open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցի

**Անտիոքի և Համայն Արևելքի Հույն Ուղղափառ Եկեղեցի** (), ուղղափառ ինքնիշխան եկեղեցի արևելքում, հաղորդակից արևելքի ուղղափառ քրիստինյական եկեղեցիներին։ Եկեղեցու ղեկավարն է Անտիւոքի և Համայն Արևելքի Հույն Ուղղափառների Պատրիարքը։ Այժմու ղեկավարն է Հովհաննես Ժ Յազիջի Պատրիարքը։

Եկեղեցու հավատացյալների թիվը հասնում է 2 միլիոնի։ Նրանք հիմնականում տարածված են Մերձավոր Արևելքի Արաբական երկրներում, Թուրքիայում, Կովկասում, ԱՄՆ-ում, Հարավային Ամերիկայում և Ավստրալիւայում։

## Եկեղեցական թեմեր
Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցին այժմ ունի հետևյալ 22 թեմերը.

* Սիրիա
** Անտիոքի և Դամասկոսի պատրիարքական թեմ
** Հալեպի և Ալեքսանդրեթի թեմ
** Համայի թեմ
** Լաթակիայի թեմ
** Հոմսի թեմ
** Բոսրայի, Հորանի և Ջեբել ալ-Արաբի թեմ
* Լիբանան
** Բեյրութի թեմ
** Զահլեի և Բաալբեկի թեմ
** Աքքարի թեմ
** Սուրի և Սայդայի թեմ
** Տրիպոլիի և ալ-Քուրայի թեմ
** Բիբլոսի և Բաթրունի թեմ
* Մերձավոր Արեևելք
** Բաղդադի և Քուվեյթի թեմ
* Եվրոպա
** Գերմանիայի և Կենդրոնական Եվրոպաի թեմ
** Ֆրանսիայի և Արևմտյան ու Հարավային Եվրոպայի թեմ
** Բրիտանական Կղզիների և Իռլանդիայի թեմ
* Ամերիկա
** Բուենոս Այրեսի և Համայն Արգենտինայի թեմ
** Սանտիագոյի և Համայն Չիլիի թեմ
** Սան Պաուլոի և Համայն Բրազիլիայի թեմ
** Մեքսիկայի, Վենեսուելայի, Կենդրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան Կղզիների թեմ
** Նյու Յորքի և Համայն Հյուսիսային Ամերիկայի թեմ
* Ավստրալիա
** Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի և Ֆիլիպինների թեմ

## Արտաքին հղումներ
* Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցու պաշտոնական կայք (անգլերեն) 

Կատեգորիա:Եկեղեցի
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունը Լիբանանում
Յոդիդներ

**Յոդիդներ**, յոդի քիմիական միացությունները մյուս տարրերի հետ։ Մետաղների յոդիդները յոդաջրածնական թթվի աղերն են։ Մեծ մասամբ լավ են լուծվում ջրում (բացի Agl, Hg2I2 և Cu2I2) և սպիրտում։ Տարրերի պարբերական համակարգի III, IV, V և VI խմբերի տարրերի յոդիդները հեշտ ցնդող են, լուծվում են անգամ չբևեռացած լուծիչներում, տաքացնելիս քայքայվում են։ Դրանց այդ հատկությունն օգտագործվում է հատուկ մաքրության նյութեր (Ti, Hf, Zr և այլն) ստանալու համար։ Յոդիդները ստացվում են տարրերից, ինչպես նաև օքսիդների կամ կարբոնատների և յոդաջրածնական թթվի փոխազդեցությամբ։ Երբեմն յոդիդներ են անվանում նաև օրգանական միացությունների յոդային ածանցյալներին։

Կատեգորիա:Յոդիդներ
Կատեգորիա:Անիոններ
Սապատավոր կետ

**Սապատավոր կետ** (), ջրային կաթնասուն կենդանի։ Կենդանին իր անվանումը ստացել է մեջքի վրա մեծ լողակներ ունենալու պատճառով՝ այդ լողակը նման է սապատի։

## Ընդհանուր բնութագիր
Մարմնի ամենամեծ երկարությունը հասնում է 18 մ-ի, իսկ քաշը 45 տ-ի։ Ունի հաստ և փքված փոր, 4 մետրանոց կրծքի լողաթիակներ, որոնց լայնությունը հասնում է 1 մ-ի։ Այս կենդանու աչքերը գտնվում են բերանի անկյունային մասերում։ Նրա մարմինը ծածկված է բազմաթիվ մակաբույծերով, որոնք կուտակվում են գլխի, կոկորդի և պոչի մասերում։

մինի|ձախից
Նրանք ջրի մեջ առաջացնում են ձագարաձև ջրապտույտ, որի ժամանակ հավաքվում են խեցգետնակերպեր։ Սապատավորն բացում է իր ահռելի բերանը և նետվում դեպի կուտակված կերը և այն առնում բերանի մեջ։ Մի քանի անգամ կրկնելուց հետո նա կշտացած հեռանում է որսադաշտից։

## Ձայներ
* 
* 
* 

## Գրականություն
* Ս. Գ. Ստեփանյան, Գ. Ե. Ավագյան-«Կենդանական աշխարհի հսկաները», Երևան, 1975. 94 էջ
## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի Դաշնության ողնաշարավորներ։ Սապատավոր կետ 
* Ընդհանուր նբնութագիր  
* Ընդհանուր բնութագիր
* Ինչ են երգում Սապատավոր կետերը 
* Բնական Աշխարհագրություն (Ռուսաստան)
* Սապատավոր կետ  Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքում

Կատեգորիա:Կետանմաններ
Ճտահան մեքենա

մինի|Ժամանակակից ինկուբացիոն մեքենա
**Ճտահան մեքենա**, **ինկուբատոր** ( - այստեղ՝ ճտահանել), գյուղատնտեսական թռչունների արհեստական ճտահանումն իրագործող սարք։ Պարզունակ ճտահան մեքենաները՝ հատուկ շինություններ են (օրինակ՝ տաքացված տակառ, վառարան և այլն), հայտնի են եղել արևադարձային երկրներում դեռևս մի քանի հազար տարի առաջ։

Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում ճտահան մեքենաները գործածվել են 19-րդ դարից։  Ճտահան մեքենաներում ինկուբացիայի բոլոր պրոցեսները (օդի անհրաժեշտ ջերմաստիճանի ու խոնավության պահպանումը, օդափոխանակությունը, ձվերի շրջումը և այլն) ավտոմատացված են։ Կարող են աշխատել ամբողջ տարին։

Ըստ կառուցվածքի կարող են լինել սենյակային, պահարանային և սեկցիոն տիպերի։ Սենյակային ճտահան մեքենան թերմոստատ արկղ է։ Նախատեսված է հիմնականում հավերի, հնդկահավերի, խայտահավերի ձվերի ինկուբացիայի համար։ Պահարանային ճտահան մեքենան բաղկացած է ինկուբացիոն և ճտահանության ինքնուրույն սարքերից, որոնցում կարելի է ինկուբացնել գյուղատնտեսական բոլոր տեսակի թռչունների ձվերը։ Ճտահան մեքենանները տեղադրում թոչնաբուծական ֆերմաներում։ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իտալիայում և այլուր տարածված են սեկցիոն տիպի ճտահան մեքենաներ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կատեգորիա:Թռչնաբուծություն
Հարավային ծովառյուծ

**Հարավային ծովառյուծ** (), *Otariidae* ընտանիքի ներկայացուցիչ։

## Արտաքին տեսք
Արուները կարող են հասնել 2,5 մետրի և կշռել մինչև 300 կգ։ Մարմնի վերին հատվածում մուգ շագանակագույն է, ներքևի մասերում՝ դեղնաշագանակագույն։ Էգերը կարող են լինել 2 մ և կշռում են 140 կգ։ Նրանք ունեն բաց շագանակագույն երանգավորում։ Կյանքի չորրորդ տարում արուների գույնը փոխվում է՝ դառնալով ավելի մուգ և շագանակագույն, իսկ էգերի գույնը բացվում է՝ դառնալով մոխրագույն։

## Տարածում
Հարավային ծովառյուծների բնական արեալը համարվում է Խաղաղ օվկիանոսը՝ Հարավային Ամերիկայից մինչև Պերու ընկած հատվածում։ Հանդիպում է նաև Ատլանտյան օվկիանոսի ափերին՝ մինչև Բրազիլիայի հարավ։ Հարավային ծովառյուծի գաղութներ կան նաև Ֆոլկլենդյան կղզիներում։ Որոշ առանձնյակներ երբեմն հանդիպում են ընդհանուր գաղութից հեռու տարածքներում, օրինակ՝ Գալապագոսյան կղզիներում կամ Բրազիլիայի ծովափերի ավելի հյուսիսային մասերում։ Երբեմն, որպես կանոն, նրանք նախընտրում են գտնվել գաղութի մեջ։

## Բազմացում
Վերարտադրությունը նման է ընտանիքի այլ ներկայացուցիչների բազմացմանը։ Հասուն արուները հանդիպում են էգերին ծովափերին և կռվում են միմյանց հետ տարածքի համար։ Ավելի թույլերը մարտի ընթացքում փոխադրվում են գաղութից։ Էգերը ափ դուրս գալով մտնում են այն մոնոգամ խմբի մեջ, որը գտնվում է տվյալ տարածքում։ Խումբը կարող է բաղկացած լինել 18 էգերից։ Միջինում յուրաքանչյուր արու բազմանում է 3 էգի հետ։ Հղիությունից հետո, որը տևում է 330 օր, էգը ծննդաբերում է մեկ ձագ։

## Պատկերասրահ

Southern Sea Lions.jpg
Seeloewen beagle 3.jpg
Otaria flavescens -Patagonia-8.jpg


## Տես նաև
* Հարավամերիկյան ծովակատու
* Ծովակատուներ
* Ծովառյուծ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովառյուծներ
Ճոճանակ

250px|մինի
**Ճոճանակ** պինդ մարմին, որը կիրառված ուժերի ազդեցությամբ տատանվում է անշարժ կետի կամ առանցքի նկատմամբ։

Պարզագույն ճոճանակը բաղկացած է *С* ծանր ոչ մեծ բեռից, որը կախված է 1 երկարության թելից կամ թեթև ձողից։ Եթե թելը համարենք չձգվող և արհամարհենք բեռի չափսերը թելի երկարության, իսկ թելի զանգվածը՝ բեռի զանգվածի համեմատությամբ, ապա թելից կախված բեռը կարելի է դիտել որպես *Օ* կետից 1 անփոփոխ հեռավորության վրա գտնվող նյութական կետ։ Այդպիսի ճոճանակը կոչվում է մաթեմատիկական ճոճանակ։

Եթե *СՕ* հավասարակշռության դիրքից շեղված ճոճանակը բաց թողնենք առանց սկզբնական արագության կամ *С* կետին հաղորդենք *OC*-ին ուղղահայաց և սկզբնական շեղման հարթության մեջ գտնվող արագություն, ապա ճոճանակ կտատանվի ուղղաձիգ հարթության մեջ՝ շրջանագծի աղեղով (հարթ կամ շրջանային մաթեմատիկական ճոճանակ)։

Ընդհանուր դեպքում ճոճանակի տատանումները ներդաշնակ չեն․ *Т* պարբերությունը կախված է ամպլիտուդից։ Ճոճանակի փոքր *φ* շեղման անկյունների դեպքում տատանումները կարելի է համարել ներդաշնակ՝
:T \approx 2\pi \sqrt\frac{I}{g} \,

պարբերությամբ, որտեղ g-ն ազատ անկման արագացումն է։ Հաղորդվող արագության ուղղությունից կախված ճոճանակները կարող են լինել.
* գնդային,
* կոնային,
* ցիկլոիդային։
Եթե տատանվող մարմինը չի կարելի դիտել որպես նյութական կետ, ճոճանակը կոչվում է ֆիզիկական։ Ֆիզիկական ճոճանակը սովորաբար անվանում են ծանրության ուժի ազդեցությամբ կախման հորիզոնական առանցքի շուրջը տատանվող պինդ մարմինը։ Շեղման փոքր *φ* անկյունների դեպքում ճոճանակի տատանումները նույնպես կարելի է համարել ներդաշնակ՝
:T \approx 2\pi \sqrt\frac{L}{g} \qquad \qquad \qquad \theta_0 \ll 1  \qquad \,
պարբերությամբ, որտեղ I-ն ճոճանակի իներցիայի մոմենտն է կախման առանցքի նկատմամբ, 1-ը՝ С ծանրության կենտրոնի հեռավորությունը Օ կախման առանցքից, M-ը՝ ճոճանակի զանգվածը։ Հետևաբար, ֆիզիկական ճոճանակի տատանումների պարբերությունը համընկնում է այնպիսի մաթեմատիկական ճոճանակի տատանումների պարբերության հետ, որի երկարությունը I0= I/MI։ Այդ երկարությունը կոչվում է ֆիզիկական ճոճանակի բերված երկարություն։

## Կիրառություն
Ճոճանակի հատկությունները լայնորեն կիրառվում են ժամացույցներում, գիրոսկոէցային սարքերում, շարժվող մարմինների արագացումների, երկրակեղևի տատանումների որոշման սարքերում և այլուր։

## Տես նաև
* Ֆուկոյի ճոճանակ
* Մաթեմատիկական ճոճանակ
* Ֆիզիկական ճոճանակ

Կատեգորիա:Ճոճանակներ
Ջոն Յանգ

**Ջոն Ուոթս Յանգ** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի առաջին կարգի կապիտան։

1952 թվականին ավարտել է Ջորջիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտը և ստացել գիտությունների բակալավրի աստիճան։

ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1962 թվականին։ 1965 թվականի մարտի 23-ին Գաս Գրիսոմի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-3» տիեզերանավով։ 1966 թվականի հուլիսի 18—21-ը, Մայքլ Քոլինզի հետ, որպես տիեզերանավի հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-10» տիեզերանավով։ 1969 թվականի մայիսի 18-26-ը, Թոմաս Ստաֆորդ և Յուջին Սերնանի հետ, որպես հիմնական բլոկի օդաչու, «Ապոլլոն-10» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ 1972 թվականի ապրիլի 16-27-ը, Չարլզ Դյուկի և Քեն Մաթինգլիի հետ, որպես հրամանատար, «Ապոլլոն-16» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ Չարլզ Դյուկի հետ Լուսնի վրա մնացել է 71 ժամ 2 րոպե։

Չորս թռիչքների ընթացքում Յանգը տիեզերքում մնացել է 533 ժ 33 ր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռազմական օդաչուներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Սպարոնե

**Սպարոնե ** (), կոմունա Իտալիայում՝ Պիեմոնտ մարզի Թուրինի գավառում։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների՝ 1.174 մարդ։ Զբաղեցնում է 29 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 40 մարդ/կմ²։ Փոստային ինդեքսը՝10080 ։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0124։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության շարժը.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 2636
 bar:1871 from:0 till: 2708
 bar:1881 from:0 till: 2820
 bar:1901 from:0 till: 2851
 bar:1911 from:0 till: 2692
 bar:1921 from:0 till: 2468
 bar:1931 from:0 till: 1962
 bar:1936 from:0 till: 1912
 bar:1951 from:0 till: 1606
 bar:1961 from:0 till: 1461
 bar:1971 from:0 till: 1216
 bar:1981 from:0 till: 1346
 bar:1991 from:0 till: 1223
 bar:2001 from:0 till: 1174
PlotData=
 bar:1861 at: 2636 fontsize:S text: 2.636 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 2708 fontsize:S text: 2.708 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 2820 fontsize:S text: 2.820 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2851 fontsize:S text: 2.851 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2692 fontsize:S text: 2.692 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2468 fontsize:S text: 2.468 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1962 fontsize:S text: 1.962 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1912 fontsize:S text: 1.912 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1606 fontsize:S text: 1.606 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1461 fontsize:S text: 1.461 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1216 fontsize:S text: 1.216 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1346 fontsize:S text: 1.346 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1223 fontsize:S text: 1.223 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1174 fontsize:S text: 1.174 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT տվյալներ


## Տվյալներ
* Հեռախոսային կոդ - 0124 808804
* էլեկտրոնային փոստ - segreteria.sparone@ruparpiemonte.it
* Պաշտոնական կայք - http://www.comune.sparone.to.it

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ալ-Կուդսայայի շրջան

**Ալ-Կուդսայայի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Կուդսայայի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Կուդսայա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 64,412 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 59.86 քառ.կմ տարածք։

Ունի 7 գյուղ և ավան
* Ալ-Կուդսայա (), բնակչություն՝ 33,571
* Աշրաֆիյատ ալ-Վադի (), բնակչություն՝ 2,101
* Բաշիմա (), բնակչություն՝ 2,812
* Դաիյաթ Կուդսայա (), բնակչություն՝ 9,500
* Ալ-Համա (), բնակչություն՝ 10,045
* Ջամրայա (), բնակչություն՝ 1,156
* Ջդեիդատ ալ-Վադի (), բնակչություն՝ 5,227

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Կուդսայայի գավառ
Ալ-Դիմասի շրջան

**Ալ-Դիմասի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Կուդսայայի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Դիմաս քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 21,978 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 159.51 քառ.կմ տարածք։

Ունի 7 գյուղ և ավան
* Ալ-Դիմաս (), բնակչություն՝ 14,574
* Ջդեիդատ Յաբուս (), բնակչություն՝ 944
* Քֆեյր Յաբուս (), բնակչություն՝ 3,801
* Մաադար (<), բնակչություն՝ 66
* Մազրաաթ Դեյր ալ-Աշայեր (), բնակչություն՝ 1,107
* Քուրա ալ-Ասսադ (), բնակչություն՝ 1,067
* Յաբուս (), բնակչություն՝ 369

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Կուդսայայի գավառ
Յոդաջրածին

**Յոդաջրածին**, HI, յոդի միացությունը ջրածնի հետ։ Անգույն, սուր հոտով, խեղդող գազ է, հեղուկանում է 35,9&nbsp;°C-ում, պնդանում՝ —50,9&nbsp;°C-ում։ Տաքացնելիս քայքայվում է՝ 2HI^H2 + I2, վերականգնիչ է։ Ջրում լավ է լուծվում, առաջացնելով ուժեղ, միահիմն յոդաջրածնական թթու, որն անգույն հեղուկ է, օդում լույսի տակ դանդաղ օքսիդանում է և դեղնում։ Օգտագործվում է յոդիդներ ստանալու համար։ Վաճառքի է հանվում յոդաջրածնի 45 տոկոսանոց ջրային լուծույթը (խտությունը՝ 1500 կգ/tl3)։ Յոդաջրածին ստանում են յոդի գոլորշիների և ջրածնի փոխազդեցությամբ (500&nbsp;°C, կատալիզատոր՝ պլատինապատ ասբեստ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հալոգենաջրածիններ
Կատեգորիա:Յոդի միացություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ
Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ
Այն ալ-Ֆիջայի շրջան

**Այն ալ-Ֆիջայի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Կուդսայայի գավառիերեք շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Այն ալ-Ֆիջա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 19,584 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 102.27 քառ.կմ տարածք։

Ունի 6 գյուղ և ավան
* Այն ալ-Ֆիջա (), բնակչություն՝ 3,806
* Դեյր Մուքարան (), բնակչություն՝ 4,803
* Դեյր Քանում (), բնակչություն՝ 4,213
* Էֆրա (), բնակչություն՝ 1,029
* Ալ-Հուսսեինիյա (), բնակչություն՝ 1,563
* Քֆեյր ալ-Զայթ (), բնակչություն՝ 4,170

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Կուդսայայի գավառ
Պեպսին

**Պեպսին**, հիդրոլազների դասի մարսողական ֆերմենտ, ճեղքում է սպիտակուցներն ու պեպտիդները։ Պարունակվում է կաթնասունների, թռչունների, սողունների և ձկների մեծ մասի ստամոքսահյութում։ Հայտնաբերել է Թ․ Շվանը (1836), բյուրեղային վիճակում ստացել է Ջ․ Նորթրոպը (1930)։ Պեպսին գնդիկային սպիտակուց է, բաղկացած 340 ամինաթթուներից, մոլային զանգվածը 34500 է։ Ամենամեծ արագությամբ ճեղքում է արոմատիկ ամինաթթուների՝ թիրոզինի և ֆենիլալանինի առաջացրած պեպտիդային կապերը։ Արտադրվում է ստամոքսի գլխավոր բջիջներից՝ ոչ ակտիվ պեպսինոգենի ձևով և ակտիվանում ստամոքսահյութի աղաթթվի ազդեցությամբ։ Օգտագործվում է լաբորատոր հետազոտություններում, բժշկության, պանրագործության մեջ։

Կատեգորիա:ՖՀ 3.4.23
Ալ-Կուտեյֆայի շրջան

**Ալ-Կուտեյֆայի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Կուտեյֆայի գավառի չորս շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Կուտեյֆա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 44,820 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 270.68 քառ.կմ տարածք։

Ունի 3 գյուղ և ավան
* Ալ-Կուտեյֆա (), բնակչություն՝ 26,671
* Հալա (), բնակչություն՝ 3,921
* Մուադամիյաթ ալ-Քալամուն (), բնակչություն՝ 14,228

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Կուտեյֆայի գավառ
Յակուտական երաժշտություն

**Յակուտական երաժշտություն**, յակուտների ժողովրդական երգարվեստն ընդգրկում է երկու տիպի երգ՝ ծորուն (դյիերետիի ըրըա) և չափավոր աշխույժ (դեգերեն ըրըա)։

Առաջին տիպի երգերը (դրվագներ օլոնխոյից) ազատ ձևի են, ունեն փոփոխական լսոի։ Բնորոշ են կոկորդային զարդհնչյունները (կըլըսախի)։ Դեգերեն ըրըա տիպի երգերի (քնարական երգեր, պարերգեր են) մեղեդիներն ունեն որոշակի լադ և հստակ ռիթմ։ Ժողովրդական նվագարաններից են կըրըըմպա (յակուտական ջութակ), խոմուս (մետաղե վարգան), կյուպսյուր (թմբուկ), դյունգյուր (շամանական դափ), ռուսներից փոխառնված բալալայկան և հարմոնը։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո յակուտական երաժշտական բանահյուսությամբ զբաղվել են Ա․ Սկրյաբինը («Յակուտական երգերի նոտաներ», Մ․, 1927), Ֆ․ Կոռնիլովը («Ցակուտական երգերի ժողովածու», Մ․, 1936), Մ․ ժիրկովը։ 1917 թվականին Ա․ Սկրյաբինը կազմակերպել է յակուտական սիրողական երգչախումբ։
մինի|Յակուտիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի պատկերանշանը
## Հիմնադրում
1921 թվականին Յակուտ սկում հիմնադրվել է երաժշտական ստուդիա, 1925 թվականին՝ յակուաական թատերախումբ, որի հիման վրա 1926 թվականին ստեղծվել է Յակուտական ազգային թատրոնը (1934 թվականից՝ Պ․ Օյունսկու անվան), որին կից 1936 թվականից Մ․ Ժիրկովի գլխավորությամբ գործել են ազգային երգչախումբ և գործիքային անսամբլ։

1948 թվականին թատրոնը վերակազմավորվել է երաժշտադրամատի կականի, որից 1971 թվականին առանձնացել է երաժշտական թատրոնը։ Յակուտական պրոֆեսիոնալ երաժշտական արվեստի հիմնադիրն է Ժիրկովը, որը գրել է *«Դյուլուրույար նյուրգուն Բոոտուր»* ազգային առաջին երաժշտական դրաման (բեմ․ 1940), Դ․ Լիտինսկու հետ ստեղծել «Նյուրգուն Բոոտուր» (բեմ․ 1947), «Սըգըյ Կըրընաաստըրը» (1947) օպերաները և «Դաշտային ծաղիկ» (1947), «Ալ թաշկինակ» (1949) բալետները։

Նշանակալի է Հ․ Գրիգորյանի գործունեությունը ստեղծել է յակուտական երաժշտական արվեստի համար նոր ժանրերի գործեր՝ ջութակի կոնցերտ, 1954, «Տոնական Ցակուտիա» օրատորիան, «Հյուսիսի ծաղիկը» օպերետը (1961), նաե «Լոոկուուտ և Նյուրգուսուն» օպերան (բեմ․ 1959), «Երջանկության քար» բալետը (1961), սիմֆոնիկ և կամերային ստեղծագործություններ, խմբերգեր, երգեր։ 1960-ական թվականներին Յակուտիաում են աշխատում կոմպոզիտորներ Լ․ Վիշկարյովը, Գ․ Կոմրակովը, Վ․ Կացը, Ն․ Բերեստովը, Զ․ Ատեպանովը։

Յակուտական երաժշտության զարգացմանը նպաստել են ռուս դիրիժորներ Մ․ Բենեդիկտովը, Ա․ Կուլեշովը և ուրիշներ։

Յակուտիաի նշանավոր երաժիշտներից են՝

*կոմպոզիտորներ Զ․ Վինոկուրովը, Ի․ Մաքսիմովը, Ս․ Պավլովը, Օ․ Իվանովան, Ա․ Ալեքսեեը,
*երգիչներ Մ․ Լոբանովը, Ա․ Լիտկինան, Ն․ Շեպելյովան, խմբավար Ֆ․ Բաիշեան, բալետի պարուհի Ե․ Սաեպանովան, օպերայի ռեժիսոր Ա․ Եգորովան։

Յակուտիայում գործում են (1978)՝ երաժշտական թատրոն (1971), ռադիոյի հ հեռուստատեսության սիմֆոնիկ նվագախումբ (1948), ժողովրդական ստեղծագործության տուն (1933), երաժշտական ուսումնարան (1949), 73 երաժշտական դպրոց։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի երաժշտություն
Ջեյրուդի շրջան

**Ջեյրուդի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Կուտեյֆայի գավառի չորս շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ջեյրուդ քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 31,821 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 382.07 քառ.կմ տարածք։

Ունի 4 գյուղ և ավան
* Ալ-Ատանա (), բնակչություն՝ 1,897
* Ջեյրուդ (), բնակչություն՝ 24,219
* Ալ-Մանսուրա (), բնակչություն՝ 878
* Ալ-Նասերիյա (), բնակչություն՝ 4,827

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Կուտեյֆայի գավառ
Վլադիմիր Ղալումյան

**Վլադիմիր Բագրատի Ղալումյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Իջևանի շրջանի ՄՏ կայանում, Սևքարի կոլտնտեսությունում, ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր հացամթերումների վարչությունում որպես գյուղատնտես։ 1961-1962 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ մթերումների մինիստրության բուսաբուծական մթերքների գնումների վերահսկողության տեսչության, 1962-1964 թվականներին՝ ՀԽՍՀ գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության ու մթերումների մինիստրության վարչության պետ։ 1964 թվականին ընտրվել է Իջևանի շրջանի կոլտնտեսությունների և սովետական տնտեսությունների արտադրական վարչության կուսակցական կոմիտեի քարտուղար, 1965-1970 թվականներին՝ ՀԿԿ Իջևանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1970-1972 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտրոնական Կոմիտեի գյուղատնտեսության բաժնի վարիչ, 1972-1986 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար։ ՀԿԿ Կոմունիստական Կուսակցության անդամության թեկնածու է 1966 թվականից, ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ՝ 1971 թվականից, Կոմունիստական Կուսակցության բյուրոյի անդամ՝ 1972 թվականից։ ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության անդամ՝ 1966 թվականից։ Եղել է ՀԽՍՀ 5-րդ և 10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1986-1988 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1988-1992 թվականներին՝ «Հայանտառ» արտադրական միավորման գլխավոր տնօրեն։

## Պարգևներ
* Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 3 շքանշանով
* 2012 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու մեդալով
* ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության ոսկե մեդալ, 2012 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Ալ-Յաբրուդի շրջան

**Ալ-Յաբրուդի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Յաբրուդի գավառի երկու շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Յաբրուդ քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 39,604 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 321.58 քառ.կմ տարածք։

Ունի 5 գյուղ և ավան
* Ալ-Յաբրուդ (), բնակչություն, 25,891
* Ռաս ալ-Այն (), բնակչություն, 2,754
* Ռաս ալ-Մաարա (), բնակչություն, 8,520
* Ռիմա (), բնակչություն, 1,034
* Ալ-Շարխա (), բնակչություն, 1,405

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Յաբրուդի գավառ
Ասալ ալ-Վարդի շրջան

**Ասալ ալ-Վարդի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Յաբրուդի գավառի երկու շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ասալ ալ-Վարդ քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 8,766 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 258.76 քառ. կմ տարածք։

Ունի 3 գյուղ և ավան
* Ասալ ալ-Վարդ (), բնակչություն, 8,812
* Ալ-Ջեբբա (), բնակչություն, 2,829
* Վադի ալ-Նաաիմ (), բնակչություն, 125

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Յաբրուդի գավառ
Պարագվայական թատրոն

Թատերական առաջին ներկայացումները կազմակերպվել են XVI դար կեսին։ Գաղութային շրջանում տիրապետող են եղել հիմնականում ճիզվիտների կազմակերպած կրոնական բնույթի երկերի բեմադրությունները։ Ազգային բեմարվեստի կազմավորումը սկսվել է XIX դարի կեսից։ 1858 թվականին Ասունսիոնում կառուցվել է թատրոնի շենք։ 1920—1930-ական թվականների մայրաքաղաքում գործել են «Գրանադոս», «Նասիոնալ», «Ինդեպենդիենուե» թատրոնները, Ա․ Մունիեի ղեկավարած Պարագվայական դրամայի և կատակերգության թատերախումբը են։ XX դարի կեսի բեմարվեստի առանձնահատկությունն է, այսպես կոչված, գուարանի թատրոնի
զարգացումը, որին նպաստել են դերասան և դրամատուրգ Ի․ Կոռեան, դրամատուրգ Ֆ․ Մ․ Րառիոսը, Ասունսիոնի «Պարագվայական Աթենեում» ասոցիացիան։ Հայտնի դերասաններից են՝ է․ Րաեսը, է․ Ռեյսոֆերը, Կ․ Գոմեսը, Լ․ Կակավևիոն։

Կատեգորիա:Պարագվայի թատրոն
Ալ-Նաբքի շրջան

**Ալ-Նաբքի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Նաբքի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Ալ-Նաբք քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 50,747 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 546.37 քառ.կմ տարածք։

Ունի 5 գյուղ և ավան
* Ալ-Նաբք (), բնակչություն՝ 90,000
* Ֆլիտա (), բնակչություն՝ 6,475
* Կալդուն (), բնակչություն՝ 2,561
* Ալ-Կաստալ (), բնակչություն՝ 3,486
* Ալ-Շահել (), բնակչություն՝ 5,677

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Նաբքի գավառ
Բուգգի

**Բոգլարկա Չեմեր** (, ավելի հայտնի որպես **Բուգգի**), հունգարացի երգչուհի է։ Նա ավելի հայտնի դարձավ իր "Nouveau Parfum" երգով և տեսահոլովակով։

Բուգգին ներկայացրել է Հունգարիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում իր "Wars for Nothing" (Պատերազմներ ոչնչի համար) երգով։

## Կյանքը և կարիերան
Բուգգին ծնվել է 1986 թ.-ի նոյեմբերի 30-ին Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։ Նրա միջազգային համբավը բարձրացավ 2014 թ.-ից հետո, երբ ներկայացրեց իր "Nouveau Parfum" երգի տեսահոլովակը, որը ունեցավ ավելի քան 30 միլիոն դիտում։ Այն տարածվեց նաև Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում։

Երգչուհու առաջին *Boggie* ձայնասկավառակը լույս է տեսել 2013 թ.-ին հունգարական Tom-Tom Records լեյբլում։ Ալբոմը գրանցեց մի շարք հաջողություններ։
Նրա հաջորդ ձայնասկավառակը դուրս տեսավ 2014 թ.-ի հոկտեմբերին *All Is One Is All* անունով։ Նա շրջագայել է եվրոպական բազմաթիվ քաղաքներում, իսկ 2014 թ.-ի աշնանը մեկնեց ԱՄՆ համերգային շրջագայությամբ։

Երգչուհին 2015 թ.-ին մասնակցեց *A Dal* երաժշտական նախագծին, անցնելով մի քանի փուլեր նա կարողացավ նաև հաղթանակ տոնել և իրավունք ստացավ ներկայացնել Հունգարիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Անտոնիո Յանիգրո

**Յանիգրո Անտոնիո** (Janigro) (), իտալական և հարավսլավական թավջութակահար և դիրիժոր։ Աշակերտել է Դ․ Կրեպակսին և Տ․ Ալեքսանյանին։ 1939-1955 թվականներին եղել է Զագրեբի Երաժշտական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ 1954 թվականին կազմակերպել է «Զագրեբյան մենակատարներ» կամերային նվագախումբը, որի հետ հանդես է գալիս որպես մենակատար և դիրիժոր (ՍՍՀՄ-ում առաջին անգամ՝ 1957 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Յուլիուս Ասֆալգ

**Յուլիոս Ասֆալգ** (, ), գերմանացի արևելագետ, հայագետ (ԳՖՀ), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1952), Մյունխենի և Թբիլիսիի համալսարանների պատվավոր պրոֆեսոր, Վրաստանի ԳԱ արտասահմանյան անդամ։

## Կենսագրություն
Գիմնազիան ավարտելուց հետո սկզբում փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն է ուսանել Ֆրեյզինգում և Այխշտատում։ 1946—1952 թվականներին սովորել է Մյունխենի համալսարանում, աշակերտել հայագետներ Վ․ Հագենբերգին և Ա․ Աբեղյանին։ 1961 թվականից՝ Մյունխենի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ։ Դասավանդում է քրիստոնյա Արևելքի (նաև հայոց) լեզուներ, գրականություն և պատմություն։ Յուլիոսը զբաղվում է հայկական հնագույն ձեոագրերի քննությամբ (հեղինակակից՝ Յո․ Մոլիտոր, «Հայկական ձեռագրեր», 1962), հայոց լեզվի քերականությամբ, բաոապաշարով (հեղինակակից՝ Պ․ Քրյուգեր, «Քրիստոնյա Արևելքի փոքրիկ բառարան*, 1975), հայկական արձանագրություններով, գրերով։ Հայագիտական հոդվածներով թղթակցում է հայ և օտար պարբերականների, 1961 թվականից հրատարակում է «Օրիենս Քրիստիանուս», («Oriens Christianus») պատմաբանասիրական ամսագիրը։

Երկարատև հետազոտական աշխատանքի րնթացքում Յուլիոս Ասֆալգը ստեղծել է Քահանայության կարգր ("Die Ordriuug des Priestertuitis",1955) աշխատանքը, որը ղպտական եկեղեցու հնագույն ծիսական գրքերից մեկի վերարտագրությունն ու հետազոտությունն է։ Այղ ուսումնասիրությունն իբրև դոկտորական դիսերտացիա պաշտպանելուց (1955 թ.) հետո, նա ձեռնամուխ է լինում հին վրացական մատենագրության մեջ հինկտակարանային մարգարեների գրքերի հնագույն ընդօրինակություն-մատյանների հետազոտությանն ու հրատարակմանը ըստ Երուսաղեմի, Աթոսի և Սինայի հնագույն ձեռագրերի ("Altgeorgische Ubersetzungen der Propheten Amos, Machaeas, Jonas, Sophonias und Zacharias", 1961)։

Յուլիուս Ասֆալգի հեղինակած աշխատանքների մեջ հաստատուն արժեք ունեն Գերմանիայում պահպանվող հայկական (1962), ասորական (1963) և վրացական (1963) միջնադարյան գրչագրերի ձեռագրացուցակներ։

Նրա աշխատանքներից են Կոռնելի Կեկելիձեի «Վրաց եկեղեցական մատենագրության պատմության» թարգմանությունր (1955 թ.), հայկական ծիսական սիմվոլիկային նվիրված ուսումնասիրությունը (Abrip der armenischen Kultsymbolik, in: "Simboli k de s orthodoxen und orientalischen Christentums", Stuttgart, 1962, S. 235-254), «Քրիստոնյա Արևելք» համառոտ հանրագիտական բառարանը ("Kleines Lexikon des Christlichen Orients, Wiesbaden, 1975), ուր Պոլ Կրյուգէյրի հետ համակարգել ու պատասխան է տվել արաբ, ասորի, եթովպ, ղպտի, հայ և վրաց եկեղեցիների պատմության և մշակույթի բազմազան ու բազմաբնույթ խնդիրների։

Յուլիուս Ասֆալգի վաստակր գնահատվել է դեռևս իր կենդանության օրոք 1990 թ., նրա ծննդյան 70-ամյակի կապակցությամբ գիտնականի ընկերներն ու աշակերտներր հրապարակել և նրա տարելիցին են նվիրել Քրիստոնյա Արևելքի լեզուների ու մատենագրությունների ուսումնասիրության խնդիրներին վերաբերող հետազոտությունների մի ժողովածու (Lingua Restituta Orientalis, 1990 թ.): Այստեղ է հրապարակված նաև նրա աշխատությունների մատենագիտությունը։

## Աղբյուրներ
* Ազատ Բոզոյան «Յուլիուս Ասֆալգ», պատմաբանասիրական հանդես № 1 2001, էջ 290-292

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Դարայայի շրջան

**Դարայայի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Դարայայի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Դարայա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 131,501 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 53.60 քառ.կմ տարածք։

Ունի 2 գյուղ և ավան
* Դարայա () բնակչություն՝ 78,763
* Մուադամիյատ ալ-Շամ () բնակչություն՝ 52,738

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Դարայայի գավառ
Յոշկար Օլա

**Յոշկար Օլա** (, մինչև 1919 թվականը՝ Ցարյախ-կոկշայսկ, մինչև 1927 թվականը՝ Կրասնոկոկ-շայսկ), Ռուսաստանի Դաշնության Մարի Էլ հանրապետության մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Մալայա Կոկշագա գետի ափին։ Ունի երկաթուղային կայարան։ Ունի 236 հազար բնակչություն (1986)։ Կա մեքենաշինություն («էլեկտրաավտոմատիկա», կիսահաղորդիչ սարքերի, անտառային մեքենաշինության և այլ գործարաններ), փայտամշակում, թեթև և սննդի արդյունաբերություն։ Ունի 3 բուհ (այդ թվում՝ համալսարան), 3 թատրոն։ Հիմնադրվել է 1584 թվականին, քաղաք է 1781 թվականից։

## Անվանումը
Հիմնադրվել է ցար Ֆյոդոր Իվանովիչի ցուցումով՝ մարիական հողերը Ռուսական պետությանը միանալուց հետո և կոչվել Ցարյովոկոկշայսկ (բառացի՝ «թագավորական քաղաք քաղաք Կոկշագա գետի ափին»)։ 1919 թվականին վերանվանվել է Կրասնոկոկշայսկ, իսկ 1927 թվականին Յոշկար Օլա (մարիերեն՝ յոշկար «կարմիր», օլա՝ «քաղաք»)։
## Պատկերասրահ

File:Collage of Yoshkar-Ola (2009).png
File:Flag of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png
File:Coat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png
File:Russia political location map (Crimea disputed).svg
File:Первый поезд, прибывший в Йошкар-Олу.jpg
File:Йошкар-Ола. Набережная.jpg
File:Sovetskaya street.jpg
File:The population of Yoshkar-Ola on City Day (August, 8th, 2009).JPG
File:Building of a city administration of Yoshkar-Ola.jpg
File:Typical building in the center of Yoshkar Ola.JPG
File:Supermarket Perekrestok.jpg
File:Shopping centre Gallery.jpg
File:The Lenin prospectus.jpg
File:Bus station of Yoshkar-Ola.JPG
File:New apartment house in city centre of Yoshkar-Ola.jpg
File:Houses of microdistrict Szombathely.jpg
File:The highest house of Yoshkar-Ola.jpg
File:Kind on the Lenin city district.jpg
File:The main building of Mari state technical university.jpg
File:The main building of Mari State University.jpg
File:Усадьба Чулкова (Республика Марий Эл, Йошкар-Ола, улица Карла Маркса, 39, ).JPG
File:Building of national art gallery.jpg
File:Йошкар-Ола Марийский драматический театр 26.07.2014.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1584 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գրոսա

**Գրոսա** (), կղզի Միջերկրական ծովում։ Գտնվում է 2.5 կմ արևելք Լա Մանգա կղզուց։

## Աշխարհագրություն
[մինի|ձախից|[Օդուենի որոր (*Larus audoinii*)]]
Կղզին ունի 90 մետր բարձրություն։ Տարածքը 0,17 կմ², անմարդաբնակ է, ունի հրաբխային ծագում։ Կղզին շրջապատող ջրերը տարբերվում են բիոլոգիական տեսակների բազմազանությամբ և մտնում են ծովային արգելոց։ Ծովային թռչունների համար կղզին ծառայում է որպես ձվադրման և բազմացման վայր։

## Պատմություն
Մինչև XVIII դարը, կղզին ծովահենների համար եղել է ապաստարան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մինչև 2000 թվականը կղզին եղել է զինվորական տարածք։ Եղել այն տեղը որտեղ պատրաստել են հատուկ ստորաբաժանումներ, որոնք պետք էին պայքարել ջրասուզակների, պայթող սարքերի չեզոքացմամբ։ Ծովի հատակում Գրոսայի մոտակայքում հայտնաբերվել է խորտակված ֆիննական նավը, որը հայտնաբերվել է մ.թ.ա V դարում։ Նավի բեռները բաղկացած են անագից և կապարից։ Գտնվել է և տեղափոխվել ստորջրյա թանգարան հնագիտության մեջ։

## Պատկերասրահ

Isla Grosa0748.jpg
Isla Grosa0841.jpg
Colmilloselefante.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Յոթնամյա պատերազմ

**Յոթնամյա պատերազմ** (1756-1763, մի կողմից Ավստրիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի, Իսպանիայի, Սաքսոնիայի, Շվեդիայի, մյուս կողմից՝ Պրուսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Պորտուգալիայի միջև)։ Ծագել է գաղութների համար անգլո-ֆրանսիական պայքարի սրման և Ավստրիայի, Ֆրանսիայի ու Ռուսաստանի շահերին հակոտնյա Պրուսիայի զավթողական քաղաքականության հետևանքով։ Պատերազմն սկսվել է Պրուսիայի կողմից 1756 թվականի հոկտեմբերին Սաքսոնիայի զավթումով, ապա պրուսական զորքերը ջախջախել են ավստրիացիներին Պրահայի մոտ (1757 թվականի մայիս), բայց 1757 թվականի հունիսին պարտվել են Կոլինի մոտ, որից հետո ավստրիական զորքերը ներխուժել են Սիլեզիա, ֆրանսիացիները գրավել են Հանովերը, իսկ ռուսները ջախջախել են պրուսացիներին Գրոս-Եգերսդորֆում 1757 թվականի օգոստոսին։ 1757 թվականին Ֆրիդրիխ Н-ի բանակների հաղթանակները ֆրանսիացիները (Ռոսբախի մոտ նոյեմբերի 5-ին) և ավստրիացիների (Լեյտենի մոտ, դեկտեմբերի 5-ին) հանդեպ ոչինչ էին ռուսների (հրամանատարներ Պ․ Մալտիկով, Ա․ Ռումյանցև) ռազմական հաջողությունների համեմատ, որոնք գրավեցին Արևելյան Պրուսիան։ 1758 թվականի օգոստոսի 25-ին ռուսները Ցորնդորֆի մոտ դիմադրեցին Ֆրիդրիխ II-ի գերազանցող ուժերին, իսկ 1759 թվականի օգոստոսի 12-ին հաղթեցին Կուներսդորֆի մոտ, որից հետո Պրուսիան ընկավ ծանր կացության մեջ։

1760 թվականի հոկտեմբերի 8—9-ի գիշերը ռուսական զորքերը գրավեցին Բեռլինը (բայց չկարողացան պահել և նահանջեցին)։ Անգլիան գրեթե չէր մասնակցում Եվրոպայում մղվող ռազմական գործողություններին, որովհետև կռվում էր Ֆրանսիայի դեմ ծովում և գաղութներում։ 1757 թվականին, անգլիացիները, գրավելով ամբողջ Բենգալիան, ֆրանսիացիներին դուրս մղեցին Հնդկաստանից, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում գրավեցին Քվեբեկը, 1760 թվականին՝ Մոնրեալը և շուտով ամբողջ Կանադան։ 1760—1761 թվականներին ն պատերազմող կողմերը բազմիցս փորձեցին հակառակորդի հետ գաղտնի գործարքներով պատերազմն ավարտին հասցնել, որի հետևանքով սրվեցին հարաբերությունները դաշնակիցների միջև, հատկապես Ռուսաստանինը՝ Ավստրիայի ու Ֆրանսիայի հետ։ 1761 թվականին Ռուսաստանում գահ բարձրացած Պյոտր III, Ռուսաստանի շահերին հակառակ, դաշինք կնքեց Պրուսիայի հետ։ Նրան փոխարինած Եկատերինա II-ը չեղյալ համարեց այդ դաշինքը, բայց պատերազմը չվերսկսեց։ Ռազմական գործողությունները մի կողմից՝ Ավստրիայի ու Ֆրանսիայի, մյուս կողմից՝ Պրուսիայի միջև, դադարեցին 1762 թվականի աշնանը։

1763 թվականի փետրվարի 10-ին ստորագրվեց Փարիզի պայմանագիրը, որով Անգլիային անցան նախկին ֆրանսիական գաղութներ Կանադան ու Արևելյան Լուիզիանան (Հյուսիսային Ամերիկա) և մի քանի կղզիներ։ Իսպանիային անցած նախկին ֆրանսիական գաղութ Արևմտյան Լուիզիանայից Անգլիան ստացավ Ֆլորիդան։ Ավստրիայի, Պրուսիայի և Սաքսոնիայի միջև 1763 թվականի փետրվարի 15-ին ստորագրվեց այլ պայմանագիր, որով Պրուսիային անցավ Սիլեզիան։

## Տես նաև
* Ռուսաստանի պատերազմների ցանկ

Կատեգորիա:Պորտուգալիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Գլոբալ հակամարտություններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Յոթնամյա պատերազմ
Դեյր Ատիյայի շրջան

**Դեյր Ատիյայի շրջան** (), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Նաբքի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։ Վարչական կենտրոնն Դեյր Ատիյա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 29,254 մարդ։

Ունի 3 գյուղ և ավան
* Դեյր Ատիյա (), բնակչություն՝ 10,984
* Ալ-Ջարաջիր (), բնակչություն՝ 4,022
* Ալ-Հումայրա (), բնակչություն՝ 1,740

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ալ-Նաբքի գավառ
Լյուիզիտ

[մինի|Լյուիզիտի նույնականացման ամերիկյան պաստառ ([Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջան)]]
**Լյուիզիտ** (ամերիկացի քիմիկոս Ուինֆորդ Լի Լյուիսի 1878-1943) անունից), CICH=CHAsCI β-քլորվինիլ-դիքլորարսին (β-Լյուիզիտ), ընդհանուր թունավորման գրգռող և մաշկապալարային ազդեցության թունավոր նյութ։ Տեխնիկական նյութը պարունակում է β-Լյուիզիտ և γ-Լյուիզիտ α-Լյուիզիտը ցիս և տրանսիզոմերների խառնուրդ է, որոնք եռում են համապատասխանաբար 170° և 196°Շ-ում, խտությունը՝ 1609,2 կգ/խ3 (23,5°Շ-ում)։ Անգույն հեղուկներ են, չեն լուծվում ջրում, լուծվում են օրգանական լուծիչներում։ Մտացվում է կատալիզատորների (AlC13, HgCl2 և այլն) ներկայությամբ ացետիլենը AsCl2-ի հետ Փոխազդելիս։ Շնչառական օրգանների միջոցով ազդելու մահացու խտությունը 0,25 մգ/լ է (15 րոպե), մաշկի վրա ընկնելիս՝ 25 մգ/կգ։ Բուժման արդյունավետ միջոցը մերկապտոպրոպանոլն է և նրա ածանցյալները։ Լյուիզիտը առաջին անգամ ստացվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում, բայց չի կիրառվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քլորօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական զենք
Կատեգորիա:Արսենօրգանական միացություններ
Յոդային թիվ

**Յոդային թիվ**, 100 գրամ օրգանական նյութին միացող յոդի զանգվածը՝ արտահայտած գրամներով։ Յոդային թիվը օրգանական չհագեցած միացություններում բնորոշում է կրկնակի կապերի պարունակությունը։ Հիմնականում օգտագործվում է ճարպերի և ճարպաթթուների անալիզի, ինչպես նաև արոմատիկ ածխաջրածիններում պարունակվող և յոդի հետ միացող խառնուրդների ու պոլիմերների չհագեցածության որոշման համար։ Երբեմն յոդի փոխարեն օգտագործվում է բրոմ, ապա հաշվում ծախսված բրոմին համարժեք յոդի զանգվածը։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Պեդոցենտրիզմ

**Պեդոցենտրիզմ** ( սեռական հոլով,  - երեխա և  - կենտրոն), մանկավարժական սկզբունք, որի կողմնակիցներն ուսուցման բովանդակությունը, ձևերն ու մեթոդները, հատկապես տարրական դպրոցում, պայմանավորում են երեխաների անմիջական, ինքնաբերական հետաքրքրություններով ու պահանջմունքով և ոչ թե հասարակության սոցիալ-տնտեսության պայմաններով։

## Տես նաև
* Դեմոկրատական կրթություն

Կատեգորիա:Մանկավարժական կանոնագրքեր
Ամբատո (դեպարտամենտ)

**Ամբատո** (), դեպարտամենտ Արգենտինայում, Կատամարկա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 1797 կմ2։ Ըստ վիճակագրության Ազգային ինստիտուտի և Արգենտինայի բնակչության 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ դեպարտամենտի բնակչությունը կազմում է 4463 մարդ՝ 2001 թվականի 4525-ի փոխարեն, որը կազմում է 1,4% անկում։ Բնակչության խտությունը՝ 2,48 մարդ/կմ2։ Վարչական կենտրոնը Լա Պուերտան է։

## Աշխարհագրություն
Դեպարտամենտը գտնվում է Կատամարկա պրովինցիայի արևելքում։
Սահմանակից է՝
* հյուսիսում` Անդալգալա դեպարտամենտին,
* հյուսիս-արևելքում` Տուկուման պրովինցիային,
* արևելքում` Պակլին դեպարտամենտին,
* հարավ-արևելքում` Ֆրայ Մամերտո Էսկույու դեպարտամենտին,
* հարավում` Կապայան դեպարտամենտին,
* արևմուտքում` Պոման դեպարտամենտին։

## Խոշորագույն բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինայի դեպարտամենտներ
Հովհան-Թովմաս Յոսեֆովիչ

**Հովհան-Թովմաս Յոսեֆովիչ** կամ **Յան Տոմաշ Յուզեֆովիչ** գրական անունը՝ **Լեոպոլիտանուս** (), լեհահայ պատմագիր։ Ավարտել է Կրակովի համալսարանը։ 1685 թվականից՝ նույն համալսարանի պրոֆեսոր։ Գրել է «Դիտողություններ Լվովի արքեպիսկոպոսների կենսագրությունների մասին» լատիներեն պատմական երկը (բնագիրը ոչ լրիվ հրատարակվել է 1888 թվականին, լեհերեն թարգմանությունը՝ 1854 թվականին), որը փաստորեն Արևմտյան Ուկրաինայի 1614-1703 թվականների ժամանակագրությունն է։ Այն արժեքավոր աղբյուր է նաև Ուկրաինայի հայերի պատմության և Հռոմի հետ եկեղեցական բռնիության դեմ նրանց պայքարի ուսումնասիրության համար։ Յոսեֆովիչը հեղինակ է նաև մի օրագրության, որտեղ նկարագրված է 1704 թվականին Լվովի գրավումը շվեդական բանակի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lwów utrapiony in anno 1704 albo Dyjaryjusz wziętego Lwowa przez króla szwedzkiego Karola XII die 6 mensis Septembris anno 1704, oprac. Piotr Borek, Kraków: "Collegium Columbinum" 2003.
*  Henryk Litwin, Józefowicz Jan Tomasz [w:] Słownik historyków polskich, pod redakcją Marii Prosińskiej-Jackl, Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1994, s. 208

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լեհահայ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայերը Լվովում
Պեգասյան թռչնիկ

**Պեգասյան թռչնիկ**, կիսամսյա, ապա՝ տասնօրյա հասարակական հանդես։ Հրատարակվել է 1863-1866 թվականներին, Կոստանդնուպոլսում (այժմ՝ Ստամբուլ)։

Խմբագիր՝ Գ․ Ալյաթճյան։ Լուսաբանել է արևմտահայության առօրյան, մշակութային և ներազգային կյանքը, հայ մամուլի վիճակը, դպրոցական և դաստիարակության խնդիրները։ Պաշտպանել է առաջադիմական պարբերականների դիրքորոշումը ետսահմանադրական պայքարում։ Բացահայտել է հոգևոր դասի ստվերոտ կողմերը, տպագրել արևմտահայության սոցիալ-տնտեսական թշվառ վիճակը ներկայացնող նյութեր։

Ազգային վերածնության կարևոր պայման է համարել գիտության զարգացումը, «Բնագիտական հարցմանց պատասխաններ», «Գիտության և մտքի մշակության օգտակարությունը» հոդվածներով շեշտել երկրագործության զարգացման կարևորությունը։ Անդրադարձել է նաև կենցաղային հարցերի։ Թարգմանաբար զետեղել է արևմտաեվրոպական գրողների ստեղծագործություններ։ Նյութերի որոշ մասը հայատառ թուրքերեն են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Ավետիս Յափուճյան

**Ավետիս Հովհաննեսի Յափուճյան** (), եգիպտահայ պատմաբան, մշակութային գործիչ, խմբագիր։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (1974, Երևան)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կահիրեի Գալուստյան վարժարանը (1949), Լոնդոնի մանկավարժական ինստիտուտի լրագրության ֆակուլտետը (1953)։ 1966 թվականից «Սրն» օրաթերթի (Կահիրե) խմբագիրն է։ Կահիրեում լույս են տեսել Յափուճյանի «Հայ ժողովուրդի մեծ գոյամարտը» (1968), «Ով կազմակերպել է Փետրվարյան արկածախնդրությունը և ինչ եղավ անոր հետևանքը» (1969), «Արևմտահայաստանի կորուստը և անոր պատասխանատուները» (1970), «Եվ վերածնավ հայ ժողովուրդը հուրեն ու սուրեն» (1971), «Բաքվի հերոսամարտը և անոր պարտության պատասխանատուները» (1973), «1918 թվականի թուրքական արշավանքը Հայաստան և Բաթումի պայմանագիրը» (1974), «Հայ ժողովրդին անկախության պայքարը Կիլիկիո մեջ 1919 թվերից (1977), «Մեծ եղեռնը օտար մտավորականության գնահատումով» (1980) գրքերը։ Ֆրանսերենից և անգլերենից հայերեն է թարգմանել վեպեր և գիտական երկեր։ Իր գործունեությամբ նպաստում է սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդմանը։

## Երկեր
* Արեւմտահայաստանի կորուստը եւ անոր պատասխանատուները, Գահիրէ, 1970, 225 էջ։
* Եւ վերածնաւ հայ ժողուուրդը հուրէն եւ սուրէն, Գահիրէ, 1971, 342 էջ։
* Հայ ժողովուրդին անկախութեան պայքարը Կիլիկիոյ մէջ 1919-1921 թթ., մաս Ա., Գահիրէ, 1977, 1086 էջ։
* Հայաստանի հանրապետութեան քաղաքական, տնտեսական, զինուորային, ընկերային կացութիւնը, Գահիրէ, 1972, 462 էջ։
* Մեծ եղեռնը օտար մտաւորականութեան գնահատումով, Գահիրէ, 1980, 168 էջ։
* Նանսեն եւ հայ գաղթականութեան հայրենադարձութեան հարցը, Գահիրէ, 1983, 280 էջ։
* Ով կազմակերպեց Փետրուարեան արկածախնդրութիւնը եւ ինչ եղաւ անոր հետեւանքը, Գահիրէ, 1969, 136 էջ։
* Պայքարի ճանապարհով, Սիտնի, 2001, 312 էջ։
* Պաքուի հերոսամարտը եւ անոր պարտութեան պատասխանատուները, Գահիրէ, 1973, 134 էջ։

## Պարգևներ
* Ավստրալիայի կառավարության Հատուկ շքանաշան, 2001
* Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի «Ս.Սահակ-Ս.Մեսրոպ» շքանշան, 2005 
* ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Վիլյամ Սարոյան» մեդալ, 2011

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Վիկտոր Պացաև

**Վիկտոր Իվանովիչ Պացաև** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (1971, հետմահու)։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Պենզայի ինդուստրիալ (այժմ՝ պոլիտեխնիկական) ինստիտուտը։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում եղել է 1969 թվականից։ 1971 թվականի մայիսին եղել է Երևանում։ 1971 թվականի հունիսի 6-ին, որպես փորձարկող օդաչու, Գ․ Դոբրովոլսկու և Վ․ Վոլկովի հետ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-11» տիեզերանավով։
մինի|ձախից|«Սոյուզ-11»-ի զոհված անձնակազմի անդամների հիշատակին նվիրված ԽՍՀՄ նամականիշ, 1971 թ., 4 կոպեկ
1971 թվականի հունիսի 7-ից թռիչքն ընթացել է ապրիլի 19-ից շուրջերկրյա ուղեծրում գտնվող «Սալյուտ» գիտակայանի հետ։ Ուղեծրում փորձարկել է «Օրիոն-1» տիեզերական աստղադիտակը։ Հունիսի 30-ին թռիչքի ծրագիրն ավարտելուց հետո Երկիր վերադառնալիս՝ Պացաևը և անձնակազմի մյուս անդամները զոհվել են։

Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Յուբիլյացիա

**Յուբիլյացիա** ( — ցնծություն), պաշտամունքային երաժշտության մեջ ցնծություն արտահայտող իմպրովիզացիաներ, որոնք երգչախմբով Գրիգորյան խորալը կատարելիս «ալելույա» բառի վերջին վանկի վրա երգում են մեներգիչները։ Քրիստոնեական եկեղեցին յուբիլյացիան փոխառել է հուդայական պաշտամունքից։ Յուբիլյացիաներ հիշելը հեշտացնելու համար Սանկտ-Գալլենի վանքի վանական Նոթկերը (830—
912) յուրաքանչյուր նոտային համապատասխանեցրել է տեքստային մեկ վանկ։ Այստեղից էլ ծագել են սեքվենցիաները (եկեղեցական օրհներգերի տեսակ)։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Նիկոլայե Յորգա

**Նիկոլայե Յորգա** (), ռումին քաղաքական գործիչ, պատմաբան, աղբյուրագետ, գրականագետ, հրապարակախոս, գրող, հայագետ։

Սովորել է Յասսիի, Փարիզի, Բեռլինի և Լայպցիգի համալսարաններում։ Բուխարեստի համալսարանի պրոֆեսոր (1894), ռեկտոր (1929)։ Ռումինական ակադեմիայի անդամ (1910)։ Ագգային-դեմոկրատական կուսակցության (1906) հիմնադիրներից։ 1918—1920 թվականներին եղել է Ռումինիայի Ազգային ժողովի նախագահ, 1931—1932 թվականներին՝ պրեմիեր մինիստր և լուսավորության մինիստր։ Ունեցել է անգլո-ֆրանսիական կողմնորոշում։ Կյանքի վերջին տարիներին դատապարտել է ֆաշիստական Գերմանիայի ագրեսիվ քաղաքականությունը։

Սպանվել է ռումինական «Երկաթյա գվարդիա» կազմակերպությանը պատկանող ֆաշիստների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Սլավոնագետներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանահավաքներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրականագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ալեքսանդրու Յոհան Կուզայի անվան համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռումինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռազմական պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռումինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ