Զալցիտաբին

**Զալցիտաբին (2′-3′-դիդեօքսիցիտիդին)**, որը կոչվում է նաև **դիդեօքսիցիտիդին**, հանդիսանում է նուկլեոտիդային անալոգ՝ հակադարձ տրանսկրիպտազի ինհիբիտոր և վաճառվում է *Hivid* առևտրային անվամբ։ Զալցիտաբինը եղել է երրորդ հակառետրովիրուսային դեղը, որը հաստատվել է ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչության կողմից ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի բուժման համար։ Այն օգտագործվում է որպես համակցված թերապիայի մաս։

Զալցիտաբինը կարծես քիչ արդյունավետ է, որքան որոշ այլ հակադարձ նուկլեոտիդային տրանսկրիպտազի ինհիբիտորներ, որը ունի համաձայնեցված չնչին հարմարություն՝ օրը երեք անգամ դեղ ընդունելու անհրաժեշտությամբ, և կապված է հիմնական կողմնակի ծանր ազդեցությունների հետ։ Այս պատճառներով ներկայումս այն հազվադեպ է օգտագործվում մարդու իմունային անբավարարության վիրուսի (ՄԻԱՎ) բուժման համար, և որոշ երկրներում Այն նույնիսկ ամբողջությամբ հանվել է դեղատներից։

## Բժշկական օգտագործումներ
**Զալցիտաբինը** եղել է երրորդ հակառետրովիրուսային դեղը, որը վերահաստատվել է ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչության  կողմից ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի բուժման համար։ Այն առաջին անգամ հաստատվել է 1992 թվականի հունիսի 19-ին որպես մոնոթերապիա, իսկ կրկին՝ 1996 թվականին՝ զիդովուդինի հետ համակցված օգտագործման համար։

1992 թվականին դիդեոքսիցիտիդինը ներառվել է հատուկ դեղամիջոցների ցանկում։

Զալցիտաբինի վաճառքն ու տարածումը դադարեցվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 31-ից։

## Դեղամիջոցների փոխազդեցություն
Լամիվուդինը զգալիորեն արգելակում է զալցիտաբինի ներբջջային ֆոսֆորիլացումը նրա ակտիվ ձևի՝ դիդեօքսինուկլեոտիդի վերածվելու համար, և հետևաբար այդ դեղերը չպետք է օգտագործվեն միասին։

Ավելին, **զալցիտաբինը** չպետք է օգտագործվի այլ դեղերի հետ, որոնք կարող են առաջացնել **պերիֆերիկ նեյրոպաթիա**, օրինակ՝ **դիդանոզին** և **ստավուդին**։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Բուժման սկզբում ամենատարածված անբարենպաստ երեւույթներն են սրտխառնոցը եւ գլխացավը: Ավելի լուրջ անբարենպաստ երեւույթներ են պերիֆերիկ նեյրոպաթիան, որը կարող է առաջանալ զարգացած հիվանդությամբ, բերանի խոռոչի խոցերով, կերակրափողի խոցերով եւ հազվադեպ՝ պանկրեատիտով հիվանդների մինչեւ 33%-ի մոտ։

## Դիմադրողականություն
Զալցիտաբինի նկատմամբ ռեզիստենտությունը այլ հակադարձ տրանսկրիպտազի ինհիբիտորների համեմատ զարգանում է հազվադեպ և սովորաբար արտահայտվում է միայն ցածր մակարդակով։ Կենդանի օրգանիզմում նկատվող ամենատարածված մուտացիան T69D-ն է, որը, կարծես, չի հանգեցնում խաչաձեւ դիմադրության այլ հակադարձ տրանսկրիպտազի ինհիբիտորների նկատմամբ։ Pol գենի 65, 74, 75, 184 և 215 դիրքերում մուտացիաները ավելի հազվադեպ են նկատվում։

### Ֆարմակոկինետիկա
Զալցիտաբինը ունի շատ բարձր ներծծման մակարդակ ներքին ընդունման (per os) ժամանակ՝ ավելի քան 80%։ Այն հիմնականում հեռացվում է օրգանիզմից երիկամներով, իսկ նրա կիսաքայքայման շրջանը կազմում է մոտ 2 ժամ։

### Գործողության մեխանիզմ
Զալցիտաբինը պիրիմիդինի անալոգ է։ Այն բնականում գոյություն ունեցող դեօքսիցիտիդինի ածանցյալն է, որը ստացվել է՝ 3-րդ դիրքում հիդրօքսիլային խմբի փոխարինմամբ ջրածնով։

Այն T բջիջներում և ՄԻԱՎ-ի այլ թիրախ բջիջներում ֆոսֆորիլացվում է՝ վերածվելով իր ակտիվ տրիֆոսֆատային ձևին՝ դիդեօքսինուկլեոտիդ-ին։ Այս ակտիվ մետաբոլիտը գործում է որպես ՄԻԱՎ-ի ռևերս տրանսկրիպտազի սուբստրատ, ինչպես նաև ինկորպորացվում է վիրուսային ԴՆԹ-ի մեջ, ինչի հետևանքով ԴՆԹ շղթայի երկարացումը դադարում է, քանի որ բացակայում է հիդրօքսիլային խումբը։ Ռետրովիրուսային ռևերս տրանսկրիպտազը արգելակելուց բացի, դիդեօքսիցիտիդինին արգելակում է նաև միտոքոնդրիալ ԴՆԹ պոլիմերազ γ-ն, ինչի արդյունքում առաջանում է դոզայով սահմանափակվող թունավորություն։

## Պատմություն
Զալցիտաբինը առաջին անգամ սինթեզվել է 1960-ականներին Ջերոմ Հորվիցի կողմից և հետագայում մշակվել է որպես ՄԻԱՎ-ի դեմ դեղամիջոց Սամուել Բրոդերի, Հիրոակի Միցուայի և Ռոբերտ Յարկոանի կողմից Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտում: Ինչպես դիդանոզինը, այն այնուհետև լիցենզավորվեց, քանի որ NCI-ն իրավունք չունի դեղեր վաճառել: Այսպիսով, առողջապահության ազգային ինստիտուտը լիցենզիա է տվել Hoffmann-La Roche-ին այն օգտագործելու համար:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Հակավիրուսային դեղեր
Կատեգորիա:Նուկլեոզիդներ