Մելս Մկրտումյան

**Մելս Պարգևի Մկրտումյան** (), հայ մարզական հոգեբան։ Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր (2005): Սամբո և ձյուդո մարզաձևերի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Մելս Մկրտումյանը ծնվել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Անգեղակոթ (Հայաստանի Սյունիքի մարզ) գյուղում։ 1957-1966 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի թիվ 89 միջնակարգ դպրոցը։ 1966-1970 թվականներին սովորել է Երևանի ակադեմիայի Թամանյանի անվան շինարարական տեխնիկումում, կահույքային արտադրություն մասնագիտությամբ, տեխնիկ-տեխնոլոգի որակավորմամբ։ 1973-1977 թվականներին սովորել և ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը, ֆիզիկական կուլտուրա և սպորտ մասնագիտությամբ ֆիզիկական դաստիարակության դասատուի` ըմբշամարտի մարզչի որակավորմամբ։ 1979-1983 թվականներին Ֆիզիկական կուլտուրայի հոգեբանության համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտ, հոգեբանություն մասնգիտությամբ (Ռուսաստա), Մոսկվա)։
1977-1991 թվականներին աշխատել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտում։ 1988 թվականի երկրաշարժից հետո Մկրտումյանի նախաձեռնությամբ կազմվել է պրակտիկ հոգեբանների խումբ, որը վերականգնողական աշխատանքներ է ծավալել աղետի գոտում։ 1991 թվականից՝ ԵՊՀ դասախոս, 1992 թվականից, միաժամանակ՝ ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղի հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։ 2004-2007 թվականներին եղել է ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիայի կառավարման հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։ 2006-2011 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի հոգեբանության տեսության և պատմության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Հանդիսանում է Հայաստանում արտակարգ և ճգնաժամային իրավիճակների հոգեբանության հիմնադիրը։ 2011-2016 թվականներին եղել է  Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կրթության հոգեբանության և սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի հոգեբանության տեսության և պատմության ամբիոնի վարիչ։

Աշխատությունները վերաբերում են անձի հոգեվիճակի, կամային դրսևորումների, ինքնակառավարման, ինքնակարգավորման, արտակարգ պայմաններում անձի հոգեբանական հարմարման հիմնախնդիրներին։ Հեղինակ է «Արտակարգ իրավիճակների հոգեբանություն» (2005) ուսումնամեթոդական ձեռնարկի։

## Անդամակցություն
* Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին առընթեր գործող գիտական աստիճաններ շնորհող ՀՀ ԲՈՀ-ի 020 մասնագիտական խորհրդի անդամ (2002-2007)
* Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին առընթեր գործող գիտական աստիճաններ շնորհող ՀՀ ԲՈՀ-ի 060 մասնագիտական խորհրդի անդամ 
* 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո նախաձեռնել է աղետից տուժած ազգաբնակչության հոգեբանական օգնության կամավորական խումբ, որի հիման վրա մեկ տարի հետո ստեղծվել է «7 դեկտեմբերի» ֆրանս-հայկական բարեգործական կազմակերպությունը, որին անդամակցել է մինչև 2000 թվականը ներառյալ։
* 1988-1995 թվականներին անդամակցել է Ֆրանսիական բժիշկներ առանց սահմանի (*MSF*) կազմկերպությանը։

## Հրապարակումներ
* Արտակարգ պայմաններում անձի հոգեբանական վերականգնման տեխնիկան։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1997, 125 էջ
* Արտակարգ պայմաններում մարդկանց կենսագործունեության և հոգեկան առողջության պահպանման առանձնահատկությունները։ Երևան, Երևանի համալսարանի  հրատարակչություն, 1999, 180 էջ։
*Հուզակամային ոլորտի հոգեբանություն։ Առարկայական ծրագիր բակալավրիական ուսուցման դասընթացի։ Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 2010:
* Արտակարգ իրավիճակների հոգեբանության կանխարգելման և վերականգնողական հիմնախնդիրները։ Ուսումնական Ձեռնարկ, Երևան, Զանգակ-97, 2008, 320 էջ։
* Արտակարգ իրավիճակների հոգեբանություն։ Փրկարարների հոգեբանական պատրաստության տեխնոլոգիաներ։ Երևան, Զանգակ, 2013, 248 էջ։

### Ուսումնամեթոդական ձեռնարկներ
* Влияние вербальных компонентов психологической регуляции на результативность деятельности (на материале спортивной борьбы дзюдо). Автореферат дисс. на соиск. уч. степени кандидата психологиеских наук. Москва – 1984.
* Մոդիֆիկացված հոգեկանոնավորման մեթոդիկա և նրա կիրառման հիմնական պահանջները // В кн. «Методы комплексного контроля и совершенствования процесса подготовки высококвалифицированных спортсменов» (на армянском языке), Ереван, 1988, с. 34-41.
* Հոգեկարգավորման հնարքների ուսուցման մեթոդիկան սպորտում (Մեթոդական ցուցումներ)։ Հայկական ՍՍՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի պետական կոմիտե, Երևան, 1989, 35 էջ։
* Հոգեկանոնավորման մեթոդները և ինքնականոնավորման հնարքների ուսուցումը սպորտում։ ՀՍՍՀ ժողովրդական կրթության մինիստրություն, հանրապետական ուսումնամեթոդական կաբինետ, Երևան, 1989, 58 էջ։
*Արտակարգ պայմաններում անձի հոգեբանական վերականգնման տեխնիկան։ Կիրառական հոգեբանություն։ Ուսումնական ձեռնարկ։ Երևան։ Ա.հ., 1997:
* Արտակարգ իրավիճակների հոգեբանություն (առարկայական ծրագիր)։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 2005, 52 էջ։
* Методика обучения школьников навыкам психологической защиты в экстремальных условиях. Международная академия наук экологии и безопасности жизнедеятельности (МАНЭБ). ВЕСТНИК. том 10. ном.6. Санкт Петербург. 2005 (с. 14-18.).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ