Պիքսոդարոս

**Պիքսոդարոս** (լիկ․՝ 𐊓𐊆𐊜𐊁𐊅𐊀𐊕𐊀 , ), 330-ական թվականների առաջին կեսի Կարիայի կառավարիչ։ Իշխանության է եկել պալատական ​​հեղաշրջման արդյունքում։ Իր քրոջ՝ Ադայի կառավարման տապալումից հետո Պիքսոդարոսը դարձել է Կարիայի դինաստը և Լիկիայի սատրապը։ Գահակալության սկզբում Պիքսոդարոսը իր բանակն ու նավատորմն ուղղել է մակեդոնացիների դեմ, որոնք ձգտել են իրենց իշխանությանը ենթարկել Պերինֆոսին և Բյուզանդիոնին։ Մի քանի տարի անց ցանկացել է ոչ միայն հաշտվել, այլև ազգակցական կապ հաստատել Փիլիպոս II-ի հետ։ Իր դստերը՝ Ադային, Մակեդոնիայի թագավորի որդիներից մեկի հետ ամուսնացնելու փորձն ավարտվել է սկանդալով և վեճով՝ Փիլիպոս II-ի և Ալեքսանդր Մակեդոնացու միջև։ Կարճ ժամանակ անց Պիքսոդարոսը մահացել է։

## Ծագում։ Ընտանիք
Պիքսոդարոսը ծնվել է մ.թ.ա. մոտ 400 թվականին։ Նա կարիական դինաստի Հեկատոմնոսի երեք որդիներից կրտսերն է։ Հեկատոմնոսի և նրա սերունդների իշխանությունը Կարիայի նկատմամբ ավելի ամբողջական է եղել, քան Աքեմենյան կայսրության մյուս սատրապներինը։ Այդ պատճառով պատմաբանները կարող են Հեկատոմնոսին և նրա ժառանգներին անվանել և՛ սատրապներ, և՛ դինաստներ։ Հեկատոմնոսը կառավարել է Կարիայում մ.թ.ա. 395 թվականից մինչև 377 թվականը։ Նա կարողացել է իր տարածաշրջանը վերածել անկախ ժառանգական թագավորության, որը պաշտոնապես գտնվել է Աքեմենյան կայսրության արքայից արքայի իշխանության ներքո։ Հեկատոմնոսի մահից հետո Կարիան հաջորդաբար ղեկավարել են Մավսոլը (մ.թ.ա. 377–353/352), նրա կինը և քույրը՝ Արտեմիսիան (մ.թ.ա. 353/352–351/350), Իդրիան (մ.թ.ա. 351/350–344), ապա՝ Իդրիոսի կինը և քույրը՝ Ադան (մ.թ.ա. 344–340/339)։ Մավսոլոսի մահից կարճ ժամանակ առաջ Հեկատոմնիդներին են հանձնել Լիկիայի կառավարումը։

Պիքսոդարոսը ամուսնացած է եղել կապադովկուհի Աֆնեիդայի հետ։ Այսպիսով, նա խախտել է արյունակցական ամուսնությունների ընտանեկան ավանդույթը, հնարավոր է այն պատճառով, որ նա որպես կրտսեր որդի ունեցել է «քրոջ պակաս»։ Կարիայի կառավարչի համար օտարերկրացու հետ ամուսնությունը ավանդույթից շեղում է եղել, ինչը նաև վկայել է այդ տարածքում ներքին պառակտման և անկման մասին։ Անտիկ աղբյուրներից մեզ հայտնի է միայն Պիքսոդարոսի մեկ դստեր՝ Ադայի մասին, որին Պլուտարքոսը անվանել է «ավագը»։

## Կենսագրություն
[thumb|left|Պիքսոդարոսի հրամանագրով եռալեզու [ստելա։ Ֆեթհիեի քաղաքային թանգարան, Թուրքիա]]
Մ.թ.ա. 341, 340 կամ 339 թվականին Պիքսոդարոսը, որը նախկինում զբաղեցրել է Լիկիայի սատրապի պաշտոնը, պալատական ​​հեղաշրջման միջոցով տապալել է քրոջը և զավթել իշխանությունը Կարիայում։ Ադան կարողացել է պահպանել միայն մեկ քաղաք՝ Ալինդան, որը Արիանոսը անվանում է՝ «Կարիական ամրոցների ամրոց»։ Հնարավոր է, որ Ադան աքսորվել է Ալինդա։ Պարսիկները ոչ մի կերպ չեն արձագանքել Կարիայում տեղի ունեցած իշխանափոխությանը՝ ամենայն հավանականությամբ դա ընկալելով որպես իրենց գավառներից մեկի ներքին խնդիր։

Պիքսոդարոսի գահակալության մասին քիչ բան է հայտնի։ Նրա գահակալության սկզբում նրա զորքերը կռվել են մակեդոնական բանակի դեմ՝ երբ Փիլիպոս II-ը պաշարել է քաղաքները։ Հետագայում, Պիքսոդարոսի վերահսկվող Կոս, Քիոս և Հռոդոս կղզիներից եկած նավատորմը օգնել է Բյուզանդիոնին դիմակայել մակեդոնացիների պաշարումը։ Պիքսոդարոսի օգնությունը կարևոր գործոն է դարձել։

Վիմագրության տվյալների հիման վրա պատմաբանները եզրակացություններ են անում Լիկիայում Պիքսոդարի ազդեցության և իշխանության ուժեղացման մասին։ Հիմնվելով էպիգրաֆիկ տվյալների վրա՝ պատմաբանները եզրակացություններ են անում Պիքսոդարոսի ազդեցության և Լիկիայում իշխանության ամրապնդման մասին: Նրա գահակալության տարիներին տարածաշրջանում տեղի է ունեցել կառավարման քաղաքական կենտրոնացում և հարկային համակարգի միավորում: Բնական հարկային համակարգը փոխարինվել է ֆիքսված տասանորդով։

Պլուտարքոսը պատմում է Պիքսոդարոսի՝ մակեդոնական թագավորական տան հետ կապ հաստատելու փորձի մասին։ Մ.թ.ա. 337 թվականին նա Արիստոկրիտոսին ուղարկել է Փիլիպոս II-ի մոտ՝ իր դստեր՝ Ադայի և իր որդու՝ հնարավոր ժառանգորդի՝ մակեդոնական թագավոր Փիլիպոսի հետ ամուսնության առաջարկով։ Պատմաբան Յոհան Դրոյզենի համաձայն՝ Պիքսոդարոսը առաջարկել է, որ մակեդոնացի թագավորը ազգակցական կապ ունենա տոհմի հետ և Փիլիպոս II-ը Արիիդեոսին ընտրել է որպես Ադայի ամուսին։ Փիլիպոս II-ի երկրորդ որդու՝ Ալեքսանդրի ընկերներն ու մայրը սկսել են համոզել երիտասարդ իշխանին, որ այդպիսով թագավորը «ցանկանում է Արիիդեոսի համար ապահովել թագավորական իշխանություն՝ փայլուն ամուսնությամբ և ամուր կապերով»։ Դրանից անհանգստացած լինելով՝ Ալեքսանդրը Թեսալոսին ուղարկել է Պիքսոդարոսի մոտ՝ համոզելով կարիական դինաստին իր դստերը ամուսնացնել Ալեքսանդրի հետ, այլ ոչ թե տկարամիտ Արրիդեոսի։ Ալեքսանդրը, հնարավոր է, որ մտադիր է եղել տեղափոխվել Կարիա, քանի որ չէր սպասում մոտ ապագայում զբաղեցնել մակեդոնական գահը։ Այս առաջարկը դուր է եկել Պիքսոդարոսին և նա պատասխանել է համաձայնությամբ։ Այս լուրը զայրացրել է Փիլիպոս II-ին։ Թագավորը Ալեքսանդրին ոչ միայն անվանել է «ստոր մարդ, անարժան իր բարձր պաշտոնին», այլև Մակեդոնիայից վտարել է Պտղոմեոսի որդու ընկերներին՝ Հարփալոսին, Նեարքոսին, Լաոմեդոնին և Էրիգիոսին։  

[thumb|Ոսկե կարիական մետաղադրամ։ Եզրակողի վրա լեգենդ (դրամագիտություն)՝ [ΠI]ΞOΔAPO](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:SATRAPS_of_CARIA._Pixodaros._Circa_341-0_to_336-5_BCE.jpg)
Պիքսոդարոսի գաղափարը կարելի է դիտարկել Մակեդոնիայի հետ հակապարսկական դաշինք կնքելու համատեքստում: Փիլիպոս II-ը պատրաստվել է պատերազմի Աքեմենյան կայսրության դեմ և Կարիան կարող էր դառնալ նրա զորքերի համար հենակետ։ Պիքսոդարոսը, իր հերթին, ցանկացել էր դադարեցնել պարսից թագավորին տուրք վճարելը և լիակատար անկախություն ձեռք բերել իր ունեցվածքի համար։ Պիքսոդարոսի անկախության ձգտման մասին վկայում են նաև դրամագիտական ​​տվյալները։ Կարիական դինաստը հատել է ոսկե մետաղադրամ՝ իր անունով, ինչը ոչ մի այլ պարսից սատրապ չէր կարող իրեն թույլ տալ։ Միայն Աքեմենյան կայսրության արքայրից արքան ունեցել է նման արտոնություն: Մակեդոնիայի պարսիկների դեմ պատերազմի նախապատրաստման համատեքստում եղել է ենթադրություն, որ ամուսնական բանակցությունների նախաձեռնողը ոչ թե Պիքսոդարոսն է եղել, այլ Փիլիպոս II-ը։

Մակեդոնացի թագավորը, հնարավոր է, որ Կարիայի առաջնորդին ընդունել է որպես պարսիկների հետ ապագա պատերազմի ժամանակ ամենահզոր պոտենցիալ թշնամի։ Չկայացած նշանադրության պահին Պիքսոդարոսն այլևս երիտասարդ չի եղել և որդիներ չի ունեցել։ Հետևաբար, նրա փեսան լավ հնարավորություն է ունեցել Կարիայի և Լիկիայի ուժեղ և հարուստ պարսկական սատրապություններում իշխանություն ձեռք բերելու համար։ Եթե մակեդոնացի արքայազնը այդպիսին լիներ՝ դա զգալիորեն կամրապնդեր Փիլիպոս II-ի դիրքերը։ Ֆիլիպը կարող էր Ալեքսանդրի միջամտությունը իր ծրագրերին ընկալել որպես իշխող դինաստիայի անդամների միջև ամուսնություններ կազմակերպելու թագավորական արտոնության յուրացում։ Թագավորը նաև շատ դժգոհ է եղել իր ռազմական և քաղաքական ծրագրերի խափանումից։ 

Ալեքսանդրի կենսագրության մեջ Պլուտարքոսը պատմում է «Պիքսոդարոսի մտադրության» մասին՝ Փիլիպս II-ի և Կլեոպատրայի հարսանիքը անմիջապես նկարագրելուց հետո։ Հարսանիքի ժամանակ Մակեդոնիայի թագավորի և նրա որդու միջև վեճ է տեղի ունեցել, որից հետո Ալեքսանդրը ստիպված է եղել լքել Մակեդոնիան։ Եթե ​​նկարագրված իրադարձությունների հաջորդականությունը ճիշտ է, ապա Ալեքսանդրը նախ բանակցություններ է վարել իլլիրիացի Պիքսոդարոսի հետ, իսկ հոր հետ ևս մեկ վեճ է տեղի ունեցել Պելլա վերադառնալուց հետո։ 

Չի բացառվում նաև, որ այս ամբողջ պատմությունը ուշ անտիկ հորինվածք է։ Այս պատմության ճշմարտության, այլ ոչ թե հորինվածքի օգտին է վկայում Ալեքսանդրի ընկերների Մակեդոնիայից վտարումը, որը հաստատվել է այլ աղբյուրներում, որը Պլուտարքոսը կապել է Արիդեոսի և Պիքսոդարոսի դուստր Ադայի ամուսնության խափանման մեջ նրանց մասնակցության հետ։

Մարտական ​​գործողությունների ձախողումից հետո կարիական սատրապը ստիպված է եղել ապացուցել իր հավատարմությունը պարսիկներին, կամ որոշել, որ պարսիկների և մակեդոնացիների միջև բախման մեջ ձեռնտու կլինի ընտրել ավելի հզոր Աքեմենյանների կողմը։ Քանի որ մակեդոնացիների հետ ազգակցական հարաբերություններ հաստատելու մտահաղացումը ձախողվել է, ապա Պիկսոդարոսը ստիպված է եղել բարեկամաան կապեր ձեռք բերել պարսիկների հետ։ Ադային ամուսնացրել են ազնվական Պարսիկ Օրոնտոբատի հետ, որը Աքեմենյան կայսրության թագավորի վստահված անձն է եղել՝ որպես Պարսկաստանից վասալային կախվածությանը վերադառնալու նշան։

Պատմաբանները հաստատ չգիտեն, թե երբ է մահացել Պիքսոդարոսը։ Ենթադրաբար, նա մահացել է  մ.թ.ա. 337-334 թվականների միջև, մինչև Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքերը պաշարել են Հալիկառնասը։ Ըստ պատմաբան Կ. Յու. Բելոխի Պիկսոդարոսը մահացել է Փիլիպոս II-ի հետ բարեկամական կապ հաստատելու անհաջող փորձից մեկ տարի անց, իսկ Յ. Գ. Դրոյզենի խոսքով՝ մ.թ.ա. 335 թվականին։ Պիքսոդարոսի մահից հետո Կարիայում իշխանությունն անցել է նրա փեսայի՝ Օրոնտոբատոսի ձեռքը: Ստրաբոնի վկայությամբ՝ Օրոնտոբատոսը Կարիայի համագահակալ է դարձել Պիքսոդարոսի կենդանության օրոք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Կատեգորիա:Թագավորներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 335 մահեր
Կատեգորիա:Պարսիկներ
Կատեգորիա:Սատրապներ