Ուլանների 3-րդ գունդ (Ավստրո-Հունգարիա)

**Ուլանյան 3-րդ գունդ**, (ամբողջական անվանումը՝ **էրցհերցոգ Կառլ ի անվան կայսերական և թագավորական գալիցիական գունդ** (), Ավստրո-Հունգարական ուլանների կայսերական և թագավորական հեծյալ զորամիավորում։

## Պատմություն
### Մարտական ուղի
Գունդը ձևավորվել է 1801 թվականին Ուլանյան 1-ին և 2-րդ գնդերի, Կինսկու անվան 10-րդ դրագունյան ևԵվգենի Սավոյացու անվան 13-րդ դրագունյան գնդերի հիման վրա Կրակովում։ Գնդի պատվավոր հովանավորն էր էրցհերցոգ Կառլ Թեշենցին (Կառլ Լյուդվիգ Ավստրիացի, հերցոգ Թեշենցի), ում անունը գունդը կրել է մինչև 1915 թվականը։ Գունդը մասնակցել է Նապոլեանի դեմ մղված մի քանի պատերազմների։

1805 թվականին Ուլանյան 3-րդ գունդը կռվել է Կալդիերոյում (Իտալիա) և կռվին հաջորդած Շտիրիայով իրականացվող նահանջի ժամանակ մասնակցել նաև Էրենհաուզենի ճակատամարտին։ 1809 թվականին մարտեր է վարել Գերմանիայում։ Այնտեղ գնդի զորամասերը մասնակցել են Լանդհաուստի, Աբենսբերգ և Նոյմարկտոմի կռիվներին համապատասխանաբար Հայերսդորֆում, Լամբախում և Էբելսբերգում։ Նահանջի ժամանակ գունդը մասնակցություն է ունեցել Բլինդենմարկտի համար մղվող կռիվներին։ Ասպեր-Էսլինգյան ճակատամարտի ընթացքում Ուլանյան 3-րդ գունդը գտնվում էր պահեստում և բացազատվել էր Շտոկերաուի մոտ։ Վագրամյան ճակատամարտին գնդից մասնակցել է միայն գնդապետի դիվիզիոնը, իսկ Շտամերսդորֆի ճակատամարտին կապիտան կոմս Եվգենի Վրատիսլավացու ջոկատը 6-րդ վիեննական կամավորական գումարտակի հետ միասին իրականացրել է գրոհ և գրավել դիրքեր։ Հետագայում գունդը մասնակցել է նաև Շյոգրաբենի, Հոլաբրունի և Զնոյմոյի մարտերին։ Այդ ճակատամարտերի համար 3-րդ գնդի հրամանատար կոմս Հենրիխ Հարդեգը պարգևատրվել է Մարիա Թերեզա մեդալով։ 1813-1814 թվականներին ռուսական արշավանքների ժամանակ գունդը մասնակցել է Վերին Իտալիայով դեպի Ֆրիուլի կազմակերպված արշավին, կռվել է Տոլմինոյի և Վիլանովոյի ճակատամարտերում, ինչպես նաև մասնակցել Մինչոյի մարտերին։ Փոխգնդապետ բարոն Վիլհեյմ ֆոն Մենգենը ղեկավարում էր գնդի ստորաբաժանումներից մեկը։ Նապոլեոնի «Հարյուր օրերի» ընթացքում Ուլանյան 3-րդ գունդը պարեկություն է իրականացրել Վերին Հռենոսում և մարտերին չի մասնակցել։

1848-1849 թվականների հեղափոխական իրադարձությունների ժամանակ Ուլանյան 3-րդ գունդը գտնվում էր պահեստազորում և տեղակայված էր Իտալիայում։ Գնդի ստորաբաժանումները մասնակցեցին Վիչենցի առաջին կռվին, Սամակամպանեի (հունիսի 14-ին), Կուստոցուի և Լե Սեյո Վիի ճակատամարտերին։ Դեպի Միլան հետագա արշավանքի ժամանակ գնդապետ Վյուսի հրամանատարությամբ 2-րդ դիվիզիոնը կռվել է առաջին թևում և մասնակցել Դզելոբոուն-Պերսիկոյի կռիվներին։ Գունդը մեկ հեծելավաշտով մասնակցել է Օսոպոյի պաշարմանը։ 1849 թվականին ծառայություն է իրականացրել Պյոմոնտում՝ մասնակցելով մի քանի ճակատամարտերի և կատարելով տարածքի պաշտպանության ծառայություն։ Ավստրո-իտալա-պրուսական պատերազմի ժամանակ Ուլանյան 3-րդ գնդի 5 հեծելավաշտ Հյուսիսային բանակի 8-րդ կորպուսի կազմում ծառայություն են իրականացրել և կռվել Սկալիցեյի, Կյոնինգրեցի, Ցվիտաուի և Տոբիչաուի ճակատամարտերին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ուլանյան 3-րդ գունդը կռվել է առաջնագծում՝ օգնելով հետևակին։ Ավստրո-Հունգարական կայսրության փլուզման նախաշեմին գնդին հրահանգվել է վերադառնալ Արևմտյան Գալիցիա։ Գունդը կազմալուծվել է 1918 թվականին։ Հայտնի չէ, արդյո՞ք գնդի կազմալուծումից հետո անձնակազմը ընդգրկվել է լեհական նորաստեղծ բանակ, թե՞ ոչ։

### Կառուցվածք
* Ուլանյան 3-րդ գունդը ենթարկվում էր 11-րդ բանակային կորպուսի 7-րդ հեծելազորային դիվիզիայի 20-րդ հեծելազորային բրիգադին։
* Հավաքագրումը կատարվել է (1914 թվական) Պրսեմուլսից։
* Գնդի ազգային կազմն ուներ հետևյալ տեսքը՝ 69 % լեհեր, 26 % ռուսիններ (ուկրաինացիներ) և 5 % այլ ազգություններ.
* Գնդի լեզուն լեհերենն էր։

### Համազգեստ
Գնդի համազգեստը տարբեր տարիներին ենթարկվել է որոշակի փոփոխությունների։ Ստորև ներկայացված է համազգեստի տեսքի փոփոխություններն ըստ թվականների՝
* 1801 թվական՝ սև չապկա, մուգ կանաչավուն բաճկոն և տաբատ, կարմիր դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1809 թվական՝ մուգ կարմիր չապկա, մուգ կանաչավուն բաճկոն և տաբատ, մուգ կարմիր դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1865 թվական՝ մուգ կարմիր գույնի թաթարկա, բաց կապտավուն մունդիր-ուլանկա և տաբատ, մուգ կարմիր դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1868 թվական՝ մուգ կարմիր գույնի թաթարկա, բաց կապտավուն ուլանկա, մուգ կարմիր տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
* 1876 թվական՝ մուգ կարմիր չապկա, բաց կապտավուն ուլանկա, մուգ կարմիր տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ։

## Կայազորեր
Ուլանյան 3-րդ գնդի կայազորերն են եղել՝

* 1914թ.՝ շտաբ և 1-ին դիվիզիոն՝ Կրակով, 2-րդ դիվիզիոն՝ Բիելսկո

## Հրամանատարներ
Ստորև ներկայացված է Ուլանյան 3-րդ գնդի հրամանատարների ցուցակն ըստ թվականների՝

* 1801թ.՝ գնդապետ Հենրիխ Բերզինա ֆոն Զիգենտալ
* 1805թ.՝ գնդապետ, կոմս Յոհան Կլեբելսբերգ
* 1809թ.՝ գնդապետ, կոմս Հենրիխ Հարդեգ
* 1810թ.՝ գնդապետ, կոմս Էմանուել Մենսդորֆ Պուլի
* 1812թ.՝ գնդապետ Կառլ ֆոն Գրոցկովսկի
* 1820թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ Կրես ֆոն Կրեսենշտեյն
* 1830թ.՝ գնդապետ, կոմս Թադեուս Լեդոհովսկի
* 1836թ.՝ գնդապետ, կոմս Նիկոլաուս Լիխտենբերգ
* 1843թ.՝ գնդապետ Ֆրանց Վյուս
* 1848թ.՝ գնդապետ Յոզեֆ Բատկի ֆոն Բատկա
* 1850թ.՝ գնդապետ, կոմս Ֆերդինանդ Ֆետեր ֆոն դեր Լիլի
* 1854թ.՝ գնդապետ Անդրեաս ֆոն Պիխլեր
* 1859-1865թ.՝ գնդապետ, կոմս Յոզեֆ Վալդշտայն Վարտենբերգ
* 1867թ.՝ գնդապետ, կոմս Մաքսիմիլիան Մակեֆրի Կինմոր
* 1872թ.՝ գնդապետ Էմիլ վան Գյոտեմ դե Սենտ Ագաթ
* 1878-1879թթ.՝ գնդապետ, բարոն Լյուդվիգ դե Վո
* 1880թ.՝ գնդապետ Վիլհեյմ Ռայեխ ֆոն Ցյուրեխ
* 1884թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ ֆոն Մերտես
* 1891թ.՝ գնդապետ Կառլ Մորավեց ֆոն Մորանով
* 1897թ.՝ գնդապետ Էդուարդ ֆոն Բյոմ Էրմոլի
* 1903-1907թթ.՝ գնդապետ Ալոիս Հայեր ֆոն Հայերսֆելդ
* 1908-1909թթ.՝ փոխգնդապետ, բարոն Յոզեֆ ֆոն Բամբերգ
* 1910-1913թթ.՝ գնդապետ, барон Эрих фон Диллер
* 1914թ.՝ գնդապետ Ֆրիդրիխ Վայս ֆոն Շլեզենբերգ
* 1914թ.՝ գնդապետ Պաուլ Լամիչ ֆոն Պասան Բրոդո

## Տես նաև
* Ուլանյան 1-ին գունդ
* Ուլանյան 2-րդ գունդ
* Ուլանյան 4-րդ գունդ
* Ուլանյան 5-րդ գունդ
* Ուլանյան 13-րդ գունդ

## Օգտագործված գրականություն
* Obstlt. Alphons Frhr. v. Wrede: Geschichte der K.u.K. Wehrmacht von 1618 bis Ende des XIX Jh. Wien 1898–1905.
* Georg Schreiber: Des Kaisers Reiterei. Österreichische Kavallerie in 4 Jahrhunderten. Mit einem Geleitwort von Alois Podhajsky. Speidel, Wien 1967.
* B. M. Buchmann: Österreich und das Osmanische Reich. WUV-Univ.-Verl., Wien 1999.
* Allmayer-Beck/Lessing: Die k.u.k. Armee 1848–1918. Bertelsmann, München 1974.
* Osprey Military. Men-at-arms Series Nr. 329.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Galizisches Ulanen&nbsp;— Regiment Nr. 1 (1849) Otto, Erzherzog, FML 
* Z historii Ułanów ks.Józefa  
* Austrian Cavalry Regiments and Their Commanders 1792–1815: the Uhlans 

Կատեգորիա:Ավստրիական կայսրության հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի հեծելազորային գնդեր
Կատեգորիա:Ուլանյան գնդեր
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժեր