Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի

**Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի** (իրական անունը և ազգանունը` **Կոստանդին Նդելկա**, , ), ալբանացի բանասեր, թարգմանիչ, բառարանագիր և գրող, որը մեծապես նպաստել է ալբաներեն գրական լեզվի կայացմանը։ 19-րդ դարի վերջին ալբանական ազգային շարժման նշանավոր դեմքերից մեկը։

## Կենսագրություն
thumb|mini|right|200px|Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի (բնօրինակ լուսանկար)
thumb|mini|right|200px|Ալբանիայի փոստային նամականիշ` Կ. Քրիստոֆորիդիի պատկերով, 1950 թվական
[thumb|mini|right|200px|Կ. Քրիստոֆորիդիի հուշարձանը [Էլբասանում]]
Ծնվել է Էլբասան քաղաքում։ Ուղղափառ արհեստավորի որդի էր։ 1850 թվականին ավարտել է Յանինայի հունալեզու վարժարանը, որտեղ նա ընկերացել է Յոհան Գեորգ ֆոն Հանի հետ` օգնելով նրան սովորել ալբաներեն և գրել գերմաներեն-ալբաներեն բառարան։

1856 կամ 1857 թվականներին նա միացավ Իզմիրի բողոքական եկեղեցուն` այդպիսով դառնալով առաջին հայտնի ալբանացի բողոքականը։

1857 թվականին մեկնեել է Ստամբուլ, որտեղ օսմանյան իշխանություններին ուղղված ալբանական լեզվի պաշտպանության հուշագիր է պատրաստել։

1860 թվականին ժամանել է Մալթա, որտեղ ավարտել է Նոր Կտակարանի ալբաներեն թարգմանությունը։ Մալթայից ուղևորվել է Թունիս, որտեղ մինչև 1865 թվականը աշխատել է որպես ուսուցիչ։ Նույն թվականին համագործակցություն է հաստատել բրիտանական և արտասահմանյան աստվածաշնչյան ընկերության հետ։ Այդ ժամանակ էլ դարձել է ալբանական ազգային շարժման մասնակից` հանդես գալով Օսմանյան կայսրության սահմաններում ալբանական հողերի ինքնավարության օգտին։

Աշխատակցել է «Albania» ամսագրին։

Նա գիտեր ալբաներեն, հունարեն, լատիներեն, եբրայերեն, անգլերեն, իտալերեն, թուրքերեն, բուլղարերեն, արաբերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։

## Գիտական և ստեղծագործական գործունեություն
Հայտնի է նրանով, որ 1872 թվականին առաջինն է Նոր Կտակարանը թարգմանել ալբանական լեզվի բարբառներից մեկով, իսկ 1879 թվականին նաև թարգմանել է տոսկերենով (ալբաներենի բարբառներից)։ Թարգմանություն կատարելով երկու բարբառներով` հիմք է դրել երկու բարբառների` ազգային ալբաներենի հետ միավորման համար։

Բացի այդ` Քրիստոֆորիդիի կարևորագույն աշխատություններն են «Ալբաներեն-հունարեն բառարանը» (1904), «Ալբաներենի քերականությունը» (1882), «Այբբենարանը» (1872), ինչպես նաև ալբանական լեզվի բազմաթիվ ուսումնասիրությունները։

Կյանքի վերջին տարիներին պատմվածքների ժողովածու է պատրաստել լեռնցիների կյանքից (Gjahu and malësorëve), որը հրապարակվել է նրա մահից հետո։

Նա ալբաներենի զարգացումը համարել է ալբանացի ժողովրդի պահպանման համար կարևոր և իր կյանքի մեծ մասը նվիրել է լեզվի ուսումնասիրությանը` շրջելով Ալբանիայով և նյութեր հավաքելով։ Այդ ջանքերի արդյունքը դարձել է նրա ամենակարևոր աշխատանքը` «Ալբաներենի բառարանը» (, )` հրատարակված Աթենքում 1904 թվականին՝ Քրիստոֆորիդիի կազմելուց 25 տարի անց։ Այն գրվել է հունարեն։

## Ընտրված հրապարակումներ
* Istoria e shkronjësë shënjtëruarë. (1872)
* Λεξικὸν τῆς ἀλβανικῆς γλώσσης Lexikon tēs albanikēs glōssēs (Greek-Albanian Dictionary)
* Γραμματική τῆς γλώσσης κατὰ τὴν τοσκικὴν διάλεκτον Grammatikē tēs glossēs kata tēn toskikēn dialekton (1882)
* Abetare. (ABC-Primer, Gheg 1867, Tosk 1868)

## Գրականություն
* Սովետական մեծ հանրագիտարան։ 3-րդ հրատարակություն
* Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 257. ISBN 978-1-78076-431-3.
* Stuart Mann: Albanian Literature: An Outline of Prose, Poetry, and Drama. Londyn: 1955.
* George Gawrych: The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874—1913. New York: 2006.

## Հետագա ընթերցում
*The New Testament of Kristoforidhi (1872 publication in gheg Albanian)
*The New Testament of Kristoforidhi (1872 publication in tosk Albanian)
*Genesis, translation of Kristoforidhi (1889 publication in tosk Albanian)
*Kostandin Kristoforidhi e la biblia Albanese. In: *Besa*. Nr. 193, Jg. 2007. S. 2–7.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի 

Կատեգորիա:Ալբանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալբանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեզվաբաններ