Մակաոյի պատակա

**Մակաոյի պատակա** pataca կամ Macau pataca (պարզեցված չինարեն. 澳门元; ավանդական չինարեն. ծածկագիր՝ MOP) Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Մակաոյի հատուկ վարչական շրջանի արժույթն է։ Այն բաժանվում է 100 ավոյի (仙; sin), 10 ավոներով, որոնք կանտոներեն կոչվում են ho (毫):

Մակաոն ունի արժութային խորհրդի համակարգ, որի համաձայն պատական 100 տոկոսով ապահովված է արտարժույթի պահուստներով, այս դեպքում՝ ներկայումս Հոնկոնգի դոլարով (ինքնին ապահովվում է Միացյալ Նահանգների դոլարով)։ Ավելին, արժութային խորհուրդը՝ Մակաոյի արժութային մարմինը (AMCM), ունի կանոնադրական պարտավորություն՝ թողարկելու և մարելու պատական ըստ պահանջի՝ Հոնկոնգի դոլարի նկատմամբ HK$1 = MOP 1.03 ֆիքսված փոխարժեքով և առանց սահմանափակումների։

## Ստուգաբանություն
«Պատակա» բառը ծագել է Ասիայում նախկինում տարածված արծաթե մետաղադրամի անունից՝ մեքսիկական պեսո (ութ ռեալ), որը պորտուգալերեն հայտնի է որպես «pataca mexicana»:

Չինական 澳門圓 (Աոմեն Յուան) անունը պարզապես նշանակում է «Աոմենի արժույթ»։

## Պատմություն
Իսպանական ամերիկյան արծաթե դոլարը լայնորեն օգտագործվում էր Ասիայում և Ամերիկայում 16-20-րդ դարերում և մեծ քանակությամբ ներմուծվում էր Չինաստանի կողմից։ Դրանք սովորաբար հատվում էին Մեքսիկայում, այնուհետև բերում էին Ֆիլիպիններ՝ որպես իսպանական Արևելյան Հնդկաստանի մաս Մանիլա-Ակապուլկո Գալլեոն Առևտրի միջոցով, որպեսզի վաճառվեն և շրջանառվեն Հեռավոր Արևելքում։ Այն պորտուգալացիներին հայտնի էր որպես «pataca mexicana»: 19-րդ դարի վերջում այս արծաթյա դոլարի կամ պատակայի տարբեր տարբերակներ կիրառվել են Մակաոյում՝ իսպանական դոլարների, Հոնկոնգի բրիտանական առևտրային դոլարների և նեղուցների բնակավայրերի, ինչպես նաև հարևան Կանտոն նահանգում, արծաթե դոլարների և կոտորակային մետաղադրամների տեսքով։

1894 թվականին պատական որպես հաշվապահական միավոր ներկայացվեց պորտուգալական Մակաոյում և պորտուգալական Թիմորում՝ 1 պատական = 450 ռեալ փոխարժեքով, որը համարժեք է մեքսիկական պեսոյին կամ ֆիլիպինյան պեսոյին։ 1901 թվականին որոշվեց ունենալ եզակի Մակաոյի արժույթ, և այդ նպատակով «Banco Nacional Ultramarino»-ին տրվեցին բացառիկ իրավունքներ թողարկելու օրինական վճարովի թղթադրամներ, որոնք պետք է արտահայտվեին պատականերով։ 1906 թվականի հունվարի 27-ին 1, 5, 50 և 100 անվանական արժեքներով պատակա թղթադրամները ներկայացվեցին, և բոլոր արտասահմանյան մետաղադրամները օրենքից դուրս բերվեցին, գաղափարն այն էր, որ թղթադրամները Մակաոյում միակ օրինական արժույթը դարձնեն։ Այնուամենայնիվ, չինացիները, որոնք այնքան սովոր էին արծաթը փոխանակման համար օգտագործել, կասկածանքով էին վերաբերվում այս նոր թղթադրամին, և որպես այդպիսին, թղթե պատականը միշտ զեղչով էր շրջանառվում արծաթե դոլարի մետաղադրամների նկատմամբ։ Ընդհակառակը, նեղուցների բնակավայրերում ճիշտ նույն պահին նմանատիպ գործողությունը և նույն նպատակի համար տարբեր ազդեցություն ունեցավ նոր նեղուցների դոլարը ոսկու բորսայի ստանդարտի մեջ դնելու համար։ Այսպիսով, և՛պատական-ն, և՛ նեղուցների դոլարը վաճառվում էին 2 շիլլինգ և 4 պենս ստեռլինգ արժեքով, սակայն այնտեղ, որտեղ նեղուցի դոլարը մնաց այդ արժեքով մինչև 1960-ականները, Մակաոյի պատական տատանվում էր արծաթի արժեքով։

1935 թվականին, երբ Հոնկոնգը և Չինաստանը հրաժարվեցին արծաթի ստանդարտից, Հոնկոնգի միավորը ստեռլինգին կցվեց 1 շիլլինգ և 3 պենս փոխարժեքով, մինչդեռ Մակաոյի պատականը կցվեց պորտուգալական էսկուդոյին MOP 1 = Esc 5 փոխարժեքով։ $50։ Սա նշանակում էր, որ Մակաոյի պատական արժեր ընդամենը 1 շիլլինգ և, հետևաբար, 3 պենս զեղչում էր Հոնկոնգի միավորի նկատմամբ։

Բացառապես Մակաոյում առաջին մետաղադրամը ներկայացվել է միայն 1952 թվականին, որը պատահաբար եղել է Արևելյան Թիմորի համար վերջին պատակա կոտորակային մետաղադրամների հատումից հետո։ Այդ տարի Մակաոյում 10 պատակայից ցածր անվանական արժեքները փոխարինվեցին մետաղադրամներով։

1980 թվականին Մակաոյի կառավարությունը ստեղծեց Մակաոյի թողարկող ինստիտուտ («Instituto Emissor de Macau», կրճատ՝ որպես «IEM»), որին տրվեց պատակա թղթադրամներ թողարկելու մենաշնորհային իրավունք։ «BNU»-ն դարձավ «IEM»-ի գործակալ բանկը և շարունակեց թողարկել թղթադրամներ։
1995 թվականի հոկտեմբերի 16-ին «BNU»-ի հետ համաձայնությամբ, «China Bank»-ի Մակաոյի մասնաճյուղը  դարձավ երկրորդ թղթադրամ թողարկող բանկը։ Պատականեր թողարկելու իրավասությունը փոխանցվել է Մակաոյի արժութային մարմնին։

## Մետաղադրամներ
Մակաոյում մետաղադրամներ չեն թողարկվել մինչև 1952 թվականը, երբ շրջանառվում էր Կանտոն նահանգի 20 ցենտանոց մետաղադրամը։ 1952 թվականին ներկայացվեցին բրոնզե 5 և 10 ավոները, նիկել 50 ավոները և ․720 նուրբ արծաթը 1 և 5 պատակաները։ Նիկել-արույրը փոխարինել է բրոնզին 1967 թվականին, ներառյալ վերջին թողարկումը 5 ավոներում։ Նիկելը փոխարինեց արծաթին 1 պատակայում 1968 թվականին։ 1971 թվականին թողարկվեց վերջնական (0.650 նուրբ) արծաթի թողարկումը 5 պատակայից։

File:10 Avos 1968 Macao.jpg|10 ավոս, 1968
File:50 Avos 1978 Macao.jpg|50 ավոս, 1978
File:Macau-1Pataca-1952.jpg|1 պատակա, 1952
File:Macau-5Patacas-1971.jpg|5 պատակա, 1971

Բրասս 10, 20 և 50 ավոսը և պողպատ-նիկել 1 և 5 պատակաները ներկայացվել են 1982 թվականին։ 20 ավոսը և 5 պատակաները համապատասխանաբար դարձել են դոդեկագոնալ 1993 և 1992 թվականներին, մինչդեռ երկմետալային 10 պատականեր ներմուծվել է 1997 թվականին, իսկ պղինձ-նիկել  2 պատական 1998 թվականին։ Մետաղադրամները թողարկվում են Մակաոյի դրամավարկային մարմինը կողմից։


File:10 Avos 1988 Macao.jpg|10 ավոս, 1988
File:20 Avos 1982 Macao.jpg|20 ավոս, 1982
File:50 Avos 1982 Macao.jpg|50 ավոս, 1982


## Թղթադրամներ
Հոնկոնգում թղթադրամների թողարկման համանման կարգով՝ Մակաոյի թղթադրամները թողարկվում են ոչ թե կենտրոնական բանկի կամ դրամական մարմնի կողմից, այլ երկու առևտրային բանկերի՝ «Banco Nacional Ultramarino»-ի և «Bank of China»-ի կողմից։ Մակաոյի պորտուգալական գաղութային անցյալի պատճառով թղթադրամները տպագրվում են պորտուգալերեն, ինչպես նաև չինարեն, ներառյալ Չինաստանի Բանկի անվանումը, որը գրված է և՛ «Banco da China» և «中國銀行»։

1906 թվականին պատակա թղթադրամների սկզբնական թողարկումներից հետո նոր արժույթը հաջորդ տարի համալրվեց 10 և 25 թղթադրամներով, իսկ 1920 թվականի փետրվարին ավելացվեցին 5, 10 և 50 ավո թղթադրամներ։ 1923 թվականին «Banco Vui Hang»-ը ներկայացրեց 10 pataca թղթադրամներ, որոնք նշում էին, որ դրանք պաշտպանված են կանտոնական 20 ցենտանոց մետաղադրամներով։ Այս թղթադրամներին մինչև 1934 թվականը հետևում էին տարբեր բանկերի կողմից թողարկված դրամարկղային չեկեր՝ 1, 5, 10, 50, 100, 200, 400, 800 և 1000 դոլար անվանական արժեքներով, որոնք ենթադրաբար համարժեք ենպատակային։ «BNU»-ի թողարկումները 1942 թվականին լրացվեցին 1 և 20 ավո թղթադրամներով, իսկ 1944 թվականին ներկայացվեցին 500 պատակա թղթադրամներ։ 1944 թվականին թողարկվեցին 1000 յուան ​​և 5000 NC$-ի հետագա ՀԴՄ կտրոններ։ 25 պատակա թղթադրամը դադարեցվել է 1958 թվականից հետո։

1988 թվականի օգոստոսի 8-ին «BNU»-ն թողարկեց 1000 պատակա թղթադրամ, որը մինչ այժմ ամենաբարձր արժեքով թղթադրամն է։ Քանի որ 8-ը չինարենում (ba) նման է «հարստանալու» (fa; 發), այս եզակի ամսաթիվը, որը տեղի է ունենում դարում միայն մեկ անգամ, նշում է հատուկ նշանակություն։ Մեկ այլ առանձնահատկություն է Պորտուգալիայի զինանշանի փոխարինումը «BNU»-ի տարբերանշանով, ինչը Չինաստանի հետ վերամիավորվելու հեռանկարում քաղաքական խորհրդանիշ է թողնում։ 1995 թվականին Չինաստանի Բանկը ներկայացրել է 10, 50, 100, 500 և 1000 պատակա անվանական արժեքներով թղթադրամներ։ Ե՛վ BNU-ն, և՛ Չինաստանի «Banco»-ն 1996 թվականին ներկայացրել են 20 թղթադրամ պատական։

### Ընթացիկ թղթադրամներ
Թղթադրամները ներկայումս թողարկվում են 10, 20, 50, 100, 500 և 1000 պատակա անվանական արժեքներով։ «BNU» թղթադրամների ներկայիս շարքը թողարկվել է 2005 թվականին, մինչդեռ Չինաստանի Բանկի թղթադրամները վերջին անգամ թողարկվել են 1995 թվականից մինչև 2003 թվականներին։ Թղթադրամների չափերը նույնն են, ինչ Հոնկոնգի թղթադրամների չափերը՝ համապատասխան դոլար արժողությամբ։ 1999 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, այն օրը, երբ Մակաոն վերադարձվեց Չինաստան, այդ ամսաթվով վերաթողարկվեցին բոլոր արժեքների թղթադրամները (բացի 10 պատակայից)։ 2009 թվականի հունվարի 5-ին Մակաոյի արժութային մարմինը հայտարարեց 2008 թվականի թղթադրամների նոր շարքի մասին, որը թողարկվել է Չինաստանի Բանկի կողմից։ 2024 թվականին և՛ «Banco Nacional Ultramarino»-ն, և՛ Չինաստանի Բանկը (Մակաո) պատրաստվում են ներկայացնել թղթադրամների նոր շարք։ Անվանական կառուցվածքը նույնն է, ինչ նախորդ համարները, սակայն նշումները գալիս են անվտանգության առաջադեմ առանձնահատկություններով և ներառում են տեսողության խանգարումներ ունեցողների համար հասանելի գործառույթներ։

### Հիշատակի թղթադրամներ
2008 թվականին Չինաստանի բանկի Մակաոյի մասնաճյուղը թողարկեց չորս միլիոն 20 պատակա թղթադրամ՝ ի հիշատակ Պեկինի 29-րդ ամառային օլիմպիական խաղերի։

2012 թվականին «Banco Nacional Ultramarino»-ն և «Banco da China»-ն թողարկել են տասը միլիոն 10 պատակա թղթադրամ՝ ի հիշատակ Վիշապի տարվա, իսկ 2012-2023 թվականներին «Banco National Ultramarino»-ն և «Banco da China»-ն իրավասու են թողարկել առավելագույնը 20 թղթադրամ՝ միլիոնավոր հատուկ թղթադրամներ՝ 10 պատակա անվանական արժեքով յուրաքանչյուր լուսնային նոր տարին նշելու համար։ Չինաստանի բանկը թողարկեց նաև 100 պատակա թղթադրամ՝ ի հիշատակ իր հարյուրամյակի։

Ի հիշատակ Մակաոյի Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության փոխանցման 20-ամյակի, «Banco Nacional Ultramarino»-ն և «Banco da China»-ն թողարկել են հինգ միլիոն 20 պատակա թղթադրամ։ Թղթադրամների առջևի մասում պատկերված է 7 տոննա կշռող ոսկեզօծ բրոնզե քանդակը «Լոտոսի ծաղիկն ամբողջությամբ ծաղկում է», որը ներկայացնում է Մակաոյի բարգավաճումը։ Նոտաների հետևի մասում պատկերված է Հոնկոնգ-Չժուհայ-Մակաո կամուրջը։

## Փոխարժեք

Չնայած այն հանգամանքին, որ պատական Մակաոյի պաշտոնական արժույթն է, տարածաշրջանում շրջանառվող փողի մեծ մասն իրականում Հոնկոնգյան դոլար է։ Պատակասին բաժին էր ընկնում Մակաոյի փողի զանգվածի միայն 29,9%-ը՝ 1998 թվականի վերջում։ Փոխարժեքը ֆիքսված է և մոտավորապես MOP 1.03 է HK$1-ի համար, իսկ Հոնկոնգի դոլարի թղթադրամներն ու մետաղադրամները սովորաբար ընդունվում են մանրածախ վճարումների համար 1.00 կամ MOP 1.00 արժեքով։ Միացյալ Նահանգների դոլարի համար, որին Հոնկոնգի դոլարն իր հերթին թույլ է կապված, փոխարժեքը MOP 8-ից 1 ԱՄՆ դոլարի մոտ է։ Թեև Մակաոյում հնարավոր է պատակա փոխանակել, այլուր դա կամ դժվար է, կամ անհնար է։ Հոնգկոնգի այն մի քանի վայրերը, որտեղ առկա են պատականեր, կենտրոնացած են Կենտրոնականում գտնվող «Cleverly Street»-ում՝ Հոնկոնգ-Մակաո լաստանավային տերմինալից մի փոքր հեռավորության վրա։

Չնայած պատական Մակաոյի օրինական վճարումն է, Հոնկոնգի դոլարը գրեթե համընդհանուր ընդունելի է տարածաշրջանում, և որոշ դեպքերում նախընտրելի է պատակայից։ Pataca-ի շրջանառությունը հրամայված է որոշմամբ («Decreto-Lei n.º 16/95/M»), որն արգելում է վաճառականների մերժումը, սակայն որոշ խաղատներ անտեսում են այս կանոնը և հրաժարվում են խաղադրույքները պատակայում։ Հոնկոնգի դոլարը և չինական յուանը սովորաբար ընդունվում են ողջ Մակաոյում` խաղատներից մինչև ռեստորաններ։ Պետական գործակալություններին վճարումները կարող են կատարվել ինչպես Հոնկոնգի դոլարով, այնպես էլ պատակայով։

Քանի որ Մակաոն ներկայումս սահմանափակումներ չի դնում տեղական կամ արտարժույթի ներմուծման կամ արտահանման վրա, այցելուները կարող են փոխել իրենց արժույթը հյուրանոցներում, բանկերում և փոխարժեքի բյուրոներում, որոնք գտնվում են ամբողջ քաղաքում՝ ներառյալ 24 ժամյա արժույթի փոխանակման տաղավարները Մակաոյի միջազգային օդանավակայանում (Տայպա կղզի) և «Lisboa» հյուրանոցում (Մակաոյի թերակղզի) հաճախորդների համար, եթե նրանք ցանկանում են իրենց արժույթը փոխել աշխատանքային ժամերից դուրս։

## Աղբյուրներ
* All MOP exchange rates after 1990 are according to the historical China Statistical Yearbook.[citation needed]
* Krause, Chester L.; Clifford Mishler (2003). 2004 Standard Catalog of World Coins: 1901–Present. Colin R. Bruce II (senior editor) (31st ed.). Krause Publications. ISBN 0873495934.
* Cuhaj, George S. (editor) (2005). Standard Catalog of World Paper Money: Modern Issues 1961-Date (11th ed.). Krause Publications. ISBN 0-89689-160-7. : |author1= has generic name (help)
* Pick, Albert (1996). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues to 1960. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (8th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-469-1.
* Pick, Albert (1990). Standard Catalog of World Paper Money: Specialized Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (6th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-149-8.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Փող