Տատասկափուշ

**Տատասկափուշ** (), կռափուշ, եկքան, կիծուկ, աշխեն։ Աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կանգուն է, կոշտ ու փշոտ թևերով, ճյուղավորվող, բարձրանում է՝ 0,3-2 մ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաբլթակավոր կամ փետրաբաժան, ատամնաեզր, փշապատ։ Ծաղկաբույլը գնդաձև զամբյուղ է, ծաղիկները՝ խողովակաձև, վարդագույն, կարմիր, սպիտակ։ Ծաղկում է հուլիսին։ Պտուղը փուփուլավոր սերմիկ է։ Բույսը հաճախ կազմում է մացառուտներ, զբաղեցնում մեծ տարածքներ։

## Տեսակներ
մինի|աջից
Հայտնի է մոտ 120 (այլ տվյալներով՝ 90, 100, 127), Հայաստանում՝ 11 տեսակ.

Տատասկափուշ խոնարհված (C. nutans)
Տատասկափուշ կառանման (C. onopordioides)
Տատասկափուշ գանգուր (C. crispus)
Տատասկափուշ կիսամերկ (C. seminudus)

Աճում են բոլոր մարզերում։ Չարորակ մոլախոտեր են, աղտոտում են մշակովի և անմշակ հողատարածքները, հացաբույսերի, բազմամյա խոտաբույսերի ցանքերը, կարտոֆիլի տնկարկները։ 
Կան նաև հազվագյուտ տեսակներ, որոնք հանդիպում են միայն Շիրակի և Արագածոտնի մարզերի տափաստաններում՝

Տատասկափուշ Նավաշինի (C. nawaschinii)

Սյունիքում՝ 

Տատասկափուշ մոխրագույն (C. cinereus)
Տատասկափուշ սպիտակ (C. albidus)

Արագածոտնում՝ 

Տատասկափուշ սեղմված (C. adpressus)

և այլն

[մինի|''[Carduus crispus*]]
[[Պատկեր:20130413Carduus acanthoides1.jpg|thumb|right|*Carduus acanthoides*]]
[[Պատկեր:Partially opened flower bud of Carduus nutans.jpg|thumb|right|*Carduus nutans*]]
[[Պատկեր:1398 - Nationalpark Hohe Tauern - Flowers.JPG|thumb|right|*Carduus personata*]]
Տեսակներ են՝
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**Carduus acanthoides* 
**Carduus adpressus*
**Carduus argentatus*
**Carduus baeocephalus*
**Carduus candicans*
**Carduus carpetanus*
**Carduus crispus*
**Carduus defloratus*
**Carduus euboicus*
**Carduus fallax*
**Carduus fasciculiflorus*
**Carduus getulus*
**Carduus hamulosus*
**Carduus jordanii*
**Carduus juratzkae*
**Carduus keniensis*
**Carduus kerneri* 
**Carduus lanuginosus*
**Carduus lusitanicus*
**Carduus malyi*
**Carduus martinezii*
**Carduus nervosus* 
**Carduus nigrescens*
**Carduus nutans* &ndash; 
**Carduus olympicus*
**Carduus personata*
**Carduus pycnocephalus* 
**Carduus ramosissimus*
**Carduus schimperi* 
**Carduus tenuiflorus* 
**Carduus uncinatus*
**Carduus weizensis*

;Հիբրիդներ
**Carduus* × *orthocephalus*
**Carduus keniensis* × *C. platyphyllus*

== Կիրառում և նշանակություն ==
Նշանակություն՝ <br>
[[մեղր]]ատու <br>
[[մոլախոտ]] <br>
[[գեղազարդիչ բույսեր | դեկորատիվ]] (գեղազարդիչ) <br>
[[դեղաբույս]] <br>
[[ներկանյութեր | ներկատու]]

Տատասկափշի գրեթե բոլոր տեսակները մեղրատու են։ Մի քանիսը դեկորատիվ բույսեր են, բայց միևնույն ժամանակ հանդիասնում են մոլախոտեր։

Բույսի տերևներում և սերմերում պարունակվում են՝ սպիտակուցներ, ածխաջրեր, սապոնին, ասկորբինաթթու, ֆլավոններ։ Տերևում կա նաև վիտամին K, խեժանյութ, դաբաղանյութ, տերպենային լակտոն։
Սերմը հարուստ է ներկանյութով, պարունակում է [[ինուլին]]։

Բույսի հյութն օգնում է մաշկի վրա առաջացած խոցերի, բերանի եզրերի ճաքերի, [[բերան]]ի լորձաթաղանթի բորբոքման դեպքում։ Ծաղիկների թուրմն օգտագործում են [[աչք]]երին թրջոց դնելու համար։ Հակացուցված է բարձր ճնշման դեպքում։
Ա. Ամասիացին գրում է.




Օգտագործելիս չշփոթել: Տատասկափշերին որոշակի արտաքին նմանություն ունեն հետեւյալ ցեղերը՝ [[Կառ]] ([[Կաղշնակ]]), [[Կաթնափուշ]] (Մարեմփուշ), [[Գեղավեր]] (Տատասկ): Այս բույսերը թեեւ միեւնույն ընտանիքից են, այնուամենայնիվ տարբեր ցեղեր են եւ յուրաքանչյուրն ունի իր տեսակները, որոնք օժտված են տարբեր հատկություններով, պարունակում են տարբեր քիմիական բաղադրիչներ։

== Տատասկափուշ կռանման ==

Carduus onopordioides | Տատասկափուշ կռանման


Պարունակում է հանքանյութեր՝ կալիում, կալցիում, մագնեզիում, երկաթ, ցինկ, ֆոսֆոր, վիտամիններ՝ С, А (նախավիտամին), Е (յուղում եւ սերմերում), նաեւ՝ օմեգա-9, ինուլին, բուսայուղ։

Ըստ ժողովրդական բժշկության՝ բուժիչ է հատկապես արտաքին թութքի դեպքում (թարմ կամ չոր ցողուն-տերեւների թուրմը՝ արտաքին օգտագործմամբ)։
Բուժում է նաեւ լյարդը, երիկամները, իջեցնում է թթվայնությունը, բարձրացնում է տոնուսը։

*Ուշադրություն*, որպես դեղամիջոց օգտագործելուց առաջ անպայման խորհրդակցեք բժշկի հետ։

Սննդում օգտագործվում են երիտասարդ մաքրած ցողունները թարմ եւ եփած վիճակում, ինչպես նաեւ երիտասարդ ծաղկապսակները, արմատները, տապակած կամ եփված վիճակում։

Ձիթատու է (սերմերը) եւ մեղրատու։

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://wiki.simbolarium.ru/index.php/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85 Чертополох в Краткой энциклопедии символов] 
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CARDU *Carduus*.] USDA PLANTS.
*[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2081 GRIN Species Records of *Carduus*.]  Germplasm Resources Information Network (GRIN).
*[http://ww2.bgbm.org/euroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=133413&PTRefFk=7000000 *Carduus*.] In։ Greuter, W. & E. von Raab-Straube. (Eds.) Compositae. Euro+Med Plantbase. 2006.
*[http://www.bioimages.org.uk/html/Carduus.htm *Carduus'' (a genus of thistles).] BioImages։ The Virtual Field-Guide (UK). Accessed 2013-02-17.

Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր