Վալենտինա Աստախովա

**Վալենտինա Իլարիոնովնա Աստախովա**  (, ), խորհրդային և ուկրաինացի հումանիտար գիտությունների գիտնական, պատմության, սոցիոլոգիայի և մանկավարժության մասնագետ, բարձրագույն կրթության կազմակերպիչ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1981, պրոֆեսոր (1983)։ Նա իր գիտական կարիերան սկսել է Խարկովի պետական համալսարանում։ 1978 թվականից աշխատել է Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտում, որտեղ եղել է գիտական կոմունիզմի (այն ժամանակ՝ սոցիոլոգիա և քաղաքագիտություն) ամբիոնի վարիչ և պրոֆեսոր։ 1991 թվականին հիմնադրել է «Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիա» Խարկովի հումանիտար ինստիտուտը (հետագայում՝ համալսարան), որտեղ մնացել է ռեկտոր մինչև 2011 թվականը, որից հետո աշխատել է որպես ռեկտորի խորհրդական։ Ակտիվորեն ներգրավված է հասարակական գործունեության մեջ և հաստատում է ուկրաինա-ռուսական մշակութային կապեր։

Արքայադուստր Օլգայի Ուկրաինայի շքանշանի առաջին ասպետ, 3-րդ աստիճանի (1997), Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական կրթության վաստակավոր աշխատող (1990) և Խարկովի պատվավոր քաղաքացի (2011):  Խարկովի պետական համալսարանի պրոֆեսոր և պրոռեկտոր Վ. Ի. Աստախովի կինը և Խարկովի «Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիա» հումանիտար համալսարանի ռեկտոր Ե.Վ. Աստախովայի մայրը։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է Դնեպրոպետրովսկում՝ բանվորների ընտանիքում՝ Իլարիոն Գավրիլովիչ (1907-1980) և Ն. Ս. (1910—1985) Պյատիչին։ Նրա հորեղբայրը Խորհրդային Միության հերոս, ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտ Իվան Պյատիչինն էր։ Ուկրաինայի գերմանական օկուպացիայի ժամանակ նա տարհանվել է մոր և կրտսեր եղբոր հետ: Սամարայի մարզի Սուրգուտ գյուղում տարհանման ժամանակ նա հաճախել է առաջին դասարան։ Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո՝ 1945 թվականին, Պյատիչինների ընտանիքը տեղափոխվել է Խարկով այստեղ՝ 1952 թվականին, Վալենտինան ավարտել է թիվ 132 միջնակարգ դպրոցը։

1952 թվականին նա ընդունվել է Խարկովի պետական համալսարանի պատմության բաժին, որտեղ հանդիպել է պատմաբան Վիկտոր Աստախովին, որի հետ շուտով ամուսնացել է և վերցրել նրա ազգանունը։ Համալսարանում սովորելու տարիներին նրա հետազոտության թեմաներն էին 1812 թվականի Հայրենական պատերազմը, Դոնեցկ-Կրիվոյ Ռոգի Խորհրդային Հանրապետությունը և ԴԿՍՀ առաջնորդ «ընկեր Արտյոմ»-ի կենսագրությունը. նա հատուկ ուշադրություն է դարձրել մտավորականության ուսումնասիրությանը որպես մշակութային երևույթ։ 1957 թվականին Աստախովան ավարտել է համալսարանը և սկսել աշխատել որպես մեթոդիստ Արհմիությունների Համամիութենական Կենտրոնական Խորհրդի Խարկովի էքսկուրսիոն բազայում, ինչպես նաև պատմության ուսուցչուհի Խարկովի թիվ 36 միջնակարգ դպրոցում: Դպրոցում աշխատելու ընթացքում նա իր աշակերտների հետ հիմնադրել է «ընկեր Արտյոմ»-ին նվիրված թանգարան։

1961 թվականին նա ընդունվեց Խարկովի պետական համալսարանի ասպիրանտուրա, իսկ երեք տարի անց պաշտպանեց պատմական գիտությունների թեկնածուի աստիճանի ատենախոսություն ՝ «Արտեմի (Ֆ. Ա. Սերգեև) հեղափոխական գործունեությունը 1917-1918 թվականներին» թեմայով։  Թեկնածուական ատենախոսության վրա աշխատելիս Աստախովայի շատ գործընկերներ խորհուրդ տվեցին նրան փոխել թեման, սակայն պատմաբան Արկադի Էպշտեյնից աղբյուրների տեսքով աջակցություն և օգնություն ստանալուց հետո Վալենտինա Իլարիոնովնան կարողացավ ավարտել իր հետազոտությունը։ Աստիճան ստանալուց հետո Աստախովան աշխատանքի ընդունվեց հարազատ համալսարան, որտեղ դասավանդեց «Գիտական կոմունիզմի տեսություն» դասընթացը։ Սկզբում նա զբաղեցնում էր ավագ դասախոսի պաշտոնը, 1965 թվականից՝ դոցենտ, իսկ 1972 թվականից՝ ավագ գիտաշխատողի։ Նա զբաղվում էր գիտությունների թեկնածուների պատրաստմամբ և ակտիվորեն մասնակցում էր համալսարանի հասարակական կյանքին: Վալենտինա Իլարիոնովնան Խարկովի ուսանողական ստեղծագործական սիրողական ներկայացումները վերահսկող Խարկովի գեղարվեստական խորհրդի ստեղծման նախաձեռնողն էր և 1961-1971 թվականներին,ՀԳՄ գեղարվեստական խորհուրդը, որը վերահսկում էր ուսանողների ստեղծագործական սիրողական գործունեությունը: Նրա մասնակցությամբ հիմնադրվեց Խարկովի ուսանողական գումարտակի պատմության թանգարանը, և աշխատանքներ տարվեցին Խարկովի ուսանողական գումարտակի հիշատակի ուսումնասիրության և հավերժացման ուղղությամբ։ Քսան տարի, սկսած 1972 թվականից, նա կազմակերպել էր Խարկովի երիտասարդ դասախոսների մրցույթը։

1978 թվականին Աստախովան հրավիրվել է աշխատանքի Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտում, որտեղ սկզբում զբաղեցրել է դոցենտի պաշտոնը , իսկ 1981 թվականից մինչև 1994 թվականի օգոստոսը ղեկավարել է գիտական կոմունիզմի ամբիոնը (նրա ղեկավարությամբ ամբիոնը մի քանի անգամ փոխել է իր անվանումը։ 1989 թվականին՝ սոցիալիզմի տեսության ամբիոն, 1990 թվականին՝ սոցիալական և քաղաքական հարաբերությունների ամբիոն, 1991 թվականին՝ սոցիոլոգիայի ամբիոն և 1994 թվականից՝ սոցիոլոգիայի և քաղաքագիտության ամբիոն)։ Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտում աշխատելիս նա 1980 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանում (այլ աղբյուրների համաձայն՝ 1981 թվականին) գրել և պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Սոցիալիստական մտավորականության ձևավորման և զարգացման օրինաչափությունները» թեմայով։ Այս աշխատանքում նրա պաշտոնական հակառակորդներն էին պրոֆեսորներ Վ. Գ. Սմոլկովը, Ց. Ա. Ստեփանյանի և Ս. Ա. Ֆեդյուկինի հետ։ Որպես ամբիոնի վարիչ՝ նա ստեղծել է իր սեփական գիտական դպրոցը, որը զբաղվում էր հասարակության մտավոր ներուժի ուսումնասիրությամբ և մասնագետների պատրաստման կատարելագործմամբ, վերահսկել է կոլեկտիվ մենագրությունների հրատարակումը, դարձել է 25 (այլ աղբյուրների համաձայն՝ ավելի քան 30) գիտությունների թեկնածուների գիտական ղեկավար և 6 դոկտորների գիտական խորհրդատու։

1991 թվականին նա հիմնադրել և ղեկավարել է Խարկովի հումանիտար ինստիտուտը (հետագայում՝ համալսարան)՝ «Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիան», որը դարձել է Ուկրաինայի առաջին մասնավոր համալսարաններից մեկը։ Աստախովան այս համալսարանի սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր էր։ 1993 թվականին նա ղեկավարել է հյուսիսարևելյան ամբիոնը  և դարձել է Ուկրաինայի ոչ պետական սեփականության կրթական հաստատությունների ասոցիացիայի փոխնախագահ։ 1996 թվականին համալսարանը ստացել է III մակարդակի հավատարմագրում, իսկ 2002 թվականին՝ IV մակարդակ։ 1997 թվականին Վալենտինա Իլարիոնովնան դարձել է վերջերս ստեղծված Արքայադուստր Օլգայի III աստիճանի շքանշանի առաջին ասպետը։ 2004 թվականին նա ընտրվել է Ուկրաինայի Բարձրագույն դպրոցի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

2011 թվականին նա թողել է Խարկովի «Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիա» հումանիտար համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը և զբաղեցրել նույն համալսարանի ռեկտորի խորհրդականի պաշտոնը։

## Հասարակական գործունեություն և տեսակետեր
Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտում աշխատելու ընթացքում Վալենտինա Իլարիոնովնա Աստախովան ակտիվորեն զբաղվել է հասարակական աշխատանքով։ Նա ընդգրկվել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ի պատվիրակության կազմում, որը մասնակցել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի XL նստաշրջանին 1985 թվականին։ 1986 թվականին նա միացել է «Զնանիե» ընկերության հանրապետական մասնաճյուղի նախագահությանը։ Վալենտինա Իլարիոնովնան Խարկովի տարածաշրջանային կանանց խորհրդի փոխնախագահն էր և համաուկրաինական կանանց միության անդամ։ 1987-ից 1991 թվականներին նա ղեկավարել է «Զնանիե» ընկերության Խարկովի տարածաշրջանային բջիջը։

1991 թվականից հետո Աստախովան ակտիվորեն ներգրավված էր Ռուսաստանի հետ սոցիալ-մշակութային կապերի աջակցության և ամրապնդման գործում։ 2009 թվականին նրա ղեկավարած համալսարանում բացվեց Ռուսական մշակույթի կենտրոնը, որը դարձավ Ուկրաինայում առաջին նմանատիպ հաստատությունը. հաջորդ տարի նրա ղեկավարությամբ բացվեց «Հիշողության ծառուղի՝ Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի 65-ամյակի պատվին»։ Նա Խարկովում նախաձեռնեց «Սուրբ Գևորգի ժապավեն» արշավը և Սուրբ Տատյանայի մատուռի կառուցումը, որը դարձավ Խարկովի առաջին ուսանողական մատուռը։ Նրա ղեկավարությամբ համալսարանը նաև մի շարք հետազոտական նախագծեր իրականացրեց ռուսական համալսարանների հետ համատեղ։

Ես շատ երջանիկ մարդ եմ։ Իմ ողջ կյանքի ընթացքում ես բախտ եմ ունեցել անել այն աշխատանքը, որը համարել եմ ինձ համար ամենակարևորը և շատ օգտակար մարդկանց համար։ Առաջին հերթին, դա, իհարկե, կրթությունն է, իսկ հիմա՝ վերջին 20 տարիների ընթացքում նաև բարեկամությունը, սերը և հավատարմությունը պահպանելը իմ նախկին մեծ հայրենիքի նկատմամբ։ Ես անսահման ուրախ եմ այս մրցանակով։ Ես մինչև վերջին շունչս ամբողջ հոգով կաշխատեմ ապահովել, որ ռուսների և ուկրաինացիների միջև բարեկամությունը պահպանվի, զարգանա և ամրապնդվի։

Աստախովան «Կրթության մասին» Ուկրաինայի օրենքի հեղինակներից մեկն էր, ինչպես նաև Խարկովի տարածաշրջանային «Խարկովի մարզ - 2010» և «Իմ ուսուցիչը» ծրագրերի մասնակից և նախաձեռնող։

## Մատենագրություն
2014 թվականի դրությամբ նա հեղինակել և համահեղինակել է մոտ 700 աշխատանք, այդ թվում՝
* «Ленин о сущности и социальной природе интеллигенции» (1970);
* «Советская интеллигенция и её роль в общественном прогрессе» (1976);
* «Роль высшей школы в повышении социальной активности работников промышленных предприятий» (1988);
* «Студент и общество: проблемы социальной защищённости студенчества» (1991);
* «Глобальные проблемы образования и особенности их проявления в Украине» (1995);
* «Приватная высшая школа в объективе времени: украинский вариант» (2000);
* «Крізь терени… Нариси становленния приватної вищої освіти в Україні» (2001);
* «Стратегия гуманизма» (2004).

## Ընտանիք
thumb|Եկատերինա Վիկտորովնա Աստախովան Խարկովի մարզային խորհրդում ելույթի ժամանակ . 2 դեկտեմբերի, 2013 թվական։
Դեռևս ուսանողական տարիներին Վալենտինա Իլարիոնովնան ամուսնացել է իր ուսուցիչ Վիկտոր Աստախովի (1922-1972) հետ, որի հետ ունեցել է երկու երեխա՝ որդի Վիկտորին և դուստր Եկատերինային։

Նրա ամուսինը՝ Վիկտոր Իվանովիչը, 1963 թվականին դարձել է պատմական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր։ 1959-1961 թվականներին նա եղել է Խարկովի կոմունիստական կուսակցության Խարկովի մարզկոմի քարտուղար, իսկ 1960-ականների սկզբից մինչև մահ՝ Խարկովի պետական համալսարանի ակադեմիական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր և պատմագրության, օժանդակ պատմական առարկաների և պատմության մեթոդների ամբիոնի առաջին վարիչ։

Նրա երեխաները նույնպես աշխատում են Խարկովի հումանիտար համալսարանի «Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիայում»։ Դուստրը՝ Եկատերինան (ծնված 1959 թվականին), 1996 թվականին դարձել է պատմական գիտությունների դոկտոր, իսկ հաջորդ տարի՝ պրոֆեսոր։ Նա որոշ ժամանակ աշխատել է Խարկովի մանկավարժական ինստիտուտում, ապա տեղափոխվել է Ժողովրդական Ուկրաինայի ակադեմիա, որտեղ եղել է հումանիտար առարկաների ամբիոնի առաջին պրոռեկտոր և պրոֆեսոր, իսկ 2011 թվականից ի վեր այս համալսարանի ռեկտորն է։ Որդին՝ Վիկտորը (ծնված 1957 թվականին), իրավաբանական գիտությունների թեկնածու է և պրոֆեսոր, ղեկավարում է «Գործարար կառավարման» ֆակուլտետը։

## Մրցանակներ
Վալենտինա Իլարիոնովնան արժանացել է մի շարք պետական և հասարակական մրցանակների, այդ թվում՝
thumb|Սեմենովը Պուշկինի մեդալ է հանձնում Վալենտինա Աստախովային, նոյեմբերի 16, 2012 թվական։
* «Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական կրթության վաստակավոր աշխատող» պատվավոր կոչում (Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության 1990 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ 398-XII որոշում)՝ *«իրավագիտության զարգացման և բարձր որակավորում ունեցող իրավաբանական կադրերի պատրաստման գործում ունեցած ծառայությունների համար»*։
* Արքայադուստր Օլգայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինայի նախագահի Լեոնիդ Կուչմայի հրամանագիր № 929/2004, օգոստոսի 19, 2004թ.) - *«տարածաշրջանային զարգացման նորարարական մոդելի ստեղծման և իրականացման գործում ունեցած նշանակալի անձնական ներդրման, մասնագիտական գործունեության մեջ նշանակալի նվաճումների և Խարկով քաղաքի հիմնադրման 350-ամյակի կապակցությամբ»*։
* Արքայադուստր Օլգայի 3-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինայի նախագահ Լեոնիդ Կուչմայի հրամանագիր № 928/97, 1997 թվականի օգոստոսի 29։ օրինակ № 001 )  - *«Ուկրաինայի հոգևոր վերածննդի, ընտանիքի, կանանց և երեխաների խնդիրների լուծման, ուկրաինացի ժողովրդի օգտին մասնագիտական և հասարակական գործունեության գործում ունեցած ակնառու անձնական ներդրման համար»*։
* Պուշկինի մեդալ (Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի հրամանագիր թիվ 288, 2012 թվականի մարտի 6։ Շնորհվել է Խարկովում Ռուսաստանի գլխավոր հյուպատոս Ս. Ա. Սեմենովի կողմից 2012 թվականի նոյեմբերի 16-ին) ՝ *«Ռուսաստանի Դաշնության հետ մշակութային կապերի զարգացման, արտերկրում ռուսաց լեզվի և մշակույթի պահպանման և տարածման գործում ունեցած մեծ ներդրման համար»*։
* «Անձնուրաց աշխատանքի համար մեդալ։ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հիշատակին» (1970)։
* Ուկրաինայի նախագահի շնորհակալագիր (1999)։
* Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի պատվավոր դիպլոմ (2010)։
* Ուկրաինայի Կրթության և գիտության նախարարության «Ուկրաինայի կրթության ոլորտի գերազանց աշխատող» շքանշան (2003)։
* Ուկրաինայի Կրթության և գիտության նախարարության «Գիտական նվաճումների համար» շքանշան (2006)։
** Ուկրաինայի Կրթության և գիտության նախարարության պատվավոր դիպլոմ (2002թ.):
* Խարկովի պատվավոր քաղաքացի (2011)։
* Խարկովի մարզային խորհրդի պատվավոր մրցանակ «Սլոբոժանսկա Սլավա» (2010)։
* Ուկրաինայի մանկավարժական գիտությունների ակադեմիայի «Ուշինսկի Կ.Դ.» կրծքանշան (2010)։

## Ծանոթագրություններ
**Աղբյուրներ**

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
 
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ