Իլուադ Էլման

**Իլուադ Էլման** (), սոմալեցի-կանադացի իրավապաշտպան և սոցիալական ակտիվիստ։ Աշխատում է Մոգադիշոյում գտնվող «Էլմանի անվան խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնում»։ Հասարակական կազմակերպության հիմնադիրը նրա մայրն է՝ Ֆարթուն Ադանը։ 2016 թվականի Աֆրիկայի երիտասարդական մրցանակաբաշխության ժամանակ նա ճանաչվել է ոպես «տարվա երիտասարդ աֆրիկացի անհատ (կին)»։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1989 կամ 1990 թվականներին Մոգադիշոյում, Սոմալի։ Հանգուցյալ ձեռներեց և ակտիվիստ Էլման Ալի Ահմեդի և սոցիալական ակտիվիստ Ֆարթուն Ադանի ընտանիքի չորս դուստրերից մեկն է։ Նրա հայրը 1990-ականներին բացահայտ խաղաղության ակտիվիստ էր, որը հորինեց Սոմալիի հայտնի կարգախոսը՝ *«Թող ատրճանակը, վերցրու գրիչը»*։ Նա սպանվել է 1996 թվականին՝ իր իրավապաշտպան գործունեության համար և մինչ օրս հայտնի է որպես *Սոմալիի խաղաղության հայր*։

Էլմանը Կանադայից վերադարձել է Սոմալի 2010 թվականին, երբ քաղաքացիական պատերազմը դեռ մոլեգնում էր, և Մոգադիշոյի և հարավ-կենտրոնական Սոմալիի մեծ մասը գտնվում էր Ալ-Քաիդայի հետ կապված «Հարաքաթ ալ-Շաբաբ» ահաբեկչական խմբավորման վերահսկողության տակ։ Նա մնացել է Սոմալիում իր մոր՝ Ֆարթուն Ադանի հետ՝ հիմնելով առաջին ճգնաժամային կենտրոնը սեռական և գենդերային բռնության զոհերի համար, մշակելով անվտանգության ոլորտի բարեփոխումների միջոցառումներ՝ կանանց համար ներառական տարածք ստեղծելու և ծրագրեր իրականացնելու նպատակով։ Մարդկանց համար, որոնք հեռացել էին զինված խմբերից, սոցիալ-տնտեսական հզորացման, վերականգնման և վերաինտեգրման գործուն քայլեր է մշակել։

2019 թվականի նոյեմբերի 20-ին տեղական իշխանությունները հաստատեցին, որ նրա քույրը՝ Ալմաս Էլմանը, որը նույնպես վերադարձել էր Սոմալի՝ որպես օգնություն ցուցաբերող, գնդակահարվել էր Մոգադիշոյի օդանավակայանի մոտ ավտոմեքենայում.

## Գործունեություն
Ի պատիվ իր ամուսնու՝ Ֆարթուն Ադանը և երեխաները Մոգադիշոյում հիմնել են «Էլմանի անվան խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնը»։ Ֆարթուն Ադանը հասարակական կազմակերպության գործադիր տնօրենն է, նրա հետ աշխատում է դուստրը՝ Իլուադը, որը զբաղեցնում է ծրագրերի և զարգացման տնօրենի պաշտոնը։ 
Պատասխանատու է «Էլմանի խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնի» ծրագրերի մշակման և մոնիտորինգի համար՝ կենտրոնանալով մարդու իրավունքների, գենդերային հավասարության, քաղաքացիական անձանց պաշտպանության, խաղաղության և անվտանգության, սոցիալական ձեռներեցության համար։ Նա նաև օգնում է ղեկավարել «Քույր Սոմալին», որը «Էլման խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնի» դուստր ձեռնարկությունն է։ Սա Սոմալիի առաջին ծրագիրն է, որը կոչված է օգնելու գենդերային բռնության զոհերին՝ տրամադրելով խորհրդատվություն, բժշկական և բնակարանային աջակցություն կարիքավոր կանանց։ Կենտրոնի աշխատանքն օգնել է տեղական մակարդակում բարձրացնել խնդրի վերաբերյալ իրազեկվածությունը և նպաստել հանրային քաղաքականության փոփոխություններին։ Իրականացրել է կրթական սեմինարներ հասարակության խոցելի անդամների համար և մշակել և իրականացրել ծրագրեր, որոնք նպաստում են ինչպես երիտասարդների, այնպես էլ տարեցների համար այլընտրանքային կենսապահովման հնարավորություններին։

2012 թվականի կեսերին Մոգադիշոյում տեղի ունեցավ «Տեխնոլոգիա, ժամանց, դիզայն»(*TEDx*) առաջին համաժողովը։ Միջոցառումը կազմակերպվել էր *First Somali Bank*-ի կողմից՝ ցույց տալու բիզնեսի, զարգացման և անվտանգության բարելավումները սոմալացի և միջազգային պոտենցիալ ներդրողներին։ Իլուադը հանդես եկավ որպես հրավիրյալ բանախոս, որտեղ նա բացատրեց «Քույր Սոմալիի» դերը երկրի հետկոնֆլիկտային վերակառուցման գործընթացում.

2011 թվականին Իլուադ Էլմանը ներկայացնում էր Սոմալին Կիլիմանջարո լեռան վրա «Բարձրացիր, խոսիր» քարոզարշավի ժամանակ։ Միջոցառումը կազմակերպվել էր *UNite Africa*-ի կողմից ՄԱԿ-ի կանանց շրջանակներում և ավարտվեց մասնակիցների կողմից կանանց և աղջիկների նկատմամբ բռնությանը վերջ տալու պարտավորությամբ.

2013 թվականին նա նկարահանվել է «Կրակի միջով» վավերագրական ֆիլմում Հավա Աբդիի և Էդնա Ադան Իսմայիլի հետ միասին։

Նա նաև նկարահանվել է 2014 թվականի «Ուղիղ հեռարձակում Մոգադիշոյից» ֆիլմում, որը ներկայացնում է քաղաքի Երաժշտության և խաղաղության փառատոնը 2013 թվականի մարտին։ Կազմակերպվել էր *Waayaha Cusub* անսամբլի և բարերար Բիլ Բրուքմանի կողմից, սա առաջին միջազգային երաժշտական ​​փառատոնն էր, որն անցկացվում էր Սոմալիի մայրաքաղաքում։

«Էլմանի խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնում»  իր պարտականություններին զուգահեռ՝ Իլուադ Էլմանը Քոֆի Անան հիմնադրամի «Արտահերթ միասին» նախաձեռնության աջակիցն է, որում նա և ինը այլ երիտասարդ առաջնորդներ՝ Քոֆի Անանի գլխավորությամբ, կանխում են բռնի ծայրահեղականությունը, ոգեշնչում, ներգրավում և հզորացնում են երիտասարդներին ամբողջ աշխարհում։

2016 թվականի մայիսին հրապարակված բացառիկ զեկույցում *The Washington Post*-ը ընդգծեց «Էլմանի խաղաղության և մարդու իրավունքների կենտրոնի» դերը այն տղաների վերականգնման գործում, որոնք ազատվել էին զինվորական ծառայությունից պատերազմի ժամանակ, բայց հետո գաղտնի հավաքագրվել էին որպես լրտեսներ աշխատելու Սոմալիի նոր հետախուզական գործակալությունում։

## Պարգևներ
* *2015 Gleitsman International Activist Award*, Հասարակական առաջնորդության կենտրոն, Հարվարդի Քեննեդիի դպրոց;
**Right the Wrongs* մրցանակ, 2016, Օքսֆամ;
* «Աֆրիկացի երիտասարդ կին 2016» մրցանակ;
* 2017 թվականի 100 ամենաազդեցիկ երիտասարդ աֆրիկացիներ;
* BET Global Good Star Award 2017 մրցանակ;
*Ավրորա մրցանակ մարդկությանը արթնացնելու համար
*2020 թվականի նոյմեբերի 23-ին ներկայացվել է *BBC*-ի «100 կանայք» ցանկում.

2014 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Իլուադ Էլմանին նշանակել է «Աֆրիկյան երիտասարդ առաջնորդների նախաձեռնությունների» կրթաթոշակ։ 2018 թվականին նա հրավիրվել է մասնակցելու Մեծ Բրիտանիայի Արտաքին գործերի նախարարության միջազգային առաջնորդների ծրագրին.

## Արտաքին հղումներ
* In Memory of My Father, I Returned to Rebuild Somalia

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Կանադացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Կանադացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կին իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Սոմալեցիներ ըստ մասնագիտության