Մուհամմադ Սահնուն

**Մուհամմադ Սահնուն** ( , ), ալժիրցի դիվանագետ, ով Ալժիրի դեսպանն էր Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում և Մարոկկոյում, ինչպես նաև ՄԱԿ-ում Ալժիրի մշտական ներկայացուցիչը։ Նա եղել է նաև Աֆրիկյան միասնություն կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի օգնական, Արաբական պետությունների լիգայի գլխավոր քարտուղարի օգնական, Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր քարտուղարությունում 1992թ.-ին Սոմալիի հատուկ ներկայացուցիչ, իսկ 1997-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր քարտուղարությունում Աֆրիկայի Մեծ լճերի տարածաշրջանի հատուկ ներկայացուցիչ : Մինչ այդ, աշխատել է ՄԱԿ-ին առընթեր կամ անկախ բարեգործական կազմակերպություններում խաղաղության և հաշտեցման հաստատման ուղղվածությամբ։ Նա մասնավորապես կենտրոնացել էր միջմշակութային և միջկրոնական երկխոսությունների զարգացման վրա։

## Վաղ տարիներ և Ալժիրի պատերազմ
Մուհամմադ Սահնունը ծնվել է 1931 թ. Չլեֆում (հռոմեական ժամանակներում հայտնի էր նաև որպես Castellum Tingitanum, Օմայյան խալիֆայության ժամանակահատվածում՝ Ալ Ասնամ, և 1962 - 1980թթ.՝ Ֆրանսիայի գաղութացման ընթացքում՝ Orléansville), Ալժիր։ Նա սովորել է Ալժիրի լիցեյում, ապա ուսումը շարունակել է Փարիզի Սորբոնում։ Նա այնտեղ էր Ալժիրի պատերազմի առաջին ռազմական գործողությունների օրը (1954 թ. Նոյեմբերի 1-ին)։ Որպես FLN- ի ակտիվիստ, նա արձագանքեց 1956 թվականի մայիսի 19-ին *Union générale des étudiants musulmans algériens (Ugema)-ին միության,* դադարեցրեց ուսումը Փարիզում և վերադարձավ տուն՝ Ալժիր։

Այնտեղ նա սկսեց աշխատել «Սոցիալական կենտրոններում», որը ստեղծվել էր ֆրանսիացի դիմադրության նախկին մարտիկ Գերմեն Թիլոնի կողմից Ժակ Սուստելի (այն ժամանակ Ալժիրի գեներալ նահանգապետ) համաձայնությամբ, Ալժիրի բնակչության թշվառությունը, կեղտոտությունն ու անգրագիտությունը մեղմելու համար։ 1957-ի մարտին ոստիկանությունը գրոհեց և խուզարկեց կազմակերպությունը, ձերբակալեց և բերման ենթարկեց տասներկու քրիստոնյայի (որոնց թվում՝ քահանաներ) և քսաներեք մուսուլման։ Լինելով «Սոցիալական կենտրոնների» ղեկավարներից մեկը՝ Մուհամմադ Սահնունը մաս էր կազմում այն խմբի, որը մեղադրվում էր դավադրության մեջ և դատապարտվում մեծ աղմուկ բարձրացրած դատավարության մեջ, որը կոչվում էր «Առաջադեմ քրիստոնյաների» դատավարություն։ Հետագայում Մուհամմադ Սահնունը ձերբակալվեց տխրահռչակ «, որը Ալժիրի ճակատամարտի 1-ին օտարերկրյա պարաշյուտային գնդի խոշտանգումների և պահման կենտրոնն էր։ Նա ինքը ենթարկվել է խոշտանգումների։ Համոզիչ ապացույցների բացակայության պատճառոց ազատ արձակված Մուհամմադ Սահնունն այնուհետև ապաստան գտավ Ֆրանսիայում՝ Կլիշիում, ապա Շվեյցարիայում՝ Լոզանում։ Նա չկարողացավ վերադառնալ Ալժիր մինչև Ալժիրի անկախությունը։

Երիտասարդ տարիներին Մուհամեդ Սահնունը նաև ծանոթացել է Ալժիրում գտնվող «Խաղաղ քաղաքացիական ծառայության» խաղաղասիրական հասարակական կազմակերպությանը 1952–53 թթ.-ին, մասնակցել է նրանց մի քանի աշխատանքային ճամբարներին և նույնիսկ որոշ ժամանակ դարձել Ալժիրի մասնաճյուղի ղեկավար։ Այս ժամանակահատվածում նա ձեռք բերեց վստահելի ընկերներ, ովքեր մեծ օգնություն ցուցաբերեցին նրան 1950-ականների իրադարձությունների ընթացքում։ Մուհամմադ Սահնունը այնուհետև վերսկսեց ուսումը Նյու Յորքի համալսարանում, որտեղ ստացավ բակալավրի և արվեստի մագիստրոսի կոչումներ՝ երկուսն էլ քաղաքագիտության ոլորտում։

## Դիվանագիտական կարիերա
### Գործունեությունը Ալժիրում
Մուհամմադ Սահնունը եղել է Ալժիրի Հանրապետության ժամանակավոր կառավարության դիվանագիտական խորհրդական։ 1962 թ.-ին նախագահ Բեն Բելլայի հետ իր առաջին պաշտոնական այցով ուղևորվել է ԱՄՆ, որտեղ հանդիպել է նախագահ Ջոն Քենեդիին, ով Ալժիրի անկախության գործի ջատագովներից էր։ Քանի որ այն ժամանակ Ալժիրի պատվիրակությունը պետք է մեկներ Կուբա, Քենեդին Բեն Բելլային ցույց տվեց U2 ինքնաթիռների նկարած առաջին գաղտնի նկարները, որոնք ցույց են տալիս Կուբայում ռուսական հրթիռների արձակման բարձիկները։ Խաղաղության և մարդկային անվտանգության անունից՝ Բեն Բելլան համաձայնեց հաղորդագրություն փոխանցել Ֆիդել Կաստրոյին՝ պարզաբանելով, թե որքանով է ամերիկացին այս իրավիճակը համարում *casus belli*, Մուհամմադ Սահնունը այնուհետև զբաղեցրել է հետևյալ պաշտոնները.

* Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության (OAU) գլխավոր քարտուղարի տեղակալ
* Արաբական պետությունների լիգայի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ, ով պատասխանատու էր արաբա-աֆրիկյան երկխոսության համար (1973–1975)
* Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում Ալժիրի դեսպան (1975–1979) 
* Ֆրանսիայում Ալժիրի դեսպան (1979–1982): Նրա ղեկավարությամբ Ֆրանսիայի և Ալժիրի միջև պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց Ֆրանսիայում ալժիրցի աշխատողների սոցիալական ապահովության և կենսաթոշակային կարգավորման վերաբերյալ
* ԱՄՆ-ում Ալժիրի դիվանագիտական առաքելության ղեկավար (1982–1984) 
* Ալժիրի d'Algérie դեսպանը Միացյալ Նահանգներում (1984–1989): Իր պաշտոնավարման ընթացքում նա կազմակերպել է նախագահ Չադլի Բենջեդիդի պաշտոնական այցը ԱՄՆ՝ Ռոնալդ Ռեյգանի մոտ՝ Ալժիրի պետության ղեկավարի երբևէ առաջին պաշտոնական այցը Միացյալ Նահանգներ
* 1989 թ.-ին Սահնունին կոչ են անում շտապ ստանձնել Մարոկկոյում Ալժիրի դեսպանի պաշտոնը, որպեսզի հաջորդի դեսպան Աբդելհամիդ Մեհրիին, ում 1988 թ.-ի հոկտեմբերին Ալժիրում տեղի ունեցած անկարգություններից հետո շտապ խնդրել էին ստանձնել FLN- ի նախագահությունը. նա միաժամանակ դառնում է Մարոկկոյում Ալժիրի դեսպան և Արաբական մաղրեբական միության քարտուղար (1989–1990)
* Նրա անունը նշվել է որպես 1999թ. ապրիլին կայանալիք Ալժիրի նախագահական ընտրություններում նախագահի հավանական թեկնածու, բայց ընտրվեց Աբդելազիզ Բուտեֆլիկան՝ նախկին արտգործնախարարը, ով թոշակի էր անցել 1981թ. պետական պաշտոններից, և ով հանդես էր գալիս որպես «ազատ թեկնածու» FLN- ից և FLN-ի համար

### Գործունեություն Միավորված ազգերի կազմակերպությունում
* ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի և զարգացման խորհրդաժողովի (UNCED) գլխավոր քարտուղարի ավագ խորհրդական։
* Սոմալիում ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ (1992 թ. ապրիլ-նոյեմբեր)։ Այս պաշտոնում միաձայն ճանաչվում է նրա դիվանագիտական ոճի արդյունավետությունը և հասնում խոստումնալից արդյունքների, սակայն նրա՝ խաղաղությանն ուղղված գործունեությունը ընդհատվեց ՄԱԿ-ի կողմից արդյունավետ աջակցություն չստանալու և ԱՄՆ ռազմական միջամտության պատճառով։ Ի նշան բողոքի՝ Մուհամմադ Սահունը հրաժարական տվեց։ ԱՄՆ-ի աջակցությամբ գործող Միասնական Task Force- ի (ծածկագրով՝ «Հույսի վերականգնում» գործողություն) կողմից ղեկավարվող միջամտությունն իրականում ավարտվեց աղետալի հետևանքներով։
* Կոնգոյում OAU գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ (1993)։
* ՄԱԿ-ի կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) Գլխավոր տնօրենի հատուկ խորհրդական Խաղաղության մշակույթ ծրագրի համար (1995–1997):
* Միավորված ազգերի կազմակերպությունում/ Աֆրիկայի միասնության կազմակերպությունում (ՀԱԳ) Աֆրիկայի Մեծ լճերի տարածաշրջանի հատուկ ներկայացուցիչ (1997)։

## Ուսումնասիրություններ և զեկույցներ
* Մուհամմադ Սահնունը Բրունտլենդի՝ շրջակա միջավայրի և զարգացման հանձնաժողովի անդամ էր և Բրունդտլենդի զեկույցի համահեղինակ, որը ստեղծեց կայուն զարգացում արտահայտությունը և դրա սահմանումը։
* Միջամտության և Պետական ինքնիշխանության միջազգային հանձնաժողովի(ICISS) համանախագահ Գարեթ Էվանսի հետ, որի զեկույցը՝ վերնագրված *Պաշտպանելու պատասխանատվությունը,* տպագրվել է 2001 թվականի դեկտեմբերին Կանադայի կառավարության աջակցությամբ. *([[Ցեղասպանություն Ռուանդայում|Ռուանդայի ցեղասպանությունից]] հետո, [[Կանադայի կառավարություն]]ը 2000 թ. սեպտեմբերին Գարեթ Էվանսի և Մուհամմադ Սահնունի համատեղ նախագահությամբ ստեղծեց Միջամտության և պետական ինքնիշխանության միջազգային հանձնաժողովը (ICISS)*։
* Փիրսոնը համագործակցում է Կանադայի Օտտավա քաղաքի միջազգային զարգացման հետազոտական կենտրոնի հետ (1994)։
* Պատերազմից տուժած հասարակությունների ծրագրի հատուկ խորհրդատվական խմբի անդամ, ՄԱԿ-ի սոցիալական զարգացման հետազոտական ինստիտուտի (UNRISD) և միջազգային հետազոտությունների ավարտական ինստիտուտի համատեղ ձեռնարկ։

## Անձնական պարտավորություններ ՀԿ-ների հետ
* Կայուն զարգացման միջազգային ինստիտուտի (IISD) խորհրդի անդամ 1990-1996թթ. և 2003-2009թթ.:
* Շվեյցարիայում գտնվող iNGO- ի՝  նախագահ։ Ծրագիրը խթանում է սոցիալական փոփոխությունների իրականացումը` սկսած անձնական փոփոխություններից, և, մասնավորապես, աշխատում է հակառակ կողմերի միջև երկխոսության և վստահության վերականգնման վրա` նպաստելով խաղաղության հաստատմանը, լավ կառավարմանը և կայուն տնտեսական զարգացմանը (2007-2008)։
* Մարդու անվտանգության Caux ֆորումի նախագահ (2008–2012)  - մի նախագիծ, որը համախմբեց մարդկային անվտանգության ոլորտում գործող 300 մարդու՝ նպատակ ունենալով կառուցել խղճի համաշխարհային կոալիցիա, որը կօգնի վստահության ձևավորմանը՝ իմաստալից փոփոխության հասնելու համար։
* Խաղաղության համալսարանի (UPEACE) խորհրդի փոխնախագահ։ Համալսարանը լիազորված է ՄԱԿ-ի կողմից, հիմնադրվել է 1980 թ. դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից որպես Պայմանագրային կազմակերպություն։ Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի UPEACE ծրագրերի ավագ խորհրդական և Աֆրիկայի UPEACE խորհրդատվական խորհրդի նախագահ։
* Պաշտպանության պատասխանատվության գլոբալ կենտրոնի միջազգային խորհրդատվական խորհրդի համանախագահ։
* Earth Charter-ի հանձնաժողովի անդամ և ծառայել է որպես Earth Charter-ի միջազգային խորհրդի անդամ։

## Գրքեր
* 1994 թվականին Մուհամմադ Սահնունը հրատարակեց «Սոմալի. Բաց թողած հնարավորությունները» գիրքը, որտեղ նա վերլուծում է Սոմալիում ՄԱԿ-ի՝ 1992թ. միջամտության ձախողման պատճառները. նա մասնավորապես ցույց է տալիս, որ Սոմալիի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբից (1988թ.) մինչև Սիադ Բարեի ռեժիմի տապալումը (1991թ. հունվար) ՄԱԿ-ը բաց թողեց առնվազն երեք հնարավորություն` կանխելու մարդկային խոշոր ողբերգությունները։ Երբ ՄԱԿ-ը փորձեց մարդասիրական օգնություն տրամադրել, նրանք լիովին գերազանցեցին ՀԿ-ները, որոնց իրավասությունն ու նվիրվածությունը կտրուկ հակադրվում էին ՄԱԿ-ի չափազանց զգուշավորությանը և բյուրոկրատական անարդյունավետությանը։ Եթե արմատական բարեփոխումներ չձեռնարկվեին, նախազգուշացրեց Մուհամմադ Սահնունը, ապա ՄԱԿ-ը կշարունակի արձագանքել նման ճգնաժամին անպատեհ իմպրովիզացիայի մթնոլորտում։
* 2007 թվականին Մուհամմադ Սահնունը  նաև ֆրանսերենով հրատարակեց 1954 թվականին Ալժիրում լույս տեսած ինքնակենսագրական վեպը՝ *Mémoire blessée* (*Վիրավոր հիշողություն)։ Գլխավոր հերոսը՝ Սալեմը,* հավատքի և երկխոսության մարդ, բանտարկված է և խոշտանգված՝ իր համոզմունքների պատճառով։ Այնուամենայնիվ, նրան փրկում են ֆրանսիացիները՝ ոմանք՝ քաղաքացիներ, ոմանք՝ ռազմական և որոշներն էլ եկեղեցական գործիչներ, ովքեր բոլորը մեծ ռիսկի են դիմում՝ նրան պաշտպանելու համար։ Գիրքը ակնհայտորեն այն իրադարձությունների արթնացումն է, որոնք նշանավորել են հեղինակի երիտասարդ տարիները, բայց նաև կոչ է անում մարդկային համերաշխություն և թույլ մարդկանց պաշտպանություն։

## Փիլիսոփայություն
Մուհամմադ Սահնունը պացիֆիզմին ծանոթացավ 1952 թվականին Ալժերում ՝ Service Civil International ՀԿ-ի միջոցով։ Նա կարդացել էր այս կազմակերպության շվեյցարացի հիմնադիր Պիեռ Սերեսոլի գիրքը, և Ռոմեն Ռոլանդի գիրքը Գանդիի մասին, «որն այն ժամանակ գործնականում իմ մահճակալի գիրքն էր»: Այս գաղափարները մնացին նրա հետ իր ողջ պրոֆեսիոնալ կարիերայի ընթացքում, օրինակ, երբ փորձել է հաղորդակցություն հաստատել համայնքների միջև շուրջ Կոնգոյի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի աջակցությունը վայելող համաշխարհային վեհաժողովի երիտասարդության (WAY) միջոցով, կամ որպես OAU- ի առաջատար գործիչ իր աջակցությունը ցուցաբերել, մասնավորապես, երբ աֆրիկյան երկրները բախվում էին գաղութատիրությունից ժառանգած սահմանային խնդիրների շուրջ։ Տարիներ շարունակ մասնակցելով «Սերվիս Սիվիլ Ինթերնեյշնլ» հասարակական կազմակերպության աշխատանքներին՝ նա վերհանեց հակամարտության աղբյուրները և ներդրումներ կատարեց անցյալի բախումներից բխող «հիշողության վնասվածքները» բուժելու համար։ Նա ամրապնդում է այս արտացոլումը կարիերայի հետագա տարիներին՝ ավելի ու ավելի նվիրվելով մարդու անվտանգության ապահովմանը, օրինակ՝ *«Պաշտպանելու պատասխանատվությունը»* նախագծի (2001թ․) կամ 2008 – 2012 թթ․ Caux– ի Մարդու անվտանգության ֆորումի կազմակերպման միջոցով, որը ներառում էր հետևյալ հինգ թեմաները՝ հիշողության բուժում, կառավարում, ապրել կայուն, ներառական տնտեսագիտություն և միջմշակութային երկխոսություն։ Շատ հավատարիմ լինելով միջկրոնական բազմազանությանը և երկխոսությանը՝ Մուհամեդ Սահնունը կտրականապես դեմ է եղել քաղաքակրթությունների բախման գաղափարին, ասելով, օրինակ` «Վաշինգտոնում տեղի ունեցած քննարկման ժամանակ ես ասացի Հանթինգթոնին, որ նման բախում չկա։ Վերցրեք Սոմալիի օրինակը. կրոնական տեսանկյունից սոմալացիները քիչ թե շատ նույն ալիքի երկարության վրա են։ Բայց տոտալ անապահովության պատճառով նրանք բաժանվեցին տոհմերի և ենթատոհմերի։ Այդ պատճառով ես ուզում եմ զարգացնել միջմշակութային և միջկրոնական երկխոսությունը»։

## Տարբերակումներ
* Ալժիրի Չլեֆ քաղաքի Ուեդ Սլայ քաղաքի (ծննդավայր) միջնակարգ դպրոցը կրում է նրա անունը։
* 2007 թ. «Էլիզաբեթ Հաուբի մրցանակ բնապահպանական դիվանագիտության համար» (հղումը արտաքին է)։ Մրցանակը, որը տրվում է բնապահպանական իրավունքի և դիվանագիտության ոլորտում նշանակալի ձեռքբերումների համար, շնորհվել է մայիսի 14-ին Նյու Յորքում կայացած արարողության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ֆիլիպ Ս. Նեյլոր, *Ալժիրի պատմական բառարան*, Scarecrow Press, Oxford, 2006 ; էջ&nbsp;400
* ՄԱԿ-ի մամուլի հաղորդագրություններ
* Մուհամմադ Սահունի հարցազրույցը Քեթրին Մարշալի կողմից Huffington Post- ում 2011 թ. մայիսի 10-ին http://www.huffingtonpost.com/katherine-marshall/mohamed-sahnoun-interview-healing-memories_b_993262.html

Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 մահեր
Կատեգորիա:Գլոբալ քաղաքացիականություն
Կատեգորիա:Չվավերացված պնդումներով հոդվածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ