open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անդըրընսու

**Անդըրընսու**, գետ Կիլիկիայում, Ջահանի ավազանում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Աշմուշեն (գետ)

**Աշմուշեն**, գետ Ճորոխի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Թորթումի ձախ օժանդակը։ Սրա ափին է գտնվում Աշմուշեն բերդը։
## Ծանոթագրություններ
Կվարտդեցիմա

thumb
**Կվարտդեցիմա** (՝ տանսչորսերորդ), երաժշտական ինտերվալ 14 աստիճան մեծությամբ, նշանակվում է 14 թվով։

Գերազանցում է ակտավայի ծավալը։ Առավել հաճախ դիտարկվում է որպես բաղադրյալ ինտերվալ, որը բաղկացած է օկտավայից և սեպտիմայից։ Սեպտիմայի պես՝ կարող է լինել մեծ կամ փոքր, ինչպես նաև մեծացված կամ փոքրացված։

## Կվարտդեցիմայի տարատեսակներ
* **Փոքր կվարտդեցիմա**՝ պարունակում է 11 տոն (փ. 14)
* **Մեծ կվարտդեցիմա**՝ պարունակում է 11 և կես տոն (մ. 14)
* **Փոքրացված կվարտդեցիմա**՝ պարունակում է 10 և կես տոն (փոքր. 14)
* **Մեծացված կվարտդեցիմա**՝ պարունակում է 12 տոն (մեծ. 14)

## Շրջվածքներ
thumb
Կվարտդեցիման շրջելու դեպքում յուրաքանչյուր հնչյուն տեղադրվում է օկտավայի վրա հանդիպակաց ուղղությամբ՝ արդյունքում տալով սեկունդա։

Կատեգորիա:Երաժշտական ինտերվալներ
Սիվրի գետ

**Սիվրի գետ**, *Սևրա գետ*, *Սերի գետ*, *Սիվրիչայ* գետ Թուրքիայում Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, Օլթիի գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է սանում Սիփփչայի լեռների լանջերից, հոսում հարավ-հյուսիս ուղղությամբ և Օլթի քաղաքից 2 կմ հարավ միանում Օլքիի գետին։ Կովկասի 5– և 10-վերստանոց քարտեզներում՝ Սիվրիչայ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Օլթի գետի վտակներ
Արևշատ (այլ կիրառումներ)

**Արևշատ** եզրը կարող է վերաբերել․
* Արևշատ՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Արևշատ՝ գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում,
* Արևշատ՝ գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում,
* Արևշատ՝ գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում
* Արևշատ՝ հայկական արական անուն։
Տմորիք

**Տմորիք** (նաև՝ **Տամորիտիս**, **Տմորիկ**, **Տմորիս**, **Տմորյաց գավառ**, **Տոմաշեկ**), գավառ և ռազմական ամրությունների համակարգ Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգում։ Կոչվել է գլխավոր ամրոցի անունով։ Գտնվում էր Կորդվաց աշխարհի և Կորդրիքի կողքին։

## Աշխարհագրական դիրք
Տմորիքը տարածքով համապատասխանում էր մի փոքր ավելի ուշ շրջանում ձևավորված Վերին, Միջին և Ներքին Կորդրիք գավառներին, որոնք գտնվում էին Տիգրիս գետի ձախակողմյան Խաբուր վտակի ավազանում։

## Պատմություն
Տմորիքը ստեղծվել է հնագույն ժամանակներում (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ)` ընդդեմ Միջագետքից սպառնացող վտանգի։ Մ.թ.ա. 13-7-րդ դարերում ասորեստանյան սեպաձև արձանագրություններում հիշատակվում է Նաիրի «երկրների» թվում՝ Տումե, Տումուրու անվանումներով։ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում եղել է առանձին գավառ՝ համանուն կենտրոնով։ Հետագայում (հավանաբար Արշակունիների թագավորության ժամանակ) միացվել է Կորդուքին։

Տմորիքը հետագայում վերանվանվել է Կորդրիք, և ավելի ուշ շրջանում` ֆիզիկաաշխարհագրական առումով բաժանվել էր երեք գավառների՝ Վերին Կորդրիք, Միջին Կորդրիք և Ներքին Կորդրիք, որոնք գտնվում էին Տիգրիս գետի ձախակողմյան Խաբուր վտակի ավազանում։ Ըստ Պտղոմեոսի՝ այն կազմում էր Կորճայքի արևելյան կողմը կամ տարածվում էր Կորդուքից արևելք։ Կորդրիքը վկայված է նաև Փավստոս Բուզանդի և Եղիշեի պատմություններում։ Կորդրիքն ուներ բազմաթիվ ամրություններ և դժվարամատչելի էր թշնամիների համար։

Եղիշեն հաղորդում է, որ 451 թվականին, Ավարայրի ճակատամարտից հետո Տմորիքի ամրոցներում ամրացած ապստամբները տեղեկանալով արքունի զորքի կողմից իրականացվող հալածանքների մասին, նպատակահարմար չեն գտնում ամրոցներում նստելը և դուրս գալով իրենց ապաստարաններից, հասնում են պարսիկների մոտակա երկիրը, որը հավանաբար կամ Ադիաբենեն էր, կամ էլ նրա մաս կազմող Նիխորական գավառը, կոտորում են տեղացիներին, այրում նրանց բնակավայրերը, իսկ ողջ մնացածներին էլ գերի վերցնելով՝ հետ են վերադառնում իրենց ամրոցները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորճայքի պատմություն
Ալիանսա դու Տոկանտինս

** Ալիանսա դու Տոկանտինս** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Գուրուպի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6491 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 579,742 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 4,1 մարդ/կմ²։

Քաղաքի տոնը նշվում է հունվարի 10-ին։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1989 թվականին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 16.809.595,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 2.648,43 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,717 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Ալիանսա դու Տոկանտինսի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Անմտեղ

**Անմտեղ**, լեռնագագաթ Սյունիքի բարձրավանդակում, Հադրութի շրջանի Թեզխարաբ գյուղի մոտ։ Այս լեռան վրա գտնվում է համանուն ամրոցը, որի ավերակները պահպանվում են առ այսօր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի լեռնագագաթներ
Ապուհայաթ

**Ապուհայաթ**, հանքային աղբյուր Թուրքիայում, Դերսիմում, Կարմիր վանք եկեղեցու բակում։ Ըստ ավանդության հայտնի է եղել որպես կենաց և անմահության ջուր։ Նույն ավանդության ասելով՝ այդ ջուրը շատ օգտակար է եղել մարսողության համար և դրանով է բացատրվում շրջակայքի բնակչության երկարակյաց լինելը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դերսիմի նահանգ
Կատեգորիա:Հանքային աղբյուրներ
Կարանլիկ

**Կարանլիկ**, (), բառացիորեն «Մութ կիրճ» խորը զառիթափ կիրճ է, որը գտնվում է Թուրքիայի Էրզինջանի մարզի Լիճք և Ակն շրջանների միջև, որ ձևավորել է Կարասու գետը Մնձուրի լեռնաշղթաում։

Մնձուրի լեռնաշղթան, որոնք ձքվում են մոտավորապես արևելքից-արևմուտք ուղղությամբ, բաժանված են հյուսիս-հարավ ուղղված նեղ հովիտներով, որոնք ձևավորվում են առուներով: Քեմալիյեի տարածքում Քարասու գետով ստեղծված գոյացությունը կոչվում է Քեմալիյե լեռնանցք (թուրք. Kemaliye Boğazı): Լիճք և Դութլուջա գյուղերի միջև ընկած հատվածը կոչվում է Կարանլըք կիրճ։ Կիրճն ունի 25 կմ երկարություն, 1000 մ խորություն և 10–15 մ լայնություն՝ հիմքում ունենալով գրեթե 90% ժայռոտ թեքություն:

Ձորն առաջարկում է բացօթյա ժամանցային գործողություններ, ինչպիսիք են ժայռամագլցումը և նավով զբոսանքները:

Այտեղ,  Շրզու գյուղի մոտ, գտնվում է  *Ավազ* հովիտ։


Kemaliye Taş Yolu and Karanlik Kanyon.jpg|Թաշ Յոլուն և Կարանլիկ կիրճը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կիրճեր
Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Անահացի ջուր

**Անահացի ջուր** գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, հոսում է Դիլիջան քաղաքից արևելք ընկած տարածքով, երկաթային բաղադրություն ունեցող երեք աղբյուրների շրջանում, միակ հիշատակւթյունը հանդիպում է ռուսական արքայական աշխարհագրակ ընկերության 1915 թ. տեղեկագրում։ Հավանաբար պատկանում է Աղստև գետի ավազանին։
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Ցիստեին-փՌՆԹ լիգազ

**Ցիստեին-փՌՆԹ լիգազ** (ՖՀ 6.1.1.16), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան
:ԱԵՖ + L-ցիստեին + փՌՆԹՑիս \rightleftharpoons ԱՄՖ + դիֆոսֆատ + L-ցիստինիլ-փՌՆԹՑիս։

Այս ֆերմենտի երեք սուբստրատներն են ԱԵՖ, ցիստեինը և փՌՆԹ(Ցիս), իսկ պրոդուկտներն են ԱՄՖ, դիֆոսֆատը և L-ցիստինիլ-փՌՆԹՑիս։

Այս ֆերմենտը պատկանում է այն լիգազների ենթադասին, որոնք ամինոացիլ-փՌՆԹ-ում առաջացնում են ածխածին-թթվածին կապեր։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է **L-ցիստեին։ փՌՆԹՑիս լիգազ (ԱՄՖ-առաջացնող)**։ Այս ֆերմենտը մասնակցում է ցիստեինի մետաբոլիզմին։

## Կառուցվածքի հետազոտություններ
2007 թվականի դրությամբ հայնտի են այս ֆերմենտի 3 տարբեր կառուցվածքներ (, , )։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայտնի կառուցվածքով ֆերմենտներ
Կատեգորիա:ՖՀ 6.1.1
Ավլիար

**Ավլիար**, *Ալվիար*, լեռ Թուրքիայում, Կարսի սարահարթում, Ալաջայի լեռներում, Կարս քաղաքից 19-20 կմ հարավ֊արևելք։ Բարձրությունը կազմում է 2425 մետր։ 1877-1878 թվականների ուս-թուրքական պատերազմի գլխավոր կռիվների թատերաբեմներից մեկն էլ Ավլիարի շրջանն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Աջիգին

**Աջիգին**, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհում։ Այդպես է կոչվում Անտիպոնտական լեռնաշղթայի այն հատվածը, որը ձվում է Չախըրդախ լեռնաշղթայի արևմտյան մասից մինչև Կանդիլ լեռնագագաթը։ Աջիգինի լեռները սահմանագիծ են Վերին Բասենի Օլթի գետի ավազանի միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Մարվին Դուկշ

**Մարվին Դուկշ** (. , ), գերմանացի ֆուտբոլիստ, ով որպես հարձակվող հանդես է գալիս Դորտմունդի «Բորուսիայում»։ Դուկշը «Բորուսիայի» երիտասարդ հեռանկարային ֆուտբոլիստներից մեկն է։ Նա առաջին անգամ հանդես է եկել ակումբի կազմում 8 տարեկան հասակում։ Գերմանիայի գավաթի խաղարկության «Վիլհելմշավենի» դեմ խաղում փոխարինման դուրս գալով նորամուտն է նշել Դորտմունդի կազմում, դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային
Վերջին թարմացում՝ 24 փետրվար 2014

1Ներառում է Գերմանիայի գավաթը։
2Ներառում է Գերմանիայի սուպերգավաթը։
3Ներառում է ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգան և ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պաուլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլշտայնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պադերբորնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերդերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆորտունա Դյուսելդորֆի ֆուտբոլիստներ
Ապշոտի ձոր

**Ապշոտի ձոր**, ձոր, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Չմշկածագի գավառում։ Հոսում է Բազաբուն գյուղի տարածքով, անցնում է գյուղի միջով՝ հյուսիս֊հարավ ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Արազդայանի իջվածք

**Արազդայանի իջվածք**, *Արազդայանի դաշտ*, գոգավորություն Հայաստանի Արարատի մարզում, Արաքսի հովտում, Արարատյան դաշտի հարավարևելյան հատվածում, Արարատյան Արտեզյան Ավազանի Արարատի տարածաշրջանում։ Ջրառն իրականացնում է հիմնականում խորքային պոմպերով։ Հիմնական հորատանցքերի հաստատված պաշարներ՝ 2138,9 լ/վրկ

## Տես նաև
* Արազդայանի ջրանցք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի աշխարհագրություն
Անզես

**Անզես, Անզեմ, Անզեն,** բլուր Փոքր Հայքում, Եվդոկիա քաղաքի շրջակայքում՝ Զելա քաղաքից ոչ հեռու։ Այստեղ 861 թվականին Պավլիկյանների և արաբների զորքերը շրջապատեցին բյուզանդական զորքերին, սակայն շոգից նեղվելով, առանց կռվի քաշվեցին դեպի մարգագետինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
M1G

մինի
**M1G**, հետերոցիկլիկ մոլեկուլ, և առաջացնում է ԴՆԹ-ադուկտ։ Առաջանում է մալոնային դեալդեհիդիկ ռեակցիայի արդյունքում, ճարպի պերօքսիդային օքսիդացման ժամանակ, ինչպես գուանոզինը : Նուկլեոտիդների էկցիզիոն ռեպացիայի մեխանիզմը թույլ է տալիս օրգանիզմին ազատվել ձևավորված ԴՆԹ-ադուկտից , սակայն ԴՆԹ ռեպացիոն գործընթացին դիմակայելու արդյունքում կամ ԴՆԹ-ադուկտները հեռացնել չկարողանալու արդյունքում կարող է ի հայտ գալ մուտացիա, ինչի հետևանքով կարող է ձևավորվել քաղցկեղ։

M1G-ն օրգանիզմում տարածված է էնդոգեն ԴՆԹ-ադուկտների տեսքով։ Առկա է լյարդում, լեյկոցիտներում, պանկրեասի և կրծքագեղձի բջիջներում նրա կոնցենտրացիան կազմում է 1- 120 է 108 նուկլեոտիդների հաշվով։

## Ծանոթագրություններ
:

Կատեգորիա:ԴՆԹ
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Ալմաս (Բրազիլիա)

**Ալմաս** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Դիանոպոլիսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 9082 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 4 021,111 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 2,3 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1958 թվականի նոյեմբերի 14-ին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 13.990.670,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.589,31 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,638 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Ալմասի (Բրազիլիա) մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Ասլանդուզ

**Ասլանդուզ**,
քաղաք Իրանում։ Գտնվում է Արդաբիլի նահանգում (օսթանում), Արաքս գետի աջ ափից 1-2 կմ հեռավորության վրա, Ադրբեջանի Հորադիզ քաղաքի դիմաց։ Հանդիսանում է համանուն շահրեստանի կենտրոնը։ 2016 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմում էր 6348 մարդ։

Ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ, 1812 թվականի հոկտեմբերին Ասլանդուզի մոտ տեղի է ունեցել Ասլանդուզի ճակատամարտը, որում ռուսական զորքերը տարել են փայլուն հաղթանակ։ Նրանց շարքերում կռվում էին նաև հայկական ջոկատները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Անհատակ

**Անհատակ**, լճակ Դերսիմի շրջանում, Գալառիճ գյուղի մոտ։ Ջուրը ծծմբային բաղադրություն ունի, խորն է, որից և ստացել է Անհատակ անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Արխաշին (գետ)

**Արխաշին**, գետ Հայաստանում, Ամբերդի ձախ վտակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամբերդ գետի վտակներ
Դուոդեցիմա

**Դուոդեցիմա** (՝ տասներկուերորդ, նկատի ունեն հնչյունաշարի հերթականությամբ 12-րդ աստիճանը՝ հաշված առաջինից՝ պրիմայից), երաժշտական ինտերվալ 12 աստիճան մեծությամբ, նշանակվում է 12 թվով։

Առավել հաճախ դիտարկվում է որպես բաղադրյալ ինտերվալ, այսինքն՝ բաղկացած օկտավայից և կվինտայից (նրա նախկին անվանումը՝ *diapason cum diapente*, այսինքն՝ օկտավա կվինտայի հետ միասին)։ Օրինակ՝ ***С-g***:

Ինչպես և կվինտան, կարող է լինել մաքուր, փոքրացված և մաքուր։ Երաժշտության տեսության եվրոպական ուղղության մեջ մաքուր դուոդեցիման դասակարգվում է որպես կատարյալ կոնսոնանս։ Սերգեյ Ռախմանինովը ազատորեն օգտագործում էր դուոդեցիման դաշնամուրի վրա։

## Գրականություն

* Դուոդեցիմա // *Բուլուչևսկի Յու., Ֆոմին Վ.* Երաժշտական բառարան, Մ., 2005. — 461 էջ

Կատեգորիա:Երաժշտական ինտերվալներ
Անայնեյ

**Անայնեյ**, լեռ Հայաստանում, Բազումի լեռներում, Վանաձոր քաղաքից մոտ 23 կմ արևելք։ Նշանակված է ռուսական գլխավոր շտաբի քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բազումի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Ապարիսական

**Ապարիսական**, *Չրաղյան*, (*Ասպարիսաձև դաշտակ*), դաշտ Արցախի Հանրապետություն Մարտակերտի շրջանում, Թարթառ (Տրտու) գետի հովտում։ Հիշատակում են Մ. Կաղանկատվացին «Պատմություն Աղվանից աշխարհի» աշխատությունում, Ղևոնդ Ալիշանը՝

։

Գտնվում է Թալիշ գյուղի մոտ, Մատաղիս գյուղից հյուսիս, Հաթերքի գոգավորութունից արևելք՝ Սարսանգի ջրամբարի մերձափնյա հատվածում։ Այստեղ գտնվում է Կախրիլյար գյուղատեղի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի դաշտեր
Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջան
Օթլուկ

**Օթլուկ**, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնաշղթայում, Օթլուկ Բելի լեռների կենտրոնական մասում, Բաբերդ քաղաքից 21-22 կմ հարավ-արևելք, Ներքին Լորի գետից 6 կմ հարավ-արևելք։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում Օտլուկ ձևով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Բայբուրթի մարզ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Լիզին-փՌՆԹ լիգազ

**Լիզին-փՌՆԹ լիգազ** (ՖՀ 6.1.1.6), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան
:ԱԵՖ + L-լիզին + փՌՆԹLys \rightleftharpoons ԱՄՖ + դիֆոսֆատ + L-լիզիլ-փՌՆԹLys:

Այս ֆերմենտի երեք սուբստրատներն են ԱԵՖ, լիզինը և փՌՆԹ(Lys), իսկ պրոդուկտներն են ԱՄՖ, դիֆոսֆատը և L-լիզիլ-փՌՆԹLys։

Այս ֆերմենտը պատկանում է այն լիգազների ենթադասին, որոնք ամինոացիլ-փՌՆԹ-ում առաջացնում են ածխածին-թթվածին կապեր։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է **L-լիզին։ փՌՆԹLys լիգազ (ԱՄՖ-առաջացնող)**։ Այս ֆերմենտը մասնակցում է լիզինի մետաբոլիզմին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հայտնի կառուցվածքով ֆերմենտներ
Կատեգորիա:ՖՀ 6.1.1
Ապակեքար

**Ապակեքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանի լեռնաշղթայի հարավ-արևմտյան մասում, Հաղարծին գյուղից հյուսիս-արևելք, Հովք գյուղից 1,5 կմ արևելք։ Բարձրություն 1651 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Առանիս

**Առանիս**, ճանապարհային կայան խեթական թագավորության արևելյան կողմում։ Հիշատակվում է խեթական արձանագրություններում։ Պտղոմեոսը Արանա ձևով տեղադրում է Փոքր Հայքում։ Նիկողայոս Ադոնցը և Հ. Մանանդյանը նույնացնում են Փոքր Հայքի Մալաթիա-Սեբաստիա ճանապարհի վրա գտնվող հետագայի Ալաջախան գյուղի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խեթական թագավորություն
Ասպահեն

**Ասպահեն**, գետ Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհում, Արագածոտն գավառում։ Հիշատակվում է միայն Շիրակացու «Աշխարհացոյց»-ի ընդարձակ բնագրում։ Ամենայն հավանականությամբ սովորրական հեղեղատ էր Սև ջրի ավազանում։ Ենթադրվում է, որ սկիզբ է առնում Վաղարշապատ քաղաքի մոտակայքից։ Դժվար է կռահել, թե այժմյան որ գետակին կամ հեղեատին է համապատասխանում։ Հավանակնությունից զուրկ չէ Ղևոնդ Ալիշանի ենթադրությունը, ըս որի Ասպահենը կարող է լինել հեն Սև ջուր գետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Արզիանդաղ

**Արզիանդաղ**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսային մասում։ Այսպես է կոչվում Արսիան֊Սողանլուղ լեռնահամակարգի հյուսիսային հատվածը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Աշնավար

**Աշնավար**, լեռ Ադրբեջանի Օրդուբադի շրջանում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային կողմում, բարձրությունը մոտ 2895 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջան
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Biman Bangladesh Airlines

**Biman Bangladesh Airlines** Բանգլադեշի խոշորագույն ավիաընկերություններից է։ Ավիաընկերությունը իր չվերթները իրականացնում է Դակկի միջազգային օդանավակայանից։ Ավիաընկերությունը հիմնականում իրականացնում է չարտերային չվերթներ։ Ավիաընկերությունը համագործակցում է Regent Airways և United Airways-ի հետ։ 1972 թվակականին ավիաընկերությունը սկսեց շահագործել Boeing օդանավը։ Ավիաընկերությունը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում հետևյալ մայրցամաքներում՝ Եվրոպա, Ասիա և Հյուսիսային Ամերիկա։

## Պատմություն
Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1972 թվականի հունվարի 4-ին և սկսել է իր գործունեությունը նույն թվականի մարտի 4-ին։ 1972 թվականին ավիաընկերությունը ձեռք է բերում նոր ինքնաթիռ Հունաստանի կողմից, սակայն ավիաընկերությունը այդ ինքնաթիռը շահագործում է ավելի ուշ։ 1973 թվականին ավիաընկերությունը սկսում է օգտագործել Boeing 707 օդանավը, և թռիչքներ է իրականացնում դեպի Լոնդոն։ 1974 թվականին ավիաընկերությունը բացում է նոր չվերթներ դեպի՝ Բանգկոկ և Դուբայ։ 1981 թվականին ավիաընկերությունը սկսում է շահագործել Fokker F28-4000 ինքնաթիռը։ Ավիաընկերությունը չվերթներ է իրականացնում հետևյալ երկրներում՝ Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Իտալիա, Իսպանիա, Ֆրանսիա, Հռոմ։

## Չվերթ
2015 թվականի փետրվարին ավիաընկերության չվերթը բաղկացած էր հետևյալ ինքնաթիռներից՝։




### Նախկինում շահագործված
Ավիաընկերությունը շահագործել է հետևյալ ինքնաթիռները՝։

* BAe ATP
* Boeing 707-120B
* Boeing 707—320
* Boeing 707-320B
* Boeing 707-320C
* Boeing 737—300
* Boeing 747—200
* Boeing 747—300
* Boeing 747-300M
* Boeing 747-400
* Boeing 777—200
* Douglas DC-6B
* Douglas DC-8-40
* Douglas DC-8-50
* Fokker F27-200
* Fokker F27-600
* Fokker F28-4000
* McDonnell Douglas MD-80
* McDonnell Douglas DC-10-15
* McDonnell Douglas DC-10-30
* McDonnell Douglas DC-10-30ER

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1972 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Ասիայի ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Անասնաթաղ (բլուր)

**Անասնաթաղ**, բլուր Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Արարատյան դաշտում, Վաղարշապատ քաղաքից 2 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 879 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Ավղակլար Թեփե

**Ավղակլար Թեփե**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիտավրոս լեռնահամակարգում, Օլթի քաղաքից մոտ 15 կմ հարավ արևմուտք, Սիվրիի լեռների ծայր հյուսիս արևելյան մասում։ Լանջերը մեծ մասամբ անտառապատ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Անանաս (Տոկանտինս)

**Անանաս** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Բիկու դու Պապագայուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 12 156 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 587,000 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 7,7 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 20.837.723,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.827,55 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,667 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Անանասի (Տոկանտինս) մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Ավնեսիս

**Ավնեսիս**, վայր Կիլիկիայում, նրա արևմտյան ծովափին, պատմական Պամփիլիայում, աշխարհագրական ճշգրիտ տեղադրություն՝ անորորշ։ Ոմանք սրա հետ են նույնացնում հնում հիշատակված Պտոլոմայիսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի բնակավայրեր
Ավրաղ

**Ավրաղ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Բոհտա գետից հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շըրնաքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Արզանդաղ

**Արզանդաղ**, լեռ Տրանում, Հայաստանի հարավարևելյան սահմանի մոտ, Մարանդի շրջանում, Արզան գետից ոչ հեռու։ Ունի 2623 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի լեռներ
Կատեգորիա:Արևելյան Ադրբեջան նահանգ
Արղանամադեն (գետ)

**Արղանամադեն**, Արգանամադեն գետ Հայկական լեռնաշխարհում. Այսպես է կոչվում Տիգրիսի վտակը վերին հոսանքի շրջանում։ Սկիզբ է առնում Ծովք լճակից (մոտ 1800 մետր բարձրություն), և հարավ֊արևելք ուղղությամբ անցնելով Արղանամադեն քաղաքի մոտով, ընթանում է դեպի հարավ ու Զիբենե գետին միանալուց հետո գոյացնում է Տիգրիսը (Արևմտյան Տիգրիս)։ Արղանամադենի վտակներից են Հենին, Սեյիդը, Հասանը և այլն։ Միջին հոսանքում անցնում է անտառապատ ձորակներով, սնումը՝ անձրևային, վարարումը՝ մայիս֊հունիս ամիսներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Արկու գետ (գետակ)

**Արկու գետ**, գետակ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Անունը հավանաբար ծագել է համանուն գյուղի անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության գետեր
Ավաս

**Ավաս**, լեռ Ադրբեջանի Թովուզի շրջանում՝ Թիֆլիս֊Բաքու երկաթուղու Թոուզ կայարանի մոտ՝ նրա հարավ֊արևմտյան կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Թովուզի շրջան
It’s Probably Me

**«It's Probably Me»** (), բրիտանացի ռոք երաժիշտ Սթինգի երգը, որը թողարկվել է 1992 թվականին։ Երգի ձայնագրությանը մասնակցել են Էրիկ Կլեպտոնը, Մայքլ Քեյմենը և Դեյվիդ Սենբորնը։ Երգի սկզբնական տարբերակը թողարկվել է որպես «Մահացու զենք 3» ֆիլմի սաունդրեք։ Ինչպես նաև այն հայտնվել է երաժշտի լավագույն հիթերի մեջ՝ Fields of Gold։ The Best of Sting 1984–1994։

## Ստեղծման պատմություն
Երաժշտությունում օգտագործվում են լեյտմոտիվներ, որոնք առկա էին նաև «Մահացու զենք 3» ֆիլմում (թողարկված 5 տարի շուտ)։ Տեսահոլովակում նկարահանվել են Էրիկ Կլեպտոնը, Մայքլ Քեյմենը և Դեյվիդ Սենբորնը։ Տեսահոլովակը մոնտաժի էր ենթարկվել երաժիշտների ստուդիայում, դրա հետ մեկտեղ առկա են որոշ կադրեր ֆիլմից։ Սթինգը երգը գրեց 1993 թվականին իր Ten Summoner's Tales ալբոմիի համար, բայց արդեն մի քանի երաժիշտների հետ։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
# «It’s Probably Me» (սաունդրեքի տարբերակ) — 6։21
# «It’s Probably Me» — 5։01
# «It’s Probably Me» (edit) — 4։41
# «It’s Probably Me» (ալբոմի տարբերակ) — 6։30

## Վարկանշային սանդղակ
### Շաբաթական սանդղակ

### Տարեկան սանդղակ
{|class="wikitable sortable" 
!Հիթեր (1992)
!Հորիզոնական
|-
| Dutch Top 40
|align="center"|44
|-

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* "It's Probably Me", Release Details on Sting's official website 

Կատեգորիա:Մահացու զենք (ֆիլմաշար)
Կատեգորիա:Ջազ
Կատեգորիա:Ռոք երգեր
Կատեգորիա:Սթինգի երգեր
Բացիր իմ սիրտը (ֆիլմ)

**Բացիր իմ սիրտը** (), իտալական դրամա։ Նկարահանել է ռեժիսոր Ջադա Կոլագրանդեն 2002 թվականին։

## Սյուժե
Կատերինան ապրում է ավագ քրոջ՝ Մարիայի հետ։ Մարիան մարմնավաճառ է, և քույրերն ապրում են նրա աշխատած գումարով։ Ավագ քրոջ խնամակալությունը վերաբերում էր ոչ միայն գումարային միջոցներին, այլև քրոջ հետ սեքսին և շփմանը։ Կատերինային թույլատրվում էր հաճախել միայն պարի դպրոց։ Եվ հենց այնտեղ էլ նա հանդիպում է իր առաջին սիրուն՝ ուսուցիչ Ջովաննիին։ Նկատելով նրանց համակրանքը՝ Մարիան ամեն ինչ իր հսկողության տակ է վերցնում։ Նա թույլատրում է Ջովաննիին՝ աղջկան զրկել կուսությունից, իսկ հետո խնդրում է, որ այլևս չգա։ Սակայն Ջովաննին շարունակում է հանդիպել Կատերինայի հետ։ Մարիան սպանում է Ջովաննիին։ Հետո բոլոր տղամարդիկ, ովքեր քնում են Կատերինայի հետ, մահանում են։

## Դերասանական կազմ

## Տես նաև
* «Բենզին» - 2001 թվականի իտալական դրամա
* «Ալիս» - 2002 թվականի ֆրանսիական դրամա երկու քույրերի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջադա Կոլագրանդեի ֆիլմեր
Աշակ (գետակ)

**Աշակ** (Ասակ), գետակ Ճորոխի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Օլթիի աջ օժանդակը։ Անվան ծագումը՝ իբր Արշակ անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2012

աջից|175px
**Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2012**, 40-րդ կանանց շախմատային օլիմպիադան, որը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 27-ից մինչև սեպտեմբերի 10-ը։

Մասնակցել է 125 թիմ, որտեղ խաղը անցկացվել է շվեյցարական ձևաչափով՝ 11 փուլից։

## Արդյունքներ

## Թիմային խաղերի հաղթողներ

## Անհատական մեդալներ
* Խաղատախտակ 1։  Խոու Իֆան 2645
* Խաղատախտակ 2։  Չժաո Սյուե 2574
* Խաղատախտակ 3։ ** [[Նադեժդա Կոսինցեվա]] 2693**
* Խաղատախտակ 4։  Խուան Ցյան 2547
* Պահեստային։  Նատալիա Պագոնինա 2487

## Արտաքին հղումներ
* Արդյունքներ 

Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադա
Արամազդի լեռնանցք

**Արամազդի լեռնանցք**, լեռնանցք Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում՝ Բարգուշատի լեռնաշղթայում, այստեղով է անցնում Ողջի գետի հովիտը Գոբիսի շրջանի հետ կապող ամենակարճ ճանապարհը
:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փոքր Կովկաս լեռնային համակարգ
Ավխորկնի

**Ավխորըկ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում։ Տեղակայված է Սասունում, Տալվորիկի գավառակի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաթմանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Սասունի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Առնուսար

**Առնուսար**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոսի արևելյան հատվածում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Արումա

**Արումա**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, հիշատակված Թգլատպալասարի սեպագիր արձանագրությունում (մ․թ․ա 1116֊1000 թվականներ), ըստ որի այս լեռան մոտով է ասորեստանյան արքան արշավել դեպի Իլդիշ երկիրը՝ կրակի մատնելով բազմաթիվ գյուղերը։ Ենթադրվում է, որ գտնվում էր Հայկական Տավրոսում կամ Կորդվաց լեռնահամակարգում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Առաջաձորի լեռներ

**Առաջաձորի լեռներ**, լեռնաճյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, համանուն լեռնագագաթով։ Պատկանում է Բարգուշատի լեռնաշղթային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարգուշատի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Ալեքս դա Քիդ

**Ալեքսանդր Գրանդ** (, ավելի հայտնի է **Ալեքս Դա Քիդ** անունով (), ), բրիտանացի հիփ-հոփ երգիչ, Գրեմմի մրցանակաբաշխության հաղթող։ Նա զբաղվում է Նիկի Մինաժի, Հեյլի Ուիլյամսի, Էմինեմի, Ռիհաննայի, Պաֆֆ Դեդդիի, Դոքտոր Դրեի, Վ.Օ.Վ., Սքայլար Գրեի, և Lupe Fiasco, Imagine Dragons պրոդյուսերինգով։

## Պրոդյուսերական սկավառակագրություն
### 2008

**Kardinal Offishall - Not 4 Sale**

* "Going In"

**Միշել Ուիլյամս - Unexpected**

* "Hello Heartbreak"

### 2009
**Alesha Dixon - The Alesha Show (Encore edition**

* "All Out of Tune"

### 2010
**Nicki Minaj - Massive Attack - single**

* "Massive Attack" (feat. Sean Garrett; produced with Sean Garrett)

**B.o.B - B.o.B Presents։ The Adventures of Bobby Ray**

* "Airplanes" (feat. Hayley Williams of Paramore; produced with DJ Frank E)
* "Airplanes, Part II" (feat. Eminem and Hayley Williams of Paramore; produced with Eminem and Luis Resto)

**Eminem - Recovery**

* "Love the Way You Lie"

**Rihanna - Loud**

* "Love the Way You Lie (Part II)"

**T.I. - No Mercy**

* "Castle Walls"

**Diddy - Dirty Money - Last Train to Paris**

* "Coming Home" (featuring Skylar Grey)

### 2011
**Dr. Dre - Detox**

* "I Need a Doctor" (feat. Eminem & Skylar Grey)

**Lupe Fiasco - Lasers**

* "Words I Never Said" (feat. Skylar Grey)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրիստոլ Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժշտական գործիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Անժիկու (Տոկանտինս)

**Անժիկու** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Բիկու դու Պապագայուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2898 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 438,703 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 6,6 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 5.115.527,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.767,63 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,668 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Անժիկույի (Տոկանտինս) մասին 

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Արբաշ (գետակ)

**Արբաշ**, *Արպաշ, Պուրպուր*, գետակ Կիլիկիայում, Միջերկրական ծովի ավազանում հոսում է Լամոս և Կիդնոս գետերի միջև ընկած տարածությունով։ Գետաբերանի մոտ գտնվում է Արբաշ բերդի ավերակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Արեշենկա

**Արեշենկա**, գետակ Կուրի ավազանում։ Հոսում է Գանձակի գավառով և թափվում է Ջակիրչայի մեջ։ Գետակի ափին գտնվում է հայկական հին Վարդանապատ, այժմյան Սլավյանկա դուխոբորների գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջան
Դալար (այլ կիրառումներ)

**Դալար** եզրը կարող է վերաբերել․
* Դալար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։
* Դալար (Ուրֆայի նահանգ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում։
* Դալար (Հալեպի նահանգ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Հալեպի նահանգում։
* Դալար (Արարատի մարզ), Հայաստանի Արարատի մարզում։
* Դալար (գետ), գետ Կոտայքի մարզում։
* Դալար (անձնանուն), հայկական անուն։
* Դալար - լեռնագագաթ (2616 մ) Կոտայքի մարզում, Ծաղկունյաց լեռների համակարգում,
Արգանետ (գետակ)

**Արգանետ՝** գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում։ Անցնելով համանուն գետով՝ միանում է Ճորոխի ձախակողմյան վտակ Խատիլա գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Խատիլա գետի վտակներ
Արենի (կիրճ)

**Արենի**, կիրճ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Շարուրի դաշտից Վայոց ձոր մտնող կիրճը, Արենի գյուղից հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կիրճեր
Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Արգաստ

**Արգաստ,** գետ Պատմական Հայաստանում Վանա լճի հարավում։ Ոմանք նույնացնում են Արևելյան Տիգրիսի ձախակողմյան Կերկանդիլսու վտակի հետ։ Արգաստի անվան հետ է կամվում Մեծ Հայքի Մոկք աշխարհի Արգաստովիտ գավառը՝ ստուգաբանվելով **Արգաստ**ի հովիտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Արքաղան

**Արքաղան**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, տեղակայված է Սևանա լճից դեպի հարավ։ Հիշատակվում է միայն Ղևոնդ Ալիշանի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վարդենիսի լեռնաշղթա
Արտազի դաշտ

**Արտազի դաշտ**, դաշտ Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Արտազ գավառում։ Ոմանք ամբողջապես սրա հետ են նույնացնում Ավարայրի դաշտը, որ ճիշտ չէ։ Վերջինս Արտազի դաշտի միայն արևմտյան փոքր հատվածն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Դաշտաքար (այլ կիրառումներ)

**Դաշտաքար** եզրը կարող է վերաբերել․
* Դաշտաքար - լեռնագագաթ (1064 մ) Արագածոտնի և Արմավիրի մարզերի սահմանագլխին։
* Դաշտաքար - գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Արարատի տարածաշրջանում։
* Դաշտաքար - լեռ Աշոցքի սարահարթում
* Դաշտաքար - հրաբխային լեռ Արարատ լեռնազանգվածի հարավարևմտյան ստորոտին
Ավազ Կետիկ

**Ավազ Կետիկ**, *Ավազ Կետուկ*, լեռներ Կիլիկիայի Տավրոս լեռնահամակարգում։ Տեղակայված են Զեյթունի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ադանայի մարզ
Անդրիունի իշխանություն

**Անդրիունի իշխանություն**, ֆեոդալական իշխանություն Կիլիկիայում, նրա հյուսիսարևելյան կողմում, Մարաշի մոտակայքում։ Իբրև անկախ իշխանություն կազմվել է է Մելիք-Շահի (1072-1092) սելջուկյան պետության քայքայումից հետո։ 1086 թվին գտնվել է Փիլատրոս Վարաժնունու իշխանության կազմում, իսկ հետո միացել Կիլիկիայի հայկական թագավորությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխանություններ
Հիդրօքսիլամին ռեդուկտազ

**Հիդրօքսիլամին ռեդուկտազ** (ՖՀ 1.7.99.1), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան
:NH3 + H2O + ակցեպտոր \rightleftharpoons NH2OH + վերականգնված ակցեպտոր

Այս ֆերմենտի երեք սուբստրատներն են ամոնիակը, ջուրը և ակցեպտորը, իսկ պրոդուկտներն են հիդրօքսիլամինը և վերականգնված ակցեպտորը։

Այս ֆերմենտը պատկանում է այն օքսիդառեդուկտազների ենթադասին, որոնք այլ ակցեպտորների հետ որպես դոնոր ազդում են այլ ազոտ պարունակող միացությունների վրա։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է **ամոնիակ։ Ակցեպտոր ռեդուկտազ**։ Այն ունի երկու կոֆակտոր՝ FAD և ֆլավոպրոտեին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ՖՀ 1.7.99
Կատեգորիա:Անհայտ կառուցվածքով ֆերմենտներ
Արորդերե

**Արորդերե**, գետակ Արևելյան Եփրատի (Արածանի) ավազանում, Փերի գետի ձախ վտակը։ Հոսում է Քղիի շրջակայքով և մայր գետին է մի անում Քղի քաղաքաից մոտ 6 կիլոմետր հյուսիս-արևելք։ Լեռնային է և արագահոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Աշմեշենբաշի

**Աշմեշենբաշի**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտոս լեռնահամակարգում, նրա հյուսիսարևելյան հատվածում, Օլթի գետի ստորին հոսանքի ձախ կողմում։ Ձգվում է զուգահեռականի ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Արան (աղբյուր)

**Արան**, աղբյուր Արցախում՝ Մարտակերտի շրջանում, Գանձասար վանքի մոտակայքում «*եկեղեցիների յալ*» կոչվող վայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջան
Արփադերե

**Արփադերե**, գետակ Թուրքիայում Արածանիի ավազանում, Պաղին գետի ձախակողմյան վտակը, որի մեջ է թափվում Բալու քաղաքից մոտ 34 կմ հյուսիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արածանի գետի վտակներ
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզ
Արջի կոխեր

**Արջի կոխեր**, ձորակ Կուրի աջակոմյան վտակ Տավուշ գետի ավազանում։ Արջի կոխեր ավազանում հայտնի են եղել պղնձի բովեր, որոնցից մի քանիսը անցյալում ենթարկվել են շահագործման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր
Զանգակատուն (այլ կիրառումներ)

**Զանգակատուն** եզրը կարող է վերաբերել․
* Զանգակատուն, ճարտարապետական կառույց է եկեղեցուն կից կամ առանձին՝ զանգ կախելու համար։
* Անլռելի զանգակատուն, պոեմ Պարույր Սևակի հեղինակությամբ։
* Զանգակատուն (Արարատի մարզ), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Արարատի տարածաշրջանում։
Արփալը

**Արփալը**, լեռ Կարսի սարահարթում, Կաղզվան քաղաքից արևելք, Ախուրյանից մոտ 6 կմ արևմուտք, նույնանուն Արփալը գյուղից 4 կմ հեռավորության վրա։ Բարձրությունը մոտ 1730 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Պար
Անճղոց թաղ

**Անճռոց թաղ**, թաղամաս Արևմտյան Հայաստանի Վանի նահանգի Մոկս քաղաքում։ 1909 թվականին ուներ 24 բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Ապարեսիդա դու Ռիու Նեգրու

** Ապարեսիդա դու Ռիու Նեգրու** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Պորտու Նասիունալի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3703 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 160,363 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 3,2 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 8.860.172,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 2.449,59 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,675 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Ապարեսիդա դու Ռիու Նեգրուի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Անդըրուն

**Անդըրուն**, գետ պատմական Կիլիկիայում, Պիռամոս (Ջահան) գետի վտակ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Kingfisher Airlines

**Kingfisher Airlines,** Հնդկաստանի խոշորագույն ավիաընկերություններից է, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Բանգալորում։ Ավիաընկերությունը ներկայումս իրականացնում է 218 ներքին չվերթներ, և 40 միջազգային չվերթներ։ 2008 թվականին ավիաընկերությունը ճանաչվել է լավագույն ավիաընկերություն Skytrax֊ի կողմից։ Ավիաընկերությունը համատեղ թռիչքներ է իրականացնում հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝ Asiana Airlines, Malaysia Airlines, Qatar Airways, Singapore Airlines և Cathay Pacific Airways։ Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 2004 թվականին։

## Պատմություն
Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 2004 թվականին, և սկսել է իր գործունեությունը 2005 թվականի մայիսի 9֊ին։ Ավիաընկերությունը իր չատրերային չվերթների համար վարձել է Airbus A320-200 օդանավը։ 2007 թվականի հունիսին ավիաընկերությունը իրականացրել է իր առաջին միջազգային չվերթը դեպի ԱՄՆ։ Ավիաընկերության դուստր կազմակերպությունն է համարվում United Breweries Group֊ը։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 18֊ին ավիաընկերությունը միանում է Jet Airways֊ի հետ և սկսում են համատեղ չվերթներ իրականացնել։ 2010 թվականի հունիսի 7֊ին ավիաընկերությունը պայմանագիր է կնքում «oneworld»֊ի հետ։

## Չվերթը
2008 թվականի հուլիսի 6֊ին ավիաընկերության չվերթը բաղկացած էր հետևյալ ինքնաթիռներից՝





## Ավիաընկերության համաձայնագրերը
Ավիաընկերությունը պայմանագիր է կնքել հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝

* Emirates Airline

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Kingfisher Airlines
* Չվերթը Kingfisher Airlines 
* Ինքնաթիռների լուսանկարները
* Kingfisher Airlines и Toyota F1 
* Kingfisher World — The World of Good Times 
* Տեղեկություն Kingfisher Airlines

Կատեգորիա:2013 լուծարված ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Աջի (լեռ)

**Աջի**, լեռ Ադրբեջանի Գորանբոյի շրջանում։ Գանձակ քաղաքից հարավ-արևելք, Շաաֆաք գրուղի մոտակայքում հյուսիս, Գյուրզալար գյուղից արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրությունը մոտ 882 մ։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Գորանբոյի շրջան
Առընդեղ

**Առընդեղ**, վայր։ Հիշատակվում է 16-րդ դարի մի ավետարանի հիշատակարանում։ Ենթադրվում է, որ գետ էր և գտնվում էր Խարբերդի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրություն
Ասորվոց դաշտ

**Ասորվոց դաշտ**, դաշտ Մեծ Հայքում։ Այդպես է կոչվել Աղձնիք աշխարհի դաշտային մասը՝ Արևմտյան Տիգրիս գետի հովիտը։ Հիշատակել է Ասողիկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզի հարթավայրեր
Աշոցքի լեռնաշղթա

**Աշոցք** կամ *Աբոցի*, լեռնաշղթա Հայաստանի  Շիրակի մարզում։ Կոչվում է Աշոցքի սարահարթի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Աշմուշեն (լեռ)

**Աշմուշեն**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, Կիսկիմ և Թորթումի գավառակների միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Պատատուկ դաշտային

;
**Պատատուկ դաշտային** (), պատկանում է պատատուկազգիների ընտանիքին, երկշաքիլավոր մոլախոտ է։ Ծիլերը դուրս գալուց հետո վերգետնյա զանգվածն ավելի դանդաղ է զարգանում, իսկ արմատային համակարգն ավելի արագ։ Կյանքի առաջին տարվա ընթացքում բույսի արմատները կարող են հասնել մինչև 1.5 մ խորության։ Տերևները նետասլաքաձև են։ Յուրաքանչյուր բնում կա մեկական կանաչավուն սերմ։ 1000 սերմը կշռում է 5-6 գ։

## Տարածում
Հիմնականում տարածված է հյուսիսարևելյան եվրոպայում, Կովկասում, Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում, Միջին Ասիայում և Հարավային Կովկասում։

## Պատկերասրահ

Convolvulus arvensis1 ies.jpg
Convolvulus arvensis9 ies.jpg
Convolvulus arvensis3 ies.jpg
Convolvulus arvensis 10 ies.jpg


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պատատուկ դաշտային

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Պատատուկազգիներ
Իշխան (անձնանուն)

**Իշխան**, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն *իշխան* բառից։ Համազոր անձնանուններն են հայերեն՝ Թագվոր, Արքա, արաբերեն՝ Մելիք, պարսկերեն՝ Խոսրով, հունարեն՝ Վասիլ։ Սկսել է գործածվել 9-րդ դարից։ Փաղաքշական ձևերն են Իշխանիկ և Իշխանակ։ Մեկ անգամ գործածվել է որպես իգական անուն։

## Գործածություններ
* Իշխանակ, որդի Գրիգոր պատրիկ Բագրատունու, քեռորդի Աշոտ իշխան Արծրունու, ում հետ միասին՝ Նկան բերդի գրավումից հետո, Բուղայի ձեռքով գերի քշվեց Բաղդադ։ Մաղրիպցոց արշավանքի ժամանակ մեծ քաջություններ գործեց և որպես պարգև՝ գերությունից արձակվելով՝ 858 թվականին վերադարձավ Վասպուրական։
* Իշխան-Սևադա, որդի Գրիգորի և թոռն Սահակ-Սևադայի, ով Աշոտ Բ Երկաթի (915-930) աներն էր։
* Իշխանիկ, աղվան իշխան, Ատրներսեհ Բ թագավորի որդին էր և Համամ թագավորի թոռը (դստեր որդին)։ Գազիկ կաթողիկոսի հետ միացած ապստամբել էր Հայոց կաթողիկոսի դեմ։
* Իշխանիկ, հայ թագավոր Կախեթի (10-րդ դար)։
* Իշխան, կրտսեր որդի Խուլ Խաչիկ իշխանի Վասպուրականի, ով 1041 թվականին սպանվեց թուրքերի դեմ պատերազմում։
* Իշխան, Արջքթոնք ցեղից, ուզելով խլել Ուռհայի դքսությունը, Սմբատին մատնեց Փիլառտոսի ձեռքը, սակայն 1083 թվականին սպանվեց վերջինիս ձեռքով։
* Իշխան, որի որդին է Հասան, թոռը Գրիգոր և վերջինիս թոռն էլ Ամիր-Հասան։ Գրիգորը 1201 թվականին մի գյուղ է նվիրել Հոռոմոսի վանքին։
* Իշխան, տիկին, ստացող ձեռագրի 1222 թվականից հետո։
* Իշխան, որդի քրդի, հևջուբ Գրիգորի հետ միասին օրենք են սահմանել, որ Հոռոմոսի վանքում կաշառքով վանահայր չդրվի։ Օրենքն արձանագրել են Հոռոմոսի վանքում 1228 թվականին և անեծքներով հաստատել։ Նույն անձինքն արգելք են դրել նաև վանքում աղանձ աղալու դեմ։
* Իշխան, ում կինն է Խուրիշահը։ Իշխանը Թեզանո շամբը նվիրել է Խեդենիկին, վերջինս էլ՝ 1245 թվականին Հոռոմոսի վանքին։
* Իշխան, հոգևոր հայր Կիվրիոնի, ով 1311 թվականին ընդօրինակեց Շնորհալու «Մեկնութիւն բարձրացուցէքի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Քյաբիրլի

**Քյաբիրլի**, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային հատվածում, Հայաստանի Վայք քաղաքից 20 կմ հարավ-արևելք։ Հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Ատրոպատյան Մարաստան

**Ատրոպատյան Մարաստան**, հնագույն երկիր Պարսկաստանում (Իրան), Հայաստանի հարավարևելյան կողմում։

## Ծանոթագրություններ
Կումիր (գետ)

**Կումիր** (), Չարըշ գետի ձախ վտակ, ունի 66 կմ երկարություն։

40 կմ երկարությամբ գետը հոսում է խոր կիրճով։ Առավել հայտնի է լողի սիրահարների մոտ։ Այս տարածքում հաշվու են մոտավրապես 17 քարվաստ (ռուս. *порог*) և 20 սահանք (ռուս. шивера)։ Նրա ամենահայտնի գետաբերանը՝ «Դեվիչի պլյոսը», տեղակայված է Ուստ Կումիր գյուղից ոչ հեռու։ Այստեղ բուռն և արագասլաց Կումիրը վեր է ածվում լուռ, մինչ հատակը պարզ ջրով գետի։
 
Կումիրի ավազանը լեռնային բյուրեղի և սպիտակ հասպիսի ձևավորման վայր է։

Ամեն տարի հուլիս ամսվա սկզբին այստեղ անց են կացվում ջրային տեխնիկայի և ռաֆտինգի մրցումներ։

Սկսած 2005 թ.-ից ամեն տարի անց են կացվում Ռուսաստանի ռաֆտինգի մրցումներ։ Սովորույթի համաձայն մրցումների անցկացման դաշտը գտնվում է Մենդոյ առվի մոտ։ Մրցումներն անց են կացվում Մենդոյ և Ինտեգրալ առուների գետաբերաններին։

Գետաբերանից 10 կմ հեռավորության վրա գտնվում է մեղվաբուծարանը։ Գետի երկայնքով անցնող ճանապարհը խորդուբորդ է, ավելի հեշտ է ճանապարհն անցնել լրիվ քարշային մեքենաներով։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Արեգ (լեռ)

**Արեգ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռնազանգվածի հարավ-արևմտյան լանջին, Թաթուլ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 1667 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Արգաթեփե

**Արգաթեփե**, լեռնագագաթ Կապադովկիայում։ Տեղակայված է Արգեոս լեռան հյուսիսային կողմում։ Լեռն ունի մոտ 1860 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կայսերիի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Արադոս

**Արադոս**, կղզի Միջերկրական ծովի արևելյան կողմում, Հայոց ծոցում, միջին դարերում մտնում էր Կիլիկիայի հայկական պետության մեջ։

Կ. Պոլսոյ Աւետիք Եւդոկիացի պատրիարքը 1703-ին աքսորվել է այստեղ ու մնացել է մի տարի։

## Ծանոթագրություններ
Արզան (գետ)

**Արզան**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Տիգրիսի ձախակողմյան վտակը։ Ակունքները գտնվում են Վանա լճից հարավ-արևմուտք ընկած լեռներում։ Սկիզբ է առնում Հայկական Տավրոսի Խութի լեռնաշղթայի հարավային լանջերից։ Համապատասխանում է այժմյան Խարզանսու կամ Գարզանսու գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Տիգրիս գետի վտակներ
Առջաձոր (գյուղ)

**Առջաձոր**, գյուղ Արցախում։ Գտնվում է Գանձասար վանքի մոտ, նրա արևելյան կողմում, լեռնային անտառապատ վայրում։ 19-րդ դարի կեսերին ուներ 80 հայ բնակիչ, ովքեր զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ ուներ մեկ եկեղեցիէ կառուցված Դավիթ քահանայի կողմից 1661 թվականին։ 1927 թվականին Առջաձորում հնագետ Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը պեղումներով հայտնաբերել է հնագիտական հարուստ նյութ պարունակող դամբարաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դար
Կատեգորիա:Արցախ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր
Արագուաինա

**Արագուաինա ** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Արագուաինայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 130 105 մարդ՝ 2005 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 4000 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 33,19 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1958 թվականի նոյեմբերի 14-ին։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում է 1.076.303.000,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում է 8.440,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,749 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Աշխարհագրություն
Տեղանքի կլիման արևադարձային է։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Արագուաինայի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Անտոլպ

**Անտոլպ,** գետ Միջերկրական ծովի ավազանում։ Հոսում է Զեյթունից 8-10 կմ հյուսիս-արևմուտք և միանալով Շուղր ու Ֆռնուս գետերին՝ թափվում է Ջահան գետը։ Հարուստ է կարմրախայտ, օձաձուկ, պարուստ ձկնատեսակներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզ
Ավերկտալեռ

**Ավերկտալեռ**, լեռ Թուրքիայում, Վանա լճի հարավային կողմում, Մոկսի շրջանում, Մոկս գյուղաքաղաքից հյուսիս, Լճան գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի լեռնաշղթա
Ավլիա

**Ավլիա**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Արսիան֊Սողանլուղ լեռնահամակարգում, Կարս քաղաքից արևմուտք, Սոգյութըլաբադ գյուղից հյուսիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Արսիանի լեռնաշղթա
Անդրտավրոս

**Անդրտավրոս**, *Բմբոա*, *Բիմբողա*, *Բիմբուղա*, *Պինպուղա*, լեռնաշղթա Կիլիկիայում, Անտիտավրոս լեռնաշղթայում։ Այդպես է կոչվում վերջինիս այն լեռնաճյուղը, որը Հաչնի մոտ բաժանվում և Ալբիսանի արևմտյան կողմով մոտ 50 կիլոմետր ձգվում է հյուսիս։ Ոմանք նույնացնում են հնում Կարքեմիշի և Թոգարմայի միջև հիշատակվող «Մանուցիաի» հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Ապուչեխ (լեռ)

**Ապուչեխ**, լեռ Թուրքիայի Էրզինջանի մարզում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում, Ակն քաղաքի հարավ֊արևելյան կողմում։ Ապաուչեխ լեռան փեշերին, բարձրադիր վայրում գտնվում է Ապուչեխ գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մնձուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Արեվասար

**Արեվասար**, *Արգյունաշ*, լեռնագագաթ Արցախի լեռնաշղթայում, Հադրութ գյուղից հյուսիս, մասամբ անտառապատ է, բարձր է մոտ 1600 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջան
Նիզամի (այլ կիրառումներ)

**Նիզամի** եզրը կարող է վերաբերել․
* Նիզամի (Արարատի մարզ), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Մասիսի տարածաշրջանում։
* (3770) Նիզամի, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։
Նոր կյանք (այլ կիրառումներ)

**Նոր կյանք** եզրը կարող է վերաբերել․
* Նոր կյանք (Շիրակի մարզ), Նոր կյանք (Շիրակի մարզ)։
* Նոր կյանք (Արարատի մարզ), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում։
* Նոր կյանք (հանդես), քաղաքական-գրական հանդես։
* Նոր կյանք (թերթ, Բուխարեստ), հասարական-քաղաքական, տնտեսական և մշակութային ամսաթերթ:
* Նոր կյանք (հանդես, Նոր Նախիջևան), գրական, քաղաքական կիսամսյա հանդես:
* Նոր կյանք (թերթ, Մարսել), հասարակական, գրական և քաղաքական շաբաթաթերթ։ 
* «Նոր Կյանք» կամավորական ջոկատ, կազմավորվել է 1988 թվականին ՀՀ Արարատի մարզում։
* Նոր կյանք - Լիբանանում լույս տեսնող պարբերաթերթ
* Նոր կյանք - գեղարվեստական ֆիլմ
Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2010

մինի
**Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2010**, 49-րդ կանանց շախմատային օլիմպիադան, որը տեղի է ունեցել 2012 թվականի սեպտեմբերի 20-ից մինչև հոկտեմբերի 4-ը։

Մասնակցել է 125 թիմ, որտեղ խաղը անցկացվել է Շվեյցարական ձևաչափով՝ 11 փուլից։

## Արդյունքներ

### Թիմային խաղերի հաղթողներ

## Անհատական մեդալներ

* Խաղատախտակ 1.  Տատյանա Կոսինցեվա 2628
* Խաղատախտակ 2.  Նադեժդա Կոսինցեվա 2662
* Խաղատախտակ 3.  Յանիետ Մառեռո Լոպես 2511
* Խաղատախտակ 4. ** [[Իննա Յանովսկայա]] 2691**
* Պահեստային.  Մարիա Մուզիչուկ 2431

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* OlimpBase
* Արդյունքներ

Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադա
Աշոցքար

**Աշոցքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ջավախքի լեռնաշղթայի արևմտյան բազուկների վրա։ Սիզավետ գյուղից 5,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը՝ 2774 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ