Ջաբիրու

**Ջաբիրու** ( կամ ; *Jabiru mycteria*), խոշոր արագիլ, որը հայտնաբերվել է Ամերիկայում՝ Մեքսիկայից մինչև ԱՄՆ հատվածներում, բացառությամբ Անդերի արևմուտյան մասից։ Այն երբեմն թափառում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, սովորաբար Տեխասում, բայց նաև նկատվել է Միսիսիպիում, Օկլահոմայում և Լուիզիանայում։ Այն առավել տարածված է Բրազիլիայի Պանտանալ շրջանում և Պարագվայի Արևելյան Չակո շրջանում։ Անունը գալիս է Տուպի-Գուարանի լեզվից և նշանակում է «ուռած պարանոց»։

## Տաքսանոմիա
Հինրիխ Լիխտենշտեյնը նկարագրել է ջաբիրուն 1819 թվականին։ Ջաբիրու անվանումը օգտագործվել է նաև առանձին սեռի երկու այլ թռչունների համար․ երբեմն նաև Ենթասահարյան Աֆրիկայի թամբավոր արագիլի (Ephippiorhynchus senegalensis) համար։ Մասնավորապես, Գարդիների եգիպտական G29 հիերոգլիֆը, որը ենթադրվում է, որ պատկերում է E. senegalensis-ը, երբեմն հիերոգլիֆների ցուցակներում պիտակվում է «jabiru»: Ենթադրվում է, որ Ephippiorhynchus-ը ջաբիրուի ամենամոտ ապրող զարմիկն է, ինչը ցույց է տալիս տեսակի հին ծագում ունենալը։

Ջաբիրուի բրածո տեսակը հայտնաբերվել է Վենեսուելայի Ուրումակոյի մերձակայքում գտնվող Պլիոցենի Կոդորի ձևավորման վաղ շրջանում և անվանվել Jabiru codorensis:

Պորտուգալերենում թռչունը կոչվում է *tuiuiu, tuim-de-papo-vermelho* («կարմիր վզով tuim», Մատո Գրոսսոյում) և cauauá (Ամազոնի ավազանում)։ Ջաբիրու անունը օգտագործվում է փայտի արագիլի համար (Mycteria americana):

## Նկարագրություն
Ջաբիրուն Հարավային Ամերիկայում և Կենտրոնական Ամերիկայում հայտնաբերված ամենաբարձր թռչող թռչունն է, հաճախ նույն հասակին է ինչ չթռչող ու ավելի ծանր ռեան։ Մայրցամաքի համար այն ունի նաև երկրորդ ամենամեծ թեւերի բացվածքը՝ Անդյան կոնդորից հետո (այսինքն՝ չհաշված մեծ ալբատրոսը, որը երբեմն հայտնաբերվում է Հարավային Ամերիկայի հարավային ափերի մոտ։ Մեծահասակ ջաբիրուն ունի 120–140 սմ երկարություն, 2,3–2,8 մ (7,5–9,2 ֆուտ) թեւերի միջով և կարող է կշռել 4,3–9 կգ (9,5–19,8 ֆունտ)։ Հասուն ջաբիրուն ունի 120–140 սմ երկարություն, 2,3–2,8 մ (7,5–9,2 ֆուտ) թեւերի միջով և կարող է կշռել 4,3–9 կգ (9,5–19,8 ֆունտ)։ Սեռական դիմորֆիզմը բարձր է, հնարավոր է ամենաբարձրը բոլոր արագիլներից, արուները մոտ 25%-ով ավելի մեծ են, քան էգերը։ Արական սեռի ներկայացուցիչները կշռում են միջինը 6,89 կգ (15,2 ֆունտ), մինչդեռ էգերը կշռում են միջինը 5,22 կգ (11,5 ֆունտ)։ Փետրածածկը հիմնականում սպիտակ է, բայց գլուխը և վերին պարանոցը փետրազուրկ են և սև, հիմքում անփետուր կարմիր ձգվող շերտով։ Արտաքինով սեռերը նման են, բայց արուն ավելի մեծ է, ինչը նկատելի է, երբ սեռերը միասին են։ Թեև ջաբիրուն կարող է գետնի վրա անճոռնի թռչունի տպավորություն թողնել, սակայն ջաբիրուն հզոր և նրբագեղ թռչող է։

## Կյանքի պատմություն
### Սննդի և կերակրման սովորություններ
Ջաբիրուն ապրում է մեծ խմբերով գետերի և լճակների մոտ և ուտում հսկայական քանակությամբ գորտեր, ձկներ, օձեր, խխունջներ, միջատներ և այլ անողնաշարավորներ։ Այն նույնիսկ ուտում է թարմ լեշ և սատկած ձկներ, ինչպիսիք են նրանք, որոնք սատկում են չոր ժամանակաշրջանի ժամանակ, և այդպիսով կօգնի պահպանել մեկուսացված ջրային մարմինների որակը։ Նրանք սնվում են հոտերով և սովորաբար անասնակեր են փնտրում ծանծաղ ջրի մեջ սուզվելով։ Նրանք սնվում են՝ իրենց բաց հաշիվը պահելով ջրի նկատմամբ 45 աստիճանի անկյան տակ։ Երբ որսի հետ շփվում են, արագիլները փակում են իրենց հաշիվը, հանում ջրից և գլուխը հետ են նետում՝ կուլ տալու համար։ Սովորաբար վերցնում են մոտ 8-ից 20 սմ (3,1-ից 7,9 դյույմ) ձուկ, թեև կարելի է վերցնել ավելի մեծ ձուկ՝ մինչև առնվազն 500 գ (1,1 ֆունտ) քաշով և օձաձուկ՝ մինչև 80 սմ (31 դյույմ)։ Սովորաբար վերցնում են մոտ 8-ից 20 սմ (3,1-ից 7,9 դյույմ) ձուկ, թեև կարելի է վերցնել ավելի մեծ ձուկ՝ մինչև առնվազն 500 գ (1,1 ֆունտ) քաշով և օձաձուկ՝ մինչև 80 սմ (31 դյույմ)։ Այն օպորտունիստական կերակրիչ է։ Մի դեպքում, երբ տնային մկների պոպուլյացիայի պայթյունը գյուղատնտեսական տարածքում, յուրաքանչյուր դաշտում կարելի էր տեսնել մի քանի հարյուր ջաբիրուս, որոնք սնվում էին կրծողներով (անսովոր թռչունների համար, որոնք հազվադեպ են հանդիպում որևէ տեղ մեծ քանակությամբ)։ Հազվագյուտ դեպքերում տեսել են, որ ջաբիրուսը փորձում է կլեպտոպարազիտացնել երկու փոքր արագիլներին, որոնց հետ միասին գոյություն ունի՝ փայտի և մագուարի արագիլներին։

### Բուծում
մինի|Ջաբիրուն ձագերի հետ բնի մեջ
Ջաբիրուսները միայնակ բույներ դնողներ են, որոնք կառուցում են հսկայական հարթակներ բույնի համար, որոնք բազմիցս օգտագործվում են բոլոր եղանակներին։ Ի տարբերություն շատ այլ արագիլների, այս տեսակները հաճախ հանդիպում են զույգերով ոչ բազմացման սեզոնում, ինչը վկայում է ցմահ զույգերի միջև կապի մասին։ Ձողիկներից բույնը կառուցվում է երկու ծնողների կողմից օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին (Հարավային կիսագնդում) բարձրահասակ ծառերի վրա և ընդլայնվում յուրաքանչյուր հաջորդ սեզոնի ընթացքում՝ հասնելով մի քանի մետր տրամագծի։ Բները հաճախ ավելի խորն են, քան լայն, դրանք կարող են լինել մինչև 1 մ (3,3 ֆտ) լայնություն և 1,8 մ (5,9 ֆուտ) խորություն։ Կես տասնյակ բներ կարող են կառուցվել մոտակայքում, երբեմն՝ տառեխների և այլ թռչունների բների մեջ։ Ծնողները հերթով ինկուբացնում են երկու-հինգ սպիտակ ձվերի կցորդը և հայտնի է, որ բուծման շրջանում սովորականից ավելի տարածքային են այլ ջաբիրուսների նկատմամբ։ Raccoons-ը և այլ արագիլները (ներառյալ իրենց տեսակները) երբեմն ջաբիրու ձվերի գիշատիչներ են, բայց բույն գիշատիչներից շատերը, կարծես, խուսափում են այս հսկայական մեղրամորթ թռչուններից, իսկ առողջ չափահաս ջաբիրուսի հայտնի գիշատիչներ չկան։  Ծննդաբերության մեջ անցկացրած այս երկար ժամանակի պատճառով զույգերը դժվարությամբ են բազմանում հաջորդ տարիներին։ Մեկ սեզոնի ակտիվ զույգերի կեսից պակասն ակտիվ է հաջորդ սեզոնին։ Հաջողակ զույգերի միայն 25%-ն է հաջողակ հաջորդ մրցաշրջանում։ Կյանքի միջին տևողությունը 36 տարի է։ Ջաբիրուն ունի 2n = 56 դիպլոիդ թիվ։

## Պատկերներ

Պատկեր:Jabirus_(Jabiru_mycteria)_on_nest.JPG|Զույգը Բրազիլիայում, Պանտանալ
Պատկեր:Light-2.jpg|Թռիչքից մի ակնթարթ առաջ
Պատկեր:Jabiru_(Jabiru_mycteria)_in_flight.JPG|Թռիչք Պանտանալի վրայով


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Jabiru Video Documentary
* Saúde Animal: Jaburu ou tuiuiú: Espécie animal brasileiro ameaçado de extinção [in Portuguese]. Retrieved 6 December 2006.
* Stamps  (for nine countries) with a range map
* Photo-High Res; Article borderland-tours

Կատեգորիա:Արագիլանմաններ
Կատեգորիա:Արագիլներ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի թռչուններ