Մարկետմեյքեր

**Մարկետմեյքեր** կամ **շուկայագործ**, իրացվելիության մատակարար, ընկերություն կամ անհատ, որը բաժնետոմսերում պահվող առևտրային ակտիվի համար նշում է ինչպես գնման, այնպես էլ վաճառքի գին՝ հույս ունենալով շահույթ ստանալ տարբերության վրա, որը կոչվում է *առաջարկ-գնման սփրեդ* կամ *շրջադարձ*ː Սա կայունացնում է շուկան՝ նվազեցնելով գների տատանումները (անկայունությունը)՝ սահմանելով ակտիվի համար առևտրային գների միջակայք։

ԱՄՆ շուկաներում ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը «շուկա ստեղծողին» սահմանում է որպես ընկերություն, որը պատրաստ է պարբերաբար և անընդհատ գնել և վաճառել բաժնետոմսեր հրապարակային գնանշված գնովː Նշանակված առաջնային շուկայի ստեղծողը (DPM) մասնագիտացված շուկայագործ է, որը հաստատվել է բորսայի կողմից՝ որոշակի նշանակված արժեթղթում, օպցիոնում կամ օպցիոնային ինդեքսում գնման կամ վաճառքի դիրքը երաշխավորելու համարː

## Արժույթի փոխանակման կետում
Արտարժույթի առևտրով զբաղվող ընկերությունների մեծ մասը, ինչպես նաև շատ բանկեր, շուկայի ստեղծողներ են։ Արտարժույթի շուկա ստեղծողը և՛ գնում է արտարժույթ հաճախորդներից, և՛ վաճառում այն այլ հաճախորդներին։ Նրանք եկամուտ են ստանում առևտրային գների տարբերություններից՝ օգնելով շուկային ապահովելով իրացվելիություն, նվազեցնելով գործարքների ծախսերը և հեշտացնելով առևտուրը։

## Ֆոնդային բորսայում
Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում (NYSE) կամ Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում (LSE) ցուցակված բաժնետոմսեր գնելու և վաճառելու պատրաստ շուկայի ստեղծողները կոչվում են «երրորդ շուկայի ստեղծողներ»ː Ֆոնդային բորսաների մեծ մասը գործում է «համապատասխանեցված գործարքի» կամ «պատվերի վրա հիմնված» սկզբունքով։ Երբ գնորդի առաջարկի գինը համապատասխանում է վաճառողի առաջարկի գնին կամ հակառակը, ֆոնդային բորսայի համապատասխանեցման համակարգը որոշում է, որ գործարքը կնքվել է։ Նման համակարգում կարող են չլինել նշանակված կամ պաշտոնական շուկա ստեղծող մարկետմեյքերներ, բայց, այնուամենայնիվ, նրանք գոյություն ունեն։

2008 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Միացյալ Նահանգներում կար ավելի քան երկու հազար շուկայագործ, իսկ Կանադայում՝ ավելի քան հարյուրː

## Նյու Յորք
Միացյալ Նահանգներում, NYSE-ը և մերիկյան ֆոնդային բորսա ն (AMEX), ի թիվս այլոց, ունեն նշանակված շուկայագործներ, որոնք նախկինում հայտնի էին որպես «մասնագետներ», որոնք հանդես են գալիս որպես տվյալ արժեթղթի պաշտոնական շուկայագործ։ Շուկա ստեղծողները արժեթղթի շուկային տրամադրում են անհրաժեշտ քանակությամբ իրացվելիություն և ստանձնում են գործարքների մյուս կողմը, երբ հաճախորդների պատվերներում կարճաժամկետ գնման և վաճառքի կողմում առկա են անհավասարակշռություններ։ Փոխարենը, մասնագետին տրամադրվում են տարբեր տեղեկատվական և առևտրային կատարման առավելություններ։

ԱՄՆ այլ բորսաներ, որոնցից ամենանշանակալին ''NASDAQ'' ֆոնդային բորսան է, արժեթղթերի համար աշխատանքի են վերցնում մի քանի մրցակից պաշտոնական շուկայագործների։ Այս շուկա ստեղծողները պարտավոր են պահպանել երկկողմանի շուկաներ բորսայի ժամերի ընթացքում և պարտավոր են գնել և վաճառել իրենց ցուցադրված գնանշումներով և առաջարկներով։ Նրանք սովորաբար չեն ստանում մասնագետի առևտրային առավելությունները, բայց ստանում են որոշ առավելություններ, օրինակ՝ բաժնետոմսը կարճաժամկետ վաճառքի հանելու, այսինքն՝ այն առանց փոխառության վաճառելու հնարավորություն։ 

Շատ դեպքերում, միայն պաշտոնական շուկայագործներին է թույլատրվում ներգրավվել «բաց կարճ» գործարքների մեջ։ 2000-ական և 2010-ական թվականներին կանոնների փոփոխությունները բացահայտորեն արգելել են օպցիոնների շուկայի ստեղծողների կողմից բացահայտ կարճաժամկետ գործարքներըː

Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի նման իրացվելի շուկաներում գրեթե յուրաքանչյուր ակտիվ ունի բաց հետաքրքրություն, ինչը ապահովում է երկու առավելություն. գին ընդունողները կարող են գնել կամ վաճառել ցանկացած պահի, և դիտորդները կարող են անընդհատ վերահսկել յուրաքանչյուր ակտիվի ճշգրիտ գինըː

Կանխատեսման շուկան, կամ ակտիվի արժեքը բացահայտելու համար նախատեսված շուկան, մեծապես կախված է գնի անընդհատ բացահայտումից, որպեսզի այն ճիշտ մնաː Կանխատեսող շուկաները օգտվում են ավտոմատացված շուկայագործներից կամ ալգորիթմական առևտրականներից, որոնք պահպանում են մշտական բաց հետաքրքրություն, շուկաներին ապահովելով անհրաժեշտ իրացվելիություն, որը դժվար կլիներ բնական ճանապարհով ապահովելː

Նյու Յորքի շուկա ստեղծողների օրինակներ են Optiver-ը, Jane Street Capital-ը, Flow Traders-ը, IMC-ն և Virtu Financial-ը ՝ համաձայն Եվրոպական խորհրդարանի և խորհրդի 2012 թվականի մարտի 14-ի (ԵՄ) թիվ 236/2012 կանոնակարգի 17(13) հոդվածիː

## Լոնդոն
Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում (LSE) կան բազմաթիվ արժեթղթերի պաշտոնական շուկա ստեղծողներ։ Լոնդոնի ֆոնդային բորսայի (LSE) որոշ անդամ ընկերություններ պարտավորություն են ստանձնում միշտ երկկողմանի գին սահմանել յուրաքանչյուր բաժնետոմսի համար, որով նրանք շուկա են կազմում։ Նրանց գները ցուցադրվում են *Ֆոնդային բորսայի ավտոմատացված գնանշման* (SEAQ) համակարգում, և հենց նրանք են, որոնք սովորաբար գործ ունեն բրոքերների հետ, որոնք հաճախորդների անունից գնում կամ վաճառում են բաժնետոմսեր։

Պաշտոնական շուկայավարման համակարգի կողմնակիցները պնդում են, որ շուկայավարողները մեծացնում են շուկայի իրացվելիությունը և խորությունը՝ որոշ ժամանակով կարճ կամ երկար դիրք զբաղեցնելով, այդպիսով ստանձնելով որոշակի ռիսկ՝ փոքր շահույթի հնարավորության դիմաց։ LSE-ում միշտ կարելի է գնել և վաճառել բաժնետոմսեր. յուրաքանչյուր բաժնետոմս միշտ ունի առնվազն երկու շուկա ստեղծող, և նրանք պարտավոր են գործարքներ կնքել։

Ի հակադրություն, ավելի փոքր, պատվերների վրա հիմնված շուկաներում, ինչպիսին է JSE արժեթղթերի բորսան, դժվար է որոշել նույնիսկ բաժնետոմսերի փոքր բլոկի գնման և վաճառքի գները, որոնք չունեն հստակ և անմիջական շուկայական արժեք, քանի որ պատվերների տախտակում հաճախ չկան գնորդներ կամ վաճառողներ։

Ոչ պաշտոնական շուկայագործները ազատ են գործել պատվերի վրա հիմնված շուկաներում կամ, նույնիսկ, LSE-ում։ Նրանք պարտավոր չեն միշտ երկկողմանի գին սահմանել, բայց նաև չունեն այն առավելությունը, որ բոլորը պետք է գործ ունենան իրենց հետ։

Մեծ Բենգ Դեյից ի վեր Մեծ Բրիտանիայի շուկայական ստեղծողների օրինակներ են Peel Hunt LLP-ն, Winterflood Securities-ը, Liberum Capital-ը, Shore Capital-ը, Fairfax IS-ը և Altium Securities-ը։

Մեծ պայթյունից առաջ ստոկջոբերներն (Stockjobber, բիրժայի աշխատողներ) ունեին LSE-ում շուկայավարման բացառիկ իրավունքներ։

## Ֆրանկֆուրտ
Ֆրանկֆուրտի ֆոնդային բորսան (FWB) գործարկում է ցուցակված ընկերությունների նշանակած շուկայավարողների համակարգ։ Սրանք կոչվում են «նշանակված հովանավորներ»ː Նշանակված հովանավորներն ապահովում են ավելի բարձր իրացվելիություն՝ բաժնետոմսերի գնման և վաճառքի համար պարտավորեցնող գներ սահմանելով։ Գերմանիայում մանդատների քանակով ամենամեծ շուկայագործը ODDO BHF Corporates & Markets AG-ն է։

2018 թվականից ի վեր Տոկիոյի ֆոնդային բորսան ունի ETF շուկա ստեղծողների խրախուսման ծրագիր, որը խրախուսում է նշանակված շուկա ստեղծողներին, ովքեր պահպանում են որակավորված ETF-ներում գնանշման պարտավորություններ: Այս շուկա ստեղծողների ցանկը ներառում է Nomura Securities-ը, Flow Traders-ը և Optiver-ը։

## Ապակենտրոնացված ցանցային արձանագրություններ
Ապակենտրոնացված ցանցային արձանագրությունում իրացվելիության ապահովումը, ինչպիսին է կրիպտոարժույթի առևտուրը կամ գործարքը բորսայում, գործում է բավականին տարբեր կերպ։ Ապակենտրոնացված շուկաները, ըստ սահմանման, չունեն պաշտոնական շուկայավարողներ, և չկան կանոնակարգեր, որոնք կիրառվում են կենտրոնացված կազմակերպությունների՝ ներգրավված արձանագրային մակարդակում։ Ընկերությունները կամ անհատները կարող են դառնալ շուկայի ստեղծողներ՝ պարզապես օգտագործելով կամ առևտուր անելով արձանագրությունը մեծ ծավալներով և արձանագրությանը տրամադրելով իրացվելիություն, սովորաբար իրացվելիության ֆոնդերին հատկացված ակտիվներից Ներդրումների եկամտաբերություն (ROI) ստանալու հեռանկարի դիմացː Ապակենտրոնացված բորսաները առևտրային զեղչեր են առաջարկում մեծ ծավալի առևտրականների համար՝ խրախուսելով ընկերություններին և անհատներին ապահովել իրացվելիություն որպես ոչ պաշտոնական շուկայի ստեղծողներː

### Կարգավորման և վերահսկողության բացակայություն
Ապակենտրոնացված շուկաները դուրս են մնում ավանդական դատարանների կարգավորող շրջանակից, որոնք իրավասություն ունեն սահմանված աշխարհագրական սահմաններում։ Հետևաբար, կառավարությունները կարող են դժվարություններ ունենալ նման արձանագրությունների աուդիտի, կարգավորման կամ դադարեցման հարցում, քանի որ արձանագրությունները չունեն կենտրոնական կամ գլխավոր գրասենյակի իրավասություն, որտեղ գործում ենː Ցանցը գործում է ցանցում գործող սկզբունքներով և կոդի համաձայնː

## Շուկայի ստեղծողների եկամուտ
Շուկա ստեղծողի եկամուտն առաջարկի գնի  այն գնի, որով ընկերությունը պատրաստ է գնել բաժնետոմս, և առաջարկի գնի՝ այն գնի, որով ընկերությունը պատրաստ է վաճառել այն, միջև տարբերությունն է։ Այն հայտնի է որպես շուկա ստեղծողի սփրեդ կամ առաջարկ-գնման սփրեդ։ Ենթադրենք, որ ստացվում են հավասար թվով գնման և վաճառքի պատվերներ, և գինը երբեք չի փոխվում, սա այն գումարն է, որը շուկա ստեղծողը կշահի յուրաքանչյուր երկկողմանի գործարքի ժամանակ։

Շուկայի ստեղծողները սովորաբար նաև իրացվելիություն են տրամադրում ընկերության հաճախորդներին, որի համար նրանք միջնորդավճար են ստանում։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure - Chapter 1 Derivatives Overview Federal Reserve Bank of Chicago, Financial Markets Group