Մոզամբիկի բանկ

**Մոզամբիկի բանկ** (), Մոզամբիկի կենտրոնական բանկը։ Բանկը չի գործում որպես առևտրային բանկ և կրում է երկրի դրամավարկային քաղաքականության կառավարման պատասխանատվությունը։ Կառավարչին նշանակում է Հանրապետության նախագահը։ Բանկը գտնվում է մայրաքաղաք Մապուտոյում և ունի երկու մասնաճյուղ՝ մեկը Բեյրայում և մեկը Նամպուլայում։ Մոզամբիկի բանկը ակտիվ է ֆինանսական ներառման քաղաքականության մշակման գործում և հանդիսանում է Ֆինանսական ներառման դաշինքի անդամ։

## Պատմություն
Մոզամբիկի մեծ մասը մի քանի դար շարունակ եղել է պորտուգալական անդրծովյան տարածք։ 1975 թվականին անկախացումից հետո Մոզամբիկի նորաստեղծ կառավարությունը առանց փոխհատուցման ստանձնել է պորտուգալական գաղութային բանկի՝ Banco Nacional Ultramarino-ի մոզամբիկական գործունեությունը, որը հանդես էր գալիս որպես գաղութի թողարկման բանկ։ Սա դարձել է Մոզամբիկի բանկի կորիզը։

1977 թվականին կառավարությունը նաև ազգայնացրել է երկրի գրեթե բոլոր բանկերը, ներառյալ Casa Bancária de Moçambique-ը, և Banco de Crédito, Comercial e Industrial և Banco Comercial de Angola-ի մոզամբիկական գործառնությունները, և դրանք միավորել է Մոզամբիկի բանկին։ Միաժամանակ փակվել է Banco de Fomento Nacional-ի և Banco Pinto e Sotto Mayor-ի գործունեությունը։ Ստեղծվել է Banco Popular de Desenvolvirmento-ն՝ միավորելով Crédito de Moçambique-ը և Montepio de Moçambique-ը։

1992 թվականին Մոզամբիկի բանկը մասնաճյուղ է հիմնել Բեյրայում։

1995 թվականին կառավարությունը բաժանել է Մոզամբիկի Բանկի առևտրային բանկային գործառնությունները՝ վերածելով նորաստեղծ հաստատության՝ Banco Comercial de Moçambique: Կառավարությունը սեփականաշնորհել է BCM-ն 1997 թվականին, իսկ 2001 թվականին այն միավորվել է Banco Internacional de Moçambique-ին։

Մոզամբիկի բանկը (պորտուգալերեն անվանումը՝ Banco de Moçambique) Մոզամբիկի կենտրոնական բանկն է։ Այն չի տրամադրում սպառողական ծառայություններ լայն հանրությանը որպես առևտրային բանկ։ Բանկի հիմնական պարտականությունն է կառավարել ազգի դրամավարկային քաղաքականությունը և ապահովել անվտանգ և կայուն ֆինանսական համակարգ Մոզամբիկում։ Մոզամբիկի բանկը ունի արժութային թղթադրամների և մետաղադրամների թողարկման միակ լիազորությունները։ Բանկը պատասխանատու է երկրի բոլոր 22 առևտրային բանկերի վերահսկողության համար՝ իրացնելով իր լիազորությունները որպես երկրի կենտրոնական բանկ։ Մոզամբիկի սեփականաշնորհումը եղել է Աֆրիկայում խոշորագույններից մեկը։

Արժույթի միջազգային հիմնադրամը բարձր է գնահատել բանկի կողմից արժութային քաղաքականության շրջանակներում կատարված վերջին փոփոխությունները՝ որպես ֆինանսական կայունություն ապահովելու գովելի միջոց։

Գլխամասային գրասենյակը գտնվում է մայրաքաղաք Մապուտոյում և ևս երկու մասնաճյուղեր՝ Բեյրայում և Նամպուլայում։ 2018 թվականին շտաբը տեղափոխվել է նորակառույց շենք՝ 2 նկուղով և 30 հարկով և 25 900 մ 2 ընդհանուր շինության մակերեսով։

Մոզամբիկը նախկին պորտուգալական գաղութ է, որը գտնվում է Հարավարևելյան Աֆրիկայում, որն անկախություն է ձեռք բերել 1975 թվականին։ Այն ունի 30 միլիոն բնակչություն և զբաղեցնում է 800 000 հողատարածք կմ 2: Այն համարվում է աշխարհի ամենաաղքատ և թերզարգացած երկրներից մեկը։
մինի|Նոր կառուցվածքային տնտեսություն

### Մոզամբիկի տնտեսություն
Մոզամբիկը անկախացումից հետո վերածվել է կենտրոնական պլանային տնտեսություն ունեցող երկրի՝ սկզբնական արդյունաբերական զարգացող գաղութային հասարակությունից։ Տնտեսությունը հիմնականում կախված է ցածր արտադրողականության գյուղատնտեսությունից, մինչդեռ արտադրությունը կազմում է ՀՆԱ-ի միայն 15%-ից պակասը։ Չնայած տնտեսական պայմանները բարելավվել են վերջին տասնամյակի ընթացքում, երկիրը շարունակում է մնալ զսպված աճի հետագծի վրա՝ 2015 թվականի հումքային գների շոկից և 2016 թվականի թաքնված վարկերի ճգնաժամից հետո։ Մոզամբիկում արձանագրվել է գնաճի կտրուկ աճ, որը 2016 թվականի նոյեմբերին հասել է 26 տոկոսի։ Սակայն վերջին մի քանի տարիների ընթացքում արձանագրվել է առաջընթաց, քանի որ 2020 թվականին գնաճը 3%-ից ցածր է եղել։

Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Մոզամբիկը լայն գրավչություն է ձեռք բերել միջազգային ներդրողների կողմից՝ հսկայական հանքային հարստության հեռանկարով, որն առաջարկվում է գազի լայնածավալ հայտնագործությունների և իր նորաստեղծ հանքարդյունաբերության ոլորտի ներուժի շնորհիվ։ Սակայն կատաղի քաղաքացիական պատերազմները և համատարած կոռուպցիան խոչընդոտել են այս բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը։ Կյանքի արժեքի տատանումների և արագ փոփոխվող քաղաքական իրավիճակի պայմաններում տնտեսական կայունության պահպանումը երկրի հիմնական տնտեսական մարտահրավերներն են։ Այդ համատեքստում կայունության վերականգնումը բարելավված տնտեսական կառավարման և թափանցիկության միջոցով BOM-ի վրա դրված հիմնական պարտականությունն է։

### Զարգացում
Մոզամբիկի բանկը հիմնադրվել է 1975 թվականին՝ 1974 թվականին Լուսակայի համաձայնագրով կնքված համաձայնագրով։ Վերջին տասնամյակի ընթացքում Մոզամբիկը զգալի առաջընթաց է գրանցել դրամավարկային կայունացման և տնտեսական ազատականացման ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, գաղութատիրության ժամանակաշրջանից ժառանգված խոչընդոտները, ինչպիսիք են ծայրահեղ աղքատությունը, թույլ ինստիտուտները և սոցիալական ծառայությունների վատ հասանելիությունը, ինչպես նաև տնտեսական աճի օգուտների բևեռացումը խոչընդոտել են առաջընթացին։ Բայց կան հակասություններ բանկի ֆինանսական և դրամավարկային քաղաքականության շուրջ, քանի որ երկիրը չի կարողացել կանխել կոռուպցիան վարկավորման շուկայում։ Բանկի՝ 2018-2020 թվականների հաջորդ եռամյա ժամանակահատվածի համար վերջերս մշակված ռազմավարական նպատակները ներկայումս ընթացքի մեջ են։ Այս ռազմավարական ծրագիրը հիմնականում կենտրոնանում է երկրում աճող սեփականաշնորհման պայմաններում բխող հանրային շահերի վրա։

### Կառավարում
#### Օրենսդրական դաշտ
Մոզամբիկի Սահմանադրության 132-րդ հոդվածը օրենսդրական հիմք է տվել բանկի ստեղծմանը։

### Կառավարիչ
Բանկի ղեկավարն է կառավարիչը, որին նշանակում է Հանրապետության նախագահը։ Ներկայիս կառավարիչը Ռոջերիո Զանդամելան է, որը այդ պաշտոնը զբաղեցնում է 2016 թվականից։ Մոզամբիկի նախագահ Ֆիլիպե Նյուսին նրան նշանակել է հիմնականում Արժույթի միջազգային հիմնադրամին (ԱՄՀ) մոտ երկու տասնամյակ ծառայելու իր լիազորությունների պատճառով։ Նա փոխարինել է Էռնեստո Գովին, ով այդ պաշտոնում էր 10 տարի։

Մոզամբիկական տնտեսության անկումը նախագահին դրդել է նոր նշանակում կատարել կառավարչի պաշտոնում։ Գովը միացել է կենտրոնական բանկին 1976 թվականին և տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել արտաքին դեպարտամենտում, արժույթի թողարկման և գանձապետական վարչությունում։ Շատերն ակնկալել են, որ բանկը հեղափոխություն կկատարի Ռոջերիո Զանդամելայի ղեկավարությամբ։ Ակնկալվել է, որ հատկապես նրա փորձը և ԱՄՀ-ի հետ կապերը դրական ազդեցություն կունենան Մոզամբիկի տնտեսության վրա։ Կառավարությունը բանկը ղեկավարելու համար նշանակել է տնօրենների խորհուրդ՝ կառավարչի ղեկավարությամբ։

### Գործառույթներ
#### Կառավարության և օրենսդրության խորհրդատվություն
Բանկըծառայում է որպես կառավարության ֆինանսական խորհրդատու, ներառյալ դրամավարկային քաղաքականությունը և արտարժույթի պահուստները։ Այն ներկայացնում է Մոզամբիկի կառավարությունը Միջազգային արժութային գործերում։ Դրա գործունեությունը կարգավորվում է 1992 թվականի թիվ 1/92 օրենքով սահմանված կանոնադրությամբ։

Բանկը նաև խորհրդատվական դեր է կատարում դատական մարմիններին նոր բանկերի ստեղծման թույլտվություն տալու հարցում՝ միաժամանակ վստահեցնելով, որ կլինի արդար և առողջ մրցակցություն, որը ձեռնտու է հանրությանը և ոչ թե վնասաբեր հենց բանկերին։ Այն նաև կիրառում է հակախտրական օրենքները բանկային համակարգում՝ կանխելու ցանկացած համայնքային և ռասայական խտրականություն բանկային ծառայությունների մատուցման ժամանակ։ Բանկը ներկայացրել է որոշակի օրենքներ, որոնք խոչընդոտում են բանկերին՝ ընտրողաբար բացառելով ցանկացած համայնք ծառայություններից։ Երկրի կենտրոնական բանկը կարգավորում է առևտրային բանկերի տոկոսադրույքները, ձեռնարկում է անհրաժեշտ գործողություններ և ծառայում է որպես ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ բոլոր ֆինանսական հաստատությունների վերջին միջոցի վարկատու։

#### Առևտրային բանկերի կարգավորում
Որպես երկրի կենտրոնական բանկ՝ Մոզանբիկի բանկը կարգավորում է Մոզամբիկի բոլոր առևտրային բանկերը։ Կառավարության իշխանությունները իրենց կարգավորող գործառույթների մեծ մասը պատվիրակել են Մոզանբիկի բանկին։ Սույն կանոնակարգի հիմնական նպատակներից է ապահովել, որ երկրի բոլոր առևտրային բանկերն իրենց գործունեությունը վարեն էթիկական և անվտանգ ձևով։ Ավանդների երաշխավորման մեխանիզմը բանկի կողմից ձեռնարկված առանցքային գործողություններից մեկն էր հասարակության խնայողությունները պաշտպանելու համար։ Հետևաբար, բանկը կարող է հետևել բոլոր բանկերի ավանդային և վարկային կարգավիճակին։ Այն նաև սահմանում է միջբանկային վարկավորումը վերահսկելու պահուստի պահանջները։ Դրանք հաշվարկվում են որպես իրենց ցպահանջ ավանդների տոկոս։ Բանկը մտադիր է խթանել ներդրումները փոքր բիզնեսում` խթանելով փողի առաջարկը և մեղմացնելով մատչելի տոկոսադրույքներ ստեղծելու կանոնները։

Ի պատասխան COVID-19 համաճարակի, բանկը բոլոր առևտրային բանկերին հանձնարարել է վերանայել վարկերի պայմաններն, որպեսզի հաճախորդներին տրամադրեն ճկունություն մարման հարցում, որն ուժի մեջ է մտել2020 թվականի մարտի 23-ից մինչև դեկտեմբերի 31-ը։

#### Ֆինանսական և ապահովագրական համակարգի վերահսկում
Բանկը նաև Մոզամբիկում կատարում է ապահովագրական համակարգի վերահսկիչ դերը՝ վերահսկելով և կարգավորելով երկրում ապահովագրական ընկերությունները։ Միկրոֆինանսական շուկայի խթանմանն ուղղված միջոցառումները բանկի կողմից իրականացված ևս մեկ նշանակալից միջամտություն էր՝ ազգային տնտեսությունը խթանելու համար վերջին մի քանի տարիների ընթացքում։

#### Արտարժույթի կարգավորում
Արտարժույթի կարգավորումը բանկի մեկ այլ կարևոր գործառույթ է։ Բանկն իրականացնում է արտարժույթի առք ու վաճառքի սահմանափակումներ՝ կառավարության կողմից։ Այս կարգավորումը երկրին հնարավորություն է տալիս ավելի լավ կայունացնել ազգային տնտեսությունը՝ վերահսկելով արտարժույթի ներքին և արտաքին հոսքերը։

#### COVID-19 համաճարակի հետևանքով առաջացած ֆինանսական ազդեցության մեղմացում
COVID-19 համաճարակի հետևանքով բանկը որոշ կարևոր միջոցներ է ձեռնարկել երկրի վրա տնտեսական ազդեցությունները տապալելու համար։ Բանկը ներդրել է որոշակի միջոցներ արտարժույթով և ազգային արժույթով իրացվելիության բարձրացման համար, այդ թվում՝ 500 մլն ԱՄՆ դոլարի վարկային գիծ։ Բանկը 2020 թվականի ապրիլին նվազեցրել է պահուստավորման գործակիցը 13%-ից մինչև 11,5% տեղական արժույթով և 36%-ից մինչև 34,5% արտարժույթով՝ որպես անհապաղ պատասխան։

#### Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն
Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում բանկը ավելի մեծ ուշադրություն է դարձրել կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության վրա։ 2019 թվականին բանկը իրականացրել է դպրոցական ծրագիր՝ սեմինարների միջոցով երեխաներին ֆինանսների վերաբերյալ կրթելու համար։ Սեմինարների նպատակն է եղել ցույց տալ երիտասարդներին պլանավորման, խնայողության, ներդրումների և ապահովագրության կարևորությունը։ Բացի այդ, ամբողջ հանրապետությունում պլանավորվեցին և անցկացվեցին ֆինանսական գրագիտության վերաբերյալ թատերական ներկայացումներ։ Բանկը նաև կապ է հաստատել համայնքային ռադիոկայանների հետ՝ փող խնայելու կարևորության մասին տեղեկատվություն տարածելու համար։

### Մարտահրավերներ և հակասություններ
#### Աճող գնաճ
Մոզամբիկում արձանագրվել է գնաճի կտրուկ աճ անցյալ տասնամյակի առաջին կիսամյակում՝ 15% 2015 թվականին և 26% մինչև 2016 թվականի վերջ։ Այն գերազանցում էր տարվա համար կառավարության կանխատեսումը` 5,1%։ Որպես պատասխան, բանկը 2015 թվականի փետրվարին բարձրացրել է իր հիմնական տոկոսադրույքը 100 բազիսային կետով մինչև 10,75%՝ փորձելով վերահսկել արագ աճող գնաճը։

#### Կոռուպցիաներ
Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում հակասություններ են առաջացել Մոզամբիկի բանկային համակարգերի շուրջ, ներառյալ համատարած կոռուպցիան և դրա հետ կապված քաղաքական ցնցումները։ Փողերի լվացման դեմ պայքարը այն մարտահրավերներից մեկն էր, որին բախվում էր բանկը։ Դրա պատճառով բանկը խստացրել է կարգավորող մեխանիզմները։ 2019 թվականին բանկը գործարկել է բանկային վերահսկողության նոր համակարգ, որի արդյունքում հարուցվել են խոշոր իրավախախտման վարույթներ երկրի մի քանի բանկերի դեմ։ Սպասվող հակասությունների պատճառով ԱՄՀ-ն հրաժարվել է Մոզամբիկին որևէ նոր ծրագիր տրամադրել, մինչև կոռուպցիան զսպելու համար հետագա բարեփոխումների միջոցառումներ իրականացվեն։

Մոզամբիկի դատական համակարգը նույնպես բարձր կոռուպցիոն ռիսկ է պարունակում։ Դատարանի բարենպաստ որոշումների դիմաց հաճախ փոխանակվում են կաշառքներն ու անկանոն վճարումները։ Պետական գնումները ևս մեկ խիստ խոցելի ոլորտ են, քանի որ ընկերությունները ակնկալում են գնումների պաշտոնյաների նախընտրությունը և հայտնում, որ կոռուպցիայի պատճառով միջոցները հաճախ ուղղվում են ընկերություններին կամ անհատներին։ Չնայած Մոզամբիկն ունի իրավական հակակոռուպցիոն շրջանակ, սակայն պայքարում է դրա արդյունավետ իրականացման համար։

#### Վճարային համակարգի փլուզում
Մոզամբիկում պետական ծառայողների վճարային համակարգում 2018 թվականին բանկը ստացել է մեղքի մի մասը։ Այդ ամեն եղել է ծրագրային ապահովման մատակարարի կողմից ծառայությունը չվճարվելու պատճառով դադարեցնելու արդյունքը։

#### Տնտեսական ազատականացում և սեփականաշնորհում
Մոզամբիկում տնտեսական ազատականացումը և սեփականաշնորհումը բազմաթիվ բանավեճերի են ենթարկվել։ Մոզամբիկում սեփականաշնորհումը տեղի է ունեցել աննախադեպ մասշտաբով վերջին տասնամյակի ընթացքում՝ համեմատած մնացած Աֆրիկայի հետ։ Բանկի դերը հանրության և պետության շահերը պահպանելու հարցում մարտահրավեր է նետվել։ Հակառակ մասնավորեցման պետական ֆինանսների նպատակներին, կան մասնավոր հատվածի սուբսիդիաների հետ կապված խնդիրներ՝ վճարումների հետաձգման և չկատարման միջոցով, քանի որ դրանք թվում են անխտիր, չպլանավորված և խիստ անարդյունավետ։

Թեև դրվեցին լուրջ տնտեսական և քաղաքական մարտահրավերներ, ակնկալվում է, որ սեփականաշնորհման գործընթացը կարագանա առաջիկա 5-10 տարիների ընթացքում։

## Մոզամբիկի բանկի կառավարիչներ
մինի|Ռոջերիո Զանդամելա

* 1975-1978՝ Ալբերտո Կասիմո
* 1978-1981՝ Սերխիո Վիեյրա
* 1981-1986՝ Պրակաշ Ռատիլալ
* 1986-1991՝ Էնեաս Կոմիչ
* 1991-2006՝ Ադրիանո Մալեյանե
* 2006-2016՝ Էռնեստո Գով
* 2016՝ Ռոջերիո Զանդամելա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1975 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ Մոզամբիկում
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր