Լարիսա Բոգորազ

**Լարիսա Իոսիֆովնա Բոգորազ** (), խորհրդային լեզվաբան, իրավապաշտպան, հրապարակախոս, այլախոհ։ 1989-1996 թվականներին եղել է Մոսկվայի Հելսինկյան խմբի նախագահը։

## Կենսագրություն
Լարիսա Բոգորազը ծնվել է Խարկովում։ Հայրը` Իոսիֆ Արոնովիչ Բոգորազը (1896, Օվրուչ - 1985, Մոսկվա), եղել է տնտեսագետ և գրող, Պետպլանի հանձնաժողովի և ՈւԽՍՀ Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի աշխատակից, Խարկովի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի ամբիոնի վարիչ, 1936-1941 թվականներին պատիժ է կրել Վորկուտլագում։ Մայրը` Մարիա Սամուիլովնա Բրուխման (1901, Տոմաշպոլ-1950), Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին աշխատել է բանակի քաղաքական բաժնում։ Հոր զարմիկներն են եղել նարոդովոլեց, ազգագրագետ և լեզվաբան Վլադիմիր Բոգորազը և վիրաբույժ Նիկոլայ Բոգորազը։ Ծնողներն ամուսնալուծվել են 1930-ականներին, և նրա հայրը նորից ամուսնացել է բանաստեղծուհի Ալլա Զիմինայի հետ (Օլգա Գրիգորևնա Օլսուֆիևա, 1904-1986)։

Լարիսա Բոգորազը 1950 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Մինչև 1961 թվականն աշխատել է որպես ռուսաց լեզվի ուսուցիչ Կալուգայի մարզի դպրոցներում, այնուհետև՝ Մոսկվայում։ 1961-1964 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ ռուսաց լեզվի ինստիտուտի մաթեմատիկական և կառուցվածքային լեզվաբանության բաժնի ասպիրանտուրայում։ 1964-1965 թվականներին Նովոսիբիրսկի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում դասավանդել է ընդհանուր լեզվաբանություն։ 1965 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը։

Լարիսա Բոգորազը մեծ ազդեցություն ունեցավ Սինյավսկու և Դանիելիայի ձերբակալությունից հետո իրադարձությունների զարգացման վրա։ ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազին ուղղված իր առաջին նամակը Բոգորազն ավարտեց «մարդկայնության և օրինականության գերակայության պահպանման պահանջով»։ 1966 թվականի փետրվարին Մարիա Ռոզանովայի հետ միասին նա կատարում էր այդ գործով դատաքննության սղագրությունը։ Այնուհետև այս գրառումները հիմք հանդիսացան «Ա. Սինյավսկու և Յու. Դանիելիայի գործով Սպիտակ գրքի» համար։

1968 թվականին Պավել Լիտվինովի հետ միասին պատրաստեց «համաշխարհային հանրությանը» ուղղված առաջին նամակը՝ կապված «քառյակի գործի» հետ (Յուրի Գալանսկով, Ալեքսանդր Գինզբուրգ, Ալեքսեյ Դոբրովոլսկի, Վ. Լաշկովա)։

300px|right|thumb|Ցուցարարների պաստառներից մեկի լուսանկարը
Բոգորազը մասնակցել է 1968 թվականի օգոստոսի 25-ին խորհրդային զորքերի Չեխոսլովակիա մտցնելու դեմ Կարմիր հրապարակում կազմակերպված հայտնի բողոքի ցույցին։ Դրա համար նա դատապարտվել է 4 տարվա աքսորի Իրկուտսկի մարզ (1968-1971)։ 1976-1984 թվականներին եղել է «Հիշողություն» գրաքննության չենթարկվող պատմական ժողովածուի խմբագրական խորհրդի անդամ։

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Բոգորազը շարունակել է իր ակտիվ գործունեությունը՝ այցելելով բանտարկյալների և անցկացնելով սեմինարներ մարդու իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ։ Եղել է «Մարդու իրավունքներ» ռուս-ամերիկյան համատեղ հասարակական կազմակերպության նախագահը։ 1996 թվականին թողել է պաշտոնը, բայց շարունակել է գործունեությունը մարդու իրավունքների պաշտպանության համար մինչև իր մահը։

Մահվանից կարճ ժամանակ առաջ նա հրապարակել է բաց նամակ՝ դատապարտելով 1999 թվականին ՆԱՏՕ-ի կողմից Հարավսլավիայի ռմբակոծությունը և 2003 թվականի Իրաքյան պատերազմը։

Լարիսա Բոգորազը մահացել է 2004 թվականի ապրիլի 6-ին, 74 տարեկան հասակում, կաթվածից։

## Ընտանիք
* Առաջին ամուսին՝ Յուլի Մարկովիչ Դանիել 
* Որդի՝ Ալեքսանդր
* Երկրորդ ամուսին՝ Անատոլի Տիխոնովիչ Մարչենկո 
* Որդի՝ Պավել

## Գրքեր
* Цветы на перелоге (повесть для детей, с Б. Харчуком и Я. Гарбузенко). — М.: Молодая гвардия, 1960.
* Сны памяти. — Харьков: Права людини, 2009.

## Ելույթներ և հոդվածներ
* Речи и статьи Л. Богораз
* Защитная речь Л. Богораз на «процессе семерых», 1968 год
* Последнее слово Ларисы Богораз (11 октября 1968)
* Богораз Лариса «Нравственное сопротивление» 
* Чувствую ли я себя частью еврейского народа? Автобиографичная статья Ларисы Богораз, 1972 г.

### Տեղեկատվություն «Ընթացիկ իրադարձությունների տարեգրության» մեջ
* Информация о демонстрации 
* Информация о суде над демонстрантами 

### ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի փաստաթղթերը
* О демонстрации на Красной площади 25 августа 1968. Записка КГБ 
* Письмо Андропова в ЦК про демонстрацию

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Л. А. Кацва. История России. Советский период. (1917—1991)
* Сева Новгородцев. 23 августа 2003: К 35-летию советского вторжения в Чехословакию
* Obituary: Larisa Iosifovna Bogoraz
* Ю. Ким. «Я сам себе Ильич»

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ