open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կենսաբազմազանության տարածվածությունը

Բացի կենսաբանների համար ավելի նախընտրելի կենսաբազմազանության որոշման ձևից՝ այդ տարածքում ապրող տեսակների թվով հաշվելը, գոյություն ունեն նաև որոշման մի շարք այլ ձևեր կապված հիմնված նրանց զարգացման տարբեր մակարդակների և աշխարհագրական մասշտաբների վրա։ Այս որոշումները օգտագործում են այն թեորեմի ստուգման համար, ըստ որի տարբեր մակարդակներում կենսաբազմազանության մեծացումը բերում է օտարածին տեսակների ինվազիայի նկատմամբ էկոհամակարգի կայունության, արտադրականության և դիմադրողականության բարձրացմանը։

Առանձին էկոհամակարգի առանձնյակների քանակությունը նկարագրվում է որպես տեսակների հարստություն կամ α-բազմազանություն, որն օգտագործվում է տարբեր աշխարհագրական տարածքների կամ էլ կենսաբանական էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության համեմատման դեպքում։

β-բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է տեսակային կազմի փոփոխությունը ըստ աշխարհագրական գրադիենտի։ β-բազմազանությունը բարձր է, եթե, օրինակ, էկոհամակարգի տեսակային կազմը լավ տարբերվում է ալպյան գոտիների ձնային գագաթներում և ցածր է, երբ որ այդ տեսակների մեծամասնությունը զբաղեցնում է ալպյան գոտիների ամբողջ գոտին։

γ-բազմազանությունը օգտագործվում է մեծ մասշտաբների դեպքում։ Այն որոշում է տեսակների քանակը մեծ տարածքներում կամ մայրցամաքներում։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կենսաբազմազանության չափումը

**Կենսաբազմազանությամբ** ավելի հարուստ են խոնավ տրոպիկական անտառները, կորալյան գաղութները, տրոպիկական հսկայական լճերն ու մեծ խորություններով օվկիանոսները։ Կենսաբազմազանությունծծը մեծ է նաև չոր տրոպիկական տարածքներում իրենց տերևաթափվող անտառներով, թփուտներում, սավաննաներում և անապատներում։ Մեծ բազմազանություն ունեն միջերկրածովային կլիմա ունեցող հսկայական տարածքները, ինչպիսին են Հարավային Աֆրիկան, Կալիֆորնիայի հարավը և Ավստրալիայի հարավ-արևմուտքը։ Խոնավ տրոպիկական անտառների բազմազանությունը առաջին հերթին պայմանավորված է միջատների մեծ քանակով։ Կորալյան գաղութներում և օվկիանոսներում գոյություն ունի ավելի մեծ կարգաբանական խմբերով բազմազանություն, իսկ տրոպիկական լճերը տարբերվում են իրենց յուրօրինակ ձկների կազմով։ Համարյա բոլոր խմբերի կենսաբազմազանությունը գնալով մեծանում է տրոպիկների ուղղությամբ։ Օրինակ՝ Թայիլանդում ապրում են կաթնասունների 251 տեսակ, այնինչ Ֆրանսիայում դրանց թիվը հասնում է 93-ի, չնայած այդ երկրների տարածքների մակերեսը համարյա նույնն է։

Ամենամեծ կենսաբազմազնությամբ օժտված են տրոպիկական անտառները։ Չնայած որ դրանք զբաղեցնում են Երկրի մակերեսի ընդամենը 7%-ը, բայց դրանցում է ապրում աշխարհի բոլոր տեսակների կեսից ավելին։ Հաշվարկել են, որ այս անտառներում ապրում են ամբողջ աշխարհի միջատների տեսակների 90%-ը, ծաղկավոր բոլոր բույսերի 40%-ը և 30% այս կամ այն չափով այդ բույսերի հետ կապված թռչուններ։

խխԿորալյան գաղութծծները նույնպես լավ վայր են տեսակների կոնցենտրացիայի համար։ Փոքրիկ կենդանիները՝ պոլիպները, ստեղծում են հսկայական կորալյան էկոհամակարգեր, որոնք իրենց բարդությամբ և կենսաբազմազանությամբ կարող են համեմատվել խոնավ տրոպիկական անտառների հետ։ Աշխարհի ամենամեծ կորալյան գաղութը՝ մեծ բարյերային գաղութը, Ավստրալիայի արևելքում կազմում է 349.000 կմ2 մակերես։ Այստեղ հայտաբերված են ավելի քան 300 տեսակ կորալներ, 1500 տեսակ ձուկ, 4000 տեսակ փափկամարմին, 5 տեսակ կրիա և այն համարվում է բնադրման վայր 252 տեսակ թռչունների համար։ Այստեղ ապրում է ամբողջ աշխարհի ձկնային ֆաունայի տեսակների 8%-ը, չնայած որ այն զբաղեցնում է օվկիանոսի ամբողջ մակերեսի ընդամենը 0.1%-ը։

Կենսաբազմազանությաունը մեծ կախում ունի տարածքի կլիմայից, միջավայրից երկրաբանական տարիքից։ Վերհողային տարածքներում կենսաբազմազանությունը համարյա միշտ մեծանում է բարձրության նվազման, արևի ճառագայթների քանակի մեծացման և անհարթությունների շատացման հետ։ Այն ավելի բարձր է բարդ ռելիեֆով տարածքներում, որը կարող է ապահովել գենետիկական մեկուսացում և հետևաբար նաև տեղային ադապտացիա և մասնագիտացում։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Մահացելիության տեսակներ

Երկրի վրա կյանքի առաջացումից սկսած տեսակների քանակը աստիճանաբար աճել է։ Սակայն այդ աճը հավասար չի եղել։ Այն ուղեկցվել է առաջացման բարձր տեմպեր ունեցող շրջաններով, որոնց փոխարինելու են եկել աճի դանդաղ տեմպերով շրջանները և այդ ընթացքում 5 անգամ տեղի է ունեցել զանգվածային մահացություն։ Ամենզանգվածային մահացությունը գրանցվել է Պերմի դարաշրջանի վերջում՝ 250 մլն տարի առաջ, երբ ոչնչացան ծովային կենդանիների բոլոր տեսակների մոտ 77-96%-ը։

Շատ հավանական է, որ տեղի է ունեցել ինչ որ զանգվածային փոփոխություն, օրինակ, հրաբուխի ակտիվացում կամ էլ աստերոիդի հետ բախում, որը առաջ է բերել կլիմայի փոփոխություն, և շատ տեսակներ չեն  կարողացել ապրել այդպիսի պայմաններում և ոչնչացել են։ Էվոլյուցիային անհրաժեշտ է եղել մոտ 50մլն տարի Պերմի շրջանում կորցրած կենսաբազմազանությունը վերականգնելու համար։ Տեսակների ոչնչացումը տեղի է ունենում նաև առանց այդպիսի ուժգին կործանարար փոփոխությունների։ Մի տեսակը կարող է դուրս մղվել այլ տեսակի կամ էլ գիշատիչների կողմից։

Տեսակները շրջակա միջավայրի կամ էլ գենային փոփոխությունների պատճառով կարող է ոչ թե մահանալ, այլ էվոլյուցիայի ընթացքում վերածվել մի ուրիշ տեսակի։ Տեսակաոչնչացումը նույնքան բնական գործընթաց է, որքան որ տեսակաառաջացումը, այդ պատճառով ներկա պահի ուսումնասիրությունները կապված են այդ պրոցեսների արագացման հետ։ Տեսակաառաջացումը հիմնականում դանդաղ պրոցես է, որը ընթանում է նոր մուտացիաների առաջացման և ալելային փոփոխությունների եղանակով մի քանի հազար, եթե ոչ միլիոն տարիների ընթացքում։ Մինչև այն ժամանակը, քանի դեռ տեսակաառաջացման արագությունը հավասար կլինի կամ կգերազանցի տեսակաոչնչացմանը, կենսաբազմազանությունը կմնա նույն մակարդակին կամ էլ կաճի։ Անցած երկրաբանական շրջաններում այդ պրոցեսները այդպես էլ ընթացել են, սակայն այժմյան արագությունը 100-1000 անգամ գերազանցում է անցած դարաշրջանների արագությունը։ Այժմյան ժամանակակից մահացիությունը, որը երբեմն անվանում են 6-րդ զանգվածային մահացում, հիմնված է հիմնականում մարդու գործունեության վրա։ Այս ոչնչացումը կրում է անկանխելի, յուրահատուկ և անվերադարձ բնույթ։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կենսաբազմազանության մակարդակներ

Բնապահպանության հիմնական խնդիրն է կենսաբազմազանության պահպանությունը։ Ըստ ՛՛Վայրի բնություն՛՛ համաշխարհային ֆոնդի՝ կենսաբազմազանությունը դա Երկրի վրայի կյանքի ձևերի, բույսերի, կենդանիների, միկրոօրգանիզմների միլիոնավոր տեսակների բազմազանությունն է նրանց գենային հավաքակազմի և բարդ էկոհամակարգերի հետ միասին, որոնք առաջացնում են կենդանի բնությունը։ Այս ձևով կենսաբազմազանությունը պետք է ուսումնասիրել 3 մակարդակներով՝ տեսակային, գենետիկական և էկոհամակարգային կենսաբազմազանություն։ Տեսակային կենսաբազմազանություն մակարդակի մեջ մտնում են Երկրի վրայի բոլոր տեսակները՝ սկսած բակտերիաներից և պարզագույններից մինչև բազմաբջիջ բույսերի, կենդանիների և սնկերի թագավորություն։

Գենետիկական կենսաբազմազանություն մակարդակի՝ ավելի փոքր մաշստաբի դեպքում կենսաբազմազանությունը ընդգրկում է տեսակների գենետիկական բազմազանությունը՝ առաջացած ինչպես աշխարհագրորեն հեռու պոպուլյացիաների, այնպես էլ միևնույն պոպուլյացիայի մեջ մտնող առանձնյակների կողմից։

Կենսաբազմազանությունը ընդգրկում է նաև տեսակների, էկոհամակարգերի բազմազանությունը, որոնք կազմում են համակարգեր, և այդ մակարդակների միջև փոխազդեցությունը։ Տեսակների և էկոհամակարգերի անընդհատ գոյության համար անհրաժեշտ են կենսաբազմազանության բոլոր մակարդակները։ Դրանք կարևոր են նաև մարդու համար։ Տեսակների բազմազանությունը ցույց է տալիս տեսակների էվոլյուցիոն և էկոլոգիական ադապտիացիաների հարստությունը տարբեր միջավայրերի հանդեպ։ Տեսակային բազմազանությունը ծառայում է մարդուն անհրաժեշտ բազմազան բնական նյութերի աղբյուր։ Օրինակ՝ խոնավ տրոպիկական անտառները իրենց հարուստ տեսակների կազմով արտադրում են բուսական և կենդանական բազմազան մթերքներ, որոնք կարող են օգտագործվել սննդի, շինարարության, բժշկության մեջ։ Գենետիկական բազմազանությունը անհրաժեշտ է ցանկացած տեսակին բնական կենսագործունեության, հիվանդությունների նկատմամբ կայունության, ադապտացիաներ կատարելու ընդունակության պահպանման համար միջավայրի փոփոխվող պայմաններում։

Կենսաբանական էկոհամակարգերի կենսաբազմազանություն մակարդակի բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է տեսակների համակարգված պատասխանը շրջակա միջավայրի տարբեր պայմանների նկատմամբ։ Այդ կենսաբանական էկոհամակարգերը, որոնք բնորոշ են անապատներին, անտառներին, հեղեղված հողերին, ապահովում են էկոհամակարգերի բնականոն գործունեությունը։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Հելիկոբակտեր պիլորի

**Հելիկոբակտեր պիլորի** (), գրամ բացասական բակտերիա: Ունի սպիրալաձև կառուցվածք: Ենթադրվում է, որ  զարգացել են հենց ստամոքսի լորձաթաղանթ ներթափանցելու համար՝ մտրակների օգնությամբ վարակ առաջացնելով։ Մուտանտ ձևերը կարող են ունենալ ցուպիկաձև կամ կոր ցուպիկաձև կառուցվածք, որոնք ցուցաբերում են ավելի ցածր վիրուլենտություն։

Վարակման ուղին ֆեկալ-օրալ է:

## Ծագումնաբանություն
Հելիկոբակտեր ցեղը առաջացել է 20-րդ դարում՝ առանձնացվելով կամպիլոբակտեր ցեղից:

## Մանրէաբանություն
Հելիկոբակտեր պիլորին Հելիկոբակտեր ցեղին պատկանող գրամ բացասական բակտերիա է: Ըստ վիճակագրության՝ աշխարհի բնակչության գրեթե կեսը վարակված է Հելիկոբակտերով, սակայն միայն որոշ շտամներն են ախտածին:

Հելիկոբակտեր պիլորին չի վերականգնում նիտրատները: Կատալազա և օքսիդազա դրական են: 

Ուրեազ ֆերմենտի օգնությամբ ճեղքում են միզանյութը, որից առաջացած ամոնիակը չեզոքացնում է ստամոքսաթթուն և ապահովում բակտերիայի գոյատևման համար նպաստավոր միկրոմիջավայր:

## Վարակաբանություն
Վարակը կարող է ընթանալ առանց որևէ ախտանիշի նույնիսկ ողջ կյանքի ընթացքում, սակայն որոշ դեպքերում այն կարող է վնասել ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի լորձաթաղանթը՝ առաջացնելով բորբոքային  պատասխաններ՝ ռեակցիա, որոնք պայմանավորված են տարբեր վիրուլենտ գործոններով։

Գաղութացումը սկզբում կարող է առաջացնել Հելիկոբակտեր պիլորիով հարուցված գաստրիտ՝ ստամոքսի լորձաթաղանթի բորբոքում, իսկ, չբուժելու դեպքում այն կարող է վերածվել քրոնիկ գաստրիտի։

Քրոնիկ գաստրիտը կարող է հանգեցնել ստամոքսի լորձաթաղանթի ատրոֆիայի(ապաճում) և պեպտիկ խոցերի (ստամոքսային կամ տասներկումատնյա աղիքային) զարգացման։ Այս փոփոխությունները կարող են ստամոքսի քաղցկեղի զարգացման նախադրյալներ լինել:

Աղեստամոքսային համակարգի վնասումից զատ, Հելիկոբակտեր պիլորին կարող է նպաստել այլ բարդությունների ևս, օրինակ սակավարյունության՝ պայմանավորված երկաթի կամ վիտամին B12-ի պակասով, ինչպես նաև շաքարային դիաբետ, սրտանոթային և որոշ նյարդաբանական խանգարումներ։

## Ախտաբանություն
Վիրուլենտ գործոնները նպաստում են, որ հարուցիչը խուսափի տիրոջ իմունային պատասխաններից և հաջողությամբ գաղութացնի օրգանիզմը։

Հելիկոբակտեր պիլորին ունի բազմաթիվ վիրուլենտ գործոններ, դրանք են՝ նրա մտրակները (ֆլագելաները), ուրեազ ֆերմենտի արտադրությունը, ադհեզիաները, սերին պրոտեազ HtrA-ն (), ինչպես նաև հիմնական էկզոտոքսինները՝ CagA և VacA։ VacA-ի և CagA-ի առկայությունը կապված է ավելի ծանր կլինիկական հետևանքների հետ։

CagA-ն օնկոպրոտեին է, որը կապված է ստամոքսի քաղցկեղի զարգացման հետ։

## Ախտորոշում
Հելիկոբակտեր պիլորիի ախտորոշման մի քանի մեթոդ կա.

* Կղանքի հակածնային կամ ՊՇՌ թեստ
* Շնչառական թեստ
* Էնդոսկոպիկ թեստ

## Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա
Աղիքային բորբոքման հիվանդություն

**Աղիքային բորբոքային հիվանությունների** (ԱԲՀ) էթիոլոգիան, որը հիմնականում բաղկացած է երկու տարբեր խանգարումներից (Կրոնի հիվանդություն և խոցելի կոլիտ), մնում է անհասանելի։ Այնուամենայնիվ, կան աճող փաստեր, որ աղիքային միկրոֆլորան կատարում է մեծ դեր ԱԲՀ-ի ախտածնության մեջ՝ սկսելով և պահպանելով բորբոքումը։ Վերջերս ԱԲՀ Մանկական Գաստրոէնտերիտի, Հեպատոլոգիայի և Սննդի Բրիտանական Հասարակության Աշխատող Խումբը եզրակացրեց, որ չնայած մանկական և ընտանեկան գաստերոէնտերիտի կողմից պրոբիոտիկների լայն օգտագործման, գոյություն ունեն դրանց օգտակար ազդեցության քիչ փաստեր։
 
### Գրականություն
# Bartlett JG. Antibiotic-associated diarrhea. N Engl J Med 2002;346։334–9.
# Betsi GI, Papadavid E, Falagas ME. Probiotics for the treatment or prevention of atopic dermatitis։ A review of the evidence from randomized controlled trials. Am J Clin Dermatol 2008;9։93–103.
# Hojsak I, Abdović S, Szajewska H, Milosević M, Krznarić Z, Kolacek S. Lactobacillus GG in the prevention of nosocomial gastrointestinal and respiratory tract infections. Pediatrics 2010;125։e1171–7.
# Huang JS, Bousvaros A, Lee JW, et al. Efficacy of probiotic use in acute diarrhea in children։ A meta-analysis. Dig Dis Sci 2002;47։2625–34.
# Johnston BC, Supina AL, Ospina M, Vohra S. Probiotics for the prevention of pediatric antibiotic-associated diarrhea. Cochrane Database Syst Rev 2007 Apr 18;(2)։CD004827.
# Kalliomaki M, Salminen S, Arvilommi H, Kero P, Koskinen P, Isolauri E. Probiotics in primary prevention of atopic disease։ A randomized placebo-controlled trial. Lancet 2001;357։1076–9.
# Kopp MV, Hennemuth I, Heinzmann A, Urbanek R. Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of probiotics for primary prevention։ No clinical effects of Lactobacillus GG supplementation. Pediatrics 2008;121։e850–6.
# Lee J, Seto D, Bielory L. Meta-analysis of clinical trials of probiotics for prevention and treatment of pediatric atopic dermatitis. J Allergy Clin Immunol 2008;121։116–21.
# Mastretta E, Longo P, Laccisaglia A, Balbo L, Russo R. Lactobacillus GG and breast feeding in the prevention of rotavirus nosocomial infection. J Pediatr Gastr Nutr 2002;35։527–31.
# Szajewska H, Mrukowicz J. Probiotics in the treatment and prevention of acute infectious diarrhea in infants and children։ A systematic review of published randomized, double-blind, placebo controlled trials. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2001;33։S17–25.
# Szajewska H, Ruszczynski M, Radzikowski A. Probiotics in the prevention of antibiotic-associated diarrhea in children։ A meta-analysis of randomized controlled trials. J Pediatr 2006;149։367–72.

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Թարխան (Զանգեզուրի գավառ)

**Թարխան**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ 1988 թ.-ի դրությամբ գյուղը **Թարխանլը** անվանմամբ ընդգրկված էր Ադրբեջանի Լաչինի շրջանում։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Mycobacterium africanum

**M. africanum**-ը հանդիսանում է Աֆրիկայում տուբերկուլյոզի հիմնական հարուցիչը, որը մորֆոլոգիապես և կուլտիվացման պայմաններով նման է M. bovis-ին։ Նրան տարբերակելը շատ դժվար է՝ շատ լաբորատորիաներում նրան չեն մեկուսացնում, կամ էլ սխալմամբ ընդունում են որպես M. bovis։ Նրա ախտանշանները, ախտահարման համաճարակաբանությունը նման են M. tuberculosis-ի կողմից հարուցվողին։

Միկոբակտերիայի այս տեսակն առավել հաճախ հանդիպում է Արևմտյան Աֆրիկայի երկրներում, որտեղ այն դառնում է թոքերի տուբերկուլյոզի դեպքերի ավելի քան 40 տոկոսի հարուցիչը։

M. africanum-ը ներառված է *Mycobacterium tuberculosis*  համալիրում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Поздеев О.К. Медицинская микробиология, Москва, 2010 г, ISBN 978-5-9704-1530-6

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Տուբերկուլյոզ
Սալտարելո

մինի|«Հռոմեական Սալտարելո», Պարող գյուղացիները Հռոմի հարևանությամբ, 1807–08, Կուպեր Հյուիթի անվան Սմիթսոնյան դիզայնի թանգարան
**Սալտարելո** ( - *ցատկել* բառից), իտալական պարային ու գործիքային երաժշտության ժանր։ Տարածում է գտել 14-16-րդ դարերում, իսկ 18-րդ դարի վերջում վերածվել է ազգային պարի, որը մեծ տարածում ունի նաև այսօր։

Սալտարելոյի առաջին նոտագրված օրինակները թվագրվում են 14-րդ դարի վերջով (saltarello կոչվող միաձայն երեք պիեսներ իտալական ծագմամբ լոնդոնյան օրենսգրքում՝ GB-Lbm Add. 29987)։ 16-17-րդ դարերում սալտարելոն դարձել է գործիքային բազմաձայն երաժշտության ժանր և հաճախ ընդգրկվել պարային-ժամանցային երաժշտության սյուիտներում։ Պահպանվել են բազմաթիվ սալտարելոներ, որ գրվել են վինի ու ստեղնաշարային գործիքների համար (օրինակ՝ Վինչենցո Գալիլեյի, Միքելանջելո Գալիլեյի կողմից)
18-րդ դարից սկսած և ներկայում սալտարելոն (հռոմեական դիմակահանդեսում, նաև տարածված է կենտրոնական Իտալիայի գավառներում) զույգով կատարվող պար է, որ գրվում է 6/8 կամ 2/4 չափով։

Ֆելիքս Մենդելսոնը երկու սալտարելոների երաժշտությունն օգտագործել է իր «Իտալական սիմֆոնիայի» վերջում։ Էկտոր Բեռլիոզը սալտարելոն օգտագործել է «Հռոմեական դիմակահանդես» ուվերտյուրայում և «Բենվենուտո Չելինի» օպերայում՝ դիմակահանդեսի տեսարանում։

## Տես նաև
* Տարանտելա

## Գրականություն
* Brainard I. The art of courtly dancing in the early Renaissance. New York, 1991
* Little M.E. Saltarello // New Grove Dictionary of Music and Musicians. London, New York, 2001

## Արտաքին հղումներ
* Պարի կատարում Youtube.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալիայի պարեր
Կատեգորիա:Վերածննդի երաժշտություն
Ցլի տուբերկուլյոզի հարուցիչ (M. bovis)

Միջինում **M. bovis**-ը կազմում է մարդու մոտ տուբերկուլյոզի հանդիպման դեպքերի 5%-ը։ Բացի այդ այն հանդիսանում է ռեկորդակիր իր հնարավոր տերերի քանակով՝ անջատել են 60 տեսակ կաթնասուններից։ Մարդու համար համաճարակաբանական վտանգ են իրենցից ներկայացնում խոշոր եղջերավոր անասունները, ուղտերը, այծերը, ոչխարները, խոզերը, շները և կատուները։ Հիվանդ կենդանիները արտազատում են միկոբակտերիաներին կաթի, մակրոտայի, մեզի և կղանքի հետ։ Մարդը վարակվում է հիվանդ կենդանու հետ շփվելիս, հում կաթ օգտագործելիս, իսկ ավելի հազվադեպ՝ վատ եփած միս օգտագործելիս։ Կարագում հարուցիչը կարող է պահպանվել մինչև 240 օր, պանրում՝ 200 օր։ Մարդկանց մոտ այս հարուցիչով վարակվելիս կա հակում դեպի բարդություններ՝ հիվանդության տարածում ամբողջ օրգանիզմով, բրոնխային մետաստազավորում։ M. bovis-ը ներկայացված է հաստ ցուպիկներով, նախընտրում է կուլտիվացման միկրոաէրոֆիլ պայմաններ և ավելի դանդաղ է աճում, քան Կոխի ցուպիկը։ Անջատում են այն նույն մեթոդներով, ինչ մարդուն բնորոշ միկոբակտերիաներին։ M. tuberculosis-ի հետ հիմնական տարբերվող մեթոդներն են նիացինային թեստը (բացասական է M. bovis-ի մոտ) և կենսաբանական մեթոդը ճագարների վրա (ճագարները կայուն են M. tuberculosis-ով վարակվելու նկատմամբ)։

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Արևադարձային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Զոոնոզ
Կատեգորիա:Տուբերկուլյոզ
Թարխան (Կաղզվանի գավառ)

**Թարխան**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում, հյուսիսարևելյան կողմում, Անի մայրաքաղաքի ավերակներից 7-8 կմ հարավ-արևելք՝ Թարխան Լանջի փեշերին։

XIX դարի վերջին գյուղն ուներ 95 քուրդ բնակիչ։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Թարխանիք

**Թարխանիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգի Մարաշի գավառի Զեյթունի գավառակում` Արեգին գյուղի մոտ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբուլվարդ

**Աբուլվարդ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում, Օլթի քաղաքից 41 կմ հարավ-արևելք, Արաքսի ավազանի գետերից մեկի ափին՝ բարձրադիր ու անտառազուրկ հարթավայրի վրա։

1906 թվականի տվյալներով ուներ 541 հույն բնակիչ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղված էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբուլտա

**Աբուլտա**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1907 թ.-ին ուներ 154 ադրբեջանցի բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ Գյուղն այլևս գոյություն չունի։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբուլքենդ

**Աբուլքենդ**, գյուղ, Երևանի նահանգի Երևանի գավառում` Հրազդան գետի ստորին հոսանքի շրջանում։

1983 թ.-ին ուներ 183 բնակիչ։ Բնակչության զբաղվածությունը անասնապահությունը, երկրագործությունն ու բանջարաբուծությունն էր։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբուդջա

**Աբուդջա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։

XX դարասկզբին ուներ 13 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Գյուղը թուրքերի ձեռքով ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հռչակագիր

**Հռչակագիր**, **դեկլարացիա** (,  – ծանուցում, հայտարարություն), հիմնական սկզբունքների հռչակում կառավարական, կուսակցական, միջազգային, միջպետական կազմակերպությունների անունից պաշտոնական հայտարարություն որևէ կարևոր խնդրի որևէ կարգի բանակցությունների քաղաքական հիմնական սկզբունքների վերաբերյալ։ Նաև այդ հայտարարության պաշտոնական ձևակերպումը ներկայացնող փաստաթուղթը։

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Հողային քարտեզներ

300px|մինի|Աշխարհի հողային քարտեզը
**Հողային քարտեզներ**, երկրի մակերևույթի վրա հողերի տարածվածությունը, դրանց առանձնահատկություններն ու հատկություններն արտացոլող քարտեզներ։ 
Ստորաբաժանվում են՝ 
* **ընդհանուր հողային քարտեզներ**, պատկերված է հողերի գենետիկորեն դասակարգված խմբերի աշխարհագրական տարածվածությունը, հողային-մելիորատիվ, լրացուցիչ տրվում են հողերի մելիորատիվ առանձնահատկությունները (աղերի պաշարները, ծծանցող ունակությունը, հողում քարերի առկայությունը և այլն), 
* **հողային էրոզիոն քարտեզներ**, հողերի էրոզիացման (կամ դեֆլիրացման) աստիճանը, էրոզիոնվտանգավոր սահմանները ևն։

Բացի նշված համադրական հողային քարտեզներից կազմում են նաև վերլուծական քարտեզներ՝ քարտեզագրամներ, օրինակ ագրոքիմիական քարտեզագրամ, որոնց վրա տրվում են հողի մեկ կամ մի քանի հատկությունների տարբեր նշանակության սահմանները, օրինակ թթվայնություն, աղակալվածություն, ալկալիություն, մեխանիկական կազմ և այլն։

## Մասշտաբներ
Ըստ մասշտաբների հողային քարտեզներները լինում են՝ 
* մանրամասն (1։ 5000), 
* խոշորամասշտաբ (1։ 10000—1։ 50000), 
* միջին մասշտաբի (1։ 100000—1։ 300000), 
* փոքրամասշտաբ (1։ 500000—1։ 2000000), 
* ամփոփիչ (1—2.500000 և ավելի փոքր)։

## Հողային քարտեզների նպատակն ու օգտագործումը
Մանրամասն հողային քարտեզները կազմում են փորձադաշտերի, սորտափորձարկման հողամասերի և այլնի, իսկ խոշորամասշտաբը՝ տարածքի ներտնտեսային կազմակերպման և ագրոտեխնիկական ու մելիորատիվ միջոցառումների պլանավորման համար, միջինմասշտաբայինը, իսկ երբեմն նաև խոշորամասշտաբայինը՝ գյուղատնտեսության և անտառային տնտեսության շրջանային, մարզային և հանրապետական պլանավորման, ամփոփիչը՝ ուսումնական նպատակների համար։ Հողային քարտեզները կազմում են հողային նկարահանումների հիման վրա։ Հողային նկարահանումները ընդգրկում են դաշտային հետազոտությունները (հողային ծածկոց, հողերի ցուցակների կազմումը, հաշվի առնելով հողառաջացնող գործոնները՝ մայրական ապարը, ռելիեֆը, բուսականությունը, ստորգետնյա ջրերը, կլիման և այլն), հողային կոնտուրների անցկացումը՝ օգտագործելով օդալուսանկարահանման, տեղագրական քարտեզների նյութերը։

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Աբուռ

**Աբուռ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում, Կուր գետի ակունքների շրջանում։

XX դարի սկզբերին արդեն հայաբնակ չէր։ Ուներ 18 տուն քուրդ և վրացի բնակիչ։ Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Գյուղն ուներ անշուք եկեղեցի։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Արսեն Բերբերյան

**Տ. Արսեն արքեպիսկոպոս Բերբերյան** (ավազանի անունով՝ Պետրոս Բերբերյան,  ), Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու գործիչ, Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի անդամ։

## Կրթություն
* Նախնական կրթությունը ստացել է Ալեքսանդրիայի Հայկազյան վարժարանում։
* 1947 թ. ընտանիքի հետ հայրենադարձվել է Հայաստան և հաստատվել Լենինական քաղաքում։
* 1955-1960 թթ. սովորել է Ս. Էջմիածնի Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանում և ավարտաճառ գրել Կոմիտաս վարդապետի հոգևոր անտիպ երգերի վերաբերյալ։
* 1960-1962 թթ. սովորել է Զագորսկի հոգևոր ակադեմիայում։
* 1963 թ. պաշտպանել է վարդապետական թեզ՝ «Ս. Ներսես Շնորհալու տաղերի եղանակները» թեմայով։
* 1967-1968 թթ. ուսանել է Եկեղեցիների Համաշխարհային Խորհրդի Ժնևի ինստիտուտում։
* 1968-1973 թթ. եղել է Լոնդոնի Արքայական քոլեջի ասպիրանտ, որն ավարտելով պաշտպանել է թեզ «Հայ ժողովրդի հարաբերությունները Անգլիկան եկեղեցու հետ 1850-1905 թթ.» թեմայով և ստացել փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Սովորել է նաև Լոնդոնի Արքայական երաժշտական ակադեմիայում

## Հոգևոր ծառայությունը
* 1962 թ. ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա և վերանվանվել Արսեն։
* 1968-1973 թթ. վարել է Մեծ Բրիտանիայի հայ համայնքի հոգևոր հովվի պաշտոնը։
* 1973 թ. վերադառնալով Մայր Աթոռ՝ ստացել է ծայրագույն վարդապետի աստիճան, ապա նույն թվականի հոկտեմբերին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։
* 1973-1982 թթ. - Ս. Էջմիածնի Միջազգային հարաբերությունների բաժնի վարիչի և դիվանապետի պաշտոնը։
* 1982-1985 թթ. եղել է Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ։
* 1985-1988 թթ. եղել է Շվեդիայի հոգևոր հովիվ։
* 1990-1996 թթ. եղել է Գուգարաց թեմի առաջնորդ։
* 1992 թ. ստացել է արքության տիտղոս։
* 1996-1998 թթ. ծառայել է ԱՄՆ Հայոց Արևմտյան թեմում։
* 2010 թ. նշանակվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ներկայացուցիչ հայաստանյան թեմերում և փոխառաջնորդություններում։
* Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի անդամ, Եկեղեցիների Համաշխարհային Խորհրդի Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, Շվեդիայի եկեղեցիների էկումենիկ Խորհրդի նախագահ, մասնակցել է միջազգային բազմաթիվ ժողովների։
* Հեղինակ է բազմաթիվ ուսումնասիրությունների, պատմական ու երաժշտական դասագրքերի, հրապարակախոսական հոդվածների և այլ աշխատությունների, հոգևոր երգերի ու շարականների ձայնապնակների ու ձայնագրությունների։

## Արտաքին հղումներ
* Արքեպիսկոպոս Արսեն Բերբերյանի պատգամը Սուրբ Ծննդյան առթիվ
* Արքեպիսկոպոս Արսեն Բերբերյանի պատկերացումները ընտանիք հասկացության մասին
* Արքեպիսկոպոս Արսեն Բերբերյանի խոսքը երիտասարդությանը

Կատեգորիա:Եգիպտահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Աբուսանգ

**Աբուսանգ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառի Մուշ գավառակում, Մուշ քաղաքից 19 կմ արավ-արևմուտք։ Գտնվում էր արգավանդ սարահարթում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբու-Սուֆլիե

**Աբու-Սուֆլիե**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթում, Սև ծովի հարավարևելյան ափին՝ լեռնային և անտառապատ վայրում։

Բնակիչները թուրքեր էին։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Եվգենի Ֆեյնբերգ

**Եվգենի Լվովիչ Ֆեյնբերգ** (, ), ականավոր տեսաբան ֆիզիկոս, Ռուսաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (1997 թ․, թղթակից անդամ 1966 թ․-ից)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը (1935 թ․) և ասպիրանտուրան (1938 թ․)։ Հետո աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտի Տեսական բաժնում (1938 թ․-ից) ավելի քան 60 տարի։ Նիժեգորոդսկու պետական համալսարանի պրոֆեսոր (1944—1946 թ․), Մոսկվայի ինժեներա-ֆիզիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր (1946—1954 թ․)։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր 1946 թ․-ից։ Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտի ադմինիստրացիայի խորհրդական 1988 թ․-ից։ Մտերիմ է եղել Անդրեյ Սախարովի հետ։ Կինը, Վալենտինա Ջոզեֆովնա Կոնենը, երաժշտաբան էր։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի կրկնակի շքանշանակիր (1972 թ․, 1975 թ․)
* Պատվո նշան շքանշան (1953 թ․)
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1983 թ․)
* Լ․ Ի․ Մանդելշտամի անվան մրցանակ (1951 թ․)
* Ի․ Յա․ Պոմերանչուկի անվան մրցանակ (2000 թ․)
* Ս․ Ի․ Վավիլովի անվան ոսկե մեդալ (1988 թ․)

## Աշխատություններ
* Ուժեղ փոխազդեցություններ բավականին մեծ էներգիաների դեպքում (Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտի աշխատություններ, հատոր 82, 1964 թ․) 
* Կիբեռնետիկա, տրամաբանություն, արվեստ (1981 թ․) 
* Բարձր էներգիաների ֆիզիկա և տիեզերական ճառագայթներ (ԽՍՀՄ ԳԱ բանբեր, № 1, 1981 թ․) 
* Մասնիկների ֆիզիկա և տիեզերական ճառագայթներ (1987 թ․) 
* Երկու մշակույթ։ Ինտուիցիան և տրամաբանությունը արվեստում և գիտությունում։ (1992 թ․) 
* Ռադիոալիքների տարածումը երկրի մակերևույթով (1961 թ․, 2-րդ հրատարակություն՝ 1999 թ․) 
* Դարաշրջանն ու անձը (1999 թ․) 
* Վ. Լ. Գինզբուրգի հետ համատեղ, Աթեիզմի, մատերիալիզմի և կրոնի մասին 
* Նիլս Բորի կյանքն ու գործունեությունը, УФН, N 2, 1980

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մոսկվայի պետական համալսարանի տեղեկատու  
* Եվգենի Լվովիչ Ֆեյնբերգի հոդվածները Успехи физических наук հանդեսում 
* Ակադեմիկոս Եվգենի Լվովիչ Ֆեյնբերգի անձնական էջը Ռուսաստանի ԳԱ կայքում 

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կուկի լեռ

**Կուկի լեռ**, *Աորան գի* (), լեռնագագաթ Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզում։ Բարձրությունը 3764 մ է (երկրի ամենաբարձր կետը)։ Կազմված է բյուրեղային ապարներից։ Լանջերը զառիթափ են։ Կան ձնահյուսեր և սառցադաշտեր։ Անվանվել է ի պատիվ Ջեյմս Կուկի։

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Ագարակ (Շապին Գարահիսարի գավառ)

**Ագարակ**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, Շապին-Գարահիսար գավառում։ Թուրքերը գյուղի անունը աղավաղելով դարձրել են **Էգրեկ** կամ **Էգրեք**։

XX դարի սկզբին ուներ 220 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունը, երկրագործությունն ու այգեգործությունն էր։

Գյուղը հարուստ է եղել պատմամշակույթային կառույցներով։ Ունեցել է վարժարան, Ս. Թորոս և Ս. Աստվածածին եկեղեցիներ և 3 գերեզմանոց։ Գերեզմանոցից երկուսը հին են և ունեն խաչքարեր և արձանագրություններով տապանաքարեր։

Ագարակն թուրքերի կողմից ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը զոհ է գնացել 1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մյուս մասն էլ գաղթել են տարբեր երկրներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարակ (Երևանի գավառ)

**Ագարակ**, գյուղ, Երևանի նահանգի Երևանի գավառում։ Գտնվում էր Գառնի գյուղից 5&nbsp;կմ հյուսիս-արևելք, Ազատ գետի հովտում։ Գյուղը հիշատակվելիս է եղել XIII-XIV դարերում։ Այն ընդգրկված է եղել Այրարատ աշխարհի Մազազ գավառում։ XIII դարում գյուղը պատկանելիս է եղել Գեղարդա վանքին։

1879 թ.-ին ուներ 114, 1897 թ.-ին՝ 204, իսկ 1906 թ.-ին 170։ Բնակչության զբաղվածությունը անասնապահությունը և երկրագործությունն էր։ 1986 թ.-ի դրությամբ գյուղն ամայի է։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարակ (Նոր Բայազետի գավառ)

**Ագարակ**, գյուղ, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։

1860 թ.-ին ուներ 7 տուն բնակիչ՝ մոլոկաններ և պարսիկներ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ 1970-ական թթ.-ին բնակիչները լքել են գյուղը։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
UTC+3:30

450px|right|thumb|UTC+3:30 ժամային գոտին քարտեզի վրա։
**UTC+3։30**, ժամային գոտի, որում ժամանակը 3։30 ժամով առաջ է ընկնում UTC-ից։ Օգտագործվում է Իրանում՝ ամբողջ տարվա ընթացքում։

## Ամբողջ տարվա ընթացքում
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
UTC+4:30

450px|right|thumb|UTC+4:30 ժամային գոտին քարտեզի վրա։
**UTC+4։30**, ժամային գոտի, որում ժամանակը 4։30 ժամով առաջ է ընկնում UTC-ից։ Օգտագործվում է Աֆղանստանում՝ ամբողջ տարվա ընթացքում։

## Ամբողջ տարվա ընթացքում
* 

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Ագարակ (Խութի գավառ)

**Ագարակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում։

Բնակիչները հիմնականում հայեր էին։ Նրանք հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ 1986 թվականի դրությամբ գյուղում պահպանվել էր 1216 թվականին կառուցված եկեղեցին։

Ագարակը թուրքերի ձեռքով ավերվել և ամայացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ փոքր մասին հաջողվել է գաղթել օտար երկրներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մարդու իրավունքների պատկերանիշ

thumb|right|250px|Մարդու իրավունքների պատկերանիշ
**Մարդու իրավունքների պատկերանիշ**, ստեղծվել է 2010 թվականին մեկնարկած «Մարդու իրավունքների պատկերանիշ» միջազգային նախաձեռնության արդյունքում։ Նախաձեռնության նպատակն էր համաշխարհային ճանաչում ունեցող պատկերանիշ ստեղծել, որը կխորհրդանշեր համայն մարդկության իրավունքների պաշտպանության շարժումը։

## Մրցույթ
Մրցույթի նպատակն էր ստեղծել ողջ աշխարհում ընդունված մարդու իրավունքների խորհրդանիշ։ 2011 թվականի մայիսի 3-ին՝ Ազատ մամուլի համաշխարհային օրը, սկսվեց առցանց մրցույթը։ Կոչ արվեց ողջ մարդկությանը ուղարկել պատկերանիշի դիզայնի նախագծեր և քվեարկել ներկայացված նախագծերից որևէ մեկի օգտին։
 
Ավելի քան 190 երկրից ներկայացված 15300 առաջարկություններից ժյուրին 2011 թվականի հուլիսին ընտրեց 10 լավագույն նախագծերը։ Այդ լավագույն տասնյակից համացանցում հասարակությունը երեք շաբաթվա ընթացքում ընտրեց լավագույն պատկերանիշը։

Մրցույթի պաշտոնական ավարտը տեղի ունեցավ 2011 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Նյու Յորքում ՄԱԿ–ի գլխավոր ասամբլեայի ժամանակ։

## Հաղթած պատկերանիշ
Մրցույթում հաղթած պատկերանիշը ստեղծել է Պրեդրագ Ստակիչը Սերբիայից, նա ձեռքի և աղավնու ուրվագծերի միասնությունն է։ Պատկերանիշը պետք է ընկալվի որպես խաղաղ ներդրում մարդու իրավունքների ամրապնդման գործում և, չնայած մշակութային և լեզվական արգելքներին, պետք է տարածում գտնի։

Նոր պատկերանիշը ազատ է օգտագործման համար և կարող է օգտագործվել ցանկացած անձի կողմից, ցանկացած ժամանակ, առանց թույլտվության և վճարի։

## Պատկերանիշի շնորհանդեսը
Պատկերանիշի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ 2011 թվականի սեպտեմբերի 23-ին և նվիրված էր ՄԱԿ–ի գլխավոր ասամբլեայի նիստին։ Շնորհանդեսը վարում էր «Թայմ» ամսագրի նախկին գլխավոր խմբագիր Մայքլ Էլիոթը։

Հեռուստալրագրող Էն Քերին, Գերմանիայի արտաքին գորրծերի ֆեդերալ նախարար Գիդո Վեստերվելեն, իրավապաշտպան Քերոլայն Գոմեսը Ջամայկայից և Անժելինա Ախենգ Ատյամը Ուգանդայից իրենց ելույթներում ընդգծեցին համամարդկային այս խորհրդանիշի նշանակությունը մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում։

Երեկոն ավարտվեց սոպրանո Ջեսի Նորմանի ելույթով։

## Ժյուրի
Միջազգային ժյուրիի կազմում էին՝

* Այ Վեյվեյ, (նկարիչ–կոնցեպտուալիստ և իրավապաշտպան)
* Անժելինա Ախենգ Ատյամ (ՄԱԿ–ի դափնեկիր մարդու իրավունքի պաշտպանության գծով)
* Աուն Սամ Չժի (Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր)
* Վարիս Դիրիե (մոդել և կանացի սեռական օրգանների խեղման դեմ պայքարի մարտիկ)
* Շիրին Էբադի (Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր)
* Ռոլանդ Էմերիխ (կինոռեժիսիոր և պրոդյուսեր)
* Քերոլայն Գոմես (իրավապաշտպան և մանկաբույժ)
* Միխայիլ Գորբաչով (Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր)
* Մուխտար Մեյ (իրավապաշտպան)
* Արքայադուստր Բասմա Բինտ Թալալ (Հորդանանի արքայադուստր և իրավապաշտպան)
* Սոմալի Մամ (իրավապաշտպան)
* Խուանես (երգիչ և խաղաղության շարժման ակտիվիստ)
* Նավանեթժեմ Պիլայ (ՄԱԿ–ի մարդու իրավունքների գծով գլխավոր կոմիսար)
* Պայկասոտխու Սարավանամուտու (իրավապաշտպան)
* Ջիմմի Ուելս («Վիքիպեդիա» հանրագիտարանի հիմնադրող)
* Մուհամմադ Յունուս (Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր)

Բացի այդ, նախաձեռնության հարթակ ստեղծելուն հովանավորել են Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Գերմանիայի, Կանադայի, Մավրիկիայի, Սենեգալի, Սինգապուրի, Չեխիայի, Չիլիի և Ուրուգվայի արտգործնախարարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Get Lucky (երգ, Daft Punk)

**«Get Lucky»**, ֆրանսիական Daft Punk դուետի և ամերիկացի երգիչ Ֆարել Վիլյամսի երգն է Daft Punk-ի «Random Access Memories» չորրորդ ստուդիական ալբոմից։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի ապրիլի 19-ին Daft Life և Columbia լեյբլների կողմից։ Երգի հեղինակներն են Թոմա Բանգալտերն, Գի-Մանուել դե Օմեմ-Քրիստոն, Ֆարել Վիլյամսը և Նայլ Ռոջերսը։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Daft Punk երգեր
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ձայնագրություններ
Կատեգորիա:Ֆարել Վիլյամսի երգեր
Կուկի նեղուց

**Կուկի նեղուց** (), նեղուց Նոր Զելանդիայի Հյուսիսային և Հարավային կղզիների միջև։

Նեղուցը միացնում է Թասմանյան ծովը Խաղաղ օվկիանոսի հետ։ Երկարությունը 205 կմ է, լայնությունը՝ 25—150 կմ, խորությունը՝ մինչև 365 մ։ Հայտնագործել է Ջեյմս Կուկը 1769 թվականին։ Կուկի նեղուցի արևելյան ափին է գտնվում Նոր Զելանդիայի մայրաքաղաք Վելինգտոնը։

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ
Անգլիկան եկեղեցի

**Անգլիկան եկեղեցի**, բողոքական եկեղեցիներից մեկը։ Ծիսակատարությամբ և կազմակերպական սկզբունքներով ավելի մոտ է կաթոլիկականին, քան մյուս բողոքական եկեղեցիները։ Անգլիկան եկեղեցին Անգլիայի պետական եկեղեցին է։ Անգլիկան եկեղեցին ևս ընդունում է Աստվածաշունչը և չի մերժում Ս. Ավանդույթների դերը աստվածաշնչական ճշմարտությունները մեկնաբանելու գործում։ Ձևավորվել է 16-րդ դարում՝ Ռեֆորմացիայի շրջանում։ Անգլիկան եկեղեցու առաջնորդը թագավորն է, գահերեցը՝ Քենտրբերիի արքեպիսկոպոսը։ Ինքնուրույն Անգլիկան եկեղեցներ կան նաև Շոտլանդիայում, Ուելսում, Իռլանդիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում և այլ երկրներում։ Անգլիկան եկեղեցին միավորում է շուրջ 30 մլն. հավատացյալների։

## Գրականություն
* Անկլիքան եկեղեցի և Աանոր հնութիւնը, հաւատքը, քահանայական պաշտօնը և պաշտամունքը, ԿՊ, 1847
* Անգլիկան եկեղեցի - Կրոնադարան

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Բոսնիական Մեծ բուրգ

**Բոսնիական Մեծ բուրգ**, գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Վիսոկո քաղաքի մատույցներում։ Երկար տարիներ այն համարվել է սովորական բլուր, քանզի ծածկված է 1 մ հաստության հողի շերտով, որի մի զգալի հատվածում ծառեր են աճել՝ ձևավորելով անտառ։

## Պատկերներ

File:ExcavationsVisocica2.jpg
File:ExcavationsVisocica3.jpg
File:ExcavationsVisocica.jpg


## Հղումներ

* Բոսնիական բուրգեր քարտեզում 1 2 — Google maps
* Archaeological Park: Bosnian Pyramid of the Sun Foundation
* Bosanska Piramida Sunca — Osmanagic’s book on the subject
* Bosnian pyramids  թերահավատ վերլուծություն
* Old Visoki fort, Bosnian National Monument 
* Բոսնիական «բուրգերի» երկրաբանություն 
* The Bosnia-Atlantis Connection — ''Archaeology'' ամսագրից  27 April 2006
* Bosnian Pyramids: Absence of Evidence is not Evidence of Atlantis  29 May 2006
* Dr. Hawass' Letter Concerning Bosnian «Pyramids»  27 June 2006
* Mark Rose Բոսնիական «բուրգերի» մասին  27 June 2006
* «Mad About Pyramids» 22 September 2006
* «Tourists flock to Bosnian hills but experts mock amateur archaeologist’s pyramid claims» 5 October 2006
* Ancient pyramids discovered in Bosnia — Natural or man-made? 26 December 2006

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կեղծ հնագիտություն
Stay (երգ, Ռիհաննա)

«**Stay**», բարբադոսցի երգչուհի Ռիհաննայի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի երգիչ Միկի Էկոյի հետ։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի հունվարի 7-ին, որպես Ռիհաննայի «Unapologetic» կոչվող թվով յոթերորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Միկի Էկոյի, Էլոֆ Լոելվի և Ջասթին Փարքերի կողմից։

## Տեսահոլովակ
### Նախապատմություն
Երգի տեսահոլովակի ռեժիսորն է Սոֆի Մյուլերը։ 2013 թվականի փետրվարի 10-ին, Գրեմմի մրցանակաբաշխության կարմիր գորգի հարցազրույցներից մեկում հայտնի է դառնում, որ երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայանալու է E! News-ի եթերում հաջորդ օրը՝ փետրվարի 11-ին։ Պրեմիերայից հետո, այն տեղադրվել է Ռիհաննայի VEVO էջում։

### Սյուժե
Տեսահոլովակը սկսվում է հոսող ջրի կադրով։ Այնուհետև Ռիհաննան հանում է հագուստը և մտնում լոգարան։ Տեսահոլովակի մնացած ողջ ընթացքում երգչուհին երևում է մերկ՝ կանաչ ջրով լի լոգարանի մեջ։ Խոշոր պլանով հաճախակի ցուցադրվում է նրա տխուր դեմքը, որի մի կողմում հավաքվել են նրա խառնված և թաց մազերը։ Երգչուհին երբեմն գլուխը դնում է ծնկներին, իսկ նրա ուռած աչքերը նայում են առաստաղին։ Խոշոր պլանով ցուցադրվում է նրա ադամանդե ականջօղը և ներկված եղունգները։ Միկի Էկոն նույնպես նկարահանվել է տեսահոլովակում, որն իր հատվածը երգում է առանձին սենյակներում։ Տեսահոլովակի ավարտին Ռիհաննան արտասվում է, այնուհետև` սուզվում լոգարանի ջրի տակ։

## Մրցանակներ

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ռիհաննայի երգեր
Կատեգորիա:Սենտիմենտալ սիրային երգեր
Մոդրա

**Մոդրա** (, , , ), քաղաք Սլովակիայում՝ Բրատիսլավայի մարզում, Փոքր Կարպատների նախալեռներում։  Զբաղեցնում է 49,62 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 314 մետր է։ 2005 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 8.704, 2021 թվականի տվյալներով՝ 9.349: Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 188,37 մարդ/կմ2։ Արշավների կազմակերպման կենտրոն է։
Մոդրան հայտնի է ինքնատիպ խեցեղենի արտադրությամբ, խաղողագործությամբ ու գինեգործությամբ։

## Պատկերասրահ

Modra (Modern, Modor) - Horná brána.JPG|Եկեղեցի
Modra square 02.JPG|Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին
Modra Museum of L. Štúr.JPG|Քաղաքային թանգարանը
Modra German and Slovak Lutheran Church 01.jpg|Ավետարանական եկեղեցին


## Քույր քաղաքներ
Մոդրան բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
*, Բենատկի նադ Յիզերոու
*, Հուստոպեչե
*, Օվերեյսե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանը
* MODRA: Toronto Film Festival
* MODRA: Official site 
* Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Սլովակիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սլովակիայի քաղաքներ
Դավիթ Անհաղթի հուշարձան (Երևան)

**Դավիթ Անհաղթի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքում՝ Դավիթ Անհաղթի անվան զբոսայգում, Դավիթ Անհաղթի փողոցի վերջնամասում։ Արձանը տեղադրվել է 1985 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Սաֆարյան
* Քանդակագործ՝ Սերժ Մեհրաբյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և գրանիտից, բարձրությունը 3 մետր է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:David Anhaght 5.JPG
Պատկեր:David Anhaght (3).JPG
Պատկեր:David Anhaght (2).JPG
Պատկեր:Դավիթ Անհաղթ....JPG
Պատկեր:Դավիթ Անհաղթ 11 (1).JPG
Պատկեր:Դավիթ_Անհաղթ_11.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քանաքեռ-Զեյթունի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սերժ Մեհրաբյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1985 քանդակներ
Ագարակ Մեծ

**Ագարակ Մեծ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում` սարահարթի վրա։

XIX դարի վերջերին ուներ 140-200 տուն հայ և թուրք բնակիչ։ 1914 թվականին հայերի թիվը կազմում էր 650։ Գյուղն ուներ քարաշեն և բարեկարգ մեծ եկեղեցի, հայկական երկսեռ վարժարան` 120 աշակերտներով։ Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

Գյուղի հայկական թաղն թուրքերի կողմից ամբողջովին ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մեծ մասը զոհ է գնացել 1915 թ. Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարակ Վերին

**Ագարակ Վերին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Թուրքերը գյուղը կոչել են **Յուխարի Էգրեկ**։

1909 թվականին գյուղն ուներ 42 տուն հան բնակիչ։ Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ 1986 թվականի դրությամբ գյուղում բնակվում են թուրքեր և թրքախոս հայեր։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարանկ

**Ագարանկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում։

Գյուղը հայկական էր։ 1985 թվականին գյուղը հարձակմանը ենթարկվել թուրքերի կողմից և բնակչության մի մասը ոչնչացվել է։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարաջա

**Ագարաջա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

1907 թ.-ին ուներ 325 հայ բնակիչ։ Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ագարլու (Զանգեզուրի գավառ)

**Ագարլու**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1886 թ.-ին ուներ 170, իսկ 1906 թ.-ին ուներ 253 ադրբեջանցի բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ Գյուղն այլևս գոյություն չունի։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ազատ մամուլի համաշխարհային օր

**Ազատ մամուլի համաշխարհային օր** (), 1994 թվականից սկսած տոնվում է յուրաքանչյուր տարվա մայիսի 3-ին։ Հայտարարվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի հատուկ՝ 1993 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № A/DEC/48/432 որոշուման մեջ։

Սկսած 1997 թվականի մայիսի 3-ից ամեն տարի ազատ տպագրության գործում ներդրում ունենալու համար տրվում է տրվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի հատուկ մրցանակ։

## Տես նաև
*Հետաքննական լրագրություն

## Աղբյուրներ
* Որոշում № A/DEC/48/432
* Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի որոշումը
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի որոշումը
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա մասին Համերշելդի գրադարանի կայքում
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա մասին ՄԱԿ–ի կայքում
* 2006 թվականի Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա առթիվ ՄԱԿ–ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օր, Միջազգային թերթերի կազմակերպության կայքը 
* 2007 թվականի Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա առթիվ ՄԱԿ–ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը 

Կատեգորիա:ՄԱԿ
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Մամուլ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Կատեգորիա:Մայիսի տոներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ագեա (գյուղ)

**Ագեա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Արևմտյան Եփրատի հովտում, Աշկալայի դաշտի արևելյան մասում։ Հիշատակվում է Կիպերտի (Բեռլին, 1910) քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տիգրան Մեծի հուշարձան (Երևան, Նոր Նորք)

**Տիգրան Մեծի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Նոր Նորք համայնքի Տիգրան Մեծ զբոսայգում, տեղադրվել է 2004 թվականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ռազմիկ Օհանյան
* Քանդակագործ՝ վաստակավոր նկարիչ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է վարդագույն մարմարից և գրանիտից, բարձրությունը 5 մետր է։

## Պատմություն
Հայոց թագավոր (մ.թ.ա. 95-55 թվականներ), պետական և ռազմական գործիչ Տիգրան Մեծի հուշարձանը տեղադրվել է 2004 թվականին, Երևանի Նոր Նորք համայնքի Տիգրան Մեծ զբոսայգում։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի նոյեմբերի 18-ին։
 
Սա Երևանում Տիգրան Մեծի երկրորդ արձանն է։ Մյուսը գտնվում է հանրապետության նախագահի նստավայրի տարածքում, քանդակագործը կրկին Լևոն Թոքմաջյանն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Տիգրան Մեծ1.JPG
Պատկեր:Տիգրան Մեծ Statue of Tigranes the Great in Yerevan.jpg
Պատկեր:Տիգրան Մեծ5.JPG
Պատկեր:Տիգրան Մեծ.JPG
Պատկեր:Տիգրան Մեծ4.JPG
Պատկեր:Տիգրան Մեծի արձանը Նոր Նորքում.JPG


## Տես նաև
* Տիգրան Մեծի հուշարձան (Երևան, ՀՀ նախագահի նստավայր)
* Տիգրան Մեծի հուշարձան (Վաղարշապատ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Ագարլու (Շարուր-Դարալագյազի գավառ)

**Ագարլու**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։

Բնակչության հիմնական զբաղվածությունն անասնապահությունն ու գյուղատնտեսությունն էր։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր