Մամիկոն Մանուկյան

**Մամիկոն Հակոբի Մանուկյան** (փետրվարի 14, 1927, Ախալցխա, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 22, 1995, Գորիս, Հայաստան (թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում)), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1972), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակակիր (1981)։

## Կենսագրություն
Մամիկոն Մանուկյանը ծնվել է Ախալցխայում։

Ծնողների ընտանիքները 1828 թվականին գաղթել են Էրզրում քաղաքից։ Հոր՝ Հակոբ Մանուկյանի ընտանիքը բնակվել է Աբաստուման քաղաքում, մոր ընտանիքը բնակվել է Ախալցխա քաղաքում։ Մամիկոնը եղել է ընտանիքի ավագ որդին, այնուհետև ծնվել է քույրը՝ Հռիփսիմեն և եղբայրը՝ Սեյրանը։

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է տեղի Կիրովի անվան միջնակարգ դպրոցում (այժմ՝ Հովհաննես Թումանյանի անվան 3-րդ միջնակարգ դպրոց)։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է տեղի գյուղատնտեսական տեխնիկումի գինեգործական բաժինը և ավարտել գերազանց։ Սովորելու ընթացքում աշխատել է Ախալցխայի հայկական դրամատիկական թատրոնում որպես դերասան։ Այդ շրջանում դերակատարումներից հիշարժան է Շահ Իսմայիլի դերը։ Այդ տարիներին ստեղծել է նաև առանձին մի թատերախումբ, որ հյուրախաղերով շրջել է Վրաստանի հայաբնակ գյուղերում, միաժամանակ ղեկավարել է տեղի պիոներ տան թատերական խմբակը։ 18 տարեկանում եկել է Երևան, 1945 թվականին ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը։ 1949 թվականի փետրվար ամսից դեռևս ուսանողական տարիքում կրկին վերսկսել է աշխատանքը Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը և մարտ ամսին գործուղվել Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն, այնուհետև 1956 թվականի ապրիլ ամսին արվեստի գործերի վարչության հրամանով տեղափոխվել է Սունդուկյանի անվան թատրոն, որտեղ էլ աշխատել է մինչ մահը՝ 1995 թվականի ապրիլի 22-ը։

1980-1984 թվականներին տնօրենի պաշտոնում ղեկավարել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնը։ 1981 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի, (Շեքսպիրի «Կորիոլան» ներկայացման մեջ «Ագրիպայի» դերակատարման համար)։ 1984 թվականից մինչ մահը՝ 1995 թվականի ապրիլի 22-ը այդ թատրոնում վճարվել է որպես բարձր որակավորում ունեցող դերասան։

## Դերացանկ
### Ախալցխայի հայկական դրամատիկ խումբ
* «Շահ Իսմաիլ»- Շահ Իսմայիլ, 1945 թ.
* «Սայաթ- Նովա»	 Իշխան Չիկովանի, 1947 թ. 30/08

### Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ
Ավարտական ներկայացումներ
* Ա. Օստրովսկի	«Եկամտաբեր պաշտոն», Վիշնևսկի, 1950 թ.
* Ա. Խաֆրոնով 	«Մի քաղաքում», Ռատնիկով, 1950 թ.
* Ալեքսանդր Պուշկին «Քարե հյուրը», Կոմանդոր, 1950 թ.

### Դերեր պատանի հանդիսատեսի թատրոնում
* Ալ. Բրուշտեյն	«Քեռի Թոմասի տնակը», Հիլ Ուիլսոն	1950 թ. /14/10
* Սսլոդար «Խաղաղության աստղը», Բրունել, 1951 թ. /08/04
* Վ. Կավերին «Երկու կապիտան», Պեգով, 1951 թ․ /03/06
* Ա. Շայբոն, «Սուվորովականներ», Լեբեդև, 1951 թ. /27/12
* Տ. Շամիրխանյան «Սևանի ափին», Բագրատ,	 1952 թ. 30/04
* Նիկոլայ Օստրովսկի	«Ինչպես էր կոփվում պողպատը», Արտյոմ	1953 թ. 17/01
* Վ. Կրիպս, Կ. Մինց, «Հռչակավոր կապիտանների ակումբը», նավապետ Նեմո 1953 թ. 11/04
* Վ. Գուբարյով, «Պավլիկ Մորոզով», Իվանով 1953 թ. 09/06
* Ձ. Սոլոդար, «Անտառային լճակի  ափին», Բորիս	Բորիսովիչ 1953 թ. 27/07
* Վ. Ռոզով, «Կյանքի մի էջը», Նիկոլայ 1953 թ. 04/12
* Գր. Յաղջյան, «Ոսկի քաղաքը», Ոսկու թագավոր	1954 թ. 28/03
* Վ. Լյուբիմովա, «Ճանապարհից դուրս», Կորնեյ Ֆյոդորովիչ 1954 թ. 16/07
* Բ. Գորբատով, «Հայրերի 	պատանեկությունը», Կովալյով		1954 թ. 27/10
* Ս. Ջելցեր, «Դինի մաշիկը», Չաո			1954 թ. 28/11
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե, «Արտիստը», Չելինի		1955 թ. 17/02
* Վ. Լյուբիմովա, «Քարե սիրտը», Պանդոկապան	1955 թ. 23/09
* Ֆ. Միլլեր, «Խարդավանք և սեր», Հոֆմարշալ		1956 թ.11/02
[մինի|[Հակոբ Պարոնյան, «Պաղտասար  աղբար», Կիպար, 1985 թ․]]
մինի|272x272փքս|Վ. Սարդու, Է. Մորո, «Մադամ Սան-Ժեն», Ժոզեֆ Լեֆեվր, 1972 թ.
մինի|271x271փքս|Վիլյամ Շեքսպիր «Կորիոլան», Մենենիոս Ագրիպա, 1978 թ.
մինի|Գ. Հարությունյան «Հարսնացուն Հյուսիսից», Մուրադ, 1973 թ.

### Դերեր Սունդուկյանի անվան թատրոնում
* Բ. Նուշիչ, «Փիլիսոփայության դոկտոր», Ռայսեր, 1957 թ. 06/04 
* Գ. Բորյան, «Նույն հարկի տակ», Միստր Ստոքս, 1957 թ. 02/09 
* Ժորա Հարությունյան, «Սրտի արատ», Ժիրայր, 1958 թ. 26/03
* Գ. Ֆիգեյրեդո, «Աղվեսը ու խաղողը», Եթովպացի, 1958 թ. 26/06
* Կ. Գուցկով, «Ուրիել Ակոստա», Դը Սանթոս, 1958 թ. 30/07 
* Ա. Կուզնեցով	«Չմարող Աստղեր», Շտերնբերգ, 1958 թ. 29/10 
* Ալեքսանդր Արաքսմանյան, «Քոսրտի կրակը», Գնել Ասլանովիչ, 1959 թ. 15/03
* Ալեքսանդր Օստրովսկի	«Անմեղ մեղավորներ»		Մուրով	1959 թ. 12/12 
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե, «Քաոս», Կարապետ	1959 թ. 14/06 
* Ն. Պոգոդին, «Երրորդը պաթետիկականը»	Թեք կարտուզով բանվոր 	1960 թ. 24/04 
* Վ. Զակ, Ա. Կուզնեցով «Երկու գույն», Գալստյան	1960 թ. 23/10 
* Եղիշե Չարենց, «Դեպի ապագան», Ղաչաղ, թուրք տղա 1960 թ. 30/11
* Ալ. Պարնիս «Աֆրոդիտեյի կղզին», Էդուարդո Ոuիլսոն	1961 թ. 15/04 
* Վիլյամ Սարոյան, «Իմ սիրտը լեռներում է», Ռուֆ Էպլի, 1961 թ. 19/04
* Դերենիկ Դեմիրճյան, «Վարդանանք», Խոռխոռունի		1962 թ. 17/03 
* Գ. Տեր-Գրիգորյան, «Մեռնող Ֆլորան», Գաղձ բալիկ		1962 թ. 04/07 
* Պ. Մերիմե, «Աֆրիկյան սեր», Հաջի Նոման, 1963 թ. 12/06 
* Սամուել Մարշակ, «Վշտից փախչողը բախտ չի գտնի» , Գեներալ, 1965 թ. 02/01 
* Նաիրի Զարյան, «Արա Գեղեցիկ», Ասուր, 1965 թ. 01/07 
* Ս. Ալյոշին, «Անունն անհայտ է», Էսերման, 1966 թ. 09/11 
* Բ. Լավրենյով «Բեկում», Երեմեև, 1967 թ. 07/05 
* Ֆյոդոր Դոստոևսկի, «Ապուշը», Գեներալ Եպանչին, 1968 թ. 24/02
* Նաիրի Զարյան, «Արտավազդ և Կլեոպատրա», Թորգոմ, 1968 թ. 18/12 
* Ն. Պագոդին, «Իմ բարեկամը», Միստր Հենրի	, 1969 թ. 08/02 
* Ս. Հարությունյան, «Միայն մարդն է ուղիղ քայլում», Ռեկտոր, 1970 թ. 02/03 
* Զարզանդ Դարյան «Հանրապետության նախագահը», Երզնկյան, 1970 թ. 30/05 
* Վահագն Դավթյան, «Մհերի դուռը», Զինվոր, 1970 թ. 30/12 
* Վ. Սարդու, Է. Մորո, «Մադամ Սան-Ժեն», Ժոզեֆ Լեֆեվր, 1972 թ. 15/04 
* Գ. Հարությունյան «Հարսնացուն Հյուսիսից», Մուրադ, 1973 թ. 13/12 
* Հ. Պարոնյան «Պաղտասար աղբար», Օգսեն, 1974 թ. 14/02 
* Պերճ Զեյթունցյան, «Ավերված քաղաքի առասպելը», Դրաստամատ, 1975 թ. 15/03 
* Էդ. Լոստան «Սիրանո Դ’ Բերժերակ», Կոմս Դ’ Գիշ, 1976 թ. 09/05 
* Դերենիկ Դեմիրճյան «Քաջ Նազար», Իրավաբանական	գործերի լիազոր 1977 թ. 19/05 
* Վիլյամ Շեքսպիր «Կորիոլան», Մենենիոս Ագրիպա	1978 թ. 25/09 
* Ա. Աբդուլին «13-րդ նախագահը», Բաիմով	, 1979 թ. 04/11 
* Եզ. Շահինյան «Արգելված երազներ», Քաղաքագլուխ, 1980 թ. 02/03 
* Պերճ Զեյթունցյան «Անավարտ  մենախոսություն», Մարկոսյան, 1983 թ. 17/03 
* Վ. Շեքսպիր «Ամեn ինչ լավ է` թե լավ վերջանա», Ֆրանսիո թագավոր	1984 թ. 10/11
* Բոմարշե, «Ֆիգարոյի	ամուսնությունը», Բարթոլո, 1985 թ. 26/01
* Ժորա Հարությունյան «Հունիս էր, արև», Նահապետ, 1985 թ. 14/04 
* Հակոբ Պարոնյան, «Պաղտասար  աղբար», Կիպար, 1985 թ. 14/01 
* Ժիրայր Անանյան «Իրարանցում», Մեհրաբյան, 1987 թ. 23/05 
* Պերճ Զեյթունցյան «Ոտքի դատարանն է գալիս» Լիման Ֆոն Սանդերս	1988 թ. 23/05
* Ա. Ռիբակով «Արբատի Բուդյագին զավակները», 1988 թ. 16/02 
* Ժ. Անանյան, «Կարուսել», Սուփրիկյան, 1989 թ. 24/03 
* Բ. Մոլիեր, «Քաղքենին ազնվական», Փիլիսոփայության ուսուցիչ, 1992 թ. 05/03		 
* Ժիրայր Անանյան, «Իմ տունը քո տունը չէ», Հայրումյան, 1993 թ.

### Դերեր հեռուստաթատրոնում
* Ռաֆայել Երիցյան, «Բոռերը», Պաշտոնավոր, 1957 թ. 19/08
* Եղիշե Չարենց, «Լենինն ու Ալին»	ԽՍՀՄ դեսպան, 1957 թ. 19/18
* Ն. Կագրամանով, «Տարեմուտի սյուրպրիզներ, Բյուրոկրատ, 1957 թ. 31/12
* Ի. Լ. Քարաջալե, «Երկու շահում», Ոստիկան, 1958 թ. 24/03
* Մ. Ֆայզուլին, «Բարեկամները», Դասղեկ, 1959 թ. 02/02
* Ստ. Վարդանյան	, «Խակ Ձմերուկը», Բրիգադիր	, 1959 թ. 23/03
* Վ. Պովոլյաև, «Ախ, սիրտ», Բաժնի վարիչ, 1959 թ. 10/06
* Ալեքսանդր Պուշկին, «Քարե Հյուրը», Կոանդոր, 1959 թ. 08/06
* Հասկիլ, «Միստր Նոբադիի կարիերան», Պատկառելի միստր	1959 թ. 22/?
* Հր. Մուրադյան	 «Սայաթ Նովա»	Իշխան Չիկովանի	1959 թ. 22/12
* Խուան Սյաո, «Գյուլնազ տատի հեքիաթը», Չաո, 1960 թ. 21/01
* Մ. Օվչիննիկով, «Օտարի հետքը», Կապիտան Մեդվեդև 1961 թ. 29/02
* Ի. Էվալդ,«Գլեբ Ռագոզինի գործը», Միլիցիայի տեսուչ, 1961 թ. 20/03
* Վ. Բատտերշտրադտ, «Մայրիկ, դու այդ չես հասկանում», Հայր, 1962 թ. 08/03					
* Գ. Առաքելյան	 «Թունելախորշի մարդիկ, Բրիգադիր	1962 թ. 19/02
* Ա. Նեսին, «Տունը սահմանի վրա», Ոստիկան	1965 թ. 08/02
* Ն. Հաուստոն, «Համաձայն օրենքի», Քննիչ, 1967 թ. 15/03
* Վ. Վաղարշյան, «Օղակում», Դասակապետ, 1967 թ. 09/10
* Դյուրենմաթ, «Ֆիզիկոսները», Սիվերս, 1967 թ. 18/01
* Լ. Լեոնով, «Արշավանք», Եգորով	1970 թ. 11/05
* Բ. Մոլիեռ, «Երևակայական հիվանդը, Օրգոն, 1971 թ. 02/02
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե ,«Շառլատանը», Շարբաբչյան, 1971 թ. 16/07
* Ռոզեն Պրոկոֆևիչ, Գաբրիելովիչ, «Կատակասերը», Պավել, 1973 թ. 20/11
* Ռեջ. Լոուզ, «Տասներկու զայրացած տղամարդիկ», 10-րդ երդվյալ ատենակալ, 1973 թ. 24/04
* Մուրացան, «Գևորգ Մարզպետունի» Վահրամ Սեպուհ,	1973 թ. 13/01
* Ջ. Բրունո, «Մոմակալը», Մաքիավելի, 1973 թ. 25/06 
* Ժորժ Սիմենոն, «Մաժեստիկ հյուրանոցի նկուղներում	Դիրեկտոր	1975 թ. 10/06
* Ա. Լիյվես,  «Ինֆարկտ», տնօրենի տեղակա, 1975 թ. 30/06
* Սիլվա Կապուտիկյան, «Եվ դո՞ւ,Բրուտոս», Մախմուրյան 1976 թ. 26/01
* Ջ. Պրիստլի, «Սկանդալ, որ պատահեց», միստր Հայդեյքր, 1977 թ. 10/11
* Հովհաննես Մելքոնյան, «Հրաժարական», Վռամշապուհ Ցիցերյան, 1978 թ. 30/07
* Անտոն Չեխով, «Հիվանդասենյակ № 6», Ծեր զինվորական, 1978 թ. 31/10
* Գաբրիել Սունդուկյան, «Վոդևիլներ», «Բաղնիսի բոխչա», Աղալո, 1983 թ. 05/06
* Տարաբուզի Սկառնաչի, «Հասարակության ծաղիկ սինյոր Պապագատոն», Ռայմոնդո, 1983 թ. 05/12					
* Լ. Դեմետրիոս «Տոհմածառը», Ալեյկո, 1986 թ. 27/01
* Ֆրանց Վերֆել «Մուսա Լեռան 40 օրը» Թևոսյան	1986 թ. 24/05
* Վ. Գրիգորյան	 «Սպիտակ Ագռավը», Երվանդ	1986 թ. 09/07
* Սերո Խանզադյան, «Մատյան եղելությանց», Ընկեր	Մկրտիչ	1986 թ. 24/11
* Դոմանովիչ, «Ստրադիա», Ռազմական մինիստր	1989 թ. 03/08
* Ա. Արփիարյան, Գր. Չալիկյան, «Պարտք մեր հանապազորյա», Հասան Փաշա 1990 թ. 23/04

### Դերեր ռադիոթատրոնում
* Սուխովո-Կոբիլին «Դատական գործ»	, Կարևոր անձ	
* Եժի Կրասնեցկի «Տարելիցը», Միլպետ
* Սաղաթել Հարությունյան «Միայն մարդն է ուղիղ քայլում», Ռեկտոր
* Ստեփան Զորյան, «Հեղկոմի նախագահը», Անրանիկ
* Ռ. Խաբատին, «Նավապետ Բլադի ոդիսականը», Նահանգապետ 
* Ֆրանց Վերֆել, «Մուսա լեռան 40 օրը», Թևոսյան
* Ս. Ալյոշին, «Ամեն ինչ մնում է մարդկանց», Մարգունով
* Ալեքսանդր Պուշկին, «Կապիտանի աղջիկը», Գեներալ
* Դուբրովսկի, «Դուբրովսկի», Իշխան Վերեյսկի
* Հրաչյա Քոչար, «Կարոտ»	, Ենոք
* Վահագն Դավթյան, «Մհերի դուռը», Տասնապետ
* Հ. Բյոլ	, «Ծաղրածուի աչքերով», Կոստերդ
* Ալեքսանդր Պուշկին, «Քարե Հյուրը», Կոմանդոր
* Հ. Հաուպման, «Մայրամուտից առաջ», Շտեյնից
* Դոմանովիչ, «Ստրադիա», Պաշտոնյա
* Անահիտ Սեկոյան, «Եթե որոտանը խոսեր», Գուրգեն
* Լ. Անդրեև, «Ձին Սենատում», Մարկով
* Արտ. Մալանթարյան «Այդ խելահեղ օրը», Գուրգեն
* Կ. Տոնոյան, «Զինվորը», Ավակով
* Ռ. Սանոյան, «Հանդիպում», Խոպանչի
* Ստ. Վարդանյան	 «Կիսակայարան», Առաքել
*«Սասնա Ծռեր», «Սասունցի Դավիթ և  Փոքր Մհեր», Ձենով Օհան
* Արտ. Մալանթարյան, «Կնախամտածված սպանություն», Դատավոր
* Ա. Արփիարյան, «Կարմիր Ժամուց»	, Հասան Փաշա
*«Սասնա Ծռեռ», «Մեծ Մհեր», Ձենով Օհան
* Լ. Դեմետրիոս, «Տոհմածառ», Ալեյկո
* Սերո Խանզադյան, «Մատյան, եղելության» Հրայր
* Ռ. Համբարյան, «Ես տեսել եմ Արարատը»
* Հր. Լալայան, «Արիության բարձունքը», Կապիտան
* Դյուրենմաթ, «Ֆիզիկոսները», Սիվերս
* Ռ. Ռոուզ, «12 Զայրացած տղամարդիկ», 10-րդ երդվյալ ատենակալ 						 
* Ռ. Գևորգյան «Իմ հայրիկը Մարկ Տվենն է»
* Հ. Մելքոնյան «Հայր Տոնապետի Զորահավաքը», Անդրանիկ
* Միլորդ Լեմպել «Հերոսը», Ջոն
* Վ. Սարդու, «Մադամ Սան-Ժեն», Ժոզեֆ լեֆեվր
* Վ. Արաքսմանյան, «Կարմիր Գլխարկ»
* Վ. Դվորեցկի «Հրաժեշտ»
* Խ. Դաշտենց «Խոդետան»	
* Թ. Մոստովիչ «Նիկոդիմ Դիլմարի կարիերան», Գնդապետ
* Մառ Բայջիև «Մենք տղամարդ ենք»
* Դերենիկ Դեմիրճյան «Նապոլեոն Կորկոտյան»			
* Ջեկ Լոնդոն «Մարտին Իդեն»
* Վիշնևսկի, «Լավատեսական ողբերգություն», Հրամանատար
* Գր. Չալիկյան «Խաղաղվի’ր, ի սեր աստծո», Բարունակ
* Շ. Զաքարյան, «Պարգևատրում», Սեդրակ Ալ. Գելման	 «Հետադարձ կապ»				
* Ա. Քրիստի, «Արևելյան ճեպնթաց»		
* Կ. Տոնոյան, «Աշնանային Գնացքում», Աղաբեկյան
* Կոստան Զարյան, «Նավը լեռան վրա»	, Ասկարյան
* Շ. Զաքարյան «Գլխավոր փորձը», Գեներալ
* Գուրզադյան «Իրական դրամա 4 օր տևողությամբ»
* Ռ. Համբարյան, «Արարում»
* Մորգենթաու, «Կ. Պոլիս 14-15 թվականներ»
* Արտաշես Քալանթարյան, «Սրճարան Կարո»
* Երվանդ Օտյան, «Վաճառականի մը նամակները», Մարկոս
* Ստ. Զաքարյան «Թուղթ առ փրկիչ», Աբգար թագավոր
* Ժիրայր Անանյան, «Ուղղաթիռներ եկեղեցու վրայով», Ռեժիսոր
* Ստ. Զաքարյան, «Եռագրություն- Խոր Վիրապ», Աբգար Մ. Շատրով, «Շարունակել, շարունակել»
* Գ. Սարգսյան, «Գլադիատորը», Դարբինյան

## Ֆիլմեր
* «Սայաթ-Նովա»
* «Լալվարի որսկանը»
* «Խաթաբալա»
* «Երջանկության մեխանիկան»
* «Բարի առավոտ»
* «Կապիտան Առաքել»
* «Որտե՞ղ էիր, մարդ աստծո»
* «Ընկեր Փանջունի»

### Հասարակական գործունեություն
* 1978 թվականից ՀՀ շրջանային կոմիտեի անդամ 
* 1982 թվականին ընտրվել է շրջանային խորհրդի դեպուտատ
* 1982 թվականին ընտրվել է ՀՀ քաղաքային կոմիտեի անդամ
* 1949 թվականին ընտրվել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության անդամ

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1972 թ.
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1981 թ. (Շեքսպիրի «Կորիոլան» ներկայացման մեջ «Ագրիպայի» դերակատարման համար)

## Ընտանիք
* Կինը՝ Հռիփսիմե Սրապյան
* Դուստրեր՝ Դիանա և Գայանե Մանուկյաններ

## Գրականություն
*Վարսիկ Գրիգորյան, «Մամիկոն Մանուկյան» մենագրություն, Երևան, 2007։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:1995 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 22 մահեր
Կատեգորիա:Գորիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 14 ծնունդներ