Յուլիան Սոխոցկի

**Յուլիան Վասիլևիչ (Յուլիան Կարոլ) Սոխոցկի**  (), լեհական ծագմամբ ռուս մաթեմատիկոս։ Սանկտ Պետերբուրգի մաթեմատիկական ընկերության հիմնադիր անդամ և նախագահ։ Բարձրագույն կրթության դասախոս, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի լիիրավ պրոֆեսոր։

Նա հիմնարար ներդրում ունեցավ բարդ փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության մեջ։

## Կենսագրություն
Յուլիան Կարոլ Սոխոցկին ծնվել է Վարշավայում՝ ցածրաստիճան պաշտոնյայի՝ թոշակառու զինվորականի ընտանիքում։ Ազգությամբ լեհ էր։ 1850-1860 թվականներին սովորել է Վարշավայի նահանգային գիմնազիայի ֆիզիկա-մաթեմատիկական բաժնում, որն ավարտել է գերազանցությամբ։

1860 թվականին նա տեղափոխվեց Սանկտ Պետերբուրգ և ընդունվեց Կայսերական Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետի մաթեմատիկայի բաժին, հետևեց Օ. Ի. Սոմովի, Պ. Լ. Չեբիշևի, Ա. Ն. Կորկինի դասախոսություններին։ Սակայն Սոխոցկին շուտով ընդհատեց ուսումը, 1861 թվականի ապրիլին նա դիմում ներկայացրեց «կենցաղային հանգամանքների պատճառով» հեռացման համար, ինչը պայմանավորված էր նրանով, որ նա ընդգրկվել էր ուսանողական անկարգություններին մասնակցած անվստահելի ուսանողների ցուցակում, որոնք մասնակցել էին 1861 թվականի մարտին Վարշավայում հակակառավարական ապստամբության զորքերի կողմից տեղի ունեցած կրակոցների պատճառով (հոկտեմբերի 12-ին Յուլիանը բանտարկվեց Պետրոս և Պողոս ամրոցում, հինգ օր անց տեղափոխվեց Կրոնշտադտ, որտեղ մնաց մինչև դեկտեմբերի 6-ը)։ Հաջորդ երեք տարիները նա անցկացրեց Վարշավայում, այդ ընթացքում նրա գործունեության մասին շատ քիչ բան է հայտնի ընտանեկան լեգենդների համաձայն՝ նա օգնել է 1863 թվականի լեհական ապստամբության մասնակիցներին ՝ գաղտնի զենք տեղափոխելով նրանց համար։ Նա ինքը հետագայում գրել է, որ շարունակել է մաթեմատիկայի իր անկախ ուսումնասիրությունները։ Հնարավոր է, որ իր ուսումնասիրությունների ընթացքում նա խորհրդակցել է հայտնի լեհ մաթեմատիկոս Ավգուստին Ֆրոնկևիչի հետ, ով Կոշիի աշակերտն էր։

1864 թվականի օգոստոսին համալսարանում վերականգնվելու փորձը անհաջող էր. Սոխոցկուն մերժվեց ուսումը շարունակելու իրավունքը: 1865 թվականի հունվարին նմանատիպ խնդրանքը որևէ արդյունք չտվեց: 1865 թվականի հուլիսին թեկնածուական աստիճանի քննություններ հանձնելու թույլտվություն ստանալու խնդրանքին ի պատասխան (նա իրեն անվանում էր նախկին ուսանող և պնդում էր, որ ավարտել է ուսման ամբողջական կուրսը), Սոխոցկուն պատասխան ստացավ, որ պետք է հանդես գա որպես լսարան: Հնարավոր է, որ Սոխոցկուն իրականում հասցրել է լսել Ա. Վ. Բեսսելի և Գ. Ա. Թայմի դասախոսությունները, որոնք այդ ժամանակ դասավանդում էին համալսարանում. նա ինքը դասախոսների անունները չնշեց: Պահանջվող քննությունները հանձնելուց հետո նա ներկայացրեց իր թեկնածուական ատենախոսությունը՝ «Էլիպտիկ ֆունկցիաների տեսությունը» (արխիվներում չի պահպանվում).  հնարավոր է, որ նա այս հարցերի վերաբերյալ կողմնորոշվել է Վարշավայում՝ Ֆրոնսկևիչի հետ շփվելով։

1866 թվականի աշնանը Սոխոցկին հանձնեց մագիստրոսական քննությունները, և բոլոր քննությունները՝ թե՛ մաթեմատիկայից, թե՛ մեխանիկայից, անձամբ քննեց Պ. Լ. Չեբիշևը։ 1868 թվականին նա պաշտպանեց մագիստրոսական ատենախոսություն՝ «Ինտեգրալ մնացորդների տեսությունը որոշ կիրառություններով» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1868)։ Դիսերտացիայի համար նրա հակառակորդներն էին Օ. Ի. Սոմովը և նույն Պ. Լ. Չեբիշևը։ Սոխոցկուն դոցենտի պաշտոնում առաջարկելով՝ 1868 թվականին Պ. Լ. Չեբիշևը և Ա. Ն. Կորկինը ստորագրեցին երաշխավորագիր՝ Յուլիան Վասիլևիչին որպես գիտնական բնութագրելով. «... որի շատ արդյունքներ ընդմիշտ կմնան գիտության մեջ»։

1868 թվականի աշնանից Սոխոցկին Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի մասնավոր դասախոս էր, որտեղ դասավանդում էր բարդ փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության դասընթաց և անընդհատ կոտորակների անալիզի կիրառություններով դասընթաց։ Հաջորդ տարի նա դարձավ համալսարանի դոցենտ։ 1873 թվականի աշնանը նա պաշտպանեց դոկտորական ատենախոսություն՝ «Հերթականորեն ընդարձակման մեջ օգտագործվող որոշակի ինտեգրալների և ֆունկցիաների մասին» թեմայով (Սանկտ Պետերբուրգ, 1873): Նրա հակառակորդներն էին Պ. Լ. Չեբիշևը և Ա. Ն. Կորկինը։

1883 թվականին Սոխոցկին ընտրվեց Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի շարքային պրոֆեսոր։ Համալսարանում դասավանդելու ընթացքում Սոխոցկին մեծ ներդրում ունեցավ ուսանողներին բարդ փոփոխականի ֆունկցիաների տեսությունը սովորեցնելու գործում նրա խորհրդով Ի. Լ. Պտաշիցկին սկսեց դասավանդել համապատասխան դասընթացը, և ինքն էլ առաջարկեց դիպլոմային աշխատանքների համար զգալի թվով թեմաներ, որոնց համար ինքը հանդես եկավ որպես գրախոս: Նա դեմ էր բազմաթիվ դիսերտացիաների, որոնք օգտագործում էին բարդ վերլուծություն, մասնավորապես, նա դեմ էր Կ. Ա. Պոսեի ինչպես մագիստրոսական, այնպես էլ դոկտորական դիսերտացիաներին։ 1893 թվականից նա վաստակավոր պրոֆեսոր էր։

Նա նաև դասավանդել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտում (1869 թվականից, 1894 թվականից՝ վաստակավոր պրոֆեսոր, 1874-1909 թվականներին ղեկավարել է մաթեմատիկայի ամբիոնը)։

1890 թվականին նա դարձավ նորաստեղծ Սանկտ Պետերբուրգի մաթեմատիկական ընկերության ընկերակից (փոխնախագահ), իսկ 1892 թվականից՝ նրա նախագահը, և մնաց այս պաշտոնում մինչև ընկերության գործունեության փաստացի դադարեցումը՝ 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից առաջ։

Հետհեղափոխական տարիները շատ դժվար էին Սոխոցկու համար։ Գիտնականի կինը և երեք երեխաները մահացան Պետրոգրադի սովամահության մեջ, և նա կյանքի վերջին երկու տարիներն անցկացրեց Գորկու անվան տարեց գիտնականների տանը։ Յուլիան Վասիլևիչը մահացավ 1927 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Լենինգրադում։

Նա թաղվել է Լենինգրադի (Սանկտ Պետերբուրգ) Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Գիտական գործունեություն
Սոխոցկին հիմնարար ներդրում ունեցավ բարդ փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության մեջ, չնայած Չեբիշևի դպրոցի ավանդույթներում նա առաջնային ուշադրություն դարձրեց ոչ թե տեսությանը, այլ դրա գործնական կիրառմանը։

*Սոխոցկու մագիստրոսական թեզը նվիրված է մնացորդային տեսության կիրառություններին աստիճանային շարքերի ինվերսիայի (Լագրանժի շարքեր) և, մասնավորապես, անալիտիկ ֆունկցիաների անընդհատ կոտորակների ընդլայնմանը , ինչպես նաև Լենժդրի բազմանդամներին։ Այս աշխատանքում, մասնավորապես, առաջին անգամ ձևակերպվել և ապացուցվել է անալիտիկ ֆունկցիայի վարքագծի վերաբերյալ հայտնի թեորեմը էական եզակի կետի մոտակայքում, որն այժմ սովորաբար կոչվում է Սոխոցկու-Վայերշտրասի թեորեմ և ձևակերպվում է հետևյալ կերպ. Անկախ նրանից, թե ինչ է, էապես եզակի կետի ցանկացած թաղամասումգործառույթներկգտնվի առնվազն մեկ կետ, որտեղ ֆունկցիայի արժեքըտարբերվում է կամայականորեն տրված կոմպլեքս թվից պակասով, քան։*

Սոխոցկու այս աշխատանքը Ռուսաստանում կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության վերաբերյալ առաջին ուսումնասիրությունը չէր, այլ Լ. Էյլերի, Վ. Յա. Բունյակովսկու և Մ. Վ. Օստրոգրադսկու աշխատանքի շարունակությունն էր։

Իր դոկտորական ատենախոսության մեջ նա ուսումնասիրել է Կոշիի տիպի ինտեգրալների սահմանները։ Դժբախտաբար, երկու ատենախոսություններն էլ անհայտ մնացին օտարերկրյա մաթեմատիկոսների համար։

Սոխոցկու ուշ շրջանի մի շարք աշխատանքներ վերաբերում են էլիպսաձև ֆունկցիաների տեսությանը, ինչպես նաև հանրահաշվին և թվերի տեսությանը։ Նա գրել է «Բարձրագույն հանրահաշիվ» (1882), «Թվերի տեսություն» (1888) սկզբնական դասընթացները և հանրահաշվական թվերի տեսության վերաբերյալ ակնառու ուսումնասիրություն՝ հիմնված Ե. Ի. Զոլոտարևի, Ա. Ա. Մարկովի և իր սեփական աշխատանքների վրա՝ «Ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարի սկզբունքները հանրահաշվական թվերի բաժանելիության տեսության նկատմամբ կիրառված» (1893) աշխատությունը։

## Ընտրված մատենագրություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
 
Կատեգորիա:19-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Լեհ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ