Գայանե Մկրտչյան (մանկավարժ)

**Գայանե Վոլոդյայի Մկրտչյան** (), հայ մանկավարժ,  մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի «Կրթության ազգային ինստիտուտի» հայագիտական և սոցիալ-մշակութային առարկաների բաժնի գլխավոր մասնագետ (2008-2019 թվականներ)։ Երևանի մի քանի դպրոցների տնօրեն է եղել։ Այժմ Երևանի «Այբ» դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ է։ 2021-2022 թվականներին աշխատել է «Կրթության նորարարությունների և զարգացման ազգային կենտրոն» հիմնադրամում որպես հայոց լեզվի և գրականության գլխավոր մասնագետ։ 2022 թվականից ԿԶՆԱԿ հիմնադրամի ուսումնական բնագավառների մշակման և զարգացման բաժնի պետ։

Շուրջ 11 ուսումնական ձեռնարկի, 7 աշխատանքային տետրերի և մոտ 21 գիտամանկավարժական հոդվածների, ուսուցիչների վերապատրաստման ձեռնարկների և մոդուլների հեղինակ (համահեղինակ) է։

## Կենսագրություն
Գայանե Մկրտչյանը ծնվել է Երևանում 1958 թվականի հուլիսի 4-ին, ծառայողի ընտանիքում։ 1976-1981 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, 2008-2012 թվականներին Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի *Մայրենիի և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի* հայցորդ։ 2014 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն «Մայրենիի դասավանդման փուլերի հաջորդայնության հիմնախնդրի գիտամեթոդական հիմունքները տարրական դասարաններում» թեմայով՝ ստանալով մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Աշխատել է տարբեր դպրոցներում՝ որպես ուսուցիչ և տնօրեն։ 1981-1994 թվականներին Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի աշխատելու ընթացքում նաև նրա ջանքերի շնորհիվ դպրոցում հիմնվել է հայագիտական թեքումով դասարան։ 1994-1997 թվականներին «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցի տնօրենն է եղել, այնուհետև, Երևանի Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցի տնօրեն (1998-2004): Որից հետո եղել է «Արեգնազան» կրթահամալիրի փոխտնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի։

Աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի կրթության վարչության պետի տեղակալ (1997-1998), Հայաստանի ԿԳՆ Կրթության պետական տեսչության մասնագետ (2006-2007): 2008 թվականից եղել է Հայաստանի ԿԳՆ Կրթության ազգային ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության գլխավոր մասնագետ մինչև 2019 թվական՝ մինչև կառույցի լուծարումը։

Տարիներ շարունակ Ազգային ռադիոյով վարել է մանկապատանեկան հաղորդումների շարք։ 2019 թվականին ԿԳՄՍ նախարարության և Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանի հետ համատեղ նախաձեռնել և իրականացրել է համաքաղաքային միջոցառում «Թումանյանական աշուն» խորագրով։

Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։

## Հայագիտական դասարանի հիմնում
1982 թվականին Գրողների միության հովանու ներքո Երևանի թիվ 10 դպրոցում բացվել է հայագիտական թեքումով դասարան, որի ծրագիրը Կրթության և գիտության նախարարության կողմից հաստատվելուց հետո կյանքի է կոչվել։ Այդ դասարաններում դասավանդվել են բանահյուսություն, գրաբար, արևմտահայերեն, գորգագործություն, կարպետագործություն, և դասավանդել են այնպիսի նշանավոր դեմքեր, ինչպիսիք են Արուսյակ Սահակյանը, Գեղամ Սևանը, Գևորգ Թոսունյանը, Լալա Մնեյանը։ Ամսվա մեջ երկու օր հայոց լեզվի և գրականության դասերը վարել են հայ գրողներն ու լեզվաբանները։ Մինչև 1994 թվականը այդ դասարաններում դասավանդել և կազմակերպչական աշխատանքներն  համակարգել է Գայանե Մկրտչյանը։ Հայագիտական դասարանի սաներից են՝ Արտակ Մովսիսյանը, Սաթիկ Սեյրանյանը, Կարին Տոնոյանը, Կարեն Արիստակեսյանը, «Մատենադարան»-ի ավագ գիտաշխատող Անահիտ Մխիթարյանը և այլք։

Տարիներ անց արժանացել է Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցի անվանական «Պատվավոր Խրիմյանց» կոչմանը։

Նա առաջին մանկավարժն է Անկախության տարիներից ի վեր, որին 1992 թվականից սկսած աշակերտները դիմում են *Հարգելի* պատվանունով։

## Գիտամանկավարժական գործունեություն
* Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի (1981-1994)   
* «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցի տնօրեն (1994-1997)   
* Երևանի Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցի տնօրեն (1998-2004)   
* «Արեգնազան» կրթահամալիրի փոխտնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի (2005)

### Վերապատրաստման դասընթացավար
Մասնակցել և վարել է մի շարք կրթական վերապատրաստման դասընթացներ.

* «Քայլ առ քայլ» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպված վերապատրաստման դասընթացներին (2003 թվական)
*«Կրթության որակ և համապատասխանություն» ծրագրի շրջանակներում վերապատրաստվել է որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին վերապատրաստող դասախոս  և վարել դասընթացներ տեղի և սփյուռքահայ ուսուցիչների, տնօրենների, վարչական այլ աշխատողների հետ (2007)։
* Հայաստանի ԿԳՆ կրթության ազգային ինստիտուտի, «Առաքելություն Արևելք» հայաստանյան գրասենյակի և «Հույսի կամուրջ» ՀԿ-ի համատեղ կազմակերպած «Ներառական կրթություն» ծրագրով վերապատրաստման 18-ժամյա դասընթացի մասնակից (2008 ):
*ԵՊՄՀ-ում «Կրթական փաստաթղթերի մշակում» և «Մայրենիի դասավանդման հաջորդայնություն» դասընթացավար (2015-2017 )

### Ծրագրերի  խորհրդատու
* 2011-2016 թվականների ընթացքում եղել է մի շարք ծրագրերի խորհրդատու.
* Եվրախորհրդի և Հայաստանի ԿԳ նախարարության կազմակերպած «Օտար լեզուների տիրապետման մակարդակների չափորոշիչների մշակում հանրակրթության համար. հայերենը՝ որպես օտար լեզու» ծրագրի համահեղինակ (2011)
* «Այբ» կրթական հիմնադրամի կրթական ծրագրերի մշակման աշխատանքների անդամ (2014)
* «Կրթության բարելավում» ծրագրի շրջանակներում հանրակրթական պետական չափորոշիչների վերանայման խորհրդատու (2016, 2020)։
* «Հանրակրթության պետական չափորոշչի փորձարկում Տավուշի մարզում» ծրագրի շրջանակներում վերապատրաստող մասնագետ (2021)։

### Տեղական գիտաժողովներ և զեկուցումներ
Մասնակցել է տարբեր գիտաժողովների և հանդես եկել զեկուցումներով։

# «*Կրթամշակութային կյանքը Հայաստանի առաջին հանրապետության տարիներին*» - Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակին և Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության հիմնադրման 90-ամյակին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Ն. Աղբալյանի կրթամշակութային գործունեությունը Առաջին հանրապետության տարիներին» 15-16 մայիս, 2018, ԵՊՀ
# «*Աբեղյանական ընթերցումներ*» - Մ. Աբեղյանին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Մ. Աբեղյանի ավանդը կրթական համակարգում», 2018 թվական, 29 նոյեմբերի, ԵՊՀ, Բանասիրության ֆակուլտետ
# «*Հանրակրթության հիմնախնդիրները*» - Ս. Մկրտչյանի հիշատակին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Բառերի կենսագրությունը» 2018 թվական, 22-23 դեկտեմբերի, «Բյուրակն» կրթահամալիր
# «*Սյունիքը կրթության և գիտության օջախ*» - Գորիսի համալսարանի 90-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝  «Սյունյաց աշխարհի արժեհամակարգի պահապանն ու «Հայաստանոտ» Սահյանը 2018 թվական, 19-20 հոկտեմբերի, Գորիս։

## Աշխատություններ
Հայոց լեզվի և գրականության դասավանդման մեթոդիկային և հանրակրթության բարեփոխումներին նվիրված 21 գիտամանկավարժական հոդվածների, ուսուցիչների վերապատրաստման ձեռնարկների և մոդուլների հեղինակ (համահեղինակ) է։ Ունի մի շարք հոդվածներ հանրակրթության մեթոդիկայի վերաբերյալ․

* «Տարրական միջին դպրոց անցման դժվարություններն ու մտահոգությունները» 
* «Մայրենիի դասավանդման հաջորդայնության խնդիրը տարրական դպրոցում» 
* «Կարդալու սկզբնական կարողության ձևավորմանը նպաստող նախադրյալների ստեղծումը» 
* «Տնային հանձնարարությունների դերը դպրոցականների ուսումնական գործունեության մեջ»  
* «Բառերի անցած ճանապարհը» 
* Վահան Տերյանի «Երկիր Նաիրի» ժողովածուին նվիրված հոդված 
* Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված «Հիշում եմ և պահանջում»։

Իրականացրել է վեբինար-դասախոսություններ միջին դպրոցի քերականության ուսուցման («Քերականությունը՝ որպես կամքի ձևավորման գործիք») և գրականության դասավանդման մեթոդիկայի («Տեքստի հասկացման բանալիները», «Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի նախագծային ուսուցում») վերաբերյալ։
*«5-12-րդ դասարանների համար նախատեսված հայոց լեզվի և գրականության թեմատիկ և կիսամյակային գրավոր աշխատանքներ»
* «Մեզ ծանոթ և անծանոթ գրողները» (3 հատոր, հուշեր գրողների կյանքից) ուսումնական ձեռնարկ 1-ին հատոր-2009 թվական, 2-3-րդ հատորներ-2014 թվական
* «Թեթև մտավոր հետամնացություն ունեցողների համար ստեղծված առարկայական չափորոշիչ» (հիմնական դպրոցի ծրագիր)
* «Թեթև մտավոր հետամնացություն ունեցողների համար» (տարրական դպրոցի մեթոդական ձեռնարկ)
* «Մայրենի-5», «Հայոց լեզու-7», «Գրականություն-7» աշխատանքային տետրեր
* *Գայանե Մկրտչյան, Նաիրա Տողանյան* «Մայրենի-5, 6» մեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար,, 2009 թվական
* *Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան* «Հայոց լեզու-7» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար, 2015 թվական
* *Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան* «Հայոց լեզու-8» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար, 2016 թվական
* Գայանե Մկրտչյան Թամարա Թովմասյան «Հայոց լեզու-9» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար,  2021 թվական
* *Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան, Լիլիթ Գրիգորյան* «Հայոց լեզվի գործնական առաջադրանքների ժողովածու» (5-9-րդ դասարաններ), 2011 թվական
* «Հայոց լեզվի և գրականության պետական ավարտական և միասնական քննությունների շտեմարան»-ների համահեղինակ
* *Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան* «Վարժությունների և առաջադրանքների ժողովածու (5-9-րդ դասարաններ), 2016 թվական
* «Պատկերազարդ քերականություն» (2-4-րդ դասարանների համար), 2017 թվական
* «Հրաշք տետր» (2-4-րդ դասարանների համար), 2017 թվական
* «Ճանաչի՛ր քեզ և աշխարհը» (2-4-րդ դասարանների համար), 2019 թվական
* *Թամարա Թովմասյան, Գայանե Մկրտչյան* «Փոխադրության նյութերի ժողովածու 5-9-րդ դասարանների համար», 2018 թվական
**Հասմիկ Մարգարյան, Մարինե Մանուկյան, Գայանե Մկրտչյան*  «Հայոց եկեղեցու պատմություն» տարրական դպրոցի 2-րդ դասարանի գիրք-տետր, 2015 թվական
**Արուսյակ Տերչանյան, Հասմիկ Մարգարյան, Գայանե Մկրտչյան*  «Հայոց եկեղեցու պատմություն» տարրական դպրոցի 4-րդ դասարանի գիրք-տետր, 2014 թվական
* «Որպես ազգային ժողովի պատգամավորի թեկնածու առաջադրվող քաղաքացու` հայերենին տիրապետելու հանգամանքը հավաստող ավարտական փաստաթղթի բացակայության դեպքում հայերենին տիրապետելու հանգամանքի ստուգման կարգը հաստատելու մասին» Հայաստանի ԿԳ նախարարի հրաման /13 հունվարի 2017թ. N 06-Ն/-ի համաձայն՝ առաջադրանքների բանկի ստեղծման համահեղինակ

## Մրցանակներ
2000 թվականին արժանացել է «Շնորհալի ուսուցիչ 2000» համաքաղաքային մրցույթի հաղթողի դիպլոմի։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ