Իլան Ռամոն

**Իլան Ռամոն** (,), Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի օդաչու, հետագայում Իսրայելի առաջին տիեզերագնաց։ 16-օրյա թռիչք է կատարել «Կոլումբիա» շաթլով, որը կործանվել է երկիր վերադառնալիս մթնոլորտի խիտ շերտեր մտնելիս։

## Ծնողներ
Հայրը՝ Էլիեզեր Վոլֆերմանը (ծնունդով Գերմանիայից, ծնվել է Բեռլինում), ինժեներ է։ Մահացել է 2006 թվականի օգոստոսի 21-ին կյանքի 83-րդ տարում։ Նա թաղվել է Բեեր Շևայի մոտ գտնվող Օմեր գյուղի գերեզմանատանը, որտեղ բնակվում էր։

Մայրը՝ Տոնյա Վոլֆերման (ամուսնությունից առաջ՝ Կրեպլ, ծնունդով Լեհաստանից)։ Մահացել է 2003 թվականի մարտի 29-ին երկարատև հիվանդությունից հետո (Ալցհայմերի համախտանիշ)։

## Կենսագրություն
thumb

Իլան Ռամոնը ծնվել է Օսվենցիմի նախկին բանտարկյալներ Էլիեզերի և Թոնի Վոլֆերմանի ընտանիքում 1954 թվականի հունիսի 20-ին Իսրայելի Ռամատ Գան քաղաքում։ Մինչև 1972թ. զորակոչվելը կրել է ծնողների ազգանունը։ Այնուհետև, ինչպես շատ իսրայելցի ռազմական օդաչուներ (Այնուամենայնիվ, դա հաճախ ընդհանրապես իսրայելցիների համար է), նա փոխեց այն եբրայերեն։ Նա վերցրել է Նեգև անապատի Ռամոն խառնարանի անունով ազգանունը, և, հավանաբար, որպես սկզբնական ազգանվան մասնակի անագրամա՝ Վոլֆերման։

### Կրթություն
Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը 1972 թվականին Բեեր Շևա քաղաքում, ունեցել է Թել Ավիվի համալսարանի էլեկտրոնիկայի և համակարգչային տեխնիկայի առաջին աստիճանը (1987)։

### Ռազմական կարիերա
1972 թվականին Ի. Ռամոնը զորակոչվել է Իսրայելի պաշտպանության բանակ և ընդունվել թռիչքային դպրոց։ Վերապատրաստման դասընթացի հենց սկզբում, ձեռքի կոտրվածքի արդյունքում, նա 2 ցիկլով հետ մնաց իր հասակակիցներից, բայց հետո հասավ կորցրածին։ Նրա ուսումնական թռիչքներից մեկում «Ցուկիտ» ուսումնական ինքնաթիռի մոտ (СМ-170 Fouga Magister ինքնաթիռի իսրայելական տարբերակը) կառավարման համակարգը խափանվել է, և Ռամոնն ու հրահանգիչը ստիպված են եղել լքել ինքնաթիռը։ Իլանը ստացել է միայն ոտքի թեթև կապտուկ, և մի քանի օր անց վերադարձել է շարք։ Իլանը ստացել է ոտքի թեթև վնասվածք, և մի քանի օր անց նա վերադարձել է շարք։

Նա գերազանցությամբ ավարտել է ռազմաօդային ուժերի թռիչքային դպրոցը 1974 թվականին՝ ստանալով կործանիչ օդաչուի որակավորում։

* Դատաստանի օրվա պատերազմի ժամանակ (1973) ծառայել Է ռադիոԷլեկտրոնային պայքարի ստորաբաժանումում։
* 1974-1976 թվականներին, վերապատրաստման դասընթաց անցնելուց հետո, Ռամոնը թռավ Ա-4 «Skyhock» ինքնաթիռով 102-րդ «Ha-namer ha-meofef» («թռչող վագր») էսկադրիլիայում։
* 1976-1980 թվականներին վերապատրաստումից հետո ծառայել է որպես IIICJ «Միրաժ» կործանիչի օդաչու 253-րդ էսկադրիլիայում «Negev»։
* 1980 թվականին Էսկադրիլիան, որտեղ ծառայում էր Ի.Ռամոնը, դարձավ ռազմաօդային ուժերի առաջին երկու ինքնաթիռներից մեկը, որը ստացավ և տիրապետեց F-16 կործանիչներին։ Ռամոնը F-16 ինքնաթիռի վերապատրաստման դասընթաց է անցել ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի Hill բազայում (Յուտա նահանգ)՝ իսրայելցի օդաչուների 2-րդ խմբի կազմում։ ԱՄՆ-ից վերադառնալուց հետո նա ծառայել է «Ha-krav ha-rishona» («առաջին կործանիչ») 101-րդ էսկադրիլիայում, այնուհետև տեղափոխվել է «Abirei ha-tsafon» («Հյուսիսի ասպետներ») 110-րդ էսկադրիլիա։
* 1981 թվականի հունիսի 7-ին Ռամոնը օդաչուեց ութ F-16A կործանիչներից մեկը, որոնք հարվածեցին Իրաքի Օզիրակ ատոմային ռեակտորին Բաղդադից 17 կմ արևմուտք (Օպերա գործողություն)։ Նա կատարում էր փակողի դերը խմբում (№ 8) և գործողության մասնակիցների մեջ ամենաերիտասարդ օդաչուն էր։
* 1981-1983 թվականներին ծառայել է որպես F-16 կործանիչներով հագեցած 253-րդ «Negev» էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ։
* 1982 թվականին մասնակցել է լիբանանյան պատերազմին։
* 1983-ին նա հեռացավ բանակից՝ ընդունվելով Թել Ավիվի համալսարան։ Ավարտել է 1987 թվականին 1-ին աստիճանով (Բակալավր)։ Մասնակցել է Lavi կործանիչի մշակմանը։
* 1988-ին Ի.Ռամոնը վերադարձավ ռազմաօդային ուժեր և նշանակվեց F-4 Phantom II կործանիչ-ռմբակոծիչներով հագեցած 119-րդ «Atalef» («չղջիկ») էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ։ Այս էսկադրիլիայի կազմում  RF-4ES ինքնաթիռով բազմիցս իրականացրել է գերթռիչքային հետախուզական թռիչքներ (20-25 կմ բարձրության վրա)։
* 1990 թվականին ավարտել է էսկադրիլիայի հրամանատարների վերապատրաստման դասընթացը։ 1990-1992 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Ծառայել է F-16 ինքնաթիռներով զինված «Սիլոն հա-Ռիշոնա» («առաջին ռեակտիվ») 117-րդ էսկադրիլիայի հրամանատար։
* 1992-1994 թվականներին ղեկավարել է Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի շտաբի ինքնաթիռների բաժինը։
* 1994 թվականին ստացել է գնդապետի կոչում և ռազմաօդային ուժերի շտաբում մարտ վարելու միջոցների մշակման և գնման վարչության պետի պաշտոնը։ Այդ պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1998 թվականը, երբ ուղարկվել էր ԱՄՆ՝ տիեզերական թռիչքին նախապատրաստվելու համար։

Ի. Ռամոնն ունեցել է ավելի քան 3000 ժամ թռիչք А-4 «Սկայհոկ», «Միրաժ» IIICJ և F-4 Phantom II ինքնաթիռներով, իսկ ավելի քան 1000 ժամ՝ տարբեր փոփոխությունների F - 16 ինքնաթիռներով։ Բազմիցս մարտական թռիչքներ է իրականացրել։ Երկու անգամ վթարային լքել է ինքնաթիռը։

### Մասնակցություն տիեզերական ծրագրերին
1998-ի հուլիսին նա սկսեց վերապատրաստվել «օգտակար բեռի մասնագետ» (PS) ծրագրի համար տիեզերական կենտրոնում։ Լ. Ջոնսոն. NASA-ի ղեկավարության համաձայնությամբ Ռամոնը որպես ունկնդիր NASA-ի 17-րդ հավաքագրման թեկնածու տիեզերագնացների հետ անցել է թռիչքային մասնագետների պատրաստման դասընթաց (MS): Նախապատրաստման ընթացքում NASA-ի վարչակազմը, բացառության կարգով, թույլատրեց Ի․ Ռամոնին, որպես փորձառու մարտական օդաչու, թռիչքներ կատարել NASA-ի մի կենտրոնից մյուսը T-38 «Տելոն» ռեակտիվ ինքնաթիռով (ինչը սովորաբար չի թույլատրվում օգտակար բեռի մասնագետների կողմից) որպես երկրորդ օդաչու։

### STS-107
2000 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Ի. Ռամոնը նշանակվեց STS-107 առաքելության անձնակազմում՝ որպես բեռի մասնագետ։

2003 թվականի հունվարի 16-ին նա տիեզերք է դուրս եկել որպես STS-107 առաքելության մաս։

### Կործանում
Իլան Ռամոնը ողբերգականորեն մահացավ 2003 թվականի փետրվարի 1-ին, Կոլումբիայի մաքոքային անձնակազմի հետ միասին, տիեզերական թռիչքից վերադառնալիս (STS-107 առաքելություն) Կանավերալ հրվանդանում նախատեսված վայրէջքից 16 րոպե առաջ։ Թաղված է մոշավա Նահալալում՝ Իզրեելի հովտում։

## Ընտանիք
Իլան Ռամոնը 1986 թվականից ամուսնացած էր Ռոնի հետ, մասնագիտությամբ ուսուցիչ, թողեց չորս երեխա՝ ասաֆի որդիները, տալը, Իֆթախը և դուստրը՝ Նոյը։ Ասաֆի ավագ որդին, որը հետագայում դարձավ ռազմական օդաչու եւ նույնպես երազում էր տիեզերագնաց դառնալ, զոհվել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 13-ին F-16 կործանիչի վթարի հետևանքով։ Ռամոնի այրին՝ Ռոն Ռամոնը, մահացավ 2018 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, 54 տարեկան հասակում, երկարատև հիվանդությունից հետո (ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ)։

## Հոբբի
Ռամոնը սիրում էր դահուկներ, սքվոշ։

## Ռազմական պարգևներ
Ռամոնը նշանավորվում է «Դատաստանի օրվա պատերազմի» (1973) և «խաղաղություն Գալիլեային» (1982) գործողությունների մասնակցի նշանով
thumb|250px|right
thumb|250px|right|Իլան Ռամոնի գերեզմանը

## Հիշատակ
* (51828) Իլանրամոն աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները)։
* Ռամոն խառնարանը Լուսնի հակառակ կողմում։
* Ռամոն լեռը Մարսի Կոլումբիայի լեռներում։
* Ռամոնի դահլիճը Ֆլորիդայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
* Վերահսկիչ աշտարակ Բեն Գուրիոն միջազգային օդանավակայանում։
* Հարավային Իսրայելի միջազգային օդանավակայան։
* Իլան և Ասաֆ Ռամոնի անվան դպրոցը Ռիշոն Լեցիոն քաղաքում, Իսրայել։ http://www.rishonim.rlz.org.il/BRPortal/br/P100.jsp
* Փողոց Տորոնտոյի արվարձանում, Կանադա։ «Իլան Ռամոն» դպրոց Իսրայելի Նեթանիա քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Рамона на сайте ASTROnote
* Биография Рамона на jafi.org.il 
* Биография Рамона на waronline.org
* Краткая биография на сайте НАСА
* Official biography at NASA
* Photo of Ilan Ramon with Chabad Rabbi Zvi Konikov
* Ilan Ramon STS-107 Crew Memorial
* A collection of articles about Ilan Ramon
* Ilan Ramon Memorial pages in the Israel Science and Technology Directory
* Spacefacts biography of Ilan Ramon
* Excerpts from Ilan Ramon’s diary 
* Ilan Ramon — Obituary and public tribute

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Թել Ավիվի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իսրայելի հրեաներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Իսրայելցիներ
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Լավ հոդվածներ
Կատեգորիա:Օդաչուներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ