open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սոննի և Շեր

մինի|175px|Սոննիի և Շերի աստղը Հոլիվուդի փառքի ծառուղում

**«Սոննի և Շեր»** (անգլ.՝ *Sonny & Cher*), ամերիկյան փոփ և փոփ ռոք դուետ՝ կազմված ամուսիններ Սոննի և Շեր Բոնոներից։ Դուետն իր գործունեությունը ծավալել է 1964–1975 թվականներին։ Սկզբում ամուսինները հանդես են եկել որպես առ ընդ բի կատարող Ֆիլ Սպեկտորի բեք-վոկալ։

Առաջին համերկրային ճանաչման դուետն հասել է 1965 թվականին՝ դառնալով միանգամից երկու հիթային կատարումների հեղինակ՝ «Baby Don't Go» և «I Got You Babe»: «Atco/Atlantic Records»-ի ապրանքանիշի ներքո Սոննին և Շերը երեք ստուդիական ալբոմ։ Չորս տարի լռելուց հետո՝ 1972 թվականին, դուետը «MCA/Kapp Records»-ի հետ համատեղ թողարկում է ևս երկու ալբոմ։

Զույգը նաև հաջողություններ է արձանագրում ամերիկյան հեռուստատեսությունում՝ 1970-ականներին՝ վարելով «Սոննիի և Շերի շոու» և «Սոննիի և Շերի հումորի ժամը» հաղորդաշարերեը։ Դուետը լուծարվում է 1975 թվականին, երբ ամուսիններն ամուսնալուծվում են։ Շերը լուծարումից հետո շարունակում է չափազանց հաջող սոլո կարիերա, իսկ Սոննին ընտրվում է ԱՄՆ կոնգրես՝ որպես Հանրապետականների ներկայացուցիչ։

1998-ին Սոննին լեռներում դահուկներ վարելիս ենթարկվում է դժբախտ պատահարի և կնքում մահկանացուն։ Դեպքից անմիջպես հետո «Սոննի և Շեր» դուետն իր աստղն է ձեռք բերում Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

## Սկավառակագրություն
* 1965 - *Look at Us*
* 1966 - *The Wondrous World of Sonny & Cher*
* 1967 - *In Case You're In Love*
* 1967 - *Good Times*
* 1971 - *Sonny & Cher Live*
* 1971 - *All I Ever Need Is You*
* 1974 - *Live In Las Vegas Vol. 2*
* 1974 - *Mama Was a Rock and Roll Singer Papa Used to Write All Her Songs*

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IMDb-ում
* Էջը Allmusic-ում

Կատեգորիա:1964 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Վասիլ Խաչատրյան

**Վասիլ Հակոբի Խաչատրյան** (), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1900)։

1898 թվականից ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս։ 1904-ին բանտարկվել է անօրինական ագիտացիոն գրականություն տարածելու համար։ 1909 թվականին Թիֆլիսում բացել է դերձակի արհեստանոց, որը դարձել է բոլշևիկների գաղտնի հավաքատեղի։ 1913 թվականին Սուրեն Սպանդարյանի, Ելենա Ստասովայի հետ դատապարտվել է ցմահ աքսորի։ 1917 թվականին Սիբիրից վերադարձել է Անդրկովկաս և հեղափոխական աշխատանքի ուղարկվել Ախալցխա։ 1919 թվականին Ռոստովում հեղափոխական աշխատանք է ծավալել հայ գաղթականների շրջանում։ 1920 թվականին ընտրվել է Ռոստովի քաղաքային կոմիտեի կազմում և Նոր Նախիջևանի հեղկոմի անդամ։ 1921-1937 թվականներին կուսակցական-պետական աշխատանք է կատարել Հայաստանում, ապա՝ Վրաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Գիսանե Պալյան

**Գիսանե Սերգեյի Պալյան** (), հայ երաժիշտ, երաժշտագետ։ Empyray ռոք-խմբի դաշնակահարուհի։

## Կենսագրություն
1988 թ. ավարտել է Երևանի Չկալովի անվան թիվ 30 միջնակարգ դպրոցը։ 1988-1992 թվականներին սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, այնուհետև 1992-1994 թթ.` Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի, 1994-1997 թթ.` Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժիններում։ 1999 թ. առաջին ելույթն է ունեցել Empyray ռոք-խմբի հետ և դարձել խմբի անդամ։ Աշխատում է Շանթ հեռուստաընկերությունում։

Կիթառահար Կարեն Արզումանյանի կինն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Սարգիս Մանուկյան (երաժիշտ)

**Սարգիս Համլետի Մանուկյան** (), հայ ռոք-երաժիշտ, «Էմփիրեյ» ռոք խմբի հիմնադիր և մեներգիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թվականի հուլիսի 29-ին, Երևանում։ 1992 թվականին ավարտել է դպրոցը և ընդունվել է Երևանի «Դավիթ Անհաղթ» համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի արաբական բաժին։ Նույն թվականին «Ասպարեզ» ստուդիայում ձայնագրել է համանուն խմբի հիմնադիր՝ Արմեն Թորոյանի երկու հայտնի բալլադները։ 1994 թվականին «Էմփիրեյ» ռոք խմբի վերջնական ձևավորումից հետո, դուրս է եկել բուհից՝ ընտրելով երգիչի մասնագիտությունը։ Երեք տարի մասնավոր սովորել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Սերգեյ Դանիելյանի մոտ։ Հիմնական գործունեությունը կապելով խմբի հետ՝ ծավալել է անհատական գործունեություն, համագործակցելով այլ հեղինակների հետ։ Մինչ 2013 թվականը եղել է «Էմփիրեյ» ռոք խմբի վոկալիստը։

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն 

Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Լիլիթ Զաքարյան

**Լիլիթ Զաքարյան** (), հայ դաշնակահարուհի։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը։ 2008 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան, 2010 թվականին՝ կոնսերվատորիայի «Կատարողական և ստեղծագործական բարձրագույն վարպետություն» լրացուցիչ կրթության լրիվ դասընթացը։ Հանդես է եկել Ղազախստանի և Կիսլովոդսկի սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ, ելույթներ է ունեցել Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի, Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախմբի և Հայաստանի պետական ակադեմիական երգչախմբի հետ։ 2005 թվականից աշխատում է Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախմբում, 2008 թվականից՝ Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 2010 թվականից որպես ասիստենտ աշխատում է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում՝ պրոֆեսոր Ս. Զաքարյանի դասարանում։

## Մրցանակներ
* Դ. Շոստակովիչի անվան համառուսական մրցույթի դափնեկիր, 1996
* Շոպենի անվան երիտասարդ կատարողների միջազգային մրցույթի 3-րդ մրցանակ, 1997, Հարավսլավիա
* «Grand Concours International de Piano» 1-ին մրցանակ, 1998, Ֆրանսիա
* «Ժառանգություն» Համահայկական միջազգային մրցույթի դափնեկիր, 2000
* Դելֆյան խաղերի դափնեկիր, 2005, Ուկրաինա
* Արամ Խաչատրյանի անվան միջազգային մրցույթի 3-րդ մրցանակ, 2007, Հայաստան
* Դասական երաժշտության բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի երիտասարդական մրցանակ, 2011։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Խաչատուր Կաֆայեցի

**Խաչատուր (Խաչգռուզ) Կաֆայեցի** (աշխարհիկ անունը՝ Խաչգռուզ, 1592, Կաֆա-1658/59, Կաֆա (այժմ՝ Թեոդոսիա, Ուկրաինայի Ղրիմի մարզում)), հայ տարեգիր։ Եղել է քահանա։

### Կենսագրություն
Ծնվել է Թեոդոսիայում 1592 թվականին։ 1620 թվականին նա կազմել է հայկական ժողովրդական երգերի առաջին ժողովածուն։ Այդ երգերը նա սովորել էր մանուկ հասակում։ Այս ժողովածուն պարունակում էր մոտ 20 երգ։ Այն ունի բացառիկ նշանակություն միջնադարյան հայկական ժողովրդական երաժշտության ուսումնասիրության համար։ 1624 թվականին դարձել է քահանա։ 1620 -1658 թվականներին գրել է «Տարեգրություն Խաչատուր Կաֆաեցու» ժամանակագրական աշխատությունը, որը վերաբերվում է 1583 թվականից մինչև 1658 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած պատմական իրադարձությունները, տարերային աղետները և Ղրիմի սոցիալ - կրոնական դրությունը։ Հիմնականում ուշադրություն է դարձնում Ղրիմի հայերի վիճակին, լուսավորում է Ղրիմի խաների ռազմիկների մի քանի կողմերը։ 
«Տարեգրությունը» գրվել է «Երգարան» ձեռագրի վերջին էջերում։ Բնօրինակը պահպանվել է Մատենադարանում (№ 7709 ձեռագիր)։
Խաչգրուզը գրել է 3 պոեմ՝ նվիրված փրկությանը և կյանքի ունայնությանը։ Նա գրել է Ղրիմի հայերի խոսակցական լեզվով, նրա ստեղծագործությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում հայկական բարբառագիտության հանդեպ։

Կազմել է 1583-1658 թթ. ժամանակագրությունը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է XVII դարի առաջին կեսին Ղրիմում կատարված պատերազմական գործողությունների, Ղրիմի խանության հասարակական ու տնտեսական կյանքի և հատկապես՝ ղրիմահայ գաղութի պատմության ուսումնասիրման համար։ Գրված է ղրիմահայ բարբառով և կարևոր նշանակություն ունի հայ բարբառագիտության համար։ Խաչատուր Կաֆայեցին հավաքել, ընդօրինակել և կազմել է նաև միջնադարյան հայկական տաղերի ժողովածու, որտեղ զետեղված են շուրջ երկու տասնյակ ժողովրդական երգեր (Մնացականյան Ա., Հայկական միջնադարյան ժողովրդական երգեր, 1956 թ.)։ Վերջիններիս ընդօրինակությունը մեզ հասած ամենահին հավաքածուն է։ Ժամանակագրության հեղինակային բնագիրը և տաղերի այդ ինքնագիրը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (ձեռ. № 7709, ընդօրինակություն՝ 1620-1658 թթ.)։ Ժամանակագրությունը հրատարակվել է հայերեն (Մանր ժամանակագրություններ, հ. 1, 1951 թ.) և գերմաներեն («Acta Orientalia Academia Scientiarum Hungaricae», 1975 թ.) լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տարեգիրներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Խաչատուր Կեսարացի

**Խաչատուր Կեսարացի** (), կրթական-լուսավորական գործիչ։

## Կենսագրություն
Երիտասարդ տարիներն անց է կացրել Կիպրոսի Ս. Մակարվանքում, ապա մեկնել Երուսաղեմ, Կոստանդնուպոլիս, այնտեղից էլ՝ Էջմիածին։ Աշակերտել է Գրիգոր Դարանաղցուն, Գրիգոր Կեսարացուն, Մովսես Սյունեցուն, Մելիքսեթ Երևանցուն, ստացել աստվածաբանական, պատմական, փիլիսոփայական գիտելիքներ, ուսումնասիրել Դավիթ Անհաղթի երկերը, ծանոթացել Արիստոտելի, Պլատոնի ուսմունքներին։ Եղել է Նոր Ջուղայի առաջնորդը և Ս. Ամենափրկիչ վանքում (վանահայր 1620-1646 թվականներին) կատարել է կրթական-լուսավորական աշխատանք։ Հիմնել է դպրոց, գրադարան, հավաքել Հայաստանից և այլ տեղերից բերված ձեռագիր գրքեր։ Նրա սաներից էին Հակոբ Ջուղայեցին, Ոսկան Երևանցին, Հովհաննես Ջուղայեցին և ուրիշներ։ Կրոնական, տրամաբանական, ճարտասանական գործերի հեղինակ է։ 1630 թվականին Մովսես կաթողիկոսի կարգադրությամբ փիլիսոփա և քերական Սիմեոն Ջուղայեցու հետ մեկնել է Լվով՝ լեհահայ համայնքի առաջնորդ Նիկոլ Թորոսովիչի և համայնքի միջև ծագած վեճերը հարթելու։ Վերադառնալով Նոր Ջուղա՝ 1638 թվականին հիմնել է Իրանի առաջին տպարանը։ Խաչատուր Կեսարացին թաղված է Ս. Ամենափրկիչ վանքի տաճարում։

## Հրատարակություններ
* Հարանց վարք, Նոր Ջուղա, 1641։ 
* Խորհրդատետր, Նոր Ջուղա, 1641։ 
* Ժամագիրք, Նոր Ջուղա, 1642։ 

## Գրականություն
* Զարբհանալեան Գարեգին, Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1895։
* Լևոն Մինասեան, Նոր Ջուղայի տպարանը, Նոր Ջուղա, 1972։
* Հ. Սահակ Ճեմճեմեան, Հայ տպագրութիւնը և Հռոմ (ԺԷ. դար), Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1989 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ» թիւ 29)։
* Ն. Ա. Ոսկանյան, Ք. Ա. Կորկոտյան, Ա. Մ. Սավալյան, Հայ գիրքը 1512-1800 թվականներին. Հայ հնատիպ գրքի մատենագիտություն, Երևան, 1988։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1, Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում, Երևան, 2012։
* Raymond H. Kévorkian, Catalogue des «incunables» arméniens, 1511-1695 ou Chronique de l'imprimerie arménienne, avec Jean-Pierre Mahé, Genève։ P. Cramer. 1986.
* Raymond H. Kévorkian, Le livre arménien à travers les âges, avec Jean-Pierre Mahé, Catalogue de l'Exposition Marseille 1985.
* Vrej Nersessian, Catalogue of Early Armenian Books, 1512-1850, The British Library, 1980. ISBN 0904654354
* Էդիկ Բաղդասարյան։ Իրանահայ տպագրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Դավիթ Մուշեղյան

**Դավիթ Զոհրաբի Մուշեղյան** (), հայ ռոք երաժիշտ, կոմպոզիտոր։ Ոստան Հայոց խմբի կիթառահար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թvվականի փետրվարի 5-ին Երևանում` շինարար-ինժեների և ուսուցչուհու ընտանիքում։ 
* 1974 թվականին ընդունվել է Երևանի № 30 միջնակարգ դպրոցը,
* 1977 թվականին տեղափոխվել № 25 դպրոց։ 
* 1976 թվականից սովորել է № 10 երաժշտականդպրոցում` թավջութակի դասարանում։ 
* 1983 թվականին համադասարանցիների հետ հիմնել է «Կարճ միացում» խումբը։ 
* 1984 թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի միեքենաշինության ֆակուլտետը։ 
* 1986-1988 թվականներին ծառայել է Սովետական բանակում։ 
* 1991 թվականից «Ոստան Հայոց» ռոք-խմբի կիթառահարն է։ 
* 2000 թվականին տեղափոխվում է Մոսկվա։
*2013 թվականին վերադառնում է Հայաստան։
*Այսօր  նվագում է Ֆորշի հետ Ռե-մինոր խմբում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Ռուսաստանի օրհներգ

**[[Ռուսաստան]]ի պետական օրհներգ** (), նրա պաշտոնական պետական խորհրդանիշերից՝ դրոշի և զինանշանի հետ մեկտեղ։

## Օրհներգի տեքստը

Կատեգորիա:Ազգային օրհներգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար
Կատեգորիա:Ռուսերեն երգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն (1992–ներկա)
Ղարաքտոտ

**Ղարաքտոտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթի Դութաղի գավառում։ 1909 թվականին ուներ 15 ընտանիք հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ղարաքտոտի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թ.-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն

**ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն** (, **USAID**), Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության գործակալություն, որը հիմնականում պատասխանատու է այլ երկրներին օգնության համակարգման համար։ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն օգնության ձեռք է մեկնում արտերկրի ժողովուրդներին, ովքեր պայքարում են ավելի լավ կյանքի, աղետից վերականգնվելու և ապրելու ազատ և ժողովրդավարական երկրում։ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն նպատակները ներառում են ողջ աշխարհով ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության համապատասխան տնտեսական և հումանիտար օգնություն իրականացնել։ Այն գործում է Աֆրիկայում, Ասիայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում, մասնավորապես Հայաստանում։

1961 թ. նախագահ Ջոն Քենեդին ստեղծեց USAID, որպեսզի կոնգրեսի Օտարերկրյա օգնության ակտով նախատեսված երկրներում զարգացման աջակցությունն իրականացվի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Միջազգային զարգացման գործակալություններ
Հովհաննես Կուլողլյան

**Հովհաննես Կուլողլյան** (), հայ ռոք երաժիշտ, կիթառահար։

Ծնվել է 1982 թվականի հունիսի 23-ին Երևանում։ 1998 թ. ավարտել է «Անանիա Շիրակացի» քոլեջը։ 1998-2004 թթ սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում՝ ավարտելով նաև մագիստրատուրան, 2004-2007 թվականներին՝ Երևանի Ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրատուրայում՝ պաշտպանելով թեկնածուական աշխատություն։ Ավարտել է երաժշտական 5-ամյա դպրոցի ակորդեոնի դասարանը, ապա՝ մասնավոր հաճախել է կիթառի, սոլֆեջոյի, վոկալի դասերի։ 2006 թվականին ռոք երաժշտության ասպարեզում առաջին անգամ հանդես է եկել «AlterEgo» խմբի կազմում։ 2007-2010 թթ նվագել է «Սթրայֆ» խմբում։ 2009 թ-ից նվագում է «Այաս» խմբի կազմում, որի հետ 2010 թ. ելույթ է ունեցել Հայաստանի պետական Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ համատեղ համերգում, ինչպես նաև՝ Հայաստանում և արտասահմանում տարբեր փառատոներում և մենահամերգներում։ 2008-2009 թթ նվագել է «Սակվոյաժ» խմբի կազմում։ 2008 թ-ից նվագում է հայտնի «Մետալ Ֆրոնթ» նախագծում։ 2011 թ., «Սթրայֆ» խմբի բաս-կիթառահար Գեորգի Փիրումովի հետ հիմնադրել է «Infected Cinema» խումբը, որի կիթառահարն է։ Մասնակցել է մի շարք աշխարհահռչակ ռոք խմբերի ու երաժիշտների երևանյան համերգների կազմակերպչական աշխատանքներին։

Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Մածուն

**Մածուն**, կաթնամթերք, որի պատմությունը ձգվում է հազարամյակներ։ Օժտված է բարձր բիոքիմիական ակտիվությամբ և պարունակում է կենդանի կաթնաթթվային մանրէներ, որոնք չեզոքացնում են օրգանիզմում առկա բացասական բակտերիաների ազդեցությունը։ Հարուստ է նաև վիտամիններով և օրգանիզմի համար օգտակար բազմաթիվ տարրերով։

Մածունի հայրենիքը համարվում է Հայկական լեռնաշխարհը։ Մածուն բառի հիմքում ընկած է մած արմատը, որից և կազմվել են մածանել, մածնուլ բայերը՝ կպչել, թանձրանալ, մակարդվել իմաստներով։

Հայաստանում սննդի մեջ կաթնամթերքների, մասնավորապես՝ մածունի լայն գործածության մասին են վկայում հնագիտական բազմաթիվ գտածոները։ Նախնադարում մարդիկ կաթի ավելցուկը թողել են երկար ժամանակ, կաթը վերափոխվել է «թթու կաթի»՝ մածունի։ Պատահական այդ հայտնագործությունն էլ աստիճանաբար լայն կիրառություն է ձեռք բերել։

Այսօր էլ մածունի ստացման՝ մածուն մերելու եղանակը նույնն է, ինչ հազարամյակներ առաջ։ Եռացրած կաթի մեջ քիչ քանակությամբ թթված մածուն խառնելով՝ մակարդում են կաթը։ Շնորհիվ մանրէասպան հատկության, 5-6 օրական մածունը հրաշալի դեղամիջոց է աղեստամոքսային հիվանդությունների, թունավորումների, այրվածքների, խոցերի դեմ։

Հայտնի է, որ Կոստանդնուպոլսից հրավիրված բժիշկը մածունով է բուժել Ֆրանսիայի արքա Ֆրանցիսկ Առաջինի վաղահաս ծերությունը։ Մեր նախնիներին հայտնի է եղել նաև մածունից խնոցու մեջ հարելով կարագ ստանալը։

Հայաստանում իմացել են նաև մածունի երկարատև պահպանման միջոցները։ Ամռանը մածունը տոպրակով քամել են, լցրել կճուճների մեջ և անօդաթափանց դարձնելու նպատակով վրան ճարպ լցրել։ Պահպանման եղանակներից մեկն էլ չորթանն է, որից թանապուր են եփել։

Ավանդական հայկական մածունը բարելավում է մարսողությունը, բարձրացնում իմունիտետը։ Մածունը հանդիսանում է հայ ընտանիքի սննդակարգի անբաժանելի մասը։

## Պատմություն
Մածունի մասին առաջին գրավոր պատմությունները վկայում են միջնադարյան հայերեն ձեռագրերում Գրիգոր Մագիստրոսը (XI դար), Հովհաննես Երզնկացին (XIII դ.), Գրիգոր Տաթևացին (XIV դար) և այլք։ Մացոնին հիշատակվում է Զազա Փանասկերտելի-Ցիցիշվիլիի 15-րդ դարի վրացական Karabadini բժշկական գրքում։

Հայ գաղթականներ Սարգիս և Ռոուզ Կոլումբոսյանները, ովքեր սկսել են «Colombo and Sons Creamery»-ը Անդովերում, Մասաչուսեթս, 1929 թվականին, ներկայացրել են Matzoon-ը Նոր Անգլիայի շրջակայքում ձիաքարշ վագոնում, որի վրա գրված է հայերեն «մածուն» բառը։  որը հետագայում փոխվեց «յոգուրտ»՝ արտադրանքի թուրքերեն անվանումը, քանի որ թուրքերենը լեզուն էր մերձավորարևելյան տարբեր էթնոսների ներգաղթյալների միջև, որոնք այդ ժամանակ հիմնական սպառողներն էին:

2012 թվականի հունվարի 24-ին Վրաստանը գրանցեց «մածունի» աշխարհագրական նշումը։ 2022 թվականին Վրաստանն արգելեց հայկական 《մածուն》 անվամբ մածուն կաթնամթերքի արտահանումը Ռուսաստան իր տարածքով։  Ավելի ուշ հայաստանյան ընկերությունն իր արտադրանքը վերանշանակեց որպես «Հայկական լեռնային յոգուրտ»։

## Տես նաև
* Թան
* Կաթնամթերք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրաչյա Աճառյանի բառարան

Կատեգորիա:Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Հայկական կաթնամթերք
Ժեստ

Cm դիմացինին որևէ արտահայտություն փոխանցելու համար արվող մարմնի կամ մարմնի որևէ մասի կատարած համապատասխան շարժումը։
Ժեստեր անելու համար առավելապես օգտագործվում են ձեռքերը, ձեռքի մատները, գլուխը։ Գլխով արվող ամենատարածված ժեստը հենց այդպես էլ կոչվում է՝ գլխով անել, երբ գլխով վերև-ներքև թեքելու շարժումներ են արվում, որը նշանակում է՝ այո։ Եթե գլխով շաժումներն արվում են աջից ձախ և ձախից աջ, ապա դա նշանակում է՝ ոչ։ Կա նաև գլխով արվող մի այլ ժեստ, երբ ծնոտն է շարժվում աջ ու ձախ, դրանով արտահայտվում է հանդիմանություն։

Ձեռքի մատներով արվող ժեստերից ամենատարածվածը հավանության ժեստն է, երբ մատները բռունցք արած վիճակում են և միայն բութ մատն է վերև տնկած։ Եվրոպացիների մոտ այդ նույն ժեստը մատներով հաշվելիս արտահայտում է նաև 1 թիվը։

Ժեստերի լեզուն լայնորեն տարածված է խուլերի և դեբիլների միջավայրում և գոյություն ունի նույնիսկ ժեստերի այբուբեն։

Ժեստերը համարվում են ոչ վերբալ հաղորդակցության կարևոր մաս։ Ժեստերի մի մասի կոնկրետ իմաստը տարբեր կուլտուրանորում տարբեր է։ Սակայն բոլոր կուլտուրաներում կան ժեստեր, որոնց նշանակություն նույնն է։  **Այդ ժեստերից են՝**

# հաղորդակցության- ողջույնի, հրաժեշտի, ուշադրություն գրավելու, արգելող, դրական, բացասական, հարցական ժեստեր,
# մոդալ- այսինքն՝ գնահատական և վերաբերմունք արտահայտող, դրանք են՝ հավանություն, անբավարարվածություն, վստահության և անվստահության ժեստեր,
# նկարագրող, որոնք իմաստ ունեն միայն խոսքային տեղեկության հետ օգտագործվելու դեպքում։

**Ժեստերի իմացությունը հնարավորություն է տալիս՝**

# լրացուցիչ տեղեկություն ստանալ զրուցակցի մասին,
# արագ ըմբռնել զրուցակցի համար արժեքավոր տեղեկությունը,
# ցանկացած հաղորդակցման ընթացքում իրականացնել արագ և ճիշտ ընկալում,
# Հմուտ կառուցել և պահպանել սեփական իմիջը։

## Ժեստերի վերծանման առանձնահատկությունները
**Ժեստերի վերծանման առանձնահատկություններն են՝**

# պետք չէ դատել զրուցակցի հոգեվիճակի կամ վերաբերմունքի մասին ելնելով առանձին ժեստերից,
# պետք է հաշվի առնել իրավիճակը, որում տվյալ ժեստերը արտահայտվում են,
# պետք է հաշվի առնել ժեստերի համապատասխանությունը խոսքային տեղեկությանը,
# չպետք է խաբվել դերային ժեստերին, պետք է տարբերել իրական անձը դերից։

Կատեգորիա:Ժեստեր
Երեքը և Սնեժինկան

**«Երեքը և Սնեժինկան»** («Трое и Снежинка»), ռուսական կատակերգություն։ Գլխավոր դերերում՝ Իվան Ուրգանտ, Դանիլ Սպիվակովսկի, Իվան Ստեբունով, Էմիլյա Սպիվակ։

## Սյուժե
Երեք ընկերներ՝ Գարիկը, ավանգարդ նկարիչ Էնդրյուն, լեզվաբան Ստյոպիկը, գրեթե միշտ միասին են և պատրաստ են օգնել միմյանց։ Արկածները սկսվում են այն պահից, երբ նրանք բոլորը փեսացուի (Էնդրյուի) հետ միասին փախչում են հարսանիքից և հայտնվում գնացքում։ Այնտեղ նրանք պատահաբար հանդիպում և ծանոթանում են մի աղջկա՝ Կատյայի հետ։ Գարիկը մինչև ականջների ծայրը սիրահարվում է այդ աղջկան, բայց միասին լինելու շանսեր նրանք ընդհանրապես չեն ունենում, քանի որ Կատյան ամուսնացած է։ Բայց մի՞թե հնարավոր է սրտին թելադրել։ Երեք ընկերները Կատյայի հետքերով մեկնում են Ամստերդամ, որտեղ էլ հերոսներին սպասվում են ամենաանսպասելի արկածներ։

## Դերերում

## Մրցանակներ
*Լավագույն կատակերգային դեր (Իվան Ուրգանտ)
*«Ժպտա՛, Ռուսաստան» կինոփառատոնին «Ուրախ հույս» մրցանակ որպես լավագույն դեբյուտային ֆիլմ (2007)

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Պավել Բարդին, Մհեր Մկրտչյան
* Սցենարի հեղինակ՝ Մհեր Մկրտչյան
* Պրոսյուսեր՝ Արմեն Մեդվեդև, Մհեր Մկրտչյան
* Օպերատոր՝ Իգոր Կլեբանով
* Կոմպոզիտոր՝ Դմիտրի Ռիբնիկով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական կինոկատակերգություններ
Դեղ (խումբ)

**Դեղ**, հայկական ալտերնատիվ ռոք-խումբ Երևանից, կազմավորվել է 2010 թվականին Ռոբերտ Խուդավերդյանի, Աշոտ Դանիելյանի և Հակոբ Թորգոմյանի կողմից, որոնք մինչ այդ 5 տարի շարունակ հանդես էին եկել «Rabble Rouse» խմբի կազմում։ Մի քանի ամսից նրանց է միացել երգչուհի Սրբուհի Հովհաննիսյանը, ում հետ խումբը մի քանի համերգ նվագել էր։ 2011 թ. խմբին է միացել երաժիշտ Էդուարդ Պեշտմալջյանը և թողարկել են առաջին դեբյուտային «Նվեր» ձայնագրությունը։ Խմբի բոլոր երգերի հեղինակը կիթառահար Ռոբերտ Խուդավերդյանն է։ 2012 թվականին Աշոտ Դանիելյանին փոխարինել է Վաչագան Ղարիբյանը։

## Կազմը
*Սրբուհի Հովհաննիսյան՝ վոկալ
*Ռոբերտ Խուդավերդյան՝ կիթառ
*Վաչագան Ղարիբյան՝ բաս կիթառ (2012-ից)
*Էդուարդ Պեշտմալջյան՝ ստեղնաշար
*Հակոբ Թորգոմյան՝ հարվածային

## Սկավառակագրություն
*2011 - «Նվեր»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ReverbNation
* Last.FM

Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Ալտերնատիվ ռոք խմբեր
Ախավանք

**Ախավանք**, *Ախավանաց, Ախավանս, Ահավանք*, գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Ռշտունիք գավառում, Վանա լճի հարավային ափին, Աղթամար կղզու դիմաց։ Գտնվում էր Վանից 33-34 կմ հարավ-արևմուտք։ Հարուստ էր այգիներով և պարտեզներով։

## Պատմություն
Ախավանքը Աղթամարի վանքի նավահանգիստն էր՝ «դրսի տունը»։ Այստեղ էր գտնվում Աղթամարի կաթողիկոսների վեհարանը։ Թովմա Արծրունին Ախավանքը հիշատակում Է որպես Աղթամարի վանքի կալվածք։

Բնակչությունը տեղահան է արվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ XX դարի սկզբին ուներ 200-250 հայ բնակիչ։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ և ձկնորսությամբ։ Ախավանքն ուներ եկեղեցի և ուսումնարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տոնգա (այլ կիրառումներ)

**Տոնգա** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Տոնգա, պետություն Օվկիանիայում 
* Տոնգա (կղզեխումբ), կղզեխումբ Օվկիանիայում 
* Տոնգա (գետ), գետ ՌԴ-ում
* Պատրիս Տոնգա, կամերունյան ֆուտբոլիստ
* Տոնգա ցեղ, պոլինեզական ժողովուրդ Տոնգայում
Իլթեր Թյուրքմեն

**Իլթեր Թյուրքմեն** (, ), թուրք քաղաքական գործիչ և դիվանագետ։

1949 թ. ավարտել է Անկարայի համալսարանի քաղաքական գիտությունների ֆակուլտետը, այնուհետև տարբեր պաշտոններում աշխատել է Թուրքիայի արտ.գործ. նախարարությունում։ 1959-1960 թթ. եղել է ՄԱԿ-ում Թուրքիայի ներկայացչության խարհրդատու, 1960-1961 թթ.` ՄԱԷ-ում և 1961-1964 թթ.` ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպանատների խորհրդատու։ 1967-1968 թթ. Թուրքիայի ԱԳՆ գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ Եղել է Թուրքիայի դեսպանը Հունաստանում (1968&nbsp;-&nbsp;1972), ԽՍՀՄ-ում (1972&nbsp;-&nbsp;1975), ՄԱԿ-ի մշտական ներկայացուցիչը (1975&nbsp;-&nbsp;1978)։ 1979-1980 թթ.՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչը։ 1980 թ. հուլիսից-սեպտեմբեր ամիսներին զբաղեցրել է Թուրքիայի ԱԳՆ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ 1980 թ. սեպտեմբերյան հեղաշրջումից հետո դարձել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարը, մնալող այդ պաշտոնին մինչ 1983 թ. հոկտեմբերի 24-ը։ Հետագայում եղել է ՄԱԿ-ում Թուրքիայի մշտական ներկայացուցիչը Ժնևում (1983&nbsp;-&nbsp;1985) և Նյու Յորքում (1985&nbsp;-&nbsp;1988), Թուրքիայի դեսպանը Ֆրանսիայում (1988&nbsp;-&nbsp;1991)։ 1991-1996 թթ. Թյուրքմենը զբաղեցրել է ՄԱԿ-ի Մերձավոր Արևելքի պաղեստինի փախստականներին օգնության գործակալության համար գլխավոր կոմիսարի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Գալաթասարայի վարժարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրք սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Արքայակաղնի վանք

**Արքայակաղնի վանք**, Արքա կաղին վանք, Կիլիկիայի Հայկական պետության եպիսկոպոսանիստ (Մամեստիայի արքեպիսկոպոսների) վանքերից։ Գտնվել է Մսիսից (Մամեստիա) հարավարևելյան, կաղնիների, սոսիների, ձիթենիների անտառի մեջ։ Անունը ստացել է կաղնիներով շրջապատված լինելու համար։ Կոչվել է նաև Խճկտոր (այսինքն՝ Հաճկատար, Հաճոյակատար (Տիրամորը տրվող մակդիր), որից ենթադրվում է, թե գլխավոր եկեղեցին նվիրված էր Աստվածածնին)։ Կառուցման ժամանակն անհայտ է։ Հիշատակվել է XII դ. կեսից։ Արքայակաղնի վանքի մասին հիշատակություններ ունեն Վարդան Արևելցին (XIII դ.), Կիրակոս Գանձակեցին (XIII դ.), Սմբատ Գունդստաբլը (XIII դ.), Հովհաննես Երզնկացին (XIII դ.) և ուրիշներ։

Ունեցել է հազվագյուտ և ճոխ ձեռագրերով մատենադարան, դպրանոց, գրչատուն։ Հայկական երաժշտության և գրչության հայտնի կենտրոն էր, որի մասին իր ճառում գովասանքով է արտահայտվել Հովհաննես Երզնկացին։ Արքայակաղնի վանքում հորինվել են եկեղեցական բազմաթիվ մեղեդիներ՝ «մանրուսում» և «կցուրդք»։ Այստեղ է սովորել Վարդան Այգեկցին։ Վանքը 1206–08-ին եղել է հակաթոռ կաթողիկոս Դավիթ Թավիոս Արքայակաղնեցու (Մամեստիայի արքեպիսկոպոսը՝ 1175–1206) նստավայրը։ Արքայակաղնի վանքում են ամփոփվել Լևոն Բ Մեծագործի հայր Ստեփանեն (1167), Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Զ Ապիրատը և ուրիշներ։

Վանքը կործանվել է 1269-ի երկրաշարժից, 1284-ին՝ մասնակի նորոգվել։ Պահպանվել են ավերակները։

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադանայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Արևագալի երգեր

**Արևագալի երգեր**, արևածագին նվիրված երգեր։ Արևագալի երգերի հիմնական բովանդակային առանցքն է լույսի, խորհրդաբանորեն՝ աստվածային էության փառաբանումը։ Նախաքրիստոնեական շրջանում կապված են եղել արևի պաշտամունքի հետ և, ամենայն հավանականությամբ, առնչվել մեհենական երգային ավանդույթին։ Հայ եկեղեցու ինը ժամերգություններից մեկը նվիրված է արևագալին։ Ըստ Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյանի, VII դ., Հայոց կաթողիկոս Եզր Ա Փառաժնակերտցու կարգադրությամբ, Առավոտյան ժամերգության վերջին հատվածը զատելով, կազմվել է հատուկ Արևագալի ժամերգություն։ Արևագալի ժամերգությունը մեկնաբանել են Ստեփանոս Սյունեցին (VIII դ.) և Խոսրով Անձևացին (X դ.)։

Մինչև XII դ. Արևագալի ժամերգությունը ներառել է ժամին պատշաճ սաղմոսները։ XII դ. Ներսես Շնորհալին, անդրադառնալով այս ժամերգությանը, արևագալի համար ստեղծել է չորս նոր երգ՝ «Յարեւելից մինչ ի մուտըս», «Ճըգնաւորք Աստուծոյ», «Լոյս, արարիչ լուսոյ» և «Ճանապարհ եւ ճշմարտութիւն», սրանց կից՝ չորս հորդորակ։ Կա տեսակետ, որի համաձայն, այս ստեղծագործությունները միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի մեջ երգ ժանրի ձևավորման առաջին դրսևորումներից են և կազմավորվել են հոգևոր երգաժանրերի, ինչպես նաև հեթանոսական պաշտամունքային արվեստի հիման վրա։ Մասնավորաբար ակնարկվում է միջնադարում տարածված հայկական արևորդիներ աղանդի պաշտամունքային, ծիսական երգարվեստի հետ ունեցած կապը։ Գիշերային և Արևագալի ժամերգությունները փոխարինել են միմյանց, մեկի համար սահմանված օրերին մյուսը զանց է առնվել։ Այժմ արևագալը ժամերգվում է միայն Մեծ պահքի շրջանում։

## Արտաքին հղումներ
* Արևագալի ժամերգություն

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Կատեգորիա:Ժամերգություն
Քրիստոնեական հեռարձակման ցանց

**Քրիստոնեական հեռարձակման ցանց** (), աշխարհում խոշորագույն հեռուստառադիոհեռարձակող ընկերություններից է։ Հեռարձակումը իրականացվում է աշխարհի 180 երկրներում՝ 71 լեզուներով։ Ընկերության կենտրոնը գտնվում է ԱՄՆ Վիրջինիա նահանգի Վիրջինիա Բիչ քաղաքում։ Հիմնվել է 1960 թվականին հայտնի ամերիկյան քաղաքական և կրոնական գործիչ Փեթ Ռոբերթսոնի կողմից։ Ներկայում ընկերությունը պատկանում է «Ուոլթ Դիսնեյ» ընկերությանը։

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական հեռուստաընկերություններ
Դանիելե Բոներա

**Դանիելե Բոներա** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս Միլան ակումբում։

## Կարիերա
## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բոներայի պրոֆիլը Միլան ակումբի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Առաջին գործնական հեռուստաալիք

**Առաջին գործնական հեռուստաալիք** (), Ուկրաինական հեռուստաալիք՝ գործնական, տնտեսագիտական և լրատվական ուղղվածության, շուրջօրյա եթերում ներկայացնում է գործնական լրատվություն և վերլուծական տեղեկատվություն։ Հիմնվել է 2006 թվականին, փոխարինելով լուծարված «Զագրավա» հեռուստաալիքին։ Հեռուստաալիքի եթերային ժամանակի 95%-ը բաղկացած է սեփական հեռուստաարտադրությամբ, հաշշվում է ավելի քան 30 հաղորդում։ Պոտենցիալ հեռուստադիտողների քանակը Ուկրաինայում կազմում է 14 միլիոն դիտորդ։ Հեռուստաալիքը տարածվում է Ուկրաինայի գրեթե բոլոր կաբելային օպերատորների կողմից, իսկ արբանյակային հեռարձակումը տարածվում է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, Բալթյան երկրներում և Կանադայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* ՎիդեոալիքըՅուԹյուբ կայքում 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինալեզու հեռուստաալիքներ
99 (թիվ)

**99** (**իննսունինը**), բնական թիվ է։

## Մաթեմատիկայում
* 992=9801, 98+01=99;
* 180°-ով շրջելիս ստացվում է՝ 66;
* ամենամեծ երկնիշ թիվն է;
* 99-ի թվանշանների գումարը հավասար է 18-ի
* 99-ի թվանշանների արտադրյալը հավասար է 81-ի
* 99-ը կենտ երկնիշ թիվ է
## Գիտության մեջ
* Էյնշտեյնիումի ատոմային համարը
* 99 կարգային թիվն ունի Դիկե աստերոիդը։
## Այլ ոլորտներում
* 99 թ., մ.թ.ա. 99 թ.
* 9910 ASCII-ում «c» նշանի կոդը
* Տարվա 99-րդ օրը ապրիլի 9-ն է (նահանջ տարիներին՝ ապրիլի 8-ը)
* «99 ֆրանկ»՝ Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի վեպերից
* «99 գարեջրի գավաթ»՝ ամերիկյան հայտնի ժողովրդական երգ
* Հոկեյիստ Ուեյն Գրետցկիի համարը
* Ֆուտբոլիստ Խորխե Լորենսոյի համարը
.გე

**.გე**, Վրաստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Այն գրանցվել է 1992 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .გე whois տեղեկություն 

გე
Հայարդ

**Հայարդ**, հայկական ռոք-խումբ, հանդես է գալիս պրոգրեսիվ մետալ ոճով։ Կազմավորվել է 2010 թվականին կիթառահար Անդրե Վարդանյանի և թմբկահար Արթուր Մկրտումյանի կողմից։ 2011 թվականին խմբի «New star» երգը «Վան» երաժշտական մրցույթում քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է առաջին տեղը։ Երկու ամիս հետո կրկին հաղթել է նույն մրցույթում՝ «True dream» երգով։

## Կազմը
**Սերգեյ Միրզախանյան*, վոկալ
**Անդրե Վարդանյան*, կիթառ
**Արմեն Սարգսյան*, ստեղնաշար
**Արթուր Մկրտումյան*, հարվածային (ծնվել է 12.08.1985 թ.)
**Արթուր Արևշատյան*, բաս կիթառ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական մետալ խմբեր
Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
Պետր Նեչաս

**Պետր Նեչասը** (, ), Չեխիայի Հանրապետության իններորդ վարչապետը (2010 թ.) և Քաղաքացիական Դեմոկրատական Կուսակցության առաջնորդը։ Նեչասը պաշտոնը ստանձնել է 2010 թ. հունիսի 28-ին երդման արարողությամբ։ Մինչև 2013 թ. հուլիսի 10-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Խաչատուր Ջուղայեցի

**Խաչատուր Ջուղայեցի** (հայրանունը՝ Իսահակ (ծննդյան. և մահվան թվականներն անհայտ)), XVIII դարի հայ պատմագիր։

Ծնվել է Նոր Ջուղայում (Իրան) և սովորել է տեղի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքում։ Հետագայում դարձել է հոգևորական ու ձեռնադրվել աբեղա։ Հայկական պատմագրական աղբյուրների տեղեկությունների հիման վրա գրել է «Պատմություն Պարսից» երկը՝ սկսելով Աքեմենյան Կյուրոս II Մեծից (մ. թ. ա. 550 - 530) և ավարտել զենդ Քերիմ խանի տիրակալությամբ (1760-1779)։ Վերջինիս գործունեությանն ավելի մեծ տեղ է հատկացրել, որովհետև ժամանակակից և ականատես է դեպքերին, մինչդեռ հին պատմությունը շարադրել է երբեմն բավարարվելով գահակալների ու նրանց տարեթվերի սոսկ հիշատակմամբ։ Իրանի պատմության հետ շաղկապված՝ գրքում բավականին տեղ է տրված նաև հայերին, առանձնապես XVII դարի սկզբին Հայաստանից Իրան՝ շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած հայերի բռնագաղթին, Նոր Ջուղայի հիմնադրմանը, նրա կյանքին, հոգևոր առաջնորդների կենսագրությանը, Խաչատուր Կեսարացու լուսավորական գործունեությանը, դերձակ Թումիկի (Թոմաս) աղանդավորական շարժմանը և այլն։ Խաչատուր Ջուղայեցու երկը հատկապես կարևոր աղբյուր է Քերիմ խանի ժամանակաշրջանի, Նոր Ջուղայի հայ համայնքի և Թումիկի շարժման պատմության ուսումնասիրման համար։ Խաչատուր Ջուղայեցին վախճանվել է Բասրայում (այժմ՝ Իրաքում)՝ Հնդկաստան մեկնելու ճանապարհին։

## Երկեր
* Խաչատուր Ջուղայեցի, Պատմութիւն Պարսից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Խաչատուր Տարոնացի

**Խաչատուր վարդապետ Տարոնացի** (նաև՝ **Հաղարծնեցի**, ), հայ կղերական, երաժիշտ, գիտնական և բանաստեղծ։ Հաղարծնի վանահայր (12-րդ դարի վերջին քառորդ - 13-րդ դարի սկիզբ)։

## Գործունեություն
Գործել է Զաքարյանների տիրապետության շրջանում՝ տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային վերելքի պայմաններում։ Խաչատուր Տարոնացին նոր մակարդակ է ստեղծել Հաղարծնում տարեկան երգեցողությունների միայնակ (սոլո) ու խմբային կատարման ասպարեզում, մեծապես նպաստել է խազագրության արվեստի հետագա զարգացմանը, հորինել է գանձեր ու տաղատիպ շարականներ, որոնցից երաժշտությամբ հանդերձ պահպանվել է Հայոց պատարագի մեջ անցած «Խորհուրդ խորին» ծանր ու տոնական ստեղծագործությունը։ Խաչատուր Տարոնացին այն երգել է 13-րդ դարի սկզբներին, Զաքարե սպասալարի հրամանով մատուցված բացօթյա պատարագի ժամանակ (Լոռիի մոտերքը), հատկապես հրավիրված հոգևորականների ներկայությամբ։ Հայտնի է «Զգեստավորման շարական» անունով, կատարում է պատարագի նախերգի պաշտոնը և իր վիպական հզոր շնչով, հուզականության նոր որակով ու զարդոլորումների նկարագրով կրում է ոչ միայն անհատական ստեղծագործության, այլև դարաշրջանին հատուկ մեղեդիական բարձր ճաշակի կնիքը։ Աչքի է զարնում նաև նրա երկ-եռամասանի հազվագյուտ կառուցվածքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կարո Խաչատուրյան

**Կարո Էրանի Խաչատուրյան** (), հայ ֆիզիկա-քիմիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1957), պրոֆեսոր (1958), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1935 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1939 թվականից դասախոսել է Կ. Ե. Վորոշիլովի անվան ռազմածովային ակադեմիայում, 1945 թ.՝ նշանակվել Ա. Ն. Կռիլովի անվան ակադեմիայի թերմոդինամիկայի և այրման տեսության ամբիոնի պետ։ 1960 թվականից Երևանի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետի տեսական քիմիայի ամբիոնի վարիչն է։ 1967-1977 թթ.՝ նույն համալսարանի գիտական գծով պրոռեկտոր։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են հեղուկների ու լուծույթների մակերևութային լարվածության թերմոդինամիկայի և հրթիռային շարժիչներում վառելանյութի այրման ու գազային պրոցեսների տեսության հարցերին։ Բրատիսլավայի (Չեխոսլովակիա) համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1970), ԽՍՀՄ ԳԱ բարձր ջերմսատիճանային ջերմաֆիզիկայի խորհրդի անդամ (1974)։

## Երկեր
* Տեսական քիմիա։ (Ընտիր գլուխներ). Ուսումնական ձեռնարկ, Կ. Ե. Խաչատուրյան, ԵՊՀ, Խաչատուրյան Կարո Էրանի, 1909-1993։ 
* Տեսական քիմիայի հիմունքներ։ Խաչատուրյան Կարո Էրանի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1974։ 
* Տեսական քիմիա։ Խաչատուրյան Կարո Էրանի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1991, 348 էջ։ 
* Տեսական քիմիա (ընտիր գլուխներ)։ Խաչատուրյան Կարո Էրանի, Երևան, ԵՊՀ , 1991, 346 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Տիգրան Խաչատուրով

**Տիգրան Սերգեյի Խաչատուրով** (), խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1940), ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966)։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը։ Տրանսպորտի էկոնոմիկա է դասավանդել Մոսկվայի համալսարանում (1930 - 1931), տրանսպորտային ինժեներների ինստիտուտում (1931 - 1954), երկաթուղային տրանսպորտի ակադեմիայում (1947 - 1954), Տրանսպորտա-տնտեսագիտական ինստիտուտում (1952 - 1963) և այլ բուհերում։ Եղել է Երկաթուղային տրանսպորտի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, «Տեխնիկա ժելեզնիխ դորոգ» («Texника железных дорог») ամսագրի խմբագիր (1945 - 1949)։ Կազմակերպել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ տրանսպորտային համալիր պրոբլեմների ինստիտուտը (1955-1959)։ 1957 թվականից ԽՍՀՄ Պետպլանի էքսպերտ հանձնաժողովի անդամ է, ԽՍՀՄ ԳԱ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության և նոր տեխնիկայի գիտական խորհրդի նախագահ, «Վոպրոսի էկոնոմիկի» («Bonpосы экономики») ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, 1966 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ 1967-1971 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Նախագահության անդամ՝ էկոնոմիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար։ 1970 թվականից՝ Հունգարիայի ԳԱ պատվավոր անդամ։ Հեղինակ է տրանսպորտի էկոնոմիկայի, կապիտալ ներդրումների արդյունավետության, վերարտադրության տեսության, սովետական էկոնոմիկայի զարգացման հարցերին նվիրված շուրջ 20 մենագրության, գրքույկի և 300 հոդվածի, որոնցից շատերը հրատարակվել են աշխարհի տարբեր լեզուներով (անգլերեն, ֆրանսերեն, ճապոներեն, բուլղարերեն են)։

## Երկեր
* Размещение транспорта в капиталистических странах и в СССР, М., 1939.
* Пути развития транспорта СССР, М., 1941.
* Основы экономики железнодорожного транспорта, ч. 1, М., 1946.
* Экономика транспорта, М., 1959.
* Экономическая эффективность капитальных вложений, М., 1964.
* Социалистическое расширенное воспроизводство, М., 1971.
* Советская экономика на современном этапе, М., 1975.
* Интенсификация и эффективность в условиях развитого социализма, 352 с. 21 см., М. Наука 1978.
* Эффективность капитальных вложений, 335 с. 22 см., М. Экономика 1979.
* Экономика природопользования, 2-е изд. М. Наука 1987.
* Современная экономика Советского Союза, 485 с. 18 см., М. Прогресс 1979.
* Избранные труды.  В 2 т. / Т. С. Хачатуров, 590 с., 23 см, М. Вольное экон. о-во России: ООО "Дедал Арт" 1996.

## Գրականություն
* Tигран Сергеевич Хачатуров, Биобиблиография, M., 1969.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ‎
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Չեխիայի վարչապետների ցանկ

**Չեխիայի վարչապետների ցանկ**, Չեխիայի բարձրագույն պետական պաշտոնը։ Ներկայիս վարչապետն է Իրժի Ռուսնոկին, ով 2013 թ. հուլիսի 10-ին նշանակվել է թագուհու կողմից։

## Վարչապետների ցանկ

*
Կատեգորիա:Ղեկավարների ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Չեխիա
Հայկական խաչ

**Հայկական խաչ** (*Ծաղկած խաչ*), քրիստոնեական խաչի յուրահատուկ տեսակ, որը օգտագործվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու կողմից որպես քրիստոնեության խորհրդանիշ։ Այն տեղադրվում է հայկական եկեղեցիների գմբեթներին, փորագրվում խաչքարերին ու վանական համալիրների պատերին, պատկերվում խորանի վարագույրներին, հոգևորականների զգեստներին և այլն։

## Պատկերներ

Khatchkar at Goshavank Monastery in Armenia.jpg|Խաչքար Գոշավանքում 
2014 Prowincja Armawir, Wagharszapat, Chaczkar z 996 roku.jpg|9-րդ դարի խաչքար. այժմ՝ Էջմիածնում
Jugha-khachkar-CIMG1581.JPG|Հայկական խաչը Ջուղայից բերված խաչքարերի վրա. այժմ՝ Էջմիածնում


## Տես նաև
* Խաչքար

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Խաչեր
Կատեգորիա:Քրիստոնեական արվեստ
Ցուրտավ

**Ցուրտավ** կամ *Գաջենք*, *Գանձեն*, քաղաք Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Բողնոփոր գավառում, Գաջենագետի (այժմ՝ Մաշավերա) և Ցուրտագետի (այժմ՝ Խրամ) միախառնման տեղում (ներկայումս՝ Վրաստանի Բոլնիսի մունիցիպալիտետի Արուխլո գյուղի մոտ)։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության հիմնադրել է Հայկ նահապետի եղբորորդի Քաջը։ Հայոց Արշակունիների թագավորության օրոք եղել է Գուգարաց բդեշխների աթոռանիստը։ Հավանաբար 363 թվականից հետո միացվել է Վրաստանին։ Քրիստոնեության հաստատումից հետո դարձել է եպիսկոպոսանիստ կենտրոն։ 6-7-րդ դարերում նշանավոր է եղել Ցուրտավի Սուրբ Շուշանիկ մատուռը (հետագայում Շուշանիկի տապանը փոխադրվել է Տփղիսի (Թբիլիսիի) Մետեխի եկեղեցի)։ Պատմիչ Ուխտանեսի վկայությամբ, Ցուրտավում ժամերգությունը կատարվել է միաժամանակ հայերեն և վրացերեն լեզուներով։

Ցուրտավը ավերվել է 7-րդ դարում՝ արաբական արշավանքի ժամանակ։ 8-9-րդ դարերում վերականգնվել է, բայց վերածվել է սովորական գյուղաքաղաքի՝ առաջնությունը զիջելով Սամշվիլդե բերդաքաղաքին։

## Տես նաև

* Ցուրտավի 

Կատեգորիա:Գուգարքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բողնոփոր գավառի բնակավայրեր
Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն

**Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն**, նաև հայտնի որպես **Ռոլան Գարոս** ( կամ ***Tournoi de Roland-Garros***, անվանումը ստացել է ֆրանսիացի մեծ օդաչու Ռոլան Գարոսի պատվին։ Այն համարվում է թենիսի չորս գլխավոր մրցաշարերից մեկը։ Առաջին առաջնությունը կայացել է 1891 թվականին։ Մրցաշարը անցկացվում է ամեն տարի հողածածկի վրա։

Տղամարկանց հանդիպումները հինգ սեթանոց են, առանց թայբրեյքի հինգերորդ սեթում, մրցաշրջանը համարվում է ամենաշատ ֆիզիկական աշխատանք պահանջողը։

## Պատմություն
Պաշտոնապես մրցաշարը ֆրանսերենով կոչվում է *Internationaux de France de Roland-Garros* կամ *Tournoi de Roland-Garros* (հայերեն "Ֆրանսիական միջազգային Ռոլան Գարոսի մրցաշար" կամ "Ռոլան Գարոսի մրցաշար"), մրցաշարը շատ հաճախ կոչում են անգլերենով "French Open" և այլընտրանքային որպես "Roland Garros", ինչը նաև օգտագործվում է մրցաշրջանի ձևավորման և գովազդային հոլովակներում։

1891 թվականին սկսվեց թենիսի առաջնությունը, որում կարող էին հանդես գալ միայն ֆրանսիական ակումբների թենիսիստները։ Առաջին հաղթողն էր Բրիթոն-Հ. Բրիգսը, ով Փարիզի բնակիչ էր։ Մրցաշրջանը կոչվում էր ֆրանսերենով ***Championnat de France***, որը թարգմանաբար նշանակում է Ֆրանսիայի առաջնություն։ Կանանց առաջին մրցաշրջանը անցկացվել է 1897 թվականին։ Խառը զույգերի մրցաշարը ավելացվել է 1902, իսկ կանանց զույգերի մրցաշարը՝ 1907 թվականին։ Միայն ֆրանսիայի ակումբների խաղացողների միջև մրցաշարը անցկացվել է մինչև 1924 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թենիսի մրցություններ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ամենամյա սպորտային իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն
Osttruppen

**Osttruppen**, հայկական բլեք-մետալ խումբ, հանդես են գալիս նացիոնալ-սոցիալիստական-բլեք մետալ (NSBM) և հեթանոսական մետալ ուղղվածություններով։ Կազմավորվել է 2006 թվականին Երևանում։ Խումբն անվանումը ստացել է ի պատիվ Ֆաշիստական Գերմանիայի SS-ի 812-րդ հայկական գումարտակի, որը պայքարում էր Բալկանյան ճակատում։

Երգերի թեմատիկան և գաղափարախոսությունն է՝ հայրենասիրությունը, հակապաանթուրանիզմը, Հայաստանի հազարամյա մշակութային արժեքների պահպանումը և Հայաստանի նախկին փառքի վերածնունդը։

## Սկավառակագրություն
* 2007 - *Սրտից` Արևին* (սինգլ)
* 2008 - *Live Stop*
* 2011 - "METALFRONT PAGAN SHOW"

## Արտաքին հղումներ
* Last.fm

*  Pn14.info
* Wotan mit uns 

Կատեգորիա:Հայկական բլեք-մետալ խմբեր
Ասպարեզ (խումբ)

**Ասպարեզ**, հայկական ռոք-խումբ, հանդիսանում է առաջին հևի-մետալ նվագող խումբը Հայաստանում։ Միակհայկական ռոք-խումբը, որը սկավառակ է թողարկել Սովետական Միության խոշորագույն «Մելոդիա» ձայնագրման ստուդիայում։ Հայաստանում ծանր երաժշտության ձևավորման գործում խմբի մեծ ավանդը ընդունվում է բոլոր սերունդների հայկական ռոք-խմբերի կողմից։

## Կազմը
* Արմեն Թորոյան - կիթառ
* Յուրի Մաիլյան (Մէյ Լիան) - սոլո կիթառ
* Վիտալի Դեմուրչյան - սոլո կիթառ
* Գագիկ Թորոյան - բաս կիթառ
* Դավիթ Օհանջանյան (Դավիթ Օհան) - հարվածային
* Գարիկ Մարտիրոսյան - վոկալ
* Արթուր Միտինյան - ստեղնային
* Ժան Դիլբարյան - վոկալ
* Կարեն Ծատուրյան - ստեղնային

## Սկավառակագրություն
* 1989 - «Անաֆեմա»

Կատեգորիա:Հայկական հևի մետալ խմբեր
Յանուշ Վիշնևսկի

**Յանուշ Վիշնևսկի** (, ), լեհ գրող և գիտնական (քիմիական և ֆիզիկական գիտությունների դոկտոր)։ 1987 թվականից ապրում է Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ (Մայն) քաղաքում։ Տիրապետում է լեհերեն, գերմաներեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուների։ Հայտնի է դարձել «Միայնությունը ցանցում» իր առաջին վեպի շնորհիվ։
 
## Ստեղծագործություններ (լեհերեն)
* 2011։ *Łóżko*, Świat Książki. ISBN 978-83-247-2444-4
* 2010։ *Czułość oraz inne cząstki elementarne*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 978-83-08-04528-2
* 2010։ *Zbliżenia*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 978-83-08-04456-8
* 2009։ *Bajkoterapia*. (Als Mitautor) Nasza Księgarnia. ISBN 978-83-10-11667-3
* 2009։ *Bikini*. Świat Książki. ISBN 978-83-247-0391-3
* 2009։ *Arytmie*. Elipsa. ISBN 978-83-7640-029-7
* 2008։ *W poszukiwaniu najważniejszego. Bajka trochę naukowa*. Nasza Księgarnia. ISBN 978-83-10-11562-1
* 2008։ *Między wierszami*. (Mit Małgorzata Domagalik) Wydawnicto W.A.B. ISBN 978-83-7414-528-2
* 2008։ *Sceny z życia za ścianą*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 978-83-08-04262-5
* 2008։ *Arytmia uczuć*. (Mit Dorota Wellman) Wydawnictwo G+J. ISBN 978-83-60376-99-7
* 2008։ *Listy miłosne*, (Als Mitautor)Świat Książki. ISBN 978-83-247-0984-7
* 2007։ *Czy mężczyźni są światu potrzebni?*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 978-83-08-04101-7
* 2006։ *Molekuły emocji*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 83-08-03902-2
* 2006։ *Opowiadania letnie, a nawet gorące*. (Als Mitautor) Prószyński i S-ka. ISBN 83-7469-328-2
* 2005։ *188 dni i nocy*. (Mit Małgorzata Domagalik) Wydawnictwo Santorski & Co. (Gegenwärtig erneute Auflage bei dem Verlag W.A.B.) ISBN 83-60207-20-8
* 2005։ *Opowieści wigilijne*. (Als Mitautor) Wydawnictwo Prószyński i S-ka SA. ISBN 83-7469-172-7
* 2005։ *Intymna teoria względności*. Wydawnictwo Literackie. ISBN 83-08-03738-0
* 2005։ *10 x miłość*. (Als Mitautor) Świat Książki. ISBN 83-7391-784-5
* 2004։ *Los powtórzony*. Prószyński i S-ka SA. ISBN 83-7337-756-5
* 2003։ *S@motność w Sieci. Tryptyk*. Verlage Czarne und Prószyński S-ka. ISBN 83-7337-477-9
* 2003։ *Martyna*. (Als Mitautor) Platforma Mediowa Point Group. ISBN 83-918772-0-5
* 2002։ *Zespoły napięć*. Prószyński i S-ka SA. ISBN 83-7337-887-1
* 2001։ *S@motność w Sieci*. Verlage Czarne und Prószyński S-ka. ISBN 83-7255-925-2

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ

* Անձնական վեբ-կայքը
* "Одиночество в сети" վեբ-կայքը  

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական գիտությունների դոկտորներ
Խաչափառներ

**Խաչափառներ** (), տասոտանի խեցգետնակերպերի կարգի անողնաշարավոր կենդանիների ենթակարգ։ Խաչափառների մարմինը բաժանվում է 2 մասի՝ գլխակուրծք և փոր։ Գլխակուրծքը լայն է, եռանկյուն կամ ձվաձև, խիտինային զրահով ծածկված։ Փորը նեղ է, կարճ, գլխակրծքի տակ քաշված։ Քայլող ոտքերի առաջին զույգն ունի աքցանաձև ճանկեր, որոնք հիմնականում կերը բռնելու և մանրացնելու համար են։ Ունեն ցողունավոր աչքեր, որոնք կարող են շարժվել բոլոր ուղղություններով։ Բաժանասեռ են, էգը և արուն արտաքինից տարբերվում են։ Ապրում են ծովերում, քաղցրահամ ջրամբարներում, ցամաքում։ Զարգանում են մետամորֆոզով (բացառությամբ քաղցրահամ ջրերում ապրողների), ձվիկներից դուրս է գալիս զոեա թրթուրը, որը փոխարինվում է մեգալոպի, ապա հասուն խաչափառի։ Քաղցրահամ ջրերում ապրող տեսակները ազատ լողացող թրթուր չունեն և զարգանում են առանց մետամորֆոզի։ Խաչափառներ սնվում են անողնաշարավորներով։ Հայտնի է 4 000 տեսակ, որից 50-ը՝ նաև ՍՍՀՄ-ում։ Հայաստանի համարյա բոլոր գետերում ու գետակներում նույնպես տարածված են։ Խաչափառների առանձին տեսակներ սննդարդյունաբերական նշանակություն ունեն, որոշ խաչափառներ վնաս են հասցնում արտադրական նշանակություն ունեցող փափկամարմիններին և ձկներին։

Կատեգորիա:Խեցգետնակերպներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Խաչգյուղ

**Խաչգյուղ** (վրացերեն՝ ხაჩკოი), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Ծալկայի շրջանում, Ծալկայից 40 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1880 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն և տնտեսություն
Համաձայն 2014 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 554 բնակիչ, հիմնականում հայեր, ովքեր զբաղվում են հացահատիկային բույսերի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն անտառտնտեսություն էր։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկայան, անասնաբուժական կայան։

## Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրել են Էրզրումի նահանգի Աշկալա և այլ գյուղերից եկած հայերը` 1837-1845 թվականներին։

Խաչգյուղի շրջակայքում պահպանվել են միջնադարյան եկեղեցի, խաչքարեր և գյուղատեղիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Խաչելություն

thumb|250px|right|''Խաչելության տեսարան''

**Խաչելություն**, մահապատժի պատմական տեսակ։ Մահապատժի այս տեսակը հայտնի էր Բաբելոնում, Պաղեստինում, Կարթագենում։ Սակայն մի քիչ ուշ այն մեծ տարածում գտավ Հին Հռոմում, որտեղ այն դարձավ դաժան, խայտառակ և տաժանալից մահվան տեսակ։ Նմանատիպ մահապատիժների էին արժանացնում ծայրահեղ վտանգավոր հանցագործներին՝ ապստամբներին, դավաճաններին, ռազմագերիներին, ավազակներին և փախստական ստրուկներին։

Կատեգորիա:Մահապատժի միջոցներ
Քրիստոսի խաչելություն

մինի|250px|աջից|''Քրիստոսի խաչելության տեսարանը'', սրբապատկեր
**Քրիստոսի խաչելություն**, Հիսուս Քրիստոսի մահապատիժը խաչելության միջոցով, որով փաստորեն ավարտվեցին Քրիստոսի չարչարանքները։ Դրան հաջորդեց նրա մահը և Զատիկը։

Քրիստոսի խաչելությունը նկարագրված է բոլոր 4 Ավետարաններում։

Խաչված Քրիստոսի սրբապատկերը տարբեր կրոնական ուղղություններում հանդիսանում է երկրպագության առարկա, և հատկապես տարածված է կաթոլիկության մեջ։

Կատեգորիա:Խաչը Քրիստոնեությունում
Կատեգորիա:Քրիստոսաբանություն