Կոմինտերնի հետ պայքարողների հուշարձան

**Կոմինտերնի հետ պայքարողների հուշարձան** *(«Հուշարձան Կոմինտերնի դեմ պայքարում զոհված հերոսներին»),* 1941-1945 թվականներին Խարբինի Սոբորնայա հրապարակում, Նիկոլսկու տաճարի և «Նյու Խարբին» հյուրանոցի (այժմ՝ «Խարբին Ինթերնեյշնլ») դիմաց կանգնած հուշարձան։ Նվիրված էր Կոմունիստական ինտերնացիոնալի դեմ պայքարում զոհված սպիտակ ռուս ներգաղթյալներին։ Այն միակն էր աշխարհում նմանատիպ հուշարձանների շարքում։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1941 թվականի հունիսի 8-ին։ Հուշարձանը գոյություն է ունեցել չորս տարի, որից հետո քանդվել է, և նրա տեղում կառուցվել է խորհրդային զինվորների հուշարձանը, որը գոյություն ունի մինչ օրս։

## Հուշարձանի պատմություն
Պատկերաշարի կառուցման գաղափարը պատկանում է Մանչուրիայի կայսրությունում ռուսական էմիգրանտների գործերի բյուրոյի ղեկավարին՝ Վ. Ա. Կիսլիցինին, որը ծագել է երիտասարդ Միխայիլ Նատարովի մահվանից հետո։ Մ. Ա. Նատարովը եղել է Ասանո ջոկատի կապի սպա, ով մահացել է խորհրդային ռմբակոծության ժամանակ Խալխին-Գոլի մարտերի ընթացքում, որից հետո նրա մահը օգտագործվել է էմիգրացիայի քաղաքական շրջանակների կողմից՝ ճապոնական իշխանությունների ակտիվ աջակցությամբ՝ հերոսների պաշտամունք ձևավորելու համար, որոնք ընկել են Կոմինտեռնի դեմ պայքարում, որն ուղղված էր ռուսական էմիգրացիան միավորելուն հակասովետական հիմքի վրա: Վ. Ա. Կիսլիցինի գաղափարը հուշարձանի կառուցման վերաբերյալ աջակցել է Ճապոնական ռազմական առաքելության ղեկավարը Հարբինում՝ գեներալ Հիկոսաբուրո Հատան, ինչպես նաև նրա հաջորդը այդ պաշտոնում՝ գեներալ Գենձո Յանագիտան: Դրանից հետո ԲՌԵՄ-ը դիմել է Մանջոու-գոյի բնակիչներին՝ կոչ անելով նվիրատվություններ կատարել հուշարձանի համար։ Միջոցները հավաքվեցին կարճ ժամանակում, որից հետո հայտարարվեց հուշարձանի նախագծերի մրցույթ, որի պայմանն էր «որպեսզի նախագիծը պահպանվի ուղղափառ ոգով, ներդաշնակ լինի տաճարի հետ և լինի արվեստի գործ»։ Քննարկման ներկայացվեցին երեք նախագծեր՝ Ն. Ի. Զախարովայի, Մ. Պյանիշևի և Ն. Գ. Միզգինի։ Քննարկումից հետո ընտրվել է Ն. Ի. Զախարովայի նախագծի էսքիզը, բայց բարձրությունը մեծացնելով և որոշ փոփոխություններով, որոնք կատարվել են ռուս ճարտարապետների կողմից՝ Ն. Ս. Սվիրիդովի հսկողությամբ։ Քարի տեղադրումը տեղի է ունեցել 1940 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Հաջորդ օրը ստեղծվել է «Հուշարձանի կառուցման կոմիտե»-ն։ Նախագծի մշակումը և տեխնիկական հսկողությունը հանձնարարվել են ճարտարապետ Ն. Ս. Սվիրիդովին, աշխատանքների արտադրող է նշանակվել Ն. Պ. Կալուգինը, քանդակագործական աշխատանքները հանձնվել են Ն. Ի. Զվերևին, մետաղական աշխատանքները՝ Վ. Բ. Դոկտրինին։

Հուշարձանը բացվել է 1941 թվականի հունիսի 8-ին Տաճարի հրապարակում, Նիկոլսկի տաճարի և «Նյու Հարբին» հյուրանոցի (այժմ՝ «Հարբին Ինթերնեյշնլ») դիմաց Վ. Ա. Կիսլիցինի և գեներալի կողմից: Իր ելույթում Կիսլիցինը, մասնավորապես, ասել է, որ «աշխարհում իր գաղափարով և նշանակությամբ միակ հուշարձանի բացման և օծման օրը անհրաժեշտ է հիշել նրանց, ովքեր զոհվել են չարի ուժերից», որից հետո նա թվարկել է երկար ցուցակ։

Ներառվել և անվանապես թվարկվել են՝ կայսր Նիկոլայ II-ը և նրա ընտանիքի անդամները, որոնք գնդակահարվել են Եկատերինբուրգում, մեծ իշխան Միխայիլ Ալեքսանդրովիչը, որը գնդակահարվել է Պերմում, կայսերական ընտանիքի մյուս գնդակահարված անդամները, Սպիտակ շարժման առաջնորդներ Ա.Վ. Կոլչակը, Լ.Գ. Կորնիլովը, Պ.Ն. Վրանգելը, Վ.Օ. Կապելը, ատաման Բ.Վ. Աննենկովը և ուրիշներ։ Նիկոլսկի տաճարից եկավ խաչի երթը՝ մետրոպոլիտ Մելետիոսի, արքեպիսկոպոս Նեստորի, եպիսկոպոսներ Դիմիտրիի և Յուվենալիի գլխավորությամբ, որոնք կատարեցին աղոթք և հուշարձանի օծման արարողություն։ Դրանից հետո Կիսլիցինի, Յանագիտայի և ուրիշների կողմից ելույթներ եղան հուշարձանի բացման առթիվ։ Երեկոյան Խարբինի «Մոդեռն» հյուրանոցում Կիսլիցինի կողմից ԲՌԵՄ-ի անունից կազմակերպվեց խնջույք:

Հուշարձանը գոյություն է ունեցել չորս տարի։ Նրա կառուցումն արժեցել է 69 750 գոբի։ Բարձրությունը կազմել է 12 մետր։ Հուշարձանը պատրաստված է եղել բաց մոխրագույն գրանիտից՝ ռուսական ոճով։ Երկու կողմնային ճակատների խորշերում՝ գրանիտից կերտված բարելիեֆներ՝ Գեորգի Հաղթանակածը, որը նիզակով խոցում է վիշապին, և արխիստրատիգ Միխայիլը, որը կրակե նիզակով խոցում է սատանային և ոտքով տրորում է նրան: Հուշարձանի հարավային կողմում գրված էր՝ «Կոմինտերնի դեմ պայքարում զոհված հերոսներին»: Հուշարձանի ներսում գտնվում էր մարմարե դագաղ՝ փորագրված հուշատախտակով, որի վրա գրված էր. «Գերաշնորհ Մելետիոս Մետրոպոլիտի օրհնությամբ, Իմպերիալական Նիպոնական ռազմական առաքելության պետ գեներալ Հատայի և նրա պաշտոնակալ գեներալ Յանագիտայի գլխավորած իշխանությունների թույլտվությամբ և աջակցությամբ, Ռուսական էմիգրանտների գործերով գլխավոր բյուրոյի պետ, հեծելազորի գեներալ Վ. Ա. Կիսլիցինի նախաձեռնությամբ, Իմպերիալական Նիպոնական բանակի մայոր Նաիմուրայի նախագահությամբ շինարարական կոմիտեի կողմից, քարտուղարներ Մ. Մացուբարայի և Մ. Ն. Գորդեևի, հուշարձանի կառուցումը վերահսկող ինժեներ-ճարտարապետ Ն. Ս. Սվիրիդովի, աշխատանքների արտադրող ինժեներ Ն. Պ. Կալուգինի և նրա օգնական ինժեներ Վ. Ն. Ֆեոկտիստովի, քանդակագործ Ն. Ի. Զվերևի կողմից, Մանջուրական կայսրության բնակչության միջոցներով, կանգնեցվել է այս հուշարձանը Քրիստոսի ծննդյան 1941 թվականին, Կան-Դե դարաշրջանի 8-րդ տարում»:

1945 թվականի օգոստոսի երկրորդ կեսին խորհրդային զորքերը Հարբին մուտք գործելուց հետո հուշարձանը քանդվել է և նրա տեղում կանգնեցվել է խորհրդային զինվորների հուշարձանը, որը կանգնած է մինչ օրս։ Ընդ որում, Հարբինի երկաթուղային կայարանից մինչև տաճարի հրապարակ ձգվող փողոցը վերանվանվել է Կարմիր բանակի։ Սկզբում փողոցը կոչվում էր Վոկզալնի պողոտա, իսկ 1920-ական թվականներից կոչվում էր Խորվաթական պողոտա (ի պատիվ գեներալ Դ. Լ. Խորվաթի)։

## Պատկերասրահ


Vid pamyatnika bortsam s kominternom pri otktytii.jpg|Հուշարձանի տեսքը բացման ժամանակ (հետին պլանում Նիկոլսկի տաճարն է):
Otkrytie pamyatnika bortsam s kominternom.jpg|Հուշարձանի բացում
Pamyatnik sovetskim voinam.jpg|Խորհրդային զինվորների հուշարձանը Կոմինտերնի դեմ պայքարողների հուշարձանի տեղում (2012):


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* Газета «Харбинское время», № 151 от 8.06.1941
* Газета «Харбинское время», № 152 от 10.06.1941
* 
* Журнал «Луч Азии», № 82/6, июнь 1941 г.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Упоминание в художественной литературе**
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1941 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1941 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1941 հիմնադրումներ Չինաստանում