open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Ղազանչյան

**Վարդան Վահանի Ղազանչյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։

## Կենսագրություն
Վարդան Ղազանչյանը ծնվել է 1907 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 72-րդ աշխատանքային դպրոցը, 1930 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի սոցիալ-տնտեսագիտական ֆակուլտետը։ 1930-1932 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1929-1931 թվականներին աշխատել է Երևանի ռադիոհաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես գաղափարական բաժնի վարիչ և գլխավոր խմբագիր։ 1933-1935 թվականներին խմբագրել է Երևանում լույս տեսնող «Տեխնիկան մասսաներին» և «Մոոպրի դրոշով» պարբերականները։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ, ապա մամուլի սեկտորի վարիչի պաշտոնակատար, 1934-1935 թվականներին՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ուսմասվար, 1935-1938 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթում՝ որպես արվեստի և գրականության բաժնի ցարիչ, ապա պատասխանատու քարտուղար։ 1938-1939 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի արվեստի վարչության կերպարվեստի բաժնի վարիչ։ 1939-1941 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ համաշխարհային գրականության ինստիտուտի (Մոսկվա) ասպիրանտուրայում։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1931 թվականից փիլիսոփայություն է դասախոսել Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ 1952 թվականին «Սովետահայ գրականության հայրենասիրական գաղափարը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1951-1952 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի վարիչը։ 1957 թվականից ՀԿԿ Կենտկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի մարքսիզմի դասականների երկերի հայերեն թարգմանության բաժնի վարիչն է եղել։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

## Երկեր
* Հասարակագիտության դասագիրք, Երևան, Պետհրատ, 1932, 203 էջ։
* Կարմիր բանակը պաշտպանում է մեր հայրենիքի պատիվը, ազատությունն ու անկախությունը գերմանական զավթիչներից, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 17 էջ։
* Սովետական հայրենասիրության մեծ ուժը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 56 էջ։
* Լենինը գրականության պարտիականության մասին, Երևան, 1956, 33 էջ։
* Կոմունիզմը և հումանիզմը, Երևան, 1960, 36 էջ։
* Սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի մեծ ուժը, Երևան, «Հայաստան», 1973, 124 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
NBA պարբերական առաջնության բլոկշոտերի առաջնորդների ցանկ

[thumb|right|150px|[Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար, NBA-ի պատմության պարբերական առաջնության բլոկշոտերի առաջին քառակի հաղթող]]
**[[Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա |Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA)]] պարբերական առաջնության բլոկշոտերի առաջնորդ**, շնորհվում է տվյալ մրցաշրջանի ընթացքում խաղի ընթացքում միջինում բլոկշոտերի առավելագույն քանակ հավաքած խաղացողին։

1984-85 մրցաշրջանին Մարք Իթոնը սահմանել է NBA բոլոր ժամանակների բլոկշոտերի ընդհանուր քանակի (456) և մեկ մրցաշրջանում խաղի ընթացքում միջին ցուցանիշի (5,56) ռեկորդները։ Իսկ 1985-86 մրցաշրջանին Մաունտե Բոլը սահմանել է NBA բոլոր ժամանակների սկսնակների համար բլոկշոտերի ընդհանուր քանակի (397) և մեկ մրցաշրջանում խաղի ընթացքում միջին ցուցանիշի (5,00) ռեկորդները։ Ակտիվ խաղացողների միջև Մարկուս Կեմբին ունի բլոկշոտերի ընդհանուր քանակի լավագույն ցուցանիշը (285 բլոկշոտ 2007-08 մրցաշրջանին)։

Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարը, Մարք Իթոնը և Մարկուս Կեմբին իրենց կարիերայի ընթացքում բլոկշոտերի լավագույն խաղացողի մրցանակին արժանացել են 4 անգամ, Ջորջ Ջոնսոնը, Հակիմ Օլաջուվոնը, Դիկեմբե Մուտոմբոն, Տեո Ռետլիֆը և Էնթոնի Դևիսը՝ 3 անգամ, իսկ Մաունտե Բոլը, Ալոնզո Մոուրնինգը, Դուայթ Հովարդը և Սերժ Իբական՝ 2 անգամ։

## Ցանկի լեգենդա

## NBA պարբերական առաջնության բլոկշոտերի առաջնորդներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի ցանկեր
Իվան Շուվալովի հուշարձան (Մոսկվա)

**Իվան Շուվալովի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է Մոսկվայի համալսարանի հիմնադիրներից մեկին և նրա առաջին հոգաբարձու Իվան Շուվալովին։ Տեղադրվել է 2005 թվականին՝ Մոսկվայում Ռամենկի շրջանում, Լոմոնոսովի պողոտայում։

## Պատմություն
2001 թվականին քանդակագործ Զուրաբ Ծերեթելին ստեղծում է կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնայի ֆավորիտ Իվան Շուվալովի հուշարձանը և առաջարկում այն տեղադրել Սանկտ Պետերբուրգում։ Սակայն այս գաղափարը հավանության չի արժանանում, և Ծերեթելիին առաջարկում են քանդակը տեղադրել Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի բակում (մինչև 1918 թվականը՝ Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որի հիմնադիրը Իվան Շուվալովն էր), սակայն նա հասնում է նրան, որ քանդակի համար տեղ է հատկացվում Միխայիլ Լոմոնոսովի հուշարձանի դիմաց՝ Վորոբյովի գորիում գտնվող Մոսկվայի պետական համալսարանի գիտական գրադարանի առջև։

Շուվալովի հուշարձանը բացվել է 2005 թվականին և հարմարեցվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի հիմնադրման 250-ամյակին։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից։ Նրա բարձրությունը պատվանդանի հետ 4 մետր է, տրամագիծը՝ 10 մետր, քաշը՝ 20 տոննա։ Այն պատրաստելու համար պահանջվել է ավելի քան մեկ տարի։

Իվան Շուվալովը պատկերված է նստած, ձեռքին՝ Ելիզավետա Պետրովնայի՝ Մոսկվայի համալսարանը ստեղծելու մասին հրամանը.

## Արտաքին հղումներ
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:2005 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Չինաստանի թղթադրամների տպագրության և դրամահատման կորպորացիա

**Չինաստանի թղթադրամների տպագրության և դրամահատման կորպորացիա**, պետական կորպորացիա, որը, գործելով Չինաստանի Ժողովրդական Բանկի ուղղակի ղեկավարման ներքո, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության համար իրականացնում է չինական յուան մետաղադրամների դրամահատումը և չինական յուան թղթադրամների տպագրությունը։

Չինաստանի թղթադրամների տպագրության և դրամահատման կորպորացիան օգտագործում է տպագրության, փորագրության և դրամահատման ձեռնարկությունները ամբողջ երկրով մեկ` արտադրելու թղթադրամներ և մետաղադրամներ հետագա մատակարարման համար։ Թղթադրամների տպագրության ձեռնարկությունները տեղակայված են Պեկինում, Շանհայում, Չենդուում, Սիանում, Շիցզյաչժուանում և Նանչանում։

Պետական ընկերությունը, որի շտաբակայանը Պեկինի Սիչեն թաղամասն է, ինքն իրեն բնորոշում է որպես ծավալով աշխարհի ամենախոշոր դրամական տպագրիչը։ Ունենալով ավելի քան 18,000 աշխատող՝ այն գործում է ավելի քան 10 Թղթադրամներ և մետաղադրամներ արտադրող բարձր անվտանգության ձեռնարկություններում։ Դրամահատարանները տեղակայված են Շանհայում, Շենյանում, Շենժենում և Նանջինում։ Շանհայի դրամահատարանը Չինաստանի ամենահին և ամենակարևոր դրամահատարանն է։ Շանհայի, Շենյանի և Շենժենի դրամահատարանները հիմնականում հատում են ֆիատ մետաղադրամներ՝ շրջանառության համար։ Նանջինը հիմնականում տպում է ֆիատ թղթադրամներ, ինչպես նաև հատում է փոքր քանակությամբ չշրջանառվող ոչ ֆիատ մետաղադրամներ՝ մետաղադրամների հավաքորդների համար։

Թղթադրամների համար բարձր որակի թուղթն արտադրվում է երկու ձեռնարկություններում` Բաոդին և Կունշան։ Բաոդինի ձեռնարկությունը, նրա վեբ կայքի համաձայն, աշխարհի ամենամեծ ձեռնարկությունն է` նվիրված թղթադրամների նյութի զարգացմանը

Դրանից բացի, Չինաստանի ժողովրդական բանկն ունի իր սեփական տպագրության տեխնոլոգիաների հետազոտական բաժինը, որը ուսումնասիրում է թղթադրամների ստեղծման և կեղծարարությունն ավելի դժվար դարձնելու նոր մեթոդներ։

Չինաստանի թղթադրամների տպագրության և դրամահատման կորպորացիան իր արժույթի արտադրությունը հիմնում է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մակրոէկոնոմիկ պլանավորման վրա։

Չինաստանի թղթադրամների տպագրության և դրամահատման կորպորացիան նաև արտադրում է արժույթ բազմաթիվ այլ երկրների համար, ներառյալ՝ Թայլանդը, Բանգլադեշը, Շրի Լանկան, Մալազիան, Հնդկաստանը և Բրազիլիան։

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսություն
Ալբերտ Մխիթարյան

**Ալբերտ Մուկուչի Մխիթարյան** (), Ֆրանսիայում բնակվող հայ ճարտարապետ, քանդակագործ, նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Մխիթարյանը ծնվել է 1954 թվականին Գյումրիում։ Սովորել է Գյումրիի Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում։ 1981 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության բաժինը։ Ճարտարապետությանը զուգահեռ զբաղվել է քանդակագործությամբ ու նկարչությամբ։ 1998 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ Ապրում և ստեղծագործում է Նիս քաղաքում։

## Ստեղծագործություններ
1999 թվականին Նիսի եկեղեցական խորհրդի պատվերով ստեղծել է 2 մետր բարձրություն ունեցող խաչքար, որը տեղադրվել է Նիսի հայկական եկեղեցու բակում։ Քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելու 1700-ամյակի առիթով Ալբերտն ստեղծել է հարթաքանդակ (330×220 սմ) Նիսի Աստվածամոր տաճարի գլխավոր շքամուտքի համար։ 2002 թվականին Կաննում ստեղծել է մոնումենտալ հուշակոթող՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանության և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ֆրանսիայի ազատագրման համար մարտնչած և զոհված մարտիկների հիշատակին։

## Ցուցահանդեսներ
Ցուցահանդեսներ է ունեցել Հայաստանում, Իրանում և ԱՄՆ-ում։ 
2017 թվականին Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում կազմակերպվել է Մխիթարյանի անհատական ցուցահանդեսը։ Նույն թվականին առաջին անգամ անհատական ցուցահանդես է ունեցել հայրենի քաղաքում՝ Գյումրիի Սերգեյ Մերկուրովի տուն-թանգարանում «Իմ կարոտը Գյումրիին» խորագրով։ Բազմաժանր ցուցահանդեսում Մխիթարյանը ներկայացրել է 20 քանդակ և 30 նկար։

## Պատկերասրահ

Katchkar.jpg|Խաչքար Նիսի հայկական եկեղեցու բակում
Tympan.jpg|Նիսի Աստվածամոր տաճարի գլխավոր շքամուտքի հարթաքանդակ
Monument La Croisette à Cannes.jpg|Հայոց ցեղասպանության հուշարձան Կանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Catalogue d'expositions  d'Albert Mkhitarian 
* Ֆրանսաբնակ հայազգի արվեստագետը Գյումրիում էր

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Անդրեաս Լինդե

**Անդրեաս Լինդե** (), շվեդ ֆուտբոլիստ, նորվեգական «Մոլդե» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահն է։ Մասնակցել է 2016 թ․ Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացված Ամառային օլիմպիական խաղերին։

## Ակումբային Կարիերա
Լինդեն «Հելսինգբորգ» ակումբի սանն է։ Մարզավիճակը չկորցնելու համար դարպասապահը վարձավճարով հանդես է եկել «Վարնամո» և «ՀԻՖ Ակադեմի» ակումբմներում։ Շվեդիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2014 թ․ հոկտեմբերի 27-ին, երբ թիմը մրցում էր «Գյոտեբորգ» ակումբի հետ։

2015 թ․ ամռանը Լինդեն տեղափոխվում է նորվեգական «Մոլդե»։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է հուլիսի 21-ին, երբ թիմը Չեմպիոնների լիգայի նախընտրական խաղում մրցում էր «Փյունիկ» ակումբի հետ։ Նորվեգիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է օգոստոսի 9-ին, երբ թիմը մրցում էր «Օդ» ակումբի հետ։

## Ազգային հավաքականի կազմում
2015 թ․ Շվեդիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում հաղթել է Չեխիայում անցկացված Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում։ Լինդեն առաջնության ժամանակ մնաց պահեստայինների թվում և այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ։

2016 թ․ Լինդեն Շվեդիայի օլիմպիական հավաքականի կազմում մասնակցել է Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացված Ամառային օլիմպիական խաղերին։ Մրցաշարում նա մասնակցել է Կոլումբիայի, Նիգերիայի և Ճապոնիայի հավաքականների դեմ անցկացված խաղերին։

## Նվաճումներ
**Ակումբային**

 **«[[Հելսինգբորգ ՖԱ|Հելսինգբորգ]]»**
* 15px Շվեդիայի ֆուտբոլի առաջնություն — 2011
* Շվեդիայի գավաթակիր — 2010/11

**Ազգային հավաքականի հետ**

 **[[Շվեդիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքական|Շվեդիա (մինչև 21 տ․)]]**
* 15px Եվրոպայի երիտասարդական առաջնություն — 2015

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լինդեն soccerway.com կայքում
* Լինդեն transfermarkt.com կայքում

Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շվեդիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կաբսա

**Կաբսա** (كبسة‎ *kabsah*), բրնձով և մսով պատրաստվող ուտեստ։ Այս ուտեստն ի հայտ է եկել Սաուդյան Արաբիայում, որտեղ համարվում է ազգային ուտեստ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ կաբսան համարվում է Սաուդյան Արաբիայի բնիկների ուտեստը, այն հաճախ պատրաստում են նաև այնպիսի պետություններում, ինչպիսիք են՝ Եմենը, Պաղեստինը, Հորդանանը, Քաթարը, Օմանը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Բահրեյնը, Իրաքը և Քուվեյթը։ Պարսից ծոցի պետությունների մեծ մասում ուտեստը հայտնի է որպես **մակբուս** (*makbūs)* (مكبوس‎):

## Բաղադրիչներ
Կաբսա ուտեստը սովորաբար պատրաստվում է երկար հատիկավոր բրնձից, այնպիսին, ինչպիսին *բասմաթի* տեսակն է (երկար հատիկավոր բրնձի բուրումնավետ տարատեսակ է), մսից, բանջարեղենից և համեմունքների խառնուրդից։ Գոյություն ունեն կաբսա ուտեստի բազմաթիվ տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները։ Ուտեստի համար վաճառվում են հատուկ պատրաստված համեմունքային խառնուրդներ։ Դրանք ունեն տարբեր ֆիրմային անվանումներ։ Պատրաստի խառնուրդները խոհարարներին թույլ են տալիս կրճատելու ուտեստի պատրաստման ժամանակը, սակայն պատրաստված ուտեստի համը կարող է տարբերվել ավանդականից։ Ուտեստին նշանակալի համ են հաղորդում օգտագործվող համեմունքները։ Դրանց թվին են պատկանում՝ սև պղպեղը, մեխակը, հիլը, շաֆրանը, դարչինը, չորացրած լայմը, դափնու տերևը և մշկընկույզը.
[справа|мини|300փքս|աջից| [Պարսից ծոցի երկրներում մեծ տարածում ունեցող կաբսա ուտեստը, որը հայտնի է որպես *machbūs*:]]

Ուտեստի հիմնական բաղադրիչը միսն է։ Օգտագործվում է հավի, այծի, ոչխարի, ուղտի, տավարի, ձկան և ծովախեցգետնի միս։ Հավի մսով  *machbūs* պատրաստելու համար անհրաժեշտ է մեկ ամբողջական հավ։ Համեմունքները, բրինձը և միսը կարող են ունենալ այնպիսի հավելումներ, ինչպիսիք են՝ նուշը, մայրի ծառի ընկույզները, գետնընկույզը, սոխը և չամիչը։ Ուտեստը մատուցվում է տաք վիճակում, տոմատի սոուսի հետ միասին։

## Պատրաստման տեխնոլոգիա
Կաբսայի համար նախատեսված միսը կարելի է տարբեր կերպ պատրաստել։ Մսի մենամեծ տարածում ունեցող եղանակը *մանդի*ն է։ Այս հնագույն տեխնոլոգիան սկիզբ է առել Եմենում. այս դեպքում հողի մեջ փորված խորը փոսի մեջ տապակվում էր միսը։ Պատրաստման մեկ այլ եղանակ է *մասբի*ն (*mathbi*), երբ միսը պատրաստվում է հարթ քարերի վրա՝ գրիլի նման։ Երրորդ մեթոդը *madghūt*-ն է, որը ենթադրում է մսի պատրաստումը թավայի կամ կաթսայի մեջ։

Մինչ ուտեստի պատրաստումը՝ կաթսայի մեջ լցվում է ձիթայուղ և կարագ, ավելացվում է մեխակ, դարչին և սև հիլ։ Այդ ամենը տապակվում է մի քանի վայրկյան։ Այնուհետև հավի միսը շոգեխաշվում է 5-6 րոպե։ Ուտեստին ավելացնում են սոխ, սխտոր, տոմատի մածուկ, գազար։ Այդ ամենը տապակվում է մի քանի րոպե։ Հետո ավելացվում է բրինձ, հավի արգանակ, սև աղացած պղպեղ, չամիչ։ Ամբողջը եփվում է մինչ բրնձի պատրաստ լինելը։

Ուտեստը սովորաբար ուտում են ձեռքով, մեծ ճաշամանից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կաբսա 
* Կաբսա (''Kabsa Bil Lahim'')

Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Իրանական խոհանոց
Կատեգորիա:Լևանտական խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Կատեգորիա:Հորդանական խոհանոց
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պաղեստինյան խոհանոց
Հայ և արաբ ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան

**Հայ և արաբ ժողովուրդների բարեկամության հուշարձան**, **Հայ-արաբական բարեկամության հուշարձան**, **Երաշխտիքի հուշարձան**, Սիրիայի և Մերձավոր Արևելքի արաբ ժողովրդին՝ Մեծ եղեռնից փրկվածներին օգնություն ցուցաբերելու համար հայ համայնքների և հայ ժողովրդի երախտագիտությունը խորհրդանշող հուշարձան Երևանում՝ Երևանյան լճի ափին։

## Պատմություն
Հուշարձան կառուցելու նախաձեռնության հեղինակը Դամասկոսի հայ համայնքի ներկայացուցիչ Վարուժան Սալաթյանն է։ Հուշարձանը արաբական երկրների հայ համայնքների և համայն հայության երախտագիտության արտահայտությունն է Սիրիայի և Մերձավոր Արևելքի արաբական աշխարհին, որն օգնություն է ցուցաբերել Մեծ եղեռնից փրկվածներին։ Հուշարձանի նախագծի համար 1998 թվականին մրցույթ է հայտարարվել, որին մասնակցելու թույլտվություն պետք է տրվեր միայն սփյուռքահայ և տարածաշրջանի արաբական երկրները ներկայացնող ճարտարապետներին։ Հուշարձանի նախագիծն իրականացնելիս որոշ դժվարություններ են ծագել, մասնավորապես արձանի համար նախատեսված տարածքը մտնում էր ԱՄՆ-ի դեսպանատանը տրամադրվելիք տարածքի մեջ։ Հուշարձանը կառուցելու համար Երևանի քաղաքապետարանը քիչ հեռու՝ Ծովակալ Իսակովի պողոտայի վրա Երևանյան լճի ափին մոտ 400 քմ չափով նոր տարածք տրամադրեց, որը Երևանի գլխավոր ճարտարապետի աշխատակազմի տեղեկացմամբ՝ 2006 թվականի դեկտեմբերին անհատույց օգտագործման իրավունքով տրվել է Հայ առաքելական եկեղեցուն։ Շինարարական աշխատանքները վերսկսվել են 2006 թվականին, ավարտվել 2009 թվականին։ Պաշտոնական բացման արարողությունը տեղի է ունեցել միայն 2012 թվականի աշնանը։

Հուշարձանի կառուցմանն աջակցել են հայաստանաբնակ և սփյուռքահայ ավելի քան 200 բարերարներ Սիրիայից, Ֆրանսիայից, Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ից և այլն։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը կառուցվել է Արմավիրի տուֆից։ Մեկ ամբողջություն կազմող հուշարձանը բաղկացած է առանձին-առանձին երեք մասից` արծիվ, բուրգ և Սիրիայի տարածքի պատկերը։ Արծիվը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի ուժը, կամքն ու ոգու հզորությունը և հսկում նրա անցյալ, ներկա ու ապագա պատմությունը։ Մյուս վեր ձգված ծավալը խորհրդանշում է Հայոց եղեռնից հետո հայ ժողովրդի վերածնունդը, երրորդ՝ Սիրիայի քարտեզի տեսք ունեցող ծավալը խորհրդանշում է հայ և արաբ ժողովուրդների բարեկամությունը։

## Հեղինակներ
Հայ-արաբական բարեկամության հուշարձանի հեղինակները Մկրտչյան եղբայրներն են՝ Սերգեյ Մկրտչյանը (մահացել է 2002 թվականին), քանդակագործ Սմբատ և Ռաֆիկ Մկրտչյաններն ու ճարտարապետ Լևոն Մկրտչյանը։ Մկրտչյան եղբայրները Սիրիայում գործունեություն են ծավալել 1994 թվականից, երբ կերտել են Հալեպի «40 Մանուկ» եկեղեցու  զարդաքանդակները։ Նրանք Հալեպում կատարել են տարբեր աշխատանքներ, այդ թվում՝ եկեղեցիների պատերի հարթաքանդակներ, խաչքարերի և արձանների պատրաստում, մասնավորապես՝ երկրի նախագահի արձանի։

## Պատկերասրահ

Isakov Avenue at sanset.jpg||Ծովակալ Իսակով պողոտան, ձախ կողմում Հայ և արաբ ժողովուրդների բարեկամության հուշարձանն է
Monument dedicated to the Armenian-Arab friendship 1 (3).jpg
Monument dedicated to the Armenian-Arab friendship 1 (5).jpg
Monument dedicated to the Armenian-Arab friendship 1 (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երևանի քաղաքապետն ու Էլ-Քուվեյթի նահանգապետն այցելեցին հայ և արաբ ժողովուրդների բարեկամությունը խորհրդանշող հուշարձան

Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Արթուր Գևորգյան (զինծառայող)

**Արթուր Գառնիկի Գևորգյան**(), զինծառայող, շարքային, քառօրյա պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արթուր Գևորգյանը ծնվել է 1997 թվականի հունիսի 24-ին Կոտայքի մարզի Աբովյան քաղաքում։ Սովորել է Աբովյանի թիվ 1 դպրոցում, որն ավարտելուց հետո աշխատանքի նպատակով մեկնել է Ռուսաստան։ 2015 թվականին վերադարձել է Հայաստան, պարտադիր զինծառայության անցել Արցախի Ջաբրայիլ բնակավայրում, եղել է ավագ-գնդացրորդ։ 2016 թվականի ապրիլի 2-ին մարտական գործողությունների ժամանակ զոհվել է 9-րդ ՊՇ 115 մարտական դիրքը պաշտպանելիս։ Արթուրի մարմինը մի քանի օր անց «Կարմիր խաչի» միջամտությամբ վերադարձվել է հայկական կողմին։

## Հուղարկավորություն
Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել 2016 թվականի ապրիլի 5-ին՝ ժամը 17:00-ին, իսկ հուղարկավորությունը՝ 2016 թվականի ապրիլի 6-ին՝ ժամը 13:30-ին Կոտայքի մարզի Աբովյանի եկեղեցում։

## Պարգևներ
Արթուր Գառնիկի Գևորգյանը հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Նախագահի կողմից «Արիության համար» և Արցախի նախագահի կողմից «Մարտական ծառայություն» մեդալներով։

Նրա հիշատակին նվիրված Աբովյանի թիվ 1 դպրոցում դասասենյակ է բացվել և բակում ցայտաղբյուր է կանգնեցվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մեզ պաշտպանելով զոհվեց մեր հերոսը». Արթուր Գևորգյան

Կատեգորիա:1997 ծնունդներ
Կատեգորիա:2016 մահեր
Կատեգորիա:Աբովյան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 2 մահեր
Կատեգորիա:Հայաստանում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հունիսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Կարիկի և Վալյայի անհավանական արկածները

**«Կարիկի և Վալյայի անհավանական արկածները»** (), գրող Յան Լարիի գիրքը, որը պատմում է երեխաների անհավանական ճանապարհորդության մասին։ Զվարճալի արկածային ձևով գրողը պատմում է բույսերի և միջատների մասին։ Գրել է 1937 թվականին, վերահրատարակվել է մի քանի անգամ։
1987 թվականին գրքի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմը, իսկ 2005 թվականին՝ համանուն մուլտֆիլմը։

## Սյուժե
Կարիկը և Վալյան քույր և եղբայր են։ Վալյան թեթևամիտ և լալկան է, իսկ Կարիկը համարձակ է և ունի հումորի զգացում։

Մի օր պրոֆեսոր Իվան Ենոտովը մի էլիքսիր է ստեղծում և կանչում երեխաներին մասնակցելու դրա առաջին փորձարկմանը։

Լաբորատորիա հասնելով` երեխաները չեն գտնում պրոֆեսորին և խմում են էլիքսիրը` մտածելով, որ դա լիմոնադ է (էլիկսիրը հաճելի հոտ ուներ և համեղ էր, ինչպես գազավորված ըմպելիքը)։ Էլիքսիրի ազդեցությամբ նրանք հարյուր անգամ փոքրանում են։ Նրանք բարձրանում են պատուհանի գոգին ընկած սատկած ճպուռի վրա հուսալով, որ պրոֆեսորը կվերցնի ճպուռին և կտեսնի նրանց մանրադիտակով, սակայն հանկարծ պարզվում, որ ճպուռը ողջ է և թռչում է` նրանց իր հետ տանելով։ Վերադառնալով լաբորատորիա` պրոֆեսորը նկատում է, որ գրեթե ամբողջ էլիքսիրը խմել են։ Նա հասկանում է, թե ինչ է պատահել և սկսում է փնտրել երեխաներին` իր հետ վերցնելով մեծացնելու փոշին։ Խոտերի մեջ թաքցնելով փոշիով տուփը և ձողով նշելով դրա տեղը` պրեֆեսորը խմում է մնացած էլիքսիրը և գնում է երեխաներին փնտրելու խոտերի մեջ։
Ի վերջո դա նրան հաջողվում է, նրանք գնում են մեծացնող փոշով արկղի մոտ։ Բայց նրանք չգիտեն, թե որքան սարսափելի և հետաքրքիր արկածներ են նրանց սպասում...

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Повесть на сайте «Лаборатория фантастики» (классификатор, аннотация, лингвоанализ, издания)

Կատեգորիա:1937 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական հեքիաթներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրականություն
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն
Կարո՞ղ եք երբևէ ներել ինձ

**«Կարող ե՞ք երբևէ ներել ինձ»** (), ամերիկյան կենսագրական, կատակերգական-դրամատիկ ֆիլմ, ռեժիսոր՝ Մարիել Հելլեր, նկարահանվել է Նիկոլ Խոլոֆսեների և Ջեֆ Ուիթիի սցեարի հիման վրա, հիմնված է Լի Իզրաելի համանուն հուշագրության վրա։

## Սյուժե
Հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա, ֆիլմը պատմում է գրող Լի Իզրաելի կյանքի պատմությունը, որը սկսել էր կեղծել գրողների, թատերագիրների և դերասանների նամակները՝ գումարի սղության պատճառով։

## Դերասանական կազմ
* Մելիսա Մաքքարթի —  Լեոնորա Քերոլ, Լի Իզրաել
* Ռիչարդ Է. Գրանտ — Ջեք Հոք, Լիի ընկերը
* Քևին Քերոլան — Թոմ Քլենսի
* Մարկ Էվան Ջեքսոն — Լլոյդ
* Թիմ Քամինգս — Քրեյգ
* Քրիստիան Նավարո — Կութ
* Ջոհաննա Ադլեր — Արլին

## Արտադրություն
2015 թվականին հայտարարվել է, որ Իզրաելին կմարմնավորի Ջուլիանա Մուրը, իսկ ֆիլմի ռեժիսորը կլինի Նիկոլ Հոլոֆսեները։  2015 թվականին դերասանական կազմին միացավ Քրիս Օ՛Դաուդը։ 2015 թվականի հուլիսին Մուրը դուրս մնաց նախագծից։ 2016 թվականի մայիսին հայտարարվել էր, որ Իզրաելին կմարմնավորի Մելիսա Մակքարթին, իսկ ֆիլմի ռեժիսորը կլինի Մարիել Հելլերը։ 2017 թվականի հունվարին քասթինգին միացել են Ռիչարդ Է. Գրանտը, Ջեյն Կրուտին, Դոլի Ուլսը, Աննա Դիվեր Սմիթը և Ջենիֆեր Ուեսթֆելդը։

Ֆիլմի նկարահանումները սկսել են 2017 թվականի հունվարին, Նյու Յորքում, և ավրտվել՝ 2017 թվականի մարտի 2-ին։

## Թողարկում
Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է Տելուրայդ կինոփառատոնի շրջանակներում, 2018 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Այն նաև ցուցադրվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնին։ ԱՄՆ-ի տարածքում ֆիլմը վարձույթի է հանվել 2018 թվականի հոկտեմբերի 19-ին։

## Արձագանք
Ֆիլմը արժանացել է կինոքննադատների դրական ընդունելությանը։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմը ունի 98% վարկանիշ՝ 143 գրախոսականի հիման վրա, և 10-ից 8.2 միավոր։ Metacritic-ը ֆիլմին տվել է 100 հնարավոր միավորից 87-ը, 46 գրախոսականի հիման վրա, ինչը համապատասխանում է «համընդհանուր ճանաչում» կարգախոսին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2018 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Fox Searchlight Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1991 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Ախուր Ներքին

**Ախուր Ներքին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Բերկրի քաղաքից 50-52 կմ հարավ-արևելք, Վանա լիճը թափվող Սև ջուր գետի վտակներից մեկի ձախ ափին, բարեբեր սարահարթի վրա, նրա ծայր հարավում։

Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հալեպի գավառ

**Հալեպ**, գավառ Կիլիկիայում, Հալեպի վիլայեթում։ Կենտրոնը Հալեպ քաղաքն էր։

## Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնից առաջ ուներ 12000 հայ բնակիչ։

## Վարչական բաժանում
Հալեպի գավառի կազմի մեջ էին մտնում հետևյալ գավառակները.
* Բեյլան
* Հալեպ

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Բեյլանի գավառակ

**Բեյլան**, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի վիլայեթում, իսկ հետագայում Հալեպի վիլայեթի Հալեպի գավառում։ Կենտրոնը Բեյլան գյուղաքաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Աշխարհագրական առումով բաժանված է դաշտայինի և լեռնայինի։ Հարուստ է պտղատու և դեկորատիվ ծառերով։ Հատկապես տարածված էին թթենիները, որոնք մշակում էին շերամապահության համար։

## Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնից առաջ ուներ 11000 բնակիչ, որից 3000-ը՝ հայ։

## Վարչական բաժանում
19-րդ դարի վերջին ուներ 48 գյուղ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Զովասար (լեռ)

**Զովասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Քարկատար լեռներում, Աղավնաձոր գետի աջափնյակում, Ռինդ գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրություն 1646 մ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Սոխ Վորոնովի

**Սոխ Վորոնովի** (), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Սոխուկավոր գեղազարդային բույս է։ Ցողունի բարձրությունը 15-50 սմ է։ Տերևները 2-4, գծային-նշտարաձև կամ գծային են։ Ծաղկաբույլը լայն փնջաձև կամ կիսագնդաձև է։ Ծաղկապատը աստղաձև-գավաթանման է, մասերը՝ վարդագույն կամ համարյա սպիտակ, ծիրանագույն կամ կանաչ ջղով, նեղ-էլիպսաձև, նավականման։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի (Կրաշեն գյուղի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Վարդահովիտ, Բարձրունի, Խաչիկ, Գնիշիկ, Մոզրով գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում (գյուղ Ազնաբերդ) և Արևելյան Անատոլիայում (լեռնագագաթ՝ Արարատ)։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1800-2300 մ բարձրությունների վրա, խճաքարոտ տեղերում, կրաքարային քարաթափվածքների վրա, լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Գտնվում է ընդհանուր արեալի հյուսիսային սահմանում։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին, ներքին գործոնների և գյուղատնտեսական գործունեության հետևանքով, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Սոխազգիներ
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Սերգեյ Շահվերդյան (այլ կիրառումներ)

**Սերգեյ Շահվերդյան** անուն-ազգանունով հայտնի են հետևյալ անձինք.

*Սերգեյ Շահվերդյան, խորհրդային դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*Սերգեյ Շահվերդյան, Արցախյան ազատամարտը լուսաբանած լրագրող, կուսակցական գործիչ, Արցախի մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախկին նախարար։
Սագասոխուկ սագասոխուկանման

**Սագասոխուկ սագասոխուկանման** (), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Վտանգված տեսակ է։ Եզակի օրինակներով հանդիպում է Հայաստանի մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Ներկայումս տեսակին իրական վտանգ չի սպառնում։ Վաղ ծաղկող, փոքրիկ և անբարետես բույս է, որը չի ուտվում անասունների կողմից և չի հավաքվում բնակչության կողմից և քանի որ տեսակի տարածման հիմնական շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Անդրեյ Բոչվարի հուշարձան

**Անդրեյ Բոչվարի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային մետաղագետ գիտնական, Խորհրդային Միության գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս, Լենինի վեցակի շքանշանակիր, Լենինյան և Ստալինյան մրցանակների բազմակի դափնեկիր Անդրեյ Անատոլևիչ Բոչվարին (1902-1984)։ Բացվել է 1977 թվականի մարտի 1-ին նրա անունով կոչվող Անօրգանական նյութերի համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի տարածքում։ Նախագծի հեղինակներն են ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ, քանդակագործ Նիկոլայ Նիկողոսյանը և ճարտարապետ Տ. Ա. Նիկողոսյանը։

*Հուշարձանի հասցեն՝* ք. Մոսկվա, Ռոգովի փողոց, 5ա։

## Նկարագրություն
Գիտնականի բրոնզե կիսանդրին տեղադրված է գրանիտե պատվանդանին, որի վրա պատկերված են Լենինի ոսկեզօծված շքանշան, ինչպես նաև «Մուրճ և մանգաղ» երկու մեդալներ։ Ավելի ցած փորագրված է հետևյալ գրությունը. *«[[Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս]], ակադեմիկոս Բոչվար Անդրեյ Անատոլևիչ։ Գիտության և տեխնիկայի զարգացման գործում բացառիկ ծառայությունների համար [[ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդ|ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի]] նախագահության 1954 թվականի [[հունվարի 4]]-ի հրամանով պարգևատրվել է «Մուրճ և մանգաղ» երկրորդ ոսկե մեդալով»*։

Ակադեմիկոս Անդրեյ Բոչվարի ծննդյան տարեդարձի օրը Անօրգանական նյութերի համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի աշխատակիցները հարգանքի տուրք են մատուցում գիտնականին և ծաղիկներ դնում ինստիտուտի տարածքում գտնվող հուշարձանի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Սոխ Օլթիի

**Սոխ Օլթիի** (), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Սոխուկավոր,  30-50 սմ բարձրությամբ բույս է։ Տափակ, գծային տերևները խոզանանման ոլորված են։ Գնդաձև ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է։ Ծաղկապատը ձվաձև է, մասերը՝ նշտարաձև, սուր, հիմքում՝ սպիտակավուն, ավելի վեր՝ բաց կանաչավուն-դարչնագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի (Ջաջուռի լեռնանցք, Մաստարա, Լանջիկ, Բագրավան, Հացաշեն, Արագած գյուղերի շրջակայք) և Երևանի (Նոր Գեղի և Եղվարդ գյուղերի միջև) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանի սահմաններից դուրս տարածված է Արևելյան Անատոլիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1500-2300 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Գտնվում է ընդհանուր արեալի արևելյան սահմանին։ Հայաստանում հայտնի են միմյանցից բավականին հեռու գտնվող չորս լոկալիտետներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տափաստանների հերկման և արածեցման հետևանքով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Սոխազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր

**«ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր»**, եռամսյա հաճախականությամբ տպագրվող պարբերագիրը մի քանի լեզուներով հրատարակվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ գործակալության կողմից 1948 թվականից։ Ամսագրի միջոցով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն նպատակ է հետապնդում աջակցել անդամ երկրների գաղափարներին, մտքեր փոխանակել կրթության, գիտության և մշակույթի հետ կապված միջազգային նշանակության թեմաներով։ Ամսագրի յուրաքանչյուր համարը նվիրված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաջնահերթ խնդիրներից մեկին։

## Պատմություն
right|250px
«ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր» պարբերականը հիմնադրվել է 1947 թվականից, կազմակերպության ստեղծումից երկու տարի անց։ Առաջին համարը տպագրվել է 1948 թվականին։

2006 թվականի մարտին թողարկվեց պարբերականի առցանց տարբերակը, որը ներկայացված էր վեց լեզուներով՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն արաբերեն, իսպաներեն, ռուսերեն, իսկ այսօր արդեն նաև պորտուգալերեն, էսպերանտո, չինարեն, սարդիներեն։ 2018 թվականի հոկտեմբերից Cademia Siciliana ընկերության կողմից թողարկվում է նաև պարբերականի սիցիլերեն տարբերակը։ 1990-2002 թվականներին կազմակերպվեց և թողարկվեց պարբերականի ուկրաիներեն տարբերակը։

Տպագրումն իրականացվում է սահմանափակ քանակով։ Ի տարբերություն տպագրված պարբերականի, առցանց պարբերականն ստանալու համար կարելի է գրանցվել և ստանալ անվճար։

Պարբերականը թողարկվում է Attribution-ShareAlike 3.0 IGO (CC-BY-SA 3.0 IGO) արտոնագրով։

## Գրականություն
* «ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր»-ը 30 տարեկան է։ Անթոլոգիա. / Հրատ. Ի.Ն. Բարիչև և ուրիշներ — Մոսկվա:Պրոգրես, 1990.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Страница журнала на сайте НЭБ

Կատեգորիա:Ամերիկյան ամսագրեր
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Տիեզերագնաց Վլադիսլավ Վոլկովի հուշարձան

**Տիեզերագնաց Վլադիսլավ Վոլկովի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու Վլադիսլավ Վոլկովին (1935-1971)։ Տեղադրվել է 1975 թվականի օգոստոսի 7-ին այն փողոցում, որը 1971 թվականից կոչվում է նրա անունով։ Նախագծի հեղինակներն են քանդակագործ Գեորգի Մոիսեևիչ Թոիձեն և ճարտարապետներ Ի. Մ. Սուդենիկինն ու Բորիս Տխորը։ 2007 թվականին հուշարձանին տրվել է մշակութային ժառանգության բացահայտված օբյեկտի կարգավիճակ։

*Հուշարձանի հասցեն՝* ք. Մոսկվա, Տիեզերագնաց Վոլկովի փողոց, 1։

## Նկարագրություն
Օդաչուի բրոնզե կիսանդրին տեղադրված է գրանիտե ողորկված գլանաձև պատվանդանի վրա։ Այն գոտեվորված է ընդհատվող «ուղեծրով», որը պատրաստված է նույն նյութից, ինչ տիեզերագնացի քանդակը, և խորհրդանշում է Վոլկովի թռիչքը «Սոյուզ-11» տիեզերանավով, երբ զոհվեց ամբողջ անձնակազմը։ Պատվանդանին արված է հետևյալ գրությունը. *«Տիեզերագնաց-օդաչու Վոլկովին Վլադիսլավ Նիկոլաևիչ»*, իսկ ավելի ցած պատկերված են նրա ստացած պարգևները՝ Խորհրդային Միության հերոսի երկու մեդալները։ Որպես հուշակոթողի հիմք ծառայում է լաբրադորիտից պատրաստված սեղանաձև հարթակը, որի վրա պատկերված են տիտանե աստղեր և երկու շերտեր, որոնք հիշեցնում են Վլադիսլավ Վոլկովի թռիչքների մասին՝ 1969 թվականին «Սոյուզ-7» տիեզերանավով և վերջինը՝ 1971 թվականին «Սոյուզ-11» տիեզերանավով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Եվգենի Վուչետիչի հուշարձան

**Եվգենի Վուչետիչի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային մոնումենտալիստ քանդակագործ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Եվգենի Վուչետիչին (1908-1974)։ Եվգենի Վուչետիչը կոթողային բազմաթիվ ստեղծագործությունների հեղինակ է (խորհրդային բանակի մարտիկների հուշահամալիրը Բեռլինի Տրեպտով զբոսայգում, Ստալինգրադի ճակատամարտի հերոսների «Մայր հայրենիքը կանչում է» հուշահամալիրը Մամաև կուրգանի վրա, Վոլգոգրադում, որն աշխարհի ամենաբարձր արձաններից մեկն է և ամենաբարձրը Ռուսաստանում ու Եվրոպայում, և այլն)։

Եվգենի Վուչետիչի հուշարձանը տեղադրվել է Տիմիրյազևի փողոցում գտնվող նրա տուն-արվեստանոցի մոտ։ Բացումը տեղի է ունեցել 1981 թվականի հոկտեմբերի 30-ին։ Այս հուշարձանը Մոսկվայում խորհրդային քանդակագործի առաջին հուշարձանն է։ Նախագծի հեղինակներն են բելառուս քանդակագործ, ԲԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ Զաիր Ազգուրը և ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Լենինյան և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակների դափնեկիր ճարտարապետ Եվգենի Ստամոն։

*Հուշարձանի հասցեն՝* ք. Մոսկվա, Տիմիրյազևի փողոց, 29։

## Նկարագրություն
Հուշարձանը նկարչի բրոնզե կիսանդրին է և նրան պատկերում է պարանոցին լայն ժապավենով բլուզով և ուսին գցած բաճկոնով։ Քանդակը տեղադրված է կարմիր գրանիտից պատրաստված պատվանդանի վրա։ Նրա վրա փակցված է բրոնզե հուշատախտակ հետևյալ մակագրությամբ. *«[[Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս]], ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ քանդակագործ Եվգենի Վիկտորովիչ Վուչետիչ»*։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Եզնակող սակավաճաճանչ

**Եզնակող սակավաճաճանչ** (), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
30-60 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Ներքևի տերևները նշաձև են, իսկ վերինները՝ համարյա բզաձև։ Հովանոցի ճառագայթները 2-3 են։ Պսակաթերթերը թեթևակի ատամնավոր եզրով են և մեջքի կողմից ծծիչներով, իսկ պտուղը՝ հարթ և ձվձև։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Շամլուղ գյուղի շրջակայք) և Զանգեզուրի (Կապանի շրջակայք, «Շիկահող» պետական արգելոց ֆլորիստիկական) շրջաններում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում և Հարավային Անատոլիայում։
 
## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1200 մ բարձրությունների վրա, թփուտային մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Խոցելի, մասնատված արեալով տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տնտեսական գործունեության պատճառով առկա է աճելավայրերի խախտման սպառնալիք։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված էր որպես անորոշ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Էլար (լեռ)

**Էլար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Բովաքարի լեռներում, Եղեգնուտ գյուղից 4,5 կմ հարավ։ Բարձրություն 1906 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Գարնանային ծաղիկներ (Ֆաբերժեի ձու)

**«Գարնանային ծաղիկներ»** (), ոսկերչական ձու, որը պատրաստել է վարպետ-ոսկերիչ  Միխայիլ Պերխինը Կարլ Ֆաբերժեի ղեկավարությամբ 1899 թվականին։ Կա վարկած՝ ըստ որի նրա հարազատներից մեկն այս ոսկերչական ձուն նվիրել է այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային։

Այսօր «Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձուն պատկանում է Վիկտոր Վեկսելբերգի ֆոնդին։ Պահպանվում և ցուցադրվում է Ֆաբերժեի թանգարանում (Նարիշկինների և Շուվալովների պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

## Դիզայն
«Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձուն պատրաստված է նեոռոկոկո ոճով։ Դրսից ձուն պատված է թափանցիկ մորեգույն-կարմիր գիլիոշինային էմալով։ Զարդարված է ռոկոկո ոճով պատրաստված ոսկե զարդաքանդակներով։ Ձուն բացվում է ուղղահայաց ձևով։ Վերևում՝ բացման տեղում տեղադրված է ադամանդե սողնակ։ Ոսկերչական ձուն տեղադրված է երկու մակարդակից բաղկացած կլոր տակդիրի վրա, որը պատրաստված է բավենիտից։ Տակդիրը երիզավորված է ոսկե շերտերով, որից վերևինը ադամանդակուռ է, իսկ ներքևինը ոսկեձույլ՝ ռոկայլ ոճով։

## Անակնկալ
«Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձվի ներսում տեղադրված է անակնկալը։ Այն իրենից ներկայացնում է ծաղիկների հանովի զամբյուղ։ Ծաղիկների թերթիկները պատրաստված են խալցեդոնից, իսկ վարսանդները՝ դեմանտոիդից։ Այս անակնկալը շատ նման է կայսերական «Ձմեռային» ձվի անակնկալին՝ պատրաստված 1913 թվականին։

## Պատմություն
«Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձվի ստեղծման ստույգ տարեթիվը ցայսօր մնում է չճշտված։ Հանելուկ է մնում նաև այն, թե ինչպես է ձուն հայտնվել Մարիա Ֆեոդորովնայի հավաքածուում՝ Անիչկովների պալատում։ Ձվի վրա կա Միխայիլ Պերխինի դրոշմակնիքը, որը հեղինակը կիրառել է 1899 թվականին, սակայն ձվի տուփից հասկանալի է դառնում, որ այն ստեղծվել է 1903 թվականից հետո, քանի որ տուփի վրա կա Ֆաբերժեի կնիքը և Սանկտ Պետերբուրգի ու Լոնդոնի ֆիրմաների հասցեները, իսկ Լոնդոնում այն բացվել է 1903 թվականից հետո։

1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ։ 1933 թվականին «Антиквариат» ընկերությունը ձուն վաճառել է 2000 ռուբլիով ($1000) անհայտ գնորդի։ Հետագայում այն ձեռք է բերում A La Vieille Russie ֆիրման։ 1966 թվականին ձուն գնում է Ֆորբս ընկերությունը։

«Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձուն մինչև 1993 թվականին համարվում էր որպես կայսերական։ Սակայն հետո այն հերքվեց։ Այսօր ձուն գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ֆաբերժեի թանգարանում։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Գարնանային ծաղիկներ» ոսկերչական ձուն կայքում

Կատեգորիա:1899 աշխատություններ
Կատեգորիա:1903 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Վեկսելբերգի հավաքածու
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Միխայիլ Ֆրունզեի հուշարձաններ (Մոսկվա)

մինի|230x230փքս|Դևիչիե դաշտում գտնվող հուշարձանը 2006 թվականին
**Միխայիլ Ֆրունզեի հուշարձաններ** (), հուշարձաններ Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որոնք նվիրված են խորհրդային պետական և ռազմական գործիչ Միխայիլ Ֆրունզեին (1885-1925)։ Նա եղել է ռազմական մարտավար և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Կարմիր բանակի ամենանշանակալի զորահրամանատարներից մեկը։ Նրա պատվին Մոսկվայում տեղադրված են բազմաթիվ հուշարձաններ։

## Սուվորովի հրապարակ

  
Տեղադրվել է 1960 թվականին Կոմունայի հրապարակում (այժմ կոչվում է Սուվորովի հրապարակ)՝ Խորհրդային բանակի կենտրոնական տան մուտքի մոտ։ Նախագծի հեղինակներն են քանդակագործ Եվգենի Վուչետիչը և ճարտարապետ Գրիգորի Զախարովը։ 2007 թվականին հուշարձանը ճանաչվել է տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ։

Բրոնզե կիսանդրին տեղադրված է սյան ձևով ոճավորված գրանիտե պատվանդանին, որի վրա փակցված է *«Միխայիլ Վասիլևիչ Ֆրունզե 1885-1925»* մակագրությամբ հուշատախտակ։ Զորահրամանատարը պատկերված է երիտասարդ տարիքում, զինվորական համազգեստով։

## Զնամենկա փողոց
 
  
Տեղադրվել է 1959 թվականին այն շենքի դիմաց, որտեղ խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին տեղակայվում էր Հանրապետության հեղափոխական ռազմական խորհուրդը և որտեղ բազմիցս տեղի են ունեցել խորհրդակցություններ և նիստեր ռազմական հրամանատարի նախագահությամբ։ Նախագծի հեղինակներն են քանդակագործ Զինովի Վիլենսկին և ճարտարապետ Զինովի Ռոզենֆելդը։

Հուշարձանը պատկերում է զինվորական համազգեստով միջին տարիքի տղամարդու։ Բրոնզե կիսանդրին տեղադրված է գրանիտե պատվանդանին, որի վրա գրված է. *«Միխայիլ Վասիլևիչ Ֆրունզե 1885—1925*»։

## Դևիչիե դաշտ

 
Տեղադրվել է 1927 թվականին Դևիչիե դաշտի պուրակում, Միխայիլ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի շենքի մոտ։ Քանդակի հեղինակն է Սերգեյ Մերկուրովը։

Գրանիտե կիսանդրին զորահրամանատարին պատկերում է Կարմիր դրոշի երկու շքանշանով զինվորական համազգեստով և բուդյոնովկայով։ Քանդակը տեղադրված է նույն նյութից պատրաստված պատվանդանին։

## Այլ հուշարձաններ
* Ֆրունզեի հուշարձանը Կրեմլի պատի գերեզմանատան գերեզմանի վրա, տեղադրվել է 1947 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովը։
* Մոսկվայի մետրոպոլիտենի «Ֆրունզենսկայա» կայարանի կենտրոնական դահլիճի ճակատային պատի մոտ տեղադրված հուշարձան, տեղադրվել է 1957 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Եվգենի Վուչետիչը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 

Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սերգեյ Մերկուրովի քանդակներ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Թոմ Հեթչ

**Թոմ Հեթչ** (, ), ամերիկացի վիպասան և հեղինակ։ Մասնագիտացել է Ամերիկայի Արևմտյան սահմանի պատմության, Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի և Հնդկացիական պատերազմի մեջ։

## Կենսագրություն
Հեթչը մեծացել է Նյու Յորք նահանգի Գրանդ Այլենդ քաղաքում։ Ավարտել է Օհայոյի Հյուսիսային Օլմստեդ քաղաքի ավագ դպրոցը։ Ծառայել է Միացյալ Նահանգների ծովային հետևակի կորպուսում, որի ընթացքում 13 ամսով գործուղվել է Վիետնամ։ Այնուհետև դարձել է Փենսիլվանիայի Էրի քաղաքի «Թայմս Նյուզ» թերթի թղթակից և աշխատել որպես ռադիոհաղորդավար 1960-ականների վերջին։ 1975 թվականին տեղափոխվում է Կոլորադո, որտեղ գրում է գրքեր, թղթակցում այնպիսի ազգային հրատարակչությունների, ինչպիսիք են «*American Heritage*», «*America's Civil War*», «*True West*» և «*Western Horseman*»։ Նաև դասավանդում է դպրոցում։ Աշխատել է որպես խորհրդատու և էկրանին հայտնվել որպես «*The History Channel*»-ի և «*PBS*» վավերագրական ֆիլմերի փորձագիտական մեկնաբան, այդ թվում` «*PBS*»-ի «*The American Experience*»-ի «*Butch Cassidy and the Sundance Kid*»-ում։ Հեթչին պարբերաբար հրավիրել են ելույթ ունենալ քոլեջներում, սեմինարներում և քաղաքացիական ու պատմական կազմակերպություններում։ Ապրում է Կոլորադոյի իր անասնաֆերմայում՝ արտիստ կնոջ, դստեր և հովվաշան հետ։

## Ստեղծագործություններ
2005 թվականին Հեթչի «Սև թեյնիկ։ Չեյն շեֆը, որ ձգտում էր խաղաղության, բայց պատերազմ գտավ» () գիրքն «Ամերիկայի արևմտյան գրողներ» կազմակերպության կողմից արժանացել է Սպեր մրցանակի՝ որպես տարվա լավագույն կենսագրություն։

Նրա «Փառավոր պատերազմ՝ Ջորջ Արմսթրոնգ Քասթերի քաղաքացիական պատերազմի արկածները» () գիրքը լույս է տեսել 2013 թվականի դեկտեմբերին «St. Martin's Press»-ի հրատարակմամբ։

Նրա ներկայիս գիրքը՝ «Ջորջ Արմսթրոնգ Քասթերի վերջին օրերը․ փոքրիկ Բիգհորն ճակատամարտի իրական պատմությունը» () լույս է տեսել 2015 թվականի փետրվարի 3-ին՝ «St. Martin's Press»-ի հրատարակմամբ։

## Երկեր
* *The Last Days of George Armstrong Custer: the True Story of the Battle of the Little Bighorn*.  
* *The Last Outlaws: The Lives and Legends of Butch Cassidy and the Sundance Kid*. 
* *Black Kettle : The Cheyenne Chief Who Sought Peace But Found War*. .
* *The Blue, the Gray, & the Red: Indian Campaigns of the Civil War*. .
* *The Custer Companion*. .
* *Clashes of Cavalry. . 
* *Custer and the Battle of the Little Bighorn*. .
* *The Alamo and the Texas Revolution*. .
* *Osceola and the Great Seminole War*. 
* *Glorious War։ The Civil War Adventures of George Armstrong Custer''. St. Martin's Press. .

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թոմ Հեթչի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Դրագոբետե

**Դրագոբետե** (), ռումինական բանահյուսության հերոս, Բաբա Դոկիայի որդին։

Դրագոբետեին նվիրված ավանդական տոնը Ռումինիայում և Մոլդովայում նշվում է փետրվարի 24-ին և Սուրբ Վալենտինի օրվա անալոգն է։ Հնում համարվել է, որ այդ օրն սկսվում է գարունը, արթնանում է բնությունը և թռչունները զույգ են կազմում, իսկ մարդիկ պետք է մասնակցեն համընդհանուր ուրախությանը։ Ըստ առասպելաբանական ավանդության՝ Դրագոբետեն ավելի շատ նման է Էրոսին կամ Կուպիդոնին, քան կաթոլիկական սուրբ Վալենտինին։ Այդ կերպարը փոխառվել է հին դակերից, որոնց մոտ այն եղել է կենդանիների հովանավորը։ Ռումինիայում վերածվել է սիրո հովանավորի։

Փետրվարի 24-ին Ռումինիայի գյուղերում սովորաբար կազմակերպվում է մեծ տոն։ Համարվում է, որ այդ տոնին մասնակցողը հաջորդ տարի ազատ կլինի հիվանդություններից, առաջին հերթին՝ տենդից, իսկ Դրագոբետեն տանտերերին կբերի առատություն այդ տարի։ Այդ օրը ասել են․ «Դրագոբետեն համբուրում է աղջիկներին» ()։

Պատանիներն ու աղջիկներն այդ օրը հանդիպել են եկեղեցու մոտ և գնացել անտառ՝ հավաքելու գարնանային առաջին ծաղիկները։ Ռումինիայի հարավում՝ Մեխեդինցի ժուդեցում, գոյություն է ունեցել հետևյալ սովորույթը։ Աղջիկներն անտառից վերադարձել են վազելով։ Նրան պետք է հետապնդեր նրան սիրող տղան։ Եթե նա հասնում էր աղջկան, իսկ նա էլ սիրահարված էր տղային, ապա աղջիկը պետք է համբուրեր տղային բոլորի աչքի առաջ։ Այդ ժամանակ նրանք համարվում էին նշանված։ Այդպիսով տոնի ժամանակ պարզվել է, թե ինչ հարսանիքներ են լինելու եկող աշնանը։

Տարեցներն այդ օրը նույնպես զբաղմունք են ունեցել․ նրանք կենդանիներ են զոհ մատուցել, որովհետև համարվել է, թե դրա շնորհիվ կավելանա հարսանիքների թիվը։ Որպեսզի ամբողջ տարին լինեն սիրված, կանայք պետք է դիպչեին ուրիշ գյուղի բնակիչ տղամարդու։ Աղջիկները երեկոյան հավաքել են ձյան վերջին մնացորդները, որ կոչել են «փերիների ձյուն»։ Այդ ձյան ջուրն օգտագործվել է տարվա ընթացքում որպես գեղեցկության պահպանման ու սիրային հմայությունների միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինական ավանդույթներ
Կատեգորիա:Սեր