Միրզա Խազար

**Միրզա Քարիմ օղլու Միքայըլով** ((), նաև հայտնի է որպես **Միրզա Խազար** (), ), ադրբեջանցի հայտնի գրող, քաղաքական վերլուծաբան, հեռուստամեկնաբան, ռադիոլրագրող, հրատարակիչ և թարգմանիչ։ Ազգությամբ լեռնական հրեա էր։ Հայտնի էր նաև Միրզա Միքայելի անվամբ։ Խազարը մահացել է 2020 թվականի հունվարի 31-ին Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում։

## Կենսագրություն
1973 թվականի հուլիսին Միրզա Խազարն ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի Իրավագիտության ֆակուլտետը։ 1973 թվականի օգոստոսից մինչև 1974 թվականի հունվար ամիսը Սումգայիթում աշխատել է որպես իրավաբան։ 1974 թվականի հունիսին արտագաղթել է Իսրայել և Թել Ավիվի համալսարանում մասնակցել ԽՍՀՄ-ից ժամանած իրավաբանների համար նախատեսված հատուկ կուրսերին։ 1975 թվականի հունիսից մինչև 1976 թվականի հունվար ամիսը ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում։ Երկար տարիներ բնակվել է Մյունխենում։

## Աստվածաշնչի թարգմանություն
Քրիստոնեական գրականության ադրբեջաներեն առաջին թարգմանությունը եղել է Ավետարան ըստ Մատթեոսին, որը թարգմանել էին Միրզա Ֆարուքն ու Ֆելիքս Զարեբան։ Այն հրատարակվել է 1842 թվականին Լոնդոնում Բազելի միսիոներական ընկերակցության կողմից։ Նոր Կտակարանն ամբողջությամբ թարգմանվել և հրատարակվել է 1878 թվականին դարձյալ Լոնդոնում, իսկ Հին Կտակարանը՝ 1891 թվականին։

Ստոկհոլմի Աստվածաշնչյան թարգմանությունների ինստիտուտի պատվերով Միրզա Խազարն ադրբեջաներեն թարգմանեց Աստվածաշնչի երկու մասերը՝ Հին և Նոր Կտակարանները։ Խազարը Սուրբ Գրքի ամբողջական տարբերակի թարգմանությունն սկսեց 1975 թվականին և ավարտեց 1984-ին։ 1982 թվականին Աստվածաշնչյան թարգմանությունների ինստիտուտը ժամանակակից ադրբեջաներենով հրատարակեց Նոր Կտակարանի՝ Խազարի թարգմանությունը, որը ներկայումս կիրառվում է Ադրբեջանում։ Առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել Խորվաթիայի մայրաքաղաք Զագրեբում։ Հետագա տարիներին թարգմանությունը վերահրատարակվել է 5 անգամ։ 1984 թվականին Խազարն ամբողջությամբ ավարտել է Հին Կտակարանի թարգմանությունը, սակայն այն մինչ օրս չի հրատարակվել։

## Լրագրողական գործունեություն
1976 թվականի օգոստոսից մինչև 1985 թվականի հոկտեմբեր ամիսը Միրզա Խազարը Մյունխենում աշխատել է որպես «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն ռադիոկայանի» ադրբեջանական ծառայության փոխխմբագիր։ 1985 թվականի հոկտեմբերին հրավիրվել է Վաշինգտոն՝ «Ամերիկայի ձայն» ռադիոկայանի ադրբեջանական ծառայության խմբագրի պաշտոնն զբաղեցնելու համար։ 1987 թվականի փետրվարին Խազարը վերադառնում է Մյունխեն՝ «Ազատություն ռադիոկայանի» ադրբեջանական ծառայությունը ղեկավարելու համար։ Ռադիոկայանում աշխատել է մինչև 2003 թվականի սեպտեմբեր ամիսը։ 2004 թվականի հունվարին Բաքվում հիմնադրել է «Միրզա Խազարի ձայնը» () թերթը։ Թերթի ինտերնետ տարբերակը եղել է եռալեզու՝ ադրբեջաներեն, անգլերեն և ռուսերեն։ 2005 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին եղել է Azadlig TV-ի (Ազատություն TV) հաղորդավար։ Վերջինս առաջին անկախ հեռուստակայանն էր, որն այլ պետությունից հեռարձակվում էր Ադրբեջանի տարածքում։ 2005 թվականի դեկտեմբերին էլ նախաձեռնել է «Միրզա Խազարի ձայնը» () ինտերնետ ռադիոհաղորդումը, որտեղ ունկնդիրները կարող էին լսել նախապես ձայնագրված աուդիոհաղորդումներ։

## Հոդվածներ
Միրզա Խազարի հոդվածներն անդրադառնում են Ադրբեջանում և հետխորհրդային մյուս երկրներում առկա քաղաքական և տնտեսական իրավիճակներին։ Դրանք տպագրվել են Ադրբեջանում, Թուրքիայում, Չեխիայում և այլ երկրներում։ Միրզա Խազարի «Ադրբեջանում Ժողովրդական ճակատի ձևավորումը», որը տպագրվել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, առաջին հետազոտական հոդվածն էր, որն անդրադառնում էր տեղի մտավորականների և ադրբեջանցի ազգայնականների կողմից այդ երկրում ազգային-ժողովրդական շարժման հիմնադրմանը։ Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատը պաշտոնապես ստեղծվել է 1989 թվականին։ Նույն տարվա օգոստոսին տպագրվել է «Բիրլիք համայնքը Ադրբեջանի ժողովրդական շարժման մեջ» անունը կրող հոդվածը։

## Սև հունվար
Սևհունվարյան իրադարձությունների ժամանակ խորհրդային իշխանությունը փորձում էր ճնշել տեղի բնակչության և միջազգային հանրության շրջանում Ադրբեջանից նորությունների տարածումը։ Բաքու խորհրդային զորքերի ռազմական ներխուժման նախօրեին, այդ երկրի հատուկ ծառայությունները դադարեցրին Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսության և ռադիոյի էլեկտրամատակարարումը։ Նպատակը բնակչությանն ինֆորմացիայի ցանկացած աղբյուրից զրկումն էր։ Դրա հետևանքով ժամանակավորապես դադարեցվեց հեռուստատեսության և ռադիոյի, ինչպես նաև տպագիր մամուլի աշխատանքը։ Չնայած այս ջանքերին, «Ազատություն» ռադիոկայանին հաջողվում էր ամենօրյա ռեժիմով լուրեր հեռարձակել Բաքվից։ Ընդ որում, վերջինս մի քանի օր շարունակ ինֆորմացիայի ստացման միակ աղբյուրն էր ոչ միայն տեղի ադրբեջանցիների, այլև դրսում ապրող մարդկանց համար։ Խորհրդային իշխանությունները փորձում էին մնացած աշխարհից և Ադրբեջանի բնակչությունից գաղտնի պահել ռազմական ներխուժման փաստը, սակայն Միրզա Խազարը և ադրբեջանական ծառայության մյուս աշխատակիցները խափանեցին այդ ծրագիրը։ Հենց նրանց աշխատանքի շնորհիվ միջազգային հանրությունը լուրեր էր ստանում խորհրդային զորքերի գործողությունների մասին, իսկ տեղի բնակչությունը կազմակերպում բողոքի զանգվածային ակցիաներ։ Հենց այս պատճառով խորհրդային իշխանությունները Միացյալ Նահանգներին բողոքում էին «Ազատություն» ռադիոկայանի գործողությունների մասով։ 1990 թվականի հունվարի 20-ի գործողություններն անմիջապես մեկնաբանում էր Միրզա Խազարը։ Ադրբեջանցի հայտնի բանաստեղծ և գրող Մելահեթ Աղաջանքըզըն Բաքու խորհրդային զորքերի ներխուժման ժամանակ ռադիոյում Միրզա Խազարի աշխատանքը բնորոշել է հետևյալ կերպ. «Հունվարի 20-ին Միրզա Խազարը իր աստվածատուր խորաթափանց ձայնով հույս տվեց մեռնող ադրբեջանցի ժողովրդին»։

## Գրքեր
Միրզա Խազարի առաջին «Բառերը թռչում են, գրված բառերը մնում» () գիրքը հրատարակվել է 2013 թվականին Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում։ Երկրորդ «Փաստերը փաստեր են» () աշխատությունը տպագրվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի վերջին։ Երկու գրքերն էլ հասանելի են առցանց։

## Մրցանակներ և պարգևներ
Միրզա Խազարը ներառվել է «100 մեծագույն ադրբեջանցիները» գրքում, որը կազմել էր ադրբեջանցի հայտնի հետազոտող և գրող Ալիսա Նիջաթը։ Այն տպագրվել է 1999 թվականին Բաքվում։ 1990 թվականին Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատը Միրզա Խազարին պարգևատրել է Մամեդ Էմին Ռասուլզադեի մրցանակով՝ Ադրբեջանում ազգային-ժողովրդական շարժման մեջ ունեցած իր դերի համար։ Մամեդ Էմին Ռասուլզադեն 1918 թվականին եղել է Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետության հիմնադիրներից մեկը։ Ադրբեջանցի հայտնի գրող և քաղաքական գործիչ Սաբիր Ռուստամխանլին 2003 թվականի սեպտեմբերին «Cumhuriyet» պարբերականին տված հարցազրույցում Միրզա Խազարին անվանել է «մեր ազգային պայքարի խորհրդանիշ»։

## Աուդիո արխիվ
* 20 yanvar 1990 – Mirza Khazar's audio of 20 January 1990 
* Poetry: Khalil Rza
* Poetry: Mirza Alekber Sabir
* Poetry: Hokume Bulluri

## Անգլերեն հոդվածներ
* Azerbaijani Economy, 2001 Azerbaijani Economy, 2001
* Political Situation in Azerbaijan, 2001 Political Situation in Azerbaijan, 2001
* Successor Issue in Azerbaijan, 2001 Successor Issue in Azerbaijan, 2001
* Relations Between Azerbaijan and Turkey Relations Between Azerbaijan and Turkey
* Karabakh Peace Talks in Key West Karabakh Peace Talks in Key West
* Iranian-Azerbaijani Relations Iranian-Azerbaijani Relations
* There Was No Anti-Semitism In Azerbaijan There Was No Anti-Semitism In Azerbaijan
* The Fight For Azerbaijan, or, Illusions Again? The Fight For Azerbaijan, or, Illusions Again?

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''The&#x20;Voice&#x20;of&#x20;Mirza&#x20;Khazar'' (English version)  (English version)
* 1989 interviews and phone conversations (Indiana.edu)
* EurasiaNet: FROM ABROAD, AZERBAIJANI TV STATIONS TRY TO SPEAK OUT

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ