Թոմաս Սիլվերսթեյն

**Թոմաս Էդվարդ Սիլվերսթեյն** (, ), ամերիկացի հանցագործ, որը կյանքի վերջին 42 տարին անցկացրել է բանտում՝ զինված կողոպուտի համար դատապարտվելուց հետո բանտում կատարած չորս առանձին սպանությունների համար, որոնցից մեկը ձախողվել էր։ Սիլվերսթեյնը կյանքի վերջին 36 տարին անցկացրել է մեկուսացման մեջ՝ Իլինոյսի Մարիոն բանտում բանտապահ Մերլ Քլաթսի սպանության համար: Բանտի իշխանությունները նրան նկարագրում էին որպես դաժան մարդասպան և «Արիական եղբայրություն» բանտային խմբավորման նախկին առաջնորդ: Սիլվերսթեյնը պնդում էր, որ բանտային համակարգի անմարդկային պայմանները նպաստել են իր կատարված երեք սպանություններին: Մահվան պահին նա Բանտերի Բյուրոյի պատմության մեջ ամենաերկարատև մեկուսացման մեջ պահված բանտարկյալն էր։ Բանտապահները հրաժարվում էին խոսել Սիլվերսթեյնի հետ՝ Քլաթսի հիշատակի հանդեպ հարգանքից։

## Վաղ կյանք
Սիլվերսթեյնը ծնվել է Լոնգ Բիչում (Կալիֆոռնիա), Վիրջինիա Քոնուեյի ընտանիքում: Քոնվեյը բաժանվել էր իր առաջին ամուսնուց 1952 թվականին, երբ հղի էր Սիլվերսթեյնով և ամուսնացել Թոմաս Քոնուեյի հետ։ Չորս տարի անց Վիրջինիան բաժանվել է Քոնուեյից և ամուսնացել Սիդ Սիլվերսթայնի հետ, որն օրինական կերպով որդեգրել է կնոջ որդուն։

Սիլվերսթեյնն անշնորք, ամաչկոտ երեխա էր և հաճախ ենթարկվում էր բուլինգի այն թաղամասում, որտեղ ապրում էր ընտանիքը, մասամբ այն պատճառով, որ նրա հասակակիցները կարծում էին, որ նա հրեա է: Վիրջինիա Սիլվերսթեյնը որդուց պահանջել էր հակահարված տալ՝ ասելով տղային, որ եթե նա նորից տուն գա լաց լինելով, քանի որ իրեն ծեծի են ենթարկել, ապա թող սպասի հաջորդին: Սիլվերսթեյնի մայրն ասում էր, եթե ինչ-որ մեկը դեմ դուրս գա ձեր դեմ, ապա դուք ևս նրա դեմ դուրս եկեք և սկսեք պայքարել։ Տասնչորս տարեկանում Սիլվերսթեյնը դատապարտվել է Կալիֆոռնիայի երիտասարդական իշխանության բարեփոխման կենտրոնում, որտեղ բռնության վերաբերյալ նրա վերաբերմունքն ամրապնդվել է: «Բռնության է ենթարկվել ցանկացած մարդ, ով պատրաստ չէր պայքարել»։

1971 թվականին, տասնինը տարեկանում, Սիլվերսթեյնն ուղարկվել է Կալիֆոռնիայի Սան Քվենտին բանտ՝ զինված կողոպուտի համար: Չորս տարի անց նա պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է, բայց շուտով նորից ձերբակալվել է իր հոր՝ Թոմաս Քոնուեյի և իր զարմիկի՝ Ջերալդ Հոֆի հետ, երեք զինված կողոպուտի համար: Նրանց բաժինը եղել է ավելի քիչ, քան $11,000 (~$53,000, երբ համեմատվում է 2022 թվականի ինֆլյացիայի հետ): 1977 թվականին Սիլվերսթայնը զինված գողության համար դատապարտվել է տասնհինգ տարվա ազատազրկման, որը պետք է անցկացներ ԱՄՆ-ի բանտում, որը գտնվում է Լևենվորթում (Կանզաս)։

## Սպանություններ Մարիոնում
մինի|Սիլվերսթեյնը ոստիկանական լուսանկարում, որն արվել է 1975 թվականին զինված կողոպուտի համար ձերբակալվելուց հետո
Լիվենվորթում գտնվելու ընթացքում Սիլվերսթեյնը կապեր հաստատեց Արիական եղբայրության հետ: 1980 թվականին Սիլվերսթայնը դատապարտվել է բանտարկյալ Դենի Աթվելի սպանության համար, ով, ըստ տեղեկությունների, հրաժարվել է թմրառաքիչ ծառայել բանտում: Նա ցմահ դատապարտվեց և տեղափոխվեց ԱՄՆ Քրեակատարողական հիմնարկ Իլինոյս նահանգի Մարիոն քաղաքում, որտեղ այն ժամանակ պահպանում էին խիստ անվտանգություն: Դատավճիռը չեղարվեց 1985 թվականին, երբ պարզվեց, որ բանտային տեղեկատուները կեղծ վկայություն էին տվել։

Մարիոնում Սիլվերսթեյնը տեղավորվել է «Վերահսկիչ միավորում»՝մենախցային ռեժիմ, որը նախատեսված է ծայրահեղ բանտարկյալների համար, որոնք հակված են հարձակողական և խանգարող վարքագծին: Թոմաս Սիլվերսթեյնն իր ժամանակն անցկացրեց մեկուսարանում՝ առաստաղի մշտական լույսով, ապահովելով տեսախցիկի հսկողություն: Նրան թույլատրվում էր ամսական ընդամենը երկու հեռախոսազանգ և սնունդ էր ստանում անցքով։

1981 թվականին Սիլվերսթեյնը մեղադրվում է DC Blacks բանտային հանցախմբի անդամ Ռոբերտ Չափելի սպանության մեջ։ Սիլվերսթեյնը և մեկ այլ բանտարկյալ՝ Քլեյթոն Ֆունթենը, դատապարտվեցին, իսկ Սիլվերսթեյնը լրացուցիչ ցմահ բանտարկվեց: Նա խուսափեց հնարավոր մահապատժից, քանի որ դաշնային մակարդակով մահապատիժը դեռ չէր վերականգնվել։ Սիլվերսթեյնը պնդում էր իր անմեղությունը։ Այս ժամանակաշրջանում բանտերի բյուրոն Ռայմոնդ Լի «Կադիլակ» Սմիթին՝ DC Blacks բանտային խմբավորման ազգային առաջնորդին, մեկ այլ բանտից տեղափոխեց Մարիոնի հսկիչ բաժին: Այն պահից, երբ Սմիթը ժամանել է հսկիչ բաժին, բանտի տեղեկամատյանները ցույց են տալիս, որ նա սկսել է փորձել սպանել Սիլվերսթայնին։

«Ես փորձեցի Կադիլակին ասել, որ ես չեմ սպանել Չափելին, բայց նա չհավատաց ինձ և սպառնում էր, սպանել ինձ» - հիշում է Սիլվերսթեյնը։ Բոլորը հասկանում էին ինչ է կատարվում, բայց ոչ ոք չփորձեց օգնել մեզ։ Պահակները ցանկանում էին, որ մենք սպանենք իրար։ Սիլվերսթեյնը և Քլեյթոն Ֆունթենը սպանել են Սմիթին ինքնաշեն զենքերով՝ դանակի 67 հարված հասցնելով։ Սմիթի մահից հետո նրանք նրա մարմինը քարշ տվեցին խցերի առջև ցուցադրելով այն մյուս բանտարկյալներին։

### Բանտապետ Քլաթսի սպանություն
1983 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Սիլվերսթայնը սպանեց բանտապահ Մերլ Քլաթսին Մարիոյում։ Բանտախցից դուրս բերվելով՝ լոգանք ընդունելու նպատակով, Սիլվերսթեյնը խաբեությամբ ստիպեց Քլաթսին առաջ քայլել և դիրքավորվեց Քլաթսի ու մյուս պահակների միջև: Նա կանգ առավ մեկ այլ բանտարկյալի՝ Ռենդի Գոմետզի խցի դիմաց: Գոմետզը Սիլվերսթեյնին փոխանցեց ինքնաշեն բանտային դանակ և դրանով բացեց Սիլվերսթեյնի ձեռնաշղթաները: Սիլվերսթեյնը հարձակվեց Քլաթսի վրա՝ նրան բազմիցս խոցելով: Սիլվերսթեյնը հետագայում պնդում էր, որ Քլաթսին սպանել է՝ ի պատասխան իր հանդեպ կատարած ոտնձգությունների։ Քլաթսին մեղադրում էին նաև Սիլվերսթայնի կտավները ոչնչացնելու մեջ։ Մի քանի ժամ անց Քլեյթոն Ֆաունթենը («Արիական եղբայրություն» խմբավորման անդամ) նույն ռազմավարությունն օգտագործեց բանտապահ Ռոբերտ Հոֆմանին սպանելու համար։

Մարիոնի բանտը դրանից հետո հայտնվեց անժամկետ արգելափակման ռեժիմում, որը տևեց 23 տարի։ Քլաթսի սպանությունից հետո Սիլվերսթեյնը տեղափոխվեց Ատլանտայի դաշնային բանտ, որտեղ էլ նրան տեղադրեցին մեկուսարան։ Նրա անվտանգության կարգավիճակը գրանցվեց որպես «առանց մարդու հետ կապի»: Բանտապահներ Քլաթսի և Հոֆմանի սպանությունների հետ կապված իրադարձությունները ոգեշնչեցին դաշնային բանտի՝ Կոլորադոյի Ֆլորենս քաղաքի Մարիոն բարձրակարգ վարչական հաստատության նախագծումը։ Այն բացվեց 1994 թվականին և կառուցվեց դաշնային բանտային համակարգի ամենավտանգավոր բանտարկյալներին պահելու համար։ Սիլվերսթեյնը և Գոմետզը պահվում էին Ֆլորենսում։ Ֆաունթենը մահացավ 2004 թվականին Միսսուրի նահանգի Սպրինգֆիլդ քաղաքում գտնվող Դաշնային բանտարկյալների բժշկական կենտրոնում։

## Խռովություն Ատլանտայում և տեղափոխում Լևենվորթ
1987 թվականին Ատլանտայի բանտային խռովությունների ընթացքում Կուբայից ներգաղթած բանտարկյալները Ատլանտայի դաշնային բանտում ազատեցին Սիլվերսթեյնին նրա մեկուսացման խցից։ Մեկ շաբաթ անց նրանք Սիլվերսթեյնին հանձնեցին Դաշնային հետաքննությունների բյուրոյի պատանդների փրկարար թիմին։ Ըստ հաղորդումների, Դաշնային բանտերի բյուրոյի պաշտոնյաները վախենում էին, որ Սիլվերսթեյնը կսկսի սպանել կուբացիների կողմից պատանդ պահվող բանտապահներին։ Կուբացիները, մինչև Սիլվերսթեյնին հանձնելը Բանտերի բյուրոյին, թույլ տվեցին նրան դուրս գալ իր մեկուսացման խցից։

Պատանդ պահվող բանտապահներից մեկը, ով նախկինում բարի էր եղել Սիլվերսթեյնի նկատմամբ (ձեռնաշղթաներ դնելիս հարցնում էր, արդյոք դրանք շատ սեղմ են), վիճեց Սիլվերսթեյնի հետ, բայց վերջինս խնայեց նրան։ Բանտերի բյուրոյի բանակցողները կարողացան համոզել կուբացի խռովարարների առաջնորդներին Սիլվերսթեյնին հանձնել որպես բարի կամքի դրսևորում։ Սա համեմատաբար հեշտ որոշում էր կուբացիների համար, քանի որ Սիլվերսթեյնի կարգավիճակը երկրորդական նշանակություն ուներ խռովության ընթացքում կուբացի առաջնորդների նպատակների համար:  Սիլվերսթեյնը հետո տեղափոխվեց Լևենվորթ, որտեղ մնաց հաջորդ 18 տարի։

2005 թվականին, երբ Լևենվորթի դաշնային բանտը իջեցվեց միջին անվտանգության մակարդակի, Սիլվերսթեյնը տեղափոխվեց Կոլորադոյի Ֆլորենս բանտ: Նրա ամենաառաջին տեսական ազատման ամսաթիվը 2095 թվականի նոյեմբերի 2-ն էր։

## Խոշտանգումների և անարդարության մեղադրանքներ
Սիլվերսթեյնը պնդում էր, որ «մարդու հետ կապի բացակայության» կարգավիճակը իրականում խոշտանգման մի ձև է, որը կիրառվում է նրանց նկատմամբ, ովքեր սպանել են բանտապահներին: «Երբ բանտարկյալը սպանել է բանտապահին, նա պետք է պատժվի», - ասել է Դաշնային Բյուրոյի պաշտոնյա Պիթեր Էարլիին։ «Մենք չենք կարող Սիլվերսթեյնին կախաղան հանել, ուստի չունենք այլընտրանք, քան նրա կյանքը դարձնել դժոխք: Այլապես մյորս բանտարկյալները նույնպես կսպանեն բանտապահներին: Բոլորը գիտեին, ինչի միջով է անցնում Սիլվերսթեյնը: Եվ եթե նրանք էլ անցնեին Սիլվերսթեյնի ճանապարհով ապա կարժանանային ծանր պատժի»։ Թեդ Սելլերսը, նախկին բանտարկյալ, ով հանդիպել էր Սիլվերսթեյնին 25 տարի բանտում անցկացնելու ժամանակ, ասել է, որ նա դարձել է «լեգենդ» Լևենվորթում։ Սելլերսը BBC News-ին ասել է. «Նա այնքան վատ չէ, որքան ցույց են տալիս։ Իհարկե, նա վտանգավոր է, եթե ստիպում են որոշ բաներ: Դու գործ ունենում ես մարդու հետ, ով օրական փակված է լինում 23 ժամ ։ Իհարկե, նրա համբերությունը քիչ է»։

## Մահ
Սիլվերսթեյնը մահացել է 2019 թվականի մայիսի 11-ին, 67 տարեկան հասակում, Կոլորադոյի Լեյքվուդ քաղաքի Սուրբ Էնթոնի հիվանդանոցում ՝ 36 տարի մենախցում անցկացնելուց հետո։ Սիլվերսթեյնը մահացել է սրտի վիրահատությունից առաջացած բարդությունների պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդասպաններ