Խմորասնկեր

**Խմորասնկեր**, բնորոշ միցելիում չունեցող սնկեր, որոնց վեգետատիվ մարմինը մեծ մասամբ միայնակ կամ բողբոջող բջիջներ են։ Հայտնի է մոտ 1500 տեսակ, որոնք պատկանում են պայուսակավոր (*Ascomycetes*), բազիդիավոր (*Basidiomycetes*) և անկատար (*Deuteromycetes*) սնկերին։

## Բազմացում
մինի|Խմորասնկերկ կյանքի բջջային ցիկլը
Խմորասնկերը բազմանում են բողբոջման եղանակով։ Մայրական բջջի վրա առաջանում է արտափքում։ Մայրական բջջի կորիզը կիսվում է, և դուստր կորիզներից մեկն անցնում է առաջացած արտափքման մեջ։ Արտափքումը մեծանում է և հասնելով մայրական բջջի չափերին, անջատվում նրանից, հանդես գալով որպես առանձին բջիջ։ Երբեմն մնում է մայրական բջջի հետ, առաջացնելով ճյուղավորված շղթաներ։ Վերջիններիս մոտ սեռական սպորատվությունը հայտնաբերված չէ, և դրանց անվանում են *խմորասնկանման սնկեր* կամ *ասպորոգեն խմորիչներ*, օրինակ՝ կաևդիդա (*Candida*) ցեղը։ Հիմնականում խմորասնկերը ներկայացված են պայուսակավոր սնկերի էնդոմիցետայինների (*Endomycetales*) կարգով, որոնց վեգետատիվ մարմինը օվալաձև է կամ ձվաձև։ Խմորասնկերը բազմանում են բողբոջմամբ, մասամբ՝ կիսմամբ։ Եթե բողբոջման ժամանակ բջիջները չեն անջատվում միմյանցից, ապա ձևավորում են կեղծ միցելիումներ։ Սեռական պրոցեսի ժամանակ տեղի է ունենում երկու բջիջների պարունակության միաձուլում, և զարգանում են պայուսակները՝ պայուսակասպորներով։

## Բնորոշ բաժանումներ
մինի|Հացաթխման խմորասնկերը լուսարձակող մանրադիտակի տակ։
**[[Ասկոմիցետներ]]**
* *[[Saccharomycotina]]*
* *[[Taphrinomycotina]]*
** *[[Schizosaccharomycetes]]*

**[[Բազիդիոմիցետներ]]**
* *[[Urediniomycetes]]*
** *[[Sporidiales]]*

## Նյութափոխանակություն
մինի|Դրոժներ
Խմորասնկերը բավականին պահանջկոտ են սնման պայմաններում։ Անարէոբ պայմաններում կարող են, որպես էներգիայի աղբյուր օգտագործել ածխաջրերը, այն էլ հեքսոզներ և նրանցից կազմված օլիգոսախարիդներ։ Որոշ տեսակներ (*Pichia stipitis*, *Pachysolen tannophilus*, *Phaffia rhodozyma*) վերցնում են պետնոզներից, օրինակ, կիսլոզ։ *Schwanniomyces occidentalis* և *Saccharomycopsis fibuliger* խմորասնկերը կարող են առաջացնել օսլայի խմորում, *Kluyveromyces fragilis* - ինուլին։ Աէրոբ պայմաններում մի շարք տեսակներ մարսվում են սուբստրատում. բացի դա ածխաջրածնում պարունակվում են նաև ճարպեր, ածխաջրածիններ, արոմատիկ և ածխածնային միացություններ, սպիրտներ, օրգանական թթուներ։

## Կիրառական նշանակություն
Գործնական նշանակություն ունեն սախարոմիցետայինները (*Saccharomycetaceae*), որոնք տարածված են շաքարով հարուստ բազմազան հիմնանյութերի՝ մրգերի, ծաղիկների նեկտարի, ծառերի խեժի վրա։ Նրանք անջատվում են հողից, սննդամթերքից, նավթից։ Կան բույսերի, կենդանիների և մարդու համար ախտածին տեսակներ։ Հարուցում են բլաստոմիկոզներ, կանդիդոզներ։ Հաճախ ուղեկցում են առաջնային հիվանդություններին։ Խմորասնկերը առաջացնում են սպիրտային խմորում։ Գործնական կիրառություն ունեն հացաթխման խմորասնկերը (*Saccharomyces cerevisiae*), որոնց աճեցվող տարատեսակներն օգտագործում են հացաթխման, գինեգործության, գարեջրի արտադրության մեջ։ Խմորասնկերը պարունակում են սպիտակուց, ածխաջրեր, հարուստ են B խմբի վիտամիններով։ Դրանք կերային սպիտակուցի, սպիտակուցավիտամինային խտանյութերի, ֆերմենտների հիմնական սինթեզողներն են։

## Տես նաև
* Այլընտրանքային էներգետիկա
* Խմորում
* Սննդային խմորիչ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Бабьева И. П., Чернов И. Ю.* Биология дрожжей.։ Товарищество научных изданий КМК, 2004
* Téma Kvasinky v Polytematickém strukturovaném hesláři Národní technické knihovny
* BARNETT J. A., PAYNE R. W., YARRPW D.. Yeasts charakteristics and identification. Cambridge։ Cambridge University Press, 2000. ISBN 0-521-57396-3. (anglicky)
* BURKE DAN, DAWSON DEAN, STEARNS TIM,. Methods in yeast genetics։ a Cold Spring Harbor Laboratory course manual. New York։ Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2000. ISBN 0-87969-588-9. (anglicky)
* JANDEROVÁ, B., BENDOVÁ, O.. Úvod do biologie kvasinek. Univerzita Karlova v Praze։ Nakladatelství Karolinum, 1999.
* KOCKOVÁ–KRATOCHVÍLOVÁ A.. Kvasinky a kvasinkovité mikroorganizmy. Bratislava։ Alfa, 1982.
* KOCKOVÁ–KRATOCHVÍLOVÁ A.. Kvasinky ve výzkumu a praxi. Praha։ Academia. S. 1986.
* KURTZMAN CLETUS P., FELL JACK W.. The Yeast։ a taxonomic study. Amsterdam։ Elsevier, 1998. ISBN 0-444-81312-8.
* RYCHTERA M., PÁCA J.. Bioinženýrství kvasných procesů. Praha։ VŠCHT, 1987.
* ŠIPICKÝ, M., ŠUBÍK, J.. Genetika kvasinek. Bratislava։ Veda, 1992.
* VODRÁŽKA Z.. Biotechnologie. Praha։ [s.n.]. ISBN 80-7080-121-2. S. 1991.

## Արտաքին հղումներ
* Yeast virtual library 
* Ancient Egyptian Bread Making
* Brewing Yeast Propagation and Maintenance: Principles and Practices 
* Учебное пособие «Биология дрожжей» 

Կատեգորիա:Խմորասնկեր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Դեղասնկեր