Ալժիրի քաղաքացիական պատերազմ

**Ալժիրի քաղաքացիական պատերազմ** («Սև տասնամյակ», «Ահաբեկչության տասնամյակ», «Կապարի տարիներ», «Հրե տարիներ»), զինված հակամարտություն, որը տեղի է ունեցել Ալժիրի կառավարության և իսլամիստական խմբավորումների միջև, որը սկսվել է 1992 թվականին և տևել է մինչև 2002 թվականը։

Տարբեր տվյալներով հակամարտության զոհ է դարձել 44-200 հազար մարդ, այդ թվում ավելի քան 70 լրագրողներ, որոնք սպանվել են ինչպես կառավարական ուժերի, այնպես էլ իսլամիստների կողմից։ Հակամարտությունն ավարտվել է կառավարության հաղթանակով, այն բանից հետո, երբ սկզբում Իսլամական փրկության ճակատը (IFS) հայտարարել է պատերազմի ավարտը, իսկ հետո Զինված իսլամական խումբը պարտություն է կրել կառավարական ուժերի կողմից՝ 2002 թվականին։ Երկար ժամանակ՝ մինչև 2011 թվականի փետրվարի 24-ը երկրում պաշտոնապես պահպանվող արտակարգ դրությունը հիշեցրել է անցյալ պատերազմի մասին։ Զինված բախումները, թեև բավականին ցածր ինտենսիվությամբ, բայց շարունակվում են մինչ օրս։

## Սկիզբ
Պատերազմը սկսվել է 1991 թվականի դեկտեմբերին, երբ ընդդիմադիր «Իսլամական փրկության ճակատը» հսկայական ժողովրդականություն է ձեռք բերել բնակչության շրջանում և իշխող Ազգային ազատագրական ճակատ (ԱԱՃ) կուսակցությունը՝ վախենալով պարտությունից չեղարկել է Ազգային ժողովի ընտրությունների երկրորդ փուլը: Երկրում իշխանությունը ստանձնել են զինվորականները և նախագահ Չադլի Բենջեդիդը հեռացվել է իր պաշտոնից՝ 1992 թվականի հունվարի 11-ին։

IFS-ի արգելքից և նրա հազարավոր անդամների ձերբակալությունից հետո ի հայտ են եկել զինված իսլամիստական խմբավորումներ և սկսել են պարտիզանական գործողություններ կառավարության և նրա կողմնակիցների դեմ։ Նրանք կազմակերպել են մի քանի խմբակցություններ, որոնցից հիմնականներն էին Իսլամական զինված շարժումը, որը տեղակայվել է լեռներում և Զինված իսլամական խումբը, որը տեղակայվել է քաղաքներում: Սկզբում իսլամիստները հարձակվել են միայն բանակի ու ոստիկանության վրա, սակայն շուտով հարձակումներ են սկսվել խաղաղ բնակչության վրա։

1994 թվականին զգալի առաջընթաց է գրանցվել կառավարության և բանտարկված FIS առաջնորդների միջև բանակցություններում և Զինված իսլամական խումբը պատերազմ է հայտարարել FIS-ին և նրա կողմնակիցներին: Իսլամական զինված շարժումը միավորվել է ավելի փոքր խմբերի հետ՝ ստեղծելով Իսլամական փրկության բանակ, որը հավատարիմ է FIS-ին:

## Զարգացում
Շուտով բանակցությունները դադարել են և 1995 թվականի նախագահական ընտրություններում (1992 թվականի հեղաշրջումից հետո առաջին ընտրությունները) հաղթել է բանակի կողմից աջակցվող թեկնածու, բանակի նախկին հրամանատար Լամին Զերուալը: FIS-ի և զինված իսլամական խմբավորման միջև հակամարտությունը սրվել է։ Վերջիններս սկսել են խաղաղ բնակիչների կոտորածներ՝ շրջափակելով ամբողջ գյուղեր կամ քաղաքի արվարձաններ։ Կառավարական ուժերը պատասխանել են զգալի ռեպրեսիաներով։ Սպանությունների գագաթնակետը տեղի է ունեցել 1997 թվականին, երբ նշանակվել են խորհրդարանական ընտրություններ։ Ընտրություններում հաղթել է նորաստեղծ կուսակցությունը՝ Ազգային դեմոկրատական կոնգրեսը, որին աջակցում է բանակը։ FIF-ը՝ երկու կողմերի հարձակման տակ միակողմանի զինադադար է հայտարարել կառավարության հետ, իսկ Զինված իսլամական խմբավորումը արագորեն կորցրել է իր ազդեցությունը ներքին հակամարտությունների պատճառով, քանի որ նրա անդամներից շատերը հավանություն չեն տվել խաղաղ բնակիչներին սպանելու մարտավարությանը: 1999 թվականին անցկացվել  նոր նախագահական ընտրություններ, որոնցում հաղթել է Աբդելազիզ Բուտեֆլիկան և օրենք է ընդունվել, որը համաներում է շնորհել  զինված խմբավորումների անդամների մեծ մասի համար։ Շատերն օգտվել են համաներումից և բռնությունները զգալիորեն նվազել են, ինչը փաստացի հաղթանակ է եղել իշխանության համար պատերազմում։ Զինված իսլամական խմբավորման մնացորդները շարունակել են դիմադրել ևս երկու տարի և փաստացի անհետացել են մինչև 2002 թվականը:

## Նոր փուլ
1998 թվականին Զինված Իսլամական խմբավորումից բաժանված խումբը, որը կոչվել է «Ալ-Քաիդա», սկզբնապես հիմնված է եղել երկրի հյուսիսում՝ հեռացել է քաղաքացիական անձանց սպանությունից: 2003 թվականի հոկտեմբերին խմբավորման առաջնորդները հանրային աջակցություն են հայտնել Ալ-Քաիդային։ Նրանք հրաժարվել են համաներումից և շարունակել են զինված դիմադրությունը։

## Ակտիվացում
2004 թվականին զինյալները սկսել են ակտիվանալ՝ հարձակումներ կազմակերպելով ավտոշարասյունների և ականապատ ճանապարհների վրա։ Ալժիրի իշխանությունների տվյալներով՝ մինչև 2004 թվականի փետրվարի 12-ը ահաբեկչական հարձակումների և իսլամիստների հետ բախումների հետևանքով սպանվել է 22 իրավապահ, 37 զինյալ և 10 խաղաղ բնակիչ։ Մարտի 22-ին բրիտանացիները մտահոգված լինելով աճող լարվածությունից՝ որոշել են ժամանակավորապես փակել իրենց դեսպանատունը Ալժիրում։ Հակամարտության կողմերը գնալով ավելի կոշտ հայտարարություններ են արել միմյանց նկատմամբ։։

Հունիսի 20-ին հաղորդվել է, որ ալժիրցի զինվորականներին հաջողվել է ոչնչացնել «Սալաֆիական քարոզչության և ջիհադի» (Ալ-Քաիդայի ալժիրական թև) առաջնորդ Նաբիլ ալ-Սահրաուիին և նրա երեք օգնականներին։ Ծայրահեղական կազմակերպության նոր ղեկավարը ընտրվել է սեպտեմբերի 7-ին՝ Աբու Մուսաբ Աբդ ալ-Վադուդան:

Հուլիսի 5-ին Լիբիայի հետախուզական ծառայություններին հաջողվել է հայտնաբերել ծայրահեղականների բազա, որտեղ տեղի է ունեցել կամավորների հավաքագրում, ուսուցում և զինում, իսկ նոյեմբերի 2-ին Լիբիայի առաջնորդ Մուամար Քադաֆին Ալժիրի իշխանություններին է հանձնել Ամարի Սաիֆիին (նաև հայտնի է որպես Աբդերրեզակ Էլ Պարա), որը համարվում է քարոզչության և ջիհադի սալաֆիական խմբի երկրորդ անձը և գտնվում է միջազգային հետախուզման մեջ:

## Ավարտ
2005 թվականին Ալժիրի նախագահ Աբդելազիզ Բուտեֆլիկան հայտարարել է, որ զինյալ կազմակերպությունները պարտվել են և կարգուկանոն է վերականգնվել Ալժիրում։ Սակայն շուտով իսլամիստները կազմակերպել են ահաբեկման ցուցադրական օպերացիա՝ ապրիլի 9-ին մայրաքաղաք տանող ճանապարհին նրանք կազմակերպել են ինքնաշեն անցակետ, որտեղ կանգնեցրել են մեքենաները, մարդկանց հանել դրանցից և գնդակահարել։ Այս դաժան ահաբեկչության արդյունքում սպանվել է 14 մարդ։

2006 թվականի մարտի 5-ին Ալժիրում զանգվածային համաներում է անցկացվել ծանր հանցագործություններ չգործած իսլամիստների համար՝ բանտից ազատ է արձակվել 2629 մարդ։ Այնուամենայնիվ Ալժիրում իսլամիստական խմբավորումները միացել են «Ալ-Քաիդա» միջազգային ահաբեկչական ցանցին: Տարեվերջին ահաբեկչական հարձակումների նոր ալիք է անցել Ալժիրում։ Հոկտեմբերի 30-ին երկու ոստիկանական բաժանմունքների մոտ պայթեցվել են ականապատ բեռնատարներ, ինչի հետևանքով զոհվել է 2 մարդ, ևս մի քանի տասնյակը վիրավորվել են, իսկ դեկտեմբերի 10-ին պայթեցվել է օտարերկրացիներ տեղափոխող ավտոբուսը, որի հետևանքով զոհվել է վարորդը և վիրավորվել են 9 ուղևորներ։ Այս ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը ստանձնել են ալժիրցի իսլամիստները:

2008 թվականին ծայրահեղականների հարձակումների թիվը նկատելիորեն նվազել է, բայց դրանք դարձել են ավելի համարձակ։  Եթե նախկինում ահաբեկիչները սահմանափակվել են ինքնաշեն ռումբերի պայթյուններով, ապա 2008 թվականին սկսվել են բաց հարձակումները քաղաքների վրա և դեսպանատների և ոստիկանական բաժանմունքների գնդակոծումը:

2008 թվականի հունվարի 2-ին Ալժիրում տեղի է ունեցել ևս մեկ ահաբեկչություն՝ Բումերդես նահանգի Նասիրիա ( Նասիրիա ) քաղաքում, մահապարտ ահաբեկիչը ականապատ մեքենան մխրճել է ոստիկանական բաժանմունքի տարածք և գործի դրել պայթուցիկ սարքը, ինչի արդյունքում սպանվել է 3 ոստիկան, ևս 20-ը ծանր վնասվածքներ են ստացել: Փետրվարի 7-ին Ալժիրում ամբողջական հարձակում է տեղի ունեցել պարեկային ժանդարմների խմբի վրա, որի արդյունքում սպանվել է 8 ժանդարմ, նրանց ողջ զենքն ու հատուկ տեխնիկան գրավել են գրոհայինները։ Ի պատասխան դրան՝ Ալժիրի իշխանությունները ռազմական գործողություններ են իրականացրել իսլամիստների դեմ՝ օգտագործելով ավիացիան։ Հունիսի 8-ին Ալժիրի արևելյան Լախդարիա քաղաքում երկու պայթյունների հետևանքով զոհվել է 12 մարդ։ Օգոստոսի 20-ին հերթական կրկնակի ահաբեկչությունն է իրականացվել Բուիրա քաղաքում, որի հետևանքով զոհվել է 11 մարդ, ևս 31-ը վիրավորվել է։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն

* 
* 
* Roger Kaplan, «The Libel of Moral Equivalence» *The Atlantic Monthly* Boston: August 1998. Vol. 282, Iss. 2; pg. 18, 6 pgs.
* 
* 
* 
* 
*  

## Արտաքին հղումներ
* Ալժիրում գաղտնի պատերազմի և ֆրանսիական մեքենայությունների մասին
* Ալժիրի վերաբերյալ ստվերային զեկույցը ներկայացված է Կանանց միջազգային իրավապաշտպան իրավաբանական կլինիկայի և իսլամական օրենքների ներքո ապրող կանանց կողմից
* Իսլամիզմը, բռնությունը և բարեփոխումները Ալժիրում. էջը շրջելով, ՄՃԽ Մերձավոր Արևելքի զեկույց թիվ. 29
* Chronologie d'une tragedie cachée, ժամանակացույց
* Le mouvement islamiste algerien, Սալիմա Մելլա

Կատեգորիա:1990-ականներ Ալժիրում
Կատեգորիա:1990-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:2000-ականներ Ալժիրում
Կատեգորիա:Ալժիրի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ալժիրի պատմություն
Կատեգորիա:Ալժիրի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Աֆրիկայի ժողովուրդների պատերազմներ
Կատեգորիա:Կրոնական պատերազմներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ