Էստոնիայի բանկ

**Էստոնիայի կենտրոնական բանկ** () Էստոնիայի ազգային կենտրոնական բանկն է Եվրոհամակարգում։ Այն Էստոնիայի կենտրոնական բանկն էր 1919-2010 թվականներին (չնայած 1940-1989 թվականներին երկարատև կասեցմամբ), որը տնօրինում է պետական բաժնետոմսերի 100 տոկոսին։ Այն թողարկում էր կրոն։ Գլխավոր գրասենյակը մայրաքաղաք Տալլինում է։

Էստոնիայի բանկը ինքնին ֆինանսական վերահսկողության մարմին չէ, այլ մասնակցում է եվրոպական բանկային վերահսկողությանը՝ որպես Եվրոպական կենտրոնական բանկի վերահսկիչ խորհրդի անդամ, Ֆինանսական վերահսկողության մարմնի հետ միասին։ Այն նաև Եվրոպական համակարգային ռիսկերի խորհրդի (ESRB) անդամ է։

## Անվանում
Ինչպես մյուս կենտրոնական բանկերը, Էստոնիայի բանկն իրեն դիմում է իր մայրենի լեզվով՝ նույնիսկ անգլերենով։

Էստոնիայի բանկը իր  հիմնադրումը հաշվարկում է 1919 թվականից, երբ ժամանակավոր կառավարությունը հաստատել է բանկի կանոնադրությունը և գանձարանից 10 միլիոն էստոնական մարկ է փոխանցել բանկի հաշվարկային համարին։ Առաջին թղթադրամները թողարկվել են 1921 թվականին։
* 1940 թվականին բանկը վերակազմավորվել է ԽՍՀՄ Պետական բանկի հանրապետական մասնաճյուղի։ Կրոնով ներդրումները փոխարինվել են խորհրդային ռուբլով 1 կրոն=1.25 ռուբլի կուրսով, երբ իրական գնողունակությունը եղել է 1 կրոն=8.10 ռուբլի։
* 1989 թվական
** Դեկտեմբերի 15-ին Էստոնիայի հանրապետության Գերագույն խորհուրդը հայտարարել է Էստոնիայի բանկի վերակազմավորման մասին որպես Էստոնիայի՝ 1919 թվականին հիմնադրված բանկի իրավահաջորդի։
** Դեկտեմբերի 28-ին ընդունվել է Էստոնիայի հանրապետության բանկի մասին օրենքը, որով այն հռչակվում էր անկախ հաստատություն, իսկ ղեկավար նշանակվել է Ռեյն Օտսասոնը։
* 1990 թվականի ապրիլի 12-ին Էստոնիայի հանրապետության Գերագույն խորհուրդը որոշում է ընդունել այն մասին, որ 1991 թվականի դեկտեմբերի 24-ին անցում կկատարվի ազգային արժույթին։
* 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ին բանկի ղեկավար է նշանակվել Սիյմ Կալասը։
* 1992 թվական
** Ապրիլի 8-ին տպագրվել ու թողարկվել է էստոնական նոր կրոնը։
** Մայիսի 8-ին որոշում է ընդունվել էստոնական կրոնի ու գերմանական մարկի համապատասխանեցման մասին։
* Մայիսի 25-ին Էստոնիան դարձել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի անդամ։
* Հունիսի 15-ին Էստոնիան վերականգնել է անդամակցությունը Միջազգային հաշվարկների բանկի հետ։
* Դեկտեմբերի 1-ին Ֆինլանդիայի բանկը սկսել է էստոնական կրոնի գնանշումը։
* 1993 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Էստոնիայի բանկը և առևտրական հինգ բանկեր միացել են Համաշխարհային միջբանկային ֆինանսական հեռահաղորդակցության կազմակերպությանը (SWIFT):
* 2002 թվականի հունվարի 21-ին Էստոնիայի բանկն անցել է միջբանկային հաշվարկների նոր համակարգին, որը համապատասխանում է միջազգային պահանջներին։
* 2004 թվականի մայիսի 1-ին Էստոնիայի բանկը դարձել է Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգի անդամ և Եվրոպական կենտրոնական բանկի բաժնետերերից մեկը։
* 2005 թվականի հունիսի 7-ին Էստոնիայի բանկի ղեկավար է նշանակվել Անդրես Լիպստոկը։
2010 թվականի հուլիսի 13-ին ներդրվել է եվրոյի համակարգը՝ 1 EUR = 15,6466 EEK հաշվարկային փոխարժեքով։
* 2011 թվականի հունվարի 1-ից բանկն իրականացրել է կրոնի անցումը եվրոյին։

## Պատմություն

Բանկը հիմնադրվել է 1919 թվականի փետրվարի 24-ին Էստոնիայի ժամանակավոր կառավարության կողմից՝ Էստոնիայի անկախությունից հետո: 1921 թվականին Էստոնիայի բանկը դարձավ ազգային բանկ և նրան տրվեց էստոնական մարկի տպագրության պարտականությունը։

Էստոնիայի բանկը վերակառուցվեց Ազգերի լիգայի տնտեսական և ֆինանսական կազմակերպության կողմից համակարգված կայունացման վարկի պայմաններով: 1927 թվականին հաստատվեց կանոնադրության նոր տարբերակը, որի համաձայն Էստոնիայի բանկը դարձավ անկախ թղթադրամներ թողարկող կենտրոնական բանկ՝ սահմանափակ գործառույթներով: Բանկի հիմնական խնդիրները մնացին փողի արժեքի երաշխավորումը դրամաշրջանառության և կարճաժամկետ վարկային ծավալի կազմակերպման և կարգավորման միջոցով: Պետական ​​արժեթղթերի վաճառքի միջոցով բանկը դարձավ իսկական բաժնետիրական բանկ:

1.35 միլիոն ֆունտ ստերլինգի (27.6 միլիոն կրոն) արտաքին վարկը լրացրեց արտարժույթի պահուստները, որից Էստի բանկը ստացավ 1 միլիոն ֆունտ ստերլինգ: Պետական ​​գանձարանի ոսկու և արտարժույթի պահուստները նույնպես փոխանցվեցին կենտրոնական բանկին: Բանկի հիմնական կապիտալը 2.5 միլիոն կրոնից ավելացվեց մինչև 5 միլիոն կրոն։ Որոշվեցին թողարկումների չափերը՝ կապված կրոնը ապահովող պահուստների հետ։ Երկարաժամկետ վարկերը, որոնք դարձել էին ոչ իրացվելի, փոխանցվեցին Երկարաժամկետ վարկերի բանկին, որը հիմնադրվել էր հատուկ «Էստի Պանկ»-ը այս բեռից ազատելու նպատակով։

1940 թվականի խորհրդային ներխուժումից հետո Էստոնիայի բանկը փակվեց օկուպացիոն իշխանությունների կողմից։ Դրա գործունեությունը ստանձնեց Խորհրդային Միության պետական ​​բանկը, որը խորհրդային ռուբլին ներկայացրեց որպես օրինական վճարամիջոց։

Էստոնիայի բանկը վերականգնվեց 1990 թվականի հունվարի 1-ին՝ 1989 թվականի նոյեմբերի խորհրդային օրենսդրությանը համապատասխան, որը Բալթյան հանրապետություններին որոշակի քաղաքական ինքնավարություն շնորհեց։ Սակայն նոր հաստատությունը չէր կարող գործել որպես կենտրոնական բանկ, քանի որ Էստոնիան դեռևս ռուբլու գոտու մաս էր կազմում, իսկ ԽՍՀՄ պետական ​​բանկը իր մասնաճյուղը պահում էր Տալլինում։ Այն զարգացրեց քաղաքականության փորձագիտության և նաև սեփական առևտրային բիզնեսի ինքնուրույն կարողություններ՝ ստանձնելով Վնեշէկոնոմբանկի էստոնական գործունեությունը, ինչը նրան փորձ տվեց արտասահմանյան ակտիվների կառավարման հարցում։ Այդ սաղմնային բանկը նաև փորձեց իր կարողությունների շրջանակներում ձեռնարկել այլ քայլեր տնտեսության ազատականացման և շուկայական տնտեսության անցման համար. այն սկսեց կազմակերպել արժութային աճուրդներ, հրապարակել շրջանառության մեջ գտնվող ռուբլու քանակի գնանշումներ և տրամադրել արտասահմանյան վճարումների և հաշվարկների լիցենզիաներ: Այն նաև փորձեց կարգավորել էստոնական նորաստեղծ բանկային ոլորտը: Հաշվարկները դեռևս իրականացվում էին Մոսկվայի միջոցով, սակայն տեղական կլիրինգային կենտրոնը դեռևս Խորհրդային Պետական ​​բանկի ենթակառուցվածքի մաս էր կազմում: Երբ Էստոնիայի անկախությունը վերականգնվեց 1991 թվականի օգոստոսին, Էստոնիայի բանկն ուներ ընդամենը մոտ 25 աշխատակից:

Անկախությունից հետո Էստոնիայի բանկը վերջապես ստանձնեց նախկին Խորհրդային Պետական ​​բանկի մասնաճյուղը և ճանաչվեց որպես Էստոնիայի Հանրապետության միջպատերազմյան կենտրոնական բանկի իրավահաջորդ: 1992 թվականի ապրիլին, տնտեսագետ Ջեֆրի Սաքսի նույն ամսվա սկզբին Տալլին կատարած այցից հետո, Էստոնիայի բանկը որոշեց ներդնել արժութային խորհրդի ռեժիմ՝ դրամավարկային կայունություն ապահովելու և քաղաքական միջամտության ռիսկը կանխելու համար: Այս արմատական ​​որոշումը թույլ տվեց Բանկին 1992 թվականի հունիսի 20-ին անհապաղ ներդնել երկրի նոր արժույթը՝ կրոնը, որը կապված էր գերմանական մարկի հետ 8 դոլարի հետ։

Էստոնիայի բանկի սկզբնական արտարժույթի պահուստները հիմնականում կազմված էին միջպատերազմյան նախորդի ոսկու պահուստներից, որոնք անշարժացված էին ավելի քան կես դար: Այսպիսով, Անգլիայի բանկը 1992 թվականի սկզբին վերադարձրեց մոտ 52 միլիոն դոլար ոսկի, որին հաջորդեց Միջազգային հաշվարկների բանկը 1992 թվականի հուլիսին՝ 45 միլիոն դոլարով: Սրանք բավարար էին Բանկի պարտավորությունները և պետական ​​սեփականություն հանդիսացող Eesti Hoiupank-ում ավանդների ամբողջական արժեքը պատշաճ կերպով ծածկելու համար։  Պահուստային Պետական ​​անտառային ֆոնդի 150 միլիոն դոլար արժողությամբ տարածքները նույնպես 1992 թվականի հունվարին փոխանցվել էին Էստոնիայի բանկին, չնայած դրանք ավելի շատ բարոյական և հուզական արժեք ունեին էստոնական հանրության համար, քան գործնական օգտակարություն որպես արտարժույթի պահուստներ։ Դրանք հանվել են Բանկի հաշվեկշռից 1997 թվականի հունիսին։

Նոր «երկրորդ կրոն» թղթադրամները Էստոնիա հասան 1992 թվականի ապրիլին։ 1992 թվականի հունիսի 20-ին հանրությանը ներկայացվելուց հետո երեք օրվա ընթացքում յուրաքանչյուր բնակիչ ֆիզիկական անձի համար 1500 ռուբլի փոխանակվեց կրոնիի՝ 1 կրոն = 10 ռուբլի փոխարժեքով։ Փոխանակվեց Էստոնիայում շրջանառության մեջ գտնվող ռուբլու գրեթե ամբողջ քանակը։ Շատ հակառակորդներ այդ փոխարժեքը համարում էին թերագնահատված, բայց այն իրականում համապատասխանում էր այդ ժամանակվա շուկայական փոխարժեքին։

Ավելի ուշ՝ 1992 թվականին, Էստոնիայի բանկը գլխավորեց խոշոր բանկային ճգնաժամի լուծումը, որը առաջացավ այն փաստից, որ մի քանի էստոնական բանկեր, այդ թվում՝ Balti Ühispank [et], Põhja-Eesti Aktsiapank (PEAP) և Tartu Commercial Bank, կորցրեցին Ռուսաստանում ակտիվներին հասանելիությունը: Չնայած այն հանգամանքին, որ երեք հաստատությունները միասին ներկայացնում էին Էստոնիայի դրամավարկային համակարգի զգալի մասը, այս դեպքը մեծ ազդեցություն չունեցավ Էստոնիայի տնտեսության վրա։

Մինչև եվրոյի ներդրումը, TALIBOR-ը (TALlinn Inter-Bank Offered Rate) օրական հաշվարկային տոկոսադրույք էր, որը հիմնված էր այն տոկոսադրույքների վրա, որոնցով բանկերը առաջարկում էին չապահովագրված միջոցներ վարկավորել Էստոնիայի մեծածախ դրամական շուկայում (կամ միջբանկային շուկայում էստոնական կրոններով): TALIBOR-ը ամեն օր հրապարակվում էր Էստոնիայի բանկի կողմից՝ TALIBID-ի (Tallinn Interbank Procure Rate) հետ միասին: TALIBOR-ը հաշվարկվել է տարբեր մարման ժամկետների համար գնանշումների հիման վրա, որոնք տրամադրվել են հղման բանկերի կողմից յուրաքանչյուր աշխատանքային օրվա մոտավորապես ժամը 11:00-ին՝ անտեսելով ամենաբարձր և ամենացածր գնանշումները և հաշվարկելով գնանշումների թվաբանական միջինը։

## Եվրոյի ընդունում
2011 թվականի հունվարի 1-ին եվրոյի ներդրմամբ Էստոնիայի բանկը դարձավ Եվրոհամակարգի կամ Եվրոգոտու կենտրոնական բանկերի համակարգի անդամ, որոնք համատեղ սահմանում և իրականացնում են գոտու դրամավարկային քաղաքականությունը։ Բանկի որոշ գործառույթներ ստանձնեց Եվրոպական կենտրոնական բանկը։ Մյուս գործառույթները, ինչպես նաև Կենտրոնական բանկերի Եվրոպական համակարգի անդամակցությունը, մնացին։

## Տես նաև
* Ֆինլանդիայի կենտրոնական բանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր