Ծի Սինլյան

**Վու Լիեն-տեն** (, ), ծնվել է Նեղուցների բնակավայրերում՝ Պենանգում (այժմ՝ Մալայզիա, Պենանգ նահանգ)։ Նրա տոհմական ծագումը Ցին կայսրության Գուանդուն նահանգի Սիննինի շրջանի Տըհան քաղաքից է (այժմ՝ Չինաստան, Գուանդուն նահանգ, Թայշան քաղաք, Սիպիենսյան գյուղ)։Չինացի և մալայզիացի բժշկագետ, հանրային առողջապահության մասնագետ, կարանտինի և համաճարակների դեմ պայքարի գործի առաջամարտիկ: Նա բեկումնային ավանդ է ներդրել Չինաստանի ժամանակակից բժշկության կայացման, բժշկական կրթության, հանրային առողջապահության և վարակիչ հիվանդությունների ուսումնասիրության գործում

## Կյանք
### Կրթությունը արտերկրում
1879 թվականի մարտի 10-ին Վու Լիեն-տեն ծնվել է Բրիտանական Մալայայի Պենանգ կղզում։ Նա չինացի հայտնի հասարակական գործիչ և հեղափոխական Հուան Նայշանի (Huang Naishang) փեսան էր։Ավարտել է Պենանգի դպրոցը։1896-1899，1896-1899 թվականներին, ստանալով Թագուհու կրթաթոշակը, մեկնել է Մեծ Բրիտանիա՝ Քեմբրիջի համալսարանի Էմանուել քոլեջում սովորելու, որտեղ հետազոտել է վարակիչ հիվանդություններ և բակտերիոլոգիա։ 1899-1902 թվականներին ընդունվել է Սուրբ Մարիամի հիվանդանոց (St Mary's Hospital)՝ դառնալով այդ հիվանդանոցի առաջին չինացի պրակտիկանտը։ Հետագայում վերապատրաստվել և հետազոտություններ է անցկացրել Լիվերպուլի արևադարձային բժշկության դպրոցում, Գերմանիայի Հալլեի համալսարանի Հիգիենայի ինստիտուտում և Ֆրանսիայի Պաստերի ինստիտուտում։

1903 թվականին ստացել է Քեմբրիջի համալսարանի բժշկագիտության դոկտորի աստիճան և վերադարձել Մալայա՝ բացելով սեփական կլինիկան, ինչպես նաև Կուալա Լումպուրի Բժշկական հետազոտությունների ինստիտուտում զբաղվել է արևադարձային հիվանդությունների ուսումնասիրությամբ։1907 թվականին Վու Լիեն-թեն հրավիրվել է Լոնդոն՝ մասնակցելու աստվածաբանության դոկտոր Վեն Լինլանի կողմից անցկացվող հակաափիոնային կոնֆերանսին։ Նույն թվականին նա հրավիրվել է ստանձնելու Տյանցզինի բանակի բժշկական քոլեջի փոխտնօրենի պաշտոնը։

### Պայքար ժանտախտի դեմ
մինի
1910 թվականի դեկտեմբերին Չինաստանում բռնկվեց Մանջուրյան մեծ ժանտախտը։ Լունյու կայսրուհին Վու Լիեն-տեին նշանակեց Մանջուրիայի երեք նահանգների համաճարակի կանխարգելման գլխավոր լիազոր բժշկական սպա և ուղարկեց Հարբին՝ իրավիճակը հետազոտելու և հակահամաճարակային աշխատանքներ իրականացնելու համար։ 1910 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Վու Լիեն-տեն իր օգնականի՝ Բանակի բժշկական քոլեջի բարձր կուրսի ուսանող Լին Ցզյառուիի հետ ժամանեց համաճարակի օջախ՝ Հարբին։ Նա ստանձնեց կանխարգելիչ միջոցառումների ղեկավարումը և չորս ամսվա ընթացքում հաջողությամբ վերահսկողության տակ առավ համաճարակըԺամանակակից բժշկական մեթոդների միջոցով նա հաստատեց, որ ժանտախտը փոխանցվում է շնչառական ուղիներով։ Համաճարակի դեմ պայքարի համար նրա նախագծած առավել հոծ և գործնական դիմակները հետագայում մեծ զարգացում ապրեցին ու լայնորեն կիրառվեցին՝ համարվելով ժամանակակից N95 դիմակների նախատիպերից մեկը։

1911 թվականի սկզբին նա Հարբինում հիմնեց Չինաստանի առաջին ժանտախտի հետազոտական ինստիտուտը։ 1911 թվականին Լունյու կայսրուհին հրամայեց պարգևատրել նրան իր արժանիքների համար，նա արժանացավ բժշկագիտության «ծինշի» (Jǐnshì) աստիճանի (կայսերական բարձրագույն գիտական աստիճան)։

1911 թվականի ապրիլի 3-ից ապրիլի 28-ը Ֆենթիենում (այժմ՝ Շենյան) տեղի ունեցավ «Ժանտախտի հետազոտման միջազգային համաժողովը», որին մասնակցում էին փորձագետներ 11 երկրներից։ Համաժողովի նախագահն էր Մանջուրիայի երեք նահանգների համաճարակի կանխարգելման գլխավոր բժշկական սպա, դոկտոր Վու Լիեն-տեն։ Համաժողովին մասնակցող չինացի և օտարերկրյա մասնագետները խորհուրդ տվեցին Ցին կայսրության կառավարությանը Մանջուրիայում հիմնել մշտական գործող հակահամաճարակային հաստատություններ՝ կանխելու համար համաճարակի հնարավոր վերադարձը։

### Համաճարակի կանխարգելում և բժշկություն
մինի|291x291փքս
1912 թվականին, Չինաստանի Հանրապետության հիմնադրումից հետո, Վու Լիեն-տեն Պեկինի ժամանակավոր կառավարության կողմից հրավիրվեց ստանձնելու այն ժամանակվա նախագահ Յուան Շիկայի անձնական բժշկի պաշտոնը։ Նույն թվականին նա Հարբինում կազմակերպեց Հյուսիսային Մանջուրիայի համաճարակի կանխարգելման գրասենյակի և դրան կից հիվանդանոցի հիմնադրումը։1912 թվականի հոկտեմբերի 1-ին հիմնադրվեց Հյուսիսային Մանջուրիայի համաճարակի կանխարգելման գրասենյակը, որի կենտրոնակայանը (գլխավոր հիվանդանոցը) գտնվում էր Հարբինում, իսկ Վու Լիեն-տեն նշանակվեց գլխավոր բժշկական սպա։ Սա Չինաստանի պատմության մեջ առաջին մշտական գործող հակահամաճարակային հաստատությունն էր։ 1916 թվականին կառույցի անվանումը փոխվեց՝ դառնալով «Մանջուրիայի երեք նահանգների համաճարակի կանխարգելման գործերի գլխավոր վարչություն»։

1915 թվականին Վու Լիեն-տեն, Յան Ֆուցինը և այլք համատեղ հիմնադրեցին Չինական բժշկական ասոցիացիան (Chinese Medical Association) և հրատարակեցին «Չինական բժշկական ամսագիրը»։ Վու Լիեն-տեն ստանձնեց ասոցիացիայի քարտուղարի և ամսագրի գլխավոր խմբագրի պաշտոնները։

1918 թվականին Վու Լիեն-տեն նշանակվեց Չինաստանի Հանրապետության Բեյյանի կառավարության Կենտրոնական համաճարակային բյուրոյի տնօրեն և Պեկինի կենտրոնական հիվանդանոցի (այժմ՝ Պեկինի համալսարանի ժողովրդական հիվանդանոց) գլխավոր բժիշկ։ Պեկինի կենտրոնական հիվանդանոցը հիմնադրվել էր Վու Լիեն-տեի նախաձեռնությամբ. բացի Ֆինանսների նախարարության հատկացումներից, միջոցների մեծ մասը հայթայթվել էր հանգանակությունների միջոցով։ Հիվանդանոցը բացվեց 1918 թվականի հունվարի 27-ին, և նա դարձավ դրա առաջին տնօրենը։ 1919 թվականի հունվարին, ներկայացնելով Պեյյանի կառավարության Արտաքին գործերի նախարարությունը, նա մեկնեց Շանհայ՝ վերահսկելու ափիոնի այրման գործընթացը։ Վու Լիեն-տեն արժանացել է Շանհայի Սուրբ Հովհաննեսի համալսարանի, Հոնկոնգի համալսարանի և Ճապոնիայի Տոկիոյի բժշկական համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչումների, ինչպես նաև եղել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ և ԽՍՀՄ Միկրոբիոլոգների ընկերության արտասահմանյան անդամ։

Վու Լիեն-տեն հաջորդաբար ղեկավարել է համաճարակների կանխարգելման աշխատանքները՝ վերահսկողության տակ առնելով 1917 թվականի Սույյուանի ժանտախտը, 1919 թվականի Հարբինի խոլերան, 1920 թվականի Չինաստանի հյուսիս-արևելքի (Մանջուրիայի) ժանտախտը և 1932 թվականի Շանհայի խոլերան։

Վու Լիեն-տեն հաջորդաբար ղեկավարել է համաճարակների կանխարգելման աշխատանքները՝ վերահսկողության տակ առնելով 1917 թվականի Սուիյուենի ժանտախտը, 1919 թվականի Հարբինի խոլերան, 1920 թվականի Չինաստանի հյուսիս-արևելքի (Մանջուրիայի) ժանտախտը և 1932 թվականի Շանհայի խոլերան։1937 թվականի ապրիլին նա ստանձնեց Չինական բժշկական ասոցիացիայի Հանրային առողջապահության ընկերության նախագահի պաշտոնը։

### Վերադարձ դեպի Պինլան
1937 թվականին, երբ Ճապոնիան գրավեց Շանհայը, Վու Լիեն-տեն, խորապես վշտացած իր տիկնոջ մահվան պատճառով, վերադարձավ իր ծննդավայր՝ Մալայա։ Այնտեղ նա բացեց սեփական կլինիկա և նվիրվեց բժշկությանը, իսկ ավելի ուշ Կուալա Լումպուրում հիմնադրեց Կուալա Լումպուրի բժշկական հետազոտությունների կենտրոնը։ 1947 թվականին նա վերջին անգամ այցելեց Չինաստան։

1951 թվականին Վու Լիեն-տեն Պեկինի Տոնթածի նրբանցքում։1959 թվականին հրատարակված իր «Ժանտախտի դեմ պայքարողը» (Plague Fighter) ինքնակենսագրական գրքի առաջաբանում Վու Լիեն-տեն գրել է. «Ես իմ կյանքի մեծ մասը նվիրել եմ հինավուրց Չինաստանին՝ Ցին կայսրության վերջին տարիներից մինչև Հանրապետության հիմնադրումը և մինչև Կուոմինտանի իշխանության անկումը. անցյալի իրադարձությունները դեռ վառ են իմ հիշողության մեջ: Նոր Չինաստանի կառավարության ստեղծումը այս մեծ երկրին կբերի հավերժ երջանկություն և բարգավաճում...»։

1960 թվականի հունվարի 21-ին Վու Լիեն-տեն վախճանվեց Մալայայում՝ 82 տարեկան հասակումԲրիտանական «The Times» պարբերականը նշել է. «Նա հումանիտար ոլորտի մեծագույն մարտիկ էր, և չկա ավելի արժեքավոր բան, քան այն ժառանգությունը, որ նա թողեց աշխարհին, որով մենք կարող ենք հպարտանալ...»։ «British Medical Journal»-ի մահախոսականում ասվում էր. «Վու Լիեն-տեի մահով բժշկական աշխարհը կորցրեց մի լեգենդար անհատականության։ Մենք երբեք չենք կարող փոխհատուցել այն ամենի համար, ինչ նա արեց մեզ համար իր ողջ կյանքի ընթացքում. մենք հավերժ երախտապարտ կլինենք նրան»։

Վու Լիեն-տեն հաջորդաբար հիմնադրել և ղեկավարել է ընդհանուր առմամբ 20 կարանտինային կայաններ, հիվանդանոցներ և հետազոտական ինստիտուտներ։ Նա նաև հիմնադրել է Բինծյանի բժշկական քոլեջը (որը հանդիսանում է Հարբինի բժշկական համալսարանի նախագիծը)։ Բացի այդ, Վու Լիեն-տեն կազմակերպել կամ մասնակցել է այնպիսի կառույցների հիմնադրմանը, ինչպիսիք են՝ Չինական բժշկական ասոցիացիան, Չինաստանի բորոտության օգնության ընկերությունը, Չինաստանի միկրոբիոլոգիական ընկերությունը, Չինաստանի հակատուբերկուլյոզային ասոցիացիան, Չինաստանի հանրային առողջապահության ընկերությունը, Չինաստանի գիտական ընկերությունը և այլն։

### Թողած ժառանգությունը
1965 թվականին Վու Լիեն-տեի և Վան Ծիմինի համահեղինակած «Չինական բժշկության պատմություն» գիրքը (անգլերեն, հրատարակված 1932 թվականին Շանհայում) ընտրվեց որպես «ֆեոդալիզմի, կապիտալիզմի ու ռեվիզիոնիզմի» և «օտարամոլության» դեմ քննադատության թիրախ։ Պատճառն այն էր, որ այդ ժամանակ համարվում էր, թե գիրքը սխալ պատկերացումներ ունի ավանդական չինական բժշկության վերաբերյալ։ Չինաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի բժշկության պատմության բաժնի մասնագետներ Մա Կանվենը և Ցայ Ծինֆենը ստանձնեցին գրքի թարգմանությունը։ Երբ թարգմանությունն ավարտվեց, սկսվեց «Մշակութային հեղափոխությունը», և քանի որ ղեկավարները զբաղված էին այլ հարցերով, այս չինարեն թարգմանությունը տպագրվեց ընդամենը 15 օրինակով։ Նախատեսված քննադատական գործընթացն այդպես էլ տեղի չունեցավ։

1990 թվականին Չինաստանի միկրոբիոլոգիական ընկերությունը նամակ ստացավ Միկրոբիոլոգիական ընկերությունների միջազգային միությունից (IUMS)՝ խնդրելով տեղեկություններ տրամադրել իր հիմնադիրներից մեկի՝ Վու Լիեն-տեի մասին։ Չինաստանի միկրոբիոլոգիական ընկերության այն ժամանակվա քարտուղարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Չեն Գուանշենը բացարձակապես ոչինչ չգիտեր Վու Լիեն-տեի մասին։ Նա ուսումնասիրեց արխիվները և պարզեց, որ Վու Լիեն-տեի անունը գրեթե դադարել էր հայտնվել չինարեն հրատարակություններում։

1996 թվականին Վու Լիեն-տեի դուստրը՝ Վու Յուլինը, այցելեց Հարբին՝ իր ծննդավայրը։ Հարբինի բժշկական համալսարանը և Հեյլունցզյան նահանգի Ժողովրդական քաղաքական խորհրդատվական խորհուրդը հյուրընկալեցին նրան։ Այն ժամանակվա նահանգային խորհրդի փոխնախագահ, Հարբինի բժշկական համալսարանի սրտանոթային հիվանդությունների պրոֆեսոր Ֆու Շիյինը հանդիպեց Վու Յուլինի հետ և նրանից նվեր ստացավ «Հիշելով դոկտոր Վու Լիեն-տեին. Ժանտախտի դեմ պայքարողը» լուսանկարների ալբոմը։ Այս ալբոմը խորապես հուզեց պրոֆեսոր Ֆուին, ով մինչ այդ քիչ բան գիտեր Վու Լիեն-տեի մասին։

1998 թվականին Ֆու Շիյինի և այլոց նախաձեռնությամբ Հարբինի բժշկական համալսարանի 29 շրջանավարտներ համատեղ առաջարկագիր ներկայացրին Հարբինի քաղաքային կառավարությանը՝ առաջարկելով Բինցզյան հիվանդանոցի նախկին շենքում հիմնել Վու Լիեն-տեի հուշահամալիր-թանգարան։ Այդ առաջարկն արժանացավ Հարբինի քաղաքային առաջարկների մրցույթի հատուկ մրցանակին։ 1998 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Հարբինի կառավարությունը շենքը հաստատեց որպես քաղաքային մակարդակի պահպանվող պատմամշակութային հուշարձան, իսկ 1999 թվականի հունվարին այն ընդգրկվեց Հեյլունցզյան նահանգի պահպանվող հուշարձանների ցանկում։

1999 թվականի մարտի 10-ին Հարբինի բժշկական համալսարանում տեղի ունեցավ հանդիսավոր գիտաժողով՝ նվիրված Վու Լիեն-տեի ծննդյան 120-ամյակին։ 1999 թվականի մարտի 13-ին Պեկինի մանկաբուժության մայրաքաղաքային ինստիտուտում անցկացվեց սեմինար-քննարկում՝ նվիրված մեր երկրի ժամանակակից բժշկության ռահվիրա, դոկտոր Վու Լիեն-տեի ծննդյան 120-ամյա հոբելյանին։

2001 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Հարբինի բժշկական համալսարանի հիմնադրման 75-ամյակի առթիվ, համալսարանի գլխավոր մասնաշենքում բացվեց Վու Լիեն-տեի հուշասենյակը, իսկ գրադարանի առջև կանգնեցվեց նրա բրոնզե արձանը։

2003 թվականին Չինաստանում բռնկվեց «SARS»-ը (ատիպիկ թոքաբորբ), ինչը հանրության ուշադրությունը սևեռեց վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների վրա։ Չեն Կուանշենը, «China Education Daily» թերթի հրավերով, հոդված գրեց Վու Լիեն-տեի և հյուսիս-արևելքում նրա իրականացրած ժանտախտի դեմ պայքարի մասին։ Սա կես դարվա ընթացքում առաջին դեպքն էր, երբ Վու Լիեն-տեի անունը հայտնվեց զանգվածային լրատվամիջոցներում։ Դրանից հետո Չինաստանի տարբեր շրջանակների հետաքրքրությունը նրա նկատմամբ կտրուկ աճեց, և Վու Լիեն-տեի հայտնիությունը հետզհետե վերականգնվեց։ Նրա հիշատակին նվիրված միջոցառումներ սկսեցին կազմակերպվել երկրի տարբեր վայրերում։

2008 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Հարբինում բացվեց Վու Լիեն-տեի հուշահամալիր-թանգարանը, որը հիմնադրվել էր Հարբինի բժշկական համալսարանի կողմից և կազմակերպվել նույն համալսարանի թիվ 1 կից հիվանդանոցի ջանքերով։

## Նոբելյան մրցանակի թեկնածու
1935 թվականին նա առաջադրվել է Ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի՝ «թոքային ժանտախտի բնագավառում իր կատարած աշխատանքի, և հատկապես դրա տարածման հարցում տարբաղանների (արջամկների) դերի բացահայտման համար»։Նոբելյան մրցանակի թեկնածուների վերաբերյալ տեղեկատվության գաղտնիության ժամկետը 50 տարի է, ուստի այս լուրը միայն 2007 թվականին հրապարակվեց Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կայքում։ Այդ ժամանակ նա ուներ Միացյալ Թագավորության քաղաքացիություն։ Վու Լիեն-տեն չինական աշխարհի առաջին Նոբելյան մրցանակի թեկնածուն է։

## Ստեղծագործություններ
* «Չինական բժշկության պատմություն»
* «Տրակտատ ժանտախտի մասին»
* «Տրակտատ խոլերայի մասին»
* «Ժանտախտի դեմ պայքարողը. Վու Լիեն-տեի ինքնակենսագրությունը»

## Ընտանիք
* Առաջին կինը՝ Հուան Շուցյոն (?-1937). Տիրապետում էր անգլերենին: Անգլերենով հրատարակել է այնպիսի գրքեր, ինչպիսիք են «Սի Շի» (*Beauty of Beauty*) և «Վան Չաոչուն» (*Chao Chun, Beauty in Exile*), որոնք ունեցել են մեծ վաճառք: Նախատեսում էր գրել «Տիաո Չան» գիրքը, սակայն 1937 թվականին մահացել է թոքախտի (տուբերկուլյոզ) սրացումից:
* Ավագ որդին՝ Վու Չանկեն (1906-1942). Ավարտել է Ցինհուա համալսարանը, ստացել բակալավի աստիճան ԱՄՆ Ջոնս Հոփքինսի համալսարանում և դոկտորի աստիճան Եյլի համալսարանում: Հետագայում ուսանել է բժշկություն և ստացել բժշկի կոչում (M.D.) Ռոչեսթերի համալսարանի բժշկական դպրոցում: Աշխատել է որպես Չինաստանի առաջին առողջապահական բյուրոյի ժողովրդագրության բաժնի վարիչ: 1942 թվականին մահացել է Պեկինում՝ թոքախտից:
* Երկրորդ որդին՝ Վու Չանֆու (1909-1925). Մահացել է թոքաբորբից:
* Երրորդ որդին՝ Վու Չանմին (1911). Մահացել է վեց ամսական հասակում:
* Երկրորդ կինը՝ Լի Շոճեն. Ծանոթացել են Վու Լիեն-տեի՝ Հյուսիս-արևելքում երկարատև աշխատանքի ընթացքում: Ամուսնացել են 1925 թվականին, ունեցել են 3 դուստր և 2 որդի:
** Ավագ դուստրը՝ Վու Յուլին (1926-). Հարավարևելյան Ասիայի (Նանյանի) հայտնի լեզվաբան է, այժմ թոշակառու է և բնակվում է Ավստրալիայում: Հեղինակել է «Հիշողություններ դոկտոր Վու Լիեն-տեի մասին. Ժանտախտի դեմ պայքարողը» գիրքը:
** Երկրորդ դուստրը՝ Վու Յուճեն. Որպես ուսուցչուհի աշխատել է Մալայզիայի Իպոհ քաղաքում, այժմ բնակվում է Ավստրալիայում:
** Երրորդ դուստրը՝ Վու Յուճու. Այժմ բնակվում է Ավստրալիայում:
** Չորրորդ որդին՝ Վու Չանշեն. Ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը, Սինգապուրի հայտնի փաստաբան է:
** Հինգերորդ որդին՝ Վու Չանյուեն. Ավարտել է Հոնկոնգի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, ատամնաբույժ է Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում

## Անեկդոտներ
* Բրիտանացի հայտնի գիտնական Ջոզեֆ Նիդհեմը (Joseph Needham) պատրաստվում էր հրատարակել մի շարք գրքեր, որոնք ներկայացնում էին հին Չինաստանի գիտությունն ու քաղաքակրթությունը, սակայն չուներ բավարար միջոցներ։ Իմանալով այս մասին՝ Վու Լիեն-տեն, օգտագործելով իր մտերիմ կապերը սինգապուրցի գործարար և բարերար Լի Կուան Չիենի (Lee Kong Chian) հետ, միջնորդեց, որ «Լի» հիմնադրամը (Lee Foundation) խոշոր գումար նվիրաբերի։ Հենց այս աջակցության շնորհիվ հնարավոր դարձավ ավարտին հասցնել և հրատարակել հանրահայտ «Գիտությունը և քաղաքակրթությունը Չինաստանում» (*Science and Civilisation in China*) բազմահատոր աշխատությունը։

## Հիշատակ
* Վու Լիեն-տեի նախկին նստավայրը. գտնվում է Պեկինի Դոնչեն թաղամասի Դունթանծը հուտոնի (նրբանցքի) թիվ 4 և 6 հասցեներում։ 2009 թվականին այն ներառվել է Դոնչեն թաղամասի պահպանվող մշակութային հուշարձանների ցանկում։
* Վու Լիեն-տեի հուշահամալիր-թանգարան. գտնվում է Հեյլունցզյան նահանգի Հարբին քաղաքի Տաովայ թաղամասի Բաոճան փողոցի թիվ 140 հասցեում: Այն հանդիսանում է Հյուսիսարևելյան երեք նահանգների համաճարակների կանխարգելման գլխավոր գրասենյակի նախկին վայրը: Թանգարանը հիմնադրվել է 2008 թվականին՝ Հարբինի բժշկական համալսարանի ֆինանսավորմամբ:
* Հարբինի բժշկական համալսարանի թիվ 1 կից հիվանդանոցի Վու Լիեն-տեի անվան հուշահամալիր-հիվանդանոց. գտնվում է Հեյլունցզյան նահանգի Հարբին քաղաքի Դաովայ թաղամասի Բաոժան փողոցի թիվ 142 հասցեում:
* 2021 թվականի մարտի 10-ին, COVID-19 համավարակի ընթացքում, Գուգլը (Google) իր որոնողական համակարգի գլխավոր էջում հատուկ պատկերով (Doodle) նշեց Վու Լիեն-տեի ծննդյան 142-ամյակը։

## Հղումներ

## Գրականություն
* 

* Լի Լու, *Բացահայտելով Վու Լիեն-տեին. առաջին չինացի Նոբելյան մրցանակի թեկնածուն*, Չինաստանի գիտության և տեխնիկայի հրատարակչություն, 2010 թ.:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 槟城伍连德学会
* 我国检疫防疫事业的先驱——伍连德
* 纪念伍连德：莫忘中国现代医学第一人
* 冰点周刊：找回伍连德
* 哈尔滨医科大学首任校长伍连德博士
* 满洲瘟疫的历史 

Կատեգորիա:Բժիշկներ
Կատեգորիա:Համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Չինացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ