«Խեղճ մարդիկ» վեպի ստեղծման պատմություն

«Խեղճ մարդիկ» վեպը Ֆեոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկու առաջին հրատարակված աշխատանքն է։ Ստեղծագործության գաղափարը ծագել է Ճարտարագիտական դպրոցում սովորելու տարիներին, հեղինակն արդեն ունեցել է բավարար կենսափորձ և սեփական տպավորություններ։ Վեպի պոետիկայի վրա ազդել են 1830-1840-ական թվականների ռուս գրականության շարժումը ռոմանտիզմից դեպի ռեալիզմ, ինչպես նաև այնպիսի գրողների ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը և Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլը: Իր ստեղծագործությունը գրելուց անմիջապես առաջ Դոստոևսկին թարգմանել է Օնորե դը Բալզակի «Էժենի Գրանդե» վեպը։ Այս աշխատանքը նրան նախապատրաստել է ստեղծելու ռուսաստանյան կյանքի մասին սոցիալ-փիլիսոփայական և հոգեբանական ողբերգական վեպ: Երիտասարդ Դոստոևսկու նամակներում վեպի ձևի ընտրությանը նպաստել է ոչ միայն նրա ստեղծագործության մեջ «աղքատների» սոցիալական ճակատագիրը պատկերելու, այլև նրանց ներաշխարհը հնարավորինս լիարժեք բացահայտելու ցանկությունը:

Գաղափարի ծնունդը ցույց տվող առաջին գրավոր ապացույցը 1844 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ավագ եղբորն ուղարկված Դոստոևսկու նամակն է։ Ըստ ժամանակակիցների՝ վեպի վրա աշխատելիս գրողը «երկար օրեր և գիշերներ նստել է իր գրասեղանի մոտ»։ Առաջին հրատարակությունը ավարտվել է դեռևս 1844 թվականի նոյեմբերին, որից հետո այն վերանայվել է դեկտեմբերին։ Երկրորդ հրատարակությունը եղել է 1845 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին, այնուհետև տեքստը ևս մեկ անգամ ամբողջությամբ վերաշարադրվել է։ 1845 թվականի մայիսի 4-ին վեպի շարադրումն ավարտվել է։ Մի գիշերվա ընթացքում կարդալով ձեռագիրը՝ հենց հաջորդ առավոտյան բանաստեղծ և հրատարակիչ Նիկոլայ Նեկրասովը հայտարարել է, որ ստեղծագործությունն ընդունում է տպագրության։ «Խեղճ մարդիկ» կարդալուց հետո նոր գրողին ջերմորեն դիմավորել է քննադատ Վիսարիոն Բելինսկին։ 1846 թվականի հունվարի 21-ին «Խեղճ մարդիկ» առաջին անգամ տպագրվել է Պետերբուրգի ժողովածուում։ Այնուհետև Դոստոևսկին վերանայել է աշխատանքը ևս երեք անգամ՝ 1847, 1860 և 1865 թվականներին։

## Նախապատմություն
«Խեղճ մարդիկ» վեպը գրելու պահին Դոստոևսկին արդեն բավական կենսափորձ է ունեցել։ Գրողի հայրը որպես բժիշկ ծառայել է Մարիինյան աղքատների հիվանդանոցում, որի կից շենքում ապրել է նրա ընտանիքը։ Դոստոևսկին վաղ մանկությունից հնարավոություն է ունեցել հետևել քաղաքի աղքատների և այլ բնակիչների կյանքին։ Սանկտ Պետերբուրգում ճարտարագիտական ​​դպրոցն ավարտելուց հետո, ավարտելով ճարտարագիտության բաժինը և դառնալով ձգտող գրող, Դոստոևսկին իր գիտելիքների շրջանակը լայնացրել է։ Բժշկի հետ բնակարան վարձելով Ֆոնտանկայի մոտ՝ գրողը հետաքրքրվել է նրա աղքատ հիվանդների կյանքով, ինչպես նաև սիրոել է թափառել փողոցում՝ դիտելով քաղաքի տեսարանները։
մինի|Մարիինյան հիվանդանոց

### Ընտանիք
Բացի վեպում փոխանցված անծանոթների դիտարկումներից, Դոստոևսկին օգտագործել է նաև անձնական տպավորություններ, որոնք թույլ են տվել ստեղծագործության մեջ ներառել ընտանիքի որոշ անդամների՝ որպես տարբեր կերպարների նախատիպեր։ Այսպիսով, Վարենկա Դոբրոսելովայի նախատիպը գրողի քույրն է՝ Վարվառա Միխայլովնան։ Այստեղ և՛ հերոսուհու անունը, և՛ մանկության հիշողությունները, որոնք նա նկարագրում է իր օրագրում, համընկնում են։ Դրանցում հայտնվում է Դոստոևսկու դայակի կերպարը՝ Ալենա Ֆրոլովնան, իսկ Վարենկայի հայրը նման է Դոստոևսկու հորը։ Գյուղի պատկերը նման է նրա կալվածքի նկարագրությանը` Դարովոյե գյուղին։ Հերոսների քիչ ձևավորված խոսքը բնութագրվել է զգայունությամբ, մոտ է այն լեզվին, որը Դոստոևսկու ծնողներն օգտագործել են իրենց նամակներում։ Վեպում Աննա Ֆեդորովնայի նախատիպը Դոստոևսկու մոր քույրն է՝ Ալեքսանդրա Ֆեդորովնա Կումանինան, որի հարաբերությունները Դոստոևսկու հոր հետ նման են եղել Վարենկայի հոր և Աննա Ֆեդորովնայի հարաբերություններին: Դոստոևսկու քույրերը՝ Վարվարան, Վերան և Ալեքսանդրան, մեծացել են նրա տանը, հենց Ալեքսանդրա Ֆեդորովնան էլ ամուսնացրել է աղջիկներին։ Բիկովի նախատիպը նաև Վարվառա Միխայլովնայի իրական ամուսինն է եղել։
մինի|Դոստոևսկու դիմանկար (1847) Կոնստանտին Տրուտովսկի

### Գրականություն
Անձնական տպավորությունների հետ մեկտեղ վեպի ստեղծման վրա էապես ազդել է 1830-1840-ական թվականների ռուս գրականության շարժումը ռոմանտիզմից դեպի ռեալիզմ և այնպիսի գրողների ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը և Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլը։ Հեղինակի վրա որոշակի ազդեցություն են ունեցել նաև գրականագետ Վիսարիոն Գրիգորևիչ Բելինսկու գեղագիտական ​​գաղափարները, որոնց հոդվածներին ուշադրությամբ հետևել է արձակագիրը։ Բացի այդ, հետազոտողները նշել են Դոստոևսկու խորը հետաքրքրությունը՝ եվրոպական սոցիալական վեպի ուղղությամբ։ Բելինսկին է հետագայում «Խեղճ մարդիկ» անվանել Ռուսաստանում սոցիալական վեպ ստեղծելու առաջին փորձ։

Գրական և սոցիալական գործոնների համակցված ազդեցության ներքո՝ երիտասարդ գրողն իր առաջին ստեղծագործության կենտրոնում դրել է կիսաաղքատ պաշտոնյային և սոցիալապես անապահով աղջկան, և այդ հերոսները, Սանկտ Պետերբուրգի առօրյա կյանքի ֆոնին, ընթերցողին են ներկայանում մանրակրկիտ և խնամքով ընդգծված։ Քաղաքի պատկեր ստեղծելիս «յուրահատկության ցանկությունը» և «ֆիզիոլոգիական էսքիզների ավանդույթին» ապավինելը տարբերել է Դոստոևսկու աշխատանքը Գոգոլին բնորոշ «անձի ընդհանրացված բնութագրերից և գործողությունների դրվածքից»: «Խեղճ մարդկանց» գլխավոր հերոսները շրջապատված են իրենց սոցիալ-հոգեբանական գործընկերներով, որոնց պատմությունները ներկայացնում են կենտրոնական հերոսների ճակատագրի զարգացման հնարավոր տարբերակները։ Վեպի կառուցման «վերլուծական» բնույթը, ի տարբերություն Գոգոլի պատմվածքների «սինթետիկ» մեթոդի, արդեն նկատել էր Բելինսկին։

## Առաջին փորձերից մինչև հայեցակարգ
Դոստոևսկու՝ հետազոտողներին հայտնի առաջին գրական փորձերը դրամատիկ էին։ Ժամանակակիցների հուշերի համաձայն՝ 1840-1842 թվականներին գրողն աշխատել է «Մարիա Ստյուարտ» և «Բորիս Գոդունով» դրամատիկական ստեղծագործությունների վրա։ Ինչպես նաև երիտասարդ հեղինակը դպրոցում կարողացել է աշխատել «Հրեա Յանկել» դրամայի վրա։ Ստեղծագործական նման կողմնորոշումը պայմանավորված է եղել մարդու կյանքի դրամատիկական կողմերի նկատմամբ բուռն հետաքրքրությամբ, ինչը բնորոշ է եղել Դոստոևսկուն դեռ վաղ տարիքից։ Երիտասարդության տարիներին եղբորն ուղարկած նրա նամակները բացահայտում են հետաքրքրություն Շեքսպիրի և Շիլլերի ստեղծագործությունների, ինչպես նաև ընդհանրապես ողբերգության ժանրի նկատմամբ։ Չնայած իր առաջին գրական փորձերի ակնհայտ պատմական կողմնորոշմանը՝ գրողին առաջին հերթին հետաքրքրել են դարաշրջանների ողբերգությունը և ներքին դրամատուրգիան։

Դոստոևսկու՝ եղբորն (Միխայիլին) ուղղված նամակների շնորհիվ հետազոտողները հնարավորություն են ունեցել հետևելու երիտասարդ գրողի պլանների փոփոխություններին։ Այսպիսով, 1844 թվականի վերջին գրողն ընդմիջել է դրամա գրելը և սկսել թարգմանել Օնորե դը Բալզակի «Էժենի Գրանդե» վեպը, որը հետագայում ծառայել է որպես նախատիպ՝ ժամանակակից «ողբերգական վեպի» ձևի համար, որը երկար ժամանակ փնտրել է երիտասարդ հեղինակը։ Պրոզայիկ (արձակ) ժամանակակից միջավայրում մի երիտասարդ աղջկա դրամատիկ պատմությունը, որը պատմում է Բալզակը, նախապատրաստել է Դոստոևսկուն գրել սոցիալ-փիլիսոփայական և հոգեբանական ողբերգական վեպ արդեն ռուսական կյանքի մասին, այն է՝ «Խեղճ մարդիկ»։ Ի սկզբանե գրողը նախատեսել է շարունակել թարգմանչական աշպատանքը, սակայն ձախողումները ստիպել են նրան հրաժարվել այս գործունեությունից և ամբողջությամբ զբաղվել «Խեղճ մարդիկ» վեպը գրելով։

## Հայեցակարգ և աշխատանքի սկիզբ
Ստեղծագործության սկզբնական շրջանի ձեռագիր տեքստերից պահպանվել են միայն «Նմանակ» պատմվածքի էսքիզները։ «Խեղճ մարդկանց» մասին նյութերը կա՛մ ոչնչացվել են անձամբ Դոստոևսկու կողմից՝ նախքան կալանավորումը, կա՛մ առգրավվել են ձերբակալությունից հետո և ոչնչացվել հետաքննության ավարտին։ Դոստոևսկու գաղափարի ծագման և վեպի վրա նրա աշխատանքի սկզբի վերաբերյալ տարբեր ժամանակներում արվել են տարբեր ենթադրություններ։ Որոշ հետազոտողներ կարծել են, որ ապագա վեպի գաղափարը ծագել է գրողի մոտ, երբ սովորել է Նիկոլաևի ճարտարագիտական ​​դպրոցում: Ըստ այս ռազմաուսումնական հաստատության ծառայողի՝ Դոստոևսկին «սկսել է  վեպ գրել դեռևս դպրոց ընդունվելուց առաջ», որտեղ շարունակել է աշխատել գիշերները։ Ինքը՝ Դոստոևսկին, 1877 թվականին «Գրողի օրագրում» երկու անգամ նշել է, որ սկսել է աշխատել վեպի վրա «առանց իմանալու, թե ինչու, ամենաանհասկանալի և անորոշ նպատակներով» 1844 թվականի ձմռան սկզբին։ Միևնույն ժամանակ, ոչ գրողի նամակներում, ոչ էլ նրա շրջապատի հուշերում մինչև նշված ժամկետը ստեղծագործության վրա հնարավոր աշխատանքի մասին գրավոր ապացույցներ չեն պահպանվել: Առաջին գրավոր ապացույցը Ֆեոդոր Միխայլովիչի նամակն է եղել ավագ եղբորը՝ թվագրված 1844 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։

Գրականագետ Գեորգի Ֆրիդլանդերը նույնպես ուշադրություն է դարձրել Դոստոևսկու ստեղծագործության բնույթին մինչև 1844 թվականը, մասնավորապես՝ Օնորե դը Բալզակի «Էժենի Գրանդե» վեպի թարգմանությանը։ Սկսնակ գրողի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ռոմանտիկ գեղագիտությունը, որին բնորոշ են եղել «վսեմ» պատկերներն ու սյուժեները, ինչպես նաև քնարական վերելքը, զգացմունքային ոճը։ Այդ ժամանակ Դոստոևսկին հոգեբանորեն դժվարացել է ստեղծել իրատեսական սոցիալական վեպ՝ 1840-ականների «բնական դպրոցի» ոգով: Միխայլովիչը «Գրողի օրագրի» 1877 թվականի հունվարի համարում նշել է, որ սկսել է իր աշխատանքը «հանկարծակի», ինչը նշանակում է պլանների կտրուկ փոփոխություն։ 1844 թվականի գարնանը Դոստոևսկին Կոնստանտին Տրուտովսկուն պատմել է մի վեպի վրա աշխատելու մասին, որի մասին «ոչ ոք դեռ չգիտեր», որն էլ ավելի ուշ իր հուշերում նշել է այս փաստը։
մինի|Նիկոլայ Նեկրասով

### Աշխատանքի ձևի ընտրություն
Երիտասարդ Դոստոևսկու նամակներում վեպի ձևի ընտրությունը դրդված է եղել ոչ միայն նրա ստեղծագործության մեջ «աղքատների» սոցիալական ճակատագիրը պատկերելու ցանկությամբ, այլև նրանց ներաշխարհը հնարավորինս լիարժեք բացահայտելու ցանկությամբ։ Նամակագրությամբ գրված վեպի օգնությամբ՝ գրողը հնարավորություն է ունեցել միաժամանակ կիրառել զգացմունքային վեպերին բնորոշ մարդկային հոգու նուրբ միկրովերլուծության մեթոդները և 1830-1840-ական թվականների հոգեբանական խոստովանական վեպի տեխնիկան։ Հեղինակի փոխարեն սկսել են խոսել հենց իրենք՝ հերոսները, որոնց խոսքի շնորհիվ գրողը կարողացել է ցույց տալ իր կերպարների հոգևոր կյանքի մակարդակը, ուժն ու թուլությունը։

Դոստոևսկին պատրաստվել է նամակագրական ձևի ընտրությանը եղբոր՝ Միխայիլի, և հոր հետ հաճախակի և լարված նամակագրությամբ։ Հորը ուղղված նամակներում գրողը հաճախ է դժգոհել աղքատությունից, ինչի նշան է համարել թեյ խմելուց հրաժարվելու անհրաժեշտությունը։ Եղբորն ուղղված նամակները բացահայտել են երիտասարդ հեղինակի ինքնորոշման տանջանքները։ Ստեղծագործության ձևի վրա կարող էր ազդել նաև Ժորժ Սանդի նամակներում «Ժակ» վեպը, որը տպագրվել է 1844 թվականի օգոստոսի 1-ին «Հայրենիքի նշումներ» գրքում։ Բացի այդ, գրողն ինքը նշել է, որ նման ձևի ընտրությունը իրեն հնարավորություն տվել «առանց «գրողի դեմքը» որևէ տեղ ցույց տալու, բառը փոխանցել հենց հերոսներին», դրանով իսկ տալով նրանց արտահայտվելու ավելի մեծ ազատություն: 1846 թվականի փետրվարի 1-ին Դոստոևսկին գրել է եղբորը քննադատների մասին. 

## Աշխատանք վեպի վրա
Ըստ Դոստոևսկու ստեղծագործության հետազոտողների՝ գրողն ինքը հետագայում փոխանցել է իր վիճակը «Խեղճ մարդիկ» վեպի վրա աշխատելու ժամանակ՝ «Նվաստացած և վիրավորված» վեպում պատմելով Իվան Պետրովիչի ստեղծագործության մասին.

Միայն 1844 թվականի աշնանը Դոստոևսկին որոշել է պատմել իր ավագ եղբորը՝ Միխայիլին, իր աշխատանքի մասին։ Սեպտեմբերի 30-ի նամակում նա ասել է. 

մինի|Դմիտրի Գրիգորովիչ

Դմիտրի Գրիգորովիչը, որը սեպտեմբերի վերջին բնակություն է հաստատել Դոստոևսկու հետ նույն բնակարանում, ավելի ուշ հիշել է հետևյալը՝ «Խեղճ մարդիկ» վեպի գրողի աշխատանքի մասին. 

1844 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին Դոստոևսկին շարունակել է աշխատանքը վեպի առաջին հրատարակության վրա։ Նրա նամակագրությունից հետևում է, որ աշխատությունն ունեցել է առնվազն երկու սևագիր տարբերակ, սակայն ձեռագրերի բացակայության պատճառով հնարավոր չէ ճշգրիտ դատել դրանց բնույթի մասին։ Վեպի առաջին տարբերակը ավարտվել է 1844 թվականի նոյեմբերին, որից հետո այն վերանայվել է դեկտեմբերին։ 1845 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Ֆեոդոր Միխայլովիչն արդեն աշխատել է աշխատության երկրորդ հրատարակության վրա, որն, ի վերջո, ամբողջությամբ վերաշարադրվել է։ Ելնելով ստեղծագործության կառուցվածքից՝ Կ.Կ. Իստոմինը առանձնացրել է երկու հիմնական սյուժե, որոնք տարբերվել են ոճով, ըստ քննադատի՝ «միասին, այսպես ասած, սպիտակ թելով կարված»։ Առաջին պատմվածքը Վարենկայի և նրա անցյալի մասին է, երկրորդը՝ Դևուշկինի մասին։ Իստոմինը կարծում էր, որ ստեղծագործության առաջին հրատարակությունը պարունակում է միայն Վարենկայի մանկության և Սանկտ Պետերբուրգի կյանքի մասին պատմություն։ Հետագայում Դևուշկինի հետ սյուժեն ավելացվել է, և Դոստոևսկին ստիպված է եղել օրագրով գրական հնարքի դիմել՝ երկու սյուժեները կապելու համար։ Վ.Կոմարովիչը և Գ.Չուլկովը հետագայում քննադատել են այս ենթադրությունը։

1845 թվականի մարտի 24-ին Դոստոևսկին վեպի մասին իր եղբորը գրել է. 

մինի|Բելինսկի Վիսարիոն

Ստեղծագործության բնաբանի համար ընտրված տողերն («Ա՜խ, այս հեքիաթասերները: Ոչ մի օգտակար, հաճելի բան գրել հնարավոր չէ, այլապես ամբողջ հողն են փորում…») ընտրվել են Վլադիմիր Օդոևսկու «Կենդանի մեռելները» պատմվածքից, որն առաջին անգամ հրապարակվել է 1844 թվականի փետրվարի 3-ին «Ներքին գրառումներ»-ում։ Մարտին երիտասարդ հեղինակն առաջին անգամ ներկայացրել է իր աշխատանքը գրաքննիչին, բայց ստիպված է եղել սպասել մեկ ամիս կամ ավելի.

Արդյունքում՝ Դոստոևսկին անմիջապես հետ է վերցրել ձեռագիրը։ Գրողն ի սկզբանե չի ցանկացել վեպը տալ ամսագրին՝ պատասխանի երկար սպասելու, ինչպես նաև հրատարակչությունից հետագա կախվածության պատճառով.

1845 թվականի մայիսի 4-ին վեպի վրա աշխատանքը վերջապես ավարտվել է։ Այդ օրը Դոստոևսկին գրել է իր եղբորը.

 

Այդ պահին հնարավոր չի եղել ստեղծագործությունը կցել որևէ տեղ, ինչը «սրտխառնոցի աստիճանի» անհանգստացրել է ձգտող հեղինակին, որի ֆինանսական վիճակը կախված էր այս աշխատանքի հաջողությունից։ Դոստոևսկին նախատեսել էր ինքը հրատարակել վեպը, կամ ձեռագիրը հանձնել «Ներքին գրառումներ» գրական ամսագրին, որն այն ժամանակ ունեցել է 2500 միավոր տպաքանակ ։ Առաջին տարբերակին խանգարել է ձգտող գրողի անհայտությունը, որի մասին ոչ մի գրավաճառ չի ռիսկի չի դիմել: Ուստի մնում էր ամսագրին «ձեռագիրն առանց վարձատրության տալ».

«Խեղճ մարդկանց» հնարավոր ձախողումը հեղինակը համարել է աղետ. 

## Մամուլի նախնական ակնարկներ և հրապարակումներ
1845 թվականի մայիսի վերջին Դոստոևսկին ամբողջությամբ վերաշարադրել է վեպը։ Ֆեոդոր Միխայլովիչը կարդացել է սկսնակ գրող Դմիտրի Գրիգորովիչի ձեռագիրը, կամ էլ, ըստ անձամբ Դոստոևսկու, ձեռագիրը տվել է Գրիգորովիչին, որպեսզի ինքը կարողանա ծանոթանալ ստեղծագործությանը։ 1877 թվականին «Գրողի օրագրում» Դոստոևսկին գրել է. 

Այդ ժամանակ Գրիգորովիչն արդեն հասցրել էր տպագրել առաջին էսսեն Նիկոլայ Նեկրասովի «Սանկտ Պետերբուրգի ֆիզիոլոգիա» ամսագրում, հետևաբար, հիանալով «Խեղճ մարդկանց»-ով, նա անմիջապես վեպը հանձնել է Նեկրասովին։ Ըստ Գրիգորովիչի հիշողությունների՝ վեպն այնքան ուժեղ տպավորություն է թողել իր և Նեկրասովի վրա, որ նա խնդրել է Նեկրասովին անհապաղ բանակցություններ վարել հրապարակման համար․

Մի գիշերվա ընթացքում կարդալով ձեռագիրը՝ հենց հաջորդ առավոտյան Նեկրասովը հայտարարել է, որ ընդունում է վեպը տպագրության՝ խոստանալով դրա համար վճարել 150 արծաթյա ռուբլի։ Ավելի ուշ Դոստոևսկին հիշել է այս իրադարձության հետ կապված տպավորությունները. 

Համաձայնվելով Դոստոևսկու հետ՝ Նեկրասովը ձեռագիրը հանձնել է գրականագետ Վիսարիոն Բելինսկուն՝ Դոստոևսկուն համեմատելով Գոգոլի հետ։ «Խեղճ մարդիկ» կարդալուց հետո Բելինսկին հունիսի 1-ին անձամբ հանդիպել է Դոստոևսկուն՝ ջերմորեն ողջունելով նոր գրողին․ 

Նույն օրը «Խեղճ մարդիկ» խորհուրդ տալով գրականագետ Պավել Անենկովին՝ Բելինսկին հայտարարել է, որ «վեպը բացահայտում է Ռուսաստանի կյանքի այնպիսի գաղտնիքներ և կերպարներ, որոնց մասին ոչ ոք երբեք չէր երազել։

Սա սոցիալական վեպի մեր առաջին փորձն է, և ավելին, արվել է այնպես, ինչպես սովորաբար անում են արվեստագետները, այսինքն՝ նույնիսկ չկասկածելով, թե ինչ կստացվի

1845 թվականի հունիսի 7-ին Նիկոլայ Նեկրասովը գրաքննիչ Ալեքսանդր Նիկիտենկոյին տվել է «Խեղճ մարդիկ» ձեռագիրը՝ խնդրելով նրան վերանայել վեպը գոնե մինչև սեպտեմբեր։ Գրաքննության հանձնաժողովի արձանագրությունների համաձայն՝ աշխատության ձեռագիրը ընդունվել է քննարկման 1845 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ «Ալմանախի համար՝ նամակագրական վեպ» Ձեռագրի երկարությունը 251 ​​էջ է»։ Հոկտեմբերի 8-ին Դոստոևսկին իր եղբորն ուղղված նամակում գրել է, որ վեպը դեռևս չի վերանայվել. 

«Մենք դեռ ոչինչ չենք լսել «Խեղճ մարդկանց» մասին գրաքննությունից։ Այսպիսի անմեղ սիրավեպ քաշքշում ու քաշքշում են, և ես չգիտեմ, թե ինչպես կավարտվի: Լավ, ո՞նց են արգելելու։ Վեպը գրական շրջանակներում ընդունվելուց հետո Նեկրասովը խոստացել է դրա համար վճարել 250 արծաթյա ռուբլի՝ նախկինում խոստացված 150-ի փոխարեն։ Սրանից անմիջապես հետո «Խեղճ մարդկանց» ձեռագիրը հաստատվել է գրաքննիչ Ֆրեյգանտի կողմից։ Նոյեմբերի 6-ին Նեկրասովը գրաքննության հանձնաժողովին է հանձնել վեպի դասավորությունը՝ 187 էջ տպագրություն, որը հաստատվել է գրաքննիչ Իվանովսկու կողմից։

Նոյեմբերի 27-ին հրատարակիչ Անդրեյ Կրաևսկին Վլադիմիր Օդոևսկուն ուղարկել է դեռևս չհրապարակված ստեղծագործության օրինակը. 

«Ես դրանք տալիս եմ քեզ միայն գիշերվա համար և խնդրում եմ, որ դրանք ոչ մեկին ցույց չտաս, վաղն առավոտյան դրանք վերադարձրու ինձ»»։

1845-ի վերջին Նեկրասովը, հրամայելով նկարիչ Պ. Պ. Սոկոլովին ձևավորել իր հավաքածուն, կրկին ուշադրություն է հրավիրել Դոստոևսկու աշխատանքի վրա։ 1846 թվականի հունվարի 12-ին Սանկտ Պետերբուրգի գրաքննության կոմիտեն թույլատրել է վեպի հրատարակումը։ Հունվարի 18-ին գրաքննության հանձնաժողովին են հանձնվել «Պետերբուրգի հավաքածուի» օրինակները, որոնք տպագրվել են Է. Պրատցի տպարանում։ Հունվարի 19-ին գրաքննիչ Ա.Վ.Նիկիտենկոն ստորագրել է «թողարկման տոմս»։ 1846 թվականի հունվարի 21-ին «Խեղճ մարդիկ», հեղինակային ժանրային «վեպ» ենթավերնագրով, առաջին անգամ լույս է տեսել «Պետերբուրգի հավաքածուի» կազմում։

## Հետագա բարելավումներ
Պետերբուրգի ժողովածուում առաջին հրապարակումից հետո Դոստոևսկին վերադարձել է՝ վերանայելու աշխատանքը 1847, 1860 և 1865 թվականներին։ Մինչև 1847 թվականի հոկտեմբերի վերջը գրողը պատրաստել է վեպի առանձին հրատարակություն, որն ուղարկվել է գրաքննության հանձնաժողովին հոկտեմբերի 27-ին և հաստատվել տպագրության 1847 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ Լսելով «Խեղճ մարդիկ» գրքի առաջին հրատարակության քննադատներին՝ Դոստոևսկին հեռացրել է բառերի որոշ փոքրացուցիչ ձևեր, վերացրել է ավելորդ կրկնությունները, ինչպես նաև աշխատել ուղղել հերոսների լեզուն՝ այն հոգեբանորեն ավելի հուսալի դարձնելու համար: Նշանակալից փոփոխությունները ներառել են նաև տեքստի խոշոր կրճատումներ՝ Վարենկայի մանկության հիշողությունները և Դևուշկինի մտորումները «Նորին գերազանցություն» թեմայով։ Բ.Վ.Տոմաշևսկին ավելի ուշ նշել է, որ սա գրողի կողմից վեպի ամենալուրջ վերամշակումն է եղել։ 1860 և 1865 թվականների հետագա հրատարակություններում Դոստոևսկին մի շարք ոճական ուղղումներ է կատարել տեքստում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
*