Ալիս Վայդել

**Ալիս Էլիզաբեթ Վայդել** () գերմանացի քաղաքական գործիչ, 2022 թվականի հունիսից հանդիսանում է  *far-right* Այլընտրանք Գերմանիայի համար (ԱԴՀ) կուսակցության համանախագահ՝ Թինո Շռուպալայի հետ միասին։ 2017 թվականի հոկտեմբերից նա զբաղեցրել է Բունդեսթագում ԱԴՀ խորհրդարանական խմբի ղեկավարի պաշտոնը։ 2017 թվականի դաշնային ընտրություններում դարձել Է Բունդեսթագի (*MdB*) անդամ, որտեղ Ալեքսանդր Գաուլանդի հետ միասին եղել է ԱԴՀ-ի առաջատար թեկնածուն։ 2021 թվականի դաշնային ընտրություններում նա կրկին գլխավոր թեկնածուն էր ՝ Թինո Չրուպալայի հետ միասին։ 2020 թվականի փետրվարից մինչև 2022 թվականի հուլիսը Վայդելդը զբաղեցրել է Բադեն-Վյուրթեմբերգի «մեռած պետություն» ասոցիացիայի նախագահի պաշտոնը։

## Վաղ կյանք և կարիերա
Վայդելը ծնվել է Գյուտերսլոյում և մեծացել Վերսմոլդում, որտեղ 1998 թվականին ավարտել է գերմանական *Christliches Jugenddorfwerk* *(CJD)* գիմնազիան։ Նա սովորել է տնտեսագիտություն և բիզնեսի կառավարում՝ Բայրոյթի համալսարանում և ավարտել այն՝ որպես լավագույններից մեկը 2004 թվականին։ Բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո Վեյդելը 2005 թվականի հուլիսից մինչև 2006 թվականի հունիսը աշխատել է Ֆրանկֆուրտի *Goldman Sachs*-ում ՝ որպես *asset management-ի* վերլուծաբան։ 2000-ականների վերջին նա աշխատել է Չինաստանի բանկում, վեց տարի ապրել է Չինաստանում և խոսում է *Մանդարին* լեզվով։ Այնուհետև նա գրել է դոկտորական ատենախոսություն առողջապահության տնտեսագետ Փիթեր Օբերենդերի հետ՝ Բայրոյթի Իրավագիտության և տնտեսագիտության ֆակուլտետում ՝ Չինաստանի կենսաթոշակային համակարգի ապագայի վերաբերյալ։ 2011 թվականին ստացել է Միջազգային զարգացման դոկտորի կոչում։ Նրա դոկտորի կոչմանը աջակցել է Կոնրադ Ադենաուեր հիմնադրամը։

2011 թվականի մարտից մինչև 2013 թվականի մայիս աշխատել է Ֆրանկֆուրտի *Allianz Global Investors*-ում։ 2014 թվականից աշխատել է որպես անկախ բիզնեսի խորհրդատու։ 2015 թվականին աշխատել է *Rocket Internet*-ում և *Foodora*-ում։ *Friedrich A. von Hayek Society*-ի ընկերության անդամ է։

## Քաղաքականություն
### Այլընտրանք Գերմանիայի համար
Վայդելը միացել է «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» կուսակցությանը (ԱԴՀ) 2013 թվականի հոկտեմբերին։ Վեյդելի խոսքով ՝ իրեն կուսակցություն են ներգրավել եվրոն չընդունելու պատճառով։ 2015 թվականի հունիսին նա ընտրվել է ԱԴՀ դաշնային գործադիր կոմիտեի անդամ։ 2017թվականի ապրիլին առաջադրվել է կուսակցության առաջատար թեկնածուներից մեկը։ Նա դարձել է առաջին լեսբուհի կինը, որը առաջադրվել է որպես իր կուսակցության առաջատար թեկնածու։ ԶԼՄ-ները հայտնել են, որ նա պատկանում է ԱԴՀ-ում *Alternative Mitte* ավելի չափավոր պահպանողական խմբակցությանը։

### ԱԴՀ նվիրատվության սկանդալ
Անշարժ գույքի սեփականատեր շվեյցարացի միլիարդատեր Հենինգ Քոնլեն աջակցել է ԱԴՀ-ին։ Նա ընդհանուր առմամբ 132,000 եվրո է նվիրաբերել Ալիս Վեյդելի 2017 թվականի դաշնային ընտրական արշավին։ Կոնլեն Շվեյցարիայից իր նվիրատվությունը քողարկել է 18 տրանշով։

ԱԴՀ - ն ստիպված էր մեծ տուգանք վճարել Բունդեսթագին այս նվիրատվության համար, բայց Վայդելը և երեք այլ պաշտոնյաներ մնացին անպատիժ։

## Քաղաքական դիրքորոշումներ
thumb|Վայդելը 2017 թվականին

### Կրոն
2017 թվականի վերջին Վայդելը մեղադրել է Գերմանիայի Կաթոլիկ և Բողոքական եկեղեցիներին «նույն անփառունակ դերը խաղալու մեջ, որը նրանք խաղում էին *The [[Նացիստական Գերմանիա|Third Reich]]*-ում» ՝ մեղադրելով երկու եկեղեցիներին «քաղաքականացված լինելու» մեջ և ասելով, որ ԱԴՀ-ն «միակ քրիստոնեական կուսակցությունն է, որը դեռ գոյություն ունի» Գերմանիայում։ Նման հայտարարությունները մերժվել են Գերմանիայի կաթոլիկ եպիսկոպոսների համաժողովի և Ավետարանական եկեղեցու կողմից ՝ որպես «հակասություն» և «ապատեղեկատվություն»։

### Ներգաղթ
Վայդելը քննադատել Է Անգելա Մերկելի ներգաղթի քաղաքականությունը՝ ասելով, որ «երկիրը կկործանվի ներգաղթի այս քաղաքականության պատճառով։ Մենք պետք է ավելի շատ ուշադրություն դարձնենք այս խնդրին։ Դոնալդ Թրամփն ասել է, որ «Մերկելը խելագար է, և ես բացարձակապես համաձայն եմ դրա հետ։ Սա «քաղաքականության բացարձակ անիմաստ ձև» է, որին այստեղ հետևում են»»։ Նա կոչ է արել Գերմանիայի կառավարությանը ներդրումներ կատարել Մերձավոր Արևելքի «հատուկ տնտեսական գոտիներում»՝ կրթված և որակավորված մարդկանց խրախուսելու համար մնալ իրենց հայրենի երկրներում և խուսափել ուղեղի հնարավոր արտահոսքից, բայց նաև ասել է, որ աջակցում է «կանադական ոճի համակարգին», որը արտոնություններ կտա որակավորված ներգաղթյալներին ՝ համեմատած ոչ որակավորված ներգաղթյալների հետ։

### Եվրոպական միություն
Այն լայնորեն պաշտպանում է Եվրամիությանը Գերմանիայի անդամակցության շարունակումը, սակայն կոչ է անում դուրս գալ դրանից՝ տնտեսապես թույլ պետություններին, ինչպիսին Հունաստանն է։ Չնայած ԵՄ-ին Գերմանիայի անդամակցության վերաբերյալ իր դիրքորոշմանը, Նա կարծում է, որ Գերմանիան պետք է դուրս գա եվրոգոտուց։ Նա նաև հայտարարել է, որ *[[Բրեքսիթ]]*-ը «մոդել էր Գերմանիայի համար, որ կարելի է նման սուվերեն որոշումներ կայացնել»։

### ԼԳԲՏ խնդիրներ
Վայդելը հայտարարել է, որ համաձայն չէ սեռական հասունությունից առաջ սեքսուալության քննարկման հետ՝ ասելով, որ «Ես չեմ ուզում, որ իրենց գենդերային ապուշությամբ կամ վաղ սեռականացման դասերով որևէ մեկը մոտենա իմ երեխաներին»։

Նա նաև իր անհամաձայնությունն է հայտնել նույնասեռ ամուսնությունների օրինականացմանը ՝ ասելով, որ կողմ է «ավանդական ընտանիքի» պաշտպանությանը, ինչպես նաև աջակցում է «այլ ապրելակերպին»։ Նա հայտարարել է, որ աջակցում է իրավաբանորեն ճանաչված հարաբերությանը գեյ և լեսբուհի զույգերի համար ՝ նշելով, որ ինքը լեսբուհի է և իրավաբանորեն ճանաչված հարաբերության մեջ է մեկ այլ կնոջ հետ։

### Տնտեսական հարցեր
Նա վճռականորեն պաշտպանում է տնտեսական լիբերալիզմը և Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Մարգարետ Թետչերին օրինակելի է համարում։

Նա կողմ է հարկերի կրճատմանը, անշարժ գույքի հարկի վերացմանը և դեմ է նվազագույն աշխատավարձին։

### Շրջակա միջավայր
Նա կասկածներ է հայտնել գլոբալ տաքացման վերաբերյալ։

## Հակասություններ
### Միջադեպ «քաղաքական կոռեկտություն» հեռուստաշոուի ժամանակ
2017 թվականի ապրիլին Վայդելը դեմ էր արտահայտվել քաղաքական կոռեկտությանը ՝ ասելով, որ այն իր տեղն ունի «պատմության աղբանոցում»։ Ի պատասխան ապրիլի 27-ին *extra 3* երգիծական հաղորդման հաղորդավար Քրիստիան Էրինգը խոսել է այս մասին այսպես. «Եկեք վերջ տանք քաղաքական կոռեկտությանը։ Նացիստական ողջույնը ճիշտ է։ Արդյո՞ք դա բավականաչափ սխալ էր։ Հուսով եմ ՝ այո»։ Վայդելը դատի է տվել հեռուստաալիքին՝ պահանջելով արգելել ծրագրի կրկնակի ցուցադրումը մայիսի 17-ին Համբուրգի շրջանային դատարանը վճիռ է կայացրել նրա դեմ ՝ հայտարարելով, որ հասարակական գործիչը պետք է հանդուրժի չափազանցված քննադատությունը։ Վայդելը չհամաձայնել է որոշման հետ և խոստացել այն ներկայացնել *Oberlandesgericht* (Բարձրագույն դատարան)։ 2017 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ հետագա գործողություններ չեն իրականացվել։

### Անօրինական ներգաղթի միջադեպ
2017 թվականի սեպտեմբերին *Die Zeit*-ի զեկույցում ասվում էր, որ Վայդել ապօրինի վարձել է սիրիացի փախստականի, որպեսզի տնային գործեր անի Շվեյցարիայում գտնվող իր տանը։ Զեկույցում նաև ասվում էր, որ ապաստան հայցողը չունի գրավոր աշխատանքային պայմանագիր, ինչպես նաև նրա աշխատանքի համար ապրանքագրեր չեն եղել։ Վայդելը թվիթերում պատասխանել է, որ *Die Zeit*-ի զեկույցը «կեղծ լուր» է և «կեղծ», իսկ Վայդելի փաստաբանը հայտարարել է, որ Վայդելը իր տանը որպես հյուր սիրիացի է պահել, բայց ոչ որպես բանվոր։

### Սահմանային ռևիզիոնիզմ
2023 թվականի հունիսին Վայդելը մեկնաբանել է նախկին Արևելյան Գերմանիայում ընտրական հարցումների արդյունքները ՝ ասելով, որ ԱԴՀ-ն մեծ աջակցություն ունի տարածաշրջանում։ Այնուամենայնիվ, նա տարածաշրջանն անվանել է *Mitteldeutschland* (Կենտրոնական Գերմանիա)՝ ենթադրելով, որ այսպես կոչված վերադարձված տարածքները Գերմանիայի մաս են կազմում, ինչը հակասություններ առաջացրեց լեհ քաղաքական գործիչների շրջանում։

### Միջադեպ Պոտսդամի հանդիպման ժամանակ
2024 թվականի հունվարին պարզվել է, որ Ռոլանդ Հարթվիգը, որը նշանակվել էր Վայդելի խորհրդական, մասնակցել է գերմանացի *far-right activist-ների* հետ վիճահարույց հանդիպմանը, որտեղ ներկայացվել են Գերմանիայում ապրող միլիոնավոր մարդկանց, այդ թվում՝ Գերմանիայի քաղաքացիություն ունեցողներին արտաքսելու ծրագրերը ու քննարկել։ Սրա հետևանքով Վայդելն աշխատանքից ազատել է Հարթվիգին իր խորհրդականի պաշտոնից։

## Անձնական կյանք
Վայդելը հարաբերությունների մեջ է Սառա Բոսարդի հետ, մի կնոջ, որը ապրում է Շվեյցարիայի Այնզիդելն քաղաքում և ծագումով Շրի Լանկայից է.նա աշխատում է որպես կինոպրոդյուսեր։ Վայդելն ապրում է ինչպես Բեռլինում, այնպես էլ Այնզիդելնում, և 2017 թվականին հայտարարել է, որ հիմնականում բնակվում է Բեռլինում։ Նա և իր զուգընկերն ունեն քաղաքացիական ամուսնություն և ունեն երկու որդեգրված երեխա։

## Ընտրված հրապարակում
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կենսաթոշակային համակարգը։ Բարեփոխումների տարբերակները կարգի տեսության տեսանկյունից՝ ռիսկի հանդուրժողականությունը բարձրացնելու համար (=աշխատություններ ազգային տնտեսության վերաբերյալ. Հատոր 60)։ P. C. O. հրատարակչություն, Բայրոյթ, 2011, 978-3-941678-25-5.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեսբուհի քաղաքական գործիչներ