Ռուսներն Իրանում

**Ռուսներն Իրանում** ապրում են երկրի տարբեր մասերում, բայց նրանց մեծ մասը ապրում է այն տարածքներում, որոնք նախկինում գտնվում էին ռուսական բանակի ազդեցության տակ, այսինքն՝ Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտում: Սա ռուս-պարսկական պատերազմների (1804-1813, 1826-1828) արդյունքի անուղղակի արդյունք էր։ Ներկայումս ռուսները ապրում են նաև երկրի հարավային շրջաններում, որտեղ շատերն աշխատում են որպես տեխնիկական մասնագետներ և միջուկային էներգիայի փորձագետներ, օրինակ՝ Բուշեհրի ատոմակայանում:

Համայնքը զգալիորեն նվազել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից, 1946 թվականի իրանական ճգնաժամից և Իրանական հեղափոխությունից հետո: Այնուամենայնիվ, ռուսները Իրանում ապրել են Սեֆյանների դարաշրջանից ի վեր։

## Պատմություն
Ռուսական ներկայության պատմությունը Իրանում (Պարսկաստան) ընդգրկում է բազմաթիվ դարեր։ 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներում երկրում կային բազմաթիվ ռուսներ, որոնք ծառայում էին ռազմական, դիվանագիտական ​​և առևտրային առաքելություններում, աշխատում էին արդյունաբերության, ձկնորսության և տրանսպորտի ոլորտներում, հիմնականում Թեհրան, Բանդարե Անզալի, Ղազվին, Ռաշթ և Գիլան քաղաքներում։ Իրան ներգաղթի համեմատաբար մեծ ալիք սկսվեց 1920-ական թվականներին, երբ սպիտակամորթ ներգաղթյալները փախան բոլշևիկյան հալածանքներից։ Նրանց մեծ մասը բնակություն հաստատեց Գիլան և Մազանդարան հյուսիսային նահանգներում, ինչպես նաև հյուսիս-արևմուտքում՝ Իրանական Ադրբեջանում, որտեղ դեռևս ապրում են նրանց սերունդների համայնքները։

Ռուսական համայնքը շարունակեց աճել երկրի հյուսիսային նահանգներում՝ 1826-28 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմից հետո Իրանի Ռուսական կայսրության ազդեցության ոլորտ ընկնելու հետևանքով։

## Ռուս ուղղափառ եկեղեցի
right|thumb|Ռուսական ուղղափառ եկեղեցի Ղազվինում
Իրանում մի ժամանակ մեծ ռուս ուղղափառ համայնքը ժամանակի ընթացքում նվազել է։ Դրա անդամները հիմնականում սպիտակ ռուս գաղթականների ժառանգներ են, ինչպես նաև դիվանագիտական ​​և առևտրային առաքելությունների մշտապես բնակվող աշխատակիցներ։

Թեհրանում ուղղափառ համայնքի պատմությունը կարելի է հետագծել մինչև 16-րդ դարի վերջը (1597): Թեհրանում Ռուսաստանի դեսպանատանը կից առաջին ուղղափառ ծխական համայնքը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1864 թվականին: 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունից առաջ Թեհրանում դեսպանատանը կից կար երկու եկեղեցի, ինչպես նաև զանգակատուն տեղի ռուսական գերեզմանատանը: Երկու եկեղեցիներն էլ հետագայում փակվեցին և ավերվեցին: Ուղղափառ եկեղեցիներ կառուցվեցին նաև Ղազվինում (1901, կցված Անզալի-Թեհրան մայրուղու վարչակազմին), Անզալիում (1913, կցված առևտրային և ձկնորսական նավահանգստին) և Ռաշթում (1905, ռուսական հյուպատոսության շենքում գտնվող տնային եկեղեցի): Ղազվինում և Անզալիում եկեղեցիները շարունակեցին գործել հեղափոխությունից հետո: Թեհրանում սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին, որը գործել է 1920-ականներից մինչև 1940-ական թվականները վարձակալված շենքում, փոխարինեց վերացված դեսպանատների եկեղեցիներին։

Թեհրանի սուրբ Նիկողայոս եկեղեցու նոր շենքը կառուցվել է 1940-ական թվականներին՝ ռուս արտագաղթողների նվիրատվություններով: Եկեղեցին նախագծել է Նիկոլայ Մակարովը՝ սպիտակ արտագաղթած ճարտարապետ, որը ծառայել է որպես սպա իրանական բանակում: Հենց որ գմբեթների վրա խաչեր տեղադրվեցին, ծխականների հոսքը անմիջապես հոսեց կիսակառույց եկեղեցու մոտ: 1979 թվականի իսլամական հեղափոխությունից առաջ Թեհրանում կային մի քանի ուղղափառ քահանաներ, որոնցից բոլորը վտարվեցին 1980-ական թվականներին: Միայն 1990-ականների կեսերին եկեղեցին ստացավ նոր քահանա՝ Մոսկվայի պատրիարքարանի կողմից նշանակված վանական Ալեքսանդր Զարկեշևը։

## Աջակցող հաստատություններ
Իրանի քաղաքական համակարգի պայմաններում օտարերկրյա համայնքների ինքնակազմակերպման կարողությունը խիստ սահմանափակ է: Ռուսալեզու բնակչությանը աջակցելու, ռուսական մշակույթը տարածելու և ռուսաց լեզուն խթանելու բոլոր ջանքերն ուղղված են Իրանի և Ռուսաստանի միջև երկկողմ հարաբերությունների մակարդակին: 2017 թվականին Թեհրանի համալսարանում բացվեց Ռուսական կենտրոն՝ «Ռուսկիյ Միր» հիմնադրամի մասնակցությամբ. «Ռոսսոտրուդնիչեստվո» կազմակերպությունը գործում է Ռուսաստանի դեսպանատանը։ Նա պատասխանատու է երկու երկրների միջև հումանիտար ոլորտում հարաբերությունների և համատեղ նախագծերի համար: 2021 թվականին Ռուսաստանը և Իրանը համաձայնագիր են ստորագրել Թեհրանում Ռուսական տեղեկատվական և մշակութային կենտրոն և Մոսկվայում նմանատիպ իրանական կենտրոն ստեղծելու մասին։

## Տես նաև
* Ռուսներն Ադրբեջանում
* Ռուսները Թուրքիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Бессонов, Борис Васильевич* Русские переселенцы в Северной Персии. — Пг.: Изд. Переселенческого управления Главного управления землеустройства и земледелия, 1915. — 90 с.: ил.
* А. Д. Чечель. Русская православная церковь в Иране в первой половине XX в.

Կատեգորիա:Իրանի ազգեր
ի