Տխլենի ծառանման

**Տխլենի ծառանման** (), Կեչազգիներիի ընտանիքի, Տխլենու ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Սլացիկ բնով ու գեղեցիկ սաղարթով տերևաթափ խոշոր ծառ է 20 — 25 (երբեմն 28)
մ բարձրությամբ և մոտ 1 մ-ի հասնող բնի տրամագծով։ Ուղիղ, հարթ ճյուղերից ազատ
բունը ծածկված է մոխրագույն, խոր ճաքերով պատված հաստ կեղևով, որը անջատվում է
խոշոր շերտերով։ Մեկ տարեկան ընձյուղները դեղնամոխրավուն են, խոզանականման
մազմզուկներով ծածկված։	Բողբոջները երկարավուն-նշտարաձև են, 6—8 մմ
երկարությամբ, կարմրագորշավուն, մազմզուկապատ թեվտւկներով։ Տերևները
կլորավուն են, լայն-ձվաձև կամ օվալաձև, 7 — 12 սմ երկարությամբ և 5—9 սմ
լայնությամբ, գագաթում սեղմված, կարճ սրածայր, հիմքում սրտանման, երկակի բութ-
ատամնաեզր, խոշոր, բլթականման գլխավոր ատամիկներով, մուգ կանաչ, նոր բացված
ժամանակ վերևի կողմից մազմզուկապատ, ներքևի կողմից մազմզուկապատ է միայն
ջղերի ուղղությամբ, ավելի ուշ' մերկ։ Տերևակոթունները ծածկված են գեղձային
մազմզուկներով, 1,5—4,5 սմ երկարությամբ։ Տերևակիցները նշտարաձև են, սրածայր։
Առէջային կատվիկների երկարությունը հասնում է 6 — 10 սմ-ի և 0,5 — 0,6 սմ հաստության։ Պտուղները հավաքված են 3-8-ական փնջերում։ Տերևափաթթոցը մահուդանման
է, լայն բացված, զգալիորեն գերազանցում է ընկույզի չափերին, բազմակի կտրատված է,
նեղ ծռմռված, սուր և ատամնաձև բաժիններով։ Ընկույզները համեմատաբար մանր են,
կողքերից սեղմված, հաստ և ամուր կճեպով, բայց աչքի են ընկնում բարձր յուղայնությամբ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին (առանձին դեպքերում Արարատյան դաշտում ծաղկում
է փետրվարի վերջերին)։ Ընկույզները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։
Պտղաբերում է անկանոն կերպով, բարձր բերք է տալիս 2—3 տարին մեկ անգամ։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում հանդիպում է Կովկասում, Հյուսիսային Իրանում, Բալկանյան թերակղզում, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է Իջևանի շրջանում (Թալա գյուղի մոտ, Սևքարի շրջակա անտառում) և
Շամշադինի շրջանում, ուր տարածված է միջին լեռնային գոտում։

## Նկարագրություն
25-30 մ բարձրությամբ գեղեցիկ, ուտելի ընկույզներով, վարդագույն բնափայտով, բարեկազմ, ուղիղ բնով, խիտ սաղարթով, հսկա ծառեր են։ Խոր-ճեղքավորված կեղևը մուգ մոխրագույն է։ Խոշոր, թույլ սրտաձև տերևները կրկնակի ատամնավոր են, վերևինները՝ բլթակավոր ատամնավոր։ 3-20-ական պտուղները հավաքված են։ Պտղագավաթը կազմված է հատված, պտուղները գերազանցող, նեղ, կորացած, նշտարաձև մասերից։ Հաստ կճեպով, գնդաձև կամ հակաձվաձև, փոքր ընկույզը կողքերից սեղմված է։

## Տարածվածություն
Աճում է Իջևանի (Սևքար գետի վերնագավառ, Գետահովիտ, Ենոքավան, Ոսկեպար) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև է Նախակովկասում, Դաղստանում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում, Բալկանյան թերակղզում, Փոքր Ասիայում, Իրանում և Հիմալայներում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1500 մ բարձրությունների վրա, կաղնու և բոխու անտառներում։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արջատխլենու» արգելավայրում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Տեսակներ
*** *[[Corylus americana]]*
*** *[[Corylus avellana]]*
*** *[[Corylus heterophylla]]*
*** *[[Corylus yunnanensis]]*
*** *[[Corylus colchica]]*
*** *[[Corylus cornuta]]*
*** *[[Corylus maxima]]*
*** *[[Corylus sieboldiana]]*
*** *[[Corylus chinensis]]*
*** *[[Corylus colurna]]*
*** *[[Corylus fargesii]]*
*** *[[Corylus jacquemontii]]*
*** *[[Corylus wangii]]*
*** *[[Corylus ferox]]*

## Պատկերասրահ

Corylus fargesii, Arnold Arboretum - IMG 6165.JPG
Hazel Catkins.jpg
TurkHazel.jpg
Hazel Flower Female.jpg
Hazelnuts.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Տխլենի
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Տխիլազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր