Գրիգոր-Դերենիկ զվարճասեր

**«Գրիգոր-Դերենիկ Զվարճասեր»**, Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից։ Զետեղված է 1983 թվականին հրատարակված երկերի 6-հատորյակի 6-րդ հատորում՝ «Վարք հարանց» շարքում։

## Սյուժե
Պատմվածքը սկսվում է հենց հեղինակի խոսքով, որտեղ նկարագրում է, թե որտեղից է վերցրել պատմվածքը։ Վախճանվում է հայոց Վասպուրականի թագավոր Աշոտը։ Նրա ժառանգությունը մնում է իր երեք որդիներին՝ Գրիգոր֊Դերենիկին, Գագիկին և Համազասպին։ Գրիգոր֊Դերենիկը ուրախ կյանքով ապրող մարդ էր, ուստի հոր մահից հետո նրա կյանքը ավելի ուրախ դարձավ։ Նա ասում էր․ «Քանի որ աշխարհում Սողոմոն էլ է եղել անցավոր և մենք էլ պիտի լինենք նույնպես, ապա ինչո՞ւ կոտրել սրտիդ կամքը»։ Նա խրախճանում էր օրն ի բուն, Վանը դարձրել էր զվարճալիքների աղմկոտ ասպարեզ։ Գողթն աշխարհից բերել տվեց գուսաններ և կաքավողներ։ Նա խրախճանում էր օրն ի բուն, մերթ ելնում էր սարերի թամբերը, մերթ նավարկում էր դեպի Բզնունյանց ծովը։ Նստում էր Վան քաղաքի բաց հրապարակում՝ կերուխումի։ Սեղան էր բացում՝ շռայլելով հոր թողած ոսկին ու արծաթը։ Նա ասում էր․ «Եկե՜ք, մարդի՛կ, վայելեցեք, խրախճացեք առատ ու լի։ Վաղը ո՞վ մեռած, ո՞վ՝ ողջ։ Եկե՜ք, մարդի՛կ»։ «–Թող իմ անունն էլ այսպես հիշեն, եթե հիշվելու բան կմնա աշխարհում և արժանի եմ»։

Ասում էր ու նորից ասում, որ ի՞նչ է փառքի անունը՝ քամի անցողիկ, հողի մեջ հող դարձածին ի՞նչ շահ, ո՞վ է եկել այն աշխարհից, որ վկայի, ինչ կա այնտեղ։ Ինչը ինքը չի տեսել ու չի շոշափել, ուրեմն սուտ է։ Իր բերանը օծող գինու մեկ կաթիլը չի  փոխի իր հոր գահի հետ։ Այն կաքավ պարող աղջկա մի ժպիտը՝ Քրիստոսի խաչի հետ։ Երբ ամբողջ հարստությունը վատնեց, ուրախացավ ասելով, որ այլևս ազատ է և թեթև։ Նա խրախճանում էր և իր ծառա Զափրան Գնունուն ասում, ուրախանանք և ուրախացնենք աշխարհը։ Նա նաև դիմում է աստծուն և ասում, որ իր խրախճանքը շատ չհամարի և նախանձությամբ չլցվի իր դեմ։ Վաճառեց իր գավառները, արքայական ապարանքը ու բազություն հավաքելով գլխին, խրախճացավ նորից ու կրկին անսպառ ուրախությամբ։ Նա վաճառեց նաև կահն ու կարասին, ծառաներին, այգիներն ու ձիերի երամակը։ Պահեց միայն երկու ձի՝ մեկն իր համար, մյուսը՝ Զափրան Գնունու, մեկ էլ մի վրան։ Նորից խրախճացավ մի ամառ, մի ձմեռ։ Երբ եղածն էլ սպառվեց, բարձրագոչ ասաց․«Տմարդի է նա, ով զենք է կրում իր վրա։ Աստված մարդուն անզեն է ստեղծել, ուրեմն մնա թող անզեն»։ 

Երբ արդեն ամեն բան սպառվել էր, նրա բարեկամներն ու հարազատները լքեցին իրեն։ Չհեռացավ միայն Գնունի Զափրանը։ Գրիգոր–Դերենիկը ելավ, վերցրեց ձին ու Գնունու հետ ճանապարհ ընկավ։ Սկսեց վաճառել մատանիները, զարդերը և վաճառված իրերի գումարով նորից խրախճանում։ Նա ասում էր մարդկանց, որ այս զարդերը մահկանացուների տվածներն են, ուստի և շղթաներ են մարմնիս վրա։ Մարդու բնական զարդարանքը նրա ազատ լինելն է։ Չկա ավելի երջանիկ բան, քան ազատ լինելը։ Ապա վաճառեց իր արքայական զգեստները,Գնունու  ձին, տեղը մեկ շաբաթվա գինի վերցրեց զվարճանալու համար։ Ասաց նրան, որ չտխրի, որ մի օր էլ ինքը իր ձին կվաճառի և մի շաբաթ կզվարճանան։ Եվ մի օր, երբ վրան էին խփել հեռավոր ճանապարհի վրա և պատրաստվում էին միակ ձին էլ վաճառել, նրանց վրանին մոտեցավ հետիոտն ու փախստական մի վիրավոր։ Այդ հետիոտնը ապաստան էր ուզում նրանցից, նա փախել էր արաբների հալածանքներից։ Նա միանգամից նրան հրավիրում է վրան, սկսում խոսել նրա հետ, փարատել նրա վերքերը։ Սկսում է երգել ու նվագել, գինի հյուրասիրել։ Այսպիսով փախստականը ասում է, որ ինքը չի մոռանա երբեք նրա արածը, ասում է նաև, որ ինքը Բաղդադի ամիրան է, իր զորքը դավաճանել է իրեն։ Այժմ ինքը մեկնում է Խորասան՝ օգնություն խնդրելու քեռայրից։ Ասում էր, որ որոշել էր, որ գնա Վանի թագավոր Գրիգոր–Դերենիկի մոտ՝ ձի և օգնություն խնդրելու։ Բայց հանդիպեց նման բարի մարդու։ Հիմա կշտապի դեպի Խորասան։ Նաև խնդրեց բարևներ ուղարկել Գրիգոր–Դերենիկին։ Նա ժպտում է, նրան ճանապրհում մինչև Խորասանի սահմանները, առանց ասելու, որ հենց ինքն է նրա որոնած Գրիգոր–Դերենիկը։ Հացին կարոտ Գրիգոր, իր ծառա Գնունու հետ ոտքով հասնում է Բաղդադ։ Հասնում է, քնարը հանում, սկսում երգել փողոցից-փողոց, նվագել, դրանով վաստակել օրվա պարեն ու գինի։ Եվ մի օր Բաղդադի ամիրան տեսնում է նրանց, հրամայում է նրանց բերել իր պալատը։ Բերում են, լողացնում անուշահոտ ջրերում, հագցնում արքայավայել և ներկայացնում ամիրային։ Ամիրան  իր պալատականների ու իշխանների աչքի առաջ նստացնում է իր գահին և ասում, որ իրենք երկրապգեն նրան, քանի որ նա է փրկել իրեն արաբների հալածանքներից, ապաստան տվել, դարմանել վերքերը։ Նա իր ունեցած վերջին ձին տվեց և ճանապարհեց Խորասան։ Ասում է, որ երկրպագեն նրան աստծուց առավել։ Մի օր Գրիգոր-Դերենիկը լսում է, որ իր հայրենի Վան քաղաքի վրա հարձակվել են թշնամիները, որտեղ թագավորներ էին իր եղբայրներ Գագիկն ու Համազասպը։ Իմանալով այս, նրա բարեկամ ամիրան զորք է տրամադրում Դերենիկին և ուղարկում Վան։ Դերենիկը հասնում է, դուրս շպրտում թշնամիներին՝ երկիրը ազատելով վտանգից։ Եղբայրները խնդրում են, որ նա նստի թագավորական գահին, բայց ասում է․ «–Թագավոր կմնաք դուք, իսկ ես կշարունակեմ իմ կյանքը, ինչպես սովորությունն է իմ։ Աշխարհի բոլոր գահերից ամենաթանկն ինձ համար սեփական անձիս ազատ լինելն է ու կյանքիս անխափան ուրախության մեջ սպառելը»։ 

Ասում է Գրիգոր-Դերենիկ Զվարճասերը և շարունակում թափառել աշխարհե աշխարհ, խրախճանալ իր հավատարիմ ծառա Զափրան Գնունու հետ։

## Կերպարներ
* Գրիգոր-Դերենիկ
* Գագիկ
* Համազասպ
* Զափրան Գնունի
* Բաղդադի ամիրա

## Տեղանուններ
* Վանի թագավորություն
* Գողթն աշխարհ
* Բզնունյաց ծով
* Խորասան
* Բաղդադ

## Տես նաև
* Քարահերձի թզենին (պատմվածք)
* Հայրենի կարգավ (պատմվածք)
* Ուղեցույցը (պատմվածք)
* Հակոբ Արմեն (Սերո Խանզադյան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր