Տիգրան Ավետիսյան (զինվորական)

**Տիգրան Արսենի Ավետիսյան** (), հայ զինվորական, Արցախի պաշտպանության բանակի պայմանագրային զինծառայող, 44-օրյա պատերազմի մասնակից։ 

Զոհվել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, Ադրբեջանի լայնածավալ հարձակման ժամանակ՝ Արցախում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 2002 թվականի մարտի 8-ին, Ստեփանակերտում՝ Արսեն և Ադելինա Ավետիսյանների ընտանիքում։ Տիգրանի հայրը՝ գնդապետ Արսեն Ավետիսյանը, 34 տարի ծառայել է Արցախի պաշտպանության բանակում, եղել կադրային սպա, մասնակցել 44-օրյա պատերազմին, ապա տեղափոխվել է ծառայության՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունում: Եղբայրը՝ Առնոլդը նույնպես մասնակցել է 44-օրյա պատերազմին որպես ժամկետային զինծառայող: Նախնական կրթությունը ստացել է Ստեփանակերտի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անվան թիվ 3 միջնակարգ դպրոցում: Փոքր տարիքում հաճախել է Ստեփանակերտի երաժշտական դպրոց, որտեղ սովորելով 7 տարի՝ ավարտել է ակորդեոնի բաժինը։ Տաղանդավոր ակորդեոնիստ էր, նաև զբաղվում էր ասմունքով: Դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Իվանյանի անվան ռազմամարզական վարժարանում, որն ավարտելուց հետո՝ ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան համալսարանում։ Սկզբում սովորել է՝ անգլերեն-ռուսերեն թարգմանչության բաժնում, ապա երկորդ կուրսից տեղափոխվել և շարունակել է ուսումը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագիտությամբ։ 

### 44-օրյա պատերազմ (2020)
2020 թվականի հուլիսի 27-ին անցել է պարտադիր զինվորական ծառայություն Արցախի պաշտպանության բանակում, Մարտակերտի շրջանի զորամասերից մեկում։ Դեռ ժամկետային ծառայության ժամանակ, ծնողներից գաղտնի, որոշել էր շարունակել ծառայությունը որպես պայմանագրային։ Մասնակցել է 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմին՝ լինելով ընդամենը երկու ամսվա զինածառայող։ Պատերազմի օրերին կռվել է Ջրականում, հոր՝ գնդապետ Արսեն Ավետիսյանի և ժամկետային զինծառայող եղբոր՝ Առնոլդ Ավետիսյանի հետ, որոնք տեղակայված են եղել տարբեր հատվածներում։ Պատերազմի ընթացքում եղբայրները բազմիցս հայտնվել են շրջափակման մեջ: Ավագ որդին՝ հոր օգնությամբ յոթ անգամ փրկվել է շրջափակումից:

Մինչև հոկտեմբերի 6-ը Տիգրանի հետ կապ հաստատելու հնարավորություն չի եղել: Նրա հորը՝ Արսեն Ավետիսյանին հաջողվել է կապ հաստատել՝ Հադրութի անտառնելու մոլորված Տիգրանի հետ ու ուղղորդելով դուրս է հանել շրջափակումից: Երբ Ջրականը անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, Տիգրանը կարողացել է դուրս բերել Ջրականի եկեղեցու խաչը, Աստվածաշունչը և մի շարք կարևոր փաստաթղթեր։ Հոկտեմբերի 13-ին Հադրութի մատույցներում սկսվել է հրետակոծություն, որի արդյունքում տեղի է ունեցել պայթյուն ու Տիգրանը և իր ծառայակիցները վիրավորվել են: Վիրավոր Տիգրանը տեղափոխվել է Գորիսի զինվորական հոսպիտալ: Վիրվորվելու խորհրդանշական օրը՝ «13»-ը նա դաջել էր ձեռքին։ Տիգրանը ծանր է տարել իր մարտական ընկերոջ՝ Լևոնի կորուստը և մշտապես մտածել է վրեժի մասին։

44-օրյա պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է ժամկետային ծառայության, որ ավարտից հետո՝ ծառայությունը շարունակել է որպես պայմանագրային զինծառայող, ծառայելով՝ Ցորի զորամասի 3-րդ բրիգադում։

### Ադրբեջանի ներխուժում Արցախ (2023)
2023 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Տիգրան Ավետիսյանը, չնայած իր հիմնական պարտականություններին, կամավոր որոշեց մեկնել առաջնագիծ՝ մեկ այլ զինծառայողի փոխարեն: Նա բարձրացել էր Մարտակերտի շրջանի Նարեշտար գյուղի ուղղությամբ գտնվող դիրքեր: Տիգրանը առողջական խնդիր ուներ. 4-րդ աստիճանի վարիկոզի պատճառով անցել էր ոտքերի վիրահատություն և ստիպված էր կրել կոմպրեսիոն գուլպաներ: Այնուամենայնիվ, նա ընտրեց մնալ առաջնագծում: Առաջնագծում նկատել էր ադրբեջանական զորքերի կուտակումներ և իր մտահոգությունը կիսել հոր հետ՝ ասելով, որ ինքը պատրաստ է կռվել: Սեպտեմբերի 17-ին Տիգրանը նշել էր, որ առաջիկա երկու օրերին ինչ-որ բան լինելու է:

2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը լայնածավալ հարձակում սկսեց Արցախի վրա: Այդ օրը Տիգրան Ավետիսյանը Նարեշտար գյուղի ուղղութամբ գտնվող 812 դիրքը պաշտպանելիս վիրավորվեց, սակայն դիրքում մենակ մնալով՝ շարունակել է կռվել>։ Զոհվել է մեջքի և գլխի շրջանում ստացած բեկորային վնասվածքներից։ Նրա մարմինը հայտնաբերվել է հրադադարից 4 օր անց՝ սեպտեմբերի 24-ին, մինչև վերջին փամփուշտը կրակած գնդացիրը կողքին։ 

### Հուղարկավորություն
Հուղարկավորվել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին՝ Երևանի «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնում։

Հուղարկավորության ժամանակ ծնողները բախվել էին ևս մեկ ցավալի դրվագի. Պաշտպանության նախարարությունից արգելել էին որդու գերեզմանի մոտ դնել Արցախի դրոշը: Դրա փոխարեն դրվել էր Հայաստանի դրոշը: Ծնողները այդ մասին իմացել էին միայն ավելի ուշ: Պաշտպանության նախարարությունը որևէ հիմնավորում չի ներկայացրել այդ որոշման վերաբերյալ: Այս հարցով Ադելինա Ավետիսյանը դիմել էր Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանին:

## Ընտանիքի վկայությունները
2023 թվականին, Տիգրանի մայրը՝ Ադելինա Ավետիսյանը, գտնվում էր Հայաստանում՝ բուժօգնություն ստանալու համար, իսկ հայրը՝ Արսենը տեղափոխվել էր ծառայելու Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունում: Արցախի շրջափակման հետևանքով ծնողները շուրջ 9 ամիս չեն տեսել որդուն: Ադելինա Ավետիսյանը, շրջափակման ամիսներին դիմել էր Կարմիր խաչին՝ Արցախ մեկնելու և որդուն տեսակցելու խնդրանքով: Սակայն մերժվել էր Ադրբեջանի կողմից, ու նշվել էր, որ նա ներառված է արդբեջանական «սև ցուցակում»՝ որպես բարձրաստիճան զինվորականի կին:

Ադելինա Ավետիսյանը պատմում է, որ սեպտեմբերի 19-ի առավոտյան եղել է հանրախանութում, երբ որդուց զանգ է ստացել: Քանի որ այնտեղ աղմուկ էր, նա հարցրել է, թե հնարավո՞ր է հետո զանգել: Տիգրանն ասել է՝ այո: Այդ պահին արդեն Ադրբեջանի զինված ուժերը հարձակում էին սկսել Արցախի վրա: Ճանապարհին ընկերուհին տեղեկացրել է, որ Ստեփանակերտը ռմբակոծվում է: Նա շտապել է տուն, ամուսնուն լուրը հաղորդելուց հետո երկուսով փորձել են զանգահարել Տիգրանին և իրենց հարազատներին, սակայն կապի միջոցները խափանվել էին, և կապ հաստատել չի հաջողվել:

### Բողոքի ցույցեր Երևանում (2023)
Հետագայում Ադելինա Ավետիսյանը ընկերուհիների հետ միացել է բողոքի ցույցին՝ Հայաստանի կառավարության շենքի մոտ: Ցուցարարներին ցրելու համար ներտվում էին պայթուցիկ նյութեր, ինչի հետևանքով Ադելինա Ավետիսյանը վիրավորվել է, անգամ չի կարողացել կանգնել ոտքերի վրա: Շտապօգնության գալուց հետո ուշքի է եկել ու իմացել, որ Ադրբեջանի զինված ուժերը գրավել են Չարեքտարի և Նարեշտարի դիրքերը: Նրա որդին հենց Նարեշտարի դիրքում էր:

## Հիշատակ
Տիգրան Ավետիսյանը նախասիրություն ուներ լուսանկարչության նկատմամբ: Նրա լուսանկարներում արտացոլված էին Արցախի բնությունը, մայրամուտներն ու լուսաբացերը: Տիգրանի զոհվելուց հետո ընտանիքը նրա հեռախոսում հայտնաբերել էր բազմաթիվ լուսանկարներ, որոնք հետագայում ցուցադրվել են մայրիկի նախաձեռնությամբ կազմակերպված հուշ-ցերեկույթում:

## Պարգևներ
* 44-օրյա պատերազմի ժամանակ ցուցաբերած անձնազոհության համար՝ 2021 թվականին, Մայրության կոմիտեի կողմից պարգևատրվել է «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։ 
* Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից Արցախ ներխուժման ժամանակ զոհվածներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության զինվորներ