Եփրատի կամրջին

**«Եփրատի կամրջին»**, Հրաչյա Քոչարի պատմվածքներից է, որը լույս է տեսել 1964 թվականին։ Ընդգրկված է «Սպիտակ գիրք» ժողովածուում։

## Գնահատական
Այս պատմվածքը միայն մի պատառիկ է այն անթիվ ու անհամար պատմություններից, որ եղել են գաղթի համատարած ուղիներում: 50 տարի անց անդրադառնալով այս թեմային` Քոչարը ցանկացել է ցույց տալ մեր ժողովրդի կենսասիրությունն ու տոկունությունը, ապրելու անսահման տենչը և մահվանը դիմադրելու նրա մեծ կամքը, ջարդարարներին դիմակայելու հայի ոգու արիությունը, որն ավելի ցայտունորեն է գծագրվում նման օրհասական պահերին: Սա ողբերգական, բայց և ապրեցնող պատմություն է, դաստիարակիչ և ուսանելի ապագայի համար:

## Սյուժե

Գիրքը նվիրվում է բոլոր այն աղջիկներին և կանանց, որոնք իրենց կյանքն են զոհել հանուն հայրենիքի։ Պատմվածքում նկարագրվում է գաղթի զարհուրելի ճանապարհը, որը շատ երկար էր և տանջալից։
Հեղինակը անձամբ ականատես է եղել այդ դեպքին, որը կատարվել է 1915 թվականին։ Պատմվածքում նկարագրվում է գաղթի զարհուրելի տեսարաններից մեկը: Հարյուրավոր անզեն մարդիկ, փոքր ու մեծ խմբերով, ձորերով, կիրճերով առաջ են շարժվում, թե ուր` իրենք էլ չգիտեն: Դաժան ու բիրտ դահիճներ չեն խնայում նույնիսկ ծծկեր երեխաներին ու զառամյալ ծերերին: Դահիճների բաց թողածն էլ լրացնում են այս կամ այն քարափից ու ձորից հանկարծահաս հայտնվող զինված խմբերը` «վայրի գազանների պես մռնչալով` հարձակվում են մեզ վրա, ջոկում-տանում էին ջահել աղջիկներին ու հարսներին»: Գաղթի անեզր թվացող ճանապարհը ավելի է դժվարանում, երբ մարմինը ցավից գալարվում է, երբ խեղճ, ցնցոտիավոր գաղթականները «արյունոտված, կապտած դեմքերով, քաղցից ուժասպառ, սմքած-թուլացած մարմիններով» առաջ են գնում` իրենց վրա ընդունելով թուրք ասկյարների հարվածները, որոնք «օձերի խայթոցների պես կսկիծներ էին թողում կիսամերկ մարմինների վրա»: Այդ տանջահար մարդիկ փնտրում են աստծուն, փնտրում իրենց հույսը` տոկալու և ապրելու մտքով: Սկզբում շատ էին, գնալով քչացան։ 
Օմար Օնբաշին և իր մարդիկ մտրակը ձեռքներին նրանց հետ գնում էին և հարվածում, այնքան էին աջ ձեռքով հարվածել, որ հոգնել էին, սկսում են ձախ ձեռքով մտրակել։
Ամեն անգամ հիշում էր Խորենիկը, որ պետք է զգոն լինի և փրկի Աստղիկի կըանքը, ով տղայի հագուստով էր։ Սա միակ աղջիկն է իր հասակակիցներից, քանի որ թուրք ասկյարները կարծում են, որ նա տղա է, այնքան է խոշտանգվել ու այլակերպվել նրա մարմինը, իսկ մազերը տղայի պես կտրած են, տղայի պես էլ հագել է ցնցոտի ու տրեխ: Այնքան դաժան է իրականությունը, որ երեկվա երազը` Աստղիկը կամ էլ եկեղեցու «Սուրբ աղջիկը», այսօր դարձել է «դաժան, այլանդակված իրականություն»:
Քշում էին շամբուտների և եղեգների միջով, որոնք ծակում էին նրանց մարմինները։ Նրանք մեռնում էինք ոտքի վրա, բայց չէինք ընկնում։
Անձրև էր բայց նրանց տանում էին առանց որևէ բառ հարցնելու։ Հասնում են մի կամրջի, որի տակով կատաղի գետն էր հոսում։ Քարացել էին դահիճները, գաղտիքը պարզվել էր․ տղայի կերպարանքով աղջիկ էր։ Մինչ դահիճները վազում էին Աստղիկի ետևից, նա իրեն նետում է Եփրատի ալիքների մեջ։
Քոչարը պատմվածքի վերջում պատկերային և սիմվոլիկ կերպով տալիս է հայության հետագա ճակատագրի նկարագիրը: Դա երկնքում կամարված ծիածանի պատկերն է, որը կարծես խորհրդանշում է այն հին, բարի օրերը, երբ իրենց սուրբ օջախներում էին ապրում. «Կարծես մեր գյուղից եկել էր այստեղ մեզ գտնելու, մեր սիրուն, մեր յոթնագույն աղեղակը` ծանո՜թ, հարազա՛տ, հրաշալի՛...»: Սա կանխորոշում է այն հանգամանքը, որ հայը կրկին ոտքի է կանգնելու և գնահատելու է «յոթնագույն աղեղնակի» հմայքը:

## Կերպարներ

* Աստղիկ
* Օմար Օնբաշի
* Ծերունի Օհան
* Խորենիկ
* Համազ
* Վահան
* Սալբի
* Արամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրաչյա Քոչարի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1964 գրքեր