Օքսալիպլատին

**Օքսալիպլատին**, հակաքաղցկեղային դեղամիջոց, վաճառվում է () ապրանքանիշի անվան ներքո, որը քիմիաթերապիայի ժամանակ կիրառվում է, որպես՝ հաստ աղիքի (կոլոռեկտալ) քաղցկեղի բուժման դեղամիջոց։ Օքսալիպլատինը սովորաբար կիրառվում է ներերակային ներարկման միջոցով։

Հակաքաղցկեղային դեղամիջոցների թերապիան կատարվում է միայն քիմիաթերապևտի և ուռուցքաբանի կողմից։ Նախքան բուժման սկիզբը և օքսալիպլատինի հաջորդ դեղաչափը, անհրաժեշտ է կատարել արյան ընդհանուր և կենսաքիմիական անալիզ, բացի այդ, պետք է պարբերաբար անցկացվի նյարդաբանական հետազոտություն, հատկապես, երբ այն միաժամանակ կիրառվում է պոտենցիալ նեյրոտոքսիկ դեղամիջոցների հետ։ Սրտխառնոցի, ինչպես նաև փսխման կանխարգելման և բուժման համար խորհուրդ է տրվում կիրառել հակափսխումային դեղամիջոցներ։

Արյունաբանական ցուցանիշների խանգարման դեպքում (լեյկոպենիա 2×109/լ-ից պակաս և/կամ թրոմբոցիտոպենիա 50×109/լ-ից պակաս) հաջորդ դեղաչափը պետք է կատարել մինչև արյան ցուցանիշների կարգավորումը։ Կախված քիմիաթերապիայի տևուղությունից, ինչպես նաև դեղաչափից, հաճախ կարող են դրսևորվել կողմնակի ազդեցություններ, մասնավորապես՝ պարէսթեզիա, հոգնածության զգացում կամ թուլություն, սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, սակավարյունություն, ցիտոպենիա կամ արյան սպիտակ, կարմիր բջիջների կամ թրոմբոցիտների քանակի նվազում, գերզգայունություն։ Այն խորհուրդ չի տրվում կիրառել՝ հեպատիկ կամ երիկամային քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձանց։ Այդ պատճառով, երիկամային անբավարարություն ունեցող հիվանդներին՝ օքսալիպլատինի օգտագործումից առաջ պետք է հաշվարկել օգուտ/ռիսկ հարաբերակցությունը (դեղամիջոցի անվտանգության և հանդուրժողականության վերաբերյալ սահմանափակ տվյալների պատճառով):

Կրծքով կերակրման կամ հղիության ընթացքում դեղամիջոցը կիրառումը հակացուցված է։ Օքսալիպլատինը՝ հակաքաղցկեղային դեղափոշի է, որի ատոմային կոմպլեքս է առաջացնում օքսալատի և 1,2-դիամինոցիկլոհեքսանի հետ։ Ենթադրվում է, որ այն կենսատրանսֆորմացվում է՝ առաջացնելով ջրածնային ածանցյալներ, որոնք փոխազդում են ԴՆԹ շղթաների հետ (կապեր են առաջացնում մեկ շղթայի ներսում կամ երկպարույր շղթաների միջև) և խաթարում են վերջինիս սինթեզը։

Օքսալիպլատինը արտոնագրվել է 1976 թվականին՝ Ճապոնիայում և բժշկության մեջ առաջին անգամ կիրառվել է 1996 թվականին։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» 2023 թվականի կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Էլոքսատինի արտոնագիր «5338874» (ժամկետը լրացել է 2013 թվականի ապրիլի 7-ին), 5420319 (ժամկետը լրացել է 2016 թվականի օգոստոսի 8-ին), 5716988 (ժամկետը լրացել է 2015 թվականի օգոստոսի 7-ին) և 5290961 (ժամկետը լրացել է 2013 թվականի հունվարի 12-ին) արտոնագրերով (տե՛ս Էլոքսատինի արտոնագրի մասին տեղեկատվությունը «Նարնջագույն գրքում»)։

Այն նաև կիրառվում է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի, ստամոքսի քաղցկեղի կամ կերակրափողի քաղցկեղի քիմիաթերապիայի դեպքում։ Օքսալիպլատինը նաև կարող է կիրառվել կրծքագեղձի քաղցկեղի, գլխուղեղի քաղցկեղի, ձվարանի քաղցկեղի և թոքերի ոչ մանր բջջային քաղցկեղ դեպքում։

### Հաստ աղիքի քաղցկեղ
Միայն օքսալիպլատը չափավոր ակտիվություն է դրսևորում հաստ աղիքի քաղցկեղային բջիջների դեմ: 5-ֆտորուրացիլի և ֆոլաթթվի համեմատությամբ, «դե Գրամոն» տեսակի քիմիաթերապիան (FOLFOX4), զգալիորեն չի հանգեցրել էական բարելավման, սակայն նկատվել է բուժման որոշակի դրական պրոգրեսիա։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Քիմիական ազդեցության մեխանիզմ|աջից|frameless|250x250px
Օքսալիպլատինի երկարատև օգտագործման դեպքում, ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններից են՝
* Նեյրոտոքսիկություն, որը հանգեցնում է քիմիաթերապիայի հետևանքով առաջացած ծայրամասային նեյրոպաթիայի՝ պրոգրեսիվ, կայուն և հաճախ անդառնալի ծակծկոցի զգացողություն, ուժեղ ցավ և ցրտի նկատմամբ գերզգայունություն, որը սկսվում է ձեռքերից և ոտքերից, իսկ երբեմն ընդգրկում է նաև ձեռքերն ու ոտքերը 
* Գլխացավ, գլխապտույտ, քնկոտություն, տեսողության խանգարում
* Գերհոգնածություն
* Էզոֆագիտ
* Սրտխառնոց, փսխում կամ փորլուծություն
* Նեյտրոպենիա, անեմիա, լեյկոպենիա, գրանուլոցիտոպենիա, թրոմբոցիտոպենիա
* Լսողության կորուստ (օտոտոքսիկություն)
* Մկանացավ (նաև միալգիա)
* Հիպոկալեմիա (հոգնածության զգացում, հոդացավ և փորկապություն)
* Մշտական ​​զկռտոց
* Ռաբդոմիոլիզ

Բացի այդ, որոշ հիվանդների մոտ կարող է դրսևորվել ալերգիկ ռեակցիա՝ պլատին պարունակող դեղամիջոցների նկատմամբ, ոռը առավել հաճախ հանդիպում է իգական սեռի մոտ։ Օքսալիպլատինը դրսևորում է ավելի քիչ՝ օտոտոքսիկություն և նեֆրոտոքսիկություն, քան ցիսպլատինը և կարբոպլատինը։

## Կառուցվածք և ազդեցության մեխանիզմ
աջից|frameless|268x268px
Միացությունը պարունակում է խորանարդաձև պլատինե(II) կենտրոն: Ի տարբերություն այլ պլատինե հակաքաղցկեղային դեղամիջոցների, ինչպիսիք են՝ ցիսպլատին և կարբոպլատին, օքսալիպլատինը պարունակում է երկատամ լիգանդ՝ տրանս-1,2-դիամինոցիկլոհեքսան, երկու մոնոդենտատ ամինո լիգանդների փոխարեն: Այն նաև պարունակում է երկատամ օքսալատային խումբ։ Միացության եռաչափ կառուցվածքը պարզաբանվել է «Ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության» միջոցով, չնայած որ, բյուրեղային կառուցվածքում` կեղծ սիմետրիայի առկայությունը շփոթություն է առաջացրել վերջինիս մեկնաբանության մեջ։

Բազմաթիվ լաբորատոր ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ օքսալիպլատինը կենտրոոնանում է է հաստ աղիքի քաղցկեղային բջիջների դեմ՝ ոչ թիրախային ցիտոտոքսիկ ազդեցության մեխանիզմով: Ինչպես պլատինային հիմքով այլ միացություններ, ենթադրվում է, որ վերջինիս ցիտոտոքսիկությունը միջնորդվում է բջիջներում` ԴՆԹ-ի սինթեզի արգելակմամբ: Մասնավորապես, օքսալիպլատինը ԴՆԹ-ում առաջացնում է ինչպես միջշղթայական, այնպես էլ ներշղթայական խաչաձև կապեր, որոնք խաթարում են ԴՆԹ-ի կրկնապատկմանը և տրանսկրիպցիային՝ առաջացնելով բջջի ծրագրավորված մահ։

## Պատմություն
Օքսալիպլատինը առաջին անգամ սինթեզվել է՝ 1978 թվականին, «Նագոյա» համալսարանում՝ Յոշինորի Կիդանիի կողմից։ Ավելի ուշ, այն վերամշակվել է եվրոպայում՝ որպես ցիսպլատինի ավելի քիչ տոքսիկ և ավելի արդյունավետ այլընտրանք։ Բժշկության մեջ՝ եվրոպական երկրներում, այն հաստատվել է 1996 թվականին, ԱՄՆ-ի «Սննդի և դեղերի վարչության» կողմից, 2002 թվականին։ Օքսալիպլատինի ջեներիկ տարբերակը առաջին անգամ հաստատվել է ԱՄՆ-ում, 2009 թվականի օգոստոսին։ Արտոնագրային վեճերը հանգեցրել են ջեներիկ դեղերի արտադրության դադարեցման 2010 թվականին, սակայն այն վերսկսվել է 2012 թվականին։

## Արտոնագրություն
Օքսալիպլատինը կամ էլոքսատինի արտոնագրման համար՝ 5338874 (ժամկետը լրացել է 2013 թվականի ապրիլի 7-ին), 5420319 (ժամկետը լրացել է 2016 թվականի օգոստոսի 8-ին), 5716988 (ժամկետը լրացել է 2015 թվականի օգոստոսի 7-ին) և 5290961 (ժամկետը լրացել է 2013 թվականի հունվարի 12-ին) արտոնագրերով (տե՛ս Էլոքսատինի էլեկտրոնային նարնջագույն գրքի արտոնագրային տեղեկատվությունը)։

I-441 արտոնագրի կոդ, որի ժամկետը լրացել է 2007 թվականի նոյեմբերի 4-ին, նախատեսված է ինֆուզիոն 5-FU/LV-ի հետ համատեղ օգտագործման համար՝ III փուլի հաստ աղիքի քաղցկեղով հիվանդների օժանդակ բուժման համար, որոնց մոտ կատարվել է ուռուցքի առաջնային լիարժեք հեռացում, հիմնվելով հիվանդությունից զերծ կյանքի բարելավման վրա։ Նոր քիմիական միավոր (New Chemical Entity) բացառիկ կոդի ժամկետը լրացել է 2007 թվականի օգոստոսի 9-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ

* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Դեղագործներ ըստ ազգության
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութեր
Կատեգորիա:Քիմիական արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ ըստ տարրերի
Կատեգորիա:Քիմիոթերապիա
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա