Դարբին Քավեհ

**Դարբին Քավեհ** (, *Kāveh Āhangar*) Իրանական դիցաբանության առասպելական կերպար, որը ղեկավարել է ապստամբությունը դաժան բռնակալ Զահհակի դեմ: Նրա պատմությունը պատմվում է 10-րդ դարի պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսիի Շահնամեում՝ Իրանի ազգային էպոսում։

## Լեգենդ
Ըստ լեգենդների՝ Քավեհը դարբին էր, որն ապստամբեց նենգ օտարազգի բռնակալ Զահհակի դեմ՝ զավակներին կորցնելուց հետո։ 

Ըստ Շահնամեի՝ Քավեհի տասնութ որդիներից տասնյոթի գլուխները խժռել են Զահհակի ուսերից բուսած հրեշավոր օձերը։ Երբ վերջին որդու հերթն է հասել, դարբինը ցասումով ներխուժել է տիրակալի պալատ՝ արդարություն պահանջելու։ Զահհակը, վախենալով Փեշդադյան թագավորների (Իրանի առասպելական արքաների առաջին դինաստիան) օրինական ժառանգ Ֆերեյդունի վերադարձից, գովեստի թուղթ էր կազմել իր արդարամտության մասին, որը պետք է ստորագրվեր պալատականների կողմից։ Ուստի հարգալից լսեց Քավեհի խնդրանքը և հրամայեց վերադարձնել որդուն, ինչպես նաև հրավիրեց ստորագրել թուղթը։ Սակայն դրա կեղծ բովանդակությունը զայրացրեց Քավեհին, նա պատառոտեց թուղթը և դուրս վազեց Զահակի պալատից որդու հետ։

Քավեհը, կոչ անելով ժողովրդին ոտքի կանգնել հանուն արդարության, ղեկավարեց ապստամբությունը, վտարեց օտար նվաճողներին և վերահաստատեց իրանցիների իշխանությունը։ Քավեհն ու ժողովուրդը գնացին Դեմավենդի Էլբուրս լեռները, որտեղ ապրում էր Ֆերեյդունը՝ Աբթինի և Ֆարանաքի որդին: Ֆերեյդունը համաձայնեց ժողովրդին առաջնորդել Զահակի դեմ: Զահակն արդեն փախել էր իր մայրաքաղաքից, որը շատ թույլ դիմադրությունից հետո անցավ Ֆերեյդունի զորքերին, ազատ արձակվեցին նաև բոլոր բանտարկյալները։

Որպես դիմադրության խորհրդանիշ՝ Քավեհն իր կաշվե գոգնոցը կապել է նիզակի վրա։ Այս դրոշը, որը հայտնի է որպես Դերավշ Քավիանի, հետագայում զարդարվել է թանկարժեք գոհարներով և դարձել պարսկական ինքնիշխանության խորհրդանիշը հարյուրավոր տարիներ շարունակ, մինչև որ գրավվել և ոչնչացվել է արաբների կողմից՝ 636 թվականին Ալ-Քադիսիայի ճակատամարտում Սասանյանների պարտությունից հետո։

Յակուբ իբն ալ-Լեյթ ալ-Սաֆֆարը, ով ապստամբեց Աբբասյան խալիֆայության դեմ, պահանջում էր Պարսկաստանի թագավորների ժառանգությունը և ձգտում էր «վերակենդանացնել նրանց փառքը», 867 թվականին նա իր իսկ գրած բանաստեղծությունն ուղարկեց Աբբասյան խալիֆ Ալ- Մութազին՝ նշելով. «Ինձ հետ է Դերավշ Քավիանին, որի միջոցով ես հույս ունեմ կառավարել Ազգերին»։ Հետագա ժամանակներում Դարբին Քավեհին վկայակոչում էին իրանցի ազգայնականները՝ սկսած Միրզա Ախունդովի սերնդից: Այս կերպարի անունն օգտագործվել է որպես ազգայնական թերթի վերնագիր 1916 թվականին, իսկ 1920 թվականին զարդարել է Պարսկական ՍՍՀ (հայտնի է որպես Գիլիանի Խորհրդային Հանրապետություն) դրոշը։

Մեհրեգանը Զահակի դեմ Ֆերեյդունի հաղթանակի տոնն է:

Կարեն-Փահլավիների տոհմը (նաև հայտնի է որպես *Կարենի տուն*) պնդում էր, որ իրենք Քավեհի հետնորդներն են։

## Քրդական դիցաբանության մեջ
Քրդական դիցաբանության մեջ կոչվում է Քավե-ի Ասինգար (սորանի քրդերեն՝ کاوەی ئاسنگەر)։ Կա տեսակետ, որ քրդերի նախնիները փախել են լեռներ՝ փրկվելու Ասորեստանի Զահհակ անունով թագավորի ճնշումից, որը հետագայում սպանվել և գահընկեց է արվել Քավեհի ձեռքով։

Ինդիանայի համալսարանի քուրդ գիտնական Հևա Ս. Խալիդը պնդում էր, որ *քուրդ* նշանակում է դարբին հին իրանական լեզուներով, և նա հիմնավորել է իր պնդումը՝ օսերենի օրինակով, որտեղ քուրդ նշանակում է դարբին: Ենթադրվում է նաև, որ այս մարդիկ  դարբին Քավեհի նման, որն ապաստանել էր լեռներում, պատմության ընթացքում կոչվել են իրենց նախնիների մասնագիտությամբ և ստեղծել քուրդ ազգությունը։ Քավեհը քրդական ազգայնականության աշխարհագրական և խորհրդանշական կերպար է: Ի տարբերություն այլ դիցաբանությունների, քրդական դիցաբանությունը երբեմն օգտագործվում է նաև քաղաքական նպատակներով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*First Iranian Legendary Heroes and Heroines: A Research Note by Manouchehr Saadat Noury
*A king's book of kings: the Shah-nameh of Shah Tahmasp, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Kāveh
*

Կատեգորիա:Առասպելական կերպարներ
Կատեգորիա:Իրանական գրականություն
Կատեգորիա:Իրանական մշակույթ
Կատեգորիա:Շահնամե
Կատեգորիա:Պարսկական դիցաբանություն