Նախդիր

**Նախդիր**, նյութական իմաստից զուրկ չթեքվող բառ, որն արտահայտում է քերականական իմաստ և նյութական իմաստ արտահայտող բառի հետ միասին ձևավորում է նախադասության մեկ ստորադաս անդամ։

## Դասակարգում
Ընդունված է առանձնացնել այս գրաբարյան նախդիրները․
* առ
* զ
* հ
* ընդ
* ըստ
* ի
* ց

## Հ նախդիր
## Առ նախդիր
Առ նախդիրը գործածվում է հայցական, տրական, բացառական և գործիական հոլովների հետ։

### Առ նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Դեպի, մոտ** **իմաստներ**։ Այս դեպքում նախդիր կրող բառը ցույց է տալիս այն անձը, որին ուղղված է գործողությունը (ուղևորման հայցական) կամ այն տեղը, առարկան, որտեղ կամ որի մոտ կատարվում է գործողությունը․ օրինակ՝ *Առաքեաց առ նա (նրա մոտ) բազում գանձիւք* (Եղիշէ, էջ 7)։ *Ո՞վ ես դու, որ կոչես զիս առ արքայ* *(արքայի մոտ)*  (Ա Թագ․, ԻԶ, 14)։ 
# **Վերաբերություն**, որը աշխարհաբար է թարգմանվում վերաբերմամբ, նկատմամբ, մասին, համեմատությամբ բառերով, օրինակ՝ *Երկայնամիտ լեր առ իս (իմ վերաբերմամբ, նկատմամբ), և զամենայն հատուցից քեզ* (Մատթ․, ԺԸ, 26)։ *Իսկ եթէ առ մարմնաւորս (մարմնավոր բաների վերաբերմամբ) այսպէս, որչափ ևս առաւել առ հոգեւորն* (Եղիշէ, 15)։
# **Նպատակ և պատճառ**, որոնք թարգմանվում են համար, նպատակով, պատճառով բառերով կամ նախդրավոր բառի բացառական հոլովով, օրինակ՝ *Առ սէր (սիրո համար) այնր յուսոյ՝ զոր տեսանեմք* (Եղիշէ, 46)։ *Եւ առ մղձկել սրտին՝ (սրտնեղությունից, սրտնեղության պատճառով) չգիտէր թե յո՞ թափէր զթոյնս դառնութեանն* (եղիշէ, 142)։
# **Տրական հոլովի իմաստ** (նախդրիվ տրական), օրինակ՝ *Վասն որոյ եւ պատգամ յղեցին առ մարզպան (մարզպանին) աշխարհին* (Եղիշէ, 132)։
# **Յուրաքանչյուր, ամեն մի իմաստ**, օրինակ՝ *Տայ յիսուն սիկղ առ այր (յուրաքանչյուր մարդու)* (ՆՀԲ)։
# Ունիմ բայը համարելու իմաստով որպես ստորոգյալ գործածվելիս ընդունում է կրկնակի հայցական, որոնցից մեկն ունենում է առ նախդիր և միշտ դրվում է հոգնակի թվով․ աշխարհաբար կարելի է թարգմանել համարել կամ մի բանի տեղ դնել նշանակությամբ, օրինակ՝ *Զանձինս առ իմասունս, կամ արդարս ունէին (Իրենց իմաստուն կամ արդար էին համարում կամ Իրենց իմաստունի կամ արդարի տեղ էին դնում)* (ՆՀԲ)։
# Կազմում է հետևյալ կապակցությունները՝ *առ ոտն կոխել (ոտնատակ անել), առ ոտն հարկանել (ոտնահարել, բանի տեղ չդնել), առ ոչինչ համարել (բանի տեղ չդնել), առ հասարակ, առ երես* և այլն։

### Առ նախդիրը տրական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Պատճառ**, որն աշխարհաբար թարգմանվում է պատճառով կամ նախդրավոր բառի բացառական հոլովով, օրինակ՝ *Առ տգիտութեան (տգիտության պատճառով կամ տգիտությունից) մոլորեալ են* (Եղիշէ, 144)։
# **Մի առարկայի մոտ գտնվելը, լինելը**, օրինակ՝ *Ընկեցին զնա ի գուբ առ դրան (դռան մոտ) քաղաքին* (Յեսու․, Ը, 29)։

### Առ նախդիրը բացառական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Նպատակ**․ թարգմանվում է համար, նպատակով բառերով, օրինակ՝ *Զի՞նչ գեղեցկագոյն քան զսիրամարգ՝ զոր առ ի ցուցանելոյ (ցույց տալու նպատակով) զգեղեցկագործութիւնն արար* (Եզնիկ, 2–րդ, Ը)։
# **Պատճառ,** օրինակ՝ *Առ ի չգոյէ (չլինելու պատճառով) մարդկան եւ առ ի չգոյէ բնակչաց եւ առ ի չգոյէ անասնոց* (Երեմ․, ԼԳ, 10)։
# **Մոտ իմաստը**, օրինակ՝ *Խնդրեսցես զիմաստութիւն առ ի չարացն՝ (չարերի մոտ) և ոչ գտցես* (Առակ․, ԺԴ, 6)։

### Առ նախդիրը գործիական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Տեղ**, իմ բանի մոտ լինելը, մոտավոր տեղը, օրինակ՝ *Երբեմն սոյն Յոհան անցանէր առ այգեօք (այգիների մոտով) ուրումն* (Բուզ․, 6–րդ, Թ)։
# **Ժամանակ**, օրինակ՝ *Առ Սերուքաւ (Սերուքի օրոք) եղեւ, ասեն, սկիզբն հեթանոսութեան* (Եզնիկ, 2–րդ, ԺԵ)։
# **Համեմատություն**, օրինակ՝ *Զի՞նչ է յարդ առ ցորենաւ (Հարդն ի՞նչ է ցորենի համեմատությամբ)* (Երեմ․, ԻԳ, 28)։

## Զ նախդիր
Զ նախդիրը գործածվում է հայցական, տրական, բացառական և գործիական հոլովների հետ։

### Զ նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Հայցական հոլովի իմաստ**, օրինակ՝ *Ի սկզբանէ արար Աստուած զերկին եւ զերկիր* (երկինքն ու երկիրը) (Ծննդ․, Ա, 1)։
# **Գործիական հոլովի իմաստ**, օրինակ՝ *Եւ գրէր նաման առ Մամիկոնեանն Վահան օրինակ զայս (այս ձևով)* (Փարպ․, 3–րդ, Ղ)։

### Զ նախդիրը տրական հոլովի հետ
Գործածվում է միայն **հարկանել, զարկանել** բայերի կիրառության դեպքում, օրինակ՝ *Ծափ զծափի հարին (ծափ տվին) ամենայն անցանաւք ճանապարհի* (Ողբ Երեմ․, Բ, 15)։

### Զ նախդիրը բացառական հոլովի հետ
# Զ նախդիրը բացառական հոլովի հետ ձևավորում է գրաբարյան **պատմական հոլովը**, որն աշխարհաբար թարգմանվում է սեռական հոլովով և մասին կապով կամ միայն բացառական հոլովով։ Այս դեպքում բացառականի ի նախդիրն ընկնում է։ Զ նախդիրով և բացառական հոլովով խնդիր են պահանջում ասացական և մտածական բայերը, ինչպես՝ *ասել, խօսել, պատմել, հարցանել, վկայել, ուսուցանել, զարմանալ, գոհանալ, տրտնջալ* և այլն։ Օրինակ՝ *Թշնամիք չարախօսէին զնմանէ (նրա մասին)* (Խոր․, 2–րդ, ԻԹ)։ *Ուսուցանէ զբարւոյ եւ զարդարոյ եւ զչարէ (Սովորեցնում է բարու, արդարի և չարի մասին)* (Եզնիկ, 4–րդ, Ա)։
# *Ունիմ, առնուլ, բուռն հարկանել, կախել, կապե*լ և բռնելու, կապելու կամ կախելու այլ բայեր պահանջում են զ նախդրով և բացառական հոլովով անուղղակի խնդիր, որն աշխարհաբար է թարգմանվում բացառական կամ հայցական հոլովաձևերով, օրինակ՝ *Բուռն եհար զձորձոց (շորերից) նորա* (Ծննդ․, ԼԹ, 19)։ *Կախեցին զմանուկն Գրիգորիս զագւոյ (պոչից) ըզձիոյն* (Բուզ․, 3–րդ, Զ)։
# *Առաքել, յղել, արձակել, գնալ, երթալ* և այլ բայերի հետ զ նախդիրն արտահայտում է նպատակի գաղափար, օրինակ՝ *Եւ ընդ սակաւ աւուրս եկին բերին զայն ինչ, զորմէ (ինչի համար) յղեացն* (Բուզ․, 4–րդ, ԾԴ)։

### Զ նախդիրը գործիական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Տեղ՝** շուրջ կամ վրա իմաստներով։ Աշխարհաբար է թարգմանվում շուրջ կապով կամ առանց շուրջ կապի՝ տարբեր հոլովաձևերով, օրինակ՝ *Պատահէին երանելւոյն զափամբ (ափին) Ռահ գետոյն* (Կոր․, Թ)։ 
# **Մոտավոր ժամանակ**, օրինակ՝ *Զայնու ժամանակաւ (այն ժամանակ) ապստամբեաց յարքայէն Հայոց․․․ մեծ իշխանն Աղձնեաց* (Բուզ․, 3–րդ, Թ)։
# **Անուղղակի խնդիր**, որն աշխարհաբար է թարգմանվում տարբեր հոլովաձևերով, օրինակ՝ *Ալիք զալեօք դիզանէին (Ալիքները դիզվում էին ալիքների վրա)* (ՆՀԲ)։ *Զգուշանայր զսահմանօքն Հայոց (Զգուշությամբ պահպանում էր Հայաստանի սահմանները)* (Բուզ․, 5–րդ, ԼԴ)։

## Ընդ նախդիր
Ընդ նախդիրը գործածվում է հայցական, սեռական, տրական, բացառական և գործիական հոլովների հետ։

### Ընդ նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Տեղ**, դեպի ուր ուղղվում է գործողությունը (ուղևորման հայցական), օրինակ՝ *Ապա հրաման տայր ընդ կողմանս կողմանս դեսպանս արձակել (դեպի զանազան կողմեր)* (Ագաթ․, 18)։ *Եւ ինքն խաղայ, ասէ, այլով աղխիւն ընդ արևմուտս հիւսիսոյ․․․ (դեպի հյուսիս–արևմուտք)* (Խոր․, Ժ, 33)։
# **Անուղղակի խնդիր**, որտեղ նախդիրն արտահայտում է տրական հոլովի իմաստ (*նախդրիվ տրական*)։ Կապակցությունը թարգմանվում է տրական հոլովաձևով կամ կապերով, օրինակ՝ *Ոչ խնդայ ընդ կորուստ մարդկան (մարդկանց կորստյան վրա)* (Եզնիկ, ԺԹ, 53)։ *Հաւասարեսցէ մահս մեր ընդ մահ քաջ նահատակացն, եւ խառնեսցի արիւնս մեր ընդ արիւն անկեալ վիրաւորացն․․․ (Մեր մահը թող հավասարվի քաջ նահատակների մահվանը, և մեր արյունը թող խառնվի ընկած վիրավորների արյանը)* (Եղիշե)։ 
# **Միասնության գաղափար**, օրինակ՝ ․․․ *Առին ընդ իւրեանս պատարագս՝ ոսկի եւ արծաթ, ձիս եւ ջորիս եւ հանդերձս գունակ գունակս․․․ (Իրենց հետ վերցրին նվերներ՝ ոսկի, արծաթ, ձիեր, ջորիներ և զանազան հագուստներ)* (Աաթանգեղոս,418)։ ․*․․Չէր մարթ ամնարմնոց ընդ կանայս մարմնաւորս ամուսնանալ (Անմարմինները չէին կարող մարմնավոր կանանց հետ ամուսնանալ)* (Եզնիկ, ԻԵ, 70)։
# **«Միջով», «տարածությամբ» գաղափար։** Ցույց է տալիս այն առարկան, որի միջոցով, վրայով, տարածությամբ անցնում է գործողությունը։ Օրինակ՝ *Ջանացարո՛ւք մտանել ընդ դուռն նեղ (Ջանացե՛ք նեղ դռնով ներս մտնել)* (Ղուկ., ԺԳ, 24)։  .*..ի լիւղ անցանէր ընդ գետն Եփրատ (Լողալով անցնում էր Եփրատ գետով / գետի միջով)* (Ագաթ., 109)։
# **Տեղ**, որտեղ կատարվում է գործողությունը, որը աշխարհաբար արտահայտվում է մեծ մասամբ ներգոյական, հայցական կամ տրական հոլովներով։ Օրինակ՝ *Եւ երթեւեկս առեալ ընդ խորանն, ասէ ցնա... (Եվ երթևեկելով դահլիճում՝ ասում է նրան)* (Բուզ., ԾԴ, 253)։ *...երեւեցան նոցա բազմութիւն անկարգ հրոսակի ամբոխոյն Բելայ, ցան եւ ցիր յանդուգն յարձակմամբ ընդ երեսս երկրին սուրալով (Նրանց երևաց Բելի ամբոխի անկարգ հրոսակի բազմությունը՝ ցիրուցան, հանդուգն հարձակումով երկրի երեսին սուրալով)* (Խոր., ԺԱ, 35)։
# Անորոշ դերբայի հայցական հոլովի հետ՝ **ժամանակի գաղափար**։ Օրինակ՝ *...ընդ կուտակելն բազումք զբազումս կոխեալ սատակէին (Կուտակվելիս շատերը շատերին տրորելով սպանում էին*) (Ագաթ., 97)։ *Եւ ընդ վազելն ծնանէր զմանուկն (Վազելիս ծնեց մանկանը)* (Բուզ., ԺԸ, 199)։
# **Կախել և կապել** բայերի մոտ դրվելով հայցական հոլովի վրա՝ ցույց է տալիս այն առարկան, որից մի բան է կախվում, որին մի բան է կապվում։ Օրինակ՝ *...լաւ է նմա՝ եթէ կախիցի երկան իշոյ ընդ պարանոց նորա՝ եւ ընկղմիցի ի խորս ծովու (Լավ է նրան, որ մեծ երկնաքարը կախվի նրա պարանոցից և ընկղմվի ծովի խորքերը)* (Մատթ., ԺԸ, 6)։
# **Միջոցի գործիական իմաստ**, օրինակ՝ *...ծառայ որ ընդ ունկն ոչ լսէ՝ ընդ մկանունս տան լսել նմա (Եթե ծառան ականջով չի լսում, մկաններով են լսել տալիս նրան)* (Եզնիկ, ԺԵ, 43)։
# **Ամբողջականության գաղափար**, օրինակ՝ *...ընդ այր և ընդ կին և ընդ մանուկ աւելի քան զչորեքհարիւր բիւր (Տղամարդ, կին և մանուկ միասին՝ ավելի քան չորս հարյուր բյուր)* (Ագաթ., 435)։
# Կազմում է **ոճեր**, օրինակ՝ *հանել ընդ սուր – սրի մատնել, ընդ ցից հանել – հանել ցցի վրա, ընդ գինիս մտանել – գինով ընկնել, ընդ ժամանակս ժամանակս – ժամանակ առ ժամանակ*։

### Ընդ նախդիրը սեռական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
**«Դիմաց», «փոխարեն», երբեմն էլ «համար»** գաղափարը։ Օրինակ՝ .*..նա ինձ չար ընդ բարւոյ հատոյց (Նա ինձ բարու փոխարեն չար հատուցեց)* (Բուզ., ԾԴ, 250)։ *...տալ գինս ընդ կերակրոյ (Գին տալ կերակուրի համար / կերակուրի դիմաց)* (Ագաթ., 86)։

### Ընդ նախդիրը տրական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
**Միասնության գաղափար**։ Օրինակ՝ *Խօսել սկսաւ ընդ նմա (Սկսեց խոսել նրա հետ)* (Ագաթ., 20)։ *Ուստի յայտ իսկ է՝ թէ հրոյ ընդ խոտոյ ոչ ամուսնութիւն լինի... (Այդտեղից էլ հայտնի է, որ կրակը խոտի հետ չի կարող ամուսնանալ, չի կարող միանալ)* (Եզնիկ, ԺԳ, 64)։

Մի քանի բայեր, որոնք ընդհանրապես ընդունում են ընդ նախդիրով և հայցական հոլովով խնդիր, այդպիսի խնդիր ստանում են նաև տրականով։ Այս դեպքում ընդ նախդիրի արտահայտած իմաստը կարելի է արտահայտել վրա, նկատմամբ կապերով կամ միայն տրական հոլովով։ Օրինակ՝ *Որպէս ամենայն տանուտէր ընդ տան և ընդ ընտանեաց իւրոց հոգայ՝ սոյնպէս եւ մեք հոգամք ընդ մեր Հայոց աշխարհիս շինութեան (Ինչպես յուրաքանչյուր տանտեր հոգ է տանում իր տան և ընտանիքի նկատմամբ, նույնպես էլ մենք ենք հոգ տանում մեր Հայոց աշխարհի շինության նկատմամբ)* (Ագաթ., 75)։

### Ընդ նախդիրը բացառական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Դադարման գաղափար**։ Ցույց է տալիս այն տեղը, որտեղ լինում կամ գտնվում է մի բան։ Օրինակ՝ *Նի՛ստ ընդ աջմէ իմմէ... (Նստի՛ր իմ աջ կողմում)* (Մատթ., ԻԲ, 44)։ *Յայնժամ ասասցէ ցայնոսիկ՝ որ ընդ ահեկէն իցեն... (Այն ժամանակ կասի ձախ կողմում եղածներին)* (Մատթ., ԻԵ, 41)։
# **Պատճառի գաղափար**, օրինակ՝ *ընդ երկիւղէն – երկյուղից, ընդ տկարութենէ մնաց – տկարության պատճառով մնաց։* 
# **Յ նախդիրի դեր** է կատարում, օրինակ՝ *ընդ արեւելից կողմանէ – արևելյան կողմից, ընդ հարաւոյ կողմանէ – հարավային կողմից։*

### Ընդ նախդիրը գործիական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **«Տակ»՝ տարածական իմաստով**։ Օրինակ՝ *Եւ այլք զգերեզմանս կրկտեն, եւ զթաղեալ մարմինս ընդ հողով՝ մերկացեալ խայտառակեալ՝ արեւու ցուցանեն (Եվ ուրիշները գերեզմաններն են պրպտում ու հողի տակ թաղված մարմինները մերկացնելով, խայտառակելով՝ արևին են ցույց տալիս)* (Եզնիկ, Դ, 14-15)։ 
# **«Տակ»՝ իրավական առումով**՝ ենթարկման, հնազանդման իմաստով։ Օրինակ՝ *Քանզի եւ ես այր մի եմ ընդ իշխանութեամբ, ունիմ ընդ ինեւ զինուորս (որովհետև ես էլ իշխանության ենթարկվող մարդ եմ և ինձ ենթակա զինվորներ ունեմ)* (Մատթ., Ը, 9)։ 
# **Ընդհանրապես տեղ**։ Օրինակ՝ *...ես ոչ կարեմ ձեզ հովիւ կալ, եւ ոչ զձեր մեղսդ ընդ անձամբ բառնալ... (Ես չեմ կարող ձեզ հովիվ լինել և ձեր մեղքերն ինձ վրա վերցնել)* (Բուզ., Գ, 108)։

## Ըստ նախդիր
Ըստ նախդիրը գործածվում է հայցական, տրական և բացառական հոլովների հետ։

### Ըստ նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Դուրս, մի բանից այն կողմ գաղափար**, որն աշխարհաբար կարելի է թարգմանել նաև բացառական հոլովով։ Օրինակ՝ *Ոչ կարացին հանել ըստ ձորակն (Չկարողացան հանել այս ձորակից դուրս)* (Ագաթ․, ԺԷ, 21)։
# **Ըստ, համաձայն, համեմատ, պես գաղափար**։ Օրինակ՝ *Մի՛ ըստ աչս դատիք, այլ ուղիղ դատաստան արարէք (Աչքերի համեմատ (աչքերի տեսքով) մի դատեք, այլ ուղիղ դատաստան արեք)* (Յովհ․, Է, 24)։

### Ըստ նախդիրը տրական հոլովի հետ
Գործածության միայն մեկ դեպք կա․ նշանակում է համաձայն, նման, որը թարգմանելիս կարելի է արտահայտել նաև գործիական հոլովով։ Օրինակ՝ *Արդ՝ եւ դուք զասացեալսն ըստ հրամանացն փութացարո՛ւք կատարել* *(Այժմ դուք էլ շտապե՛ք ասածները հրամանների համաձայն կատարել)* (Ագաթ․, 393)։

### Ըստ նախդիրը բացառական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Հաջորդականության գաղափար**։ Օրինակ՝ *Եւ զի՞ մի ըստ միոջէ թուեմ (Եվ ինչպե՞ս մեկ առ մեկ թվեմ*) (Ագաթ․, 109)։
# Հազվադեպ՝ **համաձայն, նման**, օրինակ՝ *․․․Ըստ նողանէ եւ պարապեալքն այսպիսում ճղնութեան դիւանագիրք մատենից՝ ներբողականաց ի մէնջ արժանի եղեն ասից (Նրանց նման նաև այս ծանր աշխատանքով զբաղված դիվանների մատենագիրները մեր կողմից գովասանական խոսքերի արժանացան)* (Խոր․, Գ, 10)։

## Ի նախդիր
Ի նախդիրը գործածվում է հայցական, տրական և բացառական հոլովների հետ։

### Ի նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Ներգոյական հոլովի իմաստ**։ Օրինակ՝ ․*․․Դի՛ք ի սիրտս ձեր․․․ (Դրե՛ք ձեր սրտերում․․․)* (Ագաթ․, 90)։
# **Շարժման ուղղություն (ուղևորման հայցական)։** Օրինակ՝ ․․․*Ոչ թէ յարեւելից յարեւմուտս գնան՝ այլ յարեւմտից յարեւելս (Ոչ թե արևելքից դեպի արևմուքտ են գնում, այլ՝ արևմուտքից դեպի արևելք)* (Եզնիկ, Ա, 139)։
# **Անուղղակի խնդիր**։ Օրինակ՝ *Ի քաջութիւն զօրացն յուսացեալ․․․ (Զորքերի քաջության վրա հույս ունենալով․․․)* (Ագաթ․, 16)։ *․․․Զաջօղութիւն մատանց մերոց ի նա ցուցեալ՝ ցրուեսցի ամբոխն, եւ մեք եղիցուք յաղթութիւն ստացեալք (Մեր մատների հաջողությունը նրան ցույց տանք, ամբոխը ցրվի, և մենք հաղթենք)* (Խոր․, 35)։
# **Գործիական հոլովի իմաստ։** Օրինակ՝ *Շինէ եւ գիւղ մի, եւ անուանէ յիւր անուն Հայկաշէն (Շինում է և մի գյուղ ու իր անունով անվանում Հայկաշեն)* (Խոր․, Ժ, 33)։
# **Ժամանակ**։ Օրինակ՝ *Իսկ ի լինել մարտին հարկանի զօրն Արայի (Իսկ մարտի ժամանակ Արայի զորքը ջարդվում է*) (Խոր․, ԺԷ, 56)։  
#**Նպատակի գաղափար**։ Օրինակ՝ *Վասն չարագործաց իսկ էր շինել զայն տեղի եւ ի սպանումն մահապարտացն․․․ (Այն  տեղը շինել էր հենց չարագործների համար, մահապարտներին սպանելու նպատակով)* (Ագաթ․, 72)։  
#**Մի բանի այլ բանի վերածվելը**։ Օրինակ՝ *Պէտ արարեալ զամենայն ազգաց զմատեանս եւ զվէպս ի յոյն լեզու փոխարկեաց (Կարևոր համարելով՝ բոլոր ժողովուրդների մատյաններն ու վեպերը հունարենի փոխեց)* (Խոր․, Բ, 8)։

### Ի նախդիրը տրական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Ներգոյական հոլովի իմաստ**։ Օրինակ՝ *Երկն ի ծովուն ունէր եւ զկարմիրկն եղեգնիկ (Երկունքը ծովում բռնել էր նաև կարմրիկ եղեգնիկին)* (Խոր․, ԼԱ, 85)։
# **Գործողության կատարման ժամանակ**։ Օրինակ՝ *․․․Որ էր ինքն ի կենդանութեանն իւրում յառաջագոյնն բնակեալ (Որտեղ ինքն առաջ իր կենդանության ժամանակ բնակվում էր)* (Բուզ․, ԺԶ, 69)։
# **Նպատակի գաղափար**։ Օրինակ՝ *Եւ ետուն նոցա զդստերս իւրեանց ի կնութեան․․․ (Եվ իրենց դուստրներին նրանց կնության տվեցին)* (Բուզ․, ԺԸ, 73)։

### Ի նախդիրը բացառական հոլովի հետ
Ի նախդիրը միշտ հանդես է գալիս բացառական հոլովի կազմության մեջ։ Առանց այս նախդիրի չկա բացառական հոլով։ Սակայն որոշ դեպքերում ի նախդիրը կարող է և չգործածվել։ Այդ դեպքերն են՝
# երբ բացառական հոլովով դրված բառի մոտ կրկնվում է նույն բառը ի նախդիրով և հայցական հոլովով։ Օրինակ՝ *Թէպէտ եւ հալածեսցեն զձեզ քաղաքէ ի քաղաք (Թեպետ և ձեզ կհալածեն քաղաքից քաղաք)* (Ագաթ․, 82)։
# առաջին և երկրորդ դեմքերի անձնական դերանունների բացառական հոլովի երկրորդական ձևերը, որոնք եղանակիչ վերջահար բառերի կիրառություն ունեն՝ *ինձէն, մեզէն (մեզոյն), քեզէն (քեզոյն)*։
# երբեմն հանդես չի գալիս այն բառերի բացառականում, որոնք իրենց կազմության մեջ ունեն այդ նախդիրը որպես ածանց, որը փուլվել է արմատին, օրինակ՝ ․*․․որք ոչ երբեք սուրբ են յանցանաց (ի յանցանաց*)։

## Ց նախդիր
Ց նախդիրը գործածվում է միայն հայցական հոլովի հետ

### Ց նախդիրը հայցական հոլովի հետ
Արտահայտում է․
# **Մինչև մի տեղ, մի ժամանակ, մի աստիճան գաղափար։** Օրինակ՝ *Ցայժմ ես քեզ առեւծ էի, եւ արդ աղուէս (Մինչ այժմ ես քեզ համար առյուծ էի, իսկ այժմ՝ աղվես)* (Բուզ․, Գ, 256)։
# **Տրական հոլովի իմաստ**։ Օրինակ՝ *Ետ ցՈրմիզդ եւ ասէ (Տվեց որմիզդին և ասաց)* (Եզնիկ, Ա, 80)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլովներ
Կատեգորիա:Քերականություն