Օլաուդա Էկվիանո

**Օլաուդա Էկվիանո** (,  (, ), որն իր կյանքի մեծ մասը հանրությանը հայտնի է եղել որպես **Գուստավուս Վազա** (), գրող և աբոլիցիոնիստական գործիչ։ Ըստ իր հուշագրության՝ ծնվել է Էսսակա գյուղում, որն այսօրվա հարավային Նիգերիայի տարածքում է։ Մանկության տարիներին ստրկացվելով Արևմտյան Աֆրիկայում՝ նա տեղափոխվել է Կարիբյան կղզիներ և նրան գնել է Թագավորական նավատորմի սպա: Նա վաճառվել է ևս երկու անգամ, նախքան 1766 թվականին իր ազատ արձակվելը:

Որպես Լոնդոնում բնակվող ազատագրված մարդ՝ Էկվիանոն աջակցել է բրիտանական աբոլիցիոնիստական շարժմանը՝ 1780-ականներին դառնալով դրա առաջատար դեմքերից մեկը: Էկվիանոն անդամակցում էր **«**Աֆրիկայի որդիներ» աբոլիցիոնիստական խմբին, որի անդամները Բրիտանիայում ապրող աֆրիկացիներ էին։

«Օլաուդա Էկվիանոյի կյանքի հետաքրքիր պատմությունը» խորագրով նրա 1789 թվականի ինքնակենսագրությունը ունեցավ վաճառքի այնպիսի հաջողություն, որ նրա կենդանության օրոք հրատարակվեց ինը ստեղծագործություն` նպաստելով 1807 թվականի Բրիտանական ստրկավաճառության մասին օրենքի ընդունմանը, որով արգելվեց ստրկավաճառությունը Բրիտանիայում։ «Հետաքրքիր պատմությունը» 20-րդ դարի վերջին գիտնականների շրջանում վերստին ձեռք բերեց իր հանրաճանաչությունը և մնում է օգտակար առաջնային աղբյուր։

## Վաղ կյանք և ստրկացում
Ըստ իր 1789 թվականի հուշագրության՝ Էկվիանոն ծնվել է մոտ 1745 թվականին Էսսակա գյուղում։ Նա պնդում էր, որ իր հայրենիքը Բենինի թագավորության մաս է կազմում։ Նա վեց ողջ մնացած որդիներից ամենակրտսերն էր, ուներ մի քույր, իսկ հայրը բազմաթիվ ստրուկներ։

Էկվիանոն պատմում է իր գյուղում երեխաների առևանգման փորձի մասին, որը հնարավոր էր կանխվել մեծահասակ երեխաների կողմից։ Երբ նա մոտ տասնմեկ տարեկան էր, նրան և քրոջը մենակ էին թողել տանը՝ ընտանեկան կալվածքին հետևելու համար, ինչը սովորական երևույթ էր, երբ մեծահասակները տանից գնում էին աշխատելու։ Նրանց առևանգեցին և տարան իրենց տնից շատ հեռու, բաժանեցին և վաճառեցին ստրկավաճառներին։ Նա փորձեց փախչել, բայց նրան խանգարեցին։ Այն բանից հետո, երբ նրա տերերը մի քանի անգամ փոխվեցին, Էկվիանոյին հաջողվեց հանդիպել իր քրոջը, բայց նրանք նորից բաժանվեցին։ Առևանգումից վեց կամ յոթ ամիս անց նա հասավ ափ, որտեղ նրան նստեցրին եվրոպական ստրկատիրական մի նավ։ Նա 244 այլ ստրկացված աֆրիկացիների հետ Ատլանտյան օվկիանոսով տեղափոխվեց Բարբադոս՝ Բրիտանական Արևմտյան Հնդկաստան: Նա և մի քանի այլ ստրուկներ այնուհետև ուղարկվեցին Վիրջինիա գաղութ՝ վաճառքի համար:

Գրականագետ Վինսենթ Կարետան իր 2005 թվականի կենսագրականում պնդում էր, որ հակաստրկատիրական ակտիվիստ Էկվիանոն կարող էր ծնված լինել գաղութային Հարավային Կարոլինայում, այլ ոչ թե Աֆրիկայում՝ ըստ 1759 թվականի մկրտության մատյանի, որտեղ Էկվիանոյի ծննդավայրը նշված է Կարոլինա, և 1773 թվականի նավի անձնակազմի ցուցակի, որը մատնանշում է Հարավային Կարոլինան։ Կարետայի եզրակացությունը վիճարկվում է այլ գիտնականների կողմից, ովքեր գտնում են, որ գերակշռող փաստարկները հաստատում են Էկվիանոյի պատմությունն այն մասին, որ նա ծնունդով Աֆրիկայից է։

Վիրջինիայում Էկվիանոյին գնեց թագավորական նավատորմի լեյտենանտ Մայքլ Հենրի Պասկալը։ Պասկալը տղային վերանվանեց Գուստավուս Վազա՝ ի պատիվ Շվեդիայի 16-րդ դարի թագավոր Գուստավ Վազայի, ով սկիզբ դրեց Շվեդիայի բողոքական ռեֆորմացիային։ Էկվիանոյին արդեն երկու անգամ վերանվանել էին։ Հակոբ՝ իր առաջին տիրոջ կողմից և Մայքլ, երբ նա գտնվում էր իրեն Ամերիկա տեղափոխող ստրկատիրական նավի վրա։ Այս անգամ Էկվիանոն ընդդիմացավ և իր նոր տիրոջն ասաց, որ կնախըտրեր կոչվել Հակոբ։ Նրա մերժումը, ինչպես ինքն է նշում, իրեն «*բազմաթիվ ապտակներ հասցրեց*», և ի վերջո նա հնազանդվեց նոր անվանը՝ Գուստավուս Վազա։ Նա օգտագործեց այս անունը իր ողջ կյանքի ընթացքում, ներառյալ բոլոր պաշտոնական գրառումներում։ Էկվիանո անունը նա կիրառեց միայն իր ինքնակենսագրության մեջ։

Պասկալը Անգլիա վերադառնալիս Էկվիանոյին տարավ իր հետ և Ֆրանսիայի դեմ Յոթնամյա պատերազմի ընթացքում (1756–1763) նրան օգտագործում էր որպես անձնական սպասավո։ Էկվիանոն իր հուշերում վկայություններ է ներկայացնում Լուիզբուրգի պաշարման (1758), Լագոսի ճակատամարտի (1759) և Բել-Իլ կղզու գրավման (1761) մասին։ Ծովագնացության մեջ ևս պատրաստված լինելով՝ մարտերի ժամանակ նա պարտավոր էր աջակցել նավի անձնակազմին։ Նրա գործն էր վառոդը տեղափոխել հրետանային տախտակամածներ։ Պասկալը բարեհաճ էր Էկվիանոյի նկատմամբ և նրան ուղարկեց իր քենիի մոտ Մեծ Բրիտանիայում, որպեսզի նա հաճախի դպրոց և սովորի կարդալ ու գրել։

Էկվիանոն ընդունեց քրիստոնեություն և 1759 թվականի փետրվարի 9-ին մկրտվեց Վեսթմինսթերի Սուրբ Մարգարետի եկեղեցում։ Ծխական մատյանում նա գրանցված էր որպես «*սևամորթ, ծնված Կարոլինայում, 12 տարեկան*»։ Նրա կնքահայրերն էին Մերի Գերինը և նրա եղբայրը՝ Մեյնարդը, որոնք Պասկալի ազգականներն էին։ Նրանք հետաքրքրված էին Էկվիանոյով և օգնում էին նրան անգլերեն սովորել։ Ավելի ուշ, երբ նրա գրքի հրապարակումից հետո հարցականի տակ դրվեց նրա ծագումը, Գերինները վկայեցին, որ Լոնդոն առաջին անգամ գալու պահին նա անգլերեն չգիտեր։

1762 թվականի դեկտեմբերին Պասկալը Էկվիանոյին վաճառեց Գրեյվզենդում գտնվող «*Charming Sally»* նավի կապիտան Ջեյմս Դորանին, որտեղից նրան կրկին տեղափոխեցին Կարիբյան տարածաշրջան՝ Հողմակողմ կղզիների Մոնսերատ կղզի։ Այնտեղ նա վաճառվեց Ֆիլադելֆիայից ամերիկացի քվակեր վաճառական Ռոբերտ Քինգին, որը առևտուր էր անում Կարիբյան ավազանում։

## Ազատ արձակում
[մինի|«''Նենսի''» նավի խորտակումը [Բահամյան Կղզիներ|Բահամյան կղզիներում 1767 թվականին, «*Օլաուդա Էկվիանոյի կամ աֆրիկացիա Գուստավուս Վազայի կյանքի հետաքրքիր պատմությունը*» գրքից։]]
Ռոբերտ Քինգը ստիպեց Էկվիանոյին աշխատել իր նավագնացային երթուղիներում և խանութներում: 1765 թվականին, երբ Էկվիանոն մոտ 20 տարեկան էր, Քինգը խոստացավ, որ եթե նա վճարի իր գնման արժեքը՝ 40 ֆունտ (որը 2023 թվականի հաշվարկով համարժեք է 6,900 ֆունտի), ապա կկարողանա գնել իր ազատությունը։ Քինգը սովորեցրեց նրան ավելի վարժ կարդալ և գրել, առաջնորդեց նրան կրոնի ուղիով և թույլ տվեց Էկվիանոյին զբաղվել շահութաբեր առևտրով թե՛ իր սեփական հաշվին, թե՛ իր տիրոջ։ Էկվիանոն մրգեր, ապակե բաժակներ և այլ իրեր էր վաճառում Ջորջիայի և Կարիբյան կղզիների միջև։ Քինգը թույլ տվեց Էկվիանոյին գնել իր ազատությունը, ինչին նա հասավ 1766 թվականին։ Վաճառականը հորդորեց Էկվիանոյին մնալ որպես գործընկեր։ Սակայն Էկվիանոն հասկացավ, որ վտանգավոր և սահմանափակող է մնալ բրիտանական գաղութներում որպես ազատ մարդ։ Ջորջիայում նավը բեռնելիս նրան քիչ էր մնում առևանգեին՝ նորից ստրկության ենթարկելու համար։

## Ազատություն
Մոտ 1768 թվականին Էկվիանոն մեկնեց Բրիտանիա: Նա շարունակեց աշխատել ծովում՝ երբեմն ճանապարհորդելով որպես նավաստի՝ Անգլիայում հիմնավորվելուց հետո։ 1773թվականին, թագավորական նավատորմի «*ՀՄՍ րեյսհորս*» նավի անձնակազմի կազմում, նա մասնակցեց արկտիկական արշավախմբի, որի նպատակը Հյուսիսային բևեռ հասնելն էր։ Այդ նավարկության ընթացքում նա աշխատում էր դոկտոր Չարլզ Իրվինգի հետ, ով մշակել էր ծովի աղը թորելու եղանակ և հետագայում դրա շնորհիվ հարստություն էր վաստակել: Երկու տարի անց Իրվինգը Էկվիանոյին ներգրավեց Կենտրոնական Ամերիկայում՝ Մոսկիտոյի ափին իրականացվող մի նախագծում, որտեղ նա պետք է օգտագործեր իր աֆրիկյան ծագումը՝ օգնելու ստրուկներ ընտրել և կառավարել նրանց որպես բանվորներ շաքարեղեգի պլանտացիաներում։ Իրվինգի և Էկվիանոյի միջև ավելի քան մեկ տասնամյակ աշխատանքային և բարեկամական հարաբերություններ էին հաստատված, սակայն պլանտացիաների ձեռնարկումը ձախողվեց։ Էկվիանոն հանդիպեց Մոսկիտոյի թագավորի որդու՝ Ջորջի հետ։

1776 թվականին Էկվիանոն հեռացավ Մոսկիտոյի ափից և ժամանեց Պլիմութ, Անգլիա՝ 1777 թվականի հունվարի 7-ին։

## Աբոլիցիոնիստական շարժման առաջամարտիկ
Էկվիանոն բնակություն հաստատեց Լոնդոնում, որտեղ 1780-ականներին ներգրավվեց աբոլիցիոնիստական (ստրկատիրության վերացման) շարժման մեջ: Ստրկավաճառությունը վերացնելու շարժումը հատկապես ուժեղ էր քվակերների շրջանում, սակայն 1787 թվականին հիմնադրվեց «*Ստրկավաճառության վերացմանն ուղղված ընկերությունը*»՝ որպես դավանանքային պատկանելություն չունեցող կազմակերպություն, որի կազմում կային նաև անգլիկաններ, նպատակ ունենալով ուղղակիորեն ազդել խորհրդարանի վրա։ «*Փորձության ակտի*» համաձայն՝ պատգամավոր կարող էին դառնալ միայն այն անձինք, որոնք պատրաստ էին Սուրբ հաղորդություն ընդունել Անգլիայի եկեղեցու ծիսակարգի համաձայն։ Էկվիանոյի վրա մեծ ազդեցություն էր թողել Ջորջ Ուայթֆիլդի Ավետարանչական գործունեությունը։

Դեռևս 1783 թվականին Էկվիանոն ստրկավաճառության մասին տեղեկացրեց աբոլիցիոնիստներին, այդ թվում՝ Գրենվիլ Շարփին։ Այդ տարի նա առաջինն էր, ով հայտնեց Շարփին «*Զոնգի*» կոտորածի մասին, որն այդ ժամանակ քննվում էր Լոնդոնում՝ որպես ապահովագրական հայցերի հետ կապված դատական գործընթաց: Այն դարձավ աբոլիցիոնիստական շարժման «*աղմկահարույց գործը*» և նպաստեց դրա աճին։

1785 թվականի հոկտեմբերի 21-ին նա Ամերիկայում աֆրիկացիների կողմից ընտրված ութ պատվիրակներից մեկն էր, ովքեր Լոնդոնի Գրեյսչերչ սթրիթում կայացած հանդիպման ժամանակ «*Շնորհակալական ուղերձ*» ներկայացրին քվակերներին։ Ուղերձում հղում էր արվում Էնթոնի Բենեզեթի՝ «*Նախազգուշացում Մեծ Բրիտանիային և նրա գաղութներին*» աշխատությանը, ով «*Անօրինական կերպով գերության մեջ պահվող ազատ սևամորթնորի օգնության միության*» հիմնադիրն էր։

Էկվիանոն ընկերացավ աբոլիցիոնիստների հետ և ստացավ նրանց աջակցությունը։ Շատերը խրախուսեցին նրան գրել և հրատարակել իր կյանքի պատմությունը։ Այս նախաձեռնության մեջ նա ֆինանսական աջակցություն ստացավ բարեգործ աբոլիցիոնիստներից և կրոնական հովանավորներից, իսկ ազնվականության բազմաթիվ ներկայացուցիչներ նախապես բաժանորդագրվեցին նրա գրքին։ Նրա դասախոսությունները և գրքի նախապատրաստական աշխատանքները խրախուսվում ու առաջ էին մղվում, ի թիվս այլոց, Սելինա Հեյսթինգսի՝ Հանթինգդոնի կոմսուհու կողմից։

## Հուշագրություններ
մինի|Ուեսթմինստերի Ռայդինգ Հաուս սթրիթում գտնվող հուշատախտակ, որը նշում է այն վայրը, որտեղ ապրել և իր պատմությունն է կերտել Էկվիանոն։
«*Օլաուդա Էկվիանոյի կամ Գուստավուս Վազայի՝ աֆրիկացու կյանքի հետաքրքրաշարժ պատմությունը*» (1789) վերնագրով գիրքը հեղինակի կյանքի օրոք ունեցել է ինը հրատարակություն՝ թարգմանվելով ռուսերեն, գերմաներեն և հոլանդերեն:

Էկվիանոյի անձնական պատմությունը ստրկության, իր առաջընթացի ուղու և որպես սևամորթ ներգաղթյալ իր փորձառությունների մասին հրատարակվելուն պես իրարանցում առաջացրեց: Գիրքն է՛լ ավելի խթանեց աճող հակաստրկատիրական շարժումը Մեծ Բրիտանիայում, Եվրոպայում և Նոր աշխարհում: Նրա պատմությունը շատերին զարմացրեց իր պատկերավորման որակով, նկարագրություններով և գրական ոճով:

Իր աշխատության մեջ Էկվիանոն ներկայացնում է մանրամասներ իր հայրենի քաղաքի, ինչպես նաև օրենքների և սովորույթների մասին: Մանկության տարիներին գերեվարվելուց հետո նկարագրում է այն համայնքները, որոնց միջով անցել է որպես գերի՝ դեպի ափ տանող ճանապարհին: Նրա կենսագրությունը մանրամասնում է իր ճանապարհորդությունը ստրկատիրական նավի վրա և ստրկության դաժանությունը Արևմտյան Հնդկաստանի, Վիրջինիայի և Ջորջիայի գաղութներում:

Էկվիանոն մեկնաբանել է այն սահմանափակ իրավունքները, որոնք ունեին գունամորթ ազատված մարդիկ հենց այդ նույն վայրերում նրանք նաև բախվում էին առևանգման և ստրկացման վտանգներին: Էկվիանոն ընդունել է քրիստոնեությունը 14 տարեկան հասակում, և դրա կարևորությունը նրա համար կրկնվող թեմա է իր ինքնակենսագրության մեջ: Նա մկրտվել է Անգլիկան եկեղեցում 1759 թվականին։ Իր ինքնակենսագրության մեջ նա իրեն բնորոշել է որպես «Անգլիկան եկեղեցու բողոքական», հակվածություն է ունեցել դեպի մեթոդիզմ:

Էկվիանոյի կյանքի մի շարք իրադարձություններ նրան դրդեցին կասկածի տակ դնել իր հավատը: 1774 թվականին նա խորապես վշտացած էր իր ընկերոջ՝ սևամորթ խոհարար Ջոն Աննիսի առևանգմամբ։ Աննիսը և նրա նախկին ստրկատերը՝ Ուիլյամ Քըրքպատրիկը, սկզբում «*փոխադարձ համաձայնությամբ*» բաժանվել էին, սակայն Քըրքպատրիկը դրժեց իր խոստումը՝ նպատակ ունենալով առևանգել և նորից ստրկացնել Աննիսին։ Ի վերջո, Քըրքպատրիկին հաջողվեց իրագործել իր մտադրությունը։ Նա բռնի ուժով հեռացրեց Աննիսին բրիտանական «*Անգլիկանիա*» նավից, որտեղ ծառայում էին թե՛ Աննիսը, թե՛ Էկվիանոն։ Սա հակասում էր Սոմերսեթի գործով (1772թ․) ընդունված որոշմանը, ըստ որի՝ ստրուկներին չէր կարելի Անգլիայից հեռացնել առանց իրենց համաձայնության, քանի որ ընդհանուր իրավունքը չէր սատարում ստրկատիրության ինստիտուտը Անգլիայում և Ուելսում։ Քըրքպատրիկը կարգադրեց Անիսին տեղափոխել Սենթ Քիթս, որտեղ նա ենթարկվեց դաժան պատիժների և որպես պլանտացիայի բանվոր աշխատեց ցմահ։ Գրենվիլ Շարփի օգնությամբ Էկվիանոն փորձեց ազատել Անիսին նախքան նրան Անգլիայից տեղափոխելը, սակայն հաջողության չհասավ։ Նա լսեց, որ Անիսի տառապանքները չդադարեցին այնքան ժամանակ, մինչև նա չմահացավ ստրկության մեջ: Չնայած իր կասկածներին՝ նա վերահաստատում է իր հավատը քրիստոնեության հանդեպ, ինչը երևում է նրա աշխատության նախավերջին նախադասության մեջ, որտեղ մեջբերվում է Միքիա Մարգարեին (Միքիա 6:8): «*Ի վերջո, ինչո՞վ է կարևոր ցանկացած իրադարձություն, եթե այն մեզ ավելի լավն ու իմաստուն չի դարձնում և չի սովորեցնում լինել արդար ու գթասիրտ, խոնարհությամբ քայլել Աստծո կողքին*»:

Իր պատմության մեջ Էկվիանոն պատմում է նաև Լոնդոնում հաստատվելու մասին։ Նա ամուսնացել է մի անգլուհու հետ և նրա հետ ապրել Քեմբրիջշիրի Սոհեմ քաղաքում, որտեղ նրանք ունեցել են երկու դուստր։ 1780-ականներին նա դարձել է առաջատար աբոլիցիոնիստ (ստրկատիրության դեմ պայքարող)՝ բազմաթիվ քաղաքներում դասախոսություններ կարդալով ստրկավաճառության դեմ։ Էկվիանոն արձանագրում է իր և Գրենվիլ Շարփի առանցքային դերերը ստրկավաճառության դեմ պայքարի շարժման մեջ և նրանց ջանքերը՝ հանրայնացնելու «*Զոնգի*» կոտորածը, որը հայտնի դարձավ 1783 թվականին։

Գրախոսները գտել են, որ նրա գիրքը՝ ցույց տվեց աֆրիկացիների լիարժեք ու բարդ մարդկային էությունը նույնքան, որքան ստրկության անմարդկայնությունը։ Գիրքը համարվեց անգլիական գրականության օրինակելի գործ՝ գրված նոր աֆրիկացի հեղինակի կողմից։ Էկվիանոն վաճառքից այնքան լավ եկամուտ ստացավ, որ ձեռք բերեց անկախություն իր բարերարներից։ Նա լայնորեն շրջագայեց Անգլիայով, Շոտլանդիայով և Իռլանդիայով՝ գովազդելով գիրքը, իսկ 1792-1793 թվականներին ութ ամիս անցկացրեց Իռլանդիայում: Նա աշխատում էր բարելավել տնտեսական, սոցիալական և կրթական պայմանները Աֆրիկայում, մասնավորապես՝ Սիերա Լեոնեում՝ մի գաղութում, որը հիմնվել էր 1792 թվականին Բրիտանիայի կողմից Արևմտյան Աֆրիկայում՝ ազատագրված ստրուկների համար։

## Վերջին տարիներ, արմատական կապեր
Հյուսիսային ամերիկայում անկախության պատերազմի ժամանակ Բրիտանիան հավաքագրում էր սևամորթներին՝ նրանց առաջարկելով ազատություն, եթե վերջիններս լքեին իրենց ապստամբ տերերին։ Գործնականում այն ազատություն շնորհեց նաև կանանց ու երեխաներին և գրավեց հազարավոր ստրուկների դեպի բրիտանական շարքերը թե՛ օկուպացված Նյու Յորքում, և թե՛ հարավում, որտեղ բրիտանական զորքերը գրավել էին Չարլստոնը։

Երբ պատերազմի ավարտին բրիտանական զորքերը տարհանվեցին, սպաներն իրենց հետ տարհանեցին նաև այս նախկին ամերիկացի ստրուկներին։ Նրանք վերաբնակեցվեցին Կարիբյան կղզիներում, Նոր Շոտլանդիայում, Աֆրիկայի Սիերա Լեոնեում և Լոնդոնում։ Բրիտանիան հրաժարվեց վերադարձնել ստրուկներին, ինչը Միացյալ Նահանգները փորձում էր ձեռք բերել խաղաղության բանակցությունների ժամանակ։

1783 թվականին՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների անկախացումից հետո, Էկվիանոն սկսեց աջակցել Լոնդոնի աղքատ սևամորթներին, որոնք հիմնականում Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ և դրանից հետո բրիտանացիների կողմից ազատագրված նախկին աֆրոամերիկացի ստրուկներն էին։ Կային նաև որոշ ազատագրված ստրուկներ Կարիբյան կղզիներից, ինչպես նաև նրանք, ում տերերը բերել էին Անգլիա և հետագայում ազատ արձակել այն որոշման ընդունումից հետո, որ Բրիտանիայի ընդհանուր իրավունքը  ստրկության համար հիմքեր չունի։ Սևամորթ համայնքի թիվը հասնում էր մոտ 20,000-ի։ Հեղափոխությունից հետո շուրջ 3,000 նախկին ստրուկներ Նյու Յորքից տեղափոխվել էին Նոր Շոտլանդիա, որտեղ նրանք հայտնի դարձան որպես «*Սև լոյալիստներ*»՝ այնտեղ վերաբնակեցված մյուս լոյալիստների թվում։ Ազատագրվածներից շատերի համար դժվար էր նոր կյանք սկսել Լոնդոնում կամ Կանադայում։

1786 թվականի նոյեմբերին Էկվիանոն նշանակվեց «*Սիեռա Լեոնե մեկնող աղքատ սևամորթների պարենի և պաշարների կոմիսար*»։ Սա մի արշավախումբ էր՝ նպատակ ունենալով Լոնդոնի աղքատ սևամորթներին վերաբնակեցնել Ֆրիթաունում՝ Աֆրիկայի արևմտյան ափին (ներկայիս Սիեռա Լեոնեի տարածքում) հիմնադրված բրիտանական նոր գաղութում։ Լոնդոնից ժամանած սևամորթներին միացան ավելի քան 1200 «*Սևամորթ լոյալիստներ*», ովքեր նախընտրել էին լքել Նոր Շոտլանդիան: Նրանց օգնում էր Ջոն Քլարկսոնը՝ հայտնի աբոլիցիոնիստ (ստրկության վերացման կողմնակից) Թոմաս Քլարկսոնի կրտսեր եղբայրը: Ֆրիթաունի հիմնադրման առաջին տասնամյակների ընթացքում այնտեղ բնակություն հաստատեցին նաև ճամայկացի մարունները (փախուստի դիմած ստրուկների սերունդներ), ինչպես նաև այն ստրուկները, որոնք ազատագրվել էին ստրկավաճառությանն առնչվող ապօրինի նավերից այն բանից հետո, երբ Բրիտանիան արգելեց ստրկավաճառությունը: Էկվիանոն հեռացվեց նոր բնակավայրի գործերից ֆինանսական չարաշահումների դեմ բողոքելուց հետո և վերադարձավ Լոնդոն։

Էկվիանոն Լոնդոնում ակնառու դեմք էր և հաճախ հանդես էր գալիս որպես սևամորթ համայնքի ներկայացուցիչ: Նա «Աֆրիկայի որդիներ» կազմակերպության առաջատար անդամներից էր՝ Լոնդոնի ազատ աֆրիկացիներից կազմված աբոլիցիոնիստական փոքր խումբ: Նրանք սերտորեն համագործակցում էին «Ստրկավաճառության վերացման միության» հետ: Էկվիանոյի մեկնաբանությունները տարբեր հարցերի շուրջ հրապարակվում էին այնպիսի թերթերում, ինչպիսիք են «Public Advertiser»-ը և «Morning Chronicle»-ը: 1788 թվականին նա պատասխանեց Ջեյմս Թոբինին «Public Advertiser» պարբերականում՝ քննադատելով նրա երկու պամֆլետները և 1786 թվականի առնչվող գիրքը, որի հեղինակն էր Գորդոն Թերնբուլը։ Էկվիանոն ուներ ավելի մեծ հանրային ձայն, քան աֆրիկացիների կամ «Սևամորթ լոյալիստների» մեծ մասը, և նա օգտվում էր իրեն ընձեռված տարբեր հնարավորություններից՝ այն լսելի դարձնելու համար։

Էկվիանոն ռադիկալ բանվոր դասակարգի Լոնդոնի թղթակցային ընկերության (LCS) ակտիվ անդամ էր, որը պայքարում էր ժողովրդավարական բարեփոխումների համար։ 1791-1792 թվականներին, իր ինքնակենսագրականով շրջագայելով Բրիտանական կղզիներում և հիմնվելով աբոլիցիոնիստական ցանցերի վրա, նա կապեր հաստատեց LCS-ի համար, ներառյալ այն, ինչը կարող էր լինել ընկերության առաջին շփումը «Միացյալ իռլանդացիների» հետ։ Բելֆաստում, որտեղ նրա հայտնվելը 1791 թվականի մայիսին մեծ շուքով նշվեց աբոլիցիոնիստների կողմից (ովքեր հինգ տարի առաջ տապալել էին նավահանգստում «Ատլանտյան ստրկավաճառության» համար նավեր պատվիրելու ծրագրերը)։ Էկվիանոյին հյուրընկալեց «Միացյալ իռլանդացիների» առաջնորդ, նրանց «Northern Star» թերթի հրատարակիչ Սամուել Նիլսոնը։ Հեղափոխական Ֆրանսիայի հետ պատերազմի սկսվելուն պես, Լոնդոնի թղթակցային միության (LCS) առաջատար անդամները, այդ թվում՝ Թոմաս Հարդին, ում մոտ 1792 թվականին բնակվում էր Էկվիանոն, մեղադրվեցին պետական դավաճանության մեջ։  Իսկ 1799 թվականին, առաջատար անդամների և ապստամբ «Միացյալ իռլանդացիներ» կազմակերպության միջև կապի ապացույցների հիման վրա, ընկերությունը կազմալուծվեց։

## Ամուսնություն և ընտանիք
alt=Commemorative Plaque of the marriage of Gustavus Vassa and Susannah Cullen|մինի|200x200փքս|Քեմբրիջշիրի Սոհամ քաղաքի Սուրբ Անդրեասի եկեղեցում գտնվող հուշատախտակը նվիրված է նշանավոր սևամորթ բրիտանացի հեղինակ և աբոլիցիոնիստ Օլաուդա Էկվիանոյի (հայտնի նաև որպես Գուստավուս Վազա) և տեղացի Սուզաննա Քալենի ամուսնությանը
1792 թվականի ապրիլի 7-ին Էկվիանոն ամուսնացավ տեղացի Սյուզաննա Քալենի հետ Քեմբրիջշիրի Սոհեմ քաղաքի Սուրբ Անդրեասի եկեղեցում։ Վազայի և Քալենի ամուսնության վերաբերյալ գրառումը պարունակող ամուսնության բնօրինակ մատյանը ներկայումս պահվում է Քեմբրիջշիրի արխիվներում և տեղական ուսումնասիրությունների բաժնում։ 1792 թվականից սկսած՝ նա իր ինքնակենսագրության յուրաքանչյուր հրատարակության մեջ ներառել է իր ամուսնության մասին տեղեկությունը։ Զույգը բնակություն հաստատեց այդ շրջանում և ունեցավ երկու դուստր՝ Աննա Մարիա (1793–1797) և Ջոաննա (1795–1857), որոնք մկրտվել են Սոհամի եկեղեցում։

Սուսաննան մահացավ 1796 թվականի փետրվարին՝ 34 տարեկան հասակում, իսկ Էկվիանոն մահացավ մեկ տարի անց՝ 1797 թվականի մարտի 31-ին։ Աննա Մարիայի հիշատակը հավերժացնող հուշատախտակ կա Քեմբրիջի Չեստերտոն արվարձանի Սուրբ Անդրեաս եկեղեցում, և թաղված է եկեղեցու բակում: Նրա գերեզմանի գտնվելու վայրը կորած էր համարվում, մինչև ուսանող Քեթի Օ'Նիլը 1977 թվականին՝ իր ավարտական թեզի ուսումնառության ժամանակ, նույնականացրեց այն։ Սա հաստատվեց 2021 թվականին, երբ նրա աշխատությունը հայտնաբերվեց Ֆիցվիլյամ թանգարանի պրոֆեսոր Վիկտորիա Էյվերիի կողմից։

Որբացած Ջոաննան ժառանգեց Էկվիանոյի կարողությունը, երբ դարձավ 21 տարեկան։ Այդ ժամանակ կարողությունը գնահատվում էր 950 ֆունտ ստեռլինգ (համարժեք է 2023 թվականի մոտ 92,000 ֆունտին)։ Ջոաննա Վազան 1821 թվականին ամուսնացավ պատվարժան Հենրի Բրոմլիի հետ, ով կոնգրեգացիոնալիստական եկեղեցու սպասավոր էր։ Նրանք երկուսն էլ թաղված են Լոնդոնի Սթոք Նյուինգթոն թաղամասի Աբնի Պարկ միջդավանական գերեզմանատանը։ Բրոմլիների հուշարձանն այժմ ընդգրկված է պատմամշակութային արժեքների ցանկում։

## Վերջին օրեր և կտակ
Էկվիանոն իր կտակը կազմել է 1796 թվականի մայիսի 28-ին։ Այդ ժամանակ նա ապրում էր Լոնդոնի Սիթիի Ալդերմանբերի թաղամասի Էդլ սթրիթ հասցեում գտնվող «Plaisterers' Hall»-ում։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է Ջոն սթրիթ (այժմ՝ Ուիթֆիլդ սթրիթ), որը գտնվում է Տոտենհեմ Քորթ ռոուդի Ուիթֆիլդի տաճարի մոտակայքում։ 1797 թվականի մարտի 31-ին՝ մահվան պահին, նա բնակվում էր Վեսթմինսթերի Փադինգթոն սթրիթում։ Էկվիանոյի մահվան մասին հաղորդվել է ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ բրիտանական թերթերում։

Էկվիանոն հուղարկավորվել է Ուիթֆիլդի տաճարում ապրիլի 6-ին։ Գրանցամատյանի գրառման մեջ նշված է. «*Գուստուս Վազա, 52 տարեկան, Սենթ Մերի Լե Բոն*»։ Նրա թաղման վայրը կորսված է։ Փոքրիկ գերեզմանատունը գտնվում էր մատուռի երկու կողմերում, վերջինս այժմ Ամերիկյան միջազգային եկեղեցին է, իսկ կողքերում Ուիթֆիլդի այգիներն են։

Էկվիանոյի կտակը նախատեսում էր, որ իր դուստրերի՝ մինչև 21 տարեկանը մահանալու դեպքում, իր կարողության կեսը կտակվում է Սիեռա Լեոնեի ընկերությանը՝ Սիեռա Լեոնեում դպրոց հիմնելու համար, իսկ մյուս կեսը՝ Լոնդոնի միսիոներական ընկերությանը։

## Հուշագրությունների հետ կապված վեճեր
1967 թվականին Փոլ Էդվարդսի կողմից նրա հուշագրությունների նոր խմբագրված տարբերակի հրատարակումից հետո հետաքրքրությունը Էկվիանոյի նկատմամբ վերածնվեց։ Օրինակ՝ Օ. Ս. Օգեդեն Էկվիանոյին բնութագրում է որպես ռահվիրա, ով հաստատեց «*աֆրիկյան կյանքի արժանապատվությունը իր ժամանակի սպիտակամորթների հասարակության մեջ*»։

Ուսումնասիրելով նրա կյանքը՝ 20-րդ դարի վերջից սկսած որոշ գիտնականներ վիճարկում են Էկվիանոյի տվյալները իր ծագման վերաբերյալ։ 1999 թվականին, Էկվիանոյի հուշագրությունների նոր տարբերակը խմբագրելիս, Մերիլենդի համալսարանի անգլերենի պրոֆեսոր Վինսենթ Կարետան գտավ երկու արձանագրություն, որոնք նրան դրդեցին կասկածի տակ դնել նախկին ստրուկի պատմությունն այն մասին, թե նա ծնվել է Աֆրիկայում։ Նա իր գտածոներն առաջին անգամ հրապարակեց «Slavery and Abolition» ամսագրում։ 2003 թվականին Անգլիայում տեղի ունեցած գիտաժողովի ժամանակ Կարետան պաշտպանվեց նիգերիացի ակադեմիկոսներից (օրինակ՝ Օբիվուից), ովքեր մեղադրում էին նրան «*կեղծ դետեկտիվ աշխատանքի*» և «*մեծ հանրային խաղերի*» մեջ ներգրավվելու համար։ Իր 2005 թվականի կենսագրականում Կարետան ենթադրեց, որ Էկվիանոն հնարավոր է ծնվել է Հարավային Կարոլինայում, այլ ոչ թե Աֆրիկայում, քանի որ երկու անգամ հենց այդպես է արձանագրվել։ Կարետան գրել է՝«Էկվիանոն միանշանակ աֆրիկյան ծագում ուներ: Այն անուղղակի ապացույցները, որ նա նաև ծնունդով աֆրոամերիկացի էր, իսկ իր ընտրությամբ՝ աֆրոբրիտանացի, համոզիչ են, սակայն ոչ լիովին վերջնական: Թեև անուղղակի ապացույցները համարժեք չեն փաստացի ապացույցին, սակայն յուրաքանչյուր ոք, ով առնչվում է Էկվիանոյի կյանքին ու արվեստին, պետք է հաշվի առնի դրանք»:Ըստ Կարետայի՝ Էկվիանոյի/Վազայի մկրտության վկայականը և ռազմածովային հաշվառման մատյանը նրան ներկայացնում են որպես Հարավային Կարոլինայից սերված։ Կարետան այս անհամապատասխանությունները մեկնաբանել է որպես հնարավոր ապացույց այն բանի, որ Էկվիանոն հորինել է իր աֆրիկյան ծագման պատմությունը և օգտագործել այլոց նյութերը։ Սակայն Փոլ Լավջոյը, Ալեքսանդր Ք. Բըրդը և Դուգլաս Չեմբերսը նշում են, թե որքան շատ ընդհանուր և կոնկրետ մանրամասներ է Կարետան կարողանում փաստագրել 1750-ականների ստրկավաճառությանը վերաբերող աղբյուրներից, որոնք նկարագրված են Էկվիանոյի կողմից, ներառյալ՝ ուղևորությունները Աֆրիկայից Վիրջինիա, վաճառքը Պասկալին 1754 թվականին և այլն։ Նրանք եզրակացնում են, որ նա ավելի շուտ պատմել է այն, ինչն ընկալել է որպես փաստ, քան թե ստեղծել է հորինված պատմություն։ Նրա աշխատանքը գրված է որպես ինքնակենսագրություն։ Լավջոյը գրել է՝Անուղղակի ապացույցները վկայում են, որ նա ծնվել է այնտեղ, որտեղ ինքն էր ասում, և որ, ըստ էության, «*Հետաքրքիր* *պատումը*» բավականին ճշգրիտ է իր մանրամասներում, թեև, իհարկե, ենթակա է ընտրովիության և անձնական շահերից բխող խեղաթյուրումների նույն քննադատությանը, որը բնորոշ է ինքնակենսագրության ժանրին։Լավջոյն իր հոդվածում օգտագործում է Վազայի անունը, քանի որ տղամարդը դա օգտագործել է իր ողջ կյանքի ընթացքում՝ «*իր մկրտության, իր ռազմածովային գրառումների, ամուսնության վկայականի և կտակի*» մեջ։ Նա ընդգծում է, որ Վազան իր ինքնակենսագրության մեջ օգտագործել է միայն իր աֆրիկյան անունը։ Մյուս պատմաբանները նաև պնդում են, որ Էկվիանոյի պատմության շատ մասերի ապացուցված լինելու փաստը հիմք է տալիս ընդունելու նրա աֆրիկյան ծննդյան մասին պատմությունը։ Ինչպես գրել է պատմաբան Ադամ Հոխշիլդը՝«Ինքնակենսագրությունների երկար ու հետաքրքրաշարժ պատմության մեջ, որոնք խեղաթյուրում կամ չափազանցնում են ճշմարտությունը... Հազվադեպ է պատահում, որ հուշագրության մի կարևոր հատվածն ամբողջությամբ կեղծ լինի, իսկ մնացածը՝ մանրակրկիտ ճշգրիտ։ Ինքնակենսագիրների շրջանում... և՛ կեղծարարները, և՛ ճշմարտախոսները հակված են լինելու համառոտ:Նա նաև փաստել է, որ 1960-ականներին Վազայի հուշերի «*վերահայտնագործումից*» ի վեր, հետազոտողներն այն համարում են 18-րդ դարի ստրուկի կյանքի և ստրկությունից ազատության անցման դժվարին ուղու ամենամանրամասն վկայությունը։

## Ժառանգություն
մինի|Մի անհայտ տղամարդու դիմանկար, որը նախկինում նույնացվում էր Իգնատիուս Սանչոյի հետ, կամ որպես Էկվիանո», Էքսետերի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական հուշահամալիր-թանգարանում:

* «Equiano Society»-ն ստեղծվել է Լոնդոնում 1996 թվականի նոյեմբերին։ Կազմակերպության հիմնական նպատակը Օլաուդա Էկվիանոյի կյանքի և գործունեության հանրայնացումն ու արժևորումն է։
* 1789 թ․ Էկվիանոն տեղափոխվել է Յունիոն փողոց 10 (ներկայում՝ Ռայդինգ Հաուս փողոց 73)։ 2000 թվականի հոկտեմբերի 11-ին այնտեղ, Սևերի պատմության ամսվա շրջանակում, բացվել է Վեստմինսթերի քաղաքապետարանի հիշատակի կանաչ հուշատախտակը։ Բացման արարողությանը Տրինիթի երաժշտական քոլեջի ուսանող երաժիշտները կատարել են պրոֆեսոր Իեն Հոլի հեղինակած ֆանֆարը։
* Էկվիանոն պատվում է Անգլիական եկեղեցու կողմից և ներառված է նրա սրբերի օրացույցում։ Հուլիսի 30-ին նշվում է փոքր տոն՝ Թոմաս Քլարկսոնի և Ուիլյամ Ուիլբերֆորսի հետ միասին, որոնք ևս պայքարել են ստրկավաճառության և ստրկության վերացման համար։
* 2007 թվականին՝ Մեծ Բրիտանիայում ստրկավաճառության վերացման երկհարյուրամյակի նշման տարում, Էկվիանոյի կյանքն ու ձեռքբերումները ներառվել են Ազգային ուսումնական ծրագրում՝ Ուիլյամ Ուիլբերֆորսի հետ միասին։ 2012 թվականի դեկտեմբերին «*The Daily Mail*» թերթը պնդել է, թե երկուսն էլ հանվելու են ծրագրից, ինչն առաջացրել է հանրային բանավեճ։ 2013 թվականի հունվարին «*Operation Black Vote*» կազմակերպությունը միջնորդագիր է ներկայացրել կրթության նախարար Մայքլ Գոուվին՝ պահանջելով Ազգային ծրագրում պահպանել ինչպես Էկվիանոյին, այնպես էլ Մերի Սիքոլին։ Ամերիկացի հոգևորական Ջեսի Ջեքսոնը և այլք նամակ են հղել «*The Times»* թերթին՝ բողոքելով այդ գործիչների հնարավոր հեռացման դեմ։
* 2008 թվականին Լոնդոնի Նյու Քրոս թաղամասի «*Telegraph Hill Lower Park»*-ում տեղադրվել է Էկվիանոյի արձանը, որը պատրաստել էին *E«dmund Waller»* դպրոցի աշակերտները։
* Նրա դիմաքանդակը ներառված է նաև Մարտին Բոնդի *«Wall of the Ancestors»* (1997) քանդակում, որը գտնվում է Լոնդոնի Դեպթֆորդ շրջանում։
* Գրող Էնն Քեմերոնը Էկվիանոյի ինքնակենսագրությունը հարմարեցրել է մանկական ընթերցողների համար՝ պահպանելով բնագրի մեծ մասը։ Գիրքը 1995 թվականին ԱՄՆ-ում հրատարակվել է «*Random House»* հրատարակչության կողմից՝ «*The Kidnapped Prince*: *The Life of Olaudah Equiano»* վերնագրով, պատմաբան Հենրի Լուիս Գեյթս կրտսերի նախաբանով։
* 2017 թվականի հոկտեմբերի 16-ին «*Google Doodle*»-ը նշանավորել է Էկվիանոյի ծննդյան 272-րդ տարեդարձը։
* 1976 թվականին Մերկուրի մոլորակի մի խառնարան անվանվել է «*Equiano*», ի պատիվ Ալաուդա Էկվիանոյի։
* 2019 թվականին HD 43197 b էկզոմոլորակը պաշտոնապես անվանվել է «*Equiano*»՝ «*NameExoWorlds*» ծրագրի շրջանակում։
* Նույն թվականին *Google Cloud* ընկերությունը Պորտուգալիայից Արևմտյան Աֆրիկայի ափերով մինչև Հարավային Աֆրիկա ձգվող ստորջրյա մալուխը անվանել է Էկվիանոյի պատվին:
* 2022 թվականին Քեմբրիջ քաղաքում «*Riverside Bridge*» կամուրջը վերանվանվել է «*Equiano Bridge*»:
* 2025 թվականին Քեմբրիջի համալսարանի Ֆիցվիլյամ թանգարանում բացված «*Rise Up: Resistance, Revolution, Abolition*» (*Ոտքի՛ կանգնեք։ Դիմադրություն, հեղափոխություն, վերացում*) ցուցահանդեսում ներկայացվել է Օլաուդա Էկվիանոյի կերպարը։ Ցուցահանդեսը նվիրված էր այն անհատներին, որոնց ներդրումը վճռորոշ է եղել բրիտանական աբոլիցիոնիզմի (ստրկատիրության վերացման) գործում, ինչպիսիք են հաճախ մոռացության մատնված Գեորգյան դարաշրջանի սևամորթ գործիչները։
* Նույն թվականին նա եղել է ԼԳԲՏՔ+ պատմության ամսվա ընթացքում հիշատակված հինգ անձանցից մեկը:

### Մշակույթում
* Գամբիացի դերասան Լուի Մահոնին մարմնավորել է Էկվիանոյին BBC հեռուստաընկերության «The Fight Against Slavery» (1975) մինի-սերիալում:
* 1996 թ․ BBC-ն ներկայացրել է 28 րոպեանոց «*Son of Africa: The Slave Narrative of Olaudah Equiano*» վավերագրական ֆիլմը (ռեժ․ Ալրիք Ռայլի), որը դրամատիկական վերարտադրության, արխիվային նյութերի և հարցազրույցների միջոցով ներկայացնում է նրա կյանքի և ստրկավաճառության սոցիալ-տնտեսական համատեքստը:

Բազմաթիվ աշխատություններ են ստեղծվել Էկվիանոյի մասին Բրիտանիայում ստրկավաճառության վերացման երկուհարյուրամյակի (2007) առիթով և դրանից հետո:

* Էկվիանոյին մարմնավորել է սենեգալցի երաժիշտ Յուսու Ն'Դուրը 2006 թվականի «*Amazing Grace*» ֆիլմում:
* *«Աֆրիկյան ձյուն» (2007),* Մյուրեյ Ուոթսի պիեսն է, որի գործողությունները տեղի են ունենում ստրկավաճառ նավապետ Ջոն Նյուտոնի մտքում, ով հետագայում դարձավ անգլիկան հոգևորական և օրհներգերի հեղինակ։ Այն առաջին անգամ բեմադրվել է Յորքի *«Թագավորական թատրոնում» (York Theatre Royal)՝ «Riding Lights»* թատերախմբի հետ համատեղ, որից հետո տեղափոխվել է Լոնդոնի Վեստ Էնդի *«Trafalgar Studios»* և իրականացրել համազգային հյուրախաղեր։ Նյուտոնի դերը մարմնավորել է Ռոջեր Օլբորոն, իսկ Էկվիանոյի դերը՝ Իսրայել Օյելումադեն*։*
* Քենթի պատմաբան, դոկտոր Ռոբերտ Հյումը գրել է մանկական գիրք՝ «*Equiano:* *The Slave with the Loud Voice»* (2007), որը պատկերազարդել է Շերիլ Այվսը:
* Դեյվիդ և Ջեսիկա Օյելոուոները հանդես են եկել Օլաուդայի և նրա կնոջ դերերում «*Ազատագրված շնորհ. Օլաուդա Էկվիանոյի պատմությունը*» (2007թ.) ռադիոբեմադրության մեջ, որը ստեղծվել է «*Focus on the Family Radio Theatre»*-ի կողմից:
* Բրիտանացի ջազ արտիստ Սոուետո Քինչի առաջին ալբոմը՝ «*Conversations with the Unseen»* (2003), ներառում է մի ստեղծագործություն՝ «*Էկվիանոյի արցունքները*» վերնագրով:
* Մարգարետ Բասբիի 2007 թվականի «*Աֆրիկյան բեռ*» (An African Cargo) պիեսում, որը բեմադրվել է Լոնդոնի «Greenwich Theatre»-ում, Էկվիանոյի դերը մարմնավորել է Ջեֆրի Քիսունը:
* BBC-ի «Գարոուի օրենքը» (Garrow's Law, 2010) սերիալում Էկվիանոյին մարմնավորում է Դենի Սապանին:
* Նիգերիացի գրող Չիկա Ունիգվեն գրել է Էկվիանոյի գեղարվեստական հուշերը՝ «Սև Մեսիան», որն ի սկզբանե հրատարակվել է հոլանդերենով՝ *«De zwarte messias»* (2013) վերնագրով:
* Ջեյսոն Յանգի 2007 թվականի «*Օլաուդա Էկվիանոյի հետաքրքրաշարժ պատմությունը*» կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմում Քրիս Ռոչեսթերը հնչյունավորել/մարմնավորել է Էկվիանոյին:
* Տիկտոկյան @equiano.stories էջում ներկայացված սերիալը պատմում է «*Օլաուդա Էկվիանոյի իրական պատմությունը*»՝ դրվագների հավաքածուի միջոցով վերապատմելով նրա մանկությունը: Պատմությունը ներկայացված է առաջին դեմքից՝ սելֆի-տեսանյութերի, ինսթագրամի սթորիս-ի և տիկտոկյան սոցիալական կայքերի ձևաչափով:
* 2022 թվականին «BBC Radio 4» ռադիոալիքով հեռարձակվել է «*Օլաուդա Էկվիանոյի զարմանահրաշ կյանքը*» փաստավավերագրական հաղորդումը, որի պրոդյուսերներն են Մարկ Ուադսվորթը և Դեբորա Հոբսոնը։
* Հադսոնի շրջանի համայնքային քոլեջի անգլերենի պրոֆեսոր և հեղինակ Քեթի Սուիթինգը գրել է «Մնացորդ» (Remnant) պատմավեպը՝ նվիրված Էկվիանոյի դստերը՝ Ջոաննա Վասսա Բրոմլիին և նրա քրոջը (ում անունն անհայտ է):

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ''The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, or Gustavus Vassa, the African'' at Wikisource.
* For the history of the *Narrative*s publication, see James Green, "The Publishing History of Olaudah Equiano's Interesting Narrative", *Slavery and Abolition* 16, no. 3 (1995): 362–375.
* S. E. Ogude, "Facts into fiction: Equiano's narrative reconsidered", *Research into African Literatures*, Vol. 13, No. 1, 1982
* S. E. Ogude, "Olaudah Equiano and the tradition of Defoe", *African Literature Today*, Vol. 14, 1984
* James Walvin, *An African's Life: The Life and Times of Olaudah Equiano, 1745–1797* (London: Continuum, 1998)
* Luke Walker, *Olaudah Equiano: The Interesting Man* (Wrath and Grace Publishing, 2017)

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Frederick Quinn, "Olaudah Equiano", «Աֆրիկյան քրիստոնեական կենսագրության բառարան», հոդվածը վերարտադրված է «Աֆրիկացի սրբեր. սրբեր, նահատակներ և սուրբ մարդիկ Աֆրիկա մայրցամաքից» գրքից ստացված թույլտվությամբ, հեղինակային իրավունք՝ *2002, Ֆրեդերիկ Քուին, Նյու Յորք: «Crossroads» հրատարակչություն:*
* Olaudah Equiano, or Gustavus Vassa, the African, Brycchan Carey website, Քերի 2003-2005 թվականներ։ Այն ներառում է Քերիի հավաքած նյութերի ամբողջական փաթեթ Էկվիանոյի կյանքի և գործունեության հետազոտման համար։ «Ծնունդ» բաժինը ներառում է նրա ծննդյան վայրին առնչվող հակասական տվյալների մանրամասն համեմատություն։ Where was Olaudah Equiano born? 
* The Equiano Project , «Էկվիանո» ընկերություն և Բիրմինգհեմի թանգարան և պատկերասրահ։
* Part I: "Olaudah Equiano", Աֆրիկացիները Ամերիկայում, PBS.
* "Historic figures: Olaudah Equiano", BBC.
* Biography,Book,Autobiography,Fact

Կատեգորիա:1740-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ստրուկներ