Հանրային ընկերությունների հաշվապահական հաշվառման վերահսկիչ խորհուրդ

**Հանրային ընկերությունների հաշվապահական հաշվառման վերահսկիչ խորհուրդ** (), շահույթ չհետապնդող կորպորացիա, որը ստեղծվել է 2002 թվականի Սարբանես-Օքսլի ակտով` վերահսկելու ԱՄՆ-ում գրանցված հանրային ընկերությունների աուդիտները։ *PCAOB*-ը նաև վերահսկում է բրոքեր-դիլերների աուդիտները, ներառյալ համապատասխանության հաշվետվությունները, որոնք ներկայացվում են արժեթղթերի մասին դաշնային օրենքների համաձայն, ներդրողների պաշտպանությունը խթանելու համար։ *PCAOB*-ի բոլոր կանոններն ու ստանդարտները պետք է հաստատվեն ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (*SEC*) կողմից։

## Նպատակ
Հանրային ընկերությունների հաշվապահական վերահսկման խորհուրդը (PCAOB) ստեղծելիս Սարբանես-Օքսլիի օրենքը պահանջում էր, որ ԱՄՆ հանրային ընկերությունների աուդիտորները պատմության մեջ առաջին անգամ ենթարկվեն արտաքին և անկախ վերահսկողության։ Կոնգրեսը *PCAOB*-ին վերապահել է ընդլայնված վերահսկողական իրավասություն 2010 թվականին *SEC*-ում գրանցված բրոքերների և դիլերների ստուգումների նկատմամբ՝ *The Dodd — Frank Act* (Ուոլ Սթրիթի բարեփոխման և սպառողների պաշտպանության Դոդդ-Ֆրանկի օրենք) ակտի միջոցով։

*PCAOB*-ն ունի չորս հիմնական գործառույթ այս աուդիտորներին վերահսկելու համար՝ գրանցում, ստուգում, ստանդարտների սահմանում և կատարում։

Գրանցված հաշվապահական ընկերությունները, որոնք աուդիտի հաշվետվություններ են թողարկում ավելի քան 100 թողարկողների (հիմնականում հանրային ընկերությունների) համար, պետք է տարեկան ստուգվեն։ Սա սովորաբար մոտ 10 ընկերություն է։ Գրանցված ընկերությունները, որոնք թողարկում են աուդիտորական հաշվետվություններ 100 կամ ավելի քիչ թողարկողների համար, սովորաբար ստուգվում են առնվազն երեք տարին մեկ անգամ։ Այս ընկերություններից շատերը միջազգային ոչ ամերիկյան ընկերություններ են։ *PCAOB*-ը տարեկան ստուգում է գրանցված բոլոր ընկերությունների առնվազն 5 տոկոսը, որոնք էական դեր են խաղում թողարկողի աուդիտում, բայց որոնք չեն տրամադրում աուդիտորական հաշվետվություններ հենց թողարկողների համար։ 2011 թվականին խորհուրդն ընդունել է միջանկյալ ստուգումների ծրագիր՝ բրոքեր-դիլերների աուդիտի համար, մինչդեռ խորհուրդը դիտարկում է մշտական տեսչական ծրագրի շրջանակը և այլ տարրերը։

2017 թվականին աուդիտորները սկսեցին տեղեկություններ տրամադրել առաջադրանքի գործընկերների և այլ աուդիտորական ընկերությունների անունների վերաբերյալ, որոնք մասնակցում են ԱՄՆ հանրային ընկերությունների աուդիտներին։ *PCAOB*-ը ստեղծել է *AuditorSearch* անունով որոնելի տվյալների բազա՝ ներդրողների և այլոց համար, որպեսզի ավելին իմանա, թե ով է ղեկավարում և մասնակցում աուդիտներին այս փաստաթղթերի միջոցով՝ ավելացնելով ավելի կոնկրետ տվյալներ այն տեղեկատվության խառնուրդին, որը կարող է օգտագործվել աուդիտի որակը գնահատելիս։

*PCAOB*-ը նաև նոր ստանդարտ է ընդունել 2017 թվականին՝ բարձրացնելու ստանդարտ աուդիտորական հաշվետվության օգտակարությունը՝ ներդրողներին տրամադրելով լրացուցիչ և կարևոր տեղեկատվություն, ինչպիսիք են աուդիտի կարևորագույն հարցերը (*CAMs*), որոնք աուդիտորները հայտնում են այն հանրային ընկերությունների աուդիտի կոմիտեներին, որոնք նրանք աուդիտ են իրականացնում։ Սրանք այն հարցերն են, որոնք կապված են ֆինանսական հաշվետվությունների համար էական նշանակություն ունեցող հաշիվների կամ բացահայտումների հետ և ներառում են հատկապես դժվար, սուբյեկտիվ կամ բարդ աուդիտորական դատողություն։ *CAM*-ների պահանջը ուժի մեջ է մտնել 2019 և 2020 թվականներին։

## Ակնարկ
*PCAOB*-ն ունի խորհրդի հինգ անդամ, այդ թվում՝ նախագահ, որոնցից յուրաքանչյուրը նշանակվում է *SEC*-ի կողմից՝ Դաշնային պահուստային համակարգի կառավարիչների խորհրդի նախագահի և գանձապետարանի քարտուղարի հետ խորհրդակցելուց հետո։ Խորհրդի երկու անդամ և միայն երկու անդամ պետք է լինեն լիազորված հանրային հաշվապահներ։ Եթե *PCAOB*-ի նախագահը նրանցից մեկն է, ապա նա կարող է լինել գործող անդամ առնվազն հինգ տարի՝ մինչև խորհրդի կազմում նշանակվելը։ Յուրաքանչյուր անդամ ծառայում է լրիվ դրույքով, փուլային հինգ տարի ժամկետով։ Խորհրդի բյուջեն, որը հաստատվում է *SEC*-ի կողմից ամեն տարի, ֆինանսավորվում է այն ընկերությունների և բրոքեր-դիլերների կողմից վճարվող վճարներից, որոնք ապավինում են խորհրդի կողմից վերահսկվող աուդիտորական ընկերություններին։ Կազմակերպությունն ունի մոտ 800 հոգանոց աշխատակազմ և գրասենյակներ 11 նահանգներում, բացի Վաշինգտոնում գտնվող կենտրոնակայանից։

*PCAOB*-ի ներկայիս նախագահն է Էրիկա Յ. Ուիլյամսը, որը երդվել է 2022 թվականի հունվարի 10-ին *SEC*-ի կողմից։ 2017-2021 թվականներին նախագահը եղել է Ուիլյամ Դ. Դյունկե III-ը, նախկին աշխատակազմի ղեկավար և Սենատի երեք կոմիտեների գլխավոր խորհրդական։ 2011-2017 թվականներին Ջեյմս Ռ. Դոթին եղել է նախագահ, SEC-ի նախկին գլխավոր խորհրդական և նախկին գործընկեր *Baker Botts LLP* իրավաբանական ընկերությունում։ Նրան նախորդել էր Դաշնային պահուստային համակարգի կառավարիչների խորհրդի նախկին անդամ Մարկ Ու. Օլսոնը։ *PCAOB*-ում առաջին նախագահը եղել է Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկի նախկին նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն Ուիլյամ Ջոզեֆ Մակդոնուն։ *SEC*-ը սկզբում այդ պաշտոնում նշանակեց Ուիլյամ Հ. Վեբսթերին, որը հայտնի իրավաբան էր և նախկին տնօրեն ՀԴԲ-ի և ԿՀՎ-ի։ Նա հրաժարական տվեց մի քանի շաբաթ անց։

## Լիազորություններ
Սարբանես-Օքսլիի ակտի 101-րդ բաժնի համաձայն՝ *PCAOB*-ն իրավասու է.

*գրանցել հանրային հաշվապահական ընկերություններ, որոնք պատրաստում են աուդիտորական հաշվետվություններ թողարկողների և բրոքեր-դիլերների համար.
*սահմանել աուդիտ, որակի վերահսկում, էթիկայի, անկախության և թողարկողների աուդիտի հաշվետվությունների պատրաստման հետ կապված այլ չափանիշներ.
*իրականացնել ստուգումներ *PCAOB*-ում գրանցված հանրային հաշվապահական ընկերություններում.
*իրականացնել հետաքննություններ և կարգապահական վարույթներ և պատժամիջոցներ կիրառել գրանցված հանրային հաշվապահական ընկերությունների և նման ընկերությունների հետ կապված անձանց նկատմամբ (ներառյալ մինչև 100,000 ԱՄՆ դոլարի տուգանք անհատական աուդիտորների և 2 միլիոն դոլարի չափով աուդիտորական ընկերությունների նկատմամբ).
*կատարել այնպիսի այլ պարտականություններ կամ գործառույթներ, որոնք խորհուրդը կորոշի, որ անհրաժեշտ են կամ տեղին են գրանցված հանրային հաշվապահական ընկերությունների և նրանց աշխատակիցների կողմից առաջարկվող աուդիտորական ծառայությունների որակը խթանելու և մասնագիտական բարձր չափանիշները բարձրացնելու համար.
*դատի տալ, բողոքել և պաշտպանել իր կորպորատիվ անունով և իր փաստաբանի միջոցով, *SEC*-ի հավանությամբ, ցանկացած դաշնային, նահանգային կամ այլ դատարանում.
*իրականացնել իր գործունեությունը, պահպանել գրասենյակներ և իրականացնել իր բոլոր իրավունքներն ու լիազորությունները ԱՄՆ ցանկացած մասում՝ առանց հաշվի առնելու նահանգային կամ քաղաքային օրենքի որևէ որակավորում, լիցենզավորում կամ այլ դրույթ.
*վարձել անձնակազմ, հաշվապահներ, փաստաբաններ և այլ գործակալներ, որոնք կարող են անհրաժեշտ կամ համապատասխան լինել *PCAOB*-ի առաքելությանը (աշխատավարձով սահմանված մակարդակով, որը համեմատելի է մասնավոր հատվածի ինքնակարգավորման, հաշվապահական, տեխնիկական, վերահսկողության կամ այլ անձնակազմի կամ ղեկավար պաշտոնների հետ, ինչպես սահմանված է)։ Սարբանես-Օքսլի ակտի համաձայն՝ ներգրավելու բարձր հմուտ և փորձառու մասնագետներին, որոնք անհրաժեշտ են գլոբալ հաշվապահական ընկերություններին վերահսկելու համար).
*հատկացնել, գնահատել և հավաքել հաշվապահական աջակցության վճարները, որոնք ֆինանսավորում են խորհուրդը. և
*կնքել պայմանագրեր, կատարել գործիքներ, կրել պարտավորություններ և կատարել ցանկացած և բոլոր այլ գործողություններն ու բաները, որոնք անհրաժեշտ, տեղին կամ պատահական են իր գործունեության իրականացման և Սարբանես-Օքսլի ակտի համաձայն իր լիազորությունների իրականացման համար։
*հանրային ընկերությունների աուդիտորներին արգելվում է *Sarbanes-Oxley Act*-ով ապահովել ոչ աուդիտորական ծառայություններ, ինչպիսիք են խորհրդատվությունը, իրենց աուդիտի հաճախորդներին։ Կոնգրեսը որոշակի բացառություններ արեց հարկային ծառայությունների համար, որոնք հետևաբար վերահսկվում են *PCAOB*-ի կողմից։ Այս արգելքը դրվել է այն պնդումների արդյունքում, ինչպիսիք են *Enron*-ը և *WorldCom*-ը, որ աուդիտորների անկախությունն իրենց հաճախորդների մենեջերներից վտանգված է եղել այն մեծ վճարների պատճառով, որոնք աուդիտորական ընկերությունները վաստակում են այս օժանդակ ծառայություններից։

Որպես *PCAOB*-ի հետաքննության լիազորությունների մաս, խորհուրդը կարող է պահանջել, որ աուդիտորական ընկերությունները կամ աուդիտորական կազմակերպության հետ առնչվող ցանկացած անձ տրամադրեն ցուցմունքներ կամ փաստաթղթեր իր տիրապետման տակ։ Եթե ընկերությունը կամ անձը հրաժարվում է տրամադրել այս ցուցմունքը կամ փաստաթղթերը, *PCAOB*-ը կարող է կասեցնել կամ արգելել այդ անձին կամ կազմակերպությանը հանրային աուդիտի ոլորտում։ *PCAOB*-ը կարող է նաև խնդրել *SEC*-ի աջակցությունը *PCAOB*-ում չգրանցված անհատներից կամ կազմակերպություններից ցուցմունքներ կամ փաստաթղթեր տրամադրելու հարցում։

Խորհրդի գլխավոր աուդիտորական գրասենյակը ուղղորդումներ է տալիս խորհրդին աուդիտի և համապատասխան մասնագիտական պրակտիկայի ստանդարտներ սահմանելու վերաբերյալ։

## Կառավարության վերահսկողություն
Այս լիազորություններից յուրաքանչյուրը ենթակա է հաստատման և վերահսկման *SEC*-ի կողմից։ *PCAOB*-ի վերահսկողության ենթակա անհատները և աուդիտորական ընկերությունները կարող են բողոքարկել *PCAOB*-ի որոշումները (ներառյալ ցանկացած կարգապահական տույժեր) *SEC*, և *SEC*-ն իրավասու է փոփոխել կամ չեղարկել *PCAOB*-ի կանոնները։

## Ստուգման հաշվետվություններ
*PCAOB*-ը պարբերաբար թողարկում է գրանցված հանրային հաշվապահական ընկերությունների ստուգման հաշվետվություններ։ Թեև այս հաշվետվությունների մեծ մասը հրապարակվում է («Մաս I»), ստուգման հաշվետվությունների այն հատվածները, որոնք վերաբերում են աուդիտորական կազմակերպության որակի վերահսկման համակարգերի քննադատություններին կամ հնարավոր թերություններին, չեն հրապարակվում, եթե ընկերությունն անդրադառնա այդ հարցերին՝ խորհրդի հաշվետվության օրվանից հետո 12 ամսվա ընթացքում։ Այդ հատվածները հրապարակվում են («Մաս II»), սակայն, եթե (1) խորհուրդը որոշում է, որ ընկերության ջանքերը՝ ուղղված քննադատություններին կամ պոտենցիալ թերություններին, բավարար չեն եղել, կամ (2) ընկերությունը չի ներկայացնում որևէ հայտարարություն, որը վկայում է նման ջանքերի մասին։

## Պատմություն
*PCAOB*-ը ստեղծվել է ի պատասխան 1990-ական թվականների ընթացքում հանրային ընկերությունների կողմից անընդհատ աճող հաշվապահական «վերահաշվարկների» (նախկին ֆինանսական հաշվետվությունների ուղղումների) և մի շարք բարձրակարգ հաշվապահական սկանդալների և խոշոր հանրային ընկերությունների կողմից ռեկորդային սնանկությունների, մասնավորապես 2002 թվականին, որոնք ներառում էին *WorldCom*-ը և *Enron*-ը։ Մինչ *PCAOB*-ի ստեղծումը, աուդիտի մասնագիտությունը ինքնակարգավորվում էր իր առևտրային խմբի՝ Ամերիկյան հավաստագրված հանրային հաշվապահների ինստիտուտի (*AICPA*) միջոցով։ *AICPA*-ի Հանրային վերահսկողության խորհուրդը պաշտոնապես լուծարվեց 2002 թվականի մարտի 31-ին, չնայած նրա անդամները զանգվածաբար հրաժարական էին տվել 2002 թվականի հունվարին՝ ի նշան բողոքի SEC-ի նախագահ Հարվի Փիթի՝ մասնագիտությունը կարգավորող նոր մասնավոր աուդիտորական վերահսկիչ մարմնի առաջարկի դեմ։

### Նախագահ Վեբսթերի նշանակումը
Ուիլյամ Հ. Վեբսթերը դարձավ PCAOB-ի առաջին նախագահ։ Նա հայտնի իրավաբան էր,նախկինում եղել էր ՀԴԲ-ի և ԿՀՎ-ի տնօրեն։ Այս նշանակումը հակասական էր, սակայն SEC-ի հինգ հանձնակատարներից երկուսը կարծում էին, որ SEC-ի նախագահ Հարվի Փիթը պատշաճ կերպով չի ստուգել թեկնածուներին կամ չի խորհրդակցել նրանց հետ նշանակման վերաբերյալ (նախկինում համաձայնել է նրանց նշանակել *TIAA-CREF*-ի նախագահ Ջոն Բիգզին որպես *PCAOB*-ի նախագահ)։ SEC-ի ամենավիճելի հանրային լսումներից մեկում այս երկու հանձնակատարները (Հարվի Գոլդշմիդը և Ռոել Կամպոսը) հրապարակայնորեն քննադատեցին նշանակման գործընթացը։ Վեբսթերը, այնուամենայնիվ, հաստատվեց SEC-ի կողմից 3-2 ձայների հարաբերակցությամբ՝ դառնալու PCAOB-ի առաջին նախագահը։

PCAOB-ում նշանակվելուց ընդամենը մի քանի շաբաթ անց, սակայն, մեկ այլ հակասություն ծագեց, երբ թերթերը հայտնեցին, որ Վեբսթերը աշխատել է *U.S. Technologies*-ի բարձր տեխնոլոգիական ընկերության խորհրդի աուդիտի հանձնաժողովում, որը հետաքննվում է հաշվապահական խախտումների համար։ Փիթը, ում պաշտոնավարումը SEC-ի նախագահի պաշտոնում արդեն վիճելի էր, հայտնվեց անհուսալի վիճակում։ Գոլդշմիդի կողմից հոկտեմբերյան SEC-ի լսումների ժամանակ հնչած պնդումներից մեկն այն էր, որ Փիթի առաջադրած թեկնածուները պատշաճ կերպով չեն ստուգվել։ Գոլդշմիդի քննադատությունները կանխատեսելի էին թվում, և դա, զուգակցված այլ ճնշումների հետ, ստիպեց Փիթին ընտրությունների օրը (նոյեմբերի 4, 2002) հայտարարել SEC-ից իր հրաժարականի մասին։ Ինքը՝ Վեբսթերը, մեկ շաբաթ անց հայտարարեց PCAOB-ից իր հրաժարականի մասին։

## Սահմանադրական մարտահրավեր
2006 թվականի փետրվարին *Free Enterprise Fund*-ը և *Beckstead and Watts, LLP*-ը (Նևադայում գործող փոքր հաշվապահական ընկերություն) հայց ներկայացրեցին դաշնային դատարան՝ վիճարկելով *PCAOB*-ի սահմանադրականությունը։ Ըստ հայցի, Սարբանես-Օքսլիի ակտի դրույթը խախտում է ԱՄՆ Սահմանադրության «Նշանակումների դրույթը», քանի որ *PCAOB* խորհրդի անդամները պետք է դիտվեն որպես «Միացյալ Նահանգների սպաներ»՝ PCAOB-ի հանրային նպատակների պատճառով, կամ պետք է նշանակվի Միացյալ Նահանգների նախագահի կողմից՝ ԱՄՆ Սենատի խորհրդով և համաձայնությամբ, կամ դեպարտամենտի ղեկավարի կողմից, մինչդեռ PCAOB-ի խորհուրդը նշանակվում է SEC-ի կողմից, այլ ոչ թե ԿԸՀ նախագահի։

2008 թվականի օգոստոսի 22-ին ԱՄՆ Կոլումբիայի շրջանի վերաքննիչ դատարանը հաստատեց *PCAOB*-ը որպես սահմանադրական։ Դատարանը գտավ, որ Խորհրդի անդամները ստորադաս պաշտոնյաներ են, որոնց նախագահը պետք է նշանակի, և որ նախագահը բավականաչափ վերահսկողություն է պահպանում խորհրդի վրա SEC-ի միջոցով, որպեսզի խորհուրդը չխախտի լիազորությունների տարանջատման դրույթը։

Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանը 2009 թվականի մայիսի 18-ին հաստատեց երեք հարց քննարկելու համար.

*Արդյոք Սարբանես-Օքսլիի 2002 թվականի օրենքը խախտում է Սահմանադրությամբ սահմանադրական իշխանությունների տարանջատումը` *PCAOB*-ի անդամներին տալով լայնածավալ գործադիր իշխանություն, մինչդեռ նախագահին ամբողջությամբ զրկում է այդ անդամներին նշանակելու կամ հեռացնելու, այլ կերպ վերահսկելու կամ վերահսկելու բոլոր լիազորություններից։ Կամ արդյոք, ինչպես վճռաբեկ դատարանն է որոշել, ակտը սահմանադրական է, քանի որ Կոնգրեսը կարող է սահմանափակել նախագահի պաշտոնանկության լիազորությունները ցանկացած ձևով, որը նա «լավագույնը կհամարի հանրային շահի համար»։
*Արդյոք վերաքննիչ դատարանը սխալ է արել՝ համաձայն Նշանակումների դրույթի, *PCAOB* անդամները «ստորադաս սպաներ» են, որոնք ղեկավարվում և վերահսկվում են SEC-ի կողմից, որտեղ SEC-ը չունի որևէ լիազորություն՝ անձամբ վերահսկելու այդ անդամներին, հեռացնել անդամներին ցանկացած քաղաքականության համար։
*Եթե *PCAOB*-ի անդամները ստորադաս պաշտոնյաներ են, արդյոք *SEC*-ի կողմից նրանց նշանակման մասին ակտի դրույթը խախտում է Նշանակումների դրույթը  այն պատճառով, որ SEC-ը «վարչություն» չէ, կամ այն պատճառով, որ հինգ հանձնաժողովականները, որոնք գործում են միասին, չեն հանդիսանում *SEC*-ի «ղեկավարը»։

*Free Enterprise Foundation*-ի գործն ընդդեմ հանրային ընկերությունների հաշվապահական հաշվառման վերահսկողության խորհրդի, լսվեց  2009 թվականի դեկտեմբերի 7-ին։ Բացի PCAOB-ից, ԱՄՆ (ի դեմս գլխավոր փաստաբան Ելենա Քագանի) նույնպես հանդես եկավ որպես պատասխանող գործով և պաշտպանեց Սարբանես-Օքսլի ակտի սահմանադրականությունը։ Տասներեք անդամներ՝ սկսած ազատատենչ վերլուծական կենտրոններից, ինչպիսին է Կատո ինստիտուտը, մինչև պետական աշխատողների կենսաթոշակային հիմնադրամների կառավարիչները, ներկայացրեցին գործի վերաբերյալ ամփոփագրեր։

2010 թվականի հունիսի 28-ին, գլխավոր դատավոր Ջոն Գ. Ռոբերթսի կողմից գրված հինգ արդարադատների մեծամասնության կարծիքում, Գերագույն դատարանը ակտի դրույթները համարեց սահմանադրական, բայց չեղյալ համարեց հարգելի պատճառով հեռացման դրույթը։ Դատարանը չընդունեց հայցվորների այն փաստարկը, որ սահմանադրական անաշխատունակությունը հակասահմանադրական է դարձրել խորհրդի նախկին ամբողջ գործունեությունը. ավելի շուտ, այն պարզապես խզեց «որևէ պատճառով հեռացման» դրույթը մնացած Սարբանես-Օքսլիից՝ թողնելով ինքնին ղեկավարումը անփոփոխ։

## Արտաքին հղումներ
*Official website
*Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աուդիտ
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հաշվապահական հաշվետվություն