open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թխկի հացենատերև

**Թխկի հացենատերև** (), թխկազգիներ ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Ծառ է, 20-25 մ բարձրությամբ և մինչև 1 մ բնի տրամագծով։ Բունը ծուռումուռ է, ոլորված, ծածկված գորշավուն կեղևով։ Երիտասարդ ճյուղերը մազմզուկապատ են, ընձյուղները մերկ, մուգ կանաչ, փայլուն, ծածկված մոմային խավով։ Տերևները կենտ փետրաձև են, կազմված 3-5 (հազվադեպ՝ 7-9) սրածայր տերևիկներից, որոնց ձևը խիստ տարբեր է, 5-13 սմ երկարությամբ և 2,5-7,5 սմ լայնությամբ։ Երկտուն ծառ է,
ծաղիկները բացվում են մինչև տերևների երևալը։ Ծաղկաբույլերը առաջանում են տերևաբողբոջների երկու կողմերում գտնվող բողբոջներից և փնջանման են։ Երկթևիկներն ունեն 3,5-4,8 սմ երկարություն, դասավորված են սուր անկյան տակ։ Ծաղկում է մարտին (բարենպաստ պայմանների դեպքում՝ փետրվարի վերջերին), երբեմն՝ ապրիլին։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Օնտարիոյից մինչև Ֆլորիդայի հարավային շրջանները և դեպի արևմուտք հասնում է մինչև ժայռոտ լեռները։ Աճում է հովիտներում, գետերի ու լճերի ափերին։ Հայաստանի տարածքում մշակվում է ամենուրեք, սակայն աչքի չի ընկնում երկարակեցությամբ ու դիմացկունությամբ։ Ապրում է 40-50 տարի։ Արագ է աճում։ Խիստ տուժում է անժամանակ և առատ ձյունատեղումներից, քանի որ բնափայտը խիստ փափուկ է և փուխր։ Բազմանում է սերմերով, ընդ որում ամենուրեք առատ ինքնացան է տալիս։ Համեմատաբար բարձր են գնահատվում այս ծառատեսակի պարտիզային ձևերը (խայտաբղետ և սպիտակ տերևավոր)։ Քանի որ առանձնապես աչքի չի ընկնում դեկորատիվ առանձնահատկություններով, ապա
կարելի է աճեցնել միայն սահմանափակ քանակությամբ, երբ ավելի բարձրորակ տեսակներ հնարավոր չէ մշակել։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ X: Մշակության հավանական շրջանները՝ 2—3, 7-11, 12-14, 17-28, 30-32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թխկազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Էլեուտերոկոկուս փշավոր

**Էլեուտերոկոկուս փշավոր** (), արալիազգիների ընտանիքի, էլեուտերոկոկուս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է՝ 1-3, հազվադեպ 7 մ բարձրությամբ, բաց մոխրագույն, երկարավուն, ակոսավոր կեղևով և բաց գորշավուն կամ դեղնագորշավուն ընձյուղներով, որոնք, ինչպես և ճյուղերը, ծածկված են խիտ, բարակ, սուր, փուխր, ուղիղ և դեպի ցած ծռված անկանոն փշերով, երբեմն՝ առանց փշերի։ Տերևները բարդ թաթաձև են, կազմված 5 տերևիկներից, 6-12 սմ երկարությամբ կոթուններով, ծածկված նուրբ փշիկներով և շիկավուն մազմզուկներով։ Տերևիկները հակառակ ձվաձև են, էլիպսաձևից մինչև երկարավուն, կարճ կամ երկարավուն սրածայր, սեպաձև հիմքով, կրկնակի սղոցաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց գույնի, երկու կողմերից էլ մերկ կամ ծածկված կոշտ մազիկներով (հատկապես՝ ջղերի ուղղությամբ)։ Վերին տերևիկը ավելի խոշոր է՝ 6-12,5 սմ երկարությամբ և 3-7 սմ լայնությամբ, կողմնայինները մանր են, կարճ կոթունավոր։ Հովանոցները գտնվում են ընձյուղների ծայրին, նոսր են, գնդաձև, տեղավորված միայնակ, զույգերով կամ 3-ական, երկար, մերկ ծաղկակիցներով։ Կենտրոնական հովանոցը բազմածաղիկ է և խոշոր, երկար (8-10 սմ) կոթունավոր, կրում է ստերջ ծաղիկներ։ Բաժակաթերթիկներն ունեն մանր ատամիկներ։

Պսակաթերթիկները շուտ են թափվում, իգական ծաղիկներինը դեղնավուն են, իսկ երկսեռ և առէջային ծաղիկներինը՝ մանուշակագույն։ Նորմալ զարգացած առէջները կրկնակի երկար են պսակաթերթիկներից։ Սերմնարանը 5 բնանի է, սռնակները սերտաճած են, սպին ազատ է։ Պտուղը համարյա գնդաձև է, սև 0,7-1 սմ տրամագծով, կողքերից խիստ սեղմված 5 կորիզներով։

Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում, Կորեայում (բացառությամբ հարավային շրջանների), Ճապոնիայում (Հոկայդո), Չինաստանում (Մանջուրիա, Հեբեյ)։ Աճում է փշատերև և խառը անտառներում, խմբերով և փոքր մացառուտներով, անտառաեզրերում, բացատներում։ Մանջուրական ֆլորայի բնորոշ տարրերից մեկն է։

Մերձծովյան երկրամասում լեռներն է բարձրանում ծովի մակերևույթից մինչև 600—800 մետր։

## Կիրառություն

Քչապահանջ, դեկորատիվ թուփ է, որը պիտանի է նաև կենդանի ցանկապատների համար։ Ստվերատար է, պահանջկոտ է հողի և օդի խոնավության նկատմամբ։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։ Բնափայտը ամուր է, պիտանի է մանր խառատային իրերի պատրաստման համար։

Էկոլոգիական խումբը' XII: Մշակության հավանական շրջանները' 5—7, 9—17, 21, 29, 31:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Հակադեպրեսանտներ
Bachman-Turner Overdrive

**Bachman–Turner Overdrive**, կանադական խումբ, որը ձևավորվել է 1972 թվականին Վիննիպեգ քաղաքում։ Խմբի ստեղծման նախձեռնողը *[[The Guess Who]]* խմբի նախկին անդամ Ռենդի Բաչմանն է։

## Պատմություն
Լքելով *The Guess Who* խումբը՝ Բաչմանը ձայնագրեց «Ахе» սկավառակը և սկսեց համագործակցել Կիտ Էմերսոնի հետ, սակայն դրան խանգարեց հիվանդությունը։ Երաժիշտը բեմ վերադարձավ Brave Belt խմբի հետ, որտեղ նվագում էին նրա եղբայր Ռոբը, Ֆրեդ Թյորները և Չեդ Ալանը։ Brave Belt խումբը 1971-1972 թվականներին ձայնագրեց երկու ալբոմ «Reprise» լեյբլի հետ, որից հետո Ալանին փոխարինելու եկավ Թիմ Բեքմենը։

Խմբի անդամները համաձայնվեցին «Mercury» ընկերության հետ և խմբի անունը փոխեցին՝ Bachman-Turner Overdrive։ 1973 թվականին նրանք թողարկեցին ալբոմ, որը մեծ ճանաչում բերեց ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ 1974 թվականին Թիմ Բեկմեին փոխարինեց Բլեր Թորնտոնը։

Bachman-Turner Overdrive-ը շրջագայություն է կատարում Ամերիկայում և թողարկում է «Bachman — Turner Overdrive II» սկավառակը, որը չորրորդ հորիզոնականը գրավեց ամերիկյան չարթերում, իսկ Takin' Care Of Business» սինգլը գրավեց 12-րդ հորիզոնականը։

Երրորդ՝ «Not Fragile» սկավառակը թողարկվում է 1974 թվականի ամռանը և բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցնում ամերիկյան չարթերում։ «You Ain’t Seen Nothing Yet» երգը Ռենդի Բեքմենի կատարմամբ Բրիտանիայում զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը։

«Four Wheal Drive» սկավառակը խմբի վերջին աշխատանքն է համարվում, չնայած նրան, որ խումբը սինգլներ ու ալբոմներ է ձայնագրել մինչև 70-ականների ավարտը։ Այն թողարկվել է 1975 թվականին։

1977 թվականին Ռենդի Բեքմենը ստեղծում է նոր խումբ՝ *Ironhorse*: Առաջին ալբոմում իր դեբյուտը կատարեց բասիսիտ Ջիմ Կլենչը։ Ֆրեդ Թյորները ռիթմ կիթառ էր նվագում խմբում։ Խումբը ստացավ Վ․ Տ․ Օ․ անունը, սակայն դա չօգնեց նրանց ճանաչում ձեռք բերել և 1979 թվականին այն դադարեցրեց իր գործունեությունը։

1983 թվականին խմբի անդամներն էին Ռենդի Բեքմենը, Թիմ Բեքմենը, Ֆրեդ Թյորները և Գերի Փիթերսոնը։ Սակայն նրանց ձայնագրած «Bachman-Turner Overdrive» ալբոմը այդպես էլ հաջողություն չունեցավ։

Խումբը հանդես եկավ նաև 90-ականների սկզբին, սակայն նոր ալբոմներ չթողարկվեցին։

## Սկավառակագրություն
* 1973 — Bachman-Turner Overdrive
* 1973 — Bachman-Turner Overdrive II
* 1974 — Not Fragile
* 1975 — Four Wheel Drive Gold
* 1975 — Head On Gold
* 1977 — Freeways
* 1978 — Street Action
* 1979 — Rock n' Roll Nights
* 1984 — Bachman-Turner Overdrive
* 1996 — Trial by Fire: Greatest and Latest

## Կազմ
* Խմբի իրական անդամների անունները «թավատառ» են նշված

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Website for ''Trial by Fire'' version of the band 
* Photographs by Bruce Andrew Peters of BTO performing in recent years — click on MUSICIANS
* The Message board that was formerly able to be accessed from the btorocks website 
* Ռենդի Բեքմնեի պաշտոնական կայք
* Link to the official Randy Bachman messaging board 

Կատեգորիա:1973 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադական երաժշտական խմբեր
Բաշքյոյ (այլ կիրառումներ)

**Բաշքյոյ**, կարող է վերաբերել՝
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառում
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում
* Բաշքյոյ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սիլվանի գավառակում
* Բաշքյոյ - գետակ Ճորոխի ավազանում
Օսմանթուս տարատերև

**Օսմանթուս տարատերև** (), ձիթենազգիների ընտանիքի, օսմանթուս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
մինի|ձախից|Օսմանթուսի պտուղները
Փոքր ծառ է՝ մինչև 6 մ բարձրությամբ, հաճախ թփանման տեսք է ունենում։ Ընձյուղները կարճ և նուրբ աղվամազով են ծածկված։ Տերևները ձվաձև են, էլիպսաձև կամ երկարավուն-էլիպսաձև, 4-5(6) սմ երկարությամբ և 2-2,5 սմ լայնությամբ, գագաթին սուր-ասեղանման հավելվածքով, փշավոր, սեպաձև կամ լայն-սեպաձև հիմքով, եզրերում յուրաքանչյուր կողմից 1-4 խոշոր, համարյա բլթականման սուր, փշավոր ատամներով։ Երբեմն, հատկապես ծեր բույսերի տերևները, ամբողջաեզր են, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, դեղնականաչավուն։ Տերևակոթունը կարճ է, 0,8-1,2 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները 4-5-ական հավաքված են ծոցային փնջերում, կրեմասպիտակ են, բուրումնավետ, 0,3-0,8 սմ երկարությամբ ծաղկակոթունով։ Բաժակի ատամիկները եռանկյուն են, պսակը ունի կարճ խողովակ և համարյա մինչև հիմքը ազատ է, հետ ոլորված պսակաթերթիկներով։ Պտուղը ձվաձև է, 1,5 սմ երկարությամբ և 1սմ լայնությամբ, կապտասևավուն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայի հարավային և միջին շրջաններում, գետահովիտների թփուտներում։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններшվ (հուլիս-օգոստոս ամիսներին)։ Ջերմասեր է։ Մեր հանրապետության պայմաններում մշակվում է միայն հյուսիսարևելյան շրջանների ցածրադիր վայրերում, ծովից մակերևույից 1000 մ բարձրությունների վրա։

Իջևանում ծաղկում և պտղաբերում է։ Թեթևակի ցրտահարվում է միայն բացառիկ ցուրտ ձմեռների դեպքում։ Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր առանձնահատկություններով։ Ունի մի քանի պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում տերևների ձևով, գունավորմամբ (դեղին երիզներով, սպիտակ խայտաբղետ, դեղին խայտաբղետ, տերևները նոր բացվելիս ծիրանագույն են, ավելի ուշ ստանում են սևականաչ գունավորում), ծաղիկների գույնով (կարմիր) և այլն։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ III: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32::

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
Հազազ չինական

**Հազազ չինական** (), մորմազգիների ընտանիքի, հազազ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 4 մ երկարությամբ, աղեղնաձև դեպի ցած խոնարհված կամ սողացող ճյուղերով, որոնք սովորաբար փշազուրկ են։ Ընձյուղները դեղնամոխրավուն են։ Տերևները ձվաձև են, ձվաձև ռոմբաձև մինչև ձվաձև նշտարաձև, 3-8 սմ երկարությամբ, 1 ,5-4 սմ լայնությամբ, սուր կամ բութ գագաթով և լայն կամ Նեղ սեպաձև հիմքով, բաց կանաչավուն։ Տերևակոթունները 1 սմ երկարություն ունեն։ Ծաղիկները մանուշակածիրանագույն են, միայնակ կամ 3-4-ական փնջերով, 0,3-0,8 (1,2) սմ երկարությամբ ծաղկակոթուններով։ Բաժակը 3-5 ատամնավոր է։ Պսակը 1,5-2 սմ երկարություն ունի։ Առէջները հիմքում մազմզուկապատ են։ Հատապտուղը ձվաձև է կամ երկարավուն, մարջանակարմիր, 2-2,5 սմ երկարությամբ։ Սերմերը տափակ են, երիկամաձև։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսարևելյան Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Հայաստանի տարածքում մշակվում է գրեթե ամենուրեք, քանի որ աչքի է ընկնում ցրտադիմացկունությամբ և երաշտադիմացկունությամբ։

## Կիրառություն
Չափազանց դեկորատիվ բույս է, որի վրա երկար ժամանակ կարելի է տեսնել ինչպես ծաղիկներ, այնպես էլ կազմավորված և նույնիսկ հասունացած պտուղներ։ Պիտանի է միջին և բարձր լեռնային գոտիների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Պոնցիրուս եռատերև

**Պոնցիրուս եռատերև** (), սատապազգիներ ընտանիքի, Պոնցիրուս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Փոքր, տերևաթափ ծառ է' վրանաձև սաղարթով, մեծ մասամբ աճում է թփանման։ ճյուղերի կեղևը կանաչամոխրավուն է։ Ընձյուղները կանաչ են, մերկ, անկյունավոր սեղմված, ծոցային փշերով, որոնց երկարությունը հասնում է 1 —3 (հազվադեպ' 5—7) սմ-ի։ Բողբոջները մանր են, գրեթե կլորավուն։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է։ Տերևները եռամաս են, թևավոր կոթուններով, մինչև 7 սմ երկարությամբ, տերևիկները նստադիր են, հակառակ ձվաձև, աղեղնաեզր, մերկ։ Ծաղկային բողբոջները հիմնադրվում են ամռանը։ Ծաղիկները սպիտակ են, 3—8 սմ տրամագծով, համարյա նստադիր, 4—6 (երբեմն' 6—7) բաժակաթերթիկներով, պսակաթերթիկները երկարավուն, հակառակ-ձվաձև են, 4—5 (երբեմն' 6—7) հատ։ Առէջները 8—1 0-ն են, ազատ, սերմնարանը 6—8 բնանի է, բազմաթիվ սերմնաբողբոջներով։ Պտուղը հատապտղանման է, գնդաձև, 4—6 սմ տրամագծով, ոսկեդեղին, մանր մազմզուկապատ, բազմասերմ, դառնաթթու, տտիպ պտղամսով, ուտելու համար պիտանի չէ։ Ծաղկում է ապրիլ, մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Բնափայտը արդյունաբերական նշանակություն չունի' մանր չաւիերի պատճառով։ Տարածված է կենտրոնական Չինաստանում, Հիմալայներում։ Բազմանում է սերմերով։

## Տարածվածություն
Տարածված է կենտրոնական Չինաստանում, Հիմալայներում։ Բազմանում է սերմերով։

Հեռանկարային է մեր հանրապետության մերձարևադարձային շրջանների համար։Մեղրիում մինչև 1970-ական թվականները կային խոշոր թփեր, որոնք առատորեն ծաղկում և պտղաբերում էին։ Մինչև 1963—1964 թվականների ցուրտ և երկարատև ձմեռը, աճում էր նաև Երևանում։ Ներկայումս հանդիպում է Բագրատաշենում, Իջևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ցիտրուսային մշակաբույսեր
Ցախակեռաս ծաղկակիցավոր

**Ցախակեռաս ծաղկակիցավոր** (), ցախակեռասազգիների ընտանիքի, ցախակեռասների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 2—3 մ բարձրությամբ։ Բազմամյա ճյուղերը և առանցքները ծածկված են բաց գույնի կեղևով, որը անջատվում է թելանման շերտերով։ Բողբոջները կլոր են։ Տերևները ձվաձև երկարավուն են, 2,5—6 սմ երկարությամբ և 1,5—3 սմ լայնությամբ, սուր կամ բութ գագաթով, լայն սեպաձև, երբեմն թեթևակի սրտաձև հիմքով, երկու կողմից էլ մերկ, ներքևի կողմից մի փոքր ավելի բաց գույնի, շատ կարճ կոթունավոր։ Ծաղիկները զույգերով են, ծոցային, երկշուրթ, դեղնավուն, վարդագույն շերտիկներով, մոտ 0,5 սմ երկարությամբ ծաղկակոթունով։ Ծաղկակիցներ չունի։ Պսակը մերկ է, գլանաձև խողովակով, հիմքում սապատավոր։ Սռնակը ավելի երկար է, քան առէջները, մազմզուկապատ։ Սերմնարանը ազատ է կամ սերտաճած է միայն հիմքով։ Հատապտուղները մուգ կարմիր են, ձվաձև, հիմքում ծաղկակիցներով, մինչև 0,7 սմ երկարությամբ, 3—9 սմ սերմերով։ Ծաղկում է մայիսին։

Էկոլոգիական՝ խումբը XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1—32:

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Կովկասում, Կոպետ-Դաղում և Պամիրո-Ալայում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, Վայքում, անտառների եզրերին, թփուտներում։

## Ծանոթագրություններ
Ցախակեռաս ուտելի

**Ցախակեռաս ուտելի** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի ցախակեռաս ցեղի բույս, որն ըստ ժամանակակից դասակարգման կապույտ ցախակեռասի *(լատ.՝ Lonícera caeruléa)* ենթատեսակն է։

## Նկարագրություն
Թուփ է՝ մոտ 1 մետր բարձրությամբ։ Տերևները նշտարաձև են կամ երկարավուն-էլիպսաձև, 1,5-5,5 սմ երկարությամբ և 0,6-1,7 սմ լայնությամբ, սուր ծայրով։ Ծաղիկները դեղնավուն են, սովորաբար բացվում են, երբ տերևները դեռևս լրիվ չեն զարգացել։ Պտղաբույլերը մուգ կապույտ են, երկարավուն էլիպսաձև, 20-25 (երբեմն՝ 6) սերմերով, կարելի է ուտել, դառնություն չունեն։ Սերմերը դարչնագույն են, էլիպսաձև, մեջքի կողմում՝ փքված։ Ծաղկում է մայիսի երկրորդ կեսին, պտուղները հասունանում են հունիս-հուլիս ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում, Հյուսիսային Կորեայում, Հյուսիս-արևելյան Չինաստանում, մեծ մասամբ լեռնային շրջաններում, խոնավ-մութ անտառների կրով հարուստ հողերում, տորֆային ճահիճների եզրերին, խոնավ մարգագետիններում։

## Կիրառություն
Պտուղները պարունակում են 4,43 % շաքարներ, 0,98 % թթուներ, 57,3 մգ/տոկոս C վիտամին։ Արժեքավոր մեղրատու է։ Պիտանի է մեր հանրապետության բարձր լեռնային և մեզոֆիլ-անտառային շրջանների համար։ Էկոլոգիական խումբը՝ XIIա։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-7, 10-17, 29, 31:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Տորոնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Ցախեկեռասազգիներ
Գազ եղջրավոր

**Գազ եղջրավոր** (), բակլազգիներ ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Թոււի է՝ 50-70 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կազմված են 5-7 զույգ գծաերկարավուն բթածայր, 1,4-1 ,6 սմ երկարությամբ և 0,3-0,4 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Ցողունը ծածկված է դեղնադարչնավուն կեղևով։ Ծաղկաբույլերը գնդագլխիկանման են։ Ծաղկակիրները գրեթե հավասար են տերևների երկարությանը։ Պսակը մանուշակագույն է կամ կարմրամանուշակագույն։ Ունդերը ուղիղ են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, նախկին ԽՍՀՄ-ի եվրոպական մասի հարավ-արևելքում. Ղազախստանում, հարավարևմտյան Սիբիրում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Փամբակի լեռներում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ XI:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Աուկուբա ճապոնական

**Աուկուբա ճապոնական** (), հոնազգիների ընտանիքի, աուկուբա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մշտադալար թուփ է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ, կեղծ դիխատոմիկ ճյուղավորությամբ ճյուղերը կտրվածքում կլոր են, կանաչ, այնուհետև՝ գորշամոխրավուն, սկզբում ծածկված նոսր մազմզուկներով, հետագայում՝ մերկ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է, տերևները էլիպսաձվանմանից մինչև նշտարաձև են, 5-20 սմ երկարությամբ, 2,5-1 2 սմ լայնությամբ, սուր կամ սրված գագաթով, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, ամբողջաեզր կամ կոպիտ ատամնաեզր, վերևի կողմից՝ փայլուն, մուգ կանաչ, ներքևից՝ անփայլ, հասուն վիճակում՝ մերկ։ Տերևակոթունները հիմքում խիստ լայնացած են, 1-5 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են, բրգահուրանաձև, հակա դիր ճյուղավորությամբ, ծաղկաբույլի կոթունը կարճ է, 2 նշտարաձև տերևիկներով։ Առէջային ծաղկաբույլերը ավելի խոշոր են վարսանդայիններից (5-10 սմ երկարությամբ), մոտ․ 0,8 սմ տրամագծով, ծիրանագույն ծաղիկներով, բաժակը փոքր է, 4 ատամիկներով, պսակաթերթիկները 4-ն են, ձվաձև կամ նշտարաձև, հետ զարգացած սերմ նարանի հետքեր չկան։ Առէջների թիվը հասնում է 4-ի։ Վարսանդային ծաղիկները կազմ ված են 2 բաժանանդամ ծաղիկներից (առանց ստամինոդիաների) և ցածրադիր, ձվա- ձևգլանաձև, միաբուն և միասերմ սերմնարանից։ Սռնակը կարճ է պսակաթերթիկներից, հաստ է, մերկ, թեք գլխիկավոր սպիով։ Հատապտղանման կորիզապտուղը միասերմ է, էլիպսաձև, մոտ 2 սմ երկարությամբ, կարմիր կամ դեղին։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են նոյեմբեր-հունվարին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայում և Կորեայի հարավում։ Աճում է մշտադալար բույսերի թփուտներում, ծովի մակարդակից 600 մ բարձրության վրա։ Խոնավ մերձարևադարձային կլիմայի բույս է։ Ստվերատար է, գերադասում է բերվածքային հզոր, չափավոր խոնավ, սննդանյութերով հարուստ սևահողերը և կարմրահողերը։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով (որն արմատակալեցնում են ապակու տակ՝ կլոր տարվա ընթացքում)։ խայտաբղետ տերևավոր ձևերը բազմացնում են պատ վաստով։ Հայաստանու մշակվում է միայն Իջևանի դենդրարիում, որտեղ միանգամայն դիմացկուն է և թեթևակի ցրտահարվում է միայն ցուրտ և երկարատև ձմեռների պատճառով։

## Կիրառություն
Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում մեր հանրապետության հյուսիսարևելյան, մերձարևադարձային շրջանների համար՝ որպես բացառիկ դեկորատիվ մշտադալար թփատեսակ։ Մեծ ուշադրության են արժանի աուկուբայի պարտիզային ձևերը, որոնք աչքի են ընկնում տերևների խայտաբղետությամբ (տերևների վրա կան մանր դեղնավուն բծեր, կամ դեղնաեզր են), պտուղների գույնով (դեղին, սպիտակ), տերևների ձևով և այլն։ Պարտիզային ձևերն ավելի ջերմասեր են։ Էկոլոգիական խումբը՝ I: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 32։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աուկուբա
Էխինոպանեքս բարձր

**Էխինոպանեքս բարձր** (), արալիազգիների ընտանիք, Էխինոպանեքս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է՝ մոտ 1, հազվադեպ՝ 2—3 մ բարձրությամբ, չճյուղավորվող կամ թույլ ճյուղավորվող ուղիղ ցողունով, որը ծածկված է բաց մոխրագույն կեղևով և խիտ, ասեղանման, հեշտ ջարդվող փշերով (0,3—1 սմ երկարությամբ)։ Տերևները ուրվագծում կլորավուն են, լայն ձվաձև, սրտանման կամ փոսիկավոր հիմքով, 15—30 (երբեմն' 10) սմ տրամագծով, վերևի կողմից՝ մերկ կամ ծածկված ցրված փշերով, ներքևի կողմից փշապատ են ջղերի ուղղությամբ, ոչ խոր, 5—7 բլթականի, երբեմն երկրորդ կարգի փոքր բլթակներով։ Բլթակները լայն են, բութ կամ սուր ծայրով, կրկնակի, սուր սղոցաեզր,6—16 սմ երկարությամբ կոթունով, ծածկված խիտ դեղնավուն խոզանով և փշերով։ Ծաղկաբույլերն ունեն 7—18 սմ, ծաղկակոթունները' 2,5—6 սմ երկարություն, նույնպես ծածկված խիտ դեղնավուն խոզանով և փշերով։ Հովանոցները 0,9—1,3 սմ տրամագիծ ունեն, հավաքված երկարավուն ողկույզներում կամ թույլ ճյուղավորված հուրաններում։ Ծաղկակիցները վարդագույն են, կատարանման կտրատված, վաղ են թափվում։ Բաժակի ատամիկները շատ մանր են, պտուղը կարմրադեղնավուն է՝ 0,7—1,2 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

Էկոլոգիական խումբը' Xllur. Մշակության հավանական շրջանները' 5, 6—7,
9-1 7, 21 -29, 31:

## Տարածվածություն
Տարածված է Պրիմորսկի երկրամասի հարավում, Կորեայում։ Աճում է լեռնային անտառներում՝ առաջացնելով խմբեր և փոքր մացառուտներ։ Հայաստան է ներմուծվել 1967 թվականին։ Երևանում աճը բավականին ճնշված է, տուժում է օդի չորությունից։ Լավ է աճում Վանաձորում։ Հեռանկարային է միայն մեզոֆիլ անտառային գոտու համար։

## Ծանոթագրություններ
Նշենի նաիրյան

**Նշենի Նաիրյան** (), վարդազգիներ ընտանիքին պատկանող 1 մ բարձրությամբ տերևաթափ փոքր փշոտ ծածկասերմ թուփ։ Ճյուղերը գրեթե սողացող են։ Ընձյուղները վառ ծիրանագույն են, տերևները՝ նեղ նշտարաձև մերկ, կիսակաշվեկերպ, կապտականաչավուն, 1,5-3 սմ երկարությամբ և 0,6-0,9 սմ լայնությամբ, սեպաձև հիմքով, ատամնասղոցաեզր։ Տերևակոթունը հասնում է մինչև 0,8 սմ երկարության, ծաղիկները միայնակ են, գրեթե նստադիր, բաց վարդագույն։ Պտուղները գրեթե գնդաձև են՝ թավշանման խավով ծածկված։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին՝ տերևները բացվելուց առաջ։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։ Տաք և չոր երկրների բույս է։

Տիպիկ հայկական բույս է, Հայաստանից դուրս վայրի վիճակում չի հանդիպում։ Հայաստանում դրա բուսուտները աննշան տարածություն են զբաղեցնում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Հանդիպում է Զանգեզուրի ստորին լեռնային գոտում, չոր, քարքարոտ, ժայռոտ լանջերում, ծովի մակերևույթից 900-1500 մ բարձրությունների վրա։ Ավելի հաճախ հանդիպում է Մեղրու շրջանում, հատկապես Մեղրիի և Վարդանաձորի շրջակայքում։ Գորիսի շրջանում աճում է ցածրադիր գոտու անբերրի լեռնալանջերում։ Բազմանում է սերմերով։

## Նկարագրություն
Փռված ճյուղավորված 1-2 մ բարձրությամբ փշոտ ճյուղերով ոչ բարձր թուփ է։ 2-2,5 (3) մ երկարությամբ և 0,6-0,8 սմ լայնությամբ երկարավուն նշտարաձև տերևները թույլ հաստակաշի են, մերկ, ամբողջաեզր կամ աղեղնաձև սղոցաեզր։ Թավշային կորիզապտուղները ձվաձև-օվալ են, տափակած և կարճ սրածայրով։

## Տարածվածություն
Աճում է Զանգեզուրի (Որոտան գետի կիրճ) և Մեղրու (Արաքս գետի կիրճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 600-1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, քարաթափվածքների վրա, ժայռոտ տեղերում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ, արիդ նոսրանտառում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Կովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Բաղեղ կոլխիդյան

**Բաղեղ Կոլխիդյան** (), կոկռոշազգիների ընտանիքի, հաղարջենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Հզոր, խոշորատերև, լիանանման թուփ է, որը, մագլցելով, հասնում է մինչեւ 30 մ բարձրության։ Հոռաշիվերը բարակ են, կրում են ծծիչ արմատներ։ Պտղաբերողները ավելի հաստ են, ծածկված դեղնավուն մազմզուկներով։ Տերևները հաստ են, պարզ, ամուր, կաշվեկերպ, մինչեւ 20 սմ երկարությամբ, 1 7 սմ լայնությամբ, մուգ կանաչ, անփայլ, վերևի կողմից՝ մերկ, ներքևից ծածկված ցրված, թեփուկանման մազմզուկներով, յուրահատուկ հոտով։ Հոռաշիվերի և պտղաբերող ճյուղերի վրա տերևները խիստ տարբեր ձև ունեն։ Հոռաշիվերի վրա դրանք ձվաձև են կամ կլորաձվաձև, երբեմն՝ ռոմբաձվաձև, սեպաձև, սրտաձև կամ կտրված հիմքով, կարճ սրածայր, ամբողջական, երբեմն 3 (հազվադեպ 5) բլթականի։ Պտղաբերող շիվերի վրա դրանք ամբողջական են, ավելի նեղ, ձվաձևից եւ շեղանկյունաձվաձևից մինչև նշտարաձև և նեղ շեղանկյունաձև, կարճ կամ երկար սրագագաթ։ Հովանոցները կազմված են 12—35 ծաղիկներից։ Ծաղկի բոլոր մասերը ծածկված են դեղնագորշավուն մազմզուկներով։ Ծաղիկները երկսեռ են։ Պսակաթերթիկները երկարավուն, ձվաձև են, սրածայր։ Առէջները մի փոքր կարճ են պսակաթերթիկներից։ Պտուղը սև է, 1 —1,3 մմ տրամագծով, յուրահատուկ հոտով, 2—5 սերմերով։ Ծաղկում է սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հաջորդ տարվա գարնան և ամռան ընթացքում։ Էկոլոգիական խումբը' V: Մշակության հավանական շրջանները' 9—10, 20 ա։

## Տարածվածություն
Կովկասում (Նախակովկաս, Լաբե գետի երկարությամբ), արևմտյան հարավային կովկասում, Տուապսեից մինչև Բաթում, Լազիստան, արևելքում մինչև Սուրամի լեռնաշղթան։
:

## Ծանոթագրություններ
Monster (երգ, Լեդի Գագա)

**«Monster»,** ամերիկացի երգչուհի և երգերի հեղինակ Լեդի Գագայի սինգլը նրա երրորդ` *[[The Fame Monster]]* (ԷՌ) մինի-ալբոմից։ Այն ձայնագրել են Լեդի Գագան, RedOne-ը` Space Cowboy-ի հետ համատեղ։ Քննադատները գնահատել են երգի երաժշտական ձևավորումը, բայց այն չեն սիրել։ Երգը 2010 թվականին ունեցել է հաջողություններ։

Երգի տեքստը պատմում է վատ տղայի հետ առանց փոխհամաձայնության սեքսի վախի մասին։ Երգչուհին ասել է, որ այդ երգը իր մեջ արթնացրել է կայուն հարաբերություններ ունենալու ցանկություն։

## Երգի տեքստը
MTV News-ին տված հարցազրույցում, Լեդի Գագան ասում է, որ «Monster»-ը բնոութագրում է «կապվածության վախը և սիրո կրքի վախը»։

Գագան երգում վերցնում է այնպիսի ձայնային միջակայք, որը հասնում է E3-ից B4-ի։ Երգը ձայնագրվել է Լոս Անջելեսի Record Plant Studio-ում՝ 2009 թվականին։

## Երգի վերլուծություն
«Monster»-ը սկսվում է Գագայի հետևյալ խոսքերից՝ «Ինձ մի կոչիր Գագա»։ Դրանից հետո գնում է թեթև կմկմոց և թմբուկների ձայնը 1980-ականների ոճով, որը PopMatters-ից Էվան Սոուդիի կարծիքով ստեղծում է աշխույժ տոնև օգտագործվում են ծանր բասեր, կիթառի և երգչախմբի ձայներ, այդ պահին Timbaland-ի նման տղամարդու ձայնը երգում է՝ «Տաք, ինչպես դժոխքը»։

## Կենդանի կատարում
[thumb|left|Լեդի Գագան կատարում է «Monster» երգը «[The Monster Ball Tour»-ում]]
2010 թվականի հունվարի 15-ին՝ Լեդի Գագան կատարում է այս երգը՝ Օպրի Ուինֆրիի շուի ընթացքում։ Գագան հայտնվել է կոստյումով և զգեստով, փշերի նման սանրվածքով։ Այդ երգից հետո նա երգել է «Bad Romance» և «Speechless» երգերը։ Նաև Գագան կատարել է երգը The Monster Ball Tour համերգային շրջագայության համերգների ժամանակ։ Կատարումը սկսվել է գլուխը շարժող սև շան և ագռավների տեսահոլովակի ցուցադրումից։ Հետո Գագան Մայքլ Ջեքսոնին ուղղված պարողների մազերի խմբի հետ կատարում է երգը։ Կատարման վերջում հրեշները սպանում են Գագային, և նա հայտնվում է լողազգեստով արյան լճակի մեջ։ Դրանից հետո Մանչեստրում եղան շատ բողոքներ։

## Հիթ-շքերթներ
Միացյալ թագավորությունում «Monster»-ը առաջին անգամ լույս է տեսել UK Singles հիթ-շքերթի 68-րդ հորիզոնականում՝ 2009 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, բայց հաջորդ շաբաթում իր տեղը սկսել է զիջել։ 2010 թվականի օգոստոսի 16-ին, «Monster»-ը առաջադրվել է Նոր Զելանդիայի Singles Chart հիթ-շքերթի 30-րդ հորիզոնականում, թվային ներբեռնման և ռադիոեթերի շնորհիվ։ Nielsen SoundScan-ի տվյալներով ԱՄՆ-ում «Monster»-ը ներբեռնվել է համացանցից ավելի քան 207 000 անգամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեդի Գագայի սինգլներ
Արևշատ Խաչատրյան

**Արևշատ Խաչատրյան** (, ), հայկական ծագմամբ լատվիացի ֆուտբոլիստ։ Խաղում է առաջքաշված կիսապաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
Իր պրոֆեսիոնալ գործունեությունն Արևշատն սկսել է «Դաուգավա» ֆուտբոլային ակումբում։ Արևշատ Խաչատրյանը իր նորամուտը նշել է 2009 թվականին, Լատվիայի բարձրագույն առաջնությունում, «Դաուգավայի» կազմում, բայց ակումբը չկարողացավ դիմանալ և մրցաշրջանի ավարտից հետո դուրս մնաց Առաջին լիգայից։

2010 թվականի սկզբին Արևշատը առաջարկ ստացավ միանալ «Գուլբենե 2005» ֆուտբոլային ակումբին, բայց մերժեց այն, որովհետև «Դաուգավայի» կազմում նա ընդգրկված էր հիմնական կազմի մեջ, իսկ «Գուլբենե 2005» ակումբը չէր կարող նրան տեղ տալ հիմնական կազմում։

2011 թվականի մրցաշրջանից առաջ Արևշատը նորից առաջարկ ստացավ միանալ «Գլուբենե»-ին, բայց այս դեպքում նա համաձայնվեց՝ պարզաբանելով, որ ուզում է խաղալ բարձրագույն լիգայում։ Հունիս ամսվա քվեարկության արդյունքներով հայտնի դարձավ, որ Արևշատը բարձրագույն լիգայի մայիս ամսվա լավագույն խաղացողն է։

## Կարիերան ազգային հավաքականում
Չնայած այն բանի, որ Արևշատը Հայաստանի երիտասարդական հավաքականի կազմում փորձաշրջան էր անցնում՝ 2011 թվականի օգոստոսին Լատվիայի երիտասարդական հավաքականը կանչեց նրան խաղալու «Ելգավոյ» ակումբի դեմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի անձնական էջը «Դաուգավա 90»-ի կայքում 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայերը Լատվիայում
Բաջալի (այլ կիրառումներ)

**Բաջալի**, կարող է վերաբերել՝
* Բաջալի - գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում
* Բաջալի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում
* Բաջալի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում
Կատալպա գեղեցիկ

**Կատալպա գեղեցիկ** (), փողածաղկազգիների ընտանիքի, կատալպա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ խոշոր ծառ է` 30—35 մ բարձրությամբ, ուղիղ բնով և բրգաձև սաղարթով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը կարմրադարչնագույն է, անջատվում է հաստ թեփուկների ձևով։ Երիտասարդ ընձյուղները բաց կանաչավուն են, հաճախ ծիրանագույն երանգով, ծածկված փափուկ, բաց գույնի աղվամազով, հասունները բաց նարընջագույն են կամ կարմրադարչնագույն։ Բողբոջները ծածկված են ձվաձև, շագանակադարչնագույն, կղմինդրաձև դասավորված թեփուկներով։ Տերևները ձվաձև են կամ երկարավուն ձվաձև, 15—30 սմ երկարությամբ և 15—20 սմ լայնությամբ, գագաթում երկարավուն սրածայր, սեպաձև կամ սրտաձև հիմքով, ամբողջաեզր կամ 1—2 կողմնային ատամիկներով, վերևի կողմից` փայլուն կանաչ, նոր բացված ժամանակ մազմզուկապատ, հետագայում` մերկ, ներքևի կողմից` խիտ մազմզուկապատ, հատկապես ջղերի ուղղությամբ։ Տերևակոթունը հաստ է, կլորավուն, 10—15 սմ երկարությամբ։ Հուրանները մոտ 15 սմ բարձրություն ունեն, սակավածաղիկ են։ Ծաղիկները գտնվում են բարակ, ծիրանագույն, մերկ կոթունների վրա, միջին մասում 1—3 ծաղկակիցներով։ Բաժակը ծիրանագույն է, մեծ մասամբ դրսի կողմից մազմզուկապատ։ Պսակը սպիտակ է, ներսի կողմում 2 դեղին շերտերով և ոչ պարզ արտահայտված ծիրանադարչնագույն բծերով, 5 սմ երկարությամբ և մոտ 6 սմ լայնությամբ, թեթևակի թեք ծռվածքով և ատամնավոր ներքին պսակաթերթիկով։ Պտուղը հասնում է 20—45 սմ երկարության և 1,2—1,9 սմ տրամագիծ ունի, հաստ պատերով։ Բացվում է 2 փեղկով։ Սերմերն ունեն 2,5 սմ երկարություն և 0,8 սմ լայնություն, թևիկավոր են, կարճ մազերից կազմված փոքրիկ ծոպիկներով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է ԱՄՆ-ում՝ Հարավային Իլլինոյս, Ինդիանա, Կենտուկի, Թեննեսի, Արկանզաս և Միսսուրի նահանգներում։ Աճում է գետահովիտներում, ջրամբարների ափերին, խոնավ ու հարուստ, հզոր հողերում։ Մաքուր ծառուտներ չի առաջացնում։ Բավականին պահանջկոտ բույս է, լուսասեր է, ստվերում արագորեն ոչնչանում է։ հատկապես լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, հզոր, լավ ջրաթափանց և օդաթափանց, բավարար խոնավ, ստրուկտուրային հոդերում։ Լավ է հարմարվել Արարատյան դաշտի պայմաններին։ Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում աճում է նաև առանց ոռոգման, երբեմն սեզոնի ընթացքում մինչև 1 մ աճ տալով։

## Կիրառություն
Չափազանց դեկորատիվ և արժեքավոր բույս է։ ԱՄՆ-ում բնափայտն օգտագործում են հեռագրասյուներ, 315 երկաթուղային կոճղեր պատրաստելու և այլ նպատակներով։ Բնափայտը դիմացկուն է հատկապես փտման նկատմամբ։ Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3, 7—10, 12—13, 1 8-20, 22-28, 31-32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փողածաղկազգիներ
Բաջանաղ (այլ կիրառումներ)

**Բաջանաղ**, կարող է վերաբերել՝
* Բաջանաղ - գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում
* Բաջանաղ - գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ֆաթսայի գավառում
Ձյունապտղիկ սովորական

**Ձյունապտղիկ սովորական** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, ձյունապտղիկ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է` 0.5-2 մետր բարձրությամբ, բաց դարչնագույն կամ ծիրանագույն ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները մազմզուկապատ են։ Բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրավուն է, երկարավուն շերտերով անջատվող։ Տերևները հաստ են, էլիպսաձև, ձվաձև կամ համարյա կլորավուն, 1.5-3.5 (երբեմն՝ 6) սմ երկարությամբ, 3-4 սմ լայնությամբ, բութ կամ սրավուն գագաթով և կլորավուն հիմքով, ամբողջաեզր կամ ալիքաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ կամ նոսր մազմզուկապատ, փոս ընկած ջղերով, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչ կամ կապտավուն, նուրբ բրդանման աղվամազապատ, դուրս ցցված ջղերով։ Կոթունները կարճ են, 0.2-0.4 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները հավաքված են բազմածաղիկ, խիտ ու կարճ ծոցային ողկույզներում։ Բաժակն ունի 5 եռանկյունի, թարթիչաեզր ատամիկներ, որոնք պահպանվում են պտուղների վրա։ Պսակը կարճ կամ լայն զանգականման է, ներսի կողմից մազմզուկապատ, կանաչավարդագույն, 0.3-0.4 սմ երկարությամբ, ներքևի մասում փքված, համարյա խողովակին հավասար բլթակներով։ Սռնակը մազմզուկապատ է։ Պտուղը էլիպսաձև է, կորալլա կամ ծիրանակարմիր, կապտավուն խավով, 0.4-0.7 սմ երկարությամբ և 0.4-0.5 սմ լայնությամբ։ Կորիզը ձվաձև է։ Ծաղկում է հուլիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նյու Յորքից դեպի հարավ մինչև Ֆլորիդա և արևմուտքում՝ մինչև Տեխաս, Կոլորադո, հարավային Դակոդա։ Սովորաբար աճում է չոր, ավազոտ և քարքարոտ հողերում, գետափերին և արոտավայրերում։ Բավականին ստվերատար է։ Լավ է հարմարվում քաղաքի պայմաններում։ Մեր հանրապետությունում սահմանափակ քանակությամբ է մշակվում, սակայն հեռանկարային է ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Իլենի թավշանման

**Իլենի թավշանման** (), (Իլենազգիներ) ընտանիքի, (Իլենի) ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Փոքր ծառեր կամ խոշոր թփեր են։ Երիտասարդ ճյուղերը 4 անկյունանի են, թավշամազմզուկապ, երբեմն թեթևակի խցանաթևիկավոր, կանաչավուն, բազմամյա ճյուղերը՝ մոխրավուն կամ կանաչամոխրավուն։ Տերևները էլիպսաձև են կամ երկարավուն, հակառակ ձվաձև՝ 1,5֊8 սմ երկարությամբ և 0,6֊3,5 սմ լայնությամբ, բութ կամ սրածայր գագաթով և կլորասեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, մանր սղոցաեզր, թեթևակի կաշվեկերպ, մոխրականաչ, ներքևի կողմից քիչ մազմզուկապատ (մազմզուկապատ են նաև տերևակոթունները, որոնք ունեն 0,5֊1 սմ երկարություն), ծաղկաբույլերը պարզ են, հազվադեպ՝ կրկնակի եղանանման ճյուղավորված կիսահովանոցներ, ծոցային։ Ծաղիկը 4 անդամանի է, 0,8֊1 սմ տրամագծով։ Պսակաթերթիկները կանաչասպիտակ են, կլորաերկարավուն։ Տուփիկը 4 բլթականի է, 1֊1,2 սմ բարձրությամբ, գագաթում՝ փոսիկավոր, անթև, ծածկված թավշանման մազմզուկներով։ Բլթակները կլորավուն են։ Սերմնարանի 4 բներից սովորաբար 1֊2֊ը զարգացած չեն։ Սերմերը ձվաձև են, գորշավուն, ամբողջովին ծածկված նարնջագույն սերմնապատով։ Ծաղկում է մայիս֊հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս֊օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Թալիշում, լեռնային Թուրքմենիայում, Հյուսիսային Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Զանգեզուրում, որտեղ սովորաբար աճում է թփուտներում, երբեմն՝ խառն անտառներում։ Արմատակեղևում պարունակվում է 5֊7 % գուտապերչ։

Էկոլոգիական խումբը՝ 12բ։ Մշակութային հավանական շրջանները՝ 1-32

## Կիրառություն
Հեռանկարային է ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։
:
## Ծանոթագրություններ
Ֆորսիցիա միջին

**Ֆորսիցիա միջին** (), ձիթենազգիներ ընտանիքի, ֆորսիցիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ։ Տերևները երկարավուն ձվաձև են, երբեմն երկարավուն նշտարաձև, 8-12 սմ երկարությամբ, երբեմն՝ եռաբաժան (հաճախ լինում են բոլոր անցումները, ամբողջականից մինչև եռաբաժան), հիմքից մինչև երկարության  մեկ երրորդը ամբողջաեզր, ավելի վերև՝ ատամնավոր։ Ծաղիկները սովորաբար հավաքված են փնջերով (մի քանիսը միասին)։ Բաժակը կարճ է, խողովակից։ Հիբրիդային ծագում ունի․ ստացվել է կանաչավուն և կախված ֆորսիցիաների տրամախաչումից։ Սերմնային բազմացման դեպքում բազմաթիվ փոփոխակներ (վարիացիա) է տալիս՝ նմանվելով ծնողներից մեկին կամ մյուսին։ Լուսասեր է, խոնավասեր, բավականին ցրտադիմացկուն։ Լավ է աճում ծ. մ. մինչև 1800 մ բարձրության վրա։ Ավելի բարձր հիպսոմետրական նիշերում խիստ ցրտահարվում է, ընդ որում հատկապես ծաղիկները տուժում են ուշ գարնանային ցրտահարություններից։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, բավականին շոգադիմացկուն է։

## Տարածվածություն
Արարատյան դաշտի պայմաններում ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին՝ զբոսայգիների ու պուրակների դեռևս ձմեռային, անհրապույր բնապատկերն աշխուժացնելով գարնանային երանգով։ Ծաղկումը բավականին երկար է տևում՝ գրեթե 1 ամիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Թփեր
Կտտկենի Տիգրանի

**Կտտկենի Տիգրանի** (), ցախեկեռասազգիներ ընտանիքի, կտտկենի ցեղի ծածկասերմ բույս։

## Նկարագրություն
2-3 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է, որի ճյուղերը սկզբում դարչնագույն են, սպիտակավուն ոսպնյակներով ծածկված, այնուհետև կեղևը ստանում է մոխրագորշավուն գունավորում։ Բնափայտի միջուկը բաց գորշավուն է։ 8-15 սմ երկարությամբ, 2-6,5 սմ լայնությամբ տերևները բարդ են, կենտ փետրաձև, կազմված 5-7 տերևիկներից, ձվաձև-երկարավուն են, խոշոր անհավասար ատամնաեզր, վերևի կողմից՝ փայլուն, կանաչ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, մերկ։ Ծաղկաբույլերը երկարավուն-ձվաձև են, նոսր, 5-7 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները դեղնականաչավուն են, 5-7,5 սմ տրամագծով։ 0,5-0,6 սմ լայնությամբ պտուղները մարջանակարմիր են։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Չորադիմացկուն է, լուսասեր, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, միանգամայն ցրտադիմացկուն է։ Որպես հազվագյուտ տեսակ գրանցված է Հայաստանի «Կարմիր գրքում»։ Պահպանման ու տարածման խիստ կարիք կա։

## Տարածվածություն
Հայկական էնդեմիկ է. հանդիպում է միայն Հայաստանի Հանրապետության տարածքում՝ Արզնիում, Արայի լեռան վրա, Ապարանում, Վայքում, Հրազդանում, որտեղ աճում է քարքարոտ վայրերում, լեռնալանջերում, թավուտներում։

## Պահպանություն
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Վերջերս նաև հայտնաբերվել է 1 պոպուլյացիա Վրաստանում։ Հայաստանում հայտնի է հինգ ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Տեսակի գոյությանը վտանգ չի սպառնում։ Բնակության շրջանը կարող է կրճատվել, քանի որ այն աճում է գյուղատնտեսական հանդակների և բնակավայրերի ընդարձակման ինտենսիվ յուրացման տարածքներում։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Հացենի ամերիկյան

270px|մինի
**Հացենի ամերիկյան** (), ձիթազգիների ընտանիքի, հացենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Խոշոր ծառեր են՝ 20-35 (երբեմն՝ 40) մ բարձրությամբ և մինչև 1 մ-ի հասնող բնի տրամագծով։ Երիտասարդ տարիքում կեղևը մոխրավուն է, հարթ, ավելի ուշ մուգ մոխրավուն է, ճաքճքված։ Սաղարթը լայն-ձվաձև է։ Ընձյուղները կապտամոխրավուն կամ դարչնագույն են, մերկ կամ թեթևակի մազմզուկապատ, սպիտակավուն ոսպնյակներով։ Բողբոջները գորշաշիկավուն են կամ բաց դարչնագույն։ Տերևները ունեն մինչև 30 սմ երկարություն, կազմված 7 (երբեմն՝ 3-9) տերևիկներից, որոնք երկարավուն ձվաձև են կամ երկարավուն էլիպսաձև, գագաթում աստիճանաբար սրված, սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, ամբողջաեզր կամ վերևի մասում ատամնաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, երբեմն՝ դեղնականաչ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն կամ կապտականաչավուն, մինչև 15 սմ երկարությամբ և 6 սմ լայնությամբ, բարակ կոթունավոր (0,5-1,5 սմ)։ Ծաղիկները բաժանասեռ են։ Վարսանդային ծաղիկներն ունեն մինչև 10 սմ երկարություն, առէջայինները հավաքված են կարճ փնջերում։ Սևապտուղներն ունեն 2,5-3,5 սմ երկարություն, փոսիկավոր կամ հազվադեպ՝ սուր գագաթով։ Ընկուզիկը գլանաձև է, փքված։ Ցանքից առաջ սերմերը 3-4 ամիս տևողությամբ ստրատիֆիկացիայի են ենթարկում։

## Տարածվածություն

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նոր Շոտլանդիայից և Նյու-Բրանսուիկայից մինչև Ֆլորիդա, արևմուտքում՝ հյուսիսային Քվեբեկով և Օնտարիոյով մինչև արևելյան Միննեսոտի, Նեբրասկա, Կանզաս, Օկլահոմա, հյուսիսարևմտյան Արկանզաս և Տեխաս։ Արագ է աճում, լուսասեր է, ավելի ցրտադիմացկուն, քան մյուս տեսակները, երաշտադիմացկուն է, հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Առանձնապես մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում ընկուզատերև այլատեսակը, որի տերևները խոշոր են, աշնանը գունավորվում են ծիրանագույն կամ դեղին։ Մեր հանրապետությունում տարածված է ամենուրեք, սակայն աննշան քանակությամբ։

Էկոլոգիական խումբը՝ XII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-32:

## Պատկերասրահ

Fraxinus americana - University of Kentucky Arboretum - DSC09335.JPG
Fraxinus americana seeds.jpg
Fraxinus americana buds.jpg
Fraxinus americana bark.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Մեղվաթագ փռված

** Մեղվաթագ փռված** (), բակլազգիներ ընտանիքի, մեղվաթագ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է` մինչև 1 մ բարձրությամբ, հաճախ ցրված, մազմզուկապատ ընձյուղներով։ Տերևները եռամասն են, մազմզուկապատ, մինչև 1 սմ երկարությամբ, կոթունավոր։
Տերևիկները հակառակ ձվաձև են, էլիպսաձև կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 1,5—2,5 սմ երկարությամբ, վերևի կողմից` թեթևակի մազմզուկապատ, ներքևի կողմից
ծածկված են խիտ, բրդանման, պառկած մազմզուկներով։ Ծաղիկները դեղին են, բացվելիս` դարչնագույն, հավաքված երիտասարդ ընձյուղների ծայրային գլխիկանման ծաղկաբույլերում։ Ունեն ծաղկակիցներ։ Բաժակն ունի մոտ 1 սմ երկարություն, բրդամազ-մըզուկապատ է, առագաստը արտաքին կողմից ծածկված է մետաքսանման աղվամազով։ Ունդերն ունեն մոտ 3 սմ երկարություն, բրդամազմզուկապատ են։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայի կենտրոնական և հարավային շրջաններում։ Աճում է բաց, քարքարոտ լանջերում, լուսավոր անտառներում, ծովի մակարդակից մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա։ Հայաստանում պայմաններում հազվադեպ է մշակվում։ Լավ է աճում Երևանում, Կիրովականում, Իջևանում։ Պիտանի է ստորին և միջին լեռնային գոտիների բնակավայրերը կանաչապատելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կուսախաղող հնգատերև

**Կուսախաղող հնգատերև** (), խաղողազգիներ ընտանիքի, կուսախաղող ցեղի բույս։
մինի|Կուսախաղող հնգատերև
## Նկարագրություն
Խոշոր լիանա է, որը հասնում է մինչև 15—20 մ երկարության։ Երիտասարդ ընձյուղները կարմրավուն են, ավելի ուշ ստանում են մուգ կանաչ գունավորում, կտրվածքում կլորավուն են, երբեմն՝ օդային արմատիկներով։ Բեղիկները ճյուղավորված են, ծծիչներով։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է, ընդ որում յուրաքանչյուր տերևի դիմաց գտնվում է բեղիկը կամ ծաղկաբույլը։ Տերևները բարդ թաթաձև են, 6—8 սմ երկարությամբ կոթուններով, կազմված 5 տերևիկներից, որոնք էլիպսաձև են կամ հակառակ ձվաձև, 4—12 սմ երկարությամբ, սրածայր, սեպաձև հիմքով, վերևի մասում կոպիտ աղեղնաեզր կամ ատամնավոր, կտրուկ սրածայր ատամիկներով, մերկ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ և անփայլ, ներքևի կողմից՝ կապտավուն, աշնանը ստանում են արնակարմիր գունավորում։ Վահանիկները սովորաբար հավաքված են ծայրային հուրաններում։ Հատապտուղները գնդաձև են, կապտասևավուն, թեթևակի մոմային փառով, 0,6—0,8 սմ տրամագծով, 2—3 (երբեմն՝ 4) սերմերով, որոնք սրտաձև են։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Աչքի է ընկնում ցրտադիմացկունությամբ, երաշտադիմացկունությամբ, ստվերատար է, սակայն լավ է աճում նաև առատ լուսավորության պայմաններում։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, արտակարգ շոգադիմացկուն է։ Լավ է աճում քաղաքների յուրահատուկ պայմաններում, ծխից, գազից, փոշուց և մեխանիկական վնասվածքներից չի տուժում։ Ունի մի շարք այլատեսակներ, որոնք միմյանցից տարբերվում են ավելի մանր տերևներով (էնգելմանի), ուղիղ պատերի մոտ տնկելիս աճում են առանց լրացուցիչ հենարանի, բեղիկների և ծծիչների միջոցով ամրանում են պատին։ Այս այլատեսակը կոչվում է «մուրորում»։

Էկոլոգիական խումբը՝ XIIբ։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-32:
մինի|Կուսախաղող հնգատերև
## Տարածվածություն
Վայրի վիճակում տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Նոր Անգլիայից մինչև Ֆլորիդա և Մեքսիկա, արևմուտքում՝ մինչև Օհայո, Իլլինոյսա և Միսսուրի։ Հաջողությամբ է աճում հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիներում։ Նույնիսկ բարձր լեռնային շրջաններում չի ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Ամենատարածված լիանան է։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղողազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Ամպելոպսիս ճապոնական

**Ամելոպսիս ճապոնական** (), խաղողազգիների ընտանիքի, ամելոպսիս ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Լիանա է, սակավաթիվ, պարզ բեղիկներով և մերկ ընձյուղներով։ Արմատները պալարանման են։ Տերևները 3-15 սմ երկարություն և լայնություն ունեն, բլթակները 3-5 հատ են, դասավորված փետրաձև, կամ 3-5 թաթաձև կտրատված՝ կենտ փետրաձև բլթակներով, որոնք ունեն թևավոր ջղեր։ Գագաթնային սեգմենտները նույնպես իրենց հերթին 3 բլթականի են, կողմնայինները՝ ոչ սիմետրիկ, հակառակ ձվաձև, ներքևինները՝ թևավոր հիմքերով, յուրաքանչյուրը սովորաբար 1-3 կոպիտ ատամիկներով, կաշվեկերպ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ կապտավուն, մերկ են։ Վահանիկները մանր են, եղանաձև ճյուղավորված, 3-8 սմ երկարությամբ ծաղկակոթուններով։ Հատապտուղները բաց մանուշակակապույտ են, մուգ բծերով, 1-2 սերմերով, 0,5-0,7 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հուլիկ-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում (Պրիմորսկի երկրամաս), Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Հայաստանում մշակվում է Երևանում՝ 1966 թվականից։
Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները 7, 9-10, 18-20, 23-25, 27-28, 31-32։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղողազգիներ
Կեմենի ճիպոտանման

**Կեմենի ճիպոտանման** (), բակլազգիների ընտանիքի, կեմենի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
մինի|200px|ձախից|Կեմենի ճիպոտանման ծաղկաբույլը
Ճիպոտանման թուփ է՝ մինչև 3,5 մ բարձրությամբ, հազվադեպ աճում է ծառանման, հասնելով մինչև 5 մ-ի։ Առանցքների վրա կեղևը մոխրադարչնագույն է, ուղիղ, դեպի վեր ուղղված, նուրբ ակոսավոր, կանաչավուն ընձյուղներով, որոնք երրորդ տարում գորշանում են։ Բողբոջները մեկը մյուսից հեռու են գտնվում, իլիկանման են, աղվամազապատ, ծածկված տերևների հիմքով։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է, խիստ նոսր։ Տերևները թափվում են դեռ գարնանը, պարզ են, ամբողջական, գծանշտարաձև կամ երկարավուն, հակառակ ձվաձև 1—2,5 (երբեմն' 4) սմ երկարությամբ և 1—5 (երբեմն՝ 12) մմ լայնությամբ, մերկ, կոշտ, պարզ արտահայտված կենտրոնական ջիղով, կապտականաչ, նստադիր կամ կարճակոթունավոր, առանց տերևակիցների։ Երբեմն տերևաթիթեղը ապաճման է ենթարկված լինում։ Ծաղկաբույլերը գտնվում են ընթացիկ տարվա ընձյուղների վրա, գագաթնային են, նոսր, 30—45 սմ երկարությամբ ողկույզներ են։ Առանձին ծաղիկները ունեն 2,5—3 սմ երկարություն, բուրումնավետ, կարճ ծաղկակոթունով, առանց տերևակիցների։ Բաժակը թաղանթանման է, փոքր-ինչ փքված, թեթևակի երկշուրթ, հետագայում՝ միաշուրթ, 5 կարճ ատամիկներով։ Պսակը ոսկեդեղին է, առագաստը հակառակ ձվաձև է, կամ համարյա կլորավուն, ինչպես թևերը, կարճ եղունգով, նավակը սրածայր է, ավելի մուգ գունավորմամբ, առէջների թելիկները սերտաճած են պսակաթերթիկների եղունգների հետ, պտղակիրը մազմզուկապատ է, սռնակը մերկ է, ավելի երկար, քան առէջները, սերմնարանը նստադիր է։ Ունդերը թույլ համրիչաձև են, տափակ, գծանման, 5—7 (երբեմն՝ 10) սմ երկարությամբ և 0,5—0,6 (երբեմն՝ 1 ) սմ լայնությամբ, սևադարչնավուն, այս կամ այն չափով խիտ աղվամազապատ, բազմասերմ։ Սերմերը ոսպանման են, 0,3—0,4 սմ տրամագծով կարմրա կամ դեղնադարչնագույն, փայլուն։ Ծաղկում է մայիսին, հուլիսին (մինչև սեպտեմբեր), պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրածովյան (ավելի հաճախ` արևմտյան) մարզում, Կանարյան կղզիներում։ Աճում է մակվիսում, ընդհուպ մինչև Ալպերի նախալեռները, սովորաբար, կիր պարունակող հողերում։ Բազմանում է սերմերով և կանաչ կտրոններով։ Ջերմասեր է, երաշտադիմացկուն, ցրտադիմացկուն։ Լավ է աճում արևոտ, լուսավոր, լավ դրենաժի ենթարկվող հողերում։ Առանձնապես դեկորատիվ է ծաղկման շրջանում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում ծաղիկների գույնով (սպիտակ դեղնավուն), լիաթերթիկությամբ և տերևների ձևով։

## Կիրառություն
Մեր հանրապետության պայմաններում հնարավոր է մշակել միայն ցածրադիր գոտու չոր, քարքարոտ լանջերում, ծովի մակերևույթից մինչև 800—1000 մ բարձրությունների վրա (Զանգեզուր, Մեղրի, հյուսիսարևելյան շրջաններ)։ Արարատյան դաշտի պայմաններում կարելի է մշակել միայն տաք միկրոշրջաններում, ծովի մակերևույթից մինչև 1 000 մ բարձրությունների վրա։ Մինչև 1960-ական թվականները մշակվել է Երևանի կանաչ գոտում և բուսաբանական այգում, սակայն 1963-1964 թվականի դաժան ու երկարատև ձմռան ընթացքում բոլոր բույսերը լրիվ ոչնչացել են։ Ներկայումս մասսայական կարգով մշակվում է Իջևանի, Նոյեմբերյանի,Շամշադինի ու Թումանյանի շրջանների ցածրադիր գոտու պայմաններում։ Էկոլոգիական խումբը` III:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Ցախակեռաս թաթարական

**Ցախակեռաս թաթարական** (), ցախակեռասազգիներ ընտանիքի, ցախակեռասների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 1-4 (երբեմն՝ 6) մ բարձրությամբ, սնամեջ ճյուղերով, որոնք ծածկված են շերտերով անջատվող մոխրագույն կեղևով։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են, մոխրագորշավուն կամ դեղնագորշավուն, ծածկված մանր, սևավուն ոսպնյակներով։ Բողբոջները ձվաձև-կոնաձև են։ Տերևները ձվաձև են, կամ ձվաձև-նշտարաձև, սրածայր, հազվադեպ՝ բութ գագաթով, կլորավուն կամ թեթևակի սրտաձև հիմքով, 3-6 սմ երկարությամբ և 1,5-3 սմ լայնությամբ, կարճ կոթունավոր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավունից մինչև կապտավուն, երկու կողմից էլ մերկ։ Ծաղիկները ծոցային են, զույգերով, երկշուրթ, մուգ վարդագույնից մինչև սպիտակավուն, ուղղաձիգ, մերկ ծաղկակիրներով, որը միշտ տերևակոթունից երկար է (1,5-2 սմ)։ Բաժակը մերկ է, 5 երկարավուն, սուր ատամիկներով։ Սերմնարանը ազատ է կամ հիմքում սերտաճած, կլորավուն կամ լայն երկարավուն, հիմքում ազատ ծաղկակիցներով։ Պտուղները զույգերով են, ազատ կամ մի փոքր սերտաճած, կարմիր, նարնջագույն կամ դեղին, 1-8 սերմերով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։ Դեկորատիվ և սակավապահանջ թփատեսակ է։

Էկոլոգիական խումբը՝ XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-32:

## Տարածվածություն
Տարածված է միջին և ստորին Վոլգայից, հարավային Ուրալից մինչև Բայկալ, հարավում մինչև կենտրոնական-ասիական լեռնային զանգվածների նախալեռները։

## Կիրառություն
250px|մինի|Թաթարական ցախակեռասի ծաղիկներ Հայաստանում
Մեր հանրապետությունում մշակվում է ամենուրեք։ Ամենատարածված դեկորատիվ թփատեսակն է, որը հավասարապես օգտագործվում է ինչպես անտառային, այնպես էլ դեկորատիվ տնկարկներում։ Ցրտադիմացկուն է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, բավականին ստվերատար է և շոգադիմացկուն, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Վիրուսային հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ է պարբերաբար հիվանդ թփերը ոչնչացնել։ Ունի մի շարք այլատեսակներ և պարտիզային ձևեր, որոնց մեծ մասը հանդիպում է մեր հանրապետության բուսաբանական այգիներում, դենդրարիներում և այլ տնկարկներում։ Դրանք աչքի են ընկնում լայն տերևներով (մինչև 10 սմ երկարությամբ և 5 սմ լայնությամբ), վառ-կարմիր, սպիտակ, դրսի կողմից վարդագույն, ներսի կողմից՝ բաց վարդագույն կամ դրսի կողմից բաց վարդագույն, ներսի կողմից՝ սպիտակ, խոշոր ծաղիկներով, դեղին պտուղներով (ծաղիկները մաքուր սպիտակ), թզուկ թփերով և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր