open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարգիս Խանոյան (գյուղատնտես)

**Սարգիս Մեսրոպի Խանոյան** (), ՀԽՍՀ Թալինի շրջանի Արագածի այգեգործական սովխոզի տնօրեն, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս։ ԽՄԿԿ անդամ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1921 թվականին Սուսեր գյուղում ծառայողի ընտանիքում։

Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից է։ Զորակոչվել է Հոկտեմբերյանի զինկոմիսարիատի կողմից։ Մասնակցել է մարտական գործողություններին իր գումարտակի հետ, սերժանտ, հրանոթի հրամանատար, հասել է Նովոռոսիյսկ քաղաք և ծանր վիրավորվել ոտքից, որից հետո ամբողջ կյանքում կաղացել է։

76-րդ մարտկոցի հրանոթի հրամանատար, սերժանտ Խանոյանը 1944 թվականին պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով՝ հակառակորդի կրակակետերը ոչնչացնելու համար, ինչը նպաստել է հետևակի առաջխաղացմանը։ 6 ամիս բուժվել է հոսպիտալում, ազատվել է զինվորական ծառայությունից որպես II խմբի հաշմանդամ։

1946-1981 թվականներին եղել է գյուղատնտեսության աշխատող, ՀԽՍՀ Թալինի շրջանի Արագածի այգեգործական սովխոզի տնօրեն։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1973 թվականի դեկտեմբերի 12-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և Մուրճ ու մանգաղ ոսկե մեդալ։

ԽՄԿԿ XXV համագումարի պատվիրակ (1976)։

Մահացել է Արագած գյուղում, 2003 թվականին։

## Գրականություն
* Асрян А. Г. Герои Социалистического Труда Советского Союза // Герои армяне. — Ер.: Амарас, 2015. — С. 253—328. — 360 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Չիվիչյան

**Չիվիչյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Կարեն (Գարի) Չիվիչյան (ծնվ․ 1996), պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։
* Սաքո Չիվիչյան (ծնվ․ 1984), խառը մենամարտերի (MMA) մարտիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Արագածի

**«Արագածի»**, ծիրանենու հայկական ուշահաս սորտ։ Ստեղծվել է ժողով ընտրասերման ճանապարհով։ Մշակում են Արարատյան դաշտավայրի նախալեռնային գոտում։

## Պատմություն
Ծառը միջին բարձրության է՝ շրջանաձև սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 5–6-րդ տարում։ Պտուղը՝ խոշոր (մինչև 100 գրամ, միջինը՝ 50 գրամ), կլորավուն է, գագաթնակետը գտնվում է փոքր փոսիկում, միջուկակարը՝ խորն է։ Մաշկը՝ միջին հաստության է, պինդ, նուրբ թավապատ, պտղամսից չանջատվող, արևահայաց կողմում 1/3 մասով՝ կարմրամանուշակագույն։ Պտղամիսը՝ բաց դեղնավուն կամ սերուցքագույն է, մսալի է, միջակ հյութալի, ախորժալի համով։ Կորիզը՝ պտղիցանջատվող է, միջուկը՝ քաղցր։ Պտուղների հասունացումը՝ հուլիսի 15-ին 25-ը։ Բերքատվությունը՝ 15–20 ց/հա։ Լավագույն փոշոտիչներն են ծիրանենու Երևանի, Խոսրովենի և Սաթենի սորտերը։ Պտուղներն օգտագործում են թարմ և վերամշակված։
## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ծիրանենու սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Դավիթ Բաղդասարյան

**Դավիթ Կարենի Բաղդասարյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Դավիթ Բաղդասարյանը ծնվել է 1988 թվականի մայիսի 3-ին, Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Հերհեր գյուղում։

2005 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը։ 2011 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի տնտեսաիրավաբանական ֆակուլտետի «Հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ» բաժինը։
2006-2008 թվականներին ժամկետային ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

2010-2014 թվականներին եղել է ԱՁ «Համլետ Համբարձումյան» և ՍՊԸ «Հայր և որդի Համբարձումյաններ» մենեջեր և գանձապահ։ 2016-2017 թվականներին որպես ոստիկան աշխատել է Արցախի Հանրապետության ոստիկանությունում։

2017-2019 թվականներին եղել է «Ֆիդես հիփոթեքային ընկերություն» ՈւՎԿ ՓԲԸ մոնիթորինգի, անվտանգության և ներքին հսկողության մասնագետ։

2020 թվականի մարտի 31-ին խորհդարանական ընտրություններում «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով Դավիթ Բաղդասարյանը ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սևակ Աղաջանյան

**Սևակ Սուրիկի Աղաջանյան** (), արցախցի ռազմական և քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Սևակ Աղաջանյանը ծնվել է 1975 թվականի հուլիսի 9-ին, Հայաստանի Կիրովական քաղաքում։ Այնուհետև տեղափոխվել և բնակվել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Սպիտակաշեն գյուղում։ 1992 թվականին ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։

1992-1994 թվականներին մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։ 1995 թվականին Սևակ Աղաջանյանին շնորհվել է սպայի կոչում։ Նա մինչև 2019 թվականը զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։

2006 թվականին ավարտել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոց համալսարանի «Իրավագիտություն» բաժինը։

2019 թվականին նշանակվել է զորամասի հրամանատարի սոցիալ-իրավական աշխատանքների գծով օգնական։ Մայորի կոչումով անցել է զինվորական կենսաթոշակի և զորացրվել Հայաստանի զինված ուժերի պահեստազոր։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Վահրամ Բալայան

**Վահրամ Ռազմիկի Բալայան** (), արցախցի պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Արցախի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ, քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» կուսակցության պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Վահրամ Բալայանը ծնվել է 1962 թվականի օգոստոսի 22-ին Մարտունու շրջանի Գիշի գյուղում։ 1979 թվականին ավարտել է ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը և ուսումը շարունակել Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1983 թվականին։

1983-1985 թվականներին որպես պատմության ուսուցիչ աշխատել է Գիշու միջնակարգ դպրոցում։

1985-1988 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։

Մեկ տարի անց տեղափոխվել է Արցախ և որպես պատմության դասախոս աշխատանքի անցել Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի Ստեփանակերտի բաժանմունքում։

1991 թվականից «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» կուսակցության անդամ է։

1992-2009 թվականներին եղել է Արցախի պետական համալսարանի պատմության ամբիոնի վարիչ։ 1996-2013 թվականներին ղեկավարել է իր իսկ հիմնադրած Արցախի պետական համալսարանի Հայագիտական կենտրոնի աշխատանքները։ Արցախի պետական համալսարանի «Հայագիտական հանդեսի» գլխավոր խմբագիրն է։

2008-2013 թվականներին եղել է Արցախի պետական համալսարանի գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր։

2000 թվականին ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր և նշանակվել «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության» խմբակցության ղեկավար։

2010 թվականին ընտրվել է ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 5-րդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր։

2014-2015 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի ֆինանսաբյուջետային և տնտեսական կառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

2015 թվականի մայիսի 3-ի խորհրդարանական ընտրություններում թիվ 4 ընտրատարածքից «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» մեծամասնական ընտրացուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության վեցերորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

2015-2020 թվականներին Վահրամ Բալայանը եղել է Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Վահրամ Բալայանը 100-ից ավել գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Պարգևներ
*Եղիշեի անվան պետական մրցանակ («Արցախի պատմությունը հնադարից մինչև մեր օրերը» գրքի համար 2003 թ․)
*Եղիշեի անվան պետական մրցանակ («Արցախ. Պատմության քառուղիներում» գիտահանրամատչելի փաստավավերագրական եռալեզու (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն) ֆիլմի համար) 
*«Երախտագիտություն» մեդալ (ԼՂՀ ատլասի պատրաստման և հրատարակման գործում ունեցած ավանդի համար, ԼՂՀ նախագահի 78-Ա հրամանագիր, 01.10.2009թ.) 
*«Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով (ԱՀ նախագահի թիվ 13-Ա հրամանագիր 16.02.2018թ.):
*Արցախի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործչ (2021)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՎԱՀՐԱՄ ԲԱԼԱՑԱՆ ԱՐՑԱԽԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՆԱԴԱՐԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՄԵՐ ՕՐԵՐԸ ԵՐԵՎԱՆ 2002 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Դավիթ Գալստյան

**Դավիթ Վլադիմիրի Գալստյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի «Արդարություն» կուսակցությունից։

## Կենսագրություն
Դավիթ Գալստյանը ծնվել է Ստեփանակերտ քաղաքում, 1980 թվականի սեպտեմբերի 5-ին։ 1997 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտ քաղաքի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 9 միջնակարգ դպրոցը։ 1998-2000 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի հրետանային ստորաբաժանմունքում։ Ծառայության ընթացքում ստացել է սերժանտի կոչում։

2002 թվականին ավարտել է Երևանի «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի «Տնտեսագիտություն» ֆակուլտետի «Տնտեսագիտություն և ինֆորմատիկա» բաժինը և ստացել տնտեսագետ-ինֆորմատիկի որակավորոմ։

2002 թվականին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության հարկային պետական վարչության պետ, որից հետո՝ հարկային տեսչության հաշվառման հաշվետվությունների գանձումների բաժնի ավագ հարկային տեսուչ, գլխավոր հարկային տեսուչ։

2005 թվականից եղել է եկամուտների պլանավորման ընթացիկ հաշվետվությունների գանձման բաժնի գլխավոր մասնագետ, 2011 թվականից՝ «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ կառավարիչ, այնուհետև՝ Ասկերանի մասնաճյուղի կառավարիչ։

Դավիթ Գալստյանը 2013 թվականին նշանակվել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ Ստեփանակերտի մասնաճյուղի կառավարիչ, մեկ տարի անց՝ «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ Տող գյուղի մասնաճյուղի կառավարիչ։ 2016-2020 թվականներին Դավիթ Գալստյանը զբաղեցրել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ Ստեփանակերտ քաղաքի մասնաճյուղի կառավարչի տեղակալի պաշտոնը։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայտնի է Ղարաբաղյան շարժման տարեդարձին նվիրված միջոցառումների հանձնաժողովի կազմը

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արշակ Գրիգորյան

**Արշակ Վիգենի Գրիգորյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցությունից։,

## Կենսագրություն
Արշակ Գրիգորյանը ծնվել է 1979 թվականի ապրիլի 2-ին, Հադրութի շրջանի Տող գյուղում։ 1996 թվականին ավարտել է ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ուսումը շարունակել է Գորիսի «Սյունիք» ինստիտուտում։ 1997-1999 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով Արշակ Գրիգորյանն ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավորները գրանցվել և ստացել են վկայականներ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արարատի (ծիրանենու սորտ)

«**Արարատի**», ծիրանենու միջահաս սորտ։ Ստացել է Է. Մորիկյանը Խոսրովենի կարմիրի հետ Երևանի սորտերի խաչասերումից։

Մշակում են Արարատյան դաշտավայրի նախալեռնային գոտում։ Ծառը միջին բարձրության է։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 4–5-րդ տարում։

Պտուղը՝ շատ խոշոր (մինչև 120 գ, միջինը՝ 70 գ), լայն էլիպսաձև, հիմքը և գագաթը՝ կլորավուն, միջուկակարը՝ թույլ արտահայտված։ Մաշկը՝ միջին հաստության, ամուր, նուրբ թավապատ, պտղամսից չանջատվող, հիմնականում նարնջագույն, արևահայաց կողմում 1/4 մասով՝ կարմրամանուշակագույն։ Պտղամիսը՝ հոծ, կռճիկային, մսալի, միջին հյութալիությամբ, շատ քաղցր, հաճելի զովացնող թթվությամբ։ Կորիզը՝ պտղից անջատվող։

Պտուղների հասունացումը լինում է հուլիսի 10–20-ը։ Բերքատվությունը՝ 230–250 ց/հա։

Ցրտադիմացկունությունը բարձր է։

Միջին դիմացկուն է հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Սաթենի, Խոսրովենի, Համբան և Արագածի սորտերը։

Պտուղները պիտանի են օգտագործման բոլոր ձևերով։

Կատեգորիա:Ծիրանենու սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կարգին Ստուդիա

**«Կարգին Ստուդիա»**, ընկերություն, որը զբաղվում է սերիալների, կինոների, հաղորդումների արտադրությամբ։ Հանդիսանում է Կարգին Հաղորդման, Կարգին սերիալի, Կարգին մուլտերի և մի շարք այլ հաղորդումների արտադրողը։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնվել է 2004 թ․–ին Հայկ Մարությանի, Մկրտիչ Արզումանյանի և ընկերների կողմից ՝ Կարգին Կասետի, ներառյալ ՝ Կարգին Հաղորդման արտադրության համար։ Մինչև այդ հաղորդման արտադրությամբ զբաղվում էր միայն «Կարեն Ստուդիա»–ն։ Հետագայում ընկերությունը սկսեց համագործակցել Արմենիա հեռուստաընկերության և Կարեն Ստուդիայի հետ, և տալ արտադրանքի եթերի բացառիկ իրավունք «Կարգին Հաղորդման» և հետագա արտադրանքի համար, ինչպես արեց իր նախկին արտադրողը։

2012 թ․ ապրիլի 29–ին գրանցվում է իրենց պաշտոնական ալիքը YouTube-ում, որտեղ տեղադրվում են «Կարգին Ստուդիա»–ի արտադրված կինոնկարները և հաղորդումները։ Որոշակի վիդեոներ հեղինակային իրավունքների պատճառով հասանելի չեն մի շարք այլ երկրների համար, այդ թվում ՝ Հայաստանի։

2013 թ․–ին ստեղծվում է «Կարգին ԹիՎի» ՍՊԸ–ն ՝ «Կարգին Սքեթչ Շոու»–ի արտադրության համար։ Շոույի ավարտից հետո հիմնական արտադրանքը նորից իրականացնում է «Կարգին Ստուդիա»–ն։

2019 թվականի դեկտեմբերի 6–ին լուծարվում է «Կարգին Ստուդիա»–ն, իր հետ զուգահեռ նաև «Հայկո ընդ Մկո Կարգին» և «Կարգին ԹիՎի» ՍՊԸ–ները։

### Նախընտրական քարոզարշավ
Դեռ 2018 թ․-ից Կարգին Ստուդիան թավշյա հեղափոխության ժամանակ առաջադրում էր Հայկ Մարությանի քաղաքապետի թեկնածությունը, նկարահանելով իր մասին ինքնաբնութագրական տեսահոլովակ։ Սակայն 2021 թ․ պաշտոնանկությունից հետո «Կարգին Ստուդիա»–ն, այլևս ոչ պաշտոնապես աշխատելով իրենց պաշտոնական ՅուԹյուբյան ալիքում հրապարակում է Հայկ Մարությանի պաշտոնավարման ժամանակ կատարված բարեփոխումները և հաշվետվությունը։

2023 թ․ Երևանի ավագանու ընտրություններին մասնակցող Հայկ Մարությանի նախընտրական տեսահոլովակները նույնպես տեղադրվել են ՅուԹուբյան ալիքում, սակայն ընտրությունների ավարտից 2-3 ամիս անց բոլոր նախընտրական հոլովակները հեռացվել են իրենց իսկ կողմից։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կինոարտադրողներ
Կատեգորիա:Կինոարտադրողներ
Արարատի-1 (սերկևիլենու սորտ)

«**Արարատի-1**», սերկևիլենու հայկական սորտ։ Ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։

## Նկարագրություն
Մշակվում է հիմնականում Արարատյան դաշտավայրի, նրա նախալեռնային գոտու և հյուսիսարևելյան (Նոյեմբերյանի տարածաշրջան) գյուղատնետսական գոտիներում։

Ծառը թույլաճ է, կլորավուն կամ լայն, փռված սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 2–3-րդ տարուց։

Պտուղը՝ միջին մեծության (170գ), կլորավուն կամ տափակ կլորավուն, թույլ նիստավոր, թեք հիմքով։ Մաշկը՝ ամուր, հարթ, փայլատ, բաց դեղնավուն, կանաչ երանգով, մոխրադեղնավուն կամ մոխրագույն թավով։ Պտղամիսը՝ դեղին կամ բաց դեղին, պինդ, կռճիկային, թթվաշաքաղցր, միջին տտիպությամբ, ուժեղ բույրով, օդում՝ գորշացող։

Պտուղների հասունանում են հոկտեմբերի վերջին և նոյեմբերի սկզբին։ Բերքատվությունը՝ 150ց/հա։

Լավագույն փոշոտիչներն են Մեղրինկա և Անի սորտերը։

Համեմատաբար դիմացկուն է հիվանդությունների, վնասատուների և ցրտերի նկատմամբ։

Համապիտանի օգտագործման սորտ է։

Կատեգորիա:Սերկևիլենու սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արարատի վարդագույն

«**Արարատի վարդագույն**», դդումի սորտ։ Ստեղծել են Ռ. Բալայանը, Ա. Փահլևանյանը, Լ. Թադևոսյանը և Վ. Դաբաղյանը Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում։

## Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները` հերթադիր, միատուն և երկսեռ ծաղիկներով։ Պտուղը 6,5–7,0 կգ զանգվածով է։ Միջահաս սորտ է, ծլումից մինչև բերքահավաքը տևում է 110–115 օր։

Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 430–500 ց/հա։

Համեմատաբար կայուն է հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ։

Կատեգորիա:Դդումի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Մի վամպիրի պատմություն

**«Մի վամպիրի պատմություն»** (, բառացի՝ «Հրեշների կրկես. վամպիրների օգնականը»), 2009 թվականի Դարեն Շենի վամպիրային սագայի առաջին երեք գրքերի էկրանավորում։

## Սյուժե
Դարեն Շենը օրինակելի աշակերտ է։ Մի օր նա գնում է հրեշների կրկեսային շոուի իր ընկերոջ հետ, իսկ ներկայացումից հետո կրկեսորդից գողանում է տիկին Օկտա սարդին։ Շուտով դպրոցում դժբախտություն է տեղի ունենում․ սարդը կծում է Դարենի լավագույն ընկերոջը՝ Սթիվին, և փախչում։ Սթիվը հայտնվում է մահվան եզրին, այդ իսկ պատճառով Դարենը վերադառնում է կրկես… Որպեսզի փրկի ընկերոջը, գործարք է կնքում վամպիրի հետ…

## Դերերում
* Քրիս Մասոլիա՝ *Դարեն Շեն*
* Ջոն Ռայլի՝ *Լարտեն Քրեփսլի*
* Ջոշ Հաթչերսոն՝ *Սթիվ«Լեոպարդ» Լեոպարդ*
* Ուիլեմ Դեֆո՝ *Գևներ Պյորլ*
* Սալմա Հայեկ՝ *Մադամ Տրուսկա*
* Քեն Վատանաբե՝ *պարոն Թալլ*
* Ջեսիկա Կարլսոն՝ *Ռեբեկա*
* Օրլանդո Ջոնս՝ *Ալեքսանդր Ռիբս*
* Ռեյ Սթիվենսոն՝ *Մուրլոգ*
* Մայքլ Սերվերիս՝ *պարոն Տայնի*

## Նկարահանումներ
Նկարահանումներն իրականացնվել են 2008 թվականի փետրվարի 8-ից հունիսի 3-ը Նոր Օռլեանում։

## Թողարկում
ԱՄՆ-ում ֆիլմի թողարկումը սկզբնապես պլանավորվում էր 2010 թվականի հունվարի 15-ին, բայց կայացավ 2009 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Ռուսաստանում ֆիլմը թողարկվեց 2009 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։

## Շարունակություն
Ֆիլմի երկրորդ մասը չթողարկվեց, քանի որ պայմանագրեր չկնքվեցին ռեժիսորի և դերասանական կազմի հետ, ինչպես նաև այն պատճառով, որ ֆիլմը դժվարությամբ կարողացավ վճարել վարձույթում։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը
* 
* IGN: The Green Goblin Freaks Out
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գրքերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Պիեսներ
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Քրիս Վայցի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հրեշների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մարդագայլերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վամպիրների մասին
Քրիստեն Շաալ

**Քրիստեն Շաալ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, սցենարիստ և կատակերգու։

## Կենսագրություն
Շաալը ծնվել է Կոլորադո նահանգի Բոուլդեր քաղաքում, շինարարի և քարտուղարուհու ընտանիքում։ Ավարտել է Հյուսիսարևմտյան համալսարանը։ Հետագայում տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ 2005 թվականից ներառված էր *[[New York Magazine]]*-ի տասը լավագույն կոմիկների ցանկում։ Ապրելով Նյու Յորքում՝ Շահալը նկարահանվել է «Օրենք ու կարգ։ Հատուկ կորպուս», «Օրենք ու կարգ։ Հանցավոր մտադրություն», «Հավատք» և «Տգեղ Բեթթին» սերիալներում։

Շահալը ճանաչման է հասել *[[HBO]]*-ի «Թռչող կոնկորդներ» կատակերգական սերիալում խաղալուց հետո, որտեղ նա նկարահանվել է 2007-2009 թվականներին։ Այդ ժամանակից ելույթ է ունեցել *Comedy Central*-ի բազմաթիվ շոուներում և աշխատել է անիմացիոն ֆիլմեր թարգմանելով։ 2012-ից 2013 թվականներին նա երկրորդական դեր է ունեցել *[[NBC]]*-ի «30-րդ ստուդիա» սերիալում, իսկ հետո *FX*-ի «Ուիլֆրեդ» սերիալում։ 2012-ից 2016 թվականներին «Գրավիտի Ֆոլս» հայտնի մուլտսերիալում հնչյունավորել է Մեյբլ Պայնսին՝ ստանալով քննադատների կողմից բարձրագույն գնահատական։ 2015 թվականին Շահալը սկսել է նկարահանվել *[[Fox Broadcasting Company|Fox]]*-ի «Երկիր մոլորակի վերջին մարդը» կատակերգական սերիալում, դերի համար արժանացել է քննադատների գնահատանքին։ Սա նրան օգնել է ստանալ «Մեծ բոսս» ֆիլմում երկրորդական դեր, որտեղ նա խաղացել է Մելիսա Մաքքարթիի հետ։

## Անձնական կյանք
2012 թվականին ամուսնացել է սցենարիստ և պրոդյուսեր Ռիչ Բլոմկվիսթի հետ։ 2018 թվականին նրանք ունեցել են դստերը՝ Ռուբիին։

## Ընտրված ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անձինք Կոլորադոյից
Կատեգորիա:Գրավիտի Ֆոլս
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կատակերգուներ
Կատեգորիա:Կին գրողներ
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Մարիա Տաշնադի Ֆենկետե

**Մարիա Տաշնադի Ֆեկետե** (, ավելի հայտնի որպես Մարիա Ֆոն Տաշնադի, , ), հունգարացի երգչուհի, թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, լրագրող, գեղեցկության մրցույթների մասնակից, մոդել, գեղեցկության ազգային մրցույթի հաղթող, Միսս Հունգարիա (1931)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տրանսիլվանիայում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նա ընտանիքի հետ հայտնվել է Ռումինիայում, իսկ ավելի ուշ գաղթել է Հունգարիա։ Սովորել է Բուդապեշտի համալսարանում, որտեղ սովորել է գրականության պատմություն և գերմանական բանասիրություն։ 1931 թվականին մասնակցել է «Միսս Հունգարիա» գեղեցկության մրցույթին և դարձել հաղթող։ Գեղեցկության թագուհի դառնալուց հետո թողել է ուսումը համալսարանում։ Մրցույթի մրցանակը, որը նա շահել է, ուղևորություն էր Բեռլին (Վայմար Գերմանիա)։ Այստեղ Մարիան խաղացել է իր առաջին դերը «Մարիա ֆոն Տաշնադի» բեմական անունով։ 1932 թվականին նա իր դեբյուտը կատարել է թատրոնի բեմում, նկարահանվել է մի քանի գերմանական ֆիլմերում։ Բեռլինում նա հանդես է եկել որպես դերասանուհի և երգչուհի Օլդենբուրգի պետական թատրոնում, ապա՝ Բեռլինի Շիլլեր թատրոնում։ 
մինի|Մարիա ֆոն Տաշնադի
1939 թվականին վերադարձել է Հունգարիա և խաղացել հունգարական և իտալական պիեսներում, նկարահանվել մոտ 25 հունգարական, իտալական, ֆրանսիական, գերմանական և իսպանական ֆիլմերում։

1948 թվականին լքել է Հունգարիան, ապրել Իտալիայում և Ֆրանսիայում, իսկ 1954 թվականից՝ Մյունխենում։ Այնտեղ նա 21 տարի աշխատել է որպես «Ազատ Եվրոպա» ռադիոկայանի մամուլի քարտուղար։ Երբեմն ապրել է ԱՄՆ-ում։

Նրա երկրորդ ամուսինը կինոռեժիսոր Գեզա Ռադվանին (1907-1986) էր, որը մի քանի անգամ նկարահանվել է նրա ֆիլմերում։

Կյանքի վերջում նա տառապել է երկբևեռ խանգարումով։ Մահացել է Մյունխենում միայնակ, ծերանոցում։ Թաղված է Պլանեգի գերեզմանատանը։

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն
* 1932: Durchlaucht amüsiert sich
* 1932: Wenn die Liebe Mode macht
* 1936: Վերջնական ակորդ / Schlussakkord
* 1937: Menschen ohne Vaterland
* 1937: Streit um den Knaben Jo
* 1937: Frau Sylvelin
* 1939: Das Abenteuer geht weiter
* 1939: Öt öra
* 1941: A beszélö köntös
* 1941: Alarm
* 1941: Európa nem válaszol
* 1942: Բենգազի
* 1951: Enrico Caruso — leggenda di una voce
* 1955: André und Ursula
* 1957: Die Prinzessin von St. Wolfga

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Maria von Tasnady

 
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երգիչներ
Կատեգորիա:Գեղեցկության մրցույթի հաղթողներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Արմավիրի Ս․ Լուկաշինի անվան պետական գյուղատնտեսական քոլեջ

**Արմավիրի Ս․ Լուկաշինի անվան պետական գյուղատնտեսական քոլեջ**, ուսումնական հաստատություն Հայաստանի Արմավիր քաղաքում։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1952 թվականին, պատրաստում է մասնագետներ գյուղատնտեսագիտություն, մենեջմենթ (ագրարային ոլորտ), խմորման արտադրության տեխնոլոգիա և գինեգործություն, սպառողական ապրանքների փորձաքննություն, ֆինանսներ (ագրոպարենային համալիրի), էկոնոմիկա, հաշվապահակիան հաշվառում և աուդիտ (ագրոպարենային համալիրի), ապրանքագիտություն, իրավագիտություն, փոխադրումների կազմակերպում և կառավարում տրանսպորտում մասնագիտություններով։ Ունի 0,3 հա ուսումնափորձնական հողամաս։ Քոլեջն ուսումնական հենքի բարելավման նպատակով համագործակցում է միջազգային մի շարք կազմակերպությունների հետ։ Առկա և հեռակա բաժիններում սովորում է շուրջ 500 ուսանող (2012):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Հայաստանի ուսումնական հաստատություններ
Շավարշ Գրիգորյան

**Գրիգորյան Շավարշ Մացակի** (ծնվել է 08.02.1930, գյուղ՝ Ձորագյուղ (Հայաստան, Լոռու մարզ), ճարտարագե-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1977)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1953)։ 1960–77 թվականներին՝ Հայկական գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրիֆիկացման Գիտահետազոտական ինստիտուտի տեխնիկական մշակաբույսերի մեքենայացման բաժնի վարիչ, 1977-ից՝ ՀԳԱ (այժմ՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան) գյուղի մեքենաների ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են ծխախոտագործության, խաղողագործության մեքենայացման, հողի մշակության մեխանիկայի, գյուղատնտեսական շարժուն ագրեգատների հավասարակշռության հիմնախնդիրներին։

## Հեղինակային գործեր
Համահեղինակ է՝ «Երկրագործական մեխանիկա» (մաս 1, Երևան, 1998), «Խոտ և ծղոտ հավաքիչ-մամլիչ մեքենաների կառուցվածքը, աշխատանքը և կարգավորումը» (2000), «Մաթեմատիկական վիճակագրության տարրերը և գիտափորձերի պլանավորման տեսությունը» (2001), «Անտառային մեքենաներ և մեխանիզմներ» (2008), «Հացահատիկահավաք կոմբայններ» (2010) ուսումնական ձեռնարկների։

## Ծանոթագրություններ
Շարաֆ ալ-Դին Քարաքուշ

**Շարաֆ ալ-Դին Քարաքուշ ալ-Արմանի ալ-Մուզաֆարի ալ-Նասիրի ալ-Թաքավի** (մահացել է 1212 թ.), մամլուք, որ ծառայության մեջ է գտնվել Այուբյան տոհմի արքայազն ալ-Մուզաֆարի մոտ, երբ վերջինս մի շարք նվաճողական արշավներ էր իրականացնում Տրիպոլիտանիայում և Իֆրիկիայում 1172 -ից 1190-ական թվականների միջակայքում։ Որոշ պատմաբաններ, ինչպես, օրինակ, Իբն Խալդունը և Իբն Գալբունը, կարծիք են հայտնել, որ նա ծագումով հայ է եղել։  Ուսումնասիրողներից ոմանք էլ գտնում են, որ Շարաֆ ալ-Դին Քարաքուշը ազգությամբ չերքեզ էր։ Նա սկզբում գործել է Սալահադինի անունից, բայց հետագայում հանդես է եկել իր անունից, կռվել է ընդարձակվող Ալմոհադ խալիֆայության դեմ և դաշնակցել Բանու Գանիայի հետ։ Վերջում հակադրվել է Գանիային, ռազմական բախման գնացել վերջինիս դեմ, պարտություն կրել և 1212 թվականին Վադդանում մահապատժի ենթարկվել Յահյա իբն Գանիայի կողմից 

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* Pellat Ch. - Ḳarāḳūs̲h̲. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_3916, volume = 4, page = 614
*

Կատեգորիա:12-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:1212 մահեր
Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մամլուքներ
Կատեգորիա:Սալահ ալ-Դին
Մետաքսե Հակոբյան

**Մետաքսե Հարությունի Հակոբյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի ««Արդարություն» կուսակցությունից։

## Կենսագրություն
Մետաքսե Հակոբյանը ծնվել է 1974 թվականի մայիսի 31-ին, Երևան քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Երևանի Պ․ Յավորովի անվան թիվ 131 միջնակարգ դպրոցում։

1996 թվականին ավարտել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի «Կիբեռնետիկա» բաժինը։ 1997 թվականից եղել է Երևանի Վ․Գ․ Բելինսկու անվան թիվ 38 միջնակարգ դպրոցի փոխտնօրեն և մաթեմատիկայի ուսուցչուհի։ 2004 թվականին նշանակվել է նույն դպրոցի կառավարման խորհրդի նախագահ։

2008 թվականից եղել է Արցախի Հանրապետության Կրթության, գիտության, սպորտի նախարարության գնահատման և թեստավորման կենտրոնում Հայաստանի նույնանուն կենտրոնի Արցախի ներկայացուցիչ և մաթեմատիկայի մասնագետ։

Մետաքսե Հակոբյանը 2012 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը։

2014-2020 թվականներին զբաղեցրել է Արցախի Հանրապետության Կրթության, գիտության, սպորտի նախարարության Գնահատման և թեստավորման կենտրոնի տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։

2019 թվականից համատեղությամբ մաթեմատիկա է դասավանդել Ստեփանակերտի Ա․ Ղուլյանի անվան թիվ 2 հիմնական դպրոցում։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արցախի ԱԺ նորընտիր պատգամավորները ստացել են վկայականները

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սեյրան Հայրապետյան

**Սեյրան Մանվելի Հայրապետյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցությունից։

## Կենսագրություն
Սեյրան Հայրապետյանը ծնվել է 1976 թվականի նոյեմբերի 20-ին, Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ննգի գյուղում։

Միջնակարգ կրթություն է ստացել ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցում։ 1998 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, ստացել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչի որակավորում։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 21-ին պարտադիր ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։ 
Մասնակցել է Արցախի անկախության համար մղված մարտական գործողություններին, ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, զբաղեցնել է տարբեր պաշտոններ։

1996 թվականին զբաղեցրել է N զորամասի գաղտնի մասի պետի պաշտոնը։ 2000 թվականին նշանակվել է զորամասի կադրերի գծով սպա։ 2007 թվականին տեղափոխվել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի շտաբ և ծառայել կադրերի բաժնի սպա-ուղղապահի պաշտոնում։ 2010 թվականից զբաղեցրել է Արցախի Հանրապետության զինկոմիսարիատի զորահավաքային բաժնի պահեստազորի սպաների հաշվառման, նախորոշման և ամրագրման բաժանմունքի պետի պաշտոնը։

2018 թվականին նոյեմբերին անցել է կենսաթոշակի։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Միասնական հայրենիք» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է ԱՀ Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր։ Եղել է Արցախի ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավորները գրանցվել և ստացել են վկայականներ
* 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կարեն Հովհաննիսյան (քաղաքական գործիչ)

**Կարեն Զորիկի Հովհաննիսյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի ««Արդարություն» կուսակցությունից։

## Կենսագրություն
Կարեն Հովհաննիսյանը ծնվել է 1974 թվականի հունիսի 6-ին, Հայաստանի Լոռու մարզի Ստեփանավան քաղաքում։

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Արթիկ քաղաքի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է 1990 թվականին։ 1996 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը և նույն թվականին զորակոչվել ՀՀ Զինված ուժեր՝ ժամկետային զինծառայության։

1998 թվականին որպես պատմության ուուցիչ աշխատանքի է անցեկ Քաշաթաղի շրջանի Տիգրանավան գյուղի միջնակարգ դպրոցում, հետագայում նշանակվել է Այգեհովիտ գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

2000 թվականին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության ոստիկանության Քաշաթաղի շրջանային բաժնի անչափահասների բաժանմունքի ավագ տեսուչ։ 2006 թվականին՝ Արցախի Հանրապետության Ազգային անվտանգության ծառայության Քաշաթաղի շրջանային բաժնի օպերլիազոր։ Կարեն Հովհաննիսյանը վերապատրաստում է անցել ՀՀ ԱԱԾ ԳԹԿ-ում։

2012-2020 թվականներին զբաղեցրել է Արցախի Հանրապետության ՊՄՊՊԾ ՊՈԱԿ Քաշաթաղի շրջանային ծառայության պետի պաշտոնը։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է ԱՀ Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր։

2022 թվականի հոկտեմբերի 4-ից Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի անկախ պատգամավոր է։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արցախի ԱԺ նորընտիր պատգամավորները ստացել են վկայականները
 
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Վիգեն Հարությունյան

**Վիգեն Վալերիի Հարությունյան**(), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Վիգեն Հարությունյանը ծնվել է 1978 թվականի ապրիլի 13-ին, Արցախի Հադրութ քաղաքում։ 1995-1998 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, եղել է տանկի հրամանատար։

2003-2005 թվականներին որպես առաջին կարգի մասնագետ աշխատել է Հադրութի ԿԱՇԿ-ի սոցիալական ապահովագրության վճարների բաժնում։ 2005-2008 թվականներին աշխատել է Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր հարկային ծառայությունում։ 2009-2012 թվականներին որպես ֆինանսատնտեսական մասի պետ աշխատել է Հադրութի զինկոմիսարիատում։

2012-2014 թվականներին Վիգեն Հարությունյանը եղել է Հադրութի հարկային տեսչության գանձումների բաժնի հարկային ավագ տեսուչ, որպես հաշվապահ 2014-2018 թվականներին աշխատել է «Լիլյա Հարությունյան» ԱՁ-ում։

2018-2019 թվականներին զբաղեցրել է Հադրութ համայնքի ղեկավարի պաշտոնը։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» կուսակցությունների դաշինքի համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԱՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների 2019թ սեպտեմբերի 8-ի հերթական ընտրություններ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Դավիթ Մելքումյան

**Դավիթ Հայկի Մելքումյան**() արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ «Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունից»։

## Կենսագրություն
Դավիթ Մելքումյանը ծնվել է 1980 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։

Կրթություն է ստացել Ավ. Իսահակյանի անվան թիվ 10 և Վ. Ջհանգիրյանի անվան 11 միջնակարգ դպրոցներում։ 2004 թվականին ավարտել է Երևանի «Մեսրոպ Մաշտոց» անվան համալսարանի պատմության և միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ 2006 թվականին ավարտել է նույն համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, միաժամանակ եղել է բուհի ուսանողական խորհուրդի նախագահը։

1998-2000 թվականներին պարտադիր ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, եղել է հրետանային հետախույզ։

2004 թվականից նախաձեռնել և համակարգել է միջազգային Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնյա ընկերակցության (YMCA) Արցախի մասնաճյուղի աշխատանքները։ Դավիթ Մելքումյանը հանրապետության մի շարք վայրերում իրականացնել է երիտասարդական տարբեր միջոցառումներ (թրեյնինգներ, կլոր սեղաններ, ամառային ճամբարներ, միջազգային փառատոններ)։

2008 թվականից եղել է Արցախի հասարակական կազմակերպությունների անդամ, 2010 թվականի սեպտեմբերից՝ CMI (Crisis Management Initiative) միջազգային կազմակերպության խորհրդական։

Զբաղվում է Արցախի հակամարտության լուծման ուղղությամբ քաղաքացիական ծրագրերի համակարգմամբ։

2000-2010 թվականներին Դավիթ Մելքումյանը Արցախի հանրային հատվածը ներկայացրել է արտասահմանյան մի շարք երկրներում` Ռուսաստանի Դաշնություն, Անգլիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Ավստրիա, Լատվիա, Վրաստան, Նեպալ, Թուրքիա, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Իռլանդիա, Չեխիա, Ուկրաինա, Բելգիա, Նիդեռլանդներ, Հունգարիա և այլն։

2010 թվականին նշանակվել է «Ռուսաստանի հայերի միություն» կազմակերպության Արցախի մասնաճյուղի տնօրեն։ 2005 թվականին ընդգրկվել է Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության շարքերը։

2015 թվականի մայիսի 3-ի Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի ընտրություններում մեծամասնական ընտրակարգով թիվ 1 ընտրատարածքից ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր։

2015-2020 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենտրոնական խորհուրդ
* Ազգային ժողովի համամասնական ընտրակարգով առաջադրված կուսակցությունների ընտրական ցուցակները 
* Համախմբվել Արցախին զորավիգ լինելու գաղափարի շուրջ. Դավիթ Մելքումյան

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հարյուր հազար եվրո

**100 000 եվրո** (**Մեծ Ֆիլ**, ), աշխարհի ամենամեծ ոսկե մետաղադրամներից մեկը, որը նվիրված է Վիեննայի ֆիլհարմոնիային։ Այդ մետաղադրամի թողարկումը նվիրված է ֆիլհարմոնիայի մետաղադրամների շարքի 15-ամյակին։

## Պատմություն
Մետաղադրամը պատրաստվել է Ավստրիական դրամահատարանում 2004 թվականի հոկտեմբերին։ Պարունակում է 1000 ունցիա 999,9 հարգի ոսկի (31103,5 գ), ունի 37 սմ տրամագիծ և 20 մմ հաստություն։ Ներդրողներին գրավելու համար մետաղադրամի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Վիեննայի դիտանիվի առջև, որի ընթացքում հենց անիվի վրա պրեյոկտվել է մետաղադրամի 2000 մ² մակերեսով պատկերը։

Ընդամենը թողարկվել է 15 ոսկեդրամ, որոնք ակնթարթորեն սպառվել են՝ յուրաքանչյուրը 330000 եվրո գնով։ Մետաղադրամներից մեկը ցուցադրվում է Ավստրիայի ազգային բանկի փողի թանգարանում, ևս մեկը գտնվում է Մյունխենի «pro aurum» ֆիրմայի գլխամասային գրասենյակում։ 2022 թվականին մետաղադրամի արժեքը կազմել է 1,7 միլիոն եվրո։

Մետաղադրամի դիզայնը (ինչպես և «Ֆիլհարմոնիկեր» շարքի բոլոր մետաղադրամները) մշակել է Ավստրիական «Münze Österreich AG» դրամահատարանի գլխավոր փորագրիչ Թոմաս Պեսենդորֆերը ()։

## Նկարագրություն
**Դիմերես**. Վիեննայի երաժշտական միության ոսկի դահլիճի երգեհոն

Մակագրություններ.

* *մետաղադրամի վերևում՝* «Republik Österreich» (գերմաներենից՝ «Ավստրիայի Հանրապետություն»),
* *երգեհոնի պատկերի տակ՝* «1000 UNZE GOLD 999.9». քաշի, պատրաստման նյութի և հարգի նշումներ,
* *ներքևում՝* թողարկման տարեթիվը և մետաղադրամի անվանական արժեքը։

**Դարձերես.**

* *վերևում՝* «Wiener Philharmoniker» մակագրություն (գերմաներենից՝ «Վիեննայի ֆիլհարմոնիա»),
* *ավելի ներքև՝* սիմֆոնիկ նվագախումբը խորհրդանշող տարբեր երաժշտական գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Եվրո
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Արևիկ (խաղողի սորտ)

«**Արևիկ**», խաղողի հայկական տեղական տեխնիկական սորտ։ Հիմնականում մշակվում է Մեղրու տարածքում։

## Նկարագրություն
Ծաղիկը ֆունկցիոնալ իգական է։ Ողկույզը՝ գլանակոնաձև կամ կոնաձև, խիտ, միջին մեծության։ Պտուղը կլորավուն է, վառ դեղնականաչավուն։ Բույսի աճեցողությունն ուժեղ է, միջահաս։ Բերքատվությունը՝ 80-100,0 ց/հա։

Կատեգորիա:Խաղողի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արևիկ (հաճարի սորտ)

«**Արեվիկ**», հաճարի սորտ։ Ստեղծել են Ա. Ավագյանը, Պ. Ղանդիլյանը և Մ. Հովհաննիսյանը ՀԱԱՀ-ում։ Հեշտ կալսվող է։ 2002 թվականին գրանցվել է ընտրասերման պետական գրանցամատյանում։

Հասկի երկարություն-ը 6–10 սմ է, քիստավոր է, կարմիր, քիստերը՝ սև։ Հատիկը կարմիր է։ Բերքատվությունը՝ 28–30ց/հա։

Կատեգորիա:Հաճարի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արմավիր (սմբուկի սորտ)

«**Արմավիր**», սմբուկի սորտ։ Ստեղծել են Կ. Սառիկյանը և Ա. Հովհաննիսյանը Հայաստանի Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում (ԲԲՏՄԳԿ)։

## Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները հերթադիր են։ Ծաղիկները 1-ական են, երկսեռ։ Պտուղը երկարավուն, գլանաձև է, մուգ մանուշակագույն, 250–270 գ զանգվածով։

Միջավաղահաս սորտ է, ծլումից մինչև պտուղների տեխնիկական հասունացումը 149 օր է։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 650–670 ց/հա։

Կատեգորիա:Մորմազգիներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արենի սև

«**Արենի սև**», Սև Մալահի, հայկական տեխնիկական խաղողի ուշահաս սորտ։ Ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։

## Նկարագրություն
Մշակվում է հիմնականում Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձորի տարածաշրջանում։

Տերևը միջին մեծության է, կլորավուն, հնգաբլթակ, միջին չափերով կտրտված, փայլուն, ցանցանման կնճռոտված, լերկ, բարձրացած եզրերով, վերնամասում՝ ակոսաձև, հակադիր կողմում՝ կոշտ մազմզուկերով։ Ծաղիկը երկսեռ է։ Ողկույզը՝ միջին մեծության, երբեմն՝ մեծ, հիմնականում՝ կոնաձև, երբեմն՝ թևավոր, խիտ կամ շատ խիտ։ Պտուղը միջին մեծության է, երկարավուն, երբեմն՝ ձվաձև, կլորավուն ծայրով, սև, մաշկը՝ կոպիտ, ամուր, հաստ պտղամսից հեշտությամբ անջատվող մոխրակապտավուն մոմաշերտում։ Պտղամիսը՝ հյութալի, հյութը՝ անգույն։

Բողբոջումից մինչև պտղի լրիվ հասունացումը՝ 160 օր։ Բերքատվությունը՝ 80–150 ց/հա։

Արենի սև խաղողն օգտագործում են սեղանի, թունդ և աղանդերային գինիներ պատրաստելու համար և թարմ վիճակում։

Կատեգորիա:Խաղողի սորտեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Անտառային գեղեցկուհի

«**Անտառային գեղեցկուհի**»(«Բելդե-բուա», «Ալեքսանդրինա», «Ֆլամանդյան գեղեցկուհի»), տանձենու բելգիական սորտ։ Ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերմամբ։

Բելգիայից տարածվել է Եվրոպայի բոլոր երկրներում և Ասիայում։ Մշակվում է Հայաստանի գրեթե բոլոր գյուղատնտեսական գոտիներում։

## Նկարագրություն
Ծառը բարձրաբուն, լայն բրգաձև սաղարթով է։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 5-8-րդ, իսկ սերկևիլենու պատվաստակալի վրա աճեցրածինը՝ 3–4-րդ տարուց։

Պտուղը՝ խոշոր կամ միջին (150–350գ) մեծության, գաճաճ պատվաստակալների վրա՝ ավելի խոշոր, բութ-ձվաձև կամ կարճ հատված կոնաձև։

Մաշկը՝բարակ կամ միջին հաստության, հարթ, փայլուն, բերքահավաքի ժամանակ՝ կանաչ, արևահայաց կողմում՝ կարմրագույն երանգով, երբեմն՝ ամբողջովին կարմիր, լրիվ հասունացման ժամանակ՝ դեղին կամ ոսկեգույն դեղին, արևահայաց կողմում՝ վառ կարմիր երանգով, միջին ժանգապատ, հաճելի մուսկատային բույրով։ Պտղամիսը՝ սպիտակադեղնավուն, շատ նուրբ, հյութալի, հալվող, քաղցր, ախորժալի համով և բույրով։

Բերքահավաքը՝ ցածրադիր շրջաններում՝ օգոստոսի սկզբներին, բարձրադիր շրջաններում՝ սեպտեմբերի կեսին, պահպանվում է 2 շաբաթից մինչև 1 ամիս և ավելի։ Բերքատվությունը՝ 250–300ց/հա։

Ցրտադիմացկուն է։ Մասնակիորեն ինքնաբեղուն է։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Վիլյամս, Կլապպի սիրելի, Բերե Հարդիև Լիմոնկա սորտերը։

Պտուղները հիմնականում օգտագործվում են թարմ վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson & C. S. Campbell (2007). «Phylogeny and classification of Rosaceae» (PDF). Plant Systematics and Evolution (en inglés) 266 (1–2): 5-43. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. Nótese que esta publicación es anterior al Congreso Internacional de Botánica de 2011 que determinó que la subfamilia combinada, a la que este artículo se refiere como Spiraeoideae, debía denominarse Amygdaloideae.
* Walter Hartmann (Hrsg.): Farbatlas alte Obstsorten, Stuttgart 2000, ISBN 3-8001-3173-0.
* Martin Stangl (Hrsg.): Obst aus dem eigenen Garten, München 4. Auflage 2000, ISBN 3-405-15046-9.
* Theodor Engelbrecht: Deutschlands Apfelsorten: illustrirte systematische Darstellung der im Gebiete des Deutschen Pomologen gebaute Apfelsorten, Braunschweig, Vieweg, 1889, beschrieben unter Nr. 427, S. 475
* Henri Kessler, Pomologie romande illustrée. Les 50 meilleures variétés de fruits pour la culture avec reproduction en couleurs d'après échantillons cultivés au pays, 1949.1
* Willi Votteler: Verzeichnis der Apfel- und Birnensorten, Obst- und Gartenbauverlag, München 1993, ISBN 3-87596-086-6
* André Leroy, Dictionnaire pomologique, tomes 3 et 4, 1867.
* Les deux tomes de « Le Verger Français », 1947, 1948.
* Gerhard Friedrich und Herbert Petzold: Handbuch Obstsorten, Ulmer Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 3-8001-4853-6.

## Արտաքին հղումներ
* Academica-e.unavarra.es/ UPNA prospección de campo de toma de muestras de frutales en Álava, variedades antiguas de frutas cultivadas en España, página 8. 
* Nr. 500, S. 499–500 Franz Jahn: Erzbischoff Sibour birne. In: Eduard Lucas, Johann Oberdieck: Illustrirtes Handbuch der Obstkunde. Band 5: Birnen. Eugen Ulmer, Stuttgart 1875.

Կատեգորիա:Տանձենու սորտեր
Աուսոնիա (կարտոֆիլի սորտ)

**Աուսոնիա**, կարտոֆիլի սորտ։

## Նկարագրություն
Արմատը փնջաձև է։ Տերևները խոշոր են, բաց կանաչ գույնի։ Ծաղկաբույլը կազմված է 2–4 ոլորքներից, որոնցից յուրաքանչյուրը բաղկացած է 4–5 ծաղկից։ Պալարները ձվաձև են, թույլ զարգացած աչքերով, քիչ ալրային, լավ համային հատկությամբ, կեղևը՝ հարթ, դեղին գույնի։ Միջավաղահաս սորտ է։ Բերքատվությունը՝ 350–450 ց/հա։ Զգայուն է տերևների վնասվածքների, քիչ զգայուն՝ պալարների հիվանդությունների նկատմամբ։ Դիմացկուն է նեմատոդի նկատմամբ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Բանջարեղեն
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Արփի (սեխի սորտ)

**Արփի**, սեխի սորտ։
## Ստեղծում
Ստեղծել են Գ. Ղարիբյանը, Ա. Փահլևանյանը, Ռ. Շահազիզյանը և Հ. Մխիթարյանը Հայաստանի Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում։

## Նկարագրություն և խնամք
Բույսի արմատն առանցքային է։ Տերևները` հերթադիր, միատուն և բաժանասեռ։ Պտուղը երկարավուն-ձվաձև է, 4,0–5,0 կգ զանգվածով։ Վաղահաս սորտ է, ծլումից մինչև առաջին բերքահավաքը տևում է 78–80 օր։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 280–325 ց/հա։ Համեմատաբար կայուն է հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական աշխատանք
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն և այգեգործություն
Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Խաչբուռ

**Խաչբուռ** կամ **խաչփունջ**, ցորենի արտից հնձած առաջին հասկերից հյուսված փունջ, որը նվիրաբերվել է աստվածներին։ Հյուսվել է խաչի տեսքով՝ խորհրդանշելով երկնքի ու երկրի միավորումը։

## Նկարագրություն

Վարդավառը հայերը նշել են ամռանը, տոնը համընկել է հասունացած արտերը հնձելու շրջանին։ 
Տոնի օրը հասկերը եկեղեցի էին տանում' աղոթելով ու խնդրելով պահպանել դաշտերը կարկուտից ու մորեխից։ Հասկերը օրհնելիս քահանան ու
հասկատերը աղոթել են. 
Աղոթք

Բասենում առավոտյան եկեղեցու բեմը և սեղանը զարդարել են վարդի և այլ ծաղիկների փնջերով։ Տարեցները հանգանակություն էին անում
մատաղացուի համար։ Մատաղ են արել, որպեսզի դաշտերն ու բերքը պահպանեն երաշտից ու բնական այլ աղետներից։

Տավուշում աղջիկները տոնի նախորդ օրը ցերեկը շրջել են դաշտերում, հավաքել «վրթիվերի» կոչվող դեղնագույն ծաղիկը, խաչաձև փնջեր
արել և գիշերը թաքուն նետել իրենց հարազատների բակը։ Նշանված աղջիկները խաչ-փնջերից ծաղկե «կսկարանք» են պատրաստոել(օջախին դրվող եռոտանու նման) և ընկերուհիների միջոցով ուղարկել փեսացուի ընտանիքին։ Կսկարանքը զարդարել են քաղցրեղենով։ 
«Խաչբուռերը» ցորենի հասկից հատուկ ձևով հյուսված փնջեր էին։ Դրանք հիշեցնում էին կնոջ արտաքինը։ Խաչբուռերը պատրաստել են հնձվորները՝ հունձն սկսելուց առաջ կամ վերջացնելուց հետո։ Նվիրել են արտի տիրոջը։ Խաչբուռի մեջ որոշ ուսումնասիրողներ տեսել են բերքի հովանավոր Անահիտ աստվածության կերպարն ու պաշտամունքի թաքնված պահպանվածությունը հայերի կենցաղում։
Խաչբուռերի տեսակները տարբեր են եղել՝ ըստ հյուսողի վարպետության ու հմտության, ճաշակի։
Գյուղերում տարբերվող ու սիրուն խաչբուռ գործողների անունները բոլոր գիտեին։

## Նշանակություն
Խաչբուռը, կսկարանքն ու խաչփնջերը նվեր ստացողները որպես օրվա գլխավոր զարդ ու խորհրդանիշ՛ դրել են ցորենի և ալյուրի ամբարին։ Այն պահպանել են մինչև հաջորդ տարվա Վարդավառը։ Խաչբուռը նվիրողն ասել ՝«բերքը բարի ա»։ Տանտիկինն օրհնել ու բարի մաղթանքներ է ասել, ի պատասխան գաթա ու ձվածեղ է խոստացել։
Արցախում պահպանվել են երգեր, որոնցում հիշատակված է խաչբուռը․
Արաբանե

Վարդավառի առավոտյան կատարվել է «*ծաղկափայի*» հավաքը' խաչփնջեր բաժանած աղջիկները շրջել են տնից տուն և իրենց նվիրաբերած ծաղկեփնջերի դիմաց
ստացել նվերներ՝ կաթնամթերք, ձու, քաղցր անուշեղեն։ Այս ամենով կազմակերպել են աղջկական խնջույք։

## Գրականություն
* Հրանուշ Խառատյան, Առաքելյան, «Հայ ժողովրդական տոները», երկրորդ լրամշակված հրատ․, Երևան, 2005։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ագրոֆոսկա

**Ագրոֆոսկա**, ֆոսֆոր-կալիում պարարտանյութ: 
## Նկարագրություն
Բույսերի դանդաղ և տևականորեն սնուցման միջոց է։ Հատկություններով նման է սուպեր ֆոսֆատին։ Պարունակում է 15% P, 4% K, 3% Mg, 25% Ca և միկրոտարրեր (ցինկ, նիկել, կոբալտ, պղինձ)։ Արտադրվում է հատիկավոր ֆոսֆորիտներից:Հողումակտիվացնում է իոնափոխանակություը, ազոտ սև եռող բակտերիաների՝ 60%, ակտինոմիցետների՝ 30%, սնկերի՝ 20%, ակտիվությունը։

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Արամ Պագալյան

**Արամ Պագալյան**,(), ֆրանսահայ նկարիչ, ռեալիզմի մեթոդի հետևորդ։ Դատապարտել է մոդեռնիզմի ներկայացուցիչներին։

## Կյանք և ստեղծագործական ուղի
Արամ Պագալյանը ծնվել է 1878 թվականին Պոլսում՝ Սկյուտարում։
Վաղ մանկությունից բացառիկ սեր է տածել նկարչության հանդեպ։ 1894 թվականին ընդունվել է Պոլսի գեղարվեստի վարժարան, իտալացի նկարիչ Վալերիի սանն է եղել։ 
1902 թվականին մեկնել է Փարիզ, գիտելիքները կատարելագործել Ժյուլիանի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Եղել է Ժան Պոլ Լորանսի և Գաբրիել Ֆերրերի սանը։ Լինելով առաջադեմ ուսանող՝ նա մասնակցել է Փարիզի ցուցահանդեսներին։

1932 թվականին կազմակերպել է անհատական ցուցահանդես՝ տիկին Ն․ Գափամաճյանի հովանավորությամբ։ 
1919 թվականից հաստատվել է Փարիզում։ Պագալյանը մահացել է 1959 թվականին, թաղված է Փարիզի հայ մտավորականների դամբարանում։ Ըստ մամուլի՝ այդ շրջանում նա կերտել է նատյուրմորտի ժանրի կտավներ։

«**Աշխատավորուհին**» կտավում պատկերել է միջին խավի մի կնոջ՝ հասարակ կահավորումով սենյակում աթոռին նստած։ Կինը կար է անում։ Գնահատելի է նկարչի անկեղծ անմիջականությամբ այդ կենցաղային դրվագը պատկերելու մղումը։ Պատկերի կոմպոզիցիան, միջավայր ու կնոջ հագուկապը ներկայացնելու մանրակրկիտ մշակվածությունը խոսում են Պագալյանի վարպետության մասին։
Նատյուրմորտի ժանրում ևս նա ռեալիզմի հետևորդ է եղել։

**«Նարգիլեով նատյուրմորտը»** բազմատարր գործը ցույց է տալիս նկարչի բարձր ճաշակը, մշակման կուլտուրան։ Գունային կոնտրաստներով, ցայտուն ուժգնությամբ կատարված այս աշխատանքը արվեստագետի տաղանդի դրսևորման վառ ապացույց է։

Հայտնի է, որ նա անհաշտ է եղել ժամանակակից եվրոպական արվեստի նկատմամբ։

Պագալյանը մեծ դերակատարում է ունեցել արևմտահայ արվեստի ռեալիստական ընթթացքի զարգացման գործում՝ իր արվեստում պահպանելով հայկական արվեստի ավանդույթները։

## Պարգևներ
1932 թվական, ֆրանսիական կառավարության կողմից արժանացել է «Դե պալմ դել Ակադեմի օֆիսիեզ» պատվո նշանի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ