Domain hack

**domain hack** դոմենի անունը, մատնանշում է մի բառ, արտահայտություն կամ անուն, երբ այդ դոմենի երկու կամ ավելի հարակից մակարդակները միավորվում են։ Օրինակ՝,  և , օգտագործվում են այս դոմենները՝  *<code>.bot</code>* և *<code>.le</code>*, առաջարկվում են համապատասխանաբար «robot» և «example» բառերը: Այստեղ «hack» բառը նշանակում է խորամանկ հնարք (ինչպես ծրագրավորման մեջ), այլ ոչ թե շահագործում կամ ներխուժում (ինչպես անվտանգության մեջ):

Domain hack-ը հնարավորություն են տալիս ստեղծել կարճ դոմենային անուններ։ Սա դրանք դարձնում է պոտենցիալ արժեքավոր որպես վերահղորդողներ և բազային դոմեններ, որոնցից կարելի է պատվիրակել ենթադոմեններ և URL-ների կրճատման ծառայություններ։

## Պատմություն
1992 թվականի նոյեմբերի 23-ին -ը գրանցվել է։ 1990-ականներին ակտիվ էին մի քանի հոսթնամներ, որոնք վերջանում էին -ով։ Domain hack ստեղծելու համար հոսթինգի անվան մասերով արտահայտություն գրելու գաղափարը լավ արմատավորվել է։ Ուրբաթ, 2002 թվականի մայիսի 3-ին,  գրանցվել է որպեսզի ստեղծի ։ Ավելի ուշ Delicious-ը վերահսկողություն է ձեռք բերել  դոմենում, որը օգտագործված էր 2002 թվականի ապրիլի 24-ից, այն օրվանից, երբ .us ccTLD-ն (երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմեն) բացվել է երկրորդ մակարդակի գրանցումների համար։

 Whois որոնման ծառայություն, ցույց է տալիս դոմենի գրանցված սեփականատիրոջ տեղեկությունները: Այն հիմնադրվել է 2002 թվականի հունիսի 12-ին և գրանցվել է Իսլանդիայի Ռեյկյավիկ քաղաքում գտնվող հասցեում:

## Օրինակներ
2004 թվականի հունվարի 14-ին Սուրբ Ծննդյան կղզու ինտերնետային վարչությունը չեղյալ է հայտարարել goatse.cx կայքի .cx դոմենի գրանցումը, որը «sex» բառը կազմելու համար օգտագործում էր «se.cx»-ը։ Դոմենն սկզբնապես գրանցվել է 1999 թվականին: Նմանատիպ անուններ օգտագործվել են նաև այլ կայքերի համար, ինչպիսիք են oralse.cx-ը կամ analse.cx-ը. որոշ դեպքերում .cx-ը փոխարինվել է .cz (Չեխիա) կամ .kz (Ղազախստան):

«Domain hack» տերմինը ստեղծվել է Մեթյու Դուսեթից 2004 թվականի նոյեմբերի 3-ին և նշանակում է «ոչ ավանդական դոմենի անուն, որն օգտագործում է SLD-ից (երկրորդ մակարդակի դոմեն) կամ երրորդ մակարդակի դոմենից բացի այլ մասեր՝ դոմենի անվանում ստեղծելու համար»։

Yahoo!-ն ձեռք է բերել  2005 թվականի հունիսի 14-ին, և  2005 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։

2007 թվականի սեպտեմբերի 11-ին IANA-ն .me անվան սերվերները փոխանցել է Չեռնոգորիայի կառավարությանը՝ երկու տարվա անցումային ժամանակահատվածով, որպեսզի առկա .yu անունները փոխանցվեն .me-ին: .me-ն առցանց տեղակայելու առաջին քայլերից մեկը .its.me-ի ստեղծումն էր որպես անձնական կայքերի համար դոմենային տարածք։ Շատ հավանական domain hacks հարձակումներ, ինչպիսիք են՝ *love.me* և *buy.me-ը*, գրանցամատյանը պահել է որպես պրեմիում անուններ հետագա աճուրդի համար։

2009 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Google-ը գործարկել է իր սեփական URL կարճացուցիչը  դոմենի ներքո, օգտագործելով Գրենլանդիայի ccTLD-ը։ Հետագայում YouTube-ը գործարկել է -ն օգտագործելով Բելգիայի ccTLD-ն։ 2015 թվականին Google-ը օգտագործել է abc.xyz domain hack-ը իրենց նոր թողարկված Alphabet Inc.-ի համար։

Bit.ly-ի հետ համատեղ՝ The New York Times-ը 2009 թվականի վերջին թողարկել է URL-ները՝  դոմենի ներքո, օգտագործելով Մոնսերատի ccTLD-ն։ Որպես կրճատիչի պատճառ նշվել է Twitter-ի համար ավելի կարճ URL-ներ մատուցելու անհրաժեշտությունը։

2010 թվականի մարտին Ազգային հանրային ռադիոն գործարկել է իր սեփական URL-ն  դոմենի ներքո, օգտագործելով Պուերտո Ռիկոյի ccTLD-ը։ n.pr դոմենն այժմ օգտագործվում է NPR-ի հոդվածի էջին իր ID-ի միջոցով հղում կատարելու համար և դոմենի հնարավոր ամենակարճ հաքերային հարձակումներից մեկն է։

2010 թվականի վերջին Apple-ը թողարկել է URL-ի  դոմենում, օգտագործելով Իսպանիայի ccTLD-ն՝ Google-ի goo.gl-ին նման քայլով։ Ի տարբերություն goo.gl-ի, որը հանրային էր և կարող էր օգտագործվել ցանկացած վեբ հասցեի համար, itun.es-ը օգտագործվում է միայն iTunes Ping URL-ի կրճատման համար։

Spotify-ը նաև օգտագործում է URL Shortener-ը  դոմենում, օգտագործելով Ֆինլանդիայի ccTLD-ն՝ արտիստներին, գործընկերներին, երգացանկերին, ալբոմներին և երգերին հղումներ տեղադրելու համար։ Flickr-ի  դոմենը իրենց URL-ների կրճատման համար՝ օգտագործելով Հարավային Կորեայի ccTLD-ն։ ta.co-ն վերահղում է Taco Bell-ի պաշտոնական կայքէջ։ 2006 թվականին Red Bull GmbH-ն գրանցել է win.gs դոմենը՝ կրճատված URL-ները օգտագործելու համար։

### Միջազգային օրինակներ
Շատ դեպքերում, այս կարճ դոմենային անունների գրանցումը հիմնված է երկրի կոդով վերին մակարդակի դոմենների (ccTLD) օգտագործման վրա, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի եզակի երկտառ նույնականացուցիչ։

Օրինակ՝ blo.gs-ը օգտագործում է ccTLD .gs-ը (Հարավային Վրաստան և Հարավային Սենդվիչյան կղզիներ)՝ «blogs» գրելու համար, -ը օգտագործում է ccTLD .st-ը (São Tomé և Príncipe)՝ «fast» գրելու համար,  օգտագործում է ccTLD .ne (Նիգեր)՝ «everyone» գրելու համար, -ը օգտագործում է cc.am (Հայաստան) TLD-ն՝ «Instagram» լուսանկարների փոխանակման ծառայության անվանումը գրելու համար, darkvir.us-ը՝ cc.us (United States) և այն անվճար հոսթինգով ենթադոմենների համար, Cityne.ws-ը օգտագործում է cc.ws (West Samoa) TLD-ն՝ իտալական «Citynews» թերթի անվանումը գրելու համար,  օգտագործում է cc.ly (Լիբիա)՝ «telly» (հեռուստատեսության համար տարածված բրիտանական խոսակցական տերմին) գրելու համար, իսկ Danbooru ոճի որոշ պատկերատախտակներ, որոնց անունն ավարտվում է «-booru» վերջածանցով, կարող են օգտագործել cc.ru (Ռուսատան) TLD-ն՝ իրենց անունը գրելու համար։

Շատերը domain hacks հարձակումներ են օգտագործում իրենց անվան համար՝ անձնական կայքը սպասարկելու համար: Որոշ ակնառու օրինակներ են՝ rome.ro (Ջոն Ռոմերո), melan.ie (Մելանի Սի), sive.rs (Դերեկ Սիվերս) և nav.al (Նավալ Ռավիկանտ): Black Eyed Peas խմբի անդամ will.i.am-ը, մասնավորապես, օգտագործել է իր բեմական անունը որպես դոմենի անուն՝ գրանցելով i.am դոմենը և օգտագործելով will ենթադոմենը՝ ամբողջական դոմենի անունը կազմելու համար:

domain hacks-ը չի սահմանափակվում միայն մեկ բառով: Օրինակ՝ helpmelearn.it-ը օգտագործում է Իտալիայի ccTLD-ն՝ «օգնեք ինձ սովորել այն» գրելու համար: Չնայած տեխնիկապես որևէ սահմանափակում չկա, այս domain hacks-ը հակված են սահմանափակվել միայն այն ccTLD-ների օգտագործմամբ, որոնք ինքնին բառեր են, ինչպիսիք են վերոնշյալ Իտալիան, ինչպես նաև Իսլանդիան (.is) և Մոնտենեգրոն ()։

Երրորդ մակարդակի del.icio.us, cr.yp.to և e.xplo.it դոմենները օգտագործում են .us (ԱՄՆ), .to (Տոնգա) և .it (Իտալիա) ccTLD-ներից icio.us, yp.to և xplo.it SLD-ները՝ համապատասխանաբար «delicious», «crypto» և «exploit» տառերը գրելու համար։

Որոշ դեպքերում, ամբողջ ccTLD-ն վերաօգտագործվել է իր միջազգային մարքեթինգի մեջ, օրինակ՝ .ai (Անգուիլա), .am (Հայաստան), .fm (Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ), .cd (Կոնգոյի Դեմոկրատական ​​Հանրապետություն), .dj (Ջիբութի) և .tv (Տուվալու)՝ աուդիովիզուալ բովանդակության տարբեր ձևեր մատուցող կայքերի համար։

Որոշ կատվազգիների հետ կապված կայքեր, ինչպիսին է nyan.cat-ը, օգտագործել են .cat դոմենը, որը նախատեսված է կատալոնական լեզվաբանական համայնքի համար։

Լիբիայի ccTLD-ն (.ly) օգտագործվել է անգլերեն բառերի համար, որոնք վերջանում են «ly» վերջածանցով, ինչպիսիք են sil.ly-ն կամ former musical.ly-ն: Սա օգտագործում են URL-ների կրճատման հայտնի ծառայությունները՝ bit.ly, brief.ly, name.ly և ow.ly: 2010 թվականին Լիբիայի գրանցամատյանը կասեցրել է vb.ly-ն՝ մեծահասակների համար նախատեսված .ly-ն։

Դա թույլատրելու համար իրավական պայքարից հետո, մոլդովական ccTLD (.md)-ն օգտագործվել է բժիշկների և բժշկական ընկերություններից՝ բժշկական դոկտորի աստիճան ունեցողների օգտագործվող MD հապավումին նման լինելու պատճառով։ Այն նաև օգտագործվել է Markdown նշագրման լեզվին վերաբերող կայքերից (օրինակ՝ Obsidian, obsidian.md), որն օգտագործում է .md ֆայլը։

### Այլ լեզուներ
Գերմանիայում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում Անտիգուայի և Բարբուդայի .ag դոմենն օգտագործում է կորպորացիաները՝ Aktiengesellschaft (սովորաբար կրճատ՝ AG) իրավական ձևով։

Ամերիկյան Սամոայի .as դոմենը տարածված է այն երկրներում, որտեղ AS կամ A/S (Aktieselskab/Aksjeselskap) վերջածանցն է բաժնետիրական կորպորացիաների համար, ինչպիսիք են Դանիան և Նորվեգիան, որտեղ նման ընկերությունները հաճախ օգտագործում են այն։

Շվեյցարիայում գտնվող որոշ կազմակերպություններ օգտագործում են TLD-ներ՝ իրենց կանտոնին հատուկ հղում անելու համար, օրինակ՝ բելգիական .be TLD-ն՝ Բեռն կանտոնի համար։

Նմանապես, Գերմանիայի Շլեզվիգ-Հոլշտեյն երկրամասի որոշ կազմակերպություններ օգտագործում են Սուրբ Հեղինեի .sh TLD-ն։

Թուրքերենում «biz» նշանակում է «մենք» և կարող է օգտագործվել «մենք ենք» նախադասությունների վերջում շեշտադրման համար։

Շատ սլավոնական լեզուներում ազգանունները, որոնք գրվում են միջազգայնացված տարբերակով, ավարտվում են -ch-ով (օրինակ՝ -ich, -vich, -vych, -ovich): Հետևաբար, շվեյցարական .ch ccTLD-ն կարող է լինել տարբերակ: .ch-ի մեկ այլ օգտագործման դեպք է ch-ով ավարտվող անգլերեն բառերը (օրինակ՝ codesear.ch («որոնում»); freshte.ch («տեխնոլոգիա»); swit.ch):

.eu դոմենների (eu նշանակում է «ես» ռումիներեն, գալիսիերեն և պորտուգալերեն լեզուներով) ներդրումից ի վեր, այս դոմենները տարածում են գտել Ռումինիայում, մարդիկ գրանցում են իրենց անունները .eu ընդլայնմամբ։ Մինչև .eus դոմենի ներդրումը, .eu-ն լայնորեն օգտագործվում էր նաև Բասկերի Երկրի կայքերում, քանի որ այն նման էր Euskadi (նշանակում է Բասկերի երկիր) բառին։

Ֆրանսերեն, իտալերեն և պորտուգալերեն լեզուներով là կամ lá նշանակում են «այնտեղ»։ Քանի որ .la դոմենը (Լաոս) հասանելի է երկրորդ մակարդակի գրանցման համար ամբողջ աշխարհում, սա կարող է լինել կարճ, գրավիչ անուն ստանալու հեշտ միջոց, օրինակ՝ «գնա այնտեղ»։

Իտալիայում որոշ TLD-ներ նույնական են իտալական նահանգների նույնականացուցիչներին, ինչպիսիք են .to (Թուրին) կամ .tv (Տրևիզո) և, հետևաբար, լայնորեն օգտագործվում են տարածքում վեբ դոմենների համար: Կանադական .ca դոմենը նույնպես հեշտ է օգտագործել որպես համապատասխանաբար cá կամ cà («այստեղ») պորտուգալերեն և նեապոլիտանական լեզուներով, կամ ça («որ») ֆրանսերենով. սակայն, ի տարբերություն որոշ երկրների, Կանադայի .ca գրանցողը պահանջում է տեղական կանադական ներկայություն այս դոմենն օգտագործելու համար:

Հունգարական դոմենները երբեմն օգտագործում են մարոկկոյի վերին մակարդակի .ma դոմենը (ma հունգարերենում նշանակում է «այսօր»):

Ֆրանսախոսների շրջանում տարածված միտում էր իրենց դոմենները գրանցել Նիուեի .nu TLD-ում, որը ֆրանսերեն և պորտուգալերեն նշանակում է «մերկ»։ Սակայն, 2007 թվականից ի վեր, Նիուեի իշխանությունները չեղարկել են այս դոմենային անուններից շատերը։ Մնացած մի քանիսը կատակային դոմեններ են՝ առանց իրական մերկության։ Ֆրանսախոսները հաճախ օգտագործում են Ջերսիի TLD .je-ն, քանի որ «je»-ն ֆրանսերեն նշանակում է «ես»։ Բացի այդ, .je-ն օգտագործվում է Նիդերլանդներում, որտեղ այն կարող է նշանակել և՛ «դու», և՛ «քո»։ -je-ի ավելացումը գոյականների մեծ մասին նաև առաջացնում է փաղաքշական ձև (օրինակ՝ huis.je կամ iPhone-ի չգործող feest.je հավելվածը (feestje նշանակում է «երեկույթ»)։։

Նմանապես, հոլանդերեն, շվեդերեն և դանիերեն խոսողները երբեմն օգտագործում են .nu, քանի որ այն այս լեզուներով նշանակում է «հիմա»։ Վերին մակարդակի դոմենը դեռևս օգտագործում են շատ շվեդական կայքեր, քանի որ մինչև 2003 թվականը անհատների համար անհնար էր (և կազմակերպությունների համար դժվար) գրանցել կամայական դոմեններ .se վերին մակարդակի դոմենի տակ։

Անգլերեն բառերը, որոնք ավարտվում են -rs-ով (օրինակ՝ cars, fixers, powers) հնարավորություն են տալիս ստեղծել մեկ այլ հայտնի domain hacks-ի հարձակում, որն օգտագործում է սերբերեն .rs ccTLD-ն։

Ռուսերենում net-ը (ինչպես нет կամ nyet, երբ տառադարձվում է որպես character) նշանակում է «ոչ» կամ «չկա», ուստի something.net ձևաչափով կան բազմաթիվ դոմեններ (օրինակ՝ redaktora.net, որը նշանակում է «խմբագիր/redaktora չկա»):

Բացի այդ, ռուսերենում կան բազմաթիվ բառեր, որոնք վերջանում են -ga-ով (-га), այդ թվում՝ որոշները, որոնք շատ տարածված են (օրինակ՝ книга/книга, որը նշանակում է «գիրք», իսկ дорога/дорога, որը նշանակում է «ճանապարհ»)։ Գաբոնի .ga դոմենը անվճար է գրանցման համար, ինչը հանգեցրել է նման domain hacks-ի հարձակումների լայն տարածմանը։

Չեխերեն, լեհերեն և սլովակերեն to նշանակում է «այն», ուստի կան բազմաթիվ դոմեններ, որոնք օգտագործում են Տոնգայի .to-ն do-something.to ձևաչափով (օրինակ՝ zrobie.to, որը լեհերեն նշանակում է «ես կանեմ դա», իսկ սլովակերեն՝ prestahujeme.to, որը սլովակերեն նշանակում է «Մենք կտեղափոխենք այն»)։ Նշենք, որ չեխական ֆայլերի փոխանակման ծառայությունը՝ uloz.to-ն, հիմնադրվել է 2007 թվականին, և դրա ulož to անվանումը նշանակում է «պահպանել այն»։

Չեխերենում se-ն և si-ն նույնպես ռեֆլեքսիվ բայեր նշող մասնիկներ են, ուստի Շվեդիայի .se-ն և Սլովենիայի .si-ն օգտագործվել են domain hacks-ի համար (օրինակ՝ svez.se, որը նշանակում է «ճանապարհորդել», hraj.si, որը նշանակում է «խաղալ»), չնայած ARNES .si գրանցամատյանը այժմ սահմանափակում է դոմենների գրանցումը ոչ սլովենական կազմակերպություններից։

Սլովեներենում si-ն փոխադարձ անձնական դերանվան տրական ձևն է և լինել բայի երկրորդ դեմքի ձևը։ Քանի որ .si-ն սլովենական ccTLD է, դոմենային հաքերային հարձակումները շատ են։ Բացի այդ, դոմենը գրավիչ է ռոմանական լեզուների կրողների համար, քանի որ այն շատ լեզուներում շաղկապ, դերանուն կամ հաստատական ​​միջամտություն է։ ARNES-ը սահմանափակում է դոմենի օգտագործումը Սլովենիայի բնակիչների և կազմավորումների համար։

Իսպաներենում և պորտուգալերենում -ar-ը շատ բայերի անորոշ վերջավորությունն է, ուստի Արգենտինայի .ar TLD-ի հետ համընկնումները տարածված են (օրինակ՝ educ.ar, որը նշանակում է «կրթել»): Նմանապես, մեկ այլ նման բայի վերջածանց է -ir-ը, Իրանի TLD-ն (տե՛ս .ir):

Ֆինլանդիայի ամենավաղ առևտրային ինտերնետ մատակարարներից մեկը cc.fi TLD-ն օգտագործում էր որպես sci.fi, որը հղում էր գիտաֆանտաստիկ գրականությանը։

Քրդերենում im նշանակում է «ես եմ», ուստի հնարավոր է ստեղծել իմաստալից դոմեններ անձնական նպատակների համար՝ օգտագործելով տղամարդու կղզու .im TLD-ն (օրինակ՝ rebaz.im, որը նշանակում է «ես Rêbaz-ն եմ»):

Որոշ գրանցամատյաններ թույլ են տալիս էմոջիներ տեղադրել դոմեններում՝ թույլ տալով ստեղծել էմոջի դոմեններ: Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ շատ զննարկիչներ այս դոմենները ցուցադրում են որպես punycode:

Նոր TLD-ների ի հայտ գալուն զուգընթաց, որոշ ընկերություններ գրանցել են ամբողջական TLD-ներ՝ իրենց անվան համար հաքերային հարձակում ստեղծելու համար: Առավել աչքի ընկնողը .gle-ն է, որը ստեղծվել է Google-ի համար՝ որպես goo.gle։

## Տես Նաև
* Country code top-level domain
* Domain Name Hack Club (a listing of people with personal domain hacks)
* Generic top-level domain

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ
Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ