Ֆենիլպրոպանոլամին

**Ֆենիլպրոպանոլամին** (**ՖՊԱ**), սիմպաթոմիմետիկ միջոց, որն օգտագործվում է որպես դեկոնջեստանտ և ախորժակը ճնշող միջոց, վաճառվում է բազմաթիվ ապրանքանիշային անվանումներով: Այն ժամանակին տարածված է եղել հազի և մրսածության դեմ դեղատոմսով և առանց դեղատոմսի տրվող հաբերի բաղադրության մեջ: Դեղամիջոցն ընդունվում է բերանացի։ Ֆենիլպրոպանոլամինի կողմնակի ազդեցությունները ներառում են սրտի կծկումների հաճախականության մեծացումը և զարկերակային ճնշման բարձրացումը։ Հազվադեպ դեպքերում ՖՊԱ-ն կապված է եղել հեմոռագիկ կաթվածի հետ։  ՖՊԱ-ն գործում է որպես նորադրենալինի ձերբազատումը խթանող միջոց՝ անուղղակիորեն ակտիվացնելով ադրենալինային ընկալիչները։ Որպես այդպիսին, այն անուղղակի ազդող սիմպաթոմիմետիկ է։ Ժամանակին կարծում էին, որ այն գործում է որպես սիմպաթոմիմետիկ՝ լրացուցիչ ուղղակի ագոնիստական ազդեցությամբ ադրենալինային ընկալիչների վրա, սակայն դա հերքվել է։ Քիմիապես ֆենիլպրոպանոլամինը տեղակալված ամֆետամին է և սերտորեն կապված է էֆեդրինի, պսևդոէֆեդրինի, ամֆետամինի և կաթինոնի հետ: Այն սովորաբար β-հիդրօքսիամֆետամինի (1R,2S)- և (1S,2R)- էնանտիոմերների ռացեմիկ խառնուրդ է և հայտնի է նաև որպես dl-նորէֆեդրին:

Ֆենիլպրոպանոլամինն առաջին անգամ սինթեզվել է մոտ 1910 թվականին, իսկ զարկերակային ճնշման վրա դրա ազդեցությունը բնութագրվել է մոտ 1930 թվականին։ Այն որպես դեղամիջոց ներդրվել է 1930-ական թվականներին։ 2000 թվականից սկսած այն հանվել է բազմաթիվ շուկաներից այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ կապված է հեմոռագիկ կաթվածի զարգացման բարձր ռիսկի հետ։ Այն նախկինում հասանելի է եղել թե՛ առանց դեղատոմսի, թե՛ դեղատոմսով։ Որոշ երկրներում ֆենիլպրոպանոլամինը հասանելի է ինչպես մարդու, այնպես էլ անասնաբուժական օգտագործման համար:

## Բժշկական կիրառություններ
Ֆենիլպրոպանոլամինն օգտագործվում է որպես դեկոնջեստանտ՝ քթի փակվածությունը բուժելու համար: Այն նաև օգտագործվել է ախորժակը ճնշելու և քաշի կորուստը խթանելու համար՝ ճարպակալման բուժման նպատակով, և ցուցաբերել է արդյունավետ արդյունքներ։

### Հասանելի դեղաձևեր
ԱՄՆ-ում Ֆենիլպրոպանոլամինը նախկինում հասանելի է եղել առանց դեղատոմսի և որոշակի համակցված դեղաձևերով՝ դեղատոմսով։ Վերջինիս օրինակներից է ֆենիլպրոպանոլամինի և քլորֆենիրամինի համակցությունը, որն ունեցել է թե՛ դեկոնջեստանտային, թե՛ հակահիստամինային ազդեցություն և շուկա է ներմուծվում Tutag ընկերության կողմից՝ «Vernate» անվամբ: Այս բոլոր ձևերի օգտագործումն ԱՄՆ-ում դադարեցվել է, թեև ֆենիլպրոպանոլամինը շարունակում է հասանելի մնալ որոշ երկրներում։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ֆենիլպրոպանոլամինն առաջացնում է սիմպաթոմիմետիկ ազդեցություններ և կարող է առաջացնել կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են սրտի կծկումների հաճախականության մեծացումը և զարկերակային հիպերտենզիան։ Այն հազվադեպ դեպքերում կապված է եղել հեմոռագիկ կաթվածի առաջացման հետ։

Որոշակի դեղամիջոցներ մեծացնում են օգտագործողի մոտ դեժավյուի (déjà vu, արդեն տեսած) առաջացման հավանականությունը՝ հանգեցնելով ուժեղ զգացողության, որ ներկայումս ապրվող իրադարձությունը կամ փորձառությունը արդեն իսկ տեղի է ունեցել անցյալում: Որոշ դեղագործական միջոցներ, երբ ընդունվում են միասին, նույնպես նպաստել են դեժավյուի առաջացման: «Journal of Clinical Neuroscience»-ը հայտնել է մի առողջ տղամարդու դեպքի մասին, ով սկսել է զգալ դեժավյուի ինտենսիվ և կրկնվող զգացողություններ՝ գրիպի ախտանիշները թեթևացնելու համար ամանտադին և ֆենիլպրոպանոլամին դեղամիջոցները միասին ընդունելուց հետո: Նա փորձառությունն այնքան հետաքրքիր է համարել, որ ավարտել է բուժման ամբողջ կուրսը և այդ մասին հայտնել հոգեբաններին՝ որպես դեպքի ուսումնասիրություն գրի առնելու համար: Դեղամիջոցների դոֆամիներգիկ ազդեցության և ուղեղի էլեկտրոդային խթանման նախկին բացահայտումների վրա հիմնվելով՝ ենթադրվել է, որ դեժավյուն առաջանում է ուղեղի միջին քունքային հատվածներում հիպերդոֆամիներգիկ ազդեցության հետևանքով:

## Փոխազդեցություններ
Ֆենիլպրոպանոլամինի հետ դեղային փոխազդեցությունների վերաբերյալ շատ քիչ հետազոտություններ են իրականացվել: Մի հետազոտության մեջ ապացուցվել է, որ կոֆեինի հետ ընդունված ֆենիլպրոպանոլամինը քառապատկում է արյան մեջ պահպանվող կոֆեինի մակարդակը: Մեկ այլ հետազոտության մեջ ֆենիլպրոպանոլամինը 50%-ով նվազեցրել է թեոֆիլինի քլիրենսը:

## Ֆարմակոլոգիա
### Ֆարմակոդինամիկա
Ֆենիլպրոպանոլամինը հիմնականում գործում է որպես նորադրենալինի ընտրողական ձերբազատող միջոց: Այն նաև գործում է որպես դոֆամինի ձերբազատող միջոց՝ մոտ 10 անգամ ավելի ցածր ուժգնությամբ: Դեղամիջոցի ստերեոիզոմերներն ունեն միայն թույլ կամ աննշան խնամակցություն՝ ալֆա և բետա ադրենալինային ընկալիչների նկատմամբ:

Ի սկզբանե կարծել են, թե ֆենիլպրոպանոլամինը գործում է որպես ադրենալինային ընկալիչների ուղղակի ագոնիստ և հետևաբար, հանդես է գալիս որպես խառը ազդեցության սիմպաթոմիմետիկ, սակայն հետագայում պարզվել է, որ ֆենիլպրոպանոլամինը ցուցաբերում է միայն թույլ կամ աննշան խնամակցություն այդ ընկալիչների նկատմամբ և փոխարենը բնութագրվել է բացառապես որպես անուղղակի ազդող սիմպաթոմիմետիկ։ Այն գործում է նորադրենալինի ձերբազատումը խթանելու միջոցով և դրանով իսկ անուղղակիորեն ակտիվացնում է ադրենալինային ընկալիչները։

Շատ սիմպաթիկ հորմոններ և միջնորդանյութեր հիմնված են ֆենէթիլամինային կմախքի վրա և ընդհանուր առմամբ գործում են «կռվի կամ փախուստի» («fight or fligh») տեսակի արձագանքներում, ինչպիսիք են սրտի կծկումների հաճախականության մեծացումը, զարկերակային ճնշման բարձրացումը, բբերի լայնացումը, լորձաթաղանթների չորացումը, գերքրտնարտադրությունը և զգալի թվով լրացուցիչ ազդեցություններ:

Ֆենիլպրոպանոլամինը համեմատաբար ցածր ուժգնություն ունի որպես սիմպաթոմիմետիկ: Այն մոտ 100-ից 200 անգամ պակաս ուժեղ է, քան էպինեֆրինը կամ նորէպինեֆրինը իր սիմպաթոմիմետիկ ազդեցություններով, թեև արձագանքները տատանվում են՝ կախված հյուսվածքից:

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Ներծծում
Ֆենիլպրոպանոլամինը բերանացի ընդունման դեպքում հեշտությամբ է ներծծվում։ Դեղամիջոցի անմիջապես ձերբազատվող ձևերը հասնում են առավելագույն մակարդակների ընդունումից մոտ 1,5 ժամ անց (տատանվում է 1,0-ից մինչև 2,3 ժամ)։ Ընդհակառակը, ֆենիլպրոպանոլամինի երկարատև ձերբազատմամբ ձևերը հասնում են առավելագույն մակարդակների՝ 3,0-ից 4,5 ժամ հետո: Ֆենիլպրոպանոլամինի ֆարմակոկինետիկան գծային է 25-ից 100 մգ բերանացի դեղաչափերի միջակայքում: Ֆենիլպրոպանոլամինի մակարդակը կայունանում է 12 ժամվա ընթացքում, երբ դեղամիջոցն ընդունվում է 4 ժամը մեկ անգամ: Կայուն վիճակում առկա է ֆենիլպրոպանոլամինի 62% կուտակում՝ առավելագույն մակարդակների տեսանկյունից, մինչդեռ «խտություն-ժամանակ» կորի տակ ընկած մակերեսի (AUC) մակարդակները կայուն վիճակում չեն ավելանում:

#### Բաշխում
Ֆենիլպրոպանոլամինի բաշխման ծավալը կազմում է 3,0-4,5 լ/կգ: Ֆենիլպրոպանոլամինի մակարդակն ուղեղում կազմում է սրտում առկա մակարդակի մոտ 40%-ը և թոքերում առկա մակարդակի 20%-ը: Ֆենիլպրոպանոլամինի բետա ածխածնի վրա գտնվող հիդրօքսիլ խումբը մեծացնում է դրա հիդրոֆիլությունը, նվազեցնում է դրա թափանցումն արյուն-ուղեղային պատնեշով և սահմանափակում է դրա ազդեցությունը՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) վրա: Հետևաբար, ֆենիլպրոպանոլամինն ուղեղ է թափանցում միայն որոշակի չափով, ունի միայն թույլ ԿՆՀ ազդեցություններ և դրա ազդեցությունների մեծ մասը ծայրամասային են։ Ամեն դեպքում, ֆենիլպրոպանոլամինը շատ բարձր դեղաչափերով կարող է առաջացնել ամֆետամինանման հոգեխթանիչ ազդեցություններ։ Ֆենիլպրոպանոլամինն ավելի լիպոֆիլ է, քան կառուցվածքով նման սիմպաթոմիմետիկները, որոնք ունեն հիդրօքսիլ խմբեր ֆենիլային օղակի վրա, ինչպիսիք են էպինեֆրինը և ֆենիլէֆրինը և ունի ուղեղի ավելի մեծ թափանցելիություն, քան այդ միջոցները։

Ֆենիլպրոպանոլամինի կապումը պլազմայի սպիտակուցների հետ կազմում է մոտավորապես 20%։ Սակայն նշվել է, որ ոչ մի վերջին հետազոտություն չի հիմնավորել այս արժեքը։

#### Նյութափոխանակություն
Ֆենիլպրոպանոլամինը նյութափոխանակության էապես չի ենթարկվում։ Ֆենիլպրոպանոլամինի բերանացի դեղաչափի միայն մոտ 3-ից 4%-ն է նյութափոխանակության ենթարկվում: Արգասիքները ներառում են հիպուրաթթուն (կողմնային շղթայի օքսիդացնող դեամինացման միջոցով) և 4-հիդրօքսինորէֆեդրինը (պարա-հիդրօքսիլացման միջոցով)։ Ֆենիլպրոպանոլամինի ալֆա ածխածնի վրա գտնվող մեթիլ խումբը արգելափակում է նյութափոխանակությունը մոնոամին օքսիդազների (ՄԱՕ) կողմից։ Ֆենիլպրոպանոլամինը նաև կատեխոլ-O-մեթիլտրանսֆերազի սուբստրատ չէ։ Ֆենիլպրոպանոլամինի բետա ածխածնի վրա գտնվող հիդրօքսիլ խումբը նույնպես օգնում է մեծացնել նյութափոխանակային կայունությունը:

#### Դուրս բերում
Ֆենիլպրոպանոլամինի դեղաչափի մոտավորապես 90%-ը արտազատվում է մեզով, իսկ անփոփոխ վիճակում՝ 24 ժամվա ընթացքում։ Արտազատվող նյութի մոտ 4%-ը նյութափոխանակային արգասիքների տեսքով է:

Անմիջապես ձերբազատվող ֆենիլպրոպանոլամինի կիսադուրսբերման պարբերությունը մոտ 4 ժամ է, որը տարբեր հետազոտություններում տատանվում է 3,7-ից մինչև 4,9 ժամ։ Երկարատև ձերբազատմամբ ֆենիլպրոպանոլամինի կիսադուրսբերման պարբերությունը տատանվում է 4,3-ից մինչև 5,8 ժամ:

Ֆենիլպրոպանոլամինի դուրսբերումը կախված է մեզի pH-ից։ Մեզի ավելի թթվային pH-ի դեպքում ֆենիլպրոպանոլամինի դուրսբերումն արագանում է, իսկ դրա կիսադուրսբերման պարբերությունն ու ազդեցության տևողությունը կարճանում են, մինչդեռ մեզի ավելի հիմնային pH-ի դեպքում ֆենիլպրոպանոլամինի դուրսբերումը նվազում է, իսկ դրա կիսադուրսբերման պարբերությունն ու տևողությունը՝ երկարում: Մեզը թթվեցնող միջոցները, ինչպիսիք են ասկորբինաթթուն և ամոնիումի քլորիդը, կարող են մեծացնել ամֆետամինների, այդ թվում՝ ֆենիլպրոպանոլամինի արտազատումը և դրանով իսկ նվազեցնել դրանց ազդեցությունը, մինչդեռ մեզը հիմնայնացնող միջոցները, ներառյալ անտացիդները, ինչպիսիք են նատրիումի բիկարբոնատը, ինչպես նաև ացետազոլամիդը, կարող են նվազեցնել այդ միջոցների արտազատումը և դրանով իսկ մեծացնել դրանց ազդեցությունը։

Ֆենիլպրոպանոլամինի ընդհանուր մարմնական քլիրենսը կազմել է 0,546 լ/ժ/կգ, իսկ երիկամային քլիրենսը՝ 0,432 լ/ժ/կգ:

#### Այլ
Քանի որ ֆենիլպրոպանոլամինը նյութափոխանակության գրեթե չի ենթարկվում, լյարդային անբավարարությունը նրա վրա էական ազդեցություն չի թողնում: Ընդհակառակը, հավանական է ֆենիլպրոպանոլամինի կուտակում երիկամային անբավարարության դեպքում՝ մեզով արտազատումից դրա կախվածության պատճառով:

Նորէֆեդրինը ամֆետամինի և մետամֆետամինի արգասիք է: Այն նաև էֆեդրինի մետաբոլիտ է և կաթինոնի հիմնական մետաբոլիտ:
կենտրոն|շրջափակել|Ամֆետամինի նյութափոխանակության ուղիներ

## Քիմիա
ձախից|class=bg-transparent|մինի|180x180փքս|Ֆենիլպրոպանոլամինի տարածական մոդել
Ֆենիլպրոպանոլամինը, որը նաև հայտնի է որպես (1RS,2SR)-α-մեթիլ-β-հիդրօքսիֆենէթիլամին կամ որպես (1RS,2SR)-β-հիդրօքսիամֆետամին, տեղակալված ֆենէթիլամին և ամֆետամինի ածանցյալ է։ Այն սերտորեն կապված է կաթինոնների (β-կետոամֆետամինների) հետ: β-հիդրօքսիամֆետամինը գոյություն ունի չորս ստերեոիզոմերների տեսքով, որոնք ներառում են d- (աջադարձ) և l-նորէֆեդրինը (ձախադարձ) և d- ու l-նորպսևդոէֆեդրինը: d-նորպսևդոէֆեդրինը նաև հայտնի է որպես կաթին։ Ֆենիլպրոպանոլամինի դեղագործական պատրաստուկները տարբեր երկրներում տարբերվում են իրենց ստերեոիզոմերային կազմով, ինչը կարող է բացատրել չարաշահման և կողմնակի ազդեցությունների պրոֆիլների տարբերությունները։ Ամեն դեպքում, ռացեմիկ dl-նորէֆեդրինը կամ (1RS,2SR)-ֆենիլպրոպանոլամինը, ըստ ամենայնի, հանդիսանում է դեղագործության մեջ ֆենիլպրոպանոլամինի ամենահաճախ օգտագործվող ձևը։ Ֆենիլպրոպանոլամինի նմանակները ներառում են էֆեդրինը, պսևդոէֆեդրինը, ամֆետամինը, մետամֆետամինը և կաթինոնը:

Կառուցվածքային առումով ֆենիլպրոպանոլամինը պատկանում է տեղակալված ֆենէթիլամինների դասին, որը բաղկացած է ցիկլիկ բենզոլային կամ ֆենիլային խմբից, երկածխածնային էթիլային հատվածից և տերմինալային ազոտից, որտեղից էլ առաջացել է անվանումը՝ ֆեն-էթիլ-ամին: Ալֆա ածխածնի վրա (ազոտային խմբից առաջ առաջին ածխածինը) գտնվող մեթիլ խումբը նույնպես դարձնում է այս միացությունը տեղակալված ամֆետամինների դասի անդամ: Էֆեդրինը ֆենիլպրոպանոլամինի N-մեթիլային նմանակն է:

Այս ընտանիքի էկզոգեն միացությունները չափազանց արագ են քայքայվում մոնոամին օքսիդազի կողմից, որպեսզի ակտիվ լինեն որևէ այլ դեղաչափով, բացի ամենաբարձրերից: Այնուամենայնիվ, ալֆա-մեթիլ խմբի ավելացումը թույլ է տալիս միացությանը խուսափել նյութափոխանակությունից և ազդեցություն թողնել: Ընդհանուր առմամբ, առաջնային ամինների N-մեթիլացումը մեծացնում է դրանց ուժգնությունը, մինչդեռ բետա-հիդրօքսիլացումը նվազեցնում է ԿՆՀ ակտիվությունը, բայց ունի ավելի մեծ ընտրողականություն ադրենալինային ընկալիչների նկատմամբ:

Ֆենիլպրոպանոլամինը փոքր մոլեկուլային միացություն է, որն ունի  C9H13NO մոլեկուլային բանաձև և 151,21 գ/մոլ մոլեկուլային զանգված։ Դրա փորձարարական log P-ն 0,67 է, մինչդեռ կանխատեսելի log P արժեքները տատանվում են 0,57-ից 0,89-ի սահմաններում։ Միացությունը համեմատաբար լիպոֆիլ է, բայց նաև ավելի հիդրոֆիլ է, քան մյուս ամֆետամինները: Ամֆետամինների լիպոֆիլությունը սերտորեն կապված է դրանց ուղեղային թափանցելիության հետ: Ֆենիլպրոպանոլամինի հետ համեմատության համար՝ մետամֆետամինի փորձարարական log P-ն 2,1 է, ամֆետամինինը՝ 1,8, էֆեդրինինը՝ 1,1, պսևդոէֆեդրինինը՝ 0,7, ֆենիլէֆրինինը՝ -0,3, և նորէպինեֆրինինը՝ -1,2: Մետամֆետամինն ունի բարձր ուղեղային թափանցելիություն, մինչդեռ ֆենիլէֆրինը և նորէպինեֆրինը ծայրամասային ընտրողականության դեղամիջոցներ են: Ուղեղի թափանցման և կենտրոնական ակտիվության համար օպտիմալ log P-ն մոտ 2,1 է (միջակայքը՝ 1,5–2,7):

Ֆենիլպրոպանոլամինը դեղագործության մեջ օգտագործվել է բացառապես հիդրոքլորիդային աղի տեսքով։

## Պատմություն
Ֆենիլպրոպանոլամինն առաջին անգամ սինթեզվել է 20-րդ դարի սկզբին՝ մոտ 1910 թվականին։ Այն 1913 թվականին գրանցվել է որպես միդրիատիկ (բիբը լայնացնող միջոց): Ֆենիլպրոպանոլամինի ճնշումը բարձրացնող ազդեցությունները բնութագրվել են 1920-ականների վերջին և 1930-ականներին: Ֆենիլպրոպանոլամինն առաջին անգամ բժշկական օգտագործման համար գրանցվել է 1930-ականներին։

Միացյալ Նահանգներում ֆենիլպրոպանոլամինն այլևս չի վաճառվում հեմոռագիկ կաթվածի բարձր ռիսկի պատճառով: Այնուամենայնիվ, Եվրոպայի մի քանի երկրներում այն դեռևս հասանելի է դեղատոմսով կամ երբեմն առանց դեղատոմսի: Կանադայում այն շուկայից հանվել է 2001 թվականի մայիսի 31-ին: Ավստրալական շուկայից այն կամավոր հանվել է մինչև 2001 թվականի հուլիսը: Հնդկաստանում ֆենիլպրոպանոլամինի և դրա պատրաստուկների օգտագործումը մարդկանց կողմից արգելվել է 2011 թվականի փետրվարի 10-ին, սակայն արգելքը 2011 թվականի սեպտեմբերին չեղարկվել է դատական կարգով։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Անվանումներ
Ֆենիլպրոպանոլամինը դեղամիջոցի համընդհանուր անվանումն է և դրա INN-ը (Միջազգային չարտոնագրված անվանում), BAN-ը (Բրիտանական հաստատված անվանում) և DCF-ը (Ֆրանսիական ընդհանուր անվանում), մինչդեռ ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդը դրա USAN-ն է (ԱՄՆ-ի ընդունած անվանում) և BANM-ը (Բրիտանական հաստատված անվանում)։ Այն հայտնի է նաև որպես նորէֆեդրին։

Ֆենիլպրոպանոլամինի առևտրային անվանումները ներառում են Acutrim, Appedrine, Capton Diet, Control, Dexatrim, Emagrin Plus A.P., Glifentol, Kontexin, Merex, Monydrin, Mydriatine, Prolamine, Propadrine, Propagest, Recatol, Rinexin, Tinaroc և Westrim՝ ի թիվս շատ ուրիշների։ Այն օգտագործվել է նաև համակցությունների կազմում այնպիսի առևտրային անվանումներով, ինչպիսիք են Allerest, Demazin, Dimetapp և Sinarest, և այլն։

### Հասանելիություն
Ֆենիլպրոպանոլամինը որոշ երկրներում հասանելի է բժշկական և անասնաբուժական օգտագործման նպատակներով։

### Սպորտ և մարզումներ
Ֆենիլպրոպանոլամինի նկատմամբ հետաքրքրություն է եղել՝ որպես մարզումների և սպորտի ժամանակ արդյունավետությունը բարձրացնող դեղամիջոց: Սակայն կլինիկական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ֆենիլպրոպանոլամինն այս առումով արդյունավետ չէ: 2024 թվականի դրությամբ ֆենիլպրոպանոլամինը ներառված չէ Համաշխարհային հակադոպինգային գործակալության (WADA) արգելված նյութերի ցանկում:

### Օրինական կարգավիճակ
Շվեդիայում ֆենիլպրոպանոլամինը դեռևս հասանելի է որպես դեղատոմսով բաց թողնվող հակաայտուցային դեղամիջոց։ Ֆենիլպրոպանոլամինը նաև դեռևս հասանելի է Գերմանիայում: Այն օգտագործվում է որոշ համակցված դեղամիջոցներում, ինչպիսիք են Wick DayMed պատիճները:

Միացյալ Թագավորությունում ֆենիլպրոպանոլամինը հասանելի էր հազի և մրսածության բազմաթիվ «բոլորը մեկում» դեղամիջոցներում, որոնք սովորաբար պարունակում են նաև պարացետամոլ կամ մեկ այլ ցավազրկող և կոֆեին: Սակայն այն այլևս հաստատված չէ մարդկանց կողմից օգտագործման համար և ակադեմիական կամ հետազոտական նպատակներով ֆենիլպրոպանոլամին գնելու կամ ձեռք բերելու համար պահանջվում է Եվրոպական 1-ին կարգի լիցենզիա:

Միացյալ Նահանգներում Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) 2000 թվականի նոյեմբերին հրապարակեց հանրային առողջապահական խորհրդատվություն, որով խորհուրդ է տրվում չօգտագործել այս դեղամիջոցը: Այս խորհրդատվության մեջ FDA-ը խնդրեց, բայց չպահանջեց, որ բոլոր դեղագործական ընկերությունները դադարեցնեն ֆենիլպրոպանոլամին պարունակող մթերքների մարքեթինգը: Գործակալությունը գնահատում է, որ ֆենիլպրոպանոլամինը տարեկան 200-ից 500 կաթվածի պատճառ է դարձել 18-ից 49 տարեկան օգտատերերի շրջանում: 2005 թվականին FDA-ը հանեց ֆենիլպրոպանոլամինը առանց դեղատոմսի վաճառքի դեղամիջոցների ցանկից և զրկել է դրան «ընդհանուր առմամբ որպես անվտանգ և արդյունավետ ճանաչված» կարգավիճակից: 2020 թվականի CARES ակտի համաձայն՝ նախքան այն կրկին շուկա դուրս կբերվի, պահանջվում է FDA-ի հաստատումը, ինչը փաստացի արգելում է դեղամիջոցը նույնիսկ դեղատոմսով:

Ամֆետամինի արտադրության մեջ դրա հնարավոր օգտագործման պատճառով ֆենիլպրոպանոլամինը վերահսկվում է 2005 թվականի «Մետամֆետամինի համաճարակի դեմ պայքարի մասին» ակտով: Այնուամենայնիվ, այն դեռևս հասանելի է շների մոտ անասնաբուժական օգտագործման համար՝ որպես անմիզապահության բուժում:

Միջազգային մակարդակով՝ Թմրամիջոցների հարցերով հանձնաժողովի 2000 թվականի նստաշրջանի օրակարգի կետերից մեկը կոչ էր անում ներառել նորէֆեդրին ստերեոիզոմերը «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի մասին» Միավորված ազգերի կազմակերպության կոնվենցիայի 1-ին աղյուսակում****:

Ֆենիլպրոպանոլամին պարունակող դեղամիջոցները Հնդկաստանում արգելվել են 2011 թվականի հունվարի 27-ին: 2011 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Մադրասի բարձրագույն դատարանը չեղարկեց մանկական դեղամիջոցների՝ ֆենիլպրոպանոլամինի և նիմեսուլիդի արտադրության և վաճառքի արգելքը:

## Անասնաբուժական կիրառում
Ֆենիլպրոպանոլամինը հասանելի է անասնաբուժության մեջ օգտագործման համար: Այն օգտագործվում է շների շրջանում անմիզապահությունը վերահսկելու նպատակով։

2024 թվականի հունիսին ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) հաստատեց ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդի ծամելու հաբերը՝ շների մոտ միզարձակման համար պատասխանատու մկանների թուլացման (միզուկի սեղմանի հիպոտոնուս) պատճառով առաջացած անմիզապահությունը վերահսկելու նպատակով։ Սա շների համար նախատեսված ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդի առաջին ջեներիկ ծամվող հաբերն են:

Անիզապահությունը տեղի է ունենում, երբ շունը կորցնում է միզարձակումը վերահսկելու ունակությունը: Միզուկի սեղմանի թերլարվածությամբ պայմանավորված անմիզապահությունը կարող է առաջանալ շների ծերացման ընթացքում, երբ շան միզուկի մկանը թուլանում է և կորցնում է մեզը պահելու ունակությունը:

Ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդի ծամվող հաբերը պարունակում են նույն ակտիվ բաղադրիչը (ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդ) նույն խտությամբ և դեղաչափային ձևով, ինչ հաստատված Proin առևտրային անվանմամբ դեղամիջոցը, որն առաջին անգամ հաստատվել է 2011 թվականի օգոստոսին։ Բացի այդ, FDA-ը որոշել է, որ ֆենիլպրոպանոլամինի հիդրոքլորիդի ծամվող հաբերը չեն պարունակում ոչ ակտիվ բաղադրիչներ, որոնք կարող են զգալիորեն ազդել ակտիվ բաղադրիչի կենսամատչելիության վրա:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Ամֆետամիններ
Կատեգորիա:Գրգռիչներ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի վրա ազդեցությամբ դեղեր
Կատեգորիա:Սպիրտներ