Հաֆթվադ

[մինի|''[Շահնամե|Շահնամեի* ձեռագրից 15-րդ դարի պարսկական մանրանկար, որտեղ [[Արտաշիր Պապական|Արդաշիրը]] սպանում է Հաֆթվադի որդին]]
*'Հաֆթվադ*' (), առասպելական կերպար, որի պատմությունը հայտնվում է [[Արտաշիր Պապական|Արդաշիր I-ի]]՝ Պարսկաստանի [[Սասանյան Պարսկաստան|Սասանյան]] դինաստիայի հիմնադիրի վերելքի պատմությունների հետ։ Երրորդ դարում Հաֆթվադը հիշատակվում է տարբեր աղբյուրներում՝ առավել նշանակալից կերպով [[Ֆիրդուսի|Աբուլ-Կասիմ Ֆերդուսի Թուսիի]] «*Շահնամեում*»։

== Հաֆթվադը Շահնամեում ==
Հաֆթվադի հեքիաթը հայտնվում է «[[Շահնամե|Շահնամեի]]» Արդաշիրի թագավորության բաժնում։ Պատմությունը բացվում է Հաֆթվադի դստեր նկարագրությամբ, որն աշխատում է որպես իլիկ մանող։ Հաֆթվադը նրան քիչ ուշադրություն է դարձնում, փոխարենը նախընտրում է յոթ որդիներին, որոնց համար էլ նրան անվանել են Հաֆթֆավ («հաֆթ» պարսկերեն նշանակում է «յոթ», իսկ «վադ» նշանակում է «որդի»): Մի օր, երբ Հաֆթվադի դուստրը ընդմիջում է անում՝ իր ընկերների հետ սարի լանջին ճաշելու համար, նա համտեսում է գետնին ընկած խնձոր: Նա կծում է և դրա մեջ գտնում մի փոքրիկ որդ, որը նա թաքցնում է իր թիակի պատյանում: Այդ օրը նա մանում է երկու անգամ ավելի շատ, քան սովորաբար: Շուտով պարզ է դառնում, որ որդն առանձնահատուկ է, քանի որ Հաֆթվադի դուստրը հրաշքով ավելի ու ավելի մեծ քանակությամբ բուրդ է մանում:

Հաֆթվադը շատ է խնամում որդին՝ կերակրելով նրան առատ սնունդով և ապրելու համար շքեղ վանդակով: Հաֆթվադի դստեր մանած թելը մեծ հարստություն է բերում ընտանիքին և Հաֆթվադն ու նրա որդիները հայտնի են դառնում քաղաքում: Տեղացի ազնվականներից մեկը սննկանում է նրանց պատճառով և Հաֆթվադն օգտագործում է իր նոր գտած հարստությունը՝ բանակ հավաքելու, ազնվականներին սպանելու և քաղաքը ղեկավարելու համար։ Նա քաղաքից դուրս մի լեռան գագաթին ամրոց է կառուցում և ամբողջ տարածքը պարսպապատում է հսկայական պարիսպով։ Հաֆթվադը շարունակում է հարստություն և հետևորդներ կուտակել և նրա որդն աճում է այնքան, մինչև հասնում է փղի չափերի։

Արդաշիրը դժգոհ է լինում, երբ լսում է Հաֆվադի աճող հզորության մասին և այդ պատճառով բանակ է ուղարկում նրա դեմ՝ ակնկալելով հեշտ հաղթանակ: Բանակը ջախջախվում է Հաֆթվադի զորքերի կողմից և Արդաշիրը որոշում է ինքն իրեն մարտի գնալ Հաֆթվադի դեմ: Հերթական անգամ Արդաշիրի զորքերը պարտվում են Հաֆթվադի զորքերին և թագավորն իր զորքով նահանջում է աղի լճի մոտ գտնվող ճամբար։ Նրանց մատակարարման գծերը կտրվում են և Արդաշիրի դժվարություններին գումարվում են լուրերն այն մասին, որ իր տանը գտնվող պալատը թշնամու կողմից կողոպտվել է նրա բացակայության ժամանակ: Երբ թագավորն ու նրա հրամանատարները ընթրիքի շուրջ խորհրդակցում են՝ մի նետ թռչում է խավարի միջով և խրվում այն մսի մեջ, որը նրանք ուտում են։ Դրա վրա լինում է մի մակագրություն, որը նրանց ասում է, որ ոչ ոք չի կարող հաղթանակի հասնել Հաֆթվադի որդի դեմ:

Հաջորդ օրը թագավորը և նրա զորքերը հուսահատ նահանջում են, որոնց հետևից գնում են նաև Հաֆթվադի զորքերը։ Արդաշիրն ու իր շրջապատը հանդիպում են երկու երիտասարդների, որոնք հարցնում են, թե ինչու են փախչում։ Օտարները կերակրում են թագավորին՝ չիմանալով, թե ով է նա, բայց նրանք ասում են նաև, որ Հաֆթվադը կպարտվի։ Արդաշիրը բացահայտում է իր ինքնությունը և խնդրում է տղամարդկանց պատմել, թե ինչպես պետք է կռվի Հաֆթվադի հետ: Նրան ասում են, որ հաջողություն կգտնի միայն այն դեպքում, երբ սպանի որդին։

Իր տուն վերադառնալուց հետո՝ թշնամուց վրեժխնդիր լինելու համար Արդաշիրը հավաքում է մեկ այլ բանակ և մեկնում է Հաֆթվադի դեմ հարձակման ևս մեկ անգամ: Զորքերը կանգնում են Հաֆթվադի ամրոցից որոշ հեռավորության վրա և Արդաշիրն ընտրում է յոթ մարտիկ՝ գաղտնի առաքելության ժամանակ նրան ուղեկցելու համար։ Հարուստ վաճառականների քարավանի կերպարանքով՝ ութ տղամարդիկ երկու անծանոթների ուղեկցությամբ մտնում են Հաֆթվադի քաղաք։ Նրանք իրենց հետ տանում են արժեքավոր ապրանքներ, երկու սնդուկ [[կապար]] և մի կաթսա։ Ամրոց հասնելուն պես նրանք խնդրում են իրենց ապրանքները ցուցադրելու հնարավորություն և նրանց մուտքը թույլ է տրվում: Որդի խնամակալները թույլատրում են Արդաշիրին երեք օր կերակրել որդին։ Նա և իր ուղեկիցները գինի են լցնում պահակների բաժակը և երբ նրանք արբած նիրհում են՝ Արդաշիրը հալեցնում է կաթսայի կապարը։ Երբ որդը բացում է իր բերանը, ակնկալելով, որ իրեն կերակրեն՝ տղամարդիկ հալած կապարը թափում են նրա երախը՝ սպանելով օձին: Նրա մահվան ճիչը ցնցում է ողջ քաղաքը:

Արդաշիրը և նրա ուղեկիցները ծխի ազդանշան են ուղարկում և բանակը միանում է նրանց՝ ջախջախելով Հաֆթվադի զորքերը։ Հաֆթվադն ու նրա որդին դաժանորեն մահապատժի են ենթարկվում, իսկ Արդաշիրի զորքերը կողոպտում են քաղաքը և հաղթանակած վերադառնում Պարսկաստան՝ իրենց թագավորի թիկունքում։

== Հաֆթվադ և պատմական գրառում ==
Իրանագիտության հանգուցյալ պրոֆեսոր Շապուր Շահբազին նշել է Հաֆթվադի կապը պատմության հետ՝ «Չնայած այս առասպելական տարրերին, պատմությունը հստակորեն հյուսված է պատմական հիմքի շուրջ, այն ցուցադրում է պարսկական ափերը և հարակից Մաքրանի և [[Քերման|Քերմանի]] շրջանները նվաճելու Արդաշիրի ջանքերը, ինչպես նաև ծանր տեղական դիմադրությունը, որը նա պետք է հաղթահարեր, ինչպես նաև տվյալ շրջանին հատուկ հարուստ ծովային առևտուրը և դա միանգամայն հնարավոր է […], քանի որ [[Պարսից ծոց|Պարսից ծոցում]] զարգանում էր [[մետաքս]] պատրաստելու տեղական արդյունաբերությունը և նրա հովանավորները նախանձով պահպանում էին դրա գաղտնիքը և մեծ հարստություն էին կուտակել իրենց հենակետերում, կարծես թե նրանք արտադրել են բոմբիցին կամ կոկոններ, որոնք կանայք օգտագործել են առօրյայի մեջ»։ Ամբողջ դրվագը հիմնված է պատմական իրադարձության ռացիոնալացման վրա։ Պարսից ծոցի ափին մի հզոր ծովահեն՝ հավանաբար հնդկական Նագա պաշտամունքի ազդեցության տակ արժանացել է [[Զրադաշտականություն|զրադաշտական]] քրմերի թշնամությանը և Արդաշիրը մեծ դժվարությամբ հաղթել է նրան: Այն ի վերջո ստեղծել է մի լեգենդ, որը վերաբերում է աստվածային որդին (քերմի) և Հաֆթվադի և նրա յոթ որդիների պատմությանը»։

== Հաֆթվադը այլ աղբյուրներում ==
Հաֆթվադի պատմությունը հայտնվում է «Արդաշիրի արարքների գիրքը» դիցաբանական հեքիաթում, որը գրվել է սասանյան ժամանակաշրջանում և Ֆիրդուսին օգտագործել է այն որպես աղբյուր «Շահնամեն» գրելու համար։ Պատմությանն ավելի կրճատ հիշատակում կա «Մարգարեների և թագավորների» պատմությունում, որը 9-րդ դարի հայտնի պարսիկ պատմաբան [[Տաբարի|Մուհամմադ իբն Ջարիր ալ-Թաբարիի]] մոնումենտալ աշխատությունն է։

== Զուգահեռ պատմություններ համաշխարհային բանահյուսության մեջ ==
Հաֆթվադի պատմությունը հղվում է համաշխարհային [[Ֆոլկլոր|բանահյուսական]] մոտիվներին և գիտնական Կինգա Իլոնա Մարկուս-Տակեշիտան զուգահեռներ է նկատել *Շահնամեի'' պատմության և համաշխարհային բանահյուսության տեսակների միջև, դրանցից են Վիշապասպանը և Մանող Կույսը։

## Հաֆթվադի պատմությունը պարսկական արվեստում
Հաֆթվադի պատմության տեսարանները պատկերված են Շահնամեի ձեռագրերը զարդարող պարսկական մանրանկարներում, ներառյալ հայտնի «Հյութոնյան Շահնամեն»։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Պարսկական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Պարսկերեն գրականություն