Իվա Տոգուրի

**Իվա (Այվա) Իկուկո Տոգուրի Դ՚Ակինո** (, ) ճապոնական ծագմամբ ամերիկացի ռադիոհաղորդավար, որն աշխատել է Տոկիոյի ռադիոյի անգլալեզու բաժնում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վարել է «The Zero Hour»  անգլալեզու հաղորդումը։ Իվան իրեն անվանել է «Որբ Էննի», բայց ճապոնացիների և ամերիկացիների շրջանում նա ստացել է «Տոկիոյի վարդ » մականունը, որն օգտագործվել է Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի ժամանակ ճապոնական եթերում հակաամերիկյան և ճապոնամետ պրոպագանդա իրականացնող ռադիոհաղորդավարներին նկարագրելու համար։

Ճապոնիայի պարտությունից հետո Տոգուրին ձերբակալվել է ամերիկյան զինվորականների կողմից և մոտ մեկ տարի մնացել բանտում, հետո ազատ է արձակվել։ ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը նրա ռադիոհաղորդումներում ոչ մի անօրինական կամ վտանգավոր բան չի գտել, սակայն, երբ վերջինս փորձել է վերադառնալ ԱՄՆ՝ ՀԴԲ-ն վերսկսել է իր հետաքննությունը և քրեական գործ է հարուցել դավաճանության մեղադրանքով։ ԱՄՆ դատախազությունը նրան մեղավոր է ճանաչել պետական դավաճանության ութ կետով (Իվան ինքն իրեն մեղավոր չի ճանաչել), իսկ դատարանը նրան դատապարտել է 10 տարվա ազատազրկման, որից Իվան կրել է վեցը։ Ավելի ուշ լրագրողների և պետական պաշտոնյաների հետաքննությունը պարզել է, որ մեղադրող կողմի հիմնական վկաները կեղծել են իրենց ցուցմունքները։ 1977 թվականին ԱՄՆ նախագահ Ջերալդ Ֆորդը նրան ներում է շնորհել։

## Վաղ կենսագրություն
Իվա Իկուկո Տոգուրին ծնվել է 1916 թվականի հուլիսի 4-ին Լոս Անջելեսում՝ ճապոնացի ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ջուն Տոգուրին մեկնել է Միացյալ Նահանգներ 1899 թվականին, իսկ մայրը՝ Ֆումին 1913 թվականին։ Իվան աղջիկ սկաուտ է եղել և մեծացել է որպես քրիստոնյա։ Սովորել է Մեխիկոյի և Սան Դիեգոյի դպրոցներում, իսկ ավելի ուշ վերադարձել է Լոս Անջելես, որտեղ սովորել է միջնակարգ դպրոցում։ 1940 թվականին ավարտել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի կենդանաբանություն բաժինը։ 1940 թվականին նախագահական ընտրություններում աջակցել է հանրապետական թեկնածուին։

1941 թվականի հուլիսի 5-ին Տոգուրին Սան Պեդրոյից մեկնել է Ճապոնիա՝ իր հիվանդ մորաքրոջը այցելելու համար։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը նրան տրամադրել է նույնականացման վկայական (), քանի որ Տոգուրին անձնագիր չի ունեցել։ Օգոստոսին Տոգուրին դիմել է ԱՄՆ փոխհյուպատոսին՝ անձնագիր ստանալու խնդրանքով։ Հարցումն ուղարկվել է Պետդեպարտամենտին, սակայն 1942 թվականին Փերլ Հարբորի վրա հարձակումից և Ճապոնիայի դեմ ԱՄՆ-ի պատերազմի սկսվելուց հետո հարցումը մերժվել է։

## The Zero Hour
ձախից|մինի|Տոգուրին 1944 թվականի դեկտեմբերին Տոկիոյի ռադիոյում
Շատ ամերիկացիներ, որոնք հայտնվել են Ճապոնական կայսրության տարածքում ստիպված են եղել հրաժարվել իրենց քաղաքացիությունից, սակայն Տոգուրին չի համաձայնվել դրան։ Նա ճանաչվել է որպես թշնամի պետության քաղաքացիական անձ և մերժվել է սննդի կտրոններում սպասարկում ստանալուց։ Սովից խուսափելու համար աշխատանքի է ընդունվել որպես ստենոգրաֆիստ ճապոնական լրատվական գործակալությունում, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել է Տոկիոյի ռադիո։

1943 թվականի նոյեմբերին ԱՄՆ-ի և հակահիտլերյան կոալիցիայի այլ երկրների գերեվարված քաղաքացիները ուղարկվել են հարկադիր աշխատանքի, իսկ Իվան ստիպված իրականացրել է ճապոնամետ և հակաամերիկյան քարոզչություն «Զրոյական ժամ» ռադիոհաղորդման մեջ, որը եղել է ավստրալական բանակի գերեվարված մայոր Չարլզ Կուզենսի հսկողության ներքո, որը նախկինում աշխատել է ռադիոյում և գերեվարվել է Սինգապուրի մոտ գտնվող շրջանում։ Կուզենսի հետ միասին աշխատել է ԱՄՆ բանակի կապիտան Ուոլաս Ինսի և Ֆիլիպինների բանակի լեյտենանտ Նորմանդո Իլդեֆոնսոյի (Նորման) Ռեյեսի հետ։ Տոգուրին գաղտնի կերպով սնունդ է տարել բանտային ճամբարի բանտարկյալներին, որտեղ բանտարկված են եղել նաև Ինսը և Քուզենսը, ինչի արդյունքում նա շահել է նրանց վստահությունը։ Նա հրաժարվել է կարդալ հակաամերիկյան հաղորդագրություններ, բայց Կուզենսը և Ինսը խոստացել են, որ կկազմեն այնպիսի տեքստեր, որոնցում ոչինչ չի հայտարարվի Միացյալ Նահանգների դեմ, իսկ Իվայի կարդացած տեքստերում հակաամերիկյան ոչինչ չի հայտնաբերվել։ 1943 թվականի նոյեմբերին Իվան և Կուզենսը մի քանի փորձ են արել ճապոնական քարոզչությունը ծիծաղի առարկայի վերածելու համար, ինչից հետո Իվան սկսել է անհեթեթություն ասել եթերում («Ես արևի այն շողն եմ, որի կոկորդը հոժարակամ կկտրեն մեր ընկերները, ավելի ճիշտ թշնամիները»), սակայն ոչ ոք ռադիոեթերին այդպես էլ լուրջ չի վերաբերվել։
մինի|Վավերագրական ֆիլմ Իվա Տոգուրի Դ'Աքվինոյի և ճապոնամետ քարոզչության մասին
Տոգուրին մասնակցել է կատակերգական սքեթչների և վարել երաժշտական հաղորդումներ, բայց երբեք ելույթ չի ունեցել ծրագրի հիմնական դրվագներում՝ սահմանափակվելով ընդամենը երկու կամ երեք րոպեով։ Նա ամսական վաստակել է մոտ 150 իեն (այն ժամանակ՝ 7 ԱՄՆ դոլար), բայց գումարի մի մասը ծախսել է ռազմագերիների համար սնունդ գնելու վրա։ Իր հաղորդումներում նա բազմիցս դիմել է ամերիկացիներին՝ նվագելով ամերիկյան երաժշտություն և օգտագործելով ամերիկյան ժարգոնային բառեր։ Այնուամենայնիվ 1943 թվականի ամառվանից ամերիկացիների և նրանց դաշնակիցների շրջանում լուրեր են պտտվել մի խումբ ամերիկուհիների մասին, որոնք հակաամերիկյան քարոզչություն են իրականացնում և ռազմաճակատում զինվորների և սպաների «ուղեղների լվացում» են կատարում, այդ ամենը ստացել է «Տոկիոյի վարդ» անվանումը։ Իվա Տոգուրիի կամ որևէ մեկի մասնակցության մասին հստակ ապացույց չի եղել։ Ընդհանուր առմամբ, Իվան վարել է «Զրոյական ժամ» հեռուստառադիայի մոտ 340 թողարկում, որտեղ նա իր համար վերցրել է «Էնն» մականունը (*Ann*, որպես անգլերեն «*Announcer» (*հաղորդավար) բառի կրճատ տարբերակ) կամ «Որբ Էննի» (), կոմիքսների հերոսուհու անունով։

## Հետպատերազմյան դատավարություն
### Ձերբակալություն
մինի|Տոգուրին 1945 թվականի սեպտեմբերին հարցազրույց է տալիս լրագրողներին
Ճապոնիայի նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո Cosmopolitan ամսագրի թղթակից Հարրի Բրունդիջը և International News Service-ի լրագրող Քլարկ Լին Իվա Տոգուրիին առաջարկել են 2000 դոլար (ահռելի գումար այն ժամանակվա համար) բացառիկ հարցազրույցի դիմաց։ Տոգուրին համաձայնել է գնալ տուն և վաստակել օրվա հացը, սակայն փոխարենը ձերբակալվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Յոկոհամայում։ Բրունդիջը հրաժարվել է վճարել հարցազրույցի համար և փորձել է վաճառել այն Տոգուրիի խոստովանության քողի տակ և միայն մեկ տարի անց նա ազատ է արձակվել։ ՀԴԲ-ն և Դուգլաս Մակարթուրը չեն կարողացել ճապոնացիների և Տոգուրիի համագործակցության ապացույցներ գտնել, ինչից հետո ամերիկացի և ավստրալիացի հեղինակները նույնպես հերքել են իրենց գործընկերոջ և ճապոնացիների միջև համագործակցության մասին լուրերը։

Ըստ ՀԴԲ-ի պաշտոնական կայքի՝ հետաքննությունը տևել է հինգ տարի և ԱՄՆ բանակի կազմում գտնվող հարյուրավոր անձինք, որոնք մասնակցել են ճապոնացիների դեմ պատերազմին հետաքննվել են, ստուգվել են ճապոնական բազմաթիվ փաստաթղթեր և լսվել Դ'Աքվինոյի ելույթների ձայնագրությունները։ Հակահետախուզության կորպուսը նույնպես չի կարողացել հաստատել որևէ բան, որը կարող էր Իվային դատապարտել հանցավոր գործունեության համար։ Իվան ԱՄՆ վերադառնալու թույլտվություն է խնդրել՝ իր երեխային ԱՄՆ-ում ծննդաբերելու համար, սակայն ռադիոհաղորդավար Ուոլթեր Վինչելը խանգարել է այդ պրոցեսին։ Իվայի երեխան ծնվել է Ճապոնիայում, սակայն մի քանի օր անց մահացել է։ 1948 թվականին Իվան ձերբակալվել է և տեղափոխվել Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ դաշնային դատախազները նրան մեղադրել են պատերազմի ժամանակ Կայսերական Ճապոնիայի կառավարության հետ համագործակցության մեջ։

### Դատավարություն
մինի|ՀԴԲ-ի հարցաքննության զեկույց
1948 թվականի հուլիսի 5-ին սկսվել են Տոգուրիի գործով լսումները և նրան մեղադրել են դավաճանության մեջ՝ ութ կետով։ Լսումները տեղի են ունեցել Սան Ֆրանցիսկոյի դաշնային դատարանում։ Այս իրադարձությունը դարձել է ԱՄՆ պատմության մեջ այն ժամանակ ամենաթանկն ու ամենաերկարը։ Իվայի շահերը պաշտպանել է Ուեյն Մորտիմեր Քոլինսը, որը դատարանում բազմիցս պաշտպանել է Ճապոնիայի քաղաքացիներին։ Թեոդոր Տամբան ներգրավվել է այդ գործում՝ դառնալով Տոգուրիի մտերիմ ընկերը։

1949 թվականի սեպտեմբերի 29-ին դատարանն ի վերջո, մեղավոր է ճանաչել Տոգուրիին միայն մեկ կետով։ 1944 թվականի հոկտեմբերին Տոգուրին եթերում հայտարարել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի կորուստների մասին։ Դատավճիռը 10 տարվա ազատազրկում է եղել և 10 հազար դոլար տուգանք։ Քոլինզը հայտարարել է, որ Տոգուրին մեղավոր է ճանաչվել առանց նրա դեմ որևէ ապացույցի։ Նա իր պատիժը կրել է Արևմտյան Վիրջինիա նահանգի Ալդերսոն նահանգի կանանց բանտում։ 6 տարի 2 ամիս անց՝ 1956 թվականի հունվարի 28-ին նա պայմանականորեն վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և տեղափոխվել է Չիկագո։ ՀԴԲ-ն հաստատել է, որ Հարի Բրունդիջը և Հիրոմու Յագին՝ մեղադրական կողմի վկաները ստել են դատավարության ժամանակ, բայց չեն կարողացել հետապնդել որևէ մեկին սուտ վկայության համար։

## Նախագահական ներում
Տոգուրիի գործը չափազանց բարդ է ստացվել։ Երդվյալ ատենակալները կասկածի տակ են դրել նման որոշումը։ Օրինակ՝ գլխավոր դատախազի հատուկ օգնական Թոմ Դևուլֆը բազմիցս ներգրավված է եղել ռադիոյի քարոզչության հետ կապված գործերում և ի վերջո պահանջել է վերանայել Տոգուրիի գործը, վերջինս անգամ ելույթ է ունեցել այդ կապակցությամբ հուլիսի 4-ին։ Այնուամենայնիվ Դևուլֆը բախվել է մի շարք նոր խնդիրների հետ՝ դատապարտումից հետո Հիրոմու Յագին խոստովանել է, որ դատարանում ստել է։ 1976 թվականին Ռոն Յեյթսի կողմից «Chicago Tribune»-ում անցկացրած հետաքննությունը պարզել է, որ մեղադրող կողմի վկաներ Կենկիչի Օկին և Ջորջ Միցուշիոն, որոնք ներկայացրել են Տոգուրիի դեմ հիմնական մեղադրանքներ՝ դատավարության ժամանակ միտումնավոր ստել են։ ՀԴԲ-ն և ԱՄՆ օկուպացիոն ոստիկանությունը ստիպել են նրանց երկու ամիս անգիր անել իրենց ցուցմունքները։ Սպառնալով նրանց դատի տալ ձախողման դեպքում։ Ճշմարտությունը բացահայտվել է նաև 60 րոպե հաղորդման մեջ՝ Մորլի Սաֆերի զեկույցում։

Հիմնվելով նոր բացահայտված հանգամանքների վրա՝ 1977 թվականին Ջերալդ Ֆորդը հրամանագիր է ստորագրել Իվա Տոգուրիին ընդմիշտ ներում շնորհելու և նրան արդարացնելու վերաբերյալ: 1977 թվականի հունվարի 19-ին՝ Սպիտակ տանը գտնվելու վերջին օրը, այս հրամանագիրը ուժի մեջ է մտել։ Օրինաձևը միաձայն պաշտպանել են Կալիֆորնիայի օրենսդիր մարմինը, Ամերիկայում ճապոնացի քաղաքացիների լիգան, Կալիֆոռնիայի սենատոր Սեմյուել Հայակավան։  Վերականգնվել է նաև Տոգուրիի ԱՄՆ քաղաքացիությունը։

## Մահ
2006 թվականի հունվարի 15-ին Տոգուրին արժանացել է Էդվարդ Հերլիհիի մրցանակի՝ իր «աննկուն ոգու, հայրենիքի հանդեպ սիրո և ամերիկացիներին ծառայելու քաջության օրինակի համար»։ Կենսագիրներից մեկը Տոգուրիի կյանքում այս օրն անվանել է ամենահիշարժանը նրա կյանքում։ Մահացել է սեպտեմբերի 26-ին՝ Չիկագոյում։

## Տես նաև
* Ուիլյամ Ջոյս
* Էզրա Փաունդ
* Պելեմ Գրենվիլ Վուդհաուս

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* EarthStation1: Orphan Ann Broadcast Audio
* Mug shots of D’Aquino

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Ճապոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Քարոզչությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ