Վասիլի Լեբեդև-Կումաչ

**Վասիլի Իվանովիչ Լեբեդև-Կումաչ** (իրական ազգանունը՝ *Лебедев*, ), խորհրդային բանաստեղծ և սիրված երգերի խոսքերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մոսկվայում՝ արհեստավոր-կոշկակար Իվան Ֆիլիպովիչ Լեբեդևի ընտանիքում: Հայրը մահացել է, երբ Վասիլին սովորում էր քաղաքային ուսումնարանի երրորդ դասարանում: Ընդունվելով Մոսկվայի 10-րդ գիմնազիա՝ Վասիլիին հաջողվել է ստանալ անվանական կրթաթոշակ, որը տրամադրվել էր միջնադարագետ պատմաբան Պ. Գ. Վինոգրադովի կողմից: Ուսման հետ զուգահեռ զբաղվել է մասնավոր դասերով՝ դասավանդելով ռուսերեն և լատիներեն: 1917 թվականին ավարտել է գիմնազիան ոսկե մեդալով և ընդունվել Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ, սակայն չի ավարտել ուսումը հեղափոխության և քաղաքացիական պատերազմի պատճառով:

Աշխատել է Հեղափոխական ռազմական խորհրդի կառավարման Մամուլի բյուրոյում և «ԱգիտՌՈՍՏԱ»-ի ռազմական բաժնում: Հետագայում աշխատել է տարբեր պարբերականներում՝ «Բեդնոտա», «Գուդոկ», «Ռաբոչայա գազետա» թերթերում, «Կրասնոարմեյեց», «Կրոկոդիլ» (1922-1934) ամսագրերում: Գրել է էստրադայի և կինոյի համար:

ԽՍՀՄ համատեղ ձեռնարկության հիմնադիրներից է, անդամ է 1934 թվականից:

ՌՍՖՍՀ գերագույն խորհրդի պատգամավոր է 1938 թվականից:

ԽՄԿԿ(Բ) անդամ է 1939 թվականից։

1939 թվականին, որպես բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակի սպա, մասնակցել է դեպի Արևմտյան Ուկրաինա և Արևմտյան Բելառուս արշավանքին: Խորհրդա-ֆիննական և Հայրենական մեծ պատերազմների ժամանակ ծառայել է ռազմածովային նավատորմում որպես քաղաքական աշխատող, եղել է «Կրասնի ֆլոտ» («Կարմիր նավատորմ») թերթի աշխատակից: Առաջին կարգի կապիտան:

## Կյանքի վերջին տարիները
1940-ականների երկրորդ կեսին Լեբեդև-Կումաչի առողջությունը վատացել է: Նա ընկել է խորը դեպրեսիայի մեջ, մի քանի սրտի կաթված է ստացել և դադարել նոր երգեր գրելը:

Նրա վերջին աշխատանքը եղել է երգերի գրությունը «Առաջին ձեռնոց» (1946) կինոնկարի համար («Կոփվիր», «Նավակում» և «Ամեն ինչում հմտություն է պետք») Վասիլի Սոլովյով-Սեդոյի երաժշտության հիման վրա և «Գարուն» (1947) կինոնկարի համար՝ Իսահակ Դունաևսկու երաժշտության հիման վրա:

Մահացել է 1949 թվականի փետրվարի 20-ին: Թաղված է Մոսկվայում՝ Նովոդևիչյե գերեզմանատանը (տեղամաս № 2):Վ․Ի․Լեբեդև-Կումաչը ներդրում է կատարել ռուս խորհրդային պոեզիայի գանձարանում, որոնք պարզ են և խորը բովանդակությամբ, որոնք դարձել են մեր սոցիալիստական ​​մշակույթի անբաժանելի մասը:

## Ստեղծագործություն
1916 թվականից սկսել է տպագրել և իր առաջին բանաստեղծությունները հրապարակել է Մոսկվայի փոքրատիրաժ «Հերմես» հանդեսում՝ սկզբում Հորացիուսից թարգմանություններ, իսկ հետո՝ սեփական ստեղծագործություններ անտիկ թեմայով։ Գրական գործունեության սկզբում հիմնականում գրել է սատիրիկ բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, ֆելիետոններ: 1918 թվականից համագործակցել է «Աղքատություն», «Շչոտ», «Բանվորական թերթ», «Գյուղացիական թերթ», «Կարմիրբանակային» թերթերի հետ, ավելի ուշ՝ «Կրոկոդիլ» ամսագրի և այլնի հետ: Լույս են տեսել առանձին ժողովածուներ՝ «Ամուսնալուծություն» (1925), «Թեյի փշրանքներ բաժակի մեջ» (1925), «Բոլոր գավառներից» (1926), «Պաշտպանական գույն» (1926), «Տխուր ժպիտներ» (1927), «Մարդուկներ և գործուկներ» (1927)։

Գրել է նաև էստրադայի համար («Կապույտ բլուզ» և սիրողական աշխատանքային կոլեկտիվների թատերական ակնարկների համար) և Գ. Վ. Ալեքսանդրովի «Ուրախ տղաներ»  (1934), «Կրկես», «Վոլգա, Վոլգա»  (1938), «Կապիտան Գրանտի երեխաները»  ֆիլմերի համար (1936), «Գանձերի կղզին»  (1937) և այլն։ Այս երգերից շատերը մեծ ժողովրդականություն էին վայելում, իսկ որոշները կատարվում են մինչ օրս:

Համարվում է խորհրդային մասսայական երգի ժանրի ստեղծողներից մեկը՝ «տոգորված խոր հայրենասիրությամբ և կենսուրախ վերաբերմունքով»: «Երգ հայրենիքի մասին» («Լայն է իմ հայրենի երկիրը․․․», 1936 թվական, երաժշտությունը՝ Ի. Օ. Դունաևսկու), «Ուրախ երեխաների երթ» («Ուրախ երգից սրտի վրա հեշտ է․․․», 1934 թ. Դունաևսկու երաժշտությունը), «Մայիսին Մոսկվա» («Առավոտը նկարում է հնագույն Կրեմլի պատերը մեղմ լույսով․․․», 1937), «Կյանքն ավելի լավն է դարձել, կյանքը դարձել է ավելի զվարճալի»:

## Գրագողության մեղադրանքներ
1998 թվականի մայիսի 8-ին «Անկախ թերթում» հրապարակվել էր Վլադիմիր Արտեմևիչ Շևչենկոյի «"Սրբազան պատերազմ"- երկու դարաշրջանների արձագանքը», հոդվածը, որում պնդվում էր, որ «Սրբազան պատերազմ» երգի իրական հեղինակը ոչ թե Լեբեդև-Կումաչն էր, այլ Ռիբինսկ քաղաքի տղամարդկանց գիմնազիայի ուսուցիչ Ալեքսանդր Ադոլֆովիչ Բոդեն, ով 1916 թվականի գարնանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, գրել էր երաժշտությունը և տեքստը, որը հետագայում «սովետականացվել» էր Լեբեդև-Կումաչի կողմից և հրապարակվել նրա անունով: Հոդվածում նաև մեղադրանք էր հնչեցվել Լեբեդև-Կումաչի հասցեին՝ «Մաշա» ֆոքստրոտի ռուսերեն տեքստի հեղինակությունը յուրացնելու համար։ Այս հրապարակման կապակցությամբ Լեբեդև-Կումաչի թոռնուհին՝ Մ. Գ. Դեևան, դիմել է դատարան՝ պահանջելով հերքել այս տեղեկատվությունը և փոխհատուցել Լեբեդև-Կումաչի հեղինակությանը հասցված վնասը։

1999 թվականի հունվարի 14-ին «Անկախ թերթի» խմբագրությունը դիմել է արվեստագիտության դոկտոր, Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի երաժշտության պատմության պրոֆեսոր Եվգենի Միխայլովիչ Լևաշովին[6], ով նույն թվականի մայիսին խմբագրությանը տրամադրել է իր փորձագիտական եզրակացությունը, Լևաշովը չի կարողացել գտնել անհերքելի ապացույցներ, որոնք կհաստատեին, որ «Սրբազան պատերազմի» հեղինակությունը պատկանում է Բոդեին կամ Լեբեդև-Կումաչին և Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ալեքսանդրովին՝ որպես երաժշտության հեղինակի։ Լևաշովը չի կարողացել գտնել անհերքելի ապացույցներ, որոնք կհաստատեին, որ «Սրբազան պատերազմի» հեղինակությունը պատկանում է Բոդեին կամ Լեբեդև-Կումաչին և Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ալեքսանդրովին՝ որպես երաժշտության հեղինակի։ Լևաշովը նշել է, որ Լեբեդև-Կումաչի ստեղծագործական ազնվությունը կասկածի տակ էր դրվել դեռևս 1930-ական թվականներին. 1937 թվականին բանաստեղծ Աբրամ Ռուվիմովիչ Պալեյի բողոքի հիման վրա, որ Լեբեդև-Կումաչը գրագողություն է արել իր «Երեկո» բանաստեղծության տողից, որը հրապարակվել էր 1915 թվականին, հրավիրվել էր Գրողների միության վարչության պլենումի նիստ: Նիստում ներկայացվել էր Լեբեդև-Կումաչի բանաստեղծություններում գրագողության մոտ 12 դեպք։ Այս նիստը որևէ բացասական հետևանք չի ունեցել Լեբեդև-Կումաչի համար, ինչը Լևաշովը բացատրում է խորհրդային իշխանությունների, մասնավորապես Ստալինի հովանավորությամբ, ով անձամբ հավանություն էր տվել «Քսաներորդը» ֆիլմին, որում հնչում էր Լեբեդև-Կումաչի երգը՝ Պալեյից փոխառված տողով։

Լեբեդև-Կումաչի՝ գրագողության հակվածությունը Լևաշովը բացատրում է այն արագությամբ, որով նա կատարում էր «բոլշևիկյան հրամանները»՝ բարձրարվեստ ստեղծագործություններ շտապ ստեղծելու մասին, ինչը լիովին վերաբերում է «Սրբազան պատերազմ» երգին, որը պաշտոնական տարբերակի համաձայն գրվել էր ընդամենը մի քանի ժամում՝ 1941 թվականի հունիսի 22-ին: Փորձագետը նաև ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքին, որ նախկինում գոյություն ունեցող ստեղծագործությունների վերամշակումները բնորոշ էին 1920-1940-ական թվականների զանգվածային երգերին, որոնք ունեին «պաշտոնական բնույթ»։

«Սրբազան պատերազմ» երգը պատկանում է պոլոնեզի երաժշտական ժանրին, որը 1920-1930-ական թվականներին տարածված չէր խորհրդային կոմպոզիտորների շրջանում, սակայն 1791-ից 1917 թվականների ընթացքում եղել է «ռուսական զորքերի ռազմահայրենասիրական տրամադրությունների և հերոսության խորհրդանիշը»: Լևաշովը հաստատել է «Սրբազան պատերազմի» երաժշտության նմանությունը Միխայիլ Իվանովիչ Գլինկայի «Մազուրկայի» հետ, որը, ըստ Բոդեի հարազատների պնդման, ոգեշնչել էր նրան երգը ստեղծելիս։

Փորձագիտական եզրակացության եզրափակիչ մասում Լևաշովը պաշտպանել է Բոդեի հեղինակության վարկածը՝ նշելով դրա ներքին անհակասականությունը և պատմական նյութերում անուղղակի հաստատումների առկայությունը, ինչպես նաև «Սրբազան պատերազմի» էական ոճական տարբերությունները Լեբեդև-Կումաչի և կոմպոզիտոր Ա. Վ. Ալեքսանդրովի սեփական ստեղծագործություններից: Վերջինս, ըստ Լևաշովի կարծիքի, չի հորինել, այլ «վարպետորեն կատարելագործել» է նախկինում գոյություն ունեցող մեղեդին։ Լևաշովը նշել է, որ իր հավաքած ապացույցները բավարար չեն իրավական առումով, սակայն հայտնել է իր համոզմունքը, որ Լեբեդև-Կումաչին որպես գրագող բնութագրելը արդարացի է։

1999 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Մոսկվայի Մեշչանսկի միջհամայնքային դատարանը որոշում է կայացրել հօգուտ Մ. Գ. Դեևայի: Դատարանը ճանաչել է, որ Վ. Ա. Շևչենկոյի հոդվածում գրագողության մեղադրանքները «Չեն համապատասխանում իրականությանը և արատավորում են բանաստեղծ Վ. Ի. Լեբեդև-Կումաչի պատիվն ու արժանապատվությունը» և պարտավորեցրել է «Անկախ թերթի» խմբագրությանը հրապարակել, ինչը կատարվել է 2000 թվականի հուլիսի 5-ին։ Թեև Բոդեի ենթադրյալ հեղինակության մասին տեղեկատվությունը առաջինը լայնորեն տարածել է Անդրեյ Վիկտորովիչ Մալգինը 1990 թվականին «Ազատություն» ռադիոյի հաղորդումներում, իսկ այնուհետև 1991 թվականի «Մայրաքաղաք» ամսագրի 6-րդ համարում, Դեևայի հայցերը նրա նկատմամբ դատական քննության ընթացքում հանվել են։ Դատարանը բավարարել է Դեևայի պահանջը՝ իրեն պատճառված վնասի նյութական փոխհատուցման վերաբերյալ:

2001 թվականին «Ժառանգության արխիվ 2000» ժողովածուում Լևաշովը քննադատել է Մեշչանսկի դատարանի որոշումը և ի լրումն իր փորձագիտական եզրակացության՝ ներկայացրել է նախկինում անհայտ փաստեր Լեբեդև-Կումաչի «Օդային ծովերի նավապետները» և «Երգ Ցուսիմայի մասին» երգերում գրագողության վերաբերյալ, որոնք 2000 թվականին բացահայտել էր իսրայելցի հետազոտող Զեև Բար-Սելլան։

## Կարծիքներ
1941 թվականի մայիսին քննադատ Մ. Բեքերը, «Հոկտեմբեր»  ամսագրում վերլուծելով Լեբեդև-Կումաչի բանաստեղծություններն ու երգերը, գրել է՝ Լեբեդև-Կումաչը, ինչպես և ոչ մի սովետական ​​բանաստեղծ, երգի տողով փոխանցում է ստալինյան ժամանակաշրջանի ժողովրդին բնորոշ երիտասարդության զգացումը։ Նրա անվիճելի վաստակը ուրախ երգերի ժանրի ստեղծումն է։ Յուրաքանչյուր տող բխում է աշխուժություն և երիտասարդություն։

Ա. Ա. Ֆադեևը բացասական էր վերաբերվում Լեբեդև-Կումաչուին ոչ միայն որպես բանաստեղծ, այլև որպես մարդ: Ֆադեևը Լեբեդև-Կումաչին համարեց վախկոտ հարմարեցում և զեկուցեց ԽՄԿԿ(Բ) Կենտկոմին, որ Մոսկվայի համար ճակատամարտի ընթացքում Լեբեդև-Կումաչը անմիջապես փորձեց փախչել քաղաքից, «Երկու պիկապ իրեր բերեց կայարան, երկու օր չկարողացավ դրանք բարձել և հոգեպես խանգարվեց»։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (31.12.1936), «Կինեմատոգրաֆիական արվեստի զարգացման և լայն զանգվածների սեփականությունը դարձած խորհրդային մի շարք երգերի ստեղծման գործում ունեցած վաստակի համար»
* Կարմիր աստղի շքանշան (1940), «բելոֆինների դեմ պայքարում հրամանատարության հրամանների օրինակելի կատարման համար»
* «Պատվո նշան»  շքանշան (31.1.1939), «գեղարվեստական գրականության բնագավառում ակնառու ծառայությունների համար»
* մեդալ «Մոսկվայի պաշտպանության համար»
* մեդալ «1941-1945թթ.Հայրենական Մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար»
* մեդալ «Ճապոնիայի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար»
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում քաջարի աշխատանքի համար» մեդալ
* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1941), հանրաճանաչ երգերի տեքստերի համար (Հուլիսի 30-ին Լեբեդև-Կումաչը մրցանակը փոխանցել է պաշտպանության հիմնադրամին)
* Պատվավոր երկաթուղայիններ

## Հիշողություն
* Բանաստեղծի անունով 1952 թվականին Կիևում՝ Օտրադնի զանգվածում, փողոց է կոչվել։
* 1950-ականներին Վոլգայի վրա գործարկվեց «Վասիլի Լեբեդև-Կումաչ» անունը ստացած նավը, որը վերագրվել է Տոլյատիում։
* 1953-ին Վոլգայի վրա գործարկվեց Ռուսաստանի Դաշնության ԽՍՀՄ նախարարության Վոլգա բեռնատար-ուղևորային գետային բեռնափոխադրման ընկերության «Ռյազան» նախագծի թիավարող շոգենավը, որը ստացավ «Վ. Լեբեդև-Կումաչ» անվանումը։
* 1997 թվականի հունիսի 20-ին ի պատիվ Վ․Ի․ Լեբեդև-Կումաչի անվանվել է (5076) Լեբեդև-Կումաչ աստերոիդ, որը հայտնաբերվել է 1973 թվականին Խորհրդային աստղագետ Լ․ Ի․ Չեռնիխի կողմից։ 
* Լեբեդև-Կումաչի անունը կրող փողոցներ և նրբանցքներ արդեն կային Մոզդոկում, Զելենոդոլսկում, Վոլգոգրադում, Իվանովում, Իրկուտսկում, Չերեմխովում, Նիժնի Նովգորոդում, Սարատովում, Վնուկովում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բեկեր Մ. Լեբեդև, Կումաչի ստեղծագործական ուղին / Մ. Բեքերի գրքում։ Բանաստեղծների մասին Մ: 1961։
* 
 
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ շքանշանների ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ