Հավաքորդը

**«Հավաքորդը»**, անգլիացի գրող Ջոն Ֆաուլզի 1963 թվականին լույս տեսած թրիլլեր վեպն է, որը նրա գրական առաջին գործն է։ Վեպում պատմվում է մի միայնակ երիտասարդի մասին, որը Լոնդոնում առևանգում է արվեստի բնագավառում մասնագիտացող մի ուսանողուհու և նրան բռնությամբ պահում իր գյուղական ագարակի նկուղում: Երկու մասից բաղկացած վեպում ներկայացվում է ինչպես առևանգիչի՝ Ֆրեդերիկի, այնպես և առևանգվածի՝ Միրանդայի, տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ տեսակետները։ Միրանդայի տեսանկյունից պատմված վեպի հատվածը ներկայացված է նամակագրության տեսքով։

Ֆաուլզը վեպը գրել է 1960 թվականի նոյեմբերից մինչև 1962 թվականի մարտը։ Այն էկրանավորվել է 1965 թվականին՝ Թերենս Սթեմփի և Սամանտա Էգգարի մասնակցությամբ և առաջադրվել Օսկար մրցանակի։

## Սյուժե
Վեպը միայնակ երիտասարդի՝ Ֆրեդերիկ Քլեգի մասին է, ով աշխատում է քաղաքապետարանում որպես գործավար և ազատ ժամանակ թիթեռներ է հավաքում։ Վեպի առաջին մասը պատմում է նրա տեսանկյունից։

Քլեգը տարված է Միրանդա Գրեյով՝ Սլեյդի Գեղարվեստի դպրոցի միջին դասի արվեստի ուսանողուհի: Հեռվից հիանում է նրանով, բայց չի կարողանում կապ հաստատել նրա հետ, քանի որ սոցիալապես թերզարգացած է: Մի օր նա մեծ մրցանակ է շահում ֆուտբոլային լողավազաններում: Նա թողնում է իր աշխատանքը և մեկուսացված տուն է գնում Սասեքսում Լյուեսի մոտակայքում: Այնուամենայնիվ, նա իրեն միայնակ է զգում և ցանկանում է լինել Միրանդայի հետ: Չկարողանալով նորմալ կապ հաստատել՝ Քլեգը որոշում է նրան ավելացնել գեղեցիկ, պահպանված իրերի իր «հավաքածուի» մեջ՝ հուսալով, որ եթե նա բավական երկար պահի նրան գերի, նա կսիրի նրան։

Մանրակրկիտ նախապատրաստվելուց հետո նա առևանգում է Միրանդային՝ թմրանյութ տալով նրան քլորոֆորմով և փակում իր տան նկուղում։ Նա համոզված է, որ Միրանդան որոշ ժամանակ անց կսկսի սիրել իրեն։ Սակայն, երբ նա արթնանում է, նա առերեսվում է նրան իր գործողություններով: Քլեգը շփոթված է և խոստանում է նրան բաց թողնել մեկ ամիս հետո: Նա խոստանում է նրան ցուցաբերել «ամենայն հարգանք»՝ խոստանալով սեռական ոտնձգություններ չանել և նվերներով ու տան հարմարավետությամբ ողողել նրան մի պայմանով՝ նա չի կարող դուրս գալ նկուղից։ Վեպի երկրորդ մասը Միրանդան պատմում է իր գերության ընթացքում պահվող օրագրից հատվածների տեսքով։ Միրանդան վեպի այս հատվածում հիշում է իր նախորդ կյանքը. և նրա օրագրային գրառումներից շատերը գրված են կա՛մ քրոջը, կա՛մ Գ.Պ.-ի անունով մի տղամարդու, ում նա հարգում և հիանում էր որպես նկարչուհի: Միրանդան բացահայտում է, որ GP-ն ի վերջո սիրահարվել է իրեն և, հետևաբար, խզել է նրա հետ բոլոր շփումները:

Սկզբում Միրանդան կարծում է, որ Քլեգը սեռական դրդապատճառներ ունի իրեն առևանգելու համար. բայց, երբ նրա իրական կերպարը սկսում է բացահայտվել, նա հասկանում է, որ դա ճիշտ չէ: Նա սկսում է խղճալ իր գերեվարին՝ համեմատելով նրան Շեքսպիրի «*[[Փոթորիկ (պիես)|Փոթորիկ»]]* պիեսում Կալիբանի հետ, քանի որ նա անհույս մոլուցք է ունեցել նրա նկատմամբ: Քլեգը Միրանդային ասում է, որ իր առաջին անունը Ֆերդինանդ է ( *«Փոթորիկ*» ֆիլմում Միրանդայի սիրավեպի վերջնական հաղթողը):

Միրանդան մի քանի անգամ փորձում է փախչել, սակայն Քլեգը կանգնեցնում է նրան։ Նա նաև փորձում է գայթակղել նրան, որպեսզի համոզի նրան բաց թողնել իրեն։ Միակ արդյունքն այն է, որ նա դառնում է շփոթված և զայրացած: Քանի որ Քլեգը բազմիցս հրաժարվում է ազատ արձակել նրան, նա սկսում է երևակայել նրան սպանելու մասին: Դա անելու անհաջող փորձից հետո Միրանդան մտնում է ինքնասիրահարվածության շրջան։ Նա որոշում է, որ Քլեգին սպանելը նրան կնվազեցնի իր մակարդակին: Նա ձեռնպահ է մնում դրա հետագա փորձերից: Մինչ նա կփորձի նորից փախչել, նա ծանր հիվանդանում է և մահանում։

Վեպի երրորդ մասը պատմում է Քլեգը։ Սկզբում նա ցանկանում է ինքնասպան լինել, երբ գտնում է Միրանդային մահացած. բայց, երբ նա կարդում է իր օրագրում, որ նա երբեք չի սիրել իրեն, նա որոշում է, որ ինքը պատասխանատու չէ իր հետ կատարվածի համար և ավելի լավ է առանց նրա: Նա թաղում է նրա դիակը պարտեզում։ Գիրքն ավարտվում է մեկ այլ աղջկա փախցնելու նրա մտքով։

## Վերլուծություն և թեմաներ
### Սոցիալական դաս
Գրականագետները նշել են դասի թեման բրիտանական կաստային համակարգում ՝ որպես վեպում հետաքրքրություն առաջացնող կարևոր կետ։  Քննադատ Հայդեն Քարութը նշել է, որ Ֆաուլզը զբաղված է « բրիտանական սոցիալիզմի ժամանակ դասակարգերի վերադասավորումներով », որոնք առաջ են բերում բանվոր դասակարգի Ֆրեդերիկի և բուրժուազիայի անդամ Միրանդայի կերպարների միջև սոցիալական ծագման տարբերությունները:

Որոշ գիտնականներ համեմատել են Ֆրեդերիկի և Միրանդայի միջև իշխանության պայքարը որպես հեգելյան «տեր-ստրուկ դիալեկտիկայի» օրինակ, և որ յուրաքանչյուրն իշխանություն է գործադրում մյուսի վրա՝ թե՛ ֆիզիկապես, թե՛ հոգեբանորեն, չնայած նրանց սոցիալական ծագման տարբերություններին: Պամելա Կուպերն իր *«Ջոն Ֆաուլզի գեղարվեստական գործերը. ուժ, ստեղծագործականություն, կանացիություն»* գրքում գրում է, որ *Կոլեկցիոները*» «դրամատիզացնում է բախումը սոցիալապես արմատացած, հարուստ միջին խավի և անապահով, բայց բարձր շարժունակ աշխատող կամ ցածր միջին խավի միջև»։ Բացի այդ, Կուպերը վեպը դիտում է որպես գոթական ոգեշնչված ստեղծագործություն, որը ներկայացնում է դասակարգային այս պայքարը «Միրանդայի փորձությունների ձանձրույթը պնդելով»։

## Աբսուրդ և հեգնանք
*[[Ժամանակակից գրականության հանդես|Journal of Modern Literature ամսագրում]]* գիտնական Շյամալ Բագչին հաստատում է, որ վեպն ունի «հեգնական- աբսուրդիստական հայացք» և պարունակում է զգալի թվով իրադարձություններ, որոնք կախված են զուտ պատահականությունից։ Նա վեպի աշխարհը համեմատում է Ֆրանց Կաֆկայի և Սամուել Բեքեթի վեպերի «ողբերգական անհեթեթ աշխարհների» հետ։ « *The Collector-* ի աշխարհը, հատկապես մինչև վերջ, *մեր աշխարհը չէ*, սակայն, այն նման է աշխարհի այն հայացքին, որը մենք ունենք մեր ամենամութ ժամերին »։

Բագչին նշում է վեպի ամենամեծ հեգնանքն այն է, որ Միրանդան կնքում է իր ճակատագիրը՝ շարունակաբար ինքն իրեն լինելով, և որ « փախուստի յուրաքանչյուր հաջորդ փորձի միջոցով նա ավելի է օտարացնում և դաժանացնում Քլեգին »: Չնայած դրան, Բագչին « *Հավաքորդը »* դիտում է որպես « սարսափելի » և « հեգնական » սիրո պատմություն:

Ավելին, Բագչին նշում է Միրանդայի էվոլյուցիան որպես կերպար միայն գերության մեջ որպես վեպի ևս մեկ պարադոքս. « Նրա մեծանալը վերջապես անիմաստ է. սովորում է հասկանալ իրեն և իր կյանքը, երբ, փաստորեն, այդ կյանքը կանգ է առել »: Կուպերը, ով վեպը մեկնաբանում է որպես « տղամարդկային սեռական իդեալիզացիայի » քննադատություն, նշում է ևս մեկ պարադոքս այն բանում, թե ինչպես է վեպը կապում և՛ լուսանկարչությունը, և՛ հավաքորդը որպես « երկվորյակ անպարկեշտություն՝ ցույց տալու էրոտիկ երկրպագուին՝ իր մաքրասեր ատելությամբ » կոպիտ կենդանական բանը և նրա հավատը իր « սեփական բարձրագույն ձգտումների » նկատմամբ ինքնին զոհ է այն ցանկությունների, որոնք նա փորձում է մերժել»:

## Պատմական տեխնիկա
Բեգչին նշում է, որ վեպի բաժանված պատմողական կառուցվածքը, որն առաջինը ներկայացնում է Ֆրեդերիկի, որին հաջորդում է Միրանդայի (վերջինս էպիստոլար ձևով բացահայտված օրագրի ցրված գրառումների միջոցով) տեսանկյունը, ունի կերպարները, որոնք « առատորեն » արտացոլում են միմյանց։ Հեգնական է և բացահայտում է կյանքի վտանգների մասին մռայլ և վախեցնող տեսակետ»: Բագչին նշում է, որ « երկու պատմությունները հաճախ համաձայնվում են ոչ միայն տեղի ունեցող միջադեպերի ֆիզիկական նկարագրության վերաբերյալ, այլև հաճախ նաև այն ձևով, թե ինչպես են երկու շատ տարբեր կերպարներ արձագանքում տվյալ իրավիճակներին կամ ցուցաբերում նմանատիպ վերաբերմունք »:

Գիտնական Կատարինա Դրժայիչը « *Հավաքորդը* » համարում է « 20-րդ դարի ամենանշանավոր վեպերից մեկը, որը կարելի է դիտարկել շատ հետաքրքիր տեսանկյուններից՝ որպես հոգեբանական թրիլլեր, Յունգյան ուսումնասիրություն, ժամանակակից կամ պոստմոդեռն գրականություն: Ջոն Ֆաուլզը հաստատվել է որպես լեզվի վարպետ՝ օգտագործելով տարբեր գործիքներ՝ տարբեր իմաստներ փոխանցելու և իր կերպարներին ավելի մոտեցնելու իր ընթերցողին »:

## Ընդունելություն
*[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times-]]* ից Ալան Փրայս-Ջոնսը գրել է վեպի մասին. « Ջոն Ֆաուլզը շատ խիզախ մարդ է: Նա գրել է մի վեպ, որն իր ազդեցությունը կախված է ընթերցողի կողմից ամբողջական ընդունման վրա: Դրանում տեղ չկա ամենաքիչ վարանելու համար: Ամենափոքր կեղծ գրառումը, որովհետև ոչ միայն այն գրված է եզակի առաջին դեմքով, այլև նրա գլխավոր հերոսը, իրոք, շատ առանձնահատուկ դեպք է նրա լեզվի օգտագործման մեջ »: *Press & Sun-Bulletin-* ից Հայդեն Քարութը գովաբանեց վեպը որպես « աշխույժ » և « պրոֆեսիոնալ »՝ հավելելով, որ Ֆաուլզը « գիտի, թե ինչպես առաջացնել անմեղության թեք սարսափը, ինչպես նաև գիտելիքի ուղղակի սարսափը»:

2014-ին *[[The Guardian|The Guardian-]]* ից Մերի Էնդրյուսը գրել է, որ Ֆաուլզը մեզ հրավիրում է անտեսելու իր գլխավոր հերոսի արդարացումները և կարդալ տողերի միջև, և փաստերն ավելի սարսափելի պատկեր են տալիս: Ֆրեդը պատահաբար չի առևանգում Միրանդային, կա մի զգացում, որ նա ղեկավարում է: Մինչ այս իրադարձությունը նրա ողջ կյանքը, և Ֆրեդերիկ Քլեգին համարեց « գրականության ամենավատ կերպարներից մեկը »:

## Հարմարեցումներ
*Հավաքորդը* ադապտացվել է որպես ֆիլմ և մի քանի անգամ՝ որպես պիես։ Այն նաև հիշատակվում է տարբեր երգերում, հեռուստատեսային դրվագներում և գրքերում. Օրինակներից մեկը Սթիվեն Քինգի ''«Թշվառություն»'' գրքում է, երբ գլխավոր հերոս Փոլ Շելդոնը հուսով է, որ Էննի Ուիլքսը ծանոթ չէ « Ջոն Ֆաուլզի առաջին վեպին »:

Վեպը ադապտացվել է որպես համանուն գեղարվեստական ֆիլմ 1965 թվականին։ Սցենարի հեղինակներն են եղել Սթենլի Մանն ու Ջոն Կոնը, իսկ ռեժիսորը` Ուիլյամ Ուայլերը: Գլխավոր դերերում են եղել Թերենս Սթեմփը և Սամանտա Էգգարը: 1980 թամիլերենով նկարահանված *[[Moodu Pani]]* ֆիլմը, ըստ ռեժիսոր Բալու Մահենդրայի, մասամբ հիմնված է *Հավաքորդի* վրա: Վեպը նաև հեշտությամբ ադապտացվել է ֆիլիպինցի ռեժիսոր Մայք դե Լեոնի կողմից 1986 թվականին *« Bilango sa Dilim* »                 ( *Բանտարկյալը մթության մեջ* ) ֆիլմում: Ֆիլմի ռեժիսորի խոսքերով, 1997 թվականին նկարահանված ֆիննական դրամա *[[Նեյտոպերհո|«Նեյտոպերհո»]]* ֆիլմը ոգեշնչված էր վեպից:

Դերասան Բրայան ՄակԴերմոտի բեմական ադապտացիան (գրում է որպես Դեյվիդ Փարքեր)  առաջին անգամ ներկայացվել է 1971 թվականին: Նրա ամենավաղ արտադրություններից էր Վեսթ Էնդի շնորհանդեսը Սենտ Մարտինի թատրոնում 1974 թվականին, Մարիան Ֆեյթֆուլը որպես Միրանդա և Սայմոն Ուիլյամսը Քլեգի դերում: Մեկ այլ ադապտացիա, որը գրվել է կրկին դերասանի կողմից. Մարկ Հելին, առաջին անգամ ներկայացվել է Derby Playhouse- ում 1998 թվականի հոկտեմբերին, ավելի ուշ հայտնվելով Շվեդիայի Գյոթեբորգի անգլերեն ստուդիայի թատրոնում 2007 թվականի ապրիլին: Եվս մեկ ադապտացիա՝ Թիմ Դալգլիշի և Կազ Տրիքսի կողմից, գրվել է Bare Bones Theatre Company-ի համար (Wolverton, Milton Keynes) 1997 թվականին:

2021 թվականի հոկտեմբերին Suntup Editions-ը հայտարարեց վեպի սահմանափակ 1000 հրատարակությունների մասին՝ Բրեդֆորդ Մորոուի ներածությամբ և Դեյվիդ Ալվարեսի վեց նկարազարդումներով:

## Ասոցիացիաներ սերիական մարդասպանների հետ
Վեպի հրապարակումից հետո մի քանի դեպքերում սերիական մարդասպանները, չարագործները, առևանգողները և այլ հանցագործներ պնդել են, որ *Հավաքորդը* եղել է իրենց հանցագործությունների հիմքը, ոգեշնչումը կամ արդարացումը:

## Լեոնարդ Լեյքը և Չարլզ Նգ-ն
1985 թվականին Լեոնարդ Լեյքը և Չարլզ Չի-Տատ Նգը առևանգել են 18-ամյա Քեթի Ալենին, իսկ ավելի ուշ՝ 19-ամյա Բրենդա Օ'Քոնորին։ Ասում են, որ Լեյքը տարված է եղել *The Collector-ով:* Լեյքը «փիլիսոփայական» տեսաերիզում նկարագրել է կանանց սեքսի և տնային տնտեսության համար օգտագործելու իր ծրագիրը: Ենթադրվում է, որ նրանք սպանել են առնվազն 25 մարդու, այդ թվում՝ երկու ամբողջ ընտանիք: Թեև Լեյքը մի քանի հանցագործություններ էր կատարել Ուքիա, Կալիֆորնիա, տարածքում, նրա « Միրանդա » գործողությունը սկսվեց միայն այն բանից հետո, երբ նա տեղափոխվեց հեռավոր Ուիլսեյվիլ, Կալիֆորնիա: Նրա սպանությունների տեսագրությունները և Լեյքի գրած օրագիրը հայտնաբերվել են թաղված Ուիլսեյվիլում գտնվող բունկերի մոտ։ Նրանք պարզեցին, որ Լեյքը իր սյուժեն անվանել էր *«Օպերացիա Միրանդա»* ՝ ի պատիվ Ֆաուլզի գրքի հերոսի:

## Քրիստոֆեր Ուայլդեր
Քրիստոֆեր Ուայլդերը ՝ երիտասարդ աղջիկների սերիական մարդասպանը, իր մոտ ուներ *«Հավաքորդը»,* երբ նա սպանվեց ոստիկանության կողմից 1984 թվականին:

1988 թվականին Ռոբերտ Բերդելան գերի է պահել իր արական սեռի զոհերին և լուսանկարել նրանց խոշտանգումները նախքան նրանց սպանելը: Նա պնդում էր, որ *«Հավաքորդ»*-ի կինոտարբերակը եղել է իր ոգեշնչումը, երբ դեռահաս էր:

## Մեջբերումներ գրքից
-Պատահում էր նույնիսկ, որ մտածեի, թե կմոռանամ նրան: Բայց մոռացումը քո կամքով չի լինում, անկախ քեզնից կատարվող բան է: Ուղղակի ինձ հետ չկատարվեց: (էջ 12)

-Եթե ինձ նման մարդիկ շատ լինեին, համոզված եմ` աշխարհն ավելի լավը կդառնար: (էջ 13)

-Նպատակը մտքի համար նույնն է, ինչ ջուրը` մարմնի:

-Նա ամեն ինչից ու ամենքից շատ փոխեց ինձ: (էջ 174)

-Եթե հավատում ես ինչ-որ բանի, պիտի գործի անցնես: (էջ 175)

-Ամբողջ չարիքն աշխարհում հենց փոքրիկ կաթիլներից է գոյանում: (էջ 293)

-Երջանկությունը փողով չես առնի: (էջ 348)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1963 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Բրիտանական սարսափ վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Հոգեբանական վեպեր
Կատեգորիա:Նամակագրական վեպեր