Առաջադիր անոթներ

**Առաջադիր անոթներ** (**), մանկաբարձական բարդություն, որի դեպքում պտղի արյունատար անոթները մոտ են գտնվում արգանդի պարանոցի ներքին օղին կամ հատում են այն: Քանի որ այս անոթները պաշտպանված չեն պորտալարի կամ ընկերքի հյուսվածքով, ծննդաբերության ժամանակ պտղաթաղանթների պատռումը հանգեցնում է նաև այս անոթների պատռմանը, ինչը կարող է արագորեն բերել պտղի մահվան: 

Տերմինը ծագել է լատիներենից՝ *vasa* նշանակում է անոթներ, իսկ *praevia*-ն ծագում է *pre*` նախքան և *via*՝ ճանապարհ բառերից: Այլ կերպ ասած՝ անոթները գտնվում են ծննդաբերական ուղիներում՝ պտղից առաջ:

Ռիսկի գործոններից են` ընկերքի ցածր տեղակայումը և արտամարմնային բեղմնավորումը։ Առաջադիր անոթներ հանդիպում են 1,000 հղիության հաշվով մոտավորապես 0,6 դեպքում։

## Պատճառներ
Առաջադիր անոթների դեպքում պտուղ-ընկերքային արյան շրջանառության անոթները անպաշտպան վիճակում գտնվում են պտղաթաղանթների վրա։ Անոթները հատում են արգանդի պարանոցի ներքին օղը կամ գտնվում են դրան մոտ (մինչև 2 սմ)։ Սա կարող է առաջանալ պորտալարի թաղանթային ամրացման հետևանքով կամ երբ անոթները միացնում են ընկերքի հավելյալ բիլթը հիմնական սկավառակին։ Հղիության երկրորդ եռամսյակում առաջադիր պլացենտա, իսկ ավելի ուշ՝ առաջադիր անոթներ ունեցող բուժառուների դիտարկումը հուշում է, որ առաջադիր անոթները կարող են առաջանալ ընկերքի առաջադրության առաջխաղացման արդյունքում։ Դա տեղի է ունենում, երբ ընկերքը սկսում է աճել դեպի արգանդի այն հատվածները, որոնք ավելի լավ են արյունամատակարարվում, իսկ արգանդի ստորին հատվածի և պարանոցի հյուսվածքները ենթարկվում են ապաճման՝ թողնելով պտղի արյունատար անոթները բաց և անպաշտպան։

Գոյություն ունեն առաջադիր անոթների երեք տեսակ՝

* Տիպ 1-ում առկա է թաղանթային ամրացում, որի դեպքում անոթները անցնում են արգանդի պարանոցի վրայով: 
* Տիպ 2-ում ընկերքը երկբլթանի է կամ ունի հավելյալ բիլթ, իսկ անպաշտպան անոթները գտնվում են բլթերի միջև: 
* Տիպ 3-ում արգանդի պարանոցի վրա գտնվող ընկերքի մի հատվածը ենթարկվում է ատրոֆիայի՝ եզրային անոթները թողնելով բաց և անպաշտպան:

Առաջադիր անոթների դեպքում պտղի արյունատար անոթները պաշտպանված չեն ընկերքի կամ պորտալարի հյուսվածքով։ Երբ դրանք պատռվում են պտղաթաղանթների պատռման հետևանքով, պտուղ-ընկերքային արյան շրջանառությունից առաջացած արյունահոսությունը հանգեցնում է պտղի արյունաքամ լինելուն և մահվան:

### Ռիսկի գործոններ
Առաջադիր անոթների ռիսկի գործոնները ներառում են պորտալարի թաղանթային ամրացումը, հղիության երկրորդ եռամսյակում առաջադիր ընկերքը, ընկերքի հավելյալ բլթերը (հավելյալ կամ երկբլթանի ընկերք), բազմապտուղ հղիությունը և օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաները, հատկապես՝ արտամարմնային բեղմնավորումը (ԱՄԲ): Դեպքերի մոտավորապես 26%-ը հանդիպում է բժշկական միջամտության օժանդակությամբ առաջացած հղիությունների ժամանակ: Արտամարմնային բեղմնավորումը և առաջադիր անոթների միջև կապի պատճառները պարզ չեն, սակայն որպես հնարավոր վարկածներ առաջ են քաշվել իմպլանտացիայի ժամանակ բլաստոցիստի կողմնորոշման խանգարումը, անհետացող սաղմերի երևույթը և արտամարմնային բեղմնավորմամբ հղիությունների ժամանակ ընկերքի մորֆոլոգիական տատանումների մեծ հաճախականությունը:

## Ախտորոշում
Ծննդաբերության ժամանակ առաջադիր անոթները դրսևորվում են դասական եռյակով՝ պտղաթաղանթների պատռում, անցավ հեշտոցային արյունահոսություն և պտղի հազվասրտություն կամ պտղի մահ:

Մինչ գաձայնային հետազոտության (ԳՁՀ) ի հայտ գալը, այս ախտորոշումը հիմնականում դրվում էր մեռելածնության կամ նորածնային մահվան դեպքերից հետո, երբ մոր մոտ տեղի էր ունեցել պտղաթաղանթների պատռում, որոշակի արյունահոսություն, և ծնվել էր արյունաքամ եղած նորածին: Նման դեպքերում ծննդաբերությունից հետո ընկերքի և թաղանթների հետազոտությունը ի հայտ էր բերում պորտալարի թաղանթային ամրացում և պատռված անոթներ: 

Այնուամենայնիվ, զարգացած երկրներում հղիության ընթացքում գերձայնային հետազոտության համատարած կիրառման շնորհիվ բազմաթիվ դեպքեր այժմ հայտնաբերվում են մինչև ծննդաբերությունը: Սա հնարավորություն է տալիս երեխային անվտանգ լույս աշխարհ բերել կեսարյան հատման միջոցով՝ նախքան պտղաթաղանթների պատռումը: Առաջադիր անոթներն ախտորոշվում են գերձայնային հետազոտությամբ, երբ արգանդի պարանոցի ներքին օղի վրա կամ դրա անմիջական հարևանությամբ հայտնաբերվում են էխոլուսավոր գծային կամ շրջանաձև կառուցվածքներ: Ներհեշտոցային գերձայնային հետազոտությունը նախընտրելի մեթոդ է: Գունավոր, էներգետիկ և իմպուլսային դոպլեր հետազոտությունները պետք է օգտագործվեն՝ հաստատելու համար, որ այդ կառուցվածքները պտղի անոթներն են: Այդ անոթները ցույց կտան պտղի զարկերակային կամ երակային արյան հոսքի կորագիծ:

Հեշտոցային արյունահոսության դեպքում արյան մեջ պտղի հեմոգլոբինի հայտնաբերումը նույնպես ախտորոշիչ նշանակություն ունի: Հիմքերի բնափոխման թեստը թույլ է տալիս հայտնաբերել դրա առկայությունը, քանի որ պտղի հեմոգլոբինը կայուն է բնափոխման հանդեպ 1% NaOH-ի առկայությամբ: Հեշտոցային արյան մեջ պտղի արյունը հայտնաբերելու համար կարող են նաև օգտագործվել այնպիսի թեստեր, ինչպիսիք են Օգիտայի թեստը, Ապտի թեստը կամ Լոնդերսլոտի թեստը: Այս թեստերն այլևս լայնորեն չեն կիրառվում ԱՄՆ-ում, սակայն երբեմն օգտագործվում են այլ երկրներում:

## Բուժում
Խորհուրդ է տրվում, որ առաջադիր անոթներ ունեցող կանայք ծննդաբերեն պլանային կեսարյան հատման ճանապարհով՝ մինչև պտղաթաղանթների պատռվելը: Քանի որ թաղանթների պատռման ժամանակը դժվար է կանխատեսել, խորհուրդ է տրվում պլանային կեսարյան հատումն իրականացնել հղիության 35-36 շաբաթական ժամկետում: Հղիության այս ժամկետը ողջամիտ հավասարակշռություն է ապահովում պտղի մահվան և անհասության ռիսկերի միջև: Մի շարք մասնագետներ խորհուրդ են տալիս հոսպիտալացում մոտավորապես 32 շաբաթական ժամկետում, որպեսզի բուժառուն մոտ լինի վիրահատարանին՝ թաղանթների պատռման դեպքում անհապաղ ծննդալուծում իրականացնելու համար: Քանի որ այս պացիենտները գտնվում են վաղաժամ ծննդաբերության ռիսկի գոտում, խորհուրդ է տրվում նշանակել ստերոիդներ՝ պտղի թոքերի հասունացումը խթանելու նպատակով: Արյունահոսության սկսվելու, ծննդաբերական գործունեության մեկնարկի կամ պտղաթաղանթների պատռման դեպքում սովորաբար ցուցված է անհապաղ ծննդալուծում՝ շտապ կեսարյան հատման ճանապարհով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Նեոնատալոգիա