Վնասվածք

[մինի|[Գիշատչություն|Գիշատիչի կողմից վիրավորված փոկ]]
**Վնասվածքը** ցանկացած օրգանիզմի կենդանի հյուսվածքի ֆիզիոլոգիական վնասն է, լինի դա մարդկանց, կենդանիների կամ բույսերի մոտ:

Վնասվածքները կարող են առաջանալ բազմաթիվ պատճառներով,  մեխանիկական՝ սուր առարկաների, ինչպիսիք են ատամները կամ բութ առարկաների, ջերմությունը կամ ցուրտը, թույնը և բիոտոքսինները: Վնասվածքն առաջացնում է բորբոքային ռեակցիա կենդանիների շատ տաքսոնների մոտ. սա հուշում է վերքերի ապաքինմանը: Ե՛վ բույսերի, և՛ կենդանիների մոտ հաճախ արտազատվում են նյութեր, որոնք օգնում են խցանել վերքը՝ սահմանափակելով հեղուկի կորուստը և պաթոգենների մուտքը, ինչպիսիք են բակտերիաները: Շատ օրգանիզմներ արտազատում են հակամանրէային քիմիական նյութեր, որոնք սահմանափակում են վերքի վարակումը։ Բացի այդ, կենդանիները նույն նպատակով ունեն տարբեր իմունային պատասխաններ: Ե՛վ բույսերը, և՛ կենդանիները ունեն նոր աճի մեխանիզմներ, որոնք կարող են հանգեցնել վնասվածքի ամբողջական կամ մասնակի բուժմանը: Բջիջները նույնպես կարող են որոշակի չափով վերականգնել վնասը։

## Տաքսոնոմիական միջակայք
### Կենդանիներ
[մինի|[Ճարպիկ մողես|Ավազի մողես, որը պոչը թողել է գիշատիչի հարձակման ժամանակ և սկսել է նորից պոչ աճել վնասվածքի վայրից]]Կենդանիների վնասվածքը երբեմն սահմանվում է որպես անատոմիական կառուցվածքի մեխանիկական վնաս, սակայն այն ունի ֆիզիկական վնասի ավելի լայն ենթատեքստ՝ ցանկացած պատճառով, ներառյալ խեղդվելը, այրվածքները և թունավորումը: Նման վնասը կարող է առաջանալ գիշատչության փորձերից, տարածքային կռիվներից, վայրէջքներից և աբիոտիկ գործոններից: 

Վնասվածքը առաջացնում է բորբոքային պատասխան տարբեր տիպերի կենդանիների մոտ. սա առաջացնում է արյան կամ մարմնի հեղուկի կոագուլյացիա, որին հաջորդում է վերքերի ապաքինումը, որը կարող է արագ լինել, ինչպես քնիդարիաների մոտ: Հոդվածոտանիները որոշ չափով կարողանում են վերականգնել կուտիկուլայի վնասվածքը, որը կազմում է նրանց էկզոկմախքը: 

Կենդանիները մի քանի ֆիլերի, այդ թվում՝ անելիդների, հոդվածոտանիների, քնիդարիայի, փափկամարմինների, նեմատոդների և ողնաշարավորների կենդանիները կարող են արտադրել հակամանրէային պեպտիդներ՝ վնասվածքից հետո վարակի դեմ պայքարելու համար: 

#### Մարդիկ
մինի|Մարդկանց վնասվածքների վիրահատական շտկում։
Մարդկանց վնասվածքները լայնորեն ուսումնասիրվել են բժշկության մեջ դրա կարևորության համար: Բժշկական պրակտիկայի մեծ մասը, ներառյալ շտապ բժշկական օգնությունը և ցավի բուժումը, ուղղված են վնասվածքների բուժմանը: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը մշակել է մարդկանց վնասվածքների դասակարգում ըստ կատեգորիաների՝ ներառյալ մեխանիզմը, վնասվածք առաջացնող առարկաները/նյութերը, առաջացման վայրը, գործունեությունը, երբ է վիրավորվել և մարդու մտադրությունը: Բացի ֆիզիկական վնասից, վնասվածքների պատճառ կարող են լինել հոգեբանական վնասները, ներառյալ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը: 

### Բույսեր
[մինի|Կաղնու ծառը ճեղքվել է [Կայծակ|կայծակից, վնասվածքի աբիոտիկ պատճառ:]]Բույսերում վնասվածքները առաջանում են խոտակեր կենդանիների՝ ներառյալ միջատների և կաթնասունների կողմից բույսերի մասերը ուտելու հետևանքով, բույսերի պաթոգենների ՝ բակտերիաների և սնկերի կողմից հյուսվածքների վնասումից, որոնք կարող են մուտք գործել բուսակերների կողմից վնասվելուց հետո կամ այլ ձևերով, և աբիոտիկ գործոններից, ինչպիսիք են ջերմությունը, սառցակալումը, ջրհեղեղը, կայծակը, և աղտոտող նյութերը  ինչպիսիք են օզոնը: Բույսերը վնասվածքներին արձագանքում են՝ ազդանշան տալով, որ վնաս է տեղի ունեցել, նյութեր արտազատելով՝ վնասված տարածքը փակելու համար, արտադրելով հակամանրէային քիմիական նյութեր, իսկ փայտային բույսերում՝ վերքերի վրա նորից աճելով։

## Բջջային վնասվածք
Բջջային վնասվածքը սթրեսի մի շարք փոփոխություններ են, որոնք բջիջը կրում է արտաքին, ինչպես նաև ներքին միջավայրի փոփոխությունների պատճառով: Ի թիվս այլ պատճառների, դա կարող է պայմանավորված լինել ֆիզիկական, քիմիական, վարակիչ, կենսաբանական, սննդային կամ իմունոլոգիական գործոններով: Բջիջների վնասը կարող է լինել դառձելի կամ անդառնալի: Կախված վնասվածքի չափից, բջջային արձագանքը կարող է լինել հարմարվողական, և հնարավորության դեպքում հոմեոստազը վերականգնվում է: Բջջի մահը տեղի է ունենում, երբ վնասվածքի ծանրությունը գերազանցում է բջջի ինքն իրեն վերականգնելու կարողությունը: Բջջային մահը հարաբերական է ինչպես վնասակար գրգռիչի ազդեցության տևողության, այնպես էլ պատճառված վնասի ծանրության հետ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Կենսաբանության հասկացություններ
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վնասվածքներ