Բավարիայի խաղատների սկանդալ

**Բավարիայի խաղատների սկանդալ,**  քաղաքական ինտրիգ  Բավարիայում (Գերմանիա)՝ կապված 1955-1962 թվականներին Բավարիայի Լանդտագի (Բավարիայի պարլամենտ)  մասնավոր անձանց խաղատների լիցենզիաներ տրամադրելու որոշման հետ։ Կոռուպցիայի մեղադրանքները վարկաբեկեցին Բավարական կուսակցությանը, որը 1966 թվականից ներկայացված էի Լանդտագում։

## Նախապատմություն
1946 թվականի դեկտեմբերի ընտրություններում Բավարիայի երկու ամենամեծ կուսակցությունները՝ Քրիստոնեա-սոցիալական միությունը (ՔՍՄ, գերմ․՝CSU) և Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը (ԳՍԴԿ, գերմ․՝ SPD),  հավաքել էին համապատասխանաբար 52,3% և 28,6% ձայն։  Բավարական կուսակցությունը հիմնադրվել է 1946 թվականին, ամերիկյան օկուպացիոն իշխանությունը հաստատել է նրա մասնակցությունը ընտրություններին միայն 1948 թվականին։ Բավարիայի անկախության ակտիվիստներից, միապետականներից և հիպերռեգիոնալիստներից կազմված BP-ն 1950թվականի հաջորդ ընտրություններով  մտավ Լանդտագ՝ հավաքելով 17,9%, քանի որ ՔՍՄ-ի ձայների բաժինը ընկավ մինչև 27,4%, իսկ ԳՍԴԿ-ն մնաց համեմատաբար կայուն՝ 28%:

1954 թվականի ընտրություններից հետո ԳՍԴԿ-ից Վիլհելմ Հոգները երկրորդ անգամ զբաղեցրեց Բավարիայի նախագահի պաշտոնը` ստեղծելով չորս կուսակցությունների կոալիցիա, որը ներառում էր Բավարիա կուսակցությունը (BP) ընդդեմ CSU-ի։ ՔՍՄ-ն, որը 38 տոկոս ձայն ուներ, դարձավ միակ ընդդիմադիր կուսակցությունը։ Հոգները նախկինում՝ 1945-46 թվականներին, աշխատել էր այդ պաշտոնում և մինչ օրս մնում է հետպատերազմյան Բավարիայի միակ ոչ CSU նախարարը։

## Սկանդալի սկիզբը (1955-57)
1955 թվականի ապրիլի 21-ին նահանգի խորհրդարանը, որին աջակցում Էր BP-ն, ընդունեց օրենք, որը թույլ է տալիս խաղատների լիցենզիաներ տրամադրել։ Արդյունքում խաղատները բացվեցին Բադ Կիսինգենում, Բադ Ռայխենհալում, Գարմիշ Պարտենկիրխենում և Բադ Վիսզեում։ Շուտով լուրեր սկսեցին տարածվել, որ այդ լիցենզիաները ձեռք են բերվել կաշառակերության միջոցով, և որ քաղաքական գործիչները մեծ գումարներ են ստացել կազինոյի լոբբիստներից։ Մյունխենյան «Abendzeitung» թերթը հայտնել է, որ ստեղծվել է կաշառակերության հետաքննության խորհրդարանական հանձնաժողով ՝ կապված Սիմոն Գեմբիցկիին Բադ Կիսինգենում խաղատների արտոնագիր տալու հետ։

Ալոիս Հունդհամերը (CSU) քննչական կոմիտեի նախագահն էր 1955-1956 թվականներին, հետաքննություններին ներգրավված էին քառակուսակցական կոալիցիայի բարձրաստիճան անդամներ, այդ թվում ՝ ներքին գործերի նախարար Ավգուստ Գեյսլերինգերը (BP) և կառավարության փոխնախագահ և գյուղատնտեսության նախարար Ժոզեֆ Բաումգարտները (BP): Բաումգարտները նախկինում եղել էր ՔՍՄ-ի հիմնադիրներից մեկը, նախքան 1948 թվականին մեկ այլ կուսակցություն տեղափոխվելը։ Քննչական կոմիտեին չի հաջողվել գտնել հակաիրավական գործողությունների որևէ ապացույց։ Արդյունքում, Հոգների կառավարությունը հայտարարեց, որ Գայսլերինգերը ՝ համապատասխան լիցենզիաների տրամադրման համար պատասխանատու նախարարը, ոչ մի հակաօրինական բան չի արել և հաջողությամբ զրպարտության հայցեր է ներկայացրել իրեն մեղադրողների դեմ։

Այնուամենայնիվ, ՔՍՄ-ի գլխավորած կոմիտեի սուր հարցերը կասկածի տակ դրեցին Բաումգարտների և Գայսլերինգերի ազնվությունը, թեև հաստատեցին նրանց հայտարարությունների մեծ մասը։ Ռուդոլֆ Հանաուերը (CSU) հետաքրքրվեց, թե արդյոք Բաումգարտները սերտ անձնական կապեր ունի դիմորդներից որևէ մեկի հետ, ինչին Բաումգարտները բացասական պատասխան տվեց։ Այնուամենայնիվ, նա կապ ուներ Ավստրիայի Գմունդ քաղաքից  «մսագործ», տարբեր տարօրինակ զբաղմունքների տեր և կրքոտ ռուլետկա խաղացող Ավգուստ Ֆրեյզների հետ, ով տարիներ շարունակ լոբբինգ էր անում կազինոների լիցենզիաների համար:Նախկին դատվածության պատճառով Ֆրայզեները զրկվել էր լիցենզիայից, սակայն նրա փեսան ՝ ատամնաբույժը, հաջողությամբ դիմել էր բադ Ռայխենհալում խաղատան լիցենզիա ստանալու համար ՝ իր ղեկավարության ներքո։ Հունդհամերը հայտնել է, որ ներքին գործերի նախարար Գայսլերինգերը ծանոթացել է այն տեղեկություններին, որ Գեմբիցկին՝Բավարիայի Սահմանադրության պաշտպանության գրասենյակից,  ստախոս և խաբեբա է, գրասենյակ, որը, ինչպես ամերիկյան ՀԴԲ-ի տեղական բյուրոն, կազմակերպված հանցավորությունը և այլ սահմանադրական իրավախախտումներ հետաքննող Գերմանիայի ազգային հետախուզական ծառայության մի մասն է։ Գեմբիցկին ձերբակալվել է 2014 թվականի հունվարի 15-ին։ Այն բանից հետո, երբ Հունդհամմերը հարցրեց, թե արդյոք Գայսլերինգերին հայտնի է Գեմբիցկիի վերաբերյալ որևէ անբարենպաստ տեղեկատվություն, իսկ Գայսլերինգերը հերքեց տեղեկատվության ասեկոսե լինելը։ Լսումներից հետո ՔՍՄ-ն շարունակեց փնտրել վարկաբեկող նյութեր և մամուլում հարցեր բարձրացնել կազինոյի վերաբերյալ ՝ ի վերջո կոչ անելով Բավարիայի կուսակցությանը դուրս մղել պետական կառավարումից։ Բավարիայի կուսակցությանը հետապնդում էին կաշառակերության և կոռուպցիայի վերաբերյալ հարցերը, որոնք սպառնում էին կոալիցիային որպես ամբողջություն։

1957 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Հեգները հրաժարական տվեց նախարար-նախագահի պաշտոնից ՝ իր կաբինետի հետ միասին։ Ութ օր անց նրան փոխարինեց Հաննս Զայդելը (CSU) ՝ CSU կոալիցիայի, Ազատ դեմոկրատական կուսակցության (FDP) և համագերմանական դաշինքի/աքսորյալների և իրավազրկվածների լիգայի (GB/BHE) աջակցությամբ։ SPD - ն և Բավարական կուսակցությունը անցան ընդդիմության։

## Զայդելի Կառավարություն(1957-1960)
ՔՍՄ-ն 1958-ի խորհրդարանական ընտրություններից հետո հստակ ձեռքբերումներ ունեցավ՝ ամրապնդելով իրենց մանդատը և մեծացնելով վերահսկողությունը իշխող կոալիցիայի վրա։ Նրանց ընտրական հաջողությունը մեծացրեց թերահավատությունն առ այն, որ ՔՍՄ-ն է ստեղծել  սկանդալը Լանդթագի նկատմամբ վերահսկողությունը վերականգնելու համար, մինչդեռ BP-ի շուրջ սկանդալը շարունակում էր աճել։

1959 թվականին Ֆրեյզեները CSU-ի այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Ֆրիդրիխ Ցիմերմանին առաջարկեց Բավարիայի կուսակցության նախարարին կաշառքի վճարումների ապացույցներ։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ Զիմերմանը գաղտնի գործարք է կնքել Ֆրեյզեհների հետ՝ առաջարկելով նրան լրացուցիչ լիցենզիաներ ստանալ՝ իր համագործակցության դիմաց։ CSU-ի համահիմնադիր Յոզեֆ Մյուլլերը մի քանի ամիս գաղտնի է պահել Ֆրեյզեհների գրավոր խոստովանությունը։ Բադ Վիսզեի և Գարմիշ-Պարտենկիրխենի կազինո բիզնեսների միաձուլման մասին որոշումից հետո, Ֆրեյզեհների հետ կապված լոբբիստական խումբը կառավարության կողմից փոխհատուցում էր ստացել իրենց ընկերության բաժնետոմսերի համար։

## 1959 թվականի դատավարություն
Այն բանից հետո, երբ Ֆրեյզեները ստացավ իր վճարումը, նրա գրավոր խոստովանությունը հայտնվեց շրջանային դատախազի գրասենյակում, և Բաումգարտների և Գայսլհորիգերի դեմ մեղադրանքներ առաջադրվեցին սուտ վկայություն տալու համար ՝ կապված խորհրդարանական հանձնաժողովի առջև իրենց հայտարարությունների հետ։ Կաշառքի ենթադրյալ վճարումների վերաբերյալ կցված անդորրագրերը վերլուծվել են ձեռագրերի փորձագետների կողմից և ճանաչվել «ամենայն հավանականությամբ կեղծ», բայց ավելի ուշ դատարանը դրանք ճանաչել է իսկական։ Դատավարության ընթացքում, որը տեղի է ունեցել Landgericht München I-ում (Մյունխենի առաջին ատյանի պետական դատարան), Բաումգարտները և Գայսլերինգերը ներկայացվել են որպես Բավարիայի կուսակցության հարգված և ուժեղ առաջնորդներ։

Պարզվել է, որ Բաումգարտներին վճարվել է 2900 գերմանական մարկ 1953 թվականի հուլիսի 11-ից մինչև 1954 թվականի նոյեմբերի 2-ը ընկած ժամանակահատվածում, և որ նա երկարատև բիզնես և ընտանեկան կապեր է ունեցել Ֆրեյզեների հետ, ինչը հակասում է նրա նախորդ հայտարարություններին։ Գայսլհորիգերը, ով պնդում էր, որ հանձնաժողովի լսումների ժամանակ ոչ մի անբարենպաստ տեղեկություն չունի Գեմբիցկիի մասին, սակայն գիտեր, որ հրեա Գեմբիցկին դատապարտվել է 1938 թվականին նացիստական Գերմանիայից փախչելու համար, ինչը դատարանի կողմից գնահատվել է որպես քրեական հանցագործություն։ Բացի այդ, Մաքս Կլոց, Բավարիայի կուսակցության նախկին փոխնախագահ, մեղադրվում էր Ֆրեյզեներից ընդհանուր առմամբ 24,000  Գերմանական Մարկ ստանալու մեջ։ ՔՍՄ-ից նախկին խորհրդարանական պատվիրակ Ֆրանց Միշելը հայտարարել է, որ ինքը գրավոր նամակագրություն չի փոխանակել Գուստավուսի հետ լիցենզիաների հավակնորդների վերաբերյալ, սակայն դա հերքվեց այն բանից հետո, երբ նման նամակների պատճենները ներկայացվել են դատարանին։ Պարզվել է նաև, որ նա խաղային լոբբիստներից ստացել է 50,000 Գերմանական Մարկի  չեկ ՝ խաղային օրինագծի առաջին տարբերակը ներկայացնելու համար։

## Դատավճիռ
1959 թվականի օգոստոսի 8-ին դատարանը մի քանի ամբաստանյալների մեղավոր ճանաչեց կեղծ ցուցմունքներ տալու համար։ Բավարական կուսակցության նախկին առաջնորդ Յոզեֆ Բաումգարտները դատապարտվել է 2 տարվա, իսկ Մաքս Քլոքը ՝ 2 տարի 9 ամսվա ազատազրկման։

Ներքին գործերի նախկին նախարար Գայսլերինգերը մեղավոր է ճանաչվել խորհրդարանական հանձնաժողովի առջև կեղծ ցուցմունքներ տալու համար և դատապարտվել 15 ամսվա ազատազրկման. նրա վրայից հանվել են կաշառակերության մեղադրանքները։ Ֆրանց Միշելը դատապարտվել է երկու տարվա ազատազրկման։ Կառլ Ֆրայզեները 22 ամսվա ազատազրկման է դատապարտվել սուտ մատնության համար։ 1959 թվականի օգոստոսի 10-ին հարավգերմանական «Զյուդդոյչե ցայտունգ» թերթը հրապարակել է դ«րակոնյան պատիժները կազինոյի գործով դատավարության ընթացքում»վերնագրով հոդված։ Նույնիսկ նախկին նախարար-ՔՍՄ նախագահ և գլխավոր դատախազ Հանս Էհարդը հետագայում այդ դատավճիռները անվանեց «բարբարոսական», քանի որ  «նրանք պետք է թույլ տային երկու քաղաքական գործիչներին խոստովանել իրենց անփութությունը հետաքննող հանձնաժողովի առջև։ Իրականում նշանակություն չունի ՝ նա հագել է դեղին կամ կարմիր կոշիկներ»։

ՔՍՄ-ի գլխավոր քարտուղար Ֆրիդրիխ Զիմերմանը, ով նույնպես մեղադրվում էր խաղատների սկանդալի մեջ, մեղավոր է ճանաչվել անզգուշությամբ կեղծ ցուցմունքներ տալու մեջ և դատապարտվել է համեմատաբար մեղմ ազատազրկման ՝ չորս ամիս ժամկետով։ Հիմնական դատավարության ընթացքում ցուցմունք տալով ՝ նա հերքեց, որ ինքը դիմել է որևէ մեկին, բացի Ֆրեյզեներից, վարկաբեկող նյութերի համար։ Սակայն ապացուցվեց, որ նա դիմել է նաև Գեմբիցկիին։ Ավելի ուշ, վերանայելով բողոքը, դատարանը բեկանեց դատավճիռը ՝ ընդունելով, որ «չի կարելի հերքել, որ ամբաստանյալի մեղքը հստակ ապացուցված է»։ Ըստ բժշկական եզրակացության ՝ այն օրերին, երբ նա ոչ հավաստի ցուցմունքներ է տվել, նա ունեցել է ծանր հիպոգլիկեմիա և, հետևաբար, տառապել է մտավոր ունակությունների անկումից ՝ վահանաձև գեղձի գերակտիվության հետևանքով։ Ըստ Der Spiegel-ի՝ ինքը՝ Զիմերմանը, փորձագետին ասել է, որ «զեկույցը ձեռք է բերվել իմ պաշտպանի կողմից. Ես առաջին անգամ տեսա այն դատարանի դահլիճում»։ Արդյունքում, Զիմերմանը ստացավ «Old Schwurhand» մականունը («հին երդման ձեռքը»), որը հետևեց նրան մինչև իր կյանքի վերջը։

Վեց ամիս անց Դաշնային Գերագույն դատարանը չեղյալ հայտարարեց կառավարության անդամների դեմ կեղծ ցուցմունքներ տալու մասին վճիռները և պահանջեց նոր դատավարություն։ Կարլ Ֆրայզեների նկատմամբ դատավճիռը մնացել է ուժի մեջ։

## Հետևանքներ
Այսօր էլ կազինո սկանդալի ստույգ նախապատմությունը համարվում է միայն մասամբ պարզված և կասկածներով պատված։ Գեյսլհորինգերի մահվան պատճառով նոր դատավարությունը չի ավարտվել։ Քաղաքական դիտորդները սկանդալը ընկալեցին որպես Բավարիա կուսակցության հետ իշխանության պայքարում CSU-ի կողմից ստեղծած սկանդալ։

1960 թվականի օգոստոսի 11-ին Բավարիայի նախարարական խորհուրդը որոշեց այլևս չթույլատրել խաղատները Բավարիայում և թույլ տալ, որ արդեն բաշխված արտոնագրերի ժամկետը լրանա 1965 թվականին՝ առանց երկարաձգման։ 1961 թվականի փետրվարին Բավարիայի խորհրդարանը, որն ուներ CSU-ի մեծամասնությունը, որոշեց փակել խաղատները։ Այս որոշումը, սակայն, այդպես էլ չկիրառվեց, և չորս տարի անց Բավարիայի ազատ նահանգն ազգայնացրեց խաղատները։ Մասնավոր լիցենզավորված անձինք և բիզնեսի սեփականատերերը գնվել են 1961թ.

## Գրականություն
* *Treff im Café Annast*. In: Der Spiegel. No. 42, 1955 (online – October 12, 1955).
* *Das Spenden-Roulette*. In: Der Spiegel. No. 22, 1959 (online – May 27, 1959).
* *Weiße Manschetten*. In: Der Spiegel. No. 6, 1960 (online – February 3, 1960).
* *Die Meineid-Fälle*. In: Der Spiegel. No. 10, 1960 (online – March 2, 1960).
* *Sogenannte weiße Weste*. In: Der Spiegel. No. 37, 1970 (online – September 7, 1970).
* *Narren gefressen*. In: Der Spiegel. No. 39, 1970 (online – September 21, 1970).
* *Ungeheure Macht*. In: Der Spiegel. Nr. 30, 1971 (online – July 19, 1971).
* *Drei kleine Zettel*. In: Der Spiegel. Nr. 17, 1974 (online – April 22, 1974).
* *Gehandelt wie die sizilianische Mafia*. In: Der Spiegel. Nr. 33, 1988 (online – August 15, 1988).

## Հղումներ
* Bavarian Party on the Bavaria casino scandal  (German)

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Բավարիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական խարդախություն