Կոնքի հատակի դիսֆունկցիա

**Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան** տերմին է, որն օգտագործվում է մի շարք խանգարումների համար, որոնք առաջանում են կոնքի հատակի մկանների և կապանների խանգարման ժամանակ։ Այս վիճակը ազդում է ծննդաբերած կանանց մինչև 50 տոկոսի վրա։  Չնայած այս խնդիրը հիմնականում առաջանում է կանանց մոտ, տղամարդկանց մինչև 16 տոկոսը նույնպես տառապում է։ Ախտանիշները կարող են ներառել կոնքի ցավ, ճնշում, ցավ սեռական ակտի ժամանակ, անմիզապահություն, միզապարկի գերակտիվություն, անկղապահություն, կղանքի թերի դատարկում, փորկապություն, միոֆասցիալ կոնքի ցավ և կոնքի օրգանների պրոլապս։ Երբ կոնքի օրգանների պրոլապս է տեղի ունենում, կարող է լինել տեսանելի օրգանի ելուստ կամ գունդ, որը զգացվում է հեշտոցում կամ անուսում։ Մեծ Բրիտանիայում իրականացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ախտանշանները կարող են սահմանափակել կանանց առօրյա կյանքը։ Այնուամենայնիվ, շատերը դժվարացան խոսել այդ մասին և օգնություն փնտրել, քանի որ ամոթ էին ապրում։

Կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի բուժման ընդհանուր միջոցներն են վիրահատությունը, դեղորայքը, ֆիզիոթերապիան և ապրելակերպի փոփոխությունները։

«Կոնքի հատակի դիսֆունկցիա» տերմինը քննադատության է ենթարկվել, քանի որ այն չի ներկայացնում կոնքի հատակի որոշակի խանգարում։ Հետևաբար, խորհուրդ է տրվում, որ տերմինը չօգտագործվի բժշկական գրականության մեջ առանց լրացուցիչ պարզաբանումների։

## Համաճարակաբանություն
Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան սահմանվում է որպես կոնքի օրգանների ճողվածք, կոնքի օրգանների պատերի և կոնքի հատակի միջոցով։ Վիճակը լայն տարածում ունի՝ իրենց կյանքի ինչ-որ ժամանակաշրջանում ազդում է կանանց մինչև 50 տոկոսի վրա։ Կանանց մոտ 11 տոկոսը մինչև 80 տարեկանը կենթարկվի անմիզապահության կամ կոնքի օրգանների պրոլապսի վիրահատության։ Կանայք, ովքեր զգում են կոնքի հատակի դիսֆունկցիա, ավելի հավանական է, որ հայտնեն սեռական ցանկության հետ կապված խնդիրների մասին՝ զուգորդված դիսպարեունիայի հետ։ Կանանց համար կա 20,5% ռիսկ միզուղիների սթրեսային անմիզապահության հետ կապված վիրաբուժական միջամտության համար։ Գրականությունը ենթադրում է, որ սպիտակամորթ կանայք միզուղիների սթրեսային անմիզապահության բարձր ռիսկի են ենթարկվում։

Թեև ենթադրվում է, որ կոնքի հատակի դիսֆունկցիան ավելի հաճախ ազդում է կանանց վրա, տղամարդկանց 16%-ի մոտ հայտնաբերվել է կոնքի հատակի դիսֆունկցիա:: Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան և դրա բազմաթիվ հետևանքները, ներառյալ միզուղիների անմիզապահությունը, առողջական մտահոգիչ խնդիր է, որն ավելի ակնհայտ է դառնում, քանի որ կյանքի տևողությունը երկարում է։

## Պատճառները
Մեխանիկական առումով, կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի պատճառները երկուսն են՝ կոնքի հատակի լայնացում և կոնքի հատակի իջնում պուբոկոգցիգիալ գծից ներքև՝ հատուկ օրգանի պրոլապսով, որը գնահատվում է հիատուսի համեմատ։ Կոլագենի ժառանգական անբավարարություն ունեցող մարդկանց մոտ ավելի հավանական է, որ զարգացնեն կոնքի հատակի դիսֆունկցիան։ Բացի այդ, բնածին թույլ շարակցական հյուսվածքով և ֆասցիա ունեցող մարդիկ ավելի մեծ ռիսկ ունեն միզուղիների սթրեսային անմիզապահության և կոնքի օրգանների պրոլապսի համար։  Վերջին գրականությունը ցույց է տալիս, որ էնդոպելվիկ ֆասցիայի արատները և բարձրացնող մկանների ֆունկցիայի խանգարումը դասակարգվել են որպես կարևոր պատճառաբանական գործոններ կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի զարգացման համար։ Որոշ հանգամանքներ ակնհայտորեն կապված են կոլագենի թերությունների հետ։ Դրանք ներառում են հեշտոցային ճանապարհով երեխայի ծնունդը, հետդաշտանադադարը և մեծ տարիքը։

Որոշ կենսակերպի սովորույթներ կարող են հանգեցնել կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի։ Սա ներառում է միզելուց կամ կղանքից խուսափելը, գիրություն, մկանային հանգստացնող կամ թմրամիջոցների օգտագործումը և հակահիստամինային կամ հակախոլիներգիկ միջոցների օգտագործումը։ Մկանային հանգստացնող միջոցների կամ թմրամիջոցների օգտագործումը կարող է հանգեցնել հարթ և կմախքի մկանների թուլացմանը, որը հնարավոր է կապված միզուղիների անմիզապահության հետ։ Հակահիստամինները և հակախոլիներգիկները կարող են ունենալ կողմնակի ազդեցություններ, որոնք հանգեցնում են միզակապության, ինչը, ի վերջո, հանգեցնում է կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի։ Անմիզապահությունը կարող է ազդել նաև մարզիկների վրա, հատկապես նրանք, ովքեր այնպիսի մարզաձևերում են, որոնք պահանջում են բարձր ազդեցություն, ինչպիսին է ցատկելը։ Մարմնամարզիկները, օրինակ, հայտնում են միզուղիների անմիզապահության բարձր տարածվածության մասին։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ողնաշարի բարձր կայունություն պահանջող մարզիկները նույնպես կարող են ունենալ այս վիճակը, քանի որ որովայնի պատի մկանների ակտիվացումը կարող է առաջացնել միզուղիների փոփոխություններ գործունեության ընթացքում։ Որոշ դեպքերում սեռական բռնությունը կարող է կապված լինել նաև կոնքի քրոնիկ ցավի և կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի հետ։

Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան կարող է առաջանալ կոնքի ճառագայթումից, ինչպես նաև գինեկոլոգիական քաղցկեղի այլ բուժումներից հետո։

## Ախտորոշում
Կոնքի հատակի դիսֆունկցիան կարող է գնահատվել ճշգրիտ կլինիկական պատմության և ֆիզիկական հետազոտության միջոցով, թեև ախտորոշման համար հաճախ անհրաժեշտ է պատկերացում։ Որպես կլինիկական պատմության մի մաս, բուժաշխատողը կարող է հարցնել մանկաբարձական պատմության մասին, ներառյալ քանի հղիություն և ծննդաբերություն, ծննդաբերության ինչ եղանակ և արդյոք ծննդաբերության ընթացքում որևէ բարդություն է եղել։ Բժիշկները նաև կհարցնեն ախտանիշների առկայության և ծանրության մասին, ինչպիսիք են կոնքի ցավը կամ ճնշումը, միզելու կամ դեֆեկացիայի հետ կապված խնդիրներ, ցավոտ սեռական ակտը կամ սեռական դիսֆունկցիան։ Ֆիզիկական հետազոտությունը կարող է ներառել և՛ զննում սպեկուլումով ՝ արգանդի վզիկի տեսանելիության և բորբոքման ստուգման համար, ինչպես նաև մատնային հետազոտություն բժշկի մատներով՝ գնահատելու կոնքի հատակի մկանների կծկման ցավն ու ուժը։

Սկանավորումը տալիս է ավելի ամբողջական պատկերացում կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի տեսակի և ծանրության մասին, քան միայն անամնեզը և ֆիզիկական հետազոտությունը։ Պատմականորեն օգտագործվում էր ֆլյուրոսկոպիան ՝ դեֆեկոգրաֆիայի և ցիստոգրաֆիայով։ Վերջերս ՄՌՏ-ն օգտագործվել է ախտորոշման ֆլյուրոսկոպիկ գնահատումը լրացնելու և երբեմն փոխարինելու համար։ Այս տեխնիկան ավելի քիչ ինվազիվ է և թույլ է տալիս ավելի քիչ ճառագայթահարվել և հիվանդի հարմարավետության բարձրացում, թեև պրոցեդուրայից առաջ երեկոյան կլիզմա է պահանջվում։ Ե՛վ ֆլյուրոսկոպիան, և՛ ՄՌՏ-ն գնահատում են կոնքի հատակը հանգստի և առավելագույն լարման ժամանակ՝ օգտագործելով ճակատային և սագիտալ պատկերներ։

Առանձին օրգանների պրոլապսը ըստ ծանրության գնահատելիս՝ ուղիղ աղիքը, միզապարկը և արգանդը գնահատվում են անհատապես։ Հետանցքի պրոլապսը կոչվում է ռեկտոցելե, միզապարկի պրոլապսը հեշտոցային առաջի պատով կոչվում է ցիստոցելա, իսկ բարակ աղիքի պրոլապսը` էնտերոցելա : Դիսֆունկցիայի աստիճանը գնահատելու համար հաշվի են առնվում երեք չափումներ. Նախ, պետք է որոշվի անատոմիական ուղենիշ, որը հայտնի է որպես պուբոկոգցիգիալ գիծ, որը ուղիղ գիծ է, որը կապում է ցայլային համաճոնի ստորին եզրը միջին գծում առաջին և երկրորդ կոգցիգալ տարրերի միացման հետ սագիտալ պատկերի վրա։ Դրանից հետո գնահատվում է պուբոռեկտալ մկանային պարսատիկի գտնվելու վայրը և գծվում է ուղղահայաց գիծ պուբոկոգցիգիալ գծի և մկանային պարսատիկի միջև։ Այս գիծը հենման կետ է ապահովում *կոնքի հատակի անկման չափման համար:* 2 սմ-ից ավելի ծագում այս գծից ցածր համարվում է մեղմ, իսկ ծագումը 6 սմ-ից ավելի համարվում է ծանր։ Վերջապես, գիծ է գծվում ցայլային համաճոնից մինչև պուբոռեկտալ մկանային պարսատիկ, որը չափում է կոնքի հատակի իջեցումը։ 6 սմ-ից ավելի չափսերը  համարվում են թեթև և 10 սմ-ից մեծը` ծանր։ Օրգանների անկման աստիճանը գնահատվում է իջեցման համեմատ։

*Օրգանների պրոլապսի* դասակարգումը անկման համեմատ ավելի խիստ է։ Անկումից ցածր ցանկացած վայրէջք համարվում է աննորմալ, իսկ իջնելը՝ 4 սմ-ից ավելի համարվում է ծանր։

Կարող է օգտագործվել նաև ուլտրաձայնային հետազոտությունը կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի ախտորոշման համար։ Տրանսաբդոմինալ, տրանսվագինալ, տրանսպերինալ և էնդոանալ ՈՒՁՀ-ն (EUS) կարևոր գործիքներ են կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի ախտորոշման համար։ Էնդոանալ ՈՒՁՀ -ի համար ուլտրաձայնային զոնդը տեղադրվում է հետանցքային ուղու մեջ և կարող է օգտագործվել անատոմիայի և կոնքի հատակի գործառույթը պատկերացնելու և գնահատելու համար։  ՈւՁՀ-ն հեշտ հասանելի է և ոչ ինվազիվ, այնուամենայնիվ, այն կարող է սեղմել որոշակի կառույցներ, չի ստեղծում բարձրորակ պատկերներ և չի կարող օգտագործվել ամբողջ կոնքի հատակը պատկերացնելու համար։

## Բուժում
Կան մի քանի մոտեցումներ կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի բուժման համար, և հաճախ մի քանի մոտեցումներ օգտագործվում են համակցված։

### Ֆիզիկական թերապիա
Կոնքի հատակի մկանների (PFM) մարզումը կենսական նշանակություն ունի կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի տարբեր տեսակների բուժման համար։ Երկու ընդհանուր խնդիրներ են արգանդի իջեցումը և անմիզապահությունը, որոնք երկուսն էլ բխում են մկանային թուլությունից։ Կոնքի հատակի մկանային թերապիան միզուղիների անմիզապահության բուժման առաջին գիծն է և, հետևաբար, պետք է հաշվի առնել ավելի ինվազիվ ընթացակարգերից առաջ, ինչպիսին է վիրահատությունը։ Կոնքի հատակի մկանները կառավարելու ունակությունը կենսական նշանակություն ունի լավ գործող կոնքի հատակի համար։ Առանց կոնքի հատակի մկանները կառավարելու ունակության, կոնքի հատակի մարզումը չի կարող հաջողությամբ իրականացվել։ Կոնքի հատակի մկանային թերապիան ամրացնում է կոնքի հատակի մկանները՝ տարբեր ուժերով կրկնվող կծկումների միջոցով։ Հեշտոցային պալպացիոն հետազոտությունների և կենսահետադարձ կապի կիրառման միջոցով կարելի է որոշել այս մկանների ձգման, բարձրացման և սեղմման գործողությունները։ Կենսահետադարձ կապը կարող է օգտագործվել միզուղիների անմիզապահության բուժման համար, քանի որ այն գրանցում է կոնքի հատակի մկանների կծկումները և կարող է օգնել հիվանդներին տեղեկացված լինել իրենց մկանների օգտագործման մասին։ PFM մարզումները կարող են նաև բարձրացնել կանանց սեռական բավարարվածությունը՝ բարելավելով սեռական ֆունկցիան և օրգազմի կարողությունը։ Տղամարդկանց մոտ PFM վարժությունները կարող են նաև օգնել ուժեղ էրեկցիայի պահպանմանը։

Բացի այդ, որովայնի մկանների մարզումը բարելավում է կոնքի հատակի մկանների աշխատանքը։ Բարձրացնելով որովայնի մկանների ուժը և վերահսկողությունը՝ մարդուն կարող է հեշտացնել ակտիվացնել կոնքի հատակի մկանները որովայնի մկանների հետ համաժամանակյա։ Շատ ֆիզիոթերապևտներ հատուկ պատրաստված են՝ լուծելու մկանային թուլությունները, որոնք կապված են կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի հետ և կարող են արդյունավետ կերպով բուժել կոնքի հատակի դիսֆունկցիան վերացնող վարժությունների միջոցով։  Ընդհանուր առմամբ, ֆիզիոթերապիան կարող է զգալիորեն բարելավել կոնքի հատակի դիսֆունկցիա ունեցողների կյանքի որակը՝ թեթևացնելով ախտանիշները։

### Դեղորայք
Գերակտիվ միզապարկը կարող է բուժվել դեղամիջոցներով, ներառյալ հակամուսկարինիկների և բետա 3 ագոնիստների դասի դեղերը։ Հակամուսկարինիկները ամենից հաճախ օգտագործվում են, սակայն բետա 3 ագոնիստները կարող են օգտագործվել նրանց համար, ովքեր չեն կարողանում հակամուսկարինիկներ ընդունել կողմնակի ազդեցությունների կամ այլ պատճառներով։

### Սարքեր
Պեսարիը պլաստիկ կամ սիլիկոնե սարք է, որը կարող է օգտագործվել կոնքի օրգանների պրոլապս ունեցող կանանց համար։ Հեշտոցային պեսարները կարող են անմիջապես թեթևացնել պրոլապսը և պրոլապսի հետ կապված ախտանիշները։  Այս բուժումը օգտակար է այն անհատների համար, ովքեր չեն ցանկանում վիրահատվել կամ ի վիճակի չեն վիրահատվել միջամտության ռիսկի պատճառով։ Որոշ պեսարիներ ունեն բռնակ, որը կարող է նաև բուժել անմիզապահությունը։ Արդյունավետ լինելու համար պեսարները պետք է տեղադրվեն բժիշկների կողմից, և պետք է օգտագործվի ամենամեծ հարմարանքը, որը հարմար է։

Այլ սարքերը մարզում են կոնքի հատակը ներքին վարժությունների միջոցով՝ կենսահետադարձ մեխանիզմներով։

### Կենսակերպի փոփոխություններ
Կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի բուժումը, հատկապես անմիզապահության, կարևոր է, բայց և կարևոր է կանխարգելումը։ Հիվանդներին սովորաբար խրախուսվում է փոխել իրենց ապրելակերպը. այնպիսի միջամտություններ, ինչպիսիք են մարմնի քաշի նվազեցումը, խթանիչների օգտագործման սահմանափակումը, ծխելը թողնելը, ծանր ֆիզիկական աշխատանքի սահմանափակումը, փորկապության կանխումը և ֆիզիկական ակտիվության բարձրացումը կարող են օգնել կանխել կոնքի հատակի դիսֆունկցիան։ Նրանց համար, ովքեր արդեն ախտորոշել են կոնքի հատակի դիսֆունկցիան, ախտանիշները կարող են թեթևանալ ֆիզիկական ակտիվությամբ, հատկապես որովայնի վարժություններով և կոնքի հատակի վարժություններով ( Կեգելս ), որոնք ամրացնում են կոնքի հատակը։ Անմիզապահության ախտանիշները կարող են կրճատվել նաև սննդակարգում փոփոխություններ կատարելով, ինչպիսիք են թթվային և կծու մթերքների, ալկոհոլի և կոֆեինի ընդունումը սահմանափակելը։

### Վիրաբուժություն
Վիրահատությունը կատարվում է այն դեպքում, երբ հիվանդը ցանկանում է կամ երբ քիչ ինվազիվ բուժումները, ինչպիսիք են ապրելակերպի փոփոխությունը և ֆիզիոթերապիան, արդյունավետ չեն։ Կան տարբեր ընթացակարգեր, որոնք օգտագործվում են պրոլապսի դեմ պայքարելու համար։ Ցիստոցելեն բուժվում է վիրաբուժական միջամտությամբ, որը հայտնի է որպես Burch colposuspension, որի նպատակն է կասեցնել պրոլապսված միզուկը, որպեսզի միզածորանային հանգույցը և պրոքսիմալ միզուկը փոխարինվեն կոնքի խոռոչում։ Արգանդի պրոլապսը բուժվում է հիստերէկտոմիայի և արգանդի սակրալ կասեցման միջոցով։ Էնտերոցելների դեպքում պրոլապսված բարակ աղիքը բարձրացվում է կոնքի խոռոչի մեջ, իսկ ռեկտովագինալ ֆասցիան նորից վերականգնվումէ։ Ռեկտոցելեն, որի դեպքում ուղիղ աղիքի առաջի պատը դուրս է ցցվում հեշտոցի հետևի պատի մեջ, պահանջում է հետին կոլպորաֆիա, որը նաև հայտնի է որպես հեշտոցային պատի վերականգնում։  Թեև կոնքի հատակի դիսֆունկցիան ավելի տարածված է կանանց մոտ, կան նաև ապացուցված մեթոդներ՝ տղամարդկանց օգնելու համար։ Կոնքի հատակի դիսֆունկցիայի ծանր դեպքերում, որը հանգեցնում է անմիզապահության, ռադիկալ պրոստատեկտոմիան, որին հաջորդում է հետվիրահատական կոնքի հատակի մկանային թերապիան, տարբերակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն