Մաքս Ֆրիշ

**Մաքս Ռուդոլֆ Ֆրիշ** (, ), շվեյցարացի աշխարհահռչակ վիպասան, թատերագիր։

## Կենսագրություն
Մաքս Ռուդոլֆ Ֆրիշը ծնվել է 1911 թվականի մայիսի 15-ին Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում։ Նրա հայրը ճարտարապետ էր, իսկ մայրը զբաղվում էր ուսուցչությամբ։ 1930-1932 թվականներին գերմանագիտություն է ուսանել Ցյուրիխի համալսարանում, սակայն հոր մահից հետո կիսատ է թողել ուսումը և ընդունվել աշխատանքի Ցյուրիխի թերթերից մեկում։ Այս ժամանակաընթացքում նա ստեղծում է «Յուրգ Ռայնհարտ» (, 1934) և «Պատասխան լռությունից» (, 1937) վեպերը։ 1936 թվականին ընդունվում է Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի ճարտարապետական բաժինը և այն ավարտում 1940 թվականին։ Երիտասարդ գրողի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում Գոթֆրիդ Քելլերի «Կանաչ Հայնրիխ» () վեպը, որի ազդեցության տակ Ֆրիշը միառժամանակ կասեցնում է իր գրական գործունեությունը։

մինի|ձախից|Մաքս Ֆրիշի «Homo Ֆաբեր» վեպի շապիկը
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրիշը զորակոչվում է։ Պատերազմական կյանքի մասին իր տպավորությունները և մտորումները նա գրի է առնում իր օրագրում, որը 1940 թվականին հրատարակվում է՝ «Թերթիկներ հացապարկից» () վերտառությամբ։ 1944 թվականին Ֆրիշը լույս է ընծայում «Ծանր մարդիկ կամ սիրում եմ այն, ինչն ինձ այրում է» () վեպը, որը հեղինակի կողմից վերամշակվելուց հետո հրատարակվում է 1957 թվականին։

1940-ականների կեսերից Մաքս Ֆրիշը սկսում է նաև թատերգություններ գրել, որոնցից հատկապես նշանակալի են «Սանտա Կրուս» (, 1944), «Եւ ահա նրանք կրկին երգում են» (, 1946), «Չինական պարիսպը» (, 1946) ստեղծագործությունները։

Մաքս Ֆրիշին համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել շնորհիվ իր երեք վեպերի, որոնք են. «Շթիլլեր» (, 1954), «Homo Ֆաբեր» (, 1957) և «Ենթադրենք անունս Գանթենբայն է» (, 1964)։

1960-ականներից սկսյալ Մաքս Ֆրիշը կատարել է բազմաթիվ ճանապարհորդություններ։ նա այցելել է Ճապոնիա, ԱՄՆ և բազմաթիվ այլ երկրներ։ 1972 թվականից Ֆրիշը բնակություն է հաստատում Բեռլինում, իսկ 80-ականների սկզբից իր կնոջ՝ Էլիս-Լոք Քերիի հետ տեղափոխվում է Նյու-Յորք, ԱՄՆ։

## Ստեղծագործություններ
մինի|աջից|Մաքս Ֆրիշի հիշատակին թողարկված շվեյցարական ֆրանկ
### Վեպեր
# «Յուրգ Ռայնհարտ» /  (1934) 
# «Պատասխան լռությունից» /  (1937)
# «Ծանր մարդիկ կամ J’adore ce qui me brûle» /  (1944, 1957)
# «Բին կամ ճանապարհորդություն դեպի Պեկին» /  (1945)
# «Շթիլլեր» /  (1954)
# «Homo Ֆաբեր» /  (1957)
# «Ենթադրենք անունս Գանթենբայն է» /  (1964)
# «Մոնթոկ» /  (1975)
# «Մարդը հայտնվում է Հոլոցենի ժամանակաշրջանում» /  (1979)
# «Կապտամորուսը» /  (1982)

### Օրագրություններ
# «Թերթիկներ հացապարկից» /  (1940)
# «Օրագիր Մարիոնի հետ» /  (1947)
# «Օրագիր 1946 — 1949» /  (1950)
# «Օրագիր 1966 — 1971» /  (1972)

### Թատերգություններ
# «Սանտա Կրուս» /  (1947, գրվել է 1944-ին)
# «Եւ  ահա նրանք վերստին երգում են» /  (1946)
# «Չինական պարիսպը» /  (1946)
# «Երբ պատերազմն ավարտվեց» /  (1949)
# «Կոմս Յոդերլանդը» /  (1951)
# «Դոն Ժուան կամ սեր առ երկրաչափություն» /  (1953)
# «Բիդերմանը կամ հրկիզողները» /  (1958)
# «Ֆիլիպ Հոտցի մեծ զայրույթը» /  (1958)
# «Անդորա» /  (1961)
# «Կենսագրություն» /  (1968)
# «Թրիպթախ» /  (1978)

## Հայերեն թարգմանություններ
* **Մաքս Ֆրիշ**, Homo Ֆաբեր, ռուս․ թարգմ․՝ Ա․ Ղուկասյան, Երևան, 1970, 269 էջ։
* **Մաքս Ֆրիշ**, Homo Ֆաբեր, գերմ․ թարգմ․՝ Կ․ Մատինյան, Երևան, Անտարես, 2017, 312 էջ։
* **Մաքս Ֆրիշ**, Մոնթոկ, Կապտամորուսը, գերմ․ թարգմ․՝ Կ․ Մատինյան, Երևան, Անտարես, 2018, 336 էջ։
* **Մաքս Ֆրիշ**, Ենթադրենք անունս Գանթենբայն է, գերմ․ թարգմ․՝ Կ․ Մատինյան, Երևան, Անտարես, 2020, 464 էջ։

## Ֆիլմագրություն
* 1991 թ., «Ճանապարհորդը», ռեժ.՝ Ֆոլկեր Շլյոնդորֆ (), ըստ «Homo Ֆաբեր» վեպի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ