Իվո Տիյարդովիչ

**Իվո Տիյարդովիչ**  (, ), խորվաթ կոմպոզիտոր, գրող, նկարիչ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ 1942 թվականի մայիսի 15-ից մինչև 1943 թվականի սեպտեմբեր ամիսը եղել է Սպլիտի քաղաքապետը, այնուհետև միացել է հարավսլավացի պարտիզաններին, մարտնչել ֆաշիստ զավթիչների դեմ։ 1945—1947 թթ. ղեկավարել է Խորվաթիայի կոմպոզիտորների միությունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1895 թվականին, Սպլիտում, որն այն ժամանակ գտնվում էր Ավստրո-Հունգարիայի կազմում։ Երաժշտության և նկարչության լրացուցիչ պարապմունքների հաճախել է դեռևս գիմնազիայում սովորելու տարիներին (ի դեպ, այդտեղ նրա ուսուցիչների թվում էր անվանի պատմաբան Գրգա Նովակը): Այնուհետև երաժշտության գաղտնիքների ու նրբությունների մեջ խորամուխ է եղել Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում, որտեղ նաև ճարտարապետություն է ուսումնասիրել։ Որպես կամավոր՝ մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

1922 թվականին ավարտել է Զագրեբի դրամատիկական դպրոցը, որպես նկարիչ ու դիրիժոր՝ աշխատանքի անցել Սպլիտի քաղաքային թատրոնում (ներկայումս՝ Խորվաթիայի ազգային թատրոն, 1922-1929 թթ.), 1933-1939 թթ. ղեկավարել է այդ թատրոնի երաժշտական մասը, ապա նշանակվել գեղարվեստական ղեկավար (1939-1941 թթ.): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին պարտիզանների շարքերում զենքը ձեռքին կռվելու հետ մեկտեղ հայրենասիրական երգեր է հորինել։ 1944 թվականին վերադարձել է ազատագրված Սպլիտ քաղաքը, վերակենդանացրել հայրենի բնօրրանի թատրոնը։ 1945—1949 թվականներին ղեկավարել է Զագրեբի խորվաթական ազգային թատրոնը, 1949—1954 թվականներին՝ Խորվաթիայի մայրաքաղաքի ֆիլհարմոնիայի նվագախումբը։

Որպես կոմպոզիտոր՝ Տիյարդովիչը հենվել է Ադրիատիկի ծովափնյա շրջանների՝ իր հայրենի Դալմաթիա երկրամասի երաժշտական բանահյուսության վրա։ Գրել է ութ օպերետ (հիշարժան են հատկապես  *Mala Floramye*, *Splitski akvarel* և Սպլիտի «Հայդուկ» ֆուտբոլային ակումբին նվիրված *Kraljica lopte*/«Պարահանդեսի թագուհին» օպերետները), երեք օպերա, որոնք նվիրված են հին ու նորագույն պատմության դրամատիկ թեմաների։ Հեղինակել է նաև «*Partizansko kolo*» բալետը, «*Plac majke nad mrtvim sinom*» կանտատը, նվագախմբային երկու նախերգանք, գործիքային պիեսներ, երգչախմբային ստեղծագործություններ, երգեր, երաժշտություն կինոնկարների համար... Այս ամենի հետ մեկտեղ՝ աշխատել է որպես բեմանկարիչ ու պատկերազարդող։

Ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար Իվո Տիյարդովիչն արժանացել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակի։ Մահացել է 1976 թվականին, Զագրեբում։

## Երկեր
* Օպերետներ
** *Pierrot Ilo*, 1922, Սպլիտ 
** *Mala Floramye* (*Փոքրիկ Ֆլորամին*), 1926, Սպլիտ
** *Splitski Akvarel*, 1928, Սպլիտ
** *Zapovijed maršala Marmonta* (*Մարշալ Մորմոնտի պատվիրանը*), 1929, Սպլիտ
** *Jurek i Štefek*, 1931, Զագրեբ
* 
** *Katarina Velika* (*Կատերինա Մեծը*, 1929, Զագրեբ
* Օպերաներ
** *Dimnjaci uz Jadran* (*Smokestacks on the Adriatic*), 1951 Զագրեբ
** *Marko Polo*, 1960 Զագրեբ
** *Dioklecijan* (*Diocletian*), 1963 Զագրեբ

## Գրականություն
* Rlamenac J. В., I. Tijardovic, Split, 1954; 
* Крешимир Ковачевич|Kovacevic K., Hrvatski kompozitori i njihova djela, Zagreb, I960, s. 487-93; 
* Крешимир Ковачевич|Kovacevic K., The history of Croatian music of the 20th century, Zagreb, 1967. 
* Музыкальная энциклопедия.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю.&nbsp;В.&nbsp;Келдыша. 1973—1982. 
* Volker Klotz: *Operette. Porträt und Handbuch einer unerhörten Kunst*, München (Piper) 1991, ISBN 3492030408

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Werkauswahl bei operone.de
* Hrvatski skladatelji klasične i folklorne glazbe
* Ivo Tijardović na vijesti.hrt.hr 

## Աղբյուրներ
*Koraljka Kos. The *[[New Grove Dictionary of Opera]]*, edited by Stanley Sadie (1992).  and 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ
Կատեգորիա:Խորվաթ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորվաթ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորվաթ նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորվաթ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ