open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վերգինե Գարագաշյան

**Վերգինե Գարագաշյան** (), հայ դերասանուհի։

Երանուհի Գարագաշյանի քույրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում։ Սովորել է Սկյուտարի ճեմարանում, ապա մասնավոր դասեր է վերցրել Սրապիոն Թղլյանից և ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Սոլիեյից։ Բեմ է բարձրացել 1867 թ. Միքայել Նալբանդյանի մահվան առաջին տարեդարձի առթիվ կազմակերպված թատերական երեկոյին, արտասանելով Նալբանդյանի «Ազատություն» բանաստեղծությունը։ Նույն թվականից հանդես է եկել Հ. Վարդովյան խմբում, կատարելով հիմնականում սուբրետ դերեր։ 1878 թ. քրոջ՝ Երանուհու հետ խաղացել է Ս.Պենկլյանի խմբում, շրջել մի շարք քաղաքներում։ Հաջողությամբ է կատարել «Գլերեդի» դերը Շ. Լեկոկի «Մադամ Անգո» օպերետում, «Ժիրոֆլե Ժիրոֆլայինը»՝ Շ. Լեկոկի համանուն օպերետում։ Օրեստինը «Գեղեցկուհի Հեղինեում», մանավանդ *Գաթիմեի* դերը Տիգրան Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» օպերետում։ 1880-1881 թթ. թատերաշրջանում խաղացել է Թիֆլիսի բեմում, արժանացել մամուլի և հասարակության ջերմ գնահատմանը։ Թիֆլիսում խաղացել է նաև Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»ում, փայլուն կերպով կատարելով *Լիզայի* դերը, որը հիացմունք է պատճառել նաև օտար քննադատներին։ 1881 թ. վերադարձել է Կ. Պոլիս, միացել Ս.Պենկլյանի խմբին, շրջել մի շարք երկրներ, ապա՝ խմբի քայքայումից հետո, մեկնել է Իզմիր, ամուսնացել և ընդմիշտ թողել բեմը։ Մահացել է Աթենքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Սարգիս Գարագոչ

**Սարգիս Գարագոչ** (), հայ իրավաբան։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1899 թվականին ավարտել է օսմանյան իրավաբանական դպրոցը և հետևել իրավաբանության։ Վարել է պետական պաշտոններ իր մասնագիտության գծով։ 1910 թվականին ընտրվել է դատական նախարարության դիվանապետ։ Թողել է օսմանյան օրենքների և միջազգային դաշնագրերի մասին 30 հատորից բաղկացած մի վիթխարի աշխատություն, որի համար ստացել է շքանշան։ Նրան է պատկանում նաև «Ջեզա քանոնու» աշխատությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1865 ծնունդներ
Կատեգորիա:1944 մահեր
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Դաշտային արտույտ

մինի|աջից|Դայլալը
մինի|240px|Ձվերը
**Դաշտային արտույտ** (), ճնճղուկանմանների կարգի, արտույտների ընտանիքի, դաշտային արտույտների ցեղի երգեցիկ թռչնի տեսակ։ Նստակյաց է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 18-19 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 30-36 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 35-40 գ։ 
Մարմինն ամբողջովին դարչնագույն է, վերին մասը՝ նարնջադարչնագույն՝ մուգ խայտերով, փետուրները՝ բաց երիզված։ Ունի կարճ փուփուլ։ Պոչի եզրային և հետեգրային փետուրները սպիտակ են։ Տարածված է տափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում, կիսաանապատներում։ Կուրծքը ծածկված է մանր, երկայնակի բծերով, գլխի վրա կա թույլ զարգացած փուփուլ, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են։ Քաշը՝ 35-45 գրամ, թևի երկարությունը՝ 96-124 մմ։

## Կենսակերպը
thumb|right|240px|Թռչելիս
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ ամսին, աշնանը չվում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Հանդիպում է Արարատյան հարթավայրի և հանրապետության նախալեռների հալոցքից բացված տարածություններում։ Խուսափում է անտառներից, այգիներից և բնակավայրերից։ Բնադրման համար նախապատվությունը տալիս է ծովի մակարդակից 1000 մետրից ոչ ցածր լեռնային տափաստաններին, հատկապես գերադասում է հացահատիկային ցանքատարածությունները։ Երգը կլկլոցի է նման։

## Սննդառություն
Սնվում է սերմերով, անողնաշարավորներով։ Առաջին բնադրազույգերը ձևավորվում են մարտի վերջից ապրիլ–մայիսի ընթացքում։ Արուն արագ և համառ թռիչքով հետապնդում է էգին կամ մեղմ ու դանդաղ թռիչքով ցուցադրելով փետրածածկի ողջ գեղեցկությունը, անընդհատ երգելով, իջնում է որևէ կոշտուկի կամ թմբի վրա, ապա նույնը կրկնելով՝ նորից օդ բարձրանում։

## Բազմացում և զարգացում
Բույնը փոսիկ է՝ գետնին, ցամքարը՝ խոտաբույսերից, որը քողարկում է քարերի ու թփերի տակ։ Ձվադրում է ապրիլ-մայիսին (երբեմն՝ հունիսին)։ Դնում է 23 մմ տրամագծով, սպիտակավուն՝ դարչնագույն պտերով 3-5 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 14 օր։ 10 օրական ձագերը բնից դուրս են գալիս, 1 շաբաթ անց տիրապետում են կայուն թռիչքին։

## Արեալը
Տարածված է Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում և Ասիայում, այդ թվում հյուսիսային Իրանում, Կորեայում, Ճապոնիայում, Ռուսաստանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արտույտներ
Կատեգորիա:Դաշտային արտույտներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Վարդերես Գարակյոզյան

**Վարդերես Գարակյոզյան** (), հայ բանաստեղծ, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ստամբուլում։ Կրթությունն ստացել է հայկական Կենտրոնական վարժարանում, որն ավարտել է 1957 թվականին։ Նույն թվականից սկսել է գրել բանաստեղծություններ։ 1961 թվականին հրատարակել է «Իմ Մասիս» բանաստեղծությունների ժողովածուն, իսկ 1962 թվականին՝ «Զույգ աչքերես» ժողովածուն։ Տպագրել է նաև մանկական գրքույկներ՝ «Շնիկիս հետ» և «Կենդանիներս խազերով» (1962)։ 1959 թվականին մի խումբ ընկերներով հրատարակել են «Թո» ամսագիրը, հիմնադրել «Թո» հրատարակչությունը։ 1962 թվականին եկել է Երևան, ավարտել ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Միհրան Գարագաշյան

**Միհրան Գարագաշյան** (), հայ դերասան։

Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1860-ականներին վերջերից բեմ է բարձրացել։ Խաղացել է Հակոբ Վարդովյանի խմբում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կուրեյկա

**Կուրեյկա**՝ գետ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասում, Ենիսեյի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Պուտորանա սարավանդի հարավային լանջերից։ Երկարությունը 888 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 98 կմ։ Կուրեյկայի ավազանում կա գրաֆիտի հանքավայր։

## Անվանումը
Ռուսերենի որոշ բարբառներում անանուն փոքր գետակներին տրվող ընդհանուր անվանում է, որն այս դեպքում դարձել է հատուկ անուն, թեև այս գետը փոքր համարել չի կարելի։ *Куре́йка* հասկացության հիմքում ընկած է *курья* (կուրյա) բառը, որն ունի մի քանի իմաստ՝ «գետախորշ, գետի նեղ բազուկ, ամառը ցամաքող գետի՝ լճի վերածված հատված» և այլն։ Ենիսեյի շրջանում այն նշանակում է «հոսանք չունեցող ցամաքալեզվակից այն կողմ գտնվող ծոց», այսինքն՝ «վայր կուրյայի մոտ» կամ «կուրյաներով գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ենիսեյ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Եղիշե Գաֆթանյան

**Եղիշե Գաֆթանյան** (), հայ բանասեր, պատմաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է նախ ծննդավայրում, ապա՝ Վիեննայի Մխիթարյանների վանքում։ 1860 թվականին Վիեննայում տպագրել է «Պատմություն հին և նոր կտակարանաց» գիրքը, որի Գ տպագրությունը կատարվել է 1883 թվականին։ Այնուհետև լույս է տեսել նրա «Բովանդակություն գիտությանց և արվեստից, որ է բնական, բարոյական, պատմական, ուսումնական ու արվեստական գիտելյաց համառոտ նկարագիրը» գիրքը։ Կազմել է ֆրանսերեն ընթերցանության մի դասագիրք «Սկզբնական ընթերցվածք, գաղիերեն և հայերեն բառարան մեկնությամբ» վերնագրով։ Աշխատակցել է մամուլին, կատարել թարգմանություններ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Նոր ալիք 2010

**«[[Նոր Ալիք]] 2010»**, փոփ երաժշտության միջազգային մրցույթ, անցել է 2010 թ. հուլիսի 27-ից օգոստոսի 1-ը Լատվիայի Յուրմալա քաղաքում։ Մրցույթին մասնակցել են 17 կատարողներ աշխարհի 12 երկրներից. Մրցույթը հաղթեց Հայաստանը ներկայացնող Սոնա Շահգելդյանը.

## Առաջին օր

## Երկրորդ օր

## Երրորդ օր

## Ընդհանուր
# , Սոնա Շահգելդյան - 288 (Գլխավոր)
# , Շիրկո Տատյանա - 287 (Երկրորդ տեղ), (Մրցանակ Ավտո Ռադիո)
# , Յուկու Սուվիստե - 285 (Երրորդ տեղ)
# , Տունտեկով Քայրաթ - 281
# , Հիլա Բեն Դևիդ - 280
# , "Litesound" - 278
# , Իվան Բերեզովսկի - 274
# , Սեսարեվ Եգոր - 274 (Հանդիսատեսի մրցանակ)
# , Նիկի Մանոլով - 272
# , "Lady's Sweet" - 271
# , "PeR" - 269
# , Գաբրիելլա - 268
# , "Murakami" - 263
# , Music Հայկ - 255
# , "Milk and Kisses" - 254
# , "Payushie Trusi" - 252 (Muz TV մրցանակ)
# , Ստեյսի - 249

Կատեգորիա:2010 երաժշտությունում
Զաքար Զաքարյան

**Զաքար Զաքարյան** (), ֆրանսահայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթություն ստացել է ծննդավայրում։ 1867 թվականին ուղարկվել է Փարիզ, որտեղ հետևել է բժշկության՝ Սեն Բարբի վարժարանում, որից հետո մի քանի տարի աշխատել է Փարիզի հիվանդանոցներում։ Ուսանողական տարիներից իր մեջ նկարչական հակում ունենալով՝ հետևել է այդ ասպարեզին։

1879 թվականին Փարիզի Վոլնեյ ակումբում առաջին անգամ ցուցադրել է իր նկարները։ Քաջալերված գտած ընդունելությունից, ամբողջովին նվիրվել է նկարչության։ 1885 թվականին Շանզ Էլիզեի սրահներում ցուցադրած իր երկու նկարներից մեկը գնվել է Օռլեանի թանգարանի կողմից։ Ավելի ուշ նույն պատվին են արժանանում ևս 12 գործ։ Քսանից ավել թանգարաններ գնել են նրա վրձնի արտադրանքը։ Աչքի է ընկել որպես նատյուրմորտի մեծ վարպետ։ 1889 և 1900 թվականների համաշխարհային ցուցահանդեսներում արժանանում է ոսկե մեդալի, իսկ 1889-ին ստանում է Պատվո լեգեոն շքանշան։ 1907 թվականին փարիզյան ցուցահանդեսին ներկայացված «Երաժշտական գործիքները» անմիջապես գնեց Փարիզի Լյուքսենբուրգյան թանգարանը։

Թերթերն ու ամսագրերի բազմաթիվ հիացական տողերից բացի, Զաքարյանի մասին գրվել է Ռոժե Պերի «Գեղարվեստի ընդհանուր պատմության» և Պոլ Ադանի «Ֆրանսիական արվեստի տասը տարին» ուսումնասիրությունների մեջ։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Պատկերասրահ

Naturmortsalorner.jpg|Զաքար Զաքարյանի «Նատյուրմորտ. Սալորներ» նկարը, 1890-ական թվականներ
Z. Zakarian. Still life. Art items.jpg|Նատյուրմորտ. Նկարչական իրեր
Zakarian, Naturemort.jpg|Նատյուրմորտ. բաժակով ջուրն ու թզերը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Հարավային Ադրբեջանի ազգային արթնացման շարժում

**Հարավային Ադրբեջանի ազգային արթնացման շարժում**, **ՀԱԱԱՇ** (), ազգամոլական ադրբեջանական շարժում է, որը պայքարում է Իրանի Արևմտյան և Արևելյան Ադրբեջան նահանգների անկախության համար, որ հետո ստեղծվի միավորված ադրբեջանական պետության, որի մեջ կմտնեն «Հյուսիսային Ադրբեջանը» (ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությունը) և «Հարավային» (Արևմտյան և Արևելյան Ադրբեջան Իրանի նահանգները)։ Հիմնադրված է 1995 թվականին։ ՀԱԱԱՇ-ի հիմնադրողը և լիդերը Մահմուդալի Չեհրագանլին է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀԱԱԱՇ-ի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ազգայնականություն
Անտառային արտույտ

մինի|'' Lullula arborea''-ի ձվերը
thumb|left |Lullula arborea
**Անտառային արտույտ** (), արտույտների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրող-չվող է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 27-30 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-25 գ։ Կտուցը նեղ է, թևերը՝ լայն, գլխին կան ցայտուն նախշեր։ Աչքերի վերին մասով ձգվող հոնքանման շերտերն սպիտակ են, որոնք միաձուլվում են ծոծրակի հատվածում։ Թռչելիս տեսանելի է թևավերևի արտաքին եզրի սև ու սպիտակ բիծը։ Երիտասարդի մարմնի վերևի փետուրների ծայրերը սպիտակ են։ Բնակվում է նոսրանտառներում, անտառի բացատներում, պտղատու այգիներում։

Անտառային արտույտի մարմնի վերին մասը, այտերը, պոչը, թևերը դարչնամոխրագույն են, պոչի եզրային փետուրները և աչքի վերին մասով ձգվող հոնքանման շերտերը սպիտակ են, մեջքի և կրծքի վրա կան երկայնակի դարչնագույն բծեր։ Գլխի փոփուլը թույլ է արտահայտված, պոչը համեմատաբար կարճ է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, հյուսիսային Իրանում, Ռուսաստանում՝ Վոլոգդայի, Կիրովի և Պերմի մարզերում, Ղրիմում, Հարավային Կովկասում, Թուրքմենիայում։

### Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է, առանձին դեպքերում՝ նստակյաց։ Գարնանը վերադառնում է մարտի վերջին, ապրիլի սկզբին, աշնանը չվում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Դիլիջանում, Վանաձորում, Ստեփանավանում, Եղեգնաձորի, Վայքի և Կապանի անտառային գոտիներում։ Նախապատվությունը տալիս է անտառային բացատներին, լեռնային տափաստաններին, որտեղ շատ թփուտներ կան։ Հանդիպում է առավելապես փոքր երամներով կամ զույգերով։ Համարվում է փոքրաքանակ։ Գարնանային վերադարձը՝ մարտի կեսերից։ Հարսանեկան խաղերի ժամանակ մշտապես երգում է։

## Բազմացում և զարգացում
Բույնը գավաթաձև է. սարքում է խոտաբույսերից։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, բաց մոխրագույն՝ դարչնագույն պտերով 3-5 ձու։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Բնադրվում է գետնին, բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ թփերի տակ, փոսիկի մեջ։ Դնում է 5-6 սպիտակ, կարմրավուն պտերով ձվեր։ Բազմանում է ապրիլից մինչև հունիս, օժտված է գեղեցիկ ձայնով, երգում է ճախրելիս՝ ինչպես ցերեկը, այնպես էլ գիշերը։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։
Սնվում է առավելապես խոտաբույսերի սերմերով և հատիկներով, բնադրման շրջանում՝ նաև միջատներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի թռչուններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Արտույտներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Գարեգին Գարանֆիլյան

**Գարեգին Գարանֆիլյան** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Գարեգին Գարանֆիլյանը ծնվել է Կ. Պոլսում, բուն անունը եղել է *Արմենակ*։ Կրթությունն ստացել է Վիեննայի Մխիթարյանների վանքում։ 1895 թվականին դարձել միաբանության անդամ։ Տիրապետել է մի շարք լեզուների։ Երկար տարիներ որպես ուսուցիչ կամ տեսուչ պաշտոնավարել է տարբեր քաղաքների Մխիթարյան դպրոցներում (Զմյուռնիա, Կ. Պոլիս)։ Ունեցել է գրական, բանասիրական, թարգմանական գործունեություն։ 1911 թվականին Պոլսում հիմնել է «Ուսումնարան» դպրոցական հանդեսը, որը շարունակվել է մինչև 1915 թվականը։

Ինքնուրույն երկերից են «Տիգրան Բ և հայ-լուկուլյան պատերազմներն ըստ Կ. Էքհարդի» (1926), «Համառոտ ընդհանուր պատմություն ի պետս բարձրագույն նախակրթարաններու» (Ա-Գ մաս, Կահիրե, 1944-1949)։ Թարգմանություններից հիշատակության արժանի են Հ. Գելցերի «Սկզբնավորությունք Բյուզանդյան բանակադեմերու դրության» (1903), Հ. Պետերսընի «Նպաստ մը հայ լեզվի պատմության» (Վիեննա, 1904)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1877 ծնունդներ
Կատեգորիա:1955 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
5 աստղեր. Ինտերտեսիլ 2010

**«5 աստղեր.Ինտերտեսիլ 2010»**, միջազգային մրցույթ է երիտասարդ կատարողների երկրների շարքում ԱՊՀ և Բալթյան երկրներում.

## Մասնակիցներ

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Ստեփան Գըյըճյան

**Ստեփան Գըյըճյան** (), ֆրանսահայ նկարիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է ուսումը՝ սովորելով Կենտրոնական վարժարանում։ 1923 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա, ստացել նկարչական բարձրագույն կրթություն։ Մասնակցել է մի շարք ցուցահանդեսների։ Եղել է ֆրանսահայ արվեստագետների միության անդամ։ Զբաղվել է նաև թատերական նկարչությամբ։ Փարիզում ձևավորել է մի քանի ներկայացում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1902 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Կուսկոկվիմ

մինի|250px
**Կուսկոկվիմ** (անգլերեն՝ *Kuskokwim River*), գետ Ալյասկայի արևմուտքում (ԱՄՆ)։ Սկիզբ է առնում Ալյասկայի լեռնաշղթայից, թափվում Բերինգի ծովի համանուն ծոցը։ Երկարությունը 1300 կմ է։ Փոքր նավերի համար նավարկելի է գետաբերանից 800 կմ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ալյասկայի գետեր
Կատեգորիա:Բերինգի ծովի ավազանի գետեր
Գևորգ Գըրլանկըճյան

**Գևորգ Գըրլանկըճյան** (), հայ բանաստեղծ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Բանկալթի թաղամասի Մխիթարյան վարժարանում։ Երիտասարդ հասակից գրել է բանաստեղծություններ, որոնք տպագրել է «Հանդես ամսօրյա», «Հանրագիտակ», «Ուսումնարան» և այլ պարբերականներում։ Գրական-հրապարակախոսական երկերով աշխատակցել է Թեոդիկի տարեցույցին, «Մեճմուայի ախպար» թերթին և այլ պարբերականների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Եղջերավոր արտույտ

thumb|right|280px
thumb|''Eremophila alpestris flava''
**Եղջերավոր արտույտ** (), արտույտների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Հայաստանում նստակյաց է, տարածված։

## Նկարագրությունը
Մարմնի երկարությունը 14-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 30-35 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 36-39 գ։

Մարմինը բաց դարչնագույն է, դիմային մասը՝ ինքնատիպ սև ու սպիտակավուն նախշերով։ Հասուն արուի գլխի 2 կողմերում կան սովորականից երկար, սև փետուրներ, որոնք նմանվում են «եղջյուրների» (այստեղից՝ անվանումը), իսկ կրծքին՝ սև, լայն շերտ։ Էգի կրծքի շերտը նեղ է, «եղջյուրները»՝ կարճ։ Երիտասարդի մարմինը մուգ է, վերևից՝ սպիտակ պտերով։ Օրվա մեծ մասն անցկացնում է գետնին։ Բնակվում է լեռնատափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում։

Եղջերավոր արտույտի մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, թևերի թափահարող փետուրները մուգ դարչնագույն են, պոչի փետուրները սև՝ սպիտակավուն եզրով, գլխի երկու կողմերում կան սովորականից երկար սև փետուրներ, որոնք նմանվում են եղջյուրների։ Կոկորդը դեղնավուն է։ Կտնառքի և այտերի հատվածը սև է, ճակատը սև է՝ պիտակավուն շերտով, ականջների մոտ փետուրները դեղնավուն են, որովայնը սպիտակ է։

## Բազմացումը
Ապրիլ-մայիս ամիսներին դնում է 3-5 ձու։ Ձագերը թռչելու ընդունակ են դառնում ձվից դուրս գալուց 13-16&nbsp;օր հետո։

## Կենսակերպը
Հայաստանում նստակյաց թռչուն է։ Բնադրվում է լեռնատափաստանային և ալպիական գոտում, բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ գետնին կամ փոսիկի մեջ։ Ձմռանը մեծ երամներով հանդիպում է ինչպես հյուսիսային, այնպես էլ հարավային շրջանների ցածրադիր վայրերում։

Սնվում է սերմերով և միջատներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի տափաստաններում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արտույտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Մանվել Գոլանճյան

**Մանվել Գոլանճյան** (), հայ գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Որդին է Եդվարդ Գոլանճյանի։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1923-ին ծնողների հետ տեղափոխվել է Բուխարեստ։ Այստեղ շարունակել է ուսումը հայկական և շվեյցարական դպրոցներում։ Երգիծական հոդվածներով աշխատակցել է Բուխարեստում լույս տեսնող «Հայ մամուլ» թերթին։ Գրել է «Կծծի Փիլիպոս աղան», «Փարթամ էֆենտիի հյուրերը», «Նոր գյուղի սափրիչները» և այլ կատակերգություններ, մեկական գործողությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:1913 ծնունդներ
Կատեգորիա:1944 մահեր
Ժխտում (տրամաբանություն)

**Ժխտում**, տրամաբանական գործողություն, որի ժամանակ «ժխտում» տրամաբանական շաղկապի միջոցով տվյալ ասույթից (ելակետային ասույթ) ստացվում նոր ասույթ։ Ստացված բարդ ասույթն անվանում են ելակետային ասույթի ժխտում։ Խոսակցական լեզվում «ժխտում» տրամաբանական շաղկապին համապատասխանում է հիմնականում «ոչ» բառը։

«Ժխտում» շաղկապը նշանակվում է «–», «¬», «N» սիմվոլներով, իսկ ժխտման միջոցով «a» պարզ ասույթից ստացված բարդ ասույթն արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝ «¬a», կամ «Na»։

«Ժխտում» տրամաբանական շաղկապի ճշմարտության աղյուսակն ունի հետևյալ տեսքը.

Աղյուսակից երևում է, որ եթե ելակետային ասույթը ճշմարիտ է, ապա նրա ժխտումը սխալ է, իսկ եթե այն սխալ է, ապա նրա ժխտումը ճշմարիտ է։ Այսինքն, a և ¬a ասույթները ճշմարտության կամ սխալականության տեսակետից ունեն հակառակ արժեքները։ Այդպիսի դատողությունները տրամաբանության մեջ ընդունված է անվանել հակասող դատողություններ։

Ժխտել կարելի է ոչ միայն պարզ ասույթը, այլ նաև բարդ ասույթը։

## Տես նաև
* Դիզյունկցիա
* Իմպլիկացիա
* Կոնյունկցիա
* Համարժեքություն

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Ունար գործողություններ
Սանաթի Քավե (ֆուտբոլային ակումբ)

**Սանատի Քավեհ Թեհրան ՖԱ**, մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թեհրանում։

## Ներկա կազմ

Կատեգորիա:Իրանական ֆուտբոլային ակումբներ
Ռահ Ահան (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Ռահ Ահան» ֆուտբոլային ակումբը** մասնագիտացված ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թեհրանում։

## Պատմություն

«Ռահ Ահան» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1937 թվականին, Թեհրան քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Մարտ 18]], [[2010]]*

## Արտաքին հղումներ
* Ռահ Ահան ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Իրանական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1937 հիմնադրումներ Իրանում
Կումա (գետ, Կասպից ծով)

**Կումա** - գետ Հյուսիսային Կովկասում։ Սկիզբ է առնում Մեծ Կովկասի Ժայռոտ լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից, կորչում Մերձկասպյան դաշտավայրում՝ չհասնելով Կասպից ծով։ Երկարությունը 802 կմ է։ Կումայի ափին են Միներալնիե Վոդի, Զելենոկումսկ, Բուդյոննովսկ քաղաքները։

## Անվանումը
Անվանումը (ռուսերեն՝ **Кума́**) ունի թյուրքական ծագում, առաջացել է **կում** «ավազ» բառից, այսինքն՝ «ավազոտ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կասպից ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պողոս Գոլոլյան

**Պողոս Գոլոլյան** (), հայ մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1888 թվականին ավարտել է Պերպերյան վարժարանը և մեկնել Ֆրանսիա, ստացել բժշկական կրթություն։ Առողջապահական, բժշկական հոդվածներով աշխատակցել է «Արևելք», «Մասիս», «Ծաղիկ» և այլ պարբերականների։ Նրա բժշկական հոդվածները հրատարակվել են առանձին հատորով՝ «Սալոնի գիրք» վերնագրով։ Գրել է նաև ֆրանսերեն երկեր։ Աշխատակցել է ֆրանսիական բազմաթիվ տեղեկագրերի, հանդեսների և օրաթերթերի։ Եղել է անդամ Փարիզի բժշկահոգեբանական ընկերության։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո շարունակել է հոդվածներ գրել հայկական մամուլում։ («Անահիտ», Ապագա և այլն)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Ասիա Կարրերա

**Ասիա Կարրերա** (, իսկական անունը՝ **Ջեսիկա Անդրեա Սթայնհաուզեր**, , ), ամերիկյան պոռնոգրաֆիկ ֆիլմերի դերասանուհի։ Նրա դերասանական անունը բաղկացած է երկու մասից՝ *Ասիան* ցույց է տալիս, որ նա ասիացի է (ճապոնուհի), իսկ *Կարրերան* ՝ ի պատիվ դերասանուհի Թիա Կարրերայի։

Ծնվել է 1973 թ.-ի օգոստոսի 6-ին, Նյու Յորքում։ Դպրոցական տարիներին նա իսկական հրաշամանուկ էր։ Արդեն 16 տարեկանում Ասիան խոսակցական անգլերեն էր դասավանդում ճապոնական դպրոցում։ Օժտված էր երաժշտական բացառիկ տաղանդով, արդեն 13 տարեկանում դաշնամուրի դասական համերգ էր տալիս Նյու Յորքի Քարնենգի Հոլլ դահլիճում։ Այնուհանդերձ նրա հաջողությունները ծնողներին չէր գոհացնում։ Ավելի ազատ կյանքի ձգտելով՝ նա փախչում է տանից, սակայն նրան գտնում են և վերադարձնում տուն։ Ծնողների պնդմամբ նա քոլեջ է ընդունվում։ Քոլեջում սովորելուն զուգահեռ՝ Ասիան սկսում է երեկոյան սթրիփթիզ պարել, ինչը նրան զվարճացնում էր և օգնում հոգալ գրպանի ծախսերը։ Շուտով նա անում է իր առաջին ֆոտոսեսիան։ Ասիայի նկարներն ընկնում են պոռնոպրոդյուսեր Բադ Լիի ձեռքը, որը Ասիային անհապաղ հրավիրում է Լոս Անջելես։

1993-ի ձմռանը Ասիան նկարահանվում է իր առաջին ֆիլմում, իսկ արդեն 1994-ին նա ճանաչվում է լավագույն կատարող և ստանում AVN (Adult Video News) ամսագրի մրցանակը։ Շուտով նա թողնում է քոլեջը և շարունակում սեքսուալ կարիերան։ Ամուսնանալով Բադ Լիի հետ (վեց տարի հետո ամուսնալուծվում են)՝ նկարահանվում է ավելի քան 250 տեսաֆիլմում։ Այժմ ավարտել է պոռնոդերասանուհու իր կարիերան և իրեն փորձում է որպես պրոդյուսեր և ռեժիսոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի պոռնոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ռատգերսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիմահարդարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Արգելավայր

մինի|Արգելավայր
**Արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, չափանմուշային, գիտական, կրթական, պատմամշակութային, տնտեսական արժեք ներկայացնող բնական էկոհամարգերի և դրանց բաղադրիչների՝ բույսերի ու կենդանիների տեսակների արդյունավետ պահպանությունը, նպատակային կայուն օգտագործումն ու բնական վերարտադրությունն ապահովող, օրենքով սահմանված, մշտապես կամ ժամանակավորապես առանձնացված տարածք։ Ի տարբերություն արգելանոցի, հատուկ պահպանության են վերցվում բնական համալիրի առանձին բաղադրատարրեր՝ հողեր, բույսեր, կենդանիներ, ձկներ, թռչուններ։ Արգելավայրում սահմանափակվում կամ արգելվում է այդ նպատակին հակասող ցանկացած գործունեություն։ Հայաստանում ներկայումս գործում է 26 արգելավայր, որոնց ընդհանուր մակերեսը կազմում է 102212,93 հա կամ հանրապետության տարածքի 3.44 %-ը։ 2010 թվականի տվյալներով, երկիր մոլորակի ողջ մակերևույթի 12 %-ը ունի արգելավայրի կարգավիճակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Ջիվան Աբրահամյան

**Ջիվան Զավենի Աբրահամյան** (), ՀՀ Ազգային Բանակի կազմակերպիչներից, ռազմական գործիչ, Հայաստանի ազգային հերոս (1996 թ., հետմահու), արմատներով Զովունի գյուղից է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում, սովորել է թիվ  111 դպրոցում, որն այժմ կրում է իր անունը։

Բանակում ծառայության ընթացքում մասնակցել Է աֆղանական պատերազմին, ինչի համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։

Ջիվան Աբրահամյանը եղել է հատուկ գնդի առաջին վաշտի հրամանատար, գործուն մասնակցություն է ունեցել Արարատի, Կապանի, Վարդենիսի, Սիսիանի, Գորիսի, Նոյեմբերյանի, Վայքի, Տավուշի և ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Աչքի է ընկել Շահումյանի շրջանի Էրքեջ, Բուզլուխ, Մանաշիդ, Վերին շեն գյուղերի ինքնապաշտպանության ժամանակ։ Զոհվել է 1991 թ. հուլիսի 20-ին Շահումյանի շրջանի Վերին շեն ավանի պաշտպանության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Հայրենիք» շքանշանով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

## Գրականություն
* Դերիկյան Վ, Վերջին ճակատամարտը, տես Ավետաբերները (դիմանկարի ժողովածու) գրքում, Ե., 1997։ 
* Բաղդասարյան Դ., Դիմակայություն (հուշագրություներ), Ե., 1997։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Ջիվան Աբրահամյանի հուշաքարը Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղում

Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Ալեք Մանուկյան

**Ալեք Թագվորի Մանուկյան** (), հայ հասարակական գործիչ, մեծահարուստ բարերար, ճարտարագետ, արդյունաբերող։ Հայաստանի ազգային հերոս (1994)։

## Կենսագրություն
1920 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում, 1924 թվականից՝ հաստատվել Դետրոյթում։ 1930 թվականից անդամագրվել է ՀԲԸՄ-ին։ 1953-1989 թվականներին՝ ՀԲԸՄ կենտրոնական վարչական ժողովի նախագահ, 1970 թվականից՝ ցկյանս նախագահ, 1989 թվականից՝ ցկյանս պատվավոր նախագահ։ 1929 թվականին հիմնել է սեփական ձեռնարկություն, որը վերածվել է ավտոմասեր արտադրող (Մասկո) միջազգային ընկերության։ Մանուկյանի գործունեությունն ուղղված է եղել սփյուռք-հայրենիք կապերի ընդլայնմանն ու ամրապնդմանը։ 1994 թվականին Մանուկյանին շնորհվել է Հայաստանի քաղաքացիություն։ Պարգևատրվել է բազմաթիվ պատվո շքանշաններով, արժանացել մի շարք համալսարանների պատվո դոկտորի կոչման։

Ալեք Մանուկյանը մահացել է 1996 թվականի հուլիսի 10-ին, Դետրոյթում։ 2007 թվականի հուլիսի 17-ին Ալեք Մանուկյանի և նրա կնոջ՝ Մարի Մանուկյանի աճյունները վերահուղարկավորվել են Սուրբ Էջմիածին եկեղեցու բակում, և ամեն տարի Բարեկենդանի տոնին առանձին հիշատակվում են Մանուկյան ամուսինների անունները։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ալեք Մանուկյանը ունեցել է ընդամենը 50 դոլար, երբ 1920 թվականին ոտք է դրել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։

## Ի հիշատակ
[մինի|2006 թվականին Հայաստանում թողարկված նամականիշ. [Պողոս Նուբար և Ալեք Մանուկյան]]
* 2006 թվականին Հայաստանում թողարկվել է նամականիշ՝ նվիրված Ա. Մանուկյանին։
* Երևանում, Գյումրիում, Սպիտակում և Արցախում Ա. Մանուկյանի անունով անվանվել են փողոցներ։

## Կատարած գյուտերը
* Ժամանակակից ջրի ծորակի հայտնագործություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Գյուղական ծիծեռնակ

**Գյուղական ծիծեռնակ** (*Hirundo rustica*), ծիծեռնակների ընտանիքի թռչուն։ Հանրապետությունում բնադրվող, չվող թռչուն է։

## Արտաքին կառուցվածք
Գյուղական ծիծեռնակի մարմնի վերին մասը սև է՝ կապտավուն փայլով, թևերի ու պոչի փայլը ավելի թույլ է, ճակատը, կզակը և կոկորդը մուգ շիկաշագանակագույն են, որովայնը, մարմնի կողային հատվածները, թևերի ստորին մակերեսը՝ սպիտակ կամ շիկավուն։ Պոչի վրա կան սպիտակ բծեր։ Քաշը՝ 14-22, 5 գ, թևի երկարությունը՝ 105-130 մմ։

## Բնադրում
Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Բույնը ափսեանման է, սարքում է ցեխից և ամրացնում ժայռերին, շենքերի պատերին, տանիքների անկյուններում, քիվերին և կամուրջների տակ։ Մայիս-հունիս ամիսներին դնում է 4-6 սպիտակ, կարմրագորշ պտերով ձու։

## Սննդառություն
Սնվում է հիմնականում միջատներով, որոնց որսում է թռիչքի ընթացքում։

## Կենսակերպ
Գերադասում է բնադրվել մարդու հարևանությամբ՝ գյուղերում, ավաններում և քաղաքներում։ Թռիչքը սահուն է՝ թևերի արագ թափահարումով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Իռլանդիայից և Պիրենեյան թերակղզուց մինչև Հիմալայներ, Աֆրիկայում, Եգիպտոսում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ռուսաստանի հյուսիսում, Պեչորայի միջին հոսանքներում, Ենիսեյի, Լենայի ափերին, Յակուտիայում, Կամչատկայում, Կուրիլյան կղզիներում, Հարավային Կովկասում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Landsvale.jpg|Գյուղական ծիծեռնակ
Պատկեր:Hirundo rustica MHNT.jpg|* Hirundo rustica *
Պատկեր:Areni-1 Cave, Vayots Dzor, Armenia 2023 06.jpg|Գյուղական ծիծեռնակների բներ «Արենի-1» քարայրում (Վայոց ձորի մարզ)
Hirundo rustica ԱԹ 1.jpg|Գյուղական ծիծեռնակներ, Արմավիրի մարզ
Hirundo rustica ԱԹ 2.jpg|Գյուղական ծիծեռնակը բնի մեջ, Արմավիրի մարզ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյուղական ծիծեռնակը Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնում

Կատեգորիա:Ծիծեռնակներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Բաղաձայնույթ

**Բաղաձայնույթ (ալիտերացիա)**՝ բանաստեղծական բնագրի մեջ բաղաձայն հնչյունների կրկնությունն է։ Բաղաձայնույթի կիրառմամբ ստեղծագործությունը կարող է ստանալ նվագայնություն։

Հչյունների կուտակման հնարքին դիմել է դեռևս Գրիգոր Նարեկացին՝ 10-րդ դարում։

:**Շ**ու**շ**անն **շ**ողէր հովտին,
:**Շ**ող**շ**ողէր դէմ արեգականն...
:**Շ**ու**շ**անն **շ**աղով լցեալ,
:**Շ**ող-**շ**աղով և **շ**ար մարգարտով...
::::(«Տաղ Վարդավառի»)

Կամ՝

:Աչքն **ծ**ով ի **ծ**ոց ծի**ծ**աղախիտ
:**Ծ**աւալանայր յառաւօտուն...
::::(«Տաղ Ծննդեան»)

Այդ առումով Նարեկացին գրական ուսուցիչ է եղել հետագա դարերի հայ բանաստեղծների համար։ Բաղաձայնույթի գեղեցիկ կուտակումով հարուստ են Միսաք Մեծարենցի բանաստեղծությունները։

## Տես նաև
* Առձայնույթ

## Աղբյուր
* Զ. Մ. Գրիգորյան, Ա. Ա. Ղազինյան, «Գրականություն», 1992, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 138։

Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Մարտիրոս Գոչունյան

**Մարտիրոս Սարգսի Գոչունյան** (), հայ խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կում Կաբու թաղամասի հայկական դպրոցում, ապա սովորել է Ռոբերտ քոլեջում։ Խմբագրել է «Ժամանակ» օրաթերթը։ Մամուլում տպագրել է քաղաքական, հասարակական բազմաթիվ հոդվածներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կուլունդա (այլ կիրառումներ)

**Կուլունդան** կարող է վերաբերել՝

* Կուլունդա - գետ Ռուսաստանում։
* Կուլունդայի լիճ - դառնաղի լիճ Կուլուդայի տափաստանում։
* Կուլունդայի տափաստան - տափաստան Արևմտյան Սիբիրի հարավում։
Առձայնույթ

**Առձայնույթ (ասոնանս)**՝ բանաստեղծական բնագրի մեջ ձայնավոր հնչյունների կրկնությունն է։ Առձայնույթի կիրառմամբ ստեղծագործությունը կարող է ստանալ նվագայնություն։

Առձայնույթի օրինակ է «ու» տառի կրկնությունը Վահան Տերյանի «Շշուկ և շրշյուն» բանաստեղծությունում՝

:Աշնան մշ**ու**շ**ու**մ շշ**ու**կ **ու** շրշյ**ու**ն...
:... Անտես **ու** հ**ու**շիկ իմ շ**ու**րջը շրջ**ու**մ,
:Եվ շշնջ**ու**մ ես, և ան**ու**շ շրշ**ու**մ...

Այս նույն բանաստեղծությունում կա նաև բաղաձայնույթ՝ «շ» և «ջ» բաղաձայների կիրառմամբ։

Առձայնույթ է կոչվում նաև մոտավոր հանգը, երբ բանաստեղծական տողերի վերջում համընկնում են միայն շեշտված ձայնավորները, իսկ մյուս հնչյունները կարող են չհամընկնել, օր. ահա-պահած, կեցած–ծիծաղ, կորովի–թովիչ, ժիր–ուժին և այլն (Եղիշե Չարենց, «Գանգրահեր տղան»)։ 
## Տես նաև
* Բաղաձայնույթ

## Աղբյուր
* Զ. Մ. Գրիգորյան, Ա. Ա. Ղազինյան, «Գրականություն», 1992, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 139։

Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Կուլունդա

**Կուլունդա**, գետ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասում։ Սկիզբ է առնում մերձօբյան սարավանդից, թափվում Կուլանդայի լիճը։ Երկարությունը 412 կմ։

## Անվանումը
Անվանումը (ռուսերեն՝ *Кулунда*) ունի թյուրքական ծագում. կազմված է **կուլ** «լիճ» և **անդա** «այնտեղ, ինչ-որ տեղ» բառերից, այսինքն՝ «այնտեղ, ինչ-որ տեղ գտնվող լիճ»։ Անվանումն սկզբնապես տրվել է Կուլունդայի լճին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ներքին ցամաքային ավազանների գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Gone Too Soon

[մինի|150px|[Ռայան Ուայթը]]

**«Gone Too Soon»**, երգ՝ ձայնագրված Մայքլ Ջեքսոնի կողմից՝ 1991 թվականին թողարկված **«[[Dangerous]]»** ալբոմի 13-րդ կատարումը։

Երգի խոսքերի հեղինակներն են Բազ Կոուենը և Լարի Գրոսմանը։ Երգը նվիրված էր Մայքլ Ջեքսոնի ընկերոջ՝ Ռայան Ուայթի հիշատակին։ Ուայթը Ինդիանա նահանգի Կոկոմո քաղաքից մի դեռահաս էր, ով արժանացավ համաշխարհային ուշադրության, երբ հեռացվեց դպրոցից՝ ՁԻԱՀ-ով վարակված լինելու պատճառով։

Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Մելիք Գոչունյան

**Մելիք Սարգսի Գոչունյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։ Սարգիս Գոչունյանի որդին։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Ստացել է իրավաբանական բարձրագույն կրթություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիներին և պատերազմի ընթացքում եղել է Կ. Պոլսի «Ժամանակ» օրաթերթի խմբագիրներից։ Մամուլում տպագրել է հրապարակախոսական մի շարք հոդվածներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Պատմվածք

**Պատմվածքը** գրականության պատմողական ժանրերից մեկը, սյուժե ունեցող փոքր ծավալի արձակ ստեղծագործություն է։ Պատմվածքի մեջ նկարագրվում է կյանքի մի դեպք, դրվագ՝ կապված մեկ կամ մի քանի հերոսների հետ։ Պատմվածքի հիմքում հիմնականում ընկած է կենսական որևէ փաստ, իրական դեպք։ Պատմվածքի մեջ սովորաբար պատկերվում է միայն մի քանի դրվագ հերոսի կյանքից։

Պատմվածքն իր արմատներով կապվում է բանահյուսության հետ, որտեղից գալիս է նրա հիմնական առանձնահատկությունը՝ պատմելու, վիպելու գիծը։ Հետագա զարգացման ընթացքում պատմվածքը թե՛ բովանդակության և թե՛ ձևի տեսակետից ենթարկվել է էական փոփոխությունների։

Վեպի համեմատությամբ պատմվածքն ընդգրկում է կյանքի ավելի նեղ շրջանակ, այստեղ քանակով ավելի քիչ են կերպարները, սահմանափակ՝ դեպքերն ու գործողությունները։ Սակայն բարձրարժեք պատմվածքներում նույնպես արտացոլվում են կյանքի էական կողմերը, կատարվում խոր ընդհանրացում կերպարների միջև (օրինակ՝ Նար-Դոսի «Մեր թաղը», Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը», Ավ. Իսահակյանի «Գարիբալդիականը», «Համբերանքի չիբուխը», Ա. Բակունցի «Ալպիական մանուշակը», «Նամակ ռուսաց թագավորին»)։

Պատմվածքի օրինակ է Ակսել Բակունցի «Սպիտակ ձին»։ Այդ պատմվածքը հայ գյուղացու ծանր կյանքի նկարագիրն է՝ առանց դեպքերի լայն ծավալման, դեպքերը զարգանում են մի գծով՝ կապված ձիահավաքի հետ, կերպարներն էլ ընդամենը մի քանիսն են։

Իր ժանրային առանձնահատկություններով պատմվածքն ընդհանուր շատ գծեր ունի նորավեպի հետ (նովել), բայց և որոշ կողմերով տարբերվում է նրանից։ Ի տարբերություն նորավեպի, պատմվածքի սյուժեն հակում չունի դեպի արտասովորը, դեպքերն այնտեղ զարգանում են ավելի սովորական հանդարտ ընթացքով։ Նովելում գործողություններն ավելի սրընթաց են, իսկ վերջավորությունը՝ անսպասելի։ Պատմվածքում հեղինակը երբեմն շեղումներ է կատարում, պատկերում բնության տեսարաններ, հոգեվիճակներ, այնինչ նորավեպում գործողությունները զարգանում են անշեղորեն, առանց նման միջարկումների։ Պատմվածքում հանգույցը լուծվում է ոչ թե նորավեպի նման անսպասելի ու հանկարծակի, այլ ավելի սովորական ձևով։

## Աղբյուր
* Զ. Մ. Գրիգորյան, Ա. Ա. Ղազինյան, «Գրականություն», 1992, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 178։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էպիկական սեռի ժանրեր
Մելինե Գովանճյան

**Մելինե Գովանճյան** (), հայ մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1913 թվականին եկել է Էջմիածին, այնտեղից մեկնել Եվրոպա, բնակություն հաստատել Բելգիայում, որտեղ ունեցել է հասարակական, մշակութային բեղուն գործունեություն։ Եղել է բելգիահայ գաղութի կին գործիչներից։ Անվերսում կազմակերպել է Հայ տիկնանց միությունը, «Անահիտ» և այլ պարբերականներում տպագրել է ուշագրավ հոդվածներ, մշակութային, կրթական կյանքի, մասնավորապես Բելգիայի հայերին հուզող հարցերի մասին։ 1960 թվականին Բրյուսելում նշվել է նրա մանկավարժական-մշակութային գործունեության 40-ամյակը։ Մեծապես նպաստել է արևմտահայ գրողների ձեռագրերը, արխիվային փաստաթղթերը Հայաստանի գրականության և արվեստի թանգարան ուղարկելու գործին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Բելգիայում
Օկավանգո

**Օկավանգո** (հայտնի է նաև **Կուբանգո** անունով), գետ Անգոլայում, Նամիբիայում և Բոտսվանայում։

Սկիզբ է առնում Բիե սարահարթից (Անգոլա) վերջանում ճահճոտ ներքին դելտայով՝ Կալահարիի հյուսիսային մասում։ Երկարությունը 1600 կմ է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անգոլայի գետեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի գետեր
Կատեգորիա:Բոտսվանայի գետեր
Կատեգորիա:Նամիբիայի գետեր
Կատեգորիա:Ներքին ցամաքային ավազանների գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Քաղաքային ծիծեռնակ

**Ծիծեռնակ քաղաքային** (*Delichon urbicum*), ծիծեռնակների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Քաղաքային ծիծեռնակի մարմնի վերին մասը կապտասև է՝ մետաղափայլով, նախորդ տեսակի համեմատությամբ՝ պոչը կարճ է, մկրատաձև կտրվածքով։ Մեջքի, պոչի մակերեսը և որովայնը սպիտակ են։ Քաշը՝ 20-22 գ, թևի երկարությունը՝ 97-118 մմ։

## Բնադրում
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Տարածված է առավելապես լեռնային շրջաններում, որտեղ կան լերկ, զառիթափ ժայռեր։ Բնակվում է նաև մարդու հարևանությամբ։ Բնադրվում է գաղութներով։ Բույնը ծեփում է ցեխից՝ ժայռերի կամ շենքերի պատերին, կարող է բնադրվել նաև ոչ մեծ խմբերով։ Խոշոր գաղութներում կարելի է հաշվել 100-500 բույն։ Բույնը նման է կիսագնդի։ Բազմանում է մայիսից մինչև հուլիս, տալիս է երկու սերունդ, դնում է 4-6 սպիտակ ձու։ Քաղաքային ծիծեռնակներին հաճախ կարելի է տեսնել մեծ և փոքր խմբերով էլեկտրալարերին նստած։ Ծիծեռնակների մյուս տեսակների համեմատությամբ՝ ավելի հաճախ իջնում է գետնին։

## Սննդառություն
Սնվում է միջատներով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իսրայելում, Հիմալայներում, Բիրմայում, Աֆրիկայում, Սիբիրում, Ենիսեյի ստորին հոսանքում, Սախալինում, Կուրիլյան կղզիներում, Կենտրոնական Ասիայում, Հարավային Կովկասում։

## Պատկերասրահ

File:Huiszwaluw zittend op schapenhek-4961660.webm|thumb |Delichon urbicum
Պատկեր:Delichon urbica NRM.jpg|մինի|Քաղաքային ծիծեռնակ
Պատկեր:Delichon urbicum MHNT.jpg|մինի|* Delichon urbicum *
Պատկեր:Zwei Jungschwalben im Nest.jpg|Քաղաքային ծիծեռնակի բույնը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Ծիծեռնակներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Դավիթ և Հովնաթան

## Դավիթ և Հովնաթան
**Դավիթը** (Եբրայերեն՝ דָּוִ(י)ד Dāwīḏ կամ David) **և Հովնաթանը** (Եբրայերեն՝ יְהֹונָתָן Yəhōnāṯān կամ Yehonatan) Իսրայելի Թագավորության հերոսական կերպարներից էին, որոնց ուխտը գրանցվել է մեծ մասամբ Հին Կտակարանի Սամվելի Գրքում (Հայերեն տարբերակում՝ Թագավորաց կամ Թագավորություններ Ա)։ Հովնաթանը Իսրայելի Թագավոր, Բենյամին ցեղի Սավուղի Որդին էր, իսկ Դավիթը՝ Յեսսէ Բեթղեհէմացու, և հանդիսանում էր Հովնաթանի հակառակորդը գահառաժանգը լինելու հարցում։ Դավիթն ի վերջո դառնում է թագավոր։

Նրանց փոխհարաբերությունների ավանդական և հիմնական կրոնական մեկնաբանումը պլատոնական սերն է և նույնահասարակության օրինակը։ Միջնադարյան և Վերածննդի որոշ գրական աղբյուրներում ընդգծվում է տղամարդկանց միջև ուժեղ անձնական ընկերությունը, որոնցից ոմանք խոսում են ռոմանտիկ սիրո մասին։ Մեր ժամանակներում որոշ հետազոտողներ, գրողներ, ինչպես նաև ակտիվիստներ ընդգծում են պատմության մեջ այն հատվածները, որոնք իրենք մեկնաբանում են որպես հոմոէրոտիզմի (անպիղծ կամ այլ տեսակի) տարրեր պարունակող։

## Դավթի և Հովնաթանի Պատմությունը
Դավթի և Հովնաթանի միջև փոխհարաբերությունները մեծ մասամբ նկարագրված են Հին Կտակարանի Սամվելի Առաջին Գրքում (Հայերեն տարբերակում՝ Թագավորաց կամ Թագավորություններ Ա Գրքում), այնուամենայնիվ որոշ խոսքեր կան նաև Երկրորդ Գրքում (Թագավորաց կամ Թագավորություններ Բ Գիրք)։ Պատմվում է Դավթի՝ իշխանության գալու մասին։

Հին Կտակարանի Թագավորություններ Ա Գրքում ասվում է.
 18 Երբ Դաւիթը Սաւուղի հետ խօսակցութիւնը վերջացրեց, Յոﬖաթանը հոգով կապուեց Դաւթին։ 2Յոﬖաթանը նրան իր անձի պէս սիրեց։ Նույն օրը Սաւուղն իր մօտ վերցրեց նրան ու չթողեց, որ նա վերադառնայ իր հօր տունը։ 3Յոﬖաթանը Դաւթի հետ ուխտ դրեց, քանզի Յոﬖաթանը նրան իր անձի պէս էր սիրում։ 4Յոﬖաթանն իր թիկնոցը հանեց ու տուեց Դաւթին, նաև իր զինուորական համազգեստը, նույնիսկ իր սուրը, աղեղն ու գօտին։ 5Դաւիթը գնում էր ամէն տեղ, ուր Սաւուղն ուղարկում էր նրան, և նա գնալով իմաստուն էր դառնում։ Սաւուղը նրան պատերազﬕկների առաջնորդ կարգեց, և նա ամբողջ ժողովրդի, ինչպէս նաև Սաւուղի ծառաների աչքին հաճելի դարձաւ։
Նույն Գրքում նշվում է նաև.
 30Սաւուղը բարկացաւ Յոﬖաթանի վրայ և ասաց նրան. «Պոռնկորդի՛, մատնի՛չ, ﬕթէ չգիտե՞մ, որ դու դաշնակից ես Յեսսէի որդուն։ Դա ամօթ ու խայտառակութիւն է քեզ համար և քո մօր սեռական ﬔրկութեան համար։
Սակայն անգլերեն (միջազգային) տարբերակում ասվում է հետևյալը՝ «You son of a perverse, rebellious woman! Do I not know that you have chosen the son of Jesse to your own shame, and to the shame of your mother's nakedness?». «Դո՛ւ, փչացած, ըմբոստ կնոջ որդի։ Ես չգիտե՞մ, որ դու ընտրել ես Յեսսէի որդուն քո իսկ ամոթին, և քո մոր մերկության ամոթին»։
### Դավիթը՝ անապատում
Սավուղը Դավթին դարձնում է իր բանակների հրամանատարը և իր դստերը՝ Միքալին, առաջարկում է որպես կին։ Դավիթը հաջողության է հասնում ճակատամարտում, և իր՝ ժողովրդի կողմից սիրված դառնալը, վախեցնում է Սավուղին. «Թագավորությունից ավելի, էլ ի՞նչ կարող է ունենալ»։ Սավուղը Դավթին սպանելու մի քանի անհաջող փորձ է անում։ Իմանալով այս փորձերից մեկի մասին՝ Հովնաթանը Դավթին խորհուրդ է տալիս թաքնվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԼԳԵՓ թեմաները քրիստոնեության մեջ
Կատեգորիա:Հին կտակարան
Նազար Գորոյանց

**Նազար Գորոյանց** (), հայ մանկավարժ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1870-ականների վերջերից աշխատակցել է պոլսահայ մամուլին։ Առանձին գրքով 1880-ին լույս է տեսել նրա «Դաստիարակություն հայոց» աշխատությունը։ Գրել է «Պարսկահայք» ուսումնասիրությունը, որը 1901-ին արժանացել է Իզմիրյան մրցանակի։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Խաչատուր Գռուզյան

**Խաչատուր Գռուզյան** (), հայ հրապարակախոս, կրթական գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վիեննայի Մխիթարյանների Պոլսի վարժարանում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ուսուցիչ, միաժամանակ ունեցել է գրական-հրապարակախոսական գործունեություն։ Գրել է բանաստեղծություններ, որոնք լույս են տեսել «Հանդես ամսօրյա», «Հանրագիտակ», «Ուսումնարան» և այլ պարբերականներում։ Աշխատակցել է նաև «Մեճմուտի ախպար» հայատառ թուրքերեն թերթին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:1878 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կրիշնա (այլ կիրառումներ)

**Կրիշնա**, կարող է վերաբերել՝

* Կրիշնա - հինդուիզմի գերագույն աստվածը։
* Կրիշնա - գետ Հնդկաստանում։
Կրիշնա (գետ)

մինի|250px
**Կրիշնա**, գետ Հնդկաստանի հարավում։

Սկիզբ է առնում Արևմտյան Գաթերում, հատում Դեկանի սարահարթը, թափվում Բենգալյան ծովածոցը՝ առաջացնելով դելտա։ Երկարությունը 1280 կմ է։ Ստորին հոսանքում նավարկելի է, ջրանցքով միացված է Գոդովարի գետի դելտային։ Կրիշնայի ափին է Վիջայավադա քաղաքը։

Անվանումը սանսկրիտերեն է. բառացի նշանակում է «թուխ, սև»։ Հայտնի է նաև **Կիստնա** անունով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բենգալյան ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի գետեր
4 պֆենիգ (Տրիր)

**Տրիրի 4 պֆենիգ** (գերմաներեն՝ *4 Pfennig*) մետաղադրամը արտադրվել է Տրիրի արքեպիսկոպոսության կողմից, Տրիր քաղաքում, 1663 թվականից մինչև 1789 թ.։ Սկզբում այն հատվել է բիլոնից (ցածրորակ արծաթ), իսկ 1748-ից սկսյալ՝ պղնձից։ Տրիրի չորս պֆենիգը հավասար էր մեկ կրեյցերի։

Չորս պֆենիգի արժեք ունեցող մետաղադրամները Տրիրում շրջանառության են թողվել 9 տարբեր տեսակներով.

## Աղբյուրներ

* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (17th Century). Pages 706-707*
* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (18th Century). Page 534*

Կատեգորիա:Գերմանիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Թալեր
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Առափնյա ծիծեռնակ

մինի|'' Riparia riparia ''

**Առափնյա ծիծեռնակ** (*Riparia riparia*), ծիծեռնակների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

## Արտաքին կառուցվածք
Առափնյա ծիծեռնակը արտաքին նկարագրով նման է քաղաքային ծիծեռնակին, սակայն նրանից զգալիորեն փոքր է։ Գլխի վերին մասը, պարանոցը, մեջքը, թևերը, պոչը և կրծքի լայնակի շերտը մոխրագույն են, կոկորդը, կուրծքը և որովայնը՝ սպիտակ։ Պոչը սրանկյուն կտրվածքով է վերջանում։ Քաշը՝ 11-16 գ, թևի երկարությունը՝ 96-113 մմ։

## Կենսակերպ
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Չուի ընթացքում կազմում է հազարավոր առանձնյակներից երամներ, որոնք հավաքվում են գետերի, լճերի և լճակների ափերին։ Խոշոր գաղութներով բնադրվում են զառիթափ ջրափերի փորվածքներում կամ հաճախ իրենք են բներ պատրաստում։

## Բնադրում
Բնի խորությունը կազմում է 50-60 սմ։ Մայիս-հուլիս ամիսներին դնում է 4-6 սպիտակ ձու։ Խոշոր բնադրվող գաղութներ են գրանցված Արարատյան հարթավայրի ջրավազանների տարածքում և Սևանա լիճը սնող գետերի ափերին։

## Սննդառություն
Սնվում է հատկապես միջատներով, մոծակներով, որոնց որսում է թռիչքի ընթացքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայի մեծ մասում, Հիմալայներում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ենիսեյի ափերին, Հարավային Կովկասում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:ԲՊՄՄ կարմիր ցանկի քիչ մտահոգող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծիծեռնակներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Ժայռային ծիծեռնակ

**Ժայռային ծիծեռնակ** (*Ptyonoprogne rupestris*), ծիծեռնակների ընտանիքի պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։

## Արտաքին կառուցվածք
Ժայռային ծիծեռնակի գլուխը և մեջքը բաց մոխրագույն են, կոկորդը, կտնառքը և կուրծքը՝ շիկավուն երանգով, պոչի և թևերի ստորին մակերեսը՝ մուգ դարչնագույն, որովայնը՝ մոխրաշիկավուն։ Պոչի սրանկյուն կտրվածքը թույլ է արտահայտված, փետուրների ծայրին կան սպիտակ պտեր։ Քաշը՝ 20-25 գ, թևի երկարությունը՝ 121-134 մմ։

## Կենսակերպ
Գարնանը վերադառնում է ապրիլ ամսին, չուի ընթացքում կազմում է փոքր խմբեր կամ չվում զույգերով։ Չնայած փոքր թվաքանակին՝ լայնորոն տարածված թռչուն է, նախապատվությունը տալիս է գետաբերանների, ձորերի, խորխորատների զառիթափ լերկ ժայռերին։

## Բազմացում և զարգացում
Բույնը կիսափսեի ձև ունի, ծեփում է կավից՝ ժայռերի վրա։ Մայիս ամսին դնում է 3-4 սպիտակ, բաց շագանակագույն պտերով ձվեր։ Բնադրվում է զույգերով կամ փոքր խմբերով։ Երգը մեղմ ծլվլոցի է նման։ Սնվում է թռիչքի ընթացքում՝ թռչող միջատներով։

## Տարածվածություն
Հաճախ կարելի է հանդիպել Երևանի շրջակայքում, Հրազդանի ձորում։ Տարածված է հանրապետության բոլոր լեռնային շրջաններում, ինչպես նաև Եվրոպայում, հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում և Ասիայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Ծիծեռնակներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կոստրոմա (այլ կիրառումներ)

**Կոստրոմա** կարող է վերաբերել՝

* Կոստրոմա - քաղաք Ռուսաստանում, Կոստրոմայի մարզի կենտրոնը։
* Կոստրոմա - գետ Ռուսաստանում։
* Կոստրոմայի մարզ - մարզ Ռուսաստանում։
Գևորգ Գրիգորյան (խմբագիր)

**Գևորգ Գրիգորյան**, հայ խմբագիր, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, հմտանալով հատկապես թուրքերենի մեջ։ 1832 թվականին խմբագրել է Կ. Պոլսում լույս տեսած առաջին հայերեն թերթը «Լրոյ գիր մոծի տէրութեանն օսմանեան», որը օսմանյան կառավարության հրատարակած «Թագվիմ վագայի» պաշտոնաթերթի հայերեն տարբերակն է։ Մի տարուց այդ թերթը դադարել է, նրա փոխարեն հրատարակվել «Յայտարագիր լրոյ մեծի տերութեանն օսմանեան», դարձյալ նրա խմբագրությամբ։ 1843-1870 թվականներին եղել է Պոլսի պատրիարքարանի թուրքերեն բաժնի դիվանապետը, մերթընդմերթ աշխատակցելով պարբերական մամուլին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Ռեթեոս Գրիգորյան

**Ռեթեոս Գրիգորյան** (*Ռեթիկ հոճա*) (), հայ մանկավարժ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Երկար տարիներ պաշտոնավարել է տարբեր դպրոցներում որպես թուրքերենի և արաբերենի ուսուցիչ, հրատարակել է դասագրքեր, ձեռնարկներ։ 1868 թվականին լույս է տեսել նրա «Թուրքերենի քերականությունը», իսկ 1892 թվականին «Քերականություն արաբերեն լեզվի ի պետս վարժելոց և թերավարժից» ձեռնարկը։ Գրել է հայերեն ոտանավորներ, որոնք տպագրվել են ժամանակի պարբերական մամուլում և օրացույցներում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1904 մահեր
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Իմպլիկացիա

**Իմպլիկացիա** ( – սերտորեն կապում եմ), տրամաբանական գործողություն, որի ժամանակ երկու ասույթներից կազմվում է բարդ ասույթ՝ «իմպլիկացիա» տրամաբանական շաղկապի կիրառմամբ։ Ստացված բարդ ասույթն անվանում են իմպլիկատիվ ասույթ։ «Իմպլիկացիա» տրամաբանական շաղկապը սիմվոլիկ նշանակվում է «→», «C» և այլ նշաններով, իսկ իմպլիկատիվ ասույթը համապատասխանաբար նշանակվում է՝ «p→q», «Cpq» և այլ ձևերով։ Կարդացվում է «եթե p, ապա q»։ Հայերենում «իմպլիկացիա» տրամաբանական շաղկապը սովորաբար արտահայտվում է «եթե … ապա» լեզվական կառույցի միջոցով։ Սակայն, կենդանի խոսքում հնարավոր են այդ լեզվական կառույցի տարբեր ձևափոխություններ։

Իմպլիկատիվ ասույթի այն բաղկացուցիչ ասույթը, որը դրված է «եթե» (կամ համապատասխան այլ) բառից հետո՝ կոչվում է «նախորդող» (կամ «անտեցեդենտ»)։ Իմպլիկատիվ ասույթի այն բաղկացուցիչ ասույթը, որը դրված է «ապա» (կամ համապատասխան այլ) բառից հետո՝ կոչվում է «հաջորդող» (կամ «կոնսեքվենտ»)։ Եթե դիսյունկտիվ, կոնյունկտիվ, համարժեքության ասույթների բաղկացուցիչ անդամների տեղերը կարելի է փոխել և դրանից այդ ասույթների ճշմարտությունը չի փոխվի, ապա իմպլիատիվ ասույթի անդամների՝ անտեցեդենտի և կոնսեքվենտի տեղերը չի կարելի փոխել։ Խոսքը չի վերաբերում նրան, որ իմպլիկատիվ ասույթի բառային (ոչ սիմվոլիկ) ձևակերպման դեպքում անտեցենդենտը կարող է արտահայտվել կոնսեքվենտից հետո։

Մաթեմատիկական տրամաբանության տեսանկյունից նշանակություն չունի, թե անտեցեդենտի և կոնսեքվենտի միջև պատճառահետևանքային կամ բովանդակային կապ գոյություն ունի, թե ոչ։ Այն իմպլիկացիան, որի բաղկացուցիչ ասույթների միջև չի պահանջվում բովանդակային կապի առկայություն կոչվում է «մատերիական իմպլիկացիա»։ «Մատերիական իմպլիկացիա» արտահայտությունը շրջանառության մեջ է դրել Բերտրան Ռասելը։

Իմպլիկացիայի ճշմարտության աղյուսակն ունի հետևյալ տեսքը.

Աղյուսակից երևում է, որ p→q իմպլիկատիվ ասույթը սխալ է միայն այն դեպքում, երբ անտեցեդենտը ճշմարիտ է, իսկ կոնսեքվենտը՝ սխալ։ Մնացած բոլոր դեպքերում իմպլիկատիվ ասույթը ճշմարիտ է։

## Տես նաև
* Դիզյունկցիա
* Ժխտում (տրամաբանություն)
* Կոնյունկցիա
* Համարժեքություն
* Պատճառականություն

Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Երկուական գործողություններ
Կատեգորիա:Պատճառականություն
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կոստրոմա գետ

**Կոստրոմա**, գետ Ռուսաստանի Կոստրոմայի մարզում (մասամբ Յարոսլավի մարզի հետ սահմանով), Վոլգայի ձախ վտակը (թափվում է Գորկու ջրամբարը)։ Սկիզբ է առնում գալիչի բարձրավայրից։ Երկարությունը 354 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 122 կմ։ Կոստրոմայի ափին են Սոլիգալիչ, Բույ քաղաքները։

## Անվանումը
Անվանման (ռուսերեն՝ *Кострома*́) առաջացումը ոմանք կապում են ռուսերեն բարբառային *костерь* «խրտչակ» (վարսականման բույս) բառի, ոմանք էլ՝ *костра* «թելավոր բույսերի կեղևաքոլք» բառի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Վոլգա գետի վտակներ