Ցիստոցելե

**Ցիստոցելե**, հայտնի է նաև որպես **միզապարկի արտանկում**, բժշկական վիճակ է, որի ժամանակ կնոջ միզապարկը արտանկում է դեպի հեշտոց: Որոշ դեպքերում ախտանիշներ կարող են չլինել: Այլ դեպքերում կարող են դիտվել միզարձակման դժվարացում, անմիզապահություն կամ հաճախամիզություն: Բարդությունները կարող են ներառել միզուղիների կրկնվող վարակներ և միզակապություն: Ցիստոցելեն և միզուկի արտանկումը  հաճախ ի հայտ են գալիս միասին, ինչը կոչվում է ցիստոուրեթրոցելե: Ցիստոցելեն կարող է բացասաբար անդրադառնալ կյանքի որակի վրա:

Պատճառները ներառում են ծննդաբերությունը, փորկապությունը, քրոնիկական հազը, ծանրություն բարձրացնելը, հիստերէկտոմիան, ժառանգական նախատրամադրվածությունը և ավելորդ քաշը: Հիմնական մեխանիզմը ներառում է միզապարկի և հեշտոցի միջև եղած մկանների ու շարակցական հյուսվածքի թուլացումը: Ախտորոշումը հաճախ հիմնվում է ախտանիշների և որոշ հետազոտությունների վրա:

Եթե ցիստոցելեն առաջացնում է քիչ ախտանիշներ, ծանրությունների բարձրացումից կամ լարումից խուսափելը կարող է լինել միակ առաջարկվող միջամտությունը։ Առավել արտահայտված ախտանիշներ ունեցողների դեպքում կարող է առաջարկվել հեշտոցային պեսարիայի (կոնքի օրգանների իջեցման ոչ վիրահատական բուժման մեթոդ) կիրառում, կոնքի մկանների վարժություններ կամ վիրահատական միջամտություն։ Սովորաբար իրականացվող վիրահատության տեսակը հայտնի է որպես կոլպորաֆիա։ Այս վիճակն սովորաբար առավել տարածված է մեծահասակների շրջանում։ 50 տարեկանից բարձր կանանց մոտ մեկ երրորդն այս կամ այն չափով առնչվում է այս խնդրի հետ։
մինի|348x348փքս|73-ամյա կնոջ մոտ հեշտոցից դուրս ցցված ցիստոցելե

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ցիստոցելեի ախտանիշները կարող են ներառել՝

* հեշտոցի արտափքում
* զգացողություն, թե ինչ-որ բան դուրս է ընկնում հեշտոցից,
* կոնքի շրջանում ծանրության կամ լցվածության զգացում,
* միզարձակման դժվարացում,
* միզապարկի ոչ լիարժեք դատարկման զգացում,
* հաճախամիզություն կամ միզարձակման հրատապություն,
* անկղապահություն,
* միզուղիների կրկնվող վարակներ,
* ցավ մեջքի և կոնքի շրջանում,
* հոգնածություն,
* ցավոտ սեռական հարաբերություն,
* արյունահոսություն։

Միզապարկը, որն իր բնականոն դիրքից իջել է դեպի հեշտոց, կարող է առաջացնել անմիզապահության որոշ ձևեր և միզապարկի ոչ լիարժեք դատարկում։

### Բարդություններ
Բարդությունները կարող են ներառել միզակապություն, կրկնվող միզուղիների վարակներ և անմիզապահություն: Հեշտոցի առաջնային պատը կարող է դուրս գալ (պրոտրուզիա) հեշտոցի մուտքից, ինչը կարող է խանգարել սեռական կյանքին: Կրկնվող միզուղիների վարակները բնորոշ են նրանց, ովքեր ունեն միզակապություն: Բացի այդ, թեև ցիստոցելեն կարող է բուժվել, որոշ բուժումներ կարող են չմեղմացնել անհանգստացնող ախտանիշները, և հնարավոր է լրացուցիչ միջամտությունների կարիք լինի: Ցիստոցելեն կարող է ազդել կյանքի որակի վրա. կանայք, ովքեր ունեն այս խնդիրը, հակված են խուսափել տնից դուրս գալուց և սոցիալական շփումներից: Արդյունքում առաջացած անմիզապահությունը կանանց դնում է խնամքի տներում կամ երկարատև խնամքի հաստատություններում հայտնվելու ռիսկի տակ:

## Պատճառներ
Ցիստոցելեն առաջանում է այն ժամանակ, երբ կնոջ միզապարկի և հեշտոցի միջև եղած մկանները, փակեղները, ջլերը և շարակցական հյուսվածքները թուլանում են կամ անջատվում։ Ցիստոցելեն կարող է զարգանալ հեշտոցի պատի ամրացման երեք տեսակի խանգարումների պատճառով՝ միջին գծի դեֆեկտ, հարհեշտոցային դեֆեկտ և լայնական դեֆեկտ: Միջին գծի դեֆեկտը առաջանում է հեշտոցի պատի գերձգման հետևանքով. պարավագինալ դեֆեկտը հեշտոցի շարակցական հյուսվածքի անջատումն է կոնքի կապանի աղեղնաձև ջլից (arcus tendineus fascia pelvis). լայնական դեֆեկտն այն է, երբ պուբոցերվիկալ կապանը անջատվում է հեշտոցի վերին հատվածից: Ծննդաբերած կանանց 40–60%-ի մոտ նկատվում է կոնքի օրգանների այս կամ այն աստիճանի իջեցում (պրոլապս): Ցիստոցելե ունեցող կանանց մոտ հայտնաբերվել են մկանային վնասվածքներ, որոնք շատ ավելի հաճախ հանդիպում են ծննդաբերած կանանց շրջանում: Այս վնասվածքների հետևանքով հեշտոցի առաջնային պատը զրկվում է անհրաժեշտ հենարանից:

Շարակցական հյուսվածքի խանգարումներ ունեցող կանայք ավելի հակված են հեշտոցի առաջային պատի իջեցման զարգացմանը։ Այսպես, օրինակ՝ Մարֆանի համախտանիշով կանանց մինչև մեկ երրորդն ունենում է հեշտոցի պատի իջեցման պատմություն, Էհլերս-Դանլոսի համախտանիշի դեպքում հաճախականությունը շատ ավելի բարձր է՝ 4-ից 3-ի մոտ դիտվում է պրոլապս:

### Ռիսկի գործոններ
Ցիստոցելեի զարգացման ռիսկի գործոններն են՝

* Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն. աշխատանք, որը պահանջում է ծանրությունների բարձրացում, կամ նմանատիպ ֆիզիկական գործունեության պատմություն,

* հղիությունը և ծննդաբերությունը,
* թոքերի քրոնիկական հիվանդությունները / ծխելը,
* ցիստոցելեի ընտանեկան պատմությունը (ժառանգականությունը),
* ոչ ճիշտ մարզվելը,
* էթնիկ պատկանելությունը (ռիսկն ավելի մեծ է իսպանախոսների և սպիտակամորթների մոտ),
* հիպոէստրոգենիզմը (էստրոգենների ցածր մակարդակը),
* կոնքի հատակի վնասվածքը,
* շարակցական հյուսվածքի խանգարումները,
* ողնաշարի փեղեքումը (spina bifida),
* հիստերէկտոմիան,
* կոնքի օրգանների քաղցկեղի բուժումը,
* ծննդաբերությունը՝ կախված ծննդաբերությունների քանակից,
* աքցանների կիրառմամբ ծննդալուծումը,
* տարիքը,
* քրոնիկական բարձր ներորովայնային ճնշումը,
* թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը,
* փորկապությունը,
* ճարպակալումը։

Շարակցական հյուսվածքի խանգարումները կանանց նախատրամադրում են ցիստոցելեի և կոնքի օրգանների այլ արտանկումների զարգացմանը: Հեշտոցի պատի հյուսվածքների ձգման ուժը նվազում է, երբ կոլագենային թելերի կառուցվածքը փոխվում է և դառնում ավելի թույլ:

## Ախտորոշում
Գոյություն ունի ցիստոցելեի երկու տեսակ։ Առաջինը ձգումնային (դիստենզիոն) տեսակն է։ Համարվում է, որ սա պայմանավորված է հեշտոցի պատի գերձգմամբ և առավել հաճախ կապված է տարիքի, դաշտանադադարի և հեշտոցային ծննդաբերության հետ։ Այն կարելի է նկատել, երբ հեշտոցի լորձաթաղանթի ծալքերը նվազ տեսանելի են կամ բացակայում են։ Երկրորդ տեսակը տեղաշարժումնայինն (դիսպլասեմենտ) է։ Տեղաշարժումը հենող հյուսվածքի անջատումն է կամ աննորմալ երկարացումը։

Ցիստոցելեի նախնական գնահատումը կարող է ներառել կոնքի հետազոտություն՝ միզարձակման արտահոսքը գնահատելու համար, երբ կնոջը խնդրում են ճիգ գործադրել կամ ուժեղ հազալ (Վալսալվայի փորձ), ինչպես նաև չափվում և գնահատվում է հեշտոցի առաջնային պատը՝ ցիստոցելեի առկայությունը պարզելու համար: Եթե կինը դժվարանում է դատարկել միզապարկը, բժիշկը կարող է չափել միզարձակումից հետո միզապարկում մնացած մեզի քանակը, որը կոչվում է հետմիզային մնացորդ: Սա չափվում է ուլտրաձայնային հետազոտության (ՈՒՁՀ) միջոցով: Միզարձակման ցիստոուրեթրոգրամը ներառում է միզապարկի ռենտգենյան լուսանկարների ստացում միզարձակման ընթացքում: Այս ռենտգենը ցույց է տալիս միզապարկի ձևը և թույլ է տալիս բժշկին տեսնել ցանկացած խնդիր, որը կարող է արգելափակել մեզի բնականոն հոսքը: Միզի ցանքսը և զգայունության թեստը թույլ կտան գնահատել միզուղիների վարակի առկայությունը, որը կարող է կապված լինել միզակապության հետ: Այլ հետազոտություններ կարող են անհրաժեշտ լինել միզուղիների համակարգի այլ հատվածներում առկա խնդիրները հայտնաբերելու կամ բացառելու համար: Տարբերակիչ ախտորոշումը կբարելավվի՝ բացահայտելով Սկինի գեղձերի և Բարթոլինյան գեղձերի հնարավոր բորբոքումները:

### Դասակարգում
Գոյություն ունեն մի քանի սանդղակներ՝ ցիստոցելեի ծանրության աստիճանը որոշելու համար:

Կոնքի օրգանների արտանկման քանակական գնահատման (ԿՕԱ-Ք) համակարգը, որը մշակվել է 1996 թվականին, քանակապես չափում է ցիստոցելեի իջեցման չափը հեշտոցի մեջ: ԿՕԱ-Ք-ն ապահովում է հեշտոցի առաջային, հետին և գագաթային պատերի հենման հուսալի նկարագրությունը: Այն օգտագործում է օբյեկտիվ և ճշգրիտ չափումներ՝ որպես հաշվարկման կետ ընդունելով կուսաթաղանթը: Ցիստոցելեն և այլ պատճառներով առաջացած հեշտոցի արտանկումը դասակարգվում են ըստ ԿՕԱ-Ք չափանիշների և կարող են տատանվել լավ հենումից (իջեցում դեպի հեշտոց չկա), որը նշվում է որպես ԿՕԱ-Ք 0 կամ I փուլ, մինչև ԿՕԱ-Ք IV աստիճան, որը ներառում է արտանկում կուսաթաղանթի սահմանից դուրս: Այն օգտագործվում է նաև այլ կառուցվածքների՝ դեպի հեշտոցի լուսանցք տեղաշարժը և դրանց իջեցումը քանակապես գնահատելու համար.:

Բադեն-Ուոքերի «կիսաճանապարհային» միավորների համակարգը երկրորդ ամենահաճախ կիրառվող համակարգն է և սահմանում է հետևյալ դասակարգումները. թեթև (1-ին աստիճան), երբ միզապարկը մի փոքր է իջնում դեպի հեշտոց. 2-րդ աստիճանի ցիստոցելե, երբ միզապարկն այնքան է արտանկում, որ հասնում է հեշտոցի բացվածքին. և 3-րդ աստիճան, երբ միզապարկը արտափքվում է հեշտոցի բացվածքից դուրս:

### Դասակարգումներ
Ցիստոցելեն կարող է լրացուցիչ բնութագրվել որպես գագաթային (ապիկալ), միջային (մեդիալ) կամ կողմնային (լատերալ):

**Գագաթային ցիստոցելեն** տեղակայված է հեշտոցի վերին երրորդականում։ Դրանում ներգրավված կառուցվածքներն են ներկոնքային ֆասցիան և կապանները։ Կարդինալ կապանները և արգանդ-սրբանային կապանները պահում են հեշտոցի վերին գմբեթը կախված վիճակում։ Հեշտոցի այս հատվածում ցիստոցելեի առաջացումը համարվում է կարդինալ կապանի դեֆեկտի հետևանք****։

**Միջային ցիստոցելեն** ձևավորվում է հեշտոցի միջին հատվածում և կապված է արգանդ-սրբանային կապանների և ցողուն-արգանդային (պուբոցերվիկալ) ֆասցիայի սագիտալ կախող համակարգի դեֆեկտի հետ։ Ցողուն-արգանդային ֆասցիան կարող է բարակել կամ պատռվել՝ առաջացնելով ցիստոցելե։ Ախտորոշմանը օգնող նշան է հեշտոցի էպիթելի վրա «փայլուն» կետի առաջացումը։ Այս դեֆեկտը կարող է գնահատվել մագնիսառեզոնանսային շերտագրության (ՄՌՏ) միջոցով։

**Կողմնային ցիստոցելեն** ձևավորվում է այն ժամանակ, երբ կոնքի հատակի  մկանը և դրա կապանա-փակաղային համակարգը ձեռք են բերում դեֆեկտ։ Կապանա-փակեղային համակարգը ստեղծում է «համակման» (ցանցաճոճի նման) կախոց և հենարան հեշտոցի կողմնային հատվածների համար։ Այս կողմնային հենման համակարգի դեֆեկտները հանգեցնում են միզապարկի հենման բացակայությանը։ Կողմնային զարգացող ցիստոցելեն կապված է հեշտոցի առաջնային պատի և կոնքի ֆասցիայի աղեղնաձև ջլի (arcus tendineus fasciae pelvis)՝ որպես կարևոր կապանային կառույցի, միջև առկա անատոմիական անհավասարակշռության հետ։

## Կանխարգելում
Ցիստոցելեն կարող է ընթանալ բավականին թեթև և չառաջացնել կնոջն անհանգստացնող ախտանիշներ: Այս դեպքում վիճակի վատթարացումը կանխելու քայլերը ներառում են.

* ծխելը դադարեցնելը,
* քաշի նվազեցումը,
* կոնքի հատակի մկանների ամրապնդումը,
* քրոնիկական հազի բուժումը,
* աղիների առողջ գործունեության պահպանումը,
** բջջանյութով հարուստ սննդի օգտագործումը,
** փորկապությունից և ճիգերից (լարումից) խուսափելը։

## Բուժում
Բուժման տարբերակները տատանվում են՝ սկսած բուժման բացակայությունից (թեթև ցիստոցելեի դեպքում), մինչև վիրահատական միջամտություն՝ ավելի արտահայտված ցիստոցելեի դեպքում։ Եթե ցիստոցելեն անհանգստություն չի պատճառում, բժիշկը կարող է միայն խորհուրդ տալ խուսափել ծանրություն բարձրացնելուց կամ լարումից, ինչը կարող է հանգեցնել վիճակի վատթարացման։ Եթե ախտանիշները չափավոր անհանգստացնող են, բժիշկը կարող է առաջարկել պեսարիա՝ սարք, որը տեղադրվում է հեշտոցում՝ միզապարկը տեղում պահելու և արտափքումը կանխելու համար։ Բուժումը կարող է բաղկացած լինել ոչ վիրահատական և վիրահատական կառավարման համակցությունից։ Բուժման ընտրությունը կապված է նաև տարիքի, երեխաներ ունենալու ցանկության, սեռական կյանքը շարունակելու ցանկության, հիվանդության ծանրության աստիճանի և այլ հիվանդությունների հետ, որոնք կինը կարող է ունենալ։

### Ոչ վիրահատական բուժում
Ցիստոցելեն հաճախ բուժվում է ոչ վիրահատական մեթոդներով.

* Պեսարիա – Սա շարժական սարք է, որը տեղադրվում է հեշտոցում՝ հեշտոցի առաջնային պատին հենարան ապահովելու համար: Պեսարիաները լինում են տարբեր ձևերի և չափերի: Հեշտոցային պեսարիաները կարող են անմիջապես մեղմացնել արտանկումը և դրա հետ կապված ախտանիշները: Երբեմն պեսարիայի կիրառումը կարող է առաջացնել բարդություններ:
* Կոնքի հատակի մկանների թերապիա – Կոնքի հատակի վարժությունները, որոնք ամրացնում են հեշտոցի առաջային պատը, կարող են օգտակար լինել: Կոնքի հատակի մկանների ամրապնդման համար կարող է նշանակվել մասնագիտացված ֆիզիոթերապիա:
* Սննդակարգի փոփոխություններ – Բարձր բջջանյութ պարունակող սննդի ընդունումը կօգնի խթանել աղիների գործունեությունը և կանխել լարվածությունը:
* Էստրոգեն – Ներհեշտոցային կիրառումն օգնում է կանխել կոնքի մկանների ատրոֆիան:

### Վիրահատություն
Հեշտոցի առաջային պատի վերականգնման վիրահատությունը կարող է զուգակցվել այլ միջամտությունների հետ, որոնք վերականգնում են կոնքի օրգանների հենման այլ կետերը, ինչպիսիք են առաջահետին պլաստիկան և առաջնային կոլպորաֆիան: Ցիստոցելեի բուժումը հաճախ ուղեկցում է ավելի ինվազիվ միջամտությանը՝ հիստերէկտոմիային։ Քանի որ ցիստոցելեի բուժմապ ձախողման մակարդակը մնում է բարձր, հնարավոր է լրացուցիչ վիրահատության անհրաժեշտություն առաջանա: Այն կանայք, ովքեր վիրահատվում են ցիստոցելեի կապակցությամբ, ունեն 17% հավանականություն, որ հաջորդ տասը տարիների ընթացքում ևս մեկ վիրահատության կարիք կունենան:

Ցիստոցելեի վիրահատական բուժումը կախված է դեֆեկտի պատճառից և այն բանից, թե արդյոք այն առաջացել է հեշտոցի առաջնային պատի վերին, միջին, թե ստորին հատվածում: Վիրահատության տեսակը կախված է նաև հենող կառուցվածքների և հեշտոցի պատի միջև առկա վնասվածքի տեսակից: Ամենատարածված վիրահատական մեթոդներից մեկը կոլպորաֆիան է: Այս վիրահատական միջամտությունը բաղկացած է հեշտոցային հյուսվածքի երկայնական ծալքավորումից (դուպլիկատուրա), այնուհետև դրա կարումից՝ ստեղծելով ավելի ամուր դիմադրողականություն ներթափանցող միզապարկի պատի նկատմամբ: Հեշտոցի առաջային պատն ամրացնելու համար երբեմն օգտագործվում է վիրահատական ցանց: Այն ունի 10–50% ձախողման հավանականություն: Որոշ դեպքերում վիրաբույժը կարող է նախընտրել օգտագործել վիրահատական ցանցը՝ վերականգնված հատվածն ավելի ամուր դարձնելու համար:

Վիրահատության ժամանակ հեշտոցի պատի վերականգնումը բաղկացած է հեշտոցի և միզապարկի միջև եղած հյուսվածքների ծալումից և կարումից՝ դրանք ամրացնելու նպատակով։ Սա ձգում է հյուսվածքների շերտերը՝ նպաստելով կոնքի օրգանների վերադարձին իրենց բնականոն դիրքին: Վիրահատությունը նաև լրացուցիչ հենարան է ստեղծում միզապարկի համար։ Այն իրականացվում է գինեկոլոգիայի ոլորտում մասնագիտացած վիրաբույժի կողմից հիվանդանոցային պայմաններում։ Անզգայացման տեսակը տատանվում է՝ կախված յուրաքանչյուր կնոջ կարիքներից։ Ապաքինումը կարող է տևել չորսից վեց շաբաթ։ Ցիստոցելեի բուժման համար կարող են կիրառվել նաև այլ վիրահատական մեթոդներ։ Հեշտոցի պատի ամրացումն իրականացվում է հարհեշտոցային դեֆեկտի վերականգնման միջոցով։ Սա վիրահատություն է, սովորաբար՝ լապարոսկոպիկ, որը կատարվում է որովայնի միջոցով՝ ուղղված կապանների և ֆասցիաների վերականգնմանը։ Կողմնային կապանները և հենող կառուցվածքները վերականգնվում են, երբեմն՝ կարճացվում, որպեսզի լրացուցիչ հենարան ապահովեն հեշտոցի պատի համար։

Սակրոկոլպոպեքսիան միջամտություն է, որը կայունացնում է հեշտոցի գագաթը և հաճախ ընտրվում է որպես ցիստոցելեի բուժման մեթոդ, հատկապես եթե նախորդ վիրահատությունները չեն հաջողվել: Միջամտությունը բաղկացած է հեշտոցի գագաթը սրբոսկրին ամրացնելուց: Այն ունի 90% հաջողության ցուցանիշ: Որոշ կանայք նախընտրում են վիրահատություն, որը փակում է հեշտոցը: Այս վիրահատությունը, որը կոչվում է կոլպոկլեյզիս, բուժում է ցիստոցելեն՝ փակելով հեշտոցի բացվածքը: Սա կարող է բուժման տարբերակ լինել այն կանանց համար, ովքեր այլևս չեն ցանկանում ունենալ հեշտոցային սեռական հարաբերություն:

Եթե առկա է նաև էնտերոցելե/սիգմոիդոցելե կամ ուղիղ աղիքի/հաստ աղիքի արտանկում, վիրահատական բուժման պլանավորման և իրականացման ժամանակ պետք է հաշվի առնել այս ուղեկցող վիճակը: Նախքան վիրահատական վերականգնումը ներհեշտոցային կիրառվող էստրոգենը կարող է ամրացնել հեշտոցային հյուսվածքը՝ ապահովելով ավելի լավ արդյունք, երբ վերականգնման համար օգտագործվում են ցանցեր կամ կարեր: Էստրոգենային թերապիայից հետո հեշտոցի պատի հաստությունը մեծանում է: Ցիստոցելեի վիրահատական կառավարման վերաբերյալ մեկ այլ ուսումնասիրություն նկարագրում է ավելի հաջողակ բուժում, որն ավելի ամուր է ամրացնում կապաններն ու ֆասցիաները հեշտոցին՝ այն բարձրացնելու և կայունացնելու համար:

Հետվիրահատական շրջանում կարող են զարգանալ բարդություններ։ Ցիստոցելեի վիրահատական բուժմանը հաջորդող հնարավոր բարդություններն են.

* անզգայացման կողմնակի ազդեցությունները կամ դրա նկատմամբ ռեակցիաները,
* արյունահոսությունը,
* վարակը,
* ցավոտ սեռական հարաբերությունը,
* միզապահությունը,
* փորկապությունը,
* միզապարկի վնասվածքները,
* միզուկի վնասվածքները,
* միզուղիների վարակը,
* հեշտոցի էրոզիան՝ պայմանավորված վիրահատական ցանցի կիրառմամբ:

Վիրահատությունից հետո կնոջը հրահանգվում է սահմանափակել իր գործողությունները և հետևել վարակի հնարավոր նշաններին, ինչպիսիք են բարձր ջերմությունը, տհաճ հոտով արտադրությունը և մշտական ցավը: Բժիշկները կարող են խորհուրդ տալ խուսափել փռշտալուց, հազից և փորկապությունից: Հազալու ընթացքում որովայնի սեղմումը պաշտպանում է վիրահատված հատվածը և նվազեցնում ցավը հազի ժամանակ: Սա իրականացվում է հազալու ընթացքում վիրահատված հատվածին մեղմ ճնշում գործադրելու միջոցով՝ այն անշարժացնելու նպատակով:

Կոնքի օրգանների վրայով կրկնվող վիրահատությունները միշտ չէ, որ պայմանավորված են ցիստոցելեն շտկելուն ուղղված վիրահատության ձախողմամբ: Հետագա վիրահատությունները կարող են ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն կապված լինել առաջնային վիրահատության հետ: Արտանկումը կարող է առաջանալ հեշտոցի մեկ այլ հատվածում: Սկզբնական վերականգնումից հետո հետագա վիրահատությունը կարող է ուղղված լինել ցանցի տեղաշարժի, ցավի կամ արյունահոսության բարդությունների բուժմանը: Լրացուցիչ վիրահատություն կարող է անհրաժեշտ լինել նաև միզապահությունը բուժելու նպատակով:

Վիրահատական բուժման նպատակներից մեկը հեշտոցի և կոնքի մյուս օրգանների անատոմիական բնականոն դիրքի վերականգնումն է: Այնուամենայնիվ, սա կարող է չլինել ամենակարևոր արդյունքը բուժվող կնոջ համար, ով կարող է պարզապես ցանկանալ ախտանիշների թեթևացում և կյանքի որակի բարելավում: Միջազգային ուրոգինեկոլոգիական ասոցիացիան հանձնարարել է, որ ցիստոցելեի և կոնքի օրգանների վերականգնման հաջողության վերաբերյալ հավաքագրված տվյալները ներառեն ախտանիշների առկայությունը կամ բացակայությունը, պացիենտի բավարարվածությունը և կյանքի որակը: Հաջող արդյունքի այլ չափանիշներ պետք է ներառեն շուրջվիրահատական տվյալները, ինչպիսիք են վիրահատության տևողությունը և հիվանդանոցում մնալու ժամանակահատվածը: Կյանքի որակի ստանդարտացված ցուցանիշները պետք է լինեն ցիստոցելեի հաջող լուծման գնահատման բաղադրիչ: Կարճաժամկետ և երկարաժամկետ բարդությունների վերաբերյալ տվյալները ներառված են միջազգային ուրոգինեկոլոգիական ասոցիացիայի հանձնարարականներում՝ միջամտության ռիսկ-օգուտ հարաբերակցությունն ավելի արդյունավետ գնահատելու համար: Ներկայիս հետազոտությունները՝ ուղղված կենսաբանական իմպլանտերի առավելությունների բացահայտմանը՝ սեփական հյուսվածքների կամ վիրահատական ցանցերի համեմատությամբ, ցույց են տալիս, որ իմպլանտը ապահովում է ավելի լավ արդյունքներ:

## Համաճարակաբանություն
Մեծածավալ հետազոտությունը պարզել է, որ կնոջ կյանքի ընթացքում ցիստոցելեի առաջացման հավանականությունը կազմում է 29%: Այլ հետազոտություններ մատնանշում են կրկնվելու (ռեցիդիվի) ցածր մակարդակ՝ ընդհուպ մինչև 3%:

ԱՄՆ-ում ամեն տարի իրականացվում է ավելի քան 200,000 վիրահատություն՝ կապված կոնքի օրգանների արտանկման հետ, և դրանց 81%-ը կատարվում է հենց ցիստոցելեն շտկելու համար: Ցիստոցելեն հանդիպում է առավել հաճախ՝ համեմատած կոնքի այլ օրգանների և կառուցվածքների արտանկման հետ: Պարզվել է, որ այն երեք անգամ ավելի տարածված է, քան հեշտոցի գմբեթի արտանկումը, և երկու անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում, քան հեշտոցի հետնային պատի դեֆեկտները: Ցիստոցելեի հանդիպման հաճախականությունը կազմում է մոտ 9 դեպք՝ 100 կին-տարվա հաշվարկով: Ախտանիշների առավելագույն դրսևորումը նկատվում է 70-ից 79 տարեկանհասակում: Հիմնվելով բնակչության աճի վիճակագրության վրա՝ կանխատեսվում է, որ ԱՄՆ-ում արտանկում ունեցող կանանց թիվը մինչև 2050 թվականը կաճի առնվազն 46%-ով: Հիստերէկտոմիայից (արգանդի հեռացումից) հետո արտանկումը շտկող վիրահատությունների հաճախականությունը կազմում է 3,6՝ 1,000 կին-տարվա հաշվարկով:

## Պատմություն
մինի|Ցիստոցելեի բուժման հին հունական մեթոդ
Հատկանշական է ցիստոցելեի հիշատակումը բազմաթիվ հնագույն մշակույթներում և վայրերում: Մ.թ.ա. 1500 թվականին եգիպտացիները գրել են «արգանդի անկման» մասին: Մ.թ.ա. 400 թվականին հույն բժիշկն արձանագրել է իր դիտարկումներն ու բուժումները.

«Այն բանից հետո, երբ պացիենտին կապում էին սանդղաձև հիմնակմախքին, նրան շրջում էին դեպի վեր այնպես, որ գլուխը հայտնվեր հիմնակմախքի ստորին մասում: Այնուհետև հիմնակմախքը շարժում էին վեր ու վար՝ քիչ թե շատ արագ տեմպով, մոտավորապես 3-5 րոպե տևողությամբ: Քանի որ պացիենտը գտնվում էր շրջված դիրքում, կարծում էին, որ սեռական ուղիների արտանկած օրգանները կվերադառնան իրենց բնականոն դիրքին ձգողականության ուժի և ցնցող շարժումների շնորհիվ»։

Հիպոկրատը կարծում էր, որ վերջերս տեղի ունեցած ծննդաբերությունը, թաց ոտքերը, «սեռական չարաշահումները», լարվածությունը և հոգնածությունը կարող էին նպաստել արտանկմանը: Պոլիբուսը՝ Հիպոկրատի փեսան, գրել է. «Արտանկած արգանդը բուժվում էր տեղային սեղմող (կապող) լոսյոնների, հեշտոցում տեղադրված բնական սպունգի կամ հեշտոցի մեջ կես նռան տեղադրման միջոցով»: Մ.թ. 350 թվականին մեկ այլ բժիշկ՝ Սորանուսը, նկարագրել է իր բուժումները, որտեղ նշվում էր, որ նուռը նախքան տեղադրելը պետք է ընկղմել քացախի մեջ: Հաջողության հավանականությունը կարող էր մեծանալ, եթե կինը պահպաներ անկողնային ռեժիմ և սահմանափակեր սննդի ու հեղուկի ընդունումը: Եթե բուժումն այդուհանդերձ հաջողությամբ չէր պսակվում, կնոջ ոտքերը երեք օրով կապում էին միմյանց:

1521 թվականին Բերենգարիո դա Կարպին իրականացրեց արտանկման առաջին վիրահատական բուժումը: Այն ենթադրում էր պարանով կապել արտանկած մասը, սեղմել այն երկու օր շարունակ, մինչև հյուսվածքն այլևս կենսունակ չլիներ, և կտրել այն: Այնուհետև մնացորդային հատվածի (կոճղեզի) վրա քսում էին գինի, հալվե և մեղր:

1700-ական թվականներին շվեյցարացի գինեկոլոգ Պեյերը հրապարակեց ցիստոցելեի նկարագրությունը: Նրան հաջողվեց նկարագրել և արձանագրել թե՛ ցիստոցելեն, թե՛ արգանդի արտանկումը: 1730 թվականին Հալդերը ցիստոցելեն կապեց ծննդաբերության հետ: Նույն ժամանակահատվածում սկսվեցին տերմինաբանության ստանդարտացման փորձերը, որոնք ծանոթ են մեզ մինչ օրս: 1800-ական թվականներին անզգայացման, կարեր դնելու տեխնիկայի, կարանյութերի բարելավման և Ջոզեֆ Լիստերի հականեխության (անտիսեպտիկայի) տեսությունների ընդունման շնորհիվ վիրահատական առաջընթացը բարելավեց ցիստոցելե ունեցող կանանց բուժման արդյունքները: Առաջին վիրահատական մեթոդները փորձարկվում էին կանացի դիակների վրա: 1823 թվականին Ժերադենն առաջարկեց, որ կտրվածքը և մասնահատումը (ռեզեկցիա) կարող են ապահովել անհրաժեշտ բուժումը: 1830 թվականին Դիֆենբախի կողմից իրականացվեց հեշտոցի առաջին մասնահատումը կենդանի կնոջ վրա: 1834 թվականին Մենդեն առաջարկեց հյուսվածքների եզրերի մասնահատման և վերականգման հնարավորությունը: 1859 թվականին Հյուգիեն առաջարկեց, որ արգանդի վզիկի անդամահատումը կլուծի դրա երկարացման խնդիրը:

1866 թվականին առաջարկվեց ցիստոցելեի շտկման մի մեթոդ, որը նման էր ներկայիս ընթացակարգերին: Հետագայում Սիմը մշակեց մեկ այլ ընթացակարգ, որը չէր պահանջում հեշտոցի պատի լիաշերտ մասնահատում: 1888 թվականին հեշտոցի առաջնային պատի բուժման մեկ այլ մեթոդ՝ Մանչեսթերյան մեթոդը, համակցեց հեշտոցի առաջնային պատի վերականգնումը արգանդի վզիկի անդամահատման և շեքի կարման (պերինեորաֆիա) հետ: 1909 թվականին Ուայթը նկատեց ցիստոցելեի վերականգնողական վիրահատությունից հետո հիվանդության կրկնության (ռեցիդիվ) բարձր ցուցանիշը: Այդ ժամանակ առաջարկվեց, որ հեշտոցի վերամիացումը օժանդակ կառուցվածքներին ավելի հաջողված է և հանգեցնում է ավելի քիչ կրկնությունների: Նույն առաջարկը նորից ներկայացվեց 1976 թվականին, սակայն հետագա հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ կրկնության ցուցանիշը չի բարելավվել։

1888 թվականին փորձարկվեցին բուժման այնպիսի մեթոդներ, որոնք ենթադրում էին միջամտություն որովայնի խոռոչի միջոցով՝ վերամիացումներ կատարելու նպատակով: Ոմանք համաձայն չէին սրա հետ և առաջարկում էին մոտեցում աճուկային խողովակի միջոցով: 1898 թվականին առաջարկվեցին որովայնային հետագա այլ մոտեցումներ: Որևէ այլ առաջընթաց չարձանագրվեց մինչև 1961 թվականը, երբ սկսեց կիրառվել հեշտոցի առաջնային պատի վերամիացումը Կուպերի կապանին: Ցավոք, որոշ պացիենտների մոտ առաջացավ հեշտոցի հետին պատի իջեցում, թեև առաջնային պատի վերականգնումը հաջող էր անցել:

1955 թվականին կոնքի կառուցվածքներին օժանդակելու նպատակով ցանցերի (mesh) օգտագործումը դարձավ տարածված: 1970 թվականին վիրահատության ժամանակ հեշտոցի առաջնային պատն ամրացնելու համար սկսեցին օգտագործվել խոզի հյուսվածքներ: 1876 թվականից սկսած՝ կարերի տեխնիկայի բարելավմանը զուգահեռ, միզապարկի արտանկումը բուժելու նպատակով սկսեց կիրառվել հեշտոցի վիրահատական հեռացումը: 1991 թվականին կոնքի օժանդակ կառուցվածքների մանրամասն անատոմիայի վերաբերյալ ենթադրությունները կասկածի տակ դրվեցին՝ կապված որոշ կոնքային կառուցվածքների գոյության կամ բացակայության հետ: Ավելի վերջերս ցիստոցելեի բուժման համար կիրառվել են ցողունային բջիջներ և ռոբոտ-օգնականներով լապարոսկոպիկ վիրահատություններ:

## Ցիստոցելեն կենդանիների մոտ
Կովերի մոտ ցիստոցելեն հեշտոցի արտանկման բարդ դեպք է, որը տեղի է ունենում նախքան ծնվելը: Միզապարկը պետք է դատարկվի պունկցիայի միջոցով՝ նախքան սեռական օրգանների հետտեղադրումը:
Պատկեր:Forboutaedje_vexheye_kimince_vudaedje.jpg|Վերջերս գրանցված դեպք՝ միզապարկի դատարկում մեկ ասեղի միջոցով
Պատկեր:Forboutaedje_vexheye_mitan_vudeye.jpg|նույնը, մասնակի դատարկման դեպքում
Պատկեր:Forboutaedje_vexheye_coraedje_xhlé_troes_aweyes.jpg|Մեկ օրական դեպք՝ դատարկում երեք ասեղի միջոցով
Պատկեր:Forboutaedje_vexheye_vatche.webm|Տեսանյութ նախորդ երկու դեպքերի մասին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Ուրոլոգիա
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուրոլոգիական հիվանդություններ