Դեցիդուալիզացիա

[աջից|մինի|Միկրոլուսանկար, որը ցույց է տալիս էնդոմետրիումի դեցիդուալիզացիան՝ պայմանավորված էկզոգեն [Պրոգեստերոն|պրոգեստերոնով (բերանացի հակաբեղմնավորիչ հաբեր)․ ներկումը՝ հեմատոքսիլին-էոզինով]]
Դեցիդուալիզացիա, արգանդի լորձաթաղանթի վերակառուցման գործընթաց, որը հանգեցնում է էնդոմետրիումի բջիջների զգալի փոփոխությունների, որոնք անհրաժեշտ են հղիության նախապատրաստման և դրա ընթացքի համար։ Այն ընթանում է էնդոմետրիումի հենքային բջիջների ձևաբանական և գործառութային փոփոխությունների (դեցիդուալ ռեակցիա), դեցիդուալ լեյկոցիտների առկայության և մայրական զարկերակներում անոթային փոփոխությունների միջոցով։ Այս փոփոխությունների արդյունքում էնդոմետրիումը վերափոխվում է մի կառուցվածքի, որը կոչվում է դեցիդուա։ Ծննդաբերության ժամանակ դեցիդուան անջատվում և դուրս է գալիս կնոջ արգանդից։

Մոր և պտղի միջև դեցիդուալիզացիան կարևոր դեր է ունի ընկերքի ձևավորման խթանման գործում՝ կարգավորելով տրոֆոբլաստային բջիջների ինվազիայի աստիճանը։ Այն նաև խթանում է բջջային և մոլեկուլային գործոնների արտադրությունը, որոնք հանգեցնում են մայրական պարուրաձև զարկերակների կառուցվածքային փոփոխություններին կամ վերակառուցմանը։ Դեցիդուալիզացիան անհրաժեշտ է կաթնասունների այն տեսակների համար, որոնցում տեղի է ունենում սաղմի իմպլանտացիա և տրոֆոբլաստային բջիջների ինվազիա էնդոմետրիումի մեջ, ինչը հայտնի է նաև որպես՝ հեմոխորիալ պլացենտացիա։ Սա թույլ է տալիս, որ մոր արյունն անմիջական շփման մեջ մտնի պտղի խորիոնի՝ պտղի և մայրական հյուսվածքների միջև գտնվող թաղանթի հետ և ապահովում է սննդանյութերի ու գազերի փոխանակումը։ Այնուամենայնիվ, դեցիդուալիզացիայի նման ռեակցիաներ նկատվել են նաև որոշ տեսակներում, որոնց բնորոշ չէ հեմոխորիալ պլացենտացիան։

Մարդկանց շրջանում դեցիդուալիզացիա տեղի է ունենում դաշտանային ցիկլի ընթացքում՝ ձվազատումից հետո։ Սաղմի իմպլանտացիայից հետո՝ ընկերքի ձևավորման գործընթացը կարգավորելու համար դեցիդուան շարունակում է զարգանալ։ Այն դեպքում, երբ սաղմի իմպլանտացիա տեղի չի ունենում, էնդոմետրիումի դեցիդուալիզացված շերտն ընկնում է։ Դաշտանային ցիկլ ունեցող տեսակների շրջանում դեցիդուալիզացիան ինքնաբուխ գործընթաց է և տեղի է ունենում մայրական հորմոնների ազդեցությամբ։ Դաշտանային ցիկլ չունեցող տեսակներում դեցիդուալիզացիան ոչ ինքնաբուխ գործընթաց է, ինչը նշանակում է, որ այն տեղի է ունենում միայն իմպլանտացված սաղմից ստացված արտաքին ազդակների առկայության դեպքում։

## Ընդհանուր ակնարկ
Ձվազատումից հետո պրոգեստերոնի բարձր մակարդակը սկիզբ է դնում դեցիդուալիզացիայի հանգեցնող մոլեկուլային փոփոխություններին։ Այս գործընթացը խթանում է դեցիդուալ լեյկոցիտների ներհոսքը՝ էնդոմետրիումի հենքային բջիջների ձևաբանական և գործառութային փոփոխությունների հետ մեկտեղ։ Էնդոմետրիումի հենքային բջիջների այս փոփոխությունների արդյունքում էնդոմետրիումում ձևավորվում է արտազատիչ շերտ, որն արտադրում է բազմազան սպիտակուցներ, ցիտոկիններ և աճի գործոններ։ Այս արտազատվող գործոնները կարգավորում են տրոֆոբլաստային բջիջների ինվազիայի աստիճանը, որոնք ի վերջո ձևավորում են ընկերքի հետ կապ, եթե սաղմը իմպլանտացվում է դեցիդուայի մեջ։

### Դեցիդուալ լեյկոցիտներ
Դեցիդուայի տարբերակիչ հատկանիշներից մեկը մեծ քանակությամբ լեյկոցիտների առկայությունն է, որոնք հիմնականում բաղկացած են մասնագիտացված արգանդային բնական քիլլեր բջիջներից և որոշ դենդրիտային բջիջներից։ Քանի որ պտուղն ունի և՛ մայրական, և՛ հայրական ԴՆԹ, դեցիդուալ լեյկոցիտները դեր ունեն մոր իմունային պատասխանի ճնշման գործում, որպեսզի կանխեն պտղի ընկալումը որպես գենետիկորեն օտար մարմին։ Բացի իրենց իմունային գործառույթներից, արգանդային բնական քիլլեր բջիջները և դենդրիտային բջիջները հանդես են գալիս նաև որպես մայրական պարուրաձև զարկերակների վերակառուցման և էնդոմետրիումի հենքային բջիջների տարբերակման կարգավորիչներ։

### Էնդոմետրիումի հենքային բջիջներ
Էնդոմետրիումի հենքային բջիջներն էնդոմետրիումի շարակցական հյուսվածքի բջիջներն են, որոնք արտաքնապես ունեն ֆիբրոբլաստանման տեսք։ Սակայն դեցիդուալիզացիան հանգեցնում է դրանց ուռչելուն և էպիթելային բջիջներին բնորոշ տեսք ստանալուն՝ գլիկոգենի և լիպիդային կաթիլների կուտակման հետևանքով։ Ավելին, դրանք սկսում են արտազատել ցիտոկիններ, աճի գործոններ և սպիտակուցներ, ինչպիսիք են ինսուիլինանման աճի գործոն-BP1-ը և պրոլակտինը, ինչպես նաև արտաբջջային մատրիքսի սպիտակուցներ, օրինակ՝ ֆիբրոնեկտին և լամինին։ Այս արտաբջջային մատրիքսի սպիտակուցների ավելացված արտադրության շնորհիվ էնդոմետրիումը վերածում է խիտ կառուցվածքի, որը հայտնի է որպես դեցիդուա, վերջինս արտադրում է գործոններ, որոնք խթանում են տրոֆոբլաստի ամրացումը և ընկճում դրա չափազանց ագրեսիվ ինվազիան:

## Հղիության ընթացքում
Հղիության շատ վաղ փուլում՝ դեցիդուալ ռեակցիա նկատվում է այն հատվածում, որտեղ բլաստոցիստը շփվում է էնդոմետրիումի դեցիդուայի հետ։ Այն բնորոշվում է իմպլանտացիայի գոտում էնդոմետրիումի արտազատիչ գործառույթների ուժգնացմամբ, ինչպես նաև շրջակա հենքի այտուցվածությամբ։

Դեցիդուալ ռեակցիա տեղի է ունենում միայն մարդկանց շրջանում և մի քանի այլ տեսակներում։ Դեցիդուալ ռեակցիան և դեցիդուան պարտադիր պայման չեն իմպլանտացիայի համար։ Դրա ապացույցը կարելի է տեսնել այն փաստից, որ արտարգանդային հղիությունների և հիստերէկտոմիայից հետո տեղի ունեցող դեպքերում իմպլանտացիան կարող է տեղի ունենալ որովայնի և կոնքի խոռոչի ցանկացած հատվածում։

## Դերը հիվանդությունների և խանգարումների մեջ
Դեցիդուալիզացիայի շեղումներն առնչվում են այնպիսի հիվանդությունների հետ, ինչպիսին է էնդոմետրիոզը, որի դեպքում թերի դեցիդուալիզացիան հանգեցնում է արգանդի հյուսվածքի արտարգանդային աճի։ Դեցիդուալիզացիայի բացակայությունը կապված է նաև վիժումների բարձր հաճախականության հետ։

Քրոնիկ դեցիդուիտը՝ դեցիդուայի քրոնիկական բորբոքումը, փոխկապակցված է վաղաժամ ծննդաբերության հետ։

## Հետազոտություններ
Դեցիդուալիզացիայի գործընթացը նախաձեռնվում է պրոգեստերոնի միջոցով, ինչը, սակայն, պահանջում է ցիկլիկ ադենոզինմոնոֆոսֆատի մասնակցություն՝ որպես սկզբնական ազդանշանային մոլեկուլ, որը էնդոմետրիումի բջիջները զգայուն է դարձնում պրոգեստերոնի նկատմամբ։ Հետևաբար, մարդու էնդոմետրիումի հենքային բջիջները ենթարկվել են դեցիդուալիզացիայի *in vitro*՝ cAMP-ի և պրոգեստերոնի քիմիական անալոգների համատեղ կիրառմամբ։ In vitro դեցիդուալիզացիան հանգեցնում է մարդու էնդոմետրիումի հենքային բջիջների նման ձևաբանական փոփոխությունների, ինչպես նաև դեցիդուալիզացիայի մարկերների՝ օրինակ ինսուիլինանման աճի գործոն-BP1-ի և պրոլակտինի արտադրության ավելացմանը։

Մկների մոդելները լայնորեն կիրառվել են դեցիդուալիզացիայի համար անհրաժեշտ և դրանում ներգրավված մոլեկուլային գործոնների նույնականացման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Implantation stages  Human embryology; developed by the universities of Fribourg, Lausanne and Bern (Switzerland).
* Histopathology Uterus – Decidual reaction Microscopic review of decidualization

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն