Աղորիք (պատմվածք)

**«Աղորիք»**, հայ գրող Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքը։ Ներառված է հեղինակի «Մարութա սարի ամպերը» ժողովածուում, որը հրատարակվել է 1981 թվականին։ «Մ․ Գալշոյանի Մարութա սարի ամպերը բովանդակային, գաղափարական և կառուցվածքային բազմաշերտություն ունեցող մի ամբողջություն է, ուր պատմվածքից պատմվածք գծագրվում է հեղինակի վարպետությունը»։ Պատմությանից ու իր ապրած միջավայրից ստացած տեղեկություններն ու տպավորություններն մեկ վիպակում անհնար էր տեղավորել: Եվ ծնվում են պատմվածքները, նրանցից ՝ հրաշալի մի ժողովածու՝ Մարութա սարի ամպերը»:

## Սյուժե

Պատմվածքի գլխավոր հերոսը Խալեն է, ում կյանքի պատմության նկարագրությամբ էլ հեղինակը սկսում է պատմվածքը։ Արդեն քսանհինգ տարի էր ինչ նա ապրում էր սարին թառած փոքրիկ գյուղում։ Նա յոթանասունն անց ծերունի էր, սակայն ժիր ու առույգ տեսք ուներ։ «Խալեն՝ տարիքը զելված տրեխի պես ոտքի տակ գցած- յոթանասունն անց էր, բայց պինդ թևութիկունքով- թավ հոնք ու ընչանցքը մղեղոտ, փափախի տակից դուրս պրծած մազերը քրտինքով ու մղեղով շաղված թաղիք, դեմք ու պարանոցի կնճիռների արանքում մղեղ, ծոցը մղեղ, տրեխների մեջ դարման ու ցորեն, հաճույքով ծխում էր ու պտտվում ցորենի կոնաձև կուտակի շուրջբոլորը, և շեղջը ծիածանի գույներով փողփողում էր մղեղոտ թարթիչների դիմաց»։

Խալեն ցորենը լցրել է ամբարները և փառք է տալիս տիրոջը՝ առատ բերք տալու համար։ Սակայն, Խալեն այս ամենի հետ մեկտեղ ուներ անմոռաց ու տանջող մի ցավ․ նրա երեք որդիները մեկնել էին պատերազմ և ետ չէին վերադարձել։ Խալեի մտքում անդադար իր որդիներն էին և նրանց վերադարձի հույսը։ Նա ցանկանում էր, որ եթե մի օր որդիներից մեկը տուն վերադառնար, այդ մեկը թող լիներ Սարհատը։ Հոր սիրտը ցավում էր բոլոր որդիների համար, սակայն նա ցանկանում էր տեսնել Սարհատի վերադարձն այն պատճառով, քանի որ թիկունքում թողել էր իր կնոջն ու երեխաներին, իսկ մյուս որդիները ամուսնացած չէին և անտերության մատնած ընտանիք չունեին։ Խալեն անդադար մտածում էր Սարհատի վերադարձի մասին և մտքում ներողություն խնդրում մյուս որդիներից։ Սարհատը, երբ վերադառնար, Խալել որոշել էր տարվա առատ ցորենից տաք հաց բաժանել գյուղով մեկ․ գինի կբերի, ուրախություն կստեղծի և այդ ամենի հիմքում նա տեսնում էր տարվա ստացած արդար ու անարատ ցորենը։ Մի օր Խալեի ականջին հասնում է, որ հարկահանները մոտենում են գյուղին։ Խալեն փոթորկվում է, վերցնում հրացանը, պատրույգը, հրահան քարը ու պողպատի կտորը, ելնում սար և ճամփեզրին դիրք բռնում։«Ջարդված հատիկ մը չեմ տա։- Որոշումը հաստատ էր․ հարկահանները յոթը կլինեն, թե քառասուն, թուր ու թվանքով կլինեն, թե թիկնապահ ասկյարներով, միևնույնն է, Խալեն ջարդված մեկ ցորնահատիկ չի տա, մի մաղ հավկուտ չի տա։ Որոշված է։ Հարկահանները ցորենի շեղջին կարող են մոտենալ միայն … միայն Խալեի դիակի վրայով։ Այդպես»։

Մինչև կեսօր Խալեն անդադար հայհոյելով սպասում էր հարկահաններին, սակայն նրանք չկային ու չկային։ Խալեն մտածում է, թե մինչ ինքը կանգնած սպասում էր, հարկահանները այլ ճանապարհից էին մտել գյուղ մտել, սակայն վերջինիս կասկածները չեն արդարանում․ գյուղը հանդարտ էր, ցորենի ամբարները տեղում, աղմուկ-իրարանցում չկար, գյուղը խաղաղ ծխում էր, այս ամենը տեսնելուց հետո Խալեի մտքում մի միտք էր պտտվում «Որտե՞ղ են հարկահանները… ախր, ինքը շատ պարզ լսեց՝ եկան…»։

Այդ կանչը Խալեի համար երկար ժամանակ մութ է մնում։
Խալեն սրտնեղում էր կյանքի դառնությունների համար։ Երբ մի ուրախություն է պատահել և Խալեն ուրախացել է, դրան հաջորդել է մի մեծ տխրություն․ այդ ամենը նրա կյանքում կրկնող և հարատևող երևույթ էր։ «Խալեի բախտը հա մի կողմի վրա է պտտվել, միշտ՝ մի կողմի վրա, ինչպես աղորիքը։ Թե աղորիքն իր պտույտի ուղղությունը փոխեց, կփոխվի նաև Խալեի ճակատագիրը»։

Մի օր էլ նրա ականջն է ընկնում, թե հեղեղ է։ Այս անգամ էլ նա շտապ վերցնում է բահ ու քլուգ ու շտապում ամբարի մոտ։ Նա խելակորույս կերպով սկսում է ամբարը պաշտպանել թվացյալ հեղեղից։ Երբ ավարտում է այդ ամենը, շտապում է ընտանիքի մոտ․ տեսնելով, որ նրանք հացի էին նստել և անհանգստության ոչ մի նշույլ չի նկատում։ Խալեն սկսում է բարկանալ նրանց վրա, նրանց անուշադրության վրա, սակայն ընտանիքի անդամները զարմանում են Խալեի այդ պահվածքի համար։ Երբ Խալեն համոզվում է, որ հեղեղ չի եղել, ապշում է և մնում այլայլված կանգնած։

## Կերպարներ
* Խալե
* նրա կինը
* որդիները, որոնցից մեկի անունն է հիշատակում՝ Սարհատ
* հարսը
* թոռները
* Ազնո
* Մուրդիկ
* Քնո
* Նախշուն
* Սմբո
* Աբեթնակ

## Տես նաև

* Թուխ Մանուկ (պատմվածք)
* Դավոն (պատմվածք)
* Ծովասարի Օհանը (պատմվածք)
* Փողփուչ Մելոն (պատմվածք)
* Ձեռնքաշ Հերոն (պատմվածք)
* Գինարբ ծաղիկ (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1981 գրքեր