Կայարան երկուսի համար

**«Կայարան երկուսի համար»** (), ռեժիսոր Էլդար Ռյազանովի խորհրդային մելոդրամատիկ կինոֆիլմը, որը թողարկվել է 1982 թվականին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Օլեգ Բասիլաշվիլին և Լյուդմիլա Գուրչենկոն։ 1983 թվականին ընդգրկվել է Կաննի կինոփառատոնի պաշտոնական մրցութային ծրագրում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1984)։

## Սյուժե
Ցրտաշունչ ձմեռային երեկոյին Սիբիրում ինչ-որ տեղ ուղղիչ-աշխատանքային գաղութում անցնում է երեկոյան ստուգումը։ Ստուգայցից հետո բանտարկյալ Պլատոն Սերգեևիչ Ռյաբինինին հայտնում են, որ նրա մոտ ժամադրության է եկել կինը և բանտից 10 կմ հեռավորության վրա գտնվող գյուղում վարձել սենյակը, ինչպես նաև նրան հրահանգում են գնալ տեղացի վարպետի մոտ և վերցնել ակորդեոնը։ Նա իրավունք ունի հրաժարվել ժամադրության գնալուց, բայց չի կարող հրաժարվել ղեկավարության հանձնարարությունը կատարելուց։ Նրան  թողնում են մինչև առավոտյան ստուգումը՝ զգուշացնելով, որ ուշացումը հավասարազոր է փախուստի։ Պլատոնւ գյուղ գնալու ճանապարհին հիշում է այն, ինչ տեղի էր ունեցել իր հետ դատապարտվելուց առաջ։

Պլատոնը Մոսկվա-Դուշանբե գնացքով մեկնում է Գրիբոյեդով քաղաք։ Զաստուպինսկ միջանկյալ կայարանում նա պատրաստվում է ճաշել կայարանամերձ ռեստորանում։ Ճաշը այնքան նողկալի է լինում, որ Պլատոնը հրաժարվում է ուտել և որոշում է հեռանալ։ Մատուցողուհի Վերա Նեֆյոդովան պահանջում է վճարել, Պլատոնը հրաժարվում է, և վեճի ընթացքում նա չի նկատում, թե ինչպես է իր գնացքը հեռանում։ Կայարանի պետի տեղակալը Պլատոնին խոստանում է նստեցնել հաջորդ գնացքը նույն օրվա երեկոյան։ Ոստիկանության լեյտենանտ Նիկոլաշան Պլատոնին համոզում է, որ ավելի լավ է վճարել ճաշի համար, քանի որ արձանագրությունը կլինի ավելի թանկ, և Պլատոնը Վերային վճարում է այն ճաշի համար, որն ինքը չէր կերել։

Անցնող գնացքով գալիս է Վերայի սիրեկանը՝ ուղեկցորդ Անդրեյը։ Նա բերում է երկու ճամպրուկ սեխ, որպեսզի Վերան դա «իրացնի» տեղական շուկայում, և Վերայի հետ առանձնանում է կուպեում՝ Պլատոնին խնդրելով հսկել սեխը և որպես գրավ վերցնելով նրա անձնագիրը։ Գնացքի կանգառի ժամանակը կրճատվում է, Անդրեյը մոռանում է վերադարձնել Պլատոնի անձնագիրը և այն տանում է իր հետ։ Այսպիսով, Պլատոնը չի կարող նստել հաջորդ գնացքը և ստիպված է մնալ Զաստուպինսկում երկու օր, մինչև Անդրեյը վերադառնա և բերի իր անձնագիրը։

Օրվա ընթացքում Պլատոնն ու Վերան մի քանի անգամ բախվում են կայարանում և ի վերջո հաշտվում։ Հարսանեկան խնջույքից հետո Վերան որոշում է օգնել, որ Պլատոնը գիշերելու տեղ ստանա «Ինտուրիստ» հյուրանոցում, սակայն հերթապահ Մարինան մերժում է։ Երեկոյան Վերան ուշանում է վերջին ավտոբուսից և ստիպված է գիշերել կայարանում՝ Պլատոնի հետ միասին, նրա հետ կիսելով նաև «ցարական» ընթրիքը՝ հարսանեկան խնջույքի ճաշատեսակների մնացորդները։ Գիշերը գրպանահատը գողանում է քնած Պլատոնի դրամապանակը։ Ինչ-որ կերպ գումար ձեռք բերելու համար Պլատոնը ստիպված է շուկայում վաճառել Անդրեյի սեխերը սպեկուլյացիոն գնով։ Երեկոյան նա Վերային հրավիրում է կայարանամերձ ռեստորան։ Ընթրիքի համար նա գումար է վաստակում դաշնամուր նվագելով տեղացի «երաժիշտ» Շուրիկի մեծահոգի թույլտվությամբ։

Պլատոնը Վերային ցույց է տալիս իր կնոջը, որը հեռուստատեսությամբ վարում է եղանակի տեսությունը, և պատմում է, թե ինչպես է նա մեքենա վարելիս մահացու վրաերթի  ենթարկել մի մարդու, իսկ ինքն իր վրա է վերցրել նրա մեղքը՝ ասելով, որ ինքն է վարել մեքենան։ Այժմ Պլատոնն սպասում է դատին՝ ստորագրություն տալով չհեռանալու մասին, իսկ Գրիբոյեդով նա գաղտնի է գնացել, որպեսզի տեսնի ծանր հիվանդ հորը, որին վախենում է ազատ արձակվելուց հետո ողջ չտեսնել։ Վերան երկրորդ անգամ փորձում է գիշերելու տեղ գընել Պլատոնի համար «Ինտուրիստում»։ Հերթապահ Յուլիան համաձայնում է, սակայն որոշ ժամանակ անց հրաժարվում է, քանի որ վատ եղանակի պատճառով  պետք է բերեն Մոսկվա թռչող զբոսաշրջիկների խումբ։ Պլատոնն ու Վերան գիշերն անցկացնում են դեպոյում կանգնած վագոնի կուպեում։

Հաջորդ օրը Անդրեյը գալիս է և վերադարձնում է Պլատոնի անձնագիր։ Վերան խզում է հարաբերությունները Անդրեյի հետ։ Նրա ու Պլատոնի միջև տեղի է ունենում քաշքշուկ, բայց Անդրեյ հարթում է կոնֆլիկտը ոստիկանության հետ ու մեկնում։ Վերան Պլատոնի համար գնում է գնացքի տոմս։ Այնուհետև նա հայտնում է, որ հեռախոսով կապ է հաստատել Պլատոնի կնոջ հետ (նախկինում Պլատոնը նրան տվել է իր տան հեռախոսի համարը), որպեսզի համոզի նրան չխորտակել ուրիշի կյանքը։ Վերջինս ասել է, որ ինքն ընդհանրապես չի կարողանում մեքենա վարել։ Կառամատույցում Վերան ու Պլատոնը հրաժեշտ են տալիս միմյանց, և Պլատոնը հեռանում է Զաստուպինսկից։

Հուշը ընդհատվում է։ Այդ նույն պահին Պլատոնը հասնում է գյուղ, արհեստանոցից վերցնում է ակորդեոնը և դժկամությամբ գնում ժամադրության իր կնոջ հետ, բայց պարզվում է, որ իր մոտ է եկել ոչ թե կինը, այլ Վերան։ Առավոտյան ոչ Պլատոնը, ոչ էլ Վերան չեն լսում զարթուցիչի ձայնը, իսկ երբ նրանք արթնանում են, մինչև ստուգման սկիզբը մնում է ընդամենը 1 ժամ 20 րոպե։ Պլատոնը ստիպված է վազել մինչև գաղութ 10 կիլոմետր՝ տանելով ակորդեոնով, իսկ Վերա վազում է նրա հետ։ Արդեն բավականին մոտ է ճամբարի ցանկապատը և աշտարակները, բայց հոգնածությունից Պլատոնը այլևս չի կարող գնալ և չի հասցնում ստուգմանը։

Վերադասները զեկուցում են բանտարկյալի բացակայության մասին և պատրաստվում են դա համարել փախուստ։ Վերան Պլատոնին խնդրում է նվագել ակորդեոնը, բանտի բակում լսում են նվագը և հաշվում, որ նա ներկայացել է առավոտյան ստուգմանը նշանակված ժամին։

## Ֆիլմում նկարահանվել են
### Գլխավոր դերերում
* Լյուդմիլա Գուրչենկո – *Վերա Նիկոլաևնա Նեֆյոդովա, մատուցողուհի կայարանամերձ ռեստորանում*
* Օլեգ Բասիլաշվիլի – *Պլատոն Սերգեևիչ Ռյաբինին, դաշնակահար*

### Դերերում
* Նիկիտա Միխալկով – *Անդրեյ, ուղեկցորդ, Վերայի սիրեկանը*
* Նոնա Մորդյուկովա – *«քեռի Միշա», վերավաճառող*
* Միխայիլ Կոնոնով – *Նիկոլաշա, ոստիկանության լեյտենանտ*
* Անաստասիա Վոզնեսենսկայա – *Յուլյա, հերթապահ «Ինտուրիստում»*
* Տատյանա Դոգիլևա – *Մարինա, հերթապահ «Ինտուրիստում»*
* Օլգա Վոլկովա – *Վիոլետա, մատուցողուհի*
* Ալեքսանդր Շիրվինդտ – *Ալեքսանդր Անատոլևիչ (Շուրիկ), դաշնակահար ռեստորանում*
* Ռաիսա Էտուշ – *Լյուդա, մատուցողուհի*
* Թեմուրմալիկ Յունուսով – *սեխ վաճառող* (լուսագրերում նշված է որպես «*Թեմուր* Յունուսով»)
* Ստանիսլավ Սադալսկի – *հարբեցող կայարանում*
* Նինա Պալադինա – *սեխ գնող*
* Ալլա Բուդնիցկայա – *Մաշա, Պլատոնի կինը, եղանակի տեսության վարող հեռուստատեսությամբ*
* Վիկտոր Բորցով – *ռեստորանի ոչ սթափ հաճախորդ*
* Էլդար Ռյազանով – *Իվան Կուզմիչ, երկաթուղային կայարանի պետի տեղակալ*

## Ստեղծողներ
* Ռեժիսոր՝ Էլդար Ռյազանով
* Սցենարի հեղինակ՝ Էմիլ Բրագինսկի, Էլդար Ռյազանով
* Բեմադրող օպերատոր՝ Վադիմ Ալիսով
* Բեմադրող նկարիչ՝ Ալեքսանդր Բորիսով
* Կոմպոզիտոր՝ Անդրեյ Պետրով
* Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Չերտոկ
* Մոնտաժող՝ Վալերիա Բելովա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Օլեգ Զիլբերշտեյն
* Երգի տեքստի հեղինակ՝ Էլդար Ռյազանով
* Դիրիժոր՝ Սերգեյ Սկրիպկա
* Հագուստի նկարիչ՝ Էդիտ Պրիեդե
* Օպերատոր՝ Պյոտր Կուզնեցով
* Նկարիչ-գրիմարարներ՝ Լյուբով Կուլիկովա, Իրինա Մորոզովա
* Խորհրդատու՝ Նիկոլայ Գրիդասով
* Խմբագիր՝ Լյուբով Գորինա
* Երաժշտական խմբագիր՝ Ռաիսա Լուկինա
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Լազար Միլկիս

## Ստեղծման պատմություն
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ ճանապարհային պատահարի մեղքն իր վրա վերցրած մարդու պատմությունը վերցվել է կոմպոզիտոր Միքայել Թարիվերդիևի և նրա սիրելիի՝ դերասանուհի Լյուդմիլա Մաքսակովայի կյանքից։ Թարիվերդիևը դատապարտվել է երկու տարվա ազատազրկման, բայց քանի որ հետաքննությունը, իսկ այնուհետև դատը տևել է երկու տարի, կոմպոզիտորին ազատել են համաներմամբ։

Լյուդմիլա Մաքսակովան ներկայացրել է իրադարձությունների իր վարկածը, ըստ որի՝ ղեկին եղել է Թարիվերդիևը, ընդ որում՝ եղել են վկաներ։

Սակայն «Հետաքննությունը վարել են...» (ռուս․՝ «Следствие вели…») հաղորդման թողարկումներից մեկում պատմվել է ֆիլմի հետ գրեթե նույնական մի պատմություն, որը տեղի է ունեցել 1972 թվականին Պետուշկի քաղաքում, և որն ավելի քրեական բնույթ է ունեցել, ինչը թույլ է տալիս պնդել, որ հենց դա է հիմք դարձել ֆիլմի սյուժեի համար։

Արձակումից ուշանալու պատմությունը նույնպես վերցված է իրական կյանքից. 1953 թվականին Յարոսլավ Սմելյակովին, որը պատիժը կրում էր ճամբարում, ազատ են արձակել ընկերների հետ հանդիպման գնալու համար՝ կալանավայրից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։ Նա առավոտյան ուշ է արթնացել և կարող էր ուշանալ առավոտյան ստուգումից, և ընկերները նրան օգնել են տեղ հասնել։

«Քեռի Միշայի» հանգուցյալ ամուսնու լուսանկարը Վադիմ Սպիրիդոնովի նկարն է Ֆեոդոր Սավելևի դերում «Հավերժական կանչ» () ֆիլմից։ Ֆիլմում օգտագործվել են «Sony» ընկերության առաջին գունավոր հեռուստացույցներից մեկը, մոդել «Trinitron KV-1210» և ճապոնական «JVC» ընկերության VHS ստանդարտի առաջին շարժական տեսամագնիտոֆոններից մեկը, «HR-4100 EG» մոդելը՝ արտաքին «AA-P41EG» էներգամատակարարման համակարգով։

Խորհրդային ժամանակներում մահվան ելքով ավտովթարի համար դատապարտվածը պետք է պատիժը կրեր ոչ թե ֆիլմում ցուցադրված ռեժիմային գաղութում, այլ գաղութ-ավանում, որտեղ նրան կարող էին թույլ տալ ապրել ընտանիքի հետ։

## Նկարահանումներ
* Առաջինը նկարահանվել է եզրափակիչ տեսարանը, որտեղ գլխավոր հերոսները դաշտով վազում են դեպի գաղութ։ Լյուդմիլա Գուրչենկոյի խոսքով՝ նկարահանումներն անցկացվել են «ինչ-որ տեղ Լյուբերցիում» 28 աստիճան սառնամանիքի պայմաններում։
* Գնացքների ժամանման ու մեկնումի կադրերը նկարահանվել են Մոսկվայի Ռիգայի կայարանում, որը փակուղային է, չնայած սյուժեի համաձայն՝ երկաթուղային կայարանը տարանցիկ է։ Սպասասրահում Պլատոնի ու Վերայի գիշերելու և Պլատոնի մեկնումից առաջ նրանց զրույցի տեսարանները նկարահանվել են Լենինգրադի Վիտեբսկի կայարանում։ Պլատոնի ու Վերայի անցումը կանգնած վագոն և դրա ներսի նկարահանումները կատարվել են ոչ հեռու գտնվող Ամերիկյան կամուրջների և Լենինգրադ-Մոսկովյան վերանորոգման ու սարքավորման դեպոյում (վագոնի լվացում)։ Կառամատույցնի շատ տեսարաններ, ինչպես նաև կամրջով գլխավոր հերոսուհու անցումը նկարահանվել է «Լոսինոոստրովսկայա» կայարանում։ Վագոնը, որտեղ գլխավոր հերոսները գիշերել են, «Էքսպրես» ֆիրմային գնացքի վագոն է (կադրում, որտեղ գնում են վագոնների ստուգողները, երևում է «Էքսպրես» գրությունը)։
* Շուկայի տեսարանները նկարահանվել են Մոսկվայում՝ Տիշինսկի շուկայում։
* Տեսարանը, որտեղ Պլատոնը Վերային տանում է սայլակով, նկարահանվել է Տագանսկայա հրապարակում։
* Գաղութը որտեղ Ռյաբինինը կրում է իր պատիժը նկարահանվել է Իշկանսկայա անչափահասների դաստիարակչական գաղութում՝ Մոսկվայի մարզի Դմիտրովսկի շրջանի Նովոյե Գրիշինո գյուղում։  Նույն շրջանի Կովերյանկի գյուղում գտնվում են այն տները, որտեղ նկարահանվել է Վերայի հետ Պլատոնի հանդիպումը (տներից մեկը նկարահանվել է ճակատամասից, իսկ մյուսում իրականացվել են ինտերիերային նկարահանումներ։

## Երաժշտություն
Ավանդույթի համաձայն՝ ֆիլմի գլխավոր երգի համար տեքստը գրել է Էլդար Ռյազանովը, սակայն, ինչպես նախկինում է եղել, նա չի համարձակվել նրանց առաջարկել կոմպոզիտոր Անդրեյ Պետրովին իր անունից և նրան ներկայացրել է որպես  Դավիթ Սամոյլովի բանաստեղծություն։ Մեղեդին, որը երգում է Վերան, «Raindrops Keep Fallin’ on My Head» երգն է, որը գրել է կոմպոզիտոր Բերտ Բակարակը «Բուտչ Քեսիդի և Սանդենս Քիդ» ֆիլմի համար։ Խորհրդային Միությունում հայտնի էր երգի ֆրանսերեն տարբերակը՝ «Toute la pluie tombe sur moi» Սաշա Դիստելի կատարմամբ։

«Քեռի Միշան» ներկայացնում է մագնիտոֆոնը մոզամբիկյան երգիչ Աֆրիկ Սիմոնի «Hafanana» երգի ձայնագրությունով։ Այնուհետև «Քեռի Միշայի» մենախոսության ֆոնին հնչում է ABBA խմբի «So Long» երգը։

Ֆիլմում օգտագործվել են նաև Եվգենի Մարտինովի «Яблони в цвету», Ադրիանո Չելենտանոյի «Մնաս բարով», Ռայմոնդ Պաուլսի «Старинные часы», Վլադիմիր Վիսոցկու  «Москва — Одесса» երգերը (Գեորգի Գարանյանի ղեկավարած «Мелодия» համույթի հետ կատարմամբ) և այլն։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* :
** XVI համամիութենական կինոփառատոն Լենինգրադում
*** Մրցանակ կնոջ դերակատարման համար (Լյուդմիլա Գուրչենկո)
*** Մրցանակ խորհրդային կինոկատակերգության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար (Էլդար Ռյազանով)
** «Տարվա լավագույն ֆիլմ» և «Տարվա լավագույն դերասանուհի» «Советский экран» հանդեսի հարցման արդյունքներով
* 
** «Վարշավայի սիրեն» քննադատների մրցանակ տարվա լավագույն արտասահմանյան ֆիլմի համար Լեհաստանում
** ԽՍՀՄ պետական մրցանակ

## Մասնակցություն կինոփառատոններին
* 1983 – Կաննի կինոփառատոն (Ֆրանսիա)
*  – Ռուսական կինոյի փառատոն Օնֆլերում (Ֆրանսիա)
*  – «Յունիվերկինո» ռուսական ֆիլմերի կինոփառատոն Նանտում (Ֆրանսիա)
*  – Ռուսական կինոն «Arlequin» կինոփատրանում, Փարիզ (Ֆրանսիա)
*  – «Արբանյակ Լեհաստանի վրա» կինոփառատոն Վարշավայում (Լեհաստան)
*  – «Ռուսական վերածնունդ» փառատոն Սիդնեյում (Ավստրալիա)
*  – «Արբանյակ Լեհաստանի վրա» կինոփառատոն Վարշավայում (Լեհաստան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «''Կայարան երկուսի համար''» ֆիլմը «Մոսֆիլմի» կայքում 
* «''Կայարան երկուսի համար''» ֆիլմը  «Энциклопедия отечественного кино» կայքում 

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էլդար Ռյազանովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԽՍՀՄ-ում