Օմար Խայամի դամբարան

**[[Օմար Խայամ]]ի դամբարան** (), սպիտակ մարմարից պատրաստված ժամանակակից դամբարան, որը կանգնեցված է Օմար Խայամի տապանաքարի վրա, որը գտնվում է Իրանի Նիշապուր քաղաքի հարավ-արևելքում: Այս դամբարանը ժամանակակից պարսկական ճարտարապետության խորհրդանիշն է և հանդիսանում է Իրանի ազգային ժառանգության մի մասը: Այս հուշարձանը կառուցվել է Փահլավի դինաստիայի օրոք և նախագծվել է Հուշանգ Սեյհունի կողմից:

Նիշապուրում Օմար Խայամի դամբարանի վերակառուցումը պատվիրել է Ռեզա շահը: Օմարի նախկին դամբարանն առանձնացվել է նրա գերեզմանից, և դրա վրա կանգնեցվել է իրանցի ճարտարապետ Հուշանգ Սեյհունի նախագծած սպիտակ մարմարե հուշարձան (ներկայիս դամբարան): Այս դամբարանադաշտը դարձել է քաղաքի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկը և ժամանակակից պարսկական ճարտարապետության հայտնի գործերից մեկը։ Այս դամբարանի ճարտարապետական դիզայնի ազդեցությունը տեսանելի է Նեյշաբուրի համալսարանի, Նեյշաբուրի բժշկական գիտությունների համալսարանի (NUMS) և քաղաքի այլ հասարակական, քաղաքացիական և մասնավոր կազմակերպությունների զինանշանի վրա: Նոր դամբարանի շինարարությունն ավարտվել է 1963 թվականին։

## Պատմություն
մինի|288x288փքս|Օմար Խայամի գերեզմանը 1886 թվականին պատկերված Ուիլյամ Սիմփսոնի կողմից։ Հուշարձանի կառուցումից առաջ այն կարելի է տեսնել այն մզկիթի կողքին, որին կից է։
Օմար Խայամը մահացել է 1131 թվականի դեկտեմբերի 4-ին։ Օմարի վերջին հանգրվանի մասին ամենավաղ պատմությունը ներկայացնում է նրա աշակերտ Նիզամի Արուզին, որը այցելել է նրա գերեզմանը 1135-6 թվականին: Բալխում, 1112-13 թվականին, Նիզամին լսելէ, որ Օմարը մարգարեություն է անում իր թաղման վայրի մասին, որ նրա գերեզմանը «կլինի այնտեղ, որտեղ գարնանը ծաղիկները կթափեն իրենց ծաղկաթերթերը իր փոշու վրա»: Նա նկարագրում է իր գերեզմանը այցելելը այն վայրում, որն այն ժամանակ եղել է Հայրայի գերեզմանոցը՝

Գերեզմանն ինքը վերապրել է տարբեր աղետներ, ներառյալ մի քանի խոշոր երկրաշարժեր,որոշ թյուրքական ցեղերի արշավանքները և մոնղոլների արշավանքը։ Հետագա դարերում Օմարի գերեզմանը գտնվել է Իմամզադե Մուհամմադ Մահրուկ անունով մի Իսլամական սրբի գերեզմանի բաց թևում։ Ըստ Պերսի Սայքսի, որը երկու անգամ այցելել է բանաստեղծի գերեզմանը, սրբի գերեզմանում կառուցվել է պարսկական ավանդական այգի՝ սալահատակ արահետներով: Սրբավայրն ունի փիրուզագույն գմբեթ և հավանաբար կանգնեցվել է XVII դարում կամ հնարավոր է ավելի վաղ Շահ Աբասի կողմից։ Օմարի գերեզմանի որոշ ուխտավորներ, ինչպես, օրինակ, իրանագետ Ա.Վ. Ուիլյամս Ջեքսոնը, որը այցելել է այն 1911 թվականին, նկարագրել է նրա գերեզմանը որպես աղյուսից և ցեմենտից պատրաստված պարզ պատյան՝ առանց մակագրության:

## Վերակառուցում
Դամբարանի վերակառուցումը պատվիրվել է Իրանի կառավարության (Ռեզա Շահի  կողմից 1934 թվականին Ֆերդուսիի հազարամյակի ընթացքում։ Օմարի գերեզմանը առանձնացվել է սրբավայրից, և դրա վրա կանգնեցվել է սպիտակ մարմարե հուշարձան, որը նախագծել է ճարտարապետ Հուշանգ Սեյհունը: Շինարարությունն ավարտվել է 1963 թվականին։ Սեյհունը իր նախագծում միավորել է Խայամի տաղանդները՝ որպես բանաստեղծ, մաթեմատիկոս և աստղագետ։ Նիզամի Արուզին նշել է Խայամի ցանկությունը ամեն գարուն ծաղիկներով զարդարված գերեզմանի: Սեյհունը կատարել է այս ցանկությունը՝ այգուց դեպի Խայամի գերեզման տանող ճանապարհ ստեղծելով՝ թույլ տալով, որ դրա վրա ամեն տարի ծաղիկներ թափվեն։ Նա նաև հարգանքի տուրք է մատուցել Խայամի երկրաչափական աշխատանքին ՝ գերեզմանի վրա պատկերելով աստղաձև գործիչ, որը նայում է դեպի երկինք Նիշապուրի վերևում և խորհրդանշում է Երկնային տարածությունները։ Այս նախագիծը նպատակ ուներ արդիականացնել իրանական ճարտարապետությունը՝ միաժամանակ ընդունելով նրա ժառանգությունը՝ նշանավորելով իրանական մոդեռնիզմը։
alt=Mausoleum of Omar Khayyám|մինի|Օմար Խայամի դամբարանը 2020 թվականին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:آرامگاه_عمر_خیام.jpg
Պատկեր:Neyshabour_-_Khayyam_Tomb_Tower_1.jpg
Պատկեր:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg
Պատկեր:Khayam,_neyshabur.jpg
Պատկեր:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg
Պատկեր:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|alt=Some verses of Khayyam have been written on his mausoleum with the taliq script.|Խայամի որոշ տողեր գրվել են նրա դամբարանի վրա թալիկ գրով։
Պատկեր:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png
Պատկեր:خیام_مزار.jpg
Պատկեր:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|alt=Previous tomb of Khayyam, situated in the Khayyam square of Nishapur|Խայամի նախկին դամբարանը, որը գտնվում է Նիշապուրի Խայամի հրապարակում
Պատկեր:Khayam_sang2.jpg
Պատկեր:نیشابور.jpg|alt=A poem in Persian written in Nasaliq script. This poem is written for/about the tomb of Omar Khayyam in Nishapur.|Նասալիք գրով պարսկերեն բանաստեղծություն։ Այս բանաստեղծությունը գրված է Նիշապուրում գտնվող Օմար Խայամի գերեզմանի համար/ մասին:
Պատկեր:Khayam.jpg22.jpg
Պատկեր:Jalil_Shahnaz_in_Omar_Khayyam_Mausoleum-Nishapur.jpg|alt=Jalil Shahnaz in Omar Khayyam Mausoleum, Neyshabur (1975).|Ջալիլ Շահնազը Նեյշաբուրի Օմար Խայամի դամբարանում (1975 թվական):
Պատկեր:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|alt=January 2011|2011 թվականի հունվար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի դամբարաններ
Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն