open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կրակովի ապստամբություն (1923)

[մինի|Կրակովի [Գլխավոր Շուկա (Կրակովի հրապարակ)|Գլխավոր շուկայի հրապարակը, որտեղ տեղի են ունեցել գործողությունները]]
**Կրակովի խռովություն**, (մարքսիստական աղբյուրներում հիմնականում հանդիպում է «**Կրակովի ապստամբություն**» տարբերակը) զանգվածային բռնի խռովություն, որը տեղի է ունեցել 1923 թվականի նոյեմբերի 6-ին՝ Կրակովում, գործադուլի ընթացքում։

Գործադուլների շրջանում Լեհաստանի կառավարությունը կարգադրել էր մտցնել արտակարգ դրություն և ստեղծել ռազմադաշտային դատարաններ։ Լեհաստանի կոմունիստական կուսակցութունը գործադուլի մասնակիցներին կոչ արեց գնալ զինված բախումների։ Կրակովի իշխանությունները, նոյեմբերի 6-ին Կրակովի հրապարակում նախատեսված հանրահավաքը ցրելի նխատակով, ոստիկանություն ու զորք հանեցին և գնդակոծեցին հավաքված բանվորներին։ Հրամանին չենթարկվեցին առանձին զինվորական խմբեր։ Օգտագործվեցին նաև երեք զրահապատ մեքենա, որոնցից մեկը  («Ձիադեկ», թարգ․՝ պապիկ) անցավ բանվորների հսկողության տակ։

Ընդհարումների պատճառով զոհվեց 18-30 բանվոր, վիրավորվեց 31 ոստիկան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապստամբություններ Լեհաստանում
よ

thumb|right|Հիրագանա «よ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ヨ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **よ**, կատականայում՝ **ヨ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «յօ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /yo/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ゆ(յու) կանայից հետո։ Իսկ կատականայում՝ ユ(յու) կանայից հետո։

Կատեգորիա:Կանա
Յարոսլավլի մարզ

**Յարոսլավլի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Յարոսլավլ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Վլադիմիրի, Վոլոգդայի, Իվանովոյի, Կոստրոմայի, Մոսկվայի և Տվերի մարզերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յարոսլավլի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Յարոսլավլի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
ろ

thumb|right|Հիրագանա «ろ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ロ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **ろ**, կատականայում՝ **ロ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «րօ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /ro/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի れ(րէ) կանայից հետո։ Իսկ կատականայում՝ レ(րե) կանայից հետո։

Կատեգորիա:Կանա
を

thumb|right|Հիրագանա «を» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ヲ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **を**, կատականայում՝ **ヲ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «վօ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /wo/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի わ(վա) կանայից հետո։ Իսկ կատականայում՝ ワ(վա) կանայից հետո։

Կատեգորիա:Կանա
Տվերի մարզ

**Տվերի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Տվեր քաղաքը։

Սահմանակից է Մոսկվայի, Յարոսլավլի, Վոլոգդայի, Նովգորոդի, Սմոլենսկի և Պսկովի մարզերի հետ։

## Վարչական բաժանում
1803 - 1918 թվականներին Մարզը ներառում էր 12 գավառներ.

thumb|left|400px|Մարզի և շրջանի տարածքը քարտեզի վրա

thumb|400px|Սխեմատիկ քարտեզ, կազմված 1853 թվականի Տվեր գավառի երկշերտ տեղագրական սահմանային քարտեզի թերթերի համադրության հիման վրա, որը հրապարակվել է Ալեքսանդր Իվանովիչ Մենդեի (Մենդտ) ղեկավարությամբ http://boxpis.ru/gk-g/www_2tv_site.php?u=wiki-shema&l=35.375976&b=57.332451&m=7&dl=0.0005150&db=0.0027210&nm=0&nm2=4

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տվերի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:1935 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
へ

thumb|right|Հիրագանա «へ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ヘ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **へ**, կատականայում՝ **ヘ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «hէ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /he/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ふ(ֆու) և ほ(հո) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ フ(ֆու) և ホ(հո) կանաների միջև։

Կատեգորիա:Կանա
め

thumb|right|Հիրագանա «め» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «メ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **め**, կատականայում՝ **メ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «մէ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /me/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի む(մու) և も(մո) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ム(մու) և モ(մո) կանաների միջև։

Կատեգորիա:Կանա
ん

thumb|right|Հիրագանա «ん» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ン» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում **ん**, կատականայում՝ **ン**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «ըն» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /un/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է միայնակ անկյունում։

Կատեգորիա:Կանա
れ

thumb|right|Հիրագանա «れ» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «レ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **れ**, կատականայում՝ **レ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «րէ» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /re/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի る(րու) և ろ(րո) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ル(րու) և ロ(րո) կանաների միջև։

Կատեգորիա:Կանա
Ռյազանի մարզ

**Ռյազանի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի Դաշնության վարչատարածքային միավոր։ Կենտրոնն է Ռյազան քաղաքը։

Սահմանակից է Մոսկվայի, Վլադիմիրի, Նիժնի Նովգորոդի, Պենզայի, Տամբովի, Լիպեցկի և Տուլայի մարզերին և Մորդովիա հանրապետությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռյազանի մարզի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ռյազանի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Լոտ (դեպարտամենտ)

**Լոտ** (ֆրանսերեն՝ *Lot*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Լոտ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 46։

## Պատմություն
1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ 
Բնակչությունը 171.2 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|200px|[Ռոկամադուր համայնքը Լոտ դեպարտամենտում։]]
Սահմանակից է Կորեզ, Կանտալ, Ավերոն, Թարն և Գարոն, Լոտ և Գարոն և Դորդոն դեպարտամենտներին։

Տարածքը 5 217 կմ² է։ Ունի 340 համայնք։

Տարածաշրջանն ունի գինեգործական համբավ՝ «կահոր» գինու անունը ծագում է Քաոր () քաղաքի անունից։

### Բնակավայրեր
Լոտ դեպարտամենտների մեջ են մտնում՝
* Կահոր, մեծ քաղաք որը միջազգային ճանաչում է ստացել կահոր գինու արտադրության շնորհիվ
* Ֆիժակ, միջնադարյան քաղաք, որտեղ ծնվել է եգիպտագիտության հիմնադիր Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոնը
* Ֆրեսինե լը Ժելա, գյուղակ Պրեսակի մոտ
* Պրեսակ, մոտ 3000 բնակչություն ունեցող բնակավայր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Լո և Գարոն

**Լո և Գարոն** (ֆրանսերեն՝ *Lot-et-Garonne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Լո և Գարոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 47։

## Պատմություն
1790 թվականի մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ 
Բնակչությունը 324.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|240px|Դյուրասը գտնվում է Լո և Գարոն դեպարտամենտում։
Սահմանակից է Լո, Թարն և Գարոն, Ժեր, Լանդեր, Ժիրոնդ և Դորդոն դեպարտամենտներին։

Տարածքը 5 361 կմ² է։

## Տնտեսություն
Սննդի վերամշակումը, քիմիական արդյունաբերությունը և դեղագործությունը դեպարտամենտի կարևոր արդյունաբերական ճյուղերն են։

## Արտաքին հղումներ
* Պրեֆեկտուրայի կայքը  
* Գլխավոր խորհրդի կայքը  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Էխոյիկ հիշողություն

**Էխոյիկ հիշողություն** (), հիշողության ենթահամակարգ, որն ապահովում է տեղեկատվության լսողական վերամշակման արդյունքների պահպանումը շատ կարճ ժամանակով։

## Գիտափորձեր
Սարքերի միջոցով ստեղծվել է ազդանշանների մատրիցա, որոնք նույնական են Սպերլինգի տեսողական գիտափորձերի ազդակներին։ Էխոյիկ հիշողության հատկությունները առաջինը ցուցադրել են Մորեյը, Բեյթսը և Բարնետը «Չորսականջանի մարդու հետ գիտափորձեր» հոդվածում։ Հետազոտվողին տեղադրում էին չորս բարձրախոսների միջև կամ հագցնում էին կվադրաֆոնիկ ականջակալներ; այդ հարմարանքները թույլ են տալիս ներկայացնել չորս տարբեր հաղորդագրություն միաժամանակ՝ ինչպես լինում է խնջույքների ժամանակ։ Այդ դեպքերում մարդ կարող է ականջ դնել միայն մեկ ձայնի/ազդակի։ Մորեյի գիտափորձում հաղորագրությունը կազմված էր այբուբենի տառերից՝ մեկից չորս հատ, որոնց ներկայացվում էին մեկ, երկու, երեք կամ չորս աղբյուրներով։ Հետազոտվողին խնդրում էին կրկնել հնարավորինս շատ տառեր; մասնակի հաշվետվությամբ որոշ հետազոտություններում վառվում էին չորս լույսեր, որոնք համապատասխանում էին ձայնի աղբյուրի տեղադրությանը և ցույց էին տալիս հետազոտվողին այն աղբյուրները, որոնց ազդակները նա պետք է վերարտադրեր։ Լույսերը վառվում էին տառերի ներկայացումից 1 վայրկյան անց։ Մասնակի հաշվետվությամբ վերարտադրության արդյուքները ավելի բարձր էին լրիվ հաշվետվությամբ արդյունքներից, ինչը ցույց էր տալիս, որ հաստատում էր լսողական տեղեկատվության կարճատև պահպանման մասին էխոիկ հիշողությունում պատկերացումը։

Սպերլինգի մեթոդիկային ավելի մոտ գիտափորձ մասնակի հաշվետվությամբ իրականացրել են Դարվինը, Թուրվեյը և Կրաուտերը։ Ստերեոականջակալների միջոցով հետազոտվողներին ներկայացվում էր լսողական տեղեկատվության մատրիցա, որը նույնական էր վերըներկայացված տեսողական մատրիցային և բաղկացած էր երեքական նշաններից կազմված երեք խմբից, ընդ որում՝ խմբերում խառնած էին թվերը և տառերը։ Հետազոտվողը լսում էր երեքական տարրից կազմված մոտավորապես այսպիսի երեք կարճ ցուցակ․

Ձախ ականջ Երկու ականջ Աջ ականջ 
В			8			F

2			6			R 
L			U			10

Ներկայացման ընդհանուր ժամանակը կազմում էր 1 վայրկյան։
Ներկայացված օրինակում հետազոտվողը կլսեր միաժամանակ B և 8 ձախ ականջում և F և 8 աջ ականջում։ Սուբյեկտիվորեն դա զգացվում էր այնպես, կարծես աջից և ձախից հաղորդագրությունները տեղակայված են իրենց աղբյուրներում, իսկ «մեջտեղի» հաղորդագրությունը թվում էր գլխից եկող։ Այս մեթոդիկան, կարծես, ստեղծում էր «երեքականջանի» մարդու։ Վերարտադրությունը չափվում էր ինչպես ամբողջական, այնպես էլ մասնակի հաշվետվության միջոցով։ Տեսողական հուշումը ուղղանկյան տեսքով արտացոլվում էր հետազոտվողի դիմաց դրված էկրանի ձախ, միջին և աջ կողմերին։ Հուշումի հապաղումը թույլ էր տալիս հիշողության մարումը։ Դարվինը աշխատակիցների հետ դանդաղեցնում էին հուշումի ցուցադրությունը 0, 1, 2, և 4 վայրկյանով։ Էխոյիկ հիշողությունը տևում է 4 վայրկյան, սակայն ամենից ամբողջական տեղեկատվություն պահպանվում է լսողական ազդակի տալուց առաջին վայրկյանի ընթացքում։

## Գրականություն
#Б. М. Величковский. Эхоическая память

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիշողություն
Այլանուն

**Այլանուն, Ալլոնիմ** ( - «այլ, ուրիշ» +  - «անուն»), ուրիշի իրական անունը՝ վերցրած որպես կեղծանուն՝ կիրառվող սեփական անվան հետ։

Օրինակ՝ պոետ Պաբլո Ներուդան իր Նեֆտալի Ռիկարդո Ռեյես Բասուալտո ազգանունը փոխարինել է 19-րդ դարի չեխ գրող Յան Ներուդայի ազգանունով։

Այլանուններ հաճախ են օգտագործել ուշ Անտիկ շրջանի և Միջնադարի հեղինակները այն բանի համար, որպեսզի ավելի վաղ և հեղինակավոր անունների նշումով վստահություն ներշնչեին իրենց գրվածքի հանդեպ։ Նոր շրջանում այլանուններ հանդիպում են բավականին հազվադեպ, չնայած զանգվածային գրահրատարակչության մեջ հայտնի են առևտրային հաջողություն գրանցած հեղինակների կեղծված գրքերի դեպքեր (օրինակ՝ Կարլոս Կաստանեդա)՝ գրված անհայտ դեմքերի կողմից։ Այն դեպքերում, երբ գոյություն ունի պարզ և ազնիվ այլանունություն, այդ վերանվանման ընտրության պատճառները մնում են ոչ այդքան հասկանալի։ Այսպես, դժվար է բացատրել, թե ինչն է դրդել Առնոլդ Ջորջ Դորսի անունով անգլիացի փոփ կատարողին (ծնված 1936 թվականին) ընտրել Էնգելբերթ Համբերդինք կեղծանունը (), որը գերմանացի օպերային կոմպոզիտոր Էնգելբերթ Հումբերդինք անունն է (1854—1921 թվականներ, ազգանունների գրությունը ամբողջովին նույնն է, միայն թե ազգանվան առաջին ձայնավորը անգլերենում և գերմաներենում տարբեր կերպ է կարդացվում)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Անանունություն
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Ինգուշիայի դրոշ

**Ինգուշեթիայի Հանրապետության դրոշ**՝ Ռուսաստանի Դաշնության Ինգուշեթիայի Հանրապետության պետական նշան։ 
Այժմյան դրոշը հաստատվել է հունիսի 17–ին 1999 թվականին։

## Նկարագրություն
Ինգուշեթիայի պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է սպիտակ գույնի ուղղանկյունաձև կտավ, որի կենտրոնում տեղակայված է կարմիր գույնի սվաստիկա, որից արտագծվում են երեք նույնագույն ճյուղեր՝ կազմելով երեք կիսաշրջան իրենցից նույն տարածության վրա։ 
## Նշանի հիմնավորում
*Սպիտակ գույնը* խորհրդանշում է մտքերի և գործողությունների անաղարտությունը, որը տիպիկ է ինգուշներին։ *Կանաչը*՝ բնության զարթոնքն, հանրապետության հողի բերրիությունն ու առատությունը։ *Կարմիրը* խորհրդանշում է իրենց դարավոր դժվար պայքարը անարդարության դեմ, հանուն իրենց իրավունքի՝ ապրելու իրենց նախնիների հողի վրա՝ հարևանների հետ համահնչության մեջ։ 
Արևային նշանը նշանակում է արևի և տիեզերքի հավերժական շարժումը, փոխհարաբերությունը, անվերջությունը և ամենի հավիթենությունը։ 
Աղեղաձև նշանի ճառագայթները թեքված են ժամի սլաքի շարժմանը հակառակ՝ արեգակի շուրջը պտտվող Երկիր մոլորակի շարժմանը զուգահեռ։ 
Այսպիսի գծագրում այն հանդիսանում է բարեկեցության, ստեղծարարության, անվերջ զարգացվածության և ժողովրդի բարգավաճման նշան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1999 դրոշներ
Կատեգորիա:Ինգուշիա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դրոշներ
Իկոնիկ մտապահում

**Իկոնիկ մտապահում** ( - պատկերում, պատկեր), տեսողական զգայարանով ընկալված ինֆորմացիայի պատկերի անմիջական արտացոլում։ Իկոնիկ հիշողության մեջ պահպանման տևողությունը տատանվում է 0,3-1 վայրկյանի միջև։ Ավելի երկարատև՝ մինչև մի քանի վայրկյան մտապահման դեպքում հանդես է գալիս հաջորդական պատկերների տեսքով։

## Գործառույթներ
#Տեղեկատվության պահպանում, որը ապահովում է ազդակների ողջ տարածքը հաջորդիվ պետքական տեղեկատվության զտման համար։

#Զգայական անընդհատության ապահովում, որը հանդես է գալիս ներկայի և անցյալի միջև կապի միջոց։

#Ծառայում է վերափոխումների ադեկվատության վերահսկողության համար, որոնք իրականացվում են տեղեկատվության մշակման ավելի բարձր մակարդակում։

#Ազդակի կարճաժամկետ ներկայացման պայմաններում ծառայում է որպես դրա փոխարինող։

## Գիտափորձեր

Սպերլինգը մշակել է «մասնակի հաշվետվության» մեթոդիկա, որտեղ հետազոտվողին 50 մվ֊ի ընթացքում ներկայացվում է այսպիսի թվերի հավաքածու․

R	G	C 
L	X	N

S	B	J

Եթե հետազոտվողներըը փորձում են ներկայացված թվերից վերարտադրել հնարավորինս շատ, ամենայն հավանականությամբ, նրանք կհիշեն չորսը կամ հինգը։ Սակայն Սպերլինգը, թվերի ողջ կազմի ցուցադրումից անմիջապես հետո ներկայացնում են երեք թվերից որևէ մեկը՝ բարձր, միջին կամ ցածր տոնայնության (բերված օրինակում RGC շարքը կարող էր նշանակվել բարձր տոնայնությամբ, LXN շարքը՝ միջին և այլն)։ Այդ ձայները հետազոտվողին մատնանշում էին, թե թվերի որ շարքն է պետք հիշել՝ առաջին, երկրորդ, թե՞ երրորդ։ Յուրաքանչյուր շարքը հստակորեն վերարտադրվում էր հետազոտվողների կողմից 100 % դեպքերում։ Քանի որ հետազոտվողները նախապես չգիտեին, թե երեք շարքերից որ մեկն են նշելու հիշելու համար, կարելի է եզրակացնել, որ բոլոր ինը թվերը հասանելի էին վերարտադրությանը; հետևաբար՝ սենսոր պահարանը պետք է պահպանի ամենաքիչը ինը տարր։ Սպերլինգի հետազոտությունների մեկ այլ առանձնահատկությունն այն է, որ նա փոփոխում էր տառերի ցուցադրման և ձայնի արձակման միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Դա ստեղծում էր իկոնիկ հիշողությունը ուսումնասիրելու հնարավորություն՝ երբ ձայնը հապաղում էր ավելի քան 1 վայրկյանով, վերարտադրվող տառերի քանակը ընկնում էր այնպիսի մակարդակի, որը բնորոշ է լրիվ հաշվետվության մեթոդիկայի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիշողություն
Կրակովի համալսարան

**Կրակովի համալսարան**, Յագելոնյան համալսարան, հնագույն համալսարան Լեհաստանում, առաջին պետական համալսարաններից մեկը Կենտրոնական Եվրոպայում։ Հիմնադրել է Կազիմիր Մեծը (1364), 1400 թվականին վերակառուցել է Վլադիսլավ Յագայլոն (այստեղից էլ՝ անունը)՝ Փարիզի համալսարանի նմանությամբ։ Կրակովի համալսարանի ուսումնական և գիտական կյանքը ծաղկում է ապրել 15-րդ դարի վերջին և 16-րդ դարի սկզբին։ Ուներ աստվածաբանական, իրավաբանական, բժշկական և ազատ գիտությունների ֆակուլտետներ։ Բացի լեհերից, Կրակովի համալսարանում սովորում էին նաև չեխեր, գերմանացիներ, հունգարացիներ։ Համալսարանում սովորել և դասախոսել են մաթեմատիկոս Վ. Բրուձևսկին, Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը, աստղագետ, փիլիսոփա Յան Սնյադեցկին և ուրիշներ։ 16-րդ դարի կեսի ուսուցումը Կրակովի համալսարանում կրել է եկեղեցասխոլաստիկ բնույթ։ 1780 թվականին համալսարանի ծրագրերը բարենորոգվել են, ուսուցումը լատիներենի փոխարեն տարվել է լեհերենով։ Ֆաշիստական օկուպացիայի ժամանակ (1939-1944) Կրակովի համալսարանը փակվել է։ 1942 թվականից գործել է ընդհատակում։ 1978-1979 ուսումնական տարում համալսարանն ուներ իրավաբանական, փիլիսոփայության և պատմության, բանասիրական, մաթեմատիկայի և քիմիայի, կենսաբանության, աշխարհագրության և այլ ֆակուլտետներ։ Գրադարանը (հիմնվել է 1364 թվականին) ունի ավելի քան 1 միլիոն գիրք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի համալսարաններ
Կոքսացում

[մինի|[Կոքսային վառարան]]
**Կոքսացում**, բնական վառելանյութերի (գլխավորապես քարածխի) արդյունաբերական մշակման մեթոդ։ Իրականացնում են կոքսավառարաններում վառելանյութերն առանց օդի մուտքի, 950—1050&nbsp;°C տաքացնելով։ Կոքսացման հիմնական նյութը կոքսն է։

Ածուխների կոքսացումն ընթանում է մի քանի փուլով։ Մինչև 250&nbsp;°C տաքացնելիս ածխից գոլորշիանում է խոնավությունը, և անջատվում են քայքայման նյութերը՝ CO-ն և CՕ2-ը։ 300&nbsp;°C-ում անջատվում են ոչ մեծ քանակով թեթև խեժեր և ածխի բաղադրության մեջ մտնող թթվածնավոր միացությունների քայքայումից առաջացած պիրոգենետիկ խոնավությունը։ Մոտավորապես 350&nbsp;°C-ում ածուխը փափկում է՝ անցնելով խմորանման, պլաստիկ վիճակի։ Հալույթում ածուխը բուռն քայքայվում է՝ անջատելով առաջնային նյութեր՝ գազ և կուպր։ Ածխածնային ծանր մնացորդներն ածխի քայքայումից պնդանում են մոտ 500&nbsp;°C-ում, առաջանում է պինդ ծակոտկեն նյութ՝ կիսակոքս։ Հետագա տաքացման դեպքում կիսակոքսը կորցնում է մնացորդային ցնդող նյութերը, գլխավորապես ջրածին, և ենթարկվում կծկման։ 700&nbsp;°C-ից բարձր կիսակոքսը ամբողջովին փոխարկվում է կոքսի։ Քայքայման առաջնային նյութերը, շփվելով վառարանի շիկացած պատերին ու վերնամասին, ինչպես նաև կոքսին, ենթարկվում են ջերմային քայքայման և փոխարկվում երկրորդային նյութերի։ Գազի բաղադրության մեջ գերակշռողը դառնում են է H2-ը (50% ըստ ծավալի) և CH4 (25% ), իսկ գոլորշիների բաղադրության մեջ՝ արոմատիկ շարքի ածխաջրածինները։ Երկրորդային նյութերը հավաքում են և կիրառում քիմիական արդյունաբերության մեջ։ Պատրաստի կոքսն անցնում է ածխամարիչ խցիկ, որտեղ սառեցվում է ջրով կամ իներտ գազերով։ Կոքսացումն տևում է 13—18 ժ։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Մանկուք

**Մանկուք**, գյուղ Արարատի մարզում, Մանկուք գետի վերին հոսանքի անտառապատ հովտում, Ուրցաձոր գյուղից 26 կմ հյուսիս-արևելք։ Նախկինում մտնում էր Երևանի նահանգի Երևանի գավառի Վեդիբասարի ոստիկանական շրջանի մեջ։

*1831 թվականին ուներ 100, 
*1897 թվականին՝ 291, 
*1926 թվականին՝ 97, 
*1939 թվականին՝ 205,
* 1959 թվականին՝ 27 բնակիչ։

## Տեղեկություն
Մանկուկ գետի հովտում է գտնվում «ՄԱՆԿՈՒՔ» հուշարձանախումբը /պետ. ցուցիչ՝ 3.98.13./, (V-XVII դդ.)։ Խոսրով գետից ձախ, բարձր ժայռոտ սարի գագաթին տեղակայված է եղել ամրոցը (V-VIII դարեր) /պետ. ցուցիչ՝ 3.98.13.1.1./, որն այժմ հիմնովին ավերված է։ Ստորոտում գյուղատեղին է՝ բնակելի և կենցաղային շինություններով, ինչպես նաև գերեզմանոցը՝ նրբաքանդակ խաչքարերով։ Գյուղատեղիի հարավարևմտյան մասում՝ անտառոտ լանջին է գտնվում X-XIII դարերի եկեղեցի /պետ. ցուցիչ՝ 3.98.13.1.3./, իսկ հյուսիսարևմտյան մասում՝ ժայռի լանջին, XIII դարի մեկ այլ եկեղեցի /պետ. ցուցիչ՝ 3.98.13.1.4./, որի պատերի վերին շարքերը քանդված են։ Մանկուկը, որպես բնակավայր, գոյատևել է մինչև 1950-ական թվականները։

## Այլ անվանումներ
Մանգյոփ, Մանգյոք, Մանգյուկ, Մանգյուք, Մանգուկ, Մանգուք, Մանդուք, Մանկյուք, Մանկուկ, Մանկունս։

Հետագայում ապաբնակեցվել է։ Հիշատակում է Սիմեոն Երևանցին « Ջանբոում »։ Թերևս նույն հեղինակի հիշատակած Մանկունք գյուղն է։

Ղևոնդ Ալիշանը հիշատակում է Մանկուկ և Մանկուսն ձևերով և հնարավոր է համարում նույնացնել Հավուց թառի արձանագրության մեջ հիշատակված Մոնկուկն գյուղի հետ։ Այստեղ պահպանվել են 10-15-րդ դարերի խաչքարեր և տապանաքարեր։ Խաչքարերից մեկը քանդակազարդել է Մարտիրոս Կազմողը 1213 թվականին։

## Աղբյուրներ
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կոքսային վառարան

մինի|Կոքսային վառարան
**Կոքսային վառարան**, քարածխի կոքսացման տեխնոլոգիական ագրեգատ։ Բաղկացած է հրակայուն աղյուսով շարված կոքսացման խցից և ջեռուցման միջապատերից, որոնցում այրվում է գազը։ Կոքսացման խուցը (երկարությունը՝ 13-15 մետր, լայնությունը՝ 0, 4-0, 5 մ, բարձրությունը՝ 4, 5-6, 0 մ) հորիզոնական դիրք ունի։ Ածուխը լցնում են վերևում գտնվող և կափարիչներով փակվող անցքերից։ Կոքսի բեռնաթափման համար խցի ճակատամասերը փակվում են հանովի դռներով։ Գործնականում մի քանի տասնյակ (40-75) կոքսային վառարաններ միացվում են և կազմում մարտկոց։ Կոքսային վառարանում որպես վառելանյութ օգտագործում են դոմնային, գեներատորային և կոքսագազերը կամ դրանց խառնուրդները։ Մատուցվող օդի և գազի տաքացման համար կիրառվում են ռեգեներատորներ։

Կատեգորիա:Վառարաններ
Կոքսագազ

**Կոքսագազ**, այրվող գազ։ Ստացվում է քարածխի կոքսացմամբ։ Պարունակում է միջին հաշվով 55-60% ջրածին, 20-30% մեթան, 5—7% ածխածնի օքսիդներ։ Այրման նվազագույն ջերմությունը՝ 17, 2-18, 8 Մջ/մ3 (4100—4500 կկալ/մ3)։ Կիրառվում է որպես վառելանյութ՝ արդյունաբերական վառարաններում, կենցաղային գազամատակարարման համար և որպես ելային հումք քիմիական արդյունաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Գազեր
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Արսեն Կոցոև

**Արսեն Բորիսովիչ Կոցոև** (օսերեն` Арсен Коцойты, ), օս խորհրդային գրող։ Օսական ազգային գեղարվեստական արձակի հիմնադիրներից։ 1895 թվականից տպագրվել է Վլադիկավկազի ռուսական թերթերում։ 1912 թվականին բոլշևիկյան «Պրավդա» թերթում հրատարակել է «Երազեցին», «Ընկեր» և այլ պատմվածքներ։ «Ջանասպի» (1940 թվական) վիպակը պատկերում է դասակարգային սուր պայքարը և կոլտնտեսային կարգերի հաղթանակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Օս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Ալֆրեդ Դենի Կորտո

**Ալֆրեդ Դենի Կորտո** () (), ֆրանսիացի դաշնակահար, մանկավարժ։

Սովորել է Փարիզի կոնսերվատորիայում։ 1902 թվականին Փարիզում կազմակերպել է Օպերային փառատոների ընկերություն, ապա՝ Մեծ երգչախմբային համերգների ասոցիացիա։ 1904-1907 թվականներին Լիլի Հանրամատչելի համերգների դիրիժորն էր։ 1905 թվականից եռյակով ելույթներ է ունեցել ջութակահար Ժ. Տիբոյի և թավջութակահար Պ. Կասալսի հետ։ 1907-1917 թվականներին՝ Փարիզի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ 1918 թվականին հիմնադրել (Ա. Մանժոյի հետ) և ղեկավարել է Փարիզի երաժշտական բարձրագույն դպրոցը («էկոլնորմալ»)։ 1943 թվականին կազմակերպել է Կամերային երաժշտության ընկերություն։ Հեղինակ է դաշնամուրային նվագի մեթոդիկային վերաբերող ժողովածուների։ 1936 թվականին ելույթ է ունեցել ԽՍՀՄ-ում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:1877 ծնունդներ
Կատեգորիա:1962 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժիշտներ
Կրակովի Հանրապետություն

**Կրակովի Հանրապետություն**, ստեղծվել է 1815 թվականին՝ 1814-1915 թվականների Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ։ Կրակովի Հանրապետության (մոտ 1 հազար Կմ2 տարածք և 96 հազար բնակիչ) կազմի մեջ, բացի Կրակովից, մտնում էին 3 գյուղաքաղաք և 244 գյուղ։ Կրակովի Հանրապետության անկախությունը երևութական էր, քանի որ «հովանավոր» պետությունների՝ Ռուսաստանի, Ավստրիայի և Պրուսիայի կազմած սահմանադրության (որն ամրապնդում էր կալվածատերերի և խոշոր առևտրականների տիրապետությունը) գործողությունը սահմանափակվում էր «հովանավոր» պետությունների ռեզիդենտների իշխանությամբ։ Կրակովի Հանրապետություն դարձավ լեհ վտարանդի ապստամբների և հայրենասիրական գաղտնի կազմակերպությունների կենտրոն, որը պատրվակ ծառայեց, որպեսզի 1836-1941 թվականներին ավստրիական զորքերը գրավեն Կրակովի Հանրապետությունը։ Կրակովյան ապստամբության ճնշումից հետո Կրակովի Հանրապետությունը վերացվեց, և նրա տարածքը միացվեց Ավստրիային։ 

Կատեգորիա:1815 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1815 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Պատմական սլավոնական երկրներ
Մարտեն Կորվեր

**Մարտեն Կորվեր** (, ), հոլանդացի դերասան և ռեժիսոր։

1748-1763 թվականներին խաղացել է Ամստերդամի «Քաղաքային թատրոն»-ում։ Լավագույն դերերից են Ներոն (Ռասինի «Բրիտանիկ»), Զամոր, Լուզինյան (Վոլտերի «Ալզիր», «Զաիր»)։ 1763 թվականին ստեղծել է սեփական թատերախումբ, հակադրվելով կլասիցիզմին՝ դրել ազգային ռեալիտական թատրոնի հիմքը։ 1766 թվականին՝ Հաագայում, 1773 թվականին Ռոտերդամում հիմնել է մշտական թատրոններ։ Կորվերը թատերարվեստում հաստատել է դեմոկրատական ուղղությունը, զարգացրել քաղքենիական դրամայի սկզբունքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ռեժիսորներ
Լոզեր (դեպարտամենտ)

**Լոզեր** (ֆրանսերեն՝ *Lozère*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում։ 
* Լոզեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 48։

## Պատմություն
1790 թվականի մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ 
1999 թվականի տվյալներով բնակչությունը 73.5 հազար մարդ է։ Այս ցուցանիշով Լոզերը դեպարտամենտների շարքում զբաղեցնում է վերջին՝ հարյուրերորդ տեղը։
Պլինիոս Ավագն իր «Բնական պատմության» մեջ գովաբանում է Լոզերի պանիրները, ասելով, որ Հռոմում մեծ համբավ վայելող պանիրները պատրաստվում են Նեմոսոսում, ավելացնելով, որ սակայն, դրանք շուտ փչացող են և պետք է ուտել թարմ վիճակում։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Սահմանակից է Կանտալ, Վերին Լուար, Արդեշ և Ավերոն դեպարտամենտներին։

Տարածքը 5 167 կմ² է, ունի 185 համայնք։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնաբուծությամբ և զբոսաշրջությամբ։ Լոզերում այլ գյուղատնտեսական զբաղմունք չկա անբերրի հողերի պատճառով։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիներից օբրակի բուծումն ամենատարածվածն է դեպարտամենտում։

Դեպարտամենտը գործազրկության ամենացածր ցուցանիշերից մեկն ունի Ֆրանսիայում, քանի որ երիտասարդները չափահաս դառնալուն պես մեկնում են աշխատանքի այլ քաղաքներ, ինչպիսիք են Լիոնը, Մարսելը, Մոնպելիեն։

### Հողեր
Լոզերի տարածքը կազմում է 5,167 կմ²։ Քաղաքային դեպարտամենտ է, որտեղ ճանապարհներն ու շենքերը քիչ մասն են կազմում։ Ընդհանուր առմամբ տարածքը բաժանված է հետևյալ կերպ՝

* Անտառ - 43.81%
* Ամայի և այլ բաց տարածքներ - 31.19%
* Մշակելի հողեր - 12.74%
* Դաշտեր - 11.36%
* Ճանապարհներ և կառույցներ - 0.54%
* Գետեր և լճակներ - 0.36%

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Ամպլիֆիկացիա (գրականություն)

**Ընդարձակաբանություն, Ամպլիֆիկացիա** ( - «ընդարձակում, ծավալում, ընդլայնում»), ոճաբանական ֆիգուր, որն իրենից ներկայացնում է կրկնվող խոսքային կառույցներ կամ առանձին բառեր։ Արձակում և չափածոյում օգտագործվում է խոսքի արտահայտչականությունը ուժեղացնելու համար՝ խոսքի պատկերավորման, տրոպի տարբեր միջոցների ու տեսակների զուգորդմամբ (հիպերբոլներ, աստիճանավորումներ, անալոգիաներ և կոնտրաստներ, դատողություններ և եզրահանգումներ)։

Ամպլիֆիկացիաներով հարուստ է Գր. Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» երկը, Պ. Սևակի գործերը։ Ամպլիֆիկացիայի հիման վրա կարող են ստեղծված լինել ամբողջական բանաստեղծություններ, օրինակ՝ Ա. Ս. Պուշկինի «Երեք բանալիներ» կամ Իոսիֆ Բրոդսկու «Մեծ էլեգիա Ջոն Դոննին»։

*Ընդարձակաբանություն* փոխաբերական իմաստով նշանակում է շատախոսություն, նշված պատկերավորման միջոցների շռայլում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Ամպլիֆիկացիա (այլ կիրառումներ)

*Ամպլիֆիկացիա* կարող է վերաբերել՝

* Ամպլիֆիկացիա - ԴՆԹ-ի պատճենների թվաքանակի ավելացում
* Ամպլիֆիկացիա (գրականություն) - Ընդարձակաբանություն, ոճաբանական ֆիգուր
Քուֆթա

**Քուֆթա**, հայկական մսային կերակուր։ Պատրաստում են հիմնականում տավարի թարմ մսից։ Միսը փայտե թակիչով ծեծում են սալաքարի վրա, խառնում սոխ, աղ, պղպեղ և այլ համեմունքներ, ձեռքով հարում մինչև համաձույլ զանգված դառնալը, պատրաստում խոշոր գնդիկներ, եփում են ջրում և ուտում յուղով կամ սոխառածով։ Առանձնապես հայտնի են Գավառի, Վարդենիսի և Էջմիածնի Քուֆթաները։

«Քուֆթա» բառը գալիս է պարսկերենից. kūfta կամ کوفتن նշանակում է «մանրացնել» կամ «մսե գնդիկներ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան մսամթերք
Նիկոլայ Կորֆ

**Նիկոլայ Ալեքսանդրի Կորֆ** (), ռուս մանկավարժ և մեթոդիստ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Ալեքսանդրի լիցեյը (1854 թ.)։ Ալեքսանդրովսկում (այժմ՝ Զապորոժիե քաղաք) աշխատել է որպես գավառական ուսումնարանների խորհրդի նախագահ։ Նպաստել է զեմստվոյական տարրական դպրոցների զարգացմանը, պրոպագանդել ստեղծելու կրկնողական կիրակնօրյա դպրոցներ։ Հանդես է եկել մայրենի լեզվով համընդհանուր պարտադիր տարրական կրթություն մտցնելու առաջարկով։

Կորֆիի «Մեր բարեկամը» (1871 թ.) ընթերցանության գիրքը լայն տարածում է գտել տարրական դպրոցներում։ Առաջադիմական գործունեության համար հետապնդվել է ցարական կառավարության կողմից, թողել հայրենիքը (1872 թ.) և բնակություն հաստատել Ժնևում։ Վերադարձել է Ռուսաստան 1880 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Նիկոլայ Կորսուն

**Նիկոլայ Գեորգիևիչ Կորսուն** (, ), խորհրդային ռազմական պատմաբան, գեներալ-լեյտենանտ (1940), պրոֆեսոր (1938), ռազմական գիտությունների դոկտոր (1941)։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1914-1918) ծառայել է Կովկասյան ռազմաճակատում։ 1918 թվականից կամավոր մտել է կարմիր բանակ։ Եղել է ռազմական պատասխանատու պաշտոններում (1918-1922)։ Գիտա-մանկավարժական աշխատանք է կատարել Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում (1922-1954)։

Կորսունի ուսումնասիրությունները հիմնականում վերաբերում են առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան և Բալկանյան ռազմաճակատների իրադարձություններին։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Կորսունը մասնակցել է Կովկասյան գլխավոր լեռնաշղթայի պաշտպանության պլանների մշակմանը։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ռազմական պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ (կարմիրներ)
Կրակովյակ

մինի|Լեհական ազգային հագուստ կրող պարողները կրակովյակ պարելիս
**Կրակովյակ** (), լեհական ժողովրդական պար։ Ստեղծվել է Կրակովի վոյեվոդության բնակիչների շրջանում։ 14-րդ դարին տարածվել է շլյախտայական միջավայրում։ Հնում պարում էին միայն տղամարդիկ, հետագայում՝ տղամարդ-կին զույգերը։ Ռիթմը կտրուկ է, սինկոպին բնորոշ գծերով։ Երաժշտության չափը՝ 2/4։ Որպես պարահանդեսային պար հանրաճանաչ էր 19-20-րդ դարերի սկզբին։ Կրակովյակի երաժշտության ձևը օգտագործել է Ֆրեդերիկ Շոպենը, հանդիպում է նաև օպերաներում և բալետներում (Գլինկայի «Իվան Սուսանին», Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը» և այլն)։ 

Կատեգորիա:Լեհական պարեր
Անագրամա

**Անագրամա, Շրջագրում** ( - «տառերի տեղափոխում»), գրական հնարանք, տվյալ բառի հնչյունների կրկնություն, վերադասավորություն ուրիշ կամ էլ մի շարք բառերի մեջ՝ մի բառից ուրիշ նոր բառ ստեղծելու նպատակով։

Կրոնական հին տեքստերում հաճախ էին դիմում այս միջոցին՝ քողարկելու չասված աստվածության անունը։ Նոր ժամանակներում *շրջագրումը* պոետական հնարանքի տեսակ է, որը կիրառվում է տարբեր նպատակներով՝ կեղծանուններ ստեղծելու, ասելիքը թաքցնելու համար (Խարիտոն Մակենտին - պոետ Անտիոխ Կանտեմիր, Լենին - Նինել)։

## Անագրամ թվեր
* Փոխադարձ անագրամ թվեր են լեհ կոմպոզիտոր Կարոլ Կուրպինսկու ծննդյան և մահվան տարեթվերը (1785-1857)։

## Գիտության մեջ
18-19-րդ դարում բնախույզների շրջանում ընդունված էր ծածկագրել իրենց հայտնագործությունները անագրամայի տեսքով, որը երկու նպատակ ուներ. թաքցնել վարկածը մինչև դրա վերջնական ատուգումը և հաստատել բացահայտման հեղինակ լինելը, երբ այն կվավերացվեր։ Այսպես, Գալիլեո Գալիլեյը ծածկագրել էր լատիներեն «Altissimun planetam tergeminum observavi» արտահայտությունը («Գերագույն մոլորակին եռակի զննեց») հետևյալ կերպ՝ «Smaismrmielmepoetaleu mibuvnenugttaviras», որտեղ ամրագրում էր Սատուրնի արբանյակների հայտնագործումը։ Հետաքրքիր է, որ նույն հայտնագործությունն ավելի ուշ Հյուգենսը ևս ծածկագրել էր անագրամայով «Շրջապատված է օղակով՝ բարակ, հարթ, ոչ մի տեղ չհպվող, արեգակնածիրին թեքված»՝ ճշտելով, որ Գալիլեյը տեսել է ոչ թե արբանյակներ, այլ Սատուրնի օղակների մասեր։

## Տես նաև
* Ամբողջագիր
* Դյուրադարձուկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կորսիկացիներ

[260px|մինի|աջից|[Կորսիկա կղզին]]

**Կորսիկացիներ** (ինքնանվանում՝ Corsi), ժողովուրդ, Կորսիկա կղզու բնակիչները (300 հազար, 2011)։ Խոսում են ֆրանսերենով, ինչպես նաև կորսիկերենով։ Դպրոցի և վարչական լեզուն ֆրանսերենն է։

Հավատացյալ Կորսիկացիները կաթոլիկներ են։

Զբաղվում են անասնապահությամբ, հողագործությամբ, ձկնորսությամբ և արհեստագործությամբ։ Կորսիկացիների նյութական մշակույթը և ազգային ավանդույթները մոտ են իտալականին, հատկապես սարդինականին։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը կորսիկացիների մեջ պահպանվում էին տոհմային հարաբերությունների որոշ վերապրուկներ։

Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Սթենլի Կրամեր

**Սթենլի Էրլ Կրամեր** (, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր։

## Կենսագրություն
Ստենլի Կրամերը ծնվել է Նյու Յորքում, 1913 թվականին։ Ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանը։ Տասնինը տարեկանում, երբ պատրաստվում էր փաստաբան դառնալ, տեղեկացավ Հոլիվուդի երիտասարդ սցենարիստների մրցույթի մասին։ Մասնակցում է մրցույթին և ընդունվում, սակայն կարիերան տևում է երեք ամիս, նրան վտարում են, բայց նա չի հուսահատվում։ Կինոարվեստում Կրամերը ճանաչում է գտել նախ որպես պրոդյուսեր, ապա որպես ռեժիսոր։  Կինոյում աշխատել է 1933 թվականից (Հոլիվուդ)։ 1947 թվականին հիմնել է սեփական «անկախ» կինոֆիրման և թողարկել ամերիկյան հասարակության բարքերը մերկացնող ֆիլմեր («Չեմպիոն», 1949), «Գնացքը սուլելու է երեք անգամ» (ռեժիսոր ֆրեդ Ցինեման, 1952), «Շրջիկ ծառայողի մահը (ռեժիսոր Լասլո Բենդեկ, 1952), «Սիրանո դը Բերժըրակ» (ռեժիսոր Մայքլ Գորդոն, 1950), «Լարախաղացը» (1953), «Փոթորիկ Կեյնի վրա» (ռեժիսոր Էդուարդ Դմիտրիկ, 1954): 1955 թվականից հանդես է եկել իբրև ռեժիսոր։ Նրա ստեղծագործական անհատականությունը բացահայտվել է հակառասիստական «Չխոնարհելով գլուխները» (1958, խորհրդային էկրանում՝ «Նույն շղթայով շղթայվածները») ֆիլմում։ Կրամերն ամերիկյան կինոյի առաջադեմ ուղղության ներկայացուցիչ է։ Մյուս ֆիլմերից են՝ «Հպարտություն և կիրք» (1957, ըստ Ա. Ֆորստերի վեպի), «Վերջին ափ» (1959, ըստ Ն. Շյուտի վեպի), «Նյուրնբերգյան դատավարություն» (1962), «Հիմարների նավը» (1965)։ Վերջին երկու ֆիլմերում դատապարտել է Արևմտյան Գերմանիայում ֆաշիզմի վերածննդին նպաստող գերմանական նացիզմը։ «Օրհնիր երեխաներին և գազաններին» (1971), կինոնկարում արտահայտել է բողոք դաժանության և բռնության դեմ։ Լավագույն աշխատանքներից են նաև «Խելակորույս, խելակորույս, խելակորույս աշխարհ» (1963), «Սանտա Վիտորիայի գաղտնիքը» (1970) կինոժապավեններից հետո Կրամերը նկարահանում է  1973 թվականի մոսկովյան ութերորդ միջազգային կինոփառատոնում ոսկե մրցանակ շահած «Օկլահոման ինչպես որ կա» (1973) կինոժապավենը։ 1983 թվականին Կրամերը Մոսկվայում մասնակցել է 13-րդ միջազգային կինոփառատոնին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կորտեսներ

մինի|Կատալոնյան կորտեսներ (միջնադարյան մանրանկարչություն)
**Կորտեսներ** (, *corte*` արքունիք), միջնադարյան Իսպանիայում և Պորտուգալիայում դասային ներկայացուցչական ժողովներ, հետագայում՝ պառլամենտներ (Իսպանիայում ՝ մինչև 1977 թվականը, Պորտուգալիայում՝ մինչև 1911 թվականը)։ Առաջին անգամ «Կորտեսներ» տերմինը հանդիպում է Կաստիլիայում (1137 թվական)։ Կորտեսները աճել են թագավորական կուրիաներից՝ սկզբում ընդգրկելով միայն ազնվականության ու հոգևորականության ներկայացուցիչներին։ Հետագայում ներկայացուցչության իրավունք են ձեռք բերել նաև քաղաքները։ Կորտեսները XIII-XIV դարերում նպաստել են քաղաքների դերի բարձրացմանը, ֆեոդալների կամայականությունների սահմանափակմանը։ Բացարձակ միապետության շրջանում Կորտեսների դերն ընկել է։

## Գրականություն
*
* Muro у Martínez, «Constituciones de España у de las demás naciones de Europa, con la historia general de España» (Мадр., 1881);
* R. Fraoso, «Las Constituciones de España» («Revista de España», 1880, 6 и 7);
* L. P. Coimbre, «Estudios sobre a Carta constitucional de 1826 e Acta addicional de 1852, 1878-80»;
* Coelho da Rocha, «Ensaio sobre a historia do governo e la legislação de Portugal»;
* J. d’Almeida de Cunha, «Código do processo electoral» (1878).

Կատեգորիա:Ժողովներ
Մեն և Լուար

**Մեն և Լուար** (ֆրանսերեն՝ *Maine-et-Loire*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևմուտքում։ 
* Մեն և Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 49։

## Պատմություն
Մեն և Լուարը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտին կազմավորված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Ձևավորվել է նախկին Անժու մարզի տարածքում։ Անունն ստացել է Մեն և Լուար գետերից։

Բնակչությունը կազմում է 734 հազար մարդ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|240px|[Անժերի դղյակի հարավային ճակատամասը։]]
Սահմանակից է Իլ և Վիլեն, Մայեն, Սարթ, Էնդր և Լուար, Վյեն, Դյո-Սևր, Վանդեա և Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտներին։

Տարածքը 7166 քառ.կմ է, ունի 363 համայնք։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կովկասյան գորշ տավարի ցեղ

մինի|Եղջյուրատված կովկասյան գորշ

**Կովկասյան գորշ տավարի ցեղ**, կաթնամսատու ցեղ։ Ստացվել է խորհրդային շրջանում՝ Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի և Դաղստանի տնտեսություններում՝ տեղական տավարի և շվից ցեղի տրամախաչումից։ Ցեղը հաստատվել է 1960 թ.-ին։ Տեղական տավարի համեմատությամբ նոր ցեղի կենդանիներն ունեն մարմնակազմության և մթերատվության լավ հատկանիշներ։ Հարմարված են Հարավային Կովկասի բնակլիմայական պայմաններին։ Թույրը՝ գորշ, մարմնակազմը՝ խիտ, ոսկրակազմը՝ ամուր։ Կովերի կենդանի զանգվածը 500-600 կգ է, ցուլերինը՝ 800-900 կգ։ Կաթնատվությունը՝ 2000-2500 կգ, իսկ տոհմային տնտեսություններում՝ 3000-4000 կգ։ Կաթի յուղայնությունը՝ 3, 8-3, 9%։ Սպանդային ելքը՝ 50-55%։ Կովկասյան գորշ տավարի ցեղը բուծվում է Հարավային Կովկասում, Հայաստանում։

Կատեգորիա:Խոշոր եղջերավոր կենդանիներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Սոնա (այլ կիրառումներ)

**Սոնա**, կարող է վերաբերել՝
* Սոնա (գյուղ, Պրյաժինսկի շրջան), գյուղ Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Պրյաժինսկի շրջանի կազմում
* Սոնա (Իտալիա), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վերոնա գավառում
* Սոնա (երգչուհի) (ծ. 1973 թ.), հայ երգչուհի
* Սոնա Թնկըրյան, (օրիորդական ազգանունը՝ Տեր-Մարգարյան, ծնվ. 1918, Կ. Պոլիս), հայ արձակագիր
* Սոնա Ղազարյան (ծ. 1945 թ.), Ավստրիացի հայազգի սոպրանո օպերայի երգչուհի
* Սոնա Շահգելդյան (ծ. 1986 թ.), հայկական փոփ, ջազ երգչուհի
* Սոնա Վան (ծ. 1952 թ.), հայ բանաստեղծուհի, հրապարակախոս, բժիշկ
Մարն (դեպարտամենտ)

**Մարն** (ֆրանսերեն՝ *Marne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում։ 
* Մարն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 51։

## Պատմություն
[մինի|ձախից|160px|[:en: Battle of Valmy|Վալմիի ճակատամարտի դաշտը]]

Մարնը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտին կազմավորված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Կազմավորվել է 1789 թ. դեկտեմբերի 22-ի օրենքով, որի հիմքում ընկած է այն, որ բնակիչներն իրենց պրեֆեկտուրա ձիով գնալ-գալու վրա չպետք է ծախսեն երկու օրից ավել ժամանակ։ Այդ պատճառով է, որ Շամպան գավառի ընդարձակ տարածքը բաժանվել է չորս դեպարտամենտների՝ Արդեններ, Օբ, Մարն և Վերին Մարն։ Մարնի առաջին պրեֆեկտ դարձավ Քլոդ-Լորան Բուրժուա դը Ժեսանը և այդ պաշտոնն զբաղեցրեց 38 տարի։ 
Անունն ստացել է Մառն գետից։ Բնակչությունը կազմում է 565.2 հազար մարդ։
Մինչև 1998 թ. Մառնի վարչական կենտրոնի անունն էր՝ Շալոն-ան-Մարն։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|160px|[Շամպան գինի|Շամպան գինու շշեր]]

Շրջապատված է Արդեններ, Մյոզ, Վերին Մարն, Օբ, Սեն-է-Մարն և Էնա դեպարտամենտներով։

Տարածքը 8162 քառ.կմ է, ունի 620 համայնք։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Իվան Կրամսկոյ

**Իվան Նիկոլայի Կրամսկոյ** (, ), ռուս նկարիչ։ 1860-1880-ական թվականների ռուսական դեմոկրատական գեղարվեստական շարժման գաղափարական առաջնորդ։

## Կենսագրություն
1857-1863 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1863 թվականին մասնակցել է «տասնչորսի խռովությանը»։ Ստեղծել է ռուս գրողների, գիտնականների, նկարիչների և հասարակական գործիչների դիմանկարների շարք, դրանցում շեշտել բնորդի հոգեբանության խորությունը, քաղաքացիական ակտիվությունը, բարոյական անաղարտությունը («Լև Տոլստոյ», 1873 թ., «Մ. Ե. Սալտիկով-Շչեդրին», 1879 թ.)։ Դիմանկարի և թեմատիկ նկարի սահմանագծում են «Անծանոթուհին» (1883 թ.), «Անսփոփ վիշտ» (1884 թ.) գործերը (բոլորն էլ՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում)։ Իվան Կրամսկոյի դեմոկրատական հայացքները ցայտունորեն են դրսևորվել գյուղացիների դիմանկարներում («Անտառապահ», 1874 թ., Տրետյակովյան պատկերասրահ, «Մինա Մոիսեև», 1882 թ., Ռուսական թանգարան, Լենինգրադ)։ Իվան Կրամսկոյի առանցքային ստեղծագործությունը «Քրիստոսը անապատում» (1872 թ., Տրետյակովյան պատկերասրահ) նկարն է, ուր արծարծված են հասարակական հրատապ խնդիրներ, աշխարհի մասին ժամանակակիցների մտորումներ, հերոսական ինքնազոհաբերման գաղափարը։ Նկարչի ստեղծագործությունը, քննադատական հոդվածները մեծապես ազդել են 19-րդ դարի վերջի Ռուսաստանի դեմոկրատական արվեստի և գեղարվեստական մտածողության վրա։ Իվան Կրամսկոյի «Քրիստոսի գլուխը» (1880-ական թվականներ) և «Ծովակալ Ս. Ա. Գրեյգի դիմանկարը» (1883 թ.) գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Iwan Nikolajewitsch Kramskoj 002.jpg|Ջրահարսներ, 1871
Պատկեր:Kramskoi Christ dans le désert.jpg|Քրիստոսն անապատում, 1872
Պատկեր:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|Նկարիչ Իվան Շիշկինի դիմանկարը, 1873
Պատկեր:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy, 1873.jpg|Լև Տոլստոյի դիմանկարը, 1873.
Պատկեր:Kramskoy Mendeleev 01.jpg|Դմիտրի Մենդելեև, 1878
Պատկեր:Kramskoy Portrait of a Woman.jpg|Անծանոթուհին, 1883
Պատկեր:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Inconsolable grief, 1884.jpg|Անսփոփ վիշտ, 1884
Պատկեր:Kramskoy Alexander III.jpg|Ալեքսանդր III, 1886


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Պերեդվիժնիկներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս քննադատներ
Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Սարատովի մարզ

**Սարատովի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Սարատով քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Վոլգոգրադի, Վորոնեժի, Տամբովի, Պենզայի, Սամարայի, Ուլյանովսկի և Օրենբուրգի մարզերի հետ, ինչպես նաև արևելքում Ղազախստանի հետ։

Կազմավորվել է 1934-ի հունվարի 10-ին. որպես Սարատովի երկրամաս, 1936-ի դեկտեմբերի 5-ից՝ Սարատովի մարզ։ Տարածութրունը 100,2 հզ․ կմ² է, բն․՝ ։ Բաժանված է 38 շրջանի։ Ունի 17 քաղաք, 31 քաղաքատիպ ավան։ Վարչական կենտրոնը՝ Սարատով։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով (1956, 1970)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սարատովի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:Սարատովի մարզ
Վերին Մառն

**Վերին Մառն** (ֆրանսերեն՝ *Haute-Marne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում։ 
* Վերին Մառն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 52։

## Պատմություն
Վերին Մառնը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտին կազմավորված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ 
Անունն ստացել է Մառն գետից։ Բնակչությունը կազմում է 194.8 հազար մարդ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Շրջապատված է Մյոզ, Վոգեզներ, Վերին Սոն, Կոտ դ'Օր, Օբ և Մարն դեպարտամենտներով։

Տարածքը 6221 քառ.կմ է, ունի 432 համայնք։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Հայկազ Կոստանյան

**Հայկազ Արշակի Կոստանյան** (), հայ բոլշևիկ, քաղաքական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ (1916)։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Սովորել է Սարատովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Գործուն մասնակցություն է ցուցաբերել Բաքվի, Սարատովի և Հայաստանի հեղափոխական շարժումներին։ 1918-1920 թվականներին եղել է Սարատովի լուսավորության կոմիսարը։ 1920 թվականի հունիսից ընտրվել է ՀԿԿ արտասահմանյան բյուրոյի անդամ։ Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո Կոստանյանը 1921-1923 թվականներին եղել է աշխատանքի և սոցիալական ապահովության, ապա՝ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար։ 1923-1925 թվականներին աշխատել է Վրաստանի կոմկուսի Կենտկոմում (կազմ, բաժնի վարիչ), 1925-1928 թվականներին Մոսկվայում՝ Պրոֆինտերնի կազմ, բաժնի վարիչ։ Մասնակցելով արհմիութենական միջազգային շարժմանը՝ սերտ կապեր է հաստատել Էռնստ Թելմանի, Մորիս Թորեզի, Բելա Կունի, Պալմիրո Տոլյատիի և այլոց հետ։ 1928-1930 թվականներին Կոստանյանը եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար, իսկ 1931-1934 թվականներին՝ ՀամԿ(բ)կ Ղրիմի մարզկոմի առաջին քարտուղար և Պրոֆինտերնի քարտուղար։ 1934 թվականին նշանակվել է Մոսկվա-Կուրսկ երկաթուղու քաղբաժնի պետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մանշ (դեպարտամենտ)

**Մանշ** (ֆրանսերեն՝ *Manche*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում։ 
* Մանշ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 50։

## Պատմություն
Մանշը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտին կազմավորված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։
Սկզբում մայրաքաղաքը եղել է Քուտանսը` մինչև 1796 թ. և այդ դերն ստանձնեց նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Սեն-Լոն համարյա ամբողջությամբ ավերվել էր Նորմանդիայի ռազմական գործողությունների հետևանքով, երբ դաշնակից զորքերն իջել էին այստեղ։ Վերակառուցվելուց հետո Սեն-Լոն կրկին դարձավ մայրաքաղաք։

Մանշի բնակչությունը կազմում է 495.1 հազար մարդ, ունի 602 համայնք։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|90px|Մանշ դեպարտամենտի ռելիեֆային քարտեզը։
Դեպարտամենտի մեջ են մտնում Կոտանտեն թերակղզու մի մասը և Նորմանդյան կղզիներից` Մոն-սեն-Միշել և Շոսեյ կղզիները։

Սահմանակից է արևելքից՝ Կալվադոս և Օրն, հարավից՝ Մայեն և Իլ և Վիլեն դեպարտամենտներին, արևմուտքում և հյուսիսում՝ Լա Մանշին։

Տարածքը 5938 քառ.կմ է, ունի 602 համայնք։

## Մշակույթ
Դեպարտամենտի առաջատար մշակութային կենտրոնն է համարվում Շերբուր Օկտևիլ քաղաքը, որտեղ գտնվում են ազգային թատրոնը, կրկեսի մարզային կենտրոնը, 2 կինոթատրոն։

Մանշի տարածքում անց են կացվում մի քանի փառատոներ՝ 4 երաժշտական և 2 կինեմատոգրաֆիական։

Դեպարտամենտի տիրապետության տակ են գտնվում 18 մշակութային ժառանգության օբյեկտներ և թանգարաններ, որոնցից 14-ը բաց են լայն հասարակության առաջ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Ամուրի մարզ

**Ամուրի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Բլագովեշչենսկ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության, Խաբարովսկի և Անդրբայկալյան երկրամասերի և Հրեական ինքնավար մարզի հետ, ինչպես նաև հարավում Չինաստանի հետ։

## Մարզպետներ
* 1991 - Ալբերտ Կրիվչենկո
* 1993 - Ալեքսանդր Սուրատ
* 1993 - Վլադիմիր Պոլեւանով
* 1994 - Վլադիմիր Դյաչենկո
* 1996 - Յուրի Լյաշկո
* 1997 - Անատոլի Բելոնոգով
* 2001 - Լեոնիդ Կորոտկով
* 2007 - Նիկոլայ Կոլեսով
* 2008 - Օլեգ Կոժեմյակո
* 2015 - Ալեքսանդր Կոզլով 
* 2018 - Վասիլի Օրլով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ամուրի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ամուրի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Մայեն

**Մայեն** (ֆրանսերեն՝ *Mayenne*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում։ 
* Մայեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 53։

## Պատմություն
Մայենը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտին կազմավորված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ 
Վաթերլոոյի ճակատամարտում Կոաիլիցայի հաղթանակից հետո 1815 թվականի հունիսից 1818 թվականի նոյեմբերի միջև ընկած ժամանակաշրջանում օկուպացված է եղել պրուսական զորքերի կողմից։

Բնակչությունը կազմում է 300.6 հազար մարդ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Շրջապատված է Մանշ, Օրն, Մեն-է-Լուար և Իլ-է-Վիլեն դեպարտամենտներով։

Տարածքը 5175 քառ.կմ է, ունի 261 համայնք։

## Մայենի բնապատկերներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Բրյանսկի մարզ

**Բրյանսկի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի Դաշնության միավոր։ Վարչական կենտրոնն է Բրյանսկ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի հյուսիսում՝ Սմոլենսկի, արևելքում՝ Կալուգայի, հարավ-արևելքում՝ Օրյոլի,  և հարավում՝ Կուրսկի մարզերի հետ, ինչպես նաև արևմուտքում Բելառուսի Մոգիլյովի և Գոմելի մարզերի հետ, և հարավ-արևմուտքում Ուկրաինայի Չեռնիգովի և Սումիի մարզերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բրյանսկի մարզի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բրյանսկի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Վոլոգդայի մարզ

**Վոլոգդայի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Վոլոգդա քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Արխանգելսկի, Կիրովի, Կոստրոմայի, Յարոսլավլի, Տվերի, Նովգորոդի, Լենինգրադի մարզերի հետ, ինչպես նաև Կարելիա հանրապետության հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վոլոգդայի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Վոլոգդայի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Վորոնեժի մարզ

**Վորոնեժի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի Դաշնության վարչական միավոր։ Մայրաքաղաքն է Վորոնեժ քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Ռոստովի, Բելգորոդի, Կուրսկի, Լիպեցկի, Տամբովի, Վոլգոգրադի և Սարատովի մարզերի հետ, ինչպես նաև Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վորոնեժի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Վորոնեժի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կեմերովոյի մարզ

**Կեմերովոյի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Կեմերովո քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Տոմսկի և Նովոսիբիրսկի մարզերի հետ, Ալթայի և Կրասնոյարսկի երկրամասերի, ինչպես նաև Ալթայի և Խակասիա հանրապետությունների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կեմերովոյի մարզի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Կեմերովոյի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Կատեգորիա:Սիբիր