Չիրիբիկետե

**Չիրիբիկետե** (), Կոլումբիայի ամենամեծ ազգային պարկը։ Այն գտնվում է Ամազոնիայի բնական-տարածքային համալիր կոչվող բնական տարածաշրջանում, վարչականորեն բաժանված է Կակետա և Գուավյարե դեպարտամենտների միջև։ 1993 թվականից այն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու թեկնածու է, իսկ այդ կարգավիճակն ստացել է 2018 թվականին։

## Նկարագրություն
Պարկը հիմնադրվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 21-ին և դրա տարածքը որոշվել է 12000 կմ²։ 2013 թվականի օգոստոսին նրա տարածքն ավելացել է գրեթե երկուսուկես անգամ և այժմ կազմում է 27 823,536 կմ² (գրեթե Բելգիայի տարածքի չափ)։ Հետաքրքիր է, որ ազգային պարկի տարածքը զգալիորեն ընդլայնելու որոշումը կայացվել է մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ հարևան Էկվադորը հայտարարել է, որ մտադիր է թույլատրել նավթի արդյունահանումը Ամազոնի տարածաշրջանի իր ազգային պարկերում։ Պարկի «սիրտը» ծովի մակարդակից 200-1000 մետր բարձրության վրա գտնվող համանուն լեռնաշղթան է, որի քարանձավներում մեծ քանակությամբ հայտնաբերվել են նախնադարյան մարդու քարանձավային նկարներ։ Ամազոնի արևադարձային անտառներում ժայռապատկերների խոշորագույն հավաքածուն Գուավյարեի դեպարտամենտում գտնվող Սերանիա Լա Լինդոսի ժայռափոր զանգվածում (Չիրիբիկետեի ազգային պարկ) անվանել են «հնագույն ժամանակների Սիքստինյան կապելլա» (*the Sistine Chapel of the ancients*)։ Ժայռերից մեկի վրա հայտնաբերվել է Մաստոդոնտի պատկերը, որը մահացել է Հարավային Ամերիկայում առնվազն մ. թ. ա. 12 հազար տարի առաջ։ Երեք ժայռափոր ապաստարանների համար տրամաչափված թվագրումներ են ստացվել մինչ օրս ~12 600 և ~11 800 տարի առաջ։

Պարկի միջով հոսում են մեկ տասնյակից ավելի գետեր, որոնցից ամենամեծն են Ապապորիսը, Մեսային և Յարին, որոնք բոլորն էլ Կակետա գետի վտակներն են։

Ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում գրեթե հաստատուն է և 24&nbsp;°C է։ Տարեկան միջինում 4500 մմ անձրև է տեղում։

### Կենդանական աշխարհ
Չիրիբիկետեի կենդանական աշխարհից կարելի է առանձնացնել հարավամերիկյան հարպիների տեսակների յագուարները, տապիրները և բազեները, որոնք ապրում են այստեղ մեծ քանակությամբ։ Հայտնաբերվել է թռչունների 355 տեսակ, այդ թվում՝ Chlorostilbon olivaresi և Discosura longicaudus տեսակների կոլիբրիները։ Այգում հայտնաբերվել է չղջիկների 48 տեսակ, այդ թվում՝ անպոչ երկարաքիթ և ճամայկայական տերևակիր չղջիկներ։ Այստեղ ապրում են 7 տեսակ պրիմատներ (այդ թվում՝ Միրիկանի Սփիքսի), 3 տեսակ ջրասամույր, 8 տեսակ կրծող, 4 տեսակ կատուներ։ Այգու գետերում հայտնաբերված կաթնասուններն են սպիտակ դելֆինը և ամազոնյան դելֆինը։ Նույն գետերում հայտնաբերվել է ձկների 79 տեսակ (առատության նվազման կարգով՝ խարասինաձկներ, կատվաձկներ,  պերկեսազգիներ, խայթողներ)։ Այգում միջատներից հայտնաբերվել են բզեզների 72, թիթեռների 313, մրջյունների 261, մոծակների 43, ճպուռների 7 տեսակ։

Ընդհանուր առմամբ, այգու տարածքը քիչ է ուսումնասիրվել անմատչելիության պատճառով, այդ պատճառով նրա կենդանական աշխարհը հավանաբար ավելի բազմազան է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Parque Nacional Natural Chiribiquete map en.png|Այգու քարտեզը, որը ցույց է տալիս նրա հին և նոր՝ 2013 թվականի օգոստոսին զգալիորեն ընդլայնված սահմանները
Պատկեր:Chiribiquete AJ11calabazos.JPG|Պիկտոգրամա
Պատկեր:Chiribiquete petroglyph 1.jpg|Պիկտոգրամա, հավանաբար ձի
Պատկեր:Chiribiquete petroglyph 2.jpg|Պիկտոգրամա, մարդ
Պատկեր:Chiribiquete petroglyph 3.jpg|Պիկտոգրամա, հավանաբար կաթնասուններ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ազգային պարկի կայքը

Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կոլումբիայում
Կատեգորիա:Կոլումբիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎