Բիդգոշչ

**Բիդգոշչ** (, ), քաղաք Լեհաստանում, Կույավսկո-Պոմորյան վոյեդովության վարչական կենտրոն։ Կույավսկո-Պոմորյան վոյեդովության նահանգապետի նստավայրն է։ 2017 թվականի դրությամբ՝ Բիդգոշչում ապրում է 352 313 մարդ։

## Պատմություն
Միջնադարում եղել է սահմանամերձ քաղաք։ Ի սկզբանե Բիդգոշչը` Bydgozcya անվամբ (լատիներեն՝ «Bydgostia»), ձկնորսական բնակավայր էր․ Վիսլա գետի վրայով հոսող առևտրի երթուղիների համար քաղաքը դարձել էր միջնաբերդ։ Քաղաքը 1331-1337 թվականներին գրավել էին Տևտոնական օրդենի ասպետները, իսկ ավելի ուշ՝ Կազիմիր III Մեծ-ը, որը 1346 թվականի ապրիլի 19-ին քաղաքին թողել էր մունիցիպալ իրավունքներ։ Դրանից հետո քաղաքում սկսվել է հրեաների ներհոսքը։

15-16-րդ դարերում Բիդգոշչը հացահատիկային առևտրի կենտրոն էր։ 16-րդ դարում հացահատիկի և աղի վաճառքի շնորհիվ քաղաքը դարձել է Լեհաստանի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։ 1657 թվականին ստորագրված Վելյավ-Բիդգոշչյան պայմանագրի մեջ Բիդգոշչը նշված էր։

1773 թվականին սկսվել է Բիդգոշչի ջրանցքի կառուցումը՝ Բրդա և Նոտեց գետերի վրա։

1815 թվականից Պոզնանսկի մեծ կայսրության մաս էր։

19-րդ դարում կառուցվել է երկաթգիծ, որը Բիդգոշչը միացրել է Պիլային, Գդանսկին, Թորունին և Ինովոցլավին։

Բիդգոշչն իր պատմության մեծ հատվածում գերմանացիների իշխանության տակ էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գտնվել է Արևմտյան Պրուսիայի Գդանսկի գավառում։ Ազատագրումից հետո Բիդգոշչը դարձել է Պոմորյան տիրապետության մայրաքաղաքը, իսկ ավելի ուշ՝ Լեհաստանի Բիդգոշչյան վոյեվոդության։ 1973 թվականին քաղաքի կազմում էր մոտակա Ֆորդոն քաղաքը։

1980-1981 թվականներին Լեհաստանի «Համերաշխություն» արհմիության Բիդգոշչ մասնագիտական կենտրոնը, Յան Ռուլեվսկիի գլխավորությամբ, ամենաակտիվներից մեկն էր։ 1981 թվականի մարտին Բիդգոշչում տեղի է ունեցել խոշոր բախում՝ հանգեցնելով ազգային քաղաքական ճգնաժամի և ընդհանուր գործադուլի։

Քաղաքը 1999 թվականից Կույավսկո-Պորմորյան վոյեդովության մայրաքաղաքն է, մինչ այդ Բիդգոշչյան վոյեդովության կենտրոնն էր (1947-1998 թվականներ)։

## Աշխարհագրություն
right|thumb|255px|Բիդգոշչը թռչնի թռիչքի բարձրությունից
Բիդգոշչը տեղակայված է Հյուսիսային Լեհաստանում՝ Բրդա և Վիսլա գետերի ափերին։

## Կլիմա
1945-1994 թվականներին միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմել է 8,4°С։ Ամենատաք ամիսը հուլիսն է․ միջին ջերմաստիճանը՝ 19,0&nbsp;°C, ամենացուրտ ամիսը հունվարն է՝ −1.9 °С։ Քաղաքում գրանցված բացարձակ ջերմաստիճանային ռեկորդներն են՝ −26.9&nbsp;°C (1956 թվականի փետրվարի 1), 38,0&nbsp;°C (1994 թվականի հուլիսի 31)։ Քամիները գերակշռում են արևմուտքից (18 %) և հարավ-արևմուտքից (15 %)։ Ժամանակի 24 %-ը քաղաքում տեղի է ունենում անքամի եղանակ, որը համարվում է հովտում քաղաքի տեղակայման հետևանքը՝ շրջապատված անտառներով։ 1945-1994 թվականների ընթացքում տեղումների միջին քանակը 512 մմ էր, իսկ 1993-2002 թվականներին՝ 533 մմ, ամեն տարի տարափոխվում են 269 մմ-ից (1989 թվական) մինչև 719 մմ (1912 թվական)։ Բիդգոշչի շրջանում արևոտ օրերը կազմում են 1509 ժամ և ավելի, որը միջինից ավելի է, հատկապես, գարնան ամիսներին։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 352 313 մարդ (ըստ 2017 թվականի տվյալների` Լեհաստանում մեծությամբ 8-րդ քաղաքը)։

### Բնակչությունն ըստ տարիների

## Տնտեսություն
Բիդգոշչը երկրում ամենաարագ զարգացող քաղաքներից է. խոշոր տնտեսական կենտրոն է՝ հայտնի սպասարկման ոլորտի, հատկապես, ֆինանսական ոլորտի արագ զարգացմամբ։ Բիդգոշչում կան ավելի քան 20 բանկ, ապրանքային բորսաներ, ապահովագրական և վարձակալված ընկերություններ, բրոքերային տներ, անցկացվում են բազմաթիվ տոնավաճառներ, այդ թվում՝ միջազգային։

### Արդյունաբերություն
Խոշոր արդյունաբերական կենտրոն է. վաղուց զարգանում է սննդի, մետաղամշակման, փայտամշակման, կաշվի, կավագործության արդյունաբերությունները. զարգանում է մեքենաշինությունը (էլեկտրատեխնիկական, հաստոցաշինական, ճշգրիտ մեխանիկա, քիմիական սարքավորումների արտադրություն, ցեմենտի արտադրություն և այլ ճյուղեր), քիմիական արդյունաբերությունը (այդ թվում՝ օրգանական սինթեզի արդյունաբերություն), սառնարանների, հեծանիվների արտադրությունը։ Վագոնաշինությունը (տրանսպորտային մեքենաշինություն) ներկայացնում է «PESA» ընկերությունը, որն արտադրում է Ռուսաստանում օգտագործվող «Pesa Twist» տրամվայներ։

## Մշակույթ
Քաղաքում անցկացվում են օպերային, երաժշտական և կինեմատոգրաֆիական փառատոններ։ Այստեղ են գտնվում հայտնի «Filharmonia Pomorska» համերգասրահը և Օպերային թատրոնը։

### Տեսարժան վայրեր
[Հին [սինագոգ Բիդգոշչում (18-րդ դար)|200 px|thumb|right]]
Բրդա գետի և Հին քաղաքի մոտ գտնվող ճարտարապետական հուշարձաններ են՝ հետգոթական ծխական կոստյոլ (լեհական կաթոլիկ եկեղեցի), որտեղ կա հրաշագործ Մարիամ Աստվածածնի սրբապատկերը՝ շրջապատված վարդերով, 18-19-րդ դարերի՝ փայտե շինվածքով նախկին հացահատիկի ամբար, գոթական և վերածննդյան խառը ոճով կլարիսոկ եկեղեցի։ Բրդա և Նոտեցի գետերի ջրերը միացվում են բիդգոշչյան ջրանցքով՝ պահպանված հին սարքավորումներով։ Իշխանությունները դիմում են ներկայացնում 18-րդ դարի ինժեներական հուշարձանի ներառումը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգությունում, Կազիմիր Մեծի հուշարձանը։

20-րդ դարի սկզբից քաղաքի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշ է «Նետաձգուհի» արձանը։ Հանքերի արձանները գտնվում են Գերմանիայի մի շարք քաղաքներում.

### Թանգարաններ
Գործում է գավառագիտական թանգարան։ Լեոն Վիչուլկովսկին մունիցիպալ թանգարան է։ Բացի Լեոն Վիչուլկովսկու աշխատանքների մեծ հավաքածուից, թանգարանում կա նաև արվեստի ստեղծագործությունների մշտական ցուցադրություն։

### Թատրոններ
Նովա օպերան Բիդգոշչում|200 px|thumb|left
* Իերոնիմա Կոնեչկիի անվան «Լեհական թատրոն», չնայած անվանը՝ թատրոնն առաջարկում է արտադրանքի լայն տեսականի։ Տարեկան մեկ անգամ՝ աշնանը, թատրոնում անցկացվում է «Պրապրեմիեր»  փառատոնը ()․ ամենահայտնի լեհական թատրոններն իրենց վերջին պրեմիերաները բերում են Բիդգոշչ։
* Նոր Օպերա (), ստեղծվել է 1956 թվականին։ 1974 թվականից այն տեղակայված է Բրդա գետի վերևում` նպատակ ունենալով կառուցել երեք գլանաձև շենք, որը դարձել է քաղաքի մշակութային առանձնահատկությունը։

### Դասական երաժշտություն
Ի․ Յա․ Պադերեվսկիի անվան պոմորյան ֆիլհարմոնիա - գլխավոր համերգային դահլիճի հիանալի մշակված ձայնային որակի շնորհիվ սա Եվրոպայում դասական երաժշտություն կատարելու լավագույն համերգասրահներից մեկն է։

### Հանրահռչակ երաժշտություն
Բիդգոշչում հանրահռչակ երաժշտության համերգները սովորաբար անցկացվում են Պոմորյան ֆիլհարմոնիայում, Լուչնիչկայում, Զավիշայում և «Պոլոնիա» մարզադաշտում։

## Տրանսպորտ
Գտնվում է նավարկելի Բիդգոշչյան ջրանցքի սկզբում։ Լեհաստանի կարևոր երկաթգծի և մայրուղիների խաչմերուկում գտնվող Բիդգոշչ-Գլխավոր երկաթուղային կայարանը Լեհաստանում ամենախոշորներից մեկն է։ Առկա է ավտոբուսի և տրամվայի երթուղիների զարգացած ցանց։

## Կրթություն
### Պետական ուսումնական հաստատություններ
Բիդգոշչում են գտնվում «Կազիմիր Մեծի համալսարանը», «Յանա և Անջեյ Սնյադեցկու անվան տեխնոլոգիական և բնական գիտությունների համալսարանը», «Ֆելիքս Նովովեյսկու անվան երաժշտական ակադեմիա» և «Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի համալսարանի բժշկական քոլեջ»։ Քաղաքն ունի նաև այլ պետական ուսումնական հաստատությունների մասնաճյուղեր՝ «Պոզնանի տնտեսագիտական համալսարան բարձրագույն կրթության կենտրոն», «Պոզնանի Ադամ Միցկևիչ համալսարան»-ի աստվածաբանական ֆակուլտետի բաժին, ինչպես նաև «Բիդգոշչի բարձրագույն ճեմարան», «Բիդգոշչի Սուրբ Հոգու հոգևոր համայնքի բարձրագույն միսիոներական ճեմարան» և «Սան Մարինոյի գիտությունների միջազգային ակադեմիայի տուրիզմի և մշակույթի համալսարան»։

### Մասնավոր ուսումնական հաստատություններ
* «Բիդգոշչի տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի Կույավսկո-Պոմորյան բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչում գտնվող Թորունի ֆինանսների և կառավարման ֆակուլտետի բանկային գործի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի շրջակա միջավայրի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի բարձրագույն դպրոց»
* «Բիդգոշչի բժշկական գիտությունների բարձրագույն դպրոց»
* «Լոձի ինֆորմատիկայի բարձրագույն դպրոց» (բաժանմունք)
* «Լոձի հումանիտար-տնտեսագիտական ակադեմիա» (բաժանմունք)
* «Պոզնանի կառավարման և բանկային գործի բարձրագույն դպրոց» (բաժանմունք)

#### Պատկերասրահ

Bdg Copernicanum nar 3a 07-2013.jpg|Կազիմիր Մեծի համալսարան
Bdg AkadMuz 2 07-2013.jpg|Ֆելիքս Նովովեյսկու անվան երաժշտական ակադեմիա
Bdg CMUMK Farmacja 3 5-2015.jpg|Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի համալսարանի բժշկական քոլեջ
Bdg Kuj-Pom Szkola Wyzsza a4 6-2015.jpg|Բիդգոշչի Կույավսկո-Պոմորյան բարձրագույն դպրոց
Bdg WyzszaSzkolaBankowa 1 4-2015.jpg|Բիդգոշչում գտնվող Թորունի ֆինանսների և կառավարման ֆակուլտետի բանկային գործի բարձրագույն դպրոց
Bdg WyzszaSzkInformatyki 1 5-2015.jpg|Լոձի ինֆորմատիկայի բարձրագույն դպրոց


## Սպորտ
* Ֆուտբոլային ակումբ՝ «Զավիշա Բիդգոշչ»։
* Կանանց վոլեյբոլի խումբ՝ «Բիդգոշչ»։
* Սպիդվեյ-ակումբ «Պոլոնիա Բիդգոշչ»։

2010 թվականին անցկացվել է կրոսի աշխարհի առաջնությունը։ 2013 թվականի կրոսի աշխարհի առաջնությունը նույնպես անցկացվել է Բիդգոշչում։

## Քույր քաղաքներ


* 20px|Գերմանիա **[[Վիլհելմսհաֆեն]]** (), Գերմանիա
* 20px|Սերբիա **[[Կրագուևաց]]** (), Սերբիա
* 20px|Ուկրաինա **[[Կրեմենչուգ (քաղաք, Ուկրաինա)|Կրեմենչուգ]]** (), Ուկրաինա
* 20px|Գերմանիա **[[Մանհայմ]]** (), Գերմանիա
* 20px|Չինաստան **[[Նինբո]]**, Չինաստան
* 20px|Ղազախստան **[[Պավլոդար]]**, Ղազախստան
* 20px|Հունաստան **[[Պատրաս]]** (, ), Հունաստան
* 20px|Մեծ Բրիտանիա **[[Պերթ (Շոտլանդիա)|Պերթ]]** (), Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիա
* 20px|Իտալիա **[[Ռեջո նել Էմիլիա]]** (), Իտալիա
* 20px|ԱՄՆ **[[Տեմպե (Արիզոնա)|Տեմպե]]** (), Արիզոնա, ԱՄՆ
* 20px|ԱՄՆ **[[Հարթֆորդ (Կոնեկտիկուտ)|Հարթֆորդ]]** (), Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ
* 20px|Ուկրաինա **[[Չերկասի]]** (), Ուկրաինա

 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Բիդգոշչի մասին (ռուսերեն)
* Քաղաքի ինտերնետ-պորտալ

Կատեգորիա:11-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ