Քթի արյունահոսություն

**Քթի արյունահոսություն** (**էպիստաքսիս**), արյունահոսություն քթի խոռոչից, որը սովորաբար կարելի է տեսնել որպես արյունահոսություն քթանցքերից։ Տարբերում են քթի արյունահոսությունների երկու տեսակ․ առաջային (ավելի հաճախ) և հետին (ոչ այդքան հաճախ,բայց բժշկական տեսանկյունից կարևոր)։ Երբեմն, ավելի ծանր դեպքերում, արյունը կարող է բարձրանալ քթաարցունքային ծորանով և դուրս հոսել ակնակապճով։ Թարմ և մակարդված արյունը կարող է հոսել դեպի ստամոքս և առաջացնել սրտխառնոց , փսխում։ Քթի արյունահոսությունը շատ հազվադեպ կարող է ավարտվել մահվան ելքով։ԱՄՆ-ում 1999 թվականին 2,4 մլն մահից միայն 4-ն է գրանցվել էպիկալիպսիսից։ Թերևս ամենահայտնի մահը քթի արյունահոսությունից հոն կառավարիչ Աթթիլայի մահն է, ով իր հարսանիքը շատ մեծ խնջույքով նշելուց հետո քնի մեջ խեղդվեց արյունով։

## Ծագումնաբանություն
Քթի արյունահոսությունների պատճառները կարելի է բաժանել երկու խմբի․ տեղային և համակարգային։

### Տեղային գործոններ
Ամենատարածված գործոնները

* Քթի վնասվածք
* Օտար մարմիններ
* Բորբոքային պրոցեսներ (ՍՇՎ, քրոնիկ սինուսիտ, ալերգիկ ռինիտ և այլն)
* Գլխուղեղային տրավմաներ (օրինակ հրազենային վնասվածք ) 

այլ հնարավոր գործոններ

* Անատոմիական դեֆորմացիաներ (օրինակ տելանգիոեկտազիան Ռանդյու-Օսլերի հիվանդության դեպքում )
* Թմրանյութեր (հատկապես կոկաինը )
* Քթի շրջանում ուռուցքներ (օրինակ նազոֆարինգեալ կարցինոմա )
* Ներշնչած օդի ցածր հարաբերական խոնավություն (հատկապես ձմռանը)
* Քթի թթվածնի կաթետերի օգտագործումը (չորացնում է քթի խոռոչի լորձաթաղանթը)
* Քթային սփրեյների չարաշահումը (հատկապես ստերոիդային)
* Բարոտրվմա
* Վիրաբուժական միջամտություններ  (օրինակ քթի պլաստիկ վիրահատություն )

### Համակարգային գործոններ
Ամենատարածված գործոնները

* Ալերգիա
* Զարկերակային հիպերտենզիա
* Վիրուսային հիվանդություններ

Այլ հնարավոր գործոններ

* Դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցություններ
* Ալկոհոլի օգտագործումը (առաջացնում է անոթալայնացում)
* Արյան հիվանդություններ (անեմիա, հեմոբլաստոզ և այլն )
* Վիտամին c-ի կամ k-ի դեֆիցիտ
* Սրտային անբավարարություն
* Շարակցական հյուսվածքի համակարգային հիվանդություններ
* Անոթային հիվանդություններ։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Քթի արյունահոսությունը զարգանում է, երբ արյան անոթները վնասվում են, որոնցով հարուստ է քթի խոռոչի լորձաթաղանթը: Վնասվածքը կարող է լինել ինքնաբուխ կամ տրավմայի պատճառով: Քթի արյունահոսությունը տեղի է ունենում բնակչության 60% - ի մոտ , ավելի հաճախ մինչև 10 տարեկան և 50 տարեկանից բարձր տարիքային խմբերում, ավելի հաճախ տղամարդկանց մոտ, քան կանանց։ Արյունահոսությունը զարկերակային հիպերտենզիայի ֆոնի վրա ավելի երկարատև է։ Արյան հակամակարդիչները  և արյան հիվանդությունները կարող են առաջացնել էպիստաքսիս և երկարացնել դրա տևողությունը: Ծերության շրջանում քթի արյունահոսությունն ավելի հաճախ է զարգանում ՝ պայմանավորված քթի խոռոչի ավելի չոր և բարակ լորձաթաղանթով, զարկերակային հիպերտենզիայի տարիքային հակումով և անոթների կծկման ավելի քիչ ունակությամբ:

Հիվանդների 90-95%-ի մոտ էպիստաքսիսի աղբյուրը առաջաստորին քթային անցուղին է (Կիսելբախյան պլեքսուս), դիտարկումների 5-10% դեպքերում քթի խոռոչի միջին և հետին հատվածներն են:  Վտանգավոր են" ազդանշանային " քթի արյունահոսությունները, որոնք բնութագրվում են հանկարծակի սկիզբով, կարճ տևողությամբ և արյան մեծ կորստով: Ազդանշանային արյունահոսությունը կարող է պայմանավորված լինել քթի խոռոչի, դեմքի, գանգի ոսկորների ,մեծ արյան անոթի պատռվածքով, անևրիզմայի պատռվածքով և քայքայվող չարորակ ուռուցքով: Բացի այդ, քթի արյունահոսությունը կարող է դիտվել թոքային արյունահոսությամբ (կարմիր, փրփրուն արյուն), վերին ստամոքս-աղիքային տրակտի արյունահոսությամբ (մուգ, մակարդված)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Անոթային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Առաջին օգնություն
Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ
Կատեգորիա:Արյունահոսություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Վնասվածքներ