Ենթալեզվային թքագեղձ

**Ենթալեզվային** **թքագեղձ** (glandula sublingualis), շճալորձային, բազմածորանային արտազատական գեղձ: Տեղակայված լինելով բերանի ստոծանուց ցած՝ ենթալեզվային թքագեղձն բերանի խոռոչի երեք հիմնական թքագեղձերից ամենափոքրն ու ցրվածն է (մյուս երկուսը ենթածնոտային և հարականջային գեղձերն են):

Ենթալեզվային գեղձն ապահովում է թքի ընդհանուր ծավալի մոտավորապես 3-5%-ը:

## Կառուցվածք
Ենթալեզվային թքագեղձերը տեղակայված են ենթածնոտային գեղձից առաջ և վեր, լեզվից՝ ցած և կողմնայնորեն, ինչպես նաև բերանի հատակի լորձաթաղանթից ցած։ Կողմնայնորեն դրանք սահմանափակված են ստորին ծնոտի ոսկրով, իսկ ստորին-կողմնային հատվածում՝ ծնոտակորճային մկանով։

Գեղձերը կարելի է շոշափել ստորին ծնոտի յուրաքանչյուր ժանիքից հետ։ Մեկ ցուցամատը տեղադրելով բերանի ներսում, իսկ մյուս ձեռքի մատների ծայրերը՝ դրսից, սեղմված գեղձը ձեռքով շոշափվում է ներքին և արտաքին մատների միջև։

Ենթալեզվային գեղձը կազմված է 1 հիմնական ծորանից և մոտ 20 փոքր արտազատիչ ծորաններից, որոնք հաճախ անվանվում են Ռիվինուսյան ծորաններ։ Դրանցից ամենամեծը՝ ենթալեզվային (Բարթոլինյան) ծորանը, միանում է ենթածնոտային ծորանին և բացվում ենթալեզվային պտկիկի միջոցով։ Ենթալեզվային պտկիկը փոքրիկ բարձրություն է բերանի հատակի միջին գծի մոտ՝ լեզվի սանձիկի յուրաքանչյուր կողմում։ Մնացած փոքր ենթալեզվային (Ռիվինուսյան) ծորանների մեծ մասն առանձին բացվում են բերանի խոռոչի մեջ լորձաթաղանթի բարձրացած կատարի վրա՝ ենթալեզվային ծալքի (plica sublingualis) վրա, որը ձևավորում է գեղձը և գտնվում է լեզվի սանձիկի երկու կողմերում։

### Միկրոանատոմիա
Ենթալեզվային գեղձը հիմնականում կազմված է լորձային ացինուսներից, որոնք ունեն շճային կիսալուսիններ և հետևաբար դասակարգվում են որպես խառը լորձային գեղձ՝ առավելապես լորձային արտազատուկով: Առկա են նաև հատվածավոր և ներդիր ծորաններ:

### Արյան մատակարարում
Գեղձն իր արյունամատակարարումը ստանում է ենթալեզվային և ենթակզակային զարկերակներից: Ենթալեզվային թքագեղձից ավիշը արտահոսում է դեպի ենթածնոտային ավշային հանգույցներ:

### Նյարդավորում
Թմբկալարը (դիմային նյարդից) խառը (սեկրետոմոտոր) նյարդ է և ապահովում է ենթալեզվային գեղձերի պարասիմպաթիկ սնուցումը: Նյարդի ուղին հետևյալն է. վարոլյան կամրջի և երկարավուն ուղեղի միացման հատվածից՝ ներքին լսողական անցքի և դիմային նյարդի խողովակի միջով դեպի թմբկալար, միջին ականջի խոռոչով, վիմաթմբկային ճեղքով դուրս է գալիս և միանում լեզվային նյարդին, լեզվային նյարդի հետ շարժվում է մինչև ընդհատումը ենթածնոտային հանգույցում, որից հետո հետհանգուցային թելերն ուղղվում են դեպի ենթալեզվային գեղձ:

### Զարգացում
Ենթալեզվային թքագեղձերն ի հայտ են գալիս ներարգանդային զարգացման ութերորդ շաբաթում՝ մյուս երկու հիմնական թքագեղձերից երկու շաբաթ ուշ: Դրանք զարգանում են բերանի հատակի ենթալեզվային ծալքերը շրջապատող ակոսի էպիթելային բողբոջներից, որոնք առաջանում են ենթածնոտային գեղձից կողմնայնորեն: Այս բողբոջները ճյուղավորվում են և վերածվում ձգանների, որոնք էլ առաջացնում են գեղձի ծորանները: Ձգանների կլորացած ծայրամասերը ձևավորում են ացինուսները:

## Կլինիկական նշանակություն
Ռանուլաները ենթալեզվային գեղձերի ամենատարածված ախտաբանությունն են:

## Լրացուցիչ նկարներ

Gray1024.png | Ենթալեզվային գեղձ և հարակից կառուցվածքներ
 Image:Gray177.png|Ստորին ծնոտ, ներքին մակերես, տեսքը՝ կողքից
 File:Slide1vv.JPG|Ենթալեզվային թքագեղձ
 File:Slide4ww.JPG|Ենթալեզվային թքագեղձ
 File:Slide14ww.JPG|Ենթալեզվային թքագեղձ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Թքագեղձերի վարակներ Medline Plus կայքում
* Թքագեղձի քաղցկեղ Քաղցկեղի ամերիկյան ասոցիացիայի կայքում

Կատեգորիա:Գեղձեր
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ