open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հուլդրա

**Հուլդրա** կամ **Հյուլդրա**, սկանդինավյան բանահյուսության կերպար, առասպելական արարած, որն ունի կովի պոչ ունեցող կնոջ տեսք։ Նորվեգական *huldra* բառը գալիս է հին նորվեգական hylja (թաքցնել) բայից։

## Նկարագրություն, լեգենդներ
Հուլդրան ունի երիտասարդ գրավիչ, շիկահեր, երկար մազերով կնոջ տեսք։ Նա այնքան գեղեցիկ ու հմայիչ է, որ մարդ առաջին հայացքից սիրահարվում է։ Հուլդրան իրական աղջիկներից տարբերվում է իր կովի երկար պոչով, որը նա զգուշորեն թաքցնում է։ Հուլդրային կարելի է հանդիպել լեռներում կամ սովորաբար անտառներում, երբ նա արածեցնում է իր կովերին (ի տարբերություն տնային կովերի, նրանք անհամեմատ մեծ չափերի են)։

Հուլդրային սիրահարված երիտասարդ, չամուսնացած տղամարդկանց բազմաթիվ պատմություններ կան։ Երբեմն մարդիկ լեռներում բնակվում էին հուլդրայի և նրա ընտանիքի հետ։ Հուլդրաները հարուստ են, ունեն շատ ձիեր, կովեր և ոչխարներ, սնունդ և ճոխ հագուստ։ Սակայն, եթե մարդն ապրում է հուլդրայի հետ, գրեթե անհնար է հետ վերադառնալը և մինչև կյանքի վերջ պետք է այնտեղ ապրի։ Հուլդրան բարի է այն անձի նկատմամբ, ով 
բարի է իր հանդեպ, չի հակասում իրեն. այդ դեպքում նրանք կարող են ապրել միասին երջանիկ։ Եթե անձը դադարել է սիրել իր հուլդրա-կնոջը և փորձում է հետ գնալ իր ժողովրդի մոտ, ապա հուլդրան կարող է հայտնվել տգեղ կնոջ տեսքով և դաժանորեն վնասել նրան։

Ըստ հավատալիքների՝ եթե հուլդրան ամուսնանա եկեղեցում, կկորցնի պոչը և կդառնա սովորական կին։

## Հուլդրայի կերպարը մշակույթում և ժամանակակից կյանքում
thumb|«Հուլդրա» երաժշտական թատերական ներկայացում
thumb|left|upright=0.8|Հուլդրայի կերպարը նորվեգական Լարդալ կոմունայի զինանշանի վրա
2012 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Նորդոսի «Պոչ» նորվեգական ֆիլմը։ Սյուժեում արծարծվում է հուլդրայի և մարդկանց փոխհարաբերությունների խնդիրը, իրադարձությունները տեղի են ունենում մեր օրերում։ Հուլդրայի դերում նկարահանվել է նորվեգացի դերասանուհի Սիլյե Ռեյնոմոն։

Կին-հուլդրան Նիլ Գեյմանի «Լեռնային հովտի թագավորը» (2003) վեպի հերոսներից է։ 

Մայքլ Սուենվիկի «Երկաթե վիշապի դուստրը» վեպում հուլդրան երկրորդական հերոսներից է։

Զբոսաշրջային գովազդային բրոշյուրներում ասվում է, որ հուլդրային կարելի է հանդիպել Նորվեգիայի որոշ վայրերում, մասնավորապես Կյոսֆոսեն ջրվեժի մոտ։ Զբոսաշրջիկների ժամանցի համար «Կյոսֆոսեն» կայանում հատուկ կազմակերպվում է «Հուլդրա» երաժշտական թատերական ներկայացումը, որտեղ հուլդրայի դերում հանդես են գալիս ալպինիստական պատրաստվածություն ունեցող դերասանուհիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Книжные иллюстрации к норвежским сказкам 

Կատեգորիա:Նորվեգական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն
Նորվեգիայի ազգային պարկեր

250px|մինի|աջից|Նորվեգիայի ազգային պարկեր
**Նորվեգիայի ազգային պարկերի** համակարգն ամենազարգացածն է Եվրոպայում և ընդգրկում է 32 պարկ մայրցամաքային Նորվեգիայից և ևս 7 պարկ Շպիցբերգենից։ Ազգային պարկը Նորվեգիայի պահպանվող տարածքների տեսակներից ընդամենը մեկն է։ Ազգային պարկերի պահպանության ռեժիմն ավելի մեղմ է, քան բնական արգելոցների, սակայն ավելի խիստ, քան լանդշաֆտային արգելոցների պահպանությունը ()։

Նորվեգիայի առաջին ազգային պարկը եղել է Ռոնդանեն, որը բացվել է 1962 թվականին։ 2010 թվականի դրությամբ երկրի 32 ազգային պարկերը զբաղեցնում են ընդհանուր 25'000 կմ2 (երկրի տարածքի մոտ 7 %-ը), իսկ Շպիցբերգենի 7 ազգային պարկերը՝ մոտ 14'500 կմ2 (տարածքի 24 %-ը)։

## Ազգային պարկեր
### Մայրցամաքային Նորվեգիա

### Շպիցբերգեն
[thumb|[Շպիցբերգենի ազգային պարկեր]]

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Norges nasjonalparker — vår felles naturarv 
* 

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Նորվեգիա
Էդվարդ Ավետիսյան (բարերար)

**Էդվարդ Խորենի Ավետիսյան** (), հայազգի բարերար, Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցության հոգաբարձուների (ԱՀԱԸ) խորհրդի անդամ, «Խորեն և Շուշանիկ Ավետիսյան» դպրոցի հիմնադիր, երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Էդվարդ Ավետիսյանը ծնվել է 1937 թվականին ԱՄՆ-ի Ռոդ Այլենդ նահանգի Փոթակետ քաղաքում։ Էդվարդի ծնողներն Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդ քաղաքից էին և ցեղասպանությունից հետո տեղափոխվել են ԱՄՆ։ Ընտանիքում եղել են չորս երեխա՝ Փարամազը, Զվարթը, Էդվարդը և Պողոսը։ Մայրը օգնում էր գտնել Հայոց ցեղասպանությունից կորցրած մարդկանց հարազատներին, օգնում էր նրանց աշխատանք գտնելու հարցում, գրում էր բանաստեղծություններ, որոնք պարբերաբար հրատարակվում էին հայկական մամուլում։ Էդվարդի հայրը մահանում է 1952 թվականի ապրիլի 19-ին։ Էդվարդն այդ ժամանակ տասնչորս տարեկան էր։ 1955 թվականին Էդվարդը ընդունվում է քոլեջ։ Քոլեջն ավարտելուց հետո հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբերի, բալետի և օպերայի երաժիշտների հետ, նվագել է կլառնետ  Boston Pops նվագախմբում։ Հանդես է եկել նաև Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի, Հայաստանի ռադիոյի և հեռուստատեսության նվագախմբի, Հայաստանի ազգային կամերային նվագախմբի հետ։ Էդվարդ Ավետիսյանը տաս տարի շարունակ դասավանդել է նաև Բոստոնի համալսարանում։ Բարելավելով իր ֆինանսական վիճակը՝ Ավետիսյանը զբաղվել է բարեգործությամբ։ 1999 թվականին Էդվարդ Ավետիսյանի միջոցներով Երևանում կառուցվում է «Խորեն և Շուշանիկ Ավետիսյան» դպրոցը,որը կրում է նրա ծնողների անունը։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայապահպանության գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար Էդվարդ Ավետիսյանին պարգևատրել է «Մովսես Խորենացի» մեդալով։ 
Էդվարդ Ավետիսյանի առաջարկով կառուցվել է Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի նոր մասնաշենքը, և եղբոր՝ Փարամազ Ավետիսյանի մահից հետո այն  անվանակոչվել է նրա պատվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Բոսնիացիներ

**Բոսնիացիներ** (ինքնանվանում՝ *բոշնյակներ, բոսնյակներ* առավել ճիշտ թարգմանությունը՝ *«բոշնիացի»*, *«բոշնյակ»,* ), հարավսլավոնական ազգ, որը մեծապես բնակվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ «Բոսնիացի» տերմինը առավել շատ կիրառվում է այն ժամանակ, երբ երկրորդ պլան է մղվում էթնիկ և կրոնական պատկանելիության հարցը։ Այսինքն բոսնյակը իսլամադավան բոսնիացին է։ Բոսնյակները իսլամացված հարավային սլավոններն են (հիմնականում Բոսնիայի սերբեր և խորվաթներ), որոնց իսլամացումը տեղի է ունեցել դեռևս Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում։

1960-1970-ական թվականներին Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության մարդահամարում «բոսնիացի» տերմինի փոխարեն կիրառվել է «մուսուլման սլավոններ» տերմինը։

Բոսնիա և Հերցեգովինայում այսօր բնակվում է մոտ 1,9 միլիոն բոսնյակ։ Բացի Բոսնիայից, բնակվում են նաև Գերմանիայում (283 հզ. մարդ), Սերբիաում (145 հզ. մարդ), ԱՄՆ-ում (112 հզ. մարդ), Թուրքիայում (102 հզ. մարդ), Սլովենիայում (87 հզ. մարդ) և այլն։ Էթնոսի ընդհանուր թիվը կազմում է մոտ 3 միլիոն։ Բոսնիայի իսլամադավան բնակչության շրջանում ներկայումս ձևավորվում է «գրական կոնցեպտ»՝ Բոսնիերեն անվամբ։ Այն տարբերվում է սերբախորվաթական լեզուներից տարբերվում է մեծ քանակությամբ օրիենտալիզմներով և տեղական բարբառների քանակով։ Բոսնիերենը տարածված է նաև Սերբիայի մուսուլման սլավոնների շրջանում, ինչպես նաև Կոսովոյում։ Բոսնիացիները հիմնականում խոսում են սերբախորվաթերենի արևելաբոսնիական և արևելահերցեգովինական բարբառներով։ Բոսնիացիների ճնշող մեծամասնությունը սուննի են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ազգեր
Կատեգորիա:Խորվաթիայի ազգեր
Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր
Կատեգորիա:Սլավոնական ազգեր
Կապույտ ճանապարհ

**Կապույտ ճանապարհ** (, , ), միջազգային տուրիստական երթուղի, որը միացնում է Նորվեգիան, Շվեդիան, Ֆինլանդիան և Ռուսաստանը։

## Ընդհանուր տեղեկություն
Երթուղին ունի ավելի քան 2000 կիլոմետր երկարություն, անվանումն ստացել է այն բանի համար, որ հիմնականում անցնում է գետերի ու լճերի երկայնքով։ Երթուղին սկսվում է Նորվեգիայի Ատլանտյան ափից  (Մու ի Ռանա), անցնում Շվեդիայի, Ֆինլանդիայի, Ռուսաստանի տարածքով և ավարտվում Պուդոժում (Կարելիայի Հանրապետություն, Ռուսաստան)։

## Ընդհանուր երթուղի
* 
:: E 12 Մու ի Ռանա
* 
:: паром|24px20pxE 12 Ստուրուման - Լյուկսելե - Ումեո
* 
:: 3 Վաասա 20pxпаром|24px 16 Լայհիա E 12 Կյուույարվի - Կուոպիո 77 Վիյտասաարի - Իոէնսուու - 9 Տոհմայարվի
* 
:: Վյարտսիլյա A 130 (Օլոնեց) - Կոլատսելգա - Պալալահտա - Կուկոյլա - Յուրգիլիցա - Վեդլոզերո - Շեկիլա - Կուտչեզերո - Կրոշնոզերո - Մանգա - Պրյաժա Р 21 - Մատրոսի - Պոլովինա - **Պետրոզավոդսկ** - Կոնդոպոգա - Մեդվեժեգորսկ А 119 - Պովենեց - Պուդոժ

## Տեսարժան վայրեր

## Պատկերասրահ

Mo i Rana Norwegen.JPG|Մու ի Ռանա, Նորվեգիա
Hemavan Sweden 2012.JPG|Խիմավան, Շվեդիա
Lycksele-Korpberget-2012-06-23.jpg|Լյուկսելե, Շվեդիա
Blå vägen.JPG|Ումեո, Շվեդիա
View from Norrskär lighthouse.jpg|Կվարկեն, Ֆինլանդիա
Raippaluoto bridge towers.jpg|Մուստասաարի, Ֆինլանդիա
Kuopio, Finland from Puijo tower.jpg|Կուոպիո, Ֆինլանդիա
National roads 9 and 23 in Liperi.jpg|Լիպերի, Ֆինլանդիա
Cathedral of Valaam.jpg|Վանական համալիր Վալաամում, Կարելիա, Ռուսաստան
Ruskeala4.jpg|Ռուսկեալա լեռնային պարկ, Կարելիա, Ռուսաստան
Petrozavodsk 06-2017 img50 Peter I monument.jpg|Պետրոս 1-ինի հուշարձանը, Կարելիա, Ռուսաստան
Kizhi churches.jpg|Կիժի, Կարելիա, Ռուսաստան
Kivach Waterfalls Karelia.jpg|Կիվաչ ջրվեժը, Կարելիա, Ռուսաստան
Dormition Church Kondopoga.jpg|Եկեղեցի Կոնդոպոգայում, Կարելիա, Ռուսաստան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Голубая дорога (Sininentie.com) 
* Международный маршрут «Голубая дорога» получил новый стимул для развития
* Карелия официальная: Проект RU 52 «Голубая дорога» от Петрозаводска до Пудожа"
* YLE Новости: Опасный участок «Голубой дороги» приводит в ужас жителей Тохмаярви, 24.4.2013

Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի ճանապարհներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճանապարհներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ճանապարհներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տուրիստական երթուղիներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Ֆինլանդիայում
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Նորվեգիայում
Վադսյո

**Վադսյո** (, ), քաղաք և կոմունա Նորվեգիայում։ Համարվում է Ֆինմարք ֆյուլքեի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է 6 186 մարդ։ Քաղաքն ընկած է Վարանգեր թերակղզու հարավային ափերին։ Վադսյոյում կա հանրապետական նշանակության օդանավակայան, ինչպես նաև նավահանգիստ։

Քաղաքում աշխատում է Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերության մասնաճյուղը։ Վադսյոն ունի նաև սեփական ռադիոկայանը, որոը կոչվում ՝ *Varangerradio*: Ամենօրյա պարբերականությամբ քաղաքում լույս է տեսնում*Finnmarkena* թերթը։ Տպվում է նաև *Varangeren* շաբաթաթերթը։

## Պատմություն
1500 թվականին Վադսյոյի ներկայիս տարածքում և հարակից կղզիներում գոյություն ունեին փոքր ձկնորսական բնակավայրեր և եկեղեցիներ։ Ավելի ուշ կղզիների բնակիչները եկան դեպի մայրցամաքը։

Բնակավայրին քաղաքի կարգավիճակ շնորհվեց 1833 թվականին։ Դա կատարվեց այն բանից հետո, երբ այստեղ բնակության համար եկան Ֆինլանդիայի և Շվեդիայի հյուսիսի բնակիչները, քանի որ իրնեց մոտ մոլեգնում էր սովը։ Ֆիններենը արագորեն տարածվեց տարածաշրջանում և այսօր էլ կիրառվում է որոշ ընտանիքներում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վադսյոն հատկապես շատ տուժեց օդային հրթիռակոծության ժամանակ, որը հիմնականում հասցնում էր Խորհրդային Միությունը՝ հրթիռակոծելով ֆաշիստական դիրքերը, որոնք շրջափակման մեջ էին առել քաղաքը։ Բայցևայնպես, ի տարբերություն Ֆինմարկի մյուս քաղաքների, այստեղ՝ Վադսյոյի կենտրոնում, դեռևս պահպանվել են 19-րդ դարի փայտաշեն կառույցները։

## Մշակույթ
Ամեն տարի Վադսյոյումանցկացվում է Ջազային փառատոն, որն այստեղ կոչվում է Varangerfestivalen: Փառատոնին մասնակցելու համար այստեղ են ժամանում կատարողներ ամբողջ աշխարհից։

Սկսած 2004 թվականից, քաղաքում անցկացվում են աշխարհում դեռևս միակ՝ խաչափառերի փառատոնը, որը կոչվում է« Kongekrabbefestivalen Polar spectacle»

Վադսյոն ունի իր ջազային ակումբը։ Երաժշտության ասպարեզում կարևոր դեր են խաղում քաղաքի նվագախումբն ու ազգային խմբերգային կազմակերպությունները։ Ժամանակակից երգերի կատարումներով աչքի են ընկնում ներքոհիշյալ երաժշտական խմբերը. .Daap, Whateverland, Ursus Maritimus, Ed[og]Lys և այլ խմբեր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vadsø.jpg|Քաղաքի տեսքը ծոցի կողմից
Պատկեր:Vadsø kirke.jpg|Կիրխա
Պատկեր:Vadso Norwegen Februar 2004.jpg|


## Քույր քաղաքներ
* , Հոլստեբրո
* , Կիրկիլա
* , Կեմիյարվի
* , Մուրմանսկ
* , Ուկսելյոսունդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Vadsø kommune 
* Tall om Vadsø kommune 
* Offentlige kontorer m.m. for Vadsø kommune 
* Kultur i Vadsø på kart  fra Kulturnett.no
* Vadsø museum-Ruija Kvenmuseum
* Vadsø kommune  – presentasjon fra Tromsø 2018

Կատեգորիա:1838 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքներ
Մելկեֆոսի հիդրոէլեկտրակայան

**Մելկեֆոս** (), հիդրոէլեկտրակայան Նորվեգիայում, Պացոկի հիդրոէլեկտրակայանների կասկադի մաս։ Տեղակայված է Ֆինմարքի կոմսության Սյոր-Վարանգեր համայնքում՝ Պացոկի գետի վրա, Ռուսաստանի Դաշնության և Նորվեգիայի սահմանին։

Էլեկտրակայանը պատկանում է Pasvik Kraft ընկերությանը։

Տուրբինները աշխատացնելու համար գետի մակարդակի իջեցվում է 10 մետրով։ Չնայած այն գտնվում է գետի վրա, այնուամենայնիվ ջրառը կարգավորվում է  Ինարի լճի միջոցով, որով կարգավորվում է նաև Պացոկի հիդրոէլեկտրակայանի բոլոր կայանների ջրառը։ Ամբարտակը զինված է 26 մեգավատտ հզորությամբ մեկ դարձաթիակավոր հիդրոտուրբինով։

Մելկեֆոս հիդրոէլեկտրակայանի տարեկան միջին արտադրական հզորությունը 129 միլիոն կիլովատտ-ժամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NVE
* Varanger kraft

Կատեգորիա:Նորվեգիայի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Ֆինմարք կոմսության շենքեր և կառույցներ
Պացոկի հիդրոէլեկտրակայաններ

thumb|Պացոկի գետը
[thumb|[Րայկոսկի հիդրոէլեկտրակայան]]
**Պացոկիի հիդրոէլեկտրակայաններ** (Պացոկի ջրաէլեկտրակայաններ), 7 հիդրոէլեկտրակայաններից կազմված կասկադ Նորվեգիայի և Ռուսաստանի սահմանին՝ Պացոկի գետի վրա։

## Նկարագրություն
Պացոկի գետը սկիզբ է առնում Ինարի լճից (Ֆինլանդիա) և իր երկայնքի մեծ մասը հանդիսանում է Նորվեգիայի և Ռուսաստանի միջև սահմանային գետ։ Գետի վրա տեղակայված են ինչպես ռուսական, այնպես էլ նորվեգական հիդրոէլեկտրակայաններ։ Հիդրոէէլեկտրակայանների աշխատանքային գրաֆիկը կարգավորվում է միջազգային պայմանավորվածությունների հիման վրա (1957 թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին ԽՍՀՄ-ի և Նորվեգիայի միջև Պացոկի գետի հիդրոէլեկտրակայանները շահագործելու մասին կնքված պայմանագիր, 1959 թ.-ի ապրիլի 29-ին ԽՍՀՄ-ի, Նորվեգիայի և Ֆիլանդիայի միջև Ինարի լճի, նրանից սնվող հիդրոէլեկտրակայանների համատեղ օգտագործման մասին պայմանագիր)։ Ռուսական հիդրոկայանների արտադրած85 % էլեկտրականությունը արտահանվում է, հիմնականում Նորվեգիա։ Հիդրոէլեկտրակայանների հանգույցները աշխատում են ավտոմատ համակարգով։

Պացոկի հիդրոէլեկտրակայանի ռուսական հանգույցները ընդգրկված են «ՏԳԿ-1» ՓԲԸ-ի մեջ և աշխատում է Ռուսաստանյան միասնական էներգոհամակարգից անջատ։

Էլեկտրակասկադը ներառում է հետևյալ հիդրաէլեկտրակայանները՝ Կայտանյան, Յանիսկոսի, Րայկոսկի, Հևասկոսի, Սքուգֆոսի, Մելկեֆոսի և Բորիսգլեբսկյան հիդրոէլեկտրակայանները։

Բոլոր ջրաէլեկտրակայանների ամբողջական հզորությունը 275,9 Մեգավատտ է, միջին տարեկան արտադրանքը կազմում է 1475 միլիոն Կիլովատտ-ժամ։

## Համեմատական աղյուսակ

## Արտաքին հղումներ
* Պացոկիի հիդրոէլեկտրակայանի կայք 
* Պացոկիի հիդրոէլեկտրակայանի մասին տեղեկատվություն

Կատեգորիա:Նորվեգիայի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Մուրմանսկի մարզի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Ֆինմարք կոմսության շենքեր և կառույցներ
Սոֆուս Յակոբսեն

**Սոֆուս Յակոբսեն** (, ), նորվեգացի նկարիչ և բնանկարի վարպետ։

## Կենսագրություն և կարիերա
Սոֆուս Յակոբսենը ծնվել է 1833 թվականի սեպտեմբերի 7-ի նորվեգական Հալդեում։ Սկսած 1853 թվականից նկարիչն ապրել է գերմանական Դյուսելդորֆում։ Այս քաղաքում նա ուսանում է նորվեգացի նկարիչ Հանս Գուդեի մոտ։ Այստեղից շատ անգամներ է ճանապարհորդել դեպի հայրենիք, հետո դեպի Իտալիա և Ֆրանսիա և գերմանական այլ բնակավայրեր։ Ճամփորդելու ընթացքում Սոֆուս Յակոբսենը բազմաթիվ էտյուդներ է անում՝ բնությունից ներշնչված։ Հետագայում այդ էտյուդները հիմք դարձան, որպեսզի նկարիչը վրձնի իր կտավները։ Սոֆուս Յակոբսենը վարպետորեն էր նկարում բնանկարներ և աչքի էր ընկում բնականություն հաղորդելու ունակությամբ։

Սկզբնական ժամանակահատվածում Սոֆուս Յակոբսենը գերապատվություն էր տալիս միայն Նորվեգիայի ծովային տեսարաններին և լանդշաֆտներին՝ կտավին հանձնելով այդ տեսարանները հիմնականում արևային և լուսնային լուսավորվածությամբ ողողված։ Հետո սկսեց նկարել նաև աշնանային և ձմեռային տեսարաններ՝ հիմնականում գերմանական տարածաշրջանին բնորոշ։ Իր Վենետիկին նվիրված շարքում, որը լուսնի լուսավորվածությամբ է նկարված, բավականին նմանություն ունի գերմանացի նկարիչ Օսվալդ Ախենբախի նկարներին։

Սոֆուս Յակոբսենն իր մահկանացուն կնքել է յոթանասունութ տարեկան հասակում՝ Դյուսելդորֆում, 1912 թվականի մայիսի 13-ին։

## Ստեղծագործություններ
Առավելապես հայտնի են Սոֆուս Յակոբսենի ներքոհիշյալ ստեղծագործությունները, որոնք հիմնականում արված են յուղաներկերով՝ կտավի վրա. :
* «Էյֆելի տեսարանը» (1861 թվական)
* «Լուսնկա գիշեր նորվեգական ափերին» (1867 թվական)
* «Լուսնկա երեկոն Վենետիկում»
* «Աշնանային լանդշաֆտ» (Օսլոյի ազգային պատկերասրահ)
* «Լապլանդացիները եղջերուների որս կատարելիս»

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sophus Jacobsen Fishing by Moonlight.jpg|Ձկնորսությունը լուսնի լույսի ներքո
Պատկեր:Sophus Jacobsen San Giorgio Maggiore Venice 1865.jpg|Սան Ջորջո Մաջորե, Վենետիկ, 1865
Պատկեր:Sophus Jacobsen Sunset in the Forest 1878.jpg|Մայրամուտը անտառում, 1878


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նորվեգացի նկարիչներ
Համերֆեստ ՓՄԿ

**Համերֆեստ ՓՄԿ**, փորձարարական մակընթացային էլեկտրակայան, որը գտնվում է Նորվեգիայի Ֆինմարքի մարզի Համերֆեստ համայնքում։ 

Կառուցվել է 2003 թ.-ին Hammerfest ­Stroem ընկերության կողմից։

Համերֆեստ փորձարարական մակընթացային էլեկտրակայանը ունի 300 կիլովատ/ժամ հզորություն։ Այն իրենից ներկայացնում է գեներատոր և 10 մետրանոց շեղբերով պտուտակ, որոնք մակընթացությունների ժամանակ ավտոմատ կերպով փոխում են թեքության անկյունը։ Այս ամենը ամրացված է 20 մետրանոց սյան վրա, որը կշռում է 200 տոննա։

Համերֆեստ փորձարարական մակընթացային էլեկտրակայանը տարեկան 700000 կիլովատ/ժամ էլեկտրաէներգիա արտադրելու հնարավորություն ունի։

Նախագծի արժեքը կազմում է 11 միլիոն ԱՄՆ դոլար։

Կայանը նախատեսված է եղել 4 տարի օգտագործման ժամկետով, սակայն այն աշխատել է 5 տարի։ Գործունեությունը դադարեցվել է 2007թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
 Hammerfest ­Stroem կայքում կայանի մասին հրապարակված տեղեկատվություն: 

Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի էլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Մակընթացային էլեկտրակայաններ
Ֆինմարք

**Ֆինմարք** (), Նորվեգիայի ամենահյուսիսային և զբաղեցրած տարածքի առումով ամենամեծ կոմսությունը (ֆյուլքե)։ Վարչական կենտրոնն է Վադսյո քաղաքը։

## Աշխարհագրություն
Ֆինմարքի մարզն աշխարհագրական առումով ամբողջությամբ գտնվում է Հյուսիսային բևեռային շրջանից դեպի հյուսիս։ Սահմանակից է Բարենցի ծովին։ Ափերը կտրտված են ֆյորդերով, որոնցից ամենամեծերն են Վարանգեր, Պորսանգեր և Լակսե ֆյորդերը։ Զբաղեցնում է 48631 կմ² տարածք (Դանիայից մեծ տարածք)։ Տարածքի մոտ 36% զբաղեցնում են բարձրավանդակները, որտեղ գտնվում է տարածաշրջանի ամենամեծ լիճը՝ 68 կմ² մակերեսով Իեշյավրե։

Ֆինմարքն արևմուտքից սահմանակցում է նորվեգական Թրոմս կոմսությանը, հարավից Ֆինլանդիային և արևելքից Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզին։ Ռուսաստանի հետ սահմանի երկարությունը 219,1 կմ է։ Այստեղ է գտնվում Նորվեգիայի և Ռուսաստանի միջև միակ սահմանային անցակետը՝ Բորիսոգլեբսկ - Ստուրսկուգ ():

## Կլիմա
Ֆինմարքի կլիման մերձարկտիկական է։ Ընդհանուր առմամբ դաժան կլիմա ունի, որը փոքր-ինչ մեղմվում է Գոլֆստրիմի տաք հոսանքների շնորհիվ։

## Պատմություն
Ֆինմարքի տարածքը հնուց ի վեր բնակեցված է եղել սաամների ցեղերով։ Նովգորոդա-նորվեգական 1326 թվականի համաձայնագրով այդ տարածքները հարկատու են եղել Նովգորոդի Հանրապետությանը։ 18-րդ դարի սկզբին տարածաշրջանը վերջնականապես դարձավ նորվեգական։

Սաամները էապես տուժեցին եվրոպական մի շարք գերտերությունների (Դանիա, Նորվեգիա, Շվեդիա և Ռուսաստան) օկուպացիայի և սահմանված հարկերի պատճառով։  Նորվեգիայի կազմ մտնելուց հետո սաամները զգալի չափով ձուլվեցին նորվեգական իշխանությունների սիմիլացիոն քաղաքականության հետևանքով։ Մարդու իրավունքների հետ կապված իրավիճակը դրականորեն փոխվեց միայն 1990-ական թվականներին, երբ սաամների լեզուն և մշակույթը վերջապես ճանաչվեց պետության կողմից։

## Բնակչություն
Ֆինմարքի տարածաշրջանում բնակչության խտությունն ամենացածրն է Նորվեգիայում, ընդամենը 1,53 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակը 74534 է (Նորվեգիայի բնակչության 1,6%-ը)։ Բնակչության մեծ մասը նորվեգացիներ են (մոտ 70%), ովքեր 14-ից 18-րդ դարերում տեղափոխվածների ժառանգներն են։  Սակայն տարածաշրջանում բնակչության թվաքանակի զգալի մասը (մոտ 24%) սաամներն են, որոնց լեզուն նրանց խիտ բնակեցված որոշ շրջաններում հանդիսանում է պաշտոնական։ Ֆինմարքում բնակվում են նաև ֆիններ (20-րդ դարի գաղթականների ժառանգները) և քիչ քանակությամբ ռուսներ և Ռուսաստանի քաղաքացիներ, որոնք այստեղ են եկել հիմնականում 1990-ական թվականներին։

Պետական լեզուն հանդիսանում է նորվեգերենը, իսկ պաշտոնականը նաև սաամերենը։

## Տնտեսություն
Ֆինմարքի մարզի տնտեսությունը հիմնված է ծովի հետ, մասնավորապես նավթագազային հանքավայրերի շահագործման, ձկնորսության և ձկնավերամշակման արդյունաբերության հետ։

## Վարչատարածքային բաժանում
Ֆինմարքի մարզը բաժանված է 19 համայնքների

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆինմարքի մարզպետարան:   
* Ֆինմարքը Նորվեգիայի զբոսաշրջային հարթակում:

Կատեգորիա:Ֆինմարք
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կոմսություններ
Պորսանգեր ֆյորդ

**Պորսանգեր ֆյորդ** (; ), ֆյորդ Բարենցի ծովում, Նորվեգիայի հյուսիսում՝ Պորսանգեր և Սվերհոլթ թերակղզիների միջև։ Միանում է Նորվեգիայի Ֆինմարք մարզին, այդ թվում՝ Պորսանգեր համայնքին։

## Աշխարհագրություն
Ծոցի երկարությունը 120 կմ է, լայնությունը մինչև 20 կմ։ Մեծ տարածքում ամենամեծ խորությունը 50—100 մ է։

Ափերը բարձր են, ուղղահայաց։ Ծոցում կան բազմաթիվ սուր ժայռեր։

Մակընթացությունը կեսօրյա է մինչև 2.2 մ բարձրությամբ։

## Տնտեսական նշանակությունը
Արդյունահանվում են փոքրամարմին ատամնավոր կետեր, ծովառյուծներ։ Զարգացած է ձկնորսությունը, հատկապես (ձողաձուկ և այլ հյուսիսային ծովաձկներ)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kistrand, Porsangen fjord.jpg
Պատկեր:Porsangerfjord-2012-07-13-10-30-016.jpg
Պատկեր:Repvåg.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բարենցի ծովի ծոցեր
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ֆյորդեր
Կատեգորիա:Ֆինմարք
Լակսե-ֆյորդ

**Լակսե-ֆյորդ** (), ֆյորդ Բարենցի ծովում, Նորվեգիայի հյուսիսում՝ Ֆինմարք մարզի Լեբեսբյու համայնքում։ Ֆինմարքի մարզի երկարությամբ 3-րդ ֆյորդն է։ Նորվեգիայի արևմտյան ափից խորանում է դեպի ծով 70 կմ։ Առավելագույն խորությունը 329 մ է:Արևմուտքում հատվում է Սվերհոլթ, իսկ արևելքում՝ Նորդկին թերակղզիներին։ Ձգվում է քիչ բնակեեցված տարածքներով։ Ամենախոշոր բնակավայրը  ֆյորդի արևմտյան մասում գտնվող Սվերհոլթն է։

## Տնտեսական նշանակությունը
Արդյունահանվում են փոքրամարմին ատամնավոր կետեր, ծովառյուծներ։ Զարգացած է ձկնորսությունը, հատկապես (ձողաձուկ և այլ հյուսիսային ծովաձկներ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* БСЭ (2-րդ հրատարակություն) - առցանց:  (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգիայի ֆյորդեր
Կատեգորիա:Բարենցի ծովի ծոցեր
Նորվեգիայի ազգային պատկերասրահ

**Նորվեգիայի ազգային պատկերասրահ** (), պատկերասրահ Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։ 2003 թվականից ընդգրկվել է Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարանի կազմում։

2016 թվականից մուտքի տոմսն արժե 100 նորվեգական կրոն։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1842 թվականին Նորվեգիայի խորհրդարանի 1836 թվականի որոշմամբ։ Ի սկզբանե տեղակայված է եղել Օսլոյի թագավորական պալատում։ Թանգարանն իր սեփական շենքն ունեցել է 1882 թվականին։ Թանգարանը նախկինում կոչվել է «Den norske stats sentralmuseum for billedkunst», 1903-1920 թվականներին՝ «Statens Kunstmuseum»: Թանգարանի տնօրեններ են եղել Յենս Թիսը (1908-1941 թթ.), Սիգուրդ Վիլոքը (1946-1973), Կնուտ Բերգը (1975-1995), Թոն Ծկեդսմոն (1995-2000) և Աննիկեն Թուն (2001-2003)։

2013 թվականին թանգարանը սխալմամբ անվանվել է նկարների համար տեխնիկապես ոչ պիտանի։

2016 թվականին թանգարանի մուտքի տոմսի արժեքը մեկ գիշերվա ընթացքում կրկնապատկվել է։

## Հավաքածու
[thumb|ձախից|[Վինսենթ վան Գոգի ինքնադիմանկարը պատկերասրահի հավաքածուում]]
Թանգարանի հավաքածուում ընդգրկված են քանդակագործ Յուլիուս Միդլտունի, նկարիչներ Յոհան Քրիստիան Կլաուսեն Դալի, Էրիկ Թեոդոր Վերեշյոլի և Քրիստիան Քրոհգի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև Էդվարդ Մունկի Տիրամայր կտավը։

Թանգարանն ունի նաև հին վարպետների եվրոպական կտավներ, այդ թվում՝ Էլ Գրեկոյի, Լուկաս Կրանախ Ավագի («Ոսկե տարիք»), Ջովաննի Գաուլիի («Նոյի զոհաբերությունը»), Օրացիո Ջենտիլեսկիի, Արտեմիզիա Ջենտիլեսկու, Անդրեա Լոկատելիի, ՊԻտեր Էլինգայի, Ֆերդինանդ Բոլի, Դանիել դե Բլիքի, Յակոբ վաբ դեր Ուլֆտի, Կոռնելիս Բիշոփի և Յան վան Գոյենի ստեղծագործություններ։ Ներկայացված են նաև 19-20-րդ դարերի ներկայացուցիչների՝ Արման Գիյոմենի, Կառլ Ֆերդինանտ Զոնի, Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարի, Կլոդ Մոնեի, Պոլ Սեզանի, Պաբլո Պիկասոյի գործեր։ Նորվեգացի նկարիչներից ներկայացված են Ադոլֆ Տիդեմանտը, Հանս Գուդեն, Գարրիետ Բակկերը, Լարս Ջորդեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1837 հիմնադրումներ Նորվեգիայում
Կատեգորիա:1837 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգային պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Օսլոյի թանգարաններ
Սքուգֆոսի հիդրոէլեկտրակայան

**Սքուգֆոսի ՀԷԿ** (), հիդրոէլեկտրակայան Նորվեգիայի Ֆինմարկի մարզի Սյոր-Վարանգեր համայնքում՝ Պացոկի գետի վրա։ Ընդգրկված է Պացոկի հիդրոէլեկտրակայանների կասկադում։ Տեղակայված է Ռուսաստանի Դաշնության և Նորվեգիայի սահմանին։

Հիդրոէլեկտրակայանը պատկանում է Pasvik Kraft ընկերությանը։ Տուրբինները աշխատեցնելու համար գետի մակարդակի իջեցվում է 20 մետրով։ Չնայած այն գտնվում է գետի վրա, այնուամենայնիվ ջրառը կարգավորվում է Ինարի լճի միջոցով, որով կարգավորվում է նաև Պացոկի բոլոր հիդրոէլեկտրակայանների ջրառը։ ՀԷԿ-ի ամբարտակը գտնվում է Բոսսոյավրե լճում։ Ամբարտակում տեղադրված է 60 մեգավատտ հզորությամբ երկու գեներատոր, զինված դարձաթիակավոր հիդրոտուրբիններով։ Միջին տարեկան արտադրական հզորությունը կազմում է 358 միլիոն կիլովատտ-ժամ։ Ջրաէլեկտրակայանին հարակից գործում է ձկնաբուծական գործարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NVE 
* Varanger kraft 

Կատեգորիա:Նորվեգիայի հիդրոէլեկտրակայաններ
Էլեկտրայի բարդույթ

**Էլեկտրայի բարդույթ,** հոգեվերլուծության հասկացություն է, բարդույթ, որն առաջանում է աղջիկների մոտ, հոր և մոր հետ հարաբերություններում, էդիպյան բարդույթի համակերպը։

Համաձայն հոգեվերլուծության տեսության, Էլեկտրայի բարդույթը բնութագրվում է որպես  աղջիկների անգիտակցական ձգտումը սեփական հոր, ատելությունը մոր նկատմամբ, և մրցակցությունը նրա հետ հոր ուշադրության համար, այն զարգանում է ֆալուսային զարգացման փուլում։ Բարդույթն անվանել են Արգոսի թագավոր Ագամեմնոնի դստեր՝ դիցաբանական Էլեկտրայի անունով, ով վրեժ է լուծել մորից, հոր սպանության համար։
մինի|աջից|Էլեկտրան Ագամեմնոնի գերեզմանին։ Ֆրեդերիկ Լեյթոն 1869 թվական|459x459փքս Հասկացությունն առաջարկվել է Կարլ Գուստավ Յունգի կողմից՝ 1913 թվականին,  աշխատանքի մեջ։ Ֆրոյդը գտնում էր, որ «Էլեկտրայի բարդույթ» տերմինը ընդգծում է որդի-մայր, դուստր-հայր հարաբերությունների նմանությունը, և չնայած կարծում էր, որ էդիպյան բարդույթի տեսությունը ամբողջությամբ տարածվում է տղաների վրա, նախընտրեց խոսել երկու սեռերի էդիպյան բարդույթի մասին, իսկ «Էլեկտրայի բարդույթը» հայտարարեց անիմաստ հասկացություն, հնարավոր է դա պայմանավորված էր Յունգի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։ Շատ հոգեվերլուծաբաններ այդ հասկացությունը համարում են հնացած և նախընտրում են խոսել էդիպյան բարդույթի կանացի տարբերակի մասին։

## Էդիպյան բարդույթը աղջիկների մոտ
Ըստ Ֆրոյդի, աղջիկը ի սկզբանե  երկու ծնողների հետ հավասարապես է կապված, սակայն հետագայում նա իր մոտ բացահայտում է առնանդամի բացակայությունը։
մինի|ձախից|Էլեկտրա և Օրեստես։ Մայրասպանություն|261x261փքս Այդ բացահայտումը որոշիչ դեր է կատարում կանացի սեռականության զարգացման հարցում։ Առաջին փուլում՝ «նախանձ առնանդամի նկատմամբ» առաջանում է սեռական հակումներ  հոր նկատմամբ, ինչպես նաև նրանից հղիանալու ցանկություն։ Միևնույն ժամանակ նա թշնամաբար է տրամադրվում մոր նկատմամբ, նրան մեղադրելով իր «անլիարժեքության» մեջ։
Ըստ Ֆրոյդի ներքինացման հանդեպ վախի բացակայության պատճառով, աղջիկները ավելի քիչ են տառապում հորը տիրելու ցանկության անիրագործելիությունից և համապատասխանաբար ավելի քիչ են զգում  էդիպյան բարդույթը հաղթահարելու վճռականություն։ Արդյունքում աղջիկները կարող են երկար ժամանակ մնալ էդիպյան իրավիճակում, իսկ կանացի գերեսը մնում է ավելի քիչ զարգացած։ Միևնույն ժամանակ առնանդամ ունենալու կնոջ ձգտումը մնում է ընդմիշտ չբավարարված, նրան դատապարտելով սեփական անկատարության զգացման։

Զիգմունդ Ֆրոյդի կնոջ սեռականության զարգացման այս հայացքները վիճարկվել են բազմաթիվ հոգեվերլուծաբանների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Jill Scott. Electra After Freud: Myth and Culture.
* Hendrika C. Halberstadt-Freud. Electra Vs Oedipus: The Drama of the Mother-daughter Relationship.

## Արտաքին հղումներ
* Психологический словарь.
* Комплекс Электры // Лейбин В. Словарь-справочник по психоанализу, 2010 г.
* Профессор психологии Стрельченко о комплексе Электры.

Կատեգորիա:Բարդույթներ
Կատեգորիա:Հունահռոմեական անտիկ աշխարհը արվեստում և մշակույթում
Կատեգորիա:Վերլուծական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Ֆրոյդական հոգեբանություն
Աքսել Հենի

**Աքսել Հենի** (, ), նորվեգացի դերասան, ռեժիսոր։ Ամանդա մրցանակակիր («Միայնակ» ֆիլմի համար)։

## Կենսագրություն
Աքսել Հենին ծնվել է Օսլոյում։ 1998 թվականին չորրորդ փորձից հետո ընդունվել է Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիա։ Ավարտելուց հետո 2001 թվականին աշխատել է Վարտ թատրոնում (Մոլդե), այնուհետև՝ Օսլոյի նոր թատրոնում, որտեղ մի քանի անգամ խաղացել է Համլետի դերը։ Առավել հայտնի է դարձել որպես կինոդերասան։ Առաջին անգամ խաղացել է Ջան Վանգի դերը համանուն ֆիլմում, որից հետո ակտիվորեն նկարահանվել է հեռուստատեսությունում և ֆիլմերում։ 2003 թվականին «Ընկերը» ֆիլմում խաղացել է երկրորդական դեր, հաջորդ տարի հանդես է եկել որպես «Միայնակ» ֆիլմի ռեժիսոր։ Ֆիլմը գրավել է սկանդինավյան կինոքննադատների ուշադրությունը։ Ֆիլմի համար Աքսելը ստացել է Ամանդա մրցանակ։ 2005 թվականից նկարահանվել է սոցիալական գովազդում։ Կինոհասարակությունում նրա դիրքն ամրապնդել է «Մաքս Մանուս» պատմական դրաման։ Մեծ ճանաչում է ստացել է նրա «Headhunters» ֆիլմը։ 2014 թվականին «Հերակլես» ֆիլմում խաղացել է երկրորդական պլանի դեր։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասաններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի ռեժիսորներ
Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիա

**Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիա** (), հիմնադրվել է 1953 թվականին Օսլոյում, որպես եռամյա թատերական կրթական հաստատություն Statens teaterskole անվան ներքո։ Դպրոցը քոլեջի կարգավիճակ է ստացել 1982 թվականին։

Այժմ համարվում է երկու այն հաստատություններից մեկը, որ քոլեջի մակարդակով առաջարկում է թատերական կրթություն և միակ հաստատությունը, որը տալիս է բեմադրիչներ։

1996 թվականին Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիան կազմել է Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիայի (Kunsthøgskolen i Oslo, KHiO) մաս և ընդգրկվել է կիրառական արվեստի ֆակուլտետի կազմում։

## Շրջանավարտներ
* Նիկոլայ Կլևե Բրոշ
* Լայլա Գուդի
* Յան Գունար Ռյոյսե

## Արտաքին հղումներ
* Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիա

Կատեգորիա:Օսլոյի ակադեմիաներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի արվեստ
Եշավրե

**Եշավրե** (), լիճ Նորվեգիայի հյուսիսում՝ Ֆինմարք կոմսությունում։

Լճի անվանումը ունի սաամերեն ծագում և թարգմանաբար նշանակում է «բարձր ջուր» (Store norske leksikon): Գտնվում է ծովի մակարդակից 390 մ բարձրության վրա՝ Ֆինմարքի բարձրավանդակի վրա, Ալտա ֆյորդից 40 կմ հարավ-արևելք և Պորսանգեր ֆյորդից 50 կմ հարավ-արևմուտք։ Լճի մակերեսը 68,4 կմ² (որոշ աղբյուրներում նշվում է 68,16 կմ²)։ Այն հանդիսանում է Ֆինմարք կոմսության ամենամեծ լիճը։ Հյուսիսից հարավ ձգվում է 13 կմ։ Վարչատարածքային առումով ներառված է Ալտայի կոմունայում (համայնքում)։

Ջրագրության առումով մտնում է Բարենցի ծովի ավազանի մեջ։ Լճի հարավային մասին սկիզբ է առնում Իյոշիոկա գետը, որը սկզբում հոսում է հարավ, այնուհետև միանալով Կարասյոկա գետին թափվում է Բարենցի ծով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Værvarsel for Iešjávri, Kautokeino (Finnmark) («Прогноз погоды для озера Йиешъяврре»)  /// NRK og Meteorologisk institutt.
* ''Lauri Oksanen''. Iešjávri

Կատեգորիա:Ֆինմարքի կոմսության լճեր
Լիսե Ֆիելստադ

**Լիսե Ֆիելստադ** (, ամբողջությամբ *Լիսե Բարբրա Սկապել Ֆիելստադ*, ), նորվեգացի դերասան, հայտնի նորվեգացի դիրիժոր և ջութակահար Էյվին Ֆիելստադի (, 1903-1983) դուստրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում, Լիսեն ստացել է երաժշտական կրթություն, բայց մանկուց երազել է դառնալ դերասան, չնայած որ եղել է շատ ամաչկոտ։ Լիսե Ֆիելստադը 1963 թվականին ավարտել է Նորվեգիայի Թատրոնի Ազգային Ակադեմիան։ Ակադեմիան ավարտելուց անմիջապես անց Լիսեն սկսեց աշխատանքի անցնել նորվեգական թատրոնի թատերախմբում` *Det Norske Teatret*: 1966 թվականին խաղացել է Դեզդեմոնայի դերը Շեքսպիրի «Օթելլո» ողբերգությունում։ Ներկայացման պրեմիերան հասել է մեծ հաջողությունների։

1975 թվականին նրան հրավիրում են Նորվեգիայի ազգային թատրոն, որտեղ նրա խաղացած դերերից ամենանշանավորներն էին` Թենեսի Ուիլյամսի գրած «Երազանքի տրամվայ» պիեսում կատարած Բլանշ Դյուբուանի դերը, և Ագնեսի դերը Հենրիկ Իբսենի «Բրանդ» պիեսից։ Ազգային թատրոնում կատարած աշխատանքի ժամանակ նա 34 տարում խաղացել է 50 դեր, և այդ տարիները նրա համար համարվել են դերասանական բարձունքի տարիներ։ Նրա հրաժեշտի դերը եղել է Անտոն Չեխովի «Չայկա» պիեսում կատարած դերը։

Ռուսական հանդիսատեսին դերասանուհին հայտնի դարձավ առաջին հերթին «Տյուրա»-յի դերով, 1985 թվականին նկարահանվելով խորհրդային-նորվեգական համատեղ «Եվ քարերից կաճեն ծառեր» կինոֆիլմում։ Նորվեգական վարձույթում ֆիլմը թողարկվել է «Dragens fange» անվան ներքո։

1991 թվականին Լիսե Ֆիելստադը գլխավոր նորվեգական կինոմատոգրաֆիայի` «Ամանդա»-յի պարգևատրման ժամանակ նոմինացվել է, որպես «Dødsdansen» ֆիլմի առաջին պլանի լավագույն կնոջ դերում։ 1993 թվականին Լիսե Ֆիելստադը պարգևատրվել է Սուրբ Օլաֆի շքանշանի I աստիճանի պարգևով։

1965 թվականին Լիսեն ամուսնացել է Գորդոն Բադդիի հետ։ Սակայն այդ ամուսնությունը քայքայվեց այն բանից հետո, երբ Լիսեն սիրահարվել և հեռացել էր ուրիշ տղամարդու մոտ։ Լիսեն քաղաքացիական ամուսնությամբ ապրում է նորվեգական դերասան Պեր Սանդերլենդի հետ, որից էլ ունեցել է երկու երեխա։ Երկու երեխաններն էլ ծնվել են այն ժամանակ, երբ Լիսեն ավելի քան քառասուն տարեկան էր։ Նա զբաղվում է ակտիվ սոցիալական գործունեությամբ. մասնակցում է տարբեր հեռուստանախագծերի։ Հիմանական թեմանները, որոնք նրան հուզում են, համարվում են դպրոցական բարենորոգումները, շրջակա միջավայրի պաշտպանվածությունը, սոցիալական պաշտպանության հարցերը և առոջապահությունը։

## Ֆիլմագրություն
* 1964 — «Marenco» — *Բիթեն Ռոյանսեն*
* 1966 — «Քաղցած» () — *աղջիկ*
* 1966 — «Աֆրիկացին» () — *Էյլին*
* 1968 — «Փոքրիկ Էյոլֆ» () — *Աստա Ալմերս*
* 1968 — «Ողջույն Բերտից» ()
* 1969 — «Մենք բոլորս հրեշ ենք» () — *Ինգեր*
* 1970 — «Անտիգոնա» — () — *Իսմենա*
* 1973 — «Բալենային այգի» — *Անդրեևնա Ռանևսկայայի սերը*
* 1973 — «Տիկնիկային տուն» — *Նորա*
* 1976 — «Դագնի» — *[[Դագնի Յուլ]]*
* 1985 — «Վերջին տեղը երկրագնդի վրա » () — *Միսիս Նանսեն*
* 1985 — «Եվ քարերից կաճեն ծառեր» — *Տյուրա*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ
Ջեյմս Քիմել

**Ջեյմս Քրիստիան Քիմել** կամ **Ջիմի Քիմել** (,), ամերիկացի հաղորդավար, դերասան և կատակերգու։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բրուքլինում՝ կաթոլիկ ընտանիքում, սակայն 9 տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նևադա։ Դեռ դպրոցական տարիներին իրեն փորձել է հաղորդավարի դերում։ Սովորելով համալսարանում՝ աշխատել է ուսանողական հեռուստաալիքում։ 1989 թվականից սկսել է իսկական հեռուստատեսային գործունեությունը։ Մասնակցել է տարբեր հայտնի հեռուստաշոուներում, ինչպես նաև նկարահանվել է մի քանի ֆիլմերում, հիմնականում՝ կատակերգական։ 2003 թվականից վարում է սեփական շոուն՝ «Ջիմի Քիմելը ուղիղ եթերում»-ը։ Տառապում է նարկոլեպսիայով։

## Անձնական կյանք
Քիմելն իր առաջին կնոջ հետ ամուսնացել է 1988 թվականին և ամուսնալուծվել՝ 2002 թվականին։ Նրանք ունեն 2 երեխա՝ որդի Քեվին և դուստր Քեթրին։ Ամուսնալուծությունից հետո՝ 5 տարի հանդիպել է Սարա Սիլվերմանի հետ։ Զույգը բաժանվել է 2009 թվականին։ 2009 թվականի հոկտեմբերից հանդիպում է սեփական շոուի սցենարիստ՝ Մոլի Մակնիրնիի հետ։ Քիմելը և Մակնիրնին նշանադրվել են 2012 թվականի օգոստոսին, և ամուսնացել՝ 2013 թվականի հուլիսին։ 2014 թվականի հուլիսի 10-ին, նրանք ունեցան նրանց առաջնեկին՝ Ջեյն Քիմելին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ջիմի Քեմելը ուղիղ եթերում»-ի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Հեռուստահաղորդավարներ
Գաբրիել Սքոթ

**Գաբրիել Սքոթ** (, ամբողջական անուն՝ **Գաբրիել Սքոթ Ենսեն**, ), նորվեգացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ և մանկագիր։

## Կենսագրություն
Գաբրիել Սքոթ Ենսենը ծնվել է Շոտլանդիայի Լեյթ քաղաքում հոգևորական Սվեն Օլսթ Ջենսենի և գրող, երաժիշտ Կարոլինա Մաթիլդա Շիտի ընտանիքում։ Սքոթն սկզբում նրա անունն էր, որը նրան տվել էին Վալտեր Սքոթի պատվին։ Տեղափոխվել է Նորվեգիա յոթ տարեկանում։ 1901 թվականին Սքոթն ամուսնացել է Էլեն Յոհանսենի հետ (, 1871—1914), բայց 1912 թվականին ամուսնալուծվել է նրանից։ 1915 թվականին Սքոթն ամուսնացել է Դագմար Մարի Ջենսենի հետ (), որից ևս բաժանվել է 1918 թվականին։ Սքոթի երրորդ կինը եղել է Բիրգիտ Գաբրիելսենը (, 1897—1981): Մահացել է Արենդալում 1958 թվականին։

## Ստեղծագործություններ
Սքոթի գրական դեբյուտը կայացել է 1894 թվականին բանաստեղծությունների «Digte» («Բանաստեղծություններ») ժողովածուով, ապա դրան հաջորդեց 1895 թվականի երկրորդ բանաստեղծական «Dag» ժողովածուն («Օր»)։ 1896 թվականին նա հրատարակեց «Aftenrøde. Arkitekt Helmers optegnelser սիրավեպը և պատմվածքների «Vester i Skjærene» ժողովածուն։ 1904 թվականին գրած «Tante Pose» վեպը հետագայում 1940 թվականի կինոֆիլմի սցենարի հիմք է ծառայել։ 1905 թվականին լույ ընծայվեց նրա «Himmeluret» կատակերգությունը։

Նրա իսկական գրական բարձրակետը դարձավ 1915 թվականի «Jernbyrden» վեպը, որն ստացավ քննադատների դրական գնահատականը։ Սակայն Գաբրիել Սքոթի ամենահայտնի ստեղծագործությունը համարվում է 1918 թվականի «Kilden eller Brevet om fiskeren Markus» վեպը, որում պատմվում է սովորական կյանքով ապրող ու սովորական մտքերով փոթորկվող ձկնորս Մարկուսի մասին։

1921 թվականին լույս տեսավ հաջորդ՝ «Det gyldne Evangelium» գիրքը, որի գլխավոր հերոսները սուրբ Պետրոսը և Աստված էին, որոնք հանդիպում էին մարդկանց հետ և հետաքրքրությունից դրդված հետևում էին նրանց։ Մեծ ճանաչվածություն ձեռք բերեցին նրա «Fant» (1928) և «Josefa» (1930) գրքերը, իսկ դրանցից առաջինը հիշատակվում է Տ. Իբսենի 1937 թվականի էկրանավորման մեջ։ 1939 թվականին էկրանավորվեց նրա «De vergeløse» («Անպաշտպան») գիրքը, որում պատմվում էր փոքրիկ տղայի ճակատագրի մասին, որին իշխանությունները խլել էին մորից։

Գաբրիել Սքոթը երեխաների համար ևս գրել է գրքեր, այդ թվում բազմիցս վերահրատարակված «Sølvfaks som reiste ut i den vide verden» (1912) գիրքը, նաև «Hellige tre konger» (1900)։

1936 թվականին Սքոթը պարգևատրվեց գրական «Gyldendal’s Endowment» մրցանակով։

1930-ական թվականներին Սքոթը գերմանամետ հայեցակետ էր պաշտպանում։ Նա հրատարակում էր հոդվածներ, որոնցում դրականորեն էր անդրադառնում հիտլերյան Գերմանիային և Վիդկուն Կվիսլինգին։ Այդ առումով նա բազմաթիվ քննարկումների տեղիք տվեց հասարակության մեջ։ Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ նա հեռու էր պահում իրեն ֆաշիզմից, իսկ պատերազմի ընթացքում գրում էր հայրենասիրական բանաստեղծություններ։

Գաբրիել Սքոթը և Վիլհելմ Կրագը համարվում են Նորվեգիայի ամենանշանակալի բանաստեղծները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Նորվեգացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ
Զակարիա Բակալի

**Զակարիա Բակալի** (ֆր.՝ Zakaria Bakkali, ), բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա»-ի և Բելգիայի հավաքականի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «ՊՍՎ»
Բակալին իր կարիերան սկսել է հոլանդական «ՊՍՎ»-ի կազմում։

Հոլանդիայի առաջնությունում Զակարի Բակալին իր դեբյուտը նշել է 2013 թվականի օգոստոսի 3-ին՝ «ԱԴՈ Դեն Հագ»-ի դեմ խաղում։ 2013 թվականի օգոստոսի 10-ին «ՆԵԿ»-ի դեմ խաղում Բակալին դարձել է հեթ-տրիկի հեղինակ։

### «Վալենսիա»
2015 թվականի հուլիսի 6-ին Զակարիա Բակալին տեղափոխվել է իսպանական «Վալենսիա»։ Նա թիմի հետ կնքել է 5-ամյա պայմանագիր։

Իսպանական թիմի կազմում իր դեբյուտը Զակարիան նշել է օգոստոսի 22-ին՝ «Ռայո Վալեկանոյի» դեմ խաղում։ Թիմի կազմում իր անդրանիկ գոլը խփել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ «Լևանտե»-ի դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Բելգիայի ազգային հավաքականի կազմում Զակարիա Բակալին իր նորամուտը նշել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 15-ին՝ Ուելսի ազգային հավաքականի կազմում։ Նա երկրորդ խաղակեսում փոխարինել է Կևին Միռալյասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը ''psvjeugd.nl'' կայքում  

Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կլիստերվաթեն

**Կլիստերվաթեն** (), լիճ Նորվեգիայի և Ռուսաստանի սահմանին՝  в Պացոկի գետի հովտում։ Վարչատարածքային առումով մտնում է Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի և Նորվեգիայի Սյոր-Վարանգեր կոմունայի մեջ։ Ունի 17,2 կմ² մակերես, որից 12,75 կմ-ը Նորվեգիայում։  Գտնվում է ծովի մակերևույթից 21 մ բարձրության վրա։

Մտնում է Բարենցի ծովի ավազանի մեջ։ Ծովի հետ միանում է Պացոկի գետով։ Լիճը հիմնականում սնվում է ձնհալքից առաջացած ջրերով և անձրևահոսքերով։ Ափի ռելևֆը բազմազան է՝ դաշտավայրայինից մինչև 120 մ բարձրության բլուրներ։ Ունի 2 խոշոր ծոց՝ Ռուսաստանում գտնվող Կուիվալախտը և Նորվեգիայում գտնվող Նեվերսկրուկբուկտ ծովախորշը։ Լճում կան մի քանի կղզյակներ, որոնցից խոշորներն են Էլլենհոլմենը և Իսօ-Պալոսարին։ Պացիո գետով դեպի վեր միանում է Բյորվաթեն լճին, իսկ գետն ի վար միանում է  Ֆոսեվաթեն լճին։

Լճի ափին են տեղակայված նորվեգական Կոպարիկ, Սուլվիկ, Բրատլի, Վեստդալ, Վեստվոլ, Սուլվանգ, Նուրվիկ, Դալե բնակավայրերը։  Ռուսական բնակավայրեր լճի ափին չկան։ Արևելյան ափով է անցնում Р-21 «Կոլա» ավտոմայրուղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի լճեր
Կատեգորիա:Մուրմանսկի մարզի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
IOS 10

**iOS 10** - Apple կորպորացիայի iOS օպերացիոն համակարգի տարբերակ է, որը iOS 9-ի հաջորդն է։ Համակարգը ներկայացված է եղել 2016 թվականի հունիսի 13-ին *[[Apple Worldwide Developers Conference (WWDC)]]*-ի ժամանակ։ Շուկայում հայտնվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ից։

## Պատմություն
2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ին iPhone-ների, iPad-ների և iPod Touch-երի համար GM (Golden Master) տարբերակը մատչելի դարձավ բեռնելու համար։ Այս տարբերակը կարող են բեռնել այն օգտատերերը, որոնք գրանցված են մշակողի կարգավիճակով։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ին հայտնվեց տարբերակը։

## Փոփոխություններ
Զգալիորեն ընդլայնվել են Messages և Siri հավելվածների հնարավորությունները։ Մշակվել են Maps-ի, Photos-ի, Apple Music-ի, Apple News-ի և Home-ի դիզայնները։ Messages-ում ավելացված են անիմացիաներ և ներդրված խանութ, որում կան լայնացումներ, խաղեր և սթիքերներ և այլ գունավոր նկարներ։ Ավելացված է Messages-ով ոչ մեծ գումարների ուղարկման հնարավորություն։ Siri-ի համար ներկայացված է դեպի այլ հավելվածների ինտեգրացման հավելված՝ SiriKit։

## Աջակցվող սարքեր
Ներքևում ներկայացված է աջակցվող սարքերի ցուցակը։

**[[iPhone]]**
* iPhone 5
* iPhone 5C
* iPhone 5S
* iPhone 6
* iPhone 6 Plus
* iPhone 6s
* iPhone 6s Plus
* iPhone SE
* iPhone 7
* iPhone 7

**[[iPad]]**
* iPad Air
* iPad Air 2
* iPad mini (2-րդ մակարդակի)
* iPad mini (3-րդ մակարդակաի)
* iPad mini (4-րդ մակարդակաի)
* iPad 4

**[[IPod|iPod touch]]**
* iPod touch (6-րդ մակարդակի)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էփլ
Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր բջջային հեռախոսների համար
Կատեգորիա:2016 հայտնված արտադրանքներ
Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիա

**Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիա** (, *KHiO*), համալսարանական քոլեջ Օսլոյում, որը կրթություն է տալիս վիզուալ արվեստի, դիզայնի և կատարողական արվեստի բնագավառներում։ Սա Նորվեգիայի այն երկու հանրային բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից է, որտեղ կրթություն են ստանում վիզուալ արվեստի և դիզայնի մասնագետներ։ Մյուս հաստատությունը Բերգենի գեղարվեստի ազգային ակադեմիան է։ Ըստ bloomberg Businessweek-ի՝ Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիան դասվում է աշխարհի լավագույն դիզայնի ծրագրեր ունեցող 60 հաստատությունների շարքում։

## Պատմություն
Ակադեմիան հիմնադրվել է 1996 թվականին 5 անկախ քոլեջների միավորման արդյունքում։

* Արհեստի և արվեստի արդյունաբերության Նորվեգիայի ազգային ակադեմիա  (*Statens håndverks- og kunstindustriskole*), հիմնադրվել է  1818 թվականին
* Նորվեգիայի գեղարվեստի ազգային ակադեմիա (*Statens kunstakademi*), հիմնադրվել է 1909 թվականին
* Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիա (*Statens teaterhøgskole*), հիմնադրվել է 1952 թվականին
* Նորվեգիայի ազգային օպերայի ակադեմիա (*Statens operahøgskole*), հիմնադրվել է 1964 թվականին
* Նորվեգիայի ազգային բալետի ակադեմիա (*Statens balletthøgskole*), հիմնադրվել է 1979 թվականին

Այս նախկին քոլեջներն այժմ ներառված են երեք ֆակուլտետներում՝ դիզայնի, կատարողական արվեստի և վիզուալ արվեստի։

## Տեղայնք
Օսլոյի արվեստի ազգային ակադեմիան Օսլոյում հանգրվանել է տարբեր կառույցներում։ 2003 թվականի ամռանը Կատարողական արվեստի ֆակուլտետը տեղափոխվել է Օսլոյի կենտրոնում գտնվող Seilduken հին տեքստիլ գործարանի նոր կամպուս։ 2010 թվականից մյուս ֆակուլտետները նույնպես տեղափոխվել են այստեղ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kunsthøgskolen i Oslo, պաշտոնական կայք
* Kunstakademiet i Oslo , Վիզուալ արվեստի ֆակուլտետի պաշտոնական կայք
* Inspisientene på KHIO ,  Inspisientene/Stage Managers på KHiO

Կատեգորիա:Նորվեգիայի արվեստ
Կատեգորիա:Օսլոյի ակադեմիաներ
Ֆեմունդ

thumb|աջից|200px|Ֆեմունդ լճի քարտեզ 
**Ֆեմունդ** (), Նորվեգիայի մեծությամբ 3-րդ լիճը,  Մյոսա լճից և Րյոսվատն ջրամբարից հետո։ Մինչ 1960-ական թվականները հանդիսացել է Նորվեգիայի մեծությամբ 2-րդ լիճը։ Գտնվում է երկրի արևելքում՝ Շվեդիայի սահմանի մոտ, քիչ բնակեցված տարածքում։ Լճի մոտակայքում ոչ մի բնակավայր չկա։ Լճի տարածքը բաժանված է երկու մասի։ Մի մասը ընդգրկված է Հեդմարկ ֆյուլքեյի (մարզի) Էնգերդալ կոմունայի (համայնքի) մեջ, իսկ մյուսը՝ հյուսիսային հատվածը, Սյոն-Թրոդելագ ֆյուլքեյի Րյորուս կոմունայում։  Լճից սկիզբ է առնում Տրյուսիլելվ գետը, որը հոսում է դեպի Շվեդիա։

Լճում բնակվում են իշխան և սիգ տեսակի ձկներ։ Այն ընդգրկված է Ֆեմունսմարկաում։

Ամառային ամիսներին լճում նավարկում է զբոսաշրջային «Fæmund II» ջերմանավը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեմունինսմարկի ազգային պարկ. տեղեկատվական նյութ:  (նորվեգերեն)

Կատեգորիա:Նորվեգիայի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Կայսերական տաճարներ

250px|մինի|Շպայերի տաճար
**Կայսերական տաճարներ** (), Հռոմեական Սրբազան կայսրության տիրակալների անմիջական հովանավորությամբ կառուցված ռոմանական տաճարներին տրվող ավանդական անուն։ Տաճարին կից սովորաբար կառուցել են արքայական պալատ։ Այդպիսի տաճարը մեխանիկորեն դարձել է եպիսկոպոսական նստավայր։

Կայսերական տաճարներին բնորոշ առանձնահատկությունն այն է, որ ունեցել են երգչախմբի համար նախատեսված երկու վերնասրահ նավի սկզբում և վերջում։ Լրացուցիչ վերնասրահը նախատեսված է եղել կայսրի և նրա ընտանիքի համար։ Այդպիսով` կայսեր իշխանությունը հավասարվել է Աստծո իշխանությանը, իսկ վերնատները խորհրդանշել են Աստծո և կայսեր իշխանության որոշակի տարբերությունը։

## Հռենոսյան տաճարներ
Կայսերական առաջին տաճարը եղել է Շպայերի տաճարը, որի շինարարությունն սկսվել է 1030 թվականին Կոնրադ II կայսեր պատվերով։ Այն պետք է դառնար Սալյան արքայատոհմի տոհմական հանգստարանը։ Տաճարը վերակառուցվել է Հենրի IV-ի օրոք, իսկ 1082-1104 թվականին ավելացվել են կամարներ։

Հենրի IV-ի օրոք, բացի Շպայերի տաճարից, կայսերական տաճարի տիտղոս են ստացել ևս երկուսը` Մայնցի և Վորմսի տաճարները։ Մայնցի տաճարը կառուցվել է արքայի անմիջական հսկողությամբ, իսկ Վորմսի տաճարը կայսերական տաճարների շարքին է դասվել իր շքեղության և հանդիսավորության շնորհիվ։ Բոլոր երեք տաճարները գտնվել են Հռենոսի շրջակա քաղաքներում, ինչի համար դրանք երբեն կոչվում են «Հռենոսյան կայսերական տաճարներ»։

## Այլ տաճարներ
Կայսերական տաճարների կառուցումը չի սահմանափակվել արդեն եղածներով։ Հենց «Կայսերական տաճար» անվանված հերթական տաճարը կառուցվել է Քյոնիգսլուտերում Լոտար II կայսեր հովանավորությամբ։ Հենրի II Սրբակյաց կայսեր օրոք կառուցվել է Բամբերգի տաճարը, որտեղ իր մահից հետո արքան դասվել է սրբերի կարգը։ Կայսերական են համարվել նաև Աախենի և Ֆրանկֆուրտի տաճարները, քանի որ այնտեղ կատարվել են արքաների օծման արարողություններ։

XII դարից հետո կառուցված տաճարները չունեն այն հանդիսավորությունը, ինչ դրանց նախորդները։ Այսպես` Պրահայի Սուրբ Վիտուսի մայր տաճարը, կառուցված լինելով Կառլոս IV կայսրի կողմից, հռչակվել է կայսրության գլխավոր տաճար, սակայն այն երբեք չի համարվել «կայսերական»։

## Տաճարների ցանկ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով