Շոտլանդիայի տնտեսություն

**[[Շոտլանդիա]]յի տնտեսություն**, բաց խառը տնտեսություն, որը հիմնականում հիմնված է ծառայությունների վրա, որի 2024 թվականին համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) կազմել է 223.4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, ներառյալ նավթի և գազի արդյունահանումը երկրի մայրցամաքային շելֆի տարածաշրջանում: Երկրի հիմնական արդյունաբերություններն են՝ գյուղատնտեսությունը, անտառտնտեսությունը, ձկնորսությունը, արտադրությունը, նավթի և գազի արդյունահանումը, գիտությունը, տեխնոլոգիաները և էներգետիկան, սնունդն ու խմիչքը և զբոսաշրջությունը:  Շոտլանդիայում զարգացող հիմնական արդյունաբերություններից են տիեզերական արդյունաբերությունը, վերականգնվող էներգիան և ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտները: Երկիրը Եվրոպայի առաջատար ֆինանսական կենտրոններից մեկն է և Լոնդոնից դուրս Միացյալ Թագավորության ամենամեծ ֆինանսական կենտրոնն է։ Շոտլանդիայի ամենամեծ ոչ Մեծ Բրիտանիայի արտահանման շուկան Եվրամիությունն է (ԵՄ), որին հաջորդում են Միացյալ Նահանգները։

Շոտլանդիան եղել է Եվրոպայի արդյունաբերական հզորագույն կենտրոններից մեկն արդյունաբերական հեղափոխությունից սկսած՝ լինելով արտադրության համաշխարհային առաջատար։ Երկիրն ունեցել է աշխարհի ամենամեծ և ամենահաջողակ նավաշինական արդյունաբերություններից մեկը և չնայած չափսերով զգալիորեն կրճատվելուն, նավաշինությունը մնում է տնտեսության զգալի ոլորտ՝ 2022 թվականին Շոտլանդիայի տնտեսությանը ապահովելով 403 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ: Շոտլանդիայի տնտեսությունը սերտորեն կապված է Միացյալ Թագավորության մնացած մասի տնտեսության հետ 1707 թվականի Միության ակտերից ի վեր, որոնք միավորել են Շոտլանդիայի թագավորությունը Անգլիայի թագավորության հետ՝ ստեղծելով Մեծ Բրիտանիայի թագավորությունը։ 1979 թվականից ի վեր տնտեսության կառավարումը լայնորեն հետևել է ազատական մոտեցմանը։

Կան երեք շոտլանդական առևտրային բանկեր՝ Շոտլանդիայի Բանկը, Շոտլանդիայի Թագավորական Բանկը և Քլայդսդեյլ Բանկը, և չնայած Անգլիայի Բանկը Շոտլանդիայի կենտրոնական բանկն է, և դրա դրամավարկային քաղաքականության կոմիտեն պատասխանատու է տոկոսադրույքների սահմանման համար, Շոտլանդիայի երեք բանկերը պահպանել են իրենց սեփական թղթադրամները տպելու իրավունքը: Շոտլանդիայի Բանկը Եվրոպայում առաջին բանկն է, որը հաջողությամբ տպել է իր սեփական թղթադրամները 1696 թվականին: Շոտլանդիայի արժույթը, որպես Միացյալ Թագավորության մաս, ֆունտ ստերլինգն է, որը նաև աշխարհի չորրորդ ամենամեծ պահուստային արժույթն է ԱՄՆ դոլարից, եվրոյից և ճապոնական իենից հետո:

Շոտլանդիայի տնտեսությունը Միացյալ Թագավորության երկրների շարքում երկրորդ խոշորագույն տնտեսությունն է։ Որպես Միացյալ Թագավորության երկրներից մեկը՝ Շոտլանդիան Ազգերի համագործակցության, Մեծ յոթնյակի, Մեծ քսանյակի, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության, Համաշխարհային բանկի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, Ասիական ենթակառուցվածքային ներդրումային բանկի և Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ է։

## Ընհանուր տեղեկություն
աջից|մինի|Մեծ Բրիտանիայի քարտեզը՝ բաժանված մեկ շնչի հաշվով միջին ՀՆԱ-ի վրա 2007 թվականին (եվրոյով), որը ցույց է տալիս տնտեսական գործունեության բաշխումը։
Շոտլանդիայում արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո շոտլանդական տնտեսությունը կենտրոնացել է ծանր արդյունաբերության վրա, որտեղ գերակշռել են նավաշինությունը, ածխի արդյունահանումը և պողպատի արդյունաբերությունը: Շոտլանդիայի մասնակցությունը Բրիտանական կայսրությանը նաև թույլ է տվել Շոտլանդիային արտահանել իր արտադրանքը աշխարհի մեծ մասում: Այնուամենայնիվ, ծանր արդյունաբերությունը անկում ապրեց 20-րդ դարի վերջին, ինչը հանգեցրել է Շոտլանդիայի տնտեսության մեջ տեխնոլոգիաների և ծառայությունների ոլորտի տեղաշարժի: 1980-ականներին տնտեսական բում է տեղի ունեցել Էդինբուրգի և Գլազգոյի միջև գտնվող Սիլիկոն Գլեն միջանցքում, որի արդյունքում շատ խոշոր տեխնոլոգիական ընկերություններ տեղափոխվել են Շոտլանդիա:

Շոտլանդիայի կառավարության 2023 թվականին հրապարակված տվյալները ցույց են տվել, որ Շոտլանդիայում եղեկ է ընդհանուր առմամբ 149,992 հաստատություն (կազմակերպության մեկ տեղամաս), որոնք յուրաքանչյուր կազմակերպության համար աշխատանքի էին վերցնում ընդհանուր առմամբ 2.46 միլիոն մարդ։ 2022 թվականի մարտի դրությամբ Շոտլանդիայում ամենամեծ զբաղվածության ոլորտներն եղել են՝ առաջնային հատվածը և կոմունալ ծառայությունները (զբաղվածության 5%-ը), արտադրությունը (զբաղվածության 7%-ը), շինարարությունը (զբաղվածության 6%-ը), մեծածախ և մանրածախ առևտուրը (զբաղվածության 14%-ը), հյուրանոցներն ու ռեստորանները (զբաղվածության 8%-ը), տրանսպորտը և պահեստավորումը (զբաղվածության 4%-ը), տեղեկատվությունն ու կապը (զբաղվածության 3%-ը), ֆինանսական ծառայությունները (զբաղվածության 3%-ը), բիզնես ծառայությունները (զբաղվածության 16%-ը), պետական կառավարումը (զբաղվածության 6%-ը), կրթության ոլորտը (զբաղվածության 8%-ը) և առողջապահության և սոցիալական աշխատանքը (զբաղվածության 16%-ը)։

Շոտլանդիայի համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) 2013 թվականին կազմել է 248,5 միլիարդ դոլար, ներառյալ Հյուսիսային ծովում նավթի և գազի արդյունահանումից ստացված եկամուտները: Էդինբուրգը Շոտլանդիայի ֆինանսական ծառայությունների կենտրոնն է, որտեղ տեղակայված են բազմաթիվ խոշոր ֆինանսական ընկերություններ: Գլազգոն Մեծ Բրիտանիայի չորրորդ խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոնն է, որը կազմում է Շոտլանդիայի արդյունաբերական արտահանման ավելի քան 60%-ը: Նավաշինությունը, չնայած զգալիորեն կրճատվել է 20-րդ դարի սկզբին իր հաջողությունների համեմատ, Այնուամենայնիվ, կազմում է Գլազգոյի տնտեսության զգալի մասը։ Շոտլանդիայում գործող ընկերություններն ուժեղ կողմեր ունեն տեղեկատվական համակարգերի, պաշտպանության, էլեկտրոնիկայի, գործիքավորման և կիսահաղորդիչների ոլորտներում: Կա նաև դինամիկ և արագ զարգացող էլեկտրոնիկայի նախագծման և մշակման արդյունաբերություն, որը հիմնված է համալսարանների և տեղական ընկերությունների միջև կապերի վրա: Կար զգալի ներկայություն այնպիսի համաշխարհային խաղացողների, ինչպիսիք են National Semiconductor-ը և Motorola-ն: Այլ խոշոր ոլորտներից են բանկային և ֆինանսական ծառայությունները, շինարարությունը, կրթությունը, զվարճանքը, կենսատեխնոլոգիան, տրանսպորտային սարքավորումները, նավթն ու գազը, վիսկին և զբոսաշրջությունը:

1999/2000 թվականներին Շոտլանդիայում ընդհանուր պետական ծախսերը կազմել են 36.4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, որից 27.4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգը կազմել է նույնականացվող ծախս, որը կարող է ապացուցվել, որ օգուտ է բերել Շոտլանդիային։ Սա 2020/21 թվականներին աճել է՝ հասնելով 100.4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգի ընդհանուր պետական ծախսերի, որից 81.1 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգը նույնականացվող ծախսեր էին, որոնք կարող են ապացուցվել, որ օգուտ են բերել Շոտլանդիային։

## Պատմություն
[աջից|մինի|[Շոտլանդիայի բանկը անընդհատ գործող ամենահին բանկերից մեկն է և Եվրոպայի առաջին բանկը, որը հաջողությամբ տպել է իր սեփական թղթադրամները։]]

### Միության մասին 1707 թվականի ակտ
Երբ Շոտլանդիան 1707 թվականին վավերացրել է Անգլիայի թագավորության հետ Միության ակտը, Շոտլանդիայի պետական պարտքն եղել է զրոյական, մինչդեռ Անգլիան ընդհանուր առմամբ 20,000,000 ֆունտ ստեռլինգ պարտք ուներ, հարկերը ցածր էին՝ պատերազմից խուսափելու պատճառով, և առևտուրը ծաղկում էր այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են ծխախոտը, շաքարը, բամբակը և բրնձը, ինչը խթանեց Շոտլանդիայի արդյունաբերականացումը 18-րդ և 19-րդ դարերի ընթացքում։ 1707 թվականի Միության պայմանագրի ակտի 15-րդ հոդվածը սահմանում էր, որ Անգլիայի թագավորությունը Շոտլանդիայի թագավորությանը կվճարի 398,085 ֆունտ ստեռլինգ 10 շիլինգ միանվագ գումար, որը հայտնի է որպես «Համարժեք», որը ծառայում էր որպես փոխհատուցում Շոտլանդիայի կողմից Անգլիայի պարտքի մի մասը ստանձնելու համար։ Միության ակտի հետևանքով Շոտլանդիայի լավ հաստատված առևտրային կապերը Ֆրանսիայի և Ցածր երկրների հետ կտրուկ կտրվեցին: Միության տնտեսական օգուտները, որոնք խոստացել էին ակտի կողմնակիցները, դանդաղորեն իրականություն դարձան՝ առաջացնելով լայն դժգոհություն բնակչության շրջանում:

Միացյալ Թագավորության քաղաքացիների իրենց նոր կարգավիճակին չնայած, շոտլանդացի առևտրականներին տասնամյակներ պահանջվեցին գաղութային շուկաներում նկատելի դիրք գրավելու համար, որոնք երկար ժամանակ գերիշխում էին անգլիացի առևտրականներն ու ընկերությունները: Միության տնտեսական հետևանքները Շոտլանդիայի վրա բացասական էին մինչև մոտ 1715 թվականը, հիմնականում պայմանավորված հարկման ոչ ժողովրդական ձևերի աճով (օրինակ՝ 1712 թվականի ածիկի հարկը), որը բարձրացրեց շոտլանդական ապրանքների գինը՝ օգուտ բերելով Անգլիայում գտնվող արտադրողներին, ինչպես նաև ներմուծման վրա տուրքերի ներդրմամբ, որոնք Շոտլանդիայի գանձարանը նախկինում անփույթ էր կիրառում առևտրային ապրանքների մեծ մասի վրա։ Ի վերջո, Միությունը Շոտլանդիային հասանելիություն է տվել Անգլիայի համաշխարհային շուկային՝ առաջացնելով տնտեսական և մշակութային բում։ Գերմանացի սոցիոլոգ Մաքս Վեբերը շոտլանդացիների ձեռնարկատիրական ոգու համար վերագրում էր կալվինիստական «բողոքական էթիկան», որը ներառել է քրտնաջան աշխատանք և աստվածային նախասահմանվածության ու պարտքի զգացում։

### Արդյունաբերական հեղափոխություն
[ձախից|մինի|''«Թագուհի Եղիսաբեթ 2»''-ի կառուցումը «Ջոն Բրաուն ընդ Քամփնի» ընկերությունում, [Քլայդբանկ, 1967 թվական]]
Աճը արագ է եղել 1700 թվականից հետո, քանի որ շոտլանդական նավահանգիստները, մասնավորապես Քլայդի վրա գտնվողները, սկսեցին ծխախոտ ներմուծել ամերիկյան գաղութներից: Զարգացավ շոտլանդական արդյունաբերությունը, մասնավորապես կտավատի արտադրությունը: Շոտլանդիան ընդունել է արդյունաբերական հեղափոխությունը՝ դառնալով Բրիտանական կայսրության փոքր առևտրային և արդյունաբերական հզոր կենտրոն: Շատ երիտասարդ տղամարդիկ կարիերա կառուցեցին որպես կայսերական կառավարիչներ: Շատ շոտլանդացիներ դարձան զինվորներ՝ 20 տարի անց վերադառնալով տուն՝ իրենց կենսաթոշակով և հմտություններով։

1790 թվականից սկսած՝ Շոտլանդիայի արևմուտքում գլխավոր արդյունաբերությունը դարձել է տեքստիլը, մասնավորապես՝ բամբակի մանումն ու հյուսումը։ Սա ծաղկում ապրեց մինչև 1861 թվականի Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմը, որը դադարեցրել է բամբակի հումքի մատակարարումները. արդյունաբերությունը երբեք չվերականգնվեց։ Սակայն այդ ժամանակ Շոտլանդիան արդեն զարգացրել է ծանր արդյունաբերություն՝ հիմնվելով իր ածխի և երկաթի պաշարների վրա։ Երկաթ հալեցման համար տաք պայթյունի գյուտը (1828) հեղափոխություն է մտցրել երկաթի արդյունաբերության մեջ, և Շոտլանդիան դարձել է ճարտարագիտության, նավաշինության և շոգեքարշերի կառուցման կենտրոն։ 19-րդ դարի վերջին պողպատի արտադրությունը մեծապես փոխարինեց երկաթի արտադրությանը։ Արտագաղթած Էնդրյու Քարնեգին (1835-1919 թվականներ) կառուցել է ամերիկյան պողպատի արդյունաբերությունը և իր ժամանակի ու բարեգործության մեծ մասն անցկացրեց Շոտլանդիայում։ Միությունից հետո գյուղատնտեսությունը աճել է, և չափանիշները մնացել են բարձր։ Սակայն 19-րդ դարի կեսերին ազատ առևտրի ընդունումը բերել է էժան ամերիկյան եգիպտացորեն, որը ցածր էր տեղական ֆերմերների գներից։ Արդյունաբերական զարգացումները, չնայած դրանք բերեցին աշխատանք և հարստություն, այնքան արագ էին, որ բնակարանաշինությունը, քաղաքաշինությունը և հանրային առողջապահության ապահովումը չէին համընթացում դրանց, և որոշ ժամանակ որոշ քաղաքներում կենսապայմանները հայտնի էին վատով։

### Covid-19 համավարակ
[ձախից|մինի|Առաջին նախարար [Նիկոլա Սթերջեն|Նիկոլա Ստերջենը դիմում է ազգին Շոտլանդիայում COVID-19-ի սահմանափակումների վերաբերյալ, 2021 թվականի հունվար։]]
Ինչպես մյուս միջազգային տնտեսությունները, Շոտլանդիայի տնտեսությունը նույնպես եկամուտների կորուստներ է կրել՝ 2020 թվականի մարտին Շոտլանդիայի կառավարության կողմից իրականացված ազգային կարանտինի հետևանքով ժամանակավոր բիզնեսների փակման հետևանքով։ Շոտլանդիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ 2020 թվականի տնտեսական կանխատեսումների հիման վրա։ Շոտլանդիայի տնտեսության շատ ոլորտներ, ինչպիսիք են արտադրական շուկաները, սկսել են գործել կրճատված հզորությամբ՝ փորձելով դանդաղեցնել վիրուսի տարածումը, ինչը նշանակում է, որ արտադրության տեմպերը բռնկումից առաջ սովորական մակարդակից ցածր էին:

Հատկապես տուժել է զբոսաշրջության և հյուրընկալության ոլորտը։ 2020 թվականի հոկտեմբերին Շոտլանդիայի զբոսաշրջության դաշինքը հետևյալ մեկնաբանությունն է արել. «Այս համավարակի ավերիչ ազդեցությունը վերականգնումը կդարձնի աներևակայելիորեն դժվար, եթե ոչ կասկածելի, առանց Շոտլանդիայի և Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունների կողմից շարունակական նպատակային աջակցության երաշխիքի»։ 2021 թվականի մարտին իր ելույթում առաջին նախարար Նիկոլա Ստերջենը նշել է «սուր խնդիրների առաջ է կանգնել մեր զբոսաշրջության և հյուրանոցային բիզնեսի ոլորտը»։

Մեծ Բրիտանիայից բազմաթիվ սննդամթերքի և խմիչքների արտահանումը զգալիորեն նվազել է,, այդ թվում՝ շոտլանդական վիսկիի։ Թորման գործարանները ստիպված են եղել որոշ ժամանակով փակվել, և հյուրընկալության ոլորտը ամբողջ աշխարհում մեծ անկում է ապրել։ 2021 թվականի փետրվարին լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների համաձայն՝ շոտլանդական վիսկիի ոլորտը կորցրել է 1.1 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգի վաճառք։ ԱՄՆ արտահանման վրա ազդել է նաև կիրառված 25% սակագինը։ Շոտլանդական վիսկիի արտահանումը ԱՄՆ 2020 թվականին «նվազել է 32%-ով» նախորդ տարվա համեմատ։ Համաշխարհային արտահանումը նվազել է 70%-ով։ BBC News-ի 2021 թվականի փետրվարի 12-ի վերնագրում իրավիճակը ամփոփվել է հետևյալ կերպ. «Շոտլանդական վիսկիի արտահանումը նվազել է մինչև «տասնամյակի ամենացածր մակարդակը»»։

## Առաջնային արդյունաբերությունindustry
### Գյուղատնտեսություն և անտառտնտեսություն
աջից|մինի|Բերքահավաք Բրիջ օֆ Ըրնում
Շոտլանդիայի ընդհանուր հողատարածքի շատ փոքր մասը դասակարգվում է որպես վարելահող՝ մոտ 10%-ը՝ ըստ Շոտլանդիայի կառավարության տվյալների։ Գարի, ցորեն և կարտոֆիլ աճեցվում են Շոտլանդիայի արևելյան մասերում, ինչպիսիք են Աբերդինշիրը, Մորեյը, Հայլենդը և Ֆայֆը։ Թեյսայդ և Անգուս շրջանը մրգերի, ինչպիսիք են ելակը և ազնվամորին, արտադրության կենտրոն է՝ կլիմայի շնորհիվ։ Ոչխարաբուծությունը կարևոր է ավելի քիչ վարելահող լեռնային շրջաններում, ինչպիսիք են Շոտլանդիայի հյուսիս-արևմուտքը, որոնք օգտագործվում են անմշակ արածեցման համար՝ աշխարհագրական մեկուսացվածության, վատ կլիմայի և թթվային հողերի պատճառով։ Շոտլանդիայի արևելքի որոշ հատվածներ (օրինակ՝ Աբերդինշիրը, Ֆայֆը և Անգուսը) հացահատիկային արտադրության և ընդհանուր մշակաբույսերի հիմնական կենտրոններ են։ Նման տարածքներում հողը, ընդհանուր առմամբ, ավելի հարթ է, ափամերձ, իսկ կլիման՝ ավելի քիչ կոշտ և ավելի հարմար է մշակման համար։

Շոտլանդիայի հարավ-արևմուտքը՝ հիմնականում Այրշիրը և Արանը, ինչպես նաև Դամֆրիսը և Գալոուեյը, կաթնամթերքի կենտրոն են։ Գյուղատնտեսությունը, մասնավորապես՝ Շոտլանդիայում բուծումը, խիստ մեքենայացված է և ընդհանուր առմամբ արդյունավետ: Ֆերմերային տնտեսությունները հակված են ծածկել ավելի մեծ տարածքներ, քան իրենց եվրոպական գործընկերները: Բլրային գյուղատնտեսությունը նույնպես աչքի է ընկնում Շոտլանդիայի հարավում՝ Հարավային բարձրավանդակում, որի արդյունքում արտադրվում է բրդի, գառան և ոչխարի միս: Անասնապահությունը, մասնավորապես Շոտլանդիայի արևելքում և հարավում, հանգեցնում է մեծ քանակությամբ տավարի մսի արտադրության: Շոտլանդիայում գյուղատնտեսությունը տուժել է BSE-ից և 1996 թվականից բրիտանական տավարի մսի ներմուծման վրա Եվրոպական միության արգելքից: Հարավարևմտյան Շոտլանդիայի կաթնամթերքի և անասնապահական ֆերմերները տուժել են 2001 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ոտնաթաթի և բերանի հիվանդության բռնկումից, որի արդյունքում ոչնչացվել է նրանց անասունների մեծ մասը՝ հիվանդության տարածումը վերահսկելու կենսաբանական անվտանգության ջանքերի շրջանակներում:

19-րդ դարի ֆեոդալիզմի և հողային շրջափակումների պատճառով հողերի մեծ մասի սեփականությունը կենտրոնացած է համեմատաբար քիչ ձեռքերում (մոտ 350 մարդ տիրապետում է հողի մոտ կեսին): Արդյունքում, 2003 թվականին Շոտլանդիայի խորհրդարանն ընդունել է «Հողային բարեփոխումների մասին» օրենք, որը վարձակալ ֆերմերներին և համայնքներին լիազորեց գնել հող, նույնիսկ եթե տանտերը չէր ցանկանում վաճառել այն։

2019 թվականի դրությամբ՝ Անտառային հանձնաժողովի հիմնադրումից մեկ դար անց, Շոտլանդիայի մոտ 18.5%-ը անտառածածկ է։ Անտառների մեծ մասը պետական սեփականության տակ է, իսկ անտառային քաղաքականությունը վերահսկվում է Շոտլանդիայի անտառտնտեսությունը։ Ամենամեծ տնկարկներն ու փայտանյութի պաշարները գտնվում են Դամֆրիսում և Գալոուեյում, Թեյսայդում, Արգայլում և Շոտլանդական լեռնաշխարհում։ Շոտլանդիայում անտառտնտեսության առաջացած տնտեսական գործունեությունը ներառում է տնկում և բերքահավաք, ինչպես նաև սղոցում, թղթի և թելքի արտադրություն և բարձրարժեք ապրանքների արտադրություն։ Անտառները, հատկապես Կենտրոնական Շոտլանդիայի բնակեցված տարածքները շրջապատող անտառները, նաև հանգստի ռեսուրս են։

### Ձկնորսություն
աջից|մինի|Շոտլանդիայի ծովային պարեկային նավ
Շոտլանդիան շրջապատող ջրերը Եվրոպայի ամենահարուստներից են: Ձկնորսությունը տնտեսական հենասյուն է Շոտլանդիայի հյուսիս-արևելքի որոշ հատվածներում և արևմտյան ափի երկայնքով, որտեղ կարևոր ձկան շուկաներ կան այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Աբերդինը և Մալեյգը։ Ձկներն ու խեցգետինները, ինչպիսիք են, ծովախեցգետինը, օմարը, պիշկան և ձողաձուկը, բեռնաթափվում են այնպիսի նավահանգիստներում, ինչպիսիք են Պիտերհեդը՝ Եվրոպայի ամենամեծ սպիտակ ձկան նավահանգիստը, Ֆրեյզերբուրգը՝ Եվրոպայի ամենամեծ խեցգետնի նավահանգիստը, Ստորնոուեյը, Լերվիկը և Օբանը։ Շոտլանդիայում ծովամթերքի վերամշակման ոլորտը 2022 թվականին ապահովել է ավելի քան 3790 աշխատատեղ, որը կազմում է երկրի ծովային տնտեսական ընդհանուր զբաղվածության 9%-ը: 2023 թվականին ձկնորսության արդյունաբերությունը Շոտլանդիայի տնտեսությանը ապահովել է 335 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի համախառն ավելացված արժեք (ՀԱԱ), նույն տարում շոտլանդական նավերի կողմից բեռնաթափվել է 652 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի ծովային ձուկ և խեցգետին:

Շոտլանդիայում ձկնորսության ոլորտում զբաղվածության մեծածավալ անկում է գրանցվել, որը սկզբում պայմանավորված է ԵՏՀ-ին ազգային ձկնորսական իրավունքների զոհաբերությամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի 1970-ականներին Միասնական շուկային միանալու ժամանակ, իսկ ավելի ուշ՝ Հյուսիսային ծովում և Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսի որոշ հատվածներում առևտրային արժեք ունեցող ձկների պատմականորեն ցածր առատությամբ: Պաշարները վերականգնելու համար ԵՄ ձկնորսության ընդհանուր քաղաքականությունը սահմանափակումներ է դնում ձկնորսության ընդհանուր տոննաժի, ծովում գտնվելու թույլատրելի օրերի և օգտագործվող ձկնորսական սարքավորումների վրա։ Շոտլանդիայի ձկնորսության ոլորտը մտահոգություն է հայտնել Բրեքսիթ հետո Եվրամիության (ԵՄ) հետ կնքված համաձայնագրերի վերաբերյալ՝ ԵՄ նավակների համար առկա մուտքի ընդլայնման վերաբերյալ՝ սննդամթերքի արտահանման վրա «ստուգումների և սահմանափակումների կրճատման» դիմաց։

Ծովային ձկնորսության անկմանը զուգընթաց, Շոտլանդիայի հյուսիսային և արևմտյան գետերում և լճերում աճել են առևտրային ձկնաբուծարանների, մասնավորապես՝ սաղմոնի, ակնառու դիրքերը։ Ներքին ջրերը հարուստ են քաղցրահամ ջրերի ձկներով, ինչպիսիք են սաղմոնը և կարմրախայտը, չնայած այստեղ նույնպես վերջին տասնամյակների ընթացքում նկատվել է առատության անդառնալի և մինչ օրս անբացատրելի անկում։

### Հանքային ռեսուրսներ
Շոտլանդիան ունի բնական ռեսուրսների մեծ առատություն՝ սկսած գյուղատնտեսության համար հարմար բերրի հողերից մինչև նավթ և գազ: Հանքային ռեսուրսների առումով Շոտլանդիան արտադրում է ածուխ, ցինկ, երկաթ և նավթային թերթաքար: Կենտրոնական Շոտլանդիայի տակ գտնվող ածխային հանքավայրերը, մասնավորապես՝ Այրշիրում և Ֆայֆում, զգալիորեն նպաստել են Շոտլանդիայի արդյունաբերականացմանը 19-րդ և 20-րդ դարերում: Ածխի արդյունահանումը, որը մի ժամանակ Շոտլանդիայի խոշոր գործատու էր, կորցրել է իր կարևորությունը 20-րդ դարի երկրորդ կեսից՝ ավելի էժան արտասահմանյան ածխի և շատ հանքավայրերի սպառման պատճառով: Վերջին խորը ածխի հանքը գտնվել է Ֆորթ օֆ Ֆորթ գետի վրա գտնվող Լոնգաննեթում, որը փակվել է 2016 թվականի։ Բաց ածխի արդյունահանման համեստ ծավալը շարունակվում է:

#### Ֆրեկինգ
2017 թվականի հոկտեմբերին Շոտլանդիայի կառավարությունը հայտարարել է ֆրեկինգի արգելքի մասին՝ վեց տարվա պայքարից հետո, որը հանգեցրեց «ամբողջ երկրում արդյունաբերության նկատմամբ զանգվածային դիմադրության»։ Շոտլանդիայի կառավարությունը հայտարարում է, որ ֆրեկինգի նկատմամբ զգուշավոր, մտածված և ապացույցների վրա հիմնված մոտեցում է որդեգրում: 2015 թվականի հունվարին Շոտլանդիայի կառավարությունը մորատորիում հայտարարել է ոչ ավանդական նավթի և գազի արդյունահանման համար թույլտվություններ տրամադրելու վերաբերյալ։ Սա թույլ կտա անցկացնել առողջության և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության թեստեր, ինչպես նաև լիարժեք հանրային խորհրդակցություններ՝ յուրաքանչյուր շահագրգիռ կազմակերպության և հանրության ցանկացած անդամի հնարավորություն տալով ներկայացնել իրենց կարծիքը: Շոտլանդիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ Շոտլանդիայում ֆրեկինգ չի կարող և չի իրականացվի, քանի դեռ մորատորիումը ուժի մեջ է

#### Նավթ և գազ
[ձախից|մինի|Նավթահանքային հարթակ [Հյուսիսային ծովում: Նավթի արդյունահանումը կենտրոնացած է Շոտլանդիայի հյուսիսարևելյան ափի ջրերում:]]
Շոտլանդական ջրերը բաղկացած են Հյուսիսատլանտյան օվկիանոսի և Հյուսիսային ծովի մեծ հատվածից և պարունակում են Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծ նավթային պաշարները։ Շոտլանդիան, հնարավոր է, նավթի ամենամեծ և գազի երկրորդ խոշորագույն արտադրողն է Եվրոպայում։ Հյուսիսային ծովում նավթը հայտնաբերվել է 1966 թվականին, իսկ լիարժեք արտադրության առաջին տարին տեղի է ունեցել 1976 թվականին։ Այդ ընթացքում նավթի հետախուզման աճի, ինչպես նաև դրա ապահովման համար անհրաժեշտ օժանդակ արդյունաբերությունների շնորհիվ Աբերդին քաղաքը դարձել է Մեծ Բրիտանիայի Հյուսիսային ծովի նավթարդյունաբերության կենտրոնը, որտեղ նավահանգիստը և նավահանգիստը սպասարկում են ափամերձ բազմաթիվ նավթահանքեր։ Շետլանդիայի Սալոմ Վոեն խոշոր նավթային տերմինալի տեղակայման վայր է, որտեղ նավթը խողովակաշարով է մատակարարվում և տեղափոխվում տանկերներ։ Նմանապես, Օրկնեյան կղզիների Ֆլոտտա նավթային տերմինալը միացված է 230 կմ երկարությամբ խողովակաշար դեպի Հյուսիսային ծովի Փայփեր և Օքսիդենտալ նավթահանքերը։ Գրեյնջմաութը Շոտլանդիայի նավթաքիմիական արդյունաբերության կենտրոնն է։ Նավթի հետ կապված արդյունաբերությունները այս տարածաշրջաններում զբաղվածության և եկամտի հիմնական աղբյուր են։ Հաշվարկվում է, որ արդյունաբերությունն աշխատանքի է վերցնում մոտ 100,000 աշխատողի (կամ Շոտլանդիայի աշխատունակ բնակչության 6%-ը)։

Չնայած Հյուսիսային ծովի նավթի արտադրությունը նվազել է 1999 թվականից ի վեր, 2009 թվականին մնացել է մոտ 920 միլիոն տոննա արդյունահանվող հում նավթ։ Մեծ Բրիտանիայի ծովային նավթահանքերից արդյունահանվել է ավելի քան երկուսուկես միլիարդ տոննա՝ 1975 թվականին ափ իջնելու առաջին Հյուսիսային ծովի նավթի արդյունահանման և 2002 թվականի միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Նավթի բարձր գները հանգեցրել են նավթի հետախուզման վերսկսմանը, մասնավորապես՝ Հյուսիսարևելյան Ատլանտյան ավազանում՝ Շետլանդի և Արտաքին Հեբրիդների արևմուտքում, այն տարածքներում, որոնք նախկինում համարվում էին մարգինալ և ոչ շահութաբեր։

2016 թվականին Հյուսիսային ծովի նավթի և գազի արդյունահանումը երկրում ապահովել է մոտ 196,000 աշխատատեղ՝ միաժամանակ Շոտլանդիայի տնտեսությանը տրամադրելով 13 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ ՀՆԱ (Շոտլանդիայի ընդհանուր ՀՆԱ-ի 12%-ը)։ Շոտլանդիայի կառավարությունը հետապնդել է նավթի և գազի արդյունահանումից անցումային շրջան դեպի ավելի «կանաչ և վերականգնվող ապագա»՝ փորձելով կրճատել ջերմոցային գազերի արտանետումները, սակայն ճանաչել է նավթի և գազի ոլորտի ուժն ու կարևորությունը տնտեսության համար՝ պարտավորվելով «սերտորեն համագործակցել նավթի և գազի ոլորտի հետ՝ անվտանգ, արդյունավետ և արդար էներգետիկ անցում ապահովելու համար»։

## Երկրորդային հատված
### Նավաշինություն
[աջից|մինի|''MV Glen Sannox'', որը շահագործում է Caledonian MacBrayne-ը, կառուցել է [Ferguson Marine|Ferguson Marine-ը Գլազգոյի նավահանգստում։]]
Շոտլանդիայի ծանր արդյունաբերությունը սկսել է զարգանալ 18-րդ դարի երկրորդ կեսին: «Քարոն» ընկերությունը իր երկաթագործարանը հիմնել է Ֆալկիրկում 1759 թվականին՝ սկզբում օգտագործելով ներմուծված հանքաքար, բայց ավելի ուշ՝ տեղական երկաթաքար: Երկաթի արդյունաբերությունը տասնապատկվել է 1830-1844 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում, Քլայդ գետի վրա նավաշինական արդյունաբերությունը մեծապես աճել է 1840-ական թվականներից ի վեր, և 1870 թվականին Քլայդը արտադրել է Մեծ Բրիտանիայի նավագնացության տոննաժի կեսից ավելին։ Նավաշինության և շոգեքարշերի վրա հիմնված ծանր արդյունաբերությունը լուրջ անկում է ապրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Նավաշինությունը գագաթնակետին հասավ 20-րդ դարի սկզբին, հատկապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, բայց պատերազմի ավարտից հետո արագորեն երկարատև անկում ապրեց։ Ծանր արդյունաբերության վրա կենտրոնացման անբարենպաստությունը ակնհայտ է դարձել մյուս երկրներն իրենք էին արդյունաբերականանում և այլևս չէին շոտլանդական արտադրանքի շուկաներ։ Մեծ Բրիտանիայի ներսում նույնպես ավելի շատ կենտրոնացում կար, և արդյունաբերությունը հակված էր հարավ տեղափոխվելուն՝ Շոտլանդիան թողնելով անտեսված եզրին։ Համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ամբողջ ժամանակահատվածը տնտեսական ճգնաժամի ժամանակաշրջան էր, որի ամենասուր փուլը 1929-1939 թվականների համաշխարհային Մեծ ճգնաժամն էր։ Տնտեսությունը վերականգնվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զինամթերքի արտադրությամբ։ Սակայն 1945 թվականից հետո հին ծանր արդյունաբերությունները շարունակեցին անկում ապրել, և կառավարությունը ֆինանսական խրախուսանք տրամադրեց բազմաթիվ նոր արդյունաբերությունների՝ սկսած ատոմային էներգիայից և նավթաքիմիական արտադրությունից մինչև թեթև ճարտարագիտություն։ Այսպիսով, տնտեսությունը դարձավ ավելի դիվերսիֆիկացված և, հետևաբար, ավելի կայուն։

Քլայդ գետի վրա նավաշինության և նավաշինարանների առկայությունը զգալիորեն նվազել է, և 2025 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Ferguson Marine-ը Քլայդի ստորին հատվածում վերջին գործող նավաշինարանն է։ Քլայդ գետի վրա 2025 թվականին տեղի ունեցած զարգացումների թվում է նոր նավաշինական եռակցման կենտրոնի հայտարարությունը, որը կշահագործվի Rolls Royce-ի կողմից՝ Թագավորական նավատորմի սուզանավերի կառուցմանը և սպասարկմանը աջակցելու համար։

### Արտադրություն
աջից|մինի|Handley Page Jetstream, կառուցել է Scottish Aviation-ը (1967-1975 թվական)
Շոտլանդիայում արտադրությունը փոխել է իր ուշադրության կենտրոնը, քանի որ ծանր արդյունաբերությունները, ինչպիսիք են նավաշինությունը և երկաթի ու պողպատի արդյունաբերությունը, կորցրել են իրենց կարևորությունն ու ներդրումը տնտեսության մեջ: Ընդհանուր առմամբ, պնդվում է, որ սա եղել է գլոբալիզացիայի աճին և ամբողջ աշխարհում ցածր գնով արտադրողների մրցակցությանը արձագանք, ինչը քայքայել է Շոտլանդիայի համեմատական առավելությունը նման ոլորտներում 20-րդ դարի երկրորդ կեսին: Այնուամենայնիվ, Շոտլանդիայում ծանր արդյունաբերության անկումը փոխարինվել է ավելի թեթև, պակաս աշխատատար արտադրանքի, ինչպիսիք են օպտոէլեկտրոնիկան, ծրագրային ապահովումը, քիմիական արտադրանքը և ածանցյալները, ինչպես նաև կենսաբանական գիտությունները, արտադրության աճով: Շոտլանդիայում ճարտարագիտական և պաշտպանական ոլորտներում աշխատում է մոտ 30,000 մարդ: Ոլորտում գործող հիմնական ընկերություններն են՝ BAE Systems, Rolls-Royce, Raytheon, Alexander Dennis, Thales, Leonardo UK, Weir Group և Babcock: Ծանր արդյունաբերության անկումը հանգեցրել է աշխատուժի ոլորտային տեղաշարժի: Սա հանգեցրել է նրան, որ փոքր ընկերությունները ամրապնդել են կապերը ակադեմիական համայնքի հետ և աշխատուժի համար իրականացրել են էական, արդյունաբերությանը հատուկ վերապատրաստման ծրագրեր:

Scottish Aviation-ը արտադրել է մի շարք միջազգային հաջողություն ունեցող ինքնաթիռներ, մասնավորապես՝ Scottish Aviation Pioneer, Scottish Aviation Twin Pioneer, Handley Page Jetstream և Scottish Aviation Bulldog: Bulldog ինքնաթիռը մեծ հաջողություն էր Scottish Aviation-ի համար՝ մեծ քանակությամբ վաճառվելով Շվեդիայի ռազմաօդային ուժերին։ Scottish Aviation-ը այժմ BAE System-ի մաս է կազմում և շարունակում է գտնվել և գործել Հարավային Այրշիրի Պրեստվիկ քաղաքում։ William Beardmore and Company-ն ստացել է գերմանական ինքնաթիռներ կառուցելու լիցենզիա և միակ շոտլանդական ընկերությունն է, որը կառուցել է դիրիժաբլ՝ R33 դասի օդանավը և R101-ի շարժիչները: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Շոտլանդիայի ավիացիոն արդյունաբերությունը աշխատանքի էր վերցնում ավելի քան 30,000 մարդ, որոնք արտադրում էին ինքնաթիռներ և ավիաշարժիչներ: Շոտլանդիայի ավիացիոն արդյունաբերությունը 2009 թվականին ուներ ավելի քան 150 գործող ընկերություն, որոնցից Շոտլանդիայի արևմտյան ափի ավիացիայի ոլորտը հիմնականում զբաղվում էր արտադրությամբ, վերանորոգմամբ և կապիտալ վերանորոգմամբ, մինչդեռ երկրի արևելյան ափը հիմնականում կապված է ավիացիոն սարքավորումների, այդ թվում՝ ռադարների, լազերային համակարգերի և օդաչուների խցիկի էկրանների արտադրության հետ:

### Վիսկի
աջից|մինի|250x250փքս|Գլենֆիդիչի վիսկիի գործարանը Մորեյում։
Վիսկին, հավանաբար, Շոտլանդիայի արդյունաբերական արտադրանքներից ամենահայտնին է։ Արտահանումը 2003-2013 թվականներին աճել է 87%-ով, և այն Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը բերում է ավելի քան 4.25 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, որը կազմում է սննդից և խմիչքից ստացված բոլոր եկամուտների մեկ քառորդը։ Այն նաև Մեծ Բրիտանիայի հինգ առաջատար արտահանող արտադրողներից մեկն է և ապահովում է մոտ 35,000 աշխատատեղ։ Վիսկի արտադրող հիմնական տարածքներն են Սփեյսայդը և Իսլեյ կղզին, որտեղ կան ինը թորման գործարաններ, որոնք ապահովում են զբաղվածության հիմնական աղբյուր։ Շատ վայրերում արդյունաբերությունը սերտորեն կապված է զբոսաշրջության հետ, և շատ թորման գործարաններ նույնպես տարեկան 30 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ տեսարժան վայրեր են։

### Ավտոմեքենաների արտադրություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ Շոտլանդիայի ավտոմեքենաների արտադրության արդյունաբերությունը Միացյալ Թագավորության առաջատար ավտոարտադրողների շարքում էր, որտեղ մինչև 1914 թվականը Շոտլանդիայում գործել է մոտ հիսուն ավտոմեքենաների արտադրող ընկերություն։ Շոտլանդիայի խոշորագույն ավտոմեքենաների արտադրողներն էին Argyll-ը, Arrol Johnston-ը և Albion Motors-ը։ Arrol-Johnston-ը առաջին ավտոմոբիլային ընկերությունն է, որը Միացյալ Թագավորությունում մեքենա էարտադրել Գլազգոյի արևելյան ծայրամասում գտնվող Քամլաչիի գործարանում։ Albion Motors-ը 1951 թվականին միացել է Leyland Motors-ին և շարունակել է արտադրել որպես Albion մինչև 1972 թվականը, երբ Albion ապրանքանիշը փուլ առ փուլ փոխարինվել է բրիտանական Leyland ապրանքանիշով։
ձախից|մինի|AC 3000ME-ն համարվում է Շոտլանդիայում արտադրված վերջին սերիական մեքենան։
1930-ականներին մեքենաների արտադրության զարգացման հետ մեկտեղ, Շոտլանդիայի ավտոարտադրողների մեծ մասը դժվարանում էր հարմարվել շուկայի փոփոխություններին, ինչպես նաև արտադրության մեթոդներին, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է նրանց փակմանը՝ միջազգային մրցակցության և փոքրածավալ արտադրության մեթոդների հետևանքով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կառավարությունը ձախողվել է «մեծածավալ ընկերությանը» համոզելու փորձերում՝ մեքենաներ կառուցել Շոտլանդիայի գործարանում, որը նախկինում պատերազմի ժամանակ ծառայել էր որպես տանկերի արտադրության գործարան։ Հետևաբար, Շոտլանդիայում նոր մեքենաների արտադրության օբյեկտը բացվել է միայն 1960-ական թվականներին։

Շոտլանդիայում մեքենաների արտադրությունը և արտադրությունը մեծապես ֆինանսավորում է Rootes Group-ի կողմից: Rootes Group-ը 1963 թվականին Ռենֆրյուշիր նահանգի Լինվուդ քաղաքում բացեց մեքենաների արտադրության գործարան՝ 23.5 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ, որը ֆինանսավորվում է տարածաշրջանային զարգացման խթաններով, և տասնութ տարվա ընթացքում գործարանը ընկերության համար արտադրել է 440,000 մեքենա: Գործարանը բացումից ի վեր ենթարկվել է տարբեր սեփականատիրոջ փոփոխությունների, նախ՝ ամերիկյան Chrysler ավտոընկերությանը, նախքան 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին Peugeot-Talbot-ի սեփականության ներքո արտադրության անկում սկսելը: Hillman Imp-ը Շոտլանդիայում 35 տարվա ընթացքում կառուցված առաջին մեքենան էր: Գործարանը դադարեցրել է արտադրությունը 1981 թվականի փետրվարին։ AC 3000ME- ն համարվում է երկրում արտադրված վերջին արտադրական մեքենան։

### Էլեկտրոնիկա
[աջից|մինի|''[Grand Theft Auto* ֆրանշիզայի ստեղծող Rockstar North-ի գլոբալ գլխավոր գրասենյակը Էդինբուրգում]]
«Սիլիկոնյան գլեն» արտահայտությունն օգտագործվել է Շոտլանդիայի [[Հայ-թեք|բարձր տեխնոլոգիական]] և էլեկտրոնիկայի արդյունաբերության աճն ու զարգացումը [[Միջին շոտլանդական դաշտավայր|Կենտրոնական գոտում]] 1980-ական և 1990-ական թվականներին նկարագրելու համար, ինչը նման է Կալիֆոռնիայի [[Սիլիկոնային հովիտ|Սիլիկոնյան հովտում]] բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության ավելի մեծ կենտրոնացմանը: [[IBM|IBM-ի]] և [[Hewlett-Packard|Hewlett-Packard-ի]] նման ընկերությունները Շոտլանդիայում գործում են 1950-ական թվականներից, որոնց 1980-ական թվականներին միացել են նաև այլ ընկերություններ, ինչպիսին է Sun Microsystems-ը (այժմ [[Օրաքլ|Oracle-]]ի սեփականությունն է): Գրինոկում գտնվող IBM գործարանային համալիրը քանդվել է 2019/2020 թվականներին: IBM-ը այլևս էլեկտրոնիկա չի արտադրում Շոտլանդիայում, այլ մատուցում է խորհրդատվական ծառայություններ: Էլեկտրոնիկայի և էլեկտրոնիկայի հետ կապված ընկերություններում աշխատում է 45,000 մարդ, ինչը կազմում է արտադրական արտադրանքի 12%-ը: 2006 թվականին Շոտլանդիան արտադրել է Եվրոպայի համակարգիչների 28%-ը, աշխարհի [[Անհատական համակարգիչ|համակարգիչների]] ավելի քան յոթ տոկոսը և Եվրոպայի նոութբուքերի 29%-ը։

Շոտլանդիայում են գտնվում երկու խոշոր խաղերի մշակողներ՝ Rockstar North-ը (նախկինում՝ DMA Design, հայտնի է *Lemmings* եռերգությամբ), որն առավել հայտնի է որպես *Grand Theft Auto'' ֆրանշիզայի ստեղծող, և Rockstar Dundee-ն, որն առավել հայտնի է Crackdown 2-ի մշակմամբ։

### Շինարարություն
Շոտլանդիան տարեկան կառուցում է մոտ 21,000-ից 22,000 նոր տուն, որը կազմում է իր առկա բնակֆոնդի մոտ 1%-ը: Property Wire-ի տվյալներով՝ 2018 թվականին Շոտլանդիայում կառուցված նոր տների թիվը տասնամյակի ընթացքում առաջին անգամ գերազանցել է 20,000-ը, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 15%-ով ավելի է, պաշտոնական տվյալները ցույց են տալիս, որ Շոտլանդիայում կառուցված նոր տների թիվը տարեկան աճել է 15%-ով։ 2020 թվականի մարտի 10-ին հրապարակված «Շոտլանդիայի բնակարանային վիճակագրության եռամսյակային թարմացման» համաձայն՝ 2019 թվականին կառուցվել է 21,805 նոր տուն:

Շոտլանդիայի շինարարական արդյունաբերությունը տնտեսությանը ապահովում է 8.5 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ եկամուտ և աջակցում է ավելի քան 175,000 աշխատատեղի ամբողջ ոլորտում, ըստ 2021 թվականի տվյալների։ Նոր շենքերի և վերանորոգման աշխատանքների, տեխնիկական սպասարկման և կատարելագործման զուտ արժեքը միասին կազմում է 11,6 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգից մի փոքր պակաս, ինչը կազմում է Շոտլանդիայի ՀՆԱ-ի մոտ 4,5%-ը

## Երրորդային և ծառայությունների ոլորտներ
[աջից|մինի|[Էդինբուրգը 2020 թվականին զբաղեցրել է միջազգային 13-րդ և Եվրոպայի 4-րդ խոշորագույն ֆինանսական կենտրոնների ցուցակը։]]

### Ֆինանսական ծառայություններ
Էդինբուրգը 2007 թվականին աշխարհի ֆինանսական կենտրոնների ցանկում զբաղեցրել է 15-րդ հորիզոնականը, սակայն 2012 թվականին իր հեղինակությանը հասցված վնասի պատճառով իջել է մինչև 37-րդ հորիզոնականը, իսկ 2015 թվականին 84-ից զբաղեցրել է 71-րդ հորիզոնականը։ Քաղաքում ներկայություն ունեն խոշոր ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են՝ «The Royal Bank of Scotland»-ը, «Bank of Scotland»-ը, «Scottish Widows»-ը և «Standard Life»-ը:

Հիմնականում կենտրոնացած լինելով Էդինբուրգ և Գլազգո քաղաքներում, Շոտլանդիայի ֆինանսական ծառայությունների ոլորտը 2000-2005 թվականների միջև աճել է ավելի քան 35%-ով Ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում աշխատում է մոտ 95,000 մարդ և ստեղծվում է 7 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ կամ Շոտլանդիայի ՀՆԱ-ի 7%-ը։

2020 թվականին Էդինբուրգը համարվում էր միջազգային մակարդակով 13-րդ խոշորագույն ֆինանսական կենտրոնը և 2020 թվականին՝ Եվրոպայի 4-րդ խոշորագույնը։

### Բանկային գործունեություն
ձախից|մինի|Standard Life- ի համաշխարհային գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Էդինբուրգում։
Շոտլանդիայում բանկային գործունեությունը երկար պատմություն ունի, որը սկսվել է 1695 թվականին Էդինբուրգում Շոտլանդիայի բանկի ստեղծումից և մեծապես ընդլայնվել՝ աջակցելով 18-րդ և 19-րդ դարերի առևտրային զարգացումներին: Ֆիզիկական անձանց համար մանրածախ բանկային ծառայությունները շարունակվել են 19-րդ դարում՝ հոգաբարձու խնայողական բանկի մոդելով, որը մշակել է Հենրի Դունկանը։ Շոտլանդիայի բանկը Եվրոպայում առաջին բանկն էր, որը հաջողությամբ տպագրել և թողարկել է իր սեփական թղթադրամները։ Այն աշխարհի իններորդ ամենահին բանկն է, որը անընդհատ գործում է, և միակ հաստատությունը, որը ստեղծվել է Շոտլանդիայի ինքնիշխան թագավորության Շոտլանդիայի խորհրդարանի կողմից և շարունակում է գործել։

Շոտլանդիան ունի չորս կլիրինգային բանկ՝ Շոտլանդիայի Բանկը, Շոտլանդիայի Թագավորական Բանկը, Քլայդսդեյլ Բանկը և TSB Բանկը: Շոտլանդիայի Թագավորական Բանկը միջազգային մակարդակով ընդլայնվել է՝ դառնալով Եվրոպայի երկրորդ խոշորագույն բանկը, իսկ աշխարհում՝ հինգերորդը՝ շուկայական կապիտալիզացիայով, սակայն սնանկացել է 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ և ստիպված է եղել փրկագին ստանալ Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կողմից՝ 76 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ։ Էդինբուրգում նրա նոր գլոբալ գլխավոր գրասենյակը ամրապնդել է քաղաքի դիրքը որպես խոշոր ֆինանսական կենտրոն: 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից առաջ Շոտլանդիան Եվրոպայի 30 խոշորագույն բանկերի գլխավոր գրասենյակների տեղակայման եվրոպական լիգայում երկրորդն էր՝ զիջելով միայն Լոնդոնին, չափված շուկայական արժեքով։

Չնայած Անգլիայի Բանկը մնում է Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կենտրոնական բանկը, երեք շոտլանդական կլիրինգային բանկեր դեռևս թողարկում են իրենց սեփական թղթադրամները՝ Շոտլանդիայի Բանկը, Շոտլանդիայի Թագավորական Բանկը և Քլայդսդեյլ Բանկը: Այս թղթադրամները օրինական արժույթ են, բայց չունեն օրինական վճարամիջոցի կարգավիճակ, որը գոյություն չունի Շոտլանդիայի օրենսդրությամբ (Անգլիայի Բանկի թղթադրամները նույնպես գոյություն չունեն Շոտլանդիայում). բայց գործնականում դրանք ընդունվում են ամբողջ Շոտլանդիայում և Մեծ Բրիտանիայի մնացած մասի որոշ մանրածախ առևտրականների կողմից։ Շոտլանդական թղթադրամների լայն տեսականին, որոնք սովորաբար ընդունվում են, կազմում են 5, 10, 20, 50 և 100 ֆունտ ստեռլինգ:

### Ներդրումներ, ապահովագրություն և ակտիվների սպասարկում
աջից|մինի|250x250փքս|Բյուքենան Ուորֆը, որը գտնվում է Գլազգոյի միջազգային ֆինանսական ծառայությունների շրջանում։
19-րդ դարի առաջին կեսին Շոտլանդիայում ստեղծվել են կյանքի ապահովագրության բազմաթիվ ընկերություններ, հիմնականում փոխադարձ մոդելով: 1980-ական թվականներին Շոտլանդիայի կյանքի գրասենյակների ասոցիացիան (Կյանքի գրասենյակների ասոցիացիայի համարժեքը) ուներ ինը անդամ, բայց դրանք ապամիավորվել են, և դրանց մեծ մասը կլանվել է։ Էդինբուրգում գտնվող Standard Life-ը ապամիավորվել և մնացել է անկախ։

Սկսած 1873 թվականից՝ Ռոբերտ Ֆլեմինգի «Շոտլանդիա-ամերիկյան ներդրումային հիմնադրամ»-ից, շոտլանդացիների համեմատաբար լայն շերտ ներդրումներ էր կատարում միջազգային ներդրումային հիմնադրամներում: 20-րդ դարի սկզբին մոտ 80,000 շոտլանդացիներ ունեին արտասահմանյան ներդրումային ակտիվներ։

Այսօր Շոտլանդիան աշխարհի ամենամեծ ֆոնդերի կառավարման կենտրոններից մեկն է՝ ավելի քան 300 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ ակտիվներով, որոնք ուղղակիորեն սպասարկվում կամ կառավարվում են երկրում։ Շոտլանդական ֆոնդերի կառավարման կենտրոնները մեծ ներկայություն ունեն այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են կենսաթոշակները, գույքային ֆոնդերը և ներդրումային տրաստները, ինչպես նաև մանրածախ և մասնավոր հաճախորդների շուկաները: Նմանապես, ֆոնդերի կառավարիչների անունից ակտիվների սպասարկումը դարձել է Շոտլանդիայի ֆինանսական ծառայությունների ոլորտի ավելի ու ավելի կարևոր բաղադրիչ, որտեղ շոտլանդական ընկերությունները տրամադրում են փորձագիտական գիտելիքներ արժեթղթերի սպասարկման, ներդրումային հաշվապահության, արդյունավետության չափման, հոգաբարձուների և պահառուների ծառայությունների, ինչպես նաև գանձապետական ծառայությունների ոլորտներում:

### Ծրագրային ապահովում
Շոտլանդիայում ծրագրային ապահովման ոլորտը արագ է զարգացել, և 2016 թվականին Էդինբուրգում, Գլազգոյում և Դանդիում թվային տնտեսության ոլորտում աշխատել է մոտ 40,226 մարդ: Շոտլանդիայի արտադրության պատմությունը փոխանցվում է ծրագրային ապահովման ոլորտ, և սա գրավում է ընկերություններ ամբողջ աշխարհից: Շոտլանդիայում զարգացող ծրագրային ապահովման ընկերությունների թվում են Skyscanner-ը, FanDuel-ը, Amazon-ը և ծաղկող ֆինտեխ համայնքը:

Մի շարք համալսարաններ, այդ թվում՝ Էդինբուրգի համալսարանի ինֆորմատիկայի դպրոցը, կարևոր դեր են խաղում՝ հետազոտություններ անցկացնելով հաշվողական գիտության ոլորտում: Համակարգչային գիտության և ինֆորմատիկայի REF 2014 գնահատման համաձայն՝ ինֆորմատիկայի դպրոցը Մեծ Բրիտանիայի որևէ այլ համալսարանից ավելի շատ համաշխարհային առաջատար և միջազգային գերազանցության հետազոտություններ է իրականացրել (4* և 3*):

### Զբոսաշրջություն
Շոտլանդիայում զբոսաշրջությունը 2023 թվականին Շոտլանդիայի տնտեսությանը 10.8 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ եկամուտ է ապահովել, և երկիրը լավ զարգացած զբոսաշրջային վայր է՝ գրավչություններով, որոնք տատանվում են անխաթար գյուղական վայրերից, լեռներից և հարուստ պատմությունից։ Շոտլանդիայում զբոսաշրջության տնտեսությունը և զբոսաշրջության հետ կապված ոլորտները 2014 թվականին ապահովել են մոտ 196,000 աշխատատեղ, հիմնականում ծառայությունների ոլորտում, ինչը կազմում է Շոտլանդիայի զբաղվածության մոտ 7.7%-ը։ 2025 թվականի առաջին եռամսյակում Շոտլանդիայում գրանցվել է Միացյալ Թագավորության այլ վայրեր այցելողների և բնակիչների կողմից երեք ժամից ավելի տևողությամբ 56 միլիոն հանգստյան օրվա այցելություն, որոնց ընթացքում ծախսվել է մոտավորապես 2 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ։ 2023 թվականին Շոտլանդիա այցելած միջազգային այցելուները կազմել են չորս միլիոն՝ ծախսելով մոտավորապես 3.6 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ իրենց այցելությունների ընթացքում։ Արտասահմանյան այցելուների առումով, Միացյալ Նահանգներից այցելողները կազմել են Շոտլանդիա այցելությունների 15%-ը, որին հաջորդում են Միացյալ Նահանգները (13%), Ֆրանսիան (7%), Ավստրալիան (6%) և Կանադան (5%)։

COVID-19 համավարակի հետևանքով հատկապես տուժել է զբոսաշրջությունը։ Ստրատքլայդի համալսարանի Ֆրեյզեր օֆ Ալանդեր ինստիտուտի կողմից 2021 թվականի մարտին հրապարակված զեկույցում նշվում է, որ Շոտլանդիայում «միտումների շրջադարձի որևէ նշան չկա, քանի որ ոլորտի բիզնեսների ավելի քան 70%-ը հայտնել է սովորականից ցածր շրջանառության մասին։

Շոտլանդիայի զբոսաշրջության դաշինքի աշխատանքային խումբը հրապարակել է իր առաջարկությունները 2020 թվականի հոկտեմբերին՝ «Անհապաղ գործողություններ» ներառելով և՛ Շոտլանդիայի կառավարության, և՛ Մեծ Բրիտանիայի կառավարության համար, ներառյալ ֆինանսական դրամաշնորհներ, ոլորտի մարքեթինգի ֆինանսավորում և «օդային ուղևորների տուրքի ժամանակավոր վերացում՝ երթուղիների մրցունակությունը բարձրացնելու համար»։ 2021 թվականի մարտի 24-ին առաջին նախարարը հայտարարել է զբոսաշրջության վերականգնման 25 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի ծրագրի մասին՝ «աջակցելու արդյունաբերությանը հաջորդ 6 ամսից մինչև երկու տարի»։ Ստերջենը նաև հիշեցրել է հյուրընկալության/զբոսաշրջության ոլորտին, որ կառավարությունը «այս ոլորտին» տրամադրել է «ավելի քան 129 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ» աջակցություն։

## Առևտուր
### Տարածաշրջանային առևտուր
Մեծ Բրիտանիայի ներսում առևտուրը բացառելով՝ Եվրամիությունը և Միացյալ Նահանգները կազմում են Շոտլանդիայի արտահանման ամենամեծ շուկաները։ 21-րդ դարում, Հարավարևելյան Ասիայի շատ զարգացող տնտեսություններում, ինչպիսիք են Չինաստանը, Թաիլանդը և Սինգապուրը, աճի բարձր տեմպերի պայմաններում, առաջացել է շոտլանդական արտադրանքի և արդյունաբերական ապրանքների շուկայավարման միտում այդ երկրներում։

### Միջազգային առևտուր

## Ենթակառուցվածքներ
### Տրանսպորտ

#### Նավահանգիստներ
[աջից|մինի|[Edinburgh Airport|Էդինբուրգի օդանավակայանը Շոտլանդիայի ամենածանրաբեռնվածն է ուղևորների թվի առումով։]]
Շոտլանդիայի հիմնական օդանավակայաններն են՝ Էդինբուրգի օդանավակայանը, Գլազգոյի օդանավակայանը, Գլազգոյի Պրեստվիկի օդանավակայանը, Աբերդինի օդանավակայանը, Ինվերնեսի օդանավակայանը և Դանդիի օդանավակայանը: Շոտլանդիայի օդանավակայանների մեծ մասը սեփականաշնորհվել է 1980-ականներին։

2004 թվականին Շոտլանդիայի օդանավակայաններից օգտվել է 22,6 միլիոն ուղևոր, ընդ որում կատարվել է 514 000 ավիաչվերթ։ Շոտլանդական օդանավակայանները Միացյալ Թագավորությունում ամենաարագ զարգացող օդանավակայաններից են ուղևորների քանակով: Օդանավակայանների խոշորագույն օպերատոր BAA plc-ը հրապարակել է Աբերդինի, Էդինբուրգի և Գլազգոյի խոշորագույն միջազգային օդանավակայանների թողունակության ընդլայնման ծրագրեր, ներառյալ նոր տերմինալների և թռիչքուղիների կառուցումը ՝ ուղևորների զգալի կանխատեսվող աճը հաղթահարելու համար: Պրեստվիկի օդանավակայանը ունի նաև խոշոր օդային փոխադրումներ և բեռնման և բեռնաթափման համալիրներ։ Շոտլանդիան լավ սպասարկվում է բազմաթիվ ավիաընկերությունների կողմից և ունի ընդլայնվող միջազգային երթուղային ցանց, որը ներառում է երկարաժամկետ թռիչքներ դեպի Դուբայ, Նյու Յորք, Ատլանտա և Կանադա:

Բացի այդ, Շոտլանդիան ունի մի շարք ծովային նավահանգիստներ, այդ թվում՝ Քլայդպորտը, Հանթերսթոն Օր տերմինալը, Գրեյնջմաութը, Դանդիի նավահանգիստը, Աբերդինի նավահանգիստը և Ինվերնեսի նավահանգիստը, սակայն կան նշանակալի նավահանգիստներ Սկապա Ֆլոուում, Սալոմ Վոյում և Ֆլոտտայում: Գրեյնջմաութը միակ նավահանգիստն է, որն ունի երկաթուղային կապ՝ W12 չափիչով, ինչը թույլ է տալիս երկաթուղով տեղափոխել ինտերմոդալ բեռնարկղեր: Գրինոկի տակ գտնվող Գրինոկի և Այրշիրի երկաթուղային թունելը, որը Քլայդպորտը երկաթուղային ցանցին է կապում, չի օգտագործվում, և դրա թունելները չափազանց փոքր են ինտերմոդալ բեռնարկղերը երկաթուղով տեղափոխելու համար: Աբերդինի նավահանգիստն ունի երկաթուղային կապ, բայց չի կարող տեղափոխել բոլոր տեսակի ինտերմոդալ բեռնարկղեր:

Շոտլանդիայի հյուսիսային և արևմտյան ափամերձ շրջանների շատ կղզային համայնքներ սպասարկվում են Շոտլանդիայի կառավարության կողմից պատվիրված կենսական նշանակության լաստանավային ծառայություններով։ Այս լաստանավային ծառայությունները կենսական նշանակություն ունեն կղզային համայնքների տնտեսության համար՝ բերելով ապրանքներ և զբոսաշրջիկներ, ինչպես նաև արտահանելով տեքստիլ, վիսկի և այլ մթերքներ։ Այս ծառայությունները սովորաբար միանում են Շոտլանդիայի մայրցամաքային ճանապարհային ցանցին։

#### Մայրուղիներ
ձախից|մինի|Քուինսֆերի Քրոսինգը M90 մայրուղին անցկացնում է Ֆորթի Ֆըրթով։
Մայրուղային ճանապարհների ցանցը բարձր առաջնահերթության ճանապարհների ցանց է, որը ծածկում է Շոտլանդիայի մայրցամաքը՝ ապահովելով, որ բոլոր խոշոր նավահանգիստները, բնակավայրերը և կղզիները մնան միացված։ Այս ճանապարհները պահպանվում են որոշակի չափանիշի համաձայն, իսկ երթևեկության մասին ահազանգերը հրապարակվում են Traffic Scotland-ի՝ բեռնափոխադրողներին օգնելու համար, և հասանելի են Transport Scotland կայքում։ Մայրուղային ճանապարհները կարող են լինել միակողմանի, երկկողմանի կամ ավտոմայրուղիներ և չեն կապված երթևեկության ծավալների հետ, այլ որոշվում են նրանով, թե որքանով է ճանապարհների փակումը ազդելու տեղական տնտեսության և մատակարարման վրա։ Բացառությամբ Պերտի և արևմտյան Էդինբուրգի միջև գտնվող M90-ի՝ մայրուղային չափանիշին համապատասխան արդիականացված երկկողմանի ճանապարհի՝ Շոտլանդիայի բոլոր ավտոմայրուղիները ձգվում են դեպի դուրս՝ Ստրատքլայդից։

Շոտլանդիայի ենթակառուցվածքները բազմազան են իրենց ապահովվածությամբ և որակով: Ճանապարհների և երկաթուղիների ամենախիտ ցանցը կենտրոնացած է երկրի Կենտրոնական ցածրադիր վայրերում, որտեղ ապրում է բնակչության մոտ 70%-ը: Ավտոմայրուղիների և մայրուղային ճանապարհների ցանցը հիմնականում կենտրոնացած է Էդինբուրգ և Գլազգո քաղաքների վրա և կապում է դրանք բնակչության այլ խոշոր կենտրոնացումների հետ, և կենսական նշանակություն ունի Շոտլանդիայի տնտեսության համար: Հիմնական երթուղիների թվում է M8 մայրուղին, որը Շոտլանդիայի ամենածանրաբեռնված և ամենակարևոր խոշոր երթուղիներից մեկն է, ինչպես նաև այլ հիմնական երթուղիներ, ինչպիսիք են A9-ը, որը կապում է Հայլենդսը Կենտրոնական գոտու հետ, և A90/M90-ը, որոնք կապում են Էդինբուրգը և Աբերդինը արևելքում: M74-ը և A1-ը, համապատասխանաբար, ապահովում են Շոտլանդիայից Անգլիա տանող հիմնական ճանապարհային միջանցքները: Հայլենդսի շատ ճանապարհներ միակողմանի են՝ անցնող հատվածներով:

#### Տեղական տրանսպորտ
Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների մեծ մասը տեղական ճանապարհներ են, որոնք սպասարկվում են Խորհուրդների կողմից: Տեղական ճանապարհների որակը տատանվում է՝ կախված այդ Խորհրդի ֆինանսավորման առաջնահերթություններից: Ավտոբուսային ծառայությունները մասնավոր բիզնեսներ են, որոնք գործում են առևտրային կամ տեղական Խորհրդի հետ կնքված պայմանագրով: SPT-ն շահագործում է Գլազգոյի մետրոն՝ շրջանաձև նեղուղի երկաթուղի, որը անջատված է երկաթուղային ցանցի մնացած մասից: Էդինբուրգ քաղաքը շահագործում է Էդինբուրգի տրամվայները՝ Շոտլանդիայի միակ թեթև երկաթուղին: Յոթ ֆերմերային շրջաններից շատերում շատ ճանապարհներ միագիծ են՝ անցնող տեղերով: Վարորդները անցնում են այդ անցնող տեղերով՝ կանգ առնելով ձախ կողմում. եթե կանգառի տեղը վարորդի ձախ կողմում է, ապա առաջնահերթություն ունի հանդիպակաց տրանսպորտային միջոցը:

### Հաղորդակցություն
աջից|մինի|STV-ի գլխավոր գրասենյակը և արտադրական ստուդիաները Գլազգոյում
Շոտլանդիան համարվում է զարգացած կապի ենթակառուցվածք ունեցող երկիր, նման այլ արևմտյան երկրներին, և ունի զարգացած ռադիոյի, հեռուստատեսության, ստացիոնար և բջջային հեռախոսակապի, ինչպես նաև լայնաշերտ ինտերնետային ցանցերի լայն շրջանակ։ Քանի որ Շոտլանդիայի ցամաքային տարածքը հսկայական է, իսկ բնակչությունը՝ նոսր, 4G կապի համար կենտրոնացել են ամենախիտ բնակեցված տարածքները՝ հիմնականում Կենտրոնական գոտու շրջանները, Աբերդինը, Դանդին և Ինվերնեսը։

Շոտլանդիայի հիմնական հանրային հեռարձակողը BBC Scotland-ն է, որը շահագործում է մեծ թվով հեռուստաալիքներ, այդ թվում՝ արբանյակային ալիքներ, և բազմաթիվ ռադիոկայաններ: Մասնավոր առևտրային հեռուստառադիոհեռարձակողները շահագործում են բազմաթիվ ազգային, տարածաշրջանային և տեղական ալիքներ:

### Էներգիա
Շոտլանդիայում էներգետիկ քաղաքականությունը Մեծ Բրիտանիայի կառավարության պատասխանատվությունն է, սակայն Շոտլանդիայի խորհրդարանը և Շոտլանդիայի կառավարությունը օգտագործել են իրենց ապակենտրոնացված լիազորությունները՝ Շոտլանդիայում էներգետիկ քաղաքականության վրա ազդելու համար՝ վերահսկելով կամ կանխելով նոր ջերմաէլեկտրակայանների կառուցումը կամ խրախուսելով քամու տուրբինների կառուցումը: Մինչդեռ այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են էլեկտրաէներգիայի անջատումների կանխումը և կարգավորվող էներգիայի ծախսերը, Մեծ Բրիտանիայի կառավարության գործն են: Որոշ հարցեր, ինչպիսիք են Բոլի-Դեննի էլեկտրահաղորդման գիծը և այլ նախագծեր, բանակցվում են Մեծ Բրիտանիայի և Շոտլանդիայի կառավարության միջև։

#### Էլեկտրաէներգիա
ձախից|մինի|Շոտլանդիայում ափամերձ վերականգնվող էներգիայի քամու էլեկտրակայան
Էներգետիկ շուկան պաշտպանված է Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կողմից, և միայն պլանավորման քաղաքականությունը գտնվում է Շոտլանդիայի խորհրդարանի իրավասության ներքո: Էլեկտրաէներգիայի փոխանցման ենթակառուցվածքը բաժանված է երկու մասնավոր բաշխման ցանցի օպերատորների՝ ScottishPower-ի և Scottish and Southern Energy-ի միջև և կարգավորում է OfGEM-ը: Կարգավորվող կոմունալ ծառայություններից բացի, հասանելի են նաև մասնավոր լարեր: Էներգիայի շատ մեծ մասը արտադրվում է քամու, հիդրոէլեկտրակայանների և միջուկային աղբյուրների միջոցով: National Grid plc-ն ամբողջ Մեծ Բրիտանիայի փոխանցման համակարգի օպերատորն է: Longannet էլեկտրակայանը՝ Շոտլանդիայի վերջին ածխային էլեկտրակայանը, փակվել է 2016 թվականին նախատեսվածից շուտ՝ էլեկտրաէներգիայի միացման վճարների բարեփոխումից հետո։ Շոտլանդիան ճանաչվել է որպես քամու էներգիայի զարգացման զգալի ներուժ ունեցող երկիր:

Շոտլանդիան օժտված է Եվրոպայի լավագույն վերականգնվող էներգիայի ռեսուրսներից մի քանիսով։

2012 թվականին Շոտլանդիայի կառավարությունը նպատակ է դրել մինչև 2020 թվականը Շոտլանդիայի էլեկտրաէներգիայի արտադրության 40%-ը ստանալ վերականգնվող աղբյուրներից։ 2020 թվականի առաջին եռամսյակում էլեկտրաէներգիայի 90.1%-ը արտադրվել է վերականգնվող աղբյուրներից։ Ցամաքային քամու էներգիայի արտադրությունն ամենամեծ ներդրումն ունի և ապահովում է մի քանի հազար աշխատատեղ: Ափամերձ շրջաններում և բլուրներում կան բազմաթիվ հողմային էլեկտրակայաններ, և նախատեսվում է ստեղծել աշխարհի ամենամեծ ցամաքային հողմային էլեկտրակայաններից մեկը Բարվաս Մուրում՝ Հեբրիդյան Լյուիս կղզում։

2022 թվականին Շոտլանդիան արտահանել է զուտ 18.7 տերավատտ-ժամ (ՏՎտժ) էլեկտրաէներգիա, որը կազմում է 2022 թվականին արտադրված 35.2 ՏՎտժ վերականգնվող էներգիայի 53%-ը՝ 4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ։

#### Գազ
Շոտլանդիայի կառավարությունը նախատեսում է մինչև 2030 թվականը ապաածխածնազերծել գազի մատակարարումը՝ բնական գազը փոխարինելով ջրածնով։ Քանի որ Երկրի վրա բնության մեջ տարրական ջրածին գոյություն չունի, Շոտլանդիայի էներգետիկ քաղաքականությունը նախատեսում է, որ ջրածինը ստացվի վերականգնվող էներգիայով աշխատող էլեկտրոլիզից և գոլորշու միջոցով վերափոխված մեթանից՝ ածխածնի որսման և պահպանման միջոցով։

## Հարկումից ստացված եկամուտ
[աջից|մինի|[Շոտլանդիայի կառավարություն|Շոտլանդիայի կառավարության տնտեսական խորհրդականների խորհրդի նիստ, որը վարել է առաջին նախարարը։]]
Շոտլանդիայի բնակիչների և ձեռնարկությունների կողմից վճարվող պետական հատվածի եկամուտների մեծ մասը հավաքագրվում է Մեծ Բրիտանիայի մակարդակով: Ընդհանուր առմամբ, հնարավոր չէ առանձին որոշել Շոտլանդիայից ստացվող եկամուտների համամասնությունը: Հետևաբար, GERS-ը օգտագործում է մի շարք տարբեր մեթոդաբանություններ՝ եկամուտը Շոտլանդիային բաշխելու համար: 2012 թվականի Շոտլանդիայի մասին օրենքի և 2016 թվականի Շոտլանդիայի մասին օրենքի կիրառումից հետո, եկամուտների աճող քանակը նախատեսվում է փոխանցել Շոտլանդիայի խորհրդարանին, որի արդյունքում այդ եկամուտների շոտլանդական ուղղակի չափորոշիչները հասանելի կլինեն: Առաջին փոխանցված եկամուտները աղբավայրերի հարկն ու գույքի գործարքների հարկերն են, ընդ որում՝ Շոտլանդիայի եկամուտները հավաքագրվել են այս հարկերի համար 2015-16 թվականներից սկսած՝ այն բանից հետո, երբ այն փոխարինեց Մեծ Բրիտանիայի ամբողջ տարածքում գործող դրոշմանիշային տուրքի հողի հարկը 2015 թվականին՝ 2012 թվականի Շոտլանդիայի մասին օրենքի և 2013 թվականի հողի և շենքերի գործարքների հարկի (Շոտլանդիա) մասին օրենքի ընդունումից հետո։

2015 թվականին մինչև 152 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ անվանական համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) դեպքում Շոտլանդիայում Հյուսիսային ծովից դուրս գտնվող պետական հատվածի ընդհանուր ընթացիկ եկամուտը 2015-16 թվականներին գնահատվել է 53.7 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, որը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 36.5%-ը։ Շոտլանդիայում Հյուսիսային ծովից դուրս գտնվող ընթացիկ եկամուտները, ըստ գնահատականների, 2011-12 և 2015-16 թվականների միջև անվանական առումով աճել են 13.4%-ով։ Շոտլանդիայի պետական հատվածի ընդհանուր ծախսերը, որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին, 2011-12 թվականներից ի վեր նվազում են, և 2015-16 թվականներին գնահատվում են 68.6 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ, որը կազմում է 2015-16 ֆինանսական տարվա մոտ 46.6%-ը։

## Աշխատանքի շուկա
2016 թվականի մարտի դրությամբ Շոտլանդիայում գործել է 348,045 փոքր և միջին ձեռնարկություն (ՓՄՁ), որոնք ապահովել են մոտ 1.2 միլիոն աշխատատեղ։ ՓՄՁ-ները կազմել եբ բոլոր մասնավոր ձեռնարկությունների 99.3%-ը և մասնավոր հատվածի զբաղվածության 54.6%-ը և մասնավոր հատվածի շրջանառության 40.5%-ը։ 2016 թվականի մարտի դրությամբ Շոտլանդիայում գործել է մոտ 350,410 մասնավոր հատվածի ձեռնարկություն։ Այս ձեռնարկությունների գրեթե բոլորը (98.2%) փոքր էին (0-ից 49 աշխատակից), 3,920-ը (1.1%) միջին էին (50-ից 249 աշխատակից) և 2,365-ը (0.7%) խոշոր էին (250 կամ ավելի աշխատակից)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Scottish Government – Economy
* UK Government
* HM Treasury
* British Chambers of Commerce Quarterly Economic Survey

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության տնտեսություն
Կատեգորիա:Շոտլանդիա