Աստվածածնի Հովանու և Ծննդյան եկեղեցի

**Աստվածածնի Հովանու և Ծննդյան եկեղեցի Պրոլոմից**(, Հովանի Պրոլոմից,  Հովանի Անկյունում), ուղղափառ եկեղեցի Պսկովում։ XV-XVI դարերի դաշնային նշանակության պատմության և մշակույթի հուշարձան։ Գտնվում է Օկոլնի քաղաքի հարավային անկյունում՝ Պոկրովսկայա աշտարակի մոտ։ Պրոլոմը Ստեֆան Բատորիի կոթմից Պսկովի պաշարման ժամանակ պարսպապատի փլուզման վայրն է։

## Նկարագրություն
Տաճարը կազմված է առանց սյուների երկու եկեղեցիների, որոնց չորս մասերն ունեն ընդհանուր պատ։ Հյուսիսային եկեղեցին օծվել է ի պատիվ Աստվածամոր հովանու, իսկ հարավայինը՝ ի պատիվ Աստվածամոր ծննդյան։ Եկեղեցիներն ունեն մեկական աբսիդ և մուտք։ Առաստաղների կամարների միջև ընկած են միջին ընդհանուր պատին ուղղահայաց աղեղնաձև կամարներ։ Չորս մասերի և գավիթների ճակատները զուրկ են դեկորատիվ ձևավորումից։ Վերևի հատվածներն ու աբսիդը ունեն դեկորատիվ գոտիներ, որոնք ձևավորվել են ավազաքարերի և եզրաքարերի միջոցով։ Կան մեկական պատուհանի բացվածք և խորանների հատված զոհասեղանների մոտ, որոնք կառուցված են երկու եկեղեցիների հյուսիսարևելյան անկյունների որմնախորշերում։ Գավիթները պատված է պատուհանի բացվածքների վերևում գտնվող կիսակլոր կամարներով։ Դրանք միացված են ընդհանուր պատի մեջ տեղակայված դռնով։

Կառուցված է տեղական կրաքարային սալերից, ծեփված և սպիտակեցված։

### Չափեր
Գավթի հետ` երկարությունը 17 մետր է, լայնությունը՝ 15 մ։

## Պատմություն
մինի|Եկեղեցին 1971 թվականին

* Աղբյուրներում Պոկրովսկայա եկեղեցու առաջին հիշատակումը եղել է 1399 թվականին։
* 1544 թվականին հիշատակվել է Անկյունի Հովանու եկեղեցու մասին։
* 1581 թվականին Լեհաստանի թագավոր Ստեֆան Բատորի լեհ-լիտվական բանակի կողմից Պսկովի պաշարման ժամանակ զավթիչներին հաջողվել է քանդել պարիսպը վանքի մոտակայքում։ Պսկով-Պեչերսկի Վերափոխման և գորովանքի սրբապատկերները, ինչպես նաև սուրբ իշխան Վսեվոլոդ-Գավրիիլի մասունքները պարսպի քանդված հատվածի մոտ բերելուց հետո պսկովցիները ոգեշնչվել են և հերոսաբար հետ մղել թշնամուն։
* 1582 թվականին Ծննդյան եկեղեցուն կից կառուցվել է եկեղեցի՝ ի հիշատակ պարսպի քանդված հատվածի մոտից թշնամուն հետ մղելուն, որը տեղի է ունեցել Օրհնյալ Մարիամ Աստվածածնի ծննդյան օրը (սեպտեմբերի 8 (21))։ Այդպիսով Աստվածածնի Հովանու և Ծննդյան եկեղեցիները միավորվել են մեկում։ Նրանց միջև դրվել է Պսկովի դասական զանգակատուն։
* 1764 թվականին վանքը լուծարվել է, եկեղեցին գործել է դրույքային նվիրատվություններով և  առանց ծխի։ 1813 թվականին եկեղեցին հանձնվել է Նիկիտա Գուսյատնիկի եկեղեցուն։
* 1847-1848 թվականներին եկեղեցին վերակառուցվել է։ Քանդվել է հին զանգակատունը, եկեղեցական նվիրատվությունների հաշվին կառուցվել է հինգ զանգերով աղյուսե զանգակատուն։ Ընդհանուր գավիթն ընդլայնվել է և երկարացվել։
* 1936 թվականի մայիսի 5-ին եկեղեցին փակվել է Պսկովի շրջանային գործկոմի որոշմամբ։
* 1941-1944 թվականներին եկեղեցին տուժել է ռազմական գործողություններից։
* Եկեղեցին պետական պաշտպանության տակ է վերցվել որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան ՌՍՖՍՀ Նախարարների խորհրդի 1960 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ 1327 որոշմամբ։
* 1961-1964 թվականներին եկեղեցին վերականգնվել է Վ. Պ. Սմիրնովի նախագծով։ Եկեղեցու դիմաց կանգնեցվել է քարե խաչ` ի հիշատակ 1581 թվականի հերոսական իրադարձությունների և Ստեֆան Բատորիի կողմից Պսկովի պաշարման ժամանակ զոհված պսկովցիների։
* 1966 թվականին եկեղեցու, Պոկրովսկայա դարպասների և Պոկրովսկի աշտարակի միջև նկարահանվել են Անդրեյ Ռուբլևի ֆիլմի առանձին դրվագներ։

### Վերականգնում
մինի|Ինտերիեր
մինի|Տեսարան Պոկրովսկայա աշտարակից
Եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները կատարվել են 1961-1964 թվականներին ճարտարապետ Վ. Պ. Սմիրնովի նախագծի համաձայն։

### Եկեղեցական կյանք
* 1993 թվականին եկեղեցին վերադարձվել է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցուն։
* 1994 թվականի հոկտեմբերի 14-ին կատարվել է առաջին ժամերգությունը։ Պատարագն անցկացրել է Պսկովի և Վելիկի Լուկիի արքեպիսկոպոս Եվսեվին։
* 2006 թվականի հոկտեմբերի 27-ին հայր Վլադիմիրը (Տանցուրին) նշանակվել է վերածնված եկեղեցու առաջին ռեկտոր։

## Իրավական կարգավիճակ
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 2019 թվականի հուլիսի 7-ի 43-րդ նստաշրջանի որոշմամբ Աստվածածնի Հովանու և Ծննդյան եկեղեցին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում (Պսկովի ճարտարապետական դպրոցի տաճարների ցանկում)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *Окулич-Казарин Н. Ф.* Спутник по древнему Пскову. — Псков. 1913.
* *Спегальский Ю. П.* Псков. — Л.; М.: Искусство, 1963. — (Серия «Архитектурно-художественные памятники городов СССР»).
** 2-е изд. — Л.: Искусство, 1978.
* *Скобельцын Б. С., Храброва Н. С.* Псков: Памятники древнерусского зодчества. — Л.: Искусство, 1969.
* *Скобельцын Б. С., Проханов А.* Земля Псковская: Памятники древнерусского зодчества. — Л.: Искусство, 1972.
* *Спегальский Ю. П.* Псков: Художественные памятники. — Л.: Лениздат, 1972.
* *Спегальский Ю. П.* По Пскову XVII века. — Л., 1974.
* Достопримечательности Псковской области / Сост. Л. И. Маляков. — 2-е изд., испр. и доп. (изд. 3-е — 1981). — Л.: Лениздат, 1977—360 с. — С. 11-22.
* *Аршакуни О. К.* Народное зодчество Пскова: Архитектурное наследие Ю. П. Спегальского. — М.: Стройиздат, 1987.
* *Бологов А. А.* Псков. — Л.: Лениздат, 1988.
* *Седов В. В.* Псковская архитектура XVI века. — М., 1996.
* Памятники архитектуры в Советском Союзе / Ред. А. С. Щенков. — М.: Памятники исторической мысли, 2004.

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցու պաշտոնական կայք 
* Церковь Покрова и Рождества Богородицы от Пролома
* Церковь Покрова и Рождества Пресвятой Богородицы от Пролома
* Покрова и Рождества Пресвятой Богородицы от Пролома, церковь
* Икона Псково-Покровская (ГТРК «Псков», 2004)

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի եկեղեցիներ