open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դատահոգեբանական փորձաքննություն

**Դատահոգեբանական փորձաքննությունը** (ԴՀՓ), փորձագիտական հետազոտության ինքնուրույն տեսակ, որն իր զարգացման ընթացքում անցել է բարդ ճանապարհ՝ սկսած փորձարարական հոգեբանության տվյալները իրավաբանական գիտություն ներմուծելուց, հարմարեցնելուց մինչև ԴՀՓ տեսության ստեղծումը, որն իրականացվում է 1960-ականներից մինչ օրս։

__TOC__
## Ներածություն
Թե քրեական, թե քաղաքացիական գործերով ճշմարտությունը պարզելու համար դատական մարմիններին անհրաժեշտ են արժանահավատ, օբյեկտիվ տվյալներ, փաստեր, որոնք կարող են պարունակվել կասկածյալների, տուժողների, վկաների ցուցմունքներում, իրեղեն ապացույցներում, փորձագետների եզրակացություններում և այլն։ Սակայն սույն աշխատության մեջ մենք կանդրադառնանք միայն քրեական գործերով վարույթներում նշանակվող, տարվող ԴՀՓ առանձնահատկություններին և կիրառմանը։ ԴՀՓ նշանակվում է այն դեպքերում, երբ փորձաքննության ուղարկվող մարդկանց հոգեկան առողջությունը կասկած չի առաջացնում քննչական մարմինների մոտ կամ էլ հաստատված է դատահոգեբուժական փորձաքննության (ԴՀԲՓ) եզրակացությամբ, որից էլ պարզ է դառնում, որ ԴՀՓ-ն տրամաբանորեն հաջորդում է ԴՀԲՓ-ին, կամ էլ որոշ դեպքերում անց է կացվում վերջինիս զուգահեռ։ Այս առումով պետք է նշել նաև ևս մի կարևոր փաստ, այն որ ԴՀՓ դեպքում որպես էքսպերտ հանդես է գալիս հոգեբանը, չնայած այն բանի որ դրանում կարող է մասնակցություն ունենալ նաև հոգեբույժ։

ԴՀՓ-ն թույլ է տալիս ստանալ տվյալներ որոնք թույլ են տալիս ճիշտ, համարժեք հասկանալ և գնահատել մարդկանց հոգեկան հատկությունների, նրանց հոգեկան գործունեության առանձնահատկությունները։ Այն դեպքերում, երբ տուժողների, վկաների, մեղադրյալների ցուցմունքները կասկած են հարուցում ճշգրտության առումով, ապա փորձագետ հոգեբանների եզրակացությունները խիստ կարևորվում են։

ԴՀՓ նշանակվում է քննիչի կամ դատարանի որոշմամբ։
Փորձագետ որպես ընտրվում են այն անձինք, ովքեր հանդիսանում են մասնագետ հոգեբաններ, ունեն որոշակի համապատասխան պրակտիկ և տեսական փորձ։

ԴՀՓ իրավասությունների շրջանակը բավականին լայն է, սակայն ստորև ներկայացնենք դրանց մի մասը միայն.
# Ծնողավարման կարողությունների գնահատման համար,
# Հոգեբանական բռնության/վնասի ստուգման համար,
# Կասկածյալների, մեղադրյալների, վկաների և տուժողների համապատասխան ընդունակությունը ստուգելու համար,
# Սեռական հանցագործությունների գծով հոգեպես առողջ տուժողների ընդունակությունը՝ ճիշտ ընկալելու իրենց հետ կատարված գործողությունների բնույթն ու նշանակությունը,
# Հակաօրինական գործողություններ կատարելու պահին կասկածյալի/մեղադրյալի մոտ աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակների առկայությունը-բացակայությունը, և այլն։

## Գրականություն
# Արզումանյան Ս., Գրին Է. Իրավաբանական հոգեբանություն, Երևան, Զանգակ-97, 2004։
# Сафуанов Ф.С. Судебно-психологическая экспертиза в уголовном процессе։ Научно-практическое пособие. — М.։ Гардарика, Смысл, 1998.
# Դատահոգեբանական ծառայություններ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավաբանական հոգեբանություն
Մարիա Ունդեր

**Մարիա Ունդեր** (, մարտի 27, 1883, Տալլին, Էստոնիա - սեպտեմբերի 25, 1980, Ստոքհոլմ, Շվեդիա), էստոնացի բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի։

## Կենսագրություն
Մարիա Ունդերը ծնվել է ուսուցչի ընտանիքում։ Նրա ծնողները տեղափոխվել էին Հիյումաա կղզուց։ 1891-1900 թվականներին սովորել է Տալլինի գերմանական մասնավոր իգական դպրոցում։ Ուսումնավարտելուց հետո որպես վաճառողուհի աշխատել է գրախանութում։ Ազատ ժամանակ գրում է գերմաներեն բանաստեղծություններ։ 1902 թ. ամուսնանում է էստոնացի հաշվապահ Կառլ Հակերի հետ և տեղափոխվում Մոսկվա, որտեղ բնակվում է մինչև 1906 թ-ը։ Նրանք ունենում են երկու երեխա։

Էստոնացի նկարիչ Անտս Լայկմաան Մարիա Ունդերին համոզում է գրել էստոներեն։ 1904 թ. օգոստոսի 2-ին «Postimees» թերթում տպագրվում է Մարիա Ունդերի «Ինչպես պատահեց...» բանաստեղծությունը։ Բանաստեղծուհին ներկայանում էր *Մուտտի* կեղծնվամբ։

1906 թվականին Մարիա Ունդերը վերադառնում է Տալլին։ 1913 թ․ նա ծանոթանում է Արթուր Ադսոնի հետ, ով դառնում է Մարիայի քարտուղարը։ Արթուր Ադսոնը կազմում է Մարիա Ունդերի բանաստեղծությունների առաջին հատորները։ 1917 թ. Մարիա Ունդերը դառնում է «Սիուրու» գրական խմբակի անդամ։ Այդ ժամանակվա նրա ստեղծագործություններում զգացվում է սիմվոլիզմի ազդեցությունը։ Նրա բանաստեղծությունները տրամադրությունը դառնում է կենսուրախ, դրանցում գովերգվում են բնությունն ու սերը։ «Սիուրու» խմբակի կազմալուծումից հետո Մարիա Ունդերը դառնում է Տարանտիպի խմբակի անդամ։ 1917 թվականին լույս է տեսնում նրա «Սոնետներ» ժողովածուն, որ մեծ հաջողություն է ունենում։

1913 թվականին Մարիա Ունդերն ամուսնալուծվում է Կառլ Հակերի հետ և նույն տարում ամուսնանում Արթուր Ադսոնի հետ։

1944 թվականին սովետական զորքերը գրավում են Էստոնիան Մարիա Ունդերն ընտանիքի հետ գաղթում է Շվեդիա, որտեղ շուրջ մեկ տարի ապրել է փախստականների ճամբարում։ 1945 թ. նա տեղափոխվում է Ստոկհոլմ, որտեղ աշխատում է թանգարանում։ Այդ շրջանում կատարել է բազմաթիվ թարգմանություններ։

Մարիա Ունդերը մահացել է 1980 թվականին, թաղված է Ստոկհոլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Estonian Literary Magazine article , einst.ee
* Մարիա Ունդերի մասին kirmus.ee կայքում 

Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Էստոնացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Լայուսե ամրոց

thumb|Լայուսե ամրոց
**Լայուսե ամրոց** (, Լաիս ամրոց, ), Լիվոնյան օրդենի կողմից Էստոնիայի Յիգևամաա շրջանի Լաիուսևելյա գյուղում կառուցված ամրոց։ Ներկայումս պահպանվել են ամրոցի ավերակները։

## Պատմություն
Ամրոցի ամենահին հատվածը աղյուսից ու գրանիտից կառուցված տուն-բերդն է, որ գտնվում է ավելի ուշ ամրոցի՝ կառուցված շրջանաձև պատի հարավարևմտյան հատվածում։ Այն կառուցվել է, հավանաբար, XIV-րդ դարում։ Ամրոցն առաջին անգամ հիշատակվում է 1406 թվականին։ Շուտով տուն-բերդին մոտ կառուցվել է կլոր եկեղեցի (ringmüürkastell)։ Ամրոցի մուտքը գտնվում էր պարսպի հարավարևելյան հատվածում։

XV-րդ դարի սկզբում ամրոցը վերակառուցվել է։ Պարսպի արևելյան մասում կառուցվել են նոր դարպասներ, վերջինիս վերևում կառուցել են աշտարակ, իսկ դարպասների առջևում՝ պաշտպանական կառույցներ։ Նույն դարի կեսերին կառուցվել են հյուսիսարևելյան, հյուսիսարևմտյան ու հարավարևելյան կլոր աշտարակները, ինչպես նաև ավելացվել են պարիսպների հաստությունն ու բարձրությունը։

Լիվոնյան պատերազմի սկզբում՝ 1558 թվականին, ամրոցն անցել է ռուսներին, ովքեր այն ավերել են 1559 թվականին։

Ամրոցը հետագայում գտնվել է Լեհաստանի, ապա Շվեդիայի տիրապետության տակ։ Հյուսիսային պատերազմի ընթացքում՝ 1700 թվականի Նառվայի ճակատամարտից հետո, ամրոցում են ձմեռել Շվեդիայի արքա Կառլ XII-ն ու նրա զորքը (1700—1701)։

Հետագա պատերազմների ընթացքում ամրոցն ավերվել է։ Ավերակները պահպանվում են մինչև օրս։ Ամրոցի ավերակներն ու նրա պաշտպանական խրամատներն ընդգրկվել են Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների ռեգիստրում։

## Պատկերասրահ

Laiuse linnus 2.jpg
Laiuse linnus 6.jpg
Laiuse linnus 4.jpg
Laiuse varemed.jpg
Laiuse ordulinnus ülalt.png


## Տես նաև
* Էստոնիայի ամրոցների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Լայուսե ամրոց

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնիայի ամրոցներ
Տարտուի պայմանագրեր

thumb|300px|right
**Տարտուի պայմանագրեր**, հաշտության պայմանագիր, որը 1919—1920 թթ. կնքվել է ՌԽՖՍՀ-ի և Էստոնիա-ի, ինչպես նաև՝ ՌԽՖՍՀ-ի և Ֆինլանդիայի միջև Էստոնիայի Տարտու քաղաքում Էստոնիայի անկախության և առաջին սովետա-ֆիննական պատերազմների ավարտի առիթով։

Այդ պայմանագրերն են՝
* 1919 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ին ՌԽՖՍՀ-ի և Էստոնիայի Դեմոկրատական Հանրապետության միջև պատերազմական գործողությունների դադարեցման մասին պայմանագիր, 
* ՌԽՖՍՀ-ի և Էստոնիայի միջև 1920 թ.-ի փետրվարի 2-ին կնքված պայմանագիր, 
* 1920 թ.-ի օգգոստոսի 13-ին ՌԽՖՍՀ-ի և Ֆինլանդիայի միջև հաշտության պայմանագիր, 
* 1920 թ.-ի օգոստոսի 14-ին ՌԽՖՍՀ-ի և Ֆինլանդիայի միջև կնքված խաղաղության պայմանագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի պատմություն
Բաշշար ալ-Ասադ

**Բաշշար Հաֆեզի ալ-Ասադ** (, ), սիրիացի քաղաքական և պետական գործիչ, Սիրիայի նախագահ 2000-2024 թվականներին, Բաաս կուսակցության սիրիական ճյուղի նախագահ։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդական տարիներ
Բաշշար ալ-Ասադը ծնվել է 1965 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Դամասկոսում՝ երկրի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար, բրիգադի գեներալ Հաֆեզ ալ-Ասադի ընտանիքում, որը պատկանում է մուսուլման փոքրամասնություն համարվող ալավիներին։ Երբ Բաշշարը 5 տարեկան էր, նրա հայրը դարձավ Սիրիայի նախագահ, իսկ ավելի ուշ սկսեց գլխավորել Բաաս կուսակցությունը։
[thumb|ձախից|Ասադների ընտանիքը (ձախից աջ)՝ [Հաֆեզ ալ-Ասադ (հայր), Անիսա Մախլուֆ (մայր), Բաշշար, Մահար (եղբայր), Մաջիդ (եղբայր), Բուշրա (քույր) և Բասիլ (եղբայր), 1970-ական թթ.]]
Նախնական կրթությունը Բաշշար ալ-Ասադը ստացել է Դամասկոսում գտնվող արաբա-ֆրանսիական «Հուրիա» քոլեջում։ 1982 թվականին նա ավարտել է ուսումը և ստացել բակալավրի կոչում։ 1988 թվականին կարմիր դիպլոմով ավարտել է Դամասկոսի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի ակնաբուժական բաժինը, ինչից հետո աշխատել է Տիշրին զինվորական հոսպիտալում։

1991 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1992-ին) նա մեկնել է Մեծ Բրիտանիա՝ պրակտիկան անցկացնելով «Western Eye Hospital» ակնաբուժական կենտրոնում։ Արտասահմանում Ասադը իր անվան փոխարեն օգատագործել է կեղծանուն, որպեսզի ոչ ոք չիմանա, որ իր հայրը Սիրիայի նախագահն է։

Սկզբնական շրջանում Հաֆեզ ալ-Ասադը նախատեսում էր նախագահի պաշտոնում նշանակել իր որդի Բասիլին, բայց վերջինս 1994 թվականին ավտովթարի հետևանքով զոհվում է։ Դժբախտությունը տեղի ունեցավ, երբ Բաշշարը գտնվում էր Լոնդոնում։ Եղբոր մահից հետո նա վերադառնում է Սիրիա և ընդունվում Հոմս քաղաքում գտնվող զինվորական ակադեմիա։ 1995 թվականին կապիտանի կոչումով արդեն գլխավորում էր տանկային գումարտակ, այնուհետև Հանրապետական գվարդիան։ 1999 թվականի հունվարին նրան շնորհվում է գնդապետ զինվորական կոչում։

### Քաղաքական գործունեություն
2000 թվականի հունիսի 10-ին Սիրիայի նախագահ Հաֆեզ ալ-Ասադը սրտի անբավարարությունից մահանում է։ Հաջորդ օրը նախագահի պաշտոնակատար երկրի առաջին փոխնախագահը Բաշշար ալ-Ասադին շնորհում է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում և նշանակում բանակի գերագույն հրամանատար։ Հունիսի 20-ին իշխող կուսակցության նիստում Բաշշար ալ-Ասադը ընտրվում է կուսակցության գլխավոր քարտուղար և նրա թեկնածությունը առաջադրվում է նախագահական ընտրություններում։ Հուլիսի 10-ին երկրում անցկացվում են ընտրություններ, որոնց արդյունքում Սիրիայի նախագահ է ընտրվում Բաշշարը՝ հավաքելով ձայների 97,29 % տոկոսը։ 2007 թվականի մայիսի 27-ին Բաշշար ալ-Ասադը վերընտրվում է Սիրիայի նախագահի պաշտոնին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Սիրիայի նախագահներ
Կանիցարոյի ռեակցիա

**Կանիցարոյի ռեակցիա**, ալդեհիդի փոխարկումը հավասարամոլյար քանակությամբ սպիրտի և թթվի՝ ալկալու ջրային կամ ջրասպիրտային լուծույթի ազդեցությամբ, օրինակ՝ 2C6H5CHO + KOH -> C6H5COOK + C6H5CH2OH։

Կանիցարոյի ռեակցիան օքսիդավերականգնման պրոցես է, բնորոշ է արոմատիկ և հետերոցիկլիկ, ինչպես նաև ալիֆատիկ այնպիսի ալդեհիդներին, որոնք ալդեհիդի խմբին միացած ածխածնի մոտ ջրածնի ատոմներ չունեն։ Կանիցարոյի ռեակցիան կարող է ընթանալ նաև երկու ոչ միանման ալդեհիդների միջև (խաչաձև Կանիցարոյի ռեակցիա)։

Օրինակ՝ բենզալդեհիդի և մրջնալդեհիդի խառնուրդից առաջանում են բենզիլսպիրտ և մրջնաթթու։ Նման տարբերակը օգտագործում են քիչ մատչելի ալդեհիդները համապատասխան սպիրտների վերականգնելու համար։ Ռեակցիան հայտնաբերել Է Ստանիսլաո Կանիցարոն, 1853 թվականին։

500px|center|Կանիցարոյի ռեակցիան
center|C-R startAnimGif

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Ալեքսանդրի կղզեխմբի գայլ

**Ալեքսանդրի կղզեխմբի գայլը** (լատիներեն՝ Canis lupus ligoni), հայտնի է նաև կղզեխմբային գայլ () կամ կղզային գայլ () անվանումներով, գորշ գայլի () ենթատեսակ է, որը հանդիպում է Ալյասկայում՝ Ալաքսանդրի կղզեխմբի շրջակայքում։ Այս գայլերը չափերով ավելի փոքր են, քան Ալյասկայի գայլերի մյուս ենթատեսակները, ունեն 14-23 կգ քաշ, մոտ 1,1 մ երկարություն և 0,61 մ հասակ։ Մորթին սովորաբար մուգ մոխրագույն է, տեղ-տեղ ավելի բաց երանգներով։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Շնազգիներ
Էդմոնդ Տիգրանյան

**Էդմոնդ Արմենի Տիգրանյան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության դոկտոր (1984), ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1953)։

Կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ Արմեն Տիգրանյանի որդին, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, կոմպոզիտոր Վարդան Տիգրանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Էդմոնդ Տիգրանյանը ծնվել է 1911 թվականին, Ալեքսանդրապոլում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոմունալ շինարարության ինստիտուտի ճարտարապետության բաժինը։ 1937-1940 թվականներին աշխատել է Թբիլիսիում՝ Գ. Մ. Տեր-Միքելյանի գլխավորած «Կավտրանսպրոեկտ» ճարտարապետության արվեստանոցում, 1940-1960 թվականներին՝ Երևանի տարբեր նախագծային ինստիտուտներում։ 1960 թվականից դասավանդել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում, (պրոֆեսոր՝ 1985 թվականից)։

Էդմոնդ Տիգրանյանի նախագծերով Վրաստանում կառուցվել են Սևծովյան երկաթուղային (Գագրա, Փոթի, Քոբուլեթ ) կայարանների շենքերը, կամուրջներ, բնակելի տներ, ակումբներ։

Հեղինակ է Երևանի երկաթուղային կայարանի (1949-1955), ԵՊՀ (1949-1965, 1971, 1982), Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի (1958-1965) համալիրների, Արևմտյան օդանավակայանի (1958), բնակելի և հասարակական շենքերի (1947-1956), Ջերմուկի թիվ 1 առողջարանի (1962) և այլն։

1987 թվականին Երևանում տեղադրված Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանի ճարտարապետն է։

## Երկեր
* Հասարակական շենքերի և կառուցվածքների ճարտարապետական նախագծման հիմունքները։ Դասագիրք ճարտարապետաշինարարական ինստիտուտի ուսանողների համար։ Լույս, 1989, 390 էջ։
* Հայ ճարտարապետների գործունեությունը Անդրկովկասում XIX դարի վերջ - XX դարի սկիզբ, Ոսկան Երևանցի, 2003, 263 էջ։
* Մաքառման և արարման ուղիներով։ Արմեն Տիգրանյանի կյանքը, գործունեությունը, ստեղծագործությունը։ Ոսկան Երևանցի, 2004, 147 էջ։

## Կառույցներ
* ԵՊՀ բնակելի շենք Երևանի Աբովյան փողոցում,
* Արմխիմստրոյի բնակելի շենք Երևանի Աբովյան փողոցում,
* Կարբիդի գործարանի բնակելի շենք Երևանի Բաղրամյան պողոտայում,
* Երքաղխորհրդի բնակելի շենք Երևանի Բաղրամյան պողոտայի և Մոսկովյան փողոցի անկյունում,
* Բնակելի շենք Երևանի Կայարանային հրապարակում,
* Գրոմովի արշավախմբի բնակելի շենք Երևանի Այգեստան փողոցում,
* ՀԽՍՀ ԳԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի շենք Երևանում,
* Երևանի պետական համալսարանի համալիր,
* Երկաթուղային կայարան Երևանում,
* Ավիակայան երևանում,
* Ավտոկայան Երևանում,
* Տուբերկուլյոզի դիսպանսեր Երևանում,
* Արյան փոխներարկման կայան Երևանում,
* Քիմիական կոմբինատի բնակելի շենք Կիրովականում,
* Կլինիկական առողջարան Ջերմուկում,
* Ավիակայան Ջերմուկում։

## Պատկերասրահ

The Institute of the Organic Chemistry in Arabkir, Yerevan 06.jpg|Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտ
Պատկեր:A. Tigranyan.JPG|Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը Երևանում
Հուշարձան «Սասունցի Դավիթ» (5).JPG|Երևանի երկաթուղային կայարանի շենք
Երկաթուղային Կայարանի Շենք. Երևանի Երկաթուղային Կայարանը (8).JPG|Երևանի երկաթուղային կայարանի շենքի ներքին հարդարանքներ
Ереван (станция).jpg|Հուշատախտակ Երևանի երկաթուղային կայարանի շենքի պատին
Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը Գյումրիում 01.jpg|Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Գյումրի)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կերչի թերակղզի

**Կերչի թերակղզի** (, ), Ղրիմի թերակղզու արևելյան մասը Սև և Ազովի ծովերի միջև։

## Աշխարհագրություն
Տարածությունը՝ մոտ 3 հզ. կմ²։ Հյուսիս-արևելյան մասը բլրապատ է, հարավարևմտյանը՝ հարթավայրային։ Շատ են ցեխաբուխներն ու լճերը։ Կլիման չափավոր ցամաքային է։

Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -1, 5&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 23, 5&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 500 մմ։ Տարածված են սևահողերը, շագանակագույն և աղուտային հողերը։ Մեծ մասը հերկված է։ Կերչի թերակղզում է գտնվում Կերչի երկաթահանքային ավազանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կերչ թերակղզու նորագույն տեկտոնիկան

Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կերչի թերակղզի
Կիզակետ

thumb
**Կիզակետ**, *ֆոկուս*, կետ, որտեղ հավաքվում է օպտիկական համակարգով անցած զուգահեռ ճառագայթների փունջը (կամ այդ ճառագայթների մտովի շարունակությունը)։ Յուրաքանչյուր օպտիկական համակարգ ունի երկու կիզակետ՝ առջևի (առարկաների տարածությունում) և ետևի (պատկերների տարածությունում)։ Եթե ճառագայթները զուգահեռ են համակարգի գլխավոր առանցքին, ապա կիզակետը գտնվում Է այդ առանցքի վրա և կոչվում Է *գլխավոր կիզակետ*։

Կատեգորիա:Ալիքային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Երկրաչափական օպտիկա
Տպարանական կլիշե

**Տպարանական կլիշե** (ֆրանս. cliche), բարձր տպագրության եղանակով պատկերների պոլիգրաֆիական վերարտադրման տպաձև։ Կախված բնագրի բնույթից՝ լինում է գծավոր (ստանում են միատեսակ հագեցվածության բնագրերից) և ցանցավոր (տարբեր հագեցվածության տարրերով կիսերանգ պատկերներից)։ Կլիշե պատրաստում են փայտի, լինոլեումի, ցինկի, արույրի, պղնձի, պլաստմասսայի վրա։ Առավել տարածված է ցինկի կլիշեն, որը պատրաստելիս պատկերը նախապես լուսանկարում են ժապավենի վրա, ֆոտոմեխանիկական եղանակով փոխադրում լուսազգայուն դաբաղվող շերտով պատած ցինկի թիթեղի վրա, ապա քիմ. կամ էլեկտրաքիմիական խածատման միջոցով խորացնում են տպագրվող տարրերի արանքները։ Մեկ կլիշեից կարելի է արտատպել 40 000-50 000 տպվածք։

## Տես նաև
* Փայտագործություն

Կատեգորիա:Տպագրություն
Գարրի Ռաշիդյան

**Գարրի Հայկի Ռաշիդյան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության դոկտոր (1999), պրոֆեսոր, Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ, ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1967 թվականից եղել է նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Հայպետնախագիծ ինստիտուտում և Հայկական ճարտարապետաշինական գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1970-1971 թվականներին վերապատրաստվել է Ֆինլանդիայում։ 1977-1993 թվականներին եղել է Երևանի միութենական նախագծային ինստիտուտի տնօրեն, 1997 թվականից՝ ԵՊՃՇՀ ճարտարապետական նախագծման ամբիոնի վարիչ (պրոֆեսոր՝ 1989)։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Հեղինակ է Էջմիածնի հրապարակի բարեկարգման (1982), փոստի շենքի (1985), համահեղինակ՝ հասարակական կենտրոնի (1973-1985), «Վաղարշապատ» (1975-1981, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ՝ 1981), Երևանի Ավան-Առինջ բնակելի (1978-1985) թաղամասերի, «Երիտասարդական» բնակելի համալիրի (1983), Հայրենական պատերազմում (1941- 1945) տարած հաղթանակի 40-ամյակի հուշահամալիրի (1985-1986), «Դավթաշեն» հանգստի գոտու, Էջմիածնում «Հավերժություն» հուշարձանի («Մաշտոց և Կորյուն», բազալտ), Երևանում վիլլայի (2002) և այլ աշխատանքների։

Գարրի Ռաշիդյանի աշխատանքները նվիրված են քաղաքաշինության և ճարտարապետության խնդիրներին։

## Պարգևատրումներ
Խորհրդային ճարտարապետության 1976-1980 թվականների նվաճումների համամիութենական, «Տարվա լավագույն ստեղծագործություն» հանրապետական (1981, 1985, 1986, 1987, 1989) ստուգատեսների դափնեկիր։
	
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1981
* ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգիր
* Աշխատանքի վետերանի մեդալ	
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան	
* ԵՇՃՀ-ի 2 ոսկե մեդալ
* Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության բարձրագույն պարգև՝ ոսկե հուշամեդալ
* Պողոսյան մրցանակ (2012)
* Հայաստանի վարչապետի շնորհակալագիր (2014)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Աշոտ Սահրատյան

**Աշոտ Արիստակեսի Սահրատյան** (հուլիսի 2, 1936, Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ 1970 թվականից։

## Կենսագրություն
Աշոտ Սահրատյանը 1958 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1958-1962 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում, 1969-1972 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1963-1969 թվականներին աշխատել է արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում։ 1976 թվականից ղեկավարում է Մոսկվայի Լիխաչովի անվան ավտոգործարանի «Համաստեղություն» գրական խմբակը։

## Ստեղծագործական կյանք
Աշոտ Սահրատյանի թարգմանությամբ (հայերենից) ռուսերեն լույս են տեսել հետևյալ գրքերը՝
* Վարդգես Պետրոսյանի «Մայրիկ, ես արդեն մեծ եմ» (Մոսկվա, 1964)
* Գևորգ Արշակյանի «Սև և սպիտակ կարապներ» (Երևան, 1968)
* Եղիշե Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» (Երևան, 1967)
* Վահան Թոթովենցի «Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա» (Մոսկվա, 1970)
* Կոստան Զարյանի «Նավը լեռան վրա» (Մոսկվա, 1969 և 1974)
* Մկրտիչ Սարգսյանի «Ճակատագրով դատապարտվածները» (Մոսկվա, 1980)
* Հովհաննես Մելքոնյանի «Հարցաքննություն» (Մոսկվա, 1982)

Սահրատյանը 1979 թվականի դեկտեմբերին նկարչական գործերի անհատական ցուցահանդես է ունեցել Մոսկվայի Լիխաչովի անվան ավտոգործարանի մշակույթի պալատում։

## Աղբյուրներ
* Հ․ Հ․ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», «Սովետական գրող հրատարակչություն», 1986 թ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Հեյկի Նաբի

**Հեյկի Նաբի** (, ), էստոնացի ըմբիշ, հանդես է գալիս Հունահռոմեական ոճում։ 7 անգամ կարողացել է դառնալ Էստոնիայի չեմպիոն (2005 թ., 2006 թ., 2007 թ., 2009 թ., 2010 թ., 2011 թ., 2012 թ.)։ Աշխարհի առաջնության ոսկե մեդալակիր է, 2 անգամ նվաճել է Աշխարհի ուսանողական առաջնության բրոնզե մեդալը։ 2012 թ. Լոնդոնում անցկացվող Օլիմպիական խաղերի ժամանակ կարողացել է նվաճել արծաթե մեդալ։ Հանդես է գալիս մինչև 120 կգ քաշային կարգում։

2006 թ. Նաբին ճանաչվել է Էստոնիայի լավագույն մարզիկ։ 2011 թ. մայիսի 28-ին ծնվեց նրա և կնոջ՝ Էգլեի աղջիկը՝ Ռենատան։

## Նվաճումներ
**Աշխարհի առաջնություններ ([[Հունահռոմեական ըմբշամարտ]])**

2005 թ., Վիլնյուս  Լիտվա - 5-րդ տեղ (96 կգ), (25 մասնակից)

2006 թ., Գուանչժոու  Չինաստան - 1-ին տեղ (96 կգ), (27 մասնակից)

2007 թ., Բաքու  Ադրբեջան - 24-րդ տեղ (96 կգ), (42 մասնակից)

2009 թ., Հերնինգ  Դանիա - 11-րդ տեղ (96 կգ), (34 մասնակից)

2010 թ., Մոսկվա  Ռուսաստան - 14-րդ տեղ (120 կգ), (30 մասնակից)

2011 թ., Ստամբուլ  Թուրքիա - 27-րդ տեղ (120 կգ), (39 մասնակից)

**Եվրոպայի առաջնություններ ([[Հունահռոմեական ըմբշամարտ]])**

2002 թ., Վիլնյուս  Լիտվա - 16-րդ տեղ (100 կգ), (16 մասնակից)

2004 թ., Մուրսկա Սոբոտա  Սլովենիա - 4-րդ տեղ (96 կգ), (19 մասնակից)

2005 թ., Վառնա  Բուլղարիա - 17-րդ տեղ (120 կգ), (17 մասնակից)

2006 թ., Մոսկվա  Ռուսաստան - 9-րդ տեղ (96 կգ), (22 մասնակից)

2007 թ., Սոֆիա  Բուլղարիա - 5-րդ տեղ (96 կգ), (26 մասնակից)

2008 թ., Տամպերե  Ֆինլանդիա - 5-րդ տեղ (96 կգ), (27 մասնակից)

2009 թ., Վիլնյուս  Լիտվա - 7-րդ տեղ (96 կգ), (23 մասնակից)

2010 թ., Բաքու  Ադրբեջան - 14-րդ տեղ (120 կգ), (18 մասնակից)

2011 թ., Դորտմունդ  Գերմանիա - 5-րդ տեղ (120 կգ), (26 մասնակից)

2012 թ., Բելգրադ  Սերբիա - 16-րդ տեղ (120 կգ), (22 մասնակից)

**Աշխարհի ուսանողական առաջնություններ (Հունահռոմեական ըմբշամարտ)**

2005 թ., Իզմիր  Թուրքիա - 3-րդ տեղ (96 կգ)

2006 թ., Ուլան Բատոր  Մոնղոլիա - 3-րդ տեղ (96 կգ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հեյկի Նաբին www.the-sports.org կայքում
* Հեյկի Նաբին www.filateelia.ee կայքում

Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնացի մարզիկներ
Էդուարդ Սաֆարյան

**Էդուարդ Արամի Սաֆարյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1971)։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Սաֆարյանը ծնվել է 1923 թվականին, Երևանում։ 1951 թվականին ավարտել և 1967-1977 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1958 թվականից աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում (1977-1985 թվականներին՝ ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար)։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Էդուարդ Սաֆարյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են Կինոյի տունը (1975), Հայէլեկտրագործարանի բնակելի թաղամասը (1982), դեկորատիվ շատրվան Նորքի բնակելի զանգվածում (1982), Զեյթուն թաղամասի հանգստի գոտին (1985)։

Համահեղինակ է Աբովյան փողոցի բնակելի տների (1966), Պատանի մարմնամարզիկների դպրոցի (1967), Հարավարևմտյան շրջանի Ա-1 և Ա-2 միկրոշրջանների կառուցապատման (1976), «Անի» (1972) և «Դվին» (1978, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ՝ 1979) հյուրանոցների, «Հայաստան» կինոթատրոնի (1985), Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի համալիրի (1991, այժմ՝ Ռազմական ինստիտուտի ուսումնական մասնաշենք) և այլ նախագծերի։

## Պարգևներ
Խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների (1958, 1967, 197], 1985) և սիրողական ֆիլմերի («Քարերն են խոսում») 1962 թվականի համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր։ 2012 թվականին խրախուսվել է ՀՀ Վարչապետի շնորհակալագրով։ 2013 թվականի մայիսի 24-ի ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու մեդալով։

## Պատկերասրահ

David Anhaght (3).JPG|Դավիթ Անհաղթի հուշարձան (Երևան)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Մարտին Կլեյն

**Մարտին «Մաքս» Կլեյն** (), ռուս-էստոնական ըմբիշ, հանդես է եկել Ռուսական կայսրության օլիմպիական հավաքականի կազմում։ 1912 թ. Ստոկհոլմում անցկացվող օլիմպիական խաղերի ժամանակ կարողացել է վաստակել արծաթե մեդալ։

## Կենսագրություն
17 տարեկանում Մարտինն արդեն զբաղվում էր ըմբշամարտով։ 1912 թ. օլիմպիական խաղերի ժամանակ նրա կիսաեզրափակիչ գոտեմարտը մտել է պատմության մեջ որպես ամենաերկարը Հունահռոմեական ոճում, և դա ստիպել է վերանայել կանոնները։ Այդ դժվարին գոտեմարտում Մարտինը կարողացավ նվաճել արծաթե մեդալ, իսկ մրցակիցը ներկայացնում էր Ֆինլանդիան, որն այդ ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության կազմի մեջ, բայց հանդես էր գալիս առանձին թիմով։ Մարտինը մինչ այդ մեդալն արդեն 2 անգամ դարձել էր աշխարհի չեմպիոն։

Այդ ամենաերկար հանդիպումը տևեց 11 ժամ 40 րոպե։ Միայն այդքան ժամանակ պահանջվեց հաղթողին որոշելու համար։ Մրցավարները և մրցության կազմակերպողները բազում փորձեր էին անում գոտեմարտը ավելի շուտ վերջացնելու համար։

Մրցության եզրափակիչ փուլը, որը պետք է կայանար հաջորդ օրը Կլեյնի և շվեդ ըմբիշի միջև, որոշելու համար օլիմպիական խաղերի հաղթողին, այդպես էլ չկայացավ, որովհետև Կլեյնը այդպիսի հոգնեցուցիչ գոտեմարտից հետո չկարողացավ գորգ դուրս գալ։ Բացի դա, Մարտինը կիսաեզրափակիչ գոտեմարտն արդեն իսկ անցկացնում էր վնասված ձեռքով։ Այդ բոլոր պատճառները հաշվի առնելով չցանկացան մասնակցել եզրափակիչ գոտեմարտին։

Մարտինը մասնակցել է նաև Էստոնիայի համար մղվող ազատագրական պայքարին։ 1919-1920 թթ. մարզել է նաև էստոնացի ըմբիշներին, ովքեր այդ ժամանակ հանդես էին գալիս 1920 թ. օլիմպիական խաղերում։ 1947 թ. մահացել է դժբախտ պատահարի ժամանակ։

Վիլյանդի քաղաքում նրա պատվին կառուցվել է հուշարձան։ 1962 թ. սկսած նրա պատվին ամեն տարի անցկացվում է հուշամրցաշար, որը կրում է իր անունը։

## Հղումներ
• Մարտին Կլեյնը www.sports-reference.com կայքում 

Կատեգորիա:Ըմբշամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1884 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Տարտու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կիկլադներ

**Կիկլադներ** (), կղզեխումբ Եգեյան ծովի հարավում։ Պատկանում է Հունաստանին։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Ընդգրկում է ավելի քան 200 կղզի։ Տարածությունը 2,6 հզ. կմ² է, բարձրությունը՝ մինչև 1008 մ։ Խոշոր կղզիներն են Նաքսոսը, Անդրոսը, Թինոսը, Պարոսը, Միլոսը։ Ակտիվ սեյսմիկ շրջան է։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է հունարեն կիկլոս ― «շրջան» բառից (կիկլադես՝ «շրջանաձև»)․ իրոք կղզիները շրջանաձև են դասավորված Դելոս կղզու շուրջը։

Մովսես Խորենացին հիշատակում է *Կյուկղադի* ձևով։

## Պատմություն
մինի|աջից|Տավղահար (Ազգային հնագիտական թանգարան, Աթենք)
Մ. թ. ա. 3-2-րդ հազարամյակների միջակայքում Կիկլադներ կղզիներում ստեղծվել ու զարգացվել է կիկլադյան մշակույթը, որը շատ կողմերով հոգեհարազատ էր մինոյան մշակույթին ու քաղաքակրթությանը։

## Կիկլադները զանգվածային մշակույթում
«Կիկլադներ» անվանումն է կրում սեղանի մարտավարական մի խաղատեսակ 
«Триоминос.ру» :

## Կլիմա և բուսածածկույթ
Կլիման և բուսածածկույթը միջերկրածովային են։

## Բնակչություն
Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, ձկնորսությամբ։

## Հանածոներ
Կիկլադներում կան երկաթի, բոքսիտների, հղկաքարի հանքավայրեր։

## Պատկերներ

Ancient Greek theatre in Delos 01.jpg|Հին թատրոն, Նաքսոս
Syros ermoupolis 140707.jpg| Կիկլադների մայրաքաղաքը, Սիրոս կղզի
Ia Santorini-2009-1.JPG|Սանտորինի
Mykonos City.jpg|Միկոնոս քաղաք
City of Naxos.jpg|Նաքսոս քաղաք
Fole abhang.jpg|Ֆոլեգանդրոս
Chora Milos.jpg|Միլոս
Minoan fresco, showing a fleet and settlement Akrotiri.jpg|Մինոյան մշակույթի նմուշ՝ որմնանկար՝ քաղաքի պատկերով 


## Տես նաև
* Կիկլադիական մշակույթ
* Փոքր Կիկլադներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Киклады  - В проекте «Реконструкция» «Нового Геродота»
* Настольная игра Киклады  - на сайте производителя

Կատեգորիա:Հունաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ‎
Կատեգորիա:1833 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Վալտեր Բաադե

**Վիլհելմ Հայնրիխ Վալտեր Բաադե**, (, ), գերմանացի աստղաֆիզիկոս։

Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը (1919)։ 1919-1931 թթ. աշխատել է Բերգեդորֆի (Համբուրգ) աստղադիտարանում, որից հետո տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և մինչև 1958 թ. աշխատել Մաունտ Վիլսոնի ու Մաունտ Պալոմարի աստղադիտարաններում։

Զբաղվել է գիսավորների, մոլորակների, աստղերի, գերնորերի և գալակտիկաների ուսումնասիրությամբ։ Վալտեր Բաադեն մոտագույն գալակտիկաների կենտրոնական մասերը տարրալուծել է առանձին աստղերի և բացահայտել նրանց աստղային բնակչության կազմի ու պայծառ աստղերի մի շարք ֆիզիկական առանձնահատկությունները։ Այս ուսումնասիրությունները հնարավորություն տվեցին նրան հաստատելու աստղային երկու տիպի բնակչության (որոնք այժմ կոչվում են Բ-ի I և II տիպի բնակչություններ) գոյության փաստը։ Վալտեր Բաադեն գտել է արտագալակտիկական հեռավորությունների սանդղակի սխալը և շտկել այն։ Ռուդոլֆ Մինկովսկու հետ նա առաջինն է կատարել մի շարք հզոր տիեզերական ռադիոաղբյուրների նույնացումը գալակտիկաների հետ։

## Երկեր
* Эволюция звёзд и галактик, М․, 1966․ Բ․ Մարգարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Վասիլի Կիկվիձե

**Վասիլի Իսիդորի Կիկվիձե** (), 1918-1920-ական թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1917 թվականին ընտրվել է 6-րդ հեծելազորային դիվիզիայի զինվորական կոմիտեի և Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահ։ Որպես կարմիրգվարդիական ջոկատի հրամանատար՝ Ուկրաինայում կռվել է Կենտրոնական Ռադայի զորքերի և գերմանական ուժերի դեմ։ 1918 թվականի մայիսին Տամբովում կազմակերպել և ղեկավարել է հրաձգային (հետագայում՝ 16-րդ) դիվիզիա։ 1918 թվականի հունիսից 1919 թվականի հունվարը մասնակցել է Կրասնովի դեմ մղվող մարտերին։ Զոհվել է մարտում։

Կիկվիձեի անունով են կոչվել 16-րդ հրաձգային դիվիզիան և Վոլգոգրադի մարզի Պրեոբրաժենսկայա ստանիցան։
մինի|ձախից|Վասիլի Իսիդորի Կիկվիձե գերեզմանը

## Հիշատակ
* Ի պատիվ Վասիլի Իսիդորի Կիկվիձեյի անունով են կոչվում՝
* 1936-1998 թվականներին Կիկվիձե քաղաքը (այժմ գյուղը Վարդավառի) կոչվեց նրա անունով
* Կիկվիձե թաղամասը Վոլգոգրադի մարզում
* փողոց Վոլգոգրադ, Կիևում, Տամբով
* Պուշկին քաղաքի զբոսայգին
* 16-րդ հեծելազորային դիվիզիայի պատվավոր անունն էր Կիկվիձե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Киквидзе Василий Исидорович, биографическая справка;
* Киквидзе Василий Исидорович
* Ярослав Леонтьев «Пасынки революции» 

## Գրականություն
* Т. К. Гладков. Клятва у знамени. М.։ Политиздат, 1978. - 127 стр.

Կատեգորիա:Վրացի պատերազմի հերոսներ
Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կիլիկիայի բարբառ

**Կիլիկիայի բարբառ**, այսպես է կոչվել Զեյթունի, Մարաշի, Հաճնի, Քիլիսի, Փայասի, Ալեքսանդրետի, Անթաքիայի և շրջակա հայաբնակ գյուղերի հայերենը։ Մասնավորապես Մարաշի բարբառը, որը պատկանում է Կիլիկիայի կամ հարավարևմտյան միջբարբառախմբին, մեռած բարբառ է։ Խոսվել է Մարաշում և շրջակա հայաբնակ գյուղերում։ Ունի երկաստիճան խլագուրկ բաղաձայնական համակարգ (պ>բ, Բ>Բ)։

## Ընդհանուր հատկանիշներ
Ընդհանուր հատկանիշներից են՝
* **գա||գօ**
մասնիկով բայի սահմանական ներկայի կազմությունը (գօ ձախին, գաշտօմ),
* **ա>օ** հնչյունափոխությունը շեշտված վանկում (բարօբ, բայօբօ (էշխօրը° (մը°սի (թիթիվյ** հնչյունափոխությունը (**օյ<օր, դօյս<դուրս''')։

Կատեգորիա:Գա ճյուղի բարբառներ
Մատիտեղ

**Մատիտեղը** () հնդկացորենազգիների ընտանիքին պատկանող բույսերի ցեղ է։ Բազմամյա և միամյա խոտաբույսեր են և կիսաթփեր։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունները ուղիղ և սակավաճյուղ են, կամ փռված և ուժեղ ճյուղավորվող կամ թե փաթաթվող են։ Տերևներն ամբողջական են, ծաղկաբույլերը ծոցային կամ գագաթնային են։ Ծաղիկները երկսեռ են։ Ծաղկապատը մի փոքր մեծանում է։

Ծաղկի բանաձև՝ 

## Տեսակներ
Տեսակներից են՝
* , 
*, 
*, 
*,
* , 
*,
* , 
*։ 
## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Հնդկացորենազգիներ
リ

thumb|right|Հիրագանա «り» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «リ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **り**, կատականայում՝ **リ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «րի» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /ri/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ら(րա) և る(րու) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ラ(րա) և ル(րու) տառերի միջև։
### Յունիկոդ
* **り** — U+308A,
* **リ** — U+30EA

Կատեգորիա:Կանա
Բաբադալ

**Բաբադալ**, Պապատաղ (, ), քաղաք Ռումինիայի Թուլչա գավառում։

## Հայերը Բաբադալում
Հայերը Բաբադալում հիշվում են 16-րդ դարից սկզբից։ Այդտեղ կառուցվել է հայկական 2 եկեղեցի (Վարագա Սբ. Խաչ, 17-րդ դարի սկիզբ և Սբ․ Աստվածածին, 1899)։ Հայկական դպրոցը գործել է մինչև 1902 թվականը։ Հայերը զբաղվել են երկրագործությամբ, առևտրով, ծխախոտագործությամբ, մեղվապահությամբ, արհեստներով։ 20-րդ դարի սկզբին Բաբադալում ապրում էին 100, 1932 թվականին՝ 80, 1948 թվականին՝ 31 հայ։

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Ռիխտերի սանդղակ

[մինի|[Չարլզ Ֆրենսիս Ռիխտեր]]

**Ռիխտերի սանդղակը** ունի պայմանական միավորներ՝ 1-ից 9,5 - ուժգնությամբ, որոնք հաշվարկվում են տատանումները գրանցող սեյսմոգրաֆի օգնությամբ։ Այս սանդղակը հաճախ շփոթում են երկրաշաժի ուժգնության միավորների (12 բալանոց) սանդղակի հետ, որը հիմնված է արտաքին դրսևորումների երկրաշարժից ( ազդեցությունը մարդկանց, օբյեկտների, շենքերի ու բնական օբյեկտների)։ Երբ երկրաշարժ է տեղի ունենում, առաջին հերթին հայտնի դառնում դրա ուժգնությունը, որը որոշվում է սեյսմոգրաֆներով և ոչ թե ուժգնություններով, որը հայտնի է դառնում միայն որոշ ժամանակ անց, երբ տեղեկություններ են ստացվում հետևանքների մասին։

Ռիխտերն առաջարկել է երկրաշարժի ուժը գնահատել (նրա էպիկենտրոնում) տասնորդական լոգարիթմի տեղափոխությունը (միկրոմետրերում) կամ Վուդ Անդերսոնի ստանդարտ սեիսմոգրաֆով, որը գտնվում է էպիկենտորնից ոչ ավել քան 600 կմ հեռավորության վրա։

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Երկրաշարժեր
Կատեգորիա:Սեյսմոլոգիա
う (ու)

thumb|right|Հիրագանա «う» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ウ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **う**, կատականայում՝ **ウ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «ու» տառի և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /u/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի い(ի) և え(է) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ イ(ի) և エ(է) տառերի միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **う** — U+304A,
* **ウ** — U+30AA

Կատեգորիա:Կանա
Վիկտոր Կինգիսեպ

**Վիկտոր Էդուարդովիչ Կինգիսեպ** (, մարտի 12, 1888, քաղաք Կաարմա Սուրե, Ռուսաստանի Դաշնություն - մայիսի 4, 1922, Տալլին, Էստոնիա), էստոնացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Էստոնիայի կոմունիստական կուսակցության (ԷԿԿ) առաջնորդ։

## Կենսագրություն
1907-1917 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել Տալլինում և Պետրոգրադում։ 1917 թվականին էստոնիայի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավար։ 1918 թվականին աշխատել է Մոսկվայում, Գերագույն հեղափոխական տրիբունալում և ՎՉԿ-ում (Համառուսաստանյան արտակարգ հանձնաժողով)։ Ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ անդամ, ապա՝ Էստոնիայի կոմկուսի Կենտկոմի և քաղբյուրոյի անդամ։ Կազմակերպել է ընդհատակյա տպարաններ, հրատարակել է «Կոմունիստ» թերթը։ Ձերբակալվել և գնդակահարվել է Էստոնիայի բուրժուական կառավարության կողմից։

## Հեղափոխական շարժումներում
1905 թվականին մասնակցել է հեղափոխական շարժումներին, 1906 թվականին ՌՍԴԱԿ (Ռուս Սոցիալ դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցություն) անդամ։
1917 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի Կայսերական համալսարանը։
1907-1914 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել Պետրոգրադում, Տալլին, մասնակցել է բոլշևիկյան թերթի հրապարակմանը։

## Ֆիլմեր Կինգիսեպի մասին
*«Վիկտոր Էդուարդովիչ Կինգիսեպի կյանքի երկու օրը», Տալլինֆիլմ 1980
*«Մայիս 100 տարի անց» Տալլինֆիլմ 1986

## Գրականություն
* Воеводин Е. В. Три часа перед казнью։ Повесть о В. Кингисеппе. — М.։ Политиздат. Пламенные революционеры, 1970. — 448 с, ил.

## Արտաքին հղումներ
* Д. М. Руднев ''Жизнь Виктора Кингисеппа. Биографическая повесть.''  Таллин Ээсти раамат, 1986, 3500 экз.
* Д. М. Руднев, С. И. Цыбов ''Следователь Верховного трибунала. Документальный очерк.'' Таллин Ээсти раамат, 1971, 3000 экз
* Почтовая марка СССР. В. Кингисепп

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:1922 մահեր
Կատեգորիա:Էստոնացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Բոխի

**Բոխի** (), ղաժի, կեչազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50, Հայաստանում՝ 2 տեսակ։

## Տարածումը Հայաստանում
ՀՀ-ում տարածված են բոխի սովորական կամ կովկասյան (*C. caucasica*) և Բ. արևելյան կամ ղաժի (*C. orientalis*)։ Առաջինը տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (բացառությամբ՝ Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզեր), երկրորդը հիմնականում՝ ստորին անտառային գոտում։ Բունը հարթ է՝ մոխրագույն կեղևով, կովկասյան բոխու բարձրությունը 30-35&nbsp;մ է, արևելյանինը՝ 5-18 մ։ Տերևներն էլիպսաձև են, կրկնակի ատամևաեզր, հերթադիր։ Ծաղիկները բաժանասեռ են՝ խմբված կատվիկներում։ Ծաղկում է մայիսին։ Պտուղը միաբուն, միակորիզ ընկուզիկ է։ Արևելյան բոխին ավելի չորադիմացկուն է, ջերմասեր, հողի նկատմամբ՝ քիչ պահանջկոտ։ Բ. ապրում է մինչև 200 տարի։

Բոխի Շուշիին (*C. schuschaensis*) սահմանափակ տարածությամբ Հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզի ստորին և միջին լեռնային գոտիների անտառներում և նոսրանտառներում։ Շատ արժեքավոր է. ունի հոծ, ծանր բնափայտ։ Կեղևի ներսի կողմից ստանում են դեղին ներկ, գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Կեչազգիներ
Կիմոն

**Կիմոն** () (մ.թ.ա. մոտ 507-449, Կիպրոս), աթենական զորավար և քաղաքական գործիչ։ Միլտիադեսի որդին։

## Կենսագրություն
Վաղ հասակից մասնակցել է պարսիկների դեմ պատերազմին։ Մ.թ.ա. 478-477 թվականներին ընտրվել է ստրատեգոս, մասնակցել Դելոսյան միության ստեղծմանը։ Մ.թ.ա. 476-475 թվականներին պարսիկներից գրավել է էյոն ամրոցը (Թրակիայում) և Սկիրոս կղզին։ Կիմոնը դարձել է Աթենքի օլիգարխիական խմբավորման առաջնորդը՝ Թեմիստոկլեսի, ապա՝ Պերիկլեսի քաղաքական հակառակորդը։

## Մարտական գործողություններ
Մ.թ.ա. 469-468 թվականներին կարևոր հաղթանակներ է տարել պարսիկների դեմ։ Արտաքին քաղաքական ասպարեզում կողմնորոշվել է դեպի Սպարտան։ Մ.թ.ա. 461 թվականին վտարվել է Աթենքից, մոտ 456 թվականին վերադարձել և մասնակցել պարսիկների դեմ ռազմական գործողություններին։ Մ.թ.ա. 449 թվականին գլխավորել է ծովային արշավանքը Կիպրոս, այնտեղ էլ մահացել։

## Հնագույն աղբյուրներ
* Արիստոտել, Աթենական պոլիտեա (27)
* Հերոդոտոս։ Պատմություն (Գիրք VI. 136; Գիրք VII. 107)
* Թուկիդիդես, Պատմություն (Գիրք I. 98, 100, 102, 112)
* Պլուտարքոս. Կիմոն և Լուկուլլոս
* Կոռնելիոս

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Հույն զորավարներ
Կատեգորիա:Հույն ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
え (է)

thumb|right|Հիրագանա «え» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «エ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **え**, կատականայում՝ **エ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «է» տառի և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /e/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի う(ու) և お(օ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ウ(ու) և オ(օ) տառերի միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **え** — U+3048,
* **エ** — U+30A8

Կատեգորիա:Կանա
Տիզենի

**Տիզենի, տխլենի, տկողենի, պնդուկենի** (), կեչազգիների, տխիլազգիների ընտանիքին պատկանող թփեր, ավելի հազվադեպ՝ ծառեր։ Ստվերասեր են, բավականին պահանջկոտ հողի խոնավության նկատմամբ։ Բազմանում են սերմերով, վեգետատիվ ճանապարհով, մացառներով և անդալիսով։ Հայաստանում վայրի ձևով հանդիպում են երկու տեսակ՝ սովորական տխլենի և արջատխլենի։

## Նկարագրություն
Ցողունի բարձրությունը հասնում է 4-8 մ-ի։ Բունը և կմախքային ճյուղերը հարթ են, մոխրագույն։ Տերևները խոշոր են, կլորավուն, թավոտ, մուգ կանաչ, ամբողջաեզր կամ մանր ատամնավոր, հերթադիր։ Ծաղիկները միատուն են։ Առէջային (արական) ծաղիկները երկար կատվիկներ են, վարսանդայինները (իգական)՝ երկծաղիկ ծաղկաբույլեր։ Ծաղկում է վաղ գարնանը։ Պտուղը միասերմ ընկույզ է՝ ծածկված բաց կանաչ պտղաբաժակով։ Տխլենին ջերմախոնավասեր է։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Ապրում է մինչև 80 տարի։ Տերևները հերթադիր և պարզ են։ Սերմն ունի էնդոսպերմ, շաքիլները յուղառատ են։

## Տարածվածություն
Աճում է լեռնային գոտիների անտառներում, թփուտներում, գետափերին և ձորերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են պտուղները, տերևներն ու ճյուղերի կեղևը։ Պտղի թարմ միջուկը կիրառվում է հրուշակեղենի, քաղցրավենիքի արտադրության մեջ։ Պարունակում է ճարպեր (50-70 %), սպիտակուցներ (15-20 %), վիտամիններ, երկաթ և այլն։ Տխլենու կեղևում կան աղաղանյութեր (օգտագործվում է կաշվի աղաղման ժամանակ), փայտանյութից ստանում են նկարչական ածխամատիտ։

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիա

## Տեսակներ
Հայտնի է 20, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ արջատխլենի (C. colurna) և տխլենի սովորական (C. avellana)։ Վայրի վիճակում տարածված է Տավուշի, Լոռու, Սյունիքի մարզերում, իսկ մշակության մեջ Տխլենի սովորականի Աշտարակ և Ողջաբերդ սորտերը՝ Արագածոտնի, Վայոց ձորի, Արմավիրի մարզերում։
Տեսակներից են՝
*
*
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կեչազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Թփեր
Բաբառու

**Բաբառու**, **Բաբա ռուդ**, **Բաբառի**, հայաբնակ գյուղ Իրանում, Բարանդուզ գավառում, Բաբառուդ գետի ափին։ Ունի եկեղեցի (Սբ․ Աստվածածին) և վարժարան։ Բնակիչները զբաղվում են երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի գյուղեր
Կեչազգիներ

**Կեչազգիներ** (), երկշաքիլավորների դասին պատկանող բույսերի ընտանիք։
## Ձևաբանություն
Ծառեր կամ թփեր են։ Արական ծաղկաբույլը կատվիկանման կամ հասկանման է, մեկական, կամ 2-5 ծաղկաբույլ միասին։ Արական ծաղիկները մեկական են, երկուական կամ երեքական՝ ծածկող թեփի ծոցում, որի հետ միաձուլվում են, առէջները 2-12-ն են, ունեն 2-4 ծաղկակցիկ կամ դրանք չկան։ Ծաղկապատ չկա, կամ երկ-քառաբաժան է։ Իգական ծաղկաբույլը գլխիկաձև է կամ հասկանման։ Այն թփերը, որի ծոցում նստած են իգական ծաղիկները /2-3/, կազմվել է ծաղկակիցների և ծածկող թեփի միաձուլումից, կամ թե ծաղիկը նստած է պտղագավաթում, որն առաջացնում է հետագայում խիստ մեծացող միաձուլված ծաղկակիցներից։ Վարսանդը կազմված է 2 պտղաթերթից, սերմնարանը ցածրադիր է, երկբուն, յուրաքանչյուր բնում կա 1 սերմնասկզբնակ։ Պտուղը միասերմ ընկույզ կամ ընկուզիկ է, թևավոր է կամ ունի միաձուլված ծաղկակիցներից կազմված պտղագավաթ։

Ծաղկի բանաձևը։ ; .

## Տարածված ցեղերը
* - Ծառեր և թփեր են։ Մտնում են լայնատերև անտառների կազմի մեջ։ Արական ծաղիկները կողքի կատվիկներով են, իգականները՝ գագաթնային։ Պտուղն ընկուզիկ է՝ տերևանման պարուրակով։ 
* - Թփեր, ավելի սակավ ծառեր են։ Տերևները հերթադիր և պարզ են։ Ծաղիկները միատուն են։ Արական ծաղիկները խմբված են կատվիկներով։ Պտուղը միասերմ ընկույզ է, որը պարփակված է միաձուլված ծածկող տերևներից կազմված խողովականման կանաչ պտղագավաթի մեջ։ Սերմն ունի էնդոսպերմ, շաքիլները յուղառատ են։ Տեսակներից են՝
**
**
**
*- Ծառեր և թփեր են։ Կեղևը հաճախ սպիտակ է։ Արական կատվիկները հիմնադրվում են աշնանից 2-4 ական միասին։ Իգական կատվիկները մեկական են, հիմնադրվում են գարնանը։ Արական ծաղիկները կազմում են եռանդամ դիխազիումներ թեփերի ծոցերում։ սերմնարանը երկբուն է, մեկ հատ սերմնասկզբնակ է զարգանում։ Սպիները 2-ն են, պտուղը միասերմ և երկթև։ Տեսակներից են՝
**
**
**
* - Ծառեր և թփեր են։ Տերևակիցները վաղ թավոտ են։ Արական կատվիկները մի քանիսը միասին են, հիմնադրվում և զարգանում են աշնանից, բացվում են գարնանը։ Իգական կատվիկները մեկական են կամ ողկույզով խմբված, հիմնադրվում են աշնանից։ Տեսակներից են՝
**
**

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Կեչազգիներ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
お (օ)

thumb|right|Հիրագանա «お» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «オ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **お**, կատականայում՝ **オ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «օ» տառի և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /օ/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի え(է) կանաից հետո։ Իսկ կատականայում՝ エ(է) կանաից հետո։

### [[Յունիկոդ]]
* **お** — U+304A,
* **オ** — U+30AA

Կատեգորիա:Կանա
か

thumb|right|Հիրագանա «か» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «カ» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **か**, կատականայում՝ **カ**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «կա», երբեմն նաև «քա» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /ka/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի き(քի) կանայից առաջ։ Իսկ կատականայում՝ キ(քի) կանաից առաջ։

### [[Յունիկոդ]]
* **か** — U+304B,
* **カ** — U+30AB

Կատեգորիա:Կանա
Կինեմատոգրաֆիա

thumb|Դրվագներ Annabelle Serpentine Dance (1894—1896) ֆիլմից
**Կինեմատոգրաֆիա** (՝ շարժում և գրաֆիկա), շարժանկար, մշակույթի բնագավառ, որն ապահովում է կինոնկարների արտադրությունը և դրանց ցուցադրումը։ Որպես արվեստի առավել մասսայական տեսակ՝ քաղաքական և գիտական պրոպագանդայի կարևոր միջոց է։ Կինեմատոգրաֆիան օգտվում է կինոտեխնիկայի միջոցներից։ Կինոնկարների արտադրությունը կենտրոնացված է կինոստուդիաներում։ Կինոժապավենների և սարքավորումների պատրաստումով զբաղվում է կինոարդյունաբերությունը։ Ֆիլմերը ցուցադրվում են կինոթատրոններում, հեռուստատեսությամբ։

Սովորաբար, ոսպնյակը օգտագործվում է միանգամից կենտրոնացնելով օբյեկտի կողմից անդրադարձած լույսը իրական պատկերների վրա, որը գտնվում է լուսային զգայուն մակերևույթի վրա, տեսախցիկի ներսում հարցաքննված լուսակայման ընթացքում, ստեղծելով բազմաթիվ պատկերներ։ Էլեկտրոնային պատկերների սենսորով սա արտադրում է էլեկտրական լիցք յուրաքանչյուր պիկսելում, որը էլեկտրոնային եղանակով մշակվում և պահվում է վիդեո ֆայլում հետագա ցուցադրման կամ վերամշակման համար։ Արդյունքը լուսանկարչական էմուլսիայով ֆիլմերի ֆոնդի վրա անտեսանելի թաքնված պատկերների մի շարք է, որոնք հետագայում քիմիապես «զարգացնում» են տեսանելի պատկեր։ Ֆիլմի ֆոնդի պատկերները խաղում են մեծ արագությամբ և ցուցադրվում են էկրանին, ստեղծելով պատրանք։

Կինեմատոգրաֆիան օգտագործում է գիտության և բիզնեսի բազմաթիվ ոլորտներում, ինչպես նաև զվարճանքի և զանգվածային հաղորդակցության համար։

«Կինեմատոգրաֆիա» բառը ստեղծվել է հունարեն «κίνημα (kinema)» բառից, որը նշանակում է «շարժում» և γράφειν (գրաֆին), նշանակում է «արձանագրել», միասին նշանակում է «ձայնագրման շարժում»։ Խոսքը վերաբերում էր արվեստի, գործընթացի կամ ֆիլմերի նկարահանման աշխատանքներին, սակայն հետագայում դրա իմաստը սահմանափակվեց «կինոնկարի նկարահանմամբ»։

## Կինոարվեստի տվյալներ
* IMDb
* Movie Tome
* All Movie Guide
* Internet Adult Film Database
* Internet Broadway Database
* Internet Movie Cars Database
* Rotten Tomatoes
* Metacritic

## Տես նաև
*Մուլտֆիլմ

## Գրականություն
* 
* История зарубежного кино (в 3 тт.). М., 1965—1981
* Кино։ Энциклопедический словарь. М.։ Советская энциклопедия, 1987
* Паркинсон Д. Кино. М., 1996
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն
* Կինոաշխարհի նորույթներ
* Հայաստանի Կինոգործիչների Միություն 
* Կինո աշխարհ
* Կինո՝ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Կատեգորիա:Ֆրանսիական հայտնագործություններ
Լաստենի

**Լաստենի** () կեչազգիների ընտանիքին պատկանող բույսերի ցեղ։ Հաշվում են մոտ 23 - 40 տեսակ։

## Անվան ծագում
Ռուսերեն «ольха» - լաստենի բառը ծագել է -ից (այստեղից են եկել նաև , , , , , , , ), նաև **ălĭsā*/*ĕlĭsā* **h<sub>a</sub>éliso/eh<sub>a</sub>-* (ср. , ,  < )։
Հնդեվրոպական բառերում ծագում է *el-, ol- արմատնեիրց, որը կապ ունի լուսավոր բառի կամ կարմրաշագանակագույնի հետ։

## Նկարագիր
Ծառեր և թփեր են։ Տերևակիցները վաղ թավոտ են։ Արական կատվիկները մի քանիսը միասին են, հիմնադրվում և զարգանում են աշնանից, բացվում են գարնանը։ Իգական կատվիկները մեկական են կամ ողկույզով խմբված, հիմնադրվում են աշնանից։

## Տեսակներ
Տեսակներից են՝
*
*

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Կեչազգիներ
く(կու)

thumb|right|Հիրագանա «く» կանայի գրելաձևը
thumb|right|Կատականա «ク» կանայի գրելաձևը

Հիրագանայում՝ **く**, կատականայում՝ **ク**, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «քու», երբեմն նաև «կու» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /ku/ ձայնին։

Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի き(քի) և け(քէ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ キ(քի) և ケ(քէ) տառերի միջև։

### [[Յունիկոդ]]
* **く** — U+304F,
* **ク** — U+30AF.

Կատեգորիա:Կանա