Գասպար Սանս

**Ֆրանցիսկո Բարտոլոմե Սանս Սելմա** (), ավելի հայտնի որպես **Գասպար Սանս**, իսպանացի կոմպոզիտոր, կիթառահար և քահանա, որը ծնվել է Կալանդայում, Իսպանիայի Բաջո Արագոն կոմարկայում, հարուստ ընտանիքում։ Սովորել է երաժշտություն, աստվածաբանություն և փիլիսոփայություն Սալամանկայի համալսարանում, որտեղ հետագայում նշանակվել է երաժշտության պրոֆեսոր: Գրել է մանկավարժական ստեղծագործությունների երեք հատոր բարոկկո կիթառի համար, որոնք կազմում են այսօրվա դասական կիթառի ռեպերտուարի կարևոր մասը և ժամանակակից գիտնականներին գաղափար են տալիս բարոկկո կիթառ նվագելու տեխնիկայի մասին:

## Կենսագրություն
Նրա ծննդյան տարեթիվը հայտնի չէ, բայց նա մկրտվել է որպես Ֆրանցիսկո Բարտոլոմե Սանս Սելմա 1640 թվականի ապրիլի 4-ին Արագոն քաղաքի Կալանդա դե Էբրո եկեղեցում*,* իսկ ավելի ուշ վերցրել է Գասպար անունը։

Սալամանկայի համալսարանում աստվածաբանության բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո Գասպար Սանսը մեկնել է Նեապոլ, Հռոմ և հավանաբար Վենետիկ՝ շարունակելու իր երաժշտական կրթությունը։ Ենթադրվում է, որ նա սովորել է Վատիկանի խմբավար Օրացիո Բենեվոլիի և Նեապոլի թագավորական մատուռի երգեհոնահար Կրիստոֆարո Կարեզանայի մոտ:

Սանսը սովորել է կիթառ նվագել Լելիո Կոլիստայի մոտ սովորելիս և տպավորվել է իտալացի կիթառահարներ Ֆոսկարինիի, Գրանատայի և Կորբետայի երաժշտությամբ։ Երբ Սանսը վերադարձել է Իսպանիա, նա դարձել է Խուան Խոսե Ավստրիացու՝ Ֆիլիպ IV թագավորի և այդ ժամանակների նշանավոր դերասանուհի՝ Մարիա Կալդերոնի միակ ճանաչված որդու կիթառի ուսուցիչ։

1674 թվականին նա գրել է իր հայտնի Instrucción de Música sobre la Guitarra Española աշխատությունը, որը հրատարակվել է Սարագոսայում և նվիրվել է Խուան Խոսեին։ 1675 թվականին Սարագոսայում հրատարակվել է երկրորդ գիրքը՝ «Իսպանական կիթառի ֆիգուրների երկրորդ գիրքը» վերնագրով։ Երրորդ գիրքը՝ «Իսպանական կիթառի վրա ծածկագրված երաժշտության երրորդ գիրքը» վերնագրով, միացվել է առաջին և երկրորդ գրքերին, և երեք գրքերը միասին հրատարակվել են առաջին գրքի վերնագրով 1697 թվականին, որը վերջապես հրատարակվել է ութ հրատարակություններում: Այս գլուխգործոցի իննսուն գործերը նրա միակ հայտնի ներդրումն են կիթառի ռեպերտուարում և ներառում են ստեղծագործություններ ինչպես *պունտեադո*, այնպես էլ *ռասքուեադո* ոճով:

Բացի երաժշտական հմտություններից, Գասպար Սանսն իր ժամանակներում աչքի էր ընկնում նաև գրական ստեղծագործություններով՝ որպես բանաստեղծ և գրող, և եղել է  որոշ բանաստեղծությունների և երկու գրքերի հեղինակ, որոնք այժմ մոռացության են մատնվել: Ճիզվիտ Դանիելլո Բարտոլիի հայտնի «*L'huomo di lettere»-*ի նրա հոյակապ թարգմանությունն առաջին անգամ հայտնվել է 1678 թվականին, իսկ հետագայում 1744 և 1787 թվականներին այլ հրատարակություններով:

Մահացել է 1710 թվականին Մադրիդում։

## Ազդեցություն
Նրա ստեղծագործությունները ներկայացնում են իսպանական բարոկկո երաժշտության ամենակարևոր օրինակները կիթառի համար և այժմ կազմում են դասական կիթառի դասավանդման մի մասը: Սանսի ձեռագրերը գրված են երաժշտական խազերի ձևով բարոկկո կիթառի համար, և բազմաթիվ կիթառահարներ ու խմբագիրներ փոխակերպել են այն ժամանակակից նշանագրության․ Էմիլիո Պուժոլի «Սանսի դեղձանիկներ» հրատարակությունը նշանավոր օրինակ է: Սանսի խազերը ուշագրավ են նրանով, որ այն տեղագրորեն ճիշտ է, որը ներկայացնում է առաջին տողը ստորին հատվածում և հինգերորդ տողը ամենաբարձր տպագիր հատվածում: Այս դարաշրջանում կիթառներն ունեին ընդամենը հինգ լար: Այն նաև պարունակում է «իտալական այբուբենը»՝ սղագրության համակարգ, որը յուրաքանչյուր տառին տալիս է ակորդ։ Այնպես որ մեղեդային ակորդները կարող են գրվել և կարդացվել շատ պարզ (ռիթմի մասին տեղեկություններով) որպես տառերի պարզ հաջորդականություն, հասկացույթ, որը կապված է վերջին ժամանակների Նեշվիլ համակարգի հետ։  

Գասպար Սանսը մեծ ազդեցություն է ունեցել քսաներորդ դարի որոշ կոմպոզիտորների վրա:

* Կոմպոզիտոր Մանուել դե Ֆայան օգտագործել է նրա մի քանի երաժշտություն 1923 թվականին ստեղծած իր «*Վարպետ Պեդրոյի զոհասեղանը»* ստեղծագործության մեջ:
* 1954 թվականին կիթառահար Անդրես Սեգովիայի խնդրանքով Խոակին Ռոդրիգոն ստեղծել է իր «Ֆանտազիա ջենտլմենի համար. Երաժշտության ուսուցում իսպանական կիթառի վրա»*-*ի երաժշտության հիման վրա*:*
* Փիթեր Ուորլոքի *«Կապրիոլ սյուիտ լարային նվագախմբի համար»-*ի 1926 թվականին ստեղծած հատվածները կարծես ոգեշնչված են Սանսի *«Կացինների պարը»* ստեղծագործությունից։
* Պակո Պենյան և Ջոն Ուիլյամսը միասին կատարել են Սանսի ստեղծագործությունները, իսկ 1975 թվականին կատարել են «Սանսի *Դեղձանիկները»* (1674 թ.):

## Ստեղծագործություններ

### :1-ին ձայնագրություն․ ''Instrucción de música sobre la guitarra española'' (Zaragoza, 1674)
*Abecedario italiano http://1.bp.blogspot.com/_LcDgbXPFVKs/Saln7VG0ybI/AAAAAAAAAJI/8qZKcjeS9FY/s1600-h/Abecedario+1.bmphttp://www.delcamp.net/guitar/facsimile/gaspar_sanz_abecedario_2.gif;
*Galliard|Gallardahttp://www.epdlp.com/clasica.php?id=1623;
*Mariona  ;
*Villano http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1623
*Danza de las hachas http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1508
*Españoleta http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1621https://web.archive.org/web/20060519185035/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t1f5e_espanoleta.jpg
*Pavane|Pavana
*Torneo https://web.archive.org/web/20051016105920/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t1f5g_torneo.jpg
*Batalla ;
*Passacaglia|Passacalle sobre la D http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1507;
*Jácaras I ;
*Canarios http://www.graner.net/nicolas/arbeau/orcheso23.php#danse11-0;
*Preludio y Fantasia;
*Sesquialtera (dance)|Sesquiáltera 1;
*Allemande|Alemanda, la Serenissima ;
*Gigue|Giga, al aire inglés ;
*Zarabanda francesa I
*Preludio, o Capricho (music)|Capricho, Arpeggio|arpeado por la cruz http://www.dailymotion.com/video/xbi47a_gaspar-sanz-preludio-por-la-cruz-je_musichttps://web.archive.org/web/20110713113817/http://johnny-jerome.com/partitions/1600/Sanz_Gaspar/Preludio%20o%20Capricho%20arpeado%20por%20la%20cruz%20(Sanz-Delcamp).pdfhttps://web.archive.org/web/20060519184857/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t1f11a_preludio.jpg;
*Sesquiáltera 2;
*Alemanda, la Preciosa ;
*Courante|Corriente por la Cruz ;
*Zarabanda francesa II;
*Fugue|Fuga I por primer tono, al ayre español
*El que gustare de falsas ponga cuido en estos cromáticos;
*Fuga II, al ayre de jiga;
*Zarabanda francesa III;
*Passacalles por la E;
*Passacalles por la cruz.

### 2-րդ ձայնագրություն․ ''Libro segundo, de cifras sobre la guitarra española'' (Zaragoza, 1675)
*Gallardas;
*Las hachas https://web.archive.org/web/20060519185050/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t2f3b_las_hachas.jpg;
*La Buelta http://www.graner.net/nicolas/arbeau/orcheso16.php Lavolta;
*Folía|Foliashttp://www.epdlp.com/clasica.php?id=1622;
*Paradetas https://web.archive.org/web/20060519184909/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t2f4b_paradetas.jpg
*Matachines#Etimología|Matachín
*Zarabanda;
*Jácaras II http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1713;
*Chacona;
*Españoletas http://www.delcamp.net/gaspar_sanz.html
*Pasacalles;
*Canarios II ;
*Canarios III;
*Villanos ;
*Marionas II ;
*Marizápalos http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1620;
*Granduque I;
*Otro Granduque;
*Passacalles;
*Pavanas por la D http://vimeo.com/1063804;
*Giga Inglesa;
*Bailete Frances;
*Passacalles por la D;
*Clarines y Trompetas con canciones muy curiosas españolas, y de estranjeras naciones: La Cavalleria de Nápoles con dos clarines; Canciones: La Garzona, La Coquina Francesa, Lantururú, La Esfachata de Napoles, La Miñona de Cataluña, La Minina de Portugal, Dos Trompetas de la Reyna de Suecia, Clarín de los Mosqueteros del Rey de Francia. http://vimeo.com/2769614 ;
**La Cavallería de Nápoles http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1810https://web.archive.org/web/20060519185335/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t2f12b_cavaleria_napoles.jpg ;
**La Garzona;
**La Coquina Francesa;
**Lantururú;
**La Esfacheta de Nápoles;
**La Miñona de Cataluña http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1537;
**La Minina de Portugal;
**Dos trompetas de la reyna de Suecia;
**Clarín de los mosqueteros del rey de Francia http://www.epdlp.com/clasica.php?id=1619.

### 3-րդ ձայնագրություն․ ''Libro tercero de musica de cifras sobre la guitarra española'' (Zaragoza, 1697)
*Pasacalles por la C https://web.archive.org/web/20060519185415/http://www.delcamp.net/images/facsimile/t3f1_passacalles_por_la_c.jpg;
*Prosiguen más  sobre los antecedentes Passacalles;
*Passacalles por la I;
*Passacalles por la E y la D;
*Passacalles por la Cruz y K;
*Passacalles por la H;
*Passacalles por la G y B;
*Passacalles por la D por el Uno bemolado y por segundo Tono;
*Passacalles por la L;
*Passacalles por la K.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Raymond Burley: *Gaspar Sanz - Anthology of Selected Pieces*, Schott 1993
* Luis García Abrines: *Gaspar Sanz - Instrucción de musica sobre la Guitarra Española*, Institución Fernando el Catolico, Zaragoza 1966 (facsimile and commentary)
* Ralf Jarchow: *Gaspar Sanz - Instrucción de musica sobre la Guitarra Española*, Jarchow, Glinde 2001 (commentary and transcription for guitar; German and English translation of Sanz)
* Ralf Jarchow: *Gaspar Sanz und seine Instrucción - Ein fünfteiliger Artikel*, Zupfmusik Nr. 2+4, Hamburg 2002, and Concertino Nr. 1, 3+4, Hamburg 2003
* Frank Koonce: *Baroque Guitar In Spain And The New World*, Mel Bay Publications
* Robert Strizich: *The Complete Guitar Works of Gaspar Sanz*, Doberman-Yppan, Québec 1999 (commentary and transcription for guitar; English translation of Sanz)
* Robert Strizich: *Sanz, Gaspar*, The New Grove, New York 2001
* Rodrigo de Zayas: *Gaspar Sanz - Transcripcion*, Alpuerto, Madrid 1985 (facsimile, commentary and transcription)
* Jerry Willard: *The Complete Works of Gaspar Sanz - Volumes 1 and 2*, AMSCO Music, 2006, 

## Արտաքին հղումներ

*Gaspar Sanz - Guitarra Magazine
*Gaspar Sanz in ''El poder de la palabra'' **(Spanish)**
*Rasgueados y punteados: Gaspar Sanz y la guitarra española *La Lira de Orfeo* **(Spanish)**
*En el Tercer Centenario del fallecimiento de Gaspar Sanz  *Escritos de José Antonio Bielsa* **(Spanish)**

### Ձեռագրեր
*''Instruccion de musica sobre la guitarra española'' - Biblioteca Nacional de España info

Կատեգորիա:1640 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դասական կիթառահարներ
Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ