Հույները Եթովպիայում

**Հույները Եթովպիայում** բնակվում են վաղնջական ժամանակներից։ Նրանց թիվը երկրում 500 է։ Հույները հիմնականում բնակվում են մայրաքաղաք Ադիս Աբեբայում և Դիրե Դաուա քաղաքում։

## Պատմություն
«Եթովպիա» անունն ինքնին հունարեն է և նշանակում է «այրված դեմք»: Այն առաջին անգամ հիշատակվում է Հոմերոսյան էպոսում, բայց քիչ հավանական է, որ վերաբերի որևէ կոնկրետ ազգի, այլ՝ ընդհանուր առմամբ աֆրիկյան ծագում ունեցող մարդկանց:

Հելլենիստական ​​դարաշրջանից սկսած՝ մ.թ.ա. 3-րդ դարում, հունական մշակույթը թափանցել է հին Եթովպիայի շրջաններ։ Հույները գաղութներ են հիմնել Եթովպիայում, իսկ Պտղոմեոս Թերոնը և Աքսումը դարձել են եթովպական հունական մշակույթի հիմնական մայրաքաղաքները։ Մ.թ.ա. 2-րդ դարում Պտղոմեոս III Եվերգետը միացրել է մի քանի հյուսիսային եթովպական քաղաքներ, ինչպիսիք են Տիգրա բնակավայրը և Ադուլիս նավահանգիստը, որոնք դարձել են եթովպացի հույների խոշոր առևտրային կենտրոններ։
right|մինի|Աքսումական մետաղադրամ, որը կարդում է «AΦIΛAC BACIΛEYC» - «Թագավոր Աֆիլաս»
մինի|Սուրբ Էլեսբան, Աքսումի թագավոր
Այն բանից հետո, երբ հռոմեացիները միացրին Պտղոմեոսյան կայսրությունը, աքսումիտների թագավոր Զոսկալեսը (հին հունարեն՝ Ζωσκάλης) ստեղծեց Աքսումի թագավորությունը (հին հունարեն՝ Ἀξωμίτης) Աքսում քաղաքում եգիպտական ​​հունական ոճով պատրաստված բազմաթիվ օբելիսկներ, արձաններ և ճարտարապետություն դեռևս նշում են լանդշաֆտը:

Երբ 7-րդ դարում Հյուսիսային Աֆրիկայի իսլամական նվաճումը խզեց Աքսումի կապը հունական աշխարհի հետ, հունական մշակույթն ու գիտելիքները թուլացան. Կարմիր ծովում մուսուլմանական ներկայությունը նույնպես Աքսումի տնտեսական տուժման պատճառ դարձավ, և նրա հզորությունը անկում ապրեց։ Աքսումի վերջին երեք դարերը համարվում են մութ դարաշրջան, որի ընթացքում Եթովպական հունական մշակույթը անհետացավ. Աքսումի կայսրությունը վերջնականապես փլուզվեց մ.թ. 960 թվականին։ Չնայած ուշ հնության առաջատար կայսրություններից մեկի իր դիրքին, Աքսումը մոռացության մատնվեց, քանի որ Եթովպիան մնաց մեկուսացված միջնադարում։

## Հաբեշացի հույներ
մինի|Սուրբ Մարկոսի լուսավորված ավետարանչական դիմանկարը Գարիմայի Ավետարաններից, 6-րդ դար, Աքսումի թագավորություն, ազդված բյուզանդական արվեստից
Հաբեշացի հույների մասին վկայություններ են հայտնվել 1700-ական թվականներին, որոնք հիմնականում սերում էին Հաբեշական բարձրավանդակում բնակվող հույն արհեստավորներից և նավաստիներից, որոնք հեշտացնում էին Եթովպիայի և Եվրոպայի միջև առևտուրը։ Հետազոտող Ջեյմս Բրյուսը հայտնել է, որ Իյասու II կայսեր օրոք Զմյուռնիայից մի շարք հույն փախստականներ նույնպես ժամանել են Գոնդար։ Զմյուռնիացի փախստականների թվում էին տասներկու արծաթագործներ, որոնց կայսրը աշխատանքի էր դրել իր արքունիքի և Գոնդարի եկեղեցիների համար բազմազան իրեր արտադրելու վրա։

Հաբեշացի հույները զբաղեցնում էին Եթովպիայի կայսրության ամենաբարձր պաշտոններից շատերը. Հաբեշացի հույների հիմնական համայնքը մնում էր Եթովպիայի կայսրի մոտ՝ մայրաքաղաք Գոնդարում։ Թեոդորոս II կայսրը հատուկ նշել է, որ ինքը նախապատվությունը տալիս է Հաբեշացի հույներին՝ նրանց արիության և բնավորության ազնվության պատճառով։

## Ժամանակակից եթովպացի հույներ
Եթովպական հույների համայնքի ծաղկման շրջանը 20-րդ դարի սկիզբն էր՝ Ալեքսանդրիայի պատրիարքության կողմից Աքսումի Սուրբ Մետրոպոլիսի և Ադիս Աբեբայում (1918) և Դիրե Դաուայում (1921) հունական կազմակերպությունների հիմնադրմամբ։

1969 թվականին ստեղծվեց Էթնիկ հելլենական ուսումնասիրությունների ասոցիացիա։ Միության հիմնադիր նախագահը Աքսումի հույն մետրոպոլիտ Մեթոդիոս ​​Ֆույասն էր, իսկ փոխնախագահներն էին՝ Աստվածաբանության ֆակուլտետի դեկան Վ.Կ. Սամուելը և Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի Պ. Պետրիդեսը: Գլխավոր քարտուղարը Լ.Ս. Բաբտե Մարիամ Ուորքենեհն էր, իսկ գանձապահը՝ Ադիս Աբեբայի հունական համայնքի նախագահ Նիկոլաս Գեոփրգկասը: Եթովպիայի թագաժառանգ Մերիդ Ասֆա Վոսսենը հովանավորն էր, իսկ Եթովպիայի գործող պատրիարք և Հարարի արքեպիսկոպոս Թեոֆիլոսը՝ նախագահը: Եթովպիայի և Հունաստանի, նրանց պատմական և եկեղեցական ժառանգության ու նվաճումների վերաբերյալ գիտական ​​աշխատանքները խթանելու համար 1970-ից 1976 թվականներին հրատարակվել է ABBA SLAMA տարեգիրքը։

Հետպատերազմյան շրջանում համայնքը հասավ 3000 մարդու: Այն տուժեց 1974 թվականի Հայլե Սելասիեին տապալած հեղափոխության ժամանակ, երբ բոլոր օտարերկրյա համայնքների նկատմամբ Դերգերի թշնամանքը կտրուկ նվազեցրեց նրա չափը մինչև մոտ 500 բնակչություն։

2025 թվականի դրությամբ մայրաքաղաքում դեռևս գործում է հունական դպրոց և նույն քաղաքում՝ հունական ուղղափառ եկեղեցի (Սուրբ Ֆրումենդիոս): Դպրոցն ունի մոտ 120 աշակերտ, որոնցից շատերը կրթաթոշակներ են ստանում Հունաստանում ուսումը շարունակելու համար։ Այնուամենայնիվ, հույների կողմից աճող նախաձեռնություն կա օգտվելու Եթովպիայում ներկայումս առկա ներդրումային հնարավորություններից։

## Տես նաև
* Հայերը Եթովպիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգեր
Կատեգորիա:Հունական սփյուռք