Բորտուղեկցորդ

**Բորտուղեկցորդ** (), օդանավի անձնակազմի անդամ կոմերցիոն, բիզնես և որոշ կառավարական ինքնաթիռներում:

Բորտուղեկցորդները, որոնք միասին կոչվում են խցիկի անձնակազմ, հիմնականում պատասխանատու են ուղևորների անվտանգության և հարմարավետության համար:

## Պատմություն
Բորտուղեկցորդներ կան նաև ուղևորատար նավերում և գնացքներում, սակայն օդանավի սահմանափակ տարածքների պատճառով ավելի անմիջական մասնակցություն ունեն ուղևորների հետ: Բացի այդ, բորտուղեկցորդի աշխատանքը շատ ավելի մեծ չափով կապված է անվտանգության հետ: Թռիչքում գտնվող բորտուղեկցորդները միասին կազմում են խցիկի անձնակազմ, որը տարբերվում է անձնակազմի խցիկի օդաչուներից և ինժեներներից:

Գերմանացի Հենրիխ Կուբիսը եղել է աշխարհի առաջին բորտուղեկցորդը:

Միջազգային իրավունքի, կոնվենցիաների համաձայն, նավերի ամբողջ անձնակազմը, որոնք նավարկում են միջազգային մակարդակով, պետք փաստաթղթավորված լինեն, ըստ իրենց համապատասխան երկրների օրենքների, իսկ ԱՄՆ առևտրային ծովային նավատորմը ավելի շատ պարտականություններ է վերապահում գլխավոր ուղեկցորդին ընդհանուր կոչման և հրամանատարական կառուցվածքում: ԱՄՆ-ում գործող ավիաընկերություններն առաջին էին, որոնք բորտուղեկցորդներ են ընդունել սնունդ մատուցելու համար:

Առաջին բորտուղեկցորդուհին 25-ամյա բուժքույր Էլեն Չըրչը, որն աշխատել է United Airlines-ում 1930 թվականին։ Նրա օրինակով առաջին անգամ սահմանվել է բուժքրոջ պաշտոնն ինքնաթիռում: Մյուս ավիաընկերությունները հետևել են այս օրինակին՝ վարձելով բուժքույրեր՝ որպես բորտուղեկցորդներ:

Բորտուղեկցորդուհիներին արագորեն փոխարինել են արական սեռի ներկայացուցիչները, և մինչև 1936 թվականը տղամարդիկ էին ստանձնում այդ դերը՝ ոչ միայն իրենց գիտելիքների, այլև ֆիզիկական հատկանիշների համար:

Արտաքին տեսքը համարվում էր բորտուղեկցորդ դառնալու ամենակարևոր գործոններից մեկը։ Այն ժամանակ ավիաընկերությունները կարծում էին, որ կանացի սեքսուալության շահագործումը կավելացնի իրենց շահույթը։ Այսպիսով, բորտուղեկցորդուհիների համազգեստը հաճախ կազմված էր սպիտակ ձեռնոցներից և բարձրակրունկներից: Միացյալ Նահանգներում նրանցից պահանջում էին ամուսնացած չլինել, և եթե նրանք որոշեին ամուսնանալ, ազատվում էին աշխատանքից: Ամերիկյան ավիաընկերությունում բուժքույր լինելու պահանջը մեղմացվել է, քանի որ ավելի շատ կանայք են աշխատանքի ընդունվել և գրեթե ամբողջությամբ անհետացել է պահանջը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, քանի որ շատ բուժքույրեր միացել են զինվորական բուժքույրական կորպուսին:

Ռութ Քերոլ Թեյլորը առաջին աֆրոամերիկացի բորտուղեկցորդն էր Միացյալ Նահանգներում։ Թեյլորը սկսել է աշխատել 1957 թվականի դեկտեմբերից:

ԱՄՆ-ի Աշխատանքի հավասար հնարավորությունների հանձնաժողովի () առաջին բողոքողները բորտուղեկցորդուհիներն էին, որոնք բողոքում էին տարիքային խտրականությունից, քաշի պահանջներից և ամուսնության արգելքներից: 1968 թվականին հանձնաժողովը, 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների մասին ակտի VII վերնագրի համաձայն, բորտուղեկցորդների աշխատանքի տարիքային սահմանափակումները հայտարարել է անօրինական սեռային խտրականություն: Կանանց աշխատանքի ընդունելու սահմանափակումը բոլոր ավիաընկերություններում հանվել է 1971 թվականին՝ *Դիազն ընդդեմ Պան Ամի* դատական ​​գործից հետո։

## Ընդհանուր ակնարկ
Բորտուղեկցորդի դերն է «տրամադրել անհրաշետ ծառայություններ և արձագանքել արտակարգ իրավիճակներին՝ ապահովելու ավիաընկերության ուղևորների անվտանգությունն ու հարմարավետությունը»:

Սովորաբար պահանջվում է ունենալ միջնակարգ դպրոցի դիպլոմ կամ համարժեք, իսկ Միացյալ Նահանգներում բորտուղեկցորդների միջին տարեկան աշխատավարձը 2017 թվականի մայիսին կազմել է 50,500 ԱՄՆ դոլար, ինչը ավելի բարձր է, քան բոլոր աշխատողների միջինը՝ 37,690 ԱՄՆ դոլար։

Թռիչքների համար պահանջվող բորտուղեկցորդների թիվը սահմանվում է յուրաքանչյուր երկրի կանոնակարգով: ԱՄՆ-ում 19 և ավելի քիչ նստատեղ ունեցող թեթև ինքնաթիռների համար, կամ 3400 կգ ավելի քաշ ունեցող ինքնաթիռների համար բորտուղեկցորդ չի պահանջվում, իսկ ավելի մեծ ինքնաթիռներում պահանջվում է մեկ բորտուղեկցորդ յուրաքանչյուր 50 ուղևորի նստատեղի համար։

Ավիաընկերությունների մեծ մասի բորտուղեկցորդուհիների մեծ մասը կանայք են, թեև 1980 թվականից ի վեր արական սեռի ներկայացուցիչների թիվ զգալիորեն աճել է:

### Պարտականություններ

Յուրաքանչյուր թռիչքից առաջ բորտուղեկցորդները և օդաչուները ուսումնասիրում են անվտանգության և արտակարգ իրավիճակների ստուգման ցուցակները, վթարային սարքավորումների տեղակայման վայրերը: Ստուգվում են նստեցման տվյալները, ինչպիսիք են հատուկ կարիքներով ուղևորները, մենակ ճամփորդող փոքր երեխաները: Քննարկվում են եղանակային պայմանները, ներառյալ սպասվող տուրբուլենտությունը: Անվտանգության ստուգում է անցկացվում՝ համոզվելու համար, որ սարքավորումները, ինչպիսիք են փրկարար բաճկոնները, լուսարձակները և հրդեհաշիջման սարքավորումները գտնվում են պատշաճ վիճակում: Նրանք վերահսկում են խցիկը ցանկացած անսովոր հոտի կամ իրավիճակի համար: Նրանք օգնում են ձեռքի ուղեբեռը բեռնելիս, ստուգելով քաշը, չափը և վտանգավոր ապրանքների առկայությունը: Նրանք համոզվում են, որ վթարային ելքերի շարքերում նստած մարդիկ պատրաստ են և կարող են օգնել տարհանմանը:

Օդ բարձրանալուց հետո բորտուղեկցորդները սովորաբար ըմպելիք և/կամ սնունդ են մատուցում ուղևորներին: Բորտուղեկցորդները պետք է պարբերաբար ստուգեն սրահը և ֆիքսեն ցանկացած արտասովոր աղմուկ կամ իրավիճակ: Ստուգումներ պետք է կատարվեն նաև զուգարանում՝ համոզվելու համար, որ ծխի դետեկտորը անջատված չէ: Օդաչուի (օդաչուների) առողջությունն ու անվտանգությունն ապահովելու համար օդաչուների խցիկի կանոնավոր ստուգումներ պետք է կատարվեն: Անհանգիստ ժամանակ բորտուղեկցորդները պետք է ապահովեն խցիկի անվտանգությունը: Նախքան վայրէջք կատարելը, բոլոր չամրացված իրերը, սկուտեղները և աղբը պետք է հավաքվեն և ապահովվեն սպասարկման և ճաշարանի սարքավորումների հետ միասին: Բոլոր տաք հեղուկները պետք է հեռացվեն: Այնուհետև պետք է ավարտվի խցիկի վերջնական ստուգումը մինչև վայրէջք կատարելը: Վայրէջք կատարելիս բորտուղեկցորդները պետք է տեղակայվեն ելքերի մոտ և վերահսկեն օդանավն ու սրահը, երբ ուղևորները իջնեն ինքնաթիռը: Նրանք նաև օգնում են հատուկ կարիքներով ուղևորներին և փոքր երեխաներին ինքնաթիռից դուրս գալ և ուղեկցել երեխաներին՝ հետևելով համապատասխան փաստաթղթերի և անձը հաստատող փաստաթղթերի ստուգման գործընթացին՝ նրանց ուղեկցելու նշանակված անձի մոտ:

## Որակավորումներ
### Ուսուցում
Բորտուղեկցորդի կարիերա սկսելու նվազագույն պահանջը սովորաբար միջնակարգ կրթության վկայականն է, օրինակ միջազգային բակալավրիատ։ Լինում են դիմորդներ, որոնք ունեն միջին մասնագիտական քոլեջի ​​դիպլոմ այնպիսի ոլորտում, ինչպիսին է զբոսաշրջությունը: Նրանք, որոնք տիրապետում են մի քանի օտար լեզուների, սովորել են բիզնեսի, հանրային կապերի ոլորտներում կամ քույրական գործ, ավելի մեծ հավականություն ունեն ընտրվելու։

Բորտուղեկցորդները սովորաբար վերապատրաստվում են չորս շաբաթից մինչև վեց ամիս տևողությամբ՝ կախված երկրից և ավիաընկերությունից: Ուսուցման հիմնական նպատակը անվտանգության կանոնների ներկայացումն է, և ուղեկցորդները գնահատվում են յուրաքանչյուր տեսակի ինքնաթիռի համար, որտեղ աշխատում են: Ամենամշակված ուսումնական հաստատություններից մեկը Բրիչի ակադեմիան էր, որը Trans World Airlines-ն ստեղծել է 1969 թվականին Կանզաս նահանգի Օվերլենդ Պարկում: Այնուամենայնիվ, ուղեվարձի պատերազմների ժամանակ դպրոցի կենսունակությունն անկում է ապրել և փակվել է մոտ 1988 թվականին:

Անվտանգության ուսուցումը ներառում է հետևյալ թեմաները.

* արտակարգ իրավիճակներում ուղևորների տարհանման կառավարում, 
* թռիչքի ընթացքում հրդեհաշիջում, 
* առաջին օգնություն, 
* սիրտ-թոքային վերակենդանացում,
* դեֆիբրիլյացիա, 
* վթարային վայրէջքի ընթացակարգեր, 
* անձնակազմի ռեսուրսների կառավարում և անվտանգություն:

Միացյալ Նահանգներում Դաշնային ավիացիոն վարչությունը պահանջում է, որ 20 և ավելի նստատեղ ունեցող և ավիափոխադրողի կողմից փոխադրման համար օգտագործվող օդանավի բորտուղեկցորդները ունենան վերապատրաստման սերտիֆիկատ: Այն չի սահմանափակվում միայն այն ավիափոխադրողով, որտեղ աշխատում է ուղեկցորդը և հանդիսանում է ուղեկցորդի անձնական սեփականությունը:

Կան նաև ուսումնական դպրոցներ, որոնք կապված չեն որևէ կոնկրետ ավիաընկերության հետ, որտեղ ուսանողները հիմնականում ոչ միայն ընդհանուր, թեև գործնականում նույնական վերապատրաստում են անցնում ավիաընկերության կողմից աշխատող բորտուղեկցորդների համար, այլև ուսումնական պլանի մոդուլներ են անցնում՝ օգնելու նրանց աշխատանք գտնել: Այս դպրոցները հաճախ օգտագործում են իրական ավիաընկերության սարքավորումներ իրենց դասերի համար, թեև որոշները հագեցած են լիարժեք սիմուլյատորներով խցիկներով, որոնք կարող են կրկնել մի շարք արտակարգ իրավիճակներ:

### Լեզու
Բազմալեզու բորտուղեկցորդները պահանջարկ ունեն միջազգային թռիչքների ժամանակ: Բացի անգլերենից, պահանջարկ ունեցող լեզուներ են ֆրանսերենը, ռուսերենը,հնդկերենը, իսպաներենը, չինարենը, կանտոներենը, բենգալերենը, ճապոներենը, արաբերենը, գերմաներենը, պորտուգալերենը, իտալերենը և թուրքերենը: Միացյալ Նահանգներում միջազգային երթուղիներով ավիաընկերությունները լրացուցիչ կրթաթոշակ են վճարում լեզվի իմացության համար՝ ի հավելումն թռիչքի վճարի, իսկ որոշ ավիաընկերություններ վարձում են հատուկ որոշակի լեզուների իմացությամբ մարդկանց՝ միջազգային ուղղություններ մեկնելիս:

### Հասակ
Ավիաընկերություններից շատերը անվտանգության նկատառումներից ելնելով սահմանում են հասակի վերաբերող որոշակի պահանջներ՝ համոզված լինելով, որ բոլոր բորտուղեկցորդները կարող են հասնել օդային անվտանգության սարքավորումներին: Սովորաբար ընդունելի հասակը 152 սմ-ից բարձրն է, բայց ոչ 185 սմ-ից ցածր: Տարածաշրջանային փոխադրողները, որոնք օգտագործում են ցածր առաստաղներով փոքր ինքնաթիռներ, կարող են ունենալ բարձրության սահմանափակումներ։ Որոշ ավիաընկերություններ, ինչպիսիք են EVA Air-ը, ունեն հասակի պահանջներ զուտ էսթետիկայի նպատակներով:

## Արտաքին տեսք

Բորտուղեկցորդների վաղ համազգեստներն ունեին խիստ ռազմական տեսք: Շատ համազգեստներ ունեին ամառային և ձմեռային տարբերակներ՝ տարբերվող գույներով և սեզոնին համապատասխան գործվածքներով։ Բայց երբ կանանց դերը մեծացավ, և ավիաընկերությունները սկսեցին գիտակցել բորտուղեկցորդուհիների գովազդային արժեքը, 1930-ականների վերջին և 1940-ականների սկզբին սկսել են հայտնվել ավելի կանացի գծեր և գույներ:

1980-ականներից ասիական ավիաընկերությունները սովորաբար իրենց բորտուղեկցորդուհիների համազգեստով ներկայացնում էին իրենց երկրի ավանդական զգեստներն ու գործվածքները: Այն նախատեսված էր որպես մարքեթինգային ռազմավարություն՝ ցուցադրելու իրենց ազգային մշակույթը, ինչպես նաև փոխանցելու հյուրընկալություն: Օրինակ, Thai Airways-ի բորտուղեկցորդուհիները պետք է իրենց մանուշակագույն կոստյումները փոխեն թայլանդական ավանդական տարազի՝ նախքան ուղևորների նստելը:

### Համազգեստ և դիմահարդարում
1990-ականների կեսերին ԱՄՆ-ում գործող մի քանի ավիաընկերություններ բորտուղեկցորդուհիներից պահանջում էին կրունկներով կոշիկներ կրել: Կրունկների նվազագույն բարձրությունը տատանվում էր 13-ից 51 մմ՝ սահմանված US Airways-ի կողմից: Բորտուղեկցորդուհիները երբեմն խուսափում էին քննադատությունից՝ թռիչքների ժամանակ ավելի հարմարավետ կոշիկներ հագնելով, քանի որ նրանց հսկիչները քիչ հավանական էր, որ այնտեղ ներկա գտնվեին։

2019 թվականին Virgin Atlantic-ը սկսել է թույլ տալ բորտուղեկցորդուհիներին տաբատ կրել, սակայն չդիմահարդարվել։

## Առողջական վիճակի պահանջներ
2018 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է մելանոմայի, կրծքագեղձի, արգանդի, աղեստամոքսային տրակտի, արգանդի պարանոցի և վահանաձև գեղձի քաղցկեղի ավելի բարձր դեպքեր, որոնք գրանցվել են բորտուղեկցորդուհիների մոտ՝ ի տարբերություն ընդհանուր բնակչության: Հետազոտությունը չի բացահայտել այդ աճի պատճառը հիմնական պատճառները, սակայն հեղինակները նշել են, որ միջնոլորտում անցկացրած ժամանակի իոնացնող ճառագայթման ավելացումը, ինչպես նաև քնի և սննդի ցիկլերի խախտումը կարող են հավանական գործոններ լինել:

Այլ ուսումնասիրություններ հայտնաբերել են կրծքագեղձի և մաշկի քաղցկեղի աճ, վատ շնչառություն, [4] անբարենպաստ վերարտադրողականություն, [5] մկանային-կմախքային վնասվածքներ։

### Ճառագայթում
Հայտնի է, որ թռիչքի ուղեկցորդները և անձնակազմի անդամները ենթարկվում են տիեզերական իոնացնող ճառագայթման։ Ճառագայթումը գալիս է տիեզերքից և ուժեղանում ծովի մակարդակից մեծ բարձրության հետ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Քաղցկեղի հետազոտության միջազգային գործակալությունը իոնացնող ճառագայթումը համարում է քաղցկեղածին: Ուղևորները նույնպես ենթարկվում են տիեզերական ճառագայթման, բայց նրանք միջինում զգալիորեն ավելի քիչ ժամանակ են անցկացնում օդում, քան անձնակազմի անդամները:

### Քնի խանգարում
Բորտուղեկցորդները հաճախ ունենում են քնի ցիկլերի խախտում, քանի որ նրանք կարող են աշխատել գիշերը, հատել ժամային գոտիներ և ունենալ անկանոն գրաֆիկ: Կան որոշ ապացույցներ, որոնք կապում են քնի խանգարումները քաղցկեղի ռիսկի բարձրացման հետ: Բորտուղեկցորդները կարող են նաև սննդակարգի, ֆիզիկական ակտիվության և առողջության պահպանման տարբեր վարքագծեր ունենալ, ինչը կարող է ազդել ընդհանուր առողջության:

### Ծխախոտի երկրորդային ծուխ
Բորտուղեկցորդներից շատերը մինչև 1998 թվականը ենթարկվում էին երկրորդային ծխի ազդեցությանը, իսկ 1988 թվականին ուժի մեջ է մտել ծխելու մասնակի արգելքը:

## Պարտականություններն արտակարգ իրավիճակներում
Արտակարգ իրավիճակներում բորտուղեկցորդների գործողությունները վաղուց հայտնի են իրենց՝ կյանքեր փրկելու կարևորությամբ։

Ուսումնասիրությունները, որոնք կատարվել են 1985 թվականին Մանչեսթրի օդանավակայանի աղետի լույսի ներքո (British Airtours Flight 28M), եկել են այն եզրակացության, որ ինքնաթիռների արագ տարհանման համար անհրաժեշտ է ինքնավստահ անձնակազմը:[2][3] Անձնակազմի գործողությունների նշանավոր օրինակները ներառում են.

### 11 սեպտեմբեր, 2001 թվական
Բորտուղեկցորդների դերը մեծ է եղել 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո, երբ նրանք ակտիվորեն փորձել են պաշտպանել հարձակման ենթարկված ուղևորներին, իսկ շատ ուղևորներ, կարևոր տեղեկություններ են տրամադրել օդային երթևեկության վերահսկիչներին առևանգումների վերաբերյալ:

Այս հարձակումներից հետո հիմնական ավիաընկերությունների շատ բորտուղեկցորդներ աշխատանքից ազատվել են ուղևորների բեռների նվազման պատճառով:

### Այլ արտակարգ իրավիճակներ
* 1936 թվականի ապրիլին բորտուղեկցորդուհի Նելլի Գրեյնջերը օգնել է փրկվածներին TWA Flight 1-ի վթարից հետո, այնուհետև քայլել է 6,4 կմ ձնաբքի միջով՝ օգնություն գտնելու համար, նախքան վթարի վայր վերադառնալը:
* Նաիլա Նազիր՝ պակիստանցի բորտուղեկցորդուհի, որը 1985 թվականին ստացել է Թռիչքների անվտանգության հիմնադրամի () հերոսության մրցանակը PK-326 թռիչքի առևանգման փորձի ընթացքում լարված և վտանգավոր իրավիճակում խիզախ վարվելու համար:
* Atlantic Southeast Airlines-ի չվերթ 529-ը, որի միակ բորտուղեկցորդը՝ Ռոբին Ֆեխը տարհանման հրամաններ է տվել ուղևորներին, երբ Embraer EMB 120 Brasilia ինքնաթիռը լուրջ վնաս է հասցրել շարժիչներից մեկին և վայրէջք է կատարել։
* QantasLink Flight 1737 թռիչքի բորտուղեկցորդները կանխել են հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող ուղևորի կողմից ինքնաթիռի առևանգումը: Նրանցից երկուսը դանակահարված լինելու պատճառով տեղափոխվել են հիվանդանոց։

## Պատկերասրահ

File:Female flight attendant of Air Dolomiti.jpg|Air Dolomiti-ի բորտուղեկցորդուհի
File:SAS DC-9, interior of cabin.jpg|Scandinavian Airlines-ի բորտուղեկցորդուհիները 1960-ականներին
File:SANDRA FORCE1.png|Southwest Airlines-ի բորտուղեկցորդուհի
File:Hostess der Swissair 1953.jpg|Swissair-ի բորտուղեկցորդուհի, 1953 թ
File:A Wizz Air Airbus A320 típusú repülőgépének fedélzete légiutas-kísérővel.JPG|Wizz Air-ի բորտուղեկցորդուհի
File:Emirates flight attendant in the Airbus A380 bar.jpg|Emirates-ի բորտուղեկցորդուհի


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
*  .

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անձնական խնամքի և ծառայության մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Ավիացիա
Կատեգորիա:Բորտուղեկցորդներ
Կատեգորիա:Ծառայության ոլորտի մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական ավիացիա
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտ