Խաչիսար

**Խաչիսար**, նաև՝ **Չարդախլու** (), գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում, ներկայումս՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Շամխորի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Շակաշեն գավառում։ Գտնվում է Շամխոր քաղաքից դեպի արևմուտք։ Մինչև Արցախյան հակամարտությունը այն ունեցել է բացառապես հայկական բնակչություն։

Գյուղը նախկինում գտնվում էր Խաչասար լեռան արևելյան լանջին, իսկ այնուհետև տարածվել է նաև արևմտյան լանջի վրա։

Ըստ ավանդության Խաչասար լեռան վրա եղել է մի մեծ զանգ, որով շրջակա բնակիչներին նախազգուշացրել են թշնամիների հարձակումների մասին։

Խաչիսարը հին, բազմադարյան մշակույթ ունեցող գյուղ է։ Այն եկել է դարերի խորքերից։ Դա են վկայում նրա բազմաթիվ հուշարձանները՝ խաչքարերը, տապանաքարերը, մատուռները, եկեղեցին։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ժողովրդական ստուգաբանությամբ նշանակում է «չորս լեռների միջև ընկած բնակավայր»։

## Հայերի բռնագաղթը
Չարդախլու գյուղը 1988 թվականին հայաթափվել է Շամխորի շրջանի առաջին քարտուղար Ասադովի անմիջական ջանքերով։ Նա նաև բռնություն է կիրառել գյուղի հայ տղամարդկանց ու ձերբակալել վերջիններիս։
Գյուղի տեղահանված բնակչությունից 310 ընտանիքը, ինչպես նաև 12 ընտանիք Շահումյանի շրջանից ապաստան գտան Տավուշի Զորական գյուղում։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 1863 , իսկ 1975 թվականին՝ 4000 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, անասնապահություն, հացահատիկային կուլտուրաների մշակությունն էր։

## Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում կան մետաղի պաշարներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Չարդախլուի մոտակայքում կան բազմաթիվ հնություններ` վանքերի, մատուռների և բերդերի ավերակներ, բնակատեղիներ։ Գյուղում է գտնվում Վահրամ իշխանի 2 բերդերը (XIII-XVI դարեր)։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ուներ միջնակարգ և ութամյա դպրոցներ, մշակույթի տուն, կինոյի տուն, 2 գրադարան, կենցաղսպասարկման տաղավարներ և հիվանդանոց։ Ծխական դպրոցը գործել է դեռևս 1960-ական թվականներին։

## Հայտնի անձինք
*Հովհաննես Բաղրամյանը&nbsp;-&nbsp;Խորհրդային Միության Խորհրդային Միության մարշալ, կրկնակի հերոս
*Համազասպ Բաբաջանյանը&nbsp;-&nbsp;Խորհրդային Միության Զրահատանկային զորքերի Գլխավոր մարշալ
*Արշակ Տեր-Ղուկասովը&nbsp;-&nbsp;Ցարական բանակի հայազգի զորավար, գեներալ-լեյտենանտ
*Ջհան Մարգարյանը&nbsp;-&nbsp;Ցարական բանակի գեներալ-մայոր
*Յուրի Մարտիրոսյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-մայոր
*Իլյա Բաղրամյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-մայոր
*Լեոնիդ Մարտիրոսյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-մայոր
*Գարեգին Գաբրիելյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-մայոր
*Ռաֆայել Հովհաննիսյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-մայոր
*Գրիգորի Ղարագյոզյանը&nbsp;-&nbsp;գեներալ-գնդապետ
*Ապկար Մանուչարյանցը&nbsp;-&nbsp;Գեորգիևյան խաչերի ասպետ, օդաչու
*Սարգիս Մանասյանը&nbsp;-&nbsp;հայ ազգային-ազատագրական պայքարի մասնակից, Հայաստանի առաջին հանրապետության ներքին գործերի նախարարի տեղակալ, ներքին գործերի նախարար
*Սմբատ Դանիելյանը&nbsp;-&nbsp;զինվորական գործիչ, գվարդիայի գնդապետ (1940), դիվիզիայի հրամանատար
*Գարեգին Ա Հովսեփյանը&nbsp;-&nbsp;Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս (1943-1952)
*Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը&nbsp;-&nbsp;Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ, արմատներով հերոսական Չարդախլու գյուղից (1954)
*Գարեգին Յավրինեցի Քոչարյանը&nbsp;-&nbsp; բարերար (1901 - 2000)

## Տես նաև
* Զորական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Շամքիրի շրջանի բնակավայրեր