Ֆինանսական ճարտարագիտություն

**Ֆինանսական ճարտարագիտություն**, բազմամասնագիտական ոլորտ, որը ներառում է ֆինանսական տեսությունը, ճարտարագիտության մեթոդները, մաթեմատիկայի գործիքները և ծրագրավորման պրակտիկան։ Այն նաև սահմանվել է որպես տեխնիկական մեթոդների կիրառում, մասնավորապես մաթեմատիկական ֆինանսներից և հաշվողական ֆինանսներից, ֆինանսների պրակտիկայում։

Ֆինանսական ճարտարագիտությունը կարևոր դեր է խաղում բանկի հաճախորդակենտրոն ածանցյալ գործիքների բիզնեսում՝ տրամադրելով պատվերով պատրաստված արտաբորսայական պայմանագրեր և «էկզոտիկ» գործիքներ, ինչպես նաև ներդնելով տարբեր կառուցվածքային արտադրանքներ, որոնք ներառում են քանակական մոդելավորում, քանակական ծրագրավորում և ռիսկերի կառավարման ֆինանսական արտադրանքներ՝ համաձայն կանոնակարգերի և Բազելի կապիտալի/իրացվելիության պահանջների։

«Ֆինանսական ճարտարագիտություն» տերմինի ավելի հին, բայց այսօր ավելի քիչ օգտագործվող իմաստը վերաբերում է կորպորատիվ հաշվեկշռերի ագրեսիվ վերակազմավորմանը։ Մաթեմատիկական ֆինանսը ֆինանսների ոլորտում մաթեմատիկայի կիրառումն է։ Հաշվարկային ֆինանսն ու մաթեմատիկական ֆինանսը երկուսն էլ ֆինանսական ինժեներիայի ենթաբնագավառներ են։ Հաշվարկային ֆինանսը համակարգչային գիտության ճյուղ է, որն ուսումնասիրում է ֆինանսական մոդելավորման ընթացքում առաջացող տվյալներն ու ալգորիթմները։

## Գիտական ոլորտ
Ֆինանսական ճարտարագիտությունը հիմնված է կիրառական մաթեմատիկայի, համակարգչային գիտության, վիճակագրության և տնտեսագիտական տեսության գործիքների վրա։ Ամենալայն իմաստով, ֆինանսների մեջ տեխնիկական գործիքներ օգտագործող յուրաքանչյուր ոք կարող է կոչվել ֆինանսական ճարտարագետ, օրինակ՝ բանկի ցանկացած համակարգչային ծրագրավորող կամ կառավարության տնտեսական բյուրոյի ցանկացած վիճակագիր։ Այնուամենայնիվ, մասնագետների մեծ մասը սահմանափակում է այս տերմինը միայն այն անձանց համար, ովքեր կրթված են ժամանակակից ֆինանսների գործիքների ամբողջ շրջանակում և որոնց աշխատանքը հիմնված է ֆինանսական տեսության վրա։ Այն երբեմն նույնիսկ ավելի է սահմանափակվում՝ ընդգրկելով միայն նոր ֆինանսական ապրանքներ և ռազմավարություններ ստեղծողներին։

Չնայած իր անվանմանը, ֆինանսական ճարտարագիտությունը չի պատկանում ավանդական մասնագիտական ճարտարագիտությունից որևէ ոլորտի, չնայած շատ ֆինանսական ճարտարագիտություններ նախապես ուսումնասիրել են ճարտարագիտություն, և այս ոլորտում ասպիրանտուրայի կոչում առաջարկող շատ համալսարաններ պահանջում են, որ դիմորդները ունենան նաև ճարտարագիտական նախապատրաստություն։ Միացյալ Նահանգներում Ճարտարագիտության և տեխնոլոգիաների հավատարմագրման խորհուրդը (ABET) չի հավատարմագրում ֆինանսական ճարտարագիտության աստիճանները։ Միացյալ Նահանգներում ֆինանսական ճարտարագիտութան ծրագրերը հավատարմագրված են *Քանակական ֆինանսների միջազգային ասոցիացիայի* կողմից։

Քանակական վերլուծաբանը («Քվանտ») լայն տերմին է, որը ներառում է ցանկացած անձի, ով մաթեմատիկան կիրառում է գործնական նպատակներով, այդ թվում՝ ֆինանսական ինժեներներին։ Քվանտը հաճախ ընկալվում է որպես «ֆինանսական քվանտ», որի դեպքում այն նման է ֆինանսական ինժեների բառին։ Տարբերությունն այն է, որ հնարավոր է լինել տեսական քվանտ կամ քվանտ ֆինանսների միայն մեկ մասնագիտացված ոլորտում, մինչդեռ «ֆինանսական ինժեներ» սովորաբար ենթադրում է լայն փորձառություն ունեցող մասնագետ։

«Հրթիռային գիտնական» (տիեզերական ճարտարագետ) տերմինն ավելի հին է, որն առաջին անգամ օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (Վեռներ ֆոն Բրաուն) հրթիռների մշակման ժամանակ, իսկ ավելի ուշ՝ ՆԱՍԱ-ի տիեզերական ծրագրում։ Այն հարմարեցվել է ֆինանսական քվանտների առաջին սերնդի կողմից, որոնք Ուոլ Սթրիթ են ժամանել 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին։ Ֆինանսական «հրթիռային գիտնականները» սովորաբար եղել են կիրառական մաթեմատիկայի, վիճակագրության կամ ֆինանսների ոլորտից և իրենց ողջ կարիերան անցկացնում էին ռիսկերի դիմելով Լ Նրանց չէին վարձում իրենց մաթեմատիկական տաղանդների համար, նրանք կամ աշխատում էին իրենց համար, կամ կիրառում էին մաթեմատիկական մեթոդներ ավանդական ֆինանսական աշխատանքներում։ Ֆինանսական ինժեներների ավելի ուշ սերունդը ավելի հակված էր ունենալու մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, էլեկտրատեխնիկայի և համակարգչային ճարտարագիտության դոկտորի աստիճաններ, և հաճախ իրենց կարիերան սկսել են ակադեմիական կամ ոչ ֆինանսական ոլորտներում։

## Քննադատություններ
Ֆինանսական ճարտարագիտության ականավոր քննադատներից մեկը Նյու Յորքի համալսարանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ֆինանսական ճարտարագիտության պրոֆեսոր Նասիմ Թալեբն է որը պնդում է, որ այն փոխարինում է առողջ բանականությանը և հանգեցնում է աղետի։ Տնտեսական մի շարք փլուզումներ շատ կառավարությունների ստիպել են պնդել ֆինանսական ճարտարագիտությունից «իրական» ճարտարագիտութանը վերադառնալու անհրաժեշտության մասին։ Ավելի մեղմ քննադատություն է հնչել Էմանուել Դերմանի կողմից, որը ղեկավարում է Կոլումբիայի համալսարանի ֆինանսական ճարտարագիտության աստիճանի ծրագիրը։ Նա ֆինանսական խնդիրների պատճառը համարում է մոդելների վրա չափազանց կախվածությունը։

Շատ այլ հեղինակներ բացահայտել են ֆինանսական ճարտարագիտության մեջ աղետների պատճառ հանդիսացող կոնկրետ խնդիրներ՝

* Աարոն Բրաունը անվանել է քվանտների և կարգավորողների միջև «կապիտալ» հասկացության իմաստի շուրջ շփոթությունը։
* Իան Ստյուարտը քննադատել է Բլեք-Շոլսի բանաձևը
* Պաբլո Տրիանան չի սիրում ռիսկի դիմաց արժեքը
* Սքոթ Փաթերսոնը մեղադրել է քանակական առևտրականներին, իսկ ավելի ուշ՝ բարձր հաճախականության առևտրականներին
* Դուգլաս Վ. Հաբարդը նշում է, որ Բլեք-Շոլսի բանաձևը, ինչպես նաև ժամանակակից պորտֆելի տեսությունը, որևէ փորձ չեն անում բացատրելու գների փոփոխությունների հիմքում ընկած կառուցվածքը։
* Ջեյմս Ռիքարդսը պնդում է, որ ֆինանսական ռիսկերի կառավարման հիմքում ընկած «հիմնական ենթադրությունները» թերի են։

Ֆինանսական ճարտարագետների հետ հաճախ կապվող ֆինանսական նորարարությունը 2009 թվականին ծաղրի է ենթարկել Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին նախագահ Փոլ Վոլքերը, երբ նա ասել է, որ դա ռիսկային արժեթղթերի կոդային բառ է, որը ոչ մի օգուտ չի բերում հասարակությանը։ Նա ասաց, որ մարդկանց մեծամասնության համար բանկոմատի ի հայտ գալն ավելի կարևոր էր, քան ակտիվներով ապահովված ցանկացած պարտատոմս։

## Կրթություն
Ֆինանսական ճարտարագիտության մագիստրոսի առաջին ծրագրերը ստեղծվել են 1990-ականների սկզբին։ Ծրագրերի թիվն ու չափը արագ աճել են այնքանով, որ ոմանք այժմ օգտագործում են «ֆինանսական ճարտարագիտություն» տերմինը՝ ոլորտի շրջանավարտին դիմելու համար։ Նյու Յորքի համալսարանի Պոլիտեխնիկական ճարտարագիտական դպրոցի ֆինանսական ճարտարագիտության ծրագիրը առաջին ուսումնական ծրագիրն էր, որը հավաստագրվել էր Ֆինանսական ճարտարագետների միջազգային ասոցիացիայի կողմից։ Այս ծրագրերի քանակը և դրանց բազմազանությունը հաջորդող տասնամյակների ընթացքում աճել են և վերջերս ներառում է բակալավրիատի ուսումը, ինչպես նաև այնպիսի որակավորումներ, ինչպիսին է քանակական ֆինանսների վկայականը։

## References


## Գրականություն
*