Ֆրանչեսկա Ման

**Ֆրանչեսկա Ման** (, հայտնի է նաև որպես *Rosenberg-Manheimer*, *Manheimer*, *Man*, *Mannówna*, ), լեհ-հրեա բալետի պարուհի, հայտնի է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում իր գործողությունների համար։ Նոր ժամանած բանտարկյալների հետ  Մաննը պետք է գնար գազի խցիկ։ Սակայն, Ֆրանչեսկան կարողացել է վերցնել հսկիչներից մեկի զենքը։ Մահից առաջ համակենտրոնացման ճամբարի մյուս կանանց հետ  կարողացել են սպանել և վիրավորել մի քանի նացիստների։

## Կենսագրություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Ֆրանչեսկա Մանն ապրել է Վարշավայում և զբաղվել բալետով։ Մտերիմ է եղել հայտնի երգչուհի Վերա Գրանի և դերասանուհի Ստեֆանիա Գրոջինսկայի հետ։ 1939 թվականին Բրյուսելի պարային մրցույթում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը, որին մասնակցել է բալետի 125 երիտասարդ պարող։ Լեհաստանում (թե՛ դասական, թե՛ ժամանակակից ռեպերտուար) եղել է իր ժամանակի ամենագեղեցիկ ու խոստումնալից երիտասարդ պարողներից մեկը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Ֆրանչեսկան դարձել է Վարշավայի գետտոյի բանտարկյալներից մեկը։

## Մահը Օսվենցիմում
Իրադարձությունների վերաբերյալ կա միմյանցից տարբերվող մի քանի տարբերակ։ Երկու հիմնական աղբյուրներից են ճամբարի նախկին կալանավորներ Ֆիլիպ Մյուլլերի և Եժի Տաբայի հիշողությունները, ինչպես նաև այդ ժամանակների արխիվային փաստաթղթերը։ Ըստ նրանց վկայության՝ 1943 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Օսվենցիմ  է ժամանել 1700 լեհ-հրեաներով լցված գնացքը, որոնց թվում էր նաև Ֆրանչեսկա Մանը։ Նոր ժամանողներին չեն գրանցել որպես բանտարկյալների։ Նրանց տեղեկացրել են, որ տեղափոխվելու են մեկ այլ համակենտրոնացման ճամբար, սակայն նրանք առաջին հերթին պետք է ախտահանման պրոցեդուրա անցնեն։ Նրանց տեղափոխել են գազի խցիկ ունեցող սենյակներից մեկը և հրամայել հանել հագուստը։ Որոշ վկայությունների համաձայն՝ հագուստը հանելիս Մանը սկսել է պարել, և գրավելով հսկիչների ուշադրությունը, կարողացել է վերցնել նրանցից մեկի ատրճանակը։ Ֆրանչեսկան կարողացել է երեք կրակոց արձակել՝ սպանելով սպա Յոզեֆ Շիլինգերին (Josef Schillinger) և վիրավորել Վիլհելմ Էմերիխին։ Ըստ Եժի Տաբուի՝ Մանը ոգեշնչման աղբյուր է դարձել մյուս կանանց  գործողությունների համար։ Եժին պնդում է, որ նացիստներից մեկը կորցրել է քիթը, մի քանի զինվորներ զրկվել են գլխամաշկից։ Սակայն, ըստ փաստաթղթերի, միակ զոհերն են եղել Շիլինգերն ու Էյխմանը։

Ըստ տարբերակներից մեկի` բանտարկյալ կանանց ավտոմատներով սպանել են աղմուկի վրա ներս մտած զինվորները։ Մյուսները պնդում են, որ կանանց դուրս են տարել և  մահապատժի ենթարկել, իսկ Ֆրանչեսկան ինքնասպան է եղել սպայից խլած ատրճանակով։

Կան այլ տարբերակներ, ըստ որոնց գործողությունը տեղի է ունեցել ոչ թե գազի խցիկի մոտ, այլ փողոցում, իսկ ՍՍ-ական Շիլինգերն ու Էյխմանը հարբած են եղել։ Կան նաև ամսաթվերի աննշան անհամապատասխանություններ։ Տարիների ընթացքում Ֆրանչեսկա Մանի պատմության մասին լուրեր ու ենթադրություններ են շրջանառվել։ Թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում, անհնար էր հաստատել։ Մինչ օրս հայտնի է միայն, որ Շիլինգերը մահացել է, իսկ Էյխմանը՝ վիրավորվել, իսկ բանտարկյալ կանայք սպանվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Müller, Filip (1999) [1979]. Eyewitness Auschwitz — Three Years in the Gas Chambers. trans. Routledge & Kegan Paul Ltd. and Susanne Flatauer. Chicago: Ivan R. Dee & in association with the United States Holocaust Memorial Museum. p.&nbsp;180. ISBN 1-56663-271-4.

Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Լեհ հրեաներ
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում
Կատեգորիա:Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում մահացածներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Հրեա արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում