Ռիչարդ Կարպ

**Ռիչարդ Կարպ** ( ), ամերիկացի գիտնական՝ հաշվիչ համակարգերի տեսության ոլորտում, Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր, ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1980), ԱՄՆ Ազգային ինժեներական ակադեմիայի անդամ (1992), Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ (2002)։

## Կենսագրություն
Ռիչարդ Կարպը  ծնվել է 1935 թվականին Մասաչուսեթս () նահանգի Բոստոն քաղաքում։ Հայրը՝ Էյբրահամ Լուիս Կարպը (1908-1981), միջնակարգ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ և տնօրեն է եղել, մայրը՝ Ռոզա Կարպը (1912-2000), Ռուսական կայսրությունից գաղթած հրեա ընտանիքից էր։ Նա ունի իրենից փոքր մեկ քույր՝ Քերոլինը և երկու եղբայր՝ Ռոբերտը և Դեյվիդը (): Դեյվիդը ծնվել է 1944 թվականին, մասնագիտությամբ սոցիոլոգ է։

### Կրթություն
Դպրոցն ավարտելուց հետո Ռիչարդն ընդունվել է Հարվարդի համալսարան, որտեղ 1955 թվականին ստացել է  բակալավրի աստիճան, 1956 թվականին՝ գիտությունների մագիստրոսի աստիճան, և վերջապես, 1959 թվականին՝  կիրառական մաթեմատիկայի գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

Ուսումը ավարտելուց հետո Ռիչարդ Կարպը 9 տարի աշխատել է IBM (*) հետազոտական կենտրոնում ([[IBM#1945-մեր օրեր՝ Համակարգիչների դարաշրջան|Թոմաս Վաթսոն կրտսերի]] գլխավորած հետազոտական կենտրոնում **): 1968 թվականից նա [[Բերկլիի համալսարան|Կալիֆորնիայի Բերկլիի համալսարան]]ի  ինֆորմատիկայի, մաթեմատիկայի և [[Գործողությունների հետազոտություն|գործողությունների հետազոտության]] (գործողությունների հետազոտման մաթեմատիկական մեթոդներ) պրոֆեսոր է, որտեղ և աշխատում է մինչև հիմա։ Այդ ընթացում չորս տարի աշխատել է [[Սիեթլ]]ի [[Վաշինգտոնի համալսարան]]ում։

== Ներդրումներ ==
1971 թվականին Կարպը Ջեկ Էդմոնդսի հետ մշակել է [[Հոսքային ցանց|տրանսպորտային ցանցում]] առավելագույն հոսքը գտնելու ալգորիթմ, որը նրանց անունով անվանվել է «Էդմոնդս-Կարպ ալգորիթմ»  (Edmonds–Karp algorithm): Մեկ տարի հետո Կարպը հրատարակել է իր՝ «Կոմբինատորային խնդիրների նվազողականություն» (*«Reducibility Among Combinatorial Problems»*)  աշխատանքը, որտեղ նա ապացուցել է 21 լուծելիության խնդիրների NP ամբողջականությունը  (*Karp's 21 NP-complete problems*):

1973 թվականին Կարպը և Ջոն Հոպքրոֆտը  հրատարակել են [[Հապքրոֆթ-Կարպ ալգորիթմ|Հապքրոֆտ-Կարպ ալգորիթմը]], որը երկկողմ գրաֆներում տարրերի քանակի առավելագույն համապատասխանությունը գտնելու հայտնի ամենաարագ մեթոդն է։

1980 թվականին Կարպը Ջոն Լիպտոնի հետ ապացուցել է Կարպ-Լիպտոնի թեորեմը (**):

1987 թվականին Ռիչարդը Մայքլ Ռաբինի հետ մշակել է ինֆորմացիայի որոնման ենթատող գտնելու ալգորիթմը (*String-searching algorithm''), որն անվանվել է նրանց պատվին։

Ռիչարդ Կարպը շատ այլ կարևոր հայտագործություններ է արել ինֆորմատիկայում, օպերացիոն հետազոտություններ է կատարել համակցված արգորիթմների ոլորտում։ Այժմ նա զբաղվում է կենսաինֆորմատիկայի ոլորտի հետազոտություններով։

## Ճանաչում
* 2009 թվականի վերջին Ռոբերտ Կարպը զբաղեցրել է 35-րդ տեղը CiteSeer նախագծի առավել մեջբերված հեղինակների ցանկում
* 1977 թվականին՝ Ֆրեդերիկ Լանչեստերի մրցանակ (), 
* 1979 թվականին՝ Ֆալկերսոնի մրցանակ, Ամերիկայի մաթեմատիկական համայնքի մրցանակ
* 1985 թվականին՝ Թյուրինգի մրցանակ՝ ալգորիթմների տեսության մեջ շարունակական ներդրումների համար, այդ թվում նաև ցանցային հոսքերում արդյունավետ ալգորիթմների և այլ համակցված օպտիմիզացման խնդիրների մշակման համար, բազմանոմիալ բարդության հաշվարկների և արդյունավետության ինտուիտիվ հասկացության համադրման համար, և, ամենագլխավորը՝ NP ամբողջականության տեսության մեջ ներդրումների համար։
* 1987 թվականին «Ջոն ֆոն Նեյմանի լեկցիա» կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտում ունեցած ներդրումների համար
* 1990 թվական՝ Ֆոն Նեյմանի Տեսության մրցանակ, ORSA
* 1994 թվական՝ ACM Պատվավոր անդամություն 
* 1995 թվական՝ Չարլզ Բեբբիջի մրցանակ
* 40փքս|National Medal of Science1996 թվական՝ ԱՄՆ Ազգային գիտական մեդալ
* 1998 թվական՝ Հարվի մրցանակ, Իսրայելի տեխնիկական ինստիտուտ
* 40փքս2004 թվական՝ Բենջամին Ֆրանկլինի մեդալ
* 2008 թվական՝ Կիոտոյի մրցանակ
* 2008 թվական՝ Դիքսոնի մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Richard M. Karp Պաշտոնական կայք, Բերկլիի համալսարան 
* «A day in the life of Richard Karp», Կենսագրություն Հաշվողական տեխնիկայի միության կայքում
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:IBM աշխատակիցներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ