Ջեյմս Ջոուլ

**Ջեյմս Փրեսքըթ Ջոուլ** (, ), անգլիացի ֆիզիկոս, բացահայտել է էլեկտրահաղորդիչով անցնող հոսանքի և անջատվող ջերմության քանակի կապը, որոշել ջերմության մեխանիկական համակարգը։ Նրա անունով է կոչվել էներգիայի և աշխատանքի միավորը՝ Ջոուլ (Ջ)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ունևոր ընտանիքում. հայրը գարեջրի գործարանի սեփականատեր էր։ Տասնհինգ տարեկան հասակից աշխատել է հոր գործարանում, տասնվեցից՝ սովորելուն և գիտությամբ զբաղվելուն զուգընթաց՝ մասնակցել այդ ձեռնարկության կառավարմանը, մինչև 1854 թվականը, երբ այն վաճառվել է։

Ջեյմս Ջոուլն աշխատել է հայտնի ֆիզիկոս ու քիմիկոս Ջոն Դալտոնի մոտ և նրա ղեկավարությամբ սկսել իր փորձարարական հետազոտությունները։ 1841թվականին նա բացահայտել է (Էմիլի Լենցից անկախ), որ մետաղե հաղորդիչով էլեկտրական հոսանք անցնելիս անջատվող ջերմության քանակը համեմատական է հաղորդիչի էլեկտրական դիմադրությանը, հոսանքի ուժի քառակուսուն և հոսանքի անցման ժամանակին (հայտնի է որպես Ջոուլ-Լենցի օրենք)։

1843–1850 թվականներին նա փորձերով ցույց է տվել, որ մեխանիկական աշխատանքը ջերմության կարող է վերածվել խիստ որոշակի համամասնությամբ, և որոշել է ջերմության մեխանիկական համարժեքը։ Դրանով նա տվել է էներգիայի պահպանման օրենքի փորձնական հաստատումը։ 1851 թվականին Ջուոլը տեսականորեն որոշել է որոշ գազերի ջերմունակությունը, ջերմությունը դիտելով որպես մասնիկների շարժում։ Նա հետազոտել է գազի սեղմման և ընդարձակման ժամանակ առաջացող ջերմային երևույթները, մասնավորապես, նոսրացած գազերի ընդհարձակման փորձերով ցույց է տվել, որ դրանց ներքին էներգիան կախված չէ ծավալից, ինչը և ընդունվել է իդեալական գազի համար։ Անգլիացի ֆիզիկոս Վիլյամ Թոմսոնի հետ Ջոուլը փորձնական ճանապարհով պարզել է, որ ծակոտկեն միջնորմով գազի դանդաղ, ստացիոնար, ադիաբադ հոսույթի դեպքում գազի ջերմաստիճանը փոխվում է (Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ)։ Կառուցել է թերմոդինամիկական ջերմաստիճանային սանդղակ, տեսականորեն որոշել մի շարք գազերի ջերմունակությունը։ Հաշվարկել է նաև գազի մոլեկուլների շարժման արագությունը և հայտնաբերել այդ արագության կախումը ջերմաստիճանից։ Գազի ճնշումը նա համարել է անոթի պատերին գազի մասնիկների հարվածների արդյունք։ Ջոուլը հայտնաբերել է նաև մագնիսական հագեցման երևույթը ֆեռոմագնիսների մագնիսացման դեպքում։

*Միավորների միջազգային համակարգում 1 Ջ հավասար է այն աշխատանքին, որ կատարվում է, երբ 1 Ն ուժի կիրառման կետն ուժի ազդման ուղղությամբ տեղափոխվում է 1 մ–ով։ 1Ջ=1Ն.մ*

## Մեծարում և հիշատակ
1850 թվականին Ջեյմս Ջոուլն ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ։ 1852 թվականին ջերմության քանակական համարժեքի մասին աշխատությունների համար պարգևատրվել է Արքայական մեդալով։ 1860 թվականին ընտրվել է Մանչեսթրի գրական և փիլիսոփայական ընկերության նախագահ |en|Manchester Literary and Philosophical Society}}.

Արժանացել է Էդինբուրգի համալսարանի և Դուբլինի Թրինիթի քոլեջի իրավունքի դոկտորի, Օքսֆորդի համալսարանի քաղաքացիական իրավունքի դոկտորի կոչումների:.

1866 թվականին Ջոուլին շնորհվել է Քոփլի մեդալ, 1880 թվականին՝ Ալբերտի մեդալ։ 1878 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը նրան նշանակել է ցմահ թոշակ 215 ֆունտի չափով։

Նա երկու անգամ՝ 1872 և 1877 թվականներին, ընտրվել է Բրիտանական գիտական ընկերակցության նախագահ։

1889 թվականին՝ Ջոուլի մահվան տարում տեղի ունեցած Էլեկտրիկների միջազգային երկրորդ համաժողովում որոշվել է նրա անունով կոչել աշխատանքի, էներգիայի և ջերմության միասնականացված միավորը։

Մանչեսթրի ռատուշայում կանգնեցված է Ջեյմս Ջոուլի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Ալֆրեդ Գիլբերթ)։

1970 թվականին միջազգային աստղագիտական միությունը Ջեյմս Ջոուլի անունը շնորհել է Լուսնի հակառակ կողմի խառնարաններից մեկին։

## Աշխատություններ
*  — «Էլեկտրամագնիսական ուժերի մասին».
*  — «Էլեկտրականությունից արտածվող ջերմության մասին».
*  — «Մագնիսական ուժերի նոր դասի մասին».
*  — «Այրման ջերմության էլեկտրական բնույթի մասին».
*  — «Քիմիական ջերմության էլեկտրական բնույթի մասին».
*  — «Ջրի էլեկտրոլիզի ժամանակ արտածվող ջերմության մասին».
*  — «Մագնիսաէլեկտրականության ջերմային էֆեկտի և ջերմության մեխանիկական համարժեքի մասին».
*  — «Օդի նոսրացման և խտացման ժամանակ ջերմության փոփոխությունների մասին».
*  — « Ջերմության և մեխանիկական էներգիայի սովորական ձևերի համարժեք հարաբերության գոյության մասին.
*  — 
*   
*  — «Նյութի, կենդանի ուժի և ջերմության մասին».
*  — «Թուջե և պողպատե մարմինների չափերի վրա մագնիսականության ազդեցության մասին».
*  
*  
*  — «Քիմիական ռեակցիաների ժամանակ ազատվող ջերմության մասին».
*  — «Քիմիական ռեակցիաների մեխանիկական դրսևորման տնտեսական էֆեկտի մասին».
* 
*  — «Մետաղներն էլեկտրականությամբ ձուլելու մասին».
*  
*  — «Գալվանամետրի կատարելագործման մասին».
*  — «Պինդ մարմինների մի քանի թերմոդինամիկական հատկությունների մասին».
*  — «Հեղուկների սեղմման ժամանակ տեղի ունեցող ջերմային էֆեկտների մասին».
*  
*  — «Ամպրոպների հնարավոր բնույթի մասին».
*  — «Դուգլասյան միրաժի մասին».
*  — «Զգայուն բարոմետրի մասին».
*  — «1818 թվականի փետրվարի 6-ի երկնաքերի մասին».
*  
*  — «Մագնիսական նոր ինկլինոմետրի մասին».
*  — «Չուգունի և պողպատի փխրունության վրա ցրտի ենթադրյալ ազդեցության մասին».
*  — «1872 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած մագնիսական փոթորկի մասին».

300px|մինի|Ջեյմս Ջոուլի հուշարձանը Մանչեսթրի ռատուշայում

## Գրականություն
*
*
*
*Fox, R, "James Prescott Joule, 1818–1889", in 
*
*
*
*Joule, James Prescott|first=Crosbie|last=Smith|year=2004}}. Joule, James Prescott}}
*
*
*
* 
* Храмов Ю. А.:Физики|часть = Джоуль Джеймс Прескотт (Joule James Prescott)|с =104

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The scientific papers of James Prescott Joule (1884) – annotated by Joule
*The joint scientific papers of James Prescott Joule (1887) – annotated by Joule
*Classic papers of 1845 and 1847 at ChemTeam website *On the Mechanical Equivalent of Heat* and *On the Existence of an Equivalent Relation between Heat and the ordinary Forms of Mechanical Power*
*Joule's water friction apparatus at London Science Museum
**[http://web.lemoyne.edu/~giunta/JOULE1.html Some Remarks on Heat and the Constitution of Elastic Fluids]*, Joule's 1851 estimate of the speed of a gas molecule
*Joule Manuscripts at John Rylands Library, Manchester.
*University of Manchester material on Joule – includes photographs of Joule's house and gravesite
* – obituary with brief comment on Joule's family
*Joule Physics Laboratory  at the University of Salford
*Joule’s Brewery – contains further information on the origins of the Joules brewery and the link with James Prescott Joule
* 
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ