Յահյա իբն Մուհամմադ Համիդ ալ-Դին

**Յահյա իբն Մուհամմադ Համիդ ալ-Դին**(), Եմենի պետական գործիչ, Շիա զեյդական աղանդի Իմամ 1904 թվականից, Եմենի անկախ թագավորության կառավարիչ (ներկայիս Եմենի հյուսիսային մասը) 1918 թվականից։

Յահյան ամրապնդեց իր իշխանությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին Օսմանյան կայսրության թուլացման շնորհիվ և իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում հաստատեց ավտորիտար ռեժիմ։ Օսմանցիների նկատմամբ տարած հաղթանակները, այդ թվում՝ Շահրի ճակատամարտը 1905 թվականին, ամրապնդեցին Իմամի դիրքերը՝ որպես Օսմանյան իշխանության դիմադրության առաջնորդներից մեկի։ Յահյային հաջողվել է կայունացնել երիտասարդ պետությունը՝ Հյուսիսային Եմենը և հասնել նրա ճանաչմանը որպես լիովին անկախ պետություն։ 1926 թվականին նա ստացավ Իտալիայի աջակցությունը, որը երաշխավորում էր նրա ինքնիշխանությունը։ Բախվելով Սաուդյան պետության վերելքին՝ 1934 թվականին Յահյա թագավորը կարճ պատերազմ մղեց Սաուդյան թագավոր իբն Սաուդի դեմ։ Իմամ Յահյան հրաժարվեց վիճելի սահմանային շրջանների՝ Ասիրի, Ջիզանի և Նեջրանի մի մասի նկատմամբ հավակնություններից, իսկ իբն Սաուդը վերադարձրեց պատերազմի ընթացքում գրավված Եմենի տարածքները։

Յահյա թագավորը սպանվեց 1948 թվականի փետրվարի 17-ին, բայց ապստամբները ջախջախվեցին նրա որդու՝ Ահմեդի կողմից, որը դարձավ Եմենի նոր միապետ։

## Կենսագրություն
### Եմենի Իմամ
Յահյան ծնվել է Սանայի ազնվական զեյդական ընտանիքում 1869 թվականին։ 1904 թվականին դառնալով զեյդական Իմամ՝ իր հոր, նաև Իմամի մահից հետո, Յահյան ղեկավարեց տեղի ցեղերի ապստամբությունը Օսմանյան կայսրության դեմ․ 1905 թվականի ապրիլի 20-ին նրա գլխավորած ջոկատները կարողացան գրավել տարածաշրջանի ամենամեծ քաղաքը՝ Սանուն, և վեց ամիս պահեցին այն՝ գրավելով նաև մի շարք այլ քաղաքներ։ 1905 թվականին Յահյան դարձավ առաջին կայսրը, որը գրավեց Սանու քաղաքը։  Չնայած մի շարք հաջողություններին, թուրքական զորքերը երբեք չեն կարողացել վերջնականապես ճնշել այս ապստամբությունը, և 1911 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Դաննում թագավոր Յահյան պայմանագիր կնքեց թուրք սուլթանի հետ (Օսմանյան պատվիրակությունը ղեկավարում էր Ահմեդ Իզզեթ Ֆուրգաչը), որը Օսմանյան Եմենի մասերին շնորհեց ներքին ինքնավարություն։ 1913 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Այդ պայմանագիրը հաստատվել է սուլթանի հատուկ ֆիրմանի կողմից։ Այդ պայմանագրով օսմանցիները ճանաչել են Իմամ Յահյայի իշխանությունը Եմենի զեյդիտների կողմից վերահսկվող մասերի նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, այս պահին Յահյային չհաջողվեց պարտադրել իր իշխանությունը տարածաշրջանի այլ ցեղային առաջնորդների կողմից։ Իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում Յահյան հաստատեց ավտորիտար իշխանություն։

### Եմենի անկախության հռչակումը
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո 1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Իմամ Յահյան հռչակեց երկրի անկախությունը։ Նրա շուրջ միավորվել են խոշոր ֆեոդալական ընտանիքների ներկայացուցիչները և Ջեբել ցեղերի շեյխերը, որոնց համար իմամները դարեր շարունակ եղել են հոգևոր և քաղաքական հեղինակություններ։

Հոկտեմբերի 14-ին նա իր ջոկատների հետ մտավ ՍԱՆԱ, իսկ երեք օր անց իրեն հռչակեց Եմենի թագավոր։ Միևնույն ժամանակ, նա փորձում էր իր կողմը գրավել բոլոր նախկին Օսմանյան պաշտոնյաներին, ովքեր համաձայն էին հավատարմության երդում տալ իրեն։  1919 թվականին Յահյայի ջանքերով ստեղծվեց թագավորության բանակը։

1919 թվականին իրեն Եմենի թագավոր հռչակած Յահյա բեն Մուհամմադ Համիդ ալ-Դինը վերջնականապես խզել է Թուրքիայի հետ վասալային հարաբերությունները։

Եմենի Մութավաքիլիայի Թագավորություն անվանումը երկիրը ստացել է 1920 թվականին։
մինի|Արաբիայի քարտեզը 1914 թվականին:
Յահյա պետությունը, որն այդ ժամանակ զբաղեցնում էր Լեռնային Եմենը, դարձել է Եմենի ցեղերի միավորող շարժման կենտրոնը։ Իմամ Յահյան նաև ակտիվ արշավ է սկսել Եմենի պետականության ամրապնդման համար՝ միավորելով Հյուսիսային Եմենի ցեղերը և ճնշելով անջատողական ապստամբությունները 1922-1923 թվականներին, և դասընթացներ է անցկացրել Եմենի միջազգային ճանաչման վերաբերյալ։

1925-ում Հոդեյդան ազատագրվել է, իսկ մնացած տարածքը հանգիստ է մենք։

## Եմենի միավորումը Իմամ Յահյայի իշխանության ներքո
մինի|Սայքս-Պիկոյի Համաձայնագիր։
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ջախջախիչ պարտությունը հանգեցրեց երբեմնի հսկայական տերության տարածքի բաժանմանը։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ստորագրված Մուդրոսի զինադադարի պայմանները տարածվում էին նաև Հյուսիսային Եմենի տարածքում, որն այն ժամանակ ներկայացնում էր Եմենի վիլայեթը։ Այդ փաստաթղթի 16-րդ հոդվածը նախատեսում էր, մասնավորապես, թուրքական բոլոր զորքերի դաշնակիցների առջև լիակատար կապիտուլյացիա եւ Օսմանյան կայսրության նախկին Արաբական վիլայեթներում, այդ թվում՝ ասիրում եւ Եմենում Օսմանյան վարչակազմի վերացում։

Եմենում քաղաքական իշխանության հավակնող ամենաուժեղ և ազդեցիկ անձը Իմամ Յահյան էր, որի շուրջ համախմբվել էին խոշոր ֆեոդալական ընտանիքների ներկայացուցիչներ և  ցեղերի շեյխեր, որոնց համար իմամները դարեր շարունակ հոգևոր և քաղաքական հեղինակություն էին։ Յահյան, որը հայտնի էր որպես«Իմամ Յահյա»։ Ավելին, Յահյան 1904 թվականին Իմամ ընտրվելու առաջին տարիներից ռազմական գործողություններ է վարել օսմանցիների հետ Եմենի անկախության համար և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին դարձել Լեռնային Եմենում ազատագրական շարժման ճանաչված առաջնորդ։ Յահյան համարվում էր հմուտ ռազմական առաջնորդ, փորձառու քաղաքական գործիչ և ադմինիստրատոր։ Նրա ժողովրդականության աճին նպաստել են նաև օսմանյան տիրապետության շրջանում նրա ձեռնարկած ակցիաները՝ ուղղված իր վերահսկողության տակ գտնվող շրջաններում իր իշխանության ամրապնդմանը։

Անկախ կենտրոնացված պետություն ստեղծելու Իմամ Յահյայի շարժման հաջողությունները ցնցեցին Բրիտանական գերիշխանությունը տարածաշրջանում։ Միայն մեծ ջանքերի գնով Լոնդոնին հաջողվեց մնալ հարավային Եմենում։

Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումից հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակը Իմամ Յահյան գնահատեց որպես հարմար պահ ամբողջ երկրի վրա գերագույն իշխանություն հաստատելու համար։ Այդ նպատակով նա լքել է Շիհարի իր նստավայրը, որը գտնվում էր դժվարամատչելի լեռնային շրջանում և ուղևորվել Սանու։  Մահմուդ Նադիմ Բեյի հետ պայմանավորվածության համաձայն և Սանայի մերձակայքում տեղակայված ցեղերի շեյխերի համաձայնությամբ, Իմամ Յահյան հանդիսավոր կերպով մտավ մայրաքաղաք, որտեղ նրան ողջունեցին քաղաքի բնակիչները։ Նախկին Վալի Սանան Յահյային է փոխանցել օսմանցիներին պատկանող ռազմական հանդերձանքը՝ դրանով իսկ Իմամ Յահյային ճանաչելով Եմենում Օսմանյան վարչակազմի իրավահաջորդ։

Եմենում գերագույն իշխանության մեկ այլ հավակնորդ է դարձել Օսմանյան կայսրության նախկին Եմենի վիլայեթի՝ Հարավային Ասիրի վարչական շրջանի Ալ Իդրիսի էմիրների ընտանիքը։ Ընտանիքի ղեկավար Էմիր Մուհամմադ իբն Ալի Ալ-Իդրիսին վայելում էր Ինչպես Տիխայի ազնվական ընտանիքների, այնպես էլ որոշ ցեղերի շեյխերի աջակցությունը։ XX դարի սկզբից։ Էմիրը ռազմական գործողություններ է իրականացրել օսմանյան զորքերի դեմ Հարավային ասիրում։ 1911 թվականից ի վեր Ալ Իդրիսիի ընտանիքն իր հակաօսմանյան ելույթներում վայելում էր Իտալիայի ռազմական և ֆինանսական աջակցությունը։

Բացի Իմամ Յահյայից և Ալ Իդրիսի ընտանիքից, որոնք այդ ժամանակ համարվում էին Եմենում գերագույն իշխանության երկու հիմնական հավակնորդներ, կային նաև մեծ և փոքր ցեղերի բավականին շատ շեյխեր, որոնք նման դժվարին պայմաններում հետապնդում էին իրենց անձնական շահերը։ Նրանք փորձեցին հեռու մնալ ինչպես Իմամ Յահյայից, այնպես էլ Էմիր Ալ-Իդրիսիից և պահպանել անկախությունը իրենց գործողություններում։ Բացի այդ, նրանք մշտական պատերազմներ էին մղում հարևան ցեղերի հետ՝ իրենց ունեցվածքն ընդլայնելու համար։ Նրանց թվում առավել մեծ հաջողությունների են հասել Թիհամայից ազ-զարանիկ ցեղի շեյխերը, որոնք առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում վայելում էին Լոնդոնի և Հռոմի աջակցությունը։

Արաբական թերակղզու հարավից օսմանյան զորքերի տարհանումից հետո անգլիական զորամասերը, որոնք գտնվում էին Ադենում, առաջ են եկել լահեջից հյուսիս։ Որպես պատրվակ օգտագործելով այն փաստը, որ պատերազմի ավարտին Ադենի պրոտեկտորատների տարածքում գտնվող որոշ Օսմանյան զորքեր չհանձնվեցին անգլիացիներին, այլ միացան Իմամ Յահյայի ջոկատներին, բրիտանացիները գրավեցին տարածքը շատ ավելի հյուսիս, քան այն գիծը, որը հաստատվել էր 1905-ի անգլո-թուրքական համաձայնագրով։ Եմենի Տիխամայում բրիտանացիները իրենց վերահսկողության տակ թողեցին Հոդեյդու քաղաքը։ Այս քաղաքի օկուպացիան խաթարեց երկրի ներքին շրջանի՝ Ջեբելի բնական կապը Թիհամայի առափնյա շրջանների հետ, ընդհատվեց այն ճանապարհը, որով իրականացվում էր Եմենի արտաքին առևտրի զգալի մասը։ 1921-ի հունվարին բրիտանացիները հանձնեցին Հոդեյդ Էմիր Մուհամմադ ալ-Իդրիսիին։

Իմամ Յահյան կտրականապես հրաժարվել է ճանաչել Օսմանյան կայսրության և Մեծ Բրիտանիայի միջև նախկինում կնքված բոլոր պայմանագրերը, որոնք վերաբերում էին Արաբական թերակղզում ազդեցության ոլորտների բաշխմանը, և պահանջել է վերադարձնել բրիտանացիների և Ալ Իդրիսիի կողմից գրավված բոլոր տարածքները, որոնք նա համարում էր պատմական Եմենի անբաժանելի մասը։ Այս հարցում Յահուին աջակցում էին Ջեբելի զեյդական ցեղերի մեծ մասը։

Ադենի անգլիական գաղութային իշխանությունները Իմամ Յահյուին համարում էին որպես հիմնական հակառակորդ արաբական թերակղզու այս կարևոր շրջանում իրենց գերիշխանությունը հաստատելու պայքարում, և Հետևաբար, նրանք բոլոր միջոցներով փորձում էին խանգարել նրան իրականացնել իր նախանշած քաղաքական կուրսը և ստեղծել կենտրոնացված Եմենի պետություն։ Յահյուին հաջողվեց հասնել իր նպատակին, բայց Նա չկարողացավ հասնել իր նպատակին։ 1918-ի վերջին բրիտանացիները, իրենց զորքերի աջակցությամբ և իրենց դաշնակիցների ցեղային աշխարհազորայինների՝ ասիրի Էմիր Մուհամմադ ալ-Իդրիսիի և Հիջազի Շարիֆ Հուսեյնի օգնությամբ, շրջափակեցին Լեռնային Եմեն։ Գրավելով Եմենի Թիհամայի զգալի մասը՝ նրանք սկսեցին անկարգություններ հրահրել Լեռնային և առափնյա շրջաններում բնակվող ցեղերի ներսում, հրահրել ցեղային թշնամություն։ Բրիտանացիները փորձեցին ուրախացնել ցեղերին անջատողական ելույթներով Իմամ Յահյայի դեմ։ Միաժամանակ Մեծ Բրիտանիան դիվանագիտական պայքար ծավալեց Արաբական թերակղզում իր մրցակիցների՝ Իտալիայի և Ֆրանսիայի դեմ, որոնք նույնպես հավակնում էին ազդեցության ոլորտների նախկին Օսմանյան կայսրության տարածքում։

1919-ի օգոստոսին անգլիացի փոխգնդապետ Հարոլդ Ֆ., որը Լոնդոնից ստացավ հստակ հրահանգներ՝ Իմամի համաձայնությունը Արաբական թերակղզու հարավում գոյություն ունեցող տարածքային սահմանները ճանաչելու վերաբերյալ, առաջին հերթին ՝ զարգացող Եմենի պետության և Բրիտանական Ադենի պրոտեկտորատի միջև սահմանի վերաբերյալ, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիային մի շարք տնտեսական արտոնություններ տրամադրելու վերաբերյալ, ինչը, ի վերջո, բրիտանացիներին թույլ կտար Եմենը ներառել իրենց քաղաքական, տնտեսական և ռազմական ազդեցության ոլորտում։ Սակայն այս առաքելությունը ձախողվեց։

Գնդապետ Ջեյքոբի հետ չկայացած հանդիպումը առիթ տվեց Իմամ Յահյաին վերսկսել ռազմական գործողությունները անգլիական զորքերի դեմ։ Իմամը թերահավատորեն էր վերաբերվում վիճահարույց հարցերի խաղաղ կարգավորմանը, ուստի նա հրամայեց իրեն աջակցող ցեղերին, որոնք կենտրոնացած էին Եմեն-Ադենի սահմանի վրա, սկսել հարձակումը Ադենի վրա։ 1919-ի նոյեմբերին Իմամ Յահյայի ջոկատները, թուրքական ստորաբաժանումների հետ միասին, հրաժարվելով կապիտուլյացիայից, և Հարավային գերմանական ցեղերը իրենց վերահսկողությունը հաստատեցին արևմտյան Ադենի պրոտեկտորատի չորս շրջանների վրա։

### Արտաքին քաղաքականություն
Եմենը Արաբական պետությունների լիգայի հիմնադիրներից էր 1945 թվականի մարտին, իսկ 1947 թվականի սեպտեմբերին Եմենն ընդունվեց Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն։

Առաջին միջազգային պայմանագիրը դարձել Է Իտալիայի հետ Եմենի Թագավորության պայմանագիրը, որը ստորագրվել է 1926 թվականին Սանաայում։ Իտալիան ճանաչել է Եմենի անկախությունը և Յահյայի թագավորական տիտղոսը։ 1937-ի Իտալիա-Եմենի պայմանագիրը երկարաձգվեց։

1928-ին Յահյան նաև պայմանագիր կնքեց ԽՍՀՄ-ի հետ բարեկամության և առևտրի մասին։ 
աջից|մինի|290x290փքս|Տարածաշրջանի քարտեզը 1937 թվականին:
մինի|Դար Ալ Հաջարը Իմամ Յահյայի ամառային նստավայրն է Սանայում, որը կառուցվել է 1930-ական թվականներին։
1934 թվականին Եմենի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ռազմական բախում տեղի ունեցավ վիճելի տարածքների հարցով. Իմամի բանակը ջախջախվեց, և նա ստիպված եղավ հրաժարվել թագավորության տարածքը հյուսիս ընդլայնելու հավակնություններից։

1934 թվականի հունիսի 23-ին Սաուդյան Արաբիան և Եմենը ստորագրեցին խաղաղության համաձայնագիր (Թայֆայի պայմանագիր), որն ավարտեց պատերազմը երկու երկրների միջև։ Եմենի Իմամ Յահյան հրաժարվել է նաև վիճելի սահմանային շրջանների՝ Ասիրի, Ջիզանի և Նաջրանի մի մասի նկատմամբ հավակնություններից։

1946 թվականին բախումներ են տեղի ունեցել Եմենի ցեղերի ջոկատների և Ադենի պրոտեկտորատների բանակային ստորաբաժանումների միջև, որոնք գտնվում էին անգլիացի սպաների հրամանատարության ներքո։

1946-ի մայիսին ստորագրվեց «բարեկամության, առևտրի և նավարկության մասին», Ամերիկա-Եմենի առաջին պայմանագիրը, երկու երկրների միջև հաստատվեցին դիվանագիտական հարաբերություններ, Թաիզում բացվեց ԱՄՆ առաքելությունը, իսկ 1947-ին՝ Եմենի ներկայացուցչությունը Վաշինգտոնում։

### Ներքին քաղաքականություն
Ներքին քաղաքականության մեջ Յահյան վարում էր իր բացարձակ իշխանությունը ամրապնդելու դասընթաց, որը և աշխարհիկ էր, և հոգևոր․ ունենալով 14 որդի՝ նա նախընտրում էր նրանց դնել երկրի տարբեր գերատեսչությունների գլխին՝ գործերը ավելի լավ վերահսկելու համար։ Այսպիսով, արքայազն Ահմեդը դարձավ Թաիզի նահանգապետ։ Չնայած իրականում ֆեոդալական կարգերի աջակցությանը և արտաքին աշխարհից մշակութային մեկուսացմանը, Յահյան նպաստեց երկրի սահմանափակ արդիականացմանը. նրա օրոք մի քանի եմենցիներ առաջին անգամ ուղարկվեցին արտասահման՝ վերապատրաստման, իսկ նրա օրոք հայտնվեցին Եմենում առաջին առևտրային ընկերությունները։ Արտաքին քաղաքականության մեջ իմամը պահպանում էր չեզոքություն և հակաարևմտյան տրամադրություններ․ 1945-ին նա աջակցեց Արաբական պետությունների լիգայի ստեղծմանը։

1934 թվականից մինչև իր սպանությունը՝ 1948 թվականը, թագավոր Յահյան իր էներգիան ուղղեց երկրի ներսում իր իշխանության ամրապնդմանը և անձամբ իրեն հաշվետու կենսունակ կենտրոնական կառավարության ստեղծմանը։ Այդ նպատակով ներքին շրջանների նկատմամբ վերահսկողությունը ամրապնդվեց մշտական բանակի ստեղծմամբ և իր որդիներին առանցքային գավառների նահանգապետեր նշանակելով։ Սանայում գործերի նկատմամբ ավելի խիստ վերահսկողություն ապահովվեց վարչական գործառույթների ընդլայնման և այլ որդիների՝ հին և նոր քաղաքական ինստիտուտների ղեկավարների նշանակման միջոցով։ Յահյայի ռեժիմը Եմենի առաջին ուսանողներին ուղարկեց արտասահման՝ ռազմական կուրսանտներ Իրաք 1930-ականներին և քաղաքացիական ուսանողներ («Հայտնի Կաչաղակներ») Լիբանան 1940-ականների վերջին։ Փորձ է արվել ինչ-որ ուղղություն մտցնել զարգացող ազգային տնտեսության մեջ՝ ստեղծելով Եմենի առևտրային ընկերություն։ Բայց նույնիսկ այս փոփոխություններով Յահյայի օրոք Եմենը մնաց կիսաֆեոդալ պետություն, որում նույնիսկ ամենապարզ միջոցները պահանջում էին նրա անձնական հաստատումը։

Պետական ապարատի արդիականացման փորձ ձեռք բերելու նպատակով Իմամ Յահյան պաշտոնյաների խումբ է ուղարկել Իրաք, որն այն ժամանակ ավելի զարգացած էր, քան Եմենը։

### Յահյա թագավորի ռեժիմը և Եմենի հրեաները
Իմամ Յահյան մի շարք հրամանագրեր է արձակել, որոնք կարգավորում են Եմենի հին հրեական համայնքը։ Այսպիսով՝ օրինակ, հրեաները չպետք է կրոնական հարցեր քննարկեին մուսուլմանների հետ. նրանք չպետք է զբաղվեին վաշխառությամբ և այլն։ Չնայած դրան, Իմամ Յահյան հիացմունք էր առաջացնում Եմենի հրեաների շրջանում, ովքեր նրան համարում էին իրենց հովանավորն ու պաշտպանը։

Իմամ Յահյային հաջողվեց վերջ դնել անարխիայի, անօրինականության և բռնության վիճակին, որը պատռեց երկիրը և հսկայական տառապանքներ պատճառեց նրա բնակիչներին, այդ թվում՝ հրեաներին։ Նրա երկար Թագավորության ընթացքում հրեաները վայելում էին համեմատաբար բարենպաստ պայմաններ և, ընդհանուր առմամբ, աջակցում էին իմամին։

Ավելի վաղ՝ 1906 թվականին, Սանայի հրեաներն ամբողջ կազմով դուրս էին եկել՝ ողջունելու իմամին, որը քաղաք էր վերադարձել այն բանից հետո, երբ թուրքերը ժամանակավորապես լքել էին քաղաքը։ Այնուամենայնիվ, մինչև 1922 թվականը, ի պատասխան արտաքին ճնշումների, Իմամ Յահյան հրամանագիր արձակեց, որն արգելում էր Եմենի հրեաների արտագաղթը։ Չնայած արտագաղթի արգելքը մնաց պետության պաշտոնական քաղաքականությունը մինչև 1949 թվականը, հրեաները կարողացան շրջանցել նրա քաղաքականությունը՝ գաղտնի տեղափոխվելով բրիտանական պրոտեկտորատ Ադեն։ 1940-ականների սկզբին Իմամ Յահյան ուշադրություն չդարձրեց հրեական արտագաղթին՝ ոչ թե պաշտոնապես արգելելով կամ թույլ տալով, այլ իր չասված համաձայնությունը տալով հրեաների հեռանալուն Սանայից և Կենտրոնական Եմենի այլ բնակավայրերից։

Իր կառավարման ընթացքում Իմամ Յահյան հաստատեց հին հրամանագիրը, որն արգելում էր հրեաներին մուսուլմանների տներից վեր տներ կառուցել։

Իմամը Յահյա Իսահակ Հալևիին նշանակեց հրեական համայնքի չորս ներկայացուցիչներից մեկը, որը պատասխանատու էր իր համայնքին պետական գործերը հասցնելու և տարեկան գլխահարկ հավաքելու համար, պաշտոն, որը զբաղեցնում է մինչև իր մահը՝ 1932 թվականը։ 1948 թվականին Իմամի սպանությունից հետո թագավորի միգրացիոն քաղաքականությունը շարունակվեց նրա որդու  Ահմեդի օրոք։

## Յահյայի ռեժիմի ընդդիմությունը
«Ազատ եմենցիների» գործունեությունը ինչպես արտագաղթում (առաջին հերթին Ադենում), այնպես էլ հայրենիքում առաջացրել է իշխող վերնախավի անհանգստությունը։ Իմամ Յահյայի փորձը՝ բանակցել ընդդիմության առաջնորդների հետ և համոզել նրանց վերադառնալ երկիր, անհաջող էր։ Ավելին, 1946-ի վերջին ընդդիմությունը ստացավ անսպասելի համալրումներ՝ իմամի իններորդ որդին՝ արքայազն Իբրահիմը, գաղթեց Ադեն և դարձավ շարժման ակտիվ մասնակից։ 1947-ի աշնանը «ազատ եմենցիները» համաձայնություն ձեռք բերեցին Սանայի ռեժիմի դեմ համատեղ պայքարելու մասին ազդեցիկ ալ-Վազիր ընտանիքի ներկայացուցիչների հետ, որը երկարաժամկետ հավակնորդ էր Իմամատի վերահսկողության համար։ Նրանց աջակցում էին որոշ ֆեոդալական ընտանիքներ, ցեղային շեյխեր, ուլեմաներ, զինվորականներ։

### 1948 թվականի հեղաշրջումը և Յահյա թագավորի սպանությունը
1948 թվականի փետրվարի 17-ին Յահյան գնդակահարվեց վարձու մարդասպանի կողմից՝ մայրաքաղաքի մերձակայքում դավադրության արդյունքում։ 1948-ի փետրվարի 20-ին Կահիրեի թերթերում հայտնվեց հաղորդագրություն Եմենում պետական հեղաշրջման մասին։ Ապստամբները սպանեցին թագավոր Իմամ Յահյային, նրա երեք որդիներին և վարչապետ Իբրահիմ բեն Յահյա Համիդադինին, գրավեցին թագավորական պալատը և կառավարությունը։ Դա ալ-Վազիրի ընտանիքի հեղաշրջման գլխավոր դրվագն էր։

Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ Իմամ Յահիան տեղեկացվել է իր դեմ դավադրության մասին, և նա պատրաստվում էր իր որդիների հետ հեռանալ Սանայից, սակայն դավադիրները ծեծել են նրան։

Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Յահյա թագավորի սպանությունը կապված է եղել անգլո-ամերիկյան պայքարի հետ։ Թագավոր Յահյան ցույց տվեց ամերիկացիների հետ մերձենալու միտում և նրան «վերացրեցին» անգլիացի գործակալները. սակայն շուտով տեղի ունեցավ հեղաշրջում, որը հանգեցրեց անգլիական դրածոների տապալմանը։

Այս լուրը ցնցել է ինչպես Արաբական պետությունների լիգան, այնպես էլ բոլոր իսլամադավան երկրների կառավարությունները։ Հորդանանի Թագավոր Աբդալլահ I իբն Հուսեյնը նրա մահը համեմատել է երրորդ խալիֆ Ուսմանի մահվան հետ։

Փետրվարի 19-ին Իմամ Յահյայի որդին՝ արքայազն Սեյֆ ալ Իսլամ Աբդուլլահը, լքել Է Լոնդոնը՝ հավանաբար չիմանալով, որ իր հոր մահն արդեն հաստատվել է Կահիրեից ստացված հաղորդագրություններով։

## Յահյա թագավորը ժամանակակիցների աչքերով
Սըր Գիլբերտ Ֆոլքինգհեմ Քլեյթոնը, ով 1925 թվականին Սանայում այցելեց Յահյա թագավորին՝ փորձելով նվաճել նրա բարեհաճությունը, մայրաքաղաքում իր կարճատև գտնվելու ընթացքում տպավորված էր այս տիրակալի վարչակազմով, նրա ռազմական պատրաստվածությամբ և կազմակերպվածությամբ։

Փոխգնդապետ Հարոլդ Ֆ. Ջեյքոբը, նկարագրելով Յահյա թագավորին ասել է. «*Իմամ Յահյան ուժեղ տիրակալ է։ Նրա անձեռնմխելիությունը որպես զեյդական աղանդի քահանայապետ և Մարգարեի ընտանիքից նրա ծագումը ավելացնում է հեղինակությունը, որը ձեռք է բերվել նրա բարի իշխանության կողմից։ Նրա մեթոդները նահապետական են և մարդասիրական։ Նրա միակ հոբբին Եմենն է*»։

## Ընտանիք
Յահյա թագավորը ունեցել է 14 երեխա։

* Իման Ահմադ
* Մուհամմադ ալ-Բադիր
* ալ-Հասան
* ալ-Հուսեյն
* Ալի
* ալ-Մութահար
* ալ-Կասիմ
* Աբդուլլահ
* Իբրահիմ
* Իսմաիլ
* ալ-Աբբաս
* Յահյա
* ալ-Մուհսին
* Աբդ ալ-Ռահման։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Մատենագրություն
* Kerstin Hünefeld (2010). Imam Yahya Hamid ad-Din und die Juden in Sana’a (1904—1948). Die Dimension von Schutz (Dhimma) in den Dokumenten der Sammlung des Rabbi Salim b. Said al-Jamal. Klaus Schwarz Verlag Berlin. ISBN 978-3-87997-369-9.
* .

Կատեգորիա:Եմենի պատմություն
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Սպանված թագավորական ընտանիքի անդամներ
Կատեգորիա:Սպանված միապետներ