Արսինոե I

**Արսինոե I** (, ), Եգիպտոսի թագուհի։ Մ.թ.ա. 285 և 281 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում աղջկան ամուսնացրել են Եգիպտոսի թագավոր Պտղոմեոսի որդու՝ նույնպես Պտղոմեոսի հետ։ Ամուսնության ընթացքում ունեցել է երեք երեխա, այդ թվում՝ ապագա թագավոր Պտղոմեոս III-ը։ Հոր և աներոջ մահից հետո Պտղոմեոս II-ը արտաքսել է իրեն անհաճո կնոջը՝ պաշտոնապես դավադրությանը մասնակցելու պատճառով։ Ժամանակակից պատմաբանների կարծիքով՝ Արսինոե I-ի արտաքսումը կապված չէր դավադրության հետ, այլ Պտղոմեոս II-ի՝ այլ կնոջ՝ Արսինոե II-ի, ամուսնանալու ցանկության, ինչպես նաև եգիպտական թագավորի արքունիքում տիրող ինտրիգների հետ։

## Կենսագրություն
Արսինոեն ծնվել է Թրակիայի կառավարիչ Լիսիմաքոսի ընտանիքում։ Վան Օպպենի կարծիքով՝ նրա ծնունդը պետք է թվագրվի «մ.թ.ա. 300 թվականից անմիջապես առաջ, մինչդեռ Կ. Բենեթը այն դասավորել է մ.թ.ա. 305-295 թվականների միջակայքում։։ Չնայած նրա հոր՝ Լիսիմաքոսի ինքնությունը ստույգ է համարվում, մոր վերաբերյալ պատմագրական աղբյուրներում առկա են մի շարք տարաձայնություններ։ Ամենայն հավանականությամբ, Արսինոեի մայրը եղել է Մակեդոնիայի կառավարիչ Անտիպատրոսի դուստրը՝ Նիկեան, որը մ.թ.ա. մոտ 322 թվականին ամուսնացել է Լիսիմաքոսի հետ։ Այլ վարկածների համաձայն՝ նրա մայրը կարող էր լինել Ամաստրիդան՝ Պտղոմեոս I Սոտերի դուստրը՝ Արսինոեն, կամ որևէ Օդրիսիական ազնվականուհի, սակայն այդ տեսակետներն ընդհանուր առմամբ համարվում են անհիմն։

Մ.թ.ա. 285 և 281 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում աղջկան ամուսնացրել են Պտղոմեոս I-ի որդու և գահի ժառանգորդ Պտղոմեոս II-ի հետ։ Երկու միապետների երեխաների հարսանիքը նշանավորել է Սելևկոսի դեմ ուղղված դաշինքի կնքումը։ Այս ամուսնության ժամանակ Արսինոեն ունեցել են երեք երեխա՝ Պտղոմեոս, Լիսիմաքոս և Բերենիկե։ Վան Օպպենի ենթադրության համաձայն՝ Պտղոմեոսը ծնվել է մ.թ.ա. 283 և 281 թվականների միջև, Լիսիմաքոսը՝ մոտ մ.թ.ա. 281/280 թվականներին, Բերենիկեն՝ մոտ մ.թ.ա. 279 թվականին։ Որոշ ժամանակ անց Արսինոեին մեղադրել են Ամինտասի և ինչ-որ հռոդոսցի բժիշկ Խրիսիպոսի հետ թագավորի դեմ դավադրության մեջ և աքսորել Կոպտոս։ Հնարավոր է, որ նրա հետ աքսորվել է նաև Պտղոմեոս II-ի հեռավոր բարեկամուհի Թեոքսենան։ Արսինոյի աքսորի ճշգրիտ ամսաթիվը հայտնի չէ, սակայն այն անկասկած եղել է մինչև Պտղոմեոս II-ի երկրորդ ամուսնությունը մ.թ.ա. 274 թվականին։ Հնարավոր է, որ Արսինոեի աքսորը կապված չէր դավադրության հետ, այլ Պտղոմեոս II-ի՝ իր քրոջ՝ նույնպես Արսինոեի հետ ամուսնանալու ցանկության հետ։ Մեկ այլ գործոն, որը նպաստել է Արսինոեի աքսորին, նրա հոր՝ Լիսիմաքոսի մահն էր։ Արսինոեի և Պտղոմեոս II-ի հարսանիքի պահին նա Հին աշխարհի ամենաազդեցիկ կառավարիչներից մեկն էր։ 281 թվականին Կուրուպեդիոնի ճակատամարտում նրա մահից հետո Արսինոեն կորցրել է ինչպես ազդեցիկ հոր կողմից աջակցությունը, այնպես էլ նշանակությունը եգիպտական արքունիքում։

Կոպտոսում հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է Արսինոեի անունով բազալտե սալաքար։ Դրա մեջ նա կոչվում է թագավորի կին, բայց անունը տեղադրված չէ արքայական դինաստիայի ներկայացուցիչներին բնորոշ կարտուշում: Հղումից հետո Արսինոեի անունը հանվել է պաշտոնական փաստաթղթերից, այսինքն՝ նա դատապարտվել է Damnatio memoriae-ի ձևերից մեկով, իսկ նրա երեխաները պաշտոնապես որդեգրվել են Պտղոմեոս II-ի նոր կնոջ՝ Արսինոե II-ի կողմից։ Դա նրան դարձրել է «բոլոր պտղոմեոսյան թագուհիներից ամենաքիչ հայտնին»։ Ս. Մյուլլերը նշել է, որ չնայած հոր մահվանը՝ Արսինոեի բազմաթիվ հարազատները շարունակել են կարևոր դեր խաղալ միջերկրածովյան տերությունների քաղաքականության մեջ։ Նրանց թվում է Արսինոեի զարմիկը՝ Մակեդոնիայի թագավոր Անտիգոն II Գոնատը, որի հետ Պտղոմեոս II-ը չի ցանկացել փչացնել հարաբերությունները։ Արսինոեն նաև թագավորի երեխաների մայրն էր և վարկածորեն կարող էր մասնակցել հերթական դավադրությանը։ Ուստի Կոպտոսում նա գտնվել է Պտղոմեոս II-ի մոտ ծառայող պաշտոնյաների մշտական հսկողության ներքո (ըստ էպիգրաֆիկայի տվյալների՝ որոշ ժամանակ այդպիսին էր ինչ-որ Սենենշեպսուն): Վան Օպենը ընդգծել է, որ Կոպտոսը մեծ քաղաք էր և կարևոր առևտրային կենտրոն Հին Եգիպտոսում։ Արսինոե I-ի կյանքը պալատում, թեև պաշտոնյաների հսկողության ներքո, պատմաբանի կարծիքով, պետք է մեկնաբանել որպես «հրաժարական», այլ ոչ թե «աքսոր»: Այն պատճառների թվում, թե ինչու է Պտղոմեոս II-ը պահպանել իրեն անբարեհաճության մեջ ընկած կնոջ կյանքը, Է. Քերնին առանձնացրել է թագավորի հարաբերությունները գահաժառանգի հետ։ Մոր մահապատիժը կարող էր վիճեցնել Պտղոմեոս II-ին որդու հետ, ինչի կապակցությամբ նա որոշել է պահպանել Արսինոեի կյանքը:

1821 թվականին Բ. Գ. Նիբուրը ենթադրել է, որ Արսինոեն փախել է Կոպտոսից Կիրենա, վերցրել Ապամե անունը, ամուսնացել տեղի կառավարիչ Մագասի հետ և սադրել Կիրենայի և Եգիպտոսի միջև պատերազմի սկիզբը։ Ժամանակակից պատմագրության մեջ այս վարկածը մերժվում է։ Ըստ Վ. Հեկկելի՝ Բ. Գ. Նիբուրի վարկածը հիմնված է Հուստինիոսի մոտ Մագասի կնոջ՝ Ապամեի՝ Արսինոյե սխալ անվանման վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Պտղոմեոսների դինաստիա