Ինդուկցիայի խնդիր

**Ինդուկցիայի խնդիր**, փիլիսոփայական խնդիր, որն առաջին անգամ ձևակերպել է Թոմաս Հոբսը (1588-1679) և մշակվել է 18-րդ դարի կեսերին Դեյվիդ Հյումի կողմից։

Հյումը կասկածի տակ դրեց եզրակացության եզրակացության ինդուկտիվ մեթոդի վավերականությունը՝ առաջ քաշելով այն հարցը, թե արդյոք ինդուկտիվ պատճառաբանությունը հանգեցնում է դասական փիլիսոփայական իմաստով հասկանալի գիտելիքների, քանի որ այն կենտրոնանում է հիմքերի բացակայության վրա.
# Ընդհանրացումներ օբյեկտների մեկ դասի հատկությունների վերաբերյալ՝ հիմնվելով այս դասի առանձին օրինակների որոշ դիտարկումների վրա (oրինակ՝ եզրակացություն, որ բոլոր կարապները, որոնք մենք տեսել ենք սպիտակ, և, hետևաբար, բոլոր կարապները սպիտակ են, նախքան սև կարապների հայտնաբերումը);
# Ենթադրություններ, որ ապագայում իրադարձությունների հաջորդականությունը տեղի կունենա այնպես, ինչպես միշտ եղել է անցյալում (օրինակ, որ ֆիզիկական օրենքները նույնն են լինելու, քանի որ դրանք միշտ դիտվել են մինչ այդ)։ Հյումը դա անվանեց բնության միատեսակության սկզբունք։
Ինքը՝ Հյումը, բացասական պատասխան տվեց ինդուկցիայի խնդրի հարցին։

## Ի. Կանտի որոշումը
Իր ժամանակի շատ մտածողների նման, Իմանուիլ Կանտը վստահ էր դասական մեխանիկայի ճշմարտացիության մեջ, և տրանսցենդենտալ իդեալիզմի ուսմունքի մեջ նա իր լուծումը տվեց Հյումի ինդուկցիայի խնդրին։ Կանտը կարծում էր, որ աշխարհի մասին մեր ինդուկտիվ դատողությունները ապրիորի ճշմարիտ են գիտակցության էմպիրիկ ինքնության պատճառով, որը նա անվանում էր ընկալման տրանսցենդենտալ միասնության գաղափար։

## Կ․ Փոփերի որոշումը
Իր աշխատություններում բրիտանացի և ավստրիացի փիլիսոփա  Կարլ Փոփերը քննարկում է Հյումի ինդուկցիայի խնդիրը և դրա հիման վրա ձևակերպում է երեք հարց․
* «Հնարավո՞ր է արդարացնել որոշ բացատրական համընդհանուր տեսության ճշմարտացիությունը «էմպիրիկ պատճառներով», այսինքն՝ որոշակի թեստային հայտարարությունների ճշմարտության ենթադրությամբ կամ դիտորդական հայտարարություններով (որոնք, կարելի է ասել, «հիմնված են փորձի վրա»)»։
* «Հնարավո՞ր է արդյոք որոշ բացատրական համընդհանուր տեսության ճշմարտացիությունը կամ կեղծիքը արդարացնել էմպիրիկ պատճառներով, այսինքն՝ կարող է որոշակի թեստային հայտարարությունների ճշմարտության ենթադրությունը արդարացնել համընդհանուր տեսության ճշմարտացիությունը կամ կեղծիքը»։
* «Կարո՞ղ է նախապատվությունը, ճշմարտության կամ կեղծիքի առումով, որոշ մրցակցող համընդհանուր տեսություններ մյուսների համեմատ արդարացվել էմպիրիկ պատճառներով»։

Առաջին հարցին Կարլ Փոփերը, ինչպես Հյումը, բացասական պատասխան է տալիս։ Կարելի է արդարացնել տեսության կեղծիքը, եթե այն չի անցել փորձարարական ստուգում, և նախընտրելի են այն տեսությունները, որոնք սկզբունքորեն հնարավոր է հերքել, բայց որոնք դեռ չեն հերքվել։ Այնուամենայնիվ, երկրորդ և երրորդ հարցերին Փոփերը դրական պատասխան է տալիս. նրա կարծիքով՝ բոլոր գիտական վարկածները պետք է համարել գուշակություններ, այլ ոչ թե իրական տեսություններ։ Փոփերը հավատում էր, որ միայն փորձի միջոցով մենք կարող ենք դատել ինչ-որ հայտարարության կեղծիքի մասին, բայց ոչ երբեք դրա ճշմարտության մասին։

## Բ. Ռասելի կարծիքը
Իր Արևմտյան փիլիսոփայության պատմության մեջ Բերտրան Ռասելը գրել է, որ ինդուկցիան անկախ տրամաբանական սկզբունք է, որը չի կարող բխել փորձից կամ այլ տրամաբանական սկզբունքներից, և որ առանց այդ սկզբունքի գիտությունը հնարավոր չէ։

## Տես նաև
* Իմանուիլ Կանտ
* Գիտության փիլիսոփայություն
* Մակածություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *К.Поппер* — Логика исследования (*Logik der Forschung*, в рус. переводе «Логика и рост научного знания») — 1935

## Արտաքին հղումներ
* Problem of induction // *Britannica*
* The Problem of Induction // *Stanford Encyclopedia of Philosophy*

Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական խնդիրներ