open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազատ Համբարյան

**Ազատ Սարգսի Համբարյան** (), հայ պատմաբան, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
1942 թվականին Ազատ Համբարյանը գերազանցությամբ ավարտել է Գյումրիի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը և աշխատանքի է ընդունվել նույն ինստիտուտում։ 1953 թվականին նա վարտել է ԽՍՀՄ ԳԱ Պատմության ինստիտուտի Լենինգրադի բաժանմունքի ասպիրանտուրան և նույն թվականին պաշտպանել իր թեկնածուական ատենախոսությունը։ 1966 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը։ 1980 թվականին Ազատ Համբարյանը ղեկավարել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի նոր դարի պատմության բաժինը։

## Աշխատությունները
Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են Արևմտյան Հայաստանի ագրարային հարաբերություններին, XIX դ և XX դ սկզբի ազգային-ազատագրական շարժումներին, արևմտահայության սոցիալ-տնտեսական և հասարակական-քաղաքական պատմությանը։

* Քրդերը Սովետական Հայաստանում, Երևան, 1957, 42 էջ։
* Ագրարային հարաբերությունները Արևմտյան Հայաստանում (1856–1914 թթ.), Երևան, 1965, 342 էջ։
* Երիտթուրքերի ազգային և հողային քաղաքականությունը և ազատագրական շարժումներն Արևմտյան Հայաստանում (1908–1914 թթ.), Երևան, 1979, 310 էջ։
* Հայաստանի սոցիալ–տնտեսական հարաբերությունների համառոտ պատմությունը (XIX դարի երկրորդ կես – XX դարի սկիզբ), Երևան, 1983, 172 էջ։
* Համբարյան Ազատ, Մուրադյան Դերենիկ, Սիմոնյան Արամ, Արևելյան Հայաստանի պրոլետարիատի պատմություն, Երևան, 1988, 300 էջ։
* Արևմտահայերի 1915 թ. կոտորածները և ինքնապաշտպանական մարտերը (պատմավավերագրություն), Երևան, 1990, 86 էջ։
* Հայ հասարակական–քաղաքական միտքը արևմտահայության ազատագրության ուղիների մասին (XIX դարի վերջ – XX դարի սկիզբ), Երևան, 1990, 480 էջ։
* Արևելյան Հայաստանը 1916–1917 թվականների մարդահամարներում, կազմող՝ Ազատ Համբարյան, Երևան, 1992, 194 էջ։
* Համբարյան Ազատ, Ստեփանյան Ստեփան, Հայոց ցեղասպանությունը, Երևան, 1995, 69 էջ։
* Ջավախքի ժողովրդագրության պատմությունից, Երևան, 1998, 21 էջ։
* Ազատագրական շարժումները Արևմտյան Հայաստանում (1898–1908 թթ.), Երևան, 1999, 477 էջ։
* Արևմտյան Հայաստանի տնտեսությունը (1856–1914 թթ.), Արմավիր, 2003, 336 է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Ազատ Համբարյան», «Պատմաբանասիրական հանդես» Երևան, 2003, № 1, էջ 317-318։

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վիշվանաթան Անանդ

**Վիշվանաթան Անանդ** (, ), հնդիկ շախմատիստ, միջազգային գրոսմայստեր (1988)։ 2001-2002 թվականներին եղել է ՖԻԴԵ-ի վարկածով աշխարհի չեմպիոն, աշխարհի 15-րդ չեմպիոն (2007-2013)։

## Անուն
«Անանդ» անունը ստացել է ծնվելու պահից։ Հոր անունը՝ Վիշվանաթան։ Հարավային Հնդկաստանի որոշ շրջանների ավանդության համաձայն՝ նրա ամբողջական անունը Վիշվանաթան Անանդ է, որը կարելի է թարգմանել որպես Անանդ՝ Վիշվանաթանի որդի։ Հոր ամբողջական անունը՝ Կրիշնամուրթի Վիշվանաթան, այսինքն՝ Անանդի պապի անունը Կրիշնամուրթի է։

Անանդի անվան հետ կապված խառնաշփոթը սկսվեց, երբ նա հայտնվեց Եվրոպայում։ Ըստ եվրոպական ավանդությունների՝ շատերը կարծում էին, որ Վիշվանաթանը նրա անունն է, իսկ Անանդը՝ ազգանունը։ Արտասանության դժվարության պատճառով նրան սկսեցին կոչել փաղաքշական ձևով՝ Վիշի։

Անանդի կնոջ անունը Արունա է, որը ստացել է ծնվելու պահից։ Հոր անունն է Անանտ։ Նախքան ամուսնությունը նրա ամբողջական անունն էր Արունա Անանտ։ Ամուսնությունից հետո նա դարձավ Արունա Անանդ (փոխվեց միայն վերջին տառը)։

## Վաղ կյանք
Վիշվանաթան Անանդը ծնվել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Թամիլ Նադուի Մայիլադութուրայ քաղաքում։ Որոշ ժամանակ անց ընտանիքը տեղափոխվել է Մադրաս, որտեղ էլ նա մեծացել է։ Հայրը՝ Վիշվանաթան Այերը, Հարավային երկաթուղիների գլխավոր տնօրենն էր, մայրը՝ Սուշիլան, տնային տնտեսուհի էր։

Անանդը 3 երեխաներից ամենակրտսերն է։ 11 տարով փոքր է քրոջից և 13 տարով էլ՝ եղբորից։ Եղբայրը՝ Շիվաքումարն աշխատում է Հնդկաստանի Crompton Greaves կազմակերպությունում, իսկ քույրը՝ Անուրադհան, ԱՄՆ-ի Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսոր է։

Շախմատ խաղալ Անանդը սովորել է 6 տարեկանում մորից և ընտանիքի մոտ ընկեր Դիփա Ռամակրիշնանից։

Կրթություն է ստացել Մադրասի Don Bosco Matriculation ավագ դպրոցում և Լոյոլա քոլեջում ստացել բակալավրի աստիճան առևտրի ոլորտում։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անանդը դառնում է 2010 թվականի աշխարհի չեմպիոն 
* Վիշվանաթան Անանդի խաղերը 365Chess.com կայքում
* Interview with Վիշվանաթան Անանդ  

Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Հնդիկ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Պադմա Բհուշան շքանշանի ասպետներ
Անդրաշ Բալցո

**Անդրաշ Բալցո** (, ), հունգարացի հնգամարտիկ, օլիմպիական խաղերի եռակի (1960, 1968, 1972), աշխարհի տասնակի չեմպիոն։ Մեդալները շահել է թե՛ թիմային, թե՛ անհատական հաշվարկում։ Երեք անգամ (1966, 1969, 1972 թթ.) հռչակվել է Հունգարիայի «*Տարվա լավագույն մարզիկ*»։ 1972 թվականին արտասահմանյան ութ այլ մարզիկների հետ մեկտեղ արժանացել է ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչման։

Անդրաշ Բալցոն համարվում է ժամանակակից հնգամարտի պատմության մեջ առավել հաջողակ մարզիկներից մեկը։

## Օլիմպիական մեդալները
1960 թվականին Հռոմում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերում Անդրաշ Բալցոն ոսկե մեդալ է նվաճել թիմային հաշվարկով։

1968 թվականին Մեխիկոյում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերում արծաթե մեդալ է նվաճել անհատական հաշվարկով և ոսկե մեդալ՝ թիմային հաշվարկով։

1972 թվականին Մյունխենում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերում ոսկե մեդալ է նվաճել անհատական հաշվարկով և արծաթե մեդալ՝ թիմային հաշվարկով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Первопроходец» — интервью И. А. Новикова газете «Спорт уик-энд»

Կատեգորիա:Հունգարացի հնգամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունգարացի մարզական գործիչներ
Ելենա Բելովա

**Ելենա Բելովա** (, օրիորդական ազգանունը՝ *Նովիկովա*. ), ռուս մարզուհի, սուսերամարտիկ։ Օլիմպիական խաղերի քառակի (1968, 1972, 1976), աշխարհի և ԽՍՀՄ-ի բազմակի չեմպիոնուհի (խոցասուսեր)։ Խորհրդային սուսերամարտի պատմության մեջ միակ մարզուհին է, ով կարողացել է օլիմպիադայի չեմպիոն դառնալ անհատական հաշվարկով։ Մինչև 2008 թվականը համարվում էր այդ մարզաձևի պատմության մեջ ամենաշատ օլիմպիական ոսկե մեդալներ նվաճած մարզուհին, որոնց հավելել է նաև մեկական արծաթե և բրոնզե մեդալ։ Արժանացել է ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետի (1968), Բելառուսական ԽՍՀ ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր գործչի (1979), Բելառուսի Հանրապետության վաստակավոր մարզչի (1994), Մինսկի պատվավոր քաղաքացու կոչումների։ Հանդես է եկել Մինսկի 
«Դինամո» մարզական ընկերության թիմի և ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում։

Զբաղվում է գիտամանկավարժական աշխատանքով. ֆիզիկական կուլտուրայի բելառուսական պետական համալսարանի պրոֆեսոր է, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր։

Պարգևատրվել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի 100-ամյակի կապակցությամբ «Օլիմպիական իդեալների համար» հաղթապարգևով (1994), ՄՕԿ-ի արծաթե շքանշանով (1997), Պիեռ դը Կուբերտենի մեդալով (2007), Ժողովուրդների բարեկամության՝ մեկ, Պատվո նշան՝ երկու խորհրդային շքանշանով, Բելառուսի Հանրապետության Հայրենիքի 3-րդ աստիճանի (1997) և Պատվո շքանշաններով (2017), ներառվել է սուսերամարտի միջազգային ֆեդերացիայի փառքի սրահում։ Նրա պատվին է կոչվել 24426 Belova աստերոիդը, Ելենայի երկրորդ ամուսինը՝ կոմպոզիտոր Վալերի Իվանովը, նրան է ձոնել իր գրած վալսերից մեկը (առաջին ամուսինը անվանի հնգամարտիկ Վյաչեսլավ Բելովն էր)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Белова (Новикова) Елена Дмитриевна // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с

## Արտաքին հղումներ
* Спортивная биография Елены Беловой
* Награждение Елены Беловой медалью Пьера де Кубертена
* Почётные граждане Минска
* 

Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Բելառուս)
Կատեգորիա:Ռուս սուսերամարտիկներ
Հոլանդերենի բառարան (1863-1998)

մինի|Բառարանի խմբագրությունը 1906 թ.
**Հոլանդերենի բառարան (1863-1998)** (), հոլանդերենի բացատրական, ուղղագրական և ստուգաբանական բառարան, էջերի քանակով աշխարհի խոշորագույն տպագիր բառարանը։ Ընդգրկում է 1500-1976 թթ. հոլանդերենի բառապաշարը։ Կազմման վրա շուրջ 150 տարի աշխատել է խմբագիրների հինգ սերունդ. առաջին հատորը հրատարակվել է 1863 թ., իսկ վերջինը՝ 1998 թ. հունիսի 16-ին։

Բառարանն ընդգրկում է շուրջ 95.000 գլխավոր բառահոդված և 400.000 ենթաբառահոդված։ Բառահոդվածները, բացատրությունից բացի, պարունակում են շուրջ 1.700.000 մեջբերում գրեթե հինգդարյա հոլանդական և ֆլամանդական գրականությունից։ Բառարանը զետեղված է 43 հատորում, որոնք ընդհանուր առմամբ կազմում են 49.255 էջ։

1995 թվականին թողարկվել է սկավառակային, իսկ 2007 թվականին՝ օնլայն տարբերակները։

Այլ հայտնի ծավալուն բառարաններ են Գրիմ եղբայրներ գերմաներեն բառարանը և Ջեյմս Մարրիի Օքսֆորդյան անգլերեն բառարանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հոլանդերենի բառագիտության ինստիտուտ (Instituut voor Nederlandse Lexicologie), «Woordenboek der Nederlandsche Taal»

Կատեգորիա:1864 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:Բառարաններ
Կատեգորիա:Հոլանդերեն
Նիկոլայ Անդրիանով

**Նիկոլայ Եֆիմովիչ Անդրիանով** (, 14 հոկտեմբերի, 1952, Վլադիմիր, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 21 մարտի, 2011, Վլադիմիր, Ռուսաստան), ռուս մարմնամարզիկ։ Օլիմպիական խաղերի 7-ակի չեմպիոն (1972, 1976)։ 1976 թվականին դարձել է օլիմպիական խաղերի բացարձակ չեմպիոն։ Ընդհանուր առմամբ նվաճել է օլիմպիական 14 մեդալ։ Եղել է նաև աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն։

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Անդրիանովը ծնվել է 1952 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ռուսաստանի Վլադիմիր քաղաքում։ 1980 թվականին Մոսկվայում անցկացված Ամառային օլիմպիական խաղեր Նիկոլայ Անդրիանովին է պատիվ վերապահվել մարզիկների անունից ասել երդման տեքստը։

Նիկոլայ Անդրիանովն օլիմպիական չեմպիոն է դարձել 1972, 1976, 1980 թվականներին։ Դրանից բացի նա արժանացել է բազմաթիվ այլ մեդալների ևս. 1978 թվականին նա դարձել է բազմամարտի աշխարհի չեմպիոն (1978), երկու անգամ էլ աշխարհի չէմպիոն է դարձել օղակների վրա կատարվող վարժություններում (1974, 1978)։ 1971, 1973 և 1975 թվականներին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն։ Աշխարհի գավաթի առաջնության հաղթող է դարձել 1975-1977 թվականներին։ Բազմիցս հռչակվել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 2001 թվականին ընդգրկվել է Մարմնամարզության Փառքի սրահում, որ գտնվում է Օկլահոմա Սիթիում։ Մինչ 2008 թվականի օգոստոսը Նիկոլայ Անդրիանովին էր պատկանում ողջ կարիերայի ընթացքում ձեռք բերած օլիմպիական մեդալների քանակի (15) ռեկորդը տղամարդկանց շարքում. նրա ռեկորդը գերազանցել է ամերիկացի լողորդ Մայքլ Ֆելպսը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ռուս մարմնամարզիկներ
Վիկտոր Լանգլուա

**Վիկտոր Լանգլուա** (, ), ֆրանսիացի հայագետ։ Հեղինակ է հայ ժողովրդի պատմությանն ու հայ հին մատենագրությանը նվիրված մի մարք աշխատությունների, որոնցից շատերը այսօր էլ չեն կորցրել իրենց գիտական արժեքը։ Ֆրանսերեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը», ինչպես նաև Կորյունի, Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու և Եզնիկ Կողբացու երկասիրությունները (հրատարակվել են 1869 թ.)։ Այս աշխատանքն իրականացվել է հայազգի եգիպտական պետական գործիչ և բարեգործ Նուպար փաշա Նուպարյանի հովանավորությամբ և Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության աջակցությամբ։

## Աղբյուրներ
* Պետրոս Հովհաննիսյան, Մովսես Խորենացին օտար թարգմանություններով, «Էջմիածին» ամսագիր, Զ, 2010։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Դրամագետներ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Ռոբերտ Բիմոն

**Ռոբերտ Բիմոն** (անգլերեն` *Robert «Bob» Beamon*, ), ամերիկացի լեգենդար հեռացատկորդ։ Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (1968), աշխարհի ռեկորդակիր (8 մ 90 սմ)։ Նրա ռեկորդը անգերազանցելի մնաց մինչև 1991-ը։ Համարվել է աշխարհի 1968 թվականի լավագույն մարզիկը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հեռացատկորդներ
Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Միխայիլ Բոտվիննիկ

**Միխայիլ Բոտվիննիկ** (, ), խորհրդային շախմատիստ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1951)։ Աշխարհի շախմատի (ՖԻԴԵ-ի վարկածով) 6֊րդ և սովետմիության 1֊ին չեմպիոն (1948—1957, 1958—1960, 1961—1963)։ ԽՍՀՄ գրոսմայստեր (1935), միջազգային գրոսմայստեր (1950), շախմատային կոմպոզիցիայի մրցավար (1956), ԽՍՀՄ վաստակավոր վարպետ (1945), ԽՍՀՄ վեցակի չեմպիոն (1931, 1933, 1939, 1944, 1945, 1952), ԽՍՀՄ բացարձակ չեմպիոն (1941)։ Մոսկվայի չեմպիոն (1943/44)։ ԽՍՀՄ թիմի մեջ վեցակի օլիմպիական չեմպիոն
(կրկնակի հաղթող անհատական վարկածով)։ Սովետական դպրոցի «նահապետ»։ Համախորհրդային շախմատային բաժանմունք նախագահ (1938—1939) և «ԽՍՀՄ — Նիդերլանդներ» համայնքի ղեկավար։ ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատակից (1971), ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1991)։

Շախմատային թագը զիջել է Տիգրան Պետրոսյանին։ Հիմնել է շախմատի հեղինակային դպրոց։ Նրա դպրոցի սաներից են Անատոլի Կարպովը, Գարրի Կասպարովը և այլ նշանավոր շախմատիստներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Խորհրդային շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Վալերի Բորզով

**Վալերի Բորզով** (, 1949, հոկտեմբերի 20), ուկրաինացի մարզիկ, վազորդ (սպրինտեր)։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն (1972)։ Եղել է Ուկրաինայի սպորտի նախարար, պետական ռադայի պատգամավոր։ Ծավալում է նաև գիտական և հասարակական գործունեություն։ Հանդիսանում է Ուկրաինայի ազգային օլիմպիական կոմիտեի հիմնադիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի վազորդներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախարարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Ջեյմս Մյուրրեյ

**Ջեյմս Մյուրեյ** (, ), շոտլանդացի բառարանագետ և բանասեր։ 1879 թվականից մինչև իր մահը եղել է Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի գլխավոր խմբագիրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շոտլանդիայի Դենհոլմ գյուղում։ Ուսումնասեր պատանին տասնչորս տարեկան հասակում թողել է դպրոցը, քանի որ ծնողները ի վիճակի չէին վճարել ուսման վարձը։ Տասնյոթ տարեկանում դարձել է ուսուցիչ Հոյկ ավանի տարրական դպրոցում, այնուհետև աշխատել բանկում, հետագայում՝ կրկին ուսուցիչ Լոնդոնում։

Լինելով ինքնուս՝ հատկապես հետաքրքրված է եղել լեզուներով և ստուգաբանությամբ. ուսումնասիրել է եվրոպական գրեթե բոլոր լեզուները։ 1873 թվականին հրատարակել է «Շոտլանդիայի հարավային գավառների բարբառը» աշխատությունը։ 1879 թվականի մարտի 1-ին նշանակվել է Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի գլխավոր խմբագիր։ Այդ բառարանի ստեղծման գործում կարևոր ավանդ է ներդրել նաև ամերիկացի զինվորական բժիշկ Ուիլյամ Չեսթեր Մայնորը, ում համար լեզվաբանությունը եղել է հոբբի։ Նա Ջեյմս Մյուրրեյին մեծ քանակությանմ անհրաժեշտ մեջբերումներ, քաղվածքներ է տրամադրել։

## Պատվավոր կոչումներ
Ջեյմս Մյուրրեյին պատվավոր դոկտորի կոչում է շնորհել ինը համալսարան, այդ թվում՝

* Գլազգոյի համալսարանը՝ 1901 թվականի հունիսին
* Օքսֆորդի համալսարանը՝ 1914 թվականին:

## Գրականության մեջ և կինոյում
Սայմոն Վինչեստերի՝ 1998 թվականին հրատարակված *The Surgeon of Crowthorne* գիրքը (ԱՄՆ-ում տպագրվել է *The Professor and the Madman* վերնագրով) արտացոլում է Մայնորի կյանքի վերջին տարիները և նրա մասնակցությունը Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի ստեղծմանը։

Այդ գրքի հիման վրա ֆիլմ նկարահանելու իրավունքը 1998 թվականին գնել է Մել Գիբսոն-ի Icon Productions կինոընկերությունը։ «Պրոֆեսորը և խենթը» («*The Professor and the Madman*») ֆիլմը նկարահանել է կինոռեժիսոր Ֆարհադ Սաֆինիան, ընդ որում՝ Մյուրրեյի դերը կատարել է Մել Գիբսոնը, Մայնորինը՝ Շոն Փենը։ Կինոնկարը թողարկվել է 2019 թվականի մայիսին։

2020 թվականին լույս է տեսել ավստրալիացի գրող Փիփ Ուիլյամսի *The Dictionary of Lost Words* բեսթսելլեր վեպը, որտեղ արտացոլված է Մյուրրեյի ու նրա թիմի աշխատանքը Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (his granddaughter).
* Ogilvie, Sarah (2012), ''Words of the World: a global history of the Oxford English Dictionary,'' Cambridge University Press, . (later editor on dictionary)
* Simon Winchester - The Meaning of Everything: The Story of the Oxford English Dictionary, publisher = Oxford University Press, 2003, isbn = 0-19-860702-4.
* Murray is also the "professor" referred to in  (US: *The Professor and the Madman*), even though he was never actually granted a professorship by Oxford. Dr. William Chester Minor, a volunteer who worked on the dictionary, was the "madman".

## Արտաքին հղումներ

* ''Oxford Dictionary of National Biography'' website entry for James Murray
* Crime Library biography with photographs
* Broadmoor's Word-Finder (on Minor and Murray)
* Biography at Bikwil.com
* Biography at Denholm Village's website 
* Blue plaque to Murray on his Banbury Road home
* 

Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի բանասերներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Հարավային Դարֆուր

**Հարավային Դարֆուր** ( [Ջանուբ Դարֆուր]), Սուդանի 25 նահանգներից մեկը, որը գտնվում է երկրի արևմտյան մասում։

Վարչկենտրինը Նյալա քաղաքն է։ Հարավային Դարֆուրը արևելքում սահմանակցում է Չադի և Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության հետ։

## Տես նաև
* Սուդանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Սուդանի նահանգներ
Ռաիսա Ղարագյոզյան

**Ռաիսա  Ալբերտի  Ղարագյոզյան** (), հայ թարգմանչուհի։ Ուկրաինացի դիվանագետ, թարգմանիչ, հայագետ, Հայաստանում Ուկրաինայի արտակարգ և լիազոր դեսպան (1996-2001, 2005-2010) Օլեքսանդր Բոժկոյի կինը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, սովորել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, երգել Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան ազգային օպերայի և բալետի թատրոնի երգչախմբում։ 1973 թվականին Կիև տեղափոխվելուց հետո զբաղվել է գեղարվեստական թարգմանությամբ՝ դառնալով բնագրից ուկրաինական գրականությունը հայերենով ներկայացնող առաջին թարգմանչուհին։ Նա թարգմանել է ուկրաինացի գրողների բազմաթիվ գործեր, որոնք տպագրվել են մամուլում։ 1988 թվականից թարգմանում է նաև լեհերենից։ Ուկրաինայի գրողների միության անդամ է, «Գարուն» ամսագրի մրցանակի դափնեկիր (2000), Հայաստանի գրողների միության արտասահմանյան անդամ (2001)։

## Թարգմանությունները
* «Կենաց ծառը» խորագրյալ ուկրաինական ժամանակակից պատմվածքի անթոլոգիա (1981)
* «Կարապի երամը» Վ. Զեմլյակ (1982)
* «Եվպրաքսիա» Պ. Զագրեբել (1984)
* «Ուկրաինական ժողովրդական հեքիաթներ» (1988)
* «Ասպետի մահը» Գ. Թյություննիկ (1989)
* «Լեհական ժողովրդական հեքիաթներ» (2006)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գորիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության արտասահմանյան անդամներ
Մ.թ.ա. 650

**Մ.թ.ա. 650**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 640-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 651 և մ.թ.ա. 649 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Օսկարի 83-րդ մրցանակաբաշխություն

**Ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկարի» 83-րդ մրցանակաբաշխությունը** կայացավ 2011 թվականի փետրվարի 27-ին Կոդակի սրահում, Հոլիվուդում, Կալիֆոռնիա։ Դերասան Ջեյմս Ֆրանկոն և դերասանուհի Էն Հետուեյը ներկայացրին արարողությունը։

## Պատկերադարան
### Հաղորդավարներ

Պատկեր:Anne Hathaway 2008.jpg|Էն Հետուեյ
Պատկեր:JamesFrancoOct10.jpg|Ջեյմս Ֆրանկո


### Լավագույն ռեժիսոր

### Լավագույն դերասան

## ներկայացնողներ
* Հոլի Բերի
* Ջեֆ Բրիջես
* Սանդրա Բուլոկ
* Մարիսա Տոմեյ
* Օպրա Ուինֆրի

## Թեկնածուներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Քեթրին Բիգելոու

**Քեթրին Էնն Բիգելոու** (, ), ամերիկյան ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ։ Բազմաժանր ստեղծագործող է։ Նրա նկարահանած ֆիլմերից հիշարժան են հատկապես *Near Dark*-ը («Համարյա անթափանց խավար», 1987), *Point Break*-ը («Բեկման կետը», 1991), *Strange Days*-ը («Տարօրինակ օրեր», 1995), *K-19: The Widowmaker*-ը (2002), *The Hurt Locker*-ը («Փոթորկի տիրակալը», 2008), *Zero Dark Thirty*-ն («Թիվ 1 նպատակը», 2012), *Detroit*-ը (2017)։

Իր *The Hurt Locker*-ով Բիգելոուն դարձել է առաջին և առայժմ (2021 թվականի դրությամբ) միակ կին կինոռեժիսորը, որ արժանացել է ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակին «Լավագույն կինոռեժիսոր» անվանակարգում, Ամերիկայի կինոռեժիսորների գիլդիայի և BAFTA մրցանակների՝ լավագույն ռեժիսուրայի համար, «Քննադատների ընտրություն» կինոմրցանակին՝ որպես լավագույն կինոռեժիսոր։ Նա եղել է նաև «Սատուռն» կինոմրցանակը նվաճած առաջին կին կինոռեժիսորը (1995 թվականին, *Strange Days* ֆիլմի համար)։

2010 թվականին ''Time''-ը Բիգելոուին ներառել է իր կազմած «100 առավել ազդեցիկ կանայք» ցանկում։

## Ֆիլմագրություն
### Կինո

### Հեռուստատեսություն
* *Wild Palms*: "Rising Sons" (1993) մինիսերիաներ
* *Homicide: Life on the Street*: Fallen Heroes, 1-ին և 2-րդ մասեր (1998)
* *Homicide: Life on the Street*: "Homicide: Life on the Street (7-րդ տարեշրջան)|Lines of Fire" (1999)
* *Karen Sisco*: "He Was a Friend of Mine" (2004)

### Այլ աշխատանքներ

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* June 2009 Interview with The A.V. Club
* Q&A with Kathryn Bigelow in Men's Journal
* Literature on Kathryn Bigelow
* Davidson, Amy, "The Oscar for Torture?", blog, *The New Yorker*, January 2013. "The problems people have with *Zero Dark Thirty* are about directorial choices, and it is more than reasonable that Kathryn Bigelow be judged on them."
* Denby, David,"Bigelow's Fact and Fiction", review, *The New Yorker*, December 2012.
* G. Roger Denson, "Zero Dark Thirty Account of Torture Verified by Media Record of Legislators and CIA Officials", commentary, criticism, "Huffington Post",  December 31, 2012.
* G. Roger Denson, "Women Looking at Men Loving: Eve Sussman, Kathryn Bigelow and the Women Writers of Mad Men", cultural criticism, "Huffington Post", March 8, 2013.
* Brockes, Emma, "Kathryn Bigelow: under fire", *The Guardian* (London), January 11, 2013. "[S]ome say her new thriller, *Zero Dark Thirty* ... endorses torture".
* The films of Kathryn Bigelow, *Hell Is For Hyphenates*, December 31, 2013
*Jérôme d'Estais, Kathryn Bigelow, passage de frontières, Editions Rouge profond, 2020, 
*Jérôme d'Estais, Kathryn Bigelow, passage de frontières, Editions Rouge profond, 2020, 
 

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Մ.թ.ա. 640

**Մ.թ.ա. 640**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 630-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 641 և մ.թ.ա. 639 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 630

**Մ.թ.ա. 630**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 620-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 631 և մ.թ.ա. 629 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 620

**Մ.թ.ա. 620**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 610-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 621 և մ.թ.ա. 619 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
* Եզոպոս, հույն առակագիր (վախճանվել է մ.թ.ա. 564)
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 612

**Մ.թ.ա. 612**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 610-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 613 և մ.թ.ա. 611 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Դաշնակից զորքերը (Մարաստան, Բաբելոն, Հայաստան) գրավեցին Ասորեստանի մայրաքաղաք Նինվեն։
* Պարույր Հայկազունին հռչակվեց Հայաստանի արքա։ 
* Նաբուգոդոնոսոր XII-ը դարձավ Բաբելոնիայի արքա, իսկ Բաբելոնը անկախացավ։

## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 609

**Մ.թ.ա. 609**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 600-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 610 և մ.թ.ա. 608 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր
*Աշշուր-ուբալիտ II, Ասորեստանի վերջին թագավոր։

## Ծանոթագրություններ
Օսկարի 82-րդ մրցանակաբաշխություն

**Ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկարի» 82-րդ մրցանակաբաշխությունը** կայացավ Լոս Անջելեսի «Կոդակ» թատրոնում 2010 թ. մարտի 7։ Արարողությունն վարում էին Սթիվ Մարտինը և Ալեք Բոլդուինը։

## Պատկերադարան
### Հաղորդավարներ

Պատկեր:Alec Baldwin by David Shankbone.jpg|Ալեք Բոլդուին
Պատկեր:Steve Martin by David Shankbone.jpg|Սթիվ Մարտին


### Լավագույն ռեժիսոր

### Լավագույն դերասան

### Լավագույն դերասանուհի

### Լավագույն երկրորդական դերասան

### Լավագույն երկրորդական դերասանուհի

## Մրցանակներ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Գինեսի ռեկորդների գիրք

**Գինեսի ռեկորդների գիրք** (), աշխարհի ամենահետաքրքրաշարժ, արտասովոր, նաև զվարճալի երևույթների տեղեկատու է։

«Գինեսի ռեկորդների գիրքը» բաղկացած է «Մարդ», «Կենդանական աշխարհ», «Բնություն», «Տիեզերք», «Գիտության աշխարհ», «Արվեստ և զվարճալիքներ», «Շինարարական կառույցների աշխարհ», «Մեխանիկայի աշխարհ», «Գործարար աշխարհ», «Մարդու աշխարհ», «Սպորտ», «Խաղեր և մրցումներ», «Այլևայլք» գլուխներից։

«Գինեսի ռեկորդների գրքի» օրինակով Հայաստանում ստեղծվել է «Դյուցազնագիրք» ռեկորդների ժողովածուն։

## Պատմություն
Գիրք ստեղծելու գաղափարը հղացել է «Գինես» հրատարակչության կառավարիչ–տնօրեն, անգլիացի Հյու Բիվերը և Լոնդոնում բացել է հատուկ գրասենյակ։ 198-էջանոց առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1955 թվականի օգոստոսի 27-ին, որն առաջինն էր ամենաընթերցվող գրքերի ցուցակում։ 1974 թվականին «Գինեսի ռեկորդների գիրքը» նույնպես գրանցվել է այդ գրքում՝ որպես գրահրատարակչության պատմության մեջ հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ամենաճանաչված և ամենատարածված գիրքը։ Ամերիկայում առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել Նյու Յորքում, 1956 թվականին։

Գիրքն այնուհետև տպագրվել է 35 լեզվով և ունեցել 262 հրատարակություն։

«Գինեսի ռեկորդների գիրքը» բաղկացած է «Մարդ», «Կենդանական աշխարհ», «Բնություն», «Տիեզերք», «Գիտության աշխարհ», «Արվեստ և զվարճալիքներ», «Շինարարական կառույցների աշխարհ», «Մեխանիկայի աշխարհ», «Գործարար աշխարհ», «Մարդու աշխարհ», «Սպորտ», «Խաղեր և մրցումներ», «Այլևայլք» գլուխներից։ Այս գրքից տեղեկանում ենք, որ աշխարհում ամենաբարձրահասակ մարդը ամերիկացի Ռոբերտ Ուոդլոուն էր, որի հասակը 272 սմ էր, իսկ ամենացածրահասակը՝ հոլանդուհի Պոլին Մասթերսը՝ ընդամենը 59 սմ։ Բիրմացի Բհանդատա Վիսիցարան անգիր է արել 16-հզ-էջանոց մի տեքստ։ Աշխարհում ամենամեծ տոնածառը, որ ունեցել է 67 մ 30 սմ բարձրություն, դրվել է Վաշինգտոնում։ Ֆուտբոլի ամենամեծ մարզադաշտը Ռիո դե Ժանեյրոյի «Մարականան» է, որը տեղավորում է 205 հզ. հանդիսական։ Ամենաերիտասարդ օդաչուն Կոչի Լոքն էր, որն իննամյա տարիքում Մեքսիկայում օդ է բարձրացել «Սեսնա-150» օդանավով։ Ֆրանսիացի Միշել Լոտիտոն հայտնի էր իր «ոկրամոլությամբ» և ամենակերությամբ. նա կերել է մետաղե մոմակալներ, սայլակներ, հեծանիվներ, հեռուստացույցներ, նույնիսկ փոքր օդանավեր և այլն։ «Գինեսի ռեկորդների գրքում» գրանցվել են նաև մեր հայրենակիցները։ Երևանի Մխիթար Սեբաստացու անվան կրթօջախի առաջին դասարանցի Սեյրան Ֆարմանյանը 1990 թվականի մարտին, մասնագիտական հանձնաժողովի ներկայությամբ, 1 ժամում կատարել է 3124 կքանիստ, սեպտեմբերին Մոսկվայում այդ ցուցանիշը հասցրել է 3490-ի։ Ռեկորդը գրանցվել է «Գինեսի ռեկորդների գրքի» մոսկովյան հրատարակությունում։ 1990 թվականի հունիսի 10-ին արցախցի Իգոր Ներսիսյանը 15 ժամ 50 րոպե 37 վայրկյանում լողալով անցել է Սևանա լճի մի ափից մյուսը՝ 45 կմ։ 1991 թ.-ի հոկտեմբերին արտաշատցի Ռոբերտ Գալստյանը 183 տ քաշով 2 վագոնը Արտաշատի երկաթուղային կայարանի ռելսերի վրա տեղաշարժել է 220 սմ՝ վագոնին կապված պարանը ատամներով բռնած։ Նա նաև 150 կգ ծանրությունը ատամներով գետնից բարձրացրել է 43 սմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեղեկագրքեր
Կատեգորիա:Տեղեկատու գրականություն
Կատեգորիա:Ռեկորդներ
Կատեգորիա:1955 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Ալչինա (օպերա)

**Ալչինա** (), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի իտալերեն օպերա երեք գործողությամբ։ Սյուժեն հիմնված է Լուդովիկո Արիոստոյի «Օրլանդոն խելագարված» պոեմի VI և VII երգերի վրա։ Օպերան ստեղծվել է *L’isola di Alcina* օպերայի լիբրետտոյի հիման վրա, որը 1728 թվականին Հռոմում բեմադրել է կոմպոզիտոր Ռիկարդո Բրոսկին։ Հենդելը լիբրետտոն ձեռք է բերել դրանից մեկ տարի առաջ, երբ ճանապարհորդում էր Իտալիայում։

Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1735 թվականի ապրիլի 16-ին Լոնդոնի «Կովենտ Գարդեն» թատրոնում։ Գլխավոր դերերգերը կատարել են ժամանակի առաջնակարգ երգիչներ՝ Մարիա Ստրադա դել Պոն (Ալչինա) և Կարեստինին (Ռուջերո)։ Օպերան պատկանում է Հենդելի լավագույն ստեղծագործությունների թվին և այսօր էլ երբեմն բեմադրվում և ձայնագրվում է։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1735 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Ացիս և Գալատեա

**Ացիս և Գալատեա** (), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի հովվերգական օպերա (masque կամ serenata) մեկ գործողությամբ։ Անգլերեն լիբրետտոն՝ Ջոն Գայի և ուրիշների։ Առաջին անգամ կատարվել է Քանոնս դղյակում 1718 թ. ամռանը։ Հետագայում Հենդելը այն վերամշակել է՝ վերածելով լիարժեք իտալական օպերայի երեք գործողությամբ։ Վերամշակված տարբերակը կատարվել է 1732 թ. հունիսի 10-ին Թագավորական թատրոնում։ Ներկայումս առավել հաճախ կատարվում է առաջին տարբերակը։ Օպերան համարվում է գերմանացի երգահանի լավագույն գործերից մեկը և ներկայումս մերթ ընդ մերթ բեմադրվում և ձայնագրվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1718 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Անգլերեն օպերաներ
Ջան Կառլո Մենոտտի

**Ջան Կառլո Մենոտտի** (, ), ամերիկյան երգահան և դիրիժոր, ծագումով իտալացի։ Հեղինակ է բազմաթիվ օպերաների, որոնցից առավել հայտնիներն են «Հյուպատոսը» (The Consul, 1950) և «Ամալը և գիշերային այցելուները» (Amahl and the Night Visitors, հեռուստատեսության համար գրված օպերա, 1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Պավել Բուրե

**Պավել Վլադիմիրովիչ Բուրե** (, ), ռուս նախկին հոկեյիստ, աշխարհի չեմպիոն, Հոկեյի փառքի սրահի անդամ (2012)։ Ելույթներ է ունեցել Ռուսաստանի, Կանադայի, ԱՄՆ-ի լավագույն թիմերում։ Համարվում է ամենարդյունավետ հարձակվողներից մեկը։ Ստացել է «Ռուսական հրթիռ» մականունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ռուս հոկեյիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կրկես

[մինի|300px|«Կրկես», հեղինակ՝ [Ժորժ Սյորա]]
**Կրկես** (լատիներեն՝ circus), թատերարվեստի տեսակ, որն ընդգրկում է մարդկային վարքագծի կենդանի վերարտադրության անսպասելի, խաղային–էքսցենտրիկ, հրաշակերպ ու պատրանքայի ձևեր՝ ֆիզիկական իրական արգելքների հաղթահարում, ուժի և հնարամտության զուգադրությամբ, գեղարվեստական կերպարի խորհրդանշական բացահայտումներով։

Կրկեսը՝ որպես պրոֆեսիոնալ արվեստի տեսակ զարգացել է Հին Արևելքի երկրներում, Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում։ Չինական կրկեսն ունի բազմադարյան պատմություն, որտեղ գերակշռում են ակրոբատիկան, լարախաղացությունը, ձեռնածուությունն ու աճապարությունը։ Նախքան եվրոպական միջնադարյան թատրոնի ձևավորումը 4–10–րդ դարեր՝ կրկեսը եղել է թատերական արվեստի հիմնական տեսակ և կոչվել է թատրոն 12–16–րդ դարերում Եվրոպայում կրկեսն աստիճանաբար անջատվել է դրամատիկական արվեստից, դարձել արվեստի ինքնուրույն տեսակ և պահպանվել է մինչև մեր օրերը։

Կրկես են կոչվում նաև կրկեսային ներկայացումների համար նախատեսված շենքերը։ Հին Հռոմում այդ նպատակին էին ծառայում Էլիպսաձև ամֆիթատրոնները (մ.թ.ա. 75–80)։ Մինչև 18–րդ դարը կրկեսային խմբերը շրջագայել են «անիվների» վրա, անցել քաղաքից քաղաք, ավանից ավան. հրապարակներում հանդես են եկել ակրոբատներ, լարախաղացներ, աճպարարներ, կենդանավարժներ, ժոնգլյորներ ու ծաղրածուներ։

Մշտական կրկեսի առաջին հատուկ շենքերը կառուցվել են Լոնդոնում՝ 1780, Փարիզում՝ 1791, Սանկտ Պետերբուրգում՝ 1822, Մոսկվայում՝ 1853, Բեռլինում՝ 1856 և այլուր։

Անկախ կրկեսի շենքի չափերից՝ նրա ասպարեզի (մանեժ) չափը միշտ նույնն է՝ 13–14 մ տրամագծով։ Կրկեսի հատուկ շենքերը, որոնք կառուցվում են մեծ քաղաքներում, ունեն ամֆիթատրոնով շրջափակված գմբեթածածկ ասպարեզ, արտիստների սենյակներ, կենդանիների վարժեցման և խնամքի բաժիններ, փորձասրահներ և այլն։

Աստիճանաբար վերահաստատվել են հին խաղաձևերը՝ մարմնամարզությունը, ըմբշամարտը, աճպարարությունը, ձեռնածուությունը, հեծանվախաղերը, կենդանավարժեցումը, մնջախաղը և այլն։

Հայ իրականության մեջ պրոֆեսիոնալ թատրոն–կրկեսը՝ «Արամյան թատրոնը», հիմնադրվել է 1846 Կոստանդնոպոլսում՝ Հովհաննես Գասպարյանի ջանքերով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կրկես
Գարինչա

**Մանուել (Մանե) Ֆրանսիսկո դոս Սանթոս Գարինչա** (), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, աջ եզրային լավագույն հարձակվողը ֆուտբոլի պատմության մեջ, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (1958, 1962)։

## Կենսագրություն
### Մանկությունը
Ծնվել է 1933 թվականին Պաու-Գրանդի քաղաքում, բազմազավակ ընտանիքի 5-րդ երեխան էր։ Գարինչան ծնվել էր բնական մի քանի արատներով, նա շեղաչք էր, ողնաշարը ծռվածք ուներ, կոնքերի ոսկորները խառնված էին, իսկ նրա ձախ ոտքն աջ ոտքից կարճ էր 6 սմ-ով։ Վիրահատական միջամտություն իրականացվեց բուժելու տղայի հիվանդությունը, բայց ապարդյուն։ Ըստ այլ աղբյուրների նրա այդ հիվանդությունը առաջացել է Պոլիոմելիտ հիվանդությունից։
Նրա հայրը՝ Ամարոն, ով պահակ էր աշխատում քաղաքի գործարաններից մեկում տառապում էր ալկոհոլիզմով և արդյունքում մահացավ լյարդի ստացած հիվանդությամբ։ Մայրը նույնպես մահացավ վաղաժամ հերթական ծննդաբերության ժամանակ։ Գարինչան շատ ծանր է տանում մոր մահը։
Գարինչային ժառանգապես փոխանցվել էր հոր ալկոհոլիզմը և 4 տարեկանում նա արդեն տարված էր ալկոհոլով, իսկ 10 տարեկանից սկսած ծխում էր։

### Գարինչա մականունը
«Գարինչա» մականունը նա ստացել է դեռ մանկուց, երբ նա սիրում էր բռնել քաղաքի մոտ գտնվող անտառում տարածված թռչնի մի տեսակ, որոնց անվանում էին գարինչաներ։ Նրա քույրը իրեն անվանել է գարինչա 4 տարեկանում, ասելով, որ այնքան շատ կբռնես այդ թռչունից, մինչև դու ինքդ կդառնաս գարինչա։

### Գարինչան և ֆուտբոլը
Պատանի տարիքից Գարինչան հետաքրքրվում է ֆուտբոլով և ժամանակի մեծ մասը անցկացնում է ֆուտբոլ խաղալով։ 16 տարեկան հասակում արդեն մեծահասակների հետ խաղում է «Կրուզեյրո դու Սուլ» թիմի կազմում։ Հենց մեկնարկային խաղում աչքի է ընկնում խփած մի քանի գոլով և իր թիմը հաղթում է 8։1 հաշվով։
Հիմնականում հանդես է եկել Ռիո-դե-Ժանեյրոյի «Բոտոֆագո» թիմի և Բրազիլիայի հավաքականի կազմում։
Ֆուտբոլի բոլոր ժամանակների լավագույն աջ եզրային հարձակվողներից է։

## Մրցանակներ, փաստեր, գոլեր
2000 թվականին Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կողմից արված հարցման արդյունքում կազմված լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում 8-րդն է, իսկ Հարավային Ամերիկայի լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում 4-րդը։ «The Times» թերթի վարկածով Գարինչան զբաղեցնում է 6-րդ տեղը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ և նրա անունը ներառված է Ամերկայի գավաթի առաջնությանների պատմության բոլոր ժամանակների խորհրդանշանական հավաքականի մեջ։ Բրազիլիայում Գարինչան համարվում է 2-րդ լավագույն ու սիրված ֆուտբոլիսը Պելեից հետո։ 
1953-1965 թվականներին նա «Բոտոֆագո» ակումբի կազմում մասնակցել է 579 խաղի և խփել 249 գոլ։ 1962 թվականի աշխարհի առաջնության լավագույն ռմբարկուն է 5 գնդակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:1983 մահեր
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լյարդի ցիռոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Կորինտիանսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 20 մահեր
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆլամենգոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Յոհան Հայզինգա

**Յոհան Հայզինգա** (, ), հոլանդացի փիլիսոփա, պատմաբան, մշակույթի տեսաբան, Գրոնինգենի (1905 - 1915) և Լեյդենի (1915 - 1940) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հայտնի է Արևմտյան Եվրոպայի ուշ միջնադարի և Վերածննդի դարաշրջանի պատմությանը նվիրված իր աշխատություններով (դրանցից է «Միջնադարի աշունը», 1919)։ Համաշխարհային հռչակ է բերել հեղինակին «Homo ludens» (1938) երկը, որտեղ ամփոփված են մշակույթի պատմությանը նվիրված Հայզինգայի հոդվածները (թարգմանվել է հայերեն Սամվել Ղռաթյանի կողմից։)

Գերմանիայի կողմից Նիդերլանդների օկուպացման շրջանում հեռացվել է համալսարանից՝ 1942 թ. հակաֆաշիստական դասախոսությունից հետո։ Ձերբակալվել է, երկու ամիս անց ազատ արձակվել՝ հավանաբար նկատի ունենալով առողջական վիճակը։ Սակայն թույլտվություն չի ստացել վերադառնալ Լեյդեն։ Մահացել է 1945 թ. փետրվարի 1-ին։ Կյանքի վերջին տարիներին ավարտին է հասցրել ինքնակենսագրական նոթերը և «Եղծված աշխարհ» աշխատությունը։

## Երկեր
* 1911 «Հաարլեմի իրավական աղբյուրները»
* 1912 «Մեր ազգային գիտակցության նախապատմությունից», ակնարկ
* 1913 «1813-ի կարևորությունը Նիդերլանդների հոգևոր մշակույթի համար»
* 1914 «Համալսարանի պատմություն», նվիրված Խրոնինգենի Համալսարանի 300-ամյակին
* 1916 «Վան Էյկերի արվեստը իրենց ժամանակի կյանքում», ակնարկ
* 1918 «Մարդիկ և բազմություն Ամերիկայում»
* 1919 «Միջնադարի աշուն»
* 1924 «Էրազմուս», կենսագրություն
* 1927 «Ամերիկան՝ կենսունակ և մտածող»
* 1927 «Յան Վեթի կյանքն ու գործերը»
* 1929 «Մշակութապատմական էքսկուրսներ»
* 1935 «Վաղվա ստվերներում»
* 1937 «Գիտության պատմությունը»
* 1938, *Homo Ludens* («Խաղացող մարդ»)
* 1941 «Նիդերլանդական մշակույթը 17-րդ դարում», ակնարկ
* 1945 «Եղծված աշխարհ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յոհան Հայզինգայի «Homo Ludens» գրքի հայերեն թարգմանության գրախոսականը «Ազգ» թերթում

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Հոլանդացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Մշակույթի տեսաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Հակոբ Մնձուրի

մինի|Հակոբ Մնձուրու գերեզմանը Շիշլիի հայոց ազգային գերեզմանատանը
**Հակոբ Մնձուրի** (իսկական անունը՝ Հակոբ Թեմերճյան (Տեմիրճյան), ), հայ արձակագիր, Կարոտի գրականության հիմնադիրներից և վառ ներկայացուցիչներից մեկը։ «Կապույտ լույս» (1958), «Արմտան» պատմվածքների ժողովածուների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կ․ Պոլսի Ղալաթիո նախակրթարանում, ապա՝ անգլիական Ռոբերտ քոլեջում։ Մնձուրու առաջին պատմվածքը («Հարս ու կեսուր») լույս է տեսել 1906 թ.։ Այնուհետև պարբերական մամուլում (հիմնականում՝ պոլսահայ) տպագրել է հարյուրից ավելի պատմվածքներ (առավելապես գյուղական կյանքից), ինչպես նաև շատ հեքիաթներ, ակնարկներ, ժամանակագրություններ, թատերգություններ։ Հրատարակել է «Կապույտ լույս» (1958), «Արմտան» (1966) և «Կռունկ, ուստի՞ կուգաս» (1974) ժողովածուները։ Մնձուրին, ում հերոսները տարբեր ազգերի աշխատավոր մարդիկ են, վերակենդանացրել է ծննդավայր Արմտան գյուղը՝ իր բնության հրաշալիքներով։ Ունի ինքնատիպ ոճ, առանձնանում է լեզվի ջերմությամբ, անմիջականությամբ ու գունեղությամբ։ Սերտ կապերի մեջ է եղել Սովետական Հայաստանի հետ։ 1976 թ. Երևանում նշվել է Մնձուրու ծննդյան 90-ամյակը։

## Երկերի մատենագիտություն
* Երկրորդ ամուսնութիւնը, Կ. Պոլիս, 1931, 87 էջ։
* Կապոյտ լոյս, Իսթանպուլ, 1958, 318 էջ։
* Արմտան (պատմուածքներ), Իսթանպուլ, 1966, 320 էջ։
* Կապույտ լույս, Երևան, 1968, 224 էջ։ 
* Կռունկ, ու՞ստի կուգաս, Իսթանպուլ, 1974, 287 էջ։
* Տեղեր, ուր ես եղեր եմ, Իսթանպուլ, 1984, 210 էջ։
* Երկեր, Երևան, 1986, 544 էջ։
* Պատմուածքներ, Անթիլիաս, 1991, 94 էջ։
* Գիւղը կապրի իմ մէջս, Ստամբուլ, 2005, 189 էջ։
* Երկեր, Երևան, Զանգակ հրատարակչություն, 2024, 792 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գեղամ Սևան, Հակոբ Մնձուրի, Երևան, 1981։
* Հրանտ Մաթևոսյան, Հակոբ Մնձուրու աշխարհը, Սպիտակ թղթի առջև, Երևան, 2004։
* Հակոբ Մովսես, Փոքր Արմտան համաստեղություն, Գրականագիտական հանդես, 1, Երևան, 2020։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Մնձուրին Զանգակ հրատարակչությունում
* Հակոբ Մնձուրի «Այս քանի մը տողերը»
* Հակոբ Մնձուրին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում
* Հակոբ Մնձուրին գրապահարանում

Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Տիգրան Կարապետյան (քաղաքական գործիչ)

**Տիգրան Կարապետի Կարապետյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ։ ԱԼՄ Հոլդինգի և Ժողովրդական կուսակցության նախագահ։

## Քաղաքական գործունեություն
2003 թվականին Տիգրան Կարապետյանը գլխավորել է 1995 թվականին հիմնադրված Ժողովրդական կուսակցությունը։ 2007 թվականին Տիգրան Կարապետյանի գլխավորությամբ  Ժողովրդական կուսակցությունը մասնակցել է Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններին, սակայն քվեների նվազագույն շեմը չհաղթահարելու պատճառով խորհրդարան չի անցել։ 2008 թվականի Հայաստանի նախագահական ընտրություններին  Ժողովրդական կուսակցություն կողմից առաջադրվել է որպես ՀՀ նախագահի թեկնածու, ստացել է ձայների ընդամենը 0,6 տոկոսը։

## ԱԼՄ Հոլդինգ
2001 թ. Կարապետյանը հիմնադրել է ԱԼՄ մեդիա հոլդինգը։ Հեռուստալիքով ցուցադրվում էին համերգներ, որտեղ կարող էին մասնակցել գրեթե բոլոր ցանկացողները, ինչպես նաև Կարապետյանի բարեգործական ակցիաները։ ԱԼՄ  ուներ նաև հեռուստածրագրեր, որտեղ Տիգրան Կարապետյանը վերլուծում էր քաղաքական իրադարձությունները և ներկայացնում էր իր տեսակետը։

2010 դեկտեմբերին ընդունվեց որոշում ԱԼՄ-ի փակելու մասին։ Կարապետյանը եթերում հայտարարեց, որ դա քաղաքական որոշում է և կոչ արեց պայքարել այդ անարդարության դեմ։ 2011 թ. հունվարի 7-ից Երևանում, Գյումրիում, Վանաձորում տեղի ունեցան հանրահավաքներ։

Տիգրան Կարապետյանը մահացել է 2021 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Երևանում։ Պատճառը՝ կորոնավիրուս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԺԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Մայամի

**Մայամի** (), քաղաք Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, Ֆլորիդա նահանգում, Մայամի-Դեյդի շրջանում։ Այն նահանգի ամենազբոսաշրջային և գեղեցիկ քաղաքն է։ Իր բնակչությամբ այն 8-րդն է ԱՄՆի տարածքում (2 500 625 մարդ)։

## Բնակչություն
ձախ|250px
43-րդ ամենամեծ քաղաքն է Միացյալ Նահանգներում, բնակչությունը՝ 433 136&nbsp;մարդ։ Ամենամեծ քաղաքն Ֆլորիդայում և ամենամեծ մայրաքաղաքը հարավարևելյան Միացյալ Նահանգներում։ Ըստ ՄԱԿ-ի գնահատականների, Մայամիի հինգերորդ մասը քաղաքային ագլոմերացիա է ԱՄՆ-ում։ 2000-ի բնակչությունը կազմում էր 4 919 036 մարդ, իսկ 2008 թվականին այդ թիվը կազմել է 5 232 342, դարձնելով Մայամին չորրորդ խոշորագույն մետրոպոլիտեն տարածքը Նյու Յորքից, Լոս Անջելեսից և Չիկագոյից հետո։ Զբոսաշրջությունը  Մայամիի տնտեսության կարևոր մասն է կազմում։ Ֆինանսական և բիզնես ինստիտուտների, լողափերի, կոնֆերանսների, փառատոների և զանազան միջոցառումների համադրությունը քաղաք է բերում ավելի քան 38 միլիոն այցելու, տարեկան ծախսելով ավելի քան 17 միլիարդ դոլար։ Քաղաքի հարավային մասում գտնվող Մայամիի լողափի տարածքը  իր գիշերային ակումբների, լողափերի, պատմական շենքերի և խանութների առատությունով հայտնի է որպես աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը։

Տարեկան միջոցառումներ, ինչպիսիք են՝ *Miami Masters*, *Art Basel*, *Winter Music Conference*, *South Beach Wine & Food Festival*, *South Beach Wine & Food Festival* -ը և *Mercedes-Benz Fashion Week Miami* -ն, ամեն տարի միլիոնավոր այցելուներ են գրավում։

## Պատմություն
Մայամին պաշտոնապես դարձել է քաղաք 1896-ի հուլիս 28-ին, այն ժամանակ այստեղ ապրում էր ավելի քան 300&nbsp;մարդ։ 1940-ին քաղաքում արդեն մոտ 172.000&nbsp;մարդ էր ապրում։ Ըստ 2000 թ. մարդահամարի քաղաքում ապրել է ավելի քան 362 հազար մարդ, և եթե հաշվենք արվարձանների հետ ապա այն կկազմի 5.4 մլն&nbsp;մարդ։

File:MiamiAvenue1896.jpg
File:Old U.S. Post Office and Courthouse (Miami, Florida).jpg
File:Bank of America Miami 20100206.jpg
File:Miamimanhattanizationdowntown.jpg
File:Port of Miami 20071208.jpg
File:Miami Civic Center 20100619.jpg
File:Mouth of Miami River 20100211.jpg
File:Miamihighpoint.jpg
File:Miamisummershower.png
File:Biscayne Boulevard night 20101202.jpg
File:Miamiskyline20080113.png
File:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg
File:Brickell Avenue 20100203.jpg


## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մայամի պաշտոնական կայքը  

Կատեգորիա:1825 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆլորիդայի քաղաքներ
Սամվել Բալասանյան

**Սամվել Միսակի Բալասանյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, 2012-2022 թվականներին՝ Գյումրու քաղաքապետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Լենինականում (Գյումրի)։

1976 թվականին ավարտել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտը, 1983 թվականին՝ Մոսկվայի սննդի արդյունաբերության ինստիտուտը։ Մանկավարժ-մաթեմատիկոս է, սննդի տեխնոլոգ։

1976-1977 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1977 թվականին Լենինականի գարեջրի գործարանում աշխատել է բանվոր, 1978 թվականին հրուշակեղենի ֆաբրիկայում՝ տեխնոլոգ։

1992-1999 թվականներին եղել է գարեջրի գործարանի տնօրեն։

### Ընտանեկան կարգավիճակ
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

## Քաղաքական գործունեություն
1999-2003 թթ.` Ազգային ժողովի պատգամավոր (թիվ 63 ընտրատարածք)։ Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի, ապա արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Կայունություն», ապա «Ագրարային-արդյունաբերական ժողովրդական միավորում» պատգամավորական խմբի անդամ։

2003-2007 թթ.` Ազգային ժողովի պատգամավոր (թիվ 49 ընտրատարածք)։ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Հայխնայբանկում» ավանդադրված Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների խնայողական ավանդները վերականգնելու և փոխհատուցելու հնարավորություններն ուսումնասիրող ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահ։ ՕԵ խմբակցության ղեկավար։

2005 թ. պարգևատրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատվո մեդալով։

2007 թ. մայիսի 12-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել թիվ 35 ընտրատարածքից։

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության փոխնախագահ։

2010 թ. հոկտեմբերի 7-ին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ։

2012 թ. մայիսի 6-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել թիվ 35 ընտրատարածքից։

2012 թ. մայիսի 31-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի գյուղատնտեսական և բնապահպանական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

2012 թ. սեպտեմբերի 9-ին ընտրվել է Գյումրու քաղաքապետ։

2015 թ. մարտի 5-ին դադարեցրել է իր անդամակցությունը «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը։

## Արտաքին հղումներ
* http://hetq.am/arm/news/71952/samvel-balasanyany-erkrord-pashtonavarman-yntacqum-ereq-arandznatun-e-dzerq-berel-hoxamas-u-shinutyunner.html
* Parliament.am
* Սամվել Բալասանյանի էջը Persons.am-ում 

## Ծանոթագրություններ

* Պրն Բալասանյանի՝ Գյումրու քաղաքապետ ընտրվելու և քաղաքի ապագայի առիթով 

Կատեգորիա:ԲՀԿ նախկին անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման ընթացքում լիազորությունները դադարեցրած պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՕԵԿ անդամներ
Սագօ Արեան

**Սագօ Արեան**, հայազգի գրող։

Ծնվել է 1972 թվականին՝ Լիբանանում։ Սովորել է Լիբանանի «Քառասուն Մանուկ» և Խանամիրյան Ազգային վարժարաններում, այնուհետև հետևել է հայագիտության դասընթացների։ 1997-ին տպագրել է բանաստեղծությունների առաջին գրքույկը՝ «Տարտամ տողեր» խորագրով, իսկ 2000-ին երկրորդ գիրքը՝ «Կանայի հարսանիքը»։ Աշխատել է Կիպրոսի Մելքոնյան վարժարանում, իրբև հայոց լեզվի գրականության ուսուցիչ։

Տպագրվել է «Գարուն», «Նոր դար», «Նարցիս», «Գրական թերթ», «Բագին», «Հորիզոն», «Ազդակ», «Արծիւ», «Զարթօնք» «Արարատ» և այլ հայրենի և սփյուռքյան տասնյակ թերթերում և ամսագրերում։

Սագօ Արեանի բանաստեղծական հիմնական նյութերը հայրենիքը կորցրած բանաստեղծի որոնումներն են օտար ափերի մեջ, Սփյուռքի նահանջը, միաժամանակ արաբական, մանավանդ պաղեստինյան պայքարը, որ նա իր բանաստեղծություններում ցույց է տվել իրբև համամարդկային ցավ։ Պատրաստում է բանաստեղծությունների երրորդ գիրքը, որում երևում է աշխարհի վերջին տարիների զարգացմանը դեմ հանդիման կանգնած ստեղծագործ մարդը՝ իր մերկ ներաշխարհով։

Կատարում է թարգմանություններ՝ անգլերենից և արաբերենից։ Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Ներառուկ

right|399px
**Ներառուկներ**, բջջի ոչ մշտական բաղադրամասերն են, ձևավորվում ու անհետանում են նրա կենսագործունեության որոշակի փուլերում։

## Կառուցվածք

Մեծ մասամբ հատիկների ձև ունեն, բայց ներկայանում են կույտիկներով. այսպես, օրինակ՝ բուսական բջիջներում` դեղնուցը։

Որոշ ստորակարգ ձևերի մոտ, բայց հատկապես բույսերի մոտ ներառուկները լինում են բյուրեղների ձևով` որպես նյութափոխանակության արգասիքներ օգտագործվում են աճի, ծաղկման, պտուղների հասունացման ժամանակ։

## Տեսակները

Տարբերում են.
* սննդառական կամ տրոֆիկ ներառուկներ
* սեկրետոր ներառուկներ
* էքսկրետոր ներառուկներ։
Սննդառական ներառուկները պարունակում են պահեստային սննդանյութեր, ինչպես, օրինակ, օսլայի, սպիտակուցի հատիկներ, ճարպի կաթիլներ՝ բուսական բջիջներում, գլիկոգեն և ճարպ՝ կենդանական բջիջներում։
thumb|300px|Հեղուկ ներառուկ
Սեկրետոր ներառուկները բնորոշ են գեղձային տիպի բջիջներին։ Նրանք համարվում են հորմոններ և կարգավորում են օրգան-համակարգերի ֆունկցիան։

Էքստրեկտոր ներառուկները բուսական և կենդանական բջիջների նյութափոխանակության վերջնական արգասիքներ են։

Գոյություն ունեն նաև հատուկ նշանակություն ունեցող ներառուկներ, օրինակ, էպիթելի բջիջներում մելանին գունանյութն, որն ունի պաշտպանիչ նշանակություն, էրիթրոցիտներում հեմոգլոբինը թթվածնի և ածխաթթու տեղափոխման դեր է կատարում։

Ներառուկներ են նաև պիգմենտները, որոնք նույնպես հատիկավոր են։

## Տես նաև

* Վակուոլ
* Լիզոսոմ
* Պերոքսիսոմ
* Բջիջ
* Օրգանոիդ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 123
* Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 24

Կատեգորիա:Օրգանոիդներ