Հրեական ինքնություն

**Հրեական ինքնություն,** իրեն որպես հրեա ընկալելու և հրեա լինելու հետ կապված օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ զգացում։ Այն ներառում է ազգության, էթնիկ պատկանելության, կրոնի և մշակույթի տարրեր։ Այն սահմանվում է ոչ միայն կրոնական ծեսերով կամ ուղղափառությամբ, այլ ավելի շուտ ինքնաընկալման, ժառանգության և հրեական համայնքի հետ կապի բարդ փոխազդեցությամբ։ Այն կարող է լինել և՛ օբյեկտիվ, և՛ սուբյեկտիվ։ Օբյեկտիվը վերաբերում է արտաքին սահմանումներին, ինչպիսիք են իրավական, սոցիալական կամ կրոնական չափանիշները, որոնք որոշում են, թե ինչ-որ մեկը համարվում է հրեա, ինչպես օրինակ հալախական օրենքը կամ հրեական համայնքային ճանաչումը։ Սուբյեկտիվը վերաբերում է անձնական նույնականացմանը, որտեղ անհատը կարող է նույնականանալ որպես հրեա, անկախ նրանից, թե արդյոք նրանք համապատասխանում են արտաքին չափանիշներին։

Հրեական ինքնությունը կարող է հիմնված լինել էթնիկ ժառանգության վրա, երբ հրեական ծագում ունեցող մարդիկ, անկախ իրենց կրոնական համոզմունքներից, նույնականացվում են որպես հրեա։ Այս ինքնությունը կարող է ներառել մշակութային կապեր, ինչպիսիք են եբրայերենի օգտագործումը, մասնակցությունը հրեական սովորույթներին կամ կապը հրեական պատմությանն ու ավանդույթներին, նույնիսկ եթե որևէ մեկը կրոնապես չի հետևում։

Ավանդաբար, ուղղափառ հուդայականությունը պնդում է, որ հրեականությունը փոխանցվում է մայրական ճանապարհով, այսինքն, եթե մեկի մայրը հրեա է, նրանք համարվում են հրեա ըստ հրեական օրենքի (հալախա)։ Այս հեռանկարը կենտրոնական է հրեական ինքնության հալախական սահմանման համար։ Մյուս կողմից, ավելի առաջադեմ կամ բարեփոխիչ հրեական համայնքները կարող են որևէ մեկին հրեա ճանաչել, եթե նրանց ծնողներից մեկը հրեա է, անկախ նրանից՝ մայրը հրեա է, թե ոչ։ Ի հակադրություն, կարաիական հուդայականությունը կարծում է, որ հրեական ինքնությունը փոխանցվում է հայրական ճանապարհով, ինչը նշանակում է, որ հայրը պետք է լինի հրեա, որպեսզի նրանց սերունդը համարվի հրեա։

Հրեական ինքնությունը կարող է նաև ոչ կրոնական լինել։ Շատ աթեիստներ կամ այլ դավանանքների հետևորդներ կարող են դեռևս նույնականանալ որպես հրեա՝ իրենց հրեական էթնիկ կամ մշակութային ծագման պատճառով։ Օրինակ, խառը հրեական և ոչ հրեական ծագում ունեցող մարդիկ կամ նույնիսկ հրեական ծագում ունեցողները կարող են դեռևս զգալ հրեական ինքնության ուժեղ զգացում, նույնիսկ եթե նրանք չեն դավանում հուդայականությունը որպես կրոն։

## Բաղադրիչներ
Հրեական ինքնությունը կարելի է բնութագրել որպես երեք փոխկապակցված մասեր․
#Հրեական ժողովուրդ, էթնիկ ինքնություն՝ կազմված մի քանի ստորաբաժանումներից, որոնք ձևավորվել են Սփյուռքում։
#Հրեական կրոն, հուդայականության հոգևոր և ծիսական դրույթների պահպանում։
#Հրեական մշակույթ, ավանդույթների տոնակատարություն, ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ կրոնական։

## Պատմություն
### Երկրորդ տաճարի շրջան
Անտիկ շրջանում հրեա ժողովուրդը հույն, հռոմեական և հրեա հեղինակների կողմից հետևողականորեն ճանաչվել է որպես էթնոս, ինչը նշանակում է, որ նրանք համարվում էին առանձին էթնիկ խումբ հունահռոմեական աշխարհում ապրող տարբեր ժողովուրդների մեջ։ Վան Մարենն օգտագործում է վեց հատկանիշներ, որոնց հետ համաձայն են ազգակիցները, ինչպես նշում են Հաթչինսոնը և Սմիթը, ցույց տալու համար, թե ինչու հին հրեաները ժամանակակից տերմինաբանության մեջ կարող են համարվել էթնիկ խումբ։ Դրանք են․

# Առաջին հատկանիշը ընդհանուր հատուկ անուն է, որը ներկայացնում և ամփոփում է համայնքի ինքնությունը։ Անտիկ շրջանում հրեաների համար օգտագործվում էին երեք հիմնական անուններ՝ «եբրայել», «իսրայել» և «հրեա»։ Այս անունները ոչ միայն նույնացնում էին ժողովրդին, այլև խորհրդանշում էին նրանց ընդհանուր ինքնությունն ու ժառանգությունը։
# Երկրորդ հատկանիշը ընդհանուր ծագման առասպելն է։ Հրեա ժողովուրդն իր ծագումնաբանությունը բերում է իրենց համանուն նախահայր Հակոբից (նաև հայտնի է որպես Իսրայել)։ Ծագման այս առասպելը, որը կենտրոնական է հրեական ինքնության համար, ընդլայնվել է Հասմոնյանների կողմից՝ ներառելով Աբրահամի ենթադրյալ ծագումը՝ ավելի ամրապնդելով ընդհանուր ծագման զգացումը։ Այնուամենայնիվ, ծագման այս գաղափարը վիճարկվել է այն ժամանակվա այլ խմբերի կողմից՝ արտացոլելով էթնիկ ինքնության դինամիկ բնույթը։
# Երրորդ հատկանիշն անցյալի ընդհանուր հիշողություններն են, որոնք ներառում են պատմական կարևոր իրադարձությունների և գործիչների հավաքական հիշողություններ։ Հրեաների համար այս հիշողությունները պահպանվել են սուրբ տեքստերում, ինչպիսիք են Եբրայերեն Աստվածաշունչը և այլ գրություններ, որոնք հիմք են հանդիսացել հրեական ինքնության համար։ Այս տեքստերը պատմում են առանցքային դեմքերի պատմությունները, ինչպիսիք են Պատրիարքները, Մովսեսը և Դավիթը, ինչպես նաև այնպիսի կարևոր իրադարձություններ, ինչպիսիք են Եգիպտոսից Ելքը, Սինա լեռան վրա կնքված ուխտը, միացյալ միապետության վերելքը, բաբելոնյան գերությունը, Անտիոքոսի հալածանքները և Մակաբայական ապստամբությունը։ Այս պատմական պատմությունները ոչ միայն ընթերցվել են մասնավոր, այլև հրապարակայնորեն տարածվել են սինագոգներում՝ ամրապնդելով հրեա ժողովրդի հավաքական ինքնությունը սերունդների ընթացքում։
# Չորրորդ հատկանիշն ընդհանուր մշակույթի մեկ կամ մի քանի ասպեկտների առկայությունն է, որը կարող է ներառել կրոնը, լեզուն, ավանդույթները և այլ ընդհանուր սովորույթներ։ Այս մշակութային տարրերը հստակորեն սահմանելու կարիք չունեն, բայց էթնիկ խմբի ինքնության համար առանցքային են։ Հին հրեաների դեպքում զգալի համընկնումներ կային նրանց կրոնական սովորույթների, լեզվի, սովորույթների և մշակութային այլ կողմերի միջև։ Կրոնը, հատկապես Իսրայելի Աստծո պաշտամունքը, խորապես միահյուսվել է բոլոր այլ մշակութային ասպեկտների հետ, հատկապես անտիկ շրջանում։ Երուսաղեմի և այլ պաշտամունքային վայրերի կարևորությունը, ինչպես նաև հրեական օրենքներին հավատարիմ մնալը, ինչպիսիք են սննդակարգի սահմանափակումները և շաբաթ օրը պահելը, մշակութային կարևոր նշաններ էին։ Թեև ոչ բոլոր հրեաներն էին խոսում նույն լեզվով, եբրայերենը ծառայում էր որպես միավորող խորհրդանիշ հրեաների համար, նույնիսկ նրանց համար, ովքեր սահուն չէին տիրապետում դրան, հատկապես, որ շատ սուրբ գրություններ եբրայերեն էին։
# Կապը հայրենիքի հետ, որը չի պահանջում ֆիզիկական զբաղմունք էթնիկ խմբի կողմից, փոխարենը ներառում է ծագման վայրի հետ խորհրդանշական կապվածություն։ Հրեաների համար այս հայրենիքը Իսրայելի երկիրն էր (նաև հայտնի է որպես Հրեաստան կամ Պաղեստինա)։ Չնայած այն հանգամանքին, որ հրեաներն ապրում էին ինչպես այս հողում, այնպես էլ սփյուռքում, կապը դրա հետ խորապես խորհրդանշական էր։ Թեև ժամանակի ընթացքում երկրի սահմանները փոխվել են, և երբեմն տարածաշրջանը դադարել է գոյություն ունենալ որպես քաղաքական միավոր, Իսրայելի երկրին կապվածության զգացումը պահպանվել է ինչպես երկրում ապրողների, այնպես էլ արտերկրում գտնվող հրեաների համար։
# Համերաշխության զգացում էթնիկ բնակչության առնվազն որոշ շերտերի կողմից։ Միասնության զգացումը չի կարող համընդհանուր լինել խմբի բոլոր անդամների միջև, ինչպես ցույց է տրվել Առաջին հրեա-հռոմեական պատերազմի դեպքում։ Հովսեփոսը հայտնում է, որ երբ սկսվեց առաջին հրեա-հռոմեական պատերազմը, Սկիտոպոլիսի հրեաները միացան քաղաքին՝ պաշտպանելու այն հրեա ապստամբներից։ Այնուամենայնիվ, ի վերջո, այս հրեաները դավաճանվեցին և սպանվեցին իրենց համաքաղաքացիների կողմից, ինչը Հովսեփոսը պատմում է որպես նախազգուշական պատմություն հակամարտությունների ժամանակ ոչ հրեաներին ցեղակից հրեաների նկատմամբ վստահելու ռիսկերի մասին՝ ընդգծելով հրեական համայնքի ներսում համերաշխության կարևորությունը։
Էնթոնի Դ. Սմիթը, հայտնի պատմական սոցիոլոգ և ազգայնականության ուսումնասիրության հիմնադիր դեմքերից մեկը, պնդում էր, որ հրեաները երկրորդ տաճարի վերջին ժամանակաշրջանում ներկայացնում են ազգի «իդեալական տիպի» ավելի սերտ մերձեցումը, քան անտիկ շրջանում ցանկացած այլ խումբ։ Նա նաև նախազգուշացրել է ազգի և նույնիսկ կրոնական ազգայնականության ձևերի շուտափույթ մերժման մասին, որոնք գոյություն ունեն մինչև ժամանակակից դարաշրջանը։ Այս հեռանկարը կոչ է անում վերանայել, թե ինչպես կարելի է ազգայնականությունը հասկանալ նախամոդեռն համատեքստում։ Պատմաբան Դեյվիդ Գուդբլաթն աջակցում է այս գաղափարին, առաջարկելով, որ որոշ նախամոդեռն խմբեր, ներառյալ հրեաները, կարող են համապատասխանել ազգի չափանիշներին, այլ ոչ միայն էթնիկ խմբին։ Նա ակնարկում է, որ հրեաները կարող են ծառայել որպես նախամոդեռն ազգի ամենավառ օրինակը։ Գուդբլաթը համաձայնում է Սմիթի փաստարկի հետ, սակայն առաջարկում է «կրոնական» տերմինը հանել հրեական ազգայնականության նկարագրությունից։ Նա նշում է, որ Սմիթն ինքը գիտակցում էր, որ ազգային հիշողություններում և մշակույթում կրոնական բաղադրիչը տարածված է նույնիսկ ժամանակակից դարաշրջանում, որը մարտահրավեր է նետում հրեական ազգայնականությունը կրոնական համատեքստով սահմանափակելու անհրաժեշտությանը։

Այս տեսակետն ավելի է հաստատում քաղաքագետ Թոմ Գարվինը, ով պնդում է, որ ժամանակակից ազգայնականությանը նմանվող մի բան կարելի է գտնել միջնադարյան և դասական ժամանակների տարբեր ժողովուրդների մոտ։ Նա նույնացնում է հին հրեաներին, ինչպես նաև այլ խմբերի, ինչպիսիք են դասական հույները, գալերը և բրիտանական կելտերը, որպես ազգայնականության վաղ ձևերի հիմնական օրինակներ, որոնք ունեն ժամանակակից ազգայնական շարժումների առանձնահատկությունները։

Ադրիան Հասթինգսը պնդում էր, որ հրեաները «իսկական նախաազգն» են, որոնք եբրայերեն Աստվածաշնչում հայտնաբերված հին Իսրայելի մոդելի միջոցով աշխարհին տրամադրել են ազգության սկզբնական հայեցակարգը, որը հետագայում ազդել է քրիստոնյա ազգերի վրա։ Այնուամենայնիվ, մ.թ. առաջին դարում Երուսաղեմի կործանումից հետո հրեաները գրեթե երկու հազարամյակ այլևս չեն եղել ավանդական քաղաքական միավոր կամ ազգային պետություն։ Չնայած քաղաքական իշխանության կամ հայրենիքի բացակայությանը, հրեաները պահպանել են իրենց ազգային ինքնությունը հավաքական հիշողության, կրոնի և սուրբ տեքստերի միջոցով։ Ազգության այս կայուն զգացումը, նույնիսկ առանց հողի կամ պաշտոնական քաղաքական կառույցների, ի վերջո նպաստել է սիոնիզմի վերելքին և ժամանակակից Իսրայել պետության ստեղծմանը։

Փիլոն Ալեքսանդրացին, որը հրեա փիլիսոփա էր Երկրորդ տաճարի վերջին ժամանակաշրջանում արել է մեկնաբանություններ, որոնք արտացոլում էին հրեական ինքնության առանձնահատկությունները սփյուռքում։ Փիլոնի ապրած ժամանակաշրջանում հրեաները շատ երկար ժամանակ ներկա էին Սփյուռքում, մասնավորապես Ալեքսանդրիայում։ Քանի որ իր համաքաղաքացիներն այնտեղ ապրել են շատ սերունդներ, նա, ըստ երևույթին, կարծում էր, որ Ալեքսանդրիան իր քաղաքն է։ Փորձելով բացատրել հրեաների կարգավիճակը բառերով, որոնք կհասկանան հույն ընթերցողները, Ֆիլոնը նրանց պատկերել է որպես ներգաղթյալների, որոնք հիմք են դրել «գաղութացման» համար (հունարեն՝ apoikiai), որտեղ Երուսաղեմը ծառայում էր որպես նրանց «մայր-քաղաք» (մետրոպոլիա)։ Ըստ գիտնական Քաշերի՝ Ալեքսանդրիան քաղաքական իմաստով կարելի էր համարել «հայրենիք», քանի որ այն եղել է հրեական «գաղութ»։ Այս գաղութը, որը կառուցված էր որպես էթնիկ միություն, ուներ ճանաչված քաղաքական և իրավական կարգավիճակ (*politeuma*), որտեղ Երուսաղեմը հանդես էր գալիս որպես մայր քաղաք՝ խորհրդանշելով հրեաների մնայուն կապը իրենց նախնիների հայրենիքի հետ։ Այս ըմբռնումն ընդգծում է այն ձևը, որով Սփյուռքի հրեաները, նույնիսկ քաղաքական ինքնիշխանության բացակայության պայմաններում, պահպանում էին ազգային ինքնության ուժեղ զգացում, որը հիմնված էր Երուսաղեմի և նրանց ընդհանուր մշակութային և կրոնական ժառանգության հետ կապի վրա։

### Ուշ անտիկ շրջան
Երկրորդ տաճարի ավերումից հետո մ.թ. 70 թվականին հրեական ինքնությունը խորապես փոխակերպվել է։ Սկզբում հրեաները դիտվում էին հիմնականում որպես էթնոս, մի ​​առանձին խումբ, որը սահմանվում էր նրանց կրոնական մշակույթով։ Ժամանակի ընթացքում այս հայեցակարգը վերածվել է հրեաների՝ որպես կրոնական համայնքի, որը նույնպես նույնականացվում էր որպես ազգ։

Առաջին հրեա-հռոմեական պատերազմից հետո Հռոմեական կայսրության բոլոր հրեաների վրա հատուկ հարկի սահմանումը Fiscus Judaicus-ը նշանակեց այս տեղաշարժի առանցքային պահը։ Այս հարկը փոխարինեց տարեկան կես շեկելի տուրքը, որը հրեաներն ավանդաբար վճարում էին Երուսաղեմի տաճարին։ Այս հարկը սահմանելիս հռոմեացիները հարկային պարտավորությունը որոշելու համար կենտրոնանում էին հրեական կրոնական սովորույթների վրա, այլ ոչ թե իրենց էթնիկ ծագման վրա։ Հռոմեական քաղաքականության այս փոփոխությունը կարող էր նպաստել հրեական ինքնության վերաիմաստավորմանը, քանի որ հարկը հրեաներին ավելի անմիջականորեն կապում էր նրանց կրոնական վարքագծի հետ, այլ ոչ թե նրանց էթնիկ կամ ազգային ժառանգության հետ։ Հրեական ինքնության այս փոխակերպումն ավելի արագացավ Հռոմեական կայսրության քրիստոնեացման արդյունքում։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ էթնիկ ինքնությունը մեծ մասամբ անտեղի էր։ Փոխարենը, հրեաները հիմնականում գնահատվում էին իրենց կրոնական ժառանգության համար, հատկապես քրիստոնեական ուխտի հիմքում ունեցած դերի համար։ Կրոնական և գաղափարական շրջանակների այս փոփոխությունն ավելի քիչ է շեշտադրել հրեական էթնիկության և ազգային ինքնության վրա՝ փոխարենը կենտրոնանալով կրոնական պատկանելության վրա։ Հետևաբար, հրեական ինքնության ընկալումն ավելի ու ավելի է կենտրոնացել կրոնական, այլ ոչ էթնիկ կամ ազգային հատկանիշների վրա։

## Մշակութային/նախնյաց հայեցակարգ
Հրեական ինքնությունը բազմակողմանի է՝ իր մեջ ներառում է մշակութային, կրոնական և նախնիների բաղադրիչներ։ Այս ասպեկտները արտացոլում են հուդայականության եզակի բնույթը, որը սկզբունքորեն ոչ դավանափոխական է։ Ի տարբերություն քրիստոնեության և իսլամի, որոնք «համընդհանուր» կրոններ են, որոնք ձգտում են իրենց համոզմունքները տարածել ողջ մարդկության վրա, հուդայականությունը հիմնականում չի ձգտում այլոց դարձի բերել, այլ ավելի շուտ ընդգծում է հրեական համայնքին պատկանելու կարևորությունը ծննդյան, մշակութային սովորույթների և կրոնական արարողությունների միջոցով։

Հրեական ինքնության հիմքում ընկած է ծագումնաբանությունը, որը սկիզբ է առնում պատմական Իսրայելի թագավորությունից։ Այս նախնյաց կապը մնում է հրեական ինքնության կարևոր տարրը, նույնիսկ երբ հրեա ժողովուրդը ցրվել էր այն բանից հետո, երբ Հռոմեական կայսրությունը հիմնականում ամայացրել էր Իսրայելի թագավորությունը մոտ մ.թ. առաջին դարում։ Այս իրադարձությունը նշանավորել է հրեական սփյուռքի ձևավորումը, մի ժամանակաշրջան, երբ հրեաները ցրված էին աշխարհի տարբեր շրջաններում, բայց նրանց ինքնությունը շարունակում էր ամուր կապված լինել նրանց ընդհանուր պատմության, մշակույթի և կրոնական սովորույթների հետ, որոնք փոխանցվել էին դերնդեսերունդ։

## Ժամանակակից սոցիոլոգիայում
Հրեական ինքնությանը զգալիորեն անդրադարձել են Միացյալ Նահանգների հրեա սոցիոլոգները Marshall Sklare's Lakeville Studies-ի հրապարակմամբ։ Այս ուսումնասիրություններում Սքլարը ուսումնասիրել է հրեական ինքնության տարբեր ասպեկտներ, որոնցից մեկը «լավ հրեայի» մասին նրա հայեցակարգն է։ «Լավ հրեան» հրեական ինքնության իդեալականացված ձևն է ըստ Լեյքվիլից հարցվածների։ Այս հայեցակարգը փորձում էր սահմանել, թե ինչ է նշանակում լինել հրեական համայնքի «մոդել» կամ «իդեալական» անդամ՝ առաջարկելով շրջանակ՝ հասկանալու հրեական ինքնությունը սոցիոլոգիական համատեքստում։ Ժամանակի ընթացքում հրեական ինքնության սոցիոլոգիական չափումը մեծ նշանակություն է ձեռք բերել, հատկապես ԱՄՆ-ի հրեական դաշնությունների համար։ Այս կազմակերպությունները հովանավորել են բազմաթիվ համայնքային հետազոտություններ՝ տարբեր համայնքներում հրեական ինքնությունը գնահատելու և ավելի լավ հասկանալու համար։ Այս ուսումնասիրություններից ստացված պատկերացումները շոշափելի ազդեցություն են ունեցել քաղաքական որոշումների վրա՝ ազդելով այնպիսի ոլորտների վրա, ինչպիսիք են ֆինանսավորման հատկացումները և ծրագրային ընտրությունները։ Ուսումնասիրելով, թե ինչպես է հրեական ինքնությունն արտահայտվում և հասկացվում՝ այս ուսումնասիրություններն օգնում են ձևավորել հրեական դաշնությունների ռազմավարություններն ու նախաձեռնությունները՝ թույլ տալով նրանց համապատասխանեցնել իրենց ջանքերը ողջ երկրի հրեական համայնքների կարիքներին և նախասիրություններին։

## Հակասեմիտիզմ և հրեական ինքնություն
Սոցիալ-հոգեբան Սայմոն Հերմանի կարծիքով, հակասեմականությունը կարևոր դեր է խաղում հրեական ինքնության ձևավորման գործում։ Այս տեսակետը պաշտպանում են այնպիսի կրոնական գործիչներ, ինչպիսիք են ռաբբի Ջոնաթան Սաքսը, ով պնդում է, որ ժամանակակից հրեական համայնքները և հրեական ինքնությունը խորապես ազդվել են հակասեմականության պատմական և շարունակական ներկայությունից։ Ռաբբի Սաքսը ենթադրում է, որ նախապաշարմունքների և խտրականության թիրախ դառնալու փորձը ձևավորող դեր է խաղացել այն հարցում, թե ինչպես են հրեաները տեսնում իրենց և իրենց տեղը աշխարհում։

Հակասեմիտիզմը դրսևորվում է տարբեր ձևերով, ներառյալ աջակողմյան և ձախակողմյան ձևերը, որոնցից յուրաքանչյուրը տարբեր ձևերով ազդում է հրեական ինքնության վրա։ Աջակողմյան հակասեմիտիզմը հաճախ ասոցացվում է սպիտակամորթների գերակայության հետ և սովորաբար հրեաներին դիտարկում է որպես առանձին, անցանկալի ռասա՝ ներքին բացասական հատկություններով։ Այս գաղափարախոսությունը պատմականորեն նպաստել է ծայրահեղ քայլերի, այդ թվում՝ հրեաներին հասարակությունից բնաջնջելու փորձերին։ Մյուս կողմից, ձախակողմյան հակասեմիտիզմը հաճախ հրեաներին դասակարգում է որպես սպիտակ ռասայի մաս։ Այս տեսակետը կապված է սիոնիզմի քննադատության հետ, որը երբեմն պիտակվում է որպես ռասիզմի ձև։

## Տես նաև

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Leadel.NET - Առաջատար հրեական ոգեշնչում: Ինչո՞վ է պայմանավորված հրեական ինքնությունը համացանցում։
* HERMAN, Simon N. «Հրեական ինքնություն. սոցիալական հոգեբանական տեսանկյուն»։ Գործարք, 1977 թ.
* GOLDBERG, David Theo & KRAUSZ, Michael. «Հրեական ինքնություն»։ Temple University Press, 1993 թվական
* Կիսահրեա
* Երեք մտավորական և մի ժողովուրդ 

Կատեգորիա:Իսրայել
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեաների պատմություն