Արքայազն Դիպոնեգորոյի գերեվարումը գեներալ-լեյտենանտ Բարոն դե Կոկի կողմից

**«Արքայազն Դիպոնեգորոյի գերեվարումը գեներալ-լեյտենանտ Բարոն դե Կոկի կողմից»** (*)*, հոլանդացի նկարիչ Նիկոլաս Փինեմանի 1830-1835 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում ստեղծված նկար։ Այն գտնվում է Ամստերդամի Ռեյքսմյուզեումի հավաքածուում, Նիդերլանդներ։ Նկարում պատկերված է ճավայական ապստամբության առաջնորդ Դիպոնեգորոյի գերեվարումը գաղութային ուժերի կողմից՝ Հոլանդական Արևելյան Հնդկաստանի գեներալ-լեյտենանտ-նահանգապետ, գեներալ-լեյտենանտ Հենդրիկ Մերկուս դե Կոկի հրամանատարությամբ։

## Պատմական նախապատմություն
Դիպոնեգորոն (1785–1855), Ջոկյակարտայի սուլթանների ժառանգորդը և Համենգկուբուվոնո III-ի ավագ որդին, մերժվեց գահի ժառանգության ժամանակ, բայց չհրաժարվեց ճավայական էլիտայի առաջնորդության իր պահանջից։ Անհավատների դեմ «սուրբ պատերազմ» հայտարարելով և իրեն նոր մեսիա, «արդար թագավոր» (Ռատու Ադիլ) հռչակելով՝ նա ապստամբեց իշխող սուլթանի և հոլանդական գաղութային կառավարության դեմ։ Հաջորդած հնգամյա պատերազմի ընթացքում, որը տեղի ունեցավ ներկայիս Կենտրոնական Ճավայի մեծ մասում, սպանվեցին ավելի քան 200․000 ճավայացի և 15․000 հոլանդացի զինվորներ։ Մի շարք խոշոր հաղթանակներից, ապստամբության առաջնորդների մեծ մասի գերեվարումից և պատերազմի շրջադարձային պահից հետո՝ հօգուտ հոլանդացիների, 1830 թվականի մարտի 28-ին Դիպոնեգորոն հրավիրվեց Մագելանգի բնակիչ Կեդուի տուն՝ խաղաղության շուրջ բանակցություններ վարելու և մարտերը դադարեցնելու համար, որտեղ նա ձերբակալվեց բանակցություններում փակուղու պատճառով՝ հրաժարվելով ճանաչել իր կարգավիճակը որպես ամբողջ Ճավայի մուսուլմանների կրոնական առաջնորդ։ Այնուհետև նրան կառքով տարան Բատավիա, որտեղից աքսորեցին Սուլավեսի կղզու Մանադո քաղաք, ապա տեղափոխեցին Մակասար, որտեղ նա մահացավ աքսորում երկու տասնամյակ անց։ Դիպոնեգորոն թողել է Ճավայական ապստամբության ինքնուրույն գրված պատմությունը, ինչպես նաև իր սեփական ինքնակենսագրությունը։ Անկախ Ինդոնեզիայի գաղափարախոսական կառուցվածքի շրջանակներում համարվում է, որ ինդոնեզական ազգը ծնվել է Ճավայական ապստամբության մարտերում, և Դիպոնեգորոյի պայքարի, նվաճումների և տառապանքների հիշողությունը հարթել է ինդոնեզացիների վերջնական ազատագրման ճանապարհը: 1945 թվականին գաղութատիրության կապանքներից ազատվելով։ 1973 թվականին նա հետմահու հռչակվեց «Ինդոնեզիայի ազգային հերոս»։  Ինդոնեզիայի գրեթե բոլոր քաղաքներն ունեն փողոցներ և հրապարակներ, որոնք անվանակոչվել են Դիպոնեգորոյի անունով, Սեմարանգի համալսարանը և ռազմական շրջանը անվանակոչվել են նրա անունով, իսկ Ջակարտայում կա հուշարձան։ Մագելանգի այն տանը, որտեղ ձերբակալվել է Դիպոնեգորոն, ստեղծվել է թանգարան։

## Կոմպոզիցիա
Նկարի չափսերը 77 × 100 սմ են, նկարված է յուղաներկով կտավի վրա։ 

Պայծառ, արևոտ օր է: Արքայազն Դիպոնեգորոն կանգնած է գեներալ-լեյտենանտ Հենդրիկ Մերկուս դե Կոկի առջև՝ սյուներով գաղութային առանձնատան աստիճաններին, որի գագաթին պատկերված է թագավորական զինանշանը: Արքայազնը մեկ աստիճան ցածր է գեներալ-լեյտենանտից, որը գերիշխում է ամբողջ կոմպոզիցիայում: Դե Կոկը պատկերված է որպես մեծահոգի և քաջարի նվաճող, նրա դեմքը ճավացիների նկատմամբ զայրույթի կամ չարության նշաններ չի ցույց տալիս: Գեներալ-լեյտենանտը արքայազնին ցույց է տալիս ձիաքարշը, որը նրան աքսորելու է տանելու: Հեռվում երևում են բրնձի դաշտերը, լեռները և Ճավան ողողող ծովը: Դիպոնեգորոն շփոթված տարածում է ձեռքերը, կարծես չի կարողանում հասկանալ, թե ինչ է կատարվում իր հետ, նա խոնարհաբար նայում է գաղութային իշխանությունների կամքին հնազանդ և հրաժեշտ է տալիս իր պարտված հետևորդներին, կանանց և երեխաներին: Դիպոնեգորոն պատկերված է կանաչ հագուստով և կանաչ չալմայով, ինչը ակնարկում է Ճավայի մուսուլմանների առաջնորդի իր կարգավիճակի մասին: Արքայազնի և գեներալ-լեյտենանտի ձախ կողմում կանգնած են հոլանդացի զինվորների և սպաների շարքեր՝ բարձրացված նիզակներով, որոնք հենց նոր զինաթափել են ճավացիներին: Մոտակայքում են Դիպոնեգորոյի հետևորդները, որոնք դիմադրության որևէ նշան չեն ցուցաբերում, որոնցից մի քանիսը խոնարհաբար ծնկի են իջել արքայազնի առջև՝ զենքերը գետնին դրած: Հոլանդական եռագույնը հպարտորեն ծածանվում է առանձնատան վերևում՝ բարձր երկնքում:։

## Պատմություն, ընկալում, ճակատագիր
Նկարն ավարտվել է 1830–1835 թվականներին՝ պատվիրված դե Կոկի ընտանիքի կամ, հնարավոր է, նրա կողմից՝ հոլանդացի նկարիչ և դիմանկարիչ Նիկոլաես Պիենեմանի կողմից, որը հայտնի  և Ամստերդամի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի տնօրեն Յան Վիլեմ Պիենեմանի որդին  էր։ Նկարը, որը վերնագրված է «Արքայազն Դիպոնեգորոյի գերեվարումը գեներալ-լեյտենանտ Բարոն դե Կոկի կողմից» (), հայտնի է նաև որպես «Գեներալ-լեյտենանտ Դիպոնեգորոյի գրավումը գեներալ-լեյտենանտ Հենդրիկ Կոկ Մերկուսի կողմից: Պատերազմ (1825-30)» ()։ Պիենեմանը երբեք Ճավայում չէր եղել և իր աշխատանքները հիմնել էր դե Կոկի օգնական և փեսա՝ մայոր Ֆրանսուա դը Շտյուրսի ուրվագծերի և դիմանկարների վրա, որը նաև առաջինն էր, ով ուրվագծեց Դիպոնեգորոն նրա գերեվարումից հետո (նկարը հայտնի է լիտոգրաֆիաներից, քանի որ այն պահվել է դքսուհի Աննա Ամալիայի գրադարանում Վայմարում և այրվել է դրա հետ միասին 2004 թվականին)։ Պիենեմանից մոտ քսանհինգ տարի անց՝ 1857 թվականին, ճավացի նկարիչ Ռադեն Սալեհը, որը արվեստ էր ուսումնասիրել Եվրոպայում, ապա վերադարձել հայրենիք, նկարել է «Արքայազն Դիպոնեգորոյի ձերբակալությունը» (112 × 179 սմ, յուղաներկ կտավի վրա, Յոգյակարտայի նախագահական պալատի թանգարան, Գեդունգ Ագունգ պալատ, Յոգյակարտա) նկարը։ Սալեհը անշուշտ, ծանոթ էր Պիենեմանի՝ իր ժամանակի ամենահայտնի հոլանդացի նկարիչներից մեկի նկարին, և հնարավոր է, որ նույնիսկ պատճենահանել է այն։ Ցանկանալով մարտահրավեր նետել Դիպոնեգորոյի ձերբակալության նման կարևոր պատմական իրադարձության հոլանդական «տեսողական տարբերակին», Սալեհը այն ներկայացրել է իր սեփական ճավայական տարբերակով, այլ ոչ թե Պիենեմանի գաղութային մտածողությանը համապատասխան։Մոտավորապես այն ժամանակահատվածում, երբ Պիենեմանը ստեղծում էր իր նկարը, դե Կոկը Պիենեմանից պատվիրեց նաև իր դիմանկարը (106 × 90  սմ , 1826 թվականից հետո, Ռեյքսմուզեում)։ Հնարավոր է, որ Սալեհը Պիենեմանի աշակերտն էր և ներգրավված էր դիմանկարի ստեղծման գործում, օրինակ՝ լրացնելով ֆոնը։

Արվեստի պատմաբանները Պիենեմանի և Սալեհի աշխատանքները անվանում են Ինդոնեզիայի պատմության թեմայով երկու ամենահայտնի նկարներ։ Պիենեմանը իր նկարը նկարել է Ճավայական պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, բայց Սալեհից առաջ։ Քննադատների կարծիքով՝ պատկերելով լիովին համեստ, հնազանդ և պարտված մարդու՝ ձեռքերը կախ, ապստամբության զայրացած և անհնազանդ առաջնորդի փոխարեն (ինչպես Սալեհը), ինչպես նաև կանգնելով հաղթանակած հոլանդացու տակ՝ Պիենեմանը խորհրդանշականորեն ցույց տվեց, որ Դիպոնեգորոն արդեն կորցրել էր իր իշխանությունը։ Տարբերությունը նկատվում է նաև նկարների վերնագրերում՝ Պիենեմանի «Գերությունը» ընդդեմ Սալեհի «Ձերբակալության», որտեղ կարելի է տեսնել, որ Դիպոնեգորոն չի ենթարկվել հոլանդացիներին։ Ընդհանուր առմամբ, Պիենեմանի բավականին պաշտոնական նկարը ստեղծում է այն տպավորությունը, որ չնայած դե Կոկը դաժան էր Դիպոնեգորոյի նկատմամբ, նրան ձերբակալելու և աքսորելու համար ձեռնարկված միջոցները բխում էին ճավացիների շահերից՝ ճիշտ այնպես, ինչպես սիրող հայրը աքսորում է իր մոլորված որդուն՝ նրան արժեքավոր դաս տալու համար։ Հաղթողների հաղթանակը և այդ հաղթանակի նկատմամբ իր սեփական հիացմունքը արտացոլելով, Պիենեմանը գրել է իր աշխատանքը արևելագիտության ժանրում , այսինքն՝ ճավացիներին պատկերելով հոլանդացիների կողմից նրանց որպես թերզարգացած «բնիկ» ընկալմանը համապատասխան, գաղութարարի տեսանկյունից։

1907 թվականին Պիենեմանի նկարը դե Կոկի ժառանգները նվիրաբերել են Ամստերդամի Ռեյքսմյուզեումին, որտեղ այն գտնվում է մինչ օրս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամստերդամի պետական թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Նկարներ