open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աբիսալ գոտի

**Աբիսալ գոտի** ( անհատակ), ծովային ամենամեծ խորությունների գոտի՝ սկսած 2 կմ-ից։ Օվկիանոսի ավելի քան 6 կմ է խորության մարզերն առանձնացվում են որպես գերաբիսալ գոտի։ Աբիսալ գոտիյին հատուկ է ջրի ծայրաստիճան դանդաղ շարժումը, կայուն ջերմաստիճանը (մոտ 0°), խտությունն ու աղիությունը։ Աբիսալ գոտու կենդանիները կամ կույր են, կամ ունեն խոշոր աչքեր։ Ջրում լրիվ բացակայում է արևի լույսը, շատ օրգանիզմներ լույս են արձակում։ Բուսականությունից կան միայն բակտերիաներ և սապրոֆիտային ջրիմուռներ։

Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Կատեգորիա:Ծովային կենսաբանություն
Կոնսուլության ժամանակաշրջան

**Կոնսուլության ժամանակաշրջան**, Ֆրանսիայի պատմության ժամանակաշրջան՝ 1799-ի նոյեմբերի 9-ին (Բրյումերի 18) Նապոլեոն Բոնապարտի հեղաշրջումից մինչև 1804-ի մայիսի 18-ին նրա կայսր հոչակվելը։ Այդ շրջանում իշխանությունն անվանապես պատկանում էր 10 տարով ընտրված երեք կոնսուլներին, իսկ փաստորեն՝ առաջին կոնսուլին՝ Բոնապարտին։ 1802-ի օգոստոսին Բոնապարտը և մյուս երկու կոնսուլները (Ժ. Կամբասերես և Շ. Լեբրեն) հռչակվեցին Ֆրանսիական հանրապետության ցմահ կոնսուլներ։

## Տես նաև
* Նապոլեոն Բոնապարտ
* Ֆրանսիա

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կոնդենսացված միջավայրերի ֆիզիկայի ինստիտուտ

**Կոնդենսացված միջավայրերի ֆիզիկայի ինստիտուտ**, Երևանի պետական համալսարանի գիտահետազոտական ինստիտուտ (ԿՄՖ ԳՀԻ), կազմակերպվել է 1979 թ.-ի հունվարին, համալսարանի ճառագայթային ֆիզիկայի պրոբլեմային լաբորատորիայի բազայի վրա։ Ինստիտուտում զբաղվում էին քվանտային էլեկտրոնիկայի, կոնդենսացված միջավայրերի սպեկտրոսկոպիայի, բյուրեղների աճի բնագավառի հետազոտություններով։ Գիտական բաժիններից բացի ունեցել է նաև հատուկ կոնստրուկտորական բյուրո (ստեղծվել է 1977 թ.-ին) և փորձնական արտադրություն (1978 թ.), որտեղ կազմակերպված է ինստիտուտում մշակված սարքերի և քվանտային էլեկտրոնիկայում գործածվող բյուրեղների սերիական թողարկումը։ ԽՍՀՄ գիտական բազմաթիվ կենտրոններում օգտագործվել են ինստիտուտում նախագծված և պատրաստված սարքերը։ Մեծ պահանջարկ են ունեցել նաև ինստիտուտում աճեցվող ակտիվ, ոչ գծային և ակուստաօպտիկական բյուրեղները։ Կոնդենսացված միջավայրի ֆիզիկայի ինստիտուտի Երևանի համալսարանի քվանտային էլեկտրոնիկայի ամբիոնի ուսումնական բազան էր՝ քվանտային էլեկտրոնիկայի և բյուրեղների աճի մասնագիտությունների գծով։ 

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Աբիտուրիենտ

**Աբիտուրիենտ** ( հեռանալ պատրաստվող), ավարտական քննություններին պատրաստվող միջնակարգ դպրոցի ընթացավարտ։ Բարձրագույն կամ հատուկ ուսումնական հաստատություն ընդունվող անձ։ Երկրների մեծ մասում միջնակարգ ուսումնական հաստատությունն ավարտող, ավարտական փորձությունները հաղթահարող կամ աբիտուր՝ հասունության վկայական, ստացած անձ։

ԽՍՀՄ-ում 1950-ականներից (իսկ հետո՝ հետխորհրդային տարածքում) տերմինը ստացել է իմաստային այլ նշանակություն՝ միջին մասնագիտական կամ բարձրագույն ուսումնական հաստատություն ընդունվող անձ։

Ֆրանսիայում աբիտուրիենտները՝ դիմորդները, կոչվում են բակալավրներ։ Այս որակավորումը շնորհվում է լրիվ միջնակարգ դպրոցի շրջանավարտներին և իրավունք է տալիս ընդունվել բուհեր (տես թարգմանչի կեղծ ընկերները)։

## Նշումներ

Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Բարձրագույն կրթություն
Աբլացիա

**Աբլացիա** ( պոկում, հեռացում), զանգվածի հեռացումը պինդ մարմնի մակերևույթից՝ այդ մակերևույթը շրջահոսող տաք գազերի հոսքով։ Աբլացիան տեղի է ունենում էրոզիայի, հալման, սուբլիմման հետևանքով։ Դիտվում է, օրինակ, մթնոլորտում ասուպային մարմինների և տիեզերական թռչող ապարատների մեծ արագությամբ շարժվելու ժամանակ։

Օգտագործվում է տիեզերական թռչող ապարատների մասերի արտաքին պաշտպանության (պաղեցման) և տաք գազերի հոսքից ուժեղ տաքացող հրթիռային շարժիչների ներքին պաշտպանության համար՝ կոնստրուկցիոն նյութի կամ տաքացող մակերևույթը պատող հատուկ նյութի շերտի հալման կամ սուբլիմման ջերմությունը ընտրելու միջոցով։ Սուբլիմման հետևանքով առաջացած նյութերը, որոնք հոսանքով շարժվում են դեպի ներքև, ստեղծում են գազային պատվար՝ պատերը պաշտպանելով մթնոլորտի կամ այրված նյութերի հետ անմիջական շփումից։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա
Կոնտակտային օղակներ

**Կոնտակտային օղակներ**, հոսանքատար օղակներ, որոնք ամրացված են էլեկտրական մեքենայի լիսեռին և ռոտորի փաթույթի ելքի սեղմակներին։ Նախատեսված են պտտվող փաթույթների և անշարժ արտաքին էլեկտրական սարքերի ու շղթաների միջև սահող կոնտակտ ստեղծելու համար։ Կոնտակտային օղակները մեկուսացված են միմյանցից և մեքենայի լիսեռից։

Կատեգորիա:Էլեկտրամեխանիկա
Կոնդենսացման ռեակցիաներ

**Կոնդենսացման ռեակցիաներ**, երկու կամ մի քանի պարզ միացություններից բարդերի առաջացման ռեակցիաների մեծ խմբի անվանումը օրգանական քիմիայում։ Կոնդենսացման ռեակցիաները, որոնք տարբերվում են ինչպես ըստ փոխազդող նյութերի բնույթի, այնպես էլ ըստ քիմիական փոխարկումների էության, ներառում են ածխածին-ածխածին (C-C) նոր կապերի առաջացման ներմոլեկուլային և միջմոլեկուլային շատ պրոցեսներ։ Այդպիսի ռեակցիաների մեծ մասն ուղեկցվում է անօրգանական կամ օրգանական որևէ պարզ՝ X-Y մոլեկուլի (օրինակ, ջրի, ջրածնի, սպիրտի, հալոգենաջրածնի, հալոգենի) անջատմամբ։

Այդ տեսակի կոնդենսացման ռեակցիաներից են, օրինակ, կրոտոնային կոնդենսացումը, Վյուրցի ռեակցիան, Կլայզենի կոնդենսացումը, Կնեվենագելի ռեակցիան, Պերկինի ռեակցիան, Ֆրիդել-Քրաֆթսի ռեակցիան և այլն։ Ի տարբերություն վերոհիշյալների, բենզոինային կոնդենսացումը, ալդոլային կոնդենսացումը, դիենային սինթեզը և այլ կոնդենսացման ռեակցիաներ ընթանում են առանց պարզ մոլեկուլի անջատման։ Օրգանական քիմիայում կոնդենսացման ռեակցիաներ են անվանում նաև հետերոցիկլային միացությունների առաջացման բոլոր ռեակցիաները։ Այդ պրոցեսներում կարող են ծագել նոր կապեր՝ ածխածին-ածխածին, ածխածին-հետերոատոմ, հետերոատոմ-հետերոատոմ։ Սովորաբար կոնդենսացման ռեակցիաներին չեն պատկանում էսթերացումը, վերաէսթերացումը, ալկիլացումը և ացիլացումը՝ ըստ թթվածնի կամ ազոտի և այլն։ Սակայն, ըստ այդ սխեմաների, պոլիմերների առաջացման ռեակցիաները կոչվում են պոլիկոնդենսացում։

Կատեգորիա:Կոնդենսացման ռեակցիաներ
Յաան Կապլինսկի

**Յաան Կապլինսկի** (, 22 հունվարի 1941, Տարտու, Էստոնիայի ԽՍՀ), էստոնացի բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Յաան Կապլինսկու մայրըն էստոնացի է, հայրը՝ լեհ։ Վերջինս ձերբակալվել է Էստոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ին միացնելու առաջին տարում՝ 1940 թ. և մահացել է կալանավայրում։ Յաանը մեծացել է Տարտուում։ Ավարտել է Տարտուի համալսարանը (1966). ուսումնասիրել է ռոմանական լեզվաբանություն։ Նրա հայացքների ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել արևելյան փիլիսոփայությունը և հատկապես բուդդիզմը։

1990-1992 թվականներին մասնակցել է Էստոնիայի կոնգրեսի աշխատանքներին։ 1992—1995 թվականներին եղել է Էստոնիայի խորհրդարանի պատգամավոր։ 2004 թվականին դարձել է Էստոնիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ։

## Ստեղծագործությունը
Յաան Կապլինսկին Վիլենիցի (2001) ու Մակս Ժակոբի (2003) մրցանակների դափնեկիր է։ Կապլինսկու չորս բանաստեղծությունների համար երաժշտություն է գրել Հարրիսոն Բեռդուիստլը (1998)։

Յաան Կապլինսկին թարգմանություններ է կատարել չինարենից (Դաո Դե Ցզին), անգլերենից, ֆրանսերենից, իսպաներենից, շվեդերենից։

Կապլինսկու բանաստեղծություններն ու էսսեները թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, հոլանդերեն, շվեդերեն, նորվեգերեն, ֆիններերեն, իսլանդերեն, հունգարերեն, լատվիերեն, լիտվերեն, չեխերեն, ճապոներեն, և այլ լեզուներով։

## Ստեղծագործություններ
### ԲԱնաստեղծություններ
* Jäljed allikal (1965)
* Kalad punuvad pesi (1966)
* Tolmust ja värvidest (1967)
* Valge joon Võrumaa kohale (1972)
* Ma vaatasin päikese aknasse (1976)
* Uute kivide kasvamine (1977)
* Raske on kergeks saada (1982)
* Tule tagasi helmemänd (1984)
* Õhtu toob tagasi kõik (1985; *«Երեկոն վերադարձնում է ամեն ինչ. բանաստեղծություններ»*)
* Käoraamat. Luulet 1956—1980 (1986)
* Hinge tagasitulek (1990)
* Tükk elatud elu. Tekste 1986—1989 (1991)
* Mitu suve ja kevadet (1995)
* Öölinnud. Öömõtted. Luuletusi 1995—1997 (1998)
* Sõnad sõnatusse (2005, էստոներեն և ռուսերեն)
* Vaikus saab värvideks (2005)
* Teiselpool järve (2008)

### Արձակ
* Kust tuli öö (1990; *«Որտեղից եկավ գիշերը»*)
* Teekond Ayia Triadasse (1993)
* Jää ja Titanic (1995; *«Սառույցն ու տիտանիկը»*)
* See ja teine (1996; *«Սա և ուրիշը»*)
* Võimaluste võimalikkus (1997)
* Usk on uskmatus (1998)
* Silm / Hektor (2000)
* Kevad kahel rannikul ehk Tundeline teekond Ameerikasse (2000; *«Գարուն երկու ափերն կամ սենտիմենտալ ճանապարհորդություն դեպի Ամերիկա»*)
* Kajakas võltsmunal (2000)
* Isale (2003; *«Հորս»*)
* Kõik on ime (2004)
* Seesama jõgi (2007, ինքնակենսագրական վեպ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Jaan Kaplinski in the Estonian Literature Information Centre  
* Յաան Կապլինսկին «Ֆիննո-ուգրական ժողովուրդների արձակի ու չափածոյի անթոլոգիա» 
* Յաան Կապլինսկի
* «Պոեզիայի արվեստի մասին» բանաստեղծությունը 
* Ռուսերեն բանաստեղծություններ 

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Տարտու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Աբխազա-ադըղեական լեզուներ

**Աբխազա-ադըղեական լեզուներ**, արևմտյան կովկասյան լեզուներ, աբխազ-ադիգական լեզուներ, աբխազ-ադիգեական լեզուներ, աբխազ-չերքեզական լեզուներ, իբերո-կովկասյան լեզվաընտանիքի խումբ, որի մեջ մտնում են աբխազերենը, աբազերենը, ադըղեերենը, կաբարդա-չերքեզերենը և ուբիխերենը։ Աբխազա-ադըղեական լեզուները բաժանվում են երկու ենթախմբի՝ աբխազական (աբխազերեն, աբազերեն) և ադըղեական կամ չերքեզական (ադըղեերեն, կաբարդա-չերքեզերեն, ուբիխերեն)։ Այս լեզուները յուրահատուկ են իրենց բարդ հնչյունական համակարգով՝ բաղաձայնների առատությամբ և ձայնավորների սակավությամբ։ Շեշտն ուժգնություն է և շարժական։ Լեզուներն ունեն բարդ բայական համակարգ։ Հոլովները սակավ են կամ բացակայում են, առկա է նախադասության էրգատիվ կառուցվածք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազա-ադըղեական լեզուներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Աբիսալ նստվածքներ

մինի
**Աբիսալ նստվածքներ**, խորջրյա ծովային նստվածքներ ավելի քան 3 կմ խորություններում։ Գրավում են Համաշխարհային օվկիանոսի հատակի մոտավորապես 90%-ը։ Աբիսալ նստվածքներ գոյանում են օվկիանոսի վերին շերտերում ապրող օրգանիզմների կմախքներից, քամիներով և ծովային հոսանքներով ցամաքից բերված միներալների մասնիկներից, հրաբխային և տիեզերական փոշուց։ Աբիսալ նստվածքներ են խորջրյա կարմիր կավը և օրգանածին տիղմերը։

 

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Նստվածքներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական օվկիանոսագիտություն
Կահիրեի օպերային թատրոն

**Կահիրեի օպերային թատրոն** (; Dār el-Opera el-Masreyya; գրական՝ *Եգիպտական օպերային թատրոն*), Կահիրեի **Ազգային Մշակութային կենտրոնի** մասը, Եգիպտոսի մայրաքաղաքի կատարողական արվեստի հիմնական վայրը։ Գտնվում է Նեղոսի Գեզիրա կղզում` Զամալեք թաղամասում։

## Պատմություն
Օպերային թատրոնի բացումը տեղի է ունեցել 1988 թ. հոկտեմբերի 10-ին։ Համալիրի կառուցման միջոցները նվեր էին Ճապոնիայի ժողովրդից Եգիպտոսին` Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուբարաքի` 1983 թ. ապրիլին Ճապոնիա կատարած այցից հետո։ Կառուցումը սկսվել է 1985 թ. մայիսին և տևել 3 տարի։

1988 թ. հոկտեմբերին նախագահ Մուբարաքը և Միկասայի արքայազն Տոմոհիտոն` Ճապոնիայի կայսեր կրտսեր եղբայրը կատարեցին Կահիրեի օպերային թատրոնի բացումը։

2007 թ. հունվարին Լոնդոնի *Թագավորական Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը* Աֆրիկայում և Մերձավոր Արևելքում առաջին անգամ հանդես գալու համար ընտրեց Կահիրեի օպերային թատրոնը։http://travelvideo.tv/news/more.php?id=10645_0_1_0_M 

## Ներկայացման տարածքներ
***Գլխավոր դահլիճ**` նստատեղեր 1,300 մարդու համար, ներառյալ նվագախմբի նստատեղերը և նախագահական օթյակը։ Օգտագործվում է օպերային, սիմֆոնիկ և բալետային ներկայացումների համար։
***Փոքր դահլիճ**` նստատեղեր 500 մարդու համար. օգտագործվում է կամերային երաժշտության համար։ 
***Բացօթյա դահլիճ**՝ օգտագործվում է բացօթյա ներկայացումների համար. նստատեղեր 600 մարդու համար։

## Տես նաև
*Կահիրեի կոնսերվատորիա

## Արտաքին հղումներ
*official Կահիրեի օպերային թատրոնի պաշտոնական կայք
*Կահիրեի օպերային նվագախմբի պաշտոնական կայք 
*official Կահիրեի Օպերայի բալետային ընկերության կայք 

Կատեգորիա:Եգիպտոսի օպերային թատրոններ
Կատեգորիա:1988 կառույցներ
Կոսովո և Մեթոխիա

frameless|աջից
**Կոսովո և Մեթոխիա**՝ աշխարհագրական շրջան Բալկանյան թերակղզում, որը վիճելի տարածք է համարվում մասնակիորեն ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության և Սերբիայի Հանրապետության միջև։ Այսօր Կոսովոյի Հանրապետությունը ղեկավարում է տարածաժրջանի մեծ մասը։ Այսպես կոչված Հյուսիսային Կոսովոյում ապրող սերբերը չեն ընդունում **Կոսովոյի ղեկավարությունը**։
 
## Տարածաշրջանի նկարագրություն

**Կոսովո** կոչվող տարածաշրջանը իրենից ներկայացնում է համարյա հավասարակողմ զուգահեռագիծ, որը բաժանված է երկու հարթավայրերով՝ արևմուտքից՝ Մեթոխիայով, արևեվելքից՝ Կոսովոյով, որն այժմ կոչվում է Կոսովոյի դաշտ։ Տարածքի մակերեսը կազմում է 10․887 կմ², բնակչությունը՝ 2,2 միլիոն մարդ։ Միջին բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 550 մետր։ Կլիման կոնտինենտալ է (տաք ամառ և ցուրտ ձմեռ․ շատ են ձյան տեսքով տեղումները)։ Հիմնականում Կոսովոն լեռնային տարածաշրջան է․ ամենաբարձր կետը Դեռավիցա լեռն է, որն ունի 2556 մետր բարձրություն։ Կոսովոյի տարածքով հոսում են Բելիյ Դռին, Սիտնիցա, Յուժնայա Մոռավիյա և Իբար գետերը։ Մեծ լճերից են Գազիվոդան, Ռադոնիչը, Բաթլավան և Բադովացը։

Կատեգորիա:Սերբիա
Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզի
Կոնդենսացում

**Կոնդենսացում** (*ուշ [[լատ.]] condensatio — խտացում, թանձրացում, լատ. condenso—խտացնել, թանձրացնել*), սեղմման կամ սառեցման հետևանքով նյութի անցումը գազային (գոլորշի) վիճակից հեղուկ կամ պինդ վիճակի։ Կոնդենսացումը, ինչպես և հակառակ երևույթը՝ գոլորշիացումը, առաջին կարգի ֆազային անցում է։ Ընթանում է տվյալ նյութի կրիտիկականից ցածր ջերմաստիճանում, որոշակի ճնշման (հագեցած գոլորշիների ճնշում) ներքո և ուղեկցվում է ջերմության այնպիսի քանակի անջատումով, ինչպիսին կլանվում է շոգեգոյացման կամ սուբլիմացման ժամանակ։ Ճնշումը և անջատված ջերմությունը կոնդենսացման պրոցեսում կախված են ջերմաստիճանից և որոշվում են Կլապեյրոն-Կլաուզիուսի հավասարումով։ Ամբողջ սպինով մասնիկների (բոզոններ) համակարգում հնարավոր է յուրատեսակ կոնդենսացոմ Բոզե-Էյնշտեյնյան կոնդենսացում), որը պայմանավորված է ոչ թե միջմասնիկային փոխազդեցությամբ, այլ բոզոնային համակարգի քվանտամեխանիկական հատկություններով։ Հաստատուն խտության իդեալական բոզոնային գազում մասնիկները որոշակի ջերմաստիճանից (Բոզե-էյնշտեյնյան կոնդենսացման կամ այլասերման ջերմաստիճան) սկսած (իսկ T=0°K ջերմաստիճանում՝ ամբողջովին) հավաքվում են նվազագույն էներգիայի մակարդակում։ Չունենալով համընթաց շարժման իմպուլս՝ այդ մասնիկները ներդրում չեն ունենում ճնշման մեջ։ Այդպիսի կոնդենսացումը երկրորդ կարգի ֆազային անցում է։ 

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կատեգորիա:Փուլային անցումներ
Էլեկտրական կոնտակտ

**էկեկտրական կոնտակտ** (  - շփում, հպում), էլեկտրական շղթայի բաղադրիչ մասերի էլեկտրահաղորդականությամբ օժտված շփման մակերևույթ կամ հարմարանք, որն ապահովում է այլ շփումը (միացումը)։

Լինում են՝ 
* հոսանքի հաղորդիչների (մեխանիկական կոնտակտներ), 
* էլեկտրական հոսանքի հաղորդչի, 
* կիսահաղորդչի, 
* երկու կիսահաղորդիչների միջոցով։

## Տես նաև
* Էլեկտրական դաշտ

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային բաղկացուցիչներ
Յոզեֆ Քոլեր

**Յոզեֆ Քոլեր** () (), գերմանացի իրավաբան, բանաստեղծ, գրականագետ։ Սովորել է Ֆրայբուրգի և Հայդելբերգի համալսարաններում։

## Գործունեություն
1874 թվականից եղել է Մանհայմի դատավորը, 1878 թվականից՝ Վյուրցբուրգի, 1888 թվականից՝ Բեռլինի համալսարանների պրոֆեսոր։ Ուսումնասիրել է իրավագիտության և փիլիսոփայութան համեմատական պատմությունը, հետազոտել հին իրավունքի, այդ թվում հին հայ իրավունքի պատմությունն ու նրա համակարգը, «Հին ասորական և հայկական իրավունք» (1906), «Հայ իրավունք» ։
Գրել է ուսումնասիրություններ Վիլյամ Շեքսպիրի, Ալիգերի Դանթեի, Րիխադ Վագների ստեղծագործությունների, արվեստի պատմության և այլ հարցերի վերաբերյալ։ Գեղանկարչական և թարգմանական երկերից առավել կարևոր են «Քնարական բանաստեղծություններ և բալլադներ» (1892), «Նոր բանաստեղծություններ» (1895), «Պետրարկայի սոնետները» (1902-1903)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1849 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավագետներ
Արթուր Կապպ

**Արթուր Յոոսեպի Կապպ** (), էստոնացի կոմպոզիտոր, Էստոնական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1945)։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1950)։

## Կենսագրություն
Արթուրն Կապպն ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի երգեհոնի բաժինը (1898, դասախոս՝ Լուի Գոմիլիուս), ինչպես նաև կոմպոզիցիայի բաժինը (1900, դասախոս՝ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով)։

Ուսումն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Աստրախան, որտեղ ղեկավարել է Ռուսական երաժշտական միության տեղական մասնաճյուղը։

1920 թվականին Կապպը՝ որպես դիրիժոր, հրավիրվել է «Էստոնիա» օպերային թատրոն և ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Տալլին։ 1920-1924 թվականներին աշխատել է որպես դիրիժոր Էստոնիայի ազգային օպերայի դիրիժոր, 1920 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ (1925-1943 թթ. եղել է Տալլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր)։ Հեղինակ է «Արևին» կոնտատայի, 5 սիմֆոնիաների, ստեղծագործությունների երգեհոնի ու երգչախմբերի համար, երգերի։ Նրա աշակերտներից են եղել Գուստավ Էռնեսաքսը, Էվալդ Աավը։

Արթուուր Կապպի որդին ու աշակերտը՝ Էուգեն Կապպը (1908-1996) նույնպես կոմպոզիտոր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էուգեն Կապպ (Eugen Kapp)

Կատեգորիա:Էստոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Էստոնացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Հարա կղզի

**Հարա** (*[[Էստոներեն|էստ․]]* Hara saar), էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում։ Զբաղեցնում 11 հա տարածք։ Ամենաբարձր գագաթը գտնվում է ծովի մակարդակից մ բարձրության վրա։ 
Նախքան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը այստեղ բնակվում էին մի քանի ընտանիքներ, որոնք աշխատում էին փոքրիկ ձկնավերամշակման արտադրամասում։ Այժմ կղզին հանդիսանում է սուզանավերի կայանատեղի։

## Արտաքին հղումներ
* Lage und Satellitenbild 

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Կոնվերտեր

**Կոնվերտեր** (անգլ.` converter, լատ.` converto - փոխել, փոխակերպել), մետալուրգիական ագրեգատ։

## Տեսակները
Թթվածին կամ օդ ներփչելով հալված թուջից պողպատ, ինչպես նաև օդ ներփչելով շտեյններից թերապատրաստ պղինձ կամ մաքուր շտեյն ստանալու համար։ Կոնվերտերները լինում են տանձաձև կամ գլանաձև են։ Սև մետալուրգիայում կոնվերտերները լինում են թուջը օդով ներքևից (Բեսեմերյան պրոցես, թոմասյան պրոցես) և թթվածնով վերևից (թթվածնա-կոնվերտերային պրոցես) ներփչելով։

## Աշխատանքի մեխանիզմը
Իրանը պողպատե պատյան է, ֆուտերված հրահեստ աղյուսով, թթվային՝ բեսեմերյան կոնվերտերում և հիմնային՝ թոմասյան կոնվերտերոում։ Ֆուտերված հատակն ունի օդի մատուցման ծայրափողակներ։ Օդը սնամեջ դարձյակի և կարճախողովակի միջով տրվում է օդի տուփին, որտեղից և մղվում է թուջի մեջ ու այն ներփչում։ Փչման ճնշումը զգալի մեծ է թուջի ֆերոստատիկ ճնշումից, որը և օդափչման ժամանակ պահպանում է ծայրափողակները թուջով լցվելուց։ Կոնվերտերի իրանը ուղղաձիգ առանցքի նկատմամբ համաչափ չէ։ Նրա ետևի պատը դեպի դուրս ունի կորություն, որը հնարավորություն է տալիս հորիզոնական դիրքում մեծացնելու կոնվերտերի տարողությունը։ Վերևի անցքի (բկանցքի) միջով լցվում է թուջը, դուրս թափվում պողպատը և խարամը, ինչպես նաև դուրս են գալիս ներփչման ժամանակ առաջացած կոնվերտերային գազերը։ Կոնվերտերի դիրքը թուջի լցման ընթացքում հորիզոնական է, իսկ ներփչման ժամանակ՝ ուղղաձիգ։ Կոնվերտերի պտույտը հորիզոնական առանցքի շուրջը կատարվում է հատուկ հաղորդակի միջոցով։ Կոնվերտերի հատակը խուլ է, իսկ ծայրափողակները տեղադրված են ետևի պատի մեջ հորիզոնական դիրքով, այնպես, որ օդով կամ համակցված (օդը թթվածնով) փչումը ուղղվում է թուջի մակերևույթին։ Այն կոնվերտերներում, որտեղ թուջի ներփչումը կատարվում է վերևից, թուջի խառնուկների օքսիդացումն ընթանում է արագ, որի հետևանքով բարձրանում է պողպատի ստացման արտադրողականությունը, և իջնում ինքնարժեքը։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Արտադրություն
Կոնտակտային հանքավայրեր

**Կոնտակտային հանքավայրեր** (կոնտակտ-մետամորֆային, կոնտակտ-մետասոմատիկ), օգտակար հանածոների
հանքավայրեր, որոնք առաջացել են ինտրուզիվ մագմատիկ և ներփակող ապարների կոնտակտներում, առավելապես ինտրուգիայից դուրս։ Մագման, մղվելով երկրակեղևի վերին հորիզոնները, ներփակող ապարներին փոխանցում է մեծ
քանակությամբ ջերմություն, երբեմն ցնդող միացություններ (ջրի գոլորշիներ, բոր, ֆտոր, քլոր և այլն) և ծանր մետաղներ։ 
Դրա հետևանքով ներփակող ապարները փոփոխվում են, և նրանց մեջ առաջանում են նոր միներալների ու հանքանյութերի կուտակներ։ Արտաքին ճնշումը մագմատիկ օջախի ճնշմանը գերազանցելիս, մագման ներփակող ապարներին տալիս է միայն ջերմություն, որի ազդեցությամբ վերախմբավորվում են ապարներում եղած նյութերը, և գոյանում նոր միներալներ (նորմալ կոնտակտային մետամորֆիզմ)։ Իսկ երբ մագմատիկ օջախի ճնշումն է մեծ արտաքին ճնշումից, բացի ջերմությունից, մագմայից անջատվում են նաև տարբեր քանակությամբ զանազան նյութեր, որոնք տեղակալում են ներփակող ապարներին (կոնտակտային մետասոմատոզ)։

Առավել դյուրին կոնտակտային փոփոխությունների ենթարկվում են կարբոնատային ապարները։ Կոնտակտային հանքավայրերը կապված են սկառների հետ և հաճախ սկառնային հանքավայրեր անունն են կրում։ Կոնտակտային հանքավայրերի գենետիկական տիպին են դասվում երկաթի, պղնձի, վոլֆրամի, մոլիբդենի, ոսկու, ինչպես նաև նռնաքարի, անդալուզիտի, կորունդի և այլ հանքավայրեր։ 

Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Կատեգորիա:Հանքավայրեր
Վաղարշակ Արզումանյան

**Վաղարշակ Արշակի Արզումանյան**, Արզումանով, (մարտի 12, 1900, Թիֆլիս-մայիսի 9, 1968, Երևան), կրկեսի հայ արտիստ, լարախաղաց։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)։

## Կենսագրություն
Կրկեսում սկսել է աշխատել 1919 թվականից (1929 թվականից՝ Պետկրկեսի սիստեմում)։ 1956 թվականին կազմակերպել է հայկական կրկեսային կոլեկտիվը (1957 թվականից՝ գեղարվեստական ղեկավար)։ Վաղարշակ Արզումանյանը հեղինակ էր կրկեսային բազմաթիվ համարների։ Բարձր վարպետություն և համարձակություն պահանջող նրա լավագույն համարն էր կրկեսի գմբեթից ձգված թեք պարանով, հատուկ անվակների օգնությամբ մեծ արագությամբ գլխիվայր իջնելը։ Կրկեսի կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել Թուրքիայում, Ֆինլանդիայում, Հունգարիայում, Կորեայում, Լեհաստանում, Չեխոսլովակիայում։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրկեսի հայ դերասաններ
Ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիա

**Ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիա** (նախկինում՝ ռացիոնալ թերապիա և ռացիոնալ-էմոտիվ թերապիա, անգլ. Rational Emotive Behavior Therapy), բազմակողմանի, ակտիվ-ուղղորդող, փիլիսոփայահեն և փորձի վրա հենվող հոգեթերապիա է, որն ուղղված է հուզական և վարքային խնդիրների և խաթարումների հաղթահարմանը։ Կոգնիտիվ թերապիայի հետ միասին համարվում է հոգեթերապիայում կոգնիտիվ-վարքային մոտեցման հիմնական ուղղություններից մեկը։

__TOC__

## Ներածություն
Ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիան մշակել և զարգացրել է Ալբերթ Էլլիսի և նրա հետևորդների կողմից։

## Պատրաստում և վերապատրաստում
Պատրաստումը և վերապատրաստումը ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիա ոլորտում իրականացվում է համապատասխան կարճաժամկետ և երկարաժամկետ թրեյնինգային ծրագրերի միջոցով՝ Ալբերթ Էլլիսի ինստիտուտում և վերջինիս կողմից հավատարմագրված այլ հաստատություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոգնիտիվ-վարքային թերապիա
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կատեգորիա:Ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիա
Հարիլեյդ

**Հարիլեյդ**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի։ Այն տեղակայված է Վոռմսի կղզուց մոտավորապես 4 կմ արևմուտք։ Այն զբաղեցնում է 15 հա տարածք, որի ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 9 մ է բարձր։ Կղզին քարքարոտ է, տեղ–տեղ պատված թփուտներով։ Այստեղ 1849 թ․–ին կառուցվել է փարոս։ Ներկայիս փարոսը 19 մ բարձրությամբ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կոգնիտիվ թերապիա

**Կոգնիտիվ թերապիան** (անգլ. Cognitive Therapy) հոգեթերապիայի տեսակ է, որն ուղղված է այցելուների մոտ դիսֆունկցիոնալ մտածողության, վարքի և հուզական հակազդումների հաղթահարմանը։ Կոգնիտիվ թերապիայի շրջանակներում փորձ է արվում փոփոխել այցելուի մտածողության ոճն ու վարքը։ Ռացիոնալ-էմոտիվ վարքային թերապիայի հետ միասին համարվում է հոգեթերապիայում կոգնիտիվ-վարքային մոտեցման հիմնական ուղղություններից մեկը։

__TOC__

## Ներածություն
Կոգնիտիվ թերապիան մշակվել և զարգացվել է Աարոն Բեկի և նրա հետևորդների կողմից։

## Պատրաստում և վերապատրաստում
Պատրաստումը և վերապատրաստումը կոգնիտիվ թերապիայի ոլորտում իրականացվում է համապատասխան կարճաժամկետ և երկարաժամկետ թրեյնինգային ծրագրերի միջոցով՝ Բեկի ինստիտուտում և այլ նմանատիպ հաստատություններում (օրինակ՝ Կոգնիտիվ թերապիայի ակադեմիան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոգնիտիվ թերապիա
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ-վարքային թերապիա
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Արթիկտուֆ կոմբինատ

**«Արթիկտուֆ» կոմբինատ**, արդյունաբերության ձեռնարկություն, ՀՀ Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1928 թվականին։ Թողարկում է վարդագույն, դեղին, սև գույնի մշակված և անմշակ տուֆ, կիսամշակ բազալտ, երեսպատման սալիկներ, այլ շինաքարեր։

Արթիկտուֆ կոմբինատի հիմնադրմանը նախորդել են տուֆի գործնական նշանակությունը, պաշարների ու կարողությունների մասշտաբները պարզելու գիտահետազոտական աշխատանքներ, որոնց գործուն մասնակցություն են ցույց տվել խորհրդային և արտասահմանյան մի շարք անվանի համարվող գիտնականներ, երկրաբաններ, ճարտարապետներ (Դ․ Չիսլիև, Ա․ Մեսրոպյան, Կ․ Ա․ Մկրտչյան, Պ․ Ի․ Լեբեդև, Դ․ Ս․ Բելյանկին, Բ․ Վ․ Զալեսսկի, Ա․ Ա․ Իվանչին-Պիսարև, Վ․ Պ․ Պետրով, Ա․ Ն․ Զավարիցկի, Հ․ Վ․Աբիխ, Ֆ․ Յու․ Լեվինսոն-Լեսսինգ, Կ․ Ն․Պաֆֆենգոլց)։

1974 թվականին թողարկվել է 420 000 մ3 (1928 թվականի 30-40 հազար մ3 դիմաց) տուֆ։ 1960-ական թվականներին Արթիկտուֆ կոմբինատի բազայի վրա, որպես ինքնուրույն արտադրական միավորներ, հիմնադրվել են «Պեմզաշենի հանքվարչությունը», Մարալիկի շինանյութերի կոմբինատը, Արթիկի տուֆաբլոկների գործարանը։

Կոմբինատի գործունեության սկզբնական փուլում գերիշխում էր ձեռքի աշխատանքը, 1958 թվականից հետո ներդրվեցին կոնստրուկտոր Ստոլյարովի առաջին քարհատ, «ՍՄ-518», «ՍՄ-89 ա», «ՍՄ-89 աու», «Ուրալ-33» տիպի ալմաստե կտրիչով մեքենաները։ Մեքենայացվեցին նաև տեղափոխման, բարձման և բեռնաթափման աշխատանքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
Կատեգորիա:Արթիկ
Կատեգորիա:Տուֆ
Կատեգորիա:1928 հիմնադրումներ Հայաստանում
Հոբուլեյդ կղզի

**Հոբուլեյդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում։ Գտնվում է Վոռմսի կղզու և Ռոհուկյուլա գյուղի միջև։ Զբաղեցնում է 75 հա տարածք, որի ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 6,6 մ է բարձր։ Կղզու մասին առաջին հիշատակությունները թվագրվում են 1391 թվականին, երբ կղզում իշխում էին շվեդները։ Հետագայում այն հանդիսացել է Հաապսալու քաղաքի եպիսկոպոսության սեփականություն։ Մեր օրերում կղզին համարվում է կարևոր կայան չվող թռչունների համար։ Հոբուլեյդ կղզում 1934 թվականին կառուցվել է փարոս, որը ներկայումս գործող է։

## Պատկերներ

Hobulaid.jpg|
Hobulaiu lõuna-tulepaak.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Webshots - The Hobulaid Lighthouse 

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Արթին Արթինյան

**Արթին Պետրոսի Արթինյան** (), ազգությամբ հայ ֆրանսիական գրականագետ։

1920 թվականից ապրում է ԱՄՆ-ում։ 1932 թվականին ավարտել է Փարիզի համալսարանը։ 1933 թվականին Հարվարդի համալսարանում ստացել է արվեստի մագիստրոսի աստիճան, 1941 թվականին՝ դոկտորի գիտական աստիճան Կոլումբիայի համալսարանում։ Հիմնականում զբաղվել է Գի դը Մոպասանի երկերի ուսումնասիրությամբ («Մոպասանի քննադատությունը Ֆրանսիայում․ 1880-1940», 1941, անգլերեն), կազմել և հրատարակել է «Գի դը Մոպասանի չհրատարակված նամակագրությունը» (1951) և «Մոպասանին թեր և դեմ» (1955) գրքերը։ Արժանացել է «Օֆիսիե դ’Ակադեմի» (Ֆրանսիա) կոչմանը (1948)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ արձակագիրներ
Գրետագրունտ կղզի

**Գրետագրունտ**, էստոնական կորալներ Ռիգայի ծոցում գտնվող Ռուհնու կղզուց հարավ–արևելք։ 2010 թ․–ի օգոստոսի 12–ին 146,50 կմ ջրային տարածք դարձավ պահպանվող գոտի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Արթուխ

**Արթուխ**, Հարթուխ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սասունի Տալվորիկի գավառակում, Հայկական Տավրոսի հյուսիսային լանջին, դեպի Մշո դաշտն իջնող մի լեռնաճյուղի վրա։

## Բնակչություն
1890-ական թվականներին ուներ մոտ 25 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունն հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և մասամբ պտղաբուծությամբ։

## Պատմություն
Ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արթուխում գործում էր եկեղեցի։ Գյուղի շրջակայքում կային հին ամրոցի ավերակներ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոնկրեցիա

thumb|260px|Երկաթամանգանային կոնկրեցիա
**Կոնկրեցիա** ( - մակաճում), կուտակում, կլորավուն միներալային առաջացում նստվածքային ապարներում կամ ժամանակակից նստվածքներում։

Կուտակման կենտրոններ կարող են լինել միներալների հատիկները, ապարների, խեցիների բեկորները, ձկների ատամները և ոսկորները, բույսերի մնացորդները։

Ըստ կառուցվածքի հաճախ հանդիպում են կոնցենտրիկ-շերտավոր, կոպիտ շերտավոր, ռադիալ-ճառագայթային կոնկրեցիաներ։ Դրանք սովորաբար կազմված են լինում կալցիումի կարբոնատներից, երկաթի օքսիդներից և սուլֆիդներից, մանգանի միացություններից, գիպսից։ Կոնկրեցիաներ կան տարբեր երկրաբանական ժամանակաշրջանների, ինչպես նաև ժամանակակից լճերի, ծովերի, օվկիանոսների նստվածքներում։

## Տես նաև
* Կոնցենտրիկ-շերտավոր կոնկրեցիա
* Կոպիտ շերտավոր կոնկրեցիաներ
* Ռադիալ-ճառագայթային կոնկրեցիաներ

## Գրականություն
* Годовиков А.А., Степанов В.И. Формы нахождения минералов. М., 2002.

Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Կատեգորիա:Միներալներ
Արթիկի տուֆի հանքավայր

**Արթիկի տուֆի հանքավայր**, գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ Արագած լեռան զանգվածի հյուսիսարևմտյան լանջին, 1600-2100 մ բարձրության վրա, Արթիկ քաղաքի, Պեմզաշեն, Հառիճ, Սարալանջ, Տուֆաշեն և Հայկասար գյուղերի մոտակայքում։ Տարածքը մոտ 250 կմ²։

Հայտնի է վաղ անցյալից (III դար - V դար)։ Տուֆերի ուսումնասիրությամբ XIX դարի 50-ական թվականներին առաջին անգամ զբաղվել է գերմանացի երկրաբան Հերման Աբիխը։ Կանոնավոր հետախուզական աշխատանքներն սկսվել են 1927-1929 թվականներին։ Համարվել է վարդագույն տուֆի խոշորագույն հանքավայրը նախկին Խորհրդային Միությունում։

Առաջացել է վերին պլիոցեն-անթրոպոգենի հրաբխային գործունեության ժամանակ՝ միջին անթրոպոգենի իգնիմբրիտային ժայթքումներից։ Տեղադրված է վերին պլիոցենի և ստորին անթրոպոգենի անդեզիտների, բազալտային անդեզիտների, դացիտների, խարամների վրա և ծածկված է միջին ու վերին անթրոպոգենի դացիտային լավաներով, գետալճային ու տային նստվածքներով։ Արդյունավետ շերտում մասնակցում են պեմզա, պեմզային ավազներ, երկրորդական նշանակության Երևան-Գյումրու տիպի տուֆեր, որոնց վրա տեղադրված է վարդագույն ու վարդմանուշակագույն տուֆաշերտը (միջին հաստությունը՝ 6-8 մ)։ Հետախուզված պաշարները ավելի քան 170 միլիոն մ³ են։

Արթիկի տուֆի հանքավայրի շահագործման տեխնիկա-տնտեսական պայմանները բարենպաստ են։ Տուֆի հանույթի և տեղափոխման աշխատանքները մեքենայացված են։ 17 հանքից յոթն ունեն համալիր մեքենայացում։ Առանձին տեղամասերում կատարվում է պահանջվող ձևի և չափի քարի անմիջական հանույթ, որն առանց հետագա մշակման օգտագործվում է շինարարության մեջ։ Հանույթից ստացվող քարի մանրուքի բազայի վրա գործում է արհեստական տուֆաբլոկների կոմբինատը։

## Տես նաև
* Արթիկի տիպի տուֆ

տ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Տուֆ
Հուլգերահու

**Հուլգերահու**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Զբաղեցնում է 0,15 հա տարածք և գտնվում է Կովերլեյդ կղզուց արևմուտք։ Այն պատկանում է Հիյումայի ջրային ռեզերվին և փակ է հանրության համար Կղզու ափերը կարևորագույն սնման աղբյուր են հանդիսանում թռչունների համար։

## Արտաքին հղումներ
*Map of Hiiumaa Islets Nature Reserve–– 
*Hiiumaa Islets Nature Reserve 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կովերլեյդ

**Կովերլեյդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում, Հիյումաա կղզուց 11 հեռա։ Զբաղեցնում է 29 հա տարածք։ Կղզին ընդգրկված է Հիյումմա արգելոցի տարածքում։ Չնայած կղզին փոքր է՝ այն ունի հարուստ ֆաունա և ֆլորա։

## Արտաքին հղումներ
*Hiiumaa Islets Nature Reserve 
*View of a beach on Kõverlaid 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Արիարաթես (այլ կիրառումներ)

**Արիարաթես** (), Կապադովկիայի մի քանի սատրապների ու թագավորների անուն մ․թ․ա․ IV-I դարերում։

* Աքեմենյան սատրապ Արիարաթես I սպանվեց մ․թ․ա. 322-ին՝ մակեդոնացիների դեմ ճակատամարտում
* Նրա որդին՝ Արիարաթես II, ապաստանեց Հայաստանում։ Սելևկյանների տիրապետության առաջին տարիներին, մ․թ․ա․ մոտ III դարի սկզբին, Արիարաթես II Հայոց Արդոատես (Արտավազդ) թագավորի օգնությամբ գրավեց հայրենի իշխանությունը և հռչակվեց թագավոր։
* Արիարաթես V (մ․թ․ա․ 163-130) Հռոմի օժանդակությամբ փորձել է խոչընդոտել Մեծ Հայքի հզորացմանը։ Դիոդորոս Սիկիլիացին վկայում է, որ Արիարաթես V նախ ապաստան տվեց Ծոփքի թագավոր Մեհրուժանին, ապա օգնեց, որպեսզի նա Արտաշես Ա-ից ետ գրավի Ծոփաց իշխանությունը։
* Մ․թ․ա․ 90-80-ական թվականներին այնտեղ գահակալում էր Միհրդատ VI Պոնտացու որդի Արիարաթես IX։ Ապպիանոսը վկայում է, որ մ․թ.ա․ 88-84 թվականների հռոմեա-պոնտական պատերազմում Արիարաթես IX-ի բանակում կարևոր դեր է խաղացել հայկական (հավանորեն՝ Փոքր Հայքի) 10-հազարանոց այրուձին՝ Նեմանես կամ Նայմանես հայ զորավարի առաջնորդությամբ։ Արիարաթես IX-ի զորքերը մ․թ․ա․ 88 թվականի վերջին գրավեցին Թրակիան և Մակեդոնիայի զգալի մասը։ Հռոմի զորավար Սուլլայի հաղթանակից և Դարդանեսի պայմանագրից (մ․թ․ա․ 84) հետո Արիարաթես IX այլևս չի հիշվում։
* Արիարաթես X-ին մ․թ․ա․ 40 թվականին ձերբակալեց Հռոմի Անտոնիոս զորավարը և մ․թ․ա․ 36 թվականին մահապատժի ենթարկեց՝ պարթևներին օժանդակելու մեղադրանքով։
Իննառահու կղզի

**Իննառահու**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում՝ Սաարեմաա կղզու հարևանությամբ։ Կղզին ընդգրկված է Վիլսանդի ազգային պարկի տարածքում։ Այստեղ նաև բնակվում են բալթյան մոխրագույն ծովափղեր։

## Արտաքին հղումներ
* Ecotourism Estonia: Vilsandi National Park 
* Keskkonnainfo: Eelis Infoleht  
* Anni Turismitalu - Päikesepaistelisem koht Eestimaal (

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Արիետա

**Արիետա** (-արիա), ոչ մեծ արիա։ Սովորաբար աչքի է ընկնում պարզ հորինվածքով և մեղեդու երգային բնույթով։ Արիետան բնորոշ է ֆրանսիական կոմիկական օպերային։

Կատեգորիա:Օպերա
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Իտալերեն բառեր և արտահայտություններ
Արիերգարդ

մինի
**Արիերգարդ** ( - թիկունքային պահազոր), ստորաբաժանում, զորամաս կամ միավորում, որը պահպանում է նահանջող կամ ռազմաճակատից թիկունք ռազմերթ կատարող զորքերին։ Արիերգարդի հիմնական խնդիրն է՝ հարձակվող հակառակորդին կանգնեցնել որոշակի բնագծերում և ապահովել գլխավոր ուժերի կանոնավոր նահանջը։ Արիերգարդի կազմը, խնդիրները և հեռավորությունը կախված են գլխավոր ուժերի պահպանվող զորասյան չափից և իրադրությունից։ Որպես արիերգարդ սովորաբար առանձնացվում են տանկային և մոտոհրաձգային ստորաբաժանումներ ու զորամասեր։

Կատեգորիա:Ռազմարվեստ
Կատեգորիա:Զինված ուժեր
Կումբլի կղզի

**Կումբլի**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում՝ Տալլինի մոտ։ Զբաղեցնում է 0,023 հա տարածք։ Պատկանում է տեղական գործարար Այվար Օսային։ 1689 թվականի քարտեզում կղզին պատկերված է Կոմբլեսար անունով։ 2012 թվականին այստեղ եղել է մեկ սոսի և մի քանի թփուտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Էստոնիայի հանրապետություն (1918-1940)

**Էստոնիայի հանրապետություն** (), Էստոնիան 1918―1940 թթ․ (Էստոնիայի պաշտոնական անվանումն է նաև այժմ)։ Հռչակվել է 1918 թ․ փետրվարի 24֊ին՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո։ Շուրջ երկու տարի տևած Էստոնիայի անկախության պատերազմից հետո, 1920 թ․ փետրվարի 2֊ին ԽՍՀՄ-ը Տարտուի հաշտության պայմանագրով ճանաչեց Էստոնիայի Հանրապետությունը։

1934 թ․ նախագահ Կոնստանտին Պացը երկրում հայտարարել է արտակարգ իրավիճակ և հաստատել ավտորիտար ռեժիմ։ Հինգ տարի անց՝ 1939 թ․ Նացիստական Գերմանիան և ԽՍՀՄ֊ը կնքեցին համաձայնագիր (Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտ)՝ «ազդեցության գոտիների» բաժանելով Արևելյան Եվրոպան։ Այնուհետև 1940 թվականին խորհրդային զորքերը մտան Էստոնիա և հուլիսի 21֊ին հռչակեցին Էստոնիայի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը, որը նույն տարվա օգոստոսի 6֊ին դարձավ Խորհրդային Միության մաս։

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Նաիսսար կղզի

**Նաիսսար** ( նախկինում **Նարգեն** , ), էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում, Տալլինից հյուսիս-արևմուտք։ Ենթարկվում է Վիիմսի շրջանին։ Այստեղ ակտիվ շինարարություն է սկսվել արդեն 13–րդ դարից։ 1911 թվականին արդեն գործում էր նավահանգիստ։

## Պատկերներ

NaissaarMines.jpg|
Клевер_Деревня_на_острове_Нарген.jpeg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կղզու պաշտոնական կայքը 
* Կղզում գտնվող ամրոցը
* «Naissaar, Former Soviet Navy Base»
* Նաիսսար կղզու նկարներ և քարտեզներ 

Կատեգորիա:1917 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Լունլեյդ կղզի

**Լունլեյդ** (, ), փոքր անբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Ընդգրկված է Վիլսանդի ազգային պարկի կազմում՝ Էստոնիայի ամենաարևմտյան մասում։

## Պատմություն
Առաջին անգամ հիշատակվում է 1830 թվականին։ Լունալեյդը և Սաարեմայի հարակից տարածքները (գերմանացիները կոչում էին Oesel/Ösel) պատկանում էին բարոն Հյունեյին։

1830 թվականին բարոն Հյունեյը ուղարկեց Աադու Ալլ անունով մի մարդու՝ ապրելու Լունալեյդում, հիմնականում պահպանելու այնտեղ աճեցված խոտը որպես կալվածքի անասունների կեր և կանխելու այն գողանալու կամ այրելու համար: Բոլորը, նրա կինը և փոքր որդին՝ Փիթերը, ով այդ ժամանակ 1 տարեկան էր, դարձան կղզու առաջին բնակիչները և կառուցեցին ֆերմա: Փիթեր Օլը դարձավ ծովագնաց և գործարար և ի վերջո բարոնից գնեց ընտանեկան ֆերման: Մինչև 1959 թվականը շարունակել է լինել մեծ տնտեսություն։

## Աշխարհագրություն
Լունալեյդը գտնվում է Սաարեմաա կղզու հյուսիս-արևմտյան ափին և վարչականորեն հանդիսանում է Սաարե մարզի Սաարեմաա շրջանի Ատլա գյուղի մի մասը։

Կղզին ենթարկվում է Բալթիկ ծովի հիմնականում արևմտյան քամիներին և եղանակային համակարգերին: Տարածքում բազմաթիվ նավերի խորտակումներ են եղել քամիների, եղանակի և բազմաթիվ չբացահայտված ծանծաղուտների պատճառով: Սրանք վտանգ էին ներկայացնում հատկապես Ռիգայի ծոց մուտք գործող նավերի համար՝ Սաարեմաայի հարավային ծայրից:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Արիարաթիա

**Արիարաթիա**, քաղաք Փոքր Հայքում, Ծամնդավ գետի ակունքների շրջանում, այժմյան Ազիզիե գյուղի տեղում։ Թեոդոս կայսրի օրոք (379-395) մտնում էր Երկրորդ Հայք նահանգի մեջ։

Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
36 (թիվ)

**35** (**երեսունվեց**), բնական թիվ է
## Երկրաչափությունում
* 36°-ը կանոնավոր հնգանկյունու արտաքին անկյունն է
* 36-ն են՝
:* արքիմեդյան մարմնի կողերը
## Աստղագիտության մեջ
* 36 կարգային թիվն է կրում Ատալանտե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 36-ը Կրիպտոնի ատոմային թիվն է
* 36-ը Ֆրանսիայի Էնդր դեպարտամենտի կարգային թիվն է

## Տես նաև
* 36-րդ հարավային զուգահեռական
* 36-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Օսաար կղզի

**Օսաար**, էստոնական փոքր, բուսականությունից զուրկ, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Կղզին ունի 4 կմ երկարություն և մոտ 5-10 մ լայնություն։ Կազմված է հիմնականում ժայռերից։

## Արտաքին հղումներ
*Paatsalu Puhkekeskus  *([[Էստոներեն|էստ․]])*
*Օսաարը GeoApe.com–ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Էստոնիայի Դքսություն (1561-1721)

**Էստոնիայի Դքսություն** (, ), շվեդական կայսրության կազմում գտնվող դքսություն։ Ստեղծվել է 1561 թ․, փոխանցվել Ռուսական կայսրությանը 1721 թ․՝ Նիստադի համաձայնագրով, որը վերջ տվեց Մեծ հյուսիսային պատերազմին (1700֊1721 թթ․)։ Դանիական տիրապետության շրջանում ևս երկրամասը կոչվել է Էստոնիայի Դքսություն։

Դքսության տարածքը համընկնում էր ներկայիս Էստոնիայի հյուսիսային մասի հետ։ Երկրամասն ինքնակամ ընդունեց Շվեդական տիրապետությունը՝ վախենալով ռուսական էքսպանսիայից։ Նախապես այն ընդգրկում էր Ռևալ (ներկայիս Տալլին) քաղաքը, Հարյումաա, Լյաենե-Վիրումաա, Ռապլամաա և Յարվամաա շրջանները, իսկ Լյաենեմաան շվեդները գրավեցին 1581 թվականին։

## Կառավարիչներ
* Անդերս Տորստենսոն (1674-1681 թթ.)
* Աքսել Յուլիուս Դե լա Գարդի (1687-1704 թթ.)
* Վոլմար Անտոն ֆոն Շլիպենբախ (1704-1706 թթ.)
* Նիլս Յոնսոն Ստրոմբերգ աֆ Կլաստորպ (1706-1709 թթ.)
* Կարլ Գուստաֆ ֆոն Նիրոթ (1709-1710 թթ.)

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Շվեդիայի պատմություն
Պեետեր Յարվելայդ

**Պեետեր Յարվելայդ** (, ), էստոնացի պատմաբան, իրավաբան, Տալլինի համալսարանի պրոֆեսոր։ Հեղինակել է էստոնական և եվրոպական կրթության ու իրավունքի պատմության վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածներ և գրքեր, որոնք թարգմանվել են մի շարք (հիմնականում մերձբալթյան երկրների ժողովուրդների) լեզուներով։ 2000–ական թվականներին նրա ուսումնասիրությունների առարկան են դարձել միջազգային հարաբերությունները 20-րդ դարում։

Պեետեր Յարվելայդը ծնվել ու հասակ է առել զինվորականի ընտանիքում։ 1981 թվականին ավարտել է Տարտուի համալսարանը։ 1990 թվականին համամիութենական իրավաբանական հեռակա ինստիտուտում պաշտպանել է իր պատրաստած գիտական ատենախոսությունը «Իրավական գիտությունների դասավանդումը Տարտուի (Դորպատի) համալսարանում մինչև 1889 թվականի բարեփոխումը» թեմայով և ստացել իրավաբանական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդի հիմնադրամի կրթաթոշակին արժանանալու շնորհիվ կարողացել է կատարելագործվել իրավունքի եվրոպական պատմության Մաքս Պլանկի անվան ինստիտուտում և գերմանական հեղինակավոր բարձրագույն ուսումնական այլ հաստատություններում։ Դասախոսական և գիտական աշխատանքի հետ մեկտեղ վարչական պաշտոններ է զբաղեցրել. 1997–2000 թվականներին պաշտոնավարել է որպես Էստոնիայի արդարադատության նախարարության խորհրդական,  2003-2005 թվականներին՝ Էստոնիայի անվտանգային գիտությունների ակադեմիայի (Estonian Academy of Security Sciences) ռեկտոր, 2006-2007 թվականներին՝ Էստոնիայի ծովային ակադեմիայի ռեկտոր։

2003 թվականին Պեետեր Յարվելայդը պարգևատրվել է «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» առաջին աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Էստոնացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Էստոնացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
37 (թիվ)

**37** (**երեսունյոթ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 37 կարգային թիվն է կրում Ֆիդես աստերոիդը
## Քիմիայում
* 37-ը Ռուբիդիումի ատոմային թիվն է
## Տես նաև
* 37-րդ հարավային զուգահեռական
* 37-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Էստոնական կինեմատոգրաֆիա

**Էստոնական կինեմատոգրաֆիա** ստեղծվել է 20-րդ դարասկզբին; էստոնական առաջին գեղարվեստական ֆիլմը նկարահանվել է 1913 թվականին։ Մինչև 1940 թվականը ստեղծվել է շուրջ 20 կինոնկար։ 1940 թվականին ստեղծվել է էստոնական սովետական առաջին փաստավավերագրական կինոնկարը՝ «Ժողովրդի կամքը»։ Առաջին ինքնուրույն գեղարվեստական ֆիլմը ցուցադրվել է 1955 թվականին։ Մուլտիպլիկացիոն (տիկնիկային) կինոնկարների արտադրությունն սկսվել է 1957 թվականին։ «Տալլինֆիլմը» արտադրել է (մինչև 1974 թվականը) 50 լիամետրաժ խաղարկային, 50 մուլտիպլիկացիոն և 300-ից ավելի փաստավավերագրական ու գիտահանրամատչելի կինոնկար։ Հեռուստատեսային ֆիլմեր է թողարկում «էեստի տելեֆիլմ»ը։ Էստոնացի հանրաճանաչ կինոդերասաններից են՝ Յուրի Յարվետը, Հ. Լաուրը, Լ. Մերգինը, Ա. Լուդվերը և ուրիշներ։ Էստոնիայի կինեմատոգրաֆիստների միությունը հիմնադրվել է 1962 թվականին։

Կատեգորիա:Էստոնական կինեմատոգրաֆիա
Կոնովալովի օրենքներ

**Կոնովալովի օրենքներ**, երկու օրենք, որոնք ցնդող երկու նյութերից կազմված համակարգում կապ են արտահայտում հեղուկ լուծույթի բաղադրության և հագեցած գոլորշու (կամ եռման ջերմաստիճանի) բաղադրության ու ճնշման միջև։ Այդ օրենքները փորձնականորեն և տեսականորեն հաստատել է Դ. Կոնովալովը՝ 1881—84-ին։ Ավելի ընդհանուր հարաբերակցություններ այլ ճանապարհով ստացել է Ջ. Գիբսը՝ 1876—78-ին։

* *Միևնույն ջերմաստիճանի պայմաններում, ըստ առաջին օրենքի, լուծույթի հագեցած գոլորշու ընդհանուր ճնշումը բարձրանում է դրանում այն բաղադրամասի կոնցենտրացիայի մեծացման դեպքում, որի պարունակությունը գոլորշում ավելի շատ է, քան լուծույթում, և փոքրանում այն բաղադրամասի կոնցենտրացիան մեծացնելիս, որի պարունակությունը գոլորշում ավելի քիչ է, քան լուծույթում։*

Միևնույն ճնշման պայմաններում այդ օրենքը կարող է օգտագործվել այսպիսի ձևով՝

* *Լուծույթի եռման ջերմաստիճանը բարձրանում է այն բաղադրամասի կոնցենտրացիայի մեծացման դեպքում, որի պարունակությունը գոլորշում ավելի քիչ է, քան լուծույթում, և իջնում այն բաղադրամասի կոնցենտրացիան մեծացնելիս, որի պարունակությունը գոլորշում շատ է, քան լուծույթում։*

Գոլորշու ընդհանուր ճնշման կորի (հետևաբար և եռման ջերմաստիճանի կորի) վրա առավելագույն և նվազագույն կետեր չունեցող համակարգերի դեպքում կիրառվում է այդ օրենքի ավելի պարզ ձևակերպումը՝

* *Երկու ցնդող նյութերից բաղկացած լուծույթի հագեցած գոլորշին հարուստ է այն բաղադրամասով, որը մաքուր վիճակում ունի գոլորշու ավելի բարձր ճնշում, այսինքն՝ եռման ջերմաստիճանը ավելի ցածր է։*

**Երկրորդ օրենքը** վերաբերում է ավելի մասնավոր դեպքերի։

* ''Հագեցած գոլորշու ընդհանուր ճնշման կորի վրա առավելագույն և նվազագույն (եռման ջերմաստիճանի կորի վրա՝ նվազագույն և առավելագույն) կետերը համապատասխանում են լուծույթների, որոնց և հագեցած գոլորշու բաղադրությունները նույնն են։

Կոնովալովի օրենքները կարևոր են թորման և ռեկտիֆիկացման պրոցեսների տեսության մեջ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Բալտազար Ռուսսով

**Բալտազար Ռուսսով** (), լիվոնյան պատմաբան։ Եղել է քարոզիչ և ուսուցիչ Տալլինում։ Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ Ռուսսովը սկսում է գրել իր «Լիվոնյայի տարեգրութուն» աշխատությունը։ Նա եղել է Շվեդիայի կողմնակից և պայքարել է լիվոնյան ազնվականության դեմ։

## Աշխատությունները
* Լիվոնիայի տարեգրություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Winkelmann, «Bibliotheca Livoniae historica» (№ 468); Russwurm, в «Beiträge zur Kunde Liv-, Esth- und Kurlands»; Schiemann, «Neues über Balth. Russow», в «Nordische Rundschau» (հուլիս, 1886 թ․).

## Արտաքին հղումներ
* http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/R.phtml?id=2057* 

Կատեգորիա:Էստոնացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կոմունալ շինարարություն

**Կոմունալ շինարարություն, ** շինարարության ճյուղ, որը զբաղվում է քաղաքների, քաղաքատիպ ավանների, գյուղական շրջկենտրոնների և բնակավայրերի բնակիչների համար սպասարկման օբյեկտների կառուցմամբ։ Այդ օբյեկտների թվում են՝ ջրամատակարարման և կոյուղու համակարգերը, քաղաքային էլեկտրատրանսպորտի կառույցները, գազամատակարարման և ջերմամատակարարման ցանցերը, էլեկտրացանցերը և մինչև 35 կվ լարման սարքերը, հյուրանոցները, քաղաքային հիդրոտեխնիկական կառույցները, բնակավայրերի արտաքին բարեկարգման օբյեկտները (ճանապարհներ, կամուրջներ, ուղանցույցներ, հեղեղաթողեր), սանմաքրման, աղբավերամշակման և այլ ձեռնարկություններ։

Կատեգորիա:Շինարարություն
38 (թիվ)

**38** (**երեսունութ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 38 կարգային թիվն է կրում Լեդա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 38-ը Ստրոնցիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 38-ը Ֆրանսիայի Իզեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 38 թ. 
* Մ.թ.ա. 38 թ.
* 1938 թ.
* 38-րդ հարավային զուգահեռական
* 38-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Աղահասկիկ

**Աղահասկիկ** (), թելուկազգիների ընտանիքի թփերի ցեղ։ Ունի 1 տեսակ՝ ։

## Ձևաբանություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ մինչև 2 (հազվադեպ՝ 3) մ, ընձյուղները հատվածավոր են, հակադիր, գլանաձև, հյութալի, թխականաչ, աշնանը՝ գրեթե սև։ Տերևները մանր են, թեփուկանման, զույգերով, ցողունի շուրջն առաջացնում են 2-բլթականի գոտի։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ երկսեռ։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղն ուղղահայաց է՝ պարփակված ծաղկապատյանում։

Պարունակում է ալկալոիդ (հալոստախին, որը բարձրացնում է արյան ճնշումը), աղեր և այլն։ Ջրային մզվածքն ունի միջատասպան հատկություն։ Արարատյան դաշտի աղուտ-ալկալի հողերի համատարած յուրացման հետևանքով աղահասկիկի բնական բուսուտները հիմնականում ոչնչացվել են. պահպանվել է միայն Որդան կարմիր միջատի արգելավայրում։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Արմավիրի և Արարատի մարզերում։ Աճում է միայն աղուտ-ալկալի հողերում։

## Տեսակներ
* Halostachys belangeriana
* Աղահասկիկ կասպիական (*Halostachys caspica*)
* Halostachys nodulosa
* Halostachys occidentalis
* Halostachys patagonica
* Halostachys perfoliata
* Halostachys ritteriana
* Halostachys songarica

Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աղապատուկ

**Աղապատուկ** (), թելուկազգիների ընտանիքի թփերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Ունի 1 տեսակ՝ ։
## Ձևաբանություն
Ցողունները հակադիր ճյուղավորվող են, մսալի, հողի մակերևույթին առաջացնում են արմատակալող թմբեր։ Տարածվող ճյուղերը գորշ են, միամյաները՝ թխականաչ, գլանաձև, հոդավոր, հյութալի։ Թերգարգացած տերևները բութանկյուն են, հակադիր, թեփուկաձև։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակավուն՝ նստած տերևածոցերում։ Պտուղը միասերմ է, մանր, ձվաձև։ Մոխիրը պարունակում է պոտաշ։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Աճում է Արմավիրի և Արարատի մարզերի աղուտ-ալկալի հողերում։

Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Մաքսիմ Կոնչալովսկի

**Մաքսիմ Պետրովիչ Կոնչալովսկի** (), սովետական թերապևտ, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1939)։ Կոնչալովսկուն են պատկանում լյարդի, թոքերի, սիրտ-անոթային, արյունաստեղծման, ստամոքս-աղիքային համակարգերի և ռևմատիզմի վերաբերյալ կարևոր հետազոտությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Խորհրդային բժիշկներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կոնդիլոմա

**Կոնդիլոմա** ( — չափից ավելի աճում, պալար, ուռուցք), մարդու մաշկի և լորձաթաղանթների սահմանափակ պտկիկային գերաճումներ, որոնք ունեն բորբոքային բնույթ։ Առաջանում են մարմնի մշտական գրգռման և շփման ենթարկվող հատվածներում։ Տարբերում են լայն կոնդոլիմա, սնկաձև գոյացություններ են՝ լայն հիմքի վրա և հաճախ իրենցից ներկայացնում են սիֆիլիսի երկրորդ շրջանի, գոնոռեայի և ֆրամբեզիայի ախտանշան։ Սրածայր կոնդիլոմա, հարուցիչները վիրուսներն են, ունեն բլթակային կառուցվածք, բարակ ոտիկով։ Մակերևույթը երբեմն կարող է խոցոտվել։ Բուժումը, հիմնական հիվանդության վերացում, էլեկտրակոագուլյացիա, քերում։

Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրուսային վարակներ