Սենյար ցիկլոն

**Սենյար ցիկլոնային փոթորիկ**, հայտնի է նաև որպես **Արևադարձային դեպրեսիա 34W** (), Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմտյան մասում բացարձակապես հազադեպ երևույթ և շատ մահացու արևադարձային ցիկլոն, որը հանգեցրել է հորդառատ անձրևների, առաջացրել է աղետալի ջրհեղեղներ և սողանքներ Մալակկա թերակղզում և Սումատրայում՝ 2025 թվականի նոյեմբերի վերջին։ Տասներեքերորդ արևադարձային դեպրեսիան և 2025 թվականի Հյուսիսային Հնդկական օվկիանոսի ցիկլոնային սեզոնի երրորդ ցիկլոնը, Սենյարը առաջացել է Մալակկայի նեղուցում ցածր ճնշման շրջանից, որը կազմավորվել է նոյեմբերի 22-ին։ Ալիքներն ուղղվել են դեպի արևմուտք և վերաճել դեպրեսիայի, իսկ նոյեմբերի 25-ին խորը դեպրեսիայի։ Ապա այն դարձել է ցիկլոնային փոթորիկ, հետո հասել է հյուսիսային Սումատրայի ափերին՝ մոտավորապես նոյեմբերի 26-ի կեսգիշերին, ապա զուգահեռաբար անցել Սումատրայի ափը՝ թուլանալով և երկրորդ անգամ հասնելով Մալազիա թերակղզու ափերին։ Դա երկրորդ արևադարձային ցիկլոնն է եղել, որը գրանցվել է Մալակկյան նեղուցում 2001 թվականին Վամեյից հետո և առաջինը այնտեղ հուսալի դիտարկումներից հետո։

Սենյարի մնացորդները տեղափոխվել են Մալազիա և նոյեմբերի 28-ին մտել Հարավչինական ծով, որից հետո Ճապոնական օթերևութաբանական գործակալությունը սկսել է հետևել դրան։ Թայֆունների մասին նախազգուշական միացյալ կենտորնը ևս թարմացրել է առաջարկությունների թողարկումը՝ հայտարարելով, որ այն տեղակայվել է Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան հատվածի ավազանում և վերածնվել՝ դառնալով դեպրեսիա, որից հետո այն ցրվել է նոյեմբերի 30-ին։

Սենյարն առաջացրել է ուժեղ ջրհեղեղներ և սողանքներ կենտորնական և հարավային Թաիլանդում (հատկապես Սոնգխլա նահանգում), Մալազիա թերակղզում և Իդոնեզիայում (Սումատրա), որի արդյունքում երեք երկրներում զոհվել է ավելի քանի 790 մարդ։ Իդոնեզիայում գրանցվել է առնվազն 528 մահ, ավելի քան 2500 վիրավոր և 430 անհետ կորած մարդ, ընդ որում նրանք բոլորը գտնվում են Հյուսիսային Սումատրայի, Արևմտյան Սումատրայի և Աչեհի նահանգներում։ Թայլանդի 14 նահանգներում գրանցվել են նաև 263 զոհ և 102 վիրավոր, այդ թվում՝ 200 զոհը միայն Սոնգխլայում, իսկ Մալազիայում գրանցվել է մահացության 3 դեպք։

## Օթերևութաբանական պատմություն
մինի|Քարտեզ, որը ցույց է տալիս փոթորկի հետագիծն ու ինտենսիվությունը՝ Սաֆֆիր-Սիմփսոնի սանդղակին համապատասխան
մինի|Տեսանելի ինֆրոկարմիր արբանյակային օղակ, Սենյար ցիկլոնը հասնում է Սումատրային նոյեմբերի 26-ին
Նոյեմբերի 20-ին Հնդկաստանի օդերևութաբանական վարչությունը (ՀՕՎ) սկսել է հետևել Մալակկայի նեղուցի վերին օդային շրջանառությանը։ Նոյեմբերի 22-ին շրջանառության արդյունքում ձևավորվել է ցածր ճնշման գոտի։ Նոյեմբերի 25-ին ցածր ճնշման գոտին ուժգնացել է և վերածվել դեպրեսիայի, իսկ այնուհետև շարժվել դեպի արևմուտք։ Թայֆունների մասին նախազգուշացման միացյալ կենտորնը (ՀՏՎԿ) նույնպես հայտարարել է արևադարձային ցիկլոնի առաջացման մասին և այդ համակարգը որոկավորել է որպես 04B Արևադարձային ցիկլոն, քանի որ այն ունեցել է մասամբ բաց, բայց հստակ ուրվագծված շրջանառության գոտի ցածր մակարդակ։

Այդ նույն օրը ավելի ուշ դեպրեսիան դարձել է ավելի խորը դեպրեսիա, քանի որ կոնվեկցիան զարգանում և պահպանվում է։ Սակայն հետագա զարգացումը սահմանափակ է եղել՝ ցամաքին մոտ լինելու պատճառով։ Մոտավորապես կեսգիշերին համակարգը հասել է Սումատրայի հյուսիս-արևելյան ափերին և սկսել վատանալ քամու ուժգնացման պատճառով։ Նոյեմբերի 26-ի վաղ առավոտյան ՀՕՎ-ը այն անվանել է Սենյար։ Համակարգը պահպանվել է Սումատրայի ափերում և թուլացել շրջանառությաան փոքր կենտրոնով ցածր մակարդակի վրա։ Այդ նույն օրը, այն կրկին ստացել է դեպրեսիայի կարգավիճակ՝ Մալակկայի նեղուցի վրա: Ճապոնական օթերևութաբանական գործակալությունը անվանել է այն արևադարձային դեպրեսիա այն բանից հետո, երբ այն հատել է արևելյան երկայնության 100°E, նախքան այն դուրս է եկել Սելանգորայի երկրորդ ափ՝ անցնելով Մալազիական թերակղզու վրայով, իսկ ՀՕՎ-ը թողարկել է իր վերջնական առաջարկությունները, քանի որ վեց ժամ անց այն թուլացել է և անցել ցածր ճնշման գոտի։ Այդ երեկո Սենյարը շարունակել է դանդաղորեն շարժվել դեպի արևելք՝ պահպանելով արևադարձային դեպրեսիայի ինտենսիվությունը։ Ճապոնական օթերևութաբանական գործակալությունը շարունակել է հետևել Սենյարին՝ որպես արևադարձային դեպրեսիա նոյեմբերի 28-ին, երբ այն դուրս է եկելՀարավչինական ծով՝ ուղղվելով դեպի հյուսիս-արևելք։ JTWC նույնպես սկսեց դիտարկել այն որպես 34W՝ հայտարարելով, որ այն Սենյարի վերաձևավորումն է։

## Նախապատրաստում
Անդամանյան և Նիկոբարյան թերակղզիներում, Թամիլ Նադուում, Պուդուչերիում, Կերալայում և Անդհրա Պրադեշում նոյեմբերի 25-ից մինչև դեկտեմբերի 1-ը նախազգուշացվել են անձրևի մասին: Եղել է նաև մինչև 55-75 կմ/ժ քամու ուժգնացման մասին նախազգուշացում Անդամանյան ծովի և Բենգալյան ծոցի հարավ-արևելյան ափամերձ տարածքների համար: ՀՕՎ-ը հայտարարել է, որ դեպրեսիան աննշան ազդեցություն կունենա այս տարածքների վրա, օրինակ այն կարող է աննշան վնաս հասցնել տներին և այգեգործությանը։

Մալայզիայի օդերևութաբանական վարչությունը նոյեմբերի 27-ին նախազգուշացում է հրապարակել արևադարձային փոթորկի մասին՝ Սենյարի մոտեցման հետ կապված։

## Ազդեցություն

### Թաիլանդ
Թաիլանդում ջրհեղեղները վնասել են 3,6 միլիոն մարդու և ջրհեղեղներ են առաջացրել 20 նահանգներում՝ հիմնականում երկրի հարավում։ Երկրում 267 մահացության դեպք է գրանցել, այդ թվում ավելի քան 200-ը Սոնգխլա նահանգում, 19-ը՝ Ֆրա Նախոն Սի Այութայա նահանգում, 10-ը՝ Նախոն Սի Թամմարատ նահանգում, 9-ը՝ Պաթթանիում, 5-ական Յալա և Սատուն նահանգներում, 4-ական Նարատխիվատ և Փխաթանլունգ, 3-ական Սինգ Բուրի և Սուֆան Բուրի, 2-ը Թրանգ և 1-ը Ֆիթսանուլոկ, Նոնթաբուրի և Պատում Տանի նահանգներում։ Էլի 102 մարդ ստացել են վնասվածքներ։ Թայլանդական թագավորական ոստիկանության գլխավոր կոմիսարի նախկին տեղակալ Սուրաչատե Խակպարնը հայտարարել է, որ Սոնգխլա նահանգում զոհերի թիվը եղել է 550-ին մոտ և Թայլանդի ղեկավարությանը քննադատել է մահացության դեպքերի մասին թերի հաշվետվության համար, այն ժամանակ, երբ փրկարարները Սոնգխլայում հաղորդել են մինչև 1000 զոհերի մասին։

Նոյեմբերի 28-ի դրությամբ Սոնգխլա նահանգում ջրհեղեղը քանդել է 2 տուն և վնասել 1074 այլ տներ, ինչպես նաև 228 ճանապարհ, 12 կամուրջ, 41 դպրոց և 38 եկեղեցի։ Ջրհեղեղի ամենախանր հետևանքները նկատվել են Խաթ-Յայում իր աշխարհագրական դիրքի պատճառով և ջրահեռացման սահմանափակմամբ։ Քաղաքում վերջին 300 տարվա ընթացքում գրանցել են տեղումների ամենաշատ քանակը՝ մեկ օրում գրանցվել են 335 մմ տեղումներ։ Ջրհեղեղը հանգեցրել է ջրի՝ 2 մետր խորություն, որի արդյունքում 7000 օտարազգի զբոսաշրջիկ հայտնվել էր ծայրահեղ վիճակում։ Ողջ Թայլանդում ջրհեղեղի վնասը գնահատվել է 100 միլիարդ բահտ (3,11 միլիարդ դոլար)։

### Մալայզիա
Ջրհեղեղներ տեղի են ունեցել նաև Մալայզիայի թերակղզում, որի հետևանքով զոհվել է երեք մարդ, այդ թվում՝ երկուսը՝ Կելանտանում և ավելի քան 34,000 այլ մարդ տարհանվել է ամբողջ երկրով մեկ։

### Ինդոնեզիա
մինի|Ցիկլոնի հետևանքով առաջացած տեղետարափ ջրհեղեղները ՓադանգսիդեմփուանումԵրբ Սենյարը անցել է Մալակկյան նեղուցով և վերածվել ցիկլոնային փոթորիկի, այն ջրհեղեղ է առաջացրել նաև ինդոնեզիական Սումատրա կղզում։ Ավելի քան 1,1 միլիոն մարդ տուժեց Հյուսիսային Սումատրայում, Արևմտյան Սումատրայում և Աչեհեում, մոտավորապես 209700 մարդ տեղահանվեց։

Հյուսիսային Սումատրայում ջրհեղեղի և սողանքի հետևանքով 217 մարդ զոհվեց և 209 անհետ կորավ, այդ թվում 47 մարդ զոհվեց և 51-ը կորավ Տապանուլի Կենտրոնական ռեգենտում, 47 մարդ զոհվեց Տապանուլի Հարավային ռեգենտում, 33 մարդ զոհվեց և 56-ը անհետ կորավ Սիբոլգում, 15-ը՝ Տապանուլի Հյուսիսային ռեգենտում, 7-ը զոհվեց և 11-ը անհետ կորավ Հումբանգ Հասունդատանում, 2-ը՝ Պակպակ-Բխարատ ռեգենտում և 1-ական՝ Լանգկատ, Նիաս և Պադանգսիմպուան ռենեգնտենրում։ Ջրհեղեղները վնաս են հասցրել ևս նահանգի 929 մարդու։ Հարավային Տապանուլի շրջանում 19 մարդ մահացել է Բաթանգ Տորու շրջանում, 5-ը՝ Անգկոլա Սանգկունուր շրջանում և ևս 2-ը Սիպիրոկի և Արևմտյան Անգկոլա շրջաններում։ Հարավային Տապանուլիի բնակիչներից մեկը հայտնել է, որ ջրհեղեղի զոհերի «տասնյակ» մարմիններ պահվում են համայնքային կենտրոնի ժամանակավոր դիահերձարանում: Անգոլա Սանգկունուր շրջանում տեղի ունեցած սողանքից հետո երկու գյուղերում 20 մարդ անհետ կորել է: Եվս 113 մարդ վիրավորվել է ռեգենտում: Կենտրոնական Տապանուլիում 507 մարդ վիրավորվել է և 1902 տուն ջրհեղեղի հետևանքով վնասվել է ինը ենթաբնակավայրերում: Հյուսիսային Տապանուլի շրջանում ջրհեղեղներն ու սողանքներն ազդել են 53 համայնքների 
մինի|Կամուրջը վնասվել է ջրհեղեղից Հյուսիսային Տապանուլի ռեգենտում
վրա, 39 մարդ անհետ կորել է, այդ թվում՝ 29 -ը Ադիան Կոտինգի շրջանի Սիբալանգա գյուղում և ևս 10 -ը Պարմոնանգան շրջանում: Տարութունգ-Սիբոլգա ճանապարհը 3 մ խորության ջրհեղեղի տակ էր ընկել և արգելափակվել էր մի քանի սողանքներով: Լանգկատի շրջանի ջրհեղեղները որոշ տարածքներում հասել են մինչև 1.6 մ (5.2 ոտնաչափ)՝  դառնալով 3000 ընտանիքի տեղահանման պատճառ:մինի|Գլխավոր ճանապարհը և մի քանի կառույցներ ավերվել են ջրհեղեղից և սելավները Փադանգ Փանջանգում խլել են 30 մարդու կյանքՀարավային Սումատրայում 171 մարդ զոհվեց, 8-ը ստացան վնասվածքներ և 105-ը անհետ կորան, այդ թվում 120 զոհված և 78 անհետ կորած Ագամ շրջանում, 30 զոհեր եղել են Պադանգ-Պանջանգում, 10-ը Պադանգում, 7 զոհ՝ Պադանգ-Պարիամանում և մեկական զոհ Սոլոկում և Արևմտյան Փասամանում Ռեգենտում։ Աչեհում զոհվել է 140 մարդ, 1614-ը վնասվածքներ է ստացել և 116-ը անհետ կորել են, այդ թվում՝ 48 մարդ զոհվել է Հյուսիսային Աչեհում, 22 մարդ՝ Բեներ-Մերիա շրջանում, 20-ը՝ Կենտրոնական Արչեհում, 16-ը՝ Պիդի-Ջայ շրջանում, 11-ական մարդ՝ Բիյուենե և Արչեհ հարավ-արևելյան շրջանում և 12-ը՝ այլ վայրերում, և ևս 526098 մարդ տուժել են և 292806 մարդ տարհանվել։ Ըստ գնահատականի՝ նահանգի 46000 տուն վնասվել են։ Նահանգի մի քանի շրջաններ հոսանքազրվել են այն բանի հետո, երբ էլեկտրահաղորդման հենասյունը Բիրուեն-Ռեգենսիում ջրհեղեղի հետևանքով ջրվել է։ Նախնական վնասը Վեստ-Աչեհ-Ռեգենսիում կազմել է 65 միլիարդ ռուփի (3,9միլիոն ԱՄՆ դոլար)։ Սողանքները փակել են ճանապարհներ և դժվարացրել նահանգի յոթ շրջանների հասանելիությունը։

## Հետևանքներ
### Թաիլանդ
Սոնգխլա նահանգը հայտարարվեց աղետի գոտի (համարժեք է արտակարգ դրությանը)։ Թաիլանդի թագավորական ռազմածովային ուժերը օգնության գործողություններում տեղակայել են 14 նավեր, ինչպես նաև HTMS Chakri Naruebet ինքնաթիռ։ Ջրհեղեղներն առաջացրին որոշ իրադարձություններ սպասվող 2025 թվականի «2025 SEA Games» խաղերի հետ կապված, որոնք պետք է իրականացվեին Սոնգխլայում, և որոնք տեղափոխվեցին Բանգկոկ և Չոնբուրի։

### Ինդոնեզիա
2025 թվականի նոյմեբրի 25-ի դրությամբ Ինդոնեզիայի կառավարությունը աղետը չի ճանաչել ազգային արտակարգ դրություն՝ չնայած այն չէր դադարում օգնություն ցուցաբերել տուժած շրջաններին։ Տուժած երեք նահանգների ղեկավարությունը հայտարարեցին 14-օրյա արտակարգ դրություն․ նոյեմբերի 25-ից դեկտեմբերի 8-ը Արևմտյան Սումատրայի համար, նոյեմբերի 27-ից դեկտեմբերի 10-ը՝ Հյուսիսային Սումատրայի համար, նոյեմբերի 28-ից դեկտեմբերի 11-ը՝ Աչեհի համար։ Պետական Perusahaan Listrik Negara էներգետիկ ընկերությունը բերեց իր անձնակազմին, որպեսզի վերականգնեն էլեկտրամատակարարումը Արչեհում։

Սոցիալական գործերի նախարարությունը 2,6 միլիարդ ռուփիի չափով (156 200 ԱՄՆ դոլար) օգնություն ուղարկեց Սումատրայում ջրհեղեղից ու սողանքից տուժածների համար՝ ներառյալ առաջին անհրաժեշտության իրերից, ընտանեկան պարագաներից, հասարակական խոհանոցի ծառայություններ։ ВВС Ինդոնեզիային պատկանող ինքնաթիռները ուղղվեցին դեպի երեք նահանգներ՝ օգնություն ցուցաբերելու։ Տուժած նահանգներում իրականացրին նաև ապերի ցրման աշխատանքներ, որպեսզի թուլացնեն տեղումների քանակը։ Նոյեմբերի 30-ին Ինդոնեզիայի ռազմածովային ուժերի հինգ նավեր տեղակայվեցին օգնության և փրկարարական աշխատանքներ տանելու համար։ Իլոն Մասկն ասեց, որ Starlink անվճար ծառայությունները կտրամադրվեն Հյուսիսային Սումատրայում մինչև 2025 թվականի ավարտը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ինդոնեզիայի օդերևութաբանության, կլիմայաբանության և երկրաֆիզիկայի գործակալություն (Ինդոնեզերեն)
* Թայֆունի համտեզ նախազգուշացման կենտրոն

Կատեգորիա:Ցիկլոններ
Կատեգորիա:Փոթորիկներ