Կանանց աճուրդ

մինի|Թոմաս Ռոուլենդսոն, «Կնոջ վաճառք», 1812-1814 թվականներ
**Կանանց աճուրդային վաճառք** (), այն պրակտիկան է, երբ ամուսինը վաճառում է իր կնոջը, և այն կարող է ներառել նաև կնոջ վաճառքը ամուսնությունից դուրս գտնվող որևէ 3-րդ անձի կողմից։ Կնոջ վաճառքն ունեցել է բազմաթիվ նպատակներ այս պրակտիկայի պատմության ընթացքում, և «կանանց վաճառք» տերմինը բոլոր աղբյուրներում նույնիմաստ սահմանված չէ։

Երբեմն կինը վաճառվում էր ամուսնու կողմից նոր ամուսնու՝ որպես ամուսնալուծության միջոց, այս դեպքերում երբեմն կնոջը թույլատրվում էր ընտրել իր ապագա ամուսնուն, եթե ընտրությունն արվում էր որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում, հատկապես երբ կինը երիտասարդ էր և գրավիչ։ Որոշ հասարակություններում կինը կարող էր ազատվել ամուսնությունից՝ վճարելով դրա դիմաց, կամ ամուսիններից որևէ մեկը կարող էր նախաձեռնել նման ձևով ամուսնալուծություն։ Կնոջ վաճառքի մեկ այլ պատճառ կարող էր լինել ամուսնու ֆինանսական պարտավորությունների՝ ընտանիքի պահպանման կամ ամուսնությունից առաջ ունեցած պարտքերի նվազեցումը։ Երբեմն հարկերը մուծվում էին կնոջ և երեխաների վաճառքի միջոցով՝ վաճառքից ստացված գումարն օգտագործելով որպես հարկային վճար, հատկապես այն ժամանակ, երբ հարկերն այնքան բարձր էին, որ անհնար էր գոյատևել։ Սովը և սովամահության վտանգը նույնպես կարող էին պատճառ դառնալ վաճառքի։ Խաղատնային պարտքերը երբեմն մարվում էին ազատ կամ ստրուկ կնոջ վաճառքով։ Որոշ հասարակություններում կնոջը չէր տրվում ամուսին վաճառելու հարցում այն իրավունքները, որոնք վերապահված էին տղամարդուն, և երբեմն կնոջը ամբողջությամբ մերժվում էին որևէ իրավունքներ եթե ամուսինը որոշում էր նրան վաճառել, նույնիսկ՝ մերժման իրավունքը։ Ամուսնալուծությունը, որը կատարվել էր փոխադարձ համաձայնությամբ, սակայն կինը եղել էր ոչ բարեխիղճ, երբեմն հանգեցնում էր ամուսնալուծության չեղյալ հայտարարմանը, ինչը թույլ էր տալիս այնուհետև վաճառել նրան։ Ամուսինը կարող էր վաճառել իր կնոջը և այնուհետև դիմել դատարան՝ պահանջելով փոխհատուցում նոր տղամարդու հետ կնոջ ունեցած դավաճանության համար։ Ըստ որոշ օրենքների՝ ամուսնական դավաճանություն դիտվում էր որպես կնոջը հարճության մեջ վաճառելու օրինական հիմք։

Ազատ կինն իր հերթին կարող էր վաճառվել ստրկության՝ օրինակ, եթե նա ամուսնացել էր ծառայի հետ կամ եթե նրա ամուսինը սպանվել էր։ Երբեմն ստրկատերը կարող էր վաճառել ստրկության մեջ գտնվող կնոջը։ Ստրկացված ընտանիքները հաճախ բաժանվում էին. կանայք, ամուսինները և երեխաները վաճառվում էին տարբեր գնորդների՝ հաճախ առանց երբևէ միմյանց կրկին տեսնելու։ Կնոջ վաճառքի սպառնալիքը երբեմն օգտագործվում էր ստրկության մեջ գտնվող ամուսնուն տիրոջ ենթակայության մեջ պահելու համար։ Պատերազմի ժամանակ կողմերից մեկը կարող էր (հնարավոր է՝ կեղծ կերպով) մեղադրել մյուսին կնոջ վաճառքի մեջ՝ որպես լրտեսության միջոց։ Կինը կարող էր դիտվել նաև որպես եկամուտ, և նրան կարող էր բռնագրավել տեղական իշխանությունը, եթե ամուսինը մահացել էր առանց ժառանգ թողնելու։ Կնոջ վաճառքը երբեմն նկարագրվում էր որպես կնոջ ծառայությունների վաճառք. այն կարող էր լինել որոշակի տարիների կտրվածքով՝ որից հետո նախատեսված էր ազատում։ Եթե վաճառքը ժամանակավոր էր, որոշ դեպքերում կնոջ վաճառքը համարվում էր ժամանակավոր միայն այն իմաստով, որ վաճառված և կրկին ամուսնացած կինը մահվանից հետո վերամիավորվելու էր իր առաջին ամուսնու հետ։

Իրավական և գործնական սահմանափակումներ գոյություն ունեին, և կային քննադատություններ։ Որոշ հասարակություններ հատուկ արգելում էին կնոջ վաճառքը՝ անգամ մահապատիժ սահմանելով օրենքը խախտող ամուսինների համար։ Սակայն երբեմն իրավական արգելքը շրջանցվում էր՝ կնոջ որդեգրման ձևով կազմակերպված գործարքով, որի դիմաց վճարվում էր գումար և որի արդյունքը փաստացի նման էր վաճառքի։ Հասարակությունը կարող էր հարկել կամ տուգանել կնոջ վաճառքը՝ առանց այն լիովին արգելելու։ Օտարերկրյա բանակին մոտ գտնվելը երբեմն սահմանափակում էր ստրկատիրոջ հնարավորությունը՝ ընտանիքը բաժանող կնոջ վաճառք իրականացնելու համար։ Քննադատությունների թվում, որոշ վաճառքներ (ոչ միայն ծառայությունների, այլ ամբողջությամբ՝ կնոջը որպես անձ վաճառելու) համեմատվել են ձիերի վաճառքի հետ։ Վաճառքի ենթակա կանայք դասվում էին որպես կապիտալային ակտիվներ կամ ապրանքներ։ Օրենքներից մեկը կնոջը դարձնում էր ամուսնու ունեցվածք։ Այլ վաճառքներ բնութագրվել են որպես բիրտ, հայրիշխանական և ֆեոդալիստական։ Կնոջ վաճառքը դասվել է ստրկության հավասար։ Աֆրիկայի մասով քննարկվել է, արդյոք աֆրիկացիները այդ պրակտիկան ընդհանրապես հանցագործություն չէին համարում, թե այն համարվում էր հակասող իրենց արժեհամակարգին։ Ժամանակակից որոշ հայտնի երգեր, որոնք ընդդիմանում են կնոջ վաճառքին, ծառայում են որպես գործիքներ՝ քաղաքային աղքատության դեմ պայքարի և ֆեմինիստական շարժման համար։ Ֆեմինիստ գրողի մի պատմվածքում կնոջ վաճառքի առաջարկը մերժվում է հենց կնոջ կողմից՝ այնուհետև վաճառք տեղի չի ունենում։ Մեկ այլ պատմվածքում ներկայացվում է ֆեմինիստական արդարության պաշտպան, որտեղ ամուսինը դատապարտվում է կնոջը մոլախաղով վաճառելու համար։

Կնոջ վաճառքը հանդիպել է բազմաթիվ հասարակություններում՝ դարերի ընթացքում և երբեմն նաև ներկա ժամանակներում, ներառյալ՝

* **Միացյալ Նահանգներ** (այդ թվում՝ Հավայան կղզիներում ճապոնացիների շրջանում, Գալլինոմերո, Յուրոկ, Կարոլինայի և Ֆլորիդայի հնդկացիական ցեղերում, Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսարևմուտքում և Կոդիակի կղզու բնիկների շրջանում՝ ներկայիս Ալյասկայում),
* **Կոլումբիա**,
* **Անգլիա**,
* **Ավստրալիա** (աբորիգենների շրջանում),
* **Դանիա** (հնարավոր է),
* **Հունգարիա**,
* **Ֆրանսիա**,
* **Գերմանիա,**
* **Հնդկաստան**,
* **Ճապոնիա**,
* **Մալայա** (չինացի աշխատավորների շրջանում),
* **Թաիլանդ** (առնվազն թույլատրված էր),
* **Հյուսիսային Ասիա** (Սամոյեդների շրջանում),
* **Փոքր Ասիա** (Յուրուկների շրջանում),
* **Կաֆիրիստան**,
* **Ինդոնեզիա** (թեպետ ոչ բացահայտ ձևով),
* **Տանգանիկա**,
* **Կոնգո**,
* **Բամում**,
* **Կենտրոնական Աֆրիկա** (Բալուբա ժողովրդի շրջանում),
* **Զամբիա**,
* **Հարավային Աֆրիկա** (չինացի աշխատավորների շրջանում),
* **Բուրկինա Ֆասո**,
* **Եթովպիա**,
* **Նիգերիա** (հնարավոր է),
* **Աբիսինիա**,
* **Եգիպտոս**,
* **Լոմբարդիա**,
* **Հին Հռոմ** (երբեմն՝ իրավաբանական ֆիկցիայի ձևով, երբեմն՝ իրականում),
* **Հին Հունաստան**,
* **Հին Էմար** (Սիրիայում)։

Ռուանդայում կնոջ վաճառքը դարձել է պատերազմի ժամանակ արված մեղադրանքի առարկա։ Հատուկ արգելքներ գոյություն են ունեցել Թաիլանդում, Ինդոնեզիայում, Հին Հռոմում և Հին Իսրայելում, իսկ մասնակի արգելքներ՝ Անգլիայում և Ճապոնիայում։ Կնոջ վաճառքը եղել է նաև ժողովրդական մշակույթի թեմա Հնդկաստանում, ԱՄՆ-ում, Չինաստանում, Սկանդինավիայում, Նեպալում, Գվատեմալայում և Նիդեռլանդական Ինդիաներում։ Այն արձանագրվել է ինչպես քրիստոնեության, այնպես էլ հուդայիզմի մեջ։

## Պատմություն և պրակտիկա
### Անգլիա
Անգլիական կնոջ վաճառքի սովորույթը լայնորեն սկսեց տարածվել 17-րդ դարի վերջին, այն ժամանակ, երբ ամուսնալուծությունը գործնականում անհնար էր, բացառությամբ չափազանց հարուստների։ Այս ձևավորված արարողակարգում՝ ամուսինը, կնոջ պարանոցին, ձեռքին կամ մեջքին հագցրած պարանը, նրան հրապարակայնորեն ցուցադրում էր և աճուրդով վաճառում ամենաբարձր գին առաջարկողին։

Չնայած այն բանին, որ այս սովորույթը իրավական հիմք չուներ և հաճախ հանգեցնում էր դատական հետապնդումների (հատկապես 19-րդ դարի կեսերից սկսած), իշխանությունների վերաբերմունքը հաճախ երկիմաստ էր։ 19-րդ դարի սկզբի առնվազն մեկ խաղաղության դատավոր պաշտոնապես հայտարարեց, որ իրեն իրավունք չի համարում խոչընդոտել կանանց վաճառքին և նույնիսկ եղել են դեպքեր, երբ տեղական աղքատների օրենքով զբաղվող հանձնակատարները ստիպել են ամուսիններին վաճառել իրենց կանանց, որպեսզի պետությունը ստիպված չլինի նրանց ընտանիքները պահել աշխատանոցներում։ Այս անգլիական սովորույթը հետագայում տարածվել է նաև Ուելսում, Շոտլանդիայում, Ավստրալիայում  և ԱՄՆ-ում, նախքան ի վերջո վերանալը 20-րդ դարի սկզբին։

### Միացյալ Նահանգներ
1781 թվականին Հարավային Կարոլինայում ստորագրվել է մի փաստաթուղթ՝ վերնագրված «Կնոջ և ունեցվածքի վաճառքի ակտ», որի համաձայն կինը և որոշ ունեցվածք վաճառվել են «երկու դոլարով և վեց բաժակ գրոգով», գնորդը համաձայն այդ փաստաթղթի՝ իրավունք էր ստանում «նշված կնոջը ունենալ ընդմիշտ և ևս մեկ օր», և ըստ իրավաբան Ռիչարդ Բ. Մորիսի, այս փաստաթուղթը «իր տեսակի մեջ եզակի» է։ Նա նշում է, որ թեև Չարլսթոն  բրիտանական ռազմական օկուպացիայի ժամանակ իրավական համակարգը լիարժեք կայուն չէր, կնոջ վաճառքն իրավաբանական ուժ չէր կարող ունենալ՝ ոչ ընդհանուր իրավունքի, ոչ էլ Հարավային Կարոլինայի ամուսնության գործող օրենքների համաձայն։ Մորիսի գնահատմամբ՝ այդ փաստաթուղթը, ամենայն հավանականությամբ, ծառայել է որպես ամուսնալուծության փաստաթուղթ, քանի որ նահանգում ամուսնալուծությունն արգելված էր, իսկ Անգլիական եկեղեցու ամուսնության օրենքները հաճախ անտեսվում էին աղքատ սպիտակների և գյուղական շրջանների բնակչության կողմից։ Այնուամենայնիվ, հնարավոր է, որ այս վաճառքն արվել է նաև ամուսնու ֆինանսական պարտավորություններից ազատվելու համար՝ նախաամուսնական պարտքերից, կնոջ և երեխաների պահման պարտավորություններից։ Մորիսը նաև նշում է, որ քիչ հավանական է, որ այս փաստաթուղթը վերաբերեր սևամորթ ստրուկի կամ պայմանագրային ծառայողի վաճառքին, սակայն հնդկացի կամ մետիս կնոջ վաճառքը, թեև անհավանական, բացառված չէ։

#### Բնիկ ամերիկացիներ և այլ բնիկներ
Կարոլինայի բնիկ ամերիկյան ցեղերից մեկը, ըստ Ուիլյամ Քրիսթի ՄակԼեոդի՝ ինչպես 1925 թվականին հրապարակվել է, մասնակցում էր պարտքային ստրկությանը, որի դեպքում «ստրուկ» նշանակում էր՝ «այն անձը, ով խոնարհաբար կախված է իր տիրոջից՝ գոյատևելու համար»։ Ըստ ՄակԼեոդի՝ վկայակոչելով Ջ․ Լոուսոնին, «եթե տղամարդն ամուսնանում է այրի կնոջ հետ, որը ծանրաբեռնված է մահացած ամուսնու պարտքերով, ապա նա կարծես ունենա շարժական գույքի որոշ հատկանիշներ, թեև համարվում է նաև կին։ Ամուսինը կարող է վճարել կնոջ մահացած ամուսնու պարտատերերին և այնուհետև նրան վաճառել մեկ ուրիշին՝ որպես կին»։ Լոուսոնը նշում է, որ «միևնույն օրը ինքը մի քանի նման գործարք է տեսել», և ավելացնում՝ «կարելի է տեսնել, թե ինչպես են տղամարդիկ իրենց կանանց վաճառում ինչպես ձիերին տոնավաճառում։ Տղամարդուն թույլատրվում է ոչ միայն որքան կամենա՝ փոխել իր կանանց, այլև ունենալ այնքան, որքան կարող է պահել»։

Ջորջ Էլիոթ Հաուարդի ինչպես հրապարակվել է 1904 թվականի տվյալներով՝ Կալիֆոռնիայի Գալինոմերո ցեղի երիտասարդ տղամարդը, եթե դժգոհ է իր կնոջից, կարող էր «ուրիշ տղամարդու հետ պայմանավորվել» և վաճառել նրան «մի քանի կակղամորթի կճեպից պատրաստված արժույթի դիմաց»։ Նույն աղբյուրի համաձայն՝ Կալիֆոռնիայի Յուրոկ ցեղում «ամուսնալուծությունը շատ հեշտ էր ամուսնու ցանկությամբ. անհրաժեշտ միակ պայմանն այն էր, որ նա հետ ստանար կնոջ համար հարսնեկալից վճարած գումարը»'։

17-րդ դարի վերջից մինչև 18-րդ դարի կեսերը՝ Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտքի որոշ ցեղերի մեջ, ըստ Էլզի Ֆրանսիս Դենիսի, անհայտ ցեղերից երկու բնիկ սպանվել են, և «մեկի այրին և երկու դուստրերը լաց էին լինում, քանի որ պետք է վաճառվեին որպես ստրուկներ»։ Սակայն Դենիսն ընդգծում է, որ բոլոր ցեղերը չէին մասնակցում կնոջ վաճառքին, նշելով, որ «Ռոսսը երբևէ չի տեսել դեպք, որ Չինուկներից կամ հարևան ցեղերից որևէ մեկը վաճառած լիներ իր կնոջը»։

1802-1803 թվականներին Կադյակ կղզում (ներկայիս Ալյասկա, այն ժամանակ՝ Ռուսական կայսրության մաս), ըստ Գավրիիլ Իվանովիչ Դավիդովի, «ամուսնական հավատարմությունը կղզու բնակիչների (Կոնիագների) կողմից միշտ էլ առաքինություն չի համարվել, և շատ դեպքերում ամուսինը կարող էր իր կնոջը վաճառել փոքրիկ նվերի դիմաց»։

Ֆլորիդայում, հավանաբար 16-րդ դարում, ըստ անհայտ «ականատեսի», Ֆլորիդայի բնիկների մոտ «ղեկավարը ուներ իշխանություն՝ տալու կամ ավելի ճիշտ՝ վաճառելու կանանց՝ ամուսնանալու ցանկություն ունեցողներին»։

Կանադայում, հատկապես Արևմտյան ափի ցեղերի՝ ղեկավարների և հարուստ «պարզ մարդկանց» շրջանում, կնոջ գնելն ու վաճառելը սովորական պրակտիկա էր։

#### Աֆրիկյան ծագում ունեցող անձինք
Ըստ Վ․ Ռ․ Ռիդելի՝ «Մի մարդ, ում երակներում մի փոքր նեգրարյուն էր հոսում, ուներ մի դուստր, որի արտաքինում գրեթե ոչ մի նշան չկար նեգրական ծագման։ Ընդունված էր, որ նա կամուսնանա միայն սպիտակամորթ տղամարդու հետ, և հայրը պատրաստ էր նրա ամուսնության ժամանակ տալ գեղեցիկ օժիտ, եթե փեսացուն սպիտակամորթ լիներ։ Մի օր Հարավային նահանգներից մի անձ՝ մաքուր կովկասյան ծագումով եկավ Տորոնտո, սիրահարվեց աղջկան ու շահեց նրա սիրտը։ Նրանք ամուսնացան, և ամուսինը կնոջը տարավ իր հարավային տուն։ Սակայն կարճ ժամանակ անց հայրը սարսափով իմացավ, որ այդ լկտի խաբեբան կնոջը վաճառել է որպես ստրուկ։ Հայրը անմիջապես մեկնեց հարավ, և մեծ ջանքերի ու ծախսերի գնով կարողացավ ետ բերել այդ դժբախտ կնոջը՝ դաժան դավաճանության զոհին»։

Նյու Յորքի տարածքում 1776–1783 թվականներին բոլոր աֆրիկյան ծագում ունեցողները ստրուկ չէին։ Որոշ դեպքերում, փաստաթղթերը չէին նշում նրանց կարգավիճակը։ Օրինակ՝ մի «սևամորթ տղամարդկանց խումբ...ռազմական դատարանի առաջ կանգնել էր մի սպիտակամորթ ստրկատիրոջ սպանության համար, ով հենց նոր Նյու Յորքում վաճառել էր նրանցից մեկի կնոջը»։

1863 թվականին Ուիլյամ Ու․ Ռայան Երկրորդը, ով դեմ էր ստրկությանը և անջատականությանը, միացել էր հյուսիսային բանակին, սակայն հետագայում զորացրվել էր։ Նրա դստեր՝ Մարգարետ Ռայան Քելլիի վկայությամբ, նա տուն էր վերադարձել մի սևամորթի հետ, ում անունը Օգոստոս էր, և ում նա վճարել էր։ Օգոստոսը պատմել էր, որ «իր սպիտակամորթ տերերը կնոջը վաճառել էին «գետն ի վար» (այսինքն՝ հարավ՝ խոր ստրկության մեջ)։ Դա նրա համար մշտական ցավի աղբյուր էր... Երբ ունենար 200 դոլար, նա մտադիր էր վերադառնալ Վիրջինիա՝ իր ընտանիքին փնտրելու»։

##### Սև ստրկություն
Տարբեր նահանգներից հաղորդվել են դեպքեր։ Հյուսիսային Կարոլինայում ծնված մի ստրուկ, ով տեղափոխվել էր մոտ 80 կմ հեռավորության վրա, հիշում է. «Երբ 5-ից 8 տարեկան էի, այստեղ գտնվելու ընթացքում, (անհայտ անձը) վաճառել է մորս Նյու Օրլեան, իսկ հորս թողել տանը»։ Նրա տերը տեղափոխվել է Ալաբամա և մահացել՝ թողնելով չմարված պարտքեր և յոթ ստրուկ, որոնց բոլորին վաճառել է շերիֆը, բացի նրա հորից.։

Իսահակ Ջոնսոնի խոսքով, ով իր մանկության տարիներին ստրուկ է եղել, իր մայրը գողացվել է Մադագասկարից, «նվիրաբերվել է» Ջոնսոնի պապին, գնահատվել որպես «ծառա» և «կտակով փոխանցվել է» Ջոնսոնի հորը Կենտուկիում և նրա հայրը «Ջեյնին բոլոր առումներով վերաբերվում էր որպես կնոջ, և նա միամտորեն կարծում էր, որ իսկապես կինն է»։ 1851թվականին մոտ, երբ հայրը որոշեց տեղափոխվել և վաճառել իր «գյուղն ու գույքը», նա կարգադրեց նաև Ջեյնի և նրա երեխաների վաճառքը։ Երբ մայրն ու նրա 2 տարեկան երեխան միասին փորձեցին վաճառվել, ոչ ոք չգնեց, բայց երբ բաժանեցին՝ նրան վաճառեցին 1100 դոլարով։

Թոմաս Հյուզը, ըստ Միդերսի և Հոփերի, ստրուկ էր, «ով, կարծես թե, վերցրել էր իր Լուիզիայի տիրոջից մեծ գումար» և փախել, որից հետո նրան բռնել և դատապարտել էին։ Բանտարկության ընթացքում տերը այցելել էր նրան, իր հետ բերել Հյուզի կնոջը և խոստացել, որ եթե Հյուզը գնա հարավ՝ «կազատի նրան և չի փորձի նրան ստրուկ դարձնել»։ Սակայն, երբ նրանք հասան Բալթիմոր, տերը արդեն վաճառել էր նրա կնոջը և մտադիր էր նորից ստրկացնել Հյուզին Հյուզը փախավ։

Մի «ծեր ստրուկ» Մեմֆիսի մոտակայքից պատմել է զինվոր Չոնսի Կուկին, որ իր տերը կնոջն ու երեխաներին վաճառել է Ալաբամայի բամբակագործին՝ ազարտային պարտքերը մարելու համար։ Երբ նա ասել է, որ չի կարող այդպես ապրել, նրան կապել են պատիժների սյունին, մերկացրել և 40 մտրակահարում տվել։ Հաջորդ գիշեր նա փախել է ճահիճներ։ Նրա հետևից շները բաց են թողնվել ու բռնել։ «Սա տեղի է ունեցել աչքի առաջ Նեշվիլիում՝ Թենեսիի մայրաքաղաքում։ Ես պատմեցի տղաներին, բայց նրանք ասացին, որ սուտ է, որ սևերը ինձ խաբում են։ Բայց այս պատմությունը շատ նման էր Քեռի Թոմի խրճիթի պատմություններին, և ես հավատացի։ Հայրս էլ գիտի նման բաներ, որոնք իրական են»։

Մարկ Լեոնեն, անդրադառնալով Վիրջինիայում գտնվող Քարթերս Գրով պլանտացիաների ժամանակակից պատմական ցուցադրությանը, նշում է, որ «ստրուկների վերահսկողը պահվում էր տեղում կնոջը վաճառելու սպառնալիքով»։

Մյուս կողմից, Ամերիկյան հեղափոխության ընթացքում, սևամորթները, որոնք մնացել էին իրենց տերերի մոտ, բրիտանական բանակի մոտ լինելու շնորհիվ, հանկարծ ձեռք բերեցին այնպիսի լծակ, որը երբեք չէին ունեցել։ Մի հայտարարություն տեղեկացնում էր, որ վաճառվում է մի երիտասարդ սևամորթ կին՝ չորս երեխաների հետ։ «Նրանք չեն վաճառվում որևէ մեղքի համար», ասվում էր տիրոջ կողմից, այլ որովհետև կինն ունի ամուսին քաղաքում, իսկ տիրուհին չէր ցանկանում բաժանել նրանց։ Թեև հնարավոր է, որ տիրուհու շարժառիթները մարդասիրական էին, նաև հավանական է, որ նա վախեցել է, որ ստրուկն այժմ կարող է ավելի հեշտ փախչել։ Հավայան կղզիներ, ճապոնացի ներգաղթյալների շրջանում։ Ճապոնացիների ներգաղթը Հավայան կղզիներ խրախուսվել է 19-րդ դարի վերջերին, սակայն ներգաղթյալների թվում կանանց բաժինը շատ փոքր էր։ Ճապոնացի ներգաղթյալների առաջին սերունդը ապրում էր կտրված իրենց հայրենիքից։ Էյլին Թամուրայի խոսքով՝ այս մեկուսացումն ու վերադարձի համար բավական գումար վաստակելու հույսի խափանումը հանգեցրել են ժամանակավոր սոցիալական նորմերի քայքայման, ինչը իր հերթին հանգեցրել է կանանց վաճառքին։ Հավայան կղզու շերիֆ Է. Գ. Հիչքոքը 1892 թվականին գրել է․ «Ցանկանում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել այս կղզում տարածված մի երևույթի վրա՝ ճապոնացիները միմյանց իրենց կանանց կամ սիրուհիներին են վաճառում»։ Մաուիի շերիֆը 1901 և 1904 թվականներին նշել է․ «Ճապոնացիների շրջանում տարածված է իրենց կանանց առքուվաճառքի սովորույթը, ինչը չարիք է և պետք է ուսումնասիրության ենթարկվի»։ Նա առաջարկել է ընդունել օրենքներ, որոնք հստակ կարգելեն կնոջ վաճառքը։ Ջոան Հորիի պատմած անձնական վկայության մեջ հարց է բարձրացվել. «Ինչու՞ կցանկանայիր ունենալ արդեն օգտագործված կին»։ Պատասխանը եղել է՝ «Որովհետև կղզիներում արդեն առկա կին ունենալու հնարավորությունը ավելի վստահելի էր, քան միայն նկարով ապագա հարսնացու»։

### Չինաստան
Չինաստանում կնոջ վաճառքի սովորույթը կամ «բաժանության վաճառքը» ունի երկար պատմություն, որն ընդգրկում է թե՛ կայսերական, թե՛ նոր ժամանակները։

#### Պատմական
14-րդ դարի գիտնական Վեյ Սուն, ում մեջբերում է Փոլ Ջ․ Սմիթը, գրել է. «Դինաստիայի սկզբում հարկերի և հարկադիր աշխատանքների գնահատման համակարգը հիմնված էր տնային տնտեսության անդամների թվի վրա։ Այդ պատճառով աղքատներն ավելի էին աղքատանում։ Աղքատ մարդիկ վաճառում էին իրենց կանանց ու երեխաներին՝ պետության նկատմամբ պարտավորությունները կատարելու համար»։

Այս պրակտիկայի ամենավաղ փաստաթղթավորված արգելքը արձանագրված է Յուանի դինաստիայի օրենսդրության մեջ՝ 14-րդ դարում։ Այդ ժամանակ երկու տեսակ կնոջ վաճառքի տեսակ էր հայտնի, որոնք երկուսն էլ համարվում էին անօրինական։ Առաջին տեսակը այն էր, երբ ամուսինը կնոջը վաճառում էր այն տղամարդուն, ում հետ նա դավաճանել էր իրեն։ Երկրորդ տեսակը այն էր, երբ ամուսինը կնոջը վաճառում էր, քանի որ նա դավաճանել էր իրեն կամ նրանք չէին կարողանում միասին ապրել։ Մին դինաստիայի ժամանակ աստիճանաբար սահմանվեց, որ միայն դավաճանությամբ պայմանավորված կնոջ վաճառքը պետք է պատժվի։ Մինչև 1568 թվականը որոշ դեպքերում կնոջ վաճառքը հստակորեն թույլատրված էր օրենսդրությամբ։ Թույլատրված վաճառքի դրույթները պահպանվեցին նաև Ցին դինաստիայի օրենսդրության մեջ, ինչպես նաև արգելքը՝ կնոջը իր սիրեցյալին վաճառելու դեմ։

Սովը կապվում է կնոջ վաճառքի հետ։ 1834 թվականին, Ցզյանսի նահանգի վերաբերյալ միսիոներ Մատյե-Լին գրել է սովի մասին․ «Ամբողջ բերքն ավերվել է գետերի վարարումից։ Որոշ մարդիկ ուտում են թանկարժեք հող։ Մարդիկ նախ վաճառել են իրենց կանանց, ապա՝ որդիներին ու դուստրերին, հետո՝ կենցաղային իրերը, իսկ վերջում քանդել են իրենց տները, որպեսզի փայտը վաճառեն»։ 19-րդ դարի աղբյուրներից մեկը այս պրակտիկան բնութագրում է Չինաստանում չքավոր դասակարգերի մեջ տարածված․ «Ավելի աղքատ մարդիկ վերցնում են կանանց որոշակի ժամանակով և գնում ու վաճառում են նրանց ըստ ցանկության»։

Հովարդը, 1904 թվականի հրատարակությամբ, գրում է․ «Չինական օրենքով, եթե կինը մեղավոր է շնության մեջ և նրան չեն սպանում, ապա ամուսինը կարող է նրան վաճառել որպես երկրորդական կին՝ պայմանով, որ ինքը չի նպաստել այդ հանցագործությանը և չի վաճառում կնոջը հենց այդ մեղավոր տղամարդուն»։

Նույն աղբյուրով՝ Չինաստանում «ամուսնությունը կարող է լուծարվել փոխադարձ համաձայնությամբ, բայց համաձայնությունը պետք է լինի բարեխիղճ։ Եթե կինը կազմակերպում է բաժանումը՝ այլ տղամարդու հետ անթույլատրելի հարաբերության համար, բաժանումը անվավեր է, և ամուսինը կարող է նրան վաճառել ինչպես անհավատարմության դեպքում»։

1928–1930 թվականներին, Շանսի նահանգում տեղի ունեցած սովի ժամանակ, տեղական թերթի և Լեոնարդ Թ․ Կ․ Վուի տվյալներով, գյուղացիները, ովքեր արդեն գրավադրել կամ վաճառել էին իրենց ապրուստի միջոց հանդիսացող հողերը, վաճառել են նաև իրենց կանանց։

#### Ժամանակակից
1949 թվականին, երբ Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցությունը հասավ իշխանության, կնոջ վաճառքը արգելվեց, և կառավարությունը ձեռնարկեց միջոցներ այդ պրակտիկան վերացնելու համար.։ Սակայն Մեծ թռիչքի հետևանքով առաջացած սովերի ընթացքում աղքատ շրջաններում կնոջ վաճառքի դեպքեր կրկին արձանագրվեցին։ 1997 թվականի դրությամբ էլ այդ սովորույթը երբեմն-երբեմն շարունակում էր հանդիպել երկրի որոշ գյուղական վայրերում։

### Ճապոնիա
Տոկուգավայում, Ճապոնիայում (1600–1868), ըստ Ջ. Մարկ Ռամսայերի և Տակեյոշի Կավասիմայի, «տղամարդիկ պարբերաբար վաճառում էին իրենց կանանց և երեխաներին կամ երկարաժամկետ վարձակալության էին հանձնում նրանց… և սա բնորոշ էր ասիական հայրապետական ֆեոդալիզմի դաժանությանը»։ Ռամսայերը շարունակել է՝ ասելով, որ «վաճառքն ու որդեգրումը հավիտենական փոխանցումներ էին», մի տարբերությամբ, որ վաճառքները երբեմն օրենքով արգելված էին, ուստի որդեգրումը հավանաբար կիրառվում էր որպես համարժեք այլընտրանք՝ վճարով՝ նույն ուղղությամբ։ Վաճառքը փաստացի ստրկության էր հանգեցնում։ Ռամսայերի հայտնի հրապարակված վաճառքի և որդեգրման պայմանագրերը կազմում էին ընդհանուր 52՝ 1601–1860 թվականներին, որոնցից 35-ը կանանց էին վերաբերում, իսկ 17-ը՝ տղամարդկանց, փոխանցումները ներառում էին նաև երեխաներ՝ կախված պայմանագրից։ 1740 թվականից հետո վաճառքի «պայմանագրերը հիմնականում անհետացան», հիմնականում ոչ գյուղատնտեսական աշխատանքի աճող պահանջարկի պատճառով, ինչը փախուստը դարձնում էր ավելի հեշտ և շահավետ։

### Հնդկաստան
16–17-րդ դարերում Մողալյան Հնդկաստանում, ըստ պատմաբան Իրֆան Հաբիբի, թեև կայսրական կանոնակարգերով սահմանափակվում էր պետական եկամուտների գանձումը՝ այնքան, որ գյուղացիները կարողանային գոյատևել, տեղական գանձարկղերը հաճախ չէին ցանկանում հետևել այդ կանոններին, խախտում կամ շրջանցում էին դրանք և գերագնահատում գյուղացիների վճարունակությունը։  Չնայած բացառությամբ մեկ հրամանի՝ «արգելել մարտիկների կանանց և երեխաների բռնագրավումն ու վաճառքը», Հաբիբը գրում է․ «Գյուղացիները հաճախ ստիպված էին վաճառել իրենց կանանց, երեխաներին և անասունները՝ հարկերը մարելու համար․․․ Բայց ստրկացումը անգամ այնքան կամավոր չէր, որքան թվում է։ Գյուղերը, որոնք բերքի պակասի պատճառով չէին կարողանում վճարել հարկերը, համարվում էին որպես «յուղված ավար» իրենց տերերի և կառավարչների կողմից, և կանայք ու երեխաները վաճառվում էին՝ իբրև ապստամբության մեղադրանքով։ Նրանց՝ ծանր երկաթե շղթաներով կապած, տանում էին տարբեր շուկաներ ու տոնավաճառներ, իսկ նրանց դժբախտ կանայք փոքրիկ երեխաներով ձեռքերին, լացելով հետևում էին նրանց՝ ողբալով իրենց դժբախտ վիճակը»։

Բենգալիայում մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանում, ըստ Հաբիբի․ «Եթե որևէ գյուղացի կամ օտար մահանում էր առանց որդի թողնելու, ապա նրա կինը և դուստրերը բռնագրավվում էին՝ իբրև եկամտի աղբյուր՝ հանուն կայսերական գանձարանի, տեղական իշխանի կամ որոշ գերիշխող վասալի՝ կախված տարածքից»։ Այս պրակտիկան, որն անվանվում էր անկորա, հնարավոր է հետագայում վերացվել է։

1897 թվականին Ուիլյամ Լի-Ուորները հաղորդում է, որ ամուսինները երբեմն վաճառում էին իրենց կանանց՝ շահույթի կամ վրեժի շարժառիթով։ Կանանց և աղջիկների վաճառքի գինը միշտ 4-ից 10 անգամ ավելի էր, քան տղամարդկանցը։

Արևմտյան Փանջաբում, 1911 թվականից առաջ, ըստ Ա․ Ջ․ Օ’Բրայենի՝ մուսուլմանների շրջանում, մի մարդ վաճառել էր իր կնոջը մեկ այլ ցեղի ներկայացուցչի, և այս գործարքի հիման վրա առաջացած վեճի ընթացքում ազգականների կողմից կնոջ ճակատագրի տնօրինման իրավունքը բացահայտորեն ընդունվում էր։

2009 թվականին, հաղորդումներ եղան Հնդկաստանի Բունդելքանդ տարածաշրջանից, որտեղ աղքատ գյուղացիներ վաճառել էին իրենց կանանց՝ պարտքերը մարելու նպատակով։ Այս դեպքերի հաճախականությունը հայտնի չէ։

### Աֆրիկա
Աֆրիկայում ընդհանուր առմամբ, ըստ Փարքեր Շիպթոնի (1990 թվականին), «ամուսինները երբեմն վաճառում են իրենց կանանց՝ սովի կամ սննդի պակասի ժամանակ, բայց հակառակը երբեք չի լինում»։ Մյուս կողմից՝ Դեյվիդ Հյումի այն պնդմանը, թե «աֆրիկացիները դա հանցանք չեն համարում՝ միմյանց վաճառելը», աֆրիկացի փիլիսոփա Օտտոբա Կուգոանոն արձագանքել է․ «ոչինչ չի կարող ավելի հակասել այն ամենին, ինչ նրանք թանկ ու արժեքավոր են համարում»։

Արևմտյան Աֆրիկայում՝ Արոյի դաշնության օրոք, Դեյվիդ Գրեբերի համաձայն, «մարդը, որը պարզապես չէր սիրում իր կնոջը և փողի կարիք ուներ, միշտ կարող էր պատճառ գտնել նրան վաճառելու համար, և գյուղի տարեցները՝ ովքեր իրենց բաժին շահույթն էին ստանում, գրեթե միշտ համաձայնություն էին տալիս»։

Հյուսիսային Տանգանիկայում՝ Մասայ շրջանի Սոնջո ազգության շրջանում, 1955 թվականին, ըստ Ռոբերտ Ֆ. Գրեյի, Սոնջոները «փոխանցում էին կանանց՝ այսինքն՝ կնոջ նկատմամբ իրավունքներ»։ Գրեյը գրում է․ «սոնջոների մոտ տնտեսական աշխույժ փոխանակման համակարգ գոյություն ուներ, որը ներառում էր նաև կանանց նկատմամբ իրավունքների վաճառքն ու գնումը. կանայք տնտեսական իմաստով ընկալվում էին գրեթե ինչպես մյուս ապրանքները»։ Համաձայն նրա․ «երբ ամուսինը մահանում է, կնոջ նկատմամբ իրավունքները ժառանգում է նրա ամենատարեց եղբայրը։ Այս իմաստով կանայք տարբերվում են այլ գույքային օբյեկտներից։ Եղբայրը կարող է այդ այրին վերցնել որպես կին, կամ կարող է կնոջ նկատմամբ ունեցած իրավունքները վաճառել այլ տղամարդու։ Սակայն այս գործարքն ամբողջությամբ հասկանալու համար պետք է դիտարկենք սոնջոական ամուսնության մի միստիկ կողմը։ Վստահվում է, որ երբ ամուսնացած մարդը մահանում է, նա վերջում միավորվում է իր ամուսնու հետ հոգևոր աշխարհում։ Այս հավատը արտահայտված է մի առասպելով․ հնում մեռյալները երբեմն վերադառնում էին երկրի վրա իրենց հարազատներին օգնելու, սակայն վերջին մեկ հոգին, որը մարմնավորվեց, վիրավորվեց մարդկանց կողմից և երդվեց, որ այդուհետ մեռյալները հավիտյան կմնան հոգևոր աշխարհում։ Նա հեռանալուց առաջ բացատրեց, որ մեռած ամուսինների հոգիները սպասում են իրենց զուգընկերոջ մահվանը, որպեսզի հոգևոր աշխարհում վերամիավորվեն։ Այս հավատը գործնական հետևանքներ ունի հարսնաքաղի գործարքներում»։ Հետևաբար, երբ ամուսինը մահանում է, այրին ժառանգած եղբայրը կարող է կնոջ նկատմամբ ունեցած իր իրավունքները վաճառել մեկ այլ տղամարդու՝ երեսուն այծի հաստատված գնով։ Այս հարաբերականորեն փոքր գումարը՝ կնոջ սովորական հարսնաքաղի կեսից էլ պակաս, բացատրվում է հոգևոր ամուսնության հավատով, քանի որ նոր ամուսինը կնոջ նկատմամբ ամբողջական ամուսնական իրավունքներ ստանում է միայն այս աշխարհում։ Նրա մահից հետո կինը միանում է իր նախնական ամուսնուն հոգևոր աշխարհում։ Երկրորդ ամուսինը կորցնում է նրա հոգու տիրապետության իրավունքը։ Այրիների համար նվազեցված հարսնաքաղը հնարավոր չէ բացատրել որպես կնոջ արժեքի նվազում։ Բաժանության դեպքում, Գրեյի ասելով, «ամուսինը փոխանակում է իր կնոջ նկատմամբ ունեցած իրավունքները այլ տղամարդու հետ որոշակի թվով այծերի դիմաց։ Հարմար է ասել, որ նա վաճառում» է իր կնոջը, քանի որ գործարքի ձևը հիմնականում նույնն է, ինչ մյուս ապրանքների վաճառքի կամ փոխանակման ժամանակ։ Այսպիսով, երիտասարդ կինը տնտեսական իմաստով ընկալվում է որպես ապրանք։ Սակայն ժամանակի ընթացքում նա դուրս է գալիս այս կարգավիճակից՝ մասամբ սեռական գրավչության նվազման պատճառով, սակայն առավելապես այն պատճառով, որ նրա երեխաները մեծանում են և նշանվում։ Սա կայունացնում է նրա դիրքը համայնքում»։ Գրեյն ավելացնում է, որ «երիտասարդ կնոջ արժեքը՝ որպես կին, սովորաբար չի նվազում այն պատճառով, որ նա նախկինում ամուսնացած է եղել, և ամուսինը՝ նրան վաճառելիս, փորձում է վերադարձնել այն նույն հարսնաքաղի արժեքը, որը նա էր վճարել, ինչը հիմնականում կախված էր կնոջ ծնողական ընտանիքի սոցիալական դիրքից։ Գինը որոշվում էր նաև առաջարկով ու պահանջարկով։ Որոշ սահմանափակումներ դժվարացնում են գնորդ գտնելը նույն գյուղում։ Գնորդ գտնվելուց հետո կնոջը միշտ տրվում է ժամանակ՝ ավելի ցանկալի երկրորդ ամուսին գտնելու համար, նախքան նա պարտավորվի ամուսնանալ իր ամուսնու կողմից ընտրված տղամարդու հետ։ Ամուսնու կողմից կնոջ վրա ֆիզիկական հարկադրանք չի կիրառվում։ Պարտադրող գործոնը գալիս է սոցիալական կառուցվածքից, որի մեջ երիտասարդ կինը, որը մի անգամ արդեն ամուսնացած է եղել, չունի այլ կարգավիճակ, բացի «կին» լինելուց։ Սակայն Սոնջո ամուսինը հատուկ իշխանություն ունի, որը համայնքն է հաստատել՝ կնոջ նկատմամբ, որին նա ցանկանում է վաճառել․ եթե ցեղի ներսում ընդունելի գնորդ չի գտնվում, նա կարող է կնոջը վաճառել մասայներին, որոնց պահանջարկը Սոնջո կանանց ու երեխաների հանդեպ կարծես անսպառ է»։ Գրեյը նշում է նաև, որ «եթե կինը իրեն այնպես է պահում, որ դառնում է անընդունելի՝ որպես կին, ապա կարող է դրդել ամուսնուն նրան վաճառել իր ընտրած տղամարդուն, ինչի շնորհիվ նա որոշ չափով կարող է պաշտպանել իր սեփական շահերը։ Այս կնոջ վաճառքի համակարգը բավականին ճկուն է և, թվում է, կնոջը տալիս է նույնքան ընտրության ազատություն, որքան ընդունված է մյուս աֆրիկյան հասարակություններում»։ Ըստ Գրեյի, «երեխաները մնում են մոր հետ, երբ նա վաճառվում է, և ընդունվում են նրա նոր ամուսնու կողմից»։ Նա նաև գրում է, որ «միայն երիտասարդ կանայք՝ առանց երեխաների կամ փոքր երեխաներով, սովորաբար համարվում են վաճառքի ենթակա, և վճարվող գինը սովորաբար համարժեք է կամ մոտ է նախնական հարսնաքաղին, թեև երբեք չի գերազանցում այն։ Առնվազն մեկ դեպքում միջին տարիքի մի կին (մոտավորապես քառասուն տարեկան) վաճառվել է ամուսնու կողմից զգալիորեն նվազեցված գնով»։ Գրեյը շարունակում է՝ «այս բաժանումներում վճարումը կատարվում է միայն նախնական ամուսնուն (ոչ թե կնոջ հորը)։ Գյուղի խորհուրդը, սակայն, նման գործարքների վրա գանձում է յոթ այծի հարկ։ Այս վճարը կամ հարկը, ամենայն հավանականությամբ, վկայում է կանանց վաճառքի նկատմամբ որոշակի թաքնված բացասական վերաբերմունքի մասին։ Այս այծերից շատերը, ինչպես տուգանքներից հավաքվածները, զոհաբերվում են։ Երբ կանայք փոխանակվում են՝ այլ ոչ թե վաճառվում, հարկը կազմում է միայն չորս այծ, ինչը համահունչ է ընդհանուր կարծիքին, որ կանանց փոխանակումը նախընտրելի է նրանց վաճառքից»։

Արևելյան Կոնգոյում՝ Բագուհա ազգաբնակչության շրջանում, ինչպես 1926 թվականին հաղորդում է Մելվիլ Ջ. Հերսկովիցը, եթե ամուսնության ժամանակ վճարվել է հարսնաքաղ, որը որոշ պայմաններում ենթակա է վերադարձի, սակայն չի վերադարձվում, ապա տղամարդը կարող է վաճառել իր կնոջը՝ փոխհատուցելու համար այն գումարը, որը վճարել էր նրա համար։ Այս սովորույթը, Հերսկովիցի խոսքով, բնորոշ չէ Արևելյան Աֆրիկային։

Բամումում, որը գտնվում է ներկայիս Կամերունում, 19-րդ և 20-րդ դարերում, ըստ Աբուբաքար Նջիասե Նջոյայի՝ «հատուկ դեպքերում՝ երբ ամուսինն այլևս լավ հարաբերությունների մեջ չէր իր ազատ ծնված կնոջ հետ, որի համար նա վճարել էր շատ բարձր հարսանեկան արժեք, նա պարզապես վաճառում էր նրան՝ առանց իր ծնողների հետ համաձայնեցնելու»: Նջիասե Նջոյայի խոսքով՝ մի փոքր թվով ստրկեր «վերածվել էին ... դժգոհ կամ դժգոհ ամուսինների կողմից»: Այսպիսով, ազատ ծնված կինը ստրկություն էր անցնում, երբ ամուսինը այլևս լավ հարաբերություններ չուներ նրա հետ: Ստրկությունը Նջիասե Նջոյան բացատրում է որպես «մարդ, ով զրկված է իր ազատությունից և ամբողջությամբ գտնվում է իր տիրոջ կամ պետության սեփականության մեջ, որը օգտագործում է նրան ըստ կամքի»: 1919 թվականին մի ֆրանսիացի ադմինիստրատոր «թագավորին բացատրեց ֆրանսիական հրամանագիրը ... որը արգելում էր ստրկությունը... և պահանջեց թագավորից, որ ամուսինները դադարեցնեն իրենց կանանց վաճառելը, երբ նրանք այլևս նրանց բավարարում չեն»:

«Բալուբաները Կենտրոնական Աֆրիկայի հարավ-արևելքում 1880-ականներին ... չէին հասկանում, որ կանանց և երեխաների վաճառքը սխալ է, քանի որ դրանք իրենց համար սեփականություն են, և նրանք իրենց իրավունք ունեն դիրքավորել դրանց՝ իրենց ցանկությամբ», ըստ Լուդվիգ Վոլֆի, ում էքսպեդիցիան հանդիպել է Բալուբաներին 1884 թվականի նոյեմբերին կամ հետո և 1885 թվականին: Վոլֆը շարունակեց. «քանի որ Բալուբաները կապի մեջ էին մտել Կիոկեի և Բանգալայի հետ, որոնք Լունդայի երկիրից և Կուանգոյից ապրող առևտրական ցեղեր էին, նրանք սկսել են զենքեր և փոշի ստանալ, որոնց համար նրանք երեխաներ, աղջիկներ և նույնիսկ իրենց կանայք են փոխանակում»: Վոլֆը պնդում էր Բալուբայի մի շեֆին, որ «ինչքան սխալ է իրենց կանանց վաճառելը... [և շեֆը ասաց], ավելի շատ վստահություն ունեցող, որ նրանք միայն իրենց ծախրող կանանց վաճառում էին երկրից դուրս, երբեք՝ լավ կանայք »: (Բալուբաները, ասում է Վոլֆը, տարբերակում էին «տնային ստրկերին և արտահանման ստրկերին... [որովհետև] [տվյալները] սովորաբար այն մարդիկ են, որոնցից նրանք ուզում են ազատվել»):

Հարավային Զամբիայում, Թոկա ցեղում, 20-րդ դարի սկզբին, ըստ Գիզելա Գեյսլերի՝ «հաճախ կանայք ... վարձակալվում էին կամ նույնիսկ 'վաճառվում' իրենց ամուսինների կողմից՝ կանխավճարով հետաքրքրված տղամարդկանց»: Գեյսլերը շարունակեց. «Միգրանտ աշխատանքով զբաղվողները և աֆրիկացի պետական ծառայողները ... հատուկ հետաքրքրված էին 'ժամանակավոր ամուսնություններով'... որոնք տալիս էին նրանց անսահման մուտք դեպի տնային և սեռական ծառայությունները ... [և դրանք] հավանաբար բավական տարածված էին Լիվինգսթոնում»: Գեյսլեր շարունակեց. «Այնուամենայնիվ, այս պրակտիկաները single կանանց համար որոշ հնարավորություններ էին ստեղծում քաղաքում գոյատևելու համար, ... բայց դրանք նաև նշանակում էին, որ կանայք կարող էին ձեռք բերել շարժական կապիտալի հատկանիշ՝ տղամարդկանց ձեռքում»: 1906 թվականին հաստատված բրիտանական գաղութային դատարանում, «տղամարդիկ, ովքեր հայտարարում էին իրենց 'օրինական' ամուսիններ, մեղադրեցին 'ժամանակավոր' ամուսիններին իբր աբորտով և պահանջեցին փոխհատուցում, հատկապես եթե վաճառված կինը հրաժարվեց վերադարձնել իր սկզբնական ամուսնուն։ Մի դեպքում 'ամուսին' պահանջեց փոխհատուցում 'ժամանակավոր' ամուսնուց, քանի որ վերջինս երկարացրել էր պայմանավորված ժամանակահատվածը նախկինի կնոջ հետ՝ առանց լրացուցիչ վճարումներ կատարելու ...։ Մեկ այլ տղամարդ, ով ժամանակավորապես վաճառել էր իր կնոջը Լոզիին, պահանջեց դատարանի հրաման կնոջը վերադարձնելու և հին վճարումները հավաքելու ...։ Մյուս ամուսնությունները դատարանում իրենց կանանց մեղադրեցին 'ժամանակավոր' ամուսնուց ստացված վճարումները վատնելու համար»: 1910 թվականին մեկ դեպքում Գեյսլերը հաղորդեց, որ մի մարդ բողոքեց, թե իր դուստրը «վաճառվել է ուրիշ տղամարդու կողմից», ոչ թե այն պատճառով, որ հայրն, ով ղեկավար էր, «պատճառված էր բարոյական իմաստով», այլ որովհետև «նա չէր ստացել նոր ամուսնուց հարսանիքի գին»: Գեյսլերն էլ հաղորդել է, որ 1912 թվականին մի գյուղական Թոկա մարդու եղբայրը մահացել էր, և մարդը ժառանգել էր իր եղբոր կնոջը, և «նա կնոջը փոխանցել էր ուրիշ տղամարդուն վճարով՝ ... [այդ գումարով] որը նրա մեռած եղբայրը վճարել էր ...։ [և] [նոր ամուսինը վաճառել էր կնոջը մեկ այլ տղամարդուն» և նոր վճարումն պահանջվում էր: Գեյսլերը հայտնաբերեց մի ուրիշ բարդություն. Դատարանը, երբ վերանայեց, թե ինչպես է այն վերաբերվում աբորտին, մասամբ պարտադրելով ամուսնալուծություն բողոքող ամուսնու վրա, և մինչև «1929 թվականի Նատիվ Դատարանի Օրդինանսի ընդունումը», «ամուսնիները, ովքեր նախկինում փորձում էին ֆինանսապես շահույթ ստանալ՝ փաստացի իրենց կանանց վաճառելով այլ տղամարդկանց և հետո նրանցից փոխհատուցում պահանջելով աբորտի համար՝ քաղաքի դատարանում, այժմ պետք է վախենային, որ նման մեղադրանքներով դիմելը կարող է նշանակել, որ նրանք կկորցնեն իրենց կնոջը, հիմնական ակտիվը նման գործարքների համար»: Գեյսլերը գրեց. «Կանայք ... երբեք չեն ունեցել այն գումարներն ու իրերը, որոնք անցնում էին տղամարդկանց ձեռքերով՝ նրանց իրավունքների համար, և ... նրանք չէին անհանգստանում բարոյականության մասին, [այդպես որ] կանայք կարող էին [1929 թվականի օրենքի ընդունմանը մինչև] մի որոշ ժամանակ շփվել տղամարդկանց միջև՝ իրենց կամքով և իրենց սեփական իրավունքով»:

Հարավային Աֆրիկայում՝ Չինացի աշխատողների շրջանում 1904–1910 թվականներին, ըստ Գարի Կինոքի՝ խաղամոլությունը «բարձր էր», և չվճարված պարտքերը հաճախ հանգեցնում էին ինքնասպանությանը և կանանց ու երեխաների վաճառքի։

Այժմվա Բուրկինա Ֆասոյի արևմտյան հատվածում՝ Սուրվոդուգուում, 1890-ական թվականներին, «ընտանեկան պետերը հաճախ դիմում էին իրենց կանանց և երեխաներին վաճառելու՝ անցողիկ վաճառականներին կավառներով կամ միլետով՝ առանց հետ գնման հնարավորության....դարձել էին իրական ապրանքներ, որոնք փոխանակվում էին (ոչ վարկային)»։ Բացի այդ, եթե ընտանիքը («մարդը, նրա կինը և երեխաները») գնում էր դեպի գյուղը, «հեռացած կողոպտիչները ՝ որոնք ժամանակ առ ժամանակթաքնվում էին, կարող էին գերի վերցնել ընտանիքին և, հնարավոր է, սպանեին տղամարդուն։ Մայրն ու նրա երեխաները կարող էին վաճառվել ստրկության»։

Արևելյան Եթովպիայում կանայք վաճառվում էին, ինչը առանձնանում էր հարսի գնի առևտրից Աֆրիկայում։

Հարավային Նիգերիայում, երբ երկիրը դեռ գաղութացված չէր, ըստ Դեյվիդ Նորտրոփի, «այլերկրա վաճառողներն իրենց բերած ապրանքներով էին շլացնում էին շատերին։ Սակայն, շատ քիչ բան կար, որ կարելի էր տալ փոխանակություն՝ ատամնափայտ, աղ, զարդեր, մետաղագործություն և, իհարկե, ստրուկներ.... Շատերի համար ստրկությունը միակ իրական հնարավորությունն էր։ Ավելի համարձակ կամ ուժեղ մարդիկ կարող էին փորձել ... վաճառել մեկ այլ տղամարդու հետ դավաճանած կնոջը.... Բայց ... սա չէր կարող լինել միջին վիճակագրական մարդուն հասանելի հնարավորությունների շրջանակում»։

Հարավային Նիգերիայում, «փողի ամուսնություն» անվամբ հայտնի մի սովորության շրջանակում, աղջիկը, սովորաբար, ամուսնանում է մի տղամարդու հետ՝ իր ծնողների ունեցած պարտքերը մարելու նպատակով։

### Լատինական Ամերիկա
Իսպանական գաղութային վարչակազմի ներքո Կոլումբիայում՝ մասնավորապես 1750–1826 թվականներին, Դեյվիդ Լ. Չենդլերի համաձայն, իսպանական օրենքը «թույլ էր տալիս ստրուկներին ամուսնանալ և ընտանիք կազմել, նույնիսկ տիրոջ կամքին հակառակ․․․ և արգելում էր ընտանիքի բաժանումը վաճառքի միջոցով․․․ Ստրուկ ընտանիքների բաժանումը սովորական բան չէր»։ Եթե ստրուկ ամուսինները բաժանվում էին այն պատճառով, որ նրանցից մեկը վաճառվում էր այլ վայր, ապա մյուս ամուսինը նույնիսկ 10 տարի անց կարող էր դատարան դիմել, որպեսզի դատարանը թույլ տար վաճառված ամուսինն իրեն գնորդ գտներ և վերամիավորվեր ընտանիքի հետ։ Նման դեպքեր՝ երբ նախ վաճառվել էր կինը, ապա՝ ամուսինը, քննարկվել են 1802 և 1806 թվականներին։ 1808 թվականին, Չենդլերի հաղորդմամբ, մի տեր ստրուկ ամուսնուն վաճառել էր մեկ այլ տիրոջ։ Ստրուկ ամուսինների և վաճառող տիրոջ միջև վեճից հետո դատարանը վերջինիս պարտադրել էր կնոջն էլ վաճառել նույն տիրոջը, որպեսզի ստրուկ ընտանիքը կարողանար միասին ապրել՝ ոչ թե ժամանակ առ ժամանակ հանդիպել։ Դատարանի որոշումը կատարվել է։

### Հին Հռոմ
Հին Հռոմում որոշ հանգամանքներում ամուսնուն վերապահված էր «կյանքի և մահվան իրավունքը», երբ նա հանդիսանում էր pater familias, այսինքն՝ տան գլուխը։ Ըստ Քեյթ Բրեդլիի՝ Օգոստինոսը գրել է, որ «կար մի մարդ (քրիստոնյա՝ ի դեպ), որը վաճառել էր իր կնոջը ստրկության, քանի որ նախընտրել էր ունենալ գումարը»։ Էդվարդ Գիբբոնի համաձայն՝ Արևելյան Հռոմեական կայսրության ավելի վաղ շրջանում ամուսինը կարող էր վաճառել իր կնոջը, քանի որ վերջինս դիտարկվում էր որպես իր զավակներից մեկը, իսկ երեխաներին վաճառելը թույլատրված էր։ Բրյուս Ֆրայերի և Թոմաս ՄաքԳինի համաձայն՝ «թվում է, թե օրենքը արգելում էր ամուսնուն վաճառել իր կնոջը (եթե նա *in manus* կարգավիճակում էր), հանձնել նրան որդեգրման կամ մահապատժի ենթարկել՝ առանց նախապես խորհրդակցելու ազգականների խորհրդի՝ *consilium*-ի հետ», ինչը նշանակում է, որ այդ գործողությունները հնարավոր էր օրինական դարձնել խորհրդից հետո։ Մյուս կողմից, Փոլ դյու Պլեսիսի կարծիքով՝ «ամուսինն իրավունք չուներ կյանքի և մահվան վերաբերող իշխանություն ունենալ կնոջ հանդեպ, և չէր կարող նրան ստրկության վաճառել»։ Ֆրայերի և ՄաքԳինի խոսքերով․ «կինը համարվում էր հասարակության կողմից հարգված անձ՝ որպես *mater familias* (տան մոր կերպար), չնայած իրավական առումով նրա դիրքը թույլ էր»։ Ջեյն Ֆ. Գարդների համաձայն՝ «ազատ ամուսնության դեպքում ամուսնուն բացարձակապես ոչ մի *potestas* (իշխանություն) չէր վերապահվում կնոջ հանդեպ»։ Միրէյլի Կորբիեի կարծիքով՝ «ազատ ամուսնության համակարգում, որը դարձել էր տարածված հանրապետության ուշ շրջանում, կինը շարունակում էր մնալ իր հոր ընտանիքում»։

### Բաբելոն
Բաբելոնում՝ մ.թ.ա. մոտ 1700-ական թվականներին, գործող օրենքը եղել է Համմուրաբիի օրենսգիրքը։ Ըստ Էթան Լևինի՝ «Համմուրաբիի օրենքը թույլ էր տալիս կնոջը վաճառել՝ ամուսնու պարտքերը մարելու նպատակով»։ Սակայն մի շարք ավելի վաղ տեսակետներ (որը հնարավոր է, որ այժմ հնացած են կամ բոլոր գիտնականների կողմից չընդունված) ենթադրում էին, որ օրենքը համեմատաբար սահմանափակ է եղել՝ թույլ տալով վաճառել միայն կնոջ աշխատանքային ծառայությունները։ Այսպես, Թեոֆիլ Ջ. Միկը 1948 թվականին առաջարկել է, որ օրենքը պետք է թարգմանել հետևյալ կերպ՝ «Հոդված 117. Եթե որևէ պարտականություն առաջանա մի ազնվականի դեմ և նա դրա համար վաճառի (իր կնոջ) ծառայությունները, ապա նրանք (օրինակ՝ կինը) պետք է աշխատեն գնորդի կամ պարտատիրոջ տանը երեք տարի, իսկ չորրորդ տարում ազատ են արձակվում»։

Մեկ այլ տեսակետի համաձայն՝ այս օրենքը կնոջ լիարժեք վաճառք չէր նախատեսում, այլ ստեղծում էր ժամանակավոր պայմանավորվածություն՝ սահմանափակ ժամկետով։

Մասնավորապես, Էռնստ Յ. Կոենը 1938 թվականին գրել է. «Եթե տղամարդը պարտք էր վերցնում և դրա դիմաց վաճառում էր իր կնոջը, որդուն կամ դստերը կամ տալիս նրանց՝ պարտքը մարելու համար, ապա նրանք աշխատում էին գնորդի կամ տիրոջ տանը երեք տարի, իսկ չորրորդ տարում նա պարտավոր էր վերադարձնել նրանց նախկին կարգավիճակին»։

### Միջազգային Աստվածաբանություն
#### Քրիստոնեություն
Քրիստոնեության մեջ, ըստ Ֆրեդերիկ Փեյփերի (1909 թվական), «մարդը կարող էր ստրուկ դառնալ նաև՝ ինքն իրեն վաճառելով աղքատության պատճառով։ Պատահում էր, որ ամուսնական զույգը ընկնում էր նման կարիքի մեջ, և ամուսինը ստիպված էր լինում վաճառել իրեն՝ կնոջ համաձայնությամբ։ Այդպիսով նա սնունդ էր ապահովում իր համար, իսկ ստացված գումարով կարողանում էր պահել կնոջը, որպեսզի նա սովից չմահանա։ Երբեմն էլ իրավիճակն ընդհակառակն էր լինում՝ կինն էր իրեն վաճառում նույն մտադրությամբ և ամուսնու համաձայնությամբ։ Այդպիսի դեպքերում ամուսնությունը սովորաբար լուծարվում էր. եկեղեցին դեմ էր դրան, բայց չէր կարող խանգարել և, հետևաբար, համակերպվում էր դրության հետ։ 7-րդ դարի սկզբին Փարիզում գումարված սինոդը որոշեց, որ ազատ մարդիկ, որոնք վաճառել էին իրենք իրենց, եթե անմիջապես վերադարձնեին ստացած գումարը, պետք է վերականգնվեին նախկին կարգավիճակի։ Նրանցից ավել գումար պահանջելն արգելվում էր»։

Ներկայացնելով դասակարգային տարբերություն՝ Փեյփերը նշում է, որ միջնադարյան Եկեղեցու մոտեցմամբ «բարձրազուն կինը, որը երեք անգամ լքել էր ամուսնուն, պետք է ենթարկվեր ապաշխարման և այլևս իրավունք չուներ ամուսնանալու։ Իսկ եթե նա հասարակ խավից էր, ապա պետք է վաճառվեր՝ առանց ազատություն վերագտնելու հույսի»։

Ըստ Դեյվիդ Գրեյբերի՝ Հիսուսին վերագրվող «անողորմ ծառայի առակը» պատմում է մի պարտատիրոջ մասին, որը հրամայում է վաճառել մի մարդուն, ով միաժամանակ նրա պարտապանն էր և ծառան՝ ինչպես նաև այդ մարդու կնոջը, երեխաներին ու ունեցվածքը։

### Այլ մշակույթներ
Կին վաճառելու սովորույթը տարածված է եղել ոչ միայն Մեծ Բրիտանիայում, այլև եվրոպական այլ երկրներում։

* Հունգարիայում՝ 1114 թվականին, Գրան քաղաքի սինոդը որոշել է․ «Երբ ազնվական կամ արիստոկրատ դասից կինն արդեն երրորդ անգամ լքում է ամուսնուն, նրան ներվում է, իսկ երբ կինը հասարակ խավից է՝ նրան վաճառում են»։
* Ֆրանսիայում՝ թեև ֆրանսիացիները հաճախ քննադատել են անգլիացիներին կին վաճառելու համար, «արևմտյան Ֆրանսիայի գյուղական շրջաններում արձանագրված են կնոջ վաճառքի առանձին դեպքեր»։
* Գերմանացիները «կնոջը համարել են փոխանակելի սեփականություն և վաճառել են նրանց հռոմեացիներին»։ Ըստ Է. Ջ. Շուստերի (1910 թվական), «Գերմանական հնագույն օրենքի համաձայն՝ ամուսինն իրավունք ուներ հեռացնելու կամ նույնիսկ վաճառելու կնոջը՝ վերջինիս ապօրինությունների համար։ Քրիստոնեության մուտքը Գերմանիա անմիջապես չդադարեցրեց այս վիճակը»։ Ըստ Փոլ Գ. Գլեյսի՝ Տևտոնական վաղ հասարակությունում «կին և երեխա վաճառելը համարվում էր ծայրահեղ քայլ՝ միայն ծայրահեղ անհրաժեշտության դեպքում»։
* Նույն հեղինակն անդրադառնում է նաև մի դեպքի՝ երբ «Լոմբարդներից մեկը սպանել է մի ծառայի, որը համարձակվել էր ամուսնանալ ազատ կնոջ հետ, իսկ ծառայի կնոջը վաճառել է ստրկության»։
* Հին Հունաստանում, ըստ Ն. Ջի. Էլ. Համմոնդի, «Թեբեցիները ոչնչացրել են Օրխոմենոս քաղաքը և վաճառել այդ բնակչության կանանց ու երեխաներին ստրկության։ Նման գործողություններն էլ ստիպել են Պոլիբիոսին քննադատել «հասարակ ժողովրդին», ասելով, թե Թեբեի բնակիչները «ուսուցանվել են բռնությամբ ու կրքով»։
* Դանիայում՝ մոտ 1030 թվականին, Կանուտ թագավորը սահմանեց օրենք՝ ըստ որի «ոչ կնոջը, ոչ օրիորդին չպետք է ստիպել ամուսնանալ նրա հետ, ում չի սիրում, և չպետք է վաճառվի դրամի դիմաց, եթե փեսացուն իր կամքով որևէ բան չնվիրի»։ Սակայն 1930 թվականի դրությամբ դեռ քննարկվում էր, արդյոք այս օրենքում իրականում կնոջ առքուվաճառքն էր ընդգծվում, թե ոչ։

Քաֆիրստանում (Աֆղանստանի արևելքում) 19-րդ դարում, ամուսնալուծությունը «հեշտ էր» և կատարվում էր հետևյալ կերպ՝ ամուսինը վաճառում էր կնոջը։ Եթե ամուսինը մահանում էր, ապա կինը կամ կանայք «վերադառնում էին» ամուսնու ընտանիքին, և ապրող եղբայրները կամ «վաճառում էին կամ պահում» էին նրանց։

Մալայզիայում՝ 1880–1890-ականներին, ըստ Կինոքի, չինացի բանվորները «հայտնի էին իրենց խաղամոլությամբ։ «Նրանցից շատերը, ովքեր չէին կարողանում մարել իրենց խաղամոլական պարտքերը, կամ ինքնասպան էին լինում, կամ իրենց կանանց ու երեխաներին վաճառում պարտքերը վճարելու համար»։

Թաիլանդում՝ 13-րդ դարի կեսերից մինչև 1932 թվականը, ըստ Դարունի Տանտիվիրամոնդի և Շաշի Պանդեյի, քանի որ «թաիլանդական ավանդական օրենքն ասում էր, որ կանայք տղամարդկանց սեփականությունն են» և «կինը համարվում էր տղամարդու ունեցվածքի մի մաս», ապա «ամուսինը կամ հայրը կարող էր կնոջը կամ դստերը վաճառել առանց նրա համաձայնության ։ Օրենքի տրամաբանությունը հակառակ ուղղությամբ չէր գործում, քանի որ կինը իրավական սուբյեկտ չէր և չուներ ինքնուրույն անձ»։

Հյուսիսային Ասիայում՝ ըստ Արթուր Մոնտեֆիորիի 1895 թ․ զեկույցի, Սամոյեդների (Ուրալ-Ալթայական մոնղոլոիդների մի խմբի) շրջանում «ամուսնական կապը պարտադիր չէր համարվում, և ամուսինը կարող էր «առևտուր անել» իր կնոջ հետ։ Սովորական էր, որ սամոյեդը կնոջը վաճառում էր այլ տղամարդու՝ մի քանի եղջերուների դիմաց։ Նա երբեմն կնոջը փոխանակում էր այլ տղամարդու կնոջ հետ՝ փոխադարձ համաձայնությամբ՝ այն գաղափարով, թե փոխանակումը գողություն չէ»։

Վիետնամի Հանրապետությունում (Հարավային Վիետնամ), 1969 թ․ Տուան Սակը գրել է․ «կային մարդիկ, ովքեր իրենց կանանց ու երեխաներին վաճառում էին գումարի դիմաց, և նույնիսկ կանայք կային, ովքեր իրենց ամուսիններին էին վաճառում՝ մի քիչ ծախսելու փող ունենալու համար (ամեն ինչ թերթերում է գրված)», և եզրակացրել էր, որ նման մարդիկ վիետնամցի չեն կամ էլ դադարել են այդպիսին լինել։

Ինդոնեզիայում Նիաս կղզում, ըստ Է․ Մ․ Լոեբի, ով մեջբերում է Յ․ Բ․ Նոյմանին 1886 թվականին, ամուսինը կարող էր «գրավ դնել իր կնոջը՝ որպես պարտքի ապահովություն», սակայն նրան բացարձակապես վաճառել չէր կարող։

Հին Էմարում (Սիրիա), մ.թ.ա. 14–12-րդ դարերում, բրոնզե դարի վերջին փուլում, պարտապանները իրենց կանանց վաճառում էին «ստրկության»։ Գարի Բեքմանի կողմից ուսումնասիրված սեպագիր տախտակի համաձայն՝ ամուսինն իր կնոջը «ծառայության էր տալիս» մեկ այլ տղամարդու՝ դարձնելով նրան «ծառա՝ կենդանի թե մահացած»։ Կար նաև պայման, որ եթե նա ազատագրվի, ապա ազատագրողը պարտավոր է փոխհատուցել նրան «մեկ առողջ կին» տրամադրելով։

Հին Կտակարանի մի հատվածում ներկայացվում է դեպք Եգիպտոսում, որը կարելի է մեկնաբանել որպես կնոջ վաճառք։ Ըստ Թեոդոր Յ․ Բլումոֆի՝ «Genesis»-ում նկարագրվում են հերոսներ, ովքեր «սարսափելի բաներ են անում միմյանց», այդ թվում՝ ապագա սրբության արժանացող մեկը, ով իր կնոջը՝ ոչ թե մեկ, այլ երկու անգամ է վաճառում՝ իր կյանքը փրկելու և հարստանալու համար։

## Երկիմաստ և հարակից զեկույցներ
### Հին Հռոմ
Հին Հռոմում երկու տարբեր հանգամանքներում գոյություն ուներ կնոջ «կեղծ» (իրականում՝ խորհրդանշական) վաճառքի արարողակարգ։ Առաջինում, երբ կինն ուզում էր ազատվել իր հին խնամակալից, ով իրավասու էր հաստատել կնոջ որոշումները՝ օրինակ՝ գույքի կրճատման դեպքում, նա անցնում էր ձևական վաճառքի միջով։ Այդ ընթացքում կինը իրեն վաճառում էր երրորդ անձի, ով նրան նորից ազատում էր, որից հետո վերջինս նրան ազատություն էր շնորհում և դառնում նոր՝ «հուսալի խնամակալ», փաստացի փոխարինելով նախնական խնամակալին։ Այս գործընթացը կիրառվում էր նաև կտակի պատրաստման նպատակով՝ երբ կինն ուզում էր իր մահից հետո իր ունեցվածքի մի մասը փոխանցել ամուսնուն (կամ երեխաներին), այլ ոչ թե իր ծնողական ընտանիքին։ Թե որքան հաճախ էին կանայք օգտագործում այս «մեծամասամբ ծիսական» ընթացակարգը, հստակ տվյալներ չկան, սակայն Հռոմեական Հանրապետության ուշ շրջանում կանանց կտակների մասին վկայությունները տարածված են։ Հադրիանոս կայսրը (մ․թ․ 117–138) Սենատի միջոցով օրենք էր ընդունել, որը վերացնում էր այս «վաճառքի» անհրաժեշտությունը։ Հռոմեական դասական իրավունքում ազատ անձանց վաճառքը որպես այդպիսին համարվում էր ոչ իրավաչափ։

Կնոջ՝ ամուսնու ենթակայության մեջ հայտնվելու երեք ձևերից մեկը հենց համօգտագործումն էր։ Ըստ Գարի Ֆորսայթի, այն գոյություն է ունեցել մ․թ․ա․ 5-րդ դարի կեսերից մինչև մ․թ․ 2-րդ դար։ Համօգտագործումը ըստ Գարդներ և Մարսիա Լ․ Քոլիշի՝ փաստացի կնոջ խորհրդանշական վաճառքն էր ամուսնուն, որը կարող էր տեղի ունենալ նույնիսկ ամուսնությունից հետո, այսպիսով հանդիսանալով կնոջ «վաճառք» հենց իր ամուսնուն։ Ըստ Պոլ դյու Պլեսիսի, նույն խորհրդանշական ձևով կնոջ վերադարձը (վերավաճառքը) ամուսնությունից դուրս գալու միջոց էր, որը հավանաբար կիրառվում էր նաև սովորույթի ձևով կնքված ամուսնությունների լուծման համար:։

Բյուզանդական ժամանակաշրջանի պատմիչ Թեոֆանեսը վկայում է, որ 5-րդ դարում Արևելյան Հռոմեական կայսրության կայսր Թեոդոսիոս II-ը միգուցե մոլորվել է և ստորագրել մի պայմանագիր՝ առանց կարդալու, որով վաճառել կամ հանձնել է իր կնոջը՝ Աելիա Եուդոկիային, Պուլքերիային։ Ըստ պատմիչի՝ վերջինս ցանկանում էր վաճառել Եուդոկիային։ Ստորագրումից հետո, ըստ աղբյուրի, Պուլքերիան սաստիկ հանդիմանել է կայսրին։ Սակայն փաստացի վաճառքի կամ հանձնման մասին տվյալներ չկան։

Մեկ այլ պատմական դրվագում՝ ըստ Գեյլ Հեմիլթոնի, Կատոնը կնոջը փոխանցել է Հորտենսիուսին՝ որպես կին։ Հորտենսիուսի մահից հետո վերջինս իր ամբողջ ունեցվածքը թողել է կնոջը, և այնուհետև Կատոն կրկին ամուսնացել է նույն կնոջ հետ։ Այս դեպքը եղել է հռետորական ծաղրի առարկա՝ ըստ աղբյուրի՝ Կեսարը Կատոյին մեղադրել է կնոջը «վաճառելու մեջ՝ Հորտենսիուսի ոսկու դիմաց»։

### Միջնադարյան քրիստոնյաներ
Ըստ Ֆրեդերիկ Պեյպերի, հղում անելով Վիննիաուսին, միջնադարյան քրիստոնեական ընկալմամբ՝ ամուսնացած ազատ քաղաքացուն, ով սեռական հարաբերություն էր ունեցել ստրուկ կնոջ հետ, պետք էր ստիպել վաճառել այդ կնոջը։ Սակայն, եթե նա այդ կնոջից որդիներ ուներ, պարտավոր էր նրան ազատ արձակել և իրավունք չուներ վաճառելու։ Կանայք, որոնք մտերմություն էին ունեցել եկեղեցականների հետ, պետք է վաճառվեին։ Ըստ Պեյպերի, որոշ եկեղեցականներ, չապրելով օրինական ամուսնական կյանքով, մտերմություն էին ունենում իրենց ստրուկների կամ օտար կանանց հետ։ Այսպիսի կանանց վաճառելու հրահանգ էր տրված եպիսկոպոսներին։ Այս խիստ կանոնադրությունը ընդունվել է Իսպանիայում՝ յոթերորդ դարի սկզբին։ Նաև, ըստ Պեյպերի, եթե սուբդյակոն հրաժարվեր հրաժարվել իր կնոջից, ապա նրան պետք էր հեռացնել եկեղեցական պաշտոնից և եկեղեցական եկամուտից։ Եթե նա եպիսկոպոսի նախազգուշացումից հետո էլ չհրաժարվեր կնոջից, ապա կնոջը պետք էր ստրկացնել իշխանական կարգով։

Ստրուկի ազատագրումն այլ կողմի տեսանկյունից դիտարկվում էր որպես ստրուկի «վաճառք դեպի ազատություն»։ Միջնադարյան եկեղեցին թույլատրում էր ստրուկ ամուսնուն «վաճառել ազատության»։ Ըստ Պեյպերի՝ եթե նույն տիրոջ երկու ստրուկ անձ ամուսնացել էին, և նրանցից մեկը հետագայում ազատագրվել էր, ապա ազատված անձը կարող էր նորից ամուսնանալ, եթե հնարավոր չէր ազատագրել իր նախկին զուգընկերոջը:

### Այլ մշակույթներ
Փոքր Ասիայում, որը գտնվում էր թուրքական վարչակարգի ներքո, Յուրուքների (թուրքմենական քոչվորներ) շրջանում, ինչպես հաղորդում է Թեոդոր Բենթը (1891 թվական), ամուսնության ժամանակ ամուսինը սովորաբար վճարում էր մի գումար կնոջ հորը։ Այս սովորույթը հիմք էր տվել այն պատկերացմանը, թե Յորուկները հաճախ իրենց կանանց վաճառում են Կոստանդնուպոլսի հարեմների համար։ Սակայն ըստ Բենթի՝ սա իրականում այդ քոչվորների ավանդական ամուսնության պայմանագրի մաս էր կազմում։ Միևնույն ժամանակ, կանայք հաճախ ստրկացված էին։ Բենթի հաղորդմամբ՝ «թեև աղքատ լինելուն, տղամարդը հաճախ կարող է ունենալ յոթ կին՝ կամ ավելի ճիշտ՝ յոթ ստրուկ»։

Պաղեստինում, առաջին դարում, Դեվիդ Գրեբերի փոխանցմամբ, նորմալ չէր, որ տղամարդը կարողանար վաճառել իր կնոջը։

Հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում՝ Աբիսինիայի տարածքում, 1899–1900 թվականների ընթացքում Ջեյմս Ջ․ Հարիսոնը պատմում է․ «մենք՝ որպես առաջին սպիտակ մարդիկ, ովքեր հայտնվել էին այդ տարածքում, հանդիպեցինք աբիսինացի մի տղամարդու, որը, չունենալով այլ բան վաճառելու, փորձեց վաճառել իր կնոջը։ Չհաջողելով անգամ առաջարկ ստանալ նա ու կինը հուսահատ տեսքով շարունակեցին իրենց ճանապարհը»։

Ավստրալիայում՝ Քվինսլենդում, 1880–1884 թթ․ ընթացքում, Կառլ Լումհոլցը գրում է, որ Հերբերտ գետի ափամերձ աբորիգենները մինչ եվրոպացիների գալը ոչ մի խթանիչ նյութ չէին ճանաչում։ Լումհոլցի խոսքով՝ «ծխախոտը ծառայում էր որպես փող, և դրա դիմաց նրանք պատրաստ էին ամեն ինչի, այդ թվում՝ իրենց կանանց վաճառելուն»։

Հունգարիայի Սաբոլոկե շրջանի 1092 թվականի սինոդի որոշման համաձայն՝ եթե քահանա ամուսնության փոխարեն ծառայի կամ ստրուկի էր պահում որպես համակեցիկ, այդ կինը պետք է վաճառվեր, իսկ ստացված գումարը՝ փոխանցվեր եպիսկոպոսին։

## Թշնամու պահանջները
Սրանք պատերազմական (այդ թվում՝ քաղաքացիական պատերազմում) հակառակորդների կողմից արված մեղադրանքներ են, որոնք կարող են իրականությանն ընդհանրապես չհամապատասխանել, սակայն լայնորեն տարածված են եղել։

Ռուանդայում մինչև 1994 թվականը ըստ Էրին Ք. Բեյնսի՝ հութուները, որպես թշնամի ներկայացված տուտսիներին մեղադրում էին՝ ասելով․ «Տուտսիները իրենց կանանց վաճառում էին հութու իշխանություններին։ Տուտսիները փորձում էին իրենց կանանց ամուսնացնել հութու էլիտայի ներկայացուցիչների հետ՝ որպեսզի ունենան լրտեսներ նրանց ներքին շրջանակում»։

## Կանանց վաճառքի արգելքներ
Շատ դեպքերում արգելքներն անուղղակիորեն վերաբերում են կանանց վաճառքին, քանի որ մարդկանց վաճառքի դեմ ուղղված արգելքներն ըստ սահմանման ներառում են նաև կանանց վաճառքի դեպքերը։ Այդպիսի ընդհանուր արգելքներն այնքան բազմաթիվ են, որ այստեղ հնարավոր չէ բոլորը թվարկել։ Սակայն որոշ դեպքերում կան նաև ուղղակիորեն կնոջ վաճառքի դեմ ուղղված արգելքներ։

### Թաիլանդ
Թաիլանդում միայն 1935 թվականին՝ արևմտյան երկրների ճնշման ներքո, տղամարդկանց արգելվեց իրենց կանանց վաճառել սեռական շահագործման նպատակով։

### Ինդոնեզիա
Ինդոնեզիայում՝ Նիաս կղզում, ըստ Լոեբի, ով մեջբերում է Նոյմանին 1886 թվականին․ «մեկակատար սահմանափակումը, որը պետք է պահպաներ ամուսինը, այն էր, որ նա չէր կարող իր կնոջը ուղղակի վաճառել», սակայն նա կարող էր «գրավ տալ նրան՝ որպես երաշխիք իր պարտքերը փակելու համար»։

### Հարավաֆրիկյան կաֆիրներ
Կաֆրների շրջանում, որոնք ուսումնասիրվել են Հարավաֆրիկյան կառավարության կողմից 1883 թվականին Կապի գաղութի տարածքում, «ամուսինը չի կարող իր կնոջը վաճառել կամ վատ վերաբերվել նրան»։ Ըստ դրա, բաժանումը գոյություն ունի, սակայն այն բավականին հազվադեպ է։

### Հին Հռոմ
Հին Հռոմում, ըստ Յորգ Ռյուպկեի, «ամուսինը կնոջը վաճառելը» եղել է «հանցանք... որը կազդեր հիմնարար սոցիալական հարաբերությունների վրա», որտեղ կինը «վնասված կողմն է և ստորին դիրքում է»: Այդպես, ըստ Ռյուպկեի, «sacer-esto» կարգադրով՝ ժապավենի միջոցով մեկին արգելված հռչակելու համար՝ մեղավորին կարելի էր սպանել ցանկացած մարդու կողմից: Հատկապես, ըստ Ռյուպկեի, «եթե մեկը վաճառել է իր կնոջը, նա պետք է զոհաբերվի աստվածներին»: «Ով որ կնոջը վաճառի՝ նա պետք է հանձնվի պարկեշտ աստվածներին» օրենքը, ըստ Ջոն Էնդրյու Քոուչի 1894 թվականին, վերագրվում է Ռոմուլոսին:  Ըստ Ալան Ուաթսոնի 1972 թվականին, «Ով որ կնոջը վաճառի՝ նա պետք է զոհաբերվի անդրշիրիմյան աստվածներին»: «Ամուսինը, ով վաճառեց իր կնոջը, պետք է զոհաբերվեր (եթե մենք այսպես թարգմանենք Պլուտարքոսը) անդրշիրիմյան աստվածներին», ըստ Ֆաուլերի 1911 թվականին: Ըստ Ռյուպկեի՝ այս դատավճիռն ու պատիժը արտացոլում և օրինականացվում էին կրոնով: Սակայն ժամանակի ընթացքում այս հանցանքը այլևս պատժված չէր. ըստ Մերի Էմիլի Քեյսի, «այս շատ սկզբնական արդարադատությունը, ըստ որի «մեկը, ով խախտել էր այս կանոնները՝ (այսինքն՝ կրոնական պարտավորությունները) հայտարարվում էր անեծված և կարող էր սպանվել ցանկացածի կողմից, ով հանդիպեր նրան» շուտով դուրս մնաց օգտագործումից, և մի շարք հանցագործություններ՝ օրինակ՝ կնոջ վաճառումը՝ այլևս չպետք է պատժվեր: Ուրեմն «fas»-ը վաղուց կորցրեց իր իրավական ուժը»:

### Հին Իսրայել
Հին Իսրայելում, ըստ Լևինի, տղամարդը «չէր կարող վաճառել իր կնոջը, նույնիսկ եթե նա սկզբում պատերազմի բռնագաղթած լիներ», նա, առնվազն, չէր կարող վաճառել նրան «օտարին», մինչդեռ վերադարձման հնարավորություն գոյություն ուներ:

Այնուամենայնիվ, երկիմաստորեն, Ն. Պ. Լեմխեն պնդում է, որ «կամ Իսրայելում չկան կանոններ, ըստ որոնց տղամարդը կարող է վաճառել իր կնոջը ... կամ ... այս կատեգորիան ընդգրկված է օրենքում ... այնպիսի ձևով, որ համարվում էր անհնար, որպեսզի տղամարդը կարողանար վաճառել իր կնոջը և ինքը մնար ազատ»:

### Մասնակի արգելքներ
Արգելքները, թե կնոջ վաճառքի դեմ, թե մարդկային էակների վաճառքի դեմ, որոնք գործում էին միայն ժամանակավորապես կամ որոնք շատ անգամ խախտվել են ու չեն կիրառվել, չափազանց շատ են, որպեսզի բոլորը թվարկվեն։ Օրինակներ են՝ Անգլիայում, որտեղ հաճախ խախտվում էին և ընդհանուր առմամբ երկար ժամանակ չեն կիրառվել, ինչպես նաև Ճապոնիայում, որտեղ ժամանակավորապես օրենքով ոչ մի արգելք չէր եղել։

## Ժողովրդական մշակույթը
### Միացյալ Նահանգներ
Անորոշ ամսաթվով[ մի աղավաղված բանաստեղծություն Հարավային Փենսիլվանիայից Հ. Կառինգթոն Բոլթոնը հաղորդել է որպես «Պոնտացի Պիղատոս՝ հրեաների թագավորը, վաճառեց իր կնոջը մի զույգ կոշիկների համար։ Երբ կոշիկները սկսեցին կրել, Պոնտացի Պիղատոս սկսեց անիծել»։ Բոլթոնը ստացել է այն երեխաների կողմից օգտագործվող այլ ծայրահեղաբանությունների հրապարակումից հետո, որոնք օգտագործվում էին հաշվարկման համար:։ Դժվարությունները պարունակող այս բանաստեղծության տարբերակներ նույնպես հաղորդվել են, ներառյալ Սոլթ Լեյք Սիթին մոտավորապես 1920 թվականին, և Լոս Անջելեսից մոտավորապես 1935 թվականին, տարբերակներով՝ «Սուրբ Մովսես» ի տարբերություն «Պոնտացի Պիղատոսի» և որոշ կանայք հաղորդել են դրանց օգտագործումը «պարելով և գնդակ թռցնելով» որպես պար։

ԱՄՆ-ում մի ժողովրդական պատմություն, որը կոչվում է «Տղամարդը, որը վաճառեց իր կնոջը մսի համար», պատմվում է երկու տեղեկատուների կողմից և հնարավոր է, որ դա իրականություն էր, թեև «կասկածվում է», որ դա պարզապես ժողովրդական պատմություն էր, փոխանցվել է 1952 թվականին, Միսսիսիպի նահանգի Կալվին թաղամասում ապրող Մերի Ռիչարդսոն անունով կնոջ կողմից, ով պատմել է այն Ռիչարդ Մ. Դորսոնին Կլարկսդեյլում Կոհոմա շրջանում՝ հյուսիսային Միսիսիպիում, մոտավորապես 1890 կամ 1897–1898 թվականին, որտեղ ամուսինը սպանել էր իր կնոջը և վաճառել մի քանի մասեր, որպեսզի մարդիկ կարողանան ուտել դրանք որպես միս, իսկ ամուսինը բռնվել էր և մահապատժի ենթարկվել։

1969 թվականի արևմտյան-երգիծական ֆիլմի «Paint Your Wagon»-ի սյուժեն այս թեման ցուցադրում է ծիծաղելի ձևով։

Դիսնեյլենդում գտնվող Կարիբյան ծովի ծովահենները արկածային խաղի մեջ սկզբում կար «կնոջ վաճառքի» հատված, որը վերջերս հանվել է։

### Հնդկաստան
1933 թվականին Սանե Գուրուջին (հայտնի որպես Պանդուրանգ Սադաշիվ Սանե) Մահարաշտրայից՝ Հնդկաստանից գրել է «Շյամչի Այ» (Շյամայի մայրը)՝ պատմվածքների հավաքածու, որը, ըստ Գուրուջիի, եղել է «իրական... սակայն հնարավոր էր, որ բնույթը, դեպքը կամ մեկնաբանությունը լինեն հորինված»։ Պատմություններից մեկը եղել է «Կարջա Մհանժե Ջիվանտապանիչա Նարակ» (Պարտքը երկրային դժոխք է) անունով որտեղ, ըստ Շանտա Գոխլեի, մի տղամարդ պարտք էր վերցրել փողատիրոջից, բայց չէր վճարել ոչ հիմնավոր գումարը, ոչ տոկոսները, և փողատիրոջի ներկայացուցիչը այցելել էր նրան և պահանջել ամբողջ գումարը և «անպատվելաբեր առաջարկ արել՝ եթե վաճառել ես քո կնոջ մատանիները տուն կառուցելու համար, հիմա կարող ես վաճառել քո կնոջը՝ պարտքերը վճարելու համար» և նրա կինը, լսելով սա գալով ամուսինու և փողատիրոջ ներկայացուցչի խոսակցության վայր ասել էր․ «ինչպես կարող եք խոսել կանանց վաճառելու մասին։ Դուք չե՞ք տիրապետում ձեր լեզվին։», չկայացավ կնոջ վաճառք, և մասնակի վճարում կատարվեց փողատիրոջ ներկայացուցիչին։ Գոխլեի համաձայն, 1935-1985 թվականներին («55 տարի»)  «Հնդկաստանում Մահարաշտրայում բոլոր միջին շերտի տներում ունեին Շյամչի Այ-ի պատճենը, և բոլոր անդամները ընտանիքի, հնարավոր է, որ կարդացել էին դա... այն նաև դարձավ ֆիլմ, որը անմիջապես ստացել էր նույն տեսակի սիրաշահող դիտումներ»։ Սուդհա Վարդեն կամ Սադանանդ Վարդեն պնդում էին, որ Գուրուջին եղել է «միայն երկու տղամարդուց մեկը (այդ թվում Սևա Դալումը), ով կարող էր կոչվել ֆեմինիստ իրական իմաստով», քանի որ «Գուրուջին... հարգում էր կանանց բոլոր առումներով... և իրապես տեղյակ էր կանանց կյանքից և այն դժվարություններից, որոնց նրանք ենթարկվում էին»։ Այս հայտարարությունները, ըստ Գոխլեի, հրապարակվել էին որպես «տվյալ միանշանակ ցուցանիշ, որ Շյամչի Այ-ն մեծ ազդեցություն է ունեցել Մահարաշտրայում»։

Հնդկաստանի հարավ-արևելքում, Թանջավուրի շրջանում, որը հաճախ բնութագրվում է որպես Թամիլ հասարակության հիմնական մասը, ըստ Սանջայ Սուբրամանյամի, Շահաջի Բհոնսլեն, ով ղեկավարել է Թանջավուրը 1684-1712 թվականներին, 18-րդ դարի սկզբին գրել է «Սատիդանաշուրամու» («Նուրբ կնոջ նվիրումը»), մի պիես տելուգու լեզվով, որը նախատեսված էր տարեկան փառատոնի համար մետկոմի առաքելությանը։ Սուբրամանյամը նշում է, որ պիեսում անպաշտպան (Դալիթ) դասի անդամը առաջարկում է «նվիրել» իր կնոջը բրահմինին և հարցնում է՝ արդյոք Հարիշչանդրան «չէ՞ որ իր կնոջը չի վաճառել ճշմարտության համար», բայց բրահմինը հայտարարում է, որ պետք է հրաժարվի նվերից և վերջում կնոջ «պարկեշտությունը մնում է անթափանց»։

Հնդկական գրականությունում, «Մահաբհարատ»-ում, Գանդհարիի պատմությունը, ըստ Ջայանտի Ալամի, ներառում է «կատարողական» (կամ «թաքցնող») Յուդհիշտիրին՝ «վաճառելու» իր կնոջը խաղի մեջ։ Ալամի համաձայն, «Ռաբինդրանաթի Գանդհարին... ֆեմինիստ է» և «Գանդհարիի ֆեմինիզմը հասնում է իր փառավոր բարձունքներին, և նա դառնում է արդարության մարգարե»։

Ըստ Ջոնաթան Փերիի 1980 թվականին, «Ռաջա Հարիշչանդրայի հայտնի լեգենդում, դա տեղի էր ունեցել այն ժամանակ, երբ նա ստիպված էր իր կնոջը և որդուն վաճառել ստրկության, որպեսզի ապահովի դրոշմը՝ մի խաբեությունից հետո, երբ նա տալիս էր իր բոլոր նյութական ունեցվածքները երազում, իսկ դրոշմը կարող էր տալ»։

### Այլ վայրերում
Չինաստանում, ըստ Սմիթի, հայտնի հեքիաթ պատմության՝ Սոնգ դինաստիայի դարաշրջանից (960-1279թվականներ) պատմում էր մի կնոջ մասին, որը հրավիրվել էր պաշտոնյաների ստորաբաժանումների կինը ներկայացնող պատվավորների հավաքին, որտեղից «տարածվեց բրոշելային վարպետը» և նրան «վաճառեց... իր ամուսնու նոր գործատուին», ով միավորեց զույգին։

1990 թվականին Կենտրոնական Նեպալում, հիմնականում գյուղական շրջաններում, մի երգ, որը կոչվում է «դուխա», որն արտահայտում էր «կանանց դժվարությունները» «և ընդգծում էր այն, որ կնոջ միջոցները և իրավունքները սահմանափակ են վատ ամուսնության մեջ հայտնված կնոջ համար», որը երգվում էր դստեր տեսակետից, մասամբ ասում էր՝ «Կինը ասում է․ «Դու պետք չէ, որ տուն վերադառնաս երեկոյան՝ այնտեղ խմելուց հետո», «Փոխհարա առևտրի շուկայում կա էլեկտրականության գիծ», «Տնային գույքը ինձ չի պատկանում», «Տնային կինն օտար է», «Բոլոր տնային գույքը անհրաժեշտ է [ռաքսիի համար]»,  «Եթե այս կինը բավարար չէ, դու կարող ես այլ ոչ թե նրան վաճառել», «Ճագար գլխուն կմնա (այսինքն՝ երկու կինը կունենան խնդիրներ)»,  «Ինչու՞ ես գլուխդ բռնում (հանգիստ մնալով), Վաճառիր գառը և խոզերին», «Եթե գումարը չի բավարարում (ռաքսիի համար), ապա նույնիսկ կնոջդ կարող ես վաճառել», «Այնուհետև նա կդառնա մուրացկան (այսինքն՝ կնոջից զուրկ մուրացկան)»։ Մյուս կողմից «կինը... տեսանելի կերպով մտահոգվեց, լսելով այս երգը»։ Սա մի ժանրի մաս էր, որը երգվում էր Տիժ փառատոնի ընթացքում, հնդիկ կանանց կողմից 20-րդ դարի կեսերից մինչև վերջին շրջաններում, սակայն հիմնականում ոչ փառատոններին։ Ըստ Դեբրա Սկիների և համահեղինակների, «այս ժանրը... ճանաչվել է քաղաքային քաղաքական և ֆեմինիստական խմբերի կողմից որպես խոստումնալից միջոց՝ կանանց և աղքատների հավասար իրավունքների պահանջներ ներկայացնելու համար»։

Գվատեմալայում, ըստ Ռոբերտ Գ. Միդի, կային «հանրաճանաչ լեգենդներ, որոնցից մեկն է աղքատ մարդու պատմությունը, որը դարձել է հարուստ, վաճառելով իր կնոջը Դևին»։ Միդիի խոսքերով, այս լեգենդը հանդիսանում է նաև 1963 թվականի Միգել Անխել Աստուրիասի Mulata de tal վեպի հիմքներից մեկը, որը 1967 թվականին շահել է Նոբելյան մրցանակը գրականության ոլորտում։

Նիդերլանդական Արևելյան Ինդոնեզիայում, Տիրտո Ադի Սուերժոյի գրած վեպը, որը եղել է ավստրալացի և գրել էր լեզվով, որը «դեպի Դաչերել դեմ դիմադրություն էր», ըստ Լորի Ջ. Սիրսի, ներառում էր 1909 թվականին Membeli Bini Orang՝ Sebuah Cerita Yang Sungguh Sudah Terjadi Di Periangan (Մյուսի կնոջը գնելը՝ Հիմար պատմություն, որը իսկապես տեղի է ունեցել Պրիանգանում), որտեղ «հավատացյալ մուսուլմանը... փորձում է ազատվել իր կնոջից, ում մի դուկուն ասել է, որ նա չի համապատասխանում իրեն... նշելով, որ իր ամուսնությունից հետո, երբ նախորդ կնոջից վշտացել էր, նրա բիզնեսի բոլոր փորձերը ձախողվել են... և նա համաձայն է իր կնոջը տալ կամ վաճառել լկտի եվրասիացու փողի փոխարեն, ով սիրահարվել է նրան... (Կինը, որպես առաջին տղամարդու կինը) շատ զվարճալի կին էր, հեշտությամբ ընկնում էր փողի ու նորաձև հագուստի ազդեցության տակ, և եվրասիացին ափսոսում է իր հարցի ու կնոջւ գնելու համար»։

Սկանդինավիայում, մոտ 1850-1870 թվականներին, որտեղ մորմոնական դավանանքին շատ քննադատներ կային, «բալլադի վաճառողները տարածում էին «նորագույն բանաստեղծությունները Կոպենհագենի սվաղիստ մանրէների մասին», ովքեր իրենց կանանց վաճառեցին մորմոններին երկու հազար կրոներ դիմաց և խմիչքում համատեղ տխրություն էին մարսում»։

Անգլիացի հեղինակի Թոմաս Հարդիի 1886 թվականի «Քաստերբրիջի քաղաքապետը» վեպում, քաղաքապետի կնոջ վաճառքը, երբ նա երիտասարդ և խմելու սիրահար աշխատող էր, հանդիսանում է գլխավոր պատմվածքի տարր։

## Քննադատություն
Ըստ սոցիոլոգ Ալվին Ջոն Շմիդթի, կնոջ վաճառքը նրա՝ որպես տղամարդու ունեցվածք լինելու հետևանք էր։ Շմիդթի խոսքերով, Հին Կտակարանի մեջ կերտած հրեական պատվիրանը, որը դադարում է հարևանիդ կնոջը ցանկանալուց, հիմնված էր այն բանի վրա, որ «կնոջը հստակորեն համարում էին որպես ունեցվածք»։ Քրիստոնյաները և հետագայում հրեաները, ըստ Շմիդթի, ենթարկվել էին այն հավատալիքին, որ «կինը... անհավասար է տղամարդուն», ինչը առաջացրել է «սեքսիստական աստվածաբանություն»։ Շմիդթը պնդում է, որ հրեական-քրիստոնեական ավանդույթի ուսուցիչները, ովքեր մեկնաբանում են այդ պատվիրանը «առանց կնոջը որպես ունեցվածք դիտելու գաղափարին ուշադրություն դարձնելու», «հնարավոր է՝ անգիտակցաբար նպաստեն սեռական խտրականությանը»։ Անհավասարությունն ու ստորությունը, ըստ Շմիդթի, «բացասական են»։

Քննադատվել է կնոջ վաճառքը Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից, հատկապես Պապ Գրեգորիոս VII-ի կողմից 11-րդ դարում, իսկ Կաթոլիկ եկեղեցին ժամանակի ընթացքում դեմ էր դրան, երևի թե դրա պատճառով, որ այն ընդդիմանում էր բաժանումներին, մինչդեռ ոչ կաթոլիկ քրիստոնեական եկեղեցին ժամանակ առ ժամանակ չէր ընդդիմանում դրան.։

Ռոբերտ Գ. Ինգերսոլը 1881 թվականին գրել էր, որ «կնոջ վաճառքը... դա ստրկություն է։ Սա այն է, ինչի համար Եհովան հաստատել էր Հուդեայում»։

Կարլ Մարքսը պնդել է, որ մեքենաների զարգացումը այնքան շատ կանանց և երեխաներին է աշխատաշուկայում ներգրավում, որ տղամարդիկ դուրս են մղվում, և այդպիսով, ըստ Մայքլ Բուրավոյի, «ամեն ինչ, ինչ կարող է անել հայրը, կնոջն ու երեխաներին վաճառելն է»։ Այնուհետև, ըստ Մարքսի, «նա դառնում է ստրկատեր»։

## Տես նաև
* Վաճառված հարսնացուն, Բեդրժիխ Սմետանայի 1866 թվականի կոմիկական Օպերա
* Հարսնացուի գնում
* Աղջիկ փախցնել
* Թրաֆիքինգ
* Սեռական ստրկություն

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ