Հանցագործության ղեկավար

[thumb|[Ալ Կապոնեն հանցագործության ղեկավար էր Արգելքի ժամանակաշրջանում:]]
**Հանցագործության ղեկավար**, հայտնի է նաև որպես **հանցագործների տիրակալ**, **մաֆիայի դոն**, **ավազակապետ**, **մոբի պետ**, **արքայագլուխ**, **կնքահայր**, **հանցագործության ուսուցիչ** կամ **հանցագործ կազմակերպիչ** ՝ հանցավոր կազմակերպության ղեկավարն է։

## Նկարագրություն
Հանցագործության ղեկավարը բացարձակ կամ գրեթե բացարձակ վերահսկողություն ունի կազմակերպության մյուս անդամների վրա և նրանից հաճախ մեծապես վախենում կամ հարգում են նրանց խորամանկության, ռազմավարության և/կամ անողոքության և կյանքեր խլելու պատրաստակամության՝ իրենց ազդեցությունն ու շահույթը գործադրելու հանցավոր ջանքերի համար, որոնցում ներգրավված է կազմակերպությունը։:

Որոշ խմբեր կարող են ունենալ միայն երկու պաշտոն (հանցագործության ղեկավար և նրանց զինվորները)։ Մյուս խմբերն ունեն ավելի բարդ, կառուցվածքային կազմակերպություն՝ բազմաթիվ աստիճաններով, և կառուցվածքը կարող է տարբեր լինել՝ կախված մշակութային ծագումից։ Սիցիլիայում կազմակերպված հանցավորության ձեռնարկությունները կառուցվածքով տարբերվում են մայրցամաքային Իտալիայի ձեռնարկություններից։ Ամերիկյան խմբերը կարող են տարբեր կառուցվածք ունենալ, համեմատած իրենց եվրոպական գործընկերների, իսկ լատինաամերիկացի և աֆրոամերիկյան ավազակախմբերը հաճախ ունեն կառուցվածքներ, որոնք տարբերվում են եվրոպական ավազակախմբերից։ Հանցավոր կազմակերպության չափերը նույնպես կարևոր են, քանի որ տարածաշրջանային կամ ազգային ավազակախմբերն ունեն շատ ավելի բարդ հիերարխիա։

## Իտալական մաֆիա

Սիցիլիական մաֆիայի և իտալա-ամերիկյան մաֆիայի ղեկավարը հանցագործության ընտանիքի գլխավորն է և որոշումներ կայացնողը։ Միայն շեֆը, ստորաբոսը կամ կոնսիգլիերը կարող են ընկերակցել ընտանիին՝ թույլ տալով նրանց դառնալ *կերտված մարդ*։ Ղեկավարը կարող է իր ցանկությամբ առաջ տանել կամ իջեցնել ընտանիքի անդամներին և ունի միանձնյա իրավասություն՝ թույլատրելու սպանությունները ընտանիքի ներսում և դրսում։ Եթե ղեկավարը կալանավորված է կամ անգործունակ, նա սովորաբար պահպանում է «շեֆի» տիտղոսը, սակայն կարող է նշանակել «գործող պետ», ով պատասխանատու է հանցագործ ընտանիքը ղեկավարելու իր փոխարեն կամ ավելի ամենօրյա ռեժիմով։ Բացի «շեֆից» և «գործող շեֆից», որոշ ընտանիքներ երբեմն պաշտոնապես կամ ոչ պաշտոնապես օգտագործել են «ճակատի պետի» և «փողոցի պետի» պաշտոնները։ «Առաջին շեֆը» սովորաբար ստեղծվում է, որպեսզի գործի իբր շեֆի դերում, մինչդեռ ոստիկանության ուշադրությունը հեռացնում է կուլիսներում գործող իրական պաշտոնական ղեկավարից։ «Փողոցային շեֆը» հաճախ պաշտոնական ղեկավարի կամ ենթակաների կողմից ոչ պաշտոնապես նշանակվում կամ դիտվում է որպես «գործի», փողոցի մակարդակով, ակտիվորեն ներգրավված վստահված անձ կամ պաշտոնական ղեկավարի կողմնակից, որը սովորաբար համակարգում, վերահսկում և կառավարում է փողոցը և գործողությունները պաշտոնական ղեկավարի անունից, ով նախընտրում է մնալ կուլիսներում (կամ ընտրությամբ, կամ խուսափելու ոստիկանական վերահսկողությունից)։ «Փողոցային ղեկավարները» հաճախ հատկապես ազդեցիկ կամ հզոր կապորեժիմներ են կամ ստորշեֆեր, և տերմինը երբեմն օգտագործվում է որպես «գործող ղեկավար» կամ «առջևի ղեկավար»՝ կախված հանգամանքներից։ Երբ ղեկավարը մահանում է, հանցագործ ընտանիքի անդամները կազմակերպության ներսից ընտրում են նոր ղեկավար։

Սիցիլիայում և Ամերիկայում մաֆիայի տիպիկ կառուցվածքը սովորաբար հետևյալն է.

* Բոլոր ղեկավարների ղեկավարը, որը նաև հայտնի է որպես «կապո դեի կապի» կամ «կնքահայր», լրատվամիջոցների կողմից տրվել է ամենահզոր շեֆին, թեև մաֆիան երբեք չի ճանաչել այդ պաշտոնը։ Միջընտանեկան հարցերով որոշում կայացնող բարձրագույն մարմինը Հանձնաժողովն է։
* Բոսս – Նաև հայտնի է որպես «կապոմանդամենտո», *կապոկրիմական*, *ապրեսենտանտ*, *[[դոն]]* կամ **կնքահայր**, - ամենաբարձր մակարդակն է հանցագործ ընտանիքում։
* Ստորաբոս – Որոշ հանցավոր կազմակերպություններում նաև հայտնի է որպես «կապո բազկաթոռ», այս անհատը երկրորդն է։ Նա պատասխանատու է ապահովելու, որ հանցավոր ձեռնարկություններից ստացված շահույթը հասնի շեֆին, և, ընդհանուր առմամբ, վերահսկում է սպանություններ, առևանգումներ, մեքենաների առևանգում, ահաբեկչություններ, կողոպուտներ և այլն կատարող կապորեժիմ(ներ) և զինվոր(ներ)ի ընտրությունը:։ Նա այս պաշտոնը պահպանում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի ընտրվել նոր ղեկավար, որը որոշ դեպքերում կարող է լինել ստորին ղեկավարը։
* Կոնսիլիե – Հայտնի է նաև որպես խորհրդական կամ «աջ ձեռք» այս անձը հանցագործ ընտանիքի ղեկավարի խորհրդականն է։ Բոսը, ստորաբոսը և կոնսիլիերը կազմում են «Վարչակազմը»։ Կոնսիլիերը երրորդ տեղն է զբաղեցնում հիերարխիայում, բայց ընդհանուր առմամբ չունի կապոներ կամ զինվորներ, որոնք ուղղակիորեն նրա համար են աշխատում։ Շեֆի պես, յուրաքանչյուր հանցավոր կազմակերպությանը սովորաբար լինում է միայն մեկ կոնսիլիեր։
* Կապորեժիմ – Նաև հայտնի է որպես կապիտան, նավապետ, կապո կամ «անձնակազմի ղեկավար», կապորեժիմը ի սկզբանե հայտնի էր որպես «կապոդեցինա» (տասը կապիտան), քանի որ նա վերահսկում էր ընդամենը 10 զինվոր։ Վերջին ժամանակներում կապոռեժիմը կարող է վերահսկել այնքան զինվոր, որքան նա կարող է արդյունավետորեն վերահսկել։ Կապորեժիմը նշանակվում է ընտանիքի ղեկավարի կողմից՝ ղեկավարելու իր սեփական «բորգատան» (ռեժիմը կամ անձնակազմը) «սոլդատի» (զինվորներ)։ Յուրաքանչյուր կապորեժիմ ուղղակիորեն զեկուցում է ներպետական ղեկավարին, որը նրան թույլ է տալիս հանցավոր գործունեություն իրականացնել։ Եթե ընտանիքը որոշում է սպանել ինչ-որ մեկին, ապա ղեկավարը սովորաբար խնդրում է կապորեգիմին կատարել հրամանը։ Կապորեժիմը վարում է իր անձնակազմի ամենօրյա գործողությունները։ Կապորեժիմի զինվորներն իրենց վաստակի մի մասը տալիս են նրան, իսկ հետո նա մասնաբաժին է տալիս շեֆին։ Կապորեժիմը կարող է խորհուրդ տալ ստորաբոսին կամ շեֆին, որ նորակոչիկին թույլատրվի միանալ իր անձնակազմին որպես ամբոխի համախոհ։
* Սոլդատո – Նաև հայտնի է որպես սգարիստա, զինվոր, «կոճակ մարդ», «ստեղծված մարդ», «իմաստուն» կամ «լավ ընկեր», սա մաֆիոզի կամ գանգստերի ամենացածր մակարդակն է։ «Զինվորը» պետք է օմերտա (լռության երդում) տված լինի, իսկ որոշ կազմակերպություններում պետք է մարդ սպանած լինի՝ «սարքված» համարվելու համար։ Պիչչիոտտոն ցածր մակարդակի զինվոր է, սովորաբար մեկը, ով անում է ամենօրյա աշխատանքը՝ սպառնալով, ծեծելով և վախեցնելով ուրիշներին։
* Գործակից – Հայտնի է նաև որպես «giovane d'onore» (պատվավոր մարդ), ասոցիացիան այն անձն է, ով հանցագործ ընտանիքի զինծառայող չէ, բայց աշխատում է նրանց համար և մասնակցում է հանցավոր ձեռնարկության իրականացմանը և շահույթին։ Իտալական հանցավոր կազմակերպություններում «համագործակիցները» սովորաբար հանցավոր կազմակերպության անդամներն են, ովքեր իտալական ծագում չունեն, կամ իտալական ծագումով մասնաճյուղեր և թեկնածուներ, որոնք դեռ «մաֆիայի» մեջ չեն մտել կամ ներգրավվել, և այդպիսով դեռևս չեն ստացել առաջխաղացում։

Ղեկավարը սովորաբար մեկուսացման շերտեր է դնում իր և իր մարդկանց միջև՝: Ամեն անգամ, երբ նա հրամաններ է արձակում, նա դա անում է կա՛մ իր ղեկավարին, կա՛մ կոնսիլիերին, կա՛մ կապոյին։ Այնուհետև հրամանները փոխանցվում են զինվորներին։ Սա շատ դեպքերում դժվարացնում է ոստիկանության համար շեֆին ուղղակիորեն հանցագործության մեջ ներգրավելը, քանի որ նա գրեթե երբեք ուղղակիորեն հրաման չի տալիս զինվորներին։

## Պարոն Մեծ
**Պարոն Մեծ** տերմինը օգտագործվում է կազմակերպված հանցավորության մեջ, անդրաշխարհում, և լրացուցիչ՝ հանցավոր գործունեության հետ կապված անձանց մասին լրատվամիջոցների հաղորդումների ժամանակ՝ նկատի ունենալով կազմակերպված հանցավորության մեջ դերակատարում ունեցող անձանց խմբի ղեկավարին։ Երբեմն, այսպես կոչված, ավազակախմբի ղեկավարներին անվանում են «Միստր Մեծ», օրինակ, երբ նրա անունը չի կարող հրապարակվել իրավական պատճառներով։ Տերմինը անուղղակիորեն ցույց է տալիս անհատի ավելի բարձր ինտելեկտի տիրապետման աստիճանը։

Տերմինը հատկապես ցույց է տալիս ներգրավվածության առկայությունը, որը հայտնի է որպես «մեծ ժամանակի հանցագործություն», որը կներառի, օրինակ, զինված կողոպուտը և կարիերայի ավելի կազմակերպված ասպեկտները հանցագործության շրջանակներում։

1945 թվականին ԱՄՆ-ում քրեական ժարգոնային բառարանում «Մեծ ուղեղը» նշվում է որպես «ավազակախմբի ղեկավար», բայց ոչ «Պարոն Մեծը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Մաֆիա