Թևֆիք Ֆիքրեթ

**Թևֆիք Ֆիքրեթ** (, , իրական անունը՝ **Մեմհեդ Թևֆիք**), օսմանյան մանկավարժ և բանաստեղծ, որը համարվում է թուրքական պոեզիայի ժամանակակից դպրոցի հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
### Ընտանիք
Մեհմեդ Թևֆիքը ծնվել է 1867 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Կոստանդնուպոլսում (ներկայումս՝ Ստամբուլում)։ Հայրը՝ Հյուսեյին Էֆենդին, որը ծնունդով Չանքըրը սանջակի Չերքեշ շրջանից էր, հիմնականում ընտանիքից հեռու է եղել, քանի որ իշխող վարչակարգի դեմ ունեցած քաղաքական հայացքների պատճառով աքսորվել էր։ Մայրը՝ Հաթիջե Ռեֆիա Հանըմը, դավանափոխ հույն մուսուլման էր, որը ծնվել էր Քիոս կղզում ու մահացել դեռ երիտասարդ տարիքում։

### Կրթություն
Կրթությունն ստացել է Գալաթասարայի հեղինակավոր վարժարանում ու ավարտել այն 1888 թվականին՝ դառնալով վարժարանի լավագույն շրջանավարտներից մեկը։ Ավելի ուշ դարձել է վարժարանի տնօրեն։ Մեհմեդ Ֆիքրեթի քույրը ևս մահացել է վաղ տարիքում։ 1890 թվականին ամուսնացել է զարմուհու Նազիմեի հետ։ 1895 թվականին զույգն ունենում է որդի՝ Հալուքը։ 1894 թվականին հեռացել է Գալաթասարայի վարժարանից ու 1896 թվականից սկսել դասավանդել մեկ այլ հեղինակավոր ուսումնական հաստատությունում՝ Բոսֆորի Ռոբերտ քոլեջում։ Այստեղ աշխատել է մինչ իր կյանքի վերջը։ 1906 թվականին Ռոբերտ քոլեջի ուսանողական կամպուսում կառուցել է իր տունը, որտեղ բնակվել է կնոջ ու որդու հետ։ Այդ տունը ստացել է Աշիյան անվանումը, որը վեր է ածվել տուն-թանգարանի։

### Կարիերա
1894 թվականին նա հրատարակել է «Տեղեկագիր» () գրական ամսագիրը։ 1896 թվականին դարձել է «Գիտելիքի հարստություն» () ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ Այդ ամսագրի նպատակն էր օսմաներենի պարզեցումը։ Այդ ամսագրում աշխատել են նաև Հալիդ Զիյա Ուշաքլըգիլը, Իսմայիլ Սաֆան, Մեհմեթ Ռաուֆը, Սամիփաշազադե Սեզային և Հյուսեյին Ջահիթ Յալչընը։ «Գիտելիքի հարստություն» ամսագրում Թևֆիք Ֆիքրեթն աշխատել է մինչև 1901 թվականը, մինչև օսմանյան կառավարության կողմից նրա աշխատությունների նկատմամբ արգելքի սահմանումը։

1908 թվականին, Երիտթուրքերի հեղաշրջումից հետո, սկսել է հրատարակել «Ռեզոնանս» () թերթը, որը դարձել էր իշխող կուսակցության՝ «Միություն և առաջադիմություն» կոմիտեի () ակտիվ աջակիցներից մեկը։ Նույն ժամանակահատվածում ստեղծագործել է նաև կանանց համար նախատեսված «Առաքինություններ» () ամսագրի համար։ Ավելի ուշ, հիասթափվել է երիտթուրքերի վարած քաղաքականությունից ու որպես տնօրեն վերադարձել Գալաթասարայի վարժարան։ Այդուհանդերձ, 1909 թվականին երիտթուրքերի դեմ իրականացված գործողության ժամանակ, որը հայտնի է մարտի 31-ի իրադարձություն անվամբ, Ֆիքրեթը շղթայում է իրեն դպրոցի դարպասներին ու նույն օրը հրաժարական տալիս։

Դրանից հետո Ֆիքրեթն ուներ նոր դպրոցի հիմնադրամն ու ամսագրերի ստեղծման գաղափարներ, սակայն դիաբետից առաջացած բարդությունների պատճառով, նա հրաժարվում է բուժում ստանալ ու 1915 թվականին մահանում է։ Թաղված է Էյուփի ընտանեկան գերեզմանահատվածում։ Ֆիքրեթն հեղինակել է բանաստեղծությունների մի քանի ժողովածու, այդ թվում՝ «Կոտրված լյուտնյան» (, 1900 թվական) և «Հալուքի տետրերը» (, 1911 թվական)։

## Քաղաքականություն
Թևֆիք Ֆիքրեթը եղել է խոսքի ազատության ու սահմանադրական կառավարության գաղափարախոս։ Եղել է Աբդուլ Համիդ II սուլթանի բացահայտ քննադատներից մեկը։ 1901 թվականին նրա աշխատությունները գրաքննվել ու արգելվել են օսմանյան կառավարության կողմից։ 1902 թվականին նա հրատարակել է «Սիս» անունը կրող բանաստեղծությունների ժողովածուն, որտեղ նա դատապարտում էր բռնապետությունն ու ռեպրեսիվ քաղաքականությունը։ Իր քաղաքական հայացքների, աշխատությունների ու Աբդուլ Համիդ II-ի քաղաքական ընդդիմախոսների, այդ թվում՝ Հալիդ Զիյա Ուշաքլըգիլի հետ կապերի պատճառով, օսմանյան ոստիկանությունը մի քանի անգամ քրեական գործ է հարուցել նրա նկատմամբ։ Իր սուր լեզվի ու բանաստեղծությունների պատճառով, որտեղ քննադատում էր Աբդուլ Համիդ II-ի օսմանյան վարչակարգը, Թևֆիք Ֆիքրեթին անվանել են «ազատության բանաստեղծ»։ Նա քննադատել է նաև իսլամական պահպանողականությունն ու ազգայնականությունը։ Նրան է պատկանում «Իմ հայրենիքն աշխարհն է ու իմ ազգը՝ մարդկությունը» հայտնի արտահայտությունը։

## Ժառանգություն
Ֆիքրեթը համարվում է թուրքական ժամանակակից պոեզիայի հիմնադիրը, ով շեշտադրումը դնում էր գրական վարպետության և գիտելիքի, այլ ոչ թե աստվածային ներշնչանքի վրա։ Ինչպես թուրք դասական հայտնի բանաստեղծներից շատերը, նա թուրքական երաժշտության վերաբերյալ իր գիտելիքները կիրառում էր բանաստեղծությունների ստեղծման ժամանակ։

## Ժողովածուներ
* Կոտրված լյուտնյա (1900),
* Հին պատմություն (1905),
* Հալուքի տետրերը (1911),
* Ռուբաբի պատասխանը (1911),
* Շերմին (1914),
* Վերջին բանաստեղծություններ (1952, հետմահու)

## Տես նաև
* Գալաթասարայի վարժարան
* Ռոբերտ քոլեջ
* Թուրքական գրականություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Kuiper, Kathleen. *Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature*. Merriam-Webster, 1995.
* Biyografi.info - ''Biography of Tevfik Fikret'' 

## Արտաքին հղումներ
* Tevfik Fikret - ''On his life and poetry''

Կատեգորիա:Աշիյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ