Ֆիզուլի (բանաստեղծ)

**Ֆիզուլի**, Ֆուզուլի Մուհամմեդ Սուլեյման օղլի ( , ), բանաստեղծ, որը գրում էր թուրքերեն, պարսկերեն և արաբերեն։ Կյանքի մեծ մասը անց է կացրել Բաղդադում։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|200px|Ֆիզուլու 500-ամյակին նվիրված ադրբեջանական [փոստային նամականիշ]]
Ֆիզուլու բանաստեղծական ժառանգության մեջ մեծ տեղ է գրավում քնարերգությունը, հատկապես՝ գազելն ու քասիդը։ Հաստատելով մարդու երկրային սիրո իրավունքն՝ բանաստեղծն ընդդիմանում է իսլամի արգելքներին ու կանոններին։ Ֆիզուլու պոեզիան հումանիստական է, արտահայտում է ատելություն ամեն մի բռնության նկատմամբ, տիրակալներին կոչ է անում լինել արդարամիտ և հոգատար՝ հպատակների հանդեպ։ Նրա փիլիսոփայական քնարերգության ամենաբարձր նմուշներից մեկը «Սրտի բարեկամ» քասիդն է։ «Բողոք» երկը յուրատեսակ քաղաքական երգիծանք է, որտեղ խարազանել է թուրքական արքունիքում տիրող կամայականությունն ու կաշառակերությունը։ Ֆիզուլու ստեղծագործության բարձրակետը «Լեյլի և Մեջնուն» (1536-37) քնարաէպիկական պոեմն է, որի հերոսը՝ բանաստեղծ Մեջնունը (Կեյսը), իր կյանքի իմաստն ու երջանկությունը փնտրում է ռոմանտիկական սիրո մեջ։

Ֆիզուլու ռոմանտիկ, և միաժամանակ կենսականորեն ճշմարիտ պոեզիան մի ամբողջ դարաշրջան է ադրբեջանական գրականության ու լեզվի զարգացման մեջ։ Նրա ստեղծագործությունն ազդեցություն է գործել ոչ միայն ադրբեջանական ու թուրքական գրականության, այլև Մերձավոր Արևելքի այլ ժողովուրդների գրականության զարգացման վրա։ 1958-ին նշվել է Ֆիզուլու ծննդյան 400-ամյակը և Բաքվում կանգնեցվել նրա հուշարձանը։

Ու․ Հաջիբեկովը գրել է «Լեյլի և Մեջնուն» մուղամային օպերան (1907)։

## Աղբյուրներ

## Երկեր
* Эсэрлэри, ч․ 1—4, Бакы, 1958—61;
* Избранное, Баку, 1958; Газели, М․, 1959․

## Գրականություն
* Араслы Г․, Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958; 
* Бертельс Е․ Э․, Избранные труды, [т․ 2], Низами и Фузули, М., 1962․
* Крымский А., История Турции и её литературы, т. 1, М., 1910
* Араслы Г., Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958
* Араслы H., Böjyk Азəрбајчан шаири Фузули, Бакы, 1958
* Гулузадэ М., Фузулинин лирикасы, Бакы, 1965
* Gibb Е., A history of Ottoman poetry, v. 3, L., 1904
* Karaban Abdülkadir, Fuzuli. Muhiti hayati ve şahsiyeti, Ist., 1949
* Cunbu.-Müjgan, Fuzulî hakkinda bir bibliografya denemesi, Ist., 1956
* Bicari H., Fuzulir nin allegorik eserleri, в кн.։ Studia turcica, ed. L. Ligeti, Bdpst, 1971.
* Гюльшен Алиева. Проблемы исследования наследия Физули.
* Թէրզիպաշեան, Գ։ Գ։ (1928)։ Նմոյշ արեւելեան միստիկ բանաստեղծութեան կամ Ֆիւզուլի մեկնաբանուած ։ Ներածություն ։ Մասն առաջին ։ Գիրք առաջին (Հատոր Ա.) : Ֆիւզուլիի պատմականը, Կ. Պոլիս. Յ. Ասատուրեան 
* Թէրզիպաշեան, Գ։ Գ։ (1929)։ Նմոյշ արեւելեան միստիկ բանաստեղծութեան կամ Ֆիւզուլի մեկնաբանուած ։ Մասն առաջին ։ Ներածութիւն ։ Գիրք երկրորդ (Հատոր Բ) ։ Ֆիւզուլիի անդրազանցականը, Կ. Պոլիս. Յ. Ասատուրեան

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիզուլիի ստեղծագործությունների ժողովածու 
* «Լեյլի և Մեջնուն» օպերա 
* կենսագրություն և քաղվածքներ «Լեյլի և Մեջնուն» օպերայից 

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Արաբալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թյուրքալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Իրաքցի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իրաքցի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ