Իվան Մարչուկ

**Իվան Մարչուկ** (, ), ժամանակակից ուկրաինացի նկարիչ, պլյոնտանիզմ տեխնիկայի հիմնադիր, Ուկրաինայի վաստակավոր նկարիչ, Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակի դափնեկիր, Ուկրաինայի գեղարվեստի ազգային ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս, Տերնոպոլի և Կիևի պատվավոր քաղաքացի։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Իվան Մարչուկը ծնվել է ջուլհակների ընտանիքում։ Ընտանիքին օգնելու համար Մարչուկը հաճախ օգնում էր հորը աշխատանքում։ Նա սկսել է նկարել դեռ մանկուց։ Չնայած գեղարվեստական նյութերի պակասին, օրինակ՝ ներկեր, պաստելներ, ջրաներկ, թուղթ, Մարչուկին հաջողվել է ստեղծել արվեստի գործ՝ օգտագործելով ծաղիկների, խոտի շեղբերների և մրգերի բնական գունանյութեր։ Յոթնամյա դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել Է Լվովի Իվան Տրուշի անվան կիրառական արվեստի ուսումնարան՝ դեկորատիվ գեղանկարչության բաժին, որտեղ սովորել է 1951-1956 թվականներին։ Չնայած նրա ծնողները ցանկանում էին, որ նա սովորեր և դառնար վիրաբույժ կամ կենսաբան, նրանք չհամարձակվեցին խանգարել նրա ակնհայտ տաղանդին և երազանքներին։ Նա նկարագրել է իր կրթության այս շրջանը որպես փոխակերպող՝ հարգանքի տուրք մատուցելով առաջադեմ ուսուցիչներին, ովքեր ոգեշնչել են նրան ուսումնասիրել սոցիալիստական ռեալիզմի գաղափարական անվտանգ տարածքը։ 1959 թվականին նա միացել է ընդհատակյա խմբին, որը ղեկավարում էր իր ուսուցիչներից մեկը՝ Կառլ Զվիրինսկին, ով իր անդամներին ծանոթացրել է արվեստի, պատմության, երաժշտության, գրականության և կրոնի հետ։ Խորհրդային բանակում ծառայելուց հետո ուսումը շարունակել է Լվովի կիրառական արվեստի ինստիտուտի խեցեգործության բաժնում, որն ավարտել է 1965 թվականին։ Գումար վաստակելու համար նա նաև աշխատել է մի կազմակերպությունում, որը պաստառներ էր պատրաստում գործարանների, ակումբների և թատրոնների համար։ Ավելի ուշ նա աշխատել է Կիևում։ 1965-1968 թվականներին աշխատել Է Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի գերկարծր նյութերի ինստիտուտում։ Ցածր աշխատավարձն ու կոմունալ բնակարանում ապրելը, սակայն, բարդացրել են նրա կյանքը մայրաքաղաքում։ Իր եկամուտն ավելացնելու համար նա պատվեր է կատարել «Ռանոկ» թերթում՝ շապիկի փոքրիկ նկարի և դիզայնի համար։ 1968 թվականին Մարչուկը իր առաջին աշխատանքը 30 կարբովանեց արժեքով վաճառել է Յուրի Շչերբակին։ 1968-1984 թվականներին Կիևի մոնումենտալ-դեկորատիվ արվեստի գործարանում նա նկարազարդումներ է արել խորհրդային հրատարակությունների համար։ Ազատ ժամանակ Մարչուկը ուղիներ էր փնտրում իր արվեստը արտերկրում տարածելու համար։

## Մասնագիտական գործունեություն և հետապնդում
Նրա կյանքի այս ժամանակահատվածում էր, որ ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ը սկսել է հետապնդել նրան ոչ կոնֆորմիստական հակումների համար՝ հասնելով իր ռեպրեսիվ գործունեության գագաթնակետին 1970-ականներին։ Խորհրդային իշխանությունները հատկապես դժգոհ էին Մարչուկի օգտագործած մուգ գույներից, որոնք, նրանց կարծիքով, վատ էին համադրվում սոցիալիստական ռեալիզմի բնորոշ վառ պատկերներում։ Բացի սոցիալիստական ռեալիզմից շեղումների մեղադրանքներից, ՊԱԿ-ը Մարչուկին կասկածում էր ուկրաինական ազգայնական համակրանքների մեջ, քանի որ նա եկել էր Լվովից, խոսում էր ուկրաիներեն և պատկերում էր ուկրաինացի գործիչների։ Քանի որ ԽՍՀՄ նկարիչների միությունը հրաժարվել էր նրան ընդունել իր շարքերը, նա չէր կարող մասնակցել ցուցահանդեսների և վաճառել իր աշխատանքները։ Միայն 1980 թվականին Կիևում տեղի ունեցավ նրա առաջին ցուցահանդեսը, որը հովանավորում էին գրողներ Պավել Զագրեբելնին և Դմիտրի Պավլիչկոն։ 1984 թվականին Մարչուկը հեռացվել է Կիևի մոնումենտալ-դեկորատիվ արվեստի գործարանից։ Չնայած նրան հաջողվել է վաճառել մի քանի աշխատանքներ Ազգային գրադարանի արվեստի բաժնում և այլ հաստատություններում տեղի ունեցած անհատական ցուցահանդեսներում, արվեստի պատկերասրահներ մուտք գործելու բացակայությունը մեծապես սահմանափակում էր նրա հնարավորությունները։ Երբ 1985 թվականին գլխավոր քարտուղար է դարձել Միխայիլ Գորբաչովը, ՊԱԿ-ը դադարել է հետապնդել Մարչուկին․ դրանից հետո նրա մոտ մեծացել են արտագաղթի հույսերը։  1988 թվականին նա հնարավորություն է ունեցել այցելել Չեխոսլովակիա, որտեղ նա տպավորություն է թողել գեղարվեստական հասարակության վրա։ 1989 թվականին, նրան վիզա է տրվել Ավստրալիա այցելելու համար, որտեղ նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Ավստրալիայի ուկրաինացի նկարիչների միության կողմից, ինչպես նաև Սիդնեյի առևտրային պատկերասրահներում։ Ավելի ուշ նա մեկնել է Կանադա։ Արտերկրում գտնվելու ժամանակ ԽՍՀՄ Նկարիչների Միությունը, ի վերջո, նրան անդամակցություն է տրամադրել, թեև, ըստ երևույթին, առանց ծանուցելու։ 1990 թվականին Կիևում Ուկրաինայի գեղարվեստի պետական թանգարանում (այժմ՝ Ուկրաինայի արվեստի ազգային թանգարան) տեղի է ունեցել նրա առաջին պաշտոնական ցուցահանդեսը հայրենիքում։ Խորհրդային Միությունում գնահատված չլինելով՝ Մարչուկը լավ է ընդունվել նորանկախ Ուկրաինայում՝ 1997 թվականին շահելով Շևչենկոյի անվան հեղինակավոր ազգային մրցանակը։

## Վերջին գործունեությունը
Անկախ արտասահմանում անցած հեռավորությունից, նա երբեք չի կորցրել իր սերը ուկրաինական հողի նկատմամբ, որը նա շարունակում էր պատկերել իր չափազանց մանրամասն լանդշաֆտային նկարներում։ 2001 թվականին նա որոշել է վերադառնալ Ուկրաինա և վերադարձել է 2011 թվականին։ 2005 թվականին նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի հայտարարությունից հետո ի հայտ եկան Կիևում Իվան Մարչուկի թանգարանի և նրա աշխատանքների ստեղծման նախնական ծրագրերը։

## Ոճը և ժառանգությունը
Իր կյանքի ընթացքում Իվան Մարչուկը ստեղծել է ավելի քան 5000 աշխատանք, որոնց կեսը գտնվում է Ուկրաինայի սահմաններից դուրս։ Նա իր աշխատանքները ցուցադրել է բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում՝ Լատվիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Բելգիայում, Հունգարիայում, Չեխիայում, Սլովակիայում, Թուրքիայում, Լյուքսեմբուրգում, Թաիլանդում, Թունիսում և այլն։ Նա հայտնի է որպես «պլյոնտանիզմ» գեղարվեստական տեխնիկայի ստեղծող, որը բնութագրվում է վրձնահարվածների մանրամասնության բարձր մակարդակով, որոնք, կարծես, միահյուսվում են միմյանց։ Ճնայած ոմանք նրա ոճը համեմատում են հիպերռեալիզմի հետ, ինքը՝ Մարչուկը, համաձայն չէ պիտակի հետ։

### Փողի և նամականիշերի վրա

File:Пльонтанізм (нейзильбер), аверс.jpg|Ուկրաինայի ազգային բանկի «Պլյոնտանիզմ (Իվան Մարչուկ)» 5 գրիվեն անվանական արժեքով հուշադրամի դիմերեսը
File:Пльонтанізм (нейзильбер), реверс.jpg|Ուկրաինայի ազգային բանկի «Պլյոնտանիզմ (Իվան Մարչուկ)» 5 գրիվեն անվանական արժեքով հուշադրամի դարձերեսը (2024 թվական)
File:Пльонтанізм (срібло), аверс.png|Ուկրաինայի ազգային բանկի «Պլյոնտանիզմ (Իվան Մարչուկ)» 10 գրիվեն անվանական արժեքով արծաթե հուշադրամի դիմերեսը (2024 թվական)
File:Пльонтанізм (срібло), реверс.png|Ուկրաինայի ազգային բանկի «Պլյոնտանիզմ (Իվան Մարչուկ)» 10 գրիվեն անվանական արժեքով արծաթե հուշադրամի դարձերեսը (2024 թվական)
File:Stamp of Ukraine s1497.jpg|Ուկրաինայի նամականիշ «Իվան Մարչուկ «Skazhy meni pravdu». 1994» (2016)


## Գրքեր
Թողարկվել է 3 գիրք նկարչի աշխատանքի մասին։ «Իվան Մարչուկ» (2004) վերնագրով մենագրությունը պատկերում է նրա ստեղծագործական կարիերայի բոլոր փուլերը։ Երկրորդ ալբոմը նվիրված է 1965-2005 թվականներին։ Երրորդ ալբոմը լույս է տեսել «Գեղանկարչություն» շարքում (2008)։

2013-2016 թվականներին «Ֆենիքս» հրատարակչությունը հրատարակել է Իվան Մարչուկի երեք գիրք։

2018 թվականի փետրվարին «Ֆոլքարտ» պատկերասրահը հրատարակել է «Երազների արձագանք» գիրքը ուկրաիներեն, անգլերեն և թուրքերեն լեզուներով, որում ներառված է նկարչի 300 կտավ։

## Իվան Մարչուկի անվան մրցանակ
2016 թվականի մայիսի 31-ին Տերնոպոլի շրջանային խորհրդի երրորդ նստաշրջանը աջակցել է 2016 թվականին կերպարվեստի ոլորտում 7-ից 15 տարեկան շնորհալի երեխաների համար Իվան Մարչուկի անվան ամենամյա տարածաշրջանային մրցանակ սահմանելու նախագծին։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 1996 թվականին ստացել Է Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստի կոչում։
* 1997 թվականի մարտի 7-ին դարձել Է Ուկրաինայի Շևչենկոյի ազգային մրցանակի դափնեկիր՝ «Շևչենկիանա», «Իմ հոգու ձայնը» նկարների շարքի համար։
* 2006 թվականին Հռոմի ժամանակակից արվեստի միջազգային ակադեմիան Իվան Մարչուկին ընտրել է ակադեմիայի գիտական խորհրդի պատվավոր անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* "Virtual Dreams of Ivan Marchuk". ''Welcome to Ukraine'', 4, 1999.
* Ivan Marchuk: Album-catalogue. — Kyiv: CJSC Atlant UMS, 2004. — 519 p. — . 
* Ivan Marchuk. Creative period 1965–2005: [Album]. — [Kyiv: CJSC Atlant UMS, 2005]. — 28 p. 
* Іван Марчук. Дорога додому: Альбом. — К.: ТОВ «Атлант ЮЕмСі», 2008. — [135] с. — . 

## Արտաքին հղումներ

*
*Ivan Marchuk Exhibition
*

 
Կատեգորիա:Կիևի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարիչներ