Էռնստ Վայս

Դոկտոր **Էռնստ Վայս** (գերմ.՝ Weiß,  ) գերմանախոս ավստրիացի բժիշկ և հրեական ծագումով հեղինակ։ Նա *Ich*, d*er Augenzeuge* (Ականատեսը) վեպի հեղինակն է, որը վերաբերում է Հիտլերի ժամանակաշրջանին։

## Կենսագրություն
Էռնստ Վայսը ծնվել է Բրունում, Մորավիա, Ավստրո-Հունգարական կայսրություն (այժմ՝ Բռնո, Չեխիա) կտորեղենի վաճառական, բարեկեցիկ հրեայի ընտանիքում։ Հոր մահից հետո, երբ նա չորս տարեկան էր, նրան դաստիարակել է մայրը՝ Բերտա Վայնբերգը, որը նրան ուղղորդել է դեպի արվեստը։ Սակայն, Բռնոյում, Լիտոմեժիցեում և Հոստիննեում միջնակարգ կրթությունն ավարտելուց հետո, նա եկել է Պրահա՝ բժշկություն սովորելու։ 1908 թվականին ավարտել է ուսումը Վիեննայում և դարձել վիրաբույժ։ Նա իր պրակտիկան անցել է Բեռնում, Վիեննայում և Բեռլինում, սակայն հիվանդացել է տուբերկուլյոզով և փորձել է ապաքինվել՝ 1912 թվականին Հնդկաստան և Ճապոնիա ճանապարհորդության ժամանակ նավում որպես բժիշկ անցկացնելով։ 1913 թվականին նա հանդիպել է Ռահել Սանզարային՝ պարուհի, դերասանուհի և հետագայում նաև վիպասան, և նրանց հարաբերությունները տևել են մինչև 1936 թվականը, երբ աղջիկը մահացել է քաղցկեղից։ Նույն թվականին նա ծանոթացել է Ֆրանց Կաֆկայի հետ և նրանք մտերիմ ընկերներ են դարձել։ Կաֆկան իր *«Օրագրերում»* գրել է՝ *1914թ* .. «Հունվարի 2. Դոկտոր Վայսի հետ լավ անցկացրած շատ ժամանակ»։ Վայսը կապի մեջ էր նաև Պրահայի շրջանի այլ գրողների հետ, ինչպիսիք են Ֆրանց Վերֆելը, Մաքս Բրոդը և Յոհաննես Ուրզիդիլը։ 1914 թվականին Վայսը վերադարձել է Ավստրիա՝  սկսելու ռազմական բժշկի կարիերա։ Նա Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ  ծառայել է Արևելյան ճակատում՝ ի վերջո քաջության համար վաստակելով  ոսկե խաչ շքանշանը։ Պատերազմից հետո ապրել է Պրահայում, այն ժամանակ Չեխոսլովակիայի մայրաքաղաքում։ 1920 թվականին նա թողել է բժշկական կարիերան, երբ ավարտել է աշխատանքը Պրահայի հիվանդանոցում։ 1921 թվականին տեղափոխվել է Բեռլին և սկսել գրելու իր ամենաբեղմնավոր շրջանը՝ տարեկան հրատարակելով գրեթե մեկ վեպ։ Այս շրջանն ավարտվել է, երբ 1933 թվականին նա վերադարձել է Պրահա՝ խնամելու իր մահամերձ մորը։ Նա չէր կարող մուտք գործել Նացիստական Գերմանիա, ուստի 1934 թվականին մեկնել է Փարիզ։ Այնտեղ նա խղճուկ կյանք է վարել՝ օգնություն ստանալով այնպիսի հեղինակներից, ինչպիսիք են Թոմաս Մանը և Ստեֆան Ցվայգը։ Նա դիմել է Գերմանական մշակութային ազատության ամերիկյան գիլդիայի դրամաշնորհի համար, սակայն չի ստացել։

Վայսի վերջին վեպը՝ *«Ականատեսը»*, գրված 1938 թվականին, նկարագրում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի երիտասարդ գերմանացի վետերանին, որին ճանաչում էին որպես «Ա.Հ.» և որին ուղարկել են զինվորական հոսպիտալ, քանի որ նա ունեցել է հիստերիկ կուրություն (այժմ կոչվում է կոնվերսիոն խանգարում): Կերպարն ակնհայտորեն ստեղծվել է Ադոլֆ Հիտլերի օրինակով, ով իսկապես բուժվել է կոնվերսիոն խանգարման դեմ Փեյսվոքի զինվորական հոսպիտալում, սակայն փորձագետները վիճում են, թե որքանով է պատմությունը հորինված: Գրող Վալտեր Մեհրինգն իր ինքնակենսագրության մեջ պնդել է, որ Վայսը Փարիզում մուտք է ունեցել Հիտլերի՝ Փեյսվոքի բժշկական թղթապանակին, որը երկրից ապահովության նպատակներով դուրս էր ուղարկել Հիտլերին բուժող հոգեբույժ Էդմունդ Ֆորսթերը: Այնուամենայնիվ, թղթապանակի գտնվելու վայրն այսօր հայտնի չէ, և իսկական Էդմունդ Ֆորսթերը հավանություն չէր տալիս հիպնոսին՝ Վայսի վեպում «Ա․Հ․»-ի բուժելու համար օգտագործվող բուժմանը։

Վայսն ինքնասպանություն է գործել, երբ 1940 թվականի հունիսի 14-ին գերմանական զորքերը ներխուժել են քաղաք։ Հյուրանոցի իր համարում թույն խմելու նրա փորձն անմիջապես չի հաջողվել, բայց արդյունքում նա մահացել է միայն հաջորդ գիշեր Փարիզի հիվանդանոցներից մեկում։

Հիտլերի և Փեյսվոք կլինիկայում նրա ունեցած պատմության մանրակրկիտ հետազոտության հիման վրա հոգեբան Դեյվիդ Լյուիսն իր *«Մարդը, որը հորինել է Հիտլերին»* գրքում, պատմում է նաև Էռնստ Վայսի և Հիտլերի մասին պատմող գրքի պատմությունը՝ օգտագործելով Ա․Հ․ կեղծանունը

## Ստեղծագործություններ
Նրա ստեղծագործությունները ոգեշնչված են Զիգմունդ Ֆրոյդի, նրա ընկեր Ֆրանց Կաֆկայի և այն ժամանակվա ժամանակակից գրական էքսպրեսիոնիզմի հեղինակների կերպարներից։ Նա իր վեպերում ու պատմվածքներում հաճախ ակնարկել է բժշկական դեպքերի և էթիկայի մասին։

**Die Galeere* (1913); մերժել են 23 հրատարակիչներ․ Ֆրանց Կաֆկան օգնել է խմբագրել
**Der Kampf* (1916), վերահրատարակվել է և այսօր հայտնի է «Ֆրանցիսկա» անվանումով 
**Tiere in Ketten* (1918)
**Mensch gegen Mensch* (1919)
**Stern der Dämonen* (1920)
**Nahar* (1922)
**Männer in der Nacht* (1925)
**Boetius von Orlamünde* (1928, retitled *Der Aristokrat* in 1966), 1928 թվականի Ամստերդամի օլիմպիական խաղերի գրական մրցույթում պարգևատրվել է արծաթե մեդալով և Ադալբերտ Շտիֆթերի մրցանակով 
**Georg Letham. Arzt und Mörder* (1931)
**Der Geisterseher* (1934)
**Der Gefängnisarzt* (1934, վերատպվել է 1969)
**Der arme Verschwender* (1936, վերատպվել է 1965)
**Der Verführer* (1937). 
**Der Augenzeuge (*հրատարակվել է հետմահու 1963 թ.*);* հրատարակվել է որպես Ich, der Augenzeuge՝ Ալեն Ռոբբծ-Գրիյեի Le Voyeur-ի հեղինակային իրավունքի վերաբերյալ վարույթի պատճառով, որը լույս է տեսել նույն վերնագրով**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Profile in AEIOU Oesterreich Lexikon   
* Short biography 

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով