open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կենդանանց

**Կենդանանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վան-Տոսպի գավառում, Վանից 3 կմ հարավ՝ բլրի վրա։

## Բնակչություն
Կենդանանց գյուղը 1909 թվականին ուներ 45 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղի մոտ կար բարձրորակ քարի հանք, որից գյուղացիները պատրաստում էին երկանաքարեր և արտահանում այլ գյուղեր։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին, մի մասն էլ՝ բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Շինություններ
Եկեղեցին (Ս. Աստվածածին) երկու կողմերին ուներ խորան։ Դրանցից մեկի պատին կար 967 թվակիր հայերեն արձանագրություն։ Գյուղից 2 կմ հարավ՝ զույգ բլուրների վրա, եղել են երկու եկեղեցի, որոնք կոչվել են «Ճխտակ ժամտուն»։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 365, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերդակ (Վանի գավառ)

**Բերդակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 11 կմ հարավ, Խոշաբ գետի աջ ափին, ձորամիջում։

## Անվանում
Գյուղն անվանումը ստացել է դիմացի փոքր բլրի անունից, որի վրա նախկինում բերդ է եղել։

## Պատմություն
1896 թվականին գյուղը ենթարկվել է ավարառության և կոտորածի։ Բնակչությունը տեղահան է արվել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 30 տուն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 60 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահությունն ու արհեստներն էր։ Գյուղը հայտնի էր իր խաղողով և գինով։

## Օգտակար հանածոներ
Բնակավայրն ունի հրակայում կավի, մոխրագույն ավազաքարի և երկաթաքարի ընտիր հանքեր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերդակն ուներ Ս. Հովհաննես անունով գեղակերտ եկեղեցի (XVII դար), որտեղ պահպանվում էր XV դարի մի Հայսմավուրք։ Գյուղի մոտ գտնվում էր Ս. Աստվածածին վանքը։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր ուսումնարան։

## Գրչություն
Հնում եղել էր գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թառ (Բերկրիի գավառ)

**Թառ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 18 տուն քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային արժեքներ
Թառում հայտնաբերվել է ուրարտական թագավոր Մենուա Ա-ի սեպագիր արձանագրությունը, որն այժմ գտնվում է Անկարայի թանգարանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Մուրադիեի շրջանի համայնքներ
Շուշանց

**Շուշանց** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Շուշանց է կոչվել Վասպուրականի Սենեքերիմ թագավորի դստեր՝ Շուշանի անունով, որի խրճիթ–դամբարանը պահպանվել էր գյուղի արևմտյան կողմում։ 1909-ին ուներ 55 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին հողագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս․ Գևորգ) և նախակրթական վարժարան։ Շուշանցի հյուսիսային կողմում էր Կարմրավորաց Ս․ Աստվածածին վանքը, որի հիմնադրումը ավանդությունը վերագրում է Թադեոս առաքյալին։ 

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արճակ

**Արճակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևելք, Արճակ լճի հարավ-արևելյան ափից փոքր-ինչ հեռու։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը շրջապատված էր լեռներով։ Մինչև 1915 թվականին ուներ փարթամ մարգագետիններ և ծառաստաններ։ Արճակ լճակի ափին է գտնվում համանուն լեռը։

## Պատմություն
Բնակիչները գործուն մասնակցություն են ունեցել Վանի 1915 թվականի հերոսամարտին։ Արճակն ավերվել ու ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մի մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, մյուս մասը գաղթել ու ապաստանել է Արևելյան Հայաստանում և Հյուսիսային Կովկասում։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 71 տուն՝ 495 հայ բնակիչ, իսկ 1909 թվականին՝ 160 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, մասամբ՝ մեղվաբուծությամբ։ Գյուղը տեղական ճանապարհով կապված էր Վան քաղաքի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արճակն ուներ Ս. Գեորգ անունով եկեղեցի, որը կառուցված էր XIX դարում ավելի քան 450 տարվա հնություն ունեցող տաճարի մոտ։ Ուներ Թուխ Մանուկ անուներով 3 սրբատեղիներ։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ նախակրթական ուսումնարան։

## Արճակցիներ
* Արծրուն Կծոյան, հայ բժիշկ-պատմաբան
* Սենեքերիմ Մկրտչյան, հայ համաճարակաբան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1961)։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բողազքեսան

**Բողազքեսան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 55 կմ հյուսիս֊արևելք, Սև ջուր գետակի ձախակողմյան վտակներից մեկի ափին։

## Պատմություն
Գյուղի հայերը խիզախ տղամարդիկ էին․ նրանք մասնակցել են 1890-ականների և 1915-1916 թվականների ազատագրական֊ինքնապաշտպանական մարտերին։ Հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 159 բնակիչ, 1909-ին՝ 20 տուն հայ բնակիչ։ 1914 թվականին ուներ 320 հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ Ս․ Աստվածածին անունով հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դաղվերան

**Դաղվերան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 32 տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 40 տուն՝ 320 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դաղվերանն ուներ Ս. Հովհաննես անունով եկեղեցի։

## Անվանի մարդիկ
Դաղվերանից էր ժողովրդական երգիչ, 1915-1916 թվականների ինքնապաշտպանական կռիվների քաջամարտիկ Վարդանը։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոզլիճա

**Կոզլիճա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Արճակ լճի ափին։

## Պատմություն
1915-1916 թվականներին բնակիչները գաղթել են Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 55 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կոզլիճան ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մազրուկ Ներքին

**Մազրուկ Ներքին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 36-37 կմ հյուսիս-արևելք, Արճակ լճից 8 կմ արևելք, լեռնային սարավանդի վրա։ Գյուղից 1-2 կմ հարավ-արևելք գտնվում էր Մազրուկ Վերին գյուղը։

## Բնակչություն
1901 թվականին ուներ 24 տուն բնակիչ, որից 8-ը՝ հայկական, 16-ը՝ քրդական։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յալգուզ աղաջ

**Յալգուզ աղաջ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Արճակ լճի մոտակայքում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 100 տուն հայ բնակիչ, իսկ նույն դարի վերիջն լքված ու ամայի էր։ Գյուղի մոտ ապրում էր մի քանի քուրդ ընտանիք։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սևան (Արճակի գավառ)

**Սևան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։

1909-ին ուներ 65 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին հացահատիկի ընտիր տեսակների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներո և առետրով։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադիգյոզալ

**Ադիգյոզալ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում` Վան քաղաքից հյուսիս, Վանա լիճ թափվող Սև ջուր գետի ափին։

Գյուղն ուներ 1862 թվականին կառուցված Ս. Սարգիս եկեղեցի։

1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունը այգեգործությունն ու երկրագործությունն էր։ Բնակիչների մեծ մասը հասցրել են ժամանակին գաղթել և առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։ Այսպիսով նրանք փրկվել են Մեծ եղեռնից։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Տուշպայի շրջանի համայնքներ
Ալյուր (Թիմարի գավառ)

**Ալյուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում, Վան քաղաքից 21-22 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելք՝ ափից 4-5 կմ հեռավորության վրա, Կտուց կղզու դիմաց՝ արգավանդ սարահարթի վրա։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ Ադոնցի գյուղի անվանումը պահպանվել է ուրարտական **Այլուրիա** գետի անվանումից, որի մասին հիշատակումներ կան Սարգոնի 713 թ.-ի արշավանքի կապակցությամբ։

Ըստ Ա. Ղանաղալյանի ավանդապատման այստեղով է անցել Թադևոս առաքյալը և տեսնելով տարածքի հաճելի դիրքը, ասել է. «այլ ո՞ւր երթանք»։ Այստեղից էլ գյուղի անունը մնացել է **Ալյուր** կամ **Ալուր**։

## Պատմություն
Հիշատակվում է որպես գյուղ Վասպուրականի Տոսպ գավառում՝ XIII դարից։ Ըստ Դավրիժեցու XVII դարում Այլուրը մտնում էր Ամուկ (Ամյուկ) գավառի կազմում։

Ըստ Մ. Օրմանյանի գյուղը հանդիսանում է միջնադարյան մատենագրություններում հիշատակվող **Անալյուր** գյուղը, որտեղ ծնվել է մատենագիր Գևորգ Մեղրիկը։

1895 թվականին Ալյուրը ենթարկվել է հարձակման, իսկ Մեծ եղեռնի ժամանակ նրա բնակիչների մեծ մասը զոհվել է։ Ողջ մնացած ալյուրցիներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում` հիմնականում Արթիկի շրջանի Մեծ Մանթաշ և Փոքր Մանթաշ գյուղերում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Ալյուրը Թիմարի շրջանի ամենամեծ բնակավայրն էր և ուներ 400 տուն հայ բնակիչ։ Բացի այդ կային նաև քուրդ բնակիչներ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ։ Գյուղը ուներ բարեբեր հողեր և այնտեղ մշակում էին խաղողի այգիներ։ Բնակիչները զբաղվում էին նաև գինեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ալյուրն ուներ Ս. Աստվածածին և Ս. Գրիգոր անվանումներով եկեղեցիներ։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան։

## Անվանի մարդիկ
Այլուր գյուղում է ծնվել Արմեն Շատինյանը (1870-1932), որը եղել է հեղափոխական, ուսուցիչ և վիպասան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղջավերան

**Աղջավերան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Արճակ լճից արևմուտք ընկած հարթավայրում։

1850-ական թվականներին ուներ 14 տուն, 1909 թվականին ուներ 35 տուն հայ և մի քանի տուն քուրդ բնակիչ։ 1896 թվականին թուրքերն ավերել են Աղջավերանը, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ՝ ամայացրել։ Բնակիչների մեծ մասը զոհվել է։ Փրկվածները գաղթել և բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Աղջավերանն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր նախակրթարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անանավանք

**Անանավանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, լճափից փոքր-ինչ հեռու, Մարմետ գետի աջ ափին։

## Պատմություն
Միջին դարերում գյուղը կոչվել է Անստան և մտել է Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Բոգունիք գավառի մեջ։

1895 թվականին գյուղը թուրքերի կողմից ենթարկվել է հարձակման։ Բնակիչները մասնակցել են Վանի հերոսական ինքնապաշտպանությանը և ռուսական զորքերի հետ էվակուացվել է Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 56 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, այգեգորությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Անանավանքն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամկուբերդ

**Ամկուբերդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աննավանք

**Աննավանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում, Վան քաղաքից հյուսիս, Մարմետ գետի աջ ափին։ Ենթադրվում է, որ ուրարտական Անիաշտանիան է, իսկ միջնադարում հայտնի էր Անստան անունով։ XX դ. սկզբներին ուներ 56 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս. Աստվածածին)։ Գյուղի բնակիչները 1915-ին մասնակցել են Վանի հերոսամարտին, ապա նահանջող ռուսական զորքերի հետ գաղթել ու բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աստվածածին (Թիմարի գավառ)

**Աստվածածին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Բերկրի քաղաքից 27 կմ հարավ-արևմուտք, Վանա լճի ափից 2 կմ հեռու, Լիմ կղզու դիմաց, կղզուց 15 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը թուրքերի ձեռքով ավերվել և ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մի կերպ փրկվածները բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
Հայաբնակ գյուղ էր։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին ուներ 40-50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու ձկնորսությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ Ս. Աստվածածին անունով գեղեցկաշեն կաթոլիկե եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Տուշպայի շրջանի համայնքներ
Ատեր

**Ատեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության գյուղի անունը ծագել է «ա՜խ տեղ» բացականչությունից։

## Պատմություն
Ատերի բնակիչները մասնակցել են Վանի 1915 թվականի հերոսամարտերին։ Բնակիչների մի մասին հաջողվել է փրկվել կոտորածներից և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 163 հայ բնակիչ, 1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ, իսկ 1915 թվականին՝ 98 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղը տեղական ճանապարհով կապված էր Վան քաղաքի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ատերն ուներ Ս. Ստեփանոս եկեղեցի, որից ոչ հեռու պահպանվում էին հին գյուղի ավերակներն ու գերեզմանոցը։ Գյուղից հյուսիս մի քարաբեկորի վրա մեխված է երկաթյա գամ, որը, ըստ ավանդության, պատկանելիս է եղել Թադեոս Առաքյալին։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ատնականց

**Ատնականց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հյուսիս։

## Պատմություն
Գյուղի բնակիչները անձնուրաց մասնակցություն են ունեցել 1915-1916 թվականի Վանի և նրա շրջակայքի ինքնապաշտպանական կռիվներին։ Բնակիչների մի մասը Մեծ Եղեռնի տարիներին զոհվել է, մյուս մասը գաղթել ե բնակություն է հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 21 տուն՝ 128 հայ բնակչով, իսկ 1909 թվականին ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար Ս. Ստեփանոս անունով քարաշեն եկեղեցի, որի տապանագրերից մեկը 1471 թվականի է։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գոմս (Թիմարի գավառ)

**Գոմս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղը շատ է տուժել 1918 թվականի հարձակման ժամանակ։ Բնակիչները կոտորվել կամ տեղահանվել են։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 40 տուն, իսկ 1917 թվականին՝ 77 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հացահատիկների մշակություն ու խաղողագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գոմսն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դարաբեկ

**Դարաբեկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հյուսիս, ավելի քան 2000 մ բարձրություն ունեցող լեռնանցքի վրա։

## Պատմություն
Հայերը մասնակցել են ինքնապաշտպանական կռիվներին և 1916 թվականին հայ կամավորական ջոկատների ուղեկցությամբ գաղթել են Արևելյան Հայաստան։ Դրանից հետո գյուղն ամայացել է։

## Բնակչություն
XIX դարում եղել է զուտ հայաբնակ։ 1850 թվականին ուներ 18, իսկ 1909 թվականին՝ 30 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էրերնա

**Էրերնա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 23-24 կմ հյուսիս-արևելք, լճափին, Էրերնա կոչվող լեռների արևմտյան հարթակի վրա։

## Աշխարհագրություն
Գյուը թաղված էր այգիների ու ծառաստանների մեջ։

## Պատմություն
1896 թվականին Էրերնայի բնակիչները հերոսաբար դիմադրել են թուրք ջարդարարներին։ Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչությունը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Վանքում էր պահվում Սուրբ Սահակ Պարթևի մասունք աջը, որը վանքի՝ 1840-ական թվականներից լքվել հետո տեղափոխվել էր Լիմ անապատ, որի հոգևոր իրավասության տակ էր գտնվում մենաստանը։ Սուրբ Սահակը Թիմարի ժողովրդի առավել պաշտելի սրբերից մէկն էր։ Ժողովուրդը հավատում էր, որ նա հատկապէս օգնում է աչքի հիվանդություններ ունեցող մարդկանց

## Բնակչություն
XIX դարի կեսիերին ուներ 82 տուն, վերջերին՝ 100, իսկ 1915 թվականի նախօրեին՝ 110 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն, պտղաբուծություն, խաղողագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Էրերնան ուներ Ս. Հովհաննես (կամ Ս. Ստեփանոս) անունով եկեղեցի։ Գյուղից հարավ գտնվում էր Էրերնա Ս. Սահակ Պարթև վանքը։ Գյուղում հայտնաբերվել է ուրարտական թագավոր Մենուա Ա-ի սեպագիր արձանագրությունը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Անվանի մարդիկ
Էրերնայում է ծնվել մանկավարժ Ս. Բարսեղյանը (1838-1889)։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մարմետ

**Մարմետ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 11-12 կմ հյուսիս-արևմուտք, լճափից 3-4 կմ հեռու, Մարմետ գետի ափին։

## Պատմություն
Մի խումբ գյուղերի հետ կազմում էր Կտուց անապատի թեմը։ 1118 թվականին Հովհաննես կրոնավորը այստեղ գրել է «Մեկնութիւն Եսայեայ», իսկ 1421 թվականին Սիմեոն աբեղա գրիչը ընդօրինակել է Ավետարան։ Գյուղը տվել է մի շարք նշանավոր հայդուկներ։

1895 թվականին թուրքերը գյուղը կողոպտել ու ավերել են։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել և կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 82 տուն՝ 509 բնակչով, իսկ 1909 թվականին՝ 135 տուն՝ 687 բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հացահատիկային կուլտուրաների մշակություն, այգեգործություն, բանջարաբուծություն, անասնանպահություն ու արհեստներն (բրուտագործություն) էր։ Գյուղը հռչակված էր նաև տառեխի որսով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մարմետն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մեյդանջուղ

**Մեյդանջուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Արճակ լճից 6 կմ հյուսիս-արևմուտք, լեռնանցքում, 2202 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
1915 թվականին այստեղ տեղի են ունեցել ինքնապաշտպանական կռիվներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 11 տուն հայ, 2 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նորշեն (Թիմարի գավառ)

**Նորշեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 35 կմ հյուսիս, Լիմ թերակղզու դիմաց։

## Պատմություն
Բնակիչները եռանդուն մասնակցություն են ունեցել 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 30 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հացահատիկի մշակությունն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նորշենի մոտակայքում գտնվում էր Ս. Աստվածածին Սպիտակ վանքը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջանիկ (Թիմարի գավառ)

**Ջանիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 37 կմ հյուսիս, Վանա լճից 2-3 կմ հեռու, Լիմ կղզու դիմաց։ Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոն։

Այգեվետ գյուղ էր։

## Պատմություն
Բնակիչները մասնակցել են Վանի իքնանպաշտպանական մարտերին։ Գյուղն ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Եղել է զուտ հայաբանկ։ 1850-ական թվականներին ուներ 47 տուն՝ 329 բնակչով, իսկ XX դարի սկզբին՝ 160 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ջանիկն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Փիրկարիբ

**Փիրկարիբ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 28 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելյան ափից 6 կմ արևելք։

## Պատմություն
1915-1916 թվականներին եղել են պաշտպանական հերոսամարտեր և բազմաթիվ զոհեր։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 19 տուն՝ 35 հայ բնակչով, իսկ 1916 թվականին՝ 124 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Փիրկարիբն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Առեղ (Հայոց ձորի գավառ)

**Առեղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հարավ-արևելք, Խոշաբ գետի աջ կողմում, նրա մինջ հոսանքում։

## Պատմություն
1872 թվականին ստեղծվել է «Փրկություն» գաղտնի միությունը, որը գյուղացիների ծանր վիճակը նկարագրող դիմում է ուղարկել Վան, որտեղ գրված էր «...թե ռուսանալ՝ ռուսանանք միասին, թե գաղթել՝ գաղթենք միասին, թե վերջապես մեռնիլ հասած է մեզ՝ մեռնենք, բայց փրկվինք. այս է մեր աղերսն առ ձեզ...»: Բնակիչները ակտիվ մասնակցություն են ունեցել Վանի հերոսական պաշտպանությանը։

Գյուղը թուրքերի կողմից առաջին անգամ կողոպտվել է 1895 թվականին, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ իսպառ ավերվել է։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 3 հայկական տուն՝ 23 բնակչով, XX դարի սկզբին՝ 26 տուն՝ 160 բնակչով, իսկ 1913 թվականին՝ 2231 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է հացահատիկի մշակությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Առեղն ուներ Ս. Վարդան անունով եկեղեցի, որը երբեմն նաև համարվել է վանք։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Իշխանիգոմ

**Իշխանիգոմ**, (նաև՝ **Իշխանի Գոմ**, թուրքական պաշտոնական անվանումը՝ , **Բաքըմլը**), նախկին հայկական, ներկայում քրդաբնակ բնակավայր պատմական Վասպուրական նահանգի Հայոց ձոր գավառում՝ Վանա լճից 2.5 կմ արևելք, ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Վանի նահանգի Էդրեմիտ (նախկին Արտամետ) շրջանում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1670 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Իշխանիգոմ գյուղը ունի հազարամյակների պատմություն, ինչի մասին վկայում է դեռևս 1879 թվականին հիշատակված սեպագիր արձանագրությունը։ Հետագա տարիներին բնակավայրում հայտնաբերվել են ևս երկու սեպագիր արձանագրություններ, որոնք, ինչպես և հիշատակված առաջին արձանագրությունը, վերաբերում էին Մենուայի ջրանցքի կառուցմանը։ Արձանագրության մեջ գրված էր․
 

1894-1896 թվականներին Օսմանյան կայսրության հայ ազգաբնակչության (Համիդյան կոտորածների) ժամանակ Իշխանիգոմում սպանվում են 39 հայեր։

### Հայոց ցեղասպանություն
Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Իշխանիգոմ գյուղը նույնպես ենթարկվեց Օսմանյան Թուրքիայի պետական ցեղասպանական քաղաքականությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցելու պատրվակով ինչպես կայսրության այլ բնակավայրերից, այնպես էլ Իշխանիգոմից զորակոչվում էին արական սեռի հայերը։ Իշխանիգոմի 20-ից 45 տարեկան շուրջ 150 բնակիչ զորակոչվեց, որոնք հետագայում սպանվեցին։

Հայերի կոտորածների սկսվելուն պես 1915 թվականի ապրիլի 6-ն Իշխանիգոմում ապաստանում հարակից հայկական բնակավայրերի, այդ թվում՝ Կեմ, Աթանանց, Թրքաշեն, Խարականց, Մարգս, Ղզլդաշ, Մյուլք, Սուրբ Վարդան, Սպիտակ վանք գյուղերի ջարդերից փրկված բնակչությունը, ինչպես նաև Անգեղ գյուղի 15 տղամարդ, որոնք չեն ցանկացել զորակոչվել բանակ։

Իշխանիգոմը ցեղասպանության ենթարկելու նպատակով ապրիլի 7-ի կեսօրին Գավաշի Խալըդ բեյը 1000 ձիավորի ու հետևակի զինվորներով պաշարում է գյուղն ու կրակ բացում թնդանոթներից։ Գյուղում գտնվող շուրջ 100 զինված երիտասարդներ դիմադրություն են ցույց տալիս թուրքական ուժերին։ Հայկական ինքնապաշտպանական խումբը ղեկավարում էին Տեր-Հակոբ Մատոյանը, Համբարձումը, Նշանը, Խորգոմցի Օհանը, Արմենակը, Պետրոսը, Քեոշկցի Պոլկոն, Իսրոն։ Ինքնապաշտպանական կռիվը տևում է մինչև երեկոյան ժամը 7-ը։ Մութնելուն պես շուրջ 3000-ից 4000 մարդ Իշխանագոմից դուրս է գալիս և զինված հայ կամավորականների ուղեցությամբ մեկնում դեպի Սուրբ Վարդան գյուղի հարևանությամբ գտնվող ձորը, որտեղից մոտ 500 տղամարդ զինվելու նպատակով մեկնում են Վան քաղաք, իսկ կանայք, երեխաներն ու ծերերը՝ դեպի Արտամետի կառավարչատուն։ Սակայն Արտամետում կանայք ու երեխաներ ենթարկվում են բռնությունների (բռնաբարություններ, ծեծ, սպանություններ)։ Վանից վերադառնալուց հետո զինված տղամարդիկ դեպի հարակից գյուղերը փախած շուրջ 2500 մարդու հավաքելով տեղափոխվում են Վարագավանք՝ ճանապարհին զինված դիմադրություն ցույց տալով թուրքերի և քրդերի զինված խմբերին։ Հայտնի է, որ Վարագավանքում ապաստան գտած մարդկանց մի մասը տեղափոխվում է Վան, իսկ մյուս մասը՝ Վարագավանքի անկումից հետո է նոր միայն փոխադրվում Վան։

## Ծանոթագրություններ
Խոսպ

**Խոսպ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

## Անվանում
Հիշատակվում է նաև **Խոսբ**,  **Խոսփ** և **Խուսփ** անվանաձևերով։ 
Ներկայիս անվանումը **Սաքալար** է։

## Տեղադրություն
Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է։ Հիրճ և Վերին Մժնկերտ գյուղերի միջակայքում։ Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 4 կմ հարավ։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1850-1860 մ է։

## Պատմություն
Գյուղում և հարակից տարածքներում գտնված հուշարձանների մնացորդներից կարելի է ենթադրել, որ այն գողություն է ունեց էլ միջնադարից։ Գրավոր հիշատակություններում գյուղը հիշատակվում է սկսած 19-րդ դարի կեսերից։ Բոլոր այդ հիշատակություններում նկարագրվում է գյուղի կողոպված լինելը. 
1. 1877 թվականի մայիսի 28

 

2. 1878 թվականի նոյեմբերի 5

 

Խոսպեցիների բնաջնջման ծրագիրը իշխանությունները վստահել էին քուրդ հայտնի ավազակներ Լազգոյին և Ջանկոյին, որոնք 1915 թվականի ապրիլի 7-ին գյուղում սպանեցին 50 տղամարդու, որոնց մեջ էին տեր Մարտիրոսը, ռես Ազիզը, նախկին ռեզ Սարգիսը և այլք։ Համաձայն խոսպեցի Կարապետ Դավթյանի, որը ուշագրավ տեղեկատվություն է տրամադրում, 1915 թվականի ապրիլի 2-ին պժնկերտցի քուրդ Մճոն խոսպեցի հայերին զգուշացրել էր սպասվելիք կոտորածի մասին, սակայն հակառակ այս իրողությանը՝ ապրիլի 7-ին տեղի ունեցած այս արհավիրքին խոսպեցիները պատրաստ չէին։

## Այլ տեղեկատվություն
1909 թվականին ուներ 43 տուն (223 շունչ) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և նասնապահությամբ։

Գյուղը ուներ եկեղեցի (Ս. Սարգիս), իսկ մոտ 2 կմ հեռավորության վրա գտնվում էր Ս. Աստվածածին անունով փոքրիկ, առանց գմբեթի վանքը, որի շուրջը կային խաչքարեր։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գուկանց

**Գուկանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

## Անվանում
Հիշատակվում է նաև **Գյուկանց**, **Գոգան**, **Գուգանց**, **Գուկան**, **Գուկանս**, **Գուկանք** և **Կոգան** անվանաձևերով։ Գյուղանունը ծագում է Անգղ գետի՝ ուրարտական սպեագրերում վկայված **Գուգունա (Գուգունաինի)** անունից։ Ներկայիս անվանումը **Քյոքլյու** է։

## Տեղադրություն
Հայոց ձորի արևմտակողմի գյուղերից է։ Գտնվում էր Կղզի գյուղից 13.2 կմ արևմուտք, Անգղ գետի ձախ ափից 0.4 կմ, իսկ լճափից՝ 9.5 կմ հեռու։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1698-1704 մ է։

## Պատմություն

Հայոց ձոր գավառի հնագույն և ռազմավարական տեսանկյունից կարևոր բնակավայրերից էր։

Գուկանց գյուղի հայկական գերեզմանոցում հայտնաբերվել է Արգիշտի թագավորի անունով մ.թ.ա 8 դարին վերաբերող եռատող սեպագիր արձանագրության բեկոր, սակայն պարզ չէ Արգիշտի Ա-ին թե Արգիշտի Բ-ին էր հիշատակվում այդ սեպագիր արձանագրությունում։

8-րդ դարի սկզբում Գուկանց գյուղը հիշատակվում է արաբական տիրության դեմ մղվող ազատագրական պայքարի առնչությամբ։

703 թվականին Աշոտի որդի Սմբատ իշխանի գլխավորությամբ հայոց բանակն Գուկանց գյուղում ճակատամարտում և պարտության է մատնում իրենից թվաքանակաով մի քանի անգամ գերազանթող արաբական զորամասին։

Արաբական բանակի վերջին մնացորդները՝ մոտ 280 հոգի, հայերը սպանում են եկեղեցուց դուրս բերելուց հետո, քանի որ ռազմական խորհուրդը թույլ չի տալիս հայակակն եկեղեցում փակելով նրանց. ամբողջական այրեն եկեղեցու հետ միասին։

## Բնակչություն
Գուկանց գյուղը դարեր շարունակ բնակեցված է եղել միայն հայերով։ Տեղի տալով կառավարության կողմից հովանավորվող արտամետցի թուրք Բայրամ աղայի ծավալած հալածանքներին, 1851 թվականին բնակչության մեծ մասը լքում է գյուղը՝ թողնելով իրենց տներն ու կալվածքները։ Նրանք ցրվում են հարակից գյուղերով։

Գյուղում մնացած սակավաթիվ հայերը 1894-1896 թվականներին ավելի ծանր փորձությունների են ենթարկվում։ Դրանից հետո Գուկանցը վերածվում է քրդական գյուղի։ 16 ընտանիքներից միայն 2-ն էին հայ։

1915 թվականի ապրիլին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ, Գուկանցի վերջին հայերը ոչնչացվում են։ Այստեղ մի կարճ ժամանակահատվոծով բնակվում են Մոկսից փախաց հայերը։

1916 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Գուկանցը անբնակ էր։

1920 թվականին գյուղը վերստին բնակեցվեց քրդերով։

## Եկեղեցի և գերեզմանոց
1920-ական թվականներից հետո  թե՛ Գուկանցի՝ դեռևս 703 թվականի հիշատակված եկեղեցին և թե՛ բազմադարյա գերեզմանոցը, որտեղ նաև գտնվել էր սեպագիր արձանագրությունը, ամբողջությամբ ոչնչացվել է։ Բոլոր քարերը յուրացվել է որպես շինանյութ, տարածքը խոտհարք է դարձել։ Ներկայումս եղեկեցատեղին չի նշմարվում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կղզի (Հայոց ձորի գավառ)

**Կղզի**, հայտնի է նաև որպես **Հայոց ձոր**, այժմ՝ **Գյուրփընար** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

## Անվանում
Գյուղի անունը Կղզի է կոչվել, քանի որ Շամիրամի ջրանցքն իր ճյուղավորություններով ամբողջապես օղակում է գյուղը։

## Բնակչություն
Գյուղը 1909 թվականին ուներ 241 (32 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ և բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Շինություններ
Գյուղն ուներ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 487, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հիրճ

**Հիրճ** (նաև՝ Իրիճ, Հերճ, Հըրճ, ներկայում պաշտոնապես՝ , **Գյունդողան**), նախկին հայկական գյուղ Վանի նահանգի Հայոց ձորի գավառում, ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության տարածքում։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1770 մետր միջին բարձրության վրա։

## Անվանում
Բնակավայրը տարբեր ժամանակներում հայերի կողմից անվանվել է նաև Իրիճ, Հերճ, Հըրճ անվանաձևերով։ Ներկայում թուրքական պաշտոնական անվանումը Գյունդողան։

## Պատմություն
1909-ին ուներ 155 (30 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Հիրճի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մի մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։

### Պատմական հուշարձաններ
## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ
Հնդստան (Հայոց ձորի գավառ)

**Հնդստան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

19-րդ դարի 80-ական թվականներին ուներ 30 տուն, 1909-ին՝ 41 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Հնում բազմամարդ է եղել, ունեցել է 400 տուն բնակիչ։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

Ուներ ս. Աստվածածին անունով նորաշեն եկեղեցի։ Այստեղ պահպանվել էին ավելի հին 6 եկեղեցու հիմքեր։ Գյուղի շրջակայքում և մոտակա սարի վրա կան հին գերեզմաններ։

## Անվանում
Ծնունդով Հնդստանից Բաղդասար Թովիկն իր հուշերում գրում է. «Պատմում էին, որ երբ հեռավոր Հնդկաստանից մի մարդ է գալիս ու հիմնում է այդ գյուղը, անունը մնում է՝ Հնդստան։ Իսկ Մկրտիչ Խրիմյանն ասել է՝ դա այգեստան է, հանդ ու անդաստան, դրա համար է անունը կոչվում Հնդստան»։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (3-րդ հատոր, էջ 425), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մարգս

**Մարգս** (նաև՝ Մարկոս, Մարկս, Մարս, Մարքս, Մաքս, ներկայիս թուրքական անվանումը՝ ՝ **Անդաչ**), նախկին հայկական բնակավայր Վանի նահանգի Հայոց ձորի գավառում՝ Անգղ գետի ձախ կողմում, Վանա լճի ափից 3 կիլոմետր արևելք, ներկայում քրդաբնակ գյուղ Թուրքիայի Հանրապետությունում։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1765-1770 մետր բարձրության վրա։

## Անվանում
Բնակավայրը տարբեր ժամանակներում կրել է վկայվել է նաև Մարկոս, Մարկս, Մարս, Մարքս անվանումներով։ Ներկայում թուրքական իշխանությունների կողմից վերանվանվել է Անդաչ անունով։

Գոյություն ունեն Մարգս անվան ծագման մի քանի վարկածներ։ Գյուղը հայտնի է եղել որպես Քյոշկ բնակավայրում բնակվող Արծրունի իշխանների նժույգների արոտատեղի, քանի որ տարածքը կազմված է ընդարձակ մարգագետիններից։ Մեկ այլ ավանդության համաձայն՝ գյուղի տեղում հայկական թագավորության ժամանակաշրջանում եղել է մաքսատուն, որի համար էլ կոչվել է Մաքս։

## Ծանոթագրություններ
Օկտոբաս

**Օկտոբաս** (, , ), ամենամեծ լարային գործիքը։ Այն պատկանում է ջութակների ընտանիքին և երկարությունը մոտ երեք մետր 50 սանտիմետր է։ Այժմ գործիքը հանդիսանում է թանգարանային նմուշ։

## Ստեղծում
Գործիքն առաջին անգամ պատրաստվել է Ֆրանսիայում 1850 թվականին ֆրանսիացի վարպետ Ժան-Բատիստ Վուիյոմի կողմից։ Գործիքը արժանացել է կոմպոզիտոր Էկտոր Բեռլիոզի մեծ ուշադրությանը։ Նա այս գործիքի մասին գրել է իր «Մեծ գործիքավորման ձեռնարկ»-ում։

## Լարեր
Գործիքը ունի երեք լար՝ դո, սոլ, դո։ Չափազանց մեծ լինելու պատճառով ավելացվել են որոշ պեդալներ գործիքի աջակողմյան մասում՝ նվագը հեշտացնելու նպատակով։ Ինչպես և մյուս լարային գործիքները այն նվագվում է աղեղի օգնությամբ։ Օկտոբասը կոնտրաբասից հնչողությամբ ցածր է ընդամենը երեք նոտայով։ Օկտոբասի ամենացածր նոտան կոնտր օկտավայի դոն է, իսկ կոնտրաբասինը մին։ Օկտոբասի ամենաբարձր նոտան՝ դոն, մեկ օկտավա ցածր է թավջութակի ամենացածր դոյից։ Օկտոբասի ամենացածր դոն կարող են վերարտադրել միայն որոշ արտադրության դաշնամուրներ և չափազանց հզոր երգեհոններ։

Քանի որ գործիքը չափազանց մեծ է և երկար օգտագործվում է հատուկ աթոռ, որի վրա նվագելիս կանգնում են նվագողները։

## Օգտագործում
thumb|Նիկոլա Մոնետա
Օկտոբասին հիմնականում անրադարձել է Էկտոր Բեռլիոզը։ Նա այս գործիքը օգտագործել է իր 1855 թվականին կատարած Տե Դեումում։ Օկտոբաս նվագել է իր ժամանակաշրջանի կոնտրաբասիստ Բանժաման Բերլիոզը։ Այնուհետև կոմպոզիտորները ավելի կարևորություն են սկսել տալ կոնտրաբասին և օկտոբասը մնացել է քիչ հանդիպվող գործիք։ Այն հիմնականում կարելի է տեսնել որոշ թանգարաներում՝ Փարիզի Երաժշտության Թանգարանում և Վիեննայում։ Գոյություն է ունեցել նաև մեկ այլ թանգարանային օկտոբաս, որը վառվել է լոնդոնյան մի հրդեհի ժամանակ։

Ժամանակակից օկտոբաս նվագող երաժիշտներից է Նիկոլա Մոնետան։

## Արտաքին հղումներ
* Article (in Italian)
* Octobass information from Musée de la Musique website 
* Octobass photograph from Musée de la Musique website

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Ագարակ (Խլաթի գավառ)

**Ագարակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում, Վանա լճի արևելյան կողմում՝ սարահարթի վրա։

XX դարասկզբին ուներ 6 տուն 51 հայ բնակչով։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խուլիկ

**Խուլիկ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից 13 կմ հյուսիս, Նազիկ լճից հյուսիս-արևելք, ձորահովտում։

1850-ական թվականներին ուներ 22 տուն, 1909 թվականին ուներ 183 (20 ընտանիք) հայ բնակիչ։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

Խուլիկն ուներ **Ս. Թադեոս** անունով եկեղեցի։

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կծվակ

**Կծվակ**, հախկին հայաբնակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Դատվանից 6 կմ հյուսիս՝ Վանա լճի ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը կապված է Կայծակ տանուտիրոջ անվան հետ։ Մեկ այլլ վարկածի համաձայն առաջացել է *կծու* և *ակ* բառերից և բնորոշում է գյուղի կծու ջուր ունենալը։

## Պատմություն
1895 թվականին գյուղի բնակչությունը ենթարկվել է կոտորածի, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնությամբ տեղահանվել է։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
Կծվակը զուտ հայաբնակ գյուղ է եղել։ 1882 թվականին ուներ 71 տուն՝ 642 հայ բնակչով, իսկ 1909 թվականին ուներ 642 (60 տուն) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կծվակն ուներ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի, որը հայոց ցեղասպանությունից հետո թուրքերը բռնագրավել են։ Գյուղն մոտ կար միջնադարյան բերդ, որի ավերակները XX դարի սկզբին դեռ երևում էր բլրի գագաթից։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Կծվակ)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կուշտյան

**Կուշտյան** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի արևմտյան ափին։

## Բնակչություն
1909 թվականին գյուղն ուներ 249 (27 ընտանիք) բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 6-րդ հատոր, էջ 16, 1980 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հերսոնք

**Հերսոնք** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից 5 կմ հյուսիս՝ բլրապատ վայրում։

## Բնակչություն
Հերսոնքը եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։ 1882 թվականին ուներ 19 տուն՝ 205 հայ բնակչով, իսկ 1909 թվականին 28 տուն՝ 262 հայ բնակչով։
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Հերսոնքը ավերվել է թուրքերի կողմից։ Բնակչության մի մասը զոհվել է, իսկ մյուսները բռնությամբ տեղահանվել են։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու գյուղատնտեսությունն էր։

## Պատմամշակույթային կառույցներ
Հերսոնքում կար **Ս. Թորոս** անունով հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մեծիկ

**Մեծիկ** (, ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում էր Նազիկ լճից 4-5 կմ հարավ՝ հարթավայրում։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղն ավերվել է, իսկ բնակիչները կոտորվել են կամ տարահանվել։

## Բնակչություն
1909 թ.-ին ուներ 20 տուն՝ 185 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Անվանի մարդիկ
Մեծիկում է ծնվել ակադեմիկոս, կենսաբան Էզրաս Հասրաթյանը (1903-1981)։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջամալդին (Խլաթի գավառ)

**Ջամալդին** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևելք, Վանա լճի հյուսիսային կողմում՝ գետակի հովտում։

1850-ականներին ուներ 15 տուն՝ 102 հայ բնակչով, իսկ 1882 թվականին 18 տուն՝ 160 հայ բնակչով։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և այգեգործությունն էր։

Ջամալդինն ուներ **Ս. Սարգիս** անունով եկեղեցի։

Գյուղը թուրքերի կողմից ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նազիկ (Խլաթի գավառ)

**Նազիկ** (, ), գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից 22 կմ հարավ-արևմուտք՝ Նազիկ լճի հարավարևմտյան ափի մոտ։

XX դարի սկզբին ուներ 8-10 տուն հայ բնակիչ։ 1895 թվականին գյուղն ավերվել ու կողոպտվել է թուրքերի կողմից։ Բնակչության մի մասը մահմեդականցվել է։

Նազիկն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շամիրամ (Խլաթի գավառ)

**Շամիրամ** (), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում՝ Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Բիթլիս քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Նեմրութ լեռան հարավային լանջերին՝ սարավանդի վրա։

XX դարի սկզբին ուներ 26-35 տուն հայ բնակիչ։

Շամիրամն ուներ հայկական եկեղեցի և մանկապարտեզ։ Գյուղի դիմաց գտնվում էր Շամիրամ բերդի ավերակները։

Շամիրում գյուղում ազատագրական պայքարներ է մղել զորավար Անդրանիկ Օզանյանը։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դատվանի շրջանի համայնքներ
Ջրհոր (Խլաթի գավառ)

**Ջրհոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Բիթլիս քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Գրգուռ լեռան ատառապատ լանջին՝ Վանա լիճը թափվող գետակի ափին։

1909 թվականին ուներ 37 տուն՝ 316 հայ բնակչով։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և արհեստներն էր։

Ջրհորն ուներ հայկական եկեղեցի և վարժարան։

1895 թվականին թուրքերի կողմից գյուղը ավերվել և կողոպտվել։ Բնակիչների մի մասը սրի է քաշվել։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ տեղահանվել են բոլոր հայերին։ Նրանց մեծ մասին կոտորել են աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դատվանի շրջանի համայնքներ