Մազերի ձևով պայմանավորված խտրականություն

**Մազերի հյուսվածքի վրա հիմնված խտրականություն**, նաև հայտնի է որպես **[[տեքստուրիզմ]]**։ Սա սոցիալական անարդարության ձև է, որտեղ աֆրո հյուսվածքով մազերը կամ  մազերի կոպիտ տեսակները բացասական են դիտվում, հաճախ ընկալվում են որպես «ոչ պրոֆեսիոնալ», «ոչ գրավիչ» կամ «անմաքուր»։

## Պատմություն
Արևմտյան աշխարհում աֆրո հյուսվածքով մազերին պատմականորեն արհամարհանքով են վերաբերվել բոլոր էթնոսների ներկայացուցիչները։ 15-րդ և 16-րդ դարերում Ատլանտյան ստրուկների առևտուրը տեսավ սևամորթ աֆրիկացիներին, որոնք բռնի կերպով տեղափոխվեցին Սահարայական Աֆրիկայից Հյուսիսային Ամերիկա, և Նոր աշխարհ ժամանելուն պես նրանց գլուխները կսափրեին, որպեսզի ջնջեին իրենց մշակույթը, քանի որ շատ աֆրիկացիներ օգտագործում էին սանրվածքներ՝ նշելու իրենց ցեղային ինքնությունը, ամուսնական կարգավիճակը, տարիքը և այլ անհատական հատկանիշները։ Սկզբում և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք գլխաշորեր էին հագնում, որպեսզի պաշտպանեն իրենց գլխամաշկը արևայրուքից և ոջիլներից, բայց ժամանակի ընթացքում այս մազերի փաթաթանները ավելի շատ կապված էին կանանց հետ, ովքեր սկսեցին դրանք կրել տարբեր ձևերով՝ ելնելով իրենց տարածաշրջանից և անհատականությունից։ 19-րդ դարում, երբ ստրկացած տղամարդկանց և կանանց այլևս չէին բերում Աֆրիկայից, նրանց կյանքի որակը որոշ չափով բարձրացավ, քանի որ նրանք ավելի արժեքավոր դարձան իրենց տերերի աչքում։ Այժմ, վայելելով հանգստյան օրերը, սևամորթ կանայք իրենց մազերը հարդարելու համար օրն էին հատկացնում՝ բացելով դրանք եկեղեցական արարողությունների համար, բայց երկուշաբթիից շաբաթ օրերը՝ կրկին փաթաթում էին գլխաշորով։ Քանի որ ավանդական ոճավորման գործիքները հասանելի չէին նրանց, սևամորթ կանայք սկսեցին օգտագործել կարագ, կերոսին, բեկոնի քսուք և սանրեր, որոնք նախատեսված էին անասունների մազերը հարդարելու համար։

«Լավ մազ» հասկացությունը առաջացել է Միացյալ Նահանգներում ստրկության վերացմանը նախորդող ժամանակաշրջանում։ Ստրկացած մարդիկ, ովքեր աշխատում էին տանը, գլխաշորեր չէին կրում, ինչպես դա անում էին դաշտային բանվորները և, քանի որ նրանք հաճախ սպիտակ տղամարդու երեխաներ էին իրենց պատկանող ընտանիքում։ Մազերն ուղղելու համար սևամորթ կանայք հաճախ օգտագործում էին լորենի խառնուրդ, որը կարող էր այրել նրանց մաշկը։ 18-րդ դարում, Լուիզիանա նահանգի Նոր Օռլեանում, սևամորթ և Լուիզիանա Կրեոլի կանայք օրենքով պարտավոր էին կրել տիգնոն, ծածկել մազերը։ Որպես դիմադրության ակտ՝ դա արեցին, բայց իրենց փաթաթանները զարդարեցին նուրբ գործվածքներով և զարդերով։

Աֆրոամերիկացի գործարար տիկին Ջ․ Վոքերը մեծ հարստություն և ճանաչում է ձեռք բերել տաք սանրի ատամները լայնացնելով, որը կուղղերի աֆրո հյուսվածքով մազերը։

## Խտրականություն ըստ երկրի
### Կանադա
Աշխարհում շատ երկրների նման, սևամորթ և առաջին ազգերի կանադացիները խտրականության են ենթարկվել կրթական և մասնագիտական միջավայրերում։ Խտրականության տեսակներից մեկը հիմնված է նրանց մազերի հյուսվածքների և ոճերի վրա։ Այս տեսակի խտրականության պատճառը հիմնված է գեղեցկության մասին վաղեմի եվրոկենտրոն հայացքների վրա, որոն ստեղծվել են վաղ գաղութացման ժամանակ։ Այս ստանդարտի սահմանումն օգտագործվել է որպես գործիք ճնշելու ինչպես աֆրիկյան, այնպես էլ առաջին ազգերի մշակույթը։ Չնայած Կանադան պարտավորություն է ստանձնել աջակցելու հակառասիզմին և հաշտեցմանը, այդուհանդերձ, խտրականության այս ձևից պաշտպանվելու համար հատուկ պաշտպանություն չի կիրառվել (ինչպես, օրինակ, Միացյալ Նահանգների ՔՐՈՈՒՆ ակտը)։

Թեև Կանադայում եղել են խտրականության ուշագրավ դեպքեր, որոնք ստիպել են ազգային լրատվական կայքերին սև կանադացի կանանց նկատմամբ խտրականության ենթարկվել իրենց աշխատավայրում, քանի որ նրանց մազերը ոչ պրոֆեսիոնալ են համարվել։ 2016 թվականին Օնտարիո նահանգի Սքարբորո քաղաքում խառը ռասայական մի կնոջ, ով աշխատում էր ԶԱՌԱ մանրածախ ցանցում, խնդրեցին հեռացնել իր հյուսերը, քանի որ նրա սանրվածքը համարվում էր ոչ պրոֆեսիոնալ։ Մեկ այլ դեպքում, Քվեբեկի Մոնրեալ քաղաքում ապրող աֆրոամերիկացի կնոջը ռեստորանից տուն են ուղարկել և հերթափոխը մերժել, քանի որ նրա մազերը եղջյուրաձև էին։ Կինը ներկայացուցչություն ստացավ Ռասայական հարաբերությունների վերաբերյալ հետազոտական գործողությունների կենտրոնի (ՔՐԱՐՐ) միջոցով և գործ հարուցեց Քվեբեկի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովին՝ հիմնված ռասայական և գենդերային խտրականության վրա։ Նա շահել է իր գործը և ստացել 14,500 դոլար վնասի փոխհատուցում։

Կանադայի առաջին ազգերի բնակիչները նույնպես ենթարկվել են խտրականության և վնասի՝ եվրակենտրոն տեսակետին չհամապատասխանող մազերի ոճեր կրելու պատճառով։ Բնակելի դպրոցների ժամանակ առաջին ազգերի երեխաների հյուսերը կտրում էին նրանց գլխից, որպեսզի ստիպեն ձուլվել։ Նմանատիպ դեպքեր վերջերս տեղի են ունեցել Կանադայում։ 2009թ.-ին Թանդեր Բեյում, Օնտարիո, Առաջին ազգերի մի տղայի մազերը կտրվել է ուսուցչի օգնականի կողմից։ 2018 թվականին Ալբերտա նահանգի Կալգարի քաղաքից մի տղա դպրոցից եկավ կտրած մազերով այն բանից հետո, երբ մեկ այլ աշակերտ բռնեց նրան, իսկ հետո կտրեց նրա հյուսը։ Հյուսերը զգալի կապեր ունեն անցյալի հետ մինչև գաղութացումը և ունեն կարևոր մշակութային նշանակություն։

### Դոմինիկյան Հանրապետություն
Դոմինիկյան Հանրապետությունում մազերն արտաքին տեսքի գեղեցկության կարևորագույն հատկանիշներից է հանդիսանում։ Շատերն ուղիղ մազերը համարում են գեղեցիկ և համապատասխան պրոֆեսիոնալ միջավայրի համար, մինչդեռ աֆրո հյուսվածքները դիտվում են որպես անհամապատասխան և շեղող են համարվում։ Այս մտածելակերպը բխում էր ռասայական խտրականությունից։ Սա փոխվել է տարիների ընթացքում Միացյալ Նահանգներում և այլ երկրներում, քանի որ ամերիկյան բնական մազերի շարժումը ստանում է մեծ հնչեղություն։

Դոմինիկյան Հանրապետությունում մազերի ուղղումը կատարվում է նույն պատճառներով, ինչ արվում է ԱՄՆ-ում և սփյուռքում՝ հարմարության և արևմտյան գեղեցկության չափանիշներին համապատասխանելու համար։ 1996 թվականին Ռուկսը հաստատել է․ «1976 թվականին մազերը խոսում էին ռասայական ինքնության քաղաքականության մասին, ինչպես նաև աֆրոամերիկացի կանանց միջև կապի մասին։ Դրա ոճը կարող է հանգեցնել որոշակի խմբերի և սոցիալական դասերի կողմից ընդունման կամ մերժման, իսկ դրա ոճը կարող է կարիերայի հնարավորություն ապահովել»։

Ուղղված և ավելի պահպանողական ոճերը դեռևս ստանդարտ են աշխատավայրում, ինչպես դա ԱՄՆ-ում և սփյուռքի աֆրիկացի ժառանգներ ունեցող այլ երկրներում է։ Արտահայտված տեսակետները բացառիկ չեն Դոմինիկյան Հանրապետության համար։ Հակառակ տարածված թյուր կարծիքի, շատ դոմինիկացի կանայք կրում են բնական մազեր, և դա գնալով ավելի է ընդունվում հասարակության մեջ։

### Ջամայկա
2018 թվականին հինգ տարեկան աղջկան արգելել են հաճախել դասերի Քինգսթոնում (Ջամայկա) իր տարրական դպրոցում՝ դրեդլոկ ունենալու համար։

### Սոմալի
Արաբական ստրկավաճառության ժամանակ շատ բանտուսներ գերի են ընկել Տանզանիայում և բերվել Սոմալի` ստրուկ աշխատելու։ Բանտուսները ֆենոտիպային, լեզվական և մշակութային առումով տարբերվում են Սոմալիի էթնիկ սոմալացիներից և խտրականության են ենթարկվել դրա հիման վրա և հիմա էլ դեռ դա կա։ Այնտեղ բերված բանտուսներին, որոնք այժմ կոչվում են սոմալիական բանտուսներ, էթնիկ սոմալեցիները անվանել են «Ջարիեր», որը նվաստացուցիչ բառ է, որը նշանակում է կռացած մազերով։

### Միացյալ Նահանգներ
Այս բաժինը մի հատված է ԱՄՆ-ում մազերի հյուսվածքի վրա հիմնված խտրականությունից։

## Տես նաև
* Կոլորիզմ
* Շեկ մազեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*"Black Women and Identity: What's Hair Got To Do With It?" vol. 22, no. 1, fall 2008–2009
*"Dreadlock Discrimination: Is There Such A Thing?" AOL Jobs. N.p., n.d. Web. 29 Apr. 2013.
*""Dreadlock Discrimination" Triggers Lawsuit." Racial Discrimination Based On A Hairstyle? N.p., n.d. Web. 30 Apr. 2013.
*"For African-American Women, a Hairstyle Can Be a Tricky Decision." SaportaReport. N.p., n.d. Web. 29 Apr. 2013.
*"Good Hair (film)." Wikipedia. Wikimedia Foundation, 28 Apr. 2013. Web. 30 Apr. 2013.
*"Willis Mason. History of the American People. Boston: Allyn and Bacon, 1922. Print.

Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Հակաբնիկ ռասիզմ
Կատեգորիա:Ռասիզմ