Յուրի Պետրոսյան

**Յուրի Գուրգենի Պետրոսյան** (), հայ քանդակագործ։ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2012)։ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2019)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում 1941 թվականին, մեծացել մոր հոգածությամբ, չի տեսել հորը, ով զոհվել էր երկրորդ աշխարհամարտում։ Մանուկ հասակից է նկարել-արտանկարել տարբեր պատկերներ, 4-5-րդ դասարանից սկսել է փոքրիկ քանդակներ անել։ Հորեղբայրը, որ մտերիմ էր արվեստի աշխարհի մարդկանց հետ, հատկապես՝ Արա Սարգսյանի, կինոաշխարհի մարդկանց, խորհուրդ է տալիս հաճախել պիոներ պալատի քանդակի խմբակ։ Այնուհետև ուսումնառություն գեղարվեստի ուսումնարանում։ Նպատակն հստակ էր՝ ընդունվել գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի քանդակի բաժին։ Այստեղ նրա կուրսընկերներից մի քանիսը հետագայում կայանալու էին որպես անվանի արվեստագետներ՝ Հրանտ Հովսեփյան, Երվանդ Գոջաբաշյան, Արա Շիրազ, այլ անուններ։ Մտերմությունը վերջինիս հետ բաղձալի առիթ էր ծանոթանալու նաև նրա հորը՝ հանճարեղ Շիրազին, բանաստեղծի հարկի տակ հաճախակի հանդիպել ժամանակի մեծ հայերից մեկին, լսել նրա հայրենաշունչ ընթերցումներն ու ասմունքը, սնուցվել հայրենասիրության ու ազգային ոգով։ Քսանչորս տարեկանից պարբերաբար մասնակցում է հանրապետական ու միջազգային ցուցահանդեսների, քսանյոթում՝ անդամակցում նկարիչների միությանը։ Իսկ ստեղծագործություններն արդեն գրավել էին արվեստաբանների, արվեստասերների ուշադրությունը։ Դրանք դրամատիզմով շնչող գործեր էին՝ դիմաքանդակներ, մանրաքանդակներ, թեմատիկ հորինվածքներ, խեցեգործական մանրաձևեր, գրաֆիկական թերթեր։

1961 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1966 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի քանդակի բաժինը։

1968 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Յուրի Պետրոսյանի աշխատանքները ցուցադրվել են Կանադայում, Հոլանդիայում, Փարիզում, Մոսկվայում և Ռիգայում։ Աշխատանքները պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի և Ռիգայի արտասահմանյան երկրների արվեստի թանգարաններում։

## Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծել է դիմաքանդակներ («Պոետն ու մուսան», 1982, «Արքան», 1995, «Իշխանուհին», 1995), մանրաքանդակներ, թեմատիկ հորինվածքներ, խեցեգործական մանրաձևեր, գրաֆիկական թերթեր։ Նրա ստեղծագործությունը բնորոշվում է ձևերի մոնումենտալ ընդհանրացումներով, ընդգծված խորհրդանշական մեկնաբանումով։ 1965 թվականից մասնակցում է հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների։ 1977 թվականին Պրահայի քանդակի միջազգային սիմպոզիումում արժանացել է մրցանակի (կրաքարային տուֆից նրա «Կենաց ծառ» մոնումենտալ քանդակը տեղադրվել է Պրահայում)։ «Ռեքվիեմը»՝ նվիրված Սումգայիթի զոհերի հիշատակին, «Զարթոնքը»՝ խաչաձև կոմպոզիցիա՝ խորը արտահայտչականությամբ, «Մխիթար Հերացու» դիմաքանդակը՝ կենդանի ու խոսուն դիմագծերով, «Պար աղավնիով»-ը՝ տերևաձև կոմպոզիցիայով, որի կենտրոնում հոլանի բազուկներով կին է՝ «պարային նազանքով ու աղավնաթև սլացքով»:1979 թվականին կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանի հուշարձանի մրցույթում շահել է 1-ին մրցանակը (1999 թվականին կոմպոզիտորի արձանը տեղադրվել է «Արամ Խաչատրյան» մեծ համերգասրահի առջև)։ 2005 թվականին Երևանի Օղակաձև զբոսայգում տեղադրել է ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու արձանը (բարերար Սենիկ Գևորգյանի հովանավորությամբ)։ Քանդակագործի մոնումենտալ բազմաթիվ աշխատանքներ են այսօր զարդարում մեր քաղաքներն ու գյուղական բնակավայրերը։ Ուշագրավ են ու տպավորիչ ճարտարապետական շինությունների հետ քանդակային համադրումների պետրոսյանական լուծումները՝ «Մոսկվա» կինոթատրոնի ճակատ, Գյումրիի դրամատիկական թատրոնի շքամուտք, Սևանի ու Եղեգնաձորի մշակույթի տների ճակատամասերի հարթաքանդակներ, ձեռագիր, որ նոր տեսք ու հմայք են հաղորդում կառույցներին։

## Ստեղծագործություններ
* Կենաց ծառ, կրաքարային տուֆ, 1977 թվական (տեղադրված է Պրահայում)
* Տղամարդու դիմաքանդակ, հրակավ, 1979
* Եղբորս հիշատակին, հրակավ, 1983
* Գովք հողին, հրակավ, 1983
* Ողբ, հրակավ, 1983
* Ճիչ, 1983
* Ռեքվիեմ, 1984
* 1915 թիվ, հրակավ, 1985
* Հարդարանք, 1994
* Կյանքի անիվ, 1994
* Մուսա, 1995
* Իշխանուհի, 1995
* Նկարիչը, 1996
* Արամ Խաչատրյան, բրոնզ, գրանիտ, 1999 թվական, ճարտարապետ Ռ. Մարտիրոսյան (տեղադրված է Երևանում)
* Զարթոնք հուշարձան (Երևան), 2004
* Հովհաննես Այվազովսկի, բրոնզ, գրանիտ, 2005 թվական (տեղադրված է Երևանում)
* Մխիթար Հերացի, բրոնզ (տեղադրված է Երևանում)
* Տղամարդու դիմաքանդակ, 2011
* Երաժշտություն, 2011

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական
* 1982, 2012 Երևան
* 1988, Մոսկվա
* 1989, Ռիգա
* 1993, Փարիզ

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2012)։
* Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ (2019)։

## Մեջբերումներ Յուրի Պետրոսյանի մասին
«Յուրի Պետրոսյանի տարբեր ժամանակներում ստեղծած մոնումենտալ քանդակները, խստագույնս պահպանելով իր ոճաձևային հատկանիշները,  երբեք չեն տրվել կոնյուկտուրային, այլ ամեն գործի մեջ նա աշխատել է ապավինել ներքին ձայնին, հուզաարտահայտչական մղումներին, հարազատ մնացել իր գեղագիտական դավանանքին»։

*[[Պողոս Հայթայան]]*

Արվեստաբան

«Հինգ տասնամյակից ավելի Յուրի Պետրոսյանը հետևողականորեն խորացնում է իր հաջողությունները նոր ձևերի յուրացման մեջ, զարգացնում նախասիրած թեմաները։ Իսկ դրանք քանդակային սգերգերն են «Ռեքվիեմ» ու «Ողբեր» շարքը։ Այս շարքերով հեղինակն ամենևին էլ նպատակ չունի հուսահատական տրամադրություններ առաջացնել։ Ընդհակառակը՝ դրանք ուժեղ մարդ-անհատի, ճակատագրի ծանր հարվածներ կրած ժողովրդի ոգու ամրության դրսևորումներ են, ապագայի հանդեպ հավատ ներշնչող կերպավորումներ»։

Լևոն Լաճիկյան

Արվեստաբան

## Պատկերասրահ
կենտրոն|մինի|Երաժշտական գործիքներ, Հանքավան (2018)
կենտրոն|մինի|187x187փքս|Երաժշտական գործիքներ, Հանքավան (2018)

Արամ Խաչատրյան 01.JPG|Արամ Խաչատրյանի հուշարձանը Երևանում
Հովհաննես Այվազովսկի 1.jpg|Հովհաննես Այվազովսկու հուշարձանը Երևանում
Մխիթար Հերացու կիսանդրի5.jpg|Մխիթար Հերացու կիսանդրին Երևանում
Զարթոնք հուշարձան.JPG|Զարթոնք հուշարձան (Երևան)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արվեստի ճանապարհը՝ անվերջանալի կամուրջ
* Մերոնք. Յուրի Պետրոսյան 
* 5 րոպե արվեստ․ Յուրի Պետրոսյան
* The Armenian culture support foundation
* Հայի տեսակը։ Յուրի Պետրոսյան
* Yuri Petrosyan: Armenia's Meritorious Artist

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ