Հիմալիա (արբանյակ)

**Հիմալիա** (), Յուպիտերի ամենամեծ ուղիղ շարժմամբ անկանոն արբանյակներից է, որի տրամագիծը գնահատվում է մոտ 205 կմ։ Հայտնաբերվել է 1904 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Չարլզ Պերրայնի կողմից Լիկի աստղադիտարանում, և անվանվել է Հիմալիա նիմփայի անունով 1975 թվականին։

## Հայտնաբերում
Հիմալիան հայտնաբերել է Չառլզ Պերրինը Լիկի աստղադիտարանում 1904 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։ Հիմալիան Յուպիտերի փոքր արբանյակներից ամենահեշտ դիտարկվողն է, չնայած այն հանգամանքին, որ Ամալթեան ավելի պայծառ է, նրա մոլորակին մոտ գտնվելը ավելի է դժվարացնում դիտարկումների կատարումը։

### Անվանում
Արբանյակը անվանվել է Հիմալիա նիմփայի անունով, ով Զևսից ծնել է երեք որդիներ։ Հիմալիայի անունը տրվել է 1975 թվականին, մինչ այդ այն անվանվում էր **** կամ **Յուպիտերի արբանյակ VI**, չնայած արբանյակի անվանում տալու անհրաժեշտության մասին խոսվում էր շատ վաղուց, Էլարայի հայտնաբերումից սկսած, Ա. Կրոմելինը 1905 թվականին գրել էր՝

Արբանյակը երբեմն անվանվել է **Հեստիա** 1955-ից 1975 թվականները ընկած ժամանակահատվածում։

## Ուղեծիր
thumb|left|Հիմալիայի ուղեծրի անիմացիա<br /><small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</small>

Հիմալիան պտտվում է Յուպիտերի շուրջ միջինում 11&nbsp;500&nbsp;000 միլիոն կմ հեռավորության վրա, 250,6 օրվա ընթացքում։ Արբանյակի ուղեծրի թեքումը կազմում է 27,5° խավարածրի հարթության նկատմամբ, իսկ էքսցենտրիսիտետը 0,162 է։

Հիմալիան իր խմբի ամենամեծ արբանյակն է, այս խմբի կազմի մեջ են մտնում ևս հինգ արբանյակներ, որոնք պտտվում են Յուպիտերի շուրջ 11-ից 13 միլիոն կմ  հեռավորության վրա, և ունեն մոտավորապես 27,5° ուղեծրի թեքում։ Արբանյակի ուղեծրի էլեմենտները փոփոխվում են Արեգակի և այլ մոլորակների հետ փոխազդեցության արդյունքում։

## Ֆիզիկական տվյալներ
Հիմալիան պտտվում է իր առանցքի շուրջ 7 ժամվա 46 րոպե 55,2 վայրկյանի ընթացքում։ Այն երևում է չեզոք (մոխրագույն) գույնի, ինչպես և այդ խմբի մյուս անդամները, գունային ինդեքսը նման է C դասի աստերոիդներին։ «Կասինի» կայանից կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել առանց առանձնահատկությունների էլեկտրամագնիսական սպեկտր, որը ունի մի փոքր կլանում 3 մկմ ալիքի երկարության վրա, որը կարող է խոսել ջրի առկայության մասին։

[thumb|left|Հիմալիայի [պայծառության կորը Երկրից դիտարկումների արդյունքում 2010 թվականի օգոստոսիս-հոկտեմբեր ամիսներին]]
Հիմալիայի «Կասինի» կայանից արված լուսանկարների վրա այն չափազանց փոքր է, սակայն կարելի է ենթադրել, որ արբանյակը ունի 150 x 120 կմ չափեր, սակայն Երկրից կատարված դիտարոկւմների արդյունքում Հիմալիան գնահատվում է որպես մեծ, մոտ 170 կմ տրամագծով մարմին։ 2018 թվականի մայիսին դիտարկվեց Հիմալիայի կողմից աստղի ծածկումը, ինչը թույլ տվեց բավականին ճշգրիտ չափերի գնահատում։ Դիտարկման արդյունքում արբանյակի չափը գնահատվեց մոտ 205,6 x 141,3 կմ։

### Զանգված
2005 թվականին Եմելյանովը գնահատեց Հիմալիայի զանգվածը հիմնվելով արբանյակի 1949 թվականի հուլիսի 15-ի դիտարկումների ընթացքում գրանցված փոխազդեցության վրա Էլարայի հետ, զանգվածը գնահատվեց մետ 4,2±0,6 կգ (GM=0,28±0,04): ՌՇԼ-ի Արեգակնային համակարգի դինամիկայի վեբ կայքը ցույց է տալիս Հիմալիայի զանգվածը հավասար 6,7 կգ (GM=0,45) 85 կմ շառավղի պայմաններում։

Հիմալիայի խտությունը կախված է նրանից, թէ այն ունի 67 կմ միջին շառավիղ («Կասինիից» կատարված դիտարկումների տվյալներով), թէ նրա շառավիղը մոտ է 85 կմ-ին։
thumb|left|Հիմալիայի լուսանկարը կատարված «Կասինի» կայանից 2000 թվականի դեկտեմբերին, 4,4 միլիոն կիլոմետր հեռավորությունից

## Հետազոտություններ
2000 թվականի նոյեմբերին *[[Կասինի-Հյուգենս|Կասինի]]* կայանը, իր Սատուրն ուղու վրա, լուսանկարեց Հիմալիան մոտ 4,4 միլիոն կմ հեռավորությունից։ Հիմալիան լուսանկարի վրա զբաղեցնում է միայն մի քանի պիքսել, սակայն կարելի է ենթադրել, որ արբանյակը ունի երկարացված մարմին տեսք 150±20 և 120±20 կմ առանցքներով, ինչը շատ մոտ է Երկրից կատարված դիտարկումների արդյունքներին։

2007 թվականի փետրվարին և մարտին *[[Նոր հորիզոններ (ավտոմատ միջմոլորակային կայան)|Նոր հորիզոններ]]* ավտոմատ միջմոլորակային կայանը ի դեպի Պլուտոն կատարվող թռիչքի ճանապարհին կատարեց Հիմալիայի մի շարք լուսանկարներ, որոնցից ամենամոտ կատարված լուսանկարը կատարվել էր 8 միլիոն կիլոմետրից։ Կրկին Հիմալիան երևում էր ընդամենը մի քանի փիքսել չափերով։

## Հնարավոր փոխազդեցություն Յուպիտերի օղակների հետ
thumb|right|upright|''Նոր հորիզոններ'' կայանից կատարված հնարավոր Հիմալիայի օղակի լուսանկարը
Յուպիտերի փոքր, 4 կմ տրամագծով Դիա արբանյակը 2000 թվականին հայտնաբերումից հետո կորսվել էր։ Առաջ քաշված վարկածներից մեկի համաձայն այն բախվել էր Հիմալիայի հետ, որի արդյունքում ստեղծվել էր թույլ օղակ։ Այս հնարավոր օղակը երևում է Հիմալիայի մոտ ՆԱՍԱ-ի *[[Նոր հորիզոններ (ավտոմատ միջմոլորակային կայան)|Նոր հորիզոններ]]* տիեզերական կայանի լուսանկարում։ Սա ենթադրում է, որ Յուպիտերը ժամանակ առ ժամանակ որսում և կորցնում է արբանյակներ։ Այնուամենայնիվ Դիան վերահայտնաբերվեց 2010 և 2011 թվականներին, ապացուցելով, որ Հիմալիայի օղակի և Դիայի միջև կա կապ, այնուամենայնիվ կա հավանականություն, որ այս օղակի առաջացման մեջ ներգրավված է եղել մեկ այլ արբանյակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հիմալիա. Նկարագիր"  ՆԱՍԱ-ի Solar System Exploration կայքում
* Տեղեկություններ Դևիդ Ջուիտի էջում
* Յուպիտերի հայտնի արբանյակները  (Սքոթ Շեփարդ)
* Յուպիտերի երկու անկանոն արբանյակները (Հիմալիա և Էլարա. Ռեմանզակո աստղադիտարան. 23 նոյեմբերի 2012 թվական)

Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ