Ինքնասպան հարձակում

[thumb|right |Չորս [սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներ|համակարգված ինքնասպանության հարձակումներ թիրախավորել են (2 ինքնաթիռ) Միացյալ Նահանգները 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին (սովորաբար հայտնի է որպես 9/11)]]

**Ինքնասպան հարձակումը** ցանկացած բռնի հարձակում է, որը սովորաբար ենթադրում է պայթուցիկ նյութերի օգտագործում, որտեղ հարձակվողները կատարում են ինքնասպանություն՝ կիրառված հարձակման մեթոդի անմիջական հետևանքով։ Ինքնասպան հարձակումները տեղի են ունեցել պատմության ընթացքում, հաճախ որպես ռազմական արշավի մաս (ինչպես ճապոնացի «կամիկաձե» օդաչուները 1944–1945 թվականներին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ), իսկ վերջերս՝ որպես իսլամական ահաբեկչական արշավների (ինչպես, օրինակ, սեպտեմբերի 11-ի հարձակումները 2001 թ.) մաս։  Թեև, ընդհանուր առմամբ, չեն կարգավորվում միջազգային իրավունքի համաձայն, շատ ինքնասպան հարձակումներ խախտում են պատերազմի միջազգային օրենքները, ինչպիսիք են կեղծիքը կամ քաղաքացիական անձանց թիրախավորումը։

Մինչդեռ 1945-ից մինչև 1980 թվականը աշխարհի ցանկացած կետում քիչ թվով մահապարտ հարձակումներ են տեղի ունեցել,1981 թվականից մինչև 2015 թվականի սեպտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում ավելի քան 40 երկրներում տեղի է ունեցել 4814 մահապարտ ահաբեկչություն, սպանելով ավելի քան 45000 մարդու։ Այս ընթացքում նման հարձակումների համաշխարհային մակարդակը 1980-ականներին տարեկան միջինը երեքից հասել է ամսական մոտ մեկի 1990-ականներին մինչև շաբաթական գրեթե մեկ անգամ 2001-ից մինչև 2003 թվականը օրական մոտավորապես մեկ անգամ 2003-ից մինչև 2015 թվականը։

Ինքնասպան հարձակումները հակված են ավելի մահացու և կործանարար լինել, քան մյուս ահաբեկչական հարձակումները քանի որ նրանք հանցագործներին հնարավորություն են տալիս թաքցնել զենքերը, վերջին րոպեին ճշգրտումներ կատարել, և նրանք չեն պահանջում հեռավոր կամ հետաձգված պայթեցում, փախուստի պլաններ կամ փրկարարական խմբեր։ Դրանք 1981-2006թթ ամբողջ աշխարհում կազմում էին բոլոր ահաբեկչությունների միայն 4%-ը, սակայն առաջացրել են ահաբեկչության հետ կապված բոլոր մահերի 32%-ը։ Այդ հարձակումների 90 տոկոսը տեղի է ունեցել Աֆղանստանում, Իրաքում, Իսրայելում, Պաղեստինում, Պակիստանում և Շրի Լանկայում։ Ընդհանուր առմամբ, 2015 թվականի դրությամբ բոլոր մահապարտների հարձակումների մոտ երեք քառորդը տեղի է ունեցել ընդամենը երեք երկրներում՝ Աֆղանստանում, Պակիստանում և Իրաքում։

Ինքնասպան հարձակումները նկարագրվել են (Վ. Հաթչինսոնի կողմից) որպես հոգեբանական պատերազմի զենք թիրախային բնակչության մեջ վախ սերմանելու նպատակով, ռազմավարություն՝ վերացնելու կամ գոնե կտրուկ նվազեցնելու այն ոլորտները, որտեղ հասարակությունը իրեն ապահով է զգում և, ինչպես նաև ցույց տալու, թե հանցագործները որքան հեռու կարող են գնալու իրենց նպատակներին հասնելու համար։

Ինքնասպանները կարող են տարբեր դրդապատճառներ ունենալ։ *Կամիկաձե* օդաչուները գործել են զինվորական հրամանների ներքո, մինչդեռ այլ հարձակումներ իրականացվել են կրոնական կամ ազգայնական նպատակներով։ Մինչև 2003 թվականը, ըստ վերլուծաբան Ռոբերտ Փեյփի, հարձակումների մեծ մասը ուղղված էր հարձակվողների հայրենիքը գրաված ուժերին։ Մարդաբան Սքոթ Ատրանը նշում է, որ առնվազն 2000-2004 թվականներին ռմբակոծիչների ճնշող մեծամասնությանը դրդել է իսլամիստների նահատակության գաղափարախոսությունը։

## Սահմանումներ
### Ահաբեկչություն
Ինքնասպան հարձակումները ներառում են և՛ մահապարտ ահաբեկչություն՝ ահաբեկչություն, որը հաճախ սահմանվում է որպես ցանկացած գործողություն, որը «նպատակ ունի մահ կամ մարմնական լուրջ վնաս պատճառել քաղաքացիական անձանց կամ ոչ մարտական անձանց»՝ ահաբեկելու նպատակով— և մահապարտ հարձակումներ, որոնք ուղղված չեն ոչ մարտական անձանց։ Այլընտրանքային սահմանումը տալիս է Ջեյսոն Բերքը՝ լրագրող, ով ապրել է իսլամական զինյալների շրջանում, և առաջարկում է, որ շատերը ահաբեկչությունը սահմանում են որպես «լուրջ բռնության կիրառում կամ սպառնալիք» ինչ-որ «պատճառ» առաջ տանելու համար՝ ընդգծելով, որ ահաբեկչությունը մարտավարություն է։ Ակադեմիկոս Ֆրեդ Հալիդեյը գրել է, որ խմբի գործողություններին «ահաբեկիչ» կամ «ահաբեկչություն» բնութագրիչ հատկացնելը մարտավարություն է, որն օգտագործվում է պետությունների կողմից՝ մերժելու «լեգիտիմությունը» և «բողոքելու և ապստամբելու իրավունքները»։

### Ինքնասպան ահաբեկչություն
upright=1.8|right|thumb|2000 թվականից հետո մահապարտների հարձակումների թիվը ահռելիորեն աճել է։
Այլ խնդիր է «ինքնասպանության» սահմանումը։ Ինքնասպան ահաբեկչությունը կառավարության պրոֆեսոր Ամի Փեդահզուրի կողմից սահմանվել է որպես «բռնի գործողություններ, որոնք իրականացվել են մարդկանց կողմից, ովքեր տեղյակ են, որ իրենց կենդանի վերադառնալու հավանականությունը մոտ է զրոյի»:Այլ աղբյուրներ իրենց աշխատանքից բացառում են «ինքնասպանության» կամ բարձր ռիսկի հարձակումները, ինչպիսիք են Լոդ օդանավակայանի ջարդը կամ «անխոհեմ մեղադրանքը մարտում», կենտրոնանալով միայն իրական «ինքնասպանության հարձակումների» վրա, որտեղ գոյատևման հավանականությունը «զրոյի մոտ» չէ, այլ պահանջվում է որ լինի զրո, քանի որ «հանցագործի ապահովված մահը նրա առաքելության հաջողության նախապայմանն է»։

Սահմանումից բացառվում են նաև «վստահված անձ» ռմբակոծությունները, որոնք կարող են ունենալ քաղաքական նպատակներ և կարող են նախագծված լինել որպես մահապարտ ահաբեկչություն, բայց որտեղ «վստահված անձը» ստիպված է լինում ռումբ կրել սպառնալիքի տակ (օրինակ՝ իրենց երեխաներին սպանելը) և «ինքնասպանության կատաղի կրակոցներ» (օրինակ՝ Կոլումբինի ավագ դպրոցի սպանդը, Վիրջինիա Տեքի հրաձգությունը կամ Սենդի Հուկի տարրական դպրոցում կրակոցները), որոնք սովորաբար համարվում են, որ դրդված են անձնական և հոգեբանական պատճառներով, ոչ թե քաղաքական, սոցիալական կամ կրոնական դրդապատճառներով։

Քննիչների համար միշտ չէ, որ պարզ է, թե սպանության որ տեսակն է. մահապարտների հարձակումների արշավներ երբեմն նաև վստահված ռմբակոծիչների միջոցով (ինչպես Իրաքում), կամ խոցելի մարդկանց մանիպուլացիայի ենթարկելու միջոցով։

Առնվազն մեկ հետազոտող (Ադամ Լանկֆորդը) պնդում է, որ սպանելու և սպանվելու շարժառիթը որոշ մահապարտների ավելի սերտորեն կապում է «ինքնասպանության կատաղի» մարդասպանների հետ, քան սովորաբար ենթադրվում է։

### Օգտագործում
«Ինքնասպան հարձակում» տերմինի օգտագործումը երկար պատմություն ունի, բայց «մահապարտ ռմբակոծություն» տերմինի օգտագործումը սկսվում է առնվազն 1940 թվականից, երբ «New York Times» ամսագրի հոդվածում նշվում է տերմինը գերմանական մարտավարության հետ կապված։ Երկու տարի էլ չանցած այդ թերթը ամերիկյան ավիափոխադրողի վրա ճապոնական կամիկաձեի փորձն անվանեց «մահապարտ ռմբակոծություն»:1945 թվականին *The Times of London*-ը կամիկաձե ինքնաթիռը անվանում էր «մահապարտ-ռումբ», և երկու տարի անց այնտեղ մի հոդված վերաբերում էր նոր բրիտանական առանց օդաչուների ռադիոկառավարվող հրթիռի, որն ի սկզբանե նախագծված էր «որպես հակազդեցություն ճապոնական «մահապարտ-ռմբակոծիչին»։

### Այլընտրանքային տերմիններ
#### Իստիշհադ
Իսլամիստները հաճախ ինքնասպանության հարձակումն անվանում են «Իսթիշհադ» (հաճախ թարգմանվում է որպես «նահատակական գործողություն»), իսկ մահապարտ հարձակվողին՝ «շահիդ» (pl. *shuhada*, բառացիորեն 'վկա'» և սովորաբար թարգմանվում է որպես «նահատակ»)։ Գաղափարն այն է, որ հարձակվողը մահանում է Աստծո հանդեպ իր հավատքը վկայելու համար, օրինակ՝ *ջիհադ բիս սեյֆ* (ջիհադ սրով վարելիս)։ «Ինքնասպանություն» տերմինը երբեք չի օգտագործվում, քանի որ իսլամն ունի ուժեղ խստացումներ սեփական կյանքը խլելու դեմ։ «Իսթիշհադ» / «նահատակության գործողություն» տերմիններն ընդունվել են Պաղեստինի իշխանությունների և Համասի, Ալ-Աքսայի նահատակների բրիգադների, Ֆաթհի և այլ Պաղեստինյան խմբակցությունների կողմից։

#### Սպանության ռմբակոծություն
Որոշ ջանքեր են գործադրվել «մահապարտ ահաբեկչություն» տերմինը «մարդասպանություն» բառով փոխարինելու համար, այն հիմնավորմամբ, որ քանի որ նման ռմբակոծության հիմնական նպատակը այլ մարդկանց սպանելն է, սպանությունն ավելի հարմար ածական է, քան «ինքնասպանությունը»։

Միակ խոշոր լրատվամիջոցները որոնք օգտագործել են այն՝ Fox News Channel ն է և *New York Post*-ը (որոնք երկուսն էլ պատկանում են News Corporation-ին և դրանից հետո հիմնականում հրաժարվել են այդ տերմինից)։

Ադելաիդայի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր Ռոբերտ Գոլդնին հանդես է եկել «մարդասպան ռմբակոծիչ» տերմինի օգտին՝ պնդելով, որ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ քիչ ընդհանրություններ կան, իրենց պայթեցողների՝ նպատակ ունենալով սպանել հնարավորինս շատ մարդկանց և իրական ինքնասպանության զոհերի միջև։ Fox News-ի պրոդյուսեր Դենիս Մյուրեյը պնդում էր, որ ինքնասպանության գործողությունը պետք է վերապահվի այն մարդուն, ով ինչ-որ բան է անում միայն իրեն սպանելու համար։ CNN-ի պրոդյուսեր Քրիստա Ռոբինսոնը պնդում էր, որ «մարդասպան ռմբակոծիչ» տերմինը բավականաչափ կոնկրետ չէ՝ նշելով, որ «Մարդասպան-ահաբեկիչը կարող է վերաբերել նրան, ով ռումբ է տեղադրել աղբամանի մեջ»։

#### Ցեղասպանության ռմբակոծում
«Ցեղասպանության ռմբակոծումը» ստեղծվել է 2002 թվականին Կանադայի խորհրդարանի պատգամավոր Իրվին Քոթլերի կողմից՝ փորձելով ուշադրությունը կենտրոնացնել Պաղեստինցիներ զինյալների կողմից ցեղասպանության ենթադրյալ մտադրության վրա՝ «Իսրայելը քարտեզից ջնջելու» կոչերում։

#### Զոհաբերական ռմբակոծում
Գերմանալեզու տարածքում «զոհաբերական ռմբակոծում» տերմինը (գերմ. *Opferanschlag*) առաջարկվել է 2012 թվականին գերմանացի գիտնական Արատա Տակեդայի կողմից։ Այս տերմինը նպատակ ունի շեղել ուշադրությունը հանցագործների ինքնասպանությունից դեպի նրանց հրամանատարների կողմ՝ իրենց որպես զենք օգտագործելու վրա։

## Պատմություն, մինչ 1980թ.
Ենթադրվում է, որ մ.թ. առաջին դարի հրեական Սիկարիների աղանդը ինքնասպանության հարձակումներ է գործել հելլենացված հրեաների դեմ ում նրանք համարում էին անբարոյական համագործակցողներ։ Իսմայիլի շիա մուսուլմանների Հաշիշիյենների (Ասսասիններ) աղանդը 300 տարվա ընթացքում սպանել է երկու խալիֆների և բազմաթիվ վեզիրների, սուլթանների և խաչակիրների առաջնորդների, նախքան մոնղոլ զավթիչների կողմից ոչնչացվելը։ Հաշիշիյենները հայտնի էին հզորներին թիրախավորելու, դաշույնը որպես զենք օգտագործելու համար, և նրանց սպանությունն ավարտելուց հետո փախչելու փորձեր չանելով։

Առնոլդ ֆոն Վինքելրիդը հերոս է դարձել Շվեյցարիայի անկախության համար մղվող պայքարում, երբ 1386 թվականին զոհաբերել է իրեն Սեմպախի ճակատամարտում։

Ամենավաղ հայտնի ոչ ռազմական ինքնասպանության հարձակումը տեղի է ունեցել 1905 թվականի հուլիսի 14-ին Նոր Զելանդիայի Մուրչիսոն քաղաքում։ Երկու ֆերմերների միջև երկարատև վեճը հանգեցրել է դատական գործի, և ամբաստանյալի (Ջոզեֆ Սյուելի) մարմինին ամրացրել են գելեգնիտ փայտեր։ Երբ Սյուելը դատարանի նիստի ժամանակ ոգևորված բղավեց մյուս ֆերմերի մասին. «Ես սատանային կփչեմ դժոխք, և ես բավականաչափ դինամիտ ունեմ հենց դա անելու համար», նրան դուրս հանեցին շենքից։ Սյուելը պայթյունը գործի է դրել, երբ ոստիկանը փորձել է ձերբակալել նրան փողոցում, և նրա մարմինը կտոր-կտոր է եղել, սակայն ոչ ոք չի մահացել վնասվածքներից։

### Հնդկաստան
1780 թվականին Կույիլի անունով հնդկուհի կինն իր մարմնի վրա յուղ քսեց և ինքնահրկիզվեց՝ ցատկելով Արևելյան Հնդկաստանի ընկերության զինապահեստը, որն այնուհետև պայթեց։ Այս մահապարտ հարձակումը օգնեց հաղթանակ ապահովել նրա հրամանատար Վելու Նաչիյարի համար ճակատամարտում։

### Հոլանդիա
17-րդ դարի վերջին Ցին պաշտոնյա Յու Յոնխեն արձանագրեց, որ վիրավոր հոլանդացի զինվորները, որոնք կռվում էին Կոքսինայի ուժերի դեմ Թայվանը վերահսկելու համար 1661 թվականին, վառոդ կօգտագործեին՝ պայթեցնելու և՛ իրենց, և՛ իրենց հակառակորդներին։ Այնուամենայնիվ, չինացի դիտորդը, հնարավոր է, շփոթել է նման ինքնասպանության մարտավարությունը Հոլանդիայի ստանդարտ ռազմական պրակտիկայի հետ՝ խարխլելու և պայթեցնելու հակառակորդի կողմից վերջերս գրավված դիրքերը, երբ Կոքսինան գրեթե կորցրեց իր կյանքը Ֆորտ Զելանդիայի պաշարման ժամանակ։

1831 թվականի փետրվարի 5-ին Բելգիայի հեղափոխության ժամանակ փոթորիկը խաթարեց Յան վան Շպեյկի հրամանատարության տակ գտնվող նավը Անտվերպենի նավահանգստում։ Քանի որ նավ էին ներխուժե բելգիացիները, Յան վան Սփեյքը հրաժարվել է հանձնել նավը, փոխարենը հրացանով կամ սիգարով վառել նավի վառոդը՝ պայթեցնելով նավը և սպանելով անձնակազմի 31 անդամներից 28-ին, ինչպես նաև անհայտ թվով բելգիացիների։

### Ռուսաստան
Առաջին հայտնի մահապարտ-ահաբեկիչը ռուս մարդ էր՝ Իգնատի Գրինևիցկի անունով։ 1860-ականներին դինամիտի գյուտը Եվրոպայում հեղափոխական և ահաբեկչական խմբավորումներին ներկայացրեց վառոդից գրեթե 20 անգամ ավելի հզոր զենք, բայց այն ճիշտ ժամանակին պայթեցնելու տեխնիկական մարտահրավերներով։ Այդ խոչընդոտի հաղթահարման ճանապարհներից մեկը մարդկային ձգան օգտագործելն էր, և դա այն տեխնիկան էր, որը սպանեց ցար Ալեքսանդր IIին 1881 թվականին։ 1904 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում հավանական մահապարտ-ահաբեկիչը սպանեց Ռուսաստանի ներքին գործերի նախարար Վյաչեսլավ ֆոն Պլեհվեին։

### Չինական մահապարտ ջոկատներ
thumb|right|Չինացի մահապարտ-ահաբեկիչը հագնում է 24 ձեռքի նռնակ-պայթուցիկ բաճկոն՝ Թայերչժուանգի ճակատամարտում ճապոնական տանկերի վրա հարձակվելուց առաջ
Սինհայի հեղափոխության (1911թ. հեղափոխություն) և Չինաստանի Հանրապետության պատերազմի առաջնորդների ժամանակաշրջանում «Հանդգնիր մեռնել կորպուսը» () կամ «Ինքնասպանների ջոկատներ» հաճախ օգտագործվում էին չինական բանակների կողմից։ Չինաստանը այս մահապարտ ստորաբաժանումները տեղակայեց ճապոնացիների դեմ Երկրորդ չին-ճապոնական պատերազմի ժամանակ։

Սինհայի հեղափոխության ժամանակ շատ չինացի հեղափոխականներ նահատակվեցին ճակատամարտում։ Ստեղծվել է «Հանդգնիր մեռնել» ուսանողական կորպուսը ուսանող հեղափոխականների համար, ովքեր ցանկանում էին պայքարել Ցին դինաստիայի իշխանության դեմ։ Դոկտոր Սուն Յաթ-սենը և Հուանգ Սինը առաջ են քաշել «Հանդգնիր մեռնել» կորպուսը։ Հուանն ասաց. «Եթե մենք պետք է մեռնենք, ուրեմն թող քաջաբար մեռնենք»։ Մահապարտների ջոկատներ ստեղծվեցին չինացի ուսանողների կողմից, ովքեր գնում էին մարտի՝ իմանալով, որ նրանք կսպանվեն ճնշող հավանականությունների դեմ պայքարելով։

Հուանհուագանի 72 նահատակները մահացան ապստամբության ժամանակ, որը սկիզբ դրեց Ուչանի ապստամբությանը և ճանաչվեցին որպես հերոսներ և նահատակներ Գոմինդան կուսակցության և Չինաստանի Հանրապետության կողմից։

Ճապոնացիների դեմ նույնպես մահապարտ ռմբակոծություն է կիրառվել։ «Հանդգնել մեռնել կորպուսը» արդյունավետորեն օգտագործվել է ճապոնական ստորաբաժանումների դեմ Տայերչժուանի ճակատամարտում։ Նրանք թրեր էին օգտագործում։ Նրանք հագել են նռնակներից պատրաստված մահապարտի ժիլետներ։

Չինացի զինվոր պայթեցրել է նռնականետը և սպանել 20 ճապոնացի զինվորների Սիհանի պահեստում։ Չինական զորքերը իրենց մարմիններին ամրացրել են պայթուցիկ նյութեր, ինչպիսիք են նռնակների տուփերը կամ դինամիտները և նետվել ճապոնական տանկերի տակ՝ դրանք պայթեցնելու համար։ Այս մարտավարությունը օգտագործվել է Շանհայի ճակատամարտի ժամանակ՝ կանգնեցնելու ճապոնական տանկային շարասյունը, երբ հարձակվողը պայթեցրել է ինքն իրեն տանկի տակ, և Տայերչժուանի ճակատամարտում, որտեղ չինական զորքերը դինամիտներով և նռնակներով կապած իրենց վրա խուժեցին ճապոնական տանկերը և պայթեցրին իրենց, մեկ միջադեպի ժամանակ նռնակների կապոցներով չորս ճապոնական տանկ վերացվել է։

1946–1950 թթ. կոմունիստական հեղափոխության ժամանակ կոմունիստների դեմ կռվող հովիվները ստեղծեցին «Հանդգնիր մեռնել կորպուսը»՝ պայքարելու իրենց կազմակերպությունների համար, իրենց կյանքով։ 1989թ. Տյանանմեն հրապարակի բողոքի ցույցերի և ջարդերի ժամանակ ցուցարար ուսանողները ստեղծեցին նաև «Հանդգնիր մեռնել կորպուսը»՝ վտանգելով իրենց կյանքը՝ պաշտպանելով բողոքի առաջնորդներին

### Ճապոնական ''Կամիկաձե''
thumb|upright|Ճապոնական Mitsubishi Zero-ի ինքնասպանության հարձակումը USS Missouri BB-63, 11 ապրիլի, 1945 թ.
*Կամիկաձե*՝ անձնազոհության ծիսական ակտ, որն իրականացվել է պայթուցիկներով լիցքավորված ինքնաթիռների ճապոնացի օդաչուների կողմից դաշնակիցների ռազմանավերի դեմ, լայնամասշտաբ տեղի է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջում։ Կատարվել է մոտ 3000 հարձակում և մոտ 50 նավ է խորտակվել։

thumb|Կամիկաձեի օդաչուն պատրաստվում է բաց թողնել վթարը, սուզելով ուղեկցորդ USS ''White Plains'' (CVE-66) նավը
Ավելի ուշ պատերազմի ժամանակ, երբ Ճապոնիան դարձավ ավելի հուսահատ, այս գործողությունը դարձավ պաշտոնական և ծիսական, քանի որ ինքնաթիռները հագեցված էին պայթուցիկներով, որոնք հատուկ էին ինքնասպանության առաքելությանը։

### Գերմանացիներ
Բեռլինի համար ճակատամարտի ժամանակ «Լյուֆթվաֆե» իրականացրել է «Ինքնազոհաբերության առաքելություններ» («Selbstopfereinsatz») Օդեր գետի վրայով գտնվող խորհրդային կամուրջների դեմ։ Այս «ընդհանուր առաքելություններն» իրականացվել են Լեոնիդաս ջոկատի օդաչուների կողմից։ 1945 թվականի ապրիլի 17-20-ը, օգտագործելով ցանկացած հասանելի ինքնաթիռ, «Լյուֆթվաֆեն» պնդում էր, որ ջոկատը ոչնչացրել է 17 կամուրջ, սակայն ռազմական պատմաբան Անտոնի Բիվորը առաքելությունների մասին գրելիս կարծում է, որ դա ցուցանիշները չափազանցված են։ Նա մեկնաբանում է, որ «երեսունհինգ օդաչուներն ու ինքնաթիռները թանկ գին էին
վճարել նման սահմանափակ և ժամանակավոր հաջողության համար»։ Առաքելությունները դադարեցվեցին, երբ խորհրդային ցամաքային ուժերը հասան Յութերբոգ էսկադրիլիայի ավիաբազայի մոտակայք։

Ռուդոլֆ Քրիստոֆ Ֆրեյհեր ֆոն Գերսդորֆը մտադիր էր 1943 թվականին մահապարտ ռումբի միջոցով սպանել Ադոլֆ Հիտլերին, սակայն չկարողացավ ավարտին հասցնել հարձակումը։

### Կորեական պատերազմ

Հյուսիսային Կորեայի տանկերը Կորեական պատերազմի ժամանակ հարձակվել են հարավկորեացիների կողմից ինքնասպանության մարտավարությամբ։

Սեուլում ամերիկյան տանկերը հարձակման են ենթարկվել Հյուսիսային Կորեայի մահապարտների ջոկատների կողմից, ովքեր օգտագործել են պայուսակով լիցքեր։ Հյուսիսային Կորեայի զինվոր Լի Սու-Բոկը հերոս է համարվում մահապարտ ռումբով ամերիկյան տանկը ոչնչացնելու համար։

### Սուեզի ճգնաժամ

Սիրիայից ժամանած արաբ քրիստոնյա զինվորական Ժյուլ Ջամալը, իբր, 1956 թվականին Սուեզի ճգնաժամի ժամանակ ինքնասպանության հարձակման ենթարկեց ֆրանսիական նավը ըստ եգիպտական լրատվամիջոցների՝ չնայած այդ անունով ֆրանսիական երկու նավերն էլ անվնաս են եղել ճգնաժամի ժամանակ։

### Մաշման պատերազմ
1968 թվականի մարտի 21-ին, ի պատասխան իսրայելական քաղաքացիական օբյեկտների դեմ PLO-ի մշտական հարձակումների, Իսրայելը հարձակվեց Հորդանանի Կարամեհ քաղաքի վրա, որը գտնվում էր PLO-ի հիմնական ճամբարի վայրում։ Ներխուժման նպատակն էր ոչնչացնել Քարամեի ճամբարը և սպանել Յասեր Արաֆաթին՝ ի պատասխան իսրայելցի խաղաղ բնակիչների դեմ ՊԼՕ-ի հարձակումների, որոնք ավարտվեցին Նեգևում իսրայելական դպրոցական ավտոբուսի ականի վրա։ Այս ներգրավվածությունը նշանավորեց պաղեստինյան ուժերի կողմից մահապարտ ահաբեկիչների առաջին հայտնի տեղակայումը։

## Հետ-1980 գրոհներ

### Պատմություն
«Որպես քաղաքացիություն չունեցող ահաբեկիչների գործիք» մահապարտ-ահաբեկչության գաղափարը «հարյուր տարի առաջ երազել են եվրոպացի անարխիստները», ըստ հեղինակ Նոա Ֆելդմանի։ Առաջին ժամանակակից մահապարտ ահաբեկչությունը տեղի է ունեցել 1983 թվականին, երբ շիա զինյալները պայթեցրել են ԱՄՆ ծովայինների զորանոցը Լիբանանում՝ դառնալով «ժամանակակից ահաբեկչական պատերազմի գործիք»։

Ժամանակակից մահապարտ-ահաբեկիչությունը սահմանվել է որպես «պայթուցիկ նյութեր, որոնք դիտավորյալ թիրախվում են անձի վրա կամ քաղաքացիական մեքենայով և գործում են անսպասելիորեն»։
[thumb|left|ԱՄՆ դեսպանատունը Դար էս Սալաամում, Տանզանիա, 1998 թվականի օգոստոսի 7-ի [Ալ-Քաիդայի մահապարտ ահաբեկչությունից հետո։]]

Շրի Լանկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Թամիլյան վագրերը (ԹԻԱՎ) որդեգրել է մահապարտ ահաբեկչությունը որպես մարտավարություն՝ օգտագործելով ռումբերի գոտիներ և կին ռմբակոծիչներ։ ԹԻԱՎը իրականացրեց իրենց առաջին մահապարտ հարձակումը 1987 թվականի հուլիսին}}, և նրանց «Սև վագր» ստորաբաժանումը 1987-ից մինչև 2009 թվականը կատարել է 83 մահապարտ հարձակում, որի հետևանքով զոհվել է 981 մարդ, ներառյալ Հնդկաստանի նախկին վարչապետ Ռաջիվ Գանդիին, և Շրի Լանկայի նախագահ, Ռանասինգ Պրեմադասային։

Ալ-Քաիդան իր առաջին մահապարտ հարձակումն իրականացրեց 1990-ականների կեսերին, և նրանք առաջին անգամ հայտնվեցին Իսրայելում և Պաղեստինի տարածքներում 1989 թվականին։

#### 9/11 և հետո
2000 թվականի սկզբին վերլուծաբաններից մեկը (Յորամ Շվեյցերը) նկատեց ռմբակոծությունների արշավների դադար և պնդեց, որ «մահապարտ ահաբեկչության մեջ ներգրավված խմբերի մեծ մասը կամ դադարեցրել է այն օգտագործել, կամ, ի վերջո, զգալիորեն կրճատել է այն»։

Ինքնասպանության մարտավարության կիրառմամբ հարձակումների թիվը 1980-ականների ընթացքում տարեկան միջինը հինգից պակասից աճել է մինչև 81 ինքնասպանության հարձակում 2001-ին մինչև 460 2005-ին։

thumb|Տեսարան 1995 թվականին պաղեստինյան մահապարտ ահաբեկչությունից հետո
Մահապարտ ռմբակոծությունը դարձավ հանրաճանաչ մարտավարություն Պաղեստինյան ահաբեկչական կազմակերպությունների շրջանում, ինչպիսիք են Համասը, Իսլամական ջիհադը, Ալ-Աքսայի նահատակների բրիգադը և երբեմն Պաղեստինի ազատագրման ժողովրդական ճակատը։ Իսրայելում առաջին մահապարտ-ահաբեկիչը եղել է ՀԱՄԱՍ-ի կողմից 1994 թվականին։

## Ստատիստիկա
### Սեռ
thumb|ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կին սպան զորավարժությունների ժամանակ մահապարտ-ահաբեկչի դեր է կատարում, 2011 թ.
Խմբերի մեծ մասում մահապարտները հիմնականում տղամարդիկ են, բայց Չեչեն ապստամբների շրջանում և Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (PKK) կանայք կազմում են հարձակվողների մեծամասնությունը։

Կին մահապարտ-ահաբեկիչներ նկատվել են հիմնականում ազգայնական հակամարտություններում տարբեր կազմակերպությունների կողմից ինչպես ռազմական, այնպես էլ քաղաքացիական թիրախների դեմ։ 2002 թվականի փետրվարին, սակայն, Համասի կրոնական առաջնորդ Շեյխ Ահմեդ Յասինը ֆեթվա արձակեց՝ կանանց թույլ տալով մասնակցել մահապարտ հարձակումներին։

1980-ականների ընթացքում կանանց ինքնասպանության հարձակումների ամենամեծ թիվը մեկ տարվա ընթացքում եղել է հինգը։ Ի հակադրություն, միայն 2008 թվականին գրանցվել է 35 կին մահապարտ հարձակում, իսկ 2014 թվականին՝ 15 նման հարձակում՝ համաձայն Չիկագոյի Անվտանգության և ահաբեկչության ծրագրի (CPOST) ինքնասպանության հարձակումների տվյալների բազայի։

* Լիբանանում 1985 թվականի ապրիլի 9-ին Սանա Մեհայդլին՝ Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության (SSNP) անդամ, պայթեցրել է պայթուցիկով լիցքավորված մեքենան, որի հետևանքով զոհվել է երկու իսրայելցի զինվոր և վիրավորվել ևս տասներկուսը։ Ենթադրվում է, որ նա եղել է առաջին կին մահապարտ-ահաբեկիչը։ Նա հայտնի է որպես «Հարավի հարսնացուն»։
* Շրի Լանկայի զինյալ կազմակերպությունը՝ Black Wing Tigers-ը, իրականացրել է 330 մահապարտ ահաբեկչական հարձակում և բոլորը եղել  են հիմնականում կանանց կողմից։ Խումբը ստեղծվել է 1987 թվականին, իսկ 2009 թվականին լուծարվել։
* 1991 թվականի մայիսի 21-ին Հնդկաստանի նախկին վարչապետ Ռաջիվ Գանդին սպանվեց Թենմոժի Ռաջարաթնամի՝ Թամիլ Իլամի ազատագրման վագրերի անդամի կողմից։ Կազմակերպության մահապարտ ահաբեկչությունների մոտավորապես 30%-ն իրականացրել են կանայք։
* Չեչեն շահիդկաները հարձակվել են ռուսական զորքերի վրա Չեչնիայում և ռուս խաղաղ բնակիչների վրա՝ օրինակ՝ մոսկովյան թատրոնի պատանդների ճգնաժամը։
* Վաֆա Իդրիսը, Ալ Աքսայի նահատակների բրիգադի ներքո, դարձավ առաջին պաղեստինցի կին մահապարտ-ահաբեկիչը 2002 թվականի հունվարի 28-ին, երբ նա պայթեցրեց իրեն Կենտրոնական Երուսաղեմի Յաֆֆա ճանապարհին:
* 2010 թվականի մարտի 29-ին երկու չեչեն ահաբեկիչներ ռմբակոծել են Մոսկվայի մետրոյի երկու կայարանները, ինչի հետևանքով զոհվել է առնվազն 38 մարդ և վիրավորվել ավելի քան 60 մարդ։
* Թալիբանը Աֆղանստանում օգտագործել է առնվազն մեկ կին մահապարտ ահաբեկչի։
* 2013 թվականի դեկտեմբերի 29-ին չեչեն կին մահապարտ ահաբեկիչը պայթեցրել է իր ժիլետը Վոլգոգրադի երկաթուղային կայարանում՝ սպանելով առնվազն 17 մարդու։
* 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Բանգլադեշում առաջին կին մահապարտ-ահաբեկիչը գործի դրեց իր պայթուցիկը ոստիկանական գրոհի ժամանակ։

1981թ.-ին և 2008թ.-ի հուլիսին մահապարտ-ահաբեկիչների մեկ այլ ուսումնասիրություն Լինդսի Ա. Օ'Ռուրկի կողմից ցույց է տվել, որ կին-ահաբեկիչները հիմնականում 20-ն անց են, զգալիորեն տարիքով ավելի մեծ, քան իրենց արական սեռի ներկայացուցիչները։

#### Գենդերային դրդապատճառներ
Կանայք որոշ ավանդույթներում սովորաբար դիտվում են որպես խաղաղություն հաստատողներ, այլ ոչ թե որպես հակամարտությունների առաջին գծի դերակատարներ։ Այս սխալ ընկալումը նրանց դարձրեց օգտակար որպես մահապարտ ահաբեկիչներ, քանի որ նրանք կարող են թերագնահատվել և, հետևաբար, կարողանան աննկատ մտնել թիրախային տարածքներ, ինչը կհանգեցնի ավելի մահացու մահապարտների հարձակումների։ Արդյոք մահապարտ դառնալու կանանց մոտիվացիան հիմնականում տարբերվում է տղամարդկանց մոտվիացիայից թե ոչ, մնում է հարց։ Բլումն առաջարկել է որոշ կարևոր պատճառներ, որ կանայք դիմեն մահապարտ ահաբեկիչներին, ինչպիսիք են՝ «անձնական կորստի համար վրեժ լուծելու, ազգանունը փրկելու, միապաղաղ կյանքից փախչելու և համբավ ձեռք բերելու կամ պատրիարխալ հասարակություններին հավասարեցնելու համար այնտեղ, որտեղ նրանք ապրում են։» Some earlier literature suggested that women tend to be motivated by personal trauma rather than by ideological reasons.: Այլ հետազոտողներ համաձայն չեն այս գնահատման հետ և նշում են, որ այն նվազեցնում է կանանց քաղաքական գործունակությունը, քանի որ նրանք նույնքան ունակ են ընտրություն կատարել՝ հիմնվելով գաղափարախոսության վրա։

### Հատուկ խմբեր
Հետազոտությունները փորձել են սովորել ինքնասպան հարձակվողների պատմությունը և դրդապատճառները։

#### Ալ-Կաիդա
thumb|Սեպտեմբեր 11-ի հարձակումների պարագլուխ Մոհամեդ Աթտան, ով վթարի ենթարկեց American Airlines 11 չվերթը Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի Հյուսիսային աշտարակի մեջ, պատմության մեջ ամենամահաբեր մահապարտ-ահարձակվողն է, որն անմիջականորեն պատասխանատու է ավելի քան 1600 մահվան համար:
Սեպտեմբերի 11-ի Ալ-Քաիդա հարձակվողների վերլուծությունը պարզել է, որ գրեթե բոլորը միացել են խմբին մեկ ուրիշի միչոցով։ Մոտ 70%-ը միացել է ընկերներին, 20%-ը՝ հարազատներին։ Սեպտեմբերի 11-ի օդաչուների ընկերների հետ հարցազրույցները ցույց են տալիս, որ նրանք չեն «հավաքագրվել» Քաիդայում։ Նրանք Մերձավոր Արևելքի արաբներ էին, որոնք մեկուսացված էին նույնիսկ Գերմանիայում գերակշռող մարոկկացի և թուրք մուսուլմանների մեջ։ Ընկերություն փնտրելով՝ նրանք սկսեցին շփվել Մասջադ ալ-Քուդսում և Համբուրգի այլ մոտակա մզկիթներում, տեղական ռեստորաններում և Հարբուրգի արվարձանում գտնվող Տեխնիկական համալսարանի հանրակացարանում ծառայություններից հետո։ Երեքը (Մուհամեդ Աթտա, Ռամզի բին ալ-Շիբհ, Մարվան ալ-Շեհհի) միասին վերջ տվեցին իրեն կյանքներին։ Նրանք ուզում էին գնալ Չեչնիա, հետո Կոսովո։

#### Համաս
thumb|2001 թվականին Բեյթ Լիդ հանգույցում մահապարտ ահաբեկչությունից հետո բեկորները
Համասի 2003–2004 թվականներին մահապարտների ամենաշարունակական արշավը ներառում էր Հեբրոնի Մասջադ մզկիթի ալ-Ջիհադ ֆուտբոլային թիմի մի քանի անդամների։ Շատերն ապրում էին Վադ Աբու Քաթիլա թաղամասում և պատկանում էին ալ-Քավասմե համուլա կլանին; մի քանիսը համադասարանցիներ էին Պաղեստինի պոլիտեխնիկական քոլեջի թաղամասի տեղական մասնաճյուղում։ Նրանց տարիքը տատանվում էր 18-ից 22 տարեկանների միջև։ Թիմի առնվազն ութ անդամներ ուղարկվել են ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական առաջնորդ Աբդուլլահ ալ-Քավասմեի կողմից Հեբրոնում մահապարտ կրակոցների և ռմբակոծությունների գործողությունների (սպանվել է իսրայելական ուժերի կողմից 2003թ. հունիսին և հաջորդել են նրա հարազատները՝ Բազել ալ-Քավասմեն որը սպանվել է 2003 թվականի սեպտեմբերին, իսկ Իմադ ալ-Քավասմեն՝ գերի ընկած 2004 թվականի հոկտեմբերի 13-ին)։ Ի պատասխան ՀԱՄԱՍ-ի առաջնորդներ Շեյխ Ահմեդ Յասինի (2004թ. մարտի 22) և Աբդել Ազիզ ալ-Ռանտիսիի (2004թ. ապրիլի 17) սպանություններին, Իմադ ալ-Քավասմեն ուղարկեց Ահմեդ ալ-Քավասմեին և Նասիմ ալ-Ջաաբրիին հարձակման համար երկու ավտոբուսներով Բեեր Շևայում (31 օգոստոսի, 2004 թ.): 2004 թվականի դեկտեմբերին ՀԱՄԱՍ-ը հայտարարեց մահապարտների հարձակումների դադարեցման մասին։

2008 թվականի հունվարի 15-ին Համասի առաջնորդ Մահմուդ ալ Զահարի որդին սպանվել է Գազայի հատվածում  (մեկ այլ որդի սպանվել է 2003 թվականին Զահարի դեմ մահափորձի ժամանակ)։ Երեք օր անց Իսրայելի պաշտպանության նախարար Էհուդ Բարաքը հրամայեց Իսրայելի պաշտպանության ուժերին փակել Գազայի հետ սահմանային բոլոր անցակետերը՝ դադարեցնելով մատակարարումների հոսքը դեպի տարածք՝ փորձելով դադարեցնել հրթիռակոծությունները Իսրայելի սահմանային քաղաքների վրա։ Այնուամենայնիվ, բռնությունները երկու կողմերից միայն ավելացել են։ 2008 թվականի փետրվարի 4-ին երկու ընկերներ (Մուհամմեդ Հերբավի, Շադի Զղայեր), որոնք Մասջադ ալ-Ջիհադ ֆուտբոլային թիմի անդամներ էին, մահապարտ ահաբեկչություն կազմակերպեցին Իսրայելի Դիմոնա քաղաքի առևտրային կենտրոնում։ Հերբաուին նախկինում ձերբակալվել էր 17 տարեկանում 2003թ. մարտի 15-ին Հայֆայի ավտոբուսում մահապարտ ահաբեկչությունից անմիջապես հետո (2003թ. մարտի 5-ին Մամուդ ալ-Քավասմեի կողմից) և թիմում այլ անձանց կողմից իսրայելական բնակավայրերի վրա մահապարտ կրակոցներ կազմակերպելու համար և 2003 թվականի մարտի 7, Մուհսեյնի, Հազեմ ալ-Քավասմեի, Ֆադի Ֆահուրիի, Սուֆիան Հարիզի և թիմի այլ անդամների կողմից 2003 թվականի մայիսի 17-18-ը Հեբրոնում և Երուսաղեմում տեղի ունեցած մեկ այլ մահապարտ ահաբեկչությունից առաջ։ Թեև ՀԱՄԱՍ-ը ստանձնեց Դիմոնայի հարձակման պատասխանատվությունը, Դամասկոսի և Բեյրութի քաղբյուրոյի ղեկավարությունը ի սկզբանե ակնհայտորեն չգիտեր, թե ով է նախաձեռնել և իրականացրել հարձակումը։ Ըստ երևույթին, Գազայում ՀԱՄԱՍ-ի Իզդ-Դին ալ-Քասամ բրիգադների ռազմական հրամանատար Ահմադ ալ-Ջաաբրին ինքնասպանություն է խնդրել Այուբ Քավասմեի միջոցով՝ ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական կապի աշխատակից Հեբրոնում, ով գիտեր, թե որտեղ փնտրել եռանդուն երիտասարդների, ովքեր պատրաստ են դիմել ինքնասպանության։

#### ԹԻԱՎ
Ենթադրվում էր, որ Թամիլ Իլամի ազատագրման վագրերը տիրապետում էին մահապարտների հարձակումների մարտավարությանը և ունեին առանձին ստորաբաժանում՝ «Սև վագրերը», որը բաղկացած էր «բացառապես կադրերից, ովքեր կամավոր են եղել ինքնասպանության գործողություններ իրականացնելու համար»։

#### Իսլամական պետություն Իրաքում և Լևանտում
Իրաքում և Լևանտում «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորումը մահապարտ հարձակումներ է իրականացնում կառավարական թիրախների դեմ։ Հարձակվողները կարող են օգտագործել մեթոդների լայն շրջանակ՝ մահապարտների ժիլետներից և գոտիներից մինչև ռմբակոծիչ բեռնատարներ և ավտոմեքենաներ և պայթուցիկներով մինչև ծայրը լցված APC: Սովորաբար «շահիդական գործողության» մեջ ներգրավված մահապարտ-ահաբեկիչը իր վերջին խոսքերը ձայնագրում է նահատակության տեսահոլովակում՝ նախքան հարձակումը սկսելը և ազատ կարձակվի մահապարտ ահաբեկչությունից հետո։

2017 թվականին The Guardian-ի կողմից հրապարակված ուսումնասիրությունը վերլուծել է 2015 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2016 թվականի նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում կատարված 923 հարձակումները և համեմատել ռազմական մարտավարությունը կամիկաձեի գործողությունների ժամանակ օգտագործվողների հետ։ Հետազոտության հեղինակ Չարլի Ուինթերը նշել է, որ ԻԼԻՊ-ը «արդյունաբերականացրել է նահատակության գաղափարը»։ Ինքնասպանների հարձակումների մեծ մասը (84%) ուղղված է եղել հիմնականում զինված մեքենաներով ռազմական օբյեկտների վրա։ Հարձակվողների մոտ 80%-ը ծագումով իրաքյան կամ սիրիացի էին։

## Արձագանք և արդյունքներ
### Արձագանք
Մահապարտ-ահաբեկիչներին հաճախ հետևում են անվտանգության ուժեղացված միջոցառումներ և նրանց թիրախների կողմից հատուցումներ։ Քանի որ մահացած մահապարտ-ահաբեկիչը չի կարող թիրախավորվել, պատասխանը հաճախ թիրախավորում է նրանց, ովքեր, ենթադրաբար, ուղարկել են ռմբակոծիչին։ Քանի որ ապագա հարձակումները չեն կարող կանխվել վրեժխնդրության սպառնալիքով, եթե հարձակվողներն արդեն պատրաստ էին ինքնասպան լինել, ճնշումը մեծ է գործնականում ցանկացած պոտենցիալ հանցագործի նկատմամբ ինտենսիվ հսկողություն կիրառելու համար, «նրանց գրեթե ամենուր փնտրելու համար, նույնիսկ եթե չկան ապացույցներ, որ նրանք եղել են ընդհանրապես այնտեղ»։

Արևմտյան ափում Իսրայելի պաշտպանության ուժերը երբեմն քանդել են տներ, որոնք պատկանում են այն ընտանիքներին, որոնց երեխաները (կամ տանտերերը, որոնց վարձակալները) կամավոր մասնակցել են նման առաքելություններին (անկախ նրանից՝ արդեն ավարտված են, թե ոչ)։ Մահապարտների հարձակման ժամանակ ձեռնարկված այլ ռազմական միջոցները ներառում էին. գրոհայինների «նպատակային սպանություններ» (մոտեցում, որն օգտագործվում է 1970-ականներից); հարձակումներ կազմակերպելու, զանգվածային ձերբակալությունների, պարետային ժամերի և ճանապարհորդության խիստ սահմանափակումների մեջ կասկածվող գրոհայինների դեմ արշավներ և ֆիզիկական բաժանում պաղեստինցիներից 650 կմ երկարությամբ (400 մղոն) իսրայելական Արևմտյան ափի պատնեշի միջոցով Հորդանան գետի Արևմտյան ափի և շրջակայքում։ Երկրորդ Ինթիֆադան և նրա մահապարտների հարձակումները հաճախ թվագրվում են որպես ավարտված 2005 թվականին պաղեստինյան ամենահզոր զինյալ խմբավորումների կողմից ոչ պաշտոնական հրադադարի ժամանակ։

Նոր «դանակի ինթիֆադան» սկսվել է 2015 թվականի սեպտեմբերին, բայց չնայած շատ պաղեստինցիներ սպանվել են իսրայելցիներին դանակահարելու կամ դանակահարելու փորձի ժամանակ, նրանց մահը նրանց առաքելության հաջողության «նախապայման» չէ, և այդ պատճառով չեն համարվում ինքնասպանության հարձակումներ։

«Անվտանգության ուժեղացված միջոցառումները» ազդել են նաև թիրախային բնակչության վրա։ Ռմբակոծության ժամանակ իսրայելցիներին հարցաքննում էին զինված պահակները և արագ թփթփացնում էին սրճարաններ մտնելուց առաջ։ ԱՄՆ-ում սեպտեմբերի 11-ից հետո օգտագործվում էին «նախկինում անհասկանալի անվտանգության միջոցներ՝ օդանավակայաններում և այլ տրանսպորտային հանգույցներում, հյուրանոցներում և գրասենյակային շենքերում, սպորտային մարզադաշտերում և համերգասրահներում»։

### Արդյունքներ
thumb|Իսրայելի կողմից Հորդանան գետի Արևմտյան ափի պատնեշի վաղ կառուցումը 2003թ
Առաջին ռմբակոծություններից մեկը, որը հիմնականում կիրառեց մահապարտների հարձակումները, զգալի քաղաքական հաջողություն ունեցավ։ 1980-ականների սկզբին Հեզբոլլահն օգտագործեց այդ ռմբակոծությունները՝ ուղղված նախ օտար խաղաղապահներին, ապա Իսրայելին։ Երկու դեպքում էլ արդյունքը եղել է թիրախների դուրսբերումը Լիբանանից։

Մյուս խմբերն ունեցել են տարբեր արդյունքներ։ Թամիլյան Իլամի ազատագրման վագրերը (LTTE) առաջ են քաշել մահապարտ ահաբեկիչների կիրառումը քաղաքացիական և քաղաքական թիրախների դեմ և 2000 թվականին անվանվել է (Յորամ Շվեյցերի կողմից) «միանշանակորեն ամենաարդյունավետ և դաժան ահաբեկչական կազմակերպությունը, որը երբևէ օգտագործել է մահապարտ ահաբեկչություն»։ Նրանց պայքարը կղզու հյուսիսում և արևելքում անկախ պետության համար տևեց 26 տարի և հանգեցրեց երկու պետության ղեկավարների, մի քանի նախարարների և մինչև 100,000 մարտիկների և քաղաքացիական անձանց մահվան (ըստ ՄԱԿի գնահատական)։ Քաղաքական առումով նրա հարձակումներն հաջողվեց կասեցնել հնդկական խաղաղապահ զորքերի տեղակայումը Շրի-Լանկայում և հետագայում հետաձգել խաղաղ բանակցությունները։ Այնուամենայնիվ, այն ավարտվեց 2009թ. ոչ թե «Էլամ»-ի, այլ LTTE-ի հենակետերի հաղթահարմամբ և Շրի Լանկայի ռազմական և անվտանգության ուժերի կողմից նրա ղեկավարության սպանությամբ։

Ավելի դժվար է որոշել, թե արդյոք պաղեստինյան մահապարտների պայթյունները հաջող քաղաքական մարտավարություն են։ Համասը «հայտնվեց» առաջին ինթիֆադայից հետո որպես «Օսլոյի համաձայնագրի հիմնական պաղեստինյան հակառակորդը» («ԱՄՆ-ի կողմից հովանավորվող խաղաղ գործընթաց, որը վերահսկում էր Իսրայելի օկուպացիայի աստիճանական և մասնակի հեռացումը Իսրայելի անվտանգությունը պաշտպանելու պաղեստինյան երաշխիքների դիմաց», հայտնում է BBC-ն։ Համաձայնագրերը շեղվեցին 1996 թվականին Իսրայելի աջակողմյան առաջնորդ Բենյամին Նեթանյահուի ընտրություններից հետո։ ՀԱՄԱՍ-ի կողմից իսրայելական օբյեկտների վրա մահապարտ ռմբակոծությունները (1994-ից 1997 թվականներին եղել են 14 մահապարտ հարձակումներ, որոնց հետևանքով զոհվել է 159-ը, որոնցից ոչ բոլորը վերագրվել են Համասին)։

Այնուամենայնիվ, մահապարտ-ահաբեկիչների արդյունավետությունը չի ապացուցվել Ալ-Աքսա Ինթիֆադայի կողմից։ Այս Ինթիֆադայի ընթացքում ինքնասպանության հարձակումների թիվը նկատելիորեն աճել է, սակայն դադարել է մոտ 2005 թվականին Իսրայելի անվտանգության կոշտ միջոցներից հետո (վերը նշված), ինչպիսիք են ահաբեկչության մեջ ներգրավված պաղեստինցիների «նպատակային սպանությունները», և «բաժանման պատնեշի» կառուցումը, որը խստորեն խոչընդոտում էր պաղեստինցիների ճամփորդությանը։

Իսրայելում մահապարտների պայթյունների նվազումը բացատրվում է Իսրայելի կառավարության կողմից ձեռնարկված անվտանգության բազմաթիվ միջոցառումներով, հատկապես «բաժանման պատնեշի» կառուցումը, և պաղեստինցիների միջև ընդհանուր կոնսենսուս, որ ռմբակոծությունները «պարտվող ռազմավարություն» էին։ Քաղաքացիների վրա մահապարտ (և ոչ մահապարտ) հարձակումները «մեծ ազդեցություն» ունեցան Իսրայելի հասարակության/ընտրողների վերաբերմունքի վրա, ստեղծելով ոչ թե բարոյալքություն, այլ էլ ավելի մեծ աջակցություն աջակողմյան «Լիկուդ» կուսակցությանը՝ պաշտոնի բերելով մեկ այլ կոշտ գծի՝ նախկին գեներալ, վարչապետ Արիել Շարոնին։ 2001 թվականին հրեաների 89%-ը պաշտպանել է Շարոնի կառավարության քաղաքականությունը՝ Իսրայելի դեմ ահաբեկչության մեջ ներգրավված պաղեստինցի զինյալների «նպատակային սպանությունների» մասին, որոնց թիվը 2003 թվականին հասել է 92%-ի։ 2004 թվականին իսրայելցիների շրջանում անցկացված սոցհարցումները ցույց են տվել, որ 78–84%-ը պաշտպանում է «անջատման պատնեշը»։

ԱՄՆ-ում 9/11 հարձակումների դեպքում, գոնե կարճաժամկետ հեռանկարում, արդյունքները բացասական էին Ալ-Քաիդայի, ինչպես նաև Թալիբանի համար։ Հարձակումներից ի վեր արևմտյան երկրները հսկայական ռեսուրսներ են ուղղել նմանատիպ գործողությունները դադարեցնելու, ինչպես նաև խստացնելու սահմանները և ռազմական գործողությունները տարբեր երկրների դեմ, որոնք, ենթադրաբար, կապված են ահաբեկչության հետ։ Ահաբեկչության դեմ պատերազմի քննադատները ենթադրում են, որ արդյունքները բացասական էին, քանի որ Միացյալ Նահանգների և այլ երկրների շարունակական գործողությունները մեծացրել են նորակոչիկների թիվը և նրանց պատրաստակամությունը մահապարտ ահաբեկիչներ իրականացնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
;Գրքեր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Full text, digitalized by the Bavarian State Library)
* 
* 
* 

----
;Հոդվածներ
----
* 
* Butterworth, Bruce Robert; Dolev, Shalom; Jenkins, Brian Michael (2012). "Security Awareness for Public Bus Transportation: Case Studies of Attacks Against the Israeli Public Bus System", Mineta Transportation Institute; accessed March 22, 2015.
* Conesa, Pierre (2004). "Aux origines des attentats-suicides". *Le Monde diplomatique*, June 2004; accessed March 22, 2015.
* Hoffman, Bruce (2003). "The logic of suicide terrorism". *The Atlantic*, June 2003 accessed March 22, 2015.
* Kix, Paul "The truth about suicide bombers", boston.com, December 5, 2010; accessed March 22, 2015.
* 
* 

----
;Վեբ Կայքեր
----
* Kassim, Sadik H. "The Role of Religion in the Generation of Suicide Bombers" ; accessed March 22, 2015.
* Kramer, Martin (1996); accessed March 22, 2015. "Sacrifice and "Self-Martyrdom" in Shi'ite Lebanon";  accessed March 22, 2015.
* Sarraj, Dr. Eyad. "Why we have become Suicide Bombers"; accessed March 22, 2015.
* Feffer, John. "Our Suicide Bombers: Thoughts on Western Jihad" , 6 August 2009; accessed March 22, 2015.

## Արտաքին հղումներ
* Տվյալների հավաքածու։ 

Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական մարտավարություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչություն
Կատեգորիա:Ինքնասպանության մեթոդներ
Կատեգորիա:Ինքնասպանության տեսակներ
Կատեգորիա:Ինքնասպանություն
Կատեգորիա:Հայտնիների սպանություններ
Կատեգորիա:Ռազմական մարտավարություն