Իվան Բոլոտնիկով

**Իվան Իսաևիչ Բոլոտնիկով** (, ), Ռուսաստանի Խառնակ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործիչ, Սամբորի Կեղծ Դմիտրիի կողմնակից, 1606–1607 թվականների ապստամբության առաջնորդ։

## Կենսագրություն
### Ծագում
Պատմական գրականության մեջ հանդիպում են մի շարք ոչ հիմնավոր պնդումներ, որոնք վերաբերում են Բոլոտնիկովի կենսագրության վաղ շրջանին։ Ոմանք պնդում են, թե նա ծագել է աղքատացած բոյարների ընտանիքից, և որ աղքատության պատճառով որպես ծառա վաճառվել է իշխան Անդրեյ Անդրեյևիչ Տելյատևսկուն՝ ծառայելով նրա զինված խմբում որպես մարտական ծառա («պոսլուժիլեց»)։Այլ կարծիքով՝ Բոլոտնիկովը եղել է Դոնի կազակների ատաման։ Սակայն գոյություն ունի միայն մեկ պատմական աղբյուր, որը տեղեկություններ է տալիս Բոլոտնիկովի ապստամբությունից առաջվա կյանքի մասին։ Դա գերմանացի սպա Կոնրադ Բուսսի հուշերն են, ով ծառայել է Կեղծ Դմիտրի I-ի և Կեղծ Դմիտրի II-ի մոտ։

Ըստ այս հեղինակի՝ Իվան Բոլոտնիկովը եղել է իշխան Տելյատևսկու «պարզ» ծառան։ Երիտասարդ տարիներին նա փախել է իր տիրոջից և անցել է դաշտեր՝ դեպի կազակների կողմը։ Այնտեղ նրան գերել են Ղրիմի թաթարները և վաճառել որպես ստրուկ՝ թուրքերին։ Մի քանի տարի Բոլոտնիկովը անցկացրել է թիավարի որպես գերիստրուկ՝ թուրքական նավերում։ Սակայն մի անհաջող ծովամարտից հետո, որտեղ թուրքերը պարտվել են քրիստոնեական նավերին, նրան ազատել է գերմանական նավը։ Դրանից հետո նա ուղևորվել է Վենետիկ և ապրել գերմանացիների վաճառատանը՝ Ֆոնդակո դեյ Տեդեսկիում։ Այնտեղ, լսելով հայրենիքում տեղի ունեցող զարմանալի իրադարձությունների մասին (հավանաբար Կեղծ Դմիտրի Առաջինի արկածների մասին), Բոլոտնիկովը ճանապարհվել է Ռուսաստան՝ անցնելով Գերմանիայով և Լեհաստանով։

Մոսկովյան թագավոր Դմիտրիի փրկության մասին լուրերը Բոլոտնիկովին բերեցին Սամբոր, որտեղ Յուրի Մնիշեկի կինը՝ Յադվիգան, թաքցնում էր Մոսկվայից փախած Միխայիլ Անդրեևիչ Մոլչանովին, ով Կեղծ Դմիտրի Ա-ի նախկին համախոհն էր։ Այս արկածախնդիրն իրեն ներկայացրեց Բոլոտնիկովին որպես արքայազն, որը փրկվել էր Մոսկվայում տեղի ունեցած մայիսյան դավադրությունից հետո։. Մոսկվայից փախուստի ժամանակ Մոլչանովին հաջողվել էր գողանալ թագավորական նշանները, որոնց թվում էր նաև ոսկե թագավորական կնիքը։ Կեղծ արքայազնը երկար զրուցեց Բոլոտնիկովի հետ, ապա նրան հանձնեց թագավորական կնիքով նամակ՝ ուղղված իշխան Գրիգորի Պետրովիչ Շախովսկուն և ուղարկեց Պուտիվլ՝ որպես իր անձնական դեսպան և «մեծ զորահրամանատար»։

### Բոլոտնիկովի ապստամբություն
Նա սկսեց ռազմական գործողություններ Վասիլի Շույսկու կառավարության դեմ՝ ներկայանալով որպես «ցար Դմիտրիի զորահրամանատար»։ Նրան ակտիվորեն աջակցում էին կազակները, ծառայողական խավի ներկայացուցիչները (ազնվականներ)՝ Պրոկոպի Պետրովիչ Լյապունովի ղեկավարությամբ, հրացանակիրները՝ Իստոմա Պաշկովի գլխավորությամբ, ինչպես նաև խոլոպներն ու ճորտացված գյուղացիները։ Խորհրդային պատմագրության մեջ Բոլոտնիկովի ապստամբությունը դիտարկվում էր որպես գյուղացիական պատերազմ՝ նույն շարքում, ինչ Ստեփան Ռազինի և Եմելիան Պուգաչովի ապստամբությունները։1606 թ․ սեպտեմբերին Բոլոտնիկովը իր առաջին հաղթանակը տարավ Կրոմների մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում, որից հետո հաղթանակ տարավ նաև Ելեցում։ Ապստամբները, Մոսկվայի ուղղությամբ շարժվելիս, հասան Կոլոմնա։ 1606 թ․ հոկտեմբերին նրանք գրոհով գրավեցին Կոլոմնայի պոսադը, սակայն կրեմլը շարունակում էր համառ դիմադրություն ցուցաբերել։ Կոլոմնայում թողնելով իր ուժերի մի փոքր մասը՝ Բոլոտնիկովը շարունակեց շարժվել դեպի Մոսկվա՝ Կոլոմնայի ճանապարհով։ Կոլոմնայի գավառի Տրոիցկոյե գյուղում նրան հաջողվեց ջախջախել կառավարական զորքերը։ 1606 թ․ հոկտեմբերի 22-ին Բոլոտնիկովը կանգ առավ Կոլոմենսկոյե գյուղում, որը գտնվում էր Մոսկվայից յոթ վերստ հեռավորության վրա։ Այստեղ նա կառուցեց փոքրիկ ամրոց (ոստրոգ) և սկսեց ուղարկել գրություններ Մոսկվայի ու տարբեր քաղաքների բնակիչներին՝ խրախուսելով ճնշվածներին ու աղքատներին դուրս գալ հարուստների դեմ և կոչ անելով համբուրել խաչը՝ հավատարմություն արտահայտելով օրինական ցար Դմիտրի Իվանովիչին։ Բոլոտնիկովի զորաբանակը շարունակեց աճել, և նրանից սկսեցին առանձնանալ առանձին ջոկատներ՝ հիմնականում կազմված խոլոպներից, որոնք հարձակումներով և թալաններով Մոսկվան պահում էին պաշարման վիճակում։ Մոսկվացիներն արդեն պատրաստ էին ենթարկվել Բոլոտնիկովին՝ միայն այն պայմանով, որ նա ցույց տա ցար Դմիտրիին, և նույնիսկ սկսեցին բանակցություններ վարել նրա հետ։ Սակայն Դմիտրին այդպես էլ չհայտնվեց։ Շատերը սկսեցին կասկածել Դմիտրիի գոյությանը և անցնում էին Շույսկու կողմը։ Բուն Բոլոտնիկովի զորքում պառակտում եղավ․ մի ճամբարը կազմում էին ազնվականները և բոյարների որդիները, իսկ մյուսը՝ խոլոպները, կազակները և մնացած ժողովուրդը։ Վերջիններիս առաջնորդը Իվան Բոլոտնիկովն էր, իսկ առաջիններին ղեկավարում էին Իստոմա Պաշկովը և Լյապունով եղբայրները։ Առաջնորդների միջև տարաձայնություններ առաջացան, և դրա արդյունքում նախ Լյապունովները, ապա նաև Իստոմա Պաշկովը անցան Շույսկու կողմը։ Այդ ընթացքում Շույսկին հաջողվեց լավ ամրացնել Մոսկվան և սկսեց իր բանակը համալրել այն քաղաքների զորքերով, որոնք անցնում էին իր կողմը։ Տեսնելով, որ Վասիլի Շույսկու զորքերը ժամ առ ժամ ավելանում են, Բոլոտնիկովը որոշեց արագացնել իր գործողությունները։ Նա փորձեց գրոհել Սիմոնովի վանքը, սակայն մեծ կորուստներ կրելով՝ հետ մղվեց։ Դրանից հետո Շույսկին անցավ հարձակման։ Բոլոտնիկովը ստիպված եղավ հեռանալ իր ամրոցից։ Մոսկովյան զորքերը հետապնդեցին նրան մինչև Զաբորյա գյուղ, որտեղ Դմիտրիին հավատարիմ զորավարը կրկին ամրացավ։ Սակայն այս դիրքն էլ չդիմացավ․ կազակների մի մասը՝ Յուրի Բեզուբցև ատամանի գլխավորությամբ, անցավ Միխայիլ Վասիլևիչ Սկոպին-Շույսկու կողմը, ով Մոսկվայի բանակի հրամանատարն էր։ Բոլոտնիկովը փախավ։ Կալուգա քաղաքում նա հավաքեց շուրջ 10,000 փախստական և պատրաստվեց պաշտպանությանը։ 1607 թ. մայիսին ապստամբներին հաջողվեց Կալուգայի պաշտպանության ժամանակ հաղթել ցարական զորքերին։ Դրանից հետո Բոլոտնիկովը սկսեց երկրորդ արշավանքը դեպի Մոսկվա։ Շրջանցելով Կաշիրան՝ ապստամբները՝ շուրջ 38 հազար մարդ թվով, 1607 թվականի հունիսի 5-ին Վոսմա գետի մոտ բախվեցին կառավարական զորքերին և պարտություն կրեցին՝ Իվան Միխայիլովիչ Վորոտինսկու գլխավորությամբ։ Վոսմայի ճակատամարտից հետո Բոլոտնիկովի գլխավորած զորքը հետ մղվեց դեպի Տուլա։

1607 թ. հունիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսը Բոլոտնիկովը ղեկավարում էր Տուլայի պաշտպանությունը, որը պաշարված էր Վասիլի Շույսկու զորքերի կողմից։ Շույսկին հրաման տվեց Ուպա գետում, որը հոսում էր կրեմլի կողքով, կառուցել ամբարտակ, որի հետևանքով ջրով լցվեցին կրեմլի մի շարք շինություններ, այդ թվում՝ պարենամթերքի պահեստները։ 1607 թ. հոկտեմբերի 10-ին պաշտպանվողները հանձնվեցին։

### Վախճան
1607 թվականի հոկտեմբերին Շույսկու զորքերի հաղթանակից հետո Բոլոտնիկովը արտաքսվեց Կարգոպոլ, որտեղ նրան կուրացրին և խեղդամահ արեցին սառցաբեկորի մեջ։

## Անվան հավերժացում
### Բոլոտնիկովի փողոց
Բազմաթիվ քաղաքներում կան Բոլոտնիկովի անունը կրող փողոցներ

**.Կազանում** կա Բոլոտնիկովի փողոց։

.**Կալուգայում** կա Բոլոտնիկովի անվան փողոց, ինչպես նաև՝ նրա առաջնորդած ապստամբությանն նվիրված հուշարձան։

**Կոլոմնայում**, Կոլոմնայի ամրոցի տարածքում, նախկինում եղել է Բոլոտնիկովի փողոց, որտեղ գտնվել է միայն մեկ անմարդաբնակ տուն, սակայն այժմ այն վերանվանվել է Սրբազան Ֆիլարետի փողոց։

.**Կրասնոդարում** կան ինչպես Բոլոտնիկովի փողոց, այնպես էլ՝ Բոլոտնիկովի նրբանցք։

.**Մագնիտոգորսկում** նույնպես կա Բոլոտնիկովի անվան փողոց

. **Տոմսկում** կա Իվան Բոլոտնիկովի փողոց

. **Տուլայում**, մոտավորապես 1.5 կմ հեռավորության վրա Կրեմլից, կա Բոլոտնիկովի փողոց։ Տուլայի Կրեմլում կանգնեցված է հուշարձան՝ նվիրված Բոլոտնիկովին։

.**Տյումենում** կա Բոլոտնիկովի փողոց։

.**Գորլովկայում** կա Բոլոտնիկովի փողոց։

**. Նիժնի Նովգորոդում** կա Բոլոտնիկովի փողոց։

**.Կարգոպոլում**, Արխանգելսկի մարզում, կա Բոլոտնիկովի փողոց և քար՝ գրությամբ այն վայրում, որտեղ նրան խեղդամահ են արել։

**.Արզամասում**, Նիժեգորոդի մարզում, կա Բոլոտնիկովի փողոց։

.**Սերպուխովում** կա Բոլոտնիկովի փողոց։

.**Մինսկում** (Բելառուս) կան և՛ Բոլոտնիկովի փողոց, և՛ նրբանցք։

.**Պուտիվլում** կա Բոլոտնիկովի նրբանցք։

.**Վլադիմիրում**, Հարավարևմտյան՝ Լենինյան շրջանում, Բոլոտնիկովի փողոցը ձգվում է Դալնի պռոսպեկտից մինչև Պուգաչովի և Վասիլիսինի փողոցները։ Փողոցը անվանակոչվել է Ի. Ի. Բոլոտնիկովի անունով՝ քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի 1952 թ․ հունիսի 23-ի թիվ 540 որոշմամբ։

.Ի. Ի. Բոլոտնիկովի անունով է կոչվում նաև **Բոլոտնիկով լեռը**՝ Սախալինի կղզում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

**Գեղարվեստական**

* *[[Шторм, Георгий Петрович|Шторм Г. П.]]* Повесть о Болотникове. — 1930.
* *Замыслов В. А.* Горький хлеб. — 1973.
* *Замыслов В. А.* Иван Болотников. — 1984.
* *[[Романов, Владислав Иванович|Романов В. И.]]* Путь к вольности. — Тула: Приокское кн. изд-во, 1988.
* *[[Аношин, Игроь Павлович|Аношин И. П.]]* От Путивля до Каргополя. (О народном вожде И. И. Болотникове). Исторический роман — Тула: Гриф и К, 2012. — 486 с. — ISBN 978-5-8125-1751-9
* 
* ''Дарин Д. А.'' «Смута» – М.: Вече, 2023. – с. 520, тираж 1000 экз. ISBN 978-5-4484-4219-3