Նաթհուրամ Վինայակ Գոձե

**Նաթհուրամ Վինայակ Գոձե** (, ), Մահաթմա Գանդիին սպանողը։ Հինդու ազգայնական Մահարաշտրայից, որը 1948 թվականի հունվարի 30-ին Նյու Դելիում գտնվող Բիրլա Հաուսում բազմադավան աղոթքի ժողովի ժամանակ երեք անգամ կրակել է Գանդիի որովայնին և կրծքավանդակին։

Գոձեն եղել է Հինդու Մահասաբհայի քաղաքական կուսակցության անդամ և Ռաշտրիա Սվայամսևակ Սանգ-ի անդամ, աջակողմյան հինդու կիսառազմական կամավորական կազմակերպության և իր ուսուցիչ Վինայակ Դամոդար Սավարկարի աշխատանքի հանրահռչակողը, որը ստեղծել է Հինդուտվայի գաղափարախոսությունը։

Գոձեն 1944 թվականին Մահաթմա Գանդիին սպանելու երկու անհաջող փորձ է կատարել, նախքան նրա հաջող երրորդ փորձը։ 1948 թվականին տեղի ունեցած սպանությունից հետո Գոձեն պնդել է, որ Գանդին աջակցել է Բրիտանական Հնդկաստանի մուսուլմանների քաղաքական պահանջներին 1947 թվականին Հնդկաստանի բաժանման ժամանակ։ Շատ չանցած, երբ Մահաթմա Գանդին ընկել է մահացու կրակոցներից՝ աղոթքի ժամանակ, Հերբերտ Ռայներ կրտսերը՝ Դելիում ամերիկյան նոր դեսպանատան փոխհյուպատոսը, որը նույնպես ներկա է եղել այդտեղ, բռնել է Գոձենին, և նրան տարել են ոստիկանություն։ Գոձեն սպանությունը ծրագրել է Նարայան Ապտեի և վեց այլ անձանց հետ։ Ավելի քան մեկ տարի տևած դատավարությունից հետո 1949 թվականի նոյեմբերի 8-ին Գոձեն դատապարտվել է մահվան։ Թեև Գանդիի երկու որդիները՝ Մանիլալ Գանդին և Ռամդաս Գանդին ներողամտության խնդրանքներ են ներկայացրել, սակայն Հնդկաստանի վարչապետ Ջավահարլալ Ներուն, փոխվարչապետ Վալլաբհբհայ Պատելը և գեներալ-նահանգապետ Չակրավարտի Ռաջագոպալաչարին դրանք մերժել են, իսկ Գոձեին մահապատժի են ենթարկել Կենտրոնական Ջաիլում՝ 1949 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

## Վաղ կյանք
Նաթհուրամ Վինայակ Գոձեն ծնվել է մահարաշտցի Չիտպավան Բրահմանի ընտանիքում։ Անունը ստացել է ծնողների այն մտավախությունից, որ իրենց արու զավակների վրա անեծք կա այն բանից հետո, երբ ամուսինները կորցրել են իրենց 3 արու զավակներին։ Երիտասարդ Ռամաչանդրան իր կյանքի առաջին մի քանի տարիներին դաստիարակվել է որպես աղջիկ, այդ թվում՝ քիթը ծակելով և քթի օղակ կրելուն։ Հենց այդ ժամանակ ստացել է «Նաթուրամ» (բառացի՝ «Քթի-օղակով Ռամ») մականունը։ Կրտսեր եղբոր ծնվելուց հետո նրանք անցել են նրան որպես տղա վերաբերվելու։

Գոձեն հաճախել է Բարամատիի տեղական դպրոցը, որից հետո նրան ուղարկել են ապրելու մորաքրոջ մոտ՝ Պունայում, որպեսզի կարողանա սովորել անգլերենով ուսուցանող դպրոցում։

## Քաղաքական կարիերա և համոզմունքներ
մինի|Մահաթմա Գանդիի սպանության մեջ մեղադրվող մարդկանց խմբային լուսանկար: Կանգնած են (ձախից աջ)՝ Շանկար Քիստայա, Գոպալ Գոձե, Մադան Լալ Պախվա, Դիգամբար Ռամչանդրա Բադջե։ Նստած (ձախից աջ)՝ Նարայան Ապտե, Վինայակ Դ. Սավարքար, Նատուրամ Գոձե, Վիշնու Կարկարե:|276x276փքս
Գոձեն թողել է ավագ դպրոցը և դարձել Հինդու ազգայնական կազմակերպությունների՝ «Rashtriya Swayamsevak Sangh» (Ազգային կամավորական կազմակերպություն) և «Hindu Mahasabha» ակտիվիստ, չնայած նրա անդամակցության ճշգրիտ ամսաթվերը հայտնի չեն։

## Ազգային կամավորական կազմակերպություն
Գոձեն միացել է ԱԿԿ-ին Սանգլիում (Մահարաշտրա) 1932 թվականին որպես բուդհիկ կարյավահա (աշխուժակ) և միաժամանակ մնացել է Հինդու մահասաբհայի՝ երկու աջակողմյան կազմակերպությունների անդամ։ Հաճախ է հոդվածներ գրել թերթերում՝ իր մտքերը հանրայնացնելու համար։ Այս ընթացքում Գոձեն և Մ. Ս. Գոլվալքարը՝ հետագայում ԱԿԿ-ի ղեկավարը, հաճախ են աշխատել միասին, և նրանք անգլերեն են թարգմանել Բաբարաո Սավարկարի «Ռաշտրա Միմանսա» գիրքը։ Նրանք տարաձայնություններ են ունեցել, երբ Գոլվալքարը վերցրել է այդ թարգմանության ողջ պատասխանատվությունը։ 1940-ականների սկզբին Գոձեն ստեղծել է իր սեփական կազմակերպությունը՝ «Hindu Rashtra Dal»-ը՝ 1942 թվականի Վիջայադաշամիի օրը, չնայած շարունակել է մնալ ԱԿԿ-ի և Հինդու Մահասաբհայի անդամ։

1946 թվականին Գոձեն հայտարարել է, որ լքել է ԱԿԿ-ն և տեղափոխվել Հինդու Մահասաբհա՝ Հնդկաստանի բաժանման հարցի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, պատմական աղբյուրները չեն հաստատում այս պնդումը, «Քավարան» ամսագրի կողմից 2020 թվականի հունվարին հրապարակված հետաքննությունը ցույց է տվել, որ մինչև իր վերջին օրերը Գոձեն եղել է ԱԿԿ-ի անդամ։ Նրա ընտանիքը ևս հայտարարել է, որ Գոձեն երբեք չի լքել ԱԿԿ-ն՝ ընդգծելով, որ եղել է և՛ ԱԿԿ-ի, և՛ Հինդու Մահասաբիի անդամ։ Գոձեի 1946 թվականի հայտարարությունը նույնպես հերքվում է Գանդիի սպանությունից հետո նրա առաջին ցուցմունքներով, որտեղ ասել է, որ թեև միացել է Հինդու Մահասաբային, բայց՝ «Ես ակտիվ եմ մնացել Ազգային կամավորական կազմակերպությունում»։

## Մահաթմա Գանդիի սպանություն
1944 թվականի մայիսին Գոձեն դանակով մահափորձ է կատարել Գանդիի դեմ։ Ղեկավարել է 15-ից 20 երիտասարդ տղամարդկանց խումբը, որոնք շտապել են Գանդիի մոտ՝ Պանչգանիում աղոթքի ժամանակ։ Գոձեին և նրա խմբին ամբոխը թույլ չի տվել հասնել Գանդիին։ Ազատ է արձակվել Գանդիի սեփական քաղաքականության պատճառով՝ հրաժարվելով քրեական մեղադրանք ներկայացնելուց։

1944 թվականի սեպտեմբերին Գոձեն կրկին գլխավորել է մեկ այլ խումբ՝ արգելափակելու Գանդիի անցումը Սևագրամից Մումբայ։ Այս անգամ Գոձեին ձերբակալել են դաշույն օգտագործելու և Գանդիին սպանելու սպառնանքի համար։ Կրկին ազատ է արձակվել Գանդիի՝ քրեական մեղադրանքներ չառաջադրելու քաղաքականության շնորհիվ։

1948 թվականի հունվարի 30-ին՝ ժամը 17:05-ին, երբ Գանդին գնում էր աղոթքի Գանդի Սմիթի հետևում գտնվող բարձունքում, որը գտնվում է Նյու Դելիի առանձնատանը, Գոձեն դուրս է եկել ամբոխից և փակել նրա ճանապարհը դեպի վերելք։ 3 անգամ կրակել է Մահաթմայի վրա Beretta M1934 ատրճանակից։ Առաջին երկու գնդակները թափանց են անցել, երրորդը կանգ է առել թոքում՝ սրտի շրջանում։ Թուլացող Մահաթման, ում երկու կողմից բռնել են զարմուհիները, շշնջացել է․ «Օ՜, Ռամա։ Օ՜, Ռամա» (հինդի՝ हे ! राम): Դելիում ամերիկյան նոր դեսպանատան 32-ամյա փոխհյուպատոս Հերբերտ Ռայներ Կրտսերն առաջինն է եղել, որը առաջ է նետվել և բռնել Գոձեի ուսերից՝ տանելով նրան դեպի զինվորականները, որոնք զինաթափել են նրան։ Այնուհետև Ռայները բռնել է Գոձեի պարանոցից և ուսերից, մինչև որ նրան տարել են զինվորականներն ու ոստիկանները։ Ավելի ուշ Ռայներն ասել է, որ Գոձեին ձերբակալելուց ապշած էր, թե որքան հեշտությամբ է կարողացել իրականացնել իր ծրագիրը։ Գանդիին հետ են բերել Գանդի Սմիթի իր սենյակ, որտեղ կարճ ժամանակ անց մահացել է։

## Դատավարություն և կատարում
Գոձեի դատավարությունը տեղի է ունեցել Փենջաբի Գերագույն դատարանում՝ Պետերհոֆում (Շիմլա)։ 1949 թվականի նոյեմբերի 8-ին դատապարտվել է մահապատժի։ Թեև Գանդիի երկու որդիները՝ Մանիլալ Գանդին և Ռամդաս Գանդին, որոշումը փոխելու խնդրանքներն են ներկայացրել, սակայն Հնդկաստանի վարչապետ Ջավահարլալ Նեհրուն, փոխվարչապետ Վալլաբհայ Պատելը և գեներալ-նահանգապետ Չակրավարտի Ռաջագոպալաչարին դրանք մերժել են, իսկ Գոձեն կախաղան է հանվել Կենտրոնական Ջամբալա քաղաքում՝ 1949 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

## Հետևանք
Միլիոնավոր հնդիկներ սգում էին Գանդիի մահը, Հինդու Մահասաբհան արատավորվել էր, իսկ Ազգային կամավորական կազմակերպությունը՝ ժամանակավորապես արգելվել։

Ազգային կամավորական կազմակերպությունը մշտապես հերքում է Գոձեի հետ որևէ կապ՝ պնդելով, որ Գոձեն «լքել է ԱԿԿ-ն 1930-ականների կեսերին»։ Այնուամենայնիվ, Նաթհուրամ Գոձեի եղբայրը՝ Գոպալ Գոձեն հայտարարել է, որ բոլոր Գոձե եղբայրները սպանության ժամանակ ԱԿԿ-ի անդամներ են եղել և մեղադրել է ԱԿԿ-ին նրանց ուրանալու համար։ Գոձեի ընտանիքի մյուս անդամները նույնպես հերքել են, որ Գոձեն երբևէ լքել է ԱԿԿ-ն. «Նա մնացել է ԱԿԿ-ում մինչև իր մահը»։

## Պատկերի վերականգնման փորձեր
«Me Nathuram Godse Boltoy» երկու գործողությամբ պիես է, որը գրված է մարաթի լեզվով Պրադիպ Դալվի կողմից։ Այն հիմնված է Գոպալ Գոձեի կողմից գրված «May It Please Your Honor» գրքի վրա։ Ըստ Կարլին Մաքլեյնի՝ պիեսը «իրականացնում է Գոձեի պաշտպանական խնդրանքը»՝ այդպիսով «ուսումնասիրելով Գանդիի սպանությունը և Գոձեի դատավարությունը Գոդսի տեսանկյունից»։

2014 թվականին՝ Բհարաթիա Ջանատա կուսակցության իշխանության գալուց հետո, Հինդու Մահասաբհան սկսել է փորձել վերականգնել Գոձեի համբավը և պատկերել նրան որպես հայրենասեր։ Դիմել է վարչապետ Նարենդրա Մոդիին՝ խնդրելով տեղադրել Գոձեի կիսանդրին։ Ստեղծել է *Desh Bhakt Nathuram Godse* վավերագրական ֆիլմը, որը թողարկվել է 2015 թվականի հունվարի 30-ին՝ Գանդիի մահվան տարելիցին։ Գոձեի համար տաճար կառուցելու և հունվարի 30-ը որպես *Shaurya Diwas* («Քաջության օր») նշելու փորձեր են եղել։ Պունայի դատարանում քաղաքացիական հայց է ներկայացվել՝ վավերագրական ֆիլմի ցուցադրման արգելքի պահանջով։

2019 թվականի մայիսին՝ Հնդկաստանի ընտրությունների վերջնական փուլին ընդառաջ, Բհարաթիա Ջանատա կուսակցության թեկնածու Բհոպալից Պրագյա Թակուրը Գոձեին անվանել է «հայրենասեր»։ Հանդիպելով բուռն արձագանքի՝ ավելի ուշ ներողություն է խնդրել։

Քանի որ Հինդուտվայի քաղաքականությունն ավելի ու ավելի էր տարածվում Հնդկաստանում, փորձեր են արվել հարգել Գոձեին։ Մերութ քաղաքն առաջարկվել է վերանվանել նրա պատվին, սակայն շրջանային դատավորը բացառել է անվանման նման փոփոխության հնարավորությունը։

## Ժողովրդական մշակույթում
* Ինը ժամ Ռամային, Սթենլի Ա. Վոլպերթին (1962)
* Գանդիի մարդասպանը. Դիրենդրա Կ. Ջհա (2023)
* *Գանդի և Գոձե, Պատերազմ* (2023)
* *Գոձեի երեխաները։ Հինդուտվայի ահաբեկչությունը Հնդկաստանում (2011)*

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն
* 
* 
* 
* Khosla, G.D., *Murder of the Mahatma and Other Cases from a Judge's Notebook*, Jaico Publishing House, 1968. 
* 
* Malgonkar, Manohar (2008). *The Men Who Killed Gandhi*, New Delhi: Roli Books, 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* http://www.time.com/time/asia/magazine/2000/0214/india.godse.html  *Time Magazine*'s February 2000 interview of Gopal Godse
* Rediff On The NeT: The Rediff Interview/ Gopal Godse in an exclusive interview on life after Gandhi's assassination Rediff's January 1998 interview of Gopal Godse
* Gandhi...Godse Assassination Article discussing a pro-Godse play
* http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/30/world/main2415455.shtml Eyewitness to Gandhi assassination
* 
* http://www.kiranbedi.com/gandhifireng.htm  First Information Report (FIR) by police

Կատեգորիա:20-րդ դարի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ազգայնականներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Հնդիկ ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Հնդիկ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հնդիկ հանցագործներ
Կատեգորիա:Մահապատժի դատապարտվածներ
Կատեգորիա:Մարդասպաններ