Ամանկուլ Կուտուբաև

**Ամանկուլ Կուտուբաև** (), ղրղզ և խորհրդային թատերական գործիչ, ռեժիսոր, թատրոնի դերասան, դրամատուրգ: Ղրղզստանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1946): Տոկտոգուլ Սաթիլգանովի անվան Ղրղզստանի ԽՍՀ պետական ​​մրցանակի դափնեկիր (1970)։

## Կենսագրություն
Ամանկուլը շատ վաղ է կորցրել ծնողներին (Նրա մայրը մահացել է, երբ նա չորս տարեկան էր, իսկ հայրը՝ երբ նա իննը տարեկան էր) և սկսել է աշխատել: Հատուկ կուրսերի ավարտից հետո, արդեն տասնյոթամյա հասակում աշխատում էր ուսուցիչ հարազատ գյուղում՝ Ջիլամիշում:

1926 թվականին ընդունվել է Ղրղզստանի երաժշտական-դրամատիկական թատերական ստուդիա (այժմ - Ղրղզստանի Տ. Աբդումոմունովի անվան ազգային ակադեմիական դրամատիկական թատրոն), որում նա համատեղել է ուսուցումը դերասանական վարպետության և ռեժիսորի օգնականի պարտականությունների կատարման հետ։

1930 թվականին ստուդիան վերանվանվում է Ղրղզստանի ազգային թատրոն, իսկ Կուտտուբաևը սկսում է ինքնուրույն ռեժիսորական գործունեություն: 1932 թվականին նա դառնում է թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը: Ռեժիսուրայի մասին լրացուցիչ գիտելիքներ ձեռք բերելու համար Ամանկուլ Կուտտուբաևը ընդունվել է Լունաչարսկու անվան թատերական արվեստի պետական ​​ինստիտուտի ռեժիսորական բաժինը, որն ավարտել է 1940 թ: Նույն թվականին անդամագրվել է ԽՄԿԿ (բ)։

1939-1952 թվականներին Ղրղզստանի օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր (մինչև 1944 թվականն անվանվել է Ղրղզստանի երաժշտական-դրամատիկական թատրոն), 1952-1963 թվականներին դրա տնօրեն:

Դեռևս Ռուսաստանի թատրոնի և արվեստի ինստիտուտի չորրորդ կուրսի ուսանող լինելով Ֆրունզեի անվան երաժշտական ​​և դրամատիկական թատրոնի բեմում նա բեմադրեց առաջին ղրղզական «Այչուրեկ» օպերան։ Օպերան ներկայացվել է 1939 թվականի մայիսին ղրղզական արվեստի առաջին տասնամյակում՝ Մոսկվայում և արժանացել քննադատների բարձր գնահատականին։ Նրա արտադրությունը ոչ միայն վերագրվեց Կուտտուբաևին որպես դիպլոմային աշխատանք, այլև ռեժիսորին բերեց Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան, ինչպես նաև Ղրղզստանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչում:

Ավարտելով Ռուսաստանի թատրոնի և արվեստի ինստիտուտը հիմնեց Ղրղզստանի առաջին՝ երիտասարդ ռեժիսորների խումբը:

Ամանկուլ Կուտտուբաևը «Հայրենասերներ» օպերայի լիբրետոյի հեղինակն է (1941 թ. Կուբանիչբեկ Մալիկովի հետ միասին): Դա առաջին խորհրդային օպերան էր, որը նվիրված էր Հայրենական մեծ պատերազմի բռնկմանը, և դրա հիմնական թեման, որը հիմնված էր ղրղզական ժողովրդական երգերի վրա՝ կամավորների ճակատ մեկնելն է: Կուտուբաևը նաև ղեկավարել է օպերան, որի պրեմիերան կայացել է 1941 թվականի նոյեմբերի 14-ին։

1943 թվականին Կասիմալի Էշիմբոկովի հետ, որպես ռեժիսոր բեմադրել է առաջին ղրղզական ազգային երաժշտական կատակերգությունը՝ «Ով ինչ է արել», որը, սակայն, բեմում երկար ժամանակով չէր.:

1946 թվականին Կուտտուբաևին շնորհվել է Ղրղզստանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։

1964 թվականին թոշակի է անցել։ Թոշակի անցնելուց հետո՝ 1970 թվականին, նախկինում բեմադրած «Մանաս» օպերայի համար ստացել է Ղրղզստանի ԽՍՀ Տոկտոգուլ Սաթիլգանովի անվան պետական ​​մրցանակ։

Նա մահացել է 1984 թվականի մայիսին ինսուլտի հետևանքով։

## Թատերական գործունեություն
### Պիեսների հեղինակ
* «Կոլտնտեսության թշնամիներ» (1932),
* «Ջանիլ» (1946, Կուբանիչբեկ Մալիկովի հետ միասին),
* «Մենք այն չենք, ինչ եղել ենք» (1951 թ. Կուբանիչբեկ Մալիկովի հետ միասին),
* «Молодцы» («Ազամատտար», Կուբանիչբեկ Մալիկովի հետ միասին),

### Դրամատիկական ռեժիսոր
* «Կոլխոզի թշնամիները» (1932, հիմնված իր իսկ խաղի վրա),
* «Ոչ թե մահ, այլ կյանք» («Աջալի փոխարեն», 1934, Ժուսուպ Տուրուսբեկովի պիեսի հիման վրա)

### Օպերայի ռեժիսոր
**1938 թվական**- «Ոչ թե մահ, այլ կյանք» («Աջալի փոխարեն») (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի հետ միասին; կոմպոզիտորներ՝ Վլասով, Մալդիբաև, Ֆերե),

**1939 թվական** - «Լուսնային գեղեցկուհի» («Այչուրեկ») (կոմպոզիտորներ: Վլասով, Մալդիբաև, Ֆերե),

**1940 թվական** - «Դադարեցրեք» (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի հետ միասին; կոմպոզիտոր - Վեպրիկ),

**1941 թվական** - «Ազգի երջանկության համար» («Ֆրունզը թուրքական ճակատում») (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի հետ միասին, կոմպոզիտորներ՝ Վլասով, Ֆերե),

**1941 թվական** - «Հայրենասերներ» (կոմպոզիտորներ. Վլասով, Մալդիբաև, Ֆերե),

**1942 թվական** - «Ոսկե նախաբազուկ» («Կոկուլ») (Օլգա Միխայիլովնա Բորիսևիչի հետ համատեղ, կոմպոզիտորը՝ Ռուխվերգերն է);,

**1943 թվական** - «Ով ինչ է արել» (Կասիմաալի Էշիմբեկովի հետ, կոմպոզիտորներն էին՝ Աբդրաև, Տուլեև, Ամանբաև, Մալդիբաև),

**1946 թվական** (Վերաշխատված է **1966 թվականին**) -  «Մանաս» (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի հետ համատեղ, կոմպոզիտորներն էին՝ Վլասովը, Մալդիբաևը, Ֆերեն),

**1949 թվական** - «Կարմեն» (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի հետ համատեղ, կոմպոզիտորը՝ Բիզեն),

**1951 թվական** - «Իսիկ-Կուլի ափին» (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլևի և Սավել Անատոլիևիչ Մալյավինի հետ համատեղ, կոմպոզիտորներն էին՝ Վլասովը, Մալդիբաևը, Ֆերեն),

**1952 թվական** - «Այդար և Այշա» (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլիևի հետ համատեղ, կոմպոզիտորներ՝ Ամանբաև և Գերմանով),

**1954 թվական** - «Ոչ թե մահ, այլ կյանք» («Աջել օրդունա») (Վլադիմիր Յակովլևիչ Վասիլիևի հետ համատեղ, կոմպոզիտորներն էին՝ Վլասովը, Մալդիբաևը, Ֆերեն),

**1958 թվական** - «Տոկտոգուլ» (կոմպոզիտորներն էին՝ Վլասովը, Մալդիբաևը, Ֆերեն),

**1960 թվական** - «Մայսարայի հնարքները» (Կոմպոզիտոր՝ Յուդակով),

**1961 թվական** - «Ջամիլյա» (Ռոման Իրինարխովիչ Տիխոմիրովիի հետ համատեղ, կոմպոզիտոր՝ Ռաուխվերգեր) և այլն

## Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
* Ղրղզստանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1939)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1939 թվականի հունիսի 7) - *Ղրղզստանի թատերական արվեստի զարգացման գործում ակնառու ծառայությունների համար*
* Ղրղզստանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1946)
* Լենինի շքանշան (1958 թվականի նոյեմբերի 1)
* Տոկտոգուլ Սաթիլգանովի անվան Ղրղզստանի ԽՍՀ պետական ​​մրցանակ (1970)

## Հիշողություն
* Նրա անունով է կոչվել Ղրղզստանի մայրաքաղաք Բիշքեկի փողոցներից մեկը։
* Նրա անունը կրում է Կուտտուբաևի հայրենի թաղամասում՝ Սոկուլուկսկիի միջնակարգ դպրոցը։
* 1990 թվականին Կոպբայ Կումուսալիևը գիրք է հրատարակել Ամանկուլ Կուտտուբաևի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղրղզ դերասաններ