open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռայներ Վայս

**Ռայներ Վայս** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, լազերներների և լազերային ինտերֆերոմետրիայի բնագավառի մասնագետ։ LIGO գիտական համագործակցության հիմնադիրներից մեկը, գրավիտացիոն ալիքների գրանցման ոլորտի մասնագետ։ Ներկայումս Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի 2017 թվականի մրցանակակիր։

## Կենսագրություն
Վայսը ծնվել է Բեռլինում 1932 թվականին և նույն թվականին՝ հոր ձերբակալությունից հետո, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Պրահա։ Հոր կոմունիստական հայացքների և. հրեաական ծագման պատճառով 1938 թվականին ընտանիքը լքել էնացիստական գերմանիայի օկուպացրած Չեխոսլովակիան, և 1939 թվականի հունվարին հասել են ԱՄՆ։

Նյու Յորքում հայրը՝ Ֆրեդերիկ Վայսը (), մասնագիտությամբ նյարդաբան, դարձել է հոգեվերլուծաբան, սկսել է մասնավոր պրակտիկա և հրապարակել է մի շարք աշխատություններ այդ ոլորտում։ Մայրը՝ Գերտրուդ Լոսները (), նախքան արտագաղթելը սկսնակ դերասանուհի է եղել, և Նյու Յորքում նա աշխատել է վաճառողուհի հանրախանութում։

Վայսն իր երիտասարդությունն անցկացրել է Վերին Վեսթսայդում։ Սովորել է սկզբում պետական դպրոցում, այնուհետև հեղինակավոր Կոլումբիայի քերականական մասնավոր դպրոցում () որից հետո 1950 թվականին ընդունվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ։ Մասնագիտացել է ճարտարագիտության մեջ, երկրորդ կուրսում տեղափոխվել է ֆիզիկայի բաժին։ 1953 թվականին թողել է ուսումը, բայց շուտով վերադարձել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ որպես տեխնիկ Ջերոլդ Ռ․ Զաքարիայի լաբորատորիայում՝ զբաղվել է առոմային ժամացույցի նախագծմամբ, համարյա երկու տարի անց նա կրկին դարձել է ուսանող՝ համատեղելով ուսումը լաբորատորիայում աշխատանքի հետ։ 1955 թվականին ստացել է բակալավրի կոչում, իսկ 1962 թվականին՝ ֆիզիկայի դոկտորի կոչում Թաֆթս համալսարանից։ 1962-1964 թվականներին հետդոկտորական ասպիրանտուրա է անցել Փրինսթոնի համալսարանում՝ Ջերոլդ Ռ Զաքարիայի լաբորատորիայում։ 1964 թվականից աշխատել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, որտեղ 1973 թվականին դարձել է պրոֆեսոր։

1970-ականներին Վայսը տիեզերական միկրոալիքային ֆոնային ճառագայթման սպեկտրը չափելու ռահվիրաներից մեկն էր, իսկ ավելի ուշ՝ COBE արբանյակային գիտական թիմի խորհրդատուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Թաֆթս համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Տոգգ

**Տոգգ**-ը (Անգլերեն:Togg), կամ Թուրքիայի Ավտոմոբիլային Համատեղ Ձեռնարկությունների Խումբ Inc.-ը (թուրքական Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu A.Ş.) թուրքական ավտոմոբիլային ընկերություն է, որը հիմնադրվել է որպես համատեղ ձեռնարկություն 2018 թվականին։

Ընկերություններն ու կազմակերպությունները, որոնք որոշել են համատեղ աշխատել Թուրքիայում հայրենական ավտոմեքենաներ արտադրելու համար, Տոգգ-ի բաժնետերերն են՝ Անադոլու գրուպ (19%), BMC (19%), Kök գրուպ (19%), Թյուրքսել (19%), Զորլու հոլդինգ (19%) և TOBB (5%) համապատասխանաբար.

2021 թվականին Թյուրքսել-ը, Վեստել-ը (Զորլու-ի մաս) և Անադոլու գրուպ-ը ավելի շատ գումար են ներդրել Տոգգ-ում, այնպես որ ընդհանուր կապիտալը 150 միլիոն լիրայից հասել է գրեթե մեկ միլիարդ լիրաի, իսկ նրանց մասնաբաժինը յուրաքանչյուրի մոտ 23 տոկոսի։

Հայտարարվել է, որ Տոգգ-ը գործարան է հիմնելու Բուրսայի Գեմլիկ քաղաքում՝ 22 միլիարդ թուրքական լիրա ներդրմամբ էլեկտրական մեքենաներ արտադրելու համար։ Գործարանի շինարարությունը սկսվել է 2020 թվականի մայիսի 21-ին։ 2020 թվականի օգոստոսին որոշվել է, որ ընկերությունն իր մեքենաները արտադրելու է Տոգգ ապրանքանիշի ներքո։

Ընկերությունը հայտարարել է, որ առաջին մեքենան պատրաստ կլինի սերիական արտադրության մինչև 2023 թվականը։

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ հիմնադրված 2018
The Post War Dream

«**The Post War Dream**» (թարգմ․՝ *«Հետպատերազմյա  երազանք»*), բրիտանական Pink Floyd պրոգրեսիվ-ռոք խմբի երգը «The Final Cut» ալբոմից (1983 թվական)։

## Երգի մասին
Երգի ներածության մեջ հնչում է մեքենայի ռադիո, որը փոխվում է մի ալիքից մյուսը, և այն կարելի է տեսնել «The Final Cut» կարճամետրաժ ֆիլմում.


[ալիքի փոխում]

[ալիքի փոխում]

[ալիքի փոխում]


## Կառուցվածք
Երգը տևում է 3 րոպե և բաղկացած է բազմաթիվ ձայնային էֆեկտներից, ինչպիսիք են թիավարող նավակները և այն ալբոմի բնորոշ ճիչերը, որի կազմում այն թողարկվել է։ Երաժշտությունն ինքնին լուռ սկսվում է ֆիսհարմոնիայից և Ուոթերսի խլացված վոկալից, բացի նվագախմբային որոշ գործիքների հնչյուններից։ Այն անցնում է ավելի բարձր, ավելի թատերական հատվածի, որտեղ գերակշռում են էլեկտրական կիթառները։ Այս հատուկ մասի ընթացքում Ուոթերսը սկսում է բղավել, ինչը միանշանակ հակադրվում է երգի նախորդ մասի ընթացքում երգելու նրա ձևին։

Առաջին մասի մեղեդին խիստ հիշեցնում է Ջոն Փրայնի 1971 թվականի «Sam Stone» երգը պատերազմի վետերանի ողբերգական ճակատագրի մասին։ Երկու երգերն էլ ունեն նույն ակորդի հաջորդականությունը, գործիքավորումը և մեղեդին։ Դրանք նույնիսկ գրված են նույն տոնայնությամբ (ֆա մաժոր)։

## Ձայնագրության մասնակիցներ
* Ռոջեր Ուոթերս - վոկալ, բաս, ակուստիկ կիթառ, ձայնային էֆեկտներ
* Դեյվիդ Գիլմոր - կիթառ
* Նիք Մեյսոն - հարվածային գործիքներ
* Մայքլ Քեյմեն - ֆիսհարմոնիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փինք Ֆլոյդի երգեր
Polygon

**Polygon**, ամերիկյան վեբ կայք, որը մասնագիտացված է համակարգչային խաղերի մասին ակնարկների և խաղային արդյունաբերության մասին նորությունների հրապարկմամբ։ Կայքը բացվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Vox Media կազմակերպության կողմից։

## Պատմություն
Polygon կայքը բացվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ամերկյան Vox Media ընկերության կողմից։ Կայքը հիմնված է ընկերության մեկ այլ կայքի՝ The Verge-ի ճարտարապետության հիման վրա։

Կայքի վրա աշխատանքներ տանելու նպատակով Vox Media-ի գլխավոր տնօրեն Ջիմ Բանկոֆֆը 2011 թվականին սկսեց համագործակցել Joystiq բլոգի խմբագիր Քրիստաֆոր Գրանտի հետ։ Լսարանի արագ ձեռք բերման համար Բանկոֆֆը ընտրեց խաղեր համաձային մարկետիգային համակարգի, ինչպես նաև խաղեր, որոնք մեծ ուշադրություն են գրավել խաղացողների շրջանում, ինչպես նաև սոցալիական ցանցերում։

## Բովանդակություն
Կայքում հրապարակվում են նորություններ խաղային արդյունաբերության, տարբեր խաղային միջոցառումների և ցուցահանդեսների մասին, ինչպես նաև քննադատություններ և ակնարկներ։ Կայքի խմբագիրներ, ինչպես նշվում է աղբյուրներում, փորձում են ամեն կերպ առանձնացնել իրենց նորությունները, այլ կայքերում առկա նորությունների, փորձելով գրավել ավելի շատ լսարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ
Կատեգորիա:Կայքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Հովհաննես Վահանյան

**Հովհաննես Սարգսի Վահանյան** (Նազլը Վահան, Հովհաննես Վահան, ), Պոլսում ծնված հայազգի քիմիկոս, հասարակական գործիչ, արևմտահայ գրող, բանաստեղծ, հրապարակախոս և հասարակական-մանկավարժական գործիչ Սրբուհի Տյուսաբի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Վահանյանը ծնվել է Պոլսի Օրթագյուղ թաղամասում, Սարգիս Վահանյանի և Նազլը Վահանի ընտանիքում։ Նրա գերդաստանը Կ.Պոլսում է հայտնվել էր Կեսարիա քաղաքից։ Տաս տարեկանում Հովհաննեսը կորցրել է հորը։ Հովհաննեսի և քրոջ կրթությամբ զբաղվել է մայրը, որը տիրապետել է ֆրանսերենին ու հունարենին։ Հոր թողած ժառանգության շնորհիվ Հովհաննեսը մեկնել Փարիզ, որտեղ էլ ստացել է քիմիկոսի մասնագիտություն։ Կ.Պոլիս վերադառնալուց ընդամենը մեկ տարի անց՝  1853 թվականին, Հովհաննես Վահանյանը Կ.Պոլսում աշխարհաբար արևմտահայերենով հրատարակել է 395 էջանոց «Սկզբունք քիմիական գիտութեան» գիրքը, որտեղ արծարծվել են ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի հարցեր, տրվել են նկարագրված փորձերի, սարքավորումների գծագրեր։ Գիրքը հետագայում հանդիսացել է քիմիայի առաջին դասագիրքը։ Գրքի առաջաբանում հեղինակը նշել է, որ հայ իրականության մեջ գիտության տարբեր ոլորտների վերաբերյալ գրքեր գրվել են, սակայն քիմիային նվիրված առանձին աշխատանք դեռ չի հրատարակվել։

1953 թվականին նա ընդգրկվել է Հայ Ուսումնական  խորհրդի կազմում, որտեղ հանդիպել է 1860 թվականի ազգային սահմանադրության հեղինակներ Նիկողայոս Բալյանին, Գրիգոր Օտյանին, Նահապետ Ռուսինյանին և Սերովբե Վիչենյանին։ 1860-ական թվականներին Հովհաննես Վահանյանը ներագրավվել է Օսմանյան պետական գործունեության մեջ։ Նա արդարադատության, կրթության և առևտրի ոլորտներում զբաղեցրել է տարբեր բարձր պաշտոններ․ երկար տարիներ Օսմանյան կառավարության կազմում զբաղեցրել է Դատական նախարարության խորհրդականի պաշտոնը, եղել է նորակազմ Առևտրական դատարանի անդամ, այնուհետև՝ նույն դատարանի նախագահ, 1868 թվականին նշանակվել է Առևտրի փոխնախարար, իսկ 1869-1871 թվականներին ընտրվել է Արդարադատության նախարարության անդամ, 1871 թվականին նշանակվել է Օսմանյան կայսրության կրթության նախարարի խորհրդական, 1872-1873 թվականներին ստանձնել է Կ.Պոլսի Ղալաթա Սարայի լիցեյի տնօրենի պարտականությունը, 1875 թվականին ընտրվել է Դատական խորհրդի ցմահ անդամ, միաժամանակ եղել է դատական նախարարի խորհրդական։  Օսմանյան կայսրությունում դատական օրենքների կատարելագործման նպատակով Հովհաննես Վահանյանը գործուղվել է Եվրոպա։

Խորհրդային Հայաստանում Հովհաննես Վահանյանի մասին առաջին անգամ հիշատակել է Ալբերտ Շարուրյանը՝ «Սրբուհի Տյուսաբ» մենագրությունում, որը հրատարակվել է Երևանում, 1963 թվականին։

Հովհաննես Վահանյանը մահացել է 1891 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։

## Գրականություն
Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայերն օսմանյան վարչական համակարգում. Զ. Փոխնախարարներ, Անահիտ Աստոյան, Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող
*Hovhannes Vahanian

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պոլսահայ արձակագիրներ
Eater

**Eater**, Vox Media ընկերության կայքերից է։ Կայքը հիմնադրվել Լոկխարտ Ստիլի և Բեն Լեվենտալի կողմից 2005 թվականին, սկզբնական շրջանում կայքը կենտրոնացած էր Նյու Յորքի ռեստորանների և գիշերային ակումբների մասին հրապարակումներ կատարելու վրա։ 2009 թվականին կայքը ստացավ ազգային ճանաչում և իր մեջ գրավում էր ավելի քան 20 ամերիկյան քաղաքներ։ Vox Media-ն գնեց կայքը 2013 թվականին։ Կայքը 4 անգամ արժանացել է James Beard Foundation Awards մրցանակին։

## Պատմություն
Eater կյաքը պատկանում է Vox Media ընկերությանը։ Կայքը ծառայում է գիդ տեղի ռեստորանների համար, տրամադրում է ակնարկներ, ինչպես նաև նորություններ ռեստորանների մասին։ Կայքը շահույթը ստանում է գովազդից, որը մշակվում է Vox Creative-ի կողմից։

Eater հիմնադրվել է Լոկխարտ Ստիլի և Բեն Լովենտալի կողմից 2005 թվականի հուլիսին և սկզբնական շրջանում կենտրոնացված էր Նյու Յորքի ռեստորանների և գիշերային ակումբների վրա։ Կայքը հանդիսացել է այն 2004 թվականին հիմնադրված Curbed Network ցանցի 3 բլոգներից մեկը։ 2007 թվականին կայքը ուներ ավելի քան տաս հազար այցելու ամեն օր։ Լոս Անջելեսում և Սան Ֆրանցիսկոյում ընդլայնվելուց հետո, ցանցը 2009 թվականին դարձավ ազգային, իսկ արդեն 2012 թվականին տրամադրում էր տեղեկություններ ամերիկյան ավելի քան 20 քաղաքների մասին։

Vox Media գնեց Curbed Network 30 միլլիոն դոլարով 2013 թվականի նոյեմբերին։ Դրանից հետո կայքի այցելություններ ավելացան 250 տոկոսով։ 2014 թվականին Business Insider-ը հայտարարեց, որ Eater ունի ավելի քան 2 միլլիոն այցելուներ ամեն ամիս։ Կայքը սկսեց օգտագործել բովանդակության կառավարման համակարգ՝ Chorus և հրապարակելով ավելի շատ տեսանյութեր։

2017 թվականին Eater թողարկեց լոնդոնյան կայքը, առաջին անգամ Հյուսիսային Ամերիկայի սահմաներից դուրս։ Այդ ժամանակ Eater-ն ուներ ավելի քան 23 կայք ԱՄՆ-ում և Կանադայում։

## Աշխատանք տեսահոլովակների վրա
Eater թողարկեց վեբ սերիալ՝ Savvy անունով, որոում խոհարարը քննարկում էր ուտեստի պատրասման մեթոդները։ Երկրորդ եթերաշրջանը թողարկվեց 2015 թվականին։ 2017 թվակակին Vox Media-ն թողարկեց «Cult Following» և «You Can Do This» սերիալներ նախատեսված Eater կայքի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Ռիխարդ Գիռլինգեր

**Ռիխարդ Գիռլինգեր** (գերմ.՝ Richard Gierlinger. ), ավստրիացի սիրողական աստղագետ։

## Հայտանգործություններ
Փոքր մոլորակների կենտրոնը նրան է վերագրում 31 աստերոիդների հայտնաբերումը, որոնք արվել են 2006-2009 թվականներին։

Նրա պատվին է անվանակոչվել (136367) Գիռլինգեր աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Սիրողական աստղագետներ
Մարտինուս Վելտման

**Մարտինուս Վելտման** (, ),  նիդերլանդացի ֆիզիկոս, 1999 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր 1999 թվականին (Գերարդ Հովթի հետ միասին)։ Նիդերլանդների գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ (1980), ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2000) և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի (2016) օտարերկրյա անդամ (2016)։

## Կենսագրություն
Մարտինուսը Նիդեռլանդների հարավում գտնվող Վալվեյկ քաղաքի տարրական դպրոցի տնօրենի ընտանիքի վեց երեխաներից չորրորդն է եղել։ 1948 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսել ֆիզիկա ուսումնասիրել Ուտրեխտի համալսարանում։ 1953 թվականին միջին գնահատականով պաշտպանել է նախադիպլոմային աշխատանքը։ 1956-1959 թվականներին դիպլոմ ստանալուց հետո բանակում անցել է եռամյա զինծառայության։ Զինվորական ծառայությունից հետո ընդունվել է տեսական ֆիզիկայի գծով ասպիրանտուրա Լեոն վան Հովի ղեկավարությամբ։ 1961 թվականին Մարտինուս Վելտմանը տեղափոխվեց Ժնև, քանի որ այնտեղ նրա գիտական ղեկավարը գլխավորում էր CERN-ի տեսական բաժինը։ 1963 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ Դրանից հետո նա մի քանի ամիս անցկացրեց CERN-ում՝ դիտելով նեյտրինոների փորձերը, այնուհետև տեղափոխվել է Սթենֆորդի համալսարանի SLAC լաբորատորիա։ Սակայն մի քանի ամիս անց նորից վերադարձել է CERN։ 1968 թվականին Մարտինուս Վելտմանը տեղափոխվել է Ուտրեխտ և զբաղեցրել է իր նախկին ղեկավարի թոշակի անցնելուց հետո ազատված ամբիոնը։

Միչիգանի համալսարանում մեկ տարի աշխատելուց հետո նա որոշել է տեղափոխվել ԱՄՆ։ 1981 թվականի աշնանը տեղափոխվեց Էնն Արբոր քաղաք։ Մարտինուս Վելտմանը թոշակի է անցել 1996 թվականին և դրանից հետո ապրել է Նիդեռլանդների Բիլթհովեն քաղաքում։

1960 թվականին Մարտինուս Վելտմանը ամուսնացել է Աննիկայի հետ; նրանք ունեցել են դուստր՝ Հելենը (1961), և երկու որդի՝ Հյուգոն (1966) և Մարտինը (1971)։

## Ձեռքբերումներ
Աշխատել է իր ուսանող Գերարդ Հովթի հետ  չափաբերման տեսությունների մաթեմատիկական ձևակերպման վերանորմալացման տեսության վրա։ 1977 թվականին նրան հաջողվել է  կանխատեսել վերին քվարկի զանգվածը, ինչը կարևոր քայլ էր 1995 թվականին դրա հայտնաբերման ուղղությամբ։

1999 թվականին Գերարդ Հովթի հետ նա արժանացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի՝ «էլեկտրաթույլ ուժի քվանտային կառուցվածքը պարզաբանելու համար»։

## Պարգևներ
* Մասնիկների ֆիզիկայի և բարձր էներգիայի ֆիզիկայի մրցանակ, Եվրոպական ֆիզիկական ընկերության կողմից (1993)
* Դիրակի մեդալ, Աբդուս Սալամի անվան տեսական ֆիզիկայի միջազգային կենտրոնից ( 1996)
* Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (1999)

Թիվ 9492 աստերոիդը  անվանվել է Վելտմանի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Էլ Տախին

thumb|right|350px|El Tajín in the context of other Classic era sites
**El Tajín** (), նախակոլումբոսյան հնավայր Մեքսիկայի հարավում՝ ժամանակակից Պոսա Ռիկա դե Իդալգո համայնքի տարածքում։ Մեզոամերիկայի ամենամեծ ու ամենակարևոր քաղաքներից մեկն է և վերակրուսյան դասական մշակույթի մաս է կազմում։ Ծաղկում է ապրել 600-ից 1200 թվականներին և այդ ընթացքում այստեղ բազմաթիվ տաճարներ, պալատներ, գնդակախաղի մրցասպարեզներ, բուրգեր են կառուցվել։ Քաղաքի անկումից հետո՝ 1230-ից մինչև 1785 թվականը, ոչ մի եվրոպացի չի իմացել նրա գոյության մասին և միայն 1785-ին պետական մի պաշտոնյայի (տեսուչ-հսկիչի) բախտ է վիճակվել դեմ առնել Որմնախորշերի բուրգին։

Էլ Տախինը, որն այդպես է անվանվել հնդկացիական տոտոնակ ցեղի կայծակի, ամպրոպի և  անձրևի աստծո պատվին, իր ճարտարապետության և և ընդհանրապես մշակույթի մեծարժեքության շնորհիվ 1992 թվականին ներառվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այդ ճարտարապետության առանձնահատկություններից են զարդանախշավոր որմնախորշերը և յուրօրինակ ցեմենտը, որը Մեզոամերիկայի մնացած վայրերում չի կիրառվել։ Էլ Տախինի առավել հայտնի հուշարձանը Որմնախորշերով բուրգն է, թեև նվազ արժեքավոր չեն Արոյո խմբի կառույցնրը, գնդակախաղի հարավային ու հյուսիսային մրցասպարեզները և Տախին Չիկոյի պալատները։ Այդ հնավայրում ընդհանուր առմամբ հայտնաբերվել են գնդակախաղի 20 մրցասպարեզ (վերջին 3-ը՝  2013 թվականի մարտ ամսին)։ 1970-ական թվականներից սկսած՝ Էլ Տախինը համարվում է զբոսաշրջիկների համար առավել նշանակալի հնավայրը Վերակրուսի տարածշրջանում. հենց միայն 2017 թվականին գրավել է 386.406 այցելուների։

Ամեն տարի մարտ ամսին այստեղ անց է կացվում Cumbre Tajin փառատոնը, որտեղ ներկայացվում են ինչպես տեղաբնիկների, այնպես էլ այլ ժողովուրդների մշակութային միջոցառումներ, այդ թվում՝ ժողովրդական երգ-երաժշտության համերգներ։

## Պատկերասրահ

El Tajín 1.jpg|Տեսարան հնավայրից
Image:Tajin1913.jpg|Լուսանկար National Geographic ամսագրի մարտ ամսվա համարից 
Image:El Tajín, Nischenpyramide.(fcm).jpg|Էլ Տախինի բուրգը, 2005 թվականի հուլիս
Image:Tajin pan4.JPG|Էլ Տախինը 2006 թվականի օգոստոսին
HeadScuptureYTajin.JPG
SECornerArroyoTajin.JPG|Արոյո խմբի կառույցները հարավ-արևելքից
Tablet27Nichos.JPG|Որմնախորշերով բուրգի թիվ 27 որմնատախտակը
BldgC2TChico.JPG|C2 կառույցը
BuildingBTChico.JPG|B կառույցը
BuildingATChico.JPG|A կառույցը
Column1BldgColumnsTajin.JPG|Դրվագ թիվ 1 սյունից
GrandXicalco1.JPG
BlueTemple1Tajin.JPG|Կապույտ տաճարը
Ruins of El Tajín 2.jpg|Թիվ 5 կառույցը 
NorthBallCourtLookingEast.JPG|Տեսարան գնդակախաղի հյուսիսային մրցասպարեզից
SBCLookingEastTajin.JPG|Տեսարան գնդակախաղի հարավային մրցասպարեզից
BeheadingPanelSBCTajin.JPG|Որմնատախտակ գնդակ խաղացողի գլխատման փորագրապատկերով


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* El Tajín Instituto Nacional de Antropología e Historia. Gobierno de México.
* El Tajín Universidad de Wisconsin. Estados Unidos.
* El Tajín

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Հնդկացիական բուրգեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Մեքսիկայի տեսարժան վայրեր
Տուլեի ծառ

**Տուլեի ծառ** (, науат. *ahuehuete* — «ջրից ելած ծերունի»), մեքսիկական տոքսոդիում (*Taxodium huegelii*, syn. *Taxodium mucronatum*) տեսակի ծառ, որն աճում է Մեքսիկայի Օահակա նահանգի Սանտա Մարիա դել Տուլե (Santa María del Tule) քաղաքի եկեղեցուն առընթեր հրապարակում։ 2001 թվականին հռչակվել է որպես աշխարհի ամենահաստաբուն ծառ. Հենց այդ տարում էլ ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում (2013 թվականին հանվել է այդ ցանկից)։

2005 թվականին նրա բունը ըստ չափումների ունեցել է շուրջ 36,2 մետր (119 ոտնաչափ) շրջագիծ և 11,62 մետր(38,1 ոտնաչափ) տրամագիծ (1982 թվականին իրականացված չափումների համեմատ որոշ աճ է գրանցվել)։ Ծառի բարձրությունը ընդունված է համարել 35,4 մետր (116 ոտնաչափ)։

Սկզբնապես ենթադրվել է, որ ծառի հաստ բունը ձևավորվել է միահյուսված մի քանի ծառերի բներից, սակայն ԴՆԹ թեստերի արդյունքները հանգեցրել են այն համոզման, որ դա մեկ ծառ է։ Այդուհանդերձ՝ մի քանի ծառաբների միաձուլման վարկածը լիովին չի բացառվել։ Ծառի տարիքը, ըստ տարբեր գնահատումների, 1200-ից 3000 տարի է, իսկ վարկածներից մեկի համաձայն՝ մոտավորապես 6000 տարի։ Առավել հաճախ հիշատակվում է 1433—ից 1600-ի միջակայքը։ Սապոտեկյան մի ավանդազրույցի համաձայն՝ այդ ծառը մոտավորապես 1400 տարի առաջ տնկել է քամու դիցի քուրմ Էխեկատլը։ 1990 թվականին վարկած է առաջ քաշվել, որ ծառն աստիճանաբար մեռնում է ջրի պակասի, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության պատճառով։

Մեքսիկայի կառավարությունը Տուլեի ծառը հռչակել է բնության հուշարձան։

## Պատկերասրահ

Árvore del Tule.jpg
12-05oaxaca093.jpg
ArbordeTuleOaxaca MX.jpg|
El Tule 20.jpg
ArbolTuleOaxaca.jpg
Tronco-Detalles-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg
Datos-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg|Ցուցատախտակը՝ ծառի մասին հիմնական տեղեկություններով


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Gordon Mackenthun: *Rätsel um den dicksten Baum.* In: TASPO, BaumZeitung, 47. Jahrgang, Ausgabe 3, 2013, S. 29–32.

## Արտաքին հղումներ
* 
* http://www.delange.org/Tule/Tule.htm  |text=Reich bebilderte, kommerzielle Kurzdarstellung von George und Audrey DeLange
* 1903 թվականի լուսանկար
* Ռոհան Բառնետի թղթակցությունը
* Թղթակցություն ''World Experience''-ում

Կատեգորիա:Մեքսիկայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն
Դիդյե Կելո

**Դիդյո Պատրիկ Կելո**  (, didje kəlo), ) շվեյցարացի աստղագետ, Քեմբրիջի համալսարանի Բնական փիլիսոփայության Ջեքսոնյան պրոֆեսոր է,  Քեմբրիջ Թրինիթի քոլեջի գիտաշխատող, ինչպես նաև Ժնևի համալսարանի պրոֆեսոր։ Միշել Մայորի հետ 1995 թվականին նա հայտնաբերել է 51 Pegasi b՝ առաջին արտարեգակնային մոլորակը (Էկզոմոլորակ), որը պտտվում է 51 Pegasi՝ առաջին արեգակնային տիպի աստղի շուրջ։ Այդ հայտնաբերման համար Կելոն 2019 թվականին Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը կիսել են Միշել Մայորի և Ջիմ Փիբլսի հետ։ 2021 թվականին Դիդյե Կելոն դարձել է Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի Կյանքի ծագման և տարածվածության կենտրոնի հիմնադիր տնօրեն։

## Կրթություն և կարիերա
Կելոnն սովորել է Ժնևի համալսարանում, որտեղ 1990 թվականին ստացել է ֆիզիկայի մագիստրոսի կոչում, 1992 թվականին բարձրագույն ուսուցման մագիստրոսի կոչում աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի գծով, իսկ դոկտորի կոչում ստացել է 1995 թվականին՝  դոկտորական խորհրդատուն եղել է շվեյցարացի աստղաֆիզիկոս Միշել Մայորը։

The Daily Telegraph-ը հայտնել է, որ Կելոն ասել է, որ «թեև ինքը հավատացյալ չէ, բայց «գիտությունը շատ բան է ժառանգել կրոններից»։

Դիդյե Կելոն ունի ավելի քան 400 գիտական հրապարակումներ, որոնց հղվել է ավելի քան 50․000 մարդ։ Նրա Հիրշի ինդեքսը (H-index) 115 է։

1995 թվականին Միշել Մայորի հետ միասին հայտնաբերել է 51 Pegasi b՝ առաջին արտարեգակնային մոլորակը (Էկզոմոլորակ), որը պտտվում է 51 Pegasi՝ առաջին արեգակնային տիպի աստղի շուր[17]։ Այդ հայտնաբերման համար Մայորը և Կելոն 2019 թվականին ստացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

## Մրցանակներ և ճանաչում
* 2011 - BBVA հիմնադրամի «Գիտելիքի սահմաններ» մրցանակ
* 2013 -Թոմսոն Ռոյտերսի հղման մրցանակակիր (Ֆիզիկա)
* 2017 - Վոկֆի հիմնադրամի դափնեկիրներ (ֆիզիկա)|
* 2019 — Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ
* 2020 - Լոնդոնի արքայական ընկերություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ժնև քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի շվեյցարացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Տեկիլա (Խալիսկո)

**Սանտյագո դե Տեկիլա** (. ,  "տուրք մատուցելու վայր"), քաղաք և համայնք Մեքսիկայի Խալիսկո նահանգում, մերձակա խոշոր բնակավայրից՝ նահանգի մայրաքաղաք Գվադալախարայից մոտավորապես 60 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քաղաքը հայտնի է հատկապես նրանով, որ այստեղ է ծնունդ առել իր անունը կրող, հանրահայտ տեկիլա խմիչքը, որը պատրաստվում է այս կողմերում տարածված կապույտ ագավա բույսից։ Այդ բույսի միջուկը շաքար է պարունակում, ինչի մասին հնուց իմացել են տեղաբնիկ հնդկացիները և դրանից ստացել ֆերմենտացված ըմպելիք։ Իսպանացի գաղութաբնակները տեղաբնիկների օրինակով ստացել են այդ ըմպելիքը, թորել և պատրաստել ներկայիս հանրահայտ խմիչքը, որի տարածվածությունն ու պատմությունը պատճառ են դարձել, որ նրա բնօրրան Տեկիլա քաղաքն ու շրջակա տարածքն ընդգրկվեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Մեքսիկայի դաշնային կառավարությունը 2003 թվականին Տեկիլային շնորհել է "Pueblo Mágico" (Կախարդիչ քաղաք) պատվանունը։

1983 թվականի դեկտեմբերի 31-ին հաստատվել է քաղաքի զինանշանը, որը կրում է ALMA LAETA NOBILIS լատիներեն դարձվածքը (նշանակում է «*զվարթ ու ազնիվ ոգի*»), քաղաքի գլխավոր եկեղեցու աշտարակի, տեկիլա թորող գործարանի ծխնելույզների, կապույտ ագավա բույսի և Տեկիլա սարի պատկերները։

Ամեն տարի նոյեմբերի 29-ից մինչև դեկտեմբերի 13-ը քաղաքում անց է կացվում տեկիլայի ազգային տոնախմբություն, որին մասնակցում են հարևան տարածաշրջաններից ու արտասահմանյան երկրներից ժամանած հազարավոր զբոսաշրջիկներ։

## Կլիմա
Տեկիլային բնորոշ է արևադարձային սավաննաների կլիման։ Օդի ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխություններ, որպես կանոն, չեն լինում. տարեկան միջին ջերմաստիճանը 22,5 C է։ Չոր տարեշրջանն ընդգրկում է ձմեռն ու գարունը, անձրևայինը՝ ամառն ու աշունը։

## Քույր քաղաքներ
* , Լա Քվինտա, (Կալիֆոռնիա)
* , Քաթիդրալ Սիթի, (Կալիֆոռնիա) 
* , Ելենյա Գուռա

## Պատկերասրահ

StreetinTequilaJAL.JPG|Քաղաքի փողոցներից մեկը
PlaqueTequilaWHList.JPG|
SantiagoApostolTequilaJAL.JPG|Սուրբ Հակոբ առաքյալ եկեղեցին
Agave fields hill.jpg|Կապույտ ագավայի դաշտեր քաղաքի մերձակայքում
TequilaBarrelsMuseum.JPG|Տեկիլայի տակառներ այդ խմիչքի թանգարանում
Tequila-destillery-worker-houseing.JPG|Տեկիլա խմիչքի թորման արտադրամաս
Copper tequila stills.jpg|Տեկիլա խմիչքի թորման արտադրամասում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*−Tequilajalisco.gob.mx: '''Tequila''' քաղաքի վարչակազմի պաշտոնական կայքէջը
* Տեկիլայի մասին

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Մեքսիկայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1530 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սթենլի Ֆալկոու

**Սթենլի Ֆալկոու** (, ), ամերիկացի մանրէաբան, Սթենֆորդի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1984) և Բժշկության ակադեմիայի (1997) ԱՄՆ անդամ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (2007)։

Պարգևատրվել է ԱՄՆ Գիտության ազգային մեդալով։

## Կենսագրություն
Սթենլի Ֆալկոուն ծնվել է ԱՄՆ-ում, նրա ծնողները խորհրդային տարիներին Կիևից արտագաղթել են ԱՄՆ։ Սթենլին 11 տարեկանում ընթերցել է  Պոլ դե Կրյուիի «Մանրէների որսորդները» գիրքը և տարվել մանրէաբանությամբ։

Սովորել է մանրէաբանություն Մենի համալսարանում և 1955 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել այն և աշխատանքի է անցել պաթոլոգիայի լաբորատորիայում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Բրաունի համալսարանում  և ստացել կենսաբանության մագիստրոսի (1960) և դոկտոր (1961) կոչումներ, որից հետո որպես բակտերիալ իմունոլոգիայի տնօրենի օգնական աշխատել է Ուոլթեր Ռիդ բանակի գիտահետազոտական ինստիտուտում։

Սթենլի Ֆալկոուն  մանրէաբանություն է դասավանդել Ջորջթաունի և Վաշինգտոնի համալսարաններում, 1981 թվականից դասավանդել է Սթենֆորդի համալսարանում, որտեղ մինչև 1985 թվականը ղեկավարել է բժշկական մանրէաբանության ամբիոնը։ Եղել է Բժշկական դպրոցի պատվավոր պրոֆեսոր։ 1997-1998 թվականներին եղել է Ամերիկյան մանրէաբանության միության նախագահ։

1979 թվականին Գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում է ստացել Մենի համալսարանից, 1999 թվականին՝ Կանադական Գելֆի համալսարանից։ 1989 թվականին Շվեդիայի Ումեոյի համալսարանը Սթենլի Ֆալկոուին շնորհել է դոկտորի կոչում։

Կինը՝ Լյուսի Ս. Թոմփկինսը, եղել է Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։

Սթենլի Ֆալկոուն թոշակի է անցել 2010 թվականին։ Նա մահացել է 2018 թվականի մայիսի 5-ին, 84 տարեկան հասակում, Կալիֆորնիայի Պորտոլա հովտում գտնվող իր տանը միելոդիսպլաստիկ համախտանիշից։

## Մրցանակներ
*Squibb Award, Infectious Diseases Society of America (1979)
*Paul Ehrlich and Ludwig Darmstaedter Prize[en] (1981)
*Altemeier Medal, Surgical Infectious Diseases Society of America (1990)
*Howard Taylor Ricketts Award[de] Չիկագոյի համալսարան (1995)
*Bristol-Myers Squibb Award[en] for Distinguished Achievement in Infectious Diseases Research (1997)
*Maxwell Finland Award[en] (1999)
*Alumni Career Award, Մենի Համալսարան (1999)
*Ռոբերտ Կոխի մրցանակ2000)
*Abbott Lifetime Achievement Award Միկրոկենսաբանության ամերիկյան միություն (2003)
*Selman A. Waksman Award in Microbiology (2003)
*Society Citation, IDSA (2004)
*Marjory Stephenson Prize[en], Մեծ Բրիտանիայի մանրէաբանական ընկերություն (2004)
*Լասկերի մրցանակ (2008)
*Ազգային գիտության մեդալ(2014)

## Գրականություն
*Sandeep Ravindran. Curious About Everything
*https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK50872/
*Man’s best friend? New take on infection-causing bugs

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Who Speaks for the Microbes? – article by Falkow
*Falkow's iBiology recorded teaching "Host-Pathogen Interaction and Human Disease"

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեր

**Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեր** , (), գերմանացի քիմիկոս և դեղագործ, քիմիկոսներ Յոհան Ֆրիդրիխ Գմելինի և Լուի Նիկոլա Վոկելինի ամենահայտնի ուսանողներից մեկը։ Եղել է Գյոթինգենի գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1806), Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1827), Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1823)։

## Կենսագրություն
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը ծնվել է 1776 թվականի օգոստոսի 2-ին Գերմանիայի Գյոթինգեն քաղաքում։ Բարձրագույն կրթություն է ստացել է Գյոթինգենի համալսարանում, որտեղ 1800 թվականին նրան շնորհվել է բժշկագիտության դոկտորի կոչում։

Համալսարանն վարտելուց հետո երկու տարի անցկացրել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում, որտեղ սովորել է Բարձրագույն պոլիտեխնիկական դպրոցում։

1802 թվականից սկսել է դասավանդել Գյոթինգենի համալսարանում, իսկ 1805 թվականին նա դարձել է պրոֆեսոր և ղեկավարել քիմիայի և դեղագործության բաժինը։ Նա  համատեղել է իր մանկավարժական աշխատանքը Հանովեր քաղաքի քաղաքային դեղատների գլխավոր տեսուչի պարտականությունների հետ։

Գիտնականի հիմնական գիտական հետազոտությունները կապված են միներալների ֆիզիկաքիմիական անալիզի հետ և անօրգանական քիմիայի բնագավառում այլ աշխատանքների հետ։

1817 թվականին Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեը կատարեց իր կյանքի գլխավոր հայտնագործությունը, որով նրա անունը ընդմիշտ ընդգրկվել է քիմիայի պատմության մեջ։ Մագդեբուրգ քաղաքի դեղագործները ցինկի օքսիդը (ZnO) ուսումնասիրելիս կասկածել են դրա մեջ մկնդեղի կեղտերի առկայության մասին։ Քիմիկոսը մեկուսացրել է շագանակագույն օքսիդը, այնուհետև այն ջրածնով վերականգնել և ստացել արծաթասպիտակ մետաղ։ Նոր հայտնաբերված քիմիական էլեմենտը ստացել է կադմիում (Cd) անվանումը։

1826 թվականին Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը ընտրվել է Էդինբուրգի թագավորական ընկերության անդամ, հաջորդ տարի նա ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության օտարերկրյա անդամ։

Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը մահացել է Գյոթինգենում, 1835 թվականի օգոստոսի 18-ին 59 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Friedrich Stromeyer

Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Սոլ Փերլմութեր

**Սոլ Փերլմութեր** (, ), ամերիկացի աստղաֆիզիկոս, 2011 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Բրայան Շմիդտի և Ադամ Ռիսի հետ միասին) «հեռավոր գերնոր աստղերի դիտարկման միջոցով տիեզերքի արագացված ընդլայնումը» հայտնաբերելու համար։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1986), Բերքլիի համալսարանի պրոֆեսոր և Լոուրենսի անվան Բերքլիի ազգային լաբորատորիայի անդամ, ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2002) և Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության (2014) անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հրեական ընտանիքում, քիմիկոս-ինժեների և մոլեկուլային կենսաբանի, հետագայում՝ Փենսիլվանիայի համալսարանի պրոֆեսոր Դանիել Փերլմութերի և սոցիալական աշխատող, Թեմփլի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆելիս Դևիդսոն Փերլմութերի երեք երեխաներից մեկն էր։ Նրա մորական պապը՝ իդիշիստ Սամուել Դևիդսոնը (1903-1989), 1919 թվականին Բեսարաբիայի Ֆլորեշտի քաղաքից (ներկայումս՝ Մոլդովա) ներգաղթել է Կանադա (իսկ ավելի ուշ կնոջ՝ Չայկա Նյումանի հետ՝ Նյու Յորք)։ Փերլմութերը մեծացել է Ֆիլադելֆիայի Մաունթ Էյրի թաղամասում, որտեղ հաճախել է «Greene Street Friends» և «Germantown Friends» դպրոցներ, և նաև ուսումնասիրել է իդիշ ու հրեական մշակույթը աշխարհիկ հրեական ժողովրդական դպրոցում (ֆոլկշուլ)։

1981 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Հարվարդի համալսարանը։ 1986 թվականին Փերլմութերը Բերքլիի համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճան։ Նրա ատենախոսությունը, որը ղեկավարում էր Ռիչարդ Մյուլերը, նվիրված էր Նեմեսիսի դերի համար թեկնածու-օբյեկտների հայտնաբերման խնդրին։ Փերլմութերը ներկայումս ղեկավարում է Լոուրենսի անվան Բերքլիի ազգային լաբորատորիայում գտնվող «Գերնոր տիեզերագնացության նախագիծը» (): Նրա խումբը Բրայան Շմիդտի խմբի հետ միասին ապացուցել է Տիեզերքի արագացված ընդարձակման գոյությունը։ Հայտնագործությունը «Science» ամսագրի կողմից ճանաչվել է «Տարվա բեկում»։ Փերլմութերը նաև SNAP ծրագրի ղեկավարն է։

Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի (2007), Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության (2000), Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիայի (2003) իսկական անդամ։

Գիտնականի անունով է կոչվում Perlmutter սուպերհամակարգիչը։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 2002 — Էռնեստ Օռլանդո Լոուրենսի մրցանակ ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարություն
* 2003 — Կալիֆորնիայի տարվա գիտնական
* 2005 — Ջոն Սքոթի մեդալ
* 2005 — Պադուայի մրցանակ
* 2006 — Շաոյի մրցանակ աստղագիտության բնագավառում
* 2006 — Ֆելտրինելի մրցանակ
* 2007 — Գրուբերի տիեզերագիտության մրցանակ
* 2009 — Դիքսոնի մրցանակ
* 2011 — Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ` Ադամ Ռիսի հետ միասին
* 2011 — Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (Բրայան Շմիդտի և Ադամ Ռիսի հետ միասին)
* 2015 — Հիմնարար ֆիզիկայի մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Սուձի Նակամուրա

**Սուձի Նակամուրա** , ճապոնացի և ամերիկացի ֆիզիկոս, Կապույտ լուսադիոդի գյուտարար, 2014 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր (2014), ներկայումս աշխատում է Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։

## Կարիերա
1977 թվականին ավարտել է Տոկուսիմայի համալսարանը՝ ստանալով էլեկտրոնիկայի ճարտարագիտության որակավորում։ 1979 թվականին պաշտպանել է նույն մասնագիտությամբ մագիստրոսի կոչում։ 1979 թվականին սկսել է աշխատել Տոկուսիմայի «Nichia Chemical Industries» ընկերությունում։ 1993 թվականին սկսել է արտադրել գալիումի նիտրիդի վրա հիմնված առաջին բարձր պայծառության կապույտ լուսադիոդները։ 1994 թվականին ստացել է Տոկուսիմայի համալսարանի ճարտարագիտության գիտության թեկնածուի կոչում։ 1999 թվականին թլթել է Նիչիա կորպորացիան և դարձել Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր։ 2003 թվականից անդամկցում է ԱՄՆ ճարտարագիտական ազգային ակադեմիային։

2001 Նակամուրան դատի է տվել Նիչիայի նախկին գործատուին՝ վիճարկելով հայտնագործության բոնուսը, որը սկզբում կազմել է ընդամենը 20,000 իեն (≈ 180 ԱՄՆ դոլար)։ Թեև Նակամուրան առաջին դատավարության ժամանակ ի սկզբանե շահել է 20 միլիարդ իեն (≈ $180 միլիոն) վճարումը, Նիչիա ընկերությունը բողոքարկել է, և 2005 թվականին կողմերը համաձայնել են 840 միլիոն ¥ (≈ 9 միլիոն դոլար) գումարի վրա, որն այն ժամանակ ամենամեծ բոնուսն էր։ որ վճարվել է ճապոնական ընկերության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ճապոնացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Bandai Co

**
**Bandai Co., Ltd.''', ճապոնական ընկերություն, որը մասագիտացված է խաղալիքների և տեսախաղերի մշակման ոլորտում։ Համարվում է երրորդ ամենախոշոր ընկերությունը խաղալիքների արտադրության որոլտում։ Բացի դա ընկերությունը զբաղվում է հագուստի, հավաքածուների, հրուշակեղենի և այլնի արտադրությամբ։ Գլխավոր գրասենյակը տեղակաված է Թայթո քաղաքում։

2002 թվականի տվայլներով համարվում էր Bandai Group ընկերության մաս, ինչպես նաև ընկերության կազմի մեջ են մտնում՝ Sunrise Inc, զբաղվում է անիմեների արտադրությամբ, Bandai Visual և Bandai Networks։

## Պատմություն
Bandai ընկերությունը հիմնադրվել է 1950 թվականին։ 1960-ական թվականներին, ընկերությունը ընդլայնեց իր գործունեության շրջանակները, սկսելով վաճառել խաղալիքներ։ 1962 թվականին ընկերության կողմից թողարկված ավտոմրցարշավային մեքենաների հավաքածուն գրանցեց անհավանական հաջողություններ։ 1970-ական թվականներին ընկերությունը շարունակեց ընդլայնվել և 1971 թվականին հիմնադրվեց Bandai Models ընկերությունը։ Ընկերության կողմից թողարկված զրահապատ մեքենաները, որոնք ունեին 1/48 մասշտամ, թև ամենահաջողված խաղալիքները չէին, սակայն գլավորում էին ոլորտի ցանկերը։ 1978 թվականին, Ամերկայում վաճառքով և մարկետինգով զբաղվելու համար, հիմնադրվեց Bandai America Inc ընկերությունը։

1980-ական թվականներին Bandai-ին դարձավ Ճապոնիայի առաջատար ընկերությունը։ Մինչ այժմ ընկերությանն են պատկանում այնպիսի ճապոնական ֆրանչիզներ, ինչպիսիք են՝ Daikaiju, Ultraman, Super Robot, Kamen Rider, Super Sentai и Power Rangers և Gundam։

1990-ական թվականներին Bandai և Sega ընկերությունները քննարկում էին իրար միացման նախագիծը, սակայն մասշտաբային քննարկումներից հետո միացումը չեղարկվեց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Շիրին Աբ (Միանդաբ)

**Շիրին Աբ** (), գյուղ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան օսթանում, Միանդաբի շահրեսթանի Կենտրոնական բախշիի Մոկրիյան-է Շոմալի դահեստանում։

## Պատմություն
Գյուղը գտնվում է Պարսկահայաստանում, նախկինում գտնվում էր Միանդաբի գավառում։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով գյուղում ապրում է 86 ընտանիք՝ 395 բնակչով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան օսթանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Միանդաբի գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Միանդաբի շահրեսթանի բնակավայրեր
Կարպաչ

**Կարպաչ** (, գերմ.՝ *Krummhübel*), առողջարանային քաղաք և լեռնադահուկային մարզումների ու հանգստի հանգրվան Լեհաստանի հարավարևմտյան մասում՝ Ստորին Սիլեզիա վոևոդության Կարկոնոշեի շրջանում (նախկինում կոչվել է Ելենյա Գուռայի շրջան)։ Կարպաչը լեռնային արշավների, դահուկային մարզաձևերի (այդ թվում՝ դահուկային աշտարակացատկի) պարապմունքների ու մրցումների անցկացման, ինչպես նաև զբոսաշրջության կարևոր կենտրոն է Լեհաստանի ու Չեխիայի սահմանի երկայնքով ձգվող Կարկոնոշե լեռներում և ծառայում է որպես Ալպերի համապատասխան կենտրոնների այլընտրանք։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 480-ից 885 մետր բարձրության վրա։ Նրանից դեպի հարավ՝ դեպի Չեխիայի հետ Լեհաստանի ունեցած սահմանը վեր է խոյանում Սնեժկա (Sněžka-Śnieżka) սարը, որն ունի 1602 մետր բարձրություն։

2019 թվականի հունիսի 30-ի տվյալներով քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 4.593:

2020 թվականից Կարպաչը հյուրընկալում է ամենամյա միջազգային տնտեսական ֆորումի մասնակիցների։

## Պատմություն
Կարպաչի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում առաջին բնակավայրերը, ամենայն հավանականությամբ, հիմնել են կելտական ցեղերի ներկայացուցիչները մեր թվականությունից առաջ 4-ից 3-րդ դարերում։

Բնակավայրը 1599 թվականին հիշատակվել է պատմական մի փաստաթղթում՝ տարածքում երկաթի ու կապարի արդյունահանման առնչությամբ։ Այդ ժամանակաշրջանում և դրանից հետո եղել է ավստրիական Հաբսբուրգներին ենթակա Բոհեմիայի թագավորության կազմում։ 1742 թվականին պրուսացիները տիրել են բնակավայրին, և հաջորդաբար՝ 1871-ից մինչև 1945 թվականը այն գտնվել է Գերմանիայի կազմում, որից հետո Պոտսդամի 1945 թվականի պայմանագրի համաձայն փոխանցվել է Լեհաստանին։ 1895 թվականից, երբ սկիզբ է դրվել նրա երկաթուղային հաղորդակցությանը, Կարպաչի պատմությունը սերտորեն կապվել է մետաղաձուլության (մետալուրգիայի) և զբոսաշրջության զարգացման հետ։

## Քույր քաղաքներ
Կարպաչը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

*, Կամենց
*, Պեց պոդ Սնեժկոու
*, Ռայխենբախ
*, Ռևալ

## Պատկերասրահ

File:2014 Kościół Nawiedzenia NMP w Karpaczu, 01.JPG|Եկեղեցի
File:PL Karpacz, ul. Konstytucji 3-go Maja 37 0156.JPG|"Bachus" գինետունը
File:PL Karpacz, ul. Konstytucji 3-go Maja 58 DSC 0171.JPG|Քաղաքի կենտրոնը
File:Karpacz6. Foto Barbara Maliszewska.JPG|"Mieszko" հյուրատունը
File:Samotnia noca 01.jpg|"Samotnia" լեռնային շալեն
File:Karpacz, Willa nr 82 - Apteka "Pod Złotą Wagą" - fotopolska.eu (85192).jpg|Պատմական վիլլա
File:2014 Równia pod Śnieżką, 01.JPG|"Dom Śląski" լեռնային շալեն
File:Karpacz 14.jpg|Սուրբ սրտի եկեղեցին
File:Karpacz 09.jpg|Սպորտի ու զբոսաշրջության թանգարանը
File:PL Karpacz Dworzec 0020.JPG|Railway Station in Karpacz
File:Karpacz, Hotel Gołębiewski - fotopolska.eu (273864).jpg|Gołębiewski հյուրանոցը
File:Karpacz-LomnitzTalsperre-3.jpg|Լոմնիցայի ամբարտակը
File:Chapel of Saint Lawrence on Snezka in 2010.JPG|Մատուռ Սնեժկա սարի լանջին 
File:Orlinek latem.jpg| Դահուկացատկի բլուրը՝ Orlinek-ը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Karpacz and wirtual Map 
* Karpacz 360 - virtual city 
* Karpacz - Krummhübel, Karbacz, Krzywa Góra (1945 r.), Drogosławice (1946 r.) na portalu polska-org.pl 
* Karpacz- Gallery 

Կատեգորիա:Առողջարանային քաղաքներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Պլանկտոնի պարադոքս

**Պլանկտոնի պարադոքս** (պլանկտոնային պարադոքս), այնպիսի իրավիճակի նկարագրություն ջրային էկոհամակարգում, որի դեպքում ռեսուրսների սահմանափակ շրջանակն ապահովում է պլանկտոնի տեսակների անսպասելի լայն տեսականի՝ ակնհայտորեն խախտելով մրցակցային բացառման սկզբունքը։

## Էկոլոգիական պարադոքս
Պլանկտոնի պարադոքսն առաջանում է պլանկտոնի դիտարկվող բազմազանության բախումից մրցակցային բացառման սկզբունքի հետ, որը նաև հայտնի է որպես Գաուզեի սկզբունք, որում ասվում է, որ երբ երկու տեսակներ մրցում են նույն ռեսուրսի համար, ի վերջո միայն մեկ տեսակն է գոյատևում, իսկ մյուսը հայտնվում է անհետացման եզրին։ Հակառակ Գաուզի սկզբունքի՝ ֆիտոպլանկտոնների կյանքը բազմազան է բոլոր ֆիլոգենետիկ մակարդակներում, չնայած ռեսուրսների սահմանափակ շրջանակին (օրինակ՝ լույս, նիտրատներ, ֆոսֆատներ, սիլիցիումաթթու, երկաթ), որոնց համար կա մրցակցություն։

Պլանկտոնի պարադոքսն ի սկզբանե նկարագրվել է 1961 թվականին Ջ. Է. Հաթչինսոնի կողմից, որն առաջարկել է, որ այս հակասությունը կարող է լուծվել այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են լույսի կամ տուրբուլենտության ուղղահայաց գրադիենտները, սիմբիոզը կամ կոմենսալիզմը, տարբերվող գիշատությունը կամ շրջակա միջավայրի անընդհատ փոփոխվող պայմանները։

Ավելի ուշ շրջանի աշխատանքները ենթադրվել է, որ պարադոքսը կարող է լուծվել այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են հեղուկի քաոսային շարժումը, կերի ընտրողականությունը (որոշակի չափի կերի նախապատվությունը), տարածական ժամանակային անհամասեռություն և շրջակա միջավայրի տատանումները։ Ընդհանրապես, որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ էկոլոգիական և շրջակա միջավայրին վերաբերող գործոնները անընդհատ փոխազդում են այնպես, որ պլանկտոնի միջավայրը երբեք չի հասնում այնպիսի հավասարակշռության, որը բարենպաստ է տեսակներից մեկի համար։ Միտչելի և այլոց (2008) ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ պլանկտոնի բաշխվածության փոքրածավալ վերլուծությունները ցույց են տվել ագրեգացիաների բծեր՝ 10 սմ-ի սահմաններում, որոնք ունեն կյանքի բավարար տևողություն (ավելի քան 10 րոպե), որպեսզի ստեղծեն պլանկտոնի ուտելու, մրցակցության և վարակի հնարավորություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Paradox of the Plankton

Կատեգորիա:Կենսաբանական պարադոքսներ
CI Games S.A.

**
**CI Games S.A.''', լեհական բաժնետիրական ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ և հրապարակմամբ, նախատեսված բազմաթիվ խաղային պլատֆորմների համար։ CI Games-ի գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Վարշավայում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 2002 թվականին երկու այլ ընկերությունների միացման արդյունքում։ Ներկա պահին CI Games-ը շարունակում է բացել նոր մասաճյուղեր և զբաղվել համակարգչային խաղերի մշակմամբ։

## Պատմություն
2002 թվականին համակարգչային խաղերի մշակամբ զբաղվող Lemon Interactive, Tatanka և We Open Eyes ընկերությունները միավորվեցին հիմնելով նոր ընկերություն, որը կրում էր «City Interactive» անվանումը։

2007 թվականին ընկերությունը փոխեց իր կարգավիճակը սահմանափակ պատասխանատվույամբ ընկերությունից դառնալով բաժնետիրական ընկերություն։

2007 թվականին ընկերություն հայտնվեց Վարշավայի ֆոնդային բորսայում։

2009 թվականի մայիսի 8-ին ընկերությունը հայտնեց, որ որոշում է կայացվել բացել մասնաճյուղ Պոզնան քաղաքում։ Այս մասնաճյուղը պետք է զբաղվեր համակարգչային խաղերի համար գրաֆիկայի մշակմամբ։

2009 թվականի մայիսի 12-ին հայտարարվեց, որը ընկերությունը մասնակցելու է Electronic Entertainment Expo 2009-ը ցուցահանդեսին։ Այդ ցուցահանդեսին City Interactive-ի կողմից ներկայացվեցին այնպիսի խաղեր ինչպիսիք են՝ Chronicles of Mystery: Course of the Ancient Temple, Chronicles of Mystery: The Tree of Life, Code of Honor 3: Desperate Measures, Party Designer, Redneck Chicken Riot։

2009 թվականի մայիսի 15-ին City Interactive ընկերությունը համաձայնության եկավ MindHabits ընկերության հետ, որը թույլ տվեց նրան տարածել MindTraining: Think Positive խաղի տարբերակը նախատեսված անհատական համակարգիչների համար։

2010 թվականի հունիսին կայացած Electronic Entertainment Expo 2010 ցուցահանդեսի ժամանակ, ընկերությունը ցուցադրեց իր՝ Sniper: Ghost Warrior, The Great Battles of WWII, Crime Lab: Body of Evidence, Farm Frenzy Animal Country, Jewels of the Tropical, Lost Island, Logic Machines խաղերը։

## Խաղերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզեն

**Բարոն Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզեն** (, ), ավստրիացի մաթեմատիկոս և ֆիզիկոս, եղել է Ավստրիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի  առաջին անդամներից մեկը (1847), և առաջին գլխավոր քարտուղարը։ 1862 թվականին Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզենն անդամակցել է Գերմանիայի բնագետների «Լեոպոլդինա» ընկերությանը.։

## Կենսագրություն
Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզենը ծնվել է Հայդելբերգում՝ գեներալ-մայորի ընտանիքում։ 1817 թվականին ավարտել է Վիեննայի համալսարանը, որտեղ սովորել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա։

1819 թվականին Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզենը դարձել է Ավստրիայի Տիրոլ նահանգի Ինսբրուքի համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր, երկու տարի անց վերադարձել է  Վիեննա և որպես բարձրագույն մաթեմատիկայի պրոֆեսոր աշխատել տեղի համալսարանում։ Ֆիզիկոսի դասախոսությունները, որոնք երկու հատորով հրատարակվել են 1827 թվականին, բարձր են գնահատվել մասնագետների կողմից։ 1826 թվականին մաթեմատիկայի ոլորտում նա մենագրություն է հրապարակել կոմբինացիոն վերլուծության վերաբերյալ։ Իր այդ աշխատությունում ֆիզիկոսը առաջարկել է երկանդամ գործակիցների (կամ համարժեք կոմբինացիաների քանակի) ստանդարտ նշումը՝  \tbinom nk ։

1834 թվականին Էթինգսհաուզենը ստանձնել ֆիզիկայի ամբիոնը, իսկ 1839-1842 թվականներին Վիեննայում կատարել է լուսանկարչության առաջին փորձերը։ 1840 թվականի հունիսին նա լուսանկարել է իր առաջին լուսանկարը։ 1848 թվականին նա տեղափոխվել է ինժեներական ակադեմիա և չորս տարի դասավանդել այնտեղ։ Հետագայում ակադեմիան  վերածվել է  ռազմական ինժեներական դպրոցի։

1852 թվականին նա բարձրագույն ճարտարագիտություն է դասավանդել Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, իսկ նույն թվականին դարձել է համալսարանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն, որտեղ նրա ղեկավարությամբ կատարվել են մեծ թվով հետազոտություններ։ Եղել է առաջիններից մեկը, որը  արդյունաբերական էլեկտրական գեներատոր և կառուցել էլեկտրամագնիսական մեքենա։ Եղել է ֆիզիկայի դասագրքի հեղինակ։ Դասագիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել ֆիզիկայի ուսուցման մեթոդների վրա։

1853 թվականին նշանակվել է Վիեննայի ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն, որից հրաժարվել է 1866 թվականին։

1862 թվականից եղել «Լեոպոլդինա գերմանական բնագետների ակադեմիայի անդամ, իսկ 1864 թվականից՝ Գյոթինգենի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ 1866 թվականին Անդրեաս ֆոն Էթինգսհաուզենն անցել է  թոշակի և կրել «բարոն» տիտղոսը։

Անդրեաս ֆոն Էթինգշաուզենը մահացել է 1878 թվականին։
## Հիշատակում
1913 թվականին գիտնականի անունով կոչվել է Վիեննայի Դյոբլինգ շրջանի փողոցներից մեկը։

## Հիմնական աշխատություններ
* Die combinatorische Analysis (Вена, 1826)
* Vorlesungen über die höhere Mathematik (Bена, 1827)
* Die Principien der heutigen Physik (Вена, 1857).
* Anfangsgründe der Physik (4-е изд., Вена, 1860)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը 
* Biography of Ettingshausen (in German)
* 

Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ավստրիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ