Ստադս Տերկել

**Լուի** "**Ստադս**" **Տերկել** (), ամերիկացի գրող, պատմաբան, դերասան և հեռուստատեսային դեմք։ Նա 1985 թվականին արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի ոչ գեղարվեստական գրականության համար՝ «Լավ պատերազմը» վեպի համար և առավել հայտնի է սովորական ամերիկացիների մասին իր բանավոր պատմություններով և Չիկագոյում իր երկարատև ռադիոհաղորդմամբ։

## Վաղ կյանք
Տերկելը ծնվել է ռուս հրեա ներգաղթյալների՝ դերձակ Սամուել Թերկելի և դերձակուհի Աննա (Էննի) Ֆինկելի ընտանիքում՝ Նյու Յորքում։ Ութ տարեկանում նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Չիկագո, Իլինոյս, որտեղ անցկացրել է իր կյանքի մեծ մասը։ Նա ուներ երկու եղբայր՝ Մեյեր (1905-1958 թվականներ) և Բեն (1907-1965 թվականներ)։ Նա սովորել է Մաքքինլիի ավագ դպրոցում։

1926-1936 թվականներին նրա ծնողները ղեկավարել են «Ուելս-Գրանդ» անունով հյուրանոց, որը նաև ծառայել է որպես տարբեր խավերի մարդկանց հանդիպման վայր։ Տերկելը մարդկության և սոցիալական փոխազդեցության իր ըմբռնումը վերագրել է այնտեղի նախասրահում հավաքվող վարձակալներին և այցելուներին, ինչպես նաև մոտակա Բագհաուս հրապարակում հավաքված մարդկանց։

1939 թվականին նա ամուսնացել է Իդա Գոլդբերգի (1912-1999 թվականներ) հետ, և զույգն ունեցել է մեկ որդի։ Չնայած նա ստացել է բակալավրի աստիճան 1932 թվականին և իրավաբանի դոկտորի աստիճան Չիկագոյի համալսարանից 1934 թվականին (և հաջորդ տարի ընդունվել է Իլինոյսի փաստաբանական կոլեգիա), նա որոշել է, որ իրավաբանական գործունեություն ծավալելու փոխարեն ուզում է հյուրանոցում դռնապան աշխատել, և շուտով միացել է թատերական խմբին։

## Կարիերա
Ստադս Տերկելը, որը քաղաքական ձախակողմյան էր, ներգրավվեց «Works Progress Administration»-ի դաշնային գրողների նախագծում, որտեղ նա աշխատում էր ռադիոյում՝ ստանձնելով բազմազան դերեր, այդ թվում՝ հնչյունավորել օպերաներ, հաղորդել նորություններ և սպորտ, վարել ձայնագրված երաժշտական ծրագրեր, գրել ռադիոսցենարներ և գովազդներ: 1940-ականների վերջին նա հնչյունավորել է WMAQ-ի «Destination Freedom» շարքի կերպարներին, որի սցենարիստը գրել է Ռիչարդ Դարհեմը։ Նրա սեփական հայտնի ռադիոհաղորդումը՝ «The Studs Terkel Program» վերնագրով, հեռարձակվել է 98.7 WFMT Չիկագոյի եթերով 1952-1997 թվականներին։ Մեկժամյա հաղորդումը հեռարձակվել է յուրաքանչյուր աշխատանքային օր այդ 45 տարիների ընթացքում: Այս ծրագրում նա հարցազրույցներ է վերցրել այնպիսի բազմազան հյուրերից, ինչպիսիք են Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերը, Լեոնարդ Բերնշտեյնը, Մորտ Սալը, Բոբ Դիլանը, Ալեքսանդր Ֆրեյը, Դորոթի Փարքերը, Թենեսի Ուիլյամսը, Ջին Շեփհերդը, Ֆրենկ Զապպան և Բիգ Բիլ Բրուոնզին։

1940-ականների վերջին և 1950-ականների սկզբին Տերկելը նաև նկարահանվել է որպես կենտրոնական կերպար «Սթադսի տեղը» հեռուստասերիալում, որը սցենարային չգրված հեռուստադրամա է, որի գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյի մի ճաշարանում, որտեղ հյուրընկալվել են բազմաթիվ նշանավոր դեմքեր և գունագեղ անհատականություններ: Այս շոուն, Մարլին Պերկինսի «Կենդանաբանական այգու շքերթ», «Գարրոուեյը մեծ զվարճանքի վայրում» և մանկական «Կուկլա, Ֆրեն և Օլլի» հաղորդման հետ միասին, համարվում է Չիկագոյի հեռուստատեսային դպրոցի դասական օրինակ:

1956 թվականին Ստադս Տերկելը հրատարակեց իր առաջին գիրքը՝ «Ջազի հսկաները»։ Տասնմեկ տարի անց՝ 1967 թվականին, նա հրատարակեց իր առաջին բանավոր պատմությունների ժողովածուն՝ «Դիվիշն փողոց. Ամերիկա», որտեղ յոթանասուն մարդ կիսվեց իրենց մտքերով այն մասին, թե ինչպես է ամերիկյան մետրոպոլիսում կյանքը ազդում մարդկային հոգու վրա։

Գրելուց բացի, Տերկելը աշխատել է որպես Չիկագոյի պատմության թանգարանի վաստակավոր գիտնական-ռեզիդենտ։ Նա նաև նկարահանվել է «Ութ մարդ դուրս» ֆիլմում, որը պատմում է «Սև Սոքս» սկանդալի մասին՝ մարմնավորելով թերթի լրագրող Հյու Ֆուլերտոնին, որը փորձում է բացահայտել Չիկագո Ուայթ Սոքսի խաղացողների՝ 1919 թվականի Աշխարհի սերիան դիտավորյալ պարտվելու ծրագիրը։ Տերկելը այս դերը հատկապես զվարճալի էր համարում, քանի որ նա և՛ Չիկագո Ուայթ Սոքսի նվիրված երկրպագու էր, և՛ Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայի բուռն քննադատ 1994 թվականի բեյսբոլի հարվածի ժամանակ։ Նրա կիրքը թիմի նկատմամբ ակնհայտ դարձավ, երբ 2005 թվականի Աշխարհի սերիան «Ուայթ Սոքսի» հաղթանակից հետո նա հեռուստատեսային հարցազրույցի ժամանակ սրտանց շնորհավորական խոսք ասաց կազմակերպությանը։

Ստադս Տերկելը իր մականունը ստացել է Լուի անունով մեկ այլ դերասանի հետ մի ներկայացման մեջ խաղալիս։ Շփոթությունից խուսափելու համար ռեժիսորը որոշեց նրան անվանել «Ստադս»՝ ոգեշնչվելով Ջեյմս Թ. Ֆարելի եռագրության Ստադս Լոնիգան հորինված կերպարից, որը Տերկելը պատահաբար կարդում էր այդ ժամանակ։

Տերկելը գովասանքի է արժանացել ամերիկյան բանավոր պատմությունը պահպանելու իր ջանքերի համար։ Նրա 1985 թվականի «Լավ պատերազմը». Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բանավոր պատմությունը» գիրքը, որը մանրամասն նկարագրում էր երկրի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցության մասին սովորական մարդկանց պատմությունները, արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի։ «Դժվար ժամանակներ. Մեծ ճգնաժամի բանավոր պատմությունը» գրքի համար Թերկելը հավաքել է Մեծ ճգնաժամի հիշողություններ, որոնք ընդգրկում էին սոցիալ-տնտեսական սպեկտրը՝ Օկլահոմայի բնակիչներից մինչև բանտարկյալներ և հարուստներ։ Նրա 1974 թվականի «Աշխատանք» գիրքը, որտեղ (ինչպես արտացոլվում է ենթավերնագրում) մարդիկ ամբողջ օրը խոսում են այն մասին, թե ինչ են անում և ինչպես են զգում այն ​​մասին, ինչ անում են, նույնպես բարձր է գնահատվել։ «Աշխատանքը» 1978 թվականին վերածվեց կարճատև Բրոդվեյի համանուն ներկայացման, իսկ 1982 թվականին հեռարձակվեց PBS հեռուստաալիքով։ 1995 թվականին նա արժանացավ Չիկագոյի պատմության թանգարանի «Պատմություն կերտելու» մրցանակին՝ լրագրության և հաղորդակցության ոլորտում ունեցած առանձնահատուկ ներդրման համար։ 1997 թվականին Տերկելը ընտրվեց Ամերիկյան արվեստի և գրականության ակադեմիայի անդամ։ Երկու տարի անց՝ 1999 թվականին, նա ստացավ Ջորջ Փոլկի կարիերայի մրցանակը։

## Հետագա կյանք

2004 թվականին Տերկելը ստացավ Էլայջա Փարիշ Լավջոյի մրցանակը, ինչպես նաև Քոլբի քոլեջի իրավագիտության պատվավոր դոկտորի կոչումը: 2005 թվականի օգոստոսին Տերկելը հաջողությամբ ենթարկվեց բաց սրտի վիրահատության: 93 տարեկանում նա այս տեսակի վիրահատության ենթարկված ամենատարեց մարդկանցից մեկն էր, և բժիշկները նրա ապաքինումը նշեցին որպես ուշագրավ այդ տարիքի մարդու համար: Թերկելը մինչև 2004 թվականը օրական երկու սիգար էր ծխում։

2006 թվականի մայիսի 22-ին Տերկելը, այլ հայցվորների, այդ թվում՝ Քվենտին Յանգի հետ, դատական հայց ներկայացրեց դաշնային շրջանային դատարան՝ «AT&T Inc.»-ի դեմ՝ պահանջելով կանխել հեռահաղորդակցության օպերատորի կողմից հաճախորդների հեռախոսային գրառումների տրամադրումը Ազգային անվտանգության գործակալությանը առանց դատարանի որոշման։

Ստադս Տերկելի դեմ դատական հայցը մերժվեց 2006 թվականի հուլիսի 26-ին դատավոր Մեթյու Ֆ. Քենելիի կողմից, որը հղում էր կատարում «պետական գաղտնիքի գաղտնիությանը»՝ իրավական դոկտրին, որը նախատեսված է կառավարությանը վնաս հասցնելու հնարավոր դատական հայցերը կանխելու համար։

2007 թվականին «The Guardian»-ին տված իր 95-ամյակի առթիվ տված հարցազրույցում Տերկելը խոսեց իր լայնածավալ և ոչ ավանդական երաժշտական ճաշակի մասին, որը ներառում էր այնպիսի արտիստների, ինչպիսիք են Բոբ Դիլանը, Ալեքսանդր Ֆրեյը, Լուի Արմսթրոնգը և Վուդի Գաթրին։

Նույն թվականին նա հրատարակեց իր անձնական հուշագրությունը՝ «Դիպչիր և գնա»։

Թերկելն ինքն իրեն անվանում էր ագնոստիկ, ով 2004 թվականին Քրիստա Թիփեթի հետ «Հավատքի մասին խոսելիս» հաղորդման ժամանակ հումորով սահմանում էր այդ տերմինը որպես «վախկոտ աթեիստ»։

Նրա վերջին հարցազրույցներից մեկը «Smithsonian Channel»-ի «Ժողովրդի հոգին» վավերագրական ֆիլմի համար էր, որտեղ նա անդրադարձավ «Works Progress Administration»-ում իր ներգրավվածությանը:

2007 թվականին իր վերջին հրապարակային ելույթի ժամանակ նա նշեց, որ «դեռ կապի մեջ է, բայց պատրաստ է գործի անցնելու»։ 2008 թվականի փետրվարի 4-ին նա հայտնվեց BBC-ի «HARDtalk» ծրագրում, իսկ նույն թվականի հոկտեմբերին խոսեց Բարաք Օբամայի մոտալուտ ընտրության մասին՝ ապագա նախագահին մի քանի խորհուրդներ տալով։

Ստադս Տերկելը մահացավ Չիկագոյի իր տանը 2008 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ 96 տարեկան հասակում՝ տառապելով նույն ամսվա սկզբին իր տանը ընկնելու հետևանքներից։

## Ժառանգություն և ձայնագրություններ

Թերկելի նվիրատվությունից Չիկագոյի պատմության թանգարանը, Կոնգրեսի գրադարանը և WFMT-ն ստեղծեցին Ստադս Թերկելի ռադիոարխիվը, թվային եղանակով պահպանելով նրա ամբողջ հարցազրույցների արխիվը՝ «20-րդ դարի երկրորդ կեսին ապրող ինչպես սովորական, այնպես էլ ազդեցիկ մարդկանց գաղափարների և տեսակետների զարմանալիորեն հարուստ պատմություն», ըստ Կոնգրեսի գրադարանի։

«Ստադսի համար չկար մի ձայն, որը չպետք է լսվեր, մի պատմություն, որը չէր կարելի պատմել»,- ասաց թանգարանի նախագահ Գարի Թ. Ջոնսոնը: «Նա հավատում էր, որ բոլորը իրավունք ունեն լսվելու և ունեն ասելու կարևոր բան: Նա այնտեղ էր՝ լսելու, արձանագրելու և համոզվելու համար, որ նրանց պատմությունները հիշվում են»։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 5-ին PRX-ի «Radiotopia»-ի կողմից արտադրված «The Radio Diaries» փոդքասթը թողարկեց մի դրվագ՝ «Ստադս Թերկելի աշխատանքային ձայնագրությունները» վերնագրով: Այնտեղ լսվում և ուսումնասիրվում են Թերկելի աշխատավորների հետ ձայնագրված հարցազրույցները։

## Մրցանակներ և պարգևներ
1982 թվականին Տերկելը Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանից արժանացել է հումանիտար գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչման։

1985 թվականին Տերկելը ստացել է Պուլիցերյան մրցանակ ընդհանուր ոչ գեղարվեստական գրականության համար իր «Լավ պատերազմ» գրքի համար։

ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա նախագահ Բիլ Քլինթոնը 1997 թվականին Տերկելին շնորհել է Ազգային հումանիտար գիտությունների մեդալ։

Ազգային գրքի հիմնադրամը Տերկելին շնորհել է 1997 թվականի մեդալը՝ ամերիկյան գրականության մեջ ունեցած ակնառու ներդրման համար։

2001 թվականին Տերկելը Հյուսիսարևմտյան համալսարանի կողմից արժանացել է հումանիտար գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչման։

2001 թվականին Տերկելն ընդգրկվել է Չիկագոյի գեյերի և լեսբուհիների փառքի սրահում՝ որպես համայնքի բարեկամ։

2004 թվականին Տերկելն ընդգրկվել է Իլինոյսի Լինքոլնի ակադեմիայի դափնեկիր և Իլինոյսի նահանգապետի կողմից պարգևատրվել է Լինքոլնի շքանշանով (նահանգի բարձրագույն պարգևը) հաղորդակցության ոլորտում։

2006 թվականին Տերկելը Դեյթոնի գրական խաղաղության մրցանակից ստացավ կյանքի նվաճումների մրցանակ, որը ԱՄՆ առաջին և միակ ամենամյա գրական մրցանակն է, որը ճանաչում է գրավոր խոսքի ուժը խաղաղությունը խթանելու համար։

2010 թվականին Տերկելն ընդգրկվեց Չիկագոյի գրական փառքի սրահում։

Թերկելը 1999 թվականին արժանացել է Ջորջ Պոլկի անվան ցմահ նվաճումների մրցանակին, իսկ 2003 թվականին՝ Ազգային գրքի քննադատների շրջանակի կողմից՝ Իվան Սանդրոֆի անվան ցմահ նվաճումների մրցանակին։

Թերկելը, չնայած սևամորթ չլինելուն, պրոֆեսոր Հակի Մադհուբուտիի պնդմամբ ընդգրկվեց Չիկագոյի պետական համալսարանի աֆրիկյան ծագում ունեցող գրողների ազգային գրական փառքի սրահում։

## Ընտրված աշխատանքներ
### Հոդվածներ
* 
* 

### Գրքեր
* *Ջազի հսկաները* (1957 թվական). 
* *Դիվիժն փողոց. Ամերիկա* (1967 թվական), 
* *Դժվար ժամանակներ. Մեծ ճգնաժամի բանավոր պատմությունը* (1970 թվական), 
* *Աշխատանք. Մարդիկ ամբողջ օրը խոսում են այն մասին, թե ինչ են անում և ինչպես են զգում իրենց արածի մասին* (1974 թվական). 
* *Ինքս ինձ հետ խոսելով. Իմ ժամանակների հուշագրությունը* (1973, վերահրատարակված 1977, 
* *Ամերիկյան երազանքներ. Կորած և գտնված* (1983 թվական), 
* *Լավ պատերազմը* (1984 թվական), 
* *Չիկագո* (1986 թվական), 
* *Մեծ բաժանում. Երկրորդ մտորումներ ամերիկյան երազանքի մասի* (1988 թվական), 
* *Ռասա. Ինչ են սևամորթներն ու սպիտակամորթները մտածում և զգում ամերիկյան մոլուցքի մասին* (1992 թվական), 
* *Մեծանալը. Մեր դարի պատմությունը՝ նրանց կողմից, ովքեր ապրել են այն* (1995), 
* *Իմ ամերիկյան դարը* (1997 թվական), 
* *«Հանդիսատեսը». Խոսե՛ք ֆիլմերի և ներկայացումների մասին նրանց հետ, ովքեր դրանք նկարահանում են* (1999 թվական), 
* *Արդյո՞ք շրջանակը անխզելի կլինի. Մահվան, վերածննդի և հավատքի քաղցի մասին խորհրդածություններ* (2001 թվական), 
* *Հույսը վերջինն է մահանում. Հավատքը պահելը դժվար ժամանակներում* (2003 թվական), 
* *Եվ նրանք բոլորը երգեցին. Էկլեկտիկ դիջեյի արկածները* (2005 թվական), 
* *Դիպիր և գնա* (2007 թվական), 
* *Մտքեր ամբողջ կյանքի ընթացքում լսածից* (2008 թվական), 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*