Ֆանատիզմ

[մինի|301x301փքս|[Էժեն Դելակրուա, «Տանժերի ֆանատիկոսները», Մինեապոլիսի գեղարվեստի ինստիտուտ]]
**Ֆանատիզմ** (,  — -ից, «ֆանատիկ» — -ից «տաճար») կամ **մոլեռանդություն**, կույր, անվերապահ հետևում համոզմունքներին, հատկապես կրոնա-փիլիսոփայական շրջանում, ազգային և քաղաքական ոլորտներում. ծայրահեղության հասած կապվածություն ինչ-որ գաղափարների, հավատալիքների կամ տեսակետների, սովորաբար համադրվում են օտար հայացքների և համոզմունքների անհանդուրժողականության հետ։ Սեփական համոզմունքների ընկալման քննադատության բացակայություն։ **Ֆանատիկ** կամ **ֆանատիկոս**՝ ֆանատիկ մարդ (ուղիղ և փոխաբերական իմաստներով)։

## Ֆանատիզմի (մոլեռանդության) ընկալումները
Ֆանատիզմը, ինչպես հուզական արտահայտում, բնութագրվում է չափից դուրս մղումով, ոգևորումով, մոլեգնությամբ, իր (ավելի հաճախ ծայրահեղ կրոնական կամ քաղաքական) համոզմունքների կույր հավատով, սեփական պաշտամունքի և նրա հետևորդների, «հանձին իրեն», առավելությամբ և բացառիկությամբ։

[thumb|300px|right|Կրոնական ֆանատիզմի դրսևորում [Աղանդավորություն|աղանդավորականների մոտ]]

Ըստ ամերիկացի փիլիսոփա Ջորջ Սանտայանայի՝ «Ֆանատիզմի էությունը կայանում է ջանքերի կրկնապատկման մեջ, երբ մոռացված է նպատակը». ըստ Ուինսթոն Չերչիլի՝ «ֆանատիկը նա է, ով ի վիճակի չէ փոխել իր որոշումը և երբեք չի փոխի թեման»։ Այս երկու բնորոշումներն էլ նախատեսում են ծայրահեղ խիստ պահանջների ներկայացման և անհանդուրժողականություն որևէ շեղումների հանդեպ։

*Ֆանատիկի* և *երկրպագուի* տարբերությունն այն է, որ ֆանատիկի պահելաձևը դիտարկվում է որպես ընդունված սոցիալական նորմերի խախտում այն դեպքում, երբ երկրպագուն այդ նորմերը չի խախտում (չնայած որ պահելաձևը կարող է տարօրինակ թվալ)։ Երկրպագուներին և ֆանատիկներին միավորում է նրանց ամենակուլ ցանկությունը, սերը այս կան գործունեության ոլորտի, զբաղմունքի, հակվածության, մարդու նկատմամբ։

Այսպես կոչված *տարօրինակ մարդիկ* *ֆանատիկներից* տարբերվում են նրանով, որ գաղափարները, որոնց նրանք դավանում են և զբաղմունքները, որոնցով նրանք զբաղվում են, սովորաբար անվնաս են, բայց խիստ տարբերվում են համընդհանուր պատկերացումներից կամ շրջապատող մարդկանց կենսակերպի սովորական պահվածքից։ Ինչը վերաբերում է *ֆանատիկներին*, ապա նրանց երկրպագության առարկան կամ հետաքրքրություններն իրենք իրենցով կարող են դիտարկվել որպես «նորմալ», և միայն մոլեռանդության աստիճանը շրջապատողներին թվում է չափից ավելի կամ «ոչ նորմալ»։

## Ֆանատիզմի դասակարգում
Ֆանատիզմի միասնական դասակարգումը բացակայում է։ Գոյություն ունեցող դասակարգումներում էլ օգտագործվում են համակարգման տարբեր սկզբունքներ և նրանցից յուրաքանչյուրը գործածվում է կախված հետազոտության նպատակից։ Ֆանատիզմը դասակարգվում է հետևյալ հատկություններով՝

## Գրականություն
* Беляев, И. А. Религиозный фанатизм как иллюзорная компенсация недостаточности духовно-душевных составляющих целостного мироотношения / И. А. Беляев // Вестник Челябинской государственной академии культуры и искусств. — 2011. — № 4 (28).— С. 68-71.
* Бердяев Н. А. О фанатизме, ортодоксии и истине/ «Человек», № 9, 1997 г.
* В. Ким. Некоторые аспекты формирования фанатизма: на примере религий // Международный сборник научных трудов. Вып 10 / ВолгГТУ. — Волгоград, 2006, с. 29-35 
* Священник Георгий (Чистяков). Философские и психологические основы фанатизма
* Хоффер Э. Истинно верующий: Мысли о природе массовых движений

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանականություն
Կատեգորիա:Խառնվածքներ
Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն