open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քաղաքական գիտակցություն

** Քաղաքական գիտակցություն **, քաղաքական կեցության արտացոլումը և իմաստավորումը սոցիալական սուբյեկտների (անհատներ, խմբեր, դասակարգեր, 
հանրույթներ) գիտակցության մեջ։

Քաղաքական գիտակցությունը քսու, կեցության պասիվ արտացոլումը չէ, այն հարաբերականո­րեն ինքնուրույն է և կարող է առաջ անց­ել քաղաքական պրակտիկայից, կանխատեսել հասարակական-քաղաքական գործընթացների զարգացման մի­տումները։ Այն սերստրեն կապված է քա­ղաքական կուլտուրայի և քաղաքական վարքագծի հետ։ Քաղաքական գիտակցության կառուցվածքային տարրերն են քաղաքական նորմերն ու արժեքնե­րը, քաղաքական համոզմունքներն ու պատկերա­ցումները, տեսական և էպիրիկ գիտելիք­ները։ Այն ձևավորվում է անձի սոցիալականացման քաղաքական գործընթա­ցում։ Կառուցվածքային առումով բաղկացած է կայուն և փոփոխական բա­ղադրամասերից։ Օրինակ, գաղափարախոսական ընտրության հիմքում ընկած են կայուն սոցիալ-քաղաքական արժեքներ՝ ժողովրդավարություն, ագատաթյան և Քաղաքական գիտակցության փոփոխական տարրերը կապված են ընթացիկ պահի վերագնահատման հետ։

Տարբերում են Քաղաքական գիտակցություն տեսական, էմպիրիկ և պետական, կենցաղային մա­կարդակներ։ Քաղաքական գիտակցություն իրականացնում է կար­գավորման, ճանաչողական, արժեքա­վորման, հավաքագրման, կանխագու­շակման, նորմատիվային և գործա­ռույթներ։

Կախված սուբյեկտից աաբերում են՝ անհատական, խմբային և գանգվածային Քաղաքական գիտակցություն։ Անհատական գիտակցությունը մեկնաբանվում է որպես քաղաքականությունը քիշ թե շատ ճիշտ ընկալելու, քաղաքական բնագավառում ճիշտ կողմնորոշվելու և նպատակամետ գործերս ունակութ­յուն։ Խմբային գիտակցության կրողնե­րը հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններն ու միավորումներն են։ Այն պայմանավորված է քաղաքական հա­մակարգում խմբի գրաված դիրքով և մեկնաբանվում է որպես կոնկրետ խմբի քաղաքական ակտիվության բովանդակությունը և ուղղվածությունը պայմանավորող պատկերացումների ամբււղջություն։ Զանգվածային Քաղաքական գիտակցություն միջնորդավորված ձևով արտացոլում է հասարակական պահանջմունքների և սպասումների մակարդակն ու բովանդակությունը, ինչպես նաև հասարակական գիտելիքների ծա­վալը քաղաքական իրականության մա­սին։

## Աղբյուրներ
*Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Գիտակցություն
Վերին (քաղաք)

**Վերին** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ գալիսիական Օրենսե պրովինցիայի Վերին շրջանում։ Տարածքը՝ 93,9 կմ2։ Բնակչությունը՝ 14633 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 70 կմ։

2011 թվականի օգոստոսի 31-ին այստեղ մեկնարկել է Վուելտա բազմօրյա հեծանվավազքի 11-րդ փուլը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Sitio web oficial del Ayuntamiento de Verín 
* Portal del equipo de fútbol de Verín
* Videferre pueblo cercano 
* Blog sobre la comarca de Verín
* Blog sobre a Natureza de Verín e arredores

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գուգազ

**Գուգազ**, անկանոն հետիոտն զորք Հայաստանում Արշակունիների (1—5 դարեր) ժամանակ։ Հավաքվել է հայոց թագավորի և կաթողիկոսի հրամանով։ Գուգազը եղել է անազատ բնակչության զինվորական պարտականությունը, որը կռիվներից հետո հավաքել և թաղել է սպանվածների դիակները՝ շրջապատը չաղտոտելու, վարակիչ հիվանդությունները կանխելու նպատակով։ Գուգազի մասին հիշատակում է Փավստոս Բուզանդը իր պատմության մեջ։

Կատեգորիա:Զորքերի տեսակներ
Գրեյզեն

frameless|աջից

**Գրեյզեն** (), մետասոմատիկ ապար՝ կազմված գլխավորապես քվարցից և բաց գույնի փայլարներից՝ լեպիդոլիտից ու մուսկովիտից։ Հաճախ պարունակում է կասիտերիտ, վոլֆրամիտ, տանտալիտ և այլ հանքային միներալներ։ Գրեյզենները տեղադրված են լինում գրանիտային զանգվածների եզրային մասերում անկանոն ոչ մեծ տեղամասերով։ Գրեյզենն առաջանում է մագմատիկ գազերի և հիդրոթերմերի ազդեցությամբ գրանիտային, սակավ՝ նստվածքային, ապարների փոփոխման հետևանքով (գրեյզենացում)։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Բոլշևիզմ

**Բոլշևիզմ**, գաղափարաքաղաքական հոսանք, որը ձևավորվել է 1903 թվականին՝ Վլադիմիր Լենինի կողմնակիցների և հակառակորդների՝ մենշևիկների միջև պայ­քարի ընթացքում։ Անջատումն ու առճակատումը տեղի ունեցավ հիմնականում Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) երկրորդ համագումարում կուսակցության կանոնադրության առաջին կետի և անդամակցության հարցի կա­պակցությամբ։ Ձայների մեծամասնութ­յամբ անցնում է Լենինի ձևակերպումը (մասնավորապես ժողովրդավարական ցենտրալիզմի սկզբունքը), իսկ նրա կողմնակիցները անվանվեցին մեծամասնականներ (բոլշևիկներ)։ Բոլշևիզմը հետագա զար­գացումը ընթացել է լենինիզմի հունով։

## Տես նաև
* Բոլշևիզմը և Հայաստանը

## Գրականություն
* The Practice and Theory of Bolshevism, by Bertrand Russell
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Գրքերի տեղանիշ

**Գրքի տեղանիշ** (շիֆր), պայմանական նշան, որը ցույց է տալիս գրքի տեղը գրադարանային դարակում։ Գրքի տներ գրվում են գրքի տիտղոսաթերթին, կազմին և գրացուցակային քարտերի վերին ձախ մասում։ Կիրառվում են երկու տեսակի գրքի տեղանիշներ․ առանձնակի՝ յուրաքանչյուր գրքի և խմբային՝ յուրաքանչյուր հեղինակի բոլոր գրքերի համար։ Առանձնակի գրքի տեղանիշները օգտագործվում են գրականության գույքահամարային, համարային, չափսահամարային դասավորման ժամանակ, իսկ խմբային Գրքի տեղանիշները՝ կարգային (սիստեմատիկ), կարգայինայբբենական և այլ դասավորությունների ժամանակ։ Գրքի տեղանիշները լինում են ըստ տըվյալ գրադարանի գրականության դասակարգման բնույթի (կարգայինայբբենական, գույքահամարային, չափսագույքահամարային, այբբենական և այլն)։

Կատեգորիա:Գրքեր
Արևմտականացում

**Արևմտականացում**, հասարակական հարաբերությունների բոլոր ոլորոտներում արևմտյան արժեքների ներդրու­մը։ Արևմտականացման քաղաքականությանը հատակ է Արևմտյան պետություններին, հատկա­պես ԱՄՆ-ին, որոնք արևմտյան քաղա­քակրթության նվաճումները ներկայաց­նում են իբրև բարձրագույն և միակ ար­ժեքներ, առանց որոնց մյուս ազգերը եւ պետությունները չեն կարող առաջադի­մել։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն
Այլ իրավունքներ

**Այլ իրավունքներ**, պետությունների սահմանադրություններում և միջազգային իրավական փաստաթղթերում չընդգրկված մարդու և քաղաքացու իրա­վունքներն ու ազատությունները այլ իրավունքներ չեն նշանակում երկրորդական իրավունքներ և պաշտպանվում են նույն կերպ ինչ և հիմնական իրավունքներրը. և նույնքան կարևոր են անհատի կենսագործունեության համար։ Մասնավորապես, ՀՀ Սահմանադրությունում նշվում է, որ «Սահմանադրությամբ ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները սպառիչ չեն և չեն կարող մեկնաբանվել որպես մարդու և քաղաքացու այլ հանրաճանաչ իրավունքների և ազատություների բացառում»։

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Իսմայիլ Դաղստանլի

**Իսմայիլ Յուսուֆ օղլի Դաղստանլի** (, փետրվարի 26, 1907, գյուղ Զառլի, Ադրբեջանի ԽՍՀ Կախի շրջան - մարտի 31, 1980, Բաքու), ադրբեջանցի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

## Գործունեությունը
1930 թվականին ավարտել է Բաքվի թատերական տեխնիկումը։ 1927 թվականից աշխատել է Բաքվի Մ․ Ազիզբեկովի անվան թատրոնում, 1932 թվականին՝ Դաղստանի ԻԽՍՀ-ում, մասնակցել Դաղստանի դրամատիկական թատրոնի կազմակերպմանը։ 1936-1937 թվականներին եղել է Երևանի ադրբեջանական թատրոնի դերասան, խաղացել Օթելլո (Վիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո»), Գիժ Դանիել, Ռուստամ (Շիրվանզադեի «Չար ոգի», «Նամուս») են։ 1938 թվականից վերադարձել է Բաքվի Ազիզբեկովի անվան թատրոն։ Դերերից են՝ Գորխմազ, Յաշար (Ջ․ Ջաբարլիի «Հրո հարսը», «Յաշար»), Կոշկին (Տրենյովի «Լյուբով Ցարովայա»), Նեզնամով (Ա․ Օաորովսկու «Անմեղ մեղավորներ»)։ Դաղիստանլին ստեղծել է Վլադիմիր Լենինի (Կապլերի և Զլատոգորովայի «Լենին»), Ս․ Մ․ Կիրովի (Մամեդխանլիի «Արևելքի առավոտը», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948) կերպարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դերասաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Աշխարհիկ պետություն

350px|thumb|
**Աշխարհիկ պետություն**, () պետության բնութագրիչ, ըստ որի եկեղեցին ան­ջատված է պետությունից, իսկ դպրոցը եկեղեցուց։ Պետությունը և եկեղեցին չեն կարող միջամտել մեկը մյուսի գործու­նեությանը, իսկ պետությունը պարտա­վոր է բոլոր կրոնական ուսմունքների և կրոնական կազմակերպությունների համար ապահովել հավասար պայմաններ։ Բազմաթիվ սահմանադրություններում ամրագրված է պետության աշխարհի- կությանը կամ պետության անջատ­ված լինելը եկեղեցուց (ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, միջինասիական հանրապետություններ. Ադրբեջան, Ալբանիա և այլն)։

Չնայած պետության եկեղեցուց ան­ջատման գործընթացի ավելի քան երկու­ հարյուրամյա պատմությանը, այնուա­մենայնիվ բազմաթիվ պետություններում, այդ թվում ժողովրդավար, սահմանադ­րորեն ամրագրված է պետական կամ պաշտոնական Եկեղեցու ինստիտուտը

## Հայաստանի Սահմանադրություն
Հայաստանի Սահմանադ­րությամբ անմիջականորեն ամրագրված չէ Հանրապետության աշխարհիկ բնույ­թը և առհասարակ չի դրսևորված եկե­ղեցու նկատմամբ որևէ առանձնահա­տուկ վերաբերմունք։ Բոլոր ժողովրդա­վար պետությունների նման Հայաստանում հռչակվել է դավանանքի ազատութ­յան իրավունքը, ընդ որում կրոնի ազա­տությունը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով (հ. 23)։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин «Большой юридический словарь», 2002 թ, Մոսկվա

Կատեգորիա:Պետական կարգեր
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Բազմակուսակցական համակարգ

**Բազմակուսակցական համակարգ**, կուսակցական համակարգ, որում ընդ­գրկված են երկուսից ավելի կուսակցութ­յուններ. այսինքն՝ տվյալ պետության մեջ իշխանության համար պայքարին մաս­նակցում են երկուսից ավել կուսակցութ­յուններ, ընդ որում այդ կուսակցություն­ներից ոչ մեկը չի կարողանում ստանալ ընտրողների ձայների մեծամասնությու­նը և ապահովել խորհրդարանական մեծամասնություն։ Տարբերում են եոակուսակցական, քաոակուսակցական, հնգակուսակցական, ատոմացված և այլ կուսակցական համակարգեր։ Այս­պիսի բաժանումը պայմանավորված է այն բանով, թե քանի ազդեցիկ կուսակ­ցություններ կան տվյալ պետությունում, որոնք խորհրդարանական ընտրություն­ներում ստացել են խորհրդարանական ներկայացուցչականություն։ Առհասա­րակ «բազմակուսակցականություն» տերմինն օգտագործելիս նկատի են առն­վում ոչ թե տվյալ պետությունում գործող բոլոր կուսակցությունների ամբողջությու­նը, այլ այն կուսակցությունները, որոնք ընտրությունների արդյունքում ձեռք են բերում խորհրդարանական տեղեր և մասնակցում են կառավարական կոալիցիաների ձեւավորմանը։ Բազմակուսակցական համակարգի շրջանակներում տարբերակում են.
# «Բևեռացված պլյուրալիզմի» կուսակցական համակարգերը, որոնց բնո­րոշ է գոյություն ունեցող սոցիալ-տնտեսական կարգի դեմ հանդես եկող կուսակ­ցությունների, ինչպես նաև աջ և ձախ ընդդիմությունների, գաղափարախոսական տարաձայնությունների բևեռացման, կենտրոնախույս միտումների առկայությունր են։
# «Չափավոր պլյուրալիզմի» կուսակցական համակարգերը, որոնք ընդգրկում են երեքից-հինգ կուսակ­ցություններ, որոնցից ոչ մեկը չի կարող ինքնուրույն ձևավովրել իշխանություն, որի հետեւանքով ձևավորվում են կոալիցիոն կառավարություններ։ Այսպիսի համակարգերում բացակայում են սոցիալ-տնաեսական կարգի դեմ հանդես եկող կուսակցությունները երկկողմա­նի ընդդիմությունները, գաղափարախոսական լուրջ տարաձայնությունները, գերակշռում են կենտրոնաձիգ միտումները և այլն։ Բազմակուսակցական համակարգը կարող է լինել մեկ աոաջատսսր կուսակցություն, որը դառնում է կոալիցիոն կառավարության հիմքը, կամ առաջատար կուսակցություն կարող է չլինել։

## Հայաստան
Հայաստանում Բազմակուսակցությունն առաջին անգամ ամրագրվել է Հա­յաստանի անկախության մասին հռչակագրում, ապա նաև ՀՀ Սահմանադրությունում։ Բազմակուսակցության սկզբունքը չի բացա­ռում օրենքով սահմանված կարգով ար­գելել կամ կասեցնել այն կուսակցության գործունեությունը, որը չի համապատասխանում օրենքներին։ Այդ լիազորությունները ՀՀ Սահմանադրությամբ վերահաստատված է Սահմանադրական դատարանին (հատոր 100, կետ 9)։ Իրավաբանական (ձևական) բազմակուսակցությունը պետք է տարբերել իրական բազմակուսակցությունից, այսինքն՝ տվյալ պետությունում առկա և գործող կուսակցությունների համակար­գը, որը ներկայացնում է քաղաքական և սոցիալական շահերի ողջ գունաշարը։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Կուսակցություններ
Կատեգորիա:ժողովրդավարություն
Կատեգորիա:Հանրային կառավարում
Տրինատրիումի բիսմութիդ

**Տրինատրիումի բիսմութիդ**, նատրիումի և բիսմութի երկտար անօրգանական միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ NaBi, կապտամանուշակագույն բյուրեղներ, փոխազդում է ջրի հետ։

## Ստացում
* Ստանում են ստեխիոմետրիկ քանակներով պարզ նյութերի միահալումից.

:: \mathsf{ 3Na + Bi \ \xrightarrow{775^oC}\ Na_3Bi }

## Ֆիզիկական հատկություննր
Տրինատրիումի բիսմութիդը առաջացնում է կապտամանուշակագուն բյուրեղներ, հեքսագոնալ կառուցվածքով, բյուրեղավանդակի տվյալներն են՝ a = 0,5448 նմ, c = 0,9655 նմ, Z = 2:

## Գրականություն
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Руководство по неорганическому синтезу: В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г.. — М.: Мир, 1985. — Т. 3. — 392 с.
* Диаграммы состояния двойных металлических систем / Под ред. Н. П. Лякишева. — М.: Машиностроение, 1996. — Т. 1. — 992 с. — ISBN 5-217-02688-X

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Վլադիմիր Դալլաքյան

**Վլադիմիր Առաքելի Դալլաքյան** (), փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ, գվարդիայի կրտսեր լեյտենանտ։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Ստալինգրադյան ճակատամարտին։ Փառքի շքանշանների արժանացել է 1945 թվականին առաջին ուկրաինական ռազմաճակատի մարտական գործողություններին մասնակցելիս, Լեհաստանի գրավման, Օդերի և Նայսեի գետանցման ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար։ Ետպատերազմյան տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ներքին գործերի մինիստրությունում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ կրտսեր լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Դաշինք (թերթ)

**«Դաշինք»**, գրական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակվել է 1909—1915 թվականներին և 1919 թվականին, Զմյուռնիայում, իբրև շարունակություն «Արևելյան մամուլ»-ի (1871 —1909 թվականներին)։ Խմբագիր՝ Ս․ Պարթևյան։ «Դաշինք» ռամկավար կուսակցության դիրքերից անդրադարձել է արևմտահայության հասարակական-քաղաքական խնդիրներին, լուսաբանել գավառի ազգային և տնտեսության, Թուրքիայի ներքին ն արտաքին կացությունը, պայքարել երիտթուրքերի հակահայ գործունեության դեմ։

Տպագրել է քննադատական ու տեղեկատու նյութեր զմյուռնահայության, բնաշխարհի և Կոնստանդինոպոլսի սահմանադրական մարմինների գործունեության մասին։ «Դաշինք»-ը ներկայացրել է հայ, ռուս և եվրոպական գրողների ստեղծագործությունները, տնսական հոդվածներով լուսաբանել ազգային մշակույթի և արվեստի զարգացման խնդիրներ։ Աշխատակցել են Ա․ Հարությունյանը, Մ․ Պարսամյանը, Հ․ Ալփիարը, Մ․ Կյուրճյանը, Կ․ Պալապանյանը և ուրիշնևր։ 1919—1922 թվականներին լույս է տեսել «Արևելյան մամուլ» անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Դաշտավայր

300px|մինի|աջից
300px|մինի|ձախից|դաշտավայր
**Դաշտավայր**, ցամաքի մաս՝ տեղադրված ծովի մակարդակից 200 մետրից ոչ բարձր։ Դաշտավայրերը հիմնականում տափարակ կամ բլրավոր հարթավայրեր են՝ կազմված ծովային նստվածքներից ու գետային բերվածքներից։ Կան նաև ծովի մակարդակից ցածր տեղադրված (Մերձկասպյան) և մարդու կողմից ծովից նվաճված դաշտավայրեր (Հոլանդիայում, Ճապոնիայում և այլն)։ Խոշորագույններից են Ամազոնի և Պարանայի դաշտավայրերը։

Կատեգորիա:Դաշտավայրեր
Ազատամտականություն

**Ազատամտականություն**, գաղափա­րական, քաղաքական հոսանք է, որը միավորում է խորհրդարանական կարգի և մարդու ազատությունների կողմնակիցներին։ «Ազատամտականություն» հասկացությունը շրջանա­ռության մեջ է մտել 19-րդ դարի սկզբին արևմտաեվրոպական մի շարք երկրներում (Մեծ Բրիտանիա. Ֆրանսիա և այլն). երբ երևան եկան «ազատական» կուսակ­ցությունները։ Ազատամտականության ակունքները սկիզբ են առնում 17-18-րդ դարերում։ Տնտեսական ազատամտականության գաղափարները հետևողականորեն արտահայտվել են անգլիական դասական քաղաքատնտեսության մեջ։ Ազատամտականությունը, որպես կանոն, մի շարք հիմնարար սկզբունքնե­րի և դրույթների ամբողջություն է, որը դարձել է ինչպես «ազատական» կուսակցությանների ծրագիր, այնպես էլ՝ որոշ պետությունների ռազմավարական գարգացման հիմք։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ ազատամտականության գաղափարներն առանձին դեպքերում դառնում են աշխարհընկալում, մտածելակերպ։
[մինի|աջից|[Մանուշակը ազատամտականության ծաղկային խորհրդանիշ]]
Ազատամտականության հիմնական դրույթներն են՝ անձի արժևորումը և նրա պատասխանատվությունն իր գործողությունների նկատմամբ, մասնավոր սեփականության և ազատ շուկայի կարևորումը (ազատ մրցակցություն, ձեռներեցություն և այլն), բո­լոր մարդկանց հնարավորությունների հավասարությունը, իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը, իրավական պետության գադափարը, փոքրամասնության իրավունքների պաշտպանության երաշխավորումը և այլն։ 20-րդ դարի կեսին ձևավորվում է նորազատամտականությունը, որն ավանդական ար­ժեքներին գումարում է պետության միջամտության անհրաժեշտության գաղափարը, որը կոչված է այդ արժեքների իրագործման համար ստեղծել բարեն­պաստ պայմաններ։ Նորազատամտականաթյունը կարևորում է նաև մարդու իրավունքները, հակաամբողջատիրությունը և այլն։ Նրա ջատագովների քաղաքական ծրագրերի հիմքում ընկած են կառավա­րողների և կառավարվողների փոխհա­մաձայնության, կառավարման որոշում­ների ընդունման ընթացակարգերի ժողովրդավարացումը և այլն։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Ագնոստիցիզմ
Կատեգորիա:Հումանիզմ
Կատեգորիա:Անարխիստական տեսություն
Կատեգորիա:Դեիզմ
Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական շարժումներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն
Կատեգորիա:Աշխարհիկություն
Կատեգորիա:Թերահավատություն
Կատեգորիա:Կրոնի քննադատություն
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Ջոն Դալթոն

**Ջոն Դալթոն** (, ), անգլիացի քիմիկոս և ֆիզիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1822 թ.)։ Ուսումնասիրել է գազերի խառնուրդների հատկությունները, հայտնաբերել գազերի պարցիալ ճնշումների օրենքը (1801 թ.) և գազերի լուծելիության կախումը պարցիալ ճնշումից (1803 թ.)։

Հետազոտել է հեղուկների գոլորշիացման երևույթը։ 1802 թ., Գեյ-Լյուսակից և Շառլից անկախ, գտել է, որ հաստատուն ճնշման և ջերմաստիճանի միատեսակ բարձրացման դեպքում բոլոր գազերն ընդարձակվում են միանման։ Դալթոնը զարգացրել է ատոմիստական ուսմունքը և այն կիրառել քիմիայում։ Հայտնաբերել է (1803 թ.) բազմապատիկ հարաբերությունների օրենքը, տվել քիմիական տարրերի հարաբերական ատոմական կշիռների առաջին աղյուսակը։ 1794 թ. առաջինն է նկարագրել դալթոնիզմը։

Վախճանվել է 1844 թվականի հուլիսի 27-ին Մանչեստերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ատոմիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Գլասնոստ

[մինի|[Միխայիլ Գորբաչովը 1987 թվականին]]

**Գլասնոստ** ( - հրապարակայնություն), վերակառուցման ժամանակաշրջանում հռչակված հասա­րակության կենսագործունեության կարևորագույն ժողովրդավարական սկզբունքներից մեկը։ Գլասնոստը պահանջում էր իշ­խանական կառույցներից բաց, ազնիվ, ճշմարիտ հրապարակային տեղեկատվություն պետական մարմինների աշխատան­քի բոլոր կարևորագույն հարցերի, պլանների մտադրությունների, որոշումների ու գործողությունների մասին։

«Գլասնոստ» մեկնա­բանվում էր որպես սովետական հասա­րակության հաջող վերափոխում, համապետական հիմնախնդիրների լուծման անհրաժեշտ պայման։ «Գլասնոստ» ենթադրում էր խոսքի, մամուլի ազատություն, ամեն մի քաղաքացու իրավունքը դիմել պետական մարմնի և ստանալ սպառիչ պատասխան իրեն հուզող հարցի առնչությամբ։

Վերակառուցման և «Գլասնոստի» պայմաններում գաղտնազերծվեցին պետա­կան անվտանգության մարմինների ար­խիվները, հրապարակվեցին ճշմարիտ փաստեր ստալինյան ճնշամիջոցների, կոմկուսի և Սովետական պետության ղեկավարների իշխանափոխության, ստվերային տնտեսության, հանցագործությունների և կոռուպցիայի ծավալների, արտոնություննեյփ համակարգի մա­սին և այլն։ 

Արևմտյան գրականությունում ընդունված է օգտագործել տերմինի ռուսերեն արտահայտությունը նշանակելու համար դրա առանձնահատուկ սովե­տական բովանդակությունը։

## Աղբյուրներ
* Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Խորհրդային դարձվածքներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ներքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ փլուզում
Կատեգորիա:Միխայիլ Գորբաչով
Կատեգորիա:Ռուսերեն բառեր և արտահայտություններ
Դամբանական բանաստեղծություն

**Դամբանական բանաստեղծություն**, հայ միջնադարյան գրականության մեջ տարածում գտած գրական տեսակ։ Դա այն ստեղծագործությունն է (գլխավորապես չափածո), որը նվիրվել է որևէ անձնավորության և մեծ մասամբ կատարվել թաղման արարողության ժամանակ։ Իր առանձնահատկություններով աղերսվում է հայ ժողովրդի լացուկոծի երգերին («Լալեաց բանաստեղծութիւն»), ինչպես և հունական ու ասորական դամբանական ճառերին։ Մեզ հասած Դամբարանական  բանաստեղծությունների զգալի մասը անտիպ է, ձեռագրերում հանդիպում են այլևայլ անվանումներով՝ «ողբ», «ողբք», «ողբանք», «տաղ գերեզմանական», «բան ողբերգական» և այլն։ Ոճական-արտահայտչական առումով նրան բնորոշ են պատկերման հակադրության եղանակը, պատմական զուգահեռները, չափազանցությունը, հռետորական դիմումը, բացականչությունն ու հարցը։ Դամաբանական բանաստեղծությւններ են գրել Դավթակ Քերթողը (7-րդ դար), Վարդան Հայկազնը (12-րդ դար), Խաչատուրը (12-13-րդ դարեր), Ստեփանոս Թոխաթցին (16-17-րդ դարեր), Հովհաննես և Սիմեոև Կաֆայեցիները (17-րդ դար), Դավիթ Սալաձորցին (17-րդ դար) և ուրիշներ։ Դամբանական չափածո ողբերի նմանությամբ ուշ միջնադարում հորինվել են բազմաթիվ մեռելաողբեր, որոնք կատարվել են հուղարկավորության ժամանակ, ամեն անգամ հարմարեցվելով հանգուցյալին։ 

Կատեգորիա:Միջնադարյան պոեզիա
Անկուսակցական կառավարություն

**Անկուսակցական կառավարություն**, մի շարք իրավիճակներին հատուկ կառավարությունների ձևավորման կարգ, որի դեպքում անտեսվում է կուսակցական հատկանիշը։ Սովորաբար Անկուսակցական կառավարություն ձևավորվում են' 1) երբ երկրում առհասարակ չկան բարդ կուսակցություններ կամ նրանք արգելված են կամ գտնվում են անլեգալ վիճակում (Սաուդյան Արաբիայի, Օմանի բացարձակ միապետություններ և այլն). 2) այսպես կոչված «գործարար» կամ «ծառայողական» կառավարություն, որն ստեդծում են ոչ թե կուսակցությունների առաջնորդները. այլ բարձր աստիճանավորները, և որը, որպես կանոն, կարճատև բնույթ ունի, նրա խնդիրն է հաղթահարել խորհրդարանական փակուղին կառավարություն ծևավորել, կազմակերպվեն խորհրդարանի նոր կագի ընտրություններ («գործարար» կառավարություններ են ձևավորվել, օրինակ. Ֆինլանդիայում, Նիդեռլանդներում. Պորտուգալիայում). 3) հատուկ տեսակի Անկուսակցական կառավարություններ են ստեղծում ռազմական վարչակարգեր։ Իրենց ձեռքին պահելով քաղաքական իշխանությունն և կառավարման գլխավոր լծակները' զինվորականները ձևավորում են պրոֆեսիոնալների կառավարություն, որին պարտավորեցնում են կենսագործելու իրենց մշակած քաղաքականությունը։ Տհխնոկրաա Անկուսակցական կառավարություններ գործել են Արգենտինայի Բրագխիայի. Նիգերիայի և մի շարք այլ Երկրների ռազմական վարչակարգերի ժամանակ։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Դանուբ (թերթ)

**Դանուբ**, երկշաբաթաթերթ, ապա՝ յոթնօրյա։ Լույս է տեսել 1891—1892 թվականներին, Ռուսչուկում (այժմ՝ Ռուսե, Բուլղարիա)։ Խմբագիր՝ Մ․ Թյությունճյան։ Ունեցել է հնչակյան ուղղություն։ Ձգտել է իր շուրջը համախմբել Բուլղարիայի և Ռումինիայի հայերին, ընտրությամբ ստեղծել ազգային հաստատությունները (դպրոցներ, եկեղեցիներ և այլև) ղեկավարող կենտրոնական վարչություն։ Լուսաբանել է Բալկանյան երկրներում ապրող հայերի առօրյան, մշակութային և ուսումնական կյանքը։ Զետեղել է թղթակցություններ Կ․ Պոլսում, Թիֆլիսում, Թեհրանում և այլ վայրերում բնակվող հայերի կյանքից, տպագրել բանաստեղծություններ ու պատմվածքներ, հոդվածներ ազգային և միջազգային իրադարձությունների մասին։ Թղթակցել են Վ․ Փափազյանը, Լ․ Սրմագաշյանը, Շ․ Կամսարականը, Գ․ Արսլանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գործառնական մոտեցում

**Գործառնական մոտեցում**, քաղա­քագիտության մեթոդ, որը հետազոտում է այն մեխանիզմները, որոնք քաղաքական համակարգին հնարավորություն են ընձեռում հասնել ինքնապահպանման և հարմարվել շրջակա հասարակական միջավայրին։ Քաղաքական երևույթների և սոցիալ-տնտեսական գործընթացների միջև որոշակի գործառնական կապ գոյություն ունի։ Գործառնական մոտեցման միջոցով հետազոտվում են, օրինակ քաղաքական վարչակարգի ձև և հասարակության բարեկեցության փոխպայմանավորվածությունը։ Այս մեթոդի դիրքերից են դիտվում նաև բուն քաղաքական համակարգի ինքնապահպանումն ու կայունությունն ապահովող մեխանիզմները։ Ապացուցվում է, որ քաղաքական համակարգի յուրաքանչյուր տարր օժտված է հասարակության քաղաքական կյանքի կայունության ապահովման գործառույթով։

## Տես նաև
* Կառուցվածքագործառնական վերլուծություն

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Հայերը Եվդոկիայում

**Հայերը Եվդոկիայում,** Եվդոկիան ( Թոքաթ, հայկական աղբյուրներում՝ Թոխար) Փոքր Ասիայի հնագույն հայկական գաղթավայրերից է։ Միջնադարում եղել է հայ գրչության կենտրոն, գործել են Սուրբ Հովհաննես Ոսկեբերան և Սուրբ Հովակիմ-Աննա վանքերը։ 1914 թվականին քաղաքն ունեցել է շուրջ 12 հազար հայ բնակիչ։ Գործել է 8 եկեղեցի (Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Երրորդություն, Սուրբ Քառասնից, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Սուրբ Մինաս, Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Գևորգ, ինչպես նաև կաթոլիկ Ս. Ավետման), Վարդանյան և Վարդուհյան վարժարանները, Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Երրորդություն և Սուրբ Գևորգ եկեղեցիներին կից նախակրթարանները, թատերական խմբեր և այլն։ Եվդոկիայում հրատարակվել են «Երախայրիք» ամսագիրը, «Իրիս» կիսամսյա թերթը։ Եղել է Սեբաստիայի (Սվազի) վիլայեթի համանուն սանջակի կենտրոնը։ 1915 թվականին քաղաքի և շրջակա բնակավայրերի հայերն ամբողջությամբ տեղահանվել են, մեծ մասը կոտորվել։ 1939 թվականին Եվդոկիայում բնակվել է ընդամենը 400 հայ, որոնք հետագայում հեռացել են։ Եվդոկիայում է ծնվել 17-րդ դարի հայ տպագրիչ Աբգար դպիր Թոխաթեցին։

ե
Կատեգորիա:Թոքաթ
Պետրու Գրոզա

**Պետրու Գրոզա** (, ), ռումինացի քաղաքական գործիչ, իրավագիտության դոկտոր։

Սովորել է Բուդապեշտի, Բեռլինի, Լայպցիգի համալսարաններում։ 1921-1922 և 1926-1927 թվականներին եղել է մինիստր։ 1927 թվականին հեռացել է «ժողովրդական կուսակցություն»-ից։ 1933 թվականին հիմնել է «Հողագործների ճակատ» գյուղացիական կազմակերպությունը։

խորհրդային օկուպացիայի ժամանակաշրջանում եղել է Ռումինիայի վարչապետը (այսպես կոչված՝ *կոալիցիոն կառավարությունների մինիստր-նախագահ*), այնուհետև՝ կոմունիստական ռեժիմի վերջնական հաստատումից հետո, 1952 թվականից մինչև մահը՝ 1958 թվականը, գլխավորել է Ռումինիայի Մեծ ազգային ժողովի նախագահությունը (պետության փաստացի ղեկավարը) ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի փոխվարչապետներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի կառավարության անդամներ
Պեր Մերտեզակեր

**Պեր Մերտեզակեր** (, ), Գերմանացի ֆուտբոլիստ, մինչև 2014 թվականը հանդես էր գալիս Գերմանիայի հավաքականի կազմում։ Ներկայումս Լոնդոնի Արսենալի պաշտպան է։

## Տիտղոսներ
*Աշխարհի առաջնության բրոզնե մեդալակիր (2006, 2010)
*Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր (2008)
*Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (2012)
*Աշխարհի առաջնության ոսկե մեդալակիր (2014)
*Գերմանիայի գավաթակիր (2009)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հանովեր 96-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վերդերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Պադրոն (քաղաք)

**Պադրոն** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լա-Կորունյայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Սար շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 48,5 կմ2։ Բնակչությունը՝ 8985 (2010 թվականին)։

## Հայտնի մարդիկ
* Ռոսալիա դե Սաստրո (1837—1885)՝ իսպանացի գրող։
* Մացիաս՝ գալիսիացի տրուբադուր, Գալիսիայի ամենավերջին և առավել հայտնի միջնադարյան պոետներից մեկը։ Ապրել է 14-րդ դարի երկրորդ կեսին։
* Կամիլո Խոսե Սելա(1916—2002)՝ նշանավոր Իսպանացի գրող և հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի մրցանակակիր գրականության բնագավառում (1989)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Padrón Galicia Xullo 2006 08.jpg|Տեղական եկեղեցի
Պատկեր:Estatua de Camilo José Cela en Padrón.JPG|Նոբելյան մրցանակի մրցանակակիր, գրող՝ Կամիլիո Խոսե Սելային նվիրված հուշարձանը
Պատկեր:Macias.jpg|տրուբադուր Մացիասին նվիրված հուշարձանը


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Convento de Herbón 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Դիմիտրիե Դան

**Դիմիտրիե Դան** (), ռումինացի հայագետ, գրող։

Զբաղվել է Ռումինիայի, Բուկովինայի պատմությամբ և հայագիտության տարբեր ճյուղերով։ 1890 թվականին Գերմանիայում լույս է ընծայել «Արևելահայերը Բուկովինայում» (հայերեն թարգմանություն 1891), 1894 թվականին՝ «Մինաս Թոխատեցի․ Մոլդովայի հայերի կրած հալածանքը 1551 թվականին» (Գերմանիայի) գործերը, որոնք լույս են տեսել նաև Ռումինայում։ Ունի ուսումնասիրություններ նաև հայ ձեռագրագիտության, հայոց եկեղեցու պատմության, հայկական սովորույթների ու հավատալիքների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ռումինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանահավաքներ
Նատրիումի անտիմոնիդ

**Նատրիումի ծարիրիդ**, նատրիումի և ծարիրի երկտար անօրգանական միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ NaSb, բյուրեղներ։

## Ստացում
* Ստանում են ճնշման միջավայրում, ստեխիոմետրիկ քանակներով պարզ նյութերի միահալումից.

:: \mathsf{ Na + Sb \ \xrightarrow{500^oC}\ NaSb }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի ծարիրիդը իրենից ներկայացնում է մոնոկլինային բյուրեղներ։ Բյուրեղավանդակի a = 0,680 նմ, b = 0,634 նմ, c = 1,248 նմ, β = 117,6°։

## Գրականություն
* Диаграммы состояния двойных металлических систем / Под ред. Н. П. Лякишева. — М.։ Машиностроение, 2001. — Т. 3 Книга 1. — 972 с. — ISBN 5-217-02843-2
Աութենտիկություն

**Աութենտիկություն**, միջազգային պայմանագրի կողմերի մշակած և միմյանց հետ համաձայնեցրած վերջնական տեքստերի թարգմանական նույնակա­նությունը։ Երկկողմ պայմանագրի տեքս­տը կազմվում է, սովորաբար, երկու կող­մերի լեզուներով, իսկ բազմակողմ պայ-մանագրինը՝ այն լեզուներով, որոնք իբրև պաշտոնական ընդունված են մի­ջազգային այն կազմակերպությունում, որը տվյալ պայմանագրի մշակման համար հրավիրում է միջազգային կոնֆե­ րանս, կամ այն լեզուներով, որոնց մա­ սին պայմանավորվում են բանակցութ­ յունների կամ կոնֆերանսի մասնակից­ ները։ Միջազգային պայմանագրի եզրա­փակիչ հոդվածներում, որպես կանոն, նշվում է, որ նրա՝ տարբեր լեզուներով կազմված բոլոր տեքստերը հավասարա­զոր են, այսինքն՝ աութենտիկ են և ունեն միևնույն իրավաբանական ուժը։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Իրավունք
Շալվա Դադիանի

**Դադիանի Շալվա Նիկոլայի** (), վրացի գրող, դրամատուրգ, թատերական գործի, ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1923)։

1893-1923 թվականներին եղել է վրաց թատրոնի դերասան և ռեժիսոր։ Գրել է շուրջ 50 պիես, զգալի մասը՝ սովետական շրջանում։ Հայտնի են նրա «Յուրի Բոգոլյուբսկի» (1926) և «Գվիրգվիլիանիների ընտանիքը» (1956) պատմական վևպերը։ Գրել է նաև հիշողություններ, հրապարակախոսական, գրաքննադատական հոդվածներ։ Ավանդ ունի նաև դասականների, հատկապես Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Նամուս» դրաման վրաց թատրոնում բեմադրելու գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Դադիանի
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Վրացի թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Առնո Դանժուա

**Առնո Դանժուա** (, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս։ Փարիզի ԳԱ անդամ (1942) և նախագահ (1962), ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1971)։ 1922 թվականից Փարիզի համալսարանի պրոֆեսոր։ Ֆրանսիական, մաթեմատիկական ընկերության պրեզիդենտ։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են իրական-փոփոխականի ֆունկցիաների տեսությանը։

Տվել է նախնական ֆունկցիաների վերաբերյալ դասական խնդրի լրիվ լուծումը։ Զբաղվել է նաև կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության, քվազիանալիտիկ ֆունկցիաների և տոպոլոգիայի հարցերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Մուրոս (քաղաք)

**Մուրոս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Լա-Կորունյա նահանգում՝ Գալիսիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Քաղաքը մտնում է Մուրոսի շրջանի կազմի մեջ։

Զբաղեցնում է 73,3 քառ. կմ մակերես։ Բնակչությունը՝ 9704 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից 105 կմ է։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արենի 1 կոշիկ

**«Արենի 1» կոշիկ** կամ **5500-ամյա կաշվե ոտնաման**, 5500 տարեկան կաշվե կոշիկ, որը գտնվել է 2008 թվականին գերազանց վիճակում՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի-1կամ Թռչունների քարանձավում։ Այն կաշվում թաքցրած մեկ մաս ունեցող կոշիկ է, որը մի քանի հարյուր տարի ավելի հին է, քան «Ötzi the Iceman»-ը և կաշվե կոշիկի ամենահին մասն է աշխարհում՝ հայտնաբերված հնագետների կողմից։ Կոշիկը թվագրվում է Ք.Ա. 4000-2600 տարի առաջ ընկած ժամանակահատվածին։ Հայտնաբերվել է միջազգային թիմի կողմից՝ Բորիս Գասպարյանի գլխավորությամբ ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի, Իռլանդիայի համալսարանի ներկայացուցիչների, UCLA-ի դասախոս Գրիգոր Արեշյանի կողմից։

## Հայտնաբերումը
Հայ ասպիրանտ Դիանա Զարդարյանը հայտնաբերել է կաշվե կոշիկը պեղումների ընթացքում՝ Հայաստանի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի, ԱՄՆ-ի և Իռլանդիայի հնագետների թիմի հետ։ Կոշիկը հայտնաբերվել է մակերեսային հիմքի ներքևում, շրջված, կրով պատված շերտով, որը 45 սմ խորություն և 44-48 սմ լայնություն ուներ։ Շրջակայքում հայտնաբերվել են նաև այծի և եղջերուի եղջյուրներ։ Նույն տարածքում հայտնաբերվել է նաև գինի պատրաստելու ամենահին գործիքը։

Թիմի հայտնաբերումները հրապարակվեցին 2010 թվականի հունիսի 9-ին՝ «Plos One» ամսագրում։

Արենի 1 կոշիկը պահվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում։

մինի|Ժայռը, որում հայտնաբերվել է Արենի 1-ը|250x250փքս

## Հետազոտություններ
Կոշիկը պահպանվել է Թռչունների քարանձավի զով և չոր պայմանների շնորհիվ։ Լայն պահեստի պարունակությունը հայտնաբերվել է նույն քարանձավում, որոնցից շատերը լավ պահպանված ցորեն, գարի և ծիրանի կտեր էին։ Կոշիկը պարունակում էր խոտ, և հնագետները համոզված չէին, որ այն օգտագործվել է ոտքը տաք պահելու համար։ Գլխավոր հնագետը՝ Ռոն Փինհասին չէր կարողանում որոշել, թե ում է պատկանում կոշիկը՝ տղամարդու՞, թե՞ կնոջ։ Նա նշել է, որ այդ դարաշրջանում կոշիկը կարող էր պատկանել և տղամարդու։ Կոշիկի թելերը նույնպես պահպանված էին շատ լավ։

Մեծ նմանություններ կան մանուֆակտուրային տեխնիկայի և մեկ մասով կաշվե կոշիկների միջև՝ հայտնաբերված Եվրոպայի տարածքում։ Ըստ Փինհասիի՝ Արենի 1 կոշիկը նման է իռլանդական կոշիկների՝ 1950-ական թվականներին օգտագործվող։ Կոշիկները նման են Բալկանների ազգային կոշիկներին՝ դեռ օգտագործվող և հայտնի որպես Օպանկ։

## Տես նաև
* Արենի-1 քարանձավային համալիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոշիկ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նյութերից
Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կատեգորիա:Հնագիտական նմուշներ
Կատեգորիա:Հնագիտությունը Հայաստանում
Միջազգային պայմանագրի գործողության դադարեցում

**Միջազգային պայմանագրի գործողության դադարեցում**, մի­ջազգային Երկկողմ պայմանագրի գոր­ծողության դադարեցման կամ բազմակողմ պայմանագրից դուրս գալու եղա­նակ՝ բուն պայմանագրում նշված ժամ­կետի և կարգի պահպանմամբ։ Որպես կանոն, պայմանագրի գործողության դա­դարեցում հայտարարող կողմը պայմա­նագրում նշված կարգով նախապես հայտնում է իր մտադրության մասին։ ՀՀ Սահմանադրությամբ միջազգային պայմանագրերի գործողության դադա­րեցում նախատեսված չէ։ Միջազգային պայմանագրերի գործողության դադա­րեցման հետ աոնչվող հարցերը կարգա­վորվում են «ՀՀ միջազգային պայմա­նագրերի մասին» օրենքով։

## Գրականություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Օրենքներ
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Բառեյրոս (քաղաք)

**Բառեյրոս** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, որը մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի կազմում գտնվող Լուգո գավառի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Լա Մարինիա Օրենտալ* շրջանի (կոմարկի) կազմում։ Զբաղեցնում է 72 կմ² մակերես։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը 3203 մարդ է։

մինի|ձախից|Բառեյրոս

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լուգոյի քաղաքներ
Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջան

**Գուանսի Չժոունի ինքնավար շրջան**, գտնվում է հարավային Չինաստանի Սիցզյան գետի ավազանում։ Կազմվել է 1958 թ.-ին, Գուանսի նահանգի սահմաններում։ Տարածությունը 220,4 հազար կմ2 է, բնակչությունը 24 միլիոն (1968 թ.)։ Վարչական կենտրոնը՝ Նաննին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի ինքնավար մարզեր
Կատեգորիա:1958 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Առանցքային տարածքաշրջան

**Առանցքային տարածաշրջան** (անգլ. Pivotal region),
աշխարհաքաղաքականության հասկացություն, որն առաջին անգամ օգտագործել է (1904) միջազգային հարաբերությունների տեսաբան Հ. Մակինդերը։ Առանցքային տարածաշրջանը նա նույնացնում է Ռուսաստանի հարա­կից պետությունների տարածքների հետ։ Հետագայում բրիտանացի հետազոտող Ջ. Ֆեյրզրիվը նշված տարածաշրջանն անվանեց Հարտլենդ։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Նիքսոնի դոկտրինա

**«Նիքսոնի դոկտրինա»** կամ **«Գուամյան դոկտրինա»** (), առաջին անգամ ձևակերպել է ԱՄՆ 37-րդ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը՝ 1969 թվականի հուլիսին, Գուամ կղզում անցկացված մամլո ասուլիսի ժամանակ։ Դոկտրինայի էությունն այն էր, որ Միացյալ Նահանգները կօժանդակի ընկերների և դաշնաիցների պաշտպանությանն ու զարգացմանը, սակայն միաժամանակ «չի աջակցի աշխարհի բոլոր ազատ ժողովուրդներին» (ըստ Գրեգ Բրազինսկում)։

«Նիքսոնի դոկտրինա»-ի կոնկրետ դրսևորումը հանդիսացավ այսպես կոչված, «վիետնամացումը» Հարավային Վիետնամում։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Բենիլյուքս

**Բենիլյուքս** (,), եվրոպական երեք պետությունների' Բելգիայի, Նիդերլանդների, Լյուքսեմբուրգի մաքսային-տնտեսական միության կրճատ անվանումը։ Բենիլյուքսի ստեղծման պայմանագիրը կնքվել է Հաագայում 1958 թվականին՝ հիսուն տարով։ Պայմանագիրը ենթադրում է միասնական շուկայի ստեղծում, աշխատուժի, կապիտալի և ապրանքների ազատ տեղաաշարժի տնտեսական, ֆինանսական և սոցիալական քաղաքականության համաձայնեցում։

## Բնակչություն
Բենիլյուքսի երեք Պետությունների (Նիդերլանդներ, Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ) ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 28.5 միլիոն մարդ։ Բենիլյուքսի բնակչության միջին խտությունը 380 մարդ/կմ²։

## Քաղաքականություն
[170px|մինի|ձախից|Բենիլյուքսի անդամ երեք երկրների` [Բելգիայի, Լյուքսեմբուրգի և Նիդերլանդների վարչապետները]]
Բենիլյուքսի խորհրդարանը ստեղծվել է 1955 թվականին։ Բենիլյուքսի խորհրդարանը կազմված է 21 անդամներից, ընդ որում յուրաքանչյուր անդամ երկրից հավասարաչափ անդամներ։ Հանձնաժողովը գլխավորում են Լյուքսեմբուրգի վարչապետ Յան-Կլաուդ Յունքերը, Նիդերլանդների վարչապետ Մարկ Ռուտտեն և Բելգիայի վարչապետ Վես Ռատերմենը։ 1944 թվականին երեք երկրների խորհրդարանների միջև կնքվում է մաքսային կոնվենցի, որի համաձայն ստեղծվում է Բենիլյուքսի տնտեսական միությունը։ 1947 թվականին պայմանագիրը վավերացվում է և ուժի մեջ դրվում միայն 1948 թվականին։ 1958 թվականի փետրվարի 3-ին, Նիդերլանդների Հաագա քաղաքում կնքվում է պայմանագիր, ըստ որի երեք արևմտաեվրոպական երկրների տնտեսությունը միավորվում է և ստեղծվում է Բենիլյուքսի միացյալ տնտեսական կազմակերպությունը։

## Սպորտ
2000 թվականին Բելգիան և Նիդերլանդները՝ որպես միասնական հավաքական հայտագրվեցին ՈւԵՖԱ-ին։ 2007 թվականին նրանց միացավ նաև Լյուքսեմբուրգը։ Նրանք հանդես կգան Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Benelux official site (In French)
* Benelux Parliament
* Benelux Court of Justice 
* Benelux Office for Intellectual Property 

Կատեգորիա:Բելգիա
Կատեգորիա:Բելգիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բենիլյուքս
Կատեգորիա:Եվրոպայի տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգ
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի պատմություն
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների պատմություն
Դանիայի պատմություն

200px|մինի|Դանիայի դրոշ
200px|մինի|Դանիայի գերբ

Դանիայի տարածքի բնակեցումն սկսվել է ուշ պալեոլիթի դարաշրջանում։ Հնագույն բնակիչները եղել են յոսոերը, անգլերը, սաքսերը, կիմվրները, տևտոնները։ 5-րդ դարի կեսերին սկսվեց անգլերի և յուտերի գաղթը Բրիտանիա, իսկ 5-6-րդ դարերում հարավային Շվեդիայից Դանիայի տարածքը փոխադրվեցին դաները (նրանցից Էլ երկիրն ստացևլ է Դանիա անունը)։ 6-8-րդ դարերում քայքայվեց տոհմական կարգը, ուժեղացավ կոնունգների (զինվորական առաջնորդների) իշխանությունը, 8 - 11-րդ դարերում ծայր առան վիկինգների կիսաավազակային-կիսաառևտրական ծովային արշավանքները։ Դանիացիները, որոնք մասնակցում Էին այդ արշավանքներին, 9-րդ դարի երկրորդ կեսին հարձակվեցին ֆրանկական պետության հյուսիսային ծովափնյա շրջանների վրա, նվաճեցին հյուսիսարևելյան Անգլիան, իսկ 10-րդ դարի սկզբին մասնակցեցին հյուսիսային Ֆրանսիայի նվաճմանը։ Գորմ Ալևոր թագավորի (մահ․ մոտ 950 թվականին) օրոք կազմավորվեց միասնական դանիական թագավորություն, իսկ Կնուդ Մեծի (1018-1035 թվական) ժամանակ դանիական թագավորի իշխանության տակ միավորվեցին Դանիան, Անգլիան, Նորվեգիան։ 11-12-րդ դարերում հին տոհմական ավագանուն փոխարինեց հողատիրականը։ Վալդեմար I (1157-1182 թվական), Կնուդ VI (1182-1202 թվական) Վալդեմար II (1202-1241 թվական) թագավորները նվաճեցին Բալթիկ ծովի սլավ, ու գերմական ափերը և հյուսիսային Էստոնիան։ 13 - 14-րդ դարերում ֆեոդալիզմը Դանիայումում ամրապնդվեց ֆեոդալական դասակարգի առանձին խմբավորումների միջև սուր պայքարում, որն ավարտվեց թագավորական իշխանության վերացմամբ։ Սակայն 14-րդ դարի կեսին Վալդեմար IV Ատերդագը (1340-1375 թվական) վերականգնեց թագավորական իշխանությունը։ 1380 թվականին կնքվեց դանիանորվեգական ունիան, իսկ 1397 թվականին, Մարգարիտ Դանիացու օրոք, Կալմարյան ունիան՝ Դանիայի, Շվեդիայի և Նորվեգիայի (Իսլանդիայի հետ) միջև։ 1460 թվականին, երբ դանիական թագավոր Քրիստիան I Շլեզվիգի դուքս և Տոլշտայնի կոմս ընտրվեց, այդ իշխանություններն անձնական ունիա կնքեցին Դանիայի հետ։ Դանիայում վերջնականապես ևաստատվեցին ֆեոդալա-ճորտատիրական հարաբերություններ։ 16-րդ դարի 30-ական թվականներին Դաիայումում սկսվեց ժողովրդական շարժում, որը, ինչպես Գերմանիայում, ընթանում էր Ռեֆորմացիայի դրոշի ներքո։ 1523 թվականին Շվեդիան վերջնականապես խզեց դաշինքը Դանիայի հետ։ Դանիա-շվեդական պատերազմներն ավարտվեցին Դանիայի պարտությամբ և Բալթիկայում շվեդ, գերիշխանության հաստատմամբ։ 16-րդ դարում Դանիան կորցրեց Տոլշտայնը։ Անհաջող էր նաև Դանիայի մասնակցությունը (1625 - 1629 թվական) համաեվրոպական 30-ամյա պատերազմին։

Կատեգորիա:Դանիա
Կատեգորիա:Դանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Չանտադա (քաղաք)

**Չանտադա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Լուգոյի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Գալիսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Չանտադա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 176,7 կմ2։ Բնակչությունը՝ 8951 (2010 թվականին)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Web oficial

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լուգոյի քաղաքներ
Ռիզոտո

**Ռիզոտո** (, նշանակում է «փոքր բրինձ»), Հյուսիսային Իտալիայում տարածված բրնձից պատրաստված ուտեստ։ Նրա մասին առաջինը հիշատակվել է միայն 19-րդ դարում։

## Պատրաստման եղանակ
Ռիզոտոյի համար օգտագործվում է կլոր օսլայով հարուստ բրինձ Արբորիո, Բալդո, Պադանո, Ռոմա, Վիալոնե Նանո, Մարատելլի կամ Կարնարոլի տեսակի բրինձներ (վերջին երեքը համարվում է բրնձի ամենալավ տեսակները, դրա պատճառով դրանք ավելի թանկ են)։ Տարածքի ավանդություններին համապատասխան բրինձը նախ տապակում են ձիթապտղի յուղի, կարագի կամ էլ հավի յուղի մեջ։

Դրանից հետո բրնձի վրա ավելացնում են եռացող արգանակ (մսից, ձկից, թռչնից, բանջարեղեններից) կամ սովորական ջուր (որպես կանոն, ծովամթերքից պատրաստված ռիզոտոյի վրա), 1 բաժակ բրնձին 3-4 բաժակ կամ արգանակ, կամ ջուր և անընդհատ խառնում են։ Հեղուկի հաջորդ քանակը ավելացնում են այն ժամանակ երբ բրինձը ներքաշում է իր մեջ անցած բաժինը։ Վերջում ավելացնում են լրացնող ինչ ցանկանան՝ միս, ծովամթերք, սունկ, բանջարեղեն, կամ չիր։ Յուրահատուկ համ է հաղորդում շաֆրանը։

Երբեմն, որպեսզի ռիզոտոյին հաղորդեն ավելի շատ խտություն, համարյա պատրաստ ուտեստին ավելացնում են կարագի ու պարմեզանի կամ էլ պեկարինոյի հետ խառնած սոուսը։ Իսկական ռիզոտոյի մեջ անհրաժեշտ է հասնել պատրաստի ուտեստի միօրինակ «համակարգի» (իտալացիները անվանում են all’onda՝ ալիք)։

## Տես նաև
* Նասի գորենգ
* Փլավ
* Պաելյա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բաղադրատոմս

Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Պիեմոնտական խոհանոց
Դամասկոսի թագավորություն

**Դամասկոսի թագավորություն**, պետություն Ասորիքում, մեր թվարկությունից առաջ 11-8-րդ դարերում։ Հիշատակվում է Աստվածաշնչում, եգիպտական և աշշուրա-բաբելոնյան աղբյուրներում։

Հիմնել են մեր թվարկությունից առաջ 12-11-րդ դարերում Ասորիք ներթափանցած արամեական վաչկատուն ցեղերը։ Կենտրոնը եղել է Դամասկոս քաղաքը։ Մեր թվարկությունից առաջ 10-րդ դարի սկզբին այն ենթարկվել է Իսրայելի Դավիթ թագավորին, սակայն նույն դարի կեսին անկախացել է։ Թաբրիմհոն և Բեն-Ադադ I (իշխել է մեր թվարկությունից առաջ մոտ 914—880 թվականներին) գահակալների օրոք Դամասկոսի թագավորությունը հզորացել է, Ասորիքում ձեռք բերել գերիշխող դիրք։ Բեն-Ադադ II թագավորը (իշխել է մեր թվարկությունից առաջ մոտ 880—844 թվականներին) գլխավորել է Ասորիքի իշխանությունների հակաասորեստանյան խմբավորումը։ Գազաիլի թագավորման ժամանակ (մեր թվարկությունից առաջ մոտ 844—804 թվականներին) Դամասկոսի թագավորությունը հպատակվել է Ասորեստանին, հարկ վճարել նրան։

Ուրարտու պետության հզորության շրջանում (մեր թվարկությունից առաջ VIII դարում), երբ Հյուսիսային Ասորիքը ենթարկվում էր նրա ազդեցությանը, Դամասկոս թագավորությունը եղել է անկախ։ Բեն-Ադադ III թագավորը (մեր թվարկությունից առաջ VIII դարի առաջին կեսին) Ասորեստանի դեմ պայքարում հարել է Ուրարտուին և աջակցություն ստացել նրանից։ Ասորեստանի Թիգլաթպալասար III թագավորը (մեր թվարկությունից առաջ 745—727 թվականներին) ջախջախել է Ասորիքի հակա–ասորեստանյան խմբավորումը և նվաճել Դամասկոս թագավորությունը։

Մեր թվարկությունից առաջ 732 թվականին Դամասկոս թագավորությունը դադարել է գոյություն ունենալուց։

Կատեգորիա:Սիրիայի պատմություն
Գունակիրներ

240px|frameless|աջից
**Գունակիրներ,** քրոմաֆորներ (հուն․ Χρώυα գույն և φορός կրող), ատոմների խմբեր՝ -N=N-, -CH=CH-NO է, ն, որոնք օրգանական միացություններին տալիս են որոշակի գույն։ Միայն գունակիրները պարունակող միացությունները հաճախ թույլ են գունավորված, ընդունակ չեն գործվածքին ամրանալ և որպես ներկանյութեր չեն օգտագործվում։ Օգտագործվող օրգանական ներկանյութերը բացի գունակիրներից պարունակում են նաև աուքսոքրոմային խմբեը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական օրգանական քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Սահակ Դաշյան

**Սահակ Սարգսի Դաշյան** (), խորհրդային դիվանագետ, երկրորդ կարգի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1962), ԽՄԿԿ անդամ (1931)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Լեռնային (1936) և Արևելագիտության (1939) ինստիտուտները։ Դիվանագիտական աշխատանքի է անցել 1939 թվականից։ ՄԺՀ-ում եղել է ԽՍՀՄ դեսպանության առաջին խորհրդական, դեսպանորդ-խորհրդական (1943-1946, 1955-1957, 1962-1965 թվականներին)։ Երկար տարիներ ԽՍՀՄ արտաքին գործերի մինիստրության կենտրոնական ապարատում պատասխանատու աշխատանք է վարել ՄԺՀ-ի հետ տնտեսական, առևտրական, շինարարական և այլ հարցերով։ 1946-1948 թվականներին մասնակցել է արտասահմանյան հայերի հայրենադարձության կազմակերպմանը։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան,
* «Պատվո նշան» երեք շքանշան,
* Մոնղոլական տարբեր շքանշաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դեսպաններ