Երկաթե գվարդիայի մահվան ջոկատներ

1930-ական թվականներին Ռումինիայի «Երկաթե գվարդիայից» առանձնացան երեք նշանավոր մահվան ջոկատներ՝ «Նիկադորի», «Դեցեմվիրի» և «Ռեզբունետորի»։ Շարժառիթ ունենալով ֆաշիստական քաղաքական գաղափարախոսության և կրոնական-ազգայնական-միստիցիզմի համադրությունից, նրանք միջպատերազմյան շրջանում իրականացրին մի քանի բարձրաստիճան քաղաքական սպանություններ։

## Տեսական նախապատմություն
Մահը «Երկաթե գվարդիայի» գաղափարախոսության կենտրոնական մասն էր։ Նրա անդամներին, որոնք հայտնի էին որպես «Լեգեոնականներ», պաշտոնապես հորդորվում էր «գրկել մահը», եթե անհրաժեշտ լինի. գործնականում նրանք պետք է պատրաստ լինեին և՛ մահ պատճառել, և՛ գրկել այն, այլ կերպ ասած՝ պատրաստ լինեին սպանել իրենց քաղաքական թշնամիներին՝ իրենց կյանքը վտանգելով։ Այս «Լեգեոնականի մահը» լայնորեն մեծարվում էր։ Օրինակ, Գվարդիայի երիտասարդական թևի օգտագործած օրհներգի երկրորդ հատվածը հետևյալն է։

«Գվարդիան» իրեն դաշնակից էր համարում Ռումինական ուղղափառ եկեղեցու հետ, որն արգելում է սպանությունը։ Այնուամենայնիվ, «Գվարդիան» ուներ «մահ պարգևելու» գաղափարը արդարացնելու իր եղանակները (մի գաղափար, որը նրա հիմնադիր Կոռնելիու Կոդրեանուն երբեք լիովին չէր բացատրել, քանի որ նա հակված էր լակոնիկ հայտարարությունների)։

Կոդրեանուն նշում էր, որ հաշվի առնելով այն ընդդիմությունը, որին «Գվարդիան» բախվում էր պետության, այլ քաղաքական կուսակցությունների և լրատվամիջոցների կողմից, լեգեոնականները «որոշում էին կայացրել ընդունել մահը»։ «Մահվան ջոկատը» այս վճռականության արտահայտությունն է, որը կիսում էին երկրի բոլոր լեգեոնականները։ Սա նշանակում է, որ այդ երիտասարդները պատրաստ են ընդունել մահը։ Նրանք պատրաստ են առաջ շարժվել՝ անցնելով մահվան միջով»։ Նա առաջարկում էր, որ իրենց նպատակին հասնելու համար՝ «նոր Ռումինիա և ռումինական այս ազգի երկար սպասված վերածնունդը, որը մեր բոլոր ջանքերի, պայքարի և զոհաբերությունների նպատակն է», լեգեոնականները պատրաստ էին զոհաբերել իրենց, դառնալ նահատակներ իրենց երկրի համար։

Հենց 1936 թվականի ապրիլի 3-5-ը Տրգու Մուրեշում տեղի ունեցած Ուսանողների լեգեոնական գերակշռությամբ կոնգրեսի ժամանակ էին, որ պաշտոնապես հիմնադրվեցին մահվան ջոկատները։ Սակայն, դեռևս 1933 թվականի մայիսին լույս տեսած «Բույնի առաջնորդի ձեռնարկ»-ում Կոդրեանուն ուսուցանում էր. «Լեգեոնականը սիրում է մահը, քանզի նրա արյունը կամրապնդի ապագա լեգեոնական Ռումինիան»։ 1927 թվականին՝ «Գվարդիայի» ստեղծման պահին, նրա անդամները երդվում էին «ուժեղ լինել՝ խզելով բոլոր կապերը, որոնք մեզ կապում են երկրային բաների հետ... ծառայելով ռումինական ազգի և Խաչի գործին»։ Հրաժարվելով նյութական հարստությունից և վկայակոչելով Խաչը՝ լեգեոնականները նմանակում էին Քրիստոսին. նրանք հավատում էին, որ կմահանան ազգի համար, ինչպես նա էր մահացել՝ մարդկությանը փրկագնելու համար։ Վասիլե Մարինը, ով կարևոր ներդրումներ էր ունեցել լեգեոնականների ուսմունքի մեջ, ուժեղացրեց այս գաղափարը, երբ 1934 թվականին գովաբանեց «Նիկադորի» ջոկատին. «Երեք երիտասարդ ուսանողներ գործողություն են կատարել մի մեծ գործի ծառայության համար։ Դուք բոլորդ գիտեք, թե ինչ էր այդ գործողությունը։ Նրանց զոհաբերությունը ոգեշնչված էր մի մեծ գաղափարից։ Այն կատարվել է մեծ գաղափարի անունից։ Նրանք կատարեցին այս արարքը, և հիմա վճարում են դրա գինը»։

Լեգեոնականների համար քաղաքական թշնամու կամ դավաճան ընկերոջ սպանությունը նշանակում էր ինքնազոհողություն հանուն ավելի մեծ գործի. այսպիսով, քրիստոնեական կրոնը՝ ողորմության կրոնը, վերածվում էր սպանության գաղափարախոսության։ Նրանք ոգեշնչվում էին հենց Կոդրեանուից, ով Յոն Մոցայի հետ միասին պլանավորել էր մեծ թվով քաղաքական սպանություններ, և ով 1924 թվականի աշնանը սպանել էր ոստիկան Յաշում։ Այդ արարքի համար նրա դատավարության ժամանակ նա հայտարարեց. «հենց իմ հավատը և այս երկրի հանդեպ իմ սերն էին, որ առաջնորդում էին ինձ այս պայքարում, իմ արած ամեն ինչում։ Մենք երդվում ենք պայքարել մինչև վերջ»։ Նա արդարացվեց, ինչպես և Մոցան (ով յոթ անգամ կրակել էր Վերնիչեսկուի վրա՝ այն մարդու, ով բացահայտել էր սպանության դավադրությունը, թեև ոչ մահացու). երկուսն էլ հռչակվեցին հերոսներ։

Քանի որ սպանությունները իրենց հեղինակներին հերոսներ էին դարձնում, դրանք լեգեոնականների համար դարձան փնտրվող գործունեություն, և Կոդրեանուն ավելի էր գայթակղում նրանց. «Լեգեոնականների հաղթանակից հետո մենք կարտահերթ ատյան կհրավիրենք, որը կկոչվի դատելու պետական դավաճանության համար բոլոր նրանց, ովքեր, անտեսելով այս երկրի օրենքները, հալածել, բանտարկել կամ այլ կերպ վնաս են պատճառել լեգեոնականներին և նրանց ընտանիքներին ոչ ոք չի խուսափի դատաստանից»։ Կոդրեանուի նախկին տեղակալ Միհայ Ստելեսկուն, Լեգեոնը լքելուց հետո, հրապարակայնորեն մեղադրեց Կոդրեանուին երիտասարդ տղամարդկանց իր կարիերայի առաջխաղացման համար զոհաբերելու և «զանգվածների մանիպուլյացիայի» վրա հիմնված սպանության տեսակ մտածելու մեջ՝ ուրիշներին որպես մարդասպան օգտագործելով և նրանց թողնելով՝ դատի առաջ կանգնելու։

Բացի այդ, լեգեոնականները ոգեշնչված էին այն գաղափարով, որ ազգը ներառում է և՛ մեռածներին, և՛ կենդանի մարդկանց, ընդ որում նրա հերոսները, երբ նրանց էին կանչում, օգնում էին կենդանի մարդկանց: Նրանց գաղափարախոսության այս տարրը ներառում էր մահանալու գաղափարի իսկական միստիկա հանուն իր ազգի, քանի որ նրանք, ովքեր սպանվում էին իրենց պարտականությունները կատարելիս, ավտոմատ կերպով դառնում էին հերոսներ, որոնք կարող էին շարունակել աջակցել իրենց կենդանի ընկերների ձեռնարկումներին: Մահվան հանդեպ այս խանդավառությունը մղում էր Մոցային, ով մեկնել էր Իսպանիա՝ մահանալու Ռումինիայի համար, որպեսզի (ինչպես նա էր հավատում) իր երկիրը փրկագնվեր Աստծո աչքում, ինչպես նաև մահը մեծարող գրականության մեջ, որը ստեղծվել էր մտավորական էլիտայի այն հատվածի կողմից, որը ընկալունակ էր լեգեոնականների գաղափարներին՝ Միրչա Էլիադե, Ռադու Գիր, Կոնստանտին Նոյկա և ուրիշներ։

Լեգեոնականի մահը առատորեն կիրառվում էր։ Շատերն էին իրենց կյանքը տալիս՝ վստահ լինելով, որ շարժումը և ազգային գործը կամրապնդվեն. նրանք երբեք չէին վարանում սպանել նույն գաղափարի անունից։ Բացի ստորև քննարկվող երեք դեպքերից, «Երկաթե գվարդիայի» անդամները պատասխանատու էին 1940 թվականի նոյեմբերի 26-27-ի գիշերը համանուն բանտում տեղի ունեցած Ժիլավայի ջարդի համար, երբ սպանվեց 64 քաղբանտարկյալ, 46 սպա և պահակ, ինչպես նաև մի շարք ռազմական կալանավորներ. նույն գիշեր Նիկոլայե Յորգաի և Վիրջիլ Մաջեարուի սպանության. «Ազգային լեգեոնական պետության» ընթացքում տեղի ունեցած այլ սպանությունների. և «Լեգեոնականների ապստամբության» և Բուխարեստի ջարդի ժամանակ հարյուրավոր սպաների, քաղաքացիական անձանց և Բուխարեստի հրեաների մահվան համար։

## Նիկադորի
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nicadorii.jpg|մինի|Նիկադորիները դատի են տալիս
«Նիկադորի» ջոկատը սպանեց վարչապետ Իոն Գ. Դուկային Սինայա կայարանում 1933 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ժամը 22:00-ին։ Սա 1862 թվականին Բարբու Կատարջիուին գնդակահարելուց հետո Ռումինիայում տեղի ունեցած առաջին խոշոր քաղաքական սպանությունն էր։ «Նիկադորի»-ն սպանեց Դուկային, քանի որ նա 1933 թվականի ընտրական քարոզարշավի ընթացքում ձերբակալել էր հազարավոր լեգեոնականների, ինչի հետևանքով նաև 18 մարդ էր մահացել, և քանի որ նա թույլ էր տվել հրեաների ներգաղթի ավելացում՝ միաժամանակ արգելափակելով Առումանների ներգաղթը Դոբրուջա։ Նրանց անունը ստացվել էր խմբի անդամների անունների առաջին տառերից.

* Նիկոլաե Կոնստանտինեսկուն, ով կատարել է չորս մահացու կրակոցները, Բուխարեստի առևտրի ակադեմիայի ուսանող էր։
* Իոն Կարանիկան, ով առուման էր, ծնվել է 1903 թվականին Վերիայում։ Նա առևտուր է սովորել Սալոնիկում, իսկ հետո՝ Բուխարեստում։ Նա միացել է «Երկաթե գվարդիային» 1930 թվականին և պայքարել առումանների իրավունքների համար։
* Դորու Բելիմաչեն, ով նույնպես առուման էր, ծնվել է 1910 թվականին Մալովիշտայում՝ Բիտոլայի մոտ։ Նրա ընտանիքը Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հաստատվել է Բուխարեստում։ Նա ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի գրականության ֆակուլտետը. միևնույն ժամանակ հաճախել է իրավագիտության ֆակուլտետ, բայց չի ավարտել։

Անմիջապես ձերբակալված եռյակը դատապարտվեց ցմահ տաժանակիր աշխատանքի։ Բանտում գտնվելու ընթացքում Կարանիկան գիրք է գրել առումանների խնդիրների մասին, իսկ Բելիմաչեն, ի թիվս այլ աշխատությունների, գրել է «Revoluția fascistă» («Ֆաշիստական հեղափոխությունը»)։ Նրանք բոլորը սպանվեցին «Դեցեմվիրիի» և Կոդրեանուի հետ միասին 1938 թվականի նոյեմբերի 30-ին, երբ նրանց տեղափոխում էին Ժիլավա բանտ։

## Դեցեմվիրի
«Դեցեմվիրի» ջոկատը, որն այդպես էր կոչվում, քանի որ բաղկացած էր տասը հոգուց, ինչպես իր հին հռոմեական համարժեքը՝ «Դեցեմվիրի»-ն, 1936 թվականի հուլիսի 16-ին Միհայ Ստելեսկուին իր հիվանդանոցային մահճակալում գնդակահարեց 38-ից մինչև մոտ 200 անգամ։ Գնդակահարելուց հետո նրանք կտոր-կտոր արեցին նրան կացիններով և պարեցին զոհի մարմնի շուրջ։ Ստելեսկուի մահապատժին մասնակցողներից չորսը աստվածաբանության ուսանողներ էին։ Ստելեսկուն լքել էր «Երկաթե գվարդիան»՝ ստեղծելով մրցակից «Ռումինականության խաչակրաց արշավանքը» և մի շարք հրապարակային հարձակումներ սկսելով Կոդրեանուի դեմ։ Կոդրեանուն չէր կարող համակերպվել այս դավաճանության հետ, թեև և՛ ինքը, և՛ մարդասպանները (բավական անհավանականորեն) հերքում էին, որ ինքը գիտեր այդ պլանի մասին կամ համաձայնություն էր տվել դրան։

Ջոկատը ղեկավարում էր Իոն Կարատենասեն։ Մյուս անդամներն էին՝ Յոսիֆ Բոզենտանը, Շտեֆան Կուրկեն, Իոն Պելեն, Գրիգորե Իոն Ստատեն, Իոն Աթանասիուն, Գավրիլե Բոգդանը, Ռադու Վլադը, Շտեֆան Գեորգեսկուն և Իոն Տրանդաֆիրը։ Նրանք բոլորը ձերբակալվեցին և դատապարտվեցին ցմահ տաժանակիր աշխատանքի։ 1938 թվականի նոյեմբերի 30-ին, երբ նրանց տեղափոխում էին Ժիլավա բանտ, նրանք սպանվեցին «Նիկադորի» ջոկատի անդամների և Կոդրեանուի հետ միասին։

## Ռեզբունետորի՝ «Վրիժառուներ»
«Ռեզբունետորի»՝ «Վրիժառուներ» ջոկատը, սպանեց վարչապետ Արմանդ Կելինեսկուին 1939 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ Կելինեսկուն ներքին գործերի նախարարն էր Կոդրեանուի մահվան ժամանակ, ուստի որոշակի կապ ուներ դրա հետ։ Կոդրեանուի սպանությունից մի քանի ամիս անց թագավոր Կարոլ II-ի ոստիկանությունը բացահայտեց Կելինեսկուից վրեժխնդիր լինելու դավադրություն։ Կարոլը պատասխանեց՝ հրամայելով «Երկաթե գվարդիայի» անդամներին ձերբակալել և մահապատժի ենթարկել առանց դատավարության։ Ի կատար ածված մահապատիժների ճշգրիտ թիվը երբեք հայտնի չդարձավ. գնահատականները հասնում էին մինչև վեց հազարի։

Նույնիսկ մեկուսացված՝ նրանք շարունակում էին պայքարել ընդդեմ իշխանությունների։ Ի պատասխան՝ ինը երիտասարդ լեգեոնականներ դարանեցին Կելինեսկուին, երբ նա գնում էր աշխատանքի։ Նրանք էին.

* Միտի Դումիտրեսկու (Կոդրեանուի փաստաբանը)
* Իոն Իոնեսկու (ուսանող)
* Օվիդիու Իսայա (լուսանկարիչ)
* Իոն Մոլդովեանու (ուսանող)
* Գեորգե Պարասկիվեսկու (ուսանող)
* Չեզար Պոպեսկու (ուսանող)
* Մարին Ստենչուլեսկու (մեխանիկ)
* Տրայան Պոպեսկու (ուսանող)
* Իոն Վասիլիու (գծագրող)

Նրանք նրա մարմնի մեջ կրակեցին ավելի քան քսան փամփուշտ, սպանեցին նաև նրա վարորդին և վիրավորեցին թիկնապահին։ Հարձակվողները բռնվեցին հարձակման օրը՝ կեսգիշերից քիչ առաջ։ Թագավոր Կարոլի հրամանով նրանց տեղափոխեցին այն վայր, որտեղ նրանք սպանել էին վարչապետին։ Բանակի բեռնատար մեքենաներից ուժեղ լուսարձակները լուսավորեցին տարածքը, որպեսզի հավաքված ամբոխը կարողանա դիտել, թե ինչպես են ինը տղամարդկանց սպանում՝ կրակելով նրանց գլխին իրենց իսկ ատրճանակներով։ Մարմինները օրեր շարունակ թողնվեցին լույսերի տակ։ Նրանց վերևում կախված էր մի մեծ պաստառ, որի վրա գրված էր. «De acum înainte, aceasta va fi soarta trădătorilor de țară» («Այսուհետ սա կլինի նրանց ճակատագիրը, ովքեր դավաճանում են երկրին»)։ Զինվորներին և ոստիկաններին ազատություն տրվեց գործ ունենալ «Երկաթե գվարդիայի» բոլոր կասկածյալ անդամների հետ, և հազարավոր երիտասարդներ գնդակահարվեցին, կախաղան բարձրացվեցին հեռագրի կապերից կամ տանջանքների ենթարկվեցին մինչև մահ։ Մի քանի հարյուրը փախան Գերմանիա։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ
* Frantz, Douglas and Collins, Catherine, *Death on the Black Sea*, HarperCollins, New York, 2003
* Petreu, Marta, *An Infamous Past*, Ivan R. Dee, Chicago, 2005 (translation of *Un trecut deocheat*, Biblioteca Apostrof, 1999)

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կուսակցությունների մարտական կազմակերպություններ