Անիրիդիա

**Անիրիդիա,** աչքի գունավոր, մկանային օղակի՝ ծիածանաթաղանթի բացակայություն կամ գրեթե բացակայություն։ Ծիածանաթաղանթը կարգավորում է բբի չափը և աչք մտնող լույսի քանակը: Այս բացակայությունը հանգեցնում է աչքի կենտրոնական սև տեսքի: Անիրիդիան կարող է լինել բնածին՝ սովորաբար ախտահարելով երկու աչքերը, կամ ձեռքբերովի՝ առաջանալ թափանցող վնասվածքից: Բնածին անիրիդիան սովորաբար ավելի բարդ վիճակի մաս է, որը զուգակցվում է աչքի բազմաթիվ այլ արատների հետ, օրինակ՝ դեղին բծի և տեսողական նյարդի հիպոպլազիա, կատարակ և եղջերաթաղանթի փոփոխություններ։ Տեսողությունը կարող է լրջորեն խանգարված լինել, և խանգարումը հաճախ կապված է մի շարք այլ բարդությունների հետ, այդ թվում՝ նիստթագմի, ամբլիոպիայի և կատարակտի հետ։ Որոշ դեպքերում անիրիդիան առաջանում է որպես ավելի լայն համախտանիշի մաս, օրինակ՝ WAGR համախտանիշը (երիկամային նեֆրոբլաստոմա, միզասեռական համակարգի անոմալիաներ և մտավոր հետամնացություն) կամ Գիլեսպիի համախտանիշը (ուղեղիկային ատաքսիա):

## PAX6
[աջից|մինի| PAX6 գենի մուտացիայով անիրիդիայի ֆենոտիպային էքսպրեսիա.<br>
(A) անիրիդիայով հիվանդները ցույց են տվել նիստագմին բնորոշ առանձնահատկություններ<br>
(B)՝ ֆովեալ հիպոպլազիա<br>
(C՝ )[Պտոզ (վերին կոպ)|պտոզ, միկրոկորնեա՝ ​​տեղահանված կատարակտային ոսպնյակով
(D)՝ ոսպնյակի էկտոպիա]]

PAX6 գենը, որը տեղակայված է 11-րդ քրոմոսոմի կարճ թևի AN2 հատվածում (11p13), կարևոր դերակատարում ունի աչքի և այլ կառուցվածքների զարգացման գործում: Այն կարգավորում է աչքի ձևավորմանը մասնակցող այլ գենետիկական գործընթացների մի ամբողջ շարք։ Հատկանշական է, որ PAX6 գենը ցուցաբերում է բարձր էվոլյուցիոն կայունություն՝ մոտավորապես 95% նմանություն ունենալով դանիո–ռերիո ձկներում հանդիպող pax գենի հետ։ Այտ տեսակի էվոլյուցիոն ծագումը մոտ 400 միլիոն տարի առաջ առանձնացել է մարդկանցից:

PAX6 գենի արատները մկների մոտ առաջացնում են անիրիդիանման ակնային արատներ: Անիրիդիան հետերոզիգոտ խանգարում է, ինչը նշանակում է, որ 11-րդ քրոմոսոմի երկու օրինակներից միայն մեկն է տուժում: Երբ երկու օրինակներն էլ փոփոխվում են՝ հոմոզիգոտ վիճակ է առաջանում, ելքը համարյա միշտ մահացու է՝ աչքի ձևավորման ձախողմամբ:  2001 թվականին հաղորդվել է հոմոզիգոտ անիրիդիայով հիվանդների երկու դեպքի մասին։ Պտուղները մահացել են ծնվելուց առաջ և ունեցել են ուղեղի ծանր վնասվածք։

## Տեսակներ
Անիրիդիան բաժանվում է ժառանգական և սպորադիկ ձևերի: Ժառանգական անիրիդիան սովորաբար փոխանցվում է աուտոսոմ-դոմինանտ եղանակով՝ յուրաքանչյուր սերունդ ունի վարակվելու 50% հավանականություն, չնայած հայտնաբերվել են նաև հազվադեպ աուտոսոմ-ռեցեսիվ ձևեր, օրինակ՝ Գիլեսպիի համախտանիշ: Սպորադիկ անիրիդիայի մուտացիաներն ազդում են AN2 հատվածին հարակից WT1 հատվածի վրա՝ առաջացնելով երիկամի քաղցկեղ, որը կոչվում է նեֆրոբլաստոմա (Վիլմսի ուռուցք): Այս հիվանդները հաճախ ունենում են նաև միզասեռական համակարգի անոմալիաներ և մտավոր հետամնացություն (WAGR համախտանիշ):

PAX6 գենի վրա կարող են ազդել մի քանի տարբեր մուտացիաներ: Որոշ մուտացիաներ, ավելի շատ են արգելակում գեների գործառույթը, քան մյուսները, ինչի հետևանքով հիվանդության ծանրությունը տարբեր աստիճանների է լինում: Այսպիսով, որոշ անիրիդիա ունեցող անհատներ կորցնում են ծիածանաթաղանթի համեմատաբար փոքր մաս, նրանք չունեն ֆովեալ հիպոպլազիա և պահպանում են համեմատաբար նորմալ տեսողություն: Նրանք պահպանում են գեների բավարար գործառույթ՝ ավելի մեղմ ֆենոտիպ ստանալու համար:

*  AN
*  Անիրիդիա և ծնկոսկրի բացակայություն
*  Անիրիդիա, միկրոեղջերաթաղանթ և ինքնուրույն բուժվող կատարակտ
*  Անիրիդիա, ուղեղիկ ատաքսիա և մտավոր հետամնացություն (Գիլեսպիի համախտանիշ)

## Նշաններ և ախտանիշներ
Անիրիդիան կարող է առաջացնել բազմաթիվ ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝

* Տեսողության խանգարում (ոչ միշտ)
* Լուսազգայունություն
* Աչքերի արագ, անվերահսկելի, դողացող շարժումներ (նիստագմ)
* Շլություն:

## Մուտացիաների վերլուծություն
PAX6 գենի մուտացիաների ԴՆԹ մոլեկուլային թեստավորումը (սեքվենավորումով) հասանելի է մեկուսացված անիրիդիայի և Գիլեսպիի համախտանիշի դեպքում: WAGR համախտանիշի դեպքում ցիտոգենետիկ վերլուծությունը և ֆլուորեսցենտային ներբջջային հիբրիդացումը (FISH) օգտագործվում են 11p13 քրոմոսոմային գոտում դելեցիաները հայտնաբերելու համար։ Այդտեղ տեղակայված են PAX6 և WT1 գեները։

## Բուժում
2018 թվականի մայիսին ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատել է CustomFlex արհեստական ծիածանաթաղանթը, որն առաջին սինթետիկ ծիածանաթաղանթն է՝ նախատեսված բնածին անիրիդիա կամ ծիածանաթաղանթի արատներ ունեցող մեծահասակների և երեխաների համար, ովքեր ունեն այլ հիվանդություններ, ինչպիսիք են ալբինիզմը, աչքի տրավմատիկ վնասվածքները կամ ուվեալ մելանոմայի պատճառով ծիածանաթաղանթի վիրաբուժական հեռացումը: Արհեստական ծիածանաթաղանթը վիրաբուժական եղանակով տեղադրվող սարք է, որը պատրաստված է բարակ, ծալովի, բժշկական սիլիկոնից և ունի յուրաքանչյուր հիվանդի համար անհատական չափս և գույն: Արհեստական ծիածանաթաղանթվ ամրացվում է ըստ աչքի անատոմիական կառուցվածքների կամ, անհրաժեշտության դեպքում, կարերով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Neethirajan G, Hanson IM, Krishnadas SR, Balasubramanian D, Sowdhamini R, Radha V, et al. A novel PAX6 gene mutation in an Indian aniridia patient. Mol Vis. 2003;9:205-9.
* Neethirajan G, Vijayalakshmi P, Krishnadas SR, Balasubramanian D, Shashikant S, Shashikant C, et al. PAX6 gene variations associated with aniridia in South India. BMC Med Genet. 2004;5:37.
* Neethirajan G, Collinson JM, Krishnadas SR, Vijayalakshmi P, Soni R, Hanson IM. De novo deletions in the paired domain of PAX6 in south Indian aniridic patients. J Hum Genet. 2004;49(12):647-9.
* Neethirajan G, Krishnadas SR, Vijayalakshmi P, Anupkumar AN, Balasubramanian D, Hanson IM. Identification of novel mutant PAX6 alleles in Indian cases of familial aniridia. BMC Ophthalmol. 2006;6:28.
* Neethirajan G, Krishnadas SR, Vijayalakshmi P, Shetty S, Sundaresan P. Semi-Quantitative Analysis of PAX6 Gene in Ocular and Non-Ocular Tissues. New Vis Med Med Sci. 2024;3:47–59.

## Արտաքին հղումներ
* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Aniridia
* NCBI/Molecular diagnosis of aniridia
* OMIM entries on Aniridia
* GeneReviews/NIH/NCBI/UW entry on Wilms Tumor Overview

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կառուցվածքային շեղումներ