Աբուզար Այդամիրով

**Աբուզար Աբդուլխակիմովիչ Այդամիրով** (, ), խորհրդային չեչեն գրող և բանաստեղծ, կյանքի օրոք ճանաչվել է չեչենական գրականության դասական։ Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ ժողովրդական գրող (1977), Չեչնիայի գրողների միության նախագահ (2004-2005)։

## Կենսագրություն
Աբուզար Այդամիրովը ծնվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։

Չեչենների և ինգուշների տեղահանման տարիներին աշխատել է որպես դաշտավարական բրիգադի հաշվառող, դպրոցի գրադարանավար, խորհտնտեսության գլխավոր հաշվապահի տեղակալ։ Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ-ի վերականգնումից հետո վերադարձել է հայրենիք։

1957-1987 թվականներին հայրենի գյուղում աշխատել է որպես չեչեներենի և գրականության ուսուցիչ։

1963 թվականին ավարտել է Չեչենա-Ինգուշական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը։ 1964 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ 1967-1969 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ գրողների միության Բարձրագույն գրականության դասընթացներում։ 1969-1989 թվականներին եղել է Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ-ի գրողների միության վարչության անդամ։ Երկար տարիների մանկավարժական գործունեության համար պարգևատրվել է պետական բարձր մրցանակներով։

30 տարի եղել է Նոժայ-Յուրթի շրջանային խորհրդի պատգամավոր։ 1989-1993 թվականներին՝ մինչև Չեչնիայում Ջոջար Դուդաևի իշխանության գալը, եղել է ՌԽՖՍՀ Բարձրագույն խորհրդի պատգամավոր։ 2004 թվականին Չեչենական Հանրապետության գրողների միության առաջին համագումարում նրա վերահաստատումից հետո ընտրվել է գրական այդ կազմակերպության նախագահ։

Աբուզար Այդամիրովը մահացել է 2005 թվականի մայիսի 27-ին։

## Ստեղծագործություն
Աբուզար Այդամիրովի առաջին պատմվածքը տպագրվել է 1957 թվականին։

Այդամիրովի բանաստեղծության հիման վրա գրված երգը, որը գրվել է 1970-ական թվականներին, հետագայում օգտագործվել է որպես Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության հիմն։ Այդամիրովն անձամբ բավականին քննադատաբար է խոսել Իչկերիայի ռեժիմի մասին։

Այդամիրովի գրչին են պատկանում 19-րդ դարի Կովկասյան պատերազմի մասին պատմական եռագրությունը՝ «Երկար գիշերներ», «Կայծակ լեռներում» և «Փոթորիկ»։ Վեպերը թարգմանվել են արաբերեն, թուրքերեն, ֆրանսերեն և եվրոպական այլ լեզուներով։

Այդամիրովի առավել նշանակալից աշխատանքը եռագրության առաջին՝ «Երկար գիշերներ» վեպն է։ Աշխատանքը 10 տարի դրված է եղել գրողի սեղանին այն պատճառով, որ նա հրաժարվել է փոփոխություններ կատարել ԽՄԿԿ հրահանգների համաձայն։ Վեպը լույս է տեսել 1972 թվականին և երկար ժամանակ գտնվել է գաղտնի արգելքի տակ։ 1996 թվականին թարգմանվել է ռուսերեն, 1998 թվականին՝ արաբերեն։

## Հիշատակ
[thumb|Աբուզար Այդամիրովի անվան փողոցը [Գրոզնիում]]
* 2006 թվականին բացվել է Ա. Այդամիրովի հուշագրական թանգարանը։
* 2008 թվականին Գրոզնիում Բոգդան Խմելնիցկու անվան փողոցը վերանվանվել է Ա. Ա. Այդամիրովի անունով։
* Այդամիրովի անվան փողոցներ կան Տոլստոյ-Յուրտ, Իշխոյ-Յուրտ, Ջալկա և մի շարք այլ գյուղերում։
* 2013 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Ա. Այդամիրովի ծննդյան 80-ամյակի առթիվ նրա անունով է կոչվել Չեչենական Հանրապետության ազգային գրադարանը։
* «Կիրիլիցայի պալատ» մշակութա-պատմական կոմպլեքսի Գրողների պուրակում 2018 թվականի նոյեմբերին տեղադրվել է Աբուզար Այդամիրովի կիսանդրին։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1981 թվականի հունիսի 17),
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1991 թվականի օգոստոսի 15),
* Չեչենա-Ինգուշական ժողովրդական գրող (1977),
* «ԽՍՀՄ կրթության գերազանցիկ» (1985),
* Չեչնիայի պետական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (1993),
* ՉՀ Գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս (1993),
* «ՌԽՖՍՀ կրթության գերազանցիկ» (1997),
* «Չեչենական Հանրապետության ժողովրդական ուսուցիչ»։

## Մատենագիտություն
thumb|right|Աբուզար Այդամիրովի գրքերը
thumb|right|Ա. Այդամիրովի հուշագրական թանգարան
* Ստեղծագործությունների 6-հատորյա ժողովածու
* Ա. Այդամիրով։ Երկար գիշերներ
* Փոթորիկ 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ