Իոսիֆ Տիմչենկո

**Իոսիֆ Անդրեևիչ Տիմչենկո** (, ), խորհրդային մեխանիկ-գյուտարար։

## Կենսագրություն
Իոսիֆ Տիմչենկոն ծնվել է Ռուսական կայսրության Խարկովի նահանգի Օկոպ գյուղում, ճորտ գյուղացու ընտանիքում։ Եղել է 3-րդ գիլդիայի վաճառական, օպտիկայի մասնագետ և մեխանիկ, Խարկովի կայսերական համալսարանի մատակարար Ալեքսանդր Էդելբերգի մեխանիկական արհեստանոցների աշակերտ։ 1874 թվականին ընկերների հետ մեկնել է Օդեսա։ Նիկոլայ Միկլուխո-Մակլայի գաղափարներով տարված՝ նրանք պատրաստվել են մեկնել Օվկիանիա ճամփորդության։ Սակայն ընկերները շուտով վերադարձել են Խարկով, Տիմչենկոն մնացել է Օդեսայում, որտեղ աշխատանքի է ընդունվել  Ռուսաստանի նավագնացության և առևտրի ընկերությունում։ 1880 թվականից աշխատել է Օդեսայի Նովոռոսիյսկի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում որպես մեխանիկ։ 15000 ռուբլի փոխառությամբ նա Պրեոբրաժենսկայա փողոցում նոր արտադրամասի շենք է կառուցել։

Մահացել է Օդեսայում։

## Հայտնագործություններ
Իոսիֆ Տիմչենկոյին են պատկանում մի շարք կոնստրուկտորական մշակումներ՝   
* 1875 թվականին ստեղծել է շոգեկաթսաների ճնշաչափերը ստուգող սարք,
* 1875 թվականին էլեկտրական ժամացույց է պատրաստել, որը նախ նվիրել է նահանգապետին, ապա ուղարկել Սանկտ Պետերբուրգ՝ որպես նվեր կայսրին։ Ժամացույցը կորել է ճանապարհին,
* Նախագծել է ծրագրային ապահովման մեխանիկական սարք՝ ուղեծրերում երկնային մարմինների տեղաշարժին հետևելու համար, որն օգտագործվել է Օդեսայի աստղադիտարանում,
* Մշակել է միկրովիրաբուժական գործիքներ աչքի վիրահատությունների համար,
* Տիմչենկոյի հայտնագործությունները ներառում են օդերևութաբանական գործիքներ, ինչպիսիք են պլյուվիոգրաֆը, անեմորումբոգրաֆը և սնդիկի բարոմետրի գրամեքենան,
* 1893 թվականին Տիմչենկոն Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս Ն. Ա. Լյուբիմովի հետ միասին մշակել է «խխունջ»՝ ցատկման մեխանիզմով, որը հնարավորություն էր տալիս ընդհատվող կերպով փոխել կադրերը ստրոբոսկոպի մեջ։ Նույն մեխանիզմը կիրառվել է կինետոսկոպում, որը մշակել է Միխայիլ Ֆրեյդենբերգի հետ համատեղ։ Կինետոսկոպը, որն օգտագործել է լուսանկարչական սկավառակով նկարահանումների համար, առաջին անգամ ցուցադրվել է 1894 թվականի հունվարին ռուս բնագետների և բժիշկների իններորդ համագումարում։ Ցուցադրված «Ցատկող ձիավորը» և «Նիզակ նետողը» ֆիլմերը նկարահանվել են Օդեսայի ձիարշավարանում,
* Տիմչենկոն մասնակցել է նաև Ֆրոյդենբերգի ավտոմատ հեռախոսակայանի մշակմանը։
Փարիզում, Պետրոգրադում, Օդեսայում և Նիժնի Նովգորոդում մասնակցել է համառուսական և միջազգային ցուցահանդեսների, որտեղ պարգևատրվել է հինգ ոսկե և երեք արծաթե մեդալներով։

## Ճանաչում և մրցանակներ
* 1882 - արծաթե մեդալ Մոսկվայի XV Համառուսական արդյունաբերական և արվեստի ցուցահանդեսում,
* 1884 - ոսկե մեդալ Օդեսայի գյուղատնտեսական և ֆաբրիկա-գործարանային ցուցահանդեսում,
* 1886 - ոսկե մեդալ Քիշնևում գյուղատնտեսության և արդյունաբերության Բեսարաբական ցուցահանդեսում,
* 1889 - Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի արծաթե մեդալ,
* 1896 - Նիժնի Նովգորոդի XVI համառուսական արդյունաբերական և գեղարվեստի ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ,
* 1900 - Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետ,
* 1900 - Ոսկե մեդալ Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում,
* 1902 - Սանկտ Պետերբուրգի ձկնորսության միջազգային ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ և 1-ին մրցանակ,
* 1910 - Օդեսայի գեղարվեստական և արդյունաբերական ցուցահանդեսի արծաթե մեդալ։

## Հիշատակ
200px|մինի|Տիմչենկոյի հուշատախտակը Օդեսայում
* Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիստների ազգային միության միջնորդությամբ և Օդեսայի քաղաքապետի կարգադրությամբ որոշվել է Օդեսայում հավերժացնել գյուտարարի հիշատակը։ Այդ նպատակով Պրեոբրաժենսկայա փողոցի թիվ 24 տան ճակատին հուշատախտակ է տեղադրվել, նախատեսվում է նաև Տիմչենկոյի և նրա ընտանիքի հուշարձանը կանգնեցնել Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատանը,
* Խարկովում 2012 թվականի մայիսի 12-ին Մոսկովյան պողոտայի թիվ 10/12 տան ճակատին, որտեղ նախկինում եղել է Տիմչենկոյի մեխանիկական արհեստանոցը, տեղադրվել է հուշատախտակ,
* 2016 թվականի ապրիլի 26-ին Օդեսայի նախկին Կոլխոզնայա փողոցը վերանվանվել է Տիմչենկոյի փողոց։

## Գրականություն
* Мишаков О. О., Леві I. З. Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко, «Вісник Акад. наук УРСР» № 8, 1952.
* Соколов И. В. Вклад русской науки и техники в изобретение кинематографа, в книге: Труды по истории техники, вып. 4, М., 1954.

## Մատենագիտություն
* *Банита Л.* Видатний український механик // Україна. — № 3. — 1951. — С. 34;
* *Мишаков О. О., Леві I.З.* Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко // Вісник Академії наук УРСР. — 1952. — № 8. — С. 72-77;
* *Соколов И. В.* Скачковый механизм «улитка» И. А. Тимченко // История изобретения кинематографа. — М.: Искусство, 1960. — С. 98-102;
* *Цесевич В. П., Корпун Я. Ю.* Механік-винахідник Й. А. Тимченко. — К.: Державне видавництво технічної літератури, 1961. — 62 с.;
* *Шимон О. О.* Хто ж був першим? // Сторінки з історії кіно на Україні. — К., 1964. — С. 7-15;
* *Островский Г. Л.* Дом, где родился кинематограф // Одесса, море, кино. — Одесса; Маяк, 1989. — С. 9-13;
* *Малиновский А. В.* Кто изобрел кино? // Кино в Одессе. — Одесса, 2000. — С. 7-11;
* *Капельгородська Н., Глущенко Є.* Визнані і забуті винахідники // Начерки далекої кіноісторії. — К.: АВДІ, 2005. — С. 22-24;
* *Костроменко В.* Впереди паровоза // Очерки истории Одесской киностудии. — Одесса, 2010. — С. 6-15;
* *Рапопорт А.* Одесса — родина кино. Жизнь и кинетоскоп Иосифа Тимченко // Киноведческие записки. — 2010. — № 97. — С. 299—315;
* *Владимир Наумович Миславский, Гергеша В.
* *Чернявский Ю.'' Стук выходящего — Львів : Кальварія, 1997. — 109 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ինժեներներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ