Բովիլլա լիճ

**Բովիլլա լիճ** (), 4,6 քառակուսի կիլոմետր (1,8 քառակուսի մղոն) մակերեսով ջրամբար Ալբանիայում, Տիրանայից մոտավորապես 9 մղոն (14 կմ) հյուսիս-արևելք և Կրուջայից հարավ-արևելք, Դաայթ լեռան ազգային պարկի սահմաններում։ Այն ապահովում է Տիրանայի խմելու ջրի մեծ մասը։

## Նկարագրություն
Ջրամբարը ձևավորվում է Իսհոմի վտակ Թերկուզե գետի ամբարտակից։ Թերկուզեն իր ակունքն ունի ափամերձ լեռնաշղթայի արևելքից՝ հոսելով խորը Շքալլա է Բովիլլես կիրճի միջով՝ Մայա է Գոմթիտիտ (1268 մ) և Մալի ի Բջեշիտ (1239 մ) լեռների միջև։ Պատնեշը կանգնած է այս կիրճի մուտքի մոտ և պատրաստված է տեղական կոնգլոմերատից, մանրախիճից և ավազից։ Այն ունի 91 մ բարձրություն և 130 մ երկարություն։

Շինարարական աշխատանքները սկզբնապես սկսվել են 1988 թվականին, սակայն դադարեցվել են կոմունիզմի փլուզմամբ։ 1993 թվականի հոկտեմբերին աշխատանքը վերսկսվեց իտալական պետության աջակցության շնորհիվ։ 1996 թվականին շինարարության ավարտից հետո լիճը լցվեց և սկսեց ծառայել իր նպատակին մինչև 1998 թվականը։

Ջրի մակարդակը տարվա ընթացքում տատանվում է 7–10 մետրով, իսկ ջրի նշագիծը բարձրանում է անձրևաշատ ձմռան ամիսներին։ 2006-2008 թվականների չափումները ցույց են տվել, որ ամենամեծ խորությունը եղել է մոտ 45 մետր։ Նախնական 53 մետր խորությունից այդպիսի տարբերությունը կարող է պայմանավորված լինել գետի վերին հոսանքի բերած նստվածքների կուտակմամբ։

Թերկուզեն տարեկան ապահովում է մոտ 105,000,000 խորանարդ մետր ջուր մոտավորապես 98 քառակուսի կմ (38 քառակուսի մղոն) ջրհավաք ավազանից։ Ջրի տարեկան սպառումը կազմում է մոտ 78,000,000 խորանարդ մ՝ մոտավորապես ջրամբարի չափը։ Ջրամբարից վայրկյանում մոտավորապես 1800 լիտր ջուր է մատակարարվում վերամշակման գործարան պողպատե խողովակով (տարեկան մոտավորապես 50-57 մլն խ․մ․)։ Տիրանայի խմելու ջրի մատակարարումը համալրվում է բնական ստորգետնյա ջրերով և արտեզյան հորերով՝ բավարարելու համար 2,8 խորանարդ մ վայրկյանում պահանջարկը (2009 թվականի գնահատում)։ Պողպատե խողովակաշարը, որը կապում է ջրամբարը Տիրանայից հյուսիս գտնվող Կոդրա Կուկեի վերամշակման գործարանին, ունի մոտ 90 սմ տրամագիծ։ Ջրամբարի ջրի մի մասը օգտագործվում է ոռոգման համար։

## Բնապահպանություն
Ջրամբարը գտնվում է Դայթ լեռան ազգային պարկի սահմաններում՝ Շտամե լեռնանցքի ազգային պարկից մի փոքր հարավ։ Ժայռի լանջերը դեպի ձորը և պատնեշը բարձրանալու լավ հնարավորություններ են առաջարկում։ Ջրամբարում լողալն արգելված է։ Լճում կային ընդամենը մի քանի տեսակի ձկներ՝ առավել տարածված էին շնայդերը (*Alburnoides bipunctatus*) և բարբուս ծածանը։ Արծաթե ծածանը (*Hypophthalmichthys molitrix*) բազմիցս ներկայացվել է ջրի որակը բարելավելու նկատառումով։
Ավելի քան հինգ հազար բնակիչ ունեցող 9 հեռավոր գյուղեր ցրված են ջրամբարի շուրջը գտնվող բլուրների վրա։ Բնակիչներն իրենց ապրուստը հիմնականում ապահովում են գյուղատնտեսությամբ։ Ջրամբարը ստեղծելու համար մոտ 400 ընտանիք պետք է վերաբնակեցվեր։ Նրանք փոխհատուցում ստացան իրենց հողի համար, բայց այնուամենայնիվ կատաղի դիմադրություն եղավ։

2001 թվականի սեպտեմբերին ջրամբարից ջրի մեջ առաջին անգամ նկատվել է վատ հոտ և համ։ Հետագայում մանրակրկիտ հետաքննությունը պարզեց, որ ջրի որակը հիմնականում լավ է։ Հոտի աղբյուրը ենթադրվում էր, որ թթվածնից կախված ակտինոբակտերիաներն ու *streptomyces*-ն են։ Փորձագետներն առաջարկել են ջրի պղտորությունը նվազեցնելու միջոցներ՝ էրոզիայի նվազեցման նպատակով անտառվերականգնում, ջրամբարի ափի երկայնքով պահպանվող տարածք և շրջակա տարածքի բնակավայրերի և գյուղացիական տնտեսությունների կեղտաջրերի վերամշակում։

## Գրականություն
* Aleko Miho, Alqiviadh Çullaj, Reinhard Bachofen (Ed.), *Bovilla (Albania) – Limnological Study / Studim Limnologjik*. Julvin 2, Tirana 2009,  (researchgate.net).

*
*

*

*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Complex Hydrobiological Research on the Bovilla Reservoir in Albania](https://web.archive.org/web/20111225082810/http://unitir.edu.al/doc/fshn/BOVILLA(Albania)-WEB-PDF/BOVILLA-Tirana-08.pdf)
* SummitPost.org: Bovilla Gorge

Կատեգորիա:Ալբանիա