Ներանոթային տարածում

**Ներանոթային տարածում**, քաղցկեղի բջիջների ինվազիա արյունատար կամ ավշային անոթի մեջ հիմային թաղանթի միջով: Ներանոթային տարածումը քաղցկեղին բնորոշ երևույթներից մեկն է, որը սկիզբ է դնում քաղցկեղի բջիջների «փախուստին» իրենց առաջնային օջախներից: Այլ մեխանիզմներից են տարածումը հիմային թաղանթի միջով, արտաանոթային տարածումը և հեռավոր մետաստատիկ օջախների գաղութացումը: Քաղցկեղի բջիջների քեմոտաքսիսը նույնպես գաղթող վարքագծի բաղադրիչներից մեկն է՝ գաղութացման համար նախատեսված երկրորդային վայր հասնելու համար:

## Նպաստող գործոններ
Գեներից մեկը, որը նպաստում է ներանոթային տարածմանը կոդավորումը է ուրոկինազը (uPA): Վերջինս սերինային պրոտեազ է, որը պրոտեոլիզի միջոցով քայքայում է արտաբջջային մատրիքսի (ԱԲՄ) տարբեր բաղադրամասերը և առաջնային ուռուցքը շրջապատող հիմային թաղանթը։ Ուրոկինազը ակտիվացնում է նաև բազմաթիվ աճի գործոններ և մատրիքսային մետալլոպրոտեինազներ, որոնք ևս նպաստում են ԱԲՄ-ի կազմաքանդմանը, թույլ տալով քաղցկեղի բջջիների ինվազիա և անցում ներանոթային տարածություն։

Նոր հայտնաբերված մետաստազի ճնշիչ p75 նեյրոտրոֆինի ընկալիչը (p75NTR) կարող է մասամբ ճնշել մետաստազի գոյացումը՝ յուրահատուկ պրոտեազների (այդ թվում ուրոկինազի) վար կարգավորում։

Մետաստազավորված քաղցկեղների միկրոմիջավայրերում նկատվել են նաև մեծ քանակով քաղցկեղ ասոցացված մակրոֆագեր (TAMs)։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մակրոֆագերը նպաստում են քաղցկեղի բջիջների գաղթին և տարածմանը, քանի որ արտազատում են քեմոտակտիկ և քեմոկինետիկ գործոններ, ամրապնդելով անոթագոյացումը, ԱԲՄ ռեմոդելավորումը, և կարգավորելով կոլագենային թելերի ձևավորումը։

Մետաստազի քաղցկեղային միկրոմիջավայրը (TMEM), որը կազմված է երեք խումբ բջիջներից (մակրոֆագեր, էնդոթելի բջիջներ և քաղցկեղի բջիջներ) հնարավորություն է տալիս քաղցկեղի բջիջներին մուտք գործել դեպի անոթներ։

## Ակտիվ և պասիվ տարածում
Քաղցկեղի բջիջները կարող են տարածվել անոթային համակարգում և ակտիվ, և պասիվ կերպով։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ քաղցկեղի բջիջները ավելի ակտիվ են տարածվում արյունատար և ավշային անոթներով ի պատասխան սննդանյութերի և քեմոկինների գրադիենտների փոփոխությանը, իսկ այլ հետազոտություններ հաստատում են, որ մետաստազավորումը իր վաղ փուլերում կրում է պատահական բնույթ։

Ակտիվ տարածման դեպքում քաղցկեղի բջիջները սկզբում գաղթում են դեպի շուրջանոթային, այնուհետև ներանոթային արյունատար անոթներ։ Առաջին քայլը ողջ պրոցեսում յուրահատուկ ադհեզիան է անոթների էնդոթելային բջիջներին, որին հաջորդում է ադհեզիան ենթաէնդոթելային թաղանթում գտնվող սպիտակուցներին, ինչպիսին են լամինինը և  IV-րդ ու V-րդ տիպի կոլլագենը։ Վերջնական քայլը մետաստատիկ քաղցկեղի բջիջների ադհեզիան է միացնող հյուսվածքի բաղադրիչներին, ինչպիսին է ֆիբրոնեկտինը, I տիպի կոլլագենը և հիալուրոնաթթուն, որը անհրաժեշտ է քաղցկեղի բջիջներին դեպի ենթաէնդոթելային ստրոմա շարժվելու և հաջարդաբար աճելու համար գաղութացման երկրորդային օջախում։

Պասիվ տարածումը ենթադրում է գործողություն, որի դեպքում քաղցկեղը մետաստազավորվում է պասիվ ընկղմամբ։ Այս մասին է փաստում դեպի ավելացած քաղցկեղային բջիջներ արյունահոսքի ուժեղացումը առաջնային քաղցկեղի օջախի վնասման դեպքում։ Հայտնաբերվել է, որ այն բջիջները որոնք աճում են սահմանափակ տարածություններում, հրում են միմյանց, նպաստելով արյունատար և ավշային անոթների սեղմմանը և բջիջների ներհրմանը դեպի անոթներ։

## Էպիթել-մեզենքիմային անցում և ներանոթային տարածում
Ենթադրվում է, որ էպիթել-մեզենքիմային անցումը (ԷՄԱ) պարտադիր պայման է, քաղցկեղի տարածման և մետաստազավորման համար, սակայն և ԷՄԱ, և ոչ-ԷՄԱ բջիջները միմյանց հետ փոխազդում են և լրացնում հանկարծակի մետաստազավորման գործընթացում։ ԷՄԱ բջիջները, որոնք ունեն գաղթող ֆենոտիպ, կարող են կազմաքանդել ԱԲՄ-ն և թափածակել տեղային հյուսվածքը, արյունատար կամ ավշային անոթները, այդպիսով նպաստելով ներանոթային տարածմանը։ Ոչ-ԷՄԱ բջիջները կարող են գաղթել ԷՄԱ բջիջների հետ միասին դեպի արյունատար և ավշային անոթներ։ Այնուամենայնիվ երկու տեսակի բջիջներն էլ շարունակում են շրջանառվել, ԷՄԱ բջիջները չեն կարողանում ադհեզվել երկրորդային օջախի արյունատար անոթի պատին, իսկ ոչ-ԷՄԱ բջիջները, որոնք ունեն ավելի լավ ադհեզիվ ունակություններ, կարող են ամրանալ անոթի պատին և արտանոթային եղանակով տարածվել դեպի երկրորդային օջախ։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ուռուցք
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն