Յոհան Ֆրիդրիխ Նաուման

**Յոհան Ֆրիդրիխ Նաուման** (, ), գերմանացի գիտնական, նկարիչ, փորագրող և խմբագիր։ Նա համարվում է Եվրոպայում գիտական թռչնաբանության հիմնադիրը։ Հոր հետ միասին նա հրատարակել է «Գերմանական թռչունների բնական պատմությունը» (1820–1844) և «Գերմանական թռչունների ձվերը» (1818–1828) աշխատությունները։ Նրա հայրը՝ Յոհան Անդրեաս Նաումանը (1744–1826), բնագետ էր, իսկ եղբայրը՝ Կառլ Անդրեաս Նաումանը (1786–1854), նույնպես թռչնաբան էր, ով դարձավ անտառապահ։ Գերմանական թռչնաբանական ընկերությունն իր ամսագիրն անվանել է «*Naumannia»* (Նաումանիա)։

## Կենսագրություն
Յոհան Ֆրիդրիխ Նաումանը ծնվել է Ցիբիգկում, Քյոթենից մոտ 10 կմ հարավ-արևելք, 1780 թվականի փետրվարի 14-ին, հայտնի բնագետ Յոհան Անդրեաս Նաումանի որդին է։ Ընտանիքը 1639 թվականից ի վեր գյուղատնտեսական կալվածք ուներ Ցիբիգկում։ Նաումանի պապը կալվածքի տարածքում թռչնանոցներ էր հիմնել, իսկ նրա հայրը որսում, բռնում և ուսումնասիրում էր թռչուններին։ 1790-1794 թվականներին Դեսսաուի իշխանական դպրոցը հաճախելուց հետո նա վերադարձավ տուն և նվիրվեց գյուղատնտեսության, բուսաբանության, երկրաբանության և թռչնաբանության ուսումնասիրությանը։ Նաումանը 1803 թվականին միացել է Հալլեի բնական պատմության ընկերությանը։ Նրա հետագա աշխատանքները նվիրված էին բացառապես Գերմանիայի թռչնաբանությանը։ 1822 թվականին նա հրատարակեց իր «Գերմանական թռչունների բնական պատմությունը» (, 13 հատոր, Լայպցիգ, 1822), որը պատկերազարդված էր տախտակներով (նկարներով), որոնք Նաումանն ինքն էր փորագրել՝ հիմնվելով Հալլեից Ֆրիդրիխ Օստերլոհի գծագրերի վրա։ Նկատելով, որ դրանք լավ որակի չեն, նա սկսեց հմտություններ ձեռք բերել և բարելավել իր սեփական նկարչական հմտությունները։ Պղնձե փորագրությունների գունավորումն իրականացվել է ուրիշների կողմից, որոնց տրամադրվել էին տպագիր հրահանգներ։ Չնայած վաղ հատորները գրվել էին նրա հոր կողմից, հետագա հատորները (երրորդ հատորից սկսած) մեծապես խմբագրվել են որդու կողմից։ Նա նաև բազմաթիվ այլ թռչնաբանական աշխատությունների հեղինակ էր։ Գրքի երկրորդ հրատարակությունը ներառում էր թռչունների անատոմիայի ներածություն, որն ավելացվել էր Հալլեից Քրիստիան Լյուդվիգ Նիցշի կողմից։ Նաումանը նաև նշում էր թռչունների ձայները և տեղյակ էր թռչունների կանչերի միջև եղած չնչին տարբերությունների մասին։ Նա իր նկարագրություններում դարձավ թռչունների կանչերի տառադարձման (գրառման) առաջամարտիկը։ Նա սիրում էր դասական երաժիշտներին և սովորել էր երաժշտական նոտագրություն, որը նույնպես ներառում էր իր նկարագրություններում։

1821 թվականին Նաումանը 2000 թալերով վաճառեց իր թռչունների հավաքածուն Անհալթ-Քյոթենի դուքս Ֆրեդերիկ Ֆերդինանդին։ Նա նշանակվեց Կյոթենի ամրոցի () Ֆերդինանդսբաուի դքսական հավաքածուի համակարգող (կուրատոր), որը հանրության համար հասանելի է դարձել 1835 թվականից։ 1834 թվականին նրա հետ կապ հաստատեց Նիկոլաուս ֆոն Ֆոլդվարին, և դա հանգեցրեց նրան 1835 թվականին Հունգարիա ուղևորության։ Կրտսեր եղբայրը՝ Կարլ Անդրեասը, նշանակվել էր դուքս Ավգուստ Քրիստիան Ֆրիդրիխի անձնական որսորդ, իսկ 1812 թվականին՝ դուքսի մահից հետո, նա նշանակվեց Քլայնցերբստի անտառի պատասխանատու՝ որպես տեղամասային անտառապահ, որը նա զբաղեցրեց մինչև իր մահը։ Կրտսեր եղբայր Կառլ Անդրեասը նշանակվեց դուքս Ավգուստ Քրիստիան Ֆրիդրիխի անձնական որսորդ, իսկ 1812 թվականին դուքսի մահից հետո նա նշանակվեց Քլայնցերբստ անտառի պատասխանատու՝ որպես շրջանային անտառապահ, պաշտոն, որը նա պահպանեց մինչև իր մահը։ Տարածքի թռչունները հետազոտվել են Յոհան Ֆրիդրիխի և նրա եղբոր կողմից։ Կարլը 28 տարվա ընթացքում բռնել է ավելի քան 27,000 թռչուն և սպանել (որսացել) 22,000-ը։ Դրանց թվում էին հազվագյուտ սև մայրահավը, քարարծիվը և Բեխշտայնի կեռնեխը։ 1839 թվականին Յոհան Ֆրիդրիխին Բրեսլաուի համալսարանի կողմից շնորհվել է պատվավոր դոկտորի կոչում։

## Պատկերասրահ

File:Johann Friedrich Naumann - Baldie.JPG|«Կենտրոնական Եվրոպայի թռչունների բնական պատմությունը» (Natural History of the Birds of Central Europe) աշխատությունից։
File:Accipiter gentilis, Naumann 1899.jpg|Ցախաքլորաորս (*Accipiter gentilis*): Փորագրությունը՝ Յոհան Ֆրիդրիխ Նաումանի:
File:Bartramia longicauda.jpg|Բարտրամի երկարապոչ ավազահավ՝ Նաումանի կողմից։
File:Falco eleonorae NAUMANN.jpg|Էլեոնորայի բազե:
File:Johann Friedrich Naumann (Melzer).jpg|Ինքնանկար:
File:Emberiza calandra and Emberiza melanocephala by Naumann.jpg|Կորեկնուկ և սևագլուխ դրախտապան՝ Նաումանի կողմից:


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Wilhelm Heß: ADB Vol. 23. Duncker & Humblot, Leipzig 1886, p.&nbsp;315
* Paul Gottschalk: "Johann Friedrich Naumann" in *Mitteldeutsche Lebensbilder*, Vol. 1, *Lebensbilder des 19. Jahrhunderts,* Magdeburg 1926, pp.&nbsp;65–70.

## Արտաքին հղումներ

* German Wikisource has original text related to this article: Johann Friedrich Naumann.
* Naumann Museum at Bachstadt-koethen.de
* Zoologica Göttingen State and University Library
* Taxidermie, oder, Die Lehre Thiere aller Klassen (1848)

Կատեգորիա:Գերմանացի թռչնաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ