Սենեքերիմ Մելքոնյան

**Սենեքերիմ Արշակի Մելքոնյան** (,Հայաստան), հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր, հայոց լեզվի ոճաբանության հիմնադիր, թումանյանագետ։

## Կենսագրություն
Սենեքերիմ Մելքոնյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Շիրակի մարզի Թորոս գյուղում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Գյումրու (նախկինում՝ Լենինականի) Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով։ Այնուհետև ուսումնառությունը շարունակել է Կիևի պետական համալսարանի լեզվաբանական առարկաների դասախոսների պատրաստման դասընթացներում։

## Կոչումներ
Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
* 1955 թ․ – Բանասիրական գիտությունների թեկնածու
* 1960 թ․ – Դոցենտ
* 1991 թ․ – Պրոֆեսոր

1952 թվականից մինչ իր կյանքի ավարտը՝ 2015 թվականը, աշխատել է Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտում (այժմ՝ Շիրակի պետական համալսարան), երկար տարիներ ղեկավարել է հայոց լեզվի ամբիոնը, եղել լեզվագրական ֆակուլտետի դեկան։

## Գիտական գործունեություն

Նրա գրչին է պատկանում հայոց լեզվի ոճաբանության առաջին բուհական դասագիրքը։ Հեղինակել է 5 մենագրություն և ավելի քան 80 գիտական հոդվածներ, որոնք տպագրվել են ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում՝ հայագիտական հանդեսներում, ժողովածուներում և մամուլում։ Նրա ուսումնասիրությունները հիմնականում վերաբերում են գեղարվեստական լեզվին, թումանյանագիտությանը, հայոց լեզվի պատմությանը, բառագիտությանը, շարահյուսությանը և ոճաբանությանը։

Նրա նպատակը ոչ թե սոսկ քերականական իրողությունների բացահայտումն էր (օրինակ՝ այս մակդիրը կամ բառը գործածել է բանաստեղծը), այլ դրանց դերի ու նշանակության ուսումնասիրությունը՝ ստեղծագործության գեղարվեստական ամբողջության մեջ։ Նա կարևորում էր, որ բուհերում և դպրոցներում դասաժամեր հատկացվեն հայոց լեզվի ոճաբանությանը, որպեսզի աշակերտները կարողանան խորապես ըմբռնել լեզվական միջոցների ազդեցությունն ու գործառույթը գրական ստեղծագործություններում։

## Մանկավարժական գործունեություն

Երկար տարիներ դասավանդել է Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտում, զբաղեցրել է հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչի, ինչպես նաև լեզվագրական ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնները։ Իր մանկավարժական գործունեության ընթացքում պատրաստել է բազմաթիվ ուսանողների, որոնք հետագայում դարձել են լեզվաբաններ, գրականագետներ և մանկավարժներ։ Նա եղել է նաև Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարությանն առընթեր հայոց լեզվի ուսումնամեթոդական խորհրդի անդամ, գիտական ղեկավար և պաշտոնական ընդդիմախոս թեկնածուական ատենախոսությունների համար։

## Աշխատություններ
Ս․ Մելքոնյանը մեծապես նպաստել է թումանյանագիտության զարգացմանը։ Նրա գլխավոր աշխատանքներից են՝
* «Թումանյանի պոեզիայի լեզուն և ոճը» (1969),
* «Հովհ. Թումանյանը և արևելահայ գեղարվեստական գրականության լեզուն» (1986),
* Թումանյանի հոգու կենսագրությունը։ Քառյակաշարը որպես քնարական պոեմ,Գյումրի, Դպիր, 2004։ ISBN 9993058246, ISBN 9789993058243

## Հոդվածներ
* Բառական հոմանիշների ոճական կիրառությունը գեղարվեստական լեզվում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 4, է. 11-23
* Բառային համանունների կիրառությունը գեղարվեստական խոսքում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 12, է. 42-52
* Գեղարվեստական լեզվի բառապաշարի հարստացումը Հովհ. Շիրազի ստեղծագործություններում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 2, է. 25-36
* Հովհ. Թումանյանը և հայ գեղարվեստական գրականության լեզվի զարգացումը. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 9, է. 23-40
* Հովհաննես Թումանյանի լեզվի էվոլյուցիան 80-90-ական թվականներին. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 8, է. 26-37

## Հոդվածներ՝ տպագրված ամսագրերում և ժողովածուներում
# Հովհ. Թումանյանի լեզվագիտական հայացքները, ՀՍՍՀ Տեղեկագիր, 1959, թ.6
# Հովհ. Թումանյանի ստեղծագործական լաբորատորիայից, Սովետական գրականություն, 1960, թ.2
# «Լոռեցի Սաքոն» պոեմի ստեղծագործական պատմության մի քանի հարցեր, Սովետական գրականություն, 1975, թ.5
# Հովհ. Թումանյանը և հայ գեղարվեստական գրականության լեզվի զարգացումը, ՀՍՍՀ ԳԱ Լրաբեր, 1977, թ.9
# Հովհ. Թումանյանի լեզվի էվոլյուցիան 80-90-ական թվականներին, ՀՍՍՀ ԳԱ Լրաբեր, 1979, թ.8
# Թումանյանը Չարենցի գնահատմամբ, Չարենցյան ընթերցումներ, 1997, Գյումրի
# Նարեկացիական ճառագումներ թումանյանական աշխարհում, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն, 2011, թ.14
# «Թմկաբերդի առումը» պոեմի հրատարակումը հետաձգելու և հարակից հարցերի մասին, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն, 2014, թ.17

## Հոդվածներ և գրախոսականներ (տպագրված լրագրերում)
# Հ. Թումանյանի մի նորահայտ ձեռագիր, «Բանվոր», 1962, ապրիլի 10
# Հ. Թումանյան և Սայաթ-Նովա, «Բանվոր», 1963, մայիսի 23
# Հ. Թումանյանի մի նորահայտ ձեռագիր, «Բանվոր», 1962, ապրիլի 10

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1984 – ՀՍՍՀ Բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ
* Պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան», «Բարեխիղճ աշխատանքի համար» մեդալներով
* 2009 – ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության բարձրագույն պարգև՝ «Ոսկե մեդալ»

## Անձնական կյանք
Բացի գիտական գործունեությունից, Սենեքերիմ Մելքոնյանը մեծապես հետաքրքրված էր հայ գրականության պատմությամբ, դասական և ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններով։ Նա իր ողջ կյանքը նվիրել է լեզվաբանությանը, ուսուցչությանը և թումանյանագիտությանը։

## Արտաքին հղումներ
*Արժեքավոր աշխատություն
*Սենեքերիմ Մելքոնյան/տեսանյութ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Թորոսգյուղ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ