Բելգիական ֆրանկ

**Բելգիական ֆրանկ** (, , ), Բելգիայի Թագավորության արժույթ 1832 թվականից մինչև 2002 թվականը, որից հետո ներդրվել է եվրոն։ Bբելգիական ֆրանկը բաժանվել է 100 ենթամիավորների, որոնցից յուրաքանչյուրը հայտնի էր որպես ցենտ կամ սենտիմ (, գերմ.՝ և )ː

## Պատմություն
20 *ստյուիվերից* բաղկացած *գուլդենը* (գուլդեն) ժամանակակից Բելգիայի արժույթն է եղել 15-րդ դարից 19-րդ դարերում, մինչև 1832 թվականին բելգիական ֆրանկով դրա փոխարինումը։ Դրա արժեքը տարբերվել է Նիդեռլանդների Հանրապետության գուլդենից՝ վերջինիս Բելգիայից անջատման ժամանակաշրջանում՝ 1581 թվականից մինչև 1816 թվականների ընթացքում։ Բելգիայում թողարկված ստանդարտ մետաղադրամներն են՝

* 1618 թվականից՝ 24.55 գ մաքուր արծաթի ''պատագոնը'' կամ *ալբերտուստհալերը*, որի արժեքը 2.4 գուլդեն կամ 48 ստուիվեր էր (կամ 10.23 գ մաքուր արծաթ մեկ գուլդենի համար):
* 1754 թվականից՝ 25.71 գրամ նուրբ արծաթի *կրոնենտալեր*, որի արժեքը համարժեք էր 3.15 *գուլդենի* կամ 2.7 *գուլդենի* (9.52 գրամ արծաթ մեկ փոխանակային գուլդենի համար): 26.67 գրամանոց ֆրանսիական *արծաթե էքյուն* նույնպես ընդունվում էր 2.8 փոխանակային գուլդենով ː
* 1816-1832 թվականներին՝ Նիդեռլանդների Միացյալ Թագավորության 9.613 գրամանոց *հոլանդական գուլդենը*ː

4.5 գրամ արծաթից կազմված ֆրանսիական ֆրանկը Բելգիա է ժամանել Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ նրա օկուպացիայից հետո։ 1 ֆրանկի = 0.4725 գուլդենի համարժեքությունը (կամ 9.52 գ արծաթ մեկ գուլդենի դիմաց, գուլդենի արժույթի վերացմամբ) խոչընդոտել է ավելի բարձր արժեք ունեցող հոլանդական գուլդենի ներդրումը,  քանի որ 20 ֆրանկով կարելի էր գնել 9.45 արծաթե գուլդեն, որոնք կարելի էր հալեցնել՝ ստանալով 20.19 ֆրանկ արժողությամբ 90.84 գ նուրբ արծաթ։ Նիդեռլանդների Թագավորությունից անկախություն ձեռք բերելուց հետո, նորաստեղծ Բելգիայի Թագավորությունը 1832 թվականին վերացրել է գուլդենը՝ հօգուտ բելգիական ֆրանկի, որը համարժեք էր ֆրանսիական ֆրանկինː

Լյուքսեմբուրգն օգտագործել է ինչպես ֆրանսիական, այնպես էլ բելգիական ֆրանկներ մինչև 1854 թվականին սեփական *լյուքսեմբուրգյան ֆրանկի* թողարկումը։ Բելգիան առաջին երկիրն էր, որը 1860 թվականին շրջանառության մեջ է դրել պղնձա-նիկելային համաձուլվածքից պատրաստված մետաղադրամներ ː

1865 թվականին Բելգիան, Ֆրանսիան, Շվեյցարիան և Իտալիան ստեղծել են Լատինական դրամական միությունը (որին միացել է նաև Հունաստանը 1868 թվականին). յուրաքանչյուրը պետք է ունենար 4.5 գրամ արծաթի կամ 290.322 մգ մաքուր ոսկի արժողությամբ ազգային դրամական միավոր (ֆրանկ, լիրա, դրախմա), որոնք բոլորն էլ ազատորեն փոխանակելի էին 1:1 փոխարժեքով։ 1870-ական թվականներին ոսկու արժեքը դարձել է ֆիքսված ստանդարտ, և այս իրավիճակը շարունակվել է մինչև 1914 թվականը ː

1926 թվականին Բելգիան, ինչպես նաև Ֆրանսիան, ունեցել են արժեզրկում և վստահության կտրուկ անկում, ինչը հանգեցրել է միջազգային գործարքների համար նոր ոսկե արժույթի՝ 5 ֆրանկ արժողությամբ **բելգա** դրամի ներդրմանը, և երկրի դուրս գալուն արժութային միությունից, որը դադարել է գոյություն ունենալ տարվա վերջում։ *Բելգա* արժույթը կապված էր ֆունտ ստերլինգի հետ 35 *բելգա* (175 *ֆրանկ*) = 1 *ֆունտ ստերլինգ* փոխարժեքով և այդպիսով փոխարկվել է ոսկու ստանդարտի` 1 *բելգա* *=*  209.211 մգ մաքուր ոսկի։

Բելգիայի և Լյուքսեմբուրգի 1921 թվականի դրամական միությունը շարունակվել է` հիմք հանդիսանալով 1932 թվականի լիարժեք տնտեսական միության համար։ 1935 թվականին բելգիական ֆրանկն արժեզրկվել է 28%-ով՝ հասնելով 150.632 մգ մաքուր ոսկու։ Բելգիայի համար մաքուր ոսկու մգ-ը, և Լյուքսեմբուրգի և Բելգիայի ֆրանկների միջև կապը վերանայվել է մինչև 1 Լյուքսեմբուրգի ֆրանկ = 1.25 բելգիական ֆրանկ ː

1940 թվականի մայիսին Գերմանիայի կողմից Բելգիայի օկուպացումից հետո ֆրանկի արժեքը ֆիքսվել է 10 ռեյխսպեննիգի վրա, որը 1940 թվականի հուլիսին նվազել է մինչև 8 ռեյխսպեննիգի։ 1944 թվականի ազատագրումից հետո ֆրանկը մտել է Բրետոն Վուդսի համակարգ, որի սկզբնական փոխարժեքը կազմում էր 43.77 ֆրանկ/ ԱՄՆ դոլար, որը սահմանվել է հոկտեմբերի 5-ին։ Սա փոխվել է մինչև 43.8275 1946 թվականին, իսկ հետո՝ 50՝ 1949 թվականի սեպտեմբերին ֆունտի արժեզրկումից հետո։ Բելգիական ֆրանկը կրկին արժեզրկվել է 1982 թվականին։

Ինչպես 10 այլ եվրոպական արժույթներ, բելգիական/լյուքսեմբուրգյան ֆրանկը դադարել է գոյություն ունենալ 1999 թվականի հունվարի 1-ին, երբ այն ֆիքսվել է 1 EUR = 40,3399 BEF/LUF, ուստի մեկ ֆրանկի արժեքը կազմեցլ է 0.024789 եվրո։ Հին ֆրանկային մետաղադրամներն ու թղթադրամները կորցրել են իրենց օրինական վճարամիջոցի կարգավիճակը 2002 թվականի փետրվարի 28-ին։

## Լեզու
Չնայած Բելգիան երկիր է, որն ունի երեք պաշտոնական լեզու, բելգիական մետաղադրամները սովորաբար պատկերում են միայն ֆրանսերեն և ֆլամանդերեն հոլանդերեն տեքստեր, իսկ երբեմն՝ մեկը կամ մյուսը՝ կախված տեսակից կամ ժամանակահատվածից, որը ներկայացնում է մետաղադրամի այն տարածաշրջանը, որը նախատեսված է ներկայացնելու համար։ 20-րդ դարի վերջի թողարկումներում տեքստը գրեթե առանց բացառության բաժանված է երկու տեսակի մետաղադրամների՝ ֆլամանդական և ֆրանսիական թողարկումներում գրված է Բելգիա և ֆրանկ (համապատասխանաբար՝ * և *,   **' և ''Franc(s)''ː)

Սկզբում արժույթը միալեզու է եղել՝ ֆրանսերեն։ 1886 թվականից սկսած, որոշ բելգիական մետաղադրամների վրա նաև հոլանդական մակագրություններ են արվել ː Որոշ ավելի ուշ շրջանի մետաղադրամներ ունեցել են երկու լեզուներով արձանագրություններ։ Երբ երկու լեզուները հայտնվել են նույն մետաղադրամի երկու կողմերում, դեռևս արտադրվել են երկու տարբերակներն էլ՝ մեկը՝ հոլանդերենը ձախ կողմում, իսկ ֆրանսերենը՝ աջ կողմում, և մեկը՝ այլընտրանքային դասավորությամբ։ Թղթադրամներն երկլեզու են դարձել 1887 թվականին, իսկ 1992 թվականից սկսած՝ թողարկվել են եռալեզու թղթադրամներ՝ դիմերեսին ֆրանսերեն կամ հոլանդերեն, իսկ դարձերեսին՝ գերմաներեն և մյուս լեզուները։

Որոշ հուշադրամներ թողարկվել են գերմաներեն արձանագրություններով, բայց ոչ մեկը շրջանառության մեջ չի դրվել։

== Պատմական փոխարժեքներ ==
Ֆրանկի արժեքը [[ԱՄՆ դոլար]]ի նկատմամբ տարիների ընթացքում տատանվել է։ 1971 թվականից հետո դրա ամենացածր նշագիծը գրանցվել է 1985 թվականի փետրվարին, երբ մեկ դոլարը կարելի էր գնել 66.31 ֆրանկով։ Դրա ամենաբարձր մակարդակը գրանցվել է 1980 թվականի հուլիսին, երբ այն կազմել է 27.96 ֆրանկ մեկ դոլարի դիմաց։ 1999 թվականի հունվարի 1-ից հետո փոխարժեքները հաշվարկվում են ֆրանկի և եվրոյի փոխարկման ֆիքսված փոխարժեքով ː


== Մետաղադրամներ ==
[[Պատկեր:BELGIUM,_LEOPOLD_II,_1873_---5_FRANCS_a.jpg|մինի|200x200փքս|5 ֆրանկ (1873)]][[Պատկեր:Belgium_zinc_coins_World_War_II_1940s.jpg|մինի|200x200փքս|[[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ պատրաստված բելգիական ցինկե մետաղադրամներ]]1832-1834 թվականների միջև ներդրվել են 1, 2, 5 և 10 ''սենտիկ'' արժողությամբ պղնձե դրամներ,   1, 2 և 5 ''ֆրանկ'' արժողությամբ արծաթե դրամներ, ինչպես նաև  20 և 40 ''ֆրանկ'' արժողությամբ ոսկե մետաղադրամներ։

Վաղ շրջանի 1 և 2 սենտիմ արժողությամբ մետաղադրամներից մի քանիսը հատվել են  և 1 ցենտանոց հոլանդական մետաղադրամների փոխարեն։ 40 ֆրանկանոց դրամը չի թողարկվել 1841 թվականից հետո, մինչդեռ  ''ֆրանկ'' արծաթե դրամները և 10 և 25 ֆրանկ ոսկե մետաղադրամներթողարկվել են 1848 և 1850 թվականների միջև։ 1852 թվականին արծաթե 20 ''սենտիմ'' դրամները փոխարինել են  ֆրանկին։

1860 թվականին շրջանառության մեջ են մտել 20 սենտիմ արժողությամբ պղնձա-նիկելային մետաղադրամները, որին հաջորդել են 5 և 10 սենտիմանոց պղնձա-նիկելային մետաղադրամները 1861 թվականին։ Արծաթե 5 ֆրանկը դադարեցվել է շրջանառվել 1876 թվականին։ 1901-1908 թվականներին շրջանառության մեջ են դրվել անցքավոր, պղնձա-նիկելային 5, 10 և 25 սենտ արժողությամբ մետաղադրամներ:

1914 թվականին դադարեցվել են 1 սենտիմ և բոլոր արծաթե ու ոսկե մետաղադրամների արտադրությունը։ [[Գերմանիա|Գերմանական]] օկուպացված գոտում շրջանառության մեջ են դրվել 5, 10 և 25 սենտիմ ցինկի մետաղադրամները, որոնց հաջորդել են 50 սենտիմ ցինկի մետաղադրամները 1918 թվականին։ 2 սենտիմի արտադրությունն ավարտվել է 1919 թվականին։ 1922 և 1923 թվականներին շրջանառության մեջ են դրվել նիկելե 50 սենտիմ և 1 ու 2 ֆրանկ անվանական արժեքներով մետաղադրամներ՝ մակագրված **' ֆրանսերենով և ** հոլանդերենով։ Սրանց վրա պատկերված էր Մերկուրի աստծո պատկերը։ Պղնձա-նիկելային համաձուլվածը փոխարինվել է պղնձա-նիկել 5 և 10 սենտիմ մետաղադրամներով 1930 թվականին, որին հաջորդել է 25 սենտիմը 1938 թվականին։ Նիկելի 5 և 20 ֆրանկ անվանական արժեքներով մետաղադրամները շրջանառության մեջ են մտել համապատասխանաբար 1930 և 1931 թվականներին, որին հաջորդել են արծաթե 20 ֆրանկ անվանական արժեքներով մետաղադրամները 1933 թվականին և 50 ֆրանկ անվանական արժեքներով 1939 թվականին։ 1938 թվականին 5 ֆրանկի չափը փոքրացել և վերաձևավորվել է 1 ֆրանկի հետ միասին՝ պատկերելով առյուծ և զինանշան։

1940 թվականի գերմանական օկուպացիայի հետևանքով արծաթե մետաղադրամների հատումը դադարեցվել է։ 1941 թվականին ցինկը փոխարինել է մյուս բոլոր մետաղներին՝ թողարկելով 5, 10 և 25 սենտիմ, ինչպես նաև 1 և 5 ֆրանկ թղթադրամներ։ 1944 թվականին դաշնակիցները հատել են Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանում 2 միլիոն ֆրանկ արժողությամբ  25 միլիոն դրամ մետաղադրամներ՝ օգտագործելով 1943 թվականի պողպատե սենտի համար նախատեսված հումքը։

1948 թվականին արտադրվել են 5 ֆրանկ արժողության պղնձա-նիկելային և 50 և 100 ֆրանկ արժողության արծաթե մետաղադրամներ, որին հաջորդել են 20 ֆրանկ արժողության արծաթե մետաղադրամները 1949 թվականին, իսկ 1950 թվականին՝ 1 ֆրանկ արժողության պղնձա-նիկելային մետաղադրամները։ Այս մետաղադրամների վրա  պատկերվել են դասական այլաբանական կերպարներ։

1952 թվականին հատվել են 20 և 50 սենտիմ բրոնզե մետաղադրամներ՝ հանքագործի և լապտերի պատկերով։ Չնայած տարեթվերի լայն տարբերություններին, այս մետաղադրամները շրջանառության մեջ են դրվել ընդամենը մի քանի տարի տարբերությամբ՝ որպես ավելի լայն դրամական բարեփոխումների մաս: Արծաթե մետաղադրամների արտադրությունը դադարեցվել է 1955 թվականից հետո։

1964 թվականին պղինձ-նիկելային 25 սենտիմ մետաղադրամները փոխարինել են 20 սենտիմին։ 25 սենտիմ անվանական արժեքով մետաղադրամները հետագայում դուրս են բերվել շրջանառությունից 1975 թվականին։ Թագավոր Բոդուենին պատկերող նիկելե 10 ֆրանկ մետաղադրամները շրջանառության մեջ են մտել 1969 թվականին (մինչև 1979 թվականը), որին հաջորդել են նիկել-բրոնզե 20 ֆրանկը 1980 թվականին և նիկելե 50 ֆրանկը 1987 թվականին, որոնք բոլորը, բացառությամբ 10 ֆրանկ մետաղադրամի, փոխարինել են համապատասխան թղթադրամներին:

1986 թվականին 5 ֆրանկանոց մետաղադրամում ալյումին-բրոնզը փոխարինել է պղնձ-նիկելին, մինչդեռ նիկելապատ երկաթը փոխարինել է պղնձ-նիկելին 1988 թվականին 1 ֆրանկանոց մետաղադրամում, որը նույնպես զգալիորեն փոքրացված չափսերով է եղել։ Այս փոփոխությունները համընկել են ընդհանուր մետաղադրամների աստիճանական արդիականացման հետ, մինչդեռ հին թողարկումներն աստիճանաբար հանվել են շրջանառությունից, նման այն բանին, ինչը տեղի էր ունեցել հետպատերազմյան վաղ տարիներին: Նոր դիզայնները նաև ավելի ճանաչելի են դարձվել վաճառքի ավտոմատների և տեսողական խնդիրներ ունեցողների համար։

1994 թվականին կատարվել է բոլոր անվանական արժեքների վերաձևավորում, բացառությամբ 50 սենտիմի, և Բոդուենի պատկերը փոխարինվել է Ալբերտ II թագավորի պատկերով միասնական դիզայնով։ Այս թողարման արտադրությունը դադարեցվել է 2000 թվականից հետո։

Մետաղադրամները դադարեցվել են փոխարկելի լինել 2004 թվականին։

### Մետաղադրամներ Բոդուեն թագավորի օրոք

## Մետաղադրամներ Ալբերտ II թագավորի օրոք

## Թղթադրամներ
[մինի|223x223փքս|1929 թվականի բելգիական թղթադրամի դիմերեսը (վերևում) և հակառակ կողմը։ [Կերես (դիցուհի)|Կերերայի, բելգիական զինանշանի առյուծի և Նեպտունի պատկերներով]]
1835-1841 թվականներին թողարկվել են թղթադրամներ Բրյուսելի առևտրային ընկերության, Լեգրել Բանկի, Ազգային արդյունաբերության աջակցություն գլխավոր միության, Բելգիայի Բանկի, Ֆլանդրիայի Բանկի և Լիեժի և Փարիզի դրամարկղերի բանկի միջոցով 5, 10, 20, 25, 50, 100, 250, 500 Եվ 1000 ֆրանկ անվանումներում:

1926 թվականին գանձարանը ստանձնել է 5 և 20 ֆրանկ արժողությամբ թղթադրամների արտադրությունը։ 1927 թվականին Ազգային բանկը շրջանառության մեջ է դրել թղթադրամներ՝ ֆրանկով և բելգիական արժույթով։ Սրանք 50, 100, 500, 1000 և 10,000 ֆրանկ էին (10, 20, 100, 200 և 2000 բելգա):

1944 թվականին, ազատագրումից հետո, շրջանառության մեջ են մտել նոր թղթադրամներ (1943 թվականի և տպագրված Միացյալ Թագավորությունում)՝ 5, 10, 100, 500 և 1000 ֆրանկ (1, 2, 20, 100 և 200 բելգիական ֆրանկ) անվանական արժեքով։ Սրանք վերջին թղթադրամներն էին, որոնց անվանական արժեքը բելգիական է եղել։

50 ֆրանկ անվանական արժեքով գանձապետական թղթադրամները շրջանառության մեջ մտել են 1948 թվականին, որին հաջորդել են 20 ֆրանկ անվանական արժեքով թղթադրամները 1950 թվականին, մինչդեռ Ազգային բանկը շարունակել է թողարկել 100, 500 և 1000 ֆրանկ անվանական արժեքներով թղթադրամներ։ 5000 ֆրանկ անվանական արժեքով թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել 1971 թվականին, իսկ 20 և 50 ֆրանկ անվանական արժեքով գանձապետական թղթադրամները փոխարինվել են մետաղադրամներով համապատասխանաբար 1980 և 1987 թվականներին։

10,000 ֆրանկ արժողությամբ թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել 1992 թվականին, նույն թվականին, երբ դադարեցվել է 5000 ֆրանկ արժողությամբ թղթադրամի արտադրությունը։ 2000 ֆրանկ անվանական արժեքով թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել 1994 թվականին, իսկ 200 ֆրանկ անվանական արժեքով թղթադրամները՝ 1996 թվականին ː Մինչդեռ բելգիական թղթադրամների նախորդ թողարկումները երկլեզու էին՝ սկսած 1992 թվականի 10000 ֆրանկանոց թղթադրամներից, բելգիական ֆրանկային թղթադրամները դարձել են եռալեզու. դիմերեսին նշված էր հիմնական լեզուն (ֆրանսերեն կամ հոլանդերեն), իսկ հակառակ կողմում՝ մյուս երկու պաշտոնական լեզուները (ներառյալ գերմաներենը):

Մետաղադրամներից տարբերվող թղթադրամները, որոնք շրջանառությունից հանվել են 2002 թվականին (ինչպես նաև 1944 թվականից ի վեր թողարկված նախորդ թողարկումների առնվազն 100 ֆրանկ անվանական արժեքով բոլոր մյուս թղթադրամները, ինչպես նաև 1944 թվականից առաջ թողարկված որոշ հազվագյուտ թղթադրամներ) կարող են փոխանակվել եվրոյի Բելգիայի Ազգային բանկում առանց վերջնական ժամկետի։

## Նախավերջին թողարկում

## Վերջին թողարկում

## Տես նաև
* Բելգիա-Լյուքսեմբուրգի տնտեսական միություն
* Բելգիայի տնտեսությունը

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* NBB.be, A brief history of Belgian banknotes and coins (NBB)
* NBB.be, Exchange of Belgian banknotes (NBB)
* NEWS.BBC.co.uk, Overview of Belgian franc from the BBC
* Historical banknotes of Belgium (in English, German, and French)
*  at Merriam-Webster

Կատեգորիա:1832 հիմնադրումներ Բելգիայում
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ