Յոհաննես Թեոդոր Բաառգելդ

**Յոհաննես Թեոդոր Բաառգելդը** () գերմանացի դադաիստ նկարիչ և բանաստեղծ **Ալֆրեդ Էմանուել Ֆերդինանդ Գրյունվալդի** (, 1892 թ․ հոկտեմբերի 9, Շթեթին, Գերմանական կայսրություն - 1927 թ․ օգոստոսի 17 կամ 18, Մոնբլան) ստեղծագործական կեղծանունն էր։ Նկարիչը հանդես է եկել նաև Ցենթրոդադա (Zentrodada) կեղծանվամբ։ Բաառգելդը նաև զբաղվում էր էքստրեմալ լեռնագնացությամբ։

Յոհաննես Բաառգելդը Մաքս Էռնսթի հետ ստեղծել է Քյոլնի դադաիստական խմբակը։ Նա նաև «Հովհարիչ» (*Der Ventilator*) պարբերականի խմբագիրն էր։ Այն 1919 թվականին հիմնադրել էին Էռնսթը և Ժան Արպը։ Բաառգելդը հրատարակել է նաև *Bulletin D* և *die schammade* թերթերը։

Յոհաննես Բաառգելդը մահացել է 1927 թվականին Ֆրանսական ալպերում, մնալով ձնահյուսի տակ։

## Կենսագրություն
thumb|''Դադա Բաառգելդի արտապատկերումը տիպիկ ուղղահայաց խառնակույտի միջոցով'' (1920)
մինի|''Մարդկային աչքը և ձուկ, վերջինը` քարացած'', 1920
thumb|''Die Aktion'' պարբերականի տիտղոսաթերթը, 1914

Յոհաննես Բաառգելդը ծնվել է Շթեթինում։ Նա մեծացել է Քյոլն քաղաքում։ 1912-13 թթ. ուսումնական տարում Բաառգելդը սովորել է Օքսֆորդի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետում, իսկ հաջորդ տարվանից ուսումը շարունակել է Բոնում։

Առաջին աշխարհամարտի տարիներին` 1914-1917 թվականներին Բաառգելդը պահեստազորի լեյտենանտ էր։ 1917 թ. նա սկսել է լիրիկական և քաղաքական տեքստեր գրել Ֆրանց Փֆեմֆերթի «Վարմունք» (*Die Aktion*) պարբերականի համար։ 1918 թվականին անդամակցել է Գերմանիայի անկախ սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությանը։

1919 թվականի փետրվարին Յոհաննես Բաառգելդը և Մաքս Էռնսթը հիմնադրել են Քյոլնի դադաիստական խմբակը։ Բաառգելդը և Էռնսթը նաև համատեղ տպագրել են «Հովհարիչ» (*Der Ventilator*) պարբերականը։ Այդտեղ տպագրվել են տարբեր դադաիստ հեղինակների մեծ թվով գրական և նկարչական աշխատանքներ, որոնք հիմնականում երգիծական բնույթի էին։

1920 թվականի փետրվարին Բաառգելդն ու Էռնստթը միասին սկսել էին *die schammade* թերթի տպագրությունը (դրա անվանումն անթարգմանելի հորինվածք է, որը բաղկացած է անձնատվություն, ամոթ, վանկախաղ ևն բառերից), սակայն դրա միայն մեկ տպաքանակ է թողարկվել։ Թերթի կարգախոսն էր` «Դիլետանտնե՜ր ելե՜ք» և այն կարևոր դեր ուներ Քյոլնի դադաիստական կյանքի համար, քանի որ ներառում էր ոչ միայն պրոֆեսիոնալ նկարիչների, այլ նաև` երեխաների, մտավոր խնդիրներ ունեցողների և սիրողական նկարիչների աշխատանքներ։

Իրենց հրատարակած թերթերում Յոհաննես Բաառգելդը և Մաքս Էռնսթը ներկայացնում էին Քյոլնի, Փարիզի և Ցյուրիխի դադաիստական անցուդարձը։ Բաառգելդի արվեստն առանձնահատուկ է ոչ ավանդական ասամբլյաժներով և կոլաժներով, ֆոտոմոնտաժներով, տիպոգրաֆիկայով։ Բաառգելդի աշխատանքները հիմնականում բաղկացած են սադրիչ աստիճանի հասնող հանելուկային տեքստի և նկարազարդումների կամ պատրաստի նկարների համադրությամբ։ Բացի այդ Բաառգելդի աշխատանքներում մշտապես առկա է առնչությունն ինքնությանը և տրանսվեստիզմին։ Իր *Դադա Բաառգելդի արտապատկերումը տիպիկ ուղղահայաց խառնակույտի միջոցով* աշխատության մեջ Բաառգելդն իր դիմալուսանկարը համադրել է Միլոսյան Վեներայի կրծքի հետ։

Յոհաննես Բաառգելդի գրական ստեղծագործություններին հատուկ էին երգիծական և սադրիչ երանգները, ինչի համար էլ դրանք արգելվել էին Հռենոսի մարզի բրիտանական օկուպացիոն իշխանությունների կողմից։

Յոհաննես Բաառգելդը մասնակցել է 1920 թ. ամռանը Բեռլինում տեղի ունեցած Առաջին միջազգային դադաիստական ցուցահանդեսին։ 1921 թվականի մայիսի 2-ին Մաքս Էռնսթը Ռենե Իլսոմի փարիզյան *Au sans pareil* տպագրատանը կազմակերպել է իր *Fatagaga* պատկերաշարի ցուցադրությունը։ Ցուցադրված նկարներից շատերի ստեղծման համար օգտագործվել էին Բաառգելդի որոշ կոլաժներ։ Այդ ցուցահանդեսից ոչ շատ ժամանակ անց Բաառգելդը թողել է դադաիզմը և խզել իր կապը դրա հետ։ Դրանից հետո Բաառգելդը սկսել է զբաղվել ժողովրդական տնտեսության ուսումնասիրությամբ։

1923 թվականին Բաառգելդը սկսել է զբաղվել էքստրեմալ լեռնագնացությամբ։ Նա իր առաջին ուսումնական վերելքներն արել է Ալպերում։ Այդ վերելքների ընթացքում նա արել է բնալուսանկարներ, որոնք պահվում են Քյոլնի Լյուդվիգ թանգարանում։ 1927 թվականի օգոստոսի կեսերին 34-ամյա Յոհաննես Բաառգելդը սկսել է իր վերելքը Մոնբլանի վրա։ Նա մնացել է ձնահյուսի տակ։

Յոհաննես Բաառգելդը թաղված է Քյոլնի Մելաթեն գերեզմանատանը։ Քյոլնի Յունքերսդորֆ թաղամասում Յոհաննես Բաառգելդի հիշատակին անվանակոչվել է փողոց։

## Նշանակալի աշխատանքներ
* Անվերջանալի հովանոց (*Unendlicher Regenschirm*), 1919-20
* Մարդամոլ երիզորդ (*Antropofiler Bandwurm*), 1920
* Մարդկային աչքը և ձուկ, վերջինը` քարացած (*Das menschliche Auge und ein Fisch, letzterer versteinert*), 1920
* Սովորական խառնակույտ։ Խորանարդային տրանսվեստիտը թվացյալ խաչմերուկի առջև (*Ordinäre Klitterung. Kubischer Transvestit vor einem vermeintlichen Scheideweg*), 1920
* Դադա Բաառգելդի արտապատկերումը տիպիկ ուղղահայաց խառնակույտի միջոցով (*Typische Vertikalverklitterung als Darstellung des Dada Baargeld*), 1920
* Վեներան արքաների խաղում (*Venus beim Spiel der Könige*), 1920

## Գրականություն
* Վալթեր Վիտ (խմբ.). . Keller, Starnberg 1977, ISBN 3-7808-0114-0
* Վալթեր Վիտ (խմբ.). , Keller, Starnberg 1985, ISBN 3-7808-0136-1
* Վալթեր Վիտ (խմբ.).  Steinmeier, Nördlingen 2001, ISBN 3-927496-86-3

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1892 ծնունդներ
Կատեգորիա:1927 մահեր
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Զոհված ալպինիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ձնահյուսի հետևանքով մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 17 մահեր
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ