Ադվենտ

**Ադվենտ** կամ **Գալստյան տոն,** քրիստոնեական հիմնական դավանանքներում նշվող սպասման և նախապատրաստման շրջան՝ ինչպես Հիսուսի ծննդյան՝ Սուրբ ծննդի, այնպես էլ Քրիստոսի երկրորդ գալուստի տոնակատարության համար։ Այն սկսվում է Սուրբ ծննդին նախորդող չորրորդ կիրակի օրը, որը հաճախ անվանում են Գալուստի կիրակի։ Գալուստն արևմտյան քրիստոնեության մեջ ծիսական տարվա սկիզբն է։ Անվանումը ծագում է լատիներեն adventus («գալուստ, ժամանում») բառից, որը թարգմանում է Նոր Կտակարանի հին հունարեն ''parousia'' բառը և սկզբնապես վերաբերում էր Երկրորդ Գալուստին։

Քրիստոնեական օրացույցում Ծննդյան տոների շրջանը կանխատեսում է «Քրիստոսի գալուստը» երեք տարբեր տեսանկյուններից՝ Բեթղեհեմում ֆիզիկական ծնունդը, Քրիստոսի ընդունումը հավատացյալի սրտում և վախճանաբանական Երկրորդ գալուստը։

Գալստյան տոնի հետ կապված սովորույթներն են՝ Գալստյան օրացույցների () օգտագործումը, գալստյան մոմերի վառումը, ամենօրյա Ադվենտյան աղոթքների կարդալը, Քրիսմոնի ծառի տեղադրումը, Քրիստինգլի մոմերի վառումը, ինչպես նաև Սուրբ Ծննդյանը նախապատրաստվելու այլ եղանակներ, ինչպիսիք են տոնական զարդարանքների տեղադրումը, որը երբեմն կատարվում է ծիսական կարգով՝  մշտադալար բույսերի կախման արարողության միջոցով։

Արևելյան քրիստոնեության մեջ Գալստյան տոնի անալոգը կոչվում է Սուրբ ծննդյան պահք, սակայն այն տարբերվում է իմաստով, տևողությամբ և արարողություններով, և այն սկիզբ չի դնում եկեղեցական ծիսական տարվան, ինչպես արևմուտքում: Արևելյան Սուրբ ծննդյան պահքը չի օգտագործում այս տերմինն իր նախապատրաստական ​​ծառայությունների ժամանակ։

## Ամսաթվեր
Անգլիկան, լյութերական, մորավյան, պրեսբիտերական և մեթոդիստական օրացույցներում Գալստյան տոնը սկսվում է Սուրբ ծննդին նախորդող չորրորդ կիրակի օրը (կիրակի, որը համընկնում է նոյեմբերի 30-ի հետ կամ դրան ամենամոտ, նոյեմբերի 27-ի և դեկտեմբերի 3-ի միջև ընկած ժամանակահատվածում, դա նոյեմբերի վերջին հինգշաբթիից մինչև դեկտեմբերի առաջին հինգշաբթի ընկած կիրակի օրն է) և ավարտվում է դեկտեմբերի 24-ի Սուրբ ծննդյան նախօրեին։ Կաթոլիկ եկեղեցու հռոմեական ծեսում Գալստյան տոնը սկսվում է տոնի առաջին կիրակիի առաջին երեկոյան ժամերգությամբ և ավարտվում է աստվածային պատարագով, Սուրբ ծննդյան առաջին երեկոյան ժամերգության ժամանակ։ Տոնի առաջին օրը նաև սկիզբ է դնում նոր ծիսական տարվա։

Կաթոլիկ եկեղեցու Ամբրոսյան և Մոսարաբական ծեսերում Գալստյան տոնը սկսվում է Սուրբ ծննդին նախորդող վեցերորդ կիրակի օրը (կիրակին համընկնում է նոյեմբերի 16-ին հետ կամ դրան ամենամոտ, նոյեմբերի 13-ի և նոյեմբերի 19-ի միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Դա նոյեմբերի երրորդ երեքշաբթի օրվան նախորդ կիրակի օրն է)։

## Նշանակություն
Կաթոլիկ, լյութերական և անգլիկան ավանդույթների արևմտյան քրիստոնյաների համար Գալստյան տոնը նշանակում է նախապատրաստվել  Քրիստոսի եռակի գալստյանը նախ՝ Բեթղեհեմում մարմնավորման ժամանակ, ապա՝ հաղորդության մեջ մշտական ​​խորհրդավոր ներկայության ժամանակ, և երրորդ՝ Նրա երկրորդ գալստյան և վերջնական դատաստանի ժամանակ։ Ավելին, տոնը ժամանակ է տալիս մարդկությանը կենտրոնանալու նրա ներկայիս գալստյան վրա՝ խոսքի և քարոզների միջոցով։

## Պատմություն
Հայտնի չէ, թե երբ է սկսվել Սուրբ ծննդյան նախապատրաստական շրջանը, որն այժմ կոչվում է Ադվենտ (Գալստյան տոն), չնայած այն անկասկած գոյություն է ունեցել մոտ 480 թվականից։ 567 թվականի Տուրցի ժողովի կողմից ներդրված նորամուծությունն այն էր, որ վանականներին հրամայվեց դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում մինչև Սուրբ ծնունդ ամեն օր ծոմ պահել։ Ջ. Նիլ Ալեքսանդրի խոսքերով՝ «անհնար է վստահորեն պնդել Գալստյան տոնի ծագման հավաստի բացատրությունը»։

Գալստյան տոնին ապաշխարության ժամանակը ծոմ պահելու շրջան էր, որը հայտնի էր նաև որպես Սուրբ Մարտինի պահք կամ Սուրբ ծննդյան պահք։ Սուրբ Գրիգոր Տուրցի խոսքերով՝ Ադվենտի տոնակատարությունը սկսվել է հինգերորդ դարում, երբ եպիսկոպոս Պերպետը հրահանգել է, որ նոյեմբերի 11-ին Սուրբ Մարտինի օրվանից մինչև Սուրբ ծնունդ շաբաթական երեք անգամ ծոմ պահել։ Ահա թե ինչու Ադվենտը երբեմն կոչվում էր նաև «Սուրբ Մարտինի պահք»։ Այս սովորույթը սահմանափակվել է Տուրի թեմով մինչև վեցերորդ դարը։

581 թվականին Մակոնի ժողովը ընդունեց այս սովորույթը Տուրում: Շուտով ամբողջ Ֆրանսիան շաբաթական երեք օր պահք պահեց՝ սկսած Սուրբ Մարտինի տոնից մինչև Սուրբ ծնունդ: Որոշ երկրներում ամենանվիրված երկրպագուները գերազանցեցին ժողովի կողմից ընդունված պահանջները և պահք պահեցին Ադվենտի բոլոր օրերին:

Արևմտյան եկեղեցում Գալստյան տոնի մասին առաջին հստակ հղումները հանդիպում են Գելասյան սրբազան օրացույցում, որը պարունակում է Ադվենտյան սաղմոսներ, նամակներ և ավետարաններ Սուրբ ծննդին նախորդող հինգ կիրակիների, ինչպես նաև համապատասխան չորեքշաբթիների և ուրբաթների համար։ Վեցերորդ դարի վերջում Գրիգոր Մեծի քարոզները վկայում էին Ադվենտի ծիսական շրջանի չորս շաբաթների մասին, սակայն առանց պահքի պահպանման։ Իններորդ դարում Կառլոս Մեծի օրոք գրությունները պնդում են, որ պահքը դեռևս լայնորեն պահպանվում էր:

13-րդ դարում Գալստյան տոնի պահքը լայնորեն չէր կիրառվում, չնայած, ըստ Մենդեցի Դյուրանի, պահքը դեռևս ընդհանուր առմամբ պահպանվում էր: Ինչպես նշվում է Սուրբ Լյուդովիկոսի սրբադասման հրովարտակում, այն եռանդը, որով նա պահպանում էր այս պահքը, այլևս մեծ բարեպաշտ քրիստոնյաների կողմից պահպանվող սովորույթ չէր: Այնուհետ այն սահմանափակվեց Սուրբ Անդրեասի տոնից մինչև Սուրբ ծնունդ ընկած ժամանակահատվածով, քանի որ այս առաքյալի հանդիսավորությունն ավելի համընդհանուր էր, քան Սուրբ Մարտինինը։

Երբ 1362 թվականին Հռոմի պապ Ուրբանոս V-ը բարձրացավ պապական աթոռին, նա պապական արքունիքում պարտադրեց ձեռնպահ մնալ, բայց ծոմապահության մասին խոսք անգամ չկար։ Այդ ժամանակ Հռոմում սովորություն էր Սուրբ ծննդից առաջ հինգ շաբաթ նշել Գալստյան տոնը։ Ամբրոսյան ծեսում Ադվենտի տևողությունը վեց շաբաթ է։ Հույները իրական հետևողականություն չեն ցուցաբերում, նրանց համար Ադվենտը կամավոր ծոմապահություն էր, որը ոմանց համար սկսվում էր նոյեմբերի 15-ին, իսկ մյուսների համար սկսվում էր դեկտեմբերի 6-ին կամ Սուրբ ծննդից ընդամենը մի քանի օր առաջ։

Ադվենտի ծիսակատարությունը մնաց անփոփոխ մինչև Վատիկանի երկրորդ ժողովը աննշան փոփոխություններ մտցրեց՝ տարբերակելով Մեծ պահքի ոգին Գալստյան տոնի ոգուց, ընդգծելով Ադվենտը որպես Քրիստոսի գալստյան հույսի շրջան, այժմ՝ որպես նրա Երկրորդ գալստյան խոստում։

## Ավանդույթներ
Գալստյան տոնի ընթացքում ընթերցումների և ուսմունքների թեման հաճախ Երկրորդ Գալստյան և Վերջին դատաստանի նախապատրաստությունն է: Մինչ կիրակնօրյա ընթերցումները վերաբերում են Հիսուս Քրիստոսի առաջին գալստյանը որպես փրկիչ, ինչպես նաև Նրա երկրորդ գալստյանը որպես դատավոր, ավանդույթները տարբերվում են Գալստյան տոնի շաբաթների ընթացքում զղջման և սպասման հարաբերական կարևորությամբ:

### Ադվենտի ծիսական գույն
Մոտավորապես 13-րդ դարից ի վեր, արևմտյան քրիստոնեության մեջ Գալստյան տոնի համար սովորական ծիսական գույնը մանուշակագույնն է եղել։ Հռոմի պապ Իննոկենտիոս III-ը սևը հայտարարել է տոնի համար ճիշտ գույն, չնայած Սեն-Պուրսենի Դյուրանդուսը պնդում է, որ մանուշակագույնը նախապատվություն է տալիս սևին։ Մանուշակագույնը հաճախ օգտագործվում է անթեպենդիայի՝ հոգևորականների զգեստների, զոհասեղանի ծածկոցների և հաճախ նաև խորանի համար։ Ադվենտի երրորդ կիրակին՝ Գաուդետե կիրակին, առանձնանում է նրանով, որ այդ օրը վարդագույն կարող է օգտագործվել մանուշակագույնի փոխարեն։ Սա հղում է Լաթարե կիրակիին՝ Մեծ Պահքի չորրորդ կիրակին, երբ նույնպես օգտագործվում է վարդագույնը։ Արևմտյան քրիստոնեության մեջ վարդագույն մոմը հիշատակվում է որպես ուրախության նշան (Գաուդետե), որը վառվում է Ադվենտի երրորդ կիրակի օրը։

Մինչդեռ Գալստյան տոնի ավանդական գույնը մանուշակագույնն է, որոշ քրիստոնեական դավանանքների կողմից աճում է հետաքրքրությունը կապույտի նկատմամբ՝ որպես Ծննդյան տոնի այլընտրանքային ծիսական գույնի, մի սովորույթ, որը կապված է Շվեդիայի (Լյութերական) եկեղեցու և Մոսարաբական ծեսի օգտագործման հետ, որը թվագրվում է 8-րդ դարից։

Լյութերական պաշտամունքի գրրքում կապույտը նշվում է որպես Գալստյան տոնի նախընտրելի գույն, մինչդեռ մեթոդիստական պաշտամունքի գիրքը և պրեսբիտերական ընդհանուր պաշտամունքի գիրքը տոնի համար համապատասխան են համարում մանուշակագույնը կամ կապույտը։ Այս նոր ծիսական միտման կողմնակիցները պնդում են, որ մանուշակագույնը ավանդաբար կապված է հանդիսավորության և մռայլության հետ, ինչը համապատասխանում է Մեծ պահքի ապաշխարության բնույթին։ Բողոքական եկեղեցիներում Գալստյան տոնի ժամանակ մանուշակագույնը կապույտով փոխարինելու միտում է նկատվում, քանի որ դա հույսով լի նախապատրաստական շրջան է, որը կանխատեսում է և՛ Բեթղեհեմը, և՛ Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան պատմության ավարտը։ Այս գույնը հաճախ անվանում են «Սարումի կապույտ», նկատի ունենալով դրա ենթադրյալ օգտագործումը Սալիսբերիի տաճարում։ Սարումի ծեսի հետ կապված շատ զարդեր և ծիսական սովորույթներ վերածնվեցին անգլիկան հաղորդության ժամանակ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին՝ որպես Անգլիայի եկեղեցում անգլո-կաթոլիկական Օքսֆորդյան շարժման մաս: Չնայած անգլիացի լիտուրգ Պերսի Դիրմերը չի առարկում կապույտի օգտագործմանը Ադվենտի ժամանակ, նա դրա օգտագործումը չի վերագրում Սարումին: «Այսպես կոչված Սարումի կիրառությունները իրականում կիսով չափ ստեղծված են 19-րդ դարի ծիսակատարողների երևակայությունից»:

Թեև Սարումի օգտագործումը ազդեցիկ էր, տարբեր թեմերում, այդ թվում՝ Սոլսբերիում, օգտագործում էին բազմազան գույների ծիսական հանդերձանքներ։ «Սարումյան ծեսում Գալստյան տոնի գույնը կարմիրն էր, բայց այն կարող էր լինել նաև կարմիր-մանուշակագույնը, որը հայտնի է որպես Մյուրեյ»։

Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին պահպանում է ավանդական մանուշակագույնը։ Կապույտը սովորաբար չի օգտագործվում լատինական կաթոլիկության մեջ և որտեղ այն օգտագործվում է տարածաշրջանային մակարդակով, այն կապ չունի Ադվենտի հետ, այլ կապված է Սուրբ Կույս Մարիամի պաշտամունքի հետ։ Այնուամենայնիվ, որոշ առիթներով, որոնք սերտորեն կապված են Գալստյան տոնի հետ, ինչպիսիք են Ռորատե պատարագը (բայց ոչ կիրակի օրերին), օգտագործվում է սպիտակը։

Արևելյան քրիստոնեության մեջ՝ Սուրբ ծննդյան պահքի ընթացքում, հիմնականում օգտագործվում է կարմիր, իսկ երբեմն՝ որպես այլընտրանք, ոսկեգույնը։

### Երաժշտություն

Շատ եկեղեցիներ անցկացնում են հատուկ երաժշտական միջոցառումներ, ինչպիսիք են «Ինը դասեր և երգեր» և Հենդելի «Մեսիա» օրատորիայի երգեցողությունը: Կարող է երգվել նաև «Ադվենտ Պրոզը», որը անտիֆոնային պարզ երգ է: «Ուշ Ադվենտի շաբաթվա օրերը», դեկտեմբերի 17-24-ը, նշում են Մեծ Ադվենտի «Օ անտիֆոններ» երգեցողությունը։ Սրանք Մագնիֆիկատի ամենօրյա անտիֆոններն են՝ երեկոյան աղոթքի ժամանակ, Հռոմի կաթոլիկ, անգլիկան և լյութերական եկեղեցիներում և նշում են Մեսիայի առաջիկա ծնունդը: Դրանք հիմք են հանդիսանում Գալստյան տոնի հանրաճանաչ «Օ՜, արի՛, Էմանուել» հիմնի յուրաքանչյուր տան համար:

Ադվենտի գերմանական երգերից են 15-րդ դարի «Es kommt ein Schiff, geladen»-ը և 1622 թվականին հրատարակված «O Heiland, reiß die Himmel auf»-ը: Յոհան Սեբաստիան Բախը Վայմարում Գալստյան համար մի քանի կանտատ է գրել՝ սկսած «Nun komm, der Heiden Heiland»-ից (BWV 61), մինչև «Herz und Mund und Tat und Leben»-ը (BWV 147a), սակայն միայն մեկը՝ Լայպցիգում, որտեղ նա ամենաերկարն է աշխատել, քանի որ այնտեղ  Գալստյան տոնը լռության շրջան էր, որը թույլ էր տալիս  երաժշտական կանտատների կատարումը միայն չորս կիրակիներից առաջինին։

Ադվենտի ընթացքում պատարագի Gloria-ն (Փառաբանական օրհներգը) չի կատարվում, որպեսզի հրեշտակների երգի վերադարձը Սուրբ Ծննդյան օրը ընդգծվի որպես նորություն և առանձնահատուկ պահ։ Պահքի համար հատուկ գրված պատարագային ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են Միխայել Հայդնի «Missa tempore Quadragesimae»-ն (ռե մինոր) երգչախմբի և երգեհոնի համար, չի պարունակում «Փառք» (Gloria) աղոթքը և, հետևաբար, հարմար են Ադվենտի ժամանակ օգտագործելու համար։

### Պահք
Տուրի եպիսկոպոս Պերպետուսը, որը մահացավ 490 թվականին, հրամայեց շաբաթական երեք օր պահք պահել Սուրբ Մարտինի օրվան հաջորդող օրվանից (նոյեմբերի 11): 6-րդ դարում տեղական ժողովները հրամայեցին պահք պահել Սուրբ Մարտինի օրվանից մինչև Աստվածահայտնություն (մկրտության տոն) բոլոր օրերին, բացառությամբ շաբաթ և կիրակի օրերի, 56 օր տևողությամբ, բայց 40 օր պահք պահել, ինչպես Մեծ պահքը: Հետևաբար, այն կոչվում էր Quadragesima Sancti Martini (Սուրբ Մարտինի Մեծ պահք)։ Այս պահքի ժամանակահատվածը հետագայում կրճատվեց և եկեղեցու կողմից անվանվեց «Ադվենտ»։

Անգլիկան և լյութերական եկեղեցիներում այս պահքի կանոնը հետագայում մեղմացվեց: Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցին ավելի ուշ (անհայտ ամսաթվով՝ ամենաուշը 1917 թվականին) վերացրեց պահքի կանոնը Ադվենտի ժամանակ, բայց Ադվենտը պահպանեց որպես ապաշխարության շրջան: Բացի պահքից, այս ավանդույթներում արգելված էին պարերը և նմանատիպ տոնակատարությունները: Գաուդետի կիրակի օրը թույլատրվում էր պահքի մեղմացում: Արևելյան ուղղափառ և արևելյան ուղղափառ եկեղեցիները դեռևս պահպանում են Սուրբ ծննդից առաջ 40 օր ծոմ պահելու ավանդույթը։

### Տեղական ծեսեր
Անգլիայում, հատկապես հյուսիսային կոմսություններում, կար մի սովորույթ (որն այժմ այլևս գոյություն չունի),  երբ աղքատ կանայք շրջում էին թաղերով՝ իրենց հետ տանելով «Գալստյան տոնի պատկերներ»՝ երկու տիկնիկներ, որոնք խորհրդանշում էին Հիսուսին և Սուրբ Կույս Մարիամին: Յուրաքանչյուրից, ում դրանք ցուցադրվում էին այդ տիկնիկները, ակնկալվում էր կես փեննիի նվիրատվություն։ Կարծիք կար, որ վատ բախտ կհասներ այն տանը, որտեղ տիկնիկների պահապանները չէին այցելի ամենաուշը մինչև Սուրբ Ծննդյան նախօրյակ։

Նորմանդիայում ֆերմերները տասներկու տարեկանից փոքր երեխաներին վարձում էին դաշտերով և այգիներով վազվզելու՝ ջահեր ձեռքին, որոնցով վառում էին ծղոտե կապոցներ։ Ըստ հավատալիքի՝ այդ կերպ վանում էին վնասատուներին, որոնք կարող էին կործանել բերքը։

Իտալիայում, Գալստյան տոների շարքում, Գալստյան տոների վերջին օրերին նշվում է կալաբրիացի պիֆերարիների՝ պարկապզուկ նվագողների մուտքը Հռոմ, որոնք նվագում են Հիսուսի մոր՝ Մարիամի սրբավայրերի առջև։ Իտալական ավանդույթի համաձայն, հովիվները նվագում էին այս սրինգները, երբ գալիս էին Բեթղեհեմի մսուրի մոտ՝ մանուկ Հիսուսին հարգանքի տուրք մատուցելու։

Վերջերս եկեղեցական շրջանակներից դուրս Գալստյան տոների ամենատարածված տոնակատարությունը Ադվենտ օրացույցի կամ Գալստյան տոնի մոմ պահելն է, որի ժամանակ օրացույցում բացվում է մեկ դուռ կամ այրվում է մոմի մեկ հատված՝ դեկտեմբերի յուրաքանչյուր օրը՝ մինչև Սուրբ Ծննդյան նախօրեն։ Շատ երկրներում Ծննդյան տոների առաջին օրը հաճախ ազդարարում է Սուրբ Ծննդյան սեզոնի սկիզբը, և շատ մարդիկ նախընտրում են իրենց Սուրբ Ծննդյան տոնածառերը և Սուրբ Ծննդյան զարդարանքները տեղադրել Ծննդյան կիրակի օրը կամ դրանից անմիջապես առաջ։

2011 թվականից ի վեր Ֆրանկֆուրտ-Բորնհայմում Ավենտի երրորդ շաբաթ օրվա համար ձևավորվել է 2500 մոմերից բաղկացած լաբիրինթոս։

## Գալստյան տոնի ծաղկաշղթա

Ծննդյան ծաղկաշղթա պահելը տարածված սովորույթ է տներում կամ եկեղեցիներում: Ադվենտյան այդպիսի զարդարանքի գաղափարը ծագել է գերմանացի լյութերականների շրջանում 16-րդ դարում։ Սակայն, միայն երեք դար անց է ձևավորվել ժամանակակից Ադվենտյան ծաղկաշղթան։

Ժամանակակից Ադվենտյան ծաղկեպսակը, որի մոմերը խորհրդանշում են Ադվենտյան կիրակիները, ծագել է 1839 թվականին Գերմանիայի բողոքական քահանա և աղքատների շրջանում քաղաքային միսիոներական աշխատանքի ռահվիրա Յոհան Հինրիխ Վիչերնի նախաձեռնությունից: Սուրբ Ծննդյանը սպասող երեխաների անհամբերությունը հաղթահարելու համար։ Վիչերնը փայտից օղակ պատրաստեց՝ 19 փոքր կարմիր կոնաձև և չորս մեծ սպիտակ մոմերով և ամեն առավոտ վառվում էր մի փոքր մոմ, իսկ ամեն կիրակի՝ մեծ մոմ: Ժամանակակից պրակտիկայում պահպանվում են միայն մեծ մոմերը։

Ծաղկաշղթայի պսակը ավանդաբար պատրաստվում է կարմիր ժապավենով կապված եղևնու ճյուղերից և զարդարված է սոճու կոներով, դափնիով և երբեմն՝ մզամուրճով: Այն նաև հին խորհրդանիշ է, որը նշանակում է մի քանի բան. նախևառաջ, պսակը խորհրդանշում է հաղթանակը, բացի իր կլոր ձևից, որը ամեն տարի հիշեցնում է արևը և նրա վերադարձը: Չորս թիվը խորհրդանշում է Գալստյան տոնի չորս կիրակիները, իսկ կանաչ ճյուղերը՝ կյանքի և հույսի նշան։

Եղևնին ուժի խորհրդանիշ է, իսկ դափնին՝ մեղքի և տառապանքի դեմ հաղթանակի խորհրդանիշ։ Վերջին երկուսը, ինչպես նաև տերևները, չեն կորցնում և այդպիսով ներկայացնում են Աստծո հավերժությունը։ Մոմերի բոցերը Սուրբ Ծննդյան լույսի մոտեցման և հույս ու խաղաղություն բերող խորհրդանիշն են, ինչպես նաև խավարի դեմ պայքարի խորհրդանիշը։ Քրիստոնյաների համար այս թագը նաև Քրիստոս Արքայի խորհրդանիշն է, իսկ տերևը հիշեցնում է Քրիստոսի գլխին դրված փշից պսակը։

Ադվենտյան ծաղկեպսակը զարդարված է մոմերով, սովորաբար երեք մանուշակագույն և մեկ վարդագույն։ Վարդագույն մոմը վառվում է Գալստյան տոնի երրորդ կիրակի օրը, որը կոչվում է «Գաուդետե կիրակի»՝ պատարագի մուտքի անտիֆոնի բացման՝ «Գաուդետե» բառից հետո։ Ոմանք ծաղկեպսակի մեջտեղում ավելացնում են հինգերորդ մոմ (սպիտակ), որը հայտնի է որպես «Քրիստոսի մոմ», որը վառվում է Սուրբ Ծննդյան նախօրեին կամ Սուրբ Ծննդյան օրը։

Մոմերը, մեկ մեկնաբանությամբ, խորհրդանշում են փրկության մեծ փուլերը Մեսիայի գալուստից առաջ. առաջինը Ադամին և Եվային տրված ներման խորհրդանիշն է, երկրորդը՝ Աբրահամի և Ավետյաց երկրի պարգևին հավատացող պատրիարքների հավատքի խորհրդանիշը, երրորդը՝ Դավթի ուրախության խորհրդանիշը, որի տոհմածառը չի դադարում և նաև վկայում է Աստծո հետ նրա ուխտի մասին, իսկ չորրորդ և վերջին մոմը մարգարեների ուսմունքի խորհրդանիշն է, որոնք հայտարարում են արդարության և խաղաղության թագավորություն: Այլընտրանքորեն, դրանք խորհրդանշում են մարդկային պատմության չորս փուլերը՝ արարչագործություն, մարմնացում, մեղքերի քավություն և վերջին դատաստան։

Ուղղափառ եկեղեցիներում երբեմն լինում են վեց մոմերով ծաղկեպսակներ, որոնք համապատասխանում են Ծննդյան պահքի/Ծննդյան ծոմապահության վեցշաբաթյա տևողությանը:

Շվեդիայում սպիտակ մոմերը, որոնք տոնակատարության և մաքրության խորհրդանիշ են, օգտագործվում են Սուրբ Լյուսիայի օրը՝ դեկտեմբերի 13-ը նշելու համար, որը միշտ համընկնում է Գալստյան տոնի հետ։

### Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու ադվենտյան մոոմեր
Կաթոլիկ եկեղեցու հռոմեական ծեսի համաձայն, Գալստյան տոնի կիրակի օրերին պատարագի ընթերցումները ունեն առանձին թեմաներ՝

* Ադվենտյան առաջին կիրակի. Առաջին կիրակի (Ծննդյան կիրակի) նրանք սպասում են Քրիստոսի երկրորդ գալուստին։
* Ադվենտյան երկրորդ կիրակի. Երկրորդ կիրակի Ավետարանի ընթերցումը հիշեցնում է Հովհաննես Մկրտչի քարոզը, որը եկել էր «պատրաստելու Տիրոջ ճանապարհը», մյուս ընթերցումներն ունեն համապատասխան թեմաներ։
* Ադվենտյան երրորդ կիրակի. Երրորդ կիրակի («Գաուդետե կիրակի») Ավետարանի ընթերցումը Հովհաննես Մկրտչի մասին է, մյուս ընթերցումները՝ Փրկչի գալուստի հետ են կապված։
* Ադվենտյան չորրորդ կիրակի. Չորրորդ կիրակի Ավետարանի ընթերցումը վերաբերում է Մարիամի և Հովսեփի հետ կապված իրադարձություններին, որոնք ուղղակիորեն հանգեցրին Հիսուսի ծննդին։

### Անգլիկան, լյութերական, պրեսբիտերական և մեթոդիստական ավանդույթներ

Հռոմեական ծեսից բխող բազմազան սովորույթներ են նշվում տարբեր բողոքական եկեղեցիներում, որոնք պահպանում են նմանատիպ ծիսական սովորույթներ։

*Ադվենտից առաջ վերջին կիրակի. Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցում 1969 թվականից, իսկ անգլիկան եկեղեցիների մեծ մասում՝ առնվազն 2000 թվականից, Ադվենտից առաջ կիրակի օրը (ծիսական տարվա վերջին կիրակի) նշվում է որպես Քրիստոսի տոն: Այս տոնն այժմ լայնորեն նշվում է նաև շատ բողոքական եկեղեցիներում, երբեմն՝ որպես Քրիստոսի գահակալություն:
*Ադվենտի առաջին կիրակի. Ադվենտի առաջին կիրակիի ընթերցումները վերաբերում են Հին Կտակարանի հայրապետներին, որոնք Քրիստոսի նախնիներն էին, և այդ պատճառով առաջին մոմը հաճախ անվանում են «հույսի մոմ»։
*Սուրբ Ծննդյան երկրորդ կիրակի. Երկրորդ կիրակիի ընթերցումները վերաբերում են Քրիստոսի ծննդին Բեթղեհեմում և այլ մարգարեություններին, ուստի մոմը կարող է կոչվել «Բեթղեհեմի մոմ», «ճանապարհի մոմ» կամ «մարգարեների մոմ»։
*Երրորդ կիրակին, որը կոչվում է Գաուդետե կիրակի՝ նախաբանի առաջին խոսքից հետո (Փիլիպպեցիներ 4։ 4), նշվում է վարդագույն զգեստներով, նման Մեծ Պահքի կեսին գտնվող Լաետարե կիրակիին։ Ընթերցումները վերաբերում են Հովհաննես Մկրտչին, իսկ վարդագույն մոմը կարող է կոչվել «ուրախության մոմ», «Մարիամի մոմ» կամ «հովիվների մոմ»։
*Սուրբ Ծննդյան չորրորդ կիրակի. Չորրորդ կիրակիի ընթերցումները վերաբերում են Քրիստոսի ծննդյան ավետմանը, որի համար կարող է ներկայացվել Magnificat-ը կամ «Մարիամի երգը»։ Մոմը կարող է հայտնի լինել որպես «հրեշտակի մոմ»։
*Սուրբ Ծննդյան առաջին կիրակի. Երբ Սուրբ Ծննդյան ծաղկեպսակը ներառում է հինգերորդ մոմ, այն հայտնի է որպես «Քրիստոսի մոմ» և վառվում է Սուրբ Ծննդյան նախօրեի ծառայության ժամանակ։

### Այլ շաբաթական թեմատիկ տարբերակներ
Չորս կիրակի օրերին նշվող թեմաների այլ տարբերակներն են՝
* Մարգարեների մոմը խորհրդանշում է հույսը, Բեթղեհեմի մոմը՝ հավատքը, Հովիվների մոմը՝ ուրախությունը,Հրեշտակի մոմը՝ խաղաղությունը։
* Հույս–Սեր–Ուրախություն–Խաղաղություն
* Հույս–Խաղաղություն–Ուրախություն–Սեր
* Հավատք–Հույս–Ուրախություն–Սեր
* Մարգարեներ–Հրեշտակներ–Հովիվներ–Մոգեր
* Հավատք–Պատրաստվել–Ուրախություն–Սեր

## Տես նաև
* Սուրբծննդյան շուկա 
* Մեծ պահք

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
* *Book of Common Prayer*, 1979 according to the usage of The Episcopal Church

## Արտաքին հղումներ
* Daily Advent Devotional (LHM)
* The Season of Advent (Christian Resource Institute)
* Advent Sermon Series  from the Society of Saint John the Evangelist, a monastic community in the Episcopal Church
* American Catholic: Advent to Epiphany Prayers, calendar and activities
* Liturgical Resources for Advent
* Advent FAQ at the Lutheran Church–Missouri Synod web site 
* Advent Online Devotional site 
* Online Resources for the Season of Advent at The Text This Week
* Artcyclopedia Advent Calendar 2004

Կատեգորիա:480-ականների հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ամանոր
Կատեգորիա:Ամենամյա իրադարձություններ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Լյութերականություն
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի
Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Պատարագ
Կատեգորիա:Սովորույթներ
Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդ
Կատեգորիա:Փառատոներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական ժամերգություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն