Լեղածորան

**Լեղածորան**, ողնաշարավորների մեծ մասի մոտ առկա երկար, խողովակավոր կառուցվածք, որով անցնում է լեղին։ Լեղածորանը կազմված է 3 հիմնական մասից՝ վերին, միջին և ստորին։ 

Լեղին անհրաժեշտ է սննդի մարսման համար։ Այն արտազատվում է լյարդի կողմից, անցնում աջ և ձախ լյարդային ծորաններով և բացվում *ընդհանուր լյարդային ծորանի* մեջ։ Վերջինս, միանալով *պարկային ծորանին* (այն լեղին տեղափոխում է լեղապարկ և բերում հետ), առաջացնում է **ընդհանուր լեղածորանը**, որը բացվում է տասներկումատնյա աղու մեջ։

## Կառուցվածք
Ընդհանուր լեղածորանի վերին կեսը կապված է լյարդի հետ, իսկ ստորին կեսը՝ ենթաստամոքսային գեղձի, որի գլխի միջով այն անցնում է դեպի տասներկումատնյա աղի։ Այն բացվում է տասներկումատնյա աղու պատի վրա գտնվող լյարդաենթաստամոքսային (Վատերի) լայնանքով։

## Սեգմենտներ
**Լեղային ծառը** (տես ներքևում) տարբեր չափերի խողովակների ցանց է, որը ճյուղավորվում է լյարդում:

Լեղու ճանապարհը ներառում է․ լեղային մազանոթներ **→** Հերինգի ծորաններ **→**  միջբլթակային լյարդային ծորաններ **→** ներլյարդային ծորաններ **→** աջ և ձախ լյարդային ծորաններ, *որոնք միաձուլվում են, որպեսզի առաջացնեն* **→** ընդհանուր լյարդային ծորան, *որ դուրս է գալիս լյարդից և միաձուլվում* **→** պարկային ծորանին (լեղապարկից) *առաջացնելով* **→** ընդհանուր լեղածորան **→** *միանում է* ենթաստամոքսային ծորանին **→** *առաջացնում* Վատերի լայնանքը **→** *բացվում* տասներկումատնյա աղում։

### Նյարդավորում
Լեղուղիները նյարդավորվում են թափառող նյարդով, և կաթետերով նյարդի գռգռումը վերել ակտիվացնող ազդեցություն է թողնում ուղեղի ցողունի, ինսուլար կեղևի, առաջճակատային կեղևի և սոմատոսենսոր կեղևի վրա։

## Կլինիկական նշանակություն
### Խցանում
Լեղուղիների կամ լեղապարկի խցանումը լեղաքարերով, վնասվածքներից հետո առաջացած սպիով կամ ուռուցքով խանգարում են լեղու անցմանը տասներկումատնյա աղի, իսկ լեղու մեջ առկա բիլիռուբինը կուտակվում է արյան մեջ։ Սա բերում է դեղնուկի՝ մաշկը և աչքերը դեղնում են արյան մեջ բիլիռուբինի պատճառով։ Այս վիճակը նաև առաջացնում է ծանր քոր՝ հյուսվածքներում բիլիռուբինի կուտակման պատճառով: Դեղնուկի որոշ տեսակների դեպքում մեզը նկատելիորեն մգանում է, իսկ կղանքը՝ գունազրկվում։ Դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ ամբողջ բիլիռուբինը Վատերի ամպուլայի միջոցով աղիներում հայտնվելու փոխարեն մտնում է արյուն և երիկամների միջոցով ֆիլտրվում մեզի մեջ։

#### Դեղնուկ
Դեղնուկը սովորաբար առաջանում է այնպիսի պատճառներից, ինչպիսիք են ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղը (դեղնուկն այս դեպքում առաջացնում է գեղձի քաղցկեղով ախտահարված մասով անցնող լեղածորանի խցանման պատճառով), խոլանգիոկարցինոման, լեղուղիների քաղցկեղը, լեղաքարային հիվանդություն ունեցող պացիենտների մոտ քարով խցանումը, վնասվածքներից կամ լեղապարկի հեռացումից հետո առաջացած սպին։

#### Դրենաժ
Լեղուղիների դրենաժն իրականացվում է խողովակի կամ կաթետերի միջոցով (կոչվում է *լեղային դրենաժ*, *լեղային [[ստենտ]]* կամ *լեղային կաթետեր*) վիրաբույժի կամ, ավելի հաճախ, ինտերվենցիոն ռադիոլոգի կողմից։ Այն կարող է օգտագործվել լեղուղիների խցանումը վերացնելու համար՝ մշտական կամ ժամանակավոր լուծում՝ որոշ միջամտություններից (օրինակ վիրահատություններից) առաջ։ Դրենաժը կարող է տեղադրվել միջմաշկային ճանապարհով՝ լյարդի միջով, որ կոչվում է *լեղուղիների միջմաշկային տրանսլյարդային դրենաժ* (PTBD)։ Բացի այդ, այս միջամտությունը կարող է իրականացվել միջմաշկային տրանսլյարդային խոլանգիոգրաֆիայի ժամանակ, որը ինտերվենցիոն ռադիոլոգիայի տեսակ է։ Լեղուղիների դրենաժը կարող է օգտագործվել նաև լեղու նմուշներ վերցնելու համար ախտորոշիչ նպատակով կամ հիվանդության մոնիտորինգի համար, ինչպես նաև դեղամիջոցների ընդունման եղանակ հանդիսանալ:

Վիրաբուժական ճանապարհով ընդհանուր լեղածորանի և աղիճ աղու միջև անցուղու ստեղծումը կոչվում է **խոլեդոխոյեյունոստոմիա**։ Այս միջամտությունը նպաստում է լեղու արտահոսքին և կարող է իրականացվել լեղուղիների խցանման ախտանիշները թեթևացնելու համար։

Լեղուղիների ատրեզիայով նորածինների մոտ լեղու արտահոսքն ապահովելու այլընտրանքային մեթոդ է հեպատոպորտոէնտերոստոմիան։

### Խոլանգիոկարցինոմա

Խոլանգիոկարցինոման կամ լեղածորանի քաղցկեղը քաղցկեղի ձև է, որը կազմված է մուտացված էպիթելային բջիջներից (կամ էպիթելային տարբերակման ապացույց ունեցող բջիջներից), որոնք ձևավորվում են լեղուղիներում: Խոլանգիոկարցինոման համարվում է անբուժելի և արագ մահացու հիվանդություն, եթե առաջնային ուռուցքը և մետաստազները ամբողջությամբ չհեռացվեն վիրահատական ճանապարհով: Վիրահատությունից բացի այլ պոտենցիալ բուժումներ չկան, սակայն հիվանդների մեծամասնության մոտ ուռուցքը հայտնաբերվում է վերջնափուլում և ախտորոշվելիս վիրահատման ենթակա չէ:

### Վնասում
Խոլեցիստէկտոմիայի դեպքում լեղուղիների վնասման փոքր ռիսկ կա (0,3-0,5%), առավել հաճախ՝ ընդհանուր լեղածորանի։ Այս բարդությունը կարող է տատանվել թեթև ձևերից, որոնք հեշտությամբ բուժվում են վիրահատության ընթացքում մինչև ավելի ծանր։ Եթե բուժման փորձերը ձախողվեն, ապա այդպիսի վնասվածքը կարող է առաջացնել հյուծում և հանգեցնել զգալի հիվանդացության։ Սա կարելի է կանխել՝ պարբերաբար օգտագործելով լեղուղիների ռենտգեն հետազոտություն (ներվիրահատական խոլանգիոգրաֆիա)։

## Պատկերասրահ

File:3DPrinted biliary system 20151201.jpg|3D-տպված լեղային ծառ
File:Gray1093.png|Խոզի պորտալ ծորանի կտրվածք (×250)
File:Laprascopy-Roentgen.jpg|Ներվիրահատական ​​խոլանգիոգրամա, որը լեղուղիների ռենտգեն է լապարոսկոպիկ խոլեցիստեկտոմիայի ժամանակ
File:Slide54ior.JPG|Լեղածորանի խորը կտրվածք, տեսքը առջևից
File:Self-expanding endoprosthesis AO AL.jpg|Էնդոպրոթեզավորում


## Ծանոթագրություններ



Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա
Կատեգորիա:Լյարդ
Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Կատեգորիա:Մարսողություն
Կատեգորիա:Որովայնի խոռոչ
Կատեգորիա:Օրգան համակարգեր