Փորձ (ամսագիր)

**Փորձ**, ամսագիր, հրատարակվել է 1876-1881 թվաքկաններին, Թիֆլիսում։ Խմբագիր՝ Ա. Հովհաննիսյան։ Լուսաբանել է Արևմտյան Հայաստանի հասարակական տնտեսական վիճակը (Գարեգին Սրվանձտյանի հոդվածը հայկական նահանգների ճգնաժամային վիճակի մասին, Ս. Պալասանյանի ծրագրային հոդվածը հայ փախստականների վերաբերյալ և այլն)։

Հրապարակվել են նաև ուսումնասիրություններ Կիլիկյան Հայաստանի հայ բնակչության մասին։ Երբ թուրքական կառավարությունը, կեղծելով վիճակագրական տվյալները, հայտարարել է, որ հայերը Արևմտյան Հայաստանում կազմում են բնակչության լոկ 17%-ը, «Փորձը» տպագրել է Ա. Երիցյանի նյութերը Կարինի նահանգի վերաբերյալ՝ ցույց տալով, որ 1872-78 թթ.-ի տվյալներով նահանգում հայերը կազմել են բնակչության 42, 5%-ը, իսկ թուրքերը՝ 17, 5%ը։ «Փորձը» քննադատել է եվրոպական դիվանագիտությունը և թուրքական քաղաքականությունը հայկական հարցում (Հակոբ Պարոնյանի «Հոսհոսի ձեռատետրը» և այլն), հրապարակել բազմաթիվ հոդվածներ Բեռլինի կոնգրեսի, դրան հաջորդած հայկական կոտորածների (որոնց նպատակը հայկական հարցից ձերբազատվելն էր) մասին։

1880 թվականից արգելվել է ամսագրի մուտքը Թուրքիա։

Հանդեսի հրատարակության տարին սկսվում է 1876 թվականի հուլիսի 1-ից և մինչև 1877 թվականի հուլիսի 1-ը կոչվում է առաջին տարի կամ ա**.**ռաջին շրջան։ 1877 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 1878 թվականի հուլիսի 1-ը ̀ երկրորդ շրջան։ Այս երկու տարիների  ընթացքում հրատարակվել է իբրև եռամսյա հանդես։ Վեցամսյա ընդմիջումից հետո, երրորդ տարվանից ̀ 1879 թվականի հունվարի 1-ից մինչև հինգերորդ տարվա կեսը, մինչև փակվելը, հրատարակվել է որպես ամսագիր։

**Համարների հաջորդականությունը.**

* 1876 թ. հուլիս-դեկտեմբեր   №№  1,2:
* 1877 թ. հունվար-հուլիս        №№  3,4
* 1877 թ. հուլից 1878 թ. Հուլիս- №№ 1.2, 3, 4  (Այս տարվա համարների վրա նշված է երկու տարեթվերն էլ̀ 1877՚⁄ 78 ձևով)։
* 1879 թ. հունվար-դեկտեմբերմ  №№ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7-8, 9, 10, 11, 12:
* 1880 թ. հունվար-դեկտեմբեր  №№  1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8-9, 10, 11-12:
* 1881 թ. հունվար-հունիս   №№ 1, 2, 3, 4, 5-6:

Այսպիսով, լույս է տեսել ընդամենը 33 գիրք։  Սկզբնական համարները բաղկացած են 400 կամ 450 և ավելի էջերից, իսկ ամենամսյա համարները ̀ շուրջ 200 էջերից։ Բացի  դրանից. 23 համարներ ունեն հավելվածներ, յուրաքանչյուրը 30-100 էջ ծավալով։

Բոլոր համարները տպագրվել են Համբարձում Էնֆիաճյան և ընկ. Տպարանում, իսկ հավելվածները̀ մեծ մասամբ Հովհաննես Մարտիրոսյանի։

**Խմբակիր-հրատարակիչ**

Աբգար Հովհաննիսյան

= «Փորձ» հանդեսի մատենագիտություն =
«Փորձ» հանդեսի մատենագիտության կառուցվածքը․

**       ** Նյութերը դասավորված են ըստ բնագավառների։ Բաժինների ու ենթաբաժինների կազմը պայմանավորված է հանդեսի բովանդակությամբ և ներկայացվում է հետևյալ կարգով.

* Գեղարվեստական գրականություն և գրականագիտություն
* Հայկական թատրոն
* Ժողովրդական լուսավորություն
* Լեզու։ Բառարանագիտություն
* Մամուլ և հրապարակախոսություն
* Ճանապարհորդական նոթեր, ուղեգրություններ, տեղագրություն, ազգագրություն
* Իրավունք
* Բժշկություն։ առողջապահություն
* Կրոն։ Եկեղեցի։ Դավանաբանական հարցեր

Բաժինների ներսում նյութերը դասավորված են հանդեսի համարների հաջորդականությամբ։

Մատենագիտությանը կցված է երկու օժանդակ ցանկ՝

* Անձնանունների 
* Տեղանունների ու աշխարհագրական անունների

Մատենագիտությունը հրատ̀արակվել է 1978 թվականին (Կազմող՝ Կ. Քացախյան, խմբագիր՝ Հ. Դավթյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր