open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալբերտ Սեյբին

**Ալբերտ Սեյբին** (, ), ամերիկացի բժիշկ-գիտնական, վիրուսաբան, պոլիոմիելիտի պատվաստանյութն ստեղծողը։

ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1951)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բելոստոկում՝ Յակով Սապերսթայնի և Ցիլա Կրուգմանի հրեական ընտանիքում, որոնք 1921 թվականին գաղթել են ԱՄՆ։

Ավարտել է Նյու Ջերսիի միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Ալբերտի մեծահարուստ քեռին առաջարկել է վճարել ուսման ծախսերը՝ ատամնաբույժի մասնագիտությունը յուրացնելու պայմանով (նա պիտի շարունակեր ընտանեկան բիզնեսը)։

Տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Ամերիկացի միկրոկենսաբան Պոլ դե Կրյուիի բեսթսելլեր «Մանրէների որսորդները» գրքով հետաքրքրվածությունը հանգեցրել է նրան, որ հակառակ իր քեռու պնդման, նա ընդունվել է Նյու Յորքի համալսարանի բժշկական դպրոց։

Ազգանունը փոխել է՝ դառնալով Սեյբին։

## Գիտական գործունեություն
1931 թվականին ցույց է տվել, որ այդ ժամանակ մաշկի վրա արվող թեսթերը որևէ հիմնավորում չունեն։

Հիմնական բացահայտումներն արվել են Ցինցինատիի համալսարանի և Մանկական հոսպիտալի հետազոտական կենտրոնի հետ երկարամյա համագործակցության շնորհիվ։

Նախ հերքել է համընդհանուր ընդունված տեսակետն առ այն, որ պոլիմելիթի փոխանցումը լինում է օդակաթիլային եղանակով։ Ապացուցել է դրա աղիքային պատճառը։ Այուհետև կարողացել է ստանալ վարակի թույլ ձևերը, որոնք կարող էին երկարատև իմունիտետ առաջացնել։

1957 թվականին բերանային հակապոլիոմելիթային ատվաստումը հաջողությամբ անցել է փորձարկումը ԽՍՀՄ-ում, Չիլիում, Հոլանդիայում, Ճապոնիայում, ՄԵքսիկայում և Շվեդիայում։ Երեք տարի անց թույլտվություն է ստացվել այն օգտագործել ԱՄՆ-ում։

Չի արտոնագրել իր պատվաստանյութերը, այլ պարզապես փոխանցել է դրանք Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը՝ չօգտագործելով միլիարդ դոլարներ աշխատելու հնարավորությունը։ Դրա շնորհիվ անգամ ամենաաղքատ երկրները կարողացել են արտադրել պատվաստանյութը նվազագույն ծախսերով։ 1960-ական թվականների սկզբից Սեյբենի պատվաստանյութը փրկել է միլիոնավոր երեխաների կյանք ամբողջ աշխարհում։

## Պարգևներ և ճանաչում
* 1941՝ E. Mead Johnson Award
* 1956՝ Հովարդ Թեյլոր Ռիքեթսի մրցանակ 
* 1958՝ Ընդգրկվել է Polio Hall of Fame-ի մեջ
* 1962՝ Ռոբերտ Կոխի մրցանակ 
* 1964՝ Ֆելտրինելլի մրցանակ [
* 1964՝ Բավարիայի «Վաստակի համար» շքանշան
* 1965՝ Լաքսեր Դեբեյկի մրցանակ՝ կլինիկական հետազոտությունների համար 
* 1970՝ ԱՄՆ ազգային գիտական մեդալ
* 1974՝ John Howland Award
* 1986՝ Ազատության նախագահական մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Як TUТэйшыя змянялі свет. Альберт Сабін  
* Albert B. Sabin. 1906—1993 // A Biographical Memoir by Marguerite Rose Jiménez

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Բիլ Աթկինսոն

**Բիլ Աթկինսոն** (, ), ամերիկացի ինժեներ և լուսանկարիչ։

## Կենսագրություն
1978-1990 թվականներին Աթկինսոնն աշխատել է Էփլ ընկերությունում։ Նա ստացել է բակալավրի աստիճան Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանում, որտեղ Էփլ Մակինտոշի գլխավոր աշխատող Ջեֆ Ռասկինը դասախոսում էր նրան որպես իր պրոֆեսորներից մեկը։ Աթկինսոնը շարունակել է իր ուսումնասիրությունները և պաշտպանել է իր թեզը արդեն Վաշինգտոնի համալսարանում։

Աթկինսոնը Apple Lisa համակարգչի գրաֆիկական օգտագործողի ինտերֆեյսի (GUI) գլխավոր դիզայները և մշակողն էր, իսկ հետագայում` զարգացման հիմնական կազմի մեքենայական Apple Macintosh-ի առաջին երեսուն անդամներից մեկը և դարձել է իր ժամանակի համար հեղափոխական գրաֆիկական խմբագիր MacPaint-ի, ինչպես նաև` Mac-ի այլ ծրագրերի հեղինակ։ Նա նաև նախագծել և իրականացրել է QuickDraw–ը՝ Macintosh համակարգիչների հիմնական գրաֆիկական գործիքակազմը։ QuickDraw տեխնոլոգիայի առկայությունը գրաֆիկայի ցուցադրման համար նոր գրաֆիկական ինտերֆեյսի հաջողության հիմնական գործոնն էր Macintosh-ի համակարգիչների համար։ Ի թիվս այլ բաների, Աթկինսոնը նախագծել և իրականացրել է HyperCard տեխնոլոգիան՝ առաջին հիմնական գերհաղորդակցված հիպերմեդիա համակարգը։

1990-ի սահմաններում ընկերությունը հիմնադրվել է կապի սարքերի զարգացման General Magic ընկերությունը, և Բիլ Աթկինսոնը, որը երեք համահիմնադիրներից մեկն էր, մամուլի հետ հանդիպմանն ասել է հետևյալը. 
 
General Magic-ի հաջողության խոչընդոտները կարող են լուրջ լինել, բայց սա սովորական սթարթափ ընկերություն չէ։ Դրա գործընկերների թվում են համակարգիչների, կապի և սպառողական էլեկտրոնիկայի աշխարհի խոշորագույն դերակատարներից մի քանիսը։ Եվ ընկերությունը համալրվելու է գերժամանակակից ինժեներներով, որոնք զրոյից կվերստեղծեն ամենուր ու համատարած հաղորդակցությունների ավանդական մոտեցումները։

2007 թվականին Աթկինսոնը սկսել է աշխատել որպես Numenta համակարգչային հետախուզական տեխնոլոգիաների սթարթափ Numenta-ի արտաքին մշակող։ Իր աշխատանքի մասին Աթկինսոնն ասել է. «Այն, ինչ անում է Numenta-ն, հասարակության համար ավելի հիմնարար նշանակություն ունի, քան անհատական համակարգիչը և ինտերնետի զարգացումը։»:

Աթկինսոնի մի քանի կարևոր գյուտեր համակարգչային ոլորտում.

*Macintosh QuickDraw-ը և Lisa LisaGraf-ը,
*Աթկինսոնը ինքնուրույն հայտնաբերել է հավասարակշռված կետերից շրջան կառուցելու ալգորիթմ՝ իրար հաջորդող կենտ թվերի հանրագումարի միջոցով,
*«Վազող մրջյուններ» (անիմացիայի էֆեկտ՝ գրաֆիկական խմբագրում ընտրության սահմանները նշելու համար),
*Սանկի գոտի՝ բացվող ենթակետերով,
*Selection lasso (նկարում տարածքների ավտոմատ ընտրության գործիք),
*FatBits,
*MacPaint,
*HyperCard,
*Bill Atkinson PhotoCard:

Ներկայումս Աթկինսոնը զբաղվում է բնության լուսանկարչությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ինժեներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Sour

**«Sour»**, ամերիկացի երգչուհի Օլիվիա Ռոդրիգոյի դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2021 թվականի մայիսի 21-ին՝ Geffen և Interscope Records լեյբլներում։ Ալբոմի թողարկմանն են նախորդել երեք սինգլներ․ Ռոդրիգոյի դեբյուտային «Drivers License» սինգլը, որը գլխավորել է տարբեր երկրների, ներառյալ ԱՄՆ-ի Billboard Hot 100 չարթը,  «Deja Vu»-ն և «Good 4 U»-ն։

## Նախապատմություն
Ռոդրիգոն պայմանագիր է կնքել Geffen Records լեյբլի հետ, որպեսզի թողարկի իր դեբյուտային մինի ալբոմը 2021 թվականին։ Նա համահեղինակել է «Drivers License» երգը վերջինիս պրոդյուսեր Դանիել Նիգրոյի հետ և թողարկել է որպես իր դեբյուտային սինգլ 2021 թվականի հունվարին, որը շահույթային հաջողության հասավ։ Billboard ամսագիրն այն անվանել է Hot 100-ի պատմության առաջատար երգերից մեկը։

2021 թվականի մարտի վերջին Ռոդրիգոն սկսեց իր Ինստագրամյան էջում ակնարկել սպասվող սինգլի մասին՝ խորհրդավոր թիզերներ հրապարակելով։ Մարտի 29-ին նա հայտարարել է, որ սինգլի անվանումն է «Deja Vu» և որ այն թողարկելու է երեք օր անց, ինչպես նաև երկրպագուներին հավաստիացրեց, որ այս հայտարարությունը կապված չէ Ծիծաղի օրվա հետ։ Երգի պաստառը ներկայացվել է նույն հրապարակման մեջ։ 2021 թվականի ապրիլի 1-ին, երկրորդ սինգլի թողարկման հետ զուգահեռ, Ռոդրիգոն հայտարարել է ալբոմի թողարկման ամսաթիվը՝ 2021 թվականի մայիսի 21։

## Առաջխաղացում
Ռոդրիգոն իր դեբյուտային ելույթն է կատարել 2021 թվականի փետրվարի 4-ին «Drivers License» սինգլով՝ «Ջիմի Ֆելոնի երեկոյան շոուի» ժամանակ

## Երգացանկ

## Չարթեր

### Շաբաթական չարթեր

### Ամսական չարթեր

### Տարեվերջյան չարթեր

## Հավաստագրումներ

 

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2021 ալբոմներ
Կատեգորիա:Օլիվիա Ռոդրիգոյի ալբոմներ
Աջայ Բհաթ

**Աջայ Վ. Բհաթ** (), հնդկական ծագմամբ ամերիկացի համակարգչային ճարտարապետ, ով սահմանեց և զարգացրեց լայնորեն օգտագործվող մի քանի տեխնոլոգիաներ, ներառյալ USB (Universal Serial Bus), AGP (Accelerated Graphics Port), PCI Express, Պլատֆորմային Էներգիայի Կառավարման ճարտարապետություն և չիպսետի տարբեր բարելավումներ։

## Կենսագրություն
Հնդկաստանի Բարոդա քաղաքի Մահարաջա Սայաջիրաո համալսարանն ավարտելուց հետո Բհաթը մագիստրոսի կոչում է ստացել ԱՄՆ-ի Նյու Յորքի Քաղաքային համալսարանում։ 1990-ին Բհաթը միացավ Intel-ին՝ որպես Folsom չիպսետների ճարտարապետության անձնակազմի ավագ ճարտարապետ։ Նա ունի հարյուր երեսուն երկու ԱՄՆ և միջազգային արտոնագրեր, և մի քանի այլ փաստաթղթեր, որոնք ներկայացնում են տարբեր փուլեր։ 1998, 2003 և 2004 թվականներին Բհաթին առաջարկվեց մասնակցելու Միացյալ Նահանգների և Ասիայի առաջատար համալսարաններում անցկացվող «Տարբերակված դասախոսությունների շարքին»։ Նա 2002 թվականին PCI Express-ի ճշգրտումների մշակման գործում ներդրած ավանդի համար արժանացել է «Գերազանցության մրցանակ» պարգևին։

Intel-ի I / O գլխավոր ճարտարապետը, որը պատասխանատու է հարթակի և I / O- ի համար, փոխկապակցում է ուղղությունները, Բհաթը նաև առաջնորդում է հաջորդ սերնդի հաճախորդների համար նախատեսված Պլատֆորմի Ճարտարապետության սահմանումն ու զարգացումը։

Intel-ի անդամներն ընտրվում են իրենց տեխնիկական ղեկավարության, ընկերության և արդյունաբերության մեջ մեծ ներդրման համար։

2009 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Քոնան Օ'Բրայենի մասնակցությամբ The Tonight Show-ն կատարեց կատակերգական մի համար, որում նկարահանվեց Բհաթի Intel կազմակերպությունը և որտեղ կրկնօրինակվեցին Intel-ի «Rockstar» գովազդները։ Աջայ Բհաթը ներկայացվեց GQ India-ի 2010 թ. հուլիսի համարում՝ որպես «50 համընդհանուր ամենաազդեցիկ հնդիկներից» մեկը։

2013 թվականի ապրիլին Լոնդոնի Ասիական մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացավ  մրցանակի՝  Գիտության և Տեխնոլոգիայի բնագավառում իր ակնառու նվաճումների համար։

## Ճանաչում
* 2013 թվականին ոչ եվրոպական երկրներ անվանակարգում Եվրոպական գյուտարար մրցանակ։
* Բհաթը համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերեց որպես USB-ի համահեղինակ՝ Intel 2009 հեռուստատեսային գովազդի միջոցով, որտեղ նրան պատկերեց դերասան Սունիլ Նարկարը։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* Ajay Bhatt at EETIMES: The Great Minds, Great Ideas Project
* USB inventor is tech's unlikely 'rock star', By John D. Sutter, February 4, 2010 – Ajay Bhatt on CNN.COM
* How humble USB turned engineer into tech 'rock star' By Nick Glass and Matthew Knight, CNN

## Արտաքին հղումներ

* 
* Ajay Bhatt Interview with Conan O'Brien
* Photo at Flickr
* Ajay V.Bhatt winner of the European Inventor Award
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների անձինք
Կատեգորիա:Հնդիկ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գյուտարարներ
Լովրո Բիզյակ

**Լովրո Բիզյակ** (, ), սլովենացի ֆուտբոլիստ, Մոլդովայի «Շերիֆի» և Սլովենիայի ազգային հավաքականի հարձակվող։

## Կարիերա
Լովրո Բիզյակը «Շմարտնո 1928» ֆուտբոլային ակումբի սան է, 2011/12 մրցաշրջանում նորամուտն է նշել այդ ակումբի մեծահասակների թիմում, որը հանդես էր գալիս Սլովենիայի առաջնության երկրորդ լիգայում։

Ֆուտբոլիստն իր կարիերայի սկզբում խաղացել է նաև ցածր դիվիզիոնների թիմերում՝ սլովենական «Կովինարում» և «Ալյումինիում», ինչպես նաև ավստրիական «Վիլդոնում»։

2016/17 մրցաշրջանում «Ալյումինիի» կազմում նա իր նորամուտն է նշել Սլովենիայի առաջին լիգայում։

2017 թվականից խաղացել է Սլովենիայի առաջնությունում հանդես եկող «Դոմժալե» ակումբում, անցկացրել 36 հանդիպում և խփել 13 գոլ։

2018 թվականի օգոստոսին Բիզյակը տեղափոխվել է ռուսական «Ուֆա»։ Թիմի ղեկավարությունը նրան նկատել էր Եվրոպայի լիգայի «Դոմժալեի» դեմ խաղերի ժամանակ։ Նա իր նորամուտը Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայում նշել է 4-րդ տուրի Մոսկվայի «Դինամոյի» դեմ խաղում (0-3)։ Նոյեմբերի 11-ին նա իր անդրանիկ գոլն է խփել «Ուֆայի» կազմում՝ գրավելով «Սպարտակի» դարպասը (2-0)։

2021 թվականի հունվարի 15-ին, կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ, ֆուտբոլիստի և ակումբի միջև պայմանագիրը խզվել է։ Հունվարի վերջին Բիզյակը պայմանագիր է կնքել Տիրասպոլի «Շերիֆի» հետ։ Փետրվարի 24-ին նա 22-րդ տուրի «Զիմբրուի» դեմ խաղում խփել է առաջին գոլը «Շերիֆի» կազմում։

## Կարիերա ազգային հավաքականում
2020 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Բիզյակն իր նորամուտն է նշել Սլովենիայի ազգային հավաքականում՝ փոխարինման դուրս գալով 77-րդ րոպեին Մոլդովայի հետ Ազգերի լիգայի խաղում։

### Խաղեր և գոլեր ազգային հավաքականում
*2020 թվականի նոյեմբերի 17-ի դրությամբ։*

**Ընդամենը՝** 1 հանդիպում / 0 գոլ, 1 հաղթանակ, 0 ոչ-ոքի, 0 պարտություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Պրոֆիլը footballdatabase.eu-ում

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Ուֆայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սլովենացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովենիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովենիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Շերիֆի ֆուտբոլիստներ
Լուիզա Նյորլունդ

**Լուիզա Նյորլունդ** (, ), դանիացի ֆեմինիստ և պացիֆիստ։

## Կենսագրություն
Լուիզա Նյորլունդը ծնվել է 1854 թվականին, ֆերմեր և Դանիայի խորհրդարանի պատգամավոր Միկկել Հասլե Քրիստիանսենի և Աննե Յակոբսդատերի ընտանիքում։     1881 թվականին Լուիզան ամուսնացել է լրագրող և հրապարակախոս Նիլս Ենսեն Նյորլունդի հետ, բայց 1892 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են և Նիլս Նյորլունդի մահից հետո Լուիզան ստիպված է եղել մեծացնել և դաստիարակել դստերը՝ Ագնեսին։

Քաղաքականությամբ Լուիզան հետաքրքրվել է դեռ պատանեկան տարիներից, քանի որ արմատական դեմոկրատները հաճախ էին հավաքվում նրա հայրական տանը։ Վերապատրաստման դասընթացներից հետո (*Beyer, Bohrs og Femmers Kursus*) քննություն է հանձնել և աշխատանքի անցել *Larslejstrædes Skole*-ում որպես ուսուցիչ, որտեղ աշխատել է 1878-1910 թվականներին։ 1891 թվականին մասնակցել է *Kbh.s Kommunelærerindeforening*-ի  (Կոպենհագենի ուսուցիչների ասոցիացիա) հիմնադրմանը։ Լուիզան ներգրավվել է նաև պացիֆիստական շարժման մեջ և դարձել *Dansk Fredsforening* (Դանիական խաղաղության շարժում) կազմակերպության անդամ, որտեղ եղել է հռետոր և քարտուղար, իսկ 1915 թվականին ընտրվել է Հաագայի Կանանց խաղաղության միջազգային կոնգրեսի պատվիրակ, որտեղ է հիմնադրվել է Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային միությունը։

Սակայն Լուիզան ավելի հայտնի է եղել իր ֆեմինիստական գործունեությամբ։ Եղել է *Dansk Kvindesamfund* (Դանիական կանանց ասոցիացիա) կազմակերպության անդամ, որն իր տեսակի մեջ առաջինն է եղել Դանիայում։ Լուիզան եղել է շատ ակտիվ անդամ և շատ բան է արել ասոցիացիան մասսայականացնելու համար։ Չցանկանալով համակերպվել կանանց ընտրական իրավունքի վերաբերյալ *Dansk Kvindesamfund*-ի անվճռականությանը՝ նա դարձել է *Kvindelig Fremskridtsforening*  («Կանանց զարգացման միություն») կազմակերպության  հիմնադիրներից մեկը։ Նաև աջակցել է Լինա Լուպլաուին *Kvindevalgretsforeningen*-ի (Դանիացի սուֆրաժիստների կազմակերպություն) ստեղծման գործում և 1891-1894 թվականներին դարձել է դրա նախագահը։ Այդ կազմակերպությունը լուծարվել է 1898 թվականին, և Լուիզան հիմնադրել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsudvalg*, որը հետագայում վերանվանվել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsforbund* («Կանանց ընտրական իրավունքի միացյալ դանիական շարժում») և միացել Կանանց միջազգային միությանը։ Լուիզան եղել է Դանիայի պատվիրակը Բեռլինում (1904), Ամստերդամում (1908), Բուդապեշտում (1913) կայացած կանանց ընտրական իրավունքի վերաբերյալ միջազգային կոնգրեսներում։ 1909 թվականից Լուիզան հրաժարվել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsforbund*-ում իր ակտիվ մասնակցությունից. նրան փոխարինել է Էլինա Հանսենը։

1890-1904 թվականներին Լուիզան եղել է նաև Լիբերալ կուսակցության անդամ, բայց հետագայում հեռացել է և դարձել Սոցիալ-դեմոկրատների թեկնածուն 1909 թվականն կայացած Կոպենհագենի համայնքային ընտրություններում, բայց առողջական նկատառումներից ելնելով ստիպված է եղել հանել իր թեկնածությունը։
Լուիզա Նյորլունդը մահացել է 1919 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Դանիացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Դանիացի պացիֆիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Դանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Դանիացի ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Դիլան Բեյքեր

**Դիլան Բեյքեր** (, ), ամերիկացի դերասան, «Թոնի» և «Էմմի» մրցանակների հավակնորդ։

## Վաղ տարիներ
Դիլան Բեյքերը ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նյու Յորքի Սիրաքյուս քաղաքում։ Դերասանական գործունեությունը սկսել է պատանեկության տարիներին՝ տարածաշրջանային թատերական ներկայացումներում։ Սովորել է *Holy Cross Regional Catholic School-*ում, այնուհետեւ շարունակել է հաճախել Դարլինգթոնի դպրոց։ 1976 թվականին ավարտել է *Georgetown Preparatory School*-ը*։* Այնուհետև Բեյքերը սովորել է Վիրջինիայի Ուիլյամ և Մարի քոլեջում և Ջորջիայի Տեխնոլոգիական ինստիտուտում, ապա ավարտել է *Southern Methodist University*-ն 1980 թվականին։ Բեյքերը նաև ստացել է գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան Եյլի համալսարանի դրամատիկական դպրոցում, որտեղ նա սովորել է Քրիս Նոթի և Փաթրիշա Քլարկսոնի հետ։

## Անձնական կյանք
Բեյքերը ամուսնացել է 1990 թվականին դերասանուհի Բեքի Էն Բեյքերի (ծնունդով՝ Գելկե) հետ։ Նրանք ունեն դուստր։

## Ընտրված ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կուշ (կանաբիս)

**Կուշ** կամ **քուշ**, հնդկական կանեփի (*Cannabis indica*) հիբրիդային ենթատեսակ։

Առաջացել է Աֆղանստանի, Հյուսիսային Պակիստանի և Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանի աբորիգեն տեսակներից։

Անվանումն ստացել է Հինդուկուշ լեռնաշղթայից։

«Հինդուկուշ» անվամբ տվյալ տեսակի կանեփը Միացյալ Նահանգներ է բերվել ուշ 1970-ական թվականներին։

Ծաղիկը խիստ ամուր է, սովորական կանեփի (*Cannabis sativa*) ենթատեսակների համեմատ, ցողունն առավել կարճ է և հաստ։

Ռեկրեացիոն և/կամ բժշկական օգտագործման դեպքում, մարդու վրա թողած ազդեցությունը, ընդհանուր առմամբ, նման է հնդկական կանեփի և կանեփի հիբրիդային ենթատեսակների ազդեցությանը, պարունակում է կանաբիդիոլի (CBD) բարձր կոնցենտրացումներ (գործում է որպես հանգստացնող, ցավազրկող, հակաբորբոքային, հակաբիոտիկ, հակացնցումային և այլ տեսակի միջոց)։ Ունի լայն օգտագործում որպես բժշկական կանեփ։

## Տեսակներ
* Օ Ջի քուշ (*OG Kush*), 
* Բաբա քուշ (*Bubba Kush*),
* Մանուշակաքույն քուշ (*Purple Kush*), 
* Սկայուոքեր Օ Ջի (*Skywalker OG*), 
* Մաստեր քուշ (*Master Kush*)

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Bubba Kush.jpg|Բաբա քուշ
Պատկեր:OG Kush.jpg|Օ-Ջի քուշ
Պատկեր:Lemon kush, day 114, flower 86 (5182567301).jpg|Կիտրոնային քուշ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարիխուանա
Անկումից հետո (ֆիլմ)

**«Անկումից հետո»** (), ամերիկյան մելոդրամա, որը նկարահանվել է Աննա Թոդդի «Անկումից հետո» վեպի հիման վրա։ Համարվում է «Հետո» և «Վեճից հետո» ֆիլմերի սիքվելը։ Գլխավոր դերերում, ինչպես և նախկինում, հանդես են գալիս Ջոզեֆին Լենգֆորդը և Հիրո Ֆայնս Թիֆինը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայանալու է 2021 թվականին։

## Սյուժե
Երբ Թեսսան կայացնում է իր կյանքի կարևորագույն որոշումը, ամեն ինչ իր շուրջը փոխվում է։ Անսպասելի բացված գաղտնիքները իր մտերիմների և Հարդինի ընտանիքի մասին կասկածի տակ են դնում ամեն ինչ, որ նրանք երկուսն էլ գիտեին առաջ։

## Դերերում
* Հիրո Ֆայնս Թիֆին՝ Հարդին Սքոթ
* Ջոզեֆին Լենգֆորդ՝ Թեսսա Յանգ
* Արիելա Կեբբել՝ Քիմբերլի
* Միրա Սորվինո՝ Քերոլ Յանգ
* Սթիվեն Մոյեր` Քրիստիան Վենս
* Լուիզ Լոմբարդ՝ Թրիշ Դենիելս
* Չանս Պերդոմո՝ Լենդոն
* Ռոբ Էստես՝ Քեն Սքոթ
* Կարտեր Ջենկինս՝ Ռոբերտ
* Կիանա Մադեյրա՝ Նորա
* Ֆրենսիս Թյորներ՝ Կարեն

## Արտադրություն
2020 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Ջոզեֆ Լենգֆորդը ևՀիրո Ֆայնս Թիֆինը հայտարարել են այն մասին, որ արտադրության մեջ են դրվել ֆիլմի երրորդ և չորրորդ մասերը։

Հոկտեմբերին ԶԼՄ-ներում տեղեկատվություն է հայտնվել այն մասին, որ երրորդ և չորրորդ ֆիլմերի հիմնական դերասանական կազմին միանալու են Սթիվեն Մոյերը և «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր Միրա Սորվինոն։ Հայտնի է դարձել, որ ֆիլմում դերեր են ստացել Չանս Պերդոմոն և Արիելա Կեբբելը, ինչպես նաև Ֆրենսիս Թյորները և Կիանա Մադեյրան։ Երրորդ և չորրորդ ֆիլմերի ռեժիսորը Կաստիլ Լենդոնն է։ Ֆիլմի սցենարը գրել Է Շերոն Սոբոյլը, որը նաև գրել է «Վեճից հետո» ֆիլմի սցենարը։

## Մարքեթինգ
Ֆիլմի պաշտոնական թրեյլերը համացանցում հրապարակվել է 2021 թվականի փետրվարի 14-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2020-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2021 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Իզաբելա դե Կլերմոն

**Իզաբելա դե Կլերմոն** (, ), նաև հայտնի որպես **Իզաբելա Տարանտոացի,** Նեապոլի թագուհի, որը եղել  է թագավոր Ֆերդինանդ  I-ի    առաջին կինը, ինչպես նաև 1463–1465 թվականներին Տարանտոյի իշխանության տիրակալն ու իշխող արքայադուստրը։

## Կյանք
Իզաբելան ծնվել է 1424 թվականի հունվարին հարավային Ապուլիա մարզի Կոպերտինո քաղաքում և հանդիսացել Կոպերտինոյի կոմս Տրիստան դե Կլերմոնի ու կոմսուհի Քեթրին Դել Բալցո Օրսինիի ավագ դուստրը։ Եղել է նաև Տարանտոյի անժառանգ արքայազն Ջիովանի Անտոնիո դել Բալցոյի քրոջ դուստրն ու ժառանգորդուհին։ Նրա մայրական կողմի տատիկը՝ Մարի դ՛Էնգիենը, 1406 թվականից մինչև 1414 թվականը եղել է Նեապոլի թագուհին։

1444/1445 թվականի մայիսի 30-ին  ամուսնացել է Կալաբրիայի դուքս Ֆերդինանդ Արագոնցու հետ (1423–1494), որը Ալֆոնսո V Արագոնցու որդին էր ու վերջերս էր նվաճել նեապոլյան թագավորությունը ֆրանսիացի Անգևիններից ու այդպիսով հանդիսանում էր Իզաբելայի ու նրա ընտանիքի նոր ավատատերը։ Ալֆոնսոն կազմակերպել է այս ամուսնությունը, որպեսզի լավ ապագա ապահովի իր սիրելի անառակ որդուն՝ ամուսնությամբ տալով նրան իր սեփական իշխանությունը։ Բացի դրանից Ալֆոնսոն ցանկանում էր, որ իր նոր թագավորությունում իր հավատարիմ ժողովուրդը (օրինակ՝ իր սեփական որդին) ֆեոդալական տոհմակից ունենար, ինչը տեղի կունենար ապագայում, հենց որ Ֆերդինանդն ու Իզաբելլան հաջորդեին իրեն Տարանտոյում։ Ամուսնությունը նաև ամրապնդել է թագավորի գերիշխանությունը Տարանտոյի ներկայիս տերերի նկատմամբ։

1458 թվականի հունիսի 27-ին Իզաբելայի ամուսինը, իր հոր կտակի համաձայն, դարձել է Նեապոլի թագավոր, իսկ Իզաբելան՝ թագուհի։ Նրանք այլևս չէին ցանկանում Տարանտոն պահել որպես իրենց գլխավոր բնակավայր, բայց այն դեռ հզոր տիրույթ էր ու 1463 թվականին Իզաբելլան հաջորդել է իր մորեղբայր Ջիովանի Անտոնիոյին՝ որպես Տարանտոյի արքայադուստր։

Թագուհի Իզաբելան վախճանվել է 1465 թվականի մարտի 30-ին և հուղարկավորվել Սան Պիետրո Մարտիրե կաթոլիկ եկեղեցում։ Նրա ժառանգն իր ավագ որդին էր՝ ապագա թագավոր Ալֆոնսո II-ը։

## Զավակներ
Իզաբելան ու Ֆերդինանդն ունեցել են վեց երեխա՝
*Նեապոլի թագավոր Ալֆոնսո II (4 նոյեմբերի 1448 – 18 դեկտեմբերի 1495)
*Էլեանոր Նեապոլցի (22 հունիսի 1450 – 11 հոկտեմբերի 1493), Բարիի և Ֆերարայի դքսուհի
*Ֆրեդերիկ IV Նեապոլցի (19 ապրիլի 1452 – 9 նոյեմբեր 1504)
*Ջոն Նեապոլցի (25 հունիսի 1456 – 17 հոկտեմբերի 1485), Տարանտոյի արքեպիսկոպոս, հետո կարդինալ
*Բեատրիս Արագոնցի (14 սեպտեմբերի/16 նոյեմբերի 1457 – 23 սեպտեմբերի 1508), Հունգարիայի թագուհի
*Ֆրենսիս Նեապոլցի, Սան Անջելոյի դուքս (16 դեկտեմբերի 1461 – 26 հոկտեմբերի 1486)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1420-ականների ծնունդներ
Քեյլի Ֆլեմինգ

**Քեյլի Փրեսլի Ֆլեմինգ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։ Առավել հայտնի է «Քայլող մեռյալները» հեռուստասերիալում Ջուդիթ Գրայմսի դերը կատարելու համար։

## Կարիերա
Քեյլին ծնվել է 2007 թվականի մարտի 25-ին Միսիսիպի նահանգում։ 8 տարեկանում դերասանական կարիերան սկսել Է «Աստղային պատերազմներ։ Էպիզոդ VII։ Ուժի արթնացում» ֆիլմում՝ կատարելով Ռեյի դերը մանկության տարիներին։

2018 թվականից նկարահանվում է «Քայլող մեռյալները» հեռուստասերիալում` մարմնավորելով Ջուդիթ Գրայմսին։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստասերիալներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Վտանգավոր տարիք

«**Վտանգավոր տարիք**» (), խորհրդային հեռուստատեսային գեղարվեստական ֆիլմ, որը թողարկվել է 1981 թվականի հոկտեմբերին։

## Սյուժե
Ռոդիմցև ամուսինները, որոնք միասին ապրել են քսան տարի, հանկարծ հասկանում են, որ իրենց միջև ձևավորվել է փոխըմբռնման լիակատար բացակայություն։ Ամուսնալուծությունը և բնակարանի փոխանակումը նրանց թվում է խնդրի միակ լուծումը։ Բայց իրականում ամեն ինչ ավելի բարդ է. չդիմանալով տանը տիրող իրավիճակին՝ նրանց որդին (Անտոն Տաբակով) մեկնում է ծովագնացության ուսումնարանում սովորելու, իսկ ընտանեկան դրաման նրանցից երկուսին էլ խանգարում է աշխատանքի վրա կենտրոնանալու հարցում։ Ռոդիմցևներն ամուսնալուծվում են։

Տաղանդավոր պարֆյումեր-դեգուստատոր Նարկիս Միխայլովիչը (Յուոզաս Բուդրայտիս), որն անհավանական հոտառական կարողություններ ունի հոտերի երանգները տարբերելու հարցում, որպես մասնագետ հրավիրվում է մի կնոջ օծանելիքը ճանաչելու համար, որը կասկածվում է հանցագործություն կատարելու մեջ։ Ճանաչման ընթացքում կասկածյալը վնասում է նրա գլխավոր աշխատանքային օրգանը՝ քիթը, որից հետո նա զրկվում է հոտերը տարբերակելու ունակությունից։ Սակայն նախկին կնոջ (Ալիսա Ֆրեյնդլիխ) հետ պատահական հանդիպումը կախարդական կերպով Նարկիս Միխայլովիչին վերադարձնում է նրա յուրահատուկ բնական ունակությունը, ինչի մասին նա իմանում է՝ մետրոյի ուղևորներից մեկից զգալով խորհրդային «Սաշա» օդեկոլոնի հոտը ֆիլմի եզրափակիչ տեսարանում։

## Դերերում
* Ալիսա Ֆրեյնդլիխ – *Լիլիա Իվանովնա Ռոդիմցևա, գիտական աշխատող
* [[Յուոզաս Բուդրայտիս]] – *Նարկիս Միխայլովիչ Ռոդիմցև, փորձագետ-պարֆյումեր (հնչյունավորել է Ինոկենտի Սմոկտունովսկին)
* Անտոն Տաբակով – *Դմիտրի, Ռոդիմցևների որդին
* Իվան Վորոնով – *նախարար
* Նիկիտա Պոդգորնի – *Պլախին, պարֆյումերային գործարանի տնօրեն
* [[Ժաննա Բոլոտովա]] – *Մարիա Վասիլևնա, քանդակագործ, ժողովրդական ատենակալ դատարանում
* Իննա Ուլյանովա – *Ալլա, Լիլիա Իվանովնայի գործընկերը
* Բորիս Խիմիչև – *Մաքսիմ Պետրովիչ Մակեդոնսկի, Լիլիա Իվանովնայի գործընկերը (հնչյունավորել է Իգոր Դմիտրիևը)
* Լիդիա Սավչենկո, Վալերի Նիկիտենկո – *Ելենա և Սլավա, ամուսիններ, Ռոդիմցևների ընկերները
* Գեորգի Շտիլ – *Ակիմով, ոստիկանության կապիտան, քրեական հետախուզության ավագ քննիչ
* Միխայիլ Վոդյանոյ – *Իվան Խրիստոֆորովիչ, Լիլիա Իվանովնայի հայրը
* Վիկտոր Պերևալով – *ոստիկանության ավագ (լուսագրերում նշված չէ)
* Լև Լեմկե – *բժիշկ-օտոլարինգոլոգ
* Անատոլի Շալյապին – *հարբեցող
* Վսեվոլոդ Շեստակով – *Սեմյոն Իլյիչ Բարշչևսկի, ամբիոնի վարիչ, Լիլիա Իվանովնայի ղեկավարը (հնչյունավորել է [[Լեոնիդ Բրոնևոյ]]ը)
* Վալերի Իսաև – *Մակլեր
* Հելենա Իվլիևա – ''մեղադրյալ Չոկոլովա

## Փաստեր
Ճապոնական Ասախի պարֆյումերային ֆիրմայի «Մեդայի» օծանելիք իրականում գոյություն չունի։ Այդ ապրանքանիշը հորինել են սցենարիստները հատուկ ֆիլմի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ֆիլմի մասին 11channel.dp.ua կայքում 

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1981 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մոսկվայում
Դեն Ցինյուն

**Դեն Ցինյուն** (չին. ավանդ. 鄧青雲, պարզ. 邓青云, փինյին *Dèng Qīngyún*, պալլ. *Дэн Цинъюнь*, նաև հայտնի է ինչպես **Չին Վ. Տան** (, ), ամերիկացի գիտնական, քիմիկոս։ Աշխատանքները հիմնականում նվիրված են պլաստիկ էլեկտրոնիկային։

ԱՄՆ-ի Ազգային ինժեներական ակադեմիայի անդամ է (2006)։

## Գործունեություն
1970 թվականին Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանում ստացավ բակալավրի աստիճան։ 1975 թվականին Կոռնելյան համալսարանում  ստացավ փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

1973 թվականից աշխատել է Eastman Kodak Company հետազոտական լաբորատորիաներում։ 1987 թվականին Սթիվեն Վանի հետ մշակել է օրգանական լուսային դիոդների (OLED) ստեղծման տեխնոլոգիա։

Ներկայումս  հանդիսանում է կիրառական քիմիայի պրոֆեսոր Ռոչեսթերի համալսարանում։

## Պարգևներ և ճանաչում
* 2005 - Հումբոլդտի մրցանակ
* 2007 - IEEE Դանիել Է. Նոբելյան մրցանակ
* 2011 - Վոլֆի մրցանակ
* 2013 - Էդուարդ Ռեյնի մրցանակ
* 2014 - Նիք Հոլոնյակի մրցանակ
* 2017 - IEEE Jun-ichi Nishizawa Medal
* 2018 - C&C մրցանակ
*2019 - Կիոտոյի մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Ջոն Բաքալ

**Ջոն Բաքալ** (, ), ամերիկացի աստղաֆիզիկոս, որն առավել հայտնի է արեգակնային նեյտրինոների ուսումնասիրության գործում ունեցած ներդրումով, Հաբլի անվան աստղադիտակի զարգացմամբ և Փրինսթոնի Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի ղեկավարման և զարգացման համար։

ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ռեֆորմիստ հրեաների` ռուսական ծագմամբ ընտանիքում, հորական կողմից նրա պապն ու տատը` Սամուիլ Բաքալը և (1871-1956) և Սոնյա Բաքալ (ծնունդով Օբեգազից, 1879-1973), Նիկոլաևի բնիկներն էին։ Մայրը (Միլդրեդ Բաքալ, 1904-1991) դաշնակահար էր, հայրը (Մալքոլմ Բաքալ, 1903-1977) զբաղվում էր ընտանեկան բիզնեսով։

Նա նեյտրինոյի ֆիզիկայի ուսումնասիրության ռահվիրաներից էր և Արևի ստանդարտ մոդելի հեղինակներից մեկը, աշխատում էր Փրինսթոնի Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում։

Աշխատել է բազմաթիվ ոլորտներում։ Աստղերով շրջապատված գերհզոր սև փոս ունեցող գալակտիկայի ստանդարտ մոդելը հայտնի է որպես Բաքալ-Գայլի մոդել։ Բաքալ-Սոնեյրի մոդելը երկար տարիներ եղել է Ծիր Կաթինի կառուցվածքի առաջնային մոդելը։

## Մրցանակներ և ճանաչում
* 1970 թվական` Հելենա Ուորների մրցանակ
* 1992 թվական` Հանրային նշանակալի ծառայության մեդալ (ՆԱՍԱ)
* 1994 թվական՝ Նևադայի մեդալ
* 1994 թվական՝ Դենի Հեյնեմանի անվան մրցանակ աստղաֆիզիկայի համար
* 1998 թվական՝ Հանս Բեթեի մրցանակ
* 1998 թվական` ԱՄՆ ազգային գիտական մեդալ` «Ֆիզիկական գիտություններ» անվանակարգում
* 1999 թվական՝ Հենրի Նորիս Ռասելի անվան մրցանակ
* 2003 թվական՝ Արքայական աստղագիտական ընկերության ոսկե մեդալ
* 2003 թվական՝ Էնրիկո Ֆերմիի մրցանակ
* 2003 թվական՝ Դեն Դեյվիդի մրցանակ
* 2003 թվական՝ Բենիամին Ֆրանկլինի մեդալ
* 2004 թվական` Կոմստոկի մրցանակ

(113949) Bahcall աստերոիդը անվանվել է նրա պատվին 2009 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Հրապարակումներ
* *Дж. Бакал* Нейтринная астрофизика: Пер с англ. — М.: Мир, 1993, — 313 с.

## Արտաքին հղումներ
* John Bahcall. 1934–2005 Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի կայքում 
* Ջ. Բաքալը «Ֆիզիկական գիտությունների հաջողությունները» ամսագրում

Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Համազասպ Կամսարական (4-րդ դար)

**Համազասպ Կամսարական** (), հայ իշխան Մեծ Հայքում, Կամսարականների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
373 թվականին մասնակցել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Մեծի (353) հուղարկավորությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կամսարականներ
Ջորջ Ֆերրիս

**Ջորջ Վաշինգտոն Գեյլ Ֆերրիս Կրտսեր** (;), ամերիկացի ճարտարագետ, հայտնի է որպես սատանայի անիվի գյուտի հեղինակ։

Ֆերրիսը ծնվել է Գեյլսբերգում՝  համանուն Ջորջ Վաշինգտոն Գեյլ անվամբ կոչվող քաղաքում։ Երբ Ֆերրիսը հինգ տարեկան էր, ընտանիքը վաճառել է իր կաթի գործարանը և տեղափոխվել է Քարսոն Սիթի։ Ավելի ուշ նրանք վերաբնակեցվել են Կալիֆոռնիայում, և Ֆերիսը դպրոց հաճախել է Օֆլենդ քաղաքում։ 1881 թվականին քաղշինարարի որակավորմամբ ավարտել է Ռենսսելիրի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

Դրանից հետո  կարիերան սկսել է երկաթուղային տրանսպորտի արդյունաբերությունում և հետաքրքրվել կամուրջների շինարարությամբ։ Նա հիմնադրել է *GWG Ferris & Co.* ընկերությունը Փիթսբուրգում, որը թեստավորել և ստուգել է երկաթուղիների և կամուրջների  մետաղային կառուցման վիճակը։

Ֆերրիսը առավել հայտնի է 1893 թվականին առաջին սատանու անիվի ստեղծմամբ Չիկագոյում Համաշխարհային ցուցահանդեսի համար։ Այս ծրագիրը հավերժացրեց ճարտարագետի ազգանունը անգլերեն լեզվում․ ցանկացած սատանու անիվ Ամերիկայում անվանում են Ֆերրիսի անիվ (*Ferris wheel*)։

Մահացել է 1869 թվականի նոյեմբերի 22-ին, 37 տարեկան հասակում, Փիթսբուրգի *Mercy Hospital* հիվանդանոցում որովայնային տիֆից։

## Ազդեցությունը  մշակույթում
Ջորջ Ֆերրիսի և նրա հայտնագործության պատվին է անվանվել Սանկտ Պետերբուրգի «Ճարտարագետ Ֆերրիսի սատանու անիվ» (ավելի վաղ «Ferris Wheel») էլեկտրոնային երաժշտության խումբը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Դին Քեյմեն

**Դին Քեյմեն** (;), ամերիկացի գյուտարար, DEKA գիտահետազոտական կազմակերպության նախագահ, «Սեգվեյ» գիրոսկոպների վրա ինքնաշարժիչի մտքի հեղիանակը։

## Կենսագրություն
Դինը  չորս երեխաներից մեկն է, ծնվել է Ջեք և Էվելին Քեյմենների հրեական ընտանիքում, Նյու Յորքի Լոնգ Այլենդ շրջանում։

Նրա հայրը՝ Ջեք Քեյմենը (1920-2008) կոմիքսների նակարազարդող էր։

Դինի մեծ եղբայրը՝ Բարտոնը, մանկաբուժության և դեղաբանության պրոֆեսորը, ղեկավարել է ուռուցքաբանական  կլինիկա Նյու Յորքում (Cancer Institute of New Jersey)։

Դինը դեռ դպրոցում մշակել է գունաերաժշտական համակարգը։ Սովորել է Վուսթերի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, սակայն չի ավարտել այն։

Կարիերան սկսել է որպես բժշկական փորձասարքերի գյուտարար․ ավտոմատ ներարկիչ դիաբետով հիվանդների համար, որը կախված է գոտուց և որոշակի   ժամանակահատված ներարկումներ է կատարում, սարք դիալիզի համար, որը բժիշկը կարող է վերահսկել հեռախոսով և այլն։

Հիմնադրել է DEKA Research & Development Corp կազմակերպությունը։ Դարձել է աշխարհահռչակ «Սեգվեյ» էլեկտրական ինքնաշարժիչի հայտնագործությամբ։

Ստեղծել է հաշմանդամների համար կատարելագործված բազկաթոռ գիրոսկոպների վրա։

1989 թվականին Դին Քեյմենը հիմնադրել է FIRST կազմակերպությունը, որպեսզի ոգեշնչի աշակերտներին կատարելագործել նոր տեխնոլոգիաների ծրագրավորման և յուրացման ոլորտը։ 1992 թվականից FIRST կազմակերպությունը անկացնում է ռոբոտատեխնիկայի ամենամյա մրցույթ։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
compulenta.ru

Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերության հիմնադիրներ
Համազասպ Մամիկոնյան (4-րդ դար)

**Համազասպ Մամիկոնյան** (), հայ զորավար Սասանյան Պարսկաստանում, հայոց սպարապետ Վասակ Մամիկոնյանի որդին, Մամիկոնյանների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Պարսից արքա Շապուհ Բ-ի պալատում նշանակվել էր հրամանատար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Տատյանա Մոկշանովա

**Տատյանա Մոկշանովա** (ամուսնությունից հետո՝ Շվեցովա, , ), էրզյացի բանաստեղծուհի, թարգմանիչ և խմբագիր։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ 2014 թվականից։ Մորդովիայի Հանրապետության ղեկավարի երիտասարդ հեղինակների գրական մրցանակի դափնեկիր (2006)։

## Կենսագրություն
Տատյանա Մոկշանովան ծնվել է 1984 թվականի հունվարի 9-ին Սամարայի մարզի Շենտալինսկի շրջանի Բագանա գյուղում։ 2001 թվականին ավարտել է Բագանայի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Մորդովիայի Ն. Պ. Օգարևի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի Էրզիայի բաժին, որն գերազանց ավարտել է 2006 թվականին։

Մասնակցել է Սիկտիվկարում կայացած Ա.Է. Վանեևի հիշատակին նվիրված Ֆինո-ուգրական ժողովուրդների երիտասարդ թարգմանիչների II գրական համալսարանին, «Էթնիկական դպրոց գրադարանում» հանրապետական կրթական նախագծին (Պոդլեսնայա տավլա, Մորդովիա), «Ազգային գրականություն Ռուսաստանի Դաշնության մշակութային տարածքում» կլոր սեղանին (Կազան), Ռուսաստանի ժողովուրդների ազգային գրականության փառատոնին (Նիժնի Նովգորոդ, Բոլշոյե Բոլդինո գյուղ), «Գրքային Սիբիր» միջազգային փառատոնին (Նովոսիբիրսկ)։

Մորդովիայի գրողների՝ Վալենտինա Միշանինայի, Եվդոկիա Տերեշկինայի, Թամարա Բարգովայի, Տատյանա Ռազգուլյաևայի, Օլգա Սուսորևայի հետ միասին, Տատյանա Մոկշանովան ընդգրկված է «Մորդովիայի կանացի արձակ» հեղինակների շարքում։

Տատյանա Մոկշանովան ուդմուրտ, ռուս, հունգարացի, ուկրաինացի հեղինակների հատվածները թարգմանում է էրզիա լեզվով։

Տատյանան աշխատում է «Չիլիսեմա» (Արևածագ) էրզիա լեզվով մանկական և երիտասարդական ամսագրում, որպես խմբագիր)։ Ներկայումս նա ֆինո-ուգրական գրականության ամբիոնի ասպիրանտ է։

Տատյանա Մոկշանովան տպագրվել է «Шенталинские вести» (Շենտալինի լուրեր), «Слободские куранты» (Սլոբոդայի կուրանտներ), «Округа», «Эрзянь Мастор», «Валдо ойме» (Թեթև հոգի), «Эрзянь правда» թերթերում, «Сятко» (Կայծ) ամսագրում։

Ապրում է Սարանսկում։

## Ստեղծագործություններ
### Գրքեր
* Мокшанова Т. Эрьгекерькс : стихть / Татьяна Мокшанова; [артыцясь В. И. Федюнин]. — Саранск : «Красный Октябрь» типографиясь, 2006. — 41, [3] с.
* Мокшанова Т. Толонь лопат : стихть / Татьяна Мокшанова. — Саранск, 2010. — 80, [3] с. — Мордов.-эрзя яз. — ISBN 978-5-7493-1494-6.

### Հրապարակումներ
* «От Урала до Невы» — Библиотека «Лилии», Челябинск: полиграфическое объединение «Книга», 2001 г.
* «Монь вайгелем» — Саранск: Мордовское книжное издательство, 2005. — 128 с. — ISBN 5-7595-1675-2.
* «Первая капель» — Самара: Типография ООО «Офорт», 2005 г.
* «Литературный сентябрь» — Саранск: ИД « Книга», 206 г.
* «Эскелькс» — Саранск: Издательство Мордовского университета, 2008 г.
* «Эрзянь валске» — Киев: Эрзянь Вал нолдамо кудось, 2011. — 64 лл. Эрзя. (2Рос=эрз)6-5
* «Тешкс» — Саранск: Литературный фонд России, 2004 г.
* «Современная литература народов России». Детская литература. Антология. — М.: Организационный комитет по поддержке литературы, книгоиздания и чтения в Российской Федерации; Фонд социально-экономических и интеллектуальных программ; Объёдиненное гуманитарное издательство, 2017. — 608 с. ISBN 978-5-94282-801-1.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կին գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Զոյա Ախթար

**Զոյա Ախթար** (, ), հնդիկ կինոռեժիսոր և սցենարիստ։

## Կենսագրություն
Զոյան ծնվել է սցենարիստ Ջավեդ Ախթարի և նրա կնոջ՝ դերասանուհի և սցենարիստ Հանի Իրանի ընտանիքում։ Նրա կրտսեր երկվորյակ եղբայրը դերասան և ռեժիսոր Ֆարհան Ախթարն է։ Ծնողները բաժանվել են նրանց ծնվելուց անմիջապես հետո, իսկ 1984 թվականին հայրն ամուսնացել է դերասանուհի Շաբանա Ազմիի հետ։

Նյու Յորքի համալսարանում կինոարտադրության բնագավառում դիպլոմ ստանալուց հետո Զոյան մասնակցել է Միրա Նաիրի, Թոնի Հերբերայի և Դևա Բենեգալի, ինչպես նաև իր եղբոր՝ Ֆարհան Ախթարի ֆիլմերի ստեղծմանը։ Որպես ինքնուրույն ռեժիսոր առաջնաելույթը նշել է «Հաջողության շանս» (2009) ֆիլմով։ Հետագայում դարձել է «Կյանքը չի կարող ձանձրալի լինել» ֆիլմի ռեժիսոր և սցենարիստ (2011), «Թող սիրտը բաբախի» (2015) և «Գետոյից տղան» (2019), որոնցից վերջինը Հնդկաստանը ներկայացրել Է «Օսկար» մրցանակաբաշխությանը «Օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։

Ախթարը Հնդկաստանի մի քանի կինեմատոգրաֆիական մրցանակների, այդ թվում՝ Filmfare-ի երկու մրցանակների դափնեկիր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդիկ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հնդիկ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մումբայ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Գորդոն Գուլդ

**Գորդոն Գուլդ** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, որին վերագրվում է լազերի գյուտը։ Առավել հայտնի է ԱՄՆ-ի դեմ՝ լազերի և նրա հետ կապված տեխնոլոգիական պատճառներով, իր երեսնամյա արտոնագրային պայքարով։ Նաև պայքարել է լազեր արտադրողների դեմ, ովքեր խախտել էին արտոնագիրը։

## Վաղ տարիներ
Ծնվել է Նյու Յորքում, երեք եղբայրներից ավագն է եղել։ Նրա հայրը եղել է *Scholastic Magazine Publications*-ի հիմնադիրը և գլխավոր խմբագիրը։ Մեծացել է Նյու Յորքի արվարձաններից մեկում, սովորել է տեղի դպրոցում։ Յունիոն քոլեջում ստացել է բակալավրի աստիճան (ֆիզիկայի ոլորտում), որտեղ նա դարձել է *Sigma Chi* միաբանության անդամ։ Եյլի համալսարանում  լուսագիտության և սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում ստացել է մագիստրոսի աստիճան լուսագիտության և սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում։

1944 թվականի մարտից մինչև 1945 թվականի հունվարը աշխատել է Մանհեթենյան նախագծում, բայց որպես անդամ հեռացված է եղել ԱՄՆ-ի կոմունիստական կուսակցությունից։ 1949 թվականին ընդունվել է Կոլումբիական համալսարան, որպեսզի աշխատի բժշկական դիսերտացիայի շուրջ՝ օպտիկական և միկրոալիքային սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում։ Նրա գիտական ղեկավարը եղել է Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Պոլիկարպ Կաշը։

1956 թվականին Գուլդը շարունակել է օգտագործել օպտիկական պոմպը, առաջարկել է օգտագործել այն՝ միջավայրում ինվերսիայի բնակվածության ստեղծման համար, և քննարկել է այդ միտքը մազերի գյուտարար Չարլզ Թաունսի հետ, ով 1964 թվականին ստացել էր Նոբելյան մրցանակ՝ մազերի և լազերի վրա իր կատարած աշխատանքի համար։ Թաունսը խորհուրդ է տվել Գուլդին՝ ինչպես ստանալ իր նորարարության արտոնագիրը, և համաձայնվել է հանդես գալ որպես վկա։

Գուլդը առաջարկել է շարունակել օգտագործել *լազեր* տերմինը (), ինքը հապավում է ներկայացրել անգլերենից՝ *Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation*, ինչը թարգմանաբար նշանակում է լույսի ուժեղացումը հարկադրական ճառագայթման միջոցով։ Առաջարկվող անվանման հանրային ներկայացումը կայացել է դեռևս Տ․ Մայմանի պատրաստած առաջին իրական աշխատող լազերի ստեղծումից առաջ (1960)՝ 1959 թվականի կոնֆերանսին, և շուտով դարձել է ընդունված։

## Ընտրություններ Փառքի սրահում և մահը
Չնայած նրա դերը լազերի փաստացի հայտնագործման մեջ վիճարկվել է տասնամյակների ընթացքում, բայց Գուլդը 1991 թվականին ընտրվել է Գյուտարարների ազգային Փառքի սրահի անդամ։

Գուլդը մահացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Bright Idea: The First Lasers 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Յակա Բիյոլ

**Յակա Բիյոլ** (, ) սլովենացի ֆուտբոլիստ, Սլովենիայի ազգային հավաքականի և Մոսկվայի ԲԿՄԱ ակումբի կիսապաշտպան, որն այժմ վարձավճարով խաղում է գերմանական «Հաննովեր 96» ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Յակա Բիյոլը «Դրավոգրադ» և «Բրավո» ակումբների սան է։ 2017 թվականի ամռանը նա պայմանագիր է ստորագրել Վելենիեի «Ռուդարի» հետ։ Հուլիսի 16-ին «Դոմժալեի» դեմ խաղում իր նորամուտն է նշել Սլովենիայի առաջնությունում։ «Ցելեի» դեմ խաղում Յական խփել է «Ռուդարի» մարզաշապիկով իր առաջին գոլը։

2018 թվականի ամռանը Բիյոլը հնգամյա պայմանագիր է կնքել Մոսկվայի ԲԿՄԱ-ի հետ։ Տրանսֆերային գումարը կազմել է 400 հազար եվրո։ Հուլիսի 27-ին, մայրաքաղաքի «Լոկոմոտիվի» դեմ Ռուսաստանի Սուպերգավաթի խաղում նա իր նորամուտն է նշել բանակայինների հիմնական կազմում։ Դիմակայության արդյունքում Յական նվաճել է իր առաջին գավաթը նոր թիմի կազմում։ Հուլիսի 31-ին «Կռիլյա Սովետովի» դեմ խաղում նա իր նորամուտն է նշել ՌՊԼ-ում։ 2019 թվականի մարտի 9-ին Կազանի «Ռուբինի» դեմ խաղում նա խփել է իր առաջին գոլը ԲԿՄԱ-ի կազմում։ Ապրիլի 24-ին նա հաղթական գոլն է խփել Մախաչկալայի  «Անժիի» դարպասը (2-0)։

2020 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Բիյոլը մինչև 2020/21 մրցաշրջանի ավարտը վարձավճարով տեղափոխվել է գերմանական «Հաննովեր 96» ակումբ։

## Միջազգային կարիերա
2018 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Նորվեգիայի հավաքականի դեմ Ազգերի լիգայի խաղում Բիյոլն իր նորամուտն է նշել Սլովենիայի ազգային հավաքականում՝ երկրորդ խաղակեսում փոխարինելով Լեո Շտուլացին։

## Նվաճումներ
### Թիմային

; ԲԿՄԱ (Մոսկվա)

* Ռուսաստանի սուպերգավաթակիր՝ 2018

### Անձնական
* Սլովենիայի լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ՝ 2018

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:ԲԿՄԱ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հաննովեր 96-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սլովենացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովենիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Էդիտ Բոլդուին

**Էդիտ Բոլդուին** (, ), ամերիկացի նկարչուհի և գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1870 թվականի նոյեմբերի 19-ին Մասաչուսեթս նահանգի Վուստեր քաղաքում՝ Չարլզ Բոլդուինի (*Charles Clinton Baldwin*, 1835—1927) և նրա կնոջ Էլլա Բոլդուինի ընտանիքում (*Ella Lois Torrey Peckham Baldwin*, 1846—1915)։

Նկարչությունը սովորել է Փարիզում Ժյուլիան ակադեմիայում՝ Ուիլյամ Բուգրոյի և Թոնի Ռոբեր-Ֆլերի մոտ և Կոլարոսսիի ակադեմիայում՝ Գյուստավ Կուրտուայի ղեկավարությամբ, ինչպես նաև Յուլիուս Ռոլշովենի և Հենրի Մոսլերի ղեկավարությամբ՝ ԱՄՆ-ում ։

1901 թվականին Էդիթ Բոլդուինն իր պաստելային աշխատանքը ցուցադրել է Մարսյան դաշտի սրահում։ Մինչ այդ ամերիկյան նկարիչների միության ցուցահանդեսներում 1898 և 1899 թվականներին ներկայացել էր մանրանկարներով։ 1903 թվականին նրա յուղանկարները ցուցադրվում էին Վուսթերում։

Էդիթ Բոլդուինի ստեղծագործությունների հավաքածուն պահվում է Դյուկի համալսարանում։ Նաև այնտեղ է նրա չհրապարակված պատմվածքները, վեպերը, բանաստեղծություններն ու դասախոսությունների սյուժեները, հատվածներ օրագրերից։ Նրա աշխատանքներն ընդգրկում էին սիրո և կրոնի թեմաները, ինչպես նաև ժամանակակից խնդիրները՝ ներառյալ ավտոմեքենաների հայտնվելը, կանանց իրավունքների համար գործադուլները։

Մահացել է 1941 թվականի փետրվարի 21֊ին։ Թաղվել է Վուսթեր քաղաքում՝ *Worcester Rural Cemetery* գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *C. E. C. Waters*. «Women in the Fine Arts: From the Seventh Century B.C. to the Twentieth Century A.D.» (1904).

## Արտաքին հղումներ
* Edith Ella Baldwin
* EDITH ELLA BALDWIN, Listed Artist, FINE NUDE FEMALE JULIAN’S ACADEMY PARIS 1890
* Edith Ella Baldwin papers, 1848—1920

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժյուլիանի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 21 մահեր
Ալի Ջավան

**Ալի Ջավան** (, , , ), ադրբեջանական ծագմամբ ամերիկացի ֆիզիկոս։

ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1974)։ Ալբերտ Էյնշտեյնի անվան մրցանակ է ստացել համաշխարհային գիտության մեջ ներդրած ավանդի համար։ Ալի Ջավանը ճանաչված լուսատու է լազերների և քվանտային էլեկտրոնիկայի ոլորտում, լազերային հեռուստա և ռադիոկապի բնագավառում բազմաթիվ հետազոտությունների հեղինակ։ Գազային լազերի գյուտարար (1960)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ադրբեջանական ընտանիքում Իրանի տարածքում։ Նրա ծնողները Թավրիզից էին։ Սովորել է Թեհրանի համալսարանում (1947-1948)։ 1948 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ 1954 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ 1958-1961 թվականներին աշխատել է Նյու Ջերսիի Bell Telephone Labarotories-ում։ 1960 թվականից՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, որտեղ 1964 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են քվանտային էլեկտրոնիկայի և դրա օգտագործմանը, լազերային սպեկտրոսկոպիային։ Սկիզբ դրեց գծային սպեկտրոսկոպիային։ 1960 թվականին առաջարկել է գազային լազերը և կառուցել այն Վ. Բենեթի և Դ. Էրրիոտի հետ համատեղ։ 1963 թվականին Չ. Թաունսի հետ կրկնել է Մայքելսոնի փորձը՝ օգտագործելով հելիում-նեոնային լազերը, Ու. Բենեթի և Ուիլլիս Լեմբի հետ հայտնաբերել է (1963) լազերի ելքային հզորության ռեզոնանսային անկման երևույթը ուժեղացման գծի կենտրոնում («Լեմբայի ձախողում»)։ 1966 թվականին նա կառուցել է նորաձևության հատման էֆեկտի տեսությունը և դիտել այն 1969 թվականին։ Գազային լազերը առաջին շարունակական թեթև լազերն էր, որը հնարավոր դարձրեց դրա օգտագործումը հեռահաղորդակցության ոլորտում մանրաթելային օպտիկայի տեխնոլոգիայով։ Ալի Ջավանի գյուտը հեռահաղորդակցության ոլորտում նոր տեխնոլոգիաների զարգացման նոր ուղենիշ է դարձել, հոլոգրաֆիան գործնական է դարձրել, ինչպես նաև օգտագործվում է UPC կոդային վերահսկիչներում։ Նա նաև լույսի արագության և լազերային սպեկտրոսկոպիայի բացարձակ ճշգրիտ չափման գործընթացների ուսումնասիրման հետազոտությունների հեղինակ է։ Մշակել է լուսային տատանումների բացարձակ հաճախականության չափման մեթոդ և ոչ գծային ֆլուորեսցենցիայի (1970) մեթոդ։ Բացել է սպեկտրալ գծի բախումը։ Նրան հաճախ անվանում էին Արևելյան Էյնշտեյն և լազերի հայր։ Գիտնականի գյուտերն ու հայտնագործությունները լայնորեն կիրառվում են բժշկական և տեղեկատվական-համակարգչային տեխնոլոգիաներում։

ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի, ամերիկյան գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամ։ Տրիեստի գիտության խթանման հիմնադրամի պատվավոր անդամ է։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր (MTI, Քեմբրիջ, ԱՄՆ)։ Պարգևատրվել է գիտական աշխարհում բարձրագույն պարգևներից մեկի Ալբերտ Էյնշտեյնի մրցանակով և Ամերիկայի օպտիկական ընկերության Ֆրեդերիկ Այվսի մեդալով։

Նա 12-րդ տեղն Է զբաղեցրել ներկայում ապրող հարյուր հանճարների ցուցակում, որը The Daily Telegraph թերթի կողմից կազմվել է 4000 հարցվողների էլեկտրոնային փոստի հարցման արդյունքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Iran holds 1st fully domestic laser exhibit.*Press.tv*
Վիլսոն Գրեյթբաթչ

**Վիլսոն Գրեյթբաթչ** (, ), ամերիկացի ինժեներ և գյուտարար։ Ստացել է ավելի քան 350 արտոնագիր։ Գյուտարարների փառքի ազգային սրահի անդամ է։ «Լեմելսոնի մրցանակի» դափնեկիր։

Գրեյթբաթչը ծնվել է Բուֆֆալոյում և սովորել *West Seneca* հանրային դպրոցում։ Հետո ընդունվել է զինվորական ծառայության և մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, եղել է ռադիստ։ Պահեստազորի է անցել 1945 թվականին։ Ուսումը շարունակել է Կոռնելի համալսարանում, 1950 թվականին ստացել է էլեկտրատեխնիկայի բակալավրի աստիճան։ 1957 թվականին Բուֆֆալոյի համալսարանում ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

Չարդակ-Գրեյթբատչի կարդիոստիմուլյատորը օգտագործվում է որպես սնդիկ-ցինկային տարրի էներգիայի աղբյուր։ Այս աղբյուրով աշխատող գեներատորը ձևավորում էր ազդակներ, որոնք էլեկտրոդների միջոցով ուղարկվում էին հիվանդի սրտի սրտամկանին։ Այս արտոնագրված նորարարությունը հանգեցրել է կարդիոստիմուլյատորների արտադրության սկզբին և հետագա զարգացմանը։

Վիլսոն Գրեյթբաթչը մահացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 27-ին 92 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Biography of Greatbatch at MIT website 
* 
* 
* Greatbatch.com Company Website
* Beck H, Boden WE, Patibandla S, Kireyev D, Gutpa V, Campagna F, Cain ME, Marine JE.*50th Anniversary of the first successful permanent pacemaker implantation in the United States: historical review and future directions.* Am J Cardiol. 2010 Sep 15;106(6):810-8.

Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 27 մահեր
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ