Էլեկտրոնային կանխիկ գումար

**Էլեկտրոնային կանխիկ գումար** () կամ **թվային կանխիկ գումար** (), վճարային համակարգերում օգտագործվող եզրույթ։ Այս անվանումը կապված է էլեկտրոնային վճարումներ կատարելու հնարավորության հետ, որը նման է սովորական կանխիկ գումարով վճարմանը, առանց երրորդ կողմի պարտադիր միջնորդության։

Առաջին գաղտնագրային էլեկտրոնային կանխիկ գումարի հաղորդակարգը 1983 թվականին առաջարկել են Դևիդ Չոմը և Ստեֆան Բրենդսը։

2009 թվականին բիթքոյն վճարային համակարգը դարձել է ապակենտրոնացված էլեկտրոնային կանխիկի առաջին համակարգը՝ շնորհիվ բյուզանդական գեներալների՝ անսահմանափակ թվով հանգույցների խնդրի հաջող գործնական լուծման։

## DigiCash
*DigiCash* համակարգը մշակել է Կալիֆոռնիայի Բերքլիի համալսարանի ծածկագրագետ և գիտությունների դոկտոր Դևիդ Չոմը։ Օգտագործվել է Չոմի մշակած կույր ստորագրության գաղտնագրման հաղորդակարգը։ Չոմի ընկերությունը պայմանագրեր է ունեցել մի շարք բանկերի հետ, որոնց հաշիվներից կարելի էր կանխիկացնել *DigiCash*-ի թվային դոլարները՝ ինչպես կանխիկ դոլարները։

Հետագայում ի հայտ եկան էլեկտրոնային կանխիկի կենտրոնացված նաև այլ համակարգեր։

### Պատմություն
Դևիդ Չոմը *DigiCash*-ը հիմնադրել է 1989 թվականին «ecash» ապրանքանիշով։ Նա 10 միլիոն դոլար է հանգանակել Դևիդ Մարկվարդտից և 1997 թվականին Նիկոլաս Նեգրոպոնտեին դարձրել է ընկերության նախագահ։ Սակայն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում միայն մեկ բանկ՝ Սենթ Լուիսի *Mark Twain bank*-ն է ներդրել *eCash*-ը՝ փորձարկելով այն որպես միկրովճարման համակարգ։ Ինչպես վարկային քարտերը, համակարգը գնորդների համար անվճար էր, մինչդեռ վաճառողներից գործարքների համար գանձվում էին միջնորդավճարներ։ 5000 հաճախորդի մասնակցությամբ եռամյա փորձարկումից հետո համակարգը լուծարվել է 1998 թվականին, այն բանից հետո մեկ տարի անց, երբ բանկը ձեռք է բերել վարկային քարտեր թողարկող խոշոր թողարկիչ *Mercantile Bank*-ը։ Այն ժամանակ Դևիդ Չոմը հայտնել է հետևյալ կարծիքը. «*Համացանցի աճի հետ զուգընթաց օգտագործողների փորձառության միջին մակարդակն ընկնում էր։ Նրանց դժվար էր բացատրել, թե որքան կարևոր է գաղտնիությունը*»։

Ավելի քիչ վարկային քարտերով և ավելի շատ կանխիկ գործարքներով Եվրոպայում միկրովճարման տեխնոլոգիաներն ավելի մեծ պահանջարկ ունեն։ 1998 թվականի հունիսին *eCash*-ը հասանելի է դարձել Շվեյցարիայում *[[Credit Suisse]]*-ի միջոցով, հասանելի էր նաև գերմանական *[[Deutsche Bank]]*-ում, ավստրիական *[[Bank Austria]]*-ում, շվեդական *[[Posten AB]]*-ում և նորվեգական *[[Den norske Bank]]*-ում, իսկ Ճապոնիայում Նոմուրա հետազոտական ինստիտուտը *eCash*-ը վաճառել է ֆինանսական հաստատություններին։ Ավստրալիայում *eCash*-ն իրականացրել են *St.George Bank*-ը և *Advance Bank*-ը, սակայն գործարքները գնորդների համար անվճար չէին։ Ֆինլանդիայում *[[Merita Bank]]/[[EUnet]]*-ը հասանելի է դարձրել *eCash*-ը։

*DigiCash*-ը սնանկացել է 1998 թվականին՝ չնայած բարգավաճող էլեկտրոնային առևտրին, որի համար, այնուամենայնիվ, նախընտրում էին վարկային քարտերը։

2000 թվականին *eCash Technologies*-ը դատի է տվել *eCash.com*-ին՝ ապրանքանիշի իրավունքների խախտման և անբարեխիղճ մրցակցության մեղադրանքով։ *eCash.com*-ը հակընդդեմ հայց է ներկայացրել՝ պնդելով, որ *eCash Technologies*-ի ապրանքային նշանի գրանցումը եղել է խարդախությամբ, քանի որ այն չի բացահայտել *eCash.com* ընկերության Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արտոնագրային և ապրանքային նշանների վարչությունում «ecash.com» տիրույթի գրանցման մասին տեղեկությունը։ Դատարանը մերժել է *eCash.com*-ի հայցը՝ հայտարարելով, որ ապրանքանիշի հայտատուն պետք է բացահայտի երրորդ կողմի իրավունքները միայն այն դեպքում, եթե դրանք հստակորեն հաստատված են։ Դատարանը որոշել է, որ դոմեյնային անվան ուղղակի գրանցումը չի տալիս ապրանքային նշանի նկատմամբ իրավունքներ, առավել ևս հստակ սահմանված իրավունքներ, և *ECash Technologies*-ը պարտավոր չէր բացահայտել «ecash.com» տիրույթի անվան գրանցումը ԱՄՆ-ի արտոնագրային և ապրանքանիշերի վարչությունում։ Այնուամենայնիվ, *eCash Technologies*-ը հետագայում սնանկացել է, և «ecash.com» դոմեյնը մնացել է սկզբնական սեփականատիրոջ մոտ։

2002 թվականին *eCash Technologies*-ը ձեռք է բերել *InfoSpace* ընկերությունը, որն այժմ հայտնի է որպես Blucora։ 2015 թվականից «eCash» տերմինն օգտագործվում է թվային դրամական միջոցները նշելու համար, որոնք կարող են պահվել էլեկտրոնային քարտի վրա, որը զգայուն է էլեկտրոնային տվյալների նկատմամբ, ներառյալ՝ առցանց կամ այլընտրանքային վճարային պորտալները և բջջային հավելվածները։ 2016 թվականին *Due Inc* ընկերությունը ստացել է «ecash» ապրանքանիշը։

## Իրագործումը բիթքոյնում
Առաջին ապակենտրոնացված էլեկտրոնային կանխիկ համակարգում՝ բիթքոյնում, որն օգտագործում է բաց կոդով ծրագրային ապահովում, «թվային մետաղադրամ» հասկացությունը սահմանվում է որպես գործարքների թվային ստորագրությունների շղթա։ Նման մետաղադրամների անվանական արժեքը կարող է լինել ցանկացած կամայական, տասնորդական ստորակետից հետո մինչև 8-րդ թիվ։ Յուրաքանչյուր նոր գործարքի հետ նոր թվային մետաղադրամները ստեղծվում են նախորդների հաշվին, որոնք իրենց հերթին դառնում են անվավեր։ Ստորագրված գործարքները հաստատվում են՝ դրանք ներառելով բաշխված տվյալների բազայի հատուկ բլոկներում։ Յուրաքանչյուր բլոկում նոր մետաղադրամների ընդհանուր անվանական արժեքը հավասար է հին մետաղադրամների ընդհանուր անվանական արժեքին և խրախուսական պարգևին, որը գործարքի վճարների հետ գնում է մայներին (ցանցը սպասարկող անձին), որը գտել է *proof-of-work* պահանջին համապատասխանող բլոկ։ Համատեղ մայնինգի դեպքում պարգևը և միջնորդավճարները բաժանվում են համատեղ մայնինգի բոլոր մասնակիցների միջև։ Համակարգի ամբողջ դրամական զանգվածի էմիսիան բացառապես որպես պարգև մայներներին թույլ է տալիս օգտագործել սեփական թվային արժույթը, որն անկախ է ազգային արժույթներից, և վստահությունը, որով այս տեխնոլոգիայի կողմնակիցները ձեռք են բերել բիթքոյնների քանակի ընդհանուր գաղտնագրմամբ պաշտպանված սահմանափակման շնորհիվ։.

## Օղակաձև ստորագրություն
Բիթքոյնի համեմատ անանունության ավելի բարձր մակարդակ ապահովող միջոցներում օգտագործվում է օղակաձև ստորագրությունը։ Որպես օրինակ կարող է ծառայել CryptoNote կիրառական մակարդակի հաղորդակարգը։

## Տես նաև
* Էլեկտրոնային առևտուր

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Peter Ludlow — *Crypto Anarchy, Cyberstates, and Pirate Utopias* (2001) ISBN 0-262-62151-7

## Արտաքին հղումներ
* Digital Cash (Göteborg University, 1997 г.)
* Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008 г.
* Zerocoin: Anonymous Distributed E-Cash from Bitcoin  (Ian Miers, Christina Garman, Matthew Green, Aviel D. Rubin, The Johns Hopkins University Department of Computer Science, Baltimore, USA, 2013 г.)
* Zerocash: Decentralized Anonymous Payments from Bitcoin, Тель-Авивский университет 2014
* Дэвид Чом: «Цифровая наличность заменит бумажную!» Телефонное интервью с Дэвидом Чомом Журнал Компьютерра, 1999 г.
* Одноразовая кольцевая подпись и её применение в электронной наличности

Կատեգորիա:Գաղտնագրություն
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր