open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վելետրի

**Վելետրի** (), հին իտալական քաղաք Լացիո մարզի Հռոմ գավառում, Արտեմիզո լեռան ստորոտում։

## Վելիտրի
**Վելիտրի** (*Velitrae*), Ոլսկերի ամենակարևոր քաղաքներից մեկը, որը Անկ Մարցիի օրոք նշանակությամբ չէր զիջում Հռոմին։ Նվաճվել է Հռոմեացիներով մ.թ.ա. 494 թ.-ին։ Դրանից հետո բնակիչների շատ անգամ էին ապստամբում Հռոմի դեմ, ինչով հանրապետությանը հասցնում էին շատ հոգսեր։ Ապպիևյան ճանապարհը անցավ քաղաքի կողքով և այն աստիճանաբար անկում ապրեց։ Որոշ պատրիցիական ընտանիքներ հետագայում կառուցեցին այստեղ ամառանոցներ։ Դրանց մեջ էին նաև Օկտավիանոսների տոհմը, որին պատկանում էր Օկտավիանոս Օգոստոսը։ Ապագա կայսրը իր պատանեկությունը անցկացրել է Վելիտրիոււմ։

## Նոր դարաշրջան
Անտիկ քաղաքը սնանկացրեց Ալարիխը։ 981 թ.-ից եղել է Տուսկուլումյան կոմսերի տարածքը։ XIII դարում ձեռք է բերել անկախություն և մինչև 1589 ղեկավարվում էր որպես ազատ կոմուննա։ XVI դարում շրջապատված էր հզոր պատերով, որոնք մասամբ պահպանվել են։ 1744 թ.-ին Վելետրիում տեղի ունեցավ ավստրիացիների և իսպանացիների հետ ճակատամարտ։ Կարդինալ Ստեֆանո Բորջիան Վելետրիում բացեց անդրծովյան հնությունների թանգարան։ 1944 թ.-ի մայիսին, երբ քաղաք եկավ հակահիտլերյան կոալիցիան, քաղաքի հին մասը ենթարկվեց քանդվելուն։

## Երկրագիտություն
Օկտավիանոսների ամառանոցը և ուրիշ պատրիցիական տներ երկրաբանների համար ներկայացնում են շատ մեծ հետաքրքրություն։ Այստեղից է ծագել Աֆինա Պալլադայի արձանը, Նապոլեոնի ժամանակներից Լուվրում պատվավոր տեղ զբաղեցնող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հռոմ նահանգի քաղաքներ
Մխիթար Գոշի հուշարձան (Գոշ)

**Մխիթար Գոշի հուշարձան**, գտնվում է Տավուշի մարզի Գոշ գյուղում, Մխիթար Գոշի կողմից՝ Իվանե Զաքարյան իշխանի աջակցությամբ կառուցված Գոշավանք վանքային համալիրի տարածքում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Գևորգ Գևորգյան
* Ճարտարապետ` Լևոն Մկրտչյան

## Պատմություն
Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի հուշարձանի բրոնզաձույլ արձանի հանդիսավոր բացումը տեղի  է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Գոշավանքի բակում Մխիթար Գոշի արձանի տեղադրման նախաձեռնությունը գործարար ու բարերար Անտոն Մեհրաբյանինն է, ում ֆինանսավորմամբ էլ  կերտվել է քանդակը։ Հուշարձանի բացման պատիվը վերապահվել էր Տավուշի մարզպետ Արմեն Ղուլարյանին, Տ. Մարկոս Եպիսկոպոս Հովհաննիսյանին և բարերար Անտոն Մեհրաբյանին։ Բացման արարողությանը ներկա էին ՀՀ սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար Առուշան Հակոբյանը, Երևանի պետական համալսարանի Իջևանի մասնաճյուղի տնօրեն Սամվել Առաքելյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարարության ԱՊՀ երկրների վարչության պետ Անդրանիկ Արշակյանը, Երևանի «Մանց» համալսարանի ռեկտոր, «Միավորված հայեր» կուսակցության քաղխորհրդի նախագահ, «Զվարթնոց տաճարի վերականգնման հիմնադրամի» տնօրեն Ռուբեն Ավագյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարարության աշխատակազմի ղեկավար Ֆիրդուս Զաքարյանը, ով Անտոն Մեհրաբյանին հանձնեց նախարարության «Նուբար Փաշա» մեդալը։

## Պատկերասրահ


Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (4).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (5).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (7).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (6).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (2).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (1).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում.jpg


## Տես նաև
* Մխիթար Գոշի հուշարձան (Երևան)
* Հայոց այբուբենի հուշարձան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մխիթար Գոշի արձանը կանգնեցվեց Տավուշի մարզի Գոշ գյուղում

Կատեգորիա:Գևորգ Գևորգյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձաններ
Վերին Կուրտուչակ

**Վերին Կուրտուչակ**, գետ Ռուսաստանում, գտնվում է Ալթայի հանրապետության տարածքում։ Գետաբերանը 26 կմ է։ Գետի երկարությունը 10 կմ։ 
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.։
* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը*- **13010100312115100006527**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը*- **115100652**
* *Ավազանի կոդը*- **13.01.01.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը*- **15**

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ադաներո

**Ադաներոն**, գյուղաքաղաք և համայնք Իսպանիայում։ Պատկանում է Ավիլա պրովինցիային, Կաստիլյա ի Լեոն ինքնավար համայնքին։ 2014 թվականի տվյալներով ունի 204 բնակիչ։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ Էդուարդո Տեխերո Ռոբլեդոյի՝ անվանումը նշանակում է «Ադանի սեփականություն կամ ժառանգություն»։

## Տեղադրություն
Ադաներոն գտնվում է Լա Մորանիա կոմարկայում, պրովինցիայի կենտրոնից 40 կմ հեռավորության վրա, N-6 Մադրիդ-Կորունյա ավտոճանապարհի 109-110 կմ-ի վրա։ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով գյուղաքաղաքն ուներ 326 բնակիչ (161 տղամարդ, 165 կին)։ Մակերեսը 31 կմ² է։





## Պատմություն
Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է վեստգոթյան ժամանակաշրջանի բրոնզե կուժ։ Բնակչության մասին առաջին հիշատակումը եղել է 1250 թվականին։ 15-րդ դարում գյուղաքաղաքը պատկանում էր Սանտո Տոմե սեքսմոյին (վարչատարածք միջնադարյան Իսպանիայում)։

Գյուղաքաղաքի կարգավիճակ ստացել է Ֆելիպե IV-ի կողմից 1630 թվականի մայիսի 15-ին։ 1691 թվականի մարտի 12-ի թագավորական հրովարտակով, որը կնքվեց Կառլոս II արքայի կողմից, Ադաներոյի առաջին կոմս նշանակվեց Պեդրո Նունիես դե Պրադոն։ 1741 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ֆելիպե V-ի հրովարտակով գյուղաքաղաքն անկախ հրապարակվեց, իսկ 1753 թվականի մայիսի 3-ին Ֆերնանդո VI արքան վերահաստատեց որոշումը։

1845 թվականին պատմաբան Պասկուալ Մադոս Իբանիեսն իր «Իսպանիայի և նրա գաղութների պատմաաշխարհագրական, վիճակագրական բառարան»-ի մեջ Ադաներոն նկարագրում է որպես բազմաթիվ լճերի հովտում գտնվող մի բնակավայր․ ուներ 218 տուն և 774 բնակիչ։ Բնակչությունն զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ, ապրանքների փոխադրմամբ և առևտրով։

## Ժողովրդագրություն
Համայնքը, որն ունի 31,42 կմ² տարածք, ըստ 2014 թվականի մարդահամարի՝ ունի 204 բնակիչ․ խտությունը կազմում է 6,49 մարդ/կմ²։





## Հայտնի անձինք
* Խուան Խիմենես Մարտին (1855-1901), իսպանացի նկարիչ, ով ծնվել է Ադաներոյում։ Սովորել է Մադրիդի Սան Ֆերնանդոյի Գեղեցիկ արվեստների արքայական ակադեմիայում։ 1881 թվականին հաստատվում է Հռոմում և սովորում տեղի Իսպանական գեղեցիկ արվեստների արքայական ակադեմիայում։ Վերադառնալով Իսպանիա՝ մասնակցում է գեղեցիկ արվեստների ազգային ցուցահանդեսների, որտեղ արժանանում է պատվավոր մի շարք հիշատակումների (1895, 1897, 1899)։ Մահացել է Մադրիդում 1901 թվականին։
* Ֆլորենսիո Գալինդո դե լա Վարա (1947-), նկարիչ, ով ծնվել է 1947 թվականին Ադաներոյում։ Եղել է Անտոնիո Լոպեսի աշակերտը։ Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի Գեղեցիկ արվեստների ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Գրում է ռեալիստական ոճով, իր գործերը կենտրոնանում են երեխաների, կենդանիների և բույսերի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Sitio del Ayuntamiento de Adanero 

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Անաշխատունակություն

**Անաշխատունակություն**, հիվանդության, հղիության, հաշմանդամության և այլ պատճառներով լրիվ կամ մասնագիտական աշխատունակության կորուստ։

## Անաշխատունակության տեսակներ
Տարբերում են մշտական (կամ երկարատև) և ժամանակավոր անաշխատունակություն։ *Մշտական* կամ երկարատև անաշխատունակությունը կոչվում է հաշմանդամություն։ *Ժամանակավոր* անաշխատունակությունը լինում է լրիվ կամ մասնակի և համեմատաբար կարճ ժամանակամիջոցում կարող է վերականգնվել։

Լրիվ ժամանակավոր անաշխատունակության դեպքում հիվանդը կորցնում է որևէ աշխատանք կատարելու կարողությունը և հատուկ ռեժիմի (անկողնային, տնային) կարիք ունի։

Մասնակի ժամանակավոր անաշխատունակության դեպքում հիվանդն ի վիճակի չէ կատարել նույն աշխատանքը, բայց կարող է զբաղվել մեկ այլ աշխատանքով։

ժամանակավոր անաշխատունակությունը որոշում է բժիշկը և ձևակերպում ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկ, որն աշխատանքից ժամանակավորապես ազատվելու և անաշխատունակության նպաստի իրավունք է տալիս, կամ աշխատանքից ու դասերից ազատման տեղեկանք։

## Անաշխատունակության պատճառներ
Անաշխատունակության հիմնական պատճառներն են հիվանդությունները կամ արտադրամասերում և կենցաղում դժբախտ պատահարները։

Իրավաբանորեն բժշկի ցուցումներով աշխատանքից ցանկացած ազատում, որը ձևակերպվում է անաշխատունակության թերթիկով կամ տեղեկանքով (հղիության և ծննդաբերության, կարանտինում գտնվելու, սուր վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչակիրներին աշխատանքից ազատելու, ընտանիքի հիվանդ անդամներին խնամելու արձակուրդ), դիտվում է որպես ժամանակավոր անաշխատունակություն։

Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Հանրային առողջություն
Օգոստոս։ Օսեյջ կոմսություն

**Օգոստոս։ Օսեյջ կոմսություն** (անգլ․՝ *August: Osage County*), ամերիկյան տրագիկոմեդիա է, որը նկարահանվել է ամերիկացի դրամատուրգ Թրեյսի Լեթսի համանուն պիեսի հիման վրա։ «Օգոստոս. Օսեյջ կոմսություն» բեմադրության պրեմիերան տեղի է ունեցել 2007 թվականին Չիկագոյում, ավելի ուշ այն բեմադրվել է նաև Նյու Յորքի Բրոդվեյում։ 2008 թվականին Լեթսը պիեսի համար արժանացավ Պուլիտցերյան մրցանակի։

Էկրանավորման ռեժիսորական աթոռը զբաղեցրեց Ջոն Ուելսը 2012 թվականին։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի ունեցավ 2013 թ․-ի սեպտեմբեր 9-ին՝ Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնում, իսկ համաշխարհային վարձույթ ֆիլմը դուրս եկավ նույն թվականի դեկտեմբերի 27-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:The Weinstein Company ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պիեսների հիման վրա նկարահանված ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դիսֆունկցիոնալ ընտանիքների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Օկլահոմայում
Կատեգորիա:Օկլահոմայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մայր-դուստր հարաբերությունների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ինցեստի մասին
Ալպյան մարգագետիններ

մինի|Հայաստանի ֆլորան
մինի
մինի|Ալպյան մարգագետին
**Ալպյան մարգագետիններ**, *Ալպյան արոտավայրեր*, լեռնային մարգագետիններ են, որոնք ծածկված են խոտի, բուսականության հաստ շերտով և գտնվում են անտառի փեշին, ալպյան գոտում, լեռներում, Ալպերում և վայրերում 2200-3500 մետր, Հիմալայների հարավային լանջերին 3600-5000 մերտ բարձրության վրա յուրահատուկ (ալպիական) բուսածածկ ունեցող տարածություններ։

Ալպյան արոտավայրերում կան ճմային, տորֆային, լեռնամարգագետնային հողերի բազմաթիվ տարատեսակներ, որոնք ունեն թույլ հզորություն, խիստ կմախքային են և քարքարոտ։

Բարձրությունը, որտեղից սկսվում են ալպյան մարգագետինները, հիմնականում կախված է տեղանքի կլիմայական և աշխարհագրական պայմաններից (ինչքան շատ է հեռավորությունը բևեռից, այնքան բարձրադիր վայրից է սկսվում ալպյան մարգագետինը)։ Սովորաբար ալպյան մարգագետինները լեռնային շրջաններում անտառներից առանձնացված են ենթալպյան գոտիներով։
Ալպյան մարգագետիններին բնորոշ է ցածր աճող բուսականությունը և բուսականության մաս կազմող «բուսական բարձերը»։

Այն իր ձևով մոտեցնում է տունդրայի էկոհամակարգին, որի պատճառով էլ ալպիական մարգագետինները երբեմն անվանում են «Լեռնային տունդրաներ»։ Սովորաբար հողի շերտը ալպյան մարգագետիններում բարակ է, քարքարոտ, այդ իսկ պատճառով անբարենպաստ է մշակման համար։

Ալպյան մարգագետիններ հանդիպում են երկրագնդի համարյա թե բոլոր շրջաններում։ Շատ հաճախ արևադարձային և մերձրևադարձային շրջաններում ալպյան մարգագետինները պահպանվում են որպես էկոհամակարգի կարևոր մաս, հատկապես տաք կլիմայի դեպքում։ Այդ իսկ պատճառով հնարավոր չէ առանձնացնել կենդանիներին ըստ տեղանքի առանձնահատկությունների։ Շատ կարևոր է, որ հենց այդպիսի տարածքներում պահպանվեն վերացող կենդանական տեսակները։ Այդ տեսակներից օրինակ եթովպիական գայլը ապրում է լեռնային շրջաններում, որտեղ կլիման ավելի բարենպաստ է իր համար։

Բարձրադիր շրջաններում կլիման աստիճանաբար ավելի է խստանում, այդ իսկ պատճառով ալպիական մարգագետինները փոխարինվում են ալպիական տունդրաների։

## Կենսաբանական տեսակետ
Կենսաբանական տեսակետից Ալպյան արոտավայրերում բուսականությունն արտացոլում է միջավայրի առանձնահատուկ պայմանները (խիստ կլիմա, վեգետացիայի կարճատևություն)։ Հողը ծածկված է խիտ, ցածր և տարբեր տեսակի բուսականությամբ։ Բուսածածկի ցածր և գունեղ կազմի շնորհիվ ալպյան ֆիտոցենոզների մի քանի տիպեր «գորգեր» անունն են ստացել։

## Հայաստանում
Հայաստանում ալպյան արոտավայրեր կան գլխավորպես Գեղամա լեռնաշղթայում, Զանգեզուրի լեռներում, Արագածի բարձունքներում և ըստ բուսակազմի լինում են հացազգի, բոշխային, տարախոտային։ Հացազգի Ալպյան արոտավայրերում գերակշռող բույսերն են՝ ցորնուկները, դաշտավելուկները, շյուղախոտը և այլն, բոշխայինում՝ տխուրը, սարասերը և այլ բոշխեր, իսկ տարախոտայինում՝ զանգակիկները, քեմոնը, խառը «տարախոտային գորգերը»։ Ալպյան արոտավայրեր ամառային արոտավայրեր են։

## Պատկերասրահ

Փամբակի լեռներ.jpg|Ալպյան մարգագետին
Տափաստանին բնորոշ ծաղիկ.jpg|Ալպյան մարգագետին
Քարկոտրուկ.jpg|Քարկոտրուկ
Վայրի ծաղիկներ.jpg|Վայրի ծաղիկներ
Ալպյան մարգագետինները.jpg|Ալպյան մարգագետինները
Յոթ եղբոր արյուն.jpg|Diphelypea tournefortii
Հրանունկների գետը.jpg|Հրանունկների գետը
Ալպյան մարգագետին1.jpg|Ալպյան մարգագետին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էկոհամակարգեր
Կատեգորիա:Ալպեր
Լիչֆիլդ

**Լիչֆիլդ** (), Ստաֆորդշիրի կոմսության հին, անգլիական քաղաք, Բիրմինգեմի հյուսիսային արվարձան։ Բնակչությունը 32 219 մարդ (2013 թվականի հունվարի 30-ի տվյալներով)։

Լիչֆիլդից 3 մղոն հեռավորության վրա հնագետները պեղեցին կելտ-հռոմեական Լետոցետում բնակավայրը, որի միջով հին ժամանակներում անցնում էր Ուոտլինգ-սթրիթը։ Տեղական կելտական բարբառից այդ տոպոնիմը թարգմանաբար նշանակում էր «գորշ անտառ»։

«Լիչֆիլդ» անվանումն առաջին անգամ ի հայտ է գալիս Բեդի մոտ՝ տեղի նշման համար, որտեղ ապրում էին մերսիական եպիսկոպոսները։ 786 թվականին Օֆֆ թագավորի կարգադրությամբ Ադրիան Առաջին պապը նվիրեց տեղական եպիսկոպոսին արքեպիսկոպոսի աստիճան։ Օֆֆի մահից հետո արքեպիսկոպոսությունը վերադարձավ Կենտերբեր։

250px|մինի|աջից
1075-1147 թվականներին եպիսկոպոսության բաժինը Լինչիսվերից տեղափոխվեց սկզբից Չեստեր, այնուհետև՝ Կովենտրի։ Վերադառնալով Լիչֆիլդ եպիսկոպոսները սկսեցին երեք շպիլանոց գոթական տաճարի կառուցումը, որը համարվում է անգլիական համապատասխան կառույցներից ամենափոքրը։ Անգլիական տաճարի կառուցումը ավարտվեց 1330 թվականին։

8-րդ դարի 2-րդ կեսերին Լիչֆիլդը վերապրում էր 2-րդ ծաղկունքը։
Այդ ժամանակ այստեղ բնակվեցին բնագետ Էրազմ Դարվինը և դերասան Դեյվիդ Գարրիկը։ Լիչֆիլդում է ծնվել Գարրիկի ընկերը՝ լեզվաբան Սեմուել Ջոնսոնը։ 1790-ական թվականներին քաղաքով անցկացվեց Լիչֆիլդյան ջրանցքը։

Լիչֆիլդի կոմսի տիտղոսը 1645-1672 թվականներին կրում էր Չարլզ Ստյուարդը, Րիչմոնդյան դուքսը։ 1674-1776 թվականներին Լի ընտանիքի անդամների, 1831 թվականից Անսոնոֆի ընտանիքի անդամների նստավայրը՝ Շագբոռո-հոլլը գտնվում է քաղաքից մի փոքր հեռու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Վարդան Բաղիշեցի (ժամանակագիր)

**Վարդան Բաղիշեցի Եղիայի** (ծնված թվականն անհայտ, Խողց գյուղաքաղաք —1705 թվականի մարտի 31-ին(1704), թաղվել է Ամրդոլու վանքի եկեղեցում (Բաղեշ)), հայ ժամանակագիր, Ամրդոլու վանքի դպրոցի ամենանշանավոր ներկայացուցիչը, եկեղեցական գործիչ։ Սովորել է Ամրդոլի վանքում, դարձել վարդապետ և նույն վանքի առաջնորդ (1663)։

Ծավալել է մշակութային և շինարար, աշխույժ գործունեություն։ Մեզ է հասել Վարդան Բաղիշեցիի դիմանկարը, որ նկարել է տվել Երուսաղեմի պատրիարք Գրիգոր Շիրվանցի Շղթայակիրը և պահել մատուռում՝ ի հիշատակ սիրելի ուսուցչի։ Վարդան Բաղիշեցին 1669—1671 թվականներին այցելել է Հայաստանի հոգևոր կենտրոնների դպրոցները։ Եղել է Լիմում ու Տարոնում․ այստեղ Փակել է Սուրբ Առաքելոց վանքի պարտքերը, նորոգել եկեղեցու գմբեթը և վերստին շինել տվել Սուրբ Ստեփանոսի տաճարը, որ կործանվել էր Լենկթեմուրի արշավանքների հետևանքով։

Վարդան Բաղիշեցուց մեզ են հասել Ամրդոլու մատենադարանի ձեռագիր ու տպագիր գրքերի ցուցակը, ապա մի ժամանակագրություն, որն ընդգրկում է 1170-1657 թվականների Հայաստանի պատմական անցքերի համառոտ շարադրանքը, ինչպես նաև ցանկեր՝ հայ պատմիչների գործերի և օտարազգի պատմիչների հայերեն թարգմանությունների (5-րդ դարից —18-րդ դարի սկիզբ)։ Ցանկերում նշված են նաև այնպիսի պատմիչների անուններ, որոնք թեև հայտնի են, բայց նրանց պատմությունները մեզ չեն հասել․ Վարդան Բաղիշեցու ջանքերով նրանց երկերը ժողովվել են Ամրդոլու վանքում։

Վարդան Բաղիշեցու կրթել և ուսուցանել է շատ աշակերտներ, որոնցից նշանավոր են Հովհաննես Կոլոտը, Աբրահամ Քեղեցին և ուրիշներ։ Վարդան Բաղիշեցուն ներբողել է Գրիգոր Շղթայակիրն իր «Վիպասանութեան» մեջ․ նրան է ձոնվել նաև աշուղական մի երգ՝ «Գովասանք Վարդան վարդապետին Բաղի շեցլոյ, ասացեալ յաշըղներաց» խորագրով։

## Գրականություն

* Ալիշան Ղ․ , Հայապատում, Վենետիկ,1901
* Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, հատոր 2, Կոստանդնուպոլիս, 1914
* Ակինյան Ն․, Բաղեշի դպրոցը, Վենետիկ, 1952, էջ 231—311
* Լեո, Երկերի ժողովածու, հատոր 3, Երևան , 1969

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Դեյմոս (դիցաբանություն)

**Դեյմոս** (, «սարսափ»), հին հունական դիցաբանությունում Արես և Ափրոդիտե աստվածների որդիներից մեկը։ Դեյմոսը սարսափի մարմնավորումն է։ Նա, նրա եղբայր Ֆոբոսը, տարաձայնությունների աստվածուհի Էրիդան և աստվածուհի Էնիոն ուղեկցում են Արեսին պատերամզներում։

Անտիմաքոսի պոեմում Դեյմոսը Արեսի ձիու անունն է։ Արիստոֆանեսի «Խաղաղություն» կատակերգության գործող անձանցից մեկն է։

1877 թվականին Մարս մոլորակի արբանյակները հայտնաբերած Ասաֆ Հոլլն այն անվանել է Դեյմոսի և Ֆոբոսի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Ալվարդ Պետրոսյան

**Ալվարդ Բարդուղի Պետրոսյան** (), հայ գրող, արձակագիր, հրապարակախոս։ Հասարակական-քաղաքական գործիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1978 թվականից։

## Կրթություն
* Սովորել է Շիրվանզադեի անվան դպրոցում, 1968 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1969-1975 թթ. աշխատել է Հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեում որպես խմբագիր։
* 1975-1979 թթ. աշխատել է «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրում։
* 1980-1981 թթ. աշխատել է Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեում։
* 1982-1990 թթ. - «Սովետական գրականություն» («Նորք») գրական-գեղարվեստական ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալ։
* 1990-1994 թթ. - «Առագաստ» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր։

## Հասարակական գործունեություն
* 1994-1998 թթ.՝ Հայ օգնության միության Հայաստանի շրջանային վարչության ատենապետ։
* 1998 թվականից ՀՕՄ կենտրոնական վարչության անդամ։

## Քաղաքական գործունեություն
* Հայ յեղափոխական դաշնակցության անդամ։
* 1999 թ. մայիսի 30-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավոր ՀՅԴ համամասնական ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։
* 2003 թ. մայիսի 25-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավոր ՀՅԴ համամասնական ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։
* 2007 թ. մայիսի 12-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման պատգամավոր ՀՅԴ համամասնական ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի Մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՅԴ խմբակցության անդամ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ (1997 թ.)։
* Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2007)։
* Պատվո շքանշան (2011)։
* Գրական մրցանակներ։

## Ընտանիք
Դիմադրության շարժման գործիչ Բարթուղ Պետրոսյանի դուստրն է, անվանի գեղանկարիչ Սամվել Պետրոսյանի քույրը, դերասան Լորենց Առուշանյանի կինն է, նկարիչ Նարեկ Առուշանյանի մայրը։

## Երկեր
* Երկրի պապերը (պատմվածքներ), Երևան, 1977, 101 էջ։
* Թռչնականչ, Երևան, 1981, 128 էջ։
* Ես մի ծառ եմ ծիրանի, Երևան, 1984, 220 էջ։
* Ապրելու օրենքը (վիպակներ, պատմվածքներ, պիեսներ), Երևան, 1989, 384 էջ։
* Բանաստեղծություններ, Երևան, 2003, 120 էջ։
* Խմբերգերի ժամանակը (վիպակներ, պատմվածքներ), Երևան, 2008, 356 էջ։
* Ապրելու զրո ժամ (վիպակներ, պատմվածքներ), Երևան, 2012, 400 էջ։
* Հիշիր = Remember… (բանաստեղծություններ, էսսե), Երևան, 2016, 192 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկ Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Երևան, 1986, էջ 450։
* Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 321։

Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Վարդան Բաղիշեցի (մանրանկարիչ)

**Վարդան Բաղիշեցի** (ծնված և մահացած թվականներն անհայտ են), հայ մանրանկարիչ։ Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։ Ապրել և ստեղծագործել է 16-րդ դարի 2-րդ կեսին, Բաղեշում (Բիթլիս)։ Ձեռագրեր է պատկերազարդել ինքնուրույն և այլ նկարիչների (Սարգիս Իփզանցի և ուրիշներ) հետ։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում է Վարդան Բաղիշեցու վրձնած վեց ձեռագիր (1569 թվականից № 1920 Ժողովածուն, 1571 թվական № 4845 և 1578 թվական № 9294 Ավետարանները, 1576 թվական № 5434 Գանձարանը, 1577 թվական № 961 Մաշտոցը, 16-րդ դար № 9092 Հայսմավուրքը)։ Նրա ծաղկած ձեռագրերում տերունական պատկերների հետ տեղ են գտել նաև քրիստոնեական ավանդույթներին (Գրիգոր Լուսավորչի, Տրդատի ու Սահակի) ու ճանաչողական արժեք ներկայացնող պատմական դեպքերին նվիրված տեսարաններ («Եկեղեցու հիմնարկեք», «Ավարայրի ճակատամարտը»)։ Գույների նախընտրությամբ նա հեռացել է Վասպուրականի մանրանկարչության 14-րդ դարից-15-րդ դարի պայծառ գունահարաբերումներից, նախապատվություն տալով հանգիստ տոներին (հատկապես կապույտ ու նարնջագույն երանգների գերիշխմամբ)։

## Գրականություն
* Հայկական մանրանկարչություն․ Վասպուրական (ալբոմ), Երևան, 1978

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Արթուր Ասրյան

**Արթուր Մելսիկի Ասրյան** (), ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Արթուր Մելսիկի Ասրյանը ծնվել է 1971 թվականի հուլիսի 31-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։
1979 թվականից հաճախել է Ստեփանակերտի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը, որն ավարտել է 1988 թվականին։
1988 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետ։ Որոշ ժամանակ անց փոխում է մասնագիտությունը, և տեղափոխվում Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի տնտեսության պլանավորման ֆակուլտետը։
1989 թվականին, երբ նոր էր սկսում պատերազմը, մեկնում է Ստեփանակերտ և զինվորագրվում Ստեփանակերտի թիվ 1 վաշտին։
Մասնակցել է Մարտակերտի, Քելբաջարի և մի շարք այլ մարտերի։
1990 թվականին անդամագրվում է Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր) գումարտակին, և հետագայում շարունակում կռվել քաջաի ջոկատի կազմում։
1992 թվականին նույն ջոկատի կազմում մասնակցում է Շուշիի ազատագրմանը։
1992 թվականի աշնանը տեղափոխվում է Մարտակերտ, և ստանում կամավորական ջոկատներից մեկի հրամանատարությունը։
Զոհվել է 1992 թ. հունիսի 23-ին, Մատաղիսի համար մղված մարտերում։ Դիակը գտնվել է հուլիսի 31-ին։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Գրականություն
«Մարտական հաշվարկ», էջ 35-42

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
New Flame

«**New Flame**», ամերիկացի երգիչ Քրիս Բրաունի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի երգիչ Աշերի և ռեփեր Ռիք Ռոսի հետ։ Երգը թողարկվել է 2014 թվականի հունիսի 30-ին, որպես Քրիս Բրաունի «X» կոչվող թվով վեցերորդ ստուդիական ալբոմի հինգերորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Քրիս Բրաունի, Աշերի, Ռիք Ռոսի, Վերս Սիմոնդսի, Ջասթին Ջոնսոնի, Քեյթ Թոմասի, Էրիկ Բելինջերի, Մարկ Փիթսի, Մալիսա Հանթերի և Ջեյմս Չեմբերսի կողմից։

## Նախապատմություն և թողարկում
Երգի սկզբնական տարբերակը, որում իր մասնակցությունն ունի միայն ռեփեր Ռիք Ռոսը, թողարկվել է 2014 թվականի մարտի 5-ին։ Մի քանի ամիս անց՝ հունիսի 26-ին, Քրիս Բրաունը իր Ինստագրամի էջում տեղադրում է երգի նոր և վերջնական տարբերակից մի փոքր հատված, որում բացի Ռիք Ռոսից, իր մասնակցությունն ունի նաև R&B երգիչ Աշերը։ Նույն օրը, նա իր Ինստագրամի էջում նաև տեղադրում է երգի շապիկի պատկերը։ Մի քանի օր անց՝ հունիսի 29-ին, երգի ամբողջական տարբերակը հասանելի է լինում համացանում, իսկ հաջորդ օրը երգը պաշտոնապես թողարկվում է որպես սինգլ։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Տեսահոլովակի մի փոքրիկ հատվածում նկարահանվել է նաև ամերիկացի ռեփեր Թայգան։

## Երգերի ցանկ
;Digital download
#"New Flame"  – 4:04

;Digital download (remix)
#"New Flame" (Dave Audé Remix)  – 6:17

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Աշերի երգեր
Կատեգորիա:Ռիք Ռոսի երգեր
Կատեգորիա:Քրիս Բրաունի երգեր
Բերդ (պար)

**Բերդ**, հայկական պար, որի արմատները հին հայկական Վասպուրական քաղաքից են։ Ինքը պարը հայ հին ազգային «Գմբեթախաղ» խաղից է։
thumb|Հայաստանի «Բերդ» պարային անսամբլ

## Նկարագրություն
Պարի ժամանակ պարողները հագնում են միայն հայկական ազգային հագուստ (տարազ)։ Պարի ամենակարևոր իմաստը ընթացքում բերդ կառուցելն է, որը իրենից ներկայացնում է «երկու հարկանի» պատ, որի համար պարողները կանգնում են մեկը մյուսի ուսերին։ Բերդը աշխարհում միակ պարն է, որն ունի այդպիսի հատկություն։
Բերդը տղամարդիկ կատարել են ճակատամարտերի ընթացքում։ Այս պարով հայ զինվորները նշում էին Բեռլինի գրավումը Կարմիր Բանակի կազմում։

## Կառուցվածք
*Ձևավորում․* պարողների երկու շրջան՝ մեկը կանգնած մյուսի ուսերին, միմյանց ձեռքերը սեղմված։

*Շարժում․* կրկնակի շրջանը պտտվում է ՝ ստեղծելով շարժվող ամրոցի տպավորություն։

*Երաժշտություն․* պարեղանակը կատարվում է զուռնայի և դհոլի (ավանդական փողային և թմբուկ) նվագակցությամբ՝ ուժեղ, մարտական ռիթմով։

*Սեռային դերեր․* ավանդաբար տղամարդկանց պար է․ ժամանակակից բեմադրություններում երբեմն ընդգրկվում են նաև կանայք։

## Տարածում և կատարում
Գյուղական միջավայրում Բերդը կատարվում էր տոնակատարությունների և հարսանիքների ժամանակ, հաճախ՝ որպես հավաքական ուժի ցուցադրություն։

Բարդ լինելու պատճառով պարը չէր կատարվում առօրյա իրավիճակներում․ այն պահվում էր այն առիթների համար, երբ պահանջվում էր տոկունության և միասնության ցուցադրում։

Բեմական տարբերակը սկսվեց խորհրդային շրջանում, երբ ժողովրդական համույթները սկսեցին թատերական բեմում ներկայացնել տարածաշրջանային պարեր։ Անվտանգության փոփոխությունները (վարժանքներ, ամրացված բռնակներ) հնարավոր դարձրեցին պարը ցուցադրել բազմակի անգամներ։

## Համույթներ և ժամանակակից համատեքստ
«Բերդ» պարային անսամբլը (հիմնադրվել է 1963-ին Երևանում՝ Բորիս Գևորգյանի կողմից) Բերդ պարը դարձրեց իր հիմնական բեմական ստեղծագործությունը, և հենց համույթն էլ անվանվեց այդ պարի անունով։

Հայաստանի պարի պետական անսամբլը և այլ համույթներ նույնպես բեմադրել են Բերդ պարը, հաճախ՝ համերգները եզրափակելով դրա դրամատիկ կատարումով։

Արտերկրում՝ ԱՄՆ-ում, Լիբանանում և Ֆրանսիայում գործող խմբերը Բերդը մշտապես ներկայացնում են մշակութային փառատոններին՝ սովորաբար հարմարեցված կամ կրճատված տարբերակներով։

## Տես նաև
* Հայկական պար
* Հայկական երաժշտություն
* Հայկական մշակույթ
* Քոչարի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Սթիվ Իրվին

**<big>Սթիվեն Ռոբերտ Իրվին,</big>** ( կամ պարզապես **Սթիվեն Իրվին** () ), հայտնի ավստրալիացի բնագետ, հեռուստալրագրող և բնության մասին բազմաթիվ կինոնկարների հեղինակ, որոնցից են՝ «The Crocodile Hunter» («Կոկորդիլոսների որսորդը»), «Crok Files», «The Crocodile Hunter Diaries» («Կոկորդիլոսների որսորդի օրագիրը»)։ Եղել է Քուինսլենդի Բիրվա քաղաքի «Ավստրալիայի գազանանոցի» նախկին տնօրենը այսինքն սեփականտերը։

## Կենսագրություն
Սթիվը մանուկ հասակից կոկորդիլոսներ էր որսում իր ծնողներին պատկանող Քուինսլենդի սողունների գազանանոցի համար։ 1991 թվականից Իրվինը շարունակում է ընտանեկան բիզնեսը և շուտով նկարահանում է «Կոկորդիլոսների որսորդը» () կինոնկարի առաջին սերիաները, որ աշխարհով մեկ հայտնի դարձավ։ Նույն թվականին Իրվինը պարգևատրվեց ավստրալիական զբոսաշրջիկությունը խթանելու, Կանաչ մայրցամաքի ու վայրի բնության մասին կինոնկարներ ստեղծելու և «Ավստրալիայի գազանանոցը» հիմնելու համար։

Բազմաթիվ անգամ Իրվինի կյանքը մազից է կախված եղել։ Նա բազմաթիվ վերքեր ուներ, որոնք ստացել էր վայրի կենդանիների հետ շփվելուց։

Զոհվել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 6-ին հերթական հեռուստաֆիլմի նկարանման ժամանակ՝ կատվաձուկը մահացու էլեկտրական հոսանքի հարվածել է Սթիվեն Իրվինի սրտին։

## Ֆիլմագրություն

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ի պատիվ Սթիվ Իրվինի անվանված է Ծովային ֆաունայի պահպանման ընկերության նավերից մեկը։ *[[:en:MY Steve Irwin|MY Steve Irwin]]*.
* 2009 թվականին Իրվինի անունով կոչվեց հազվագյուտ տրոպիկական լեռնային խխունջ։.
* Իրվինի Էսլեյ կրիան () անվանվել է իր «համահետազոտողի» պատվին։ 1997 թվականին կենդանուն բռնել էր Իրվինի հայրը։ Մինչ այդ հետազոտողները այդպիսի կրիա դեռ չէին տեսել։
* Սթիվի դուստրը՝ Բինդի Սյու Իրվինը իր անունը ստացել է Իրվինի սիրելի կոկորդիլոսի անունից, որը «Կոկորդիլոսների որսորդը» () (1996) կինոնկարի դերասաններից էր։
* Իրվինը քննադատության է ենթարկվել PETA (Կենդանիներին լավ վերաբերվելող մարդիկ) կազմակերպությունից։ Կասզմակերպության փոխնախագահ Դեն Մեթյուսը Իրվինի մահը հետևյալ կերպ է մեկնաբանել՝

## Տես նաև
* Սառցե շրջանի մարդը () - 218-րդ սերիա՝ South Park, նվիրված է Իրվինին։
* Դժոխքը երրի վրա 2006 - «South Park» սերիա, որտեղ հայտնվում է Իրվինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիացի հեռուստահաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ավստրալիացի գիտնականներ
Ցուտոմու Սեկի

**Ցուտոմու Սեկի**` (ճապոներեն` 関 勉) (ծնվել է 1930 թ. նոյեմբերի 3-ին, Կոտի, Ճապոնիա), ճապոնացի աստղագետ։
Հայտնաբերել է բազմաթիվ աստերոիդներ և գիսավորներ։
1981 թվականից մինչև 2008 թվականներն ընդհանուր առմամբ հայտնաբերել է 224 աստերոիդ, այդ թվում՝ Ամուրի աստերոիդներից (13553) 1992 JE-ը և տրոյացիներից -ը։

Նրա հայտնաբերած աստերոիդներից շատերն ստացել են Կոտիի նշանավոր տեղերի անունները, ինչպես, օրինակ, Հարիմայա-Բաշի, Ռյոմա, Կացուրահամա և Կագամիգավա աստերոիդները։

Քոչիում գտնվող Գեյսեյ աստղադիտարանի տնօրենն է։
Նրա պատվին իր անունն է ստացել (3426) Սեկի աստերոիդը։




## Արտաքին հղումներ
* Tsutomu Seki homepage 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Սեռական հատկանիշներ

120px|մինի
120px|մինի
**Սեռական հատկանիշներ**, առանձնահատկությունների կամ հատկանիշների ամբողջություն, որով մեկ սեռը տարբերվում է մյուսից (բացառությամբ սեռական գեղձերի, որոնք առաջնային սեռական հատկանիշներ են)։
 
## Երկրորդական սեռական հատկանիշների ձևերը
Մարդկանց երկրորդական սեռական հատկանիշներ են՝ տղամարդկանց բեղերը, մորուքը, ադամախնձորը, կանանց բնորոշ զարգացած կրծքագեղձերը, ճարպաբջջանքը, կոնքի ձևը։ Կենդանիների երկրորդական սեռական հատկանիշներից են՝ արու թռչունների խիստ վառ փետրավորումը, կաթնասունների հոտ արձակող գեղձերը, զարգացած եղջյուրները, ժանիքները։ Կենդանիների երկրորդական սեռական հատկանիշներ ունեն հարմարվողական նշանակություն։ Կաթնասունների, թռչունների, երկկենցաղների, ձկների սեռական գեղձերի ֆունկցիաները և երկրորդական սեռական հատկանիշների զարգացումը փոխադարձորեն պայմանավորված են միմյանցով։ Մ. Զավադովսկին (1922 թվական) երկրորդական սեռական հատկանիշները պայմանականորեն բաժանել է՝ կախյալ (էուսեքսուալ), որոնք զարգանում են սեռական գեղձերի գործունեությամբ, և անկախ կամ կեղծ (պսևդոսեքսուալ), որոնց զարգացումն իրականանում է անկախ սեռական գեղձերի ֆունկցիայից։ Կենդանիների ամորձատումից (սեռական գեղձերի հեռացումից) հետո կախյալ երկրորդական սեռական հատկանիշներ չեն զարգանում, իսկ եթե արդեն զարգացած են՝ աստիճանաբար կորցնում հև իրենց ֆունկցիան, երբեմն լրիվ անհետանում են։

## Կենդանիների սեռական հատկանիշները
Ամորձատված կենդանուն սեռական գեղձ պատվաստելիս կամ նրա հորմոնը ներարկելիս զարգանում են համապատասխան սեռին բնորոշ կախյալ երկրորդական սեռական հատկանիշները, օրինակ, ամորձատված հավին արական սեռական գեղձ պատվաստելիս զարգանում են արական սեռական ռեֆլեքսներ (կռվարարություն, կանչի ընդունակություն, աքաղաղի կատար)։ Անկախ երկրորդական սեռական հատկանիշները, օրինակ, աքաղաղի բիտը կամ փետրավորումը զարգանում են առանց սեռական հորմոնների մասնակցության (ամորձատված աքաղաղների մոտ ևս այդ հատկանիշնևրը հայտնաբերված են)։ Միջատենրին բնորոշ է սոմոսեքսուալ կամ հյուսվածքասեռական երկրորդական սեռական հատկանիշների խումբը, որը կախված չէ սեռական գեղձերի ֆունկցիայից և հատուկ է միայն մեկ սեռին։

Կատեգորիա:Վերարտադրողական համակարգ
Կատեգորիա:Բազմացման համակարգ
Կատեգորիա:Անատոմիա
Վարդան Բաղիշեցի (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Բաղիշեցի**, կարող է վերաբերել՝
*Վարդան Բաղիշեցի, հայ մանրանկարիչ։ Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։
*Վարդան Բաղիշեցի, հայ ժամանակագիր, Ամրդոլու վանքի դպրոցի ամենանշանավոր ներկայացուցիչը, եկեղեցական գործիչ։
Տրանսցենդենտ ֆունկցիաներ

**Տրանսցենդենտ ֆունկցիաներ**, անալիտիկ ֆունկցիաներ, որոնք հանրահաշվական չեն։

## Օրինակներ
Տրանսցենդենտ ֆունկցիաների պարզագույն օրինակներ են ցուցչային ֆունկցիան, եռանկյունաչափական ֆունկցիան, Լոգարիթմական ֆունկցիան։

Եթե տրանսցենդենտ ֆունկցիաներ դիտարկենք որպես կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաներ, ապա նրանք անպայման կունենան բևեռներից և վերջավոր կարգի ճյուղավորման կետերից տարբեր եզակիություն։

### Օրինակ
ez և sinz ֆունկցիաներն ունեն էապես եզակի կետ (z=∞), իսկ lnz ֆունկցիան՝ անվերջ կարգի ճյուղավորման կետեր (z=0, z=∞)։

## Տեսության հիմնավորում
Տրանսցենդենտ ֆունկցիաների տեսության հիմնավորումը տրվում է անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությունում։ 
Հատուկ տրանսցենդենտ ֆունկցիաներ ուսումնասիրվում են համապատասխան բնագավառներում (հիպերերկրաչափական, էլիպսական, բեսելյան ֆունկցիաների տեսություն և այլն)։
 

Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Կատեգորիա:Անալիտիկ ֆունկցիաներ
Տարոն-Տուրուբերանի հայրենակցական միություն

**Տարոն-Տուրուբերանի հայրենակցական միություն, ՏՏՀՄ**, 1917 թվականին հիմնված ամերիկահայ կազմակերպություն։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1917 թվականին ԱՄՆ-ում։ Լինելով համանման ամերիկահայ միություններից մեկը, ՏՏՀՄ-ն հանդիսանում էր ցեղակրոնության ամուր հենարան։ Միությունը որդեգրել էր որպես հավատո հանգանակ, իր զինանշանի վրա արձանագրել էր դարերի խորքից քաղած Մամիկոնեից Ուխտը։ Ղևոնդ պատմիչի վկայությամբ, 775 թվականին Բագրևանդ գավառում արաբների դեմ տեղի ունեցած Արձնի գիւղի մօտ մղուած ճակատամարտում, որը ղեկավարում էին Մամիկոնյան տոհմի իշխանները, դժվարին կացության մեջ ընկած հայ ռազմիկները իրար քաջալերում էին հետևյալ խոսքերով.
Քաջութեամբ մեռցուք ի վերայ աշխարհից մեր եւ ի վերայ ազգիս մեր, եւ մի տեսցեն աչք մեր կոխան ոտից պղծալից լեալ զսրբարանս մեր։

Սրանով միությունն արդեն հաստատել է, որ ինքը սովորական հայրենակցական միություն չէ, այլ ավելի «քաղաքական բնույթ կրող հայրենակցական կազմակերպություն մը, հին ասպետական ուխտերու տիպարով»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1917 ստեղծվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ
Կատեգորիա:Տարոնականություն
Կատեգորիա:Ցեղակրոնություն
Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն

**Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն** (Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատիստի կենտրոնական տուն), բացվել է 1970 թ., 1984 թվականից կրում է շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի անունը։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Շախմատի տունը մայրաքաղաքի մարզական կարևորագույն կառույցներից է (ճարտարապետներ` Ժաննա Մեշչերյակովա, Ռ. Մանուկյան, նկարիչներ` Հ. Բդեյան, Դ. Բաբայան, 1970)։ Շենքի հիմնարկեքի առաջին քարը տեղադրել է Տիգրան Պետրոսյանը։ Շենքն ունի անսովոր եռանկյունու ձև, որը շախմատային նավակ է հիշեցնում։ Ճակատը զարդարում են պղնձից կոփված յոթ ոճավորված շախմատի խաղաքարեր։

[մինի| Տիգրան Պետրոսյանի կիսանդրին [Օղակաձև զբոսայգի|Օղակաձև զբոսայգում Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի  տան մոտ]]

Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տան հարևանությամբ կանգնեցված է տաղանդավոր շախմատիստի կիսանդրին (քանդակագործ` Արա Շիրազ, ճարտարապետ` Կարլեն Անանյան, 1989)։

Այս շենքում է իր գործունեությունը ծավալում Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան։

1971 թվականից այստեղ գործում է Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի դպրոցը։

## Հասցե
Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տունը գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Խանջյան փողոցի 50 հասցեում։

## Պատկերասրահ

Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 4.jpg|Շախմատի տուն
Tigran Petrosyan bust, Chess House (1).jpg|Տիգրան Պետրոսյանի կիսանդրի (Երևան, Շախմատի տուն)
Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 2.jpg|Շախմատի տուն
Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի դպրոց.jpg|Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի դպրոցի մուտքը
Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 1.jpg|
Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 3.jpg|
Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(1).jpg|
Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(2).jpg|
Մշակոյթի տուն. Տիգրան Պետրոսեանի անուան Շախմատիստի կենտրոնական տունը (3).jpg|
Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(4).jpg|
Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(5).jpg|
Մշակոյթի տուն. Տիգրան Պետրոսեանի անուան Շախմատիստի կենտրոնական տունը (6).jpg|
Մշակոյթի տուն. Տիգրան Պետրոսեանի անուան Շախմատիստի կենտրոնական տունը (7).jpg|



## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայքը
* Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիա
* Հայաստանի շախմատի ակադեմիա
* Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի օլիմպիական մարզադպրոց 
* Կաիսա Շախմատի Դպրոց 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շախմատը Հայաստանում
Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սպորտային կազմակերպություններ
Աբգար Մինաս

**Աբգար Մինաս** (Աբգար Մինասյան, ), օպերային երգիչ և դերասան։ Հանդես է եկել Գերմանիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Եվրոպայի գրեթե բոլոր երկրներում, Հայաստանում, Հնդկաստանում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հնդկաստանի Ալլահաբադ քաղաքում, սովորել է Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանում, երգել է ճեմարանի երգչախմբում։ Ձայնը մարզել է ռուս տենոր Ալեքսանդր Շմենսկու մոտ, Կալկաթայում։

## Բուն ուսումը
Հայկական Մշակութային միության երգչախմբի խմբավար Ասատուր Կյուզելյանի նախաձեռնությամբ և Գալուստ Գյուլբեկյան հիմնադրամի օգնությամբ սովորել է Վիեննայի դրամատիկ արվեստի ակադեմիայում, որն ավարտելով սկսել է իր կատարողական արվեստը որպես օպերային երգիչ։ Մինչ Վիեննա մեկնելը նրան լսել և գնահատել է աշխարհահռչակ բարիտոն Պավել Լիսիցյանը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
Վիեննայում նա երգել է Արամ Խաչատրյանի համար։ Հանդես է եկել «Տրավիտա», «Ֆաուստ» և բազմաթիվ այլ օպերային ներկայացումներում։ Հաճախ է լինում Երևանում, հանդես է գալիս հայ հանդիսատեսի առջև։

## Աղբյուրներ
* Ալբերտ Փարսադաբյան «Գիտելիքների Շտեմարան» 4-րդ հատոր, էջ 216-217

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Ռազմիկ (այլ կիրառումներ)

**Ռազմիկ** կարող է նշանակել.

## Անձնանուն
* Ռազմիկ, հայ արական անձնանուն։

## Մամուլ
* «Ռազմիկ», 1983 թվականից Լիբանանում լույս տեսնող պարբերաթերթ։
* «Ռազմիկ», 1905-1908 թվականներին Բուլղարիայում Ռուբեն Զարդարյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող թերթ։
* «Ռազմիկ», 1937-1944 թվականներին Բուլղարիայում Գարեգին Նժդեհի, Հայկ Ասատրյանի և Ներսես Աստվածատուրյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող թերթ։
Ռազմիկ (թերթ, Պլովդիվ)

«**Ռազմիկ**», 1905-1908 թվականներին Պլովդիվ քաղաքում Ռուբեն Զարդարյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող թերթ։ Շարունակում է լույս տեսել 1937 թվականի փետրվարի 7-ից մինչև 1944 թվականի մարտի 4-ը Պլովդիվ քաղաքում Գարեգին Նժդեհի, Հայկ Ասատրյանի և Ներսես Աստվածատուրյանի խմբագրությամբ։

Թերթի անդրանիկ համարի առաջնորդողում ասվում է, որ այն լինելու է դարասկզբին Ռուբեն Զարդարյանի խմբագրությամբ Պլովդիվում 1905-1908 թվականներին լույս տեսած նույնաուն պարբերականի ավանդույթների շարունակողը, հիմնական նպատակ ունենալով՝ «դաստիարակիչ խոսքի տնությամբ ոգիները բոցավառել ա՛յն օրվան կարոտով, երբ մեր կյանքին մեջ հոռետեսությունը, նվաստությունը և մանրուքի հոգևոր խեղճությունը տեղի կուտան Հայաստանի համար աշխատելու և մեռնելու կամքին, երբ մեր ցեղի աչքերուն մեջ կրկին կփայլատակեն հերոսական երկունքի և մեծագործության հին ոգին և կրակը»։

Թերթի հավաքածուն պահվում է Պլովդիվի Իվան Վազովի անվան գրադարանում (en)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Պլովդիվում
Տրանսցենդենտալիաներ

**Տրանսցենդենտալիաներ**, միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսոփայության մեջ՝ այն եզրային հասկացությունները, որոնք արտահայտում են ինքնին վերցրած կեցությունն ու նրա էական հատկությունները («միակը», «ճշմարիտը», «բարին» և այլն)։

Տրանսցենդենտալիաները դասվում էին փիլիսոփայության կատեգորիաներից բարձր, եթե կատեգորիաներն անմիջական գործառնություն ունեն աշխարհի նկարագրության մեջ՝ որպես կեցության ընդհանրական ձևեր, և տրամաբանության մեջ՝ որպես ստորոգություններ, ապա տրանսցենդենտալիաները նկատի ունեն մետաֆիզիկական-մտահայեցողական ճանաչողության առարկան՝ վերացական կեցությունն ու նրա նույնքան վերացական բնութագրությունները։ Դրանք առավել հարմարված էին աստվածային կեցության նկարագրության համար։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Տրանսցենդենտալ

**Տրանսցենդենտալ**, **անդրանցական** ( - իմացությանն անմատչելի), միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսոփայությունից ժառանգված տերմին։

## Բնութագիր
Նշանակում էր կեցության մետաֆիզիկական-մտահասանելի տեսանկյուններին՝ տրանսցենդենտալիաներին վերաբերող։ Նկատի ունենալով «տրանսցենդենտալիա» տերմինի վերկատեգորիական-մտահայեցողական իմաստը։

Իմանուիլ Կանտը տրանսցենդենտալ է անվանել իր իմացաբանական տրամաբանական ուսմունքը, քանի որ դրանում հետազոտվում է ոչ թե բանականության կոնկրետ գործունեությունը, այլ հայեցողության ու բանախոհության ապրիորի ձևերը, որոնք հնարավոր են դարձնում փորձն ու նրա վրա հիմնված գիտելիքը, ինչպես նաև այն ձևական պայմանները, որոնք համակարգված տեսքի են բերում բանականությունը։
Նորականտականության մարբուրգյան դպրոցը բնութագրվում է որպես տրանսցենդենտալ տրամաբանական, որքանով որ այն հետազոտում է գիտական գիտելիքի (մաթեմատիկայի և տեսական բնագիտության) օբյեկտիվ տրամաբանական վերջնական նախադրյալները։

## Գործածություն
«Տրանսցենդենտալ» տերմինը նույն իմաստով իր ֆենոմենոլոգիայում գործածում է Հուսեռլը, երբ խոսքը վերաբերում է գիտակցության արտափորձային ու վերպատմական առաջնային կառուցվածքների վերհանմանը, որոնք ապահովում են գիտակցության իրական, առկա գործունեությունը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Ֆենոմենոլոգիա
Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթող

**Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթող**, գտնվում է Սուրբ Տրդատ եկեղեցու բակում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ վարպետ - քանդակագործ Վարազդատ Հարությունյան

## Պատմություն
Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթողն օծել է Վայոց ձորի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյանը։ Օծման արարողությանը ներկա են գտնվել Շիրակի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Միքայել եպիսկոպոս Աջապահյանը, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսությունից ուխտավորաբար Հայաստանում գտնվող Գերաշնորհ Տ. Գեղամ արքեպիսկոպոս Խաչերյանը, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր կրթական հաստատությունների վերատեսուչ Գերաշնորհ Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանը, ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետ Էդգար Ղազարյանը, մարզային և քաղաքային իշխանության ներկայացուցիչներ, տարածաշրջանի քաղաքապետեր և համայնքապետեր, ճեմարանի ավարտական լսարանի սարկավագներ, բարձրաստիճան հյուրեր, նաև հյուրեր ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանի Դաշնությունից, Կանադայից, Արցախից, բազմաթիվ ուխտավորներ Հայաստանի տարբեր մարզերից։ Հարություն խաչքար-հուշակոթողը ստեղծվել է Նյու պլաստ ընկերության հիմնադիր Գրիգոր Գրիգորյանի հովանավորությամբ։

Խաչքարագործ վարպետ Վարազդատ Համբարձումյանն, իր մտահղացումամբ, ընտրել է խաչքարերի հայտնի և ճանաչելի օրինակները և դրանք մեկտեղել լեռնատեսք ճարտարապետական մեկ կառույցի մեջ։ Դեպի երկինք բարձրացող կոթողը հավաստում է հայ մշակույթի անսասանությունն ու հավերժությունը։ Ըստ վարպետի՝ այն հայության համախումբ և միասնական աղոթքն է՝ ուղղված առ Աստված։

«Հարություն» խաչքար-հուշակոթողը բաղկացած է 12 խաչքարերից՝
# Հրեշտակներով խաչքար - 13-րդ դար, ծագման վայրն անհայտ է, այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում, Հավանական ծագումը՝ Կոտայք կամ Գեղարքունիք
# Դավթոնի խաչքար - 1158 թվական, Օխտը եղցի վանք (Արցախ)
# Հովհանիսի խաչքար -1602 թվական, Ջուղա, այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
# Դանիելի խաչքար - 13-րդ դար, Նորատուս (Գեղարքունիք)
# Մոնումենտալ խաչքարով քանդակ - 13-րդ դար, Հաղարծին (Տավուշ)
#  Թռչուններով խաչքար - 13-րդ դար, Առինջ (Կոտայք)
# Լուսային նշաններով խաչքար - 9-10-րդ դդ., Մաքենյաց վանք (Գեղարքունիք), այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
# Հայր Վարդիկի խաչքարերից - 1041 թվական, Ցախաց Քար վանք (Վայոց ձոր)
# Պողոս վարպետի խաչքարը - 13-րդ դար, Գոշավանք (Տավուշ)
# Մոմիկի խաչքարերից - 1308 թվական, Նորավանք (Վայոց ձոր), այժմ պահվում է Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնում
# Նռնաքանդակներով քանդակ - 13-րդ դար, Փոքր Մասրիկ, (Գեղարքունիք)
# Հորիզոնական արմավազարդով խաչքար - 11-րդ դար, Հաղպատի վանք (Լոռի)

## Պատկերասրահ

Հարություն խաչքար-հուշակոթող (3).jpg
Խաչքարեր, Սուրբ Տրդատ եկեղեցի, Վայք.jpg
Հարություն խաչքար-հուշակոթող (2).jpg
Հարություն խաչքար-հուշակոթող.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հարություն» խաչքար-հուշակոթողի բացում / 25.05.14 / Վայոց ձոր / Վայք / Սբ. Տրդատ եկեղեցի

Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի հուշարձաններ
Պրեստոն

մինի|աջից
**Պրեստոն** (), քաղաք Անգլիայում, կարևոր և առանձին շրջան «սիթի» կարգավիճակում, կոմսության վարչական կենտրոն Լանկաշիրը գտնվում է Րիբբիլ գետի ափին։

Պրեստոն քաղաք-կոմսությունից վերակառուցվել է շրջան 1974 թվականի ընթացքում։ Սիթի կարգավիճակի ստացել է 2002 թվականի մրցույթի արդյունքում։

Տարածքը զբաղեցնում է 142 կմ² և արևելքում սահմանոմ է Րիբբիլ Վալլի շրջանին, հարավում ՝ Հարավային Րիբբիլլին, արևմուտքում՝ Ֆայիլդ, հարավ-արևմուտքում՝ Ուիար շրջանին։ Քաղաքի տարածքում բնակվում է 129 633 մարդ, բնակչության միջին խտությունը՝ 911 մարդ/կմ²(2001 թվական)։ ).

## Պատմություն
Պրեստոնը առաջին անգամ հիշատակվել է 1086 թվականին «Ահեղ դատաստան» գրքում, որպես Պրեստյուն (): Վաղ շրջանի փաստաթղթերում հանդիպում են նաև գրության այլ տարբերակներ․ Պրեստոնամ(Prestonam, 1094), Պրեստոուն (Prestone, 1160), Պրեստոնա (Prestona, 1160), Պրեստետոն (Presteton, 1180)և Պրեստան(Prestun, 1226)։ Քաղաքի անվանումը ծագել է հինանգլիական presta (քահանա) բառից և tun («քաղաք» կամ «տարածք»)։ 13-րդ դարում Լանկաշիր կոմսության ամենահարուստ բնակչության կենտրոնն էր։

## Քաղաքականություն
Պրեստոնը ղեկավարվում է քաղաքային խորհրդի կողմից, որը կազմված է 57 պատգամավորից, ընտրված՝ 22 շրջաններից։ Վերջին ընտրությունների տվյալներով խորհրդում 24 տեղ զբաղեցնում են լեյբորիստները։

## Քույր քաղաքներ
*  Ալմելո, Նիդերլանդներ
*  Կալիշ, Լեհաստան
*  Նիմ, Ֆրանսիա
*  Ռեկլինհուազեն, Գերմանիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт городского совета
* Престон 

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն
Զուբազ

260px|մինի|Զուբազներ կրող երկրպագուներ

**«Զուբազ»** (անգլ.՝ *Zubaz*), ամերիկյան շորտերի և տաբատների ապրանքանիշ, որը մեծ ժողովրդայնություն է վայելել վաղ 90-ականներին։

Զուբազների մտահղացումը պատկանում է պրոֆեսիոնալ ըմբիշներ Մայքլ Հեգստրադին և Ջոզեֆ Լոուրենայթիսին, ովքեր տաբատների սկզբնական գաղափարը 1988 թվականին ներկայացնում են ոմն մինեսոտացի բոդիբիլդերներ Դոն Ստոկին և Բոբ Թրոքսին։

Սկզբնապես զուբազները գովազդվում էին որպես հարմարավետ և ֆունկցիոնալ շորտեր՝ քաշեր բարձրացնելու համար։ Հեգստրադը և Լոուրենայթիսն սկսում են օգտագործել իրենց «Ճանապարհային մարտիկներ» ռինգային կերպարները ուշ 80-ականներին և վաղ 90-ականներին զուբազներն ավելի հանրածանոթ դարձնելու համար։

Կարճ ժամանակում զուբազները մեծ տարածում են գտել Միացյալ Նահանգներում։ Միայն 1991 թվականին «Զուբազ» ընկերությանը հաջողվել է 100 միլիոն ԱՄՆ դոլարի արտադրանք վաճառել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պաշտոնական Թվիթեր էջ
* Պաշտոնական Ֆեյսբուք էջ

Կատեգորիա:Սպորտային հագուստ
Օմերտա

**Օմերտա** (), փոխադարձ պարտակչություն, խմբական երաշխավորություն, մաֆիայի պատվի կոդեքս։ Ներառում է հետևյալ դրույթները՝

* կազմակերպությունը լքելու միայն մեկ պատճառ կարող է լինել՝ մահը,
* կազմակերպության անդամներից մեկին նեղացնողը, նեղացնում է ողջ կազմակերպությանը,
* արդարադատությունը իրականացնում է միայն կազմակերպությունը, 
* կազմակերպության անդամները անխոս ենթարկվում են կազմակերպության ղեկավարին,
* դավաճանությունը պատժվում է դավաճանի և նրա բոլոր ազգականների մահով, դավաճանություն է համարվում նաև քննության ժամանակ բանտում ասված ցանկացած խոսք։

Օմերտայի նպատակն է քրեական կազմակերպության անդամներին հսկողության տակ և վախի մթնոլորտում պահելը։

Մաֆիայի մասին կայացած պատկերացմանը հակառակ, ֆիլմերի և գրականության ազդեցությամբ ձևավորվել է այն կարծիքը, որ «պատվի կոդեքսը» հաճախ խախտվում է՝ փոխադարձ դավաճանությունները, մատնությունները, միջկլանային գզվրտուքները միշտ առկա են ցանկացած քրեական կազմակերպությունում։ Մասնավորապես 2011 թվականի հունվարի 20-ի մասսայական ձերբակալությունները, հնարավոր են դարձել քննության հետ համագործակցող տարբեր մաֆիոզներից քաղած տեղեկություններով
:

## Մշակույթում
* Մարիո Պյուզոն Օմերտայի և Կոզա Նոստրայի մասին վեպեր է գրել, որոնցից ամենահայտնիներն են մեկ եռերգության մեջ մտնող «Կնքահայրը» (), «Սիցիլիացին» () և «Օմերտան» ()։ Մարիո Պյուզոն «Օմերտան» ավարտել է մահվանից առաջ, բայց տպագրվել է հետմահու։
* Ամերիկյան «Աստծո գառ» մետալ ռոք խումբը իր «Ashes of the Wake» ալբոմում ունի «Օմերտա» երգը։ Վոկալիստ Ռենդի Բլայթը երգից առաջ ներկայացնում է պատվի կոդեքսի պարզեցված տեքստը։

## Գրականություն
* Blok, Anton (1988). *The Mafia of a Sicilian Village, 1860-1960. A study of violent peasant entrepreneurs*, Long Grove (Illinois)։ Waveland Press ISBN 0-88133-325-5 (Originally published in 1974) 
* Nelli, Humbert S. (1981). *[https://books.google.am/books?id=OSqBs8QgxZIC The Business of Crime. Italians and Syndicate Crime in the United States]*, Chicago։ The University of Chicago Press ISBN 0-226-57132-7 (Originally published in 1976) 
* Paoli, Letizia (2003). *Mafia Brotherhoods: Organized Crime, Italian Style*, Oxford/New York։ Oxford University Press ISBN 0-19-515724-9 
* Porrello, Rick (1995). *The Rise and Fall of the Cleveland Mafia. Corn Sugar and Blood*, New York։ Barricade books ISBN 1-56980-058-8 
* Servadio, Gaia (1976), *Mafioso. A history of the Mafia from its origins to the present day*, London։ Secker & Warburg ISBN 0-436-44700-2 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լռություն
Կատեգորիա:Կազմակերպված հանցագործություն
Կատեգորիա:Մաֆիա