Շոթա Ռուսթավելիի անվան թատրոնի և կինոյի պետական համալսարան

**Շոթա Ռուսթավելիի անվան թատրոնի և կինոյի համալսարան**, Կովկասի և Վրաստանի ամենահին համալսարաններից մեկն է, որը կոչվում է վրացական ոսկեդարի ամենաակնառու ներկայացուցչի անունով: Այն նվիրված է եղել բացառապես տեսողական և կատարողական արվեստներին: Համալսարանի գլխավոր հիմնադիրը հայտնի վրացի թատրոնի դերասան և ռեժիսոր Լադո Մեսխիշվիլին էր, ում անունով է կոչվում նաև Քութայիս քաղաքի դրամատիկական թատրոնը։

## Պատմություն
Վրաստանում դրամատիկական դպրոց ստեղծելու առաջին փորձը կապված էր Թելավի (1782) և Թբիլիսիի (1855) սեմինարիաներում դպրոցական դրամաների հետ, որտեղ օրենքով հնարավոր էր շաբաթը մեկ անգամ խաղալ «կատակերգություն կամ որևէ այլ աչքի ընկնող ներկայացում»: 1880 թվականին Դրամատիկական ընկերության կանոնադրությունը նախատեսում էր, որ այն կարող է «անցկացնել թատերական դասընթացներ և ժամանակավոր դասընթացներ՝ արվեստագետներ պատրաստելու և վերապատրաստելու համար»:

1912 թվականին Լադո Մեսխիշվիլին փորձեց ստեղծել դրամատիկական դասընթացներ և սահմանել կանոնակարգեր:

1918 թվականին Գիորգի Ջաբադարին հիմնադրեց ստուդիա և այնտեղ բերեց միջազգային ճանաչում ունեցող դերասանների, ինչպիսիք են Վերա Անջափարիձեն, Ու. Չխեիձեն, Ակակի Վասաձեն և Շալվա Ղամբաշիձեն:

1922 թվականին Ակակի Պագավայի ղեկավարությամբ ստեղծվեց դրամատիկական ստուդիա, որը, համաձայն Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի 1922 թվականի հոկտեմբերի 10-ի որոշման (արձանագրություն N 31), դարձավ «Կատարողական արվեստի ինստիտուտի» հիմքը։ Ստուդիայի մասնակիցները ընդունվեցին երկրորդ կուրս։ Հայտարարվեց նաև դասընթացների լրացուցիչ ընդունելություն։

Ինստիտուտի առաջին ռեկտորը Ակակի Պագավան էր, գեղարվեստական ​​ղեկավարը՝ Կոտե Մարջանիշվիլին, իսկ դասախոսներն էին ականավոր գիտնականներ՝ Իվանե Ջավախիշվիլին, Դմիտրի Ուզնաձեն, Գ. Չուբինաշվիլին, Ակակի Շանիձեն, Գևորգ Ախվլեդիանին, Ա. Նատիշվիլին։ Թատրոնի ռեժիսորներն էին Ա. Ախմետելին, Մ. Կորելին, իսկ գրողներ՝ Կոնստանտինե Գամսախուրդիան, Գրիգոլ Ռոբակիձեն, Ն. Շիուկաշվիլին։ 1924 թվականին ինստիտուտն ավարտեցին առաջին 21 շրջանավարտները։ Շրջանավարտների թվում էին՝ Ակակի Խորավան, Վասիլ Գոձիաշվիլին, Ս. Տակաիշվիլին, Տ. Ցուլուկիձեն, Միխեիլ Մրևլիշվիլին, Պ. Կոբախիձեն, Պ. Կանդելակին, Պ. Մուրղուլիան, Գ. Կուպրաշվիլին, Ն. Շենգելայան, Ս. Չելիձեն և ուրիշներ։

1927 թվականին ինստիտուտը դադարեց գործել։ 1927-1935 թվականներին Ռուսթավելիի թատրոնի ստուդիայում ստեղծվեցին նոր ստուդիաներ, որոնք Սանդրո Ախմետելիի հետ միասին ղեկավարում էր Ակակի Վասաձեն, իսկ ավելի ուշ՝ 1935-1939 թվականներին՝ Ակակի Խորավան։

Ստուդիայի ուսումնական ծրագիրը և ասպիրանտների մակարդակը համարժեք է այլ ժամանակակից քոլեջներին։ Ստուդիան դերասաններ է պատրաստել Բաթումի, Աբխազիայի, Հյուսիսային Օսիա, Չեչնիայի և Ինգուշեթիայի թատրոնների համար։

Ռուսթավելիի թատրոնի ստուդիան 1927-1939 թվականներին դասավանդել է 152 դերասան։

Ստուդիա ստեղծվեց նաև Մարջանիշվիլիի անվան թատրոնում, որտեղ աշխատել էր Դ. Ջանելիձեն։

1933 թվականին Ա. Պաղավան կառուցեց «Բեմական արվեստի բարձրագույն դասընթացներ»։ Կինոդերասանի դասընթացները հիմնադրվեցին «Պետական ​​կինոարդյունաբերության» շրջանակներում։

1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, կառավարության որոշմամբ՝ Ակակի Խորավայի և Ակակի Պագավայի նախաձեռնությամբ, Թատերական ինստիտուտը վերականգնվեց Ռուսթավելիի թատրոնի և այլ ստուդիաների կողմից։ Ռեկտորն էր Ակակի Խորավան, իսկ փոխնախարարը՝ Ակակի Պաղավան։

Ակակի Խորավայից հետո ռեկտորներն էին՝ Դ. Ալեքսիձեն, Մ. Կվեսելավան, Լ. Կիկնաձեն, Ի. Թավաձեն, Է. Գուգուշվիլին, Գ. Ժորդանիան, Գ. Լորթքիպանիձեն, Գ. Մարգվելաշվիլին, Ն. Չխաիձեն, Գ. Մարգվելաշվիլին։

1992 թվականին Թատերական ինստիտուտը վերանվանվեց Պետական ​​թատրոնի և կինոյի ինստիտուտ։

2002 թվականին ինստիտուտը վերափոխվեց համալսարանի։

## Կրթություն
Շոթա Ռուսթավելիի անվան համալսարանի շրջանավարտները վճռորոշ ազդեցություն են ունեցել 20-րդ դարի վրացական թատրոնի մշակութային զարգացման և բնույթի վրա։

2005 թվականին համալսարանին միացավ Եկվտիմե Տակաշվիլիի անվան մշակույթի և արվեստի պետական ​​համալսարանը։

Համալսարանը պատրաստում է դրամայի և կինոյի, երաժշտական ​​թատրոնի, տիկնիկային թատրոնի, խամաճիկների և մնջախաղի դերասաններ, դրամայի, կինոյի և հեռուստատեսության ռեժիսորներ, օպերատորներ, թատրոնի և կինոքննադատներ, արվեստի պատմաբաններ, հեռուստատեսության և այլ լրատվամիջոցների մասնագետներ, պարուսույցներ, զբոսաշրջության մենեջերներ և մշակութային-կրթական ոլորտի փորձագետներ։

Ուսանողները միջազգային հաջողությունների են հասել և արժանացել են բարձրագույն մրցանակների տարբեր կինո և թատերական փառատոներում և մրցույթներում։

Համալսարանն ունի Դ. Ալեքսիձեի թատրոն, գիտական ​​գրադարան, լաբորատորիաներ և կրթական, գիտական ​​ինստիտուտ, որը պատրաստում է վրացական թատրոնի և կինոյի հանրագիտարաններ։

Համալսարանն ունի դրամայի, կինոյի և հեռուստատեսության, հումանիտար գիտությունների, հասարակական գիտությունների և կառավարման, ինչպես նաև վրացական ժողովրդական երաժշտության և պարի ֆակուլտետներ, որտեղ ավելի քան հազար ուսանողներ սովորում են բակալավրի, մագիստրոսի և դոկտորական աստիճաններով։

Համալսարանը մեծ դեր է խաղացել ամբողջ Կովկասյան տարածաշրջանի թատրոնի և կինոյի մասնագետների պատրաստման գործում։ Համալսարանը միավորել է ռուսական, հայկական, ադրբեջանական, աբխազական, օսական, ինգուշական, չեչենական և այլ թատրոնների մասնագետներին։ Որոշ թատրոններ այժմ հայտնի են համալսարանի ուսումնական և դիպլոմային ներկայացումների շնորհիվ (օրինակ՝ Կինոդերասանի թատրոնը, Մեսխեթի թատրոնը, Մետեխի թատրոնը, Ախմետելիի թատրոնը, Սաինգիլոյի թատրոնը, Պանտոմիմայի թատրոնը և այլն)։

Համալսարանը ստեղծագործական և գիտական ​​կապեր է պահպանում այլ համալսարանների հետ՝ տարբեր ոլորտներում։ Համալսարանը ավանդաբար պատրաստում է մասնագետներ, որոնք զգալի ներդրում ունեն Վրաստանի տարածաշրջանային թատրոնների զարգացման գործում։

Համալսարանը հրատարակում է «Դուրուջի» թերթը։ 2005–2009 թվականներին նրա հրատարակչությունը հրատարակել է «Մշակույթ» թերթը, որը երեք արվեստի համալսարանների համատեղ հրատարակություն էր։ «Կենտավր» հրատարակչությունը հրատարակում է համալսարանի պրոֆեսորների կողմից գրված դասագրքեր, ձեռնարկներ, գիտական ​​աշխատանքներ և մենագրություններ, ինչպես նաև «Արվեստի գիտության ուսումնասիրություններ» ամսագիր։

Համալսարանը տեղակայված է երկու շենքում՝ առաջին շենքը՝ Ռուսթավելի պողոտա N 19–23 հասցեում, երկրորդ շենքը՝ Դավիթ Աղմաշենեբելի պողոտա N40 հասցեում։

## Ակադեմիական ծրագրեր
Համալսարանում կրթական ծրագրերն իրականացվում են երկու հավաստագրված և երեք բակալավրի ծրագրերի միջոցով։

Դրամայի ֆակուլտետի պատմությունը սերտորեն կապված է համալսարանի պատմության հետ, որը 1923 թվականին հիմնադրվել է որպես Կատարողական արվեստի ինստիտուտ՝ Ակակի Պաղավայի կողմից 1922 թվականին հիմնադրված ստուդիայի կողմից։ Ստուդիայի անդամները ընդունվել են ինստիտուտի երկրորդ կուրս։ 1924 թվականին ինստիտուտի առաջին շրջանավարտների թվում էին Ա. Խորավան, Վ. Գոձիաշվիլին, Տ. Ցուլուկիձեն, Ս. Տակաիշվիլին և Մ. Մրևլիշվիլին։ Դասախոսներն էին՝ Ակակի Պաղավան, Կոտե Մարջանիշվիլին, Միխեիլ Կորելին, Սանդրո Ախմետելին և Նիկո Շիուկաշվիլին։ Ինստիտուտի գեղարվեստական ​​ղեկավարը Կոտե Մարջանիշվիլին էր։ Ֆակուլտետների փոխարեն գործում էին դրամայի և օպերայի ստուդիաներ, ինչպես նաև օպերային երգչախմբի, պլաստիկայի և ռիթմիկ մարմնամարզության դպրոցներ։ Դասախոսություններ էին կարդում Ի. Ջավախիշվիլին, Դ. Ուզնաձեն, Գ. Չուբինաշվիլին, Ա. Շանիձեն և ուրիշներ։ 1926 թվականին ինստիտուտը դադարեց գործել։ 1927-39 թվականներին գործում էր միայն Ռուսթավելիի անվան թատերական ստուդիան։

1939 թվականի սեպտեմբերին Ռուսթավելիի և Մարջանիշվիլիի թատրոնների ստուդիաները միավորվեցին Film Fabric ստուդիայի հետ, և վերականգնվեց թատերական ինստիտուտը։ Այս ստուդիաների անդամներն ընդունվեցին ստուդիայի երկրորդ, երրորդ և չորրորդ կուրսեր։ 1940 թվականին Թատերական ինստիտուտում ստեղծվեց դրամատիկական ռեժիսուրայի ֆակուլտետ։ Տարիների ընթացքում դերասանական վարպետության և դրամայի դասընթացի բաժինը ղեկավարում էր Ակակի Խորավան։ 1956 թվականին ինստիտուտը կրկին ընդլայնվեց, դրամատիկական ֆակուլտետին ավելացավ նաև երաժշտության բաժինը։ 1970 թվականին դրամատիկական ֆակուլտետին միացավ տիկնիկային թատրոնի դերասանների մասնագիտացումը։ Հիմնադիրներն էին Շոթա Ցուցկիրիձեն և Գիվի Սարչիմելիձեն։ 1969 թվականից ի վեր Պանտոմիմայի թատրոնի դերասանի մասնագիտությունը դարձավ դրամատիկական ֆակուլտետի մաս, 1978 թվականին՝ Պանտոմիմայի թատրոնի դերասանի մասնագիտացումը, որը հիմնադրվեց Ամիրան Շալիկաշվիլիի ղեկավարությամբ։ Տարիների ընթացքում դերասանական վարպետության և բեմական ռեժիսուրայի բաժինը ղեկավարեցին Դ. Ալեքսիձեն և Կ. Պատարիձեն։ 1973 թվականից դրամայի ամբիոնը բաժանվեց, դերասանական բաժնի վարիչ դարձավ Դմիտրի Ալեքսիձեն, իսկ բեմական ռեժիսուրայի բաժնի վարիչ՝ Միխեիլ Թումանիշվիլին։ 1997 թվականից ամբիոնը ղեկավարեց Գ. Ջորդանիան։ Դերասանական արվեստի ամբիոնը տարբեր ժամանակներում ղեկավարել են Լ. Միրցխուլավան, Շ. Գացերելիան, բեմական խոսքի ամբիոնը՝ Մալիկո Մրևլիշվիլին և Բաբուլիա Նիկոլաիշվիլին, բեմական շարժման ամբիոնի վարիչներն էին Կոնստանտին (Կոցո) Բադրիձեն և Յուրի Զարեցկին։

Դրամատիկական ֆակուլտետում աշխատել են՝ Ակակի Վասաձեն, Գեորգի Տովստոնոգովը, Դիմիտրի Ալեքսիձեն, Ա. Միքելաձեն, Կ. Պատարիձեն, Վ. Կուշիտաշվիլին, Միխեիլ Թումանիշվիլին, Ա. Դվալիշվիլին և ուրիշներ։ Ռեժիսորների ավագ սերունդը ձևավորել է կրթության հիմնական մեթոդաբանական սկզբունքները, որոնք, ըստ էության, հիմնված են Կոնստանտին Ստանիսլավսկու համակարգի վրա՝ որպես դերասանների պատրաստման հիմք։ Գ. Տովստոնոգովի աշակերտ Մ. Թումանիշվիլին մշակել է պատրաստման մեթոդաբանություն, իրականացրել համարձակ փորձեր, որոնք հետագայում հեշտացրել են շրջանավարտների աշխատանքը, ինչը նպաստել է նոր թատերական խմբերին հարմարվելուն։ Այսպես է ստեղծվել հայտնի կինոդերասանների թատրոնը։ Հետագա տարիներին ֆակուլտետում աշխատել են՝ Շալվա Գացերելիան, Գայոզ Ջիրդանիան, Մեդեա Կուչուխիձեն, Ակվսենտի Գամսախուրդիան, Անզոր Կուտատելաձեն, Լևան Միրցխուլավան, Նանա Դեմետրաշվիլին, Կոնստանտինե Սուրմավան, Թեմուր Աբաշիձեն, բեմական խոսքի բաժնի վարիչ Լեյլա Կապանաձեն, բեմական շարժման բաժնի վարիչ Նատելա Իոնատամիշվիլին, գեղարվեստական ​​ընթերցանության վարպետներ Զինաիդա Կվերենչխիլաձեն և Գուրամ Սագարաձեն և ուրիշներ։

Կինոյի և հեռուստատեսության ֆակուլտետը հիմնադրվել է 1972 թվականին։ ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիայի պետական ​​կոմիտեի դիմադրությանը չնայած, վրացի ականավոր կինոգործիչների՝ Ռեզո Չխեիձեի, Թենգիզ Աբուլաձեի, Լանա Ղողոբերիձեի, Էլդար Շենգելայայի, Օթար Իոսելիանիի ջանքերը հաջողությամբ պսակվեցին, և Թատերական ինստիտուտում ստեղծվեց կինոռեժիսուրայի ֆակուլտետը։ Կինոռեժիսորների առաջին երկու խմբերը ղեկավարեցին Թենգիզ Աբուլաձեն, Իրակլի Կվիրիկաձեն, Լանա Գոգոբերիձեն և Օմար Գվասալիան։ Ուսանողների առաջին շրջանավարտը ներառել է Թեմուր Բաբլուանին, Նանա Ջորջաձեն, Նանա Ջանելիձեն, Գուրամ Պետրիաշվիլին, Գոդերձի Չոխելին։ 1982 թվականին Չոխելիի «Զատիկ» ֆիլմը Օբերհաուզենի կարճամետրաժ ֆիլմերի միջազգային փառատոնում արժանացել է Գրան պրի։

Նշանավոր պրոֆեսորներից են Էլդար Շենգելայան, Գիորգի Շենգելայը Օթար Իոսելիանի, Ռեզո Էսաձե, Սոսո Չխաիձե, Գելա Կանդելակի։ Համալսարանի նախկին ուսանողներ՝ հայտնի ռեժիսորներ՝ Դիտո Ցինցաձե, Տատո Կոտետիշվիլի, Ալեկո Ցաբաձե, Լևան Տուտբերիձե, Դավիթ Ջանելիձե, Դավիթ Սիխարուլիձե, Դավիթ Տակաիշվիլի, Լադո Սուլակվելիձե։

Հումանիտար գիտությունների, հասարակական գիտությունների, բիզնեսի և կառավարման ֆակուլտետը համալսարանի ամենամեծ ֆակուլտետն է՝ ինչպես որոշ կրթական ծրագրերի, այնպես էլ ուսանողների թվի առումով։ Այստեղ առաջնահերթություն է տրվում արվեստի պատմության և տեսության ուսումնասիրությանը, ներառյալ թատրոնը, կինոն, կերպարվեստը և ճարտարապետությունը։ Միևնույն ժամանակ, ֆակուլտետը հատուկ ուշադրություն է դարձնում այն ​​մասնագիտությունների զարգացմանը, որոնք չեն պատկանում հումանիտար ոլորտին, բայց ուղղակիորեն կապված են արվեստի և մշակույթի հետ։ Դրանց թվում են լրագրությունը՝ մշակույթի վրա կենտրոնանալով, ինչպես նաև մշակութային տուրիզմը և արվեստի կառավարումը։ Իր մասնագիտացումներից բացի, ֆակուլտետը ապահովում է համապարփակ կրթություն համալսարանի բոլոր դասավանդման առարկաների համար, որոնք անհրաժեշտ են արվեստի ոլորտներում լայնածավալ կրթության համար։

Վրացական ժողովրդական երաժշտության և պարարվեստի ֆակուլտետը արվեստի բաժնի նորագույն համալրումն է։ 2007 թվականին համալսարանի դրամայի ֆակուլտետին ավելացվել են վրացական ավանդական արվեստի և պոկլորիսայի բաժինը, վրացական ժողովրդական և ծիսական պարերի խումբը, դիրիժորեբիսան և պարուսույցները։ Ավելացվել են վրացական մասնագիտացումներ։ Նվագախմբի ղեկավարը վրացական դաստիարակության հիմքը դրեց Անզոր Էրկոմաշվիլիի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի համալսարաններ