Շուշիի բերդ

**Շուշիի բերդ**, հայկական միջնադարյան ամրոց-բնակավայր։ Գտնվում է Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանի Շուշի քաղաքում։

Այն իրենից ներկայացնում է միմյանց բարձր պարիսպով միացված կլորաձև աշտարակներով ամրաշինական կառույց, որի տարբեր հատվածներ պահպանվել են Շուշի քաղաքի երկայնքով։ Այն հանդիսացել է քաղաքի պաշտպանական կառույցը։

Խորհրդանշական տեսակետից կարևոր դեր ունի Հայաստանի և Ադրբեջանի համար և հանդիսանում է հայ-ադրբեջանական հակամարտության խորհրդանիշներից մեկը։ Հակամարտության տարբեր ժամանակաշրջաններում Շուշիի բերդը անցել է մե՛կ հայերի, մե՛կ ադրբեջանցիների վերահսկողությանը։

## Ճարտարապետական նկարագիր
## Պատմություն
Բերդը հիմնադրվել է Փանահ-Ալիի կողմից, ով ռազմական ծառայություն էր իրականացնում Նադիր շահի մոտ։ Վերջինիս մահից հետո Իրանում սկսվում են գահակալական կռիվներ, և Փանահ-Ալին, օգտվելով դրանից, հեռանում է Շաքի, ապա՝ Շիրվան, և իրեն հռչակում Ղարաբաղի խան։ Խամսայի հայ մելիքների միությունը խախտելով՝ նա 1748-1759 թվականներին դառնում է տեղի վարչական ղեկավարը։

մինի|ձախից|Շուշիի ամրոցի հյուսիսարևմտյան մասը 19-րդ դարում
1744 թվականին Վարանդայի տիրակալ է նշանակվել Մելիք-Հուսեյնի ավագ որդի Մելիք-Հովսեփը, որին պարսիկները Հուսեյն էին անվանում։ Նա Խաչենի Հասան-Ջալալյանների տան փեսան էր։ Նրա կրտսեր եղբայր Մելիք-Շահնազար 2-րդը, օգտվելով Իրանի գահակալական կռիվներից, սպանել է եղբորը, կոտորել նրա ընտանիքը և իրեն հռչակել Վարանդայի մելիք։ 
Իրանի Ալի Իբրահիմ շահը հաստատում է Շահնազարի իշխանությունը։ Արցախ մելիքները միավորում են իրենց ուժերը, պաշարում Մելիք-Շահնազարի Ավետարանոց բերդը, բայց ձմռան պատճառով վերադառնում են՝ գարնանը կրկին արշավելու պայմանով։ Վարանդայի մելիքը դիմում է Փանահ խանի օգնությանը, նրան հպատակվում և հավատարմության երդում է տալիս և նրա աջակցությամբ ազատվում մելիքների պատժից։ Ապա Մելիք- Շահնազարը իր աղջկան Հուրզադ խանումին, կնության է տալիս Փանահի որդուն՝ Իբրահիմ խանին, նրանց նվիրում Արցախի անառիկ բերդաքաղաք Շուշին։

Շուշին կոչվում է «Փանահաբադ», իսկ ավելի ուշ՝ մոտակա Շուշիքենդ գյուղի անունից՝ Շուշի, որի բնակիչների մի մասը տեղափոխվում է այս ամրոց՝ Շահբուլաղի բնակիչների հետ միասին։

## Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն
### Շուշիի ջարդեր (1920)

1920 թվականի մարտի 22-26-ն ընկած ժամանակահատվածում Թուրքիայի Հանրապետության բանակի, նրա կողմից աջակցություն ստացող Արցախում բնակվող թուրքերի (թաթարների) և քրդական առանձին խմբավորումների կողմից Շուշիում իրականացվեց հայ ազգաբնակչության կոտորած, տեղահանություն, գույքի և անձնական ունեցվածքի ոչնչացում և թալան։ Հայ ազգի նկատմամբ իրականացված ոճրագործության հետևանքով Արցախի հայերի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կենտրոնը հայաթափվեց և ոչնչացվեց, ավելի քան 20.000 հայ սպանվեց։

Դրանից առաջ՝ 1919 թվականին թուրք-թաթարական և քրդական խմբերը նույնպես իրականացրել էին հայ ազգաբնակչության կոտորած, գույքի ոչնչացում ու թալան։

Հայ ազգաբնակչության նկատմամբ իրականացված ջարդերի և տեղահանության հետրևանքով փոխվում է քաղաքի դեմոգրաֆիական տեսքը։

### Խորհրդային ժամանակաշրջան
Տարածաշրջանի խորհրդայնացումից հետո, երբ Շուշին հանդիսանում էր Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում ներառված Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի քաղաք, բնակվում էին քիչ թվով հայեր։

### Շուշիի ազատագրում (1992)

### Շուշիի գրավում (2020)

## Ամրոցի խորհրդանշական դերը
### Հայկական տեսակետ

### Ադրբեջանական տեսակետ
## Պատկերասրահ

2014 Szuszi, Twierdza (05).jpg|
Շուշի բերդ.JPG|
Shushi,.jpg|
Walls of Shushi (37701016211).jpg| 
 

## Տես նաև
* Շուշի
* Շուշիի ազատագրում
* Շուշիի ճակատամարտ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Շուշիի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով