Քարոյ Կիշֆալուդի

300px|մինի|Գրողի կիսանդրին /քանդակագործ՝ Իշտվան Ֆերենցի/
300px|մինի|left|Լադիսլաս /Լասլո/ արքան Չերհոլմի մարտում /նկարիչ՝ Քարոյ Կիշֆալուդի/
300px|մինի|Գրողի հուշարձանը Դյոր քաղաքում
**Քարոյ Կիշֆալուդի** (հունգարերեն՝ *Károly Kisfaludy*, ), 19-րդ դարի հունգարացի թատերագիր, նկարիչ։

Բանաստեղծ Շանդոր Կիշֆալուդիի կրտսեր եղբայրն է։ Նա համարվում է հունգարական ազգային թատերագրության հիմնադիրը և հունգար ռոմանտիկ բանաստեղծների առաջին սերնդի առաջնորդը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ազնվականական նշանավոր ընտանիքում, որտեղ ութերորդ երեխան էր։ Նրան ծննդաբերելիս մայրը մահացել է, և, թերևս հենց այդ պատճառով հայրը մինչև իր մահը սառը վերաբերմունք է դրսևորել Քարոյի նկատմամբ։

Տասնվեց տարեկանից վերջինս ծառայության է անցել բանակում։ Մասնակցել է նապոլեոնյան բանակի մղած բազմաթիվ մարտերի Իտալիայում, Սերբիայում, Բավարիայում։ Վիեննայում կանգառի ժամանակ բնանկարներ է արել՝ դրանով իսկ իր նպաստը բերելով հունգարական գեղանկարչության կայացման գործին։ Իր առաջին բանաստեղծությունները նույնպես բանակում ծառայելիս է գրել։ 1810 թվականին զորացրվելով՝ Կիշֆալուդին ճամփորդել է Ավստրիայում ու Իտալիայում, արվեստ ուսումնասիրել։ 1817 թվականին վերադարձել է Հունգարիա, նկարչությանը զուգահեռ՝ իր ուժերը փորձել թատերագրության ասպարեզում։ Այդ բնագավառում առաջին մեծ հաջողությունն ունեցել թ 1819 թվականին, երբ բեմ է բարձրացվել նրա «Թաթարները Հունգարիայում» () ողբերգությունը; Դրան հաջորդած «Իլկա, կամ՝ Նանդորֆեյերի առումը» () 7&nbsp;mi ambwx5 \a8q ajl թատերգություններ նույնպես հանդիսատեսի ջերմ ընդունելությանն են արժանացել։ Կիշֆալուդիի թատերգությունները թարգմանվել են գերմաներեն, բեմադրվել նաև Վիեննայում՝ բազմապատկելով հեղինակի համբավը։ Իսկ որպես բանաստեղծ՝ նա առաջին հերթին հիշվում է իր էպիգրամներով և «Մոհաչ» () էպիկական պոեմ-դյուցազներգությամբ, որտեղ պատկերել է հունգարների համար տխուր ավարտ ունեցած Մոհաչի 1526 թվականի ճակատամարտը և դրան առնչվող իրադարձությունները։

Ավագ եղբոր՝ Շանդորի հետ Քարոյը կազմակերպել է «Ավրորա» ամսագրի հրատարակման գործը։ 1826 թվականից հետո անդրադարձել է  բանահյուսությանը, ժողովրդական մոտիվներով երգեր է գրել, որոնք տպագրվել են «Ավրորա»-ում։ Այդ երգերը մեծ ժողովրդականություն են վայելել, լայն տարածում գտել՝ հող նախապատրաստելով Շանդոր Պետեֆիի ստեղծագործության հաջողության համար։

Քարոյ Կիշֆալուդին մահացել է 42 տարեկան հասակում՝ 1830 թվականին, թոքախտից։ Ի հիշատակ նրա՝ 1836 թվականին Միհայ Վյորյոշմարտին և Յոժեֆ Բայդան հիմնել են *Կիշֆալուդի գրական ընկերություն*ը, որը շուրջ մեկ դար զգալի աջակցություն է ցույց տվել հունգար գրողների արժանավոր ստեղծագործությունների հրատարակման գործին։

Կիշֆալուդի եղբայրների կյանքի պատմությունն է ընկած հունգարացի նշանավոր վիպասան Մոր Յոկայիի *Eppur si muove* (1872) վեպի հիմքում։

## Գրականություն
* Ferenc Toldy : Kisfaludy Károly élete (Buda 1832.)
* János Erdélyi : Kisfaludy Károly. Pályák és Pálmák. (1886.) 
* József Bánóczi : Kisfaludy Károly és munkái. I–II. (1882–1883.) 
* Ferenc Szinnyei : Kisfaludy Károly (1927. ItFüz 19.) 
* Andor Speneder : Kisfaludy Károly (1930. A bécsi Coll. Hung. füzetei 9.) 
* János Horváth : Kisfaludy Károly és íróbarátai. (1955. ItTanulm 1. 1935-1936.)
* István Fenyő : Az Aurora. Egy irodalmi zsebkönyv életrajza. (1955. ItFüz 4.)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Quelques-unes de ses peintures
* Œuvres de Károly Kisfaludy (site MEK)
* Kisfaludy Károly : A kérők, comédie en trois actes (site MEK)
* Sa poésie complète (site MEK)
* A magyar irodalom története III. rész
* Hegedüs Géza: A magyar irodalom arcképcsarnoka
* Magyar színházművészeti lexikon, Encyclopédie hongroise d'art dramatique |éditeur=Akadémiai kiadó |prénom1=György |nom1=Székely |directeur1=oui |lieu=Budapest|année=1994|isbn=963-05-6635-4|lire en ligne=http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz13/359.html}}
* Benkő Krisztián: Intermedialitás, irónia, szinesztézia - 1822: Kisfaludy Károly és az Aurora 
* Adam Makkai. In Quest of the Miracle Stag: the Poetry of Hungary 

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հունգարացի թատերագիրներ
Կատեգորիա:Հունգարացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ