Ալեքսանդր Կարապետյան

**Ալեքսանդր Դանիելի Կարապետյան** (Կարատով, ), հայ երգիչ (քնարական տենոր), հասարակական գործիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1882 թ․ նոյեմբերի 1-ին Աստրախանում՝ բանկային ծառայողի ընտանիքում։ Դեռևս փոքր հասակից նրա մոտ ի հայտ են գալիս երաժշտական և վոկալ ունակություններ։

1900 թ․ գիմնազիան ավարտելուց հետո մեկնում է Մոսկվա, ընդունվում Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը և զուգահեռ սկսում հաճախել Մոսկվայի ֆիլհարմոնիային կից բարձրագույն դպրոցում Մեդվեդևի երաժշտա-դրամատիկական դասընթացներին։

Դեռևս գիմնազիական տարիներից ընդգրկված լինելով քաղաքական և հեղափոխական սոցիալ-դեմոկրատական խմբակներում՝ անմիջական մասնակցություն է ունենում Ռուսաստանի 1905 թ․ հեղափոխությանը։ Նրան հեռացնում են համալսարանից և ձերբակալում։ Սակայն բախտի անհավանական դիպվածով քննիչը կորցնում է նրա գործը, և նրան ստիպված են լինում ազատ արձակել հանցակազմի բացակայության պատճառով։
 
Այսպիսով, Կարապետյանն ազատ է արձակվում, բայց զրկված է լինում կրթություն ստանալու հնարավորությունից։ 

1906 թ․ ցարական իշխանությունները, վախենալով հեղափոխական նոր դրսևորումներից, որոշում են որոշակի ազատություններ շնորհել համալսարաններին և թույլատրում են հատուկ հսկողության տակ գտնվող ուսանողներին ընդունվել համալսարաններ։ Կարապետյանն ընդունվում է Մոսկվայի կոնսերվատորիան՝ վոկալի լավագույն դպրոցներից մեկի հիմնադիր Ումբերտո Մազետտիի դասարան,ստանում վերջինիս անվան կրթաթոշակ և ավարտում այն 1911 թվականին։ 

1909 թ․ ավարտում է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը՝ ստանալով նաև իրավաբանի որակավորում, սակայն երբեք չի զբաղվում իրավաբանությամբ։ 

Չբավարարվելով միայն ձայնի կատարելագործմամբ՝ ընդունվել է Վախթանգովի և Թաիրովի անվան թատրոններ որպես մնջախաղաց՝ դերասանական հմտությունները զարգացնելու նպատակով։ 

Այնուհետև աշխատանքի է անցել Զիմինի օպերային թատրոնում՝ կատարելով այնտեղ Եվգենի Օնեգին օեպերայի Լենսկու դերերգը։

1911 թ․ Թիֆլիսի օպերային թատրոնից նրան հրավիրում են հանդես գալու որպես մենակատար։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 22-ին Կարապետյանը ելույթ է ունեցել Թիֆլիսի թատրոնի բեմում՝ կատարելով Վերդիի «Ռիգոլետտո» օպերայի հերցոգի դերերգը։ Այդ ելույթից հետո քաղաքում սկսում են խոսել, որ «Կարապետյանն այն տեսակ տենոր է, որի կարատներին թիվ ու հաշիվ չկա, իսկ և իսկ հնդկական ռաջայի թագի ադամանդի պես»։ Այս համեմատությունից հետո Կարապետյանը փոխում է ազգանունը՝ դարձնելով այն Կարատով։ Նրան սկսում են համեմատել իտալացի տենոր Անջելո Մազինիի հետ։ Իսկ Թիֆլիսի օպերային թատրոնում նա հռչակվում է որպես ողջ Ռուսաստանում Լենսկու դերը խաղացող լավագույն երգիչ։ 

1914 թ․ Կարատովը վերադառնում է Մոսկվա՝ աշխատանքի անցնելով Կոնստանտին Մարջանովի ազատ թատրոնում։

Նույն թվականին ընդունում է Կիևի օպերային թատրոնի հրավերը՝ դառնալով առաջատար մենակատար։ Այնտեղ հանդես է եկել նաև տարբեր կամերային համերգներով, կատարել նաև ռուսական և հայկական (օրինակ, «Կռունկ») ազգային երգեր։ 

1917 թ․ Կիևի հոկտեմբերյան զինված ապստամբության ժամանակ Կարատովին նշանակում են Կիևի օպերային թատրոնի առաջին կոմիսար (տնօրեն)։ Նրա ջանքերով թատրոնը կազմակերպվում է, նրան հաջողվում է պահպանել գործող երգացանկը և ներկայացնել նոր բեմադրություններ, հիմնել թատրոնին կից երիտասարդական խմբի գեղարվեստական թատրոն՝ դառնալով դրա գլխավոր ռեժիսորը։ 

Որոշ ժամանակ անց նա նշանակվում է նաև Ուկրաինայի արվեստի կոմիտեի երաժշտական բաժնի վարիչ։ 

1926-1927 թթ․ հանդես է գալիս նաև Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում Վալերիա Բարսովայի հետ՝ «Պիկովայա դամա», «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Տրավիատա», «Եվգենի Օնեգին» օպերաներում։

1911-1930 թվականներին ելույթներ է ունենում տարածաշրջանի բազմաթիվ քաղաքներում՝ Թիֆլիս, Պերմ, Կիև, Խարկով, Կազան, Սարատով, Ռիգա, Բաքու, Աստրախան, Տաշքենդ և այլն։ 

1932 թ․ ամռանը, երբ Երևանի օպերային թատրոնը դեռևս պաշտոնապես չէր բացվել, 26 կոմիսարների այգում ելույթ է ունենում որպես Երևանի օպերային թատրոնի մենակատար։ Իսկ 1933 թ․ հունվարի 20-ին բեմադրվում է «Ալմաստ» օպերան, որտեղ Կարատովը հանդես է գալիս շեյխի դերում, իսկ հետագայում երգում է նաև աշուղի դերերգը։ Կատարել է նաև Սարոյի դերերգը «Անուշ» օպերայում։ Նա հանդես է գալիս Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ մինչև 1947 թվականը։ 

Կարատովը օժանդակում է Երևանի օպերային թատրոնի հիմնադրման գործին ոչ միայն որպես երգիչ, այլև խորհրդատու և ռեժիսոր՝ օգնելով բեմադրել «Ռիգոլետտո», «Կարմեն», «Մադամ Բատերֆլայ», «Տոսկա», «Պայացներ» և «Ջրահարս» օպերաները։ 

Եղել է Կարո Ստեփանյանի «Քաջ նազարը» օպերայի առաջին և միակ դերակատարը։ 

1942-1955 ղեկավարել է նաև Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը։ 

1939 թ․, երբ Մոսկվայում կայանում էր հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակը, Կարատովը մասնակցում է ոչ միայն որպես օպերային թատրոնի մենակատար, այլև որպես Հայֆիլհարմոնիայի գեղարվեստական ղեկավար։ 

1939 թվականին երգչին շնորհվել է Պատվո շքանշան։

1954 թ. Կարատովին շնորհվում է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։

Վախճանվել է 1956 թ․ Երևանում։ 

Իր ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում Կարատովն ունեցել է մոտ 2000 համերգ և 2000 օպերային ելույթ։ 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բալյան Վ., Ալեքսանդր Կարատով, Երևան, 1962։

Կատեգորիա:Ռուսահայ երգիչներ
Կատեգորիա:ռուսահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:Հայերն Աստրախանում