Վարվառա Դոբրոսելովա

**Վարվառա Ալեքսեևնա Դոբրոսելովա**, 19-րդ դարի ռուս գրող Ֆյոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկու «Խեղճ մարդիկ» վեպի երկու գլխավոր հերոսներից մեկը։

## Կերպար
Սանկտ Պետերբուրգի ծայրամասում ապրում էր մի աղջիկ, որը գոյատևում էր կարուձևով։ Նրա կյանքում ոչ մի ուշագրավ բան տեղի չէր ունենում։ Ապրում էր աննկատ, խուսափելով մարդկային աչքերից, մի տանը, որտեղ իր հետ ապրում էր նաև, միջին տարիքի Մակար Դևուշկինը: Նրա պատուհանը գտնվում էր Դևուշկինի պատուհանի դիմաց: Ի պատասխան պաշտոնյայի նամակներին իր ծառայության և հետաքրքրությունների, քաղցրավենիքի և հագուստի փոխանցման, ինչպես նաև ժամադրության մասին խոստումների, Վարվառան իր նամակներում Մակարին պատմում էր իր տրամադրության, ապագայի համար վախերի մասին, ինչպես նաև հիշում էր իր մանկությունը: Միևնույն ժամանակ, ուժասպառ էր լինում Դևուշկինի խոստովանությունների ծանրության տակ, «Ինչ տարօրինակ բնավորություն ունես, Մակար Ալեքսեևիչ: Դուք ամեն ինչ շատ սրտին մոտ եք ընդունում, դրա համար դու միշտ կլինես ամենադժբախտ մարդը»։ Վեպի վերջում Վարվառան հեռանում է Սանկտ Պետերբուրգից՝ դառնալով գյուղացի կալվածատիրոջ կինը։

Վարվառայի կերպարն ավելի շատ բացահայտվում է նրա օրագրում, քան նամակներում։ Անցյալի հիշողություններից հայտնի է դառնում, որ կրթություն է ստացել գիշերօթիկ դպրոցում։ Սակայն դրանք բավականին մակերեսային են, այդ իսկ պատճառով նրա բոլոր գրառումները արված են սենտիմենտալիզմի ոճով, չունեն որևէ ինքնատիպություն:

Դևուշկինի նկատմամբ սերը, թեև վեհ է, բայց չի խանգարում ունենալ եսասիրական դրսևորումներ։ Հարսանիքին պատրաստվելիս Վարենկան ուշադրություն չի դարձնում Դևուշկինի վիճակին՝ նրան ծանրաբեռնելով ամենատարբեր գործերով:

Գրականագետ Պյոտր Պլետնևը դրականորեն նշել է «Խեղճ աղջկա գրությունները» Վարենկայի կյանքի մասին մինչև վեպում նկարագրված իրադարձությունները, թեև, ընդհանուր առմամբ, նրան «վեպը գրեթե դուր չի եկել», որը իր կարծիքով գրվել է ուժով և առանց նկարագրված զգացմունքները կիսվելու։

Քննադատ Վիսարիոն Բելինսկին, որը ընդհանուր առմամբ ոգևորված է եղել վեպով, նշել է, որ Վարվառայի կերպարը «ամբողջությամբ որոշակի և ամբողջական չէ»՝ միևնույն ժամանակ արդարացնելով Դոստոևսկուն այն հիմնավորմամբ, որ միայն Պուշկինը կարող է հաղթահարել նման խնդիրը:

1848-ի սկզբին Սանկտ Պետերբուրգի «Վեդոմոստի» թերթում վեպի քննադատության մեջ նշվել է, որ «աշխատանքը տուժել է այսպես կոչված «բնական դպրոցի» ընդհանուր թերությունից՝ անճաշակությունից. Վարենկայի կերպարի անգույնությունն անտանելի է. Սրանք ինչ-որ անորոշ ստվերներ են, ընդհանուր դիմագծեր»{sfn|Якубович|1999|с=140}}:

Մեծ քաղաքի նկատմամբ որոշակի սարսափ զգալով՝ Վարվառան հակված էր իդեալականացնել գյուղը։ Իր գրություններում և նամակներում նա հակադրում է աշխատանքի ժամանակ գյուղացիական ուրախ երգերը, հացահատիկի բերքահավաքի ավարտից հետո տնակներում հավաքույթները, քաղաքային անհյուրընկալ զայրացած դեմքերին: Հենց գյուղում գյուղացիների շրջանում զգացել է «նախնադարյան գեղարվեստական և էթիկական մշակույթի կենարար աղբյուրների» ազդեցությունը՝ կերպարը մոտեցնելով Պուշկինի Տատյանա Լարինային: Վարվառան նաև ֆոլկլորի կրող է։ Բացի ժողովրդական գյուղացիական կենցաղի և ծեսերի հանդեպ համակրանքից, նա տիրապետել է ձեռագործ ասեղնագործության արվեստին։  Նման աշխատանքի համար անհրաժեշտ է իմանալ ոչ միայն տեխնիկան, այլև ռուսական կարի ժողովրդական արվեստի «պոետիկան»:

## Նախատիպ
Դոստոևսկու ստեղծագործությունների հետազոտող Վասիլի Կոմարովիչը նշել է, որ վեպի ստեղծման վրա ազդել է գրողի անձնական նամակագրությունը քրոջ՝ Վարվառա Միխայլովնայի հետ, որին Ֆյոդոր Միխայլովիչը անվանել է Վարենկա, ինչպես «Խեղճ մարդիկ» վեպի գլխավոր հերոսին։ Գեորգի Ֆրիդլանդերն ընդգծել է, որ Դոստոևսկին հաճախ է օգտագործել անձնական տպավորությունները, ինչպես նաև ընտանիքի որոշ անդամներին՝ որպես նախատիպ իր կերպարների համար։ Վարվառա Դոբրոսելովայի նախատիպը եղել է հենց գրողի քույրը։ Թե՛ հերոսուհու անունը և թե՛ նրա օրագրում նկարագրված մանկության հիշողությունները համընկնում են։ Դրանցում հայտնվում է Դոստոևսկիների դայակ Ալենա Ֆրոլովնայի կերպարը, Վարվառայի հայրը նման է Դոստոևսկու հորը, իսկ գյուղի նկարագրությունը նման է նրա կալվածքի՝ Դարովոյ գյուղի նկարագրությանը։ Այն, ինչը նրան դարձնում է վեպի հերոսուհու հավանական նախատիպը, նմանատիպ ամուսնությունն է, որը Դոստոևսկին ապրել է, ինչպես Մակար Դևուշկինն է ապրում Վարվառայի ամուսնությունը:

Գրականագետ Ալեքսանդր Ցեյտլինը մատնանշել է մեկ այլ Վարվառա՝ Եվգենի Գրեբյոնկայի «Գորև Նիկոլայ Ֆեդորովիչ» պատմվածքի կերպարը, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1840 թվականին: Ստեղծագործության գլխավոր հերոսներն եղել են մի աղքատ պաշտոնյա՝ «սոված, առանց կացարանի և առանց եկամուտի», և նրա ոչ պակաս աղքատ, սիրելի հարսնացուն՝ որբ Վարվառան, որին նա «կրքոտ սիրում է, ինչպես իր կյանքի միակ պայծառ ճառագայթը»։ Բայց պաշտոնյայի աղքատությունը խանգարում է նրան ամուսնանալ աղջկա հետ։ Ցեյտլինը կարծել է, որ «պարզ, կենսուրախ և խորը աղջկա» այս կերպարը նույնպես դրոշմվել է Դոստոևսկու վրա, որպեսզի մի քանի տարի անց այն մասամբ հայտվել է իր ստեղծագործության մեջ։

Դատելով գրողի նամակներից ու գրություններից՝ Դոստոևսկին քիչ է հետաքրքրվել իր հնագույն ծագմամբ։ Նրա հայրը «երբեք չի խոսել իր ընտանիքի մասին և չի պատասխանել, երբ նրան հարցրել են իր ծագման մասին»։ Ֆյոդոր Միխայլովիչի եղբոր՝ Անդրեյ Դոստոևսկու գրառումներից հետևում է, որ նույնիսկ եղբայրներն այլևս վստահ չեն եղել իրենց պապի հայրանվան և տատիկի օրիորդական ազգանվան վրա։ Գրողի կենսագիր Լյուդմիլա Սարասկինան նշել է, որ Դոստոևսկու առաջին վեպի գլխավոր հերոսուհի Վարվառա Դոբրոսելովան նույն վերաբերմունքն է ցուցաբերում իր ծագման նկատմամբ։ Հերոսուհու հոր մասին հայտնի է միայն այն, որ նա «եղել է ինչ-որ իշխան Պ-ի ունեցվածքի կառավարիչը, կորցրել է իր պաշտոնը, խնայողությունները և մահացել վշտից»։

## Նմանություններ այլ աշխատանքների հետ
Գրականագետ Ալեքսանդր Ցեյտլինը նշել է Վարվառայի կերպարի նմանությունը «Թույլ սիրտ» պատմվածքից Լիզանկայի և «Սպիտակ գիշերներ» պատմվածքից Նաստենկայի կերպարների հետ։

Գրականագետ Կենոսուկե Նակամուրայի խոսքերով, Վառվարա Դոբրոսելովան առաջինն է Դոստոևսկու հերոսներից, ովքեր տառապում են մահվան վախից: Այս կերպ նրա կերպարը կրկնում է Նետոչկա Նեզվանովա» վեպի հերոսուհու, Ֆյոդոր Կարամազովի «Կարամազով եղբայրներ», Սվիդրիգայլովի «Ոճիր և պատիժ», Իպոլիտի «Ապուշը» և այլոց կերպարները։

«Խեղճ մարդիկ» և «Դեռահաս» վեպի միջև զուգահեռներ կան Վարվառայի և Մակարի «հայր-դուստր տիպի» հարաբերություններում, որը հիշեցնում է Սոֆյա Անդրեևնայի հարաբերությունները ամուսնու՝ Մակարի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
*