«Ամուսնացիր բռնաբարողիդ հետ» օրենք

«**Ամուսնացիր քեզ բռնաբարողի հետ**», «**Ամուսնացիր բռնաբարողիդ հետ**» կամ «**Բռնաբարության ամուսնություն**» () օրենք, իրավասության մեջ բռնաբարության իրավունքի կանոն, որի համաձայն բռնաբարություն, սեռական ոտնձգություն, օրենքով սահմանված բռնաբարություն, առևանգում կամ այլ նմանատիպ արարք կատարած տղամարդը արդարացվում է, եթե ամուսնանում է իր կին զոհի հետ կամ որոշ իրավասություններում առնվազն առաջարկում է ամուսնանալ նրա հետ: «Ամուսնացիր քեզ բռնաբարողի հետ» օրենքը մեղադրյալի համար դատական հետապնդումից կամ պատժից խուսափելու օրինական միջոց է։

Չնայած այս երևույթի տերմինները հորինվել են միայն 2010-ական թվականներին, պատմության մեջ այս պրակտիկան գոյություն է ունեցել մի շարք իրավական համակարգերում և մինչ օրս շարունակում է գոյություն ունենալ որոշ հասարակություններում։ Նման օրենքները տարածված են եղել ամբողջ աշխարհում մինչև 1970-ական թվականները: 20-րդ դարի վերջից ի վեր այս տեսակի մնացած օրենքները մի շարք երկրներում ավելի ու ավելի են վիճարկվել և չեղյալ հայտարարվել: Օրենքները, որոնք դատարաններին թույլատրում են մանկական ամուսնությունն անչափահաս աղջկա հղիության պատճառով, երբ նա համաձայնության տարիքից փոքր է, սովորաբար ծնողների համաձայնությամբ, գործնականում կարող են լինել միջոց, որպեսզի օրենքով սահմանված բռնաբարողը խուսափի երեխայի՝ օրենքով սահմանված բռնաբարության համար քրեական հետապնդումից։

Օրենքը արդարացվում էր որպես ամուսնության ժամանակ կանանց կույս լինելու մշակութային արժեքի ճանաչում, որտեղ «ամուսնությունից առաջ կուսությունից զրկված աղջիկներն ու կանայք ամոթի աղբյուր են իրենց ընտանիքների համար, չնայած նրանք կարող են անմեղ լինել հանցանքների մեջ»։ Որոշ դեպքերում հանցագործը բռնաբարում է այն աղջկան կամ կնոջը, որի հետ ցանկանում է ամուսնանալ, այն բանից հետո, երբ վերջինս մերժել է իրեն։

## Նախապատմություն
Աշխարհի երկրների ճնշող մեծամասնությունը չունի այս օրենքները, և 2021 թվականի դրությամբ, ենթադրվում էր, որ դրանք դեռևս գործում են միայն 20 երկրներում։

Շատ ակտիվիստներ և կազմակերպություններ կարծում են, որ այս օրենքները խախտում են կանանց արժանապատվությունը և նվաստացնում նրանց՝ թույլ տալով ընտանիքների միջև իրենց որպես ունեցվածք փոխանակել, և ովքեր ենթադրում են, որ բռնաբարությունը լուրջ հանցագործություն չէ և մեղադրում են զոհին, ոչ թե հանցագործին: ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Զեյդ Ռաադ ալ Հուսեյնը 2017 թվականին ասել է, որ «բռնաբարության զոհին [պատժելը]՝ նրան իր դեմ սարսափելի հանցագործություն կատարած հանցագործի հետ ամուսնացնելու համար՝ այսօրվա աշխարհում տեղ չկա նման սարսափելի օրենքների համար»:

Ավելին, նրանք, ովքեր դեմ են բռնաբարության և ամուսնության օրենքներին, չեն կարծում, որ զոհերը պետք է այսպես զգան հարձակման ենթարկվելուց հետո կամ զգան բռնությունը թաքցնելու անհրաժեշտությունը՝ ամուսնանալով հանցագործի հետ: Հակառակորդները պնդում են, որ օրենքները նպաստում են բռնաբարության անպատժելիությանը և ավելի են զոհ դարձնում բռնաբարության զոհերին։ Այսպիսով, կանանց սոցիալական արժեքը, ինչպես կողմնակիցները վերագրում են ընտանեկան պատվին, կանանց մաքրությանը և ամուսնական կարգավիճակին, հակասում է հակառակորդների պնդմանը կանանց անհատական երջանկության, ազատության և սեռական ինքնավարության իրավունքի մասին: ՄԱԿ-ի կանանց գրասենյակի քաղաքականության տնօրեն Պուրնա Սենի խոսքով՝ այս օրենքներն ընդունվել են անօրինական սեռական գործունեությունը նորմալացնելու համար: Դրանք սեռական հարաբերություններն ավելի հարգված են դարձնում հասարակության մեջ, քանի որ այն համարվում է խնդրահարույց մի քանի մշակույթներում: Այս օրենքներն ունեցող երկրները դասվում են թերզարգացած և պահպանողական երկրների կատեգորիային։

Հոգեկան առողջության խնդիրները, այդ թվում՝ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը, տագնապային խանգարումները, բռնաբարվածի տրավմայի սինդրոմը և դեպրեսիվ խանգարումները, տարածված են բռնաբարության զոհերի մոտ: Թայվանում անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ զոհերը վախենում էին բարձրաձայնել իրենց բռնության մասին, մեղավոր էին զգում իրենց ընտանիքներին ամոթանք պատճառելու համար, զգում էին սեռական ամոթ և ինքնամեղադրանք, և զարգացնում էին բացասական կարծիքներ իրենց մասին որպես կանանց:

Բռնաբարության և ամուսնության օրենքների կողմնակիցները պնդում են, որ դրանք պաշտպանում են զոհին և նրա ընտանիքին բռնաբարության ամոթից: Սա հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ եթե աղջիկը կամ կինը բռնաբարվում է, դա նրա սեփական մեղքն է, և այդպիսով նա իր ընտանիքը վարկաբեկում է: Արդյունքում, շատ կանայք չեն հայտնում իրենց սեռական բռնության մասին, քանի որ վախենում են այս ամոթից և ընտանիքի անդամի կողմից սպանվելու հնարավորությունից: Եթե կինը պարզապես ամուսնանում է իր բռնաբարողի հետ, նա պահպանում է իր ընտանիքի անունը և խուսափում սեռական ամոթի կյանքից.: Այս տեսակետը գոյություն ունի՝ չնայած բազմաթիվ ապացույցների առկայությանը, որ զոհին մեղադրելը հանգեցնում է ամոթի, ծաղրի և ավելորդ հոգեբանական տառապանքի։

## Պատմություն
### Անտիկ շրջան

Ավանդաբար, բռնաբարությունից հետո հանցագործի և զոհի ամուսնությունը հաճախ դիտվում էր որպես իրավիճակի համապատասխան «լուծում»։ Հին մշակույթներում կուսությունը բարձր էր գնահատվում, և բռնաբարված կինը ամուսնանալու քիչ հնարավորություն ուներ։ Այս օրենքները բռնաբարողին ստիպում էին հոգ տանել իր զոհի մասին։

#### Համմուրաբի թագավորի օրենքներ և Միջին Ասորեստանի օրենքներ
Համմուրաբիի օրենքները կազմվել է մ.թ.ա. մոտ 1750 թվականին (միջին ժամանակագրություն), ենթադրաբար Առաջին Բաբելոնյան կայսրության թագավոր Համմուրաբիի կողմից: Համմուրաբիի §156-ում կինը նշանված է տղամարդու հետ, բայց տղամարդու հայրը սեռական հարաբերություն է ունենում կնոջ հետ նախքան նրանց ամուսնությունը: Այս սցենարից պարզ չի դառնում, թե արդյոք կինը համաձայնվել է սեռական հարաբերություն ունենալ իր փեսացուի հոր հետ, և կինը կարող է ընտրել, թե որ տղամարդու հետ ամուսնանալ, ուստի վիճարկվում է, թե արդյոք սա բռնաբարության օրենք է, թե ոչ.

Միջին Ասորեստանյան օրենքները մշակվել են մ.թ.ա. 1450-ից 1250 թվականներին Միջին Ասորեստանյան կայսրությունում։ 55-րդ օրենքը՝ ՄԱՕ 55-ը, սահմանում էր, որ եթե տղամարդը «ուժով բռնաբարեր» մի երիտասարդ կույս կնոջ, որը ամուսնացած չէր, չէր խոստացել կամ չէր խնդրել ամուսնանալ և ապրում էր իր հոր տանը, կույսի հորը թույլատրվում էր վրեժխնդրության համար «բռնաբարել» հանցագործի կնոջը և նրան վերցնել որպես լրացուցիչ կին: Եթե հանցագործը կին չուներ, հայրը կարող էր իր դստերը ամուսնացնել հանցագործի հետ արծաթի դիմաց՝ որպես կույսի արժեք, կամ հոր ընտրած մեկ այլ տղամարդու հետ նույն գնով։

#### Եբրայերեն Աստվածաշունչ
Ոմանք կարծում են, որ «ամուսնացիր քեզ բռնաբարողի հետ» դրույթը հանդիպում է Եբրայական Աստվածաշնչում՝ «Բ Օրինաց 22։28-29»-ում, որը, ըստ Նոր Ամերիկյան Ստանդարտ Աստվածաշնչի, ասում է.

Աստվածաշնչի թարգմանությունները մեկնաբանում են տարբեր կերպ, շատ ժամանակակից հրատարակություններում «שָׁכַב šākhab» տերմինը թարգմանում են որպես «բռնաբարել», մինչդեռ հին թարգմանություններում սովորաբար նախընտրում էին «պառկել»։ Նմանապես, ժամանակակից թարգմանությունների մեծ մասը «תָּפַשׂ tāphaś»-ը թարգմանում են որպես «գրավել», մինչդեռ հին թարգմանություններում ընդհանուր առմամբ նախընտրում էին «բռնանալ»։ Վերջապես, «עָנָה anah/inah»-ը գրեթե համընդհանուր կերպով թարգմանվում է որպես «խոնարհեցնել»՝ հին անգլերեն թարգմանություններում, բայց գրեթե միշտ որպես «բռնաբարել»՝ ժամանակակից թարգմանություններում։ «Աստվածաշնչի թարգմանությունը» հատվածը նույնիսկ թարգմանել է որպես «նա ստիպել է նրան սեռական հարաբերություն ունենալ իր հետ», իսկ Աստծո խոսքի թարգմանությունը այն դարձրել է «նա բռնաբարել է նրան»։ Անկախ նրանից, թե կինը համաձայնություն է տվել սեռական ակտին, թե կտա համաձայնություն ամուսնությանը, թե ոչ, տղամարդը պարտավոր է ամուսնանալ նրա հետ՝ վճարելով նրա ծնողներին օժիտ՝ հարցը լուծելու համար։

Որոշ քրիստոնյաներ կարծում են, որ «Բ Օրինաց 22։28»-ի պատվիրանը չի վերաբերում բռնաբարությանը, այլ տղամարդուն, որը կնոջը գայթակղում է համաձայնեցված սեռական հարաբերություն ունենալու, ինչպես «Ելից 22։16–17»-ի հատվածում, որը նաև հստակորեն նշում է հոր իրավունքը՝ հաստատելու կամ մերժելու ամուսնությունը։ Եբրայերենում երբեմն «բռնաբարում» թարգմանվում է «שָׁכַב šākab» բայը, որը բառացիորեն նշանակում է «պառկել» կամ «քնել», երբեմն օգտագործվում է որպես մեղմասություն՝ «պառկել/քնել (մեկի հետ)»։ Հարակից սուրբ գրությունները, որոնք խոսում են նշանված (և չնշանված) կույսերի հետ հարկադիր սեռական հարաբերությունների մասին, սահմանում են մահապատիժ բռնաբարողների համար (Բ Օրինաց 22։ 23-27)։ Ինչպես պնդում է ջատագով Քայլ Բուտը. «Բ Օրինաց 22-ի անմիջական համատեքստից հստակ երևում է, որ բռնաբարությունը չի քննարկվում 28-29 համարներում», պնդելով, որ «25-27 համարները հստակ օրինակ են տալիս, որտեղ քննարկվում է բռնաբարությունը... Տեքստում ասվում է, որ հանցագործությունը կատարած տղամարդը «պետք է մահանա» (խոսք 25)»: Սակայն ոչ բոլոր քրիստոնյա գիտնականներն են համաձայն, որ «Բ Օրինաց 22։28-29» համարները պարզապես համաձայնեցված պոռնկություն են: Յուջին Հ. Մերիլը (1994) նշել է. «Առաջին հայացքից հաջորդ օրինակը՝ չնշանված աղջկա բռնաբարությունը, կարող է թվալ ավելի փոքր հանցագործություն, քան արդեն նկարագրվածները, բայց դա բոլորովին այդպես չէր: Սկզբում նա բռնեց (եբր.՝ tāpaś) նրան, ապա պառկեց (šākab) նրա հետ՝ բռնի, հարկադրական վարքագծի հստակ դեպք»:

Չնայած մեկնաբաններ, ինչպիսիք են Ջոն Գիլը (1746–63) և Չարլզ Էլիկոտը (1897), որոնք կարծում են, որ «Բ Օրինաց 22։28-29»-ը նկարագրում է որպես համաձայնեցված սեքս, հաճախ այն համեմատում են «Ելից 22։16–17-ի» հետ, վերջինս չի նշում, որ տղամարդը «բռնաբարել» է նրան, մինչդեռ «Բ Օրինաց 22։28-29»-ը դա անում է։

Տասներկուերորդ դարի ռաբբի և փիլիսոփա Մայմոնիդն ասել է, որ տղամարդու կողմից ուժի կիրառումը պահանջում է, որ նա ամուսնանա իր զոհի հետ և երբեք չբաժանվի նրանից.Յուրաքանչյուր օրիորդ ակնկալում է ամուսնանալ, հետևաբար, նրա գայթակղիչին պարզապես հրամայված է ամուսնանալ նրա հետ, քանի որ նա, անկասկած, ամենահարմար ամուսինն է նրա համար: Նա ավելի լավ կբուժի նրա վերքը և կփրկի նրա բնավորությունը, քան որևէ այլ ամուսին: Սակայն, եթե նա մերժվի նրա կամ նրա հոր կողմից, նա պետք է տա օժիտը (Ելք 22:16): Եթե նա բռնություն է կիրառում, նա պետք է ենթարկվի լրացուցիչ պատժի. «նա չի կարող նրան արձակել իր ողջ կյանքի ընթացքում» (Բ Օրինաց 22:29):

### Միջնադար և վաղ մոդեռն ժամանակաշրջան
Միջնադարյան Եվրոպայում «բռնաբարություն» տերմինը պատմական իմաստով երբեմն օգտագործվում էր որպես «առևանգել»՝ նկատի ունենալով փախուստը. կինը համաձայնություն էր տալիս առևանգվել իր սիրելի տղամարդու կողմից և այդպիսով խուսափում էր ծնողներից թույլտվություն խնդրել նրա հետ ամուսնանալու համար:

Ըստ Յոհաննա Շտիբերտի՝ չնշանված կանայք չէին կարող համաձայնություն տալ, ուստի բռնաբարությունը դարձել է տղամարդու գերազանցության հարց: Ըստ Ջոզեֆ Կարոյի կողմից հրեական օրենքի կոդիֆիկացիայի՝ Շուլխան Արուքի (1565)՝ աղջկան կամ նրա հորը, կախված տարիքից, տրվում է հնարավորություն պահանջել, որ տղամարդը ամուսնանա իր հետ:

### 19-րդ դար
1810 թվականի Ֆրանսիայի քրեական օրենսգրքի 357-րդ հոդվածը (չշփոթել 1804 թվականի Նապոլեոնյան օրենսգրքի հետ) պարունակում էր մի դրույթ, որ եթե տղամարդը «առևանգել» էր աղջկա և ամուսնացել նրա հետ, նա կարող էր քրեական հետապնդման ենթարկվել միայն այն դեպքում, եթե աղջկա ծնողները կամ օրինական խնամակալները նախապես պայմանավորվեին ամուսնությունը չեղյալ համարելու համար: Չնայած օրենքը չի պարունակում «բռնաբարություն» բառը, այն նկարագրվել է որպես «ամուսնացիր քո բռնաբարողի հետ» օրենք, որը, որոշ գիտնականների կարծիքով, պատասխանատու է այս երևույթի տարածման համար ՄԱՀԱ տարածաշրջանում՝ ֆրանսիական գաղութացման միջոցով: Այլընտրանքորեն, նմանատիպ օրենսդրություն տարածաշրջանում տարածվել է Օսմանյան կայսրության կողմից՝ հիմնվելով Հանաֆիական մազհաբի վրա, որը բացահայտորեն հիշատակում էր «բռնաբարությունը» առևանգման սցենարներում: Գիտնականները շարունակում են վիճել, թե որ օրենքներն են ծագել որից։

### 20-րդ և 21-րդ դարեր
ՄԱՀԱ-ի մի շարք երկրներում 20-րդ դարի կեսերին՝ անկախության ձեռքբերումից հետո ընդունված՝ բռնաբարողի հետ ամուսնանալու օրենքները փոխանցվել են տարբեր ավելի վաղ շրջաններից: Այս օրենքների ակունքները կարելի է գտնել նախկինում գոյություն ունեցող տեղական արաբական ավանդույթների, օսմանյան կայսերական օրենքների և եվրոպական (ֆրանսիական և բրիտանական) գաղութային օրենքների խառնուրդում: Ավանդաբար, կինը համարվում էր իր հոր սեփականությունը: Եթե նրան բռնաբարում էին, նա համարվում էր վնասված սեփականություն, «այնպես որ բռնաբարողը պետք է կամ վճարեր «փոխհատուցում», կամ ընդուներ վնասված իրերը» և ամուսնանար զոհի հետ: Ընտանիքին վճարելուց խուսափելու համար հանցագործը հաճախ ընտրում էր ամուսնանալ զոհի հետ, ով «բացարձակապես այլընտրանք չուներ, քան ամուսնանալ բռնաբարողի հետ և կյանքի մնացած մասն անցկացնել» նրա հետ: Այսպիսով, զոհն ավելի խիստ պատիժ էր ստանում, քան հարձակվողը: Ներկայումս Հնդկաստանի քրեական օրենսգիրքը «հստակեցնում է, որ բռնաբարության դեպքում ամուսնությունը չի հանդիսանում մեղքը ներում շնորհող գործոն»:

«Ամուսնացիր քեզ բռնաբարողի հետ» օրենքները տարածված էին ամբողջ աշխարհում մինչև 1970-ական թվականները: 20-րդ դարի վերջից ի վեր այս տեսակի օրենքները ավելի ու ավելի հաճախ են վիճարկվել և չեղյալ հայտարարվել մի շարք երկրներում:

1997 թվականին տասնհինգ լատինաամերիկյան երկրներ ունեին օրենքներ, որոնք արդարացնում էին բռնաբարողին, եթե նա առաջարկում էր ամուսնանալ զոհի հետ, և նա համաձայնվում էր։ Դրանք էին՝ Արգենտինան, Բրազիլիան, Չիլին, Կոլումբիան, Կոստա Ռիկան, Էկվադորը, Գվատեմալան, Հոնդուրասը, Նիկարագուան, Պանաման, Պերուն (1924 թվականից), Պարագվայը, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Ուրուգվայը և Վենեսուելան: Կոստա Ռիկան արդարացնում էր բռնաբարողին, եթե նա հայտնում էր զոհի հետ ամուսնանալու մտադրություն, նույնիսկ եթե նա չէր համաձայնվում: Պերուի օրենքը փոփոխվել է 1991 թվականին՝ խմբակային բռնաբարության գործով բոլոր համամեղադրյալներին արդարացնելու համար, եթե նրանցից որևէ մեկը ամուսնանում էր զոհի հետ։ 2017 թվականին այս բոլոր երկրները, բացառությամբ չորսի, վերջնականապես չեղյալ են հայտարարել այս օրենքները։ Կոլումբիան չեղյալ է հայտարարել իր օրենքը 1997 թվականին, Պերուն և Չիլին՝ 1999 թվականին, Բրազիլիան և Ուրուգվայը՝ 2005 թվականին, Նիկարագուան և Գվատեմալան՝ 2006 թվականին, Կոստա Ռիկան՝ 2007 թվականին, Պանաման՝ 2008 թվականին, Արգենտինան՝ 2012 թվականին, Էկվադորը՝ 2014 թվականին: Իտալիան նմանատիպ օրենքներ ուներ մինչև 1981 թվականը:

2017 թվականին Համաշխարհային բանկի խմբի զեկույցում նշվում էր, որ մնացել է 12 երկիր, որոնցում գործում են «ամուսնացիր քեզ բռնաբարողի հետ» օրենքները՝ Անգոլա, Բահրեյն, Հասարակածային Գվինեա, Էրիթրեա, Իրաք, Հորդանան (չեղյալ է հայտարարվել 2017 թվականի օգոստոսին), Լիբանան (չեղյալ է հայտարարվել 2017 թվականի հուլիսին), Լիբիա, Պաղեստին, Ֆիլիպիններ, Սիրիա և Թունիս (չեղյալ է հայտարարվել 2017 թվականի հուլիսին): Նույն թվականի հուլիսին «Ռոյթերս»-ի զեկույցում թվարկվել են նաև Ալժիրը, Քուվեյթը և Տաջիկստանը:

### Անօրինական շարունակական գոյություն
Բռնաբարության զոհերին իրենց բռնաբարողների հետ ամուսնացնելու պրակտիկան շարունակվում է որոշ երկրներում, որտեղ դա թույլատրող օրենքները վերացվել են կամ ի սկզբանե երբեք բացահայտորեն գոյություն չեն ունեցել: Եթովպիայում, առևանգմամբ ամուսնությունը շարունակում է տարածված մնալ, չնայած այն անօրինական է 2004 թվական նոր քրեական օրենսգրքով: Աֆղանստանում, չնայած պաշտոնապես օրենք չկա, «գործնականում հազվադեպ չէ, որ քրեական հետապնդումը դադարեցվի, եթե ամուսնությունն առաջարկվում է հանցագործի կամ նրա ընտանիքի կողմից»։ Աֆղանստանի նման, Սոմալիլենդում նույնպես նախկինում օրենքներ չեն եղել. սակայն, դեռևս հազվադեպ չէ, որ բռնաբարության զոհի ընտանիքը ճնշում գործադրի նրանց վրա՝ հանցագործի հետ ամուսնանալու համար։

## Տես նաև
*Բռնաբարության մշակույթ
*Բռնաբարության տեսակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ
Կատեգորիա:Իրավունք ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք