաքական գործիչներ և ԶԼՄ-ներ ելույթ ունեցան ցլերի ուրվագծերի պահպանման օգտին։ Կազմակերպվում են ստորագրահավաքներ` ի պաշտպանություն ցլերը «երկրի մշակութային ու գեղարվեստական խորհրդանիշ» համարելու, որպեսզի այդ եղանակով ցլերը փրկվեն օրենքի պահանջից։ Անդալուզիայի կառավարությունը պահանջել է ցլերն ընդունել մշակութային արժեք, Նավառայի կառավարությունն էլ ընդունել է հատուկ օրենք, որը թույլ է տալիս Օսբորնի ցուլերի տեղադրումը ինքնավար համայնքի ճանապարհների երկայնքով։

1994 թվականի նոյեմբերին Իսպանիայի կոնգրեսն ընդունել է հատուկ օրենք, որով ցուլերը համարվում են «իսպանական բնապատկերի մշակութային ու գեղարվեստական  տարր»։

1997 թվականի դեկտեմբերին Իսպանիայի Գերագույն դատարանը կարճել է ցլի հետ բազմամյա «կորիդան» և ցլերի ուրվապատկերները համարել երկրի մշակութային ժառանգության մաս. «Նրանք (ցլերը) արդեն կորցրել են իրենց սկզբնական գովազդային նշանակությունը` ամբողջովին ձուլվելով բնապատկերին։ Նրանց պահպանման համար հիմք է հանդիսանում գեղագիտական ու մշակութային հետաքրքրությունը, որ նրանք են ներկայացնում»։

Սկսած 1998 թվականից` այն բանից հետո, երբ Օսբորնի ցուլը ճանաչվել է Իսպանիայի ոչ պաշտոնական ազգային խորհրդանիշ, Կատալոնիայի տարածքում (Բրուք) տեղադրված ցլի միակ ուրվապատկերը բազմիցս երթակվել է վանդալիզմի դրսևորումների նրանց կողմից, ովքեր կողմնակից են Կատալոնիան Իսպանիայից անջատելուն։ Հետագայում Կատալոնիայի անկախության համար քաղաքական պայքարը հանգեցրեց սեփական խորհրդանիշի` կատալոնական ավանակի ստեղծմանը։

## Արդի ժամանակներ
Ներկայումս Իսպանիայում գոյություն ունի *Veterano* մակագրությամբ երկու ցուլ միայն, որոնք երկուսն էլ գտնվում են Անդալուզիայի Կադիս նահանգում. մեկը գտնվում է Խերես դե լա Ֆրոնտերա օդնավակայանում, մյուսը` Էլ Պուերտո դե Սանտա Մարիա քաղաքից ոչ հեռու, որտեղ տեղակայված է *Osborne* առևտրական տան գլխավոր գրասենյակը։

Էլ Պուերտո դե Սանտա Մարիա քաղաքում են գտնվում նաև Խոսե և Ֆելիքս եղբայրների () վարպետանոցները, որոնց պատկանում է Օսբորնա ցուլերի արտոնագիրը։

Չընդունելով ցլերի պատկերները առևտրական նպատակներով գործածելու արգելքը` 2005 և 2006 թվականներին դատական գործընթացներ են տեղի ունենում, որոնց արդյունքում *Osborne* առևտրական տան սեփականատերերն ապացուցում են իրենց` ցլի ուրվապատկերի օգտագործման բացառիկ իրավունք ունենալը։ Իսպանիայի զբոսաշրջային կենտրոններում վաճառվում են ազգային խորհրդանիշը ներկայացնող հուշանվերներ։ Օսբորնա ցուլի պատկերն առկա է Իսպանիայի դրոշին և լայնորեն օգտագործվում է մարզական երկրպագուների կողմից։

## Ցուլերի տեղակայում
Ներկայումս Իսպանիայի տարածքում առկա է Օսբորնի ցուլի 91 ուրվապատկեր։ Դրանք տեղաբաշխված են հետևյալ կերպ.

## Հետաքրքիր փաստեր
* *Osborne* առևտրական տունը հիմնադրվել է 1772 թվականին և համարվում է աշխարհի հնագույն ընկերություններից մեկը, որն աշխատում է առ այսօր։
* 14 մ բարձրությամբ Օսբորնի ցլերը կշռում են 4 տ, իսկ մակերեսը կազմում է մոտ 150 մ²։

## Տես նաև
* Կատալոնական ավանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի մշակույթ