Ծաղկային պատերազմ

**Ծաղկային պատերազմ** (), ծիսական պատերազմ, որը տարիներ շարունակ ընդհատումներով մղվել է Ացտեկների Եռյակ դաշինքի և նրա թշնամիների միջև՝ հին և կենսական նշանակություն ունեցող Տենոչտիտլան քաղաքի շրջակայքում և ավարտվել է իսպանացիների ժամանմամբ 1519 թվականին։ Թշնամիների թվում էին Տլաքսկալա, Ուեխոցինգո և Չոլուլա քաղաք-պետությունները՝ Մեքսիկայի կենտրոնում գտնվող Տլաքսկալա-Պուեբլան հովտում: Այս պատերազմներում մասնակիցները կռվում էին մի շարք կոնվենցիաների համաձայն:

Ացտեկների կայսրության իսպանական նվաճման ժամանակ Տլաքսկալան դաշինք կնքեց իսպանացիների հետ ացտեկների դեմ՝ ցանկանալով տեսնել իրենց վաղեմի ծաղկային պատերազմի թշնամիների տապալումը

## Ծագում
Տեխկոկացի ազնվական Իքստլիլշոչիտլը ներկայացնում է ծաղկային պատերազմի ծագման և դրա սկզբնական նպատակների վերաբերյալ ամենավաղ և համեմատաբար ամբողջական վկայությունը։ 1450–1454 թվականներին ացտեկները տառապում էին բերքի անբավարարությունից և երաշտից, ինչը հանգեցրել էր սովի և զանգվածային մահերի Մեքսիկայի կենտրոնական բարձրավանդակում։

Ըստ Իքստլիլշոչիտլի՝ ծաղկային պատերազմը սկսվել է որպես պատասխան այդ սովին։ Նրա փոխանցմամբ՝ Տենոչտիտլանի քահանաները հայտարարել էին, որ աստվածները զայրացած են կայսրության վրա և նրանց գոհացնելու համար անհրաժեշտ է պարբերաբար զոհաբերել մեծ թվով մարդկանց։

Այս նպատակով Տենոչտիտլանը, Տեխկոկոն, Տլաքսկալան, Չոլուլան և Ուեխոցինգոն համաձայնության են եկել՝ մղելու ծիսական պատերազմներ, որոնց միջոցով կարելի էր ռազմագերիներ վերցնել և զոհաբերել աստվածներին։

Այնուամենայնիվ, որոշ գիտնականներ, օրինակ՝ Ֆրեդերիկ Հիքսը, կասկածի տակ են դնում Իքստլիլշոչիտլի վկայության արժանահավատությունը՝ որպես ծաղկային պատերազմի ծագման պատմություն։ Նա իր գրություններում բացահայտ չի հիշատակում հենց «ծաղկային պատերազմ» տերմինը և այդ իրադարձությունները գրանցած միակ հայտնի սկզբնաղբյուրն է։

## Պատերազմի առանձնահատկությունները
Ծաղկային պատերազմները մի շարք կարևոր առումներով տարբերվում էին ացտեկների սովորական պատերազմներից.։ Վերջիններիս հիմնական նպատակներն էին քաղաքական գերիշխանության հաստատումը, կրոնական արարողությունների սպասարկումը և սոցիալ-տնտեսական վերահսկողությունը։ Ի տարբերություն դրանց՝ ծաղկային պատերազմը համարվում էր երկրորդական՝ ծիսական բնույթ ունեցող ռազմական գործողություն։ Այդպիսի պատերազմների ժամանակ հակառակորդ բանակները հանդիպում էին նախապես ընտրված վայրում, նախապես պայմանավորված ամսաթվին։ Այդ վայրերն ընկալվում էին որպես սրբազան տարածքներ և կոչվում էին կուաուտլալի կամ յաոտլալի։ Պատերազմի սկիզբը նշանավորվում էր հատուկ ծեսով․ մարտիկները բանակների միջև վառում էին խարույկ՝ պատրաստված թղթից և խնկից։ Մարտական գործողությունների բնույթն ու մարտավարությունն էլ էր տարբերվում։ Սովորական պատերազմներում ացտեկները կիրառում էին հեռահար զենքեր՝ ինչպես ատլատլ նետեր, քարեր և այլ միջոցներ՝ թշնամու ուժերը հեռվից թուլացնելու նպատակով։ Իսկ ծաղկային պատերազմներում այդպիսի զենքեր չէին կիրառվում․ փոխարենը մարտիկները օգտագործում էին մերձամարտի զենքեր, օրինակ՝ մակուաուիտլը՝ փայտե սուր՝ սրածայր ապառաժե սայրերով։ Այս մարտավարությունը հնարավորություն էր տալիս մարտիկներին ցուցադրելու իրենց անձնական ուժը, հմտությունն ու քաջությունը, ինչը համարվում էր ծաղկային պատերազմի կարևոր տարրերից մեկը։

Ծաղկային պատերազմներին սովորաբար մասնակցում էին ավելի քիչ թվով զինվորներ, քան ացտեկների սովորական պատերազմներին։ Զինվորների մեծ մասը լինում էր ազնվական խավից՝ ի տարբերություն սովորական պատերազմների, որտեղ մասնակցությունը լայնամասշտաբ էր։ Այս առանձնահատկությունները թույլ էին տալիս ացտեկներին մղել ծաղկային պատերազմներ տարվա ցանկացած շրջանում։ Իսկ ահա մեծածավալ նվաճողական պատերազմները սովորաբար կազմակերպվում էին ուշ աշնանից մինչև վաղ գարուն, քանի որ տարվա մնացած ամիսներին գյուղացիական բնակչությունը զբաղված էր գյուղատնտեսական աշխատանքներով և չէր կարող բանակ զորակոչվել։ Ծաղկային պատերազմների մեկ այլ առանձնահատկությունն այն էր, որ պատերազմող կողմերն ունենում էին համեմատաբար հավասար թվով մարտիկներ։ Դա ոչ միայն ապահովում էր արդար մրցակցություն, այլ նաև կապ ուներ ացտեկների՝ սեփական ռազմական հմտությունները ցուցադրելու ձգտման հետ։ Այս պատերազմները նաև ծառայել են որպես մարզումային փորձառություն, որոնց միջոցով ացտեկ զինվորները պատրաստվում էին ավելի խոշոր և մահաբեր պատերազմների։ 

Ընդհանուր առմամբ, ծաղկային պատերազմները համեմատաբար պակաս մահացու էին, սակայն երկարատև պատերազմի ընթացքում զոհերի թիվը կարող էր աճել։ Օրինակ՝ ացտեկների և չալկաների միջև շարունակվող ծաղկային պատերազմում սկզբնական փուլում մարտերում զոհերն ավելի քիչ էին։ Սկզբում գերի վերցված հասարակ մարդկանց սպանվում էին, իսկ ազնվական գերիները հաճախ ազատ էին արձակվում, քանի որ զոհաբերությունն անպայման չէր։ Սակայն ժամանակի ընթացքում սկսեցին սպանվել նաև ազնվական գերիները՝ հասարակների հետ միասին։ Այս երևույթը բարձրացրեց ծաղկային պատերազմի արժեքը թե՛ ացտեկների, թե՛ չալկաների համար։ Ացտեկներն իրենց մարտիկների համար ծաղկային պատերազմում զոհվելը համարում էին ավելի պատվաբեր, քան սովորական մարտերում մահանալը։ Այդ ըմբռնումը արտահայտվում էր նաև լեզվով՝ այդ մահը կոչվում էր xochimiquiztli, որը նշանակում է «ծաղկային մահ», «երանելի մահ», «բախտավոր մահ»։ Բացի այդ, ացտեկները հավատում էին, որ ծաղկային պատերազմում զոհված մարտիկների հոգիները տեղափոխվում են այն դրախտը, որտեղ ապրում էր Հուիցիլոպոչտլին՝ արևի, կրակի և պատերազմի գերագույն աստվածը։

## Պատերազմի նշանակությունը
Ացտեկյան պատերազմների նշանավորությունը բխում է նրանց դիցաբանության ըմբռնումից։ Շեֆիլդի համալսարանի պատմաբան Քերոլայն Դոդս Փեննոքի խոսքով՝ ացտեկներն հետևում էին իրենց պատերազմի աստծո՝ Հուիցիլոպոչտլիի հրամաններին, ով նրանց ասում էր, որ Տենոչտիտլան քաղաքն անընդհատ պետք է ընդլայնի իր սահմանները պատերազմի միջոցով։ Սա հանգեցրել էր նրան, որ նրանք ոչ միայն իրենց, այլև աշխարհի մշակույթը ընկալում էին պատերազմի դիտակետից: Այս գաղափարը այնքան կենսական նշանակություն ուներ նրանց հասարակության մեջ, որ նույնիսկ երաժշտության զգալի մասը նվիրված էր այս գաղափարներին՝ օգտագործելով ծաղկապատկերային արտահայտություններ, ինչպես նաև համեմատելով ռազմիկներին հայտնի թռչունների հետ։ Այդպիսով, ռազմիկներն ու նրանց մղած պատերազմները բարձրագույն հարգանքի էինարժանացել ացտեկյան մշակույթում՝ հավերժ ամրագրելով իրենց տեղը պատմության մեջ:

Քանի որ կրոնը խորը ներթափանցված էր ացտեկյան հասարակության մեջ՝ ձևավորելով նաև քաղաքական համակարգը, տրամաբանական է, որ այսպես կոչված «ծաղկապատերազմները» հիմնականում նպատակ ունեին հաճոյանալու աստվածներին, հատկապես Հուիցիլոպոչտլիին, ով ոչ միայն պատերազմի աստվածն էր, այլև պետության հովանավորը: Աստվածներին իրենց նվիրվածությունը ամրապնդելու նպատակով՝ ացտեկները ձգտում էին Տենոչտիտլանը դարձնել այն հզոր մայրաքաղաքը, որ իրենց խոստացվել էր, և այդ նպատակով զոհաբերում էին բազմաթիվ մարդկանց։ Ըստ նրանց հավատալիքների՝ կյանքի համամասնությունը տիեզերքում պահանջում էր, որ Երկիրը սնվի արյամբ, ինչպես իրենք էին հավատում, որ աստվածներն իրենց արյունը տվել էին մարդկանց ստեղծման համար:  Սակայն ացտեկներն այս միակ ժողովուրդը չէին Մեքսիկայի հովտում, որ կատարում էին այսպիսի արարողություններ․ նրանցից էլ զոհաբերվածներ էին լինում հարևան ցեղերի կողմից։ Ավելին՝ նրանք հավատում էին, որ զոհաբերվելն ինքնին մեծ պատիվ է և արժանապատիվ մահվան ձև:

Պատմաբանները ենթադրում են, որ ծաղկապատերազմները կարող էին ունենալ տարբեր նպատակներ, ներառյալ մարտական պատրաստությունը և մարդկանց որսալը զոհաբերության համար: Զոհաբերության նպատակին աջակցող վկայություններից է Կորտեսի կապիտաններից մեկի՝ Անդրես դե Տապիայի մի հարցումը Մոնթեսումա II-ին։ Նա հետաքրքրվել էր, թե ինչու հզոր ացտեկյան կայսրությունը դեռ չէր նվաճել մոտակա Տլաքսկալան: Կայսրը պատասխանել էր, որ եթե իսկապես ուզենային, վաղուց կհաղթեին, սակայն պատերազմը Տլաքսկալայի դեմ հարմար էր և՛ զոհերի հավաքագրման, և՛ իրենց մարտիկների մարզման համար:

Այնուամենայնիվ, որոշ պատմաբաններ, այդ թվում Ֆրեդերիկ Հիքսը, կասկածի տակ են դնում այն գաղափարը, թե ծաղկապատերազմների գլխավոր նպատակը զոհաբերությունն էր: Տլաքսկալացի պատմիչ Մունյոս Կամարգոն նշել է, որ ացտեկները հաճախ պաշարում էին Տլաքսկալայի քաղաքները և ընդհատում առևտուրը, ինչը բնորոշ չէր այսպիսի խորհրդանշական պատերազմներին: Այդ պատճառով Հիքսի տեսակետը պաշտպանող գիտնականները կարծում են, որ ացտեկներն իրականում ձգտում էին նվաճել Տլաքսկալան, սակայն ինչ-որ պատճառով չեն կարողացել դա իրականացնել:

Չնայած այն հանգամանքին, որ բազմաթիվ գիտնականներ կասկածում են ծաղկապատերազմների զոհաբերական բնույթին, Հիքսը պնդում է, որ Մոնթեսումա II-ի բացատրությունները՝ կապված զոհերի ձեռքբերման և մարտական պատրաստության հետ, տրամաբանական էին: Ացտեկները մեծ կարեւորություն էին տալիս թե՛ զոհաբերությանը, թե՛ ռազմական ունակություններին: Իրական պատերազմի մեջ կռվելը պարտադիր էր ազնվական դասի մարտիկների համար և խստորեն խրախուսվում էր ցածր դասի ռազմիկների դեպքում նույնպես: Հաշվի առնելով այս հանգամանքները՝ Հիքսը ենթադրում է, որ Մոնթեսումայի ներկայացրած պատճառները կարող էին լինել անկեղծ, այլ ոչ թե ռազմական անհաջողությունը քողարկելու փորձ։

Այնուամենայնիվ, որոշ գիտնականներ ենթադրել են, որ ծաղկային պատերազմը ծառայել է նաև այլ նպատակներով: Օրինակ, Հասիգը նշում է, որ ացտեկների համար «ծաղկային պատերազմները արդյունավետ միջոց էին շարունակելու այն հակամարտությունը, որը չափազանց թանկ էր անմիջապես ավարտելու համար»: Հետևաբար, այս պատերազմների նպատակն էր գրավել և հյուծել թշնամու մարտական ուժերը: Պահանջելով հավասար թվով զինվորներ յուրաքանչյուր կողմից՝ ացտեկները սկզբում մարտը հավասարակշիռ էին դարձնում. սակայն ավելի քիչ զորքեր ունեցող կողմն ավելի շատ տուժեց, քանի որ կորուստները կազմում էին նրանց ընդհանուր ուժերի ավելի մեծ տոկոսը: Դրա միջոցով ացտեկները օգտագործեցին ծաղկային պատերազմները՝ իրենց հակառակորդներին թուլացնելու համար: Ավելին, քանի որ ծաղկային պատերազմին ավելի քիչ զինվորներ էին մասնակցում ավանդական պատերազմի համեմատ, ծաղկային պատերազմի պրակտիկան թույլ էր տալիս ացտեկներին հեռու պահել պոտենցիալ սպառնալիքը՝ իրենց ուժերի մեծ մասը կենտրոնացնելով այլուր:

Հասիգի կարծիքով, ծաղկային պատերազմի մեկ այլ նպատակ էր ցույց տալ ացտեկական զորքերի գերազանցությունը: Սա ևս մեկ պատճառ էր, որ օգտագործվում էին հավասար թվով զորքեր: Եթե ացտեկները փորձեին օգտագործել թվային գերազանցություն, նրանց թշնամին կդիմեր այնպիսի պաշտպանական մարտավարության, որի դեմ ացտեկները դժվարանում էին պայքարել: Հավասար թվով թշնամին կկռվեր ացտեկների դեմ բաց դաշտում, որտեղ առանձին զինվորներն ավելի մեծ հնարավորություն ունեին ցուցադրելու իրենց մարտական կարողությունները: Վերջապես, ըստ Հասիգի, «քարոզչությունը, թերևս, ծաղկային պատերազմների ամենակարևոր նպատակն էր»: Ծաղկային պատերազմում իրենց հակառակորդներին ներգրավելով՝ ացտեկները կարող էին անընդհատ ցուցադրել իրենց ուժը, ինչը մյուս քաղաք-պետություններին զգուշացնում էր իրենց ուժի մասին: Եթե ացտեկները բավականաչափ ուժի ցուցադրություն անեին, դա կարող էր խրախուսել ացտեկների թշնամիների դաշնակիցներին փոխել իրենց հավատարմությունը:

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
*
* 
* 
 

Կատեգորիա:Ացտեկներ
Կատեգորիա:Ացտեկների աստվածներ
Կատեգորիա:Ացտեկների դիցաբանություն