Metro Exodus

**Metro Exodus,** առաջին դեմքի հրաձիգ տեսախաղ, որը մշակվել է 4A Games-ի կողմից և հրատարակվել «Deep Silver»-ի կողմից 2019 թվականին: Խաղը «Metro» տեսախաղերի շարքի երրորդ մասն է, որը հիմնված է Դմիտրի Գլուխովսկու վեպերի վրա: Այն «Metro: Last Light»-ի և «Metro 2035» գրքի շարունակությունն է և պատմում է գլխավոր հերոսի՝ Արտյոմի և նրա անձնակազմի մասին, երբ նրանք փախչում են Մոսկվայի մետրոյից և իրենց դաշնակիցների հետ մեկնում միջմայրցամաքային ճանապարհորդության Ռուսաստանով և Ղազախստանի որոշ մասերով՝ «Aurora» անունով շոգեքարշով: Պատմությունը տեղի է ունենում մեկ տարվա ընթացքում, որի ընթացքում Արտյոմը այցելում է այնպիսի վայրեր, ինչպիսիք են Վոլգա գետը և Կասպից ծովը: Խաղը կատարելագործում է «Last Light»*-* ի խաղային մեխանիկան. այն ներառում է մի քանի մանրանկարչական բաց աշխարհի վայրեր և ունի գծային մակարդակներ, ինչպես շարքի նախորդ խաղերը:

Սկսած 2014 թվականից, խաղը մշակվել է Կիևում և Մալթայում բնակվող մոտ 150 հոգուց բաղկացած թիմի կողմից: «Exodus» ստուդիայի գլխավոր նպատակն էր համատեղել «Metro» շարքի հիմնական խաղային հենասյուները «STALKER: Shadow of Chernobyl (2007)» խաղի տարրերի հետ, որը առաջնահերթություն է տալիս ի հայտ եկող խաղային գործընթացին և առաջարկում է մեծ, ուսումնասիրելի տարածք: Թիմը փորձարկել է բաց աշխարհի խաղային գործընթացը և բացառել առաքելության նշիչները, որպեսզի խաղացողները կարողանան բնականորեն ուսումնասիրել: «4A»-ն համագործակցել է Գլուխովսկու հետ խաղի պատմության շուրջ որն ավելի շատ կենտրոնանում է Արտյոմի անձնական պատմության և հարաբերությունների վրա՝ հրաժարվելով նախորդ խաղերում հանդիպող որոշ գերբնական տարրերից՝ ավելի հիմնավորված պատմության համար:

«Metro Exodus»-ը թողարկվել է PlayStation 4-ի, Windows-ի և Xbox One-ի համար 2019 թվականի փետրվարին։ Խաղի արդիականացված տարբերակը՝ «Metro Exodus Enhanced Edition» անվամբ, թողարկվել է PlayStation 5-ի, Windows-ի և Xbox Series X/S-ի համար 2021 թվականի մայիսին։ Խաղը ստացել է ընդհանուր առմամբ դրական արձագանքներ քննադատներից, որոնք գովաբանել են դրա վիզուալ տեսքը, մակարդակների դիզայնը, գեյմփլեյը և սյուժեն։ 2024 թվականի փետրվարի դրությամբ այն վաճառվել է ավելի քան 10 միլիոն միավորով։ Երկու ներբեռնվող ընդլայնումներ՝ «Երկու գնդապետ» և «Սեմի պատմությունը», որոնցից յուրաքանչյուրն ունի նոր խաղային կերպար, թողարկվել են համապատասխանաբար 2019 թվականի օգոստոսին և 2020 թվականի փետրվարին։ 2020 թվականի նոյեմբերին հայտարարվեց, որ շարունակությունը մշակման փուլում է։

## Գեյմփլեյ
Ինչպես շարքի նախորդ խաղերը, «Metro Exodus»-ը առաջին դեմքից հրաձիգ խաղ է։ Խաղացողը կառավարում է Արտյոմին, ով պետք է լքի Մոսկվայի թունելները և ճանապարհորդի նախկին Ռուսաստանի Դաշնության և Ղազախստանի Հանրապետության հետապոկալիպտիկ անապատով՝ պայքարելով մուտացված արարածների և թշնամիների դեմ։ Խաղը տեղի է ունենում մեկ խաղային տարվա ընթացքում. միջավայրերը փոխվում են եղանակների հետ մեկտեղ՝ պատմության զարգացմանը զուգընթաց։ Ինչպես նախորդ «Metro» խաղերը, «Metro Exodus-ը» ներառում է գծային առաքելություններ և ներկայացնում է մի քանի մեծ, բաց տարածքներ, որոնք խաղացողները կարող են ուսումնասիրել։ Հեռադիտակի միջոցով խաղացողները կարող են խաղի քարտեզում նույնականացնել հետաքրքրության կետերը։ Խաղացողները կարող են գտնել տարբեր իրեր, ինչպիսիք են օրագրի գրառումները և բացիկները։ Որոշ տարածքներ խիստ ճառագայթված են, և թունավոր օդի պատճառով անհրաժեշտ է կրել գազային դիմակ։ Յուրաքանչյուր գազային ֆիլտր տևում է մեկ րոպե, և դրանք պետք է փոխարինվեն, եթե խաղացողը ավելի շատ պահեստ ունի։ Խաղացողները պետք է սրբեն գազային դիմակի վրա կուտակված կեղտը և արյան ցայտքերը, որոնք կարող են ճաքել, եթե այն վնասվի, և խաղացողները պետք է ժամանակավորապես վերանորոգեն այն՝ օգտագործելով ժապավեն։ Խաղն ունի մինիմալիստական էկրան (HUD). տեղեկատվությունը սովորաբար խաղացողին ցուցադրվում է շոշափելի առարկաների միջոցով։ Օրինակ, Արտյոմի ձեռքի ժամացույցի վրա գտնվող ժամանակաչափը ցույց է տալիս, թե որքան ժամանակ է մնացել մինչև ընթացիկ ֆիլտրի ժամկետի ավարտը։ Ձեռքի ժամացույցին կարող է ամրացվել կողմնացույց, որը ցույց է տալիս նրանց թիրախների ուղղությունը։

Խաղացողները կարող են օգտագործել հրազեն, ինչպիսիք են ատրճանակները, որսորդական հրացանները, դիպուկահար հրացանները և գնդացիրները, ինչպես նաև օդային զենքեր, ինչպիսիք են Տիխարը և Հելսինգի աղեղնազեն՝ թշնամիներին հաղթելու համար։ Թշնամու դեմ կարող են օգտագործվել նաև սպառվող նյութեր, ինչպիսիք են Մոլոտովի կոկտեյլները և նռնակները: Խաղացողը կարող է միաժամանակ կրել երեք զենք: Խաղացողները կարող են փոխարինել իրենց զենքերը խաղի աշխարհում գտած զենքերով. զենքերը կարող են նաև ապամոնտաժվել մասերի և ռեսուրսների համար: Զենքերը կարող են լայնորեն հարմարեցվել. օրինակ, զենքին կարող է ամրացվել լազերային նշանոց՝ դրա ճշգրտությունը բարձրացնելու համար։

Խաղացողները պետք է փնտրեն ռեսուրսներ խաղի աշխարհը ուսումնասիրելիս։ Բացի զինամթերքից, խաղացողները պետք է հավաքեն «քիմիական նյութեր» և «նյութեր», որոնք երկուսն էլ անհրաժեշտ են նոր սպառվող նյութեր և զինամթերք պատրաստելու համար։ Խաղացողները կարող են պատրաստել գազի ֆիլտրեր, բժշկական հավաքածուներ և օդային զենքի համար նախատեսված զինամթերք՝ օգտագործելով Արտյոմի մեջքի պայուսակը։ Սովորական զենքի զինամթերքը պետք է պատրաստվի «Ավրորայի» աշխատանքային սեղանների վրա։ Աշխատանքային սեղանների վրա խաղացողները կարող են նաև մշտապես վերանորոգել իրենց գազային դիմակները և մաքրել զենքերը։ Չմաքրված զենքերի արդյունավետությունը կնվազի, և դրանք կարող են փչանալ մարտի ժամանակ։ Կողմնակի գործողություններ ուսումնասիրելու և ավարտելու միջոցով խաղացողները կգտնեն նոր սարքավորումներ. օրինակ՝ նրանք կստանան գիշերային տեսողության ակնոցներ Վոլգա գետի քարտեզում և շարժման հետևորդ Կասպից ծովի մակարդակում, որոնք երկուսն էլ կարող են օգնել խաղացողին մարտում։

Խաղացողները կարող են իրենց առաքելությունները կատարել տարբեր մեթոդներով։ Նրանք կարող են օգտագործել գաղտնի մարտավարություն, ինչպիսիք են լույսերն անջատելը՝ թաքնված մնալու համար և տուփ նետելը՝ թշնամիների ուշադրությունը շեղելու համար։ Այլ պարագայում, նրանք կարող են դիմել մահաբեր քայլերի, ինչպիսիք են թշնամիների վրա դանակ նետելը՝  նրանց աննկատ սպանելու համար։ Խաղացողներին խրախուսվում է պլանավորել ծրագիր՝ նախքան առաքելությունը սկսելը։ Թշնամիների վարքագիծը, որը կառավարվում է արհեստական բանականության կողմից, կարող է փոխվել՝ կախված օրվա ժամից։ Օրինակ, ցերեկը ճամբարը պարեկող թշնամիները կարող են նահանջել և գիշերը քնել ճամբարի ներսում, ինչը հեշտացնում է ներթափանցումը։ Խաղն ունի դինամիկ եղանակային համակարգ, որը թույլ է տալիս խաղացողներին օգտվել փոթորիկներից և անձրևից, որոնք քողարկում են Արտյոմի քայլերի ձայները։ Օրվա ժամը կարող է փոխվել խաղի աշխարհի անվտանգ տներում։ Ոչ բոլոր փրկվածներն են թշնամի. որոշները կարող են արժեքավոր տեղեկատվություն տրամադրել և բացել նոր հետաքրքրության կետեր, իսկ որոշները կարող են միանալ Արտյոմի անձնակազմին։ Խաղի նուրբ բարոյական ընտրությունները կարմա են ապահովում։ Լավ կարմա կարելի է ձեռք բերել՝ օգնելով ոչ խաղացող կերպարներին, խոսելով կենդանի մնացածների հետ՝ ատրճանակը պատյանի մեջ, և խնայելով հանձնված թշնամիներին: Կարման ազդում է խաղացողի կյանքի ավարտի վրա։

## Սինոփսիս
### Կարգավորումներ և կերպարներ
«Մետրո Էքսոդուս»-ի գործողությունները տեղի են ունենում 2035 թվականին ՝ «Մետրո։ Վերջին Լույս»-ի իրադարձություններից մեկ տարի անց, հետապոկալիպտիկ Երկրի վրա, որն ավերվել է միջուկային պատերազմի արդյունքում։ Աշխարհի շատ մասեր անմարդաբնակ են ճառագայթման պատճառով, ինչը մարդկանց ստիպում է գոյատևելու համար համայնքներ ստեղծել, և բաժանվել խաղաղ և թշնամական խմբավորումների, որոնք հաճախ կռվում են միմյանց դեմ և մակերևույթին ու գետնի տակ թափառող ագրեսիվ մուտանտների դեմ։ Խաղը շարունակում է «Մետրո։ Վերջին Լույս»՝ «Փրկագնման» ավարտից հետոյի պատմությունը։ Ինչպես նախորդ երկու խաղերում, խաղացողը ստանձնում է Արտյոմի դերը, որը փախչում է Մոսկվայի մետրոյից և իր դաշնակիցների հետ «Ավրորա» շոգեքարշով ուղևորվում Հեռավոր Արևելք։ Պատմությունը տեղի է ունենում մեկ տարվա ընթացքում՝ սկսվելով մետրոյում դաժան միջուկային ձմռանից։ Աննան՝ նախորդ խաղի և «Մետրո 2035» գրքի մեկ այլ գլխավոր հերոսուհին, այժմ Արտյոմի կինն է։ Միլլերը՝ Աննայի հայրը և նախորդ խաղերում ու վեպերում ռազմականացված «Սպարտական միաբանության» առաջնորդը, վերադառնում է։ Արտյոմի սպարտացի ընկերների թվում են Ալյոշան, Դամիրը, Դուքսը, Հիմարը, Սեմը, Ստեփանը և Տոկարևը: «Ավրորայի» անձնակազմին նրանց ճանապարհորդության ընթացքում միացող այլ կերպարների թվում են Երմակ անունով ինժեները, Կատյա անունով բուժքույրը, Կատյայի դուստր Նաստյան և Կրեստ անունով մեխանիկը:

### Սյուժե
«D6»-ի վրա հարձակումից հետո Արտյոմը հիասթափվում է մետրոյի ներսի շարունակական ներքին կռիվներից և կոռուպցիայից և լքում է «Սպարտական միաբանությունը»։ Նա մոլուցքով է լցվում ապացուցելու, որ Մոսկվայից դուրս գտնվող այլ մարդիկ ողջ են մնացել, և բազմաթիվ վտանգավոր արշավանքներ է կատարում դեպի մակերես։ Աննայի հետ արշավի ժամանակ նրանք ականատես են լինում մակերեսով ընթացող աշխատող գնացքի։ Մինչ նրանք կհասցնեին հետևել դրան, նրանք և մի խումբ մարդիկ, որոնք պնդում են, որ Մոսկվայից դուրս են, գերի են ընկնում Հանսայի զինվորների կողմից։ Հանսայի զինվորները մահապատժի են ենթարկում մյուս բանտարկյալներին, Արտյոմին կրակում են, իսկ Աննային՝ պատանդ վերցնում։ Արտյոմը ողջ է մնում կրակոցներից։ Նա հետևում է զինվորներին՝ Աննային փրկելու համար և պատահաբար ոչնչացնում է ազդանշանային խլացուցիչը, որն արգելափակում էր Մոսկվայի և արտաքին աշխարհի միջև բոլոր ռադիոհաղորդակցությունները։ Սկսում են ընդունվել աշխարհի տարբեր ծայրերից եկող ռադիոհաղորդումներ, և Արտյոմն ու Աննան հասկանում են, որ մարդկությունը չի վերացել։ Նրանք փախչում են՝ գողանալով Հանսայի շոգեքարշներից մեկը, որը հետագայում անվանում են «Ավրորա»։

Երբ գնացքը մեկնում է, «Սպարտական միաբանությունը» շարժվում է այն վերադարձնելու համար՝ ցնցված ու շփոթված լինելով Արտյոմի և Աննայի ներկայությունից։ Գիտակցելով, որ Հանսան կսպանի նրանց բոլորին՝ ճշմարտությունն իմանալու համար, Միլլերը եզրակացնում է, որ սպարտացիների գոյատևման լավագույն հնարավորությունը Մոսկվայից փախչելն է։ Քաղաքից դուրս գալուց հետո Միլլերը մյուսներին ասում է, որ չնայած Ռուսաստանի շատ քաղաքներ ռմբակոծվել են, պատերազմը դեռ չի ավարտվել, և ՆԱՏՕ-ն գրավել է ազգի մնացորդները։ ՆԱՏՕ-ի կողմից Մոսկվայի վրա հարձակումը կանխելու համար Ռուսաստանի ղեկավարությունը որոշեց գաղտնի կերպով խլացնել բոլոր հաղորդակցությունները, որպեսզի արտաքին աշխարհը հավատա, որ ոչ ոք չի ողջ մնացել։ Նրանք ռադիոհաղորդագրություն են ստանում Մոսկվայի պաշտպանության հրամանատարությունից, որը կոչ է անում ողջ մնացածներին հավաքվել «Տապանի» մոտ, որը գտնվում է Յամանտաու լեռան վրա։ Միլլերը որոշում է գնալ «Տապան»՝ հավատալով, որ Ռուսաստանի կառավարությունը այնտեղ վերակառուցվել է։

Տեխնոֆոբ պաշտամունքի կողմից վերահսկվող Վոլգա գետը հատելուց հետո, սպարտացիները հասնում են Յամանտաուի բազա և հայտնաբերում, որ դրա ծառայողական և շինարարական անձնակազմը վերածվել է մարդակերների, որոնք գայթակղում են փրկվածներին՝ անվտանգության կեղծ խոստումով: Արտյոմը և սպարտացիները կռվում են և փախչում: Միլլերը զայրացած է, որ ինքը, միաբանության մնացած անդամները, ինչպես նաև մետրոյի մարդիկ ամբողջ ընթացքում խաբվել են ռուսական ղեկավարության կողմից, քանի որ երբեք օկուպացիոն ուժեր չեն եղել, և պատերազմն իսկապես ավարտվել է: Օգտագործելով Յամանտաուից վերցված քարտեզը, նրանք ուղևորվում են չորացած Կասպից ծովի մոտ գտնվող արբանյակային կապի կենտրոն, որն այժմ բնակեցված է ասպատակիչներով՝ հույս ունենալով մուտք գործել արբանյակ և գտնել բնակելի հող՝ բնակվելու համար: Երբ սպարտացիները շարունակում են իրենց ճանապարհորդությունը, Աննան հիվանդանում է Վոլգայում՝ թունավոր գազ շնչելուց հետո: Նրանք հետախուզում են մոտակա տայգայի անտառի հովիտը՝ տեսնելու, թե արդյոք այն հարմար է բնակվելու համար, բայց պարզում են, որ հովիտը ճառագայթումից պաշտպանող ամբարտակը փլուզվելու է, ինչը տարածքը դարձնում է անմարդաբնակ: Երբ Արտյոմը վերադառնում է, նա իմանում է, որ Աննայի վիճակը վատացել է:

Սպարտացիները շեղվում են դեպի Նովոսիբիրսկի խիստ ճառագայթված քաղաքը, որն ամենամոտ վայրն է, որտեղ կարող են հակաթույն գտնել։ Չնայած ռիսկի առկայությանը՝ Միլլերը և Արտյոմը մենակ են մտնում քաղաք՝ հակաթույնը փնտրելու։ Նրանք մտնում են Նովոսիբիրսկի մետրո և գտնում Կիրիլ անունով մի երիտասարդ տղայի՝ Նովոսիբիրսկի վերջին փրկվածին, որը բացատրում է, որ հայրը մեկնել է՝ մաքուր, բնակելի տարածք նշող քարտեզ ստանալու առաքելությամբ։ Միլլերը և Արտյոմը բաժանվում են. Միլլերը գնում է քարտեզը գտնելու, իսկ Արտյոմը փնտրում է հակաթույնը։ Արտյոմը գտնում է հակաթույնը, բայց մուտանտը ծանր վիրավորում է նրան, և նա կլանում է ճառագայթման մեծ չափաբաժին։ Արտյոմը, Միլլերը և Կիրիլը վերադառնում են գնացք՝ քարտեզը և հակաթույնը ձեռքներին։ Վերադարձի ճանապարհին Միլլերն օգտագործում է իր համար նախատեսված ճառագայթային շիճուկի մի չափաբաժին՝ Արտյոմին փրկելու համար, և մահանում է ճառագայթային թունավորումից։ Մնացած սպարտացիները արյուն են հանձնում՝ Արտյոմին կարևոր փոխներարկում կատարելու համար։ Աննան բուժվում է հակաթույնով, և քարտեզի շնորհիվ սպարտացիները հաստատվում են Բայկալ լճի ափին, որը զերծ է ճառագայթումից։

Արտյոմի ճակատագիրը կախված է խաղացողի՝ ճանապարհորդության ընթացքում կատարած ընտրություններից։ Վատ ավարտի դեպքում Արտյոմը մահանում է ճառագայթային թունավորումից, սպարտացիները և սգացող Աննան կազմակերպում են նրա հուղարկավորությունը, իսկ Արտյոմի և Միլլերի հոգիները արթնանում են խարխլված «Ավրորայում»՝ հավերժ մնալով ուրվականային քավարանում։ Լավ ավարտի դեպքում Արտյոմը գոյատևում է, Միլլերը թաղվում է, և Արտյոմը ընտրվում է նրան փոխարինող՝ որպես «Սպարտական միաբանության» առաջնորդ։ Այժմ ճառագայթումից զերծ տուն ունենալով՝ Արտյոմը որոշում է վերադառնալ Մոսկվա և բացահայտել աշխարհի ճշմարտությունը և մետրոյի վթարից փրկվածներին։

### Երկու գնդապետները
Մինչ Արտյոմը գնում է Նովոսիբիրսկ՝ Աննայի հիվանդության բուժումը գտնելու, Միլլերը սկսում է հետևել Կիրիլի հոր՝ գնդապետ Վյաչեսլավ «Սլավա» Խլեբնիկովի հետքերով՝ արբանյակային քարտեզը գտնելու համար։ Մեկ տարի առաջ Սլավան աշխատում էր որպես զինվոր՝ պաշտպանելով Նովոսիբիրսկի մետրոն՝ միաժամանակ մեծացնելով Կիրիլին։ Միևնույն ժամանակ, Նովոսիբիրսկի մետրոյի կառավարությունը (OSKOM) պլանավորում էր տարհանել մետրոն, բայց ճառագայթման դեմ շիճուկը բավարար չէր ամբողջ բնակչությանը պաշտպանելու համար։ OSKOM-ը սկսեց բնակչությունից առգրավել շիճուկը, ինչը քաղաքացիական անկարգություններ առաջացրեց։ Մետրոյում քաղաքացիական պատերազմ բռնկվեց, ինչը ստիպեց Սլավային պաշտպանել «OSKOM»-ի շտաբ-բնակարանն ապստամբներից։ Գեներալ Անատոլի «Տոլյա» Վինոգրադովը մարտի ժամանակ թունավոր գազ կիրառեց՝ սպանելով կայարանում գտնվող գրեթե բոլորին։ Երբ Սլավան բախվեց նրա հետ, Տոլյան բացահայտեց, որ «OSKOM»-ի ղեկավարությունն արդեն վերցրել էր մնացած շիճուկը և փախել, և որոշել էր մետրոն թունավոր գազով լցնել՝ մնացած բնակչությանը սպանելու համար։ Տոլյան հրամայեց իր մարդկանց ոչնչացնել «OSKOM»-ի տարհանման գնացքը՝ ինքնասպանություն գործելուց առաջ։ Այլընտրանք չունենալով՝ Սլավան իջավ մուտանտներով լի բունկեր՝ Բայկալ լիճ տանող քարտեզը վերադարձնելու համար։ Նա գտավ քարտեզը, բայց մահացավ ճառագայթային թունավորումից՝ կորցնելով շիճուկի չափաբաժինը։ Ներկայում Միլլերը մտնում է բունկեր և գտնում Սլավայի մարմինը և քարտեզը։ Նա Սլավային ասում է, որ ապարդյուն չի մահացել և խոստանում է Կիրիլին տարհանել Նովոսիբիրսկից՝ մեկնելուց առաջ։

### Սեմի պատմությունը
«Սպարտական միաբանության»՝ Բայկալ լճում հաստատվելուց հետո, սպարտացիներից մեկը՝ նախկին ծովային անվտանգության աշխատակից Սեմյուել «Սեմ» Թեյլորը, որոշում է վերադառնալ Սան Դիեգոյում գտնվող իր տուն՝ տեսնելու, թե արդյոք հայրը ողջ է մնացել միջուկային պատերազմից։ Սեմը մեկնում է Վլադիվոստոկ նավահանգստային քաղաք, որտեղ հանդիպում է կապիտան Էդուարդ «Էդ» Բարանովին։ Բարանովը Սեմին ուղղորդում է դեպի «Մեյֆլաուեր» անունով անձեռնմխելի միջուկային սուզանավ, որը կարող է Սեմին տանել Միացյալ Նահանգներ։ Սեմին և Էդին բաժանում է մուտանտի հարձակումը, և Սեմին ձերբակալում են Թոմի՝ իր հայրենակից ամերիկացու համար աշխատող մարդիկ։ Թոմն ասում է, որ ինքը զենքի վաճառական էր, որը միջուկային հարձակումներից հետո մնացել էր Ռուսաստանում, և խնդրում է Սեմին գտնել Էդին, որը միակ մարդն է, որ գիտի, թե ինչպես վառելիքով լիցքավորել «Մեյֆլաուեր»։ Էդը չի վստահում Թոմի՝  «Մեյֆլաուերի» հետ կապված մտադրություններին, հատկապես այն պատճառով, որ այն դեռևս զինված է միջուկային հրթիռներով, և նրա անձնակազմն անհետ կորել է, բայց Սեմը համոզում է Էդին բանակցել Թոմի հետ։ Սեմն ու Էդը մեկնում են մոտակա լքված ռազմածովային բազա՝ «Մեյֆլաուերը» սնուցելու համար անհրաժեշտ վառելիքային ձողերը վերականգնելու համար։ Էդը, որը դեռևս թերահավատորեն է մոտենում Թոմին, խնդրում է Սեմին դիվերսիա իրականացնել «Մեյֆլաուերի» նկատմամբ, նույնիսկ եթե դա նշանակում է զոհաբերել տուն վերադառնալու իր հնարավորությունը։ Թոմի լեյտենանտ Կլիմը դավաճանում է նրան և հարձակվում «Մեյֆլաուերի» վրա ՝ ստիպելով Սեմին, Էդին և Թոմին միասին աշխատել։ Սեմը սպանում է Կլիմին, և «Մեյֆլաուերը» նավարկում է նավահանգստից։ Սեմը կարող է ընտրել՝ դիվերսիա իրականացնել «Մեյֆլաուերի» նկատմամբ, թե անվնաս թողնել այն։

Եթե Սեմը սաբոտաժ չիրականացնի «Մեյֆլաուերի» նկատմամբ, Թոմը նրան կտանի Սան Դիեգո, ինչպես խոստացել էր՝ «Մեյֆլաուերի» հրազենային ուժն իր հրամանատարության տակ ունենալով։ Եթե Սեմը սաբոտաժի ենթարկի «Մեյֆլաուերին», սուզանավը կպայթի և կխորտակվի՝ սպանելով և՛ Էդին, և՛ Թոմին։ Սեմը մնում է Վլադիվոստոկում, բայց ուրախ է, որ ոչ ոք չի կարող օգտագործել «Մեյֆլաուերի» կրած միջուկային զենքը, և որոշում է տուն վերադառնալու մեկ այլ ճանապարհ գտնել։

## Զարգացում
[մինի|Խաղի սյուժեն մշակելիս ստեղծողները համագործակցել են հեղինակային շարքի հեղինակ [Դմիտրի Գլուխովսկի|Դմիտրի Գլուխովսկու հետ։]]
«Metro Exodus»-ը մշակվել է «4A Games»-ի 150 մշակողների թիմի կողմից, որը գտնվում էր Կիևում, Ուկրաինայում և Մալթայում։ Խաղի մշակումը սկսվել է 2014 թվականին։ Խաղի տնօրենը եղել է Անդրեյ Պրոխորովը։ «4A»-ն համագործակցել է ֆրանշիզայի հեղինակ Դմիտրի Գլուխովսկու հետ՝ խաղի պատմությունը գրելու համար։

Գծային, սյուժետային «Metro 2033» և «Metro: Last Light» խաղերի թողարկումից հետո, մշակողները արձագանքներ ստացան խաղացողներից, որոնք ցանկանում էին ավելի շատ մակարդակներ և ավելի շատ ուսումնասիրություններ։ Թիմը հիշեց «GSC Game World»-ում «STALKER: Shadow of Chernobyl (2007)»  խաղի վրա աշխատելու իրենց փորձը, որն ունի ի հայտ եկող գեյմփլեյ և մեծ, ուսումնասիրելի տարածքներ: Մշակողները ցանկանում էին «STALKER»*-*ի ազատ ձևի գեյմփլեյը ներմուծել «Exodus» խաղի մեջ՝ արդյունավետորեն համատեղելով երկու խաղերը: Պրոխորովը և նրա թիմը թերագնահատեցին առաջադրանքի դժվարությունը և երկու-երեք տարի ծախսեցին՝ փորձելով հավասարակշռել բաց գեյմփլեյը պատմողականության հետ։ Պրոխորովը խաղի կառուցվածքը համեմատեց ակորդեոնի կառուցվածքի հետ, քանի որ խաղի մակարդակների դիզայնը հետագայում դառնում է բաց և գծային։ Ըստ «4A»-ի, «Exodus»-ն ավելի մեծ է, քան «2033»-ը և «Last Light»-ը միասին վերցրած։ Մշակողներն այս մեծ տարածքները նկարագրել են որպես «գոյատևման ավազարկղ»։ Մշակողների թիմը ոգևորված էր խաղի ուղղության փոփոխությամբ, որը թույլ տվեց նրանց ստեղծել ավելի բազմազան քարտեզներ և վայրեր, քան նախորդներինը, որոնք գրեթե ամբողջությամբ տեղի են ունենում մետրոյի թունելներում։

Չնայած խաղի ընդլայնված շրջանակին, մշակողները խուսափեցին «Exodus»*-*ում լիովին բաց աշխարհ տեղակայելուց, քանի որ կարծում էին, որ դա բացասաբար կանդրադառնա խաղի սյուժետային շարադրանքի վրա: Մշակողները խուսափեցին ներկայացնել բաց աշխարհի ընդհանուր խաղային տարրեր, ինչպիսիք են կողմնակի առաքելությունները և որոնումները: Որոնումների նշիչների և ճանապարհային կետերի վրա հույսը դնելու փոխարեն՝ մշակողները հույս ունեին գրգռելու խաղացողների հետաքրքրասիրությունը և խրախուսելու նրանց ուսումնասիրություններ կատարել՝ ստեղծելով տեսողականորեն հետաքրքիր տեսարժան վայրեր, որոնք կարելի է տեսնել հեռվից։ Համաշխարհային բրենդ մենեջեր Հյու Բեյնոնը խաղը նկարագրել է որպես «մտածող մարդու կրակոց»: Մշակողները հույս ունեին առաջացնել «Exodus»-ի հետ կորած և միայնակ լինելու զգացողություններ և պարգևատրել խաղացողներին «կրակելուց առաջ մտածելու» և «սովորական ճանապարհից դուրս ուսումնասիրելու» ունակություն։ Խաղային փորձը ներառական դարձնելու համար, գլխային էկրանի (HUD) միջոցով փոխանցվող տեղեկատվությունը ֆիզիկական էր դառնում Արտյոմի սարքավորումների և գործիքների միջոցով։ Օրինակ, էկրանին մինի քարտեզ տեղադրելու փոխարեն, Արտյոմն իր պայուսակից հանում է տեղանքի ֆիզիկական քարտեզ, որն ամրացված է կաշվե թղթապանակին, որպեսզի խաղացողները դիտեն։ Ավելի բաց մակարդակներին հարմարվելու համար մշակողները վերանայել են խաղի արհեստական բանականության համակարգը։ Օրինակ՝ մարդ-թշնամիները ավելի լավ են համակարգվում՝ միմյանց հետ կիսվելով խաղացողի գտնվելու վայրի մասին տեղեկություններով։ Մուտանտներն ու հրեշները նույնպես փոխազդում են միմյանց հետ։

«Exodus»-ը «Մետրո 2035» գրքի շարունակությունն է, որը «Last Light»-ի շարունակությունն է։ Գլուխովսկին «4A»-ի խորհրդատու էր, որը, սերտորեն համագործակցում էր ստուդիայի հետ՝ ապահովելու համար, որ խաղը համապատասխանի գրքերին։ Գլուխովսկին «4A»-ին ազատություն տվեց՝ ստեղծելու խաղի պատմությունը, բայց վերջինս երբեմն բանավիճում էր նրանց հետ, երբ նրանք մերժում էին իր առաջարկները՝ ռեսուրսների կամ տեխնիկական սահմանափակումների պատճառով։ Ըստ մշակողների՝ խաղի սցենարը երկու անգամ ավելի երկար էր, քան «2033»-ի և «Last Light»-ի սցենարները միասին վերցրած, և դրա մեծ մասը նկարագրվում էր որպես «օժանդակ»։ Մշակողները ցանկանում էին գրել երկխոսություններ խաղի ոչ խաղային կերպարների համար, այդ թվում՝ թշնամիների միջև ընթացող զրույցներ, որոնք խաղացողները կարող էին լսել հեռվից։ Չնայած այս երկխոսությունները աննշան են խաղի ընդհանուր պատմության համար, մշակողները կարծում էին, որ դրանք կերպարներին ավելի կենդանի են դարձնում՝ մեծացնելով խաղացողի ներառականությունը։ Գլուխովսկու խոսքերով՝ «Exodus»*-*ի պատմությունն ավելի անձնական է, քան շարքի նախորդ խաղերի պատմությունները, որը կենտրոնանում է Արտյոմի և նրա կնոջ՝ Աննայի և աներոջ՝ գնդապետ Միլլերի հետ նրա հարաբերությունների վրա։

## Թողարկում
«4A Games»-ը և հրատարակիչ «Deep Silver»-ը հայտարարեցին «Metro Exodus»-ի մասին 2017 թվականի հունիսի 11-ին՝ «E3»-ի ժամանակ «Microsoft»-ի մամուլի ասուլիսում։ Սկզբնապես խաղը պետք է թողարկվեր 2018 թվականի վերջին, սակայն այն հետաձգվեց՝ այլ հայտնի խաղերի հետ մրցակցությունից խուսափելու համար: Խաղի մշակումն ավարտվեց 2018 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, երբ «4A Games»-ը հայտարարեց, որ այն հայտարարվել է ոսկե, ինչը ցույց է տալիս, որ այն պատրաստվում է կրկնօրինակման և թողարկման: Խաղը թողարկվել է PlayStation 4-ի, Microsoft Windows-ի և Xbox One-ի համար 2019 թվականի փետրվարի 15-ին, որին հաջորդեց «Google Stadia» տարբերակը 2019 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ այդ համակարգի թողարկման շրջանակներում: Linux-ի և macOS-ի տարբերակները թողարկվել են 2021 թվականի ապրիլի 14-ին։ Խաղի ստանդարտ տարբերակից բացի, խաղացողները կարող են գնել «Aurora Limited Edition»-ը, որը ներառում է «steelbook» պատյան, «artbook» և անցաթուղթ: «Deep Silver»-ը նաև թողարկեց «Սպարտացի հավաքորդի հրատարակությունը», որը ներառում է Արտյոմի արձանիկը և այլ իրեր։

2019 թվականի հունվարի 28-ին հայտարարվեց, որ «Windows»-ի թողարկումը մեկ տարով բացառիկ կլինի «Epic Games Store»-ում։ Հրատարակիչը նշեց հարթակի ավելի բարենպաստ լինելը։ Հայտարարությունից հետո խաղի նախնական վաճառքը դադարեցվեց «Steam»-ում, սակայն թվային գնումները դեռևս կատարվում էին։ Որոշումը հակասություններ առաջացրեց և հանգեցրեց նրան, որ մեծ թվով խաղացողներ կոչ արեցին բոյկոտել խաղը և քննադատել ֆրանշիզայի նախորդ խաղերը «Steam»-ում։ «Valve»-ը խաղի «Steam» էջում գրեց, որ խաղի հեռացումը խանութից «անարդար» էր, հատկապես նախնական վաճառքից երկար ժամանակ հետո։ Խաղի մշակողներից մեկը քննադատության ենթարկվեց խաղային մամուլում՝ ֆորումում հայտարարելու համար, որ եթե «Metro Exodus»-ը լավ չի վաճառվում «Epic Games Store»-ում, ապա դրա շարունակությունները կարող են դառնալ խաղային բացառիկ ապրանքներ։ Հայտարարության մեջ «4A Games»-ը նշեց, որ այս տեսակետները չեն ներկայացնում ընկերության տեսակետները։ «Metro Exodus»-ը թողարկվել է «Steam»-ում 2020 թվականի փետրվարի 15-ին։

2019 թվականի մարտին «4A Games»-ը թողարկեց «Ranger Update» անվամբ թարմացում, որը ներկայացրեց «New Game Plus» ռեժիմ, որի դեպքում խաղացողները կարող են փոփոխել խաղի առանձին տարրերը, ինչպիսիք են մշտական ճառագայթումը և Արտյոմի կրած զենքերի քանակը: Այն նաև ներառում է մշակողների մեկնաբանություններ՝ «Green Tape Players» անվամբ հավաքածուի տեսքով։ Խաղի համար թողարկվել են երկու շարունակություններ. առաջինը՝ «The Two Colonels»-ը, որը թողարկվել է 2019 թվականի օգոստոսին, ներկայացնում է կլաուստրաֆոբիկ միջավայրեր, որոնք նման են շարքի առաջին երկու խաղերին: Այն ծառայում է որպես խաղի նախերգանք և պատմում է գնդապետ Խլեբնիկովի մասին, երբ նա փորձում է վերամիավորվել իր որդու՝ Կիրիլի հետ Նովոսիբիրսկում Նոր տարվա նախօրեին։ Երկրորդ ընդլայնումը՝ «Sam's Story»-ն, որն առաջարկում է ավելի մեծ, ավելի բաց մակարդակներ, ինչպես «Exodus»-ը, թողարկվել է 2020 թվականի փետրվարի 11-ին: Լրացումը պատմում է Սեմ անունով ամերիկացու մասին, որը պետք է փորձի հասնել Վլադիվոստոկի նավահանգիստ և վերադառնալ ԱՄՆ։

Խաղի արդիականացված տարբերակը՝ «Metro Exodus Enhanced Edition» անվամբ, որն աջակցում է ճառագայթային հետագծմանը և գլոբալ լուսավորությանը, թողարկվել է «Microsoft Windows»-ի համար 2021 թվականի մայիսի 6-ին, իսկ «PlayStation 5»-ի և «Xbox Series X/S»-ի համար՝ 2021 թվականի հունիսի 18-ին։ Այն թողարկվել է որպես սկզբնական տարբերակի անվճար արդիականացում բոլոր սեփականատերերի համար։

2023 թվականի հունվարին «4A Games»-ը թողարկեց խաղի ծրագրային ապահովման մշակման հավաքածուն «Metro Exodus»-ի սեփականատերերի համար։

## Խաղի ընդունելություն
### Քննադատական ընդունելություն
«Metacritic»-ի կողմից հրապարակված ակնարկների համաձայն՝ «Metro Exodus»-ը արժանացել է «ընդհանուր առմամբ դրական» արձագանքների։ Խաղն առաջադրվել է «Լավագույն մարտաֆիլմային խաղ» անվանակարգում «The Game Awards 2019»-ում։ Այն նաև առաջադրվել է «Ակնառու տեխնիկական նվաճում» անվանակարգում 23-րդ ամենամյա «DICE» մրցանակաբաշխությունում և «Տեխնիկական նվաճում» անվանակարգում՝ 16-րդ «British Academy Games Awards»-ում։

Քննադատներին ընդհանուր առմամբ դուր եկավ խաղի ավելի բաց կառուցվածքը: «Game Informer»-ի համար գրելով՝ Մեթ Բերցը գովաբանեց խաղի բազմազան բիոմները, որոնք թարմ պահեցին փորձը, քանի որ այն ներկայացրեց նոր կերպարներ, թշնամիներ և խմբակցություններ՝ խաղացողների առաջընթացին զուգընթաց: Նա նկարագրեց խաղի տեմպը որպես «ամենամեծ հաղթանակ», քանի որ մեծ տարածաշրջաններից ոչ մեկը չի երկարաձգում իր ողջույնը: «GamesRadar»-ի Օսթին Վուդը խաղի վայրերն անվանեց «հիասքանչ» և ասաց, որ իրեն դուր է գալիս, թե ինչպես են գծային սյուժետային դեկորացիաները և բաց մակարդակները լրացնում միմյանց: Նա ընտրեց երկու ավելի մեծ մակարդակները՝ Կասպից ծովը և Վոլգա գետը, որպես խաղի ամենաուժեղ կողմերից մեկը: Սակայն «GameSpot»''-''ի Մայքլ Հայգեմը հիասթափված էր, որ խաղացողները չեն պարգևատրվել խաղի աշխարհն ուսումնասիրելու համար, և որ մուտանտների հետ մարտնչելը ժամանակի վատնում է, քանի որ նրանք չեն կորցնում ռեսուրսներ, ինչպես իրենց մարդկային գործընկերները: Բերցը և Հայգեմը նշեցին, որ Արտյոմի շարժուձևը դանդաղ է, մի խնդիր, որն ավելի է սրվում: «PC Gamer»*-*ից Էնդի Քելլին գովաբանեց «4A»-ի մոտեցումը բաց աշխարհի դիզայնին՝ մանրամասներին ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելու համար։

Խաղի ընթացքն ընդհանուր առմամբ դրական ընդունելության արժանացավ։ Վուդը խաղը նկարագրեց որպես «ժայռի պես ամուր կրակային խաղի և լարված գաղտագողի առաքելությունների բազմազան խառնուրդ»։ Հայգեմը գովաբանեց խաղի մակարդակների դիզայնը՝ թույլ տալով խաղացողներին ընտրել, թե ինչպես են ցանկանում մոտենալ նպատակին։ Զենքի անհատականացման համակարգը նույնպես գովաբանվեց՝ խաղացողներին փորձարկումներ անելու և մարտը ճկուն դարձնել թույլ տալու համար։ «IGN»''-''ից Թրիստան Օգլիվին խաղը անվանեց «թարմացնող»՝ խրախուսելով խաղացողներին ժամանակ հատկացնել և պլանավորել հարձակումը։ Քելլին քննադատեց խաղի ընթացքը պարզունակ լինելու համար՝ ամփոփելով խաղը որպես «բավականին ռոտացիոն «FPS»՝ կապված միջավայրի հետ, որն արժանի է շատ ավելի լավի»։ Խաղը գովաբանվեց իր ընկղմող ընթացքի համար։ Բացի այդ, նա ավելացրեց, որ հետաքրքրության վայրերի մասին տեղեկատվությունը թաքցնելով՝ խաղացողները ավելի հակված են ուսումնասիրել վայրերը հետաքրքրասիրությունից դրդված։ «Windows Central»*-*ի Բրենդան Լոուրին գովաբանեց «4A»-ի որոշումը՝ խաղային համակարգերը վերածել խաղի աշխարհի ներսում ֆիզիկական փոխազդեցությունների, ինչը նպաստում է «անհավանականորեն ընկղմվող» փորձառությանը։

Բերցը համեմատել է խաղի արշավը «MachineGames»-ի կողմից մշակված «Wolfenstein» խաղերի հետ, չնայած նա ասել է, որ դերասանական կազմի ցածր մակարդակը խոչընդոտում է որոշակի տեսարանների հուզական ազդեցությանը։ Հայգեմն ասել է, որ պատմությունն ավելի հիմնավորված է, քան նախորդինը, և որ «Metro Exodus»-ը հրաժարվում է գերբնական տարրերից՝ ավելի անձնական պատմության համար։ Նա նաև գովաբանել է խաղի կերպարներին և գրել, որ «պատմության լավագույն մասերը» կարելի է գտնել շոգեքարշի մեջ՝ Արտյոմի անձնակազմի հետ, ինչը խաղին թեթևության պահեր է հաղորդում։ «Polygon»''-''ից Աստրիդ Ջոնսոնը գրել է, որ նախորդ խաղերից տարբերվող շարքի «Exodus»-ը պատմությանը հույս է տալիս, և գնացքում այլ կերպարների հետ փոխազդեցությունը «գրավիչ» է, քանի որ այն համընկնում է խաղի մռայլ միջավայրի հետ։ Օգլիվին դուր է եկել խաղի պատմությունը, բայց ասել է, որ այն կենտրոնական սպառնալիք չունի, և որ ավարտը «կանգ է առնում»։ Քննադատները քննադատել են Արտյոմի կարգավիճակը՝ որպես լուռ գլխավոր հերոս։ Քելլին գովաբանեց խաղի միջավայրը կողմնակի պատմություններ պատմելու համար՝ դրանք նկարագրելով որպես «վառ»։ Մինչ նա գովաբանում էր խաղի միջավայրը և մթնոլորտը՝ «անհուսության և մելանխոլիայի» տիրող զգացողություն առաջացնելու համար, նա ասաց, որ խաղը կորցնում է իր ինքնությունը, երբ այն այլևս չի ծավալվում ստորգետնյա միջավայրում։

### Վաճառքներ
Միացյալ Թագավորությունում «Metro Exodus»-ը շաբաթական վաճառքի չարթերում զբաղեցրեց երկրորդ հորիզոնականը, որտեղ այն վաճառվեց 50%-ով ավելի, քան իր նախորդ «Metro: Last Light»-ը։ Ճապոնիայում «PS4» տարբերակը թողարկման շաբաթվա ընթացքում վաճառվեց մոտավորապես 17,513 ֆիզիկական միավորով, ինչն այն դարձրեց ցանկացած ձևաչափի յոթերորդ ամենավաճառվող մանրածախ խաղը։ Խաղը հայտնվեց Շվեյցարիայի շաբաթական մանրածախ առևտրի չարթերում առաջին հորիզոնականում։ «Exodus»-ը 2019 թվականի փետրվարին Միացյալ Նահանգներում իններորդ ամենավաճառվող տեսախաղն էր. ամսական թողարկման վաճառքը նոր ռեկորդ սահմանեց շարքի համար։

Մինչև 2019 թվականի մարտի 31-ը՝ թողարկման եռամսյակի ավարտը, «Metro Exodus»-ը «Deep Silver» հրատարակչատանը ապահովել էր 58 միլիոն եվրո։ «Deep Silver»-ի մայր ընկերությունը՝ «THQ Nordic»-ը, հայտարարել է, որ չնայած ֆիզիկական վաճառքը համապատասխանում էր ղեկավարության սպասումներին, խաղի թվային վաճառքը գերազանցել է այն։ Ըստ գործադիր տնօրեն Լարս Վինգեֆորի՝ խաղի վաճառքի «բացարձակ մեծամասնությունը» բաժին է ընկել խաղային համակարգերի խաղացողներին։ 2020 թվականի փետրվարի 15-ին «Steam»-ում թողարկվելուց հետո խաղը երկու օրվա ընթացքում վաճառվել է ավելի քան 200,000 միավորով։ 2022 թվականի փետրվարին խաղը վաճառվել էր վեց միլիոն միավորով։ 2023 թվականի մարտին այն վաճառվել էր ավելի քան 8.5 միլիոն միավորով։ 2024 թվականի փետրվարի դրությամբ այն վաճառել է ավելի քան 10 միլիոն միավորով։

## [[Սիքվել]]
2020 թվականի նոյեմբերին «4A Games»-ը հայտարարեց, որ աշխատում է «Metro Exodus» խաղի շարունակության վրա: Գլուխովսկին կմասնակցի խաղի մշակմանը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2019 համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:PlayStation 4 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Կատեգորիա:Xbox One տեսախաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղերի սերիաներ
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ վեպեր