Ցուլը ծովից (վեպ)

**''Ցուլը ծովից** (),* [[Մերի Ռենո|Մերի Ռենոյի]] գրած վեպ, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1962 թվականին։ Այն *«Թագավորը պետք է մեռնի»* վեպի շարունակությունն է և շարունակում է [[Հունական դիցաբանություն|դիցաբանական]] հերոս [[Թեսևս|Թեսևսի]] պատմությունը [[Կրետե|Կրետեից]] վերադառնալուց հետո:

== Սյուժեի ներածություն ==
Պատմությունը վերապատմում է դիցաբանական հերոս Թեսևսի կյանքը [[Կնոսոս|Կնոսոսի]] [[Մինոյան քաղաքակրթություն|մինոյան]] պալատից վերադառնալուց հետո: Վեպը հետևում է նրա հետագա որոնումներին, Պիրիտոսի հետ նրա ընկերությանը և Հիպոլիտայի հետ կապին և Ֆեդրայի հետ ամուսնությանը: 

== Սյուժե ==
Թեսևսը վերադառնում է [[Աթենք]] մյուս աթենացի [[Ցլապար|ցլի վրայով թռչողի]] հետ միասին: Նրա հայրը՝ Էգեոսը, ինքնասպան է եղել, ինչի արդյունքում թագավորությունը թողնում է երիտասարդ Թեսևսին: Շուտով նա հանդիպում է Պիրիթոսին ՝ լափիթների (թարգմանաբար` պարծենկոտներ) ապստամբ ծովահեն թագավորին, և երկուսն էլ գնում են մի քանի արկածների։

Հետևելով *«Թագավորը պետք է մեռնի»* գրքում նկարագրված իրադարձություններին՝ Թեսևսը գլխավորում է հելլենական արշավախումբը՝ գրավելու Մինոյան Կրետեն, որն ընկել է անարխիայի մեջ մեծ երկրաշարժից հետո: Նա ընտրում է կղզին կառավարել հին թագավորական տան խամաճիկային տիրակալի միջոցով։

Այնուհետև Պիրիթոսը խոսում է Թեսևսի մասին, որ նա վերադառնա Կնոսոս՝ հանդիպելու իր ապագա հարսին [[Փեդրա|Ֆեդրային]], և փոխարենը երկու ճանապարհորդություն է կատարում դեպի [[Սև ծով|Եվքսին]], [[Ամազոնուհիներ|ամազոնուհիների]] տունը: Այնտեղ Թեսևսը սիրահարվում է ամազոնուհիների առաջնորդ [[Հիպոլիտա|Հիպոլիտային]] և միայնակ մարտում նրան հաղթելուց հետո նրան իր հետ տուն է տանում Աթենք։ Նա գեղեցիկ է, ամրակուռ և արժանապատիվ, կիսում է նույն ֆիզիկական անվախությունն ու հպարտությունը «արքայության» հանդեպ, ինչ Թեսևսը: Հիպոլիտան Թեսևսի ամենամտերիմ և կարևոր մարդն է դառնում, քան որևէ այլ կին կամ մարդ նրա կյանքում: Հիպոլիտան ծնում է Թեսևսի որդի՝ [[Հիպոլիտոս (Թեսևսի որդի)|Հիպոլիտոսին]] և շարունակում է նրա կողքին կռվել և որս անել։

Աթենքի բնակիչները հիմնականում չեն կարողանում հասկանալ Թեսևսի հավասար և փոխադարձ հարաբերությունները Հիպոլիտայի հետ, քանի որ նրանք նրան տեսնում են որպես օտար բարբարոս, որը չի ընդունում ավանդական կանացի դերը և վախենում է աստվածուհու պաշտամունքի վերադարձից: Թեսևսը, անելով այն, ինչ ռազմավարական առումով լավագույնն է իր թագավորության համար, ի վերջո և դժկամությամբ որոշում է ամուսնանալ կրետացի արքայադուստր [[Ֆեդրա|Ֆեդրայի]] հետ: Հիպոլիտան նրան խորհուրդ է տալիս ամուսնանալ՝ նրան համարելով իր թագավոր, ինչպես նաև իր գործընկեր և սիրեկան։ Ֆեդրան նրան որդի է ծնում` [[Ակամաս (Թեսևսի որդին)|Ակամասին]], բայց շարունակում է ապրել Կրետեում:

Երբ [[Սկյութներ|սկյութները]] (ամազոնուհիների հետ դաշնակից) հարձակվում են Աթենքի վրա հսկայական և գրեթե ճնշող ուժերով, Հիպոլիտան օգնում է պաշտպանել [[Ակրոպոլիս|Ակրոպոլիսը]]: Ճակատամարտի գագաթնակետին Թեսևսը լսում է աստծու կոչը՝ իր կյանքը տալու իր ժողովրդի համար և պատրաստակամորեն գնում է զոհաբերության՝ առանց վահանի կռվելով իր բանակի առաջնագծում այն մտքով, որ ալիքը կշրջվի և իր մարդիկ կփրկվեն: Սակայն վերջին պահին Հիպոլիտան անսպասելիորեն ցատկում է Թեսևսի դիմաց՝ վերցնելով իր համար նախատեսված նետը։ Նա մահանում է նրա գրկում:

Թեսևսը, կատաղած, շարունակում է հաղթել իր ժողովրդի համար պայքարում, բայց նրա կյանքը խնայվում է: Այնուամենայնիվ, բացի իր կյանքի մեծագույն սերը կորցնելուց, նա կորցրել է նաև աստվածային ոգեշնչման մի մասը, որը նախկինում առաջնորդում էր իրեն լինել լավագույն թագավորը, որը նա կարող էր լինել, զգալով, որ նա կանչված էր զոհաբերության, բայց որ Հիպոլիտան վերցրեց դա նրանից։ «Թագավորը կանչվել էր, և թագավորը մահացել էր»: Նա անդրադառնում է այն փաստի հեգնանքին, որ Հիպոլիտան, չնայած իր ըմբռնմանը թագավորի պարտավորության մասին՝ զոհաբերել իր ժողովրդին, ի վերջո նախընտրեց փրկել նրան՝ որպես տղամարդու հանդեպ իր սիրո, այլ ոչ թե որպես թագավորի հանդեպ ունեցած պարտքի պատճառով։

Անցնում են տարիներ։ Թեսևսի և Հիպոլիտայի որդին՝ Հիպոլիտոսը, դառնում է բարձրահասակ, առնական երիտասարդ՝ թագավորական շարժուձևով, լուռ ու լուրջ բնավորությամբ և բժշկության հանդեպ հետաքրքրությամբ: Թեսևսը հիասթափված է՝ իմանալով, սակայն, որ Հիպոլիտոսը մաքրաբարոյության երդում է տվել՝ որպես բժշկության աստծուն նվիրվածության մաս, և որ նա շահագրգռված չէ լինել Թեսևսի Աթենքի գահի ժառանգորդը։ Այդ պատճառով Թեսևսը դժկամությամբ որոշում է, որ Ֆեդրայից իր սակավ թագավորական հատկություններով որդին՝ Ակամասը, պետք է գա Աթենք՝ սովորելու, թե ինչպես լինել թագավոր:

Թեսևսը չի ցանկանում, որ Կրետեում ապրող Ֆեդրան ապրի Աթենքում, բայց որոշում է, որ կարող է անարգել նրան, եթե չհրավիրի նրան Աթենք: Ֆեդրան հանդիպում է Հիպոլիտոսին և ուժեղ կիրք է զգում նրա հանդեպ, որն անհայտ է Թեսևսին: Հետագայում Ֆեդրայի վերջնական նպատակը բացահայտվում է, որ ծրագիրն է՝ համոզել Հիպոլիտոսին սպանել Թեսևսին, ամուսնանալ նրա հետ և վերականգնել աստվածուհու պաշտամունքը, թեև պարզ չէ, թե երբ և որքանով է դա կիսվում Հիպոլիտոսի հետ: Հիպոլիտոսը սարսափում է Ֆեդրայի նպատակներից և ամեն գնով խուսափում նրանից, բայց քանի որ Ֆեդրան վստահել էր նրան որպես բժշկի, նա զգում է, որ չի կարող մատնել` նրա մտքերը հորն ասել: Հիպոլիտոսը բազմիցս փորձում է փախչել նրա ներկայությունից, բայց Ֆեդրան մի քանի անգամ համոզում է Թեսևսին, որ նա պետք է տեսնի Հիպոլիտոսին բժշկական պատճառներով: Թեսևսը լիովին անտեղյակ է, թե ինչ է կատարվում:

Այն բանից հետո, երբ Հիպոլիտոսը կրկին մերժում է նրան, Ֆեդրան կեղծորեն մեղադրում է Հիպոլիտոսին բռնաբարության մեջ: Կախված իր երդումից՝ Հիպոլիտոսը զգում է, որ չի կարող պաշտպանել իրեն: Թեսևսը, զարմացած այս հայտնություններից և տառապելով երկրաշարժ կանխատեսվող իր հիվանդությունից, աքսորում է որդուն և անիծում նրան՝ ասելով, որ շուտով կզգա Պոսեյդոնի զայրույթը։ Հիպոլիտոսը փախչում է։ Ֆեդրայի որդին՝ Ակամասը, չնայած իր շնչահեղձող հիվանդությանը, օգտագործում է իր ողջ ուժը՝ հասնելու Թեսևսի մոտ և նրան ասելու ճշմարտությունը: 

Թեսևսը գիտակցում է իր սխալը և իր կառքով փորձում է հասնել Հիպոլիտոսի հետևից՝ փորձելով հասնել նրան՝ հետագայում գիտակցելով, որ իր որդին միակ մարդն է, ում նա չի զգուշացրել երկրաշարժի մասին: Սակայն նա շատ է ուշացել. երկրաշարժի հետևանքով առաջացած [[Ցունամի|ցունամին]] ջարդում է Հիպոլիտոսին և նրա կառքը. որդու մոտ ցունամիի մեջ այն ցուլն է՝ «ցուլը ծովից», որը Թեսևսին վաղուց զգուշացրել էին բաց չթողնել: Թեսևսը հասնում է իր որդուն մահից կարճ ժամանակ առաջ և կիսվում վերջին խոսքերով:

Այնուհետև Թեսևսը վերադառնում է իր կնոջը առերեսվելու նրա ստերի մասին. նա սպանում է նրան՝ վրեժ լուծելով որդու մահվան համար։ Հասկանալով, որ նա պետք է ստիպեր նրան հրապարակայնորեն ընդունել իր մեղքը և մաքրել որդու անունը, նա այնուհետև ինքնասպանության գրություն է գրում Ֆեդրայի ձեռագրով, որում նա խոստովանում է իր հանցանքը:

Գրքի մնացած մասում ծերացող Թեսևսը հասկանում է իր մահկանացու լինելը և կորուստը: Հիպոլիտայի և նրա որդու մահը թուլացրել է նրա նպատակասլացությունը։ Մեկ այլ արշավի ժամանակ նա կաթված է ստանում։ Նրա մարդիկ հավատարիմ են նրան, և նրան լավ խնամում են, մինչև նա փորձում է ապաքինվել անհայտ կղզում: Իր թշնամիներին հնարավորություն չտալու համար Թեսևսն իր մարդկանց առաջարկում է Աթենք պատմել, թե նա իջել է երկիր՝ մաքրվելու և որ ի վերջո կվերադառնա՝ ոչնչացնելու Աթենքի թշնամիներին: Այս պատմությունը հետագայում դառնում է այն լեգենդի աղբյուրը, թե Թեսևն այցելել է [[Ստորգետնյա աշխարհ|անդրշիրիմյան աշխարհ]]:

Իր երկար, դանդաղ և մասնակի վերականգնման ընթացքում Թեսևսը խորհում է իր անցյալի արարքների մասին՝ մտածելով, թե ինքան տարբեր կարող էր լինել կյանքը, եթե նա չգնար շրջագայության և չհանդիպեր Հիպոլիտային կամ եթե նրա որդուն չմեղադրեին, երբ Թեսևսը տառապում էր կայանալիք երկրաշարժից: Երկրաշարժ է տեղի ունենում, որը Թեսևսը չէր կանխատեսում, և այդ նշանով նա հավատում է, որ [[Պոսեյդոն]] աստվածն իսկապես լքել է իրեն՝ որպես պատիժ նախազգուշացնելու փոխարեն իր որդուն հայհոյելու համար: Այնուամենայնիվ, նա կարծես եզրակացնում է, որ ճակատագիրն ու բնավորությունը փոխկապակցված են, և որ չի կարելի խուսափել ճակատագրից: 

Ի վերջո, նա բավականաչափ ապաքինվում է, որպեսզի վերադառնա Աթենք, որտեղ նա իմանում է, որ իր բացակայության ընթացքում իշխանության ղեկին գտնվողները փչացրել են իր ձեռքբերումներից շատերը՝ թույլ տալով, որ իր թագավորությունը մասնատվի և խառնվի: Հուսահատվելով՝ նա հեռանում է Աթենքից՝ հավատալով, որ իր ժառանգությունը կործանվել է։

[[Սկիրոս|Սկիրոսի]] թագավոր [[Լիկոմեդես|Լիկոմեդեսին]] այցելելիս նա տեսնում է երիտասարդ [[Աքիլլես|Աքիլլեսին]], որը թաքնված է կղզում, որպեսզի խուսափի մոր մարգարեությունից, թե նա կմահանա ճակատամարտում: Թեսևսը փորձում է նախազգուշացնել Աքիլեսին իր ճակատագրի մասին, բայց որոշում է, որ Աքիլեսը չի լսի նրան, և որ մարդը չի կարող գերազանցել իր ճակատագրին: Այդ գիշեր Թեսևսը երազում է, որ իր ժողովրդի կողքին կպայքարի պարսիկների դեմ [[Մարաթոնի ճակատամարտ|Մարաթոնի ապագա ճակատամարտում]]՝ նորից փրկելով նրանց և իմանալով, որ իր անունը կշարունակի հարգվել և պատվվել իր ժողովրդի կողմից: Ստանալով որոշակի գոհունակություն այս տեսիլքից և նորից լսելով իր ականջներում կրկին «ծովի ալիքի» ձայնը, որն ասում է նրան, որ աստվածը վերադարձել է իր մոտ, նա որոշում է ժայռից ցատկել ծովը և վերջ տալ իր կյանքը՝ կատարելով Զոհաբերության տիտղոսային մոտիվը *«Թագավորը պետք է մեռնի»'' ֆիլմում:

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կատեգորիա:Հունահռոմեական անտիկ աշխարհը արվեստում և մշակույթում
Կատեգորիա:Մերի Ռենոյի վեպեր