Դեղերի վերամշակում

**Դեղերի վերամշակում** (), կոչվում է դեղորայքի վերաբաշխում կամ դեղորայքի վերաօգտագործում։ Գաղափար է, որի համաձայն առողջապահական կազմակերպությունները կամ չօգտագործված դեղեր ունեցող հիվանդները կարող են դրանք անվտանգ և համապատասխան ձևով փոխանցել մեկ այլ կարիքավոր հիվանդի։ Նման ծրագրի նպատակն է նվազեցնել դեղորայքային վատնումը, այդպիսով խնայել առողջապահական ծախսերը, բարելավել հիվանդների համար անհրաժեշտ դեղորայքի հասանելիությունը և ընդհանուր առմամբ ընդլայնել դեղորայքի մատչելիությունը, ինչպես նաև թեթևացնել դեղորայքի շրջակա միջավայրի վրա ունեցած վնասը։

## Քննարկումներ
Չնայած կանխարգելման միջոցառումների անհրաժեշտությանը, դեղերի վերամշակման ծրագրերի վերաբերյալ բանավեճը շարունակվում է: Ավանդաբար ակնկալվում է, որ սպառողները դեղատոմսով դեղերը ստանում են դեղատնից, իսկ դեղատունը՝ վստահելի աղբյուրից, ինչպիսիք են արտադրողը կամ մեծածախ վաճառողը։ Դեղերի վերամշակման ծրագրում սպառողները դեղերին հասանելիություն կունենան ոչ այնքան ստանդարտացված մատակարարման շղթայի միջոցով: Հետևաբար, մտահոգություններ են առաջանում վերամշակված դեղերի որակի վերաբերյալ։

Սակայն, մասնագիտացված դեղատների կամ բժշկական կազմակերպությունների կողմից վերահսկվող գործընթացում այս անորոշությունները կարող են հաղթահարվել: Օրինակ, պահպանման պայմանների, այդ թվում՝ դեղորայքի ջերմաստիճանի, լույսի, խոնավության և խառնման մոնիտորինգը կարող է նպաստել վերամշակված դեղերի որակի կարգավորման։ Այս նպատակով դեղագործական փաթեթավորումը կարող է արդիականացվել զգայուն տեխնոլոգիաներով, որոնք կարող են նաև նախագծվել կեղծիքները հայտնաբերելու համար: Նման փաթեթավորումը պահանջում է նախնական ներդրում, բայց դա կարող է փոխհատուցվել դեղերի վերամշակման ծրագրի կողմից ստացված հնարավոր ծախսերի խնայողություններով։ Բացի այդ, բլոկչեյնի նման տեխնոլոգիաների ինտեգրումը կարող է ապահովել նվիրաբերված դեղամիջոցների ավելի մեծ հետագծելիություն, միաժամանակ դժվարացնելով կեղծումը։ Համապատասխանաբար, դեղերի վերամշակումը տնտեսապես շահավետ է թվում թանկարժեք դեղամիջոցների համար, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ-ի հետվարակային պրոֆիլակտիկան կամ տարբեր քաղցկեղների բուժման համար օգտագործվող բերանային քիմիաթերապիան։

## Նվիրաբերման պրակտիկա
Որոշ երկրներում դեղերի վերամշակման ծրագրերը հաջողությամբ գործում են՝ չօգտագործված դեղերը նվիրաբերելով ավելի քիչ հնարավորություններ ունեցողներին: Միացյալ Նահանգներում դեղերի վերամշակման ծրագրերը գործում են տեղական մակարդակով։ Թենեսիի օրենքը թույլ է տալիս այդ նահանգում գործող ծրագրերին ընդունել հաստատված չօգտագործված դեղատոմսերի նվիրատվություններ անհատներից և կլինիկաներից Միացյալ Նահանգների ցանկացած վայրից։ 2010 թվականի դրությամբ Կանադան ունեցել է ավելի քիչ թմրանյութերի վերամշակման ծրագրեր, քան Միացյալ Նահանգները։ Սրանք գործում են միայն որոշակի դեղատներում, քանի որ այդ դեղատները պատրաստ են բավարարել վերամշակման ծրագրին մասնակցելու հատուկ պահանջները։ Սովորաբար դեղերի վերադարձը տեղի է ունենում առանց ֆինանսական փոխհատուցման: Հունաստանում GIVMED կազմակերպությունը զբաղվում է դեղերի վերամշակմամբ և 2016 թվականից ի վեր խնայել է կես միլիոն եվրոյից ավելի՝ վերամշակելով գրեթե 60 հազար դեղերի փաթեթ։

Սակայն, այլ երկրներում, ինչպիսին է Կանադան, դեղերի վերամշակման ծրագրերի իրականացումը սահմանափակ է։ Այլ նախաձեռնություններ կենտրոնանում են դեղերի երրորդ աշխարհի երկրներին նվիրաբերելու վրա: Սակայն սա ուղեկցվում է էթիկական սահմանափակումներով՝ որակի անորոշության պատճառով, ինչպես նաև գործնական սահմանափակումներով՝ դեղերը միայն ժամանակավորապես հասանելի դարձնելու և տեղական կարիքները պարտադիր կերպով չբավարարելու պատճառով: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ուղեցույցներ է տրամադրել դեղերի պատշաճ նվիրաբերության վերաբերյալ՝ այդպիսով խոչընդոտելով նվիրաբերության այնպիսի գործելակերպը, որը հաշվի չի առնում ստացողի կարիքները, կառավարության քաղաքականությունը, արդյունավետ համակարգումը կամ որակի չափանիշներ։

## Վերատրամադրման ուղղությունը՝ որպես խնամքի ստանդարտ միջոց
Դեղերի վերամշակման ծրագրերը կարող են սահմանվել որպես առօրյա կլինիկական պրակտիկա՝ դեղորայքային թափոնների տնտեսական և բնապահպանական բեռը նվազեցնելու նպատակով: Այնուամենայնիվ, դեղերի վերամշակման ծրագրերի ընդհանուր իրականացման համար անհրաժեշտ են հստակ մասնագիտական ​​ուղեցույցներ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հիվանդների մեծամասնությունը պատրաստ է օգտագործել վերամշակված դեղամիջոցներ, եթե որակը պահպանվի, և ուսումնասիրել է դեղերի վերամշակման ծրագրի պահանջները, որոնք ընկալվում են շահագրգիռ կողմերի, այդ թվում՝ լայն հանրության կողմից՝ դեղագործներ և քաղաքականություն մշակողներ։

Կարելի է ենթադրել, որ դեղերի վերամշակման կիրառումը որպես առօրյա կլինիկական պրակտիկա գրավիչ է միայն տնտեսական տեսանկյունից, եթե խնայողությունները գերազանցում են դեղատան շահագործման ծախսերը: Այս նպատակով հետազոտությունները պետք է գնահատեն դեղերի վերամշակման իրագործելիությունը: Նիդեռլանդներում չօգտագործված հակաքաղցկեղային դեղամիջոցների վերաբաշխումը ներկայումս փորձարկվում է առօրյա կլինիկական պրակտիկայում՝ որակի վերահսկվող գործընթացի ծախսերի խնայողությունները որոշելու համար։ Այս տվյալները կարող են օգնել քաղաքականություն մշակողներին իրենց օրակարգում առաջնահերթություն տալ դեղերի վերամշակմանը, այդպիսով հեշտացնելով դեղերի վերամշակման ընդհանուր իրականացման ուղեցույցները։

Միացյալ Նահանգներում վերամշակված դեղատոմսային դեղերի վերաբաշխումը կարգավորվում է նահանգ առ նահանգ: ԱՄՆ 50 նահանգներից 42-ը թույլ են տալիս նվիրաբերված դեղատոմսային դեղերի վերօգտագործումը կարիքավոր հիվանդների կողմից՝ յուրաքանչյուր նահանգի օրենքներով սահմանված կարգով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Guidance Document: Best Management Practices for Unused Pharmaceuticals at Health Care Facilities, Միացյալ Նահանգների շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալության 2010 թվականի հրատարակություն։

Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Էկոլոգիա