Զղջում

**Զղջում,** ցավալի զգացողություն, որը զգում է անհատը, որը զղջում է անցյալում կատարած արարքների համար, որոնք նրանք համարում են ամոթալի, վիրավորական կամ սխալ: Զղջումը սերտորեն կապված է մեղքի զգացման և ինքն իրեն ուղղված վիրավորանքի հետ: Երբ մարդը զղջում է նախկին արարքի կամ անգործության համար, դա կարող է լինել զղջման պատճառով կամ ի պատասխան տարբեր այլ հետևանքների, այդ թվում՝ պատժվելու արարքի կամ անգործության համար: Մարդիկ կարող են զղջում արտահայտել ներողություն խնդրելու, իրենց հասցրած վնասը վերականգնելու կամ ինքնակամ պատիժների միջոցով:
[աջից|մինի|300x300փքս|«Օրեստեսի Զղջումը» (1862) [Ուիլյամ-Ադոլֆ Բուգրո|Ուիլյամ-Ադոլֆ Բուգերոյի կողմից]]
Իրավական համատեքստում հանցագործի ընկալվող զղջումը գնահատվում է արևմտյան արդարադատության համակարգերի կողմից դատավարությունների, դատավճիռների, պայմանական վաղաժամկետ ազատման լսումների և վերականգնողական արդարադատության ժամանակ: Այնուամենայնիվ, կան իրավախախտի զղջման աստիճանը գնահատելու իմացաբանական խնդիրներ:

Անձը, ով ի վիճակի չէ զղջալու, հաճախ ախտորոշվում է  հակասոցիալական անձնային խանգարումով, ինչպես բնութագրվում է DSM IV-TR-ում: Ընդհանրապես, մարդու մոտ պետք է,  որ չկարողանա վախ զգալ, ինչպես նաև զղջում, որպեսզի զարգացնեն անձի խանգարման հատկություններ: Իրավաբանական և բիզնես մասնագիտությունները, ինչպիսիք են ապահովագրությունը, կատարել են հետազոտություն ներողություն խնդրելու միջոցով զղջման դրսևորման վերաբերյալ՝ հիմնականում հնարավոր դատական ​​վիճաբանությունների և ֆինանսական հետևանքների պատճառով:

## Ներողություն խնդրելու վերաբերյալ ուսումնասիրություններ
Ներողություն խնդրելու վերաբերյալ ուսումնասիրությունները ներառում են Գարի Չեփմանի և Ջենիֆեր Թոմասի «ներողություն խնդրելու հինգ լեզուները» և Ահարոն Լազարի «ներողություն խնդրելու մասին»։ Այս ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ապաշխարություն արտահայտող արդյունավետ ներողությունը սովորաբար ներառում է՝

* հանցագործության մանրամասն զեկույց
* պատճառված վնասի ճանաչում
* գործողության կամ անգործության պատասխանատվության և մասնակցության ընդունում
* բացատրություն, որը ճանաչում է մարդու դերը

Բացի այդ, ներողություն խնդրելը սովորաբար ներառում է ափսոսանքի, խոնարհության կամ զղջման արտահայտություն․ ներման խնդրանք; և փոփոխության նկատմամբ վստահելի հանձնառության արտահայտություն կամ խոստում, որ դա այլևս չի կրկնվի: Ներողություն խնդրելը կարող է նաև ներառել փոխհատուցման կամ խորհրդանշական ժեստ, որը համապատասխանում է պատճառված վնասին: Ջոն Քլիֆելդը դա ամփոփել է «չորս Rs»-ի մեջ, որը սովորաբար լիովին արդյունավետ ներողություն է պահանջում՝ զղջում, պատասխանատվություն, լուծում և հատուցում: Երբ ներողություն խնդրելը հետաձգվում է, օրինակ, եթե ընկերոջը վիրավորել են, իսկ վիրավորող կողմը ներողություն չի խնդրում, վիրավորանքի ընկալումը կարող է բարդանալ ժամանակի ընթացքում:Դա կոչվում է խղճի խայթ:

## Խղճի խայթ
«Խղճի խայթ», որը մեր ժամանակներում սովորաբար նշանակում է համեմատաբար թեթև խիղճ  նախկինում նշանակում էր ապաշխարության ակտիվ արտահայտություն,սովորաբար պահանջում էր, որ ապաշխարող մարդիկ ֆիզիկապես մոտենան այն մարդուն, ում ցանկանում են ափսոսանք հայտնել։ Միջնադարյան ոճով զղջումը կարող է խթան հանդիսանալ խոստովանության կամ ապաշխարության հաղորդության ընդունման համար:

## Աղավաղված արտահայտություններ
Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Լին Տեն Բրինկեի ղեկավարած ուսումնասիրությունը ուսումնասիրել է մասնակիցների իրական և կեղծ հույզերը ՝ վարքային և դեմքի արտահայտությունները բացահայտելու համար: Բրինկեն և այլ հետազոտողներ հայտնաբերել են դեմքի արտահայտությունների զգալի տարբերություն իրական և կեղծ զղջման մեջ: Կեղծված զղջման հույզերով նրանք պարզեցին, որ մասնակիցները զգում էին զգացմունքների ավելի մեծ սպեկտր, որոնք մոտ էին իսկական զգացմունքներին, մինչդեռ զղջման կեղծ նկարագրությունները կապված էին դրական հույզերի հետ, ինչպիսիք են երջանկությունն ու զարմանքը:։ Զղջման խաբուսիկ նկարագրություն ցուցադրող մասնակիցների կողմից զգացած դրական հույզերը, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված են թերի խաբեության պատճառով իրական զգացմունքների արտահոսքով: Բրինկեն և այլ հետազոտողներ պարզել են, որ մասնակիցները զարմացած էին թվում, քանի որ նրանք կարող էին միայն հոնքերը բարձրացնել, երբ փորձում էին տխրություն պատկերել, ինչը այնուհետև մասնակիցներին ստիպեց ամաչել, իսկական երջանկություն զգալ և թույլ տալ նրանց ժպտալ: Ի տարբերություն ապակողմնորոշիչ և կեղծ հաղորդագրությունների, իսկական հաղորդագրություններն արտահայտվել են ավելի քիչ հույզերով: Մասնակիցները, ովքեր ցույց են տվել կեղծ հույզեր, գերփոխհատուցել են իրենց հուզական ցուցանիշները: Դեմքի ստորին մասում արտահայտվող զղջման իրական բացասական զգացմունքները անմիջապես թաքնված էին չեզոք արտահայտությամբ: Բրինկեն արձանագրել է մասնակիցների փոքր թվով ժեստեր և բանավոր ազդանշաններ, որոնք ապակողմնորոշիչ են. փոխարենը, նա արձանագրել է մեծ թվով խոսքի տատանումներ, որոնք ցույց են տալիս խաբուսիկ և կեղծված ապաշխարության հայտարարություններ: Կեղծ և կեղծ զղջման վերաբերյալ ժամանակակից տվյալները գործնական կիրառություն ունեն դատավորների, երդվյալ ատենակալների, պայմանական վաղաժամկետ ազատման աշխատակիցների և հոգեբանների կողմից հանցագործների դատավճիռների ժամանակ զղջման դրսևորումների ճշմարտացիությունը գնահատելու համար:

## Հոգեբանություն
Հոգեբանները առավել հայտնի են սոցիալական և բարոյական նորմերի բացահայտ անտեսմամբ: Հոգեբաններն ունեն դիսֆունկցիոնալ անձնական հարաբերություններ, որոնք բնութագրվում են բռնությամբ, շահագործմամբ և սիրախաղով: Otգացմունքային առումով նրանք ի վիճակի չեն մեղքի կամ կարեկցանքի զգացում ունենալ, աննորմալ են արձագանքում վախին և ցավին, իսկ այլ հույզերը աննշան են ՝ համեմատած բնակչության նորմերի հետ:[1] հոգեբանները հրաժարվում են ընդունել սոցիալական և բարոյական նորմերը, քանի որ նրանց վրա չեն ազդում այնպիսի հույզեր, ինչպիսիք են մեղքը, զղջումը կամ վրեժխնդրության վախը, որոնք ազդում են այլ մարդկանց վրա

Հոգեբաններն ունեն դիսֆունկցիոնալ անձնական հարաբերություններ, որոնք բնութագրվում են բռնությամբ, շահագործմամբ և սիրախաղով: Զգացմունքային առումով նրանք ի վիճակի չեն մեղքի կամ կարեկցանքի զգացում ունենալ, աննորմալ են արձագանքում վախին և ցավին, իսկ մյուս հույզերը մակերեսային են ՝ համեմատած բնակչության շրջանում ընդունված նորմերի հետ: Հոգեբանները հրաժարվում են ընդունել սոցիալական և բարոյական նորմերը, քանի որ նրանց վրա չեն ազդում այնպիսի հույզեր, ինչպիսիք են մեղքը, զղջումը կամ վրեժխնդրության վախը, որոնք ազդում են այլ մարդկանց վրա։

Մարդկային հասարակությունը հակված է գնահատել զղջումը. ընդհակառակը, այն մարդը, ով զղջում չի ցուցաբերում, հաճախ ընկալվում է բացասական լույսի ներքո: Տարածված համոզմունքն այն է, որ զղջումը ճիշտ արձագանք է չարագործությանը: Խղճի խայթ կարող է առաջանալ ինչպես վավեր, այնպես էլ մտացածին ափսոսանքի համար այն հանցանքի համար, որը հանգեցրել է գրավման կամ վնասի: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դատավարության ընթացքում հանցագործների դեմքի արտահայտությունն ազդում է ժյուրիի վերաբերմունքի և, իր հերթին, դատավճռի կայացման վրա: Թեև զղջումը կարող է ներկայացնել մեղքի զգացում, որը կարող է ազդել ժյուրիի որոշման վրա, զղջման բացակայությունն էլ ավելի է ազդում ժյուրիի վրա, քանի որ դա հոգեբանության հատկանիշներից մեկն է:

Մարդկային հասարակությունը հակված է գնահատել զղջումը։ Ընդհակառակը, այն մարդը, ով զղջում չի ցուցաբերում, հաճախ ընկալվում է բացասական լույսի ներքո: Տարածված համոզմունքն այն է, որ զղջումը ճիշտ արձագանք է չարագործությանը: Խղճի խայթ կարող է առաջանալ ինչպես վավեր, այնպես էլ մտացածին ափսոսանքի համար այն հանցանքի համար, որը հանգեցրել է գրավման կամ վնասի: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դատավարության ընթացքում հանցագործների դեմքի արտահայտությունն ազդում է ժյուրիի վերաբերմունքի և, իր հերթին, դատավճռի կայացման վրա: Թեև զղջումը կարող է ներկայացնել մեղքի զգացում, որը կարող է ազդել ժյուրիի որոշման վրա, զղջման բացակայությունն էլ ավելի է ազդում ժյուրիի վրա, քանի որ դա հոգեբանության հատկանիշներից մեկն է:

Հոգեբանությունը հատկությունների ամբողջություն է, որոնք բացակայում են անհատի անհատականության մեջ, ինչպիսիք են կարեկցանքի և զղջման բացակայությունը: Հոգեբանական հատկությունների իմացությունը ցույց է տվել, որ ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես են ժյուրին ընկալում չափահաս և անչափահաս հանցագործներին: Հոգեբանության գնահատականները ներկայացվում են իրավական համակարգում հարցերի համեմատաբար լայն շրջանակ լուծելու համար, ուստի հետազոտողները սկսել են ուսումնասիրել հոգեբանության ապացույցների ազդեցությունը: Տեխասի A&M համալսարանի հոգեբանության պրոֆեսոր Ջոն Էդենսի ուսումնասիրություններում կատարված մոդելավորման արդյունքները ցույց են տալիս, որ մեծահասակների և անչափահաս հանցագործներին հոգեբանական հատկություններ վերագրելը կարող է նկատելի բացասական ազդեցություն ունենալ այն բանի վրա, թե ինչպես են այդ մարդիկ ընկալվում ուրիշների կողմից: Անխղճությունը, հոգեբանության հիմնական առանձնահատկությունը, պարզվում է, ժյուրիի վերաբերմունքի ուժեղ կանխատեսող է: Ջոն Էդենսի կողմից կատարված ուսումնասիրության մեջ հանցագործների խումբը դասակարգվել է կամ որպես «աննորմալ» կամ «անկարգություններ չունեցող»: Նրանք, ովքեր կոչվում էին «հասարակական կարգը խախտողներ», մահվան դատավճիռներ էին ստանում երդվյալ ատենակալներից: Ուսումնասիրության ընթացքում այնպիսի հատկություններ, ինչպիսիք են անխղճությունը, անողոքությունը և մակերեսային հմայքը, հանցագործների համար բացասական հետևանքների ուժեղ ազդարարողներ էին: Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ անողոքությունն ամենամեծ ազդեցությունն ունի ժյուրիի կարծիքի վրա« հասարակական կարգը» խախտողների վերաբերյալ, և դա բացատրում է մահվան դատավճռին աջակցելը։  Այս ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ առանց հոգեկան առողջության վկայությունը հաշվի առնելու, ամբաստանյալի անհատականության գծերի ընկալումը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ մահապատժի դատավճիռ կայացնելու համար։

Հոգեբանների վրա կատարված մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ որոշակի հանգամանքներում նրանք կարող են գիտակցաբար կարեկցել ուրիշների հետ, և որ նրանց կարեկցական արձագանքը սկսվում է այնպես, ինչպես վերահսկիչները: Հոգեկան հանցագործների ուղեղը սկանավորել են այն տեսագրությունները դիտելիս, որոնցում անձը վնաս է հասցնում մեկ այլ անձի: Հոգեբանների էմպատիկ արձագանքը դրսևորվեց այնպես, ինչպես վերահսկողների մոտ, երբ նրանց հանձնարարվեց կարեկցել տուժած անհատին, և ցավի համար պատասխանատու ուղեղի տարածքը ակտիվացավ, երբ հոգեբաններին խնդրեցին պատկերացնել, թե ինչ է զգում տուժած անհատը: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հոգեբանները կարող են ներառել կարեկցանք ըստ ցանկության, ինչը թույլ է տալիս նրանց լինել և անխոհեմ, և հմայիչ: Ուսումնասիրությունը կատարած թիմն ասում է, որ իրենք չգիտեն, թե ինչպես կարելի է այս գիտակցված կարեկցանքը վերածել ինքնաբուխ, որը բնորոշ է մարդկանց մեծամասնությանը, չնայած նրանք ենթադրում են, որ հոգեբանները կարող են վերականգնվել՝ օգնելով նրանց ակտիվացնել իրենց «կարեկցանքի անջատիչը»: Մյուսները ենթադրում էին, որ անհասկանալի է մնում, թե արդյոք հոգեբանների կարեկցանքի փորձը նույնն է, ինչ վերահսկողները, ինչպես նաև կասկածի տակ են դնում թերապևտիկ միջամտությունների մշակման հնարավորությունը, որոնք կարեկցանքի արձագանքներն ավելի ավտոմատ կդարձնեն։

Տեսության խնդիրներից մեկը, որ կարեկցանքը միացնելու և անջատելու ունակությունը հոգեբանություն է, այն է, որ նման տեսությունը դասակարգում է սոցիալապես պատժված բռնությունն ու պատիժը որպես հոգեբանություն, քանի որ դրանք ենթադրում են կարեկցանքի կասեցում որոշակի մարդկանց և (կամ) խմբերի նկատմամբ: Այս տեսությունը ենթադրում է, որ կարեկցանքը կարող է ազդել նաև այն բանի վրա, թե ինչպես են մարդիկ զգում և զգում իրենց զգացմունքները: Այս համատեքստում քննադատության է ենթարկվում հոգեբանության թեստերը ստանդարտացնելով պատժի տարբեր նորմեր ունեցող մշակույթների համար, քանի որ այն հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ մարդիկ կարող են դասակարգվել որպես առանձին մշակույթներ, մինչդեռ մշակութային ազդեցությունները իրականում խառնվում են և յուրաքանչյուր անհատ բախվում է ազդեցությունների խճանկարին: Հոգեբանությունը կարող է լինել հոգեբուժության ստանդարտացման արդյունք մշակույթների միջև երևակայական կտրուկ սահմաններով, ի տարբերություն ուղեղի իրական տարբերությունների:

Պրոֆեսոր Ջին Դեսետիի կողմից անազատության մեջ գտնվող հոգեբանների մեծ նմուշներով կատարված աշխատանքը թույլ է տալիս ավելի շատ տեղեկություններ ստանալ: Մի ուսումնասիրության ընթացքում հոգեբանները սկանավորվել են տեսանյութեր դիտելիս, որտեղ մարդիկ դիտավորյալ վիրավորվել են: Նրանք նաև փորձարկվել են ՝ տեսնելու, թե ինչպես են նրանք արձագանքում դեմքի ցավի արտահայտությամբ կարճ տեսանյութեր դիտելուն: Բարձր աստիճանի հոգեբուժություն ունեցող խմբի մասնակիցները զգալիորեն ավելի քիչ ակտիվացում են ցուցաբերել փորոքային նախաճակատային ծառի կեղևում, ամիգդալայում և ուղեղի պերիակեդուկտալ մոխրագույն մասում, բայց ավելի մեծ ակտիվություն striatum-ում և կղզյակային թաղանթում ' համեմատած վերահսկող մասնակիցների հետ: Երկրորդ ուսումնասիրության ընթացքում հոգեբանությամբ տառապող մարդիկ ուժեղ արձագանք են ցուցաբերել ուղեղի այն շրջաններում, որոնք զգայուն են ցավի նկատմամբ, երբ նրանք իրենց պատկերացրել են երևակայության տեսանկյունից, բայց նրանց չի հաջողվել ներգրավել նյարդային շղթաները, որոնք ակտիվացվել են վերահսկիչ խմբում մեկ այլ հեռանկարի ներկայացման ժամանակ, մասնավորապես ՝ փորոքային նախաճակատային ծառի կեղևը և ամիգդալան, ինչը կարող է նպաստել նրանց կարեկցական մտահոգության բացակայությանը:

Հետազոտողները ուսումնասիրել են, թե արդյոք բարձր հոգեվիճակ ունեցող մարդիկ ունեն ճանաչողական կարեկցանքի բավարար մակարդակ, բայց ի վիճակի չեն օգտագործել աֆեկտիվ կարեկցանք: Մարդիկ, ովքեր բարձր են գնահատում հոգեբանաբանական ցուցանիշները, ավելի քիչ հավանական է, որ աֆեկտիվ կարեկցանք ցուցաբերեն: Նկատվել է ուժեղ բացասական փոխկապակցվածություն, որը ենթադրում է, որ հոգեբանությունը և հուզական կարեկցանքի բացակայությունը սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Պարզվել է, որ նրանք, ովքեր բարձր միավորներ են հավաքել հոգեբուժության սանդղակում, դեմքի արտահայտությունից հույզերի ճանաչման պակաս չեն զգում:Հետևաբար, նման մարդիկ հեռանկարների մասին խոսելու ունակության պակաս չունեն, բայց չունեն կարեկցանք և հոգատարություն ուրիշների բարեկեցության համար։

2007 թվականի մարտին Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանում հրապարակված փորձի ժամանակ նյարդաբան Անտոնիո Ռ. Damasio-ն և նրա գործընկերները ցույց տվեցին, որ փորոքային նախաբջջային ծառի կեղեվով վնասված առարկաները կարեկցաբար բարոյական պատասխաններ գտնելու ունակություն չունեն, և որ բարոյական երկընտրանքների առջև կանգնելիս ուղեղի վնասված Այս հիվանդները սառնասրտորեն պատասխաններ են գտել «նպատակը արդարացնում է միջոցները» սկզբունքով, ինչը Դամասիոն եզրակացրեց, որ նպատակը արդարացնում է միջոցները: Բանն այն չէր, որ նրանք եկել էին անբարոյական եզրակացությունների, այլ այն, որ նրանց առջեւ բարդ հարց էր դրված ՝ տվյալ դեպքում արդյոք խոցել ահաբեկիչների կողմից գրավված ուղեւորատար ինքնաթիռը, նախքան այն խոշոր քաղաքի վրա հարվածելը, հաղորդել Է ՏԱՍՍ-ը․ «Այս հիվանդները, ըստ երևույթին, որոշումներ են կայացնում առանց այն տանջանքների, որոնք պատճառում են նորմալ աշխատող ուղեղ ունեցող մարդկանց: Ըստ Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի կլինիկական նյարդաբան Ադրիան Ռայնի, այս հետազոտության հետևանքներից մեկն այն է, որ հասարակությունը կարող է ստիպված լինել վերանայել իր վերաբերմունքը անբարոյական մարդկանց նկատմամբ. Առանց այս իրազեկման, մարդիկ, ովքեր ապավինում են բացառապես տրամաբանությանը, կարծես թե ավելի դժվար են կողմնորոշվել բարոյականության վայրի բնության մեջ: Արդյոք սա նշանակում է, որ նրանց նկատմամբ պետք է կիրառվեն պատասխանատվության այլ չափանիշներ»։

Հոգեբանական անհատականությունները ափսոսանք կամ զղջում չեն ցուցաբերում: Ենթադրվում էր, որ դա կապված է այդ հույզերը հարուցելու անկարողության հետ ՝ ի պատասխան բացասական հետևանքների: Այնուամենայնիվ, 2016-ին պարզվեց, որ հակասոցիալական անհատականության խանգարում ունեցող մարդիկ (հայտնի է նաև որպես դիսոցիալական անհատականության խանգարում) զղջում են, բայց չեն օգտագործում այդ ափսոսանքը իրենց վարքի ընտրությունը ղեկավարելու համար: Ափսոսանքի պակաս չկար, բայց խնդիր առաջացավ մտածել մի շարք հնարավոր գործողությունների մասին և գնահատել արդյունքները։

## Ներողամտություն
Ներողություն խնդրելու համար կարևոր է զղջման գիտակցումը, և որքան ուժեղ է զղջման գիտակցումը, այնքան ավելի արդյունավետ է ներողությունը: Արդյունավետ ներողությունը նվազեցնում է բացասական հետևանքները և նպաստում ներման հետ կապված ճանաչողական և վարքային փոփոխություններին: Քանի որ կարեկցանքը միջնորդ է ներողություն խնդրելու և ներելու միջև, մինչդեռ զղջումը ներողության անբաժանելի մասն է, կարելի է ակնկալել, որ կարեկցանքը կնպաստի ենթադրյալ զղջման ներմանը: Զղջումը կարող է ցույց տալ, որ մարդը հոգեբանական տառապանքներ է ունենում իր բացասական վարքի պատճառով, ինչը զոհի մոտ կարեկցանք է առաջացնում, որն այնուհետև կարող է ներողամտություն հայտնել: Ջեյմս Դեյվիսի և Գրեգ Գոլդի ուսումնասիրության արդյունքում համալսարանի 170 ուսանողներ լրացրեցին միջանձնային հարաբերությունների ներման հարցաթերթիկներ: Դևիսի և Գոլդի եզրակացությունները վկայում են այն մասին, որ երբ զոհը ներողություն է խնդրում որպես զղջում, նա հավատում է, որ բացասական պահվածքն այլևս չի կրկնվի և ավելի հակված կլինի ներել հանցագործին:

## Ընդդեմ ինքնադատաստանի
Ապաշխարությունը սերտորեն կապված է ձեր անօրինությունների համար խոնարհվելու և ապաշխարելու պատրաստակամության հետ: Ապաշխարությունն այդպիսին չէ, երբ այն դիտարկվում է ինքնադատաստանի տեսանկյունից: Ենթադրվում է, որ ինքնադատաստանը, ավելի շատ, քան զղջումը, կապված է վատ հոգեբանական վիճակի հետ: Զղջումը ներառում է մեղքի, ափսոսանքի և տխրության զգացողություններ: Ներումը չի վերացնում բոլոր բացասական զգացմունքները, բայց դա կարող է հանգեցնել դառնության և զայրույթի զգացմունքների նվազմանը, այլ ոչ թե հիասթափության, զղջման կամ տխրության: Միկի Ֆիշերի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մարդիկ, ովքեր ներում են իրենց լուրջ չարագործությունների համար, կարող են շարունակել զղջալ: Ի տարբերություն զղջման, ինքնադատաստանը արտացոլում է ավելի գլոբալ, բացասական, կոշտ դիրքորոշում իր նկատմամբ: Զղջումը կարող է արտահայտել տխրության զգացողություններ, մինչդեռ ինքնադատաստանը ենթադրում է մի տեսակ զզվանք և պատժի ցանկություն, որը բնութագրում է միջանձնային դժգոհությունները: Ֆիշերը ենթադրում է, որ ինքնաներելու համար անհրաժեշտ չէ ազատվել ափսոսանքի կամ զղջման զգացումներից: Ըստ Ֆիշերի ուսումնասիրության, ինքնաներումը, կարծես, ավելի սերտորեն կապված է ինքնադատաստանի, այլ ոչ թե զղջման հետ: Երբ փորձում եք համոզել մարդկանց ներել իրենց, կարևոր է, որ չփչացնեք պոտենցիալ հարմարվողական զղջման զգացումը, ինչպես նաև ավելի կործանարար ինքնաքննադատությունը: Մարդիկ կարող են աճել և զգալ պրոսոցիալական վարք, եթե նրանք պատասխանատվություն ստանձնեն իրենց սեփական չարագործությունների համար: Իսկական ինքնաներման համար մարդը նախ պետք է պատասխանատվություն ստանձնի իր չարագործությունների համար և չշտապի ազատվել մեղքի զգացումից:

## Գնորդի զղջումը
Գնումները կարելի է բաժանել երկու կատեգորիայի ՝ նյութական և ձեռք բերված փորձի հիման վրա:  Նյութական ապրանքները ստեղծվում են, որպեսզի գնորդը տիրապետի, մինչդեռ փորձի միջոցով ձեռք բերված ապրանքները գնորդին տալիս են կյանքի փորձ: Նյութական բարիքները գնորդին ավելի երկար հաճույք են պատճառում ՝ համեմատած փորձառական բարիքների հետ, քանի որ այս երկու գնումները հանգեցնում են նաև տարբեր տեսակի ափսոսանքների: Թեև փորձառական գնումները ափսոսանք են առաջացնում բաց թողնված հնարավորության համար, նյութական գնումները հանգեցնում են գնորդի զղջմանը, ինչը նշանակում է, որ մարդը մտածում է, թե որքանով է իր նյութական գնումը համապատասխանում այլ գնումներին, որոնք նա կարող էր կատարել, և ինչպես է այն համեմատվում այլ մարդկանց գնումների հետ: Նման համեմատությունները նվազեցնում են գոհունակությունը սկզբնական նպատակից: Նախկինում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գործողությունների համար ափսոսանքները ուժեղ են, բայց միայն կարճաժամկետ հեռանկարում, մինչդեռ անգործության համար ափսոսանքները ժամանակի ընթացքում ուժեղանում և գերակշռում են մարդկանց փորձի մեջ: Կյանքի հիմնական որոշումները, ինչպիսիք են ամուսնությունը, աշխատանքը և կրթությունը, հաճախ ափսոսանքի առարկա են դառնում: Ամենօրյա փորձը ցույց է տալիս, որ ամենօրյա որոշումները ափսոսանքի ամենատարածված պատճառներն են: Շուկայավարման տնօրենները տեղյակ են գնորդի զղջման հետևանքների մասին և դա օգտագործում են իրենց օգտին շուկայավարման ռազմավարություններ պլանավորելիս: Ափսոսանքը, որն առաջանում է նյութ ընտրելիս, այլ ոչ թե փորձի վրա հիմնված գնումներ կատարելիս, կախված է գնման հիմքում ընկած գործոնների ցավոտությունից: Ըստ Թոմաս Գիլովիչի և Էմիլի Ռոզենցվիգի հետազոտության ՝ նյութեր գնելն ավելի հավանական է, որ ցավալի լինի, մինչդեռ փորձի վրա հիմնված գնումը գնորդին ավելի շատ գոհունակություն է պատճառում նույնիսկ ժամանակի ընթացքում:

## Տես նաև
* Վիրավորանք (զգացմունք)
* Ափսոսանք
* Մեղքի հույզ
* Ապաշխարություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հույզեր