Ամառային օլիմպիական խաղեր 1912

**V [[ամառային օլիմպիական խաղեր]]** (, , ; պաշտոնական անվանումը՝ **V Օլիմպիադայի Խաղեր**) անցկացվել Է Ստոկհոլմում (Շվեդիա) 1912 թվականի հուլիսի 6-ից 27-ը։

## Օլիմպիադայի մայրաքաղաքի ընտրություն
thumb|200px|left |Ստոկհոլմի մարզադաշտ, ստանդարտ 400 մետրի փոխարեն, ուղու երկարությունը 19 մ 67 սմ-ով ավելի կարճ էր
Շվեդիան խնդրել է իր մոտ անցկացնել խաղերը Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի ստեղծման պահից, այսինքն՝ 1894 թվականից։ 1904 թվականին Բեռլինում կայացած ՄՕԿ-ի նստաշրջանում Ստոկհոլմը ընտրվեց 1912 թվականի Խաղերի մայրաքաղաք։

## Մրցումների կազմակերպում
Օլիմպիական խաղերի ժամանակաչափման համար օգտագործվել է շվեդ ինժեներ Ռ. Կառլստեդի համակարգը՝ վայրկյանաչափերի ավտոմատ գործարկմամբ (էլեկտրամագնիսների միջոցով) էլեկտրական ազդանշանով մեկնարկային ատրճանակից լարերի միջոցով։ Էլեկտրական միացումում ներառվել է նաև վերջնագծում գտնվող տեսախցիկը, որի փակոցը գործարկվել է դատավորի կամ ժամանակագրողի կողմից վայրկյանաչափերից մեկը կանգնեցնելիս։

ՄՕԿ-ի նստաշրջանում, որը տեղի է ունեցել 1906 թվականին Փարիզում, որոշում է կայացվել, հետևելով հին ավանդույթին, օլիմպիական խաղերում անցկացնել արվեստի մրցույթ։ Առաջին անգամ նման մրցույթ է կազմակերպվել Ստոկհոլմում։ Մրցույթին ներկայացված ճարտարապետության, գեղանկարչության, քանդակագործության, երաժշտության և գրականության ստեղծագործությունները նվիրված էին օլիմպիական շարժմանը։

## Անդամներ
thumb|290px|right|Օլիմպիական խաղերի մասնակից-երկրներ<br>
<font color="1e90ff">'''Երկնագույն'''</font> = Մասնակցում են առաջին անգամ <br>
<font color="00ff7f">'''Կանաչ'''</font> = Առաջին անգամ չէ, որ մասնակցում են<br>
<font color="ababab">'''Մոխրագույն'''</font> = Չմասնակցող<br>
<font color="ffff00">'''Դեղին'''</font> = Ստոկհոլմ

Ֆինլանդիան և Իսլանդիան համապատասխանաբար մտնում էին Ռուսաստանի կայսրության և Դանիայի կազմի մեջ, բայց կազմեցին իրենց անկախ թիմերը։ Օլիմպիադային առաջին անգամ մասնակցել են հինգ երկրներ (Եգիպտոս, Լյուքսեմբուրգ, Պորտուգալիա, Սերբիա և Ճապոնիա)։ Առաջին անգամ մասնակցող 6-րդ թիմը Իսլանդիայի թիմն էր։

* Ավստրալազիա
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Օլիմպիական մարզաձևեր
* 30px Ակադեմիական թիավարություն
* 30px Ըմբշամարտ
* 30px Հեծանվային սպորտ
* 30px Ջրագնդակ
* 30px Ձիասպորտ
* 30px Աթլետիկա
* 30px Առագաստային սպորտ
* 30px  Պարանի ձգում
* 30px Լող
* 30px Ջրացատկ
* 30px Ժամանակակից հնգամարտ
* 30px Սպորտային մարմնամարզություն
* 30px Հրաձգային սպորտ
* 30px Թենիս
* 30px Սուսերամարտ
* 30px Ֆուտբոլ

## Ցուցադրական (ցուցահանդեսային) մրցույթներ
right|thumb|
Մարմնամարզիկների և մարմնամարզության ցուցադրական ծրագրերը 1912 թվականի Օլիմպիական խաղերում
***Մարմնամարզական խմբային կամայական ծրագրեր**

Այս մրցաձևի շրջանակներում իրենց ծրագրերն են ցուցադրել չորս տղամարդկանց (Հունգարիա, Դանիա, Ռուսաստան, Շվեդիա) և չորս կանանց (Դանիա, Նորվեգիա, Ֆինլանդիա, Շվեդիա) թիմեր։

Սանկտ Պետերբուրգի գլխավոր մարմնամարզական-սուսերամարտի դպրոցի սպաներից կազմված ռուսական թիմը, որը միակն է բոլոր ելույթ ունեցող թիմերից, պարգևատրվել է **«Պատվավոր մրցանակային դիպլոմով»**։

Այս տեսակի ծրագրում, Օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ առաջին անգամ, կանանց թույլատրվեց մասնակցել մարմնամարզական մրցումներին։ Կանանց լիարժեք դեբյուտը օլիմպիական մարմնամարզական ծրագրում տեղի ունեցավ միայն 1928 թվականին։

***Իսլանդական ըմբշամարտի գլիմա մրցաշար**
***Բեյսբոլ**
Տեղի ունեցավ բեյսբոլի խաղ ԱՄՆ-ի և Շվեդիայի թիմերի միջև։

## Բացման արարողություն
V  օլիմպիադայի խաղերի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել թագավորական մարզադաշտում 1912 թվականի հուլիսի 6-ին։ Բացման արարողությանը ներկա էին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ V-ը և Պիեռ դը Կուբերտենը։ Մարզադաշտի տրիբունաները, որոնք տեղավորում են 32 հազար հանդիսական, լեփ-լեցուն են եղել։

## Մրցույթներ և խաղերի հերոսներ
Սենսացիոն էր ամերիկացի մարզիկ Ջիմ Թորփի ելույթը։ Երկու ոսկե մեդալ նվաճեցին ծրագրի ամենադժվար մրցաձևերում՝ հնգամարտ և Տասնամարտ, իրենց մրցակիցների նկատմամբ զգալի առավելությամբ։ Ահա դրա արդյունքները․
: Վազք 100 մետր՝ 11,2 վրկ,
: հեռացատկ՝ 6 մ 79 սմ,
: Բարձրացատկ՝ 1 մ 87 սմ,
: կրակել՝ 12 մ 89 սմ,
: վազք 400 մ՝ 52,2 վրկ,
: 110 մ արգելավազք՝ 15,6 վրկ,
: սկավառակի նետում՝ 36 մ 98 սմ,
: Ձողացատկ՝ 3 մ 25 սմ,
: նիզակի նետում՝ 45 մ 70 սմ,
: վազք 1500 մ՝ 4.40, 1:
Չնայած մարզիկների և հասարակության մեծ թվով բողոքներին, խաղերից հետո նա անարդարացիորեն որակազրկվեց այն բանի համար, որ նախկինում իբր պրոֆեսիոնալ բեյսբոլ էր խաղում:Շատերը կարծում էին, որ Թորպի որակազրկման իրական պատճառն այն էր, որ նա հնդիկ էր։ Նա վերականգնվել է միայն 60 տարի անց՝ նրա մահից հետո։

Ըմբշամարտում սահմանվել է մինչև 75 կգ քաշային կարգի ռեկորդ. Մարտին Կլեյնի (Ռուսաստան) և Ալֆրեդ Ասիկայնենի (Ֆինլանդիա) հանդիպումը տևել է 11 ժամ 15 րոպե> (այլ տվյալներով․11 ժամ 40 րոպե կամ 10 ժամ)։

Եզրափակիչ 5000 մետր վազքում դրամատիկ պայքարում հաղթեց ֆին Հաննես Կոլեխմայնենը։ Նա նաև շահեց 10,000 մ վազք և 12 կմ կրոս։

800 մետր վազքում առաջինն ավարտել է ամերիկացի Թեդ Մերեդիթը։

Ստոկհոլմում զբոսանավերը մրցախաղ են անցկացրել նավերի չորս դասերում։ «12 մ» դասում՝ նորվեգացի Ալֆրեդ Լարսենը «Մագդա IX» զբոսանավում, «10 մ» դասում՝ շվեդ Նիլս ԱՍՊԸ «Քիթի» զբոսանավում, «8 մ» դասում՝ նորվեգացի Թորալֆ Գլադը «Թայֆուն» զբոսանավում, «6 մ» դասում՝ ֆրանսիացի Օգյուստ Տյուբեն «Մակ-Միշ» զբոսանավում։

Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի պրակտիկայում առաջին անգամ, Բարոն Պիեռ դե Կուբերտենի նախաձեռնությամբ, արվեստի մրցույթները ներառվեցին V Օլիմպիադայի ծրագրում։ Գեղարվեստական մրցույթների գաղափարի նախաձեռնողը «գրականություն» անվանակարգում մասնակցել է կեղծանունով։ «Գովերգ սպորտին» արժանացել է ոսկե մեդալի։ Վոլտեր Վայնենս (), ծնվել և մինչև 18 տարեկան ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, 5-րդ օլիմպիադայում ոսկե մեդալ է նվաճել «քանդակ» անվանակարգում։

## Ռուս մարզիկները Օլիմպիական խաղերում
Ռուսական կայսրությունը Ստոկհոլմ է ուղարկել 178 մարդու, որոնք հանդես են եկել գրեթե բոլոր մարզաձևերում։

Ոսկե մեդալներ ռուս մարզիկներին չեն հասել։

Հունահռոմեական ըմբշամարտի մինչև 75 կգ քաշային կարգում արծաթե մեդալ նվաճեց Մարտին Քլեյնը։

Ռուսաստանի կայսրության հրաձիգները ստացել են երկու մեդալ.արծաթե մեդալակիր է դարձել մենամարտի ատրճանակից հրաձգության թիմը, որի կազմում են Նիկոլայ Մելնիցկին, Ամոս կաշը, Պավել Վոյլոշնիկովը և Գեորգի Պանտելեյմոնովը։ Հրաձգության երրորդ տեղը զբաղեցրել է Հարոլդ Բլաուն Ռիգայից։

«Գալիա II» զբոսանավի «10 մ» դասարանում բրոնզե մեդալակիրներ են դարձել Էսպեր Բելոսելսկին, Էռնեստ Բրաշեն, Նիկոլայ Պուշնիցկին, Ալեքսանդր Ռոդիոնովը, Ֆիլիպ Շտրաուխ, Իոսիֆ Շոմակեր, Կառլ Լինդհոլմ, զբոսանավի սեփականատեր՝ Ալեքսանդր Վիշնեգրադսկի։

Ակադեմիական թիավարությունում՝ մենախաղերում, բրոնզե մեդալ է նվաճել Մարտ Կուզիկը։

## Պարգևների վիճակագրություն
Սա վերջին Օլիմպիադան է, որտեղ բարձրագույն կարգի մեդալները պատրաստված էին մաքուր ոսկուց, հետագա օլիմպիադաներում մեդալները պատրաստված էին ոսկեզօծ արծաթից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Официальный отчёт Олимпийских игр 1912 года 
* 

Կատեգորիա:1912 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղեր
Կատեգորիա:Շվեդիայում անցկացված միջազգային սպորտային մրցություններ
Կատեգորիա:Սպորտը Շվեդիայում