Փոխհարաբերություններ և առողջություն

Կան էմպիրիկ տվյալներ առողջության վրա **սոցիալական հարաբերությունների պատճառահետևանքային ազդեցության մասին**։ Սոցիալական աջակցության տեսությունը ենթադրում է, որ հարաբերությունները կարող են նպաստել առողջության ամրապնդմանը, հատկապես խթանելով հարմարվողական վարքագիծը կամ կարգավորել սթրեսը։ Խռովարար հարաբերությունները, ինչպես նաև միայնությունն ու սոցիալական բացառումը կարող են բացասական հետևանքներ ունենալ առողջության վրա։ Առողջության նյարդաբանական գիտությունները ուսումնասիրում են նեյրոնային շղթաները, որոնք ներգրավված են ինչպես սոցիալական կապի, այնպես էլ անջատման համատեքստում։

## Մոդելներ
Վատ հարաբերությունները բացասաբար են ազդում առողջության վրա։ 1985 թվականին Քոենը և Ուիլսը ներկայացրել են երկու մոդելներ, որոնք օգտագործվել են այդ կապը նկարագրելու համար՝ հիմնական արդյունքի մոդել և լարման բուֆերային մոդել։

Արդյունքի հիմնական մոդելը ենթադրում է, որ մեր սոցիալական ցանցերը ազդում են մեր հոգեբանության (մեր աֆեկտի) և ֆիզիոլոգիայի (կենսաբանական ռեակցիաների) վրա։ Ենթադրվում է, որ այս երեք փոփոխականներն ազդում են առողջության վրա, ինչպես ցույց է տրված նկարում 1-ում։ Այս մոդելը կանխատեսում է, որ սոցիալական ցանցերի թվաքանակի աճը բարձրացնում է ընդհանուր առողջությունը։ Հնարավոր մեխանիզմը, որով սոցիալական ցանցերը բարելավում են մեր առողջությունը, իրականացվում է մեր վարքագծի միջոցով. Եթե մեր սոցիալական ցանցն ազդում է մեզ վրա, որպեսզի դրսևորենք որոշակի վարքագիծ, որը բարելավում է մեր առողջությունը, ապա կարելի է պնդել, որ մեր սոցիալական ցանցն ազդում է և մեր առողջության վրա։ Օրինակ, ցույց է տրվել, որ սոցիալական բարձր աջակցությունը բարելավում է մեր ֆիզիկական գործունակության մակարդակը, որն իր հերթին դրական ազդեցություն է ունենում մեր առողջության վրա (Kouvonen et al., 2011): Անհասկանալի է՝ սոցիալական աջակցության այս ազդեցությունը շեմն է, թե գրադիենտը։ Նրանց միջև տարբերությունն այն է, որ շեմային ազդեցությունը սոցիալական աջակցության անհրաժեշտ ծավալն է, որն անհրաժեշտ է առողջության վրա դրական ազդեցություն ունենալու համար։ Ընդհակառակը՝ գրադիենտ ազդեցությունը կարելի է բնութագրել որպես սոցիալական աջակցության ծավալի գծային ազդեցություն առողջության վրա, այսինքն, x-ի սոցիալական աջակցության ծավալների աճը կհանգեցնի y-ի առողջության մակարդակի բարձրացմանը։

Քոենի և Ուիլսի (1985) առաջարկած երկրորդ մոդելը սթրես-բուֆերային մոդելն է։ Նրա մոդելը կոչված է բացատրելու սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը առողջության վրա, երբ մարդը բախվում է սթրեսային իրադարձության հետ։ Այն կանխատեսում է, որ սթրեսային իրադարձության առջև կանգնելիս՝ բարձր ընկալվող սոցիալական աջակցություն ունեցող անհատը կունենա ավելի լավ ռազմավարություն կամ ռեսուրսներ այս իրադարձությանը դիմակայելու համար, ուստի որպես արդյունքում կտեսնենք ավելի լավ ֆիզիկական և մտավոր առողջություն։ Սթրեսը հարմարվողականության արձագանք է սթրեսային իրադարձություններին։ Սթրեսային իրադարձությունը կարող է վտանգավոր լինել կյանքի համար (օրինակ՝ հիվանդություն, վտանգավոր վայրի կենդանիների հետ հանդիպում) կամ սոցիալական կյանքի իրադարձություն (օրինակ՝ վերջնաժամկետ, աշխատանքի կորուստ, ընկերոջ հետ հակամարտություն)։ Այս սթրեսը առաջացնում է ֆիզիոլոգիական կամ վարքային արձագանքներ՝ կախված իրադարձությունից։ Այնուամենայնիվ, այս սթրեսը միշտ չէ, որ «բացասական սթրես» է, այն կարող է նաև լինել «դրական սթրես». Հանս Սելենը համապատասխանաբար տարբերակում է դրանք որպես տառապանք և յուսթրես (Selye, 1976): Ինչպես նկարագրված է Նկար 2-ում, սթրես-բուֆերային մոդելի համաձայն, սոցիալական աջակցությունը, ավելի ճիշտ ընկալվող սոցիալական աջակցությունը, ազդում է ինչպես գնահատման գործընթացների, այնպես էլ ֆիզիոլոգիական և վարքային արձագանքների վրա։ Գնահատման գործընթացները վերաբերում են՝ ինչպես ենք գնահատում իրադարձությունը՝ որպես սթրեսային, թե ոչ (համապատասխանաբար ընկալվող սթրես կամ բարորակ գնահատում)։ Ֆիզիոլոգիական և վարքային պատասխանները վերաբերում են այն բանին, ինչը մենք անվանում ենք հաղթահարման ռազմավարություն։ Այդ ռազմավարությունները կոչված են օգնելու անհատին հաղթահարել սթրեսային իրադարձությունը, բայց դրանք կարող են հաջողության կամ հասնել կամ ոչ։ Տարբեր հետազոտությունների թվում այս մոդելը օգտագործվում էր հասկանալու համար, թե ինչպես սոցիալական աջակցությունը կարող է պաշտպանվել վարակիչ հիվանդություններից (Cohen et al., 2015), բայց նաև սոցիալական աջակցության և առողջապահության արդյունքների միջև կապը՝ մասնավորապես անօթևանների դեպքում (Hwang et al., 2009), և այս երկու ուսումնասիրություններն էլ ցույց են տալիս, որ սոցիալական աջակցությունը դրականորեն է ազդում առողջության արդյունքների վրա, նույնիսկ եթե այս երկու ենթատեքստերը շատ տարբեր են թվում։ Քոենի և Ուիլսի (1985) ինչպես նաև Կավաշի և Բերկման (2001) պնդմամբ, սոցիալական աջակցության հիմնական ազդեցությունը հիմնված է սոցիալական հարաբերությունների կառուցվածքային ասպեկտների վրա, ինչպիսիք են՝ սոցիալական ցանցի չափը և սոցիալական աջակցության սթրես-բուֆերային ազդեցությունը, որը հիմնված է սոցիալական հարաբերությունների ֆունկցիոնալ ասպեկտների վրա, այն է՝ սոցիալական աջակցության որակը։ Այս ենթադրությունը մեծ տարածում է ստացել գրականության մեջ, սակայն պարզ չէ, թե արդյոք սոցիալական հարաբերությունների այլ մեխանիզմները կարող են նույնպես իրենց ազդեցությունն ունենալ առողջության վրա։ Որոշ ուսումնասիրությունների արդյունքում նկատել են, որ տղամարդկանց և կանանց միջև այս ազդեցության միջև կան տարբերություններ (օրինակ՝ Bell, 1987 Schumaker & Hill, 1991), [8] Schumaker & Hill, 1991): Դեպրեսիայի կոնկրետ ասպեկտում Մարտինես-Էրնաեսը և նրա գործընկերները (2016) ցույց են տվել, որ դեպրեսիայի դեմ պայքարում օգտագործվող սոցիալական աջակցության տեսակի որոշ տարբերակումներ տարբեր են տղամարդկանց և կանանց մասնակիցների միջև, և այդ տարբերությունը հանգեցնում է սեռերի միջև տարբեր ռազմավարությունների հաղթահարման։ Իսկապես, տղամարդկանց, կարծես, պետք է սոցիալական ցանց, որը աջակցում է նրանց ինքնատիրապետման համար, մինչդեռ կանանց կարծես թե պետք է սոցիալական ցանց, որն օգնում է նրանց ճանաչել իրենց խնդիրները։ Այսպիսով, կարևոր է թվում, որ տեսական մոդելները ներառեն որոշ այլ գործոններ, ինչպիսիք են սեռը, սոցիալական ցանցերի և առողջության արդյունքների կապը բացատրելու համար։ Չնայած այս տեսակի քննադատությանը` երկու մոդելներն էլ աջակցում են բազմաթիվ հետազոտություններին (Օրինակ՝ Cohen et al., 2015, Croezen et al., 2012․ Garcia et al., 2005):
left|frameless|527x527px|Հիմնական ազդեցությունը մոդելի սոցիալական կապերի և առողջության. Հարմարեցված Կավաչի և Բերքմեն(2001) նյութերի հիման վրա:
center|frameless|649x649px|Գծապատկեր 2. Սոցիալական կապերի և առողջության սթրես-բուֆերային մոդել: Հարմարեցված է Կավաչի և Բերքմեն նյութերին (2001):

## Հարաբերությունների որակ և առողջություն
House et al. (1988) գտել են ապացույցներ, որ սոցիալական ինտեգրումը բացասաբար է ազդում ինքնասպանության վրա, և ընտանեկան դրությունն էլ բացասաբար է ազդում բոլոր պատճառների մահացության մակարդակի վրա։ Հիբբարդը (1985) ուսումնասիրել է սոցիալական կապերի և առողջության միջև փոխազդեցությունը՝ անցկացնելով մի շարք տնային տնտեսությունների վերաբերյալ հետազոտություններ։ Իրոք, նա պարզեց, որ այն մարդիկ, ովքեր ունեն ավելի շատ սոցիալական կապեր, վերահսկողության ավելի մեծ ընկալում և առավել վստահ են ուրիշների վրա, հակված են ունենալ ավելի լավ ֆիզիկական առողջություն։ Thoits- ը (2011) հետազոտեց, թե ինչպես սոցիալական կապերը կարող են բարելավել մտավոր և ֆիզիկական առողջությունը։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ սոցիալական կապերը կարող են ազդել հուզական աջակցության վրա և նպաստել դժվարությունների հաղթահարման ակտիվ օգնությանը։ Այս հետազոտության մյուս կարևոր կետն այն է, որ մենք կարող ենք սահմանել երկու տեսակի «աջակիցներ», որոնք կարող են տարբեր տեսակի սոցիալական աջակցություն ցուցաբերել։ Նշանակալիցները (այսինքն՝ ընտանիքը, ընկերները, ամուսինը և այլն) հակված են ավելի գործիքային աջակցություն ցուցաբերել և հուզականություն ապահովել, մինչդեռ փորձառուները (այսինքն՝ մեզանից նույն կյանքի իրադարձությունները ապրած մարդիկ) հակված են ավելի շատ կարեկցանքի, «օրինակ» ցույց տալուն (նման մարդը, որն ինքը նման մի մարդու մոդելի, որին և նա նմանակում է) և ակտիվ օգնություն հաղթահարելու։

Ավելին, սոցիալական աջակցությունը կարող է օգնել մեզ կարգավորել հույզերը ամենից առաջ, երբ բախվում ենք սթրեսային իրադարձության։ Հավանաբար, այս հետազոտության ոլորտի ամենահայտնի ուսումնասիրություններից մեկը կատարել են Քոանը, Շեֆերը և Դեյվիդսոնը (2006)։ Իրենց հետազոտության մեջ նրանք ամուսնական զույգերին ասել են գնալ լաբորատորիա։ Բոլոր զույգերը հայտնել են ամուսնական բավարարվածության բարձր մակարդակի մասին։ Ուսումնասիրության նպատակն էր գնահատել զենքի պահպանման ազդեցությունը վտանգի նյարդային արձագանքի վրա։ Սթրեսային իրադարձություն ստեղծելու համար նրանք յուրաքանչյուր զույգի կին մասնակցին հայտնեցին, որ նա կստանա չափավոր էլեկտրական ցնցումներ։ Գոյություն ունեին երեք փորձարարական պայմաններ՝ ձեռքսեղմման բացակայություն, անծանոթի ձեռքսեղմումը կամ ամուսնական ձեռքսեղմումը։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ ամուսինն ու անծանոթը ձեռքերը բռնած թուլացնում են նյարդային ռեակցիան սպառնալիքի դեմ, սակայն ամուսնական պահումը հատկապես արդյունավետ է եղել։ Ավելին, նույնիսկ բավարարվածության բարձր մակարդակ ունեցող ամուսնական զույգերի այս նմուշներում ամուսնական ձեռքի վտանգվածությունը ավելի կարևոր էր այն զույգերից, որոնք հաղորդում են ամուսնական հարաբերությունների ամենաբարձր որակի մասին։

Ինչպես արդեն նշվել է, սոցիալական շփումը կարող է օգնել կարգավորել հուզական արձագանքները՝կյանքի սթրեսային իրավիճակները հաղթահարելու համար։ Մարդիկ, ովքեր օգտվում են բարձր սոցիալական աջակցությունից, հակված են ընկալել սթրեսային իրավիճակը որպես ավելի քիչ սպառնացող, հետևաբար նրանք ավելի քիչ ինտենսիվ վարքագիծ են առաջացնում սթրեսորների հետ գործ ունենալու համար (Coan et al., 2013): Մարդիկ, ովքեր ունեն ավելի շատ սոցիալական աջակցություն, պետք է ավելի քիչ ճանաչողական ջանք գործադրեն զգացմունքները կարգավորելու համար, քան այն մարդիկ, ովքեր չեն զգում այս տեսակի սոցիալական աջակցություն։ Հարաբերություններն ապահովում են սոցիալական աջակցություն, որը թույլ է տալիս ավելի քիչ ռեսուրսներ ներգրավել՝ մեր հույզերը կարգավորելու համար, հատկապես, երբ պետք է հաղթահարենք սթրեսային իրավիճակներ։

Սոցիալական հարաբերությունները կարճաժամկետ և երկարաժամկետ ազդեցություն են ունենում առողջության վրա՝ ինչպես մտավոր, այնպես էլ ֆիզիկական։ Ըստ կյանքի տևողության, վերջերս կատարված ուսումնասիրությունները ենթադրում են, որ վաղ կյանքի փորձը դեռևս հետևանքներ է ունենում հասուն տարիքում առողջության պահվածքի վրա։ Իրոք, հարաբերությունների կամ դրական կամ բացասական ազդեցությունը ձգտում է խթանել կուտակային առավելությունը կամ անբարենպաստությունը առողջության համար։ Անորակ հարաբերությունները, ինչպես նաև սոցիալական աջակցության բացակայությունը առողջության համար բացասական հետևանքներ ունեն, և այդ հետևանքները կարող են կուտակային լինել կյանքի տեսանկյունից (Umberson & Montez, 2010):

Որոշ ուսումնասիրություններում ամուսնությունը հայտնաբերվել է որպես շատ մեծահասակների համար ամենակարևոր հարաբերություններից մեկը և կարող է բարենպաստ ազդեցություն ունենալ առողջության վրա՝ կախված ամուսնական հարաբերությունների ընկալումից։ Անորակ ամուսնական հարաբերությունները կարող են բացասաբար ազդել ֆիզիկական առողջության վրա։Այսպիսով, դժբախտ ամուսնությունները կարող են ավելի շատ կապված լինել հիվանդացության և մահացության հետ։ Ավելին, որոշ ֆիզիոլոգիական պատասխաններ, ինչպիսիք են սրտի կաթվածի բարձրացումը, սթրեսի հետ կապված հորմոնի մակարդակի փոփոխությունները և անձեռնմխելիության ֆունկցիայի փոփոխությունները, ի հայտ են գալիս ամուսնացած զույգերի բախումների ընթացքում։ Անորակ ամուսնական հարաբերությունները մեծացնում են քրոնիկական սթրեսի զարգացման հավանականությունը և, որպես կանոն, ունեն երկարաժամկետ առողջապահական հետևանքներ (օրինակ, Robles et al., 2003):

Այնուամենայնիվ, հարաբերությունների բացակայությունը, այսինքն՝ սոցիալական մեկուսացումը, մենակությունը կամ սոցիալական բացառումը, նույնպես բացասական հետևանքներ են ունենում ինչպես մտավոր, այնպես էլ ֆիզիկական առողջության վրա։ Նախ, կարևոր է տարբերակել երկու նմանատիպ արտահայտություններ՝սոցիալական մեկուսացում և մենակություն։ Սոցիալական մեկուսացումը վերաբերում է հարաբերությունների օբյեկտիվ բացակայությանը, մինչդեռ միայնությունը մեկուսացման և հյուծվածության ավելի սուբյեկտիվ զգացողություն է։ ԱՄՆ-ում տարեց մեծահասակների շրջանում ուսումնասիրություն է անցկացվել՝ սոցիալական մեկուսացման, միայնության և առողջության արդյունքների միջև կապը ուսումնասիրելու համար։ Արդյունքները ցույց տվեցին, որ միայնության զգացումը միշտ չէ, որ փոխկապակցված է սոցիալական մեկուսացման հետ։ Իրոք, միայնության զգացումը ավելի շատ կապված է հոգեկան առողջության խնդիրներ ունենալու հետ, քան օբյեկտիվ սոցիալական մեկուսացման (Coyle & Dugan, 2012):

Երիտասարդները նույնպես տառապում սոցիալական մեկուսացմից։ Հեֆները և Էյզենբերգը (2009) քոլեջի ուսանողների շրջանում ուսումնասիրություն են անցկացրել՝ սոցիալական աջակցության և մտավոր առողջության միջև կապը գնահատելու համար։ Ուսումնասիրությունը բացահայտում է երկու հետաքրքիր արդյունք։ Նախ, սոցիալական մեկուսացման ավելի մեծ ռիսկ ունեցող ուսանողներն այն ուսանողներն են, ովքեր ունեն առանձնահատկություններ, որոնք տարբերվում են իրենց դասընկերների մեծամասնությունից (այսինքն՝ փոքրամասնությունների ռասա կամ էթնիկ պատկանելություն, միջազգային կարգավիճակ, ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ և այլն)։ Երկրորդ, ուսանողները, ովքեր հայտնում են սոցիալական աջակցության ցածր որակի մասին, ավելի շատ ունեն հոգեկան առողջության խնդիրներ (այսինքն՝դեպրեսիայի ախտանիշներ), քան նրանք, ովքեր հայտնում են սոցիալական աջակցության ավելի բարձր որակ։

## Առաջարկվող նյարդաբանական գիտական բացատրություններ հարաբերությունների և առողջության միջև կապի վերաբերյալ
Որոշ հետազոտական մեթոդների մշակում, ինչպիսիք են նեյրոպատկերումը, հորմոնների ուսումնասիրությունները և կլինիկական նյարդահոգեբանությունը, բացել և ընդլայնել է ինչպես ուսումնասիրությունը, այնպես էլ առողջության և սոցիալական հարաբերությունների միջև կապի ընկալումը,նույնիսկ կենդանիների ուսումնասիրությունները նույնպես օգնել են այս նոր ոլորտի առաջընթացին, որը կոչվում է «առողջության նյարդաբանություն» (Էրիկսոն, Քրեսվել, Վերստինեն և ianիանարոս, 2014)։ Նյարդաբանության տեսանկյունից կարելի է համարել, որ սոցիալական փորձը ներառում է հատուկ նյարդային համակարգեր։ Որոշ հետազոտությունների արդյունքում հաջողվել է տարբերակել ուղեղի արձագանքման երկու համակարգ՝հիմնվելով սոցիալական փորձի տեսակի վրա։ Այս իմաստով բացասական համարվող սոցիալական փորձը կակտիվացնի սպառնալիքի գործընթացին ուղղված ուղեղի կառուցվածքները, իսկ դրական կամ հաճելի ընկալվող սոցիալական փորձը կներառի պարգևատրման համակարգին համապատասխանող կառույցներ (Eisenberger & Cole, 2012):

Յուրաքանչյուր համակարգ, լինի դա սպառնալիքի արձագանքման համակարգ, թե պարգևատրման համակարգ, կհանգեցնի որոշակի հոգեֆիզիոլոգիական պատասխանների, որոնք կապված են առողջության հետ, ինչպիսիք են հարմարվողական վարքագիծը, սրտի բաբախյունը, հորմոնի արտադրությունը, արյան ճնշումը, շնչառության մակարդակը և այլն։ Նմանապես, պնդվել է, որ պարգևատրման համակարգի ներգրավումը զսպող ազդեցություն կունենա ազդանշանային համակարգի վրա։ (Uchino, 2007; Eisenberger & Cole, 2012): Այս գաղափարներին աջակցող որոշ էմպիրիկ ապացույցներ ձեռք են բերվել կենդանիների, մարդկանց վրա նյարդային պատկերման և հորմոնալ ուսումնասիրությունների միջոցով կատարված հետազոտությունների հիման վրա։
Ինչ վերաբերում է սպառնալիքների արձագանքման համակարգին, ապա նկատվել է, որ կարևոր դեր են խաղում մեջքի առջևի ցինգուլյար կեղևը (dACC), առջևի ինսուլան և պերիակեդուկտալ գորշը։ Երբ այդ տարածքները թուլացել են կենդանիների մոտ, դրանք ցույց են տալիս հյուծվածության նվազում։ Նույն իմաստով, երբ մարդկանց ներկայացնում են մահացած սիրելիների լուսանկարներ, այդ նույն կառույցները ցույց են տալիս զգալի ակտիվացում (Eisenberger & Cole, 2012; [2] Erickson, Creswell, Verstynen, & Gianaros, 2014):

Մյուս կողմից, սոցիալական փորձի պարգևատրման համակարգի համար, կարծես, կարևոր է ventromedial prefrontal կեղևը (VMPFC): 2011-ին Էյզենբերգերի և նրա գործընկերների կողմից անցկացված հետազոտության ընթացքում մասնակիցները տեսել են բարձր աջակցող, ռոմանտիկ զուգընկերոջ պատկերը ֆիզիկական ցավերի ժամանակ : Արդյունքները ցույց տվեցին VMPFC- ի ակտիվացման ուժեղացում և միևնույն ժամանակ, dACC- ի նվազում։ Նմանապես, սոցիալական բացառման ընթացքում օժանդակ հաղորդագրությունները ցույց են տալիս նույն ակտիվությունը VMPFC- ում (Eisenberger & Cole, 2012; [2] Erickson, Creswell, Verstynen և Gianaros, 2014):

Վերջապես, հորմոնալ ուսումնասիրությունների վերաբերյալ, Ուչինոն և նրա գործընկերները (2007) ասում են, որ կա կապ հիպոթալամո-հիպոֆիզ-վերերիկամային առանցքի և բորբոքային մարկերների միջև, որը կարող է կանխատեսել առողջական խնդիրներ, ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, շաքարախտը և թուլությունը։ Ավելին, սոցիալական խթանների ժամանակ, ինչպիսիք են հպումը կամ մերսումը, նկատվել է օքսիտոցինի որոշ արտադրություն։ Այս հորմոնն ունի հակասթրեսային էֆեկտներ, որոնք կապված են կորտիզոլի մակարդակի իջեցման և արյան մեջ հաճույքի հետ։ Այսպիսով, չնայած նյարդաբանության մոտեցումը դեռ մշակման փուլում է, սոցիալական հարաբերությունների և առողջության միջև կապի որոշ նյարդաբանական վկայություններ կան։

## Ծրագրեր
Վերևում նկարագրվածի հիման վրա կարևոր է մշակել միջամտություններ, որոնք բարելավում են ֆիզիկական և մտավոր առողջությունը՝խթանելով սոցիալական կապերը։ Այս միջամտությունները կարող են թիրախավորել տարբեր ենթատեքստեր (աշխատանք, ընկերություն և այլն) կամ տարբեր բնակչություն հատվածներ(երիտասարդ կամ տարեց մարդիկ, ամուսնացած կամ միայնակ և այլն)։ Համատեքստի և բնակչության թիրախավորումը պարզելը կարևոր է, քանի որ որոշ անհատներ ավելի շատ վտանգված են, քան մյուսները ընդհանուր առմամբ կամ որոշակի հատուկ համատեքստերում։ Օրինակ, լավ նկարագրված է, որ ուսանողները առողջություն ունենալու վտանգի տակ դասակարգված բնակչության մասն են, և ուսանողների շրջանում սևամորթ ուսանողներին ավելի շատ են մտահոգում հոգեկան առողջության խնդիրները (Lindsey et al., 2019): Այս օրինակում կարևոր է զարգացնել սևամորթ ուսանողների համար հատուկ միջամտություն, որը փոքր-ինչ տարբերվում է այն բանից, որը նախատեսված է ընդհանուր ուսանողների համար։

Ըստ Կավաչիի և Բերքմանի (2001 թ.), Որոշ միջոցառումներ առաջարկվել են, որոշակի հաջողությամբ, սոցիալական կապերը բարելավելու համար.խմբային աջակցության միջոցառումներ, անհատական աջակցության միջոցառումներ և բնական ցանցերի ամրապնդման միջոցառումներ։ Յուրաքանչյուր միջամտության փոփոխականության պատճառով, նույնիսկ գրականության մեջ առաջարկված միջամտության նույն կատեգորիայում, հնարավոր չէ ընդհանրացված եզրակացություններ անել։ Այնուամենայնիվ, թիրախավորելով հատուկ ենթատեքստեր և հատուկ բնակչության հատվածներ, որոշ ուսումնասիրություններ պարզել են, որ այս տեսակի միջամտությունները կարող են արդյունավետ լինել ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջությունը բարելավելու համար։ Օրինակ, Leung- ը, Orrell- ը և Orgeta- ն (2015 թ.) Վերանայեցին գրականությունը՝փորձարկելով սոցիալական աջակցության խմբի միջամտությունների դրական ազդեցությունը դեմենցիայի ախտորոշմամբ մարդկանց համար և պարզեցին, որ դրանք փոքր օգուտներ ունեն դեպրեսիայի և հիվանդների կյանքի որակի վրա։ Սակայն ուսումնասիրությունները, որոնք ներառված են այս վերանայման, շատ սահմանափակ են ընդամենը երկու ուսումնասիրություն, որոնք համապատասխանում են ներառման չափանիշներին), դրանք տարասեռ են, ինչը նշանակում է, որ դժվար է եզրակացնել սոցիալական աջակցության խմբի միջամտությունների ազդեցության վերաբերյալ այս համատեքստում, և անհրաժեշտ կլինեն ավելի շատ պատահականացված վերահսկվող փորձարկումներ։

Ուսումնասիրությունները (Masi and collaborators, 2011) սահմանել են մենակության նվազեցման գործունեության չորս ուղղություններ ' սոցիալական հմտությունների բարելավում, սոցիալական աջակցության ամրապնդում, սոցիալական փոխգործակցության հնարավորությունների ընդլայնում և աննորմալ սոցիալական գիտելիքների վերացում։ Սոցիալական փոխազդեցության հնարավորությունների ընդլայնումը և սոցիալական հմտությունների բարելավումը կարող են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ սոցիալական մեկուսացման վրա, Մինչդեռ սոցիալական հմտությունների բարելավումը և աննորմալ սոցիալական գիտելիքների խնդրի լուծումը կենտրոնանում են մենակության վրա։ Սոցիալական հմտությունների կատարելագործումը վերաբերում է ուրիշների հետ ավելի լավ փոխգործակցության մեթոդներ տալուն։ Քոլեջի միայնակ ուսանողների շրջանում նման միջամտությունը դրականորեն կապված էր ավելի քիչ միայնության հետ։ Աննորմալ սոցիալական ճանաչողությանը ուղղված միջամտությունների նպատակն այն է, որ միայնակ մարդիկ իմանան, որ ավտոմատ բացասական մտքերը ոչ թե փաստեր են, այլ հիպոթեզներ։ Տարեցների համար միջամտությունները կարող են լինել տուն կամ հեռախոսային կոնտակտներ, խմբային միջամտություններ/միջոցառումներ և այլն։ Դրանցից առավել արդյունավետ կարող են լինել խմբային միջամտությունները։ Սոցիալական փոխգործակցության հնարավորությունների ընդլայնմանն ուղղված միջոցառումներից մեկը բարեկամությունն է, որը, ըստ երևույթին, նվազեցնում է սոցիալական մեկուսացումը։ Առավել արդյունավետ են ներկայացվում միջամտությունները, որոնք ընդլայնում են սոցիալական փոխգործակցության հնարավորությունները խմբային գործունեության կամ խմբային միջամտությունների միջոցով։ Տղամարդիկ հակված են այդ միջամտություններին ավելի ընկալունակ լինել, քան կանայք, հնարավոր է, որ կանայք ավելի շատ ինքնավստահ լինեն, քան տղամարդիկ։ Սոցիալական աջակցությունը խթանող միջամտությունները, կարծես, առնվազն արդյունավետ են, և աննորմալ սոցիալական ճանաչողության վերացմանն ուղղված միջամտությունները, ըստ երևույթին, ավելի մեծ ազդեցություն են ունենում մենակության վրա, համեմատած այլ միջամտությունների հետ։

Մեկ այլ ասպեկտ, որը կարևոր է նշել, սոցիալական քաղաքականությունն է։ Քանի որ հարաբերությունների ազդեցությունը առողջության վրա նույնպես կանխարգելիչ բնույթ է կրում, սոցիալական կապերի քաղաքականության իրականացումը կարող է արդյունավետ լինել բնակչության առողջության, բարեկեցության ամրապնդման համար (Umberson & Montez, 2010): Առողջության որոշ արդյունքներ (գիրություն, երջանկություն և այլն) կարող են լայնորեն «ընդլայնվել» սոցիալական ցանցերի միջոցով։ Սոցիալական քաղաքականությունը պետք է օգտագործի այդ բնական ազդեցությունը ինտերվենցիաների վրա։ Քաղաքականության հիմնական խնդիրներից մեկն այն է, որ սոցիալական կապերի և առողջության միջև կապը տարբեր է տարբեր սոցիալական խմբերում, այնպես որ նրանք պետք է զգույշ լինեն, թե ինչպես և ով է իրականացնում այդ միջամտությունները։ Սոցիալական մեկուսացումը նվազեցնելու համար քաղաքականությունը կարող է բարելավել կրթական համակարգը՝ բարելավելու, օրինակ, սոցիալ-հուզական հմտությունները։

Ինչպես միջամտությունները, այնպես էլ առողջապահական քաղաքականությունը բարելավելու համար, հետագա հետազոտությունները դեռևս անհրաժեշտ են սոցիալական մեկուսացման բարձր ռիսկի տակ գտնվող բնակչության հատվածներին հայտնաբերելու և հասկանալու համար, թե որ տեսակի միջամտությունները կամ կանխարգելիչ արշավները կարող են արդյունավետ լինել այս առողջապահական խնդրում։

## Մոդելների քննադատություն
Համապատասխան ուսումնասիրությունների նմուշի չափը, ընդհանուր առմամբ, ցածր է, ինչը ազդում է արդյունքների վիճակագրական կայունության վրա։

Եվս մեկ քննադատություն նմուշների ներկայացուցչական չլինելն է։ Հետազոտությունների մեծ մասն իրականացվել է արևմտյան հասարակություններում։ Ինչպես նշում են Ադամսը և Գլենը (2005), անձնական հարաբերությունները կարող են տարբեր ազդեցություններ ունենալ տարբեր երկրների վրա։ Այսպիսով, հնարավոր է, որ արևմտյան երկրների բնակչության մեծ մասում սովորելը տարբեր արդյունքներ ցույց տա, քան ցածր եկամուտ ունեցող երկրներն ուսումնասիրելը։ Այս ենթադրությունը ամրապնդվում է Դե Սիլվայի և գործընկերների (2007 թվական) եզրակացություններով, որոնք ենթադրում են, որ հարաբերությունների ազդեցությունը առողջության վրա կարող է տարբեր լինել՝ կախված մշակույթից։ Հետևաբար, կարևոր կլինի ուսումնասիրել այս ազդեցությունը ավելի մեծ նմուշներով, որոնք ավելի լավ են համապատասխանում երկրների բնակչությանը, ինչպես և ուսումնասիրել այդ կապը տարբեր մշակույթների միջև։

Վերանայելիս սոցիալական աջակցության և ընկճվածության ախտանիշների կապը՝ Gariépy et al. (2016) պարզեց, որ սոցիալական աջակցության չափումը խնդրահարույց է գրականության մեջ։ Իրոք, սոցիալական աջակցությունը չափելու համար օգտագործվող գործիքները վերանայված ուսումնասիրությունների միջև տարասեռ էին։ Այս տարասեռության հետևանքն այն է, որ չի կարող վստահ լինել, որ բոլոր ուսումնասիրությունները չափում են նույն կերպ։ Ավելին, նրանք նշել են, որ ուսումնասիրությունների կեսից ավելին ուսումնասիրել է օգտագործված չափման գործիքներ, որոնք վիճակագրորեն անվավեր էին, ինչը նշանակում է, որ անվստահ է, արդյոք այդ գործիքներն իսկապես չափում են սոցիալական աջակցությունը։ Նրանց հետազոտության հիման վրա կարելի է հեշտությամբ կռահել, որ այս խնդիրը հանդիպում է նաև այլ հետազոտություններում, որոնք ուսումնասիրում են սոցիալական և առողջության կապերը։ Փորփրելով այս հարցը, Դամբին և գործընկերները (2018) համեմատեցին ընկալված սոցիալական աջակցությունը գնահատելու համար ամենաօգտագործվող սանդղակներից մեկը՝ Բազմաչափ ընկալվող սոցիալական աջակցության սանդղակը (MSPSS) և պարզեցին, որ դրանք հավասարապես վավեր չեն։ Հիմնական խնդիրներից մեկը, որ նրանք նկարագրել են, այն է, որ տարբեր կերխ թարգմանված սանդղակները ի վերջո խստորեն չեն թարգմանվել։ Հետևաբար հնարավոր չէ համեմատել տարբեր երկրների տարբեր ուսումնասիրություններ, որոնք MSPSS- ն օգտագործել են առողջության վրա հարաբերությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, և կարելի է ենթադրել, որ այդ խնդիրը հնարավոր է գտնել նաև այլ միջազգային մասշտաբներում։ Հաշվի առնելով ներկայացված բոլոր քննադատությունները, հոգեբանության այս ոլորտը պետք է ուսումնասիրի հարաբերությունների և առողջության միջև կապերը՝ օգտագործելով հուսալի մեթոդներ, նմուշի ավելի մեծ չափսեր, ներկայացուցչական նմուշներ, պատճառահետևանքային ձևավորում և վավեր չափման գործիքներ։ Այս հուսալի մեթոդների օգտագործումը օգտակար կլինի գտածոներն ավելի լայն բնակչությանն ընդհանրացնելու և ուսումնասիրությունների վիճակագրական հզորությունը բարձրացնելու համար (ինչը կարող է ամփոփվել որպես ուսումնասիրությունների որակ)։ Հուսադրող է դիտարկել գիտությամբ զբաղվելու նոր եղանակների զարգացումը, ինչպես բազմամարդ աղբյուրը, ինչը խրախուսում է ավելի լավ մեթոդների օգտագործումը գիտական հետազոտությունների որակը բարձրացնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն