Դեղերի ազդեցությունը հղիության վրա

**Դեղերի ազդեցությունը հղիության վրա**, դեղամիջոցներ, ներառյալ դեղեր և ժամանցային թմրանյութեր, որոնք հղիության ընթացքում հղի կնոջ և պտղի վրա կարող են ունենալ այնպիսի ազդեցություններ, որոնք տարբերվում են ոչ հղի կանանց վրա այդ նույն նյութերի թողած ազդեցությունից: ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը հայտնում է, որ վեց միլիոն հղիություններից առնվազն 50%-ի դեպքում կանայք ընդունում են առնվազն մեկ դեղամիջոց: Բացի այդ, ըստ հետազոտությունների արդյունքների, վերարտադրողական տարիքի կանանց 5–10%-ն օգտագործում է ալկոհոլ կամ այլ կախվածություն առաջացնող նյութեր: Հղիների շրջանում ժամանցային թմրամիջոցների օգտագործումը կարող է լուրջ հետևանքներ թողել ոչ միայն մոր, այլև պտղի առողջության վրա, քանի որ բազմաթիվ դեղամիջոցներ կարող են անցնել ընկերքային պատնեշով և հասնել պտղին: Երեխաների շրջանում դրսևորվող որոշ հետևանքներ ներառում են ֆիզիկական և մտավոր արատները, մեռելածնության բարձր ռիսկը, նորածինների հանման համախտանիշը, նորածնային հանկարծամահության համախտանիշը, ծնվելիս ցածր քաշը և այլն:

Հղիության ընթացքում ընդունվող դեղամիջոցները, ներառյալ առանց դեղատոմսի բաց թողնվող դեղերը, դեղատոմսով տրվող դեղամիջոցները, սննդային հավելումները, ժամանցային (հաճույքի համար կիրառվող) թմրամիջոցները և արգելված թմրանյութերը, կարող են վնաս հասցնել մորը և պտղին: Հղիության ընթացքում ծխախոտի, ալկոհոլի, մարիխուանայի և արգելված թմրամիջոցների օգտագործումը կարող է վտանգավոր լինել պտղի համար և կարող է հանգեցնել առողջական լուրջ խնդիրների և/կամ բնածին արատների: Ալկոհոլի, ծխախոտի և մարիխուանայի անգամ փոքր քանակությունների օգտագործման անվտանգությունը հղիության ընթացքում ապացուցված չէ: Որոշ դեպքերում, օրինակ՝ եթե մայրն ունի էպիլեպսիա կամ շաքարային դիաբետ, դեղորայքի ընդունման դադարեցման ռիսկը կարող է ավելի մեծ լինել, քան հղիության ընթացքում դեղն ընդունելու հետ կապված ռիսկերը: Բժիշկը օգնում է հղի կնոջը մոր և պտղի առողջության պահպանման ամենաանվտանգ տարբերակի որոշման հարցում: Բացի դեղամիջոցներից և ժամանցային (հաճույքի համար կիրառվող) նյութերից, որոշ սննդային հավելումներ կարևոր են հղիության առողջ ընթացքի համար, սակայն մյուսները կարող են վնաս պատճառել պտղին:

## Դասակարգումը հղիության ժամանակ
Դեղամիջոցների դասակարգումը՝ ըստ հղիության ընթացքում դրանց անվտանգության, երկրից կախված տարբերվում է։

Մինչև 2014 թվականը ԱՄՆ դաշնային կանոնակարգերի օրենսգիրքը պահանջում էր որոշակի դեղամիջոցներ և կենսաբանական արտադրանքներ կրեն հատուկ պիտակ՝ հաշվի առնելով դրանց ազդեցությունը հղի կանանց վրա, ներառյալ «հղիության կարգերի» սահմանումը։ Այս կանոնները կիրառում էր ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը, և այն դեղամիջոցները, որոնց ազդեցությունը հղիության ընթացքում հետազոտվել էր, դասակարգվում էին հղիության հետևյալ կարգերի՝ A, B, C, D կամ X՝ կախված նրանից, թե ինչպես են դրանք ուսումնասիրվել և ինչպիսի արդյունքներ են ստացվել այդ հետազոտություններից։ 

Այնուամենայնիվ, 2014 թվականին ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը մշակել է «հղիության և լակտացիայի պիտակավորման կանոնը», որը պահանջում է արտադրանքի պիտակների վրա ներառել հատուկ տեղեկատվություն՝ հղի և կրծքով կերակրող կանանց համար դեղամիջոցների անվտանգության և արդյունավետության մասին։ Այս որոշումը վերացրեց դեղատոմսով տրվող դեղերի պիտակների վրա հղիության կարգերը նշելու պահանջը։

Ավստրալիայի դասակարգման համակարգը հաշվի է առնում բնածին արատները, շուրջծննդաբերական շրջանում կամ ծննդաբերության ընթացքում դրսևորվող ազդեցությունները, ինչպես նաև երեխաների մոտ, հղիության ընթացքում մոր ընդունած դեղամիջոցի պատճառով, ավելի ուշ դրսևորվող խնդիրները։ Համակարգը դրանք դասակարգում է ընկերքով դեղամիջոցների ներթափանցման արդյունքում նորածնի վրա թողած ազդեցության հիման վրա։

## Դեղամիջոցներ
Հղիության ընթացքում դեղամիջոցների կիրառումը պետք է լինի խիստ հիմնավորված: Բազմաթիվ դեղեր, դեղամիջոցներ և սննդային հավելումներ կարող են ազդել պտղի զարգացման վրա կամ առաջացնել բարդություններ: Թե՛ առանց դեղատոմսի, թե՛ դեղատոմսով բաց թողնվող դեղամիջոցների պարագայում բուժաշխատողները կարող են օգնել կնոջը՝ հասկանալ հղիության ընթացքում դեղորայքի ընդունման հնարավոր ռիսկերն ու օգուտները և որոշել դրա անհրաժեշտությունը: Որոշ դեղամիջոցներ կարող են անհրաժեշտ լինել մոր և պտղի առողջության և բարեկեցության համար, և թեպետ որոշ դեղեր կարող են պարունակել պտղին վնասելու ռիսկ, որոշ դեպքերում օգուտները կարող են գերազանցել պտղի կամ մոր համար առկա ռիսկերը:

### Ցավազրկող դեղամիջոցներ
Ացետամինոֆենը ըստ ցուցումների կարճատև օգտագործման դեպքում, այն եզակի դեղամիջոցներից է, որոնք ցուցված են հղի կանանց ցավի և ջերմության առկայության դեպքում: Հղիության ցանկացած ժամկետում ացետամինոֆենի կիրառման և տերատոգենության կամ բնածին արատների հաճախականության բարձրացման միջև որևէ հաստատված կապ չկա: Այնուամենայնիվ, երբ մայրը գերազանցում է թույլատրելի օրական դեղաչափը, առաջանում է պտղի լյարդի թունավորման վտանգ:

Իբուպրոֆենը և նապրոքսենը քիչ են ուսումնասիրվել հղիության ընթացքում, սակայն ըստ վերջին հետազոտությունների՝ հղիության առաջին վեց շաբաթվա ընթացքում ինքնաբեր վիժման ռիսկի բարձրացում չի դիտվել: Այնուամենայնիվ, հղիության վաղ ժամկետներում բոլոր ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների (ՈՍՀԲԴ) կիրառումը կապված է եղել սրտի կառուցվածքային արատների առաջացման ռիսկի հետ: Երբ իբուպրոֆենը և նապրոքսենն օգտագործվում են երրորդ եռամսյակում, զգալիորեն մեծանում է զարկերակային ծորանի վաղաժամ փակման ռիսկը, ինչն ուղեկցվում է նորածնի առաջնային թոքային հիպերտենզիայով: Հղիության վրա իբուպրոֆենի և նապրոքսենի ազդեցության վերաբերյալ հետազոտությունների սակավության պատճառով հղի կանանց խորհուրդ է տրվում խուսափել այս դեղամիջոցներից կամ խիստ սահմանափակել դրանց օգտագործումը՝ համաձայն բժշկի ցուցումների:

Հղիության ընթացքում ցավազրկման նպատակով ասպիրինի կիրառումը խորհուրդ չի տրվում: Հղիության վաղ ժամկետներում ասպիրինի օգտագործումը չի դրսևորել ինքնաբեր վիժման ռիսկի բարձրացում: Այդուհանդերձ, դրա կիրառումը օրգանոգենեզի փուլում և երրորդ եռամսյակում՝ կարող է հանգեցնել պտղի ներարգանդային աճի հապաղման և մայրական արյունահոսության ռիսկի բարձրացման:

Թեև ցավազրկման նպատակով հարկավոր է խուսափել ասպիրինի օգտագործումից, ասպիրինի ցածր դեղաչափերը կիրառվում են պրեէկլամպսիայի և պտղի ներարգանդային աճի հապաղման կանխարգելման նպատակով այն կանանց մոտ, ովքեր նախկինում ունեցել են ռիսկի գործոններ (օրինակ՝ նախկինում ունեցած պրեէկլամպսիա, բազմապտուղ հղիություն, զարկերակային գերճնշում և շաքարային դիաբետ)։

#### Օփիոիդներ պարունակող ցավազրկող դեղամիջոցներ
Հղիության ընթացքում օփիոիդներ պարունակող դեղատոմսային դեղամիջոցների օգտագործումը կարող է լուրջ վնաս հասցնել մորը և պտղին։ Որոշ դեպքերում, դեղամիջոցի, օրինակ՝ դեղատոմսային օփիոիդների ընդունման դադարեցման ռիսկը կարող է ավելի մեծ լինել, քան դեղամիջոցի օգտագործման հետ կապված ռիսկը։

### Հակացնցումային դեղամիջոցներ
Հաճախ նշանակվող շատ հակացնցումային դեղամիջոցներ զուգորդվում են բնածին արատների, օրինակ՝ նյարդային խողովակի արատների առաջացման բարձր ռիսկի հետ, սակայն էպիլեպսիա ունեցող կանանց մեծամասնության հղիությունն ընթանում է նորմալ, իսկ երեխաները ծնվում են առողջ: Էպիլեպսիա ունեցող կանայք հաճախ ունենում են բուժման կարիք՝ ցնցումները վերահսկելու կամ կանխարգելելու նպատակով, հետևաբար նրանց անհրաժեշտ է շատ վաղ փուլում (իդեալական տարբերակում՝ մինչև բեղմնավորումը) խորհրդակցել բժշկի հետ՝ մոր և պտղի առողջության պահպանման ամենաանվտանգ տարբերակը որոշելու համար:

Վալպրոաթթուն և դրա ածանցյալները, ինչպիսիք են նատրիումի վալպրոատը և դիվալպրոեքս նատրիումը սովորաբար կիրառվում են ցնցումների կանխարգելման և տրամադրության խանգարումների բուժման համար։ Հղիության ընթացքում կիրառելիս այս դեղերը մեծացնում են բնածին արատների, այդ թվում՝ նյարդային խողովակի արատների ռիսկը: Առկա են ապացույցներ, որ դեղաչափի բարձրացումը կամ *in utero* (ներարգանդային կյանքի վրա) տևական ազդեցությունը ասոցացվում են նյարդային համակարգի զարգացման թեստերի ավելի ցածր ցուցանիշների հետ: Հղիության ընթացքում վալպրոաթթվի օգտագործումը մոտ 20 անգամ բարձրացնում է նյարդային խողովակի արատների առաջացման վտանգը: Կարբամազեպինի *in utero* ազդեցության և բնածին ֆիզիկական անոմալիաների կամ նյարդահոգեբանական խանգարումների ռիսկի մեծացման վերաբերյալ տվյալները հակասական են: Նմանապես, ներարգանդային կյանքում լամոտրիջինի կամ ֆենիտոինի ազդեցությանը ենթարկված երեխաները իրենց հմտություններով չեն տարբերվում կարբամազեպինի ազդեցությանը ենթարկված երեխաներից:

### Թթվամարիչներ
Ստամոքսի այրոցը հղիության ուշ ժամկետներում հաճախ հանդիպող ախտանիշ է։ Երրորդ եռամսյակի վերջում այն հանդիպում է հղիների մինչև 80%-ի շրջանում: Այրոցը հաճախ վկայում է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության (ԳԷՌՀ) զարգացման մասին, որի ժամանակ կերակրափողի ստորին սեղմանը թուլանում է պրոգեստերոնի մակարդակի բարձրացման պատճառով՝ հանգեցնելով ստամոքսի պարունակության հետհոսքի, այրոցի հաճախականության և ծանրության աստիճանի բարձրացմանը: Եթե այրոցն ի հայտ է գալիս հղիության 20-րդ շաբաթից հետո կամ կրում է սուր և մշտական բնույթ, դա կարող է խոսել այլ հիվանդությունների առկայություն մասին, ներառյալ HELLP համախտանիշը և պրեէկլամպսիան:

Տարածված թթվամարիչ միջոցները ներառում են ալյումինի հիդրօքսիդը/մագնեզիումի հիդրօքսիդը և կալցիումի կարբոնատը: Հիստամինային H2-պաշարիչները և պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները, ինչպիսիք են համապատասխանաբար ֆամոտիդինը և օմեպրազոլը, նույնպես կարող են օգտագործվել ստամոքսի այրոցը մեղմելու նպատակով՝ չունենալով հայտնի տերատոգեն ազդեցություններ կամ բնածին արատների առաջացման վտանգ: Ալյումինի հիդրօքսիդը/մագնեզիումի հիդրօքսիդը և կալցիումի կարբոնատը ընդունման դեպքում չեն ներթափանցում ընկերքով և համարվում են անվտանգ տարբերակներ այրոցի բուժման համար, քանի որ չկա որևէ արտահայտված կապ պտղի զարգացման արատների և վնասվածքների հետ:

Կոճապղպեղը և մատնաճնշումը սովորաբար կիրառվող ոչ դեղաբանական միջոցներ են, որոնք օգտագործվում են սրտխառնոցի և փսխման բուժման նպատակով՝ որպես այլընտրանք թթվամարիչ միջոցներին, հիստամինային H2-պաշարիչներին և պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներին: Հաճախ խորհուրդ են տրվում նաև կենսակերպի փոփոխություններ: Առաջարկվող փոփոխությունները ներառում են ճարպոտ սննդից խուսափելը, սննդի չափաբաժնի փոքրացումն ու ընդունման հաճախականության ավելացումը, ինչպես նաև կոֆեինի օգտագործման սահմանափակումը:

### Հակաակնեային
Սովորական ակնեները կարող են ի հայտ գալ հղիության ընթացքում, ինչը հավանաբար պայմանավորված է մաշկային ճարպի արտադրության վրա ազդող հորմոնալ փոփոխություններով։ Հղիության ընթացքում անվտանգ հակաակնեային դեղամիջոցների ընտրությունը սահմանափակ է։ Թեթև և միջին ծանրության ակնեների բուժման նպատակով ազելաինաթթվի, գլիկոլաթթվի և բենզոիլ պերօքսիդի արտաքին կիրառումը (առանձին կամ զուգակցված կլինդամիցինի կամ էրիթրոմիցինի հետ) ամենաանվտանգ տարբերակներն են։ Էրիթրոմիցինը ընտրության հակաբիոտիկ է ծանր ակնեների դեպքում, բացառությամբ դրա էստոլատային աղի կիրառման, որի կիրառումը ասոցացվում է հղիների մոտ լյարդի թունավորման ռիսկ բարձրացման հետ։ Արտաքին օգտագործման նիկոտինամիդը և ցինկը անվտանգ են, սակայն դրանք չունեն ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության կողմից սահմանված հղիության կարգի վարկանիշ։ Արտաքին օգտագործման սալիցիլաթթուն և դապսոնը ըստ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության դասակարգվում են հղիության C կարգում։ Հղիության ընթացքում արգելված հակաակնեային դեղամիջոցներից են ներքին ընդունման իզոտրետինոինը և արտաքին կիրառման տազարոտենը, քանի որ վերջիններիս կիրառման արդյունքում արձանագրվել են բնածին արատների դեպքեր։ Անվտանգության վերաբերյալ տվյալների բացակայության պատճառով խորհուրդ չի տրվում օգտագործել արտաքին կիրառման ռետինոիդներ, ինչպիսիք են ադապալենը և տրետինոինը։ Հարկավոր է խուսափել հակաանդրոգենային դեղամիջոցներից, այդ թվում սպիրոնոլակտոնից և ցիպրոտերոն ացետատից։ Եթե հղիության պլանավորվման ընթացքում օգտագործվում է հակացուցված դեղամիջոցներ, խորհուրդ է տրվում մինչ բեղմնավորումը դադարեցնել դեղի ընդունումը և սպասել օրգանիզմից դրա ամբողջական դուրսբերմանը։ Բուսական ծագման սովորական կուսածառը չպետք է օգտագործվի հղիության ընթացքում՝ անցանկալի հորմոնալ ազդեցությունների պատճառով։

Անվտանգության տվյալները հաստատում են կապույտ և կարմիր լույսով լուսաբուժությունը կարելի է դիտարկել, որպես ոչ դեղորայքային բուժման տարբերակներ։ Անձնական հիգիենան և առողջ կենսակերպը նույնպես օգնում են, սակայն պետք է խուսափել սննդակարգի սահմանափակումներից և դեմքի մաքրող միջոցներում առկա հղկող նյութերից։ Քանի որ հղիության ընթացքում ակնեների անվտանգ բուժման տարբերակները սահմանափակ են, խորհուրդ է տրվում որոշումներն ընդունելիս հաշվի առնել բժշկի և բուժառուի փոխհամաձայնեցումը։

### Հակամակարդիչներ
Հակամակարդիչները դեղամիջոցներ, որոնք կանխում են արյան մակարդուկների առաջացումը և հայտնի են նաև, որպես արյունը ջրիկացնող միջոցներ: Այս դեղամիջոցները սովորաբար կիրառվում են սրտամկանի ինֆարկտի, ուղեղի կաթվածի (ինսուլտ) և երակային թրոմբոէմբոլիայի ռիսկի գոտում  գտնվող կամ արդեն տարած բուժառուների ինչպես կանխարգելման, այնպես էլ բուժման նպատակով: Հղիությունը մեծացնում է կանանց մոտ մակարդուկների առաջացման վտանգը՝ օրգանիզմում որոշակի մակարդիչ գործոնների և միացությունների մակարդակի բարձրացման պատճառով, ընդ որում՝ այդ ռիսկն էլ ավելի է մեծանում անմիջապես ծննդաբերությունից հետո և պահպանվում է մինչև 3 ամիս: Հակամակարդիչները պետք է նշանակվեն զգուշությամբ, քանի որ այս դեղամիջոցները կարող են բացասական առողջական հետևանքներ ունենալ զարգացող պտղի համար, ուստի անհրաժեշտ է հաշվի առնել դեղաչափը և դեղորայքային վարման տարբերակները:

Վարֆարինը (վաճառքային անվանումը՝ Կումադին) հաճախ նշանակվող արյունը ջրիկացնող միջոց է ինչպես ստացիոնար, այնպես էլ ամբուլատոր պայմաններում։ Հղի կանանց դեպքում վարֆարինը հակացուցված է և պետք է խուսափել դրա կիրառումից, քանի որ այն ներթափանցում է ընկերքային պատնեշով։ Բացի այդ, վարֆարինը դասվում է հղիության D կարգին, ինչը նշանակում է, որ այն պտղին վնասելու ռիսկ է պարունակում։ Այնուամենայնիվ, ցույց է տրվել, որ վարֆարինի մինչև 5 մգ օրական դեղաչափերը կարող են օգտակար լինել թրոմբոէմբոլիայի առաջացման բարձր ռիսկի գոտում գտնվող կանանց շրջանում։

Ցածր մոլեկուլային զանգված ունեցող հեպարինի տարածված տեսակներից է էնոքսապարինը։ Էնոքսապարինը դասվում է հղիության B կարգին, ինչը նշանակում է, որ կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունները չեն հայտնաբերել վնասակար ազդեցություն պտղի վրա, և, հետևաբար, այն կարող է անվտանգ կերպով կիրառվել հղիների շրջանում։ Այնուամենայնիվ, ցածրամոլեկուլային հեպարիններ ընդունող հղի կանանց մոտ հակամակարդիչ ազդեցությունը կարող է լիարժեք չդրսևորվել՝ պայմանավորված այլ հակամակարդիչների (օրինակ՝ վարֆարինի) համեմատ դեղամիջոցի առանձնահատկություններով։ Բացի այդ, այն կարող է պակաս նախընտրելի լինել բուժառուների համար, ելնելով դեղամիջողի ներմուծման ենթամաշկային ներարկման ճանապարհից։

Ոչ ֆրակցիոն հեպարինը հակամակարդիչի մեկ այլ՝ լայնորեն կիրառվող տեսակ է: Ոչ ֆրակցիոն հեպարինը  դասակարգվում է որպես հղիության C կարգ, ինչը նշանակում է, որ կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել պտղի համար հնարավոր անցանկալի հետևանքներ, սակայն անհրաժեշտ են հավելյալ հետազոտություններ՝ պտղի համար ռիսկի առկայությունը հաստատելու նպատակով: Այն կարող է օգտագործվել հղի կանանց մոտ, եթե դրա օգուտը գերազանցում է հնարավոր վտանգը:

Ներքին ընդունման ուղղակի ազդեցության հակամակարդիչները (ՈւՆՀ) հակամակարդիչների նոր տեսակներ են, որոնք հասանելի են հաբերի տեսքով և լայնորեն կիրառվում են ոչ հղի բնակչության շրջանում: Քանի որ ՈւՆՀ-ների վերաբերյալ բազմաթիվ հետազոտություններ բացառում են հղի կանանց մասնակցությունը, բավարար ապացույցներ չկան հղիների մոտ դրանց անվտանգությունն ու արդյունավետությունը հաստատելու համար: Ներկայումս ռիվարոքսաբանը (Քսարելտո), դաբիգատրանը (Պրադաքսա) և էդոքսաբանը (Սավայսա) այն ՈւՆՀ-ներն են, որոնք դասվում են հղիության C կարգին, իսկ ապիքսաբանը (Էլիկվիս) դասվում է հղիության B կարգին:

### Հակադեպրեսանտներ
Հղիության ընթացքում սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական պաշարիչների (ՍՀԸՊ) կիրառումը կրում է տարբեր ռիսկեր, որոնց պատճառահետևանքային կապի ապացուցողականության աստիճանը տարբեր է։ Քանի որ դեպրեսիան ինքնին ասոցացվում է հղիության բացասական ելքերի հետ, որոշ դեպքերում դժվար է որոշել հակադեպրեսանտների օգտագործման և կոնկրետ անցանկալի հետևանքների միջև դիտարկվող պատճառահետևանքային կապերը։ Այլ դեպքերում, բացասական ելքերի վերագրումը հակադեպրեսանտների ազդեցությանը բավականին հստակ է։

Հղիության ընթացքում ՍՀԸՊ-ների կիրառումը զուգորդվում է ինքնաբեր վիժման ռիսկի մոտ 1,7 անգամ բարձրացման հետ, ինչպես նաև կապված է վաղաժամ ծննդաբերության և ծնվելիս նորածնի ցածր քաշի հետ:

Հակադեպրեսանտների ազդեցությանը ենթարկված հղիությունների ընթացքում բնածին խոշոր արատների ռիսկի համակարգային ակնարկը հայտնաբերել է զարգացման խոշոր արատների ռիսկի չնչին աճ (3%-ից մինչև 24%) և սիրտ-անոթային բնածին արատների ռիսկ, որը չի տարբերվել հակադեպրեսանտների ազդեցությանը չենթարկված հղիությունների ցուցանիշներից: Ֆլուոքսետինի ազդեցությանը ենթարկված հղիությունների հետազոտությունը հայտնաբերել է զարգացման խոշոր արատների ռիսկի 12% աճ, ինչը, սակայն, չի եղել վիճակագրորեն նշանակալի: Այլ հետազոտություններ հայտնաբերել են սիրտ-անոթային բնածին արատների բարձր ռիսկ, այն դեպրեսիայով տառապող մայրերի շրջանում, ովքեր չեն ստացել ՍՀԸՊ-ով բուժում, ինչը հուշում է ընտրության կողմնակալության հնարավորության մասին. օրինակ՝ մտահոգված մայրերը կարող են իրենց նորածինների համար ավելի ակտիվ հետազոտություններ պահանջել: Մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ ՍՀԸՊ-ների ազդեցությանը ենթարկված հղիություններում սիրտ-անոթային բնածին արատների աճ չկա, սակայն առկա է զարգացման խոշոր արատների ռիսկի 27% աճ: ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը զգուշացնում է պարոքսետինի օգտագործման դեպքում բնածին արատների ռիսկի մասին, իսկ մոնոամին օքսիդազի (ՄԱՕ) պաշարիչներից հարկավոր է խուսափել:

2013 թվականի համակարգային ակնարկը և մետա-անալիզը պարզել են, որ հղիության ընթացքում հակադեպրեսանտների կիրառումը վիճակագրորեն նշանակալի կերպով կապված է հղիության որոշ ելքերի հետ, ինչպիսիք են հղիության ժամկետը և վաղաժամ ծննդաբերությունը, սակայն կապված չէ այլ ելքերի հետ: Նույն վերլուծությունը կասկածի տակ է դրել դրանց կլինիկական նշանակությունը՝ ելնելով դեղամիջոցի ազդեցությանը ենթարկված և չենթարկված խմբերի միջև փոքր տարբերություններից:

Նորածինը (մինչև 28 օրական մանկահասակ երեխան) կարող է ունենալ հանման համախտանիշ՝ ծնվելիս հակադեպրեսանտի կիրառման կտրուկ ընդհատման պատճառով։ Հակադեպրեսանտները կարող են տարբեր քանակությամբ հայտնվել կրծքի կաթում, սակայն նորածինների վրա դրանց ազդեցությունը ներկայումս հայտնի չէ։

Ավելին, ՍՀԸՊ-ները արգելակում են ազոտի օքսիդի սինթեզը, որը կարևոր դեր ունի անոթային տոնուսի կարգավորման մեջ։ Մի շարք հետազոտություններ մատնանշել են ՍՀԸՊ-ների կիրառման հետ կապված անհասության բարձրացած ռիսկը, որը կարող է կապված լինել հղիության ընթացքում պրեէկլամպսիայի զարգացման բարձրացած ռիսկի հետ։

### Հակադիաբետիկ դեղեր
Շաքարային դիաբետ ունեցող կանայք կարող են ինսուլինով ինտենսիվ բուժման կարիք ունենալ՝ մոր և պտղի բարդությունները կանխելու նպատակով: Հղիության դիաբետը, դիաբետի ձև է, որն առաջին անգամ ախտորոշվում է հղիության ընթացքում և կարող է առաջացնել արյան մեջ գլյուկոզի բարձր մակարդակ, ինչն ազդում է հղի կնոջ և պտղի առողջության վրա: Կանանց 10-20%-ի մոտ, ում սննդակարգն ու ֆիզիկական վարժությունները բավարար չեն արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը վերահսկելու համար, կարող է պահանջվել ինսուլինի ներարկումներ՝ գլյուկոզի մակարդակն իջեցնելու նպատակով: Հղիության ընթացքում դիաբետի բուժման համար կիրառվող դեղամիջոցները ներառում են ինսուլինը, գլիբուրիդը և մետֆորմինը:

### Հակալուծային
Լուծը հղիության բնորոշ ախտանիշ չէ, սակայն այն կարող է ի հայտ գալ ստամոքսահյութի թթվայնության նվազման և աղիների շարժունակության դանդաղման հետևանքով: Բիսմութի սուբսալիցիլատը (Պեպտո-Բիսմոլ), լոպերամիդը (Իմոդիում) և ատրոպին/դիֆենօքսիլատը (Լոմոտիլ) հակալուծային միջոցներ են, որոնք կարող են օգտագործվել լուծի բուժման համար: Այնուամենայնիվ, ոչ բոլորն են անվտանգ հղիության ընթացքում կիրառման համար: Բիսմութի սուբսալիցիլատի բաղադրիչներից մեկը սալիցիլաթթուն է, որը ներթափանցում է ընկերքով: Այդ պատճառով օրգանոգենեզի փուլում, ինչպես նաև հղիության երկրորդ և երրորդ եռամսյակներում մեծանում է պտղի ներարգանդային աճի հապաղման, պտղի և մայրական արյունահոսությունների ռիսկը: Լոպերամիդի՝ հղիության վրա ունեցած ազդեցության վերաբերյալ տվյալները սահմանափակ են, սակայն առաջին եռամսյակում կիրառման դեպքում կապ է նկատվել սիրտ-անոթային արատների հետ։ Ատրոպին/դիֆենօքսիլատի տերատոգենության վերաբերյալ մարդկանց շրջանում բավարար ապացույցներ դեռևս չկան, սակայն կենդանիների վրա կատարված փորձարկումները ցույց են տվել տերատոգեն ազդեցության առկայություն։

### Հակահիստամինային
Հակահիստամինային դեղամիջոցները կարող են նշանակվել հղիության վաղ ժամկետներում՝ սրտխառնոցի և փսխման բուժման, ինչպես նաև ասթմայի և ալերգիայի ախտանիշների մեղմացման նպատակով։ Առաջին սերնդի հակահիստամինների թվին են պատկանում դիֆենհիդրամինը (Բենադրիլ), քլորֆենիրամինը (Դիաբետիկ Տուսին), հիդրօքսիզինը (Ատարաքս) և դոքսեպինը (Սինեկվան)։ Երկրորդ սերնդի հակահիստամինները ներառում են լորատադինը (Կլարիտին), ցետիրիզինը (Զիրտեկ) և ֆեքսոֆենադինը (Ալեգրա)։ Առաջին սերնդի հակահիստամիններն ունակ են թափանցել արյուն-ուղեղային պատնեշով, ինչը կարող է հանգեցնել քնաբեր և հակախոլիներգիկ ազդեցությունների՝ միաժամանակ արդյունավետորեն բուժելով ալերգիկ ռեակցիաները և հղիության սրտխառնոցն ու փսխումը։ Մյուս կողմից, երկրորդ սերնդի հակահիստամինները չեն թափանցում արյուն-ուղեղային պատնեշով՝ այդպիսով բացառելով քնաբեր ազդեցությունը։ Ներկայումս նախածննդյան շրջանում հակահիստամինների կիրառման և բնածին արատների միջև որևէ կապ չի հայտնաբերվել։

Հղիության ընթացքում հակահիստամինային դեամիջոցների կիրառումը չի ասոցացվել բնածին արատների հետ, սակայն որոշ հակահիստամինային դեղամիջոցների դեպքում անհրաժեշտ են հավելյալ հետազոտություններ՝ հղիության ընթացքում դրանց անվտանգությունը վերջնականապես հաստատելու նպատակով: Հղի կանանց խորհուրդ է տրվում, նախքան որևէ առանց դեղատոմսի կամ դեղատոմսով բաց թողնվող դեղամիջոց ընդունելը, խորհրդակցել բժշկի հետ՝ առողջական անցանկալի հետևանքներից խուսափելու նպատակով:

### Հակագերճնշումային
Զարկերակային գերճնշումը հղիության ընթացքում ամենատարածված սիրտ-անոթային խանգարումներից է, որը հանդիպում է հղիների 5-10%-ի շրջանում: Հակագերճնշումային միջոցները արյան ճնշումը կարգավորող դեղամիջոցներ են, որոնք կիրառվում են հղի կանանց բարձր զարկերակային ճնշումը բուժելու նպատակով: Դեղամիջոցների այս դասը սովորաբար օգտագործվում է այնպիսի խնդիրների բուժման համար, ինչպիսիք են սրտային անբավարարությունը, սրտամկանի ինֆարկտը և երիկամային անբավարարությունը: Ճնշման կարգավորման համար տարբեր հակագերճնշումային միջոցներ կիրառելիս անհրաժեշտ է զգուշություն ցուցաբերել: Թեև անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտի (ԱՓՖ) պաշարիչները, անգիոտենզինային ընկալիչների պաշարիչները (ԱԸՊ) և անգիոտենզինային ընկալիչների նեպրիլիզինի պաշարիչները (ԱԸՆՊ) հանդիսանում են հզոր հակագերճնշումային միջոցներ, հղիության ընթացքում դրանց կիրառումը խորհուրդ չի տրվում: Հայտնի է, որ ԱՓՖ պաշարիչները և ԱԸՊ-ները երկրորդ և/կամ երրորդ եռամսյակներում կիրառելիս օժտված են պտղի համար թունավոր հատկություններով: Հղիության ընթացքում ԱՓՖ պաշարիչների և ԱԸՊ-ների կիրառման հետևանքով առաջացող նշաններն ու ախտանիշները ներառում են երիկամների վնասում կամ երիկամային անբավարարություն, սակավաջրություն, անուրիա, հոդերի կոնտրակտուրաներ և գանգի թերզարգացում։ Հղիների շրջանում գերճնշման բուժման նպատակով տարածված այլընտրանքային միջոցներ են հակաադրենէրգիկ և բետա պաշարիչ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են համապատասխանաբար մեթիլդոպան կամ մետոպրոլոլը։

### Շնչառությունը բարելավող միջոցներ
Շնչառությունը բարելավող միջոցները (դեկոնջեստանտները) հաճախ օգտագործվում են մրսածության դեմ դեղամիջոցների հետ համակցված կամ հղիների շրջանում հանդիպող հղիության ռինիտի դեմ պայքարելու նպատակով: Տարածված դեկոնջեստանտներից են պսևդոէֆեդրինը և ֆենիլէֆրինը: Պսևդոէֆեդրինը ալֆա-ադրենէրգիկ ընկալիչների ագոնիստ է, որն առաջացնում է անոթասեղմիչ ազդեցություն՝ նվազեցնելով օդի հոսքի դիմադրությունը քթի խոռոչում և հեշտացնելով շնչառությունը՝ թեթևացնելով քթի փակվածությունը: Հղիության առաջին եռամսյակում ընդունման դեպքում պսևդոէֆեդրինի և բնածին արատների միջև եղած կապի մասին ապացույցները սահմանափակ են եղել: Այնուամենայնիվ, հետազոտությունների ընթացքում հաճախ դժվար է եղել առանձնացնել պսևդոէֆեդրինի դերը, քանի որ այն առկա է բազմաթիվ համակցված դեղամիջոցներում՝ այլ բաղադրիչների հետ միասին: Քանի որ պսևդոէֆեդրինն ակտիվացնում է ալֆա-ադրենէրգիկ ընկալիչները, այն կարող է բարձրացնել զարկերակային ճնշումը և առաջացնել արգանդի զարկերակների սեղմում: Սա կարող է բացասաբար անդրադառնալ պտղի արյունամատակարարման վրա: Համապատասխան հետազոտությունների սակավության պատճառով խորհուրդ է տրվում հղիության ընթացքում թե՛ համակցված, թե՛ առանձին տեսքով դեկոնջեստանտները օգտագործել սահմանափակ քանակով: Ֆիզիոլոգիական լուծույթով քթի ցողացիրները, ի թիվս այլ ոչ դեղորայքային մեթոդների, համարվում են դեկոնջեստանտների անվտանգ այլընտրանքներ:

## Սննդային հավելումներ
Սննդային հավելումները, ինչպիսիք են ֆոլաթթուն և երկաթը, կարևոր են առողջ հղիության համար: Այնուամենայնիվ, որոշ սննդային հավելումներ կարող են առաջացնել կողմնակի բարդություններ և վնաս հասցնել մորը և պտղին: Հղի կանայք պետք է քննարկեն բոլոր սննդային հավելումների կիրառումը իրենց բժշկի հետ՝ որոշելու համապատասխան դեղաչափը և պարզելու, թե որ հավելումներն են անվտանգ հղիության ընթացքում:

Անհրաժեշտ է զգուշություն ցուցաբերել մինչ հղիությունը սննդային հավելումներ օգտագործելիս, քանի որ դրանք դիտարկվում են որպես «սննդամթերք», այլ ոչ թե դեղամիջոցներ, և դրանց անվտանգությունն ու արդյունավետությունը ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունը չի վերահսկում:

### Ֆոլաթթու
մինի|Նյարդային խողովակի արատի օրինակ՝ ''Spina Bifida''։
Բազմաթիվ երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Կանադան, Չիլին և Կոստա Ռիկան, իրականացրել են սննդամթերքի հարստացում ֆոլաթթվով։ Արդյունքում գրանցվել է նյարդային խողովակի արատների հանդիպման հաճախականության նվազում:

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը խորհուրդ է տալիս վերարտադրողական տարիքի բոլոր կանանց ստանալ 400 մկգ ֆոլաթթվի հավելում (նույնիսկ եթե հղիություն չեն պլանավորում): Այն կանայք, ովքեր նախկինում ունեցել են նյարդային խողովակի արատով հղիություն և պլանավորում են նորից հղիանալ, պետք է ստանան օրական 4000 մկգ ֆոլաթթու՝ հղիությունից մեկ ամիս առաջ և հղիության առաջին երեք ամիսների ընթացքում: Այս գործելակարգը հիմնված է բրիտանական բժշկական հետազոտությունների խորհրդի վիտամինների հետազոտական խմբի կողմից 1983 թ. հուլիսից մինչև 1991 թ. ապրիլն անցկացված հետազոտության վրա: Հետազոտությունն ընդգրկել է 33 կենտրոն (որոնցից 17-ը՝ Միացյալ Թագավորությունում, իսկ մնացած 16-ը՝ 6 տարբեր երկրներում) և համեմատել է ֆոլաթթվի ու այլ վիտամինների կիրառման ելքերը պլացեբոյի հետ: Հետազոտությունը պարզել է, որ ֆոլաթթու ստացող խմբերում նյարդային խողովակի արատով հղիությունների ռիսկը 71%-ով նվազել է՝ պլացեբո ստացող խմբերի համեմատ: Հետազոտության մեջ եղել է միջամտության չորս խումբ․ 1-ին խումբը ստացել է 4 մգ ֆոլաթթու, 2-րդ խումբը ստացել է մուլտիվիտամին, որը պարունակում էր ֆոլաթթու, 3-րդ խումբը ստացել է պլացեբո, իսկ 4-րդ խումբը ստացել է մուլտիվիտամին՝ առանց ֆոլաթթվի: Այն խմբերում, որոնք ստացել են ֆոլաթթու, 593 նորածիններից և պտուղներից միայն 6-ի մոտ (1%) է դիտվել նյարդային խողովակի արատի կրկնություն, մինչդեռ ֆոլաթթու չստացած խմբերում 602-ից 21-ի մոտ (3,5%) է արձանագրվել նյարդային խողովակի արատ: Մուլտիվիտամիններ ստացած խմբերում զգալի օգուտ չի հայտնաբերվել:

### Երկաթ
Երկաթի պակասուրդը տարածված է հղիության ընթացքում, ընդ որում ամենաբարձր հաճախականությունը դիտվում է երրորդ եռամսյակում, քանի որ երկաթի պահանջարկն աճում է՝ աջակցելու ընկերքի գործունեությանը, պտղի զարգացմանը և ծնվելուց հետո առաջին վեց ամիսների ընթացքում նորածնի երկաթի պաշարների կուտակմանը: Երկաթի ցածր մակարդակը կարող է առաջացնել հոգնածություն, աշխատունակության անկում, սիրտ-անոթային խնդիրներ, վարակների նկատմամբ դիմադրողականության նվազում և երկաթպակասուրդային սակավարյունություն: Հղիության ընթացքում երկաթպակասուրդային սակավարյունությունը կարող է հանգեցնել վաղաժամ ծննդաբերության, ծննվելու պահին նորածնի ցածր քաշի և պերինատալ մահացության բարձր ռիսկի:

Խորհուրդ տրվող սննդային չափաբաքանակը (Recommended Dietary Allowance (RDA)) նախատեսում է օրական 27 մգ երկաթ, որը կփոխհատուցի երկաթի բնականոն կորուստները, պտղի և հարակից հյուսվածքների օգտագործած երկաթը, ինչպես նաև մոր հեմոգլոբինի հետ կապված փոփոխությունները: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը բոլոր հղիներին խորհուրդ է տալիս հղիության ողջ ընթացքում ընդունել օրական 30-60 մգ երկաթ պարունակող հավելումներ: Երկաթի պահանջարկը կախված է անհատական գործոններից և երկաթի պակասուրդի ռիսկից։ Ստույգ դեղաչափի որոշելու համար անհրաժեշտ է բժշկի խորհրդակցություն:

Սննդային երկաթի աղբյուրներն են միսը, թռչնամիսը, ձուկը, ձուն, լոբազգիները, բանջարեղենը, մրգերը, հացահատիկը, ընկուզեղենը և երկաթով հարստացված հացահատիկային մթերքները: Խորհուրդ է տրվում նաև յուրաքանչյուր սննդի ընդունման հետ օգտագործել վիտամին C-ի առնվազն մեկ աղբյուր, քանի որ այն բարելավում է երկաթի ներծծումը: Վիտամին C-ի աղբյուրներ կարող են հանդիսանալ բրոկոլին, սեխը, ցիտրուսային մրգերը և դրանց հյութերը, կիվին, մանգոն, կարտոֆիլը, ելակը, քաղցր պղպեղը, լոլիկը և տոմատի սոուսը: Ընդհակառակը, կոֆեինը, կալցիումի հավելումները և թթվամարիչները պետք է ընդունել սննդից և երկաթի հավելումներից 1-2 ժամ առաջ կամ հետո, քանի որ դրանք կարող են բացասաբար անդրադառնալ երկաթի ներծծման վրա։

## Անօրինական և ժամանցային (հաճույքի համար կիրառվող) թմրամիջոցներ
Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության՝ թմրանյութերի չարաշահումը վերաբերում է հոգեակտիվ նյութերին, այդ թվում՝ ալկոհոլի և անօրինական թմրամիջոցների վնասակար և վտանգավոր օգտագործմանը: Երբ հղի կանայք օգտագործում են հոգեմետ նյութեր՝ անկախ նրանից դրանք նշանակել է բժիշկը, թե ոչ, դա կարող է անդառնալի բացասական ազդեցություն ունենալ զարգացող պտղի վրա: Այս ազդեցությունները կարող են ներառել բնածին արատներ և պտղի ներարգանդային աճի հապաղում: Բացի այդ, դա մեծացնում է հղիության տարբեր բարդությունների հավանականությունը, ներառյալ ինքնաբեր վիժումը, վաղաժամ ծննդաբերությունը, ինչպես նաև մոր մոտ առաջացնում է բժշկական խնդիրների բարձր ռիսկ, ինչպիսիք են հետծննդյան արյունահոսությունը և ընկերքի վաղաժամ շերտազատումը:

### Ալկոհոլ
Հղիության ընթացքում ալկոհոլի կիրառումը պետք է բացառել։ Անգամ փոքր քանակությամբ ալկոհոլի անվտանգությունը պտղի համար ապացուցված չէ։ Ալկոհոլը հեշտությամբ անցնում է արյուն-ընկերքային պատնեշով դեպի պտղի արյան շրջանառություն։ Քանի որ պտղի օրգանիզմը ավելի փոքր է և չունի լիարժեք զարգացած լյարդ, նրա արյան մեջ ալկոհոլի կոնցենտրացիան ավելի երկար է պահպանվում՝ մեծացնելով վնասակար կողմնակի ազդեցությունների հավանականությունը։ Զարգացող պտղի վրա ալկոհոլի ունեցած ազդեցության ծանրությունը կախված է օգտագործված ալկոհոլի քանակից և հաճախականությունից, ինչպես նաև հղիության ժամկետից։ Ալկոհոլի սպառման մակարդակները սովորաբար կարող են դասակարգվել երեք աստիճանի՝ չափից շատ օգտագործում (օրական ավելի քան 48-60 գրամ էթանոլ), չափավոր շատ օգտագործում (օրական 24-48 գրամ էթանոլ) և էպիզոդիկ չարաշահում (միանվագ 4-5 բաժակ կամ 90 գրամ էթանոլ)։

#### Պտղի ալկոհոլային սպեկտրի խանգարում
Ալկոհոլի չափից շատ օգտագործումը և էպիզոդիկ չարաշահումը սերտորեն կապված են պտղի ալկոհոլային սպեկտրի ախտահարումների բարձր ռիսկի հետ: Պտղի ալկոհոլային սպեկտրի ախտահարումների ամենածանր ձևը պտղի ալկոհոլային համախտանիշն է: Նախկինում սա միակ ախտորոշումն էր ալկոհոլի օգտագործմամբ պայմանավորված պտղի ախտահարումների համար, սակայն տերմինն ընդլայնվեց մինչև «սպեկտր»՝ նորածինների մոտ դիտվող տարատեսակ շեղումների պատճառով: Սա ամենայն հավանականությամբ պայմանավորված է հղիության ընթացքում օգտագործված ալկոհոլի տարբեր քանակներով, ինչը հուշում է, որ չկա հստակ, որոշակի դեղաչափ, որը կորոշի՝ ալկոհոլից պտղի վնասման հավանականությունը: Պտղի ալկոհոլային համախտանիշին բնորոշ են ֆիզիկական աճի դանդաղումը, դիմային յուրահատուկ անոմալիաները, ներառյալ՝ հարթ քթաշրթունքային ակոսը, բարակ վերին շրթունքը և աչքի նեղ ճեղքերը, նյարդաբանական արատները և գլխի փոքր շրջագիծը: Պտղի ալկոհոլային սպեկտրի խանգարումների հետ կապված այլ խնդիրներ ներառում են շարժողական հմտությունների դանդաղումը կամ անհամաչափությունը, լսողության կամ տեսողության խնդիրները, ուսման հետ կապված դժվարությունները, վարքագծային խնդիրները և տարեկիցների համեմատ ոչ պատշաճ սոցիալական հմտությունները: Այս խանգարումն ունեցողներն ավելի հակված են դպրոցում սովորելու հետ կապված դժվարություններ ունենալուն, իրավական խնդիրներին, բարձր ռիսկային վարքագիծ դրսևորելուն և իրենց մոտ կախվածությունների զարգացմանը:

#### Վիժում
Ալկոհոլի օգտագործումը վիժման առաջացման ռիսկի գործոն է։

#### Նորածինների հանման համախտանիշ
Այն երեխաները, որոնք հղիության ընթացքում ենթարկվել են ալկոհոլի, բենզոդիազեպինների, բարբիտուրատների և որոշ հակադեպրեսանտների (ՍՀԸՊ-ների) ազդեցությանը, ծնվելուց հետո կարող են ունենալ նորածինների հանման համախտանիշ:

Կլինիկական դրսևորումները սովորաբար ի հայտ են գալիս ծնվելուց հետո 48-72 ժամվա ընթացքում, սակայն որոշ դեպքերում կարող են դրսևորվել մինչև 8 օրվա ընթացքում:

#### Նորածնային հանկարծամահության համախտանիշ
Ծնողների կողմից ալկոհոլի օգտագործումը կապված է նորածնային հանկարծամահության համախտանիշի հետ: Հետազոտություններից մեկը դրական փոխկապակցվածություն է հայտնաբերել այս երկուսի միջև Ամանորի տոնակատարությունների և հանգստյան օրերի ընթացքում: Մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ ալկոհոլի օգտագործման հետ կապված խանգարումները կրկնապատկում են հանկարծակի մահացության համախտանիշի առաջացման ռիսկը:

### Կոֆեին
Կոֆեինը լայնորեն տարածված նյութ է, որն օգտագործվում է մեծահասակների կողմից՝ իր վարքագծային և խթանիչ ազդեցությունների շնորհիվ: Ըստ մանկաբարձների և գինեկոլոգների ամերիկյան քոլեջի՝ հղի կանանց համար կոֆեինի ընդունելի չափաբաժինը օրական 200 մգ կամ ավելի քիչ է։ Կոֆեինի ընդունումը չունի որևէ կապ վերարտադրողականության կամ զարգացման բացասական հետևանքների հետ: Հղիության ընթացքում կոֆեինի կիսատրոհման պարբերությունը երկարում է 8-16 ժամով, ինչը նշանակում է, որ կոֆեինն ավելի երկար է մնում օրգանիզմում, դանդաղ է դուրս գալիս օրգանիզմից, հետևաբար մեծանում է պտղի վրա կոֆեինի ազդեցության տևողությունը։ Այլ համապարփակ ակնարկներ հայտնում են, որ օրական 300 մգ-ից ավել կոֆեինի ընդունումը կապված է ինքնաբեր վիժումների և ծնվելիս ցածր քաշի հետ, սակայն այս պատճառահետևանքային կապը հաստատելու համար անհրաժեշտ են հավելյալ հետազոտություններ: Այն կանայք, ովքեր ունենում են հղիության սրտխառնոց և փսխում, ավելի քիչ են հակված վիժման և ավելի հաճախ են հակակրանք զգում կոֆեին պարունակող ըմպելիքների, օրինակ՝ սուրճի նկատմամբ, ինչը կարող է վկայել հակադարձ պատճառահետևանքային կապի մասին:

### Կանեփ
Հղիության ընթացքում կանեփի օգտագործումից պետք է խուսափել: Հղիության ժամանակ կանեփի անվտանգ դեղաչափ հայտնի չէ, և դրա օգտագործումը կարող է հանգեցնել բնածին արատների, վաղաժամ ծննդաբերության կամ ծնվելիս նորածնի ցածր քաշի: Տետրահիդրոկանաբինոլը՝ կանեփի ակտիվ բաղադրիչը, կարող է թափանցել ընկերքի միջով և մեծ քանակությամբ կուտակվել կրծքի կաթում: Հղիության ընթացքում կանեփի օգտագործումը կարող է կապված լինել պտղի ներարգանդային աճի համաղման, վիժման և ճանաչողական խանգարումների հետ: Նախածննդյան շրջանում կանեփի ազդեցությանը ենթարկված նորածինների մոտ կարող են դիտվել արտահայտված դող և քնի ռեժիմի փոփոխություններ: Կանեփը հղի կանանց շրջանում ամենահաճախ օգտագործվող անօրինական թմրամիջոցն է։ Առկա հետազոտություններն ունեն զգալի սահմանափակումներ: Սահմանափակումներից մեկն այն է, որ հետազոտությունների մեծ մասն իրականացվել է դեռևս 1980-ականներին: Բացի այդ, կանեփի անվտանգությունը գնահատող շատ ուսումնասիրություններ հաճախ հաշվի չեն առնում  խեղաթյուրող գործոնները՝ փոփոխականներ, որոնք նույնպես կարող են ազդել վերջնարդյունքի վրա: Օրինակ՝ շատ հետազոտություններում պատշաճ կերպով հաշվի չեն առնվում ծխախոտի օգտագործումը և սոցիալ-ժողովրդագրական տարբերությունները:

### Կոկաին
Հղիության ընթացքում կոկաինի օգտագործումը վտանգավոր է և կարող է հանգեցնել սիրտ-անոթային բարդությունների, ինչպիսիք են գերճնշումը, սրտամկանի ինֆարկտը և իշեմիան, երիկամային անբավարարությունը, լյարդի պատռվածքը, գլխուղեղի իշեմիան, գլխուղեղի կաթվածը և մայրական մահը: Հղիության ընթացքում սրտամկանն ավելի զգայուն է դառնում կոկաինի նկատմամբ՝ պրոգեստերոնի մակարդակի բարձրացման հետևանքով: Կոկաինի օգտագործումը հանգեցնում է պերինատալ ելքերի ռիսկի մեծացման՝ վաղաժամ ծննդաբերություն, ծնվելիս ցածր քաշ (2500 գրամից պակաս) կամ ծնելիության ցուցանիշի նվազում, պտղի փոքր չափեր:

Նախածննդյան շրջանում կոկաինի ազդեցությունը կապված է վաղաժամ ծննդաբերության, բնածին արատների, ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի և այլ հիվանդությունների հետ:

### Մեթամֆետամին
Մեթամֆետամինի օգտագործումը վտանգավոր է ինչպես հղի կնոջ, այնպես էլ պտղի համար: Մեթամֆետամինները թմրամիջոցների դաս են, որոնք ունենում են խթանիչ ազդեցություն՝ ներառյալ էյֆորիա և զգոնության բարձրացում: Այս նյութը թափանցում է ընկերքով և ազդում պտղի վրա հղիության ողջ ընթացքում: Հղիության ընթացքում մեթամֆետամինի օգտագործումը կարող է հանգեցնել վաղաժամ ծննդաբերության, ծնվելիս ցածր քաշի և գլխի ավելի փոքր շրջագծի: Մեթամֆետամինի օգտագործումը նաև բացասաբար է անդրադառնում ուղեղի զարգացման և վարքագծային ֆունկցիաների վրա՝ մեծացնելով երեխայի մոտ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի ու մտավոր գործընթացների արագության նվազման ռիսկը:

### Օփիոիդներ
Օփիոիդները, ինչպիսիք են հերոինը, ֆենտանիլը, օքսիկոդոնը և մեթադոնը, չպետք է օգտագործվեն հղիության ընթացքում: Հղիության ժամանակ օփիոիդների օգտագործումը կարող է առաջացնել անբարենպաստ հետևանքներ ինչպես կնոջ, այնպես էլ պտղի համար: Այն կանայք, ովքեր հղիության ընթացքում ոչ բժշկական նպատակներով օգտագործում են օփիոիդներ, ունեն վաղաժամ ծննդաբերության, ծնվելիս ցածր քաշի, մեռելածնության, որոշակի բնածին արատների և նորածինների հանման համախտանիշի ավելի բարձր ռիսկ:

Օփիոիդները կարող են թափանցել ընկերքով և պտղի արյուն-ուղեղային պատնեշով: Օփիոիդների օգտագործումը նորածինների հանման համախտանիշի հիմնական պատճառն է, որի ժամանակ նորածինը հանման ախտանիշներ է ունենում այն օփիոիդից, որի ազդեցությանն է ենթարկվել հղիության ընթացքում: Բնորոշ ախտանիշները ներառում են դող, ցնցումներ, մկանային ջղակծկումներ, սաստիկ լաց, վատ սնվել կամ ծծելու թույլ ռեֆլեքս, քաշի դանդաղ ավելացում, շնչառական խնդիրներ, տենդ, լուծ և փսխում: Ճանաչողական ունակությունների վրա ունեցած ազդեցության վերաբերյալ ընդհանուր հայտարարի դեռևս չեն եկել: Լրացուցիչ հետազոտություններ են անհրաժեշտ՝ երեխաների վրա օփիոիդային դեղամիջոցների ներարգանդային ազդեցության երկարաժամկետ հետևանքները պարզելու համար:

### Ծխախոտ
Հղիության ընթացքում ծխելը վտանգավոր է պտղի համար և կարող է առաջացնել վաղաժամ ծննդաբերություն, բնածին արատներ, ինչպիսիք են նապաստակի շրթունքը և գայլի երախը, կամ վիժում: Ծխախոտը հղի կանանց շրջանում ամենահաճախ օգտագործվող վնասակար նյութն է (25%): Նիկոտինը թափանցում է ընկերքով և կուտակվում պտղի հյուսվածքներում: Հղիության ընթացքում ծխախոտ շատ օգտագործած կանանց երեխաները ավելի հակված են վարքագծային խնդիրների, ինչպիսիք են ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը, իմպուլսների վատ վերահսկողությունը և ագրեսիվ վարքագիծը:

Ծխախոտը պարունակում է շմոլ գազ, որը կարող է խոչընդոտել պտղին բավարար թթվածին ստանալ: Ծխախոտի առաջացրած այլ առողջական խնդիրներն են վաղաժամ ծննդաբերությունը, ծնվելիս ցածր քաշը և նորածինների հանկարծամահության համախտանիշի ռիսկի աճը։ Վերջինիս ռիսկը ծխախոտի ազդեցությանը ենթարկված նորածինների մոտ մինչև երեք անգամ ավելի բարձր է՝ չենթարկվածների համեմատ: Ծխելը և հղիությունը միասին կրկնապատկում են պտղաջրերի վաղաժամ արտահոսքի, ընկերքի շերտազատման և ընկերքի առաջադրության ռիսկը: Բացի այդ, ընդհանուր առմամբ այն կանայք, ովքեր շատ են ծխում, ավելի դժվար են հղիանում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն