open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պարիս

մինի|Պարիս, հեղինակ՝ Հերման Վիլհեմ Բիսեն
**Պարիս** (), Հոմերոսի «Իլիական» դյուցազներգության հերոս։ Տրոյայի Պրիամոս թագավորի և Հեկաբեի որդին։ Ծնվելուց հետո ծնողները նրան նետել են անտառի թավուտը (Իդա լեռան վրա), որովհետև ըստ պատգամախոսի գուշակության, նա դառնալու էր Տրոյայի կործանման պատճառը։ Սկզբում Պարիսին սնել է արջը, այնուհետև հովիվների խնամքի ներքո հասակ առնելով՝ կարգվել է թագավորական հովիվ։ Զևսի ընտրությամբ եղել է Հերա, Աթենաս և Աֆրոդիտե դիցուհիների միջև վեճի դատավորը, ոսկե կռվախնձորը տալով Աֆրոդիտեին՝ նրան ճանաչել է ամենագեղեցիկը։ Այնուհետև դիցուհին ամենուր հովանավորել է նրան, օգնել է առևանգել Հեղինեին (Սպարտայի Մենելայոս թագավորի կնոջը), որը և առիթ է ծառայել Տրոյական պատերազմի համար։ Պատերազմի վերջում Պարիսը սպանել է Աքիլլեսին, իսկ ինքը զոհվել Փիլոկտետեսի թունավոր նետից։ Անտիկ արվեստում Պարիսը պատկերված է որպես գեղեցիկ պատանի՝ փռյուգիական բնորոշ գդակով։ Պարիսի կերպարն արտացոլված է նաև նոր ժամանակների արվեստում (Լուկա Կրանախ, Պիտեր Պաուլ Ռուբենս, Անտուան Վատտո և այլն)։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Պարխար

**Պարխար**, **Պարխալ**, գյուղ Մեծ Հայքի Տայք նահանգում։ Հետագա Պարխար գավառի կենտրոնը, Պարխարի լեռների ստորոտին, Պարխար գետի ափին։ Ըստ Ղ․ Ինճիճյանի հնում եղել է քաղաք, հետագայում վերածվել է գյուղի (թուրքաբնակ)։

Պարխարը հայտնի է 10-րդ դարի տաճարով (շինարարությունը ավարտվել է 973-ին)։ Այն եռանավ բազիլիկ է, որի նավերը միմյանցից բաժանվում են չորս զույգ, վերևում կամարակապ հաստահեղույս մույթերով։ Միջին, բավական լայն նավը արևելքում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով, կողային նավերը՝ ուղղանկյուն ավանդատներով, որոնք միջնորմով բաժանվում են երկու մասի։ Միջին նավի արևմտյան կողմում մի ընդարձակ վերնահարկ է։ Երեք նավերն էլ թաղածածկ են՝ ուժեղացված թաղակիր կամարներով։ Ճակատները մշակված են վերձիգ համաչափություն ունեցող կամարաշարով։ Մուտքերը երեքն են՝ արևմուտքից, հարավից և հյուսիսից։ Արևմտյան և հարավային մուտքերի առջև ընդարձակ նախասրահներ են։ Միջին նավի վերնամասի սյուների միջև արտաքին պատերը տեղ–տեղ ծածկված են մոտավորապես 15-րդ դարի ներկով արված վրացերեն գրերով)։ Գտնվելով Թուրքիայի ներկա սահմաններում՝ Պարխարի տաճարը փոխարկվել է մզկիկիթի։

## Գրականություն
* Ատրպետ, Ճորոխի ավազանը, Վենետիկ, 1929։
* Մարության Տ․, Խորագույն Պարխարի տաճարի (X դ․) արևելյան ճակատը Հայք, Երևան, 1978։
* Такайшвили Е․, Археологическая экспедиция 1917 г․ в южные провинции Грузии, Тбилиси, 1952․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տայքի բնակավայրեր
Խուլիգանություն

մինի|Խուլիգանության դրսևորում ֆուտբոլային հանդիպման ժամանակ
**Խուլիգանություն**, հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություն, արտահայտվում է հասարակական կարգը կոպտորեն խախտելու, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու եղանակով։

Ցինիկորեն կամ առանձին հանդգնությամբ կատարված խուլիգանությունը, որն ուղեկցվում է իշխանության, հասարակական կարգի պահպանության պարտականությունները կատարող հասարակայնության ներկայացուցչին կամ հանցագործությունը խափանող քաղաքացիներին դիմադրելով՝ համարվում է չարամիտ։ Չարամիտ է համարվում նաև նախկինում խուլիգանությունյան համար դատապարտված անձի խուլիգանությունը։

Խուլիգանության առավել վտանգավոր տեսակը հրազենի կամ դանակի, կռփազենքի կամ այլ սառը զենքի և մարմնական վնասվածք հասցնելու համար հարմարեցրած այլ առարկաների գործադրմամբ (կամ գործադրման փորձով) կատարված արարքն է։

Խուլիգանության պակաս վտանգավոր տեսակը մանր խուլիգանություն է (զազրախոսություն, քաղաքացիների անթույլատրելի հետապնդում, հասարակական կարգն ու անդորրը խախտող գործողություններ), որի համար նախատեսվում է վարչական պատասխանատվություն։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Rm

**rm** ( բառից), օժանդակ ծրագիր UNIX–ում և UNIX-անման օպերացիոն համակարգերում, որն օգտագործվում է ֆայլային համակարգից ֆայլերի հեռացման համար։ Բանալիների, որոնք օգտագործվում եբ *rm*–ի հետ՝

* `-r`, հեռացնում է բոլոր ենթապանակները։ Այս բանալին անհրաժեշտ է, երբ հեռացվող ֆայլը պանակ է, նույնիսկ եթե այն դատարկ է։ Եթե հեռացվող ֆայլը պանակ չէ, ապա `-r` բանալին ոչ մի կերպ չի ազդում rm հրամանի վրա։
* `-i`, յուրաքանչյուր հեռացման գործողությունից առաջ հաստատման հարցում է տալիս։
* `-f`, չվերադարձնել սխալով կատարման կոդը, եթե սխալներն առաջացել են գոյություն չունեցող ֆայլերի պատճառով։ Հեռացման գործողության կիառման համար հաստատում չհարցել։

`rm`–ը հաճախ հանդիսանում է `rm -i` հրամանի հոմանիշ, այսինքն հրամանը ֆայլերի հեռացումից առաջ լռելյան հաստատման հարցում է տալիս, ինչը թույլ է տալիս կանխել դրանց պատահական հեռացումը։ Եթե օգտագործողին անհրաժեշտ է հեռացնել մեծ քանակությամբ ֆայլեր առանց գործողությունների հաստատման, ապա կարելի է չեղարկել `-i` բանալու գործողությունը `-f` բանալու ավելացմամբ։

## /–ի հեռացման պաշտպանություն
Sun ընկերությունը 2005 թ․–ին թողարկված Solaris 10–ում ներմուծեց "rm -rf /"–ից պաշտպանությունը։ Հրամանի կատարման ժամանակ համակարգն տեղեկացնում էր, որ /–ի հեռացումն արգելված է։ Շատ չանցած այդպիսի հնարավորություն ներմուծվեց նաև FreeBSD–ի rm հրամանում։ Այժմ GNU rm–ը չի կատարում "rm -rf /" հրամանը, եթե նշված չէ—no-preserve-root պարամետրը։ Այդպիսի պահվածքն ներմուծվել է GNU Core Utilities–ի 6.4 տարբերակում, որն թողարկվել է 2006 թ․

## Օգտագործման օրինակ
`rm -rf mydir` հրամանը առանց զգուշացման և առանց սխալ կատարման կոդի ռեկուրսիվորեն հեռացնում է mydir ֆայլը (կամ պանակը)։

Հաճախ, տարբեր կոնֆերանսների ժամանակ առավել փորձառու օգտագործողները, երբ ոչ այնքան փորձառու օգատագործողներն խնդրում են օգնել կամ խորհուրդ տալ այս կամ այն հարցում, առաջարկում են մուտքագրել հրամանի տողում  հրամանը, որը իր հերթին հեռացնում է հիմնական պանակի ամբողջ պարունակությունը։ Այս առիթով մի կատակ կա («Բերմինի փաթչ»), ըստ որի այս հրամանը համարվում է SCO Unix–ի հետ կապված ցանկացած խնդրի հեշտ և արագ միջոց։

## Տես նաև
* cp
* mv
* rmdir

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:UNIX-ի օժանդակ ծրագրերը
Խաչատուր Կանայան

**Խաչատուր Մկրտչի Կանայան** (), հայ մանկավարժ, լեզվաբան, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր (1967)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում (1896-1905)։ 1905-1921 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Երևանի, Իգդիրի, Թիֆլիսի դպրոցներում։ Դասախոսել է Երևանի համալսարանում (1934-1936), հայկական մանկավարժական (1934-1941, 1946-1949, 1969-1976), հայկական հեռակա մանկավարժական (1938-1941, 1946-1969, 1957 թվականից՝ հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ) ինստիտուտներում։

Հիմք է դրել հայ գրողների լեզվաոճի գիտական ուսումնասիրությանը։

Մասնակցել է Խորհրդային Հայաստանում անգրագիտության վերացման, դպրոցների ու բուհերի ուսումնական ծրագրերի, դասագրքերի (5-7-րդ դասարաններ) հրատարակման գործին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1961), Աբովյան 2 մեդալով (1969, 1972 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կանավերալի հրվանդան

**Կանավերալի հրվանդան** (, 1964-1973 թվականներին ՝ *Քենեդի հրվանդան*), ԱՄՆ-ում, Ֆլորիդա թերակղզու արևելքում։ Առաջացել է ավազային ցամաքալեզվակներից։

Կանավերալի հրվանդանում փորձարկվում է հրթիռային տեխնիկա, արձակվում են տիեզերանավեր։

## Գրականություն
* Osborne, Ray (2008). "Images of America: Cape Canaveral". Arcadia Publishing, USA. ISBN 978-0-7385-5327-6.

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հրվանդաններ
Կատեգորիա:Հրվանդաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆլորիդայի աշխարհագրություն
Խումուշկուրի

**Խումուշկուրի** կամ **Մարշանիխու** (աբխազերեն՝ Маршаниху, վրացերեն՝ ხუმუშქური), հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Գուլրիփշից 16 կմ արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 180 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով գյուղն ուներ 368 բնակիչ` հիմնականում հայեր, իսկ 1989 թվականին՝ 419 բնակիչ, կրկին հայեր։

Բնակչությունն զբաղվում է ծխախոտի, թեյի, եգիպտացորենի, դափնու, ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, շերամապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ հայկական միջնակարգ դպրոց, ակումբ-կինո և բուժկայան։

Գյուղը հիմնել են Օրդուից և շրջակա գյուղերից եկած հայերը, 1897 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Խունացած հանքանյութեր

**Խունացած հանքանյութեր**, միներալներ, որոնք պատկանում են տենանտիա (Cu12As4S12)-տետրաէդրիտ (Cu12Sb4S13) իզոմորֆ շարքին։ Խառնուրդների ձևով պարունակում են արծաթ, ցինկ, երկաթ, բիսմութ և այլն։

Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Բյուրեղները պատահում են տետրաէդրի ձևով։ Ավելի հաճախ խունացած հանքանյութերն առաջացնում են խիտ, հատիկավոր, ներփակումային ագրեգատներ։ Գույնը՝ պողպատի մոխրագույնից մինչև երկաթի սև։ Կարծրությունը՝ 3—4, խտությունը՝ 4400—5100 կգ/մ³։ Փայլը թարմ կտրվածքում՝ մետաղի, օդում խունացած հանքանյութերն արագ խամրում են, «խունանում» (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

Խունացած հանքանյութերն ինքնուրույն հանքավայրեր չեն առաջացնում, հանդիպում են տարբեր հիդրոթերմալ հանքավայրերում, սկառներում, պեգմատիտներում։ Խունացած հանքանյութերը սովորաբար ուղեկցում են խալկոպիրիտին, գալենիտին, սֆալերիտին, պիրիտին, քվարցին, բարիտին։ Պղնձի երկրորդական հանքանյութ են։

Հայտնի են Ռուսաստանում, Ղազախստանում, Հունգարիայում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում։ Հայաստանում կան Ղափանի պղնձի, Ախթալայի, Ղազմայի բազմամետաղային, Քաջարանի, Դաստակերտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրերում։

Կատեգորիա:Հանքարդյունաբերություն
Ֆիզիկական վարժություն

thumb|150px
**Ֆիզիկական վարժություն**, ֆիզիկական և ընդհանուր առողջության նպատակով անցկացվող վարժություն։ Այն իրականացվում է տարբեր պատճառներով, այդ թվում մկանների հզորացման, սրտանոթային համակարգի կամ քաշի կորստի կամ ավելացման նպատակներով։ Հաճախակի և կանոնավոր ֆիզիկական վարժությունները օգնում են կանխելու հիվանդություններ, որոնցից են օրինակ սրտանոթային հիվանդությունը, շաքարախը, գիրությունը և այլն։

## Կլասիֆիկացիա
Ֆիզիկական վարժությունները սովորաբար դասավորվում են երեք տեսակի, որոշակի ազդեցությունը, որը դրանք անում են մարդու մարմնին։
*Օրագիր պարապումները՝ որոշակի այստեղ մեծ խմբագրության մյուսներին առաջարկչոց։ Օրագիրի պարապումների նպատակը բարձրացնելն է կենդանի-արյամտային հաստատունությունը։ Այդպիսի օրագիր պարապումները ներառում են վազելը, հեծանվագռվածը, լողացումը, արագ ընթացումը, անցկացությունը, գերմնավազքը, ընթացադարձը, պարերը, տենիսի խաղը, անվճար վարժությունները եւ երկար հեռավորության վազքները։
*Անաերոբական վարժությունները, որոնք ներառում են հզորության վարժությունները, կարող են հզորացնել ու ավելացնել մկանային զանգվածը, այդպիսի վերաձևակերպումները բարելավում են ոսկերի խտությունը, էկվիլիբրիումը ու կոորդինացիան։ Հզորության վարժության օրինակներն են հարվածները, միջազգային քաշը, արագարագեցումները, կարատասերը, տակացվածությունները։ Անաերոբական վարժությունները նաեւ ներառում են հզորացման վարժությունները, ֆունկցիոնալ վարժությունները, եքսցենտրիկ վարժությունները, ինտերվալային վարժությունները, ցուրտառվածությունն վազազանցը, բարձր ինտենսիվության ինտերվալային վարժությունները, որոնք ավելացնում են կարճաժամկետ մկանային ուժը։ Ստացվում է, որ անաերոբական վարժությունների համար սովորաբար օգտագործվում են մարզատեսակները եւ ազատ քաշերը։
*Պարապավորացման վարժությունները թեցվում են եւ երկարացնում մկանները։ Այդպիսի շրջանաձևեր, ինչպիսիք են տարաստանդումը, աջակցում են մասնահարվածության չափազանցմանը եւ մկանային շարժականությանը Նպատակը բարձրացնելն է շարժականության միջակայքը, որը կարող է նվազեցնել վնասվածքի հավանականությունը։

Ֆիզիկական վարժությունները կարող են նաև ներառվում վարժությունները, որոնք կողմնորոշված են ճշգրիտությանը, ճկունությանը, ուժին ու արագությանը։

Վարժությունների տեսակները կարող են դասավորվել որպես դինամիկ կամ ստատիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Կատեգորիա:Սպորտ
Հունվեյբիններ

մինի|Կարմիր պահապանները Թիեն Անմընի հրապարակում (1966)

**Խունվեյպիններ** (չինարեն՝ 紅衛兵, կարմիր պահապաններ, կարմիրգվարդիականներ), 1966 թվականին Չինաստանում դպրոցականներից և ուսանողներից կազմված ջոկատների անդամներ, որոնց ծաոֆանների (խռովարարների) հետ օգտագործել է Մաո Ցզե Դունը՝ հակառակորդների դեմ պայքարելու համար։ 1968 թվականից խունվեյպինական շարժումն անկում է ապրել։

Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Խունգ

**Խունգ**, հայաբնակ գյուղ Իրանում, Սպահանի նահանգի Փերիա (Ֆերեյդան) գավառի Վարգաղ գավառակում, Լիշքուհ լեռան լանջին։

Հիմնադրել են 1604 թ.-ին շահ Աբբաս I-ի օրոք Արարատյան երկրից տեղահանված հայերը։ Բաղկացած է հին ու նոր թաղերից։ 1970 թ.-ին ուներ 65 տուն (470 բնակիչ)։ 1946 թ.-ին երեք ընտանիք ներգաղթել է Արևելյան Հայաստան։ 1978 թ.-ի դրությամբ կար եկեղեցի (Ս. Գևորգ, ուր պահվում է ձեռագիր Ավետարան)՝ կից դպրոցով։ Ունի երեք ջրաղաց։ Հողերը պատկանում են պարսիկ կալվածատերերին։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:1604 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խունկ

մինի|Օլիբանումային խեժ

**Խունկ**, խեժ, որ ստացվում է բուրսերազգիների (Burseraceae) ընտանիքի *Boswellia* ցեղին պատկանող ծառերի կողևից։ Անցյալում հայ եկեղեցականները խունկ են պատրաստել *Acorus calamus* սովորական խնկեղեգից։  Ըստ երկրորդ նշանակության **խունկը** տարբեր խեժերի (լատան, կնդրուկ, ստաշխն, հալվե, խունկ) հավաքական անվանումն է։ Այդ խեժերը պնդանալիս փոխարկվում են դեղնավուն կտորների, այրվելիս արձակում են բուրավետ հոտ, որը տալիս է հիմնականում բետա-բոսվելյան թթուն։ Պարունակում են բուսախեժեր, եթերային յուղեր և այլն։ Մասնակիորեն լուծվում է ջրում և օրգանական լուծիչներում, տաքացնելիս (առանց հեղուկ վիճակի անցնելու) գոլորշիանում է։
thumb|բետա-բոսվելյան թթվի բանաձևը

Խունկն օգտագործվել է ժողովրդական բժշկության մեջ (ունի հականեխիչ և բուժիչ հատկություններ), կրոնական ծեսերի ժամանակ։ Զոհաբերությունների գարշահոտությունը վերացնելու համար խնկարկել են նաև տաճարներում։ Մարդիկ հավատացել են, թե խնկահոտը հաճելի է աստվածներին։

Խունկի ծխումը քրիստոնեական եկեղեցին նվիրագործել է, որովհետև, ըստ Ավետարանի, Հիսուս Քրիստոսի թաղման հաջորդ օրը՝ այգուցին, գերեզմանին խունկ են վառել նրա անապական մարմինն օծելու համար (այստեղից՝ մահացածի շիրիմին խունկ ծխելու սովորույթը)։ Փոխաբերական իմաստով խորհրդանշում է անաղարտություն և մաքրություն։

Կատեգորիա:Խեժեր
Խունտա

**Խունտա** (` ժողով, ժողովրդական ժողով) զինվորականների խումբ, որն իշխանության է եկել բռնի ճանապարհով իրականացված հեղաշրջման արդյունքում և որպես կանոն իրականացնում է բռնապետական կառավարում` տեռորի ճանապարհով։ Իսպանախոս երկրներում այդպես են կոչվում նաև միավորումներն ու պետական մարմինները։ Սկզբնապես տերմինը ձևավորվել է Իսպանիայում և նշանակում է դաշինք, խորհրդատվական ժողով։ Մասնավորապես մինչև XVI դարը կիրառվել է կորտեսների հավաքների առնչությամբ։ 1808 թվականին աշխարհիկ և հոգևոր իշխանության ներկայացուցիչներից կազմված խունտան Իսպանիայի արքա ընտրեց Նապոլեոնի եղբայր Ժոզեֆ Բոնապարտին։ Սա հանգեցրեց հեղափոխության, որը ղեկավարում էին բազմաթիվ նահանգային խունտաներ։ Արդյունքում XIX—XX դարերում Իսպանիան ծվատող բազմաթիվ քաղաքացիական պատերազմների արդյունքում իշխանության էին գալիս ազատականների, արմատականների և այլ խունտաներ։ Այսօր տարբեր լեզուներում խունտան բառը ձեռք է բերել ընդհանրական իմաստ և օգտագործվում է ոչ միայն իսպանալեզու երկրների առնչությամբ, այլև բոլոր այն երկրների որտեղ զինված հեղափոխության արդյունքում հաստատվել է բռնապետություն։

Կատեգորիա:Ռազմական միավորներ և կազմավորումներ
Կատեգորիա:Իսպաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ավտորիտարիզմ
Խուռիներ

**Խուռիներ** (նաև խուրրիներ), հնագույն ժողովուրդներից մեկը Առաջավոր Ասիայում։ Մ. թ. ա. IV—III հազարամյակներում բնակվել են Հյուսիսային Միջագետքում, Հայկական լեռնաշխարհում և Անդրկովկասի հվ. շրջաններում։

alt=|մինի|ձախից|Խուռիական մշակույթի նմուշ

Մ.թ.ա. III—II հազարամյակներում տարածվել են Միջերկրականի արևելյան ափերը՝ մինչև Պաղեստին (այստեղ հայտնաբերել են Հայկական լեռնաշխարհի մշակույթի նման մշակույթ (այսպես կոչված, Կիրբեթ-Կերաքյան մշակույթ)), Եփրատի վերին հոսանքի շրջանը, ուր ապրել են խեթա-լուվիացիների հարևանությամբ, Ասորեստան և Բաբելոն։ Մ.թ.ա. XVI—XIII դդ. խուռիները Հյուսիսային Միջագետքում ստեղծել են Միտաննի պետությունը, որը էական դեր է խաղացել Առաջավոր Ասիայի քաղաքական և մշակութային կյանքում՝ սերտ հարաբերություն ունենալով Խեթական պետության, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Եգիպտոսի և Հայկական լեռնաշխարհի հետ։ Հայտնի է, որ ուրարտացիները աքքադացիների և խուռիների հետ պատկանել են արմենոիդ խմբին։ Նրանց բարեկամ ժողովուրդն են ուրարտացիները։

Խուռիների ազդեցությունը Հայկական լեռնաշխարհում արտահայտվում է Վանաձորի, Լճաշենի և Թռեղքի բրոնզեդարյան մշակույթում։ Միտաննիի անկումից հետո խուռիները առաջատար տեղ են գրավել մի շարք մանր պետություններում, այդ թվում՝ Հայկական լեռնաշխարհի հարավում և հնարավորություն կա, որ դա Շուբրիան էր։

## Գրականություն
* Խաչատրյան Ա., Հայաստանի սեպագրական շրջանի քննական պատմություն, Ե., 1933
* Вулстан, Дэвид. «Постройка вавилонской арфы», Ирак 30 (1968): 215–28
* Хачикян М. Л., Шумеро-хурритский словарь из Рас-Шамры как источник по хурритской диалектологии, «Вестник древной истории», 1975, № 3

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խուռիներ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի հին ժողովուրդներ
Կատեգորիա:Քաղաքակրթություններ
Խուրամյան շարժում

**Խուրամյան շարժում** կամ **[[Բաբեկ]]ի ապստամբություն,** Աբբասյան խալիֆայության դեմ Իրանի տարածքում ծագած մի շարք ապստամբությունների ընդհանուր անվանումը։

Խուրամյան շարժման գաղափարախոսությունը համարվում է մազդակյան ուսմունքի հետագա զարգացումը։ Խուրամյան շարժման մասնակիցներն ընդունել են երկու հիմնական հոգևոր ուժ՝ լույսն ու խավարը, բարին ու չարը, պայքարում էին խալիֆայության դեմ, թշնամի էին իսլամին, քարոզել են սոցիալական հավասարություն, ժխտել մասնավոր սեփականությունը և ձգտել են վերականգնել հին գյուղացիական ազատ համայնքը։

Բաբեկի ապստամբության հիմնական ուժը խուրամյան շարժման հետևորդներն էին՝ շահագործվող գյուղացիությանը և արհեստավորները, որոնք պայքարում էին արաբական խալիֆայության տիրապետության, ֆեոդալական շահագործման և իսլամի դեմ։ Բաբեկն ու նրա հետևորդները պահանջել են գույքային հավասարություն՝ հասարակության բոլոր անդամների համար։ Ապստամբությանը ժամանակավորապես հարել է նաև տեղական մանր ազնվականությունը, որը տուժել էր խալիֆայության տիրապետությունից։ 820-ական թվականներին Բաբեկը գրավել է Ատրպատականի մեծագույն մասը և հասել Խորասան (Արևմտյան Իրան)։ Ապստամբությունը շուտով ընդգրկել է կենտրոնական Իրանն ու Հայաստանի արևելյան գավառները (Սյունիք)։ Ապստամբների թիվը հասել է 300 հզ։

Շարժման վերելքի ժամանակ ֆեոդալները երբեմն վախից կամ իրենց իրավունքները պահպանելու մտահոգությամբ աջակցել են ապստամբներին։ Սակայն, երբ նրանց համար պարզ է դարձել ապստամբության դասակարգային բնույթը, լքել են և թշնամական դիրք բռնել նրա հանդեպ։ Ապստամբությունն անհաջողության է մատնվել։ 837 թվականին Բաբեկը փորձել է անցնել Բյուզանդիա, սակայն ֆեոդալները բռնել են նրան և հանձնել արաբական իշխանություններին։ Բաբեկը տարվել է Բաղդադ 838 թվականին, ծանր խոշտանգումներից հետո՝ քառատվել։ Բաբեկի ապստամբությունը ծանր հարված է հասցրել խալիֆայությանը, որի դեմ նրա ազդեցությամբ ընդվզել են խալիֆայության տիրապետության տակ գտնվող մյուս ժողովուրդները։

Շարժումը սկզբնավորվել է 755 թվականին՝ Հյուսիս-Արևելյան Իրանում։ Ամենախոշոր արտահայտություններն էին Մուքաննայի ապստամբությունը և Բաբեկի ապստամբությունը։ Վերջինս ուներ երկակի բնույթ։ Ապստամբները, արաբական զորքերի դեմ պայքարելուն զուգընթաց, ասպատակել են Հայաստանի Սյունիք և Արցախ նահանգները (միայն Գեղարքունի գավառում Բաբեկը կոտորել է 15 000 մարդ, ավերել Մաքենոց նշանավոր վանքը)։ Արցախի իշխան Սմբատի որդի Սահլը, այդ չարագործություններից վրդովված, 837 թվականին Հայաստան ապաստանած Բաբեկին հանձնել է Աֆշին զորավարին։

## Գրականություն
* Միխայել Ասորի, ժամանակագրութիւն, Երուսաղեմ, 1871, էջ 364—65
* Լեո, Երկ. ժող., հ. 2, Ե., 1967, էջ 414-24
* Томара M., Бебек, M., 1936
* Петрушевский И. П., К истории маздакитов в этоху посподства ислама, «Hapoды Азии и Африки» 1970, № 5

Կատեգորիա:Արաբական խալիֆայության պատերազմներ
Ասատուր Խուրշուդյան

**Ասատուր Աղաբեկի Խուրշուդյան** (), հայ իրավաբան, հեղափոխական շարժման մասնակից, 1920—1921 թթ.-ին՝ Կարմիր պարտիզան։

Ավարտել է համամիութենական իրավաբանական ինստիտուտը (1947)։ 1921—1931 թթ.-ին աշխատել է Գորիսում, ՀԿԿ Զանգեզուրի գավկոմում, Սիսիանի շրջսովետում։ 1931—1935 թթ.-ին Սիսիանում, Ամասիայում եղել է կուսշրջկոմի առաջին քարտուղար, 1939-1943, 1954—1966 թթ.-ին՝ ՀՍՍՀ Գերագույն դատարանի անդամ։ 1943—1952 թթ.-ին՝ ՀՍՍՀ Գերագույն դատարանի նախագահի տեղակալ։ 1931 թ.-ին ընտրվել է ՀԿ (բ) կ ԿԿ, ՀՍՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Մարլեն Խուցիև

**Մարլեն Մարտինի Խուցիև** (), ռուս կինոռեժիսոր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965)։

## Կենսագրություն
Մաառլեն Խուցիևը ծնվել է 1925 թվականին Թբիլիսիում։ 1950 թվականին ավարտել է Համամիութենական կինոինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 1959 թ.-ից աշխատում է «Մոսֆիլմ» ստուդիայում։ Առաջին գեղարվեստական ֆիլմը՝ «Գարունը Զարեչնայա փողոցում» (1956, Ֆ. Միրոների հետ)։ Խուցիևի հետագա՝ «Երկու Ֆեոդոր» (1959), «Ես քսան տարեկան եմ» (1965), «Հուլիսյան անձրև» (1967) ֆիլմերը շոշափում են հասարակական և բարոյական կարևոր հարցեր։ Արժանացել է համամիութենական և միջազգային կինոփառատոների մրցանակների։ Խուցիևը զբաղվել է նաև դերասանությամբ։ 1978 թվականին նկարահանվել է Պյոտր Տոդորովսկու «Տոնի օրը» ֆիլմում, որտեղ կատարել է Ռամզեսի դերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:1925 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Նիկա» կինեմատոգրաֆիական արվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիական արվեստների և գիտության ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կենդանիները պատերազմում (հուշարձան)

աջից|300 px
**Կենդանիները պատերազմում** (), հուշարձան Լոնդոնում, նվիրված բոլոր կենդանիներին, որոնք «ծառայել են և զոհվել բրիտանական և դաշնակցային զորքերում բոլոր ժամանակների պատերազմներում և կոնֆլիկտային իրավիճակներում»։ Հուշարձանը գտնվում է Brook Gate-ում, Park Lane խճուղու վրա։ Համալիրը բացվել է 2004 թվականի նոյեմբերի 24-ին Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Աննայի կողմից։

Հուշարձանի ստեղծման համար որպես ներշնչանք եղել է Ջիլի Կուպերի 1983 թվականին գրված «Կենդանիերը պատերազմում» գիրքը, իսկ կառուցելու համար ֆինանսական միջոցները հավաքվել են հատուկ ֆոնդի կողմից հավաքված 1 400 000 Ֆունտ ստերլինգով։

Հուշարձանի չափսերն են 16,8 մ X 17,7 մ, հեղինակը՝ Դեյվիդ Բեքհաուսն է։ Հուշարձանում քանդակված են 2 ջորի, ձի և շուն։

«Կենդանիները պատերազմում» հիմնական գրության տակ կան ևս 2 գրություն՝

Երկրորդ գրությունը այսպիսին է

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Official Animals In War Memorial Fund Website. 

Կատեգորիա:Կենդանիներին նվիրված հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ
Խուրջին

**Խուրջին**, երկու կից բաժիններից բաղկացած պարկ։ Լինում է մեծ (գրաստի վրա բարձելու) և փոքր (ուսապարկ)։ Գործվում է բրդյա կամ բամբակյա գունավոր թելերից, կապերտի հյուսվածքով, զարդարվում երկրաչափական, ոճավորված բուսական (կենաց ծառ, ծաղիկներ, տերևներ և այլն) և այլ նախշերով։ Բաժիններից յուրաքանչյուրի բերանը փակում են կաշվե, մետաղե կամ պարանից օղերի մեջ անցկացրած կապիչով։ Խուրջինն օգտագործել են Հայաստանի համարյա բոլոր շրջաններում (հատկապես՝ լեռնային)։ Այժմ գործածվում է հազվադեպ։

## Պատկերասրահ

Khourdjin (saddlebag).jpg|Խուրջին Շուշիի գորգերի թանգարանում
Խուրջին Շուշիի գորգերի թագարանում.jpg|Խուրջին Շուշիի գորգերի թանգարանում


## Տես նաև

* Շուլալ կարպետ

Կատեգորիա:Ուսապարկեր
Գեորգի Ծերեթելի (այլ կիրառումներ)

* Գեորգի Ծերեթելի, վրացի գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։
* Գեորգի Ծերեթելի, վրացի արևելագետ, սեմագետ-լեզվաբան։
Գեորգի Ծերեթելի (լեզվաբան)

**Գեորգի Ծերեթելի Վասիլի** ( ), վրացի արևելագետ, սեմագետ-լեզվաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1968), Իռլանդիայի ու Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ասիական ընկերության (1964) և Լեհաստանի արևելագիտական ընկերության (1966) պատվավոր անդամ։

Վրացագիտությանը, արաբագիտությանը, սեմագիտությանը և ուրարտագիտությանը նվիրված աշխատություններում Ծերեթելու եզրահանգումներն ստացել են միջազգային լայն ճանաչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Վրացի սեմագետներ
Կատեգորիա:Վրացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Իրակլի Ծերեթելի

**Իրակլի (Կակի) Գեորգիի Ծերեթելի** (, ), վրացի սոցիալ-դեմոկրատ, ռուսական քաղաքական գործիչ, մենշևիկ։ Գեորգի Ծերեթելու որդին։ Եղել է II Պետական դումայի պատգամավոր, սոցիալ-դեմոկրատական խմբակցության պարագլուխ, II Ինտերնացիոնալի Գործկոմի անդամ։ Հունիսերեքյան հեղաշրջումից հետո (1907) դատապարտվել է տաժանակրության։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Պետերբուրգ, դարձել մենշևիկների պարագլուխ։ Եղել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի I գումարման Գործկոմի անդամ, ժամանակավոր կառավարության փոստ-հեռագրի նախարար, Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխությունից հետո՝ հակախորհրդային բլոկի ղեկավար՝ Սահմանադիր ժողովում, և վրացական մենշևիկյան կառավարության անդամ։ 1921 թվականին վտարանդվել է արտասահման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1882 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Վրացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Վինսենթ Փրայս

**Վինսենթ Փրայս** (, ), ամերիկացի դերասան, որ շատ հայտնի էր իր ազդեցիկ ձայնով։ Նա նկարահանվել է հիմնականում կոմիկական և սարսափ ֆիլմերի մեջ։ Նրա հայտնի ֆիլմերից են Մկրատաձեռն Էդվարդը, Սարսափների կատակերգություն, Լորա և Ճանճը։

Վերջին ֆիլմը, որում նա նկարահանվել է, եղել է հենց «Մկրատաձեռն Էդվարդը» 1990 թվականին։ Մահացել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 25-ին 82 տարեկան հասակում թոքերի քաղցկեղի պատճառով։

## Ֆիլմեր <small>(անգլերեն անվանումներ)</small>
* 1939 The Private Lives of Elizabeth and Essex
* 1939 Tower of London
* 1940 Green Hell
* 1940 The Invisible Man Returns
* 1944 Wilson
* 1944 Laura
* 1945 Leave Her to Heaven
* 1946 Dragonwyck
* 1947 The Web
* 1948 The Three Musketeers
* 1949 Bagdad
* 1951 Adventures of Captain Fabian
* 1953 House of Wax
* 1956 The Ten Commandments
* 1956 Serenade
* 1958 The Fly
* 1959 The Return of the Fly
* 1959 House on Haunted Hill
* 1960 House of Usher/Fall of the House of Usher
* 1961 The Pit and the Pendulum
* 1962 Confessions of an Opium Eater
* 1962 Tales of Terror
* 1962 Tower of London
* 1963 The Raven
* 1963 The Haunted Palace
* 1964 The Tomb of Ligeia
* 1964 The Last Man on Earth
* 1964 The Comedy of Terrors
* 1964 The Masque of the Red Death
* 1968 Witchfinder General
* 1969 The Oblong Box
* 1969 The Trouble with Girls
* 1970 Scream and Scream Again
* 1970 Cry of the Banshee
* 1971 The Abominable Dr. Phibes
* 1972 Dr. Phibes Rises Again
* 1973 Theatre of Blood
* 1974 Madhouse
* 1980 The Monster Club
* 1982 Tim Burton’s Vincent
* 1983 House of the Long Shadows
* 1983 Making Michael Jackson’s Thriller
* 1986 The Great Mouse Detective/The Adventures Of The Great Mouse Detective
* 1987 The Whales of August
* 1988 Dead Heat
* 1989 Catchfire
* 1990 Edward Scissorhands
* 1990 Conversations with Vincent
* 1993 The Thief and the Cobbler

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1911 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ գրողներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 25 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Ծերուն Ծաղկող

**Ծերուն Ծաղկող** (XIV—XV դարեր), հայ գրիչ և մանրանկարիչ, Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Ծերուն Ծաղկողն ապրել և ստեղծագործել է XIV դարի 2-րդ կեսին և XV դարի սկզբին՝ Ոստան գյուղաքաղաքում։ Հոր անունը Ստեփանոս էր, մորը՝ Էլխաթուն։

Նկարչի կինը՝ Արղունը, օգնել է կոկելու ձեռագրերի թերթերը։ Ծերուն Ծաղկողի անվան հետ է կապվում Վասպուրականի մանրանկարչության ճյուղավորումներից մեկը՝ Ծերունյան դպրոցը։ Նրա մանրանկարներում առավել հատկանշականը հորինվածքների կառուցման, այսպես կոչված՝ իզոկեֆալային եղանակի (դեմքերի տեղադրումը միևնույն մակարդակի վրա) կիրառումն է և, հատկապես, կոնկրետացման ձգտումը, որ գալիս է ժողովրդական արվեստի պատկերացումներից ու առանձնահատկություններից։ Ծերուն Ծաղկողի աշխատանքներին բնորոշ են հստակ ու ավարտուն գծանկարը, պայծառ ու մաքուր գույները։

## Ձեռագրեր
Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվում են Ծերուն Ծաղկողի ընդօրինակած և պատկերազարդած հինգ ձեռագրեր՝ 
* Մատյան ողբերգության, 1390 թ., ձեռ. № 4938, 
* Ավետարան, 1391 թ., ձեռ. № 8772, 
* Մատյան ողբերգության, 1391 թ., ձեռ. № 1874, 
* Ճառընտիր, 1401 թ., ձեռ. № 4670, 
* Ավետարան, 1412 թ., ձեռ. № 4157

Նրա պատկերազարդած մեկ ձեռագիր (Ավետարան, 1395 թ.) գտնվում է Պետերբուրգում (Էրմիտաժ, vp 10.10)։

Նրա ձեռագրերից մի քանիսում կարելի է հանդիպել նրա ինքնադիմանկարներին, պատվիրատուների դիմանկարներին։ Հատուկ նշանակություն են ստանում Ծերունի կողմից կերտած հայ միջնադարյան բանաստեղծության փայլուն ներկայացուցիչ Գրիգոր Նարեկացու երկու դիմանկարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Սաղավարտ

մինի|Սարդուր Բ–ի սաղավարտը
**Սաղավարտ**, գլուխը պաշտպանող զրահ։

## Պատմություն
Փայտից, կեչու կեղևից, հյուսված ճյուղերից, կաշվից սաղավարտները երևան են եկել նախնադարյան ժամանակաշրջանում։ Մետաղյա (պղնձե և ոսկե) սաղավարտներ են գտնվել Ուրի (մ․թ․ա․ III հազարամյակ) թագավորական դամբարաններից։ Հին Եգիպտոսում զինվորները կրել են կաշվե և վուշե (երբեմն՝ մետաղյա վահանակներով)՝ կլոր, Բաբելոնում՝ պղնձե կամ բրոնզե՝ ցածր, Ասորեստանում՝ կոնաձև սաղավարտներ։ Հունաստանում բրոնզե սաղավարտներն ունեցել են բարձր կատարներ։ Հին Հռոմում ավելի ուշ․ օգտագործել են երկաթե սաղավարտներ։

## Սաղավարտները Հայկական լեռնաշխարհում
Հայկական լեռնաշխարհում բրոնզե առաջին սաղավարտները հայտնի են մ․թ․ա․ II հազարամյակից։ Լճաշենի բրոնզեդարյան դամբարաններից գտնվել են կիսաշրջանաձև, թասակատիպ, տարբեր տեսակի կատարներով բրոնզե սաղավարտներ, որոնք կրել են մարտակառքերին կանգնած զինվորները։ Ուրարտական բրոնզե սաղավարտը նույնպես կոնաձև էր և նման ասուրականին։ Ուրարտական արվեստի լավագույն ստեղծագործություններ են հատկապես Արգիշտի Ա-ի, Սարդուրի Բ-ի սաղավարտները, որոնք զարդարված են կենաց ծառի, աստվածությունների, վիշապների, առյուծների, մարտակառքերի և այլ քանդակապատկերներով։ Սաղավարտներ են պատկերված նաև ուրարտական այլ առարկաների (վահաններ, կապարճներ և այլն) վրա։ Ըստ Հերոդոտոսի, մատիենները, ալարոդիները, սայսպերները կրել են ճյուղերից հյուսված կամ փայտե սաղավարտներ։ Վաղ և միջնադարյան հայկական զորաբանակներում շարունակում էին գործածել սաղավարտներ։ Մատենագրական տեղեկությունների համաձայն, հայ մի շարք զորավարների սաղավարտները զարդարված են եղել առյուծի, վագրի, գայլի, վիշապի պատկերներով։
մինի|Առաջին համաշխարհային պատերազմի ֆրանսիական սաղավարտ։

## Սաղավարտները Եվրոպայում
Վաղ միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայում տարածված են եղել կիսակոնաձև, իսկ 13-րդ դարում երևան են եկել դիմակալներով սաղավարտները։ XIV-XVI դարերին բնորոշ են եղել գլուխն ամբողջապես ծածկող, վզի հովարաձև պահպանակով և դիմակալներով սաղավարտները։ 10-12-րդ դարերում Ռուսիայում գործածվել է հիմնականում սրածայր, վիզը և ուսերը պաշտպանող զրահացանցով սաղավարտներ։ 16-րդ դարում ծոծրակակալով, ականջակալով, քթակալով հովարավոր սաղավարտներ են կրել Արևմտյան Եվրոպայի հեծելազորայինները։ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ կռվող բանակներում գործածվել են պողպատե սաղավարտներ։ 20-րդ դարի սկզբից սաղավարտ են կոչվում նաև օդաչուների, տանկիստների, դահուկորդների պաշտպանական հատուկ գլխարկները։

Կատեգորիա:Անհատական պաշտպանության միջոցներ
Կատեգորիա:Գլխարկներ
ԽՄԿԿ ԿԿ կազմակերպական բյուրո

**ԽՄԿԿ ԿԿ կազմբյուրո** (, *Оргбюро*), Նախկին ԽՍՀՄ-ում ԽՄԿԿ կենտկոմի կազմակերպական բյուրո, կուսակցության Կենտրոնական Կոմիտեի (ԿԿ) գործադիր մարմին։

Ստեղծվել է 1919 թվականի հունվարին։ Ընտրվել է Կենտրոնական Կոմիտեի պլենումում։ ԿԿ-ի կազմբյուրոն զբաղվում էր կադրերի ընտրության և բաշխման, կուսակցական կազմակերպությունների հաստատման, պետական, արհմիութենական, երիտասարդական և այլ հասարակական կազմակերպությունների հետ կուսակցական մարմինների փոխհարաբերությունների կարգավորման և այլ հարցերով։ Սկզբնական շրջանում կազմված է եղել ԿԿ-ի 5 անդամից, 1921 թվականից նրա կազմը մեծացել է։

ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարից (1952) հետո Կենտրոնական Կոմիտեի կազմակերպական բյուրո չի ընտրվել։

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ
Ռոբերտ Վիտեկ

**Ռոբերտ Վիտեկ** (, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, «Սլովան» ակումբի և Սլովակիայի ազգային հավաքականի հարձակվող։ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների ժամանակ Սլովակիայի ազգային հավաքականի առաջին գոլի հեղինակն է։

## Կարիերա
### Ակումբային
Վիտեկն իր կարիերան սկսել է 1999 թվականին Բրատիսլավայի Սլովանում, որի կազմում 3 անգամ կարողացել է իր տեղը պահպանել երկրի առաջնության լավագույն եռյակում և 1 անգամ հասնել երկրի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ, սակայն ոչ մի մրցանակ չի կարողացել ստանալ այս թիմի կազմում։ 2003-2004 թթ. մրցաշրջանի սկզբում Վիտեկը տեղափոխվեց Գերմանիայի Երկրորդ Բունդեսլիգայում հանդես եկող «Նյուրնբերգ» ակումբ, որի կազմում էլ հենց առաջին իսկ մրցաշրջանում դուրս եկավ Առաջին Բունդեսլիգա։ 2006-2007 թթ. մրցաշրջանում Վիտեկը Նյուրնբերգի հետ կարողացավ նվաճել Գերմանիայի գավաթը, որը Վիտեկի համար դարձավ միակը այս թիմի կազմում։ Հաջորդ մրցաշրջանում Նյուրնբերգը կրկին դուրս մղվեց Առաջին Բունդեսլիգայից, որից հետո ֆուտբոլիստը տեղափոխվեց ֆրանսիական «Լիլ»։ Վիտեկը Լիլում անցկացրեց կես մրցաշրջան, որից հետո վարձավճարով տեղափոխվեց թուրքական «Անկարագյուջու»։

### Ազգային հավաքականի կազմում
Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում Վիտեկն անցկացրել է 78 հանդիպում, որոնց ընթացքում դարձել 23 գոլի հեղինակ։ Շատ ավելի հայտնի է իր կատարած 2 գոլերով, որոնք նա հեղինակել է 2010 թ. ՀԱՀ-ում անցկացված Աշխարհի առաջնության ժամանակ Իտալիայի ազգային հավաքականի դեմ խաղում, և որոնք սլովակներին բերեցին հաղթանակ գործող չեմպիոնների նկատմամբ խմբային փուլի այդ վճռորոշ խաղում (3։ 2)։

## Նվաճումներ
### Թիմային
* Սլովակիայի առաջնություն

Երկրորդ հորիզոնական - 2001 թ. («Սլովան», Բրատիսլավա)

Երրորդ հորիզոնական - 2000 թ., 2003 թ. («Սլովան», Բրատիսլավա)

* Սլովակիայի գավաթ

Եզրափակչի մասնակից - 2003 թ. («Սլովան», Բրատիսլավա)

* Երկրորդ Բունդեսլիգա

Հաղթող - 2004 թ. («Նյուրնբերգ», Գերմանիա)

* Գերմանիայի գավաթ

Հաղթող - 2007 թ. («Նյուրնբերգ», Գերմանիա)

### Անձնական
2010 թվականին ճանաչվել է Սլովակիայի տարվա ֆուտբոլիստ։

## Արտաքին հղումներ
* Ռոբերտ Վիտեկը www.losc.fr կայքում
* Ռոբերտ Վիտեկը www.lfp.fr կայքում
* Ռոբերտ Վիտեկը www.national-football-teams.com կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իստանբուլ Բաշակշեհիրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տրաբզոնսպորի ֆուտբոլիստներ
Ծեփում

**Ծեփում**, պլաստիկ փափուկ նյութերի (կավ, պլաստիլին, մեղրամոմ) զանգվածը կուտակելու կամ կտրատելու միջոցով քանդակ ստեղծելու եղանակ։ Ծեփումը քանդակագործի աշխատանքի գործընթացի նախնական փուլն է։ Ծեփման միջոցով պատրաստում են բնօրինակներ և էսքիզներ։ Այն գեղարվեստական ուսուցման սկզբնական ձևերից է (նաև՝ մանկապարտեզում, դպրոցում)։ Քանդակագործության, գրաֆիկայի և գեղանկարչության մեջ ծեփում (կամ մոդելում) ասելով հասկացվում Է նաև ծավալի և պլաստիկ ձևի արտահայտումը։

Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Կատեգորիա:Գրաֆիկա
Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Վիլլանովյան մշակույթ

մինի|Վիլլանովյան մշակույթի տարածման շրջանը
մինի|Երկու հատած կոների ձևով դիանոթ
**Վիլլանովյան մշակույթ**, վաղ երկաթի դարաշրջանի հնագիտ․ մշակույթ Հյուսիսային Իտալիայում (մ․ թ․ ա․ IX-VI դդ․)։ Անվանվել է Վիլլանովա գյուղի (Բոլոնիայի մոտ) անունով, որտեղ 1853-1855 թվականներին հայտնաբերվել են Վիլլանովյան մշակույթին բնորոշ հորակերպ դամբարաններ՝ դիակիզված թաղումներով։ Երկրաչափական նախշերով դիանոթներն ունեն երկու հատած կոների ձև։ Տարբերակվում են Վիլլանովյան մշակույթի 4 փուլ, որոնց հիման վրա հետազոտվում են բրոնզե առարկաների պատրաստման տեխնիկայի աստիճանական կատարելագործումը, երկաթի կիրառման աճը։ Վիլլանովյան մշակույթի ցեղերի հասարակարգը բնութագրվում է տոհմական հարաբերությունների քայքայմամբ, գույքային շերտավորման խորացմամբ, նահապետական ստրկության առկայությամբ։ Վիլլանովյան մշակույթի կրողների հարցը վերջնականապես պարզված չէ (ենթադրվում է, որ դրանք եղել են ումբրերը)։

Կատեգորիա:Երկաթի դարի Եվրոպա
Կատեգորիա:Բրոնզի դարի Եվրոպա
Կատեգորիա:Եվրոպայի հնագիտական մշակույթներ
Ծիածան (թերթ, Կ.Պոլիս)

**Ծիածան**, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1909-1910 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր՝ Ա. Սուրենյան։

## Գործունեություն
Լուսաբանել է մասնավորապես հայ ազգային կյանքը։ Հայկական լուրեր, ազգային կյանք, ազգային լուրեր բաժիններում մանրամասն տեղեկություններ է հաղորդել հատկապես Թուրքիայի հայերի քաղաքացիական դրության ու տնտեսական վիճակի մասին։ «Հայերը հանդեպ Ատանայի աղետին» հոդվածաշարով արձագանքել է 1909 թվականի Ադանայի հայկական կոտորածներին։ Լայն տեղ է հատկացրել Թուրքիայի քաղաքական և ներքին կյանքին [«Ժիոն թուրքերը (երիտթուրքերը) իրենց իսկական գույնով», «Սահմանադրական ազատության վտանգները» և այլն]։ «Ծիածան»ն անդրադարձել է նաև կրթության հարցերին։ Ունեցել է գրական բաժին։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ջուլիետ Մատինյան

**Ջուլիետ Ավետիքի Մատինյան** (), հայ դերասանուհի, ռեժիսոր և արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականի հունվարի 1-ին ՀԽՍՀ Կիրովականի շրջանի Մարգահովիտ գյուղում։ 1961 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ։

## Հեռուստաթատրոն
* Դերենիկ Դեմիրճյան, Վիգեն Չալդրանյան «Ջութակ և սրինգ» (ռեժ. Ջուլիետ Մատինյան, Հայկական հեռուստատեսություն, հեռուստաթատրոն), 1975։

## Գրքեր
# Գլոբուսն ու տղան 
# Մորենի 
# «ՈՍԿԵ ՃԱՆՃԸ» 
# «Ծիրանի մանուշակներ» 

## Քաղվածքներ
* Քամին նորից փոխեց բնավորությունը։
* Առանց միջնապատերի որքան տարածություններ կխառնվեն, որքան որոշակիություններ կանորոշանան։
* Սարսափը համախմբում է ցրված զգացմունքները։
* «В этой неопределённости жизни определённую толику радости удели мне, о ближний мой, ибо я отвечу тебе тем же... »

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կախովի համակարգեր

Կախովի համակարգերը՝ շինարարական մեխանիկայում, համակարգեր են (կրող կոնստրուկցիաներ), որոնց հիմնական, գլխավորապես թռիչքը ծածկող ճկուն տարրերն աշխատում են ձգման տակ։

Կախովի համակերգերի առանձնահատկություններն են՝ համեմատաբար փոքր կոշտությունը և արտաքին կամ ներքին տարահրումների առկայությունը։ Լինում են հարթ (միագոտի, բազմագոտի վանտային ֆերմաներ) և տարածական (մեմբրաններ, կախովի թաղանթներ)։ Հաշվարկային սխեմաներում կախոցի համակարգերը դիտարկվում են որպես ճկուն թելեր, հոդակապաձողային բազմանկյուններ կամ ճկուն թաղանթներ։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Պյոտր Կախովսկի

**Պյոտր Գրիգորևիչ Կախովսկի** (, ), ռուս հեղափոխական դեկաբրիստ։

Ծնվել է 1797 թ. Պրիոբրաժենսկ գյուղում, սովորել է Մոսկվայի համալսարանին կից գիշերօթիկ դպրոցում։ Սովորել է ռուսերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, պատմություն, աշխարհագրություն և մաթեմատիկա։

Զինվորական ծառայության անցել է 1816 թվականի մարտին։ Վատ պահվածքի համար 1816 թվականի դեկտեմբերին կորցրել է կոչումը, ստացել շարքային զինվորականի կոչում։ Եղել է Դեկաբրիստների Հյուսիսային ընկերության անդամ։ Կողմնակից է եղել Ռուսաստանում հանրապետական կարգին։ Մասնակցել է 1825 թվականի դեկտեմբերի 14-ի ապստամբությանը, պահանջել վճռական գործողություններ։ Ապստամբության ժամանակ մահացու վերք է հասցրել Պետերբուրգի գեներալ-նահանգապետ Միլորադովիչին։

Մահապատժի է ենթարկվել Պետրոպավլովյան ամրոցում։

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս դեկաբրիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Աբդալ (Շուշիի գավառ)

**Աբդալ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառում, Շուշի քաղաքի 20&nbsp;կմ հյուսիս-արևելք։

1907 թվականին ուներ 1315 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։ Զբաղվում էին անասնաբուծությամբ, կոլտնտեսությամբ և երկրագործությամբ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դյուլա Կալլայի

**Դյուլա Կալլայի** (, ), հունգարացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։

Ծնվել է 1910 թվականի հունիսի 1-ին։ 1931 թվականից Հունգարիայի կոմկուսի (ՀԿԿ) անդամ։ 1965-1967 թվականներին՝ ՀԺՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ, 1967-1971 թվականներին՝ ՀԺՀ Պետական ժողովի նախագահ։ 1971 թվականից Հայրենական ժողովրդական ճակատի համահունգարական խորհրդի նախագահն էր։

Մահացել է 1996 թվականի մարտի 12-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդարանի նախագահներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Աբդուլաբադ

**Աբդուլաբադ**, գյուղ Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։ Նախկինում գտնվելիս է եղել Երևանի պրովինցիայի Սարդարապատի մահալում։

1905 թ.-ին ուներ 415 բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Pearl

***Pearl***, Ջենիս Ջոփլինի չորրորդ ալբոմը, որն ձայնագրվել է պրոդյուսեր Փոլ Ռոթշիլդի կողմից 1970 թ․ սեպտեմբեր–հոկտեմբեր ամիսներին և թողարկվել է Columbia Records ընկերության կողմից 1971 թ․ փետրվարի 1–ին, երգչուհու մահից չորս ամիս անց։

## Ալբոմի մասին
Սկավառակը ստացավ քննադատների ամենաբարձր գնահատականները, հայտարարվեց որպես գլուխգործոց, երգչուհու լավագույն ալբոմ, սպիտակ բլյուզի լավագույն գործերից մեկը։ *Pearl*–ը զբաղեցրեց բարձր հորիզոնականներ զբաղեցրեց Billboard 200 ցուցակում։

## Ալբոմի երգացանկը
# «Move Over» (Janis Joplin) - 3։43
# «Cry Baby» (Jerry Ragovoy, Bert Berns) - 3։58
# «A Woman Left Lonely» (Dan Penn, Spooner Oldham) - 3։29
# «Half Moon» (John Hall, Johanna Hall) - 3։53
# «Buried Alive in the Blues» (Nick Gravenites) - 2։29
# «My Baby» (Jerry Ragovoy, Mort Shuman) - 3։26
# «Me and Bobby McGee» (Kris Kristofferson, Fred Foster) - 4։33
# «Mercedes Benz» (Janis Joplin, Bob Neuwirth, Michael McClure) - 1։48
# «Trust Me» (Bobby Womack) - 3։17
# «Get It While You Can» (Jerry Ragovoy, Mort Shuman) - 3։27

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Janis Joplin - վոկալ
* Clark Pierson - հարվածային գործիքներ, բեք–վոկալ
* Bobbye Hall
* Phil Badella - բեք–վոկալ
* Brad Campbell - բաս-կիթառ
* Ken Pearson
* Bobby Womack - ակուստիկ կիթառ
* Richard Bell - դաշնամուր
* Sandra Crouch
* John Till - կիթառ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Pearl–ը discogs.com կայքում

Կատեգորիա:1971 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Հետմահու ալբոմներ
Mv

**mv** ( բառից), օժանդակ ծրագիր UNIX–ում և UNIX-անման օպերացիոն համակարգերում, որն օգտագործվում է ֆայլերի տեղափոխման կամ անվանափոխման համար։

Օգտագործումը՝
* Եթե որպես արգումենտ տրված են երկու ֆայլերի անվանումներ, ապա առաջին ֆայլի անվանումը կփոխարինվի երկրորդով (կանվանափոխվի)։
 mv file1 file_1 անվանափոխում է ֆայլը
* Եթե վերջին արգումենտը գոյություն ունեցող պանակի անվանում է, ապա `mv`–ն տեղափոխում է տրված բոլոր ֆայլերը այդ պանակ։

 mv file ./dir/ տեղափոխում է 'file' ֆայլը 'dir/file'՝ ըստ ընթացիկ պանակի

Եթե վերջին արգումենտը պանակ չէ և արգումենտներում տրված են երկուսից ավել ֆայլեր, ապա կարտարծվի սխալի մասին հաղորդագրություն։

Բանալիների, որոնք օգտագործվում են *mv*–ի հետ՝

* `–f`, գործողություն կատարելիս հաստատում չի պահանջում
* `–i`, արտարծում է գործողությունների կատարման հաստատման հարցումը, երբ գոյություն ունի ֆայլ, որում կատարվում են անվանափոխում կամ տեղափոխում
* `––`, վերջացնում է բանալիների ցանկը։ Կիրառվում է այն ֆայլերի դեպքում, որոնց անվանումը սկսվում է `–` նշանով։

## Տես նաև
* cp
* rm

Կատեգորիա:UNIX-ի օժանդակ ծրագրերը
Աբդալանլու

**Աբդալանլու**, *Աբդալանլի*,  (), գյուղ Ռուսական կայսրության Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում, այնուհետև Ադրբեջանի Զանգելանի շրջանում։

1886 թվականին ուներ 145 ադրբեջանցի բնակիչ, 1907 թ.-ին՝ 212, 1986 թ.-ին՝ մոտ 500 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր երկրագործությամբ, անասնաբուծությամբ, այգեգործությամբ ու բանջարաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբդուլռահման

**Աբդուլռահման**, գյուղ Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում, այնուհետև Հայաստանի Անիի շրջանում։ Գտնվում է Մարալիկ քաղաքից մոտ 22&nbsp;կմ հարավ-արևմուտք՝ Խարկով գյուղի և Անիպեմզա ավանների միջև։

## Բնակչություն
Գյուղն ապաբնակեցվել է 1949 թ.-ին՝ բնակավայրերի խոշորացման հետևանքով։ Բնակիչները տեղափոխվել են Էջմիածնի շրջանի Բաղրամյան սովխոզ։

Մինչ 1949 թ.-ը գյուղ ուներ հետևյալ բնակչությունը.

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբդուլռահման (Տրապիզոնի գավառ)

**Աբդուլռահման**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Խորշատ գյուղի հովտում՝ Տրապիզոն-Գյումուշխանե ճանապարհի աջ կողմում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Աբդուհեր

**Աբդուհեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում, Խարբերդ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում էր ստորին հոսանքում։

Աբդուհեր գյուղը համանուն Աբդուհեր շրջանի կենտրոնն էր։ Գյուղն հայնտի էր իր հացահատիկներով։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Միխալ Դյուրիշ

**Միխալ Դյուրիշ** (, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, չեխական «Վիկտորիա» (Պլզեն) ակումբի հարձակվող։

## Կարիերա
### Ակումբային
Միխալ Դյուրիշի կարիերայի ընթացքում առաջին պրոֆեսիոնալ ակումբը, որի կազմում նա սկսեց հանդես գալ, դա Բանսկա-Բիստրիցայի «Դուկլա» ակումբն էր։ Հարձակվողի մեկնարկային հանդիպումը «Դուկլա» ակումբում կայացավ 2005 թ. նոյեմբերի 9-ին Սլովակիայի առաջնության ժամանակ, երբ թիմը մրցում էր «Ռուժոմբերոկ» ակումբի հետ։ Այդ խաղի ժամանակ Դյուրիշը 63-րդ րոպեին փոխարինեց Ռադեկ Բուկաչին։ Դուկլայի կազմում Դյուրիշն իր առաջին գոլը հեղինակել է 2007 թ. սեպտեմբերի 2-ին «Պետրժալկա» ակումբի դեմ խաղում։ Դուկլայի կազմում մասնակցել է նաև 2010-2011 թթ. Եվրոպայի լիգայի որակավորման փուլի խաղերում (2 խաղ, 1 գոլ)։ Դուկլայի կազմում Դյուրիշն անցկացրել է 5 մրցաշրջան՝ դառնալով 18 գոլի հեղինակ անցկացրած 114 հանդիպումներում։

2010 թ. օգոստոսին Դյուրիշը տեղափոխվեց չեխական «Վիկտորիա» (Պլզեն) ակումբ։ Վիկտորիայի կազմում նրա մեկնարկային հանդիպումը կայացավ 2010 թ. օգոստոսի 28-ին Չեխիայի առաջնության ժամանակ, երբ թիմը մրցում էր «Չեսկե-Բուդյովիցե» ակումբի հետ։ Վիկտորիայի կազմում Դյուրիշը կարողացավ դառնալ Չեխիայի չեմպիոն և մասնակցեց Չեմպիոնների լիգայի 2011-2012 թվականների մրցաշարին։ Հարձակվողը Չեմպիոնների լիգայի մրցաշարի խմբային փուլում անցկացրեց 6 հանդիպում և կարողացավ դառնալ գոլի հեղինակ 2011 թ. դեկտեմբերի 6-ին Միլանի հետ կայացած մրցավեճում։

### Ազգային հավաքականի կազմում
Միխալ Դյուրիշը հանդես է եկել Սլովակիայի մինչև 19 տարեկանների ազգային հավաքականի կազմում, երբ անց էր կացվում Եվրոպայի առաջնության որակավորման մրցաշարը։ Մինչև 2010 թ. հանդես է եկել Սլովակիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։ Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է 2012 թ. օգոստոսի 15-ին, երբ թիմը ընկերական հանդիպում էր անցկացնում Դանիայի ազգային հավաքականի հետ։ Դյուրիշն այդ հադիպման ժամանակ դուրս եկավ փոխարինման փոխարինելով Վլադիմիր Վայս Կրտսերին։

## Նվաճումներ
* Չեխիայի չեմպիոն - 2010-2011 թթ., 2012-2013 թթ.
* Չեխիայի առաջնության 3-րդ մրցանակակիր - 2011-2012 թթ.
* Չեխիայի սուպերգավաթակիր - 2011 թ.

## Արտաքին հղումներ
* Միխալ Դյուրիշը www.transfermarkt.co.uk կայքում
* Միխալ Դյուրիշը int.soccerway.com կայքում
* Միխալ Դյուրիշը ru.uefa.com կայքում
* Միխալ Դյուրիշը rus.worldfootball.net կայքում 
* Միխալ Դյուրիշը www.national-football-teams.com կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վիկտորիա Պլզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ