Սուրբ Տիմոթեոս

**Սուրբ Տիմոթեոս** (  ** - Աստծուն փառաբանող կամ Աստծուց փառաբանված, ), վաղ քրիստոնեական քարոզիչ և Եփեսոսի առաջին քրիստոնյա եպիսկոպոս, ով ավանդության համաձայն մահացել է 97 թվականին։

Տիմոթեոսը ծնվել է Լուստրայի Լուկաոնիա քաղաքում (Փոքր Ասիայի արևմտյան մաս) մայրը հրեա էր, ով հետագայում դարձել է քրիստոնյա, իսկ հայրը հույն է եղել։ Պողոս առաքյալը հանդիպել է նրան իր առաքելական երկրորդ ճամփորդության ընթացքում և նա Սիլասի հետ միասին դարձել է Պողոսի գործընկերն ու ուղեկիցը : Ըստ Նոր Կտակարանի, Տիմոթեոսը ճամփորդել է իր ուսուցչի՝ Պողոս առաքյալի հետ։ Պողոսը նրան վստահել է կարևոր հանձնարարություններ։ Նրան են ուղղված Պողոսի Տիմոթեոսի Առաջին և Երկրորդ Առաքելական թղթերը։

## Կենսագրություն
Տիմոթեոսը ծնունդով Լուկաոնիայի Լուստրա քաղաքից է եղել (Անատոլիա)։ Երբ Պողոսը և Բառնաբասը առաջին անգամ այցելել են Լուստրիա, Պողոսը բուժել է մի մարդու, ով ի ծնէ հաշմանդամ էր, որից հետո տեղաբնիկներից շատերը ընդունել են նրա վարդապետությունը։ Երբ Պողոսը մի քանի տարի անց Սիլասի հետ վերադարձել է Լուստրիա, Տիմոթեոսը արդեն Քրիստոնեական համայնքի հարգված անդամ էր, ինչպես եղել էին նրա տատ Լաւոդիան և նրա մայր Եվնիկէն, որոնք երկուսն էլ ազգությամբ հրեա էին։ *Բ Տիմոթեոս 1:5 համարում* նրա մայրն ու տատիկը հիշատակվում են որպես աստվածապաշտ և հավատացյալ անձինք։ Ասվում է, որ Տիմոթեոսը ծանոթ է եղել Սուրբ Գրքի բովանդակությանը դեռևս մանկուց։ *Ա Կորնթացիների 16:10 համարում* նշված է, որ նա իր բնույթով զուսպ և ամաչկոտ է եղել։

Տիմոթեոսի հայրը հույն հեթանոս էր։ Այսպիսով, Տիմոթեոսը թլպատված չի եղել և համաձայն *Գործք 16:1-3 համարի* Պողոսը միջամտել է, որպեսզի կատարվի Տիմոթեոսի թլպատումը, որով երաշխավորած կլիներ Տիմոթեոսի ընդունելիությունը հրեաների շրջանում, որոնց նա պիտի քարոզեր։ Ըստ ՄքԳարվեյի «Արդեն մենք ունենք մի իրավիճակ մեր առջև. թլպատելով Տիմոթեոսին իր [Պողոսի] իսկ ձեոքով ի պատասխան «տեղաբնակ հրեաների»»։ Այն չէր համապատասխանում Երուսաղեմի Ժողովի որոշմանը, ըստ որի չէր պահանջվում, որ հեթանոս հավատացյալները  թլպատվեն։

Տիմոթեոսը դարձել է Պողոսի աշակերտը, իսկ ավելի ուշ՝ նրա մշտական ուղեկիցն ու գործակիցը առաքելական քարոզչության մեջ։ 52 թվականին, Պողոսը և Սիլասը Տիմոթեոսին իրենց հետ տարել են ճամփորդության դեպի Մակեդոնիա։ Օգոստինոսը գովաբանում է նրա եռանդն ու անշահախնդրությունը անմիջապես լքելու իր երկիրը, իր տունը և իր ծնողներին, հետևելու առաքյալին, կիսելու նրա աղքատությունն ու տանջանքները։ Հավանաբար, Տիմոթեոսը վատառողջ է եղել կամ «հաճախակի հիվանդացել է», որովհետև Պողոսը նրան խորհուրդ է տվել «մի քիչ գինի օգտագործիր քո ստամոքսի համար»։

Երբ Պողոսը Աթենք է գնացել, Սիլասը և Տիմոթեոսը որոշ ժամանակ մնացել են Բերիայում և Թեսաղոնիկեում՝ նախքան Պողոսը կմիանար նրանց Կորնթոսում։ *Գործքում* Տիմոթեոսը  հայտնվում է Պողոսի Եփեսոսում մնալու ընթացքում (54-57 թվականներին), իսկ 56 թվականի վերջին կամ 57 թվականի սկզբին Պողոսը ուղարկում է Տիմոթեոսին Մակեդոնիա այն նպատակով, որ նա վերջապես ժամանի Կորնթոս։ Տիմոթեոսը եկել է Կորնթոս Պողոսի Կորնթացիներին ուղղված առաջին նամակի քաղաք հասնելուց անմիջապես հետո։

57-58 թվականների ձմռանը Տիմոթեոսը Պողոսի հետ է եղել Կորնթոսում, երբ Պողոսը ուղարկել է իր նամակը Հռոմիացիներին (*Հռոմեացիներ 16:21*)։ Համաձայն *Գործք 20:3-6 համարի*, Տիմոթեոսը Պողոսի հետ Մակեդոնիայում է եղել նախքան 58 թվականի Պասեքը։ Նա թողել է քաղաքը Պողոսից առաջ՝ սպասելու համար նրան Տրովադայում (*Գործք 20:4-5*)։ «Սա Տիմոթեոսի մասին վերջին հիշատակումն է Գործքում», նշում է Ռայմոնդ Բրաունը։ 64 թվականին Պողոսը թողել է Տիմոթեոսին Եփեսոսում՝ տեղի եկեղեցին ղեկավարելու համար։

Պողոս ը և Տիմոթեոսը մտերիմ  են եղել, և Պողոսը վստահել է նրան հատուկ կարևորություն ունեցող հանձնարարություններ։ Տիմոթեոսի անունը հիշատակվում է որպես Կորնթացիների երկրորդ, Փիլիպպեցիներին, Կողոսացիներին, Թեսաղոնիկեցիների առաջին, Թեսաղոնիկեցիների երկրորդ և Փիլիմոնին ուղղղված թղթերի համահեղինակ։ Պողոսը Փիլիպպեցիներին գրում է Տիմոթեոսի մասին «Ես չունեմ ոչ ոքի նրա պես» (*Փիլիպ. 2:19-23*): Երբ Պողոսը բանտում էր և սպասում էր իր մարտիրոսությանը, նա կանչում է իր հավատարիմ ընկեր Տիմոթեոսին վերջին անգամ նրան հրաժեշտ տալու համար։

Տիմոթեոսը բանտարկվել է առնվազն մեկ անգամ Նոր Կտակարանի գրման ընթացքում. Երբրայեցիների թղթի հեղինակը թղթի վերջում է հիշատակում Տիմոթեոսի բանտից ազատման մասին։   
 
Չնայած Սուրբ Գրքում չունենք հիշատակություն, սակայն առաքյալի մահվան մասին տեղեկություններ կան այլ աղբյուրներում։ Պարականոն համարվող Տիմոթեոսի Գործքը փաստում է, որ 97 թվականին 80-ամյա եպիսկոպոսը փորձել է դադարեցնել աստվածուհի Դիանային նվիրված շքերթը Ավետարանի քարոզչությամբ։ Բարկացած հեթանոսները ծեծել են Տիմոթեոսին, քաշ են տվել փողոցներով և քարկոծելով սպանել։

## Սրբադասում
Տիմոթեոսը մեծարվում է որպես առաքյալ, սուրբ և մարտիրոս, ում հիշատակության օրը Արևելյան Ուղղափառ Եկեղեցին նշում է հունվարի 22-ին։ Հռոմեական գլխավոր օրացույցով Տիմոթեոսի և Տիտոսի հիշատակության օրը հունվարի 26-ն է՝ Սուրբ Պողոսի Դարձի տոնակատարության հաջորդ օրը։ 13-րդ դարից մինչև 1969 թվականը հունվարի 24-ը՝ Պողոսի Դարձի հիշատակության նախորդ օրը, նշվել է միայն Տիմթեոսի հիշատակության տոն։ Ավետարանական Լյութերական եկեղեցին (Ամերիկա) և Եպիսկոպոսական եկեղեցին Տիտոսի և Սիլասի հետ Տիմոթեոսի հիշատակության օրը նշում են հունվարի 26-ին։ Լյութերական Եկեղեցի-Միսսուրական Սինոդիը Տիմոթեոսի տոնի օրը պահպանել է և նշում է հունվարի 24-ին։   
 
14-րդ դարում Տիմոթեոսի մասունքները տեղափոխվել են Եփեսոսից Կոստանդնուպոլիս և տեղադրվել են Սուրբ Առաքյալների Եկեղեցում՝ Անդրեասի և Ղուկասի շիրիմների մոտ։ Ավելի ուշ՝ 13-րդ դարում, խաչակիրները մասունքները տարել են Իտալիա, և թաղվել են Թերմոլի Տաճարում (մոտ 1239 թվականին)։ Մասունքները վերահայտնաբերվել են 1945 թվականին տաճարի վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում։

Սուրբ Տիմոթեոսը նաև Գոր Վիդալի *Կյանքը Գողգոթայից* (1992) նովելի  գլխավոր հերոսն է։

## Հովանավորություն
Տիմոթեոսը համարվում է ստամոքսի և աղիքային խանգարումների համար բուժիչ աղոթքների հովանավոր սուրբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* St. Timothy, Bishop and Martyr
* Saints
* Colonnade Statue in St Peter's Square

Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Հռոմեական Անատոլիայում ծնված սրբեր
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի անձինք