Կարել Չապեկ

**Կարել Չապեկ** (, ), չեխ աշխարհահռչակ գրող, արձակագիր, թատերագիր, քննադատ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։ Վաղ շրջանի՝ 1908-1913 թթ. ստեղծագործությունները գրել է եղբոր՝ Յոզեֆ Հաշեկի հետ։ Կատարել է թարգմանություններ ժամանակակից ֆրանսիական քնարերգությունից, հատկապես՝ Գիյոմ Ապոլիներից։ Գրել է վեպեր, մեծ թվով պատմվածքներ, թերթոններ, պիեսներ, ուղեգրություններ և այլն։ Չապեկի ստեղծագործությունը զգալի ազդեցություն է գործել արդի սոցիալական ֆանտաստիկայի զարգացման վրա։

Չապեկին լայն ճանաչում ու համբավ են բերել մանավանդ նրա գիտաֆանտասիկ ստեղծագործությունները, մասնավորապես՝ «Պատերազմ սալամանդրների դեմ» վեպը (1936) և *R.U.R.* (*Rossum's Universal Robots*, 1920) թատերգությունը, որտեղ առաջին անգամ գործածել է իր հորինած *[[ռոբոտ]]* բառը։ Նա ամերիկյան պրագմատիկ լիբերալիզմի դիրքերից գրել է նաև  քաղաքական թեմաներով մի շարք գործեր, անդրադարձել իր ժամանակակիցներին հուզող հասարակական-քաղաքական հիմնահարցերին, եռանդուն պայքար մղել հատկապես ազատ արտահայտվելու իրավունքի համար, ամբողջ ուժով ընդդիմացել ինչպես ֆաշիզմի, այնպես էլ կոմունիզմի տարածմանը Եվրոպայում։

Չապեկը յոթ անգամ առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, սակայն այդպես էլ չի արժանացել այդ հեղինակավոր գրական պարգևին։ Այդուհանդերձ՝ նրա պատվին սահմանվել են մի շարք մրցանակներ։ Դրանցից է Կարել Չապեկի անվան մրցանակը, որը չեխական PEN ակումբը յուրաքանչյուր տարի շնորհում է հասարակության մեջ ժողովրդավարական ու մարդասիրական արժեքների ամրապնդմանը առավելագույնս նպաստող գրական երկերին։ Գրողն ինքն անձամբ առանցքային դեր է խաղացել չեխոսլովակյան PEN ակումբի՝ որպես միջազգային PEN շարժման բաղկացուցիչ մասի, հիմնադրման գործում։

Չապեկը վախճանվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սանձազերծման նախաշեմին։ Նրա գրական վաստակի արժևորումը տեղի է ունեցել առավելապես հետպատերազմյան շրջանում։

## Կարել Չապեկի անունով են կոչվել
* # 1931 աստերոիդը
* Պրահայի դպրոցներից մեկը
* Դոբրժիշ քաղաքի գիմնազիան
* Մինչով – Պրահա – Մինչով երթուղու ճեպընթաց գնացքը։

1947 թվականից Չեխիայում գործում է Չապեկ եղբայրների ընկերակցությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Šulcová, Marie. Čapci, Ladění pro dvě struny, Poločas nadějí, Brána věčnosti. Praha: Melantrich 1993-98
* Šulcová, Marie. Prodloužený čas Josefa Čapka. Praha: Paseka 2000
* Harkins, William Edward. Karel Čapek. New York: Columbia University Press, 1962.
* Gabriel, Jiří, ed. Slovník Českých Filozofů. V Brne: Masarykova univerzita, 1998, 79–82 (in Czech).
* Swirski, Peter. "Chapter 4 Karel Čapek and the Politics of Memory" *From LowBrow to Nobrow*. Montreal, London: McGill-Queen's University Press, 2005.
* Milner, Andrew. "Chapter 6 From Rossums Universal Robots to Buffy the Vampire Slayer" *Literature, Culture and Society*. London, New York: Routledge, 2005.
* Margolius, Ivan. 'The Robot of Prague',  Newsletter, The Friends of Czech Heritage no. 17, Autumn 2017, pp.&nbsp;3 – 6.  https://czechfriends.net/images/RobotsMargoliusJul2017.pdf 
* Preclík, Vratislav. *Masaryk a legie, Masaryk and legions*, first issue váz. kniha, 219 pages, vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, Czechia) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (in cooperation with Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, 
* *Karel Čapek: An Essay* by Alexander Matuška, George Allen & Unwin Ltd., 1964. Translation from the Slovak by Cathryn Alan of *Člověk proti zkáze: Pokus o Karla Čapka*.
* *Karel Čapek* by William E. Harkins, Columbia University Press, 1962.
* *Karel Čapek: In Pursuit of Truth, Tolerance and Trust* by Bohuslava R. Bradbrook, Sussex Academic Press, 1998, .
* *Karel Čapek: Life and Work* by Ivan Klíma, Catbird Press, 2002, . Translation from the Czech by Norma Comrada of *Velký věk chce mít též velké mordy: Život a dílo Karla Čapka*.

## Արտաքին հղումներ

* Karel Čapek, 1890—1938&nbsp;– brief biography, with information about the writer's plays and novels
* KarelCapek.com 
* 
* Karel Čapek page at ''Catbird Press'', a publisher of several Čapek translations
* 
* Čapek in English translation by David Wyllie 
* Čapek, Karel: Válka s Mloky  Czech version, online book
* Karel Čapek entry at the Literary Encyclopedia
* [[չեխերեն] Complete work of Karel Capek is available in fulltext on the web sites of Municipal library in Prague] 
* Karel Čapek at Czechoslovak book network Baila.net 
* Bratří Čapkové (The Brothers Čapek) at LC Authorities, with 6 records

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ
Կատեգորիա:Չեխ հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Չեխ ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ