Խմբակցություն

**Խմբակցություն, խորհրդարանական խումբ կամ միավորում,** տարբեր կուսակցությունների կամ քաղաքական գաղափարախոսություն ունեցող անկախ քաղաքական գործիչներից կազմված խումբ։ Որոշ խորհրդարանական կառավարման համակարգեր թույլ են տալիս փոքր կուսակցություններին, որոնք բավականաչափ մեծ չեն իրենց անվամբ խորհրդարանական խումբ ստեղծելու համար, միանալ այլ կուսակցությունների կամ անկախ քաղաքական գործիչների, որպեսզի հնարավորություն ստանան օգտվել այն իրավունքներից և արտոնություններից, որոնք տրամադրվում են միայն պաշտոնական խմբակցություններին։

Նախընտրական դաշինքը, որում կուսակցությունները միավորվում են միայն ընտրություններին մասնակցելու համար, նման է խորհրդարանական խմբակցությանը։ Ի տարբերություն դրա, խմբակցությունը ենթախումբ է կուսակցության ներսում, իսկ կոալիցիան ձևավորվում է միայն ընտրություններից հետո։

Խորհրդարանական խմբերը կարող են ընտրել խմբակցության ղեկավար, որոնք կարևոր քաղաքական դերակատարներ են համարվում։

## Միջազգային տերմինաբանութուն
Խորհրդարանական խմբակցությունները համապատասխանում են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի և Կանադայի Խորհրդարանի կոկուսներին ()։ Խմբակցությունը երբեմն կոչվում է կուսակցության խորհրդարանական թև, որը տարբերվում է դրա կենտրոնական մարմնից։

Տարբեր երկրներում օգտագործվում են համարժեք տերմիններ, այդ թվում՝ Արգենտինայում, Ավստրալիայում, Ավստրիայում, Բելգիայում, Բրազիլիայում, Պորտուգալիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Ֆինլանդիայում, Նիդերլանդներում, Լեհաստանում, Շվեյցարիայում, Ռումինիայում, Ռուսաստանում, Իսպանիայում և Ուկրաինայում:

Խորհրդարանական խմբերը համապատասխանում են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի և Կանադայի Խորհրդարանի **«կոկուսներին»** (caucuses)։ Խորհրդարանական խումբը երբեմն կոչվում է կուսակցության խորհրդարանական թև, որը տարբերվում է դրա կազմակերպական թևից։

Տարբեր երկրներում օգտագործվում են համարժեք տերմիններ, այդ թվում՝ Արգենտինա (bloque և interbloque), Ավստրալիա (party room), Ավստրիա (Klub), Բելգիա (fractie/fraction/Fraktion), Բրազիլիա և Պորտուգալիա (grupo parlamentar կամ ոչ պաշտոնապես bancadas), Գերմանիա (Fraktion), Իտալիա (gruppo), Ֆինլանդիա (eduskuntaryhmä/riksdagsgrupp), Նիդերլանդներ (fractie), Լեհաստան (klub), Շվեյցարիա (fraction/Fraktion/frazione), Ռումինիա (grup parlamentar), Ռուսաստան (фракция/fraktsiya), Իսպանիա (grupo parlamentario) և Ուկրաինա (фракція/fraktsiya):

Որոշ երկրներում գոյություն ունի հատուկ կատեգորիա այն խմբավորումների համար, որոնք չեն բավարարում խմբի չափանիշներին՝ Գերմանիա (Parlamentarische Gruppe), Իտալիա (componente) և Լեհաստան (koło):

## Հարաբերությունները կուսակցության հետ
Սովորաբար խորհրդարանական խմբակցությունները որոշակի անկախություն ունեն իրենց կուսակցական կենտրոնական մարմնից։ Ընդունված է համարել, որ անպատշաճ է, երբ ընտրված պատգամավորները ցուցումներ են ստանում չընտրված կուսակցական պաշտոնյաներից կամ կուսակցության անդամներին ներկայացնող ընտրազանգվածի փոքր ենթախմբից։

Ամեն դեպքում, կառավարման հրամանները, օրենսդիր մարմնի մյուս անդամների հետ համագործակցելու անհրաժեշտությունը և ընտրազանգվածի աջակցությունը պահպանելու ցանկությունը հաճախ խոչընդոտում են ավելի լայն կուսակցություններին։

Խմբակցության և կուսակցության միջև ճշգրիտ հարաբերությունները տարբերվում են ըստ երկրների և կուսակցությունների։ Օրինակ, որոշ կուսակցություններում խորհրդարանական և բուն կուսակցական ղեկավարի պաշտոնը զբաղեցնում է նույն անձը, մինչդեռ մյուս կուսակցությունները խիստ տարբերակում են այդ երկու պաշտոնները։ Այնուամենայնիվ, գրեթե բոլոր դեպքերում, խորհրդարանական խմբակցության ղեկավարը հանդիսանում է կուսակցության հանրային դեմքը և զգալի ազդեցություն ունի կենտրոնական մարմնի վրա, անկախ նրանից՝ այնտեղ որևէ պաշտոն զբաղեցնում է, թե ոչ։

## Առաջնորդություն
Խորհրդարանական խմբակցությունը սովորաբար ղեկավարվում է խմբակցության ղեկավարի կամ նախագահի կողմից, թեև որոշներն ունեն երկու կամ ավելի ղեկավարներ։

Եթե խմբակցությունը ներկայացված է օրենսդիր մարմնում, ապա ղեկավարը գրեթե միշտ ընտրվում է գործող անդամներից։ Եթե ղեկավարը դեռ տեղ չունի օրենսդիր մարմնում, խմբի գործող անդամից կարող է ակնկալվել հրաժարական տալ՝ նրա համար տեղ ազատելու նպատակով։ Եթե կուսակցությունը տվյալ պահին ներկայացված չէ օրենսդիր մարմնում, ապա ղեկավարը հաճախ կառաջադրվի համապետական ընտրություններում որպես կուսակցության թեկնածու։

Որոշ կուսակցություններում ղեկավարը ընտրվում է բացառապես խմբակցության անդամների կողմից, իսկ մյուսներում կուսակցության բոլոր անդամները մասնակցում են ընտրություններին։

## Օրինակներ
### Հայաստան
Հայաստանում կուսակցությունները խորհրդարանական խմբակցություններ են ձևավորում՝ խորհրդարանում ընտրական շեմը հաղթահարելուց հետո։ 2021 թվականի ՀՀ խորհրդարանական ընտրություններից հետո ձևավորվեց երեք խորհրդարանական խմբակցություն։ Խորհրդարանում մանդատներ ստանալու համար կուսակցությունը պետք է հաղթահարի 5-7% ընտրական շեմը։

### Չեխիա
Չեխիայում խորհրդարանական խմբակցությունների համար սահմանված առավել բարձր ընտրական շեմերը նվազեցնում են նախընտրական դաշինքներ ձևավորելու մոտիվացիան։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ բարձր շեմը փոքր կուսակցությունների և դաշինքների համար դժվարացնում է մանդատներ ստանալը օրենսդիր մարմնում, ինչն էլ իր հերթին նվազեցնում է նախընտրական դաշինք կազմելու ցանկությունը։

### Եվրոպական Միություն
Եվրոպական խորհրդարանի քաղաքական ուժերը պետք է բաղկացած լինեն առնվազն 25 պատգամավորից, որոնք ներկայացնում են ԵՄ տարբեր անդամ-պետություններ։ Կուսակցական անդամակցություն չի պահանջվում։ Խորհրդարանական խմբակցությունները ստանում են ֆինանսական աջակցություն և կարող են անդամակցել հանձնաժողովներին։

### Հունգարիա
Հունգարիայի խառը ընտրական համակարգը խրախուսում է խորհրդարանական ուժերի ձևավորումը, ինչպիսին է «Միացյալ Հունգարիա» դաշինքը։

### Իտալիա
Իտալիան իր ընտրական համակարգով խրախուսում է խորհրդարանական խմբակցությունների ստեղծումը, ինչպիսիք են Աջ կենտրոնամետ կոալիցիան և Ձախ կենտրոնամետ կոալիցիան։

### Շվեյցարիա
Շվեյցարիայի Դաշնային խորհրդում խորհրդարանական խմբակցություն ձևավորելու համար պահանջվում է առնվազն հինգ անդամ։ Խմբի ամենակարևոր խնդիրը հանձնաժողովներում անդամներ պատվիրակելն է։

### Միացյալ Թագավորություն
; Պահպանողական կուսակցություն (1922 հանձնաժողովական)

### [[Լեյբորիստական կուսակցություն]]
#### Այլ խորհրդարանական խմբեր
Միացյալ Թագավորության խորհրդարանում գոյություն ունեն պատգամավորական խմբեր, որոնք կոչվում են «միջկուսակցական խորհրդարանական խմբեր» ()։ Դրանք միավորում են տարբեր խորհրդարանական խմբերի անդամների, ովքեր ցանկանում են ներգրավվել որևէ կոնկրետ թեմայի քննարկմանը։ Այս տերմինը, իմաստով, հակադիր է «խորհրդարանական խումբ» տերմինին, որը նշանակում է մի խումբ, որը բաղկացած է միայն նույն կուսակցության կամ ընտրական միաձուլման անդամներից։

## Խորհրդարանական-բարեկաման խմբեր
Խորհրդարանական-բարեկամական խմբերը հատուկ քաղաքական խմբեր են, որոնք կազմված են պատգամավորներից, ովքեր կամավոր կերպով միավորվում են՝ իրենց խորհրդարանի և մեկ այլ երկրի (կամ նույնիսկ մի ամբողջ տարածաշրջանի երկրների խմբի) խորհրդարանների միջև միջազգային հարաբերությունները խթանելու համար։

Ավելի լայն իմաստով, դրանք նպատակ ունեն խրախուսել երկրների միջև երկկողմ հարաբերությունները։

### Գործառույթներ և կարգավիճակ
Բարեկամական խմբերը կարևոր դեր են խաղում միջխորհրդարանական հարաբերությունների ամրապնդման գործում։ Օրինակ, Նոր Զելանդիայում այս խմբերի անդամները հաճախ հանդիպումներ են կազմակերպում և հյուրընկալում այցելող պատվիրակություններին, ինչպես նաև հրավիրվում են այցելելու մյուս երկրի խորհրդարան։

Թեև ակտիվությանը, բարեկամական խմբերը չեն ներկայացնում իրենց երկրի կառավարության և նույնիսկ ողջ խորհրդարանի պաշտոնական դիրքորոշումը։ Դրանք սովորաբար ինքնակառավարվող միավորումներ են։

### Աշխարհագրական տարածում
Բարեկամական խմբերն ակտիվ են բազմաթիվ երկրների խորհրդարաններում, այդ թվում՝ Հայաստանում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Գերմանիայում, Իսրայելում, Լաոսում, Նոր Զելանդիայում, Պակիստանում, Պերուում, Ռումինիայում, Սերբիայում, Սլովենիայում, Հարավային Կորեայում, Շվեյցարիայում և ԱՄՆ-ում, ի թիվս շատ այլ երկրների։

## Տես նաև
* Կոալիցիա
* Կուսակցություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Political groups of the European Parliament
* Parliamentary groups of the Parliament of Finland
* Parliamentary groups of the French parliament
* Parliamentary groups of the German parliament

Կատեգորիա:Խորհրդարան
Կատեգորիա:Խորհրդարանական ընթացակարգեր
Կատեգորիա:Կուսակցություններ
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օրենսդիր իշխանություն