Ներարգանդային պղնձե պարույր

մինի|Ներարգանդային պարույրի տեսքը
**Պղնձե ներարգանդային պարույր** (ՆԱՊ), հայտնի որպես ներարգանդային սարք կամ պղնձե պարույր։ Այն օգտագործվում է ծնելիության վերահսկման և շտապ հակաբեղմնավորման համար անպաշտպան սեռական հարաբերությունից հինգ օրվա ընթացքում։ Սա ծնելիության վերահսկման ամենաարդյունավետ ձևերից մեկն է, որի մեկ տարվա կտրվածքով ձախողման մակարդակը մոտ 0,7% է։ Սարքը տեղադրվում է արգանդում և գործում է մինչև տասներկու տարի։ Այն կարող է օգտագործվել բոլոր տարիքի կանանց կողմից՝ անկախ նրանից՝ երեխաներ ունեցել են, թե ոչ։ Հեռացումից հետո պտղաբերությունն արագ վերականգնվում է։

Կողմնակի ազդեցությունները կարող են ընդգրկել առատ դաշտանները, և/կամ հազվադեպ՝ պարույրը կարող է արտամղվել։ Այն ավելի քիչ խորհուրդ է տրվում սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների բարձր ռիսկ ունեցող մարդկանց, քանի որ կարող է մեծացնել կոնքի բորբոքային հիվանդության վտանգը ներդրումից հետո առաջին երեք շաբաթվա ընթացքում։ Խորհուրդ է տրվում այն մարդկանց, ում ցուցված չեն հորմոնալ հակաբեղմնավորիչները։ Եթե կինը հղիանում է ներարգանդային պարույրով, խորհուրդ է տրվում հեռացնել վերջինս։ Շատ հազվադեպ արգանդի թափածակում կարող է առաջանալ ներդրման ժամանակ, եթե պատշաճ կերպով չկատարվի միջամտությունը։ Պղնձե ներարգանդային պարույրը երկարատև դարձելի հակաբեղմնավորիչ միջոց է։ Այն հիմնականում գործում է՝ ոչնչացնելով սպերմատոզոիդներին։ Պղնձե ներարգանդային պարույրը բժշկական կիրառության մեջ մտավ 1970-ական թվականներին։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է։ Դրանք օգտագործում են ավելի քան 170 միլիոն կանայք ամբողջ աշխարհում։

## Բժշկական ցուցումներ
Պղնձե ներարգանդային պարույրները երկարաժամկետ, դարձելի հակաբեղմնավորիչներ են, այդ դասին պատկանողներից ամենաարդյունավետներից մեկը։ Շրջանակի տեսակը և պղնձի քանակը կարող են ազդել տարբեր մոդելների արդյունավետության վրա։ Տարբեր մոդելների ձախողելու հավանականությունը  1 տարի օգտագործելուց հետո տատանվում է 0,1-ից մինչև 2,2%։ Պղնձի 380 մմ² մակերեսով T-աձև մոդելներն ունեն ձախողման ամենացածր մակարդակը։ Օգտագործման 12 տարիների ընթացքում պղնձի ավելի քիչ մակերես ունեցող մոդելներն ունեն ձախողման ավելի բարձր մակարդակ։ 2008-ին առկա T-աձև պղնձե ՆԱՊ-երի վերլուծության համաձայն TCu 380A-ն և TCu 280S-ը օգտագործվեն որպես առաջին ընտրության պղնձե ՆԱՊ-եր, քանի որ այդ երկու մոդելներն ունեն ձախողման ամենացածր գործակիցը և կիրառման ամենաերկար տևողությունը։ Պղնձի ներարգանդային պարույրի արդյունավետությունը (0.8%) համեմատելի է խողովակների մանրէազերծման հետ (0.5%) առաջին տարվա ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, պղնձե ներարգանդային պարույրի ազդեցությունը շրջելի է, ինչը կարող է դիտվել որպես առավելություն կամ թերություն՝ կախված հակաբեղմնավորման դեմ մարդու նպատակներից։

### Հրատապ հակաբեղմնավորում
Պղնձե ներարգանդային պարույրը որպես շտապ հակաբեղմնավորման միջոց հայտնաբերվել է 1976 թվականին, այն շտապ հակաբեղմնավորման ամենաարդյունավետ ձևն է։ Այն ավելի արդյունավետ է, քան ներկայումս առկա հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ հաբերը։ Այն շտապ հակաբեղմնավորման համար կարող է օգտագործվել անպաշտպան սեռական հարաբերությունից մինչև հինգ օր հետո և արդյունավետությունը չի նվազում այդ հինգ օրվա ընթացքում։ Անհետաձգելի հակաբեղմնավորման համար պղնձե ներարգանդային պարույրի օգտագործման լրացուցիչ առավելությունն այն է, որ այն կարող է օգտագործվել որպես հակաբեղմնավորիչ միջոց ներդրումից հետո 10-12 տարի։

### Հեռացում և պտղաբերության վերականգնում
Պղնձե ներարգանդային պարույրի հեռացումը նույնպես պետք է իրականացվի որակավորված բժշկի կողմից։ Ապացուցված է, որ սարքը հեռացնելուց հետո պտղաբերությունն արագ վերականգնվում է։ Ուսումնասիրություններից մեկի համաձայն, TCu 380Ag պարույրն օգտագործող կանանց դեպքում հեռացումից մինչև պլանավորված հղիություն միջին ժամանակահատվածը երեք ամիս է։

## Կողմնակի ազդեցություններ
**Արտամղում**։ Երբեմն պղնձե ներարգանդային պարույրը կարող է ինքնաբերաբար դուրս մղվել արգանդից։ Արտամղման (էքսպուլսիա) հավանականությունը տատանվում է կիրառողների 2,2%-ից մինչև 11,4% առաջին տարվանից մինչև 10-րդ տարին։ TCu380A-ն ունի արտմղման առավել ցածր հավանականություն։ Ոչ բնորոշ հեշտոցային արտադրությունը, ջղաձգությունը կամ ցավը, միջդաշտանային արյունային արտադրությունը, սեռական հարաբերությունից հետո (պոստկոիտալ) արյունահոսությունը, ցավոտ սեռական հարաբերությունը (դիսպարեունիան) կարող են լինել հնարավոր արտամղման նշաններ։ Եթե արտամղվում է, կինն իհարկե պաշտպանված չէ հղիությունից։ Եթե պարույրը տեղադրվում է էքսպուլսիայից հետո, ապա ուսումնասիրություններից մեկի համաձայն, կրկնակի արտամղման ռիսկը մեկ տարի հետո կազմում է դեպքերի մոտավորապես մեկ երրորդը։ Մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը կարող է առաջացնել ՆԱՊ-ի արտամղում, և այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում ստուգել ՆԱՊ-ի տեղակայումը ՄՌՏ-ից առաջ և հետո։

### Թափածակում (պերֆորացիա)
Շատ հազվադեպ ՆԱՊ-ը կարող է թափածակել արգանդի պատը։ Պերֆորացիայի ռիսկը հիմնականում որոշվում է տեղադրումն իրականացնող մասնագետի հմտությամբ։ Փորձառու բժիշկների համար պերֆորացիայի ռիսկը 1 է կամ ավելի քիչ 1000 տեղադրումների հաշվարկով։

### Վարակ
ՆԱՊ-ի ներդրումից հետո առաջին 21 օրվա ընթացքում առկա է կոնքի բորբոքային հիվանդության ԿԲՀ անցողիկ ռիսկ։ Այնուամենայնիվ, դա փոքր վտանգ է և վերագրվում է տեղադրման ժամանակ առկա  գոնորեային կամ քլամիդիոզային վարակին։ Վարակման ճիշտ կանխարգելումը առանձնապես չի ազդում այս վարակների ընթացքի վրա, սակայն կարևոր են հաճախորդներին և մասնագետներին վարակից պաշտպանելու տեսանկյունից։ Վարակի կանխարգելումն ընդգրկում է ձեռքերը լվանալը, այնուհետև ձեռնոցներ հագնելը, արգանդի վզիկի և հեշտոցի մաքրումը, ոչ ստերիլ մակերեսների հետ նվազագույն շփումը (օգտագործելով առանց հպման տեղադրման տեխնիկա), և պրոցեդուրայից հետո նորից ձեռքերը լվանալը, այնուհետև գործիքների մշակումը։ Սարքը տեղադրման ժամանակից հետո ինքնին չի պարունակում ԿԲՀ-ի ավելացված ռիսկ։

### Մկանակծկումներ
Որոշ կանայք կարող են ունենալ ջղաձգություններ ՆԱՊ-ի տեղադրման գործընթացի ժամանակ և անմիջապես դրանից հետո արգանդի վզիկի լայնացման արդյունքում։ Գործընթացից առաջ ՈՍՀԲԴ-ների ընդունումը հաճախ նվազեցնում է գանգատները, ինչպես և տեղային անզգայացնող միջոցները։ Միզոպրոստոլը ներդրումից 6-12 ժամ առաջ կարող է նպաստել արգանդի վզիկի լայնացմանը։ Որոշ կանայք կարող են ցավեր ունենալ տեղադրումից հետո 1-2 շաբաթվա ընթացքում։

### Առատ դաշտան
Պղնձե ՆԱՊ-ը կարող է մեծացնել դաշտանային արյան հոսքը։ Միջին հաշվով, դաշտանային արյան կորուստը ներդրումից հետո կարող է աճել 20-50%-ով։ Այս ախտանիշը որոշ կանանց մոտ կարող է վերանալ 3-ից 6 ամիս հետո։

### Անկանոն արյունահոսություն
Որոշ կանանց մոտ պղնձե ՆԱՊ-ը տեղադրվելուց հետո առաջին 3-6 ամիսների ընթացքում կարող է առաջացնել միջդաշտանային արյունահոսություն։

### Հղիություն
Թեև հազվադեպ, բայց եթե հղիություն է գրանցվում ՆԱՊ-ի պայմաններում, կարող են առաջանալ կողմնակի ազդեցություններ։ Արտարգանդային հղիության վտանգն այս դեպքում ավելի փոքր է, քան հակաբեղմնավորիչ միջոց չօգտագործող կանանց դեպքում։ Այնուամենայնիվ, գրանցված հղիությունների սպասվածից մեծ տոկոսն (3–4%) արտաարգանդային է։  Բարձր է վիժման կամ վաղաժամ ծննդաբերության ռիսկը։ Dalkon Shield ՆԱՊ-ի դեպքում գրանցվել են սեպտիկ վիժումներ (ինֆեկցված վիժում)։ ՆԱՊ-երը բնածին արատների ռիսկի վրա չեն ազդում։ Որոշ պատնեշային հակաբեղմնավորիչներ պաշտպանում են սեռավարակներից։ Հորմոնալ հակաբեղմնավորիչները նվազեցնում են ԿՊՀ-ի զարգացման ռիսկը, որը որոշ սեռավարակների լուրջ բարդություն է։ ՆԱՊ-որը չեն պաշտպանում սեռավարակներից կամ ԿԲՀ-ից։

## Հակացուցումներ
3-րդ կատեգորիայի հակացուցումների դեպքում ռիսկերը սովորաբար գերազանցում են պղնձե ՆԱՊ տեղադրելու առավելությունները։ 4-րդ կատեգորիայի դեպքում առկա է  անընդունելի առողջական խնդիրների ռիսկ։

Կանայք չպետք է օգտագործեն պղնձե ՆԱՊ, եթե նրանք.

(Կատեգորիա 4)

* Հղի են կամ կարծում են, որ կարող են հղի լինել
* Ունեն արգանդի կառուցվածքային շեղումներ
* Ունեն չարորակ տրոֆոբլաստիկ հիվանդություն
* Ունեն սեռավարակ
* Անցած երեք ամսվա ընթացքում ունեցել կամ հնարավոր է ունեցել են կոնքի օրգանների վարակ
* Ունեն կոնքի օրգանների տուբերկուլյոզ
* Ունեն անբացատրելի անոմալ հեշտոցային արյունահոսություն
* Ունեն արգանդի վզիկի չբուժված քաղցկեղ
* Ունեն արգանդի քաղցկեղ
* ՈՒնեն սեպտիկ հղիություն կամ վիժում

(Կատեգորիա 3)

* Հետծննդյան 48 ժամից մինչև 4 շաբաթ շրջանում է։ CDC-ի և ԱՀԿ-ի չափանիշները տարբերվում են այս առումով։ CDC-ն սա չի համարում  հակացուցում։
* ՈՒնեն ՄԻԱՎ
* Ունեն բարորակ տրոֆոբլաստիկ հիվանդություն
* ՈՒնեն ձվարանի քաղցկեղ
* Ունեն գոնորեայի կամ քլամիդիոզի զարգացման շատ բարձր անհատական ռիսկ

## Ծանոթագրություններ