Կենտրոնացման սահման

**Կենտրոնացման սահման** (), տնտեսագիտության մեջ կիրառվող գործակիցներ, որոնք օգտագործվում են շուկայի կենտրոնացվածության աստիճանը չափելու համար և հիմնված են տվյալ ոլորտում ընկերությունների շուկայական մասնաբաժինների վրա։

Կենտրոնացման սահմանը (CR) որոշակի ոլորտում ամենամեծ մասնաբաժին ունեցող մի քանի (նախապես որոշված թվով) ընկերությունների շուկայական մասնաբաժինների գումարն է։ *n*-րդ ընկերության կենտրոնացվածության սահմանը լայնորեն օգտագործվող ցուցիչ է շուկայի կառուցվածքը նկարագրելու համար, որը ցույց է տալիս շուկայում ամենամեծ *n* ընկերությունների ընդհանուր մասնաբաժինը։ Օրինակ՝ եթե *n* = 5, *CR*5-ը ներկայացնում է տվյալ ոլորտի 5 ամենամեծ ընկերությունների ընդհանուր շուկայական մասնաբաժինը։ Այս ցուցանիշի օգնությամբ հնարավոր է դառնում հասկանալ, թե որքանով է շուկան մոտ օլիգոպոլիայի կամ մոնոպոլիայի։ Եթե *CR*5 ցուցանիշը մեծ է 60%-ից, ապա շուկան համարվում է օլիգոպոլ։

## Հաշվարկ
Կենտրոնացման սահմանը հաշվարկվում է հետևյալ կերպ․
\text{CR}_n = C_1 + C_2 + \cdots + C_n = \sum\limits_{i=1}^n C_i
որտեղ C_i-ն ներկայացնում է տվյալ ոլորտի i-րդ խոշորագույն ընկերության շուկայական մասնաբաժինը (տոկոսով), իսկ  n-ն այն ընկերությունների քանակը, որոնց հիման վրա հաշվարկվում է կենտրոնացման սահմանը։

\text{CR}_4 և \text{CR}_8 կենտրոնացման սահմանները հաճախ են կիրառվում։ Կենտրոնացման սահմանները ցույց են տալիս, թե որքան մեծ մասնաբաժին ունեն առաջատար ընկերությունները ոլորտում։ Մասնավորապես՝ CR-ն մոտ 0% չափով ցույց է տալիս ոլորտի ցածր կենտրոնացվածությունը, իսկ CR-ն մոտ 100% չափով վկայում է բարձր կենտրոնացվածության մասին։

## Կենտրոնացման մակարդակներ
Կենտրոնացման սահմանի միջակայքը տատանվում է 0%–100% միջակայքում։ Կենտրոնացման մակարդակները բացատրվում են այսպես․

## Առավելություններ ու թերություններ
Կենտրոնացման սահմանները հեշտությամբ կարելի է հաշվարկել արդյունաբերության տվյալների հիման վրա, սակայն դրանք պարզեցված, մեկ պարամետրով վիճակագրական չափանիշներ են։ Դրանք կարող են օգտակար լինել շուկայի կենտրոնացվածության աստիճանը համառոտ կերպով ներկայացնելու համար, սակայն չեն արտացոլում շուկայի մասնաբաժինների բաշխման բոլոր մանրամասները։ Մասնավորապես՝ կենտրոնացման սահմանը չի ներառում բոլոր ընկերությունների շուկայական մասնաբաժինները և հաշվի չի առնում ընկերությունների չափերի բաշխվածությունը։ Բացի այդ, այն շատ քիչ տեղեկատվություն է տալիս շուկայի մրցակցայնության մակարդակի մասին։

Հետևյալ օրինակը բացահայտում է կենտրոնացման սահմանի վերոնշյալ թերությունները։

### Օրինակ
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս երկու տարբեր ոլորտների (A և B) խոշորագույն ընկերությունների շուկայական մասնաբաժինները։ Բացի A և B ոլորտների շուկայական բաժիններից, երկու ոլորտներն էլ նույնն են ոլորտում գործող ընկերությունների թվի և դրանց համապատասխան շուկայական բաժինների առումով։ Ենթադրվում է, որ երկու ոլորտներում էլ մնացած բոլոր ընկերությունների մասնաբաժինը կազմում է 10%-ից պակաս։

Թեև *CR*4 գործակիցը երկու ոլորտների համար էլ 80% է, ակնհայտ է, որ Ոլորտ B-ն ավելի կենտրոնացված է, քանի որ շուկայի մասնաբաժինները ավելի շատ են կուտակված առաջատար ընկերությունների ձեռքում։ Այս օրինակը ցույց է տալիս կենտրոնացման սահմանի սահմանափակումները․ այն չի արտացոլում մասնաբաժինների բաշխման նրբությունները՝ հատկապես առաջատար ընկերությունների միջև։

## Տես նաև
* Շուկայի կառուցվածք
* Հերֆինդալ-Հիրշմանի ինդեքս
* Միկրոէկոնոմիկա
* Շուկայական գերիշխանություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*National Statistics Economic Trends: Concentration Ratios 2004

Կատեգորիա:Մակրոտնտեսական ցուցանիշներ