Վալերի Ռոզով

**Վալերի Ռոզով** (),  ռուս ալպինիստ, BASE ցատկորդ. ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, պարաշյուտային թռիչքի և բեյսջամփինգի սպորտի վաստակավոր վարպետ։ Պարաշյուտային սպորտի  աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (1999 և 2003 թվականներին), Եվրոպայի առաջնության հաղթող և Աշխարհի գավաթի հաղթող (2002 թ․), Ռուսաստանի ալպինիզմի չեմպիոն (2002 և 2004), աշխարհի ռեկորդակիր պարաշյուտային սպորտում (400 ուղղությամբ խմբային ակրոբատիկա և 100 ուղղությամբ թևավոր կոստյումով): Մոլորակի բոլոր մայրցամաքների տարբեր վայրերում բազմաթիվ եզակի BASE ջամփինգ նախագծերի կազմակերպիչ և կատարող։

## Կենսագրություն
Ռոզովը ծնվել է 1964 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ 1982 թվականից սկսել է զբաղվել ալպինիզմով։ Նա կատարել է 5-րդ և 6-րդ կատեգորիաների ավելի քան 50 վերելք, ինչպես նաև բարձրացել է Կովկասի, Ֆանն լեռների, Ակսուի և Քարավշինի շրջանների դասական դժվար երթուղիներով։ 1989-1991 թվականների ԽՍՀՄ առաջնությունների մասնակից և մրցանակակիր` ըստ երկու շաբաթվա ընթացքում վերելքների առավելագույն քանակի։ 1988 թվականին Ռոզովն ավարտել է Մոսկվայի էլեկտրոնային տեխնիկայի ինստիտուտը։ 1994-ից 1996 թվականներին Ռոզովը մասնակցել է «Յոթ գագաթներ» նախագծին, որի շրջանակներում բարձրացել է Էլբրուս (5642 մ), Մոնբլան (Եվրոպա, 4810 մ), Ակոնկագուա (Հարավային Ամերիկա, 6960 մ), Կիլիմանջարո (Աֆրիկա, 5895 մ) և Ջայա (Օվկիանիա, Պապուա Նոր Գվինեա, 5040 մ) գագաթները։ Ռոզովը 2002 և 2004 թվականներին լեռնագնացության Ռուսաստանի առաջնության հաղթողն էր։ 2000 թվականին հիմնել է «Ռուսական էքստրիմ նախագիծ» ընկերությունը։ 2002-ից 2003 թվականներին նա ТВС հեռուստաալիքով էքստրեմալ սպորտաձևերի, ճանապարհորդությունների և արկածների մասին «Իմ խենթ ընկերները» հեռուստածրագրի հեղինակն ու հաղորդավարն էր։ 2009 թվականին, հագած հատուկ թևավոր կոստյում, նա դարձավ պատմության մեջ առաջին մարդը, ով պարաշյուտով ցատկեց Կամչատկայում գտնվող Մուտնովսկի հրաբխի ակտիվ խառնարանի մեջ։
2010 թվականին, Անտարկտիդա կատարած արշավախմբի ժամանակ, նա ցատկել է Ուլվետանա լեռանից, 2012 թվականին՝ Հնդկական Հիմալայներում, ցատկել է Շիվլինգից (6,540 մ), իսկ 2013 թվականին Ռոզովը սահմանել է BASE ջամփինգի նոր համաշխարհային ռեկորդ՝ ցատկելով Ջոմոլունգմա լեռնազանգվածի 7,220 մետր բարձրությամբ Չանզե լեռանից։ 2015 թվականին նա կատարեց առաջին BASE ցատկը Աֆրիկայի ամենաբարձր գագաթից՝ Կիլիմանջարո լեռնազանգվածի Կիբո գագաթից (5895 մ)։

## Աշխարհի ամենաբարձր BASE ցատկը
2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Ռոզովը սահմանեց համաշխարհային ռեկորդ՝ կատարելով աշխարհի ամենաբարձր BASE ցատկը Չո Օյուից, որը աշխարհի վեցերորդ ամենաբարձր ութհազարանոց գագաթն է։ Ցատկի կետը ծովի մակարդակից 7700 մ բարձրության վրա էր։ Նա 90 վայրկյան անցկացրել է ազատ անկման մեջ և ցատկն ավարտել 6000 մետր բարձրության վրա գտնվող սառցադաշտի վրա։ Ցատկից առաջ Ռոզովը ինքնուրույն բարձրացել է լեռը. այս վերելքը տևել է երեք շաբաթ։ Ռոզովի այս արշավախումբը ամենափոքրերից մեկն էր՝ ֆինանսավորման և լոգիստիկայի հայթայթման դժվարությունների պատճառով։ Ռոզովին ուղեկցում էր միայն լուսանկարիչ Նիկա Լեբանիձեն։ Այնտեղ հասնելուն պես Ռոզովն ու Լեբանիձեն վարձեցին երկու տեղացիների՝ բեռները տեղափոխելու և պարանե ճաղաշարը կախելու համար։ Դրանից մի քանի տարի առաջ վայրէջքի փուլը (հարմար վայրի որոնում, նշագրում, համակարգում) ապահովում էր Սերգեյ Կրասկոն, որը չէր կարողացել բարձրանալ Չո Օյու։ Նրա դերը ստանձնեց «Յոթ գագաթներ» ակումբի Սերգեյ Լարինը, որը Ռոզովի արշավախմբին զուգահեռ մի այլ խմբի էր ուղեկցում գագաթ։ Ռոզովի ցատկի պահին Լարինի արշավախումբն արդեն ավարտել էր արշավը, և Սերգեյը կազմակերպում էր բեյսջամփերի վայրէջքը։

## Միջադեպեր
2008 թվականի հուլիսի 26-ին Ռոզովը Կովկասում ենթարկվեց ավիավթարի։ Ալեքսանդր Աբրամովի, Անդրեյ Վոլկովի, Սերգեյ Լարինի, Ալեքսեյ Օվչիննիկովի և Սերգեյ Ֆիրսովի հետ պարաշյուտային թռիչքի նպատակով Քյուքուրթլու թռչելիս նա ուղղաթիռով վթարի է ենթարկվել մոտ 5000 մետր բարձրության վրա։

## Մահ
Ռոզովը մահացել է 2017 թվականի նոյեմբերի 11-ին Նեպալում՝ Հիմալայներում գտնվող Ամա Դաբլամ լեռան լանջից ցատկելու հետևանքով։ Մահվան պատճառը ցատկի կետից 30 մետր ցածր՝ հակառակ կողմի ուժեղ քամու պոռթկումն էր։ Մարմինը որոնվել է 24 ժամ, այն գտնվել է մի վիհի մեջ։ Այս արշավախմբի առցանց օրագիրը՝ «Ամա Դաբլամ 2017. Լեռնային ակումբի արշավախմբի ժամանակագրությունը», հաղորդում է, որ․
Ռոզովը մեկ ցատկ կատարեց վեց հազար մետր բարձրությունից, որից հետո կրկին բարձրացավ լեռը` ևս մեկ ցատկ կատարելու համար, որը, ինչպես պարզվեց, մարզիկի վերջինն էր: Այս մասին արբանյակային հեռախոսով հայտնել է արշավախմբի ղեկավար Սերգեյ Կովալյովը:
Նատալյա Ռոզովան գրել է, որ Ռոզովը երկրորդ անգամ չէր ցատկելու, այլ լեռը բարձրացել էր արշավախմբի երկրորդ բեյսջամփեր Ժան Նոել Իցշտեյնին ընկերակցելու համար։ Եղանակը իդեալական էր ցատկի համար, և Ռոզովը որոշել էր երկրորդ անգամ ցատկել։ Ռոզովը հուղարկավորվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 17-ին Զելենոգրադում։

## Ընտանիք
Ռոզովն ամուսնացած էր և ուներ երեք որդի՝ Անդրեյ (ծնվել է 1989 թվականին), Ալեքսանդր (ծնվել է 1996 թվականին), Ալեքսեյ (ծնվել է 2009 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* .
* Հարցազրույց աշխարհի երկակի չեմպիոն Վալերի Ռոզովի հետ
* Վալերի Ռոզով, «Սառցահատ կացնով դեպի երկինք»
* «Վալերի Ռոզով։ Մարդը, որը կարողանում էր թռչել» վավերագրական ֆիլմ // Առաջին ալիք, 12 հուլիսի, 2019թ.
* Վալերի Ռոզովը Կիլիմանջարոյից կատարեց առաջին BASE ցատկը