Անահիտ Արփեն

**Անահիտ Արփեն** (Անահիտ Ժորայի Թադևոսյան, ), հայ գրող, հրապարակագիր, սցենարիստ, կինոխմբագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2012)։

## Կենսագրություն
Անահիտ Արփենը ծնվել է 1964 թվականին Ապարան քաղաքում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ և արվեստի դպրոցներում (ջութակի դասարան)։ 1983 թվականին ավարտել է Երևանի Կոոպերատիվ առևտրի տեխնիկումի ապրանքագիտական բաժինը, 1989 թվականին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի ռեժիսորական բաժինը՝ Ֆրունզե Դովլաթյանի արվեստանոցը։ Սովորել է Անդրանիկ Գամջյանի մասնավոր դասընթացում (1984-1985 թվականներ)։

1983-1984 թվականներին աշխատել է Ապարանի կենտրոնական գրադարանում, 1984-1985 թվականներին՝ Երևանի կոոպերատիվ առևտրի տեխնիկումում։ Խաղացել է ուսանողական թատրոնում, բեմադրել մի շարք ներկայացումներ («Դռնփակ», «Կուպե», «Ծաղրածուն», «Արեգնազան» և այլն), ՎԵՎԳԻՄ մասնավոր դպրոցում ղեկավարել է թատերական խմբակ։ 1989-1996 թվականներին աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարահանող խմբերում, 1996-2006 թվականներին՝ սցենարական-խմբագրական բաժնում։ 2006 թվականից՝ Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնում, այժմ աշխատում է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամում։ Անահիտ Արփենի կենսագրությունը Հայաստանի գրողների միության կայքում։ Պարբերաբար այցելել է ՀՀ զորամասեր, հանդիպումներ ունեցել զինվորականների հետ, կազմակերպել ֆիլմերի ցուցադրություններ։ Տարբեր միջոցառումներում ներկայացնում է հայկական ֆիլմեր։ Խմբագրում է գրքեր («Կերպարվեստի բառագիրք» (2002 թվական), «Հաղթականչ» (2004), «Մարդանոց» (2008) և այլն) և ֆիլմեր («Յարխուշտա» (2004 թվական), «Սրնգափողի մենանվագ» (2005), «Հասա, մերոնք են» (2006), «Չկրակված փամփուշտներ» (2006), «Փասիանի որսորդը» (2012), «Այդ ես չեմ» (2013), «Երրորդ խորհուրդը» (2013), «Ճախրող հրեշտակներ. Ռոման Բալայան» (2014), «Շուշանաբույր խանձարուր», ռեժիսոր Արմեն Ռոնով, (2014), «Շրջադարձ», ռեժիսոր Արմեն Սիմոնյան (2015), «Քաջ Նազար», ռեժ. Արմեն Ռոնով (2016), «Թագավորի երեք երազը», մուլտֆիլմ, ռեժիսոր Արմեն Ռոնով (2016), «Թափանցիկ տանիքներ», ռեժիսոր Լուսինե Սարգսյան), «Լույսի կաթիլներ», ռեժիսոր Արման Չիլինգարյան, «Երկար վերադարձ», պրոդյուսեր Հր. Մեսրոպյան, «Մամա միա, մյաու», անիմացիա (2024), ռեժ.՝ Անդրանիկ Թորոսյան և այլն)։

## Սցենարիստ և ֆիլմի հեղինակ
* «Նատյուրմորտ», սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր (1992 թվական, «Հայֆիլմ», 10 ր, վավերագրական)
* «Անցյալն այսօրվան. Լևոն Իսահակյանի հիշատակին», ֆիլմի հեղինակ (2010 թվական, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն, 26 ր, վավերագրական)
* «Ձոներգ Լենինականին», ֆիլմի հեղինակ (2013 թվական, Անահիտ Արփեն, 5,5 ր, երաժշտական տեսաֆիլմ)
* «Անսպառ ոգի. Մելս Սնխչյան», սցենարի հեղինակ (2009 թվական, Բաղինյան արտ վիդեո, լիամետրաժ վավերագրական)
* «Քամելեոն», սցենարի հեղինակ (2008 թվական, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն, խաղարկային կարճամետրաժ ֆիլմ)
* «Հոգիների ծնունդը», սցենարի համահեղինակ, (2008 թվական, Կինոարարում պրոդաքշըն, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն, 23 ր, խաղարկային ֆիլմ)
* «Անկյունային կաթված», սցենարի համահեղինակ (2009 թվական, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն, «Գժուկ» մանկական կինոժողովածու, խաղարկային ֆիլմ)
* «Զինադադար» սցենարի հեղինակ (2017 թվական, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն, 15 ր, խաղարկային ֆիլմ)։
*«Ձյունանուշը», սցենարի համահեղինակ (2018 թվական, Հայասա Ֆիլմ, մանկական  լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմ)։

## Երկեր
* «Պատմվածքներ», 2004, ՀԳՄ հրատարակչություն
* «Խաղալիքների անվերջանալի հեքիաթ», 2008, «Գրաբեր» հրատարակչություն
* Հայկական կինո. 1924-2008 թթ. լիակատար կատալոգ (համահեղինակ), 2009, Կինոգետների ասոցիացիա
* «Անահիտի աղբյուրը», 2015, «Անիվ» հրատարակչություն
* «Սիրո կեռմաններ», 2016, «Ծիծեռնակ» հրատարակչություն
*«Լևոն Իսահակյանի դարակազմիկ կյանքը հայ կինոյում», 2018, հեղինակային հրատարակչություն
* «Երազ իմ երկիր հայրենի», հեղ. հրատ., 2031թ
* «Կարդա՛, ներկի՛ր, սովորի՛ր», հայերեն և անգլերեն,  մանկական, 2022
* Վարոս Հովակիմյան «Ձայնագիր մատյան», 2023 թ. (անտիպ գրվածքներից ժողովածու հավաքել, կազմել, ձևավորել, խմբագրել, սրբագրել, հրատարակման է տվել)
* Հայկական կինո. 1924-2023 թթ., լիակատար կատալոգ (համահեղինակ), 2024

Արցախի համար գոյապայքարը Անահիտ Արփենի երկերում

Անահիտ Արփեն, «Անահիտի աղբյուրը», փաստագրական պատմավեպ, Եր., 328 էջ, 2015 թ., խմբագիր՝ Միքայել Մկրտչյան, շապիկին պատկերված կտավի հեղինակ՝ Անուշ Առաքելյան։ Արժանացել է ՀԳՄ և ՀՀ ՊՆ համատեղ մրցանակի։

Փաստագրական պատմավեպը պատմամշակութային հնադարյան կենսագրություն ունեցող Արցախի ու 1990-ականների պատերազմի մասին է։ Գեղարվեստական շարադրանքով ստեղծված պատումում հիմնականում նկարագրվում են Մարտունու շրջանի Հացի գյուղի, նրա հին ու նոր մարդկանց կյանքը, գյուղի արքունական հողերի ներկա տեղամասերը, անտառներն ու աղբյուրները, 1992-94թթ իրադարձությունները, 1992-ի օգոստոսի 15-ի լույս 16-ի գիշերը գյուղի դիրքերում մղված մարտերը,թշնամու դեմ մեն-մենակ ելած ստեփանակերտցի Աբել Առստամյանի ու արմավիրցի Հրանտ Մկրտչյանի, գյուղի մյուս պաշտպանների հերոսական կռիվները, թերացածների ամոթը, Արմավիրի «Մուշ» ջոկատը, Նոր Շեն գյուղը, Մարտունու պաշտպանական շրջանի հրամանատար Մոնթե Մելքոնյանի գործունեությունը և զոհվելը, Աղդամի պատմական անցյալն ու ազատագրումը, դիպուկահար Մարգարիտա Սարգսյանի կյանքը, կռիվն ու մահը, Կոմանդոսի նախաձեռնությամբ Շուշիում կազմավորված «Աղջիկների ջոկատը» ու նրանց գործողությունները, «Կալցո» օպերացիան ու Բերդաձորի հայաթափումը, պատերազմական իրավիճակներում առաջացող տարաբնույթ խմորումներ և այլ իրական եղելություններ ու պատմական անդրադարձեր։

Անահիտ Արփեն, «Սիրո կեռմաններ», «Ծիծեռնակ» հր., Եր., 2016թ.։

Հեղինակի ժողովածուն ներառում է 1990-ականների արցախյան կռիվներում ծնված սիրո պատմություն և իրենց կյանքը հայրենիքի ազատագրությանը զոհաբերած զինվորների կյանքն ու գործողությունները պատկերող «Հրանտ և Մարգարիտ» վիպակը։

Անահիտ Արփեն, «Երազ իմ երկիր հայրենի», Եր., 2021թ., նկարիչ՝ Խաչիկ Հարությունյան։

Գեղարվեստական գրվածքների տարաժանր ժողովածուն ներառում է 2020թ.-ի իրադարձություններ. «Եղունգ ունես՝ գլուխդ քորիր» վիպակը՝ Արցախի անտառներում շրջափակման մեջ մնացած ջոկատի անհաղթահարելի մաքառումների, զոհերի, «Բարի գալուստ դժոխք» թատերախաղը՝ հոսպիտալում ապաքինվող վիրավորների և պատերազմի շուրջ ծավալվող նրանց զրույցների, «Անձնազոհություն» պատմվածքը՝ արիաբար կռված ու զոհված զինվորի մասին և բանաստեղծություններ՝ 2020-ականների արցախյան պայքարի թեմայով։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԳՄ (Հայաստանի գրողների միության) և «Գրիշա Դարբինյան» հիմնադրամի «Լավագույն առաջին գիրք 2004» մրցանակ «Պատմվածքներ» գրքի համար (2005)
* ՀԳՄ (Հայաստանի գրողների միության) և ՀՀ պաշտպանության նախարարության համատեղ մրցանակ «Անահիտի աղբյուրը» վեպի համար (2015)
* Գրական թերթ-ի մրցանակ ՀՀ աննկախության 25 ամյակի մրցանակաբաշխությունում՝«Ժամանակն է, որ լիովին անկախ լինենք» հոդվածի համար (2016)
* ՀՀ պաշտպանության նախարարության պատվոգիր թիվ 54122 զորամասի հրամանատարությունից՝ «Զորամասի զինծառայողների բարոյահոգեբանական պատրաստությանն աջակցելու համար» (Բերդ, 2009 թվական)
* ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր՝ հայ կինոարվեստի զարգացման և տարածման գործում ունեցած ակնառու վաստակի համար
* Ուկրաինայի Կիևի երկրամասային ԼԿԵՄ կոմիտեի շնորհակալագիր՝ «Չեռնոբիլի ատոմակայանի տեղահանված տարածքից էվակուացվածների համար բնակարանների շինարարությունում հարվածային աշխատանքի համար»
* Պերեյասլավ-Խմելնիցկու քաղկոմի պատվոգիր՝ «Չեռնոբիլի ատոմակայանի տարածքից էվակուացված բնակչության համար Կիևի երկրամասում բնակելի տների և մշակութային-կենցաղային օբյեկտների շինարարությանը մասնակցած ուսանողական ջոկատներում կատարած ակտիվ աշխատանքի համար» (1986 )

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անահիտ Արփենի կայք
* Անահիտ Արփենը ֆեյսբուքում

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ