Տոմ (ֆուտբոլային ակումբ)

«**Տոմ»**, ռուսական ֆուտբոլային ակումբ Տոմսկից։ Հիմնադրվել է 1957 թվականի մարտի 9-ին և մինչև 2022 թվականը հանդես է եկել պրոֆեսիոնալ մակարդակով։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է «Տրուդ» մարզադաշտում։ Ակումբը հասել է մեծ նվաճումների։  2006-2010 թվականներին Պրեմիեր Լիգայում գրավել է 8-րդ հորիզոնականը, 2007-2008 թվականներին անցել է Ռուսաստանի գավաթի կիսաեզրափակիչ փուլ։ 2023 թվականի հունվարին ակումբը հայտարարել է մասնագիտական կարգավիճակը կորցնելու մասին։

Ակումբն անվանվել է Տոմ գետի անունով, որի ափերին գտնվում է Տոմսկը։ 2015 թվականից թիմի գլխավոր հովանավորը «Գազպրոմ նեֆտ» ՓԲԸ-ն է։

## Անվանումներ
* 1957 թվական – «Բուրևեստնիկ»
* 1958, 1961—1963 թվականներ — «Տոմիչ»
* 1959—1960 — «Սիբէլեկտրոմոտոր»
* 1964—1967, 1974—1978 թվականներ — «Տորպեդո»
* 1968—1973 — «Տոմլես»
* 1979—1987 — «Մանոմետր»
* 1987 թվականից — «Տոմ»

## Պատմություն
### 1957—1991 թվականների մրցաշրջան
Թիմը հիմնադրվել է 1957 թվականի մարտի 9-ին «Բուրևեստնիկ» անվանմամբ։ Դեբյուտային մրցաշրջանում ԽՍՀՄ առաջնության «Բ» դասի հեռավոր արևելյան գոտում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը։ Հաջորդ տարի «Տոմիչ» վերանվանված ակումբը առաջնությունում գրավել է երկրորդ տեղը՝ իր գոտում զիջելով միայն Խաբարովսկի «ՍԿԱ» խմբին։ Թիմի համար այդքան էլ հաջող չի ստացվել 1959 թվականի առաջնությունը (ակումբը իջել էր մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականը), սակայն արդեն 1960 թվականին թիմը կրկին վերադարձել է իր գոտու մրցանակակիրների եռյակ։ 1959-1960 թվականներին ԽՍՀՄ-ի մրցութային գավաթում ամենաբարձր նվաճումը1/8 եզրափակիչ դուրս գալն էր։ Այդ մրցաշրջանի ժամանակ Տոմսկի «Սիբէլեկտրոմոտոր» (ակումբի անունը վերանվանվել էր) թիմը 1/16 եզրափակչում 1:0 հաշվով առավելության է հասել Կիևի «Դինամո» ակումբի նկատմամբ։ 1/8 եզրափակչում Տոմսկի թիմը հյուրընկալել էր Մոսկվայի «Տորպեդո» թիմին։ Առաջին խաղակեսից հետո «Սիբէլեկտրոմոտորը» կարծես հաղթում էր 1:0 հաշվով, սակայն խաղի երկրորդ կեսում Սլավա Մետրևելիի դուբլը հաղթանակ պարգևեց Տորպեդոներին։

1950-ական թվականներից հետո ԽՄԿԿ Տոմսկի մարզկոմի ուշադրությունը ֆուտբոլի նկատմամբ սկսեց նվազել. կրճատվեց թիմի ֆինանսավորումը, ինչը բացասաբար ազդեց թիմի մարզական արդյունքների վրա։ Եվ եթե 1960-ականներին Տոմսկի թիմը որոշ մրցաշրջաններում դեռ բարձր արդյունքներ էր ցույց տալիս (օրինակ՝ 1965 թվականին Տոմսկի «Տորպեդոն» իր գոտում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը և հասել «Բ» կարգի կիսաեզրափակիչ), ապա 1970-ական և 1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ի երկրորդ լիգայի առաջնությունում թիմը գործնականում չէր բարձրանում մրցաշարային աղյուսակի կեսից։

### 1992—1997 թվականների մրցաշրջան
Ռուսաստանի առաջնության կազմավորումից հետո թիմը տեղ է ստացել առաջին լիգայում («Վոստոկ» գոտի), 1992 թվականին զբաղեցրել է 7-րդ տեղը։ Հաջորդ մրցաշրջանն անհաջող է ստացվել և թիմը դուրս է եկել երկրորդ լիգա։

1994 թվականին երիտասարդ մարզիչ Վլադիմիր Պոմեշիկովի ղեկավարությամբ թիմը նվաճել է երկրորդ լիգայի արծաթե մրցանակները, իսկ հարձակվող Ռուսլան Ախիջակը սահմանել է արդյունավետության ռեկորդ՝ մեկ մրցաշրջանում 18 գոլ խփելով։

1995 թվականին «Տոմ»-ը ունեցել է հովանավոր՝ «Արևելյան նավթային ընկերություն»-ը։ Այդ մրցաշրջանում թիմը զբաղեցրել է մրցաշարային աղյուսակի 8-րդ հորիզոնականը։ 1996 թվականի մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ «Տոմ»-ի առջև դրվել էր առաջին լիգա դուրս գալու խնդիր։ Ակումբի անդամները խնդիրը լուծելու համար հրավիրվել էին փորձառու մարզիչ Վլադիմիր Յուրինին։ Այնուամենայնիվ, առաջին տարում, զիճելով Օմսկի «Իրտիշ» թիմին, Տոմսկի ակումբը գրավել է երկրորդ տեղը և չի կարողացել լուծել առաջին լիգա դուրս գալու խնդիրը։

«Տոմ»-ին հաջողվել է բարձրանալ դասում 1997 թվականին, երբ տոմիչները առաջինը վերջնակետին հասան 15 միավոր հատումով։ Թիմն ուժեղացրին Մոսկվայի «Տորպեդո» ակումբի խաղացողներ Սերգեյ Ժուկովը, Անդրեյ Տալալաևը, Միխայիլ Մուրաշովը, թիմ վերադարձած Վյաչեսլավ Վիշնևսկին, Դմիտրի Կուդինովը և Սերգեյ Ագեևները։

### 1998—2004 թվականների մրցաշրջան
մինի|Վալերի Պետրակով, եղել է ակումբի գլխավոր մարզիչ 2001-2003, 2006-2008 և 2016-2018 թվականներին։
Առաջին դիվիզիոն մուտք գործելը խթան է հանդիսացել ֆուտբոլային ակումբի ենթակառուցվածքների զարգացման համար. գրեթե մեկ ձմռան ընթացքում կառուցվել են «Տրուդ» մարզադաշտի Արևմտյան տրիբունան և ակումբի վարչա-կենցաղային մասնաշենքը։ Սակայն «ВНК»-ի սեփականաշնորհման պատճառով «Տոմ»-ը մնացել է առանց հովանավորի։ Ակումբին հաջողվել է շարունակել գործունեությունը մարզային իշխանությունների օգնության շնորհիվ, իսկ 1999 թվականի աշնանը «Տոմ»-ի գլխավոր հովանավորը դարձել է «Վոստոկգազպրոմը»։ Սակայն մինչ այդ թիմը լքել էր գլխավոր մարզիչ Վլադիմիր Յուրինը։ Նրանից հետո թիմը ղեկավարել է Վլադիմիր Պուզանովը։ Այնուամենայնիվ, «Տոմ»-ը շարունակում էր բարձրանալ Առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի գագաթնակետը։ 1998 թվականին գրավել է 14-րդ հորիզոնականը, 1999 թվականին՝ 12-րդ հորիզոնականը, 2000 թվականին՝ 10- րդ հորիզոնականը։ Թիմի նախկին կորիզին (խաղացողներ՝ Վալերի Կոնովալով, Վիկտոր Սեբելև, Սերգեյ Ժուկով, Սերգեյ Ագեև) ավելացել էին Սիբիրի ֆուտբոլիստներ Ալեքսանդր Սուրովցևը, Վասիլի Յանոտովսկին, Անդրեյ Սիլյուտինը, Վիկտոր Իսայչենկոն, Էդուարդ Բարիշևը, Ալեքսեյ Կանդալինցևը, ինչպես նաև փորձառու խաղացողներ Սերգեյ Պերեդնյան և Ալեքսեյ Շչիգոլևը։ Թիմի խաղը, որը հավաքել էր «Տրուդ» մարզադաշտի լեփ-լեցուն տրիբունաները, նրան դարձրին առաջին դիվիզիոնի նշանավոր ֆիգուրա։ Տոմսկում պարտվում էին շատ առաջատար և ֆավորիտ ակումբներ, որոնք այնուհետև նվաճում էին բարձրագույն խմբի ուղեգիր, այդ թիմերից էին՝ Նիժնի Նովգորոդի «Լոկոմոտիվ», Յարոսլավլի «Շիննիկ», Վորոնեժի «Ֆակել», «Տորպեդո-ԶԻԼ», Կազանի «Ռուբին» ակումբները։ Սակայն, մնալով հեղինակությունների սպառնալիք, «Տոմ»-ը չի հասել առաջնորդության կայուն մակարդակի։

2002 թվականի մրցաշրջանը թիմի համար սկսվել էր սենսացիոն հաղթանակով՝ Սանկտ Պետերբուրգի «Դինամո» ակումբի նկատմամբ «Պետրովսկի» մարզադաշտում, երբ թիմի դարպասապահին հաջողվեց հետ մղել երկու 11 մետրանոց, որից հետո տանտերերին հաջողվեց բացել հաշիվը, բայց «Տոմ»-ը հասել է կամային հաղթանակի՝ խփելով երեք գնդակ և դրանով իսկ որոշելով մրցաշրջանի վեկտորը, որի ընթացքում թիմը ոչ մի անգամ չի իջել երրորդ հորզիոնականից՝ հաղթելով Կազանի «Ռուբին» և Նովոռոսիյսկի «Չեռնոմորեց» թիմերին, ինչը նրան բերեց առաջին լիգայի բրոնզե մեդալներ։

Հաջորդ տարի բարձրագույն խումբ դուրս գալու համար պայքարում էին չորս թիմեր՝ Գրոզնիի «Թերեկ», Կրասնոդարի «Կուբան» և Պերմի «Ամկար» խմբերն, իսկ վերջին երկուսը, ի վերջո, իրավունք ստացան հաջորդ մրցաշրջանում խաղալ բարձրագույն խմբում։ Ով դուրս կգա Պրեմիեր լիգա որոշվել է վերջին երկու տուրերում, որտեղ թիմը պետք է հաղթեր Կալինինգրադի «Բալթիկա» և Սանկտ Պետերբուրգի «Դինամո» ակումբներին։ Սակայն, չնայած վերջին տուրում «Պետրովսկու» նկատմամբ տարած հաղթանակին, թիմին մեկ միավորը չի բավականացնում «Բալթիկա»-ի հետ ոչ-ոքիի պատճառով, երբ հաշիվը 40 մետր հարվածով հավասարեցրեց թիմի ապագա խաղացող Պավել Պոգրեբնյակը։

2004 թվականի սկզբին ակումբը լքում է մարզիչ Վալերի Պետրակովը, որը գլխավորում էր Ռուսաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի «Մոսկվա» ֆուտբոլային ակումբը, ինչպես նաև հեռանում է  առաջատար ֆուտբոլիստների մի ամբողջ խումբ։ Պետրակովին փոխարինելու եկած Դմիտրի Գալյամինը խնդրի լուծման համար հրավիրում էր Դենիս Կիսելյովին, Ալեքսանդր Անտիպենկոյին, Օլեգ Շիշկինին, Թոմաշին։ Սակայն, Տոմսկի թիմն իր պատմության մեջ չտեսնված մեկնարկային ձախողում է ունենում. վեց տուրից հետո «Տոմն» ուներ ընդամենը 2 միավոր և գտնվում էր մրցաշարային աղյուսակի վերջին հորիզոնականում։ Այդ ժամանակ, մարզիչ Դմիտրի Գալյամինը հրաժարական է տալիս։ Թիմ է հրավիրվում նոր գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Գոստենինը։ Նովոկուզնեցկում «Մետալուրգ-Կուզբաս» ակումբի հետ հաջորդ խաղում գրանցվում է մրցաշրջանի առաջին հաղթանակը։ Իսկ մնացած 36 խաղերում «Տոմ»-ը տանում է 27 հաղթանակ՝ այդ թվում տապալվում է երկրորդ ուղեգրի գլխավոր հավակնորդ Սարատովի «Սոկոլ» թիմը, որը դրանից հետո նախավերջին տուրի տնային խաղում պարտվում է Տուլայի «Արսենալ» ակումբին և երկրորդ տեղը զիջում «Տոմ»-ին։ Առաջնության եզրափակիչ հանդիպումը «Անժի»-ի  հետ «Տոմ»-ը հաղթում է և դառնում սիբիրյան երկրորդ թիմը («Տյումեն»-ից հետո), որը մտել է Ռուսաստանի ֆուտբոլի առաջնության բարձրագույն դիվիզիոն։

### 2005—2016 թվականների մրցաշրջան
thumb|320px|<center>«Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները 2014 թվականին</center>|right
Պրեմիեր լիգայում նորամուտի մրցաշրջանից առաջ ակումբը լքում է թիմի գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Գոստենինը։ Հրաժարականի հիմնական դրդապատճառներն են դառնում Հյուրենինի մոտ «Ա» արտոնագրի բացակայությունը, որը իրավունք էր տալիս գլխավորել ՌՖՊԼ-ի ակումբները և բարձր մակարդակով ինքնուրույն մարզչական աշխատանքի փորձի բացակայությունը։ Գոստենինի հրաժարականից հետո թիմը գլխավորում է Տուլայի «Արսենալ» խմբի նախկին գլխավոր մարզիչ Բորիս Ստուկալովը։ Նրա հետ «Արսենալ»-ից «Տոմ» են գալիս Վալերի Կլիմովն ու Վալերի Կատինսուսը։ «Տոմ»-ի կազմը համալրում են նաև այնպիսի ֆուտբոլիստներով, ինչպիսիք են՝ Ալեքսեյ Մեդվեդևը, Ալբերտ Բորզենկովը և Սերգեյ Պարեյկոն։ Պրեմիեր լիգայում առաջին հանդիպումը «Տոմ»-ը անց է կացնում 2005 թվականի մարտի 12-ին Մոսկվայում «Լոկոմոտիվ»-ի դեմ և հաղթանակ տանում։ 2:0 հաշվով հաղթանակը տոնում են «երկաթուղայինները»։ Պրեմիեր լիգայում առաջին միավորը «Տոմ»-ը վաստակում է երկրորդ տուրում սեփական դաշտում ոչ-ոքի 0։ 0 խաղալով ԲԿՄԱ-ի հետ։ Առաջին իսկ հաղթանակը տոմիչները տանում են չորրորդ տուրում՝ 2:0 հաշվով հաղթելով «Զենիթ»-ին։ Սակայն ակումբը շարունակում էր անկայուն միավորներ վաստակել, և հուլիսի 31-ին Բորիս Ստուկալովը հրաժարական է տալիս և դուրս է գալիս գլխավոր մարզչի պաշտոնից։ Մի քանի օր անց թիմի նոր մարզիչ է նշանակվում Անատոլի Ֆյոդորովիչ Բիշովեցը։ Բիշովցու գլխավորությամբ անցկացրած 12 խաղերում «Տոմը»-ը տանում է 5 հաղթանակ և երեք անգամ ոչ-ոքի խաղում, ինչը Տոմսկի ակումբին թույլ է տալիս բավականին բարձր արդյունքի հասնել և 10-րդ տեղը զբաղեցնել դեբյուտանտի համար։

thumb|180px|<center>Վալերի Նեպոմնյաշչի, եղել է ակուբի գլխավոր մարզիչ 2008-2011 և 2014-2016 թվականներին։</center>|leftԱրտամրցաշրջանային ժամանակահատվածում Բիշովեցը լքում է թիմը, որից հետո Վալերի Պետրակովը որոշում է վերադառնալ թիմ։ 2006 թվականի մրցաշրջանը «Տոմ-ը» սկսում է երեք անընդմեջ հաղթանակներով «Տորպեդո»-ի, «Դինամո»-ի և«Շիննիկ»-ի նկատմամբ։ Մրցաշրջանի ընթացքում «Տոմ-ը» կայուն արդյունքներ է ցույց տալիս, ինչը թիմին թույլ է տալիս զբաղեցնել 8-րդ հորիզոնականը, որը դառնում է լավագույնը ակումբի պատմության մեջ, իսկ ակումբի լավագույն ռմբարկու Պավել Պոգրեբնյակը հրավիրվում է Ռուսաստանի հավաքական։

2007 թվականի մրցաշրջանը թիմի համար այնքան էլ հաջող չի ստացվում. Ռուսաստանի առաջնությունում «Տոմիչ»-ը զբաղեցնում է մրցաշարային աղյուսակի միայն 11-րդ հորիզոնականը։ Սակայն Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունում «Տոմ»-ին հաջողվում է արտագնա խաղում հաղթել «Սալյուտ-Էներգիա», «Ռոստով» և «Զենիթ» թիմերին, ինչի շնորհիվ անցնում է կիսաեզրափակիչ, որի արդյունքում թիմի ֆուտբոլիստներն արժանանում են «Ռուսաստանի սպորտի վարպետ» կոչմանը։

2008 թվականը Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց ի վեր «Տոմ»-ի համար ամենաանհաջող տարին էր։ Տոմսկի թիմը զբաղեցնում է ընդամենը 13-րդ տեղը՝ լրջորեն մասնակցելով ՌՖՊԼ-ում գոյատևման պայքարին, իսկ Տոմիչի մարզչական կամրջի ֆոնի վրա փոխվում է 3 մարզիչ. մրցաշրջանը սկսում է Վալերի Պետրակովը, մրցաշրջանի կեսին թիմը գլխավորում է Միրոսլավ Ռոմաշչենկոն, որը ստիպված լքում «Տոմ»-ը մի շարք անհաջող խաղերից և ղեկավարության հետ կոնֆլիկտից հետո, իսկ առաջնության եզրափակիչ մասը թիմի ղեկին է եղել Վալերի Նեպոմնյաշչին, որին հաջողվել է թիմին հասցնել հաջողությունների։

Հաջորդ տարին «Տոմ»-ի համար նշանավորվել է ֆինանսական դժվարին վիճակով։ Առաջին շրջանից հետո քննարկվում էր թիմը առաջնությունից հանելու հարցը, բայց մարզի ղեկավարությունը, Ռուսաստանի Դաշնության սպորտի նախարարի և Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության նախագահ Վիտալի Մուտկոյի ակտիվ աջակցությամբ, կարողանում է հասնել բարձր մակարդակի հանդիպման, «Տոմ»-ի ճակատագիրը որոշվում է Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի պաշտոնական ընդունելության ժամանակ։ Թիմը յոթ հովանավոր ուներ Տոմսկի մարզում գործող խոշոր ընկերություններից։ Արդյունքում «Տոմ»-ը կարողանում է արժանապատվորեն ավարտել առաջնությունը և առաջնության արդյունքներով զբաղեցնել մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականը։

2010 թվականին թիմը կարողանում է կրկնել պատմության լավագույն արդյունքը և գրավել 8-րդ տեղը։

2011 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Վալերի Նեպոմնյաշչին հրաժարական է տալիս Ռուսաստանի առաջնության 24-րդ տուրի «Կրասնոդար» հետ տնային խաղից հետո, որն ավարտվում է Տոմիչի պարտությամբ՝ 0:4 հաշվով։ Նոր գլխավոր մարզիչ է նշանակվում ակումբի նախկին խաղացող Սերգեյ Պերեդնյան։ Հոկտեմբերի 23-ին ակումբը Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ առաջնությունների նոր հակառեկորդ է սահմանում՝  չխփելով գոլ 11 խաղում անընդմեջ։ Ռեկորդի վերջնական արժեքը հավասար է 12 խաղի և 1165 րոպեի՝ առանց խփած գոլերի։ Այդ ընթացքում ակումբը կրկին ֆինանսական խնդիրներ է ունենում։ Հաղորդվում էր, որ ակումբը կարող է դուրս գալ Ռուսաստանի առաջնությունից, սակայն այդ մտավախությունները չեն հաստատվում և թիմը ելույթները շարունակում է 2012 թվականին։ Այնուամենայնիվ, մրցաշրջանի արդյունքներով ակումբը, միևնույն է, լքում է Պրեմիեր լիգան՝ զբաղեցնելով մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնականը։

2012-2013 թվականների մրցաշրջանի արդյունքներով «Տոմ»-ը 12 միավորով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում և կարողանում է վերադառնալ Պրեմիեր լիգա։

2013-2014 թվականների մրցաշրջանը թիմի համար սկսվում է չափազանց անհաջող՝ 7 անընդմեջ պարտությամբ։ Իրավիճակը հաջողվում է բարելավել այն բանից հետո, երբ գլխավոր մարզչի պաշտոնում Անատոլի Դավիդովին փոխարինում է Վասիլի Բասկակովը։ Արդյունքում թիմը մրցաշրջանն ավարտում է մրցաշարային աղյուսակի 13-րդ հորիզոնականում։ Սակայն Պրեմիեր լիգայում տեղի համար անցումային խաղերում «Տոմ»-ը պարտվում է «Ուֆա»-ին և կրկին լքում էլիտար դիվիզիոնը։

Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի 2014-2015 թվականների մրցաշրջանի մեկնարկային երեք տուրերում երկու պարտությունից հետո Վասիլի Բասկակովը պաշտոնազուրկ է լինում, իսկ թիմի գլխավոր մարզիչ կրկին ընտրվում է Վալերի Նեպոմնյաշչինը։ 2014-2015 թվականների մրցաշրջանի արդյունքներով թիմը զբաղեցրել է 4-րդ հորիզոնականը՝ տեղ գրավելով անցումային խաղերում, որտեղ խաղացել է  «Ուրալի» ֆուտբոլային ակումբիի  դեմ։ Առաջին հանդիպումն ավարտվում է Տոմսկի թիմի պարտությամբ՝ 0:1 հաշվով, պատասխան հանդիպումն ավարտվում է 0:0 հաշվով։ Այսպիսով, «Տոմ»-ը չի կարողանում վերադառնալ Պրեմիեր լիգա։

2015-2016 թվականների մրցաշրջանը «Տոմ»-ը սկսում է երեք հաղթանակով՝ միայն 4-րդ տուրում զիջելով «Զենիթ-2» ակումբին՝ 2:3 հաշվով։ Առաջին շրջանի արդյունքներով «Տոմ»-ը զբաղեցնում է 1-ին տեղը՝ վաստակելով 44 միավոր, իսկ ձմեռային ընդմիջման է գնում երկրորդը՝ Տուլայի «Արսենալ» թիմից վեց միավորի առավելությամբ։ Առաջնության գարնանային հատվածը թիմը կրկին անհաջող է սկսում՝ 7 խաղում մեկ հաղթանակով։ Այսպիսով, թիմը նահանջում է մրցաշարային աղյուսակի երրորդ հորիզոնական և 2016 թվականի ապրիլի 13-ին Վալերի Նեպոմնյաշչին հրաժարական է տալիս։ Նույն օրը թիմի նոր մարզիչ է դառնում Վալերի Պետրակովը։ Արդյունքում թիմը մրցաշրջանն ավարտում է 3-րդ տեղում և երրորդ մրցաշրջանն անընդմեջ հայտնվում է անցումային խաղերում։ Այս անգամ «Տոմ»-ի մրցակիցը «Կուբան» ակումբն էր։ Առաջին խաղում «Տոմ»-ը Կրասնոդարում պարտվում է 0:1 հաշվով, սակայն պատասխան խաղում հաղթում  2:0 հաշվով և դուրս գալիս Պրեմիեր լիգա։
### 2016-2022 թվականների մրցաշրջան
Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց հետո թիմը զգալիորեն թարմանում է կազմը. ակումբում մնում են միայն նախորդ մրցաշրջանում հանդես եկած լավագույն 9 ֆուտբոլիստները։ ՌՖՊԼ վերադառնալուց հետո թիմը մրցում է «Կրասնոդար»-ի դեմ և 0:3 հաշվով պարտություն կրում։ Առաջին միավորը «Տոմ»-ը վաստակու, է երկրորդ տուրում «Լոկոմոտիվ»-ի հետ արտագնա խաղում (2:2 հաշվով)։ Նոր մրցաշրջանում առաջին հաղթանակը տանում է երրորդ տուրում ՝ «Ուֆա»-ի հետ տնային խաղում (1:0 հաշվով)։ Առաջին շրջանը թիմն ավարտում է խոշոր՝ 0:3 հաշվով պարտություն կրելով «Կռլյա Սովետով» թիմի դեմ խաղում և զբաղեցնում մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնականը։ Ձմռանը ակումբը կրկին բախվում է ֆինանսական լուրջ խնդիրների, ինչի պատճառով թիմը լքում են հիմնական կազմի մեծ թվով ֆուտբոլիստներ, տարեվերջին «Տոմ»-ի մոտ ձևավորվում է 460 միլիոն ռուբլի պարտք։

2017 թվականի փետրվարի սկզբին հայտարարվում է, որ անհնար է գտնել ֆինանսավորման աղբյուր, որը բավարար կլինի ՌՖՊԼ-ում հետագա ելույթի համար։ Գարնանային հատվածի առաջին երկու հանդիպումները «Ռոստով»-ի և ԲԿՄԱ-ի հետ թիմը պարտվում է համապատասխանաբար 0:6 և 0:4 հաշվով։ Մրցաշրջանի արդյունքներով Տոմսկի թիմը գրավում է վերջին՝ 16-րդ տեղը՝ վաստակելով 14 միավոր։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո թիմը տեղափոխվում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոն, բյուջեն հայտարարվում էր 500 միլիոն ռուբլի։

Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի 2017-2018 թվականների առաջնությունը թիմը սկսում է երեք անընդմեջ պարտություններով «Կուբան»-ի,«Լուչ Էներգիա»-ի և «Օլիմպիական»-ի հետ խաղերում։ Սակայն արդեն 4-րդ տուրում թիմը 1:0 հաշվով հաղթում է «Կռլյա Սովետով»-ին։ Տոմիչի հաղթական շարքը կազմում է 4 հանդիպում, որն ընդհատվում է 8-րդ տուրում Յարոսլավլի «Շիննիկ»-ի կողմից կրած պարտությամբ։ 2017 թվականը թիմն ավարտում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի 17-րդ հորիզոնականում։ Գարնանային հատվածը տոմիչին սկսում է չորս հանդիպումներից բաղկացած անպարտելի շարքով, որը 30-րդ տուրում ընդհատում է «Օրենբուրգ»-ը՝ ջախջախիչ հաղթանակ տանելով Տոմսկի ակումբի նկատմամբ (3:0 հաշվով)։ 2018 թվականի ապրիլի 28-ին «Զենիթ-2» ֆուտբոլային ակումբի կողմից կրած պարտությունից հետո թիմի գլխավոր մարզիչ Վալերի Պետրակովը հրաժարական է տալիս։ Առաջնության ավարտից երեք տուր առաջ թիմը գտնվում էր մրցաշարային աղյուսակի նախավերջին տեղում։ Գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար կրկին նշանակվում է Վասիլի Բասկակովը։ Նրա գլխավորությամբ  «Տոմ»-ը մնացած երեք տուրերում 7 միավոր է վաստակում և կարողանում է մնալ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում՝ բարձրանալով մրցաշարային աղյուսակի 15-րդ հորիզոնական։

2018-2019 թվականների մրցաշրջանը թիմը սկսում է 4 անընդմեջ հաղթանակով, իսկ առաջին պարտությունը կրում է 6-րդ տուրում։ 2018 թվականի օգոստոսի 31-ին ակումբի գլխավոր մարզիչ է նշանակվում Վասիլի Բասկակովը, ով մրցաշրջանի առաջին ութ խաղերում ղեկավարել է թիմը գլխավոր մարզչի պաշտոնակատարի կարգավիճակով։ Առաջնության ձմեռային դադարին «Տոմ»-ը 13 հաղթանակով, 7 ոչ-ոքիով և 4 պարտությամբ մոտեցել է մրցաշարային աղյուսակի երկրորդ հորիզոնականին։ Ձմռանը ֆինանսական խնդիրների պատճառով ակումբում կրկին զգալի փոփոխություններ են տեղի ունենում. թիմը լքում է 9 ֆուտբոլիստ։ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնության գարնանային հատվածում թիմի արդյունքները փոքր-ինչ վատանում են. «Տոմ»-ը նահանջում է երրորդ տեղ, որն ապահովում է առաջնության ավարտից մեկ տուր առաջ, և իր պատմության մեջ չորրորդ անգամ հայտնվում է անցումային խաղերում՝ Պրեմիեր լիգային մասնակցելու իրավունքի համար։ Անցումային խաղերում «Տոմ»-ի մրցակիցը պատմության մեջ երկրորդ անգամ դառնում է «Ուֆա» ակումբը, որին տոմիչին երկու խաղերի արդյունքում պարտվում է ընդհանուր 1:2 հաշվով։

2019-2020 թվականների մրցաշրջանի մեկնարկը կրկին հաջող է ստացվում «Տոմ»-ի համար. մեկնարկային 5 տուրերում թիմը տանում է 4 հաղթանակ և մեկ անգամ ոչ-ոքի խաղացել։ Այնուհետև արդյունքները վատանում են և թիմը նահանջում է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնության մրցաշարային աղյուսակի միջին հորիզոնական։ Ձմեռային ընդմիջման համար ակումբը հեռանում է՝ գտնվելով տասներորդ տեղում։ Մրցաշարի գարնանային հատվածում թիմն անց է կացնում երկու հանդիպում (մեկ հաղթանակ, մեկ պարտություն), որից հետո մրցաշարն ընդհատվում է կորոնավիրուսային վարակի համավարակի պատճառով։ Առաջնության դադարեցման պահին «Տոմ»-ը գտնվում էր Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականում։ 2020 թվականի մայիսի 15-ին պաշտոնապես հայտարարվում է առաջնության ավարտի մասին։

2020-2021 թվականների մրցաշրջանը «Տոմ»-ի համար սկսվում է չափազանց անհաջող.7 տուրից հետո թիմի ընդհանուր միավորները կազմում էին ընդամենը երկու միավոր։ Սեպտեմբերի 7-ին հայտնի է դառնում, որ թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնը լքում է Վասիլի Բասկակովը։ Սեպտեմբերի 24-ին թիմը գլխավորել է Ալեքսանդր Կերժակովը։ Այդ պահին թիմը 11 տուրից հետո 3 միավորով զբաղեցնում էր մրցաշարային աղյուսակի նախավերջին հորիզոնականը։ Ձմեռային ընդմիջումից հետո թիմի արդյունքները մի փոքր բարելավվել են, սակայն առաջնության արդյունքներով ակումբը չի կարողացում բարձրանալ 17-րդ հորիզոնականից։ Արդյունքում, 23 մրցաշրջանի ընթացքում առաջին անգամ «Տոմ»-ը պետք է իջներ Ռուսաստանի ֆուտբոլի երրորդ դիվիզիոն։ 2020-2021 թվականների մրցաշրջանի եզրափակիչ խաղից հետո թիմը լքում է գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Կերժակովը։

2021 թվականի հունիսի 10-ին թիմի նոր գլխավոր մարզիչ է նշանակվում Սերգեյ Ժուկովը։ 2021 թվականի հուլիսի 2-ին հայտնի է դառնում, որ «Չայկա» ակումբը Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային լիգայի առաջին դիվիզիոնից տեղափոխվում է երկրորդ դիվիզիոն։ Այսպիսով, «Տոմ»-ը կարողանում է պահպանել գրանցումն առաջին դիվիզիոնում՝ տեղեկանալով այդ մասին մրցաշարի մեկնարկից 9 օր առաջ։ Այդ ժամանակ ակումբն արդեն պատրաստվում էր ավելի ցածր մակարդակի ելույթներին, ինչի պատճառով թիմը ստիպված էր շտապ փոխել մրցաշրջանի նախապատրաստական պլանը և նորեկներին ստորագրել ՖԱԼ (Ֆուտբոլի Ազգային Լիգա)-ում ելույթների համար։ Առաջնության կեսից հետո «Տոմ»-ը 7 հաղթանակով, 4 ոչ-ոքիով և 8 պարտությամբ ընթանում էր 12-րդ տեղում, իսկ դուրս գալու գոտուց իրացումը կազմում էր 8 միավոր։ Արդյունքում թիմը զբաղեցրել է 14-րդ տեղը՝ կարողանալով խուսափել գոյատևման պայքարից.մրցաշրջանի արդյունքներով դուրս մնալու գոտուց առավելությունը կազմել է 11 միավոր։

Այնուամենայնիվ, չնայած առաջին դիվիզիոնում սպորտային սկզբունքով տեղ պահպանելուն, 2022 թվականի հունիսի 3-ին հայտնի է դառնում, որ «Տոմ»-ը չի կարողանում ստանալ Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության արտոնագիր՝ 2022-2023 թվականների մրցաշրջանում Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում հանդես գալու համար։ Ընդ որում, ակումբը պաշտոնապես հայտարարում է, որ ստանալու է ավելի ցածր մակարդակով հանդես գալու արտոնագիր։ Արդյունքում «Տոմ»-ը այդպես էլ լիցենզիա չի ստանում և զրկվում է 2022-2023 թվականների մրցաշրջանում պրոֆեսիոնալ մակարդակով խաղալու իրավունքից։

2022 թվականի սեպտեմբերի 5-ին «Գազպրոմ»-ի ղեկավար Ալեքսեյ Միլլերը Տոմսկի շրջանի նահանգապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար Վլադիմիր Մազուրի հետ տեսակոնֆերանսի ժամանակ հայտարարում Է «Գազպրոմ»-ի պատրաստակամության մասին՝ օգնելու«Տոմ»-ին վերադարձնել մասնագիտական կարգավիճակը։

## Ակումբի խորհրդանիշներ
### Գույն

Ակումբի գույներն են կանաչը և սպիտակը (ձևավորվել են 1990-ականների կեսերից): Այս գույները օգտագործվում են նաև Տոմսկ քաղաքի զինանշանի և դրոշի պատկերներում։

### Տարբերանշան
1996 թվականին մշակվել է ակումբի նոր զինանշանը, որի հիմնական տարրերն էին կանաչ և դեղին վահանը, այն բաժանված էր սպիտակ «Տ» տառով (խորհրդանշում է թիմի և քաղաքի անունները) ՝ ոճավորված մակագրությամբ «Տոմ ֆուտբոլային ակումբ», ինչպես նաև կա սպիտակ ձիու պատկեր (Տոմսկի քաղաքային զինանշանի տարրերից է)։ 1997 թվականին «Տոմ» ֆուտբոլային ակումբը վերանվանվել է «Տոմսկի ֆուտբոլային ակումբ», իսկ 1998 թվականին «Տոմսկի ֆուտբոլային ակումբ»-ի զինանշանի վահանը շրջապատված էր կապույտ գույնի ժապավեններով՝ նշելով ակումբի հիմնադրման տարեթիվը՝ 1957, ինչպես նաև Sui Generis (լատ․՝ «իր տեսակի մեջ եզակի») կարգախոսը։

2008 թվականի հունվարի 16-ին ակումբի ղեկավարության կողմից ներկայացվել է նոր տարբերանշանը, որը պահպանել է նախկին խորհրդանշանի հիմնական տարրերը, բայց պատրաստված էր այլ դիզայնով։ Գունային սխեման փոխվել է՝ գույներն ավելի մուգ են դարձել, անհետացել են դեղին գույնի տարրերը, նշանաբանով ժապավենը դարձել է սև, իսկ վահանը բաժանող «Տ» տառը՝ կապույտ։ Զինանշանի վահանը նեղացել է, դրա եզրերին սահմանակից են դարձել ավելի մուգ երանգի ատամներ։

## Մարզական հագուստ
Ներկայումս թիմի մարզահագուստը կանաչ գույնի է։ Մասնակիցները կրում են սպիտակ հագուստ երբ հյուրընկալում են այլ թիմի կամ իրենք են գնում հյուր։

### Տեխնիկական և տիտղոսային հովանավորներ




## Մարզադաշտ

«Տոմ»-ը տնային հանդիպումներն անցկացնում է Տոմսկի «Տրուդ» մարզադաշտում։ Մարզադաշտը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ «քաղաքային այգի» այգու հարևանությամբ։

2005-2010 թվականների մրցաշրջաններում մարզադաշտում տեղավորել է 15 000 հանդիսական։ 2011 թվականին մարզադաշտի արևելյան տրիբունան քանդվել է. նախատեսվում էր կառուցել առևտրա-սպորտային ժամանցային համալիր, որը ֆուտբոլային դաշտի կողմից կլիներ հարմարավետ տրիբունա՝ նոր Վիպ օթյակով։ Վերակառուցման ընթացքում մարզադաշտի տարողունակությունը նվազել է 5000 հանդիսատեսով։ Նախատեսվում էր, որ շինարարության ավարտից հետո տարողությունը կկազմի 16 000 հանդիսատես, սակայն կարճ ժամանակ անց, վերակառուցումը դադարեցվել է։

2015 թվականի փետրվարին Տոմսկի շրջանի արբիտրաժային դատարանը բավարարել է Տոմսկի վարչակազմի հայցը՝ մարզադաշտի արևելյան տրիբունայի վերակառուցման համար կառուցապատողի հետ ներդրումային պայմանագիրը դադարեցնելու մասին։ 2018 թվականի դրությամբ արևելյան տրիբունայի շուրջ շարունակվում են դատական քաշքշուկները. մարզադաշտի տրիբունան չի գործում և ձգված է հսկայական պաստառով։

2016 թվականին մարզադաշտը դարձել է բացառապես ֆուտբոլային. հյուսիսային և հարավային տրիբունաները տեղափոխվել են խաղադաշտին ավելի մոտ, և այդպիսով ասպարեզը զրկվել է վազքուղիներից։ 2016 թվականի ամռանը մարզադաշտը վերանորոգվել է. ավելացել է մարզադաշտի լուսավորությունը, խաղադաշտի շուրջը դրվել է նոր ծածկույթ, ինչպես նաև տեղադրվել են նոր մեծ էկրաններ, խաղը ողջդաշտով մեկ ցուցադրելու համար։

«Տոմ»-ի երիտասարդական թիմը տնային հանդիպումներ է անցկացնում «Տեմպ» մարզադաշտում, որը բացվել է 2010 թվականի օգոստոսի 1-ին և դարձել է Տոմսկի առաջին մարզադաշտը, որը նախատեսված է բացառապես ֆուտբոլի համար։

Նախատեսվում է նոր մարզադաշտի կառուցում, որը կտեղավորի 10 000 հանդիսական, Տոմ գետի ձախ ափին՝ Սեննայա Կուրյա լճի մոտ։

## Երկրպագուներ
2000-ական թվականներին «Տոմ»-ը ավանդաբար բարձր տեղեր էր զբաղեցնում այնպիսի ցուցանիշով, ինչպիսին է տնային հանդիպումների միջին հաճախելիությունը (նախ առաջին դիվիզիոնում, ապա նաև Պրեմիեր լիգայում)։ 2010 թվականին այդ ցուցանիշը կազմում էր միջինը 11 920 մարդ մեկ խաղի համար (լիգայում 6-րդ տեղ)։ Սակայն Պրեմիեր լիգայից թիմի առաջին դուրս գալուց հետո թիմի տնային հանդիպումների հաճախելիությունը սկսել է աստիճանաբար նվազել։

*Nielsen*-ի կողմից Ռուսաստանի ֆուտբոլի երկրպագուների ուսումնասիրության արդյունքների համաձայն, 2011-ին «Տոմ»-ը երկրպագուների թվով 8-րդ տեղն էր զբաղեցնում Ռուսաստանի ակումբների շրջանում։

Տոմսկի երկրպագուների համար ամենասկզբունքային մրցակիցներն են Նովոսիբիրսկի «Սիբիր»-ը և Կրասնոյարսկի «Ենիսեյ»-ը։ «Տոմ»-ի երկրպագուները լավ հարաբերությունների մեջ են Պերմի «Ամկար» ակումբի երկրպագուների հետ։

### Հաճախականություն
Ռուսաստանի առաջնություններում թիմի տնային հանդիպումների միջին հաճախելիությունը ըստ մրցաշրջանի։

ImageSize = width:1200 height:400
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:15000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:green width:17 align:left
  bar:1992 from:0 till:1634
  bar:1993 from:0 till:1700
  bar:1994 from:0 till:1709
  bar:1995 from:0 till:1
  bar:1996 from:0 till:1
  bar:1997 from:0 till:1
  bar:1998 from:0 till:10010
  bar:1999 from:0 till:11152
  bar:2000 from:0 till:11421
  bar:2001 from:0 till:12588
  bar:2002 from:0 till:11971
  bar:2003 from:0 till:12248
  bar:2004 from:0 till:10010
  bar:2005 from:0 till:13053
  bar:2006 from:0 till:12800
  bar:2007 from:0 till:13033
  bar:2008 from:0 till:12820
  bar:2009 from:0 till:11400
  bar:2010 from:0 till:11920
  bar:11/12 from:0 till:8241
  bar:12/13 from:0 till:5538
  bar:13/14 from:0 till:5420
  bar:14/15 from:0 till:3197
  bar:15/16 from:0 till:2751
  bar:16/17 from:0 till:4492
  bar:17/18 from:0 till:2005
  bar:18/19 from:0 till:3743
  bar:19/20 from:0 till:3018
  bar:20/21 from:0 till:932
  bar:21/22 from:0 till:970
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1992 at: 1634 text: 1.634 shift:(-13,5)
  bar:1993 at: 1700 text: 1.700 shift:(-13,5)
  bar:1994 at: 1709 text: 1.709 shift:(-13,5)
  bar:1995 at: 1 text: ? shift:(-13,5)
  bar:1996 at: 1 text: ? shift:(-13,5)
  bar:1997 at: 1 text: ? shift:(-13,5)
  bar:1998 at: 10010 text: 10.010 shift:(-13,5)
  bar:1999 at: 11152 text: 11.152 shift:(-13,5)
  bar:2000 at: 11421 text: 11.421 shift:(-13,5)
  bar:2001 at: 12588 text: 12.588 shift:(-13,5)
  bar:2002 at: 11971 text: 11.971 shift:(-13,5)
  bar:2003 at: 12248 text: 12.248 shift:(-13,5)
  bar:2004 at: 10010 text: 10.010 shift:(-13,5)
  bar:2005 at: 13053 text: 13.053 shift:(-13,5)
  bar:2006 at: 12800 text: 12.800 shift:(-13,5)
  bar:2007 at: 13033 text: 13.033 shift:(-13,5)
  bar:2008 at: 12820 text: 12.820 shift:(-13,5)
  bar:2009 at: 11400 text: 11.400 shift:(-13,5)
  bar:2010 at: 11920 text: 11.920 shift:(-15,5)
  bar:11/12 at: 8241 text: 8.241 shift:(-15,5)
  bar:12/13 at: 5538 text: 5.538 shift:(-15,5)
  bar:13/14 at: 5420 text: 5.420 shift:(-15,5)
  bar:14/15 at: 3197 text: 3.197 shift:(-15,5)
  bar:15/16 at: 2751 text: 2.751 shift:(-15,5)
  bar:16/17 at: 4492 text: 4.492 shift:(-15,5)
  bar:17/18 at: 2005 text: 2.005 shift:(-15,5)
  bar:18/19 at: 3743 text: 3.743 shift:(-15,5)
  bar:19/20 at: 3018 text: 3.018 shift:(-15,5)
  bar:20/21 at:  932 text:   932 shift:(-9,5)
  bar:21/22 at:  862 text:   970 shift:(-9,5)


2020-2021 և 2021-2022 թվականների մրցաշրջաններում COVID-19 համաճարակի պատճառով հանդիպումների մի մասն անցկացվել է առանց հանդիսատեսի, մի մասը ՝ հանդիսատեսի քանակի զգալի սահմանափակումներով։ Առանց հանդիսատեսի հանդիպումների միջին հաճախելիությունը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում։

### Պարգևներ
* **«Թիմի հետ» մրցանակ** *(«Ֆուտբոլ» շաբաթաթերթ),* 2005 թվական։
* **«Տասներկուերորդ խաղացող» գավաթ**, 2010 թվական, 2011/12 մրցաշրջան։

## Մարզչական շտաբ
### Երիտասարդական կազմ
* **Գլխավոր մարզիչ՝** , Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ Ելկին
* **Մարզիչ**՝ , Վլադիմիր Վասիլևիչ Պոմեշիկով
* **Դարպասապահների մարզիչ**՝ , Կիրիլ Վիկտորովիչ Կոնդրատև

## Ակումբի ղեկավարություն
* **Ավագ** — , Սերգեյ Ժվաչկին
* **Գործադիր տնօրեն** — , Վիտալի Սոլովյով
* **Գործադիր տնօրենի անվտանգության գծով տեղակալ** — , Լեոնիդ Ֆեդոսով
* **Մարքեթոլոգ** — , Անաստասիա Միխաիլովնա
* **Թիմի ղեկավար** — , Սերգեյ Կրասնոսլոբոդցև
* **Սպորտի բաժնի ավագ մենեջեր** — , Վլադիմիր Շեխովցև
* **Սպորտի բաժնի կրտսեր ղեկավար** — , Քսենյա Ստեփանովնա
* **Իրավաբանական բաժնի պետ** — , Եկատերինա Սլիժի

## Ակումբային ռեկորդներ
### Ամենամեծ հաղթանակները

### Ամենամեծ պարտությունը

## Լավագույն ռմբարկուներն ու ռեկորդակիրները անցկացրած հանդիպումների քանակի
* *Սա ակումբի պատմության մեջ ամենաշատ խաղերն անցկացրած ֆուտբոլիստների ցանկն է։*

}||1989—2004||**434**
|-
|3||align="left"| ||1975—1986, 1988—1991||**413**
|-
|4||align="left"| ||1989—2001||**409**
|-
|5||align="left"| ||1979—1983, 1985—1994||**359**
|-
|6||align="left"| ||1979—1989, 1991—1992||**356**
|-
|7||align="left"| ||1985—1997||**326**
|-
|8||align="left"| ||1989—2001||**323**
|-
|9||align="left"| ||1981—1989, 1991—1993, 1997||**307**
|-
|10||align="left"| ||2002—2011||**296**
|-
|10||align="left"| ||1975—1986||**296**
|}


* *Հայտնի է ակումբի պատմության մեջ ամենաշատ գոլեր խփած ֆուտբոլիստների ցանկը:*

}||1961—1968||**56**
|-
|3||align="left"| ||1964—1974||**53**
|-
|4||align="left"| ||1991—1997||**52**
|-
|5||align="left"| ||1992—1999||**51**
|-
|6||align="left"| ||1957—1961, 1964—1967||**43**
|-
|7||align="left"| ||1975—1986, 1988—1991||**42**
|-
|8||align="left"| ||1965—1972||**41**
|-
|8||align="left"| ||1958—1962||**41**
|-
|10||align="left"| ||1989—1991, 1997—2000||**40**
|-
|10||align="left"|  ||1978—1979, 1981, 1985—1986||**40**
|}


## Ելույթների վիճակագրություն
### ԽՍՀՄ-ի առաջնություն

ImageSize = width:1225 height:60
PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/07/1956 till:01/07/1991
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1957
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)  
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
   bar:Position width:15 color:white align:center
   from:01/01/1957 till:01/02/1957  shift:(0,-4) text: 6
   from:01/01/1958 till:01/02/1958  shift:(0,-4) text: 9
   from:01/01/1959 till:01/02/1959  shift:(0,-4) text: 2
   from:01/01/1960 till:01/02/1960  shift:(0,-4) text: 9
   from:01/01/1961 till:01/02/1961  shift:(0,-4) text: 5
   from:01/01/1962 till:01/02/1962  shift:(0,-4) text: 6

   from:01/01/1963 till:01/02/1963  shift:(0,-4) text: 9
   from:01/01/1964 till:01/02/1964  shift:(0,-4) text: 9
   from:01/01/1965 till:01/02/1965  shift:(0,-4) text: 16
   from:01/01/1966 till:01/02/1966  shift:(0,-4) text: 1
   from:01/01/1967 till:01/02/1967  shift:(0,-4) text: 8

   from:01/01/1968 till:01/02/1968  shift:(0,-4) text: 18
   from:01/01/1969 till:01/02/1969  shift:(0,-4) text: 11

   from:01/01/1970 till:01/02/1970  shift:(0,-4) text: 18
   from:01/01/1971 till:01/02/1971  shift:(0,-4) text: 4
   from:01/01/1972 till:01/02/1972  shift:(0,-4) text: 5
   from:01/01/1973 till:01/02/1973  shift:(0,-4) text: 7
   from:01/01/1974 till:01/02/1974  shift:(0,-4) text: 8
   from:01/01/1975 till:01/02/1975  shift:(0,-4) text: 6
   from:01/01/1976 till:01/02/1976  shift:(0,-4) text: 14
   from:01/01/1977 till:01/02/1977  shift:(0,-4) text: 14
   from:01/01/1978 till:01/02/1978  shift:(0,-4) text: 12
   from:01/01/1979 till:01/02/1979  shift:(0,-4) text: 11
   from:01/01/1980 till:01/02/1980  shift:(0,-4) text: 5
   from:01/01/1981 till:01/02/1981  shift:(0,-4) text: 4
   from:01/01/1982 till:01/02/1982  shift:(0,-4) text: 5
   from:01/01/1983 till:01/02/1983  shift:(0,-4) text: 3
   from:01/01/1984 till:01/02/1984  shift:(0,-4) text: 10
   from:01/01/1985 till:01/02/1985  shift:(0,-4) text: 10
   from:01/01/1986 till:01/02/1986  shift:(0,-4) text: 14
   from:01/01/1987 till:01/02/1987  shift:(0,-4) text: 13
   from:01/01/1988 till:01/02/1988  shift:(0,-4) text: 13
   from:01/01/1989 till:01/02/1989  shift:(0,-4) text: 14

   from:01/01/1990 till:01/02/1990  shift:(0,-4) text: 9
   from:01/01/1991 till:01/02/1991  shift:(0,-4) text: 7

  from:01/07/1956 till:01/07/1962  color:bl2   shift:(0,13)  text: "«Բ» դաս"
  from:01/07/1962 till:01/07/1965  color:rs    shift:(0,13)  text: "«Բ» դաս"
  from:01/07/1965 till:01/07/1969  color:bl2   shift:(0,13)  text: "«Ա» դաս։ 2-րդ խումբ"
  from:01/07/1969 till:01/07/1989  color:rs    shift:(0,13)  text: "Երկրորդ լիգա"
  from:01/07/1989 till:01/07/1991  color:rn    shift:(0,13)   text: "2-րդ ամենացածր լիգա"


### Ռուսաստանի Առաջնություն

ImageSize = width:1067.5 height:60
PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/07/1991 till:01/01/2022
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)  
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center
                                                       
  from:01/07/1991 till:01/07/1992  shift:(0,-4) text:7 
  from:01/07/1992 till:01/07/1993  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/1993 till:01/07/1994  shift:(0,-4) text:2 
  from:01/07/1994 till:01/07/1995  shift:(0,-4) text:8 
  from:01/07/1995 till:01/07/1996  shift:(0,-4) text:2 
  from:01/07/1996 till:01/07/1997  shift:(0,-4) text:1
  from:01/07/1997 till:01/07/1998  shift:(0,-4) text:14
  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:10
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:7 
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:3 
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:3 
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:2
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:10
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:8 
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:11
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2008 till:01/07/2009  shift:(0,-4) text:9 
  from:01/07/2009 till:01/07/2010  shift:(0,-4) text:8 
  from:01/01/2011 till:01/01/2012  shift:(0,-4) text:15
  from:01/01/2012 till:01/01/2013  shift:(0,-4) text:2
  from:01/01/2013 till:01/01/2014  shift:(0,-4) text:13
  from:01/01/2014 till:01/01/2015  shift:(0,-4) text:4 
  from:01/01/2015 till:01/01/2016  shift:(0,-4) text:3
  from:01/01/2016 till:01/01/2017  shift:(0,-4) text:16
  from:01/01/2017 till:01/01/2018  shift:(0,-4) text:15 
  from:01/01/2018 till:01/01/2019  shift:(0,-4) text:3
  from:01/01/2019 till:01/01/2020  shift:(0,-4) text:9
  from:01/01/2020 till:01/01/2021  shift:(0,-4) text:18
  from:01/01/2021 till:01/01/2022  shift:(0,-4) text:14

  from:01/07/1991 till:01/07/1993  color:bl2  shift:(0,13)  text: "Առաջին Լիգա"
  from:01/07/1993 till:01/07/1997  color:rs   shift:(0,13)  text: "Երկրորդ Լիգա"
  from:01/07/1997 till:01/07/2004  color:bl2  shift:(0,13)  text: "Առաջին դիվիզիոն"
  from:01/07/2004 till:01/01/2012  color:bl1  shift:(0,13)  text: "Պրիմիեր լիգա"
  from:01/01/2012 till:01/01/2013  color:bl2  shift:(0,13)  text: "ՖԱԼ"
  from:01/01/2013 till:01/01/2014  color:bl1  shift:(0,13)  text: "ՊԼ"
  from:01/01/2014 till:01/01/2016  color:bl2  shift:(0,13)  text: "ՖԱԼ"
  from:01/01/2016 till:01/01/2017  color:bl1  shift:(0,13)  text: "ՊԼ"
  from:01/01/2017 till:01/01/2022  color:bl2  shift:(0,13)  text: "ՖԱԼ"


## Ձեռքբերումներ
### Ազգային
**Պրեմիեր Լիգա**
* **8-րդ հորիզոնական (2)**։ 2006, 2010 թվականների մրցաշրջաններ
**Առաջին դիվիզիոն / Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի առաջնություն**
* **Արծաթե մեդալակիր (2)**։ 2004, 2012-2013 թվականների մրցաշրջաններ
* **Բրոնզե մեդալակիր (4)**։ 2002, 2003, 2015-2016, 2018-2019 թվականների մրցաշրջաններ
**Երկրորդ դիվիզիոն («Վոստոկ» գոտի)**
* **Չեմպիոն՝** 1997 թվականի մրցաշրջան
**Ռուսաստանի Գավաթ**
* **Կիսաեզրափակիչ անցած՝** 2007-2008 թվականների մրցաշրջան
**ՖՆԼ-ի Գավաթ**
* **Ֆինալիստ (2)**։ 2013, 2015 թվականների մրցաշրջան

## Գլխավոր մարզիչներ
Հաշվի են առնվում ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի առաջնությունների և գավաթների հանդիպումները։

## Ակումբի ֆուտբոլիստների անձնական նվաճումները
### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները հանդես են եկել իրենց ազգային հավաքականների կազմում
*Տոմ-ում հանդես եկող ֆուտբոլիստների ցանկն իր ազգային հավաքականներում հանդես գալու փորձով։*
* , Նիկիտա Բաժենով
* ,  Ալբերտ Բորզենկով
* ,  Դենիս Բոյարինցև
* ,  Ալեքսեյ Բուգաև
* ,  Դենիս Դավիդով
* ,   Արտյոմ Ձյուբա
* ,   Դենիս Եվսիկով
* ,   Մաքսիմ Կանուննիկով
* ,   Նիկիտա Կրիվցով
* ,   Ֆյոդոր Կուդրյաշով
* ,   Դենիս Լակտիոնով
* ,   Վենիամին Մանդրիկին
* ,   Կիրիլ Պանչենկո
* ,   Սերգեյ Պեսյակով
* ,   Պավել Պոգրեբնյակ
* ,   Իգոր Պորտնյագին
* ,   Ալեքսեյ Ռեբկո
* ,   Արտյոմ Ռեբրով
* ,   Սերգեյ Ռիժիկով
* ,   Ալեքսանդր Սոբոլև
* ,   Դմիտրի Տարասով
* ,   Ալեքսանդր Շիրկո
* ,     Ալեքսանդր Ժիդկով
* ,     Էմին Մահմուդով
* ,    Արտյոմ Սիմոնյան
* ,      Մաքսիմ Բորդաչև
* ,      Վիտալի Բուլիգա
* ,       Դմիտրի Եկիմով
* ,       Սերգեյ Կորնիլենկո
* ,       Ալեքսանդր Կուլչի
* ,       Պավել Նեխայչիկ
* ,       Սերգեյ Օմելյանչուկ
* ,       Սերգեյ Սոսնովսկի
* ,        Յան Տիգորև
* ,        Եգոր Ֆիլիպենկո
* ,        Վասիլի Խոմուտովսկի
* ,        Սերգեյ Յասկովիչ
* ,         Նիկոլոզ Տոգոնիձե
* ,       Ալեքսանդր Ֆամիլցև
* ,       Բախտիյար Յուլդաշև
* ,           Անդրյուս Գեդգաուդաս
* ,           Էդվինաս Գիրդվայնիս
* ,           Թոմաս Միկուցկիս
* ,           Անդրյուս Սկերլա
* ,         Վալերի Կատինսուս
* ,         Սերգեյ Կովալչուկ
* ,         Եվգենի Սիդորենկո
* ,         Եղիա Չեբանու
* ,         Վալերի Չուպերկա
* ,         Օլեգ Շիշկին
* ,       Վիտալի Դենիսով
* ,       Ալեքսեյ Պոլյակով
* ,         Իլյա Բլիզնյուկ
* ,         Կիրիլ Կովալչուկ
* ,         Դենիս Օնիշչենկո
* ,          Պավել Շկապենկո
* ,           Եվգենի Նովիկով
* ,            Սերգեյ Պարեյկո
* ,          Ժիվկո Միլանով
* ,          Պլամեն Նիկոլով
* , Օգնեն Վրանյոշ
* , Բրանիսլավ Կրունիչ
* ,            Նորբերտ Նեմեթ
* ,             Ադամ Պինտեր
* , Գորան Մազնով
* ,              Էրիկ Բիքֆալվի
* ,              Օվիդիու Դենենաե
* ,               Գաբրիել Մուրեշան
* ,               Ադրիան Ռոպոտան
* ,               Պոմպիլիու Ստենդ
* , Ջորջե Յոկիչ
* ,                Կոնել Սալաթա
* ,                Ալեքսանդր Ռադոսավլևիչ
* ,                Հրվոյե Վեյիչ
* ,              Մլադեն Բոժովիչ
* ,                   Լուկաշ Դրոպպա
* ,                   Մարտին Յիրանեկ
* ,               Հարի Օ'Քոնոր
* ,  Կիմ Նամ Իլ
* ,                  Դաիսուկե Մացու

### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները միջազգային խոշոր մրցաշարերում

### «Տոմ»-ի ֆուտբոլիստները՝ Ռուսաստանի առաջնությունների 33 լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում

### «Տոմ» Ֆուտբոլային ակումբի մրցաշրջանի ֆուտբոլիստներ
1997 թվականից սկսած յուրաքանչյուր մրցաշրջանի արդյունքներով ընտրվում է «Տոմ»-ի անցած մրցաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստը (1997-2013 թվականներին լավագույններին ընտրել են լրագրողները, 2014 թվականից՝ ակումբի երկրպագուները)։

* 1997 թվական՝  Վիկտոր Սեբելև
* 1998 թվական՝  Սերգեյ Ժուկով
* 1999 թվական՝  Վիկտոր Սեբելև
* 2000 թվական՝  Վալերի Կոնովալով
* 2001 թվական՝  Ալեքսանդր Սուրովցև
* 2002 թվական՝  Ալեքսեյ Բուգաև
* 2003 թվական՝  Սերգեյ Պերեդնյա
* 2004 թվական՝  Վասիլի Յանոտովսկի
* 2005 թվական՝  Բրանիսլավ Կրունիչ
* 2006 թվական՝  Պավել Պոգրեբնյակ
* 2007 թվական՝  Սերգեյ Սկոբլյակով
* 2008 թվական՝  Ջորջե Յոկիչ
* 2009 թվական՝  Ջորջե Յոկիչ և  Սերգեյ Պարեյկո
* 2010 թվական՝  Արտյոմ Դյբունա
* 2011-2012 թվականներ՝  Սերգեյ Պեսյակով
* 2012-2013թվականներ՝  Անդրեյ Գորբանեց
* 2013-2014 թվականներ  Եվգենի Բաշկիրով
* 2014-2015՝թվականներ  Ժիվկո Միլանով
* 2015-2016 թվականներ՝  Օլեգ Չուվաև
* 2016-2017 թվականներ՝  Ալեքսեյ Պուգին
* 2017-2018 թվականներ՝   Անտե Պուլիչ
* 2018-2019 թվականներ՝  Ալեքսանդր Ստավպեց
* 2019-2020 թվականներ  Մաքսիմ Կազանկով
* 2020-2021 թվականներ՝  Նիկիտա Կրիվցով
* 2021-2022 թվականներ՝  Ալեքսանդր Ստավպեց

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ ըստ երկրի