Օլաֆ Մագնուս

**Օլաֆ Մագնուս** (, կամ *Magni*, լատինացում՝ *Månsson* կամ  թարգմանաբար *Store*, ), շվեդ  եկեղեցական գործիչ, Ուփսալայի արքեպիսկոպոս, դիվանագետ, գրող, պատմաբան և քարտեզագիր։  Օլաֆի ծնողներն էին Մոնս Պետերսսոն Ստուրեն () և Կրիստինան։ Արքեպիսկոպոս և պատմաբան Յոհան Մագնուսի (Յուհան Մոնսսոնի) եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Օլաֆը ծնվել է 1490 թվականի հոկտեմբերին, Լինչոպինգում (կամ Շեննինգում)։ Սսովորել է Լինչոպինգում, Վեստերոսում, այնուհետև՝ Ռոստոկում։ Հավանաբար մագիստրոսի կոչում է ստացել Քյոլնում (1514)։ 1518-1519 թվականներին առաքելական հանձնակատարի և պապական  ներկայացուցչի (Յոհաննես Արչիմբոլդ Անգել) հրահանգներով ուղևորվել է  Նորլանդ և Հյուսիսային Նորվեգիա՝ վաճառելով ինդուլգենցիաներ և միևնույն ժամանակ ծանոթացել աշխարհագրությանը և տեղական սովորույթներին։

right|thumb|300px|''Carta Marina'' քարտեզի կրկնօրինակը՝ սստեղծված 1949 թվականին Շվեդիայում մյունխենյան բնօրինակից

Բացի այդ, իր գրքում նա նշել է, որ ուղևորությունը նպատակ ուներ նաև պայքարել Լութերական հերետիկոսության դեմ։  Ավելի ուշ նա Ուփսալայում և Վեստերոսում ծառայել է որպես կանոնիկոս։ 1520 թվականին գտնվելով Ստոկհոլմում՝ ականատես է եղել դանիացիների կողմից կազմակերպված «արյան բաղնիքին»։ 1523 թվականին եղել է Ստրեննեսի արքիդիակոն, որտեղ հունիսի 6-ին Ռիքսդագը ընտրել է Գուստավ I Վազա  թագավորին։ Նույն թվականին նոր թագավորը Յոհան Մագնուսին (Յոհան) նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս (և ամբողջ Շվեդիայի) և իր եղբորը՝  Օլաֆին, ուղարկել է Հռոմ, որպեսզի նշանակումը հաստատցի Սուրբ Աթոռի կողմից։ Այնուամենայնիվ, Հռոմի պապը հրաժարվել է ինչ-որ կերպ աջակցել Շվեդիայի մոտալուտ Ռեֆորմացիային։

Մինչև 1530 թվականը, Օլաֆը, մնալով իր եղբոր արքեպիսկոպոսի քարտուղարը, դիվանագիտական առաքելություններով հաճախ ճանապարհորդում էր Եվրոպայում։ Դրանց թվում հիշատակվում է  Նիդեռլանդներ ուղևորությունը հանզայական  քաղաքների ղեկավարության հետ առևտրային բանակցություններին մասնակցելու նպատակով։ Բարեփոխումների սկսվելուց հետո, ինչպես Յուհանի, այնպես էլ Օլաֆի երկրում մնալը վտանգավոր էր։

1530 թվականին նրանց ունեցվածքը բռնագրավվել է, և նրանք որոշել են չվերադառնալ Շվեդիա՝ բնակություն հաստատելով Գդանսկում։ 1544 թվականին Յոհան Մագնուսը մահացել է, և հոկտեմբերի 26-ին Հռոմի Պապ Պողոս III-ը Օլաֆին նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս՝ զուտ անվանապես, քանի որ այլ տարբերակ  չկար։ Այնուամենայնիվ, այս կարգավիճակով 1545-1549 թվականներին նա ծառայել է Տրիդենթի տաճարում։ Ավելի ուշ Օլաֆը Լիեժեում եղել է կանոնիկոս։ Սիգիզմունդ I Ծեր-ը նրան առաջարկեց նմանատիպ պաշտոն Պոզնանում, բայց նա հրաժարվեց։ 1550 թվականից նա գրեթե  անընդմեջ ապրել է Հռոմի Սուրբ Բրիգիթ վանքում։

Օլաֆ Մագնուսը մահացել է 1557 թվականի օգոստոսի 1-ին (1558)։ Թաղված է Հռոմի *Santa Maria dell’Anima* եկեղեցում, բայց գերեզմանաքարի տեղը անհայտ է։ Այն, հավանաբար, կորել է 1776 թվականի վերականգնման աշխատանքների  ժամանակ։

## Աշխատություններ
right|thumb|Ձկան որս: Պատկերազարդում «Պատմությունից ...», 1555.
[right|thumb|Գրավյուրա «Ձկան անձրև», ([1555)]]
Դանցիգում Օլաֆն իր պորտուգալացի ընկերոջ (*Damianus à Goes*) խորհրդով սկսել է ուսումնասիրել լքված հայրենիքի մշակույթը և պատմությունը։ 1537 թվականին եղբայրները տեղափոխվել են Մանթուա, այնուհետև՝ Հռոմ։ 1538-1540 թվականներին նրանք բնակվել են Վենետիկում Վենետիկյան Հանրապետության պատրիարք Իերոնիմո Կվիրինի  մոտ, որը հետաքրքրվում էր Սկանդինավիայի հետազոտություններով։ Նրա  ֆինանսական աջակցությամբ Օլաֆը լրացրել և տպել է Հյուսիսային Եվրոպայի քարտեզի մի քանի օրինակներ, որոնք հայտնի են *Carta Marina* անվանումով։  Օլաֆը գրել է նաև հանրահայտ  *Historia de Gentibus Sepentrionalibus* («Հյուսիսային ժողովուրդների պատմություն») գիրքը, որը լույս է տեսել 1555 թվականին Հռոմում«: Պատմությունը ...» քարտեզի վրա նրա աշխատանքների գրական շարունակությունն է, որն  իր մեջ պարունակում է Նորլանդիա ուղևորության հուշերը, լեգենդների, բանահյուսության, ազգագրական տեղեկությունների, սաքսոնյան քերականության և այլ դասական գործերի բեկորներ։ Այս գիրքը երկար ժամանակ եղել է Շվեդիայի մասին գիտելիքների ամենահեղինակավոր աղբյուրը։ Դրա ժողովրդականությունը պայմանավորված էր նաև հյուսիսային սովորույթները պատկերող փոքր էսքիզներով, որոնք զարմանալի էին ողջ լուսավոր Եվրոպայի համար։

Գիրքը թարգմանվել է (բնօրինակը գրվել է, իհարկե, լատիներեն) իտալերեն (1565), գերմաներեն (1567), անգլերեն (1658), հոլանդերեն (1665) և վերատպվել (համառոտագրերով) Անտվերպենում (1558 և 1562), Փարիզում (1561) ), Ամստերդամում (1586), Ֆրանկֆուրտում (1618) և Լեյդենում (1652)։ Այն շվեդերեն է թարգմանվել միայն 1909 թվականին։ Այս աշխատանքի շնորհիվ Օլաֆ Մագնուսը համարվում է Շվեդիայի առաջին հումանիստը, ավելին, «Պատմությունը ...» դիտարկվում է որպես  Օլաֆ Ռուդբեքի Ավագ *Atlantica* պատմական հիմնարար աշխատության կարևոր  գաղափարական աղբյուր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Nordisk familjebok* http://runeberg.org/nfal/0090.htmlhttp://runeberg.org/nfal/0091.html 
* Сайт библиотеки университета Миннесоты
* *Gotisk renässans. Johannes och Olaus Magnus som politiker och historiker.* K. Johannesson. Uppsala, 1982.
* Е. А. Савельева Олаус Магнус и его «История северных народов» . Л.: Наука, 1983. 135 с.

## Աղբյուրներ
* Форстен Г. В. Олай Магни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907. 

Կատեգորիա:Շվեդ քարտեզագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռոստոկի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հռոմում թաղվածներ
Կատեգորիա:Շվեդ մարդաբաններ
Կատեգորիա:Շվեդ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեդ հումանիստներ