Հարկադիր ամլացում

**Հարկադիր ամլացում**, վերաբերում է կառավարության կողմից պարտադրված ցանկացած ծրագրի, որը նախատեսված է մարդկանց որոշակի խմբի հարկադիր ամլացման համար: Ամլացումը զրկում է անձին վերարտադրողական կարողությունից և սովորաբար իրականացվում է վիրաբուժական կամ քիմիական միջոցներով:

Պարտադիր ամլացման ենթադրյալ արդարացումների թվում են եղել բնակչության վերահսկողությունը, եվգենիկան, ՄԻԱՎ-ի տարածման սահմանափակումը և էթնիկ ցեղասպանությունը։

Հարկադիր ամլացումը կարող է նաև տեղի ունենալ որպես ռասայական խտրականության մի ձև։ Չնայած միշտ չէ, որ պարտադիր է օրենքով (դե յուրե), կան դեպքեր, երբ հարկադիր ամլացումը տեղի է ունեցել գործնականում (դե ֆակտո)։ Այս տարբերությունը ընդգծում է պաշտոնական քաղաքականության և իրական իրականացման միջև եղած տարբերությունը, որտեղ հարկադիր ամլացումը տեղի է ունենում նույնիսկ առանց հստակ իրավական թույլտվության։

20-րդ դարի սկզբին մի քանի երկրներ իրականացրել են ամլացման ծրագրեր: Չնայած նման ծրագրերը աշխարհի մեծ մասում անօրինական են ճանաչվել, հարկադիր կամ հարկադրական ամլացման դեպքերը դեռևս շարունակվում են:

## Հարկադիր ամլացման ենթարկված բնակչություն

Կառավարական ընտանեկան պլանավորման ծրագրերը ի հայտ են եկել 1800-ականների վերջին և շարունակում են զարգանալ 21-րդ դարում: Այս ընթացքում, երբ ֆեմինիստները սկսել են պաշտպանել վերարտադրողական ընտրության իրավունքը, եվգենիկները և հիգիենիստները կողմ են եղել ցածր եկամուտ ունեցող և հաշմանդամություն ունեցող անձանց ամլացմանը կամ նրանց բազմացման խիստ կարգավորմանը՝ ազգերը «մաքրելու» կամ «կատարելագործելու» համար: 20-րդ դարի երկրորդ կեսին ազգային կառավարությունները ընդունել են նեոմալթուսականության գաղափարախոսությունը, որը բնակչության աճը ուղղակիորեն կապում էր աճող (և անվերահսկելի) աղքատության հետ, ինչը կապիտալիզմի ընդունման ընթացքում նշանակում էր, որ երկրները չէին կարողանում տնտեսապես զարգանալ այս աղքատության պատճառով:

Կառավարական բնակչության վերահսկման ծրագրերի մեծ մասը կենտրոնացած է եղել ամուլացմանը՝ որպես բարձր ծնելիության մակարդակի նվազեցման հիմնական միջոցի օգտագործման վրա, չնայած այն հանգամանքին, որ հանրային ճանաչումը, որ ամուլացումը ազդեցություն է ունեցել զարգացող երկրների բնակչության մակարդակի վրա, դեռևս լայնորեն բացակայում է: 20-րդ դարի վաղ բնակչության վերահսկման ծրագրերը նշվել են որպես եվգենիկայի շարժման մաս, որտեղ նացիստական Գերմանիայի ծրագրերը հաշմանդամություն ունեցող անձանց ամուլացման ամենահայտնի օրինակներն էին: 1970-ականներին բնակչության վերահսկման ծրագրերը կենտրոնացած էին «երրորդ աշխարհի» վրա՝ օգնելու կրճատել աղքատության մեջ գտնվող այն տարածքների գերբնակեցումը, որոնք սկսում էին «զարգանալ»:

2013 թվականի դրությամբ Եվրոպայի 24 երկրներում իրավաբանորեն սեռը ճանաչելու համար պահանջվել է պարտադիր ամլացում, իսկ 16 երկրներում սեռը օրինականորեն փոխելու որևէ հնարավորություն չի եղել, ինչը նշանակում էր, որ տրանսգենդեր անձինք կարող էին աշխատանքի դիմելու, բանկային հաշիվներ բացելու, ինքնաթիռ նստելո դժվարություններ ունենալ։ Եվրոպայում հաշմանդամություն ունեցող կանայք նույնպես հարկադիր ամուլացման տարածված թիրախներ են։ «Շատ հաճախ լսում եք, որ դա կնոջ լավագույն շահերից է բխում», - ասել է ՄԱԿ-ի հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների հարցերով նախկին հատուկ զեկուցող Կատալինա Դևանդաս Ագիլարը։ «Բայց հաճախ դա պայմանավորված է նրանով, որ դա ավելի հարմար է ընտանիքի կամ նրանց մասին հոգ տանող հաստատության համար»։

2013 թվականի փետրվարի 1-ին ՄԱԿ-ի խոշտանգումների հարցերով հատուկ զեկուցողը հրապարակել է զեկույց առողջապահական հաստատություններում կիրառվող բռնի գործողությունների վերաբերյալ, որը կարևոր հետևանքներ ունի ԼԳԲՏ անձանց և միջսեռական խնդիրներ ունեցող անձանց համար: 88-րդ բաժնում խոշտանգումների հարցերով հատուկ զեկուցողը նշել է, որ պետությունները պետք է.
․․․չեղյալ համարել ցանկացած օրենք, որը թույլ է տալիս ինտրուզիվ և անդառնալի բուժումներ, ներառյալ սեռական օրգանների հարկադիր  վիրահատությունը, հարկադիր ամլացումը, անբարոյական փորձարկումները, բժշկական ցուցադրությունը, «վերականգնողական կամ փոխակերպման թերապիաները», երբ դրանք կիրառվում կամ իրականացվում են առանց տվյալ անձի ազատ և տեղեկացված համաձայնության: Նա նաև կոչ է անում նրանց արգելել հարկադիր կամ հարկադիր ստերիլիզացիան բոլոր հանգամանքներում և հատուկ պաշտպանություն ապահովել մարգինալացված խմբերին պատկանող անհատների համար։2014 թվականի մայիսին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը, Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը, ՄԱԿ-ի կանանց գրասենյակը, ՄԱՁԻԱՀ-ը, ՄԱԶԾ-ն, ՄԱԲՀ-ն և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը համատեղ հայտարարություն են տարածել «Հարկադիր, հարկադիր և այլ կերպ հարկադիր ամուլացման վերացումը» վերնագրով: Զեկույցում հղում է արվում բնակչության մի շարք հատուկ խմբերի հարկադիր ամլացմանը: Դրանք ներառում են՝

* Բնակչության աճի հարկադիր վերահսկողության քաղաքականության հետ կապված, ներառյալ ՄԻԱՎ-ով ապրող, բնիկ և էթնիկ փոքրամասնությունների աղջիկներին և կանանց: Բնիկ և էթնիկ փոքրամասնությունների կանայք հաճախ բախվում են «սեռի, ռասայի և էթնիկ պատկանելության վրա հիմնված սխալ կարծրատիպերի»:
** ԱՄՆ Առողջապահություն, կրթություն և սոցիալական ապահովություն ծրագրի ֆինանսավորումը ծածկում է Միացյալ Նահանգներում սոցիալական նպաստ ստացող մայրերի ծախսերի մոտավորապես 90%-ը, և բժիշկները, հավանաբար, կհամաձայնվեն սոցիալական նպաստ ստացող մայրերի պարտադիր ամլացմանը։ Սոցիալական նպաստը դադարեցնելու սպառնալիքներ են առաջանում, երբ կանայք տատանվում են համաձայնություն տալ։ 
* Հաշմանդամություն ունեցող անձինք, հատկապես մտավոր հաշմանդամություն ունեցողները։ Մտավոր հաշմանդամություն ունեցող կանանց «հաճախ վերաբերվում են այնպես, կարծես նրանք չունեն կամ չպետք է ունենան վերահսկողություն իրենց սեռական և վերարտադրողական ընտրությունների նկատմամբ»։ Այլ հիմնավորումներից է դաշտանային ցիկլի հարկադիր կարգավորումը «այն կանանց համար, ովքեր ունեն կամ համարվում են դժվարություններ դաշտանի հետ կապված կամ կառավարելու հարցում, կամ որոնց առողջական վիճակը (օրինակ՝ էպիլեպսիան) կամ վարքագիծը բացասաբար են ազդվում դաշտանից»։ Մտավոր հաշմանդամություն ունեցող տղամարդիկ նույնպես ամլացվում են, երբեմն օգտագործելով այն արդարացումը, որ դա ապահովում է ավելի մեծ սեռական ազատություն։ 
* Ինտերսեքս անձինք, որոնք «հաճախ ենթարկվում են իրենց վերարտադրողական օրգանների վրա կատարվող կոսմետիկ և այլ, բժշկական ցուցումներ չունեցող վիրահատությունների՝ առանց իրենց կամ իրենց ծնողների տեղեկացված համաձայնության և առանց հաշվի առնելու ներգրավված երեխաների կարծիքը», հաճախ որպես «սեռը նորմալացնող» բուժում։
* Տրանսգենդեր անձինք՝ «որպես սեռի դրական վերաբերմունք և սեռի փոփոխությունների հաստատում ստանալու նախապայման»։ Սա մի գործելակերպ է, որը ՄԱԿ-ի խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի հարցերով հատուկ զեկուցողը որակել է որպես Յոգյակարտայի սկզբունքների խախտում։

Զեկույցը բժշկական բուժման համար առաջարկում է մի շարք ուղեցույց սկզբունքներ, այդ թվում՝ հիվանդի ինքնուրույնության ապահովումը որոշումների կայացման գործընթացում, ինչպես նաև խտրականության բացառումը, հաշվետվողականությունը և բուժման միջոցների հասանելիությունը։ Գիտնականները նաև ընդգծել են տուժածների ձայներն ու պատմությունները ներառելու կարևորությունը։

## Որպես բնակչության պլանավորման մաս
Բնակչության պլանավորումը մարդկային բնակչության աճի տեմպի արհեստական փոփոխության պրակտիկա է: Պատմականորեն բնակչության պլանավորումն իրականացվել է բնակչության ծնելիության մակարդակը սահմանափակելու միջոցով, սովորաբար կառավարության հանձնարարությամբ, և ձեռնարկվել է ի պատասխան այնպիսի գործոնների, ինչպիսիք են աղքատության բարձր կամ աճող մակարդակը, շրջակա միջավայրի հետ կապված մտահոգությունները, կրոնական պատճառները և գերբնակեցումը: Մինչդեռ բնակչության պլանավորումը կարող է ներառել միջոցառումներ, որոնք բարելավում են մարդկանց կյանքը՝ նրանց տալով ավելի մեծ վերահսկողություն իրենց վերարտադրության նկատմամբ, որոշ ծրագրեր նրանց ենթարկել են շահագործման:

1977 թվականի «*Էկոգիտություն. Բնակչություն, ռեսուրսներ, շրջակա միջավայր»* դասագրքում հեղինակներ Փոլ և Աննա Էրլիխները, ինչպես նաև Ջոն Հոլդրենը քննարկում են մարդկային գերբնակեցման խնդիրը լուծելու մի շարք միջոցներ, այդ թվում՝ պարտադիր ամուլացման հնարավորությունը: Այս գիրքը կրկին լրատվամիջոցների ուշադրությանն է արժանացել Հոլդրենի՝ նախագահի գիտության և տեխնոլոգիաների գծով օգնական, Սպիտակ տան գիտության և տեխնոլոգիական քաղաքականության գրասենյակի տնօրեն նշանակվելուց հետո, հիմնականում պահպանողական փորձագետների կողմից, ովքեր դասագրքի սկանավորված տարբերակները հրապարակել են առցանց: Նշվում են պարտադիր ամլացման մի քանի ձևեր, այդ թվում՝ 1960-ականներին Հնդկաստանում երեք կամ ավելի երեխա ունեցող տղամարդկանց համար վազէկտոմիաների առաջարկը, կանանց երկրորդ կամ երրորդ երեխայի ծննդից հետո ամլացումը, հակաբեղմնավորիչ իմպլանտները որպես հանվող, երկարատև ստերիլիզացման ձև, մեկ կնոջը որոշակի թվով երեխաների ունենալու լիցենզավորման համակարգ,  որոշակի թվով երեխաներ ունենալու տնտեսական և քվոտաների համակարգեր, և խմելու ջրին կամ սննդի աղբյուրներին ամլացնող միջոց ավելացնելը, չնայած հեղինակները հստակ նշում են, որ նման ամլացնող միջոց գոյություն չունի և չի մշակվում: Հեղինակները նշում են, որ այս քաղաքականությունների մեծ մասը գործնականում չի կիրառվում, չի փորձարկվել, և դրանց մեծ մասը, հավանաբար, «կմնա անընդունելի հասարակությունների մեծ մասի համար»։

Հոլդրենը իր հաստատման լսումների ժամանակ հայտարարել է, որ այլևս չի աջակցում ԱՄՆ կառավարության կողմից օպտիմալ բնակչության ստեղծմանը: Այնուամենայնիվ, գրքում առաջարկվող բնակչության վերահսկման քաղաքականությունը վկայում է գերբնակեցման վերաբերյալ մտահոգությունների մասին, որոնք նաև քննարկվում են *«Բնակչության ռումբ*» գրքում, որը գրել են Փոլ և Աննա Էրլիխները և կանխատեսում է գերբնակեցման պատճառով խոշոր հասարակական ցնցումներ: Քանի որ գերբնակեցման վերաբերյալ այս մտահոգությունը ձեռք բերեց քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական արժեք, ծնելիության մակարդակը նվազեցնելու փորձերը, հաճախ պարտադիր ամլացման միջոցով, գերբնակեցումը նվազեցնելու այս ձգտման արդյունք էին: Բնակչության վերահսկման այս հարկադրական և չարաշահող քաղաքականությունը տարբեր ձևերով ազդել է աշխարհի մարդկանց վրա և շարունակում է ունենալ սոցիալական, առողջապահական և քաղաքական հետևանքներ, որոնցից մեկը ընտանեկան պլանավորման ներկայիս նախաձեռնությունների նկատմամբ երկարատև անվստահությունն է այն բնակչության կողմից, ովքեր ենթարկվել են հարկադիր ստերիլիզացիայի նման հարկադրական քաղաքականության:  Բնակչության վերահսկման քաղաքականությունը լայնորեն քննադատվել է կանանց առողջության շարժման կողմից 1980-ական և 1990-ական թվականներին, իսկ 1994 թվականին Կահիրեում կայացած Բնակչության և զարգացման միջազգային կոնֆերանսը նախաձեռնել է բնակչության վերահսկումից անցում դեպի վերարտադրողական իրավունքներ և ժամանակակից վերարտադրողական արդարադատության շարժում։ Այնուամենայնիվ, բնակչության վերահսկման քաղաքականության նոր ձևերը, ներառյալ հարկադիր ստերիլիզացման պրակտիկան, գլոբալ խնդիր են և վերարտադրողական իրավունքների ու արդարադատության հարց։

## Ըստ երկրի
### Միջազգային իրավունք
Ստամբուլի կոնվենցիան արգելում է հարկադիր ամլացումը եվրոպական երկրների մեծ մասում (հոդված 39): Լայնորեն տարածված կամ համակարգված հարկադիր ամլացումը Միջազգային քրեական դատարանի Հռոմի կանոնադրությամբ ճանաչվել է որպես մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն: Բացատրական հուշագիրը սահմանում է Միջազգային քրեական դատարանի իրավասությունը: Այն չունի համընդհանուր իրավասություն, քանի որ Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը և Չինաստանը իրենց բացառող երկրների շարքում են: Ռեբեկա Լին «Բերկլիի միջազգային իրավունքի հանդես»-ում գրել է, որ 2015 թվականի դրությամբ Եվրոպայի խորհրդի քսանմեկ անդամ պետություններ պահանջում են ամլացման ապացույց՝ անձի իրավական սեռական դասակարգումը փոխելու համար: Լին գրել է, որ ամլացման պահանջը մարդու իրավունքների խախտում է, և որ ԼԳԲՏՔ մարդու իրավունքները պաշտպանելու համար կարող է անհրաժեշտ լինել մշակել ԼԳԲՏՔ անձանց համար հատուկ միջազգային պայմանագրեր:

### Բանգլադեշ
#### Ամլացման ծրագիր
Բանգլադեշի կառավարությունը իրականացնում է քաղաքացիական ամլացման երկարատև ծրագիր՝ որպես բնակչության վերահսկողության քաղաքականության մաս, որը հիմնականում ուղղված է աղքատ կանանց և տղամարդկանց: Կառավարությունը առաջարկում է 2000 բանգլադեշյան տակա (18 ԱՄՆ դոլար) այն կանանց համար, որոնց համոզում են ենթարկվել արգանդափողերի կապման, և այն տղամարդկանց համար, որոնց համոզում են ենթարկվել վազէկտոմիայի: Կանանց նաև առաջարկվում է սարի, իսկ տղամարդկանց՝ կուրտա՝ ամլացման ժամանակ կրելու համար: Ուղղորդողը, որը համոզում է կնոջը կամ տղամարդուն ենթարկվել ամլացման, ստանում է 300 բանգլադեշյան տակա (2.70 ԱՄՆ դոլար):

1965 թվականին ամսական ամլացումների նպատակային թիվը 600-1000 էր՝ ի տարբերություն 25000 ներարգանդային պարույրի տեղադրման, որը 1978 թվականին ավելացել է մինչև ամսական միջինը մոտ 50000 ամլացում։  Տղամարդկանց վճարվող գումարի 50%-ով աճը համընկել է վազէկտոմիաների թվի կրկնապատկման հետ 1980-1981 թվականներին։

1977 թվականին անցկացված մի ուսումնասիրություն, երբ խրախուսման վճարը (այդ ժամանակ) համարժեք էր ընդամենը 1.10 ԱՄՆ դոլարի, ցույց է տվել, որ տղամարդկանց 40%-60%-ը, ովքեր այլապես լուրջ ցանկություն չունեին ամլանալու, ընտրել են վազէկտոմիան վճարման պատճառով։

«Բանգլադեշի կամավոր ամլացման ասոցիացիան» միայն իր 25 կլինիկաներում 1982 թվականին իրականացրել է 67,000 արգանդափողերի կապում և վազեկտոմիա: Ստերիլիզացիայի մակարդակը ամեն տարի աճել է 25 տոկոսով:

1982 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Բանգլադեշի ռազմական ղեկավար, գեներալ-լեյտենանտ Հուսեյն Մուհամմադ Էրշադը մեկնարկել է բանգլադեշցի կանանց և տղամարդկանց համար երկամյա զանգվածային ամլացման ծրագիր: 1982 թվականի դեկտեմբերի 16-ին (բացման օրը) նախատեսվել է ամլացնել մոտ 3000 կանանց և տղամարդկանց: Էրշադի կառավարությունը վերապատրաստել է 1200 բժիշկների և 25000 դաշտային աշխատողների, որոնք պետք է ամեն ամիս կատարեին արգանդափողերի երկու կապում և երկու վազեկտոմիա՝ իրենց աշխատավարձը վաստակելու համար: Կառավարությունը ցանկանում էր համոզել 1.4 միլիոն մարդու՝ և՛ կանանց, և՛ տղամարդկանց, երկու տարվա ընթացքում ամլացվել:  Բնակչության վերահսկման մեկ փորձագետ այն անվանել է «աշխարհի ամենամեծ ամլացման ծրագիրը»: 1983 թվականի հունվարին Բանգլադեշի 65000 գյուղերում աշխատանքի էր վերցված 40000 կառավարական դաշտային աշխատող՝ կանանց և տղամարդկանց ամլացվելու համոզելու և ամբողջ երկրում հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը խթանելու համար:

Խմբային սննդի ծրագրի շրջանակներում սննդի սուբսիդիաներ տրամադրվել են միայն այն կանանց, ովքեր ունեին վկայականներ, որոնք ցույց էին տալիս, որ նրանք ենթարկվել են արգանդափողերի կապման:

Կան հաղորդագրություններ, որ հաճախ, երբ կինը պետք է ստամոքս-աղիքային վիրահատության ենթարկվեր, բժիշկները օգտվում էին այս հնարավորությունից՝ նրան ամլացնելու համար՝ առանց նրա իմացության: Բանգլադեշի կառավարության «Ազգային արտակարգ իրավիճակների ծառայություն» կայքի համաձայն, ամլացման ենթարկվող անձանց տրվող 2000 բանգլադեշյան տական (24 ԱՄՆ դոլար) և սարի/լունգին նրանց «փոխհատուցումն» էր: Բանգլադեշի կառավարությունը նաև վստահեցնում է աղքատ մարդկանց, որ կծածկի բոլոր բժշկական ծախսերը, եթե ամլացումից հետո բարդություններ առաջանան:

Այն կանանց համար, որոնց համոզում են ներարգանդային պարույր տեղադրել իրենց արգանդում, կառավարությունը նաև առաջարկում է 150 բանգլադեշյան տակա (1.80 ԱՄՆ դոլար) վիրահատությունից հետո և 80+80+80=240 բանգլադեշյան տակա (0.96+0.96+0.96=2.88 ԱՄՆ դոլար) երեք հետևողական փուլերով, որտեղ ուղղորդողը ստանում է 50 բանգլադեշյան տակա (0.60 ԱՄՆ դոլար): Այն կանանց համար, որոնց համոզում են էտոնոգեստրելով հակաբեղմնավորիչ իմպլանտ տեղադրել իրենց թևի վերին մասում, կառավարությունը առաջարկում է 150 բանգլադեշյան տակա (1.80 ԱՄՆ դոլար) վիրահատությունից հետո և 70+70+70=210 բանգլադեշյան տակա (0.84+0.84+0.84=2.52 ԱՄՆ դոլար) երեք հետևողական փուլերով, որտեղ ուղղորդողը ստանում է 60 բանգլադեշյան տակա (0.72 ԱՄՆ դոլար):

#### Բարդություններ
1977 թվականի ուսումնասիրության մեջ, Բանգլադեշի գյուղական Շիբպուրի և Շալնայի վազէկտոմիայի ճամբարներում ամլացված 585 տղամարդու մեկ տարվա հետազոտությունը ցույց է տվել, որ տղամարդկանց գրեթե կեսը դժգոհ էր իրենց վազէկտոմիաներից։ Տղամարդկանց 58%-ը նշել է, որ վերջին մեկ տարվա ընթացքում իրենց աշխատունակությունը նվազել է։ Տղամարդկանց 2-7%-ը նշել է, որ իրենց սեռական կարողությունը նվազել է։ Շիբպուրի տղամարդկանց 30.6%-ը և Շալնայի տղամարդկանց 18.9%-ը վազէկտոմիայի ժամանակ ուժեղ ցավ են զգացել։ Տղամարդիկ նաև նշել են, որ չեն ստացել իրենց խոստացվածը։

Մեկ այլ ուսումնասիրության համաձայն, որին մասնակցել է ամլացման ենթարկված 5042 կին և 264 տղամարդ, ամլացումից հետո առաջացել են այնպիսի բարդություններ, ինչպիսիք են՝ ցավոտ և հաճախակի միզարձակումը, դողը, առնվազն երկու օր տևող ջերմությունը, կտրվածքից արյունահոսությունը, թարախային վերքը, կարերը կամ մաշկի պատռվածքը, թուլությունը և գլխապտույտը։

#### Հովանավորներ
Քաղաքացիական ստերիլիզացման ծրագրերը ֆինանսավորվում են Հյուսիսային Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների երկրների կողմից:  Հայտնի է նաև, որ Համաշխարհային բանկը հովանավորել է Բանգլադեշում քաղաքացիական անձանց շահագործողական ստերիլիզացման այս ծրագրերը: Պատմականորեն, Համաշխարհային բանկը հայտնի է նրանով, որ ճնշում է գործադրել Երրորդ աշխարհի կառավարությունների վրա՝ բնակչության վերահսկման ծրագրեր իրականացնելու համար:

Բանգլադեշն աշխարհում 10 միլիոն բնակչություն ունեցող երկրների շարքում բնակչության ամենաբարձր խտությունն ունի։ Մայրաքաղաք Դաքքան աշխարհի չորրորդ ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է և 2015 թվականին Economist Intelligence Unit-ի կողմից կազմված ամենամյա «Կենսունակության վարկանիշային աղյուսակի» համաձայն՝ այն դասվել է աշխարհի երկրորդ ամենաանբնակելի քաղաքների շարքում։

#### Ռոհինջաներ
Բանգլադեշը պլանավորել է ներդնել ամլացման ծրագիր ռոհինջա փախստականների գերբնակեցված ճամբարներում, որտեղ գրեթե մեկ միլիոն փախստական է բնակվում։,Ծնելիության վերահսկողությունը խրախուսելու ջանքերը ձախողվել են: 2017 թվականի օգոստոսի 25-ից ի վեր։ Շրջանի ընտանեկան պլանավորման մարմինները խնդրել են կառավարությանը հաստատել ճամբարներում տղամարդկանց համար վազէկտոմիա և կանանց համար տուբերէկտոմիա (արգանդափողերի կապում) ապահովելու ծրագիր, թեև ռոհինջաները համարում են որ ամլացումը հակասում է իսլամի սկզբունքներին։

Բանգլադեշի պաշտոնյաները հայտնում են, որ մոտ 20,000 ռոհինջա փախստական կին հղի է, իսկ 600-ը ծննդաբերել է երկիր ժամանելուց ի վեր, սակայն սա կարող է ճշգրիտ չլինել, քանի որ շատ ծննդաբերություններ տեղի են ունենում առանց պաշտոնական բժշկական օգնության:

Քոքս Բազար սահմանամերձ շրջանում ապաստան գտած ռոհինջա փախստականներից 250-ը ամեն ամիս կառավարության ծրագրի շրջանակներում ենթարկվում են ամլացման։

### Բրազիլիա
1970-80-ական թվականներին ԱՄՆ կառավարությունը հովանավորել է ընտանիքի պլանավորման արշավները Բրազիլիայում, չնայած այդ ժամանակ ամլացումը այնտեղ անօրինական էր։ Դալսգաարդը ուսումնասիրել է ամլացման պրակտիկան Բրազիլիայում՝ վերլուծելով այն կանանց ընտրությունը, որոնք ընտրում են վերարտադրողական առողջության այս տեսակը՝ ապագա հղիությունները կանխելու և իրենց ընտանիքը ճշգրիտ պլանավորելու համար։ Մինչդեռ շատ կանայք ընտրել են հակաբեղմնավորման այս տեսակը, կան բազմաթիվ հասարակական գործոններ, որոնք ազդում են այս որոշման վրա, ինչպիսիք են՝ վատ տնտեսական պայմանները, զբաղվածության ցածր մակարդակը և կաթոլիկ կրոնական պարտադրանքները, որոնք ստերիլիզացիան համարում են ավելի քիչ վնասակար, քան աբորտը։

Բրազիլիայում հարկադիր ամլացման իրավական պատմության կարևոր գործերից է 2018 թվականի Սան Պաուլոյի գործը։ Մեղադրողները ութ երեխաների մորը ներկայացրել են հարկադիր ամլացման պահանջ, այն բանից հետո, երբ նա ձերբակալվել էր թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության մեղադրանքով։ Այս միջնորդությունը հիմնավորվել է մոր աղքատությամբ, թմրամոլությամբ և իր երեխաներին խնամելու անկարողությամբ, և դատավորը որոշում է կայացրել ամլացման օգտին։ Վիրահատությունը կատարվել է, ըստ որոշ տեղեկությունների, կնոջ կամքին հակառակ։  Գործը քննարկող իրավաբանական փորձագետները նշել են, որ Բրազիլիայում կնոջ ամլացումըն օրինական է, երբ այն համարվում է բացարձակապես անհրաժեշտ, բայց պարզ չէ, թե ինչն է համարվում անհրաժեշտ։

### Կանադա
Կանադայում 20-րդ դարի սկզբից :մինչև կեսերը լայնորեն տարածված է եղել  «մտավոր անպիտան» կամ «սոցիալապես անբավարար» համարվող անձանց պարտադիր ամլացումը։ Եվգենիկայի սկզբունքների վրա հիմնված օրենքները հանգեցրել են հազարավոր անձանց պարտադիր ամլացման, որոնցից շատերը բնիկ կանայք, հաշմանդամություն ունեցող անձինք և ինտերսեքս անհատներ են եղել։

Կանադայում հարկադիր ամլացման իրավական հիմքը կարելի է համարել 1928 թվականին Ալբերտայում «Սեռական ամլացման մասին» օրենքի ընդունումը: Այս օրենսդրությունը թույլ էր տալիս ամլացնել հոգեբուժարանների կալանավորներին՝ հաշմանդամության փոխանցումը կանխելու համար, որի արդյունքում 1972 թվականին դրա չեղարկումից առաջ տեղի է ունեցել 2800 ամլացում։ Նմանատիպ օրենսդրություն գոյություն է ունեցել Բրիտանական Կոլումբիայում 1933-1973 թվականներին, որը ազդել է մոտավորապես 200-400 մարդու վրա:

Հաղորդվել են ինչպես ֆիզիկապես հարկադիր ամլացման մասին մեղադրանքներ, որոնց ընթացակարգերը կամ չեն բացատրվել, կամ ներկայացվել են որպես «շրջելի»: 2019 թվականին Կանադայի Մարդու իրավունքների մշտական ​​կոմիտեն հետաքննություն սկսել է կանադացիների պարտադիր ամլացման վերաբերյալ: 2021 և 2022 թվականներին հրապարակված զույգ զեկույցները եզրակացրել էին, որ պարտադիր ամլացումը շարունակվում է Կանադայում՝ ընդգծելով ռիսկը բնիկ, հաշմանդամ և ռասայական խտրականության ենթարկված կանանց, ինչպես նաև հաստատություններում գտնվող անձանց և ինտերսեքս երեխաների համար:

## Գրականություն
* 
* Back, K., R. Hill and J.M. Stycos. "The Puerto Rican Field Experience in Population Control." Human Relations (1956):315–334.
* 
* 
* 
* 
* 
* Manitoba Law Reform Commission. *Discussion Paper on Sterilization of Minors and Mentally Incompetent Adults*. Winnipeg: 1990.
* Manitoba Law Reform Commission. *Report on Sterilization and Legal Incompetence*. Winnipeg: 1993.
* McLaren, Angus. *Our Own Master Race: Eugenics in Canada, 1885–1945*. Toronto: McClelland & Stewart, 1990.
* 
*
*
* 
* "Nine women sterilized in B.C. have lawsuits settled for $450,000". *The Vancouver Sun*'. 21 December 2005.
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական էթիկա
Կատեգորիա:Բժշկության պատմություն
Կատեգորիա:Եվգենիկա
Կատեգորիա:Ծնելիության կարգավորում
Կատեգորիա:Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Պատժագիտություն
Կատեգորիա:Պատիժ