Տաղ անձնական

**«Տաղ անձնական»**, հայ բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի (1897-1937) հայտնի քնարական գործերից, որն անմիջականորեն կապված է նրա կենսագրության և պատմական մեծ ողբերգության հետ։

## Ստեղծման պատմություն և ենթատեքստ

Բանաստեղծությունը գրվել է 1920 թվականին (որոշ աղբյուրներում նշվում է 1919 թ. վերջը), երբ Չարենցն արդեն հեռացել էր իր ծննդավայր Կարսից և թափառում էր օտար քաղաքներում, ինչն իր գեղարվեստական արտացոլումն է գտել ստեղծագործության մեջ։

### Պատմական ֆոն
Բանաստեղծության ստեղծումը համընկնում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկման և 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի հետևանքով Կարսի կորստի ցավալի շրջանին։ Չարենցը, որը Կարսում ապրել էր իր մանկությունն ու երիտասարդությունը, ստիպված էր հեռանալ հարազատ քաղաքից։

### Կարսի կորուստը
Չարենցի համար Կարսը հայրենիքի, տան, առաջին սիրո և երիտասարդական երազների մարմնացումն էր։ Կորուստը ոչ միայն տարածքային, այլև անձնական և հոգեկան աղետ էր։ Բանաստեղծը հիշատակում է «տունս՝ շինված անտաշ քարով», «Կարսի այգին» և «հայրենի երկինքը մով»։

### Կարինե Քոթանճյան
Բանաստեղծությունը նվիրված է Չարենցի մեծ սիրուն՝ Կարինե Քոթանճյանին։ Նրան անգամ «մնաս բարով» չասելու մոտիվը խոսում է Կարսից հեռանալու շտապողական, ցավալի և անակնկալ բնույթի մասին, ինչը հետագայում դառնում է բանաստեղծի մշտական զղջումը։

## Թեմատիկա և Գաղափարական Բովանդակություն

«Տաղ անձնականը» խորհրդածական-քնարական մենախոսություն է, որտեղ միահյուսվում են անձնական ողբերգությունը, հասարակական ցավը և մետաֆիզիկական մտորումները։

### Հայրենիքի և տան կորուստը
Առաջին քառատողն ամբողջությամբ կենտրոնացած է Կարսը թողնելու ցավի վրա։ «Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով» տողը սահմանում է թափառականի, վտարանդիի ճակատագիրը։

### Օտարություն և Միայնություն
Երկրորդ քառատողը նկարագրում է բանաստեղծի հոգեվիճակը օտար քաղաքների ամբոխի մեջ։ Մարդկանց դեմքերը «բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով», ինչը մարմնավորում է շրջապատի անտարբերությունն ու հոգևոր կապի բացակայությունը։

### Կյանքի անիմաստություն և ցավ
Կյանքն ընկալվում է որպես «գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ» կամ «վերք»։ Սիրտը «լցված է տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով», ինչը ցույց է տալիս ծանր, կուտակված հոգեկան տառապանքը։

### Փախուստ դեպի երազանք և հավերժություն
Չորրորդ քառատողը հոգևոր ապաստան փնտրելու մոտիվն է։ Բանաստեղծը, իրեն անվանելով «հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի», հայտարարում է իր փախուստը դեպի իդեալական աշխարհ՝ «Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի» (Ամենտին հին եգիպտական դիցաբանության մեջ մահացածների հանգստի վայրն է)։ Սա փախուստ է իրական աշխարհի ցնդությունից դեպի «աստղային երազների ճանապարհը»։

### Վերջին հրաժեշտը
Վերջին քառատողը քնարական գագաթնակետն է։ Բանաստեղծը, գտնելով «ներում» բոլոր մեղքերի համար, խնդրում է անցորդներին՝ Կարինեին փոխանցել ուշացած, բայց վերջնական հրաժեշտը՝ «մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ», ինչն ընդգծում է նրա անդարձ հեռացումը երկրային կյանքից։

## Գեղարվեստական առանձնահատկություններ

### Ժանրը և ոճը
Բանաստեղծությունը մուխամմասի (հին արևելյան տաղաչափություն) տարատեսակով գրված տաղ է (այստեղից էլ՝ «Տաղ անձնական» վերնագիրը)։ Չարենցն այս ձևը հետագայում զարգացրել է իր «Տաղարան» շարքում։

### Չափը և հանգը
Բաղկացած է հինգ քառատողից՝ պահպանելով ԱԱԱԲ (կամ ԱԱԱԱ) հանգավորումը, որը նպաստում է մտերմիկ, դանդաղ և մեղեդային մենախոսության զգացողությանը։

### Պատկերավորման միջոցներ
**Մետաֆորներ.** «Հայրենի երկինքը մով», «սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով» (հոգու ծանրության, ճնշվածության զգացում), «վերք է կարծես այս կյանքը մի»։  
**Մակդիրներ.** «անտաշ քարով», «կարոտակեզ», «խելագար», «աստղային երազներ»։  
**Համեմատություններ.** «Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով» (մարդկային հոգու պարզունակության և կոպտության արտահայտություն)։  
**Տոնայնություն.** Բանաստեղծությանը բնորոշ է խորը էլեգիական (տխուր, ողբերգական) տոնայնություն, հուսահատության և հրաժեշտի զգացում։

## Գրականագիտական գնահատական

«Տաղ անձնականը» համարվում է Չարենցի քնարերգության կարևորագույն էջերից մեկը, որտեղ արտահայտվել է մի սերնդի ողբերգական ճակատագիրը, որը կանգնած էր հայրենիքի կորստի և հեղափոխական անորոշության շեմին։ Այն միաժամանակ և՛ խորապես անձնական (հրաժեշտ սիրած կնոջը), և՛ խորապես հայրենասիրական է (հրաժեշտ Կարսին)։

## Տես նաև
* Եղիշե Չարենց
* Տաղարան (Եղիշե Չարենց)
* Հայ գրականություն
* Հայ նոր գրականություն

## Աղբյուրներ
* Չարենց Ե., «Երկերի ժողովածու», Երևան, Հայպետհրատ, 1967։
* Չարենց Ե., «Տաղարան», Երևան, 1935։
* Աբովյան Վ., «Չարենցի բանաստեղծական տաղաչափությունը», «Գրական կյանք», թիվ 4, 1980։
* Բաղդասարյան Լ., «Եղիշե Չարենցի քնարերգության աշխարհը», Երևան, 1997։
* Հակոբյան Ա., «Չարենցի սիմվոլիզմը և մետաֆորային համակարգը», ԵՊՀ հրատարակչություն, 2008։
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 12, Երևան, 1986։
* Վիքիպեդիայի «Եղիշե Չարենց» հոդված։
* Կամալյան Ա., «Չարենցի բանաստեղծության թեմատիկան», Երևան, 2010։
* Literary Encyclopedia of Armenia, 2020 Edition։
* Հովհաննիսյան Մ., «Չարենցը և Կարսը», «Գրական թերթ», 2019։