Մերլեզոնյան բալետ

**Մերլեզոնյան բալետ** (հաճախ նաև` *Մարլեզոնյան բալետ*, , ֆրանսերենից բառացի թարգմանաբար նշանակում է «Կեռնեխի բալետը», այսինքն` «Բալետ կեռնեխների որսի մասին»), բալետ, որը բեմադրել է ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIII-ը, բաղկացած է 16 գործողությունից։ Նման պալատական բալետների անցկացման ավանդույթը հայտնվել է Ֆրանսիայում Հենրիխ III-ի կառավարության տարիներին և ծաղկում է ապրել Լյուդովիկոս XIII-ի դարաշրջանում։ Այս բալետները հաճախ զուգակցվելով խորեոգրաֆիայի, վոկալ և գործիքային երաժշտության, պոեզիայի և թատրոնի հետ, եղել են գունեղ ներկայացումներ, որոնք կատարում էին թագավորական ընտանիքի անդամները, պալատականները և պրոֆեսիոնալ պարողները։

Մերլեզոնյան բալետը ներկայացվել է 1635 թվականի մարտի 15-ին, Շանտիյի պալատում և մարտի 17-ին` Ռոյմոնի աբբայությունում։ Լուի XIII-ը մանկուց հրապուրված լինելով երաժշտությամբ և պարով` ստացել է փայլուն երաժշտական կրթություն և հանդես է եկել որպես Մերլեզոնյան բալետի հեղինակ (նաև սյուժեի, երաժշտության, խորեոգրաֆիայի, ձևավորման էսքիզների և զգեստների հեղինակ)։ Բալետի սյուժետային հիմք է հանդիսացել կեռնեխների որսը, որը թագավորի սիրած զվարճանքներից մեկն էր։ Հենց ինքը Լուին բալետում կատարել է երկու փոքր դերեր` մարմնավորելով խայծերի վաճառականի (3-րդ գործողության մեջ) և գյուղացու (13-րդ գործողության մեջ)։

## Բալետի երաժշտություն
1967 թվականին *Nonesuch RecordsВ* ամերիկյան լեյբլը թողարկել է ձայնապնակ (կատալոգային համարը H-71130) 11 գործողությամբ բալետի երաժշտությամբ, որը կատարել է Փարիզի հին երաժշտական գործիքների անսամբլը ()` Ռոժե Կոտի () ղեկավությամբ և գործիքային անսամբլը` Ժակ Շաֆի () ղեկավարությամբ։ 12 րոպե 39 վայրկյան տևողությամբ ձայնագրությունը պարունակում է հետևյալ մասերը (*entrée*, արտիստների ելքը).
# *Les Flamands*` «Ֆլամանդացիները» 
# *Les pages*` «Պաժեր»
# *Les Lorrains*` «Լոթարինգիացիները»
# *Les picoreurs*` «Որսկանները»
# *Thomas le boucher*` «Մսավաճառ Տոման»
# *Les arbalestriers*` «Աղեղնազեններ»
# *Les Nobles*` «Ազնվականներ»
# *Les fermiers*` «Գյուղացիներ»
# *Le Roi*` «Թագավոր»
# *Le printemps*` «Գարուն»
# *Grand ballet*` «Մեծ բալետ»
Բացի Մերլեզոնյան բալետից սկավառակի վրա ներկայացված էին Լյուդովիկ XIII-ի ևս մի քանի ստեղծագործությունները, իսկ երկրորդ կողմում` Մարկ Անտուան Շարպանտի ստեղծագործությունը։

## Բալետի վերաբեմադրություն
2011 թվականին բալետը վերաբեմադրել է L’Eclat des Muses ընկերությունը, խորեոգրաֆ` Քրիստին Բեյլ (), որը թողարկել է DVD սկավառակ` ներկայացման տեսագրությամբ։

## «Երեք հրացանակիրներ» վեպում
Մերլեզոնյան բալետը նկարագրվել է «Երեք հրացանակիրներր» վեպում` որպես թագուհի Աննայի ալմաստե կախազարդարերի հետ կապված ինտրիգի հանգուցալուծման ասպարեզ (առաջին մաս 22-րդ գլուխ)։ Այստեղ Դյուման մերլեզոնյան բալետը նկարագրում է որպես «թագավորի սիրելի բալետ», սակայն վեպում, ինչպես գեղարվեստական ստեղծագործությունում, քիչ ժամանակ է հատկացվում ժամանակագրական մանրամասնություններին և պատմական վավերագրություններին ամբողջովին։ Դյումայի նկարագրած բալետի տարբերակը ավելի շուտ համարվում է սպիտակ (երկրպագուները պարում են կանանց հետ), քան թատերականացված ներկայացում, միաժամանակ իրադարձությունները տեղի են ունենում ոչ թե Շանտիյում կամ Ռոյոմոնում, այլ Փարիզի քաղաքապետարանում։ Ըստ սյուժեի` բալետը կատարվել էր մինչև 1627 թվականը` Լա Ռոշելի պաշարումը, այսինքն ավելի վաղ, քան 1635 թվականը, թեև վեպում պարահանդեսի հստակ թվագրումը շատ դժվար էր։ Վեպը սկսվում է Դ'Արտանյանի Փարիզ մեկնումով 1625 թվականի ապրիլին, 15-րդ գլխում կարդինալ Ռիշելյոն առաջարկում է Լյուդովիկոսին պարահանդեսը կազմակերպել հոկտեմբերի 3-ին։ Ըստ դեպքերի հաջորդականության կարելի է ենթադրել, որ մինչ պարահանդեսը անցել է կես տարուց ոչ ավելի, այս կերպ Ռիշելյոն կարող էր նկատի ունենալ 1625 թվականի հոկտեմբերի 3-ը։ Սակայն ալմաստե կախազարդերի շուրջ գործողություններին հաջորդում է զինվորական գործողությունների շուտափույթ նախապատրաստումն ընդդեմն հուգենոտների, 28-րդ գլխում հայտնում են, որ Լյուդովիկոսը զինվորական գործողությունները մտադիր է սկսել մայիսի 1-ին, արդյունքում նշվում է, որ Լա Ռոշելի պաշարումը սկսվել է 1627 թվականի սեպտեմբերի 10-ին (11-րդ գլուխ երկրորդ մասում), նշանակում է, որ պարահանդեսը վեպում կարող էր կատարվել 1626 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Այդ ամենի հետ միասին 21-րդ գլխում Դ’Արտանյանը հայտնում է Բեքինհեմ դքսին, որ պարահանդեսը կկազմակերպվի երկուշաբթի, սակայն հոկտեմբերի 3-ը երկուշաբթի չէր ո՛չ 1625 թվականին, ո՛չ էլ 1626 թվականին։

Լյուդովիկոսի բալետները թղթագլաններով Փարիզի քաղաքապետարանում տեղ են գտել պատմության մեջ. դրանք էին «Բիլբաոյի հարուստ այրու մեծ պարահանդեսը» (), որը կատարվել է 1626 թվականի փետրվարի 24-ին և «Լրջորեն և գրոտեսկային» բալետը (), որը կատարվել է 1627 թվականի փետրվարի 16-ին։

## «Դ’Արտանյանը և երեք հրացանակիրները» ֆիլմում
Հեռուստատեսային «Դ’Արտանյանը և երեք հրացանակիրները» ֆիլմում ավելացվել է կատակերգական տեսարան` կապված բալետի հետ, որը բացակայում է վեպում։ Պարահանդեսի կազմակերպիչը հանդիսավոր հայտարարում է. «Մարլեզոնյան բալետի երկրորդ հատվածը», որից հետո շտապում է հասցնել թագուհու կախազարդերը, այնուհետև Դ’Արտանյանը ներխուժում է դահլիճ և ոտքին հարվածելով` գցում է նրան։

«Հրացանակիրների վերադարձը կամ Մազարինի կարդինալի գանձերը» ֆիլմում Դ’Արտանյանը նույնպես «հիշում» է բալետի մասին։ Երդվյալ թշնամու` դե Ժյուսակի հետ մենամարտից առաջ նա բացականչում է. «Մարլեզոնյան բալետի վերջին մասը», իսկ մենամարտի ընթացքում գոչում է` «բալետի ավարտ»։

## Տես նաև
* Ժան Բատիստ Լյուլլի

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:1635 բալետներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի բալետներ
Կատեգորիա:Երեք հրացանակիրներ
Կատեգորիա:Լյուդովիկոս 13-րդ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ