open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վասկո դա Գամա աշտարակ

**Վասկո դա Գամա աշտարակ**  (), վանդակավոր աշտարակ, որը գտնվում է Պորտուգալիայի մայրաքաղաք Լիսաբոնում, Տախո գետի հյուսիսային ափին։ Բարձրությունը 145 մետր է։ Կրում է պորտուգալացի ծովագնաց Վասկո դա Գամայի անունը։

Աշտարակի ճարտարապետներն են` Լեոնոր Ժանեյրոն, Նիկ Ջեյկոբսը և SOM (Skidmore, Owings and Merrill) ամերիկյան ճարտարապետական բյուրոն։ Պողպատյա կառուցվածքը, որը նման է կարավելլա առագաստանավի, նախագծել է Martifer ընկերությունը։

Աշտարակը կառուցվել է 1998 թվականին՝ Համաշխարհային ցուցահանդեսի համար։ Շինության ստորին հատվածում եռահարկ կառույց է, որը ցուցահանդեսում ծառայել է որպես Եվրոպական Միության տաղավար։

Երկու դիտահարթակները և ռեստորանը փակվել են 2004 թվականի հոկտեմբերին։ Երբ դրանք շահագործվում էին, աշտարակը ամենաբարձր կառույցն էր Պորտուգալիայում, որը բաց էր հանրության համար (չհաշված կամուրջները)։

Հիմնական կառույցները ցուցահանդեսի փակումից հետո պետք է օգտագործվեին որպես վարձակալված գրասենյակային տարածքներ, սակայն այդպես էլ վարձակալներ չեն գտնվում։ Փոխարենը այն օգտագործվել է առանձին միջոցառումների համար, ինչպիսին էր նոր MINI ավտոմեքենայի համաշխարհային պրեմիերան 2001 թվականին։ 2006 թվականին աշտարակի վրա բարձրացել է ալպինիստ Ալեն Ռոբերը։ Միջոցառումը կազմակերպել է Optimus Telecommunications պորտուգալական ընկերությունը, որն իրենից ներկայացնում է բջջային կապի ծառայություն։

Էկսպո պարկը թույլտվություն ստացել է պորտուգալացի ճարտարապետ Նինո Լեոնիդասի նախագծի համար, ըստ որի պարկը պետք է ընդլավի գետի երկայնքով, որպեսզի կառուցվի հյուրանոց, որը բաղկացած կլինի 20 հարկից և կունենա 178 սենյակ։ Հիմնական շինությունը քանդվել է 2007 թվականի հուլիսից-սեպտեմբեր ժամանակահատվածում, և հյուրանոցի շինարարությունը սկսվել է 2007 թվականի հոկտեմբերին։ Հյուրանոցն անվանվել է «Myriad by Sana Hotels», որը ղեկավարում է պորտուգալական Sana Hotels ընկերությունը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Hotel Myriad (9921720383).jpg
Պատկեր:Torre Vasco da Gama - Lisboa.png
Պատկեր:Lisbon - Vasco da Gama tower.jpg
Պատկեր:Lisbon (3578458630).jpg
Պատկեր:Myriad by SANA Hotels.JPG
Պատկեր:Vasco da Gama Tower (8905075675).jpg
Պատկեր:Torre Vasco da Gama Lissabon September 2014.JPG
Պատկեր:Expo 98 January 2016-6.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Myriad by SANA Hotels պաշտոնական կայք
* Vasco da Gama Tower-ի մասին տեխնիկական տվյալներ Factoria Urbana կայքում

Կատեգորիա:1998 կառուցումն ավարտված աշտարակներ
Սիձուոկա

, քաղաք ճապոնիայում, Սիձուոկա պրեֆեկտուրայի քաղաքամայրը։ Համարվում է պրեֆեկտուրայի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը։ Այն բնակեցվել է մեր թվարկությունից առաջ։

Քաղաքի անունը գրվում է երկու կանձիներով՝ 静 *սիձու*, որը նշանակում է "երկաթ" կամ "հանգիստ" և 岡 *օկա*, որը նշանակում է *լեռ*։

## Աշխարհագրություն
Սիձուոկան տեղակայված է համանուն պրեֆեկտուրայի կենտրոնում՝ Տոկյո և Նագոյա քաղաքների միջև։ Գտնվում է Սուրուգա ծովածոցի հարավում՝ Մայնամիի Ալպերի հյուսիսում։ Սիձուոկա մունիցիպալիտետը համարվում էր տարածքով ամենամեծը Ճապոնիայում, երբ միավորվել էր Շիմիզու քաղաքի հետ։ Սակայն 2005 թվականի փետրվարին նրան չափսերով գերազանցել է Տակայամա քաղաքը, որը միավորվել էր 9 հարակից մունիցիպալիտետների հետ։
thumb|left|180px|Սիձուոկա քաղաքը հյուսիսից
right|thumb|150px|Սիձուոկայի քաղաքապետարան
Քաղաքը զբաղեցնում է 1411,90 կմ2 տարածք։ Սիձուոկան ճապոնիայի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքն է ըստ տարածքի, իսկ գերազանցում են նրան Տակայամա, Համամացու, Նիկո և Կիտամի քաղաքները։

### Կլիմա
Սիձուոկայի տարածքում տիրում է մերձարևադարձային մուսսոնային կլիմա՝ շոգ և չոր ամառներով և զով ձմեռներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Shizuoka City official website  and other languages
* Daidogei World Cup in Shizuoka
* Know Shizuoka - The independent guide

Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սիձուոկա պրեֆեկտուրայի քաղաքներ
Միննեապոլիսի օդային անցումների համակարգ

thumb|right|220px|Միննեապոլիսի օդային անցումներից մեկը
**Միննեապոլիսի օդային անցումների համակարգ** (), Միննեապոլիսի  80 թաղամասերը ամբողջությամբ իրար կապող 18 կմ (11 մղոն) երկարությամբ փոխկապակցված հետիոտնային ծածկած  համակարգ, որը թույլ է տալիս մարդկանց ողջ տարվա ընթացում տեղաշարժվել հարմար կլիմայով։ Հանդիսանում է աշխարհի ամենաերկար չընդհատվող համակարգը։ Անցումները չունեն բացման և փակման միասնական ժամանակ և հանդիսանում են տարբեր իրավաբանական և ֆիզիկական անձնաց սեփականություն՝ կցված լինելով տվյալ շենքին։ 18 կիլոմետանոց օդային անցումների համակարգը համեմատելի է , կանադական Տորոնտոյի , Մոնրեալի , Կալգարիի 18 կիլոմետրանոց  համակարգի և Էդմոնտոնի  հետ։

## Արտաքին հղումներ
*Downtown Minneapolis - Hotels and Skyways, Minneapolis CVB 2016
*Downtown Minneapolis Skyway Guide  interactive map. Skyway My Way, 2012.
*Downtown Skyways Map  (PDF). Minneapolis Dept. of Public Works, 2009.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ հետաիոտնային անցումների համակարգեր
Կատեգորիա:Մինեսոտայի հետիոտնային կամուրջներ
Կատեգորիա:Միննեապոլիսի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Միննեապոլիսի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Օդային անցումներ
Հովհաննես Հարությունյան (թարգմանիչ)

**Հովհաննես (Վալերի) Մնացականի Հարությունյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1980 թվականից։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Հարությունյանը ծնվել է 1948 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, ՀԽՍՀ Անիի շրջանի Բուղդաշեն (այժմ՝ Բագրավան) գյուղում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի մեքենաշինական տեխնիկումը, 1974 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը։ Ուսանել է նաև Կիևի ու Պրահայի համալսարաններում։ 1975 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի արվեստի բաժնում որպես խմբագիր։

## Պարգևներ
* Չեխիայի մշակույթի նախարարության մեդալ (1983)

## Թարգմանություններ

* Աշխարհի իմաստուն հեքիաթներ.- Երևան։ Էդիթ Պրինտ, 2014.- 224 էջ.- Բովանդ-ից՝ Մարդն իր համար չի ծնվում; Արծաթե դրամը; Մոր սերը։
* Բորովիչկա Վացլավ։ Մահափորձեր, որոնք պիտի փոխեին աշխարհը.- Երևան։ Լույս, 1987.- 507 էջ։
* Կոզակ Յան։ Մարիանա Ռադվակովա։ Վիպակ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1986.- 127 էջ։
* Հանզլիկ Յոզեֆ։ Փայտե սրով արքայազնի մասին։ Հեքիաթ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 16 էջ։
* Հաշեկ Յարոսլավ։ Երգիծանքի և հումորի այբբենարան.- Երևան։ Սովետական գրող, 1983.- 152 էջ։
* Մինարիկ Յոզեֆ։ Սլովակյան դեկամերոն։ Փոքր մականվանյալ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1985.- 156 էջ։
* Մորից Ռուդո։ Վարպետ Նաղաշի ձիուկը։ Հեքիաթ-վիպակ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1983.- 30 էջ։
* Չեխ բանաստեղծներ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1979.- 107 էջ։
* Պրիշվին Միխայիլ։ Ոսկի մարգագետին.- Երևան։ Արևիկ, 1989.- 770 էջ.- (Համաշխարհային գրականություն պատանիների համար).- Բովանդ-ից՝ «Գյուտարարը»; Մանուկները և բադիկները; Կռունկը։
* Սելիմովիչ Մեշա։ Դերվիշն ու մահը։ Վեպ.- Երևան։ Խորհրդային գրող, 1989.- 414 էջ։
* Սեկորա Օնդրժեյ։ Գավառաշեն քաղաքի տարեգրությունը.- Երևան։ Սովետական գրող, 1982.- 64 էջ։
* Վալեկ Միրոսլավ։ Մեծ հուզում.- Երևան։ Սովետական գրող, 1984.- 48 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրան Բելտրան

**Ֆրան Բելտրան** (, ), իսպանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սելտա Վիգոյի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Ռայո Վալեկանո
Ֆուտբոլիստի կարիերան Բելտրանը սկսել է Խետաֆեում։ 2013 թվականին նա միացավ Ռայո Վալեկանոյի ակադեմիային։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2016 թվականի օգոստոսի 20-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Էլչեի դեմ խաղում։ Իր առաջին գոլը խփեց հոկտեմբերի 29-ին՝ Տեներիֆեի դեմ խաղում։ 2018 թվականի ապրիլի 1-ին իսպանացին գոլային փոխանցում տվեց Կադիսի դեմ խաղում, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 1-1 հաշվով։ Ռայո Վալեկանոյի կազմում Բելտրանը անցկացրեց 74 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի ու 1 գոլային փոխանցման հեղինակ և օգնելով իր թիմին հաղթել Սեգունդա Դիվիզիոնը ու տեղափոխվել Լա Լիգա։

### Սելտա Վիգո
2018 թվականի օգոստոսի 1-ին Բելտրանը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Սելտա Վիգոյի հետ։ Իր դեբյուտը Լա Լիգայում նշեց օգոստոսի 18-ին՝ Էսպանյոլի դեմ խաղում։ Սելտայի կազմում իր առաջին գոլը խփեց 2019 թվականի հունվարի 7-ին՝ Ատլետիկ Բիլբաոյի դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Բելտրանը ներկայացրել է Իսպանիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2019 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Ակումբային

; Ռայո Վալեկանո

* Սեգունդա Դիվիզիոն. 2017–18

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բելտրանի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Բելտրանը WhoScored.com կայքում
* Բելտրանը Սելտա Վիգոյի պաշտոնական կայքում
* Բելտրանը Լա Լիգայի պաշտոնական կայքում
* Բելտրանի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Բելտրանը transfermarkt-ում
* Բելտրանը soccerbase.com-ում

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խետաֆեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռայո Վալեկանոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտա Վիգոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ժիրոնայի ֆուտբոլիստներ
Բրաիս Մենդես

**Բրաիս Մենդես** (, ), իսպանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սելտա Վիգոյի և Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է հարձակվողական կիսապաշտպանի և վինգերի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Սելտա Վիգո
Մենդեսը հանդես է եկել Սարդոմայի, Սանտա Մարինյայի և Վիլյառեալի երիտասարդական թիմերում։ 2012 թվականին նա միացավ Սելտա Վիգոյի ակադեմիային։ 2017 թվականի օգոստոսի 21-ին Մենդեսը երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2021 թվականը։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց սեպտեմբերի 21-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Խետաֆեի դեմ խաղում։ Իր առաջին գոլը խփեց 2018 թվականի մարտի 31-ին՝ Ատլետիկ Բիլբաոյի դեմ խաղում։ Առաջին մրցաշրջանում Մենդեսը անցկացրեց 23 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի և 1 գոլային փոխանցման հեղինակ։

2018 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Մենդեսը գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Էյբարի դեմ խաղում։ Նոյեմբերի 4-ին նա գոլ խփեց Բետիսի դեմ խաղում։ Նոյեմբերի 11-ին իսպանացին գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Ռեալ Մադրիդի դեմ խաղում, սակայն Սելտան պարտվեց 4-2 հաշվով։ Դեկտեմբերի 8-ին Մենդեսը գոլի և 2 գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Վիլյառեալի դեմ խաղում՝ 3-2 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին։

## Միջազգային կարիերա
Մենդեսը ներկայացրել է Իսպանիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ Իսպանիայի ազգային հավաքական նա առաջին անգամ հրավիրվեց 2018 թվականի նոյեմբերի 8-ին՝ Խորվաթիայի ու Բոսնիա և Հերցեգովինայի դեմ խաղերի համար։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականում նշեց նոյեմբերի 18-ին՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի դեմ ընկերական խաղում։ Նա փոխարինեց Սուսոյին այս հանդիպման 59-րդ րոպեին և խփեց խաղի միակ գնդակը 78-րդ րոպեին՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով Իսպանիային։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2019 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ*

### Միջազգային վիճակագրություն
*2019 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ*

### Միջազգային գոլեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մենդեսի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Մենդեսի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Մենդեսը transfermarkt-ում
* Մենդեսը soccerbase.com-ում
* Մենդեսը WhoScored.com կայքում
* Մենդեսը Սելտա Վիգոյի պաշտոնական կայքում
* Մենդեսը Լա Լիգայի պաշտոնական կայքում
* Մենդեսը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտա Վիգոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Սելտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիլյառեալի ֆուտբոլիստներ
Քոզան Արևմտյան

**Քոզան Արևմտյան**, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգի Քոզանի գավառում։

Զբաղեցնում էր Բերելից մինչև Սիս քաղաքն ընկած տարածքը։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Հասմիկ Գրիգորյան

**Հասմիկ Գեղամի Գրիգորյան** (), օպերային երգչուհի։ Մարիինյան թատրոնի սոպրանո։ Լիտվայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոնի մեներգչուհի։

## Կենսագրություն
Հասմիկ Գրիգորյանը ծնվել է 1981 թվականին Վիլնյուսում։ Օպերային երգիչներ Գեղամ Գրիգորյանի և Իռենա Միլկյավիչույտեի դուստրն է։ 5 տարեկանից դաշնամուր է նվագել, 17 տարեկանից սկսել է նաև երգել։ 1999 թվականին ավարտել է Լիտվայի թատերական և երաժշտական ակադեմիայի վոկալի բաժինը, սովորել է նաև Նիսում։ 2005 թվականին Վիլնյուսի օպերայում «Տրավիատա» օպերայից կատարել է Վիոլետայի դերերգը, որը նրան ճանաչում է բերել։ Նույն դերերգով հանդես է եկել նաև Երևանում և Ռիգայում։ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում «Օթելլո», «Քնած թագուհին», «Տրավիատա», «Կարմեն», «Մադամ Բատերֆլայ», «Տուրանդոտ» ներկայացումներում հանդես  եկել Դեզդեմոնայի, Պրիլեպայի, Վիոլետայի, Միխայիլայի, Չիո Չիո Սան և Լիուի դերերում։ Լիտվայում և արտասահմանում մենահամերգներով է հանդես եկել Լիտվայի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի, լարային քառյակի հետ ու կամերային նվագախմբի հետ։ 2009-2011 թվականներին հանդես է եկել Լիտվայի ազգային օպերայում։ 2006 թվականին առաջնաելույթն է ունեցել Լոնդոնի Վիգմոր Հոլում (), Մոսկվայի Մեծ թատրոնում։ 2011-2012 թվականներին հանդես է եկել ավստրիական Գրացի օպերայում, 2012-2013 թվականներին կրկին վերադարձել է Վիլնյուս, 2013-2014 թվականներին հանդես է եկել Քյոլնի օպերային թատրոնում։ 2014 թվականին Հուդիթի դերակատարմամբ ելույթներ է ունեցել Անտվերպենում և Գենտում, տարբեր ներկայացումներով՝ Սանկտ Պետերբուրգում, Գրացում, Համբուրգում և Մյունխենում, 2015 թվականին՝ Բեռլինի կոմեդիայի թատրոնում։ Պյոտր Չայկովսկու «Չարոդեյկայի» և Ջակոմո Պուչինիի «Մադամ Բատերֆլայի» դերակատարումներով հանդես է եկել Վիեննայի և Շվեդիայի օպերաներում։

Հասմիկ Գրիգորյանի երգացանկում ներառված են ռուսական, իտալական, ֆրանսիական, գերմանական, չեխական երգեր։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Միջազգային օպերային մրցանակ (առաջադրվել է, )
* Լիտվական «Ոսկե խաչի», 2005, 2010
* «Տարվա ստեղծագործող», 2010
*  «Լավագույն երիտասարդ երգչուհի», 2016
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2020

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Հայերը Լիտվայում
Ծիրանի ծառ

**Ծիրանի ծառ**,  հայկական ժողովրդական երգ, պահպանվել է Կոմիտասի մշակմամբ։ Կոմիտասի խմբերգային համերգների՝ Էջմիածնի շրջանի պահպանված ծրագրերում «Գարուն ա» երգը հանդիպում է առաջինը 1903 թվականին։ Երգը առաջին անգամ հիշատակվել է Կոմիտաս վարդապետի և իր ընկերոջ՝ Մանուկ Աբեղյանի 1903 թվականին խմբագրած «Հազար ու մի խաղ» ժողովածուում, որը հրատակվել է ժողովածուի երկրորդ հիսուն երգերի կազմում 1905 թվականին, որտեղ միայն տեքստերն են եղել։

## Թեմա
«Ծիրանի ծառ» երգում կյանքի տխուր պատկեր է ստեղծված՝ անճար, հուսահատ գեղջուկը գութ է աղերսում բնությունից։ Նախաշեշտի ակտիվացած շեշտը և շարժուն ռիթմը (երկու տասնվեցերորդականների արագ հաջորդում), կարծես հաղորդում է գեղջուկի հուսահատ հոգու ճիչը։

## Բառեր

 
Ծիրանի՛ ծառ, բար մի՛ տա,
Վա՜յ.
Ճըղներըդ իրար մի՛ տա,
Վա՜յ.
Ամեն մեջըդ ման գալիս
Ցավերըս իրար մի՛ տա։

*Հա՛, տըվե՛ք, ե՛տ տըվեք, սա՛րեր,— հովն ընկավ,*
*Սըրտիս խընդում ծովն ընկավ.*
*Գընա, էլ ետ չըգա էս տարվա տարին,—*
*Սև դարդն իմ վըզովն ընկավ։*
*Հո՜վ, հո՜վ, հովն ընկավ,—*
*Սըրտիս խընդում ծովն ընկավ*։

Մեռա բաղում բանելեն,
Վա՜յ.
Մի կողմեն ջուր անելեն,
Վա՜յ.
Ծառերին թուփ չըմընաց,
Դարդիս դարման տանելեն։

 *Հա՛, տըվե՛ք…*

Սև ամպը գըցել ա հով,
Վա՜յ.
Մութը տըվել ա իմ քով.
Վա՜յ.
Տեսնո՛ւմ էք՝ ինձ պատել ա
Էս անիրավ արյուն ծով։
 
*Հա՛, տըվե՛ք…*

Նըստած տեղիս քար չունիմ,
Վա՜յ,
Էրված սըրտիս ճար չունիմ.
Վա՜յ,
Ա՜յ անօրեն, փուչ աշխարհ,—
Բաղ ունիմ ու բար չունիմ։

 *Հա՛, տըվե՛ք…*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Դորթյոլի գավառ

**Դորթյոլ**, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգում։ Կենտրոնը Դորթյոլ քաղաքն էր։

## Պատմություն
Այստեղի հայերի մեծ մասը տարագրվեց 1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ։ Գավառակից տարագրվել է 7168 հայ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերություն

**Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերություն** (), Ադրբեջանում ամենամեծ մարդասիրական կազմակերպություններից մեկը; Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային ընկերության Ադրբեջանում գտնվող մասնաճյուղը; Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային շարժումը տարբեր երկրներում՝ կամավոր ընկերություններ, որոնք պատերազմի ժամանակ կազմակերպում են օգնություն ռազմագերիներին, վիրավոր և հիվանդ ռազմիկներին, խաղաղ պայմաններում՝ բնական աղետներից տուժածներին և վարակիչ հիվանդություններով տառապողներին։

## Պատմություն
Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերությունը ստեղծվել է 1920 թվականի մարտի 10-ին՝ այդ ժամանակվա պաշտպանության նախարար, գեներալ-լեյտենանտ Ալիաղա Շիկլինսկու և Ֆաթալի Խան Խոյսկու նախաձեռնությամբ։ Ալիաղա Շիկլինսկու կինը՝ Նիգառ Շիկլինսկին եղել է առաջին բուժքույր։ 1923-1991 թվականներին Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերությունը նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի ընկերությունի միության մի մասն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում կազմակերպության կողմից բուժքույրական դասընթացները կազմակերպվեցին։ Նրանք, ովքեր ավարտում են այդ դասընթացները, հազարավոր կյանքեր են փրկել ռազմադաշտերում։ Բայց Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային ընկերությունը փրկեց 400 հազար մարդ։

1992 թվականի մարտին Ադրբեջանում բացվեց Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցչությունը՝ շնորհիվ դիմումի Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Օտարականը (այլ կիրառումներ)

**«Օտարականը»**, կարող է վերաբերել՝
* Օտարականը, Դիանա Գեբլդոնի պատմավեպերի շարքի առաջին ստեղծագործությունը, որ հրատարակվել է 1991 թվականին,
* Օտարականը, այդ վեպի հիման վրա նկարահանված հեռուստասերիալ։
Իսկենդերունի գավառ

**Իսկենդերուն**, գավառ (գավառակ) Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգում։ Կենտրոնը Ալեքսանդրետտա քաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Տարածվում էր Դաշտային Կիլիկիայում, պատմական Հայոց ծոցի շրջանում։ Ունի արգավանդ ու բերրի հող։ Տեղ-տեղ ճահճուտներ են։

## Պատմություն
1915-1920 թվականների Մեծ եղեռնի բռնագաղթի և կոտորածների պատճառով գավառակն ամբողջովին հայաթափ եղավ։

## Բնակչություն
1894 թվականին ուներ 24000 բնակիչ, որոնից միայն 7000-ը քաղաքաբնակ էին։ 1918-1920 թվականներին գավառակում ապրում էին 18 000 հայեր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, դածտավարություն, պտղաբուծությունն ու անասնապահությունն էր։

## Վարչական բաժանում
1905 թվականին գավառն ուներ 24 գյուղ, որից մի քանիսը՝ հայաբնակ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Տզզան ճանճը (հեքիաթ)

**Տզզան ճանճը** () մանկական հեքիաթ` ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու բանաստեղծության և հեքիաթի գլխավոր հերոսուհին։

## Պատմություն
Հեքիաթը գրվել է 1923 թվականին, սակայն ի սկզբանե արգելվել է գրաքննության կողմից. «Իսկ բզեզները կոտոշավոր են, գյուղացիները հարուստ են» արտահայտության մեջ Պետական գիտական խորհրդի հանձնաժողովը «կերակցանք է տեսել գյուղի կուլակային տարրի հանդեպ»։

Հեքիաթն առաջին անգամ հրապարակվել է «Ծիածան» հրատարակչության կողմից 1924 թվականին, «Ճանճի հարսանիքը» անվանումով, Վլադիմիր Կոնաշևիչի պատկերազարդմամբ։ Հեքիաթի վեցերորդ հրատարակությունը 1927 թվականին առաջին անգամ թողարկվել է ժամանակակից անունով։

## Սյուժե
Դաշտի վրայով թռչելիս Տզզան ճանճը մետաղադրամ է գտնում։ Դրանով նա ինքնաեռ է գնում և տարբեր միջատների հրավիրում իր ծննդյան օրվա խնջույքին։ Այդ ժամանակ հայտնվում է սարդը և տանում է Տզզան ճանճին։ Բոլոր միջատները փախչում են, սակայն հանկարծ հայտնվում է Մոծակը և քնեցնում է սարդին։ Նա դառնում է Տզզան ճանճի փեսացուն, և միջատները տոնում են նրանց հարսանիքը։

## Էկրանավորում
Ըստ հեքիաթի նկարահանվել է առնվազն չորս մուլտֆիլմ.
* 1941 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր Վլադիմիր Սուտեև, մուլտֆիլմը չի պահպանվել)։
* 1960 - Տզզան ճանճը (ռեժիսորներ` Վլադիմիր Սուտեև և Բորիս Ջյոկին)։
* 1976 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր` Բորիս Ստեփանցև)։
* 1985 - Բժիշկ Այբոլիտ (ռեժիսոր` Դավիթ Չերկասկի), հեքիաթի ամբողջ տեքստը, բացառությամբ Տզզան Ճանճի հարսանիքի տոնակատարության եզրափակիչ տեսարանի, ֆիլմում հնչում է որպես թատրոն, որը կենդանիներին ցույց է տալիս դաժան Բարմալեյն Աֆրիկայում։

## Գիտության և արվեստի մեջ
* Տզզան ճանճի սյուժեն հիմք է դարձել գրական շատ ծաղրանկաների, մասնավորապես` Զինովի Պապերնու` «Գրողները` Կոռնեյ Չուկովսկուն» շարքի համար։
* Ըստ հեքիաթի ներկայացումները և մյուզիքլներն ընդգրկվում են մանկական թատրոնների խաղացանկերում։ Այն մանկապարտեզների հանդեսների, մանկական թատերական և պարային խմբակների բեմադրությունների մշտական սյուժեներից մեկն է։    
* 1942 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Կրասևը գրել է «Տզզան Ճանճը» մանկական օպերան։ 
* Ռոք երգիչ Ալեքսանդր Գրադսկին այս հեքիաթի մոտիվներով գրել է այդ ռոք-օպերա, որը մեզ է հասել սիրողական ձայնագրություններով։    
* Վրացական «Իվերիյա» խումբը 1980 թվականին կատարել է «Տզզան Ճանճը» մինի մյուզիքլը ռուսերեն լեզվով, որտեղ հեքիաթի կերպարներին տրվել է ժամանակակից վրացական կոլորիտ, մյուզիքլում հնչում էին կրկներգեր Ֆրանսիս Լեի, Շառլ Գունոյի, Ֆելիքս Մենդելսոնի, Ալլա Պուգաչովայի, «The Beatles», «Boney M», «Dschinghis Khan» խմբերի երգերից, վրացական և գնչուական երգեր, ինչպես նաև մեղեդիներ արտասահմանյան ռոք օպերաներից։ 
* 2004 թվականին «Կարմիր բորբոս» () ռոք խումբն ըստ հեքիաթի մոտիվների ստեղծել է երաժշտական «Տզզան Ճանճը» () փանք-մյուզիքլը։ Մյուզիքլի մեջ առկա են դրվագներ Կոռնեյ Չուկովսկու այլ հեքիաթներից ևս։ 
* 1992 թվականին միջատաբան Անդրեյ Օզերովի կողմից նկարագրվել է ճանճ-մրջնակերի նոր ցեղ և տեսակ, որը կոչվել է ամենահայտնի գրական հերոսի` Տզզան ճանճի անունով` Mucha tzokotucha:

## Մեջբերումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Аудиосказка «Муха-Цокотуха»
* Текст сказки
* Е. Эткинд «Отец и дочь»
* Лозовская Н. В. Многоязыковой проект: Варианты сказочного сюжетного типа АТ 2023 («Муха-Цокотуха»)
* Диафильм (1963 год), Аудио — читает автор 

Կատեգորիա:Կոռնեյ Չուկովսկու ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1923 հեքիաթներ
Սերգեյ Սպասոկուկոցկու հուշարձան

**Սերգեյ Սպասոկուկոցկու հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս և խորհրդային գիտնական, վիրաբույժ, խորհրդային կլինիկական դպրոցի հիմնադիր, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր Սերգեյ Սպասոկուկոցկուն (1870-1943)։ Քանդակագործ Վսևոլոդ Լիշևը և նրա ուսանողուհի Եկատերինա Բելաշովան հուշարձանը ստեղծել են 1944 թվականին։ Սակայն նրա բացումը տեղի է ունեցել միայն 1946 թվականին, իսկ այլ տվյալներով՝ 1947 թվականին։ Որպես հուշարձանը տեղադրելու վայր ընտրվել է Նիկոլայ Պիրոգովի անվան քաղաքային կլինիկական հիվանդանոցի շենքի դիմացի այգին։ Այս հիվանդանոցում ակադեմիկոսն աշխատել է երկար տարիներ։ 1960 թվականին հուշարձանը վերցվել է պետական պաշտպանության տակ (ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի 1960 թվականի օգոստոսի 30-ի «ՌԽՖՍՀ-ում մշակութային հուշարձանների պահպանության գործի հետագա բարելավման մասին» թիվ 1327 որոշման համաձայն, գրանցման համար` 771410662990006)։

*Հուշարձանի հասցեն`* ք. Մոսկվա, Լենինի պողոտա, տուն 8, մասնաշենք 1։

## Նկարագրություն
Մինչև գոտկատեղը բրոնզե կիսանդրին պատրաստված է դիմանկարային նմանությամբ։ Քանդակը տեղադրված է բարձր եռաստիճան ուղղանկյունաձև գրանիտե պատվանդանի վրա։ Նույն նյութից պատրաստված ցուցանակի վրա արված է հետևյալ գրությունը. *«Սպասոկուկոցկի Սերգեյ Իվանովիչ։ 1870-1943»*։ Բժիշկը պատկերված է բժշկական խալաթով, նա մտախոհ է և կենտրոնացած։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ճկերի գավառ

**Ճկեր**, գավառակ ծովային Կիլիկիայում, Կիլիկիայի Հայկական պետության հարավարևելյան կողմում, Հայոց (Ալեքսանդրետտի) ծոցի արևելյան ափամերձ շրջանում։ Կենտրոնը Ճկեր բերդն էր։

## Պատմություն
1185 թվականին Ռուբեն Բ իշխանը Ճկերը և այլ բերդեր իբրև փրկագին տվել է Անտիոքի իշխանին, բայց Լևոն Բ-ն այն վերագրավել է։ 1214 թվականին Լևոն Բ-ն Ճկերի գավառը հարկային և զինվորական ծառայությունների դիմաց պարգևում է խաչակիր ասպետներին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գավառի նշանավոր պատմամշակութային կառույցներից էին Ճկեր բերդը և Մաշկևոր վանքը։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Խնկի ծառ (երգ)

**Խնկի ծառ**, հայկական ժողովրդական երգ, պահպանվել է Կոմիտասի մշակմամբ։ Երգը առաջին անգամ հիշատակվել է Կոմիտաս վարդապետի և  իր ընկերոջ՝ Մանուկ Աբեղյանի 1903 թվականին խմբագրած «Հազար ու մի խաղ» ժողովածուում, որը հրատակվել է ժողովածուի առաջին հիսուն երգերի կազմում 1904 թվականին, որտեղ միայն տեքստերն են եղել։

## Թեմա
«Խնկի ծառ»-ը Համբարձման գիշերը երգվող ջանգյուլում  է։ Աղջիկները համբարձման օրը հավաքվում են, վերցնում սափորը, նաև ուտելիքը և գնում դաշտ,այգի կամ որևէ հեռու տեղ, խմում, ուրախանում, ջանգյուլումներ երգում։

## Բառեր

Մեր դըռանը խընկի ծառ,
Գյուլո՜ւմ ջան,
Ձեր դըռանը խընկի ծառ.
Գյուլո՜ւմ ջան.
Խընկենին ա բերել բար,
Գյուլո՜ւմ ջան.
Իմ խորոտիկ, պըզտիկ յար։
Գյուլո՜ւմ ջան։

Մեր դըռանը խընկի ծառ,
Գյուլո՜ւմ ջան,
Նախշուն բըլբուլ վըրեն թառ.
Գյուլո՜ւմ ջան.
Երթար ու գար, շորոր տար,
Գյուլո՜ւմ ջան.
Սիրուն յարին օրոր տար։
Գյուլո՜ւմ ջան։

Մեր դըռանը խընկի ծառ,
Գյուլո՜ւմ ջան,
Մարջան բըլբուլ վըրեն թառ.
Գյուլո՜ւմ ջան.
Գընար ու գար, շըվին տար,
Գյուլո՜ւմ ջան.
Անուշ յարի թևին տար։
Գյուլո՜ւմ ջան։

Մեր դըռանը խընկի ծառ,
Գյուլո՜ւմ ջան,
Ոսկի բըլբուլ վըրեն թառ.
Գյուլո՜ւմ ջան.
Կարմիր խընձոր անել տար,
Գյուլո՜ւմ ջան.
Ալվան ծաղիկ տանել տար։
Գյուլո՜ւմ ջան։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժողովրդական երգեր
Կատեգորիա:Հայկական պարերգեր
Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հուշարձան

**Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է մեծանուն ռեժիսորներ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ, Մոսկվայի Ա. Պ. Չեխովի անվան գեղարվեստական թատրոնի հիմնադիրներ Կոնստանտին Ստանիսլավսկուն և Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյին։ Տեղադրվել է 2014 թվականին Տվերսկայա փողոցի և Կամերգերսկի նրբանցքի խաչմերուկում՝ Մոսկվայի Տվերսկոյ շրջանում։

## Պատմություն
Հուշարձանը ստեղծել է մոսկվացի քանդակագործ և ճարտարապետ Ալեքսեյ Վիկտորովիչ Մորոզովը։ Նա Իտալիայում երկու տարի աշխատել է հուշարձանի վրա։ Բրոնզե քանդակագործական խումբը ձուլվել է Իտալիայի Պիետրասանտա քաղաքում, իսկ պատվանդանը ստեղծվել է Վերոնայում՝ ֆիննական գրանիտից։ Մոսկվայի Ա. Պ. Չեխովի անվան գեղարվեստական թատրոնի հիմնադիրները պատկերված են դիմանկարային նմանությամբ՝ 20-րդ դարի սկզբի վերարկուներով և շարֆերով։

Հուշարձանի բարձրությունը 5,2 մետր է, իսկ քանդակների բարձրությունը՝ 2,9 և 2,6 մետր։ Պատվանդանին փակցված է լատիներեն հետևյալ գրությամբ տախտակը.

Այս արտահայտությունը Անտոն Չեխովի «Ճայը» պիեսի հերոսուհի Նինա Զարեչնայայի մենախոսության սկզբնամասի թարգմանությունն է. *«Մարդիկ, առյուծներ, արծիվներ և կաքավներ, եղջերավոր եղջերուներ...»։*

Հուշարձանը հանդիսավորապես բացվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Օլեգ Տաբակովի և Վալենտինա Մատվիենկոյի կողմից Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի 117-րդ թատերաշրջանի մեկնարկից առաջ։ Հուշարձանը ստեղծելու գաղափարը պատկանում է թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն Օլեգ Տաբակովին։

## Արտաքին հղումներ
*  
*  
* 

Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ռիո Նովո ազգային պարկ

**Ռիո Նովո ազգային պարկ** (), ազգային պարկ Բրազիլիայի Պարա նահանգում։

## Տեղագրություն
Ռիո Նովո ազգային պարկն ունի 538151 հա տարածք։ Այն ընդգրկում է Նովո Պրոգրեսու և Իտայտուբա մունիցիպալիտետների որոշ հատվածներ։ Պարկը գտնվում է ցածրադիր հարթավայրերում։ Արևելքում է Ժամանշին Սինգու ցածրավայրն է, որն ունի հարթ տարածք՝ 100-400 մետր բարձրության վրա։ Արևմտյան շրջանում Պարաուրի Տրոպաս բարձրավանդակն է, որը լեռնային շրջան է՝ շուրջ 150-400 մետր բարձրությամբ բլուրներով։ Հարավ-արևմուտքում վեր է խոյանում Սերրա դու Կաչիմբո լեռնաշղթան (500-600 մետր բարձրությամբ)։

Պարկը գտնվում է Ժամանշին և Կրեպորի գետերի ավազաններում, որոնք Տապաժոսի վտակներն են։ Գլխավոր գետը Ռիո Նովոն է, Ժամանշինի մեծ վտակը, որն առաջացել է Ինամբեի ու Մարրոմի գետերի միախառնումից։ Ազգային պարկում կան մի քանի ջրվեժներ և սահանքներ՝ հյուսիսից հարավ ձգվածությամբ։ Տարածաշրջանում վտակների մեծ մասը աղտոտված է հանքարդյունաբերության պատճառով։ Ռիո Նովո պարկի արևմուտքում Մունդուրուկու բնակավայրն է, իսկ արևելքում՝ Ժամանշին ազգային անտառը։

## Շրջակա միջավայր
Ռիո Նովո ազգային պարկը գտնվում է Ամազոն բիոմում։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է 2337 մմ։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 24-ից մինչև 33&nbsp;°C, միջինը՝ 27&nbsp;°C է։ Այն Ամազոն անտառի և *սերրադոյի* միջև ընկած տարածաշրջան է, որն ունի բուսականության 6 տարբեր գոտիներ, ինչը կապված է Սերրա դու Կաչիմբո և Ամազոնի ցածրավայրերի բարձրությունների տարբերության հետ։ Տարածքի 53%-ը ծածկված է խոնավ անտառներով, 33%-ը խիտ խոնավ անտառներով, իսկ 14%-ը բաժին է ընկնում սավանաներին ու սեզոնային անտառներին։

## Պահպանություն
Ռիո Նովո ազգային պարկը ստեղծվել է 2006 թվականի փետրվարի 13-ի հրամանով, որը կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Խորհրդատվական խորհուրդը ստեղծվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 8-ին։ Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության պահպանվող տարածքների II կատեգորիային (ազգային պարկ)։ Նպատակն է՝ պահպանել բնական էկոհամակարգերը, և հնարավորություն ընձեռել գիտական հետազոտությունների, կրթական գործունեության և էկոլոգիական զբոսաշրջության համար։ Պարկը բաց է այցելուների համար հատուկ թույլտվությամբ։

Պարկը տարածաշրջան է, որը բաղկացած է 12 կայուն օգտագործման պահպանության տարածքներից և 6 լիարժեք պաշտպանված տարածքներից։ Ամբողջապես պաշտպանված տարածքներն ընդգրկում են 6670422 հա։ Դրանք են՝ Ամազոնիա, Ժամանշին, Ռիո Նովո և Սերրա դու Պարդու ազգային պարկերը, Սերրա դու Կաշիմբու էկոլոգիական արգելոցը և Տերրա դու Մեյու բնապահպանական կայանը։ Կայուն օգտագործման տարածքները ներառում են Տապաժոսի պաշտպանված շրջանները՝ Ալտամիրա, Ամանա, Ժամանշին, Իտայտուբա I, Իտատուբա II և Տապաժոս ազգային անտառները, որոնք միասին ընդգրկում են 7555889 հա տարածք։ Պահպանությունն իրականացվում է «Ամազոնի շրջանի պահպանվող տարածքներ» ծրագրի աջակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*
*
*

Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Բրազիլիայում
Կատեգորիա:2006 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Մենք լավագույնն ենք (ֆիլմ)

**Մենք լավագույնն ենք** (), շվեդ ռեժիսոր Լուկաս Մոդիսսոնի ֆիլմը։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի օգոստոսի 31-ին։

## Սյուժե
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում 1982 թվականին։ 7-րդ դասարանի աշակերտուհիներ Բոբոն և Կլարան, ովքեր փանքի սիրահարներ են, որոշում են ստեղծել երաժշտական խումբ, չնայած չէին կարողանում նվագել որևէ երաժշտական գործիքով և անգամ որևէ գործիք չունեին։ Զույգը խնդրում է Հեդվիգին` բարձր դասարանի ամաչկոտ և ընկերազուրկ աշակերտուհուն, միանալ իրենց խմբին, հավանելով նրա ցուցաելույթը դպրոցական տաղանդների մրցույթին։ Հետագայում երգչախմբին միանում են այլ մասնակիցներ ևս։

Առաջին սեր, առաջին արբուք, առաջին համերգային ելույթ. այդ ամենը հագեցած է երաժշտության հանդեպ սիրով։ Եվ այդ երաժշտությունը փանքն է։

## Դերերում
* Միրա Բարքհամմար
* Միրա Գրոսին 
* Լիվ ԼեՄոյն
* Յոնաթան Սալոմոնսսոն
* Մաթիաս Վիբերգ
* Աննա-Սոֆիա Ռասե
* Վիկտոր Էրիկսսոն
* Չարլի Ֆալկ
* Դավիդ Դենսիկ

## Արձագանքներ և մրցանակներ
Ֆիլմն ընդհանուր առմամբ ստացել է դրական արձագանք։ Rotten Tomatoes վեբկայքում ֆիլմը ստացել է 7,9/10 գնահատականը` արժանանալով 127 քվեարկողների 97%-ի հավանությանը։ Ֆիլմը հաղթել է տարբեր կինոփառատոններում, արժանացել է Տոկիոյի կինոփառատոնի Գրան պրի մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դանիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դանիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Շվեդական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Շվեդերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դպրոցի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1982 թվականին
Ֆրեդ Ֆրայդեյ

**Իմո Ֆրեդ Ֆրայդեյ** (), նիգերիացի ֆուտբոլիստ, «ԱԶ Ալկմար» ֆուտբոլային ակումբի հարձակվողն է։

## Ակումբային կարիերա
Ֆրայդեյը ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել նիգերիական «Բուժոկ» ակումբում։ 2013 թ․ ֆուտբոլիստին հրավիրում են նորվեգական «Լիլեսթրյոմ», որտեղ օգոստոսի 16-ին իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրն է կնքում 3 տարի ժամկետով։ Նորվեգիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է սեպտեմբերի 21-ին, երբ թիմը մրցում էր «Հյոյնեֆոս» ակումբի հետ։ Լիլեսթրյոմի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2014 թ․ օգոստոսի 1-ին, երբ թիմը մրցում էր «Բրան» ակումբի հետ։

2016 թ․ ամռանը ֆուտբոլիստը տեղափոխվում է «ԱԶ Ալկմար» ստորագրելով 4 տարվա պայմանագիր։ Տրանսֆերի արժեքը կազմում էր 1.5 մլն եվրո։ Ֆուտբոլիստով հետաքրքրված էին նաև «Սպարտակ» և «Հերթա» ակումբները։ ԱԶ Ալկմարի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է հուլիսի 28-ին, երբ թիմը Եվրոպայի Լիգայի որակավորման խաղում մրցում էր հունական «ՊԱՍ» ակումբի հետ։ Օգոստոսի 7֊ին իր առաջին խաղն է անցկացրել Նիդերլանդների առաջնությունում, երբ թիմը մրցում էր «Հերենվեն» ակումբի հետ։ Ալկմարի կազմում իր առաջին գոլը խփել է օգոստոսի 18-ին, երբ թիմը Եվրոպայի Լիգայի որակավորման փուլում մրցում էր սերբական «Վոյվոդինա» ակումբի հետ։

2018 թ․ սկզբին Ֆրայդեյը վարձավճարով տեղափոխվում է Ռոտերդամի «Սպարտա»։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է հունվարի 16-ին, երբ թիմը մրցում էր «Վիտես» ակումբի հետ։ Սպարտայի կազմում իր առաջին գոլը խփել է փետրվարի 4-ին, երբ թիմը մրցում էր «Վիլլեմ II» ակումբի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրայդեյը soccerway.com կայքում
* Ֆրայդեյը sports.ru կայքում
* Ֆրայդեյը worldfootball.net կայքում

Կատեգորիա:ԱԶ Ալկմարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտա Ռոտերդամի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ալեքսանդր Աբազա

**Ալեքսանդր Աբազա** (), խորհրդային լուսանկարիչ, ֆոտոլրագրող, ֆոտոօպերատոր։ Թեև շարունակել է հայրենական ֆոտոարվեստի նորարարական ավանդույթները, սակայն նրա լուսանկարների տարբերակիչ առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք արվել են իրական կյանքում՝ գործարարաններում, շինություններում, քաղաքային թաղամասերում։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Աբազան ծնվել 1934 թվականին Լենինգրադում։ 1948 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ռիգա։ 1964 թվականին եղել է «Ռիգա» ազգային ֆոտոստուդիայի անդամ, «Խորհրդային երիտասարդություն» () թերթի արտահաստիքային ֆոտոթղթակից։ 1966 թվականից մասնակցել է «Ռիգա» ամենամյա ֆոտոստուդիային, որտեղ ցուցադրվել է «Գետի մանյակը» () լուսանկարը (3-րդ աստիճանի դիպլոմ)։ Այն արվել է Ռիգայի էլեկտրամեքենաշինական գործարանում ինժեներ-կոնստրուկտոր աշխատելու ժամանակ։ Տեսարանը, որը գրավել է նրա ուշադրությունը, տեսել է կոնստրուկտորային բյուրոյի պատուհանից։ Հետագայում լուսանկարում նրան գրավել է գծանկարը, գիծը, գրաֆիկան։

1969 թվականին լուսանկարիչը տեղափոխվել է Մոսկվա և աշխատել որպես «Սովետսկայա կուլտուրա» թերթի ֆոտոթղթակից։ Այդ ժամանակաշրջանում արել է մշակույթի գործիչների դիմանկարներ, պատրաստել թատերական զեկույցներ։ 1971-1996 թվականներին եղել է «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի ֆոտոթղթակից։

1972 թվականին «Ազովստալ» կատարած գործուղման ժամանակ Աբազան նկարել է իր լավագույն լուսանկարներից մեկը՝ «Ազովստալի ռելսերը» (), որը հրատարակվել է«Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթում։ Կենտրոնական թերթի լրահաղորդի աշխատանքը պահանջում էր պատրաստ լինել աշխատելու «կոնվեյերային ոճով», սակայն նրա իրական հետաքրքրություններն ընկած էին ոչ թե իրադարձության, այլ գեղարվեստական լուսանկարի բնագավառում։ Նրա լուսանկարները ռեպորտաժներ են դեպքի վայրից, որտեղ կան իրական մարդիկ և իրական գործողություններ։ Աբազան երբեք չի օգտագործել բեմադրական դրվագներ, նա միշտ փնտրել է այնպիսի միջոցներ, որոնք իր լուսանկարները կդարձնեն տարբերվող։

Աբազան մահացել է 2011 թվականի մարտին։

## Նվաճումներ
Ալեքսանդր Աբազան մասնակցել է լուսանկարների համամիութենական մի շարք ցուցահանդեսների և միջազգային մրցույթների։ «Արծաթե տեսախցիկ» մրցույթում արժանացել է «Գրան-պրի» մրցանակին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 2007 - «Фото 60-70»  - Издание серии «Антология русской фотографии XX века». Москва.

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Աբազայի լուսանկարները

Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լուսանկարիչներ
Հարավային Ուրալ

**Հարավային Ուրալ**, գտնվում է Միջին Ուրալի և Մուգոջարի միջև։
Հարավային Ուրալը` Ուրալյան լեռների հարավային և լայնածավալ լեռնային համակարգը, գտնվում է Մերձավոր Ուրալների և Մոզգոզարայի միջև։ Արևմուտքից և արևելքից սահմանափակվում են Արևելյան Եվրոպայի և Արևմտասիբիրական հարթավայրերով։ Հյուսիսային սահմաններ՝ Միջին Ուրալյան լեռներ, Յուրմա լեռ (55°25'), հյուսիսային լայնությունը՝ 56°: Մուգոջարի հետ հարավային սահմանները անցնում են Ղազախստանի Հանրապետության Ախտուբինսկի շրջանի տարածքներով։
 
Ամենաբարձր գագաթը Յամանգա լեռն է (1.640 մ)։  Հարավային Ուրալը ձգվում է մինչև 250 կմ, իսկ Ուրալյան լեռների միջին լայնությունը` 40-ից 150 կմ է։  Երկարությունը 550 կմ է։

## Ռելիեֆ
thumb|left|Ինզեր
thumb|Հարավային Ուրալի ամենաբարձր Յամանթաու գագաթը
thumb|Մինյար երկաթուղային կայարան
[մինի| [Միջին Նուրգուշ լեռ]]

## Կլիմա
Կլիման հաստատուն է և հազվադեպ  է լինում խիստ փոփոխական. ձմեռը ցուրտ է, ամառը՝ շոգ։ Ձմռանը եանակը  կառավարում են Ասիական անտիցիկլոնները, որոնք ներխուժում են Սիբիրից, իսկ ամռանը Բարենցի և Կարմիր ծովերից,  Ղազախստանից և Միջին Ասիայից փչում են տաք քամիներ։

Ձմեռը (նոյեմբերի կեսից մարտ) ձնառատ է, երբեմն փոքր-ինչ տաք  Ատլանտյան հոսանք է գալիս, իսկ մշտապես ազդեցիկ են ցուրտ սիբիրյան օդային զանգվածները։ Փետրվար ամսին հաճախ են լինում  ձնաբուք և փոթորիկներ  (ամսվա մեջ գրեթե 2-16 օր)։ Հունվարին օդի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -15 -ից -18&nbsp;°C (մինիլալը՝ −45&nbsp;°C): Երբեմն էլ Ատլանտյան տաք հոսանքները բերում են թաց ձյուն, անձրևներ և մառախուղ։ Մարտին ձյան ծածկույթը հասնում է  40—80 սմ։

Գարունը (ապրիլ — մայիս) զով է, ուղեկցվում է փոքր-ինչ ցուրտ քամիներով։ Իրար են հաջորդում թաց, ձյունառատ օրերը անհամեմատ տաք, անձրևային և պայծառ, արևոտ օրերը։ Երբեմն էլ գարունն ավարտվում է հունիսին։

Ամառը (հունիս — օգոստոս) — չափավոր տաք է, հաճախակի  ամպրոպներով ու անձրևով (7—11 օր)։  Ամսական միջին ջերմաստիճանը հուլիսին +19&nbsp;°C (մաքսիմում՝ +34&nbsp;°C): Օգոստոսը հիմնականում արևոտ է, առանց նշանակալի քանակությամբ տեղումների։

Աշունը (սեպտեմբերից հոկտեմբերի առաջին կեսը)  ցուրտ է, ամպամած, ամպրոպային անձրևոտ օրերով։ Երբեմն սեպտեմբերը տաք է լինում, արևոտ, սակայն առավոտյան լինում է սառնամանիք, տեղումները հիմնականում լինում են անձրևի տեսքով և մառախլապատ  (ամսվա շուրջ 5—15 օրերը լինում են մառախլապատ),  թաց ձյան տեսքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Զբոսաշրջիկ փղիկը

**«Զբոսաշրջիկ փղիկը»** (), ռուսական կարճամետրաժ տիկնիկային մուլտֆիլմ` նկարահանված Իվան Ուֆիմցևի կողմից Դավիդ Սամոյլովի հեքիաթի հիման վրա։ Ուֆիմցևը նկարահանել է փղիկի մասին պատմող երեք ֆիլմ` «Փղիկը գնում է սովորելու» (1984), «Փղիկը հիվանդացել է» (1985), «Զբոսաշրջիկ փղիկը» (1992)։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է զբոսաշրջիկներ փղիկի և ուղտի ճանապարհորդության մասին։ Ճանապարհին նրանք հանդիպում են ագռավին, արջին և կատվին։

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝  Էլեոնորա Տադե
* Ռեժիսոր՝  Իվան Ուֆիմցև 
* Բեմադրող նկարիչ՝   Լեոնիդ Շվարցման
* Կինոօպերատոր՝   Իգոր Դիանով
* Կոմպոզիտոր՝  Ալեքսեյ Շելիգին 
* Հնչյունային օպերատոր՝   Բորիս Ֆիլչիկով 
* Նկարիչ-անիմատորներ՝  Վ. Գոլուբև, Տատյանա Մոլոդովա
* Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են՝ Օլեգ Մասաինով, Նադեժդա Լյարսկայա, Միխայիլ Կոլտունով, Նինա Մոլևա, Վիկտոր Գրիշին, Նատալյա Բարկովսկայա, Աննա Վետյուկովա, Վալերի Պետրով, Ալեքսանդր Մաքսիմով, Վլադիմիր Մասլով
* Մոնտաժող՝   Գ. Ֆիլատովա
* Խմբագիր՝  Նատալյա Աբրամովա
* Նկարահանող խմբի տնօրեն՝   Ալինա Վլասովա

## Դերերը հնչյունավորել են
* Վսեվոլոդ Լարիոնով – Փղիկ, Ուղտ
* Իրինա Մուրավյովա – Ագռավ
* Գերման Կաչին  – Կատու
* Յուրի Վոլինցև – Արջ
* Ալեքսեյ Շելիգին  – երգի վոկալ

## Վերաթողարկում
* 2005 թվական – «Փոքրիկ մամոնտի մասին» մուլտֆիլմերի հավաքածու DVD-ով, տարածող՝ Крупный план
* 2006 թվական – «38 թութակ» մուլտֆիլմերի հավաքածու DVD-ով, տարածող՝ Крупный план

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  . Содержание: Слонёнок пошёл учиться. У слонёнка день рождения. Слонёнок заболел. Слонёнок-турист.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* «Զբոսաշրջիկ փղիկը» – կադրեր մուլտֆիլմից
* 

Կատեգորիա:1992 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Իվան Ուֆիմցևի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր փղերի մասին
Արջուկը ճանապարհին

**«Արջուկը ճանապարհին»** (), խորհրդային մուլտֆիլմ՝ ստեղծված Ռասա Ստրաուտմանեի կողմից «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում 1965 թվականին։

## Սյուժե
Գալիս է փոքրիկ արջուկներին կերակրելու ժամանակը, սակայն պարզվում է, որ մեղրը հատել է։ Նրանց մայրը զանգահարում է բարեկամին և խնդրում, որ նա մեղր բերի երեխաների համար, բայց նա հիվանդության պատճառով այդ գործը հանձնարարում է իր որդուն, որը շատ բարի սիրտ ուներ։ Եվ արջուկը ճանապարհ է ընկնում մեղրի մի մեծ տակառիկ ձեռքին։ Նա շատ հաճախ հանդիպում է կենդանիների, որոնք մեքենայով անցնում իր կողքով, բայց ոչ ոք չի կանգնում նրան օգնելու։ Միայն հեծանիվով գնացող ոզնին է արջուկին առաջարկում իր օգնությունը, և նրանք տակառիկը հազիվ հասցնում են տեղ։ Արջուկը հետո հասկանում է, որ կենդանիները դառնում են ճիշտ այնպիսին, ինչպես որոշ մարդիկ են, որոնք նույնիսկ չեն կարող օգնել միմյանց իրենց հպարտության պատճառով։

## Ստեղծողներ

## Վերաթողարկում
Մուլտֆիլմը բազմիցս թողարկվել է VHS և DVD կրիչներով մուլտֆիլմերի հավաքածուներում․
* Լավագույն խորհրդային մուլտֆիլմեր, Studio PRO Video, 1990-ական թվականներ, VHS
* «Սոյուզմուլտֆիլմ» հավաքածու № ?, Союз Видео, 1990-ական թվականների կեսերի թողարկում, 
* *«Քեռի Ստյոպան՝ միլիցիոներ»*, «Սոյուզմուլտֆիլմ», սկավառակում ընդգրկված մուլտֆիլմեր՝
«Քեռի Ստյոպան` միլիցիոներ» (, 1964), «Վտանգավոր չարաճճիություն» (, 1954), «Հետքեր ասֆալտի վրա» (, 1964), «Следопыт» (1963), «Արջուկը ճանապարհին» (1965), «Կարելին ու Չի կարելին (, 1964), Խիզախ տեսուչ Մամոչկինը» (, 1977), «Ճանապարհային հեքիաթ» (, 1981),
* *«Ոզնի գումարած կրիա»* (), «Սոյուզմուլտֆիլմ», սկավառակում ընդգրկված մուլտֆիլմեր՝
«Ոզնի գումարած կրիա» (, 1981), «Կռվարար արջուկը» (, 1955), «Արջուկը ճանապարհին» (1965), «Жу-жу-жу» (1966), «Կապիկը Սարուգասիմա կղզուց» (, 1970), «Կանաչ ծղրիդ» (, 1972), «Մկնիկն ու կարմիր արևը» (, 1986)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Արջուկը ճանապարհին» մուլտֆիլմը YouTube-ում

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1965 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր արջերի մասին
Եգիպտոսի կենտրոնական բանկ

**Եգիպտոսի կենտրոնական բանկ** (, **CBE**), Եգիպտոսի կենտրոնական բանկը և դրամային իշխանությունը։

## Գործառույթներ
Եգիպտոսի կենտրոնական բանկի գործառույթները ընդգրկում են.
* Եգիպտոսի բանկերի և բանկային համակարգի կարգավորում;
* Եգիպտոսի բանկային քաղաքականության; դրամավարկային քաղաքականության և վարկավորման քաղաքականության ձևավորում և իրականացնում
* Թղթադրամների թողարկում
* Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության ոսկու և արտարժութային պահուստների կառավարում;
* Արտասահմանյան արտարժույթի շուկայում Եգիպտոսի ներկայության կարգավորում; 
* Ազգային վճարման համակարգի վերահսկում; 
* Եգիպտոսի հանրային և մասնավոր արտաքին պարտքի կառավարում։

## Կառավարիչների ցանկ
* Թարեկ Ամեր - 2015 թվականի նոյեմբերից մինչև այսօր 
* Հիշամ Ռամեզ - 2013 թվականի մարտից մինչև 2015 թվականի նոյեմբեր
* Ֆարուկ Էլ Օկդահ - 2003 դեկտեմբերից մինչև 2013 փետրվար

## Տես նաև
* Աֆրիկայի կենտրոնական բանկեր և արժույթներ
* Եգիպտոսի տնտեսությունը
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Եգիպտոսի տնտեսություն
Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ Եգիպտոսում
Դեն Ռաունդֆիլդ

**Դենի Թոմաս Ռաունդֆիլդ** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

## Վաղ տարիներ
Ծնվել է Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքում, սովորել է Չադսիի ավագ դպրոցում, որում հանդես է եկել տեղի բասկետբոլային ակումբի կազմում։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է ծանր հարձակվողի դիրքում։ Սովորել է Կենտորոնական Միչիգանի համալսարանում։ 1975 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Կլիվլենդ Կավալիերս» ակումբի կողմից՝ 28-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Ինդիանա Փեյսերս», «Ատլանտա Հոքս», «Դետրոյթ Փիստոնս», «Վաշինգտոն Բուլեթս» և «Աուկսիլիում Թուրին» ակումբների կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 11 մրցաշրջան։ Երեք անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1980-1982)։ Մեկ անգամ ընդգրկվել NBA բոլոր աստղերի երկրորդ հավաքականի կազմում (1980)։ Երեք անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության առաջին հավաքականի կազմում (1980, 1982-1983), ինչպես նաև երկու անգամ NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում (1981, 1984)։ 1975 թվականին ճանաչվել է Mid-American կոնֆերենցիայի ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 746 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 11&nbsp;318 միավոր (15,2 մ/խ), կատարել 7243 անդրադարձ, 1620 փոխանցում, 664 խլում և 1117 բլոկշոտ։

Իր սպորտային կարիերայի առաջին մրցաշրջանի ընթացքում հանդես է եկել ABA-ի «Ինդիանա Փեյսերս» ակումբի կազմում։ ABA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 67 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 339 միավոր (5,1 մ/խ), կատարել 259 անդրադարձ, 35 փոխանցում, 31 խլում և 43 բլոկշոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ
Sui generis

**Sui generis**, (, , լատիներենից թարգմանաբար  նշանակում է «յուրօրինակ», «միակն իր տեսակի մեջ»), լատիներեն արտահայտություն, որը նշանակում է իրավական կառուցվածքի յուրօրինակություն (ակտ, օրենք, կարգավիճակ և այլն), ընդհանուր առմամբ, չնայած իր հայտնի նմանությանը նմանատիպ այլ կառուցվածքների հետ այն չունի նախադեպ։  «Sui generis» յուրաքանչյուր դեպքի յուրահատկությունը հաճախ դառնում է մեծ վեճերի առիթ։

## Օրինակ
* Համեմատելով Կոսովոյի և Հարավային Օսիայի դեպքերը, ԱՄՆ պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսը նշել էր, որ Կոսովոյի դեպքը հատուկ է համարվում (sui generis) Հարավսլավիայի կազմալուծման և կոսովոյի ալբանացիների նկատմամբՄիլոշևիչի ուժերի կիրառած ագրեսիայի համար։
* Եզակի իրավական կարգավիճակ (sui generis) Ֆրանսիայի տարածքում ունի Նոր Կալեդոնիան։ Ֆրանսիայի այլ նախկին գաղութներ համարվում են անդրծովյան դեպարտամենտներ, անդրծովյան համայնքներ կամ անդրծովյան տարածքներ։ Իսկ Նոր Կալեդոնիային տրամադրվեց իրավունք անցկացնել անկախության հանրաքվե։ 2018 թվականի նոյեմբերի 4-ին կայացավ Նոր Կալեդոնիայի` Ֆրանսիայից անկախ հռչակվելու հանրաքվեն։  Հանրաքվեյի արդյունքի համաձայն` քվեարկության մասնակիցների մեծ մասը դեմ քվեարկեցին Ֆրանսիայից անկախ հռչակվելուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Սպիտակ թիթեռը (մուլտֆիլմ)

**Սպիտակ թիթեռը** (), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1981 թվականին Սվերդլովսկի կինոստուդիայում։

Նկարահանվել է ըստ Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկու սցենարի` Եվգենի Պերմյակի համանուն հեքիաթի հիման վրա։ Լուսագրերում նշված է. *ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի հեռուստառադիոհեռարձակման պետական կոմիտեի պատվերով*։

## Սյուժե
Մի անգամ ամուրի ճագարամուկը գնում է Բուից աղ ուզելու, վերջինս նրան խորհուրդ է տալիս շուտ ամուսնանալ, որպեսզի կինն իր համար պատրաստի և հետևի տնտեսությանը։ Ճագարամուկը մտածում է բուի ասածների մասին և վճռում է գնալ անտառ ու իր համար հարսնացու փնտրել։ Տեղացի հարսնացուները նրան դուր չեն գալիս այն պատճառով, որ չեն գովում իր արտաքին տեսքը։ Եվ ահա հայտնվում է սպիտակ թիթեռը, որը նկատելով Ճագարամկանը` հիանում էր նրանով և գովաբանում նրա խարտյաշ մորթին։ Ճագարամուկը հալվում է կեղծ շողոքորթություններից։ Նա մտածում է, որ հանդիպել է քնքուշ, գեղեցիկ և հասկացող թիթեռին. նրանք ամուսնանում են։ Սակայն կինը հաճախ հեռանում էր իր գործերով։ Նա երբեմն գալիս էր ամուսնու մոտ, սպասում մինչև նա կքնի, և պոկում էր նրա մորթուց իր նոր զգեստի համար։ Մի օր էլ Ճագարամուկը նկատում է, որ մնացել է առանց կնոջ և առանց մորթու։ Կինն իր համար նոր զգեստ կարելով` գնում է ապրելու Փորսուղի մոտ։ Այդ ժամանակ Ճագարամուկը հասկանում է, որ իր նախկին սիրելի կինը պարզապես ուտիճ է։ Վերջում նրան այցելում է մորաքույր Բուն։ Ճագարամուկն ասում է. «Այ քեզ ճակատագիր. ես գնացի մի պտղունց աղի, իսկ արդյունքում ամուսնացա ուտիճի հետ»։ Բուն պատասխանում է, ասելով, որ մորթին նորից կաճի, իսկ Ճագարամկանը խորհուրդ է տալիս հետագայում ամուսնանալ ոչ միայն ըստ արտաքինի։

## Նկարահանող խումբ

## Դերերը հնչյունավորել են
Մուլտֆիլմում Զինաիդա Նարիշկինան հնչյունավորել է մորաքույր բուի, Վսևոլոդ Աբուդլովը` ճագարամկան դերը (լուսագրերում նշված չեն)։

## Վերաթողարկում DVD ձևաչափով

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է ռեժիսոր Գալինա Տուրգենևայի «Ռոմկան, Ֆոմկան և Արտոսը» մուլտֆիլմերի հավաքածուում։ Սկավառակի մեջ ընդգրկված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. «Ռոմկան, Ֆոմկան և Արտոսը», «Տատիկի դասը» (1986), «Սպիտակ թիթեռը» (1981), «Փոքրիկ իշուկի երազանքը» (1984), «Կուղխն ու աղվեսը» (1982), «Քամիների տիրակալը» (1984), «Ձկնի՛կ, բռնվի՛ր» (1983)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Каталог ТПО «Союзтелефильм»  
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

Կատեգորիա:Տիկնիկային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1981 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Խիզախ Ռոբին Հուդը

**«Խիզախ Ռոբին Հուդը»** (), արկածային տիկնիկային մուլտֆիլմ երեխաների համար։ Նկարահանվել է 1970 թվականին ռեժիսոր Անատոլի Կարանովիչի կողմից։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է անգլիական ժողովրդական բալլադների սիրելի հերոս, աղքատների մեծահոգի ու անվախ պաշտպան Ռոբին Հուդի արկածների մասին։

Նոթինգհեմի  շերիֆը հազար ոսկե մետաղադրամ է խոստանում որպես պարգև նրան, ով կբերի Ռոբին Հուդի գլուխը։ Բայց փողն ստանում է հենց Ռոբինը, որն անմիջապես այն բաժանում է աղքատներին։

Ռիչարդ Առյուծասիրտ թագավորը ասպետ Գային ուղարկում է բռնելու Ռոբին Հուդին, բայց նա իր ընկերների՝ ազատ նետաձիգների օգնությամբ խաբում է ասպետին և վերցնելով նրա ասպազենքն ու ձին՝ ինքը ասպետի տեղը գնում է Նոթինգհեմ, որպեսզի մահվանից փրկի այն կալանավորներին, որոնք շերիֆի հրամանով փակված էին գետնահարկում։

## Ստեղծողներ

## Փաստեր
«Ռոբին Հուդի գաղտնիքը» () երգը, որ կատարում է Օլեգ Անոֆրիևը, գրվել է սցենարիստ և բանաստեղծ Եվգենի Ագրանովիչի բանաստեղծության հիման վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*Խիզախ Ռոբին Հուդը 

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1970 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Անատոլի Կարանովիչի մուլտֆիլմեր