Ամուր և Թիմուր

right|250px|thumb|Թիմուրը և Ամուրը 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին
**Ամուր և Թիմուր**, արու ամուրյան վագր (Ամուր) և արու ընտանի այծ (Թիմուր), որոնք 2015 թվականի նոյեմբերի 2-ից մինչև 2016 թվականի հունվարի 26-ը միասին պահվել են Պրիմորսկի Սաֆարի այգում (Շկոտովսկի շրջան, Պրիմորիեի երկրամաս, Ռուսաստան)։ Գիշատչի պոտենցիալ զոհի հետ երկարաժամկետ համակեցության փաստը դարձել է ռուսական լրատվամիջոցների ամենահայտնի թեմաներից մեկը։

## Տոհմածառ
Երկար ժամանակ այծի անցյալի մասին ոչինչ հայտնի չի եղել։ Թիմուրը միայնակ ուլիկն է եղել, և մոր ամբողջ կաթը բաժին հասել նրան։ Հայտնի է նաև, որ նախկինում Թիմուրը ունեցել է մեկ այլ անուն՝ Բարոն։ 2015 թվականի նոյեմբերի 2-ին Թիմուրն իր տիրուհու կողմից վաճառվել է սաֆարի-պարկ։ Ենթադրվում է, որ Թիմուրը յոթ ձագի հայր է։

Ամուրի մասին շատ ավելի շատ տեղեկություններ կան։ Նրա պապը՝ Ալմազ անունով վագրը, ապրել է Սպասկի շրջանի Գայվորոն գյուղում գտնվող Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կենսաբանական և հողային ինստիտուտի կենդանաբանական կենտրոնում և այս կենտրոնում իր տեսակի վերջին ներկայացուցիչն է եղել։ Սատկել է 2015 թվականի աշնանը։ Ամուրի հայրը՝ Բարհաթ անունով վագրը, ծնվել է 2003 թվականի մայիսի 8-ին Սպասկի շրջանի Գայվորոն գյուղում գտնվող Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կենսաբանական և հողային ինստիտուտի կենդանաբանական կենտրոնում։ Մայր վագր Ռիգման վայրի բնությունից ընտրվել է 2006 թվականի նոյեմբերի 16-ին 4 ամսականում։ Երկուսն էլ պահվում են Խաբարովսկ քաղաքի Ամուրի կենդանաբանական այգում։ Ամուրն ունի քույր Տայգան և եղբայր Բարտեկը։ Բացի այդ, նրանք ունեն ավագ եղբայր՝ Ագաթը, որն այժմ պահվում է Պերմի կենդանաբանական այգում։ Ամուրը, Տայգան և Բարտեկը ծնվել են 2012 թվականի ապրիլի 2-ին Ամուրի կենդանաբանական այգում։ 2012 թվականի նոյեմբերի սկզբին Ամուրը և Տայգան տեղափոխվել են Շկոտովսկի սաֆարի-պարկ Եվրաասիական կենդանաբանական այգիների ասոցիացիայի ամուրյան վագրերի բուծման ծրագրով, իսկ Բարտեկը 2013 թվականի մարտի 19-ին տեղափոխվել է «Ռոև ռուչեյ» կենդանաբանական այգի։

## Բարեկամության սկիզբ
Ամեն ինչ սկսվել է այն բանից, որ 2015 թվականի նոյեմբերին սաֆարի պարկում այծին (այդ ժամանակ անուն չուներ) գցել են վագրի վանդակ ուտելու համար։ Այծին բաց են թողել, բայց երբ վագրը մոտեցել է այծին, վերջինս փորձել է հակահարված տալ՝ առաջ քաշելով եղջյուրները։ Քանի որ այգում գտնվող վագրը օրական մի քանի անգամ սնվում էր, ամենայն հավանականությամբ, այդ ժամանակ Ամուրը շատ սոված չի եղել։ Թերևս այդ պատճառով վագրը հրաժարվել է այծի վրա հարձակվելու փորձից։ Այծին անվանել են Թիմուր իր անվախ վարքի համար։ Ժամանակի ընթացքում Թիմուրը գրավել է Ամուրի տունը, սկսել է քնել նրա տեղում, և որոշ ժամանակ անց Ամուրը ստիպված է եղել թողնել իր տեղը և տեղափոխվել այլ տեղ։ Այս իրադարձություններից հետո կենդանիները սկսել են մնալ նույն խցիկում (մինչդեռ վագրին շարունակում էին կերակրել, ինչպես սպասվում էր)։ Մի քանի օր անց որոշվել է այծին չհանել վագրի մոտից, քանի որ նրա կյանքին ոչինչ չէր սպառնում։ Սաֆարի պարկի տնօրեն Դմիտրի Մեզենցևի խոսքով՝

Որոշ ժամանակ անց կենդանիները սկսել են միասին զբոսնել, քնել նույն տեղում, երբեմն ճաշել։ Հետո նրանք միասին սկսել են խաղալ՝ վազել, գնդակ խաղալ։ Անսովոր երևույթի պատճառով այս իրադարձությունը, որը ստացել է «Ամուրի և Թիմուրի բարեկամությունը» անվանումը, տարածվել է համացանցում, այնուհետև ձեռք է բերել համառուսաստանյան ժողովրդականություն։

## Հետագա իրադարձություններ
left|250px|thumb|Ամուրը և Թիմուր 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին:
Ամուրի և Թիմուրի պատմությունը մեծ տարածում է գտել հիմնականում նրանց ընկերության հուզիչ պատմության շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, մեկ շաբաթվա ընթացքում բազմաթիվ նամակներ են ուղարկվել սաֆարի պարկի կայք՝ վագրին և այծին վերաբնակեցնելու խնդրանքով։ Բնության համաշխարհային հիմնադրամԻ ռուսական մասնաճյուղը նույնպես իր մտահոգությունն է հայտնել Թիմուրի անվտանգության վերաբերյալ։

Միևնույն ժամանակ Ամուրի և Թիմուրի միջև բարեկամությունը գնալով ուժեղացել է և նրանց ժողովրդականությունը մեծանում էր։ Սաֆարի պարկի այցելուների առաջարկով վագրի և այծի համար բացվել է բարեգործական հաշիվ։ Ամուրի և Թիմուրի համար պաշտոնական էջեր են ստեղծվել ՎԿ-ում և Օդնոկլասնիկի սոցիալական ցանցերում, ինչպես նաև Ինստագրամ-ում։ Սաֆարի-պարկը կայքը սկսել է վագրի և այծի կյանքի առցանց հեռարձակումը։ Այն այնքան հայտնի է դարձել, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ին կայքը խափանվել է այցելուների հոսքի պատճառով։

205 թվականի հոկտեմբերին սաֆարի-պարկի ղեկավարությունը Մոսկվայից բերել է Ուսսուրի անունով էգ վագրին։ Երբ վագրը հասնի վերարտադրողական տարիքի, նախատեսվել է նրան զուգավորել Ամուրի հետ։ Այս ընթացքում Թիմուրը ժամանակավորապես կվերաբնակեցվի, էգ վագրի կողմից իրեն ուտելու վտանգի պատճառով։ Գիշատիչների զուգավորումից հետո վագրը տեղափոխվել է առանձին խցիկ։

2016 թվականի հունվարի 26-ին կենդանիների միջև բախում է տեղի ունեցել, Ամուրը բռնել է Թիմուրի պարանոցից և ցած նետել զառիթափից, որից հետո այծին անհրաժեշտ է եղել անասնաբույժների օգնությունը։ Ենթադրվում է, որ դրա պատճառը Թիմուրի պահվածքն է, որը նյարդայնացրել է վագրին։ Թիմուրի բուժումից հետո որոշվել է նրան այլևս չպահել Ամուրի պարսպում և թույլ տալ նրանց տեսնել միմյանց միայն այգու աշխատակիցների հսկողության ներքո։

2019 թվականի նոյեմբերի 8-ին Թիմուրի խնամակալ Էլվիր Գոլովինը Պրիմորսկի սաֆարի-պարկի կայքում հայտնել է Թիմուր այծի սատկելու մասին, այծը սատկել է 2019 թվականի նոյեմբերի 5-ին։

### Երևույթի պատճառը

right|250px|thumb|Ամուրը և Թիմուրը 2016 թվականի հունվարի 22-ին:
Ամուրի և Թիմուրի բարեկամությունը տարբեր բացատրություններ ունի.

«Ամուրյան վագր» ոչ առևտրային կենտրոնի ծովափնյա մասնաճյուղի տնօրեն Սերգեյ Արամիլևի կարծիքով՝ վագրը չի հարձակվել այծի վրա, քանի որ կուշտ է եղել։ Թիմուրը վտանգ չի զգացել և, հետևաբար, իրեն զոհի պես չի պահել, ենթադրվում էր նաև, որ նա այդ դրվագում գերիշխանության հատկություններ է ցուցաբերել։

2016 թվականի հունիսի 24-ին մամուլում հրապարակվել է Պրիմորսկի սաֆարի պարկի նախկին մամուլի քարտուղար Եվգենիա Պաթանովսկայայի հայտարարությունը, որը հայտարարել է, որ վագրի և այծի միջև ընկերական հարաբերություններ չեն եղել, այծին գցել են վագրի մոտ երբ նա կուշտ է եղել, ուստի նա չի կերել այծին, և այգու PR ծառայությունը որոշել է զարգացնել պատմությունը և  գիշատչին սկսել են կերակրել ամեն անգամ, երբ նա այծի կողքին է եղել։ Սակայն այգու տնօրեն Դմիտրի Մեզենցեւը հերքել է այդ տեղեկությունը՝ սկսելով նրանից, որ Եվգենիա Պատանովսկայան մամուլի քարտուղար չի եղել, այլ աշխատել է այգու անասնաբուծական բաժնում այն էլ ընդամենը 7 օր՝ դեկտեմբերի կեսերին։

2017 թվականի ապրիլին նույն այգում որոշվել է կրկնել փորձը այծի ու վագրի հետ։ Վեց ամսական վագրի ձագ Շերխանին և երիտասարդ այծին Թիմուրիդին թույլ են տվել մտնել մեկ խցիկ։ Սակայն նրանց ընկերությունը չի ստացվել, և կենդանիները բաժանվեցին։

## Քննադատություն
Չնայած այծի և վագրի հանրաճանաչությանը, ոչ բոլորն են դրական գնահատել նրանց ընկերությունը։

## Ժողովրդական մշակույթում
* Ամուրի և Թիմուրի պատմությունը հայտնի է դարձել ոչ միայն Ռուսաստանում, այլև արտերկրում։ Աշխարհի տարբեր երկրներից զբոսաշրջիկներ են եկել՝ տեսնելու նրանց բարեկամությունը։
* 2015 թվականի դեկտեմբերին հարավկորեացի կինոռեժիսոր Պակ Սունգը սկսել է վավերագրական ֆիլմի նկարահանումները Ամուրի և Թիմուրի մասին։ Ընդգծել է, որ կենդանիներն ավելի խելացի են, քան մարդիկ, քանի որ Ամուրն ու Թիմուրն իրենց օրինակով ցույց են տվել, որ կենդանիների աշխարհում տեղ չկա ռասիզմի և անհանդուրժողականության համար.
* 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի ամանորի գիշերը «Ռոսիա 24» հեռուստաալիքը ցուցադրեց պատմության մեջ առաջին վավերագրական ֆիլմը Ամուրի և Թիմուրի մասին՝ «Հրաշալի Բարեկամություն։ Ամուր վագրը և Թիմուր այծը»։ Հեռուստահաղորդավարուհի և ֆիլմի հեղինակ Էլեոնորա Լյուբիմովան լրագրողական հետաքննություն է անցկացրել և պատմել, թե իրականում ինչն է միավորել գիշատչին և զոհին։
* Ռուսաստանի բնությանը նվիրված «Նախնական Ռուսաստան» մշակութային, կրթական և ցուցահանդեսային նախագծի այցելուները (անցկացվել է Մոսկվայում 2016 թվականի հունվարի 22-ից փետրվարի 25-ը) ստեղծել են Ամուրի և Թիմուրի մասին պլաստիլինե մուլտֆիլմ։
* 2016 թվականի ապրիլին Խաբարովսկի մարզային երաժշտական ​​թատրոնի բեմում ցուցադրվել է «Ինչպես Ամուրն ու Թիմուրը ընկերներ դարձան» մյուզիքլը։
* 2016 թվականի հուլիսին ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդեսում տեղի է ունեցել «Ամուր և Թիմուր» հուշարձանի նախագծի շնորհանդեսը (քանդակագործ Սերգեյ Կրյուկով, ճարտարապետներ Դանիլ Մարզաև և Ալեքսեյ Օշկին)։ 2016 թվականին հուշարձան է կանգնեցվել Պրիմորսկի Սաֆարի այգում, այն վայրում, որտեղ Ամուրն ու Թիմուրը ընկերացել և ապրել են։
* 2016 թվականի մայիսի 20-ին AST հրատարակչությունը Ամուրի վագր ինքնավար ոչ առևտրային կազմակերպության հետ միասին հրատարակեց «Ինչու են կենդանիները ընկերներ» շարքի գիտահանրամատչելի գիրքը «Ինչու են կենդանիները ընկերներ» վերնագրով (հեղինակ՝ Պ. Վոլցիտ), որը հիմնված է Ամուրի և Թիմուրի բարեկամության պատմությունը։ Գիրքը քննում է այս վարքի հնարավոր պատճառները և շոշափում բնազդների թեման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ամուրը և Թիմուրը

Կատեգորիա:Հայտնի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Պրիմորիեի երկրամաս