Եգիպտոսի իսլամացում

**Եգիպտոսի իսլամացումը** տեղի է ունեցել յոթերորդ դարի մուսուլմանական նվաճումից հետո, որի ընթացքում իսլամական Բարեպաշտ խալիֆայությունը զավթել է Եգիպտոսի վերահսկողությունը քրիստոնյաների գերիշխող Բյուզանդական կայսրությունից։ Եգիպտոսը և Աֆրիկայի մյուս նվաճված տարածքները աստիճանաբար ենթարկվել են քրիստոնեությունից իսլամ լայնածավալ անցման, որը մասամբ պայմանավորված էր *ջիզյա* հարկի սահմանմամբ նրանց համար, ովքեր հրաժարվում էին իսլամ ընդունել։ Իսլամը դարձել է բնակչության մեծամասնության հավատքը 10-րդ և 12-րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում, իսկ արաբերենը հիմնական լեզուն՝ փոխարինելով ղպտերենին և հունարենին, որոնք նախկինում համապատասխանաբար ծառայում էին որպես մայրենի և կառավարական լեզուներ։

## Պատմություն
7-րդ դարի կեսերին Ռաշիդուն խալիֆայությունը հաջողությամբ նվաճել է Եգիպտոսը Բյուզանդական կայսրությունից։ Սա վերջ է դրել Եգիպտոսի վրա Հռոմի յոթդարյա գրեթե անխափան տիրապետությանը։ Այնուամենայնիվ, եգիպտացիների տեղական դիմադրությունը տեղի է ունեցել օմայյադ խալիֆայության ժամանակ, որը տևել է առնվազն մինչև իններորդ դար։

Այս դիմադրությանը նպաստող գործոններից մեկը հարկումն էր։ Բարեպաշտ խալիֆայության և նրա իրավահաջորդների օրոք ոչ մուսուլմանները պարտավոր էին վճարել *ջիզյա* կոչվող հատուկ հարկ և նրանց տրվում էր զիմմիի կարգավիճակ։ Հարկումը համարվում էր արդարացված, քանի որ տեղացի քրիստոնյաները երբեք չէին զորակոչվում բանակում ծառայելու։

Այս դիմադրությունը մի շարք դեպքերում վերածվել է Ումայադների և Աբբասյանների դեմ զինված ապստամբությունների, օրինակ՝ Նեղոսի դելտայում Բաշմուրյան ապստամբությունների ժամանակ։

Արաբական տիրապետության հաստատումից հետո կրոնական կյանքը մեծ մասամբ անխաթար է մնացել, ինչի մասին վկայում է Հին Կահիրեի (Ֆուստատ) և ամբողջ Եգիպտոսի վանական կենտրոններում ղպտի ուղղափառ քրիստոնեական արվեստի հարուստ արդյունքը։ Սակայն պայմանները վատթարացան դրանից կարճ ժամանակ անց և ութերորդ և իններորդ դարերում, երբ մուսուլման կառավարիչները արգելել են մարդկային կերպարանքների օգտագործումը արվեստում (օգտվելով եվրոպական տիրապետության տակ գտնվող Բյուզանդիայում պատկերամարտական հակամարտությունից) և, հետևաբար, ոչնչացրել են ղպտի քրիստոնեական բազմաթիվ նկարներ, որոնք հիմնականում պատկերում էին Հիսուսին և եկեղեցիների որմնանկարները։

Ֆաթիմյան խալիֆայության օրոք Եգիպտոսը ապրել է համեմատական հանդուրժողականության մի շրջան։ Ֆաթիմյան կառավարիչները ղպտիներին աշխատանքի էին վերցնում կառավարությունում և մասնակցում էին ղպտիական և տեղական եգիպտական տոներին։ Ձեռնարկվել են նաև եկեղեցիների և վանքերի խոշոր վերանորոգումներ և վերակառուցումներ։ Ղպտիական արվեստը ծաղկում է ապրել՝ հասնելով նոր բարձունքների Միջին և Վերին Եգիպտոսում։ Այնուամենայնիվ, այդ ժամանակ ղպտի քրիստոնյաները կորցրել էին իրենց մեծամասնության կարգավիճակը՝ քրիստոնեական եկեղեցիների պարբերաբար հալածանքների և ոչնչացման, ինչպես նաև իսլամի հարկադիր դավանափոխության հետևանքով։

Սակայն, հետագա Մամլուքյան սուլթանությունը վերադարձավ նախկին գործելակերպին՝ *ջիզիա* գանձելով և կրոնափոխություն պարտադրելով։ Ղպտիների անկումը Եգիպտոսում տեղի է ունեցել Բահրի սուլթանների օրոք և ավելի արագացել Բուրջիի ռեժիմի օրոք։ Եղել են եգիպտացի մուսուլմանների բողոքի մի քանի դեպքեր՝ ընդդեմ ղպտիների հարստության և պետության մեջ նրանց աշխատանքի, և թե՛ մուսուլման, թե՛ քրիստոնյա ապստամբները միջհամայնքային բախումների ժամանակ այրել են միմյանց պաշտամունքի տները։

Ժողովրդական ճնշման արդյունքում, 13-րդ դարի վերջից մինչև 15-րդ դարի կեսերը ղպտիների աշխատանքը բյուրոկրատիայում կրճատվել է առնվազն ինը անգամ, իսկ մեկ դեպքում՝ նաև մեկ անգամ։

Լարվածության վերացումից հետո ղպտի բյուրոկրատները հաճախ վերականգնվում էին իրենց պաշտոններում։ Շատ ղպտիներ ստիպված էին իսլամ ընդունել կամ առնվազն ընդունել մուսուլմանական հավատքի արտաքին դրսևորումներ՝ իրենց աշխատանքը պաշտպանելու և ջիզյայից ու իրենց դեմ ուղղված պաշտոնական միջոցառումներից խուսափելու համար։ Ղպտիների իսլամ ընդունելու մեծ ալիք է տեղի ունեցել 14-րդ դարում՝ հալածանքների, եկեղեցիների ավերման և աշխատանքը պահպանելու հետևանքով։ Մամլուքների ժամանակաշրջանի վերջում Եգիպտոսում մուսուլմանների և քրիստոնյաների հարաբերակցությունը, հնարավոր է, բարձրացել էր մինչև 10։ 1։

Միջնադարյան եգիպտացի պատմաբան Ալ-Մաքրիզիի խոսքերով՝ շուտով «Եգիպտոսի բոլոր նահանգներում, թե՛ հյուսիսում, թե՛ հարավում, ոչ մի եկեղեցի չմնաց, որը չքանդվեր... Այսպես իսլամը տարածվեց Եգիպտոսի քրիստոնյաների շրջանում»։

## Տես նաև
* Արաբական արշավանքներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Իսլամացում
Կատեգորիա:Միջնադարյան Եգիպտոս