Հայասաթ-1

**Հայասաթ-1**, Հայաստանում ստեղծված առաջին հայրենական արհեստական արբանյակ, որը ստեղծվել է «Բազումք» և «Գիտական նորարարության և կրթության կենտրոն» (CSIE) հիմնադրամների հայ գիտնականների և ինժեներների կողմից (Հայկ Մարտիրոսյան, Ավետիք Գրիգորյան, Մասիս Կումրիգյան, և այլք), 2022 թվականին։

«Հայասաթ-1»-ը տիեզերք է արձակվել 2023 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, Երևանի ժամանակով 22։20-ին SpaceX ընկերության  Falcon 9 հրթիռով SmallSat Rideshare ծրագրի շրջանակում իրականացվող «Transporter 9» առաքելության ժամանակ։ «Հայասաթ-1»-ը երկրաշուրջ ուղեծիր է դուրս բերվել Վանդենբերգի ռազմաօդային բազայից ի թիվս տարբեր ընկերությունների փոքր արբանյակների։

2024 թվականի հունիսի 7-ին Երևանի Գիտության և տեխնիկայի թանգարանում բացվել է «Հայասաթ-1»-ին նվիրված ցուցադրություն։

«Հայասաթ-1»-ն ավարտել է իր առաքելությունը 2025 թվականի ապրիլի 25-ին։

## Տեխնիկական պարամետրեր
«Հայասաթ-1»-ը CubeSat ձևաչափի արբանյակ էր, որի օգտակար բեռը 1 կգ էր, չափերը՝ 1 միավոր կամ 10 սմ կողերով խորանարդ։

«Հայասաթ-1»-ն ուներ GPS ընդունիչ՝ արբանյակի դիրքն ու կողմնորոշումը չափելու համար։ Նրա լուսային և մագնիսական տվիչները տվյալներ են գրանցել արբանյակի կողմնորոշման, արևի ճառագայթման և մագնիսական դաշտերի վերաբերյալ։ 

Արբանյակը դուրս է բերվել 517 կմ բարձրության երկրաշուրջ արեգակնասինխրոն ուղեծիր՝ բարձր ու շատ նոսր մթնոլորտային շերտում։ Սա ցածր մերձերկրյա ուղեծիր է, ուր ուղարկվում են կարճատև գործունեություն իրականացնող արբանյակները։ Ուղեծրի հարթության թեքությունը հասարակածի հարթության հետ կազմել է 97․6° աստիճան։ 

## Առաքելություն
«Հայասաթ-1»-ը, Եվրոպայում վիբրացիոն ստուգումներ անցելուց հետո, 2023 թվականի դեկտեմբերի 1-ին SpaceX ընկերության  Falcon 9 հրթիռով ուղարկվել է տիեզերք։ Հրթիռը տիեզերք է արձակվել Երևանի ժամանակով 22։20-ին։ Արբանյակը հաջողությամբ անջատվել է հրթիռից ու դուրս եկել ուղեծիր։ «Հայասաթ-1»-ի պատմական թռիչք ուղիղ հեռարձակվել է ՀՀ Առաջին հեռուստաալիքով։

«Հայասաթ-1»-ը, տիեզերքում բացելով ռադիոկապի անտենաները, սկսել է հաղորդել իր ազդանշանները Երկիր։ Դրանք երեք տեսակի էին․ հեռաչափական տվյալներ պարունակող ազդանշաններ, տեքստային ազդանշան, որում գրված էր «Armenia In Space For Science», թարգմանաբար՝ «Հայաստանը տիեզերքում՝ հանուն գիտության», և ձայնային ազդանշան՝ Կոմիտասի «Կաքավիկ» մեղեդին։ Մեկ լրիվ պտույտը Երկրի շուրջը տևում էր 95 րոպե։ 

«Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիան իր տարածքում ստեղծել է արբանյակային կապի վերգետնյա կայանք, որի միջոցով էլ ապահովվել է կապը արբանյակի հետ, երբ այն անցնում էր Հայաստանի վերևով։

«Հայասաթ-1»-ի առաքելությունն ավարտվել է սպասվածից մի փոքր շուտ՝ Արեգակի չափազանց բարձր ակտիվության փուլի պատճառով, ինչից մթնոլորտը փքվում է և սկսում ավելի ուժեղ արգելակել ցածր երկրաշուրջ ուղեծրերով պտտվող արբանյակներին։ «Հայասաթ-1»-ը 2025 թվականի ապրիլի 25-ին աստիճանաբար իջնելով հատել է Կարմանի գիծը (տիեզերքի պայմանական սահմանը) և, մտնելով մթնոլորտի խիտ շերտեր, ոչնչացել է։

## Պատմական նշանակություն
«Հայասաթ-1»-ի պատմական նշանակությունն այն է, որ այն առաջին ինքնուրույն քայլն էր Հայաստանում, որը հնարավորություններ է բացել երկրում տիեզերական գործունեություն վարելու, դրա համար անհրաժեշտ կարողություններ ստեղծելու և զարգացնելու համար (հեռահաղորդակցություն, նավավարության, երկրի հեռազննում, անվտանգություն և այլն)։

2024 թվականի հունիսի 7-ին Երևանի Գիտության և տեխնիկայի թանգարանում բացվել է «Հայասաթ-1»-ին նվիրված ցուցադրություն։

## Տես նաև

* ARMSAT-1, 2022 թվականի մայիսի 25-ին ԱՄՆ-ից իսպանական SATLANTIS ընկերության հրթիռով տիեզերք արձակված Հայաստանին պատկանող առաջին արբանյակ։
* Բազումք տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արբանյակներ
Կատեգորիա:Արբանյակային նավիգացիոն համակարգեր
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն
Կատեգորիա:Տիեզերագնացության տեխնոլոգիաներ