Պետրո Մարկո

**Պետրո Մարկո** (, ), ալբանացի գրող։ Նրա ամենահայտնի վեպը կոչվում է *«Հաստա Լա Վիստա»* և պատմում է իր փորձի մասին որպես հանրապետական ուժերի կամավոր Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Պետրո Մարկոն լայնորեն համարվում է ժամանակակից ալբանական արձակի հիմնադիր հայրերից մեկը։

## Կենսագրություն
Պետրո Մարկոն ծնվել է 1913 թվականին, Ալբանիայի հարավային Դհերմի քաղաքում։ Սկսել է ստեղծագործել քսան տարեկանից, և նրա առաջին գործերը հրատարակվել են ժամանակի պարբերականներում՝ Էռնեստ Կոլիկիի աջակցությամբ։ 20 տարեկանից նրա հոդվածները տպագրվել են այնպիսի պարբերականներում, ինչպիսիք են «Lirija», «Shqipëria e Re», «Bota e Re» և «Koha e Re» ամսագրերը։ 1936 թվականի մարտի 1-ից դարձել է *«ABC»* գրական հանդեսի խմբագիրը, որը շուտով արգելվել է միապետական իշխանությունների կողմից, ինչին հաջորդել է Մարկոյի ձերբակալությունն ու աքսորը։ 1936 թվականի օգոստոսին միացել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի հանրապետական ուժերի Գարիբալդիի գումարտակին՝ այլ նշանավոր ալբանացիների հետ, ինչպիսիք են Մեհմեթ Շեհուն, Ասիմ Վոկշին, Էմրուշ Միֆթարին և Թիմի Գոգոզոտոն։

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Պետրո Նինի Լուարասիի որդու՝ Սկենդեր Լուարասիի հետ միասին Մադրիդում հրատարակել է ալբանական *Vullnëtari i Liris* () թերթը, որի հրատարակությունը դադարեցվել է երկու համարից հետո՝ Մադրիդի ռազմական կարգավիճակի պատճառով։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը՝ *«Հաստա Լա Վիստա»*-ն, որը հրատարակվել է Տիրանայում 1958 թվականին, մեծապես ազդվել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ունեցած իր փորձից։ 1940 թվականին Ֆրանսիայից Ալբանիա հայրենադարձվելուց հետո նրան ձերբակալել է իտալական բանակը, բանտարկվել է Բարիում, ապա 600 այլ բանտարկյալների հետ 1941-1943 թվականներին ուղարկվել է Տիրենյան ծովի Ուստիկա կղզի՝ 1944 թվականին հայտնվելով Հռոմի մոտակայքում գտնվող Ռեջինա Չելի բանտում։

1944 թվականի հոկտեմբերին միացել է Ալբանիայի ազգային-ազատագրական ճակատի ուժերին որպես պարտիզան։ Պատերազմից հետո դարձելէ «Bashkimi» () պարբերականի գլխավոր խմբագիրը, սակայն 1947 թվականին կրկին ձերբակալվել է պաշտպանության նախարար Կոչի Ձոձեի կողմից և ազատ արձակվեց միայն 1949 թվականին՝ Ձոձեի անկումից հետո։ Մարկոն մեղադրվել է գլխավոր խմբագիր եղած ժամանակ անգլո-ամերիկացիներին տեղեկություններ տրամադրելու մեջ։ Նրա վերջին բանտարկությունը եղել է 1947 թվականի մայիսից մինչև 1950 թվականի մայիսը։ Այնուամենայնիվ, Մարկոն մնացել է իդեալիստ և հակաֆաշիստ։ Բանտից Ալբանիայի Գերագույն ռազմական դատարան ուղարկված նամակում նշել է. *«Պետրո Մարկոն դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման և նետվել նրանց մեջ, ում դեմ պայքարել և ատել է։* *Ինձ համար սա ամենամեծ անարդարությունն է, դա հանցագործություն է, որը տեղի է ունենում իմ դեմ, քանի որ ես անմեղ եմ և երբեք, սկսած 1932 թվականից, որևէ վնաս չեմ պատճառել ժողովրդին...»*։ Գերագույն դատարան ուղարկված նրա մեկ այլ նամակում, դեռևս բանտում պատիժ կրելու ընթացքում, նշել է, որ իրեն խոշտանգել են և ստիպել են ինչ-որ բան խոստովանել, հակառակ դեպքում կմահանա։ Կոմունիստական բանտում անցկացրած նրա տարիները նկարագրվել են «Հարցազրույց ինքս ինձ հետ. Ամպեր և քարեր» (ալբաներեն՝ *Intervistë me vetveten: Retë dhe gurët*) գրքում։ Նույն գրքում արտահայտել է իր զգացմունքները ալբանական ինքնության վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով իր ծագումը վիճահարույց Բրեգու տարածաշրջանից, որը երբեմն կարճ անվանում են Հիմարա։Մահացել է 1991 թվականին, իսկ 2003 թվականին Ալբանիայի նախագահ Ալֆրեդ Մոիսիուն նրան պարգևատրել է «Ազգի պատիվ» մեդալով։ 2009 թվականին Դհերմիի հրապարակներից մեկն անվանակոչվել է նրա հիշատակին, որի արարողությանը մասնակցել է Ալբանիայի վարչապետ Սալի Բերիշան։ Վլորայի գլխավոր թատրոնը կրում է նրա անունը։

ետրո Մարկոն իր «Հարցազրույց ինքս ինձ հետ» գրքում պատմում է, որ Դհերմիի Մարկո և Գոնի տոհմերը սերում են Բուա ցեղից։

## Գրական գործունեություն
Մարկոյի ամենահայտնի գործերն են «Hasta La Vista» վեպը և «Nata e Ustikës»-ը (), որը վերահրատարակվել է «Një natë e dy agime» () վերնագրով։ Վերջինս 380-էջանոց վեպ է, որը պատմում է Ուստիկայի աշխատանքային ճամբարի բանտարկյալների կյանքի մասին, որտեղ բանտարկված էր նաև Պետրո Մարկոն։ Մարկոյի շատ գործերում առկա են սյուրռեալիստական մոտիվներ և պատկերներ, ինչպես, օրինակ, նրա «Qyteti i fundit» () վեպում, որտեղ պատկերված է Ալբանիայի իտալական օկուպացիայի ավարտը։

1964 թվականին հրատարակվեց նրա վաղ շրջանի՝ 1933-1937 թվականներին գրված պատմվածքների 204-էջանոց ժողովածուն՝ «Rrugë pa rrugë» () խորագրով։ 1973 թվականին հրատարակվեց նրա «Një emër në katër rrugë» () վեպը, որը նվիրված է եղե; միապետական ժամանակաշրջանին։ Գիրքն անմիջապես արգելվել է իր բովանդակության պատճառով, և Մարկոն զրկվել է հրատարակչական իրավունքներից մինչև 1982 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալբանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ալբանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ալբանացի թարգմանիչներ