open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ճապկի արնակարմիր

**Ճապկի արնակարմիր** (), հոնազգիների ընտանիքի, ճապկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է՝ մինչև 4 մ բարձրությամբ, ցրված և դեպի ցած հակված ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները պառկած մազմզուկապատ են, կանաչ, հետագայում՝ ծիրանագույն կամ գորշակարմրավուն, երկամյա շիվերը մերկ են, դեղնամոխրագույն կամ գորշավուն։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները լայն էլիպսաձև են, ձվաձև, էլիպսաձվաձև, 4-10 սմ երկարությամբ, 2,5-6,5 սմ լայնությամբ, երկար կամ կարճ սրածայր, կլորավուն կամ լայն սեպաձև հիմքով, վերևի կողմից՝ վառ կանաչ, ծածկված պառկած մազմզուկներով, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, ավելի խիտ մազմզուկապատ, 0,6-1,5 սմ երկարությամբ կոթունով։ Ծաղկաբույլերը վահանաձև են, խիտ, համարյա տափակ կամ թեթևակի ուռուցիկ, մազմզուկապատ առանցքով։ Ծաղիկները աղոտ սպիտակ են, նշտարաձև կամ գծանշտարաձև պսակաթերթիկներով։ Սերմնարանը սափորանման է, մետաքսամազմզուկապատ, սռնակը գլանաձև է։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, կապտասևավուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս, սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Մերձբալթիկայից մինչև Դոն գետի ստորին հոսանքները, Սկանդինավիայի հարավային մասում, Մերձատլանտյան և Միջին Եվրոպայում, մինչև Բալկանյան թերակղզու հյուսիսային շրջանները։ Հանդիպում է լայնատերև և խառը անտառների ենթանտառում, թփուտներում, գետերի և լճերի ափերին, չոր, արևոտ լանջերում։ Հայաստանում մշակվում է ամենուրեք, հանդես բերելով մեծ դիմացկունություն։

## Կիրառություն
Առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Ճկուն ճյուղերից զամբյուղներ են գործում։ Պտղամիսը և սերմերը պարունակում են 19—45 % չչորացող յուղեր, որոնք օգտագործում են տեխնիկական նպատակներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոնազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Թխկի գեղեցիկ

**Թխկի գեղեցիկ** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկիների ցեղի բույս։ Էկոլոգիական խումբը` V: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32։

## Նկարագրություն
Ոչ մեծ ծառ է, 13-14 մ բարձրությամբ և մինչև 30-40 սմ բնի տրամագծով։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են, կանաչ կամ կարմրավուն, երբեմն ծածկված կապտավուն խավով։ Բողբոջները մերկ են, կանաչ։ Տերևները բարակ են, բայց ամուր, 5 (հազվադեպ՝ 3-9) բլթականի, 6-12 (հազվադեպ՝ 1,7) սմ երկարությամբ և 8-14 (հազվադեպ՝ 18) սմ լայնությամբ, մերկ կամ ներքևից ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ, կտրված, կլորասեպաձև կամ խոր սրտաձև հիմքով։

Բլթակները ձվաձև են, լայն կամ երկարավուն եռանկյունի, ամբողջաեզր։ Տերևակոթունը հավասար է տերևի երկարությանը։ Ծաղկաբույլը վահանաձև հուրան է, մերկ ծաղիկներով։ Ծաղիկները կանաչավուն են, մանր։

Բաժակաթերթիկները նեղ էլիպսաձև են, պսակաթերթիկները' համեմատաբար լայն։ Երկթևիկ-պտուղները մեկը մյուսից հեռանում են բութ, հազվադեպ'
ուղիղ անկյան տակ, 2,5-3,8 սմ երկարությամբ։ Սերմնարանները տափակ են, մերկ։

Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (Արևմտյան Նախակովկաս, Արևմտյան Կովկաս, Արևելյան Կովկաս, Չերքեզիա, Կոլխիդա, Թալիշ)։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Թումանյանում, Նոյեմբերյանում, Կապանում և Գորիսում, ստորին անտառային գոտում, գետերի և առուների ափերին, ծովի մակերևույթից մինչև 800 մ բարձրությունների վրա, որտեղ աճում է խիստ հազվադեպ, հատ ու կենտ ծառերի ձևով։

Լավ մեղրատու է։ Գարնանը հավաքած հյութը պարունակում է մինչև 1,5 % շաքար։ Ջերմասեր բույս է, ցրտահարվում է 18—20&nbsp;°C-ի սառնամանիքների դեպքում։

Խոնավասեր է, պահանջկոտ է հողային պայմանների նկատմամբ, բավականին ստվերատար է։ Բազմանում է սերմերի միջոցով։

## Կիրառություն
Գեղեցիկ ծառ է։ Ուշադրության արժանի է բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում օգտագործելու համար։ Հայաստանում կարող է կիրառվել միայն ցածրադիր, տաք շրջաններում։

## Ծանոթագրություններ
Պայթակենի արևելյան

** Պայթակենի արևելյան** (), բակլածաղկավորների ընտանիքի, բակլազգիների ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է, մինչև 2 մ բարձրությամբ, թավոտ Ընձյուղներով։ Տերևները բարդ են, կենտ փետրաձև, 5-6 սմ երկարությամբ, կազմված 7-9 տերևիկներից, որոնք լայն հակառակ-ձվաձև են կամ կլորավուն, 1,1-1,8 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, գագաթին կտրվածքով կպմ փոսիկով, վերևի կողմից՝ մերկ, ներքևի կողմից պատված նոսր մազմզուկներով։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, կազմված 3-5 նարնջակարմրավուն, կամ գորշակարմրավուն ծաղիկներից։ Ունդերը բշտիկանման են՝ 4 սմ
երկարությամբ Տ-աձև ոլորված, հասունանալիս գունավորվում են կարմրամանուշակագույն երանգով։ Ծաղկում է մայիս, հուլիս ամիսներին։ Պտուղները հասունանում են
հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում և Ղրիմում։ Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրում և Մեղրիում, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, թեքությունների վրա, չոր, զառիթափ, ժայռոտ լանջերում։

## Կիրառություն
Արտակարգ չորադիմացկուն բույս է։ Լուսասեր է և ջերմասեր։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, վնասատուներով և հիվանդություններով քիչ է վարակվում։ Բազմանում է սերմերի միջոցով, երբեմն՝ կտրոններով։ Բնափայտն արժեքավոր է, դրանից պատրաստում են մանր իրեր և զանազան գործիքներ։ Պիտանի է չոր, քարքարոտ հողերի կանաչապատման համար։ Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես լուծողական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Ուռենի եռառէջ

**Ուռենի եռառէջ** (), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 3-4 մ բարձրությամբ։ Կեղևը սպիտակ-մոխրավուն է, ծիրանագույն երանգով, երբեմն' կապտավուն խավով, ներսից կիտրոնագույն։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են։ Բողբոջները գորշակարմրավուն են, մերկ։ Տերևակիցները գծանշտարաձև են, վաղ թափվող (երբեմն՝ լրիվ բացակայում են)։ Տերևները, որոնք հաճախ հակադիր դասավորություն ունեն, բարակ են, հակառակ ձվաձև, 3-13 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, 0,3-0,6 սմ երկարության կոթուններով։ Ամենամեծ լայնությունը ունի կենտրոնից վերև, երկու կողմից էլ կապտականաչավուն է կամ կապտավուն, հասունները լրիվ մերկ են, ամբողջաեզր կամ գագաթնային մասում սուր-սղոցաեզր։ Կատվիկները բացվում են տերևներից առաջ կամ միաժամանակ, կողմնային են, նստադիր, հիմքում մի քանի տերևիկներով, մոտ 3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկակից թեփուկները ծածկված են մետաքսանման մազմզուկներով։ Առէջները երկուսն են, մազմզուկապատ, ծիրանագույն փոշանոթներով։ Սերմնարանը նստադիր է, պատված մետաքսանման մազմզուկներով։ Սռնակ չունի։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Միջին Ասիայում, Արևմտյան Սիբիրում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Մոնղոլիայում։ Հայաստանի պայմաններում տարածված է Տաշիրում, Ստեփանավանում, Գուգարքում, Իջևանում, Նոյեմբերյանում, Շամշադինում, Թումանյանում, Սևանի ավազանում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ հանդիպում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա, գետերի և առուների ափերին։ Ավելի բարձր նիշերի վրա տուժում է սառնամանիքներից։ Գերադասում է թեթև ավազային հողերը, լուսասեր է, խոնավասեր։

## Կիրառություն
Ճյուղերը օգտագործվում են զամբյուղագործության բնագավառում, ինչպես նաև խաղողի վազը կապելու համար։ Պարունակում է 0,6—5,2 % սալիցին։
Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 3,7-10, 12-14, 17-21:
:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Սղոցի սովորական

**Սղոցի սովորական** (), բակլազգիների ընտանիքի, դեղնածաղիկ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Մշտադալար ծառեր են, մինչև 15, հազվադեպ 25 մ բարձրությամբ և մինչև 60 սմ
բնի տրամագծով, ծածկված դարչնագորշավուն, ակոսավոր կեղևով, խիտ, բրգաձև
կամ երկարավուն սաղարթով։ Երբեմն աճում է թփանման, հաճախ գետնի վրա պառկող և արմատակալող ցողուններով։ Ընձյուղները մերկ են, հազվադեպ մազմզուկապատ, կանաչավուն կամ մոխրագորշավուն։ Տերևները ձվաձև են, էլիպսաձև կամ հակառակ ձվաձև, 2-10 սմ երկարությամբ, 2-4.5 սմ լայնությամբ, կաշվեկերպ, կոշտ,
վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, անփայլ, ալիքաեզր, 2-9 եռանկյունի փշավոր ատամիկներով, ծեր ծառերի վրա բոլոր տերևները
կամ դրանց զգալի մասը ամբողջաեզր են, կողմնային ջղերը 4-10 զույգ են։ Տերևակոթունը կարճ է։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման վահանիկ է, գտնվում է Նախորդ տարվա ճյուղերի տերևածոցերում։ Առէջային ծաղիկները գտնվում են 3 ծաղկանի ծաղկաբույլերում, վարսանդայինները՝ միայնակ են, հազվադեպ՝ 2-3-ական։ Ծաղիկները
սպիտակ են, բուրումնավետ, 4, հազվադեպ' 5 անդամանի։ Կորիզապտուղը կարմիր է,
գնդաձև, ձվաձև կամ էլիպսաձև, կոթունավոր, 0,7-1,1 սմ երկարությամբ, 0,5-1 սմ
լայնությամբ, 4-5 կորիզավոր, որոնք անկյունավոր են և ունեն երկարությամբ ձգված
կողեր։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (հարավարևմտյան նախակովկաս, արևմտյան Հարավային Կովկաս, Թալիշ), Իրան, Լազիստան, Հյուսիսային Աֆրիկա, Արևմտյան Եվրոպա, Սկանդինավյան թերակղզի։ Աճում է հաճարի, խառը, եղևնու և եղրևանու անտառների ծածկույթի տակ, ենթանտառում։
Չափազանց ստվերատար է, դանդաղ է աճում։ Գերադասում է սննդանյութերով
հարուստ, թեթև, խոնավ ստրուկտուրային անտառային հողերը, որոնք զգալի քանակությամբ կիր են պարունակում։ Վատ է տանում ամառային երաշտը։ Դիմանում է մինչև - 18-20&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին։ Լավ է տանում խուզումը և ձևավորումը։

## Կիրառություն
Անհիշելի ժամանակներից ի վեր մշակվում է որպես հրաշալի պարկային կուլտուրա։ Ունի ավելի քան 1000 պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում աճման առանձնահատկություններով (լացող, բրգաձև, ցածրաաճ, թզուկ, տերևների ձևով) մանր,
նշտարաձև, ձվաձև) և գույնով (սպիտակ բծերով, սպիտակավուն բծերով, սպիտակավուն եզրերով, արծաթափայլ եզրերով, սպիտակավուն, մուգ դեղին բծերով, դեղին
փշերով), պտուղների գույնով (նարնջագույն, դեղին) և այլն։
Տերևները պարունակում են դաբաղանյութեր և իլիցին գլյուկոզոիդ, որը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է տենդի, լուծի, ծակոցների դեմ (հավանաբար պարունակում է իրենց բնույթով կոֆեին հիշեցնող նյութեր)։ Կեղևի և արմատների թուրմն օգտագործում են որպես միզամուղ միջոց և հազի դեմ։ Պտուղները սրտխառնոց և լուծ են առաջացնում, բայց թռչունները հաճույքով ուտում են։
Հայastanում մշակվում է Իջևանի դենդրարիում, Բագրատաշենում, Մեղրիում։ Պիտանի է միայն ցածրադիր շրջանների համար, որտեղ օդի նվազագույն ջերմաստիճանը- 20&nbsp;°C-ից չի անցնում։
Էկոլոգիական խումբը' II: Մշակության հավանական շրջանները 9, 20ա, 32։
:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի ծառեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Ցերցիս եվրոպական

**Ցերցիս եվրոպական** (), բակլազգիների ընտանիքի, ցերցիսների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Ծառ է՝ 7-15 մ բարձրությամբ, վրանաձև կամ գնդաձև սաղարթով, հաճախ ծռմռված բնով, ծածկված համարյա սև, խոր ճաքճքված կեղևով։ Տերևները կլորավուն են, խոր սրտանման հիմքով, 7-13 սմ տրամագծով, մինչև 4 սմ երկարությամբ կոթունով, վերևի կողմից՝ անփայլ կանաչ, ներքևից՝ կապտավուն։ Ծաղիկները հավաքված են փնջերում, 3-6-ական, տերևածոցերում, բազմամյա ճյուղերի և նույնիսկ բնի վրա (կաուլիֆլորիայի երևույթ)։ Բաժակը վարդագույն է, պսակի տրամագիծը՝ 2 սմ, պսակաթերթիկները կապտակարմրավուն կամ վարդագույն են, առագաստը կարճ է թևերից և նավակից, հիմքում խիստ սեղմված, սպին գլխիկավոր է։ Ունդերն ունեն 7-10 սմ երկարություն և 1,5 սմ լայնություն, տափակ են, շատ նեղ թևիկով (մեջքի կարի ուղղությամբ), 10-14 սերմերով, որոնք կլորաձվաձև են, հարթ, անփայլ, մուգ դարչնագույն։ Ծաղկում է բավականին առատ, ապրիլի վերջին և մայիսի առաջին կեսի ընթացքում՝ մինչև տերևների բացվելը, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 18, 20ա, 25, 28, 32։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրածովյան շրջանում, քարքարոտ, չոր լանջերում, կրով հարուստ հողերում։

Հայաստանի պայմաններում հաջողությամբ է աճում ծովի մակարդակից 1000-1100 մ բարձրությունների վրա, որից ավելի բարձր տեղերում աճում է թփանման կամ բոլորովին ցրտահարվում է։ Հաճախ է հանդիպում Երևանի դեկորատիվ տնկարկներում, որտեղ աչքի է ընկնում բարձր դեկորատիվությամբ, առատ ծաղկումով և պտղաբերմամբ։ Միամյա շիվերը ցրտահարվում են միայն բացառիկ ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում։ Առավել նպաստավոր պայմաններում երբեմն ինքնացանք է տալիս։ Լավ է աճում և էկոլոգիական ճնշվածության նշաններ հանդես չի բերում Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Ուռենի սպիտակ

**Ուռենի սպիտակ** (), ուռազգիների ընտանիքին պատկանող ուռենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
20-30 մ բարձրությամբ, մինչև 3 մ-ի հասնող բնի տրամագծով, վրանաձև սաղարթով, խոշոր տերևաթափ ծառ է։ Կեղևը մոխրագույն է, ծածկված խոր ճեղքերով։ Երիտասարդ ընձյուղների ծայրերը արծաթավուն մազմզուկապատ են, բազմամյաները՝ մերկ։ 6 մմ երկարությամբ բողբոջները սրածայր են, կարմրադեղնավուն, ծածկված մետաքսանման աղվամազով։ Տերևակիցները մանր են, նեղ նշտարաձև, գեղձիկավոր, վաղ թափվող, արծաթագույն, աղվամազապատ։ Տերևակոթունների վերին մասը ծածկված է գեղձերով։ Տերևները նշտարաձև են, գծանշտարաձև, սրածայր, 5-15 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ, մանր սղոցաեզր, երկու կողմից ծածկված
արծաթագույն մետաքսանման մազմզուկներով, կամ վերևից մերկ են։ Ծաղկում է տերևների բացվելու հետ միաժամանակ՝ մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Առէջները երկուսն են՝ վառ դեղին փոշանոթներով։ Նեկտարանոցները նույնպես երկուսն են։ Ապրում է 100 և ավելի տարի։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, ամբողջ Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Հիմալայներում, Չինաստանում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսային և հյուսիսարևելյան (Տաշիր, Ստեփանավան, Լոռու մարզ, Տավուշի մարզ, Իջևան, Շամշադին, Ճամբարակ), կենտրոնական (Աբովյան, Աշտարակ, Հրազդան) շրջաններում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում (Գեղարդ), Վայքում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիները, գետերի, առուների, ջրամբարների ափերին։ Գրեթե ամենուրեք հանդիպում է կանաչ տնկարկներում ու անտառկուլտուրաներում։
Հատկապես լայնորեն է տարածված սպիտակ ուռենու լացող այլատեսակը, որը արտակարգ գեղեցիկ է հատկապես ջրային մակերեսների հարևանությամբ։ Արագ է աճում։ Մեղրատու բույս է։

## Կիրառություն
Կեղևը պարունակում է սալիցին (4-5°/0), տաննիդներ (մինչև 5°/0)։ Տերևը օգտագործում են մետաքսը, բուրդը և դաբաղած կաշիները կարմրադարչնագույն ներկելու համար։ Կեղևի լուբային թելիկներից պարաններ և թոկեր են պատրաստում։ Ընձյուղ-ճիպոտները օգտագործում են որպես ֆաշիններ (ճյուղախրձեր), ցանկապատեր։ Բնափայտից պատրաստում են աղեղներ, լծասարքեր, տաշտակներ և այլ մանր իրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Դժնիկ թիատերև

**Դժնիկ թիատերև ** (), դժնիկազգիների ընտանիքի, դժնիկ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2 մ բարձրությամբ, ճիպոտանման, փշապատ ճյուղերով։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է կամ օղակաձև։ Տերևները տարբեր ձևի են, նշտարաձևից մինչև էլիպսաձև, 2,5-7 սմ երկարությամբ և 0,8-2 սմ լայնությամբ, սուր գագաթով, մանրատամնաեզր։ Ծաղիկները դեղնականաչ են, 0,4-0,7 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է ապրիլ-հունիս ամիսներին, պտուղները սև են, հասունանում են հունիս-սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, ինչպես նաև Զանգեզուրում։ Համարյա ամենուրեք, չոր, քարքարոտ լանջերում, թփուտների մեջ, ծովի մակարդակից մինչև 1900 մ բարձրությունների վրա։ Հաճախ է հանդիպում նաև գետերի ու առվակների ափերին, անտառի բացատներում ու անտառաեզրերին։

## Կիրառություն
Չափազանց արագ է աճում և կարճ ժամանակում բավականին մեծ բուսական զանգված է առաջացնում։ Լավ է տանում խուզումը, հեշտությամբ է բազմանում կտրոններով և թփի բաժանումով։ Օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել չոր, քարքարոտ, անջրդի հողերի կանաչապատման նպատակով, ինչպես նաև արհեստական անտառատնկումների ժամանակ։ Պարունակում է մի շարք արժեքավոր նյութեր, մասնավորապես կեղևում՝ 80 մգ/տոկոս C վիտամին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դժնիկազգիներ
Գազ կանաչ

**Գազ կանաչ** (), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Թուփ է` 30-50 սմ բարձրությամբ։ Բնի կեղևը դարչնագույն է։ Տերևները կազմված են 5-8 զույգ նշտարաձև կամ գնդաձև 1-1,5 սմ երկարությամբ և 0,2-0,4 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Ծաղկաբույլերը օվալաձև են։ Ծաղկակիրները 2-3 անգամ երկար են տերևներից։ Պսակը բաց կապտակարմիր է։ Ունդերը թեթևակի աղեղնաձև ծռված են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Հայկական բարձրավանդակում։ Հայաստան տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Վայքում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Դժնիկ մանրապտուղ

**Դժնիկ մանրապտուղ** (), դժնիկազգիներ ընտանիքի, դժնիկ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Գետնատարած և խիտ ճյուղավորված, ցածրաճ տերևաթափ թուփ է, մինչև 30 սմ բարձրությամբ կոշտուկավոր, մոխրավուն կամ մուգ դարչնագույն ճյուղերով և մերկ կամ կարճ մազմզուկապատ ընձյուղներով։ Տերևները հավաքված են կարճացած ընձյուղների վրա, լայն էլիպսաձև են կամ ձվաձև, երբեմն՝ գրեթե կլոր, 3-5 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ լայնությամբ, մանր ատամնասղոցաեզր, վերևի կողմից անփայլ, կանաչավուն, ներքևի կողմից դեղնավուն կամ ոսկեգույն, փայլուն, երբեմն կապտավուն, մերկ։ Ծաղիկները լայն զանգականման են, մանր, 2-5 մմ երկարությամբ, աննշան, դեղնականաչավուն։ Պտուղը հակառակ ձվաձև է, մոտ 4 մմ երկարությամբ, չոր, մուգ գորշավուն։ Ծաղկում է մայիսի վերջին, հունիսին, պտուղները հասունանում են հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում և Փոքր Ասիայում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է Թումանյանի, Գուգարքի շրջաններում, Սևանի ավազանում, մերձալպյան և ալպյան գոտիներում, հաճախ չոր, քարքարոտ, արևոտ լանջերում, ժայռերի ճեղքերում, կիրճերի պատերին ու քարաժայռերին։ Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ, ցրտադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, լուսասեր (կարող է աճել նաև ստվերում), պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

## Կիրառություն
Կարելի է օգտագործել քարապարտեզներում, ալպինարիաներում, ծաղկապարտեզային ձևավորումներում։ Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1։
:
## Ծանոթագրություններ
Պտելեյա եռատերև

**Պտելեյա եռատերև** (), սատապազգիներ ընտանիքին, պտելեյա տեսակ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է` 6-8 մ բարձրությամբ, գնդաձև սաղարթով։ Կեղևը մուգ մոխրագույն է, որի վրա ցրված են բազմաթիվ մանր ելունդանման ելուստներ։ Երիտասարդ ընձյուղները նոսր մազմզուկապատ են, երկրորդ տարում ստանում են կարմրագորշավուն գունավորում։ Տերևները եռամասն են, երկարավուն, էլիպսաձև կամ ձվաձև 100 տերևիկներով, ամբողջաեզր կամ մանր ատամնաեզր, վերևի կողմից` մուգ-կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից` բաց գույնի և մերկ։ Ծաղիկները էլիպսաձև են կամ հակառակ- ձվաձև, կանաչասպիտակ պսակաթերթիկներով, մինչև 1 սմ տրամագծով, ձվաձև կամ երկարավուն բաժակաթերթիկներով։ Թևապտուղը հակառակ ձվաձև է կամ համարյա կլորավուն, 1,5-3 սմ տրամագծով, երկսերմանի։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Տարածված է ձյուսիսային Ամերիկայում, Օնտարիոյից և Նյու Տորքից մինչև Ֆլորիդա և հյուսիս-արևմուտքում` մինչև Մինեսոտի։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Կիրովականում, Իջևանում։ Պիտանի է հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիների համար։ Հատկապես արժեքավոր են պարտիզային ձևերը (ոսկեգույն տերևներով և մոխրավուն, սկզբում` մազմզուկապատ, հետագայում` մերկ տերևներով)։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Օնտարիոյից և Նյու Տորքից մինչև Ֆլորիդա և հյուսիս-արևմուտքում` մինչև Մինեսոտի։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Վանաձորում, Իջևանում։ Պիտանի է հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիների համար։ Հատկապես արժեքավոր են պարտիզային ձևերը (ոսկեգույն տերևներով և մոխրավուն, սկզբում` մազմզուկապատ, հետագայում` մերկ տերևներով)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Գազ ուղղատերև

**Գազ ուղղատերև** (), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Թում է, 30-40 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կազմված են 3-4 զույգ երկարավուն, նշտարաձև, մոխրագույն, հազվադեպ՝ կանաչավուն թաղիքանման մազմզուկապատ, 2 սմ երկարությամբ և 0,5 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Տերևակիցները սկզբում մազմզուկապատ են, հետագայում՝ մերկ։ Ծաղկաբույլերը երկարավուն, գլանաձև են, հազվադեպ՝ օվալաձև։ Ծաղկակիցները լայն-երկարավուն են, սրածայր։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Ապարանում, Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Զանգեզուրում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Փշատերև արևելյան

**Փշատերև արևելյան** (), փշատազգիների ընտանիքի, փշատենի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 10 մ բարձրությամբ և 30-50 սմ բնի տրամագծով։ Տերևները էլիպսաձև են, էլիպսանշտարաձև, երկարավուն ձվաձև կամ շեղանկյուն, 3-7 սմ երկարությամբ և 1-2 սմ լայնությամբ։ Ծաղկապատը համեմատաբար խոշոր է, 7,5-8 մմ երկարությամբ, երկար բլթակներով և ավելի խոշոր պտուղներով, որոնց երկարությունը հասնում է 2-3 սմ-ի։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է կենտրոնական շրջաններում, Արաքս գետի հովում, նախալեռնային գոտում, գետերի և առուների ափերին։

## Կիրառություն
Պտուղները պարունակում են մինչև 90 % չոր նյութեր (շաքարներ՝ 60 %, սպիտակուցներ՝ 11 %, վիտամին C 200 մգ/տոկոս) և մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ բազմաթիվ արժեքավոր նյութեր ու վիտամիններ։ Ունեն բուժիչ հատկություն, օգտագործվում են աղեստամոքսային հիվանդությունները բուժելու, արյունը մակարդելու համար և այլ նպատակներով։

Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, բնային մացառներով և անդալիսով։ Պտղաբերում է 3-4-րդ տարում։ Չորադիմացկուն է, բավական ցրտադիմացկուն։ Ապրում է 35-40 տարի։ Լավ զարգացած, առողջ մեկ ծառի բերքատվությունը հասնում է 40-50 կիլոգրամի։ Լավ է աճում փուխր, պարարտ հողերում։ Ծաղիկները բուրումնավետ են ու մեղրատու։

Խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել նաև բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում, քանի որ դեկորատիվ են ոչ միայն ծաղիկներն ու պտուղները, այլև արծաթափայլ տերևները։
## Ծանոթագրություններ
Մայրի ատլասյան

**Մայրի ատլասյան** (), սոճազգիներ ընտանիքի, մայրի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Չափազանց գեղեցիկ, մշտադալար ծառեր են՝ մինչև 40 մ բարձրությամբ, թափանցիկ, ցանցառ, բրգաձև սաղարթով։ Ճյուղերը դասավորված են սուր անկյան տակ։

Փշատերևները կապտականաչավուն են կամ արծաթամոխրավուն, 25 մմ-ից պակաս
երկարությամբ, ընդ որում երբեմն մի փոքր ավելի երկար, քան լայնությունն է։ Կոները գլանաձև են, 5֊7 սմ երկարությամբ, 4.0 սմ լայնությամբ, փայլուն, բաց շագանակագույն։

## Տարածվածություն
Վայրի վիճակում հանդիպում է Ալժիրի և Արևելյան Մարոկկոյի լեռներում, 1350֊2000 մ բարձրության վրա։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը' III:
 
Եվրոպայում սկսել են մշակել 1842 թվականից, Հայաստանում՝ 1962 թվականից։

Երաշտադիմացկուն է, լուսասեր, աչքի է ընկնում բարձր դեկորատիվությամբ։

Հեռանկարային է հյուսիսային Հայաստանի անտառային գոտու ցածրադիր շրջաններում գտնվող բնակավայրերի կանաչապատման համար։ Մշակության հավանական 
շրջանները 9.32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Իլենի լայնատերև

**Իլենի լայնատերև ** (), իլենազգիների ընտանիքի, իլենի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է, մինչև 7 մ բարձրությամբ, հաճախ թփանման տեսք ունի։ Երիտասարդ ճյուղերը կտրվածքում կլորավուն են, դեղնականաչավուն, հարթ։ Բազմամյա ճյուղերը մոխրագորշավուն են, ծածկված սև ոսպնյակներով։ Տերևները էլիպսաձև են կամ երկարավուն, հակառակ ձվաձև՝ 4-16 սմ երկարությամբ և 1,5-7,5 սմ լայնությամբ, սրածայր, մանր սղոցաեզր, թաղանթանման, բաց կանաչավուն, մերկ։ Ծաղիկները հավաքված են կիսահովանոցներում՝ 3-20-ական, սպիտակ կանաչավուն են, աննշան։ Պտուղները տուփիկ են, գնդաձև, 2-2,5 սմ լայնությամբ, և 1-1,5 սմ բարձրությամբ, 4-5 բնանի, թևիկներով, կարմրավուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան և կենտրոնական շրջաններում, Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, Վայքում, որտեղ աճում է խառն անտառներում, թփուտներում։

## Կիրառություն
Բարձրարժեք դեկորատիվ բույս է։ Հատկապես գեղեցիկ է պտղաբերման և տերևների աշնանային գունափոխման շրջանում։ Ստվերատար է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, խոնավասեր է, բայց դիմանում է կարճատև երաշտին։ Մեծ նշանակություն ունի որպես գուտապերչատու բույս, քանի որ արմատակեղևում պարունակում է 10 % չափազանց բարձրորակ գուտապերչ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կեչի Լիտվինովի

**Կեչի Լիտվինովի** (), կեչազգիների ընտանիքի, կեչի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է՝ 10 - 15 մ բարձրությամբ և 20 - 40 սմ բնի տրամագծով։
Անբարենպաստ պայմաններում աճում է որպես խոշոր թուփ։ Բունը մեծ մասամբ
ծուռումուռ է, ճյուղավորված գրեթե գետնի մակերեսից։ Կեղևը դեղնասպիտակ է,
անջատվում է բարակ թելիկներով։ Ընձյուղների կեղևը կարմրադեղնավուն է, աղվամազապատ։ Տերևները ձվաձև են, շեղանկյուն, գարնանը ծածկված աղվամազով, 3,5 - 5,5
սմ երկարությամբ և 2,5 -4,0 սմ լայնությամբ։ Պտղատու կատվիկները ունեն 2 -3,5 սմ
երկարություն և 0,8 -1,2 սմ լայնություն, դեպի ցած են կախված

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում։ Մեր
հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան անտառային
շրջաններում, Ապարանում, Հրազդանում, Վայքում, որտեղ աճում է անտառների վերին
եզրերում։ Մերձալպյան անտառներում առաջացնում է մաքուր կեչուտներ, ծովի
մակերևույթից 2100-2500 մ բարձրության վրա։
Համեմատաբար քչապահանջ է օդի խոնավության նկատմամբ, հատկապես հասուն
տարիքում երաշտը հեշտությամբ է տանում։ Բավականին ցրտադիմացկուն է,
երիտասարդ տարիքում արագ է աճում։ Ապրում է 100 - 120 տարի։ Լուսասեր է,
բազմանում է սերմերով և բնային մացառներով։ Հյութը պարունակում է շաքարներ,
դրանից օշարակ են պատրաստում։ Բողբոջները պարունակում են խեժ, խաղողաշաքար և
եթերային յուղեր։ Խեժ է պարունակում նաև բնափայտը։ Դրանք օգտագործվում են
բժշկության մեջ և օղե-լիկյորային արտադրության բնագավառում։ Տերևներն ունեն
միզամուղ հատկություն։ Սերմերում մոտ 28°/0 ճարպ է պարունակում։ Տերևներում
բավականին քանակությամբ ակսերոֆտոլ (վիտամին A ) կա։
Էկոլոգիական խումբը XIIբ։ Մշակության հավանական շրջանները 1 -32։

## Ծանոթագրություններ
Հացենի սիրիական

270px|մինի

**Հացենի սիրիական** (), ձիթազգիների ընտանիքի, հացենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է՝ 10-15 մ բարձրությամբ։ Ճյուղերը դեպի վեր են ուղղված։ Ընձյուղները գորշամոխրավուն են, հաստ, ծայրերում կլոր, 3-4 անկյունանի, սպիտակ ոսպնյտկներով։ Բողբոջները գորշ են կամ սևագորշավուն, կարճ, մազմզուկապատ։ Տերևները կարճացած պտղատու ճյուղերի վրա դասավորված են օղակաձև, երբեմն՝ 3-ական, հոռաշիվերի վրա հակադիր են, կազմված 3-7 տերևիկներից, որոնք երկարավուն ձվաձև են կամ նեղ էլիպսաձև, 3-6 սմ երկարությամբ և 2-2,5 սմ լայնությամբ, ձգված-սրածայր գագաթով, սեպաձև հիմքով, անհավասար խոշորաատամնաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, կաշվեկերպ։ Թևապտուղները երկարավուն էլիպսաձև են, 2-4 սմ երկարությամբ և 0,7-1,4 սմ լայնությամբ, բթավուն կամ վասիկավոր գագաթով, հաճախ սռնակի մնացորդներով։ Ընկուզիկը թևապտղի կեսից երկար է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջին Ասիայում, Թուրքմենիայի լեռներում, Փոքր Ասիայում։ Չափազանց երաշտադիմացկուն է, դիմանում է հողի աղիությանը։ Ենթադրվում է, որ տարածված է նաև Հայաստանում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում։
## Ծանոթագրություններ
Պայթակենի կիլիկյան

**Պայթակենի կիլիկյան** (), Բակլազգիների ընտանիքի, Պայթակենու ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 2—3 մ բարձրությամբ և թավոտ ընձյուղներով։ Տերևները բարդ են, կենտ֊Փետրաձև, 6—9 սմ երկարությամբ, որոնք կազմված են 7—9 նեղ, հակառակձվաձև և սրածայր տերևիկներից։ Վերջինները վերևի կողմից մերկ են, Ներքևի կողմից մազմզուկապատ և ունեն 1,6—2 սմ երկարություն և 0,9—1,1 սմ լայնություն։ Ծաղիկները բացվում են մայիսից մինչև օգոստոս ամիսներին, համեմատաբար խոշոր են, դեղին, հավաքված 3—8 ծաղիկներից կազմված ծաղկաբույլերում։ Ծաղկակիրը թավոտ է։ Ունդերն ունեն 5—8 սմ երկարություն և 2—3 սմ լայնություն, բշտիկանման են, կիսաթափանցիկ, բազմասերմ։ Հասունանում են հուլիս-հոկտեմբեր ամիսներին և ձմռանը մնում են թփի վրա։

Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ։ Բավական ջերմասեր է, բայց լավ է աճում նույնիսկ ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա, որտեղ չնայած վերերկրյա զանգվածը զգալիորեն ցրտահարվում է, սակայն նույն տարում սաղարթը վերականգնում է, ծաղկում և պտղակալում։ Արտակարգ չորադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, լուսասեր։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում (լեռնային Կիլիկիա)։ Հայկական ԽՍՀ-ի տարածքում հանդիպում է Զանգեզուրում և Մեղրիում, որտեղ սովորաբար աճում է ստորին լեռնային գոտում, հարավային թեքությունների վրա, հաճախ՝
կաղնուտների եզրերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Բարդի սև

**Բարդի սև** (), ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ, խոշոր ծառ է ՝ մինչև 30 մ բարձրությամբ և 2-4 մ բնի տրամագծով։ Սաղարթը հզոր է, վրանաձև, հաստ ճյուղերով։ Հին բնի կեղևը գորշամոխրագույն է, ծածկված ճաքերով։ Ճյուղերի վրա կեղևը հարթ է, մոխրագույն։ Միամյա շիվերը գլանաձև են, մերկ, փայլուն, դեղնավուն կամ դեղնամոխրավուն։ Բողբոջները մերկ են, գորշականաչ, խեժային խավով ծածկված, բացվելիս կպչուն են, սոսնձապատ, ուժեղ բուրմունքով։ Տերևները լայն դելտայաձև են կամ լայն ձվաձև, եռանկյունաձև, 4-12 սմ երկարությամբ և 4-15 սմ լայնությամբ, հիմքում լայն սեպաձև կամ հարթ կտրվածքով, երկու կողմից էլ մերկ, մուգ կանաչավուն, ներքևի կողմից բաց կանաչ, կոշտ, գագաթում կարճ սրածայր, մանր սղոցաեզր, գեղձիկաատամնաեզր։ Տերևակոթունը մերկ է, գրեթե հավասար տերևաթիթեղի երկարությանը, վերևի մասում սեղմված, առանց գեղձիկների։ Ծաղկակիցները գորշավուն են, մինչև 5 մմ երկարությամբ, լայն, համարյա կլորավուն, եզրերում խոր գանգրակտրվածքավոր ատամնաեզր։ Կատվիկները բացվում են տերևներից առաջ։ Ծաղկի սկավառակը կանաչասպիտակավուն է, 8-45 առէջներով, որոնց փոշանոթները ծիրանագույն են։ Վարսանդը ունի լայն-ձվաձև սերմնարան, որի սպին դեղնավուն է։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիս-հունիսին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Սիբիրում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտու անտառներում (Գեղարդ), Զանգեզուրում, երկրորդային ծագում ունեցող հովտային անտառներում, գետակների ափերին, ծովի մակերևույթից 800-2100 մ բարձրության վրա։ Մեծ մասամբ վայրիացած է, հանդես է գալիս որպես արխեոֆիտ։

## Կիրառություն
Արմատային համակարգը մակերեսային է, առատ արմատային մացառներ է տալիս։ Այս հանգամանքի շնորհիվ սև բարդին լայնորեն է օգտագործվում փլվածքների, ձորակների, հողալիցքերի, սողքերի, ավազների ամրացման համար։ Սակայն այդ նույն պատճառներով քաղաքների փողոցների կանաչապատման համար խորհուրդ չի տրվում օգտագործել, քանի որ արմատային մացառները քանդում են ասֆալտի ծածկոցը։ Բազմանում է սերմերով և կտրոնների միջոցով, ինչպես նաև ձողերով։ Ապրում է 100-120 տարի։

Բնափայտը օգտագործվում է որպես շինանյութ, տարաների պատրաստման համար, ցելյուլոզայի արտադրության բնագավառում։ Խոնավասեր է, լուսասեր, հողի նկատմամբ պահանջկոտ է, ցրտադիմացկուն։ Բավականին արագ է աճում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Տոսախ մշտադալար

**Տոսախ մշտադալար** (), տոսախազգիների ընտանիքի, տոսախ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Փոքր, մշտադալար ծառ է՝ մինչև 6-10 մ բարձրությամբ, սակայն մշակության մեջ թփանման տեսք ունի, արտակարգ խիտ ու կոմպակտ սաղարթով։ Ճյուղերը քառանիստ են, ընձյուղները կանաչ, խիտ տերևակալած։ Կեղևը մոխրադեղնավուն է, հարթ, ծեր ճյուղերի ու բնի վրա ծածկված մանր ճաքերով։ Տերևները երկարավուն-ձվաձև են կամ էլիպսաձև, հազվադեպ նեղ-էլիպսաձև, ռոմբաձև կամ կլորավուն, 1,5-3 սմ երկարությամբ, 0,5-1,3 սմ լայնությամբ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից ավելի բաց գույնի և անփայլ, կարճակոթունավոր։ Ծաղիկները հավաքված են ծոցային ծաղկաբույլերում։ Յուրաքանչյուր ծաղկաբույլում կա 1 վարսանդային ծաղիկ (երբեմն այդ ծաղիկը չի զարգանում)։ Առէջային ծաղիկների ծաղկապատի արտաքին զույգ թերթիկները ուժեղ արտափքված են, ներքևինները ունեն 2-2,5 մմ երկարություն, հակաձվաձև են կամ կլորավուն, բութ կլորավուն, երբեմն՝ սուր գագաթով։ Առէջները 1,5-2 անգամ երկար են ծաղկապատի ներքին թերթիկներից, իսկ սերմնարանի ռուդիմենտը կարճ է։ Պտղատուփը գնդաձվաձև է, 0,5-1 սմ երկարությամբ և 0,5-0,6 սմ լայնությամբ, եղջյուրիկներով։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։

## Տարածվածություն
Հնուց օգտագործվում է կանաչապատման բնագավառում։ Դասական բույս է տոպիար (խուզվող) արվեստում օգտագործելու համար, քանի որ դանդաղ է աճում, արտակարգ խիտ սաղարթ ունի և տված ձևը երկար է պահպանվում։ Ունի մի շարք արժեքավոր պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում տերևների ձևով և գունավորմամբ, սաղարթի ձևով և այլն։ Հայկական ՍՍՀ-ում վաղ ժամանակներից լայնորեն է մշակվում։ Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտի բնակավայրերում, որտեղ գրեթե չի ցրտահարվում, կամ անվնաս չափով ցրտահարվում է միայն արտակարգ ցուրտ ձմռան դեպքում, երբ օդի նվազագույն ջերմաստիճանը մոտենում է -30&nbsp;°C֊ի սահմաններին։ Երևանում, պաշտպանված վայրերում, կան ծառանման բույսեր 6-8 մ բարձրությամբ։ Լավ է աճում հատկապես մեր հանրապետության հյուսիսարևելյան շրջաններում (Բագրատաշեն, Իջևան, Նոյեմբերյան)։ Այստեղ միանգամայն դիմացկուն է և անգամ ամենախիստ սառնամանիքների դեպքում չի ցրտահարվում։ Մշտադալար տոսախը լավ է աճում նաև Զանգեզուրում, ինչպես նաև միջին լեռնային գոտու պայմաններում։ Չնայած Գյումրիում և Շիրակի դաշտի մյուս բնակավայրերում պարբերաբար թեթևակի ցրտահարվում է, այնուամենայնիվ, միանգամայն հեռանկարային տեսակ պետք է համարել։ Ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա հաճախ է ցրտահարվում, սակայն պահպանվում է մինչև ձյան ծածկոցի մակարդակը և հաջորդ վեգետացիոն սեզոնում վերականգնվում է (Սևան)։ Այնուամենայնիվ, խորհուրդ է տրվում շրջանացնել միայն միջին և ցածրադիր գոտիների պայմաններում։

Էկոլոգիական խումբը՝ VII։ Մշակության հավանական շրջանները 3, 8, 9-10, 12, 18-20, 23-25, 27-28, 31-32
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Պսևդոպանաքս հաստատերև

**Պսևդոպանաքս հաստատերև** (), արալիազգիների ընտանիքի, պսևդոպանաքների ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Ծառ է 6—15 մ բարձրությամբ։ Տերևների ձևը, կապված բույսի զարգացման փուլերի հետ, խիստ փոփոխական է։ Սերմնաբույսերի տերևները ձվաձև նշտարաձև են, խոշորաբլթակ, 2,5—5 սմ երկարությամբ։ Հաջորդ հասակային փուլում ամբողջական են, նեղ թրանման, փշատամնաեզր, 45—90 սմ երկարությամբ և 2,5—5 սմ լայնությամբ։ Այդ ժամանակ բունը ուղիղ է, չճյուղավորվող։ Հաջորդ հասակային փուլը բնորոշ է բնի ճյուղավորությամբ և բարդ թաթանման, 3—5 անդամանի տերևների առաջացմամբ։ Հասուն բույսի տերևները դարձյալ ամբողջական են, նշտարաձև, 7,5—20 սմ երկարությամբ և 2,5—3,5 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները մանր են, կանաչավուն, հավաքված 7,5—10 սմ տրամագծով ծայրային բարդ հովանոցներում։ Պտուղը գնդաձև է, սև, մոտ 0,8 սմ տրամագծով։ 
Էկոլոգիական խումբը՝ I: Մշակության հավանական։

## Տարածվածություն
Տարածված է Նոր Զելանդիայում։ Փորձարկվել է մեր հանրապետության մերձարևադարձային շրջաններում (Բագրատաշեն) ծովի մակերևույթից 400 մ բարձրություններում։ Այժմ ոչնչացել է։

## Կիրառություն
Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկություններով։

## Ծանոթագրություններ
Ճապկի հարավային

**Ճապկի հարավային** (), hոնազգիների ընտանիքի, ճապկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ խոշոր թուփ է՝ մինչև 4 մետր բարձրությամբ, լայն, դեպի ցած խոնարհված սաղարթով։ Երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են խիտ աղվամազով։ Սկզբում կանաչ են, այնուհետև մերկանում են, ստանալով պղտոր ծիրանագույն երանգ։ Բազմամյա ընձյուղները գորշամոխրավուն են։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները ձվաձև են կամ ձվաէլիպսաձև, 2.5-9.5 սմ երկարությամբ և 1.5-6 սմ լայնությամբ, սրածայր, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից' վառ կանաչավուն, ներքևի կողմից' ավելի բաց գույնի։ Ծաղկաբույլերը վահանաձև են, 3-6 սմ լայնությամբ, տափակ կամ ուռուցիկ։ Ծաղիկները սպիտակ են, մանր։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, 0.5-0.9 սմ տրամագծով, սևավուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։
 
## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում, կենտրոնական շրջաններում, Զանգեզուրում։ Ամենուրեք աճում է խառը անտառներում, մինչև 1500 մետր բարձրությունների վրա։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Ստվերատար է, միաժամանակ լավ է աճում բաց, արևոտ վայրերում։ Բավականին չորադիմացկուն է և ջերմասեր։ Կարող է աճել Հայաստանի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։

## Կիրառություն
Խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես խուզվող կենդանի ցանկապատ։ Առատ արմատային մացառներ տալու շնորհիվ կարելի է օգտագործել նաև հակաէրոզիոն տնկարկներում։ Նուրբ և ճկուն ճյուղերից քթոցներ են հյուսում։ Տերևները պարունակում են 168-200, իսկ պտուղները' մինչև 100 մգ/տոկոս վիտամին C:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոնազգիներ
Բուդդլեյա Դավիդի

**Բուդդլեյա Դավիդի** (), լոգանիազգիներ ընտանիքի, բուդդլեյա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն

Տերևաթափ թուփ է՝ 2-3 (հազվադեպ՝ 5) մ բարձրությամբ, ցրված-տարածված ճյուղերով, նոսր սաղարթով և դեպի ցած հակված ընձյուղներով։ Ճյուղերը թեթևակի անկյունավոր են, պղտոր կանաչավուն, սկզբում՝ մազմզուկապատ, հետագայում՝ համարյա մերկ։ Բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց կամ մուգ մոխրագույն է, երկարավուն ճաքերով ծածկված։ Տերևները ձվաձև նշտարաձև են կամ նշտարաձև, սրածայր, վերևի կողմից արագ մերկացող, մուգ կանաչ, ներքևի կողմից սպիտակ կամ դեղնաթաղիքանման մազմզուկապատ կամ մանր սղոցաեզր, 8-15 սմ երկարությամբ, 3-5 (երբեմն՝ 8) սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները մեղրի բուրմունք ունեն, հավաքված են գագաթնային, ուղղաձիգ կամ թեթևակի դեպի ցած հակված, հասկանման, 10-25 (երբեմն՝ 40) սմ երկարությամբ հուրաններում։ Բաժակն ունի նեղ ձվաձև բլթակներ, աղվամազապատ է։ Պսակը մեծ մասամբ կապտակարմրավուն է կամ ծիրանագույն, երախի մոտ նարնջագույն երանգով։ Ծաղկեխողովակը, որն արտաքինից մերկ է, ունի մոտ 1 սմ երկարություն և ներսի կողմից թեթևակի աղվամազապատ է։ Առէջները ամրացած են պսակի խողովակի միջին մասին։ Սերմնարանը մերկ է։ Պտուղը երկարավուն է, սրածայր, 0,6-0,8 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է հուլիս-հոկտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։ Հաճախ տաք և երկարատև աշնան դեպքում նոյեմբերի վերջերին նոր տերևներ է արձակում, որոնք տաք և կարճատև ձմռան դեպքում գարնանը շարունակում են աճել։ Հակառակ դեպքում վերերկրյա զանգվածի հետ ոչնչանում են։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։ Լուսասեր է և ջերմասեր։ Լավ է դիմանում ժամանակավոր երաշտին, շոգադիմացկուն է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

## Տարածվածություն
Վայրի վիճակում տարածված է Չինաստանում։ Հայաստանում շատ է տարածված ստորին գոտու պայմաններում, որտեղ միանգամայն ցրտադիմացկուն է, չնայած խիստ և երկարատև ձմեռների դեպքում հաճախ մինչև գետնի մակերեսը ցրտահարվում է և մյուս տարի կրկին սաղարթը վերականգնվում և ծաղկում է։ Միջին լեռնային գոտու պայմաններում նույնպես ամեն տարի վերերկրյա զանգվածը ցրտահարվում է և հաջորդ տարին կրկին վերականգնվում։ Բարձր լեռնային շրջաններում լրիվ ցրտահարվում է։

## Կիրառություն

Պիտանի է Հայաստանի ստորին և մասամբ միջին լեռնային գոտիների համար, որպես արժեքավոր, բարձր դեկորատիվ (հատկապես ուշ ծաղկման շնորհիվ) թփատեսակ։ Ունի մի շարք այլատեսակներ, որոնք աչքի են ընկնում խոշոր ծաղիկներով և տերևներով, ծաղկման ժամկետներով, ծաղիկները մուգ եղրևանագույն են և այլն։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները' 9, 18, 20ա, 23-25, 28, 31:

Կատեգորիա:Լոգանիազգիներ
Գիմնոկլադուս երկտուն

**Գիմնոկլադուս երկտուն** (), բակլազգիների ընտանիքի, գիմնոկլադուսի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է, հզոր վրանաձև, նոսր սաղարթով։ Բնի վրա կեղևը մոխրագույն է, խոր ճաքճքված։ Ընձյուղները հաստ են, մազմզուկապատ։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է։ Տերևները բարդ են, կրկնակի փետրաձև, 15-50 սմ երկարությամբ, տերևի առանցքն ունի 3-7 զույգ կողմնային ճյուղեր, որոնցից ներքևինները կրում են պարզ տերևիկներ, վերինները՝ 3-7 զույգ բարդ տերևիկներ։ Դրանք ձվաձև են կամ էլիպսաձվաձև, գագաթում սրված, կլոր կամ սեպաձև հիմքով, մինչև 5 սմ երկարությամբ և 4 սմ լայնությամբ, նոր բացված ժամանակ վարդագույն են, ներքևից՝ մազմզուկապատ, կարճկոթունավոր, ամռանը՝ բաց կանաչ, աշնանը՝ բաց դեղնավուն։ Երկտուն բույս է։

Ծաղկաբույլերը ծայրային են, ծաղիկները՝ մինչև 2 սմ երկարությամբ, կանաչասպիտակ, մազմզուկապատ, կիտրոնի բուրմունքով, առէջային ծաղիկները հավաքված են հուրանանման ծաղկաբույլերում, 10-12 սմ երկարությամբ, վարսանդայինները՝ ողկույզանման, ծաղկաբույլերում՝ 25-30 սմ երկարությամբ։ Ունդերը հասնում են 13-20 սմ երկարության, 4-6 սմ լայնությամբ և 1 սմ հաստությամբ, կարճ սրածայր գագաթով, կաշվեկերպ, կպչուն պտղամսով։ Սերմերը գրեթե գնդաձև են, 1-6 սմ երկարությամբ, 1,5 սմ լայնությամբ և 0,9 սմ հաստությամբ, մուգ դարչնագույն, թեթևակի փայլով։ Ծաղկում է հունիսի սկզբին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։

Պտղաբերում է 10 տարեկանից։ Առաջացնում է խոր գնացող արմատային համակարգ։ Տալիս է առատ արմատային և բնային մացառներ։ Բազմանում է սերմերի, ինչպես նաև 34 արմատային մացառների միջոցով։ Տերևները բացվում են մայիսի կեսերին։ Լավ մեղրատու է, մեղրը կիտրոնի բուրմունք ունի։ Երիտասարդ տարիքում հարաբերական ստվերատար է։ Հետագայում դառնում է լուսասեր։ Խոնավասեր է, սակայն լավ է տանում ժամանակավոր երաշտը։ Ցրտադիմացկուն է. դիմանում է մինչև —40&nbsp;°C-ի սառնամանիքին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսում՝ Նյու Յորքից մինչև Միննեսոտի, արևմուտքում՝ մինչև Նեբրասկա և հարավում՝ մինչև Արկանզաս ու Թեննեսի։ Աճում է անտառներում, սննդանյութերով հարուստ, հզոր, բավարար խոնավ հողերում։ Հայաստանում մշակության մեջ հազվադեպ է հանդիպում։ Երևանում լավ է հարմարվել արտաքին պայմաններին, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, առատ արմատային մացառներ է տալիս։ Լավ է աճում նաև Վանաձորում։ Այլ վայրերում չի հանդիպում։ Հեռանկարային է միջին և բարձր լեռնային շրջանների համար։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը' XI 1բ։ Մշակության հավանական շրջանները 1 —32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Թխկի մանրատերև

**Թխկի գեղեցիկ** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Ծառ է մինչև 15 մ բարձրությամբ, կարճ բնով, որի տրամագիծը հասնում է մինչև 50 սմ- ի և ծածկված է մոխրավուն կեղևով։ Երիտասարդ
ընձյուղները մազմզուկապատ են, հազվադեպ մերկ, բաց գույնի, դեղնավուն կամ մոխրավուն։ Կարճացած ընձյուղների վրա տերևները միշտ 5 բլթականի են' 6- 11 սմ երկարությամբ և 9- 12 սմ լայնությամբ, մերկ, կլորավուն, սրտանման կամ սեպաձև հիմքով։ Բլթակները եռանկյունի են կամ օվալ-եռանկյունի, ամբողջաեզր։ Ծաղկաբույլերը վահանանման հուրաններ են, կազմված 15- 30 ծաղիկներից, որոնք բաց դեղնավուն են, սև ծիրանագույն սկավառակով։ Թևապտուղները միմյանցից հեռանում են համարյա ուղիղ անկյան տակ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին։ Գեղեցիկ պարկային ծառ է, որը ուշադրության է արժանի։

## Տարածվածություն
Տարածված է ճեռավոր Արևելքում, Կորեայում, հյուսիսարևելյան Չինաստանում։ Աճում է լայնատերև և խառը անտառներում, անտառաեզրերում։ Հանդիսանում է ասեղնալայնատերև անտառների բնորոշ տեսակներից մեկը։ Հայաստանում մշակվում է Երևանում, Վանաձորում, Սևանում։ Ամենուրեք լավ է աճում, բայց Երևանում որոշ չափով տուժում է օդի չորությունից, և սովորաբար ամռան երկրորդ կեսին տերևները արևային այրվածքներ են ստանում։

## Ծանոթագրություններ
Եղրևանի Կոմարովի

**Եղրևանի Կոմարովի** (), ձիթազգիներ ընտանիքի, եղրևանի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է՝ մինչև 6 մ. բարձրությամբ, ուղղաձիգ, մոխրագույն, հարթ ճյուղերով, նոսր ոսպնյակներով։ Ընձյուղները մոխրագույն են, երբեմն' աղվամազապատ, նույնպես ծածկված ոսպնյակներով։ Տերևները երկարավուն էլիպսաձև են, 10-16 սմ երկարությամբև 2-10 սմ լայնությամբ, սրածայր, սեպաձև հիմքով, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ մոխրականաչավուն, հարթ, ջղերի ուղղությամբ թեթևակի մազմզուկապատ, թարթիչաեզր, տերևակոթունները մազմզուկապատ են, 1 -1,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են, 20-30 սմ երկարությամբ, 5-17 սմ լայնությամբ, նեղ բրգաձև, ուղղաձիգ։ Ծաղիկները բուրումնավետ են, կապտակարմրամանուշակագույն։ Բաժակը ատամնավոր է, աղվամազապատ, պսակի խողովակը ձագարաձև է, 1,5-1,8 սմ երկարությամբ։ Պսակաթերթիկները սկզբում ձագարանման։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1 -32:

## Տարածվածություն
Տարածված է Մերձավոր Արևելքում (Պրիմորսկի երկրամաս), Կորեայում, հյուսիսարևելյան Չինաստանում, խառն անտառներում։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է սահմանափակ քանակությամբ։
## Ծանոթագրություններ
Կարմրան Արարատի

**Կարմրան Արարատի** (), Կարմրանազգիների ընտանիքի, Կարմրան ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն

Տերևաթափ ծառ կամ թուփ է՝ 6 — 8 մ բարձրությամբ և 5 — 10 սմ բնի տրամագծով։ Ճյուղերի կեղևը գորշավուն է։ Տերևները ձվաձև են, երկարավուն, համարյա ռոմբաձև, սրածայր։ Ծպզկակիր ողկույզները ունեն 1—3 սմ երկարություն։ Կողմնայինները հավաքված են փնջերում կամ միայնակ են։ Ծաղկակիցները երկարավուն են, բթածայր, սովորաբար երկարությամբ հավասար են ծաղկակոթին' նրանից կարճ են կամ երկար։ Բաժակաթերթիկները երկարավուն-ձվաձև են, 0,5—0,7 մմ երկարությամբ, սրածայր, ծայրերը թաղանթանման պսակաթերթիկներից գրեթե 2 անգամ ավելի կարճ։ Առէջները 4-ն են, սրածայր փոշանոթներով։ Սկավառակը 4 անկյունանի է։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Մեղրիում, որտեղ աճում է գետափերին, խոնավ վայրերում, աղուտներում, ծ. մ. մինչև 1100 մ բարձրության վրա։

## Տարածվածություն

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Իրանում, Հնդկաստանում, Մոնղոլիայում, ճապոնիայում, Չինաստանում։
## Կիրառություն

Կարելի է առաջարկել անապատա-կիսաանապատային շրջանների կանաչապատ¬
ման և անտառապատման նպատակներով։
## Ծանոթագրություններ
Սզնի պոնտական

**Սզնի, ալոճ պոնտական** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող տերևաթափ 5-10 սմ բարձրությամբ ծածկասերմ երաշտադիմացկուն մեղրատու դեկորատիվ անփուշ ծառ։ Բնի տրամագիծը հասնում է 20-40 սմ-ի։ Ճյուղերը մուգ մոխրագույն են։ Միամյա շիվերը և ընձյուղները թաղիքամազմզուկապատ են։ Տերևները ձվաձև են կամ ձվաձև շեղանկյուն, լայն սեպաձև հիմքով, 5-7 խոր կտրատված բաժիններով, որոնք ամբողջաեզր են, կամ ունեն 1-4 խոշոր, ատամնաեզր բլթակներ, 4,5-6,5 սմ երկարությամբ, ամուր, կապտականաչ, սեղմված մազմզուկապատ, հետագայում՝ գրեթե մերկ։ Տերևակոթունն ունի 1-1,5 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլերը կոմպակտ են, 3-5 սմ տրամագծով, 6-14 ծաղիկներից կազմված։ Պտուղները բավականին խոշոր են և համեղ։

Ծաղիկներն ունեն 1,5-2 սմ տրամագիծ։ Բաժակաթերթիկները սրածայր են, հիպանթիումի նման թաղիքամազմզուկապատ, առէջները 20 հատ են, սպիտակ փոշանոթներով, սռնակները 2-3-ն են։ Պտուղները բևեռների կողմից խիստ սեղմված են, 1,5-2,8 սմ տրամագծով, կանաչադեղնավունից մինչև նարնջադեղին, ուտելի են։ Կորիզների թիվը հասնում է 2-3-ի։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Արարատի մարզում, Մեղրիում, Վայքում, որտեղ աճում է չոր, քարքարոտ թեքություններում, անտառների եզրերին, ծովի մակերևույթից 900-1200 մ բարձրություններում։

## Նկարագրություն
3-6 մ բարձրությամբ ոչ բարձր ծառ կամ թուփ է։ Եռաբլթակ սեպաձև հիմքով և կաշենման տերևները երկու կողմից փափուկ մազոտ են, պարզ, հակաձվաձև կամ ռոմբաձև, խոր 5-7 բաժան։ Պտուղները կլորավուն օվալ կամ տանձաձև են, դեղին, թեթևակի կողերով, թույլ թավոտ։ Կորիզները 4-5-ն են։ Գեղազարդային, լավ մեղրատու բույս է։ Ունի արժեքավոր բնափայտ, որն օգտագործում են իրեր պատրաստելու համար։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Երևանի («Խոսրովի անտառ» պետական արգելոց, Ուրցաձոր, Դագնա) և Դարեղեգիսի (գյուղ՝ Արենի) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Կենտրոնական և Արևելյան Հարավային Կովկասում, Իրաքում, Իրանում և Միջին Ասիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, կաղնու և գիհու նոսրանտառներում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիս-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Արեալի տարածքում հազվադեպ է հանդիպում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կուսածաղիկ բարձր

270px|մինի

**Կուսածաղիկ բարձր** (), շնամեռուկազգիների ընտանիքի, կուսածաղիկ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Մշտադալար կիսաթուփ է, սողացող և ուղղաձիգ ցողուններով։ Սողացող ցողունները շփվելով հողի հետ՝ հանգույցներում արմատակալում են և պտուղներ չեն կազմավորում։ Ծաղկակիր ցողուններն ուղղաձիգ են, հասնում են 30-45 սմ երկարության։ Մշակության մեջ դրանց բարձրությունը կազմում է 60-80 սմ։ Նախորդ տեսակի հետ համեմատած տերևները խոշոր են, 5-8 սմ երկարությամբ և 2-5 սմ լայնությամբ, թարթիչաեզր։ Տերևակոթուններն ունեն 8-12 մմ երկարություն։ Ծաղիկները վառ կապտավուն են, 3-3.5, երբեմն՝ 5 սմ տրամագծով, 3-5 սմ երկարությամբ ծաղկակոթուններով։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում հանդիպում է Արևմտյան Անդրկովկասում, Փոքր Ասիայում, Արևմտյան Եվրոպայում (բացի Սկանդինավիայից)։ Սանկտ Պետերբուրգի լայնություններում խիստ ձմեռների դեպքում ցրտահարվում է։ Հայաստանում մշակվել է Երևանի բուսաբանական այգում (ներկայումս ոչնչացել է)։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3ա, 9-12, 18-20, 22-25, 28, 30-32։

## Պատկերասրահ

Vinca major-minor leaves.jpg
VINCA MAJOR - AGUDA - IB-021 (Vincapervinca).JPG
Vinca major vima 002 php.jpg

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շնամեռուկազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ