Դրամավարկային քաղաքականություն (ընդլայնված)

**Դրամավարկային քաղաքականություն,** պետության դրամավարկային իշխանության (կենտրոնական բանկի) կողմից իրականացվող միջոցառումների համակարգ, որն ուղղված է դրամական և ֆինանսական պայմանները կարգավորելուն՝ լայնածավալ նպատակներին հասնելուն, ինչպիսիք են՝ բարձր զբաղվածության ապահովումը և գների կայունությունը (որը սովորաբար մեկնաբանվում է որպես ցածր և կայուն գնաճ)։ Դրամավարկային քաղաքականության լրացուցիչ նպատակներ կարող են լինել տնտեսական կայունությանը նպաստելը կամ այլ արժույթների նկատմամբ կանխատեսելի փոխարժեքների պահպանումը։ Այսօր զարգացած երկրների կենտրոնական բանկերի մեծ մասը իրենց դրամավարկային քաղաքականությունն իրականացնում է գնաճի թիրախավորման շրջանակներում, մինչդեռ զարգացող երկրների կենտրոնական բանկերի դրամավարկային քաղաքականությունների մեծ մասը թիրախավորում է ֆիքսված փոխարժեքային համակարգի որոշակի տեսակ։ Դրամավարկային քաղաքականության երրորդ ռազմավարությունը՝ դրամական զանգվածի թիրախավորումը, լայնորեն կիրառվել է 1980-ական թվականներին, սակայն ժամանակի ընթացքում դրա կիրառումը նվազել է։ Այնուամենայնիվ, մի շարք զարգացող տնտեսություններում այս ռազմավարությունը մնում է պաշտոնական քաղաքականություն։

Դրամավարկային քաղաքականության գործիքները տարբերվում են՝ կախված երկրի զարգացման մակարդակից, ինստիտուցիոնալ կառուցվածքից, ավանդույթներից և քաղաքական համակարգից: Տոկոսադրույքների թիրախավորումը հիմնական գործիքն է, որն իրականացվում է կամ ուղղակիորեն՝ վարչական եղանակով կենտրոնական բանկի սեփական տոկոսադրույքները փոփոխելով, կամ անուղղակիորեն՝ բաց շուկայական գործառնությունների միջոցով։ Տոկոսադրույքներն իրենց ազդեցությունն են թողնում ընդհանուր տնտեսական ակտիվության, և հետևաբար՝ զբաղվածության ու գնաճի վրա մի շարք տարբեր ուղիներով, որոնք միասին հայտնի են որպես դրամավարկային փոխանցման մեխանիզմ, ինչպես նաև հանդիսանում են արժույթի փոխարժեքի կարևոր որոշիչ գործոն։ Այլ քաղաքական գործիքներից են հաղորդակցման ռազմավարությունները, ինչպիսին է նախնական սպասելիքների հրապարակումը, և որոշ երկրներում պարտադիր պահուստի օրինական պահանջների սահմանումը։ Դրամավարկային քաղաքականությունը հաճախ բնութագրվում է որպես խթանող (տնտեսական ակտիվությունը և հետևաբար՝ զբաղվածությունն ու գնաճը խթանող) կամ զսպող (տնտեսական ակտիվությունը թուլացնող, հետևաբար՝ զբաղվածությունն ու գնաճը նվազեցնող)։

Դրամավարկային քաղաքականությունն իր ազդեցությունն է թողնում տնտեսության վրա ֆինանսական ուղիներով, ինչպիսիք են տոկոսադրույքները, արժույթի փոխարժեքները և ֆինանսական ակտիվների գները։ Սա հակադրվում է հարկաբյուջետային քաղաքականությանը, որը հիմնվում է հարկման և կառավարական ծախսերի փոփոխությունների վրա՝ որպես կառավարության կողմից տնտեսական անկման նման գործարար ցիկլի երևույթները կառավարելու մեթոդներ։ Զարգացած երկրներում դրամավարկային քաղաքականությունը հիմնականում ձևավորվում է հարկաբյուջետային քաղաքականությունից անկախ, ընդ որում զարգացած երկրների ժամանակակից կենտրոնական բանկերը անկախ են կառավարության ուղղակի վերահսկողությունից և հրահանգներից։

Դրամավարկային քաղաքականության լավագույն իրականացման ուղին ակտիվորեն քննարկվող հետազոտական ոլորտ է, որը հիմնվում է դրամավարկային տնտեսագիտության, ինչպես նաև մակրոտնտեսագիտության այլ ենթաճյուղերի վրա։

## Պատմություն

### Մետաղադրամների թողարկում
Դրամավարկային քաղաքականությունը դարերի ընթացքում զարգացել է՝ դրամական տնտեսության զարգացմանը զուգահեռ։ Պատմաբանները, տնտեսագետները, մարդաբաններն ու դրամագետները համաձայնության չեն գալիս փողի ծագման հարցում։ Արևմուտքում տարածված տեսակետն այն է, որ մետաղադրամներն առաջին անգամ օգտագործվել են մ.թ.ա. 8-րդ դարում՝ հին Լիդիայում, մինչդեռ որոշները դրա ծագումը վերագրում են հին Չինաստանին։ Դրամավարկային քաղաքականության առաջին դրսևորումները, կարծես, մետաղադրամների վատթարացումն էր, երբ կառավարությունը հալեցնում էր մետաղադրամները և խառնում ավելի էժան մետաղների հետ։ Այս պրակտիկան լայն տարածում ուներ ուշ Հռոմեական կայսրությունում, սակայն իր կատարելության գագաթնակետին հասավ ուշ միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայում։

Դարեր շարունակ դրամավարկային քաղաքականության ընդամենը երկու ձև կար՝ մետաղադրամների փոփոխումը կամ թղթադրամների տպագրությունը։ Տոկոսադրույքները, որոնք այժմ դիտարկվում են որպես դրամավարկային կարգավորման մաս, այդ ժամանակ ընդհանրապես չէին համակարգվում դրամավարկային քաղաքականության մյուս ձևերի հետ։ Դրամավարկային քաղաքականությունը համարվում էր գործադիր որոշում և հիմնականում իրականացվում էր սենյորաժի () (դրամ հատելու իրավունքի) իրավասություն ունեցող մարմնի կողմից։ Ավելի մեծ առևտրային ցանցերի առաջացման հետ մեկտեղ հնարավոր դարձավ արժույթի արժեքը սահմանել ոսկու կամ արծաթի, ինչպես նաև տեղական արժույթի գինը արտարժույթների նկատմամբ։ Այս պաշտոնական գինը կարող էր պարտադրվել օրենքով, նույնիսկ եթե այն տարբերվում էր շուկայական գնից։

Թղթադրամը ծագել է 7-րդ դարի Չինաստանում "ջիաոզի" կոչվող պարտավորագրերից։ Ջիաոզին չփոխարինեց մետաղական դրամին և օգտագործվում էր պղնձե մետաղադրամների հետ միասին։ Հաջորդած Յուան դինաստիան առաջին կառավարությունն էր, որը թղթադրամն օգտագործեց որպես գերակշռող շրջանառվող միջոց։ Դինաստիայի հետագա ընթացքում, բախվելով պատերազմը ֆինանսավորելու և իրենց իշխանությունը պահպանելու համար մետաղադրամի զանգվածային պակասի, նրանք սկսեցին անսահմանափակ կերպով թղթադրամներ տպագրել, ինչը հանգեցրեց հիպերինֆլյացիայի։

### Կենտրոնական բանկեր և ոսկու ստանդարտ
1694 թվականին Անգլիայի բանկի ստեղծմամբ, որին տրվեց ոսկով ապահովված թղթադրամներ տպագրելու իրավասություն, դրամավարկային քաղաքականության՝ որպես գործադիր իշխանությունից անկախ գործընթացի գաղափարը սկսեց ձևավորվել։ Դրամավարկային քաղաքականության նպատակն էր պահպանել մետաղադրամի արժեքը, տպագրել թղթադրամներ, որոնք կշրջանառվեին մետաղադրամի հետ համարժեք, և կանխել մետաղադրամների դուրսբերումը շրջանառությունից։ 1870–1920 թվականների ընթացքում արդյունաբերական զարգացած երկրները ստեղծեցին կենտրոնական բանկային համակարգեր, որոնցից վերջինը 1913 թվականին ԱՄՆ-ի Դաշնային պահուստների համակարգն էր։ Այդ ժամանակ արդեն հաստատվել էր կենտրոնական բանկի դերը որպես «վերջին ատյանի վարկատու»։ Ավելի լայն տարածում էր գտնում նաև այն գիտակցումը, որ տոկոսադրույքներն ազդեցություն ունեն ամբողջ տնտեսության վրա, ինչը մեծապես պայմանավորված էր տնտեսագիտության մեջ սահմանային օգտակարության տեսության հեղափոխության գնահատմամբ, որը ցույց էր տալիս, որ մարդիկ կփոխեն իրենց որոշումները՝ հիմնվելով իրենց այլընտրանքային ծախսերի փոփոխությունների վրա։

Զարգացող արդյունաբերությամբ երկրների կողմից ազգային բանկերի ստեղծումն այն ժամանակ կապված էր ոսկու ստանդարտի նկատմամբ արժույթի փոխարժեքի պահպանման և ոսկով ապահովված այլ արժույթների նկատմամբ նեղ արժութային միջակայքում առևտուր իրականացնելու ցանկության հետ։ Այս նպատակին հասնելու համար ոսկու ստանդարտի շրջանակներում գործող կենտրոնական բանկերը սկսեցին սահմանել այն տոկոսադրույքները, որոնք գանձում էին ինչպես իրենց սեփական փոխառուներից, այնպես էլ այլ բանկերից, որոնք իրացվելիության համար դրամական միջոցների կարիք ունեին։ Ոսկու ստանդարտի պահպանումը պահանջում էր գրեթե ամենամսյա տոկոսադրույքների ճշգրտումներ։

Ոսկու ստանդարտը մի համակարգ է, որի դեպքում ազգային արժույթի փոխարժեքը ֆիքսված է ոսկու արժեքի նկատմամբ և պահպանվում է կառավարության կողմից՝ հիմնական արժույթով ֆիքսված գնով ոսկի գնելու կամ վաճառելու պարտավորության միջոցով։ Ոսկու ստանդարտը կարելի է դիտարկել որպես ֆիքսված փոխարժեքային ռեժիմի հատուկ դեպք կամ որպես ապրանքային գների թիրախավորման հատուկ տեսակ։ Այնուամենայնիվ, ոսկու ստանդարտի պահպանման համար անհրաժեշտ քաղաքականությունները կարող էին վնասակար լինել զբաղվածության և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության համար և, հավանաբար, 1930-ական թվականներին շատ երկրներում խորացրին Մեծ ճգնաժամը, ինչը, ի վերջո, հանգեցրեց ոսկու ստանդարտների վերացմանը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային ավելի համարժեք դրամավարկային կառուցակարգ ստեղծելու ջանքերին։ Ներկայումս ոսկու ստանդարտը այլևս չի կիրառվում որևէ երկրի կողմից։

### Հաստատված փոխարժեքների գերակայություն
1944 թվականին ստեղծվեց Բրետոն-Վուդսյան համակարգը, որը հիմնադրեց Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և ներդրեց ֆիքսված փոխարժեքային համակարգ՝ արդյունաբերական զարգացած երկրների արժույթները կապելով ԱՄՆ դոլարի հետ, որը, լինելով համակարգի միակ արժույթը, ուղղակիորեն փոխանակվելու էր ոսկու հետ։ Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում համակարգը միջազգային կայուն փոխարժեքներ ապահովեց, սակայն 1970-ական թվականներին, երբ դոլարն ավելի ու ավելի էր գնահատվում իրական արժեքից բարձր, այն փլուզվեց։ 1971 թվականին դոլարի փոխարկելիությունը ոսկու հետ կասեցվեց։ Ֆիքսված փոխարժեքները վերականգնելու փորձերը ձախողվեցին, և 1973 թվականին հիմնական արժույթները սկսեցին ունենալ ազատ տատանվող փոխարժեքներ։ Եվրոպայում տարբեր փորձեր արվեցին եվրոպական արժութային համակարգի միջոցով տարածաշրջանային ֆիքսված փոխարժեքային համակարգ ստեղծելու համար, որն ի վերջո հանգեցրեց Եվրոպական միության տնտեսական և արժութային միությանը և եվրո արժույթի ներդրմանը։

### Դրամական զանգվածի թիրախավորում
Մոնետարիստ տնտեսագետները երկար ժամանակ պնդում էին, որ դրամական զանգվածի աճը կարող է ազդել մակրոտնտեսության վրա։ Նրանց թվում էր Միլթոն Ֆրիդմենը, ով իր կարիերայի սկզբում պաշտպանում էր այն գաղափարը, որ տնտեսական անկումների ժամանակ կառավարության բյուջեի դեֆիցիտը պետք է հավասարաչափ ֆինանսավորվի դրամի ստեղծման միջոցով՝ արտադրության համախառն պահանջարկին խթանելու համար։ Ավելի ուշ նա պարզապես պաշտպանում էր դրամական զանգվածի ցածր և կայուն տեմպերով աճը՝ որպես ցածր գնաճի և կայուն արտադրական աճի պահպանման լավագույն միջոց։ 1970-ական թվականներին էներգետիկ ճգնաժամի հետևանքով շատ երկրներում գնաճը բարձրացավ, և մի շարք կենտրոնական բանկեր գնաճը զսպելու փորձեր կատարեցին՝ անցնելով դրամական զանգվածի թիրախավորման քաղաքականության։ Սակայն, երբ ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգի նախագահ Փոլ Վոլքերը 1979 թվականի հոկտեմբերից սկսեց կիրառել այս քաղաքականությունը, պարզվեց, որ դրամական ագրեգատների և այլ մակրոտնտեսական փոփոխականների միջև անկայուն կապի պատճառով այն գործնականում արդյունավետ չէ, և նմանատիպ արդյունքներ գրանցվեցին նաև այլ երկրներում։ Հետագայում նույնիսկ Միլթոն Ֆրիդմանը խոստովանեց, որ դրամական միջոցների ուղղակի ներդրումն ավելի քիչ արդյունավետ եղավ, քան ինքն էր ենթադրում։

### Գնաճի նպատակադրում
1990 թվականին Նոր Զելանդիան առաջին երկիրն էր, որը պաշտոնապես որդեգրեց գնաճի նպատակադրում որպես իր դրամավարկային քաղաքականության հիմք։ Գաղափարն այն է, որ կենտրոնական բանկը փորձում է կարգավորել տոկոսադրույքները՝ երկրի գնաճի տեմպը պաշտոնական նպատակին հասցնելու համար՝ փոխարենը հետևելու անուղղակի նպատակներին, ինչպիսիք են փոխարժեքի կայունությունը կամ դրամական զանգվածի աճը, որոնց նպատակը սովորաբար նույնպես ի վերջո ցածր և կայուն գնաճի հասնելն է։ Այս ռազմավարությունը հիմնականում համարվում էր հաջողված, և զարգացած երկրների կենտրոնական բանկերի մեծ մասը տարիների ընթացքում ընդունել է նմանատիպ ռազմավարություն։

2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը հակասություններ առաջացրեց կիրառվող գնաճի նպատակադրման օգտագործման և ճկունության շուրջ։ Շատ տնտեսագետներ պնդում էին, որ որոշված իրական գնաճի նպատակները չափազանց ցածր էին սահմանված բազմաթիվ դրամավարկային ռեժիմների կողմից։ Ճգնաժամի ընթացքում գնաճը կայունացնող շատ երկրներ հասան զրոյական տոկոսադրույքների ստորին սահմանին, ինչի արդյունքում գնաճի տեմպերը կտրուկ նվազեցին՝ հասնելով գրեթե զրոյի կամ նույնիսկ բացասական արժեքների (դեֆլյացիայի)։

2023 թվականի դրությամբ, Մեծ յոթնյակի՝ G7-ի () անդամ բոլոր երկրների կենտրոնական բանկերը կարելի է ասել, որ հետևում են գնաճի նպատակադրման քաղաքականությանը, ներառյալ Եվրոպական կենտրոնական բանկը և Դաշնային պահուստների համակարգը, որոնք ընդունել են գնաճի նպատակադրման հիմնական տարրերը՝ պաշտոնապես իրենց գնաճ թիրախավորողներ չանվանելով։ Զարգացող երկրներում ֆիքսված փոխարժեքային ռեժիմները դեռևս ամենատարածված դրամավարկային քաղաքականությունն են։


File:BankofFinlandSuomenPankkiFinlandsBank.jpg|Ֆինլանդիայի բանկը, որը հիմնադրվել է 1812 թվականին Հելսինկիում
File:Basel - Bank für internationalen Zahlungsausgleich3.jpg|Շվեյցարիայի Բազել քաղաքում գտնվող Միջազգային հաշվարկների բանկի կենտրոնական գրասենյակը 
File:RBI-Tower.jpg|Հնդկաստանի պահուստային բանկի (հիմնադրվել է 1935 թվականին) կենտրոնական գրասենյակը Մումբայում
File:Central Bank of Brazil.jpg|Բրազիլիայի կենտրոնական բանկը (հիմնադրվել է 1964 թվականին) Բրազիլիայում
File:Banco de España (Madrid) 06.jpg|Իսպանիայի բանկը (հիմնադրվել է 1782 թվականին) Մադրիդում 


## Դրամավարկային քաղաքականության գործիքներ
Երկրների դրամավարկային քաղաքականությունն իրականացնելու համար կենտրոնական բանկերի տրամադրության տակ գտնվող գործիքները տարբերվում են՝ կախված տվյալ երկրի զարգացման փուլից, կառավարման համակարգից և քաղաքական կազմակերպվածությունից։ Կենտրոնական բանկերի հիմնական դրամավարկային քաղաքականության գործիքներն են տոկոսադրույքային քաղաքականությունը, այսինքն՝ ուղղակիորեն վարչական կարգով տոկոսադրույքների սահմանումը, բաց շուկայական գործառնությունները, սպասելիքների կառավարումը և հաղորդակցման այլ միջոցները, բանկային պահուստավորման պահանջները, ինչպես նաև վերաֆինանսավորումն ու վերահաշվարկը (ներառյալ հետգնման գործարքների շուկայի կիրառումը)։ Թեև սեփական կապիտալի բավարարությունը կարևոր է, այն սահմանվում և կարգավորվում է Միջազգային հաշվարկների բանկի կողմից, և գործնականում կենտրոնական բանկերը սովորաբար ավելի խիստ կանոններ չեն կիրառում։

Տնտեսական աճը խթանող քաղաքականությունն իրականացվում է, երբ դրամավարկային կարգավորող մարմինն իր գործիքներն օգտագործում է տնտեսությունը խթանելու համար։ Այս քաղաքականությունը նվազեցնում է կարճաժամկետ տոկոսադրույքները՝ ազդելով ավելի լայն ֆինանսական պայմանների վրա՝ խրախուսելով ապրանքների և ծառայությունների վրա ծախսերը, ինչն իր հերթին հանգեցնում է զբաղվածության աճին։ Ազդելով արժույթի փոխարժեքի վրա՝ այն կարող է նաև խթանել մաքուր արտահանումը։ Սահմանափակող քաղաքականությունն աշխատում է հակառակ ուղղությամբ՝ տոկոսադրույքների բարձրացումը ճնշում է սպառողների և բիզնեսի կողմից փոխառությունները և ծախսերը՝ մեղմելով գնաճային ճնշումը տնտեսությունում զբաղվածության հետ միասին։

### Հիմնական տոկոսադրույքներ

Զարգացած տնտեսություններ ունեցող կենտրոնական բանկերի մեծ մասի համար հիմնական դրամավարկային քաղաքականության գործիքը կարճաժամկետ տոկոսադրույքն է։ Արժույթի փոխարժեքի խարիսխի ներքո գործող դրամավարկային քաղաքականության շրջանակներում տոկոսադրույքների կարգավորումը, արտարժույթի շուկայում ուղղակի միջամտության (այսինքն՝ բաց շուկայի գործառնությունների) հետ մեկտեղ, կարևոր գործիքներ են ցանկալի փոխարժեքը պահպանելու համարխարիսխի։ Գնաճը ուղղակիորեն թիրախավորող կենտրոնական բանկերի համար տոկոսադրույքների կարգավորումը կարևոր է դրամավարկային փոխանցման մեխանիզմի համար, որն ի վերջո ազդում է գնաճի վրա։ Կենտրոնական բանկի քաղաքականության տոկոսադրույքների փոփոխությունները սովորաբար ազդում են այն տոկոսադրույքների վրա, որոնք բանկերը և այլ վարկատուները գանձում են ընկերություններին և տնային տնտեսություններին տրամադրվող վարկերի դիմաց։

Ավելի բարձր տոկոսադրույքները նվազեցնում են գնաճը՝ ազդեցության տարբեր ուղիներով կրճատելով ապրանքների և ծառայությունների համախառն սպառումը։ Ավելի բարձր վարկավորման ծախսերը կարող են հանգեցնել ընկերությունների կանխիկ միջոցների պակասի, ինչի հետևանքով նրանք կրճատում են ապրանքների և ծառայությունների ուղղակի գնումները՝ ծախսերը նվազեցնելու համար։ Բացի այդ, ընկերությունները հակված են կրճատել աշխատուժի ծախսերը, ինչն էլ իր հերթին բերում է տնային տնտեսությունների եկամուտների նվազմանը և, հետևաբար, նրանց կողմից ապրանքների ու ծառայությունների սպառման կրճատմանը։ Տոկոսադրույքների փոփոխությունները նաև ազդում են ակտիվների, օրինակ՝ բաժնետոմսերի և բնակարանների գների վրա։ Եթե ակտիվների սեփականատերերը չեն վաճառում դրանք կամ նոր վարկեր չեն վերցնում, նրանց կանխիկ հոսքերը չեն փոխվում, սակայն նրանք իրենց ավելի քիչ ունևոր են զգում («հարստության էֆեկտ»), ինչի պատճառով էլ կրճատում են իրենց ծախսերը։

Աճող տոկոսադրույքներն ունեն նաև փոքր երկրորդական ազդեցություններ, որոնք նվազեցնում են առաջարկը և հակված են մեծացնել գնաճը (կամ հանգեցնել դրա ավելի դանդաղ նվազմանը, քան կարող էր կլիներ)։ Անհատական մակարդակում հիփոթեքային տոկոսադրույքների աճը հարուստ սեփականատերերին հետ է պահում ավելի փոքր բնակարան ձեռք բերելուց կամ նոր տուն տեղափոխվելուց, եթե նրանք ունեն ցածր ֆիքսված տոկոսադրույքով գործող հիփոթեքային վարկ։ Բիզնեսի տեսանկյունից ներդրումների և ծախսերի կրճատումը կարող է հանգեցնել նոր բնակարանների և այլ ապրանքների ու ծառայությունների առաջարկի նվազմանը։

Բարձր փոխառության ծախսեր ունեցող ընկերությունները նաև ավելի քիչ ցանկություն ունեն կամ ունակ են փոխառել կամ ծախսել գումար նոր կամ ընդլայնվող բիզնեսում ներդրումներ կատարելու համար։ Միջազգային տոկոսադրույքների տարբերությունները նույնպես ազդում են արժույթի փոխարժեքների, և հետևաբար՝ արտահանման ու ներմուծման վրա։ Սպառումը, ներդրումները և մաքուր արտահանումը համախառն պահանջարկի կարևոր բաղադրիչներն են։ Տնտեսության մեջ ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր պահանջարկի խթանումը կամ զսպումը հակված կլինի համապատասխանաբար մեծացնել կամ նվազեցնել գնաճը։

Կարճաժամկետ տոկոսադրույքները կարգավորելու համար կիրառվող կոնկրետ իրականացման մեխանիզմը տարբեր կենտրոնական բանկերի մոտ տարբեր է։ «Քաղաքականության տոկոսադրույքը», որը կենտրոնական բանկի կողմից իր քաղաքականությունը հաղորդելու համար օգտագործվող հիմնական տոկոսադրույքն է, կարող է լինել կամ վարչական (ուղղակիորեն սահմանված կենտրոնական բանկի կողմից) կամ շուկայական, որի վրա կենտրոնական բանկն ազդում է միայն անուղղակիորեն։ Սահմանելով վարչական տոկոսադրույքներ, որոնք կոմերցիոն բանկերը և, հնարավոր է, այլ ֆինանսական հաստատություններ կստանան կենտրոնական բանկում իրենց ավանդների դիմաց կամ կվճարեն կենտրոնական բանկից ստացված վարկերի համար, կենտրոնական դրամավարկային մարմինը կարող է ստեղծել միջակայք, որի ներսում սովորաբար կտատանվեն միջբանկային կարճաժամկետ տոկոսադրույքները։ Կախված առանձնահատկություններից՝ արդյունքում առաջացող կոնկրետ շուկայական տոկոսադրույքը կարող է ստեղծվել կենտրոնական բանկի կողմից բաց շուկայի գործառնությունների միջոցով (այսպես կոչված «միջանկյալ համակարգ» ()) կամ գործնականում հավասար լինել վարչական տոկոսադրույքին (այսպես կոչված «հիմնական համակարգ» (), որը կիրառվում է, օրինակ, Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից):

Որպես այս գործընթացի օրինակ՝ Կանադայի բանկը սահմանում է կարճաժամկետ տոկոսադրույքի թիրախային մակարդակ, որը ±0.25% միջակայքում է։ Որակավորված բանկերը փոխառություններ են կատարում միմյանցից այս միջակայքում, սակայն ոչ երբեք ավելի բարձր կամ ցածր միջակայքում, քանի որ կենտրոնական բանկը միշտ նրանց վարկ է տրամադրում միջակայքի վերին սահմանով, իսկ ավանդներն ընդունում է միջակայքի ստորին սահմանով. սկզբունքորեն, միջակայքի ծայրերում փոխառելու և վարկ տրամադրելու հնարավորությունը անսահմանափակ է։

Թիրախային տոկոսադրույքները հիմնականում կարճաժամկետ տոկոսադրույքներ են։ Շուկայում փոխառուների և վարկատուների կողմից ստացվող իրական տոկոսադրույքը կախված կլինի (ընկալվող) վարկային ռիսկից, մարման ժամկետից և այլ գործոններից։ Օրինակ՝ կենտրոնական բանկը կարող է սահմանել կարճաժամկետ վարկավորման 4.5% թիրախային տոկոսադրույք (համարժեք ռիսկայնությամբ), սակայն հինգ տարվա պարտատոմսերի տոկոսադրույքները կարող են լինել 5%, 4.75% կամ, եկամտաբերության կորի հակադարձման դեպքերում, նույնիսկ կարճաժամկետ տոկոսադրույքից ցածր։
Շատ կենտրոնական բանկեր ունեն մեկ հիմնական «գլխավոր» տոկոսադրույք, որը հրապարակվում է որպես «կենտրոնական բանկի տոկոսադրույք»։ Գործնականում նրանք ունեն այլ գործիքներ և տոկոսադրույքներ ևս, որոնք օգտագործվում են, բայց միայն մեկն է, որը խստորեն թիրախավորվում և կիրառվում է։ Հետևաբար, միջին վիճակագրական կենտրոնական բանկն ունի մի քանի տոկոսադրույք կամ դրամավարկային քաղաքականության գործիք, որը կարող է օգտագործել շուկաների վրա ազդելու համար։

* Լրացուցիչ վարկավորման տոկոսադրույք – ֆիքսված տոկոսադրույք, որով ֆինանսական հաստատությունները կարող են փող փոխառել կենտրոնական բանկից։ (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում այն կոչվում է զեղչման տոկոսադրույք ())։
* Հիմնական վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք – հրապարակային տեսանելի տոկոսադրույք, որը հայտարարում է կենտրոնական բանկը։ Այն հայտնի է նաև որպես նվազագույն հայտի տոկոսադրույք և ծառայում է որպես հայտերի նվազագույն շեմ վերաֆինանսավորման վարկերի համար։ (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում այն կոչվում է դաշնային ֆոնդերի տոկոսադրույք ())։
* Ավանդի տոկոսադրույք, որը հիմնականում ներառում է պահուստների դիմաց վճարվող տոկոսները – այն տոկոսադրույքները, որոնք կողմերը ստանում են կենտրոնական բանկում կատարված ավանդների դիմաց։

### Բաց շուկայական գործառնություն

Բաց շուկայական գործառնությունների միջոցով կենտրոնական բանկը կարող է ազդել տնտեսության մեջ տոկոսադրույքների մակարդակի, արժույթի փոխարժեքի և/կամ փողի առաջարկի վրա։ Բաց շուկայական գործառնությունները կարող են ազդել տոկոսադրույքների վրա՝ ընդլայնելով կամ կրճատելով դրամական բազան, որը բաղկացած է շրջանառության մեջ գտնվող կանխիկից և կենտրոնական բանկում բանկերի պահուստներից։ Ամեն անգամ, երբ կենտրոնական բանկը արժեթղթեր է գնում (օրինակ՝ պետական պարտատոմս կամ գանձապետական պարտատոմս), այն փաստացիորեն փող է ստեղծում։ Կենտրոնական բանկը փողը փոխանակում է արժեթղթի հետ՝ մեծացնելով դրամական բազան և միաժամանակ նվազեցնելով կոնկրետ արժեթղթի առաջարկը։ Ընդհակառակը, կենտրոնական բանկի կողմից արժեթղթերի վաճառքը նվազեցնում է դրամական բազան։

Բաց շուկայական գործառնությունները սովորաբար իրականացվում են հետևյալ ձևերով.
* Արժեթղթերի առք կամ վաճառք («ուղղակի գործառնություններ» ())։
* Գրավադրված արժեթղթերի դիմաց դրամի ժամանակավոր վարկավորում («հակադարձ գործառնություններ» կամ «հետգնման գործառնություններ» (), որոնք հայտնի են նաև որպես «ռեպո» շուկա)։ Այս գործառնությունները կանոնավոր կերպով իրականացվում են աճուրդի միջոցով, որտեղ առաջարկվում են ֆիքսված մարման ժամկետով վարկեր (Եվրոպական կենտրոնական բանկի () համար՝ մեկ շաբաթ և մեկ ամիս)։
* Արտարժույթային գործառնություններ, ինչպիսիք են արտարժույթային փոխանակումները ()։

### Սպասելիքների կառավարում

Սպասելիքների կառավարումը հաղորդակցման մեթոդ է, որի միջոցով կենտրոնական բանկը հայտարարում է իր կանխատեսումները և ապագա մտադրությունները՝ ապագա տոկոսադրույքների մակարդակի վերաբերյալ շուկայական սպասելիքների վրա ազդելու համար։ Քանի որ սպասելիքների ձևավորումը կարևոր բաղադրիչ է գնաճի փաստացի փոփոխությունների համար, հուսալի հաղորդակցությունը կարևոր է ժամանակակից կենտրոնական բանկերի համար։

### Բանկային պահուստավորման պահանջներ

Պատմականորեն բանկային պահուստները եղել են ավանդների փոքր մասը միայն, ինչը բնորոշ է մասնակի բանկային պահուստավորման գործընթացին։ Բանկերը իրենց ակտիվների միայն մի փոքր մասն էին պահում կանխիկի ձևով՝ բանկային զանգվածային արտահոսքից խուսափելու համար։ Կենտրոնական բանկերը ժամանակի ընթացքում կարգավորել և ապահովագրել են այս գործընթացը։ 19-րդ դարում ներդրված պարտադիր պահուստավորման պահանջները նպատակ ունեին կանխել բանկերի կողմից չափից ավելի վարկավորումը և դրա հետևանքով հնարավոր զանգվածային դուրսբերումները, որոնք կարող էին վնասակար լինել նաև այլ չափից ավելի վարկավորված բանկերի համար։

Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում մի շարք կենտրոնական բանկեր վերացրել են իրենց պահուստավորման պահանջները՝ սկսած Նոր Զելանդիայի Պահուստային բանկից 1985 թվականին և շարունակվելով ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգով 2020 թվականին։ Համապատասխան բանկային համակարգերի համար բանկային կապիտալի պահանջները հանդիսանում են փողի զանգվածի աճի զսպման միջոց։

Չինաստանի ազգային բանկը պահպանում (և օգտագործում) է ավելի մեծ լիազորություններ պահուստների նկատմամբ, քանի որ իր կողմից կառավարվող յուանը ոչ փոխարկելի արժույթ է։

Բանկերի վարկային գործունեությունը առանցքային նշանակություն ունի փողի առաջարկի ձևավորման գործում։ Համախառն հաշվարկներից հետո կենտրոնական բանկի փողը՝ այսպես կոչված «վերջնական փողը», կարող է լինել երկու տեսակի.

* ֆիզիկական կանխիկ, որը մեծածախ ֆինանսական շուկաներում գրեթե չի կիրառվում,
* կենտրոնական բանկի փող, որը հասարակության կողմից գրեթե չի օգտագործվում։

Փողի առաջարկի կանխիկ բաղադրիչը շատ ավելի փոքր է, քան ավանդային բաղադրիչը։ Կանխիկը, բանկային պահուստները և ինստիտուցիոնալ վարկային համաձայնագրերը միասին կազմում են դրամական զանգվածը, որը կոչվում է M1, M2 և M3։ ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը 2006 թվականին դադարեց հրապարակել M3-ը և այն դիտարկել որպես փողի առաջարկի մաս։

### Վարկավորման ուղղորդում

Կենտրոնական բանկերը կարող են ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ազդել տնտեսության որոշակի ոլորտներում բանկային վարկավորման բաշխման վրա՝ կիրառելով սահմանաչափեր, սահմանափակումներ կամ տարբերակված տոկոսադրույքներ։ Սա թույլ է տալիս կենտրոնական բանկին վերահսկել ինչպես վարկավորման ծավալը, այնպես էլ դրա ուղղվածությունը դեպի տնտեսության որոշակի ռազմավարական ոլորտներ, օրինակ՝ աջակցել ազգային արդյունաբերական քաղաքականությանը կամ էլ բնապահպանական ներդրումներին, ինչպիսիք են բնակարանային վերանորոգումը։

Ճապոնիայի բանկը, որը հիմնադրվել է Տոկիոյում 1882 թվականին, նախկինում՝ 1962-1991 թվականներին կիրառել է նման քաղաքականություն («պատուհանի ուղղորդում»)։ Ֆրանսիայի բանկը նույնպես լայնորեն օգտագործել է վարկային ուղղորդումը հետպատերազմյան շրջանում՝ 1948-ից մինչև 1973 թվականը։ Չինաստանը նույնպես կիրառում է երկակի տոկոսադրույքի քաղաքականության մի ձև։
Եվրոպական կենտրոնական բանկի շարունակական TLTRO գործառնությունները կարող են նաև նկարագրվել որպես վարկավորման ուղղորդման ձև, քանի որ պահպանման ժամանակաշրջանի վերջում առևտրային բանկերի կողմից տրամադրված վարկավորման ծավալին համապատասխան տարբերակվում է բանկերի կողմից վերջնական վճարվող տոկոսադրույքի մակարդակը։ Եթե առևտրային բանկերը հասնում են վարկավորման որոշակի արդյունավետության շեմին, նրանք ստանում են զեղչված տոկոսադրույք, որը ավելի ցածր է, քան ստանդարտ հիմնական տոկոսադրույքը։ Այդ պատճառով որոշ տնտեսագետներ TLTRO-ները նկարագրել են որպես «երկակի տոկոսադրույքների» քաղաքականություն։

Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններն ու վերլուծական կենտրոնները առաջարկել են ներդնել «կանաչ TLTRO» գործիքը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել կանաչ նախագծերի ֆինանսավորման ծախսերը և խթանել այդ նախագծերին ուղղված բանկային վարկավորումը, ինչը համահունչ է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի կողմից հնչեցված «կանաչ տոկոսադրույքներ» ներդնելու կոչին։

2021 թվականին Ճապոնիայի բանկը և Չինաստանի Ժողովրդական բանկը սկսել են կիրառել տարբերակված տոկոսադրույքներ կանաչ նպատակային վերաֆինանսավորման գործառնությունների շրջանակում։

### Արժույթի փոխանակման պահանջներ
Փողի առաջարկի վրա ազդելու համար որոշ կենտրոնական բանկեր կարող են պարտադրել արտարժույթի որոշակի կամ ամբողջ հասույթի (հիմնականում արտահանումից) փոխանակումը տեղական արժույթով։ Տեղական արժույթի գնման փոխարժեքը կարող է լինել շուկայական կամ կամայականորեն սահմանվել բանկի կողմից։ Այս գործիքը հիմնականում կիրառվում է ոչ փոխարկելի կամ մասնակի փոխարկելի արժույթներ ունեցող երկրներում։ Տեղական արժույթ ստացողը կարող է ազատորեն տնօրինել միջոցները, պարտավորվել որոշ ժամանակով պահել դրանք կենտրոնական բանկում կամ օգտագործել դրանք որոշակի սահմանափակումներով։ Մեկ այլ դեպքում, արտարժույթը պահելու կամ օգտագործելու հնարավորությունները կարող են այլ կերպ սահմանափակվել։

Այս մեթոդի շրջանակներում կենտրոնական բանկը մեծացնում է փողի առաջարկը՝ գնելով արտարժույթը և թողարկելով (վաճառելով) տեղական արժույթը։ Հետագայում կենտրոնական բանկը կարող է նվազեցնել փողի առաջարկը տարբեր եղանակներով, ներառյալ պարտատոմսերի վաճառքը կամ արտարժույթային միջամտությունները։

### Գրավի քաղաքականություն
Որոշ երկրներում կենտրոնական բանկերը կարող են ունենալ այլ գործիքներ, որոնք անուղղակիորեն ազդում են վարկավորման գործընթացների սահմանափակման և կապիտալի շուկաների այլ կերպ սահմանափակման կամ կարգավորման վրա։ Օրինակ՝ կենտրոնական բանկը կարող է կարգավորել մարժինալ վարկավորումը, որի դեպքում անհատները կամ ընկերությունները կարող են փոխառություններ կատարել գրավադրված արժեթղթերի դիմաց։ Մարժինալ պահանջը սահմանում է արժեթղթերի արժեքի և փոխառված գումարի նվազագույն հարաբերակցությունը։

Կենտրոնական բանկերը հաճախ պահանջներ են ներկայացնում ֆինանսական հաստատությունների կողմից պահվող ակտիվների որակի վերաբերյալ. այս պահանջները կարող են սահմանափակել ֆինանսական համակարգի կողմից ստեղծվող ռիսկի և լծակների չափը։ Այս պահանջները կարող են լինել ուղղակի, ինչպես, օրինակ, որոշակի ակտիվների համար նվազագույն վարկառուի վարկանիշ սահմանելը, կամ անուղղակի՝ երբ կենտրոնական բանկը վարկեր է տրամադրում գործընկերներին միայն որոշակի որակի արժեթղթերը որպես գրավ ընդունելու դեպքում։

### Զրոյական սահմանում դրամավարկային ոչ սովորական քաղաքականություն
Երբ տոկոսադրույքները հասնում են զրոյական կամ դրան մոտ մակարդակի և առկա են դեֆլյացիայի կամ դրա առաջացման մտահոգություններ, կիրառվում են դրամավարկային քաղաքականության այլ ձևեր, որոնք հայտնի են որպես ոչ սովորական դրամավարկային քաղաքականություն։ Դրանք ներառում են վարկային մեղմացումը, քանակական մեղմացումը, սպասելիքների կառավարումը և ազդանշանումը։ Վարկային մեղմացման միջոցով կենտրոնական բանկը գնում է մասնավոր հատվածի ակտիվներ՝ բարելավելով իրացվելիությունը և վարկավորման հասանելիությունը։ Ազդանշանումը կարող է ուղղված լինել ապագա ցածր տոկոսադրույքների շուրջ շուկայական սպասելիքների նվազեցմանը։ Օրինակ՝ 2008 թվականի վարկային ճգնաժամի ընթացքում ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգը հայտարարեց տոկոսադրույքների երկարատև ցածր մակարդակի պահպանման մասին, իսկ Կանադայի բանկը պայմանավորվեց պահել տոկոսադրույքները 0,25%-ի սահմանում մինչև 2010 թվականի երկրորդ եռամսյակի ավարտը։

#### Ուղղաթիռային փող

Դրամավարկային քաղաքականության նորարարական առաջարկներից է «ուղղաթիռային փողի» գաղափարը, որը ենթադրում է կենտրոնական բանկերի կողմից փողի ստեղծում առանց հաշվեկշռում որևէ ակտիվի առկայության։ Ստեղծված միջոցները կարող են ուղղակիորեն տրամադրվել բնակչությանը որպես քաղաքացու դիվիդենտ։ Նման դրամական ներդրումների դրական կողմերից են տնային տնտեսությունների ռիսկի հանդեպ զգայունության նվազումը և պահանջարկի խթանումը, որոնք կնպաստեն ինչպես գնաճի, այնպես էլ արտադրության պոտենցիալի և փաստացի մակարդակի միջև եղած տարբերության կրճատմանը։ Այս հնարավորությունը ակտիվորեն քննարկվում է 2016 թվականի մարտից հետո, երբ Եվրոպայի կենտրոնական բանկի նախագահ Մարիո Դրագին այն գնահատեց որպես «շատ հետաքրքիր»։ Այս գաղափարը նաև առաջ էին քաշում նախկինում հայտնի կենտրոնական բանկիրներ Սթենլի Ֆիշերը և Ֆիլիպ Հիլդեբրանդը BlackRock-ի կողմից հրապարակված աշխատության մեջ, ինչպես նաև Ֆրանսիայում տնտեսագետներ Ֆիլիպ Մարտենը և Քսավյե Ռագոն՝ վարչապետի աշխատակազմին կից վերլուծական կենտրոն հանդիսացող Ֆրանսիայի տնտեսական վերլուծության խորհրդից։

Ոմանք պատկերացնում էին այն, ինչ Միլթոն Ֆրիդմանը ժամանակին անվանել է «ուղղաթիռային փող», որի դեպքում կենտրոնական բանկը ուղղակի դրամական փոխանցումներ կկատարի քաղաքացիներին՝ գնաճը կենտրոնական բանկի նախատեսած թիրախային մակարդակին հասցնելու համար։ Նման քաղաքականության տարբերակը կարող է առանձնապես արդյունավետ լինել զրոյական ստորին սահմանում։

## Անվանական ուղենիշեր
Կենտրոնական բանկերը սովորաբար օգտագործում են անվանական ուղենիշ՝ մասնավոր հատվածի գործակալների կողմից անվանական գների մակարդակի կամ դրա հետագծի, կամ էլ այդ հետագծին հասնելու համար կենտրոնական բանկի հնարավոր գործողությունների վերաբերյալ սպասելիքները որոշակիացնելու համար։ Անվանական ուղենիշը մի փոփոխական է, որը, ինչպես ենթադրվում է, որոշակի ժամանակահատվածում կայուն կապ ունի գների մակարդակի կամ գնաճի տեմպի հետ։ Անվանական ուղենիշի ընդունումը նպատակ ունի կայունացնել գնաճի սպասելիքները, ինչն իր հերթին կարող է օգնել կայունացնել փաստացի գնաճը։ Պատմականորեն որպես ուղենիշ օգտագործված անվանական փոփոխականները ներառում են ոսկու ստանդարտը, ֆիքսված փոխարժեքային համակարգը, դրամական զանգվածը, իսկ 1990-ականներից՝ գնաճի ուղղակի պաշտոնական թիրախները։ Բացի այդ, տնտեսագետ-հետազոտողները առաջարկել են տարբերակներ կամ այլընտրանքներ, ինչպիսիք են գների մակարդակի թիրախավորումը (երբեմն նկարագրվում է որպես հիշողություն ունեցող գնաճի թիրախ) կամ անվանական եկամտի թիրախավորումը։

Էմպիրիկորեն՝ որոշ հետազոտողներ ենթադրում են, որ Կենտրոնական բանկերի քաղաքականությունները կարելի է նկարագրել մի պարզ մեթոդով, որը կոչվում է Թեյլորի կանոն։ Ըստ դրա՝ Կենտրոնական բանկերը կարգավորում են իրենց դրամավարկային քաղաքականության տոկոսադրույքը՝ ի պատասխան գնաճի մակարդակի և թողարկման բացի փոփոխությունների։ Այս կանոնն առաջարկվել է Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոն Բ. Թեյլորի կողմից։

### Գնաճի թիրախավորում
Այս քաղաքական մոտեցման շրջանակներում պաշտոնական թիրախն է՝ պահպանել գնաճը, որոշակի սահմանված չափորոշիչներով, օրինակ՝ Սպառողական գների ինդեքսով (), ցանկալի միջակայքում։ Այսպիսով, եթե դրամավարկային այլ ռեժիմներ սովորաբար նույնպես ունեն գնաճը վերահսկելու վերջնական նպատակ, սակայն դրան հասնում են անուղղակի ճանապարհով, ապա գնաճի թիրախավորումը կիրառում է ավելի ուղղակի մոտեցում։ Գնաճի թիրախավորում իրականացնող երկրները սովորաբար վարում են դինամիկ գնաճի թիրախավորում՝ հաճախակի թարմացնելով գնաճի թիրախները և միջակայքերը, իսկ դրանց թիրախներն ու միջակայքերի չափերը տարբեր են և ընդգրկում են լայն շրջանակ:

Գնաճի թիրախին հասնում են Կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքի թիրախի պարբերական ճշգրտումների միջոցով։ Բացի այդ, Կենտրոնական բանկի գործողությունների և ապագա ակնկալիքների վերաբերյալ հանրությանը հստակ իրազեկումը ռազմավարության էական մասն է՝ ինքնին ազդելով գնաճային ակնկալիքների վրա, որոնք կարևոր են համարվում գնաճի իրական զարգացումների համար:

Սովորաբար, այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում տոկոսադրույքի թիրախը մնում է անփոփոխ, տատանվում է ամիսներից մինչև տարիներ։ Այս տոկոսադրույքի թիրախը սովորաբար վերանայվում է ամսական կամ եռամսյակային կտրվածքով՝ քաղաքականության հանձնաժողովի կողմից։ Տոկոսադրույքի թիրախի փոփոխություններն իրականացվում են՝ ի պատասխան տարբեր շուկայական ցուցանիշների՝ տնտեսական միտումները կանխատեսելու և այդ կերպ շուկան սահմանված գնաճի թիրախին հասնելու ուղղությամբ պահելու նպատակով։

Դրամավարկային քաղաքականության գնաճի թիրախավորման մոտեցումը նախաձեռնվել է Նոր Զելանդիայում։ 1990 թվականից ի վեր՝ աճող թվով երկրներ անցել են գնաճի թիրախավորմանը՝ որպես իրենց դրամավարկային քաղաքականության հիմնական շրջանակ։ Այն կիրառվում է, ի թիվս այլ երկրների, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Չիլիում, Կոլումբիայում, Չեխիայի Հանրապետությունում, Հունգարիայում, Ճապոնիայում, Նոր Զելանդիայում, Նորվեգիայում, Իսլանդիայում, Հնդկաստանում, Ֆիլիպիններում, Լեհաստանում, Շվեդիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Թուրքիայում և Միացյալ Թագավորությունում։ 2022 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գրանցել է, որ 45 տնտեսություններ օգտագործում են գնաճի թիրախավորումը որպես իրենց դրամավարկային քաղաքականության շրջանակ։ Բացի այդ, ընդհանուր առմամբ համարվում է, որ Դաշնային պահուստների համակարգը  և Եվրոպական կենտրոնական բանկը հետևում են գնաճի թիրախավորմանը շատ մոտ ռազմավարության, թեև պաշտոնապես իրենց չեն անվանում գնաճ թիրախավորողներ։ Այսպիսով, գնաճի թիրախավորումը դարձել է աշխարհի գերիշխող դրամավարկային քաղաքականության շրջանակը։ Այնուամենայնիվ, ժամանակի ընթացքում տարբեր երկրներում գնաճ թիրախավորողների կողմից գնաճի կառավարման վերաբերյալ հրապարակայնորեն հայտարարված նպատակներին համապատասխանող գործողությունների արդյունքները զգալիորեն տարբերվել են։ Պարզվել է, որ գնաճի թիրախավորման արդյունքները ունեն կայուն, տարբերվող ազդեցություններ բաժնետոմսերի եկամտաբերության, պարտատոմսերի եկամտաբերության և փոխարժեքների վրա, և վստահելի գնաճի թիրախավորումը օգնել է բարելավել դրամավարկային քաղաքականությունը և խնայել հարկաբյուջետային տարածքը։ Այնուամենայնիվ, քննադատները պնդում են, որ այս մոտեցումը ունի չնախատեսված հետևանքներ, ինչպիսիք են բնակարանների գների աճի խթանումը և հարստության անհավասարությունների խորացումը՝ աջակցելով բաժնետոմսերի ավելի բարձր արժեքներին։

### Ֆիքսված փոխարժեքի թիրախավորում
Այս քաղաքական մոտեցումը հիմնված է օտարերկրյա արժույթի նկատմամբ ֆիքսված փոխարժեքի պահպանման վրա։ Գոյություն ունեն ֆիքսված փոխարժեքների տարբեր աստիճաններ, որոնք կարող են դասակարգվել՝ կախված նրանից, թե որքանով է կոշտ ֆիքսված փոխարժեքը՝ խարսխող (ուղենշված) երկրի արժույթի նկատմամբ։

Ֆիատ ֆիքսված փոխարժեքների համակարգի ներքո () տեղական կառավարությունը կամ դրամավարկային մարմինը հայտարարում է ֆիքսված փոխարժեք, սակայն ակտիվորեն չի գնում կամ վաճառում արժույթ՝ փոխարժեքը պահպանելու համար։ Փոխարենը, փոխարժեքն ապահովվում է ոչ փոխարկելիության միջոցներով (օրինակ՝ կապիտալի վերահսկողություն, ներմուծման/արտահանման լիցենզիաներ և այլն)։ Այս դեպքում գոյություն ունի սև շուկայի փոխարժեք, որտեղ արժույթը վաճառվում է իր շուկայական/ոչ պաշտոնական փոխարժեքով։

Ֆիքսված փոխարկելիության համակարգի ներքո () արժույթը գնվում և վաճառվում է Կենտրոնական բանկի կամ դրամավարկային մարմնի կողմից ամենօրյա հիմունքներով՝ թիրախային փոխարժեքին հասնելու համար։ Այս թիրախային փոխարժեքը կարող է լինել ֆիքսված մակարդակ կամ ֆիքսված միջակայք, որի սահմաններում փոխարժեքը կարող է տատանվել, մինչև դրամավարկային մարմինը միջամտի՝ անհրաժեշտության դեպքում գնելով կամ վաճառելով արժույթ՝ փոխարժեքը միջակայքում պահպանելու համար։ (Այս դեպքում ֆիքսված փոխարժեքը՝ ֆիքսված մակարդակով, կարող է դիտարկվել որպես ֆիքսված փոխարժեքի հատուկ դեպք՝ միջակայքերով, որտեղ միջակայքերը զրոյական են)։

Արժութային խորհրդի կողմից պահպանվող ֆիքսված փոխարժեքների համակարգի ներքո () տեղական արժույթի յուրաքանչյուր միավորը պետք է ապահովված լինի օտարերկրյա արժույթի միավորով (ճշգրտված փոխարժեքով)։ Սա ապահովում է, որ տեղական դրամական բազայում գնաճ չի լինի առանց կոշտ արժույթով ապահովված լինելու, և վերացնում է տեղական արժույթի նկատմամբ ցանկացած անհանգստություն նրանց կողմից, ովքեր ցանկանում են տեղական արժույթը փոխարկել կոշտ (խարսխող) արժույթի։

Դոլարիզացիայի դեպքում () օտարերկրյա արժույթը (սովորաբար ԱՄՆ դոլարը, այստեղից էլ «դոլարիզացիա» տերմինը) ազատորեն օգտագործվում է որպես փոխանակման միջոց՝ կա՛մ բացառապես, կա՛մ տեղական արժույթին զուգահեռ։ Այս արդյունքը կարող է առաջանալ այն պատճառով, որ տեղական բնակչությունը կորցրել է ամբողջ վստահությունը տեղական արժույթի նկատմամբ, կամ այն կարող է լինել նաև կառավարության քաղաքականություն (սովորաբես՝ գնաճը զսպելու և վստահելի դրամավարկային քաղաքականություն ներմուծելու համար)։

Տեսականորեն, օգտագործելով գնողունակության համարժեքության հարաբերական տեսությունը (), ազգային արժույթի արժեզրկման տեմպը պետք է հավասար լինի գնաճային դիֆերենցիալին (տարբերությանը).

արժեզրկման տեմպ = ազգային գնաճի տեմպ – արտասահմանյան գնաճի տեմպ,

որը ենթադրում է, որ

ազգային գնաճի տեմպ = արտասահմանյան գնաճի տեմպ + արժեզրկման տեմպ։

Խարսխող փոփոխականը արժեզրկման տեմպն է։ Հետևաբար, ազգային գնաճի տեմպը պետք է հավասար լինի արտասահմանյան երկրի գնաճի տեմպին՝ գումարած ազգային արժույթի փոխարժեքի արժեզրկման տեմպը՝ մյուսի նկատմամբ։

Խիստ ֆիքսված փոխարժեքի կամ արժույթի կապման դեպքում փոխարժեքի արժեզրկման տեմպը սահմանվում է զրոյի հավասար։ Քիչ փոփոխվող փոխարժեքի () դեպքում արժեզրկման տեմպը սահմանվում է հաստատունի հավասար։ Սահմանափակ ճկուն միջակայքի դեպքում արժեզրկման տեմպը կարող է տատանվել տրված միջակայքում։

Արժեզրկման տեմպը ֆիքսելով՝ գնողունակության համարժեքության հարաբերական տեսությունը (ԳՀՀ) եզրակացնում է, որ ազգային գնաճի տեմպը պետք է կախված լինի արտասահմանյան գնաճից։

Երկրներն իրենք են որոշում օգտագործել ֆիքսված փոխարժեքի դրամավարկային ռեժիմ՝ գների կայունությունից օգտվելու և գնաճը վերահսկելու համար, թե ոչ։ Գործնականում, ազգերի դրամավարկային ռեժիմների կեսից ավելին օգտագործում է ֆիքսված փոխարժեքի թիրախավորում։ Դրանց ճնշող մեծամասնությունը զարգացող տնտեսություններ են, իսկ 2022 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի () տվյալներով Դանիան հանդիսանում է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության () միակ անդամը, որը պահպանում է փոխարժեքի ռեժիմը։

Այս քաղաքականությունները հաճախ դրամավարկային քաղաքականությունը փոխանցում են օտարերկրյա դրամավարկային մարմնին կամ կառավարությանը, քանի որ կախված () երկրի դրամավարկային քաղաքականությունը պետք է համահունչ լինի խարսխող երկրի դրամավարկային քաղաքականությանը՝ փոխարժեքը պահպանելու համար։ Այն աստիճանը, թե որքանով է տեղական դրամավարկային քաղաքականությունը կախված դառնում խարսխող երկրից, պայմանավորված է այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են կապիտալի շարժունակությունը, բաց լինելը, վարկային ուղիները և այլ տնտեսական գործոններ։

### Դրամական զանգվածի թիրախավորում
1980-ական թվականներին մի շարք երկրներ կիրառեցին մոտեցում, որը հիմնված էր դրամական զանգվածի հաստատուն աճի վրա։ Այս մոտեցումը զարգացվեց՝ ներառելով փողի և վարկի տարբեր դասակարգումներ (M0, M1 և այլն)։ Մոտեցման վրա ազդել է մոնետարիզմ () կոչվող տեսական ուղղությունը։ ԱՄՆ-ում դրամավարկային քաղաքականության այս մոտեցումը դադարեցվեց Ալան Գրինսպենի՝ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ ընտրվելուց հետո։

Կենտրոնական բանկերը կարող են դրամական զանգվածի աճի թիրախ սահմանել որպես անվանական խարիսխ՝ երկարաժամկետ կտրվածքով գները կայուն պահելու համար։ Փողի քանակական տեսությունը երկարաժամկետ մոդել է, որը կապում է գների մակարդակը դրամական զանգվածի և պահանջարկի հետ։ Այն ձևակերպելով որպես բանաձև՝ ստանում ենք հետևյալը․

:π = μ − g,

որտեղ π-ն գնաճի տեմպն է, μ-ն դրամական զանգվածի աճի տեմպն է, իսկ g-ն՝ իրական թողարկման աճի տեմպը։ Այս հավասարումը հուշում է, որ դրամական զանգվածի աճի տեմպի վերահսկումը վերջնականապես կարող է հանգեցնել գների կայունության ժամկետների երկարացման։ Այս անվանական ուղենիշն օգտագործելու համար Կենտրոնական բանկը պետք է μ-ն սահմանի որպես հաստատուն և պարտավորվի պահպանել այս ռեժիմը։ Եթե դրամավարկային քաղաքականությունն ավանդաբար կենտրոնանում է գնային ազդանշանների վրա, ապա այս մոտեցումը շեշտը դնում է դրամական զանգվածի ծավալների վրա։

Սակայն, դրամական զանգվածի աճի տեմպի թիրախավորումը գործնականում հաջողություն չունեցավ, քանի որ գնաճի, տնտեսական ակտիվության և փողի աճի ցուցանիշների միջև կապն անկայուն դուրս եկավ։ Հետևաբար, դրամական զանգվածի կարևորությունը՝ որպես դրամավարկային քաղաքականության վարման ուղենիշ, ժամանակի ընթացքում նվազել է, և 1980-ականներից հետո Կենտրոնական բանկերը հեռացան այն քաղաքականություններից, որոնք կենտրոնանում էին դրամական զանգվածի թիրախավորման վրա։ Այսօր այն համարվում է թույլ քաղաքականություն, քանի որ կայուն կապ չունի իրական թողարկման աճի հետ։ Արդյունքում, թողարկման ավելի բարձր աճի տեմպը կհանգեցնի գնաճի չափազանց ցածր մակարդակի։ Իսկ թողարկման ցածր աճի տեմպը կհանգեցնի ցանկալի մակարդակից բարձր գնաճի։

Ավելի ուշ կատարված հետազոտությունները ենթադրում են, որ փողի պահանջարկի հարաբերակցության այս ակնհայտ անկայունությունը կարող էր բխել ավանդական պարզագույն դրամական ագրեգատների չափման սխալներից, որոնք խնդրահարույց կերպով դրամական բոլոր ակտիվները դիտարկում են որպես կատարյալ փոխարինողներ։ Բարնեթի կողմից մշակված պարզագույն դրամական ագրեգատները () (1980), որոնք համապատասխանաբար կշռում են բաղադրիչները՝ հիմնվելով դրանց օգտագործման արժեքների և իրացվելիության ծառայությունների վրա, ցույց են տալիս ավելի կայուն հարաբերություններ տնտեսական փոփոխականների հետ։ Բելոնգիայի (1996) և Հենդրիքսոնի (2014) ուսումնասիրությունները բացահայտում են, որ փողի պահանջարկի անկայունության բազմաթիվ դեպքեր կարող են շրջադարձային լինել՝ պարզագույն դրամական ագրեգատների, այլ ոչ թե պարզագույն չափորոշիչների կիրառման դեպքում, ինչը հուշում է, որ հիմնական խնդիրը կարող էին լինել չափման մեթոդները, այլ ոչ թե հիմնարար տնտեսական փոխհարաբերությունները։ Չենը և Վալկարսելը էմպիրիկորեն փորձարկել են փողի կայուն պահանջարկի ֆունկցիան ենթաընտրանքների շրջանակներում՝ պարզագույն դրամական ագրեգատների և դրանց հետ կապված օգտագործման արժեքների կիրառմամբ։ Դրամավարկային քաղաքականության կանոնները, որոնք թիրախավորում են ճիշտ չափված դրամական ագրեգատները, կարող են ավելի լավ բնութագրել Կենտրոնական բանկի գործողությունները, հատկապես տնտեսական անկումների և զրոյական ստորին սահմանի ժամանակաշրջաններում։

2022 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գրանցեց, որ 25 տնտեսություններ, բոլորը զարգացող, օգտագործում էին դրամական ագրեգատների որոշակի թիրախ՝ որպես իրենց դրամավարկային քաղաքականության շրջանակ։

### Անվանական եկամտի/Անվանական ՀՆԱ-ի թիրախավորում

Դրամական զանգվածի թիրախավորման հետ կապված՝ անվանական եկամտի թիրախավորումը (որը կոչվում է նաև Անվանական ՀՆԱ կամ ԱՀՆԱ թիրախավորում), որն ի սկզբանե առաջարկվել է Ջեյմս Միդի (1978) և Ջեյմս Թոբինի (1980) կողմից, պաշտպանվել է Սքոթ Սամների կողմից և ամրապնդվել շուկայական մոնետարիստական () մտքի դպրոցի կողմից։

Մինչ օրս ոչ մի Կենտրոնական բանկ չի կիրառել այս դրամավարկային քաղաքականությունը։ Սակայն, տարբեր ակադեմիական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ դրամավարկային քաղաքականության նման թիրախավորումը ավելի լավ կհամապատասխանի Կենտրոնական բանկի կորուստներին և բարեկեցությունը օպտիմալացնող դրամավարկային քաղաքականությանը՝ համեմատած ավելի ստանդարտ դրամավարկային քաղաքականության թիրախավորման հետ։

### Գների մակարդակի թիրախավորում
Գների մակարդակի թիրախավորումը դրամավարկային քաղաքականություն է, որը նման է գնաճի թիրախավորմանը, բայց այն տարբերությամբ, որ Սպառողական գների ինդեքսի աճը մեկ տարվա ընթացքում, որը գերազանցում կամ պակաս է երկարաժամկետ գների մակարդակի թիրախից, փոխհատուցվում է հաջորդող տարիներին, այնպես որ ժամանակի ընթացքում, օրինակ՝ հինգ տարում, հասնում է գների թիրախային մակարդակի միտումին՝ սպառողներին ապահովելով ապագա գների աճի վերաբերյալ ավելի մեծ հստակություն։ Գնաճի թիրախավորման դեպքում անմիջապես նախորդող տարիներին տեղի ունեցածը հաշվի չի առնվում և չի ճշգրտվում ընթացիկ և ապագա տարիներին։

### Անվանական ուղենիշեր և փոխարժեքային ռեժիմներ
Քաղաքականության տարբեր տեսակներն անվանվում են նաև դրամավարկային ռեժիմներ՝ փոխարժեքային ռեժիմներին զուգահեռ։ Ֆիքսված փոխարժեքը նույնպես փոխարժեքային ռեժիմ է։ Ոսկու ստանդարտը հանգեցնում է համեմատաբար ֆիքսված ռեժիմի այլ երկրների արժույթների նկատմամբ, որոնք նույնպես հետևում են ոսկու ստանդարտին, և տատանվող ռեժիմի՝ նրանց նկատմամբ, որոնք չեն հետևում։ Գնաճի, գների մակարդակի կամ այլ դրամական ագրեգատների թիրախավորումը ենթադրում է փոխարժեքի տատանվող ռեժիմ։

## Վստահություն
Դրամավարկային քաղաքականության կարճաժամկետ ազդեցությունները կարող են կախված լինել նոր քաղաքականությունների մասին հայտարարությունների վստահության աստիճանից։ Մասնավորապես, երբ Կենտրոնական բանկը հայտարարում է հակագնաճային քաղաքականություն, հանրության աչքերում վստահության բացակայության դեպքում գնաճային ակնկալիքները չեն նվազի։ Այդ հայտարարության և դրան հաջորդող կայուն հակագնաճային քաղաքականության կարճաժամկետ ազդեցությունը, ամենայն հավանականությամբ, կլինի որոշ չափով ցածր գնաճի և ավելի բարձր գործազրկության համակցություն (տես՝ Ֆիլիպսի կոր)։ Սակայն, եթե քաղաքականության հայտարարությունը համարվում է վստահելի, գնաճային ակնկալիքները կնվազեն հայտարարված քաղաքականության մտադրությանը համահունչ, և գնաճը, հավանաբար, ավելի արագ կնվազի և առանց գործազրկության այդքան մեծ ծախսերի։

Այսպիսով, Կենտրոնական բանկի՝ քաղաքական իշխանությունից անկախ լինելը կարող է առավելություն հանդիսանալ, քանի որ այն պաշտպանում է բանկին քաղաքականության ուղղությունը հակադարձելու քաղաքական ճնշումներից։ Սակայն, նույնիսկ թվացյալ անկախ Կենտրոնական բանկը, որի ձեռքերը կապված չեն հակագնաճային քաղաքականությանը, կարող է լիովին վստահելի չհամարվել։ Այս դեպքում, առավելություն է, երբ Կենտրոնական բանկը ինչ-որ կերպ պարտավորված է հետևել իր քաղաքականության հայտարարություններին՝ դրանով իսկ ձեռք բերելով վստահություն։

Տնտեսագետների շրջանում շատ ուժեղ կոնսենսուս կա, որ անկախ Կենտրոնական բանկը կարող է վարել ավելի վստահելի դրամավարկային քաղաքականություն՝ դարձնելով շուկայական ակնկալիքներն ավելի արձագանքող Կենտրոնական բանկի ազդանշաններին։

## Համատեքստեր
### Միջազգային տնտեսագիտության մեջ
Միջազգային տնտեսագիտության մեջ օպտիմալ դրամավարկային քաղաքականությունը վերաբերում է այն հարցին, թե ինչպես պետք է վարել դրամավարկային քաղաքականությունը փոխկախյալ բաց տնտեսություններում։ Դասական տեսակետը պնդում է, որ միջազգային մակրոտնտեսական փոխկախվածությունը նշանակություն ունի միայն այն դեպքում, եթե այն ազդում է ներքին թողարկման բացերի և գնաճի վրա, և դրամավարկային քաղաքականության մոտեցումները կարող են բաց տնտեսության գործոնն անտեսել առանց բացասական հետևանքների։ Այս տեսակետը հիմնված է երկու անուղղակի ենթադրությունների վրա՝ ներմուծվող ապրանքների գների բարձր զգայունություն փոխարժեքի նկատմամբ, այսինքն՝ արտադրողի արժույթով գնագոյացում (), և շփումներից զերծ միջազգային ֆինանսական շուկաներ, որոնք ապահովում են ճկուն գնային բաշխման արդյունավետությունը։ Այս ենթադրությունների խախտումները կամ աղավաղումները, որոնք բացահայտվել են էմպիրիկ հետազոտություններում, կազմում են միջազգային օպտիմալ դրամավարկային քաղաքականության վերաբերյալ գրականության զգալի մասի առարկան։ Այս միջազգային հեռանկարին բնորոշ քաղաքական փոխզիջումները երեքն են․

Նախ, հետազոտությունները ցույց են տալիս փոխարժեքի տատանումների միայն թույլ արտացոլումը ներմուծման գներում՝ վստահություն հաղորդելով տեղական արժույթով գնագոյացման () հակադիր տեսությանը։ Հետևանքը դասական տեսակետից շեղումն է՝ արտահայտված թողարկման բացերի և միջազգային հարաբերական գների անհամապատասխանությունների միջև փոխզիջման տեսքով, ինչը դրամավարկային քաղաքականությունը տեղափոխում է դեպի սպառողական գների ինդեքսի գնաճի վերահսկողություն և իրական փոխարժեքի կայունացում։

Երկրորդ, միջազգային օպտիմալ դրամավարկային քաղաքականության մեկ այլ առանձնահատկություն է ռազմավարական փոխազդեցությունների և մրցակցային արժեզրկումների խնդիրը, որը պայմանավորված է քանակների և գների անդրսահմանային տարածումներով։ Այդ պարագայում, տարբեր երկրների ազգային իշխանությունները խթաններ ունեն առևտրի պայմանները մանիպուլյացիայի ենթարկելու՝ ազգային բարեկեցությունը մեծացնելու համար՝ միջազգային քաղաքականության համակարգման բացակայության պայմաններում։ Թեև միջազգային քաղաքականության համակարգման ձեռքբերումները կարող են փոքր լինել, դրանք կարող են դառնալ շատ արդիական, եթե հավասարակշռվեն միջազգային չհամագործակցության խթանների հետ։

Երրորդ, բաց տնտեսությունները բախվում են քաղաքական փոխզիջումների, եթե ակտիվների շուկայի աղավաղումները խոչընդոտում են գլոբալ արդյունավետ բաշխմանը։ Չնայած իրական փոխարժեքը կլանում է ընթացիկ և ակնկալվող հիմնարար գործոնների ցնցումները, դրա ճշգրտումը պարտադիր չէ, որ հանգեցնի ցանկալի բաշխման և նույնիսկ կարող է սրել սպառման և զբաղվածության անարդյունավետ բաշխումը ինչպես ներքին, այնպես էլ համաշխարհային մակարդակում։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ լրիվ շուկաների դեպքի համեմատ, և՛ Ֆիլիպսի կորը, և՛ կորստի ֆունկցիան ներառում են երկրների միջև անհավասարակշռությունների բարեկեցության համար նշանակալի չափորոշիչ։ Հետևաբար, սա հանգեցնում է ներքին նպատակների, օրինակ՝ թողարկման բացերի կամ գնաճի, փոխզիջման արտաքին փոփոխականների կայունացման հետ, ինչպիսիք են առևտրի պայմանները կամ պահանջարկի բացը։ Այսպիսով, այս դեպքում օպտիմալ դրամավարկային քաղաքականությունը բաղկացած է պահանջարկի անհավասարակշռությունների շտկումից և/կամ միջազգային հարաբերական գների շտկումից՝ որոշակի գնաճի գնով։

Կորսետին, Դեդոլան և Լեդյուկը (2011) ամփոփում են միջազգային դրամավարկային քաղաքականության առաջարկությունների վերաբերյալ հետազոտությունների ներկայիս վիճակը՝ նշելով. «Այսպիսով, օպտիմալ դրամավարկային քաղաքականությունը պետք է թիրախավորի ներքին փոփոխականների համակցություն, ինչպիսիք են թողարկման բացը և գնաճը, ինչպես նաև արժույթի անհամապատասխանությունները և միջերկրյա պահանջարկի անարդյունավետ բաշխումը՝ հակադրվելով անհամապատասխան փոխարժեքների և միջազգային անհավասարակշռությունների միտումին»։ Սա երկրի դրամական կարգավիճակի հիմնական գործոնն է։

### Զարգացող երկրներում
Զարգացող երկրները կարող են խնդիրներ ունենալ արդյունավետ գործող դրամավարկային քաղաքականություն սահմանելիս։ Հիմնական դժվարությունն այն է, որ քիչ զարգացող երկրներ ունեն պետական պարտատոմսերի լայն և իրացվելի շուկաներ։ Խնդիրն ավելի է բարդանում փողի պահանջարկը կանխատեսելու դժվարություններով և գնաճի հարկ գանձելու հարկաբյուջետային ճնշմամբ՝ բազան արագ ընդլայնելու միջոցով։ Ընդհանրապես, բազմաթիվ զարգացող երկրներում Կենտրոնական բանկերը վատ ցուցանիշներ ունեն դրամավարկային քաղաքականությունը կառավարելու հարցում։ Սա հաճախ պայմանավորված է նրանով, որ զարգացող երկրներում դրամավարկային իշխանությունները հիմնականում կախված չեն կառավարությունից, ուստի լավ դրամավարկային քաղաքականությունը հետին պլան է մղվում կառավարության քաղաքական ցանկությունների պատճառով կամ օգտագործվում է ոչ դրամական այլ նպատակներ հետապնդելու համար։ Այդ և այլ պատճառներով, զարգացող երկրները, որոնք ցանկանում են ստեղծել վստահելի դրամավարկային քաղաքականություն, կարող են ստեղծել արժութային խորհուրդ կամ ընդունել դոլարիզացիա։ Սա կարող է խուսափել կառավարության միջամտությունից և կարող է հանգեցնել խարիսխային պետությունում իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության ընդունմանը։ Ֆինանսական շուկաների ազատականացման և բարեփոխումների վերջին փորձերը (մասնավորապես՝ բանկերի և այլ ֆինանսական հաստատությունների վերակապիտալացումը Նիգերիայում և այլուր) աստիճանաբար ապահովում են դրամավարկային քաղաքականության շրջանակների իրականացման համար անհրաժեշտ ազատությունը համապատասխան Կենտրոնական բանկերի կողմից։

## Միտումներ
### Թափանցիկություն
Սկսած Նոր Զելանդիայից 1990 թվականին՝ Կենտրոնական բանկերը սկսեցին որդեգրել գնաճի պաշտոնական, հրապարակային թիրախներ՝ դրամավարկային քաղաքականության արդյունքները, եթե ոչ գործընթացը, առավել թափանցիկ դարձնելու նպատակով։ Այսինքն, եթե Կենտրոնական բանկը տվյալ տարվա համար սահմանում է 2% գնաճի թիրախ, և գնաճը, ի վերջո, կազմում է 5%, ապա Կենտրոնական բանկը սովորաբար պարտավորվում է բացատրություն ներկայացնել։ Անգլիայի Բանկը հիանալի օրինակ է այս երկու միտումների համար։ Այն անկախացավ կառավարությունից 1998 թվականի Անգլիայի Բանկի մասին օրենքի միջոցով և որդեգրեց 2.5% մանրածախ գների ինդեքս գնաճի թիրախ, որը 2003 թվականին վերանայվեց՝ դառնալով 2% սպառողական գների ինդեքս։ Միացյալ Թագավորությունում գնաճի թիրախավորման հաջողությունը վերագրվում է Անգլիայի Բանկի՝ թափանցիկության վրա կենտրոնանալուն։ Անգլիայի Բանկը առաջատար դեր է խաղացել հանրությանը տեղեկատվություն հաղորդելու նորարարական եղանակներ մշակելու գործում, մասնավորապես՝ իր «Գնաճի զեկույցի» () միջոցով, որին նմանակել են բազմաթիվ այլ Կենտրոնական բանկեր։

Եվրոպական Կենտրոնական բանկը 1998 թվականին Եվրոգոտում գների կայունության սահմանումը որդեգրեց որպես 2%-ից ցածր Համադրված սպառողական գների ինդեքսի () գնաճ։ 2003 թվականին սա վերանայվեց՝ սահմանելով գնաճ 2%-ից ցածր, սակայն մոտ 2%-ին՝ միջնաժամկետ կտրվածքով։ Այդ ժամանակից ի վեր 2% թիրախը դարձել է սովորական այլ խոշոր Կենտրոնական բանկերի համար, ներառյալ Դաշնային պահուստների համակարգը (2012 թվականի հունվարից) և Ճապոնիայի Բանկը (2013 թվականի հունվարից)։

### Կանաչ դրամավարկային քաղաքականություն
2017-2018 թվականներից սկսած՝ ավելի ու ավելի շատ Կենտրոնական բանկեր են սկսել քննարկել կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը իրենց դրամավարկային և վերահսկողական քաղաքականության գործառնական շրջանակների վրա։ Անգլիայի Բանկի նախկին կառավարիչ Մարկ Քարնիի՝ 2015 թվականի սեպտեմբերին արած հայտնի ելույթից ոգեշնչված՝ Կենտրոնական բանկերը հիմնավորել են այս աշխատանքը՝ նշելով, որ կլիմայական փոփոխությունները հավանաբար կառաջացնեն ավելի մեծ անկայունություն որոշ շուկաներում, որոշակի գնաճային ճնշումներ՝ պայմանավորված կա՛մ կլիմայական ցնցումներով և եղանակային ծայրահեղ իրադարձություններով, կա՛մ չափազանց դանդաղ ու անկանոն անցումով, և կլիմայական ռիսկեր ֆինանսական հատվածում։ Արդյունքում, թեև Կենտրոնական բանկերը կլիմայական քաղաքականության մշակմամբ զբաղվողներ չեն, իրենց ֆինանսական կայունության ապահովման մանդատի տեսանկյունից, նրանք կարող են ստիպված լինել ճշգրտել իրենց քաղաքականությունը՝ այդ ռիսկերը կանխատեսելու և մեղմելու համար։

Այս աշխատանքի մեկնարկը դրվեց 2017 թվականին՝ Անգլիայի Բանկի, Ֆրանսիայի Բանկի և Նիդերլանդների Կենտրոնական բանկի կողմից Ֆինանսական համակարգի կանաչապատման ցանցի () հիմնադրմամբ։ NGFS-ը ներառում է ավելի քան հարյուր Կենտրոնական բանկեր և ֆինանսական վերահսկող մարմիններ։

Կլիմային առնչվող ճշգրտումների վերաբերյալ Կենտրոնական բանկի քաղաքականությունների առաջարկությունները բազմազան են՝ սկսած կանաչ մակրոպրուդենցիալ կանոններից, կանաչ քանակական մեղմացումից, կանաչ գրավային շրջանակի կանոններից մինչև կանաչ վերաֆինանսավորման գործառնություններ։ 2021 թվականին Եվրոպական Կենտրոնական բանկը հայտարարեց, որ կփոխի իր կորպորատիվ պարտատոմսերի գնումների ուղղությունը (այսպիսով փաստացիորեն կիրառելով կանաչ քանակական մեղմացման մի ձև) և կուսումնասիրի կլիմայական գործոնները իր գրավային շրջանակում ներառելու հնարավորությունները։ Սակայն, Եվրոպական Կենտրոնական բանկը մինչ այժմ ձեռնպահ է մնացել «կանաչ տոկոսադրույք» սահմանելուց։

### Ազդեցություն տնտեսական շրջապտույտների վրա
Դեռևս շարունակվում է որոշակի բանավեճ այն մասին, թե արդյոք դրամավարկային քաղաքականությունը կարող է (կամ պետք է) հարթեցնել տնտեսական շրջապտույտները։ Քեյնսյան տնտեսագիտության կենտրոնական վարկածն այն է, որ Կենտրոնական բանկը կարող է խթանել համախառն պահանջարկը կարճաժամկետ հատվածում, քանի որ տնտեսության մեջ գների զգալի մասը կարճաժամկետում ֆիքսված է, և ընկերությունները կարտադրեն այնքան ապրանքներ և ծառայություններ, որքան պահանջվում է (սակայն, երկարաժամկետ հատվածում փողը չեզոք է, ինչպես նեոդասական մոդելում)։ Այնուամենայնիվ, նոր դասական դպրոցի որոշ տնտեսագետներ պնդում են, որ Կենտրոնական բանկերը չեն կարող ազդել տնտեսական շրջապտույտների վրա։

### Վարքագծային դրամավարկային քաղաքականություն
Ավանդական մակրոտնտեսական մոդելները ենթադրում են, որ տնտեսության բոլոր գործակալները լիովին ռացիոնալ են։ Ռացիոնալ գործակալները (անձինք կամ կազմակերպությունները) ունեն հստակ նախասիրություններ, անորոշությունը մոդելավորում են փոփոխականների կամ դրանց ֆունկցիաների սպասվող արժեքների միջոցով, և միշտ բոլոր հնարավոր գործողություններից ընտրում են այն, որն իրենց համար ապահովում է օպտիմալ սպասվող արդյունք՝ նրանք առավելագույնի են հասցնում իրենց օգտակարությունը։ Հետևաբար, դրամավարկային քաղաքականության վերլուծությունը և որոշումներն ավանդաբար հիմնվում են այս նոր դասական մոտեցման վրա։

Սակայն, ինչպես ուսումնասիրում է վարքագծային տնտեսագիտության ոլորտը, որը հաշվի է առնում սահմանափակ ռացիոնալության հայեցակարգը, մարդիկ հաճախ շեղվում են այն վարքից, որը ենթադրում են այս նեոդասական տեսությունները։ Մարդիկ, ընդհանուր առմամբ, ի վիճակի չեն լիովին ռացիոնալ կերպով արձագանքել իրենց շրջապատող աշխարհին՝ նրանք որոշումներ չեն կայացնում այն ռացիոնալ եղանակով, որը սովորաբար նախատեսվում է ստանդարտ մակրոտնտեսական մոդելներում։ Մարդիկ ունեն ժամանակային սահմանափակումներ, ճանաչողական կողմնակալություններ, մտածում են այնպիսի հարցերի մասին, ինչպիսիք են արդարությունը և հավասարությունը, և հետևում են էվրիստիկ կանոններին (կանոններ, որոնք հիմնված են փորձի կամ պարզեցված մոտեցումների վրա)։

Սա կարևոր հետևանքներ ունի դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար։ Դրամավարկային քաղաքականությունը դրամավարկային ինստիտուտների, Կենտրոնական բանկի ղեկավարների նախասիրությունների և քաղաքականության կանոնների բարդ փոխազդեցության արդյունք է, հետևաբար, մարդկային որոշումների կայացումն էական դեր է խաղում։ Ավելի ու ավելի է ընդունվում, որ ստանդարտ ռացիոնալ մոտեցումը լավագույն հիմքը չի ապահովում դրամավարկային քաղաքականության գործողությունների համար։ Այս մոդելները չեն կարողանում բավարար կերպով անդրադառնալ մարդկային կարևոր անոմալիաներին և վարքագծային դրդապատճառներին, որոնք բացատրում են դրամավարկային քաղաքականության որոշումները։

Կենտրոնական բանկի ղեկավարների վարքագծին բնորոշ վարքագծային կողմնակալության օրինակ է կորստի նկատմամբ վախը (). դրամավարկային քաղաքականության յուրաքանչյուր ընտրության դեպքում կորուստներն ավելի մեծ են թվում, քան շահույթները, և երկուսն էլ գնահատվում են՝ հաշվի առնելով ներկա վիճակը։ Կորստի նկատմամբ վախի մեկ հետևանքն այն է, որ երբ շահույթները և կորուստները համաչափ են կամ գրեթե համաչափ, կարող է առաջանալ ռիսկի նկատմամբ խուսափում։ Կորստի նկատմամբ վախին կարելի է հանդիպել դրամավարկային քաղաքականության բազմաթիվ համատեքստերում։ Օրինակ, Մեծ Գնաճի դեմ «ծանր պայքարը» կարող է կողմնակալություն առաջացնել այն քաղաքականությունների նկատմամբ, որոնք մեծ գնաճի ռիսկ են պարունակում։ Վարքագծային ուսումնասիրությունների մեկ այլ ընդհանուր բացահայտում այն է, որ անհատները պարբերաբար իրենց կարողությունների, իրավասությունների կամ դատողությունների վերաբերյալ գնահատականներ են տալիս, որոնք զգալիորեն գերազանցում են օբյեկտիվ գնահատականը. նրանք չափազանց ինքնավստահ են։ Կենտրոնական բանկի քաղաքականություն մշակողները կարող են դառնալ չափազանցված ինքնավստահության զոհը մակրոտնտեսության կառավարման հարցում՝ միջամտությունների ժամանակի, մասշտաբի և նույնիսկ որակական ազդեցության առումով։ Չափազանցված ինքնավստահությունը կարող է հանգեցնել Կենտրոնական բանկի  կողմից իրականացվող քաղաքականությունների, որոնք կա՛մ թերի են, կա՛մ ավելորդ։ Երբ քաղաքականություն մշակողները կարծում են, որ իրենց գործողություններն ավելի մեծ ազդեցություն կունենան, քան կենթադրեր օբյեկտիվ վերլուծությունը, սա հանգեցնում է չափազանց քիչ միջամտության։ Չափազանցված ինքնավստահությունը, օրինակ, կարող է խնդիրներ առաջացնել, երբ հենվում են տոկոսադրույքների վրա՝ դրամավարկային քաղաքականության դիրքորոշումը գնահատելու համար. ցածր տոկոսադրույքները կարող են նշանակել, որ քաղաքականությունը մեղմ է, բայց դրանք կարող են նաև ազդարարել թույլ տնտեսության մասին։

Սրանք օրինակներ են այն բանի, թե ինչպես վարքագծային երևույթները կարող են էական ազդեցություն ունենալ դրամավարկային քաղաքականության վրա։ Հետևաբար, դրամավարկային քաղաքականության վերլուծությունները պետք է հաշվի առնեն այն փաստը, որ քաղաքականություն մշակողները (Կենտրոնական բանկի ղեկավարները) անհատներ են և հակված են կողմնակալությունների ու գայթակղությունների, որոնք կարող են զգալիորեն ազդել մակրոտնտեսական և/կամ տոկոսադրույքների թիրախներ սահմանելիս նրանց վերջնական ընտրությունների վրա։

## Տես նաև
* Տնտեսական քաղաքականություն
* Հարկաբյուջետային քաղաքականություն
* Դրամական համակարգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*Mankiw, N. Gregory, and Ricardo Reis. 2018. "Friedman's Presidential Address in the Evolution of Macroeconomic Thought." *[[Journal of Economic Perspectives]]* 32(1): 81–96.
* Bank for International Settlements

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն