Աբդալլահ III

**Աբդալլահ III**  (Աբդալլահ աս-Սալեմ աս-Սաբահ) եղել է Քուվեյթի 11-րդ շեյխը (1950-1961) և Քուվեյթի առաջին էմիրը (1961-1965):

## Կենսագրություն
Քուվեյթի շեյխ Սալեմ ալ-Մուբարեկ ալ-Սաբահի ավագ որդին է, մայրը՝ Մարիամ բինթ Ջաբեր ալ-Սաբահը:

Նա կրթություն է ստացել հայրենիքում, իսկ պատանեկությունից աչքի է ընկել իր խելքով, սրամտությամբ ու համեստությամբ։ Մեծ Մուբարաքի հետնորդների երկու ճյուղերից փոխարինող կառավարիչների հաստատված սովորույթի համաձայն՝ Աբդուլլահը հռչակվեց թագաժառանգ իր զարմիկի Ահմեդի օրոք և միացավ նրա ստեղծած Խորհրդակցական խորհրդին։

## Կառավարում
1950 թվականի հունվարին, իր զարմիկ Ահմեդ ալ-Ջաբեր ալ-Սաբահի մահից հետո, Աբդուլլահը հռչակվեց Քուվեյթի 11-րդ շեյխ Ալ-Սաբահ դինաստիայից։ Աբդուլլահը ղեկավարեց Քուվեյթը հետպատերազմյան տարիներին, երբ երրորդ աշխարհի երկրներում ազգային-ազատագրական շարժումներն ակտիվացան, իսկ Անգլիայի հեղինակությունը միջազգային ասպարեզում սկսեց անկում ապրել։ Քուվեյթի շուկա սկսեցին ներթափանցել կապիտալիստական ​​այլ տերություններ՝ ԱՄՆ, Գերմանիա, Ճապոնիա։

1951 թվականին, բնական ռեսուրսների վաճառքից ստացված եկամուտների ավելի արդար բաշխման համար նավթ արտադրող երկրների պայքարի ազդեցության տակ, Քուվեյթին հաջողվեց ստիպել «Քուվեյթի նավթային ընկերությանը» բարձրացնել իր միջնորդավճարները մինչև ընկերության զուտ եկամտի 50%-ը: Շեյխության եկամուտները սկսեցին արագորեն աճել։ Երկրում սկսվեց շինարարական բում, որի արդյունքում մայրաքաղաքը վերակառուցվեց և բարեկարգվեց, կառուցվեցին նոր գործարաններ և ձեռնատիրություններ, կառուցվեցին ճանապարհներ և մեծ ծովային նավահանգիստ Շուվեյխում։ Նավթային հանքավայրերի ինտենսիվ զարգացումը զգալիորեն մեծացրեց աշխատուժի կարիքը, որը չկարողացան բավարարել բնիկ քուվեյթցիները. Հնդկաստանից, Պակիստանից, Իրանից և այլ երկրներից ներգաղթյալների հեղեղը լցվեց երկիր:

Աբդուլլահը պատկանում էր իշխող վերնախավի այն հատվածին, որը ձգտում էր ազատվել բրիտանական գաղութատիրությունից։ Այս առումով ալ-Սաբահ ընտանիքի շահերը համընկնում էին շարքային քուվեյթցիների շահերի հետ, ովքեր Հնդկաստանում հաջող ազգային-ազատագրական պայքարի և 1952-ի Եգիպտոսի հեղափոխության ազդեցության տակ սկսեցին կազմակերպել դեմոկրատական ​​շարժումներ։ 1954 թվականին ստեղծվեց Քուվեյթի դեմոկրատական ​​լիգան, որը միավորեց բոլոր հայրենասեր ուժերին, որոնք հանդես էին գալիս բրիտանական պրոտեկտորատի վերացման և արտասահմանյան նավթային ընկերությունների լուծարման օգտին:

1956 թվականի Սուեզի ճգնաժամը և 1958 թվականի իրաքյան հեղափոխությունը նոր թափ հաղորդեցին Քուվեյթի հայրենասիրական շարժմանը։ Հանրահավաքների և գործադուլների ալիքը տարածվեց ամբողջ երկրում, ինչը հանգեցրեց նրան, որ 1959 թվականին Քուվեյթում արտակարգ դրություն հայտարարվեց:

Ազգային-ազատագրական պայքարի ազդեցության տակ բրիտանական իշխանությունները ստիպված եղան գնալ զիջումների։ Քուվեյթի իշխանություններին տրվեց իրավազորություն երկրում ապրող բոլոր ներգաղթյալների նկատմամբ, և 1960 թվականին նույնիսկ մի քանի ներկայացուցչություններ բացեցին արտասահմանում: Նույն թվականին Քուվեյթը դարձավ Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության (ՕՊԵԿ) ստեղծման նախաձեռնողներից մեկը։

Անգլիայի միջազգային դիրքի հետագա թուլացումը հանգեցրեց նրան, որ բրիտանացիները ստիպված եղան բանակցել, ինչի արդյունքում 1961 թվականի ապրիլի 10-ին ստորագրվեց 1899 թվականի պայմանագրի չեղյալ հայտարարման ակտը։ Քուվեյթը ձեռք բերեց քաղաքական անկախություն։ Առաջին էմիր հռչակվեց Աբդուլլահ ալ Սաբահը։

Իր գոյության առաջին իսկ օրերից Քուվեյթի էմիրությունը լուրջ խնդիրների առաջ կանգնեց։ Իրաքն անմիջապես հավակություն ցուցաբերեց նրա տարածքներին վրա՝  իր պահանջները հիմնավորելով 1871 թվականի Քուվեյթ-Օսմանյան պայմանագրով, որը Քուվեյթը պաշտոնապես դրեց Բասրայի նահանգապետի վերահսկողության տակ։

Աբդուլլահը ստիպված է եղել դիմել բրիտանացիների օգնությանը։ Նույնիսկ պրոտեկտորատի ավարտից հետո Քուվեյթը և Մեծ Բրիտանիան շարունակում էին սերտորեն կապված լինել. Անգլիա նավթի 38%-ը ներկրվում էր  Քուվեյթից, իսկ ալ-Սաբահիների «նավթադոլարները» անհամբերությամբ ներդրվում էին նախկին մեգապոլիսի տնտեսության մեջ: Բայց Բրիտանիայի միջամտությունը առաջացրեց համաշխարհային հանրության բացասական արձագանքը, և երիտասարդ պետությունը ստիպված էր այլ դաշնակիցներ փնտրել: Այն բանից հետո, երբ Քուվեյթը հուլիսի 20-ին դարձավ Արաբական լիգայի անդամ, Սաուդյան Արաբիայի, Հորդանանի, Սիրիայի և Թունիսի զորքերը մտցվեցին նրա տարածք՝ պաշտպանելու նրա ինքնիշխանությունը, ուստի նույն տարվա հոկտեմբերին Աբդուլլահը խնդրեց բրիտանացիներին դուրս բերել իրենց զորքերը:

Փորձելով ամրապնդել հարաբերությունները արաբական երկրների և, առաջին հերթին, նրանց ոչ պաշտոնական առաջնորդ Եգիպտոսի հետ, Աբդուլլահը ստիպված եղավ որոշ ժողովրդավարական բարեփոխումներ ձեռնարկել: 1961 թվականի վերջին հայտարարվեց տասը հոգուց բաղկացած Գերագույն խորհրդի ստեղծման մասին (բոլորը ներկայացնում էին ալ-Սաբահ ընտանիքը), իսկ դեկտեմբերին տեղի ունեցան Սահմանադիր ժողովի ընտրություններ, որը մշակեց նոր Հիմնական օրենք։ 1962 թվականի վերջին հաստատված սահմանադրությունը ամրապնդեց ցեղային արիստոկրատիայի իշխանությունը։ Քուվեյթը հայտարարվել է Մուբարաք ալ-Սաբահի ժառանգների ժառանգական էմիրություն։

Էմիրը հայտարարվել է անձեռնմխելի անձ, ոչ մեկի առաջ պատասխանատվություն չի կրում։ Նա լայն լիազորություններ ուներ, այդ թվում՝ պաշտպանական պատերազմ հայտարարելը, նշանակեց վարչապետ, իրավունք ուներ ցրել խորհրդարանը, եղել է Քուվեյթի զինված ուժերի գերագույն հրամանատարը և ստորագրել օրինագծեր կամ դրանք հետ ուղարկել խորհրդարան՝ վերանայման համար: Սահմանադրությունը հռչակեց Ազգային ժողովի ստեղծումը՝ 50 պատգամավորից բաղկացած ընտրված խորհրդարան։ Սակայն սկզբում ընտրության իրավունք էին ստանում միայն 30 տարեկանից բարձր քուվեյթցի գրագետ տղամարդիկ։ Այսպես, առաջին ընտրություններում, որոնք տեղի ունեցան 1963 թվականի հունվարի 23-ին, 330 հազար քուվեյթից քվեարկելու թույլտվություն տրվեց միայն 40 հազարին, իսկ փաստացի քվեարկեց միայն 11 հազարը։

1965 թվականի նոյեմբերին Քուվեյթի էմիր Աբդուլլահ աս-Սաբահը մահացավ սրտի կաթվածից, և նրա մահը հանգեցրեց Քուվեյթում քաղաքական վեճերի սրմանը:

Քուվեյթի նոր էմիր է հռչակվել Սաբահ III-ը (1965-1977)՝ Աբդուլլահի կրտսեր եղբայրը։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* *Примаков Е. М., Лебедев Е. А., Наумкин В. В.* Новейшая история арабских стран Азии. 1917—1985.
* *Рыжов К. В.* Все монархи мира. Мусульманский восток в XV—XX вв. — : «Вече», 2004. — ISBN 5-9533-0384-X

Կատեգորիա:20-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Քուվեյթի վարչապետներ
Կատեգորիա:Քուվեյթի քաղաքական գործիչներ