Մասնավորեցումը Ավստրալիայում

**Ավստրալիայում մասնավորեցումը**՝ տարբեր մեխանիզմների միջոցով հանրային ծառայությունը կամ ապրանքը մասնավոր հատվածին փոխանցելու գործընթաց է, որը սկսվել է Դաշնային կառավարության կողմից 1990-ականներին՝ ստանալով երկկուսակցական աջակցություն: Ավելի ընդհանուր առմամբ սեփականաշնորհումը տնտեսական քաղաքականության մի ամբողջություն է, որը պետական ծառայությունների ապակարգավորման ավելի լայն համակարգի մաս է կազմում, որը հիմնված է լիբերալիզմի գաղափարախոսության վրա` աճի, արդյունավետության և արտադրողականության տնտեսական արդյունքների հասնելու համար։ Մասնավորեցված ոլորտների որոշ օրինակներ են ֆինանսները, հեռահաղորդակցությունը և ենթակառուցվածքները։ Ավստրալիայի հանրային ծառայությունը նույնպես վերափոխվել է քսաներորդ դարի վերջին Նոր Հանրային Կառավարման (NPM) ներդրմամբ, որը փոփոխել է հանրային կառավարման մոդելները՝ դրանք դարձնելով ավելի «գործարար» (կատարողականի գնահատման միջոցով), որոնք շեշտը դնում են արդյունավետության, արտադրողականության և ծառայությունների մատուցման վրա:

Մասնավորեցման մեկ այլ սահմանում է «ավելի շատ մասնավոր հաստատությունների և ավելի քիչ կառավարության վրա հույս դնելը՝ մարդկանց կարիքները բավարարելու համար»: Մասնավորեցման հասկացությունը կարող է մեկնաբանվել նեղ կամ լայն իմաստով" Մասնավորեցման նեղ շրջանակը ներկայացվում է որպես հանրային ապրանքների վաճառք, մինչդեռ մասնավորեցման ավելի լայն ըմբռնումը ենթադրում է հանրային ապրանքների «սեփականության, կառավարման, ֆինանսավորման և վերահսկողության» փոխանցումը մասնավոր գործիչներին: Պատմականորեն Ավստրալիայի կառավարությունը ազդեցիկ դեր է խաղացել հասարակության մեջ, քանի որ ուժեղ պետության գաղափարը տարածված էր Ավստրալիայի պատմության մեջ՝ Ֆեդերացիայից ի վեր: Սա փոխվել է քսաներորդ դարում, քանի որ Ավստրալիայի կողմից մասնավորեցման ընդունումը որպես կառավարության քաղաքականության մի ամբողջություն արտացոլել է մասնավորեցման աճը Արևմտյան աշխարհում, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգներում և Միացյալ Թագավորությունում: Ավստրալիայի սեփականաշնորհման փորձը ենթադրում է պետական սեփականության, տրամադրման և ֆինանսավորման փոխարինում մասնավոր հատվածով՝ տնտեսությունը ազատականացնելու փորձով: Նման քաղաքականության արդյունավետությունը վիճելի է, քանի որ մասնավորեցման դրդապատճառները լայնորեն քննարկվում են:

## Պատմություն
### 20-րդ դար
Մինչդեռ տնտեսագիտական գրականությունը Միացյալ Թագավորությունը նշում է որպես ժամանակակից դարաշրջանում մասնավորեցման առաջին կառավարությունը, Գերմանիայի նացիստական կառավարությունը ձեռնարկել է մասնավորեցման մի շարք քաղաքականություններ՝ տնտեսության վրա իշխանությունը ամրապնդելու համար: Թեև կարող է հակասական թվալ, որ սեփականաշնորհումը ամրապնդում է տնտեսության նկատմամբ վերահսկողությունը, սակայն նացիստները գիտակցեցին, որ սեփականաշնորհման տնտեսական բախտը կհասնի նացիստ պաշտոնյաներին, ովքեր հետագայում «կվերահսկեն տնտեսությունը»։
մինի|Ավստրալիայի 23-րդ վարչապետը (1983-1991) Բոբ Հոուքը նախաձեռնել է տնտեսությունը արդիականացնող բարեփոխումներ։
Ավստրալիայում սեփականաշնորհման վրա ամենամեծ ազդեցությունը թողել է Թետչերի կառավարության քաղաքականությունը, որը «սանձազերծել է սեփականաշնորհումների մի ալիք, որը վերափոխել է տնտեսությունը» և դարձել մոդել արևմտյան այլ տնտեսությունների համար։ Ի տարբերություն աշխարհի մնացած մասի, Ավստրալիայի սեփականաշնորհման ծրագիրը համեմատաբար վաղ է եղել, քանի որ այն առաջին անգամ սկսվել է 1990-ականներին՝ Հոուքի լեյբորիստական կառավարության օրոք։ Նոր Հարավային Ուելսի նահանգային կառավարությունը սեփականաշնորհման գործընթացը սկսել է ավելի շուտ, քան դաշնային կառավարությունը՝ 1989 թվականին։ Ավստրալիայի առաջին սեփականաշնորհումը տեղի է ունեցել 1991 թվականին, երբ դաշնային կառավարությունը վաճառել է Ավստրալիայի «Commonwealth Bank of Australia»-ն, որին հաջորդել է Telstra-ի և Qantas-ի մասնակի վաճառքը, որոնք բոլորն էլ նշանակալի ազգային խորհրդանիշներ են եղել։ 1990-ականներին մասնավորեցումից ամենաշատը տուժեցին ֆինանսների, էլեկտրաէներգիայի և տրանսպորտի ոլորտները, որոնց շահույթը, ըստ գնահատականների, կկազմի մինչև 61 միլիարդ դոլար՝ ինչպես դաշնային, այնպես էլ նահանգային մասնավորեցման քաղաքականությունից։ Հետևաբար, Ավստրալիան աշխարհում երկրորդ տեղն է գրավել սեփականաշնորհումից ստացված շահույթի առումով՝ կիրառելով ամենաընդգրկուն ծրագրերից մեկը, որի հետևանքները շարունակում են ազդել տնտեսության վրա։

### Հոք-Քիթինգի կառավարություն (1983–1996)
Հոք-Քիթինգի լեյբորիստական կառավարությունները կարևոր դեր են խաղացել ապակարգավորման քաղաքականության իրականացման գործում, որը հանգեցրել է Ավստրալիայի տնտեսության արդիականացմանը։ Զարգացող ոլորտները փոխարինեցին ավանդական ոլորտներին, որոնք հանկարծակի դարձան ոչ մրցունակ, քանի որ ֆինանսական, կրթական և իրավաբանական ոլորտներում արտադրողականությունը աճել է, իսկ իրական աշխատավարձերը միաժամանակ աճել են։ Ավստրալիական դոլարը լողացող փոխարժեքի անցնելու որոշումը 1983 թվականին մեծացրել է տնտեսության կայունությունն ու վստահությունը՝ որպես ապակարգավորման ծրագրի մի մաս, որը դրել է ժամանակակից տնտեսության հիմքերը։ Մինչդեռ սեփականաշնորհումը հիմնված է նեոլիբերալ գաղափարախոսության վրա, որը նախատեսում է տնտեսության մեջ կառավարության միջամտության նվազեցում, Ավստրալիայի սեփականաշնորհման պատմությունը սկսվել է Լեյբորիստական կուսակցության կառավարության օրոք, որը կարծես հակասում է Լեյբորիստական կուսակցության քաղաքականության նպատակներին։ Սակայն Հոք-Քիթինգի տարիներին փորձեր արվեցին վերացնել սեփականաշնորհման վերաբերյալ բանավեճի գաղափարախոսական հիմքերը, քանի որ կառավարության կողմից որդեգրված մոտեցումը «ավելի շատ պրագմատիկ ընտրության մասին» էր՝ արդիականացնելու և միջազգային շուկաներին տնտեսությունը բացելու համար։ Վարչապետ Հոքն ասաց. «Մեր միջև տարբերությունը կլինի գաղափարախոսությունը։ Դա մեզ կտարբերի ընդդիմությունից (լիբերալներից)»։ Հոքը քննադատում է այն մեղադրանքը, որ Լեյբորիստական կուսակցությունը հրաժարվել է պետական սեփականության և ձեռնարկատիրության նկատմամբ իր պարտավորություններից, միաժամանակ ընդգծելով տնտեսական ռացիոնալիզմի անհրաժեշտությունը՝ հրատապ տնտեսական խնդիրները լուծելու համար։ Բոբ Հոուքի կոնսենսուսային ոճի ղեկավարությունը հնարավորություն տվել է իրականացնել կառուցվածքային տնտեսական բարեփոխումներ՝ 1983 թվականին Լեյբորիստական կուսակցության և Ավստրալիայի արհմիությունների խորհրդի (ACTU) միջև կնքված համաձայնագրի միջոցով։ Այս համաձայնագիրը միավորել է տարբեր շահագրգիռ կողմերի՝ արհմիություններից, սոցիալական կազմակերպություններից և գործարար համայնքից, որպեսզի ապահովի շուկայական կողմնորոշմամբ տնտեսական բարեփոխումների մանդատ՝ միաժամանակ հավատարիմ մնալով սոցիալական առաջընթացին։

### Հովարդի կառավարություն (1996–2007)
Մասնավորեցումը իրականացվել է հաջորդական կառավարությունների կողմից, այդ թվում՝ Հովարդի կառավարության կողմից 1996-2007 թվականներին, որոնք գրանցել են շարունակական տնտեսական աճի ռեկորդային տեմպեր, ինչը տնտեսագետները վերագրում են Հոք-Քիթինգի կառավարության տնտեսական բարեփոխումներին։ Տնտեսագետները նշում են, որ տնտեսական աճի շարունակական տեմպերը Հովարդի սեփականաշնորհման քաղաքականության արդյունքը չէին, այլ հանքարդյունաբերության ոլորտում աշխարհի ամենամեծ վերելքներից մեկի, որտեղ ներդրումները ՀՆԱ-ի 2-ից աճել են մինչև 8 տոկոս։ Հոք-Քիթինգի և Հովարդի կառավարությունների օրոք մասնավորեցման միջև եղած տարբերությունը համարվում է գաղափարախոսական, սակայն սա չի ենթադրում, որ Լեյբորիստական կուսակցությունը այս հարցում բաժանված չի եղել և շարունակում է բաժանված լինել։ Մասնավորեցումը մնաց կառավարության քաղաքականության մաս ամբողջ քսանմեկերորդ դարում, քանի որ այն ներկայացնել է տնտեսական ռացիոնալիզմի մի ձև։

## Մասնավորեցման տեսակներ
Կառավարությունների կողմից կիրառվող մասնավորեցման հետևյալ մեթոդները տարածված են՝

# *Հափշտակություն՝* Հանրային ծառայությունների վաճառքը մասնավոր արդյունաբերությանը։ Սա սեփականաշնորհման ամենապարզ մեթոդներից մեկն է, երբ պետական ակտիվի բոլոր կողմերը վաճառվում են մասնավոր գնորդներին։
# *Հեռացում՝* Կառավարությունը այլևս ծառայություն չի մատուցում և թույլ է տալիս մասնավոր մատակարարներին մուտք գործել։ Հետևաբար, այն դուրս է գալիս հանրային ոլորտից և հնարավորություն է տալիս շուկային լրացնել այդ դատարկությունը։
# *Աութսորսինգ՝* Կառավարությունները, պայմանագրային համաձայնագրի միջոցով, ծառայության ոչ հիմնական գործառույթները փոխանցում են «մասնավոր ծառայություն մատուցողներին՝ հանրությանը ծառայություններ մատուցելու համար»։
# *Զեղչ՝* Հանրային ակտիվների վարձակալություն կամ վաճառք մասնավոր հատվածին, սակայն կառավարությունը որոշակի վերահսկողություն ունի մասնավոր ակտիվների կարգավորման մեխանիզմների նկատմամբ։
# *Պետական-մասնավոր գործընկերություն* (ՊՄԳ)՝ ենթակառուցվածքների մասնավոր ֆինանսավորում՝ մասնավոր կորպորացիաների հետ կնքված համաձայնագրի միջոցով։ Դրա օրինակ է Սիդնեյի WestConnex նախագիծը որտեղ կառավարությունը շինարարության ռիսկը փոխհատուցում է մասնավոր Transurban ընկերությանը, ինչը նաև վերացնում է կառավարության կողմից կուտակվող պարտքի բեռը։

մինի|Փոլ Քիթինգը 1983 թվականին հայտարարել է ավստրալիական դոլարի լողացող շրջանառության մասին՝ որպես ապակարգավորման տնտեսական ծրագրի մաս։

### Կառավարության մոտեցումները
Կառավարությունները տարբեր մոտեցումներ ունեն սեփականաշնորհման քաղաքականության նկատմամբ, ինչպիսիք են պրագմատիկ, մարտավարական և համակարգային սեփականաշնորհումը։

Պրագմատիկ մասնավորեցումը խիստ տեխնիկական է և ներառում է խնդիրների լուծում։ Այս մոտեցումը մասնավորեցման պայմանական է հանրային շահերի պահպանմամբ, հետևաբար այն զուրկ է գաղափարախոսությունից։ Նախկին գանձապետ Ուեյն Սվոնը կարծում է, որ Լեյբորիստական կուսակցության տնտեսական բարեփոխումները պրագմատիկ և ռացիոնալ էին, ի տարբերություն Թետչերիզմի: Նա ստեղծել է «Ավստրալիական լեյբորիզմ» տերմինը՝ նկարագրելու համար լիբերալ տնտեսական քաղաքականությունը, որը նաև օգնում է աշխատող ընտանիքներին և կողմ է արհմիություններին։

Մարտավարական մասնավորեցումը ձգտում է կարճաժամկետ քաղաքական օգուտներ ստանալ կուսակցությունների կամ քաղաքական գործիչների համար։ Քաղաքական նպատակներին ծառայելով՝ մասնավորեցման այս մոտեցումը գրավիչ է կողմնակիցների համար, հատկապես որոշակի քաղաքական կամ համաշխարհային իրադարձությունների ժամանակ։ Որոշ տնտեսագետներ 1990-ականներին Լեյբորիստական կուսակցության սեփականաշնորհման ծրագիրը դասակարգում են որպես մարտավարական, քանի որ այն նպատակ ուներ հասնել մակրոտնտեսական նպատակների՝ ապահովելու Ավստրալիայի տնտեսության մրցունակությունը՝ ավելի ու ավելի գլոբալացված տնտեսության ֆոնին։

Մասնավորեցման համակարգային մոտեցումը բխում է գաղափարախոսական նախատրամադրվածություններից, որոնք ձգտում են վերակառուցել հասարակությունը՝ նվազագույնի հասցնելով կառավարության ազդեցությունը։ Այս մոտեցման վերջնական նպատակն է «խրախուսել շուկայից ավելի մեծ կախվածությունը, քան պետությունից»: Այս մոտեցումը կիրառվել է Հովարդի ղեկավարության օրոք, քանի որ մասնավորեցումը հիմնված էր գաղափարախոսության վրա՝ տնտեսության մեջ կառավարության ավելի փոքր միջամտությունն ապահովելու և մասնավոր շուկայի դերակատարներին պետական հատվածի նկատմամբ գերիշխանությունը խրախուսելու համար։ Հովարդի համակարգային մոտեցումը սեփականաշնորհմանը ամփոփված է հետևյալ մեջբերման մեջ՝ «[Կոալիցիան... ընդունել է սեփականաշնորհման լիարժեք քաղաքականություն»։ Սա վերաբերում է Թետչերի սեփականաշնորհման հայեցակարգին, որը, ըստ դասական լիբերալ տեսության, ներառում է հասարակության մեջ կառավարության միջամտության կրճատման գաղափարախոսական ասպեկտը։

## Դեպքեր
### Ազգային

#### Ավստրալիայի Համագործակցության Բանկ (1991–1996)
Ավստրալիայի Համագործակցության Բանկը (ԱՀԲ), որը հաճախ անվանում են Ժողովրդական Բանկ, սեփականաշնորհվել է երեք փուլով՝ սկսած 1991-ից մինչև 1996 թվականը, գանձապահ Փոլ Քիթինգի կողմից, որը ներկայացնել է Ավստրալիայի ամենավաղ սեփականաշնորհման նախագծերից մեկը։ Այն նախաձեռնվել էր Բանկի կենսունակությունն ապահովելու համար կառավարության ներդրումների բեռի պատճառով, որը «հարկ վճարողի համար զուտ ծախս էր»: «Commonwealth Bank»-ի վաճառքից կուտակված շահույթը 1996 թվականին կազմել է ավելի քան 7 միլիարդ դոլար։ Վերջին տարիներին Կենտրոնական բանկը դարձել է Ավստրալիայի ամենաշահութաբեր բանկերից մեկը՝ ուժեղ ֆինանսական ցուցանիշներով և տարեկան 10% դիվիդենտների աճով։ Այս քաղաքականությունն այդ ժամանակ տնտեսագետների կողմից համարվել է խելամիտ՝ հաշվի առնելով այն մրցակցային միջավայրը, որում գործել է Կենտրոնական բանկը, ինչը այն դարձնել է անարդյունավետ։

#### Qantas (1992)
Qantas-ի մասնակի վաճառքը Ավստրալիայի պաշտամունքային ապրանքանիշերից մեկի մասնավորեցման օրինակ է, որը սկսվել է 1992 թվականին։ Կառավարությունը օրենսդրություն ընդունեց՝ ապահովելու համար, որ Qantas-ին արգելվի օտարերկրյա սեփականության ավելի քան 50 տոկոսը։ Բաժնետոմսերի մեկ քառորդը վաճառվել է British Airways- ին, իսկ մնացածը հասանելի դարձավ հանրությանը, որը շրջանառության մեջ մտավ 1995 թվականին։ Qantas-ի գործադիր խորհուրդը սա համարում է հաջողություն՝ նշելով սեփականաշնորհումից հետո աշխատակիցների թվի, չվերթների և եկամուտների աճը։ Սակայն քննադատները պնդում են, որ Qantas-ի սեփականաշնորհումը ձախողվել է՝ թույլ ֆինանսական դիրքի պատճառով, որի արդյունքում 2014 թվականին կրվել է ավելի քան 2 միլիարդ դոլարի կորուստ։

#### Telstra (1997)
Հեռահաղորդակցության ոլորտը Ավստրալիայում 1997 թվականին Հովարդի կառավարության կողմից ենթարկվել է կարգավորման վերացման գործընթացի։ Երբ 1992 թվականին «Հեռահաղորդակցության և հեռահաղորդակցության կորպորացիան» միավորվել է, ստեղծվել է «Telstra»-ն։ Telstra-ի բաժնետոմսերի մոտավորապես 33 տոկոսը վաճառվել է, ինչը վկայում է մասնակի սեփականաշնորհման մասին։ Հետևաբար, Telstra-ն մենաշնորհ ձեռք բերել է վճարովի հեռուստատեսության ենթակառուցվածքների նկատմամբ և չբարելավել է իր ցանցը, եթե չստանար կառավարության ֆինանսավորումը։ Ավստրալիայում հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների նկատմամբ Telstra-ի մենաշնորհը մասնավորեցման ուղղակի արդյունք էր, որը սահմանափակել է շուկայի մրցակցությունը և արդյունավետությունը, ինչը հակասել է մասնավորեցման նպատակներին։

#### Medibank (2014)
2014 թվականի մարտի 26-ին Լիբերալ Աբբոտի կառավարության ֆինանսների նախարար Մաթիաս Կորմանը հայտարարել է, որ Medibank-ը կվաճառվի նախնական հանրային առաջարկի միջոցով։

### Պետություն
#### Վիկտորիա
1990-ականներին Ջեֆ Քեննեթի լիբերալ կառավարությունն ունեցել է պետական ծառայությունների, այդ թվում՝ էլեկտրաէներգիայի (SECV) և գազի (Վիկտորիայի գազի և վառելիքի կորպորացիա) կոմունալ ծառայությունների, շտապօգնության ծառայության, ինչպես նաև մի քանի բանտեր և այլ մանր ծառայություններ սեփականաշնորհելու խոշոր ծրագիր։ Totalisator Agency Board- ի վաճառքը հավաքագրել է 609 միլիոն դոլար։ 1995-1998 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում միայն գազի և էլեկտրաէներգիայի ոլորտում պետական ակտիվներից 29 միլիարդ դոլարի արժողությամբ ակտիվներ վաճառվել են մասնավոր ձեռնարկություններին (վիճակագրության համար տե՛ս Պարկինսոն, Ջեֆ, 1999)։

Դանիել Էնդրյուսի Լեյբորիստական կառավարությունը 2018 թվականին վերահսկել է հողերի սեփականության վկայականների և գրանցամատյանի գրասենյակի մասնավորեցումը 2.8 միլիարդ դոլարով։

2022 թվականին Էնդրյուսի կառավարությունը վերահսկել է ՎիկՌոուդսի գրանցման և լիցենզավորման մասի մասնավորեցումը։

#### Հարավային Ավստրալիա, 1990-ականներ
Ջոն Օլսենի լիբերալ կառավարությունը ձեռնարկել է պետական էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերության (ETSA) մասնավորեցումը, չնայած 1997 թվականի ընտրություններում խոստացել էր դա չանել։

Նահանգի ջրամատակարարման կառավարումը մասնավորեցվել է 1996 թվականին՝ 1.5 միլիարդ դոլարի 15-ամյա պայմանագիրը շնորհելով Veolia-ի դուստր ձեռնարկություն United Water ընկերությանը։ Պետական ծառայությունների մասնավորեցումը, որը ներառել է այդ ժամանակ աշխարհում իր տեսակի մեջ ամենամեծ պետական աութսորսինգի նախագիծը՝ պետական ջրային արդյունաբերության աութսորսինգը, պայմանագիր, որը ներառել է մասնավոր հատվածի ջրային արդյունաբերության ստեղծումը։

#### Քվինսլենդի մասնավորեցում
Աննա Բլայի լեյբորիստական կառավարությունն ունեցել է սեփականաշնորհման օրակարգ։

Բլայը հայտարարել է հինգ պետական կորպորացիաների մասնավորեցման մասին՝

* Քվինսլենդի մայրուղիների սահմանափակ ընկերություն (Գեյթվեյ կամրջի և Լոգան մայրուղու վճարովի համակարգերի շահագործում)
* Բրիսբենի նավահանգստի վարչություն
* Անտառային պլանտացիաներ Քվինսլենդի համար
* Աբբոտ Փոյնթի ածխային տերմինալ
* Ածուխ տեղափոխող երկաթուղային գծեր, որոնք ներկայումս պատկանում են Քվինսլենդի երկաթուղուն (QR Passenger ծառայությունները կմնան ազգայնացված):

QR National-ի հրապարակային թողարկումից ընդամենը երեք ամիս անց ավելի քան 3000 աշխատողի պետք է առաջարկվեր կամավոր ազատում աշխատանքից։

Բլայը դիմադրության հանդիպել է ինչպես իր կուսակցության ներսում, այնպես էլ արհմիութենական շարժման կողմից, բայց պաշտպանել է իր սեփականաշնորհման ծրագիրը՝ այն համարելով «անքննարկելի»։

#### Նոր Հարավային Ուելս
2008 թվականին Լեյբորիստական կուսակցության վարչապետ Մորիս Իեմման նշել է էլեկտրաէներգիայի մասնավորեցման մասին, սակայն Լեյբորիստական կուսակցության ներսում պարտվել է։

2014 թվականին լիբերալ վարչապետ Մայք Բեյրդը վերահսկել է Նյուքասլի նավահանգստի 50% բաժնեմասի վաճառքը պետական չինական բիզնես China Merchants Group-ին։ 2015 թվականի հաջորդ ընտրություններում Լեյբորիստական կուսակցությունը կտրականապես դեմ է արտահայտվել մասնավորեցմանը, սակայն պարտվել է Բեյրդին։

2021 թվականին Նոր Հարավային Ուելսի Լեյբորիստական կուսակցության հաղթանակը նշանավորել է, որ Ավստրալիայի Լեյբորիստական կուսակցությունը շրջադարձ կատարել է սեփականաշնորհման դեմ և Քրիս Մինսի Լեյբորիստական կուսակցությունը բացառել է պետական ակտիվների հետագա մասնավորեցումը՝ կապելով կոալիցիոն կառավարության նախկին գործելաոճը՝ «ակտիվների վերամշակումը», պետությանը խեղդելով ավելի բարձր պարտքի, ավելի վատ ծառայությունների և աճող վճարների հետ։

Նոր Հարավային Ուելսի խորհրդարանական հետազոտական ծառայությունը հրապարակել է «Մասնավորեցումը Նոր Հարավային Ուելսում՝ ժամանակացույց և հիմնական աղբյուրներ» զեկույցը, որտեղ մանրամասն նկարագրված են Նոր Հարավային Ուելսում 1989 թվականից ի վեր տեղի ունեցած մասնավորեցումները։

##### Նոր Հարավային Ուելսի էլեկտրաէներգիայի վաճառք (2015)
2010 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Քրիստինա Քենիլիի լեյբորիստական կառավարությունը վաճառել է պետական էլեկտրաէներգիայի ակտիվների մասնակի մասնավորեցման առաջին տրանշը 5.3 միլիարդ դոլարով։ Մասնավորեցման քննադատությունից հետո նրա կառավարությունը հրաժարվել է էլեկտրաէներգիայի մասնավորեցման ծրագրի երկրորդ փուլից, քանի որ ոչ մի ընկերություն չմասնակցել է մրցույթին։

2015 թվականին Բեյրդի լիբերալ կառավարությունը սեփականաշնորհել է Նոր Հարավային Ուելսի էլեկտրաէներգիան՝ 16 միլիարդ դոլարի եկամտի դիմաց։ Նոր Հարավային Ուելսի էլեկտրաէներգիայի կեսը վաճառվել է, իսկ մնացածը՝ վարձակալվել է 99 տարով։ Չնայած ընտրողների շրջանում դրա ժողովրդականությանը, քանի որ Նոր Հարավային Ուելսի ընտրողների 67%-ը դեմ էր դրան, Բեյրդի կառավարությունը ընտրվել է վաճառքի գործընթացը շարունակելու մանդատով։ Տնտեսագետները զգուշություն են հայտնել էլեկտրաէներգետիկ ցանցերի մասնավորեցման հարցում՝ մենաշնորհ ստեղծելու ռիսկի պատճառով, ինչը հակասում է մասնավորեցման քաղաքականության նպատակներին։ Թեև մտահոգություններ են հնչել էլեկտրաէներգիայի գների բարձրացման և էլեկտրաէներգիայի ոլորտում աշխատատեղերի կորստի վերաբերյալ, նահանգային կառավարությունը խոստացել է ավելի էժան գներ և անհրաժեշտություն է հայտնել օգտագործել սեփականաշնորհումից ստացված եկամուտը ամբողջ նահանգում ենթակառուցվածքային նախագծերի համար։

## Ազդեցություն
Մասնավորեցումը շարունակում է մնալ որոշ չափով ժողովրդականություն չվայելող ավստրալական ընտրազանգվածի շրջանում, ինչը բացատրում է, թե ինչու է բանավեճը կարող խաթարվել գաղափարախոսությամբ։ Ավստրալիայի սեփականաշնորհման փորձը տարբերվում է Միացյալ Նահանգների և Միացյալ Թագավորության փորձից, քանի որ վաղ տնտեսական նպատակները հետապնդվում էին սոցիալական նպատակների հետ մեկտեղ։ Ավստրալիայի կառավարությունը 1990-ականներից ի վեր մասնավորեցումից ստացել է 100 միլիարդ դոլար, հաջողությունների և ձախողումների խառը արդյունքներով։

Մասնավորեցման ազդեցությունը նրբերանգային է՝ բերելով կարճաժամկետ տնտեսական օգուտներ, բայց երկարաժամկետ հեռանկարում առաջացնելով ավելի խորը տնտեսական մտահոգություններ։ Telstra-ի վաճառքը կառավարությանը բերել է 1 միլիարդ դոլար եկամուտ, պնդում էին, որ դա կառավարությանը հնարավորություն կտա պայքարել կլիմայի փոփոխության դեմ և նաև մարել դեֆիցիտը։ Չնայած մասնավորեցման այս դրական ազդեցությանը, Ավստրալիայում հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների նկատմամբ Telstra-ի մենաշնորհը հանգեցրել է շուկայական մրցակցության սահմանափակմանը, ինչը նվազեցրել է ոլորտում ներդրումները։ Ներդրումների պակասը կասեցրել է նորարարությունը, ինչը հանգեցրել է ծառայությունների որակի նվազմանը, չնայած հաճախորդներից գերավճար են գանձել։ Երբ շուկա մտան այլընտրանքային հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքները՝ Telstra-ի մենաշնորհը նվազել է, ինչը նվազեցրել է գները հաճախորդների համար։ Սակայն 2025 թվականից սկսած՝ տարածաշրջանային ծածկույթը սահմանափակ է, ինչը հանգեցնում է մրցակցության հետ կապված մտահոգությունների։

Ավստրալիայի «Commonwealth Bank of Australia»-ի սեփականաշնորհումը արդարացված էր մասնավոր բանկերի կողմից սպառողներին առաջարկվող ավելի էժան ապրանքներով մրցակցությամբ։ Ավստրալիացի տնտեսագետ Ջոն Քվիգինը բացահայտում է, որ չնայած Commonwealth Bank-ի մասնավորեցման ողջամիտ տրամաբանությանը, այն զուտ վնաս է հասցնում հարկատուին։ Ընկերության շահույթը աճել է, ինչը բացատրում է Կենտրոնական բանկի գլխավոր տնօրենի ամենաբարձր աշխատավարձի փաթեթը՝ 16.2 միլիոն դոլար 2010 թվականին։ Ֆինանսական կարգավորումը բարելավել է Կենտրոնական բանկի գործունեության որոշ ասպեկտներ, քանի որ այն, կանխատեսումների համաձայն, կդառնա Ավստրալիայի առաջատար թվային բանկը, մինչդեռ Բանկային թագավորական հանձնաժողովը բացահայտել է վճարների բարձրացումը, ծառայությունների կրճատումը և վերջին տարիներին ոլորտում անբարոյական վարքագիծը:

2017 թվականի Ժողովրդական հետաքննության զեկույցը ցույց է տալիս, որ Ավստրալիայի մասնավորեցման ընդհանուր փորձը մեծ մասամբ բացասական է եղել՝ նշելով աշխատատեղերի կորուստը, ծառայությունների կրճատումը և գների աճը տարբեր ոլորտներում՝ տարեցների խնամքի, բանտային համակարգերի, երկաթուղու և սոցիալական ծառայությունների ոլորտներում։

### Դրական
* Տնտեսական արդյունավետություն՝ ֆինանսական եկամտաբերությամբ չափվող կատարողականի ցուցանիշներ։ Այնուամենայնիվ, արդյունավետությունը նաև չափում է ընկերության նպատակները՝ համեմատած դրա կատարողականի հետ, ինչը կարող է ճշգրիտ հաշվետվություն չտրամադրել։
* Մրցակցություն՝ Կառավարության ազդեցության վերացումը կապված է կարգավորման նվազեցման հետ, որը, ինչպես պնդում են, բարելավում է մրցակցությունը։
* Քաղաքական միջամտության նվազեցում՝ Կառավարության ազդեցության վերացումը ապահովում է, որ ակտիվները կամ ծառայությունները մասնավոր կերպով կառավարվեն արդյունավետության ձգտող ընկերությունների կողմից՝ քիչ քաղաքական միջամտությամբ, ինչը հանգեցնում է ավելի արդյունավետ և արդյունավետ արդյունքների։

### Բացասական
* Անհավասարության աճ՝ Կառավարության ազդեցության վերացումը մեծացնում է անհավասարության անդունդը՝ հանրային շահերին ծառայելու անհրաժեշտության պատճառով։
* Աշխատատեղերի կորուստ՝ կապալառուները և ծառայության աութսորսինգային գործառույթները ավելորդ են դարձնում առկա լրիվ դրույքով աշխատակիցներին։
* Գների բարձրացում՝ մասնավորեցված ծառայությունների կամ մասնավոր կորպորացիաների կողմից կառավարվող ակտիվների արժեքը կարող է բարձրացնել ծախսերը։ Ավստրալիայի էլեկտրաէներգիայի սեփականաշնորհումից ի վեր գները բարձրացել են 183 տոկոսով։

## Տես նաև
* Ազատ շուկա
* Լիսես-ֆեյր

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* The People's Inquiry from Australian Economist, David Hetherington
* Swan, Wayne (2017). "The Hawke-Keating agenda was Laborism, not neoliberalism, and is still a guiding light". The Guardian.

Կատեգորիա:Պետական տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության իրավական կարգավորում