open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարեն Տեր-Մարտիրոսյան

**Կարեն Ավետիքի Տեր-Մարտիրոսյան** (), հայ խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1957), պրոֆեսոր (1963)։ ՌԳԱ թղթակից անդամ (2000):

## Կենսագրություն
1943 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի համալսարանը։ 1949-1957 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտում։ 1957 թվականից աշխատում է Մոսկվայի տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի ինստիտուտում (1967 թվականից՝ հադրոնների ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչ)։ 1963 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտում (1963-1982 թվականներին՝ տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ)։

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային և տարրական մասնիկների տեսությանը։ Մշակել է միջուկների կուլոնյան գրգռման տեսությունը։ Զբաղվել է թեթևագույն միջուկների հետազոտությամբ, մասնավորապես, երեք մարմինների քվանտային խնդրով։ Բարձր էներգիայի մասնիկների փոխազդեցության բնագավառում կատարած աշխատանքները նվիրված են հիմնականում Ռեջեի կոմպլեքս մոմենտների տեսության զարգացմանը և հադրոնների ցրման պրոցեսներում այդ տեսության կիրառմանը։ Մշակել է գերբարձր էներգիաների տիրույթում պոմերոնների փոխազդեցության տեսությունը։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1968)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (1968)
* ՌԴ Ս. Պոմերանչուկի անվան մրցանակ (2001)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Երկեր
* Теория калибровочных взаимодействий элементарных частиц, М., 1984 (համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիրահայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Վիրահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Տերմիդորյան հեղաշրջում (1794)

230px|մինի|Վալերի Յակոբի - «Իններորդ Տերմիդորը»

**Տերմիդորյան հեղաշրջում**, պետական հեղաշրջում ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում, 1794 թվականի հուլիսի 27-ին, որն ուղղված էր Հասարակական փրկության կոմիտեում գերակշռող յակոբինյանների վարչակարգի դեմ։

Տերմիդորյան հեղաշրջումը հետևանք էր յակոբինյան վարչակարգի ներքին հակասություններից առաջացած ճգնաժամի։ Յակոբինյանները կարճ ժամանակամիջոցում լուծեցին բուրժուական հեղափոխության գլխավոր խնդիրները՝ վերացրին ֆեոդալական միապետական կարգերը, ապահովեցին հանրապետական Ֆրանսիայի ազգային միասնությունը։ Սակայն, իրականացնելով բաշխման խիստ կարգավորման սկզբունքը (մաքսիմում, ռեկվիզիցիա), յակոբինյանները ձեռք չտվեցին մասնավոր սեփականության վրա հիմնված բուն արտադրամիջոցներին, ինչի հետեանքով չկարողացան կասեցնել խոշոր բուրժուազիայի, մասնավորապես՝ սպեկուլյացիայով հարստացած նոր բուրժուազիայի տնտեսական հզորության արագ աճը։

Ֆեոդալական կարգերի վերականգնման վտանգը հարկադրեց բուրժուազիային, ինչպես նաև հարուստ գյուղացիությանը ժամանակավորապես համակերպվեց հեղափոխ-դեմոկրատական դիկտատուրայի հետ, իսկ երբ ռազմաճակատներում ձեռք բերած հաղթանակներով վերացավ այդ վտանգը, նրանք (նաև՝ միջակ գյուղացիությունը) հանդես եկան յակոբինյան վարչակարգի դեմ։ Միաժամանակ, յակոբինյանների քաղաքականության հակասականությունները (մաքսիմումի հաստատումը ոչ միայն սննդամթերքի, այլև՝ բանվորների աշխատավարձի վրա, հակաբանվորական Լը Շաւցեչքւեի օրենքի պահպանումը և ալնն) առաջացրին նաև հեղափոխական կառավարության հենարանի քաղաքային ու գյուղական չքավորության մի մասի դժգոհությունը։

Մ․ Ռոբեացիեռի կառավարության դեմ դավադրությունը ղեկավարող ժ․ Ֆուշեն, ժ․ Լ․ Տալյենը, Պ․ Բարրասը համախմբեցին յակոբինյանների կողմից ջախջախված դանտոնականներին ու էբերականներին, ապահովեցին «ճահճի» աջակցությունը, կապեր հաստատեցին ժիրոնդիաոների հետ, ներգրավվեցին նաև ժ․ Կոլլոդրբուան, ժ․ Բիյովարենը (այսպես կոչված ձախ տերմիդորականները), հասարակական փրկության կոմիտեի անդամների մի մասը։ Հակահեղափոխական այդ խմբավորման մեջ ղեկավար դերը պատկանում էր նոր, հեղափոխության ընթացքում հարստացած բուրժուազիային՝ աջ տերմիղորականներին։

Տերմիդորի 9-ին Կոնվենտի նիստում դավադիրները տապալեցին Լ․ Սեն-ժյուստի ելույթը, որը փորձում էր բացահայտել պատրաստվող հակահեղափոխական խռովությունը, և որոշում անցկացրին հեղափոխական կառավարության ղեկավարների ձերբակալման մասին։ Դավադիրների դեմ ելան զինված սանկյաչառները։ Սակայն ուժերի գերակշռությունը տերմիդորականների կողմն էր, իսկ ռոբեսպիեռականները ցուցաբերեցին աններելի անվճռականություն։ Մեծամասնություն ունենալով Կոնվենտում՝ տերմիդորականները Ռոբեսպիեռին ու նրա համախոհներին հայտարարեցին օրենքից դուրս, ձերբակալեցին և տերմիդորի 10-ի առավոտյան, առանց դատի, գիլյոտինի ենթարկեցին։

Տերմիդորյան հեղաշրջումը, որը քողարկված էր «հեղափոխություն բռնապետության դեմ» լոզունգով, ոչնչացրեց յակոբինյան դիկտատուրայի դեմոկրատական սոցիալական նվաճումները, վերացրեց մաքսիմումը, ջախջախեց Յակոբինյան ակումբը և արյունալի հալածանքներ սկսեց յակոբինյանների ու նրանց կողմնակիցների դեմ։ Տերմիդորյան հեղաշրջումով ավարտվեց Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությանը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:1794
Արտաշես Տեր-Մարտիրոսյան

**Արտաշես Մկրտչի Տեր-Մարտիրոսյան ** (), հայ բանաստեղծ, գրական քննադատ, խորհրդային հեղափոխական-կուսակցական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934), ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Պատմաբան-հնագետ Հ․ Մարտիրոսյանի հայրը։

## Կենսագրություն
1912 թվականին ավարտել է Ալեքսանդրապոլի առևտրական ուսումնարանը, սովորել Մոսկվայի առևտրական ինստիտուտում, զուգահեռ՝ դասախոսություններ լսել տեղի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։

1917 թվականին մեկնել է Վրաստան, կատարել ընդհատակյա խորհրդային–հեղափոխական աշխատանք, որի համար բանտարկվել է։ Ազատվել է 1919 թվականին։ Ալեքսանդրապոլում մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը և ձերբակալվել։ Մինչև 1924 թվականը կուսակցական աշխատանքի է եղել Երևանում, Թիֆլիսում, այնուհետև 1924 թվականին փոխադրվել է  Մոսկվա, ուր ապրել է մինչև կյանքի վերջը։ Մոսկվայում գրականագիտական հոդվածներով աշխատակցել է ռուսական մամուլին։ Իր բանաստեղծություններում Տեր-Մարտիրոսյանը անդրադարձել է սիրո, բնության, հոգու տվայտանքների թեմատիկային։ Նրա բանաստեղծություններից երկուսը Վալերի Բրյուսովը թարգմանել և զետեղել է «Հայ պոեզիան․․․» անթոլոգիայում։

Տեր-Մարտիրոսյանը գրել է գրաքննադատական հոդվածներ, գրախոսականներ, որոնք տպագրվել են Երևանի և Թիֆլիսի հայ պարբերական մամուլում («Մարտակոչ», «Պրոլետար» և այլն)։

Մահացել է 1937 թվականին։ Մահազդի մեջ «Իզվեստիա» թերթը նրան անվանել է *«սովետական գրականության աչքի ընկնող գործիչներից մեկը»*։

Թաղվել է Մոսկվայի Նովո-Դևիչի գերեզմանատանը։

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 12 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ գրաքննադատներ
Հարություն Տեր-Մարգարյան

**Հարություն Տեր-Մարգարյան Մկրտչի** (), հայ խորհրդային մեխանիկ, ավիացիայի ինժեներ, պրոֆեսոր (1953)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Արևելյան լեզուների Լազարյան ինստիտուտը (Մոսկվա, 1920), Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1926)։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) տարիներին Տեր-Մարգարյանի գլխավորությամբ Սարատովի կոմբայնների գործարանը կարճ ժամկետում վերասարքավորվել է ավիացիոն գործարանի։ 1946-1957 թվականներին աշխատել է ավիացիոն արդյունաբերության նախարարությունում, 1957-1971 թվականներին՝ ԽՍՀՄ պետպլանում։ 
1947 թվականից դասախոսել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում։

Աշխատությունները վերաբերում են ինքնաթիռների և ավիացիոն շարժիչների արտադրության նոր տեխնոլոգիական պրոցեսների մշակմանը և ներդրմանը։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1946, 1950)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Կատեգորիա:1903 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 28 մահեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Նիկողայոս Տեր-Ղևոնդյան

**Նիկողայոս Տեր-Ղևոնդյան** (), հայ մանկավարժ, մեթոդիստ։

## Կենսագրություն
1857-1867 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Աշխատել է Վերին Ագուլիսի հայոց երկսեռ (1868-1671), Թիֆլիսի Գայանյան օրիորդաց (1872-1874), Մոզդոկի օրիորդաց (1874-1877), Երևանի թեմական (1878-1881) դպրոցներում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։

1882 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս։ Տեր-Ղևոնդյանի գաղափարները ձևավորվել են Խաչատուր Աբովյանի, Ղազարոս Աղայանի, Միքայել Նալբանդյանի, Կ․ Ուշինսկու աշխատությունների ազդեցությամբ։ Հիմնականում զբաղվել է տարրական դասարաններում հայոց լեզվի ուսուցման, գրաճանաչության, ընթերցանության, ուղղագրության հարցերով։ Ձգտել է դպրոցի դեմոկրատացմանը և աշխարհաբարն ուսուցման լեզու դարձնելուն։ Կազմել է «Մայրենի լեզու» ընթերցարանների շարքը (I–IV դասարաններ)։ Առաջին դասագիրքը՝ «Այբբենարան»-ը (հրատարակվել է 1871 թվականին), մինչև 1912 թվականը վերահրատարակվել է 35 անգամ։ Տեր-Ղևոնդյանի գրչին են պատկանում նաև «Մայրենի լեզվի քերականության տարերքը» (1883), «Բացատրություն մայրենի լեզվի» (ձեռնարկ ծնողների և ուսուցիչների համար, 1878), «Արփիկ» (1910) ուսումնական ձեռնարկները։ Նրա դասագրքերը օգտագործվել են նաև արևմտահայ դպրոցներում։

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:1848 ծնունդներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Անտոնին Տեր-Մանուելյանց

**Անտոնին Նիկոլայի Տեր-Մանուելյանց** (1924, հուլիսի 5, Վելկա Մորժինա, ՉԽՍՀ), չեխոսլովակյան տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1949)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պրահայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տնտեսագիտության և մաթեմատիկական վիճակագրության ֆակուլտետը (1948)։ Մաթեմատիկա և վիճակագրություն է դասավանդել Պրահայի պոլիտեխնիկական և կառավարման ինստիտուտներում։

1964-1965 թվականներին հյուր-դասախոս է եղել Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (ԱՄՆ)։ Աշխատությունները հիմնականում նվիրված են սոցիալիստական վերարտադրության մաթեմատիկական մոդելավորման հարցերին (Տնտեսական խնդիրների լուծման մաթեմատիկական մեթոդներ, 1965, Կառավարման օպտիմալացման համալիր մեթոդներ, 1968-1970, Տնտեսական պրոցեսների մոդելավորում, 1973, Պաշարների կառավարման մաթեմատիկական մոդելներ, 1980 և այլն)։ Մշակել է պաշարների բարդ համակարգերի կառավարման օպտիմալացման մեթոդներ, որոշումների կայացման բազմանպատակային մոդելներ, կառավարչական որոշումների կայացման տրամախոսական համակարգեր։ Զեկուցումներով ու դասախոսություններով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում (այդ թվում Երևանում՝ 1974-1975 թվականներին), սոցիալիստական մյուս երկրներում, ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում։

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Արամ Տեր-Ղևոնդյան

**Արամ Նահապետի Տեր-Ղևոնդյան ** (), հայ խորհրդային պատմաբան, աղբյուրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1973 թ.), պրոֆեսոր (1983 թ.)։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան բաժինը։ 1981 թվականից եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի արևելյան աղբյուրագիտության բաժնի վարիչը։

Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ-արաբական միջնադարյան քաղաքական և մշակութային առնչություններին («Հայաստանը և արաբական խալիֆայությունը», 1977 թ., ռուսերեն)։ Թարգմանել և «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին» մատենաշարում ներածականով ու ծանոթագրություններով հրատարակել է «Իբն ալ Ասիր» երկը (1981 թ.)։ Աշխարհաբարի է վերածել, ներածությամբ ու ծանոթագրություններով հրատարակել է Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմությունը» (1983 թ.), Ղևոնդի «Պատմություն»-ը (1982 թ.)։

## Անդամակցություն
* Սիրիայի գիտության պատմության ինստիտուտի պատվավոր անդամ (1982)։
* Հռոմի «Տիբերինա» ակադեմիայի թղթակից անդամ (1986)։

## Աշխատություններ
* *Արաբական Ամիրայությունները Բագրատունյաց Հայաստանում*. Երևան, ՀԽՍՀ, 1965։
* "Chronologie de la ville de Dvin (Duin) aux 9e et 11e siècles." *Revue des Études Arméniennes*. N.S. 2, 1965
* "Le Prince d’Arménie à l’époque de la domination arabe." *Revue des Études Arméniennes*. Tome III, 1966.
* "La survivance de la division administrative Kust-i-Kapkoh sous le califat." *Revue des Études Arméniennes*. N.S. 5, 1968.
* «Սասունի 749-752 թթ. անհայտ ապստամբությունը Խալիֆայության դեմ»։ ("The Obscure Rebellion of Sasun in 749-752 Against the Caliphate"). *Patma-Banasirakan Handes*. № 3, 1971.
* *Армения и apaбcкий Халифат*. Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1977.
* L'Armenie et la conquete arabe," in *Armenian Studies/Études Arméniennes in Memoriaum Haig Berbérian*. Dickran Kouymjian (ed.) Lisbon: Calouste Gulbenkian Foundation, 1986.
* *Հոդվածների Ժողովածու*, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2003։
* "The Armenian Rebellion of 703 Against the Caliphate" in *The Legacy of Jihad: Islamic Holy War and the Fate of Non-Muslims*. Andrew G Bostom (ed.) New York: Prometheus Book, 2005.

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ արաբագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Գալակտիոն Տաբիձե

**Գալակտիոն Վասիլի Տաբիձե** (, ), վրացի խորհրդային գրող։ Վրաստանի ժողովրդական բանաստեղծ (1933), Վրացական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1944)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիայում (1908 թվականից)։ «Բանաստեղծություններ»-ի առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1914 թվականին։ 1916 թվականին եղել է «Երկնագույն եղջյուրներ» սիմվոլիստական խմբակի անդամ, բայց շուտով հեռացել է։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության ազդեցությամբ գրել է «Դրոշնե՜ր շուտով» բանաստեղծությունը։ Պետրոգրադում ականատես է եղել Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակին։ «Դալանդ նավը» (1918) բանաստեղծության մեջ առաջին անգամ վրաց պոեզիայում հնչել է Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անունը։ 1919 թվականին հրատարակվել է Տաբիձեի «Արտիստական բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որտեղ նկատելի է դեկադենտական պոեզիայի ազդեցությունը։ Տաբիձեն ողջունել է սովետական կարգերի հաստատումը Վրաստանում, պայքարել վրացական գրականության մեջ ֆորմալիստական և հակառեալիստական դրսևորումների դեմ։ 1922 թվականին հիմնադրել է «Գալակտիոն Տաբիձե» գրական ամսագիրը։ 1928 թվականին Կոմինտերնի 6-րդ կոնգրեսի պատգամավորների հետ շրջագայել է Սովետական Միությունում, որի արդյունքն է «Դարաշրջան» (1930) պոեմը։ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման 10-ամյակի առթիվ գրել է իր լավագույն պոեմներից մեկը՝ «Հեղափոխական Վրաստան» (1931)։ 1935 թվականին մասնակցել է Մշակույթի պաշտպանության հակաֆաշիստական առաջին կոնգրեսին (Փարիզ), այդ ուղևորության տպավորությամբ ստեղծել է «Եվրոպայի ճանապարհներով» (1935-1937) շարքը։ 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին գրել է հայրենասիրական բազմաթիվ բանաստեղծություններ ու ռազմակոչեր, ետպատերազմյան տարիներին՝ հիմնականում քնարական երգեր։ Նրա գործերը թարգմանվել են ՍՍՀՄ և արտասահմանյան շատ ժողովուրդների լեզուներով։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
thumb|180px|ձախից|Իշխանուհի Մերի, հաճախ ենթադրվում է, որ նա է եղել Գայակտիոնի մուսան (1911)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1892 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Նիկոլայ Տեր-Սեմյոնով

**Նիկոլայ Տեր-Սեմյոնով** (**Նիկոլայ Տեր-Սիմոնյան**, ), ռուս բեմի հայազգի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1954)։

## Գործունեություն
Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919 թվականին, Սևաստոպոլում․ աշխատել է Ստավրոպոլի, Սվերդլովսկի, Սիմֆերոպոլի և այլ թատրոններում, 1947 թվականից՝ Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնի առաջատար դերասաններից։ Կատարել է կատակերգական և բնութագրական դերեր, որոնք աչքի են ընկել կատարման անկեղծությամբ, ներքին հույզերի ճշմարտացի վերարտադրությամբ և ջերմ շնչով։ Տեր-Սեմյոնովի ստեղծագործության մեջ ուշագրավ է Լենինի կերպարի մարմնավորումը Պոգոդինի «Կրեմլյան կուրանտներ» և Գորբատովի «Հայրերի պատանեկությունը» պիեսներում։ Լավագույն դերերից են նաև՝ Պերչիխին (Գորկու «Քաղքենիներ»), Կուդրյաշ, Աչաստլիվցև (Օստրովսկու «Ամպրոպ», «Անտառ»), Բուբլիկ (Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»), Նիկոլայ Ալեքսեևիչ (Ռոզովի «Կյանքի մի էջը»)։

## Արտաքին հղումներ
*Նիկոլայ Տեր-Սեմյոնով 

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 4 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Պշեխա (գետ)

**Պշեխա** (*Պչեգա*, *Պշիկ*, *Պշեխաշկա*), գետ Ռուսաստանում, որը հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում, Ադըղեայի Հանրապետությունում, Բելայա գետի ձախ վտակը (Կուբանի ավազան)։

Գետի երկարությունը՝ 139 կմ, ջրհավաք ավազանի մակերեսը 2090 կմ2։ Սկիզբ է առնում Ադըղեայում Ֆիշտ և Պշեխա Սու լեռներից, նաև Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի այն հատվածից, որը գտնվում է Ֆիշտ լեռից արևմուտք։ Թափվում է Բելայա գետ Բեորեչենսկ քաղաքից ոչ հեռու։

Պշեխա գետի վրա է գտնվում Ապշերոնսկ քաղաքը։

## Վտակներ
* Գլխավոր վտակը՝ Ցիցե (աջից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Տերմիդորականներ

**Տերմիդորականներ** (), Ֆրանսիայում Տերմիդորյան հեղաշրջման (1794) մասնակիցներ։ Մտել են, այսպես կոչված, տերմիդորյան Կոնվենտի (1794 թվականի հուլիս - 1795 թվականի հոկտեմբեր) մեջ, կարևոր դեր են խաղացել Դիրեկտորիայի շրջանում (1795 թվականի հոկտեմբեր - 1799 թվականի նոյեմբեր)։

Տերմիդորականները միավորում էին զանազան քաղաքացիական խմբավորումների, ուր գլխավոր դերը պատկանում էր աջ տերմիդորականներին (գլխավորում էին Ժ․ Լ․ Տալյենը, Պ․ Բարրասը, ժ․ Ֆուշեն)՝ վերասերված յակոբինյաններին։ Ձախ տերմիդորականները (ղեկավարում էին ժ․ Կոլլոդէրբուան, ժ․ Բիյովարենը, Մ․ Վադյեն) մեծամասնությամբ նախկինում ձախ յակոբինյաններ էին։ Մ․ Ռոբեազիեռի և նրա համախոհների մահապատժից հետո աջ տերմիսորականները ձգտել են իշխանությունից հեռացնել ձախ տերմիդորականներին և որպես առիթ օգտագործելով 1795 թվականի ժերմինալի ապստամբությունը՝ ձերբակալել են նրանց գլխավոր ղեկավարներին և ջախջախել ամբողջ խմբավորումը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:1794 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական հեղափոխության քաղաքական խմբավորումներ
Տերմինուս

**Տերմինուս** (  - սահման), հողաբաժան սահմանանշանների (սրբագործված քարեր, սյուներ) աստվածություն հին հռոմեական դիցաբանության մեջ։ Տերմինուսի պաշտամունքը, որի սահմանումը վերագրվում է Հռոմի թագավոր Նումա Պոմպիլիոսին (մ․ թ․ ա․ 715-673/672), կապված է եղել մասնավոր հողատիրույթի սրբազանության և անխախտելիության մասին պատկերացումներին։ Տերմինուսին նվիրված տոնին հարևանները համատեղ զոհեր են մատուցել (հաց, մեղր, գինի, երբեմն՝ գառ) սահմանանշանների մոտ, կազմակերպել խրախճանքներ։ Սահմանանշանների խախտումը, դրանց փչացումը, պղծումը դիտվել է ծանր հանցագործություն։ Բազմաթիվ տերմինուսերից բացի գոյություն է ունեցել միակ տերմինուսի պաշտամունք․ նրան պատկերող քարը դրվել է Կապիտոլիումի տաճարում և խորհրդանշել Հռոմի սահմանների անխախտելիությունն ու մշտական ընդլայնումը։ Ավանդության համաձայն, երբ Տարկվինոս թագավորը որոշել է Կապիտոլիումում կառուցել Յուպիտերի տաճարը, Տերմինուսը և պատանության դիցուհի Յուվենտասը մնացել են այնտեղ, իսկ մնացած աստվածները հեռացել։ Տերմինուսից է առաջացել լեզվաբան, տերմինը (բառ, որը ճշտիվ արտահայտում է որոշակի հասկացություն, պայման)։

Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Վելդ

մինի|Տիպային վելդ Նամիբիայում
**Վելդ** (հոլանդ․՝ veld — դաշտ), չորային սարավանդի անվանումը Հարավային Աֆրիկայում, Դրակոնյան լեռներից արևմուտքում։ Վելդը չորասեր խոտաբույսերով ու թփուտներով ծածկված, դեպի Կալահարիի իջվածքն ու Լիմպոպո գետի հովիտն իջնող սանդղափուլերի շարք է։ Առանձնացվում են Բարձր Վելդ (բարձրությունը՝ 1200—2000 մ) է Միջին Վելդ(բարձրությունը՝ 1000—1500 մ), Թփուտային Վելդ (Բուշվելդ, բարձրությունը՝ մոտ 900 մ) և Ցածր Վելդ (բարձրությունը՝ 300—800 մ)։

Կատեգորիա:Սարավանդներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության աշխարհագրություն
Ասատուր Տեր-Վարդանյան

**Ասատուր Եփրեմի Տեր-Վարդանյան** (), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, Ռուսաստանում երեք հեղափոխությունների մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

1905 թվականի համընդհանուր գործադուլի օրերին Թիֆլիսում կազմակերպել է դերձակ բանվորների գործադուլը։ Մինչև 1916 թվականն ընդհատակյա կուսակցական աշխատանք է տարել Թիֆլիսում և Լոռիում։ 1916 թվականին Թիֆլիսում ընտրվել է Անդրկովկասի բանվորների կոոպերատիվ կազմակերպությունների համագումարի պատգամավոր և կոոպերացիայի անդրկովկասյան կենտրոնի նախագահության անդամ։ Մինչև Վրաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատումը, քարոզչական գործունեության համար երեք անգամ բանտարկվել է (1918, 1919, 1920)։ 1923-1926 թվականներին Տեր-Վարդանյանը եղել է Վրաստանի ժողտնտխորհի պատասխանատու աշխատող։ 1926 թ.-ից Թիֆլիսի Հավլաբարյան կուսակացական-շրջկոմի առաջին քարտուղարն էր, 1931-1933 թվականներին՝ Թիֆլիսի քաղկոմի քարտուղարը։ Եղել է ՀամԿ(բ) կ XV և XVI համագումարների պատգամավոր, ՎԿ(բ) կ ԿԿ բյուրոյի, Անդրերկրկոմի և Անդրկենտգործկոմի նախագահության անդամ։

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ուբին (գետ)

**Ուբին** կան **Ուբինկա** (*Ուբին-Սու*), գետ Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասում և Ադիգեայի Հանրապետությունում, Աֆիպսի ձախ վտակը (Կուբանի ավազան)։ Ուբինը թափվում է Շապսուգի ջրամբար։ Գետի երկարությունը 63 կիլոմետր։
250px|մինի|աջից|Կրասնոդարի երկրամասի ռելիեֆի քարտեզ

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալներով պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսության հատվածը՝ Աֆիպս, այդ թվում՝ Շապսուգի ջրամբարը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կուբանն է։

Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստած Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսական տարածաբաժանման երկրաբանական համակարգի տվյալներով՝
* Ջրային գրանցամատյանում ջրային օբյեկտի կոդ՝ 06020001512108100005635
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրվածության (ՀՈւ) կոդ՝ 108100563
* Ավազանի կոդ՝ 06.02.00.015
* ՀՈւ հատորի կոդ՝ 08
* ՀՈւ թողարկում՝ 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տերցետ

**Տերցետ** (,  - երրորդ), տաղաչափության մեջ՝ եռատող բանաստեղծական տուն։ Կարող է լինել 2 տեսակ, բոլոր 3 բանատողերն էլ նույնահանգ կամ 2 բանատողը՝ հանգավոր, երրորդը՝ անհանգ։ Տերցետ են անվանում սոնետի եռատող մասերը։ Երաժշտության մեջ՝ երեք կատարողներից կազմված անսամբլ (տրիո, գլխավորապես՝ վոկալ), ինչպես նաև այդ անսամբլի համար գրված երաժշտական ստեղծագործություն (վոկալ տերցետ՝ գործիքային նվագակցությամբ, կամ առանց դրա)։

Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Էլեն Ալիս Թերրի

մինի|Էլեն Տերրին «Լեդի Մակբետ»-ի դերում
**էլեն Ալիս Թերրի** (, (), անգլիացի դերասանուհի։

Ծնվել է դերասանների ընտանիքում։ Ինը տարեկանից հանդես է եկել բեմում, կատարել դերեր։ 1859-1863, 1867-1868 թվականներին հյուրախաղերով շրջագայել է երկրում։ 1878-1902 թվականներին եղել է «Լիցեում» թատրոնի (ղեկավար Հ․ Իրվինգ, Տերրիի մշտական խաղընկերը մինչև 1898 թվականը) առաջատար դերասանուհին։ Տերրիի արվեստը դեմոկրատական էր, տոգորված մարդասիրությամբ, անկեղծությամբ։ Դերերից են՝ Մարգարիտ (Գյոթեի «Ֆաուստ»), Օֆելյա, Պորցիա, Վիոլա, Բեատրիչհ (Շեքսպիրի «Համլետ», «Վենետիկի վաճառականը», «Տասներկուերորդ գիշեր», «Ոչնչից մեծ աղմուկ»)։ 1902-1903 թվականներին ղեկավարել է «Իմպիրիալ» թատրոնը, ուր իր որդու՝ Դ․ Քրեյգի հետ բեմադրել է Իբսենի «Մարտիկները Հելգելանդում» (կատարել է Ցորդիսի դերը) և Շեքսպիրի «Ոչնչից մեծ աղմուկ» պիեսները։ 1906 թվականին «Կորտ» թատրոնում խաղացել է Լեդի Սեսիլի դերը «Կապիտան Բրսաբաունդի արարքը» պիեսում, որը Տերրիի համար գրել է Բերնարդ Շոուն։ 1910 թվականից Անգլիայում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում հանդես է եկել Շեքսպիրի մասին դասախոսություններով, զուգահեռ խաղացել հատվածներ նրա պիեսներից։ Տերրիի քույրերը՝ Քեյթ Տերրին (1844-1924), Ֆլորենս Տերրին (1854-1896), Մարիոն Տերրին (1856-1930), և եղբայրը՝ Ֆրեդ Տերրին (1863-1933), եղել են դերասաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:1928 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Խաչատուր Տեր-Մինասյան

**Խաչատուր Դավթի Տեր-Մինասյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1890 թվականին մեկնել է Պետերբուրգ, ընդունվել Գեղարվեստը խրախուսող ընկերության նկարչության դպրոցը, 1894-1897 թվականներին սովորել այդ դպրոցին կից Իլյա Ռեպինի արվեստանոցում, 1898-1904 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում, Օ․ Կովալևսկու մարտանկարչության դասարանում։ Դեռևս ուսումնառության տարիներին մասնակցել է ռուս նկարիչների ցուցահանդեսներին։ 1905-1906 թվականներին աշխատել է Պենզայի նկարչության դպրոցում։

1907 թվականին նկարիչ Դավիթ Օքրոյանցի նախաձեռնությամբ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում կազմակերպվել է Տեր-Մինասյանի ետմահու ցուցահանդեսը (ավելի քան 100 գործ)։ Գործերից են՝ «Վերադարձ որսից» (1901, Հայաստանի պատմության պետական թանգարան), «Նախիր» (1904), «Նատյուրմորտ արձանիկով» (երկուսն էլ՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահ)։

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1906 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Fuckin' Problems

«**Fuckin' Problems**» (խմբագրված տարբերակները վերնագրված են՝ «**F**kin' Problems**» և «**Problems**»), ամերիկացի ռեփեր ASAP Rocky-ի երգն է, համագործակցությամբ ռեփերներ Դրեյքի, Թու Չեյնսի և Քենդրիկ Լամարի հետ։ Երգը թողարկվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, որպես ASAP Rocky-ի դեբյուտային «Long. Live. ASAP» ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է ASAP Rocky-ի, Դրեյքի, Նոահ Շեբիբի, Քենդրիկ Լամարի, Թու Չեյնսի և Static Major-ի կողմից։

## Քննադատների գնահատական
Complex ամսագիրը իր 2012 թվականի լավագույն 50 երգերի ցանկում «Fuckin' Problems» երգին տվել է 21-րդ հորիզոնականը։ Pitchfork Media-յի կազմած 2013-ի թոփ 100 երգերի ցանկում այն գնահատվել է 35-րդը։ XXL ամսագրի կազմած 2013 թվականի 25 լավագույն երգերի ցանկում այն զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 3-ին BET հեռուստաընկերության 106 & Park ծրագրի ընթացքում։ Տեսահոլովակի ռեժիսորներն են Սեմ Լեկան և Քլարկ Ջեքսոնը։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական հիթ շքերթներ

### Տարեվերջի հիթ շքերթներ

## Թողարկման ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը YouTube-ում

Կատեգորիա:2012 երգեր
Կատեգորիա:2012 սինգլներ
Կատեգորիա:ASAP Rocky երգեր
Կատեգորիա:Դրեյքի երգեր
Կատեգորիա:Թու Չեյնսի երգեր
Կատեգորիա:Քենդրիկ Լամարի երգեր
Լևոն Տեր-Մկրտչյան

**Լևոն Տեր-Մկրտչյան Մկրտիչի** (), առաձգականության տեսության և շինարարական մեխանիկայի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1947), պրոֆեսոր (1950)։

## Կենսագրություն

Ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1930)։ 1932-1946 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի էլեկտրաֆիզիկայի, 1946-1950 թվականներին՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտներում։ 1950-1982 թվականներին գլխավորել է Լենինգրադի անտառատեխնիկական ակադեմիայի շինարարական մեխանիկայի ամբիոնը։

Աշխատությունները վերաբերում են առաձգականության տեսության ընդհանուր խնդիրներին, սեղմած ձողերի ընդհանուր կայունության վրա եռակցումային լարումների ազդեցության, էլեկտրահաղորդման օդային գծերի թրթռումը մարող դեմպֆերների ստեղծման հարցերին։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Մկրտիչ Քամալյան

**Մկրտիչ Հայրապետի Քամալյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1965)։

## Կենսագրություն
ՄԿրտիչ Քամալյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում։ 1941 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1946 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ Քամալյանին ուսանել են մի շարք տաղանդավոր հայ նկարիչներ՝ Մինաս Ավետիսյան, Աշոտ Մելքոնյան, Մարտին Պետրոսյան, Ռաֆայել Աթոյան և այլք։

Մկրտիչ Քամալյանի աշխատանքներից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
Վաղ շրջանի գեղանկարները մտերմիկ բնույթի են, հետագայում՝ առավել ընդհանրացված և դեկորատիվ։
*«Ինքնանկար», 1946 թվական, ՀԱՊ
*«Վաստակավոր արտիստուհի Մ. Չմշկյան», 1952 թվական, ՀԱՊ
*«ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Նար Հովհաննիսյան», 1953 թվական, ՀԱՊ
*«Աշխատանք և սեր», 1962 թվական, ՀԱՊ
Մոնումենտալ-դեկորատիվ գործերից են՝
*«Հայաստանի բարիքները» պաննո Մոսկվայի «Արմենիա» կինոթատրոնի ճեմասրահում, 1970 թվական
*ՀԽՍՀ ԳԱ Կենսաքիմիայի ինստիտուտի շենքի ճակատի խճանկարը (համահեղինակներ՝ Ցոլակ Ազիզյան, Կարապետ Եղիազարյան, 1970 թվական)

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում (1973 թվական, հետմահու)։

## Գրականություն
* Т.Н. Горина. Камалян, Мкртич Айрапетович // Художники народов СССР. - Том 4,Книга 2,. - Москва: Искусство, 1995. - С. 121-122.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մինասից առաջ Քամալյան է եղել, ու չենք իմացել», Մկրտիչ Քամալյան

Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:1971 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կարս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 3 ծնունդներ
Դավիդ Տենիրս Կրտսեր

**Դավիդ Տենիրս Կրտսեր** (, ), ֆլամանդացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է հոր՝ Դավիդ Տենիրս Ավագի մոտ։ 1651 թվականին տեղափոխվել է Բրյուսել, դարձել Էրցհերցոգ Լեոպոլդ Վիլհելմի պալատական նկարիչն ու պատկերասրահի տնօրենը։ Անտվերպենի Գեղարվեստի ակադեմիայի հիմնադրման (1665) նախաձեռնողը։

Բազմազան թեմաներով Տենիրսի գործերը (կենցաղային, կրոն, պատկերներ, կապիկներով հումորիստական տեսարաններ, բնանկարներ, դիմանկարներ) առանձնանում են բաց, արծաթավուն երանգներով, վիրտուոզ, երբեմն մաներային ջանադիր կատարմամբ։ Տենիրսին հատկապես բնորոշ են գեղջկական կենցաղի իդեալականացված, հովվերգական տեսարանները («Գյուղական տոն», 1646, «Գեղջկական հարսանիք», 1652, Էրմիտաժ, Լենինգրադ)։ Տենիրսի «Կեգլի խաղացողներ» աշխատանքը գտնվում է Հայաստանի պետական պատկերասրահում (Երևան)։

## Պատկերասրահ

David Teniers II - The Guard Room - Walters 371692.jpg|
David Teniers the Younger. Playing skittles.jpg|«Կեգլի խաղացողներ», ՀՀ պետական պատկերասրահ, Երևան
David Teniers d. J. 008.jpg|Վիլհելմ Ավստրիացին իր պատկերասրահում, Վիեննա
David Teniers d. J. 003.jpg
David Teniers dJ (after) Kücheninterieur mit schlafender Frau.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆլամանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Ներքին Ճապոնական ծով

, ծովերի և նեղուցների՝ ծովային ավազանների համակարգ Հոնսյու, Կյուսյու և Սիկոկու կղզիների միջև։ Խաղաղ օվկիանոսին միացած է Կիի և Բունգո, Ճապոնական ծովին՝ Սիմոնոսեկի նեղուցներով։ Երկարությունը՝ 445 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 55 կմ, խորությունը՝ 20-60 մ (առավելագույնը՝ 241 մ)։ Հայելու մակերեսը՝ 21 827 կմ²։

## Կլիմա
Մակերեսին ջրի միջին ջերմաստիճանը փետրվարին մոտ 16&nbsp;°C է, օգոստոսին՝ մոտ 27&nbsp;°C, աղիությունը՝ 30-34 ‰։ Ափերը կտրտված են։

Շատ են կղզիները։ Ճապոնիայի ներքին ջրային ուղին է։ Կա ձկնորսություն։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Կոբեն, Օսական, Մոձին, Սիմոնոսեկին, Կուրեն (ռազմածովային բազա է)։

## Պատկերասրահ

玉里・寒戸島.jpg|
Seto-naikai02bs3200.jpg|
Koduchi-jima070728.jpg|
Shimanami Kaidou Tatarahashi.jpg|
Hiroshige Wild sea breaking on the rocks.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի ծովեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ծովեր
Գևորգ Տեր-Ստեփանյան

**Գևորգ Եսայու Տեր-Ստեփանյան ** (ապրիլի 3, , ), հայ խորհրդային երկրաբան, ինժեներ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1960), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1996), թղթակից անդամ (1977); ՄԱԿ անդամ 1949 թվականից։

## Կենսագրություն
մինի
1931 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկի ինստիտուտը։ Տեր-Ստեփանյանը զբաղվել է գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ Թիֆլիսում (1930-1931) և Լենինգրադում (1932-1936, 1939-1945), աշխատել է Իրանում (1937-1939)։ 1945 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ ինստիտուտներում որպես ինժեներական երկրաբանության բաժնի վարիչ, 1964 թվականից՝ երկրամեխանիկայի լաբորատորիայի վարիչ։ Դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում և Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1959-1972)։

Տեր-Ստեփանյանի աշխատությունները նվիրված են լանջերի կայունությանը և սողանքային երևույթներին։ Նա մշակել է սողանքների տեղաշարժի դիտարկման դիֆերենցիալ մեթոդը, բացահայտել սողանքների նախնական փուլը, առաջարկել լանջերի խորքային սողքի վարկածը, սողանքների կանխագուշակման և նրանց դեմ պայքարի ձևերը։ Տվել է ուղղագիծ սանդղակներով շղթայավոր նոմոգրամների և գրունտի սողքի ստրուկտուրային տեսությունները։ Տեր-Ստեփանյան «Գեոմեխանիկայի պրոբլեմներ» գիտական աշխատությունների ժողովածուի պատասխանատու խմբագիրն է, «Ինժեներնայա գեոլոգիա» («Инженерная геология», Մոսկվա), «Գեոտեքնիք» («G6otechnique», Լոնդոն), «Ատուդիա գեոտեքնիկա» («Տէս- dia geotechnica», Վրոցլավ) ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաների անդամ, ԽՍՀՄ ԳԱ ինժեներական երկրաբանության և հիդրոերկրաբանության գիտխորհրդի սողանքային հանձնաժողովի նախագահը (1968 թվականից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապրիլի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:2006 մահեր
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Դիվերգենտ (ֆիլմ)

**Դիվերգենտ** (անգլերեն՝ Divergent), ամերիկյան հակաուտոպիական ֆիլմ է, որի ռեժիսորն է Նիլ Բըրգերը։ Ֆիլմը նկարահանված է Վերոնիկա Րոթի համանուն վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի մարտի 21-ին։ Ֆիլմի կարգախոսն է՝ «Դու վտանգավոր ես, եթե տարբերվում ես»։

Ֆիլմն առաջին անգամ էկրան է բարձրացել 2014 թվականի մարտի 21-ին ԱՄՆ-ում։ Ֆիլմն արժանացել է քննադատների տարբեր կարծիքների, գնահատվել և միաժամանակ քննադատվել է դրա կատարումը։ Գրախոսները համարում են այս ֆիլմը ընդհանուր և ոչ օրիգինալ և համեմատում են այն պատանեկան գրականության ադապտացիաների հետ։ Չնայած այս ամենին, ֆիլմը ֆինանսական մեծ հաջողություններ ունեցավ և բացման առաջին շաբաթվա ընթացքում տոմսարկղերում առաջինը վաճառվող ֆիլմն էր։ Ֆիլմի ցուցադրությունից հետո այն աշխարհում ունեցավ ավելի քան 288 մլն. ամերիկյանի դոլարի եկամուտ, մինչդեռ ԱՄՆ-ում 85 մլն. դոլարի։ Այն ներկայացվեց DVD և BD սկավառակների վրա 2014 թվականի օգոստոսի հինգին։

## Սյուժե
«Դիվերգենտ» ֆիլմի գործողությունները կատարվում են ֆուտուրիստական Չիկագոյում, որտեղ հասարակությունը բաժանված է հինգ խմբավորման (Խոհեմություն, Ընկերասիրություն, Անկեղծություն, Անվախություն և Ինքնազոհություն), որոնցից յուրաքանչյուրը իր մեջ ամփոփում է մարդկային ինչ-որ որակ։ Դեռահասները պետք է որոշեին, արդյոք նրանք ցանկանում են մնալ իրենց խմբավորման մեջ, թե տեղափոխվել այլ խմբավորում, որտեղ պետք է անցկացնեին իրենց ամբողջ կյանքը։ Վերջիններս պետք է անցնեն հոգեբանական թեստ, որն էլ որոշում է, թե որ խմբավորմանն են նրանք պատկանում։ Ֆիլմի հերոսուհին՝ Բեատրիս Փրիորը, ով ապրում է Ինքնազոհություն խմբավորման մեջ, թեստի անցկացման ժամանակ պարզվեց, որ նա ոչ մի խմբավորման չի պատկանում, այսինքն՝ Դիվերգենտ է։ Եթե ինչ-որ մեկը իմանա դրա մասին ապա նրա կյանքին վտանգ կսպառնա։ Ի վերջո խմբավորումների ընտրության ժամանակ նա ընտրում է «Անվախների» խմբավորումը։
[thumb|[Շեյլին Վուդլին ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու՝ Թրիսի դերում]]

## Դերերում

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիվերգենտ ֆիլմը cinemania.am կայքում

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Դիվերգենտ
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 22-րդ դարում
Մարգարիտ Տեր-Մինասյան

**Մարգարիտ Երվանդի Տեր-Մինասյան** (), հայ խորհրդային կենդանաբան-միջատաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1944), պրոֆեսոր (1949)։

Երվանդ Տեր-Մինասյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետը։ 1935-1938 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ կենդանաբանության ինստիտուտում (Լենինգրադ)։ 1938-1950 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի (1943 թվականից ՀԽՍՀ ԳԱ) կենսաբանության ինստիտուտում։ 1943-1948 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ կենդանաբանության ինստիտուտի տնօրեն, 1948 թվականից դասավանդել է Երևանի համալսարանում։ 1950 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ կենդանաբանության ինստիտուտում (Լենինգրադ)։

Հիմնական գիտական աշխատանքները վերաբերում են վնասատու երկարակնճիթ և ընդակեր բզեզների, ԽՍՀՄ ֆաունայի ուսումնասիրությանը, տվել է ՀԽՍՀ տափաստանների և կիսաանապատների կենդանաաշխարհագրական բնութագիրը ըստ բզեզների տարածման։ Եղել է «Հայաստանի կենսաբանական հանդես»-ի խմբագրական խորհրդի և Համամիութենական միջատաբանական ընկերության նախագահության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ միջատաբաններ
Կատեգորիա:Հայ կենդանաբաններ
Կատեգորիա:1910 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լայպցիգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 9 մահեր
Կատեգորիա:1995 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Ումբերտո Էլիա Տեռաչինի

**Ումբերտո Էլիա Տեռաչինի** (, ), իտալացի իրավաբան և քաղաքական գործիչ։

1911 թվականին ընդգրկվել է Սոցիալիստական երիտասարդական շարժման, 1916 թվականից՝ Իտալիայի սոցիալիստական կուսակցության (ԻՍԿ) շարքերը։ 1914 թվականին աշխատակցել է «Ավանտի» («Avantil») թերթին։ 1919 թվականին ընդգրկվել է «Օրդինե Նուովո» խմբի կազմում։ 1919 թվականին նշանակվել է ԻՍԿ ղեկավարության անդամ, Թուրինի սոցիալիստական սեկցիայի քարտուղար։

Մասնակցել է ֆաբրիկագործարանային խորհուրդների շարժմանը։ Եղել է Իտալիայի կոմկուսի (ԻԿԿ) հիմնադիրներից (1921) և ղեկավարության անդամներից։ 1921-1924 թվականներին եղել է Կոմինտերնի գործկոմի անդամ, 1926 թվականին՝ ԻԿԿ կենտրոնական օրգան «Ունիտա» թերթի տնօրեն՝ Միլանում։ Նույն թվականին ձերբակալվել է և ֆաշիստական տրիբունալի կողմից դատապարտվել 23 տարվա բանտարկության։ 1944 թվականին Օսոլայում (Պյեմոնտ) գլխավորել է պարտիզանական հանրապետության կառավարությունը (հանրապետությունն ստեղծվել էր իտալական ժողովրդի 1943-1945 թվականի ազգային-ազատագրական պատերազմի ընթացքում)։

1946 թվականին դարձել է ԻԿԿ ԿԿ անդամ և ԻԿԿ ղեկավարության անդամության թեկնածու, 1955 թվականից՝ անդամ, 1947 թվականին՝ Սահմանադիր ժողովի նախագահ, 1948 թվականից՝ սենատոր։ 1958-1973 թվականներինին եղել է սենատում կոմունիստական խմբի նախագահը, 1950 թվականից՝ Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ։ Եղել է Դեմոկրատ իրավաբանների միջազգային ասոցիացիայի ղեկավարության կազմում, ֆաշիզմի զոհերի ազգային ֆեդերացիայի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Տեղագրական հանույթ

մինի|Տախոմետրիական աշխատանքներ
**Տեղագրական հանույթ**, **տոպոգրաֆիական հանույթ**, տարբեր մասշտաբի տեղագրական քարտեզներ և պլաններ կազմելու համար տեղանքի չափագրումների հանրագումարը՝ աերոտիեզերական տեղագրության կամ գետնային հանույթի եղանակներով։ ժամանակակից տեղագրությունն իրականացվում է ակնաչափական կամ բուսոլային, տախիոմետրիական, մենզուլային, աերոչուսանկարահանման (աերոհանույթ), կոմբինացված, ֆոտոթեոդոլիտային և տիեզերական եղանակներով։

Ակնաչափական հանույթը կիրառվում է, երբ անհրաժեշտ է տալ տեղանքի ընդհանուր, մոտավոր պատկերացումը։ Հանույթի ժամանակ տեղանքում հեռավորությունները որոշվում են ակնաչափական եղանակով կամ չափաժապավենով։ Հորիզոնական անկյունները չափվում են բուսոլի կամ դիտաքանոնի, իսկ կետերի միջև եղած հարաբերական բարձրությունները՝ բարոմետրերի օգնությամբ։ Ռելիեֆի գծագրումը քարտեզների կամ տեղագրական պլանների վրա կատարվում է միջարկման եղանակով և մոտավոր ճըշտությամբ։ Տախիոմետրիական հանույթն օգտագործում է տարբեր ճշտության (1"— 30") թեոդոլիտներ, հեռաչափական ձողաքանոններ և անկյունաչափական ձողեր։ Ստացված տվյալները գրանցվում են դաշտային մատյանի մեջ, և կազմվում է տեղանքի սխեման։ Մենզուչային հանույթն, իրականացվում է մենզուլային կոմպլեկտ գործիքի միջոցով, որի մեջ մտնում են ինքնաշխատ կիպրեգելը, պլանշետը (մենզուլան), եռոտանին և հեռաչափական ձողաքանոնները։ Տեղագրական հանույթի ժամանակ հաճախ օգտագործվում է համակցված եղանակը, երբ հանույթի այս կամ այն ձևը զուգակցվում է մեկ այլ ձևով։ Կապված տիեզերքի ուսումնասիրության ժամանակակից մեթոդների կատարելագործման հետ՝ աերոհանույթն աստիճանաբար փոխարինվում է տիեզերական հանույթով։ XX դարի սկզբներից մեծ տարածում է ստացել ֆոտոթեոդոլիտային հանույթը, որն իրականացվում է երկրի մակերևույթի վրա ֆոտոթեոդոլիտային կոմպլեկտի միջոցով։ Հանույթը կատարվում է նախօրոք ընտրած բազիսների կետերից, և ստացվում են համապատասխան ստերեոզույգեր (ֆոտոնեգատիվներ՝ 13— 18 սմ չափի)։ Դրանց հետագա լուսագրաչափական մշակումից ստացվում են տեղանքի պլանները կամ քարտեզները։

Կատեգորիա:Քաղաքացիական ճարտարագիտություն
Տեմբր

**Տեմբր** (), հնչերանգ, հնչյունի որակային հատկանիշ, երաժշտական հնչյունի այն հատկությունը, որով զանազանվում են տարբեր աղբյուրներից ստացվող հնչյունները, եթե անգամ դրանք ունեն միևնույն բարձրությունն ու ուժգնությունը։ Ձայնագիտական առումով տեմբրը պայմանավորված է ձայնի սպեկտրի կազմության մեջ ընդգրկված օբերտոնների (տես նաև Բնական հնչյունաշար) քանակով, կազմով, համեմատական ինտենսիվությամբ, որոնք, իրենց հերթին, կախված են հնչյուն առաջ բերող մարմնի (նվագարանի տատանողական համակարգի կամ մարդու, կենդանու ձայնական ապարատի) ձայնական-ձայնաբանական հնարավորություններից՝ նյութի որակից (օրինակ, տատանման կարողությունից), նվագարանի ձևից ու կառուցվածքից (օրինակ, ձայնի անդրադարձման կարողությունից), ֆորմանտների առկայությունից (տվյալ նվագարանին հատուկ ենթահնչյուններ առաջացնելու կարողությունից) և այլն։ Որևէ նվագարանի տեմբրը կարող է փոփոխվել՝ կախված հնչման բացարձակ ուժգնությունից, ռեգիստրից (հնչամասից), ձայնարտադրության եղանակից, զարկումների երևույթից, հնչման միջավայրից։ Ընդունված է նվագարանների և երգչական ձայնի տեմբրը (տես Ձայն երաժշտական) բնութագրել զգայարանային զանազան տպավորությունների հետ համեմատելով (օրինակ, փայլուն կամ խավար, արծաթահնչուն, ապակյա կամ թավշյա, ջերմ կամ պաղ, հյութեղ)։ Տեմբրը երաժշտության արտահայտչականության կարևորագույն միջոցներից է, որ մասնակցում է երաժշտական մտքի զարգացման մասնավոր շատ ոլորտներում և երաժշտության գեղագիտական էության կազմավորման մեջ։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Ձայն
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Տեղագրություն

մինի|Եվրոպայի տեղագրությունը
մինի|Իռլանդիայի տեղագրությունը
**Տեղագրություն** կամ **երկրագրություն**, աշխարհագրության ճյուղ, որն զբաղվում է կոնկրետ տերիտորիաների (մայրցամաքների, երկրների, խոշոր շրջանների) ուսումնասիրությամբ, ստացված արդյունքների վերլուծմամբ և օրինաչափությունների հայտնաբերմամբ։ Տվյալներ է հաղորդում տարբեր երկրների բնության, տնտեսության և ժողովրդի կյանքի տարբեր կողմերի վերաբերյալ։ Ընդունված է Երկրագրության երկու ուղղություն՝ ֆիզիկա-աշխարհագրական և տնտեսա-աշխարհագրական։ Երկրագրության մեջ մեծ տեղ է հատկացվում պատճառական կապերին, ինչպես նաև բնական և տնտեսական համալիրների փոխներգործությաևը, որը հանգեցնում է ընդհանուր երկրագրական ուսումնասիրությունների։

Գիտատեխնիկական դիսցիպլինը զբաղվում է տեղանքի աշխարհագրական և երկրաչափական ուսումնասիրությամբ՝ հանույթային աշխատանքների հիման վրա տեղագրական քարտեզներ կազմելով։ Տեղագրության ոլորտի մեջ են մտնում տեղագրական քարտեզների դասակարգման, դրանց բովանդակության մշակման և ճշտման, կազմման մեթոդիկայի, ինչպես նաև տեղանքի բազմակողմանի ուսումնասիրման հարցերը, որոնց ընթացքում բացահայտվում են տեղանքի մակերևույթի ձևերը, չափերը, տարածման օրինաչափությունները և այլն։ Առաջին տեղագրական հանույթային աշխատանքները կատարվել են դեռևս XVI դարում։ Ավելի ճշգրիտ տեղագրական քարտեզներ կազմվել են XVIII դարում, երբ հանույթային աշխատանքներն իրականացվեցին ճշգրիտ գեոդեզիական գործիքներով և սարքավորումներով։

Տեղագրական հանույթի եղանակներն ու ձևերը էլ ավելի կատարելագործվեցին XX դարում, երբ մշակվեցին հանույթի օդային, տիեզերական, աերոնկարների և տիեզերական նկարների վերծանման եղանակները, օգտագործվեցին ռադիոհեռաչափերն ու էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաները։ Ընդհանուր զարգացմանը համընթաց տեղագրություն տրոհվել է առանձին ճյուղերի, ակնաչափական կամ բուսոլային, տախիոմետրիական, մենզուլային, աերոլուսանկարահանման, ֆոտոթեոդոլիտային, համակցված, տիեզերական, տարբեր կարգի նիվելիրացման։ Տեղագրական սովորական քարտեզների փոխարեն ստեղծվում են իրենց ճշտությամբ ավելի հուսալի ֆոտոքարտեզներ, ֆոտոպլաններ և այլն։ Տեղագրական հանույթային աշխատանքների ժամանակ կիրառվող ժամանակակից մեթոդները հնարավորություն են տալիս քարտեզագրելու ոչ միայն Երկրի, այլև Լուսնի, Մարսի, Վեներայի և այլ մոլորակների տեսանելի և անտեսանելի մակերևույթները։

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Կատեգորիա:Տեղագրություն
Գիսակ Վրույր

**Գիսակ Եղիայի Վրույր** (, Լոս Անջելես), հայ ջութակահար։

## Կենսագրություն
1903 թվականին մեկնել է Բելգիա, սովորել Բրյուսելի կոնսերվատորիայում՝ Մ․ Թոմսոնի մոտ, որն ավարտելուց հետո դարձել է նույն կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ Համերգներով հանդես է եկել Եվրոպայի երկրներում։ Վրույրը ջութակի ֆրանսիական–բելգիական դպրոցի վիրտուոզ-ռոմանտիկական թևի ներկայացուցիչ է։ Նրա նվագացանկում կենտրոնական տեղ են գրավել Ա․ Վիյոտանի, Հ․ էռնստի, Ն․ Պագանինիի, Մ․ Թոմսոնի, Կ․ Մեն–Մանսի ստեղծագործությունները։ 1911–1914 թվականներին Վրույրն ապրել է Թիֆլիսում, ընտրվել Թիֆլիսի հայոց երաժշտական ընկերության վարչության կազմում։ Համերգներով հանդես է եկել Անդրկովկասի այլ քաղաքներում, մասնավորապես Բաթումում, Ալեքսանդրապոլում։ 1914 թվականին համերգային շրջագայության է մեկնել Հոլանդիա։ 1923 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում (Լոս Անջելես)։ Նվագել է «Մետրո Գոլդվին Մայեր» կինոընկերության նվագախմբում, հիմնադրել իր դպրոց-ստուդիան, զբաղվել մանկավարժությամբ, կազմել ջութակի ուսումնական ձեռնարկներ։ Վրույրը նաև շնորհալի նկարիչ էր, մասնակցել է Լոս Անջելեսի գեղարվեստական ցուցահանդեսներին, շահել ոսկե մեդալներ։ Նրա նկարների մի մասը պահվում է Հայաստանի ժողովրդական արվեստի թանգարանում (Երևան)։

## Գրականություն
* Ցիցիկյան Ա․, «Հայկական աղեղնային արվեստը», (1977 թվական, էջ 94—103)։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ նկարիչներ
Տեկտոնական ձևեր

**Տեկտոնական ձևեր**, ապարների սկզբնական տեղադրման խախտումների հետևանքով առաջացած երկրաչափական ձևեր։ Տեկտոնական ձևերը կարող են լինել ծալքավոր և խզումնային։ Ծալքավոր տեկտոնական ձևերը բնութագրվում են ապարների սկզբնական տեղադրման խախտումներով՝ առանց շերտերի անընդհատության խախտման։ Այդպիսի ձևերից են անտիկլինորիումները, սինկլինորիումները, անտեկլիզները, սինեկլիզները, կառուցվածքային քթերը, կառուցվածքային դարավանդները, անտիկլինալները, սինեկալիզները, մոնոկլինալները են։ Ծալքավոր տեկտոնական ձևերը կարող են լինել գծային, կարճաոանցք, գմբեթաձև, սնդուկաձև․ սրանք լայն կերպով տարածված են գեոսինկլինալային մարզերում։ Ապարների ծալքավոր տեկտոնական ձևերը մորֆոլոգիական տեսակետից բազմազան են և դասակարգվում են ըստ ծագման, թևերի թեքության, առանցքի դիրքի, առանցքային հարթության ու թևերի հարաբերակցության, շերտերի հաստության փոփոխման (թևերի ու Փականային մասերում) են։ Խզումնային տեկտոնական ձևերը առաջանում են դեֆորմացվող ապարների անընդհատության խախտման հետևանքով, երբեմն ուղեկցվում են թևերի տարածական տեղաշարժով։ Խզումնային տեկտոնական ձևեևը բնութագրվում են շարժման ամպլիտուդով և ուղղությամբ, որոնց հիման վրա անջատվում են պրկման և բեկման ճեղքեր, կողաշարժեր, վերնետվածքներ, վարնետվածքներ, վրաշարժեր, հորստեր, գրաբեններ,  տեկտոնական ծածկույթներ կամ շարիաժներ ևն։ Տեկտոնական ձևեր են համարվում նաև կլիվաժային և բուդինաժային մանր ստրուկտուրաները, թերթավորվածությունը, տեկտոնական մելանժը (խառնուրդները), խորքային դիապիրները, օլիստոստրոմները։ Բացի նշվածներից, տեկտոնական ձևեր կարող են համարվել մագմատիկ գործունեության հետևանքով առաջացած ծալքերը, աղային գմբեթները։

Կատեգորիա:Պետրոլոգիա
Նատրիումի ամիդ

**Նատրիումի ամիդ**, անօրգանական նյութ՝ NaNH2 բանաձևով, ամոնիակի ածանցյալը։ Իրենից ներկայացնում է պինդ նյութ, ռեակցիայի մեջ է մտնում ջրի հետ։ Օգտագորսծվում է օրգանական սինթեզներում։

## Նկարագրությունը
Նատրիումի ամիդը (NaNH2) իրենից ներկայացնում է սպիտակ բյուրեղային նյութ։ Արտադրական ձևերը մոխրագույն են՝ արտադրական պրոցեսից առաջացող ոչ մեծ քանակի մետաղական երկաթի պատճառով։ Նատրիումի ամիդը անկայուն միացություն է, ուժեղ վերականգնիչ և ունի ջուր խլող հատկություն։ Նատրիումի ամիդի հետ աշխատելիս պետք է զգուշություն ցուցաբերել։

## Ստացումը
* Գազային ամոնիակի և մետաղական նատրիումի փոխազդեցությունը 350&nbsp;°C ջերմաստիճանում
::\mathsf{2Na + 2 NH_3 \longrightarrow 2\ NaNH_2 + H_2}

* Նատրիումի հիդրիդի և ամոնիակի փոխազդեցությունը 350&nbsp;°C ջերմաստիճանում
::\mathsf{NaH + NH_3 \longrightarrow NaNH_2 + H_2}

* Նատրիումի օքսիդի և հեղուկ ամոնիակի փոխախազդեցությունը −50&nbsp;°C ջերմաստիճանում
::\mathsf{Na_2O + NH_3 \longrightarrow NaNH_2 + NaOH}

## Կիրառությունը
Նատրիումի ամիդը օգտագործվում է նատրումի ցիանիդի՝ NaCN, C16H10N2O2, սուլֆիդինի, A վիտամինի և այլ նյութերի սինթեզում.
Բացի այդ նատրիումի ամիդը օգտագործվում է ազիդների սինթեզում՝
NaNH2 + N2O → NaN3 + H2O։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամիդներ (անօրգանական)
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ