open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կծոխուր Թունբերգի

**Կծոխուր Թունբերգի** (), կծոխուրազգիներ ընտանիքի, կծոխուր ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2,5 մ բարձրությամբ, աղեղնաձև թեքված անկյունավոր ճյուղերով։ Ընձյուղները վառ կարմիր են կամ կարմրանարնջագույն, ավելի ուշ ստանում
են գորշ կամ գորշադարչնագույն գունավորում։ Բողբոջները ձվաձև են, սրածայր, 0,5 սմ երկարությամբ, կարմրավուն։ Տերևները ռոմբա-օվալաձև են, կլորավուն կամ թիականման, գագաթը կլորավուն կամ թեթևակի սրավուն, սեպաձև հիմքով, տերևակոթունի հետ միասին 2 սմ երկարությամբ և 1 սմ լայնությամբ, վերևից վառ կանաչավուն, ներքևից կապտավուն։ Աշնանը տերևները ստանում են վառ կարմրավուն գունավորում։ Փշերը հասարակ են, բարակ, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները 2-5 հատ են, հավաքված փնջերում, կարճ ողկույզներում, կամ էլ միայնակ են, դեղին, արտաքինից կարմրավուն, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Հատապտուղները կորալակարմիր են, փայլուն, էլիպսաձև, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայիում, Չինաստանում։ Հայաստան է ներմուծվել նախապատերազմյան տարիներին։ Առավելապես տարածված է ցածրաաճ այլատեսակը (f. minor Rehd.), որի բարձրությունը 0,5 մ-ից չի անցնում։

## Կիրառություն
Պիտանի է քարապարտեզների և ալպինարիաների ձևավորման համար։ Հրաշալի է աճում Հայկական բոլոր դենդրոլոգիական շրջաններում։ Ամենուրեք ձմեռադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, շոգադիմացկուն, պահանջկոտ չէ հողի հզորության ու բերրիության նկատմամբ։ Էկոլոգիական խումբը XIII: Մշակության հավանական շրջանները 1-32։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կծոխուրազգիներ
Բարդի նրբագեղ

**Բարդի նրբագեղ** (), ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Գեղեցիկ, սյունաձև սաղարթով ծառ է'30—40 մ բարձրությամբ և մինչև 1,5 մ բնի տրամագծով։ Երիտասարդ տարիքում բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են սպիտակ, թեթևակի ճաքճքված կեղևով։ Ավելի տարիքավոր ծառերի բնի և խոշոր ճյուղերի կեղևը ունի և սպիտակավուն, հարթ, լի գորշ-մոխրագույն, ճաքճքված հատվածներ, որոնք հերթագայում են մեկը մյուսին։ ճյուղերի կեղևը սպիտակականաչավուն է։ Երիտասարդ ընձյուղները գլանաձև են, գորշադեղնավուն, բողբոջները կպչուն են։ Տերևները ռոմբաձևեն կամ լայն-ռոմբաձև, սղոցաեզր, գագաթում'երկարավուն սրված։ Կողմնային ջղերի թիվը կազմում է 5 —7 զույգ։ Ծաղկակիցները գորշավուն են, մինչև 4 մմ երկարությամբ, լայն, համարյա կլորավուն։ Ծաղկի սկավառակը կանաչասպիտակավուն է, 8—45 առէջներով, որոնց Փոշանոթները ծիրանագույն են։ Վարսանդը ունի լայն-ձվաձև սերմնարան, որի սպին դեղնավուն է։ Ծաղկում է մարտին (երբեմն՝ ապրիլին), պտուղները հասունանում են մայիս-հունիսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, հիմնականում Արևելյան և Արևմտյան Անդրկովկասում։ Պատկանում է այն բույսերի թվին, որոնք բնական պայմաններում վերացել են, այլևս չեն հանդիպում և պահպանվել են միայն մշակության մեջ։ Տիպիկ արխեոֆիտ է։ Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտում, որտեղ արդեն մի քանի հազարամյակ է, ինչ մշակվում է։ Այն աստիճան բնորոշ է արարատյան լանդշաֆտի համար, որ շատերն այն համարում են տեղական ծառատեսակ։

Չափազանց լուսասեր է, խոնավասեր, պահանջկոտ է հողի բերրիության նկատմամբ և միաժամանակ ցրտադիմացկուն է։ Դրա շնորհիվ հաջողությամբ է աճում մեր հանրապետության բարձրլեռնային շրջաններում։ Ապրում է 60—80 տարի։

## Կիրառություն
Խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես սոլիտեր, ծառուղիներում և գեղատեսիլ խմբերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Փռշնի լերկատերև

**Փռշնի լերկատերև** (), թեղազգիների ընտանիքի փռշնի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ կամ խոշոր թուփ է՝ 3-5 մ բարձրությամբ, բաց գորշավուն, երիտասարդ ընձյուղներով։ Տերևները ձվաձև են կամ ռոմբաձև, ամուր, անհավասարակողմ (թփանման ձևերինը գրեթե սրտանման), մանր անհավասարաչափ ատամնասղոցաեզր, վերևից բաց կանաչավուն, ներքևից բաց գույնի, երկու կողմից էլ մերկ, 4֊7 սմ երկարությամբ, 4 սմ լայնությամբ, մերկ կոթունավոր։ Պտուղը կնճռոտ է, նարնջադեղին կամ կարմրավուն, ծածկված կապտավուն խավով։ Պտղակոթունները ևս լերկ են, 1 -2 սմ երկարությամբ (ավելի երկար, քան տերևակոթունները)։ Կորիզը թեթևակի կնճռոտ է, կլորավուն։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, սևծովյան ափերին, լեռնալանջերին և ժայռուտներում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արագածի լեռնային զանգվածում, Վայքում, Արարատյան դաշտում, Մեղրիում և Զանգեզուրում, որտեղ աճում է քարքարոտ լեռնալանջերին, ծովի մակերևույթից 2000 մ բարձրության վրա։

## Կիրառություն
Դեկորատիվ հատկանիշներով առանձնապես աչքի չի ընկնում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեղազգիներ
Վերլուծի՛ր սա

«**Վերլուծի՛ր սա**» (), ամերիկյան կատակերգություն՝ ռեժիսոր Հարոլդ Ռեմիսի կողմից։

## Սյուժե
Նյու Յորքյան մաֆիոզ Փոլ Վիթին (դե Նիրո) նյարդային քայքայման եզրին է։ Նրա վրա մահափորձ է կատարվել, որի պատճառով վախճանվել է նրա զինակիցը։ Եվ իրականում՝ մաֆիոզի գործը այդքան էլ հեշտ չէ։ Հանկարծ անհաջողակ հոգեվերլուծաբան Բեն Սոբելի մեքենան բախվում է քրեական պետի մեքենային։ Վիթիին ինչ-որ կերպ օգնելու համար՝ զինակիցները նրան ուղարկում են Սոբելի մոտ, և նրա մոտ սովորական կյանքի ճանապարհը ոտից գլուխ է․ մաֆիոզների համար գոյություն ունի միայն ինքը և իր էմոցիոնալ քայքայումը։

## Դերերում
* Ռոբերտ Դե Նիրո - Փոլ Վիթի
* Բիլի Կրիստալ - բժիշկ Բեն Սոբել
* Լիզա Կուդրոու - Լաուրա Սոբել
* Չեզ Պալմինտիերի - Պրիմո Սիդոնե
* Ջո Վիտերելի - Ստուդեն
* Մոլի Շենոն - Կարոլինա
* Շուլ Ռեբեկա - Դորոտի Սոբել
* Թոնի Բենեթ - (կամեո)

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
2 անվանակարգեր «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի համար։

* Լավագույն ֆիլմ (կատակերգություն կամ մյուզիքլ)
* Լավագույն տղամարդկային դեր (կատակերգություն կամ մյուզիքլ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վերլուծի՛ր սա - Սինեմանիա

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ավստրալիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարոլդ Ռեմիսի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Մագնոլիա կոբուս

**Մագնոլիա կոբուս** (), մագնոլիազգիների ընտանիքի, մագնոլիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մագնոլիա ցեղի ամենացրտադիմացկուն ներկայացուցիչն է։ Երևանում աճում է թփանման ձևը, որի բարձրությունը հասնում է 1,8 մետրի, ամեն տարի ծաղկում է (ծաղիկները մուգ մանուշակագույն-բոսորագույն են), չի ցրտահարվում անգամ ամենացուրտ ձմռան դեպքում։ Իջևանում մշակվում է ծառանման ձևը և նույնպես աչքի է ընկնում բարձր դիմացկունությամբ։ Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում հանրապետության ցածրադիր շրջանների (ծովի մակերևույթից մինչև 1300 մ բարձրության վրա) համար։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանում և Իջևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մագնոլիազգիներ
Սոսի թխկիատերև

**Սոսի թխկիատերև** (), սոսազգիների ընտանիքի, սոսի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Ճյուղավորված, հզոր ծառ է՝ 30-40 մ բարձրությամբ։ Բնի կեղևը անջատվում է խոշոր թիթեղներով, որից ծառի բունը մերկանում է, ստանալով սպիտակավուն, հարթ տեսք։ Բունը ուղիղ է, սլացիկ, 3-5 մ տրամագծով։ Տերևների երկարությունը կազմում է 25-17 սմ, լայնությունը՝ 18-20 սմ, 5-7 բլթականի են, երբեմն, երիտասարդ ճյուղերի վրա 3 բլթականի։ Բլթակները լայն-եռանկյունաձև են, միանման երկարությամբ և լայնությամբ, կամ երկարությունը ավելի է, քան լայնությունը, խոշոր ատամնաեզր կամ ամբողջաեզր է։ Տերևաթիթեղը ներքին կողմից, ջղերի ուղղությամբ, մազմզուկապատ է։ Տերևակիցը միջին մեծության է։ Պտղագլխիկները սովորաբար երկուսն են, հազվադեպ 1 կամ 3 հատ, մոտ 3 սմ տրամագծով, խոզանականման։ Հիբրիդային ծագում ունի, ստացվել է արևելյան և արևմտյան սոսիների
տրամախաչումից։ Թխկիատերև սոսին բավականին դիմացկուն է արտաքին միջավայրի պայմանների նկատմամբ։ Հատկապես աչքի է ընկնում բավականին ցրտադիմացկունությամբ, արագ աճում է և հեշտությամբ բազմանում սերմերի, ինչպես նաև կտրոնների և անդալիսի միջոցով։ Դեկորատիվ տնկարկներում ամենուրեք արագորեն փոխարինում է արևելյան սոսուն։

## Տարածվածություն
Հայաստանի պայմաններում աճում է ամենուրեք, ծովի մակերևույթից մինչև 1400 մ բարձրության վրա։ Ավելի բարձրադիր շրջաններում ցրտահարվում և ոչնչանում է։
Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտի բնակավայրերում և մասնավորապես Երևանում, որտեղ կանաչապատման տեսակաշարի հիմնական տեսակ է։ Լավ է հարմարվել քաղաքի յուրահատուկ պայմաններին՝ գազերին, ծխին, փոշուն, մրին, հողի մեխանիկական տրորմանը և աղտոտմանը։ Ոռոգման դեպքում շատ լավ է տանում նույնիսկ երկարատև օդային երաշտը։

## Կիրառություն
Խորհուրդ է տրվում օգտագործել մասսիվներում, խմբերում, ծառուղիներում և որպես սոլիտեր, ինչպես նաև գետերի և լճերի ափերին։
## Ծանոթագրություններ
Բարդի բրգաձև

**Բարդի բրգաձև** (), ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Գեղեցիկ, հզոր, տերևաթափ ծառ է՝ 25-30 մ բարձրությամբ և 1-1,5 մ բնի տրամագծով։ Սաղարթը նեղ բրգաձև է կամ բրգաձև, դեպի վեր ուղղված ճյուղերով։ Ծեր
ծառերի կեղևը մուգ գորշամոխրագույն է, խոր ճաքճքված, երիտասարդ ճյուղերի վրա դեղնավուն է։ Միամյա շիվերը և նոր բացված տերևները ծածկված են թեթևակի
աղվամազով։ Տերևները շեղանկյունաձև են կամ լայն-եռանկյունաձև, մինչև 7,5 սմ երկարությամբ և նույնքան էլ լայնությամբ, լայն-սեպաձև, կամ լայն, թեթևակի սրտաձև հիմքով, սրածայր գագաթով, սղոցաեզր։ Մնացած բոլոր հատկանիշներով նման է սև բարդուն։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիսին։ Բրգաձև բարդու հայրենիքը անհայտ է. ենթադրում են, որ ծագում է Աֆղանստանից։

## Տարածվածություն
Լայնորեն է տարածվել Միջերկրական ծովի ափերին, Իրանում, Կովկասում, Միջին Ասիայում և այլուր, որտեղ հիմնականում աճում է հովտային անտառներում, գետափերին, ջրանցքների ափերին։ Անհիշելի ժամանակներից մշակվում է նաև Հայաստանում, ընդ որում որոշ վայրերում (Արարատյան դաշտ, Նախալեռնային, լեռնատափաստանային գոտիներ) դարձել է լանդշաֆտի բնորոշ տարր։ Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտում։ Սակայն վերջին տարիներին կանաչապատման տեսակաշարից հանվել է, քանի որ խիստ վարակվում է բարդու ոսկեբզեզով (Melano-phila decastigma F.) և արագորեն շարքից դուրս է գալիս։

## Կիրառություն
Արմատային համակարգը խիստ ճյուղավորված է, սակայն հիմնականում մակերեսային է։ Չնայած դրան, բրգաձև բարդին հողմադիմացկուն է։ Բավականին արագ է աճում և արդեն 25 տարեկանում հասնում է վերջնական բարձրության։ Բազմանում է կտրոններով։ Սերմերի միջոցով բազմացումը պրակտիկայում չի կիրառվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Սոճի դեղին

**Սոճի դեղին** (), սոճազգիների ընտանիքի խոշոր չափսերի մշտադալար ծառեր։ Ունեն մինչև 50 մետր բարձրություն։

## Նկարագրություն
Ունեն նեղ, բրգաձև, բաց գույնի սաղարթներ։ Փշատերևները ընձյուղների վրա տեղավորված են 3-ական ինջերով, դասավորված են բավականին խիտ։ Մուգ կանաչ են, մինչև 30 սմ երկարությամբ և 1,5 մմ լայնությամբ։

Կոները մեկական են կամ հավաքված փնջերում՝3-5 հատ, համարյա նստադիր, երկարավուն-ձվաձև, 10-15 սմ երկարությամբ և 5-6 սմ լայնությամբ։

Կյանքի սկզբնական շրջանում դանդաղ է աճում, իսկ այնուհետև՝ արագ։ Հայաստանում հանդիպում է Արզնիում, որտեղ աճում է խիստ անբարենպաստ պայմաններում, քարքարոտ, փոքր հզորության, հումուսով աղքատ հողերում։

Այնուամենայնիվ, ոռոգման դեպքում ավելի արագ է աճում, քան կովկասյան սոճին։ 24-25 տարեկանում հասնում է 5,7-7,9 մ բարձրության՝ 13-22 սմ բնի տրամագծով։ Ըստ բարձրության միջին աճը կազմում է 23-32 սմ։ Բույսերի մեծ մասը պտղաբերում են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, որտեղ վայրի վիճակում հանդիպում է Բրիտանական Կոլումբիայից մինչև Կալիֆոռնիա։

Աճում է չոր, քարքարոտ լանջերում և հովիտներում, ծովի մակերևույթից 1400-2600 մ բարձրության վրա, ավազային և ավազակավային հողերում։ Բավականին երաշտադիմացկուն և քչապահանջ տեսակ է։

Հատկապես լավ է աճում բաց, արևոտ հողամասերում, թեթև ավազակավային հողերում։ Վատ է տանում հողերի գերխոնավացումը։

## Տեսակներ
Սոճի դեղինը ունի մի քանի տարատեսակներ
* ****
: Տարածվածությունը և կլիմայական պայմանները՝ Բրիտանական Կոլումբիայի հարավ-արևելքում (Կանադա), ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն և Օրեգոն նահանգներում, Կասկադյան լեռներում, Կալիֆոռնիայի հյուսիս-արևելքում, Նևիդայի հյուսիս-արևմուտքում, Այդոհոյում և Մոնտանայի արևմուտքում. Կարող են դիմանալ ցուրտ ձմեռային պայմաններին
* **
: Տարածվածությունը և կլիմայական պայմանները՝ Մոնտանայի արևելքում, [[Հյուսիսային Դակոտա]], [[Հարավային Դակոտա]], [[Վայոմինգ]], [[Նեբրասկա]], հյուսիսային և կենտրոնական [[Կոլորադո]] և [[Յուտա]], Նևադայի արևելքում. Դիմանում են չոր ձմեռվա և ամառային տափի պայմաններին
* **
: Տարածվածությունը և կլիմայական պայմանները՝ Կոլորդայոի հարավ, Յուտայի հարավ, Նյու Մեքսիկայի հյուսիս և Արիզոնա, Տեխասի արևմուտք. Դիմանում են տաք ամռան պայմաններին
* '''
: Տարածվածությունը և կլիմայական պայմանները՝ Վաշինգտոն և Օրեգոն, Կալիֆոռնիա, Նևադայի արևմուտք։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Սոճի դեղին ծառատեսակը համարվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Մոնտանա նահանգի պաշտոնական խորհրդանիշը։

## Պատկերասրահ

File:Pinus_ponderosa_cones_Penticton.jpg
Pinus_ponderosa_young_cones.jpg
Group_pinusponderosa.jpg
Pinus_ponderosa_Peakview.jpg
Bryce_Canyon_Navajo_Trail10.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Խնձորենի արևելյան

**Խնձորենի արևելյան** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող, խնձորենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մինչև 25 մ բարձրությամբ գեղազարդային, մեղրատու բույս է։ Ընձյուղները, տերևները և բողբոջները մերկ են։ Տերևները կլորաձվաձև են կամ լայն օվալաձև, սրածայր փոքր բլթակներով։ Ծաղկաբույլերը բազմածաղիկ են, սպիտակ պսակաթերթիկներով։ 1,2 մմ երկարությամբ շագանակագույն, ձվաձև կամ տանձաձև պտուղները երբեմն գնդաձև են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ուկրաինայում, Ղրիմում, Արևմտյան Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում։ Մեր հանրապետության սահմաններում հանդիպում է Շամշադինի և Իջևանի շրջաններում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ տարածված է միջին լեռնային գոտում, ծովի մակարդակից մինչև 1800 մ բարձրությունների վրա, կաղնեբոխային անտառներում։

Հանդիպում է Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Աճում է ստորին և միջին, երբեմն նաև վերին լեռնային գոտիների հովտային անտառներում, այգիներում և պուրակներում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են պտուղներն ու տերևները։ Բնի և ճյուղերի կեղևից ստանում են դեղին, կանաչ, շագանակագույն և սև ներկանյութեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Ուռենի կովկասյան

**Ուռենի կովկասյան** (), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2 մետր բարձրությամբ, մուգ գորշավուն կամ ավելի հաճախ՝ մոխրագույն ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները մազմզուկապատ են։ Երկու-երեք տարեկան մերկ բնափայտը ունի թույլ արտահայտված երկարավուն, կարճ թմբիկներ։
Բողբոջները ձվաձև են, սկզբում մազմզուկապատ, այնուհետև մերկ։

Տերևակիցները կիսասրտաձև են կամ երիկամաձև, մերկ, խոշոր, չթափվող։ Տերևների ձևը տարբեր է, հակսաակ-ձվաձևից մինչև հակառակ-նշտարաձև հիմքում կլորավուն, գագաթում կարճ-սրածայր, 5֊7,5 սմ երկարությամբ և 2֊3 սմ լայնությամբ, բարակ, երկու կողմերից էլ գրեթե մերկ, ներքևի կողմից սովորաբար կապտավուն, երբեմն՝ ցրված, հատուկենտ մազմզուկներով, անհավասար ատամնաեզր, կենտրոնական կարմրավուն ջղով։ Չորացնելուց հետո թեթևակի սևանում է։ Կատվիկները բացվում են տերևների հետ միաժամանակ կամ մի փոքր ավելի վաղ, գտնվում մի քանի տերևիկներով։

Առէջային կատվիկները ուղիղ են, 2 և 23 սմ երկարությամբ, վարսանդայինները դեպի ցած են կախված, մինչև 5 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ առանցքով։ Ծաղկակիցները հակառակ-ձվաձև են, շիկավուն, մազմզուկապատ, երկու մերկ առէջները ազատ են։ Սերմնարանը նեղ-կոնաձև է, մերկ, երկար կոթունավոր, սռնակը կարճ է, սպին ունի մեկը մյուսից հեռացող բլթակներ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիս-հունիսին։ Լուսասեր է, ցրտադիմացկուն, մեզոֆիլ։

Էկոլոգիական խումբը Xllբ։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Հայաստանում։ Մեր հանրապետոլթյան տարածքում հանդիպում է կենտրոնական շրջաններում, Արագածի լանջերում, գերազանցապես միջին և վերին լեռնային գոտիներում։

## Կիրառություն
Գրիր կիրառությունն այստեղ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռենի
Լորենի կովկասյան

**Լորենի կովկասյան** (), լորենազգիների ընտանիքի, լորենու ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ խոշոր ծառեր են՝ մինչև 35 մ բարձրությամբ և 80-120 սմ բնի տրամագծով։ Ծեր ծառերի բնի կեղևը գորշ է, ճաքճքված։ Երիտասարդ ճյուղերը դեղնագորշավուն են։ Բողբոջները երկարավուն են, մերկ, գորշավուն։ Ֆերտիլ ընձյուղների տերևները ձվաձև են, 7-9 սմ երկարությամբ և 4-7 սմ լայնությամբ, ձգված, սուր գագաթով, մեծ մասամբ հատված կամ թեթևակի' սրտանման հիմքով, ոչ սիմետրիկ, սուր ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ, մերկ, երբեմն' փայլուն, ներքևի կողմից բաց կանաչավուն, մերկ։ Նոր բացված տերևները ջղերի ուղղությամբ մազմզու կապատ են։ Տերևակոթունները բարակ են, մերկ, 3-4 սմ երկարությամբ։ Ծաղկակից տերևը երկարավուն է, 5 -8 սմ երկարությամբ և 1 -2 սմ լայնությամբ, երկու կողմերից էլ մերկ։ Ծաղկաբույլը իր երկարությամբ հավասար է ծաղկակից տերևին կամ նրան գերազանցում է։ Կազմված է 3 -8 ծաղիկներից։ Կոկոնները կլոր են, 3 մմ տրամագծով, մերկ։ Բաժակաթերթիկները նշտարանման են, 3-5 մմ երկարությամբ, 1,5-2 մմ լայնությամբ, արտաքինից մերկ, ներսի կողմից, հիմքում և գագաթում ծածկված երկար մազմզուկներով։ Պսակաթերթիկները դեղին են, ատամնավոր գագաթով, 5-7 մմ երկարությամբ, 1-1,5 մմ լայնությամբ։ Առէջները 6-8 մմ երկարություն ունեն։ Սերմնարանը խիտ, թաղիքանման աղվամազով է ծածկված, սռնակը մերկ է (խիստ հազվադեպ մազմզուկապատ), բլթակավոր սպիով։ Սերմնաբույսերի շաքիլատերևները հնգաբլթակ են, ավելի խոշոր, քան լորենու ցեղի մյուս ներկայացուցիչներինը։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Հյուսիսային Իրանում, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, ամենուրեք, միջին լեռնային գոտում։ Ներկայումս խոշոր ծառեր են աճում հատկապես Արարատյան դաշտի բնակավայրերում (Երևան, Վաղարշապատ, Արմավիր, Արտաշատ), ընդ որում որոշ ծառերի տարիքը անցնում է 250 - 300-ից։ Այդպիսի ծառերն ունենում են 20-22 մ բարձրություն և մինչև 120 սմ բնի հաստություն։ Նույնիսկ այդ տարիքում աչքի են ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։

## Կիրառություն
Հրաշալի մեղրատու է։ Նեկտարը պարունակում է 11,8 % գլյուկոզա և ֆրուկտոզա, 41,3 % սախարոզա։ 1 հա տարածությունից ստացվում է 1176 կգ նեկտար 760,5 կգ շաքարի բացարձակ պարունակությամբ։ Մեկ ծաղկից համօրյակի ընթացքում միջին հաշվով ստացվում է 4,8 մգ նեկտար։ Ամենաչորադիմացկուն լորենիներից մեկն է. պահանջկոտ է ջերմության նկատ մամբ, ստվերատար է։ Պտուղները բավականին համեղ են և օգտագործվում են սննդի մեջ։ Դրանք հայտնի են որպես արյունահոսությունը դադարեցնելու միջոց։ Մեկ ծառից կարելի է հավաքել մինչև մի քանի տասնյակ կգ պտուղ։ Նոր բացված, դեռևս կպչուն տերևներն օգտագործվում են սալաթ պատրաստելու համար։ Հում տերևներում պարունակվում է 0,09 % ասկորբինաթթու։ Ծաղիկներն օգտագործվում են որպես թեյի սուռոգատ, քրտնաբեր միջոց, իսկ թուրմը ողողման համար։ Քուսպը օգտագործում են համեղ ու փուխր հրուշակեղեն պատրաստելու համար։ Հնուց օգտագործվում է կանաչապատման բնագավառում։ Պիտանի է հանրապետության միջին և ստորին գոտու բնակավայրերի կանաչապատման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լորենազգիներ
Թթենի սև

**Թթենի սև** (), թթազգիների ընտանիքի թթենիների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ և վրանաձև սաղարթով։ Տերևները ձվաձև են, ամբողջաեզր կամ 2-3 բլթակավոր, բութ սղոցաատամնաեզր, խոր սրտանման հիմքով և կարճ սրածայր գագաթով, 5-14 սմ բարձրությամբ և 4-12 սմ լայնությամբ, կոշտ են, վերևից խիստ կնճռոտ, ներքևից մազմզուկապատ։ Կոթունները կարճ են, 1-3 սմ երկարությամբ։

Ծաղկաբույլերը գրեթե նստադիր են։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտղաբույլերը սևամանուշակագույն են, 2-2,5 սմ երկարությամբ, խիստ հյութալի, քաղցրաթթվաշ, հասունանում են հունիս-հուլիսին։

## Տարածվածություն
250px|մինի|Երևանում աճող սև թթի հատիկ|alt=|ձախիցՏարածված է Իրանում և Աֆղանստանում։

Հայաստանում բավականին շատ է մշակվում, ընդ որում երբեմն վայրիանում է։ Սպիտակ թթենու հետ համեմատած պակաս ցրտադիմացկուն և պակաս երաշտադիմացկուն է։ Այդ պատճառով էլ տարածված է հիմնականում միայն հանրապետության ցածրադիր, տաք շրջաններում։

## Կիրառություն
Դեկորատիվ առանձնահատկությունները բարձր են։ Տերևները պիտանի չեն շերամի որդի կերակրման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Թթազգիներ
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Թթենի սպիտակ

**Թթենի սպիտակ** (), թթազգիների ընտանիքի, թթենիների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառեր են՝ 15-20 մետր բարձրությամբ և 60-80 սմ բնի տրամագծով։ Սաղարթը վրանաձև է, խիտ, մինչև 15 մ պրոյեկցիայով։ Երիտասարդ ընձյուղները մոխրագորշավուն են, աղվամազապատ։ Տերևները ամռանը մուգ կանաչ են, աշնանը ստանում են բաց դեղնավուն գույն, հարթ են կամ կնճռոտ, լայն-օվալաձև կամ ձվաձև, հիմքում սրտաձև կամ թեք սրտաձև, կլորավուն, սրածայր, խոշոր բլթակավոր են, 6-15 սմ երկարությամբ տերևաթիթեղով։ Տերևակոթունները բարակ են, տերևաթիթեղից կարճ։ Առէջային ծաղիկները (կատվիկները) ունեն 3 սմ երկարություն, վարսանդայինները՝ երկարավուն կամ համարյա գնդաձև են։ Բացվում են ապրիլին։ Պտղաբույլերը հասնում են 1-2.5 սմ երկարության, սպիտակ են, կանաչ սպիտակավուն կամ ծիրանա-սևագույն, քաղցրահամ։ Ընկուզիկները (որոնց պրակտիկայում սերմ են անվանում) անկյունավոր կլոր են, բաց գորշավուն։ Սպիտակ թթենին պտղաբերում է 4-5 տարեկանից։ Պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Երիտասարդ տարիքում արագ է աճում, սահմանային բարձրության հասնելով 40-50 տարեկանում, որից հետո գագաթնային աճը գրեթե դադարում է։ Ապրում է 200-300 տարի։

## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայում, Չինաստանում, Հնդկաստանում, Փոքր Ասիայում։ Աճում է լեռնային անտառներում։ VII դարում շերամի որդի հետ միասին ներմուծվել է Եվրոպա։ Հայաստան է ներմուծվել անհիշելի վաղ ժամանակներում։ Ներկայումս հաջողությամբ է աճում ու պտղաբերում Հայաստանի ցածրադիր տաք շրջաններում, հասնելով 15-20 մ բարձրության։ Հաճախ վայրիանում է։ Վերջին տարիներին մշակվում է նաև բարձրլեռնային շրջաններում, ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա։ Օրինակ, Սևանի ավազանի տաք, պաշտպանված շրջաններում (Արեգունի, Ծովինար) աճում է որպես խոշոր ծառ և ամեն տարի բերք է տալիս։ Սևանի բուսաբանական այգում թեպետ թփանման է աճում, այնուամենայնիվ ամեն տարի պտղաբերում է։ Գյումրիում կան խոշոր, 70-80-ամյա ծառեր։

## Կիրառություն
Պտուղները չափազանց օգտակար են և սննդարար։ Դրանցից պատրաստում են մուրաբաներ, օշարակներ, գինի, օղի։ Հնուց հայտնի են թթենու բուժիչ հատկությունները։ Մեծ կիրառում ունի նաև դեկորատիվ պարտեզագործության բնագավառում։ Հատկապես բարձր են գնահատվում սպիտակ թթենու պարտեզային ձևերը։ Հայտնի են 400 սորտեր և ձևեր։ Հայաստանում լայնորեն տարածված է լացող ձևը (M. alba f. pendula Dipp.)։ Հանդիպում է նաև խոշորատերև ձևը (M. alba f. culata hort.)։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, պատվաստով և անդալիսով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Թթազգիներ
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Սեքվոյա մշտադալար

**Սեքվոյա մշտադալար** (), նոճազգրիների ընտանիքի, սեքվոյա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Հսկայական մշտադալար ծառեր են, որոնց բարձրությունը հաճախ անցնում է 100-ից, իսկ բնի տրամագիծը երբեմն հասնում է 6—9 մետրի։ Ապրում են 2000 տարուց ավելի։ Բունը ուղիղ է։ Ծեր ծառերի մոտ կեղևը երբեմն հասնում է մինչև 70 սմ հաստության։ Փշատերևները տափակ են, գծա-նշտարաձև, 1,5—2,0 սմ երկարությամբ և 2 —3 մմ լայնությամբ, վերևից փայլուն, մուգ կանաչ, ներքևից ավելի բաց գույնի, երկու սպիտակ հերձանցքային շերտիկներով, ընձյուղների վրա դասավորված են երկշարք, սանրաձև։ Կոները օվալաձև են կամ գնդաձև, կարմրադարչնագույն, 1,8—2,5 սմ երկարությամբ և 1,5—1,8 սմ լայնությամբ։ Արագաաճ ծառատեսակ է և տվերատար։ Պահանջկոտ է ինչպես հողի, այնպես էլ օդի խոնավության նկատմամբ։ Վատ է տանում երաշտը։ Նախընտրում է խոր, ալոլվյալ,
բերովի հովտային հողերը։ Կարող է աճել նաև փոքր հզորության, քարքարոտ, սննդանյութերով աղքատ հողերում, սակայն այս դեպքում թույլ աճ է տալիս։ Ավելի ջերմասեր է, քան սեքվոյադենդրոնը։ Առանց վնասվելու կարող է դիմանալ մինչև -10 —12° սառնամանիքներին։ Ընձյուղներ առաջացնելու մեծ ընդունակություն ունի և բնային ու արմատային մացառներով հեշտությամբ վերականգնվում է։ Սերմերի ծլունակությունը բարձր չէ։ Էկոլոգիական խումբը՝ I:

## Տարածվածություն

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի Խաղաղ օվկիանոսյան շրջանի մերձափնյա լեռներում։

## Կիրառություն
Հայաստան է ներմուծված 1965 թվականին (Իջևանի դենդրարիում) Բաթումի բուսաբանական այգուց՝ երկամյա սերմնաբույսերով։ — 16,5° սառնամանիքների դեպքում 1968—1969 թվականների ձմռանը մասամբ վնասվել են ասեղնատերևները և երիտասարդ շիվերի ծայրերը, սակայն հաջորդ վեգետացիոն շրջանում լրիվ վերականգնվել են։ Իջևանում, կանոնավոր ոռոգման պայմաններում միջին աճը կազմում է 50—60 սմ։ Վնասատուներով և
հիվանդություններով վարակվելու դեպքեր չեն նկատվել։ Հեռանկարային է Հայաստանի խոնավ, մերձարևադարձային շրջանների համար։ Կարելի է օգտագործել ինչպես խմբերով, այնպես էլ որպես սոլիտեր։ Մշակության հավանական շրջանը՝ 9։
## Ծանոթագրություններ
Տաքսոդիում սովորական

**Տաքսոդիում սովորական** (), գետնանոճազգրիների ընտանիքի, տաքսոդիում ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառեր են՝ մինչև 30-45 մ բարձրությամբ և 90-150 սմ հաստության բնով։ Ծեր բույսերի սաղարթը ցրված է, լայն-կլորավուն գագաթով, իսկ երիտասարդներինը բրգաձև է։ Կեղևը գորշակարմրավուն է։ Փշատերևները փափուկ են, տափակ, գծանշտարաձև, սանրանման, 1,2-1,8 սմ երկարությամբ և 1,5 մմ լայնությամբ, ուղիղ կամ թեթևակի կորացած, բաց կանաչավուն։ Փշատերևներն ամեն տարի թափվում են, կարճացած ընձյուղի հետ միասին։
Արական հասկիկներն ունեն 10-12 սմ երկարություն և 3-5 սմ լայնություն։ Կոները հակառակ-ձվաձև են կամ համարյա կլորավուն, հասունանում են մեկ տարվա ընթացքում։

Չափազանց լուսասեր ծառատեսակ է։ Աճում է շատ արագ։ Խոնավասեր է։ Հողում կրային միացությունների առկայությունը վատ է տանում։ Արմատային համակարգը հզոր է՝ հողի երես դուրս եկող բարձր, կոնուսաձև ելուստներով, որոնք արմատներին օդ են մատակարարում այն ժամանակ, երբ հողը երկար ժամանակ ծածկված է ջրով։ Դիմանում է մինչև -30&nbsp;°C կարճատև սառնամանիքներին։ Ապրում է 500-600 տարի։ Առանձին ծառեր ապրում են մինչև 3000-6000 տարի։ Աշնանը փշատերևները թափվելուց առաջ չափազանց գեղեցիկ ոսկե-դեղին գունավորում են ստանում։
Էկոլոգիական խումբը V: Մշակության հավանական շրջանները 7, 9-10, 19-20։

## Տարածվածություն
Ծագում է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավարևելյան մասից, որտեղ տարածված է Լուիզիանա, Տեխաս, Արկանզաս, Կարոլինա, Մերիլենդ և Ֆլորիդա նահանգներում։ Աճում է ճահճուտներում և գետերի հովիտներում, որի հետևանքով կոչվում է նաև «ճահճային նոճի»։

## Կիրառություն
Հրաշալի ծառատեսակ է գերխոնավացած հողերի կանաչապատման համար, որը աչքի է ընկնում դեկորատիվ չափազանց բարձր արժանիքներով։ Հատկապես գեղեցիկ է
ցանցառ և թափանցիկ սաղարթը։ Պիտանի է որպես սոլիտեր։
:

## Ծանոթագրություններ
Սոճի սովորական

**Սոճի սովորական** (), սոճազգիներ ընտանիքի, սոճի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Խոշոր, մշտադալար ծառեր են՝ ուղիղ, զգալի բարձրության վրա ճյուղերից մաքրված բնով։ Սաղարթը երիտասարդ տարիքում լայն է, բրգաձև, ծեր տարիքում՝ կլորավուն կամ հովանոցաձև։ Փշատերևները կապտականաչավուն են, ծառի վրա պահպանվում են 3 տարի, սովորաբար մի փոքր ոլորված են, 4-7 սմ երկարությամբ և 2 մմ լայնությամբ։

Կոները միայնակ են կամ 2-3-ական, դեպի ցած թեքված կոթուններով, հասունանում են բեղմնավորման երկրորդ տարում, երկարավուն-ձվաձև են, 2,5-7 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ լայնությամբ։ Աճում է բավականին ընդարձակ արեալի վրա, Արևմտյան Եվրոպայից մինչև Սիբիր։ Ալպյան լեռներում հասնում է ծովի մակերևույթից 1800 -2100 մ բարձրության։Անցնում է Մուրմանսկից հարավ, իսկ հարավայինը Միջին Ասիայի հյուսիսային մասով։ Անտառներ է կազմում հիմնականում ավազակավային և կավավազային հողերում, ընդ որում հանդիպում է նաև տորֆային և կավային գրունտներում։ Չափազանց լուսասեր է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, հատկապես երիտասարդ տարիքում աչքի է ընկնում արագ աճով։ Լավագույն հողերում առավելագույն աճը նկատվում է 15-20 տարեկան հասակում, իսկ աղքատ հողերում՝ 24 տարեկանում։ 40 -50 տարեկանից սկսում է դանդաղ աճել։ Ապրում է մինչև 300-350 տարի։

Հայաստանի բնակավայրերում ամենատարածված փշատերև ծառատեսակն է։ Երևանի բուսաբանական այգում 42 տարեկան հասակում բարձրությունը հասնում է 14-15 մ, սաղարթի լայնությունը՝ 6-7 մ, բնի տրամագիծը՝ 22-30 սմ։ Ըստ բարձրության՝ տարեկան միջին աճը կազմում է 32-35 սմ։ Պտղաբերում է 10-12 տարեկան հասակում։ Շիվերի աճը սկսվում է ապրիլի առաջին-երկրորդ տասնօրյակում և ավարտվում մայիսի սկզբին։ Ծաղկում է մայիսի կեսերին, կոները բացվում են մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Երևանի պայմաններում չորադիմացկուն է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Մուրմանսկայում, Միջին Ասիայում, Կովկասում, Սիբիրում։ Հայաստանում հանդիպում է հիմնականում միայն Սոճուտում։

## Էկոլոգիա
Էկոլոգիական խումբը՝ XI։ Մշակութային հավանական շրջանները 1-32։ Վանաձորի անտառկուլտուրաներում 25 տարեկան հասակում ունենում է 7-15 մ բարձրություն, 8-22 սմ բնի տրամագծով։ Առատորեն պտղաբերում է և 56 ինքնացան տալիս։ Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում տեղական սոճուց ավելի արագ է աճում և աչքի է ընկնում մի շարք առավելություններով։ Հատկապես լավ է աճում «Սոճուտում»։

## Կիրառություն
Ունի նաև անտառկուլտուրային մեծ նշանակություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոճի
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Լորենի բեգոնիատերև

**Լորենի բեգոնիատերև** (), լորենազգիների ընտանիքի լորի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ խոշոր ծառեր են՝ 15-20 մ բարձրությամբ և 50-80 սմ բնի տրամագծով։ Սաղարթը ցրված է, վրանաձև։ Աչքի է ընկնում երկարավուն-ձվաձև պտուղներով, ավելի խոշոր (մինչև 12 սմ երկարությամբ) տերևներով և նուրբ աղվամազով ծածկված սերմնարանով։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է ամբողջ Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է Շամշադինի շրջանում, Բերդ քաղաքատիպ ավանի շրջակա կաղնեբոխային անտառներում, ծովի մակերևույթից 1000-1500 մ բարձրության վրա։ Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է համարվում։ Կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկություններով շատ է նման կովկասյան լորենուն։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լորենազգիներ
Էնդի Գրիֆիտ

**Էնդի Գրիֆիտ** (, ), ամերիկացի դերասան, հեռուստատեսային պրոդյուսեր, սցենարիստ, հոսպելների կատարող, «Գրեմմի» և «Ժողովրդի ընտրություն» մրցանակների դափնեկիր։ Էմմի և «Թոնի» մրցանակների նոմինանտ է և ունի աստղ Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

Իր կարիերան սկսել է հեռուստատեսությունում, 1950 թվականի կեսերին, որտեղ էլ հետագայում ամբողջովին բացահայտում է իր հումորային տաղանդը և ճանաչում ստանում։ Իր մասնակցությամբ հեռուստահաղորդումներից առավել հայտնի է 1960 թվականից 1968 թվականներին  «CBS» հեռուստալիքով հեռարձակվող «Էնդի Գրիֆիտի շոուն» հաղորդումը, ինչպես նաև «Մետլոկ» դատական դրաման, որտեղ դերասանը 1986-1995 թվականներին կատարում էր գլխավոր դերը։ Մեծ էկրանում Գրիֆիտը հայտնի դարձավ Էլիա Կազանի «Դեմքը ամբոխում» (1957 թ.) ֆիլմում իր դեբյուտային դերով, իսկ կարիերայի վերջում հաճախ է հայնտվել հումորային և երիտասարդական կինոնկարներում, այդ թվում «Անհագ լրտեսը» (1996 թ.), «Մատուցողուհին» (2007 թ.) և «Եկեք խաղ խաղանք» (2009 թ.)։

Դերասանական կարիերային զուգահեռ Գրիֆիտն զբաղվել է երաժշտությամբ՝ ձայնագրելով ալբոմների շարք, որոնցից ամենահաջողները դարձան 2000-ական թվականներին թողարկված քրիստոնեական հիմների ժողովածուն։

Դերասանը 3 անգամ ամուսնացած է եղել, ունեցել է 2 երեխա իր առաջին կնոջից՝ Բարբարա Գրիֆիտից։

Էնդի Գրիֆֆիտը մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 3-ին, 83 տարեկան հասակում, սրտի նոպայից, Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Ռոանոկ կղզում իր ունեցած տանը։ Մահվանից 5 ժամ հետո թաղվել է նույն վայրում՝ ընտանեկան գերեզմանոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Ուռենի հնգառէջ

**Ուռենի հնգառէջ** (), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է 2-5 մ բարձրությամբ։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրագորշավուն է, խոր ճաքճքված։ Ընձյուղների կեղևը փայլուն է, ձիթադեղնավուն
կամ գարնանը ձիթականաչավուն։ Երիտասարդ ընձյուղները բոլորովին մերկ են, փայլուն, կպչուն։ Բողբոջները մանր են, կոնաձև, գորշավուն, բոլորովին մերկ, կպչուն։
Տերևները բացվելիս նույնպես կպչուն են, խիստ բնորոշ բալասանային բուրմունքով։ Տերևակիցները ձվաձև են, գեղձա-ատամնաեզր, թափվող։ Տերևակոթունները կարճ են,
0,3-1,2 սմ երկարությամբ, մի քանի գեղձիկներով։ Տերևները ձվաձև են կամ էլիպսաձև, գագաթում՝ թեք սրված, կոշտ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, կարծես լաքապատ, ներքևի կողմից բաց կանաչավուն, անփայլ, գեղձասղոցաեզր, բոլորովին մերկ, 5-13 սմ երկարությամբ և 2-4 սմ լայնությամբ։ Կատվիկները բացվում են տերևների հետ միաժամանակ։ Վարսանդային կատվիկները դեպի ցած են կախված, երկար կոթուններով։ Առէջային կատվիկները նստադիր են։ Առէջների թիվը սովորաբար 5 է, սակայն տատանվում է 2-10-ի սահմաններում։ Նեկտարանոցները երկուսն են։ Սերմնարանը ձվաձև-կոնաձև է, կանաչ, կարճ կոթունավոր։ Սպիի բլթակները տարբեր կողմեր են ուղղված։ Տուփիկը հասունանում է ամռան վերջում։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում։ Հայաստանի տարածքում աճում է հյուսիսարևելյանյան
շրջաններում և Ապարան-Հրազդանում, անտառային շրջաններում, գետափերին, խոնավ մարգագետիններում։

## Կիրառություն
Խորհուրդ է տրվում օգտագործել խոնավությամբ ապահովված շրջանների կանաչապատման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Մետասեքվոյա գլիպտոսրոբոիդային

**Մետասեքվոյա գլիպտոսրոբոիդային** (), գետնանոճազգրիների ընտանիքի, մետասեքվոյա ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառեր են երկարացած և կարճացած ընձյուղներով, մինչև 30-35 մ բարձրությամբ։ Երկար ընձյուղները առաջացնում են նոր վերաճ, իսկ կարճացած ընձյուղները ամեն տարի թափվում են։ Տերևները գծային են, տափակ, 6-15 մմ երկարությամբ և 1-2 մմ լայնությամբ, հիմքում և գագաթում սեղմված։ Իգական կոները ունեն 10-22 հակադիր թեփուկներ, 2-6 սմ երկարությամբ։ Արական կոները ունեն 5 մմ երկարություն և 3 մմ լայնություն, նստած են մեկական կամ երկուական և ավելի խմբերով, կարճացած ընձյուղների վրա։

Տերևների վրա լավ է նկատվում գլխավոր ջիղը սրա երկարությամբ դասավորված հերձանցքների շերտերով։ Տերևները առանցքի շուրջը դասավորված են երկու շարքով, մի հարթության վրա։

Չափազանց գեղեցիկ և բարձր դեկորատիվ ծառատեսակ է՝ շնորհիվ տերևների գեղեցիկ մոզայիկայի, ցանցառ սաղարթի և աշնանային յուրահատուկ ու հրաշալի գունավորման։

Լավ է աճում սերմերով և կտրոններով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կենտրոնական Չինաստանում, Սիչուան և Խուբեյ Նահանգների սահմաններում, ծովի մակերևույթից 700-1350 մ բարձրության վրա, ընդամենը 500 քառակուսի մղոն տարածքի վրա (1000 ծառ)։

Կավճի դարաշրջանի վերջից մետասեքվոյան տարածված է եդել Արկտիկայից մինչև Ասիայի և Ամերիկայի միջին լայնությունները։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հրաշալի է աճում Երևանի բուսաբանական այգում, որտեղ տեսքը շատ լավ է, ճնշվածության ոչ մի նշան ցույց չի տալիս, չի ցրտահարվում, վնասատուներով և հիվանդություններով չի վարակվում։ Ներկայումս այգում կան 20 տարեկան ծառեր, որոնց բարձրությունը կազմում է 6-8 մ։ «Ջեյթուն» սովխոզում 30 տարեկան ծառեր հասնում են 15 մ բարձրության, մինչև 50 սմ բնի տրամագծով։ Իջևան է ներմուծվել 1963 թվականին, Երևանի բուսաբանական այգուց ստացված արմատակալած կտրոններով։ Հանդես է բերում էկոլոգիական մեծ ճկունություն։ Արագ է աճում, տարեկան միջին աճը կազմում է 90 սմ, ընթացիկ աճը 1,0 մ։

Իջևանի պայմաններում վարձել են աճեցնել կտրոններով ուղղակի գրունտում։ Այդ փորձերը անհաջողության են մատնվել։ Ծաղկում է, բայց չի պտղաբերում։

Հեռանկարային էր Արարատյան դաշտի, մերձարևադարձային շրջանների, ինչպես նաև Հայաստանի անտառային շրջանների համար (7,9-10, 18-19, 20, 22-25, 28, 31-32)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասեղնատերևավորներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Սոճի Բանկսի

**Սոճի Բանկսի** (), սոճազգիների ընտանիքի, սոճի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն

Մշտադալար, խոշոր ծառեր են՝ մինչեւ 25 մ բարձրությամբ, ցանցառ, ձվաձև սաղարթով։ Փշատերևները խիստ ծռմռված են, «գանգուր», 2-4 սմ երկարությամբ, ծառի վրա պահպանվում են 2-4 տարի։ Կոները կողմնային են, մեկական, կամ մինչեւ 3 հատ փնջերով, ուղիղ կանգնած կամ թեթևակի կերպով թեքված, մոխրավուն, երկարավուն-բրգաձև, 3-5 սմ երկարությամբ, գորշասևավուն։ Բանկսի սոճին երիտասարդ տարիքում չափազանց արագ է աճում, իսկ 25-30 տարեկանից հետո սկսում է բավականին դանդաղ աճել։ Լավ է տանում վերատնկումը։ Էկոլոգիական խումբը՝ 9-րդն է։

Եվրոպա է մուտք գործել 1785 թվականին։ Հայաստանում հանդիպում է, սակայն Երևանի պայմաններում զգալիորեն տուժում է օդի չորությունից եւ ուժեղ շոգերից։ Վանաձորի պայմաններում բավականին լավ է աճում և երիտասարդ տարիքում։ Մինչեւ 50 սմ ընթացիկ աճ է տալիս։ Տարեկան աճերի քանակը հասնում է 2-3-ի։ Կոներ է առաջացնում 6 տարեկան հասակից։ Բավականին լավ է աճում նաև Երևանի բուսաբանական այգու Սևանի բաժանմունքում։

Միանգամայն ցրտադիմացկուն է, փշատերևները այրվածքներ չեն ստանում, ավելի դանդաղ է աճում, քան Վանաձորում (ընթացիկ աճը այստեղ կազմում է 22-23 սմ)։ «Սոճուտում» 13 տարեկան հասակում ունենում է 4,2-5,1 մ բարձրություն, 70-75 սմ ընթացիկ աճով։ Ըստ բարձրության՝ միջին աճը կազմում է 32-40 սմ։ Առատ ինքնացան է տալիս։ Ծաղկաձորի անտառներում 8,0 հեկտար տարածության վրա, Բանկսի սոճու մի գողտրիկ պուրակ կա, որը հիմնադրված է 1936 թ.: Բույսերի աճը միանգամայն բավարար է։ 20 տարեկան հասակում ընթացիկ աճը կազմել է 65-70 սմ։ Առատորեն պտղակալում է։ Սոճուտը հայտարարված է պետական արգելավայր։

## Տարածվածություն

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Մեկենզի գետից և Արջի լճից մինչև Մինեսոտայի կենտրոնը եւ Միչիգան լճի հարավային ափը, Կանադայի արևելյան մասում՝ մինչև Հյուսիսային Բերմոնտ, Մեն նահանգի հարավային մասում։

## Կիրառություն

Այս ծառատեսակը միանգամայն պիտանի է հակաէրոզիոն անտառկուլտուրաներ հիմնադրելու համար, հատկապես լեռնաանտառային եւ լեռնատափաստանային գոտիների բարձրլեռնային շրջաններում (1800-2000 մ բարձրության վրա)։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոճի
Մասրենի բազմածաղիկ

**Մասրենի բազմածաղիկ** (), վարդազգիների ընտանիքի, մասրենու ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ, մագլցող թուփ է մինչև 7 մ բարձրությամբ ընձյուղներով։ Ճյուղերը երկար են, դարչնագույն կամ կարմրականաչ, սկզբում թույլ մազմզուկապատ, կեռիկա նման ծռված զույգ փշերով։ Տերևները կենտ փետրաձև են, 4,5-10 սմ երկարությամբ, կազմված 5-7 էլիպսաձև կամ հակառակ ձվաձև տերևիկներից, ատամնաեզր, վերևի կողմից մերկ (կամ հատ ու կենտ մազմզուկներով ծածկված), ներքևի կողմից մազմզու կապատ, առանց գեղձիկների։ Տերևակոթունը աղվամազածածկ է։ Տերևակիցները նեղ են, խոր կտրատված, երբեմն' թարթիչաեզր։ Ծաղկաբույլերը բրգա-հուրանաձև են, բազմածաղիկ։ Ծաղիկների տրամագիծը հավասար է 1,5-2 սմ-ի, բաժակաթերթիկները կարճ են, սրածայր։ Պսակաթերթիկները սպիտակ են կամ վարդագույն։ Պտուղը կարմիր է, գնդաձև կամ ձվաձև։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին։ Պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Արագ է աճում, մեկ սեզոնում կարող է տալ մինչև 2 մ երկարությամբ շիվեր։ Լավ է բազմանում ամառային և ձմեռային կտրոններով։ Ամռան վերջում խորհուրդ է տրվում հատել ուժեղ աճ տված շիվերի ծայրերը։ Չափազանց զգայուն է մոլախոտային բուսականության մրցակցության նկատմամբ և անհրաժեշտ խնամքի բացակայության դեպքում կարող է ոչնչանալ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կորեայում, Չինաստանում (Տայվան), Ճապոնիայում։ Հայաստանի պայմաններում մշակվում է գրեթե ամենուրեք, բացառությամբ բարձր լեռնային շրջանների։ Հատկապես լավ է աճում և առատորեն ծաղկում Արարատյան դաշտի պայմաններում, որտեղ լայնորեն է տարածված։ Այս կամ այն չափով ցրտահարվում է միայն բացառիկ ցուրտ և երկարատև ձմեռների դեպքում, երբ օդի նվազագույն ջերմաստիճանը երկար ժամանակ լինում է —20 —25&nbsp;°C : Այնուամենայնիվ, միամյա շիվերի ցրտահարվելը այս բույսի դեկորատիվության վրա առանձնապես չի ազդում և նույն տարում սաղարթը ոչ միայն վերականգնվում, այլև առատորեն ծաղկում է։ Շիրակի դաշտում ցրտահարվում է գրեթե ամեն տարի, երբեմն բավականին լուրջ, այնուամենայնիվ, նույն սեզոնի ընթացքում արագորեն վերականգնվում և առատորեն ծաղկում է։ Ավելի լուրջ վնասվածքներ է ստանում ծովի մակերևույթից 1600-1700 մ-ից ավելի մեծ բարձրությունների վրա, որոշ դեպքերում իսպառ ցրտահարվելով։ Այնուամե նայնիվ, նույնիսկ մեծ բարձրությունների վրա. բայց տաք միկրոշրջաններում հաջողությամբ է աճում և դրսևորում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներ (ք. Քաջարան, ծովի մակարդակից 2000 մ բարձրության վրա)։

## Կիրառություն
Կարելի է օգտագործել ոչ բարձր պատերը, ցանկապատերը, պերգոլները, պատատավանդակները, տաղավարները ձևավորելու, ինչպես նաև դրասանգների և ձևավոր եզրաշերտերի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Ելակի բույրը

**Ելակի բույրը** (), 2015 թվականի թուրքական հեռուստասերիալ։ Գլխավոր դերերը մարմնավորել են Դեմեթ Օզդեմիրը, Յուսուֆ Չիմը և Էքին Մերթ Դայմազը։

## Սյուժե
Հեռուստասերիալը ներկայացնում է երիտասարդ և գեղեցիկ աղջկա՝ Ասլըի սիրո ամբողջ պատմությունը։ Նա երազում է դառնալ համաշխարհային մակարդակի հրուշակագործ։ Օրերից մի օր ճակատագիրը նրան կապում է երիտասարդ և հարուստ տղայի՝ Բուրաքի հետ, ով նաև Թուրքիայի ամենանախանձելի փեսացուն է։ Հանդիպումը այնքան էլ հաճելի չի լինում երիտասարդների համար։ Մի օր աղջիկն ընկերուհու հետ մեկնում է Բոդրում։ Որքան էր նրա զարմանքը, երբ ինքնաթիռում իր կողքին նստում է նույն տղան․․․

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Փշամանդիկ նեղատերև

**Փշամանդիկ նեղատերև** (), մատիտեղազգիների ընտանիքի, փշամանդիկ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Չռված ճյուղերով փոքր թուփ է` 80 - 100 սմ բարձրությամբ։ Տերևները լայն են, հակառակ-ձվաձև կամ գրեթե կլորավուն, մինչև 2,0 սմ երկարությամբ և 1,5 սմ լայնությամբ, հիմքում սեպաձև, տափակ, մանր-ատամնաեզր, կարճ, լավ նկատելի տերևակոթունով։ Ռաստրուբը գլանաձև է, 2 - 3 մմ երկարությամբ, կարճ ատամիկներով։ Ծաղկապատը սպիտակ է կամ վարդագույն, նրա ներքին մասնիկները կլորասրտանման են։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Սևանի ավազանում և Վայքում։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը VIII: Մշակության հավանական շրջանները 3, 8, 12 — 15, 17-18, 22 - 25, 28:

## Ծանոթագրություններ
Կերիա ճապոնական

**Կերիա ճապոնական** (), վարդազգիների ընտանիքի, կերիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մինչև 3 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է, ուղղաձիգ կամ կոր, կանաչ ճյուղերով։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է։ Տերևները նշտարաձև են, 2-10 սմ երկարությամբ և 1,5-5 սմ լայնությամբ, երկարավուն սրածայր, ոչ խոր բլթականման կտրտված, ատամնասղոցաեզր, հիմքում թեթևակի սրտանման, լայն սեպաձև կամ կլորավուն, բաց կանաչավուն, վերևի կողմից մերկ, ներքևից մազմզուկապատ։ Տերևակիցը մախաթագծանման է, վաղ թափվող։ Տերևակոթունը ունի մինչև 3 սմ երկարություն։ Ծաղիկները գտնվում են ընձյուղների գագաթին կամ նախորդ տարվա ընձյուղների ծոցերում, մեծ մասամբ միայնակ, ոսկեդեղին, հաճախ' լիաթերթիկ, 3-4,5 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկները ամբողջաեզր են կամ գրեթե կլորավուն, կարճ եղունգավոր, առէջները բազմաթիվ են, պսակաթերթիկներից կրկնակի անգամ կարճ։ Պտուղը հավաքական է, կլոր երկարավուն, մերկ, գորշասևավուն։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին (երբեմն երկրորդ անգամ աշնանը)։ Հայաստանում հազվադեպ է պտղաբերում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Չինաստանում։ Հայաստանում մշակվում է Գյուլագարակում, Իջևանում։ Երևանում ոչնչացել է 1972-73 թթ. ձմռան ընթացքում։ Հեռանկարային է միայն Հայաստանի մերձարևադարձային շրջանների համար։ Կարելի է մշակել նաև Արարատյան դաշտի պայմաններում, որտեղ խիստ և երկարատև ձմռան դեպքում ցրտահարվում է մինչև գետնի մակերեսը և հաջորդ տարին ուժեղ աճելով ծաղկում է։ Բազմանում է սերմերով։ Լիաթերթիկ ձևը բազմացնում են կտրոններով, մացառներով և անդալիսով։

## Կիրառություն
Կերիան պարտեզներում գնահատվում է իր պայծառ դեղին ծաղիկների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Սզնի խոշորափուշ

**Սզնի խոշորափուշ** (), վարդազգիների ընտանիքի, սզնի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է, որը հաճախ աճում է թփանման, 4,5-6 մ բարձրությամբ, ոչ բարձր բնով, որի տրամագիծը չի անցնում 12-20 սմ-ից, ծածկված բաց դարչնագույն կամ մոխրավուն կեղևով, որը անջատվում է փոքր թիթեղներով։ Ճյուղերը հաճախ ծռմռված են, առաջացնելով անկանոն, երբեմն՝ կլորավուն սաղարթ։ Երիտասարդ ճյուղերը զիգզագաձև են, ընձյուղները մերկ են, շագանակադարչնագույն, փայլուն, ավելի ուշանփայլ, կարմրադարչնագույն։ Փշերը բազմաթիվ են, բարակ, 6-14 սմ երկարությամբ, շագանակադարչնագույն, խիստ փայլուն։ Տերևները լայն, հակառակ ձվաձև են, էլիպսաձև, սուր կամ կլորավուն գագաթով, լայն սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, վերևի մասը ամբողջական կամ բազմաթիվ ոչ խորը կտրատված բլթակներով, զույգ սղոցաեզր, 5-7 սմ երկարությամբ և 3,5-5 սմ լայնությամբ, երկարացած ընձյուղների վրա մինչև 7,5-10 սմ երկարությամբ և 6,5-7,5 սմ լայնությամբ, բացվելիս վառ կարմիր, հետագայում կաշվեկերպ, մուգ կանաչ, փայլուն, վերևի կողմից մերկ, դուոս ցցված ջղերով, ներքևից թույլ աղվամազապւստ։ Կոթուններն ունեն 1-2 սմ երկարություն, ամռան երկրորդ կեսից' վառ կարմիր։ Ծաղկաբույլերը բարդ են, վահանաձև, բազմածաղիկ։ Ծաղիկները սպիտակ են, 1,6-2 սմ տրամագծով, առէջները 8-12 հատ են, սռնակները 2-3։ Պտուղները հավաքված են ցրված ողկույզներում, գնդաձև են, վառ կարմիր, փայլուն, արտակարգ հյութալի ու համեղ են, 0,8-1,0 սմ տրամագծով, թափվող, 2-3 սերմերով։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսային Ամերիկայում, Վերմոնտից մինչև Նյու Յորք, Պենսիլվանիայի վրայով մինչև Իլլինոյսի հյուսիսը։ Աճում է լեռնալանջերին, կրով հարուստ հողերում, գետահովիտներում։

## Կիրառություն
Մեր հանրապետությունում լայնորեն է մշակվում ամենուրեք։ Ներմուծված սզնիներից ամենատարածվածն է։ Ամենուրեք հանդես է բերում ցրտադիմացկունություն
և ձմեռնադիմացկունություն։ Պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ, այնուամենայնիվ լավ է աճում ու զարգանում սննդանյութերով հարուստ, հզոր, ստրուկտուրային, լավ ջրաթափանց և օդաթափանց հողերում։ Լավ է խուզվում և երկար է պահպանում տրված ձևը։ Առանձնապես աչքի է ընկնում
ծաղկման, պտուղների հասունացման և տերևների գունափոխման շրջանում։ Էկոլոգիական խումբը՝ Xllp: Մշակության հավանական շրջանները 1-32։

## Ծանոթագրություններ
Պարրոթիա պարսկական

**Պարրոթիա պարսկական** (), համամելազգիների ընտանիքի, պարրոթիա (երկաթածառ) ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 25 մ բարձրությամբ, լայն-ձվաձև սաղարթով և մոխրագույն կամ գորշավուն կեղևով ծածկված բնով։ Ճյուղերը ձիթականաչավուն են,
որոնք ավելի ուշ գորշանում են։ Երիտասարդ տարիքում ճյուղերը ծածկված են աստղաձև աղվամազով և սպիտակ ոսպնյակներով։ Վեգետատիվ բողբոջները իլիկաձև են, 6-11 մմ երկարությամբ, 2-4 արտաքին գորշ թեփուկներով, որոնք աստղաձև աղվամազով ծածկված լինելու հետևանքով թաղիքանման տեսք ունեն։ Գեներատիվ բողբոջները լայն-ձվաձև են, մինչև 8 մմ երկարությամբ։ Տերևները կաշվեկերպ են, հակառակ-ձվաձև կամ էլիպսաձև, ոչ սիմետրիկ, 5-12 սմ երկարությամբ և 3-8 սմ լայնությամբ, սրածայր, թեթևակի սրտաձև հիմքով, վերևից մուգ կանաչ, ծածկված թեթևակի աղվամազով, ներքևի կողմից ավելի բաց գույնի, ծածկված ավելի խիտ աստղանման մազմզուկներով (հատկապես ջղերի ուղղությամբ)։ Տերևակոթունների երկարությունը հասնում է 2-4 մմ-ի։ Վաղ գարնանը տերևները ձեռք են բերում գորշակարմրավուն գունավորում և ձմռանը պահպանվում են բույսի վրա։ Ծաղկում է մինչև տերևների բացվելը։ Ծաղիկները աննշան են, հավաքված կարճացած ընձյուղների ծայրերին, 2-5-ական գլխիկներով, շրջապատված գորշաթաղիքավոր, ձվաձև ծաղկակիցներով։ Պսակաթերթիկներ չունի, բաժակը զանգականման է, կազմված 5-7 թերթիկներից։ Առէջները 5-7-ն են, երկար թելիկներով և կարմիր փոշեպարկերով։ Սերմնարանը կիսացածրադիր է, երկու բնանի, դեպի դուրս ցցված երկու սռնակներով։ Պտուղը կլորա-օվալաձև է, 2 բնանի, երկսերմնանի փայտացած տուփիկ է 11-16 մմ երկարությամբ։ Սերմը ձվաձև է, սրածայր, բաց գորշավուն, փայլուն։ Ծաղկում է մարտին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
200px|մինի|աջից
Տարածված է Լենքորանի հարթավայրի հարավարևելյան հատվածում, շագանակատերև կաղնու հետ բարձրանալով լեռները մինչև 700 մ, առանձին դեպքերում հասնելով մինչև 1200 մ բարձրության։ Ցածրավայրերում առաջացնում է խիտ տնկարկներ։ Ենթանտառում աճում են զկեռենին, սզնին, տոսախը։ Ճյուղերը սկսվում են անմիջապես գետնի մակերեսից։ Հպվելով գետնին' դրանք հեշտությամբ արմատակալում են, երբեմն սերտաճելով միմյանց և հարևան ծառերի հետ։ Դանդաղ է աճում և 150 տարեկանում հազիվ հասնում է 15 մ բարձրության, 30-40 սմ բնի տրամագծով։ Ապրում է մինչև 200 տարի։ Հատելու դեպքում առատ բնային մացառներ է տալիս։ Լավ է տանում խուզումը և տրված ձևը երկար է պահպանում։ Բնափայտը ամուր է, վարդագույն։ Անցյալում դրանից մանածագործական իլիկներ էին պատրաստում։ Ներկայումս սահմանափակ է օգտագործվում, մեքենաների մասեր պատրաստելու համար։ Հրաշալի է աճում Երևանի բուսաբանական այգում և կանաչ գոտում։ Հազվադեպ է ցրտահարվում։

## Կիրառություն
Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով, ծաղկում և պտղաբերում է։ Առանձնապես լավ է աճում Իջևանի դենդրարիում, որտեղ ինքնացան է
տալիս։ Խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել անտառապատման և կանաչապատման նպատակներով, բացառապես հանրապետության ցածրադիր, տաք շրջաններում։
Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները 7,9-10, 18-20, 23-25, 31-32։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համամելազգիներ