Բուլղարական արական գիմնազիա (Սալոնիկ)

**[[Կյուրեղ և Մեթոդիոս|Սրբեր Կյուրեղի և Մեթոդիոսի]] անվան բուլղարական արական միջնակարգ դպրոց** Սալոնիկում (, *Solunska balgarska mazhka gimnazia „Sv. sv. Kiril i Metodiy“*), առաջին բուլղարական միջնակարգ դպրոցը Մակեդոնիա պատմական շրջանում (Բալկանյան թերակղզի), հիմնադրվել է 1880 թվականի աշնանը օսմանյան Սալոնիկ քաղաքում (այժմ՝ Հունաստանում) և գործել է մինչև 1913 թվականը։

1920 թվականին միջնակարգ դպրոցը վերսկսել է գործել Պիրին Մակեդոնիա շրջանի Գոռնա Ջումնայա (Gorna Dzhumaya) քաղաքում, որտեղ այսօր գործում է «**Սբ. Կիրիլ և Մեթոդիոս ազգային հումանիտար միջնակարգ դպրոցը**» (**'), որն իրեն համարում է Բուլղարական արական դպրոցի իրավահաջորդը։

== Հիմնադրում ==
[[Պատկեր:Saloniki_bulgarian_high_school.jpg|աջից|մինի|250x250փքս|[[Սալոնիկ]]ի [[Բուլղարերեն|բուլղարական]] «[[Կյուրեղ և Մեթոդիոս|Սրբեր Կյուրեղի և Մեթոդիոսի]]» տղամարդկանց միջնակարգ դպրոցը 20-րդ դարի սկզբին]]

[[Բուլղարերեն|Բուլղարական]] առաջին դպրոցը [[Սալոնիկ]]ում հիմնադրվել է 1871 թվականին, [[Աթանաս Ալեքսանդրացի|Սուրբ Աթանաս Ալեքսանդրացի]] եկեղեցու կողքին։ Երբ 1876 թվականին Բուլղարիայում [[Օսմանյան կայսրություն|Օսմանյան իշխանության]] դեմ ազգային-ազատագրական  [[Ապրիլյան ապստամբություն (1876)|ապրիլյան ապստամբությունից]] հետո սկսվեց [[Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)|Ռուս-թուրքական պատերազմը (1877-1878)]], Կրեսնա-Ռազլոգյան ապստամբությունը և այլ իրադարձություններ, բուլղարական կրթությունը Մակեդոնիայում (պատմական մարզ) մի շարք ծանր հարվածներ ստացավ։ Օգտվելով պետական պաշտոնյաների շրջանում հակաբուլղարական տրամադրություններից, [[Հույներ|հույն]] եպիսկոպոսներին հաջողվեց փակել բուլղարական շատ դպրոցներ և տարածաշրջանի բուլղարական եկեղեցիներում կրկին [[հունարեն]]ը ներմուծել։ Արդյունքում, բուլղարական [[Մտավորականություն|մտավորականության]] մի մասն արտագաղթեց [[Բուլղարիայի իշխանություն]] և [[Արևելյան Ռումելիա]] պրովինցիա։ Նրանց, այնուամենայնիվ, հաջողվեց շարունակել իրենց աշխատանքը՝ տեղական համայնքապետարանների, Բուլղարիայի էկզարխատության (Exarchate) և նորաստեղծ Բուլղարական պետության աջակցությամբ։

Սալոնիկում իրավիճակը համեմատաբար հանգիստ էր՝ համեմատած այլ վայրերի ծանր դրության։ Արտասահմանյան հյուպատոսների և ներկայացուցչությունների առկայությունը որոշակի սահմանափակումներ էր դնում թուրքական ռեժիմի վրա։ Որոշ ուսումնասիրողների պնդմամբ, դա էր Մակեդոնիայում բուլղարական միջնակարգ դպրոցի բացման հիմնական պատճառը, որը նման էր [[Սոֆիա]]յի և [[Պլովդիվ]]ի դպրոցներին։ 1880 թվականին Օսմանյան կայսրությունն ընդունեց «Վիլայեթների մասին» օրենք, որը սահմանափակում էր հույն եպիսկոպոսների վերահսկողությունը բուլղարական եկեղեցիների վրա։ Օգտվելով այս զարգացումներից՝ ազգային վերածնունդի նշանավոր գործիչ [[Կուզման Շապկարև]]ը պատրաստեց բուլղարական կրթության մի ամբողջ ծրագիր Մակեդոնիայում, որի կենտրոնն էր տարածաշրջանի մայրաքաղաք Սալոնիկը։ Քաղաքը պետք է ունենար տղամարդկանց և աղջիկների մեկական դպրոց, որոնցից յուրաքանչյուրին կցված էին գիշերօթիկ դպրոցներ։ Մինչ դրանց բացումը Մակեդոնիայում կար ընդհանուր 667 բուլղարական հիմնական դպրոց 949 ուսուցիչով և 36 623 աշակերտով։

Շապկարևի ծրագրի հիմնական խոչընդոտը Էկզարխատն էր, որը դեմ էր Սալոնիկում գիմնազիաներ ունենալուն։ [[Դրագան Ցանկով]]ը, որը սկզբունքորեն կողմ էր գաղափարին, առաջարկեց մեկ այլ քաղաք, որը գտնվում էր Կենտրոնական Մակեդոնիայում և զուտ բուլղարական բնակչությամբ էր բնակեցված։ Չնայած այս տարաձայնություններին, Էկզարխատը համաձայնվեց և ''[[Կյուրեղ և Մեթոդիոս|Սրբեր Կյուրեղի և Մեթոդիոսի]] բուլղարական արական միջնակարգ դպրոցը'' Սալոնիկում պաշտոնապես իր դռները բացեց 1880 թվականի աշնանը՝ տեղի բուլղարական համայնքի և Էկզարխատի աջակցությամբ։

[[Պատկեր:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|աջից|մինի|310x310փքս|Փաստաթուղթ, որը տրվել է դպրոցի տնօրինության կողմից 1884 թվականին։ Դպրոցի լոգոն և նրա անունը տեսանելի են, գրված է. «Սբ. Կյուրեղ և Մեթոդիոս» բուլղարական դպրոց - Սալոնիկ։(''Bulgarian school "Sts. Cyril and Methodius" - Thessaloniki.)'']]

== Հետագա ճակատագիր ==
Դպրոցը սկսել է գործել 1880 թվականին Սալոնիկի թաղամասի շենքերից մեկում։ 1910 թվականին դպրոցն ուներ ութ դասարան, տասներկու ուսուցիչ և 133 աշակերտ։ [[Բալկանյան պատերազմներ (1912-1913)|Բալկանյան պատերազմներից]] հետո, երբ Սալոնիկը դարձավ [[Հունաստանի թագավորություն|հունական]], բուլղարացիները վտարվեցին քաղաքից, գիմնազիան, մյուս բուլղարական հաստատությունների նման, փակվեց 1913 թվականին։ Ուսուցչական անձնակազմը և աշակերտները [[Ստրումիցա]]յով և [[Պետրիշ]]ով տեղափոխվեցին Գոռնա Ջումնայա քաղաք (ներկայիս [[Բլագոևգրադ]])։

Այդպիսով, 1920 թվականին միջնակարգ դպրոցը վերսկսեց գործել Պիրին Մակեդոնիա շրջանի [[Բլագոևգրադ|Գոռնա Ջումնայա]] (Gorna Dzhumaya) քաղաքում, այնուհետև հանձնվեց Բուլղարիային, որտեղ այն այսօր գոյություն ունի որպես «**Սբ. Կիրիլ և Մեթոդիոս ազգային հումանիտար միջնակարգ դպրոց*'» (*Sts. Cyril and Methodius National Humanitarian High School*)։

Միջնակարգ դպրոցի նախաձեռնողների, տնօրենների և ուսուցիչների շարքում էին բուլղարացի մտավորականներ, գիտնականներ և հասարակական գործիչներ, ինչպիսիք են [[Կուզման Շապկարև]]ը, [[Վասիլ Իվանով Կինչև|Վասիլ Կինչևը]], [[Գրիգոր Պիրլիչև|Գրիգոր Պառլիչևը]] և [[Կոնստանտին Վելիչկով]]ը։ Դպրոցի շրջանավարտներից են եղել Գոցե Դելչևը, Դամե Գրուևը, [[Թոդոր Ալեքսանդրով]]ը, Անդրեյ Լյապչևը, Իվան Միխայլովը, Պետար Դարվինգովը, Անտոն Կեցկարովը և 20-րդ դարի սկզբի բուլղարական հեղափոխական շարժման և քաղաքականության այլ կարևոր գործիչներ։

== Ի պատիվ ==
[[Անտարկտիկական թերակղզի|Անտարկտիդայի]] Գրահամի Երկրում գտնվող Լոուբեթի ափին գտնվող *Սալոնիկ սառցադաշտը''  (Solun Glacier) անվանակոչվել է ի պատիվ «19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին բուլղարական կրթության խոշոր կենտրոն Սալոնիկի (Թեսսալոնիկի) բուլղարական միջնակարգ դպրոցի․ ներկայումս տեղակայված է Բուլղարիայի հարավ-արևմտյան Բլագոևգրադ քաղաքում»։

2014 թվականի մարտի 5-ին Սալոնիկի քաղաքապետ Յանիս Բուտարիսը Բուլղարիայի մշակույթի նախարար Պետար Ստոյանովիչի հետ միասին բացեց հուշատախտակը ավագ դպրոցի տեղում, Օլիմբոու 99 հասցեում (99 Olymbou St.)։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* Salonica, city of ghosts։ Christians, Muslims, and Jews, 1430-1950, Vintage Series, Mark Mazower, 2006, .
* Balkan Studies։ Biannual Publication of the Institute for Balkan Studies, volume 42, Hidryma Meletōn Chersonēsou tou Haimou (Thessalonikē, Greece)  The Institute, 2001.

## Արտաքին հղումներ
* ․ Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1880 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Կրթությունը Բուլղարիայում
Կատեգորիա:Հունաստանի դպրոցներ
Կատեգորիա:Սալոնիկ