Ռուբատո

**Ռուբատո** (**', բառացի՝ գողացված ժամանակ, **', «գողանալ», *rubato,* «գողացված»), երաժշտական տերմին, դասական երաժշտության կատարման ընթացքում տեմպի փոփոխություն, որը որոշ չափով շեղվում է կոմպոզիտորի տված տեմպային ցուցումներից։ Այն ստեղծագործության կատարողական մեկնաբանության տարրերից մեկն է և ծառայում է երաժշտությանն ավելի մեծ հուզականություն հաղորդելուն։ Սովորաբար կապված է տեմպի դանդաղեցման կամ արագացման հետ։

## Պատմություն
Ընդունված է համարել, որ «ռուբատո» եզրույթն առաջարկել է իտալացի երգիչ, կոմպոզիտոր և երաժշտագետ Պիետրո Ֆրանչեսկո Տոզին իր «Հին և ժամանակակից երգիչների մասին դիտարկումներ» (**, 1723) աշխատության մեջ։ Հայտնի է, որ գերմանացի կոմպոզիտոր և երաժշտական գրող Յոհան Ֆրիդրիխ Ագրիկոլան, Տոզիի աշխատության գերմաներեն թարգմանության մեջ (1757), գրել է․

 

Երաժշտագետները նշել են, որ նման հնարքը իր ակունքներն ունի նաև ավելի վաղ գործնական ավանդույթներում (Կլաուդիո Մոնտեվերդիի, Ջիրոլամո Ֆրեսկոբալդիի ցուցումները)։

## Նկարագրություն
[մինի|[Կլոդ Դեբյուսի․ Պատկերներ n°2, Ռամոյի հիշատակին (կատարող՝ Մարսել Մեյեր)]]

Ռուբատոյի մասին անդրադարձել է նաև Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը (հորն ուղղված նամակներից մեկում)՝ տալով մեկնաբանություն, որը մոտ է Ֆրեդերիկ Շոպենի ընկալմանը. աջ ձեռքը պետք է նվագի ազատ կերպով, մինչդեռ ձախը՝ պահպանելով կոմպոզիտորի ցուցումները։ Շոպենը սովորաբար այս մոտեցումը ձևակերպում էր հետևյալ կերպ. «Ձախ ձեռքը կապելմայստերն է»։ 1789 թվականին այս միտքը Շոպենից և Ֆերենց Լիստից առաջ արտահայտել էր գերմանացի երաժիշտ Յոհան Ռելշտաբը: «Մեկ ձեռքը կարծես նվագում է ամբողջովին առանց չափի, մինչդեռ մյուսը խստորեն ընդգծում է չափի ժամանակային միավորները»։

Ռուբատոյի լայն կիրառմամբ հատկապես հայտնի էր Շոպենը, առավելապես իր սեփական ստեղծագործությունները կատարելիս։ Երաժշտագետ Օլգա Սկորբյաշենսկայայի կարծիքով դա կապված է այն հանգամանքի հետ, որ Շոպենը «կատարողական արվեստը սովորել է XIX դարի մեծ երգիչներից»։

Նախկինում ռուբատոյի ներմուծումը երաժշտական պրակտիկա հաճախ կապվում էր ռոմանտիկ կոմպոզիտորների՝ Շոպենի և Լիստի անունների հետ։ Վերջինս պատկերավոր կերպով ռուբատոյի մասին ասում էր. «…տեմպը՝ խուսափողական, ընդհատվող, չափը՝ ճկուն, կտրատված, և միևնույն ժամանակ՝ մեղմ, տատանվող, ինչպես քամուց շարժվող բոցը, ինչպես արտի հասկը՝ տաք օդի մեղմ շնչից ալեկոծված, ինչպես ծառերի գագաթները՝ քամու պոռթկումներից տարբեր կողմեր ճոճվող»։ Չնայած Լիստի կատարողական ոճը հաճախ կապվում էր ռուբատոյի կիրառման հետ, նա այն չէր օգտագործում դրա համար ոչ համապատասխան ստեղծագործություններում (օրինակ՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի ֆուգաներում)՝ ձգտելով, որ տեմպի դանդաղեցումը կամ արագացումը համապատասխանեն երաժշտական ճաշակին։ 1823 թվականին Կառլ Մարիա ֆոն Վեբերը «Էվրիանտա» օպերայի նախաբանում գրել է տեմպի փոփոխականության մասին։

Որոշ դեպքերում ռուբատոյի լայն կիրառումը բնորոշում է անհատական կատարողական ոճը։ Այսպես, անգլիացի երաժշտության պատմաբան Չարլզ Բյոռնին իտալացի կոմպոզիտոր Ֆրանչեսկո Ջեմինիանին բնութագրելիս գրել է, որ նրա բազմաթիվ և անսպասելի ռուբատոները 1711 թվականին հանգեցրել են նրան, որ նա հեռացվել է Նեապոլի օպերային թատրոնի նվագախմբի ղեկավարի պաշտոնից, քանի որ նվագախմբի երաժիշտները չէին կարողանում հետևել նրան։

## Հոմանիշներ
Rubato-ի հոմանիշներ են համարվում մի շարք կատարողական ցուցումներ, օրինակ՝ 

* abbandonatamente (con abbandono) - «առանց զսպման, ներշնչմամբ, զգացմունքին ամբողջությամբ հանձնվելով»
* a capriccio - «քմահաճորեն, ազատ»
* ad libitum - «ըստ ցանկության, սեփական հայեցողությամբ»
* a suo arbitrio - «ըստ սեփական կամքի» և այլն։

## Կարծիքներ
Գերմանացի փիլիսոփա, պատմաբան և երաժշտության տեսաբան Թեոդոր Ադոռնոն «Երաժշտության սոցիոլոգիայի ներածություն» դասախոսությունների ընթացքում նշել է, որ ռուբատո նվագելը հեռավոր արձագանքն է ազատ, իմպրովիզացիոն երաժշտության, որը գոյություն է ունեցել մինչև նորագույն ժամանակների կոդավորված ակադեմիական երաժշտության ձևավորումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրման եղանակներ
Կատեգորիա:Երաժշտական տեխնիկա
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Կատեգորիա:Իտալերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ռիթմ