Ուղիղ ածելի

**Ուղիղ ածելի,** շեղբը ծալվող բռնակի մեջ, նաև՝ **կոկորդը կտրող** **ածելի**։ Ժամանակակից ուղիղ ածելիների նախորդներից են բրոնզե ածելիները՝ կտրող եզրերով և ֆիքսված բռնակներով, որոնք պատրաստվել են Հին Եգիպտոսի արհեստավորների կողմից Նոր Թագավորության ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 1569-1081): Մաքուր ոսկուց և պղնձից ածելիներ հայտնաբերվել են նաև Հին Եգիպտոսի դամբարաններում, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակով։

Առաջին պողպատե եզրերով կոկորդ կտրող ածելիները պատրաստվել են Շեֆիլդում 1680 թվականին: 1680-ականների վերջին և 1690-ականների սկզբին արծաթապատ բռնակներով ածելիները, ինչպես նաև Շեֆիլդում արտադրված այլ ապրանքներ, որոնք հայտնի էին որպես «Շեֆիլդյան ապրանքներ», արտահանվում էին Ֆիննական ծոցի նավահանգիստները, մոտավորապես 1200 մղոն (1931) Շեֆիլդից։ Այնտեղից այս ապրանքները, հավանաբար, ուղարկվել են Ֆինլանդիա և նույնիսկ Ռուսաստան։ 1740 թվականին Բենջամին Հանթսմանը պատրաստում էր ուղիղ ածելիներ՝ զարդարված բռնակներով և խոռոչավոր շեղբերով՝ պատրաստված ձուլածո պողպատից։ Հանթսմանի գործընթացը որոշ ժամանակ անց ընդունեցին ֆրանսիացիները, թեև սկզբում դժկամությամբ՝ ազգայնական նկատառումներից ելնելով։ Անգլիայում ածելի արտադրողները նույնիսկ ավելի դժվար ընդունեցին Հանթսմանի պողպատաձուլման տարբերակը, քան ֆրանսիացիները,  և դա արեցին միայն այն բանից հետո, երբ տեսան դրա հաջողությունը Ֆրանսիայում։

1680 թվականին դրանց ներդրումից հետո, ուղիղ ածելիները դարձան ձեռքով սափրվելու հիմնական մեթոդը ավելի քան երկու հարյուր տարի և մնացին լայնորեն օգտագործվող մինչև 20-րդ դարի կեսերը:  Ուղիղ ածելիների արտադրությունը ի վերջո զիջեց անվտանգ ածելու արտադրությանը, որը ներդրվեց 19-րդ դարի վերջին և ուներ միանգամյա օգտագործման շեղբ: Էլեկտրական ածելիները նույնպես նվազեցրել են ուղիղ ածելիների շուկայական մասնաբաժինը, հատկապես 1950-ական թվականներից ի վեր։ Հոլանդացի հետազոտողների կողմից 1979 թվականին կատարված ուղիղ և էլեկտրական ածելիների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ուղիղ ածելիները մազերը սափրում են մոտավորապես 0,002 դյույմ (0,05 մմ) ավելի կարճ, քան էլեկտրականները: 

2012 թվականից սկսած ուղիղ ածելիների արտադրությունը բազմապատկվել է։ Դրանց վաճառքը համաշխարհային մակարդակով աճում է, և արտադրողները դժվարանում են բավարարել պահանջարկը։  Վաճառքը սկսել է աճել այն բանից հետո, երբ արտադրանքը նկարահանվել է 2012 թվականի Ջեյմս Բոնդի *[[Սքայֆոլ|«Skyfall»]]* ֆիլմում և այդ ժամանակվանից ի վեր մնացել է բարձր։ Ուղիղ ածելիները նաև ընկալվում են որպես ավելի լավ արժեք ունեցող և ավելի կայուն ու արդյունավետ արտադրանք։ Գերմանիայում գործող ընկերություններից մեկը հայտնում է, որ 2006 թվականին տարեկան 8000-ից քիչ արտադրության դեպքում ընկերությունը ամսական վաճառում է 3000 արտադրանք։ Վաճառքի աճը նաև հանգեցրել է հարակից արհեստների և արհեստավորների թվի աճի, ինչպիսիք են շեղբագործները, կաշվեգործները և կավագործները։

Ուղիղ ածելի արտադրողներ կան Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում: Հնաոճ ուղիղ ածելիները նույնպես ակտիվորեն վաճառվում են: Ուղիղ ածելիները պահանջում են զգալի հմտություն սրելու և ամրացնելու համար, և ավելի մեծ զգուշություն են պահանջում սափրվելու ժամանակ:  Ուղիղ ածելու նախագծումն և օգտագործումը մի ժամանակ վարսահարդարման ուսումնական ծրագրի հիմնական մասն էր կազմում:

## Պատմություն

Պատմության ընթացքում օգտագործվել են ածելիների տարբեր տեսակներ, որոնք արտաքին տեսքով տարբեր են, բայց օգտագործման առումով նման են ժամանակակից ուղիղ ածելիներին: Նախապատմական ժամանակներում խեցգետնի խեցիները, շնաձկան ատամները և կայծքարը սրվել և օգտագործվել են սափրվելու նպատակով: Նման շեղբերի նկարներ հայտնաբերվել են նախապատմական քարանձավներում: Որոշ ցեղեր մինչ օրս օգտագործում են կայծքարից պատրաստված շեղբեր: Եգիպտոսում պեղումների ժամանակ մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի դամբարաններում հայտնաբերվել են ոսկե և պղնձե ածելիներ: Հռոմեացի պատմաբան Լիվիուսը հայտնել է, որ ածելին Հին Հռոմ է ներմուծվել մ.թ.ա. 6-րդ դարում լեգենդար թագավոր Լուցիոս Տարքվինիոս Պրիսկոսի կողմից: Պրիսկոսը իր ժամանակակիցներից առաջ էր, քանի որ ածելիները լայնորեն կիրառվեցին միայն մեկ դար անց: 

Նեղ շեղբերով առաջին ծալովի ուղիղ ածելիները ստեղծվել են Շեֆիլդում, Անգլիա, 1680 թվականին։  

Շեֆիլդյան պողպատը, որը բարձր հղկված պողպատ է, որը հայտնի է նաև որպես «Շեֆիլդյան արծաթե պողպատ» և հայտնի է իր խոր փայլուն մակերեսով, համարվում է բարձրորակ պողպատ և մինչ օրս օգտագործվում է Ֆրանսիայում այնպիսի արտադրողների կողմից, ինչպիսին է Թիեր Իսարը։ 1680 թվականին դրանց ներդրումից հետո, ուղիղ ածելիները դարձան ձեռքով սափրվելու հիմնական մեթոդը ավելի քան երկու հարյուր տարի և մնացին լայնորեն օգտագործվող մինչև 20-րդ դարի կեսերը։ 

Եվրոպական ուղիղ եզրով ածելու մի տարբերակ մշակվել է Գեզոյի եղբոր կողմից և օգտագործվել է որպես զենք դահոմեական ամազոնուհիների կողմից։ Այս տարբերակը զգալիորեն ավելի մեծ էր և կրվում էր ուսի վրա։ Ծալված վիճակում ածելին հասնում էր մոտ 24-30 դյույմ երկարության և կշռում էր ավելի քան 20 ֆունտ։ Երկարացված վիճակում սայրի երկարությունը 4-5 ոտնաչափ էր։ 

Ածելիներն ի վերջո դուրս եկան նորաձևությունից։ Նրանց առաջին մրցակիցը պատրաստեց Քինգ Քեմպ Ժիլետը՝ երկկողմանի անվտանգ ածելի՝ փոխարինվող շեղբերով։ Այս նոր անվտանգ ածելիները օգտագործելու համար լուրջ հմտություններ չէին պահանջվում։  Ածելիները չափազանց դժվար էին սրվում և նախատեսված էին մեկ օգտագործումից հետո դեն նետելու համար, իսկ եթե դեն չնետվեին, արագ ժանգոտում էին։ Դրանք նաև պահանջում էին ավելի փոքր նախնական ներդրում ։  Չնայած իր երկարաժամկետ առավելություններին, ածելին կորցրեց շուկայի զգալի մասը։ 

### Դիզայնի չափանիշներ
Ածելու դիզայնը պայմանավորում է ծայրի հղկումը, լայնությունը, երկարությունը, բռնակը։

Հղկման գործընթացի ավելի խոռոչավորվելուն զուգընթաց շեղբը դառնում է ավելի ճկուն, իսկ եզրը՝ ավելի նուրբ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ սափելու, սակայն պահանջում է ավելի շատ հմտություն սրելու և օգտագործելու հարցում, ինչպես նաև նվազեցնում պիտանիությունը խիտ մազածածկույթի դեպքում։

Եզրերը սովորաբար դասակարգվում են ըստ հղկման, չափի և ձևի։ 

Ստանդարտ ուղիղ ածելու չափսը սովորաբար մոտ 3 դյույմ է։ Եզրերը նկարագրվում են բռնակից մինչև եզր խորությամբ, որը չափվում է դյույմի ութերորդականներով։ 3/8-ը շատ նեղ ածելի է, որը հիմնականում օգտագործվում է մանրամասն աշխատանքների համար, իսկ 5/8-ը և 6/8-ը ամենատարածված չափսերն են։ Շատ հազվադեպ է հանդիպել 8/8-ից մեծ հին ածելիների, սակայն կան 10/8 կամ ավելի մեծ չափսերով ածելիներ։ 

Մյուս կարևոր գործոնը ծայրի սրությունն է։ Ամենատարածվածը կլոր կամ հոլանդական սրածայրն է, իսկ ֆրանսիական սրածայրը բավականին տարածված է։ Քառակուսի սրածայրը հայտնի է նաև որպես ամերիկյան սրածայր և ավելի տարածված է ԱՄՆ-ից ներմուծվող ածելիների վրա։

Անփորձ օգտատերերը պետք է օգտագործեն կլոր ծայրով ածելի կամ բութ ծայրով (եզրի ծայրը մի փոքր կլորացված է), քանի որ չխլացված քառակուսի կամ սուր ծայրը հակված է վնասելու անփորձ սափրիչի մաշկը։

Ածելու «բռնակը» բնավ բռնակ չէ, այլ պաշտպանիչ միջոց՝ չօգտագործելու դեպքում մաշկը չվնասվելու և սուր շեղբից պատահական կտրվածքները կանխելու համար։  

Եզրի նյութը սովորաբար բարձր ածխածնային պողպատ է կամ չժանգոտվող պողպատ։ Ավանդաբար օգտագործվել է ածխածնային պողպատ, սակայն չժանգոտվող պողպատները տարածված են ժամանակակից շրջանում՝ հեշտ պահպանման շնորհիվ։

## Բաղադրիչների նկարագրություն

Ածելու մասերը և դրանց գործառույթը նկարագրվում են հետևյալ կերպ՝ սայրի նեղ ծայրը պտտվում է առանցք կոչվող ամրակի վրա, որը գտնվում է երկու պաշտպանիչ մասերի։ Սայրի նեղ մասի կոր մետաղական ծայրը, որը գտնվում է առանցքից այն կողմ, կոչվում է պոչ և ծառայում է որպես լծակ՝ սայրը բռնակից բարձրացնելու համար։ Պոչի վրա հենվող մեկ կամ երկու մատները նույնպես օգնում են կայունացնել սայրը սափրվելու ընթացքում։ Պոչի և շեղբի միջև գտնվող նեղ հենարանը կոչվում է *կոթ*։ Սայրը երբեմն ունի զարդարանքներ և ապրանքանիշի դրոշմ։ Սայրի վերին և ստորին մասերը երբեմն կարող են ունենալ խորշեր՝ ավելի ամուր բռնելու համար։ Կոր ստորին մասը, որը գտնվում է կոթից մինչև կտրող եզրը, կոչվում է *[[թիակ]]*։  Կտրող եզրին թիակը միացնող կետը կոչվում է *[[Հենարաններ|հենարան]]*։  Կտրող եզրի շեղբի առջևի մասում, *հենարանի* հակառակ կողմում գտնվում է *ծայրը*։

Հիմնական շեղբի կոթին միանալու տեղում լայնակիորեն անցնող մետաղական հաստ շերտը կոչվում է *կայունացուցիչ*։ Կայունացուցիչը կարող է լինել կրկնակի,  եզակի կամ ընդհանրապես բացակայել։ Առաջին կայունացուցիչը սովորաբար շատ նեղ և հաստ է և անցնում է կոթից կոթ միացման տեղում՝ ծածկելով կոթը։ Երկրորդ կայունացուցիչը կարելի է տարբերակել, քանի որ այն զգալիորեն ավելի լայն է, բարակ և երկար, հայտնվում է առաջին կայունացուցիչից հետո և ավելի ցածր՝ դեպի հենարանը։

Սայրի կամարաձև, չկտրող վերին եզրը կոչվում է մեջք, մինչդեռ հակառակ կողմում գտնվող մասը՝ կտրող եզր։ Վերջապես, սայրի մյուս ազատ ծայրը, որը գտնվում է պոչի հակառակ ծայրում, կոչվում է գլուխ կամ քիթ։

Բռնակի մեջ սովորաբար կա երկու, բայց երբեմն երեք ամրակ։ Դրա գործառույթն է՝ կայունացնել բռնակի կողմերը, որպեսզի դրանք չսեղմվեն մեջտեղում և ծառայել որպես կամուրջ դրանց միջև։ Երբ ծալվում է՝ շեղբը պաշտպանված է պատահական վնասից, իսկ օգտագործողը՝ պատահական վնասվածքներից։ Ծալման ժամանակ շեղբի հետևի մասը, լինելով հաստ և սովորաբար կոր լայնական հատույթով, ծառայում է որպես բնական խցան և կանխում է շեղբի հետագա պտտումը բռնակի մյուս կողմից։ Այստեղ շփման ուժը կոչվում է լարվածություն և այն որոշում է, թե որքան ազատ է շեղբը պտտվում առանցքի շուրջ։  Անվտանգության նկատառումներից ելնելով, պետք է լինի բավարար լարվածություն, որպեսզի շեղբը ազատ չպտտվի բացելիս կամ փակելիս։

## Կառուցվածք
Ուղիղ ածելիները բաղկացած են սրված շեղբից և սայրին ամրացված բռնակից։ Շեղբը կարող է պտտվել բռնակից ներս և դուրս։ Սայրը կարող է պատրաստված լինել կա՛մ չժանգոտվող պողպատից, որը դիմացկուն է ժանգի նկատմամբ, բայց կարող է ավելի դժվար հղկվել, կա՛մ բարձր ածխածնային պողպատից, որը շատ ավելի հեշտ է հղկել և ունի ավելի սուր եզր, բայց անտեսելու դեպքում ավելի հեշտությամբ կժանգոտվի, քան չժանգոտվող պողպատը։ Հասանելի են Ասիայից էժան, չժանգոտվող պողպատից ուղիղ ածելիներ և Եվրոպական ավելի թանկ, չժանգոտվող պողպատից և ածխածնային պողպատից ածելիներ։

### Կռում

Սայրի ձևը պատրաստվում է պողպատե ձուլակտորների կամ այլ ձևերի, ինչպիսիք են մետաղալարը, զսպանակները և այլն, պողպատի կռման միջոցով: Նախշը ձևավորելուց հետո առաջին քայլը այն մաքրելն է ծանր կռման միջոցով: Բաց սափրիչների համար օգտագործվող նյութը պողպատն է՝ առնվազն 0.6% ածխածնի պարունակությամբ: Ածխածնի այս տոկոսը ապահովում է օպտիմալ կարծրություն, ճկունություն և դիմադրություն:  Կռման փուլից հետո անցք է բացվում ամրակի վրա՝ պտտման կետում: Սա կարևոր քայլ է, քանի որ պողպատի կարծրացման գործընթացից հետո այն անհնար կլինի իրականացնել: Այս գործընթացը պահանջում է մեծ հմտություն: 

### Կարծրացում և կոփում
Պողպատը կարծրացվում է հատուկ գործընթացով, որի ընթացքում կռած պողպատե շեղբը տաքացվում է մինչև մոտավորապես  ՝ պայմանավորված պողպատի տեսակից։ Այս տաքացումը հնարավորություն է տալիս պողպատը արագ և միատարր տաքացնել օպտիմալ ջերմաստիճանում՝ առավելագույն կարծրություն ստանալու համար։ Կարծրացման գործընթացին հաջորդում է կոփման փուլը, որտեղ շեղբը տաքացվում է   C ջերմաստիճանում։ Կոփումը պողպատին հաղորդում է ճկունություն և ամրություն:  Կախված կոփման աստիճանից, պողպատե շեղբերը լինում են երեք տեսակի՝ կոշտ, միջին և թույլ: Կոշտի դեպքում եզրերը ավելի երկար են ծառայում, բայց դրանք սրելը դժվար է: Միջին կոփման շեղբերի բնութագրերը գտնվում են երկու ծայրահեղությունների միջև:  Ածխածնային պողպատե շեղբերը կարող են հասնել ըստ Ռոքվելի սանդղակի 61 HRC առավելագույն կարծրության: 

### Հղկում
Իրերը հղկվում են՝ համաձայն շեղբի լայնական հատույթի երկու հիմնական մակերեսների:

### Ավարտ

Հղկումից հետո ծայրը մշակվում է մինչև որ փայլի: Ամենաթանկարժեք ածելիներում օգտագործվող լավագույն մակերեսը հայելային մակերեսն է:  Հայելային մակերեսը միակ մակերեսն է, որն օգտագործվում է, եթե շեղբի զարդարանքի մաս պետք է լինի ոսկեզօծումը: 

Սատինե ծածկույթը պահանջում է ավելի քիչ ժամանակ հղկման համար  և, հետևաբար, այնքան էլ թանկ չէ արտադրելու համար: Այս ծածկույթը հիմնականում օգտագործվում է սև թթվային փորագրության հետ: Սատինե ծածկույթը երբեմն կարող է կիրառվել, որպես փոխզիջում, շեղբի հետևի մասում, մինչդեռ հայելային ծածկույթը և ոսկեզօծումը կիրառվում են շեղբի ավելի տեսանելի առջևի մասում: Այս կերպ շեղբը այնքան էլ թանկ չի լինի, որքան լիովին հայելային ծածկույթովը:  Օգտագործվում է նաև նիկելից կամ արծաթից մետաղական ծածկույթ, բայց այն նախընտրելի չէ, քանի որ ծածկույթը ի վերջո քայքայվում է օգտագործման ընթացքում՝ բացահայտելով հիմքում ընկած մետաղը, որը հաճախ ցածր որակի է։ Նիկելապատ շեղբերը շատ դժվար է բազմիցս հղկել և պատրաստվում են հիմնականում գեղագիտական նպատակներով, չնայած ֆունկցիոնալությունից զուրկ են: 

### Սայրի զարդարանք
Սայրը զարդարված է փորագրությամբ կամ ոսկեզօծմամբ՝ կախված գնից: Ավելի էժան սայրերը ենթարկվում են էլեկտրոլիտիկ սև թթվային փորագրման գործընթացի: Ավելի թանկ սայրերի համար օգտագործվում է ձեռքով ոսկեզօծում՝ համաձայն ավանդական գործընթացին: 

### Սրում

Սրումը գործընթացի վերջին փուլն է։ Սկզբում շեղբը սրվում է հղկող անիվի վրա։ Դրանից հետո շեղբը կարելի է սրել՝ պտտվող կլոր քարերի հարթ կողմին պահելով կամ շեղբը անշարժ հարթ քարերի վրա տանելով։ Սրումը սովորաբար չի ավարտվում արտադրության ընթացքում, այլ կատարվում է գնման պահից հետո։

## Մշակվող նյութեր և դրանց հատկություններ

Բռնակները պատրաստված են տարբեր նյութերից, այդ թվում՝ սադափից, բակելիտից, ցելյուլոիդից, ոսկորից, պլաստիկից, փայտից, եղջյուրից, ակրիլից, փղոսկրից և կրիայի զրահից։  Ցելյուլոիդը կարող է ինքնաբուխ այրվել բարձր ջերմաստիճաններում։ Գոմեշի եղջյուրը հակված է ժամանակի ընթացքում դեֆորմացվելու, և այն ունի ձևի հիշողություն, ուստի այն հակված է ծռվելուն։ Սադափը փխրուն նյութ է և կարող է ճաքել որոշ ժամանակ օգտագործումից հետո։  Խեժով ներծծված փայտե բռնակները ջրակայուն են, չեն դեֆորմացվում, և դրանց քաշը լրացնում է շեղբը՝ ապահովելով ածելու համար լավ ընդհանուր հավասարակշռություն։ Օձափայտը, *Brosimum guianense-ը*,  նույնպես հարմար է երկարատև և ինտենսիվ օգտագործման համար։

Ոսկորի մեխանիկական հատկությունները այն դարձնում են լավ բռնակի նյութ։  Մի ժամանակ բռնակները պատրաստվում էին փղոսկրից, սակայն այն այլևս չի արտադրվում, չնայած որ փղոսկրի բրածոները, ինչպիսին է մամոնտը, դեռևս օգտագործվում են(փղոսկրի համար փիղ սպանելն անօրինական է, բայց օրինական է գնել 1989 թվականից առաջ արտադրված փղոսկրե բռնակով ածելի)։

## Սայրի երկրաչափական բնութագրեր
Սայրի երկրաչափական տեսքը կարելի է դասակարգել երեք գործոնի համաձայն՝ սայրի լայնության և քաշի, ածելու ծայրի ձևի և սայրի համար օգտագործվող հղկման մեթոդի տեսակի։

### Քթի տեսակներ

Սկզբում ուղիղ ածելիները դասակարգվում են ըստ իրենց շեղբի պրոֆիլների՝ հենարանի գլխիկից մինչև շեղբի ծայրը։ Ստորև ներկայացված են շեղբի հիմնական տեսակները՝

# **Քառակուսի**, **սրածայր․** այսպես է կոչվում, քանի որ սայրն ուղիղ է և ավարտվում է մատի մոտ շատ սուր կետում, ուղղահայաց ածելիի կտրող եզրին: Այս տեսակի սայրը օգտագործվում է փոքր հատվածները ճշգրիտ սափրելու համար, բայց մաշկը վնասելու ռիսկից ելնելով՝ այն պահանջում է որոշակի փորձ օգտագործման մեջ։
# **Բարբերի կտրվածք․** բարբերի կտրվածքն ունի մեծ կլորացած սայր, որին հաջորդում է կարճ գոգավոր և կլորացված կամարը։
# **Կլոր սայր**(կամ **գերմանական**)․ ինչպես անունն է հուշում, սայրը համաչափորեն կորացած է՝ շրջանաձև աղեղի տեսքով, ուստի այն չունի սուր ծայրեր: Հետևաբար, այն ավելի անվտանգ շեղբ է, քան մյուս տեսակները և խորհուրդ է տրվում համեմատաբար անփորձներին: 
# **Ֆրանսիական** (կամ **թեք** ) սայր․ սայրն անհավասարաչափ կորացած է և նման է քառորդ շրջանի կամ էլիպսի։ Մնացած սայրերի համեմատ ֆրանսիական սայրը կարող է օգնել սափրել «դժվար հատվածները», ինչպիսին է քթի տակը, գլուխը։
# **Իսպանական սայր․** իսպանական սայրը ունի փոքրիկ, կլորացված ծայր, որին հաջորդում է երկար գոգավոր կամար, որն ավարտվում է փոքրիկ կլորացված եզրով։ Այս սայրը պետք է զգուշորեն օգտագործել սափրվելիս, քանի որ այն հակված է վնասելու։

### Հղկման մեթոդ

Հղկման մեթոդի տեսակն ազդում է շեղբի լայնական հատվածքի կորության վրա, ներառում է շեղբի հղկման հետևյալ երկու հիմնական տեսակները՝

# **Խորացված, խոռոչային հղկում**։
# **Հարթ** կամ **ուղիղ** հղկում։ 

Այս երկու դասակարգման կատեգորիաներում հանդիպող տեսակների համադրությունը, տեսականորեն, կարող է հանգեցնել շեղբերի լայն տեսակների, ինչպիսիք են կլոր ծայրով խոռոչավոր, քառակուսի ծայրով հարթ և այլն։ Օրինակ՝ ֆրանսիական ծայրով շեղբը սովորաբար հարթ հղկված է։

Խորշավոր հղկված սայրը ստանում է ավելի բարակ շեղբ, քան հարթ հղկվածը: Խորշավոր հղկված սայրն ավելի հեշտությամբ է ծռվում։ Խորշավոր հղկված սայրերը նախընտրելի են վարսահարդարների մեծ մասի կողմից, և որոշ բարձրակարգ ածելիներ արտադրողներ իրենց արտադրությունը սահմանափակում են բացառապես խորշավոր հղկված ածելիներով։

### Սայրի լայնություն

Երրորդ և վերջին կատեգորիան վերաբերում է շեղբի լայնությանը։ Շեղբի լայնությունը սահմանվում է որպես շեղբի մեջքի և կտրող եզրի միջև եղած հեռավորություն։ Այն արտահայտվում է դյույմի ութերորդ մասի միավորներով։ Ավելի լայն շեղբը կարող է ավելի շատ փրփուր կուտակել, ինչպես գդալը, մի քանի հաջորդական սափրվելու շարժումների ժամանակ, և այդպիսով այն օգտատիրոջը ավելի շատ սափրվելու ժամանակ է տալիս և նվազագույնի է հասցնում շեղբի լվացման ցիկլերը: Նեղ շեղբը կարող է սափրել դեմքի նեղ հատվածները, օրինակ՝ քթի տակը, բայց այն պետք է ավելի հաճախ լվացվի: Սայրի լայնությունը նույնպես կարող է ազդել դրա սրության վրա: Որքան լայն է սայրը, այնքան մեծ է ջերմային դեֆորմացիան, որը կարող է առաջանալ ջերմաստիճանի փոփոխության պատճառով, ինչը կարող է հանգեցնել եզրի սրության կորստի: 

### Սայրի կշիռ
Սայրի կշիռը հակադարձ համեմատական է սափրվելու ժամանակ կիրառվող ճնշմանը։ Որքան ծանր է սայրը, այնքան թույլ է ճնշումը, որը պետք է կիրառվի սափրվելու ժամանակ։

## Երկարություն, կայունություն և հավասարակշռություն
Սայրի խորշավորության աստիճանը և, հետևաբար, սայրի լայնական հատույթի մակերեսը (հաստությունը) տարբերվում են՝ կախված օգտագործվող հղկման մեթոդից: Եթե  խորշավորության աստիճանն բարձր է ապա ենթադրվում է,որ ավելի բարակ է, և սա ազդում է սայրի կայունության վրա։ Որքան բարակ է սայրը, այնքան ավելի ճկուն է այն։ Սայրի և բռնակի երկարությունը, կշիռը և դրանց միմյանց նկատմամբ կապը որոշում են հավասարակշռությունը:  Սայրի կտրող մակերեսը ուղիղ համեմատական է սայրի երկարությանը, հետևաբար, ավելի երկար սայրը պահանջում է ավելի քիչ հղկում, քանի որ դրա կտրող սայրը չի սպառվում այնքան արագ, որքան կարճի դեպքում։

### Լայնական կայունացուցիչ

Խորշերի մշակված շեղբերի կայունությունն ուժեղանում է  կայունացուցիչով՝ շեղբի հետևի մասից մինչև թիակի ծայրը ձգվող մեկ կամ երկու նեղ հաստ մետաղական շերտերով: Այս մասը, եթե առկա է, պարզապես կոչվում է կայունացուցիչ (միակ կամ կրկնակի) և ցույց է տալիս խորշավոր շեղբ, քանի որ հարթ շեղբը կայուն է, որպեսզի կայունացուցիչի կարիք ունենա։ Երկակի կայունացուցիչը ենթադրում է (լիարժեք) խոռոչ, հղկված շեղբ։  Կայունացուցիչը պաշտպանում է շեղբը լայնակի ուղղությամբ պտտական ծռումից։ 

### Երկայնական կայունացուցիչ

Լայնակի կայունացուցիչից բացի, երբեմն ստեղծվում է երկայնական կայունացուցիչ՝ կտրող եզրին զուգահեռ, ակոսի տեսքով, և շեղբը հղկվում է երկու հատվածներում, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի տարբեր աստիճանի խորշ կամ կորություն, շեղբի մեջքի մասի և ակոսի միջև ընկած հատվածը սովորաբար ունի ավելի մեծ կորության շառավղով, որը կոչվում է նաև «փոր»,  իսկ ակոսի և կտրող եզրի միջև ընկած հատվածն ավելի փոքր կորության շառավղով: Այս երկու թեք տարածքներն ունեն տարբեր կորություններ։ 

Խոռոչում գտնվում է այսպես կոչված երգող ածելին, որն այդպես է անվանվել, քանի որ դրա շեղբը, երբ այն սեղմվում է, ստեղծում է յուրահատուկ ռեզոնանսային տոն, նման կիթառի լարին։ Դրա արտադրական գործընթացը այնքան դժվար է, որ շեղբերի ամբողջ 25%-ը մերժվում է չափանիշներին չհամապատասխանելու պատճառով:

### Կայունություն և սրություն

Կայունության և  շեղբի սրության միջև կա կապ։ Լիովին խոռոչային հղկումը սայրը կարող է պահպանել շատ սուր, նույնիսկ մեծ թվով հղկումներից հետո՝ իր բարձր աստիճանի խոռոչայնության պատճառով, սակայն այն ավելի է ենթակա պտտական ծռման, քանի որ ավելի բարակ է։  Այնուամենայնիվ, մասամբ խոռոչային սայրն ավելի կայուն է, քանի որ դրա լրացուցիչ նյութը այն դարձնում է ավելի կոշտ և, հետևաբար, ավելի դիմացկուն դեֆորմացիայի նկատմամբ:  Հարթեցված ծայրը, քանի որ ըստ սահմանման ընդհանրապես խոռոչ չունի, սայրերից ամենակայունն է, բայց քանի որ դրա լայնական հատույթի մակերեսը ամենամեծն է, այն նաև ավելի ծանր է թվում։

### Հավասակշռություն
Ածելին հավասարաչափ է, եթե բաց վիճակում հավասարակշռությունն ուղղված է իր առանցքի շուրջը, ինչը ցույց է տալիս, որ առանցքային կետի շուրջ պտտող մոմենտները, որոնք առաջանում են եզրի և բռնակի համապատասխան քաշի բաշխումից, հավասարակշռում են միմյանց։  Լավ հավասարակշռված ածելին բաց վիճակում և՛ ավելի անվտանգ է օգտագործելու համար, և՛ ավելի հեշտ է սափրվելու համար։ 

### Սայրի երկրաչափական կառուցվածքի ազդեցությունը գործողության վրա
Յուրաքանչյուր շեղբի տեսակի բնութագրերով պայմանավորվում է առաջարկվող կիրառելիության սահմանները, ինչպես նաև դրանց աշխատանքի և սպասարկման ընթացակարգերը:

Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր ուժեղ և թույլ կողմերը՝ կախված օգտագործման պահանջներից։

Երգող սայրերի նման շեղբերը ամենաբարակն են, ուստի ապահովում են լավագույն հնարավոր սափրումը մյուս բոլոր տեսակների համեմատ:  Այնուամենայնիվ, դրանք նաև շատ ճկուն են և, հետևաբար, հարմար չեն շեղբի վրա մեծ ճնշում պահանջող աշխատանքների համար, ինչպիսիք են մորուքի խիտ աճը և այլն։Հարթ մակերեսով ածելիները շատ կայուն են, քանի որ դրանք հեշտությամբ չեն դեֆորմացվում ճնշման ներքո: 

Հատկապես նեղ տեղերում, ավելի լավ է օգտվել ավելի լայն շեղբից, քանի որ սրումը օգտագործման ընթացքում ի վերջո նվազեցնում է շեղբի լայնությունը, ինչը կարող է կրճատել նեղ շեղբով ուղիղ ածելու կյանքը։  Մյուս կողմից, շեղբի լայնությունը համեմատական է ջերմաստիճանի տատանումների պատճառով առաջացող շեղբի աղավաղմանը։ Այն կարող է հանգեցնել ավելի հաճախակի սրման , քանի որ ջերմային լարվածության պատճառով շեղբի դեֆորմացիան կարող է հանգեցնել կտրող եզրի սրության կորստի։

## Կիրառում

Սափրվելը կատարվում է շեղբը մաշկի նկատմամբ մոտավորապես երեսուն աստիճանի անկյան տակ։  Այս հանգամանքներից միշտ խուսափում է ածելին, ով միշտ սափրում է սայրի կտրող եզրին ուղղահայաց ուղղությամբ։ Տարածված մեթոդ է սափրման յուրաքանչյուր հարվածի հերթականությունը և ուղղությունը՝ դեմքը 14 հարվածով սափրելու համար։

Առավել արդյունավետ լինելու համար ուղիղ ածելին պետք է պահվի չափազանց սուր։ Սայրը նուրբ է, և անփորձ օգտագործման դեպքում այն կարող է ծռվել կամ ծալվել ածելու սայրի վրայով։  Գերմանացի հետազոտողների կողմից 1979 թվականին կատարված ուղիղ և էլեկտրական սափրիչների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ուղիղ ածելիները մազերը սափրում են մոտավորապես 2/1000 դյույմ (0.05 մմ) ավելի կարճ, քան էլեկտրականները։ 

Կտրող եզրի վրա ճնշում չպետք է գործադրվի։

Սայրերը սահեցնելու գործընթացը ներառում է սայրը սայրի վրա հարթեցնելը՝ կտորի կամ կաշվի ծայրին հասնելուց հետո, որը գտնվում է կախովի օղակի մոտ, սայրը պտտվում է մեջքի շուրջ (աջլիկ վարսավիրի համար՝ ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, ձախլիկի համար՝ ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ), մինչև կտրող եզրը դիպչի սայրին։ Սայրը շարժվում է մի փոքր անկյունագծային ուղղությամբ, որպեսզի եզրի յուրաքանչյուր կետ հնարավորություն ունենա դիպչել սայրին՝ առանց չափազանց մեծ ճնշում գործադրելու։ Սայրը սայրի վրա պտտեցնելը կարող է վնասել այն։ Կախված օգտագործումից և վիճակից, սայրը կարելի է երբեմն սրել՝ օգտագործելով  սրիչ։

Սափրվելու օճառը բաժակի մեջ ավանդաբար փրփրացվում և քսվում է սափրվելու խոզանակին պտտվող ներս-դուրս շարժումներով, որը սովորաբար պատրաստված է վարազի  մազիկներից։  Հարուստ մարրդիկ շաբաթական «պտտում» էին յոթ սափրվելու խոզանակ: Սափրվելու օճառը հաճախ վաճառվում էր շաբաթվա օրերի համար պիտակավորված յոթ հատանոց հատուկ տուփերով:

## Ժամանակակից կիրառում

Սափրիչներ դեռևս արտադրվում են: Գերմանիայի Զոլինգեն քաղաքի DOVO-ն և Ֆրանսիայի Thiers Issard-ը եվրոպական ամենահայտնի արտադրողներից են:  Զոլինգեն քաղաքի Boeker-ը ևս հայտնի է իր սափրիչներով:  Wusthof-ը և Henckels-ը Զոլինգենի երկու առաջատար դանակների արտադրողներ են, որոնք նաև արտադրում են սափրիչներ:  Thiers Issard-ը և Hart Steel-ը հայտնի են իրենց զարդարված շեղբերով և դամասկոսյան պողպատով:  Ճապոնիայի Օսակա քաղաքի Feather Safety Razor Co. Ltd.-ն արտադրում է սափրիչ, որն ունի նույն ձևը, ինչ ավանդական սափրիչը, բայց ունի միանգամյա օգտագործման շեղբ։ Արհեստավորները նաև պատրաստում են ձեռագործ, անհատական ուղիղ սափրիչներ՝ հիմնվելով իրենց սեփական դիզայնի, իրենց հաճախորդների ցանկության կամ սափրիչների հին մասերի վրա: 

Ժամանակակից ուղիղ սափրիչ օգտագործողները հայտնի են նրանով, որ նախընտրում են դրանք տարբեր պատճառներով: Ոմանց գրավում է սափրվելու հին և ավանդական մեթոդների օգտագործման կարոտը : Մյուսները ցանկանում են խուսափել միանգամյա օգտագործման սայրերի վատնումից։

Մյուսները պնդում են, որ ուղիղ սափրիչները ապահովում են գերազանց սափրում ավելի մեծ շեղբի շնորհիվ և ավելի լավ են վերահսկվում։ Ուղիղ սափրիչները մեկ սափրման հարվածով վերցնում են շատ ավելի մեծ մակերես, քանի որ դրանց կտրող ծայրը շատ ավելի երկար է, քան բազմաշերտ սափրիչներից որևէ մեկինը:

Դրանք նաև հաճախակի լվանալու կարիք չունեն, քանի որ դրանց շեղբը գործում է որպես գդալ և փրփուրը կրում է իր վրա մի քանի սափրվելու ժամանակ, մինչդեռ բազմաշերտ սափրիչները նույնքան արդյունավետ չեն նման խնդրի լուծման համար՝ իրենց զգալիորեն փոքր շեղբի պատճառով։

Ուղիղ սափրիչները նաև շատ ավելի հեշտ են մաքրվում և կարող են կատարել ավելի բարդ սափրման աշխատանքներ, ինչպիսիք են դեմքի ավելի երկար մազերը, քան ժամանակակից բազմաշերտ սափրիչները, որոնք հակված են սափրման մնացորդները խցկել իրենց խիտ տեղադրված շեղբերի միջև և հեշտությամբ խցանվում են, նույնիսկ համեմատաբար կարճ մազերով։

Բացի այդ, բազմաեզր սափրիչները կարող են գրգռել մաշկը։

Մյուսներին պարզապես դուր են գալիս լավ արդյունքները և շեղբի խնամքից ստացվող բավարարվածությունը։  

Վերջապես, լավ պահպանված ածելին կարող է ծառայել տասնամյակներ շարունակ և դառնալ ընտանեկան մասունք, որը կարող է փոխանցվել ծնողից երեխային։

Առողջական մտահոգությունների պատճառով, որոշ տարածքներում ուղիղ ածելիով սափրվելու ծառայություններ մատուցող վարսավիրանոցները պահանջում են օգտագործել միանգամյա կամ փոփոխվող շեղբերի համակարգ օգտագործող տարբերակ: Այս տեսակի ուղիղ սափրիչի շեղբը փոխվում և դեն է նետվում յուրաքանչյուր սպասարկումից հետո: Այնուամենայնիվ, Ավստրալիայում, Կանադայում, Նոր Զելանդիայիում, Թուրքիայում և Միացյալ Նահանգներիում թույլատրում են ուղիղ ածելիների մասնագիտական գործածումը։

2012 թվականի Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող *[[Սքայֆոլ|«Սքայֆոլ»]]* ֆիլմը վերսկսել է հետաքրքրությունը ուղիղ սափրիչների նկատմամբ՝ այն տեսարանի շնորհիվ, երբ գործակալը սափրվում է դրանցից մեկով, իսկ նրա խաղընկերուհի Նաոմի Հարիսը օգնում է նրան ավարտել սափրվելը՝ նշելով, որ «երբեմն հին մեթոդներն են լավագույնը»։ Առցանց ուղիղ ածելիների մանրածախ վաճառողները հայտնել են վաճառքի 50%-ից մինչև 400% աճի մասին՝ ֆիլմի կողմից ստեղծված ճանաչելիության շնորհիվ։ 

2008 թվականից ի վեր ուղիղ ածելիների պահանջարկի ընդհանուր աճ է գրանցվել, որը նաև ուղեկցվել է ուղիղ ածելիով սափրվելու ծառայությունների թվի աճով։ Այս երևույթը, կարծես, պայմանավորված է ռետրո իրերի։

## Արժեք
Միանգամյա օգտագործման և շեղբավոր սափրիչների համեմատ, ուղիղ ածելիներն առավել քիչ ծախսատար են, չնայած ավելի բարձր սկզբնական արժեքին, քանի որ պատշաճ խնամքի դեպքում լրացուցիչ ծախսեր չեն առաջանում, համեմատած միանգամյա օգտագործման ածելիների հետ, որոնց համար պարբերաբար անհրաժեշտ է ձեռք բերել նոր շեղբեր:

## Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցություն
Ուղիղ ածելիները ավելի էկոլոգիապես մաքուր են, քան մյուս տեսակի ածելիները , քանի որ վերջիններս գալիս են փաթեթավորմամբ, որը կարող է անհրաժեշտ լինել դեն նետել ածելիների հետ միասին, իսկ էլեկտրական ածելիների դեպքում՝ մարտկոցներով, որոնք սովորաբար դեն են նետվում դրանց ժամկետանց լինելուց հետո։

## Մշակում և հղկում
Ուղիղ ածելիով՝ հղկման և ամրացման տարբեր ուղղությունները և մշակման տեխնիկան պատկերազարդված են ստորև բերված նկարներում: 

File:Razor honing from page 21 of Essay on barbers' razors, razor honing.jpg|Ածելին սրող քարը և հղկման ուղղությունները 
Image from page 20 of "Essay on barbers' razors, razor hones, razor strops and razor honing .." (1895) (14581592817).jpg|Սրող քարի 
File:Image from page 30 of "Essay on barbers' razors, razor hones, razor strops and razor honing .." (1895) (14765706624).jpg|Ածելու հետ վարվելու տեխնիկա
File:Testing edge after honing.jpg|Սրբելուց հետո եզրի ստուգում՝ կտրող եզրը  մեխի վրա սեղմելով՝ դրա ամրությունը ստուգելու համար
File:Stropping technique.jpg|Ամրացնելու տեխնիկա
File:Testing edge after stropping.jpg|Կտրող եզրի ստուգում մատով դիպչելով՝ ամրացնելով այն
File:Zur Kunst sich zu rasiren.png|Սափրվելու արվեստի մասին 1846 թվականի գրքից ուղիղ ածելիով սափրվելու պատկերը
File:Rasoir à rabot de Perret.jpg|Փարիզ, մոտավորապես 1760 թվական, առաջին անվտանգ ուղիղ ածելին, որը հորինել է ֆրանսիացի վարպետ դանակագործ Ժան-Ժակ Պերեն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրեր
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Մազեր