open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մեծ պատմություն

**Մեծ պատմություն**, Մեծ պայթյունից մինչև մեր օրերը ժամանակահատվածը ուսումնասիրող ակադեմիական նոր առարկա։ Մեծ պատմությունը ուսումնասիրում է այդ երկար ժամանակահատվածը բազմաթիվ՝ ճշգրիտ և հումանիտար գիտությունների տվյալների միացման հիման վրա կազմված միջառարկայական մոտացման կիրառմամբ, հետազոտում է մարդու գոյությունը այդ խոշոր պատկերի շրջանակներում։ Պատճառահետևանքային կապերը ուսումնասիրելու համար Մեծ պատմությունը օգտագործում է էմպիրիկ ապացույցներ, որոնց միջոցով էլ ուսումնասիրում է տիեզերքը, Երկիր մոլորակը, կյանքը, մարդկությունը։ Մեծ պատմությունը դասավանդվում է համալսարաններում և միջնակարգ դպրոցներում։ Մեծ պատմության ակադեմիական շարժումը գլխավոր է ավստրալիական Մաքուորի համալսարանի պատմաբան Դեյվիդ Քրիսթիանը, ով է գործածության մեջ է մտցրել «Մեծ պատմություն» եզրը, կազմելով դրա շուրջ գիտնականների նոր խումբ։ Որոշ պատմաբաններ թերահավատություն են հայտնել նման «գիտական պատմության» վերաբերյալ, փաստարկելով նրանով, որ Մեծ պատմության վերաբերյալ հետազոտությունները բնօրինակ չեն և բանաքաղություն են իրենցից ներկայացնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ChronoZoom կայք
* Տիեզերական էվոլյուցիային նվիրված կայք
* Մեծ պատմության միջազգային ասոցիացիայի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Բիլ Գեյթս
Կատեգորիա:Էվոլյուցիա
Կատեգորիա:Մեծ պատմություն

Կատեգորիա:Պատմության տեսություններ
Անգելնյան տավարի ցեղ

**Անգելյան տավարի ցեղ** (), Խոշոր եղջերավոր կենդանիների կաթնատու ցեղ։

Ստացվել է Գերմանիայի Անգելն թերակղզում, տեղական գորշ-կարմիր տավարից։ Գույնը կարմիր է (բաց սպիտակ և մուգ երանգներով), կովերի միջին կենդանի քաշը 440-460 կգ է, ցուլերինը՝ 650—750 կգ։

Կաթնատվությունը՝ 3000—3500 կգ, բարձրակիթներինը՝ մինչև 4500 կգ։ Կաթի յուղայնությունը՝ 4%:

## Պատկերասրահ

WhiteBull.jpg|
Tajimagyu1.jpg|


Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
ԱՄԴ (այլ կիրառումներ)

**AMD** հապավումը կարող է նշանակել․

* AMD՝ հայկական դրամի ISO 4217 կոդը
* Advanced Micro Devices (AMD)՝ ինտեգրալ միկրոսխեմային էլեկտրոնիկա արտադրող ընկերություն

**ԱՄԴ** հապավումը կարող է նշանակել․
* Արդարադատության միջազգային դատարան
Անատոքսին

**Անատոքսին** (), տոքսոիդ, տոքսինի ոչ վտանգավոր ածանցյալ, որը պահպանում է նրա հակածինային և իմունածինային հատկությունները։

## Ստացում
Անատոքսին ստանում են տոքսինը 37&nbsp;°C–ից 40&nbsp;°C-ում ֆորմալինով վնասազերծելով։ Առաջին անգամ ստացել է ֆրանսիացի Գ. Ռամոնը, 1923 թվականին։

## Բժշկություն մեջ
Բժշկության մեջ կիրառում են դիզենտերիայի, փայտացման, գազային գանգրենայի հարուցիչներից և օձերի թույնից ստացված անատոքսին։ Անատոքսինի ներարկումը օրգաններում առաջացնում է ակտիվ, արհեստական, հակատոքսինային իմունիտետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Vacunas.net: Guía práctica de vacunaciones – (5)Vacunas 
* MedlinePlus: Información general sobre vacunas
* PuntoAmbiental.com: Anatoxina

Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Լուրջի վանք

**Լուրջի վանք** (), «Կապույտ վանք», Անդրեաս առաքյալի անունը կրող 12-րդ դարի վրացական ուղղափառ եկեղեցի Թբիլիսիի Վերե շրջանում։ Հայտնի պատմական  *լուրջի* («կապույտ») անվանումն առաջացել է եկեղեցու կապույտ կղմինդրե տանիքի պատճառով։

## Պատմություն
Վանքը գտնվում է Հին Թբիլիսի թաղամասում՝ Վերե զբոսայգում՝ Կուր գետի աջ ափին՝ Վերե գետի գետաբերանից ոչ շատ հեռու։ Լուրջի վանքի նախնական շենքը կառուցվել է 1180 թվականին Թամար թագուհու կառավարման ժամանակաշրջանում։ Այն կառուցված է խաչաձև գմբեթավոր նախագծով, գմբեթակիր սյուներով և աբսիդով։ Հարավային քանդակազարդ ճակատամասի միջնադարյան վրացերենով երկարաշունչ արձանագրությունը տեղեկացնում է Քարթլիի նախկին արքեպիսկոպոս հովանավոր Բասիլի մասին։

Եկեղեցին մեծ վնասներ է կրում և 17-րդ դարում վերականգնում է որպես եռաթև անվակունդ բազիլիկ` առանց գմբեթի։ 18-րդ դարում եկեղեցին եղել է Գաբաշվիլի ազնվական ընտանիքի ենթակայության տակ։ 1873 թվականին, երբ Վրաստանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության ենթակայության ներքո, եկեղեցին վերակառուցվում է Ալեքսանդր Չիժովի նախագծով։ Ավելացվում են նոր աղյուսե պատեր, նոր կլոր գմբեթ` վրացական ճարտարապետական ֆորմաներով։ 1898-1901 թվականներին՝ Կովկասի փոխարքա Գոլիցինների օրոք, տիպիկ ռուսական ոճով Լուրջի վանքից հարավ կառուցվում է նոր Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին։

Խորհրդային իշխանության տարիներին Լուրջի վանքը օգտագործվել է որպես գործարան, պահեստ, Վրաստանի բժշկության թանգարան։ 1990 թվականին վանքը վերականգնվել է որպես վրաց ուղղափառ եկեղեցի և վերսկսվել են քրիստոնեական ծառայությունները։ 1995 թվականին հին գմբեթը փոխարինվել է վրացական ճարտարապետությանն առավել համահունչ նոր կոնաձև գմբեթով։ 12-րդ դարի կառույցից պահպանվել են միայն մեծ պատուհաններով աբսիդը, հարավային պատի ներքին հատվածը, արևմտյան և հյուսիսային ճակատի քարերի մի քանի շարք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Անդալուզիտ

**Անդալուզիտ** (անվանումը՝ Իսպանիայի Անդալուզիա մարզից), միներալ, ալյումինի սիլիկատ՝ AlOAl[SiO4]։ Պարունակում է նաև երկաթի և մանգանի օքսիդներ։ Համակարգը ռոմբային է, բյուրեղները սյունաձև-պրիզմայաձև են։ Գույնը տարբեր է, հաճախ՝ կարմրամոխրագույն, վարդագույն, կարծրությունը՝ 7—7,5, խտությունը՝ 3100—3200 կգ/մ3։

## Հանդիպում է
Հանդիպում է մետամորֆային ապարներում։

## Օգտագործվում է
Օգտագործվում է հրակայուն և թթվակայուն առարկաների արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիլիկատներ (միներալներ)
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Անդալուզյան լեռներ

**Անդալուսյան լեռներ** (Անդալուզյան լեռներ, Բետյան լեռներ, ), լեռնային համակարգ Իսպանիայի հարավում՝ Անդալուսիա երկրամասի արևելյան մասում։

Ձգվում է Պիրենեյան թերակղզու հարավարևելյան և հարավային ափերի երկայնքով՝ Ջիբրալթարի նեղուցից ու Կադիսի ծոցից մինչև Վալենսիայի ծոցը։ Երկարությունը մոտ 630 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 3478 մ (Մուլասեն լեռ, ամենաբարձրը Պիրենեյան թերակղզում)։

Անդալուզյան լեռները պատկանում են ալպյան ծալքավորությանը։ Կազմված են բյուրեղային ապարներից և կրաքարերից։ Լանջերը խիստ մասնատված են, քարքարոտ, զարգացած է կարստը։

## Կլիմա
Կլիման միջերկրածովյան է։ Տարածված են կաղնու, սոճու անտառներ ու մաքվիսի մացառուտներ։ Կան երկաթի հանքեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալ-Անդալուս
Կատեգորիա:Իսպանիայի լեռներ
Վրաստանի հրաբուխների ցանկ

Այս ցանկում ներկայացված են Վրաստանի հանգած հրաբուխները․

## Տես նաև
* Վրաստանի աշխարհագրություն

## Ծանոթագրություններ
* Siebert L, Simkin T (2002-). Volcanoes of the World: an Illustrated Catalog of Holocene Volcanoes and their Eruptions. Smithsonian Institution, Global Volcanism Program Digital Information Series, GVP-3, (http://www.volcano.si.edu/world/).  

Կատեգորիա:Հրաբուխների ցանկեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Վրաստան
Անալոգիա (իրավունք)

**Անալոգիա** (իրավունքում), օրենքով որոշակիորեն չնախատեսված, բայց իրավական կարգավորում պահանջող հարաբերության վճռումը օրենսդրության համանման նորմով կամ իրավունքի ընդհանուր սկզբունքով։

Եթե օրենքում բացակայում է կոնկրետ հարաբերության ուղղակի լուծումը, ապա գործը որոշվում Է այն օրենքով, որը առավել նման հարաբերության կարգավորում է պարունակում (օրենքի անալոգիա)։ Իսկ եթե այդաիսի հարաբերության վերաբերյալ գործող օրենսդրությունը հնարավոր չէ կիրառել, ապա գործում են իրավունքի ընդհանուր սկզբունքները (իրավունքի անալոգիա)։ Խորհրդային արդարադատության պրակտիկայում իրավունքի անալոգիան հազվագյուտ երևույթ է։

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն
Բոլորապահակ (բերդ)

**Բոլորապահակ **, բերդ Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Բասեն գավառում։ Հիշատակում է 7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսը։

## Տես նաև
* Բողբերդ
* Բոլորապահակ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի բերդեր
Գյոլբաշի (դաշտ)

**Գյոլբաշի**, Գյոյնուք, Գյոյնուկ, Կյոլպաշը, Կյոյնյուկ, Կյոյնուքի դաշտ, Կյոյնյուքօվասը, Կյոպաշըի դաշտ, դաշտ (իջվածք) Լեռնային Կիլիկիայում, Մարաշից հյուսիս-արևելք, նրա դիմացի դաշտից բաժանվում է Նաջարդաղ լեռով։

## Ջրագրություն
Գյոլբաշի դաշտով է անցնում Ակ-սու գետը՝ ջուր ստանալով այս դաշտում գտնվող երեք՝ Բաշգյոլ, Ազաբլի կամ Մադենգյոլ և Ինեքլի կամ Չինարգյոլ լճերից։ Այստեղ է գտնվում նաև Ազաբլի կամ Մադենգյոլ լիճը՝ Մարաշ քաղաքից հյուսիս արևելք։

## Անվանումներ
Արաբական պատմագիրները հիշատակում են Քենուկ անվամբ։ Ոմանք այս դաշտը նույնացնում են Ներսես Շնորհալու հիշատակած Ծովք դղյակի Վայի կամ Երեք լիճ Ծովքի հետ։ Այստեղ էգտնվում արաբների կառուցած Հադաթ քաղաքը։ Շրջակա վայրերով հանդերձ կոչվում է Բաղդնի երկիր կամ Պաղտնի երկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզի հարթավայրեր
Բարդլան

**Բարդլան **, լեռ Թուրքիայի Արդվինի մարզում,Պոնտական լեռների արևելյան հատվածում, Ճորոխի աջակողմյան վտակ Իմերխևիի ձախ ափից ոչ հեռու։ Արդվինից մոտ 17-18 կմ արևելք։ Լանջերը անտառապատ են։ Բարձրություն՝ 1520 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Բոլորսար

**Բոլորսար **, լեռնագագաթ  Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հյուսիս-արևմտյան ստորոտում, Շիրակի սարահարթի արևելյան մասում, Տուֆաշեն գյուղի հարավային եզրին։ Բարձրություն 1785  մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Գիմրի

**Գիմրի** (, ), գյուղ Ռուսաստանի Դաղստան Հանրապետության Ունցուկուլսկի շրջանի կազմում։

Բնակչությունը 2015 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4904&nbsp;մարդ։

## Պատկերասրահ

File:Генуб. Лето 2015.jpg|
File:Бомбежка села Гимры.jpg|
File:Village Gimry in Dagestan2.jpg|
File:Поселок Гимры.png|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Ունցուկուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Բոլորապահակ

**Բոլորապահակ **, իջևանատուն Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Բասեն գավառում, Մուրց և Արաքս գետերի միախառնման տեղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի իջևանատներեր
Ռուսուդան (վրաց թագուհի)

**Ռուսուդան** (, ), Վրաստանի թագուհի (1223-1245)։ Թամար թագուհու ու Դավիթ Սոսլանի դուստրը։ Ռուսուդանի թագավորության տարիներին ավարտվում է Վրաստանի պատմության ոսկեդարը։ Ռուսուդանը չափազանց թույլ էր մոնղոլական արշավանքներին դիմակայելու և երկրի անկախությունն ու միասնականությունը պահպանելու համար։

## Կենսագրություն

Ռուսուդանը գահ է բարձրացել 1223 թվականի հունվարի 18-ին՝ իր եղբոր՝ Գեորգի IV-ի մահից հետո, ով ծանր վիրավորվել էր մոնղոլների դեմ մղված ճակատամարտում։

Ռուսուդանի թագավորության երրորդ տարում՝ 1225 թվականի աշնանը, Վրաստան են ներխուժում խորեզմշահ Ջալալ Էդ-Դինի զորքերը, ովքեր փախչում էին Խորեզմը գրաված մոնղոլներից։ Վրացական զորքերը, որ կռվում էին Իվանե Ա-ի առաջնորդությամբ, ծանր պարտություն կրեցին Գառնու ճակատամարտում, ինչի շնորհիվ խորեզմշահի զորքերի համար բացվեցին Թիֆլիսի, Կարսի ու Գանձակի ճանապարհները։ Խորեզմշահը պաշարեց Թիֆլիսը, իսկ վրաց արքունիքը տեղափոխվեց Քութայիս։ 1226 թվականի մարտի 9-ին Ջալալ Ադ-Դինը գրավեց ու ամբողջովին ավերեց Թիֆլիսը։ 1227 թվականին Ջալալ Ադ-Դինը կրկին գրավեց Թիֆլիսը, սակայն ստիպված եղավ լքել քաղաքը այն բանից հետո, երբ Ռուսուդանը պայմանագիր կնքեց Իկոնիայի սուլթանության հետ, որով ողջ արևելյան Վրաստանը անցավ նրա տիրապետության տակ մինչև 1230 թվականը։

1236 թվականին մոնղոլները երրորդ և վերջին անգամ ներխուժեցին Անդրկովկաս։ Խորեզմշահերի դեմ կռիվներում թուլացած վրացական զորքերը չկարողացան դիմադրություն ցույց տալ, և 1240 թվականին երկիրն ամբողջովին գրավվել էր մոնոլների կողմից։ Ռուսուդանն այդ ժամանակ գտնվում էր Քութայիսում։ 1242 թվականին նա հաշտություն պայմանագիր կնքեց մոնղոլների հետ, որով Վրաստանը ճանաչվում էր խանի վասալ և պարտավորվում էր հարկ վճարել նրան։

thumb|250px|Ռուսուդանի տոհմագրությունը ըստ Վախուշտի Բագրատիրոնիի.

1224 թվականին Ռուսուդանն ամուսնանում է սելջուկների արքայազն Մուհամադ ուդ-Դինի հետ, ով ընդունել էր քրիստոնեություն և վերցրել Դմիտրի անունը։ Նրա դուստրը՝ Թամարը, կնության տրվեց սելջուկների սուլթան Կեյ Խոսրով II-ին, իսկ վերջինիս մահից հետ ամուսնացավ վեզիր Փերվանի հետ, ով սուլթանության փաստացի ղեկավարն է։

Ռուսուդանի մահից հետո վրացական միասնական պետությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Նրա որդի Դավիթ VI Նարինը, ով պատանդ էր պահվում սուլթանի արքունիքում, Վրաստան վերադարձավ միայն մոր մահից հետո։ Մոնղոլները պաշտպանում էին ինչպես նրան, այնպես էլ գահի մյուս հավակնորդին՝ Գոերգի IV-ի ապօրինի որդուն, որ ավելի ուշ հայտնի դարձավ որպես Դավիթ VII Ուլու։ Արդյունքում գահը թափուր մնաց մինչև 1247 թվականը, որից հետո երկիրը բաժանվեց երկու մասի՝ Արևելյան և Արևմտյան Վրաստան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ronald Grigor Suny. The making of the Georgian nation. — 2. — Indiana University Press, 1994. — 418 p. — ISBN 0253209153, ISBN 9780253209153.

Կատեգորիա:Վրաց թագուհիներ
Էդուարդ Աբալյան

**Էդուարդ Հայկի Աբալյան** (), հայ դերասան, կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Աբալյանը ծնվել է 1927 թվականին, Թիֆլիսում։ 1959 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կինեմատոգրաֆիայի պետական ինստիտուտը՝ Սերգեյ Յուտկևիչի դասարանը։ 1958 թվականից եղել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի, 1959 թվականից՝ «Սատիրա և հումոր» հեռուստաժուռնալի ռեժիսոր։ 1976 թվականից տեղափոխվել է Կանադա։

Որպես ռեժիսոր և սցենարիստ հանդես է եկել նաև ռուսական հեռուստաընկերության «Голубой огонек» ամանորյա հաղորդումներում։ 1950-ական թվականների վերջին 1960-ականների սկզբին սկսել է Վլադիմիր Բոգոմոլովի «Իվան» վեպի էկրանավորումը՝ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ հետախույզ տղայի պատմությունը, սակայն առաջին մոնտաժի դիտման ժամանակ դիտարկվել է Բոգոմոլովի սցենարին ոչ համահունչ։ Ֆիլմում Իվանը ողջ է մնում և պատերազմից հետո կնոջ հետ գնում է անմշակ հողեր նվաճելու։ Տեսագրված նյութն անբավարար լինելու պատճառով այն չհեռարձակվեց։

## Դերեր
Նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում՝
# 1955 - «Ոսկե ցլիկ» 
# 1964 - «Որտե՞ղ ես հիմա, Մաքսիմ»
# 1965 - «Խոհարարուհին»
# 1968 - «Անորսալիների նոր արկածները»
# 1974 - «Հյուսիսային ռապսոդիա»
# 1974 - «Գնացքի կայարան` երկու րոպե»
# 1976 - «12 աթոռ»՝ ավագ խոհարար
# 1965 - «Պարզ լճեր»

## Ռեժիսոր
# 1958 - «Խաղաղ ափեզրին»
# 1961 - «Միանգամայն լուրջ»
# 1966 - Երբ նվագում են կլավիկորդ
# 1970 - «Հեռավոր անկյունում»
# 1970 - Աղմկում է «Մարգարիտան»
# 1974 - «Հյուսիսային ռապսոդիա»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Գեորգի Մշվենիերաձե

**Գեորգի Մշվենիերաձե** (, ծնվել է՝ 12 օգոստոսի, 1960, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ջրագնդորդ։ Օլիմպիական չեմպիոն (1980), Աշխարհի չեմպիոն (1982), Եվրոպայի եռակի չեմպիոն (1983, 1985, 1987)։ Աշխարհի գավաթի առաջնության կրկնակի մրցանակակիր։ ԽՍՀՄ բազմակի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթակիր, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ։ Նրա հայրը՝ Պետրե Մշվենիերաձեն, 1950-ական թվականներին եղել է ԽՍՀՄ հավաքականի ավագ և երեք անգամ մասնակցել է Օլիմպիական խաղերին։

## Կենսագրություն
Գեորգի Մշվենիերաձեն ծնվել է 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին Թբիլիսիում։ Սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1983 թվականին։

Հանդես է եկել Մոսկվայի «Դինամո» (1977-1989), Իտալիայի Տրիեստ քաղաքի «Տրիեստինո» (1990-1991), իսկ 1991—1994 թվականներին Իտալիայի Ռեկո քաղաքի «Էրգ Ռեկո» թիմերում։ 1979-1989 թվականներին խաղացել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում։

## Մարզական կարիերա
* Օլիմպիական չեմպիոն (1980), Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (1988)
* Աշխարհի չեմպիոն (1982), աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1986)
* Աշխարհի գավաթի առաջնության կրկնակի մրցանակակիր (1981, 1983)
* Եվրոպայի եռակի չեմպիոն (1983, 1985, 1987)
* Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի առաջնության մրցանակակիր
* Սուպերգավաթի առաջնության մրցանակակիր
* ԽՍՀՄ ժողովուրդների Սպարտակիադայի կրկնակի հաղթող
* ԽՍՀՄ քառակի չեմպիոն
* ԽՍՀՄ գավաթի մրցանակակիր
* Gudwill games միջազգային մրցության հաղթող
* Լավագույն կենտրոնական հարձակվողներից մեկը համաշխարհային ջրագնդակի պատմության մեջ
* Սպորտի վաստակավոր վարպետ (1980).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ջրագնդորդներ
Կատեգորիա:Վրացի ջրագնդորդներ
Կատեգորիա:Վրացի օլիմպիական չեմպիոններ
Խնձորապուր

**Խնձորապուր**, պյուրե պատրաստված խնձորից։ Այն պատրաստում են կլպած և չկլպած խնձորներից և զանազան համեմունքներից՝ սովորաբար դարչին և կիտրոնի հյութ։ Նաև հաճախ ավելացնում են շաքարավազ և մեղր։ Խնձորապուրը մատչելի ուտեստ է և շատ տարածված է Մեծ Բրիտանիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և մի շարք եվրոպական երկրներում։

## Պատրաստում
Խնձորապուրը պատրաստում են եռացնելով խնձորները ջրում կամ խնձորօղում (խնձորի թարմ հյութ), մինչև ցանկալի աստիճան։

Խնձորապուրը ժամանակին պատրաստվում էր ձմռան համար, քանի որ այն շատ լավ է պահպանվում։

Այն սովորաբար հանդիսանում է որպես նախուտեստ։ Օրինակ անգլիացիները և շվեդները խնձորապուրից հետո ուտում են տապակած խոզի միս։ Գերմանիայում խնձորապուրը ուտում են կարտոֆիլի բլիթներից առաջ։ Միացյալ Նահանգներում այն հանդիսանում է աղանդեր։ Պորտուգալիայում նույնպես *maçã cozida*-ն (եփած խնձոր) բացառապես դիտվում է որպես աղանդեր։ Այն կարող է կերակրի մեջ փոխարինել յուղին։ Խնձորապուրի առևտրային տարբերակներն արդեն հասանելի են սուպերմարկետներում։ Այն կարող է փաթեթավորված լինել տարբեր ձևերով, օրինակ ապակե տարաներում։

## Ստեղծագործություններ
Գրականության մեջ ևս անդրադարձ կա խնձորապուրին. «Խնձորապուր» նկարազարդ գրքի հեղինակն է Կլաաս Վերպլանկը։

## Արտաքին հղումներ
* Խնձորապուրի պատրաստումը

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Բրիտանական խոհանոց
Կատեգորիա:Խնձորով ուտեստներ
Կատեգորիա:Հոլանդական խոհանոց
Կատեգորիա:Սոուսներ
Չեչիլլիա Մետելայի դամբարան

**Չեչիլլիա Մետելայի դամբարան** (իտալերեն՝ *Mausoleo di Cecilia Metella*), դամբարան Հռոմից դուրս, Ապիյան ճանապարհի կողքին։ Կառուցվել է մ․թ․ա․ 1-ին դարում՝ մ․թ․ա․ 25 թվականին Չեչիլլիա Մետելայի պատվին, ով Քվինտուս Կեկիլիուս Մետելուս Կրետիկուսի դուստրն էր և Մարկոս Կրասսոսի որդու կինը։
## Ճարտարապետություն
Կլոր դամբարան է։ Տեղադրված է 30x30 մ քառակուսի պատվանդանի վրա։ Դամբարանը գլանաձև է, տրամագիծը՝ 28,6 մետր։ Ոճով նման է էտրուսական տումուլուսային տիպի դամբարաններին։ Պատերը շարված են տրավերտինից, իսկ վերնաքիվն ու կոնական ծածկը՝ մարմարից։ Վերնաքիվն ու կոնական ծածկը չեն պահպանվել։ Գլանաձև կառույցում գտնվում էր դամբարանային սենյակը՝ տապանատունը, որտեղ դրված էր սարկոֆագը՝ քարակերտ դագաղը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր
Զուրաբ Սականդելիձե

**Զուրաբ Ալեքսանդրի Սականդելիձե** (ზურაბ ალექსანდრეს ძე საკანდელიძე, 9 օգոստոսի, 1945, Քութայիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 25 հունվարի, 2004, Թբիլիսի, Վրաստան), վրացի խորհրդային բասկետբոլիստ։ Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (1972)։ Սպորտի վաստակավոր վարպետ (1967)։ ԽՍՀՄ գավաթակիր (1969)։ Աշխարհի չեմպիոն (1967)։ Եվրոպայի քառակի չեմպիոն (1965, 1967, 1969, 1971)։

## Կենսագրություն
Զուրաբ Սականդելիձեն ծնվել է 1945 թվականի օգոստոսի 9-ին Քութայիսում։ Սովորել է Վրաստանի ճարտարագիտական ինստիտուտում՝ ստանալով ինժեներ-տեխնոլոգի մասնագիտություն։

Հանդես է եկել Թբիլիսիի «Դինամո» ակումբում (մինչև 1974 թվականը)։ Հարձակողական ոճի պաշտպան է։ Հասակը 186 սմ է։ 1964 թվականից խաղացել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում։ 1968 թվականին Ամառային օլիմպիական խաղերում ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում նվաճել է բրոնզե, 1972 թվականի Օլիմպիական խաղերում՝ ոսկե մեդալ։

1979-1983 թվականներին եղել է «Դինամո» (Թբիլիսի) ակումբի տղամարդկանց թիմի ավագ մարզիչը։

Մահացել է 2004 թվականի հունվարի 25-ին Թբիլիսիում։ Թաղված է Թբիլիսիի Վերիայի գերեզմանատանը։

## Նվաճումներ
* Օլիմպիական չեմպիոն - 1972
* Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր - 1968
* Աշխարհի չեմպիոն - 1967
* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1970
* Եվրոպայի չեմպիոն - 1965, 1967, 1969, 1971
* Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1973
* ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե (1969) ու բրոնզե (1965) մեդալակիր
* ԽՍՀՄ գավաթի առաջնության մրցանակակիր - 1969
* 1965 և 1973 թվականների Ունիվերսիադաների արծաթե մեդալակիր
* Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Արտաքին հղումներ
* Он был творцом «золотого фола»-72. На похороны Олимпийского чемпиона Мюнхена баскетболиста Зураба Саканделидзе пришли тысячи людей 

## Աղբյուրներ
* 100 лет российского баскетбола: история, события, люди: справочник / Автор-составитель В. Б. Квасков. — М.: Советский спорт. — 274 с.: илл. ISBN 5-9718-0175-9

Կատեգորիա:Վրացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վրացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Քութայիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կիրովական (Ախալքալաքի շրջան)

**Կիրովական** (), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաք քաղաքից 8 կմ արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1730 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Կիրովականը հիմնադրել են 1936 թվականին՝ Ծալկայի շրջանի Դարագյուղ գյուղից տեղափոխված հայերը։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում են հողագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Կառույցներ
Գյուղում կա դպրոց և գրադարան։ Կիրովականի մոտակայքում գտնվում են Զրեսկ գյուղի և երկու եկեղեցու ավերակներ, որտեղ հայտնաբերվել են խաչքարեր, թոնիրներ, կավե ամաններ։

## Բնակչություն
Բնակիչները հիմնականում հայեր են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Հրաչյա Աշուղյան

**Հրաչյա Գևորգի Աշուղյան** (), բեմադրիչ, պրոֆեսոր (2002)։ ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2006)։

Դերասան Գևորգ Աշուղյանի որդին։

## Կենսագրություն
1963 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1963-1975 թվականներին աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում` որպես ռեժիսոր։ 1967 թվականից դասավանդել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, 1992 թվականից` Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետում։ 1975 թվականից հեռուստաթատրոնում բեմադրել է մի շարք ներկայացումներ, այդ թվում՝ արտասահմանում։

## Բեմադրություններ
* Ռիչարդսոնի «Մեծ անտառի զավակները»
* Շեյնինի «Ծանր մեղադրանք»
* Դելմարի «Հիշիր վաղվա օրդ» (երեքն էլ՝ Սունդուկյանի անվան թատրոն)
* Երվանդ Օտյանի «Թաղականին կնիկը»
* Գաբրիել Սունդուկյանի 4 վոդևիլի հեռուստաներկայացումները
* Զանգվածային թատերականացված հանդիսություններ՝ «Էրեբունի-Երևան», 1983-1991, «Գլաձորի 1700-ամյակը», I-III համահայկական խաղերի գեղարվեստական ղեկավար
*

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1985 
*ՀՀ «Մովսես Խորենացու» մեդալ, 2001 
* ՀԹԳՄ ոսկե մեդալ
* ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2006
*Երևանի պատվավոր քաղաքացի, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրաչյա Աշուղյան

Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Զաբարի

**Զաբարի**, նավահանգիստ Կիլիկիայում։ Հիշատակել է 15-րդ դարի կեսից ֆրանսիացի ուղևոր Բերտրանտոնը, որպես Կարմանյանների տիրապետության սահմանային կետ։ Ղևոնդ Ալիշան կասկածանքով նույնացնում է Զեփիուռիոնի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նավահանգիստներ
Մարտունի (Ախալքալաքի շրջան)

**Մարտունի** (), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում։ Գտնվում է Ախալքալաքից 5 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 1740 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Բնակիչները զբաղվում են երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմությունը
Գյուղի հայերի նախնիները գաղթել են 1830 թվականին՝ Արևմտյան Հայաստանի Էրզրումի վիլայեթից։

## Տես նաև
* Սուրբ Առաքելոց հայոց եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Սենտ Անդրե լը Բուշու

**Սենտ Անդրե լը Բուշու** (), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Էնի գավառում։ Համայնքի շրջանը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01335։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 370 կմ հարավ-արևելք, 45 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 16 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ լինում են ոչ հաճախ, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 316 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 203 մարդկանցից 168-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 35 -ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 82.8 % է, 1999 թվականին՝ 79,0 %)։ 168 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 163-ը (81 տղամարդ, 82 կին), գործազուրկ է եղել 5 մարդ (1 տղամարդ և 4 կին)։ 35 պասիվներից 16 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 7-ը՝ թոշակառու, վպասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Ռոմանական եկեղեցի

## Պատկերասրահ

Church_of_Saint-Andr%C3%A9-de-Corcy.JPG|
Ch%C3%A2teau_de_Montribloud.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լանկրան

**Լանկրան** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Կոլոնժ շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01205։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, 90 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 50 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ լինում են ոչ հաճախ, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1052 մարդ։

## Ադմինիստրացիա

## Տնտեսություն
2010 թ. աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 666 մարդկանցից 534-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 132-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 80.2 % է, 1999 թ.՝ 77,7 %)։ 534 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 496-ը (276 տղամարդ, 220 կին), գործազուրկ է եղել 38 մարդ (11 տղամարդ և 27 կին)։ 132 պասիվներից 43 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 46-ը՝ թոշակառու, վպասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Les_pertes_de_la_Valserine_(commune_de_Lancrans_01)_en_ao%C3%BBt_2011.jpg|
Pertes_de_la_Valserine.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Թեթնուլդ

**Թեթնուլդ** (՝ «Սպիտակ լեռ»), լեռնագագաթ Բեզենգիական պատի լեռնաճյուղում, Վերին Սվանեթ տարածաշրջանում գտնվող Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայում։ 2 կմ հարավ է Գեստոլա գագաթից և Ռուսաստանի Դաշնության հետ սահմանից (Կաբարդա-Բալկարիա)։

Բարձրությունը՝ 4869 մ։ Գագաթը երկգլուխ է, ձևավորված հնագույն բյուրեղային ժայռերով։ Թեթնուլդից արտահոսում են Օիշ, Նագեբ, Ադիշ և այլ սառցադաշտերը, որոնց ընդհանուր մակերեսը 46 կմ² է։ Գագաթից 22 կմ արևմուտք գտնվում է Մեստիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնագագաթներ
Ագանա

**Ագանա** ( Ախալքալաք քաղաքից 25 կմ արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է Ջավախքի բարձրավանդակի հյուսիսում, ծովի մակարդակից 1780 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Բնակիչներն զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկի և կարտոֆիլի մշակությամբ։ Գյուղում կա դպրոց և գրադարան։ Բնակիչները  հայեր են:

## Պատմությունը
Ագանա գյուղը հիմնադրել են Էրզրումի վիլայեթի Բրդոնք գյուղից գաղթած հայերը՝ 1828 թվականին։Ագանա գյուղում է գտնվում Սուրբ Հրեշտակապետաց եկեղեցին:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Խունդյուգ

**Խունդյուգ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Նենեցյան ինքնավար օկրուգով։ Գետաբերանը գտնվում է Մեծ Խունդյուգ գետի ափին։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300212103000084688
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103008468
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Զաբշա

**Զաբշա**, հնագույն քաղաք՝ հիշատակված սեպագիր արձանագրություններում։ Աշխարհագրական դիրքը հայտնի չէ։ Հավանաբար գտնվում էր Արածանիի միջին հոսանքի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Լապերուզ (Էն)

**Լապերուզ ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Վիլլար դե Դոմբ շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01207։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, 27 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 32 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը՝ տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 292 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 206 մարդկանցից 144-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 62-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 69,9 % է, 1999 թվականին՝ 78.2 %)։ 144 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 141-ը (75 տղամարդ, 66 կին), գործազուրկ է եղել 3 մարդ (1 տղամարդ և 2 կին)։ 62 պասիվներից 29 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 18-ը՝ թոշակառու, պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

L%27%C3%A9glise_de_Lapeyrouse_(Ain).jpg|
War_memorial_of_Lapeyrouse_(Ain).jpeg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լեսար

**Լեսար** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Իզերնոր կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Նանտուան է։

Կոմունայի կոդը՝ 01214։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 390 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 70 կմ է և 20 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 153 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 106 մարդկանցից 88-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 18-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 83.0% է, 1999 թվականին՝ 80.4%)։ 88 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 79-ը (43 տղամարդ, 36 կին), գործազուրկ է եղել 9 մարդ (4 տղամարդ և 5 կին)։ 18 պասիվներից 5 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 10-ը՝ թոշակառու, 3 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Leyssard.jpg
Map commune FR insee code 01214.png


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լեման (Էն)

**Լեման ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Լանիո շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։

Կոմունայի կոդը՝ 01213։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 400 կմ հարավ-արևելք, 40 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 32 կմ հարավ Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսամայրցամաքային է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը տաք։ Կոմունայում անձրևներ լինում են ոչ հաճախ, հիմնականում ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1273 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 864 մարդկանցից 661-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 203-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 76,5 % է, 1999 թվականին՝ 70.7 %)։ 661 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 626-ը (346 տղամարդ, 280 կին), գործազուրկ է եղել 35 մարդ (12 տղամարդ և 25 կին)։ 203 պասիվներից 84 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 39-ը՝ թոշակառու, 80-ը՝ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Մոնրիբլի պալատ
* Սյուրի պալատ

## Պատկերասրահ

Church_of_Saint-Andr%C3%A9-de-Corcy.JPG|
Ch%C3%A2teau_de_Montribloud.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 9 апреля 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գթաշեն

**Գթաշեն**, հնավայր Պատմական Հայաստանում, տեղադրությունը չճշտված։ Հիշատակում է Ս. Բարխուդարյանը, ըստ որի անվանվում է նաև «Կարմիր խարաբաներ» և ունի տապանաքարեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնավայրեր
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում
Պոետի շունչը

**«Պոետի շունչը» հուշարձան**, Հայոց ցեղասպանության զոհ մտավորականների հիշատակին նվիրված հուշարձան Թուրքիայի Մարմարա կղզում։

## Պատմություն
Քանդակագործ Հայկ Թոքմաջյանը Մարմարա կղզում մասնակցել է փառատոնի։ «Պոետի շունչը» ստեղծագործությունը քանդակագործը նվիրել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի, հայրենազրկված մտավորականների հիշատակին։

Պառկած տղամարդն ու եթերային կինը հայրենիքի երազային կարոտն են խորհրդանշում. կինն այն երկիրն է, որ մնաց սահմանից այն կողմ, պոետի ամբողջ փափագը, ամբողջ էությունն ու շունչը կապված են թողած հայրենիքի հետ։ 
մինի|ձախից|Հեղինակը «Պոետի շունչը» հուշարձանի մոտ աշխատելիս

Ստեղծագործության նյութը սպիտակ մարմար է։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Հայկ Թոքմաջյան

## Ծանոթագրություններ

հ
Կատեգորիա:Սփյուռքի հայկական հուշարձաններ
հ
Կատեգորիա:Հայկ Թոքմաջյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Փոթիի մայր տաճար

**Փոթիի մայր տաճար**, վրացական ուղղափառ եկեղեցի Վրաստանի Փոթի քաղաքի կենտրոնում։

Տաճարը Ստամբուլի Սուրբ Սոֆիայի տաճարի կրկնօրինակն է, որ կառուցվել է 1906-1907 թվականներին՝ Նիկո Նիկոլաձեի օգնությամբ, ով հանդիսանում էր Փոթիի քաղաքապետը։ Նիկո Նիկոլաձեն տաճարի համար ընտրել է քաղաքի կենտրոնական մասը, որպեսզի այն տեսանելի լինի Փոթիի յուրաքանչյուր ծայրից։

Զալենկոն և Մարֆելդը այս նեո-բյուզանդական տաճարի ճարտարապետներն են հանդիսանում։ Տաճարում միաժամանակ կարող է գտնվել 2,000 մարդ։ Տաճարի զարդարանքները, դեկորացիաները վերցված են Տրաբզոն լեռների քրիստոնեական տաճարներից։ Փոթիի մայր տաճարի հիմնական դեկորացիաների մեջ տեղ են զբաղեցնում 3 նշաններ. դրանք Սուրբ Նինոյի, Սուրբ Անդրեյի և Սուրբ Դավիդ Կառուցողի տաճարների նշաններն են։

1923 թվականին՝ կարմիր բանակի Վրաստան ներխուժումից հետո, կոմունիստական կառավարությունը կառույցը դարձրեց թատրոն, իսկ զանգերը նվիրաբերեց ինդուստրիալացման հիմնադրամին։

2005 թվականին տաճարը վերափոխվեց Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցու։

image:Poti Cathedral (Photo A. Muhranoff, 2011)-1.jpg
image:Poti Cathedral (Photo G. Atatia, 2013).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փոթիի եկեղեցական կյանքի մասին քաղաքի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Վրաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Փոթիի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Արաբեսկ (այլ կիրառումներ)

**Արաբեսկ** (,  — արաբական),
* բալետում. դասական պարի հիմնական կեցվածքներից մեկը։
* Կերպարվեստում. երկրաչափական և ոճավորված բուսական մոտիվների քմահաճ միահյուսումով բարդ նախշ, որ երբեմն ընդգրկում է նաև մակագրություններ։ Մշակվել և լայն տարածում է գտել միջին դարերում Մերձավոր Արևելքի, գլխավորապես արաբական երկրների արվեստում որպես արաբանախշ։
* Երաժշտության մեջ արաբենիք են անվանում նրբագեղ բնույթի, զարդոլոր, պաճուճապատ մշակումով, նախշուն մեղեդիով պիեսները։ Դաշնամուրի համար Արաբեսկ են գրել Արաբեսկ վերևում՝ արաբանախշ, ներքևում՝ արաբեսկ բալետում՝ Ռ. Շումանը, Ա. Լյադովը, Ա. Արենսկին, Կ. Դեբյուսին և ուրիշներ, նվագախմբի համար՝ Է. Վոլֆ-Ֆեռարին։ Արաբենիք են կոչվում նաև գրական, երաժշտական մանր երկերի ժողովածուները, օրինակ Գոգոլի «Արաբենիք»-ը։
Անզգուշություն

**Անզգուշություն**, մեղքի ձև իրավունքում։

Քրեական իրավունքում տարբերում են անզգուշությունյան երկու տեսակ՝
* հանցավոր ինքնավստահություն, երբ անձը նախատեսում է իր արարքների՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բայց թեթևամտորեն հույս է ունենում կանխել դրանք,
* հանցավոր անփութություն, երբ անձը չի նախատեսում այդպիսի հետևանքներ առաջանալու հնարավորությունը, թեև կարող էր և պետք է նախատեսեր։

Քաղաքացիական իրավունքում անզգուշություն առկա է, երբ անձը չի դրսևորում անհրաժեշտ շրջահայացություն, հոգատարություն։

## Գրականություն
* Дагель П. С. Неосторожность. Уголовно-правовые и криминологические проблемы - М. : Юрид. лит., 1977. - 144 c.

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Անզգայացում

**Անզգայացում**, *անեսթեզիա* (հուն. άναίσθησια, άν – ժխտ. մասնիկ և άισθησία - զգայություն), զգայության մասնակի կամ լրիվ կորուստ, որն առաջանում է մաշկի, մկանների, ներքին օրգանների և զգայարանների զգացող նյարդերի ախտահարման, ինչպես նաև նյարդերի և նյարդային կենտրոնների հաղորդականությունը խոչընդոտող նյութերի ներգործության հետևանքով։ Նկատվում է նաև մի շարք պսիխոզների և հիսթերիայի դեպքում։ Ա. կարող է ընդգրկել զգայության մեկ կամ մի քանի տեսակներ, անայգեզիա՝ ցավի զգացողության բացակայություն, թերմանեսթեզիա՝ ջերմային զգացողության բացակայություն, ագեվզիա՝ համի զգացողության կորուստ, անոսմիա՝ հոտառության բացակայություն։ Արհեստական եղանակով Անզգայացումը կարելի է առաջացնել անզգայացնող նյութերի (նովոկաին, դիկտին) միջոցով՝ վիրահատությունների ժամանակ ցավի զգացողությունը վերացնելու նպատակով։

Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ
Անզալաս

**Անզալաս**, VI դարի հայազգի ռազմական գործիչ Բյուզանդիայում, Հուստինիանոս Առաջին օրոք։ Զորավար Նարսեսի հրամանատարության ներքո մասնակցել է Իտալիայում գոթերի դեմ մղված մարտերին (553 թվական)։ Աչքի է ընկել քաջությամբ և ֆիզիկական ուժով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Տատանողական ռեակցիաներ

**Տատանողական ռեակցիաներ**, այն ռեակցիաները, որոնց ընթացքում տեղի է ունենում ռեակցվող նյութերի կոնցենտրացիաները պարբերական փոփոխվում են։ Ամենահայտնի տատանողական ռեակցիաներից է Բելոուսովի-Ժաբոտինսկու ռեակցիան։ Այս ռեակցիան առաջին անգամ ուսումնասիրվել է 20-րդ դարի 60-ական թվականներին։ Այն իրենից ներկայացնում է մալոնաթթու կատալիզատոր-օքսիդացումը բրոմատ իոններով, Ce^{4+} ներկայությամբ, թթվային միջավայրում։
Կոնցենտրացիաների տատանումները երևում է դեղին գունավորման անհայտացման և ի հայտ գալու շնորհիվ, որը առաջանում է Ce^{4+} իոնների պատճառով։ Պարբերաբար փոփոխվում է նաև ռեակցիայի ընթացքում առաջացող ինտերմեդիատների (Br^{-}, Br_{2}) կոնցենտրացիաները և ջերմաստիճանը։
Ռեակցիայի մեխանիզմը հետևյալն է՝
: 1) BrO_{3}^{-} + Br^{-} + 2H^{+} \rightarrow HBrO_{2} + HBrO
: 2) HBrO_{2} + Br^{-} + H^{+} \rightarrow  2HBrO
: 3) BrO_{3}^{-} + HBrO_{2} + 2Ce^{3+} + 3H^{+} \rightarrow 2HBrO_{2} + 2Ce^{4+} + H_{2}O
: 4) 2 HBrO_{2} \rightarrow BrO_{3}^{-} + HBrO + H^{+} 
: 5) nCe^{4+} + BrCH(COOH)_{2} \rightarrow  nCe^{3+} + Z 
: Z - Օքսիդացման արգասիքներ
Բրոմալոնային թթուն առաջանում է հետևյալ ռեակցիայի արդյունքում՝
: CH_{2}(COOH)_{2} + HBrO \rightarrow BrCH(COOH)_{2} + H_{2}O  
Գումարային հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը՝
: 2BrO_{3}^{-} + 3CH_{2}(COOH)_{2} + 2H^{+} \rightarrow 2BrCH(COOH)_{2} + 3CO_{2} + 4H_{2}O
Այս մեխանիզմը առավելապես պարզեցված է։ Իրական մեխանիզմում հաշվվում է մոտ 22 փուլ։

## Աղբյուրներ
* Физико-химические основы неорганической химии, Ю.Д.ТРЕТЬЯКОВ, Том 1

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Մուխրանա

**Մուխրանա** ()՝ գյուղ Վրաստանում, մտնում է Բոլնիսի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գյուղը գտնվում է Վրաստանի հարավ-արևելքում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 893 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ամրակապման դետալներ

**Ամրակապման դետալներ**, մեքենաների և կոնստրուկցիաների մասերն իրար հետ ամրակապող դետալներ։ Մեքենաշինության մեջ ամրակապման դետալներ են պարուրակային միացումների դետալները՝ հեղույսները, պտուտակները, գամասեղները, մանեկները, ինչպես նաև օժանդակ դետալները՝ տափօղակները, երիթակները, երբեմն՝ գամերը, կեռաբևեռները, մեխերը և այլն։

Հիմնականում թողարկվում են համապետական ստանդարտներին համապատասխան՝ բարձր արտադրողականությամբ նստավորման ավտոմատների, պարուրակահան ավտոմատ հաստոցների և ավտոմատ գծերի միջոցով։

Կատեգորիա:Խողովակային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Ատլանթրոպոս

**Ատլանթրոպոս** (,  — «Ատլաս» (լեռնային երկիր Աֆրիկայի հյուսիս արևմտյան մասում) և  — «մարդ»), պեղածո մարդ։

## Բացահայտման պատմություն
1954-1955 թվականներին Թերնիֆինում (Ալժիր), հնագիտական պեղումներ կատարելիս հայտնաբերվել են գանգոսկրի կտորներ և երեք ծնոտ, շելյան և վաղ աշելյան գործիքների հետ միասին։ Դա հնագույն մարդու ոսկրային մնացորդների առաջին հայտնաբերումն է (շելյան ձեռքի հատիչների և հին փղի, թրաժանիք վագրի, գետաձիու և այլ կենդանիների ոսկորների հետ միասին)։

Դատելով ոսկրային մնացորդներից՝ ատլանթրոպոսի շատ է հիշեցնում պիտեկանթրոպին և սինանթրոպին։ Ատլանթրոպոսը ապրել է մոտավորապես 360 հազար տարի առաջ

## Գրականություն
* Урысон М. И., Новейшие палеоантропологические открытия в Африке, «Советская антропология», 1957, № 1
* Якимов В. П., «Атлантроп» — новый представитель древнейших гоминид, «Советская этнография», 1956, № 3.

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված Антропогенез.RU կայքում

Կատեգորիա:Ալժիրի պատմություն
Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա
Լա Նավատա

**Լա Նավատա** բնակավայր, որը գտնվում է Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդից 35 կմ հյուսիս-արևմուտք որի հետ կապվում է երկաթուղով և երթուղային տաքսիներով։ Հանդիսանում է Գալապագար խոշոր բնակավայրի ռեզիդենտական տարածքը։ Հիմնադրվել է IX—XI դարերում։

Լա Նավատան շրջապատված է բնության տարածքներով, այդ թվում և Գուդամարու գետը, որոնք պահպանվում են պետության կողմից։ Քաղաքն ունի երկու ջրաղաց՝ *Նավատան* և *Րիոմոնտեն*, բարեր, պահեստներ, դեղատներ, ռեստորաններ և Նավատայի հասարակական քոլեջը, որը քաղաքի միակ կրթօջախն է։ Լա Նավատայի պատմական հուշարձաններն են մատուռը, Ալկանսորլա կամուրջը, որը կառուցել են արաբները IX—XI դարերում։

Լա Նավատա այցելող մարդկանց ցուցակում է լրագրող և գրող Արթուրո Պերես-Րեվերտե, որը հանդիսանում է իսպաներենի Թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Իր գրեթե բոլոր գրքերը նա գրել է Լա Նավատայում։

## Արտաքին հղումներ
* Web del Colegio Público de La Navata
* Urbanización Molino de la Navata. Listado de aves, árboles y plantas de la Navata. Plano y cómo llegar .
* Puntos de interés para los vecinos de la Navata 
* Datos de urbanizaciones y entorno de La Navata 

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Մուղանլո

**Մուղանլո** (), գյուղ Վրաստանում, գտնվում է Վրաստանի հարավարևելյան մասում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 3558 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյուղի կոորդինատները

Կատեգորիա:Գարդաբանի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ֆրանս-ռուսական դաշինք

[thumb|[Ալեքսանդր III կամուրջը Փարիզում և Տրոիցկիի կամուրջը Սանկտ Պետերբուրգում մնում են Ֆրանս-ռուսական դաշնության խարհրդանիշ:]]

**Ֆրանս-ռուսական դաշինքը** (նաև հայտնի է երկյակ դաշինք) ռազմական դաշինք էր Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության և Ռուսական կայսրության միջև, որը գործել է 1894 թվականից մինչև 1917 թվականը։ Դաշինքը ստեղծվել էր ի հակադրություն եռյակ դաշինքի Եվրոպայում։ Ֆրանսիան մնաց Ռուսաստանի տնտեսական, ֆինանսական և ռազմական դաշնակիցը մինչև 1917 թվականը։

## Պատմություն
1882 թվականին ստեղծվեց Եռյակ դաշինքը Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի միջև, և Ռուսաստանին թողեցին միայնակ, մինչդեռ Ֆրանսիան 1871 թվականի Ֆրանս-պրուսական պատերազմից հետո դիվանագիտորեն մեկուսացված էր Օտտո ֆոն Բիսմարկի քաղաքականության շնորհիվ։ Չնայած Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի քաղաքական, մշակութային և տնտեսական տարբերության երկու երկրների հարաբերությունը գնալով լավանում էին։

1888 թվականից սկսած Ֆրանսիան Ռուսաստանին տրամադրեց ցածր տոկոսադրույքներով վարկեր, ինչը օգնեց ռուսներին փակել բյուջեի դեֆիցիտը և կառուցել երկաթգծեր Գերմանական ճակատի երկայնքով։ 1891 թվականին Ֆրանսիական նավատորմի ղեկավարները այցելեցն ռուսական նավահանգիստը Կրոնշտադտում և ջերմորեն ողջունվեցին Ցար Ալեքսանդր III-ի կողմից։ Այցելության ընթացքում առաջին անգամ պաշտոնապես հնչեց *[[Մարսելյեզ]]ը* ռուսական տարածքում, մինչ այդ Մարսելյեզի նվագելը համարվում էր հանցագործություն։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պայմանագրեր
Արաբա-բյուզանդական սահմանային գոտի

**Արաբա-բյուզանդական սահմանային գոտի**, Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդիայի միջև Միջերկրական ծովից մինչև Պոնտոս ձգվող սահմանային գոտի ( «Սուղուր»), որը 7–10-րդ դարերում ենթակա էր երկու կողմերի անվերջ ասպատակություններին։ Ընդգրկում Էր Կիլիկիան ( Ասորիքի սահմանային գոտի) և Փոքր Հայքի մերձեփրատյան շրջանները ( Վերին Միջագետքի սահմանային գոտի)։ Կիլիկիայում արաբների վարչական կենտրոնը Տարսոնն էր, կարևոր էին նաև Ադանան, Մոփսուեսսփան (Մսիս), Անարզաբան, Հարունիյյան և Մարաշը։ Վերին Միջագետքի (Զա– գիրա) սահմանային գոտում արաբների վարչական կենտրոնն էր Մելիտինեն (Մալաթիա), իսկ կարևոր ռազմական հենակետերը՝ Տերենտե, Սոցոպետրա, Հիսն Սանսար, Բեհեսնա և Հադաս բերդերը, ինչպես նաև Բարձր Հայքի Կամախ բերդը (Բարձր Հայք և Ծոփք նահանգների արևմտյան մասերի հետ միասին)։ Սահմանային այդ գոտու հետ սերտորեն կապված էին Հայաստանի Շիմշատ, իյարբերդ և, հատկապես, Կարին քաղաքները։ Ամբողջ Փոքր Ասիան և մանավանդ նրա արավ-արևելյան կողմերն արաբա-բյուզանդական անվերջ ընդհարումների թատերաբեմ էին։ Կռվող կողմերը փոխադարձաբար քանդում էին հակառակորդի բերդերն ու քաղաքները՝ ամայացնելով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիան։ Այս կողմերի ասորի, հայ և հույն բնակչությունը մեծապես տուժեց, նրա թիվը պակասեց, որի համար խալիֆայությունը որոշ հարկային առանձնաշնորհումներ տվեց նրանց։ Մակեդոնական հարստության ժամանակ հույներն սկսեցին նեղել արաբներին։ Վասիլ առաջին կայսրը (867—886 թվականներին) գրավեց պավլիկյանների կենտրոնները և, մասնավորապես, Տևրիկեն։ 928 թվականին Մելիսփնեի ամիրան հպատակություն հայտնեց Բյուզանդիային։ Նիկեփորոս 2-րդ Փոկաս կայսրը գրավեց Կիլիկիան, իսկ Հովհաննես առաջին Չմշկիկը՝ Անտիոքը, Մծբինը և Ամիդը։ 1032 թվականին Բյուզանդիան գրավեց նաև Եդեսիան և, այսպիսով, ամբողջ սահմանային գոտին ներքին նահանգների հետ միասին անցավ հույներին։ Արաբա-բյուզանդական երեքհարյուրամյա ռազմական ընդհարումների հետևանքով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիայի զգալի մասն ամայացան՝ նպաստավոր հող ստեղծելով սելջուկյան հրոսակների համար, որոնք հեշտությամբ հաստատվեցին Փոքր Ասիայում։

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Չեր Վիչեգոդսկայա

**Չեր Վիչեգոդսկայա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիչեգդա գետի աջ ափին՝ 963 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 113 կմ, ջրհավաք ավազանը 842 կմ2։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000013704
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103001370
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ատամնավոր փոխանցում

thumb|
thumb
**Ատամնավոր փոխանցում**, ատամնանիվների միջոցով շարժումը փոխանցող մեխանիզմ։ Ծառայում է պտույտը մեկ լիսեռից մյուսին անկյունային արագությունների տված հարաբերությամբ փոխանցելու, ինչպես նաև պտտակաևը համընթաց շարժման (կամ հակառակը) փոխակերպելու համար, եթե կառչման մեջ մտնող տարրերից մեկը ատամնաձող է։

Հաջորդաբար կառչման մեջ մտնող զույգ ատամնանիվների թվին համապատասխան լինում են մեկ, երկու, երեք և ավելի աստիճանավոր ատամնավոր փոխանցումներ։

## Դասակարգում
Ատամնավոր փոխանցումներում ատամնանիվների առանցքները լինում են՝
* զուգահեռ (գլանայիև ատամնանիվևերով ատամնավոր փոխանցում),
* հատվող (կոնական ատամնանիվներով ատամնավոր փոխանցում)
* խաչվող (պտուտակային և հիպոիդային ատամևանիվներով ատամնավոր փոխանցում)։

Ի տարբերություև սովորական ատամնավոր փոխանցումների, որոնցում ատամնանիվների պտտմաև առանցքներն անշարժ են, ավելի բարդ ատամնավոր փոխանցումներում, ինչպես, օրինակ, դիֆերենցիալներում և պլանետար փոխանցումներում, որոշ ատամնանիվներ կատարում են կրկնակի շարժում՝ պտտվում են իրենց և, միաժամանակ, գլխավոր փոխաևցմաև անիվի առանցքի շուրջը։

Ատամնավոր փոխանցումներև ունեն մի շարք առավելություններ՝ կոմպակտ են, փոխանցում են մեծ հզորություններ, ունեև բարձր օգտակար գործողության գործակից երկարակյաց են աշխատաևքում հուսալի և այլն։

## Գրականություն
* 

* 

* 

Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Այգավանի կոնյակի գործարան

**Այգավանի կոնյակի գործարան**, գինեգործական ձեռնարկություն Հայաստանի Արարատի մարզի Այգևան գյուղում։ Ներկայում այն հանդիսանում է Երևանի կոնյակի գործարանի մասնաճյուղ։

## Պատմություն
Խորհրդային Միության տարիներին այն հանդիսացել է Խորհրդային Հայաստանի գինեգործական խոշոր ձեռնարկություն։ Ստեղծվել է 1966 թվականին Արարատի գինու գործարանի Այգավանի բաժանմունքի հիման վրա։ Մինչև 1971 թվականըկոչվել է Այգավանի գինու գործարան։

Գործարանը հագեցված էր խաղողի մշակման հոսքային գծերով և ուներ գինեգործության սեզոնում 10 հազար տոնա խաղողի վերամշակման կարողություն։ Խաղողը մթերում էր Արարատի շրջանից՝ հիմնականում մսխալի և կախեթ տեսակների։ Արտադրում էր դառը և թնդեցրած գինենյութեր՝ վարդագույն, սպիտակ, կարմիր պորտվեյն ստանալու համար, որոնք շշալցման նպատակով ուղարկվում էին երկրորդական գինեգործարաններ։ Դառը գինենյութերի մի մասը օգտագործվում էր կոնյակի սպիրտ թորելու համար։ Կոնյակի սպիրտի թորման արտադրամասն ուներ տարեկան 72 հազար դալ (բացարձակ ալկոհոլ) կարողություն։

Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
Կատեգորիա:Գինեգործությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Այգավան
Անդորրագիր

մինի
**Անդորրագիր**, հաշվային փաստաթուղթ, գրավոր հաստատված և կնքված վկայություն՝ մուծված դրամի, հանձնված ապրանքա-նյութական արժեքների, փաստաթղթերի կամ հանձնարարությունների ընդունման մասին։

Այն անդորրություն, հանգստություն է բերում դրամը մուծողին կամ ապրանքը հանձնողին՝ իր պարտավորության կատարման գրավոր հաստատումը ստանալու իմաստով։

Կատեգորիա:Փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Թղթյա արտադրանքներ