Վարչական իրավահարաբերություն

**Վարչական իրավահարաբերություններ** կամ **վարչաիրավական հարաբերություններ**, վարչական իրավունքի նորմերով կարգավորվող հասարակական հարաբերություններ։ Ինքնին հանդիսանում են իրավական հարաբերությունների տարատեսակ և արտահայտում են այն բոլոր հիմնական հատկանիշները, որոնք բնորոշ են իրավահարաբերություններին։ Դրա հետ մեկտեղ վարչական իրավահարաբերություններն ունեն մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք տարբերում են դրանք հարաբերությունների այլ տեսակներից։

## Առանձնահատկություններ
Վարչաիրավական հարաբերությունների առանձնահատկությունները, որոնցով այդ իրավահարաբերությունները տարբերվում են այլ իրավահարաբերություններից, հետևյալն են՝

* առաջանում, փոփոխվում և դադարում են պետական կառավարման ոլորտում՝ հանրային իշխանության մարմինների՝ գործադիր-կարգադրիչ գործառույթների իրականացման հետ կապված՝ ի դեմս համապատասխան մարմինների և պաշտոնատար անձանց,
* որպես այդ հարաբերությունների կողմերից մեկը և պարտադիր մասնակից միշտ հանդես է գալիս հանրային իշխանություն մարմինը, որը ներկայացնում է պետության հանրային շահը,
* «իշխանություն-ենթակայություն» սկզբունքով կառուցված հանրային-իշխանական կառավարչական հարաբերություններ են,
* ունեն սուբյեկտների բազմազանություն կողմերի իրավահավասարության բացակայության պայմաններում,
* կարող են առաջանալ անկախ կողմերի ցանկությունից (համաձայնությունից)՝ նրանցից յուրաքանչյուրի նախաձեռնությամբ,
* գործադիր իշխանության շատ մարմիններ և դրանց պաշտոնատար անձինք ունեն նորմատիվ ակտերի հրատարակման իրավունք՝ գործելով պետության հանձնարարությամբ,
* կողմերի սուբյեկտիվ իրավունքները, ինչպես նաև դրանց հետ կապված վեճերը քննվում են դրա համար լիազորված մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից և նրանց կողմից, որպես կանոն, լուծվում են վարչական, այսինքն՝ արտադատական կարգով՝ անմիջականորեն իրավաբանական-իշխանական և միակողմանի կարգադրության միջոցով,
* կողմերից մեկի կողմից վարչաիրավական նորմերի պահանջների խախտման դեպքում պատասխանատվությունն առաջանում է պետության առջև՝ ի դեմս նրա մարմինների և պաշտոնատար անձանց, որում դրսևորվում է նրանց հրապարակայնությունը։

### Կառուցվածք
Վարչական իրավահարաբերությունները՝ որպես կառավարչական իրավահարաբերություններ, ունեն իրենց յուրահատուկ կառուցվածքը։ Այս առումով դրանք բաժանվում են երեք խմբի՝ կառավարման սուբյեկտ, կառավարման օբյեկտ և իրավահարաբերության բովանդակություն։ Ընդ որում կառավարման նպատակն է զարգացնել ինչպես կառավարվող համակարգը (կառավարման սուբյեկտ), այնպես էլ կառավարվող համակարգը (կառավարման օբյեկտը)։

Կառավարման սուբյեկտը՝ վարչական իրավունքի կողմից  կարգավորվող կառավարման հարաբերության այն կողմն է, որի մոտ է կենտրոնացված իշխանությունը, իսկ կառավարման օբյեկտը՝ կառավարման հարաբերության մյուս կողմի կամքի ենթակայությունը։ Վարչական իրավահարաբերության բովանդակությունն իր հերթին տարբերակվում է երկու մասի՝ նյութական և իրավաբանական։ Նյութականն ընդգրկում է սուբյեկտների վարքագիծը, իսկ իրավաբանականը՝ սուբյեկտիվ իրավաբանական իրավունքներն ու պարտականությունները։

## Տեսակներ
Վարչական հարաբերությունների դասակարգումը կարելի է ներկայացնել հետևյալ կերպ։

Ըստ իրավաբանական բնույթի՝

# նյութական, որոնք առաջանում են կառավարման ոլորտում և կարգավորվում են նյութական նորմերով։
# ընթացակարգային, որոնք առաջանում են կառավարման ոլորտում անհատական կոնկրետ գործերի լուծման ժամանակ և կարգավորվում են ընթացակարգային նորմերով։

Կախված վարչական իրավահարաբերությունների սուբյեկտներից՝

# վերադաս և ստորադաս մարմինների միջև հարաբերությունները. օրինակ՝ ռեկտորատի և ֆակուլտետի միջև,
# տարբեր մարմիններ, որոնք չեն ենթարկվում միմյանց,
# պետական եւ ոչ պետական մարմինների միջև հարաբերությունները,
# պետական կառավարման մարմինների և քաղաքացիների միջև։

Սուբյեկտների իրավունքների և պարտականությունների հարաբերակցությամբ՝

# հորիզոնական, որոնք ծալվում են միմյանց ոչ ենթակա սուբյեկտների միջև. օրինակ ՝ տարբեր նախարարությունների միջև,
# ուղղահայաց, հարաբերություններ, որոնցում մեկ մասնակից ենթակա է մյուսին։ Դրանք առաջանում են գործադիր իշխանության լիազոր մարմնի կամ պաշտոնատար անձի կամարտահայտությամբ և բացի կամ նույնիսկ հակառակ այլ սուբյեկտի կամարտահայտությանը։

Կախված հարաբերությունների բնույթից՝

# անմիջական կառավարման հետ կապված հարաբերություններ։
# անմիջական կառավարման հետ չկապված հարաբերություններ։

Ըստ գործունեության ոլորտների՝

# ժողովրդական տնտեսության կառավարման ոլորտում,
# սոցիալ-մշակութային շինարարության ոլորտում,
# վարչաքաղաքական շինարարության ոլորտում։

Ըստ պաշտպանության միջոցների՝

# վարչական կարգով
# դատական կարգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարչական իրավունք