open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օդ (գավառ)

**Օդ** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*` Aude), գավառ Ֆրանսիայի հարավում, անունն ստացել է գետից։ Նախկինում եղել է Լանգեդոկ գավառի մաս։ Գտնվում է Միջերկրական ծովի և Պիրենեյան լեռների միջև։
Օդը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտին կազմավորված առաջին 83 գավառներից մեկն է։

* Օդ գավառի կարգային թիվն է` 11։

## Պատմություն
մինի|ձախից|120px|Տոտավելցի մարդու գանգը
### Նախապատմություն
Գավառի տարածքում հայտնաբերվել են նախամարդու հետքեր՝ կացնի և գործիքների նմանվող իրերի տեսքով։ Ամենահետաքրքիր հայտնաբերությունը, սակայն, եղել է Տոտավելի մոտ Անրի դը Լյումլեի գտած գանգը Սա ևրոպայում հայտնի ամենահին գանգն է և թվագրվում է մեզնից 450 000 տարի առաջվա թվականով։ Հավանական է, որ տոտավելցի մարդն ապրել է այս ամբողջ տարածաշրջանում։

### Հռոմի ժամանակաշրջան
Հռոմեացիները Դոմիցիոս Ահենոբարբոսի գլխավորությամբ մ.թ. 118 թվականին հիմնավորվեցին այստեղ։ Տեղանքն ուներ կարևոր ռազմավարական նշանակություն, քանի որ գտնվում էր Հին Հռովմի երկու՝ աքվիտանական և դոմիցիանական ճանապարհների հատման տեղում, ինչպես նաև, կարևոր էր ծովին մոտ և Օդ գետի ակունքում գտնվելը։ 
Համարյա երկու հարյուրամյակների ընթացքում այստեղ տիրում էր խաղաղությունը և տնտեսական վերելքը։

435 թ. երկիր ներխուժեցին վեստգոթերը, այն ժամանակ, երբ Փլավիոս Էցիոսն զբաղված էր Գալիայից ներս թափանցած ավազակ բագաուդներին ճնշելով։ 507 թ. Քլոդվիգ I-ի հաղթանակը թույլ տվեց, որ նվաճի Թուլուզը և Աքվիտանիան։ Սակայն նա չկարողացավ վերանվաճել Օդի տարածքը, որը մնացել էր վեստգոթերի ձեռքերին, շնորհիվ օստգոթերի թագավորի օգնության, ում զորքերը 508 թ. ջախջախեցին Քլոդվիգի որդուն։


Պատկեր:Narbonne Cathedrale Saint Just et Saint Pasteur.jpg|Նարբոն
Պատկեր:France-Lagrasse-Village et Pont Vieux - 2005-12-27.jpg|Լագրաս
Պատկեր:Cassoulet Carcassonne FRA 001.JPG|Կարկասոնում պատրաստված «կասուլե» ճաշատեսակը։
Պատկեր:Aude (flume).png|Ռելիեֆային քարտեզը՝ մի քանի կարևոր քաղաքներով։


* Օդի տարածքում է ծնվել և ապրել քրիստոնյա նահատակ Սուրբ Սեբաստյանը (3-րդ դարում)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Տատյանա Դանիլյանց

**Տատյանա Սերգեյի Դանիլյանց** (1971, 23 օգոստոսի, Բաթնա, Ալժիր), ռուսաստանաբնակ հայ բանաստեղծուհի, կինովավերագրող, լուսանկարիչ, քննադատ։

## Կենսագրություն
Տատյանա Դանիլյանցը ծնվել է 1971 թվականին, Ալժիրի Բաթնա քաղաքում, հայ հոր և ռուս մոր ընտանիքում։ Վեց տարեկանում ծնողների հետ տեղափոխվել է Մոսկվա։ Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտում ստացել է արվեստաբանական կրթություն։ Ավարտել է Մոսկվայի Պետկինոյին կից ռեժիսորական դասընթացները։ 1995 թվականից զբաղվում է Վենետիկի կերպարի արտացոլմամբ վավերագրական կինոյում, լուսանկարչության և բանաստեղծության մեջ։ Հեղինակ է երեք հատորների՝ «Վենետիկություն» (Շուպաշքար, 2005), «Ճերմակը» (Մոսկվա, 2006) և «Վենետիկություն-Venezianita» (2007, Վենետիկ, ռուսերեն և իտալերեն)։

2015 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվել է Տատյանա Դանիլյանցի «Լույսը ներսից» խորագիրը կրող ցուցահանդեսը։ Նախագիծն իր մեջ ընդգրկում է նկարչուհու միաժամանակ երկու հեղինակային ցուցադրություն՝ «Վենետիկ. ջրի երեսին» և «Anima Russa» (ռուսական հոգի) ֆոտոցուցահանդես, որոնց մեջ մեկտեղվել են գեղարվեստական լուսանկարը և մուրանյան ապակուց քանդակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տատյանա Դանիլյանց 

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ քննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կին գրողներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 23 ծնունդներ
Աթքյոյ

**Աթքյոյ**, գյուղ Թուրքիայում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Կարասուիդ-Կարահիսար ճանապարհի աջ կողմում՝ անտառապատ և գեղատեսիլ վայրում։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Չեռնավոդե

**Չեռնավոդե** (), քաղաք Ռումինիայում, Կոնստանցայի շրջանում։

## Անվան ծագում
Քաղաքի անունը ծագել է Սլավոներեն (ավելի ճիշտ՝ Բուլղարերեն) *černa voda* (черна вода Կիրիլիցայով)արտահայտությունից, նշանակում է «սև ջուր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Աժան (Գենջի գավառ)

**Աժան**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Գենջ գյուղաքաղաքից 50 կմ հյուսիս-արևմուտք, Գոյունսկու գետի ձախ ափին՝ անտառապատ ու գեղատեսիլ վայրում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կառավարող հաշվողական մեքենա

**Կառավարող հաշվողական մեքենա**, կառավարող համակարգում որպես կենտրոնական հանգույց օգտագործվող հաշվողական մեքենա, որ նախատեսված է
կառավարման պրոցեսում ինֆորմացիայի ավտոմատ ընդունման, մշակման և կատարող օրգաններին կամ մարդ-օպերատորին հաղորդելու համար։ Կառավարող հաշվողական մեքենայի օգտագործման նպատակը կառավարվող համակարգի օպտիմալ աշխատանքն ապահովելն է։ Կառավարող հաշվողական մեքենաները դասակարգվում են. ըստ նշանակության՝ արդ. օգտագործման, ինքնաթիռային, նավային և այլն, ըստ տեխնիկական «Արաքս» կառավարող հաշվողական մեքենան իրացման՝ թվային, անալոգային, հիբրիդային, ըստ կիրառման հնարավորությունների՝ ընդհանուր (օբյեկտների մի քանի դասերի համար) և հատուկ (միայն մի դասի համար), ըստ կատարման ֆունկցիայի՝ կենտրոնացված հսկման, «խորհրդատու» օպտիմալացնող, ուղղակի կառավարման։ Արդյունաբերության մեջ կառավարող հաշվողական մեքենաների կիրառությունը սկսվել է 1950-ական թթ. և անցել զարգացման մի քանի փուլ։ Առաջին փուլում ստեղծվել են կենտրոնացված հսկման մեքենաներ, որոնք նախատեսված էին տեխնոլոգիական պրոցեսների պարամետրերի ավտոմատ հսկման համար։ Այս մեքենաների հաշվողական մասը թույլ էր զարգացած և ուներ հատուկ նշանակություն։ Կենտրոնացված հսկման կառավարող հաշվողական մեքենան հեշտացնում էր մարդու աշխատանքը և արդյունաբերության որոշ ճյուղերում տալիս էր տնտեսական զգալի օգուտ։ Երկրորդ փուլում ստեղծվել են «խորհրդատու» և օպտիմալացնող մեքենաներ։ Դրանք, հսկելուց բացի, լուծում էին տեխնոլոգիական պրոցեսների օպտիմալացման խնդիրներ, որոնք մինչև այդ լուծում էր մարդը՝ ինդուկտիվ կերպով և անբավարար ճշգրտությամբ։ «Խորհրդատու» մեքենաները տեխնոլոգիական պրոցեսը ղեկավարող օրգանների հետ անմիջական կապ չունեին։ Այդ ֆունկցիան, ըստ մեքենայի ցուցումների, կատարում էր մարդը։ Օպտիմալացնող մեքենաներն արդեն ունեին կառավարող ավտոմատներ, որոնք մեքենայի ցուցումներն իրագործում էին անմիջականորեն՝ առանց մարդու մասնակցության։ Այս դասի մեքենաները լայն կիրառություն չգտան նեղ մասնագիտացված լինելու և սերիական թողարկման անշահավետության պատճառով։ Երրորդ փուլում ստեղծվել են ուղղակի կառավարման մեքենաները, որոնք ունեն զարգացած մաթեմատիկական ապարատ, հիշողության սարք, կապի միջոցներ, մեծ արագագործություն, մեծ հուսալիություն և այլն, որոնց շնորհիվ էլ լայն կիրառություն գտան արդյունաբերության և տեխնիկայի բազմազան բնագավառներում։

Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Քարախաչի լեռներ

**Քարախաչի լեռներ**, *Կարախաչի լեռնաշղթա, Ղարախաչի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ջավախքի լեռների հարավային առավել ցածրադիր մասը, Հարթաշեն գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք։ Ամենաբարձր գագաթը Քարախաչ լեռն է (2305 մ), երկարությունը՝ 5,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնաշղթաներ
Հուլյան օրացույց

**Հուլյան օրացույց**, մտցրել է շրջանառության մեջ Հուլիոս Կեսարը։

## Պատմություն
Մ. թ. ա. 46 թվականին Հռոմի կայսր Հուլիոս Կեսարը ուղղում մտցրեց եգիպտական օրացույցում։ Այն կոչվեց հուլյան։ Ամիսներից մի քանիսն ունեին 31, մյուսները 30, իսկ փետրվարը ընդամենը 28 օր։ Որպեսզի օրացույցն առաջ չընկներ չորս տարին մեկ փետրվարին մեկ օր էր ավելանում, այդ 366 օր ունեցող տարին կոչվեց նահանջ տարի։ Այսպիսով, տարվա տևողությունը միջինում հարմարեցված էր 365,25 օրվան, ինչը մո էտավորապես համապատասխանում է Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման պարբերությանը։ 1582 թվականին Գրիգորիոս 13-րդ պապի դեկրետով ներմուծվեց արևմտյան կամ քրիստոնեական օրացույցը (ինչը մեզանում հայտնի է որպես Նոր կամ Գրիգորյան տոմար), համաձայն որի՝ նահանջ տարիների թիվը կրճատվում էր այնպես, որ տարվա տևողությունը դառնա 365,2425 (հուլյան տարուց 10,8 րոպե պակաս)։

Կատեգորիա:Օրացույց
Կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում (աշխատություն)

**Կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում** (), Վլադիմիր Լենինի աշխատությունը, ուր հետազոտվում են Ռուսաստանի տնտեսական և սոցիալ-դասակարգային կառուցվածքը, մարքսիստական տնտեսագիտության գաղափարախոսության դիրքերից տրվում 19-րդ դարի վերջին քառորդում կապիտալիզմի զարգացման վերլուծությունը։

Գրվել է 1896—1899 թվականներին, հրատարակվել՝ 1899-ի մարտին, երբ Լենինը տարագրության մեջ էր Սիբիրում։ «Կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում» աշխատությունը խոշորդ ներդրում էր համարվում մարքսիստական տնտեսագիտական տեսության մեջ, ուղղված էր «լեգալ մարքսիզմի» և նարոդնիկության գաղափարների դեմ։ Լենինն առանձնացնում էր կապիտալիզմի պատմական զարգացման երկու փուլ՝ բնատնտեսության վերածումը ապրանքայինի, ապրանքայինը՝ կապիտալիստականի։ Քննարկելով մանրապրանքային արտադրությունը՝ Լենինը փորձում էր ցույց տալ կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման ընթացքը, երբ խորանում էր «դասակարգային շերտավորումը», մի բևեռում առաջանում են արդյունաբերական մանր կապիտալիստները, մյուսում՝ պրոլետարները և կիսապրոլետարները։

Ընդհանրացնելով Ռուսաստանում կապիտալիզմի զարգացման նյութը, Լենինը համակողմանիորեն բացահայտել է ֆեոդալիզմի համեմատ կապիտալիզմի առաջադիմական նշանակությունը, կապիտալիստական տնտեսակարգի հակամարտ հակասությունները, ցույց տվել, որ այդ հակասությունները դրսևորվում են «բուրժուազիայի դեմ պրոլետարիատի դասակարգային պայքարի ուժեղացման», «պրոլետարիատի՝ որպես կապիտալիզմի գերեզմանափորի, կազմակերպվածության և համախմբվածության մեջ»։ 

Կատեգորիա:Աշխատություններ ըստ ժամանակաշրջանի
Կատեգորիա:1899 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Ավերոն

**Ավերոն** (), գավառ Ֆրանսիայի հարավում։

* Ավերոն գավառի կարգային թիվն է` 12։

## Աշխարհագրություն
Անունն ստացել է Ավերոն գետից։ Ավերոն դեպարտամենտը գտնվում է մի եռանկյունու կենտրոնում, որը ձևավորում են երեք քաղաք՝ Թուլուզ, Կլերմոն-Ֆերան և Մոնպելյե։ 8735 կմ² տարածքով մայրցամաքային Ֆրանսիայի դեպարտամենտների շարքում 5-րդն է։

Տեղանքը հիմնականում լեռնային է, գտնվում է Կենտրոնական ֆրանսիական զանգվածի հարավային մասում։ Ամենաբարձր կետն ունի 1469 մ բարձրություն։

## Զբոսաշրջություն
Ավեյրոնի մեջ է մտնում Սեվենի ազգային զբոսայգու մի մասը։ Զբոսաշրջիկներին լավ հայտնի է բարձր բլրի վրա կառուցված Նաժակ ամրոցի ավերակները, ինչպես նաև դոլմեններով հարուստ Մարտյելի մերձակայքում գտնվող բազմաթիվ դղյակներն ու վանքերը։ Փոքրիկ Միյո քաղաքից երևում է աշխարհի ամենաբարձր կամուրջը՝ Միյո ուղետարը, որի բացումը 2004 թվականի դեկտեմբերին կատարել է նախագահ Շիրակը։

Ակտիվ ժամանցի տարածված ձևերից են արշավները, ձիավարությունը, ինչպես նաև՝ ձկնորսությունը և լողը Լևեզյու լճում։ Տեղացիները լավ արհեստավորներ են և Ավերոնում շատ են ձեռքով պատրաստած բազմապիսի իրերը, ինչպես, օրինակ՝ «''լագույոլ դանակները''»։ Մթերքներից հայտնի է Ռոքֆոր գյուղում պատրաստվող նույնանուն «''ռոքֆոր պանիրը''» և այլ տեղական ուտեստներ։

* Սեն-Սերնեն-սյուր-Ռանս համայնքում են 18-րդ դարում գտել «Ավերոնցի Վիկտորին»՝ վայրենացած մի տղայի։

Rodez cathedrale.JPG|Ռոդեզի տաճարը
Château Najac.jpg|Նաժակ ամրոցը
Estaing - Ville -JPG1.jpg|Էստեն
Creissels et Viaduct de Millau.jpg|Միյո ուղետարը


## Ավերոն դեպարտամենտի հետ կապ ունեցած նշանավոր մարդիկ
* Ժան Անրի Ֆաբր (1823-1915)` գրող և ազգագրագետ;
* Գիյոմ Թոմա Ռեյնալ (1713-1796)` պատմագետ, փիլիսոփա։
* Էմիլ Բորել (1871-1956)՝ մաթեմատիկոս;

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Աինկեր

**Աինկեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։

Գյուղը հայաբնակ էր։ 1895 թվականին այն թուրքերի կողմից ավերվեց և կողոպտեց։ Բնակիչների մեծ մասը զոհ գնացին առաջին համաշխարհային պատերազմի կոտորածներին, իսկ փոքր մասը արտաքսվեց գյուղից։

## Տես նաև
* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Աիպլին Ներքին

**Աիպլին Ներքին**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգում՝ արգավանդ և ջրարբի հարթավայրում։

XIX դարի վերջին ուներ 349 տուն ադրբեջանցի բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աիփլու

**Աիփլու**, ավերակ գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1906 թ.-ին ուներ 815 բնակիչ՝ մեծ մասամբ հայեր։ Հետագայում գյուղի մասին հիշատակություններ չկան։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

### 2022 թվական

## Կոչում ունեցող այլ անձինք
* Ռոդրիկ ՏԱՅԱՆ - ՀՀ ԳԱԱ գիտաշխատող։ Կոչումը շնորհվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Գիտություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Ալ (Արդահանի գավառ)

**Ալ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում, Փոսխովի տեղամասում։

1907 թվականին ուներ 590 բնակիչ։ Գյուղում պահպանվել էր հայկական մեկ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Փոսոֆի շրջանի համայնքներ
Ալա (Մանազկերտի գավառ)

**Ալա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում, Մանազկերտ քաղաքից 17-18 կմ հյուսիս-արևելք։ Հարավային կողմն անտառապատ էր և կար թփուտներ։

20-րդ դարի սկզբներին գյուղն արդեն քրդաբնակ էր։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալաբաշ-Զաքրեդերե

**Ալաբաշ-Զաքրեդերե**, գյուղ Կիլիկիայում, Զեյթունի գավառում։

1872-1873 թվականներին ուներ 100 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը հողագործությունն էր։

Գյուղն ուներ եկեղեցի, որին կից գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կաշվի արտադրական միավորում

մինի|Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան կաշվի արտադրական միավորման շենքը
**Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան կաշվի արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկությունների համախումբ Հայաստանում։

Հիմնադրվել է 1965 թվականին։ Ներառել է **Երևանի կաշվի գործարանը** (գլխամասային ձեռնարկություն) և **կոշիկի հումքի ընդունման և նախնական մշակման Մասիս քտա-ի մասնաճյուղը**։
մինի|Կաշվի գործարանի հուշատախտակ
Երևանի կաշվի գործարանը հիմնադրվել է 1894 թվականին։ Սկզբնական տարիներին կիսատնայնագործական եղանակով տարեկան մշակել է մոտ 3 հազար մորթի։ 1902-1903 թվականին ներդրվել են թմբկագլանման եղանակով կաշվի մշակման մեքենաներ։ Հայաստանի ժողկոմխորհի 1921 թվականի օգոստոսի 11-ի որոշմամբ գործարանը պետականացվել է։ 1928 թվականին մասնակիորեն վերակառուցվել է։ Դրա շնորհիվ 1940 թվականին, 1920 թվականի համեմատ, կաշվի արտադրության ծավալն աճել է 20 անգամ (ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի)։ 1961 թվականից սկսվել է գործարանի նոր վերակառուցումը. գործարկվում են արտադրական մասնաշենքը, օժանդակ և կենցաղային նշանակության մի շարք շինություններ, ներդրվում ներկող, մամլող, փայլեցնող բարձրարտադրողական մեքենաներ ու սարքավորումներ։ Գործարանն ունեցել է կրային դաբաղման և ներկման-հարդարման 2-ական, կոշտ կաշվի մշակման արաադրամասեր։ Թողարկել է կոշտ ու փափուկ կաշի (1977 թվականին, համապատասխանաբար՝ 50 և 247 միլիոն դմ2)։ Արտադրությունը կազմակերպվում է տեղական (քառորդ մասը) և ներմուծվող (Ուկրաինայից, Ղազախստանից, մերձբալթյան հանրապետություններից, նաև ոչ խորհրդային պետություններից) հումքի բազայի վրա։ Կոշտ կաշին ամբողջովին, փափուկ կաշվի 80%-ն առաքվում է կոշիկի տեղական (հիմնականում Երևանի կոշիկի «Մասիս» արտադրական միավորման), մնացածը՝ Ուկրաինայի, Վրաստանի և Ադրբեջանի ձեռնարկություններին։ 1953 թվականին կրել է բոլշևիկ Ստեփան Շահումյանի անունը։

Մասիսի մասնաճյուղը (հիմնադրվել է 1965 թվականին)։ իրականացրել է կաշվի հումքի ընդունման, նախնական մշակման, արտադրական խմբաքանակների կազմման և գլխամասային ձեռնարկությանը մատակարարման ֆունկցիաները։ 1971 թվականին միավորումը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայաստանի ձեռնարկություններ
Կատեգորիա:1965 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կառլեն Նուրիջանյան

**Կառլեն Արսենի Նուրիջանյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։

1956 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Նուրիջանյանի հորինվածքներին բնորոշ են կոթողայնությունը, պլաստիկ արտահայտչականությունը, արդիականությունը։

## Ստեղծագործություններ
* «Մովսես Խորենացի» (ավարտական աշխատանք)՚ 1956 ՚ գիպս 
* «Արծիվ», 1969, դրվագված ալյումին, Քանաքեռի ալյումինի գործարանի պուրակ
* «Վահագն Վիշապաքաղ», 1968, դրվագված պղինձ, Էջմիածնի խճուղի
* «Հայկ Նահապետ», 1970, դրվագված պղինձ, Նոր Նորքի 2-րդ զանգված
* «Տրդատ արքան տապալում է ցլին», 1977, դրվագված պղինձ, Աբովյան քաղաքի Սարալանջ թաղամաս
* «Տորք Անգեղ», 1982, կոփածո պղինձ, Նոր Նորքի 2-րդ զանգված
* «Արև նվիրողը» («Բարի գալուստ», դրվագված ալյումին, Ծաղկաձոր, 1968)
* «Զորավար Անդրանիկ» (դրվագված պղինձ, Թալին, գ. Վերին Սասնաշեն) 1979 
* «Նվարդ, Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ» (գիպս)
* «Արտավազդ»
* «Արտաշես և Սաթենիկ»
* «Առատություն» (տուֆ, Դիլիջան, 1960)
* «Հավերժ Փառք» (Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձան Զոլաքարում (բազալտ, 1965)
* Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձան Գայ գյուղում (Ներքին Խաթունարխ, (դրվագված պղինձ, բազալտ) 1969 
* «Երկվորյակներ» (հաստոցային քանդակ, Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան) 1967 
* «Շամիրամ» (պլաստիլին, Կառլեն Նուրիջանյանի վերջին աշխատանքը)
Նուրիջանյանը քանիցս անդրադարձել է Կոմիտասի կերպարին «Կոմիտաս» (ք. Ախուրյան, 1969), «Կոմիտաս» (դիմաքանդակ, գիպս)։

## Պատկերասրահ

Վիշապաքաղ.jpg|«Վահագն Վիշապաքաղ»
Հայկ Նահապետ1.JPG|«Հայկ Նահապետ»
Tork Angegh.JPG|«Տորք Անգեղ»
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների, Արմավիր գյուղ (2).JPG|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների, Արմավիր գյուղ
Հուշարձան` Վահագնի, գյուղ Արմավիր (2).JPG|Հուշարձան՝ Վահագնի, գյուղ Արմավիր 
Sculpture Which gives the Sun.jpg|«Արև նվիրողը»


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կառլեն Նուրիջանյան 
* Վավերագրական ֆիլմ Կառլեն Նուրիջանյան https://www.youtube.com/watch?v=ofAMOdRf7as&t=1252s&ab_channel=MegaMediaArmenia

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կալվադոս (գավառ)

**Կալվադոս** (*[[ֆրանսերեն]]*՝ Calvados), գավառ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին կազմավորված առաջին 83 գավառներից մեկն է։ Անունն ստացել է Լա Մանշի ափերի կլաստերային ժայռերից։
* Կալվադոս դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 14։

## Պատմություն
Անվան ծագումը սովորաբար կապվում է 1588 թ. այստեղ խորտակված Իսպանական նավատորմի *Salvador* նավի հետ։ Սակայն, այն կապվում է նաև *calva dorsa*-ի հետ, որը նշանակում է՝ *դատարկ ձեռքեր*, վկայակոչելով ափից հեռու գտնվող երկու առանձին ժայռերը։
Դաշնակիցների հաղթանակից հետո պրուսական զորքերը գավառը գրաված պահեցին 1815 թ. հունիսից մինչև 1818 թ.։ 
1944 թ. հունիսի 6-ին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դաշնակիցների զորքերն իջան Սայնի ծովախորշում, որը հայտնի է որպես Նորմանդիայի գործողություն։

## Մշակույթ
* Դովիլում անց է կացվում ամենամյա ամերիկյան ֆիլմերի փառատոն, իսկ Կաբուրում՝ ռոմանտիկ ֆիլմերի փառատոն։
* Էրուվիլ Սեն Կլեր քաղաքում ապրիլի առաջին հանգստյան օրերին անց է կացվում ամենամյա «Des Planches et des Vaches» կոմիքսների փառատոն։
* Յուրաքանչյուր աշուն Կաննում անց է կացվում «Nördik Impakt» փառատոնը, ուր հավաքվում են սկանդինավյան մշակույթի մոտ 10 000 երկրպագու։
* Ամեն տարի ամբողջ աշխարհի զինվորական լրագրողներին տրվում է «Le Prix Bayeux» մրցանակը։
* Ամեն տարի Դիվ սյուր Մեր գյուղակում կազմակերպվում է տիկնիկային փառատոն։
* Ամեն տարի Բայոյում հուլիսին կազմակերպվում են Միջնադարյան տոնախմբություններ, իսկ 2 տարին մեկ՝ կրկեսային արվեստի միջազգային փառատոն։

## Զբոսաշրջություն
Կալվադոսը Ֆրանսիայի ամենաշատ այցելվող տարածքներից մեկն է, շնորհիվ Ֆրանսիայում հեղիանակավոր ծովափնյա առողջարանների, իրենց շքեղ հյուրանոցներով, խաղատներով, կավճային ժայռերով, Նորմանդիային բնորոշ տներով, լողափերով և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թանգարաններով։ 
Խոհանոցը հայտնի է կամամբեր և ''պոն-լ'Էվեկ'' պանիրներով։


File:Caen France (28).JPG|Կան
File:Chateau de Falaise 2008.jpg|Ֆալեզ ամրոցը։
File:Omaha-beach-cemetery.jpg|Նորմանդիայի ամերիկյան գերեզմանոցն ու հուշահամալիրը։
File:Beuvron-en-Auge plein.JPG|Բյովրոն-ան-Օժ, Ֆրանսիայի գեղեցիկ գյուղերից մեկը։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Միլան (այլ կիրառումներ)

**Միլան** անվանումը կարող է վերաբերվել.
* Միլան - քաղաք Իտալիայում։
* Միլան (գավառ) - գավառ Իտալիայում։
* Միլան (ֆուտբոլային ակումբ) - ֆուտբոլային ակումբ Միլան քաղաքից։
* Միլան (անուն) - տղամարդու սլավոնական անձնանուն։
* (4168) Միլան - աստերոիդ
* Միլան (Դիարբեքիրի գավառ) - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի գավառում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1974

**1974 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 18-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Բավարիա Մյունխեն» ֆուտբոլային ակումբը առաջին խաղը ավարտվեց 1-1 հաշվով իսկ վերախաղարկումը ավարտվեց 4-0 հաշվով՝ «Ատետիկո Մադրիդին»։ Խաղը կայացել է Էյսել մարզադաշտում, Բրյուսել, Բելգիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1974 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1975

**1975 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 20-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Բավարիա Մյունխեն» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Լիդս Յունայթեդին»։ Խաղը կայացել է Պարկ դե Պրենս մարզադաշտում, Փարիզ, Ֆրանսիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1975 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1976

**1976 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 21-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Բավարիա Մյունխեն» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Սենտ Էթիենին»։ Խաղը կայացել է Հէմպդեն Պարկ մարզադաշտում, Գլազգո, Շոտլանդիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1976 ֆուտբոլում
Բուշ դյու Ռոն

**Բուշ-դյու-Ռոն** (), գավառ Ֆրանսիայի հարավում։
* Բուշ-դյու-Ռոն դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 13։
[մինի|250px|[Իստրը 40 000 բնակիչով Բուշ-դյու-Ռոնի մեծությամբ չորրորդ քաղաքն է։]]

Գավառը շրջապատված է արևմուտքից՝ Գար, հյուսիսից՝ Վոկլյուզ, արևելքից՝ Վար գավառներով և հարավից՝ Միջերկրական ծովով։

Գավառի խոշորագույն քաղաքը Մարսելն է՝ Ֆրանսիայի խոշորագույն առևտրական նավահանգիստը։

## Պատմություն
Բուշ-դյու-Ռոնը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին կազմավորված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Ստեղծվել է նախկին Պրովանս գավառի արևմտյան մասից։ Վոկլյուզ դեպարտամենտի ստեղծման ժամանակ 1793 թվականին կորցրել է իր տարածքի մի մասը։

Ստեղծման օրից անմիջապես իր եռանդուն աջակցությունն է ցուցաբել ֆրանսիական հեղափոխությանը Ուշադրության է արժանի նաև այն, որ դեպարտամենտի քահանաների ավելի քան 50%-ն ընդունեցին Կղերականների քաղաքացիական սահմանադրությունը, ինչով եկեղեցին վերակողմնորոշվեց դեպի կառավարության կողմը։

## Մշակույթ
Գավառը լավ է ներկայացված Ֆրանսիայի արվեստում։ Պոլ Սեզանն այստեղ ստեղծել է Մոն սեն-Վկտորի մի քանի պատկեր։ Վինսեն վան Գոգնն իր կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Արլում, ստեղծելով տարածքի բազմաթիվ նկարներ։

## Զբոսաշրջություն

Marseille - Fort Saint-Jean 16.jpg|Սեն-Ժան ամրոցը Մարսելում։
Les Baux-de-Provence.jpg|Լը Բո-դը-Պրովանսը Ֆրանսիայի ամենագեղեցիկ գյուղերից մեկն է։
Baux de Provence.jpg|Լը Բո-դը-Պրովանսի տեսքը D27 ճանապարհից։
Calanque de Sormiou 2.jpg|Կալենկ դը Սորմյու։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1977

**1977 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 22-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լիվերպուլ» ֆուտբոլային ակումբը 3-1 հաշվով՝ «Բորուսիա Մյունխենին»։ Խաղը կայացել է Օլիմպիական մարզադաշտում, Հռոմ, Իտալիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1977 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1978

**1978 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 23-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լիվերպուլ» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Բրյուգեին»։ Խաղը կայացել է Ուեմբլի մարզադաշտում, Լոնդոն, Անգլիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1978 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1979

**1979 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 24-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Նոթինգֆեմ Ֆորեսթ» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Մալմյոյին»։ Խաղը կայացել է Օլիմպիաստադիոն մարզադաշտում, Մյունխեն, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1979 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1980

**1980 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 25-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Նոթինգֆեմ Ֆորեսթ» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Համբուրգին»։ Խաղը կայացել է Սանտյագո Բեռնաբու մարզադաշտում, Մադրիդ, Իսպանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1980 ֆուտբոլում
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1981

**Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1981**, ֆուտբոլային հանդիպում անգլիական Լիվերպուլի և իսպանական Ռեալ Մադրիդի միջև, որը տեղի է ունեցել 1981 թվականի մայիսի 27-ին Ֆրանսիայի Փարիզ քաղաքի Պարկ դե Պրենց մարզադաշտոմ։ Այն Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթ 1980-1981 մրցաշրջանի եզրափակիչ հանդիպումն էր։ Սա Լիվերպուլի երրորդ եզրափակիչն էր 1977 և 1978 թվականներից հետո, իսկ Ռեալ Մադրիդի համար իններորդ եզրափակիչն էր, որից վեցում նրանք հաղթանակ էին տարել։

Յուրաքանչյուր ակումբի համար եզրափակիչ հասնելու համար պահանջվեց անցնել չորսական փուլ։ Ամեն փուլում ակումբները խաղացին երկուական անգամ։ Բացառույամբ մեկ փուլի Լիվերպուլը բոլոր հանդիպումներում վստահ հաղթանակ տարան, միայն Բավարիա Մյունխենին հաղթեցին մրցակցի հարկի տակ խփած գոլի շնորհիվ։ Ռեալը մինչև եզրափակիչ մասամբ անցավ վստահորեն, մասամբ դժվարություններ ունեցավ։

## Ճանապարհ դեպի եզրափակիչ
### Լիվերպուլ

Լիվերպուլը որակավորվեց մրցույթին, որպես Անգլիայի չեմպիոն` հաղթելով Ֆուտբոլային լիգա 1979–80-ում։ Նրանց առաջին մրցակիցը Ֆինլանդիայի չեմպիոն Օլուն Պալոսուերան էր։ Առաջին խաղը Ֆինլանդիայում ավարտվեց 1-1 հաշվով, երկրորդ խաղում Լիվերպուլը հաղթեց 10-1 հաշվով։

Երկրորդ փուլում Լիվերպուլի մրցակիցը Շոտլանդիայի չեմպիոն Աբերդինն էր, որի մարզիչը Ալեքս Ֆերգյուսոնն էր։ Առաջին խաղը կայացավ Շոտլանդիայում և Լիվերպուլը հաղթեց նվազագույն 1-0 հաշվով։ Երկրորդ խաղում Լիվերպուլը հաղթեց 4-0 հաշվով և ընդհանուր 5-0 հաղթանակից հետո դուրս եկավ քառորդ եզրափակչ, որտեղ պետք է հանդիպեին Բուլղարիայի չեմպիոն ԲԿՄԱ Սոֆիայի հետ։ Քառորդ եզրափակչում Լիվերպուլը նույնպես դժվարություն չունեցավ և հաղթեց 6-1 ընդհանուր հաշվով։

Կիսաեզրափակչում Լիվերպուլի մրցակիցը Գերմանիայի չեմպիոն Բավարիա Մյունխենն էր։ Առաջին խաղը Անգլիայում ավարտվեց գոլազուրկ ոչ ոքի։ Լիվերպուլին անհրաժեշտ էր գոլ խփել Մյունխենում եզրափակիչ դուրս գալու համար, բացի այդ նրանց չէր կարող օգնել հարձակվող Կենի Դանգլիշը, ով վնասվածք ստացավ հանդիպման առաջին րոպեներին, իսկ նրան փոխարինեց անփորձ Հովարդ Գեյլին։ Սակայն Գեյլին արդարացրեց իրեն և ժամանակ առ ժամանակ անհարմարություններ էր պատճառում Բավարիայի պաշտպանությանը։ Լիվերպուլը առաջ անցավ Ռեյ Քենեդիի շնորհիվ 7-րդ րոպեին։ Բավարիան հավասարեցրեց հաշիվը Կառլ-Հայնց Ռումենիգեի շնորհիվ։ Հանդիպման մնացած ժամանակում այլևս գոլ չգրանցվեց և Լիվերպուլը դուրս եկավ եզրափակիչ մրցակցի հարկի տակ խփած գոլի շնորհիվ։ Սա Լիվերպուլի հինգերորդ եզրափակիչն էր հինգ մրցաշրջաններում։

### Ռեալ Մադրիդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Արհեստական կաշի

255px|մինի|Զինվորական եկարաճիտ կոշիկ
**Արհեստական կաշի**, պոլիմերային նյութ, որը կոշիկի, հագուստի, գլխարկների, գալանտերեային և որոշ տեխնիկական ապրանքների արտադրությունում կիրառվում է բնական կաշվի փոխարեն։ Արհեստական կաշին դասակարգվում է ըստ նշանակման, ինչպես նաև կառուցվածքի, արտադրության եղանակի (կոշկեղենի ռետին, կոշկեղենի և գալանտերեային ստվարաթուղթ, փափուկ արհեստական կաշի)։ Կոշկեղենի ռետինը բնական կաշվի փոխարինողներից է։ Կիրառվում է կոշիկի ներբանի և երեսացուի համար։ Կոշկեղենի ռետինի արտադրությունը ընդգրկում է հետևյալ գործողությունները. կաուչուկի խառնում բաղադրիչների հետ, խառնուրդի ձևավորում, հում նախապատրաստուկի ստացում և վուլկանացում։ Այդ արհեստական կաշին կարող է լինել ծակոտկեն և միաձույլ, սև և գունավոր։

Ծակոտկեն ռետինից ներբանների պատրաստումը թեթևացնում է կոշիկը, բարձրացնում ամորտիզացիան և բարելավում ջերմամեկուսիչ հատկությունները։ Դրանով էլ որակապես գերազանցում է բնական կաշվին։ Կոշկեղենի և գալանտերեային ստվարաթուղթ ստանում են տարբեր մանրաթելային նյութերից՝ թղթի և ստվարաթղթի արտադրության տեխնոլոգիայով։ Հումք է ծառայում թաղանթանյութի մանրաթելը, բամբակի և կաշվի մանրաթելը (բնական կաշվի մանրացված թափուկներ)։ Այդպիսի արհեստական կաշվի հիմնական առավելություններն են. թրջված վիճակում մեխանիկական հատկությունները պահպանելու ունակությունը, ինչպես նաև բավարար հիգրոսկոպիկությունը և խոնավատարողությունը։ Փափուկ արհեստական կաշիներ ստանում են թաղանթագոյացնող ռետինե սոսինձներով կամ լատեքսներով, պոլիվինիլքլորիդային մածուկներով կամ պլաստիկատով, պոլիամիդներով, նիտրոցելյուլոզային հիմքալցումներով, պոլիեթերուրետաններով և այլ հիմքերի (գործվածք, տրիկոտաժ, թուղթ և այլն) մշակմամբ։

Փափուկ արհեստական կաշին պատրաստում են հոծ կամ ծակոտկեն։ Վերջին դեպքում բաղադրիչներին խառնում են գոլորշիագոյացուցիչներ, ծակոտկենության հասնում են նաև լատեքսային խառնուրդների փրփրեցմամբ և այլն։ Վերջնամշակման գործողությունները կատարվում են հատուկ սարքավորումներում։ ԽՍՀՄ-ում և արտասահմանում ստեղծվել են նյութեր, որոնք հատկություններով մոտենում են բնական փափուկ կաշիներին և կոչվում են սինթետիկ կաշիներ։ Դրանց պատրաստման ժամանակ հիմքի ստեղծման համար կիրառում են տարբեր մանրաթելեր, տոգորման և արտաքին ծածկաշերտ առաջացնելու համար՝ պոլիմերային հիդրոֆիլ նյութեր (հաճախ պոլիեթերուրետաններ)։

Կատեգորիա:Կաշի
Կաշի

մինի|Պատրաստի կաշիներ
մինի|Կաշվե ձեռնոցներ
**Կաշի**, կենդանիների մորթուց մշակվող նյութ։ Ըստ նշանակման կաշին ստորաբաժանվում է 4 դասի, *կոշկեղենի*, *թամբալծասարքի*, *տեխնիկական* և *գալանտերեա-հագուստեղենի*։

## Կոշկեղեն
Կոշկեղենի կաշին լինում է երեսացու և ներբանացու։ Կոշիկի ներբանի կաշին ամրացվում է պտուտակներով և թելակարա-սոսնձային մեթոդներով (զարդեզրով, միջնակարով, սոսնձային)։ Մշակվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիների, ուղտի, խոզի, ծովային կենդանիների, ձիու մաշկից՝ տարբեր դաբաղանյութերի կիրառմամբ։ Կիրառվում է համակցված դաբաղում (քրոմի, տանիդի, սինտանամի, երբեմն նաև ցիրկոնիումի, ալյումինի միացություններով)։ Կոշիկի ներբանացու կաշին ստորաբաժանվում է ըստ դաբաղման, վերջնամշակման բնույթի, հաստության, տեսակի (4 տեսակ), ընդհանուր տեսքի (ամբողջական կաշի, կիսակաշի)։ Ներբանացու կաշվից պատրաստում են ներբան, միջատակ և այլ մասեր։ Կոշիկի երեսացու կաշին փափուկ նյութ է, որը շահագործման ընթացքում (ինչպես նաև կոշիկի մասեր պատրաստելիս) ձգվում է, սեղմվում, ծռվում, ենթարկվում փոշու, կեղտի, քիմիական նյութերի ներգործության։ Պետք է ունենա բավականաչափ օդա- և գոլորշիաթափանցելիություն, անջրթափանցելիություն։ Երեսացու կաշին լինում է յուխտային և քրոմային դաբաղմամբ։ Յուխտից պատրաստում են աշխատանքային, զինվորական կոշիկներ և սանդալներ։ Կոշիկի յուխտը պետք է լինի նաև քրտնակայուն և գոլորշիաթափանցելի։ Ռետինե ներբաններով, տաք վուլկանացման մեթոդով ամրացվող կոշիկների համար կիրառվում է ջերմակայուն յուխտ։ Սանդալների յուխտը պետք է լինի առավել առաձգական, բայց փափուկ, քիչ ճարպածծված (8-16% ճարպ), ունենա լավ դրվագծված արտաքին մակերեույթ։ Թողարկվում են նաև լաքային և աստառացու կաշիներ, որոնք պետք է լինեն փափուկ, հավասարաչափ ներկված, առանց բծերի և այլ արատների։ Լաքային կաշին պետք է լինի փափուկ, ունենա հավասարաչափ փայլուն, չթափվող լաքե թաղանթ, պարզ արտահայտված մերեա, խնամքով մշակված մորթափառ։ Առավելապես կիրառվում է մոդելային կոշիկների և գալանտերեային արտադրանքի համար։ Աստառացու կաշին ստանում են դաբաղած կիսաֆաբրիկատի խոտանման ժամանակ՝ շատ արատներ ունեցող կաշիներից։

## Թամբալծասարք
Թամբալծասարքի կաշվից պատրաստում են գոտի, պատյան, պայուսակ, պլանշետ, հանդերձանք, լծասարք (օգտագործում են չդաբաղված կաշի)։ Թամբալծասարքի կաշին ստանում են խոշոր եղջերավոր անասունների մաշկից։ Կիրառվում են դաբաղման համակցված մեթոդներ։

## Տեխնիկական
Տեխնիկական կաշվից պատրաստում են շարժաբեր փոկեր (մշակվում է խոշոր եղջերավոր անասունների մաշկից), մեքենամասեր և այլ տեխնիկական շինվածքներ։ Տեխնիկական կաշին աչքի է ընկնում ձգման մեծ ամրությամբ, խտությամբ, մեծ առաձգականությամբ, հավասար հաստությամբ։ Դրանից ստանում են մաքոքամղիչ, կցորդիչներ, թեզանիքներ, բաժանարար փոկեր և այլ մեքենամասեր։

## Գալանտերեա-հագուստեղեն
Գալանտերեա-հագուստեղենի կաշին փափուկ է, ստացվում է դաբաղման քրոմային և համակցված մեթոդների կիրառմամբ։ Հագուստեղենի շերետը, որն աչքի է ընկնում ձգելիությամբ, ստանում են ոչխարի մաշկից։ Հագուստեղենի կաշին ստանում են նաև խոզի մաշկից։ Գալանտերեային արտադրանքի կաշին պետք է լինի հավասարաչափ ներկված, ոչ դյուրաբեկ, շփակայուն։ Երբեմն ենթարկում են տպադրոշմման։ Ձեռնոցների կաշին ստանում են ոչխարների, այծերի, մտրուկների, գոճիների, շների մաշկից՝ քրոմային, ալյումինա-քրոմային և ճարպային դաբաղմամբ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Կաշի
Ալիսա Կոոնեն

**Ալիսա Գեորգիևնա Կոոնեն** (), խորհրդային ռուս դերասանուհի, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1935):

Ալեքսանդր Թաիրովի կինը։

Ավարտել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի դպրոցը և 1905-1913 թվականներին խաղացել ՄԳԱԹ-ում։ 1914-1949 թվականներին եղել է Կամերային թատրոնի առաջատար դերասանուհին։

Կոոնենի և Ա. Թաիրովի ստեղծագործական համագործակցությունը որոշիչ է այդ թատրոնի գաղափարա-գեղարվեստական ուղղության համար։ Հռչակվել է իբրև ողբերգակ դերասանուհի։

Լավագույն դերակատարումներից են ՝ Ադրիեննա Լեկուվրյոր (Սկրիբի և Լգուվեի «Ադրիան Լեկուվրյոր»), Ֆեդրա (Ռասինի «Ֆեդրա»), կոմիսար (Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»)։ 1953 թվականին Վ. Ակսեոնովի խմբի հետ գրական-երաժշտական ծրագրով (Հ. Իբսենի «Պեր Գյունտ») այցելել է Երևան։ 1975 թվականին Մոսկվայում հրատարակվել է Կոոնենի «Կյանքի էջեր» (ռուսական հրատարակություն) գիրքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Алиса Коонен. Страницы жизни.
* Коонен А. Г. Моя первая героиня // Театр. — 1960. — № 11. — С. 82.
* Коонен А. Г. Из воспоминаний о Таирове // Театральная жизнь. 1961. № 11—13.
* Коонен А. Г. Мысли о воспитании актера // Театр. 1955. № 4.
* Геронский Г. И. Алиса Коонен. — М.-Л.։ Кинопечать, 1927.
* Гроссман Л. Алиса Коонен. M.—Л., 1930.
* Мокульский С. Алиса Коонен // Театр и драматургия. 1935. № 1. С. 22—29.
* Марков П. Алиса Коонен // Марков П. А. О театре։ В 4 т. М.։ Искусство, 1974. Т. 2. Театральные портреты. C. 285—297.

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՄԳԱԹ դպրոց-ստուդիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Վիկտոր Կոչևսկի

**Վիկտոր Վասիլևիչ Կոչևսկի** (, ), ուկրաինացի խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1962-1965 թվականներին եղել է Ուկրաինայի գրողների միության՝ Խարկովի կազմակերպության վարչության նախագահը, 1974 թվականից Կիևի կազմակերպության վարչության քարտուղարն է։ Հրատարակել է «Հայրենակիցներ» (1957), «Խնդության վարպետներ» (1960 թվական), «Հող ներշնչման» (1961 թվական), «Հավերժական խարույկներ» (1972 թվական), «Գարունների հասակակիցը» (1977), մանուկների համար՝ «Սևանի ծիծեռնակը» (1960), «Կապարե սոխակը» (1971), «Անտառի տոնը» (1977) և այլ ժողովածուներ։

1955 թվականից, երբ առաջին անգամ այցելել է Հայաստան, սկսել է ուսումնասիրել հայոց լեզուն, գրականությունն ու մշակույթը։

«Բարև, իմ Հայաստան» բանաստեղծությունների շարքի համար արժանացել է Պավլո Տիչինայի անվան հանրապետական մրցանակի (1976 թվական)։

Թարգմանել է հայ դասականների (Հովհաննես Թումանյան, Ավետիք Իսահակյան, Վահան Տերյան, Հակոբ Հակոբյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան, Եղիշե Չարենց և այլն) ստեղծագործությունները, առանձին գրքերով հրատարակել Խնկո-Ապոր («Քեռի Աթաբեկի նվերը», 1970), Գ. Աարյանի («Լուսացաններ», 1975) և այլոց երկերը։ Կազմել է Հովհաննես Թումանյանի (1969), Ավետիք Իսահակյանի (1975), Եղիշե Չարենցի (1977) ուկրաիներեն ժողովածուների հոբելյանական հրատարակությունները։ Գրել է «Հայաստանի երգող սիրտը» (1969, Հովհաննես Թումանյանի մասին) և «Հավերժական ճամփորդը» (1975, Ավետիք Իսահակյանի մասին) գրքույկները։

Կազմել է հայ երիտասարդական պոեզիայի անթոլոգիա («Սևանի լուսաբացը», 1973) և հայ խորհրդային բանաստեղծների երկերի ժողովածու («Հայոց երկրի մեղեդիներ», 1973)։

## Գրականություն
* Єжелов Г. Г. Кочевський Віктор Васильович // Українська Радянська Енциклопедія. — 2-е видання. — Т. 5. — Київ, 1980. — С. 462.
* Український радянський енциклопедичний словник. У 3-х т. Т. 2. — 2-ге вид. — К., 1987. — С. 174.
* Письменники Радянської України։ Бібліографічний довідник / Упорядники О. В. Килимник, О. І. Петровський. — К.։ Радянський письменник, 1976. — С. 171—172.
* Письменники Радянської України։ Біобібліографічний довідник / Автори-упорядники В. К. Коваль, В. П. Павловська. — К.։ Радянський письменник, 1981. — С. 132.
* Письменники України։ Довідник. — Дніпропетровськ։ ВПОП «Дніпро», 1996. — С. 143.
* Гаман В. Життєві уроки дружби // Прапор. — 1983. — № 11. — С. 123—125.
* Мищенко М. Людина вітається з колосом // Соціалістична Харківщина. — 1964. — 22 вересня.
* Осадчук П. Найсерйозніший серед нас веселих։ В. Кочевському — 75 // Літературна Україна. — 1998. — 19 листопада.
* Зінченко Наталя. «Давит Сасунці» // Хрещатик. — 2004. — 24 березня.
* Татосян Георгий. Меня с Арменией уже не разлучить // Планета Диаспор. — 2000. — 22 июня.

Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կոլխոզնիկ

**«Կոլխոզնիկ»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթյա պատկերազարդ հանդես։

Հանդիսացել է ՀԽՍՀ հողժողկոմատի, Կոլտնտկենտրոնի և Հայկոոպի հրատարակությունը։ Լույս է տեսել 1930-1931, 1934 թվականներին, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Պ. Ֆոլյան, Վախթանգ Անանյան։ Լուսաբանել և ընդհանրացրել էր առաջավոր համարվող կոլտնտեսությունների աշխատանքային փորձը, քննադատել տնտեսություններում տեղ գտած ենթադրյալ թերությունները։

«Կոլխոզնիկ»-ը զգալի ավանդ էր ներդրել անգրագիտության վերացման, դպրոցական գործի կազմակերպման, սոցիալիստական կենցաղի արմատավորման բնագավառներում։

Հաջորդել է «Գյուղատնտեսական կյանք» ամսագրին։ 

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գծային կապակցվածություն

**Կապակցվածություն գծային**, տոպոլոգիական տարածության կարևոր հատկություն. X տոպոլոգիական տարածության M ենթաբազմությունը կոչվում է գծորեն կապակցված, եթե նրա յուրաքանչյուր երկու կետ հնարավոր է միացնել M-ի մեջ գտնվող անընդհատ կորով։ Գծորեն կապակցված յուրաքանչյուր բազմություն կապակցված է, մինչդեռ հակառակը, ընդհանրապես ասած, ճիշտ չէ։ Եթե M-ը գծորեն կապակցված է, ապա նրա բոլոր հոմեոմորֆ պատկերները նույնպես այդպիսին են, այսինքն՝ գծային կապակցվածությունը տոպոլոգիական հատկություն է։

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կեղծ ալրացող

մինի|Կեղծ ալրացողը բույսի վրա
**Կեղծ ալրացող**, **պերոնոսպորոզ**, բույսերի հիվանդություն։ Հարուցիչը ֆիկոմիցետների դասի, պերոնոսպորայինների ընտանիքի մակաբույծ սնկերն են։ Վնասվում են բույսերի կանաչ մասերը, առավելապես տերևները։ Բույսի հիվանդ մասերի վրա առաջանում են մահացող հյուսվածքների բծավորություններ, որոնց ստորին կողմում երևում է սպիտակ, մոխրագույն կամ մանուշակագույն փառ՝ սնկի սպորատվությամբ։ Հիվանդության զարգացմանը նպաստում են օդի և հողի խոնավությունը և մեղմ կլիման։ Հարուցիչների սնկամարմինը հիմնականում միամյա է, որը բույսի վարակված մասերի հետ մահանում է, բայց կարող է լինել նաև բազմամյա՝ պահպանվելով պալարներում, արմատներում, սոխուկներում և բույսի ձմեռող այլ օրգաններում։ Պերոնոսպորայինների ընտանիքի բոլոր տեսակի սնկերը մակաբույծ են ըստ բույսերի։ Առավել վնասակար են խաղողի միլդիուն, կաղամբի, ծխախոտի, սոխի, արևածաղկի, վարունգի, առվույտի կեղծ ալրացողները։ Հայաստանում խիստ վնասաբեր են խաղողի միլդիուն, ծխախոտի, սոխի կեղծ ալրացողները։ 

## Պայքարի միջոցները
Ճիշտ ագրոտեխնիկա, կայուն սորտերի ընտրություն, փոշոտում կամ սրսկում սնկասպաններով։

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Կապակցվածություն

**Կապակցվածություն**, տոպոլոգիական տարածության ենթաբազմության կարևոր հատկություն, որն արտահայտում է մեկ ամբողջական կտորից կազմված լինելու իմաստ։

Կապակցվածության ճշգրիտ սահմանումը հետևյալն է.

*X տոպոլոգիական տարածության M [[ենթաբազմություն]]ը կոչվում է կապակցված, եթե այն հնարավոր չէ ներկայացնել M= A⊂B տեքսով, որտեղ A-ն և B-ն ոչ դատարկ, M-ի նկատմամբ բաց (կամ փակ) և չհատվող [[բազմություն]]ներ են։*

Միաչափ էվկլիդեսյան տարածության մեջ (թվային ուղղի վրա) կապակցված են միայն հետևյալ տեսքի ենթաբազմությունները՝ փակ, կիսափակ, բաց (սահմանափակ կամ ոչ) միջակայքերը։ Հարթության (R2 տարածության) մեջ շրջանը, էլիպսը, պարաբոլը կապակցված ենթաբազմություններ են, հիպերբոլը կապակցված չէ։

Եթե M⊂X կամայական ենթաբազմություն է, ապա M-ը կարելի է տրոհել մաքսիմալ կապակցված ենթաբազմությունների, որոնք կոչվում են M-ի կապակցվածության բաղադրիչներ։ Հիպերբոլն, օրինակ, տրոհված է երկու բաղադրիչների (երկու ճյուղերի)։ Կապակցված բազմությունների տոպոլոգիական արտադրյալը կապակցված է։ Կապակցված բազմության անընդհատ պատկերը կապակցված է, հետնաբար կապակցվածությունը տոպոլոգիական հատկություն է, այսինքն՝ ինվարիանտ է բոլոր հոմեոմորֆիզմների նկատմամբ։

Կատեգորիա:Գիտություն
Կատեգորիա:Ալգորիթմներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գործողություններ
Կաշկադարյայի մարզ

**Կաշկադարյայի մարզ** (, Қашқадарё вилояти, قەشقەدەريا ۋىلايەتى;), մարզ Ուզբեկստանում։ Կազմվել է 1964 թվականի փետրվարի 7-ին։ Տարածությունը 28, 4 հազար Կմ2 է, բնակչությունը՝ 1120 հազար (1979)։ Ունի 6 քաղաք, 4 քաղաքատիպ ավան։ Կենտրոնը՝ Քարշի։

Կաշկադարյայի մարզը գտնվում է Կաշկադարյա գետի ավազանում և Պամիրա-Ալայան լեռնային համակարգի արևմտյան ծայրամասում։ Տերիտորիայի մեծ մասը հարթավայրային է. հյուսիս-արմևմուտքում Քարշիի տափաստանն է, հարավում՝ Նիշանի տափաստանը, հարավ-արևմուտքում՝ Սունդուկլիի ավազուտները։ Հյուսիս-արևելքից և հարավ-արևելքից տափաստանը եզրավորվում է Զերավշանի և Հիսարյան լեռնաշղթաների լեռնաճյուղերով։ Կլիման ցամաքային է, անապատային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -0, 2-ից 0, 8&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 31, 5&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումները հարթավայրերում 200-250 մմ են, լեռներում ու նախալեռներում՝ մինչև 500 մմ։ Խոշոր գետը Կաշկադարյան է։ Մարզի հարավում գերակշռում են ավազուտներն ու թակիրները, հյուսիսում՝ կավածածկ հարթավայրերն ու աղուտները, Կաշկադարյայի հովտում՝ բաց գույնի և տիպիկ մոխրահողերը, աղուտները, մարգագետնային հողերը, լեռներում՝ մոխրահողերն ու շագանակագույն և լեռնամարգագետնային հողերը։ Անապատներում աճում են էֆեմերներ ու օշինդրներ, Կաշկադարյայի ու նրա վտակների հովտում տուգայան բուսականություն է, լեռներում թփուտներ և անտառներ են։ Կենդանիներից կան վայրի ոչխար, ջեյրան, գորշ արջ, գայլ, բորենի, աղվես, տափաստանային արծիվ, կրծողներ, սողուններ, սարդանմաններ։ Բնակչության մեծ մասը ուզբեկներ են, բնակվում են նաև տաջիկներ, ռուսներ, թաթարներ, թուրքմեններ և այլք։ Միջին խտությունը 1 Կմ2 վրա 39, 4 մարդ է (1979)։ Քաղաքներն են՝ Քարշին, Շահրիսաբզը, Կասանը։

Զարգացած են շինանյութերի, թեթև, սննդի և գազի արդյունաբերության ճյուղերը՝ 1960 թվականին շարք է մտել Մուբարեկի գազանավթաբեր հանքերի խումբը, որը միացվել է Տաշքենդ-Ֆրունզե-Ալմա-Աթա գազամուղին։ Գյուղատնտեսության մեջ գերակշռում են հացահատիկի, բամբակի մշակությունը և կարակուլաբուծությունը։ Կաշկադարյայի մարզը տալիս է Ուզբեկստանի շերամի բոժոժի 6%-ը։

Մարզի արևելյան մասով անցնում է Տաշքենդ-Թերմեզ Ուզբեկական մեծ ավտոմայրուղին։ Մարզն ունի մանկավարժական ինստիտուտ, 445 մասսայական գրադարան, 250 ակումբ, 317 կինոկայանք, հրատարակվում է մարզային 2 թերթ։

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի աշխարհագրություն
Կարակալպակներ

մինի|Կարակալպակներ
**Կարակալպակներ** (թուրք․՝ *կարակալպակ* — *սև գլխարկ*, կարակալպակերեն՝ *Qaraqalpaqlar, Қарақалпақлар*), թյուրքական էթնիկական խումբ, Կարակալպակստանի հիմնական բնակչությունը։ Ընդհանուր թիվն աշխարհում կազմում է 620 000 (որից 500 000-ը՝ Կարակալպակստանում)։

Ապրում են նաև Միջին Ասիայի այլ երկրներում, մասնավորապես Ղազախստանում և Աֆղանստանում։ Լեզուն կարակալպակերենն է։ Դավանում են սուննի իսլամ։ Մինչև XX դ. սկիզբը կարակալպակներիի տնտեսական, հասարակական և ընտանեկան կյանքում պահպանվում էին տոհմացեղային հարաբերություններ։


File:Flag of Karakalpakstan.svg
File:Замужня жінка. Каракалпаки. Хорезмська оаза. Поч. ХХ ст. Фонди РЕМ..jpg
file:Small race in Takhtakupir.jpg
File:Karakalpak of Uzbekistan, before 1928.jpg
File:Karakalpak sawkele.jpg
File:Jańabaev Azizbek in WikiHogwarts, Tashkent.jpg
File:Международная конференция «Послы доброй воли Приаралья» 2024.jpg


Կատեգորիա:Ուզբեկստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ասիայի թյուրքական ժողովուրդներ
Կոչ-Դևեթ

**«Կոչ-Դևեթ»** (), հայերեն և ադրբեջաներեն լեզուներով բոլշևիկյան օրինական թերթ։ Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցության (կոմկուս) Բաքվի կենտրոնական կոմիտեին (կենտկոմ) կից հայկական բաժանմունքի և «Հումմեթ» (` «Եռանդ») կազմակերպության օրգան։ Լույս է տեսել 1906 թվականին (16 համար), Բաքվում։

Սեփական պնդմամբ՝ պայքարել է Անդրկովկասի՝ Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ժողովուրդների «բարեկամության ամրապնդման» համար։ Ջատագովել է կոմունիստական գաղափարախոսությունը։

Թերթի հրատարակմանը մասնակցել են Ստեփան Շահումյանը, Պրոկոֆի Ջափարիձեն, Լյուդվիգ Կնունյանցը, Մեշադի Ազիզբեկովը, Պետրոս Մնացականյանը, Մելիք Մելիքյանը և այլն:։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կանտալ (գավառ)

**Կանտալ** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*` Cantal), գավառ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։ Շրջապատված է Պյուի-դը-Դոմ, Վերին Լուար, Ավերոն, Լո, Լոզեր, Կորեզ գավառներով։
* Կանտալ գավառի կարգային թիվն է՝ 15։

## Պատմություն
Կանտալը 1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ կազմավորված 83 սկզբնական գավառներից մեկն է։

## Տնտեսություն
Զարգացած են անասնաբուծությունը և հողագործությունը։ Անասնապահներն ամռան ամիսներին օգտագործում են լեռնային արոտավայրերը։ Կաթն ավանդաբար օգտագործվում է Ծագման իսկությունը վերահսկվող (AOC) այնպիսի պանիրների արտադրության համար, ինչպիսիք են` «''կանտալ''», «''սալեր''» և «''բլյո դ'Օվերն''» պանիրները։

## Զբոսաշրջություն

Պատկեր:Chateau de val.jpg|Բոր-լեզ-Օրգ
Պատկեր:Truyère Château d'Alleuze.jpg|Թրյույեր գետը և Ալյուզ դղյակը
Պատկեր:Lavigerie overview.jpg|Լավիժրի
Պատկեր:Garabit.jpg|Գուստավ Էյֆելի նախագծած կամուրջ։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կոմիտաս (երգչախումբ, Բուխարեստ)

**Կոմիտաս**, հայկական երկսեռ երգչախումբ Բուխարեստում։ Հիմնադրվել է է 1926 թվականին։

Ղեկավարն էր Մ.Բոթեզը, 1937-1959 թվականներին՝ Կ. Հարությունյանը, ապա՝ Արա Մանաշը։ Համերգներ է ունեցել (առաջինը՝ 1926 թվականին) Ռումինիայի քաղաքներում, մասնակցել մրցույթների, շահել մրցանակներ։ Երգացանկը ընդգրկում է հայ ժողովրդական, խորհրդահայ կոմպոզիտորների, ռումինական և այլ ժողովուրդների երգեր, դասական երաժշտության նմուշներ։ Ամբողջությամբ իրականացրել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի համերգային կատարումը։ Երգչախմբում իրենց գործունեությունն են սկսել Բուխարեստի օպերային թատրոնի մեներգիչներ Արաքս Սվաճյանը, Շաքե Շիշմանյանը, Անահիտ Քերփիգյանը, Եղիա Փափազյանը։

Կատեգորիա:Հայկական երգչախմբեր
Կապիտան

thumb|100 px|1909-1917 թվականներին` Ռուսաստանի կայսերական բանակի կապիտանի ուսադիր
**Կապիտան** (ուշ լատ. capitaneus — զորագլուխ), սպայական կոչում պետությունների մեծ մասի բանակներում։ Երևան է եկել միջնադարյան Ֆրանսիայում։

Երկրների մեծ մասում XVIII — XX դդ. սկզբին եղել է նաև ռազմածովային ուժերի սպայական կոչում։ 

Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Կատեգորիա:Իրանի տիտղոսներ