open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայ կաթողիկե Զվարթնոց վարժարան

**Հայ կաթողիկե Զվարթնոց վարժարան**, հիմնվել է 1965 թվականին, Հալեպում։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան։ Աշակերտների թիվը՝ 496 (1995 թվականի տվյալով)։ Պատկանում է Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանությանը, ապահովել նպաստով, հագուսով և այլն։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Բերիո թեմ
Կատեգորիա:Սիրիահայ կաթողիկե դպրոցներ
Բըրնլի (ֆուտբոլային ակումբ)

**Բըրնլի,** անգլիական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Բըրնլի քաղաքից։ Ակումբը ստեղծվել է 1882 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Պրեմիեր լիգայում՝ Անգլիայի բարձրագույն դիվիզիոնում։

## Պատմություն
Բըրնլի ֆուտբոլային ակումբը երկու անգամ հաղթել է Անգլիայի առաջին դիվիզիոնը (1920–1921 և 1959–1960), մեկ անգամ՝ Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթը` եզրափակչում 1։0 հաշվով հաղթելով «Լիվերպուլին» (1914)։ «Բըրնլին» նաև մեկ անգամ հասել է Չեմպիոնների Լիգայի (այն ժամանակ՝ Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթ) 1/4 եզրափակիչ (1963–1964)։

Կարևորությամբ Անգլիայի երկրորդ դիվիզիոնի (Չեմպիոնշիպի) 2013–14 մրցաշրջանի արդյունքում Բըրնլին զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը և Պրեմիեր Լիգայի 2014–15 մրցաշրջանում խաղալու հնարավորություն ստացավ։

2015–16 մրցաշրջանում Բըրնլին Անգլիայի երկրորդ դիվիզիոնում զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը և վերադարձավ Պրեմիեր Լիգա։

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի օգոստոսի 10-ի դրությամբ*

 13px|Ավագ

 15px

## Նվաճումներ
### Ազգային
* **[[Պրեմիեր Լիգա (Անգլիա)|Անգլիայի առաջին դիվիզիոն/Պրեմիեր Լիգա]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Չեմպիոն (2).** 1920–21, 1959–60
** 15px|Արծաթե մեդալակիր **Փոխ-չեմպիոն (2).** 1919–20, 1961–62
* **[[Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայի առաջնություն|Անգլիայի երկրորդ դիվիզիոն]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Չեմպիոն (3).** 1897–98, 1972–73, 2015–16
** 15px|Արծաթե մեդալակիր **Փոխ-չեմպիոն (3).** 1912–13, 1946–47, 2013–14
* **[[Ֆուտբոլի Անգլիայի երրորդ դիվիզիոն|Անգլիայի երրորդ դիվիզիոն]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Չեմպիոն (1)՝** 1981–82
* **[[Ֆուտբոլի Անգլիայի չորրորդ դիվիզիոն|Անգլիայի չորրորդ դիվիզիոն]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Չեմպիոն (1).** 1991–92
* **[[Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ|Անգլիայի գավաթ]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Հաղթանակ (1).** 1913–14
** 15px|Արծաթե մեդալակիր **Եզրափակչի մասնակից (2).** 1946–47, 1961–62
* **[[Ֆուտբոլի Անգլիայի սուպերգավաթ|Անգլիայի սուպերգավաթ]]**
** 15px|Ոսկե մեդալակիր **Հաղթանակ (2).** 1960, 1973

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բըրնլիի պաշտոնական կայքը 
* Բըրնլիի մասին տեղեկություն Պրեմիեր Լիգայի հայալեզու կայքում 

Բըրնլի
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթակիրներ
Կատեգորիա:Անգլիայի Պրեմիեր լիգայի ակումբներ
Բարսուչիխա (Կասմալայի վտակ)

**Բարսուչիխա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանով, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Կասմալա գետի ձախ ափից 86 կմ հեռավորության վրա։ Երկարությունը կազմում է 21 կմ։

## Ջրային գրանցամատյան
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200512115200001564
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115200156
* Ավազանի կոդը - 13.01.02.005
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գրքասերների հասարակական միավորումների միջազգային միություն

**Գրքասերների հասարակական միավորումների միջազգային միություն** (), գրքասերների միջազգային հասարակական կազմակերպություն, ներառում է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Լիտվայի, Ղազախստանի և Մոլդովայի տարածաշրջանային կազմակերպությունները։ Հանդիսանում է խորհրդային շրջանում ստեղծված՝ **Գրքասերների համամիութենական կամավոր ընկերության** () հասարակական կազմակերպության իրավանախորդը։

Հիմնադրվել է 1974 թվականին։ Կազմակերպության կենտրոնական վարչությունն ընտրվում էր համամիութենական համագումարում։

Խորհրդային շրջանում միավորել է միութենական 15 հանրապետությունների ընկերությունները։ Փոխադարձ կապի մեջ է եղել սոցիալիստական ճամբարի և երբեմն՝ արևմուտքի մի շարք երկրների համապատասխան ընկերությունների հետ։ Ունեցել է հրատարակչական իրավունք։

Անվանափոխվել է 1997 թվականին։

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Թբիլիսիի պետական մանկավարժական համալսարանի հայկական բաժանմունք

**Թբիլիսիի պետական մանկավարժական համալսարանի հայկական բաժանմունք**, Թբիլիսի քաղաքում գորժող պետական մանկավարժական համալսարանի հայկական բաժանմունք, որը մասնագիտացած էր հայոց լեզվի դասընթացների համար։

## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1939 թվականին՝ որպես հայ-ադրբեջանական երկամյա ուսուցչական ինստիտուտի բաժանմունք։ 1941 թվականին միացել է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անվան ուսուցչական ինստիտուտին, որը հետագայում վերածվել է մանկավարժական ինստիտուտի։

## Ուղղվածություն
Սկզբնական շրջանում եղել է պատմաբանասիրական, ապա՝ հայոց լեզվի և գրականության, ավելի ուշ տարրական կրթության, այնուհետև հայոց լեզվի, գրականության, ռուսաց լեզվի, գրականության, վերին շրջանում՝ հայոց լեզվի, գրականության և վրաց լեզվի, գրականության ֆակուլտետ։

## Շրջանավարտներ
Պատրաստում է հայոց լեզվի, գրականության և վրաց լեզվի, գրականության մանկավարժներ՝ Վրաստանի հայկական դպրոցների համար։ 1953 թվականին բացվել է հայերեն և ադրբեջաներեն լեզուների և գրականությունների ամբիոն, որը 1980 թվականին առանձնացվել, դարձել է հայոց լեզվի և գրականության ամբիոն։ Վերջին շրջանում տարեկան ընդունում է 10-15 ուսանող։ Սովորում են հիմնականում Վրաստանի հայկական դպրոցների շրջանավարտները. հենակետային է Թրիլիսիի № 104 դպրոցը։

## Ամբիոնի վարիչներ
Ամբիոնի վարիչներ են եղել ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ Լ. Մելիքսեթ-Բեկը, պրոֆեսորներ Ա. Մխիթայանը, Ա. Մարտիրոսովը, դոցենտներ Կ. Աղաբաբյանր, Ս. Խաչատրյանը, է. Ախտյանը (1985 թվականից)։

Գործում է Հովհաննես Թումանյանի անվան կաբինետը։ Ամբիոնում պատրաստվել են 25 մենագրություն և ուսումնական ձեռնարկ։

Կատեգորիա:Վիրահայ գիտություն
Կատեգորիա:Թբիլիսիի համալսարաններ
Գրիգոր Որդի Աբասա

**Գրիգոր Որդի Աբասա** (ծնվելու թվականությունը անհայտ-1220 կամ 1221), հայ մատենագետ, կրոնական գործիչ։ 1214 թվականից մինչև մահը եղել է Սանահնի վանքի առաջնորդը։ Հայտնի է «Գիրք պատճառաց» («Պատճառ լայն և նուրբ գրեանց առեալ ի հարցն սրբոց և ի վարդապետաց, և ի մի ևավաքեալ և ևոգացեալ մեծ րաբունապետին Գրիգորի որդւոյ Աբասայ») աշխատությամբ, որն ունի երեք բաժին՝ 196 ծավալուն հոդվածներով։ Յուրաքանչյուր հոդված սկսվում է «սկիզբն և պատճառ․․․» կամ «պատճառ․․․» բառերով, այստեղից՝ գրքի «Պատճառաց» անվանումը։ Գրքում հետազոտված են 165-ի հասնող ստեղծագործություններ՝ հետևյալ դասակարգումով․ 
*Հին կտակարանի գրքեր, 
*Եկեղեցական մատենագիրների և «արտաքին» կոչված գրքեր, 
*Նոր կտակարանի գրքեր։ 
Դրանք ուսումնասիրված են որոշակի ծրագրով, պարզված է հեղինակի անձնավորությունն ու կյանքը, երկի գրության ժամանակն ու շարժառիթը՝ «պատճառը», մեկնաբանված ու տեսականորեն արժեքավորված է տվյալ երկի բովանդակությունը։ Առաջին և երկրորդ բաժինների հոդվածները պատրաստելիս հևղինակն օգտվել է անցյալի հայ և օտար մատենագիրների աշխատություններից, իսկ 3-րդ բաժնի նյութերը քաղել է ժամանակակիցներից (Վարդան Տաղբատացի, Դավիթ Քոբայրեցի, Մխիթար Գոշ և ուրիշներ)։ Այս վերջին բաժնում մատենախոսված են Փիլոն Եբրայեցու, Գրիգոր Նազիանզացու, Բարսեղ Կեսարացու, Գրիգոր Նյուսացու, Եվագր Պոնտացու, Դավիթ Անհաղթ փիլիսոփայի աստվածաբանական և իմաստասիրական երկերը, ինչպես նաև Դիոնիսիոս Արիոպագացու «Ինքնակենսագրությունը»։ «Գիրք պատճառաց»-ում հեղինակը հանրագումարի է բերել Հայաստանում գիտական-գրական ժառանգության ուսումնասիրության աշխատանքի փորձը, նոր մակարդակի բարձրացրել մատենագրությունը։ Գրիգորը թաղված է Սանահնի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Գրիզայլ

[235px|մինի|[Դոմինիկ Էնգր|Ժան Օգյուստ Դոմինիկ Էնգր - «Օդալիսկ»]]

**Գրիզայլ** ( , gris գորշ), որևէ մեկ գույնի (հաճախ գորշ) տարբեր երանգներով կատարված դեկորատիվ գեղանկարչության տեսակ։ Կիրառվում է 17-րդ դարից, լայնորեն օգտագործվել է կլասիցիզմի շրջանի կառույցների ինտերիերներում, հիմնականում՝ որպես հարթաքանդակի նմանակում։ Գրիզայլ են անվանում նաև միագույն (գորշ, շագանակագույն, վարդագույն) արծնով, ոսկու ուրվագծումներով կատարված զարդանախշերը։

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Գրիգոր Երեց

**Գրիգոր Երեց** (**Քեսունցի**, ), հայ ժամանակագիր։

## Գործունեություն
Ծնվել և գործել է Կիլիկիայի Քեսուն քաղաքում, որի համար կոչվում Է Քեսունցի։ Գրել Է Մատթեոս Ուռհայեցու «ժամանակագրության» շարունակությունը՝ շարադրելով 1137-1163 թվականներին Կիլիկիայում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական իրադարձությունները, Բյուզանդական կայսրության, խաչակիրների և սելջուկ սուլթանների հետ Ռուբինյանների փոխհարաբերությունները, Մոսուլի Զանգի ամիրայի կողմից Եդեսիայի գրավումը և այլն։ ժամանակագրության մեջ ուշագրավ Է Քեսունի և Մարաշի իշխան Բալդուինի զոհվելու (1148) առթիվ Բարսեղ Վարդապետի դամբանական ողբը, որն ունի գեղարվեստական արժեք։ Դեպքերի նկատմամբ Գրիգոր Երեցը հանդես Է բերել որոշակի վերաբերմունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Ողնուղեղային նյարդեր

**Ողնուղեղային նյարդեր** (), ողնուղեղից սկիզբ առնող, կարճ՝ մինչև 2 սմ երկարությամբ նյարդեր։ Դրանցից յուրաքանչյուրն առաջանում է ետին կամ զգացող և առաջային կամ շարժիչ արմատներից, որոնք միանալով կազմում են ողնուղեղային խառը նյարդը։ Զգացող նյարդարմատի ճանապարհին՝ առաջային և ետին նյարդարմատների միացման տեղին մոտ, գտնվում է միջողնային հանգույցը։
200px|մինի|Ողնուղեղային նյարդ

## Ողնուղեղային խառը նյարդ
Յուրաքանչյուր ողնուղեղային խառը նյարդ, միջողնային անցքով դուրս գալուց հետո, բաժանվում է չորս ճյուղի՝ ետին, ուղեղապատյանային, ընդերային և առաջային։ Ետին ճյուղերը նյարդավորում են ծոծրակի մաշկը, պարանոցի և իրանի ետին երեսի մկաններն ու մաշկը։ Ուղեղապատյանային ճյուղերը կարճ և բարակ են, միջողնային անցքերով անցնում են ողնաշարի խողովակ և նյարդավորում ողնուղեղի պատյանները։ Ընդերային ճյուղերը միանում են սիմպաթիկ ցողունի հանգույցներին և նյարդավորում օրգանները։ Առաջային ճյուղերից ծագող նյարդերը նյարդավորում են պարանոցի, իրանի փորային երեսի և վերջույթների մկաններն ու մաշկը։

## Ողնուղեղային նյարդերի քանակ
Ողնուղեղային նյարդերը 31 զույգ են․
պարանոցային՝ 8, կրծքային՝ 12, գոտկային՝ 5, սրբոսկրային՝ 5 և պոչուկային՝ 1։
Պարանոցային, գոտկային, սրբոսկրային և պոչուկային նյարդերի առաջային ճյուղերը կազմում են պարանոցային, բազկային և գոտկա-սրբոսկրա-պոչուկային հյուսակներ։ Կրծքային նյարդերի առաջային ճյուղերը հյուսակ չեն կազմում, այլ շարունակվում են որպես միջկողային նյարդեր։

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Սերգեյ Թովմասյան

**Սերգեյ Թովմասյան** (օգոստոսի 8, 1959, Ստեփանակերտ - հուլիսի 31, 1992, գյուղ Հակոբ Կամարի (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան)), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտը (1984)։ 1977-1979 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1988-1990 թվականներին՝ Ստեփանակերտի կամավորական ջոկատի ազատամարտիկ, 1992 թվականից՝ Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի 63-րդ մոտոհրաձգային գումարտակի 8-րդ վաշտի հրամանատար։

1988 թվականին իր խմբով բարձրացել է Մռավի լեռնաշղթայի Ղոմեշ լեռնագագաթը և տեղադրել Հայաստանի եռագույն դրոշը։ 1992 թվականի մայիսին, Շուշիի ազատագրման ժամանակ Թովմասյանը ոչնչացրել է հակառակորդի զրահամեքենան, Տ-72 տիոլի տանկը և գրոհելով հասել մինչև Շուշիի Երևանյան դարպասը։

Մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի բնակավայրերի պաշտպանական մարտերին, «Եզան կույումեր» բարձունքում ծանր վիրավորվել է և մահացել հրապիտալում։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեղալով։

Կատեգորիա:Օգոստոսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 31 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Հայկական ճարտարապետության հետազոտության կազմակերպություն (Գերմանիա)

**Հայկական ճարտարապետության հետազոտության կազմակերպություն, գրանցվել է [[Գերմանիա]]յում**, 1982 թվականին։ Խնդիր է դնում ուսումնասիրել ու չափագրել պատմական Հայաստանի տարածքում (Արևմտյան Հայաստան, Կիլիկիա, Հյուսիսային Պարսկաստան) պահպանված հայ ճարտարապետության հուշարձանները՝ եկեղեցի, ամրոց, կամուրջ,խաչքար և այլ։ Իր հնարավորությունների սահմաններում մտադիր է մասնակցել այն ճարտարապետական կոթողների վերականգնմանը, որոնք գտնվում են Հայաստանի սահմաններից դուրս։ Կազմակերպության ղեկավարությունը (գիտական խորհուրդ, վարչություն) գտնվում է Ախեն քաղաքում։ Վարչության նախագահն է դոկտոր Արմեն Հախնազարյանը։
Կազմակերպությունը մասնաճյուղ ունի նաև Երևանում։

Կատեգորիա:Գիտահետազոտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայագիտություն
Խաչատուր Գուլանյան

**Խաչատուր Գրիգորի Գուլանյան** (), հայ խորհրդային տնտեսագետ, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1950), ԽՄԿԿ անդամ (1925)։

Ավարտել է ԵՊԻ ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը (1931)։ Աշխատել է (1931-1975) որպես մարքսիզմ-լենինիզմի, քաղաքատնտեսության ամբիոնների վարիչ Թբիլիսիի և Մոսկվայի երկաթուղային տրանսպորտի բուհերում։

Աշխատությունները նվիրված են սոցիալիզմի քաղաքատնտեսության, Հայաստանի «տնտեսագիտական և հեղափոխական դեմոկրատական մտքի պատմության», ինչպես նաև Անդրկովկասի տնտեսագիտական պատմության հարցերին։

## Երկեր
* Հայաստանի տնտեսական վիճակը XIX դարի առաջին կեսում և Խաչատուր Աբովյանի տնտեսագիտական հայացքները։ Գուլանյան Խաչատուր Գրիգորի, Երևան, Հայպետհրատ, 1954։
* Очерки истории армянской экономической мысли XIX века / Х. Г. Гуланян. Москва, Политиздат, 1955.
* Производство и потребление при социализме: Представлена президиумом правления Общества по распространению политических и научных знаний РСФСР / Х. Г. Гуланян, Науч. ред. А. И. Петров. Москва, Знание, 1957.
* Ուրվագծեր հայ տնտեսագիտական մտքի պատմության։ XVIII դարի վերջերից մինչև XIX դարի 90-ական թվականները, Երևան, 1959։
* Մարքսիստական տնտեսագիտական մտքի տարածումը հայ իրականության մեջ (1890-1920 թվականներ), Երևան, 1961։
* Марксистская мысль в Армении: В конце XIX-начале XX века / Х. Г. Гуланян. Ереван, Айастан, 1967.
* Управление социалистической промышленностью в современных условиях / Х. Г. Гуланян. Москва, Экономика, 1970.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Գումարիչ

**Գումարիչ**, թվաբանական սարքի հիմնական հանգույցը, որը կատարում է թվերի թվաբանական գումարում։ Կառուցվում է տարրական գումարող սխեմաներից, որոնք կատարում են գումարելիների համանուն կարգերի և նախորդ կարգից ստացված փոխանցման գումարում։ Գումարիչները լինում են հաջորդական և զուգահեռ գործողություն։ Հաջորդականը կազմված է մեկ տարրական գումարող սխեմայից, գումարումը կատարվում է հաջորդաբար՝ սկսած ամենացածր կարգի թվանշաններից։ 

Զուգահեռ գործողության գումարիչը կառուցվում է որոշակի քանակի (տվյալ թվաբանական սարքի համար հաստատուն) տարրական գումարող սխեմաներից այնպես, որ գումարելիների համանուն կարգերի և նախորդ կարգից ստացված փոխանցման թվանշանների գումարումը (բոլոր կարգերի համար) կատարվում է միաժամանակ։ 

Ըստ կառուցվածքի գումարիչները լինում են համակցված (կառուցվում են տրամաբանական սխեմաների համակցմամբ) և կուտակող (կառուցվում են տրիգերների համակցմամբ)։

Կատեգորիա:Թվաբանական սարքեր
Գրիգոր Օշականցի

**Գրիգոր Օշականցի** (), հայ բանաստեղծ, հնագետ, եկեղեցական գործիչ։ Սովորել է Էջմիածնում։ 1795—1799 թվականներին շրջել է Արևմտյան Հայաստանում, ուսումնասիրել նրա հուշարձանները, գրի առել բերդերի, աշտարակների, եկեղեցիների արձանագրությունները։ Գրել է տաղեր, չափածո արձանագրություններ և արձակ գեղարվեստական երկեր՝ «Տեսիլքներ», որոնք սկզբնավորում են հայ գեղարվեստական ակնարկը։ Ուշագրավ են Անի քաղաքին նվիրված «Ողբ»-ը և «Արձանագրութիւնք յիշատակաց» ոտանավորները՝ հնագիտական հարուստ փաստերով։ Պահպանվել է Գրիգոր Օշականցու վարքը, որը գրել է XVIII դարի բանաստեղծ Հովհաննես Կարնեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Հայ ավետարանական քոլեջ

**Հայ ավետարանական քոլեջ**, երկսեռ երկրորդական վարժարան։ Հիմնվել է 1923 թվականին։ Մինչև 1933 թվականը կոչվել է Հայ մանչերու ավետարանական բարձրագույն վարժարան, 1933-1950 թվականներին՝ Հայուհյաց ամերիկյան վարժարանի հետ միանալուց հետո՝ Հայ ավետարանական երկսեռ բարձրագույն վարժարան։ 1943 թվականից Բեյրութի հայ ավետարանական առաջին Եկեղեցու սեփականությունն է։

1952 թվականին փոխադրվել է այժմյան վայրը՝ Բեյրութի Քանթարի թաղամասի Մեքսիք փողոց։ 1961 թվականից հետևում է Լիբանանյան բակալորիայի պետական ծրագրին։ 1971 թվականին օժտվել է սեփական, նորակառույց «Եփրեմ և Մարթա Փիլիպոսյան» շենքով։ Առ այսօր տվել է ավելի քան 1500 շրջանավարտ։ Մինչև 1975 թվականի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումը համարվել է Լիբանանի լավագույն հայկական դպրոցներից։ 1974-1975 թվականներին ունեցել է 794 աշակերտ։ Պատերազմի տարիներին քանիցս ենթարկվել է ավերածության։

Բեյրութի արևմտյան, հիմնականում մահմեդականաբնակ թաղամասերի հայաթափման հետևանքով զգալիորեն նվազել է աշակերտության թիվը։ 2002 թվականին ուներ միայն 106 աշակերտ։ Ոաման տևողությունը 12 տարի է՝ նախակրթական, միջնակարգ և երկրորդական բաժիններով։ Ունի մանկամսուր և մանկապարտեզ։ Դպրոցում գործում են աշակերտական ակումբներ, հրատարակվում աշակերտական մի շարք պարբերաթերթեր։ Ունի հարուստ գրադարան՝ շուրջ 20 հազար հատոր։ Տնօրենն է Զավեն Մպղյանը (1967 թվականից)։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ ավետարանական դպրոցներ‎
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ
Թիֆլիսի կանանց բարձրագույն դասընթացներ

**Թիֆլիսի կանանց բարձրագույն դասընթացներ**, հիմնվել է 1909 թվականին, Թիֆլիսում՝ Կովկասի հայ, վրացի և ռուս մտավորականների նախաձեռնությամբ։ Պատրաստել է նախագիմնազիաների և գիմնազիաների ուսուցչուհիներ։ Ունեցել է բնագիտական, պատմաբանասիրական, բժշկական (1916 թվականից) ֆակուլտետներ։ Ուսման տևողությունը՝ 3, 1912 թվականից՝ 4 տարի։ Ուսումնական ծրագիրը համապատասխանել է համալսարանական ծրագրին։ Դասավանդել են ինչպես հայ (Ֆ. Աբրահամյան, Պ. Մելիքով, Ա. Հարությունյան, Դ. Զավրիև), այնպես էլ այլազգի անվանի մանկավարժներ։ Սանուհիներից են Ս. Շահվերդյանը, Վ. Թումանյանը, Ն. Թումանյանը, Վ. Տեր-Մինասյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ
Ախոբլանկո

**Ախոբլանկո** (ajoblanco, երբեմն գրվում է ajo blanco) իսպանական սառը ապուր, Գրանադայի ու Մալագայի տիպիկ ուտեստ է, հայտնի է նաև Էստրեմադուրեյում։ Այս ուտեստը նման է գասպաչոյին, պարունակում է նրա գլխավոր 4 բաղադրամասերը՝ ջուր, ձիթպտուղ, սխտոր և հաց։

## Բաղադրամասեր
Ախոբլանկոյի բաղադրամասերը հետևյալներն են՝ հաց, մանրացված նուշ, սխտոր, ջուր, ձիթապտղի յուղ, աղ և ոչ միշտ քացախ։ Հաճախ մատուցվում է խաղողի կամ կիտրոնի կտորների հոտ։ Նուշի բացակայության ժամանակ կարելի է փոխարինել ալյուրի ու եփած լոբով։

## Պատմություն
Ուտեստը, ինչպես կարգն է առաջացել է Ալ-Անդալուսիայում, հաշվի առնելով որ գլխավոր բաղադրամասը նուշն է։ Այն հայտնաբերել են կա՛մ Սևիլյայում, կա՛մ Մալագայում, չնայած ճշգրիտ առաջացման վայրը նշված չէ։

## Պատրաստման եղանակ
Հացը, որպես կանոն պետք է լինի չոր։ Նուշն ու սխտորը խառնվում են (երբեմն քացախի հետ), ջարդիչի ու հավանգի օգնությամբ։ Խառնուրդին ավելացնում են ջուր եւ ձիթապտղի յուղ մինչև դառնա էմուլսիայի նման։
175px|մինի|ձախից|Ախոբլանկո եփված կարտոֆիլի հետ
Գրանադայի մի քանի մարզերում ախոբլանկոն մատուցվում է եփված կարտոֆիլի հետ, այդ դեպքում ապուրը պատրաստվում է ավելի քան նոսր, որպեսզի հեշտ կինի այն խմել միանգամից բաժակով։ Մալագայում այն մատուցվում է մուսկաթային խաղողի և երբեմն ուրիշ թարմ բանջարեղենների կտորների հետ, այնպիսիների, ինչպիսիք են խնձորն ու սեխը։ Ներկա ժամանակում ախոբլանկոն ևս մատուցվում է այլ մրգերի ու բանջարեղենների հետ։

Ամեն տարի սեպտեմբերի 2-ին Ալմաչար քաղաքում և Մալագայի այլ քաղաքներում կազմակերպվում է ախոբլանկոյին նվիրված միջոցառում։

## Աղբյուրներ
* http://www.malagaenlamesa.com/recetas/blanco-23.html 
* http://www.spain.info/TourSpain/Gastronomia/Productos%20y%20Recetas/Recetas/A/0/Ajoblanco.htm?Language=en 

Կատեգորիա:Անդալուսյան խոհանոց
Կատեգորիա:Ապուրներ
Կառլոս Ղազարյան

**Կառլոս Բագրատի Ղազարյան** (), ՀԽՍՀ և ՀՀ ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-մայոր (1990)։

## Կրթություն
* 1962 թ. ավարտել է Օրջոնիկիձեի Ս.Մ. Կիրովի անվան ռազմական ակադեմիան։
* 1968 թ. ավարտել է Մոսկվայի Մ.Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։
* 1975—1977 թթ. սովորել և ավարտել է ԽՍՀՄ ՆԳՄ ակադեմիան։

## Ծառայությունը
* 1968—1969 թթ. — դասակի հրամանատար։
* 1969—1970 թթ. — գնդի հրամանատարի տեղակալ։
* 1970—1974 թթ. — շտաբի պետ։
* 1977—1983 թթ. — Հայկական ԽՍՀ ներքին գործերի մինիստրի տեղակալ։
* 1990 թ. — Հայկական ԽՍՀ ներքին գործերի մինիստրի առաջին տեղակալ։
* 1990—1991 թթ. — ՀՀ ներքին գործերի մինիստր։
* 1991—1993 թթ. — աշխատաել է ՀՀ Կառավարությունում։
* 1993—1997 թթ. - աշխատել է ՀՀ Պաշտպանության նախարարությունում։
* 1997—1999 թթ. — ՀՀ Նախագահի գլխավոր ռազմական տեսչի տեղակալ։
* 1999—2000 թթ. — ՀՀ ներքին գործերի նախարարի տեղակալ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 2001-2008 թթ. - «Միկա» ֆուտբոլային ակումբի նախագահ։
* 2008-2010 թթ. - «Միկա» ֆուտբոլային ակումբի մարզաբազայի տնօրեն։
* 2010 թվականից - «Միկա» ֆուտբոլային ակումբի նախագահ։
* 2009 թվականին ընտրվել է ՀՀ Հանրային խորհրդի անդամ, ՀՀ Հանրային խորհրդի պաշտպանության, ներքին գործերի և ազգային անվտանգության հարցերի հանձնաժողովի նախագահ։

## Պարգևներ և կոչումներ
*գեներալ-մայոր (1990)։
*Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան։
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2010)։
*«Անբասիր ծառայության համար» 1-ին աստիճանի մեդալ։
*«Անբասիր ծառայության համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ։
*«Անբասիր ծառայության համար» 3-րդ աստիճանի մեդալ։
*«Մարշալ Բաղրամյան-100» 1-ին աստիճանի մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանրային խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ներքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Մարտի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Լոնդոնի շաբաթօրյա դպրոց

**Լոնդոնի շաբաթօրյա դպրոց**, գործում է 1984 թվականից՝ լոնդոնահայ բարերարների նյութական օժանդակությամբ։ Դպրոցում սովորում է 3-17 տարեկան 150 աշակերտ։ Կրթական Լոնդոնի Գևորգ Թահթայան կիրակնօրյա ազգային վարժարանի մանկապարտեզի սաները ծրագիրը ներառում է հայոց լեզու, պատմություն, մշակույթ (ուսուցումն իրականացվում է արևելահայերեն և արևմտահայերեն)։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Շվեյցարիայի հայոց թեմ

[մինի|[Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Ժնև)|սուրբ Հակոբ եկեղեցի, Ժնև]]
**Շվեյցարիայի հայոց թեմ**, Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ Եվրոպայի տարածքում գտնվող, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին պատկանող թեմերից մեկը, որը ներկայացնում է շվեյցարիահայության հոգևոր կյանքը։ Թեմի առաջնորդն է Տ․ Պարթև եպիսկոպոս Բարսեղյանը: Կազմավորվել է 1992 թվականին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Առաջնորդանիստը՝ Ժնևի սուրբ Հակոբ եկեղեցի։

Հայկական աղբյուրներում Շվեյցարիան առաջին անգամ հիշատակվել է Մարտիրոս եպիսկոպոս Երզնկացու (15-րդ դար-ի 2-րդ կես) ճանապարհորդական նոթերում (Հակոբյան Վ. , «Մարտիրոս Երզընկացու ճանապարհորդական նոթերը», «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտություններ», 1957 թ. )։

## Շվեյցարահայ հոգևոր համայնքի ձևավորումը
Շվեյցարահայ հոգևոր համայնքը ձևավորվել է 1960-ական թթ.։ 1969 թ.-ին ստեղծվել է Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Շվեյցարիայի հովվությունը։ Նույն թվականին Ժնևում կառուցվել է Սուրբ Հակոբ եկեղեցին (ազգային բարերարներ Հակոբ Թոփալյանի, Շառլ Փիլիպոսյանի, Ժակ Գաբրալի նախաձեռնությամբ ու միջոցներով), կից գործում են մեկօրյա դպրոց, Հայ մշակութային կենտրոն և տիկնանց հանձնախումբ։ 1992 թ.-ին Շվեյցարիայի թեմի առաջնորդ է նշանակվել Վիգեն եպիսկոպոս Այքազյանը։ Սակայն Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակը չի իրականացվել։ Համայնքում ներկայումս, փաստորեն, գործում են երկու հոգևոր հովվություններ (հոգևոր խորհուրդներ). մեկը՝ երկրի ֆրանսախոս հատվածում (կենտրոն՝ Ժնև), Աբել քահանա Օղլուզյանի գլխավորությամբ, մյուսը՝ գերմանախոս մասում, 1992 թ.-ից Ցյուրիխում հաստատված Շնորհք վարապետ Չեքիջյանի գլխավորությամբ։ Հոգևոր վարչատարածքային այս երկու միավորները գտնվում են Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության (կենտրոնը՝ Փարիզ) իրավասության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմեր (Էջմիածին)
Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Արմեն Գրիգորյանց

**Արմեն Բագրատի Գրիգորյանց** (), հայ խորհրդային բեմանկարիչ։ ԽՍՀՄ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1955)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը (1939)։ Աշխատել է Տաշքենդի, Վիլնյուսի և այլ քաղաքների թատրոններում։ 1953-ից 1962 թվականներին եղել է Բելառուսիայի Մաքսիմ Գորկու անվան ռուսական դրամատիկական, 1962 թվականից՝ Յա․ Կուպալայի անվան թատրոնների գլխավոր նկարիչ։ Ձևավորել է Իբսենի «Նորա» (1954), Բյադուլյայի «Սոխակ» (1956), Սիմոնովի «Չորրորդը» (1962), Սունդուկյանի անվան թատրոնում՝ Պոգոդինի «Երրորդը՝ պաթետիկականը» (1960), Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» (1961), Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1964), Սունդուկյանի «Պեպո» (1966) և Ռոզովի «Իրիկնամուտից մինչև կեսօր» (1971) ներկայացումները։ Բելառուսական «Կարմիր տերևներ» (1957), «Պոլեսյան լեգենդ» (1963) կինոֆիլմերի նկարիչ-բեմադրողն Է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Ողնասահում

**Ողնասահում**, սպոնդիլոլիստեզ, մարդու ողնաշարի հիվանդություն, ողերի տեղաշարժը դեպի առաջ կամ միջողնային սկավառակի կազմափոխական փոփոխությունները։ Հաճախ նկատվում է գոտկային 5-րդ ողի տեղաշարժը սրբոսկրի նկատմամբ։ Ողնասահմանը նպաստում են ողնաշարի այլ հիվանդությունները, ֆիզիկական ծանր աշխատանքը, գիրանալը։

##### Զարգացում
Զարգանում է դանդաղ, մի քանի տարվա ընթացքում կամ առաջանում է հանկարծակի՝ վնասվածքի դեպքում։

##### Արտահայտում
Արտահայտվում է ցավերով, ողնաշարի համապատասխան հատվածի շարժումների սահմանափակմամբ և այլն։

##### Ախտորոշում
Ախտորոշվում է ռենտգենյան հետազոտությամբ։

##### Բուժում
Բուժումը կոմպլեքսային է․ աշխատանքային հատուկ ռեժիմ, բուժական մարմնամարզություն, սեղմիրանի կրում, զգալի արտահայտվածության դեպքում ոսկրա- պատվաստման վիրահատություն։

Կատեգորիա:Ողնաշարի հիվանդություններ
Գրչության արվեստ

**Գրչության արվեստ** գրելու արվեստ, ուսմունք գրության մասին։ Ստեղծվել է հին աշխարհում, լայնորեն տարածվել միջնադարում։ Գրչության արվեստ միավորում է գիտության, արվեստի, արհեստի տարրեր, գործնական և տեսական գիտելիքներ, որոնց մեկտեղումով ստեղծվել է փաթեթը, արձանագրությունը, ձեռագիրը, դիվանական փաստաթուղթը։ Գրչության արվեստի մեջ մտնող այդ տարրերը կարելի է բաժանել երկու մասի, մեկը վերաբերում է գրանյութին, այսինքն՝ պապիրուս, մագաղաթ, թուղթ, թանաք, ներկ, գրիչ, կազմ պատրաստելու, տողեր գծելու, պրակավորելու և նման աշխատանքների համար նյութեր ու գործիքներ հայթայթելուն, մյուսը՝ բուն գրելու հետ կապված գործողությանը, որն ընդգրկում է գիրը, գրատեսակը, բնագիրը, ուղղագրությունը, կետադրությունը, սրբագրությունը, մանրանկարչությունը, կազմազարդերը։ Սրանք սերտորեն կապված են միմյանց և հասարակական-տնտեսական կյանքի զարգացմանը համընթաց փոփոխվել են ժամանակի ընթացքում։ Առաջին գրանյութը եղել է քարը, հետո նրան միացել է աղյուսը, ապա՝ պապիրուսը, որի ևետ գործածվել է մագաղաթը և նրան դուրս մղել։

Հետագայում մագաղաթին փոխարինել է թուղթը և դարձել համարյա միակ ու ամենամասսայական գրանյութը (միայն քարն է մնացել վիմարձանագրությունների համար)։ Հայ գրչության արվեստը հայերեն գրերի և գրատեսակների հետ ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը։ Գրչության արվեստի առաջին գործը Սողոմոնի առակներն են, որոնք թարգմանել են Մեսրոպ Մաշտոցը և նրա աշակերտներ Հովնան Եկեղեցացին ու Հովսեփ Պաղնացին, իսկ մագաղաթի վրա գրել է հելլեն գրիչ Հռոփանոսը։ Այս թարգմանության և գրության ժամանակ մշակվել է հայ գրչության արվեստ, որի մեջ և հմտացել են Մաշտոցի հետ Միջագետք գնացած աշակերտները։ Մաշտոցը Վաղարշապատ է վերադարձել հայոց նորաստեղծ գրերով և նրանցով գրված առաջին ձեռագրով։ Հետագայում Վաղարշապատում և գրչության այլ կենտրոններում գրչության արվեստը կատարելագործվեց, հարստացավ, դարձավ գիտության ուսուցման, ազգային դպրության կերտման ու պահպանման հուսալի զենքը։

Կատեգորիա:Վայելչագրություն
Գրտնակիչ հաստոց

**Գրտնակիչ հաստոց**, ալրաղաց մեքենա։ Օգտագործվում է նաև աղի և այլ սորուն նյութերի մանրման համար։ Աշխատանքային օրգանները մեկ կամ երկու զույգ գրտնակներն են (հարթ կամ ակոսավոր մակերևույթով), որոնք տարբեր շրջանային արագություններով պտտվում են հանդիպակաց ուղղությամբ։

Կատեգորիա:Սարքեր
Պարտավի եկեղեցական ժողով

**Պարտավի եկեղեցական ժողով**, գումարվել է 768 թվականին, Հայոց կաթողիկոս Սիոն Ա Բավոնեցու նախաձեռնությամբ, Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Պարտավ քաղաքում, որն այդ ժամանակ Աղվանից կաթողիկոսության աթոռանիստն էր։ Հայաստանի մայրաքաղաք և կաթողիկոսանիստ Դվինը գրավել էին արաբները, և դրանով է Սիոն Ա Բավոնեցին բացատրել ժողովը Պարտավում անցկացնելու հանգամանքը։ Մասնակցել են եպիսկոպոսներ, երեցներ, ինչպես նաև ազատներ ու նախարարներ՝ սպարապետ Սահակ Բագրատունու գլխավորությամբ։ Այն հոգևորականները, որոնք չեն կարողացել գալ Պարտավ, գրով հայտնել են իրենց համաձայնությունը ժողովի կայացնելիք որոշումներին։ Մասնակցել են նաև Աղվանից Դավիթ կաթողիկոսը, Աղվանից աշխարհի իշխաններ և ազատներ։ Ժողովն ընդունել է 24 կանոն, որ Կանոնագիրք Հայոցում հայտնի է Սիոն կաթողիկոսի կանոնախումբ անունով։ Կանոնները վերաբերում են եկեղեցական կարգ ու կանոնին, եկեղեցականների պարտավորություններին և իրավունքներին։ Եպիսկոպոսներին արգելվել է մյուռոն օրհնել, բռնի տուգանքներ գանձել, տուգանքները և հարկերը գրպանել, իրենց չենթարկվող վիճակների համար քահանաներ ձեռնադրել, եկեղեցական հասույթներով հարկեր վճարել։ ԺԱ կանոնն արգելել է հեթանոսների հետ ամուսնությունը, ԺԳ կանոնը՝ երրորդ ամուսնությունը։ ԺԶ կանոնով արգելվել է ազգականների միջև ամուսնությունը՝ մինչև չորրորդ սերունդ (նույն արգելքը հայոց եկեղեցական իրավունքում մինչ Պարտավի եկեղեցական ժողովը սահմանել են նաև Շահապիվանի ժողովի ԺԳ, Աղվենի ժողովի Ժ կանոնները)։ ԺԷ կանոնը խստիվ արգելել է ուրիշ վիճակներից եկած թափառաշրջիկներին ողորմություն տալը, մուրացիկներին պետք է օգնություն ցույց տրվեր ըստ իրենց թեմի տարածքի։ Դրա համար պատվիրվել է կառուցել անկելանոցներ՝ հիվանդներին և անկարողներին մի տեղ հավաքելու և թույլ չտալու, որ նրանք մուրացկանությամբ ու թափառաշրջիկությամբ զբաղվեն։ Մեկ այլ կանոնով թեմի առաջնորդներն ու ազատները պարտավոր էին հոգալ ավերված անկելանոցները, բարեխնամ հաստատությունները նորոգելու, նշանակված տուրքը ժողովրդից հավաքելու և դրանով կարոտյալներին խնամելու մասին։ ԻԴ կանոնով կանոնական են ճանաչվել Հին կտակարանի գրքերից 37-ը։

Կատեգորիա:Եկեղեցական ժողովներ
Գրիգոր Րաբունապետ Կեսարացի

**Գրիգոր Րաբունապետ Կեսարացի** (), մանկավարժ, մատենագետ, եկեղեցական գործիչ, րաբունապետ։ Կրթությունն ստացել է Սրապիոն րաբունապետ Ուռհայեցու մոտ, որը 1595 թվականին Ամիդում նրան վարդապետ է ձեռնադրել։ Եղել է Կ. Պոլսի, Երուսաղեմի, Կեսարիայի առաջնորդ։ Կառուցել է կամուրջ (1621—1632 թթ., Թոմարզայի մոտ Զեյթունի և Կեսարիայի շրջանները իրար միացնող)։ Զբաղվել է գրական և մանկավարժական գործունեությամբ։ Հեղինակ է «Թուականք» (Թվաբանության գիրք), «Պատմութիւն» սկսած Ադամից մինչև 1636 թվականը (չի պահպանվել) գրքերի։ Արաբերենից թարգմանել է աստղաբաշխության մի գիրք։ Գրել է չափածո և արձակ գործեր, գանձեր, տաղեր, ներբողներ, ողբեր իր ուսուցչի հիշատակին։ Նրան է վերագրվում նաև Էվկլիդեսի «Երկրաչափության» («Սկզբունքներ») հայերեն թարգմանությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Գուգարք (թերթ)

**«Գուգարք»**, եռօրյա թերթ Խորհրդային Հայաստանում, ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի և աշխատավորների պատգամավորների շրջանային սովետի օրգան։

Առաջին անգամ լույս է տեսել 1965 թվականին, Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Լուսաբանում էր շրջանի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների աշխատանքը, տարածում առաջավոր համարվող փորձը, ներկայացնում շրջանի մշակութային և մարզակաև կյանքը։

«Գուգարք»-ն հաջորդել է «Սոցիալիստական արշավ» (1931—1952 թվականներ), «Կիրովականի կոլեկտիվ տնտեսական» (1953—1960 թվականներ), «Փարոս» (1962—1963) թերթերին։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Յուրի Գրիգորովիչ

**Յուրի Նիկոլաևիչ Գրիգորովիչ ** (), բալետի խորհրդային արտիստ և բալետմայստեր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973 թ.)։

Ավարտել է Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանը (1946 թ.) և մինչև 1964 թվականը եղել տեղի Ս․ Մ․ Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի պարող (1962-1964 թվականներին՝ նաև բալետմայստեր), 1964 թվականից՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի գլխավոր բալետմայստեր։ Նրա լավագույն գործերից է Պյոտր Չայկովսկու «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետի բեմադրությունը (1966 թ., Մեծ թատրոն)։ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի (1968 թ., լենինյան մրցանակ, 1970 թ.) ժողովրդահերոսական թեման Գրիգորովիչը առաջին անգամ մարմնավորել է սիմֆոնիզացված դասական պարի միջոցներով։

2009 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։

## Գրականություն
* Ванелов В․ В․, Балеты Григоровича и проблемы хореографии, М․, 1968.
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:«Ոսկե դիմակ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ կառավարության մրցանակի դափնեկիրներ մշակույթի բնագավառում
Կատեգորիա:«Ռուսական ազգային Օլիմպոս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:ՌԴ կառավարության մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Ստեփան Գուլիշամբարով

**Ստեփան Հովսեփի Գուլիշամբարով** (), հայ տնտեսագետ։

## Կենսագրություն
1874 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ 1875-1879 թվականներին՝ «Բակինսկիե իզվեստիա» («Бакинские известия») թերթի խմբագիր։ Այնուհետև աշխատել է Կովկասի Դ․ Ի․ Գուլիա Ս․ Տ․ Գուլիշամբաբով պետական պալատում (Թիֆլիս) որպես ինժեներ-տեխնոլոգ։ 1891 թվականին փոխադրվել է Պետերբուրգ, ղեկավար պաշտոններ վարել հաղորդակցության միջոցների, առնարի, արդյունաբերության դեպարտամենտներում։ Ռուս մեծ գիտնական Դ․ Ի․ Մենդելեևի մտերիմ բարեկամն էր, նավթի և նավթարդյունաբերության ճանաչված հետազոտող։ Դ․ Պրյանիշնիկովի և այլոց հետ ակտիվորեն մասնակցել է «Ռուսական գյուղատնտեսական լիակատար հանրագիտարան»-ի (1900-1912 թվականներ) ստեղծմանը։ Մասնակցել է նաև միջազգային գիտաժողովների, պարգնատրվել Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Բելգիայի շքանշաններով։ Աշխատությունները նվիրված են Ռուսաստանի, Անդրկովկասի արտադրողական ուժերի զարգացմանը, ինչպես նաև համաշխարհային տնտեսության հարցերին։ Ունենալով լիբերալ բուրժուական հայացքներ՝ անհրաժեշտ էր համարում կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում՝ աստիճանական բարեփոխություններով։ Գուլիշամբարովի աշխատություններում տեղ չի գտել կապիտալիզմին ներհատուկ հակամարտ հակասությունների վերլուծությունը։ Աշխատակցել է Բրոկհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության խմբագիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Խրիմյան կրթական հիմնարկություն

**Խրիմյան կրթական հիմնարկաթյուն**, ամենօրյա վարժարան, հիմնվել է 1930 թվականին, Բուենոս Այրեսում։ 1964 թվականից՝ ամենօրյա միջնակարգ վարժարան, ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան և միջնակարգ բաժիններ։ Ոաումն իրականացվում է պետական և հայկական ծրագրերով։ Պատկանում է «Արմենիա» մշակութային ընկերակցությանը։ 1995 թվականին ուներ 285 աշակերտ։

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Ջորջ Գրին

**Ջորջ Գրին** (), (), անգլիացի մաթեմատիկոս։

350px|մինի

Մաթեմատիկայով զբաղվել է ինքնուրույն և միայն 1837 թվականին ավարտել Քեմբրիջի համալսարանը։ «Մաթեմատիկական անալիզի կիրառումը էլեկտրականության և մագնիսականության տեսություններում» աշխատության մեջ (1828) ներմուծել է «պոտենցիալի» հասկացությունը, օգտագործելով ծավալային ու մակերևութային ինտեգրալների միջև իր գտած կապը (տես Գրինի բանաձևեր), կատարելագործել այդ տեսությունները։ Ուսումնասիրել է լույսի անդրադարձումը և բեկումը բյուրեղային միջավայրերում, արտածել է առաձգականության տեսության հիմնական հավասարումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Իվան Գուբկին

**Իվան Միխայլովիչ Գուբկին** (, ), ռուս խորհրդային երկրաբան, խորհրդային նավթային երկրաբանության հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929 թվականից), ԽՍՀՄ ԳԱ փոխնախագահ (1936 թվականից)։ Պետերբուրգի լեռնային ակադեմիան ավարտելուց հետո աշխատել է Երկրաբանական կոմիտեում։ 1920—30-ական թվականներին ղեկավարել է երկրաբանական կազմակերպություններ և ուսումնական հաստատություններ։ Աշխատությունները նվիրված են նավթի երկրաբանությանը։ «Ուսմունք նավթի մասին» դասական երկում Գուբկինը ստեղծել է իր տեսությունը նավթի ծագման, նավթային հանքավայրերի ձևավորման պայմանների մասին, մշակել նավթի և գազի միգրացիայի, նավթային կուտակումների դասակարգման հարցերը, տեղաբաշխման օրինաչափությունները։

## Գուբկինի աշխատանքները
Մեծ տեսական և գործնական արժեք ունեցան Գուբկինի աշխատանքները Վոլգա-Ուրալյան շրջանի նավթային բազայի ստեղծման վերաբերյալ։ «Ուրալա-Վոլգյան նավթաբեր մարզը» աշխատությունում Գուբկինը կանխատեսեց այդ շրջանի նավթարդյունաբերական հեռանկարները։ Չնայած որոշ երկրաբանների դիմադրությանը, Գուբկինի տեսակետները հաղթեցին։ Գուբկինի անմիջական մասնակցությամբ էին լուծվում Ուրալա-Կուզնեցկի կոմբինատի, Կարագանդայի, Ալթայի միներալահումքային բազայի, Սիբիրի, Հեռավոր Արևելքի, Անդրկովկասի արդյունաբերական զարգացման խնդիրները։ 1937 թվականին Գուբկինը ընտրվեց Միջազգային երկրաբանական կոնգրեսի **Մոսկվա**յում տեղի ունեցած 17-րդ նստաշրջանի նախագահ։ Նա առաջին գումարման ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի դեպուտատ էր։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Գուբկինի անունով կա քաղաք ՌԽՖՍՏ Բելգորոդի մարզում։ Նրա անունը շնորհվել է Մոսկվայի նավթաքիմիական և գազի արդյունաբերության ինսաին և Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ երկրաբանության համալսարանին։ 1949 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ հաստատել է Ի․ Մ․ Գուբկինի անվան դրամական մրցանակ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Գուանդուն

**Գուանդուն**, նահանգ Հարավային Չինաստանում, Հարավ-Չինական ծովի ափին։ Ստեղծվել է XVII դարի երկրորդ կեսին։ Տարածությունը 180,000 կմ² է (կղզիների հետ միասին), բնակչությունը՝ 106,000,000 միլիոն (2013), հիմնականում չինացիներ։ Վարչական կենտրոնը՝ Գուանճոու։ Ռելիեֆում տիրապետող են լեռները (մինչև 1902 մ)։ Այս նահանգը Չինաստանի ամենատաք շրջանն է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 8-ից 16&nbsp;°C հուլիսինը՝ 26-ից 28&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 1200—2000 մմ։ Ունի ջրառատ գետերի խիտ ցանց։ Գլխավոր և նավարկելի գետը Սիցզյանն է։

մինի|աջից|Գուանչժու

## Աշխարհագրական դիրք
Գուանդուն նահանգը գտնվում է Չինաստանի հարավում, Հարավ-Չինական ծովի ափին (ափագիծը 4300 կմ), նահանգի հարավում գտնվում է Լեիժու թերակղզին, գլխավոր ու նավարկելի գետը Սիցզյանն է։

## Ժողովրդագրություն
2005 թվականին Գուանդուն նահանգը Չինաստանում պաշտոնապես ճանաչվեց առաջինը՝ նահանգի բնակչությամբ։ Գուանդունը ունի ավելի մեծ բնակչություն քան Ֆրանսիան ու Գերմանիան։
Գուանդուն նահանգում, մեկից չորս տարեկան երեխաների մեջ, 130 տղու դիմաց կա ընդամենը 100 աղջիկ։

### Կրոնական կազմը
2012 թվականի հետազոտությունների համաձայն՝ նահանգի ընդամենը 7 %-ն է պատկանում խոշոր ու կազմակերպված կրոններին։ Մյուս 93 %-ը կամ անկրոն է, կամ էլ պատկանում է ավանդական կրոնների։
մինի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Արև (թերթ)

**Արև**, օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1908 թվականին, Ալեքսանդրիայում։ Խմբագիր՝ Երվանդ Օտյան։ 22-րդ համարից փոխանցվել է «Եգիպտոսի հայոց հրատարակչական ընկերությանը»։ Հրատարակել է նյութեր եգիպտահայ գաղութի, Արևմտյան Հայաստանի և Անդրկովկասի հայ իրականության մասին, տպագրել է միջազգային լուրեր, տեղեկություններ Թուրքիայի, Եգիպտոսի և արաբ․ այլ երկրների կյանքից։ Անդրադարձել է երիտթուրքերի քաղաքականությանը։ Գրական բաժնում ներկայացրել է Ե․ Օտյանի պամֆլետները՝ «Առտվան սուրճի տեղ» ընդհանուր խորագրի տակ։ Թղթակցել են Լ․ Մկրտիչյանը, Բ․ Շահբազը, Վ․ Մալեզյանը, Վ․ Թեքեյանը, Ա․ Ճիգմեճյանը և ուրիշներ։ 1909-ի հունվարին, 91-րդ համարից հետո միանալով «Լուսաբեր»-ին, դարձավ «Լուսաբեր-Արև»։

«Արև» անունով պարբերականը շարունակեց լույս տեսնել 1915 թվականից Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Այն 1921 թվականի հոկտեմբերի 7-ից սկսել է լույս տեսնել իբրև Ռամկավար ազատական կուսակցության Եգիպտոսի շրջանակի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Պարբերականը 1924 թվականից հրատարակվում է Կահիրեում։ Արևը 1970 թվականի վերջերից մինչ այժմ շարունակում է տպագրվել Հայ Ազգային Հիմնադրամի միջոցներով։ Առաջին տնօրեն-խմբագրապետը Վահան Թեքեյանն է, արտոնատերը՝ Լևոն Մկրտչյանը։ Լրագիրը հրատարակվել է 2 և 4 էջերով, շարվածքի չափերն են 58 X 40 սմ։ Կահիրեի ՀԲԸՄ-ի Սաթենիկ Չագըր հիմնադրամի միջոցներով Արևի 1915-2000 թվականներին թվայնացված տարբերակը 2010 թվականի հուլիսին Կահիրեի ՀԲԸՄ-ի վարչության որոշումով Հայաստանի Ազգային գրադարանին է հանձնել ՀԲԸՄ-ի Եգիպտոսի շրջանակային հանձնաժողովի ատենապետ պրն Պերճ Թերզյանը։ Պարբերականը Եգիպտոսի միակ հայաթերթն է եղել, որը օրը օրին ներկայացրել է ՀԲԸՄ-ի գործունեությունը։

Խմբագիրներ՝ Վահան Թեքեյան, Միքայել Կյուրճյան, Լ. Մկրտիչյան, Հ․ Հակոբյան, Հ․ Պողոսյան, Հովհաննես Սեքսենյան, Օննիկ Մահտեսյան, Հակոբ Փափազյան, Հակոբ Արամյան, Պետրոս Տեփոյան, Նուպար Պերպերյան, Էդմոնդ Կոտալազյան, Ավետիս Յափուճյան։

Լայն տեղ է հատկացրել հատկապես եգիպտահայությանը և ընդհանրապես սփյուռքահայությանը հետաքրքրող ազգային ու միջազգային հարցերին, լուսաբանել Հայկական հարցը, տպագրել բանասիրական, պատմական, գիտական, առողջապահական, մանկավարժական, մարզական և այլ թեմաներով նյութեր, բանաստեղծություններ ու պատմվածքներ հայ և օտար հեղինակներից։ «Արև» պայքարել է դաշնակցության արկածախնդրական քաղաքականության դեմ սփյուռքում, լուսաբանել Սովետական Հայաստանի մշակութային, գիտական և արդյունաբերական բարգավաճումը։ Հայրենական պատերազմի տարիներին հանդես է եկել սովետական ժողովրդի արդարացի պայքարի պաշտպանությամբ։ Ետպատերազմյան շրջանում ակտիվորեն մասնակցել է հայրենադարձության կազմակերպմանը։ Զորավիգ կանգնելով հանդերձ Սովետական Հայաստանին՝ «Արև», հետևելով իր կուսակցության քաղաքական գծին, որոշ հարցերում վերապահ դիրք է գրավել կոմունիստական գաղափարախոսության հանդեպ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Վլադիմիր Գրուշևոյ

**Վլադիմիր Գավրիլովիչ Գրուշևոյ** (), խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1950), պրոֆեսոր (1953)։

Ավարտել է Պետրոգրադի լեռնային ինստիտուտը (1922)։ 1924-1926 և 1932-1935 թվականներին ուսումնասիրել է Ալավերդու ն Ղափանի հանքադաշտերը։ Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի հետախուզման և շահագործման հանձնելու համար ստացել է պետական մրցանակ (1950)։

## Երկեր
*Алавердское медное месторождение в Закавказье, «Труды главного геолого–разведочного управления», 1930, в․ 1 
*Медные месторождения Алавердского района ССР Армении (Закавказье), «Труды центрального научно-исследовательского геолого–разведочного института», 1935, в․ 36

Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Հակոբ Գույումճյան

**Հակոբ Գույումճյան** (), հայ գրող, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1924 թվականին մեկնել է ԱՄՆ, հաստատվել Ֆիլադելֆիայում։ Ավարտել է Թեմփլի համալսարանի լրագրական ֆակուլտետը (1932)։ Հիմնել է «Հայ սիրտ» շաբաթաթերթը (1923), որի խմբագիրն է եղել մինչև 1932 թվականը։ Նույն թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք, վեց տարի աշխատակցել «Բանվոր» թերթին, ապա աշխատել «Լրաբեր»-ի խմբագրությունում։ Գրել է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, վեպ, ակնարկներ, կատարել թարգմանություններ։ 1958 թվականին այցելել է Խորհրդային Հայաստան։

## Աշխատություններ
* Երկեր, Ե․, 1958։ 
* Այսպես է Ամերիկան, Ֆիլադելֆիա, 1934։ 
* Լենինյան երգեր, Նյու Յորք, 1935։ 
* Փոթորիկ, Նյու Յորք, 1936։ 
* Եգիպտոս, Նյու Յորք, 1938։ 
* Արյունոտ անապատ, Բոստոն, 1949։
* Ահա քեզի Ամերիկան, Բոստոն, 1949։
* Երևանեան երգեր, 1957։
* Երկեր, Ե․, 1958:
* Արարատեան ծաղիկներ, 1960։

## Գրականություն
* Ա․ Երևմյան, Հակոբ Գույումճյան և իր գրականությունը, Բոստոն, 1958

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Սուֆրե (քաղաք)

**Սուֆրե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Սյերրա-դե-Ուելվա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 341 կմ2։ Բնակչությունը՝ 960 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 131 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Zufre

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Բեզիմյանի (Սիտովկայի վտակ)

**Բեզիմյանի**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանով, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Սիտովկա գետի աջ ափից 8 *կմ* հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 *կմ*։

## Ջրային գրանցամատյան
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - **13010200512115200005111**
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - **115200511**
* Ավազանի կոդը - **13.01.02.005**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - **15**
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - **2**

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Լյուդմիլա Սարգսյան

**Լյուդմիլա Նարիմանովի Սարգսյան** (), ՀՀ քաղաքական գործիչ։

## Կրթություն
1982 թվականին ավարտել է Երևանի Էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների տեխնիկումը։ Տեխնիկ, մաթեմատիկոս-ծրագրավորող։ 2011 թվականին ընդունվել է Հյուսիսային համալսարանի ինֆորմատիկա և հաշվողական տեխնիկա (ծրագրավորում) ֆակուլտետ։

## Գործունեություն
1977-1979 թթ. Երևանի Կ.Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում աշխատել է լաբորանտ, 1984-1985 թթ. ԽՍՀՄ տեղական արդյունաբերության մինիստրության ԳԱՄ հաշվողական կենտրոնում՝ տեխնիկ, 1985-1995 թթ. առողջապահության նախարարության համակարգում՝ ճարտարագետ (Մ. Հերացու անվան բժշկական համալսարանի քիթ-կոկորդ-ականջ ամբիոնի ծրագիր)։ 1997-1999 թթ. եղել է «Արաբկիր» ՓԲԸ հաշվապահ։

2003 թ. Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության անդամ է, 2004 թ.` ատենապետ։

2009 թ. ընտրվել է Երևանի ավագանու անդամ համամասնական ընտրակարգով «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցությունների դաշինքից, սակայն հրաժարվել է մանդատից։

2012 թ. մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցությունների դաշինքից։

2013 թվականից Վերակազմյալ Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության ատենապետն է։

07.02.2013 - 08.09.2013 խմբակցության կողմից առաջադրվել է էթիկայի հարցերով ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

2019թ. դարձել է Երևանի ավագանու «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամ։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՍԴՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՎՍԴՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Վասիլի Գրոսման

**Վասիլի Սեմյոնովիչ Գրոսման** (, ), ռուս խորհրդային գրող։

Առաջին վիպակը՝ «Գլյուկաուֆ»-ը (1934), պատկերում է Դոնբասի ածխահատների կյանքը։ «Ստեպան Կոլչուգին» քառահատոր վեպը (1937-1940) ռուսական բանվոր դասակարգի կյանքի համայնապատկերն է։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է խորհրդային բանակի շարքերում։ Զինվորական թերթերում, հատկապես «Կրասնայա զվեզդա»-ում տպագրել է ակնարկներ («Գլխավոր հարվածի ուղղությունը» և այլն)։ «Ժողովուրդն անմահ է» (1942) վեպը պատերազմական թեմայով առաջին ծավալուն գործն է։ «Հանուն արդար գործի» (1952) անավարտ վեպի գաղափարական հիմքը խորհրդային ժողովրդի բարոյական ուժն է, բարոյալքված ֆաշիզմի կործանումը։ 1961 թվականին ռուսերենի է թարգմանել Հրաչյա Քոչարի «Մեծ տան զավակները» վեպը։

Գրոսմանը բազմիցս եղել է Հայաստանում, ուսումնասիրել հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը, գրել «Բարին ընդ ձեզ» գիրքը, որը լույս է տեսել հետմահու (1966)։

## Վասիլի Գրոսմանը հայերեն
* Գլխավոր հարվածի ուղղությունը (ակնարկ), Ե., Պետհրատ, 1943, 41 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Մ. Զաքարյան։
* Ստալինգրադի ճակատամարտը, Ե., Պետհրատ, 1943, 69 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Վահե Միքայելյան։
* Ժողովուրդն անմահ է (դրվագներ Հայրենական պատերազմից), Ե., Հայպետհրատ, 1949, 250 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Ժ. Հարությունյան։
* Հանուն արդար գործի (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1958, 843 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Աշիկ Ղազարյան։
* Բարին ընդ ձեզ (տպավորություններ Հայաստանից), Ե., «Հայաստան», 1966, 111 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Ռաֆայել Ավագյան։
* Կյանք և ճակատագիր (վեպ), Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2014։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Ներսես Աթաբեկյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ