ԱՖՀ ֆրանկ

**ԱՖՀ ֆրանկ** (), կամ **Աֆրիկայի ֆինանսական համայնքի ֆրանկ** (, սկզբնապես **Աֆրիկայում ֆրանսիական գաղութների ֆրանկ**, , հապավումը` **F.CFA** ), երկու արժույթների անունն է` Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկը, որն օգտագործվում է Արևմտյան Աֆրիկայի ութ երկրներում և Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկը, որն օգտագործվում է Կենտրոնական Աֆրիկայի վեց երկրներում։ Չնայած առանձին, երկու ԱՖՀ ֆրանկ արժույթները միշտ եղել են հավասարաչափ և արդյունավետորեն փոխանակելի են։ ISO արժույթի ծածկագրերն են՝ XAF Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկի համար և XOF՝ Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկի համար։
[մինի|450x450փքս|Օգտագործումը:[Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՄ ֆրանկ|Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ (XOF)

Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ (XAF)]]
Երկու ԱՖՀ ֆրանկներն ունեն եվրոյի նկատմամբ ֆիքսված փոխարժեք (կապված)՝ €1 = 655,957 F.CFA, և անդամ երկրներն իրենց արժութային պահուստների կեսը ավանդադրել են Ֆրանսիայի գանձապետարանում։ Արժույթը քննադատության է ենթարկվել աֆրիկյան անդամ երկրների ինքնիշխանությունը սահմանափակելու համար՝ փաստացիորեն նրանց դրամավարկային քաղաքականությունը Եվրոպական կենտրոնական բանկի ձեռքում դնելով։ Մյուսները պնդում են, որ ԱՖՀ-ն «օգնում է կայունացնել ֆրանկի գոտու անդամ երկրների ազգային արժույթները և մեծապես հեշտացնում է արտահանման և ներմուծման հոսքը Ֆրանսիայի և անդամ երկրների միջև»։

2019 թվականի դեկտեմբերի 22-ին հայտարարվել է, որ Արևմտյան Աֆրիկայի արժույթը կբարեփոխվի և կփոխարինվի անկախ արժույթով, որը կկոչվի Էկո։ 2020 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի Ազգային ժողովը համաձայնել է դադարեցնել ֆրանսիական ներգրավվածությունը Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկով, ներառյալ արտաքին պահուստային ավանդների պահանջները, դրանով իսկ հեշտացնելով անցումը Էկոյին։ Չնայած մինչև 2020 թվականի վերջին արժութային միության նախնական պլաններին, հետընթացները, ներառյալ COVID-19 համաճարակը, համաշխարհային աշխարհաքաղաքական անորոշությունները և չափանիշներին չհամապատասխանելը, հանգեցրել են հետաձգմանը մինչև 2027 թվականը։

## Օգտագործումը
ԱՖՀ ֆրանկները օգտագործվում են տասնչորս երկրներում՝ տասներկու երկրներ, որոնք նախկինում իշխում էին Ֆրանսիան Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում (բացառությամբ միությունից դուրս եկած Գվինեայի և Մավրիտանիայի), գումարած Գվինեա-Բիսաու (նախկին պորտուգալական գաղութ) և Հասարակածային Գվինեա (նախկին իսպանական գաղութ)։ Այս տասնչորս երկրների ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 193,1 միլիոն մարդ (2021 թվականի դրությամբ), իսկ համակցված ՀՆԱ-ն՝ 283,0 ԱՄՆ միլիարդ դոլար (2021 թվականի դրությամբ)։

## Անուն
1945-ից 1958 թվականներին ԱՖՀ-ն (ԱՖՀ) նշանակել է Աֆրիկայի Ֆրանսիական գաղութները (ֆր․՝ Colonies françaises d 'Afrique), այնուհետև,1958 թվականից՝ Աֆրիկայի ֆրանսիական համայնքը (ֆր․՝ Communauté Française d' Afrique) Ֆրանսիայի հինգերորդ հանրապետության ստեղծումից սկսած, մինչև աֆրիկյան այս երկրների կողմից 1960-ականների սկզբին անկախություն ձեռք բերելը։ Անկախությունից ի վեր ԱՖՀ-ն ընկալվում է որպես «Աֆրիկյան Ֆինանսական Համայնք» (ֆր․՝ ) կամ «Ֆինանսական համագործակցություն Կենտրոնական Աֆրիկայում» (ֆր․՝ Coopération financière en Afrique centrale)։

## Պատմություն
### Ստեղծումը
ԱՖՀ ֆրանկը ստեղծվել է 1945 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ԿԽՖ ֆրանկի հետ միասին։ Դրանց ստեղծման պատճառը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո ֆրանսիական ֆրանկի թուլությունն էր։ Երբ Ֆրանսիան վավերացրել է Բրետոն–Վուդսի համաձայնագիրը 1945 թվականի դեկտեմբերին, ֆրանսիական ֆրանկը արժեզրկվել է՝ ԱՄՆ դոլարի հետ ֆիքսված փոխարժեք սահմանելու համար։ Ֆրանսիական գաղութներում ստեղծվել են նոր արժույթներ՝ զերծ պահելու նրանց ուժեղ արժեզրկումից՝ դրանով իսկ հեշտացնելով ապրանքների ներմուծումը Ֆրանսիայից (և միևնույն ժամանակ նրանց համար դժվարացնելով ապրանքների արտահանումը Ֆրանսիա)։ Ֆրանսիացի պաշտոնյաները որոշումը ներկայացրել են որպես առատաձեռնության արարք։ Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարար Ռենե Պլևենն ասել է.

### Փոխարժեք
ԱՖՀ ֆրանկը ստեղծվել է ֆրանսիական ֆրանկի նկատմամբ ֆիքսված փոխարժեքով։ Այս փոխարժեքը փոխվել է ընդամենը երկու անգամ՝ 1948-ին և 1994-ին (բացի 1960-ին ֆրանսիական նոր ֆրանկին և 1999-ին եվրոյին անվանական հարմարեցումից)։

* 26 Դեկտեմբեր 1945 - 16 Հոկտեմբեր 1948 &ndash; F.CFA 1 = 1,70 ֆրանսիական ֆրանկ։ Այս 70 ցենտիմի ավելցուկը ԱՖՀ Ֆրանկի ներդրման հետևանք է, որը ֆրանսիական աֆրիկյան գաղութները ազատել է արժեզրկումից 1945 թվականի դեկտեմբերին (մինչև 1945 թվականի դեկտեմբերը այդ գաղութներում 1 տեղական Ֆրանկը արժեր 1 ֆրանսիական ֆրանկ)։
* 17 հոկտեմբերի 1948 - 31 դեկտեմբերի 1959 &ndash; F.CFA 1 = 2 ֆրանսիական ֆրանկ (ԱՖՀ ֆրանկը հետևել է ֆրանսիական ֆրանկի արժեզրկմանը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ 1948 թվականի հունվարին, բայց 1948 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ֆրանսիական ֆրանկը կրկին արժեզրկվել է և այս անգամ ԱՖՀ ֆրանկը վերագնահատվել է ֆրանսիական ֆրանկի նկատմամբ՝ փոխհատուցելու գրեթե բոլոր վնասները Ֆրանսիական ֆրանկի այս նոր արժեզրկումից հետո։ 1948 թվականի հոկտեմբերից հետո ԱՖՀ-ն հետևել է ֆրանսիական Ֆրանկի բոլոր հաջորդական արժեզրկումներին
* 1 հունվարի 1960 - 11 հունվարի 1994 &ndash; F.CFA 1 = NF 0.02 (1960 թվականի հունվարի 1–ին ֆրանսիական ֆրանկը վերանվանվում է, 100 հին ֆրանկը դառնում է 1 նոր ֆրանկ)
* 1994 թվականի հունվարի 12-ից մինչև 1998 թվականի դեկտեմբերի 31-ը &ndash; F.CFA 1 = F 0.01 (Մեկ գիշերվա ընթացքում 50% արժեզրկում)։
* 1999 թվականի հունվարի 1-ից սկսած &ndash; F.CFA 100 = €0,152449 կամ €1 եվրո = F.CFA 655.957 (1999 թվականի հունվարի 1–ին եվրոն փոխարինել է FRF-ին՝ 6,55957 FRF 1 եվրոյի դիմաց)

1960 և 1999 թվականների իրադարձությունները պարզապես արտացոլում են Ֆրանսիայում կիրառվող արժույթի փոփոխությունները։ ԱՖՀ ֆրանկի փաստացի հարաբերական արժեքը ֆրանսիական ֆրանկի, և հետագայում եվրոյի համեմատ փոխվել է միայն 1948 և 1994 թվականներին։

### Փոփոխություններ ֆրանկ օգտագործող երկրներում
Ժամանակի ընթացքում ԱՖՀ ֆրանկ օգտագործող երկրների և տարածքների թիվը փոխվել է, քանի որ որոշ երկրներ սկսել են ներդնել իրենց առանձին արժույթները։ Արևմտյան Աֆրիկայի մի քանի երկրներ նույնպես ընտրել են ԱՖՀ ֆրանկը դրա ներդրումից ի վեր, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանք երբեք չեն եղել ֆրանսիական գաղութներ։

* 1960 թվական – Գվինեան հեռանում է և սկսում է թողարկել Գվինեական ֆրանկ։
* 1962 թվական – Մալին հեռանում է և սկսում է թողարկել Մալիական ֆրանկ։
* 1973 թվական – Մադագասկարը հեռանում է (1972 թվականին, ըստ մեկ այլ աղբյուրի) և սկսում է թողարկել իր սեփական ֆրանկը ՝ մալագասական ֆրանկը, որը գործում էր մալագասական արարիի հետ միաժամանակ (1 արիա = 5 մալագասական ֆրանկ)։
* 1973 թվական – Մավրիտանիան հեռանում է՝ ֆրանկը փոխարինելով մավրիտանական ուգուիայով (1 ոուգիյա = 5 ԱՖՀ ֆրանկ)։
* 1974 թվական – Սեն-Պիեռ և Միքելոնը ընդունում են ֆրանսիական ֆրանկ, որը հետագայում փոխվում է եվրոյի։
* 1975 թվական – Ռեյունյոնը ընդունում է ֆրանսիական ֆրանկ, որը հետագայում փոխվում է եվրոյի։
* 1976 թվական – Մայոտը ընդունում է ֆրանսիական ֆրանկ, որը հետագայում փոխվեց եվրոյի։
* 1984 թվական – Մալին կրկին միանում է (1 ԱՖՀ ֆրանկ = 2 Մալիական ֆրանկ )։
* 1985 թվական – Հասարակածային Գվինեան միանում է (1 ֆրանկ = 4 բիփքվելե)։
* 1997 թվական – Գվինեա-Բիսաուն միանում է (1 ֆրանկ = 65 պեսո)

### Եվրոպական արժութային միություն
1998 թվականին, Եվրամիության Տնտեսական և արժութային միության ակնկալիքով, Եվրամիության խորհուրդը անդրադարձավ Ֆրանսիան ԱՖՀ գոտու և Կոմորյան կղզիների հետ ունեցած դրամավարկային համաձայնագրերին և որոշեց.

* Համաձայնագրերը դժվար թե էական ազդեցություն ունենան եվրագոտու դրամավարկային և փոխարժեքային քաղաքականության վրա։
* Համաձայնագրերն իրենց ներկայիս ձևերով և իրականացման պայմաններում դժվար թե որևէ խոչընդոտ ներկայացնեն տնտեսական և արժութային միության անխափան գործունեության համար։
* Համաձայնագրերում ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել որպես Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) կամ որևէ ազգային կենտրոնական բանկի պարտավորություն՝ աջակցելու ԱՖՀ-ի և Կոմորյան ֆրանկների փոխարկելիությանը։
* Գործող համաձայնագրերի փոփոխությունները չեն հանգեցնի որևէ պարտավորության Եվրոպական կենտրոնական կամ ազգային կենտրոնական բանկի համար։
* Ֆրանսիայի գանձապետարանը երաշխավորելու է անվճար փոխարկելիությունը եվրոյի և ԱՖՀ-ի և Կոմորյան ֆրանկների միջև ֆիքսված պարիտետով։
* Ֆրանսիայի իրավասու մարմինները պետք է տեղեկացնեն Եվրոպական հանձնաժողովին, Եվրոպական կենտրոնական բանկին և Տնտեսական և ֆինանսական կոմիտեին համաձայնագրերի կատարման մասին և կտեղեկացնեն կոմիտեին մինչև եվրոյի և ԱՖՀ-ի և Կոմորյան ֆրանկների միջև հավասարության փոփոխությունը։
* Համաձայնագրերի բնույթի կամ շրջանակի ցանկացած փոփոխություն կպահանջի Խորհրդի հաստատում` Հանձնաժողովի հանձնարարականի և ԵԿԲ-ի խորհրդակցությունների հիման վրա։

### Քննադատություն և փոխարինում Արևմտյան Աֆրիկայում
Արժույթը քննադատության է ենթարկվել Արևմտյան Աֆրիկայի զարգացող երկրների համար ազգային դրամավարկային քաղաքականությունը բացառապես անհնարին դարձնելու համար, քանի որ ԱՖՀ-ի արժեքը կապված է եվրոյի հետ (որի դրամավարկային քաղաքականությունը սահմանում է Եվրոպական կենտրոնական բանկը )։ Մյուսները համաձայն չեն և պնդում են, որ ԱՖՀ-ն «օգնում է կայունացնել ֆրանկի գոտու անդամ երկրների ազգային արժույթները և մեծապես հեշտացնում է արտահանման և ներմուծման հոսքը Ֆրանսիայի և անդամ երկրների միջև»։ Եվրոպական միության 2008 թվականի գնահատականը ԱՖՀ-ի եվրոյի հետ կապի վերաբերյալ նշել է, որ «Եվրոյի ֆրանկի գոտու երկու արժութային միություններից յուրաքանչյուրի տնտեսական ինտեգրացիայի օգուտները, և առավել ևս նրանց միջև, մնում են զգալիորեն ցածր, բայց կապվածությունը Ֆրանսիական ֆրանկի նկատմամբ, իսկ 1999 թվականից՝ եվրոյի նկատմամբ, որպես փոխարժեքի խարիսխ, սովորաբար պարզվում է, որ բարենպաստ ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանում մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից»։

Քննադատները նշում են, որ արժույթը վերահսկվում է ֆրանսիական գանձապետարանի կողմից, և, իր հերթին, աֆրիկյան երկրներն ավելի շատ գումար են ուղղում Ֆրանսիա, քան ստանում են օգնություն և չունեն ինքնիշխանություն իրենց դրամավարկային քաղաքականության վրա։ 2019 թվականի հունվարին իտալացի նախարարները Ֆրանսիային մեղադրել են Աֆրիկան ԱՖՀ ֆրանկի միջոցով աղքատացնելու մեջ, և քննադատությունը շարունակվել է աֆրիկյան տարբեր կազմակերպությունների կողմից։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Կոտ դ’Իվուարի նախագահ Ալասան Ուատտարան և Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել են Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկը Էկո-ով փոխարինելու նախաձեռնության մասին։ Այնուհետև սկսվել է Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկի բարեփոխումը։ 2020 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի Ազգային ժողովը համաձայնել է դադարեցնել ֆրանսիական ներգրավվածությունը Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկում։ Արժույթն օգտագործող երկրներն այլևս ստիպված չեն լինի իրենց արժութային պահուստների կեսը ավանդադրել Ֆրանսիայի գանձապետարանում։

Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների ավելի լայն տնտեսական համայնքը (ECOWAS), որը ներառում է UEMOA-ի անդամները, նախատեսում է մինչև 2027 թվականն իր անդամ երկրների համար ներդնել սեփական ընդհանուր արժույթը, որի համար նրանք նույնպես պաշտոնապես ընդունել են Էկո անվանումը։  

### Բանավեճ Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ-ի ավարտի վերաբերյալ
2023 թվականի ապրիլի 25-ին ԱՖՀ– ֆրանկի թեման քննարկվել է Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային համայնքի (CEMAC) և Ֆրանսիայի նախարարական հանդիպմանը։ Ֆրանսիացիները ԱՖՀ ֆրանկին տրամադրվող երաշխիքը և դրա փոխարկելիության ապահովումը ընկալում են որպես տարածաշրջանի տնտեսական կայունության հենասյուն։ Ֆրանսիան մնում է «բաց» և «հասանելի» Կենտրոնական Աֆրիկայում դրամական համագործակցության բարեփոխման CEMAC-ի առաջարկներին, ինչպես դա տեղի ունեցել Արևմտյան Աֆրիկայում https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230425-ressources-financi%C3%A8res-et-franc-cfa-%C3%A0-paris-une-r%C3%A9union-minist%C3%A9rielle-cemac-france-aux-multiples-enjeux :

## Հաստատություններ
Գոյություն ունեն երկու տարբեր արժույթներ, որոնք կոչվում են ԱՖՀ ֆրանկ՝ Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ (ISO 4217 արժույթի կոդը XOF) և Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ ( ISO 4217 արժույթի ծածկագիրը XAF): Նրանք ֆրանսերենում տարբերվում են ԱՖՀ հապավումի իմաստով։ Այս երկու ԱՖՀ ֆրանկները եվրոյի հետ ունեն նույն փոխարժեքը (1 եվրո = 655,957 XOF = 655,957 XAF), և երկուսն էլ երաշխավորված են Ֆրանսիայի գանձապետարանի կողմից, սակայն երկու արժույթները միայն օրինական վճարման միջոց են իրենց համապատասխան անդամ երկրներում։

### Արևմտյան Աֆրիկա
աջից|մինի|250x250փքս|Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ մետաղադրամներ
Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկը (XOF) ֆրանսերեն հայտնի է որպես , որտեղ CFA-ն նշանակում է  («Աֆրիկայի ֆինանսական համայնք») կամ  («Աֆրիկյան ֆինանսական համայնք»)։ Այն թողարկված է BCEAO-ի կողմից ( ֆրանս․՝ , թարգմանաբար՝ «Արևմտյան Աֆրիկայի Պետությունների Կենտրոնական Բանկ»), որը գտնվում է Դաքարում (Սենեգալ) UEMOA-ի ութ երկրների համար ( ֆրանս․՝, թարգմանաբար՝ «Արևմտյան Աֆրիկայի տնտեսական և արժութային միություն »)։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Այս ութ երկրների ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 134,7 միլիոն մարդ (2021 թվականի դրությամբ), իսկ ընդհանուր ՀՆԱ-ն՝ 179,7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2021 թվականի դրությամբ)։

### Կենտրոնական Աֆրիկա
աջից|մինի|250x250փքս|Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀֆրանկ մետաղադրամներ
Կենտրոնական Աֆրիկայի CFA ֆրանկը (XAF) ֆրանսերեն հայտնի է որպես , որտեղ CFA-ն նշանակում է  («Ֆինանսական համագործակցություն Կենտրոնական Աֆրիկայում»)։ Այն թողարկվել է BEAC-ի կողմից ( ֆրանս․՝ , թարգմանաբար՝ «Կենտրոնական Աֆրիկյան պետությունների բանկ»), որը գտնվում է Յաունդե քաղաքում (Կամերուն) CEMAC-ի վեց երկրների համար ( ֆր․՝ , թարգմանաբար՝ «Կենտրոնական Աֆրիկայի տնտեսական և դրամավարկային համայնք»)։

* 
* 
* 
* Հասարակածային Գվինեա
* 
* 

Այս վեց երկրների ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 58,4 միլիոն մարդ (2021 թվականի դրությամբ), իսկ ընդհանուր ՀՆԱ-ն՝ 103,3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2021 թվականի դրությամբ)։

1975 թվականին Կենտրոնական Աֆրիկայի ԱՖՀ թղթադրամները թողարկվել են յուրաքանչյուր մասնակից երկրի համար եզակի դիմերեսով և ընդհանուր դարձերեսով՝ եվրոյի մետաղադրամների նմանությամբ։

Հասարակածային Գվինեան՝ գոտու միակ նախկին իսպանական գաղութը, ընդունել է ԱՖՀ-ն 1984 թվականին։

## Պատկերներ

Պատկեր:1_Franc_CFA.jpg|A F.CFA 1 մետաղադրամ.
Պատկեր:Cinq_cents_francs_CFA_03.png|500 Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ:
Պատկեր:Mille_francs_CFA_2.jpg|1000 Արևմտյան Աֆրիկայի ԱՖՀ ֆրանկ:


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* **[https://web.archive.org/web/20070929122358/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Franc_Communaute_Financiere_Africaine_%28CFA%29 History of the CFA franc]**
* Franc zone information at Banque de France  
* Decision of the Council of Europe on 23 November 1998 regarding the CFA and Comorian francs
* "For better or worse: the euro and the CFA franc", Africa Recovery, Department of Public Information, United Nations (April 1999)
* Central Bank of Madagascar 
* The CFA franc zone and the EMU
* Aubin Nzaou-Kongo, International Law and Monetary Sovereignty, African Review of Law, 2020