Թուրք-իրաքյան սահման

**Թուրք-իրաքյան սահման** (,  / سنووری عێراق و تورکیا, ), 378 կմ ընդհանուր երկարությամբ պետական սահմանը Իրաքի և Թուրքիայի միջև։

## Նկարագրություն
Իրաքի և Թուրքիայի սահմանը սկսվում է արևմուտքից՝ Սիրիայի սահմանի հետ եռակի հանգույցում՝ Տիգրիս և փոքր Խաբուր գետերի միախառնման կետում։ Այնուհետև այն անցնում է վերջին գետի երկայնքով դեպի արևելք, այնուհետև Հեզիլ-Սույու գետի երկայնքով դեպի հյուսիս-արևելք: Այնուհետև սահմանը ցամաքով շրջվում է դեպի արևելք՝ կազմելով մի շարք անհարթ գծեր, որոնք անցնում են լեռնաշղթաներն ու փոքր առվակները, և, ի վերջո, շրջվում է դեպի հարավ՝ միանալով Հաջի բաք գետին (Հաջիբեյ Սույու): Այնուհետև դրան հետևում է այս գետի երկայնքով դեպի հյուսիս-արևելք մինչև Իրանի հետ սահմանին գտնվող հանգույցը: Սահմանային շրջանը չափազանց լեռնային է և երկու կողմից էլ բնակեցված է գրեթե բացառապես քրդերով՝ Քուրդիստանը բաժանելով Հյուսիսային (թուրքական) և Հարավային (իրաքյան)։

## Պատմություն
20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունը վերահսկում էր ներկայիս Թուրքիայի և Իրաքի տարածքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արաբական ապստամբությունը, որին աջակցում էր Մեծ Բրիտանիան, հանգեցրել է օսմանցիների վտարմանը Մերձավոր Արևելքի մեծ մասից: Սայքս-Պիկոյի 1916 թվականի անգլո-ֆրանսիական գաղտնի համաձայնագրի արդյունքում Մեծ Բրիտանիան վերահսկողություն է ձեռք բերել Օսմանյան Մոսուլ, Բաղդադ և Բասրա վիլայեթների վրա, որոնք 1920 թվականին անցել են Իրաքի վերահսկողության տակ։ 

1920 թվականի Սևրի հաշտության պայմանագրով Անատոլիական Թուրքիան պետք է բաժանվեր, իսկ Մոսուլի վիլայեթից հյուսիս ընկած տարածքը պետք է ընդգրկվեր ինքնավար կամ անկախ քրդական պետության կազմում։ Թուրք ազգայնականները, ի դեմս Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի գլխավորած Ազգային մեծ ժողովի, Անկարայում վրդովված էին այդ պայմանագրից, ինչը հանգեցրել է քեմալական շարժման․ այս հակամարտությունում Թուրքիայի հաջողությունն առոչինչ է դարձրել Սևրի պայմանագիրը։ 1923 թվականի Լոզանի հաշտության պայմանագրով ճանաչվել է Թուրքիայի անկախությունը և համաձայնեցվել շատ ավելի շռայլ տարածքային կարգավորում, թեև Թուրքիայի կողմից Իրաքի և Սիրիայի արաբական հողերի նկատմամբ ցանկացած պահանջատիրությունից պաշտոնապես հրաժարվելու գնով: Որպես ժամանակավոր միջոց, Մոսուլի վիլայեթի նախկին հյուսիսային սահմանը պետք է ծառայեր որպես Թուրքիայի և Իրաքի սահման, որը վերահսկվելու էր Մեծ Բրիտանիայի կողմից, ավելի ճշգրիտ սահմանազատմամբ, որը պետք է համաձայնեցվեր ավելի ուշ։

Բրիտանացի և թուրք պաշտոնյաները հանդիպել են 1924 թվականին, սակայն չեն կարողացել որոշել փոխադարձ ընդունելի սահմանը, և այդ հարցը ներկայացվել է Ազգերի լիգայի քննարկմանը: 1925 թվականի հոկտեմբերին լիգան առաջարկել է գծել սահման («Բրյուսելյան գիծ»), որն ըստ էության կհամընկներ Հին Մոսուլի վիլայեթի հյուսիսային սահմանների հետ և հետագա քննարկումներից հետո 1925 թվականի հուլիսին լիգան պաշտոնապես խորհուրդ է տվել օգտագործել բրյուսելյան գիծը, ինչը հաստատվել է Հաագայի Միջազգային արդարադատության մշտական պալատի կողմից 1925 թվականի նոյեմբերին:1926 թվականի հունիսի 5-ին Մեծ Բրիտանիան և Թուրքիան ստորագրել են Անկարայի խաղաղության պայմանագիրը, որով երկու պետություններն էլ Բրյուսելի գիծը (որոշ աննշան փոփոխություններով) ճանաչել են որպես պետական սահման։ Այնուհետև 1927 թվականին սահմանը սահմանազատվել է տեղանքում։

աջից|մինի|Սահմանային տեղանքի տեղագրական քարտեզ

## Անցակետեր
Սահմանի ողջ երկայնքով տեղակայված են երեք անցակետեր՝ երկուսը ավտոմոբիլային երթևեկության համար, մեկը՝ ավտոմոբիլային և երկաթուղային: Երեք անցակետերից ամենածանրաբեռնվածը՝ Խաբուրը, աշխարհի ամենածանրաբեռնված սահմանային կետերից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի սահմաններ
Կատեգորիա:Իրաքի սահմաններ
Կատեգորիա:Պետական սահմաններ