Իվան Սրեբրենյակ

**Իվան Սրեբրենյակ** կամ **Սրեբրնյակ** (), Բալկաններում ՆԿՎԴ խորհրդային հետախուզական ցանցի ղեկավար Հարավսլավիայի օկուպացիայի սկզբում:

## Կյանք և գործունեություն
### Վաղ կյանք
Սրեբրենյակը ծնվել է 1903 թվականին Սլավոնիայի Օպրիսավցի գյուղում: 1928 թվականին դարձել է Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​կուսակցության անդամ, իսկ 1930 թվականին կոմունիստական ​​կուսակցության հրամանով Զագրեբում սպանել է ոստիկանության մի աշխատակցի։ Այս սպանության պատճառով նա ստիպված է եղել լքել Հարավսլավիան։

ԽՍՀՄ-ում Սրեբրենյակն ստացել է սովետական քաղաքացիություն՝ Պետար Պետրովիչ Անտոնով անունով, և համարվում էր ամենահմուտ հետախուզական սպաներից մեկը։

Զագրեբում կային ՆԿՎԴ-ի չորս կենտրոններ, որոնք «Կարմիր նվագախմբի» մաս էին կազմում։ Դրանցից մեկը ղեկավարում էր Անդրիյա Հեբրանգը, երկրորդը՝ Ստեվան Կրայաչիչը, երրորդը՝ Իոսիպ Կոպինիչն ու չորրորդը՝ Իվան Սրեբրենյակը։
Տիտոն Սրեբրենյակին դիտարկել է որպես հակառակորդ և խնդրել է Ստալինին թույլվություն տալ Սրեբրենյակին այդ պաշտոնից ազատելու համար, սակայն Ստալինը մերժել է։

Հարավսլավիայից հեռանալուց հետո Սրեբրենյակը սկզբում մեկնել է Փարիզ և միացել Ստալինի «լիկվիդատորներին»՝ Իոսիպ Տիտոյի գլխավորությամբ։ Խմբի անդամներն էին նաև Վիտորիո Վիդալին, Վլայկո Բեգովիչը և Իվան Կրայաչիչը։ Փարիզում Սրեբրենյակը սպանեց Հարավսլավիայի գործակալ Իլիա Շումանովացին:

1942 թվականին Սրեբրենյակին մատնեցին Գեստապոյին և Ուստաշներին, արդյունքում նա կալանավորվեց։ Կալանքի ընթացքում Սրեբրենյակն առաջին մարդն էր, որը Գերմանիայում Տիտոյին ճանաչեց որպես Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​դիմադրության շարժման առաջնորդ: Իր պաշտոնի նկատմամբ հետագա վնասը նվազագույնի հասցնելու համար Տիտոն հրամայեց սպանել Սրեբրենյակին։ 1942 թվականի մայիսի 21-ին Սրեբրենյակը սպանվեց Ուստաշեի բանտում։ Այս սպանությունը Տիտոյին թույլ տվեց կայունացնել իր դիրքերը՝ որպես Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​կուսակցության առաջնորդ։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երբ 1941 թվականի ապրիլին Առանցքի ուժերը հարձակվեցին Հարավսլավիայի վրա, Սրեբրենյակը Ֆրանսիայից եկավ Զագրեբ և ստանձնեց այնտեղ խորհրդային հետախուզության համար «տեղեկատվական կետ» ղեկավարելու պարտականությունը: Զագրեբում Սրեբրենյակը դարձավ Բալկանների համար ՆԿՎԴ խորհրդային հետախուզական ցանցի ղեկավար: Զագրեբի այս կենտրոնում Սրեբրենյակը գործում էր իր կնոջ՝ Ֆրանչիսկա Սրեբրենյակի (ծնունդով՝ Կլինչ) հետ միասին, որը եղել է Հարավսլավիայի ոստիկանության, իսկ ավելի ուշ՝ Գեստապոյի գաղտնի գործակալ։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Ֆրանչիսկան սիրավեպ է ունեցել Դյուրո Ջակովիչի ավագ որդու՝ Ստյեպան Ջակովիչի հետ:

Սրեբրենյակը Տիտոյի հավակնությունների առաջին զոհն էր, քանի որ վերջինս հավակնում էր դառնալ Ստալինի հետախուզության պատոնյա ոչ միայն Հարավսլավիայի, այլև Բալկանյան այլ երկրների համար։ 1941 թվականի հուլիսի 1-ին Տիտոյին ուղղված հեռագրում Կոպինիչը պնդում էր, որ Պոպովիչը, Կոնչարը և Սրեբրենյակը թշնամական հետախույզներ են։ Սրեբրենյակը հավատում էր, որ Տիտոյի մերձավոր գործընկերները, ինչպիսիք էին Իվո Լոլա Ռիբարը և Բորիս Կիդրիչը, ծառայում էին Հարավսլավիայի ռեժիմին։

1941 թվականի օգոստոսի սկզբին Տիտոն հեռագիր ուղարկեց Կոմինտերնին՝ պնդելով, որ Սրեբրենյակն իր բոլոր մարդկանց փոխանցի Հարավսլավիայի Կոմունիստական ​​կուսակցության վերահսկողությանը, որպեսզի նրանց պատրաստեն որպես նենգադուլների, քանի որ ինքը չկազմակերպեց այդ ուսուցումը, կուսակցության անդամները կորցրին իր հանդեպ վստահությունը։

Տիտոն ատում էր Սրեբրենյակին, քանի որ վերջինս Ստալինին հայտնել էր Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​կուսակցության ղեկավարության համար Տիտոյի պայքարի մասին: Տիտոն Ստալինից թույլտվություն խնդրեց Սրեբրենյակին պաշտոնից ազատելու համար՝ մեղադրելով նրան Գեստապոյի հետ համագործակցելու մեջ, սակայն այս փորձը ձախողվեց Սրեբրենյակի ուժեղ խորհրդային պաշտպանների շնորհիվ։

Ուստաշները և Գեստապոն Սրեբրենյակի գործունեության մասին արդեն տեղեկացված էին Սլավկո Ջուկիչի կողմից, բայց Դյուրո Ջակովիչի կրտսեր որդին՝ Յոկո Ջակովիչն էր (ձերբակալվել է 1941 թվականին), որ Սրեբրենյակին մատնեց Ուստաշներին։

## Մահ
1942 թվականի փետրվարին Սրեբրենյակը ձերբակալվեց Ուստաշների կողմից և խոշտանգումների ենթարկվեց այնքան ժամանակ, մինչև բացահայտեց Խորվաթիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում և Իտալիայում խորհրդային գործակալների անունները: Սա մեծ հաջողություն էր Ուստաշների համար, Առանցքի ուժերը Սրեբրենյակի ցուցմունքներով ձերբակալեցին 10-15 մարդու, այդ թվում՝ Անդրիյա Հեբրանգին։ Սրեբրենյակը և Հեբրանգը առաջին մարդիկ էին, ովքեր Իոսիպ Բրոզ Տիտոյին ճանաչեցին որպես կոմունիստական ​​պարտիզանական ուժերի առաջնորդ, թեև Սրեբրենյակը նրա անունը  ներկայացրեց որպես Իոսիպ Բրոզովիչ: Տիտոն ուղարկեց Կրայաչիչին, որպեսզի սպանի Սրեբրենյակին։

Ըստ Չենչիչի՝ Սրեբրենյակի կինը՝ Ֆրանչիսկան, դուրս է եկել Ուստաշի բանտից կասկածելի հանգամանքներում, Հեբրանգը փոխանակվել է, իսկ Սրեբրենյակը սպանվել է  բանտում՝ Իոսիպ Բրոզ Տիտոյի հրամանով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3