Dasein

**Դաազայն** ( ), գերմանական փիլիսոփայական հասկացություն, որը սովորաբար կապված է Մարտին Հայդեգերի ուսմունքի հետ։ «Դաազայնը» բառացիորեն թարգմանվում է «լինելիություն», «կեցություն-այստեղ»։ Սովորաբար փիլիսոփայական և առօրյա իմաստն է «գոյությունը», «էքզիստենցիա», իսկ Հայդեգերի լեզվով դա համարվում է անթարգմանելի։ Թարգմանության տարբերակներ՝ «այստեղ լինելը», «ինքնին լինելը», «այստեղ գոյություն ունենալը», «ներկայություն»։
## Օգտագործման պատմություն
Dasein տերմինը օգտագործվել է փիլիսոփաների կողմից մինչև Հայդեգերը՝ ներառյալ Լայբնիցը, Վոլֆը, Կանտը, Հեգելը և Նիցշեն՝ «կեցություն» կամ «այստեղ լինել» իմաստով, սակայն հենց Հայդեգերը նրան հատուկ փիլիսոփայական բովանդակություն է տվել։

Նիցշեն իր «Այսպես խոսեց Զրադաշտը» (1883) ստեղծագործության մեջ օգտագործում է Dasein տերմինը.  
«Unheimlich ist das menschliche Dasein» — «Մարդկային գոյությունը սարսափելի է»։

Էքզիստենցիալ հոգեբան և հոգեթերապևտ Ռ. Մեյը Dasein տերմինը գերմաներենից թարգմանում է բառացիորեն որպես «Այստեղ գտնվող մարդ», իսկ նա՝ որպես այս հասկացությանը համարժեք, օգտագործում է  «գոյություն ունեցող անձ» հասկացությունը. Էքզիստենցիալ հոգեբանության և հոգեթերապիայի մեջ Dasein հասկացությունը սահմանում է մարդու գոյությունը, ընդ որում կոնկրետ (ըստ Մարդու ժամանակի, վայրի, տարածության) գոյությունն այստեղ, որը իմն է։

## Նշանակություն
Գերմաներենում Dasein-ը բարբառային է։ Այն ծագում է *da-sein* բառից, որը բառացիորեն նշանակում է «գտնվել-այստեղ» կամ «այստեղ-լինել։ Փիլիսոփայական համատեքստում այն առաջին անգամ օգտագործվել է Լայբնիցի և Վոլֆի կողմից 17-րդ դարում, ինչպես նաև Կանտի և Հեգելի կողմից 18-րդ և 19-րդ դարերում։ Սակայն Հայդեգերի կողմից բառի հետագա կապը մարդկային գոյության հետ անսովոր էր և այս ժամանակահատվածում հատուկ փիլիսոփայական նշանակություն չուներ։

Հայդեգերի համար Dasein-ը անմիջական աշխարհի հետ կապվածության և հոգատարության մի ձև է, որում մարդը ապրում է, միշտ գիտակցելով այդ ներգրավվածության պատահական տարրը, աշխարհի առաջնահերթությունը ինքնության նկատմամբ և ինքնության զարգացող բնույթը։

Աուտենտիկ, իսկական «ես»-ի հակառակ կողմը առօրյա և ոչ իսկական Dasein-ն է, որն արտահայտվում է սեփական անհատական իմաստի, ճակատագրի և կյանքի կորուստով՝ հանրային, անանուն աշխարհի՝ «Նրանք»-ի մեջ մտնելով։

Համաձայն լինելով Նիցշեի քննադատությանը այն մասին, որ սուբյեկտը սահմանվում է գիտակցության միջոցով, Հայդեգերը առանձնացնում է Dasein-ը գիտակցությունից՝ ընդգծելու համար, թե ինչպես է «Լինելիությունը» ձևավորում մեր ամբողջ ընկալումը աշխարհի նկատմամբ։


«Այս էությունը, որը մենք ինքներս ենք... մենք կնշենք «Dasein» տերմինով» (Հայդեգգեր, թարգմ. 1927/1962, էջ 27)։

«Dasein-ը այն էությունն է, որն իր կեցության մեջ կեցությունն տանում է որպես խնդիր...» (Հայդեգգեր, թարգմ. 1927/1962, էջ 68)։


Հայդեգերը ձգտում էր Dasein-ի հասկացությամբ բացահայտել «Կեցության» (Sein) առաջնային բնույթը՝ համաձայն լինելով Նիցշեի և Դիլթայի հետ։ Այն է՝ Dasein-ը միշտ կեցության մեջ գտնվող էակ է, որը ներգրավված է աշխարհում․ ոչ միայն որպես սուբյեկտ, ոչ միայն օբյեկտիվ աշխարհ, այլ՝ կեցության և աշխարհի միաձուլվածություն։Հայդեգերի աշխատանքի այս օնտոլոգիական հիմքը հակադրվում է Կարտեզյանական «աբստրակտ ագենտ» մոդելին՝ նախապատվությունը տալով կյանքի, գործնական ներգրավվածությանը սեփական միջավայրում։Dasein-ը արտահայտվում է սեփական աշխարհի մեջ ուղղվելու միջոցով և ներգրավվածություն ունենալով՝ որպես անվերջ գործընթաց, որը պայմանավորված է ինքնության նախագծերով։ Սա ինքնության մշտական ձևավորման գործընթաց է, որտեղ մարդը ակտիվորեն ներգրավված է իր սուբյեկտիվ աշխարհում։

Հայդեգերը կարծում էր, որ լեզուն, առօրյա հետաքրքրասիրությունը, տրամաբանական համակարգերը և հասարակական համոզմունքները թաքցնում են Dasein-ի բնույթը ։
## Քննադատություն
Թեոդոր Վ. Ադորնոն քննադատել է Հայդեգերի Dasein հասկացությունը՝ այն համարելով պատմական իրականությունից իդեալիստական հետընթաց։

Ռիչարդ Ռորտին կարծիք է հայտնել, որ Dasein-ով Հայդեգերը ստեղծել է պահպանողական մի առասպել՝ լինելով նացիզմի ռոմանտիկ տարրերին համահունչ 
։

## Տես նաև
* Գոյություն
* Էություն
* Հոգի
* Էքզիստենցիալիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* https://web.archive.org/web/20070927235849/http://www.bashedu.ru/abdullin_ar/gl6_rezume.doc

* Martin Heidegger (*Stanford Encyclopedia of Philosophy*)

Կատեգորիա:Էքզիստենցիալիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Իրականություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն