Ռադիոմետրիա

**Ռադիոմետրիա**, *ճառագայթաչափություն*, ռադիոակտիվ աղբյուրներում նուկլիդների ակտիվությունը չափելու մեթոդների համախումբ։ Ռադիոմետրիայի հիմնադիրներ կարելի է համարել Է․ Ռեզերֆորդին և գերմանացի ֆիզիկոս Հանս Գեյգերին, որոնք 1930 թ.-ին կայծային հաշվիչով առաջինն են որոշել 1 վրկ-ում 1 գ Ra-ի առաքած \alpha մասնիկների թիվը։ Ռադիոմետրական մեթոդները տարբերվում են ըստ աղբյուրի պատրաստման եղանակի («անվերջ բարակ» և «անվերջ հաստ» շերտերի, «փորձանմուշների լրիվ գոլորշիացման» մեթոդներ և այլն), չափումների երկրաչափական առանձնահատկությունների (որոշակի մարմնային անկյան և «4\pi-հաշվի» մեթոդներ), կիրառվող ֆիզիկական երևույթների (կալորաչափական, կշռային, հեղուկային սցինտիլյացիոն հաշվիչի, իոնացման խցիկների, մասսպեկտրաչափական, համընկնումների մեթոդներ և այլն)։

\alpha- և \beta- ճառագայթիչների ակտիվության բացարձակ չափումների համար լայնորեն կիրառում են 4\pi-hաշվի մեթոդը, որի դեպքում գրանցվում են աղբյուրից ցանկացած ուղղությամբ առաքվող մասնիկները։ Ակտիվությունը որոշում են A= N/PK բանաձևով, որտեղ N-ը հաշվման արագությունն Է, P-ն՝ տրոհման սխեմայի ճշտումը, K-ն՝ կլանումները հաշվի առնող գործակիցը։ Պինդ ռադիոակտիվ աղբյուրների ակտիվությունը չափելու համար օգտագործում են գազապարպումային 4\pi-հաշվիչներ։ Այն դեպքերում, երբ նուկլիդների տրոհումն ուղեկցվում է կասկադային ճառագայթումով, կիրառվում է համընկնումների մեթոդը։ Երկու դետեկտոր ունեցող տեղակայանքները համալարում են այնպես, որ առանձին-առանձին գրանցվեն տարբեր բնույթի կամ տարբեր Էներգիայի ճառագայթումները։ Ակտիվությունը որոշում են A=\frac{N_1N_2}{N_{12}}F \frac{N_1}{N_2} բանաձևով, որտեղ N_1, N_2-ը հաշվումների արագություններն են երկու դետեկտորներում, N_{12}-ը համընկնումների հաշվման արագությունն Է, իսկ F-ը N_1/N_2 հարաբերության ֆունկցիա Է։ Եթե աղբյուրներն ունեն զգալի ակտիվություն, կիրառվում է կալորաչափական մեթոդը, որը հիմնված է նմուշում նուկլիդի տրոհման հետևանքով առաջացած ջերմային Էֆեկտի չափման վրա։

Եթե հաջողվում է ստանալ մակրոքանակությամբ նուկլիդ, վերջինիս ակտիվությունը որոշվում է A=\lambda M բանաձևով (M-ը նուկլիդի ատոմների թիվն է նմուշում, \lambda-ն՝ տրոհման հաստատունը)։ Այս մեթոդը կոչվում է կշռային, որովհետև M-ը հաշվում են՝ ելնելով աղբյուրում նուկլիդների կշռից։ Կշռային մեթոդը լինում է մասսպեկտրաչափական կամ Էմիսիոն սպեկտրային վերլուծական՝ եթե աղբյուրում նուկլիդի հարաբերական պարունակությունը որոշում են համապատասխանաբար մասսպեկտրաչափի կամ Էմիսիոն սպեկտրային վերլուծության միջոցով։ Ակտիվության զանգվածային չափումները հիմնականում իրականացնում են հարաբերական մեթոդներով՝ չափվող աղբյուրները համեմատելով Էտալոնային աղբյուրների հետ։ \gamma -ճառագայթման ուղեկցությամբ տրոհվող նուկլիդների ակտիվության հարաբերական չափումները սովորաբար կատարվում են իոնացման խցիկների, սցինտիլյացիոն հաշվիչների և կիսահաղորդչային դետեկտորների միջոցով։ \beta-ճառագայթող նուկլիդների դեպքում օգտագործում են իոնացման խցիկներն ու գազապարպումային հաշվիչները։ Ցածրէներգիական \beta-ճառագայթիչների ({}^{14}_{}\textrm{C}, {}^{3}_{}\textrm{H} և այլն) ակտիվության զանգվածային չափումներն իրականացվում են հեղուկային սցինտիլյացիոն հաշվման մեթոդով։ ի մեթոդները լայնորեն կիրառվում են ռադիոմետրիա նշակիր ատոմներով կատարվող հետազոտություններում, երկրաբանության, հնագիտության մեջ և այլ բնագավառներում՝ ամենաբազմազան խնդիրների լուծման համար։

## Տես նաև
* Կալորաչափություն
* Ռադիոակտիվություն

Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում