Հեդբենգինգ

right|thumb|Հոլանդական դեթ մեթալ խումբ Asphyx-ը հեդբենգինգի ընթացքում 2007 թվականի համերգի ժամանակ։
**Հեդբենգինգ,** գլխի ուժեղ ուռճացված շարժում՝ երաժշտության ռիթմին համապատասխան։ Այն տարածված է ռոք, փանկ, հևի մետալ և դաբստեպ ժանրերում, որտեղ հեդբենգինգը հաճախ կիրառվում է բեմում ելույթ ունեցող երաժիշտների կողմից։ Հեդբենգինգը հանդիպում է նաև իսլամական սուֆիական ավանդական երաժշտական ժանրերում, օրինակ՝ Կավալիում՝ Հնդկական ենթացամաքում և Իրանում։

## Պատմություն
thumb|Հեդբենգինգ

### Սուֆի երաժշտություն
Հեդբենգինգը տարածված է իսլամական սուֆիական կրոնական երաժշտական ավանդույթներում, որոնք գոյություն ունեն արդեն դարեր շարունակ, օրինակ՝ Հնդկական ենթացամաքի շուրջ 600 տարվա Կավալի ավանդույթում, ինչպես նաև դերվիշների շրջանում՝ Իրանի Քուրդիստանի նահանգում։ Կավալիի ներկայացումները, հատկապես Հնդկական ենթացամաքի սուֆիական սրբավայրերում, որոնք սովորաբար նվիրված են Ալլահին, իսլամի մարգարեներին կամ սուֆի սրբերին, հաճախ ներկայացնողներին և հանդիսատեսին բերում են տրանսանման վիճակի և հեդբենգինգի, որը նման է մեթալ և ռոք համերգներում հանդիպող վիճակին։ Հնդկական ենթացամաքում սուֆիների և ֆաքիրների կողմից հաճախ կատարվող հանրահայտ երգերից մեկն է շուրջ 600 տարվա «Դամա Դամ Մաստ Քալանդար»-ը (նվիրված XIII դարի սուֆի սուրբ Լալ Շահբազ Քալանդարին), որի ժամանակ հաճախ թե՛ կատարողները, թե՛ հանդիսատեսը արագ հեդբենգինգ են անում՝ նաուկատ թմբուկների հարվածների ուղեկցությամբ։

Ժամանակակից շրջանում ամենահայտնի Կավալի կատարողը եղել է պակիստանցի երգիչ Նուսրաթ Ֆաթեհ Ալի Խանը, որի ներկայացումները 20-րդ դարի վերջում հաճախ հանդիսատեսին բերում էին տրանսանման հեդբենգինգի փորձառության։ Խանի ժողովրդականությունը Հնդկական ենթացամաքում հանգեցրել է միաձուլված ժանրերի առաջացմանը, ինչպիսիք են սուֆի ռոքը և տեխնո կավալին հարավասիական հանրաճանաչ երաժշտության մեջ (պակիստանյան փոփ, հինդի փոփ, Բոլիվուդի երաժշտություն և բրիտանա-ասիական երաժշտություն) 1990-ականներին։ Դրանք համադրում էին Կավալիի ավանդական տրանսանման զիքր հեդբենգինգը ժամանակակից ռոքի, տեխնոյի կամ դենս երաժշտության տարրերի հետ, ինչը երբեմն արժանանում էր քննադատության և վեճերի՝ սուֆիական և կավալիի ավանդական շրջանակներում։

### Ռոք երաժշտություն
«Հեդբենգինգ» տերմինի ծագումը վիճարկվում է։ Հնարավոր է, որ «հեդբենգեր» արտահայտությունը ձևավորվել է Led Zeppelin խմբի առաջին ամերիկյան շրջագայության ընթացքում՝ 1969 թվականին։ Բոստոնի *Tea Party* համերգասրահում տեղի ունեցած ներկայացման ժամանակ առաջին շարքում նստած հանդիսատեսը գլխով հարվածում էր բեմին՝ երաժշտության ռիթմին համընթաց։

Բացի այդ, Led Zeppelin-ի 1970 թվականի հունվարի 9-ին *Royal Albert Hall*-ում ունեցած համերգի տեսագրության ժամանակ (ներառված 2003 թվականին թողարկված *Led Zeppelin DVD*-ում) կարելի է տեսնել, որ առաջին շարքի հանդիսատեսը ամբողջ ներկայացման ընթացքում հեդբենգինգ էր անում։

Այնուամենայնիվ, հեդբենգինգի օրինակ, որն ավելի վաղ է, քան այս տերմինի ենթադրյալ առաջացումը, կարելի է տեսնել Cream խմբի «Farewell Concert»-ի ժամանակ՝ 1968 թվականի նոյեմբերին, նույնպես *Royal Albert Hall*-ում։ Մասնավորապես՝ «Sunshine of Your Love» երգի կատարման ժամանակ առաջին շարքում գտնվող հանդիսատեսի որոշ անդամներ, որոնք երկար մազեր ունեին, արագ շարժում էին իրենց գլուխները երաժշտության հետ համընթաց՝ ձևով, որը բնորոշ է ժամանակակից հեդբենգինգին։

Black Sabbath խմբի Օզի Օսբորնը և Գիզեր Բաթլերը համարվում են հեդբենգինգ կատարած առաջին հայտնի երաժիշտներից, ինչն ակնհայտ է խմբի 1970 թվականի Փարիզի համերգի տեսագրությունում։

1970-ականների սկզբին *Status Quo* խումբը հարդ ռոքի առաջին խմբերից մեկն էր, որը բեմում կատարում էր հեդբենգինգ։

Միևնույն ժամանակ, *Motörhead*-ի Լեմմին *The Decline of Western Civilization II: The Metal Years* վավերագրական ֆիլմում տրված հարցազրույցում նշել է, որ «հեդբենգեր» տերմինը կարող էր առաջանալ հենց խմբի անվան միջոցով՝ «Motörheadbanger»։

Իսկ հեդբենգինգի կիրառումն ու դրա կապը ռոք ժանրի հետ լայնորեն տարածվել է *[[AC/DC]]* խմբի կիթառահար Անգուս Յանգի միջոցով։

1950-ականների հեռուստատեսային ելույթների ժամանակ Ջերի Լի Լյուիսը հաճախ ունենում էր տղամարդ երկրպագուներ, որոնք մազերը երկարացնում էին իր ոճով, ինչի հետևանքով ճակատային վարսերը ծածկում էին դեմքը։ Լյուիսը շարունակ մազերը հետ էր նետում դեմքից, և րիտասարդ հանդիսատեսները սկսում էին արագ կրկնել այդ շարժումը՝ ձևով, որը հիշեցնում էր հեդբենգինգ։

### Թութակներ
Առնվազն մեկ թութակ՝ Սնոուբոլ անունով կակադուն, զարգացրել է երաժշտության հետ հեդբենգինգ անելու սովորություն, որը դարձել է համացանցային սենսացիա։ Գիտնականների հետաքրքրությունը եղել է մեծ, քանի որ կենդանիների մոտ չվարժեցված պարային շարժումները հազվադեպ են հանդիպում։

## Առողջական խնդիրներ
1980-ականների կեսերին *[[Metallica]]*-ի բաս կիթառահար Քլիֆ Բյորթոնը բազմիցս բողոքել է վզի ցավերից, որոնք կապված էին համերգների կամ նույնիսկ փորձերի ընթացքում նրա գրեթե անընդհատ և ինտենսիվ հեդբենգինգի հետ։ 2005 թվականին *[[Evanescence]]*-ի կիթառահար Թերի Բալսամոն ենթարկվել է կաթվածի, որը, բժիշկների ենթադրությամբ, կարող էր պայմանավորված լինել հաճախակի հեդբենգինգով։ 2007 թվականին իռլանդացի երգչուհի և *Moloko*-ի նախկին վոկալիստ Ռոիշին Մերֆին ստացել է աչքի վնասվածք իր «Primitive» երգի կատարման ժամանակ, երբ բեմում հեդբենգինգ անելիս գլխով բախվել է աթոռին։

2009 թվականին *[[Slayer]]*-ի բաս կիթառահար և վոկալիստ Թոմ Արայան սկսել է ողնաշարի լուրջ խնդիրներ ունենալ իր ագրեսիվ հեդբենգինգի հետևանքով և ստիպված էր ենթարկվել առաջային վզային դիսկէկտոմիայի և ֆիքսացիայի վիրահատության։ Վիրահատությունից ապաքինվելուց հետո նա այլևս չի կարողանում հեդբենգինգ անել։ 2011 թվականին *[[Megadeth]]*-ի կիթառահար Դեյվ Մասթեյնը հայտարարել է, որ իր վզի և ողնաշարի հիվանդությունը՝ ողնաշարի ստենոզը, պայմանավորված է երկար տարիների հեդբենգինգով։ Նույն թվականին *[[Stone Sour]]*-ի թմբկահար Ռոյ Մայորգան ենթարկվել է ինսուլտի՝ թմբուկ նվագելիս հաճախակի հեդբենգինգի հետևանքով։ Դեպքից հետո նա ստիպված է եղել նորից սովորել թմբուկ նվագել։ *[[Slipknot]]*-ի սեմփլեր Քրեյգ Ջոնսը երբեմն ստացել է վիպլեշի վնասվածք երկարատև և ուժգին հեդբենգինգի պատճառով։

Բժշկական գրականությունում առկա են մի շարք դեպքի նկարագրություններ, որոնք կապում են չափից շատ հեդբենգինգը ուղեղի անոթալայնանքի և արյունահավաքի, ինչպես նաև վզում գտնվող ուղեղի արյունատար անոթների վնասվածքի հետ։ Ավելի կոնկրետ՝ գրանցվել են դեպքեր, որոնք վերաբերում են բազիլյար արյունատար անոթի, կարոտիդ արյունատար անոթի և վերտեբրալ արյունատար անոթի վնասմանը։ Մի շարք դեպքերի նկարագրություններ նույնպես կապ են հաստատում հեդբենգինգի և ենթակաշային հեմատոմայի միջև, որը երբեմն մահացու է եղել, ինչպես նաև միջկողային էմֆիզեմայի հետ, որը նման է «shaken baby» համախտանիշին։ Մի դիտողական հետազոտություն, որը համեմատել է հեդբենգինգ կատարող և չկատարող դեռահասներին պարային մարաթոնում, պարզել է, որ այդ գործունեությունը կապված է մարմնի տարբեր հատվածներում ցավի հետ, առավելապես վզում, որտեղ այն դրսևորվում է որպես վիպլեշ։

## Տես նաև
* Քրոնիկ տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիա
* Մետալիստներ 
* Փանկ ռոք
* Այծ (ժեստ)
* Հարդ ռոք
* Մետալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտություն
Կատեգորիա:Ժեստեր
Կատեգորիա:Հարդ ռոք
Կատեգորիա:Հևի մետալ
Կատեգորիա:Մետալ
Կատեգորիա:Պարային ոճեր
Կատեգորիա:Պարեր
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտություն