Ներգանգային ճնշում

**Ներգանգային ճնշում** (**ՆԳՃ**, , **ICP**)**,** գանգի ներսում և գլխուղեղի հյուսվածքի վրա ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի գործադրած ճնշում։

Ներգանգային ճնշումը չափվում է միլիմետր սնդիկի սյունով (տոր): Հանգստի վիճակում, մեջքի վրա պառկած չափահասի մոտ այն սովորաբար կազմում է 7–15 մմ սնդ. սյուն: Գոտկային պունկցիաների ժամանակ հաճախ կիրառվող սանդղակով սա հավասար է 9–20 սմ ջրի սյան: Օրգանիզմն ունի տարբեր մեխանիզմներ, որոնց միջոցով այն կայուն է պահում ներգանգային ճնշումը, ընդ որում՝ առողջ անհատների շրջանում ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ճնշումը տատանվում է մոտ 1 մմ սնդ. սյունով՝  արտադրության և ներծծման փոփոխությունների շնորհիվ:

Ներգանգային ճնշման փոփոխությունները վերագրվում են գանգում պարունակվող բաղադրիչներից մեկի կամ մի քանիսի ծավալային փոփոխություններին։ Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ճնշման վրա ազդում են հազի ժամանակ ներկրծքային ճնշման կտրուկ փոփոխությունները (որոնք առաջանում են ստոծանու և որովայնի պատի մկանների կծկմամբ՝ բարձրացնելով նաև ներորովայնային ճնշումը), Վալսալվայի հնարքը և կապը արյան շրջանառության համակարգի (երակային և զարկերակային համակարգեր) հետ։

Ներգանգային գերճնշումը, որը նաև կոչվում է բարձրացած կամ բարձր ՆԳՃ, վերաբերում է գանգի ներսում բարձրացած ճնշմանը։ 20–25 մմ սնդ. սյունը նորմայի վերին սահմանն է, որի դեպքում անհրաժեշտ է բուժում, թեև սովորաբար բուժման ցուցում է համարվում 15 մմ սնդ. սյունը։

## Ներգանգային ճնշման բարձրացման նշաններ ու ախտանիշներ
Ներգանգային ճնշման բարձրացման մասին հուշող ախտանիշներն ու նշաններն են՝ գլխացավը, փսխումն՝ առանց սրտխառնոցի, ակնաշարժ նյարդերի կաթվածը, գիտակցության խանգարումը, մեջքի ցավը և տեսանյարդի սկավառակի այտուցը (պապիլէդեմա): Եթե տեսանյարդի սկավառակի այտուցը երկարատև է, այն կարող է հանգեցնել տեսողական խանգարումների, տեսանյարդի ապաճի և, ի վերջո, կուրության: Գլխացավը հիմնականում դիտվում է առավոտյան ժամերին, որը կարող է արթնացնել մարդուն: Քնի ժամերին թեթև թերօդափոխման հետևանքով գլխուղեղը համեմատաբար վատ է մատակարարվում թթվածնով, ինչը հանգեցնում է հիպերկապնիայի և անոթալայնացման: Ուղեղի այտուցը գիշերվա ընթացքում կարող է վատթարանալ՝ պառկած դիրքի պատճառով: Գլխացավն ուժեղանում է հազալու, փռշտալու կամ կռանալու ժամանակ և ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար սրվում է: Կարող են նկատվել նաև վարքագծային փոփոխություններ:

Եթե առկա է զանգվածի ազդեցություն, որը հանգեցնում է ուղեղային հյուսվածքի տեղաշարժի, որպես լրացուցիչ նշաններ դիտվում են՝ բբերի լայնացումը, զատող նյարդի կաթվածը և Քուշինգի եռյակ: Քուշինգի եռյակը ներառում է սիստոլիկ զարկերակային ճնշման բարձրացումը, հարվածային ճնշման մեծացումը, դանդաղասրտությունը և շնչառության խանգարումը: Երեխաների շրջանում սրտի զարկերի ցածր հաճախականությունը վկայում է բարձր ներգանգային ճնշման մասին: Ներգանգային հիպերտենզիայի համախտանիշը բնութագրվում է բարձր ՆԳՃ-ով, տեսանյարդի սկավառակի այտուցով և գլխացավով՝ զուգակցված զատող նյարդի կաթվածի հետ, տարածություն զբաղեցնող գոյացության կամ փորոքների ընդլայնման բացակայությամբ, ինչպես նաև ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի նորմալ քիմիական և արյունաբանական բաղադրությամբ:

Շնչառության խանգարումները առաջանում են այն դեպքում, երբ գլխուղեղի որոշակի հատվածների վնասվածքները խաթարում են շնչառական կենտրոնի աշխատանքը: Բիոտի շնչառությունը, որի դեպքում շնչառությունը որոշ ժամանակ արագ է, իսկ հետո որոշ ժամանակ բացակայում է, առաջանում է մեծ կիսագնդերի կամ միջանկյալ ուղեղի վնասման պատճառով: Գերօդափոխում զարգանում է, երբ վնասվում է ուղեղի ցողունը կամ ուղեղի ցողունի ծածկը:

Որպես կանոն, նորմալ զարկերակային ճնշում ունեցող հիվանդները պահպանում են ինքնազգացողությունը 25–40 մմ սնդ. սյուն ՆԳՃ-ի պայմաններում (եթե միաժամանակ չեն դիտվում հյուսվածքային տեղաշարժեր)։ Միայն այն դեպքում, երբ ՆԳՃ-ն գերազանցում է 40–50 մմ սնդ. սյունը, գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը և գլխուղեղի արյունամատակարարումը նվազում են մինչև այն մակարդակը, որը հանգեցնում է գիտակցության կորստի։ Ցանկացած հետագա բարձրացում կհանգեցնի իշեմիկ կաթվածի և գլխուղեղի մահվան։

Մանկահասակների և վաղ տարիքի երեխաների շրջանում ՆԳՃ-ի ազդեցությունները տարբերվում են, քանի որ նրանց գանգուղեղային կարանները դեռևս փակված չեն: Մանուկների մոտ աղբյուրակները (գլխի փափուկ հատվածները, որտեղ գանգի ոսկրերը դեռևս չեն սերտաճել) արտափքվում են, երբ ՆԳՃ-ն չափազանց բարձրանում է: Ներգանգային ճնշումը փոխկապակցված է ներակնային ճնշման (IOP) հետ, սակայն, ըստ ամենայնի, չունի այն ճշգրտությունը, որն անհրաժեշտ է հետվնասվածքային սուր շրջանում ներգանգային ճնշման մանրակրկիտ վերահսկման համար:

Տեսանյարդի սկավառակի այտուցը կարող է բարձր ՆԳՃ-ի հուսալի նշան լինել: Ի տարբերություն այլ վիճակների, որոնք կարող են հանգեցնել տեսանյարդի սկավառակի այտուցման, ներգանգային գերճնշման ժամանակ տեսողությունը կարող է շատ դեպքերում անփոփոխ մնալ:

## Ոչ նորմալ ներգանգային ճնշման պատճառները
### Ներգանգային գերճնշում
Ներգանգային ճնշման բարձրացման պատճառները կարող են դասակարգվել ըստ ներգանգային գերճնշման հանգեցնող մեխանիզմների՝

* զանգվածի ազդեցություն (). դրանք են գլխուղեղի ուռուցքը, այտուցով ուղեկցվող ինֆարկտը, սալջարդերը, սուբդուրալ կամ էպիդուրալ հեմատոմաները կամ թարախակույտերը. սրանք բոլորը հակված են դեֆորմացնելու հարակից ուղեղային հյուսվածքը:
* ուղեղի տարածուն այտուց. կարող է առաջանալ թթվածնաքաղցի, սուր լյարդային անբավարարության, հիպերտենզիվ էնցեֆալոպաթիայի, հիպերկապնիայի և Ռեյի համախտանիշի դեպքում: Այս վիճակները նվազեցնում են գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը, սակայն հյուսվածքների նվազագույն տեղաշարժերով:
* երակային ճնշման բարձրացում. կարող է պայմանավորված լինել երակածոցերի թրոմբոզով, սրտային անբավարարությամբ կամ վերին միջնորմի կամ լծային երակների խցանմամբ:
* ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի հոսքի և/կամ ներծծման խցանում. կարող է դիտվել հիդրոցեֆալիայի (փորոքների կամ ենթաոստայնային տարածության պաշարում գլխուղեղի հիմում, օրինակ՝ Առնոլդ-Կիարիի մալֆորմացիայի դեպքում), ուղեղաթաղանթների տարածուն հիվանդությունների (օրինակ՝ վարակ, կարցինոմա, գրանուլոմա կամ արյունազեղում) կամ ուղեղի ուռուցիկ հատվածների և վերին սագիտալ երակածոցի խցանման դեպքում (ներծծման նվազում):
* ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտադրության ավելացում. առաջանում է մենինգիտի, ենթաոստայնային արյունազեղման կամ անոթային հյուսակի ուռուցքի դեպքում:
* իդիոպաթիկ կամ անհայտ պատճառ. (իդիոպաթիկ ներգանգային գերճնշում՝ տարածված պատճառ առողջ մարդկանց, հատկապես երիտասարդ կանանց շրջանում):
* կրանիոսինօստոզ**։**

Գլխուղեղի վնասվածքի և այլ հիվանդությունների ամենավնասակար կողմերից մեկը, որն ուղիղ համեմատական է վատ ելքի հետ, բարձրացած ներգանգային ճնշումն է։ Չափազանց բարձր ներգանգային ճնշումը հանգեցնում է լուրջ վնասների։ Շատ բարձր ներգանգային ճնշումները սովորաբար մահացու են, եթե դրանք երկարատև են, սակայն երեխաները կարող են ավելի բարձր ճնշումներ հանդուրժել ավելի երկար ժամանակահատվածում։ Ճնշման բարձրացումը, որն ամենից հաճախ պայմանավորված է գլխի վնասվածքով, հանգեցնում է ներգանգային արյունազեղման կամ ուղեղի այտուցի, կարող է ճնշել ուղեղային հյուսվածքը, տեղաշարժել գլխուղեղի կառուցվածքները, նպաստել հիդրոցեֆալիայի առաջացմանը, պատճառ դառնալ գլխուղեղի ճողվածքի և սահմանափակել գլխուղեղի արյունամատակարարումը։ Այն հանդիսանում է ռեֆլեկտոր հազվասրտության պատճառ։

#### Դեղածին ներգանգային գերճնշում
Դեղածին ներգանգային գերճնշումը բնութագրվում է նորմայից բարձր ներգանգային ճնշմամբ, որի հիմնական պատճառը դեղամիջոցներն են: Այս վիճակը նման է իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիային, սակայն տվյալ դեպքում պատճառը դեղամիջոցն է: Ամենահաճախ հանդիպող ախտանիշներն են գլխացավերը, աղմուկ ականջներում,երկտեսությունը և տեսողության սրության վատացումը: Այս վիճակի միակ տեսանելի նշանները կարող են լինել տեսանյարդի սկավառակի այտուցը և վեցերորդ գանգուղեղային նյարդի (զատող նյարդի) երկկողմանի կաթվածը:

### Ներգանգային թերճնշում
Ինքնաբուխ ներգանգային թերճնշումը կարող է առաջանալ ողնաշարի մակարդակում ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի թաքնված արտահոսքի հետևանքով դեպի մարմնի այլ խոռոչներ: Ավելի հաճախ ՆԳՃ-ի նվազումը գոտկային պունկցիայի կամ ողնուղեղի հետ կապված այլ բժշկական միջամտության արդյունք է: Գոյություն ունեն բժշկական վիզուալիզացիայի տարբեր տեխնոլոգիաներ, որոնք օգնում են բացահայտել ցածր ՆԳՃ-ի պատճառը: Հաճախ այս համախտանիշն ինքնասահմանափակվող է, հատկապես եթե այն բժշկական միջամտության արդյունք է:

Եթե տևական ներգանգային թերճնշումը գոտկային պունկցիայի արդյունք է, կարող է կիրառվել արյունային սպեղանի՝ ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքի տեղը փակելու համար: Առաջարկվել են տարբեր բուժման եղանակներ, սակայն միայն կոֆեինի և թեոֆիլինի ներերակային ներմուծումն է ցույց տվել առանձնահատուկ արդյունավետություն:

Գլխացավերի միջազգային դասակարգման () երրորդ հրատարակության ախտորոշիչ չափանիշները ինքնաբուխ ներգանգային թերճնշման համար ներառում են ցանկացած գլխացավ, որը վերագրվում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ցածր ճնշմանը (ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ելքային ցածր ճնշում) կամ ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքին (վիզուալիզացիոն հետազոտությամբ հաստատված արտահոսքի ապացույց): Բացի այդ, գլխացավը պետք է ունենա ժամանակային կապ ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ցածր ճնշման կամ արտահոսքի հետ, և գլխացավը չպետք է ավելի լավ բացատրվի Iգլխացավերի միջազգային դասակարգման մեկ այլ ախտորոշմամբ: Վերջնական չափանիշն այն է, որ ինքնաբուխ ներգանգային թերճնշման հազվադեպ դեպքերում, երբ գլխացավը բացակայում է, առկա նյարդաբանական ախտանիշները պետք է վերագրվեն ցածր ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկին կամ բացատրվեն ինքնաբուխ ներգանգային թերճնշման ախտորոշմամբ:

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը՝ գլխուղեղին մատակարարվող արյան ճնշումը, սովորաբար բավականին հաստատուն է ինքնակարգավորման շնորհիվ, սակայն միջին զարկերակային ճնշման կամ ՆԳՃ-ի շեղումների դեպքում ուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը հաշվարկվում է զարկերակային միջին ճնշումից հանելով ներգանգային ճնշումը՝ *գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշում=միջին զարկերակային ճնշում−ներգանգային ճնշում*։ Բարձրացած ՆԳՃ-ի հիմնական վտանգներից մեկն այն է, որ կարող է առաջացնել իշեմիա՝ նվազեցնելով գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը: Երբ ՆԳՃ-ն մոտենում է համակարգային միջին ճնշման մակարդակին, ուղեղի արյունամատակարարումը նվազում է: Գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշման անկմանը օրգանիզմը պատասխանում է համակարգային զարկերակային ճնշման բարձրացմամբ է և ուղեղի արյունատար անոթների լայնացմամբ։  Սա հանգեցնում է գլխուղեղում արյան ծավալի մեծացման, ինչն իր հերթին բարձրացնում է ՆԳՃ-ն՝ ավելի նվազեցնելով գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը, որի հետևանքով առաջանում է «արատավոր շրջան»։ Սրա հետևանքով առաջանում է գլխուղեղի արյունահոսքի և պերֆուզիայի տարածուն նվազում, ինչն ի վերջո հանգեցնում է իշեմիայի և գլխուղեղի կաթվածի։ Բարձրացած զարկերակային ճնշումը կարող է նաև նպաստել ներուղեղային արյունազեղումների ավելի արագ արյունահոսությանը՝ նույնպես բարձրացնելով ներգանգային ճնշումը։

Ներգանգային ճնշման զգալի բարձրացումը, եթե այն պայմանավորված է միակողմանի տարածություն զբաղեցնող գոյացությամբ (օրինակ՝ հեմատոմայով), կարող է հանգեցնել միջին գծի շեղման։ Սա վտանգավոր բարդություն է, որի ժամանակ գլխուղեղը տեղաշարժվում է հակառակ կողմ՝ գլխուղեղի կիսագնդերից մեկում առկա զանգվածային այտուցի հետևանքով։ Միջին գծի շեղումը կարող է սեղմել փորոքները և հանգեցնել հիդրոցեֆալիայի։

### Մոնրո-Քելիի վարկած
Ներգանգային ճնշման, ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի ծավալի, արյան, ուղեղային հյուսվածքի և գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշման միջև գոյություն ունեցող ճնշում-ծավալ փոխհարաբերությունը հայտնի է որպես Մոնրո-Քելլիի վարկած:

Մոնրո-Քելլիի վարկածը պնդում է, որ գանգատուփն առաձգական չէ, և գանգի ներքին ծավալը հաստատուն է: Գանգը և դրա բաղադրիչները (արյուն, ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկ և ուղեղային հյուսվածք) ստեղծում են ծավալային հավասարակշռության վիճակ, այնպես որ գանգի բաղադրիչներից որևէ մեկի ծավալի ցանկացած աճ պետք է փոխհատուցվի մեկ այլ բաղադրիչի ծավալի նվազեցմամբ:Ծավալի մեծացման դեպքում հիմնական բուֆերները ներառում են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը և, ավելի քիչ չափով, արյան ծավալը: Այս բուֆերները արձագանքում են ներգանգային մնացած բաղադրիչների ծավալի աճին: Օրինակ՝ գոյացության ծավալի մեծացումը (օրինակ՝ էպիդուրալ հեմատոմա) փոխհատուցվում է  ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի և երակային արյան դեպի ներքև տեղաշարժմամբ: Բացի այդ, կան ապացույցներ, որ ուղեղային հյուսվածքը ևս կարող է հանդես գալ որպես լրացուցիչ բուֆեր բարձր ՆԳՃ-ի ժամանակ՝ սուր ներգանգային զանգվածի ազդեցության պայմաններում՝ բջջային ծավալի կարգավորման միջոցով:

Մոնրո-Քելլիի վարկածն անվանվել է Էդինբուրգի բժիշկներ Ալեքսանդր Մոնրոյի և Ջորջ Քելլիի պատվին:

## Ախտորոշում
Ներգանգային ճնշման չափման ամենահավաստի մեթոդը գլխուղեղի ներսում տեղադրված տվիչների  կիրառումն է։ Կաթետերը կարող է վիրահատական ճանապարհով տեղադրվել գլխուղեղի կողմնային փորոքներից մեկի մեջ և օգտագործվել ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքն ապահովելու համար՝ ՆԳՃ-ն նվազեցնելու նպատակով։ Դրենաժի այս տեսակը հայտնի է որպես արտաքին փորոքային դրենաժ։ Այն հազվադեպ է կիրառվում գլխուղեղի վնասվածքներից և նյարդավիրահատական միջամտություններից։

Այն իրավիճակներում, երբ ՆԳՃ-ն նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է դուրս բերել ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի փոքր քանակություն (օրինակ՝ իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիայի դեպքում), որպես բուժման մեթոդ կարող է կիրառվե լուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի դրենավորումը գոտկային պունկցիայի միջոցով։ Ներկայումս ուսումնասիրվում են նաև ներգանգային ճնշման չափման ոչ ինվազիվ մեթոդները։

## Բուժում
ՆԳՃ բարձրացման բուժումը կախված է դրա առաջացման պատճառից: Բացի հիմնական պատճառների վերացումից, սուր ՆԳՃ բուժման հիմնական մոտեցումները կապված են գլխուղեղի կաթվածի  և գլխուղեղի վնասվածքների վերահսկման հետ:

Բարձր ՆԳՃ երկարատև կամ քրոնիկական ձևերի, հատկապես՝ իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիայի դեպքում, օգտագործվում է հատուկ միզամուղ դեղամիջոց (ացետազոլամիդ): Գլխուղեղի հաստատված ուռուցքների դեպքում ՆԳՃ-ն նվազեցնելու նպատակով նշանակվում է դեքսամետազոն: Չնայած ճշգրիտ մեխանիզմն անհայտ է, արդի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ դեքսամետազոնն ընդունակ է նվազեցնել ուռուցքի շուրջ առկա հեղուկի պարունակությունը և տեղային հյուսվածքային ճնշումը՝ այդպիսով իջեցնելով ՆԳՃ-ն:

### Օդափոխություն
Սուր վնասվածքի հետևանքով բարձր ՆԳՃ ունեցող անձանց դեպքում առանձնահատուկ կարևոր է ապահովել շնչուղիների անցանելիությունը, շնչառությունը և թթվածնով հագեցվածությունը։ Արյան մեջ թթվածնի անբավարար քանակը (հիպօքսիա) կամ ածխաթթու գազի չափազանց բարձր մակարդակը (հիպերկապնիա) առաջացնում են գլխուղեղի անոթների լայնացում, ինչն ավելացնում է արյան հոսքը դեպի գլխուղեղ և հանգեցնում ՆԳՃ-ի բարձրացման։ Թթվածնի անբավարարությունը նաև ստիպում է գլխուղեղի բջիջներին էներգիա արտադրել անաերոբ նյութափոխանակության միջոցով, ինչի հետևանքով առաջանում է կաթնաթթու և իջնում է pH-ի մակարդակը։ Սա նույնպես լայնացնում է անոթները և խորացնում խնդիրը։ Ընդհակառակը, երբ ածխաթթու գազի մակարդակը նորմայից ցածր է, անոթները սեղմվում են, ուստի թոքերի արհեստական շնչառության սարքի կամ Ամբուի պարկի միջոցով գերօդափոխում ապահովելը կարող է ժամանակավորապես նվազեցնել ՆԳՃ-ն։ Գերօդափոխումը նախկինում հանդիսանում էր գանգուղեղային վնասվածքների ստանդարտ բուժման մաս, սակայն դրա արդյունքում առաջացող անոթների սեղմումը սահմանափակում է գլխուղեղի արյունահոսքը այն ժամանակ, երբ ուղեղը կարող է արդեն իսկ լինել իշեմիայի վիճակում, այդ իսկ պատճառով այն այլևս չի կիրառվում։ Բացի այդ, 48-72 ժամ տևող գերօդափոխումից հետո ուղեղը հարմարվում է ածխաթթու գազի նոր մակարդակին, ինչը կարող է հանգեցնել անոթների կտրուկ լայնացման, եթե ածխաթթու գազի մակարդակը չափազանց արագ վերադառնա նորմային։ Գերօդափոխումը դեռևս կիրառվում է, եթե ՆԳՃ-ն կայուն է վերահսկման այլ մեթոդների նկատմամբ կամ առկա են ուղեղի ճողվածքի նշաններ, քանի որ ճողվածքի հասցրած վնասն այնքան ծանր է, որ անոթների սեղմումն արդարացված է՝ նույնիսկ եթե դա նվազեցնում է արյան հոսքը։ ՆԳՃ-ն կարելի է իջեցնել նաև մահճակալի գլխամասը բարձրացնելով, ինչը բարելավում է երակային արտահոսքը: Սրա կողմնակի ազդեցությունն այն է, որ կարող է նվազել դեպի գլխուղեղ գնացող արյան ճնշումը, ինչը հանգեցնում է գլխուղեղի անբավարար արյունամատակարարման։ Երակային արտահոսքը կարող է խանգարվել նաև արտաքին գործոններով, օրինակ՝ վնասվածքների դեպքում պարանոցն անշարժացնող կոշտ օձիքներով, ինչը նույնպես կարող է բարձրացնել ՆԳՃ-ն։

### Դեղորայքային բուժում
Հիվանդանոցային պայմաններում զարկերակային ճնշումը կարող է բարձրացվել՝ գլխուղեղի պերֆուզիոն ճնշումը  մեծացնելու, արյունամատակարարումը բարելավելու, հյուսվածքները թթվածնով ապահովելու, նյութափոխանակության արգասիքները հեռացնելու և դրանով իսկ այտուցը նվազեցնելու նպատակով: Քանի որ գերճնշումը օրգանիզմի պատասխանն է՝ արյունը դեպի ուղեղ մղելու համար, բժշիշկները սովորաբար չեն միջամտում դրան, երբ այն հայտնաբերվում է գլխի վնասվածք ստացած անձի մոտ: Այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է լինում նվազեցնել ուղեղային արյունահոսքը, միջին զարկերակային ճնշումը կարող է իջեցվել սովորական հակագերճնշումային դեղամիջոցներով։ կարող են կիրառվել կալցիումական անցուղիների պաշարիչները:

Եթե արյուն-ուղեղային պատնեշը վնասված չէ, ներգանգային ճնշումը նվազեցնելու նպատակով կարող է կիրառվել օսմոթերապիա (մանիտոլ կամ հիպերտոնիկ լուծույթ)։

Դեռևս հստակ չէ, թե որն է ավելի գերադասելի՝ մանիտոլը, թե հիպերտոնիկ լուծույթը կամ արդյոք դրանք իրականում բարելավում են հիվանդության վերջնական ելքերը, թե ոչ։

Դիմադրությունը (պայքարը), անհանգստությունն ու ցնցումները կարող են մեծացնել նյութափոխանակության պահանջները և թթվածնի սպառումը, ինչպես նաև բարձրացնել զարկերակային ճնշումը։ Ցավազրկումը և սեդացիան կիրառվում են գրգռվածությունը և գլխուղեղի նյութափոխանակության կարիքները նվազեցնելու համար, սակայն այս դեղամիջոցները կարող են նվազեցնել զարկերակային ճնշումը և դրսևորել այլ կողմնակի ազդեցություններ։ Ուստի, եթե միայն լիարժեք սեդացիան անարդյունավետ է, հիվանդները կարող են պարալիզացվել այնպիսի դեղամիջոցներով, ինչպիսին է ատրակուրիումը։ Պարալիզացումը թույլ է տալիս գլխուղեղի երակներին ավելի հեշտությամբ դատարկվել, սակայն կարող է քողարկել ցնցումների նշանները, իսկ դեղերը կարող են ունենալ այլ վնասակար ազդեցություններ։ Պարալիզացնող դեղամիջոցները ներմուծվում են միայն այն դեպքում, եթե հիվանդները լիարժեք սեդացված են (սա ըստ էության նույնն է, ինչ ընդհանուր անզգայացումը)։

### Վիրահատական բուժում
Կրանիոտոմիաները (գանգահատում) գանգի մեջ հատուկ բոռերի օգնությամբ բացված անցքեր են, որոնք կիրառվում են ներուղեղային արյունազեղումները հեռացնելու կամ գլխուղեղի որոշակի հատվածների վրա գործադրվող ճնշումը թեթևացնելու համար: Քանի որ ներգանգային գերճնշումը կարող է պայմանավորված լինել զանգվածային գոյացության առկայությամբ, դրա հեռացումը կրանիոտոմիայի միջոցով կնվազեցնի ճնշումը:

ՆԳՃ-ի բարձրացման դեմ արմատական բուժում է դեկոմպրեսիվ կրանիէկտոմիան (գանգահեռացում), որի ժամանակ հեռացվում է գանգոսկրի մի հատվածը, իսկ կարծրենին ընդլայնվում է՝ թույլ տալով գլխուղեղին այտուցվել առանց սեղմվելու կամ ճողվածք առաջացնելու: Հեռացված ոսկրային հատվածը, որը հայտնի է որպես ոսկրային լաթ, կարող է պահվել հիվանդի որովայնի խոռոչում և հետագայում տեղադրվել իր տեղում՝ վերականգնելով գանգի ամբողջականությունը, բարձր ՆԳՃ-ի սուր պատճառը վերացնելուց հետո: Որպես այլընտրանք, հեռացված ոսկրային հատվածը փոխարինելու համար կարող է օգտագործվել սինթետիկ նյութ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեյրոֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նյարդաբանություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա