Օբի շուրթ

**Օբի շուրթ**, Կարայի ծովի ամենամեծ ծոցը, Օբ գետի գետաբերանը։ Այն գտնվում է Գիդան և Յամալ թերակղզիների միջև։ Արևելյան մասում Տազովսկայա ծոցը ճյուղավորվում է դրանից՝ ընդունելով Տազ և Պուր գետերը։

Օբի շուրթն ունի ավելի քան 800 կմ երկարություն, 30-ից 80 կմ լայնություն և մինչև 25 մ խորություն։ Հուլիսին այն սառույցից զերծ է, բացառությամբ հյուսիսային մասի, և հոկտեմբերին ծածկված է սառույցով։

Բնակեցված տարածքներ՝ Նովի նավահանգիստ, Յամբուրգ, Միս-Կամեննի և Սաբետտա։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Օբի շուրթի հողը մածուցիկ է, կապույտ տիղմով պատված, մինչդեռ ափամերձ ծանծաղուտներն ու ափերը ավազոտ են։ Ալիքները շատ զառիթափ են, կարճ և անկանոն։ Ջուրը քաղցրահամ է և շատ պղտոր։ Ափերը լիովին անծառ են և միապաղաղ, արևմտյան կողմից զառիթափ են, իսկ արևելյան կողմից՝ ավելի հարթ կամ բլրոտ։ Ափերի երկայնքով հողը ճահճոտ է. լողացող անտառները գրեթե բացակայում են։ Կղզիները հանդիպում են միայն գետերի և առվակների գետաբերաններին: Ծոցերն ու ծովախորշերը քիչ են, բացառությամբ Դրովյանոյ հրվանդանի մոտ գտնվող փոքր, մակերեսային Պրեոբրաժենյե ծոցի և Յամասոլ հրվանդանի մոտ գտնվող փոքր, հարմար Նախոդկա ծոցի:

Օբից բացի, այստեղ են թափվում մի քանի այլ գետեր: Նադիմ և Նիդա գետերը թափվում են նրա հարավարևելյան մաս՝ կազմելով կղզիների իսկական կղզեխմբի միացում, որտեղ դրանք հանդիպում են: Արևմտյան կողմը, որը սահմանակից է Յամալ թերակղզուն, հիմնականում զբաղեցնում են փոքր գետերը, որոնցից մի քանիսը հասանելի են իրենց ստորին հոսանքներում փոքր գետային նավակների համար, ինչպիսիք են Յադան, Օյան, Իվոչան, Զելենայան, Սեյական և այլ գետեր:

Օբի շուրթը բավականին հարուստ է ձկներով, որոնք պարունակում են ինչպես քաղցրահամ, այնպես էլ աղի ջրերի տեսակներ, այդ թվում՝ թառափ, ստերլետ, նելմա, սաղմոն, մուկսուն, լայն սիգ և այլն: Ձկնորսությունն իրականացվում է Նովոպորտովսկու ձկնաբուծարանում, որը հագեցած է եզակի մշտական ​​սառցակալած ակվարիումով՝ ստորգետնյա ձկան պահեստավորման օբյեկտով, որտեղ բնականաբար պահպանվում է ջերմաստիճանը։

Այստեղ են տեղափոխվում բելուգա կոչվող կետերը։

## Հետազոտման և զարգացման պատմություն
Ռուսների ծանոթությունը Օբի շուրթի հետ սկսվել է 1600 թվականին։ 1601 թվականին Բերյոզովոյից դեպի Տազ գետի գետաբերան արշավախումբը, որը գլխավորում էին նահանգապետներ Սավլուկ Պուշկինը և իշխան Մասալսկին, հաջողությամբ պսակվեց։ Այդ ժամանակից ի վեր, մինչև Մանգազեյա քաղաքի ոչնչացումը, Օբ գետի գետաբերանի և Տազովսկի ծոցի երկայնքով դեպի Մանգազեյա տարեկան նավարկություններ էին կատարվում։ Արխանգելսկի բնակիչները, պուստոզերները և մեզենները նույնպես բազմիցս նավարկել են Օբի շուրթով դեպի Մանգազեյա։ Նրանք թեթև կարբասներով ճանապարհորդում էին ապրանքներով Կարայի ծովից Մութնայա գետի վրայով դեպի այն լիճը, որից այն հոսում էր, ապա բեռնաթափում էին նավերը, դատարկ քարշ տալիս փոքրիկ նավահանգստով դեպի Զելենայա գետը, որը արևմուտքից թափվում էր Օբի շուրթ, վերաբեռնում էին իրենց նավերը, Զելենայա գետով իջնում ​​էին մինչև նրա գետաբերանը, անցնում Օբի շուրթը և շարունակում Տզ ծոցի երկայնքով մինչև Տազ գետի գետաբերանը, հասնելով Մանգազեյա քաղաք: Հաջորդ տարի նրանք նույն ճանապարհով վերադարձան Մանգազեյայից: Այս ճանապարհորդությունները դադարեցին Մանգազեյայի կործանմամբ։

1734 թվականին, Օբ և Ենիսեյ գետաբերանների միջև Սիբիրի ափի հատվածի ուսումնասիրության առաջադրանքով զբաղվող մեծ հյուսիսային արշավախմբի այդ մասի հրամանատար, լեյտենանտ Օվցինը օգոստոսի սկզբին երկկորպուս նավակով մտավ Օբի շուրթ՝ հասնելով 70° 4' հյուսիսային լայնության։ 1736 թվականին նա հասավ 72° 34' հյուսիսային լայնության, իսկ 1738 թվականին, նավարկող Կոշելևի հետ, մինչև օգոստոսի 8-ը նավարկեց ամբողջ Օբի շուրթով մինչև Կարայի ծով։ Նույն թվականին, երբ հյուսիսային ծովերում նավարկության համար բարենպաստ էր, լեյտենանտներ Մալիգինը և Սկուրատովը, Կարայի ծովից նավարկելով, մտան Օբի շուրթ և Օբ գետի գետաբերան։ 1738 թվականին, Օբի շուրթում սառույցի դեմ պայքարելով, լեյտենանտ Սկուրատովը նավարկեց այն մինչև գետաբերանը և մտավ Կարայի ծով։ 1828 թվականին ծովածոցի արևմտյան ափը՝ Դրովյանոյ հրվանդանից մինչև Օբի գետաբերանը, շրջանցեցին և նկարագրեցին կորպուսի նավատորմի գրոհային շտաբի կապիտան Իվանովը և լեյտենանտ Բերեժնիխը: 1863 թվականին Մ.Կ. Սիդորովի կողմից հագեցած արշավախումբը՝ Կուշելևսկու հրամանատարությամբ, առագաստանավային շունով Օբդորսկից մեկնեց Օբի շուրթ և հասավ Տազ գետի գետաբերանին: 1874 թվականին անգլիացի կապիտան Ջոզեֆ Վիգինսը «Դիանա» շոգենավով հասավ Օբի շուրթի գետաբերանին: 1877 թվականին պարոն Տրապեզնիկովին պատկանող «Լուիզա» շոգենավը Եվրոպայից ժամանեց Օբի գետաբերան և հասավ Տոբոլսկ: 1878 թվականին դանիական «Նեպտուն» շոգենավը նավարկեց Օբի շուրթով մինչև Նադիմ գետի գետաբերանը, ինչպես նաև Վիգինսի անգլիական «Ուորքվորթ» շոգենավը, և երկուսն էլ նույն ամռանը վերադարձան Եվրոպա իրենց վերադարձի բեռով: Նույն ամռանը պարոն Տրապեզնիկովի կողմից Տյումենում կառուցված «Սիբիր» շունը Օբ գետից մտավ Օբի շուրթ, անցավ դրա միջով և անվտանգ հասավ Լոնդոն: 1880 թվականին նույն «Նեպտուն» շոգենավը հաջողությամբ ավարտեց Եվրոպայից դեպի Օբ գետի գետաբերանը և հետ: 1893 թվականին Ռազմածովային նախարարության արշավախմբի նավերից մեկը՝ «Լեյտենանտ Մալիգին» շոգենավը, լեյտենանտ Եվգենի Շվեդեի հրամանատարությամբ, անցավ Օբի շուրթի հյուսիսային մասը: Սա Մատե-Սալե հրվանդանից հյուսիս գտնվող ծոցի առաջին ցուցումն էր։

Անդրեյ Վիլկիցկու 1895 թվականի արշավախմբի կողմից անցկացված հետազոտությունների համաձայն, այս Օբի շուրթը պատկանել է բավականին մեծ ցածրադիր կղզու, որը կոչվել է Վիլկիցկու անունով: 1895 և 1896 թվականներին Ռազմածովային նախարարության կողմից Կարայի ծովի և Օբի ու Ենիսեյի նահանգների մի մասի ուսումնասիրության համար ուղարկված փոխգնդապետ Վիլկիցկու արշավախումբը «Լեյտենանտ Օվցին» շոգենավով և «Լեյտենանտ Սկուրատով» առագաստանավով անվտանգ նավարկեց Օբի շուրթում, ձմեռեց Տոբոլսկի մոտ գտնվող Օբում և, կատարելով իր առաքելությունը, վերադարձավ։

1896 թվականի աշնանը Կարայի ծովով նավարկելով դեպի Արխանգելսկ՝ պարզվեց, որ Օբի շուրթը հարմար է նավարկության համար. Օբ գետի մուտքը, որի ափերը մակերեսային են և ծածկված ափերով, ունի 2.7-ից 3.4 մետր խորությամբ նավերի համար նախատեսված ֆեյրվեյ. ամռան վերջին ծոցում սառույց չկա։ Օվցինի կողմից Օբի շուրթի արևելյան ափի հետազոտությունը սխալ էր. որոշ տեղերում այն ​​քարտեզների վրա գտնվում էր ավելի քան 30, 40 և 50 մղոն դեպի արևելք. Իվանովի կողմից հետազոտված արևմտյան ափը շատ ավելի ճշգրիտ էր նշված։ Վիլկիցկիի արշավախմբի հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ծոցը, ընդհանուր առմամբ, այնքան լայն չէ, որքան թվում էր նախկինում գոյություն ունեցող քարտեզների վրա։ 1897 թվականից ի վեր Օբ գետի և Լոնդոնի միջև հաստատվեց շոգենավային կապ՝ Օբի շուրթի միջոցով։ Անգլիական «Լիբորն Փոփհեմ» ընկերությունը Բարնաուլի շրջանում գնել է մինչև 3200 տոննա հացահատիկ և վարձել շոգենավեր՝ այդ բեռը Նախոդկայի ծոց հասցնելու, իսկ այնտեղից՝ Անգլիայից ծովով Տյումեն և Տոմսկ բերվող ապրանքները տեղափոխելու համար։

1920 թվականին Օբի շուրթը ուսումնասիրել է Սիբիրյան հացահատիկի արշավախումբը։ 20-րդ դարի կեսերին Օբի շուրթի ափերի երկայնքով սկսել են արդյունահանվել ածխաջրածնային հանքավայրեր։ 21-րդ դարի սկզբին Օբի շուրթի ափին կառուցվել է Սաբետտա նավահանգիստը։

## Վառելիքային օգտակար հանածոներ
Այս տարածաշրջանում հայտնաբերվել են բնական գազի և նավթի շատ մեծ հանքավայրեր: Արևմուտքում գտնվում է Յամալ թերակղզում ռեսուրսների մշակման Յամալ նախագիծը: Հարավարևելքում Յամբուրգի գազի հանքավայրը աշխարհի երրորդ խոշորագույն բնական գազի հանքավայրն է, որը գտնվում է ծոցի հարավային մասի և արևելքում գտնվող Տազ գետաբերանի միջև:

Ծոցի արևմտյան ափին գտնվող Սաբետտայում կառուցվել է նոր նավահանգիստ՝ Յամալի հեղուկացված բնական գազի գործարանը ապահովելու համար։ Առևտրային շահագործումը սկսվել է 2017 թվականի դեկտեմբերին՝ առաջին հեղուկացված բնական գազի կրիչի բեռնմամբ։

Գազպրոմի «Արկտիկական դարպաս» ծովային նավթի բեռնման տերմինալը գտնվում է ծոցում, որը նախատեսված է շահագործելու այնտեղ, որտեղ սառույցը կարող է լինել ավելի քան երկու մետր հաստությամբ

«ՊԱՕ Նովատեկ» բրածո գազի ընկերությունը 2019 թվականից ի վեր թույլտվություն ունի բնական գազի արդյունահանման համար Գիդա թերակղզու արևելյան ափի մեծ մասից։ 2020 թվականին ընկերությունը ներկայացրեց գազի փոխադրման համար խոշոր նավահանգստի կառուցման ծրագրեր: Նավահանգիստը կոչվում է Ուտրեննայա, իսկ նախագիծը՝ Arctic LNG 2։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Էստուարներ
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կարայի ծովի ծոցեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ