Ճակատագրական կին

[250px|մինի|աջից|[Ֆրանց ֆոն Շտուկ. «Սալոմե», 1906]]
**Ճակատագրական կին** (), գրականության և կինոյի մեջ սեքսուալ (սեռապես գրավիչ) կնոջ կերպար, որը խարդավանքների է ենթարկում տղամարդուն սիրախաղի միջոցով։ Նա այն կինը չէ, ինչ հնարավոր է թվալ սկզբում։ Հերոսին դժվար է դիմադրել ճակատագրական կնոջ կախարդանքներին, որին ձգտում է անկախ իր կամքից, երբեմն էլ այդ տենչանքը հանգեցնում է հերոսի վախճանին։

## Պատմություն
Թեպետ կերպարի ակունքները մասնագետները գտնում են «Աստվածաշնչում» (Դալիլա, Հեզաբել, Սալոմե), ճակատագրական գայթակղողի ծանոթ կերպարի ձևավորումը կայացել է վաղ ռոմանտիզմի շրջանում։ Այդ դարաշրջանում պոեմների էջերում կարելի է հանդիպել հերոսի համար կործանարար սիրո կրողների այնպիսի կերպարներ, ինչպես Գյոթեի «կորնթոսյան հարսնացուն», Սամուել Քոլրիջի հանելուկային Ջերալդինան, Ջոն Քիթսի *La Belle Dame sans Merci* և լամիան։ Նրանք հաճախ հերոսի մոտ գալիս են անդրշիրիմյան աշխարհից։

Հետևելով ռոմանտիզմի այնպիսի հերոսուհիների, ինչպիսին կորնթոսյան հարսնացուն և լեսբուհի Կարմիլան էին, համր կինոյում ճակատագրական կինը մեկնաբանվել է որպես սեքսուալ և անհագ վամպիրուհի, որից էլ գալիս է ֆրանսերեն տերմինի ամերիկյան հոմանիշը՝ *vamp*։ Բառի այսպիսի կիրառության ակունքները տեսնում են ոչ միայն Ռեդյարդ Քիփլինգի «Վամպիրուհի» պոեմում, որի մոտիվներով 1915 թվականին նկարահանվել է «Կար-չկար հիմար» ֆիլմը, գլխավոր դերում՝ Թեդա Բարա։ Նրանից դեռ շատ առաջ ճակատագրական կնոջ կերպարը էկրանին մարմնավորել է Հելեն Գարդները։
### Նուար ֆիլմեր
Նուար ֆիլմերի համար ճակատագրական կինը անբաժանելի մաս է կազմում, ինչպես և մասնավոր խուզարկուի կերպարը, որը վարում է հետաքննություն։ Գիշատչի դասական կերպարը, որը գլխավոր հերոսին քաշում է իր ստերի սարդոստայնը, ստեղծել է Բարբարա Սթենվիկը քառասունականների ֆիլմերում, ինչպես օրինակ «Երկակի ապահովագրություն» (1944)։ Երբեմն ճակատագրական կնոջ արտաքինի տակ թաքնվել է տղամարդու խոցված զոհը, ավելի հաշվենկատ և զորեղ, քան նրանով տարված գլխավոր հերոսը։ Այդպիսին է օրինակ Ռիտա Հեյուորթի հերոսուհին «Գիլդա» ֆիլմում (1946)։

 Մահացու կնոջ կերպարը՝ սարդ կին, նուարի աշխարհում կանացիության առավել վառ մարմնավորումներից է՝ անհաղթահարելի գայթակղիչ, երկերեսանի և անկողնում անկուշտ։ Նա մարտահրավեր է նետում հայրիշխանական հասարակությանը իր անկախությամբ, իր խելքով և ճարպկությամբ։ Նա ոչ մի կերպ չի ներառվում այն սովորական պատկերացման մեջ, որ կինը ի վիճակի է լիարժեք գիտակցել իրեն միայն որպես կին և մայր։ Նրա արտաքին տեսքը միշտ սեքսուալ է՝ արձակ երկար մազերով, բաց զգեստներով, որոնք ընդգծում են երկար, զգայական ոտքերը, ինչպես նաև վառ դիմահարդարմամբ։

Պատկեր:Bara-carmen.jpg|Համր կինոյի աստղ Թեդա Բարան Կարմենի կերպարում (1915)
Պատկեր:Barbara Stanwyck in Clash by Night trailer.JPG|Բարբարա Սթենվիկը 1940-ական թվականներին ստեղծել է անսկզբունք գիշատիչ կանանց կերպարների ամբողջ շարք
Պատկեր:Ann Savage in Detour.jpg|Էնն Սևիջը «Շրջուղի» ֆիլմում՝ զոհը և գիշատիչը մեկ կերպարում 
Պատկեր:Gilda trailer hayworth1.JPG|Ռիտա Հեյուորթը հայտնի է դարձել «Լեդին Շանհայից» և «Գիլդա» ֆիլմերում ճակատագրական գեղեցկուհիների դերերով
Պատկեր:Joan Bennett in Scarlet Street.jpg|Ֆրից Լանգի «Մեղքերի փողոց» ֆիլմում (1945) Ջոան Բենեթի հերոսուհին ձախողում է տաղանդավոր նկարչի կարիերան 


## Ճակատագրական տղամարդ
Ճակատագրական կնոջ կերպարի հայելային անդրադարձը ռոմանտիզմի գրականության մեջ եղել է ճակատագրական տղամարդու (Բայրոնյան հերոս, l’homme fatal) կերպարը, ինչպիսիք են օրինակ Դոն Ժուանը, Պեչորինը կամ Հիթքլիֆը։ Կինոգիտության մեջ այդ տերմինը նշանակում է նաև տղամարդ, որը ճակատագրական կնոջ տեղն է զբաղեցնում հոմոսեքսուալ թեմայով նեո նուար ֆիլմերում (օրինակ՝ Ֆասբինդերի «Կերելը» կամ Պեդրո Ալմոդովարի «Վատ դաստիարակությունը»)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Dominique Mainon and James Ursini (2009) *Femme fatale*, . Examines the context of film noir.
* Giuseppe Scaraffia (2009) *Femme fatale*, .
* Toni Bentley (2002) *Sisters of Salome*, . Salome considered as an archetype of female desire and transgression and as the ultimate *femme fatale*.
* Bram Dijkstra (1986) *Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture*, . Discusses the *Femme fatale*-stereotype.
* Bram Dijkstra (1996) *Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture*, .
* Elizabeth K. Mix *Evil By Design: The Creation and Marketing of the Femme Fatale*, . Discusses the origin of the *Femme fatale* in 19th century French popular culture.
* Mario Praz (1933) *The Romantic Agony*, . See chapters four, 'La Belle Dame Sans Merci', and five, 'Byzantium'.

Կատեգորիա:Արխետիպներ
Կատեգորիա:Դարձվածաբանություն
Կատեգորիա:Կանայք
Կատեգորիա:Կանայք պատմության մեջ
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Մարդու սեքսուալության պատմություն
Կատեգորիա:Նուար ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի և վիդեոների տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ