Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ

**Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ** (, ), թուրք ազգայնական գրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Լինելով պանթյուրքիզմի գաղափարախոսը՝ նրա ստեղծագործություններն ու պոեմները մեծ ազդեցություն են ունեցել *vatan* (*հայրենիք*) եզրույթի սահմանման վրա։

## Կենսագրություն
thumb|200px|Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ
Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը ծնվել է 1869 թվականի մայիսի 13-ին Կոստանդնուպոլսում, երբ Օսմանյան կայսրությունում ընթանում էր ուշ թանզիմաթի շրջանը։ Նրա հայրը ձկնորս Սալիհ Ռեյզն էր, իսկ մայրը՝ Էմինե Խաթունը։

Նախնական կրթությունը ստացել է Ստամբուլում, սակայն պաշտոնապես չի ավարտել այն, քանի որ ընտանիքում տիրել է ծանր ֆինանսական վիճակ։ Այնուհետև սկսել է վերապատրաստվել օսմանյան վարչակազմում։ 1891 թվականին հրատարակել է *Fazilet ve Asalet* գիրքը, ինչի արդյունքում վարչապետը նրան նշանակել է իր վարչության փաստաթղթերի գծով տնօրեն։ Նրա վաղ գրական գործունեության վրա ազդեցություն է ունեցել Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանին, որի հետ ծանոթացել է Կոստանդնուպոլսում 1892 թվականին։ 1897 թվականին հրատարակել է բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ *Türkçe Şiirler* գիրքը, որի մեջ եղել են Ֆաուստո Զոնարոյի նկարներից։

1907 թվականին մտել է Միություն և առաջադիմություն կոմիտե, որը 1908 թվականին կատարել է հեղաշրջում՝ ընդդեմ սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի։ Դրանից հետո ծառայության է անցել Օսմանյան վարչակազմում և ուղարկվել Տրապիզոն։ 1909 թվականից նա նշանակվել է Օսմանյան կայսրության մի քանի նահանգների նահանգապետ։ 1911 թվականից ներգրավված է եղել պանթյուրքական միավորումներում, ինչպիսիք են *Թուրքերի ասոցիացիան* (*Türk Derneği*) և *Թուրքական օջախը* (*Türk Ocakları*)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա գրական գործունեությունը հայտնի է դարձել Միություն և առաջադիմություն կոմիտեի հետևորդների շրջանում, քանի որ նրա ազգայնական հայացքները չեն մերժել կրոնը։ 1913 թվականին դարձել Է Մոսուլի ներկայացուցիչը օսմանյան խորհրդարանում։

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը Կոմիտասի ընկերն էր։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ երբ Կոմիտասը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին մի շարք հայ մտավորականների հետ ձերբակալվել է, Էմին Յուրդաքուլը և ամերիկացի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն միջնորդել են, որպեսզի Կոմիտասն ազատ արձակվի, ինչը տեղի է ունեցել։ Սակայն կոմիտասագետ Տիրան Լոքմագյոզյանը պնդում է, որ որևէ փաստ գոյություն չունի, որ Յուրդաքուլը միջնորդել է Կոմիտասի ազատ արձակման համար, և դրա վերաբերյալ վարկածները «լրիվ հերյուրանք են»։ Ըստ նրա՝ երբ Յուրդաքուլին տեղեկացրել են Կոմիտասի աքսորվելու մասին, նա անտարբեր վերաբերմունք է դրսևորել։

1923 թվականին՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո, եղել է Մեծ Ազգային ժողովի անդամ, որտեղ պաշտպանել է թուրքերեն այբուբենի ընդունումը։

Մահացել է 1944 թվականի հունվարի 14-ին և թաղված է Թուրքիայի Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։

## Հայտնի աշխատանքներ
**Fazilet ve Adalet* (1891)
**Türkçe Şiirler* (1898)
**Türk Sazı* (1914)
**Ey Türk Uyan* (1914)
**Tan Sesleri* (1915)
**Ordunun Destanı* (1915)
**Dicle Önünde* (1916)
**İsyan ve Dua* (1918)
**Zafer Yolunda* (1918)
**Turan'a Doğru* (1918)
**Aydın Kızları* (1919)
**Türk'ün Hukuku* (1919)
**Dante'ye* (1928)
**Kıral Corc'a* (1928)
**Mustafa Kemal* (1928)
**Ankara* (1939)

## Տես նաև
* Թուրքական ազգայնականություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism: YURDAKUL, Mehmet Emin
* Biyografi.net - ''Biography of Mehmet Emin Yurdakul''

Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Պանթյուրքիստներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք