open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջեյմս Քեմերոն

**Ջեյմս Ֆրենսիս Քեմերոն** (, ), կանադացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, խմբագիր և գյուտարար։

Ամենահաջողված ռեժիսորներից է ֆիլմերի պատմության մեջ։ Նրա ամենաճանաչված 8 կինոնկարներից շահել է 5․5 միլիարդ դոլար։ Նա ստեղծել է ամենաբյուջետային ֆիլմերը կինոֆիլմերի պատմության մեջ, այդ թվում՝ «Տիտանիկ»-ը, որը նկարահանվել է 1997 թվականին և ստացել է 11 Oսկար և «Ավատար» ֆիլմը, որը մեծ աղմուկ է բարձացրել 2010 թվականի սկզբներին։ Քեմերոնը ստեղծել է Տերմինատորի մասին պատմող ֆիլմեր և եղել է ռեժիսոր երկու սերիաների ընթացքում՝ «Տերմինատոր» և «Տերմինատոր 2. Դատաստանի օր»։ Նա հայտնի է ոչ միայն կինոյի ասպարեզում, այլև բնապահպանական հիմնախնդիրների վերաբերյալ ծրագրերի մասնակցությամբ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կապուսկասինգում (Կանադա) ինժեներների և նկարչի ընտանիքում։ 5 երեխաներից ամենամեծը Ջեյմսն էր։ Նա Չիպյու քաղաքում հաճախել է դպրոց։ Հիմնական կրթությունը ստացել է ԱՄՆ-ում, Կալիֆոռնիայում, որտեղ 1960-ականների սկզբին տեղափոխվել է ընտանիքը։ Այնտեղ Ջեյմսը ընդունվել է Կալիֆոռնիական ինստիտուտի ֆիզիկական ֆակուլտետը։ Կրթությունը չավարտած դպրոցի 2 ընկերների հետ՝ Ուիլյամ Վիշերի և Ջեյսոն Ֆեսենդոնի հետ նկարահանում է կարճամետրաժ, ֆանտաստիկ ֆիլմ՝ «Քսենոգենեզիս» և հետաքրքրվում քիչ բյուջե ունեցող ֆիլմերի վարպետ՝ Ռոջեր Կորմանով և սկսում աշխատել նրա կինոստուդիայում՝ «New World Pictures»-ում։

## Ֆիլմագրություն

### Քսենոգենեզիս
Ֆիլմը նկարահանվել է 1978 թվականին, կարճամետրաժ ֆիլմ է, տևում է 12 րոպե, ֆիլմի վրա ծախսվել է 20 000 ԱՄՆ դոլար։

### Պիրանիա 2
Ֆիլմը նկարահանվել է 1981 թվականին՝ ԱՄՆ-ում, Իտալիայում և Նիդերլանդներում։ Ֆիլմի տևողությունը 95 րոպե է։

### Տերմինատոր
Ֆիլմը նկարահանվել է 1984 թվականին՝ ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում։ Ֆիլմի տևողությունը 108 րոպե է։ Ֆիլմի բյուջեն 6 400 000 դոլար է, իսկ շահույթը՝ 78 000 000 դոլար։

### Տերմինատոր 2
Ֆիլմը նկարահանվել է 1991 թվականին՝ ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում։ Ֆիլմի տևողությունը 137 րոպե է։ Ֆիլմի բյուջեն՝ 102 000 000 դոլար է, իսկ շահույթը 520 000 000 դոլար։

### Տիտանիկ
Ֆիլմը նկարահանվել է 1997 թվականին՝ ԱՄՆ-ում։ Ֆիլմի տևողությունը 194 րոպե է։ Ֆիլմն այնքան հաջողված է ստացվել, որ 2012 թվականին բազմահազար երկրպագուների խնդրանքով ֆիլմը ցուցադրվել է կինոթատրոններում։ Ֆիլմի բյուջեն 200 000 000 դոլար է։ Ֆիլմի շահույթը 1997 թվականին, իսկ 2012-ին՝ 344 000 000 դոլլար։

### Ավատար
Ֆիլմը նկարահանվել է 2009 թվականին՝ ԱՄՆ-ում։ Ֆիլմի տևողությունը՝ 162 րոպե է։ Ֆիլմի բյուջեն 237 000 000 դոլար է, իսկ շահույթը կազմում է՝ 2 788 000 000։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Կանադացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կանադացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հյուգո մրցանակի դափնեկիրներ
Ռամալլահ

**Ռամալլա** կամ **Ռամալլահ** ( (), ), քաղաք Հորդանան Գետի Արևմտյան Ափի կենտրոնական մասում, որը մերձ է Էլ Բիրեին։ Գտնվում է Երուսաղեմից 13 կմ դեպի հյուսիս հեռավորության վրա։ Այժմ Ռամալլան Պաղեստինյան Ինքնավարության վարչական մայրաքաղաքն է։ Բնակչությունը 27 460 մարդ է (2007)։ Բնակչության մոտավորապես կեսը կազմում են քրիստոնյա, իսկ մյուս կեսը մուսուլման արաբները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պաղեստինի քաղաքներ
Էյլաթ

**Էյլաթ** (,  ), Իսրայելի ամենահարավային քաղաքը, Կարմիր ծովի Էյլաթյան (Աքաբյան) ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ ։ Բանուկ նավահանգիստ է և զբոսաշրջային ու առողջարանային սիրված վայր։ Տարվա 360 օրերն արևոտ են։

## Տես նաև
* Իսրայելի քաղաքների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսրայելում
Կատեգորիա:Իսրայելի առողջարաններ
Կատեգորիա:Իսրայելի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կարմիր ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Ռազմական նավահանգիստներ
Պարֆյումեր՝ մի մարդասպանի պատմությունը

**Պարֆյումեր՝ մի մարդասպանի պատմությունը** (), 2006 թ. նկարահանված գերմանական թրիլեր՝ Պատրիկ Զյուսքինդի Օծանելիք վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի բյուջեն 50 միլիոն եվրո է, և այն համարվում է գերմանական ամենաթանկ ֆիմը։

## Սյուժե
18-րդ դարի Փարիզում ծնվում է Ժան-Բատիստ Գրենույը։ Նա մեծանում է՝ ունենալով գերմարդկային հոտառության զգացում։ Գրենույը ցանկանում էր միայն պահպանել կնոջ բուրմունքը։ Մի անգամ նա զարմացնում է իտալացի օծանելիքագործ Ջուզեպպե Բալդինիին՝ իր հոտառությամբ կարողանալով գտնել մի օծանելիքի բաղադրությունը։ Բալդինին նրան վերցնում է իր մոտ և սովորեցնում, որ ցանկացած օծանելիք կազմված է տասներկու հոտից և հնարավոր տասներեքերորդից։ Սակայն Գրենույը հայտնաբերում է, որ Բալդինիի սովորեցրած մեթոդը չի կարող պահպանել մարդու հոտը և մեկնում է Գրասս։ Այստեղ նա աշխատանք է գտնում Մադամ Արնուլֆիի և Դոմենիկ Դրյուոի մոտ։ Գրասսում, օգտագործելով սառը անֆյուրաժի մեթոդը մի մարմնավաճառի վրա, նա կարողանում է պահպանել նրա բույրը։ Այդպես նա սկսում է մեկը մյուսի հետևից սպանել տասներկու կանանց և պահպանում նրանց հոտը, որպեսզի ստեղծի այնպիսի օծանելիք, որը կարող է հնազանդեցնել, ստիպել սիրահարվել ամբոխին։

## Դերակատարնե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Տոմ Տիկվերի հարցազրույցը ''ComingSoon.Net'' կայքին  
* Բեն Ուիշոուի հարցազրույցը ''ComingSoon.Net'' կայքին  

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իսպանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր որբերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1760-ականներին
Կատեգորիա:Իսպանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1740-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1750-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1730-ականներին
Գենոֆոնդ

**Գենոֆոնդը** պոպուլյացիոն գենետիկայի հասկացություն է, որը նկարագրում է որոշակի պոպուլյացիայի գենային վարիացիաների (ճեմուղի) ամբողջությունը։

Պոպուլյացիան ունի բոլոր վարիացիաները, շրջապատող միջավայրին հարմարվելու համար։ Կարելի է նաև խոսել գենոֆոնդի միասնական տեսակի մասին, քանի որ տարբեր պոպուլյացիաների միջև տեղի է ունենում գեների փոխանակում։
Եթե ողջ պոպուլյացիայում գոյություն ունի որոշակի գենի ընդամենե մեկ ալլել, ապա այդ գենի տարբերակների վերաբերյալ պոպուլյացիան կոչվում է միամորֆ։ Մի քանի գեների տարբեր գեների տարբերակների առկայության դեպքում կոչվում է պոլիմորֆ։
Եթե ուսումնասիրվող տեսակը պարունակում է ավելի քան մեկ քրոմոսոմ, ապա տարբեր ալլելների քանակը կարող է գերազանցել օրգանիզմների քանակը։ Սակայն դեպքերի մեծամասնությունում ալլելների քանակը ավելի քիչ է։ Ուժեղ ինբրիդինգի դեպքում հաճախ առաջանում են մենոմորֆ պոպուլյացիաներ, շատ գեներից ընդամենը մեկ ալլելի հետ։
Գենոֆոնդի ծավալի ցուցանիշներից մեկը հանդիսանում է պոպուլյացիայի էֆեկտիվ մեծությունը։ Քրոմոսոմների դիպլոիդ համախումբ ունեցող պոպուլյացիայի մարդկանց մոտ կարող է լինել մեկ գենի մաքսիմում 2 ալլել, այսինքն N_{e} N պոպուլյացիայի մեծության։ Այս դեպքում սեռական քրոմոսոմները բացառվում են։ Ողջ պոպուլյացիայի ալլելները իդեալական դեպքում բաշխված են Խարդի Վայնբերգի օրենքով։

Ավելի խոշոր գենոֆոնդը առանձին գեների տարբեր տարբերակներով բերում է ժառանգության լավագույն հարմարեցմանը փոփոխվող շրջապատող միջավայրին։ Ալլելների բազմազանությունը թույլ է տալիս հարմարվել փոփոխություններին բավականին արագ, եթե համապատասխան ալլելներն արդեն առկա են։ Այդ գործընթացը համեմատաբար ավելի դանդաղ է, եթե ալլելները պետք է ի հայտ գան մուտացիայի արդյունքում։ Համենայն դեպս չփոփոխվող շրջապատող միջավայրում ալլելի քիչ քանակությունը կարող է ավելի շահավետ լինել, որպեսզի սեռական բազմացման դեպքում չառաջանան ալլելի անբարենպաստ կոմբինացիաներ։

## Գործնական կիրառություններ գյուղատնտեսության մեջ
Նոր տեսակների ներմուծումը հիբրիտացման ճանապարհով հնարավոր է հեռացնել անբարենպաստ գեները գենոֆոնդից։ Տեսակների նոր գեների խաչասերումը կարող է ավելացնել գենոֆոնդի ծավալը։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Սինթեզ

**Սինթեզ**, ցրված նյութերի կամ հասկացողությունների միացման կամ միավորման պրոցես (որպես կանոն նպատակաուղղված պրոցես) մի ամբողջության մեջ։ Տերմինն առաջացել է  -համատեղում, միասին տեղավորում բառից։

Սինթեզը ֆունկցիոնալ մասերից ամբողջի հավաքման մեթոդն է որպես անալիզի անտիպոդ, ամբողջի մասնատումը ֆունկցիոնալ մասերի։

Հնարավոր է որոշումների սինթեզ։ Կիբերնետիկայում սինթեզի գործընթացը սերտորեն կապված է նախորդող անալիզի հետ։ Սինթեզը- նախապես պատրաստած տարբեր տեսակի բլոկներից կամ մոդուլներից բարդ համակարգերի ինժիներային կառուցումն է։ Ցածրամակարդակ, խորը կառուցվածքային միավորումը տարբեր տեսակի բաղադրամասերից։

Ի լրացում վերլուծության, **սինթեզի** մեթոդը թույլ է տալիս պատկերացում ստանալ հետազոտվող օբյեկտի բաղադրիչների միջև եղած կապերի մասին։
* **[[Սինթեզ (կոմպլիատորի տեսություն)]]**
* **[[Տրամաբանական սինթեզ]]**
* **[[Ջերմամիջուկային սինթեզ]]**
* **[[Քիմիական սինթեզ]]**։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Էկոլոգիական աուդիտ

**Էկոլոգիական [[աուդիտ]]ը** տնտեսական և այլ գործունեություն ծավալող սուբյեկտների կողմից շրջակա միջավայրի պահպանման ոլորտում նորմատիվաիրավական պահանջներին հետևելու անկախ գնահատում և էկոլոգիական գործունեության ոլորտում երաշխավորագրերի պատրաստումն է։ 
## Պատմություն
Աշխարհում էկոլոգիական աուդիտը առաջացել է արտասահմանում 1970-80-ական թթ.-ին։ Մասնավորապես ЕЭС-ում (Եվրոպական Տնտեսական Միություն) էկոլոգիական աուդիտի անցկացման մասին հրահանգն էնդունվել էր 1982 թ.-ին, 1984 թ.-ին ԱՄՆ շրջակա միջավայրի պահպանության ազգային գործակալությունը մշակեց դաշնային գործակալությունների էկոլոգիական աուդիտի անցկացման հայեցակարգ։ Ռուսաստանում էկոլոգիական աուդիտը գործածվում է 1993 թ.-ից սկսած։ 1998 թ.-ին ընդունվել էին Էկոլոգիայի պետկոմիտեի (Госкомэкологии-ի) մի շարք իրավական ակտեր էկոլոգիական աուդիտի բնագավառում, այդ թվում նաև հաստատելով դրանց ատեստավորման կանոնները։ 2004 թ.-ից էկոաուդիտորների ատեստացիայի գործառույթը իր վրա է վերցրել «Ազգային Էկոլոգիական Աուդիտորական պալատ» ոչ առևտրային ընկերակցությունը։
## Էկոլոգիական աուդիտի խնդիրներն ու նպատակները
* Շրջակա միջավայրի պահպանման ոլորտում քաղաքականության և ռազմավարության սահմանում,
* Տնտեսական և այլ ծրագրերի էկոլոգիական ոլորտների վերլուծություն և գնահատում,
* Շրջակա միջավայրի պահպանման ոլորտում նորմատիվային ակտերի վերլուծություն և գնահատում,
* Էկոլոգիական գործունեության հիմնավորում և նախաձեռնում,
* Արտադրության և տարածքների էկոլոգիական խնդիրների նույնականացում։

## Էկոլոգիական աուդիտի տեսակները
Տարանջատվում է պարտադիր և նախաձեռնողական աուդիտ։ Տվյալ շրջանակներում կարող են հանդիպել նրա հետևյալ տեսակները.
Տնտեսական գործունեության սուբյեկտի բնապահպանման պահանջներին համապատասխանության որոշում,
* Էկոլոգիական մենեջմենթի համակարգի արդյունավետության գնահատում,
* Օգտագործվող հումքի, սարքավորումների, տեխնոլոգիաների էկոլոգիական անվտանգության գնահատում,
* Աղտոտման հետևանքով առաջացած տնտեսական վնասի գնահատում,
* Թափոնների վտանգի գնահատում,
* Տվյալ տարածքում բնօգտագործման արդյունավետության որոշում,
* Էներգասպառումների գնահատում և դրանց կրճատման ուղիների առաջադրում,
* Ջերմոցային գազերի արտանետումների ծավալի որոշում և դրանց կրճատման ուղղությամբ միջոցառումների մշակում,
* Տեխնոգեն վթարների և բնական տարերային գործընթացների արդյունքում առաջացած էկոլոգիական ռիսկի գնահատում,
* Էկոլոգիական խնդիրների բացահայտում և նրանց լուծման վերաբերյալ միջոցառումների մշակում,
* Ընդունվող նորմատիվաիրավական ակտերի հիմնավորում՝ որպես էկոլոգիական ապահովության առարկա։
## Արտաքին հղումներ
* Федеральный закон Российской Федерации от 10 января 2002 г. N 7-ФЗ «Об охране окружающей среды»
* Федеральный закон Российской Федерации от 30 декабря 2008 г. N 307-ФЗ «Об аудиторской деятельности»
* НП «Национальная Экологическая Аудиторская палата»

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Արթուր Սեսիլ Պիգու

**Արթուր Սեսիլ Պիգու** (, ), անգլիացի տնտեսագետ։ Ծնվել է նոյեմբերի 18-ին 1877 թ. Ռայդեում։ Քեմբրիջի նոր դասական դպրոցի ներկայացուցիչ։

Եղել է Ալֆրեդ Մարշալի աշակերտը։

Քեմբրիջի համալսարանի Կինգզ քոլեջն ավարտելուց հետո սկսել է դասավանդել քաղտնտեսագիտության ամբիոնում, և ղեկավարել է այն 1908-1943 թթ.։
1918-1919 թվականներին եղել է արժույթային կոմիտեի անդամ, 1919-1920 թթ. եղել է անդամ թագավորական եկամտահարկի կոմիտեում. 1924-1925 Չեմբերլանի՝ դրամաշրջանառության խնդիրներով զբաղվող կոմիտեի անդամ։

Պատմության մեջ տնտեսագետի անունը թևակոխեց նրա կողմից բացահայտված, «Պիգուի էֆեկտ»-ի հետ մեկտեղ, երբ դրամական զանգվածների աճի պայմաններում ինֆլյացիայի սպասումների բացակայությունը և գների ու տոկոսադրույքի ճկուն համակարգը բերում են ոչ թե գների աճ, այլ նվազում։ Մահացել է մարտի 7-ին 1959 թվականին Քեմբրիջում։

## Հիմնական աշխատություններ
* Բարեկեցության տնտեսագիտական տեսություն (The Economics of Welfare, 1920)
* Արդյունաբերական ակտիվության տատանումներ (Industrial Fluctuations, 1929)
* Գործազրկության տեսություն (The Theory of Unemployment, 1933)
* Ստացիոնար իրադրությունների տնտեսագիտություն (The Economics of Stationary States, 1935)
* Զբաղվածություն և հավասարակշռություն (Employment and Equilibrium, 1949)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ա. Պիգուի տնտեսական բարեկեցության տեսությունը

Կատեգորիա:Անգլիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ալպինիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լեռնագնացներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Աբիոտիկ գործոններ

**Աբիոտիկ գործոններ** կամ **անկենդան գործոններ**, անօրգանական միջավայրի՝ կենդանի օրգանիզմի վրա ազդող գործոններ։ Մթնոլորտի, ծովի և անուշահամ ջրերի, հողերի (խոնավություն) ու կլիմայի բնութագրիչները համարվում են աբիոտիկ գործոններ։

## Ընդհանուր բնութագիր
Մշակաբույսերի համար հատկապես կարևոր են օդային, ջրային, ջերմային, սննդային ռեժիմները, հողի հանքային կազմը և արեգակնային ճառագայթման ուժգնությունը։ Արեալի սահմաններում օրգանիզմների տարածքի տեղաբաշխումը, թվաքանակը և կենսազանգվածը կախված են այս կամ սահմանափակող գործոնից (օր․՝ առանձին սորտեր և մշակաբույսեր կարող են աճել որոշակի նվազագույն խոնավության առկայության դեպքում)։ Իրենց հերթին, կենդանի օրգանիզմները կարող են ազդել անկենդան միջավայրի վրա, օրինակ՝ աղքատ հողերում աճող բույսերն աստիճանաբար փոխում են դրանց կազմն ու կառուցվածքը։

Միջավայրի հիմնական աբիոտիկ գործոններն են.
* ջերմաստիճանը
* լույսը
* ջուրը
* աղիությունը
* թթվածինը
* Երկրի մագնիսական դաշտը
* ընդերքը
* խոնավությունը
* ֆոտոշրջանը
Ընդունված է միջավայրի աբիոտիկ գործոնների մեջ ընդգծել հետևյալ խումբ գործոնները.
* կլիմայական (ջերմաստիճանը, խոնավությունը, ճնշումը)
* էդաֆոգեն (մեխանիկական կազմը, խտությունը, ընդերքի օդաթափանցելիությունը)
* օրոգրաֆիկ (ռելիեֆ, բարձրություն ծովի մակարդակից)
* քիմիական (օդի գազային կազմը, ջրի աղային կազմը, թթվայնությունը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Էկոլոգիական գործոններ

**Էկոլոգիական գործոնը** ցանկացած, այլևս չբաժանվող, բնակության միջավայրի պայման է, որը օնտոգենեզի գոնե մեկ շրջանի ընթացքում ազդեցություն է ունենում օրգանիզմի վրա։ Միջավայրը իր մեջ պարունակում է բոլոր մարմիններն ու երևույթները, որոնց հետ օրգանիզմը գտնվում է ուղղակի կամ անուղղակի հարաբերությունների մեջ։
Էկոլոգիական գործոնները՝ ջերմաստիճան, խոնավություն, քամի, մրցակիցներ և այլն, տարբերվում են զգալի փոփոխականությամբ ժամանակի և տարածության մեջ։ Այդ գործոններից յուրաքանչյուրի փոփոխականության աստիճանը կախված է բնակության միջավայրի առանձնահատկություններից։ Օրինակ, ջերմաստիճանը ուժեղ տատանվում է ցամաքի մակերևույթին, բայց համարյա նույնն է օվկիանոսի հատակին կամ քարանձավների խորքում։
Համատեղ ապրող օրգանիզմների կյանքում միևնույն գործոնը տարբեր նշանակություն ունի։ Օրինակ, ընդերքի աղիության չափը առաջնային դեր է կատարում բույսերի միներալների սնման ժամանակ, բայց անտարբեր է շատ վերերկրյա կենդանիների համար։ Լույսի լուսարձակման ինտենսիվությունը և կազմը բացառապես կարևոր են ֆոտոտրոֆ բույսերի կյանքի համար, իսկ հետերոտրոֆ օրգանիզմների (սունկեր և ջրային կենդանիներ) կենսագործունեության վրա լույսը նկատելի ազդեցություն չի ունենում։
Էկոլոգիական գործոնները օրգանիզմների վրա տարբեր կերպ են ազդում։ Նրանք կարող են հանդես գալ որպես գրգռիչներ՝ ֆիզիոլոգիական գործառույթների հարմարվողականության փոփոխություններով պայմանավորված, որպես սահմանափակիչներ՝ պայմանավորված այս կամ այն օրգանիզմների գոյության անհնարինությամբ, որպես մոդիֆիկատորներ՝ օրգանիզմի մորֆոլոգիական և անատոմիական փոփոխությունները որոշող։ 
Էկոլոգիան կենսաբանական գիտություն է...

## Էկոլոգիական գործոնների դասակարգում
Ընդունված է տարբերել բիոտիկ, աբիոտիկ, անթրոպոգեն էկոլոգիական գործոններ։

Բիոտիկ գործոնները միջավայրի բոլոր զանազան գործոններն են, որոնք կապված են կենդանի օրգանիզմների գործունեության հետ։ Դրանց են վերաբերում ֆիտոգեն (բույսեր), զոոգեն (կենդանիներ), միկրոբիոգեն (միկրոօրգանիզմներ) գործոնները։

Անթրոպոգեն գործոնները միջավայրի բոլոր զանազան գործոններն են՝ պայմանավորված մարդու գործունեությամբ։ Դրանց են վերաբերում ֆիզիկական (ատոմային էներգիայի օգտագործում, գնացքներով և ինքնաթիռներով տեղաշարժում, աղմուկի և վիբրացիոն ալիքների ազդեցություն և այլն), քիմիական (հանքային պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների օգտագործում, արդյունաբերության և տրանսպորտի արտանետումներով Երկրի թաղանթի աղտոտում), կենսաբանական (սննդամթերքներ, օրգանիզմներ, որոնց համար մարդը կարող է համարվել բնակության վայր կամ սնման աղբյուր), սոցիալական (կապված մարդկանց և հասարակությունում կյանքի փոխհարաբերությունների հետ) գործոններ։

Աբիոտիկ գործոնները միջավայրի բոլոր զանազան գործոններն են՝ անկենդան բնությունում գործընթացների հետ կապված։ Դրանց են վերաբերում կլիմայական (ջերմաստիճանը, խոնավությունը, ճնշումը), էդաֆոգեն (մեխանիկական կազմը, Մանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստՄանր տեքստխտությունը, ընդերքի օդաթափանցելիությունը);օրոգրաֆիկ (ռելիեֆ, բարձրություն ծովի մակարդակից);քիմիական (օդի գազային կազմը, ջրի աղային կազմը, թթվայնությունը); ֆիզիկական (աղմուկ, մագնիսական դաշտ, ջերմահաղորդականություն, ռադիոակտիվություն, տիեզերական ճառագայթում) գործոնները։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Բիոտիկ գործոններ

**Բիոտիկ գործոնները** որոշ օրգանիզմների կենսագործունեության ազդեցությունների ամբողջությունն է մյուս օրգանիզմների կենսագործունեության (ներտեսակային և միջտեսակային փոխազդեցություններ), ինչպես նաև անկենդան բնակության միջավայրի վրա։
Ներտեսակային փոխազդեցությունները լինում է առանձնյակների միջև իրենց բույնը դնելու տեղի, սնման ռեսուրսների համար մրցակցային կռվի արդյունքում՝ թվաքանակի և պոպուլյացիայի խտության աճի պայմաններում։

Միջտեսակային փոխազդեցությունները զգալիորեն ավելի բազմազան են.
* նեյտրալիզմ (երկու տեսակներն էլ միմյանց վրա ոչ մի ազդեցություն չեն ունենում);
* մրցակցություն (երկու տեսակներն էլ միմյանց վրա անբարենպաստ ազդեցություն են թողնում);
* մուտուալիզմ (երկու տեսակներն էլ չեն կարողանում գոյատևել առանց մեկը մյուսի);
* պարազիտիզմ (մակաբույծը խանգարում է իր տիրոջ աճին ու զարգացմանը);
* գիշատչություն (գիշատիչը սնվում է իր զոհով);
* ամենսալիզմ (մի օրգանիզմը ճնշում է մյուսի զարգացումը);
* կոմմենսալիզմ (կոմմենսալը օգուտ է ստանում մյուս տեսակից, որը այդ միավորմանը անտարբեր չէ)։
Բիոտիկ գործոնների շարքում առանձնացվում են զոոգեն, ֆիտոգեն, միկրոբիոգեն և անթրոպոգեն գործոնները։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Բիոմ

մինի|աջից|400px|

**Բիոմ**, մեկ բնակլիմայական գոտու էկոհամակարգերի ամբողջությունը։
Այլ աղբյուրներում բիոմը առավել մեծ է քան բիոցենոզը բիոհամակարգ է, որը ներառում է բազմաթիվ խիստ կապված բիոցենոզներ։ Այսպես, Յուդջին Օդումի բնորոշմամբ, բիոմը «տերմին է, որը բնութագրում է խոշոր տարածաշրջանային կամ մայրցամաքային բիոհամակարգերը, որին բնորոշ են բուսականության ինչ-որ հիմնական տիպ կամ լանդշաֆտի այլ հիմնական հատկանիշ»։
Գոյություն ունեն բիոմների մի քանի դասակարգումներ՝ ներառյալ 10-32 տիպ։ Բիոմների բաշխումը կատարվում է հորիզոնական և ուղղաձիգ գոտիականության, ինչպես նաև սեկտորայնության սկզբունքով։
Ռուսաստանի տարածքում և սահմանամերձ երկրներում առանձնացվում են 13 վերերկրյա բիոմներ։

## Խոշոր բիոմների օրինակներ
* Չոր մերձարևադարձներ։ Ղրիմի հարավային ափ (ՂՀԱ) - միջերկրածովյան կլիմա։
* Խոնավ մերձարևադարձներ մերձսևծովյան շրջանում Տուապսա-Տրաբզոն։
* Մերձարևադարձային финбош։ Կապի շրջան ՀԱՀ
* Արևադարձային ճահիճներ Էվերգլեյդս։ Ֆլորիդայի նահանգ, ԱՄՆ

## Տես նաև
* Կենսացենոզ
* Բույս

## Գրականություն
* *Вронский А. В.* Прикладная экология։ учебное пособие. - Ростов н/Д.։ Изд-во «Феникс», 1996. - 512 с. ISBN 5-85880-099-8
* *Уиттекер Р.* Сообщества и экосистемы. - М.։ Прогресс, 1980. - 327 с.

Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն
Կատեգորիա:Բիոմներ
300 սպարտացիները (ֆիլմ, 2006)

**«300 սպարտացիները»** (), 2006 թվականին նկարահանված ամերիկյան ֆիլմ, որը Ֆրենկ Միլլերի և Լինն Ուոռլիի «300» կոմիքսի էկրանավորումն է։

## Սյուժե
Ֆիլմը կենտրոնացած է Մ.թ.ա. 480 թ. տեղի ունեցած Թերմոպիլյան ճակատամարտի շուրջ։ Պարսից արքա Քսերքսեսի բանակը շարժվում է դեպի Հունաստան։ Սպարտայի թագավոր Լեոնիդասը վերցնում է իր 300 հոգուց կազմված ջոկատը և դիմավորում է պարսիկներին Ֆերմոպիլյան կիրճում։ Սպարտացիները ետ են մղում պարսիկների բոլոր գրոհները, Քսերքսեսը նույնիսկ առաջարկում է Լեոնիդասին ամբողջ Հունաստանը՝ իր առջև խոնարհվելու դիմաց, սակայն Լեոնիդասը հրաժարվում է։ Քսերքսեսը ուղարկում է նրանց դեմ «Անմահների բանակը», սակայն դրանք նույնպես կոտորվում են։ Քսերքսեսը միայն սպարտացի Էֆիալտի դավաճանության օգնությամբ է կարողանում շրջապատել սպարտացիներին և նետահարել նրանց։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ֆիլմի պաշտոնական կայքը
* 
* 
* 
* «300 սպարտացիները» allrovi կայքում 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2007 թվականի ԱՄՆ ֆիլմեր
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Legendary Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռազմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Զակ Սնայդերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պեպլումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրաքննված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր փղերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում մ.թ.ա. 5-րդ դարում
Անդրսահմանային համատեքստում շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման մասին կոնվենցիա

**Անդրսահմանային համատեքստում շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման մասին կոնվենցիա** *(Էսպոյի կոնվենցիա)* — միջազգային համաձայնագիր է, որը նախաձեռնվել է ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի կողմից և ընդունվել 1991 թվականին Էսպոյում, Ֆինլանդիա ( ուժի մեջ է մտել 1997 թվականին )։Համաձայն կոնվենցիայի՝ պոտենցիալ վտանգավոր նախագծերի շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը ( ներառյալ հասարակական լսումները ) պետք է անցկացվի ոչ միայն պետության ներսում, այլ նաև սահմանամերձ երկրներում, որոնք կարող են ենթարկվել տվյալ օբյեկտների շահագործման ազդեցությանը։ Ըստ Կոնվենցիայի դրույթների գնահատման գործընթացը անհրաժեշտ է իրականացնել նախագծի մշակման նախանախագծային փուլում։ Ռուսաստանը Կոնվենցիան ստորագրել է 06.06.1991-ին, բայց չի վավերացրել։ Բայց և այնպես Ռուսաստանը առաջնորդվում է Կոնվենցիայի դրույթներով և դա ամրագրված է ԳՈՍԿՈՄԷԿՈԼՈԳԻԱՅԻ «նախատեսվող տնտեսական կամ գործունեության այլ տեսակների շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը ՌԴ-ում» գործող դրույթում։

## Արտաքին հղումներ
* Անդրսահմանային համատեքստում շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման մասին կոնվենցիա
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի կոնվենցիաներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Միջազգային կոնվենցիաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ալբանիայի պայմանագրեր
Կլիմաքս (էկոլոգիա)

**Կլիմաքս**, էկոլոգիայում և գեոբոտանիկայում էկոհամակարգերի վերջնական, հարաբերական կայուն վիճակն է, որն առաջանում է հերթափոխության կամ սուկցեսիայի արդյունքում և որը զգալի չափով համապատասխանում է տվյալ միջավայրի էկոլոգիական պայմաններին։ Կլիմաքսը կախված է կլիմայական գործոններից, հողերի առանձնահատկություններից և մարդու բնության վրա ազդեցությունից։ 
Կլիմաքսային համակեցությունը տեսականորեն կարող է պահպանել իր գոյությունը անորոշ ժամանակահատվածում, նրա ներքին բոլոր բաղկացուցիչները հավասարակշռված են միմյանց հետ և այն հավասարակշռության մեջ է գտնվում ֆիզիկական միջավայրի հետ։ 
Դաշտային միջավայրում չափազանց բարդ է առանձնացնել կայուն կլիմաքսային համակեցություն։ Սովորաբար կարելի է միայն նկատել, որ սուկցեսիայի արագությունը նվազում է մինչև որոշակի մակարդակ, որից հետո որևէ այլ փոփոխություն տեղի չի ունենում։ Տարբեր համակեցություններում կլիմաքսային փուլին հասնելու ժամանակահատվածը տարբեր է։ Հաճախ կայունության հասնելու համար անհրաժեշտ է 100-300 տարի, սակայն տարերային աղետների առաջացման հավանականությունը այնքան բարձր է, որ սուկցեսիան կարող է երբեք չավարտվել։ Եթե հաշվի առնենք, որ հյուսիսային բարեխառն գոտու անտառային համակեցությունների, ինչպես նաև արևադարձային գոտիների վերականգնումը վերջին սառցե դարաշրջանից հետո մինչև հիմա շարունակվում է, ապա հարց է առաջանում արդյոք կլիմաքսային բուսականությունը տեսություն չէ։

## Կլիմաքսի հիմնադրույթը
Կլիմաքսի հիմնադրույթը ունի ծավալուն պատմություն։ Սուկցեսիայի առաջին հետազոտողներից մեկը՝ Ֆեդերիկ Կլեմենտսը, հակված էր մոնոկլիմաքսի (моноклимакса) տեսությանը և պնդում էր, որ յուրաքանչյուր կլիմայական գոտում գոյություն ունի միայն մեկ իրական կլիմաքս։ Սրա առաջացմանն են ուղղված բոլոր մյուս սուկցեսիաները։ 
Ի վերջո բազմաթիվ էկոլոգներ, այդ թվում Թենսլին, հերքեցին այս տեսությունը, և առաջարկվեց պոլիկլիմաքսի տեսությունը։ Համաձայն այս գաղափարախոսության՝ կլիմաքսը որոշակի տարածքում կարող է որոշվել մեկ կամ մի քանի գործոններով՝ կլիմա, հողաշերտի պայմաններ, տեղագրություն (տոպոգրաֆիա), հրդեհներ և այլն, այդ իսկ պատճառով էլ մեկ կլիմաքսային գոտում հնարավոր է կլիմաքսի յուրահատուկ տեսակների բազմության գոյություն։

## Դասակարգումը
Համակեցության կլիմաքսային վիճակը տարբեր հեղինակների կողմից տարբեր ձևերով են ստորաբաժանվում։ Օրինակ Թենսլին առաջարկում էր դասակարգումը կատարել ըստ զսպողականության (сдерживающего ) գործոնի հետևյալ կերպ.
* էդաֆիկ
* ֆիզիոգրաֆիկ
* բիոտիկ 
Ռազումովսկին առաջինն էր, ով մշակեց սուկցեսիայի մասին պատկերացումները և առաջարկեց կլիմաքսը դասակարգել այսպես.
* ռեցիդիվ. առաջանում է միևնույն խախտումների կրկնման հետևանքով, որը պատճառ է դառնում բնակավայրի մեկ կամ մի քանի փուլ նահանջելուն՝ արդեն անցած հերթափոխության ճանապարհով
* ռետարդացիոն. սա չափազանց դանդաղեցված հերթափոխի արդյունք է, որը տեղի է ունենում համակեցությունը չխափանող գործոնների անընդհատ ազդեցության արդյունքում
* դիասպորիկ. Ի տարբերություն նախորդ երկուսի՝ կապված չէ համակեցության և բնակության միջավայրի վրա արտաքին գործոնների ուղղակի ազդեցությամբ։

## Գրականություն
* Вторичные сукцессии и климаксовые сообщества. Подвижное равновесие

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Գենետիկական բազմազանություն

**Գենետիկական բազմազանությունը** կամ **գենետիկական պոլիմորֆիզմը**, պոպուլյացիաների բազմազանություն ըստ գենետիկական բնույթի հատկանիշների կամ մարկերների։ Կենսաբազմազանության մի տեսակ է։ Գենետիկական բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է պոպուլյացիայի, պոպուլյացիաների խմբի կամ տեսակի գենետիկական բնութագրի կարևոր բաղադրիչ։ Գենետիկական բազմազանությունը, կախված դիտարկվող գենետիկական մարկերների ընտրույթունից, բնութագրվում է մի շարք բաղադրատարրերով.

1. Միջին հետերոզիգոտություն

2. Լոկուսի հաշվով ալլելների թիվը

3. Գենետիկական հեռավորությունը (միջպոպուլյացիոն գենետիկական բազմազանության գնահտման համար)
## Միջին հետերոզիգոտություն
Գենետիկական բազմազանության այս բաղադրատարրը նկարագրում է, թե պոպուլյացիայում ինչ մաս են կազմում առանձնյակները պոպուլյացիայում որոնք, հետերոզիգոտ են ըստ ուսումնասիրվող մարկերների օգտագործված հավաքածուի։
## Լոկուսի հաշվով ալլելների թիվը
Այս չափանիշը որպես կանոն օգտագործվում է ըստ մարկերների գենետիկական բազմազանության գնահատման համար, որոնք ունեն ավելի քան երկու նկարագրված ալլելային վիճակ, օրինակ՝ միկրոսատելլիտային լոկուսների համար։
## Գենետիկական հեռավորություն
Չափանիշը բնութագրում է պոպուլյացիաների միջև տարբերության և բազմազանության աստիճանը ըստ առկայության/ բացակայության կամ օգագործվող մարկերների ալլելների հաճախականությունների։
## Կենսաբանական նշանակություն
Գենետիկական փոփոխությունը պոպուլյացիայում ելակետային նյութ է հանդիսանում բնական ընտրության և գենետիկական դրեյֆի գործունեության համար։ Այսինքն միկրեէվոլյուցիոն պրոցեսների անհրաժեշտ տարր է հանդիսանում։ Մասնավորապես, ահյտնի են աշխատանքներ մաքուր գծերում՝ այսինքն՝ գենետիակական բազմազանության բացակայության դեպքում, ընտրանքի ոչ էֆֆեկտիվության մասին։ Մեկ այլ կողմից գենետիակական փոփոխականությունը հանդիսանում է ինքնին միկրոէվոլյուցիայի գործոնների ազդեցության առարկա։ Գենետիկական բազմազանությունը ըստ ոչ չեզոք հատկանիշների մեծ նշանակւոթյուն ունի պոպուլյացիաների էկոլոգիական ճկունության համար։ Ըստ ալլոզիմային լոկուսների մի քանի ալլելների առկայությունը պոպուլյացիաներում հնարավորություն է տալիս այդ նույն պոպուլյացիային հարմարվել տատանվող պայմաններին, որոնցում այս կամ այն ալլելների առանձնայակների առկայությունը առավելություններ է տալիս։ Օրինակ լայն տարածում ունեցող *Drosophila melanogaster* տարբերոկի մոտ ալկոհոլդեհիդրոգենազա գենը հոմոզիգոտ վիճակում կախված միջավայրի ջերմաստիճանային պայմաններից երկընտրողական օգտակար կամ վնասակար ազդեցություն է ունենում։

## Գրականություն
# Алтухов Ю.П., Генетические процессы в популяциях. – М.: ИКЦ «Академкнига». 2003. 431 с.

Կատեգորիա:Պոպուլյացիոն գենետիկա
Կենսատոպ

**Կենսատոպ** կամ **կենսոտոպ** ( - կյանք և  - տեղ), ցամաք ջրամբարի, միջավայրի աբիոտիկ գործոնների հարաբերականորեն միատարր տարածք, որը բնակեցված է կենդանի օրգանիզմներով (զբաղեցված մեկ երկրացենոզով)։ Կենսատոպը կենսացենոզի հետ համատեղ կազմում է միասնական կենսաերկրացենոզ։ Տվյալ բիոտոպի համար բնորոշ պայմանների համալիրը որոշում է օրգանիզմների ինչպես տեսակային կազմը, այնպես էլ նրանց գոյության առանձնահատկությունները և բիոցենոզի ազդեցությամբ իր հերթին ենթարկվում է փոփոխությունների։

Տերմինը ծագել է գերմաներեն *biotop*-ից, որն էլ իր հերթին կազմվել է հունարեն *bios* բառից («կյանք», «օրգանիզմ») և topos («տեղ») բառերից։
Կենսատոպը բնութագրվում է երկրատարածության մեջ մեջ դիրքադրությամբ և միջավայրի աբիոտիկ գործոնների որոշակի համադրությամբ։ Երկրաբանական պայմանների ընդհանրությունը ձևավորում են լիթոտոպը, հողային պայմանների ընդհանրությունը - պեդոտոպը, կլիմայականը - կլիմատոպը և այլն։ Համաձայն մոնոկլիմակսային կոնցեպցիայի, յուրաքանչյուր կենսատոպի սահմաններում, որը խախտվել է անթրոպոգեն գործունեության կամ բնության տարերային պրոցեսների հետևանքով, ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է ժամանակի մեջ կայուն կլիմաքսային համագործակցություն (կենսացենոզ)։ Այս պրոցեսը (որը կոչվում է սուկցեսիա) ընթանում է մի քանի փուլով (օրինակ երկրորդային դաշտավայր, թփուտ, անտառ)։

## Դիտել նաև
* Էկոհամակարգ

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Աղետ

մինի|Երկաթուղային աղետ 1918 թ.
**Աղետ** ( «հեղաշրջում, գահավիժում, մահ»), պատահար է, որն առաջանում է բնական կամ տեխնածին արտակարգ իրավիճակների արդյունքում՝ իր հետ բերելով մարդկանց մահ կամ այս կամ այն օբյեկտի պատմության մեջ անուղղելի հետևանքներ։

## Աղետների դասակարգում
Ըստ օբյեկտների բարդության աստիճանի
* Տիեզերական մարմինների աղետներ (գալակտիկաներ, աստղերի պայթյուն, մոլորակներ)
* Երկրոլորտի աղետներ (Գլոբալ աղետներ)
** երկրակեղևում (հրաբուխների ժայթքում, երկրաշարժեր)
** ջրոլորտում (ցունամի, ջրհեղեղ, լճագիտական աղետ )
** մթնոլորտում (օզոնային անցք)
** մագնիտոսֆերայում
* Աղետներ կենսոլորտում (առանձին տեսակի օրգանիզմների կտրուկ մահ, Կատաստրոֆիզմ
* Սոցիալական աղետներ (հեղափոխություն, պատերազմ, ահաբեկչական գործողություն)
* Տեխնածին աղետներ

## Տրանսպորտային աղետներ
* Աղետներ խողովակաշարերում (Հոսք նախքան փլուզումը, կոնցեպցիա)
* Աղետներ մարդկանց կյանքում
* Սարքերի աղետներ (ավտոմեքենա, համակարգիչ, տիեզերական ապարատներ և այլն.)

## Բնական աղետների պատճառներ
* Բախում տիեզերական մարմնի հետ
* Արևի ակտիվության բարձրացում
* Հրաբխային ակտիվություն
* Երկրակեղևի սալերի շարժ
* Շրջակա միջավայրի աղտոտում (Էկոլոգիական աղետ)
*

## Աղետների հետևանքների վերացում
* Փրկարարական աշխատանքներ
* Ենթակառուցվածքների վերականգնում
* Ավերված օբյեկտների վերականգնում

## Գրականություն
* Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена, «Обеспечение жизнедеятельности людей в чрезвычайных ситуациях. Выпуск1: Чрезвычайные ситуации и их поражающие факторы». СПб., изд. «Образование», 1992.
* Медицина катастроф. Учеб. пособие./ Под ред. проф. В. М. Рябочкина, проф. Г. И. Назаренко. - М., 1996. - 264с.
## Արտաքին հղումներ
* Global Disaster Alerting Coordination System
* Европейская инициатива по слежению за земными катастрофами из космоса 
* Структура глобальной катастрофы
* Коноваленко В. А. Катастрофы и люди
* Медицина катастроф
* Определяем координаты катастроф


Կատեգորիա:Պատահարներ
Կատեգորիա:Արտակարգ պատահար
Էկոլոգիական աղետ

**Էկոլոգիական աղետ**, կենդանի օրգանիզմների ոչնչացման պատճառով բնական համակարգերի անդառնալի փոփոխություն, բնության և հասարակության միջև հանկարծակի կամ ժամանակի ընթացքում առաջացող կտրուկ փոփոխություն, որն առաջացնում է բնական և սոցիալական համակարգերի անկայունություն կամ կայունությանը սպառնացող իրավիճակներ։ Աղետալի իրավիճակներ կարող են առաջանալ *բնական* (երկրաշարժեր և այլն) և *տեխնածին* (*էներգետիկ* և այլն) պայթյունանման աղետների հետևանքով կամ երկարատև էկոլոգիական ճգնաժամի ձևով (շրջակա միջավայրի աղտոտում և բնական ներուժի քայքայում)։ Տարբերում են *տեղային* (ընդգրկում են առանձին տեղամասեր), *տարածաշրջանային* (մեծ տարածքներ) և *խոշորամասշտաբ* (ամբողջ մայրցամաքներ կամ երկրագունդը) էկոլոգիական աղետներ։

Էկոլոգիական աղետ է նաև բնական անկանոնությունը, որը հաճախ առաջանում է բնության վրա մարդահարույց գործոնների ազդեցությամբ և զանգվածաբար ոչնչացնում բույսերն ու կենդանիները, պատճառում տնտեսական և մարդկային զգալի կորուստներ։ Օրինակ՝ հրաբխային ժայթքումները, երաշտները, երկրաշարժերը, արդյունաբերական ձեռնարկությունների (քիմիական գործարաններ, ատոմակայաններ) կամ տեխնիկական սարքերի վթարները հանգեցնում են շրջակա միջավայրի աղտոտման, տնտեսական վնասի, կենդանի օրգանիզմների, երբեմն էլ մարդկանց մահացության։

## Դասակարգում
Աղետները կարող է լինել լոկալ և գլոբալ. 
* լոկալ էկոլոգիական աղետը բերում է մեկ կամ ավելի տեղային էկոհամակարգերի ոչնչացման 
* գլոբալ էկոլագիական աղետը հիպոթետիկ իրադարձություն է, որը հնարավոր է էկոլոգիական համակարգերի, կենսոլորտի վրա արտաքին կամ ներքին ազդեցությունների կամ ազդեցությունների հաջորդականության թույլատրելի մակարդակի գերազանցման դեպքում (օրինակ` միջուկային ձմեռ)։

## Խոշոր էկոլոգիական աղետների օրինակներ
* ԽՍՀՄ Չեռնոբիլյան աղետ` Ուկրաինայի, մասամբ նաև Ռուսաստանի և Բելոռուսիայի տարածքի ճառագայթային աղտոտվածություն
* Վթար Սևեզոյի (Իտալիա) քիմիական գործարանում
* Ցիանական միացությունների արտանետում Բհոպալում, Հնդկաստան
* Խմելու ջրի վարակում, Բանգլադեշ, Հնդկաստան
* Արալյան ծովի ոչնչացում`ծովի անհետացում
* СО2 գազի կոնցենտրացիայի ավելացում օդում`գլոբալ տաքացում և կորալների ոչնչացում
* 1970 թվականի Կանադական էկոլոգիական աղետ
* 2010 թվականին էկոլոգիական աղետ Հունգարիայում` ալյումինի գործարանում ամբարտակի փլուզում, որի հետևանքով տարածքի հարյուրավոր հեկտարներ, ինչպես նաև Դանուբը և նրա վտակները լցվեցին «կարմիր նստվածքահանքով»
* Մեքսիկական ծոցում Deepwater Horizon նավթային հարթակի պայթյուն
* ԱՄՆ-ի բնապահպանական պատերազմը Վիետնամի դեմ

## Արտաքին հղումներ
* biotic-regulation.pl.ru

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
*
Կատեգորիա:Արտակարգ պատահար
Աուտէկոլոգիա

**Աուտէկոլոգիա** ( - «ինքս»), էկոլոգիայի բաժին, որն ուսումնասիրում է օրգանիզմի փոխհարաբերությունը շրջակա միջավայրի հետ։ Ի տարբերություն դեմէկոլոգիայի և սինէկոլոգիայի, որոնք կենտրոնացած են շրջակա միջավայրի հետ պոպուլյացիաների և էկոհամակարգերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման վրա, կազմված լինելով բազմաթիվ օրգանիզմներից, աուտոէկոլոգիան հետազոտում է անհատական օրգանիզմները ֆիզիոլոգիայի հետ սահմանագծում։ Հետևյալ տերմինը ներկայումս համարվում էր հնացած (Odum, 1959), իսկ բաժնի առարկան ենթադրվում էր անբաժանելի այդպիսի դեմէկոլոգիայում։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ կենդանի օրգանիզմի կազմակերպման մակարդակը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել փոխազդեցությունը անշունչ միջավայրի հետ, համարում են որոշակի տեսակի օրգանիզմների պոպուլյացիա։

## Գրականություն
* Odum, E. P. 1959. Fundamentals of ecology. W. B. Saunders Co., Philadelphia and London. 546 p.

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Սինէկոլոգիա

**Սինէկոլոգիան**, էկոլոգիայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տարբեր տեսակի օրգանիզմների փոխհարաբերությունները օրգանիզմների համակեցությունների ներսում։ Հաճախ սինէկոլոգիան դիտում են որպես գիտություն կենսացենոզների կյանքի մասին, այսինքն՝ կենդանիների, բույսերի և միկրոօրգանիզմների բազմատեսակ համակեցությունների մասին։ Ներկայումս սինէկոլոգիան ընդհանուր էկոլոգիայի 3 գլխավոր մասնաբաժիններից մեկն է (աուտէկոլոգիայի և դեմէկոլոգիայի հետ միասին)։

## Հասկացության պատմություն
Սկզբում այս տերմինը կիրառվել է առավելապես բուսաբանությունում։ Տրվել է այդ տերմինի հետևյալ բնորոշումը. Սինէկոլոգիան կամ բուսական ֆորմացիաների մասին տեսությունը բաժանվում է հետևյալ բաժինների՝

**I.** Ֆիզիոնոմիկական սինէկոլոգիա. Խնդիրն է նկարագրել բուսական ֆորմացիաները նրանց բաղադրության և «ֆիզիոնոմիայի » («կենսական ձևեր») տեսանկյունից.

**II.** Աշխարհագրական սինէկոլոգիա. Ուսումնասիրում է ֆորմացիաների աշխարհագրական տեղաբաշխումը ըստ ոլորտների, լեռնային գոտիների և ըստ երկրաբանական համակարգերի (ֆորմացիաների և այլն.), որոնք իրենցից ներկայացնում են սննդային միջավայր բուսականության համար.

**III.** Էկոլոգիական սինէկոլոգիա. Ուսումնասիրում է տվյալ բնակության միջավայրի կյանքի պայմանները, առանձին էկոլոգիական խմբեր, որոնք մտնում են տվյալ ֆորմացիայի կազմի մեջ, ֆորմացիաների ծագումը, նրանց հավասարակշռության պահպանման պայմանները և փոփոխությունները, որոնց ենթարկվում են ֆորմացիաները.

**IV.** Պատմական սինէկոլոգիա. Հետազոտում է առանձին ֆորմացիաների ֆլորիստիկ տարրերը և նրանց ներգաղթի պատմությունը։

## Տես նաև
* Էկոլոգիա
* Աուտէկոլոգիա
* Դեմէկոլոգիա

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Դեմէկոլոգիա

**Դեմէկոլոգիան** ( - ժողովուրդ, ազգ), պոպուլյացիաների էկոլոգիան է։ Այն ընդհանուր էկոլոգիայի բաժին է, որը ուսումնասիրում է պոպուլյացիաների թվաքանակի դինամիկան, ներպոպուլյացիոն խմբավորումները և նրանց փոխհարաբերությունները։ Դեմէկոլոգիայի շրջանակներում պարզվում են այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում ձևավորվում են պոպուլյացիաներ։ Դեմէկոլոգիան նկարագրում է տարբեր տեսակների թվաքանակների տատանումները էկոլոգիական գործոնների ներգործության պայմաններում և սահմանում է նրանց պատճառները, ուսումնասիրում է անհատին ոչ թե մեկուսացված, այլ այնպիսի անհատների խմբերի կազմում, որոնք զբաղեցնում են որոշակի տարածք և վերաբերում են մեկ տեսակին։ 
Պոպուլյացիաների դինամիկան, իրենից ներկայացնելով ուղիղ գիծ, ցուցչային կախվածություն կամ սինուսոիդ, կարելի է նկարագրել հետևյալ բանաձևերի միջոցով.
 
dx=const - – ուղիղ գիծ

dx1=x1-x2, dx2=x3-x4, x2=x3, dx1=a*dx2, a~1, dx1=(x4/x3)*dx2 - – ցուցչային կախվածություն

dx1=x1-x2, dx2=a*x3-b*x4, x2=x3, dx1=dx2 a~1, b~1 - – սինուսոիդ կախվածություն

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Լիտոսֆերա

**Քարոլորտ** (հուն. լիտոսֆերա  - քար և  - գունդ, ոլորտ), երկրի պինդ թաղանթը. Բաղկացած է երկրագնդի կեղևի և մանտիայի վերին մասից մինչև աստենոսֆերա , որտեղ սեյսմիկ ալիքների արագությունը նվազում է՝ վկայելով պլաստիկ շերտի փոփոխության մասին։ Քարոլորտի կառուցվածքում առանձնացնում են շարժական մասեր (ծալքավոր գոտի) և հարաբերականորեն կայուն պլատֆորմաներ։

Քարոլորտի կառուցվածքը՝ քարոլորտային սալաքարերը, շարժվում են հարաբերականորեն ճկուն աստենոսֆերայով։ Այս տեղաշարժերի ուսումնասիրմանը և նկարագրմանն է նվիրված աշխարհագրության բաժինը սալերի տեկտոնիկայի մասին։

Օվկիանոսի և մայրցամաքային քարոլորտը բավականին տարբերվում են։ Մայրցամաքային քարոլորտը բաղկացած է տեղումնային, գրանիտե և բազալտե շերտերից, մոտ 80կմ ընդհանուր հզորությամբ։ Օվկիանոսի քարոլորտը վերջնական ձևավորման արդյունքում ենթարկվել է մասնակի հալման բազմակի փուլերի։ Հիմնականում բաղկացած է դունիտից և գարցբուրգիտից, հաստությունը կազմում է 5-10կմ, իսկ գրանիտային շերտը ամբողջովին բացակայում է։
Քարոլորտի արտաքին շերտը նշելու համար կիրառվել է ներկայումս հնացած տերմին՝ սիալ, որն առաջացել է լեռնային տարրերի հիմնական տեսակներից *Si* ( - սիլիցիում) Si և *Al* ( - ալյումին)։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Սալերի տեկտոնիկա
Էկոլոգիական գենետիկա

**Էկոլոգիական գենետիկա**, գիտության բաժին, որն ուսումնասիրում է օրգանիզմների փոխներգործության գենետիկական տեսանկյունները, ինչպես նաև կենսամիջավայրի ներգործությամբ օրգանիզմների փոփոխությունը (էկոլոգիական գործոն), որը հետազոտում է գենետիկական գործընթացների և էկոլոգիական հարաբերությունների փոխներգործությունը։

## Փոխկապակցված դիսցիպլիններ
Էկոլոգիական գենետիկան ներառում է ուսումնասիրության այնպիսի ուղղություններ, ինչպիսին են տոքսիկոգենետիկան, ֆարմակոգենետիկան, ֆարմակոգենոմիկան։
## Ծանոթություն
Էկոլոգիական գենետիկա։ Ինչ է՞ դա։
## Գրականություն
* Ամսագիր "էկոլոգիական Գենետիկա" 
* "«Էկոլոգիական գենետիկա» " ամսագրի պաշտոնական կայք
* Ford E.B. (1964). *Ecological Genetics*
* Cain A.J. and W.B. Provine (1992). Genes and ecology in history. In։ R.J. Berry, T.J. Crawford and G.M. Hewitt (eds). *Genes in Ecology*. Blackwell Scientific։ Oxford. (Provides a good historical background)
* Conner, J.K. and Hartl, D. L. «A Primer of Ecological Genetics». Sinauer Associates, Inc.; Sunderland, Mass. (2004) Provides basic and intermediate level processes and methods.

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Էկոլոգիական հավաստիություն

**Էկոլոգիական հավաստիություն**, փորձարկման պայմանների համապատասխանության աստիճանը ուսումնասիրվող իրականության հետ։ Օրինակ, Կուրտ Լևինի անչափահասների խմբերում առաջնորդության տեսակների ուսումնասիրման հայտնի փորձարկումում քիչ էր համապատասխանում պետության իրականությանը, հետևաբար խախտվել էր էկոլոգիական հավաստիությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Էկոլոգիական տոքսիկոլոգիա

**Էկոլոգիական տոքսիկոլոգիա** (էկոտոքսիկոլոգիա), տոքսիկոլոգիայի բաժին է, որն ուսումնասիրում է էկոհամակարգերի վրա տոքսիկ նյութերի ազդեցությունը և նրա շրջապտույտը կենսոլորտում, հատկապես՝ սննդային շղթաներ։
Էկոլոգիական տոքսիկոլոգիան հանդիսանում է տոքսիկոլոգիական դիսցիպլինների շարքում ամենաերիտասարդը և ուսումնասիրում է բնական կենսահամակարգեր տոքսիկանտների ներմուծման աղբյուրները, քիմիական նյութերի գործունեության տոքսիկ ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա, ինչպես նաև էկոհամակարգերի կայունությունը և նրանց վերօրգանիզմային մակարդակի կենսահամակարգերի գործելը տոքսիկ աղտոտման պայմաններում։
Էկոտոքսիկոլոգիայի ուսումնասիրման կենսաբանական օբյեկտներից մեկը մարդն է։ Այս տեսանկյունից, էկոտոքսիկոլոգիան կոչված է լուծելու մարդու էկոլոգիայի կարևոր խնդիրներից մեկը - մարդկանց առողջության պահպանումը շրջակա միջավայրում առկա վնասակար նյութերի վնասումից։ Ի տարբերություն ավանդականի, ժամանակակից էկոտքսիկոլոգիան ուսումնասիրում է տոքսիկ էֆֆեկտները ոչ միայն օրգանական, այլև առավելապես պոպուլյացիոն և բիոցենոտիկ մակարդակներում։ Նրա երկրորդ առանձնահատկությունն այն է, որ տոքսիկ էֆֆեկտների ուսումնասիրության ժամանակ հատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջակա միջավայրին, որպես ակտիվ բաղադրիչի, որն ազդում է թունավորության դրսևորման վրա։ Այսպիսով, իրականացվում է վնասակար նյութերից մարդկանց և բիոտայի պահպանության խնդրի լուծման համակարգային մոտեցում։
Առաջին անգամ որպես ինքնուրույն միջդիսցիպլինար գիտա-փորձնական ուղղություն, էկոտոքսիկոլոգիան հիշատակվում է 1969 թվականին։ Օտարերկրյա գիտական գրականությունում էկոտոքսիկոլոգիա հասկացության հետ միասին մոտ իմաստով օգտագործվում է «Շրջակա միջավայրի տոքսիկոլոգիա» տերմինը (environmental toxicology) : 
## Դիտել նույնպես
* Էկոլոգիա
* Էկոտոքսիկություն
* Շրջակա միջավայրի տոքսիկոլոգիա
* Տոքսիկություն
* Տոքսիկոլոգիա
* Աղտոտում
## Արտաքին հղումներ
* «Экотоксикология» в Экологическом энциклопедическом словаре.
* European Centre for Ecotoxicology and Toxicology of Chemicals .
* Биологический контроль окружающей среды: биоиндикация и биотестирование / Ред. О.П. Мелехова, Е.И. Сарапульцева. М.: Издательский центр «Академия» 2010, 288 с. 3-е изд. ISBN 978-5-7695-7033-9.
* Биологические эффекты при воздействии поверхностно-активных веществ на организмы. М.: МАКС-Пресс. 2001. 344 с. ISBN 5-317-00323-7.
* Введение в проблемы биохимической экологии. М.: Наука. 1990. 288 с. ISBN 5-02-004062-2.
* Ивантер Э.В. Медведев Н.В. Экологическая токсикология природных популяций птиц и млекопитающих Севера» М. Наука. 2007. 229 с. ISBN 978-5-02-035897-3.
* Rand G., Petrocelli S. Fundamental of Aquatic Toxicology. New York et al.: Hemisphere Publishing Corporation, 1985, 666 p.&nbsp;ISBN 0-89116-382-4.
* Ostroumov S.A. Biological Effects of Surfactants. CRC Press. Taylor & Francis. Boca Raton, London, New York. 2005. 279 p.&nbsp;ISBN 0-8493-2526-9. ISBN 13: 9780849325267. [Electronic book text: ISBN 6610517002; ISBN 13: 9786610517008];

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Էկոլոգիական իրավիճակ

**Էկոլոգիական իրավիճակ**, տարածական-ժամանակային տարբեր, այդ թվում մարդու բնակության և վիճակի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոններ, որոնք բարեկեցության կամ անբարեկեցության տարբեր աստիճանի տարածքներում ստեղծում են որոշակի էկոլոգիական վիճակ։
*Էկոլոգիական իրավիճակի* տակ հասկացվում է բնության և մարդու տնտեսական գործունեության փոխներգործությամբ պայմանավորված մարդու շրջակա միջավայրի կոնկրետ վիճակ։
Ըստ էկոլոգիական իրավիճակի սրության չափանիշի, առանձնանում են դրանց հետևյալ մակարդակները.
* *Բավարար իրավիճակ*. Մարդածին ներգործության ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցության բացակայության պատճառով լանդշաֆտների հատկության բոլոր ցուցանիշները չեն փոխվում
* *Կոնֆլիկտային իրավիճակ*. Առաջանում է այն ժամանակ, երբ լանդշաֆտներում և տարածություններում դիտվում են աննշան փոփոխություններ, այդ թվում միջավայրում և ռեսուրսավերարտադրողական հատկություններում, որը բնական համալիրի ինքնակարգավորման գործընթացի կամ պարզ բնապահպան միջոցառումների արդյունքում բերում է լանդշաֆտների կառուցվածքի համեմատաբար փոքր վերակառուցման և վերականգնման։
* *Լարված իրավիճակ*. բնութագրվում է լանդշաֆտների առանձին բաղադրիչների բացասական փոփոխություններով, որը հանգեցնում է առանձին բնական ռեսուրսների խախտման կամ դեգրադացիայի, և բնակության միջավայրի պայմանների վատացման, բնապահպան միջոցառումների պահպանման դեպքում էկոլոգիական վիճակի լարվածությունը, որպես կանոն, նվազում է։
* *Կրիտիկական իրավիճակ*. Որոշվում է լանդշաֆտի զգալի և թույլ հատուցվող փոփոխություններով։ Տեղի է ունենում վտանգի արագ զարգացում բնական ռեսուրսների(այդ թվում գենոֆոնդի), բնության յուրահատուկ օբյեկտների հյուծում կամ կորուստ, բնակության միջավայրի կտրուկ վատացման արդյունքում նկատվում է հիվանդությունների թվի կայուն աճ
* *Ճգնաժամային իրավիճակ* . մոտ է աղետալիին, լանդշաֆտներում առաջանում են շատ զգալի և գործնականում թույլ չեզոքացվող փոփոխություններ, տեղի է ունենում բնական ռեսուրսների ամբողջական ծախսում և կտրուկ վատանում է բնակչության առողջությունը։
* *Աղետալի իրավիճակ*. Բնութագրվում է բնության խորը և, հաճախ, անդառնալի փոփոխություւներով, բնական ռեսուրսների և բնակության միջավայրի պայմանների կտրուկ կորուստով, որը հիմնականում պայմանավորված է տարածքի լանդշաֆտի անթրոպոգեն ծանրաբեռնվածության մեծացմամբ։ Աղետալի իրավիճակի կարևոր հատկանիշը մարդկանց կյանքի և նրանց ժառանգության վտանգն է, ինչպես նաև գենոֆոնդի և բնության յուրահատուկ օբյեկտների վատնումը։
Բացահայտել էկոլոգիական իրավիճակը, նշանակում է կարգավորել էկոլոգիական հիմնախնդիրները, էկոլոգիական խնդիրների տարածական տեղայնացում, էկոլոգիական հիմնախնդիրների համադրության որոշում և բացահայտված տարածքի (արեալի) համադրում էկոլոգիական իրավիճակի այս կամ այն սրության աստիճանին։ Այսպիսով էկոլոգիական հինմախնդիրների և իրավիճակների բացահայտման և քարտեզագրման գործընթացը փոխկապակցված է և անբաժանելի։

## Տես նաև
* Երևանի Էկոլոգիական բնութագիրը

## Գրականություն
* Кочуров Б. И. География экологических ситуаций (экодиагностика территорий). - Т.: ИГ РАН, 1997. - 156 с.
* Кочуров Б. И. Геоэкология: экодиагностика и эколого-хозяйственный баланс территорий. - Смоленск: СГУ, 1999. - 154 с.

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պահպանություն
Երկրոլորտ

[right|300px|thumb|[Երկիր մոլորակի հիմնական կառուցվածքը]]
**Երկրոլորտ** ( — երկիր, և σφαῖρα — գունդ, ոլորտ բառերից), աշխարհագրական համակենտրոն թաղանթներ, որոնցից կազմված է մոլորակը՝ երկիրը։ 
Առանձնանում են հետևյալ երկրոլորտները՝ մթնոլորտ, ջրոլորտ, լիտոսֆերա, երկրի կեղև, մանտիան և միջուկը։ Երկրի միջուկը բաժանվում է արտաքին միջուկի (հեղուկ) և կենտրոնական միջուկի (պինդ)։ 
Երկրոլորտը պայմանականորեն բաժանվում է  հիմնականի կամ գլխավորի (լիտոսֆերա, մթնոլորտ և ջրոլորտ և այլն), ինչպես նաև՝ հարաբերականորեն ավտոնոմ զարգացող երկրորդային երկրոլորտներ դրանք են՝ պեդոսֆերա, անտրոպոսֆերա (Ռոդոման Բ. Բ., 1979), սոցիոսֆերա (Եֆրեմով Յ. Կ., 1961) և նոոսֆերա (Վերնադսկի Վ. Ի.)։ Կենդանիների գոյության միջավայրը, որը ներառում է մթնոլորտի ստորին մասը, ամբողջ ջրոլորտը և երկրի կեղևի վերին շերտը, կոչվում է կենսոլորտ։
Կրիոսֆերա, բնորոշվում է բացասական կամ զրոյական ջերմաստիճանով, որում գոլորշիանման վիճակում գտնվող, ազատ կամ քիմիապես և ֆիզիկապես այլ բաղադրիչների հետ կապված տեսքով ջուրը կարող է լինել պինդ ձևով (ձյուն, սառույց, եղյամ և այլն)։
Կենսոլորտ անվանումը նրանց տրվում է ելնելով երկրի վրա մարդու կյանքում նշանակությունից։
Վերոնշյալ երկոլորտներից յուրաքանչյուրն առանձին առանձին գիտաճյուղերի ուսումնասիրության առարկա է, որը ուսումնասիրում է յուրաքանչյուր ոլորտ տարբեր համակարգային մակարդակներում։

## Տես նաև
* Երկիր
* Աշխարհագրական թաղանթ

## Գրականություն

* Круть И. В. Введение в общую теорию Земли. М., 1978, 368 с. 

Կատեգորիա:Մոլորակների թաղանթներ
Կատեգորիա:Երկրի կառուցվածք
Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր