Ջանեթ Բանանա

**Ջանեթ Բանանա** (*ի ծնե*՝ Մբույազվե, ), զիմբաբվեցի ուսուցիչ, որը դարձել է Զիմբաբվեի առաջին տիկին։ Նա ամուսնացած է եղել երկրի առաջին նախագահի՝ Քանաան Բանանայի հետ 1961 թվականից մինչև 2003 թվականին նրա մահը, և 1980-1987 թվականներին եղել է Զիմբաբվեի առաջին տիկինը։ 2000 թվականին նա ապաստարան է խնդրել Միացյալ Թագավորությունից, որտեղ քաղաքացիություն է ստացել և մնացել մինչև 2019 թվականին Զիմբաբվե վերադառնալը։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Ջանեթ Մբույազվեն ծնվել է 1938 թվականին Զիմբաբվեի հարավային Մատաբելլենդ շրջանի ֆերմերների ընտանիքում այն տարիներին, երբ այն Հարավային Ռոդեզիայի թագի գաղութի մի մասն էր։ Երբ նա չափահաս է դարձել, որոշել է դառնալ ուսուցիչ և հենց այս կարիերայի ընթացքում է նա առաջին անգամ հանդիպել Քանաան Բանանային, որը նույնպես այն ժամանակ ուսուցիչ էր։ Նրանք ամուսնացել են 1961 թվականին և ունեցել չորս երեխա։ Հետագայում նրա ամուսինը թողել է դասավանդումը, որպեսզի հաճախի աստվածաբանական քոլեջ՝ մեթոդիստական եկեղեցում ծառայելու նպատակով, և ընտանիքը մի քանի անգամ տեղափոխվել է Քանաանի տարբեր եկեղեցիներ՝ կրոնական ծառայություն մատուցելու համար։ Այնուամենայնիվ, երբ Ռոդեզիայի անկախության շարժումը սկսել է քաղաքական գործողությունները, Բանանայի ամուսինը որոշել է միանալ նաև քաղաքական հատվածին և Միացյալ Աֆրիկայի ազգային խորհրդին։ Սակայն UANC-ի անդամների կառավարության ձերբակալությունները հանգեցրել են նրան, որ Բանանայի ընտանիքը փախել է երկրից և չի վերադարձել նոր ձևավորված Ռոդեզիա մինչև 1975 թվականը, մինչ Ռոդեզիայի Բուշի պատերազմը դեռ շարունակվում էր։

### Որպես առաջին տիկին
Քանաան Բանանան դարձել է Զիմբաբվեի նախագահ 1980 թվականին, իսկ Ջանեթը դարձել է Զիմբաբվեի առաջին տիկին։ Նրան այդ պաշտոնը հետաքրքրել է՝ ինչպես երկրի ապագայի կերտման գործում իր դերի, այնպես էլ միջազգային վերնախավում զբաղեցրած դիրքի համար՝ հրավիրվելով մասնակցելու արքայազն Չարլզի և լեդի Դիանա Սպենսերի հարսանիքին։ Բայց նա նաև միայնակ էր, և նա կարոտում էր իր ընտանիքը ու ծանոթ ուտելիքները, պետակական պալատում դեռ աշխատում էին Յան Սմիթի համար բրիտանական կերակուր պատրաստելու վարձված աշխատակիցները։ Որպես առաջին տիկին և դրանից հետո նա հանդես է եկել որպես Զիմբաբվեում կանանց իրավունքների և ռասայական ինտեգրման բացահայտ քարոզիչ։ 1987 թվականին Բուլավայոյում մեթոդիստական եկեղեցու կողմից կանանց համար կազմակերպված կոնֆերանսի ժամանակ Բանանան խոսել է երկրում մեթոդիստական եկեղեցու առանձնացված բնույթի մասին, ներառյալ այն մասին, որ հենց այդ կանանց կազմակերպությունն է ունեցել երկու մասնաճյուղ, որոնք հիմնականում բաժանված են եղել ռասայական խմբերի վրա, որոնք նա անվանել է «ռասայական մինի խտրականություն»։

### Հետագա կյանք
Յոթ տարի անց Քանաան Բանանան հեռացվել է նախագահի պաշտոնից՝ սահմանադրական փոփոխությունից հետո, որը նշանակել է վարչապետ Ռոբերտ Մուգաբեին։ 1990-ականներին նրա ամուսինը քրեական պատասխանատվության է ենթարկվել սոդոմիայի համար, իսկ Բանանան և նրա դուստրը 2000 թվականի հոկտեմբերին քաղաքական ապաստան են խնդրել Միացյալ Թագավորությունից։ Նա բրիտանական քաղաքացիություն է ստացել 2006 թվականին և հավատարմության երդում է տվել 2006 թվականի փետրվարի 10-ին Հարինգի շրջանում Հարինգիի քաղաքապետի առջև տեղի ունեցած արարողության ժամանակ։ 2017 թվականին Մուգաբեի հրաժարականից հետո Բանանան հանդես է եկըլ հայտարարությամբ՝ հուսալով, որ իր իրավահաջորդը՝ Էմերսոն Մնանգագվան, կունենա «դամասկական դարձ, ինչպես Պողոս առաքյալը» և կհեռանա Մուգաբեի կառավարության չարիքներից ու գուկուրահունդիների էթնիկ զտումներից։ Չնայած առաջին տիկնոջ պաշտոնավարման ժամկետին՝ Ջանեթ Բանանան թոշակ չի ստացել ո՛չ Մուգաբեից, ո՛չ էլ Մնանգագվայից։ Հետագայում՝ Միացյալ Թագավորությունում 18 տարի ապրելուց և Զիմբաբվե վերադառնալուց հետո, նա ստացել է իր ամուսնական թոշակը։ Նա վերադարձել է Բուլավայոյում ապրելու 2019 թվականին։

Ջանեթ Բանանան մահացել է 2021 թվականի հուլիսի 29-ին Բուլավայոյի *Mater Dei* հիվանդանոցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*B.B.C. (British Broadcasting Co. – Woman's Hour – Janet Banana