open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալֆի Գիլքրիստ

**Ալֆի Գիլքրիստ** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, «Չելսիի» պաշտպան, ներկայումս վարձավճարով խաղում է «Շեֆիլդ Յունայթեդում»։

## Ակումբային կարիերա
Նա իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է այնպիսի անգլիական ակումբների երիտասարդական թիմերում, ինչպիսիք են «Օլդ Այլսվորթիանսը» և «Քուինս Պարկ Ռեյնջերսը»։ 2014 թվականին, 11 տարեկան հասակում, ֆուտբոլիստը տեղափոխվեց Լոնդոնի «Չելսիի» ակադեմիա։ 2020 թվականի նոյեմբերին ֆուտբոլիստը ստորագրեց իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը լոնդոնյան ակումբի հետ։ 2021 թվականից ֆուտբոլիստը սկսել է խաղալ նաև ակումբի երիտասարդական թիմերում։ 2023 թվականի մայիսի վերջին ֆուտբոլիստը սկսեց միանալ հիմնական թիմին՝ ընդգրկվելով «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ խաղի հայտացուցակում, բայց երբեք խաղադաշտ դուրս չեկավ։ 2023 թվականի հուլիսին ֆուտբոլիստը, հիմնական թիմի հետ միասին, ընդգրկվեց նախամրցաշրջանային շրջագայության խաղացողների ցուցակում։ Ֆուտբոլիստը մրցաշրջանը սկսեց երիտասարդական թիմի կազմում, բայց շարունակեց մարզվել հիմնական թիմի հետ, ինչպես նաև պարբերաբար սկսեց ընդգրկվել թիմի խաղերում։ Նա իր նորամուտը ակումբի կազմում նշեց 2023 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ Անգլիայի Պրեմիեր լիգայի «Քրիսթալ Փելասի» դեմ խաղում, փոխարինման դուրս գալով 92-րդ րոպեին։ 2024 թվականի ապրիլի 2-ին նա երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2026 թվականը։ Նա իր առաջին գոլը «Չելսիի» կազմում խփել է 2024 թվականի ապրիլի 15-ին՝ «Էվերթոնի» դեմ խաղում (6:0), խփելով այն 90-րդ րոպեին։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շեֆիլդ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Քուինս Պարկ Ռեյնջերսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ռազմական փառքի թանգարան (Յարոսլավլ)

**Յարոսլավլի ռազմական փառքի թանգարան**, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ քաղաքի բնակիչների ռազմական և աշխատանքային սխրանքներին նվիրված թանգարան Յարոսլավլ քաղաքում։ Ի սկզբանե այն եղել է 234-րդ հրաձգային դիվիզիայի թանգարան (Սուվորովի և Բոգդան Խմելնիցկիի շքանշանակիր Լոմոնոսով-Պրահայական 234-րդ հրաձգային դիվիզիա, որը նաև հայտնի է որպես Յարոսլավլի ժողովրդական միլիցիայի դիվիզիա և Յարոսլավլի կոմունիստական դիվիզիա)։

## Նկարագրություն
Ռազմական փառքի թանգարանը բացվել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ Յարոսլավլի 234-րդ դիվիզիայի երկրորդ կազմավորման քառասունամյակի օրը։ Թանգարանը Յարոսլավլի պատմաճարտարապետական և գեղարվեստական թանգարան-արգելոցի մասնաճյուղն է։

Մինչև 2005 թվականը թանգարանում բացվել է «Ռուսաստանի բանակային աշխատանքը» («России ратный труд») ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսն ընդգրկում է 13-20-րդ դարերը և պատմում է յարոսլավլցիների ռազմական քաջության, փառքի և ռազմական սխրանքի մասին Ռուսաստանի համար պատմության դժվարին ժամանակաշրջաններում՝ մոնղոլ-թաթարական ներխուժում (1237-1241), լեհ-լիտվական միջամտություն (1598-1618), 1812 թվականի ֆրանսիական ներխուժում, Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներ։

2005 թվականին, Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 60-ամյակի կապակցությամբ, թանգարանը բացել է «Հաղթողները» ցուցահանդեսը:

2005 թվականին դեպի թանգարան ձգվող ճանապարհի վրա բացվել է զորահրամանատարների ծառուղի։ Փողոցի մյուս կողմում գտնվում է Յարոսլավլի Զինվորական հուշահամալիր գերեզմանը։

## Ընդլայնում
մինի|Թանգարանի ցուցանմուշ՝ 76 մմ տրամաչափի թնդանոթ 1902 թվականի արտադրության. մասնակցել է 1918 թվականի հուլիսին Յարոսլավլի հրետակոծությանը հակաբոլշևիկյան ապստամբության ճնշման ժամանակ

2005 թվականի հոկտեմբերի 22-ին թանգարանի շենքի մոտ տեղադրվել են Ս-75 և Ս-200 հրթիռային համակարգեր, որոնք համալրել են ռազմական տեխնիկայի պարկը։

2009 թվականի վերջին հայտարարվել է 2000 մ² տարածքով նոր թանգարանի շենքի նախատեսվող կառուցման մասին:
2011 թվականին ռազմական տեխնիկայի հավաքածուն համալրվել է Տ-64 տանկով և Գրադ-1 հրթիռային համակարգով:

2013 թվականին թանգարանը տասնչորսերորդ անգամ մասնակցել է «Միջթանգարան» միջազգային թանգարանային փառատոնին:

2020 թվականին պատրաստվել է բացվել նոր թանգարանային ցուցադրություն՝ ի նշանավորումն Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 75-ամյակի։

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
* Ռազմական փառքի հանրապետական թանգարան Ուֆայում
* Ռազմական և աշխատանքային սխրանքի թանգարան Սարանսկում
* Սնեժնոեի ռազմական փառքի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռազմական փառքի թանգարան . *Յարոսլավլի թանգարան-արգելոց*

Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1981 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Յարոսլավլի տեսարժան վայրեր
Օնիկ Թորոսյան

**Հովհաննես Տարաքջյան** (, ), նույն ինքը՝ **Օնիկ Թորոսյան** (), բուլղարահայ հեղափոխական։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Տարաքջյանը ծնվել է հայկական ընտանիքում՝ 1873 թվականին Ռոդոստոյում (Օսմանյան կայսրություն)։ Ծննդավայրում մասնակցել է հեղափոխական կոմիտեի։ 1901 թվականին նա Ներքին ադրիանապոլսա-մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպության (ВМОРО) տասը այլ հայ և բուլղար գործընկերների՝ Սլավի Մերջանովի, Պետար Սոկոլովի, Խաչիկ Ասլանյանի և այլոց հետ, Ստեփան Զորյանի հրամանով, Պլովդիվում ստեղծել է հեղափոխական խումբ, որը ծրագրել է Արևելյան ճեպընթացով Ադրիանապոլսից Կոստանդնուպոլիս ուղևորվող պարսից շահին առևանգելու անհաջող փորձ։ Ճեպընթացի վրա հարձակման ձախողումից հետո ստեղծված բուլղարա-հայկական խումբը նախաձեռնել է Օդրին Վալիի առևանգումը։ Սակայն նա եղել է անհասանելի թիրախ, և ջոկատն առևանգել է Նուրի բեյին, որը Ադրիանապոլսի հայտնի բնակիչ Դերթլի Մուսթաֆայի որդին էր։ Սկսվել է հետապնդում, խումբը հայտնաբերվել է Օդրինսկոյի Կիրեչլի գյուղի մոտ գտնվող Յուկլուցիտ շրջանում։ Մարտից հետո, որում սպանվել է Մուսթաֆայի որդին, Օնիկ Թորոսյանը կազմակերպության անդամների մի մասի հետ գերվել է և հետագայում դատապարտվել մահապատժի կախաղանի միջոցով, որն ի կատար է ածվել 1901 թվականի նոյեմբերի 27-ին Ադրիանապոլիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Агоп Гарабедян: Совместные действия армянского и болгарского освободительного движения в конце XIX и начале XX века

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ հասարակական գործիչներ
Իվոնա Ջուկա

**Իվոնա Ջուկա**, կինոռեժիսոր, ազգությամբ խորվաթ և չեռնոգորուհի։ Իվոնա Ջուկան հեղինակ է մրցանակակիր «Աղբ» և «Մոնտաժ» կարճամետրաժ ֆիլմերի, որոնք ընտրվել են ԱՄՆ-ի պաշտոնական փառատոնային մրցույթում:   Իվոնա Ջուկան Բեռլինում մրցանակաբաշխությունների համար 5 եվրոպացի ուսանողուհիներից Եվրոպական կինոակադեմիայի կողմից ընտրվել է  կարճամետրաժ ֆիլմեր նկարահանելու համար։ Իվոնա Ջուկան Վարշավայում կայանալիք «Վաղվա կինոն» համաժողովին մասնակցել է որպես Եվրոպայի ամենահեռանկարային ռեժիսորներից մեկը։ 

Իվոնա Ջուկայի  «Տեսարան ջրհորից» կարճամետրաժ ֆիլմը լավագույն ֆիլմ է ճանաչվել ամերիկյան միջազգային կինոփառատոնում, որտեղ Ջուկան ճանաչվել է լավագույն ռեժիսոր:

Իվոնա Ջուկան Խորվաթիայում ամենաշատ մրցանակներ ստացած «Դեմ առ դեմ» լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմի սցենարիստն ու ռեժիսորն է։  Ֆիլմը ճանաչվել է լավագույն վավերագրական ֆիլմ Վիսբադենի  կինոփառատոնում, Դոկմա կինոփառատոնում, Սարաևոյի կինոփառատոնում։  Ֆիլմը օրերս խորվաթական կինոյի Գրան Պրիի է արժանացել։ Ֆիլմը հաջող վարձույթ Է ունեցել Խորվաթիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում և Մակեդոնիայում։ 

Իվոնա Ջուկան ռեժիսոր է նաև «Դու ինձ տանում ես» դեբյուտային լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմի։  Ֆիլմի պրեմիերան կայացել Է 2015 թվականին Կարլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոնում։ Կառլովի Վարիից հետո ֆիլմը ստացել է 6 մրցանակ (Պուլեի կինոփառատոն՝ 4 մրցանակ, Չեռնոգորիայի կինոփառատոն՝  լավագույն ռեժիսուրայի համար մրցանակ,  Զադարի կինոփառատոն՝ Գրան Պրի): Ջուկան հրավիրվել է այլ կինոփառատոների, ինչպիսիք են Հնդկաստանի միջազգային կինոփառատոնը Գոայում (2015 թվականի նոյեմբեր), Բելգրադի միջազգային կինոփառատոնը (2016 թվականի փետրվար) և Մյունխենի միջազգային կինոփառատոնը (2016 թվականի հունիս):

Իվոնա Ջուկան Եվրոպական կինոակադեմիայի անդամ է։

## Ֆիլմագրություն
* Գեղեցիկ երեկո, գեղեցիկ օր, գեղարվեստական ֆիլմ, 4 ֆիլմ, Օրկա  ստուդիա,  2024 թվական,
* Դու ինձ տանում ես, գեղարվեստական ֆիլմ, 2015 թվական,
* Տեսարան ջրհորից, կարճամետրաժ խաղարկային ֆիլմ, 4 կինոընկերություններ,
* Դեմ առ դեմ (Ինչ պատահեց քեզ հետ), լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմ, 72 րոպե, 2006 թվական, 4 կինոընկերություն,
* Մոնտաժ, կարճամետրաժ ֆիլմ, 3 րոպե, 2006 թվական, 
* Դռան հետևում, կարճամետրաժ ֆիլմ, 2 ժամ 13 րոպե, 2007 թվական,
* Բարի գալուստ տուն եղբայր (Բարի երեկո եղբայր) վավերագրական ֆիլմ, 28 րոպե, 2005 թվական, դրամատիկական արվեստի ակադեմիա,
* Կապույտ պոնի հեծանիվ (Պլավի պոնի), վավերագրական ֆիլմ, 23 րոպե, 2005 թվական, դրամատիկական արվեստի ակադեմիա, 
* Ուրիշ ոչինչ, կարճամետրաժ ֆիլմ, 12 րոպե, 2004 թվական, դրամատիկական արվեստների ակադեմիա, 
* Աղբ, կարճամետրաժ ֆիլմ, 5 րոպե, 2003 թվական, դրամատիկական արվեստի ակադեմիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://web.archive.org/web/20150928231228/http://www.youcarryme.com/cast-crew-eng.html
* 
* 

 
Կատեգորիա:Խորվաթ կանայք
Կատեգորիա:Կին կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Ատո Ամպա

**Ատո Բոնձե Ամպա** (, ), անգլիո-գանացի ֆուտբոլիստ, «Չելսիի» հարձակվող։

## Կարիերա
Միացել է «Չելսիին» 10 տարեկանում։ 2023 թվականի ապրիլի 29-ին նա ստորագրեց իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը ակումբի հետ։

Նա իր նորամուտը «Չելսիի» հիմնական թիմի կազմում նշեց 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին՝ Կոնֆերենցիայի լիգայի հինգերորդ տուրի՝ «Աստանայի» դեմ խաղում, ընդմիջման ժամանակ փոխարինելով Պեդրու Նետուին։

Անգլիայի մինչև 18 տարեկանների հավաքականի կազմում խաղացել է 1 խաղ Մարոկկոյի դեմ։

## Խաղային ոճ
Շատ արագ խաղացող, որը կարող է խաղալ ինչպես աջ, այնպես էլ ձախ թևում։

## Անձնական կյանք
Ծնվել է Աքրայում։ Միջազգային ասպարեզում նա կարող է խաղալ Գանայի կամ Անգլիայի ազգային հավաքականների կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Բիիշ

**Բիիշ** (Բաշկիրերեն Բեյեշ),  բաշկիրական ժողովրդական երգ։  Բիիշ երգը պատմում է բատիրայի (բաշկիրական ժողովրդական հերոս) Բեյիշի մասին, որը պայքարում էր ժողովրդի իրավունքների համար և թաքնվում Բաշկորտոստանի իշխանություններից։

## Լեգենդ
Ըստ լեգենդի, 19-րդ դարի կեսերին, երբ բաշկիրները քաղաքացիական կաստայից տեղափոխվեցին ռազմական կաստա, նրանք մասնակցեցին Ռուսաստանում պատերազմներին և արշավներին, զբաղվում էին ամրությունների և քաղաքային բարելավման օբյեկտների կառուցմամբ, ինչպես նաև կատարում էին գավառական  պարտականություններ: Չցանկանալով կրել զինվորական ծառայության բեռը՝ բաշկիրները լքեցին Ռուսաստանը։ Բեյիշը և նրա ուղեկիցները փախած զինվորներ էին։

Նրանց բռնելու համար ստեղծվել են ջոկատներ, բայց Բեյիշը և նրա ընկերներ՝ Աբուբակիր Աբդակովը, Կունակբայ Աբդրախիմովը, Ռահմատուլլա Բարաքը, Կուրման Իլբակովը, Կուտլուշա Մուրզագուլովը, խուսափել են բռնվելուց 10 տարի՝ 1838-1848 թվականներին։   Բեյիշը մնաց Կագինսկի շրջանի Բուրզյանսկայա, Թամյանսկայա Վոլոստիում և Վերխնեուրալ շրջանի Ավզյանսկո-Պետրովսկի գործարանում։ 1848 թվականին Սկորյատինովի ջոկատը, որը հետևում էր  Բեյիշին,  Բեյիշի և նրա կողմնակիցների հետ բախումներից հետո նրանց գերեվարեց։  Ի պատիվ այս գրավման, ոստիկանության կապիտան Բիիշա Սկորյատինովը պարգևատրվել է Սուրբ Վլադիմիրի IV աստիճանի շքանշանով:

Բիիշ երգը  հիշեցնում էր Սալավաթ Յուլաևի երգերը։

## Տես նաև
* Բաշկորտոստանի երաժշտություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://bash-portal.ru/news/newsotavtora/page,2,1242-legendalar-12111241m-ri11991241jj1241tt1241r.html 
* http://yir.atspace.com/beyesh.htm
* https://www.youtube.com/watch?v=g8lbRiLFVtI

Կատեգորիա:Բաշկորտոստան
Ալեքսանդր Վիկա

**Ալեքսանդր Վիկա** (, ), սլովակ քանդակագործ, հայտնի է նրանով, որ չեխոսլովակյան մոնումենտալ  քանդակագործության մեջ կոմունիստական դարաշրջանում ներմուծել է աբստրակտ և մոդեռնիստական մոտեցումներ:

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Վիկան ծնվել է 1933 թվականի մայիսի 10-ին Բրատիսլավայում։ Նրա մանկության վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Երբ նա եղել է 11 տարեկան, նրա ընտանիքը տեղափոխվեց գյուղ՝ խուսափելու Բրատիսլավայի դաշնակիցների ուժեղ ռմբակոծությունից:

Ալեքսանդր Վիկան սովորել է Բրատիսլավայի Արվեստի ակադեմիայում և քանդակագործություն է սովորել Բրատիսլավայի գեղարվեստի բարձրագույն դպրոցում, որն ավարտել է 1959 թվականին։ 1960-ական և 1970-ական թվականներին նա ստեղծել է մոնումենտալ քանդակներ, այդ թվում՝ Բադինում տեղադրված Չեխոսլովակիայի երկրորդ դեսանտային բրիգադի հուշարձանը, Նեմեցկայում գտնվող «Պայծառ կրակ» հուշարձանը և Նիտրայում գտնվող «Երեք հասկ» հուշարձանը։ «Կրակ» հուշարձանը ամենաբարձրն է, նրա բարձրությունը հասնում է 12.5 մետրի։ Բացի այդ, Ալեքսանդր Վիկան ստեղծել է մեծ թվով հուշարձաններ և հուշատախտակներ, որոնք հիմնականում տեղակայված են Բրատիսլավայում, այդ թվում՝ «Երիտասարդություն» արձանը, որը գտնվում է Բրատիսլավայի «Ջունիոր» հյուրանոցի դիմաց։

Իր ստեղծագործական գործունեությունից բացի, Ալեքսանդր Վիկան դասավանդել է Կոմենսկու համալսարանում (1965֊1985 թթ.), Բրատիսլավայի Սլովակյան տեխնիկական համալսարանում (1986֊2002 թթ.), իսկ 2002 թվականից՝ Ալեքսանդր Դուբչեկի համալսարանում։ Վերջինս նրան 2001 թվականին նրան շնորհել է պատվավոր դոկտորի կոչում։

Ալեքսանդր Վիկան մահացել է 2025 թվականի ապրիլի 21-ին՝ Բրատիսլավայում, 91 տարեկան հասակում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Badín_-_pamätník_2._čsl._paradesantnej_brigády.JPG|alt=Badín - pamätník 2. čsl. paradesantnej brigády|thumb|180пкс|Բադինում տեղադրված Չեխոսլովակիայի երկրորդ դեսանտային բրիգադի հուշարձանը
Nemecka10Slovakia3.JPG|thumb||Նեմեցկայում գտնվող «Կրակ» հուշարձանը
Պատկեր:Nitra Kovove klasy.jpg|Նիտրայում գտնվող «Երեք հասկ» հուշարձանը
Bratislava Františkánske námestie busta Ruppeldta M.jpg|Ռուպելդտի կիսանդրին Բրատիսլավայի Ֆրանցիսկյան հրապարակում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Alexander Vika
*Zomrel akademický sochár Alexander Vika, do sochárskej tvorby priniesol abstrakciu

 
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Սիբիլա Պետլևսկի

**Սիբիլա Պետլևսկի** (խորվաթերեն՝ Sibila Petlevski.), մակեդոնական ծագմամբ խորվաթ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թատերագիր, Խորվաթիայի դրամատիկ արվեստների ակադեմիայի և Զագրեբի համալսարանի պրոֆեսոր:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի մայիսի 11-ին Զագրեբում: Անվանի նկարիչ Օրդան Պետլևսկու և նկարչուհի Բիսերկա Բարետիչի դուստրն է: 1988 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետը՝ ստանալով համեմատական գրականության և անգլերենի բակալավրի աստիճան: 1991 թվականին այդ նույն բուհից ստացել է մագիստրական աստիճան: 1996 թվականին դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել «Մոդեռնիզմ. նմուշներ խորվաթական թատրոնից ու դրամայից և դրանց համատեքստը Կենտրոնական Եվրոպայում» թեմայով: Ֆրանսիական Մալարմեի ակադեմիայի / *L'Académie Mallarmé* (fr) և Պոեզիայի եվրոպական ակադեմիայի / *l'Académie Européenne de Poésie* անդամ է, 2001-2005 թվականներին եղել է խորվաթական PEN կենտրոնի նախագահը, 2002-2007 թվականներին՝ միջազգային PEN ակումբի՝ PEN International-ի անդամ: Եղել է նաև Եվրոպական միության գրականության մրցանակաբաշխության ժյուրիի անդամ:  Խորվաթիայի դրամատիկ արվեստների ակադեմիայի և Զագրեբի համալսարանի պրոֆեսոր է: Մրցանակների արժանացած նրա պոեզիան համեմատվում է Ադրիանա Շկունցայի (hr), Գորդանա Բելիչի, Միլանա Վուկովիչ Ռունյիչի (hr), Դուբրավկա Տոլիչի / Dubravka Oraić Tolić ստեղծագործությունների հետ:

## Մրցանակներ
* Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակ, գրականության և արվեստի բնագավառների համար սահմանված խորվաթական ազգային ամենամյա մրցանակ (1993)
* Պետար Բրեցիչի անվան մրցանակ թատերագիտական ուսումնասիրությունների համար (2001)
* tportal prize՝ խորվաթական լավագույն վեպի համար
* Teatar.hr մրցանակ - Տարվա անձնավորություն (2013)

## Երկեր
### Պոեզիա
* Kristali (1988)
* Skok s mjesta (1990)
* Sto alersandrijskih epigrama (1993)
* Heavy Sleepers (2000, անգլերեն)
* Babylon (2000)
* Libitina (2002)
* Spojena lica (2006)

### Վեպեր
* Francuska suita (1996)
* Koreografija patnje (2002, վեպ և բանաստեղծություններ),
* Noćni trening (2006)
* Moj Antonio Diavolo (2007)

### Պիեսներ
* Cagliostro Forever/ Cagliostro (2000, անգլերեն, խորվաթերեն)
* Ledeni general (2006)
* Rimbaudova kuća (2008)

### Էսսեներ
* Velika Evropa — mali narodi (1994)
* Simptomi moderniteta (2000)
* Kazalište suigre (2001)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.sibilapetlevski.com/
*Post-pandemic Aesthetics by Sibila Petlevski
*Sibila Petlevski and David Albahari - Interviews

Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Խորվաթ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորվաթ արձակագիրներ
Լոմա Լինդայի համալսարանի բժշկական կենտրոն

**Լոմա Լինդայի համալսարանի բժշկական կենտրոն** (, կրճատ՝ LLUMC), ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Լոմա Լինդա քաղաքում գործող առաջատար  ուսումնական հիվանդանոց։ Այն բացվել է 1905 թվականին և հանդիսանում է Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցու կողմից հիմնադրված և կառավարվող հաստատություններից մեկը։ Բժշկական կենտրոնն ունի մոտ 1000 մահճակալ։ Աշխատողների թվում կան մոտ 900 դասախոսներ։ Կենտրոնը ճանաչված է իր առաջատար սրտաբանության, օնկոլոգիայի, օրգանների փոխպատվաստման և մանկական բժշկության ոլորտային ծառայություններով։ ԼԼՀԲԿ-ն կարևոր դեր ունի ինչպես Կալիֆոռնիայի, այնպես էլ միջազգային մակարդակով բժշկական նորարարության և կրթության ոլորտներում։ Մի շարք վիրաբուժական և թերապևտիկ մեթոդներ՝ ներառյալ տոնային թերապիայի որոշ նորարարական մոտեցումներ, առաջին անգամ կիրառվել են հենց այստեղ։

Լոմա Լինդայի համալսարանը և Լոմա Լինդայի համալսարանի բժշկական կենտրոնը սերտորեն կապված են միմյանց հետ՝ կազմելով մի ամբողջական ակադեմիական և բժշկական համակարգ, որը գործում է Լոմա Լինդա քաղաքում։ Երկուսն էլ հանդիսանում են ոչ առևտրային բժշկական կազմակերպության՝ Loma Linda University Health (LLUH) համակարգի հիմնական բաղադրիչները։

## Տես նաև
*Ադվենտիստ Հելթ Գլենդեյլ
*Լոմա Լինդա
*Լոմա Լինդայի համալսարան
*Ադվենտիստական կրթական համակարգ
*Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ
Ես հիշում եմ քեզ, ուսուցիչ

**«Ես հիշում եմ քեզ, ուսուցիչ»** կամ **«Մեր ուսուցիչ Ջաբիշը»** («Մեր Ջաբիշ մուալիմը») (), ադրբեջանցի ռեժիսոր Հեսեն Սեյիդբեյլիի գեղարվեստական ​​ֆիլմը, որը նկարահանվել է 1969 թվականին «Ադրբեջանֆիլմ» ստուդիայում։ Ֆիլմի սցենարի հիմքում Մաքսուդ Իբրահիմբեկովի «Պատերազմի 1001-րդ գիշերը» պատմվածքն է։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Բաքվի դպրոցներից մեկի ուսուցչի մասին: Սա Սեյիդբեյլիի առաջին ֆիլմն է, որը նա չի նկարահանել իր սեփական սցենարի հիման վրա:

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Թինա Մորպուրգո

**Թինա Մորպուրգո** (խորվաթերեն՝ Tina Morpurgo. ), հրեական ծագումով խորվաթ նկարչուհի: Հիմնականում ստեղծագործել է բնանկարի ժանրում:

Ծնվել է 1907 թվականի մարտի 6-ին Սպլիտում: Հայրը Գերմանիայի Մարբուրգ քաղաքում լայնորեն ճանաչված, նշանավոր հրեական Մորպուրգո տոհմի ներկայացուցիչ էր: Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Թինան իրեն նվիրել է նկարչությանը, 1931 թվականին կազմակերպել իր առաջին անհատական ​​ցուցահանդեսը, որտեղ ցուցադրվել են նրա ավելի քան հիսուն աշխատանքներ՝ յուղաներկ, տեմպերա և գծանկար։ 1932 թվականին մասնավոր դպրոց է հաճախել Տրիեստում։ Նա ծրագրել էր շարունակել իր ուսումնառությունն ու հետագա գեղարվեստական ​​զարգացումը Մյունխենում, սակայն նացիզմի վերելքի և տնտեսական ճգնաժամի պատճառով ստիպված է եղել մնալ հայրենի քաղաքում և, հիասթափված, դադարել է նկարել։ 1943 թվականին նրան ծնողների հետ՝ որպես հրեաների,  աքսորել են Բանիցայի համակենտրոնացման ճամբար։ 1944 թվականի հունիսի 1-ին Թինա Մորպուրգոն սպանվել է Շուցշաֆելի ջոկատի անդամների կողմից։ Նրա նկարների մի մասը փրկվել է ողջ մնացած բարեկամների ու ընկերների կողմից։ Ավելի ուշ՝ 1974 թվականին նրա նկարները ցուցադրվել են  Սպլիտի հրեական համայնքում, Բելգրադի հրեական համայնքում, 1975 թվականին էլ՝ Բելգրադի հրեական պատմական թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Հրեա կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հրեա նկարչուհիներ
Վերա Ֆիշեր (քանդակագործ)

**Վերա Ֆիշեր** (խորվաթերեն՝ Vera Fischer. ), հրեական ծագումով խորվաթ քանդակագործուհի:

Ծնվել է 1925 թվականի հունվարի 27-ին Զագրեբում, հրեական ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է, երբ նա մեկ տարեկան էր, և նրան մեծացրել են տատն ու պապը, ինչպես նաև մայրը՝ Լատիցան (ծննդյան ազգանունը՝ Քլայն)։ 1951 թվականին Վերան ավարտել է Զագրեբի համալսարանի գեղարվեստի ակադեմիան (քանդակագործության դասխոսը պրոֆեսոր Վանյա Ռադուշն էր)։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ անհատական ​​և խմբակային ցուցահանդեսների ինչպես հայրենիքում, այնպես էլ արտերկրում: Հիշարժան են հատկապես նրա աշխատանքների առաջին հրապարակային ցուցադրությունը 1952 թվականին Խորվաթիայի նկարիչների ասոցիացիայի 8-րդ ցուցահանդեսում և 1962 թվականի անհատական ​​ցուցահանդեսը Խորվաթիայի նկարիչների ասոցիացիայի զագրեբյան սրահում։ 2002 թվականին Ֆիշերը կազմակերպել է ինքնակենսագրական ցուցահանդես։ 1952 թվականից նա Խորվաթիայի նկարիչների ասոցիացիայի անդամ էր։ 1997 թվականին Խորվաթիայի նախագահ Ֆրանյո Թուջմանը Ֆիշերին պարգևատրել է Դանիցա Հրվացկայի շքանշանով, որի վրա Վերածննդի դարաշրջանի խորվաթ քանդակագործ Մարկո Մարուլիչի դիմապատկերն էր։ 

Ֆիշերը Զագրեբի հրեական համայնքի ակտիվ անդամ էր։ 

Վերա Ֆիշերը մահացել է 2009 թվականի հուլիսի 14-ին Զագրեբում: Թաղվել է Միրոգոյի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

* 

Կատեգորիա:Խորվաթ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորվաթ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հրեա քանդակագործներ
Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ

**Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ** (), ), խորհրդային և ռուս դերասան, (կրկնօրինակում և հնչյունավորում) կինոռեժիսոր: Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչ (2002 թվական): Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1963 թվական):

## Կենսագրություն
Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտ է եղել: Համաշխարհային պատերազմի մասնակից է եղել:

Հեռուստատեսային, վավերագրական, մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի և ռադիոներկայացումների ռեժիսոր: Գեղարվեստական ֆիլմերի կրկնօրինակման շրջանում պիոներ էր: Այս ոլորտում աշխատել է ավելի քան 30 տարի: Նրա ձայնով խոսում էին Ռաջ Կապուրը և Ժան Պոլ Բելմոնդոն:
Հնչյունավորել է մոտ 600 ֆիլմ: 1981 թվականին հեռացել է կրկնօրինակումից և սկսել է զբաղվել ռեժիսուրայով: 1992 թվականից անցել է թոշակի:
Որպես ռեժիսոր` 20 տարի աշխատել է մանկական ռադիոհաղորդման ցանցում, որտեղ եկել է 1949 թվականին:

Մահացել է 2008 թվականին: Թաղվել է Վոստրյակովյան գերեզմանատանը:

### Աշխատանքներ ռադիոյի վրա
Որպես ռեժիսոր` բեմադրել է հետևյալ ռադիոներկայացումները`
* 1987 թվական` «Դոն Կիխոտ»
* 1975 թվական` «Ասյա»
*

## Ֆիլմոգրություն

## Մուլտֆիլմերի հնչյունավորում

## Ճանաչում և մրցանակներ
* Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչ (3.4.2002 թվական)
* Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (5.8.1963 թվական)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բարձրաձայն շոշափելով: Ֆիլմերի հնչյունավորման մասին
*
Ճամայկայի գեներալ-նահանգապետ

**Ճամայկայի գեներալ-նահանգապետ**, Բրիտանիայի թագավորի կամ թագուհու ներկայացուցչական պաշտոնատար անձն է Ճամայկայում, որը վարում է երկրի կառավարության գործերը և կատարում է պետական պաշտոնական պարտականություններ երկրի սահմաններում։ Ճամայկան, լինելով նախկին Բրիտանական կայսրության անդամ, պահպանել է նահանգապետի պաշտոնը, չնայած երկրի անկախությանը 1962 թվականին։ Գեներալ-նահանգապետը հանդես է գալիս որպես երկրի քաղաքականության բարձրագույն ներկայացուցչի, սակայն իրական քաղաքական իշխանությունը գտնվում է Ջամայկայի վարչապետի և խորհրդարանի ձեռքում

## Պաշտոնի պատմություն
Ջամայկայի գեներալ-նահանգապետի պաշտոնը ստեղծվել է 17-րդ դարի վերջին, երբ Ջամայկան դարձել էր Բրիտանական կայսրության գաղութ։ Այս պաշտոնը սկզբում եղել է մենթորի և քաղաքական ներկայացուցչի դերի մեջ՝ ապահովելով կապը Բրիտանիայի կառավարություն և գաղութային իշխանությունների միջև։ Ջամայկան վայելում էր խոշոր տնտեսական օգուտներ ե՛վ որպես շաքարեղենի, ե՛ւ մարգարիտի արդյունաբերության խոշոր արտադրող, ուստի գեներալ-նահանգապետը կրում էր տարբեր դավադիր և որոշիչ դերեր

#### Պաշտոնի ստեղծման սկզբնական փուլերում
գեներալ-նահանգապետի դերը շատ ավելի կարևոր էր, քանի որ Ճամայկայի տնտեսությունն ու հասարակությունը դեռ կախված էին Բրիտանիայից։ Սակայն 20-րդ դարի սկզբից սկսած, երբ Ջամայկան ստացավ ավելի մեծ ինքնավարություն, գեներալ-նահանգապետի դերն աստիճանաբար անցավ պարզապես խորհրդանշական նշանակության։ Վերջինս դարձավ ավելի շատ խորհրդանշական դեր՝ պահպանելով կապը Բրիտանական թագավորության և Ջամայկայի միջև

1944 թվականին Ճամայկան ստացավ սահմանափակ ինքնավարություն, սակայն գեներալ-նահանգապետի պաշտոնը մնաց որպես թագավորի գործառնական ներկայացուցիչ։ 1962 թվականին, երբ Ճամայկան ստացավ լիակատար անկախություն, գեներալ-նահանգապետի դերը մի փոքր սահմանափակվեց՝ անցնելով երկրի խորհրդարանի վերահսկողության ներքո։ Չնայած դրան, գեներալ-նահանգապետը շարունակում է հանդես գալ որպես Ճամայկայի պետություն ներկայացնող դիվանագիտական պաշտոնատար՝ թագավորի ներկայացուցիչը

## Տես նաև
*Ճամայկա
*Ճամայկայի տնտեսություն
*Ճամայկայի բանկ
*Ճամայկայի պատմություն
*Ճամայկական դոլար
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բրիտանիայի միապետի փոխարքաներ ինքնիշխան պետություններում
Կատեգորիա:Գլխավոր նահանգապետեր
Կատեգորիա:Ճամայկա
Ջեք Վետրիանո

**Ջեք Վետրիանո** (, իրական ազգանունը` **Հոգան** (), ), ժամանակակից բրիտանացի նկարիչ:

## Կյանք և ստեղծագործություն
Ջեք Հոգանը ծնվել է Շոտլանդիայի հյուսիսում, արդյունաբերական շրջանում: 15 տարեկանում թողել է դպրոցը և գնացել հոր հետքերով` սկսելով աշխատել հանքերում` որպես լեռնահանքային աշխատող: Նկարչությունը սկզբում համարվում էր հոբբի, երբ իր ընկերուհին ծննդյան առթիվ նրան կտավներ և ջրաներկեր էր նվիրել, նա կրկնօրինակում էր հայտնի նկարիչ-իմպրեսիոնիստների աշխատանքները, որոնք տեսել էր տեղի թանգարաններում:

14 տարի նկարչությամբ զբաղվելուց հետո 1988 թվականին համարձակվել է իր երկու կտավները ցուցադրել Շոտլանդական թագավորական ակադեմիայի ամենամյա ցուցահանդեսում: Նրա նկարները վաճառվեցին հենց նույն օրը, և նրա աշխատանքների համար բազմաթիվ պատվերներ գրանցվեցին: Շուտով նկարիչը տեղափոխվել է Էդինբուրգ` որպես կեղծանուն վերցնելով իր մոր ազգանունը` Վետրիանո:

Հաջորդ տարիներին հետաքրքրությունը դեպի իր արվեստ սկսել է ավելի ու ավելի աճել, 1992 թվականին կայացել է իր առաջին անձնական ցուցահանդեսը` «Հեքիաթներ սիրո մասին և այլ պատմություններ» անվան տակ: Դրանից հետո հաջողությամբ ցուցահանդեսներ է ունեցել Նյու Յորքում, Լոնդոնում, Հոնկոնգում, Էդինբուրգում, Յոհաննեսբուրգում և այլուր: 2004 թվականի ապրիլին նրա «Երգող պալատականը» () նկարը վաճառվել է 744500 ֆունտ ստեռլինգով:

Վետրիանոն հայտնի էր նաև որպես նկարազարդող, կինոինդուստրիայի համար գովազդային պաստառների հեղինակ, այդ թվում նաև` Նուար ֆիլմերի: Նկարչի եկամտի մեծ մասը գալիս էր իր նկարների վաճառքից, ինչպես նաև` իր կերպարների տպագրություններից` բացիկների, պաստառների և թեյի շրջանակների վրա: 

Հեղինակը հետաքրքրվում էր Պորտլենդի պատկերասրահով: 2003 թվականին Եղիսաբեթ IIի կողմից պարգևատրվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանով:

Վետրիանոյի ոճը սահմանվել է որպես ռոմանտիկ ֆիգուրատիվիզմ և նարատիվ արվեստ: Իր նկարների գույները և կերպարները նմանեցրել են լուսանկարների: Վետրիանոյի աշխատանքները երբեք ձեռք չեն բերել բրիտանական պատկերասրահները: Նկարիչների և արվեստագետների մեջ նրա աշխատանքները լուրջ չեն ընդունվել: Նրանք կարծել են` նկարչի աշխատանքները չեն տարբերվում ինքնատիպությամբ և նկարչական արժեքներ չեն ներկայացնում: Հայտնի լոնդոնաբնակ քննադատ` Ռիչարդ Քորքը Վետրիանոյի աշխատանքներում ոչ մի յուրահատուկ բան չի տեսել, սակայն խոստովանել է, որ իր հաջողությունը նկատելի մշակութային երևույթ է դարձել: Շատ արվեստագետներ խոսել են նրա նկարների գռեհկության մասին: Այնուամենայնիվ նրա երկրպագուները մնում են այնպիսի հայտնի մարդիկ, ինչպիսիք են` Ալ Պաչինոն, Ալեքս Ֆերգյուսոնը և Ջեք Նիկոլսոնը:

### Մահ
2025 թվականի մարտի 1-ին Վետրիանոյին մահացած են գտել իր բնակարանում, Ֆրանսիայի Նիս քաղաքում: Նա 73 տարեկան էր: Նրա հրապարակախոսը հայտարարել է նրա մահվան մասին երկու օր հետո` մարտի 3-ին: Թեև նրա մահվան հետ կապված կոնկրետ պատճառ չկա, տեղի Զանգվածային լրատվության միջոցները տեղեկացրել են, որ ոչ մի կասկածելի երևույթ նրա մահվան հետ կապված չկա:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ջեք Վետրիանո // *tut-art*.*ru*

 
Կատեգորիա:Շոտլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի արվեստագետներ
Վզափոկ

**Վզափոկ**, պարան կամ նմանատիպ նյութ, որն օգտագործվում է կենդանուն վերահսկելու համար՝ ամրացնելով այն վզակապին, լանջափոկին կամ լծակին։

## Կատուների վզափոկ

Կատուների վզափոկերը նախատեսված են կատվի կորչելը կանխելու համար։ Ի տարբերություն շների, կատուները հազվադեպ են փողոցում հարձակվում մարդկանց վրա, այդ պատճառով կատվի վզափոկերը հիմնականում անվտանգության միջոց են՝ կենդանուն պաշտպանելու համար։ Շատ հաճախ օղակները փոխարինվում են լանջափոկերով, քանի որ փոկերը խուսափում են օղակների վտանգներից, ինչպիսիք են փախչելը կամ խեղդվելու ռիսկը։ Կատուները սովորաբար ավելի քիչ պատրաստակամ են քայլելու փոկով, քան շները, և համարվում է, որ նրանք կարող են ամիսներ պահանջել՝ փոկը կրելուն հարմարվելու համար։

Կատվի վզափոկերը լինում են տարբեր գույների, դիզայնների և մոդելների և պատրաստվում են տարբեր նյութերից։ Կան կաշվե, նեյլոնե և պարանե կատվի փոկեր։ Կաշվե շղթան նյութի հատկությունների պատճառով համարվում է ամենաբարձր որակի փոկերից մեկը, բայց միևնույն ժամանակ այն ամենաթանկերից է և կատվի համար այնքան էլ հարմարավետ չէ։ Նեյլոնե փոկերն ու վզափոկերը ավելի էլաստիկ են, և հետևաբար ավելի հարմարավետ են, ինչպես նաև ապահովում են ավելի լավ վերահսկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական կենդանիներ
Կատեգորիա:Կատուների պարագաներ
Կատեգորիա:Կենդանու պարագաներ
Կատեգորիա:Շների պարագաներ
Պայթյուն Շահիդ Ռաջայի նավահանգստում

**Պայթյուն  Շահիդ Ռաջայի նավահանգստում**, 2025 թվականի ապրիլի 26-ին ժամը 12:20-ին Իրանի հարավում գտնվող Բանդար Աբբաս քաղաքի Շահիդ Ռաջայի նավահանգստում տեղի է ունեցել հզոր պայթյուն, որի հետևանքով հրդեհ է բռնկվել։ Ըստ պետական լրատվամիջոցների՝ պայթյունի և հրդեհի հետևանքով զոհվել է առնվազն 36 մարդ և տուժել ավելի քան 1000 մարդ։ Պայթյունի աղբյուրը նավամատույցի շրջանում գտնվող մի քանի կոնտեյներներն են եղել, որոնք, հնարավոր է, պարունակել են վտանգավոր նյութեր կամ քիմիկատներ։

## Նախապատմություն
Շահիդ Ռաջայի նավահանգիստը Իրանի խոշորագույն առևտրային նավահանգիստն է,այն գտնվում է ռազմավարական նշանակություն ունեցող Հորմուզի նեղուցի մոտ և հանդիսանում է երկրի ծովային առևտրի կարևորագույն հանգույցներից մեկը։ Նավահանգիստը գտնվում է Բենդեր-Աբբաս քաղաքից մոտ 23 կիլոմետր դեպի արևմուտք և գտնվում է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի կողմից կառավարվող օբյեկտների կողքին։

## Պայթյուն
2025 թվականի ապրիլի 26-ին ժամը 12:20-ին Իրանի հարավում գտնվող Բանդար Աբբաս քաղաքի Շահիդ Ռաջայի նավահանգստում տեղի է ունեցել հզոր պայթյուն, ինչի հետևանքով առաջացրել է մեծ հրդեհ և սև ծխի սյուն։ Ճնշման ալիքը կոտրել է պատուհաններ և կառուցվածքային վնաս հասցրել պայթյունի վայրից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող շինություններին։ Առնվազն մեկ շենք փլուզվել է։ Հաղորդվում է, որ պայթյունի ձայնը լսվել է նույնիսկ Քեշմ կղզում, որը գտնվում է Բենդեր-Աբբասից 26 կիլոմետր հարավ, և ցնցումները զգացվել են պայթյունի վայրից մինչև 50 կիլոմետր շառավղով։

## Հետաքննություն
Պայթյունից հետո համապատասխան մարմիններն իրականացրել են պայթյունի պատճառների վերաբերյալ քննություն։ Նախնական գնահատականները ցույց են տվել, որ միջադեպի պատճառ կարող է հանդիսացել են դյուրավառ նյութերի հետ անփութորեն վարվելը։ Իրանի ազգային նավթավերամշակման և բաշխման ընկերությունը հայտնել է, որ պայթյունը չի ազդել իր ենթակառուցվածքների՝ նավթավերամշակման գործարանների, վառելիքի պահեստարանների, բաշխիչ համալիրների ու նավթամուղերի վրա։ Կառավարության ներկայացուցիչն ասել է․ «Դեռևս պարզվել է միայն, որ նավահանգստի պահվել են կոնտեյներներ, որոնք, հավանաբար, պարունակել են քիմիական նյութեր և որոնք պայթել են։ Սակայն քանի դեռ հրդեհը չի մարվել, դժվար է հստակ պարզել պայթյունի պատճառը»։

## Տնտեսական հետևանքներ
Շահիդ Ռաջայի նավահանգիստը Իրանի խոշորագույն ծովային հանգույցն է, որն ապահովում է երկրի կոնտեյներով փոխադրումների մոտ 85֊90 տոկոսը։ Պայթյունից հետո նավահանգստով կատարվող ողջ ներմուծման և արտահանման աշխատանքները դադարեցվել են։ Միջադեպը կասեցրել է Իրանի առևտրային գործունեության զգալի մասը, ազդելով եկամուտների հոսքերի և հիմնական ապրանքների մատակարարման շղթայի վրա։ Չնայած պայթյունի մեծածավալությանը, հաղորդվում է, որ Իրանի նավթային ենթակառուցվածքները, ներառյալ նավթավերամշակման գործարանները և մոտակա նավթամուղերը, շարունակում են աշխատել։ Սակայն նավահանգստի փակվելը կարող է խոչընդոտել նավթի և դրա հետ կապված արտադրանքների արտահանմանը, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն Իրանի տնտեսության և արտարժութային եկամուտների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Խոշոր պայթյուն իրանական նավահանգստում․ հաղորդվում է 281 վիրավորի մասին 
*Խոշոր պայթյուն իրանական նավահանգստում

Կատեգորիա:2025 Ասիայում
Կատեգորիա:Աղետներ Իրանում
Կատեգորիա:Պայթյուններ
Կատեգորիա:2025 Իրանում
Լանջափոկ

**Լանջափոկ** (Pet harness), հարմարանք, որը կազմված է ժապավենային գոտիներից, որոնք գրեթե շրջապատում են կենդանու մարմինը և իրար են միացվում կողային արձակվող կապիչների միջոցով։

Այս լանջափոկերը սովորաբար ունենում են երկու գոտի՝ մեկը կրծքավանդակի վրա՝ առջևի թաթերի առաջ, և մյուսը՝ իրանի շուրջ՝ թաթերից հետևում, իսկ այս երկու գոտիները միացվում են միջնորդ գոտիներով։ Դրանք ունեն նաև D-աձև օղակ, որը նախատեսված է (կենդանու պիտակների և) վզափոկի ամրացման համար։ Ամենահաճախը դրանք օգտագործվում են կենդանուն վերահսկելու համար, սակայն շները նաև կրում են լանջափոկեր՝ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց օգնելու կամ մարդկանց և իրեր տեղափոխելու նպատակով։ Կան նաև հատուկ բարձրացնող լանջափոկեր հաշմանդամ շների համար։

Լանջափոկերը հասանելի են տարբեր չափսերով, չնայած շատերը կարգավորվող են tri-glide սահեցուցիչներով, որոնց օգնությամբ հնարավոր է գոտիները երկարացնել կամ կարճացնել։ Գոտիները լինում են տարբեր գույների, և որոշները ունեն արտացոլող ծածկույթ։

## Ֆիզիկական վերահսկման համար
Լանջափոկի ամենատարածված օգտագործումը կենդանուն ֆիզիկապես վերահսկելն է։ Այս դեպքում լանջափոկը կրում են վզափոկի հետ միասին․ վզափոկի մեկ ծայրին մետաղյա կապիչ է, որը ամրացվում է լանջափոկի օղակին, իսկ մյուս ծայրը սովորաբար օղակաձև է և պահվում է մարդու ձեռքում։

Մինչ վզակապը միայն շրջապատում է վզին, լանջափոկերը ունեն օղակներ, որոնք շրջապատում են կրծքավանդակը։ Այս կառուցվածքը թույլ է տալիս ուժը հավասարապես բաշխել, ինչի արդյունքում նվազում է կենդանու շնչափողի վրա գործվող ճնշումը և, համապատասխանաբար, նվազեցնում է խեղդվելու ռիսկը։ Բացի այդ, լանջափոկը շատ ավելի քիչ հավանականություն ունի, որ կենդանին դուրս սահի դրա միջից, համեմատած վզկապի հետ։ Ահա թե ինչու այսօր շատ դեպքերում Վզկապները փոխարինվել են լանջափոկերով։

Ընտանի կենդանիների հագուստները հաճախ ունեն հատուկ կոճականցք լանջափոկի D-աձև օղակի համար, որը կրում են հագուստի տակ։

Որոշ լանջափոկեր, օրինակ՝ ոստիկանների շների համար նախատեսվածները, կարող են ունենալ բռնակ, որպեսզի կենդանին ավելի հարմար և անվտանգ պահվի կամ բարձրացվի ձեռքով։ Նման լանջափոկերը (կամ ժիլետները) կարող են նաև կրել նույնականացման նշաններ և ունենալ պաղպատե (գնդակադիմացկուն) պաշտպանիչ բարձիկներ։


Cat harness and leash.jpg|Կատու
Juliana pig wears harness.jpg|Փոքր խոզ
Lapin nain 01.jpg|Ճագար
Juvenile White-bellied Caique - pet in a harness.JPG|Թութակ
Capybara harness.jpg|Ջրախոզուկ


## Ծանոթագրություններ

Լանջափոկ
Լանջափոկ
Կատեգորիա:Շների սպորտ
Վզակապ

**Վզակապ**, հարմարանք, որը ամրացվում է կենդանու պարանոցին՝ այն վերահսկելու կամ կապելու համար:

## Վզակապերի տեսակները
### Ընկերակից կենդանու վզակապ
Նյութից պատրաստված օղակ, որը դրվում է որոշ ընկերակից կենդանիների, օրինակ՝ շների, կատուների կամ խոզերի պարանոցին՝ վերահսկման, նույնականացման կամ այլ նպատակներով։ Նույնականացման թեգերը և բժշկական տեղեկությունը հաճախ տեղադրվում են վզակապերի վրա։ Վզակապերն օգտակար են նաև կենդանուն վերահսկելու համար, քանի որ տալիս են բռնելու կամ առաջնորդելու հնարավորություն։ Նմանատիպ վզակապեր օգտագործվում են նաև ոչ ընկերակից կենդանիների՝ օրինակ՝ կենդանաբանական այգիների կենդանիների և անասունների համար։ Ընկերակից կենդանիների վզակապերը կարող են պատրաստված լինել կաշվից, նեյլոնից կամ մետաղից։ Մետաղյա վզակապներն հիմնականում օգտագործվում են ավելի մեծ շների համար։ Դրանք կարող են ունենալ ավանդական կամ արագ արձակվող փականներ։ Վզակապերը երբեմն օգտագործվում են նաև մոդայի նպատակներով։

### Կատուների վզակապ
Շան վզակապերին նման, բայց հաճախ ներառում են զանգակ, որպեսզի զգուշացնեն կատվիկի ներկայության մասին։ Կատուների վզակապները փոքր են և բարակ՝ համեմատած ավանդական շների վզակապերի հետ։ Դրանք կարող են պատրաստված լինել կաշվից, նեյլոնից կամ այլ նյութերից։ Որոշ կատվի վզակապեր ներծծված են տզերի, լվերի և մոծակների դեմ վանող նյութերով։  
Կա երկարատև մի սխալ պատկերացում, թե ճեղքվող (breakaway) կատվի վզակապները ավելի ապահով են, քան փականով կամ էլաստիկ վզակապերը, սակայն New York Times-ում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ դա այդպես չէ։ Ըստ մեկ այլ ուսումնասիրության, կատուների վնասվածքների ավելի հավանական պատճառներն են կռիվները այլ կատուների հետ կամ ավտոմեքենայի հարվածը։

## Ծանոթագրություններ

## External links
* 

Կատեգորիա:Կենդանիների պարագաներ
Ազնավուր Սաղյան

**Ազնավուր Սաղյան** () հայ պետական գործիչ, Արցախի Մարտունու քաղաքապետ (2021-2023), քաղաքապետի պաշտոնակատար (2021), 44-օրյա պատերազմի մասնակից։

2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, Ադրբեջանի կողմից Արցախ ներխուժման ժամանակ Մարտունի քաղաքը ադրբեջանական լայնածավալ հարձակումից պաշտպանելու ժամանակ զոհվել է։

## Կենսագրություն
Ամուսնացել է՝ Մարիամ Ավանեսյանի հետ: Ունեն 3 երեխա:

## 44-օրյա պատերազմ

2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Ազնավուր Սաղյանը եղել է Մարտունու քաղաքապետի պաշտոնակատարը: Պատերազմի օրերին քաղաքն ամենաշատն է տուժել ռմբակոծություններից ու ենթարկվել է ավերածությունների:

Առաջին լայսնամասշտաբ հարձակումը Մարտունի քաղաքի վրա տեղի է ունեցել 2020 թվականի նոյեմբերի 3-ին: Ազնավուր Սաղյանը նշել էր, որ «հարձակման դեմն առել են որոշակի զիջումներ անելով, սակայն հետո, նույն օրը հետ են գրավել կորցրած ռզմավարական բարձունքները»: Ոչնչացրել արդբեջանական հատուկ նշանակության խմբերին ու ամբողջ զինտեխնիկան: Նոյեմբերի 9-ին ևս, կարևոր մեկ բարձունք կրկին հետ են նվաճվել: Ազնավուր Սաղյանն ասում էր, որ «սա մեր հողն է, մնալու ենք ու այստեղ ապրենք»:

## Մարտունու քաղաքապետ
### Արցախի շրջափակում (2022-2023)

2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ից Ադրբեջանը շրջափակման է ենթարկում Արցախը: Ազնավուր Սաղյան փորձել է մեղմացնել Մարտունի քաղաքի տնտեսական շրջափակումը: Շրջափակումից 10 օր անց, քաղաքում եղել է դիզվառելիքի ու բենզինի խնդիր: 

2023 թվականի գարնանը, գյուղատնտեսական աշխատանքներ իրականացնող բնակիչների վրա արդբեջանական կողմը շարունակաբար կրակում է: 

### Ադրբեջանի ներխուժում Արցախ (2023)

2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին՝ Ադրբեջանի կողմից Արցախ ներխուժման ժամանակ Մարտունու քաղաքապետ Ազնավուր Սաղյանը լրատվամիջոցներից մեկի հետ զրույցում կարճ ասել էր «դե չեմ կարում խոսամ, կռիվ ա»: Կեսօրից հետո կապի էր դուրս եկել լրատվամիջոներից մեկի հետ և հայտնել վիրավորների մասին տեղեկություններ:

Ազնավուր Սաղյանը զոհվել է սեպտեմբերի 19-ին, Մարտունի քաղաքը ադրբեջանական հարձակումից պաշտպանելու ժամանակ։

## Պարգևներ
* «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշան:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Արցախի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մարտունու քաղաքապետներ (Արցախ)
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Եռաբլուր պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից Արցախ ներխուժման ժամանակ զոհվածներ
Մարտ Սեյմ

**Մարտ Սեյմ** (, ), էստոնացի ծանրորդ, հանդես է գալիս +109 կգ քաշային կարգում։ Աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների մրցանակակիր։

## Կենսագրություն
Մարտ Սեյմը ծնվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ռակվերեում՝ Էստոնիայի ծանրամարտի բազմակի չեմպիոն Ալար Սեյմի ընտանիքում։

2015 թվականին Հյուստոնում կայացած աշխարհի առաջնությունում Մարտ Սեյմը գրավել է երրորդ հորիզոնականը, սակայն ռուս ծանրորդ Ալեքսեյ Լովչևին դոպինգի համար որակազրկելու արդյունքում մարզիկը ստացել է արծաթե մեդալ։

2016 թվականի Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած ամառային Օլիմպիական խաղերում Սեյմը հրում վարժությունում գրավել է երրորդ հորիզոնականը և 12-րդը՝ պոկում վարժությունում, ինչի արդյունքում երկամարտում գրավել է 7-րդ հորիզոնականը։

2015 թվականին ճանաչվել է Էստոնիայի տարվա լավագույն մարզիկ։

2025 թվականի ապրիլին Քիշնևում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա +109 կգ քաշային կարգում երկամարտի 415 կգ արդյունքով նվաճել է արծաթե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Էստոնացի ծանրամարտիկներ
Երկնագույն կայծակներ

**«Երկնագույն կայծակներ»** (), 1978 թվականի խորհրդային ֆիլմը, որը նկարահանել է  ռեժիսոր Իսահակ Շմարուկն Ալեքսանդր Կուլեշովի համանուն վեպի հիման վրա։

## Սյուժե
Տասնութ տարեկանում հավակնոտ մոսկվացի Անատոլի Ռուչևը պատրաստվում էր ընդունվել Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտ, բայց իր ինքնավստահության պատճառով չի հաղթահարում մրցույթը։  Նրան զորակոչում են բանակ, որտեղ նա ծառայության է անցնում օդուժում։  Մայրաքաղաքից հղփացած տղայի համար զորամասի ծառայության պայմանները և դեսանտային զորքերի կարգերն անսովոր և չափազանց դժվար են, այնուամենայնիվ, սպաներն ու գործընկերները օգնում են նրան դառնալ իսկական դեսանտային:

## Դերերում
* Անդրեյ Գրադով - Անատոլի Ռուչև
* Օլգա Ժուլինա - Տանյա Կրավչենկո
* Յուրի Կամորնի - Կոպիլով, լեյտենանտ, դեսանտային ընկերության հրամանատար
* Լեոնիդ Բելոզորովիչ - Կուզնեցով
* Կոնստանտին Ստեպանկով - Իվան Ստեպանովիչ Լուցենկո, պահակախմբի ենթասպա
* Սերգեյ Պոդգորնի - Խվորոստովսկի
* Անատոլի Մատեշկո - Դոյնիկով
* Վիկտոր Բուտով - Սոսնովսկի
* Վասիլի Օչերետյանսկի - Շչուկին
* Անատոլի Ֆոմենկո - Վասիլենկո
* Սերգեյ Սվեչնիկով - Վասնեցով, լեյտենանտ-դեսանտային
* Գալինա Դոլգորուկայա - Նատալյա Դմիտրիևնա, բժիշկ
* Վյաչեսլավ Վորոնին - Իոսիֆ Իվանովիչ, մարզիչ
* Նիկոլայ Դոսենկո - Անատոլիի հայրը
* Մարիաննա Ստրիժենովա - Անատոլիի մայրը
* Նիկոլայ Սեկտիմենկո - Յակովինա

## Գրական հիմք
Ֆիլմը նկարահանվել է Ալեքսանդր Կուլեշովի համանուն վեպի հիման վրա, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1972 թվականին «Զնամյա» ամսագրում (1972, № 1-3), դրական է ընդունվել գրական քննադատության կողմից, մեկ տարի անց առանձին գրքով լույս է տեսել «Воениздат» հրատարակչությունում, բազմիցս վերահրատարակվել է։

## Պարգևներ
* 1978 — «Ռազմահայրենասիրական թեմայով լավագույն ֆիլմի համար» մրցանակ Կիրովոգրադի մանկապատանեկան ֆիլմերի հանրապետական կինոփառատոնում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Иванов А.* — Гвардейские, десантные (Худож. фильм « Голубые молнии») // Советская культура, 8 марта 1979. — с. 4
* Голубые молнии // Советские художественные фильмы: 1978—1979. — М.: Нива России, 1998. — с. 22

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Մաուկ Վեբեր

**Բարտոլոմեուս Մաուրիտց ''Մաուկ'' Վեբեր** (, ), հոլանդացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլային մարզիչ, խաղացել է պաշտպանի դիրքում։ Աշխարհի առաջնությունների մասնակից (1934, 1938):

## Կենսագրություն
### Խաղային կարիերա
Իր ամբողջ ֆուտբոլային կարիերայի ընթացքում Վեբերն իր հայրենիքում խաղացել է ԱԴՕ Դեն Հաագի և ԱԳՕՎՎ-ի կազմում։

Նիդերլանդների հավաքականի կազմում իր նորամուտը նշել է 1931 թվականի հունիսի 14-ին Դանիայի հավաքականի հետ խաղում 17 տարեկան և 105 օրական հասակում։  Նա դարձել է հավաքականի պատմության մեջ ամենաերիտասարդ խաղացողը Յան Վան Բրեդա Կոլֆից հետո։ Վեբերը մասնակցել է 1934 թվականի աշխարհի առաջնությանը, որտեղ խաղացել է Շվեյցարիայի հավաքականի հետ խաղում, որն ավարտվել Է Նիդեռլանդների պարտությամբ 3:2 հաշվով:

1938 թվականի աշխարհի առաջնությունում խաղացել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի հետ միակ խաղում։ Չեխոսլովակիան հաղթել է 3։ 0 հաշվով։  Ընդհանուր առմամբ, Հոլանդիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 27 հանդիպման՝ առանց խփած գոլերի:

Մահացել է 1978 թվականի ապրիլի 14-ին Հաագայում՝ 74 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մաուկ Վեբերը National-Football-Teams.com կայքում

Կատեգորիա:ԱԴՕ Դեն Հաագի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Աննա Սիգնյոլ

**Աննա Սիգնյոլ** (, ), շվեդ ֆուտբոլիստ, մարզիչ։

## Կենսագրություն
Աննա Սիգնյոլը ծնվել և մեծացել է շվեդական Ֆալունում։  Մանուկ հասակում զբաղվել է բազմաթիվ մարզաձևերով։  Լինելով «Գյոթեբորգի» մոլի երկրպագու՝ որոշել է ուժերը փորձել ֆուտբոլում։  1972 թվականից հանդես է եկել «Ֆալա» ակումբում։  Շվեդիայի կանանց ֆուտբոլի բարձրագույն լիգայում ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 240 հանդիպում։ Չնայած մի քանի անգամ հրավիրվել է  Շվեդիայի ազգային հավաքական՝ Աննա Սիգնյոլը երկրի առաջին թիմի կազմում այդպես էլ չի խաղացել։

Աննայի մարզչական կարիերան սկսվել է 80-ականների սկզբին, որոշ ժամանակ նա եղել է խաղացող մարզիչ։  Մարզել է մի շարք շվեդական ակումբներ։ 1996 թվականից աշխատել է Շվեդիայի պատանեկան հավաքականների հետ: 2005 թվականի մարտի 1-ին գլխավորել Է Շոտլանդիայի ազգային հավաքականը։ 2017 թվականի հունվարին հայտարարել է, որ Նիդերլանդներում Եվրո 2017-ի ավարտից հետո, ուր շոտլանդուհիներն առաջին անգամ էին հասել, գլխավորելու է Ֆինլանդիայի հավաքականը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում
 
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Պրոցիոն

**Պրոցիոն**,  Պրոկիոն (\alpha Փոքր շան), Փոքր շուն համաստեղության պայծառագույն աստղ (0,4 աստղային մեծության): Լուսավորությամբ Արեգակին գերազանցում է 7 անգամ։ Հեռավորությունը Արեգակից 3 պս է։ Պրոցիոն երկու աստղերից բաղկացած համակարգ է։ 

Կատեգորիա:Աստղեր
Միրիանա Գրոս

**Միրիանա Գրոս** (, ծնյալ **Միրիամ Գրոս** , ), հրեական ծագումով հարավսլավացի և խորվաթ գրող և պատմաբան: Խորվաթիայի առաջին անվանի շախմատիստներից մեկի՝ Իզիդոր Գրոսի թոռնուհին է:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1922 թվականի մայիսի 22-ին Զագրեբում, հրեաներ Մավրո և Էլլա Գրոսների ընտանիքում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ  գերմանացիները գրավեցին Հարավսլավիան, Գրոսները թաքնվեցին Զագրեբից ոչ հեռու գտնվող Դրենիե Բրդովեչկո գյուղում: Բայց 1943 թվականին նացիստները բացահայտեցին նրանց, մորն ու աղջկան ուղարկեցին Ռավենսբրյուկի, հորը՝ Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբար: Հայրը զոհվեց, իսկ մայրն ու դուստրը, ստրկական աշխատանք էին կատարում  *[[Siemens & Halske|Siemens & Halske AG]]* ընկերության ռումբեր արտադրող գործարանում, ողջ մնացին:

Պատերազմից հետո Միրիամը դարձավ Հարավսլավիայում լայնորեն ճանաչված պատմաբան, պրոֆեսոր: Երկար տարիներ նա ուսումնասիրել է XIX դարի Խորվաթիայի պատմությունն ու պատմական մեթոդաբանությունը: 1970-ական թվականներին հետազոտական մի շարք նախագծեր է իրականացրել Խորվաթիայի Ժամանակակից պատմության հիմնախնդիրների վերաբերյալ: Հիշարժան են հատկապես նրա աշխատությունները Խորվաթիայի աջերի կուսակցությունների, Անտե Ստարչևիչի, Էուգեն Կվատերնիկի և նշանավոր այլ գործիչների մասին: 

Զագրեբի համալսարանի հումանիտար և հասարակական գիտությունների ֆակուլտետին առընթեր գործող Խորվաթիայի պատմության ինստիտուտը1997 թվականին հրատարակել է գիտական հոդվածների ժողովածու՝ նվիրված Միրիանա Գրոսին:

## Մահ
Միրիանա Գրոսը մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 23-ին՝ 90 տարեկան հասակում: Թաղվել է Զագրեբի Միրոգոյ գերեզմանատանը:

## Մեծարանք
2001 թվականին Գրոսին շնորհվել է Յոսիպ Յուրայ Շտրոսմայերի անվան մրցանակ՝ Խորվաթիայում և խորվաթական սփյուռքում հրատարակված «Աջերի իսկական կուսակցությունը» աշխատության համար, որը ճանաչվել է լավագույն գիտական աշխատանք: 2005 թվականին նրա անունը ներառվել է «Պատմության մեջ 35 առավել կարևոր խորվաթուհիներ» ցանկում:

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ
Կատեգորիա:Հրեա պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմաբաններ
Միրա Զորե-Արմանդա

**Միրա Զորե-Արմանդա** (խորվաթերեն՝ *Mira Zore-Armanda*, օրիորդական ազգանունը՝ *Զորե*. ),  խորվաթ և հարավսլավացի օվկիանոսագետ, օվկիանոսագրության և ձկնորսության ինստիտուտի տնօրեն (1976—1978):

1952 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանը՝ ստանալով երկրաֆիզիկայի մասնագետի որակավորում։ 1963 թվականին Փարիզի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն Ադրիատիկ ծովի հոսանքների վերաբերյալ (գիտական ղեկավար՝ Անրի Լակոմբ): 1952 թվականից մինչև 1989 թվականին թոշակի անցնելը նա աշխատել է Սպլիտի օվկիանոսագիտության և ձկնորսության ինստիտուտում (Սպլիտ), որի տնօրենն է եղել 1976–1978 թվականներին: 

Միրա Զորե-Արմանդան հեղինակել է մոտավորապես 150 գիտական ​​հոդված և մի շարք գրքեր։ Հետազոտական ​​հետաքրքրությունները ներառել են՝
* Ադրիատիկ ծովի հոսանքների,
* Իստրիայի ափամերձ ջրերի,
* կլիմայի փոփոխության և դրա պատճառների,
* Ադրիատիկ ծովի աղիության և ձկնարտադրողականության,
* ծովային օդերևութաբանության հիմնախնդիրները։

Զորե-Արմանդան օվկիանոսագիտություն է դասավանդել Զագրեբի համալսարանում, արժանացել պրոֆեսորի կոչման։

Նա եղել է գեոդեզիայի և երկրաֆիզիկայի միջազգային միության ֆիզիկական օվկիանոսագիտության կոմիտեի փոխնախագահ, *Acta Adriatica* ակադեմիական ամսագրի գլխավոր խմբագիր, օվկիանոսագիտության և ծովային օդերևութաբանության դասագրքի համահեղինակ։

Ամուսինը՝ Իգոր Արմանդան, քիմիկոս էր։

Այրիանալուց հետո Միրա Զորե-Արմանդան ապրել է Օպատիայում՝ քրոջ հետ։  Մահացել է 2012 թվականի ապրիլի 8-ին՝ 82 տարեկան հասակում։

## Աշխատություններ
* Water Masses of the Adriatic Sea. Office of Naval Intelligence, Translation Section, 1966 — Всего страниц: 88.
* Miljenko Buljan, Mira Zore-Armanda. Introduction to Oceanography and Marine Meteorology. U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, 1975 — Marine meteorology — 460 pages.

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Mirko Orlić, In memoriam: Dr. Mira Zore-Armanda. Geofizika 29(2)(2012): 193—205.
* Zore-Armanda, Mira. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013.
* Miroslav Gačić, «In Memoriam Dr. Mira Zore-Armanda». Annales 22(1)(2012): 95.
* Elizabeth Sleeman, The International Who’s Who of Women 2002. (Psychology Press 2001): 650. (ISBN 9781857431223)
* фото https://mujeresconciencia.com/2024/01/06/mira-zore-armanda-oceanografa/

Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորվաթ օվկիանոսագետներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ