open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոնստանցա

**Կոնստանցա** (Constanta), քաղաք և նավահանգիստ Ռումինիայում, Սև ծովի ափին, Կոնստանցա գավառի վարչական և առողջարանային շրջանի կենտրոնն է։ 260 հզ. բն. (1979)։ Տրանսպորտային հանգույց է, օդանավակայան, նավթամուղով կապված է Պլոեշտիի հետ։ Ձկնորսական բազա է։ Զարգացած է սննդի և թեթև արդյունաբերությունը, մեքենաշինությունը։ Ունի հնագիտական և գեղարվեստի թանգարաններ։ Կոնստանցայի տեղում հոնիացի-հույները VI դ. հիմնել են Տոմիս քաղաք-պետությունը, որը մ. թ. ա. 29-ին նվաճել են հռոմեացիները։ Մ. թ. 8—17-ին այստեղ աքսորված է եղել բանաստեղծ Օվիդիոսը։ Հռոմեական կայսր Կոստանդին Մեծը (իշխել է 306—337 թվականներին) քաղաքը վերանվանել է Կոստանդինիանա։ 1413—1878 թվականներին Կոնստանցան (թուրք. Քյոսթենջե) գտնվել է օսմանյան տիրապետության տակ։ 1878-ից Ռումինիայի կազմում է։

## Անվանում
Մ․ թ․ ա․ 6-րդ դարում հոնիացի հույներն այստեղ հիմնել են Տոմիս քաղաք-պետությունը, որը մ․ թ․ ա․ 29 թվականին նվաճել են հռոմեացիները։ Մոտ 320 թվականին հռոմեական Կոնստանտին Մեծը Տոմիսը վերանվանեց Constantiniana (իր քրոջ անունով)․ այստեղից էլ այժմյան Կոնստանցա անվանումը։ Օսմանյան տիրապետության տարիներին (1413-1878) քաղաքի թուրքերեն անվանումը եղել է Քյոսթենջե։

## Հայերը Կոնստանցայում
Հայերը Կոնստանցայում սկսել են բնակություն հաստատել XVIII դ. (1760 թ.-ին ունեցել են մատուռ)։ 1877—1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, երբ Կոնստանցան անցավ Ռումինիային, հայերի վիճակը բարելավվեց, նրանք 1879—1880 թվականին կառուցեցին Ս. Աստվածածին եկեղեցին և դպրոց։ Հետագայում հայերի թիվը ստվարացավ ի հաշիվ 1894—1896 թվականի հայկական կոտորածներից և 1922 թ.-ի Զմյուռնիայի աղետից փրկված հայերի (1926 թվականին՝ 3000, 1932 թվականին՝ 3200 մարդ)։ Հիմնականում զբաղվել են արհեստներով ու առևտրով, ոմանք ունեցել են աղյուսի, հյուսվածքեղենի, երկաթաձուլական փոքրիկ գործարաններ։ Բացի 1879 թ.-ին ստեղծված թաղական խորհրդից, հայերի կյանքը ղեկավարել և կազմակերպել են բարեգործական-մշակութային ընկերությունները՝ «Հայ երիտասարդների միությունը» (հիմն. 1900 թ.-ին), «Բարեգործական ընկերությունը» (հիմն. 1901 թ.-ին), ՀԲԸՄ Կ թ.-ի մասնաճյուղը՝ 1911 թ.-ից, 1920-ական թթ. ՀՕ Կոնստանցայի մասնաճյուղը, որին 1940 թվականին փոխարինել է «Զանգու» կազմակերպությունը։ 1945 թվականին ստեղծվել է «Հայաստանյան ճակատ» թերթի մասնաճյուղ, որը կարևոր դեր է կատարել կոնստանցահայերի՝ Սովետական Հայաստան հայրենադարձման գործում։ 1948—1959 թ.-ին գործել է Հայ դեմորատական կոմիտեն։ Թատերական, երաժշտական, մարզական և այլ միջոցառումներ են անցկացրել «Քնար» երգեցիկ-թատերական ընկերությունը (1905), «Արաքս» թատերասրահը (1908) ու կրթական միությունը (1920-ական թթ.)» «Երևան», «Րաֆֆի» մշակութային միությունները, «Կոմիտաս», «Քնար», «Մևան» երգչախմբերը, ՀՄԸՄ, «Աշակերտական միությունը»։ Առաջին հայկ. վարժարանը՝ «Լուսավորչյան»-ը, բացվել է 1879 թվականին, որին հաջորդել է «Հայկազյան»-ը (1896—1959)։ 1979 թվականին Կոնստանցայում ապրել է շուրջ 1200 հայ, որոնք ակտիվորեն մասնակցում էին սոցիալիստական հասարակարգի կառուցմանը Ռումինիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Անձրևասնկեր

**Անձրևասնկեր** (), ագարիկոմիցետների դասի շամպինյոնայինների ընտանիքի (նախկինում դասվել է անձրևասնկայինների ընտանիքին) ցեղ։ Հայտնի է 100, ՀՀ-ում՝ 16 տեսակ՝ ,  և այլն։ Առավել տարածված է ։ Աճում է բոլոր մարզերի սաղարթավոր և խառնանտառներում, մարգագետիններում, դաշտերում, տափաստաններում, հողի վրա՝ մեծ խմբերով (900-1700 մ բարձրություններում)։

## Ձևաբանություն
Պտղամարմինը (բարձրությունը՝ 2-9 սմ) տանձաձև է կամ կլոր, երբեմն՝ կարճ ոտիկով։ Արտաքին թաղանթն սկզբում սպիտակ է կամ սպիտակավուն, հետագայում՝ դեղնադարչնագորշավուն, շատ կարճ ժամանակում պատռվում է ստորին թաղանթի վրա թողնելով ցանցաձև նախշեր։ Երիտասարդ սնկի պտղամիսը սպիտակ է, սպունգանման, նուրբ, հաճելի հոտով ու համով, ապա դառնում է դեղնաշագանակագույն, փխրուն ն. վերածվում փոշու (նման է քթախոտի)։ Լավորակ ուտելի սունկ է։ Սպիտակուցների պարունակությամբ գերազանցում է նույնիսկ շամպինյոնին։ Օգտագործում են թարմ, երիտասարդ պտղամարմինները (երբ պտղամիսը սպիտակ է)։

Կատեգորիա:Անձրևասնկայիններ
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Անապատասեզ

**Անապատասեզ** (), դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 8, ՀՀ-ում՝ 4 տեսակ՝ , ,  և ։
## Տարածվածություն
Տարածված է անապատային, կիսաանաւգատային ու չոր տափաստանային տարածքներում, երբեմն առաջացնում է ոչ խոշոր ինքնուրույն բուսական համակեցություններ։
## Արտաքին կառուցվածք
Ցողունը ծնկաձև է, բարձրությունը՝ մինչև 30 սմ։ Տերևները նեղ գծաձև են, երբևէն՝ խորդուբորդ։ Ծաղկաբույլը կարճ հասկ է։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ էֆեմեր է։ վիտամիններով հարուստ վաղ գարնանային կերաբույս է։

Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Կատեգորիա:Հացազգիներ
Անաբենա

**Անաբենա** (), կապտականաչ ջրիմուռների ցեղ։ Հայտնի է 100, ՀՀ-ում՝ 10 տեսակ։ Տարածված է ամենուրեք։ Բնակվում է քաղցրահամ և աղի ջրերի պլանկտոնում, ջրամբարների ափերին, հողում։ Մարմինը թելանման է, ուղիղ կամ ոլորված։ Առաջացնում է լորձնային կամ փառանման գաղութներ։ Ազատ լողում է ջրում։

Որոշ տեսակներ զանգվածային բազմացման ժամանակ առաջացնում են ջրի «ծաղկում» և արտադրում նյութեր, որոնք թունավոր են ձկների և ջրլող թռչունների համար, իսկ որոշ տեսակներ յուրացնում են օդի ազատ ազոտը։ Անաբենան Սևանա լճում առաջացնում է ջրի «ծաղկունք»։

Կատեգորիա:Ցիանոբակտերիաներ
Կատեգորիա:Պլանկտոն
Ֆեոդոր Կոնստանտինով

**Ֆեոդոր Վասիլևիչ Կոնստանտինով** (, ), խորհրդային փիլիսոփա, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1964)։

Ավարտել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը (1932)։ 1952—1954 թվականներին եղել է «Վոպրոսի ֆիլոսոֆիի» («Вопросы философии») ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, 1954—1955 թվականներին ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ռեկտոր, 1956—1961-ին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, 1955—1958-ին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ ագիտացիայի ու պրոպագանդայի բաժնի վարիչ միութենական հանրապետությունների գծով, 1958—1962-ին՝ «Կոմունիստ» («Комунист») ամսագրի գլխավոր խմբագիր, 1962-1967-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության ինստիտուտի տնօրեն, 1967-1975-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար։ «Փիլիսոփայական հանրագիտարան»-ի (1960-1970 թթ.) գլխավոր խմբագիր, 1971 թվականից՝ ԽՍՀՄ փիլիսոփայական ընկերության նախագահ։

Պարգևատրվել է Լենինի, «Հոկտեմբերյան հեղափոխության» և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ‎
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ գրողներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ալեքո Կոնստանտինով

**Ալեքո Կոնստանտինով** (), բուլղար գրող։ Եղել է Ռուսաստանում (1878-1885), Ֆրանսիայում (1889), ԱՄՆ-ում (1893)։ «Մինչև Չիկագո և հետ» (1893) ճանապարհորդական նոթերում ցույց է տվել սոցիալական անհավասարությունը ԱՄՆ-ում։ Ժողովրդականություն է վայելել «Բայ Գանյու» (1895) երգիծական ակնարկների ու պատմվածքների շարքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Սպանված ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Սոմերի կղզի

**Սոմերի** (), էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Վյայնամերի նեղուցում, Ռիդալա շրջանի Պիգառի-Սասսի գյուղի մոտ։ Զբաղեցնում է 41,3 հա տարածք, որի ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 5 մ բարձրության վրա է։ Ունի հրաշալի բնություն, որի շնորհիվ դարձել է նստակյաց և չվող թռչունների ձվադրման վայր։ Կղզին առաջին անգամ հիշատակվում է 1591 թվականին որպես Սեմերնհոլմ ()։

## Գրականություն
* *Matsalu laiud, luhad ja linnud*. Tallinn, 1962.
* Paakspuu, T. *Sõmeri, Liia ja Tauksi saarte ajaloolisest maakasutusest ja taimkatte muutumisest.* Loodusevaatlusi 1997-1999։ 20-75.

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կոնստանտինա

**Կոնստանտինա** (), քաղաք Ալժիրի հյուսիս-արևելքում, Կոնստանտինա վիլայայի վարչական և Արևելյան Ալժիրի առևտրաբաշխիչ կենտրոնը։

## Անվանում
Հայտնի է հին ժամանակներից։ Մ․ թ․ ա․ 3-րդ դարի վերջից մինչև մ․ թ․ ա․ 1-ին դարի կեսերը եղել է Նումիդիայի թագավորության մայրաքաղաքը և կոչվել Կիրտա (*Ցիրտա*)․ անվանումն առաջացել է փյունիկերեն կարտա ― «քաղաք» անունից։

«Կոնստանտինա» անվանումը քաղաքին տրվել է 313 թվականին՝ ի պատիվ հռոմեական կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:203 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Օսլամա կղզի

**Օսլամա**, էստոնական կղզի Բալթիկ ծովում։ Զբաղեցնում 241,60 հա տարածք։ Հարուստ է բուսականությամբ, սակայն ծառեր չեն աճում։ Ենթարկվում է Սաարեմաա Սալմե շրջանին։, միևնույն ժամանակ հանդիսանում է արգելոց, որը պահպանվում է պետության կողմից 1965 թվականից։

## Գրականություն
*Raukas, A., Bird, E., Orviku, K. 1994. *The Provenance of Beaches on the Estonian Islands of Saaremaa and Hiiumaa.* - Proc. Estonian Acad. Of Sci. Geol., 43, 2, 81-92.

## Արտաքին հղումներ
*European Environment Agency
*GetAMap.net
*Geographic names

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կարկուտ

մինի|կարկտահատիկ
մինի|Կարկուտ
մինի|Կարկտահարված հողակտորներ Տաշիրի վարչատարածքում
**Կարկուտ**, պինդ մթնոլորտային տեղում՝ սառցե գնդաձև հատիկների տեսքով։ Տեղում է տարվա տաք եղանակին (Հայաստանում՝ մարտ-հոկտեմբերին)՝ կույտաանձրևային ամպերից՝ օդի վերընթաց շարժումների պայմաններում՝ ամպրոպի, տեղատարափ անձրևների, երբեմն՝ փոթորկային քամու ուղեկցությամբ։ Կարկուտի երակն ունենում է 200 մ-ից մինչև 2 կմ լայնություն և երբեմն՝ մինչև 100 կմ երկարություն։ Տևողությունը, որպես կանոն, 5-10 րոպե է, բացառիկ դեպքում՝ 1 ժամ։

Կարկտահատիկն ունի շերտավոր կառուցվածք, տրամագիծը՝ 6-55 մմ, երբեմն՝ ավելի քան 7 սմ։ Մինչև 20 մմ տրամագծի դեպքում կարկուտը համարվում է օդերևութաբանական վտանգավոր երևույթ, 20 մմ-ից ավելիի դեպքում՝ խիստ վտանգավոր։ Կարկուտը դիտվում է օրվա երկրորդ կեսին (14:00-19:00-ին)։

Տարվա ընթացքում կարկուտով օրերի միջին թիվը Արարատյան դաշտում 4-8 է, նախալեռնային գոտում՝ 8-12, լեռնային գոտում՝ 12-16: Կարկուտը մեծ վնասներ է պատճառում գյուղատնտեսությանը։ Կարկտի դեմ պայքարի առավել տարածված եղանակը ամպերի գերսառած մասի մեջ հրթիռների կամ արկերի միջոցով լրացուցիչ խտացման կորիզների ներարկելն է, որը կատարվում է ռադիոտեղորոշման միջոցով։

Կատեգորիա:Մթնոլորտային տեղումներ
Կատեգորիա:Սառույց
Կարճ միացում

մինի
Էլեկտրական շղթայի մասերի միջև անմիջական կամ հողանցումով ոչ սովորական (աշխատանքի նորմալ պայմաններով չնախատեսված) էլեկտրական միացում, որը տեղի է ունենում փոքր դիմադրության միջոցով։ Կարճ միացման պատճառ կարող են լինել էլեկտրատեղակայանքների մեկուսացման խախտումը՝ մաշվելու, հնանալու, էլեկտրական ծակման հետևանքով, ինչպես նաև հոսանքակիր լարերի մերկ մասերի պատահական հպումը։ Հոսանքի փոփոխությունը Կարճ միացման դեպքում բարդ բնույթ ունի։ Հոսանքը նախ արագ աճում է և մոտավորապես կես պարբերության ընթացքում (փոփոխական հոսանքի շղթաների համար) հասնում իր առավելագույն արժեքին (հարվածային հոսանք), այնուհետև աստիճանաբար վերածվում է կայուն ռեժիմի սինուսոիդային հոսանքի։ Հոսանքի կտրուկ աճը, որը ժամանակակից հզոր էլեկտրական շղթաներում հասնում է հարյուր հազարավոր ամպերի, էլեկտրական սարքերում ամենավտանգավոր երևույթներից մեկն է և կարող է ավերիչ բնույթ ունենալ։

Այսպես, Կարճ միացման հոսանքների հետևանքով երկու հաղորդիչների միջև առաջանում են հզոր մեխանիկական ուժեր (դինամիկ ազդեցություն), հաղորդիչներում մեծ քանակությամբ ջերմություն է անջատվում (ջերմային ազդեցություն)։ Կարճ միացման վտանգավոր հետևանքները կանխելու համար հատուկ միջոցներ են ձեռնարկվում (Կարճ միացման հոսանքների սահմանափակիչներ, ռեչեային պաշտպանություն, ապահովիչ էչեկտրական)։

Կատեգորիա:Էլեկտրատեխնիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Հակահրդեհային միջոցներ
Կարճագանգություն

**Կարճագանգություն**, բրախիոկրիանիա, գանգի լայնության և երկարության այնպիսի հարաբերությունը, որի դեպքում գլխային ցուցիչը 80-ից մեծ է։ Ենթադրվում է, որ կարճագանգության առաջացման պատճառներն են նորածիններին մեջքի վրա երկար պառկած պահելը և ոսկրային աճի խանգարումները (ռախիտ)։ Առաջավոր Ասիայի, մասնավորապես՝ Հայկական լեռնաշխարհի հնավայրերից (Շենգավիթ, Սևան, Լճաշեն, Ակունք, Հառիճևն) պեղված գանգերի նմուշները վկայում են, որ մ. թ. ա. IV—I հազարամյակներում այդ տարածքում կարճագանգությունը քիչ է եղել։ Փոքր Ասիայում մ. թ. ա. I հազարամյակից, իսկ Հայաստան տարածքում՝ մ. թ. առաջին դարերից կարճագանգերի քանակն սկսում է ավելանալ։ Ներկայումս կարճագանգությունը տարածված է Առաջավոր, Կենտրոնական և Հարավ Արևելյան Ասիայում, Կենտրոնական Եվրոպայում, Բալկանյան թերակղզում և Հարավային Ամերիկայի բնիկների մեջ։ Կարճագանգության արդի արմենոիդ մարդաբանական տիպի բնորոշ առանձնահատկություններից է։

Կատեգորիա:Կենսաբանական մարդաբանություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Անճիտան

**Անճիտան** (), հայխունկ, զառնաբ, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 20, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ ։

## Արտաքին կառուցվածք
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 50-120 սմ. Տերևները զույգ կամ կենտփետրաձև են։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոցանման է, ծաղիկները՝ սպիտակ, հազվադեպ՝ վարդագույն։ Ծաղկում է ամռանը։ Պտուղը ձվաձև, երկբաժան պտղակիր է։
## Կիրառական նշանակություն
Դեղաբույս է. պտուղը, տերևները և ծաղիկները պարունակում են եթերայուղեր (0, 1%), տերևները՝ վիտամին C։ Օգտագործում են որպես համեմունքային բույս։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Կոտայքի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի, Լոռու և այլ մարզերում։ Աճում է չոր մարգագետիններում, լուսավոր անտառներում, ճամփեզրերին։

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Համեմունքներ
Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Համընկերություն

**Համընկերություն** կամ **կոնսորցիում** (լատ. consortium — գործակցություն, միություն), երկու կամ ավելի անհատների, ընկերությունների, կազմակերպությունների կամ կառավարությունների միավորում (կամ այդ անձանց որևէ համակցություն) `ընդհանուր գործունեության մասնակցելու կամ ընդհանուր նպատակին հասնելու իրենց ռեսուրսների համախմբման նպատակներով։

Տարածում է գտել երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Կոնսորցիումի կարող են մասնակցել մասնավոր և պետական կազմակերպություններ, 1960-ական թվականներից՝ նաև առանձին երկրներ։ Անդամները, լրիվ ինքնուրույնություն պահպանելով հանդերձ, համընկերության գործունեության շրջանակներում ենթարկվում են համատեղ ընտրած ղեկավարությանը։

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Ձեռնարկությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Արին-Բերդ

մինի|Էրեբունի ամրոցի պատերի ավերակները Արին-Բերդ բլրում
**Արին-Բերդ**, *Արինբերդ, Արնաբերդ, Գանլի թափա, Ղանլիթափա*, բլուր-հնավայր, Վանի թագավորության Էրեբունի քաղաքատեղի Երևանի Էրեբունի համայնքում։ 1879 թվականին բլրի ստորոտում հայտնաբերվեց Արին-Բերդի ուրարտական առաջին սեպագիր արձանագրությունը՝ Արգիշտի Ա-ի կողմից միջնաբերդում հացահատիկի շտեմարան կառուցելու մասին։

Արին-Բերդը 1894 թվականին ուսումնասիրել է ռուս հնագետ Ա․ Ա․ Իվանովսկին։ Պարբերական պեղումներն սկսվելեն 1952 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի, Մոսկվայի Պուշկինի անվան թանգարանի և ճարտարապետական հուշարձանների պահպանության և վերականգնման վարչության համատեղ արշավախմբի կողմից (ղեկավար՝ Կ․ Լ․ Հովհաննիսյան, գիտական խորհրդատու՝ Բ. Բ. Պիոտրովսկի)։

## Պատմություն
Արին-Բերդը հիմնադրել է ուրարտական Մենուա թագավորի որդի Արգիշտի Ա-ն մ․թ․ա․ 782 թվականին՝ որպես երկրի հյուսիսային սահմանների ռազմական հզոր բերդաքաղաք։ Արին-Բերդում են գտնվել Սարդուրի Բ-ի և Էրիմենայի որդի Ռուսա Գ-ի 23 սեպագիր արձանագրությունները, ինչպես և խեցեղեն, կնիքներ (գլանաձև, կշռաքարերի ձևի), ճարմանդներ, ապարանջաններ, ուլունքներ (ագաթե, սերդոլիկե և ապակե), նետերի բրոնզե ծայրակալներ, IV դարի Միլեթ քաղաքի արծաթե դրամներ, Աքեմենյան ժամանակաշրջանի (մ․թ․ա․ V դար) արծաթե ռիտոններ, երկաթե սանձ և այլն։ Արին-Բերդի հնագիտական նյութերի թվին են դասվում նաև այն առարկաները, որոնք գտնվել են Կարմիր-բլուրի պեղումների ժամանակ, բայց պատրաստված են եղել Արին-Բերդում (բրոնզե վահաններ, սաղավարտներ, կապարճներ, թասեր, ձիասարքի մասեր և այլն)։ 1950-1968 թվականների պեղումների ընթացքում Արին-Բերդի միջնաբերդում բացվել են շուրջ 100 սենյակ, դահլիճ, բակ, միջանցք, որոնք շրջապատված են եղել հզոր բերդապարսպով։ Այստեղ էր կառուցված Արգիշտի Ա-ի պալատը՝ «Աուսի» տաճարով, երկու ներքին բակ, մեկը 4 սյունազարդ դահլիճներ, որոնցից մեկը վիթխարի (12,5 x 39,0 մ)՝ հինգ սյունով երկայնական առանցքի և շինարարական արձանագրությամբ խարիսխների վրա։ Միջնաբերդի մյուս խոշոր կառույցը, որ հիմնադրվել է նույնպես Արգիշտի Ա-ի օրոք, Խալդի աստծո տաճարն է։ Այն փռված է լայնական ուղղությամբ, ճակատային մասում ունի աշտարակ և թեթև սյունաշար, որոնք կազմում էին ներդաշնակ միասնություն։ Պալատը և տաճարը եղել են ճոխ ձևավորված։ Նրանց պատերը զարդարված էին աշխարհիկ ու պաշտամունքային բնույթի գույնզգույն որմնանկարներով։ Աքեմենյան Իրանի տիրապետության ժամանակաշրջանում ուրարտական շենքերը վերակառուցվեցին՝ համապատասխան նոր պահանջներին, որի հետևանքով ստեղծվեցին ապադանան (դահլիճը) և կրակի տաճարը։ Երևանը, որի անվանումը ծագում է Էրեբունի անունից (*Էրեբունի, Էրեվունի, Երևան*), իր պատմական կյանքը սկսում է Էրեբունիի հիմնադրման տարեթվից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատմական ակնարկ Էրեբունի քաղաքատեղիի մասին 

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 782 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կոմունիստ (թերթ, Մոսկվա)

[thumb|[1936 թվականի Սահմանադրությամբ ԽՍՀՄ-ի դրոշը]]
**Կոմունիստ**, Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության ազգությունների գործերի ժողովրդական «Կոմունիստ» (Բաքու) թերթի գլխագիրը, կոմիսարիատին կից Հայկական գործերի կոմիսարիատի մարմին։

Լույս է տեսել 1918 թվականին (9 համար), Մոսկվայում։ Խմբագիրն էր Վահան Տերյանը։ Շաբաթաթերթը հրապարակել է Խորհրդային Միության առաջին դեկրետներն ու որոշումները, զբաղվել լենինյան գաղափարները աշխատավորության շրջանում քարոզելով։ Տպագրել է Վլադիմիր Լենինի «Մարգարեական խոսքեր» և «Զեկուցում գործարանային կոմիտեների Մոսկվայի նահանգային կոնֆերենցիայում» (հուլիսի 23, 1918 թվական) գործերը, լուրեր Հարավային Կովկասի և միջազգային իրադարձությունների մասին, մամուլի տեսություններ, ֆելիետոններ։

Աշխատակցել են Ստեփան Շահումյանը, Ալեքսանդր Մյասնիկյանը, Նադեժդա Կրուպսկայան, Վառլամ Ավանեսովը, Արտաշես Մկոյանը, Ասքանազ Մռավյանը, Հայկ Բժշկյանը (Գայ) և ուրիշներ։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մամուլ
Կոնստանտան

**Կոնստանտան** (լատ. constans (constantis)— հաստատուն, անփոփոխ), պղնձի համաձուլվածքը 40% նիկելի և 1, 5% մանգանի հետ։ Կոնստանտանի տեսակարար էլեկտրական դիմադրությունը (20&nbsp;°C-ի դեպքում) 0, 48 մկօհմ մ է, հատուկ ջերմամշակումից հետո էլեկտրական դիմադրության ջերմաստիճանային գործակիցը՝ 2•10−6 1/k։ Կիրառվում է ռեզիստորներ և չափիչ սարքերի տարրեր պատրաստելու համար։

Կատեգորիա:Պղնձի համաձուլվածքներ
Արիոբարզանես

**Արիոբարզանես** (), Ատրպատականի թագավոր մ.թ.ա. 20 թվականից։ Հռոմի Անտոնիոս զորավարի գործակցի՝ Ատրպատականի տապալված թագավոր մար Արտավազդի որդին։ Արտաշես Բ-ի դավադրական սպանությունից հետո հռոմեացիներն Ատրպատականն անջատեցին Հայաստանից և նրա թագավոր հռչակեցին Արիոբարզանին։ Արտաշեսյանների վերջին շառավղի՝ Հայոց թագավոր Տիգրան Դ-ի մահից (մ.թ. 1) հետո Հռոմի զորավար Գայոս Կեսարը մ.թ. 2 թվականին Արիոբարզանին ճանաչեց նաև Հայաստանի թագավոր։ Այս արարքը համարելով անհանդուրժելի՝ հայ իշխանները մ. թ. 2 թվականին ապստամբել են և դիմադրել հռոմեացիներին։ Ըստ Տակիտոսի, Արիոբարզանը մահացել է «դիպվածական մահով»։ Ենթադրվում է, որ նրան սպանել են ապստամբ հայերը։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Հայոց Արտաշես Բ արքան Հռոմի դիրքերը Արևելքում թուլացնելու նպատակով՝ գրավում է Ատրպատականը և այն միացնում Մեծ Հայքին։ Մ. թ. ա. 20 թվականին Արտաշես Բ-ի սպանությունից և Տիգրան Գ-ի թագադրումից հետո Հռոմը Ատրպատականը անջատեց Մեծ Հայքից, վերականգնեց նրա անկախությունը և թագավոր նշանակեց Արիոբարզանեսին։ Նպատակը Արևելքում Հռոմի դիրքերը ամրացնելն էր։ 2 թվականին Տիգրան Դ-ի սպանությունից հետո Հռոմը Արևելքում իր դիրքերը էլ ավելի ամրացնելու համար Մեծ Հայքի թագավոր է նշանակում իբրև թե մորական կողմով Արտաշեսյան ծագում ունեցող Արիոբարզանեսին։ Բազմելով Հայոց գահին՝ Արիոբարզանեսը վարումէ բացարձակապես հռոմայամետ քաղաքականություն, ինչը հայ ժողովուրդը չի ընդունում և դիմում է ազատագրական պայքարի, որի արդյունքում Արիոբարզանեսը զոհ է գնում հայերի կազմակերպած դավադրությանը, և գահը փոխանցվում նրա որդուն՝ Արտավազդ Դ-ին, ով գահակալում է մինչև 4 թ.-ը և նույնպես սպանվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծ Հայքի դրածո արքաներ
Կատեգորիա:Ատրպատականի թագավորներ
Անթեմ

**Կատուակն** (), իգաբող, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի կամ ցածրաճ թփերի ցեղ։ Հայտնի է 130 (այլ տվյալներով՝ 150), ՀՀ-ում՝ 9 տեսակ՝ , , ,  և այլն։

## Ձևաբանություն
Ցողունն ուղիղ է կամ վեր բարձրացող, ճյուղավորվող, մերկ կամ թավոտ, բարձրությունը՝ 10-80 սմ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաբաժան, հազվադեպ՝ գծաձև։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է։ Եզրային ծաղիկներև իգական են, լեզվակավոր, միաշար, սպիտակ կամ դեղին, կենտրոնականները՝ երկսեռ, խողովակաձև, հնգատամ, դեղին, բուրավետ։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղը հակակոնաձև, բազմակող սերմիկ է։ Որոշ տեսակներ միջատասպան են։

## Կիրառական նշանակություն
Գեղազարդիչ է, մեղրատու և ներկատու։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։  հանդիպում է միայն Գեղարքունիքի մարզի հյուսիսում,  և ՝ միայն Շիրակի մարզի հյուսիս-արևմուտքում, աճում են դաշտերում, մարգագետիններում, քարքարոտ, ավազոտ վայրերում։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Ներկատու բույսեր
44 (թիվ)

**44** (**քառասունչորս**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 44 կարգային թիվն է կրում Նիսա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 44-ը Ռութենիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 44-ը Ֆրանսիայի Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 44-րդ հարավային զուգահեռական
* 44-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
45 (թիվ)

**45** (**քառասունհինգ**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 45 կարգային թիվն է կրում Եվգենյա աստերոիդը։
## Քիմիայում
* 45-ը Ռոդիումի ատոմային թիվն է;
## Այլ բնագավառներում
* 45-ն են՝ 
:* դոմինոյի խաղաքարերը;
* 45-ը Ֆրանսիայի Լուարե դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
## Տես նաև
* 45-րդ հարավային զուգահեռական
* 45-րդ հյուսիսային զուգահեռական
46 (թիվ)

**46** (**քառասունվեց**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 46 կարգային թիվն է կրում Հեստիա աստերոիդը։
## Քիմիայում
* 46-ը Փալադիումի ատոմային թիվն է;
* 46-ը՝
** Ֆրանսիայի Լո դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 46-րդ հարավային զուգահեռական
* 46-րդ հյուսիսային զուգահեռական
な

thumb|right|Հիրագանա «な» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ナ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **な**, կատականայում՝ **ナ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «նա» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /na/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի と(թո) կանայից առաջ։ Իսկ կատականայում՝ ト(թո) կանաից առաջ։

Կատեգորիա:Կանա
Արիոզո

**Արիոզո** (-արիա), մեներգային դրվագ օպերայում (օրատորիայում, կանտատում)։ Սովորաբար փոքր է, քան արիան, գրված ազատ հորինվածքով, հաճախ՝ ասերգին բնորոշ ձևով։ Օրինակներից են՝ Արշակի (Չուխաճյանի «Արշակ Երկրորդ»), Ալմաստի (Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Կանիոյի (Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»), Հերմանի, Լենսկու (Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», «Եվգենի Օնեգին») արիոզոները։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
47 (թիվ)

**47** (**քառասունյոթ**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 47 կարգային թիվն է կրում Ագլայա աստերոիդը։
## Քիմիայում
* 47-ը Արծաթի ատոմային թիվն է;
## Այլ
* 47-ը Ֆրանսիայի Լո-է-Գարոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
## Տես նաև
* 47-րդ հարավային զուգահեռական
* 47-րդ հյուսիսային զուգահեռական
48 (թիվ)

**48** (**քառասունութ**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 48 կարգային թիվն է կրում Դորիս աստերոիդը։
## Քիմիայում
* 48-ը Քադմիումի ատոմային թիվն է;
## Այլ
* 48-ը Ֆրանսիայի Լոզեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
## Տես նաև
* 48-րդ հարավային զուգահեռական
* 48-րդ հյուսիսային զուգահեռական
49 (թիվ)

**49** (**քառասունինը**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* 49 կարգային թիվն է կրում Փալես աստերոիդը։
## Քիմիայում
* 49-ը Ինդիումի ատոմային թիվն է;
## Այլ
* 49-ը Ֆրանսիայի Մեն-է-Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
## Տես նաև
* 49-րդ հարավային զուգահեռական
* 49-րդ հյուսիսային զուգահեռական
50 (թիվ)

**50** (**հիսուն**), բնական թիվ է
## Ֆիզիկայում
* Մոգական թվերից մեկն է։
## Աստղագիտության մեջ
* 50 կարգային թիվն է կրում Վիրջինիա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 50-ը Անագի ատոմային թիվն է;
## Այլ
* 50-ը Ֆրանսիայի Մանշ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 50-րդ հարավային զուգահեռական
* 50-րդ հյուսիսային զուգահեռական
Alt.suicide.holiday

[thumb|right|250px|Միշելե Տոզինի, [Լուկրեցիա 1540 թվական]]
**alt.suicide.holiday** (*a.s.h, ASH, անգլերենից թարգմանաբար՝ մոխիր*), Usenet-ի անգլալեզու ասուլիս, այժմ հասանելի է նաև Google Groups-ով։ Նրա նախնական նպատակն էր քննարկել, թե ինչպես են ազդում հանգստյան և տոն օրերը ինքնասպանությունների քանակի վրա։ Բայց ժամանակ անց ASH-ն դարձել է հարթակ, որտեղ ընկճված և ինքնասպանության հակված մարդիկ կարող են ազատ շփվել իրար հետ և արտահայտել իրենց կարծիքները։ Որոշ մասնակիցներ ինքնասպանության ցանկություն չունեն, բայց մասնակցում են շփմանը, որ հոգեբանական օգնություն ցույց տան և համատեղ գտնեն ընկճախտից դուրս գալու ճանապարհներ։ Համաձայն ասուլիսի FAQ-ի կայքի նպատակը ինքնասպանությանը նպաստել կամ խանգարելը չէ։

## ASH ենթամշակույթ
Կայքում նորեկներին ավանդաբար ողջունում են «Բարով եք եկել ASH, բայց ցավում ենք, որ դուք այստեղ եք» բառերով։ Կայքի օգտատերերը շփման ընթացքում մշակել են ուրույն եզրաբանություն՝
* «ashers», ASH մասնակից,
* «ashspace», լայն հասկացություն է, որով նշում են նկանատիպ այլ ասուլիսերի, ինքնասպանների չաթերի, ֆորումների և կայքերի ինչպիսին է՝ alt.suicide.methods կայքը մասնակիցներին,
* «Ավտոբուս բռնել» (), փոխաբերաբար նշանակում է ինքնասպան լինել,
* ASH-ը հաճախ անվանում են ավտոբուսի կանգառ, որտեղ մի քանի մարդ կանգնած խոսում են և մտածում, թե արդյոք արժե՞ մտնել ավտոբուս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպանություն
Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայր

**Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Ախթալա երկաթուղային կայարանից 2&nbsp;կմ հյուսիս-արևմուտք, համանուն երկաթուղային կայարանից 4 կմ հյուսիս–արևմուտք։

## Պատմություն
Հայտնի է VI դարից։ Ավելի որոշակի տեղեկությունները վերաբերում են XII դ.,  ընդմիջումներով շահագործվել է XII դարից։ Ախթալայի գործարանը հիմնադրվելուց հետո (1763), պղնձից և կապարից բացի, ստացվել է նաև արծաթ և ոսկի։ 1785-ին և 1795-ին հանքն ավերվել է և փակվել։ Հետագայում վերականգնել են հույն հանքափոր վարպետները, որոնք եկել էին Հերակլ II թագավորի հրավերով դեռևս 1760-ակաև թթ.։ 1887–1914-ին հանքավայրը շահագործել են ֆրանսիացի ձեռնարկատերերը։ Վերսկսել է գործել 1924-ին։ Հետախուզական մանրամասն աշխատանքներն սկսվել են 1932-ից։

## Բնութագիր
Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայր ծագումով միջին ջերմաստիճանի հիդրոթերմալ հանքավայր է և դասվում է հրաքարային ֆորմացիային։ Հանքամարմինները (ոսպնյակներ, երակիկներ ևն) տեղադրված են միջին յուրայի հասակի հրաբխածին ապարներում (քվարցային պորֆիրների և պորֆիրիտների հպումային մասերում) միջօրեականի ուղղության բեկվածքի երկայնքով։ Ամենախոշոր ոսպնյակների չափերը կազմում են ըստ տարածման՝ 350–500 մ, ըստ անկման՝ 80–100 մ, իսկ հզորությունը՝ 8–12 մ։ Հանքամարմիններում նկատվում է հանքայնացման օրինաչափ տեղաբաշխում ըստ ուղղաձիգ կտրւ|սւծքի, վերին մասը սովորաբար գրավում է բարիտը, որի տակ գտնվում են հոծ, իսկ ավելի խոր՝ երակիկա–ցանավոր և ցանավոր բազմամետաղային հանքանյութերը։ Վերջիններս կազմված են սֆալերիտից, գալենիտից, պիրիտից, խալկոպիրիտից, խառնուրդի ձևով հանդիպում են բոռնիտ, արգենտիտ, բնածին արծաթ, բնածին ոսկի են։ Հիմնական երակային միներալներն են բարիտը և քվարցը։ Մետաղների պարունակությունը հանքանյութում կազմում է՝ Cս 0,6-1,95%, Pb 0,7-5,7%, Zn 2,9-13,0%։

Միջին ջերմաստիճանի ջրաջերմային, հրաքարային հանքավայր է՝ ծագումնաբանորեն կապված յուրայի հրաբխային գործունեության հետ։ Հանքանյութը կազմված է հիմնականում պիրիտ, սֆալերիտ, խալկոպիրիտ, գալենիտ միներալներից։ Հանքանյութը հոծ, երակիկացանավոր և ցանավոր է։ Առավել հարուստ հանքանյութը պարունակում է նաև կապար, ցինկ, պղինձ, կադմիում, ոսկի, արծաթ։

Ոսպնյականման, շտոկանման (զանգվածային) և ժապավենաձև շուրջ 13 հանքամարմինները տեղադրված են հանք պարունակող քվարցային դացիտների գմբեթային մասում։ Հանքամարմինների հաստությունը 5-20&nbsp;մ է, լայնությունը՝ 75-95 մ, երկարությունը՝ 350-500 մ։

## Շահագործում
Սկզբում հանքավայրից կորզվել են միայն արծաթ և ոսկի, հետագայում՝ նաև պղինձ, ցինկ, կապար, կադմիում, բարիում և պիրիտ։ 1986 թվականին հանքանյութի պաշարների նվազման և արդյունահանման անշահավետության պատճառով հետախուզական և շահագործողական աշխատանքները դադարեցվել են։ 1998 թվականից «Մետալ Պրինց» ընկերությունը վերսկսել է հետախուզական և հանութային աշխատանքները։

## Գրականություն
* Степанянц О. С., Ахтальское полиметаллическое месторождение, Е., 1938

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
հ
Լուդովիկո Արիոստո

**Լուդովիկո Արիոստո** ( , իտալական ուշ Վերածննդի շրջանի բանաստեղծ և թատերագիր։

Ծառայել է Ֆերարայի դուքս Ալֆոնս դ’Էստեի պալատում։ Եղել է պալատական թատրոնի տնօրեն։ Երիտասարդական տարիներին գրել է բանաստեղծություններ և կատակերգություններ՝ լատիներեն և իտալերեն։ Համաշխարհային ճանաչում է գտել օկտավներով գրված «Մոլեգին Ռոլանդը» (Orlando Furioso) էպոսով, որն արտացոլում է Վերածննդի դարաշրջանի կենսուրախությունն ու մարդասիրությունը։

Արիոստոն իր էպիկական պոեմում, որը վաղ Վերածննդի շրջանի իտալացի բանաստեղծ Մատեո Մարիա Բոյարդո «Սիրահարված Ռոլանդը» (Orlando Innamorato*)* պոեմի շարունակությունն է, ասպետական վեպերի ոգով նկարագրել ու գովերգել է ֆրանկական Կարոլինգյան կայսրության հիմնադիր Կառլոս Մեծի, նրա զորավար Ռոլանդի և մյուս խիզախ ասպետների սխրանքները սարակինոսների՝ մուսուլմանների դեմ մղած կռիվներում։

Արիոստոն համարվում է նաև «հումանիզմ» եզրույթի ստեղծողը (իտալերեն՝ umanesimo)՝ շնորհիվ այն բանի, որ շեշտել է մարդկության զորությունն ու ներուժը,  այլ ոչ թե միայն Աստծուն հնազանդ և ենթակա լինելը։ Իր այս գաղափարով նա ասես ճանապարհ է հարթել դեպի այն հումանիզմը, որով տոգորված է Վերածննդի դարաշրջանի գրեթե ողջ արվեստը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
300px|մինի|ձախից|Էջ Orlando furioso-ի 1565 թ. հրատարակությունից
* Les éditions illustrées du ''Roland furieux'' 
* Le ''Roland furieux'' en français. 

* Ludovico Ariosto's works, translations and chronology
* 
* Ludovico Ariosto's works: text, concordances and frequency lists
* LitWeb: Ludovico Ariosto
* Daniel Javitch, The Poetics of Variatio in Orlando Furioso.pdf
* The Medieval & Classical Literature Library: Orlando Furioso: Canto 1 & Canto 2 

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Աղբյուր

thumb|Աղբյուր
**Աղբյուր**, ստորերկրյա ջրի բնական ելքը Երկրի մակերևույթ՝ պայմանավորված տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքով, կտրտվածությամբ, ջրատար շերտերի դասավորությամբ։

## Բնութագիր
Աղբյուրն առաջանում է, երբ ռելիեֆի բացասական ձևերը հատում են ջրատար հորիզոնները։ Աղբյուրը սնվում է տարբեր տիպերի ստորերկրյա ջրերից և կոչվում նրանց անունով (օրինակ, արտեզյան ջրեր, գետնաջրեր, և այլն)։ Կարստային շրջաններում լինում են մեծ ելք ունեցող աղբյուրներ (վոկլյուզներ), երիտասարդ հրաբխականության շրջաններում՝ տաք աղբյուրներ և գեյզերներ։

Աղբյուրները ստորաբաժանվում են ըստ՝
* ջրի ելքի բնույթի (վերընթաց, վարընթաց),
* ջերմաստիճանի (սառը, գոլ, տաք, գերտաք),
* ջրի քանակի փոփոխականության (մշտական, ժամանակավոր),
* հանքայնացման (քաղցրահամ, հանքային)։

Հավերժական սառցույթի շրջաններում հանդիպում են սեզոնային, տեղաշարժվող սառը աղբյուրներ, երիտասարդ հրաբխականության շրջաններում՝ տաք աղբյուրները և գեյզերներ։

## Հայաստանում
մինի|Շաքիի ջրվեժ
Աղբյուրներով առավել հարուստ են Հայաստանի լեռնային շրջանները։ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակում և միջլեռնային գոգավորություններում բազմաթիվ են մեծ ծախս (0, 1 -2, 5 հզ․ լ/վ) ունեցող աղբյուրները։ Հայաստանում հաշվվում է մոտ 10 000 աղբյուր։

Դրանցից են Մեծամորի, Աշոցք-Զույգաղբյուրի, Ապարանի, Նազրևան-Բազմաղբյուրի, Արզնու, Ակունքի, Արգելի, Արզականի, Սոլակի, Մաքրականի, Սարուխանի, Հացառատի, Գառնի-Գողթի, Ջերմուկի, Շաքիի և այլ աղբյուրներ, որոնց գումարային ծախսը (առանց Մեծամորի աղբյուրախմբի) գերազանցում է 45-46 հզ․ լ/վ։

Հայաստանի աղբյուրները՝ թվով շուրջ 10 հազար, օգտագործվում են կենցաղային, արդյունաբերական ջրամատակարարման, ոռոգման նպատակներով։ Դրանց մեջ որոշակի թիվ են կազմում նաև հանքային աղբյուրները։

Կատեգորիա:Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Աղային տեկտոնիկա

**Աղային տեկտոնիկա**, երկրակեղևի յուրահատուկ ձևախախտում, որն առաջանում է աղաբեր պլաստիկ նստվածքների տեղաշարժման հետևանքով։

Տեկտոնական ակտիվ գոտիներում աղաբեր հզոր շերտախմբերը, ենթարկվելով ծածկող ապարների ճնշմանը, ճմլվում, ձևախախտվում և տեղափոխվում են երկրակեղևի վերին՝ ավելի թույլ ճնշման հորիզոններ՝ առաջացնելով մինչև 10&nbsp; կմ տրամագծով գմբեթներ, գլխարկներ և այլ բարձրացումներ։ Հայաստանի տարածքը հարուստ է աղային տեկտոնիկայով պայմանավորված աղահանքերով։ Դեռևս հնագույն ժամանակներից հայտնի են Դարանաղի (Եփրատի ավազան), Աղիովտի (Արճեշ), Կողբի աղահանքերը։ Վերջին տարիներին հայտնաբերվել է մերձերևանյան աղաբեր ավազանը (Ավան, Ծիծեռնակաբերդ, Կարմիր բլուր, Եռաբլուր, Պտղնի և այլն], որը նատրիումական աղերից բացի, պարունակում է նաև կալիումական աղեր, բորատներ, գիպս, անհիդրիտներ։

## Աղի տեկտոնիկա
Երկրի ընդերքի նստվածքային շերտում ծալված տեղաշարժերի դրսեւորման համատարած տեսակ։ Դա պայմանավորված է աղի շերտերի հատուկ ռեոլոգիական հատկություններով (դրանց համեմատաբար ցածր խտությամբ, բայց բարձր պլաստիկությամբ, հատկապես բարձր ճնշման պայմաններում )։

Աղի տեկտոնիկան արտահայտվում է փոքր այտուցների տեսքով (այսպես կոչված «աղի բարձեր» - «աղի գմբեթներ») աղի դիապիրոիդների միջոցով (գմբեթավոր վերելակներ աղի միջուկներով ավելացված, բայց առանց գերծանր աղի շերտերը ծակելու) աղի դիդիրների միջոցով (աղի միջուկներով, շերտերով գմբեթներ, որոնք հաճախ տարածվում են ցերեկային մակերեսին)։ Բացի այդ, աղի տեկտոնիկայի հետագա զարգացումով կարող են հայտնվել աղի այտուցներ և հակագիծեր, որոնք պսակված են աղի գմբեթներով։ Այս դրական ծալքերը կարող են տարածվել տասնյակ կամ նույնիսկ հարյուրավոր կիլոմետրերի վրա։ Աղի գմբեթների պահոցները հաճախ կոտրվում են ընդարձակ ճեղքերով և, հետևաբար, բարդանում են գրաբեններով  :

Հիմնական ոլորտներն աղ tectonics են մայրցամաքային, միջմայրցամաքային եւ percontinental վիհ ( aulacogens ) եւ խորը suprarift syneclises, ինչպես նաեւ ֆորվարդային եւ միջլեռնային troughs եւ արտաքին գոտիները folded կառույցների. Մասնավորապես, Եվրասիա աղ Tectonics մայրցամաքային վիհ ու paleorift հայտնի շրջանակներում Dnieper-Donets, Yenisei-Khatanga եւ Vilyui aulacogens եւ այլուր ի aulacogenes հնագույն լեռնային կառույցները են ԱՄՆ, Կանադայի, Ավստրալիայում եւ այլք։ ոլորտները խոր միջմայրցամաքային բաժանման վերաբերում RIFT Կարմիր ծով և դեպի խորը ճեղքվածքների հենակետերի տարածքներ ՝ Կասպյան դաշտավայր, Կենտրոնական Եվրոպայի ցածրադիր տարածք և Մեքսիկական ծոցի հնավայր։ Սրանք հալոկինեզի ամենամեծ տարածություններն են աշխարհում ՝ հարյուրավոր աղ գմբեթներով և հանքերով։

Նախկին խորքերը ներառում են Սիս-Բայկալ, Սիս-Ուրալ, Կիսկարպատյան նախաբազկները, ինչպես նաև Պրեդիրենիան Իսպանիայում, Միջագետքը ( Պարսից ծոց, որն ընդգրկում է նաև Իրանում գտնվող Զագրոսի արտաքին գոտին ), Կոլումբիայի Արևելյան Կորդիլերայի արտաքին գոտիներ։ և այլն

Աշխարհի հիմնական աղ բերող շերտերը վաղ պալեոզոյան դարաշրջանում են։ Աղի տեկտոնիկայի գրեթե բոլոր ոլորտները նավթի և գազի ամենամեծ ավազաններն են։

## Տես նաև
* Ավանի աղի հանք

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Լուկկա դաստակերտ

**Լուկկա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանի Կումնա գյուղում։

## Պատմություն

Լուկկա դաստակերտը հիմնադրվել է XIX դարում։ Այն իրականում ամառանոց էր, որ գտնվում էր Տալլինի մոտակայքում և ստացել էր կիսադաստակերտի կարգավիճակ։

Ներկայումս Լուկկա կիսադաստակերտից ոչ մի շինություն չի պահպանվել։ Իսկ դաստակերտի նախկին տարածքը բաժանված է մի քանի մասի և բնակեցված է։

## Արտաքին հղումներ
* Lucca poolmõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կիննու դաստակերտ

**Կիննու դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

XVI-XVII դարերում եղել է Կոլգա դաստակերտի մի մասը։

Ազնվականական դաստակերտի է վերաձվել 1696 թ.։ Մինչ պետականացումը, որ տեղի ունեցավ XX դարի սկզբում, պատկանել է Շտակելբերգների ընտանիքին։

Մեր օրերում Կիննու դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը չի պահպանվել։ Դրա տեղում 1920 թ. կառուցվել է քարե դպրոց, որի կառուցման ժամանակ կարող են օգտագործած լինել դաստակերտի շինանյութը։

Ներկայումս դաստակերտը մասնավոր սեփականություն է։ Պահպանվել են մի շարք տնտեսական շինություններ, որոնց մի մասը վերակառուցված են, մյուս մասը՝ ավերված։

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնական դաստակերտներ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Հաաբեռստի դաստակերտ

**Հաաբեռստի դաստակերտ** (, ), քաղաքային դաստակերտ Էստոնիայում։ Երկար տարիներ այն պատկանել է Տալլին քաղաքին։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ Հաաբեռստի դաստակերտը հիմնադրվել է 17-րդ դարում։ 1561 թվականից դաստակերտի շրջակա տարածքները լատիներեն կոչվում էին «Habris», այդ անվանումից կարելի է ենթադրել, որ Հաաբեռստի դաստակերտը XVI դարի վերջին արդեն գոյություն ուներ։

Հաաբեռստի դաստակերտի էին պատկանում Վիեմեիստրի, Կադակա, Յառվակյուլա, Կակումյաե, Մուստյիե և մի շարք այլ գյուղեր, որոնք գրեթե բոլորն այսօր Տալլինի միկրոշրջաններ են։

Մինչ 1817 թ-ը դաստակերտն պատկանում էր Ռևելի (այժմ՝ Տալլին) ոստիկանությանը։ 1817 թ. ավատատիրական կարգերի վերացումից հետո, վախենալով, որ գյուղացիները կտեղափոխվեն քաղաք, դաստակերտը դառնում է Կեյլա ծխի մաս, թեև շինությունը շարունակում է մնալ քաղաքի սեփականությունը։

Հաաբեռստի դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը հավանաբար կառուցվել է XIX դարի երկրորդ կեսին։ Գլխավոր մասնաշենքի ու դաստակերտի մյուս շինությունների ավերակներն պահպանվում էին մինչև 2001 թ-ը, երբ դրանք ոչնչացվեցին, որպեսզի չխանգարեն նոր շենքի շինարարությանը։ Ներկայումս դաստակերտից մնում են միայն մի քանի ծառեր։

## Արտաքին հղումներ
* Հաաբեռստի դաստակերտ
*Tallinna linna maamõõtja Friedrich Eurichi Haabersti linnamõisa kaart 1873. aastast  Tallinna Linnaarhiivi Kaardikogus
*Robert Nerman Raekojast nelja versta kaugusel Paldiski maantee ääres asus Haabersti linnamõis  Ärileht 2. mai 2003
*1865 aasta Haabersti mõisa Personaalraamat: Saaga TLA.238.1.98:1 - Tallinna Pühavaimu kiriku kogudus 
*Harjumaa adramaarevisjon - Haabersti mõis: Saaga EAA.1.2.940:1190 - 1688. aasta vakuraamatus

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Լաուլասմաա դաստակերտ

**Լաուլասմաա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում՝ Լաուլասմաա գյուղից ոչ հեռու։

## Պատմություն
Լաուլասմաա դաստակերտը հարևան Լեետսե դաստակերտի տարածքներից առանձնացվել է 1787 թվականին։ Լաուլասմաա դաստակերտի առաջին սեփականատերը եղել է Աննա Բարբարա ֆոն Շարենբերգը։

Հետագայում Լաուլասմաա դաստակերտը պատկանել է տարբեր մարդկանց, այդ թվում՝ «Ziliacus», «Hoppener», «von Rosen», «von Uexküll», «von Mohrenschildt», ինչպես նաև «von Fersen» ընտանիքներին։

Հավանաբար դաստակերտը հիմնումից քիչ ժամանակ անց կառուցվել է նրա գլխավոր շինությունը, որ քարե համեստ շենք է։ Շենքի առանձնահատկություններից կարելի է նշել նրա կենտրոնում գտնվող մեծ ծխնելույզը։

Լաուլասմաա դաստակերտի օժանդակ շինությունները փոքրաքանակ էին և եղածներն էլ փոքր կառույցներ էին։

Ներկայումս դաստակերտից պահպանվել են միայն մի քանի ծառեր ու ցանկապատի մի մասը։ Իսկ դաստակերտի տարածքի ծայրամասերը պատկանում են տարբեր ամառանոցատերերի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/laulasmaa.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Պալլաստե դաստակերտ

**Պալլաստե դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Պալդիսկի քաղաքում։

## Պատմություն
Պալլաստե դաստակերտը հիմնադրվել է 1802 թ., երբ այն առանձնացվել է Կեիլա դաստակերտից։ Պալլաստե դաստակերտի առաջին սեփականատերն էր Կառլ ֆոն Հոյնինգեն-Հյունեն (Karl von Hoyningen-Huene)։

1816 թ. Պալլաստե դատակերտն անցել է Ռամմ (Ramm) ազնվականական ընտանիքին։

1867 թ. Պալլաստե դաստակերտը գնել են մոտակա Լեետսե դաստակերտի սեփականատերերը՝ ֆոն Ունգերն Շտեռնբերգները (von Ungern-Sternberg)։ Դաստակերտը վերջիններիս ընտանիքի ձեռքում մնում է մինչև պետականացումը, այսինքն՝ 1919 թ-ը։

Պալլաստե դաստակետի շինություններից ներկայումս չեն պահպանվել։ Դաստակերտի տարածքի ներկա շինություններն ավելի ուշ շրջանի կառույցներ են կամ գրեթե ամբողջովին վերակառուցվել են։ Նախկին դաստակերտի մասին հիշեցնում են միայն երկու լճակները։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/leetse.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Տսիտրե դաստակերտ

**Տսիտրե դաստակերտ** (, ), դաստակերտ Էստոնիայում։ Եղել է Կոլգա դաստակերտի սեփականատերերի՝ Ստենբոկ ընտանիքի ամառանոցը, որ կառուցվել է XIX դարի երկրորդ կեսին կոմս Կառլ Մագնուս Ստենբոկի (1804—1885) հրամանով Տսիտրեում։

Ֆիննական ծոցի ափին գտնվող Տսիտրե դաստակերտը համարվում է Էստոնիայի ամենագեղեցիկ դաստակերտներից մեկը։

Տսիտրե դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքում ու նրա շուրջը տեղակայված տներում ապրել են Ստնենբոկների ազգականներն ու ընկերները։

Դաստակերտում կարելի էր լողալ, զբաղվել ձիասպորտով, թենիսով, ինչպես նաև կար առագաստ վարելու հնարավորություն։

Տսիտրե դաստակերտի շինություններն ավերվել են խորհրդային տարիներին։ Ներկայումս պահպանվում են միայն նավահանգստի պետի ու կապիտանի տները, ինչպես նաև դաստակերտի հիմնադիր Կառլ Մագնուս Ստենբոկի անունով հուշաքարը, որ վերանորոգվել է 1892 թվականին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tsitre Stenbocki kivi.jpg|Կոմս Մագնուսի հուշաքարը
Պատկեր:Tsitre noukogude varemed1.jpg|Դաստակերտի նախկին տարածքում եղած ռազմական խորհրդային կառույցի ավերակները
Պատկեր:Tsitre moisatee1.jpg|Նախկին դաստակերտի ճեմուղին
Պատկեր:Tsitre panga trepp.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Հումալա դաստակերտ

**Հումալա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
Հումալա դաստակերտը հիմնադրվել է 1690 թվականին։ Դաստակերտի առաջին սեփականատերերն էր Օտտո Շայդինգը ()։

Հյուսիսային պատերազմից հետո դաստակերտը նախ անցել է թագավորին, ապա մինչ 1758 թվականին այն պատկանում էր Յակոբ Ալբրեխտ Մատտիասին ()։

1777 թվականից դաստակերտը 2 տասնամյակ պատկանում է ֆոն Ֆոկերի ընտանիքին։ 1805 թվականին այդ կալվածքը գնել է Գուստավ ֆոն դեր Հովենը, ուն ընտանիքի ձեռքում դաստակերտը մնում է մինչև 1870 թվականը։

1889-1919 թվականներին դաստակերտը պատկանում էր Վյայանա դաստակերտի սեփականատեր Շտակելբերգներին և համարվում էր Վյայանայի մի մասը։

Դաստակերտի գլխավոր շինությունը կլասիցիզմի ոճով քարե շենք է, որ կառուցվել է XIX դարի սկզբին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.mois.ee

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Բնակարանային տնտեսություն

**Բնակարանային տնտեսություն**, բնակավայրերի բնակչությանը սպասարկող ձեռնարկությունների և տնտեսությունների ամբողջություն, քաղաքներում ընդգրկվում է քաղաքային տնտեսության մեջ։ Զբաղվում է քաղաքների, ավանների և գյուղական վայրերի բարեկարգման՝ սանմաքրման, հարդարման, լուսավորման, ջրամատակարարման և կոյուղու, գազամատակարարման ցանցերի կազմակերպման, կամուրջների, ստորգետնյա անցումների, քաղաքային ճանապարհների շահագործման կազմակերպման, կանաչապատման, աղբափոխադրման աշխատանքներով։ Ընդգրկում է նաև հյուրանոցային տնտեսությունը՝ հյուրանոցների, հյուրատների, քեմպինգների կազմակերպումը և շահագործումը, ՆԳՄ մասնագիտացված հրշեջ տնտեսություններն ու կամավոր հրշեջ ընկերությունները։

Բնակարանային տնտեսության զարգացումը բնութագրվում է մեկ բնակչին մատակարարվող ջրի, գազի, կանաչապատված տարածության և ընդհանուր կոմունալ ծախսերի գումարի ցուցանիշներով։ Բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմամբ աճում է բնակարանային տնտեսության ծառայությունների պահանջը, զարգանում նրա նյութատեխնիկական բազան։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտություններ
Պեետրի դաստակերտ

**Պեետրի դաստակերտ** (, ), նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն

Պեետրի դաստակերտը հիմնադրվել է XVIII դարում։ Իր գոյության ողջ ընթացքում Պեետրի դաստակերտը եղել է Վյայանա դաստակերտի մի մասը։

Պեետրի դաստակերտը երբեք չի ունեցել աչքի ընկնող որևէ շինություն։ Այն իրականում անասնապահական դաստակերտ էր։ Ներկայումս Պեետրի դաստակերտի շինություններից ոչինչ չի պահպանվել։ Մեր օրերում Պեետրի դաստակերտի նախկին տարածքում տեղակայված են բնակելի տներ։

## Արտաքին հղումներ
* Peetri mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Վոորե դաստակերտ

**Վոորե դաստակերտ** (, ), կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Սաուե շրջանում։

## Պատմություն
Վոորե դաստակերտի առաջին հիշատակումները վերաբերում են 1569 թվականին։ 18-րդ դարի վերջին Վոորե դաստակերտը պատկանել է Դահլիդների (*Dahlid*) ընտանիքին։ Վերջիններից էլ դաստակերտն անցել է ֆոն Ֆրեյների (*von Frey*) ազնվականական ընտանիքին։

1870 թվականից մինչև պետականացումը՝ 1919 թվականը, Վոորե դաստակերտը պատկանել է ֆոն ցուր Մյուհլեն (*von zur Mühlen*) ընտանիքին։ Դաստակերտի վերջին սեփականատերը եղել է Ալեքսանդեր ֆոն ցուր Մյուհլենը։

## Դաստակերտի համալիր
Վոորե դաստակերտը բարոկկո ոճի համալիր էր։ Դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը միհարկանի քարե փոքր կառույց է, որ կառուցվել է 18-րդ դարի առաջին կեսին։ 18-19-րդ դարերում դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը որոշակիորեն վերակառուցվել է։

Գլխավոր մասնաշենքից բացի դաստակերտի կենտրոնում համաչափությամբ տեղակայված են հավելյալ (տնտեսական և բնակելի) կառույցներ, որ կառուցվել են 18-19-րդ դարերում։

Տալլին-Պյառնու խճուղուց դեպի Վոորե դաստակերտը ձգվող ճանապարհն ավարտվել է 500 մետր երկարությամբ ծառուղով, որը ձգվել է մինչև գլխավոր մասնաշենքի առաջ։

Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական գրանցամատյանում գրանցված են․
* Դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը, 
* Դաստակերտի ծառայողների տուն 1,
* Դաստակերտի ծառայողների տուն 2,
* Դաստակերտի պարիսպ,
* Գոմ,
* Շտեմարան,
* Խրձանոց,
* Օղեգործարան,
* Օժանդակ կառույց։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Voore mõisa abihoone varemed, 19.-20.saj.jpg|Տնտեսական կառույցի ավերակներ
Պատկեր:Voore mõisa karjakastell, 19.-20.saj.jpg|Գոմ
Պատկեր:Voore mõisa piirdeaed, 18.-20.saj.jpg|Ավերակներ
Պատկեր:Voore mõisa rehi, 19.-20.saj 2975.jpg|Խրձանոց
Պատկեր:Voore mõisa teenijatemaja 1, 18.-20.saj.jpg|Ծառայողների տուն

Պատկեր:Voore mõisa viinaköök, 19.-20.saj.jpg|Գինու գործարան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնական դաստակերտներ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Լոո դաստակերտ

**Լոո դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։ Եղել է Կոլգա դաստակերտի մի մասը։

## Պատմություն
Լոո դաստակերտի մասին առաջին անգամ հիշատակվում է 1536 թվականին։ Հարյուրամյակներ շարունակ այն համարվել է մոտակա Կոլգա դաստակերտի մաս։ Այդ երկու դաստակերտների սեփականատերերն էին Ստենբոկները, ապա՝ Դելագարդիները։ Ազնվականական այդ երկու ընտանիքներին Լոո դաստակերտը պատկանել է մինչև XX դար։

Լոո դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը միհարկանի քարե շինություն էր, որ կառուցվել էր XVIII դարի վերջին-XIX դարի սկզբներին։ Հետագայում այդ կառույցի աջ ծայրում ավելացրել են երկհարկ քարե հատված։ Շինության փայտե հատվածի մեջտեղը՝ երեք պատուհանների չափով, երկհարկ էր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Լոո դաստակերտում կառուցվել են բնակարաններ։

Լոո դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքն այրվել է 1981 թվականի մարտի 7-ի հրդեհի ժամանակ։

Ներկայումս Լոո դաստակերտի շինությունների մեծ մասից մնացել են միայն ավերակներ։ Պահպանվել է միայն ցանկապատի մի երկար հատված։ Պահպանվել է (2000 թվականին վերականգնվել է) նաև այգու փոքրիկ տնակը, որ գտնվում էր գլխավոր մանաշենքի դիմաց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.mois.ee/harju/humala.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Սուռու դաստակերտ

**Սուռու դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։

## Պատմություն
Սուռու դաստակերտը Կիհլվեռե դաստակերտից առանձնացվել ու որպես առանձին կալվածք ձևավորվել է 1780 թ.։ Սուռու դաստակերտի գոյության առաջին 60 տարիների ընթացքում նրա սեփականատերերը հաճախ փոխվել են։ Տարբերի տարիների դաստակերտը պատկանել է ֆեն Հելվիգների (von Helwig), ֆոն Բրեմենրի (von Bremen), Ստենբոկների, ֆոն Նիեռոտների (von Nieroth), ֆոն Տոլլերի (von Toll), ֆոն Բռեվեռնների (von Brevern) և այլ ընտանիքների։

1840 թ. Սուռու դաստակերտը գնել է Ադոլֆ ֆոն Կլյուգենը։

1879-1919 թթ. Սուռու դաստակերտը պատկանել է Շտակելբերգների ազնվականական ընտանիքին։

Սուռու դաստակերտից ներկայումս Վալգե գետի ափին պահպանվում են միայն փոքրիկ այգին ու քարե պատերի մի քանի հատվածներ։ Շրջակա տարածքների հետ միասին Սուռու դաստակերտը 1952 թ. անցել է Աէդվիյդու ռազմական պոլիգոնին, որից հետո դաստակերտի շինություները ոչնչացվել են կամ իրենք են ավերվել։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/suru.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ

**Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգում։

## Պատմություն
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը հիմնադրվել է 1600 թ.։ Նրա առաջին սեփականատերն Յակոբ Ֆիլիպսոնը (Jacob Philipson)։

17-րդ դարում Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը պատկանել է Büchling, Ebars, Geldern и Segner ընտանիքներին։

Հյուսիսային պատերազմից հետո Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը անցել է Ֆյոդոր Ապռակսինին, ապա Նիկոլայ Գոլովինի։ Դաստակերտը պատկանել է նաև Աբրամ Հաննիբալին։

Վանա-Կառյակյուլա դաստակետի սեփականատերը բավական հաճախ էին փոխվում։ Այսպես, տարբեր տարիների դաստակերտը պատկանել է ֆոն Գլեններին (von Glehn), ֆոն Գեռնետներին (von Gernet), Պիլար ֆոն Պիլհաւոին (Pilar von Pilchau), ֆոն Կոսկյուլներին (von Kosküll), ֆոն Կառուզներին (von Kraus), ֆոն Գեկներին (von Hueck), ֆոն Կլուգեններին (von Klugen) և այլոց։

Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքերից վերջինը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբում։ Այն քարե միահարկ շինություն էր։

Դաստակերտը ներկայումս չի պահպանվել։ Դատարկ ու թալանված շինությունը քանդվել է 1990-ական թվականների սկզբում։ Մեր օրերում պահպանվում են միայն որոշ օժանդակ շինություններ, որոնց մեծ մասը վերակառուցված են։

Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտի նախկին տարածքում այժմ գտնվում է Կառյակյուլա գյուղական ավանը։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.mois.ee/harju/karjakyla.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ