Կարդինալ առաքինություններ

thumb|right|200px|Դիրկ վան Դելյֆ, Չորս կարդինալ առաքինություններ (մոտավորապես 1400 թվական)
**Կարդինալ առաքինություններ** (), չորս հիմնական առաքինությունների խումբ քրիստոնեական բարոյական աստվածաբանության մեջ՝ հիմնված հին փիլիսոփայության վրա։ Ունի զուգահեռներ այլ մշակույթներում։  

Հին Հունաստանում առաքինությունների առաջին թվարկումներից մեկը հանդիպել է Էսքիլեսի Ամֆիարաուսի («Յոթն ընդդեմ Թեբեի») նկարագրության մեջ։ Սուրհանդակը ներկայացնում է կերպարը՝ որպես արդար, համարձակ, իմաստուն և բարեպաշտ անձնավորություն։

Պլատոնը «Հանրապետությունում»  (4 գիրք) բարեպաշտությունը փոխարինել է խոհեմությամբ և ստացված ցանկը անվանել է «իդեալական պետության չորս առաքինություններ», որոնցից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է պետական դասերից մեկին, բացառությամբ արդարության, որն ընդգրկում է ամբողջ սոցիալական համակարգը։ Կիկերոնը իր «Պարտականությունների մասին» տրակտատում, որը հիմնված է Պանաետիուս Հռոդոսացու գործերի վրա, նշել է հետևյալ հատկանիշները՝ ճշմարտության իմացություն, արդարություն և բարեգործություն, ոգու մեծություն, չափավորություն։ Նման ցանկ կա նաև Սողոմոնի Իմաստության գրքում (8, 7). «Եթե որևէ մեկը սիրում է արդարությունը, նրա պտուղները առաքինություններ են. այն սովորեցնում է մաքրաբարոյություն և խոհեմություն, արդարություն և քաջություն։ Ավելի օգտակար, քան այդ կյանքում ոչինչ չկա մարդկանց համար»։ Փիլոն Ալեքսանդրացին Եդեմի գետերում տեսել է չորս առաքինությունների այլաբանությունը։

Չորս առաքինությունների հասկացությունը քրիստոնեություն է բերել Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին, ով ինքն է ներմուծել «կարդինալ առաքինություններ» տերմինը։ Նրան հետևելով՝ Օգոստինոս Երանելին և Գրիգոր Դվոեսլովը հավատարիմ են մնացել նույն համակարգին, բայց այն իր ամենամեծ զարգացումը ստացել է Թովմա Աքվինացու «Աստվածաբանության  հանրագումար» աշխատությունում։ Պողոս առաքյալի կողմից մատնանշված աստվածաբանական առաքինությունների հետ խոհեմությունը, արդարությունը, չափավորությունը և քաջությունը կազմել են յոթ առաքինությունները, որոնք երբեմն կոչվել են նաև կարդինալ առաքինություններ։

Ժամանակակից փիլիսոփայությունը կասկածի տակ է դրել առաքինությունների ցանկը։ Այսպիսով, Կանտը խոհեմությունն ու խիզախությունը անվանել է խառնվածքի հատկություններ, որոնք կարող են լինել և՛ օգտակար, և՛ վնասակար։ Նա անվերապահորեն բարի է համարել միայն «բարի կամքը»։ Հերբարթը որպես կարդինալ առաքինություններ առաջարկել է քաջությունը, ազատությունը, բարությունը և արդարությունը։

Միջնադարի և Վերածննդի արվեստում եղել են անձնավորված առաքինությունների պատկերներ։ Սովորաբար դրանք կանացի կերպարներ են եղել՝ համապատասխան հատկանիշներով։ Օրինակ՝ արդարության առաքինության կերպարը պատկերվել է սրով և կշեռքով, զսպվածության կերպարը՝ սանձով, էժանագին ապրանքներով, ջրով նոսրացված գինով, քաջության կերպարը՝ զրահով, առյուծով և արմավենու ճյուղով, իսկ խոհեմության կերպարը՝ գրքով, հայելով, օձով։

Արևելյան փիլիսոփայությունն ունեցել է հիմնական առաքինությունների իր ցանկերը։ Կոնֆուցիականության մեջ որպես այդպիսին առանձնացվել են *ren* (մարդասիրություն), *yi* (արդարություն, պարտքի զգացում), *li* (պարկեշտություն), *zhi* (գիտելիք, ռացիոնալություն) և *xin* (ճշմարտություն) առաքինությունները։ Մեն Ցզին առաջ է քաշել «հինգ կապերի» նմանատիպ հայեցակարգ՝ տերն ու ծառան, ծնողներն ու երեխաները, ամուսինն ու կինը, ավագն ու կրտսերը, ինչպես նաև՝ ընկերների միջև հարաբերությունները։ Հնդկական փիլիսոփայության մեջ եղել է յամասի հինգ սկզբունքների և նիյամայի հինգ սկզբունքների հայեցակարգը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաքինություն
Կատեգորիա:Արդարություն
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Կաթոլիկ աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Կոնֆուցիականություն
Կատեգորիա:Կրոնական էթիկա
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հումանիզմ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Պլատոնականություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական էթիկա
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն