Ռուս-լիտվական հարաբերություններ

**Ռուս-լիտվական հարաբերություններ**, երկկողմանի դիվանագիտական ​​հարաբերություններ Ռուսաստանի և Լիտվայի միջև։ Դրանք նշանավորվել են միջնադարից ի վեր երկար և անհանգիստ պատմությամբ։ Ժամանակակից հարաբերությունները հիմնականում թշնամական են եղել։ Երկու երկրներն ունեն ընդհանուր սահման Կալինինգրադի մարզով։ Լիտվան դեսպանատուն ունի Մոսկվայում՝ հյուպատոսություններով Կալինինգրադում և Սովետսկում, մինչդեռ Ռուսաստանը դեսպանատուն ունի Վիլնյուսում։

Չնայած երկրների միջև բնակչության և տարածքի այսօրվա տարբերությանը, Լիտվան (նաև որպես Լեհ-լիտվական Համագործակցության մաս) և Ռուսաստանը (ներառյալ նրա նախորդ Մոսկվայի մեծ իշխանությունը) անցյալում ավելի հավասար տարածաշրջանային տերություններ էին, որոնք մրցում էին Արևելյան Եվրոպայում գերիշխանության համար։ Երկու պետությունները բազմաթիվ պատերազմներ են մղել, Լիտվան ուշ միջնադարում վերահսկում էր ժամանակակից Ռուսաստանի զգալի մասը, իսկ Ռուսաստանը՝ Լիտվայի մեծ մասը ուշ ժամանակակից շրջանում։ Ժամանակակից դիվանագիտական ​​հարաբերությունները հաստատվել են Լիտվա-խորհրդային պատերազմից հետո՝ 1920 թվականի հուլիսի 12-ին խաղաղության պայմանագիր կնքելով։

2022 թվականին Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի ներխուժմանը և Բուչայի կոտորածին ի պատասխան՝ 2022 թվականի ապրիլին Լիտվան իջեցրեց դիվանագիտական ​​հարաբերությունների մակարդակը և վտարեց Ռուսաստանի դեսպանին։ 2022 թվականի դրությամբ երկրների միջև հարաբերությունները հասցվել են նվազագույնի:

## Պատմություն
### Միջնադար

Ժամանակակից Լիտվայի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների ակունքները կարելի է հետագծել մինչև միջնադար, երբ Լիտվայի մեծ իշխանությունը կապեր հաստատեց Մոսկվայի մեծ իշխանության հետ։ Լիտվացի և մոսկովյան իշխանների միջև մրցակցությունը սկսվել է 14-րդ դարի առաջին կեսին և շուտով հանգեցրել է Լիտվա-մոսկովյան պատերազմի (1368-1372): Այս հակամարտության մեջ Տվերի իշխանությունը կողմ է քվեարկել Լիտվային։ Հակամարտությունը կրկին վերսկսվեց 15-րդ դարում, քանի որ երկու տերությունների ղեկավարները ձգտում էին գրավել նախկին Կիևյան Ռուսիայի տարածքները, ինչը հանգեցրեց մի շարք արշավանքների, տարածքային փոփոխությունների, բարդ դաշինքների և տարածաշրջանային ղեկավարների կողմից կողմերի փոփոխության: 1449 թվականի օգոստոսի 31-ին Կազիմիր IV Յագելոնը և Վասիլի II-ը ստորագրեցին Լիտվայի և Մոսկվայի միջև առաջին պայմանագիրը, որը հայտնի է որպես Հավերժական խաղաղության պայմանագիր (1449): Պատերազմները շարունակվեցին 1487-1494, 1500-1503 և 1512-1522 թվականներին, այս ժամանակահատվածում ստորագրվեցին մի շարք զինադադարի և խաղաղության պայմանագրեր: 16-րդ դարի սկզբին Լիտվան հօգուտ Մոսկվայի կորցրեց Բրյանսկ, Կուրսկ և Սմոլենսկ արևելյան քաղաքները:

### Նոր շրջան
1569 թվականին Լյուբլինի միությունից հետո Լիտվայի մեծ իշխանությունը համատեղ կազմավորեց Լեհ-լիտվական Համագործակցությունը։ Մինչդեռ, Իվան IV-ը գրավեց հյուսիսում գտնվող տարածքները և 1547 թվականին դրանք համախմբեց Ռուսաստանի ցարականության ներքո։ Երկու պետություններն էլ շարունակեցին պատերազմել՝ ուղղակիորեն կամ դաշինքների շրջանակներում, 16-րդ և 17-րդ դարերի ընթացքում։ Հյուսիսային պատերազմից հետո, որին մասնակցեցին բազմաթիվ եվրոպական տերություններ, Լեհ-լիտվական Համագործակցությունը սկսեց անկում ապրել և, ի վերջո, բաժանվեց հարևան տերությունների կողմից։ 1795 թվականի երրորդ բաժանումից հետո նախկին Լիտվայի Մեծ իշխանության տարածքի մեծ մասը անցավ Ռուսական կայսրությանը։ Նոր նահանգները հաճախ անվանվում էին «լիտվական», բայց 1840 թվականին Նիկոլայ I-ը արգելեց անվանման օգտագործումը։ Ռուսական տիրապետության դեմ տեղի ունեցան երկու խոշոր ապստամբություններ՝ 1830 թվականի նոյեմբերյան ապստամբությունը և 1863 թվականի հունվարյան ապստամբությունը, բայց դրանք չկարողացան վերականգնել լեհ-լիտվական պետությունը։

### Նորագույն շրջան

1905 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ Վիլնյուսի Մեծ Սեյմում լիտվացիների ներկայացուցիչների մեծ համագումարը նույն թվականի դեկտեմբերի 5-ին պահանջեց Լիտվայի (որով նրանք նկատի ունեին Լիտվայի նախկին Մեծ իշխանության հյուսիսարևմտյան մասը) լայն քաղաքական ինքնավարություն: 1905 թվականի ապստամբության արդյունքում ցարական ռեժիմը մի շարք զիջումների գնաց: Բալթյան երկրներին կրկին թույլատրվեց օգտագործել իրենց մայրենի լեզուները դպրոցում և հանրային քննարկումներում, և Լիտվայում կրկին կառուցվեցին կաթոլիկ եկեղեցիներ: Լիտվական մամուլի արգելքի որոշ ժամանակ անց վերականգնվեց լատինական այբուբենը: Այնուամենայնիվ, նույնիսկ ռուս լիբերալները պատրաստ չէին զիջել այնպիսի ինքնավարություն, ինչպիսին այն արդեն գոյություն ուներ Էստոնիայում և Լատվիայում, թեև Բալթյան Գերմանիայի գերիշխանության ներքո: Բալթյան շատ գերմանացիներ ձգտում էին Բալթյան երկրներին (մասնավորապես Լիտվային և Կուրլանդիային) Գերմանիային միացնել:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո Գերմանիան 1915 թվականին օկուպացրեց Լիտվան և Կուրլանդիան։ Վիլնյուսը գերմանացիների ձեռքը անցավ 1915 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, և Լիտվան գերմանական օկուպացիոն կառավարության կողմից ներառվեց Օբեր Օստի մեջ։ Գերմանացիները պլանավորում էին ձևավորել պաշտոնապես անկախ պետությունների ցանց, որը իրականում կախված կլիներ Գերմանիայից: Այնուամենայնիվ, Առաջին համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի պարտությունը և Ռուսաստանում Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը հնարավորություն ստեղծեցին լիտվացի առաջնորդների համար կազմակերպել Վիլնյուսի կոնֆերանսը և սկսել լիովին անկախ լիտվական պետության վերականգնման գործընթացը: 1918 թվականի փետրվարի 16-ին Լիտվայի խորհուրդը ստորագրեց Լիտվայի անկախության մասին ակտը, որով հռչակվեց Լիտվայի Հանրապետությունը:

1918-19 թվականների խորհրդային արևմտյան հարձակման ժամանակ, որը հաջորդեց գերմանական զորքերի նահանջին, նորանկախ Լիտվայի և Խորհրդային Ռուսաստանի միջև մղվեց լիտվա-խորհրդային պատերազմ: Միևնույն ժամանակ, Խորհրդային Ռուսաստանը ստեղծեց կարճատև խամաճիկ պետություններ՝ Լիտվայի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունը, որը շուտով միավորվեց Լիտվա-Բելառուսական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության հետ: Սակայն, խորհրդային ռազմական արշավանքը անհաջող էր, և խորհրդա-լիտվական խաղաղության պայմանագիրը ստորագրվեց 1920 թվականի հուլիսի 12-ին։ Պայմանագրով Խորհրդային Ռուսաստանը ճանաչեց Լիտվայի լիակատար անկախությունը, ներառյալ վիճարկվող Վիլնյուսի մարզի նկատմամբ նրա պահանջները։

Խորհրդային Ռուսաստանի հետ խաղաղության պայմանագրից հետո Լիտվան գաղտնի թույլ տվեց խորհրդային ուժերին անցնել իր տարածքով, երբ նրանք շարժվում էին Լեհաստանի դեմ։ 1920 թվականի հուլիսի 14-ին առաջխաղացող խորհրդային բանակը գրավեց Վիլնյուսը և վերադարձրեց այն լիտվացիներին, սակայն 1920 թվականի օգոստոսի 26-ին քաղաքը կրկին գրավվեց լեհական բանակի կողմից, որը պարտության մատնեց խորհրդայիններին։ Հետագա մարտերը կանխելու համար Լեհաստանը և Լիտվան 1920 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ստորագրեցին Սուվալկիի համաձայնագիրը, որը Վիլնյուսը թողեց զինադադարի գծի լիտվական կողմում։ Սակայն այն երբեք ուժի մեջ չմտավ, քանի որ լեհ գեներալ Լյուչյան Ժելիգովսկին, գործելով Յոզեֆ Պիլսուդսկու հրամանով, բեմադրեց Ժելիգովսկու ապստամբությունը. ռազմական հարձակում, որը ներկայացվեց որպես ապստամբություն։ Նա 1920 թվականի հոկտեմբերի 8-ին ներխուժեց Լիտվա, հաջորդ օրը գրավեց Վիլնյուսը և 1920 թվականի հոկտեմբերի 12-ին արևելյան Լիտվայում ստեղծեց կարճատև Կենտրոնական Լիտվայի Հանրապետությունը։ «Հանրապետությունը» Պիլսուդսկու ֆեդերալիստական ​​ծրագրի մի մասն էր, որը երբեք չիրականացավ լեհ և լիտվացի ազգայնականների դիմադրության պատճառով։

1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Խորհրդային Ռուսաստանը միացավ Խորհրդային Միությանը, և վերջինս ժառանգեց Լիտվա-Ռուսաստան հարաբերությունները։

Լիտվայի Երրորդ Սեյմը ընտրվեց 1926 թվականի մայիսին։ Առաջին անգամ Լիտվայի Քրիստոնեա-դեմոկրատական ​​կուսակցության գլխավորած դաշինքը կորցրեց իր մեծամասնությունը և անցավ ընդդիմության։ Այն խիստ քննադատության ենթարկվեց Խորհրդա-լիտվական չհարձակման մասին պայմանագիրը ստորագրելու համար, չնայած այն հաստատեց Խորհրդային Միության կողմից Լեհաստանի կողմից տիրապետվող Վիլնյուսի նկատմամբ Լիտվայի պահանջների ճանաչումը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում, երբ Խորհրդային Միությունը ներխուժեց Լեհաստան, խորհրդային զորքերը գրավեցին Վիլնյուսի մարզը: Մարզը պատկանում էր միջպատերազմյան Լեհաստանին, բայց 1920 թվականի խորհրդա-լիտվական խաղաղության պայմանագրի և հետագա պայմանագրերի համաձայն՝ այն ճանաչվեց որպես լիտվական։ Արդյունքում, խորհրդային և գերմանացիները վերանայեցին Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտի գաղտնի արձանագրությունները: 1939 թվականի սեպտեմբերի 28-ին նրանք ստորագրեցին Սահմանների և բարեկամության պայմանագիրը: Դրա գաղտնի հավելվածում մանրամասն նկարագրվում էր, որ Գերմանիայի կողմից օկուպացված լեհական տարածքների համար Խորհրդային Միությանը փոխհատուցելու համար Գերմանիան Լիտվան, բացառությամբ Սուվալկիյայի մի փոքր տարածքի, կփոխանցի խորհրդային ազդեցության ոլորտ:[20] Տարածքների փոխանակումը պայմանավորված էր նաև Վիլնյուսի վրա խորհրդային վերահսկողությունով. Խորհրդային Միությունը կարող էր զգալի ազդեցություն ունենալ Լիտվայի կառավարության վրա, որը Վիլնյուսը համարում էր իր դե յուրե մայրաքաղաքը: Գաղտնի արձանագրություններում և՛ Խորհրդային Միությունը, և՛ Գերմանիան բացահայտորեն ճանաչեցին Լիտվայի հետաքրքրությունը Վիլնյուսի նկատմամբ:

Ամիսներ տևած ինտենսիվ քարոզչության և դիվանագիտական ​​ճնշումներից հետո խորհրդային կողմը 1940 թվականի հունիսի 14-ին վերջնագիր ներկայացրեց։ Խորհրդային կողմը մեղադրեց Լիտվային պայմանագիրը խախտելու և ռուս զինվորներին իրենց բազաներից առևանգելու մեջ։ Խորհրդային կողմը պահանջեց, որ ձևավորվի նոր կառավարություն, որը կհամապատասխանի փոխօգնության պայմանագրին, և որ Լիտվա մուտք գործեն անորոշ թվով խորհրդային զորքեր։ Քանի որ խորհրդային զորքերը արդեն երկրում էին, անհնար էր ռազմական դիմադրություն ցույց տալ։ Խորհրդային կողմը վերահսկողություն ստանձնեց կառավարական հաստատությունների նկատմամբ, հաստատեց նոր խորհրդամետ խամաճիկ կառավարություն և հայտարարեց Ժողովրդական սեյմի ընտրություններ։ Կեղծ ընտրություններից հետո Լիտվայի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունը 1940 թվականի օգոստոսի 3-ին միացավ Խորհրդային Միությանը։ Տեղական կոմունիստական ​​կուսակցությունը դուրս եկավ ընդհատակից․ այն ուներ 1500 անդամ Լիտվայում։

1944 թվականի ամռանը Խորհրդային Կարմիր բանակը հասավ արևելյան Լիտվա: 1944 թվականի հուլիսին Վիլնյուսի շրջակայքը անցավ «Արմիա Կրայովա» լեհական դիմադրության մարտիկների վերահսկողության տակ, ովքեր նույնպես փորձեցին գրավել գերմանական տիրապետության տակ գտնվող քաղաքը «Օստրա Բրամա» անհաջող գործողության ժամանակ։ Կարմիր բանակը լեհերի օգնությամբ գրավեց Վիլնյուսը հուլիսի 13-ին։ Խորհրդային Միությունը վերաօկուպացրեց Լիտվան, իսկ Իոսիֆ Ստալինը վերականգնեց Լիտվական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը 1944 թվականին՝ Վիլնյուս մայրաքաղաքով։ Խորհրդային Միությունը ապահովեց Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի պասիվ համաձայնությունն այս անեքսիայի վերաբերյալ: 1945 թվականի հունվարին խորհրդային ուժերը գրավեցին Բալթիկ ծովի ափին գտնվող Կլայպեդան: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լիտվան ամենամեծ ֆիզիկական կորուստները կրել է 1944-45 թվականներին, երբ Կարմիր բանակը դուրս մղեց նացիստական ​​զավթիչներին: Հաշվարկվում է, որ 1940-1954 թվականներին Լիտվան կորցրել է 780,000 մարդ նացիստական ​​և խորհրդային օկուպացիայի տակ։

Ստալինի մահից հետո՝ 1953 թվականին, տեղահանվածները դանդաղ և աստիճանաբար ազատ են արձակվել: Վերջին տեղահանվածները ազատ են արձակվել միայն 1963 թվականին: Մոտ 60,000-ին հաջողվել է վերադառնալ Լիտվա, մինչդեռ 30,000-ին արգելվել է վերադառնալ հայրենիք: Խորհրդային իշխանությունները խրախուսել են ոչ լիտվացի աշխատողների, մասնավորապես ռուսների ներգաղթը որպես Լիտվան Խորհրդային Միությանը ինտեգրելու և արդյունաբերական զարգացումը խրախուսելու միջոց, սակայն Լիտվայում այս գործընթացը չի ստացել այն զանգվածային մասշտաբները, որոնք ունեցել են եվրոպական այլ խորհրդային հանրապետությունները:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության դաշնակիցներ լինելով՝ Միացյալ Նահանգները և Մեծ Բրիտանիան 1945 թվականի Յալթայի կոնֆերանսում դե ֆակտո ճանաչեցին Լիտվայի Հանրապետության օկուպացիան։ Սակայն ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի և արևմտյան կառավարությունները չճանաչեցին Լիտվայի օկուպացիան Խորհրդային Միության կողմից 1940 թվականին և 1944 թվականին դե յուրե՝ համաձայն Ուելսի 1940 թվականի հուլիսի 23-ի հռչակագրի։ Այս դոկտրինի արդյունքում արևմտյան երկրների մեծ մասը շարունակում է ճանաչել Լիտվան որպես անկախ, ինքնիշխան դե յուրե պետություն, որը ենթակա է միջազգային իրավունքին, որը ներկայացված է 1940 թվականից առաջ պետության կողմից նշանակված դեսպանատներով, որոնք գործում էին Լիտվայի դիվանագիտական ​​ծառայության միջոցով։

Լիտվայի օկուպացիայի ընթացքում առնվազն 130,000 մարդ, որոնցից 70%-ը՝ կանայք և երեխաներ, բռնի կերպով տեղափոխվել են աշխատանքային ճամբարներ և այլ հարկադիր բնակավայրեր Խորհրդային Միության հեռավոր շրջաններում, ինչպիսիք են Իրկուտսկի մարզը և Կրասնոյարսկի երկրամասը։ Արտաքսվածների թվում էին մոտ 4500 լեհեր։ Այս արտաքսումների մեջ չէին մտնում լիտվացի պարտիզանները կամ քաղբանտարկյալները (մոտավորապես 150,000 մարդ), որոնք արտաքսվել էին Գուլագի հարկադիր աշխատանքային ճամբարներ։ Քաղաքացիական անձանց արտաքսումները ծառայում էին կրկնակի նպատակի՝ ճնշել Լիտվայում խորհրդայնացման քաղաքականությանը դիմադրությունը և ապահովել անվճար աշխատուժ Խորհրդային Միության նոսր բնակեցված տարածքներում։

1956 և 1957 թվականներին Խորհրդային Միության Գերագույն խորհուրդը հաստատեց արտաքսվածների ավելի մեծ խմբերի, այդ թվում՝ լիտվացիների ազատ արձակումը։ Արտաքսվածները սկսեցին մեծ թվով վերադառնալ՝ դժվարություններ ստեղծելով տեղի կոմունիստների համար. արտաքսվածները դիմում էին ներկայացնում իրենց բռնագրավված ունեցվածքի վերադարձի համար, ընդհանուր առմամբ համարվում էին անվստահելի և պահանջում էին հատուկ հսկողություն։ Խորհրդային լիտվացի պաշտոնյաները, այդ թվում՝ Անտանաս Սնիեչկուսը, մշակեցին տեղական վարչական միջոցառումներ, որոնք արգելում էին արտաքսվածների վերադարձը և դիմում ներկայացրին Մոսկվային՝ այդ նպատակով ազգային քաղաքականություն ընդունելու համար։ 1958 թվականի մայիսին Խորհրդային Միությունը վերանայեց իր քաղաքականությունը մնացած տեղահանվածների վերաբերյալ. բոլոր նրանք, ովքեր չէին կապված լիտվացի պարտիզանների հետ, ազատ արձակվեցին, բայց առանց Լիտվա վերադառնալու իրավունքի։ Վերջին լիտվացիները՝ պարտիզանների հարազատները և պարտիզանները, ազատ արձակվեցին միայն համապատասխանաբար 1960 և 1963 թվականներին։ Տեղահանվածների մեծամասնությունը ազատ արձակվեց 1958 թվականի մայիսին և հետագայում այլևս երբեք չվերադարձավ Լիտվա։

Մոտ 60,000 տեղահանված վերադարձավ Լիտվա։ Վերադարձից հետո նրանք բախվեցին հետագա դժվարությունների. նրանց ունեցվածքը երկար ժամանակ թալանվել և բաժանվել էր անծանոթների կողմից, նրանք խտրականության էին ենթարկվում աշխատանքի և սոցիալական երաշխիքների հարցում, իսկ նրանց երեխաներին զրկում էին բարձրագույն կրթությունից: Նախկին տեղահանվածներին, դիմադրության անդամներին և նրանց երեխաներին թույլ չէին տալիս ինտեգրվել հասարակության մեջ: Դա ստեղծեց մարդկանց մշտական ​​​​խումբ, որը դեմ էր ռեժիմին և շարունակում էր ոչ բռնի դիմադրությունը։

Լիտվան իր տարածքում ինքնիշխանություն հռչակեց 1989 թվականի մայիսի 18-ին և վերականգնեց անկախությունը Խորհրդային Միությունից 1990 թվականի մարտի 11-ին՝ որպես Լիտվայի Հանրապետություն։ Այն առաջին խորհրդային հանրապետությունն էր, որը դա արեց։ Խորհրդային Միության ինքնիշխանության բոլոր իրավական կապերը հանրապետության նկատմամբ կտրվեցին, երբ Լիտվան հայտարարեց իր անկախության վերականգնման մասին։ Խորհրդային Միությունը պնդում էր, որ այս հռչակագիրը անօրինական է՝ ենթադրելով, որ Լիտվան պետք է հետևի Խորհրդային Սահմանադրությամբ պարտադրված անջատման գործընթացին։ Լիտվան պնդում էր, որ Խորհրդային Միության անեքսիան ինքնին անօրինական է և պնդում էր պետության շարունակականության մասին։ 1991 թվականի հունվարին՝ հունվարյան իրադարձությունների ժամանակ, խորհրդային զինվորականները փորձեցին ճնշել Լիտվայի անկախությունը՝ սպանելով 14 քաղաքացիական անձի և վիրավորելով ավելի քան 140-ի։[42][43][44] 1991 թվականի խորհրդային պետական ​​հեղաշրջման անհաջող փորձից հետո երկրների մեծ մասը ճանաչեց Լիտվայի անկախությունը, իսկ Խորհրդային Միությունն էլ նույնը արեց 1991 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։

Լիտվայի նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի հետ Հելսինկիում, Ֆինլանդիա, 2010 թվականի փետրվարի 10-ին։
1991 թվականի հուլիսի 27-ին Ռուսաստանի կառավարությունը վերաճանաչեց Լիտվան, և երկու երկրները վերականգնեցին դիվանագիտական ​​հարաբերությունները 1991 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Նախագահ Բորիս Ելցինը և Գերագույն խորհրդի նախագահ Վիտաուտաս Լանդսբերգիսը հանդիպեցին՝ քննարկելու տնտեսական կապերը։ Ռուսական զորքերը Լիտվայում մնացին ևս երեք տարի, քանի որ Բորիս Ելցինը ռուս փոքրամասնությունների հարցը կապեց զորքերի դուրսբերման հետ։ Անկախության վերականգնումից ի վեր Մոսկվա են այցելել միայն երկու լիտվացի առաջնորդներ՝ մեկ անգամ՝ Ալգիրդաս Բրազաուսկասը՝ 1997 թվականին, և երկու անգամ՝ Վալդաս Ադամկուսը՝ 2001 և 2005 թվականներին։ 1999 թվականին Մոսկվա նախատեսված այցը, ըստ որոշ տեղեկությունների, չեղարկվել է Բորիս Ելցինի հիվանդության պատճառով։ Առաջին հեռախոսազրույցը տեղի է ունեցել Դալյա Գրիբաուսկայտեի և Դմիտրի Մեդվեդևի միջև 2009 թվականին։

Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայում ռազմական միջամտությունից հետո աշխարհաքաղաքական միջավայրի վերաբերյալ մտահոգությունները Լիտվային ստիպեցին սկսել պատրաստվել Ռուսաստանի հետ ռազմական հակամարտության հնարավորությանը։ 2014 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանը մոտակա Կալինինգրադում անցկացրեց ռազմական վարժանքներ՝ 55 ռազմածովային նավերով և 9000 զինվորներով։ 2015 թվականին Լիտվայի պաշտպանության նախարար Յոնաս Վիտաուտաս Ժուկասը հայտարարեց Լիտվայի զինված ուժերի շարքերը համալրելու համար 2008 թվականին դադարեցված զորակոչը վերականգնելու ծրագրերի մասին: Ծրագիրը հաջողվեց, մինչդեռ մեծ մասը կամավոր էր, և այսօր (2010-ականների վերջին) միայն մոտ 10%-ն էր հարկադիր կերպով դուրս գալիս պարտադիր զորակոչից։ Ազգային պաշտպանության նախարարությունը նաև հրապարակեց 98 էջանոց ձեռնարկ քաղաքացիների համար՝ նրանց զինված հակամարտության կամ օկուպացիայի հնարավորությանը նախապատրաստելու համար։ 2017 թվականին ՆԱՏՕ-ի ուժեղացված առաջխաղացման ներկայությունը տեղակայվեց Լիտվայում և ՆԱՏՕ-ի այլ անդամներում՝ արևելյան թևում։

2022 թվականին Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի ներխուժման սկսվելուց հետո Լիտվան խստորեն դատապարտել է ներխուժումը և կոչ է արել Ուկրաինային ռազմական, տնտեսական և մարդասիրական օգնություն ցուցաբերել։ Լիտվայի նախագահ Գիտանաս Նաուսեդան 2022 թվականի փետրվարի 24-ին հայտարարեց արտակարգ դրություն։ Նույն օրը Լիտվան նաև խնդրեց ՆԱՏՕ-ին ակտիվացնել համատեղ խորհրդակցությունների վերաբերյալ 4-րդ հոդվածը։

ԵՄ մյուս անդամ պետությունների հետ միասին Լիտվան արգելեց ռուսալեզու լրատվամիջոցները և պատժամիջոցներ կիրառեց Ռուսաստանի նկատմամբ, իսկ Ռուսաստանը, իր հերթին, ԵՄ բոլոր երկրները ներառեց «անբարյացակամ երկրների» ցանկում։ Լիտվայի կողմից չորս ռուս դիվանագետների արտաքսումից կարճ ժամանակ անց։ Ապրիլի 4-ին, Բուչայի կոտորածին ի պատասխան, Լիտվան արտաքսեց Ռուսաստանի դեսպանին և փակեց Կլայպեդայում գտնվող հյուպատոսությունը։ 2022 թվականի ապրիլին Ռուսաստանի կառավարությունը որոշեց հետ վերցնել Սանկտ Պետերբուրգում Լիտվայի գլխավոր հյուպատոսության գործունեության վերաբերյալ իր համաձայնությունը։ 2022 թվականի փետրվարին անցկացված հարցման համաձայն՝ Ուկրաինա ներխուժումից անմիջապես առաջ, լիտվացիների 83%-ը բացասական կարծիք ուներ Ռուսաստանի մասին։ Այս թիվը նույն տարվա վերջում աճեց մինչև 90%։

Մայիսի 10-ին Լիտվայի Սեյմը միաձայն քվեարկեց Ռուսաստանի գործողությունները Ուկրաինայում որակելու որպես ահաբեկչություն և ցեղասպանություն: Առաջարկը Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայում կատարված ռազմական հանցագործությունները նկարագրում էր որպես «քաղաքացիական անձանց դիտավորյալ սպանություն, զանգվածային բռնաբարություն, Ուկրաինայի քաղաքացիների բռնի տեղահանում Ռուսաստան և տնտեսական ենթակառուցվածքների ու մշակութային վայրերի ոչնչացում»: Առաջարկում պնդվում էր, որ ռուսական ուժերը ռմբակոծության համար թիրախավորում են ուկրաինական քաղաքացիական վայրերը, և Ռուսաստանը նկարագրվում է որպես պետություն, որը «աջակցում և իրականացնում է ահաբեկչություն»։ Բանաձևին ի պատասխան՝ Լեոնիդ Սլուցկին հայտարարեց, որ բանաձևը «հակառուսական նախագծի» մաս է կազմում, մեղադրեց Լիտվային ռուսաֆոբիայի մեջ և ասաց, որ «Լիտվայի հետ հարաբերությունների մակարդակն արդեն զգալիորեն իջեցվել է»։

2022 թվականի հունիսի 8-ին ռուս խորհրդարանական Եվգենի Ալեքսեևիչ Ֆյոդորովը Դումա է ներկայացրել օրինագիծ՝ կրկնելու համար Ռուսաստանի կողմից Լիտվայի անկախության ճանաչումը։ Նա կարծում էր, որ այս կերպ մյուս երկու բալթյան պետությունների անկախությունը նույնպես կարող է չեղյալ համարվել։ Անկախ Պետությունների Համագործակցության Ինստիտուտի մի գիտնական առաջ քաշեց մի քանի էքսպանսիոնիստական ​​հնարքներ և ենթադրեց, որ Բալթյան երկրները «նույն սխալն են թույլ տալիս, ինչ Ուկրաինան, որը կարծում էր, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը երբեք զորքեր չի ուղարկի, քանի որ դրա ետևում կանգնած է Միացյալ Նահանգները»։ Հունիսի վերջին Լիտվան հայտարարեց, որ կխոչընդոտի ռուսական ապրանքների տեղափոխումը իրենց տարածքով մայրցամաքային Ռուսաստանից դեպի Կալինինգրադ։ Ռուսաստանը քննադատեց Լիտվային դրա համար։

2022 թվականի սեպտեմբերին Լեհաստանը, Լիտվան, Լատվիան և Էստոնիան որոշեցին փակել մուտքը Շենգենյան վիզաներ ունեցող Ռուսաստանի քաղաքացիների համար, այդ թվում՝ երրորդ երկրների կողմից տրվածների։ 2022 թվականին մոտ 4000 Ռուսաստանի քաղաքացի դիմել է Լիտվայում բնակության թույլտվության համար, մինչդեռ 38-ի մշտական ​​բնակության թույլտվությունը չեղյալ է հայտարարվել անվտանգության նկատառումներից ելնելով։ 2022 թվականի դեկտեմբերին Լիտվայի և Ռուսաստանի միջև դիվանագիտական ​​հարաբերությունները իջեցվեցին մինչև ժամանակավոր հավատարմատարի մակարդակի, այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանի դեսպանը վտարվեց և Լիտվայի դեսպանը հետ կանչվեց։

2023 թվականի օգոստոսին, հարցման արդյունքում, Լիտվան հայտարարեց, որ Լիտվայում բնակվող 254 ռուս և 910 բելառուս քաղաքացիներ սպառնալիք են ներկայացնում ազգային անվտանգության համար, և որ նրանց բնակության թույլտվությունները կչեղարկվեն։ 2023 թվականի սեպտեմբերին, Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից ԵՄ պատժամիջոցների նոր բացատրությունից հետո, Լիտվան, մյուս Բալթյան երկրների և Ֆինլանդիայի հետ միասին, արգելեց ռուսական համարանիշներով տրանսպորտային միջոցների մուտքը իրենց տարածք։

2024 թվականի հոկտեմբերին Լիտվան չեղյալ հայտարարեց Ռուսաստանի և Բելառուսի հետ կնքված մի քանի պայմանագրեր, այդ թվում՝ եկամտի կրկնակի հարկման մասին պայմանագիրը և իրավաբանական օգնության մասին պայմանագիրը։ 2024 թվականին հարցումը ցույց տվեց, որ լիտվացիների 70%-ը կարծում է, որ Ռուսաստանը իրական սպառնալիք է ներկայացնում։

## Առևտուր
2021 թվականին Ռուսաստանը Լիտվա է արտահանել 4.56 միլիարդ դոլարի ապրանքներ, որոնց հիմնական արտադրանքը եղել է հում նավթը: Լիտվայից արտահանումը կազմել է 4.14 միլիարդ դոլար, որտեղ գինին եղել է առաջատարը: 1995-ից 2021 թվականներին Ռուսաստանի արտահանումը տարեկան աճել է 6.04%-ով, իսկ Լիտվայի արտահանումը միջինում աճել է 8.06%-ով։

## Տես նաև
* Ռուս-լատվիական հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվայի երկկողմ հարաբերություններ
լ