Խոզի գրիպ

**Խոզի գրիպ**, վարակ, որն առաջանում է խոզի գրիպի վիրուսների մի քանի տեսակներից որևէ մեկով: Խոզի գրիպի վիրուսը (SIV) կամ խոզից ծագող գրիպի վիրուսը (S-OIV) վերաբերում է գրիպի վիրուսների ընտանիքի ցանկացած շտամի, որն էնդեմիկ է խոզերի մոտ: 2009 թվականի դրությամբ հայտնաբերված Խոզի գրիպի վիրուս շտամները ներառում են C տիպի գրիպը և A տիպի գրիպի ենթատեսակները, որոնք հայտնի են որպես H1N1, H1N2, H2N1, H3N1, H3N2 և H2N3:

Խոզի գրիպի վիրուսը տարածված է ամբողջ աշխարհի խոզերի պոպուլյացիաներում: Վիրուսի փոխանցումը խոզից մարդուն հազվադեպ է և միշտ չէ, որ հանգեցնում է հիվանդության՝ հաճախ արտահայտվելով միայն արյան մեջ հակամարմինների առաջացմամբ: Եթե փոխանցումը հանգեցնում է մարդու հիվանդացմանը, այն կոչվում է զոոնոզ խոզի գրիպ: Խոզերի հետ հաճախակի շփում ունեցող մարդիկ գտնվում են խոզի գրիպով վարակվելու բարձր ռիսկի գոտում:

20-րդ դարի կեսերին հնարավոր դարձավ գրիպի ենթատեսակների նույնականացումը, ինչը թույլ տվեց ճշգրիտ ախտորոշել մարդկանց վարակման դեպքերը: Այդ ժամանակից ի վեր հաստատվել է նմանատիպ փոխանցման ընդամենը 50 դեպք: Խոզի գրիպի այս շտամները հազվադեպ են անթրոպոնոզ փոխանցվում: Մարդկանց շրջանում զոոնոտիկ խոզի գրիպի ախտանիշները նման են գրիպի և գրիպանման հիվանդությունների ախտանիշներին և ներառում են դողէրոցք, տենդ, կոկորդի ցավ, մկանային ցավեր, ուժեղ գլխացավ, հազ,  թուլություն, շնչարգելություն և ընդհանուր անհանգստություն:

Գնահատվում է, որ 2009 թվականի գրիպի համաճարակի ժամանակ այն ժամանակվա համաշխարհային բնակչության (մոտ 6,8 միլիարդ) 11–21%-ը վարակվել է այս հիվանդությամբ, ինչը համարժեք է շուրջ 700 միլիոնից մինչև 1,4 միլիարդ մարդու՝ ավելին, քան իսպանական գրիպի համավարակի ժամանակ: Հաստատվել է 18,449 մահվան դեպք: Սակայն, 2012 թվականի հետազոտության մեջ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը (**) գնահատել է ավելի քան 284,000 հնարավոր մահվան դեպք ամբողջ աշխարհում, ընդ որում թվերը տատանվում են 150,000-ից մինչև 575,000-ի սահմաններում: 2010 թվականի օգոստոսին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը հայտարարել է խոզի գրիպի համավարակի պաշտոնական ավարտի մասին:

Խոզի գրիպի հետագա դեպքեր են արձանագրվել Հնդկաստանում 2015 թվականին՝ ավելի քան 31,156 դրական թեստի արդյունքով և 1,841 մահվան դեպքով:

## Նշաններ և ախտանիշներ
մինի|283x283փքս|Խոզի գրիպի հիմնական ախտանշանները։
Խոզի գրիպով վարակված խոզերն ունենում են տենդ, լեթարգիա, արտադրություն քթից կամ աչքերից, փռշտոց, հազ, շնչառության դժվարացում, աչքերի կարմրություն կամ բորբոքում և ախորժակի անկում: Որոշ դեպքերում վարակը կարող է առաջացնել վիժում: Այնուամենայնիվ, վարակված խոզերը կարող են չդրսևորել որևէ ախտանիշ: Չնայած մահացությունը սովորաբար ցածր է (մոտ 1-4%), վիրուսը կարող է առաջացնել քաշի կորուստ և աճի վատացում, ինչն իր հերթին տնտեսական վնաս է հասցնում անասնաբույծներին: Վարակված խոզերը երեքից չորս շաբաթվա ընթացքում կարող են կորցնել մինչև մոտ 5,4 կգ մարմի զանգված: A տիպի գրիպը պատասխանատու է խոզերի վարակման համար և առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1918 թվականին: Քանի որ թե՛ թռչնի, և թե՛ կաթնասունների գրիպի վիրուսները կարող են կապվել խոզերի ընկալիչների հետ, խոզերը հաճախ դիտարկվում են որպես «խառնարաններ», որոնք նպաստում են այնպիսի շտամների էվոլյուցիային, որոնք կարող են փոխանցվել այլ կաթնասուններին, օրինակ՝ մարդկանց:
մինի|Այս տեսանյութում CDC-ի Գրիպի բաժնի դոկտոր Ջո Բրիսին նկարագրում է խոզի գրիպի ախտանիշները և այն նախազգուշացնող նշանները, որոնք վկայում են անհապաղ բժշկական օգնության դիմելու անհրաժեշտության մասին։

### Մարդիկ
Խոզի գրիպի վիրուսի ուղղակի փոխանցումը խոզից մարդուն հնարավոր է (զոոնոզային խոզի գրիպ)։ 1958 թվականին բժշկական գրականության մեջ առաջին զեկույցից հետո հայտնի է նմանատիպ վարակման հիսուն դեպք, որոնք հանգեցրել են վեց մահվան։ Այդ վեց անձանցից մեկը հղի էր, մեկն ուներ լեյկեմիա, մեկը՝ Հոջկինի լիմֆոմա, իսկ երկուսը, որքան հայտնի է, նախկինում առողջ են եղել։։ Վերջին հիվանդի բժշկական անամնեզն անհայտ է։ Վարակման իրական ցուցանիշը կարող է ավելի բարձր լինել, քանի որ դեպքերի մեծ մասն առաջացնում է միայն շատ թեթև հիվանդություն և կարող է երբեք չզեկուցվել կամ չախտորոշվել։

ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC) տվյալներով՝ մարդկանց մոտ 2009 թվականի «խոզի գրիպի» H1N1 վիրուսի ախտանիշները նման են գրիպի և գրիպանման հիվանդությունների ախտանիշներին։ Ախտանիշները ներառում են տենդ, կոկորդի ցավ, արցունքահոսություն, մարմնի ցավեր, շնչարգելություն, գլխացավ, քաշի կորուստ, դողէրոցք, փռշտոց, քթահոսություն, հազ, գլխապտույտ, որովայնի ցավ, ախորժակի բացակայություն և հոգնածություն։ 2009 թվականի բռնկման ժամանակ պացիենտների բարձր տոկոսը հայտնել է լուծի և փսխման մասին։

Քանի որ այս ախտանիշները միայն խոզի գրիպին չեն, որ բնորոշ են, հավանական խոզի գրիպի տարբերակիչ ախտորոշումը պահանջում է ոչ միայն ախտանիշների առկայություն, այլև խոզի գրիպով վարակված լինելու բարձր հավանականություն՝ ելնելով անձի մոտակա և անցյալ բժշկական պատմությունից։ Օրինակ՝ 2009 թվականին ԱՄՆ-ում խոզի գրիպի բռնկման ժամանակ CDC-ն բժիշկներին խորհուրդ էր տալիս «խոզի գրիպի վարակը դիտարկել այն պացիենտների տարբերակիչ ախտորոշման մեջ, ովքեր ունեն սուր տենդային շնչառական հիվանդություն և կա՛մ շփվել են հաստատված խոզի գրիպով հիվանդների հետ, կա՛մ հիվանդության սկզբին նախորդող յոթ օրերի ընթացքում գտնվել են ԱՄՆ այն հինգ նահանգներից մեկում, որոնք հայտնել են խոզի գրիպի դեպքերի մասին, կամ Մեքսիկայում»։ Հաստատված խոզի գրիպի ախտորոշումը պահանջում է շնչառական նմուշի լաբորատոր հետազոտություն (քթի և կոկորդի պարզ քսուք)։

Մահվան ամենատարածված պատճառը շնչառական անբավարարությունն է։ Մահվան այլ պատճառներն են թոքաբորբը (որը հանգեցնում է սեպսիսի), բարձր տենդը (որը հանգեցնում է նյարդաբանական խնդիրների), ջրազրկումը (առատ փսխումներից և լուծից), էլեկտրոլիտային դիսբալանսը և երիկամային անբավարարությունը։ Մահվան ելքերն ավելի հավանական են փոքր երեխաների և տարեցների մոտ։

## Վիրուսաբանություն
### Փոխանցում

#### Խոզերի միջև
Գրիպը տարածված է խոզերի շրջանում։ Վիրուսի նկատմամբ հակամարմինները տարածված են նաև շատ երկրների խոզերի մոտ։

Փոխանցման հիմնական ուղին վարակված և չվարակված կենդանիների միջև ուղղակի շփումն է։ Նման սերտ շփումները հատկապես հաճախակի են կենդանիների տեղափոխման ժամանակ։ Ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը նույնպես կարող է մեծացնել փոխանցման ռիսկը, քանի որ խոզերը մեծացվում են միմյանց շատ մոտ տարածության մեջ։ Վիրուսի ուղղակի փոխանցումը հավանաբար տեղի է ունենում խոզերի քթերով հպման կամ չորացած լորձի միջոցով։ Օդակաթիլային փոխանցումը խոզերի հազի կամ փռշտոցի հետևանքով առաջացած աերոզոլների միջոցով նույնպես վարակման կարևոր միջոց է։ Վիրուսը սովորաբար արագորեն տարածվում է նախիրի մեջ՝ ընդամենը մի քանի օրվա ընթացքում վարակելով բոլոր խոզերին։ Վարակը կարող է փոխանցվել նաև վայրի կենդանիների, օրինակ՝ վայրի վարազների միջոցով, որոնք կարող են տարածել հիվանդությունը ֆերմաների միջև։

#### Դեպի մարդ
Թռչունների և խոզերի հետ աշխատող մարդիկ, հատկապես նրանք, ովքեր ունեն ինտենսիվ շփում, էնդեմիկ գրիպի վիրուսով զոոնոտիկ վարակման բարձր ռիսկ ունեն։ Նրանք կազմում են տերերի այն խումբը, որոնց օրգանիզմում կարող են միաժամանակ տեղի ունենալ զոոնոզը և վերակազմավորումը։ Այդ իսկ պատճառով, այս աշխատողների պատվաստումը գրիպի դեմ և այս բնակչության շրջանում գրիպի նոր շտամների հսկողությունը կարող է հանրային առողջության կարևոր չափանիշ լինել։ Խոզերից մարդկանց գրիպի փոխանցումը փաստագրվել է 2004 թվականին Այովայի համալսարանում անցկացված փոքր հսկման հետազոտության ժամանակ։ Այս հետազոտությունը հիմք է հանդիսանում այն խորհուրդի համար, որ թռչնաբուծությամբ և խոզաբուծությամբ զբաղվող մարդիկ պետք է լինեն հանրային առողջության ուժեղացված հսկողության տակ։ Վարակման հատուկ ռիսկի ենթարկված այլ մասնագիտություններն են անասնաբույժները և մսի մշակման գործարանների աշխատողները, թեև այս երկու խմբերի համար վարակման ռիսկն ավելի ցածր է, քան գյուղատնտեսությունում աշխատողների համար։

#### Փոխազդեցությունը թռչնի H5N1-ի հետ խոզերի մոտ
Խոզերն առանձնահատուկ են նրանով, որ կարող են վարակվել գրիպի այնպիսի շտամներով, որոնք սովորաբար վարակում են երեք տարբեր տեսակների՝ խոզերին, թռչուններին և մարդկանց։ Խոզերի օրգանիզմում գրիպի վիրուսները կարող են փոխանակվել գեներով և առաջացնել նոր շտամներ։ Թռչնի գրիպի H3N2 վիրուսն էնդեմիկ է Չինաստանի խոզերի մոտ և հայտնաբերվել է Վիետնամի խոզերի մոտ՝ մեծացնելով նոր տարբերակների ի հայտ գալու տագնապը։ H3N2-ը զարգացել է H2N2-ից՝ անտիգենային շեղմանմիջոցով։ 2004 թվականի օգոստոսին Չինաստանի հետազոտողները խոզերի մոտ հայտնաբերեցին H5N1։
մինի|H1N1 վիրիոնի կարռուցվածքը
մինի|Խոզի գրիպի հիմնական նշանները

### Կառուցվածք
Գրիպի վիրիոնը մոտավորապես գնդաձև է: Այն պատյանավոր վիրուս է. արտաքին շերտը լիպիդային թաղանթ է, որը վերցվում է տիրոջ այն բջջից, որտեղ վիրուսը բազմանում է: Լիպիդային թաղանթի մեջ ներդրված են հեմագլյուտինինի (hemagglutinin, HA) և նեյրամինիդազի (neuraminidase, NA) գլիկոպրոտեինային «փշերը»: Հեմագլյուտինին և նեյրամինիդազ սպիտակուցների համակցությունը որոշում է գրիպի վիրուսի ենթատեսակը (օրինակ՝ A/H1N1): հեմագլյուտինին-ն և նեյրամինիդազ-ն կարևոր դեր ունեն վիրուսի դեմ իմունային պատասխանի մեջ, և այդ փշերի դեմ ուղղված հակամարմինները կարող են պաշտպանել վարակից: Ռելենզա և Տամիֆլյու հակավիրուսային դեղամիջոցները թիրախավորում են նեյրամինիդազ-ն՝ արգելակելով նեյրամինիդազը և կանխելով վիրուսների դուրսբերումը տիրոջ բջիջներից: Լիպիդային թաղանթում ներդրված է նաև M2 սպիտակուցը, որը հանդիսանում է ադամանտանային խմբի հակավիրուսային միջոցների (ամանտադինի և ռիմանտադինի) թիրախը:

#### Դասակարգում
Մարդկային գրիպ առաջացնող գրիպի վիրուսների երեք ցեղերից երկուսն առաջացնում են գրիպ նաև խոզերի մոտ։ Ընդ որում A տիպի գրիպը տարածված է խոզերի շրջանում, իսկ C տիպի գրիպը հանդիպում է հազվադեպ։ Խոզերի մոտ B տիպի գրիպի դեպքեր չեն արձանագրվել։ A և C տիպի գրիպների շրջանակներում խոզերի և մարդկանց մոտ հայտնաբերված շտամները հիմնականում տարբեր են, թեև վերակազմավորման պատճառով տեղի են ունեցել գեների փոխանցումներ այնպիսի շտամների միջև, որոնք հատել են խոզերի, թռչունների և մարդկային տեսակների սահմանները։

#### Գրիպ C
Գրիպի այս վիրուսները վարակում են թե՛ մարդկանց, թե՛ խոզերին, սակայն չեն վարակում թռչուններին։ Անցյալում տեղի են ունեցել փոխանցումներ խոզերի և մարդկանց միջև։ Օրինակ՝ C տիպի գրիպը գրիպի թեթև ձևի փոքր բռնկումներ է առաջացրել Ճապոնիայի և Կալիֆոռնիայի երեխաների շրջանում։ Տերերի սահմանափակ շրջանակի և գենետիկական բազմազանության բացակայության պատճառով գրիպի այս ձևը մարդկանց մոտ համաճարակներ չի առաջացնում։

#### Գրիպ A
Խոզի գրիպն առաջանում է A տիպի գրիպի H1N1, H1N2, H2N3, H3N1, և H3N2 ենթատեսակներից։ Ամբողջ աշխարհում խոզերի շրջանում A տիպի գրիպի չորս ենթատեսակներ (H1N1, H1N2, H3N2 և H7N9) ամենատարածված շտամներն են։

## Ախտորոշում
աջից|մինի|Սինգապուրի Չանգի օդանավակայան ժամանող ուղևորների ջերմային սկանավորում:
Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը (CDC) խորհուրդ է տալիս կիրառել իրական ժամանակի ՊՇՌ մեթոդը՝ որպես H1N1-ի ախտորոշման նախընտրելի տարբերակ։ Բերանի կամ քթի հեղուկի հավաքման և ՌՆԹ վիրուսը պահպանող զտիչ թղթե քարտերը հասանելի են վաճառքում։ Այս մեթոդը թույլ է տալիս իրականացնել նոր տիպի գրիպի (H1N1) սպեցիֆիկ ախտորոշում՝ ի տարբերություն սեզոնային գրիպի։ Ներկայումս մշակման փուլում են գտնվում նաև պացիենտի խնամքի տեղում արագ իրականացվող ախտորոշիչ թեստերը։

## Կանխարգելում
Խոզի գրիպի կանխարգելումն ունի երեք բաղադրիչ՝ կանխարգելում խոզերի մոտ, մարդկանց փոխանցման կանխարգելում և մարդկանց միջև տարածման կանխարգելում։ Ձեռքերի լվացման ճիշտ տեխնիկան կարող է կանխել վիրուսի տարածումը։ Անհատները կարող են կանխել վարակումը՝ չդիպչելով աչքերին, քթին կամ բերանին, պահպանելով հեռավորություն մրսածության կամ գրիպի ախտանիշներ ունեցող անձանցից և խուսափելով այլ մարդկանց հետ շփումից սեփական ախտանիշների առկայության դեպքում։

### Խոզեր
Խոզերի շրջանում գրիպի տարածման կանխարգելման մեթոդները ներառում են տնտեսության կառավարումը, նախիրի կառավարումը և պատվաստումը։ Քանի որ խոզի գրիպի հետ կապված հիվանդացության և մահացության մեծ մասը ներառում է այլ հարուցիչներով պայմանավորված երկրորդային վարակներ, միայն պատվաստման վրա հիմնված վերահսկողության ռազմավարությունները կարող են անբավարար լինել։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում պատվաստման միջոցով խոզի գրիպի վերահսկումն ավելի է դժվարացել, քանի որ վիրուսի էվոլյուցիան հանգեցրել է ավանդական պատվաստանյութերի նկատմամբ անկայուն արձագանքի։ Ստանդարտ առևտրային պատվաստանյութերն արդյունավետ են վարակի վերահսկման գործում, երբ վիրուսի շտամները բավականաչափ համընկնում են զգալի խաչաձև պաշտպանություն ապահովելու համար, իսկ ավելի բարդ դեպքերում ստեղծվում և օգտագործվում են անհատական պատվաստանյութեր՝ պատրաստված մեկուսացված հատուկ վիրուսներից։

Խոզաբուծական ֆերմաներում Խոզի գրիպի վիրուս-ի (խոզի գրիպի վիրուս) վերահսկման և կանխարգելման ներկայիս ռազմավարությունները սովորաբար ներառում են մի քանի երկվալենտ Խոզի գրիպի վիրուս պատվաստանյութերից մեկի օգտագործումը։ Ուսումնասիրված վերջին 97 H3N2 մեկուսացված շտամներից միայն 41-ն են ունեցել ուժեղ շճաբանական խաչաձև ռեակցիա երեք առևտրային պատվաստանյութերի նկատմամբ։ Քանի որ պատվաստանյութերի պաշտպանիչ ունակությունը հիմնականում կախված է պատվաստանյութի վիրուսի և համաճարակային վիրուսի նմանության աստիճանից, ոչ ռեակտիվ H3N2 շտամների առկայությունը հուշում է, որ ընթացիկ առևտրային պատվաստանյութերը չեն կարող արդյունավետորեն խոզերին H3N2 վիրուսների մեծ մասից։ ԱՄՆ Գյուղատնտեսության նախարարության հետազոտողները նշում են, որ թեև պատվաստումը պաշտպանում է խոզերին հիվանդանալուց, այն չի կանխում վարակումը կամ վիրուսի տարածումը շրջակա միջավայր։

Տնտեսության կառավարումը ներառում է վիրուսները վերահսկելու համար ախտահանիչների և շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանի օգտագործումը։ Քիչ հավանական է, որ դրանք կենդանի բջիջներից դուրս գոյատևեն ավելի քան երկու շաբաթ, բացառությամբ ցածր ջերմաստիճանային պայմանների, և հեշտությամբ ոչնչանում են ախտահանիչների միջոցով։ Նախիրի կառավարումը ներառում է գրիպակիր խոզերին չվարակված նախիրնում չներառելը։ Վիրուսը առողջ կրող խոզերի օրգանիզմում պահպանվում է մինչև երեք ամիս և կարող է հայտնաբերվել բռնկումների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Կրող խոզերը սովորաբար պատասխանատու են նախկինում չվարակված նախիրների և երկրների մեջ Խոզի գրիպի վիրուս-ի ներթափանցման համար, ուստի նոր կենդանիները պետք է անցնեն կարանտին։ Բռնկումից հետո կարող են տեղի ունենալ նույն շտամի նոր բռնկումներ, երբ վարակված խոզերի մոտ իմունիտետը թուլանում է։
մինի
մինի|Ջերմատեսիլ տեսախցիկը և էկրանը (օրինակ՝ Հունաստանի օդանավակայանում) կարող են հայտնաբերել մարմնի բարձր ջերմաստիճանը, որը H1N1 վիրուսի նշաններից մեկն է:

### Մարդիկ
#### Խոզից մարդուն փոխանցման կանխարգելում
Խոզերը կարող են վարակվել գրիպի թե՛ թռչնային և թե՛ մարդկային շտամներով, ուստի նրանք հանդիսանում են այնպիսի տերեր, որոնց օրգանիզմում կարող են տեղի ունենալ անտիգենային շեղումներ, ստեղծելով նոր շտամեր:

Ենթադրվում է, որ խոզից մարդուն փոխանցումը հիմնականում տեղի է ունենում խոզաբուծական ֆերմաներում, որտեղ ֆերմերները սերտ շփման մեջ են խոզերի հետ: Թեև խոզի գրիպի շտամները սովորաբար ի վիճակի չեն վարակել մարդկանց, սա այնուամենայնիվ հնարավոր է, ուստի ֆերմերներին և անասնաբույժներին խրախուսվում է օգտագործել դիմակներ վարակված կենդանիների հետ գործ ունենալիս: Խոզերի պատվաստումը նրանցից մարդուն վարակի փոխանցման սահմանափակելու հիմնական մեթոդն է: Ռիսկի գործոնները, որոնք կարող են նպաստել վարակի այս ճանապարհով փոխանցմանը, ներառում են ծխելը և, հատկապես, հիվանդ կենդանիների հետ աշխատելիս ձեռնոցներ չկրելը, ինչը մեծացնում է ձեռքից աչքերին, քթին կամ բերանին վիրուսի հետագա փոխանցման հավանականությունը:

#### Մարդուց մարդուն փոխանցման կանխարգելում
Գրիպը մարդկանց միջև տարածվում է, երբ վարակված մարդիկ հազում կամ փռշտում են, ինչից հետո այլ մարդիկ շնչում են վիրուսը կամ դիպչում են վիրուսով աղտոտված որևէ առարկայի, ապա հպվում իրենց դեմքին: 2009 թվականի H1N1 պանդեմիայի ժամանակ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի զգուշացրել է չդիպչել լորձաթաղանթներին, օրինակ՝ աչքերին, քթին կամ բերանին, քանի որ դրանք գրիպի վիրուսների ներթափանցման հաճախակի ուղիներն են: Խոզի գրիպը չի կարող տարածվել խոզի մսից պատրաստված մթերքների միջոցով, քանի որ վիրուսը սննդի միջոցով (ալիմենտար) չի փոխանցվում: Մարդկանց մոտ խոզի գրիպն հիվանդության առաջին հինգ օրվա ընթացքում ունի ամենաբարձր վարակման ռիսկը, թեև որոշ մարդիկ (հատկապես երեխաները) կարող են վարակիչ մնալ մինչև տասը օր: Ախտորոշումը կարող է կատարվել առաջին հինգ օրվա ընթացքում վերցված նմուշի լաբորատոր հետազոտությամբ:

Մարդկանց միջև վիրուսի տարածումը կանխելու հանձնարարականները ներառում են վարակի վերահսկման ստանդարտ մեթոդները՝ ձեռքերի հաճախակի լվացում օճառով կամ ալկոհոլային հիմքով ախտահանիչներով: Փոխանցման հավանականությունը նվազում է նաև կենցաղային մակերեսների ախտահանման միջոցով, որը կարելի է արդյունավետորեն իրականացնել քլոր պարունակող սպիտակեցնող նյութի նոսրացված լուծույթով:

Գրիպը կարող է տարածվել հազի կամ փռշտոցի միջոցով, սակայն հավելյալ փաստերը ցույց են տալիս, որ վիրուս պարունակող փոքր կաթիլները կարող են պահպանվել սեղանների, հեռախոսների և այլ մակերեսների վրա ու մատների միջոցով փոխանցվել աչքերին, քթին կամ բերանին։ Ալկոհոլային հիմքով գելային կամ ձեռքերի փրփրային ախտահանիչները լավ են գործում վիրուսներն ու բակտերիաները ոչնչացնելու համար։ Յուրաքանչյուր ոք, ով ունի գրիպանման ախտանիշներ, ինչպիսիք են հանկարծակի տենդը, հազը կամ մկանային ցավերը, պետք է հեռու մնա իրենց աշխատանքային վայրերից կամ հասարակական տրանսպորտից և դիմի բժշկի խորհրդատվության։

Սոցիալական հեռավորությունը կարող է լինել վարակի վերահսկման մեկ այլ մարտավարություն։ Անհատները պետք է խուսափեն այն մարդկանցից, ովքեր կարող են վարակված լինել, իսկ վարակված լինելու դեպքում՝ մեկուսանան հիվանդության ողջ ընթացքում։ Ակտիվ բռնկումների ժամանակ մեծ հավաքույթներից խուսափելը, հասարակական վայրերում ֆիզիկական հեռավորության մեծացումը կամ հնարավորության դեպքում տանը մնալը կարող են կանխել հիվանդության հետագա տարածումը։ Հանրային առողջապահությունը և այլ պատասխանատու մարմիններն ունեն գործողությունների ծրագրեր, որոնք, կախված բռնկման ծանրությունից, կարող են հորդորել կամ պահանջել սոցիալական հեռավորության միջոցառումների իրականացում։

#### Պատվաստում
Խոզի գրիպի տարբեր տեսակների համար հասանելի են պատվաստանութերի մեծ քանակ: Առողջապահության ազգային ինստիտուտի () կողմից անցկացված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մեկ դեղաչափը ստեղծում է բավարար քանակությամբ հակամարմիններ մոտ 10 օրվա ընթացքում վիրուսից պաշտպանվելու:

## Բուժում
### Խոզեր
Քանի որ խոզի գրիպը հազվադեպ է մահացու լինում խոզերի համար, հանգստից և օժանդակ խնամքից բացի այլ լուրջ բուժում գրեթե չի պահանջվում: Փոխարենը, անասնաբույժները կենտրոնանում են ֆերմայի տարածքում կամ այլ ֆերմաներ վիրուսի տարածումը կանխելու վրա: Այս իրավիճակում ամենակարևորը պատվաստումներն ու կենդանիների տնօրինման մեթոդներն են: Հիվանդության բուժման համար օգտագործվում են նաև հակաբիոտիկներ, որոնք, որևէ ազդեցություն չունենալով գրիպի վիրուսի վրա, օգնում են գրիպից թուլացած նախիրների մոտ կանխել բակտերիային թոքաբորբը և այլ երկրորդային վարակները:

Մայր խոզերի պատվաստումը տարածված պրակտիկա է և օգտակար է նաև մատղաշ խոզերի համար՝ բարձրացնելով մոր կողմից ստացած հակամարմինների մակարդակը: Հասանելի են մի քանի առևտրային պատվաստանյութեր, այդ թվում՝ եռավալենտ պատվաստանյութը, որն օգտագործվում է մայր խոզերի պատվաստման համար, և պատվաստանյութ pdmH1N1(2009)-ի դեմ: Պատվաստված մայր խոզերի մոտ վիրուսների բազմացումը և վիրուսի արտազատումը շրջակա միջավայր զգալիորեն նվազում են:

### Մարդիկ
Եթե մարդը հիվանդանում է խոզի գրիպով, հակավիրուսային դեղամիջոցները կարող են թեթևացնել հիվանդության ընթացքը և օժանդակել պացիենտի արագ ապաքինմանը: Դրանք կարող են նաև կանխել գրիպի լուրջ բարդությունները: Հիվանդանալուց անմիջապես հետո (ախտանիշների ի հայտ գալուց հետո մինչև երկու օր) ընկած ժամանակահատվածը բուժման համար հակավիրուսային դեղամիջոցներ սկսելու ամենաարդյունավետ պահն է: Բացի հակավիրուսային միջոցներից, տնային կամ հիվանդանոցային պայմաններում իրականացվող օժանդակ խնամքը կենտրոնանում է տենդի վերահսկման, ցավի թեթևացման և հեղուկների հավասարակշռության պահպանման, ինչպես նաև ցանկացած երկրորդային վարակի կամ այլ բժշկական խնդիրների հայտնաբերման ու բուժման վրա:

ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը խորհուրդ է տալիս օգտագործել օսելտամիվիր (Տամիֆլյու) կամ զանամիվիր (Ռելենզա) խոզի գրիպի վիրուսներով վարակվածության բուժման և/կամ կանխարգելման համար։ Այնուամենայնիվ, վիրուսով վարակված մարդկանց մեծ մասը լիովին ապաքինվում է առանց բժշկական օժանդակության կամ հակավիրուսային դեղամիջոցների անհրաժեշտության: ԱՄՆ-ում 2009 թվականի բռնկման ժամանակ մեկուսացված վիրուսը կայուն է եղել ամանտադինի և ռիմանտադինի նկատմամբ:

## Պատմություն
### Համաճարակներ
Խոզի գրիպն առաջին անգամ դիտարկվել է որպես մարդկային գրիպի հետ կապված հիվանդություն 1918 թվականի գրիպի համավարակի (Իսպանական գրիպ) ժամանակ, երբ խոզերը հիվանդացան մարդկանց հետ միաժամանակ: Մոտ տասը տարի անց՝ 1930 թվականին, գրիպի վիրուսն առաջին անգամ նույնականացվեց որպես խոզերի հիվանդության պատճառ: Հաջորդ 60 տարիների ընթացքում խոզի գրիպի շտամները գրեթե բացառապես H1N1 էին: Այնուհետև, 1997-ից 2002 թվականների ընթացքում Հյուսիսային Ամերիկայում խոզերի մոտ ի հայտ եկան երեք տարբեր ենթատեսակների և հինգ տարբեր գենոտիպերի նոր շտամներ: 1997–1998 թվականներին հայտնվեցին H3N2 շտամները: Այս շտամները, որոնք ներառում են մարդու, խոզի և թռչնի վիրուսներից վերակազմավորման միջոցով ստացված գեները, դարձել են Հյուսիսային Ամերիկայում խոզի գրիպի հիմնական պատճառը: H1N1-ի և H3N2-ի միջև վերակազմավորումը հանգեցրեց H1N2-ի առաջացմանը: 1999 թվականին Կանադայում H4N6 շտամը հատեց տեսակային պատնեշը՝ թռչուններից անցնելով խոզերին, սակայն այն մեկուսացվեց մեկ ֆերմայի տարածքում:

Խոզի գրիպի H1N1 ձևը 1918 թվականի համավարակի հարուցիչ շտամի սերունդներից մեկն է: Պահպանվելով խոզերի մոտ՝ 1918-ի վիրուսի սերունդի 20-րդ դարի ընթացքում շրջանառվել են նաև մարդկանց շրջանում՝ նպաստելով գրիպի սովորական սեզոնային համաճարակներին: Այնուամենայնիվ, խոզից մարդուն ուղղակի փոխանցումը հազվադեպ է։ 2005 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ում արձանագրվել է ընդամենը 12 դեպք: Այդուհանդերձ, խոզերի մոտ գրիպի շտամների պահպանումը (այն բանից հետո, երբ դրանք անհետացել են մարդկային պոպուլյացիայից) կարող է խոզերին դարձնել շտեմարան, որտեղ վիրուսները կարող են գոյատևել և հետագայում նորից վարակել մարդկանց, երբ մարդկային իմունիտետն այդ շտամների նկատմամբ թուլանա:

Խոզի գրիպը բազմիցս արձանագրվել է որպես մարդկուն կենդանիներից փոխանցվող հիվանդություն, որի սովորաբար ունի սահմանափակ տարածում: Խոզերի շրջանում բռնկումները սովորական են և զգալի տնտեսական վնասներ են հասցնում արդյունաբերությանը՝ հիմնականում առաջացնելով աճի դանդաղում: Օրինակ՝ այս հիվանդության պատճառով բրիտանական մսի արդյունաբերական ոլորտը տարեկան մոտ 65 միլիոն ֆունտ ստերլինգ է կորցնում:

#### 1918
1918 թվականի գրիպի համավարակը մարդկանց մոտ կապված էր H1N1-ի և խոզերի մոտ գրիպի ի հայտ գալու հետ։ Սա կարող է արտացոլել զոոնոզը կա՛մ խոզերից մարդկանց, կա՛մ մարդկանցից խոզերին: Թեև ստույգ հայտնի չէ, թե որ ուղղությամբ է վիրուսը փոխանցվել, որոշ փաստեր հուշում են, որ այս դեպքում խոզերն են վարակվել մարդկանցից: Օրինակ՝ խոզի գրիպը որպես խոզերի նոր հիվանդություն նկատվել է միայն 1918 թվականին՝ մարդկանց շրջանում գրիպի առաջին խոշոր բռնկումներից հետո: Չնայած նրան, որ մարդկանց, թռչունների և այլ կենդանիների շրջանում գրիպի ավելի նոր շտամների վերջին ֆիլոգենետիկ վերլուծությունը ենթադրում է, որ 1918-ի բռնկումը հետևանք էր կաթնասունի օրգանիզմում տեղի ունեցած վերակազմավորման, 1918-ի շտամի ստույգ ծագումը մնում է անհայտ:  Ենթադրվում է, որ ամբողջ աշխարհում մահացել է 50-ից 100 միլիոն մարդ:

#### ԱՄՆ 2009
Խոզի գրիպն առաջին անգամ ԱՄՆ-ում նկատվեց 2009 թվականի ապրիլին, որտեղ կոնկրետ վիրուսի շտամը 3 տեսակի շտամների խառնուրդ էր: Գեներից վեցը շատ նման են H1N2 գրիպի վիրուսին, որը հայտնաբերվել էր խոզերի մոտ 2000 թվականի շրջակայքում:

### Բռնկումներ
#### ԱՄՆ 1976
1976 թվականի փետրվարի 5-ին ԱՄՆ-ի Ֆորտ Դիքս ռազմակայանի նորակոչիկներից մեկը հայտնեց, որ զգում է հոգնածություն և թուլություն։ Նա մահացավ հաջորդ օրը, իսկ նրա ծառայակիցներից չորսը հետագայում հոսպիտալացվեցին։ Նրա մահից երկու շաբաթ անց առողջապահության ոլորտի պաշտոնյաները հայտարարեցին, որ մահվան պատճառը խոզի գրիպի նոր շտամն էր։ Այդ շտամը, որը H1N1-ի տարբերակ էր, հայտնի է որպես A/New Jersey/1976 (H1N1): Այն հայտնաբերվել է միայն հունվարի 19-ից փետրվարի 9-ն ընկած ժամանակահատվածում և չի տարածվել Ֆորտ Դիքսի սահմաններից դուրս։
[աջից|մինի|ԱՄՆ նախագահ [Ջերալդ Ֆորդը ստանում է խոզի գրիպի պատվաստում։]]
Այս նոր շտամը թվացյալ սերտորեն կապված է եղել 1918 թվականի գրիպի համավարակի մեջ ներգրավված շտամի հետ։ Ավելին, հաջորդող ուժեղացված հսկողությունը բացահայտեց ԱՄՆ-ում շրջանառվող մեկ այլ շտամ՝ A/Victoria/75 (H3N2), որը տարածվում էր A/New Jersey/1976 (H1N1)-ի հետ միաժամանակ, նույնպես առաջացնում էր հիվանդություն և պահպանվեց մինչև մարտ։ Այս իրավիճակով անհանգստացած հանրային առողջապահության պաշտոնյաները որոշեցին, որ պետք է միջոցներ ձեռնարկել ևս մեկ խոշոր պանդեմիա կանխելու համար և հորդորեցին նախագահ Ջերալդ Ֆորդին, որ ԱՄՆ-ի յուրաքանչյուր բնակիչ պատվաստվի հիվանդության դեմ։

Պատվաստումների ծրագիրը տուժեց ուշացումների և հանրային կապերի հետ կապված խնդիրների պատճառով: Պատվաստումները սկսվեցին 1976 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, և երեք տարեց քաղաքացիներ մահացան ներարկումներ ստանալուց կարճ ժամանակ անց: Սա հանգեցրեց լրատվամիջոցների բողոքի ալիքի, որոնք այդ մահերը կապում էին պատվաստումների հետ՝ չնայած պատվաստանյութերի մեղվորության որևէ ապացույցի բացակայությանը: Սակայն, ըստ գիտական գրող Պատրիկ Դի Ջուստոյի, մինչ ճշմարտությունը՝ որ մահերի և պատվաստանյութերի միջև կապը չի ապացուցվել, հայտնի դարձավ՝ արդեն ուշ էր։ «Կառավարությունը երկար ժամանակ վախենում էր խոզի գրիպի պատճառով առաջացած զանգվածային խուճապից, իսկ հիմա նրանք վախենում էին խոզի գրիպի պատվաստումների շուրջ առաջացած զանգվածային խուճապից»: Սա դարձավ ծրագրի լրջագույն ձախողման պատճառ:

#### ԱՄՆ 1988
1988 թվականի սեպտեմբերին խոզի գրիպի վիրուսը սպանեց մի կնոջ և վարակեց այլ մարդկանց: 32-ամյա Բարբարա Էն Վիներսը հղիության ութերորդ ամսում էր, երբ ինքը և իր ամուսինը՝ Էդը, հիվանդացան Վիսկոնսին նահանգի Ուոլուորթ շրջանի տոնավաճառի խոզանոցը այցելելուց հետո: Բարբարան մահացավ ութ օր անց՝ թոքաբորբի զարգացումից հետո: Միակ հայտնաբերված հարուցիչը խոզի գրիպի վիրուսի H1N1 շտամն էր: Բժիշկները կարողացան արհեստականորեն խթանել ծննդաբերությունը և փրկել առողջ աղջկան նախքան մոր մահը: Նրա ամուսինն ապաքինվեց:

Տոնավաճառում ցուցադրված խոզերի շրջանում գրիպանման հիվանդությունը լայնորեն տարածված էր: 9-ից 19 տարեկան 25 մասնակիցներից 19-ի մոտ հայտնաբերվեցին հակամարմիններ խոզի գրիպի (Խոզի գրիպի վիրուս) նկատմամբ, սակայն լուրջ հիվանդության դեպքեր չեղան: Վիրուսը կարողացավ տարածվել մարդկանց միջև, քանի որ հղի կնոջը խնամող բուժաշխատողներից մեկից երեքի մոտ զարգացան թեթև ախտանիշներ, իսկ հակամարմինների թեստերը հաստատեցին վարակը։ Այնուամենայնիվ, համայնքային բռնկում տեղի չունեցավ:

1998 թվականին խոզի գրիպ հայտնաբերվեց ԱՄՆ չորս նահանգներում: Մեկ տարվա ընթացքում այն տարածվեց ամբողջ երկրի խոզերի պոպուլյացիաներում: Գիտնականները պարզեցին, որ այս վիրուսը առաջացել էր խոզերի մոտ՝ որպես թռչնի և մարդու գրիպի շտամների ռեկոմբինանտ ձև: Այս բռնկումը հաստատեց, որ խոզերը կարող են ծառայել որպես համապատասխան վայր, որտեղ տարբեր շտամների գեների վերակազմավորման արդյունքում ի հայտ են գալիս նոր վիրուսներ: Այս 1998 թվականի «եռակի հիբրիդային» շտամների գենետիկական բաղադրիչները հետագայում կազմեցին 2009 թվականի բռնկման ութ վիրուսային գենային սեգմենտներից վեցը:

#### Ֆիլիպիններ 2007
2007 թվականի օգոստոսի 20-ին Գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակիցները հետաքննեցին խոզի գրիպի բռնկումը Ֆիլիպինների Նուևա Էսիխա և կենտրոնական Լուսոն շրջաններում: Խոզի գրիպի դեպքում մահացության մակարդակը 10%-ից պակաս է, եթե չկան բարդություններ (խոզի ժանտախտը): 2007 թվականի հուլիսի 27-ին Ֆիլիպինների մսի տեսչական ազգային ծառայությունը հայտարարեց խոզի ժանտախտի «կարմիր տագնապ» Մանիլայում և Լուսոնի հինգ շրջաններում այն բանից հետո, երբ հիվանդությունը տարածվեց տնամերձ տնտեսություններում, նույնիսկ եթե դրանք բացասական էին թեստավորվել խոզի գրիպի վիրուսի նկատմամբ:

#### Հյուսիսային Իռլանդիա 2009
2009 թվականի նոյեմբերից ի վեր Հյուսիսային Իռլանդիայում արձանագրվել է խոզի գրիպից մահվան 14 դեպք: Մահացածների մեծ մասն ունեցել է ուղեկցող առողջական խնդիրներ, որոնք վատթարացրել են նրանց իմունիտետը: Սա համապատասխանում է նախորդ տարվա 19 մահացածների տվյալներին, որտեղ 19-ից 18-ն ունեցել են թույլ իմունային համակարգ: Այդ պատճառով նոր ծննդաբերած մայրերին խրախուսվում է պատվաստվել, քանի որ նրանց օրգանիզմը խոցելի է: Հետազոտությունները նաև ցույց են տվել, որ վարակման ամենաբարձր մակարդակը 15-ից 44 տարեկան անձանց շրջանում է: Այժմ Հյուսիսային Իռլանդիայում 65 տարեկանից ցածր պատվաստման իրավունք ունեցողների մոտ 56%-ը պատվաստվել է, և բռնկումը համարվում է վերահսկելի:

#### 2015 և 2019 Հնդկաստան
2014-ի վերջին և 2015-ի սկզբին Հնդկաստանում արձանագրվեցին խոզի գրիպի բռնկումներ: 2015 թվականի մարտի 19-ի դրությամբ հիվանդությունը տարածվել էր 31,151 մարդու մոտ և խլել ավելի քան 1,841 կյանք : Հիվանդության և մահացության ամենաշատ դեպքերը գրանցվել են Հնդկաստանի արևմտյան մասում, ներառյալ Դելին, Մադհյա Պրադեշը, Ռաջաստանը, Գուջարաթը և Անդհրա Պրադեշը: Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողները պնդում էին, որ խոզի գրիպը Հնդկաստանում մուտացիայի է ենթարկվել՝ վերածվելով ավելի վտանգավոր տարբերակի՝ հեմագլյուտինին սպիտակուցի փոփոխություններով, ինչը հակասում էր հնդիկ հետազոտողների նախկին ուսումնասիրություններին:

2017 թվականին Հնդկաստանում տեղի ունեցավ ևս մեկ բռնկում, որի ժամանակ ամենաշատը տուժել էին Մահարաշտրա և Գուջարաթ նահանգները: Գուջարաթի բարձրագույն դատարանը հրահանգներ տվեց նահանգի կառավարությանը, որ վերահսկեն խոզի գրիպից մահացությունները: 2019 թվականին, մինչև օգոստոսի 31-ը, Հնդկաստանում խոզի գրիպից մահացել է 1,090 մարդ:

### 2015 Նեպալ
2015 թվականի գարնանը Նեպալում նույնպես արձանագրվեցին բռնկումներ: Մինչև 2015-ի ապրիլի 21-ը հիվանդությունը 26 կյանք էր խլել հյուսիսարևմտյան Նեպալի ամենաշատ տուժած շրջանում՝ Ջաջարկոտում: Դեպքեր հայտնաբերվել են նաև Կատմանդուի, Մորանգի, Կասկիի և Չիտվանի շրջաններում: 2015-ի ապրիլի 22-ի դրությամբ Նեպալի առողջապահության նախարարությունը հայտնեց, որ Ջաջարկոտում բուժվել է 2,498 մարդ, որոնցից 552-ի մոտ ենթադրվում էր խոզի գրիպ, խոստովանեով, որ կառավարության արձագանքը եղել է ոչ ադեկվատ: Ջաջարկոտի բռնկումը նոր էր հայտարարվել արտակարգ իրավիճակ, երբ 2015-ի ապրիլի 25-ին տեղի ունեցավ Նեպալի ավերիչ երկրաշարժը, ինչի պատճառով բոլոր բժշկական և արտակարգ ռեսուրսներն ուղղվեցին փրկարարական աշխատանքներին:

### 2016 Պակիստան
2017 թվականի հունվարին Պակիստանի Փանջաբ նահանգում, հիմնականում Մուլտան քաղաքում, արձանագրվել է խոզի գրիպի յոթ դեպք: Դեպքեր են գրանցվել նաև Լահորում և Ֆեյսալաբադում:

### 2017 Մալդիվներ
2017 թվականի մարտի 16-ի դրությամբ Մալդիվների մայրաքաղաք Մալեում և մի քանի այլ կղզիներում արձանագրվել է խոզի գրիպի հաստատված ավելի քան հարյուր դեպք և առնվազն վեց մահ: Մալեում բացվեցին ժամանակավոր կլինիկաներ: Մայրաքաղաքի դպրոցները փակվեցին, բանտային այցելությունները կասեցվեցին, միջոցառումները չեղարկվեցին, և Առողջապահության պահպանման գործակալությունը խորհուրդ տվեց ձեռնպահ մնալ ոչ էական ճամփորդություններից դեպի այլ կղզիներ: Սկսվեց հղի կանանց պատվաստման ծրագիր: Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Սալման Բին Աբդուլ Ազիզ Ալ-Սաուդի պաշտոնական այցը Մալդիվներ նույնպես վերջին պահին չեղարկվեց՝ բռնկման հետ կապված մտահոգությունների պատճառով:

### 2020 թ. G4 EA H1N1 հրապարակում
G4 EA H1N1-ը, որը հայտնի է նաև որպես G4 խոզի գրիպի վիրուս (G4), խոզի գրիպի վիրուսի շտամ է, որը հայտնաբերվել է Չինաստանում: Վիրուսը եվրասիական թռչնանման (EA) H1N1 վիրուսի 4-րդ գենոտիպի (G4) տարբերակ է, որը հիմնականում ախտահարում է խոզերին, չնայած մարդկանց վարակելու վերաբերյալ որոշակի ապացույցների առկայությանը: ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի տեղեկագրում հրապարակված գրախոսվող հոդվածում նշվում է. «G4 EA H1N1 վիրուսներն օժտված են բոլոր այն հիմնական հատկանիշներով, որոնք անհրաժեշտ են մարդկանց վարակելու համար բարձր հարմարվողականություն ունենալու համար... Խոզերի շրջանում գերիշխող G4 EA H1N1 վիրուսների և խոզերի հետ աշխատող բնակչության սերտ վերահսկումը պետք է անհապաղ իրականացվեն»:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Առողջապահական արտակարգ իրավիճակների ծրագրի գործադիր տնօրեն Մայքլ Ռայանը 2020 թվականի հուլիսին հայտարարեց, որ գրիպի վիրուսի այս շտամը նոր չէ և գտնվել է հսկողության տակ սկսած 2011 թվականից: 2011-ից 2018 թվականներին քթի քսուքների միջոցով հետազոտվել է գրեթե 30,000 խոզ: Թեև վիրուսի այլ տարբերակներ հայտնվել և անհետացել են, հետազոտությունը պնդում է, որ G4 տարբերակը 2016 թվականից ի վեր կտրուկ աճել է՝ դառնալով գերիշխող շտամ: Չինաստանի գյուղատնտեսության և գյուղական հարցերի նախարարությունը հերքեց հետազոտությունը՝ նշելով, որ լրատվամիջոցները մեկնաբանել են այն «չափազանցված և ոչ փաստացի ձևով», և որ հետազոտված խոզերի թիվը չափազանց փոքր էր ապացուցելու համար, որ G4-ը դարձել է գերիշխող շտամ:

2016-ից 2018 թվականներին շիճուկաբանական հսկողության ծրագիրը Չինաստանում ստուգել է խոզաբուծության ոլորտի 338 աշխատակիցների՝ G4 EA H1N1-ի նկատմամբ հակամարմինների առկայությունը պարզելու համար, և հայտնաբերել է 35 (10.4%) դրական արդյունք: Ստուգված ևս 230 մարդկանց շրջանում, ովքեր չէին աշխատում խոզաբուծության ոլորտում, 10-ի (4.4%) մոտ շիճուկը դրական էր հակամարմինների համար, ինչը վկայում է վարակի հետ շփման մասին: 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ արձանագրվել է G4 տարբերակով վարակման երկու դեպք, ընդ որում մարդուց մարդուն փոխանցման հաստատված դեպքեր չեն եղել:

Առողջապահության ոլորտի պաշտոնյաները (ներառյալ Էնթոնի Ֆաուչին) նշում են, որ վիրուսը պետք է վերահսկվի, հատկապես նրանց շրջանում, ովքեր սերտ շփում ունեն խոզերի հետ, սակայն այն անմիջական սպառնալիք չէ: 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ Չինաստանի սահմաններից դուրս վիրուսի հայտնաբերման դեպքեր կամ ապացույցներ չկան:

## Տես նաև
* COVID-19 համավարակ

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցանություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Զոոնոզ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրուսային վարակներ