Գալիսիա

**Գալիսիա** (, ), ինքնավար համայնք Իսպանիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Մայրաքաղաքը՝ Սանտյագո դե Կոմպոստելա, խոշորագույն քաղաքները՝ Վիգո, Լա Կորունյա, Լուգո։

## Աշխարհագրություն
Ընդգրկում է Ա Կորունյա, Լուգո, Ուրենսե և Պոնտեվեդրա պրովինցիաները։ Հարավում սահմանակից է իսպանական Կաստիլիա և Լեոն, արևելքում՝ Աստուրիա պրովինցիային, արևմուտքում ափերը ողողվում են Ատլանտյան օվկիանոսի, հյուսիսում՝ Բիսկայան ծոցի ջրերով։ 2018 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը կազմել է 2,701,743։ Զբաղեցնում է 29574 կմ2 տարածք։ Ծովափերի ընդհանուր երկարությունն անցնում է 1660 կիլոմետրից։ Անտլանտյան օվկիանոսի բարերար ազդեցության շնորհիվ այս երկրամասը մաս է հանդիսանում այսպես կոչված՝ Կանաչ Իսպանիայի, մի բան, որ տեղացիների հպարտությունն է։ Գալիսիան հռչակվել է նաև նավակայանման համար անչափ հարմարավետ ծովածոցերի ու ծովախորշերի առատությամբ, հանքային բուժիչ ջերմուկների հարուստ պաշարներով։

Գալիսիացիների ավանդական կացարանը, հատկապես Տիերա դե լոս Անկարես շրջանում, մինչև 1970-ական թվականները, կլոր տան մի յուրահատուկ տեսակ էր՝ պալյասոն։ Իր պալյասոներով հայտնի գալիսիական Պիորնեդո գյուղը վերածվել է պատմաազգագրական թանգարանային համալիրի։

Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Գալիսիայի տնտեսությունում վճռորոշ դեր էին խաղում ձկնորսությունն ու անասնապահությունը, մասամբ՝ նաև նավաշինությունն ու սննդի արդյունաբերությունը։ 1950-ական թվականներից բեկում սկսվեց, զարկ տրվեց արդյունաբերության զարգացմանը։ 2018 թվականին անվանական ներքին արտադրանքի ծավալը գումարային արտահայտությամբ հասավ 62,900&nbsp;միլիոն եվրոյի, յուրաքանչյուր անձի հաշվով ստեղծված համախառն ներքին արդյունքը՝ 23,300 եվրոյի։

Ի պատիվ այս երկրամասի՝ Գալիսիա է կոչվել Անտարկտիդայի Վինսոն լեռնազանգվածի գագաթներից մեկը։

## Պատմություն
Ներկայիս Գալիսիայի տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս միջին քարե դարի ժամանակներից։ Երկրամասի անվանումն առնչվում է կելտական *գալեասի* (Gallaeci) ցեղի հետ, որը մեր թվարկությունից առաջ առաջին հազարամյակում ապրել է Դուերո գետից հյուսիս ընկած տարածաշրջանում։ Կանտաբրյան պատերազմի ավարտին՝ մ. թ. ա. 19 թվականին այն ներառվել է Հռոմեական կայսրության կազմում, իսկ մեր թվարկության երրորդ դարում դարձել այդ կայսրության պրովինցիաներից մեկը։ Մ. թ. 410 թվականից այստեղ իշխել է գերմանական *սուեբի* ցեղը,  585 թվականից՝ վեստգոթերը, 711 թվականից՝ արաբական ումայադյան արքայատոհմի նշանակած կառավարիչները։ 740 թվականին Գալիսիան ընդգրկվել է Աստուրիայի քրիստոնեական թագավորության կազմի մեջ։ Միջին դարերում այստեղ ժամանակ առ ժամանակ իշխել են գալիսիացի արքաներ, սակայն երկրամասը հիմնականում ղեկավարվել է Լեոնի, իսկ ավելի ուշ՝ Կաստիլիայի թագավորների կողմից՝ բոլոր դեպքերում պահպանելով իր սովորույթներն ու մշակույթը։ 16-րդ դարից Գալիսիայի թագավորության ձայնը լսելի է դարձրել պատգամավորների ու քաղաքների ներկայացուցիչների վեհաժողովը՝ կորտեսը կամ խունտան։ 1833 թվականին դրանք հարկադրված են եղել դադարեցնել իրենց գործունեությունը, և տարածաշրջանը վարչականորեն բաժանվել է չորս պրովինցիայի։ 19-20-րդ դարերում աստիճանաբար աճել է ինքնավարության, գալիսիական մշակույթի ճանաչման հասնելու պահանջը, և այդ ուղղությամբ տարված պայքարն ի վերջո հանգեցրել է Գալիսիայի ինքնավարության կարգավիճակի հաստատնանը, բայց վրա հասած ֆրանկոյական հեղաշրջումն ու բռնապետությունը վերջ են դրել դրան։ Տասնամյակներ անց տեղի ունեցած ժողովրդավարական բարեփոումների, 1981 թվականին անցկացված համաժողովրդական հանրաքվեի արդյունքում Գալիսիան կրկին բռնել է ինքնավարության վերականգնման ուղին։

## Գրականություն

* Bell, Aubrey F. B. (1922). ''Spanish Galicia''. London: John Lane The Bodley Head Ltd.
* Meakin, Annette M. B. (1909). ''Galicia. The Switzerland of Spain''. London: Methuen & Co.

## Ծանոթագրություններ

## Պատկերասրահ


 File:Dolmen axeitos.JPG|*Անտա* դոլմենը Աքսեիտոսում: Գալիսիայում հարյուրավոր մեգալիթներ են պահպանվել:
 
File:Cabo Fisterra desde o Monte Pindo.jpg|*Ֆիստերա* կամ Ֆինիստերե հրվանդան, որ նշանակում է *Երկրի ծայր*. մայրցամաքային Եվրոպայի ծայր արևմտյան կետերից մեկը
 
File:Breogan e Torre de Hércules.jpg|Հերկուլեսի աշտարակ. հին հռոմեական փարոս, որ գտնվում է Լա Կորունյայում և համարվում է *Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան*
 
File:Muros_de_San_Cibrao_de_Las.jpg|*Երկաթե դարի դարպասներ*՝ Գալիսիայում *կաստրո* կոչված մշակույթի ամենախոշոր նմուշներից մեկը
 
File:Gaiteiros em romaria galega.jpg|*Գաիտերիոներ* կամ՝ պարկապզուկ փչողներ. *գաիտա*ն՝ պարկապզուկը, Գալիսիային ամենից ավելի բնորոշ երաժշտական գործիքն է: 
 
File:Queimada_Galicia_4.jpg|*Քեյմադա*. ավանդական խմիչք, որ ստացվում է տեղական *ագարդենտե*ն (grappa-ն) մասամբ այրելու միջոցով
 
File:2015 Hórreo de Lira. Carnota. Galiza 2.jpg|*Օրերո* կամ *կաբասիերո* և կամ *կանաստրո*՝ հացահատիկի ավանդական շտեմարան
 
File:Iglesia de San Jorge, La Coruña, España, 2015-09-25, DD 42.jpg|*Կրուսեյրո*՝ ճանապարհին տեղադրված խաչ և եկեղեցի Լա Կորունյայում
 
File:Ciervo cuernos.jpg|Միլենարյան ժայռապատկեր. *Laxe dos carballos*-ը՝ Campo Lameiro-ում. ժայռապատկերի  այս դրվագում պատկերված է մի քանի տեղից նետերով խոցված եղնիկ 
 
File:Ribadavia - Galiza-10.jpg|Հրապարակ՝ Ռիբադավիա քաղաքում

File:Castelo (Monforte de Lemos).jpg|Սան Վիսենտե դո Պինու վանքն ու ամրոցը Մոնֆորտե դե Լեմոսում
 
File:Muralla.Lugo.Galicia.jpg|Լուգո քաղաքի հին հռոմեական պարիսպները, որ համարվում են *Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան*
 
File:Zenaida.jpg|Ավանդական *դորնա*՝ ձկնորսական սովորական նավակ Ռիա դե Արոուսայում
 
File:Faro Silleiro.jpg|Կաբո Սիլեյրոյի ժայռոտ ափերը Բայոնայում (Պոնտեվեդրա)

File:Palloza Balboa.jpg|Պալյասո՝ Բալբոայում 


## Արտաքին հղումներ

*
* Գալիսիայի Խորհուրդ
* Վիճակագրության ինստիտուտ 
* Profiles of relevant English-language websites
* Անգլերեն զբոսաշրջային ուղեցույց
* Յակոբեոյի կայքէջ
* զբոսաշրջային ուղեցույց
* Գալիսիայի զբոսաշրջային ուղեցույց 
* Գալիսիա՝ Կանաչ Իսպանիա

Կատեգորիա:Իսպանիայի ինքնավար համայնքներ