Դեյվիդ Քրիսթալ

**Դեյվիդ Քրիսթալ** (), բրիտանացի լեզվաբան, ակադեմիկոս, գրող։

## Ընտանիք
Քրիսթալը ծնվել է Լիսբերնում, Հյուսիսային Իռլանդիայում, 1941 թվականի հուլիսի 6-ին, այն բանից հետո, երբ  իր  մորը  էվակուացրել են այդտեղ Բլիցի (ռմբակոծություն) ժամանակ։ Մինչև  նրա մեկ տարին լրանալը, նրա ծնողները բաժանվում են։ Նա մնում է օտարացած և անտեղյակ իր հորից (Դոկտոր Սամուել Քրիսթալ) իր մանկության մեծ մասը, բայց ավելի ուշ (աշխատանքային շփումների  և կիսով չափ հարազատ եղբոր միջոցով) տեղեկանում է իր հոր կյանքի և կարիերայի մասին Լոնդոնում, ինչպես նաև իր կիսով չափ հրեական ժառանգություն մասին։ Նա մեծացել է իր մոր հետ Հոլիհեդում՝ Հյուսիսային Ուելսում, և Լիվերպուլում՝ Անգլիայում, որտեղ  1951 թվականից սկսած նա հաճախել է Սուրբ Մերիի քոլեջը : Քրիսթալը Կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ է։

Նա ներկայումս ապրում է Հոլիլենդում իր կնոջ հետ, ով նախկինում  խոսքի թերապևտ  էր և այժմ մանկական հեղինակ է։ Նա ունի չորս չափահաս երեխա։ Նրա որդին՝ Բեն Քրիսթալը, նույնպես գրող է և իր հայրիկի հետ  երեք գրքի համահեղինակ է :

## Կարիերա
Քրիսթալը ուսանել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում 1959-1962 թվականներին, և 1962-1963 թվականներին Ռենդոլֆ Քվիրքի ղեկավարության ներքո եղել է հետազոտող՝ աշխատելով «Անգլերենի կիրառումն» ուսումնասիրության վրա : Այդ ժամանակից ի վեր նա  դասախոսել է Բանգորի համալսարանում և Ռիդինգի համալսարանում և լեզվաբանության պատվավոր պրոֆեսոր է Բենգորի համալսարանում : Թոշակի անցնելովակադեմիայի լրիվ դրույք  աշխատանքից ՝ նա աշխատում է որպես գրող, խմբագիր և խորհրդատու, ինչպես նաև նպաստում է հեռուստատեսության եւ ռադիոյի հեռարձակմանը։ BBC-ի (Բրիտանական հեռարձակման կորպորացիայի) հետ հրա համագործակցությունն ընդգրկում է ,նախկինում,  BBC Ռադիո 4-ի հեռարձակումների շարքը՝ նվիրված լեզվական հարցերին, մինչև վերջերս,  BBC World Serviceի  կայքում ձայնագրություններն՝ անգլերեն սովորող մարդկանց համար։

Քրիստալին շնորհվել է Բրիտանական կայսրության Շքանշան 1995 թվականին և  դարձել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ 2000 թվականին : Նա նաև Ուելսի Գիտական հասարակության հիմնադիր անդամ է և Լեզվաբանների իրավասու ինստիտուտի անդամ ։ Նրա բազմաթիվ գիտական հետաքրքրությունները ներառում են անգլերենի  ուսումն և դասավանդումը, կլինիկական լեզվաբանությունը, դատական լեզվաբանությունը, լեզվի մահը, «Խաղային լեզվաբանությունը» (Քրիսթալի նորաբանությունը լեզվական խաղի համար), ոճը, անգլերենի գրական սեռերը , Շեքսպիրը, ինդեքսավորումն և բառարանագրությունը։ Նա անգլերենի՝ որպես օտար լեզվի, ուսուցիչների միջազգային ասոցիացիայի հովանավոր է , Խմբագիրների եւ Հրատաչակիչների Հասարակության պատվավոր փոխնախագահ և Մեծ Բրիտանիայի Ազգային գրագիտության ասոցիացիայի հովանավոր : Նա «Բաբել» լեզվական ամսագրի  խորհրդատու է, որի համար նա գրել է նաև հոդվածներ :

## Աշխատանք
Քրիսթալը հեղինակել, համահեղինակել և խմբագրել է ավելի քան 120 գիրք լայն բազմազանությամբ առարկաների վերաբերյալ, մասնագիտանալով նաև հղումների աշխատանքներ խմբագրման մեջ ներառյալ (որպես հեղինակ) *[[Քեմբրիջ]]ի լեզվի հանրագիտարանը*  (1987, 1997, 2010) և *[[Քեմբրիջ]]ի լեզվի հանրագիտարանը* (1995, 2003) և (որպես խմբագիր) *Քեմբրիջի կենսագրական բառարանը*, *Քեմբրիջի Factfinderը*, *Քեմբրիջի հանրագիտարանը* և *Նոր պինգվին հանրագիտարանը* (2003)։ Նա նաև գրել է պիեսներ եւ պոեզիա : Նա նաև հրատարակել է մի շարք գրքեր լեզվաբանության և անգլերենի վերաբերյալ ընդհանուր ընթերցողի համար, որոնք օգտագործում են տարբեր գրաֆիկա եւ կարճ ակնարկներ, տեխնիկական նյութը մատչելի ձևով հաղորդելու համար : Իր  « Ո՞րն է ստանդարտ անգլերենը » հոդվածի մեջ, Քրիսթալը մի վարկած է առաջ քաշում, որ համաշխարհային մասշտաբով անգլերենը և՛ կմասնատվի, և՛ կզուգամիտվի, տեղեկան տարբերակները կդառնան պակաս են փոխադարձաբար հասկանալի և հետևաբար, անհրաժեշտություն կստեղծվի այն բանի առաջացման, ինչն ինքն անվանում է «համաշխարհային ստանդարտ խոսացական անգլերեն» : Իր 2004 թվականին «Անգլերենի պատմությունները» գրքում, անգլերեն լեզվի ընդհանուր պատմություն մեջ, նա նկարագրում է այն արժեքը, որը տեսնում է լեվական բազմազանության մեջ և համապատասխան հարգանք անգլերենի տարատեսակների նկատմամբ, որոնք ընդհանուր առմամբ համարվում  են «ոչ ստանդարտ» :2009 թվականին Ռութլիջը հրատարակեց իր ինքնակենսագրական հուշերը «*Պարզապես մի արտահայտություն, որի միջով ես անցնում եմ. Իմ կյանքը լեզվի մեջ* » , որ միժամանակ թողարկվել է նրա երեք դասախոսությունների DVD- ի հետ։ Նրա  « *Տառ առ տառ ասա. անգլերենի ուղղագրության հետաքրքիր,գերող և արտառոց պատմությունը* » գիրքը (2013), բացատրում է, թե ինչու է դժվար որոշ անգլերեն բառեր գրելը։

Քրիսթալը  հանդիսանում է նոր ուսումնասիրության ոլորտի՝ համացանցային լեզվաբանություն կողմնակից է և հրատարակել է «*Լեզուն և Համացանցը*» (2001) գիրքն այդ թեմայի վերաբերյալ : Քրիսթալի գիրքը՝ *Txtng: The Gr8 Db8*  (2008) կենտրոնացած է տեքստի լեզվի և  հասարակության վրա ունեցած  դրա ազդեցության :

2001-ից 2006 թվականը Քրիսթալը հանդիսանում էր  Քրիսթալ տեղեկատվական համակարգեր սահմանափակ ընկերության նախագահ,որը  տեղեկատու բովանդակության, ինտերնետի որոնման և գովազդային տեխնոլոգիայի մատակարար է։ Ընկերության iSense եւ Sitescreen արտադրանքները հիմնված են արտոնագրված Գլոբալ Տվյալների մոդելի՝ բարդ բովանդակային (սեմանտիկ) ցանցի վրա, որը Քրիսթալը մշակվել է 1980-ականների սկզբին և հարմարեցվել է ինտերնետում օգտագործելու համար 1990-ականների կեսերին։  Սրանք ընդգրկում են  բովանդակային  թիրախային տեխնոլոգիա(շուկայահանված որպես iSense փեփըր լրատվամիջոցների կողմից ) եւ բրենդների պաշտպանության տեխնոլոգիա (շուկայահանված `որպես SiteScreen Emediate ApS-ի կողմից ) : iSense  տեխնոլոգիան արտոնագրերի առարկա է Միացյալ Թագավորությունում եւ Միացյալ Նահանգներում։ Այն բանից հետո երբ Ad Pepper Media NV- ին ձեռքբերեց ընկեերությունը, նա մնաց որպես ընկերության հետազոտության եւ զարգացման տնօրեն, մինչև 2009 թվականը :

Քրիսթալը՝ ազդեցիկ էր Սուրբ Հուդայի վանական համալիրը  քանդելուց փրկելու քարոզարշավում,  որը հանգեցրեց  Ուշլդերի կենտրոնի ստեղծմանը :

## Ներգրավվածություն Շեքսպիրյան ստեղծագործություններում
Որպես  անգլերեն լեզվի զարգացման փորձագետ,Շեքսպիրյան Գլոբում 2004 և 2005 թվականներին նա ներգրավված էր Շեքսպիրյան ժանանակաշրջանին հատուկ «Բնօրինակային արտասանություն» բեմադրության մեջ, որտեղ նա գրում էր, դերասաններին սովորեցնում էր այդ ժամանակաշրջանին համապատասխան արտասանությունը, և այդ ժամանակից ի վեր նա եղել է խորհրդատու մի շարք այլ Շեքսպիրյան ներկայացումներում՝  բեմադրված «Բնօրինակային արտասանությամբ», ներառյալ «Միջամառային գիշերվա երազ», «Համլետ», «Մաքբեթ», «Պերիկլես», «Վենետիկի վաճառականը» և «Հենրի 5-րդ»։

## Գրականություն
### Գրքեր
*Crystal, David (1995). The Cambridge encyclopedia of the English language. Cambridge: Cambridge University Press.
*Crystal, David (2002). "Language Death." Cambridge University Press.
*Crystal, David and Crystal, Ben (2004). Shakespeare's Words: A Glossary and Language Companion. Penguin.
*Crystal, David (2004). The Stories of English. The Overlook Press.
*Crystal, David (2005). Pronouncing Shakespeare: The Globe Experiment. Cambridge University Press.
*Crystal, David (2006). The Fight for English. Oxford University Press.
*Crystal, David (2007). By Hook or By Crook; A Journey in Search of English. The Overlook Press.
*Crystal, David (2010). A Little Book of Language. Yale University Press.
*Crystal, David (2012). Think on my Words: Exploring Shakespeare's Language. Cambridge University Press.
*Crystal, David (2012). Spell It Out. St.Martin's Press.
*Crystal, David (2016). The Oxford Dictionary of Original Shakespearean Pronunciation. Oxford University Press.
*Crystal, David (2017). Making Sense: The Glamorous Story of English Grammar. Profile Books.

### Քննադատական ուսումնասիրություններ եւ ակնարկներ
*Morrisby, Edwin (Oct 1995). "A gallimaufry of Englishes". Books. Quadrant. 39 (10): 84–86. Review of The Cambridge encyclopedia of the English language.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Danny Yee's Book Reviews: David Crystal's books

Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Տեսական լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լեզվաբաններ