open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալչիդե դե Գասպերի

**Ալչիդե Ամեդեո Ֆրանչեսկո դե Գասպերի** (, ), Քրիստոնեա-դեմոկրատական քաղաքական գործիչ, Իտալիայի վարչապետը 1945 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 1953 թվականի օգոստոսի 17-ը։

## Կենսագրություն
1905 թվականին ավարտել է Վիեննայի համալսարանը՝ որպես փիլիսոփայության և գրականության մասնագետ, դառնալով լրագրող և ապա «Նոր Տրենտինո» («Nuovo Trentino») տպագիր պարբերականի խմբագիր։ 19-րդ դարի վերջին տարիներին եղել է Սոցիալ-քրիստոնեական, ուսանողական և իրրեդենտիստական շարժումների ակտիվ մասնակից, 1911 թվականից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը եղել է ավստրիական ռեյխսրատի անդամ։  

1919 թվականից հետո նրա հայրենի տարածաշրջանն անցել Է Իտալիայի կազմի մեջ, և Ալչիդե Դե Գասպերին դարձել Է Իտալիայի ժողովրդական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը, հետագայում՝ նրա առաջնորդն ու գլխավոր քարտուղարը, 1921 թվականից եղել է խորհրդարանի անդամ։ Սկզբում Դե Գասպերին կողմ է իր կուսակցության մասնակցությանը Բենիտո Մուսոլինիի կառավարությունում, սակայն շուտով դարձել է նրա ռեժիմի հակառակորդը 1924 թվականին՝ պառակտման ընթացքում ղեկավարել է կուսակցության հակաֆաշիստական թևը։ Ֆաշիզմի դեմ ելույթների համար 16 ամիս գտնվել է բանտում։ Նրան դատապարտել են 4 տարվա ազատազրկման, սակայն չի կրել պատիժը առողջության վատթարացման պատճառով։ Ազատ արձակելուց հետո՝ 1931 թվականից աշխատել է Վատիկանի գրադարանում։

1943 թվականին հիմնադրել է Իտալիայի Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցությունը, որն այդ ժամանակ անօրինական էր և հիմնված էր Ժողովրդական կուսակցության վրա։ 1944 թվականից եղել է կուսակցության առաջին գլխավոր քարտուղարը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:1951 Alcide De Gasperi and his family.jpg|Ալչիդե դե Գասպերիին ընտանիքի հետ:
Պատկեր:Alcide De Gasperi burial in San Lorenzo.jpg|Ալչկիդե դե Գասպերիի գերեզմանը Սան Լորենցոյի հռոմեական բազիլիկում:
Պատկեր:Stamps of Germany (BRD) 1968, MiNr 555.jpg|Ալչիդե դե Գասպերիին նվիրված գերմանական փոստային նամականիշ:


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Վալերի Պոպով

**Վալերի Պոպով** (, ), խորհրդային հնչյունային օպերատոր։ ՌՍՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատակից (1969 թվական), երրորդ աստիճանի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1950 թվական)։

## Կենսագրություն
Վալերի Պոպովը ծնվել է 1910 թվականի օգոստոսի 29-ին, Օրյոլում։

1935 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կինոյի և հեռուստատեսության պետական ինստիտուտը։ 1933-1935 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի կինոյի և հեռուստատեսության պետական ինստիտուտում, որպես ինժեներ-լաբորանտ։

1935-1948 թվականներին աշխատել է որպես հնչյունային օպերատոր և տեխնիկական ղեկավար «Բելգոսկինո», «Մոսֆիլմ» և «Ղազախֆիլմ» ստուդիաների հնչունաարտադրամասերում։

1943 թվականից աշխատում է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում որպես հնչյունային օպերատոր։ Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտում մի շարք հայտնագործությունների և կատարելագործումների հեղինակ է։

## Ֆիլմագրություն
* 1940 թվական` Լուսավոր ճանապարհը (Ն. Տիմարցևի հետ)
* 1942 թվական` Կոտովսկի 
* 1945 թվական` Անմեղ մեղավորները
* 1947 թվական` Ասք Սիբիր երկրի մասին 
* 1948 թվական` Ստալինգրադի ճակատամարտ
* 1950 թվական` Գաղտնի առաքելություն
* 1954 թվական` Հավատարիմ ընկերները 
* 1958 թվական` Արշավանք երեք ծովից անդին (Բ. Բխարուչի հետ)
* 1959 թվական` Չուղարկված նամակ
* 1960 թվական` Հարություն
* 1962 թվական` Հուսարական բալլադ
* 1966 թվական` Զգուշացիր ավտոմեքենայից

## Մրցանակներ
* «Պատվո նշան» շքանշան (14.04.1944 թվական, 06.03.1950 թվական)
* Երրորդ աստիճանի Ստալինյան մրցանակ (1950 թվական)` հնչունավորման նոր մեթոդի մշակման և ներդրման համար

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Кинословарь в 2-х томах, М., «Советская энциклопедия», 1966—1970.

Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս հնչյունային օպերատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Ուրբանո Ռատացի

**Ուրբանո Ռատացի** (, ), իտալիացի քաղաքական և պետական գործիչ, երկու անգամ ընտրվել է Իտալիայի վարչապետ, և երկու անգամ էլ այդ պաշտոնում փոխարինել է Բետտինո Ռիկասոլին։

## Կենսագրություն
thumb|Ուրբանոն կնոջ հետ|444x444փքս
Ուրբանո Ռատացին ծնվել է Հյուսիսային Իտալիայում՝ Ալեսանդրիա քաղաքում։ Ռատտացիի հայրը եղել է Պիեմոնտում գտնվող Արդարադատության խորհրդի քարտուղարը։

Ուրբանո Ռատացին իր իրավաբանական կրթությունը ստացել է Թուրինում և մեծ ճանաչում է ձեռք բերել որպես փաստաբան։

1848 թվականին ընտրվել է պատգամավոր թուրինյան խորհրդարանում, տեղ է գրավել լիբերալների շրջանում, դարձել է «Ձախ» կուսակցության ղեկավար, նպաստել է Բալբոյի նախարարության անկմանը, ստացել է հանրային կրթության նախարարի պաշտոնը, այնուհետև եղել է ներքին գործերի նախարար, որից հետո՝ վարչապետ։

Նովարի ճակատամարտում Կառլ Ալբերտի զորքերի պարտությունից հետո հրաժարական է տվել, ինչպես նաև դուրս եկել «Ձախ» կուսակցությունից։

1852 թվականին Ռատացիի և Կամիլլո Բենսո Կավուրի միջև համաձայնագիր է կնքվել, որի արդյունքում Ուրբանոն դարձել է պալատի նախագահ։ 1854 թվականին Ուրբանոն ստացել է արդարադատության նախարարի պաշտոնը Կավուրի գրասենյակում, իսկ 1855-1858 թվականներին եղել է ներքին գործերի նախարար։

Այս ընթացքում Ուրբանոն իրականացրել է մի շարք կարևոր բարեփոխումներ Իտալիայում (որոշ վանական համայնքների ոչնչացում, քրեական օրենսգրքի վերափոխում, քաղաքական հանցագործությունների համար մահապատժի վերացում և այլն)։ Դուրս է եկել նախարարությունից Կավուրի արտաքին քաղաքականության հետ անհամաձայնության պատճառով։

1859 թվականին Կավուրի հրաժարականից հետո՝ 1862 թվականի մարտին Ուրբանոն դարձել է Իտալիայի վարչապետը, բայց Ֆրանսիայի նկատմամբ չափազանց մեծ համակրանքը և և Գարիբալդիի Հռոմ կատարած արշավին (որն ավարտվել է Ասպրոմոնեի ճակատամարտով) հակազդեցությունը պատճառ է դարձել նրա անկմանը նույն թվականի օգոստոսին։

1867 թվականի ապրիլից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Ուրբանո Ռատացին կրկին ղեկավարել է կաբինետը, որն իրեն չափազանց երկիմաստ է պահել Ջուզեպպե Գարիբալդիի նկատմամբ, որը կրկին արշավ էր ձեռնարկել Հռոմի դեմ և չափազանց ստրկամիտ էր Նապոլեոն III-ի նկատմամբ, ում համակրանքը Ռատացիի նկատմամբ զգալիորեն աճել էր 1864 թվականին նրա ամուսնությունից ի վեր Նապոլեոն III-ի ազգական Մարիա Լետիցիա Բոնապարտ Վեյզի հետ, որը, խայտառակվելով Փարիզում, ստիպված է եղել բնակվել Սավոյում։ Ունեցել են մեկ դուստր` Իզաբելլա Ռոման։

Ուրբանո Ռատացիի՝ որպես պետական ​​պաշտոնյայի համբավը խաթարվել է նրա բնավորության թուլության և ամուր հայացքների բացակայության պատճառով։

Ուրբանո Ռատացին պալատի փայլուն հռետորներից էր։ Նրա ելույթները հրատարակել է Սկորացին (Հռոմ, 1876-80)։

Ուրբանո Ռատացցին մահացել է 1873 թվականի հունիսի 5-ին 64 տարեկանում Ֆրոզինոնե քաղաքում լյարդի քաղցկեղից, թաղվել է իր հայրենի քաղաքի մոնումենտալ գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* Սանտիսիմա Անունզիատայի Գերագույն շքանշանի ասպետ. 1867 թվական
* Սուրբ Մավրիկիոսի և Ղազարոսի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ. 1867 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Իտալիայի արդարադատության նախարարներ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավագետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Ճակատամարտ Վադիմոն լճի մոտ

**Վադիմոն լճի ճակատամարտ**, ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 310 թվականին՝ Հին Հռոմի զորքերի և նրա թշնամիների միջև՝ Իտալիայի Վադիմոն լճի () ափերին։

## Առաջին պայքար
Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Սամնիտի երկրորդ պատերազմի ընթացքում։ Էտրուսկները Սամնիտների հետ միավորվելով, դուրս էին եկել Հռոմի դեմ՝ սպառնալով նրա հյուսիսային տիրապետություններին։ Վերջապես հռոմեական և էտրուսկական զորքերը հանդիպեցին Ֆալերիի քաղաքի մոտ գտնվող Վադիմոն լճի մոտ։ Հռոմեական զորքերը Քվինտուս Ֆաբիուսի հրամանատարությամբ հաղթեցին էտրուսկներին, որից հետո էտրուսկական Տարկվինիա քաղաքըկնքեց Հռոմի հետ 40 տարի խաղաղ պայմանագիր կնքեց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
* Լրացուցիչ տեղեկություններ 

Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետության մարտեր
Կատեգորիա:Էտրուրիայի մարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Իտալիայում
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 310 մարտեր
Սերգիոս և Բաքոս սրբերի եկեղեցի

**Սերգիոս և Բաքոս սրբերի եկեղեցի** (, այլ անվանում՝ **Փոքր Այա-Սոֆիա**), Ստամբուլի պահպանված ամենահին եկեղեցիներից, որը վերածվել է մզկիթի Օսմանյան կայսրության օրոք։  Նախատիպ է ծառայել Սան Վիտալե և Սուրբ Սոֆիա տաճարների համար։ Ամենայն հավանականությամբ նույն վարպետների՝ Իսիդոր Միլեթացու և Անթեմիուս Թրալեսցու աշխատանքն է։ Նվիրված է Սերգիոս և Բաքոս սրբերին։

## Պատմություն
Ներկայումս գոյություն ունեցող տաճարը կառուցվել է 527-529 թվականներին այն տան մոտ, որտեղ Հուստինիանոս Ա կայսրն անցկացրել է իր երիտասարդության տարիները, և եղել է կայսեր իշխանության տարիներին կատարված առաջին նշանակալի գործերից մեկը։ Փոքր Սոֆիան կազմել է միասնական համալիր ավելի վաղ կառուցված Պողոս և Պետրոս սրբերի եկեղեցու հետ, որի գոյության վերջին վկայությունները ոչնչացվել են Ստամբուլի իշխանությունների կողմից 20-րդ դարում։ Փոքր Սոֆիայի՝ կայսերական ընտանիքի կողմից հատուկ սիրված լինելու վկայությունն են բազմաթիվ խոյակների վրա փորագրված Հուստինիանոս Ա-ի և նրա կնոջ՝ Թեոդորայի անունների սկզբնատառերը։
ձախից|thumb|Տաճարի ինտերիերը

536 թվականին Թեոդորան եկեղեցական համալիրը հանձնել է մոնոֆիզիտների վանքին, իսկ 551 թվականին այստեղ թաքնվել է Հռոմի պապ Վիգիլիոսից։ Եկեղեցու խճանկարները ոչնչացվել են պատկերամարտության հետևորդների կողմից։ Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո եկեղեցին շարունակել է գործել մինչև 1506 թվականը։ Մզկիթի վերածելու ժամանակ փոխվել են պատուհաններն ու մուտքը, բարձրացվել է հատակի մակարդակը, իսկ ներքին պատերը սվաղել են՝ սպիտակեցնելով խճանկարները, կառուցել է նաև նախասրահ և մեդրեսե։

1742 թվականին եկեղեցու բակում կառուցվել է ծիսական շատրվան։ 1762 թվականին կառուցվել է մինարեթը (այն ավերվել է 1940 թվականին և նորից կառուցվել է 1956 թվականին): Սուլթան Մահմուդ II-ի կարգադրությամբ՝ մզկիթը նորոգվել է բազմաթիվ երկրաշարժերից հետո։ Բալկանյան պատերազմների ժամանակ այստեղ ապաստանել են  փախստականներ։ Փոքր Սոֆիայի անմիջական հարևանությամբ երկաթգծի կառուցումը լուրջ վնաս է հասցրել համալիրին։ Այդ պատճառով այն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վտանգված օբյեկտների ցանկում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:20101222_interior1_Kucuk_Ayasofya_Mosque_Istanbul_Turkey.jpg
Պատկեր:Interior of Sergius and Bacchus Church-3.JPG
Պատկեր:Interior of Sergius and Bacchus Church-2.JPG
Պատկեր:Interior of Sergius and Bacchus Church-5.JPG
Պատկեր:Little Aya Sophia 3296.jpg
Պատկեր:Little Aya Sophia 0982.jpg
Պատկեր:Little Aya Sophia 9617.jpg
Պատկեր:Little Aya Sophia 3278.jpg
Պատկեր:Little Aya Sophia 3281.jpg
Պատկեր:Little Aya Sofia 5362.jpg
Պատկեր:Little Aya Sophia 9608.jpg
File:20101222 Kucuk Ayasofya Mosque Istanbul Turkey.ogv


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*
*
* Mango, Cyril (1975). *Byzantine Architecture*. New York: Harry N. Abrams, Inc. .
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Weitzmann, Kurt, ed., *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century]*, no. 249, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ; full text available online from The Metropolitan Museum of Art Libraries

Կատեգորիա:527 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Ստամբուլի մզկիթներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի տաճարներ
Պոնսե

**[[Պոնսեն (Էն)|Պոնսե]]** (), քաղաք նավահանգիստ Պուերտո Ռիկոյի հարավում, իր մեծությամբ երկրի երկրորդ քաղաքը։ 2010 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը 155038 է, խիտ բնակեցված քաղաքներում ապրում են 442244 մարդ։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1692 թվականին և անվանվել  իսպանական կոնկիստադոր և Պուերտո Ռիկոյի առաջին նահանգապետ Խուան Պոնսե դե Լեոնի անունով։

## Տեսարժան վայրեր
Պոնսեի կենտրոնը հռչակվել է «ազգային հարստություն»։ Այն ամբողջությամբ կազմված է հրապարակներից, եկեղեցիներից, գեղեցիկ զարդարված գաղութային տներից, հոյակապ շատրվաններից և ունի թերևս աշխարհի ամենահին հրշեջ կայաններից մեկը։ Քաղաքի հեղինակությունը, որպես տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության կենտրոն, հիանալի կերպով լրացվում է Գվադելուպայի Տիրամոր Տաճարով(Catedral Nuestra Señora de la Guadalupe), որը շարված է ճերմակ քարով։ Տաճարը կանգնեցված է քաղաքային լանդշաֆտի վերևում՝ Լաս Դելիչիաս հրապարակում, ինչպես նաև Պոնսեի արվեստի թանգարանի, որը համարվում է լավագույնը Կարիբյան շրջանում,Պոնսեի պատմության թանգարանի և Պուերտո-Ռիկոյի երաժշտության թանգարանի վերևում։ Հիասքանչ Հնդկական արարողակարգային Տիբս կենտրոնը սեփական հնէաբանական հողատարածքով  հանդիսանում է հնդիկ արավակաների՝ Կարիբյան ավազանի բնիկների, վերականգնված գյուղը, որը ոչնչացվել էր իսպապանկան նվաճողների կողմից, գտնվում է քաղաքի կենտրոնից դեպի հյուսիս,  ոտքով մոտավորապես 15 րոպե։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Քաղաք
Կամպհենգփհեթ պատմական քաղաք

**Կամպհենգփհեթ պատմական քաղաք** (), պատմական վայր, որը գտնվում է Թաիլանդի հյուսիսում և ներառում է բազմաթիվ տաճարներ։ Գտնվում է  Պինգ գետի ափին։ Կամպհենգփհեթ քաղաքը կառուցվել է 15-րդ դարում որպես Սիամի մայրաքաղաք Սուխոթայի քաղաք-արբանյակ։ Հին քաղաքի տարածքը պատված է անկանոն վեցանկյուն հատակագծով պարսպապատով, որն ունի մոտ 500 մ և մոտ 2 կմ չափեր, շրջապատված խրամով։ Պարսպի ներսում տեղակայված են Կամպհենգփհեթի ազգային թանգարանը, ինչպես նաև Վաթ Փհրատհատի և Վաթ Փհրա Քեո տաճարները, որոնցում պահպանվել են սանդեր, վիհանաներ և Բուդդայի մասամբ վերականգնված երեք արձաններ։

Պատից դուրս գտնվում են Արանյուիկ բնակավայրի ավերակները, որը 14-16-րդ դարերում օգտագործվել է որպես մեդիտացիոն օրդեն, որը հայտնի է եղել որպես «Անտառի բնակիչների աղանդ»։ Այստեղ մասամբ պահպանվել են Վաթ Փհրանոնի, Վաթ Փհրա Սի Իրիյաբոտի, Վաթ Չանգրոպի և այլ տաճարները։ Գետի հակառակ ափին գտնվում է Վաթ Փհրա Բորոմաթհաթը, որը կառուցվել է բիրմայական ոճով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kamphaeng Phet Historical Park 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թաիլանդում
Արնեմ Լենդ

**Արնեմ Լենդ**, *Արնեմլենդ* *Արնհեմլենդ* (), Ավստրալիայի հյուսիսում գտնվող թերակղզի, առանձնանում է որպես առանձին շրջան։ Թերակղզում է գտնվում Կակադու ազգային պարկը, որը հանդիսանում է համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Մեթյու Ֆլինդերսը հոլանդական նավի անվամբ թերակղզին անվանվել է «Արնեմ» (), որն իր հերթին անվանվել էր Արնհեմ քաղաքի անունով։ 1623 թվականին «Արնեմ» նավը ուսումնասիրել է թերակղզու ափը։ Տարբեր ավանդույթներով գոյություն ունի Արնեմ-Լենդի սահմանների տարբեր ընկալում։

Արնեմ Լենդի տակ **անգլալեզու** ավանդության մեջ սովորաբար ընկալվում է Հյուսիսային տարածքի հյուսիս-արևելյան մասը՝ կա՛մ Կակադու ազգային պարկը ներառած (այդ դեպքում արևմտյան սահմանը անցնում է մոտավորապես Մէրի գետով), կա՛մ առանց դրա (ապա արևմտյան սահմանն անցնում է արևելյան սահմանի այգով (Արևելյան Ալիգեյտոր գետի ստորին հոսանքով՝ մինչև 133° միջօրեական և ապա դեպի հարավ, *քարտեզի վրա աջ կողմում*))։ Արևելքում Արնեմ-Լենդը երկու դեպքում էլ հասնում է Կարպենտարիա ծովածոց, իսկ հարավային սահմանը հիմնականում հանդիսանում է Ռոպեր գետը։ Վարչական կարգով այն բաժանված է (ընդլայնված տարբերակով) Ուեստ-Արնեմ և Իստ-Արնեմ կոմսությունների և Ռոփեր կոմսության հյուսիսային մասի միջև։ Տարածքը մոտ 97 հազար քառակուսի կիլոմետր Է, բնակչությունը՝ 16 230 մարդ (2007 թվական)։

**Խորհրդային-ռուսական** ավանդության մեջ Արնեմ-Լենդի տակ սովորաբար ընկալվում է Հյուսիսային տարածքի գրեթե ողջ հյուսիսային մասը, արևմուտքում գտնվող Դեյլի գետից մինչև արևելքում գտնվող Կարպենտարիա ծովածոց։ Այս իմաստով Դարվին քաղաքը Հյուսիսային տարածքի մայրաքաղաքը, գտնվում է Արնեմ-Լենդի հյուսիս-արևմուտքում։ Այն ողողվում է Թիմորի ծովով, Արաֆուր ծովով և նրա Կարպենտարիա ծովածոցով։

## Աշխարհագրություն

Մակերևույթը՝ հյուսիսում 180 մ, հարավում՝ մինչև  400 մ բարձրությամբ թեքա-բլրային սարահարթ, որը գետերով մասնատված է մնացորդային մասիվների. հյուսիսում շրջագծված է լայն հարթավայրով, որը կտրուկ փոխարինվում է ծովով։ Ափերը խիստ կտրված են։

Գետերի հովիտներում խոնավ արևադարձային անտառներ են, լեռների նախալեռնային լանջերին և լանջերին բուսականությունը ներկայացված է էվկալիպտյան անտառներով և սավաններով։ Այստեղ կան ուրանի հանքաքարի հանքավայրեր (Ռամ-Ջանգլ)։

## Լեզուներ

Տարածաշրջանի համար բնորոշ է բացառիկ լեզվական բազմազանություն, որը համեմատվում է միայն Նոր Գվինեայի հյուսիսային մասի հետ։ Այնտեղ ներկայացված է ավստրալիական լեզուների 14 լեզվաընտանիքից 7-ը և մոտ 8 մեկուսացած և ոչ դասակարգված լեզուներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Ջուլիանո Ամատո

**Ջուլիանո Ամատո** (, ), իտալացի քաղաքական գործիչ, երկու անգամ ընտրվել է որպես  Իտալիայի վարչապետ։

## Կենսագրություն
Ջուլիանո Ամատո ծնվել է Թուրինում, սակայն մեծացել է Տոսկանայում։ 1960 թվականին իրավաբանական գիտական աստիճանով ավարտել է Պիզայի համալսարանը և մինչև 1963 թվականը դասավանդել է Կոլումբիայի համալսարանում։ 1979 թվականից մինչև 1997 թվականը Մոդենայի, Պերուջայի և Ֆլորենցիայի համալսարաններում դասավանդելուց հետո նաև եղել է իտալական և համեմատական սահմանադրական իրավունքի պրոֆեսոր Հռոմի Սապիենցա համալսարանում։

Դեռևս 1958 թվականին, անդամակցելով Իտալիայի Սոցիալիստական կուսակցության հետ, 1983 թվականից մինչև 1993 թվականը եղել է Խորհրդարանի անդամ։ Իր կուսակցության անդամ Բետինո  Կրակսի կառավարությունում 1987-1988 թվականներին եղել է փոխվարչապետ իսկ 1987-1989 թվականներին՝ ֆինանսների նախարար։

### Կառավարության ղեկավար
1992 թվականի հունվարից մինչև 1993 թվականի ապրիլը եղել է Իտալիայի նախարարների խորհրդի նախագահն։ Նրա կառավարման ընթացքում տեղի է ունեցել կոռուպցիայի ճգնաժամ, որը հանգեցրել է զգալի փոփոխությունների Իտալիայի քաղաքական կյանքում։ Ամատոն ընդունել մի օրենք, որը կոռուպցիոն դեպքերի հետաքննությունը հանձնում էր կառավարության կողմից վերահսկվող ոստիկանության ձեռքում, բայց հասարակական դժգոհությունը Իտալիայի նախագահ Օսկար Լուիջի Սկալֆարոյին ստիպել է հրաժարվել այն ստորագրելուց։

### [[Ձիթապտղի ծառ (խմբակցություն)|Ձիթենու ծառ]] կոալիցիայի կառավարության անդամ և ղեկավար
1998 թվականին Ամատոն մտել է Մասիմո Դ'Ալեմայի կառավարություն՝ դառնալով ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների նախարար, իսկ 1999 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2000 թվականի մարտը՝ ֆինանսների նախարար։ 2000 թվականից մինչև 2001 թվականի ապրիլը Ամատոն կրկին զբաղեցրել Է նախարարների խորհրդի նախագահի պաշտոնը՝ բարեփոխումներ իրականացնելով, որոնք ուղղված են տնտեսության մրցունակության բարձրացմանը և սոցիալական պաշտպանության ամրապնդմանը։

### Սահմանադրական դատարանի դատավոր
2013 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Իտալիայի նախագահ Ջորջո Նապոլիտանոն Ջուլիանո Ամատոյին նշանակել է Իտալիայի սահմանադրական դատարանի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք սիցիլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքական պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իտալիայի Հանրապետության սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Իտալիայի սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պիզայի համալսարանի շրջանավարտներ
Սերգեյ Սախնովսկի

**Սերգեյ Սախնովսկի** (, ), նախկին ռուս և իսրայելցի գեղասահորդ։ Պարեր սառույցի վրա ձևում ելույթ է ունեցել Գալիթ Հայթի հետ։ Իսրայելի բազմակի չեմպիոն, 2002 թվականի Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ Նախկինում հանդես էր գալիս Ռուսաստանի դրոշի ներքո Եկատերինա Սվիրինայի հետ, ում հետ էլ դարձել է Աշխարհի չեմպիոն պատանիների կարգում (1993 թ.):

### Կարիերա
մինի|ձախից|Գալիթ Հայթը և Սերգեյ Սախնովսկին 2006թ.-ի Եվրոպայի առաջնությունում

Գալիթ Հայթի հետ միասին Սերգեյ Սախնովսկին Իսրայելի դրոշի ներքո սկսեց հանդես գալ 1996 թվականին։ 2002 թվականին նրանք դարձան Իսրայելի առաջին գեղասահորդները, ովքեր Աշխարհի առաջնությունում նվաճեցին բրոնզե մեդալ։ Եղել են երեք օլիմպիադաների մասնակից. 1998 թվականին 14-րդն էին,  2002 թվականին`6-րդը, 2006 թվականին` 8-րդը։ Ավելի վաղ, Իսրայել տեղափոխվելուց առաջ, Սերգեյ Սախնովսկին Ռուսաստանը ներկայացրել է Եկատերինա Սվիրինայի և կարճ ժամանակ էլ՝ Մարինա Անիսինայի հետ։ Եկատերինա Սվիրինայի հետ նա 1993 թվականին նվաճեց Աշխարհի պատանիների առաջնությունը, իսկ 1994 թվականին դարձավ արծաթե մեդալակիր։

2006 թվականին Թուրինում կայացած ձմեռային օլիմպիական խաղերից հետո Գալիթ Հայթ/Սերգեյ Սախնովսկի զույգը ավարտեց սիրողական մարզական կարիերան։

## Սպորտից հետո

Ներկայումս Սերգեյը հանդես է գալիս տարբեր շոուներում։ 2007 թվականին նա մասնակցել է «Սառցե դարաշրջան» նախագծին, որտեղ որպես զույգ հանդես է եկել «Ֆաբրիկա» խմբի երգչուհի Ալեքսանդրա Սավելևայի հետ։

2008 թվականի աշնանը նա մասնակցել է РТР հեռուստաալիքի նմանատիպ ցուցադրությանը` «Աստղային սառույց», որտեղ նրա պարազույգն էր հեռուստահաղորդավարուհի Դանա Բորիսովան։

Ապրում է Նյու Յորքում։

## Սպորտային ձեռքբերումներ Իսրայելի դրոշի ներքո

### 2000 թվականից հետո

* (Հայթի հետ)

### Մինչև 2000 թվական

* (Հայթի հետ)

### Սպորտային ձեռքբերումներ Ռուսաստանի դրոշի ներքո

* (Սվիրինայի հետ)

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт пары Галит Хаит/Сергей Сахновский 

Կատեգորիա:Գեղասահորդներ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Երկրների ցանկ ըստ պաշտոնական լեզուների

Այս ցանկը ցույց է տալիս **երկրները/վիճելի տարածքներն ըստ այնտեղ խոսվող լեզուների:**

## [[Հնդեվրոպական լեզուներ]]
### [[Ալբաներեն]]

### [[Հայերեն]]

### [[Բալթյան լեզուներ]]

### Սելտիկ լեզուներ

### [[Գերմանական լեզուներ]]

#### [[Հոլանդերեն]]

#### [[Անգլերեն]]

thumb|upright=2|Գերմանալեզու աշխարհի քարտեզ

#### [[Գերմաներեն]]

### [[Հունարեն]]

### Իրանական լեզուներ
#### [[Պարսկերեն]]

thumb|upright=2|Պարսկախոս աշխարհի քարտեզ

#### Իրանական այլ լեզուներ

### Հնդարիական լեզուներ
#### [[Բենգալերեն]]

#### Դոմարի

#### [[Ռոմաներեն]]

#### [[Հինդի]]

#### [[Գուջարաթի]]

#### Հնդարիական այլ լեզուներ

### Իտալական և [[ռոմանական լեզուներ]]
#### [[Ֆրանսերեն]]
Տես նաև Տարածքային կազմավորումների ցանկ, որտեղ ֆրանսերենը պաշտոնական լեզու է

#### [[Իտալերեն]]

#### [[Պորտուգալերեն]]

thumb|upright=2|frameless|Պորտուգալախոս աշխարհի քարտեզ

#### [[Իսպաներեն]]
Ստորև ներկայացված է 22 երկրների ցանկ, որտեղ իսպաներենը պաշտոնական լեզու է համարվում։

Տես նաև՝ Երկրների ցանկ, որտեղ իսպաներենը պաշտոնական լեզու է

frameless|upright=2|thumb|Իսպանախոս գլոբալ աշխարհի քարտեզ

#### Իտալական այլ լեզուներ

### Սլավոնական լեզուներ
thumb|upright=2|frameless|Ռուսախոս աշխարհի քարտեզ

## [[Մոնղոլական լեզուներ]]

## [[Թյուրքական լեզվախումբ]]

## [[Սեմա-քամյան լեզվաընտանիք]]
thumb|upright=2|right|Արաբերենը որպես միակ պաշտոնական լեզու(կանաչ) և պաշտոնական լեզուներից մեկը(կապույտ)

### [[Սեմական լեզուներ]]
### [[Արաբերեն]]
Տես նաև՝ Երկրների ցանկ, որտեղ արաբերենը պաշտոնական լեզու է

### Սեմական այլ լեզուներ

## [[Դրավիդյան լեզուներ]]

## Ճապոնական լեզուներ

## Կորեական լեզուներ

## [[Մեկուսացած լեզու]]ներ

## [[Քարթվելական լեզուներ]]

## [[Սինատիբեթյան լեզուներ]]
### Սինատիբեթյան այլ լեզուներ

### [[Չինարեն]]
### [[Յուե չինարեն]]
[thumb|upright=2|Խոսակցական չինարենի տեսակները Արևելյան [Չինաստանում և Թայվանում]]

#### Կանտոներեն

##### Թայշաներեն

### Խակկա

### [[Մանդարին (լեզու)]]
#### Ստանդարտ չինարեն

### Մին/Մին Նան

### Չինական այլ բարբառներ

## [[Մալայա-պոլինեզյան լեզուներ]]
### Բորնեական լեզուներ

### [[Ֆիլիպիներեն]]
[thumb|align|600px|[Թագալերեն խոսող աշխարհի քարտեզ

]]

### Օվկիանոսային լեզուներ
### Արևելյան ֆիջիական լեզուներ

### Միկրոնեզիական լեզուներ

### Պոլինեզյան լեզուներ

[thumb|upright=1.5|frameless|[Ինդոնեզիայի տեղական խոսողների քարտեզ]]

### Մալայա-պոլինեզական լեզուներ

## [[Տունգուս-մանջուրական լեզուներ]]

## Ուրալյան լեզուներ

## [[Աթաբասկյան լեզուներ]]
### Ապաչերեն

## Իրոկեզական լեզուներ

## Ուտո-ացտեկյան լեզուներ

## Ավստրալազիական լեզուներ

## Թայ-կադայ լեզվաընտանիք

## Հմոնգ-Միեն լեզվախումբ

## Պամա-նյունգանյան լեզվախումբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Interactive world map of 10 widely spoken languages by country
*UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger
Օդրի Մեստրե

**Օդրի Մեստրե**  (, ), ֆրանսիացի ֆրիդայվեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սեն-Դենիում` Փարիզից 10 կմ դեպի հյուսիս, ստորջրյա լողի սիրահարների ընտանիքում, երկու տարեկանից սովորել է լողալ։ Նա դեռ դեռահաս էր, երբ ընտանիքը տեղափոխվեց Մեքսիկա։ Մեքսիկայի Լա Պաս համալսարանում ուսումնասիրել է ծովային կենսաբանություն։

1996 թվականին Օդրին ծանոթանացել է հայտնի ֆրիդեյվեր Ֆրանսիսկո Ֆերրերասի հետ, որը հետո դարձել  է իր ամուսինը։ Նա նաև իր մարզիչն էր և կազմակերպում էր սուզումներ, որոնց ընթացքում Օդրին սուզման խորության նոր համաշխարհային ռեկորդներ է սահմանել։

## Ձեռքբերումներ
1997 թվականից նա սահմանել է մի քանի ազգային և համաշխարհային ռեկորդներ ֆրիդայվինգի բնագավառում։ 1997 թվականի մայիսի 29-ին նա սահմանել է ռեկորդ Ֆրանսիայի կանանց մրցաշարում, հաղթահարելով սուզում 80 մետր` 1 րոպե 13 վայրկյանում։ 1998 թվականի հունիսի 6-ին սուզվել է 115 մետր խորություն 2 րոպե 21 վայրկյանում, համաշխարհային ռեկորդ` կանանց մեջ։ 2000 թվականի մայիսի 13-ին սուզվել է NO LIMITS սխեմայով 125 մետր` 2 րոպե 3 վայրկյանում և ստացել է կանանց աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։ 2001 թվականի մայիսի 19-ին` նոր ռեկորդ (1 րոպե 57 վայրկյանում` 130 մետր)։

Օդրի Մեստերեի պաշտոնական կայքի պնդմամբ՝ նրան է պատկանում ստորջրյա սուզման մեջ բացարձակ նվաճումը՝ առանց շնչելու համար նախատեսված սարքերի օգտագործման (Ֆրիդայվինգ) NLT` 170 մետր, որը սահմանվել է մարզումների ընթացքում և հաստատվել է մարմնամարզուհու մահվանից հետո, որպես հարգանքի տուրք նրա հիշատակին։ Համաձայն  ֆրեդայվինգի AIDA International միջազգային ասոցիացիայի` Օստրի Մեստրեն տիրապետում էր եվրոպական մայրցամաքային կարգապահական ռեկորդի «Առանց սահմանափակումների (No Limit, NLT)»` 130 մետր, նա ժամանակին համաշխարհային ռեկորդ էր։

## Մահը
Մեստրեն մահացել է Դոմինիկյան Հանրապետությունում` հոկտեմբերի 12-ին` շաբաթ օրը, փորձ կատարելով նոր համաշխարհային ռեկորդ սահմանել ստորջրյա ջրերում։ Սուզման կազմակերպիչը ամուսինն էր` Ֆրանսիսկո Ֆերրերասը։

Մեստրեն պլանավորել էր սուզվել 171 մետր խորություն և սահմանել ոչ միայն կանանց, այլ նաև տղամարդկանց համաշխարհային ռեկորդ, որն այդ ընթացքում կազմում էր 162 մետր և պատկանում էր Լյուիկ Լեֆերմին։ Այս սուզման աջակցության հիմնական սուզորդը Պասկալ Բերնաբեն էր։ Համաձայն այս տեսակի մրցակցության կանոնների` սուզորդը սուզվելու համար օգտագործել է միայն հատուկ բեռ, չունենալով իր մոտ ոչ մի թթվածնային գործիք։ Վերելքը պետք է կատարվեր վերելակ-պայուսակի () օգնությամբ։ Ֆրանսուհու սուզվելուց 8 րոպե 39 վայրկյան հետո նրա մարմինը դուրս է եկալ ջրի մակերես։ Մահը վրա էր հասել սարքավորումների անսարքության պատճառով` թթվածնային բալոնը, որը նախատեսված էր թթվածնի օգնությամբ դեպի մակերևույթ բարձրացնելու համար, լիցքավորված չի եղել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Կին կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Doritos

**Doritos** (իսպաներենից՝ «ոսկեզօծ»), տորտիլիայից (եգիպտացորենից պատրաստված բլիթներ) պատրաստված համեմված չիպսերի ամերիկյան բրենդ։

Չիպսերը թողարկվում են 1964 թվականից *Frito-Lay* ընկերության կողմից, որը մտնում է *[[PepsiCo]]* հոլդինգի մեջ։ *Doritos*-ի օրիգինալ տարբերակը համեմված չէր։ Առաջին համեմված տարբերակը *Toasted Corn* էր, թողարկված 1966 թվականին, այնուհետև *Taco*-ն 1967 թվականին և *Nacho Cheese*-ը 1972 թվականին։ Մյուս ֆիրմային տարբերակները սկսեցին թողարկվել 1980-ական թվականներին։ *Doritos*-ի կոնցեպցիան ծագել է Դիսնեյլենդի ռեստորանում։

*Doritos*-ը համբավ է ձեռք բերել նաև մարքեթինգային ընկերությունների շնորհիվ, այդ թվում՝ Սուպերբոուլի մի շարք գովազդների շնորհիվ։ 2019 թվականին արտադրանքը գովազդվում էր առանց լոգոյի և ապրանքանիշի։

## Պատմություն
Ըստ լեգենդի՝ չիպսերի գաղափարն առաջացել էր Կալիֆոռնիայում գտնվող *Casa de Fritos* ռեստորանի սեփականատիրոջ հնարամտության շնորհիվ, որը նման ձևով փորձել է ազատվել սննդի ավելցուկից։ Երբ *Frito-Lay* ընկերության մարքեթինգային բաժնի փոխնախագահն այցելել է ռեստորան, նա բովանդակել է համաձայնագիր՝ զանգվածային արտադրության սկսման վերաբերյալ։ Սկզբում *Doritos*-ը հասանելի էր միայն Կալիֆոռնիայի բնակիչներին, բայց 1966 թվականից սկսած այն սկսեցին վաճառել ամբողջ Ամերիկայում։ 1967 թվականից սկսած թողարկվեցին տարբեր համերի տարբերակներ։ Չիպսերի գյուտարարն՝ իր կամքով թաղվեց չիպսերի շերտի տակ։ Նա 97 տարեկան էր։

Ընկերությունն արագ աճում էր, և 1993 թվականին *Doritos*-ի վաճառքի եկամուտը գերազանցեց 1 միլլիարդ դոլարը։ 1995 թվականին չիպսի չափսը փոխվեց՝ դառնալով 20 % ավելի մեծ, միևնույն ժամանակ 15 % ավելի բարակ։ 2018 թվականին ԱՄՆ-ի տարածքում ընկերությունն վաճառում էր 1,5 միլլիարդ դոլարի արտադրանք։

## Սկանդալներ
Ընկերությունը պլանավորում էր թողարկել կանացի չիպսեր։ Դրանք պետք է լինեին անձայն՝ ուտելու ժամանակ։ Հետագայում ընկերությունն հրաժարվեցին այդ մտքից՝ խտրականության մեղադրանքների պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ապրանքանիշներ
Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Կատեգորիա:1966 հայտնված արտադրանքներ
Հալվե իսկական

**Հալվե իսկական** , կամ **Ալոե վերա** (), սուկուլենտային խոտաբույս, թաղաղուազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, թփերի, հազվադեպ՝ ծառերի ու լիանների ցեղ։ Նախկինում պատկանել է *Aloaceae* կամ *Asphodelaceae* ընտանիքին։ Լայնորեն օգտագործվում է բժշկության մեջ, ինչպես նաև կոսմետոլոգիայում:Ըստ քիմիական կազմի և բժշկական օգտագործման, այս տեսակի հալվեն մոտ է ծառանման հալվեին (Aloe arborescens):

## Տարածում և էկոլոգիա
Իսկական հալվեի բնական տարածվածությունն անհասկանալի է, քանի որ այն լայնորեն աճեցվում է ամբողջ աշխարհում։ Այս տեսակը հարմարեցվել է Արաբական թերակղզու, Հյուսիսային Աֆրիկայի (Մարոկկո, Մավրիտանիա, Եգիպտոս), ինչպես նաև Սուդանի, Կանարյան կղզիների, Կաբո-Վերդեի կլիմաներին։

Բույսի վայրի տեսակը հանդիպում է Կանարյան կղզիներում։

Բույսը կարող է աճել այնպիսի պայմաններում, երբ այլ բույսեր են չեն դիմանում և վերանում են։ Ծայրահեղ իրավիճակներում հալվե վերան փակում է ծակոտիները՝ պահելով խոնավությունը  տերևի ներսում։

## Բուսաբանական նկարագիր
Ունի ցածր զարգացած արմատային համակարգ։ Ցողունը կարճ է։ Տերևները հերթադիր են, հյութալի, մսալի՝ մոմաշերտով պատած, եզրերը՝ փշոտ։.  Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները հիմնականում խողովակավոր կամ նեղ զանգակաձև են՝ կարմիր, նարնջագույն, դեղին։

## Քիմիական բաղադրություն
Պարունակում է լորձ,  այլ պոլիսախարիդներ, պրոստագլանդիններ, անտրացեն, ֆլավոնոիդներ, ֆենոլներ,  ֆերմենտներ, համ, խեժ, հորմոնանման միացություններ, մի փոքր քանակությամբ եթերային յուղեր:Բացի տրիվիալ պոլիսախարիդներից, կան նաև մուկոպոլիսախարիդներ, գլիկոպրոտեիդներ, որոնք բաղկացած են տարբեր շաքարներից, այդ թվում՝ ացետիլացված մանոզից, առկա է նաև ասկորբինաթթու, B խմբի վիտամիններ, ֆոլաթթու, կարոտիններ, խոլին, К, Са, Mg, Zn, Cu.

## Նշանակություն և կիրառում
Օգտագործվում է բժշկության և օծանելիքի արտադրության, ինչպես նաև  օրգանական կոսմետիկայի արտադրության մեջ։

Ակտիվորեն օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ՝  որպես բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման միջոց։

Հայտնի սենյակային բույս է, տան պայմաններում շատ հազվադեպ է ծաղկում։

## Տես նաև
Դեղաբույսեր

Սուկուլենտներ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Aloe vera blattgel.jpg
Պատկեր:Aloe vera Lanzarote.jpg|Հալվե վերա, Լանզարոտե
Պատկեր:Aloe vera flower bud closeup.jpg|Ծաղկած հալվե
Պատկեր:Aloe vera flower bud.jpg|Ծաղիկը
Պատկեր:Aloe Vera in January. Madeira, Portugal.jpg|Հալվե վերան հունվարին. Պորտուգալիա
Պատկեր:Aloe vera plantation IMGP0177.jpg|Հալվե վերայի տնկիներ
Պատկեր:Aloe vera MHNT.BOT.2011.3.95.jpg|Պտուղը և սերմերը
Պատկեր:Aloe vera gel extracted from plant.jpg|Հալվե վերայի գել
Պատկեր:Aloe vera soap.jpg|Օճառ
Պատկեր:Impromptu hand sanitizer during COVID-19 pandemic.jpg|Հեղուկ օճառ
Պատկեր:Gelaloevera.JPG|Քամած հյութը
Պատկեր:Aloe vera - panoramio.jpg|Հալվե վերա


## Ծանոթագրություն



Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
Կատեգորիա:Սուկուլենտներ
Լուիջի Կառլո Ֆարինի

**Լուիջի Կառլո Ֆարինի** (, ), իտալացի պետական գործիչ, մասնագիտությամբ բժիշկ, լրագրող և գրող, մոտ տարի ու կես եղել է Նախարարների խորհրդի նախագահ։

Ստացել է բժշկական կրթություն, անցել է բժշկական պրակտիկա Ռոմանիայի տարբեր բնակավայրերում։

1844 թվականին ստիպողաբար լքել է երկիրը Պապական ոստիկանության հետապնդումների պատճառով։

1847 թվականին համաներման հիմքով վերադարձել է, որը հայտարարել էր Հռոմի պապ Պիոս IX-ը, և հենց նույն տարում ստանձնել է երկրի ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

1848 թվականին Իտալիայի սահմանադրության հրապարակումից հետո ընտրվել է հռոմեական պառլամենտի դեպուտատ, այնուհետև հրաժարվել է պաշտոնից և մեկնել է Թուրին համակագործակցելով «Risorgimento» թերթի հետ, որոշ ժամանակ հրատարակել է սատիրական «La Frusta» բացիկներ։

Հեղինակել է «Storia dello stato romano dall'anno 1814 al 1850» և «Storia d'Italia dall'anno 1814 la 1850» աշխատությունները։

1851—1852 թվականներին եղել է ժողովրդական լուսավորության նախարար, այդ պաշտոնից նույնպես հրաժարական է տվել։
1859 թվականին ուղարկվել է Միջին Իտալիա որպես սարդինական լիազոր, սկզբում Մոդենի, ապա Պարմաի և Ռոմանիի բնակչությունը նրան ճանաչել է դիկտատոր։

Պայքար է մղել Ջուզեպպե Գարիբալդիի հետ, 1860 թվականի մարտ ամսին իր ղեկավարած տարածքները միավորել է Իտալական թագավորությանը Էմիլիա պրովինիցայի անվան տակ։

1860 թվականի հուլիս հոկտեմբեր ամիսներին Ֆարինին նորից ստանձնել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը, ապա եղել է Նեապոլում թագավորական հանձնակատար, կրկին պայքարի մեջ լինելով Գարբալդիի հետ։

1862 թվականին Ուրբանո Ռատացիի կաբինետի լուծարման ժամանակ ձևավորել է նոր կառավարություն, սակայն արդեն 1863 թվականին առողջական խնդիրների պատճառով ստիպված հրաժարական է ներկայացրել, ունեցել է նյարդային լուրջ խանգարումներ, որոնք հետո դարձել են հոգեկան խանգարման պատճառ։

1878 թվականին Ռավեննայում քանդակագործ Է. Պացցին տեղադրել է նրա արձանը, որը սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քանդվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Իտալացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ
Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օր

**«Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օր»**, միջազգային երիտասարդական օր, որը նշվում է ամբողջ աշխարհում ամեն տարի՝ ապրիլի 24-ին։ Երիտասարդության համերաշխության օրը ոչ աշխատանքային օր չէ, եթե չի համընկնում ազատ օրվա հետ։

«Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օր» անցկացնելու նախաձեռնությունը պատկանում է Ժողովրդավարական երիտասարդության համաշխարհային ֆեդերացիային, որը միջազգային ձախակողմյան երիտասարդական կազմակերպություն է։ Ըստ կազմակերպիչների՝ այս օրը պետք է ծառայի միջազգային հանրության և աշխարհի բոլոր երկրների քաղաքական գործիչների ուշադրությունը երիտասարդության սոցիալական պաշտպանության խնդիրներին, երիտասարդական քաղաքականության ստեղծման և վարման անհրաժեշտության, կրթություն ստանալու հարցում օգնության, ինչպես նաև մշակութային կրթության և երիտասարդության ժամանցի խնդիրների լուծման վրա սևեռելուն։

Այս միջազգային օրվա համար ընտրվել է այն ամսաթիվը, որ օրը 1955 թվականին տեղի է ունեցել Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների Բանդունգի համաժողովի եզրափակիչ հանդիպումը։ Առաջին անգամ «Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օրը» նշվել է 1957 թվականին, այնուհետև այն անվանվել է «Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օր՝ ընդդեմ գաղութարարության դեմ պայքարի, հանուն խաղաղ գոյակցության», բայց ժամանակի ընթացքում սկզբնական անունից մնացել են միայն առաջին չորս բառերը։

Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օրն անցկացվել են երիտասարդական համագումարներ, կազմակերպվել են համերգներ, անցկացվել տոնական միջոցառումներ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, երբ այս միջազգային օրը զրկվել է իր գլխավոր հովանավորից, «Երիտասարդության համերաշխության միջազգային օրվա» տոնակատարությունը, նախորդ ժամանակների համեմատությամբ, գործնականում դադարել է։ Ներկայում այդ ամսաթիվը նշվում է հազվադեպ, սովորաբար կոմունիստական կուսակցությունների աջակցությամբ։

## Տես նաև
* Երիտասարդության միջազգային օր
* Երիտասարդության համաշխարհային օր (կաթոլիկություն)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 24 апреля — Международный день солидарности молодежи  

Կատեգորիա:Ապրիլի 24
Կատեգորիա:Երիտասարդություն
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Լեդի Փինք

**Լեդի Փինք**, երբեմն անվանում են պարզապես Փինք, իսկական անունը՝ Սանդրա Ֆաբարա (): Անվանվելով «գրաֆիտիի առաջին կին նկարիչ» ՝ նա առաջին ակտիվ կանանցից մեկն էր 1980-ականներին Նյու Յորքի քաղաքային գրաֆիտիի ռահվիրաների շարքում։

## Կենսագրություն
1964 թ.-ին Ամբատոյում (Էկվադոր) ծնված Սանդրա Ֆաբարան 1972 թ.-ին` 7 տարեկան հասակում մոր և քրոջ հետ տեղափոխվեց ԱՄՆ։ Փինկը մեծացել է Քուինսում և 1979 թ.-ից սկսել է իր կարիերան որպես գրաֆիտի նկարիչ։

1983 թվականից համագործակցում է նկարիչ Հոլձերի հետ։

1984 թ.-ին Մուրի արվեստի և դիզայնի քոլեջում ստեղծեց իր առաջին անհատական տեղադրումը ՝ «Գայթակղիչ կանայք»։ 1985-ին դադարել է նկարել Նյու Յորքի մետրոյում և նվիրվել է իրեն հանձնարարված որմնանկարների կատարմանը։

Այսօր Լեդի Փինքն իր որմնանկարչական ընկերությունը ղեկավարում է ամուսնու ՝ գրաֆիտի նկարիչ Սմիֆի հետ։

Լեդի Փինքի նկարները գտնվում են հետևյալ թանգարաններում ՝ Ամերիկյան արվեստի Ուիթնի թանգարան, Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք), Բրուքլինի թանգարան, Գրոնինգենի թանգարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Խզխզան բու

**Խզխզան բու** (),  բվանմանների երկու ընտանիքներից մեկը։

Դեմքի օվալը իջնում է դեպի ներքև որով էլ տարբերելով են խզխզան բուերը իսկականն բվերից։ Մարմինը բարակ է, գլուխը նեղ և երկար։

Բոլոր խզխզան բվերը հանդիսանում են գիշերային որսորդներ են և հիմնականում սնվում են փոքր կաթնասուններով, ինչպիսիք են մկները, գետնափորներ , ինչպես նաև փոքր թռչունները և խոշոր միջատները։ Թռիչքի ժամանակ ձայներից խուսափելու համար նրանց փետուրները ունեն հատուկ ազվափետուրներ, իսկ իրենք՝ փետուրները ունեն հատուկ կառուցվածք։

Խզխզան բուն ընտանիքի բնութագրական առանձնահատկությունները մեկը դա երկար, սուր թևերն են և երկար ոտքեր են։ Դեմքի օվալի վրա հստակ առանձնացված են սրտանման ձևով մուգ աչքերը։

## Դասակարգում
Այս պահին խզխզան բվերը բաժանվում են երկու ցեղի և 19 տեսակի։
* Ցեղ *Phodilus Geoffroy*, 1830
** Տեսակ *Phodilus prigoginei Schouteden,* 1952 
** Տեսակ *Phodilus badius Horsfield,* 1821 
** Տեսակ *Phodilus assimilis Hume,* 1877 
* Ցեղ *Tyto Billberg*, 1828 — Сипухи
** Տեսակ *Tyto alba Scopoli,* 1769
** Տեսակ *Tyto glaucops Kaup,* 1852
** Տեսակ *Tyto soumagnei Grandidier,* 1878
** Տեսակ *Tyto aurantia Salvadori,* 1881 
** Տեսակ *Tyto nigrobrunnea Neumann,* 1939
** Տեսակ *Tyto longimembris Jerdon,* 1839 
** Տեսակ *Tyto capensis A. Smith,* 1834 
** Տեսակ *Tyto sororcula Sclater,* 1883 
** Տեսակ *Tyto novaehollandiae Stephens,* 1826 
** Տեսակ *Tyto rosenbergii Schlegel,* 1866
** Տեսակ *Tyto inexpectata Schlegel,* 1879
** Տեսակ *Tyto multipunctata Mathews,* 1912
** Տեսակ *Tyto tenebricosa Gould*, 1845
** Տեսակ *Tyto manusi Rothschild & Hartert,* 1881 
** Տեսակ *Tyto javanica Gmelin, JF,* 1788
** Տեսակ *Tyto deroepstorffi Hume,* 1875

## Արեալ
Ընտանիքի ներկայացուցիչները գտնվում են բոլոր մայրցամաքներում, բացառությամբ Անտարկտիդայից։

Դիմակային խզխզան բվերի տեսակներից մեկը ՝ արևելյան Դիմակային խզխզան բուն տարածված է Հարավարևելյան Ասիայում, մյուսը ՝ աֆրիկյանը, Կենտրոնական Աֆրիկայում։

Համեմատաբար մեծ արեալ ունի յուրահատուկ խզխզան բուն, այն իր մեջ ներառում է Եվրոպան (ներառյալ Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզը, Բելառուսը, Ուկրաինայի և Մոլդովայի արևմտյան և կենտրոնական շրջաններ), Աֆրիկան, Մերձավոր Արևելքը, Հարավային և Հարավարևելյան Ասիան, Նոր Գվինեան և Ավստրալիան և ամբողջ Ամերիկան, բացառությամբ հյուսիսային Կանադայի և Ալյասկայի ժամանակակից թաղամասերից։ *Tyto glaucops*-ը էնդեմիկ է Կարիբյան ծովի Հաիթի կղզում։ *Tyto capensis* բուն ապրում է Հարավային և Կենտրոնական Աֆրիկայում իսկ մադագասկարականը - Մադագասկարում։ Մնացած տեսակները էնդեմիկ են Ավստրալիայում, Նոր Գվինեայում,  Նոր Բրիտանիայում, Մանուս կղզում և Ինդոնեզիայի կղզիներում։

Խզխզան բվերիը չեն ապրում Ասիայի և Նոր Զելանդիայի հեռավոր հյուսիսային մասերում։

## Մշակույթ
Ոսկե խզխզան բվերի ներկայացուցիչներից մեկը պատկերված է Deftones խմպի «Diamond Eyes» ալբոմի վրա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:BayOwlGould.jpg|*Phodilus badius*
Պատկեր:Masked owl mask4441.jpg|*Tyto novaehollandiae*
Պատկեր:Grass Owl adult.jpg|*Tyto capensis*
Պատկեր:Lesser Sooty Owl at Bonadio's Mabi Wildlife Reserve.jpg|*Tyto multipunctata*


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչունների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Ռեյ Բլենչարդ

**Ռեյ Միլթոն Բլենչարդ** (, ), ամերիկացի և կանադացի սեքսոլոգ, առավել հայտնի է պեդոֆիլիայի և սեռական կողմնորոշման ուսումնասիրության մեջ իր ներդրման շնորհիվ։ Բլենչարդի տրանսսեքսուալության դասակարգման ստեղծողն է։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ և կրթություն
Ռեյ Բլենչարդը ծնվել է 1945 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Նյու Ջերսիի Համոնտոն քաղաքում։ 1967 թվականին սովորել է Փենսիլվանիայի համալսարանում՝ ստանալով բակալավրի աստիճան, իսկ 1973 թվականին՝ Ուրբան Շամփեյնում գտնվող Իլինոյսի համալսարանում՝ ստանալով հոգեբանության գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

1976 թվականին Բլենչարդն Բրամփթոնում գտնվող Օնտարիոյի Կոռեկցիոն համալսարանում () աշխատանքի է ընդունվել որպես կլինիկական հոգեբան։ Այնտեղ Բլենչարդը հանդիպել է Կուրտ Ֆրոյնդին, որը դարձել է նրա գիտական ղեկավարը։

### Գիտական գործունեություն
1980 թվականին Բլենչարդն աշխատանքի է ընդունվել թմրամոլության և հոգեկան առողջության հարցերով կենտրոնում։ Նա նաև աշխատել է Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի ենթահանձնաժողովում, որը զբաղվում է գենդերային ինքնության խանգարումների ուսումնասիրությամբ։

Գիտնականը Բլենչարդի տրանսսեքսուալության դասակարգման ստեղծողն է։ Նրան է պատկանում նաև «տելեյոֆիլիա» եզրույթի ստեղծումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Բլենչարդի էջը Տորոնտոյի համալսարանի կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հոգեբանության գծով փիլիսոփայական դոկտորներ
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Ստորգետնյա աշխարհ

[240px|մինի|[Իգգդրասիլ (սկանդինավյան դիցաբանություն)]]
**Ստորգետնյա աշխարհ** (ստորգետնյա թագավորություն կամ հանդերձյալ աշխարհ), գտնվում է գետնի տակ՝ ի տարբերություն երկնայինի, և տեղակայված է շատ  հեռու։ Ստորգետնյա աշխարհ հասկացությունը տարբեր է տարբեր ազգերի դիցաբանության մեջ։  Ստորգետնյա աշխարհի մասին որոշ առասպելների ընդհանուր գծերն են կենդանի մարդկանց մասին պատմությունները, ովքեր արշավել են ստորգետնյա աշխարհ՝ սխրագործություն կատարելու նպատակով։

Հոգիների մուտքը դեպի ստորգետնյա աշխարհ պահանջում է հատուկ արարողակարգերի պահպանում։

Լատինական բանաստեղծները, ինչպիսիք են Վերգիլիոսը, ստորգետնյա աշխարհը նկարագրել են որպես մի վայր, որտեղ մեղավորները պատժվել են, իսկ բարի մարդիկ մահվանից հետո պարգևատրվել են կյանքով։ Վերգիլիոսը նույնիսկ նշել է ստորգետնյա աշխարհի կենտրոնի աշխարհագրական դիրքը։ Այնտեղ տանող ճանապարհը  անցնում էր մի վայրով, որտեղ Ահերոն գետը միաձուլվում է Կոկիտուս գետի հետ։

Դասական հնությունների բառարանը նույնացնում  է ստորգետնյա աշխարհը, մահացածների թագավորությունը և Հադեսի կացարանը։ Հնագիտության բառարանը ստորգետնյա աշխարհը անվանում է Հադեսի կացարան։

Խտոնիկը՝ տեխնիկական ածական է, որը վերաբերում է ստորգետնյա աշխարհին։ Ստորգետնյա աշխարհ հասկացությունը գոյություն ունի գրեթե յուրաքանչյուր քաղաքակրթության մեջ և «կարող է լինել նույնքան հին, որքան մարդկությունը»։

## Տարբեր դիցաբանություններում

* Հադեսի կացարան – հին հույների ստորգետնյա աշխարհը, Հադեսի թագավորությունը։
* Ամենտի –  ստորգետնյա աշխարհը Հին Եգիպտացիների մոտ, մահացածների թագավորություն։
* Դիույ– մահացածների թագավորություն կամ «դժոխք» չինական առասպելաբանության մեջ։
* Դուատ – եգիպտական դիցաբանության մեջ «շատ խորը, շատ մութ ու անծայրածիր» մի վայր, որտեղ բնակվում էին մահացածները։
* Ել – ստորգետնյա աշխարհը ինգուշների և չեչենների դիցաբանության մեջ։
* ԵմԻ – (եմԻ-նո Կունի, եմոցուկունի, եմիցուկունի), ստորգետնյա աշխարհ ճապոնացիների մոտ, մահացածների թագավորություն։
* Զինդոն – օսերի ստորգետնյա աշխարհը, որտեղ էր նաև դժոխքը։
* Իրկալան –  Միջագետքի դիցաբանության մեջ  շումերների և աքքադցիների ստորգետնյա աշխարհն է։
* Միկտլան – ստորգետնյա աշխարհ ացտեկների դիցաբանության մեջ։
* Պատալա – ստորգետնյա աշխարհը հնդկական դիցաբանության մեջ։
* Սպանդարամետ –  ստորգետնյա աշխարհի ոգին և ստորգետնյա աշխարհը հայկական դիցաբանության մեջ։
* Տարտարոս – հնագույն հույների ստորգետնյա աշխարհն է, այն վայրը, որտեղ Զևսը տապալեց Քրոնոսին և տիտաններին։
* Շիբալբա – ստորգետնյա աշխարհ մայաների մոտ։

## Տես ավելին

* Հադես

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստված
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Զևսի զավակներ
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Դիցաբանական վայրեր
Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Դժոխք
Կատեգորիա:Համեմատական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Կրոնագիտություն
Կատեգորիա:Մահ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան վայրեր
Կատեգորիա:Կոսմոգոնիա
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Պինդ ընկույզ (այլ կիրառումներ)

**Պինդ ընկույզ**, կարող է վերաբերել՝ 
* Պինդ ընկույզ (ֆիլմ, 1988) - ռեժիսոր Ջոն Մակթիրնանի ֆիլմերից
* Պինդ ընկույզ 2 - ռեժիսոր Ռեննի Հարլինի ֆիլմերից
* Պինդ ընկույզ 3։ Հատուցում - ռեժիսոր Ջոն Մակթիրնանի ֆիլմերից
* Պինդ ընկույզ։ Հիանալի օր է մեռնելու համար - ռեժիսոր Ջոն Մուրի ֆիլմերից
* Պինդ ընկույզ 4.0 - ռեժիսոր Լեն Ուայզմանի ֆիլմերից
Բևեռային շրջաններ

մինի|Երկրի բևեռային շրջանները
**Բևեռային շրջաններ**, Երկրի բևեռային շրջաններ են համարվում այն տարածքները, որոնք ընկած են  հարավային բևեռային շրջագծից հարավ (Անտարկտիդայի համար) և հյուսիսային բևեռային շրջագծից հյուսիս (Արկտիկայի համար)։ 
Այս գոտիների կենտրոնները հյուսիսային և հարավային բևեռներն են, որոնք համապատասխանաբար տեղադրված են արկտիկական բևեռային գլխարկի և Անտարկտիդայի սառցադաշտային շրջաններում։

## Բնորոշում
thumb|Հյուսիսային բևեռային շրջանների հավերժական ձյան գոտին
Հյուսիսային բևեռային շրջանը հաճախ սհամանվում է որպպես Արկտիկա, քանի որ ընդգրկում է հյուսիսային լայնության 66 ° 33 ' 44 "-ից հյուսիս ընկած շրջանները,որոնք համապատասխանում են Արկտիկայի տարածման շրջաններին։
Հարավային բևեռային շրջանը սովորաբար սահմանվում է որպես Անտարկտիկա, քանի որ տարածվում է հարավային լայնության 60°-ից հարավ՝ ընդգրկելով Անտարկտիկա աշխարհամասը։
Այս երկու բևեռային շրջանները տարբերվում են կլիմայական և կենսաշխարհագրական բնութագրիչներով, չնայած, որ երկուսն էլ գտնվում են ցուրտ ջերմային գոտում։

## Կլիման
thumb|Երկրի հյուսիսային և հարավային բևեռային տարածքները ծածկող սառույցի և ձյան տարածումը
Ցուրտ ջերմային գոտում գտնվելու պատճառով, բևեռային շրջանները ստանում են ավելի քիչ լույս և ջերմություն, քանի որ Արեգակի ճառագայթների անկման անկյումը փոքր է՝ 23,5° - 0°: Արեգակի առավելագույն դիրքը՝ 23,5°, դիտվում է կարճատև ամռան ընթացքում և  միայն բևեռային շրտագծերի շրջանում։ Բացի այդ, ճառագայթման շատ քիչ մասն է կլանվում մակերևույթի կողմից, քանի որ գերակշիռ մասը ցրվում կամ անդրադարձվում է սառցի սպիտակ գույնի անդրադարձնող հատկության պատճառով։ Արդյունքում, այստեղ ավելի ցուրտ է, քան երկրագնդի բարեխառն ջերմային գոտում սահմաններում։ 
Այս շրջաններին բնորոշ են ցածր ջերմաստիճանը, բարձր ճնշումը, ծածկույթային սառցադաշտերը, 6 ամիս պարբերականությամբ իրար հերթափոխող բևեռային ցերեկներն ու բևեռային գիշերները, տեղումները սակավ են և հիմնականում ձյան տեսքով։

Վերջին տասնամյակում, կլիմայի գլոբալ տաքացման հետևանքով, բևեռային շրջանների սառցադաշտերն սկսել են արագ հալվել՝ հանգեցնելով էկոհամակարգի հավասարակշռության խախտմանը և կլիմայական մի շարք փոփոխությունների։ WWF-ի կողմից իրականացվող մշտադիտարկումները ցույց տվեցին, որ կլիմայական փոփոխությունները զարգանում են շատ արագ՝ հանգեցնելով բևեռային շրջաններում կուտակված քաղցրահամ ջրի պաշարների արագ կրճատմանը։ Այժմ  բևեռային շրջանների կլիմայական փոփոխությունները կանխելը ՄԱԿ-իԿայուն Զարգացման նպատակներից է, և պահանջում է բոլոր երկրների ջանքերն ու ուշադրությունը։ 
Այս խնդիրը կարևորելու և համայն մարդկության ուշադրությունը գրավելու նպատակով, 2007-2008 թվականները ՄԱԿ-ը հայտարարել էր Միջազգային բևեռային տարի, որի շրջանակներում իրականցվել են տարբեր ուսումնական, կրթական և տեղեկատվակամ միջոցառումներ՝ աշխարհի բոլոր երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Բևեռներ
Մանդրագորա

**Մանդրագորա** (), ցեղ՝ մորմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։ Մանդրագորի տեսակներ հանդիպում են Միջերկրական, Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում, Հիմալայներում։

Այս ցեղի բույսերի արմատները երբեմն նման են մարդու կազմվածքի, ինչպիսիք օրինակ կնոջ մոտ է, որի հետ կապված հնում մանդրագորներին կախարդական ուժ էին վերնագրում։

## Նկարագրություն
աջից|մինի|263x263փքս|''Mandragora sp.'', արմատ
Բույսերը հիմնականում անմշակ են անճում։ Արմատները հարուստ են օսլայով։

Տերևները շատ մեծ են և հավաքվում են վարդաշերտով, որի տրամագիծը հասնում է 1-2 մ կամ ավելի։

## Տեսակներ
Ըստ *The Plant List* տվյալների բազայի, ցեղը ներառում է 3 տեսակ։

* *Mandragora caulescens C.B. Clarke* (1883)
* *Mandragora officinalis Mill.*
* *Mandragora officinarum L.* (1753), դեղային մանդրագորա

*Mandragora turcomanica Mizg.* (1942), Թուրքմենական Մանդրագորան աճում է Արևմտյան Կոպետդաղում, էնդեմիկ է և պաշտպանվում է պետության կողմից։

## Քիմիական կազմություն
Բույսը թունավոր է։ Պարունակում է 0,4% տրոպանային ալկալոիդներ ՝ հիոսցիամին և սկոպոլամին։

## Հոգեմետ հատկություն
ձախից|մինի|263x263px|<center><small href="Անտարկտիդա">Մանդրագորայի մարդածին պատկերը ''«Tacuinum sanitatis»'' միջնադարյան բժշկական տրակտից</small></center>Հնում մանդրագորայի արմատը հաճախ օգտագործվում էր որպես հզոր հալուցինոգեն։ Բույսը հաճախ հիշատակվում է միջնադարյան կախարդական բաղադրատոմսերում։ Առավել բարձր գնահատված և, համապատասխանաբար, ավելի արժեքավոր էին այն արմատները, որոնք ավելի ճշգրիտ էին նման մարդու մարմնին, մանավանդ, եթե սեռը տարբերակված էր, քանի որ ընդունված էր մանդրագորները բաժանել տղամարդկանց և կանանց։

Մանդրագորայի օգտագործումը խիստ արգելվում է, քանի որ հնարավոր է ծանր կողմնակի երևույթներ՝ ներառյալ մահ։

Ուղեղի հիմնական անդառնալի վնասը պայմանավորված է դրանում պարունակվող սկոպոլամինով։

## Լեգենդ
Հին Եգիպտոսի ժամանակներից առասպելներում կախարդական ուժերը վերագրվել են մանդրագորայի արմատներին։ Գերմանական դիցաբանության մեջ բառը սկզբնապես

նշանակում էր մարգարեության «սատանայական ոգի», այնուհետև՝ մի փոքրիկ արարած՝ մարդու քողի տակ, որը կարող էր հարստացնել տիրոջը։ Սնահավատությամբ՝ մանդրագորայի արմատը «գոռում և հառաչում է», երբ նրան դուրս են հանում հողից։ Կա մի լեգենդ, որ մանդրագորան աճում է մարդու սրտից։ Հնում հայտնի էր, որ բույսի արմատը գործում է ափիոնների նման, ուստի այն լայնորեն օգտագործվում էր ամուլետների, սիրո հմայքների պատրաստման մեջ՝ որպես անպտղության բուժման միջոց։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* ''Топоров В. Н.'' Мандрагора  // Мифы народов мира. — Т. 2. — М., 1992. — С. 102.

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բույսեր դիցաբանությունում
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Մորմազգիներ