Բոհեմականություն

[thumb|upright|[Պիեռ-Օգյուստ Ռենուար, *ամռանը* (կամ Բոհեմյան Լիսան), 1868, յուղաներկ կտավի վրա, Բեռլին, Գերմանիա. Ազգային հին պատկերասրահ]]

**Բոհեմիզմ**, սոցիալական և մշակութային շարժում, որն իր հիմքում ունի հասարակության սովորական նորմերից և ակնկալիքներից հեռու ապրելակերպ: Տերմինը ծագել է ֆրանսիական «*bohème»* բառից և տարածվել է անգլիախոս աշխարհում։ Այն օգտագործվում էր 19-րդ դարի կեսերի ոչ ավանդական ապրելակերպը նկարագրելու համար, հատկապես արվեստագետների, գրողների, լրագրողների, երաժիշտների և դերասանների շրջանակներում, եվրոպական խոշոր քաղաքներում:

Բոհեմը 19-րդ դարի պատմական և գրական անվանում է, որը տեղավորում է երիտասարդ մետրոպոլիտ արվեստագետների և մտավորականների միջավայրը, հատկապես Փարիզի Լատինական թաղամասում, աղքատության, սովի, բարեկամության գնահատման, արվեստի իդեալականացման և փողի հանդեպ արհամարհանքի համատեքստում: Ելնելով այս սահմանումից՝ իրական աշխարհի ամենատարբեր ենթամշակույթներ հաճախ կոչվում են «բոհեմական» փոխաբերական իմաստով, հատկապես (բայց ոչ բացառապես), եթե դրանց անդամները չումեն հաստատուն աշխատանքային զբաղվածություն:

Բոհեմականները կապված են անսովոր կամ հակահասարակարգային (տեսակետ կամ համոզմունք, որը հակադրվում է հասարակության սովորական սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական սկզբունքներին) քաղաքական կամ սոցիալական տեսակետների հետ, որոնք արտահայտվում են ազատ սիրո, խնայողության և, որոշ դեպքերում, պարզ ապրելու, Տուն-մեքենաներով ճանապարհորդելու, կամ կամավոր աղքատության միջոցով: Տնտեսապես ավելի արտոնյալ, հարուստ կամ նույնիսկ արիստոկրատ բոհեմական շրջանակը երբեմն կոչվում է *բարձր բոհեմ* (՝, բառացի՝ «Վերին Բոհեմ»)։

*Բոհեմականություն* տերմինը ի հայտ եկավ Ֆրանսիայում 19-րդ դարի սկզբին, քաղաքային բոհեմացիների և գնչուների միջև ընկալվող նմանությունների պատճառով. «*La bohème»-ն* տարածված տերմին էր Ֆրանսիայի գնչուների համար, որոնք, ենթադրաբար, Ֆրանսիա են հասել 15-րդ դարում՝ Բոհեմիայի միջոցով (ժամանակակից Չեխիայի արևմտյան մաս): *Բոհեմականությունը* և *բոհեմական* ածականը այս կոնկրետ համատեքստում կապված չեն Բոհեմիայի պատմական շրջանի բնիկ բնակիչների հետ (չեխեր):

## Ծագում
### Եվրոպական բոհեմականություն
Գրական և գեղարվեստական բոհեմը ֆրանսիական երևակայության մեջ ասոցացվում էր շրջիկ գնչուների հետ, ում ֆրանսերեն անվանում էին «*bohémiens*», քանի որ կարծում էին, որ նրանք Ֆրանսիա են եկել Բոհեմիայից:

Ժորժ Բիզեի *[[Կարմեն (օպերա)|«Կարմեն»]]* ֆրանսիական օպերան (1875), որը տեղի է ունենում իսպանական Սևիլյա քաղաքում, հիշատակվում է որպես «*bohémienne*» Մեյլաքի և Հալևիի լիբրետոյում։ Նրա «Habanera» արիան հայտարարում է, որ սերը «գնչու երեխա» է ( *enfant de Bohême* ), գնում է այնտեղ, որտեղ ցանկանում է և չի ենթարկվում ոչ մի օրենքի:

Անրի Մուրգերի 1845 թվականի պատմվածքների ժողովածուն՝«*Scènes de la vie de bohème»* (*Բոհեմական կյանքի տեսարաններ*), գրվել է բոհեմական ապրելակերպը փառաբանելու և օրինականացնելու համար։ Մուրգերի հավաքածուն հիմք է հանդիսացել Ջակոմո Պուչինիի 1896 թվականի *[[Բոհեմ (օպերա)|«Բոհեմ»]]* օպերայի համար։

Անգլիայում այս իմաստով բոհեմը սկզբում տարածված էր Ուիլյամ Մեյքփիս Թակերեյի 1848 թվականի «*[[Ունայնության տոնավաճառ (վեպ)|Ունայնության տոնավաճառ»]]* վեպում: Արվեստագետների կողմից ենթադրաբար գերադասելի այլընտրանքային ապրելակերպի հանրային ընկալումները հետագայում ձևավորվեցին Ժորժ դյու Մորիեի բոհեմական մշակույթի *«Թրիլբի»* ռոմանտիկ վեպով (1894): Վեպը ուրվագծում է երեք արտագաղթած անգլիացի նկարիչների, իռլանդացի մոդելի և երկու կենտրոնական եվրոպացի երաժիշտների ճակատագիրը Փարիզի նկարիչների թաղամասում:

Իսպանական գրականության մեջ բոհեմական ազդակը կարելի է տեսնել Ռամոն դել Վալե Ինկլանի 1920 թվականին *«Լյուսես դե Բոհեմիա»* պիեսում:

Իր «La Bohème» երգում Շառլ Ազնավուրը նկարագրել է Բոհեմական ապրելակերպը Մոնմարտրում։ 2001 թվականի *[[Մուլեն Ռուժ (ֆիլմ)|«Մուլեն Ռուժ»]]* ֆիլմը պատկերում է դերասանների և արվեստագետների բոհեմական ապրելակերպը Մոնմարտրում 20-րդ դարի սկզբին:

### Ամերիկյան բոհեմականություն
[thumb|left|[Բոհեմյան պուրակը ամառային Hi-Jinks խաղի ժամանակ, մոտավորապես 1911–1916 թվականներ]]

1850-ական թվականներին բոհեմական մշակույթը սկսեց հաստատվել Միացյալ Նահանգներում ներգաղթի միջոցով: 1857 թվականին Նյու Յորքում 15-ից 20 երիտասարդ, մշակութային լրագրողների խումբ սկսել է իր գործունեությունը որպես «ինքնակոչ բոհեմականներ» և զարգացում է ապրել մինչև 1861 թվականին Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբ։ Այս խումբը հավաքվում էր Բրոդվեյի գերմանական բարում, որը կոչվում էր «Pfaff's beer»: Անդամների թվում էին նրանց առաջնորդ Հենրի Կլապ կրտսերը, Ադա Քլերը, Ուոլթ Ուիթմանը, Ֆից Հյու Լադլոուն և դերասանուհի Ադա Իսահակս Մենկենը։

Նմանատիպ խմբեր այլ քաղաքներում նույնպես առաջացել և ցրվեցլ են քաղաքացիական պատերազմի պատճառով: Պատերազմի ժամանակ լրագրողությունը սկսեց ասոցացվել բոհեմականության հետ, և վերջիվերջո, թերթագետները վերցրեցին այդ անվանումը: Բոհեմը դարձավ թերթ գրողի հոմանիշը:

Սան Ֆրանցիսկոյի լրագրող Բրեթ Հարթը առաջին անգամ գրել է որպես «Բոհեմ»-ի մասնակից 1861 թվականին *«Ոսկե դարաշրջանում*»։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ երգիծական արարքների, ինչը հրապարակվել է 1867 թվականին նրա *«Բոհեմական թղթեր»* գրքում: Հարթեն գրել է. «Բոհեմը երբեք աշխարհագրական տեղակայում չի ունեցել, բայց ցանկացած պարզ օր, երբ արևը մայր է մտնում, եթե բարձրանաս «Telegraph Hill» (Սան Ֆրանցիսկո), կտեսնես նրա հաճելի հովիտներն ու ամպերով ծածկված բլուրները, որոնք փայլում են Արևմուտքում»։

Մարկ Տվենը 1867 թվականին իրեն և Չարլզ Ուորեն Ստոդարդին ներառեց բոհեմական անվանակարգում։ 1872 թվականին, երբ մի խումբ լրագրողներ և արվեստագետներ, ովքեր կանոնավոր կերպով հավաքվում էին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ մշակութային որոնումների համար, սկսեցին անուն փնտրե և *բոհեմ* տերմինը դարձավ հիմնական ընտրությունը, և ծնվեց «Բոհեմյան ակումբը»: գաղափարը՝ ներառելով իրենց նման մարդկանց, ովքեր «բարի արվեստագետներ» էին, մարզիկներ և կերպարվեստը գնահատողներ: Ակումբի անդամ և բանաստեղծ Ջորջ Սթերլինգը պատասխանել է այս վերասահմանմանը.

Չնայած իր հայացքներին՝ Սթերլինգը շփվում էր Բոհեմյան ակումբի հետ։

Կանադացի կոմպոզիտոր Օսկար Ֆերդինանդ Թելգմանը և բանաստեղծ Ջորջ Ֆրեդերիկ Քեմերոնը գրել են «*The Bohemian*» երգը 1889 թվականին *[[Leo, the Royal Cadet|«Լեո, թագավորական կադետ»]]* օպերայի համար:

Ամերիկացի գրող և Բոհեմյան ակումբի անդամ Գելեթ Բերջեսը տվել է Բոհեմիա կոչվող ամորֆ վայրի այս նկարագրությունը.

thumb|Գելեթ Բուրջեսը գծել է այս երևակայական «Բոհեմիայի քարտեզը» ''The Lark'' ամսագրի համար, 1896 թվականի մարտի 1-ին։

Նյու Յորքում դաշնակահար Ռաֆայել Ջոզեֆին 1907 թվականին ընկերների հետ ինչպիսին Ռուբին Գոլդմարկն էր, ստեղծեց երաժիշտների կազմակերպություն,, որը կոչվում էր «The Bohemians (Նյու Յորքի երաժիշտների ակումբ)»։ Times Square-ի մոտ Ջոել Ռինալդոն նախագահում էր «Joel's Bohemian Refreshery» ակումբը, որտեղ բոհեմական ամբոխը հավաքվել էր դեռևս 20-րդ դարի վերջից մինչև ոգելիչ խմիչքների արգելքը գործածության մեջ մտավ։ Ջոնաթան Լարսոնի *[[Բոհեմ|«Բոհեմ»]]* մյուզիքլը և մասնավորապես «La Vie Boheme» երգը պատկերում են 20-րդ դարի վերջին Նյու Յորքի պոստմոդեռն բոհեմական մշակույթը:

2014 թվականի մայիսին NPR ռադիոյում հնչած մի պատմություն ենթադրում էր, որ մեկուկես դար անց, հանուն արվեստի աղքատության մեջ ապրելու բոհեմական որոշ իդեալներ կորցրել են իրենց տարածվածությունը ամերիկացի արվեստագետների վերջին սերնդի շրջանակներում: Հաղորդագրության մեջ Ռոդ Այլենդի դիզայնի դպրոցի վերջին տարիների շրջանավարտներից մեկը պատմում է, որ «իր դասընկերները առանձնապես հետաքրքրություն չեն ցուցաբերում տնակներում ապրելու և ռամեն լապշա ուտելու նկատմամբ»:

## Մարդիկ
thumb|upright|Նկարազարդում Հենրի Մուրգերի 1899 թվականի ''«Բոհեմական կյանք»'' գրքից:
Տերմինը կապված է տարբեր գեղարվեստական կամ ակադեմիական համայնքների հետ և օգտագործվում է որպես ընդհանրացված ածական, որը նկարագրում է այդպիսի մարդկանց ովքեր ապրում և գործում են առանց հաշվի առնելու վարքագծի սովորական կանոնները, նրանց շրջակայքը և իրավիճակները»:

19-րդ և 20-րդ դարերի եվրոպական և ամերիկյան շատ նշանավոր գործիչներ պատկանում էին բոհեմական ենթամշակույթին: Բոհեմականությունը հավանության է արժանացել որոշ բուրժուական գրողների կողմից, ինչպիսիք են, օրինակ՝ Օնորե դը Բալզակը, սակայն պահպանողական մշակութային քննադատների մեծ մասը չի ընդունում բոհեմական ապրելակերպը:

*Բոհեմական մանիֆեստում* *(դաշտային ուղեցույց՝ եզրին ապրելու մասին)*, հեղինակ Լարեն Սթովերը բոհեմը բաժանում է հինգ տարբեր մտածելակերպերի կամ ոճերի՝

* ոչ նյութական և կենտրոնացած արվեստի վրա մարդկանց խումբ,
*Դենդիներ, ովքեր չունեն գումար, բայց փորձում են ձևացնել, թե ունեն՝ գնելով և ցուցադրելով թանկարժեք կամ հազվագյուտ իրեր, օրինակ՝ թանկարժեք ալկոհոլային խմիչքներ և մեքենաներ,
*Գնչուներ. արտագաղթած խմբեր, ովքեր ստեղծում են նիրվանայի իրենց գնչուական իդեալը, ուր էլ որ գնան,
*Նուվո. հարուստ բոհեմնականեր, ովքեր փորձում են միանալ ավանդական բոհեմին, բերելով իրենց հետ ժամանակակից մշակույթ,
*Զեն․ կենտրոնանում են ոչ թե արվեստի, այլ հոգևորության վրա։

Էիմե Կրոքերը՝ ամերիկացի աշխարհաշրջիկ, արկածախնդրուհի, ժառանգորդուհի և միստիկ, 1910-ականներին համաշխարհային մամուլի կողմից կոչվել է «Բոհեմի թագուհի»՝ Սան Ֆրանցիսկոյում (Նյու Յորք) անկաշկանդ, սեռական ազատական և ագրեսիվ ոչ կոնֆորմիստական կյանքով ապրելու համար։  Փարիզում երկաթուղային մագնատ և արվեստի կոլեկցիոներ Էդվին Քրոքեռը հորից ժառանգած իր կարողության մեծ մասը ծախսել է աշխարհով մեկ ճանապարհորդելու վրա (ամենաերկարը մնացել է Հավայան կղզիներում, Հնդկաստանում, Ճապոնիայում և Չինաստանում) և իր հայտնի նկարիչ ընկերների հետ խնջույքներ կազմակերպելու վրա, որի մասնակիցներից էին, օրինակ Օսկար Ուայլդը, Ռոբերտ Լուի Սթիվենսոնը, Մարկ Տվենը, Բերիմորները, Էնրիկո Կարուզոն, Իսադորա Դունկան, Անրի Մատիսը, Օգյուստ Ռոդենը և Ռուդոլֆ Վալենտինոն: Քրոքեռը հինգ անգամ ամուսնացել է իր կյանքի հինգ տարբեր տասնամյակների ընթացքում ևկանանցից յուրաքանչյուրը եղել է քսան տարեկան։ Նա հայտնի էր իր դաջվածքներով և ընտանի օձերով և հաղորդվում էր, որ նա առաջին բուդդայական գաղութն է ստեղծել Մանհեթենում:

Ամերիկացի բանաստեղծ և արձակագիր Մաքսվել Բոդենհայմը 1920-ականներին հայտնի էր որպես «Գրինվիչ Վիլիջի Բոհեմի արքա», և նրա ստեղծագործությունները նրան միջազգային համբավ են բերել ջազի դարաշրջանում:

20-րդ դարում, Միացյալ Նահանգներում բոհեմական իմպուլսը հայտնի էր 1940-ականների հիփսթերների, 1950-ականների բիթ սերնդի մոտ (օրինակ գրողներ Ուիլյամ Ս. Բերոուզի, Ալեն Գինսբերգի, Ջեք Քերուակի և Լոուրենս Ֆեռլինգետիի), 1960-ականների  հակամշակույթի հ և 1970-ականների հիպիների ենթամշակույթների արտահայտումներով։
[thumb|Նկարազարդում [Հենրի Մուրգերի 1899 թվականի *[[Բոհեմ (օպերա)|«Բոհեմական կյանք»]]* գրքից:]]

## Տես նաև
* Ավանգարդիզմ
* Bohemian Rhapsody
* Հակամշակույթ
* Ջենտրիֆիկացիա
* Արվարձանային զբոսաշրջություն
* Լռության պարույր
* Բիթ սերունդ
* Դիգերներ
* Պրեռաֆայելիտներ
* Հիփսթերներ
* Հիպի
* Գրանջ
* Ֆոլկլոր

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
*
*
*Parry, Albert. (2005.) ''Garretts & Pretenders: A History of Bohemianism in America'', Cosimo, Inc. 
*
*

## Գրականություն
*
*Richardson, Joanna (1969). *The Bohemians: La Vie de Boheme in Paris 1830–1914*. London: Macmillan
*
* A study of the beat lifestyle of the 1950s and 1960s
*Tarnoff, Benjamin (2014) *The Bohemians: Mark Twain and the San Francisco Writers Who Reinvented American Literature.* Penguin Books. .

## Արտաքին հղումներ
* Bohemianism, BBC Radio 4-ի քննարկում Հերմիոն Լիի, Վիրջինիա Նիկոլսոնի և Գրեհեմ Ռոբի հետ (հոկտեմբերի 9, 2003 թ.)

Կատեգորիա:Բոհեմիա
Կատեգորիա:Ենթամշակույթ