Թթխմոր մեռոնը

«**Թթխմոր մեռոնը»**, հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «» ժողովածուի մեջ։

## Գնահատական
Ճիշտ է, Ս. Խանզադյանը գրականություն է բերում Սյունյաց լեռնաշխարհի գույներն ու երանգները, բայց չի կտրվում մեծ աշխարհի անցուդարձից։ Մեծ աշխարհը նրա համար ճանաչելի է դառնում հայրենի բնության, այդ բնության մեջ ապրող հասարակ մարդկանց ու զգացմունքների, նախնականորեն պարզ կենցաղի, վարք ու բարքի միջոցով։

## Սյուժե
Պատմվածքն սկսում  է հայոց գողթան աշխարհի Բիստական գետի և Բիստ գյուղի գարնանային գեղեցկության նկարագրումով։ Գյուղի եկեղեցու մոտ գտնվող հին  թոնրատան ծուխը երկինք է բարձրանում, իսկ  նոր թխած լավաշի բույրը տարածվում էր թոնրատան կամարների տակ։

Թուխ նանը և իր դեռատի Ձյունիկ հարսը թխում էին ավանդական հայկական լավաշ-հացը։ Ամեն անգամ խմորը թոնրի շիկացած  պատին ծեփելով՝ Թուխ նանը  արտաբերում էր «բարին հետդ» խոսքերը։

Օտարականը՝ ով կանգնել էր թոնրատան մուտքի մոտ, գլխի չէր ընկնում, թե այդ խոսքերն ու՞մ  է ուղղում նանը, իրեն, թե՞ խմոր-լավաշին։

Ձյունիկը թափ է տալիս  հագուստին  նստած ալյուրը և մի տաք լավաշ հյուրասիրում  օտարականին։  Թուխ նանը պատմում է, որ  լավաշը թխում է իր գյուղի համար նոր  դպրոցի շենք կառուցող  վարպետների համար. Այդպես է կարգը գյուղի հենց  աշխարհի սկզբից։

Օտարականը հեռանում է Բիստ գյուղից՝ իր հետ տանելով քարե գյուղի հին  ավանդույթները, թոնրի  լավաշի բույրն ու համը և Ձյունիկ հարսի լուսաճերմակ  գեղեցկությունը։

Տասը տարի անց օտարականը կրկին  այցելում է Գողթան աշխարհի Բիստի ձոր, որտեղ  հոսում էր Բիստական գետը դեպի Արաքսի ամենակուլ երախը։ Քարքարոտ արահետի  քարերի մեջ նա նկատում է կանգնած մի կնոջ՝ մոտը երկու փոքրիկ երեխա, մեծը տղա և փոքրը՝ աղջիկ վեց-յոթ տարեկան։ 

Բարևի պատասխանից օտարականը  ճանաչում է  Ձյունիկին, բայց արդեն տամուկ աչքերով, մարած ձայնով, խանձնված երեսով ու չորացած  ձեռքերով։ Ձյունիկի  շալակին չոր ոտի մի բլուր կար, որի մեջից հազիվ էր երևում  նրա դեմքը։  Երեխաների մասին ակնարկից պարզվում է, որ նրանք  Ձյունիկի զավակներն են՝ բոբիկ, ցնցոտիների  մեջ ու հավանաբար քաղցած։ Ձյունիկը պատմում է, որ  ամուսինը սպանվել է կռվում,  իսկ Թուխ նանը որդու կորստի վշտից մահացել է։ Խոտն էլ հավաքում է իր միակ  այծի համար՝ ձմռան պաշար, որպեսզի մի կերպ պահի երկու զավակներին։

Օտարականն իր օգությունն է  առաջարկում խոտը  տեղափոխելու, բայց Ձյունիկը  կտրականապես մերժում է։

Գիշերն օտարականն անց է կացնում  Բիստական ձորի  կիրճերում։ Հաջորդ օրը  քարքարոտ ճանապարհին նորից երևում է  շարժվող խոտի  փոքրիկ դեզը՝  ետևից եկող երկու երեխաների հետ։

Հանկարծ մի ձիավոր է  երևում  արահետի վրա,  Ձյունիկը վախից շփոթվում է ու բեռը  հենում քարե  պատին, որ  ձիավորին  ճանապարհ տա։ Ձիավորն  սկսում է  բարկացած հանդիմանել Ձյունիկին, ապա  մեղադրել  կոլխոզի խոտը  գողանալու համար։ Ձյունիկը կերկերուն ձայնով  արդարանում է, որ ինքն իր ձեռքերով է քաղել այդ խոտը։ Բայց ձիավորը՝ ով այդ կոլխոզի նախագահն էր, դարձյալ սպառնում է, որ կայրի  խոտը, նա անսասան էր Ձյունիկի  աղաչանքներին ու խնդրանքներին։  Նախագահը  գրպանից հանում է լուցկին և մոտենում խոտի բլուրին։ Ձյունիկն ավելի աղերսագին է խնդրում չվնասել խոտը։ Նախագահը  թեքվում է դեպի Ձյունիկը և ինչ-որ բան շշնջում Ձյունիկին, ապա  լուցկու տուփը  գրպանը դնում։ Ձյունիկն իջեցնում է խոտը, թափ տալիս վրայի խոտը, ուղղում է մազերը և  դանդաղ գնում դեպի մոտակա  թզնենիներով պատված խիտ ձորի խորքը։

Նախագահն իջնում է ձիուց, այն կապում ծառից և Ձյունիկի հետևից մտնում ձորը։ 
Հաջորդ առավոտյան օտարականը, կրկին  հանդիպում է Ձյունիկին և դառը կսկիծով  ակնարկում, որ տեսել է, թե ինչպես է Ձյունիկը ենթարկվել կոլխոզի նախագահին։
Իսկ Ձյունիկը կոտրված ձայնով պատասխանում է, որ «-Ինչո՞ւ տեսար։ Ո՞ր իրավունքով տեսար։ Զավակներիս հաց է պետք։ Ինչո՞ւ տեսար…»։

## Կերպարներ
* Թուխ նան
* Ձյունիկ հարս
* Օտարական
* Կոլխոզի նախագահ

## Տես նաև

* Հույսը անթեղած (պատմվածք)
* Քարե ծաղիկ (պատմվածք)
* Աշխարհը նոր է ստեղծվում (պատմվածք)
* Կապույտ աչքեր (պատմվածք)
* Խրտնած գառներ
* Ջրաղացը ձայն չունի (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր