Էմիլյա Պարդո Բասան

**Էմիլյա Պարդո Բասան** (իսպ՝. *Emilia Pardo Bazán* ), իսպանացի նշանավոր կին գրող, ով բազմաժանր ու բազմահատոր գրական ժառանգություն է թողել, կոմսուհի։

## Կենսագրություն
Էմիլյա Պարդո Բասանը ծնվել է գալիսիացի ազնվականի ընտանիքում, Իսպանիայի Գալիսիա երկրամասի Լա Կորունյա քաղաքում, 1851 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Հայրը, համոզմունք ունենալով, որ կանայք իրենց մտավոր ունակություններով բնավ չեն զիջում տղամարդկանց, լավ կրթություն է տվել դստերը, նրա հոգում սեր բորբոքել գիր ու գրականության նկատմամբ; Հոր հարուստ գրադարանից ընթերցած գրքերից նրա վրա մեծ տպավորություն են գործել հատկապես Աստվածաշունչը, Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ»-ը, Հոմերոսի «Իլիական»-ը, Անտոնիո դե Սոլիսի «Մեքսիկայի նվաճումը»  Իր առաջին բանաստեղծությունները Էմիլյան գրել է, երբ ընդամենը ինը տարեկան էր։ Տասնյոթ տարեկանում ամուսնացել է գալիսիացի ազնվական Խոսե Կիրոգուի հետ։ Պսակադրությունից մեկ տարի անց ընտանիքը մեկնել է Մադրիդ, այնուհետև՝ տևական ուղևորության Եվրոպայով։ Ճամփորդելու ընթացքում Էմիլյան անգլերեն ու գերմաներեն է սովորել։
1876 թվականին քսանհինգամյա Էմիլյա Պարդո Բասանը արժանացել է գրական մրցանակի՝ բենեդիկտական հոգևորական Բենիտո Խերոնիմո Ֆեյխոյի ստեղծագործության վերլուծությանը նվիրված իր էսսեի համար։ Այդ նույն տարում նա լույս աշխարհ է բերել իր արու զավակին՝ Խայմեին, ում ընծայել  է  բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։ Հետագա մի քանի տարիներին Էմիլյան իր նոր ստեղծագործությունները լույս է ընծայել պահպանողական գրական մամուլում, մասնավորապես՝ *La Ciencia cristiana* («Քրիստոնեական գիտություն») ամսագրում։
 
1879 թվականին Պարդո Բասանը հրատարակել է իր առաջին վեպը՝ «*Պասկուալ Լոպես*»-ը։ Նրա առավել հայտնի երկերն են՝ «*Ժողովրդի դուստրը*» (1893 թ.), որը գրված է ֆրանսիացի մեծ գրող Էմիլ Զոլայի զգալի ազդեցությամբ, և «*Ուլյոայի տոհմական ամրոցները*» վեպերը. երկուսում էլ հեղինակն արծարծել է հասարակական, բարոյական, կենցաղային հիմնախնդիրներ։ Ստեղծագործական վերջին շրջանում վիպասանուհին նկատելիորեն շեղվել է իրապաշտության (ռեալիզմի) սկզբունքներից և հակվել դեպի միստիկա, որի վկայությունն է 1905 թվականին հրատարակած «*Ճիվաղը*» վեպը։

Պարդո Բասանը հեղինակել է նաև գրականագիտական ու պատմագիտական աշխատություններ, որոնցից հիշատակման են արժանի հատկապես նատուրալիզմի տեսական հիմնավորմանը նվիրված «*Կենսաթրթիռ հարց*» (*La cuestión palpitante*, 1883 թ.) և տասնիններորդ դարի ռուսական արձակի ուժեղ կողմերը վեր հանող և վերլուծող «*Վեպի հեղափոխական զարգացումը Ռուսաստանում*» «*La revolución de la novela en Rusia*» (1887 թ.) աշխատությունները։

## Ստեղծագործություններ
### Էպիկական ծավալուն երկեր
300px|մինի|Պարդո Բասանի հուշարձանը իր ծննդավայրում՝ Լա Կորունյա քաղաքում
* *Pascual López: autobiografía de un estudiante de Medicina* (1879).
* *Un viaje de novios* (1881).
* *La tribuna* (1883).
* *El Cisne de Vilamorta* (1885)
* *La dama joven* (1885). Novela corta.
* *Bucólica* (1885). Novela corta
* *Los pazos de Ulloa* (1886-1887).
* *La madre naturaleza* (1887).
* *Insolación (Historia amorosa)* (1889).
* *Morriña (Historia amorosa)* (1889).
* *Una cristiana* (1890).
* *La prueba* (1890).
* *La piedra angular* (1891).
* *Doña Milagros* (1894)
* *Memorias de un solterón* (1896).
* *El tesoro de Gastón* (1897).
* *El encaje roto* (1897).
* *La rosa* (1899).
* *El saludo de las brujas* (1899).
* *El niño de Guzmán* (1900)
* *Vampiro (1901)|Vampiro* (1901).
* *Misterio* (1902)
* *Novelas ejemplares* (1904)
** *Los tres arcos de Cirilo*
** *Un drama*
** *Mujer*
* *La quimera* (1905).
* *Cada uno...* (1907). Novela corta
* *La sirena negra* (1908)
* *Belcebú* (1908). Novela corta
* *Allende la verdad* (1908). Novela corta
* *Dulce dueño* (1911).
* *La gota de sangre* (1911). Novela corta
* *La aventura de Isidro* (1916). Novela corta
* *La última fada* (1916). Novela corta
* *Clavileño* (1917). Novela corta
* *Dioses* (1919). Novela corta
* *La serpe* (1920). Novela corta
* *Instinto*. Novela corta
* *Arrastrada*. Novela corta
* *La muerte del poeta*. Novela corta
* *Selva*, novela inédita.
* *La pipa de kif*, novela inédita
* *Aficiones peligrosas* (2012), escrita a los 13 años.
### Պատմվածքներ
300px|մինի|Էմիլյա Պարդո Բասանի հուշարձանը Մադրիդում
* *La dama joven y otros cuentos* (1885)
* *La leyenda de la Pastoriza* (1887)
* *Cuentos de la tierra* (1888)
* *Cuentos escogidos* (1891)
* *Cuentos de Marineda* (1892)
* *Cuentos de Navidad y Año Nuevo* (1893)
* *Cuentos nuevos* (1894).
* *Arco Iris (cuentos)* (1895)
* *Cuentos de amor* (1898)
* *Cuentos sacro-profanos* (1899)
* *Un destripador de antaño (Historias y cuentos de Galicia)* (1900)
* *En tranvía (Cuentos dramáticos)* (1901)
* *Cuentos de Navidad y Reyes* (1902)
* *Cuentos de la Patria* (1902)
* *Cuentos antiguos* (1902)
* *Interiores* (1907)
* *Cuentos del terruño* (1907)
* *Sud-exprés (cuentos actuales)* (1909)
* *Cuentos trágicos* (1912)
### Էսսեներ, գրականագիտական, քննադատական աշխատություններ
* *Estudio crítico de las obras del padre Feijoo* (1876).
* *Los poetas épicos cristianos* (1895).
* *La cuestión palpitante* (1883).
* *La revolución y la novela en Rusia* (1887).
* *De mi tierra* (1888).
* *Los pedagogos del Renacimiento*, Madrid, Fortanet (1889).
* *Nuevo Teatro Crítico* (1891-1892).
* *Polémicas y estudios literarios* (1892).
* *La nueva cuestión palpitante* (1894)
* *Lecciones de literatura* (1906)
* *La literatura francesa moderna* (1910-1911).
** *Tomo I, El Romanticismo*, Madrid: V. Prieto (1910).
** *Tomo II, La transición*, Madrid: V. Prieto (1911).
** *Tomo III, El Naturalismo*, Madrid: Imp. Prudencio Pérez de Velasco (1911).
* *La cocina española antigua* (1913).
* *La cocina española moderna* (1913).
* *Porvenir de la literatura después de la guerra* (1917).
* *La mujer española y otros escritos* (1916).
* *El lirismo en la poesía francesa (Obra póstuma)*, Madrid, Pueyo (1921).
### Զեկուցումներ, ճառեր
* *Discurso leído por Emilia Pardo Bazán Presidenta de la Junta provisional del Folklore gallego*, La Coruña, Fregenal a cargo de Tórrellas y Cía. (1884).
* *El Folklore gallego en 1884-1885. Sus actas y acuerdos y discursos, por Emilia Pardo Bazán y Memoria por Salvador Golpe*. Madrid: Tip. de Ricardo Fé (1886).
* *Discurso inaugural del Ateneo de Valencia pronunciado la noche del 29 de diciembre de 1899*, Madrid: Tip. de Idamor Moreno (1899).
* *Madrid. La España de ayer y la de hoy (Conferencias de París)*, Madrid: A. Avrial (1901).
* *Discurso pronunciado en los Juegos Florales de Orense la noche del 7 de junio de 1901. Tema: Los males de la Patria* La
Coruña: Tip. de la Casa de la Misericordia (1901).
* *Discurso a la Memoria del Poeta [[José María Gabriel y Galán]]*. Salamanca (1905).
### Ուղեգրություններ
* *Mi romería (recuerdos de viaje)* (1887)
* *Al pie de la torre Eiffel (Crónicas de la Exposición)*, Madrid, La España Editorial (1889).
* *Al pie de la torre Eiffel*, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1899).
* *Por Francia y por Alemania (Crónicas de la Exposición)*, Madrid, La España Editorial (1889).
* *Por la España pintoresca*, Barcelona, López editor, (1895).
* *Cuarenta días en la Exposición*, Madrid, V. Prieto y Cía. (1900).
* *Por la Europa católica*, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1902).
* *Desde la montaña*. Ed. de José Manuel González Herrán y José Ramón Saiz Viadero, Santander, Tantín (1997).
* *Viajes por Europa*, Madrid, Bercimuel (2003).
* *Viajes por España*, Madrid, Bercimuel (2006).
* *Apuntes de un viaje. De España a Ginebra* [1873], reproducción facsímil. Edición de José Manuel González Herrán, Santiago, Universidad de Santiago de Compostela-Real Academia Gallega (2014)
### Լրագրողական աշխատանքներ
* *De siglo a siglo*, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1902).
* *Nuevo Teatro Crítico*, Madrid, La España Editorial (1891-1893).
* *La Revista de Galicia de Emilia Pardo Bazán (1880)*. Estudio y edición de Ana M.ª Freire López, La Coruña, Fundación Pedro Barrié de la Maza, Conde de Fenosa (1999).
* *La obra periodística completa en La Nación de Buenos Aires (1879-1921)*. Edición de Juliana Sinovas Maté, A Coruña, Diputación Provincial (1999), 2 vols.
* *Cartas de la Condesa en el Diario de la Marina, La Habana (1909-1915)*. Edición de Cecilia Heydl-Cortínez, Madrid, Pliegos (2002).
* *De siglo a siglo (Edición facsímil a partir del volumen de Obras completas)*, Madrid, Senado, Servicio de Publicaciones del Senado (2002).
### Թատերգություններ
* *Teatro [Verdad. Cuesta abajo. Juventud. Las raíces. El vestido de boda (monólogo). El becerro de metal. La suerte (diálogo dramático)]*, Madrid, R. Velasco impr. (1909).
* *Teatro completo*. Edición de Montserrat Ribao, Madrid, Akal (2010).
* *El vestido de boda. Monólogo*, Madrid, Est. Tip. de Idamor Moreno (1899).
* *La suerte. Diálogo dramático*, Madrid, Est. Tip. de Idamor Moreno (1904).
* *Verdad. Drama en cuatro actos, en prosa*, Madrid, R. Velasco impr. (1906).
* *Cuesta abajo. comedia dramática en cinco actos, en prosa*, Madrid, R. Velasco impr. (1906).
* *Las raíces: comedia dramática en tres actos, en prosa*
* *El becerro de metal: comedia dramática en tres actos, en prosa* 
* *Juventud: comedia dramática en tres actos, en prosa, original*
### Կենսագրություններ
* *San [[Francisco de Asís]], siglo XIII*, Madrid, Librería de Miguel Olamendi (1882), 2 tomos.
* *Hombres y mujeres de antaño (Semblanzas)*, Barcelona, López (1896).
* *Retratos y apuntes literarios*, Madrid, Administración (1908).
* *[[Hernán Cortés]] y sus hazañas*, Madrid, La Lectura (1914).
* *[[Francisco Pizarro]] o Historia de la conquista del Perú*, Madrid, Voluntad (1917).
* *Cuadros religiosos*, Madrid, Pueyo (1925).
### Քնարերգություն
* *Jaime* (1876)
* *Jaime*, Madrid, Imprenta de A. J. Alaria (1881).
* *Jaime*, Nancy, Imp. Berger-Levrault & Cie. (1886).
* *Jaime*, Madrid, Jesús López (1924).
* *Poesías inéditas u olvidadas*. Ed. de Maurice Hemingway, Exeter, University of Exeter Press (1996).
### Թարգմանություն
* John Stuart Mill, *La esclavitud femenina*; con un prólogo de Emilia Pardo Bazán, Madrid, Administración (189-?)
### Նամակագրություն
* *Cartas a [[Benito Pérez Galdós|Galdós]]*, edición de Carmen Bravo-Villasante, Madrid, Turner (1978)
*Parreño, Isabel|título=Miquiño mío (Cartas a Galdos) |url= |fechaacceso=24 de octubre de 2015 |editor=Juan Manuel Hernández | editorial=Turner |año=2013 |editor=Juan Manuel Hernández |ubicación= |isbn=978-84-15832-04-1| oclc=863031723}}

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Gutenberg author |id=Pardo+Bazán,+Emilia,+condesa+de | name=Emilia Pardo Bazán
* Internet Archive author |sname=Emilia Pardo Bazán |sopt=w
* Librivox author |id=1324
*Biography and list of works (Spanish language)
* Literatur von und über Emilia Pardo Bazán  im Katalog des Ibero-Amerikanisches Institut in Berlin
* DNB-Portal|118641476
* [Literatur von und über Emilia Pardo Bazán](http://catalogos.cervantes.es/general/abnetcl.exe?ACC=DOSEARCH&xsqf99=((b-berl+o+b-brem+o+b-fran+o+b-hamb+o+b-muni)+y+(EMILIA+PARDO+BAZAN.MATE.+O+EMILIA+PARDO+BAZAN.T100.)))  im Katalog der Bibliothek des Instituto Cervantes in Deutschland
* Biblioteca Virtual Cervantes (auf Spanisch)

## Աղբյուրներ
*  T
*Pardo Bazán, Emilia. *Obras Completas :(cuentos). XI, Cuentos Dispersos, I (1865–1910)*. Edited by José Manuel González Herrán. Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2011.
*Virgillo, Carmelo, et al. *Aproximaciones al estudio de la literatura hispánica*. New York: McGraw Hill, 2004.

Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հասարակական գործիչներ