Լյուիս Դոմենեկ ի Մոնտաներ

**Լյուիս Դոմենեկ ի Մոնտաներ** (, ), կատալոնացի ճարտարապետ և քաղաքական գործիչ։

## Կյանքը և ստեղծագործությունը
Լյուիսը ծնվել է հրատարակիչ Պերե Դոմենեկ ի Սալոյի և Մարիա Մոնտաներ ի Վիլայի բարեկեցիկ ընտանիքում։ Մայրը եղել է ձկնորսական Կանետ դե Մար քաղաքից, որ գտնվում է Բարսելոնայի հյուսիսային մասում` միջերկրածովյան ափին։ Դոմենեկ ի Մոնտաները հետաքրքրված էր մաթեմատիկայով, ֆիզիկայով, սակայն հետո հրապուրվում է ճարտարապետությամբ, որ ուսումնասիրում է նախ Բարսելոնայում, ապա Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում (Մադրիդ)։ 1873 թվականի դեկտեմբերին Մադրիդում Դոմենեկ ի Մոնտաները ստանում է ճարտարապետի վկայական, ինչից հետո ուղևորություններ է կատարում Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Իտալիա, Գերմանիա և Ավստրո-Հունգարիա, որպեսզի փորձառություն ձեռք բերի և ծանոթանա ժամանակակից ճարտարապետության նորագույն միտումներին։

1875 թվականին Դոմենեկ ի Մոնտաները իր ընկերոջ` Ժոզեպ Վիլասեկայի հետ Բարսելոնայի նորաբաց Ճարտարապետական դպրոցում անցնում է պրոֆեսորական աշխատանքի, իսկ հետագայում` 1900-1920 թվականներին` բացառությամբ 1900-1920 թվականների, երբ ճարտարապետն ընտրվում է պատգամավոր և գտնվում Մադրիդում, գլխավորում է այն։ Իր դպրոցում Մոնտեները պատրաստում է երիտասարդ կատալոնցի ճարտարապետների մի ողջ սերունդ։

Դոմենեկ ի Մոնտաները սկզբում եղել է էկլեկտիկ ճարտարապետության ներկայացուցիչ, սակայն հետագայում իր նախագծերը ստեղծել է մոդեռն ոճով` դառնալով այս ուղղության խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը եվրոպական ճարտարապետության մեջ։ Հետաքրքրվել է նաև հնագիտությամբ և Կատալոնիայի վաղմիջնադարյան եկեղեցական ճարտարապետությամբ։

Իր կառույցներով` *Editorial Montaner i Simón* հրատարակչության շենք (այժմ` Անտոնի Տապիեսի ֆոնդ), Համաշխարհային ցուցահանդեսի շենք (Բարսելոնայում, 1888, ստեղծվել է 53 օրում` ցուցահանդեսի ժամանակ, հետո քանդվել է), Երեք դրակոնների ամրոց, Դոմենեկ ի Մոնտաները դառնում է մոդեռն ճարտարապետության հիմնադիրը Կատալոնիայում։ Ճարտարապետի ստեղծագործական կյանքում առավել բեղմնավոր է եղել 19-20-րդ դարերի սահմանագծի շրջանը, երբ կառուցվում են Պերե Մատա ինստիտուտը (Institut Pere Mata) Ռեուսում, Լեո Մորերայի և Թոմասի տները, Սուրբ խաչի և Սան Պաու հիվանդանոցները, ինչպես նաև իր գլուխգործոցը` Կատալոնյան երաժշտության պալատը։ 1909 թվականին Լյուիս Դոմենեկ ի Մոնտաներն իր աշխատանքների համար պարգևատրվել է Բարսելոնայի քաղաքային իշխանությունների կողմից։

Դոմենեկ ի Մոնտաները զբաղվել է նաև հրապարակախոսական և գրական գործունեությամբ։ Նա գրել է հոդվածներ կատալոնյան մի շարք խոշոր թերթերի համար (*La Renaixença*, *Lo Catalanista* և *Revista de Catalunya*), իսկ 1904 թվականին լույս է ընծայել սեփական շաբաթաթերթը` «Կատալոնյան ժողովուրդ» (*El Poble Català*'): Եղել է ճարտարապետության, արվեստի պատմության մի շարք հոդվածների հեղինակ, գրել է քաղաքական էսսեներ։ 1878 թվականի փետրվարի 28-ին տպագրված նրա «Ազգային ճարտարապետության որոնումներում» (*En busca d’una arquitectura nacional*) հոդվածը դարձել է ժամանակակից կատալոնյան ճարտարապետության հռչակագիրը։ 1886-1897 թվականներին ճարտարապետը հրատարակել է «Արվեստի պատմություն» բազմահատոր երկը։

Դոմենեկ ի Մոնտաները դեռևս երիտասարդ տարիներին զբաղվել է քաղաքականությամբ։ Նա եղել է «Երիտասարդ Կատալոնիա» (*Jove Catalunya*) և «Կատալոնյան կենտրոն» (*Lliga de Catalunya*) ազգային կազմակերպությունների հիմնադիրներից։ Այնուհետև ընդունվել է «Կատալոնյան լիգա» (*Lliga de Catalunya*)` 1888 թվականին դառնալով նրա նախագահը։ 1891 թվականին Դոմենեկ ի Մոնտաները ստեղծել է «Կատալոնական միություն» (*Unió Catalanista*) կուսակցությունը, որը Կատալոնիայի ինքնավարության հիմքն է դրել։ Եղել է 1892 թվականի մարտին անցկացված հավաքի կազմակերպիչներից մեկը, որի ժամանակ ընդունվել է «Մանրեսի հիմք» (*Bases de Manresa*) ծրագիրը, որն ընկած է Կատալոնիայի սահմանադրության հիմքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Մոնտաները հեռացել է քաղաքականությունից։

## Նշանակալից աշխատանքներ

Պատկեր:Barcelona San Pau 1.JPG|Սան Պաու հիվանդանոցի ճակատային մասը, Բարսելոնա
Պատկեր:Domènech.i.Montaner.Editorial.Montaner.i.Simón.2.Barcelona.JPG|Անտոնի Տապիեսի ֆոնդ, Բարսելոնա
Պատկեր:Sant pau pavilion.jpg|Սան Պաու հիվանդանոցը Բարսելոնայում
Պատկեր:Domènech.i.Montaner.Palau.Musica.Catalana.8.Barcelona.JPG|Կատալոնյան երաժշտության պալատ, Բարսելոնա
Պատկեր:CasaLleoMorera-Full.jpg|Լեո Մորերայի տուն
Պատկեր:Barcellona palazzo.jpg|Երեք դրակոնների ամրոց
Պատկեր:DiM-casaThomas-1401.JPG|Թոմասի տուն


## Գրականություն
* Manfred Sack, Hisao Suzuki: *Palau de la Música Catalana, Barcelona. Lluís Domènech i Montaner*, Edition Axel Menges, Fellbach, 1996 (Dt. /Engl.).
* Lluís Domènech i Girbau: *Domènech i Montaner*, Ediciones Polígrafa, Barcelona, 1994 (Englisch). Fotografien von Melba Levick.
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բարսելոնայի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կատալոնացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Կատալոնիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կատալոնացի գրողներ