Եղջերաթաղանթի խոց

**Եղջերաթաղանթի խոց,** կերատիտի հետևանքով հաճախակի առաջացող, եղջերաթաղանթի բորբոքային կամ վարակիչ վիճակ։ Ներառում է եղջերաթաղանթի էպիթելային շերտի վնասումը, ներառյալ եղջերաթաղանթի ստրոման։ Այն տարածված է հիմնականում արևադարձային գոտիներում ապրող և գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մարդկանց մոտ։ Զարգացող երկրներում վիտամին A-ի անբավարարությունից տառապող երեխաները եղջերաթաղանթի խոցի առաջացման բարձր ռիսկի գոտում են, որը կարող է ավարտվել ձույգ աչքերի կուրությամբ։ Ակնաբանության մեջ եղջերաթաղանթի խոց եզրույթը հիմնականում վերաբերում է վարակային խոցին, իսկ եղջերաթաղանթի քերծվածքը՝ վնասվածքին։

## Տեսակներ
### Եղջերաթաղանթի մակերեսային և խորը խոցեր
Եղջերաթաղանթի խոցը աչքի տարածված հիվանդություններից է։ Առաջանում են վնասվածքներից՝ հիմնականում բուսական նյութերից, ինչպես նաև քիմիական վնասվածքներից, կոնտակտային ոսպնյակներից և վարակներից: Եղջերաթաղանթի խոցեր առաջացնող այլ հիվանդություններից են էնտրոպիոնը, դիստիխիոզը, եղջերաթաղանթի դիստրոֆիան և չոր աչքի համախտանիշը։

եղջերաթաղանթի վարակիչ խոց կարող են առաջացնել միկրոօրգանիզմները։ Նրանց թվում են բակտերիաներ, օրինակ՝ *Chlamydia trachomatis*, սնկեր, վիրուսներ և նախակենդանիներ։

* Բակտերիալ կերատիտը առաջանում է ոսկեգույն ստաֆիլոկոկից, աղիքային ցուպիկից, էնտերոկոկից, կապտաթարախածին ցուպիկից, քլամիդիայից և մի շարք այլ մանրէներից։
* Սնկային կերատիտը առաջացնում է եղջերաթաղանթի խորը և ծանր ընթացքով խոց։ Այն առաջանում է ասպերգիլուսից, ֆուզարիումից, կանդիդայից և այլ սնկերից։ Սնկային կերատիտին բնորոշ առանձնահատկություն է դանդաղ սկիզբը և աստիճանական առաջընթացը։ Սովորաբար նկատվում է հիպոպիոն։
* Վիրուսային կերատիտը նույնպես առաջացնում է եղջերաթաղանթի խոց: Այն ամենից հաճախ առաջանում է հասարակ հերպեսի, հերպես զոստերի և ադենովիրուսների պատճառով: Այն կարող է նաև առաջանալ կորոնավիրուսների պատճառով: Հերպես վիրուսը առաջացնում է հերպես սիմպլեքս կերատիտ, որը կարող է ախտադարձել հիվանդի կյանքի ընթացքում։
* Նախակենդաներով հարուցված վարակը, օրինակ՝ ականտամեոբային կերատիտը  բնութագրվում է ուժեղ ցավով և կապված է լողավազաններում լողալիս կոնտակտային ոսպնյակներ օգտագործելու հետ:

Մակերեսային խոցերը ներառում են էպիթելի մի մասի կորուստ: Խորը խոցերը տարածվում են ստրոմայի մեջ և կարող են հանգեցնել ծանր սպիացման և եղջերաթաղանթի թափածակման։ Թափածակող խոցերը վտանգավոր է եթե ժամանակին չբուժվեն։

Խոցի տեղակայումը որոշ չափով կախված է պատճառից։ Կենտրոնական տեղակայված խոցերը հիմնականում առաջանում են վնասվածքներից, չոր աչքից, դիմային նյարդի կաթվածից կամ էկզոֆթալմիայից։ Էնտրոպիոնը, աչքի ծանր չորությունը և տրիխիազը՝ թարթիչների շրջվելը, կարող են առաջացնել եղջերաթաղանթի ծայրամասային խոցոտում: Եղջերաթաղանթի և սկլերայի ծայրամասային խոց կարող են առաջացնել մի շարք հիվանդություններ, որոնցից են ռևմատոիդ արթրիտը, վարդացանը, համակարգային սկլերոզը։ Դրանք հանգեցնում են եղջերաթաղանթի խոցի հատուկ տեսակի, որը կոչվում է Մուրենի խոց։ Այն ունի շրջագծային խառնարանանման ներհրում եղջերաթաղանթում, հենց լիմբ ներսում, սովորաբար կախված եզրով։

## Եղջերաթաղանթի կայուն խոցեր
Եղջերաթաղանթի կայուն (ռեֆրակտեր) խոցերը մակերեսային խոցեր են, որոնք դժվար են լավանում և ունեն կրկնվելու հակվածություն: Դրանք հայտնի են նաև որպես դանդաղ խոցեր կամ Բոքսերի խոցեր: Ենթադրվում է, որ դրանք առաջանում են եղջերաթաղանթի ստորին շերտի դեֆեկտի և կիսադեսմոսոմային միացումների բացակայության պատճառով: Դրանք տարբերակվում են խոցի շուրջ առկա չտարբերակված էպիթելով,որը հեշտությամբ շերտազատվում է: Եղջերաթաղանթի ռեֆրակտոր խոցերը ամենից հաճախ հանդիպում են շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ։

### Քայքայվող խոց
Քայքայվող խոցը եղջերաթաղանթի խոցի տեսակ է, որը ներառում է ստրոմայի աստիճանական կորուստ՝ քայքայման ձևով: Այս խոցերը առավել հաճախ հանդիպում են կապտաթարախածին ցուպիկով վարակի դեպքում, սակայն կարող են առաջանալ նաև այլ տեսակի միկրոօրգանիզմներից կամ սնկերից: Նրանք արտադրում են եղջերաթաղանթի ստրոման քայքայող պրոտեազներ և կոլագենազներ։ Ստրոմայի լիակատար կորուստը կարող է տեղի ունենալ 24 ժամվա ընթացքում: Բուժումը ներառում է հակաբիոտիկներ և կոլագենազի ինհիբիտորներ, ինչպիսին է ացետիլցիստեինը: Աչքը պահպանելու համար սովորաբար անհրաժեշտ է եղջերաթաղանթի փոխպատվաստման վիրահատություն՝ թափանցող կերատոպլաստիկա:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Նյարդերի ներգարվվածության պատճառով եղջերաթաղանթի խոցերը ցավոտ են և կարող են առաջացնել արցունքահոսություն, աչքերի կկոցում և տեսողության խանգարում։ Կարող են լինել նաև առաջային ուվեիտի (ծիածանաբորբի) նշաններ, ինչպիսիք են միոզը (փոքր բիբ), բորբոքումը (ջրային հեղուկում սպիտակուցի առկայություն) և աչքի կարմրությունը։ Ուվեիտի առաջացման համար կարող է պատասխանատու է լինել աքսոն ռեֆլեքսը։ Այն եղջերաթաղանթի ցավի ընկալիչների խթանմամբ հանգեցնում է բորբոքային միջնորդների, որոնցից են՝ պրոստագլանդինները, հիստամինը և ացետիլխոլինը, արտազատմանը։

Լուսավախությունը՝ լույսի նկատմամբ զգայունությունը, եղջերաթաղանթի խոցի մեկ այլ տարածված ախտանիշ է: Հաճախ է նկատվում ախտահարված աչքի կարմրություն, հոնքերի և գլխի ցավ, կոպի իջեցում: Ճեղքային լամպով հետազոտությունը ցույց է տալիս էպիթելի կորուստ: Ուսումնասիրվում է խոցի տեղը և եզրը:  Այնուհետև, եղջերաթաղանթը ներկվում է 1% ֆլուորեսցեինով, որի արդյունքում խոցը ներկվում է կանաչ։

## Եղջերաթաղանթի վերականգնում
Եղջերաթաղանթի խոցը բուժվում է երկու եղանակով՝ շրջակա էպիթելային բջիջների միգրացիայի միջոցով, որին հաջորդում է բջիջների միտոզը՝ կիսումը, և արյան անոթների ներմուծումը շաղկապենուց: Մակերեսային փոքր խոցերը առաջին մեթոդով արագ բուժվում են: Սակայն, ավելի մեծ կամ ավելի խորը խոցերը հաճախ պահանջում են արյան անոթների առկայություն՝ բորբոքային բջիջների նյութափոխանակությունը ապահովելու համար: Արյան սպիտակ բջիջները և ֆիբրոբլաստները արտադրում են գրանուլյացիոն հյուսվածք, ապա՝ սպիական հյուսվածք՝  բուժելով եղջերաթաղանթը:

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարվում է ճեղքային լամպով խոշորացված պատկերի ուսումնասիևմամբ։ Ֆլուորեսցեինային ներկը կլանվում է եղջերաթաղանթի բացված ստրոմայի կողմից և դառնում է կանաչ։ Սա օգնում է որոշել եղջերաթաղանթի խոցի եզրերը և բացահայտել լրացուցիչ մանրամասներ շրջակա էպիթելի մասին։ Հասարակ հերպեսի արդյունքում առաջացած խոցերը ցուցաբերում են բնորոշ դենդրիտային ներկում: Օգտագործվում է նաև Ռոուզ-Բենգալյան ներկը, սակայն այն կարող է շատ գրգռիչ լինել աչքերի համար: Եղջերաթաղանթից քերուկը և դրա Գրամի կամ KOH ներկումը, ապա մանրադիտակի տակ զննումը կարող է բացահայտել մանրէներ և սնկեր:

## Բուժում
Օպտիմալ բուժման համար կարևոր է ճիշտ ախտորոշումը։ Պետք է որոշվի խոցի պատճառը՝ վարակիչ է, թե ոչ վարակիչ: Եղջերաթաղանթի բակտերիալ խոցի բուժումը ներառում է ինտենսիվ հակաբիոտիկային թերապիա վարակը բուժելու համար: Եղջերաթաղանթի սնկային խոցերը պահանջում են տեղային հակասնկային միջոցների  կիրառում: Եղջերաթաղանթի հերպես վիրուսային խոցը կարող է արձագանքել հակավիրուսային դեղամիջոցներին, ինչպիսին է տեղային ացիկլովիրի քսուքը, որը ներարկվում է օրական առնվազն հինգ անգամ: Զուգահեռ տրվում է օժանդակ թերապիա, ինչպիսիք են ցավազրկողները՝ ատրոպինը կամ հոմատրոպինը, բիբը լայնացնելու և այդպիսով թարթչային մկանների սպազմը դադարեցնելու համար: Մակերեսային խոցերը կարող են լավանալ մեկ շաբաթից քիչ ժամանակում, իսկ խորը խոցերը կարող են պահանջել կոնյուկտիվալ պատվաստումներ, փափուկ կոնտակտային ոսպնյակներ կամ եղջերաթաղանթի փոխպատվաստում: Սովորաբար խորհուրդ է տրվում ճիշտ սնունդ, սպիտակուցի և վիտամին C-ի ընդունումը: Կերատոմալացիայի դեպքերում, երբ եղջերաթաղանթի խոցը պայմանավորված է վիտամին A-ի անբավարարությամբ, անհրաժեշտ է վիտամին A-ի լրացուցիչ ընդունում՝ բերանային կամ միջմկանային ճանապարհով: Եղջերաթաղանթի խոցի դեպքում սովորաբար հակացուցված են տեղային կորտիկոստերոիդները և անզգայացնողները։ Դրանք չպետք է օգտագործվեն եղջերաթաղանթի որևէ տեսակի խոցի դեպքում, քանի որ կանխում են ապաքինումը, կարող են հանգեցնել սնկային և այլ մանրէներով գերվարակի՝ վատթարացնելով վիճակը։

### Ռեֆրակտեր խոցեր
Եղջերաթաղանթի վարակիչ խոցերը բուժելու համար ժամային ընդմիջումներով օգտագործվում են տեղային հակաբիոտիկներ: Աչքին քսվում են ցիկլոպլեգիկ կաթիլներ՝ աչքը հանգստացնելու համար: Անհրաժեշտության դեպքում տրվում են ցավազրկողներ: Խոցի հիմքը կարող է քերվել և ուղարկվել լաբորատոր հետազոտությունների՝ ախտածին օրգանիզմը պարզելու համար: Սա օգնում է ընտրել համապատասխան հակաբիոտիկներ: Լիարժեք ապաքինումը տևում է մի քանի շաբաթից մինչև մի քանի ամիս:

Բոլոր եղջերաթաղանթի խոցերի դեպքում կարևոր է բացառել նախատրամադրող գործոնները, ինչպիսիք են շաքարային դիաբետը և իմունային անբավարարությունը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* What Is a Corneal Ulcer (Keratitis)? 
* Corneal Ulcer ByVatinee Y. Bunya, MD

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ