open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անսեմբուրգի նոր ամրոց

մինի|աջից|Անսեմբուրգի Նոր ամրոց
մինի|աջից|Անսեմբուրգի Նոր ամրոց

**Անսեմբուրգի Նոր ամրոց** (), կենտրոնական Լյուքսեմբուրգի ամրոցներից մեկը, որը պատկանում է Յոթ ամրոցների հովտին։ Տեղակայված է Անսեմբուրգի հին ամրոցի մոտ։ Կառուցվել է գործարանատեր Թոմաս Բիդարտի կողմից 1639 թվականին։

## Պատմություն
1639 թվականին Թոմաս Բիդարտը կառուցել է այսօրվա ամրոցի կենտրոնական մասը՝ որպես հարմարավետ տուն՝ շրջապատված պարիսպներով և աշտարակներով։ Վերջիններից երկուսը դեռ կանգուն են։ Սկզբում Բիդարտը, որը Լյուքսեմբուգի երկաթի և պողպատի արդյունաբերական կենտրոնի նախաձեռնողն էր, կառույցն անվանեց *Maison des Forges* (Դարբինների տուն)։ Երեսնամյա պատերազմի ընթացքում նա հայտնաբերեց տարածքի ջրային ռեսուրսներն ու օգտագործեց դրանց փայտանյութը և երկաթը՝ զենքեր կռելով հին ամրոցի կից  ձուլարանում։ Դրա արդյունքում նրա ընտանիքը բարգավաճեց և արժանացավ Անսեմբուրգի լորդերի տիտղոսի իրավունքին, որը մինչև 1671 թվականը պատկանել էր Ռեվիլ ընտանիքին։

Դե Մարշան ընտանիքը, որն ամուսնության արդյունքում ժառանգեց կալվածքը, ձեռնարկեց ներկայիս կառույցի շինարարությունը։ 1719 թվականին բակն ընդարձակվեց՝ տարածվելով նախնական կառույցի երկու կողմերում։ Հարավային   ֆրոնտոնն ընդլայնվեց  շքեղ կամարով, որտեղ տեղակայված չորս արձանները խորհրդանշում էին չորս մայրցամաքները։ Կառույցի առջև այգիներ են, որոնք միացած են ամրոցին կամարաշարքի միջոցով։ Առաջին հարկի պատշգամբի մուտքից բացվում է հրաշալի տեսարան դեպի պարտեզներ՝ որոնք ձևավորված են ծաղկանոցներով և շատրվանով։ 1740-1750 թվականներին Լամբերտ ժոզեֆ դե Մարշանը հետագայում մշակեց պարտեզները և ընդլայնեց հիմնական կառույցի հյուսիսային կողմում գտնվող շինությունները, որոնք կարող էին օգտագործվել՝ որպես կացարաններ ամրոցի աշխատակազմի համար։ 1759 թվականին նա ավելացրեց բարոկկո ոճով ձևավորված դարպասը, որի վրա պատկերված էին Անսեմբուրգի և Վելբրուկայի զինանշանները։

## Ներկայումս
1987 թվականից ի վեր ամրոցը պատկանում էր Սուկիո Մահիկարին, ձեռնարկել է ամրոցի վերականգնումը՝ Լյուքսեմբուրգի ազգային հուշարձանների ծառայության օգնությամբ։ Սկզբում աշխատանքներ են տարվել հիմքերի ու պատերի ամրացման  և պարտեզում վերին տաղավարի սանդուղքի վերականգնման վրա։ 1999 թվականին այգու արձանները և շատրվանները վերանորոգվեցին, իսկ երկու ենթակողմերի տանիքն ու կենտրոնական հատվածը վերակառուցվեցին։ Աշխատանքն այժմ կենտրոնացած է շենքի ամենահին մասի վերականգնման վրա, որը թվագրվում է 17-րդ դարին։

Ամրոցի այգիները հասանելի են ամեն օր ժամը 9-ից։ Ամեն տարի ամրոցում կազմակերպվում են մի շարք մշակութային միջոցառումներ։

## Պատկերասրահ

Ansembourg Castle seen from the garden .jpg|Տեսարան պարտեզից
Ansembourg New3.JPG|Կենտրոնական մուտքի դուռը
New castle, Ansembourg, Luxembourg.jpg|Հարավային ճակատ
AansebuergPlatan03.jpg|Այգին արևելքից
SchlassAnsebuerg.jpg|Գլխավոր մուտք


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Grand Château d'Ansembourg website

Կատեգորիա:1639 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի ամրոցներ
Google Fonts

**Google Fonts** (*Գուգլ տառատեսակներ*, նախկին անվանումը՝ **Google Web Fonts**), ավելի քան 800 ազատ տարածվող տառատեսակների գրադարան, դրանց ցուցադրման առցանց կատալոգ և CSS ու Անդրոիդ միջավայրերում դրանց օգտագործման API։

Ծառայությունը թողարկվել է 2010 թվականին, թարմացվել է 2011 և 2016 թվականներին։

Տառատեսակների մեծ մասը թողարկվում է SIL Open Font License 1.1 արտոնագրով, որոշները՝ Apache արտոնագրով, այսինքն նախագծի տառատեսակները հանդիսանում են ազատ ծրագրային ապահովումներ։ Տառատեսակները տարածվում են նաև SkyFonts ընկերության (Monotype), Edge Web Fonts ծառայությունների և Adobe ընկերության (Typekit) կողմից։

Google տառատեսակների կատալոգը նախատեսված է տառատեսակների որոնման և հետազոտման համար։ Ծառայությունը լայնորեն կիրառվում է՝ բավարարելով ավելի քան 17 տրիլիոն հարցումներ։ Առավել տարածված են Open Sans, Roboto, Lato, Slabo 27px, Oswald և Lobster տառատեսակները։

Գրադարանը աջակցում է GitHub պաշտոնական պահոցներ (github.com/google/fonts), որտեղ տառատեսակների ֆայլերը ուղղակիորեն հասանելի են։ Շատ տառատեսակների ընթացիկ ֆայլերը հասանելի են Github-ի git պահոցում (github.com/googlefonts)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Google Fonts
* Installing Google Fonts Գուգլ տառատեսակների պարզ տեղադրում
* Monotype Skyfonts Գուգլ տառատեսակների բեռնում և տեղադրում ընտրողաբար
* Adobe Edge Web Fonts  Վեբ տառատեսակների այլընտրանքային ծառայություն
* Google Webfonts Helper Գուգլ տառատեսակներ ազատ հոսթինգում
* NPM Typefaces package Գուգլ տառատեսակներ սեփական հոսթինգում

Կատեգորիա:Գուգլի ծառայություններ
Կատեգորիա:Տիպոգրաֆիկա
Ուրտ (գետ)

**Ուրտ** (), 165 կիլոմետր երկարություն ունեցող գետ Բելգիայի Թագավորության Վալոնիա երկրամասում, Արդեններ լեռնահամակարգում։ Առաջանում է Արևմտյան Ուրտ և Արևելյան Ուրտ գետերի միախառնումով։ Մաաս գետի աջակողմյան  վտակներից է։
## Ընդհանուր տեղեկություններ
Արևմտյան Ուրտի ակունքը գտնվում է բելգիական Լյուքսեմբուրգ պրովինցիայում՝ Լիբրամոնտ-Չևինյի քաղաքից ոչ հեռու։ Արևելյան Ուրտի ակունքը նույնպես Լյուքսեմբուրգ պրովինցիայում է, Լյուքսեմբուրգ պետության հետ սահմանից ոչ հեռու, Գուվե քաղաքի մերձակայքում։ Նիսրամոնտ քաղաքի մոտակայքում այս երկու Ուրտերը միանում են, որից հետո գետը հոսում է սկզբում հյոսիսարևմտյան ուղղությամբ, այնուհետև՝ դեպի հյուսիս։ Նուասո քաղաքի մերձակայքում Ուրտը մի կարճ տարածություն հոսում է Նամյուր պրովինցիայով, Դյուրբուա համայնքն անցնելուց հետո մուտք գործում Լիեժի պրովինցիա և հենց այդ պրովինցիայի կենտրոնում՝ Լիեժ քաղաքում միանում է Մաասին։

Ուրտ գետի քիչ թե շատ կարևոր վտակներից են Ամբլևին և Ֆեսդրոմը։ Գետի ափերին գտնվող համեմատաբար խոշոր քաղաքներն են Ուֆալիզը, Լա Ռոշ ան Արդենը, Հոտտոնը, Դյուրբուան, Ամուարը, Էսնեուն։
 
Լիեժի պրովինցիայում՝ Անգլերում 1991-2001 թվականներին կատարվել են Ուրտի ջրահոսքի չափումներ, որոնց արդյունքում պարզվել է, որ գետի հունով յուրաքանչյուր վայրկյան հոսում է միջին հաշվով 241 խորանարդ մետր ջուր։ Վարարումների ժամանակ այդ ցուցանիշը հասել է վայրկյանում 310,5 խորանարդ մետրի, իսկ սակավաջուր տարիներին կազմել է 110,4 խորանարդ մետր մեկ վայրկյանում։         
. 
 :

##### Ուրտը կինոյում
Ուրտ գետի և նրա հովտի մասին կինոռեժիսոր Ժան Դելարը 1953 թվականին նկարահանել է «Ուրտի գետահովիտը» (La vallée de l'Ourthe) փաստավավերագրական կարճամետրաժ կինոնկարը (տևողությունը՝ 20 րոպե)։

## Պատկերասրահ

File:NisramontPanorama.jpg 
File:La Roche-en-Ardenne 090529 (7).JPG 
File:Hotton JPG01.jpg 
File:20110829 durbuy06.jpg 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Contrat Rivière Ourthe 
*Carte
*Le Parc naturel des deux Ourthes
*Maison du Tourisme Ourthe-Amblève
*L'épopée du Canal de Meuse et Moselle 
*Le canal de l'Ourthe 
*Les bassins hydrographiques wallons - Codification et superficie

Կատեգորիա:Բելգիայի գետեր
Ֆինանսական հրեշը (ֆիլմ, 2016)

**«Ֆինանսական հրեշը»** (), ամերիկացի ռեժիսոր  Ջոդի Ֆոսթերի թրիլերն է, որը նկարահանվել է 2014 թվականին սև ցուցակ ընկած սցենարի հիման վրա։ Սցենարի հեղինակներ՝ Ալան Դի Ֆիորեն, Ջիմ Կուուֆը, Ջեյմի Լինդենը։ Ֆիլմում նկարահանվել են Ջորջ Քլունին, Ջուլիա Ռոբերտսը, Ջեք Օ'Քոննելը, Դոմինիկ Ուեսթը, Ջոնկառլո Էսպոզիտոն, Կատրինա Բալֆը։ Ֆիլմը թողարկվել է Sony Pictures Entertainment-ի կողմից TriStar Pictures-ի միջոցով, արժանացել է քննադատների տարբեր գնահատականների, համաշխարհային վարձույթում հավաքել է ավելի քան 93 միլիոն դոլար։

Ֆիլմը ցուցադրվել է Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ՝ մրցույթից դուրս։

## Սյուժե
Գործողությունների կենտրոոնում «Ֆինանսական հրեշ» հաղորդման հաղորդավար Լի Գեյթսն է (Ջորջ Քլունի), ով հանդիսատեսին խորհուրդներ էր տալիս առևտրի և Ուոլ Սթրիթի վերաբերյալ։ Ուղիղ եթերի ժամանակ Գեյթսը և ամբողջ նկարահանող խումբը գերեվարվում են Քայլ Բադուելի կողմից, ով հետևելով Գեյթսի հրահանգներին կորցրել էր իր ունեցած ամբողջ գումարը ներդնելով «IBIS Clear Capital» ընկերությունում։

## Դերերում

## Տես նաև
* Իջեցման խաղ (ֆիլմ)
* Պինդ ընկույզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ֆինանսական հրեշ» ֆիլմի պաշտոնական կայքը
* 
* 
*Պաշտոնական բլոգ Twitter

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Փյունիկ (գեղանկար)

**Փյունիկ**, հայ ճանաչված նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի գործերից։ Ստեղծվել է 1945 թվականին։ Պահվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում։

## Պատմություն
Լևոն Կոջոյանը հիշում է, որ առաջին անգամ ծանոթացել է իր հորեղբոր՝ Հակոբ Կոջոյանի «Փյունիկ» ստեղծագործությանը Կիսլովոդսկում հոր՝ վարպետ Հարությունի միջոցով։

Նկարում Կոջոյանը ստվարաթղթի վրա պատկերել է մոխիրից հառնող առասպերական թռչունին՝ փյունիկին, կապույտ, ոսկեզօծ փետուրներով, կանացի գլխով և լուսավոր դեմքով։

Փյունիկը Կոջոյանի ամենասիրելի կերպարներից մեկն էր և բնորոշվում է նրա ստեղծագործություններում որպես կյանքի վերածննդի, գեղեցկության և անմահության խորհրդանիշ։

## Տես նաև
Սասունցի Դավիթ (կտավ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1945 նկարներ
Կատեգորիա:Հակոբ Կոջոյանի նկարներ
Ալբանի

**Ալբանի** (), քաղաք Արևմտյան Ավստրալիայում։

Ալբանին գտնվում է Պերթ քաղաքից 408 կմ հարավ-հարավ-արևելք, Մեծ Ավստրալիական ծովածոցի ծայր արևմուտքում։ Մոտակայքում է գտնվում Ստերլլինգ լեռը, որի բարձրությունը հասնում է 1095 մետրի։

Բնակչությունը կազմում է 25.196 մարդ (2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով)։ Քաղաքից բացի Սիթի օֆ Ալբանի վարչական միավորի մեջ է մտնում նաև ծովափնյա մի քանի բնակավայրեր։

Ալբանիի կլիման միջերկրածովային է, տաք խոնավ ձմեռներով (հունիսից - օգոստոս՝ +15,5°С - +16,5) և տաք ամառներով (դեկտեմբերից - մարտ՝ +22,0° — +23,0&nbsp;°C)։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը կազմում է 930-940 մմ անձրևի տեսքով։ Նվազագույն ջերմաստիճանը՝ +0,1&nbsp;°C, առավելագույնը՝ +44,8&nbsp;°C է։

## Պատկերասրահ

Albany Gap, Western Australia.jpg
Albany Wind Farm, Western Australia.jpg
Albany-Middleton-beach.JPG
Old forts Lhouse alb.jpg
York Street Albany.jpg
Albany Town Hall.jpg
Bibbulmun Track, Albany, Western Australia.jpg
Premier Hotel Albany.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
*  Ալբանիի պաշտոնական կայք
*  Ալբանի (Ավստրալիա) 

Կատեգորիա:1826 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1826 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Իպր

**Իպր** (), քաղաք Բելգիայի արևմուտքում, Արևմտյան Ֆլանդրիա նահանգում։ Տեղակայված է Ֆրանսիայի սահմանին կից Իպերլի գետի ափին։ Մեծ Լիլ եվրոշրջանի մասն է կազմում։ Ըստ 2006 թվականի տվյալների բնակչությունը՝ 34․897 բնակիչ։

## Պատմություն
Առաջին անգամ Իպրը հիշատակվել է 8-րդ դարում, այն միջնադարյան Եվրոպայի ամենահարուստ քաղաքներից մեկն էր՝ 80 հազար բնակչությամբ։ 12-14-րդ դարերում այն մարտահրավեր է նետել Բրյուգգեին և Գենտին՝ դառնալով Ֆլանդրիաի գլխավոր մահուդագործական կենտրոնը։ Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում անգլիացիների կողմից երկարատև պաշարման արդյունքում խաթարվել է քաղաքի բարեկեցությունը։ 14-րդ դարի վերջում, երբ տեղական եպիսկոպոսը Յանսենն էր (Յանսենիզմի հիմնադիրը), Իպրում արդեն ապրում էր 5 հազար մարդ։ Տնտեսությանը հետագա վնաս է հասցրել Լյուդովիկոս 14-րդի պատերազմները, երբ Սեբաստիան Լը Պրետր դը Վոբանի կողմից ամրացված քաղաքը բազմիցս ենթարկվել է պաշարումների։

Իպրի ամրոցը չորս անգամ գրավվել է ֆրանսիացիների կողմից, 1648, 1649, 1658 և 1678 թվականներին և մնացել է Ֆրանսիայի տիրապետության տակ մինչև 1713 թվականի Ուտրեխյան պայմանագիրը, ըստ որի քաղաքն անցել է Նիդեռլանդներին։ 1715-1782 թվականներին ամրոցը զբաղեցրել է հոլանդական կայազորը։ 1744 թվականին Լյուդովիկոս 15-րդը տիրել է Իպրին, որը երկար չի տևել։ 1744 թվականի հունիսի 6-ին սկսվել է Իպրի նոր պաշարումը։ 1794-1814 թվականներին քաղաքը Ֆրանսիայի տիրապետության տակ է եղել, այնուհետև՝ Բելգիայի և Նիդեռլանդների։
 
### Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Իպրը համաշխարհային պատմության մեջ իր տեղը հաստատել է որպես Համաշխարհային պատերազմի արևմտյան ճակատի հենակետ։ Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանական կռիվներում Իպրյան ելուստը եղել է երեք խոշոր մարտերի դաշտը, որի ընթացքում 1915 թվականին գերմանացիները պատմության մեջ առաջին անգամ օգտագործել են քիմիական զենքեր` քլոր և 1917 թվականին, նաև առաջին անգամ որպես զենք՝ մանանեխի գազ։

Անտանտի 250․000 զինվորներից, որոնք ընկել են Իպրի մոտ, յուրաքանչյուր հինգերորդը չի հուղարկավորվել։ Ի հիշատակ դրա 1927 թվականին բրիտանական միջոցներով բացվել է հաղթակամար, որը կոչվում է «Մենենյան դարպասներ»։ Հուշարձանի վրա փորագրված է 54 հազար զոհվածների անունները, որոնք ընկել են այս վայրերում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքում կա ավելի քան 140 ռազմական գերեզմանոց և հուշարձան։

## Տեսարժան վայրեր
Հին քաղաքը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գրեթե ամբողջովին ավերվել է, բայց այնուամենայնիվ, նրա առավել նշանակալից կառույցները վերականգնվել են։ Նրանց մեջ առաջին տեղն էր զբաղեցնում գոթական քաղաքացիական ճարտարապետության հուշարձանը։

Քաղաքի Սուրբ Մարտինի (13-15 դարեր)  տաճարում է ամփոփված Յանսենը։ Նոր և նորագույն ժամանակներում դա պատերազմի հետևանքով  եվրոպական քաղաքի լիակատար ոչնչացման (և հետագա վերակառուցման) առաջին դեպքն էր։

Երեք տարին մեկ անգամ Իպրում անցկացվում է Կատուների փառատոն, ի հիշատակ սարսափելի ավանդույթի՝ կենդանի կատուներին քաղաքի աշտարակից դեն նետելը, որը գոյություն է ունեցել մինչև 19-րդ դարի սկիզբը։ Տոնախմբության ժամանակ աշտարակից խաղալիք կատուներ են դեն նետվում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Cats Parade.

Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Սենեֆյան պալատ

**Սենեֆյան պալատ** (), պալատ, որը գտնվում է Բելգիայի Սենեֆ քաղաքում, Էնո նահանգում։ Պալատի տարածքում գործում է Վալոնիայի թանկարժեք զարդերի թանգարանը։

## Պատմություն
Սենեֆյան պալատը նախագծվել է 1758 թվականին վալոնացի մեծ վաճառական Ժոզեֆ Դեպեստրի համար։ Կառուցվել է 1763-1768 թվականների ընթացքում կլասիցիզմի ոճով, Ֆրանսիայի 18-րդ դարի ամրոցների օրինակով։ Կառուցվել և ձևավորվել է ճարտարապետ Լորանո-Բենուա Դեվեզի կողմից։ 1774 թվականին Ժոզեֆ Դեպեստրի մահից հետո պալատում դեկորատիվ աշխատանքներն ու այգու հիմնումը շարունակում են նրա այրին և ավագ որդին՝ Ժոզեֆ II Դեպեստրը։

Ֆրանսիական հեղափոխությունից և ֆրանսիական զորքերի կողմից Ավստրիական Նիդեռլանդների շրջափակումից հետո պալատը բռնագրավվել է (1799 թվական)։ 1837 թվականին այն վերադարձվել է Դեպեստր ընտանիքին, Ջոզեֆ II-ի որդուն՝ Օնորեին։ 1888 թվականին վերջինս վաճառել է պալատը Բարոն Ժոֆին։ Նրա վերջին մասնավոր սեփականատերը եղել է հրեական ծագում ունեցող մի բելգիացի բանկիր Ֆրանց Ֆիլիպսոնը, որը գնել է պալատը 1909 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Ֆիլիպսոն ընտանիքի հետ փախչում է Միացյալ Նահանգներ, և Բելգիայի օկուպացիայի ժամանակ գերմանացի զորքերը բռնագրավում են կառույցը, և այն ծառայում է որպես նստավայր՝ Բելգիայում գերմանական զորքերի հրամանատար Ալեքսանդր ֆոն Ֆալկենհաուզենի համար։ Բելգիայից ազատագրոմից հետո օգտագործվել է ամերիկյան զորքերի կողմից։ 1952 թվականին գնվել է Ֆիլիպսոնիներց, և այստեղ բացվել է Սակրե-Կյոր քոլեջը (1952-1963)։ Այնուհետև պալատը յոթ տարի չի օգտագործվել, որից հետո դարձել է Բելգիայի պետության սեփականությունը (1970)։ 1978-1995 թվականներին այստեղ իրականացվել է մեծածավալ վերականգնում, ինտերիերների վերանորոգում և այգու նախագծում։

## Ճարտարապետություն
Սենեֆյան պալատը շրջակա այգու հետ միասին 18-րդ դարի արիստոկրատական նստավայրի հիանալի օրինակ է։ Կառուցվել է Փարիզի Փոքր Տրիանոն պալատի օրինակով։ Միևնույն ժամանակ սյունաշարերի կառուցման մեջ զգացվում էր այդ ժամանակվա անգլիական նեոկլասիկ ոճի ազդեցությունը։

Պալատական համալիրը բաղկացած է հիմնական կառույցից, որը երկու կողմից շրջապատված է սյունաշարային (70 մետր երկարությամբ) պատկերասրահներով և մոնումենտալ տաղավարով։ 19-րդ դարում պալատական այգին ձևավորվել է անգլիական ոճով։ 2000 թվականին այգում տարվել են աշխատանքներ, որպեսզի վերականգնել նրա տեսքն այնպիսին, ինչպիսին եղել է 18-րդ դարում։

Պալատում գործում է թանգարան, որում կարելի է տեսնել հնագույն արծաթյա իրերի հավաքածուներ, որոնց մեծ մասը վերագրվում է 18-րդ դարին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Eupedias Belgium Guide
* parcs-jardins.be 

Կատեգորիա:1768 կառուցումն ավարտված տներ
Կատեգորիա:Բելգիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Բելգիայի պալատներ
Կորտրեյկ

**Կորտրեյկ** (, , ), պատմական քաղաք Բելգիայի Արևմտյան Ֆլանդրիայի նահանգում, Լիս գետի և Լեյի Շելդա ջրանցքի հատման կետում։ Բնակչությունը կազմում է 75.100 մարդ (2010 թվական)։ Մեծ Լիլ քաղաքի ֆրանս-բելգիական ագլոմերացիայի մի մասն է կազմում։

## Պատմություն
Քաղաքն առաջացել է Կորտորիակում (Cortoriacum) հռոմեական բնակավայրից, որտեղ 7-րդ դարում քարոզչությամբ  է զբաղվել Սուրբ Էլիգիուսը։ Միջնադարում հիմնադրված մատուռը վերակափոխվել է Սուրբ Մարտին եկեղեցու, որը հայտնի է իր 48 զանգերով։ 9-րդ դարում ֆլանդրիացի կոմս Բոլդուին II-ը ամրապնդեց քաղաքը` վիկինգների հարձակումից պաշտպանելու համար։ Միջնադարում Կորտրեյկը Ֆլանդրիայի մահուդի արդյունաբերության կենտրոններից մեկն էր։

Միջնադարում Կորտրեյկի շրջանում մի քանի կարևոր մարտեր են տեղի ունեցել, որոնցից ամենահայտնին 1302 թվականի ճակատամարտն է, որի ժամանակ Ֆրանսիայի թագավորի հեծելազորը պարտության մատնեց վատ զինված աշխարհազորին։ 1382 թվականին մեկ այլ պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիայի Կառլ VI թագավորը գրավեց և թալանեց քաղաքը։ Հաջորդ անգամ ֆրանսիացիները կարողացան տիրել Կորտրեյկին 1667-1668 թվականների Դևոլյուցիոն պատերազմի ժամանակ, սակայն 1678 թվականի Նեյմեյխենի խաղաղության հաշտագրերի ժամանակ քաղաքը վերադարձվել է Իսպանական Նիդերլանդներին։ Ֆրանսիան կրկին գրավել է քաղաքը Հեղափոխական պատերազմների ժամանակ (1793 թվական)։ 1815 թվականին այն ընդգրկվում է Նիդերլանդների Միացյալ Թագավորության կազմում, իսկ 1830 թվականին Բելգիայի տարանջատումից հետո՝ վերջինիս կազմում։

Կորտրեյկը ռազմավարական նշանակություն է ունեցել երկու համաշխարհային պատերազմներում, որոնց ավարտից հետո պատմական հուշարձանները ջանասիրաբար վերականգնվել են։ Բացի վերոհիշյալ Սուրբ Մարտին եկեղեցուց, ուշագրավ է նաև Աստվածամոր եկեղեցին (1191-1211)՝ ֆլամանդացի կոմսերի մատուռով։ Այստեղ տեղադրված է Սուրբ Եկատերինայի միջնադարյան արձանը և Անտոնիս վան Դեյքի «Սուրբ Խաչը»։ Եկեղեցու հարակից աշտարակը և Ֆլամանդական բեգինաժներն ընդգրկված են Բելգիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Կլիմա

## Բնիկներ
* Գուստավ Իոնգե (1829—1893)՝ արվեստագետ-դիմանկարիչ
* Ռուլանտ Սավերի (1575—1639)՝ արվեստագետ-նկարիչ
* Ստոֆֆել Վանդորն (1992) - ֆորմուլա 1-ի մրցարշավորդ, «Մակլարեն» խմբի օդաչու

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kortrijk airport
* Kortrijk photo gallery

Կատեգորիա:Բելգիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Սինյալ դը Բոտրաժ

**Սինյալ դը Բոտրաժ** (), Բելգիայի ամենաբարձր կետը, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից 694 մետր է։ Գտնվում է երկրի արևելյան հատվածում, High Fens արգելավայրում, Լիեժ նահանգում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
մինի|ձախից

### Գտնվելու վայրը
Սինյալ դը Բոտրաժը գտնվում է Բելգիայի արևելյան մասում, Լիեժ նահանգում, Գերմանիայի սահմանից 10 կիլոմետր արևելք։ Գագաթը մատչելի է, այնտեղով անցնում է N676 Ռյու դը Բոտրանժ ավտոմայրուղին[2]: Սինյալ դը Բոտրաժը ծովի մակարդակից բարձր է 694 մետր և այն ոչ միայն Բելգիայի ամենաբարձր կետն է, այլ նաև Բենիլյուքսի։ Սինյալ դը Բոտրաժը հանդիսանում է High Fens արգելոցի մի մասը։

### Կլիմա
Շրջանը, որում գտնվում է բարձունքը, ենթարկվում է ավելի ուժեղ քամիների ազդեցությանը, քան Բելգիայի մնացյալ տարածքը։ Սինյալ դը Բոտրանժի միջին և նվազագույն օդի ջերմաստիճանը սովորաբար ավելի ցածր է, քան Բելգիայի ցանկացած այլ վայրում, չնայած (-25.6&nbsp;°C) նվազագույն ջերմաստիճանն ավելի բարձր է, քան երկրի բացարձակ ռեկորդը (-30.1&nbsp;°C), որը դիտվել է Ռոֆշոր քաղաքում։ Ձմռանը ջերմաստիճանը չի գերազանցում 0&nbsp;°C-ին։ Ամռանը առավելագույն ջերմաստիճանը հազվադեպ է բարձրանում 30&nbsp;°C-ից։

Սինյալ դը Բոտրանժի տեղումների քանակը տարեկան կազմում է 1450 մմ, ինչն ավելի բարձր է, քան Բելգիայի այլ շրջաններում ավելի բարձր է։ Ձմեռային ժամանակաշրջանը սովորաբար տևում է մոտ 130 օր։ Տեղումները կարող են լինել տարեկան 200 օր, իսկ ձյունը կարող է տևել մինչև 35 օր։ Ձյան ծածկույթի առավելագույն հաստությունը գրանցվել է 1953 թվականի փետրվարի 9-ին` 115 մմ։

Ձմռանը Սինյալ դը Բոտրանժը դառնում է ավանդական դահուկավազքի ժամանցատեղ.:

## Պատմություն
մինի|ձախից
1923 թվականին Սինյալ դը Բոտրանժի վերևում կառուցվել է Բալթիա աշտարակը, որի բարձրությունը 6 մետր է, իսկ 1934 թվականին կառուցվել է 24 մետր բարձրություն ունեցող հաղորդակցական աշտարակ, ինչը թույլ է տալիս Սինյալ դը Բոտրանժի բարձրությունը հասնի ծովի մակարդակից 718 մ բարձրության։

Մի քանի տասնամյակներ շարունակ Սինյալ դը Բոտրանժի վերևի հատվածում տեղակայված է եղել օդերևութաբանական կայանը։ 1999 թվականին այն փոխարինվել է Բելգիայի Թագավորական օդերևութաբանական համալսարանի ավտոմատ կայանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիայի լեռներ
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Վարեգեմ

**Վարեգեմ** (), քաղաք և կոմունա Բելգիայում, Կորտրեյկ շրջանում, Արևմտյան Ֆլանդրիա նահանգում։ Վարեգեմը տեղակայված է Լիս գետի հովտում Կորտրեյկ և Գենտ քաղաքների միջև։ 2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ համայնքի բնակչությունը կազմում էր 36 306 մարդ։ Տարածքը 44,34 կմ քառ․ է, բնակչության խտությունը՝ 820 մարդ կմ քառ․:

## Տեսարժան վայրեր
* Ամերիկացի զինվորների հուշարձանը և գերեզմանոցը գտնվում է քաղաքի հարավ-արևելքում։ Եվրոպայում ամերիկյան զինվորականների ամենափոքր գերեզմանատունն է և միակը՝ Բելգիայում։ Այստեղ թաղված են 368 ամերիկացի զինվորներ, որոնք զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմում՝ Բելգիայի ազատագրման ժամանակ։ 
* Բարոն Քեյսերի ամրոցի շրջակա այգին գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։
* Քաղաքում կան նաև մի շարք եկեղեցիներ, գյուղատնտեսական շենքեր, որոնք կառուցվել են միջնադարում։

## Պատկերասրահ

Flanders Field American Cemetery and Memorial.jpg|Ամերիկյան զինվորական գերեզմանատուն
Sint-Eloois-Vijve Sint-Eligius kerk-1.JPG|Սինթ-Էլոու-Վիջվե եկեղեցի


## Սպորտային իրադարձություններ
* Վարեգեմը «Զյուլտե-Վարեգեմ»-ի ֆուտբոլային ակումբի ծննդավայրն է
* 1957 թվականին քաղաքում տեղի է ունեցել Ճանապարհային հեծանվավազքի աշխարհի առաջնությունը
* 2007 թվականին Տուր դե Ֆրանս հեծանվավազքի երրորդ շրջանը մեկնարկել է Վարենգեմ քաղաքից։

## Հայտնի մարդիկ
* Դիք Նորման, թենիսիստ (ծնվել է 1971 թվականին)

## Երկվորյակ քաղաքներ
# , Գոլեգան
# , Նգարամա
# , Պարդուբիցե
# , Սեկսարդ
# , Խերես դե լա Ֆրոնտերա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք —     
*Памятник и кладбище американских солдат -
Բարսելոնայի մոմե արձանների թանգարան

**Բարսելոնայի մոմե արձանների թանգարան**, Կատալոնական Բարսելոնայում գտնվող մոմե արձանների մի քանի թանգարաններից մեկը։ Թանգարանում ներկայացված են շուրջ 300 քանդակներ, որոնք պատրաստված են մոմերից և արտաքնապես նման են պատմության հայտնի մարդկանց։

Թանգարանը գտնվում է Բարսելոնայի կենտրոնում՝ Լա Ռամբլա փողոցում։

## Պատմություն
ձախից|մինի|Թանգարանի մասին տեղեկատվական խցիկ Լա Ռամբլա փողեցում
Թանգարանի շենքը կառուցվել է XIX դարում՝ 1867 թվականին՝ ընդհանուր վարկային կազմակերպությունում։ Շինության ճարտարապետը եղել է Էլիաս Ռոհենտը։ Ավելի ուշ շենքը նաև ծառայել է որպես Բարսելոնայի Բանկի գլխամասային գրասենյակ։ Շենքի ճարտարապետությունը համարվում է նեոկլասիկական։ 1970-ականներին Բարսելոնայի բուրժուազիայի հարստությունը պահվում էր հենց այս շենքում։

Բարսելոնայում մոմե արձանների թանգարանը գործում է 1973 թվականից և բացվել է հայտնի իսպանացի կինոռեժիսոր Էնրիկե Ալարկոնի նախաձեռնությամբ։

## Նկարագրություն
Թանգարանում ներկայացված են ոչ միայն հայտնի պատմական գործիչների մոմե արձաններ, այլև կինոնկարների և գրքերի տեսարաններ։ Թանգարանում կարելի է տեսնել այնպիսի գործիչների, ինչպիսիք են Հիտլերը, Մուսոլինին, Ֆիդել Կաստրոն, Մաո Ցզե Դունը, երաժիշտներ `Ռիխարդ Վագները, Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Շոպենը, Պլասիդո Դոմինգոն, Մարիա Կալասը, հայտնի նկարիչներ և գրողներ` Սալվադոր Դալի, Ջոան Միրո, Պաբլո Պիկասո, Ուիլյամ Շեքսպիր, Միգել Սերվանտես և շատ ուրիշներ։

### Համերգասրահ
Համերգասրահը () հանդիսանում է մի սենյակ, որտեղ ներկայացված են հայտնի երաժիշտների և գրականության գործիչների արձաններ, բացի այդ ներկայացված են նաև քաղաքական գործիչների մոմե արձաններ (Խուան Կառլոս I, Դոնա Սոֆիա, Արքայազն Չարլզ և այլն)։ Այստեղ է պահվում Վիլարո կահույքը, որը համարվում է 1906 թվականի։

### Մահապատժի սենյակ
Վախի սենյակում () ներկայացված են պատմության հայտնի մարդկանց մահապատժի և մահվան տեսարաններ։ Օրինակ կարելի է տեսնել Ժաննա դ'Արկի ինքնասպանությունն ու այրումը և այլն։

### Անտառի փերին
Անտառի փերին () թանգարանի մանկական հատվածն է, որտեղ կարելի է տեսնել ամենատարբեր և տարօրինակ ծառեր, ջրահարսեր, թզուկներ և մոմից պատրաստված ուրիշ արարածներ։

### Ժամանակի պողոտա
Այս սենյակում () մոմե արձանների հետ կապված ոչինչ չկա։ Այստեղ կարելի է հանդիպել մեծ, վազող միջատների (պատրաստված մետաղից), տարբեր հանելուկների և օրիգամիների և այլն։

### Նավակ
Այստեղ կարող եք հասնել կապիտան Նեմոյի սուզանավին՝ Ժյուլ Վեռնի ստեղծագործությունից, տիեզերանավի, ինչպես նաև տեսնել «Աստղային պատերազմների» հերոսներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1874 կառույցներ
Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ Կատալոնիայում
Կատեգորիա:1973 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի թանգարաններ
Elementary OS

**elementary OS** (, տարրական), Ubuntu-ի վրա հիմնված Լինուքս բաշխում։ Այս առաջատար բաշխումն օգտագործում է Pantheon գրաֆիկական վահանակը։

## Դիզայնի փիլիսոփայություն
elementary OS նախագծի մարդկային ինտերֆեյսի ձեռնարկներն ուղղված են ուսուցման կորի անմիջական կիրառմանը և ոչ թե ամբողջական կարգավորմանը։ Մշակողները սահմանեցին երեք հիմնական կանոն․ «կարճություն», «կոնֆիգուրացիաներից խուսափում» և «նվազագույն փաստաթղթավորում»։

Ստեղծման պահից elementary OS օպերացիոն համակարգը ստացել է ինչպես դրական կարծիքներ, այնպես էլ քննադատություններ ուղղված նրա դիզայնին, որը շատ նման է macOS-ի արտաքին տեսքին։

Pantheon գրաֆիկական վահանակն ամբողջությամբ ինտեգրված է elementary OS-ի մյուս ծրագրերին, ինչպիսիք են Plank-ը, GNOME Web (վեբ դիտարկիչ) և Scratch (տեքստային խմբագրիչ)։

Օպերացիոն համակարգի պատուհանային կառավարիչ Gala-ն հիմնված է Mutter-ի վրա։

## Pantheon
Pantheon գրաֆիկական միջավայրն ներառում է GTK+, GDK, Cairo, GLib (ներառյալ GObject և GIO), GVFS և Tracker։

Pantheon-ի ծրագրերը հանդիսանում են կամ GNOME-ի ներկա կամ հին ծրագրերի տարբերակներ, կամ գրված են զրոյից․

* Pantheon Greeter՝ LightDM-ի վրա հիմնված սեանսների կառավարիչ;
* Gala՝ պատուհանի կառավարիչ;
* Wingpanel՝ վերևի վահանակ, որը GNOME Shell-ի անալոգային ֆունկցիան է;
* Slingshot՝ մեկնարկի ծրագիր, որը տեղակայված է WingPanel-ում;
* Plank՝ առաջադրանքների վահանակ (հիմնված Docky-ի վրա);
* Switchboard՝ կառավարման վահանակ;
* GNOME Web՝ վեբ դիտարկիչ, որը հիմնված է WebKitGTK+-ի վրա;
* Mail՝ էլեկտրոնային նամակների ծրագիր, գրված Vala-ով;
* Maya՝ օրացույց;
* Noise՝ աուդիոն նվագարկիչ ծրագիր;
* Scratch՝ տեքստային խմբագրիչ;
* Terminal՝ տերմինալի էմուլյատոր;
* Files (բախկինում՝ *Merlin*)՝ ֆայլերի կառավարիչ;
* Fork Ubiquity։

Network World-ից Բրայան Լունդուկը գրել է, որ օպերացիոն համակարգի կենտրոնական մասը՝ աշխատանքային սեղանի Pantheon միջավայրը 2016 թվականին լավագույններից է եղել։

## Մշակում
Նախապես բաշխումը ստեղծվել է որպես Ուբունտուի համար նախատեսված թեմաների և ծրագրերի հավաքածու, որը հետագայում դարձավ Լինուքսի առանձին բաշխում։

Հիմնվելով Ubuntu֊ի վրա, նա համատեղելի է իր պահոցների և փաթեթների հետ և օգտագործում է ծրագրերի տեղադրման և հեռացման սեփական ծրագրային կենտրոնը։ Օպերացիոն համակարգի ինտերֆեյսն ուղղված է նրան, որ այն ինտուիտիվ լինի նոր օգտագործողների համար և չպահանջվի չափից շատ ռեսուրսներ։

Elementary OS-ը հիմնված է Ուբունտուի վրա և ունի երկարաժամկետ աջակցում։ Նրա մշակողներն երկար տարիներ ակտիվորեն աջակցում են սխալների և անվտանգության հարցերով, անգամ եթե մշակումը շարունակվում է հաջորդ թողարկման վրա։

elementary OS-ի հիմնադիր Դենիլ Ֆորեն ասել է, որ նախագիծը ստեղծված է ոչ թե ազատ ծրագրային ապահովմամբ մյուս համակարգերի հետ մրցակցելու, այլ նրանց հնարավորություններն ընդլայնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազատ օպերացիոն համակարգեր
Կատեգորիա:Լինուքս
Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր
Ասյա Օդաբաշյան

**Ասյա Անուշավանի Օդաբաշյան** (), հայ պատմաբան, ազգագրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1995):

## Կենսագրություն
Ասյա Օդաբաշյանը ծնվել է 1924 թվականին Ղարաքիլիսայում։ 1946 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1959-1998 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում, եղել է ազգագրության բաժնի ավագ, ապա` առաջատար գիտաշխատող։

Աշխատությունները վերաբերում են հայոց հոգևոր մշակույթին, մասնավորապես` ժողովրդական տոներին ու դրանց առնչվող հավատալիքներին սովորույթներին ու ավանդույթներին։

## Երկեր
* Ամանորը հայ ժողովրդական տոնացույցում /Ա. Ա. Օդաբաշյան։ ՀՍԱՀ ԳԱԱ, Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Երևան։ ՀՍԱՀ ԳԱԱ «Գիտություն», 1978
* Տիեզերական ծառը հին հայոց դիցաբանական համակարգում
*Օդաբաշյան, Ասյա Անուշավանի (1995) *Հայոց ժողովրդական հավատալիքները /կազմը և ծիսակարգը/*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Հայաստան 2750

**Հայաստան 2750**, հայ անվանի քանդակագործ Արա Սարգսյանի գործերից։ Նախատեսվում էր կառուցել մինչև 1968 թ. Երևան քաղաքի 2750-ամյակի կապակցությամբ։

## Պատմություն
Կոթող-արձանն ընդգրկում է Երևանի 2750-ամյա պատմության խիստ համառոտ բովանդակությունը։ Բաղկացած է երեք ծավալներից, որոնցից գերիշխողը մեջտեղինն է։

Առաջին ծավալը ներառում է ուրարտական պաշտամունքի առարկա արծիվի թևավոր կերպարը, որն արտահայտում է երկու մարմինների միասնությունից ծայր առնող հավիտենական շարժումը։ Այն խորհրդանշում է պտղաբերությունը, բեղմնավորությունն ու կյանքի հարատևությունը՝ ուրարտացիների պատկերացումներով։ Արծիվի թևավոր կերպարը նախատեսված էր կառուցել կոփածո պղնձից։

Երկրորդ ծավալը բուն կոթողն է, որը ունենալու էր 15 մ բարձրություն, 2.5 մ լայնություն և 2.9 մ խորություն։ Կոթողի մակերեսների վրա պատկերված են Երևան քաղաքի պատմության հիմնական դրվագները։ Հետին ճակատի վրա՝ Էրեբունիի ֆոնին հարթաքանդակով պատկերված է Արգիշտի թագավորի կերպարը, ով իր ձեռքի շարժումով ցույց է տալիս Երևան քաղաքի կառուցման վայրը։

Կոթողի ներքևում՝ ձախ թևի հարթության վրա, պատկերված է ուրարտական կենաց ծառը, որն արտահայտում է Էրեբունիի կառուցմամբ սկիզբ առնող կյանքը։ Դրանից վերև պատկերված է 782 թվականը՝ Էրեբունիի կառուցման թվականը։ Վերևում՝ հայ ժողովրդի համար ամենակարևոր տարեթիվը՝ 405-ը, որ մարմնավորում է հայոց գրերի գյուտի՝ հայ մշակույթի հետհելլենիստական շրջանի նոր սկզբնավորումը։ Քիչ ավելի վերևում պատկերված է խոյակներով սյուն, որը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի կառուցողական հանճարը՝ ճարտարապետությունն ու բարձր մշակույթը։ Ամենավերևում պատկերված է հայոց պետականությունը խորհրդանշող թևավոր արծիվը։ Այն օգտագործվել է իրար հաջորդող պետական պետական գրեթե բոլոր շրջաններում՝ մինչև 14-րդ դարը։

Կոթողի ներքևում՝ աջ ճակատամասի վրա, ուրարտականին հակադիր պատկերված է հայոց կենաց ծառը՝ կյանքի բարգավաճման, հարատևության խորհրդանիշը։ Դրանցից վերև հայ ժողովրդի գլխին դարեր շարունակ կախված կեռ յաթաղանն է, բարբարոս ցեղերի՝ սելջուկների, արաբների, մոնղոլների, պարսիկների ու օսմանցիների գործադրած բիրտ ու բռնի ուժի զենքը, որոնցից Երևանն ազատագրվել 1827 թ.: Ամենավերևում պատկերված է 1920 թվականը՝ խորհրդային կարգերի հաստատման տարեթիվը, որով նշանավորվեց Երևանի զարգացման ու վերածննդի նոր դարաշրջանը։ Կոթողի այդ հատվածը եզրափակվում է խաղաղության սիմվոլի՝ աղավնու կերպարով։

Կոթողի գլխավոր ճակատի վերին մասում տեղադրված է Երևան քաղաքի նոր զինանշանը՝ որպես քաղաքի ողջ անցյալ պատմության ավարտ։

Նախագծի երրորդ ծավալը 1.40 x 2.40 x 1.40 չափերով միակտուր քար է, որի չորս մակերեսների վրա նախատեսվում էր զբոսաշրջիկների համար ուրարտերենով, ռուսերենով, ֆրանսերենով, անգլերենով ու արաբերենով գրել Էրեբունիի հիմնադրման մասին տեղեկություններ։

Կոթողն ու միակտուր քարը նախատեսվում էր կառուցել Արմավիրի կարմրանարնջագույն տուֆից կամ բազալտից։

Կոթողը պետք է կանգնեցվեր 1968 թ. հոկտեմբեր ամսին Արին բերդի ստորին մասի սկզբում՝ բլրի վրա՝ ամրոցի մուտքի մոտ մինչև Երևանի 2750-ամյակի տոնակատարությունների սկիզբը։

## Տես նաև
«Մայր Հայաստան» հուշահամալիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Միսս Թուրքիա

**Միսս Թուրքիա** (), ազգային գեղեցկության մրցույթ, որին կարող են մասնակցել չամուսնացած, գեղեցիկ և խելացի կանայք։ Թուրքիայում մրցույթն իրականցվում է ամեն տարի՝ սկսած 1929 թվականից։

Առաջին մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 1929 թվականին Ստամբուլում, որտեղ հաղթող է ճանչվում Ֆերիխա Տևֆիկը։

## Հաղթողներ
thumb|Սելեն Սոյդեր՝ Միսս Թուրքիա 2007
thumb|Լեյլա Լիդիա Տյուգուտլու՝ Միսս Թուրքիա 2008

## Միջազգային մրցույթների հաղթողներ
2002 թվականին Ազրա Աքընը հաղթել է «Միսս աշխարհ» մրցույթում։

Թուրքիայից հինգ աղջիկներ ճանաչվել են որպես «Միսս Եվրոպա»
* 1952 թվական՝ Բաշար Գյունսելի 
* 1971 թվական՝ Ֆալիզ Վուրալ 
* 1982 թվական՝ Դենիզ Նեզլի
* 1984 թվական՝ Էրբերկ Նեշե
* 1993 թվական՝ Արզում Օնան

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт конкурса красоты «Мисс Турция» 
* Фотогалерея победительниц «Мисс Турция»

Կատեգորիա:Գեղեցկության մրցույթներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
NEAT ծրագիր

**Երկրին մոտեցող աստերոիդների հետևում** (**Near-Earth Asteroid Tracking**, **NEAT**) ծրագիրը հանդիսանում էր աստղագիտական նախագիծ Երկրին մոտեցող աստերոիդների հետազոտությունների համար ստեղծված ՆԱՍԱ-ի և Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից։ NEAT ծրագիրը գործարկվեց 1995 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2007 թվականի ապրիլ ամիսը, Հավայիում գտնվող Հալեկալայի աստղադիտարանում, ինչպես նաև Պալոմարյան աստղադիտարանում Քալիֆոռնիայում։ Ծրագրի գործունեության ընթացքում հայտնաբերվել է ավելին քան 40 հազար փոքր մոլորակ։ NEAT ծրագիրը այս ասպարեզում գործող ծրագրերի միջև ամենահաջողվածներից մեկն էր, համեմատելի Կատալինա, LONEOS և Մաունթ Լեմոն հետազոտություն ծրագրերի հետ։

NEAT ծրագիրը, մեկ այլ նմանատիպ Մոլորակների ուղեծրերը հատող աստերոիդների Պալոմարյան դիտարկում ծրագրի հետևորդն էր։

## Պատմություն
thumb|left|300px|Մերձերկրյա աստերոիդների հայտնաբերման դինամիկան տարբեր ծրագրերով սկասած 1995 թվականից
Սկզբում ծրագրի գլխավոր հետազոտողն էր նշանակված Էլեանոր Հելինը, համահետազոտողներն էին Սթիվեն Պրավդոն և Դևիդ Ռաբինովիցը։

NEAT ծրագիրը ուներ համաձայնագիր ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի հետ Հավայիում գտնվող GEODSS աստղադիտակի համատեղ օգտագործման վերաբերյալ։ Այս աստղադիտակը հատուկ նախագծվել էր Երկրի ուղեծրում գտնվող տիեզերանավերի դիտարկումներ կատարելու համար։ NEAT ծրագրի թիմը նախագծեց ԼԿՍ լուսանկարչական խցիկ և համակարգչային համակարգ հատուկ GEODSS աստղադիտակի համար։ Լուսանկարչական խցիկի ֆորմատն է 4096&nbsp;×&nbsp;4096 փիքսել և նրա տեսադաշտը կազմում է 1.2°&nbsp;×&nbsp;1.6°։

2001 թվականի ապրիլից սկսած ծրագրին միացավ նաև Պալոմարյան աստղադիտարանում տեղադրված Սամուել Օշինի աստղադիտակը (1,2 մ)։ Այս աստղադիտակը համալրված է լուսանկարչական խցիկով, որն ունի 112 ԼԿՍ-եր, ամեն մեկը 2400&nbsp;×&nbsp;600 փիքսել ֆորմատով։ Այս աստղադիտակով են կատարվել այն լուսանկարները, որոնց վրա հայտնաբերվել են (50000) Կվավարը 2002 թվականին և (90377) Սեդնան 2003 թվականին, ինչպես նաև գաճաճ մոլորակ Էրիսը։

Բացի հազարավոր աստերոիդների հայտնաբերումից, NEAT ծրագրի շրջանակներում նաև հայտնաբերվել են պարբերական գիսաստղ 54P/դե Վիկո-Սոիվթ-NEAT և C/2001 Q4 (NEAT) գիսաստղը։

2005 թվականին այս ծրագրի պատվին է անվանվել (64070) NEAT աստերոիդը։

## Աստերոիդների հայտնաբերումներ
NEAT ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել է 40,975 աստերոիդ։

## Տես նաև
* Փոքր մոլորակների կենտրոն
* Մոլորակագիտական տվյալների համակարգ
* Spaceguard

## Ծանոթագրություններ
 

## Արտաքին հղումներ
* Near Earth Asteroid Tracking 

Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Վլադիմիր Ամերբեկյան

**Վլադիմիր Պետրովիչ Ամերբեկյան** (), խորհրդային և ռուսաստանցի հայ թատերական ռեժիսոր և դերասան։ Ռուսաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Ամերբեկյանը ծնվել է Կրասնոդարի երկրամասի Նովոռոսիյսկ քաղաքում 1929 թվականին։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1946 թվականին որպես Թբիլիսիի տիկնիկների թատրոնի դերասան։ 1946 թվականին ավարտել է Շչուկինի անվան թատերական ուսումնարանը։

Վերադառնալով Նովոռոսիյսկ՝ ստեղծել է պիոներների պալատին կից պատանի հանդիսատեսի ինքնագործ թատրոն, 1967-1999 թվականներին ղեկավարել է Նովոռոսիյսկի ժողովրդական դրամատիկական թատրոնը։ Այդ տարիներին իրականացրել է մի շարք բեմադրություններ. Ալեքսանդր Ֆադեևի «Երիտասարդ գվարդիա», Միխայիլ Շատրովի «Տեղատարափ անձրևների միջև», Մաքսիմ Գորկու «Եգոր Բուլըչով», Ֆեոդոր Գլադկովի «Ցեմենտ», Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն» և այլն։

«Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են» և «Հավերժական կրակ» ներկայացումների համար Ամերբեկյանի ղեկավարած ժողովրդական թատրոնն արժանացել է Նիկոլայ Օստրովսկու անվան մրցանակի։ 1974 թվականին Ֆեոդոր Գլադկովի «Ցեմենտ» բեմադրությամբ թատրոնը հանդես է եկել Մոսկվայի կենտրոնական մանկական թատրոնի բեմում։ Թատրոնը ներկայացումներով բազմիցս հանդես է եկել Կրասնոդարում, Գելենջիկում, Անապայում, Կուբանի Սլավյանսկում։

## Հիշատակ
Այժմ Նովոռոսիյսկի քաղաքային դրամատիկական թատրոնը կոչվում է Վլադիմիր Ամերբեկյանի անունով։

2018 թվականի օգոստոսին Նովոռոսիյսկի քաղաքային գեղարվեստական խորհուրդը հաստատել է քաղաքային դրամատիկական թատրոնի ճակատին փակցվելիք Ամերբեկյանի հուշատախտակի նախագիծը։ Նրա հեղինակը հայ քանդակագործ Նիկոլայ Ջանյանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Амербекян, В. Подсказано жизнью : народному театру — 20 лет / В. Амербекян // Новороссийский рабочий. — 1979. — 7 июня.
*     Амербекян, В.  Десять творческих лет : о Новороссийском народном театре / В. Амербекян // Новороссийский рабочий. — 1970. — 30 мая
*     Беседина, Т.  А вы знаете, из чего получается праздник?: Нескучный час с Владимиром Амербекяном / Т. Беседина // Новороссийский рабочий. — 1998. — 26 авг. — С. 8.
*     Беседина, Т. Амербекян занес копья над зрителем : Премьера спектакля «Ящерица» // Новороссийский рабочий. — 1998. — 15 апр.
*     Беседина, Т. «Народников» благословила Людмила Касаткина : народный театр им. Амербекяна принял участие в театрально-телевизионном фестивале городов-героев «Этот День Победы» в Москве / Т. Беседина // Новороссийский рабочий. — 2010. — 14 мая. — С. 14.
*     Гиреев, П. Премия — в память об отце : театральная премия им. В. Амербекяна / П. Гиреев // Новороссийский рабочий. — 2009. — 3 нояб. — С. 2.
*     Народный театр — яркий, как звезды // Кубанские новости. — 2013. — 27 марта. — С. 2.
*     От печали до радости : актер народного театра им. В. Амербекяна Илья Рагазинский // Новороссийский рабочий. — 2009. — 10 июля. — С. 15. — .
*     Решетняк, Л. Как новороссийский театр попал в журнал «Форбс» : Народный театр им. В. Амербекяна / Л. Решетняк // Кубанские новости. — 2011. — 9 дек. — С. 6.
*     Шалагина, Л. Любительский театр — дело профессионалов / Л. Шалагина // Кубанские новости. — 2012. — 27 сент.

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Պանգեա

thumb|350px|Պանգեայից մինչև մեր օրեր
**Պանգեա** ( «ողջ երկիրը»), գերմայրցամաք, որը գոյություն է ունեցել պալեոզոյի վերջում և մեզոզոյի սկզբում և միավորել է գործնականում Երկրի ողջ ցամաքային տարածքը։ 175-ից 335 մլն տարի առաջ Պանգեյի մեջ էր մտնում Գոնդվանան, Լավրասիան, Ֆենոսարմատիան և Սիբիրը։ Անվանումն առաջարկել է Ալֆրեդ Վեգները։

## Նկարագրություն
Առավել հին մայրցամաքից Պանգեայի ձևավորման ընթացքում նրա վրա առաջացել են լեռնային համակարգերը։ Դրանցից որոշները գոյություն ունեն մինչև մեր օրերը, օրինակ՝ Ուրալյան լեռները, Ապալաչները։ Այս լեռները բավական հին են համեմատած երիտասարդ լեռնային համակարգերի հետ, ինչպիսիք են Ալպերը Եվրոպայում, Կորդիլերները Հյուսիսային Ամերիկայում, Անդերը Հարավային Ամերիկայում կամ Հիմալայները Ասիայում։ Միլիոնավոր տարիների ընթացքում Էրոզիան քայքայել է Ուրալը և Ապալաչները և ցածրացրել։

Պանգեայի ափերը ողողող հսկայական օվկիանոսն ունի Պանտալաս անվանումը։

## Ձևավորում
Պանգեան ձևավորվել է Պերմի ժամանակաշրջանում։ Յուրայի ժամանակաշրջանում բաժանվել է երկու մայրցամաքի։ Հյուսիսային մայրցամաքը՝ Լավրասիան հետագայում տրոհվել է եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի, իսկ Գոնդվանան (հարավային)՝ Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի, Հնդկական ենթացամաքի, Ավստրալիայի և Անտարկտիդայի։

Գերմայրցամաք գոյություն է ունեցել նաև Պանգեայից առաջ, օրինակ 750 մլն տարի առաջ Ռոդինիան և 540 մլն տարի առաջ Պանոտիան։ Որոշ կանխատեսումների համաձայն ապագայում մայրցամաքները կրկին հավաքվելու են գերմայրցամաքի մեջ՝ Պանգեա Ուլտիմա։

## Տես նաև
* Սալերի տեկտոնիկա
* Գոնդվանա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Двухъярусная термическая модель конвекции мантии и её геодинамические следствия», Институт океанологии РАН

Կատեգորիա:Գերմայրցամաքներ
Կատեգորիա:Հին մայրցամաքներ
Կատեգորիա:Մեզոզոյ
Կատեգորիա:Պալեոզոյ
OCA-DLR աստերոիդային դիտարկումների ծրագիր

**OCA–DLR աստերոիդային դիտարկումների ծրագիր** (**ODAS**) աստղագիտական հետազոտություն էր, որը ստեղծվել էր Արեգակնային համակարգի փոքր մարմինների հետազոտությունների համար, և որը ուշ 1990-ականներին սևեռվեց Երկրին մոտեցող աստերոիդների որոնման վրա։ Այս եվրոպական գիտական ծրագիրը համագործակցություն էր Ֆրանսիական Լազուր ափի աստղադիտարանի (OCA) և Գերմանական ավիացիայի և տիեզերագնացության կենտրոնի (DLR) միջև։ Այս ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել է մեկ գիսաստղ և ավելին քան 1000 փոքր մոլորակ 1996-ից 1999 թվականը։

ODAS ծրագիրը գործում էր միջազգային նախաձեռնության շրջանակներում, որը ուղղված էր Երկրին մոտեցող աստերոիդների որոնմանը, այս նախաձեռնությանը սկիզբ էր դրել Միջազգային աստղագիտական միության «Երկրին մոտեցող մարմինների աշխատանքային խումբը»։ Ծրագիրը սկսվեց 1996 թվականի հոկտեմբերին և կանգնեցվեց 1999 թվականի ապրիլին, աստղադիտակի վերազինման համար, սակայն աստղադիտակը դրանից հետո չվերաբացվեց։ Հետազոտությունների ընթացքում դիտարկումները կատարվում էին ամեն ամսվա 15 օրերի ընթացքում, երբ Լուսնի լույսը նվազագույնն էր, լուսնային ամսվա առաջին և վերջին քառորդների ժամանակ։ Ծրագրի շրջանակներում օգտագործվում էր Լազուր ափի աստղադիտարանի 90&nbsp;սանտիմետրանոց Շմիդտի աստղադիտակը, Նիսի մոտ, հարավային Ֆրանսիայում։ Շարժվող մարմինների հայտնաբերման համար օգտագործվում էր ԼԿՍ լուսանկարչական խցիկի և համակարգչային ծրագրի համակցությունը։

Ծրագրի գործունեության ընթացքում դիտարկվել է ընդհանուր առմամբ 10 523 մարմին, կատարվել է 44 433 դիրքային չափումներ, և հայտնաբերվել են ավելին քան հազար աստերոիդներ, համաձայն ՓՄԿ-ի կանոնների (2010 թվականի հոկտեմբերին հայտնաբերված մարմինների հայտնաբերման կանոնները փոխվեցին։ Համաձայն հին կանոնների ODAS ծրագրով հայտնաբերվել էր 1020 աստերոիդ)։ Հայտանբերված մարմինների մեջ են նաև 5 Երկրին մոտեցող աստերոիդներ և 8 Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ։ OADS ծրագրի շրջանակներում նաև «վերահայտնաբերվել» են նախկինում կորսված մարմիններ և հայտնաբերվել է 198P/ODAS գիսաստղը։ Հայտնաբերված Երկրին մոտեցող աստերոիդներն են. (189011) Օգմիոս,  (վերահայտնաբերված), (16912) Ռիանոն, 1998 SJ2 և 1998 VD31։

## Աստերոիդների հայտնաբերումներ
ODAS ծրագրին Փոքր մոլորակների կենտրոնի կողմից վերագրվում են ավելին քան հազար համարակալված աստերոիդների հայտնաբերումներ 1996-ից 1999 թվականները ընկած ժամանակահատվածում։ ODAS ծրագրի պաշտոնական կայքում հրատարակված ցանկը կարող է տարբերվել ՓՄԿ-ի ցանկից, քանի որ ավելացվել են նոր համարակալված մարմիններ, իսկ որոշ ODAS ծրագրի կողմից հայտնաբերված մարմինների հայտնաբերումը այլևս չի վերագրվում այդ ծրագրին։ Օրինակ, ODAS-ի ցանկերում նշված  և  աստերոիդները այժմ պաշտոնապես վերագրվում են համապատասխանաբար Սփեյսուոչ և Կատալինա ծրագրերին։

## Տես նաև
* Փոքր մոլորակների կենտրոն
* Մոլորակագիտական տվյալների համակարգ
* Spaceguard

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Պեկինի Շմիդտ-ԼԿՍ աստերոիդների ծրագիր

[thumb|260px|SCAP ծրագիրը իրականացվում էր [Քսիլոնգ կայանում, Չինաստանում, 1990-ական թվականներին]]

**Պեկինի Շմիդտ-ԼԿՍ աստերոիդների ծրագիր** (, **SCAP**), աստղագիտական հետազոտության ծրագիր, որը զբաղվում էր Երկրին մոտեցող աստերոիդների հետազոտություններով։ Ծրագիրը իրականացվում էր Չինաստանի Հեբեյ նահանգում գտնվող Յանշան լեռնաշղթայում գտնվող Քսիլոնգ կայանում։ 1994-2002 թվականների ընթացքում SCAP ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել են 1302 համարակալված աստերոիդներ։

Ծրագիրը հիմնվել է Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի կողմից։

SCAP ծրագրի շրջանակներում օգտագործվել է 60/90&nbsp;սմ Շմիդտի աստղադիտակ, որն ուներ 2048×2048 ԼԿՍ լուսանկարչական խցիկ։ Աստղադիտակը տեղադրված է Քսիլոնգ կայանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* WELCOME TO Xinglong Station of NAOC webpage for the station where SCAP was conducted. It also shows a picture of the Schmidt telescope that SCAP used in its research.
* BAO ASTEROID OBSERVATIONS: From Astrometry To Physical Researcj  
* Bigger Telescopes Seek Killer Asteroids – a Space.com special report by Michael Paine on the search for near-Earth asteroids
* Asteroid Named to Mark CAS Anniversary - a Beijing Review article by Li Rongxia on asteroid 7800
* China Builds New Observatory To Detect Near-Earth Asteroids – a Spacedaily.com article by Wei Long on the Purple Mountain observatory. The SCAP is briefly mentioned here.
* § 1.8 New Asteroids – Discovering and Cataloging describes the groups involved with asteroid detection. SCAP is briefly mentioned here.

Կատեգորիա:Չինաստանի գիտությունների ակադեմիա
Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Սասունցի Դավիթ (կտավ, 1958)

**«Սասունցի Դավիթ»**, հայ նշանավոր նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի կտավներից։

## Պատմություն
«Սասունցի Դավիթ» կտավը ստեղծվել է 1958 թվականին։ Դավթի կերպարը կերտելիս Հակոբ Կոջոյանին օգնել է Լևոն Կոջոյանը։ Վերջինս այդ ժամանակ զբաղվում էր ծանրամարտով, և վարպետը որոշեց օգտագործել նրան որպես բնորդ։

Կոջոյանը կտավի վրա սկսել էր աշխատել դեռ մինչև 1948 թ.: 1958 թ. վարպետն իջեցրեց կտավն ու սկսեց աշխատել Դավիթի կերպարի ստեղծման վրա։ Կտավի ստեղծման հետագա աշխատանքները կատարվել են առանց բնորդի օգնության՝ հիմնվելով վարպետի անկաշկանդ պատկերացման վրա։

Սասունցի Դավիթը եղել է Հակոբ Կոջոյանի վերջին ստեղծագործությունը։
  
## Տես նաև
«Փյունիկ» նկար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հակոբ Կոջոյանի նկարներ
Կատեգորիա:1958 նկարներ
Վասիլի Գոգոլ-Յանովսկի

**Վասիլի Աֆանասևիչ Գոգոլ-Յանովսկի** (, ի ծնե՝ **Յանովսկի**, ), ուկրաինացի գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, պետական ծառայող։

Նիկոլայ Գոգոլի հայրը։

## Կենսագրություն
Ծագել է Գոգոլ-Յանովսկիների հին ազնվական տոհմից։ Ըստ ավանդության նրա նախնիներից մեկը, Օստապ Գոգոլը, հայտնի էր որպես կազակական գնդապետ և Աջափնյա Ուկրաինայի գետման։ Վասիլի Աֆանասևիչի մեծ պապը և պապը եղել են քահանաներ։ Ճեմարանում, այնուհետև Կիևի հոգևոր ակադեմիայում սովորել է հայրը՝ Վասիլի Դեմյանովիչը, բայց նա, հրաժարվելով հոգևոր կարիերայից, ծառայել է Գլխավոր ռազմական գրասենյակում որպես գնդի գրագիր, ապա անցավ թոշակի երկրորդ մայորի կոչումով։ Աֆանասի Դեմյանովիչը, լինելով ականավոր մարդ (տիրապետել է ռուսերենին, լատիներենին, հուներենին, գերմաներենին և լեհերենին), 1792 թվականին կարողացել է ձեռք բերել է  ազնվականություն և տոհմի ազգանունը փոխել է Գոգոլ Յանովսկի։ Նրա հասարակական դիրքը ամրապնդվեց Ս. Լիզոգուբի դստեր հետ ամուսնանալուց հետո։ Մի կողմից Լիզոգուբը  գնդապետ Վասիլի Տանսկու փեսան էր, մյուս կողմից գետման Սկորոպադսկու հարազատ թոռն էր և, ստանալով ժառանգություն հարուստ հողատարածքներ, պատկանում էր Կիևի հասարակության վերնախավին։ Որպես օժիտ կնոջ համար Աֆանասին ձեռք է բերում մի քանի տասնյակ գյուղացիական տարածքներ, որոնցում, ըստ ամփոփաթերթերի 1782 թվականին ապրում էին 268 գյուղացիներ։

Ըստ ընտանեկան ավանդույթի Վասիլին սովորել է Պոլտավայի սլավոնական ճեմարանում։ Որոշ ժամանակ աշխատելով փոստային գերատեսչությունում, նա 1805 թվականին հրաժարական է տվել՝ կոլեգիական ասեսորի կոչումով և հեռացել է Վասիլևկի սեփական տունը (Յանովշչինա), որպեսզի ամբողջությամբ նվիրվի տնտեսությանը։
Վասիլի Աֆանասևիչը մտերիմ էր Պետական խորհրդի անդամ և նախարար Դմիտրի Տրոշչինսկու հետ, որը Գոգոլ Յանովսկիների հեռավոր ազգականն էր։ Թոշակի գնալուց հետո Տրոշչինսկին բնակություն է հաստատել Կիբինցի կալվածքում։ Վասիլի Գոգոլ Յանովսկին 1812-1825 թվականներին եղել է Տրոշչինսկու տնային թատրոնի տնօրենը և դերասանը, որի համար գրել է (միջև 1822-1825 թվականներին) մի քանի զավեշտախաղեր ուկրաինական ժողովրդական կենցաղից ու հեքիաթներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով