Վալտեր Կրիվիցկի

**Վալտեր Կրիվիցկի** (իսկական անունը՝ **Սամուիլ Գերշևիչ Գինսբերգ** (), ), խորհրդային հետախույզ, ​​պետական ​​անվտանգության գործիչ, ՆԿՎԴ վարչության բարձրաստիճան աշխատակից։ Պոլիգլոտ էր, խոսում էր լեհերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն և հոլանդերեն:
Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի և ՆԿՎԴ-ի շրջանում ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ փախել է Արևմուտք։

## Կենսագրություն
Վալտեր Կրիվիցկին ծնվել է 1899 թվականին Պոդվոլոչիսկում (Ավստրիո-Հունգարիա), կոմերցիոն աշխատակցի ընտանիքում։ Ազգությամբ հրեա էր: Միանալով կուսակցությանը 1919 թվականին, երբ աշխատում էր Ուկրաինայում Սպիտակ գվարդիայի զորքերի թիկունքում, քաղաքացիական պատերազմից հետո նա աստիճանաբար դարձավ Արևմտյան Եվրոպայի երկրների Կարմիր բանակի Գլխավոր հետախուզական վարչության լավագույն մասնագետներից մեկը: Դասավանդել է հետախուզական պատրաստության բարձրագույն դպրոցում՝ զբաղեցնելով Կարմիր բանակի բրիգադի հրամանատարի կոչմանը համապատասխան պաշտոն։ 1933 - 1934 թվականներին՝ ռազմարդյունաբերության ինստիտուտի տնօրենն էր։

## Արտասահմանյան գործուղում
1934 թվականին Կրիվիցկին գործուղվել է Ավստրիա, ապա՝ Գերմանիա։ 1936 թվականի հուլիսին նա բացահայտել է Ճապոնիայի և Գերմանիայի միջև գաղտնի բանակցությունների բովանդակությունը՝ վերանկարահանված ձևով ստանալով Տոկիոյի բարձրագույն ռազմական և քաղաքական ղեկավարության հետ ճապոնական ռազմական կցորդի գաղտնի նամակագրության ամբողջական ընտրանին:

## Չվերադարձած
1936 թվականի դեկտեմբերին Կրիվիցկին անսպասելիորեն հրահանգներ ստացավ Կենտրոնից՝ «սառեցնել» ամբողջ խորհրդային հետախուզական ցանցը Գերմանիայում։ Այդ ժամանակ նրա բեռլինյան գործակալները հայտնեցին, որ Ստալինը բանակցություններ է սկսել Հիտլերի հետ իր անձնական ներկայացուցչի միջոցով։ Այս իրավիճակում 1937 թվականի մարտին նա շտապ կանչով ժամանում է Մոսկվա։ Այս պահին ձերբակալությունների ալիքն արդեն ազդել էր *РазведУпра* ապարատի և Պետական ​​անվտանգության գլխավոր վարչության () վրա: Երբ Կրիվիցկին ակնկալում էր, որ իրեն կձերբակալեն, 1937 թվականի մայիսի 22-ին նրան շտապ գործուղում են Հաագա։

1937 թվականի հուլիսի 17-ին Մոսկվա մեկնելիս իրեն փոխարինած աշխատակից Իգնատ Ռեյսը, վստահ լինելով, որ Ստալինը երկիրը տանում է աղետի, հանդիպել է Փարիզում խորհրդային առևտրային առաքելության աշխատակից Լ. Գրոզովսկայային և նրա միջոցով հանձնել փաթեթ Մոսկվայի ղեկավարությանը։ Այն պարունակում էր բոլշևիկների համամիութենական կոմունիստական ​​կուսակցության կենտրոնական կոմիտեին ուղղված նամակ և Կարմիր դրոշի շքանշան, որը Ռեյսին շնորհվել է 1928 թվականին՝ կառավարական կարևոր առաջադրանքներ կատարելու համար։ Շուտով Կրիվիցկին տեղեկացավ, որ Ռեյսը խզել է Խորհրդային միության հետ իր ծառայությունը, և ծանոթացավ Բոլշևիկների համամիութենական կոմունիստական ​​կուսակցության կենտրոնական կոմիտեին ուղղված նրա նամակին, որում Ռեյսն ասում էր.

Դժվար կացության մեջ հայտնված Կրիվիցկուն առաջարկվել է ակտիվորեն մասնակցել Ռեյսի լիկվիդացմանը, որպեսզի արդարանա Ստալինի և Եժովի առաջ։ Նա չէր կարող թույլ տալ, որ դա տեղի ունենա և զգուշացրեց իր նախկին աշխատակցին մոտալուտ վտանգի մասին։ Սակայն նույն թվականին Ռեյսին հայտնաբերեցին Շվեյցարիայում և սպանեցին։

1937 թվականի աշնանը Կրիվիցկին ԽՍՀՄ վերադառնալու հանձնարարականներ է ստանում։ Քանի որ ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո նա, հավանաբար, կբռնադատվեր[2], Կրիվիցկին որոշեց դիմել Ֆրանսիայի կառավարությանը՝ քաղաքական ապաստան ստանալու խնդրանքով։ 1937-1938 թվականներին նա ապրել է Ֆրանսիայում, 1938 թվականից՝ ԱՄՆ-ում։ Այդ ժամանակվանից նա հեղինակել է մի շարք հոդվածներ՝ բացահայտելով ստալինյան ռեժիմը և հրատարակել «Ես Ստալինի գործակալն էի» գիրքը։

1939 թվականի մարտի 7-ին Կրիվիցկու դեմ մահափորձ է կատարվել։ *The Saturday Evening Post* ամսագրում Կրիվիցկին գրել է մի քանի հոդված, որոնք դատապարտում էին ստալինիզմը, ինչպես նաև սենսացիոն հոդված ԽՍՀՄ-ի և Նացիստական ​​Գերմանիայի միջև 1934 թվականից ի վեր գաղտնի կապերի մասին: ԱՄՆ-ում խորհրդային առաքելությունը միջոցներ ձեռնարկեց Կրիվիցկիին վարկաբեկելու համար։ Այնուամենայնիվ, 1939 թվականի օգոստոսին Ռիբենտրոպ-Մոլոտով պայմանագրի կնքումը կրկին ուշադրություն հրավիրեց Վալտերի հրապարակմանը։

Ենթադրվում է, որ Կրիվիցկին մատնել է 1934 թվականին հավաքագրված բրիտանական ԱԳՆ կրիպտոգրաֆ Ջոն Քինգին, որը դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման։

Ա.Կոլպակիդին պնդում է, որ, ըստ բրիտանական հետախուզության գաղտնազերծված փաստաթղթերի, Կրիվիցկին դավաճանել է 100-ից ավելի խորհրդային գործակալների ողջ Եվրոպայում և Ամերիկայում, մեկ այլ հետազոտող Ն. Դոլգոպոլովը ավելացնում է, որ բացի գաղտնագիր Քինգից, մատնել է նաև հայտնի «Քեմբրիջյան հնգյակի» ղեկավար Քիմ Ֆիլբիին։

## Մահ
Կրիվիցկին մահացած է հայտնաբերվել Վաշինգտոնի *Bellevue* հյուրանոցում (այժմ՝ *Kimpton George Hotel*) 1941 թվականի փետրվարի 10-ին առեղծվածային հանգամանքներում։ Մահվան հիմնական վարկածն այն է, որ սպանությունը կատարել են խորհրդային հետախուզության աշխատակիցները։ Սա չի հաստատվում Պավել Սուդոպլատովի հուշերով։
Ըստ խորհրդային գործակալ Քիմ Ֆիլբիի՝ Կրիվիցկին ինքնասպան է եղել «ազատ աշխարհից» հիասթափված լինելու պատճառով Ընդ որում՝ հայտնաբերվել է երեք գրություն։

*Առաջինը կնոջ և երեխաների համար էր

*Երկրորդ նամակն ուղղված էր փաստաբանին.

*Երրորդ գրությունը ուղղված էր Ս. Պաֆոլետին, գրող, որն ընկերություն էր անում Կրիվիցկիների ընտանիքի հետ.

1941 թվականի փետրվարին անցկացված պաշտոնական հետաքննությունը ճանաչեց Կրիվիցկու ինքնասպանության փաստը։ Սակայն Կրիվիցկու այրին պաշտպանել է սպանության վարկածը։ Ավելին, իր մահից առաջ Կրիվիցկին զգուշացրել էր.

Կրիվիցկու մահվան լուրն իմանալով՝ Ուիթաքեր Չեմբերսը Նյու Յորքում գտավ Կրիվիցկու կնոջը՝ Անտոնինային («Տոնիա»՝ ըստ Քերնի, «Տոնյա»՝ ըստ Չեմբերսի) և որդուն՝ Ալեքին։ Նա նրանց գնացքով բերեց Ֆլորիդա, որտեղ նրանք մնացին Չեմբերսի ընտանիքի հետ, որն արդեն փախել էր Նոր Զմյուռնիայից։ Երկու ընտանիքներն էլ մի քանի ամիս թաքնվել են այնտեղ՝ վախենալով հետագա խորհրդային հաշվեհարդարից։ Այնուհետև ընտանիքները վերադարձել են Չեմբերսի ֆերմա Վեսթմինսթերում (Մերիլենդ): Կարճ ժամանակ անց, սակայն, Տոնիան և Ալեքը վերադարձել են Նյու Յորք:

Կրիվիցկու կինն ու որդին իրենց ողջ կյանքի ընթացքում ապրել են աղքատության մեջ: Ալեքը մահացել է գլխուղեղի ուռուցքից 1930-ական թվականներին, երբ արդեն ծառայել էր ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմում և սովորել Կոլումբիայի համալսարանում: Տոնիան, ով օրինական կերպով փոխել էր իր ազգանունը «Թոմաս», շարունակել է ապրել և աշխատել Նյու Յորքում, մինչև թոշակի անցնելը Օսինինգում։ Տոնիան մահացել է 1996 թվականին 94 տարեկանում, ծերանոցում:

## Աշխատություններ
thumb|«Ես եղել եմ Ստալինի գործակալը» գրքի ֆրանսերեն թարգմանության շապիկը
***‘In Stalin’s secret service’ («Я был агентом Сталина») **
* 
*  ISBN 1-929631-38-3 340 pages
*В. Кривицкий. Я был агентом Сталина. Записки советского разведчика. Пер. с англ. — М.: «Терра-Terra», 1991. — 365 с.
**Я был агентом Сталина. Записки советского разведчика* (1991)
* Rusia en España (Spanish, 1939)
* *MI5 Debriefing & Other Documents on Soviet Intelligence* (2004)

## Գրականություն
* *Борис Старков* «Судьба Вальтера Кривицкого» //«Вопросы истории», 1991. № 11. — c. 82-93.
* Кривицкий Вальтер // *Иванян Э. А.* Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — Москва: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* *[[Дан, Лидия Осиповна|Лидия Дан]]*. О Вальтере Кривицком

## Աղբյուրներ
*
*
*Philipps, Roland. 2018. *A Spy Named Orphan: The Enigma of Donald Maclean.*  New York: W.W. Norton & Company.
* 
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Լիդիա Դանը.'' Վ․ Կրիվիցկու մասին

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3