Սալոմոն Մունկ

**Սալոմոն Մունկ**, (, ), ֆրանս-գերմանացի հրեա գիտնական։

Արևելագիտության մեջ իր բազմաթիվ ներդրումների շարքում նա հատկապես հայտնի է Մայմոնիդ մեծ աշխատության՝ «Շփոթվածների ուղեցույցի» (Մորեհ Նևուկիմ) արաբերեն ձեռագրերից հրատարակությամբ, որը նա հրատարակել է 3 հատորով՝ 1856 թվականից սկսած։

## Կենսագրություն
Նա կրթություն է ստացել իր հորից, որը տեղական հրեական համայնքի հեղինակավոր անդամ էր և նրան սովորեցրել է եբրայերեն։ Վերջինիս մահից հետո Սալոմոն Մունկը Թալմուդ է ուսանել ռաբբի Յակոբ Յոզեֆ Օետտինգերի մոտ։ 14 տարեկան հասակում նա արդեն կարողանում էր ծառայել որպես բաալ կորե (Թորայի ընթերցող) Գրոս Գլոգոի Մալբիշ Արուիմիմ ժողովարանում։

1820 թվականին նա տեղափոխվում է Բեռլին, որտեղ ընկերանում է Լեոպոլդ Ցունցի հետ, ինչպես նաև ծանոթանում է բանասեր Ա. Վ. Ցումպտի հետ, նա նաև լատիներեն և հունարեն է սովորում Է. Գանսի մոտ։ Երկու տարի անց ընդունվում է Յոախիմշտալերի գիմնազիա, որտեղ իր գոյությունը ապահովում էր՝ աշխատելով որպես մասնավոր ուսուցիչ։

1824 թվականին նա ընդունվում է Բեռլինի համալսարան՝ մասնակիցը լինելու Բյոկխի, Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգել և հատկապես Բոպպի դասախոսություններին։

Քանի որ այդ ժամանակ Պրուսիայում հրեաները չէին կարող զբաղեցնել պետական պաշտոններ, Մունկը համալսարանը թողնում է առանց դիպլոմ ստանալու և որոշում մեկնել Ֆրանսիա։ Սակայն մինչ այդ նա մեկ կիսամյակ սովորում է Բոնի համալսարանում, որտեղ արաբերեն է ուսումնասիրում Գեորգ Վիլհելմ Ֆրայտագի մոտ, իսկ սանսկրիտ՝ Լասենի մոտ։ Վայմարով անցնելիս Մունկը այցելում է Գյոթեին, ով այդ հանդիպումը գրանցում է իր օրագրում։

1828 թվականին նա ժամանեց Փարիզ՝ երիտասարդ բանաստեղծ Միխայել Բիրի՝ Մեյերբիրցի եղբոր օգնությամբ։ Այնտեղ նույնպես, ինչպես Բեռլինում, նա ստիպված էր իր ապրուստը հոգալ մասնավոր դասեր տալով. նրա ուսանողների թվում էին Ալֆոնս և Գուստավ դը Ռոտշիլդները։

1838 թվականին նա աշխատանքի է ընդունվում Փարիզի կայսերական գրադարանի ձեռագրերի բաժնի արևելյան բաժնում (եբրայերեն, քաղդեական, ասորերեն և արաբերեն) որպես հսկիչ։ 1840 թվականին նա այնտեղ փոխարինում է հնդկագետ Լոյզելյոր դե Լոնշամպին՝ վերջինիս մահից հետո։ Նրան հանձնարարվում է կազմել գրադարանում պահպանվող եբրայերեն ձեռագրերի ցանկը։

Այնուհետև Մունկը նվիրվեց միջնադարյան հրեա-արաբական գրականության ուսումնասիրությանը, մասնավորապես՝ Մայմոնիդ ստեղծագործություններին, այդ թվում՝ նրա «Շփոթվածների ուղեցույց»-ին, որից նա թարգմանեց, որը մինչ օրս մնում է ստանդարտ հղումներ: Նրա մեթոդն էր աշխատել անմիջապես հրեա-արաբական բնօրինակ տեքստերից և գրադարանում առկա տեքստերը լրացնել Օքսֆորդում իր կողմից պատճենված տեքստերով: Միևնույն ժամանակ, նա խորը ուսումնասիրություն կատարեց Արիստոտելի մասին, որին Մայմոնիդեսը անընդհատ մեջբերում էր:

Նա կատարում է նաև այլ աշխատանքներ, որոնց թվում է Աստվածաշնչի նոր թարգմանությունը, և ապացուցում է, որ փիլիսոփա Ավիցեբրոնը նույն անձն է, ինչ Սողոմոն իբն Գաբիրոլը։ Այդ ընթացքում նա կորցնում է տեսողությունը և սկզբում ստիպված է աշխատել օգնականի՝ Դերենբուրգի աջակցությամբ, իսկ հետո հրաժարական է տալիս իր պաշտոնից՝ այն փոխանցելով Հերման Զոտենբերգին։ Սակայն մինչ այդ նա արդեն կազմել և հրապարակել էր Օրատուարի եբրայերեն ձեռագրերի ցանկը։

## Ճամփորդություն դեպի Եգիպտոս
1840 թվականին Դամասկոսի թաղամասերից մեկում անհետացան Հիսուսյան Հայր Թովմասը և նրա մուսուլման ծառա Իբրահիմը։ Ֆրանսիայի դեսպանի գաղտնի հաղորդագրությունից հետո տեղի հրեաներին մեղադրեցին ծիսական սպանության մեջ։ Բրիտանացի դեսպան Մովսես Մոնտեֆիորեի, փաստաբան Ադոլֆ Կրեմյեի և Սողոմոն Մունկի կազմով հրեական պատվիրակությունը մեկնեց Եգիպտոս, Մունկի ներկայությունը պայմանավորված էր արաբերենի իր իմացությամբ։ Հենց այս գիտելիքների շնորհիվ (չնայած ոմանք այդ վաստակը վերագրում են Լուի Լոուին) նա հայտնաբերեց, որ Մուհամմադ Ալիի ֆիրմանում, որը արդարացրել էր ծիսական սպանության մեջ մեղադրվողներին, «արդարություն» բառը փոխարինվել էր «շնորհ»։ Մեծ մասամբ նրա ջանքերի շնորհիվ էր, որ Եգիպտոսի հրեաները հիմնադրեցին դպրոցներ, որոնց ուսուցման մեթոդները մոդելավորված էին եվրոպական համակարգի հիման վրա։

Կահիրեում նա գնում է մեծ թվով արաբերեն ձեռագրեր և 14 եբրայերեն ձեռագիր՝ Կայսերական գրադարանի համար։ Վերադառնալուց հետո Մունկը ընտրվում է Ֆրանսիայի Իսրայելականների կենտրոնական կոնսիստորիայի քարտուղար։

1858 թվականի դեկտեմբերի 3-ին նա ընտրվում է Գրությունների և գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ։ 1864 թվականին, փոխարինելով Էռնեստ Ռենանին, նա նշանակվում է եբրայերենի, քաղդեերենի և ասորերենի  ուսուցիչ՝ Collège de France -ում։

## Հրապարակումներ
Սալոմոն Մունկը, ի լրումն իր հսկայական՝ 3 հատորանոց Moreh Nevoukim *(Le Guide des Égarés, rééd. Maisonneuve et Larose, Paris, 1981)*հրատարակության, հեղինակ է նաև հետևյալ աշխատությունների․

* «Մտորումներ հին եբրայացիների պաշտամունքի մասին»՝ Samuel Cahen-ի La Bible, տ. IV, 1831–1851։
* «Նշումներ Ռ. Սադիա Գաոնի և Եսայիայի պարսկերեն թարգմանության մասին», այնտեղ, տ. IX։
* «Պաղեստին. երկրագիտական, պատմական և հնագիտական նկարագրություն»՝ L'Univers Pittoresque, 1845 (գերմաներեն թարգմանություն՝ M. A. Levy, 1871–72)։
* Եբրայական և արաբական փիլիսոփայության հավաքածու, 1859։ Վերաթողարկում՝ Vrin, Փարիզ, 2000։
* «Նշումներ Աբուլ Վալիդ Մերվան իբն Ջանայի և մյուս եբրայական քերականների մասին», 1850–51 (Prix Volney)։
* «Ռեպորտաժ Ֆրանսիայում սեմիտական ուսումնասիրությունների առաջընթացի մասին, 1840–1866», R*ecueil de Rapports de l'Exposition de 1867։*
* «Մարսելի ֆինիկյան արձանագրությունը, հաստատված, թարգմանված և մեկնաբանված», Imprimerie Royale, 1848, 64 էջ։

1834–1838 թվականներին Մունկը գրում էր Le Temps թերթի համար՝ հրապարակելով հոդվածներ Բիբլիական, եբրայական և սանսկրիտ գրականության վերաբերյալ։ Նրան պետք է հիշել նաև Մարսելի ֆինիկյան արձանագրությունների և Սիդոնի թագավոր Էշմունազարի սարկոֆագի վերծանման համար, որը նա կատարեց կորցնելով տեսողությունը, ինչպես նաև Ալ-Բիրունիի Հնդկաստանի նկարագրության արաբերեն ձեռագրի հայտնաբերման համար, և Ֆրանսուա Արագոյին ուղղված նամակի պատճառով առաջացած վեճը՝ Ժան-Բապտիստ Բիոյի և Սեդիլոյի միջև, որը վերաբերում էր աստղագիտական պատմության հարցին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ