Ալեքսանդրա Մատվիյչուկ

**Ալեքսանդրա Մատվիյչուկ** (, ), ուկրաինացի իրավապաշտպան և քաղաքացիական հասարակության առաջնորդ Կիևում։ Նա ղեկավարում է «Քաղաքացիական ազատությունների կենտրոն» ոչ առևտրային կազմակերպությունը, իր երկրում և ԵԱՀԿ տարածաշրջանում ժողովրդավարական բարեփոխումների քարոզիչ է։ 2022 թվականի հոկտեմբերից նա Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի (*FIDH*) փոխնախագահն է։

## Կրթություն
Մատվիյչուկը սովորել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային համալսարանում։ 2007 թվականին նրան շնորհվել է բակալավրի կոչում։

2017 թվականին նա դարձել է առաջին կինը, որը մասնակցել է Սթենֆորդի համալսարանի «Ուկրաինացի նոր լիդերներ» ծրագրին

## Գործունեություն
Մատվիյչուկը սկսել է աշխատել *Centre for Civil Liberties* ոչ առևտրային կազմակերպությունում 2007 թվականին,կազմակերպության ստեղծման օրից։

2012 թվականին Մատվիչուկը դարձավ Ուկրաինայի ազգային խորհրդարանի (Գերագույն Ռադա) Մարդու իրավունքների հանձնակատարին կից Խորհրդատվական խորհրդի անդամ։

2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կիևի Անկախության հրապարակում խաղաղ ցույցերը բռնի ճնշելուց հետո նա համակարգել է Եվրամայդան-*SOS* քաղաքացիական նախաձեռնությունը։ Եվրամայդան-*SOS*-ի նպատակն էր իրավական օգնություն ցուցաբերել Կիևում և Ուկրաինայի այլ քաղաքներում Եվրամայդանից տուժածներին, ինչպես նաև հավաքել և վերլուծել տեղեկատվություն ցուցարարներին պաշտպանելու և իրավիճակին միջանկյալ գնահատականներ տալու համար։ Այդ ժամանակից ի վեր Մատվիյչուկը բազմաթիվ միջազգային մոբիլիզացիոն արշավներ է իրականացրել բանտարկյալների ազատ արձակման համար, ինչպիսիք են *#letmypeoplego* արշավը և *#SaveOlegSentsov*-ի գլոբալ ակցիան՝ հանուն Ռուսաստանում և օկուպացված Ղրիմում ու Դոնբասում անօրինական բանտարկված մարդկանց ազատ արձակման։

Նա ՄԱԿ-ի տարբեր մարմիններին՝ Եվրոպայի խորհրդին, Եվրամիությանը, ԵԱՀԿ-ին ուղղված մի շարք զեկույցների և Հաագայի Միջազգային քրեական դատարանին ներկայացված մի շարք զեկույցների հեղինակ է։

2021 թվականի հունիսի 4-ին Մատվիյչուկը առաջադրվել է ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների դեմ կոմիտեում և պատմության մեջ մտել որպես ՄԱԿ-ի պայմանագրային մարմնի Ուկրաինայի առաջին կին թեկնածու։ Նա ելույթով հանդես է եկել հարթակի վրա՝ կոչ անելով սահմանափակել հակամարտությունների ժամանակ կանանց նկատմամբ բռնությունը։

*Արժանապատվության հեղափոխության* և 2022 թվականի միջև ընկած ժամանակահատվածում նա կենտրոնացել է Դոնբասում պատերազմի ժամանակ ռազմական հանցագործությունների փաստագրման վրա։ 2014-ին հանդիպելով ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենին, նա հանդես եկավ ավելի շատ զենքի աջակցության օգտին, որը կօգնի դադարեցնել պատերազմը։
մինի
2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո Մատվիյչուկը հայտնվեց մի շարք միջազգային լրատվամիջոցներում՝ ներկայացնելով ուկրաինական քաղաքացիական հասարակությունը, մասնավորապես՝ կապված ներքին տեղահանվածների և ռազմական հանցագործությունների, ինչպես նաև մարդու իրավունքների այլ հարցերի հետ։ Ըստ *Foreign Policy*-ի՝ նա հանդես է եկել հատուկ «հիբրիդային դատարանի» ստեղծման օգտին, որը կհետաքննի պատերազմական հանցագործությունների և մարդու իրավունքների ոտնահարման խնդիրները։

Մատվիյչուկը կոչ է արել Վլադիմիր Պուտինին և ռուս զինվորներին դատել հատուկ տրիբունալում՝ Ուկրաինայի տարածք ռուսական ներխուժման համար՝ նշելով, որ դա կարող է սառեցնող ազդեցություն ունենալ «մարդու իրավունքների խախտումների այն դաժանության վրա, որը կատարում են ռուսական զորքերը»։

## Մրցանակներ
* 2007 — Վասիլ Ստուսի մրցանակ
* 2009 — Ուկրաինայի լավագույն երիտասարդական հասարակական կազմակերպությունների դիպլոմ
* 2015 — "Sjur Lindebrække Prize for Democracy and Human Rights", Conservative Party (Norway), Awarded by the Norwegian centre-right political party Høyre
* 2016 — «Դեմոկրատիայի պաշտպան» մրցանակ ԵԱՀկ-ից
* 2017 — «Ուկրաինայի խիզած կին» մրցանակ ԱՄՆ դեսպանատան կողմից
* 2022 —«Ճիշտ կենսակերպ վարելու համար» մրցանակ շվեդական *Right Livelihood Award Foundation*-ի կողմից

## Արտաքին հղումներ
*https://www.bbc.com/russian/features-63380620бб, «Մենք վավերագրում են մարդկանյին ցավը», Մատվիյչուկը Ուկրաինայի առաջին Նոբելյան մրցանակի մասին

*100 Women *BBC Online*

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կին իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կին իրավագետներ
Կատեգորիա:Կին իրավաբաններ