QT միջակայք

**QT միջակայք,** էլեկտրասրտագրության ժամանակ կատարվող չափում, որն օգտագործվում է սրտի էլեկտրական հատկությունները գնահատելու համար։ Այն հաշվարկվում է որպես Q ատամիկի սկզբից մինչև T ատամիկի վերջն ընկած ժամանակահատվածը և համապատասխանում է փորոքների կծկման սկզբից մինչև թուլացման վերջն ընակած ժամանակին։ Տեխնիկապես այն փորոքային կարդիոմիոցիտների գումարային գործողության պոտենցիալի տևողությունն է։ Անսովոր երկար կամ անսովոր կարճ QT միջակայքը կապված է սրտի ռիթմի խանգարումների զարգացման և նույնիսկ հանկարծակի սրտային մահվան բարձր ռիսկի հետ: QT միջակայքի շեղումները կարող են առաջանալ գենետիկական հիվանդությունների պատճառով, ինչպիսին է երկար QT համախտանիշը, որոշակի դեղամիջոցների ազդեցությամբ (օրինակ՝ ֆլուկոնազոլ, սոտալոլ կամ պիտոլիսանտ), արյան մեջ որոշակի աղերի կոնցենտրացիայի խանգարումներից (օրինակ՝ հիպոկալիեմիա) կամ հորմոնալ դիսբալանսից (օրինակ՝ հիպոթիրեոզ):

## Չափում

Հաջորդական ԷՍԳ-ների գնահատման համար QT միջակայքն ամենահաճախը չափվում է II արտածման մեջ, իսկ I և V5 արտածումները համարվում են II-ին համարժեք այլընտրանքներ: Սովորաբար խուսափում են QT միջակայքի չափելուց III, aVL և V1 արտածումներում: QT միջակայքի ճշգրիտ չափումը սուբյեկտիվ է, քանի որ T ատամիկի վերջավորությունը միշտ չէ, որ հստակ սահմանազատված է և սովորաբար աստիճանաբար ձուլվում է իզոգծին (բազիսային գծին): ԷՍԳ համալիրում QT միջակայքը կարող է չափվել ձեռքով՝ տարբեր մեթոդների օգնությամբ, ինչպիսիք են՝ շեմային մեթոդը, որի դեպքում T ատամիկի վերջը որոշվում է այն կետով, որտեղ T ատամիկի բաղադրիչը ձուլվում է իզոգծին, կամ շոշափողի մեթոդը, որի դեպքում T ատամիկի վերջը որոշվում է T ատամիկի առավելագույն վայրէջքի կետից տարված շոշափող գծի և իզոգծի հատման կետով։

12-արտածումներով թվային ԷՍԳ-ների հասանելիության մեծացման հետ մեկտեղ, QT-ի չափումը կարող է իրականացվել նաև «վերադրված միջինացված զարկի» մեթոդով։ Այս մեթոդի դեպքում յուրաքանչյուր 12 արտածումների համար կառուցվում է միջինացված ԷՍԳ համալիր։ Այդ 12 միջինացված զարկերը վերադրվում են միմյանց և QT միջակայքը չափվում է կամ Q ատամիկի ամենասկզբից մինչև T ատամիկի վերջը, կամ Q ատամիկի սկզբի առավելագույն համամիտման կետից մինչև T ատամիկի ավարտը։

## Սրտի ռիթմի շտկում
QT միջակայքը կարող է փոփոխվել՝ կախված սրտի զարկերի հաճախականությունից, իսկ սրտի ռիթմի արագացմանը զուգընթաց QT միջակայքը կարճանում է։ Այս փոփոխությունները դժվարեցնում են տարբեր հաճախականությունների ժամանակ չափված QT միջակայքների համեմատությունը։ Սա հաշվի առնելու և չափման հուսալիությունը բարձրացնելու նպատակով QT միջակայքը կարող է շտկվել՝ ըստ սրտի հաճախականության՝ օգտագործելով տարբեր մաթեմատիկական բանաձևեր։ Այս գործընթացը հաճախ ինքնաշխատ կերպով իրականացվում է ժամանակակից ԷՍԳ սարքերի կողմից։

### Բազեթի բանաձև
QT միջակայքի շտկման համար ամենահաճախ օգտագործվող բանաձևը Բազետի բանաձևն է, որը հաշվարկում է սրտի հաճախականությամբ շտկված QT միջակայքը (QTcB): Այն անվանվել է ի պատիվ ֆիզիոլոգ Հենրի Քաթբերտ Բազետի (1885–1950)։

Բազետի բանաձևը հիմնված է 1920 թվականին արված հետազոտության դիտարկումների վրա։ Բազետի բանաձևը հաճախ ներկայացվում է այնպիսի տեսքով, որի արդյունքում QTc-ն ստացվում է չափողականության տեսանկյունից կասկածելի միավորներով՝ վայրկյանի քառակուսի արմատով։ Բազետի բանաձևի չափողականորեն ճիշտ ձևն է՝

: QTc_B = {QT \over \sqrt{RR\over 1\text{ s}}}
որտեղ QTcB-ն սրտի հաճախականության համար շտկված QT միջակայքն է, իսկ RR-ը մեկ QRS համալիրի սկզբից մինչև հաջորդ QRS համալիրի սկիզբն ընկած միջակայքն է։ Չափողականության տեսանկյունից այս ճիշտ բանաձևը վերադարձնում է QTc-ն նույն միավորներով, ինչ QT-ն է՝ սովորաբար միլիվայրկյաններով։

Այս բանաձևի որոշ տարածված ձևերում ենթադրվում է, որ QT-ն չափվում է միլիվայրկյաններով, իսկ RR-ը՝ վայրկյաններով, որը հաճախ ստացվում է սրտի հաճախականությունից՝ որպես 60/ՍԿՀ։ Հետևաբար, արդյունքը տրվում է «վայրկյան՝ բաժանած միլիվայրկյանի քառակուսի արմատի» միավորով։ Սակայն այս բանաձևով QTc-ի հաշվարկումը ստեղծում է «պահանջ՝ այն միավորների վերաբերյալ, որոնցով չափվում են սկզբնական QT-ն և RR-ը»։

Որևէ ձևով կիրառվելու դեպքում էլ Բազետի QT-ի շտկման ոչ գծային բանաձևը ընդհանուր առմամբ ճշգրիտ չի համարվում, քանի որ այն գերագնահատում է սրտի բարձր հաճախականության դեպքում և թերագնահատում է սրտի ցածր հաճախականության դեպքում։ Այդուհանդերձ, Բազետի շտկման բանաձևին առավել համապատասխան է համարվում նորածինների համար QT-ի շտկման բանաձևերից մեկը։

### Ֆրիդերիկիայի բանաձև
Ֆրիդերիան առաջարկել է այլընտրանքային շտկման բանաձև՝ օգտագործելով RR խորանարդի արմատը։

: QTc_F = {QT \over \sqrt[3]{RR \over 1\text{ s}}}

### Սագիի բանաձևը
Ֆրեմինգհեմյան շտկումը, որը նաև կոչվում է Սագիի բանաձև, հիմնված է ֆրեմինգհեմյան սրտաբանական հետազոտության վրա։ Վերջինս օգտագործել է ավելի քան 5000 սուբյեկտների երկարաժամկետ կոհորտային տվյալները և համարվում է ավելի լավ մեթոդ։

: QTlc = 1000\left(\frac{QT}{1000} + 0.154(1 - RR)\right)

Կրկին, այստեղ *QT-ն* և *QTlc-ն* միլիվայրկյաններով են, իսկ *RR-ը* չափվում է վայրկյաններով։

### Ուղղումների համեմատություն
Հետահայաց հետազոտությունը ենթադրում է, որ Ֆրիդերիկիայի և ֆրեմինգհեմի մեթոդները կարող են տալ առավել օգտակար արդյունքներ՝ մահացության 30-օրյա և 1-ամյա ռիսկերի դասակարգման համար։

Նորմալ QTc-ի սահմանումները տարբերվում են՝ սկսած 0,40 վայրկյան (≤ 400 միլիվայրկյան), 0,41 վայրկյան (≤ 410 միլիվայրկյան), 0,42 վայրկյան (≤ 420 միլիվայրկյան) մինչև 0,44 վայրկյան (≤ 440 միլիվայրկյան) արժեքներից։ Հանկարծակի սրտային մահվան ռիսկի տեսանկյունից «սահմանային QTc»-ն տղամարդկանց մոտ համարվում է 431–450 միլիվայրկյան, իսկ կանանց մոտ՝ 451–470 միլիվայրկյան։ «Ախտաբանական» QTc-ն տղամարդկանց համար 450 միլիվայրկյանից բարձր արժեքն է, իսկ կանանց համար՝ 470 միլիվայրկյանից բարձր արժեքը։

Եթե սրտի հաճախականությունը չափազանց բարձր կամ ցածր չէ, QT-ի վերին սահմանները կարելի է մոտավորապես գնահատել՝ ընդունելով QT = QTc սրտի րոպեում 60 զարկ հաճախականության դեպքում և սրտի հաճախականության յուրաքանչյուր 10 զարկ/րոպե աճի դեպքում QT-ից հանելով 0,02 վայրկյան: Օրինակ՝ նորմալ ընդունելով QTc ≤ 0,42 վայրկյանը, սպասվում է, որ 60 զարկ/րոպե հաճախականության դեպքում QT-ն կլինի 0,42 վայրկյան կամ պակաս: 70 զարկ/րոպե հաճախականության դեպքում QT-ն մոտավորապես պետք է լինի 0,40 վայրկյան կամ ավելի ցածր: Նմանապես, 80 զարկ/րոպե-ի դեպքում QT-ն մոտավորապես պետք է լինի 0,38 վայրկյան կամ ավելի ցածր:

## Ոչ նորմալ միջակայքեր
Երկարացած QTc-ն առաջացնում է վաղաժամ գործողության պոտենցիալներ ապաբևեռացման ուշ փուլերի ընթացքում: Սա մեծացնում է փորոքային առիթմիաների զարգացման ռիսկը, ներառյալ մահացու փորոքային ֆիբրիլյացիան: Երկարացած QTc-ի ավելի բարձր հաճախականություն դիտվում է կանանց, տարեց պացիենտների մոտ, ինչպես նաև բարձր սիստոլիկ զարկերակային ճնշման կամ սրտի բարձր հաճախականության և կարճ հասակի դեպքում: Երկարացած QTc-ն ասոցացվում է նաև ԷՍԳ փոփոխությունների հետ, որոնք կոչվում են «Torsades de Pointes» (պիրուետ տիպի փորոքային տախիկարդիա): Վերջիններս հայտնի են նրանով, որ վերածվում են փորոքների ֆիբրիլյացիայի, ինչն ուղեկցվում է մահացության բարձր ցուցանիշներով: QT միջակայքի երկարացման բազմաթիվ պատճառներ կան, ընդ որում՝ ձեռքբերովի պատճառները շատ ավելի հաճախ են հանդիպում, քան ժառանգականները: 

### Գենետիկական պատճառներ

Աննորմալ երկարացված QT միջակայքը կարող է պայմանավորված լինել երկար QT համախտանիշով, մինչդեռ աննորմալ կարճ QT միջակայքը կարող է պայմանավորված լինել կարճ QT համախտանիշով։

QTc երկարությունը կապված է NOS1AP գենի փոփոխությունների հետ։  Ջերվելի և Լանգե-Նիլսենի աուտոսոմ ռեցեսիվ համախտանիշը բնութագրվում է QTc երկարացած միջակայքը՝ նյարդազգայական լսողության կորստի հետ զուգահեռ։

### Դեղորայքի անբարենպաստ ռեակցիաներ
QT միջակայքի երկարացումը կարող է պայմանավորված լինել դեղամիջոցների անբարենպաստ ռեակցիայով։ 

**Հակափսիխոտիկներ** (հատկապես առաջին սերնդի)

*հալոպերիդոլ
* Թիորիդազին
* Մեզորիդազին
* քլորպրոմազին
* Սերտինդոլ

**Հիվանդության ընթացքը փոփոխող հակառևմատոիդ և հակամալարիային դեղամիջոցներ**

*հիդրօքսիքլորոքին
* քլորոքինին
* քինին

**Հակաբիոտիկներ**

* Մակրոլիդներ 
* ֆտորոքինոլոններ

**Այլ դեղամիջոցներ**

* մեթադոն
* Վեմուրաֆենիբ
* Պիտոլիսանտ
* Ֆլուկոնազոլ

Որոշ երկրորդ սերնդի հակահիստամինային դեղամիջոցներ, ինչպիսին է աստեմիզոլը, նույնպես այսպիսի ազդեցություն ունեն: Որոշ հակաառիթմիկ դեղերի մեխանիզմը, օրինակ՝ ամիոդարոնի կամ սոտալոլի, ներառում է դեղաբանական դիտավորյալ QT երկարացում: Բացի այդ, արյան մեջ ալկոհոլի բարձր կոնցենտրացիաները երկարացնում են QT միջակայքը: Սերոտոնինի հետզավթման սելեկտիվ պաշարիչների և թիազիդային միզամուղների հնարավոր փոխազդեցությունը նույնպես ասոցացվում է QT-ի երկարացման հետ:
### Ախտաբանական պայմաններ
Հիպոթիրեոզը, վահանաձև գեղձի ցածր ֆունկցիայի վիճակը, կարող է առաջացնել QT երկարացում էլեկտրոսրտագրության ժամանակ։ Սուր հիպոկալցեմիան առաջացնում է QT միջակայքօի երկարացում, որը կարող է հանգեցնել փորոքային ռիթմի խանգարման։

Կրճատված QT-ն կարող է կապված լինել հիպերկալցեմիայի հետ։

### Օգտագործումը դեղերի հաստատման ուսումնասիրություններում
2005 թվականից ի վեր ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչություն և եվրոպական կարգավորող մարմինները պահանջում են, որ գրեթե բոլոր նոր մոլեկուլային միացությունները գնահատվեն «Մանրակրկիտ QT» (TQT,  Thorough QT) կամ նմանատիպ հետազոտության միջոցով՝ QT միջակայքի վրա դեղամիջոցի ազդեցությունը որոշելու համար: TQT հետազոտությունը ծառայում է դեղի պոտենցիալ առիթմոգեն վտանգը գնահատելու համար: Ավանդաբար, QT միջակայքը գնահատվել է մասնագետի կողմից, որը ձեռքով մոտավորապես ինը սրտային զարկ է չափել յուրաքանչյուր կլինիկական ժամանակահատվածի համար: Այնուամենայնիվ, 2010 թվականից հետո հաստատված դեղամիջոցների զգալի մասը ներառել է մասնակիորեն ավտոմատացված մոտեցում, որը համատեղում է ծրագրային ալգորիթմները՝ փորձագետ-ընթերցողների հետ (ովքեր վերանայում են սրտի զարկերի մի մասը): Սա թույլ է տալիս զգալիորեն գնահատել ավելի մեծ քանակությամբ զարկեր՝ ճշգրտությունը բարձրացնելու և ծախսերը նվազեցնելու նպատակով: 2014 թվականին ոլորտի համընդհանուր կոնսորցիումը, որը կազմված է եղել ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությունից, iCardiac Technologies-ից և այլ կազմակերպություններից, մի առանցքային հետազոտության արդյունքներ է հրապարակել, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես կարելի է ստանալ TQT հետազոտություններից հրաժարվելու իրավունքը՝ հիմնվելով վաղ փուլի տվյալների գնահատման վրա: Քանի որ դեղագործական արդյունաբերությունը փորձ ձեռք է բերել TQT հետազոտությունների անցկացման գործում, ակնհայտ է դարձել նաև, որ QT-ի շտկման ավանդական բանաձևերը, ինչպիսիք են QTcF-ն, QTcB-ն և QTcLC-ն, միշտ չէ, որ հարմար են այն դեղերի գնահատման համար, որոնք ազդում են վեգետատիվ տոնուսի վրա:

### Որպես մահացության կանխատեսիչ
Էլեկտրասրտագրությունը անվտանգ և ոչ ինվազիվ գործիք է, որը կարող է օգտագործվել մահացության բարձր ռիսկ ունեցող անձանց հայտնաբերելու համար: Ընդհանուր բնակրության շրջանում չկան հետևողական ապացույցներ այն մասին, որ մեկուսացված երկարացած QTc միջակայքը կապված է սրտանոթային հիվանդություններից մահացության աճի հետ: Այնուամենայնիվ, մի շարք հետազոտություններ ուսումնասիրել են երկարացած QT միջակայքը որպես մահացության կանխատեսող գործոն բնակրության հիվանդ ենթախմբերի համար։

### Ռևմատոիդ արթրիտ
Ռևմատոիդ արթրիտը ամենատարածված բորբոքային արթրիտն է: Հետազոտությունները կապ են հստատել ռևմատոիդ արթրիտի և սրտանոթային հիվանդություններից մահացության աճի միջև: 2014 թվականի հետազոտության մեջ Պանուլասը և համահեղինակները պարզել են, որ QTc միջակայքի յուրաքանչյուր 50 միլիվայրկյան աճը 2,17 անգամ մեծացնում է ընդհանուր մահացության հավանականությունը ռևմատոիդ արթրիտով հիվանդների մոտ: Ամենաերկար QTc միջակայքն ունեցող պացիենտների մոտ (> 424 միլիվայրկյան) մահացությունն ավելի բարձր է եղել, քան նրանց մոտ, ովքեր ունեցել են ավելի կարճ QTc միջակայք: Այս կապը վերացել է, երբ հաշվարկները ճշգրտվել են ըստ C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակի: Հետազոտողները ենթադրել են, որ բորբոքումը երկարացնում է QTc միջակայքը և առաջացնում առիթմիաներ, որոնք ասոցացվում են մահացության բարձր ցուցանիշների հետ: Այնուամենայնիվ, այն մեխանիզմը, որով C-ռեակտիվ սպիտակուցը կապված է QTc միջակայքի հետ, դեռևս պարզ չէ:

### Տիպ 1 շաքարային դիաբետ
Ընդհանուր բնակչության համեմատ՝ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետը կարող է բարձրացնել մահացության ռիսկը, ինչը հիմնականում պայմանավորված է սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման մեծ հավանականությամբ։ 1-ին տիպի դիաբետով հիվանդների գրեթե կեսն ունենում է երկարացած QTc միջակայք։ Երկարացած QTc միջակայքով շաքարային դիաբետը 10 տարվա կտրվածքով կապված է մահացության դեպքերի 29%-ի հետ, իսկ նորմալ QTc միջակայքի դեպքում արձանագրվել է 19%։ Հակագերճնշումային դեղամիջոցները երկարացնում են QTc միջակայքը, բայց մահացության անկախ կանխատեսող գործոն չեն հանդիսանում։
### Տիպ 2 շաքարային դիաբետ
QT միջակայքի դիսպերսիան (QTd) առավելագույն և նվազագույն QT միջակայքերի տարբերությունն է և կապված է փորոքների վերաբևեռացման հետ։ 80 միլիվայրկյանից բարձր QT-ն համարվում է ախտաբանական երկարացում։ QT-ի մեծացումը կապված է 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդների մահացության բարձրացման հետ։ QT դիսպերսիան սրտանոթային մահացության ավելի լավ կանխատեսող գործոն է, քան QTc-ն, որը 2-րդ տիպի դիաբետի դեպքում կապված չի եղել մահացության ցուցանիշների հետ։ 80 միլիվայրկյանից բարձր QTd-ն ունի սրտանոթային հիվանդություններից մահանալու 1.26 հարաբերական ռիսկ (նորմալ QTd-ի համեմատ)։

## Տես նաև
* Էլեկտրասրտագրություն

* Երկար QT համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սրտի անվտանգության բաժին Biopharmaceutical կայքում
* Շտկված QT միջակայքի հաշվարկ
* «QTc-ի համապարփակ հաշվիչ՝ օժտված 5 բանաձևերով TheCalculator.com կայքում

Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Սրտի էլեկտրաֆիզիոլոգիա