Իրինա Ռակոբոլսկայա

**Իրինա Վյաչեսլավովնա Ռակոբոլսկայա** (), խորհրդային և ռուս գիտնական-ֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի տիեզերական ճառագայթների և տիեզերական ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ֆիզիկայի ուսուցիչ Վյաչեսլավ Աֆինոգենովիչ Ռակոբոլսկու ընտանիքում։ 1938 թվականին ավարտել է Ռադիշչևի անվան փորձարարական ցուցադրական դպրոցը և ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետ։ 1941 թվականի հոկտեմբերին՝ ֆիզիկայի ֆակուլտետում ուսման չորրորդ տարում, կամավոր անդամագրվել է Կարմիր բանակ։ Եղել է համալսարանի տասնյոթ ուսանողուհիներից, որոնք նշանակվել են թիվ 122 ավիացիոն խմբում և ուղարկվել Էնգելսի ռազմական ավիացիայի դպրոց։ 1942 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո նշանակվել է 588-րդ (հետագայում Կարմիր դրոշի  և Սուվորովի շքանշանակիր Թամանյան 46-րդ գվարդիական) գիշերային ռմբակոծիչների ավիացիոն գնդի շտաբի պետ։ 1942 թվականի մայիսից մինչև պատերազմի ավարտը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարբեր ռազմաճակատներում մղվող մարտական գործողություններին։

1946 թվականի ապրիլին՝ գվարդիական մայորի կոչումով, զորացրվել է և վերադարձել ֆիզիկայի ֆակուլտետի միջուկային բաժանմունքի չորրորդ կուրսում ուսումը շարունակելու։ Նույն թվականին ամուսնացել է Ժուկովսկու անվան ակադեմիայի ասպիրանտ Դմիտրի Պավլովիչ Լինդեի (1919-2006) հետ։ 1949 թվականին ավարտել է ֆիզիկայի ֆակուլտետը՝ պաշտպանելով իր դիպլոմային աշխատանքը՝ «Տիեզերական ճառագայթային մյուոնների միջոցով  կազմավորված d-էլեկտրոնները» թեմայով, Վլադիմիր Վեքսլերի և Գեորգի Զացեպինի ղեկավարությամբ։ 1950-1963 թվականներին աշխատել է որպես ասիստենտ, 1963-1977 թվականներին՝ որպես դոցենտ, իսկ 1977 թվականից՝ որպես Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի տիեզերական ճառագայթային ամբիոնի պրոֆեսոր։

1968 թվականին հիմնադրել է Մոսկվայի պետական համալսարանի միջուկային ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի Գերբարձր էներգիայի տիեզերական ճառագայթման լաբորատորիան, որը ղեկավարել է մինչև 1991 թվականը: 1968 թվականին նրա ղեկավարությամբ Մոսկվայի մետրոյի ստորգետնյա կառույցում հիմնվել է 144 բազմաշերտ կապարային ռենտգենյան էմուլսիոն խցիկներից (РЭК) բաղկացած եզակի կառույց: Այդ կառույցում որոշվել է մոտավորապես 100 էլեկտրոն վոլտ նուկլեոնային էներգիայի վերարտադրության դեպքում կախոց ստեղծելու արդյունավետ լայնական հատույթը: Պամիրում ռենտգենյան էմուլսիոն խցիկների ճառագայթահարումների արդյունքների հիման վրա ուսումնասիրվել է արտասովոր երևույթ՝ երկրորդային մասնիկների համահարթ ընդարձակումը: Սահմանվել են այդ  նոր երևույթի էներգետիկ շեմը և էներգետիկ կախվածությունը։

1971 թվականից զբաղեցրել է տիեզերական ճառագայթների և տիեզերական ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչի տեղակալի պաշտոնը։ Մոսկվայի պետական համալսարանում աշխատելու ընթացքում դասավանդել է տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայի մասնագիտացված դասընթացներ, միջուկային ֆիզիկայի ընդհանուր դասընթաց ֆիզիկայի և երկրաբանության ամբիոններում, ինչպես նաև վարել է միջուկային ֆիզիկայի և տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայի գործնական դասընթացներ։

Իր բոլոր գիտական աշխատանքները նա կատարել է ակադեմիկոս Գեորգի Զացեպինի ղեկավարությամբ կամ նրա հետ համատեղ։ 1962 թվականին պաշտպանել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճանի համար ատենախոսություն՝ «Հոսքերի առանցքի մոտ գտնվող լայնածավալ մթնոլորտային հոսքերի էլեկտրոնաֆոտոնային բաղադրիչի էներգետիկ բնութագրերի ուսումնասիրությունը» թեմայով: 1975 թվականին պաշտպանել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճանի համար ատենախոսություն՝ «Բարձր էներգիայի մյուոնների առաջացումը տիեզերական ճառագայթներում» թեմայով: Շուրջ 300 հրատարակված աշխատանքի, այդ թվում՝ միջուկային ֆիզիկայի դասագրքի և վեց մենագրության հեղինակ է։

Մասնակցել է Պամիրի միջազգային համագործակցությանը և ռուս-ճապոնական RUNJOB համատեղ գիտական փորձին: Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են 15 թեկնածուական և չորս դոկտորական ատենախոսություններ համատեղ աշխատանքով:

Ռակոբոլսկայան միշտ համատեղել է ամբիոնում ծավալուն հետազոտական և դասախոսական աշխատանքը (կամավորական հիմունքներով) համալսարանական լայնածավալ աշխատանքների հետ։ 1966-1990 թվականներին միաժամանակ եղել է բուհերի դասախոսների  որակավորման բարձրացման ֆակուլտետի դեկան։ 24 տարվա ընթացքում այնտեղ վերապատրաստվել են ավելի քան 80,000 դասախոսներ։ Դասախոսների որակավորման բարձրացման ֆակուլտետի կազմակերպման համար պարգևատրվել է ԺՏՆՑ ոսկե մեդալով։ 1987-1997 թվականներին եղել է Մոսկվայի պետական համալսարանի կանանց միության նախագահ, այնուհետև՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի գիտական խորհրդի, Ֆիզիկայի ֆակուլտետի գիտական խորհրդի և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի տիեզերական ճառագայթների գիտական խորհրդի անդամ։ Զբաղվել է գիտահետազոտական գործունեությամբ և դասախոսություններ է կարդացել ուսանողների և ասպիրանտների համար։

Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը՝ ամուսնու կողքին։

## Ընտանիք
Ռակոբոլսկայան և Դմիտրի Լինդեն ունեցել են երկու երեխա՝
* Անդրեյ Լինդե՝ տեսաբան, ֆիզիկոս, տիեզերագիտության վերաբերյալ աշխատությունների հեղինակ,
* Նիկոլայ Լինդե՝ հոգեբան, հոգեթերապիայի վերլուծական-գործնական ուղղության (էմոցիոնալ-պատկերային թերապիա) հեղինակ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Կարմիր դրոշի շքանշան, 
* Կարմիր աստղի շքանշան, 
* Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններ (երկու անգամ), 
* Պատվո նշան շքանշան և այլ բազմաթիվ մեդալներ,
* «ՌԽՖՍՀ վաստակավոր գիտնական» (1990),
* «Մոսկվայի պետական համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր» (1994),
* «Սորոսական պատվավոր պրոֆեսոր» (1995)։

## Հիմնական աշխատանքներ
* Исследование мюонов сверхвысоких энергий. — М: Наука, 1975. — 210 с.
* Учебник по ядерной физике. — 2-е изд., доп. и перераб. — М.: Изд-во МГУ, 1981. — 280 с.
* Взаимодействие адронов космических лучей сверхвысоких энергий. — М.: Изд. МГУ, 2000. — 250 с.
* Нас называли ночными ведьмами. — М.: Изд. МГУ, 2002. — 320 с.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* [Ирина Вячеславовна Ракобольская (К 50-летию научно-педагогической работы в МГУ)](http://www.phys.msu.ru/rus/about/sovphys/ISSUES-1999/7(14)-1999/14-10/)
* РАКОБОЛЬСКАЯ Ирина Вячеславовна
* Ирина Вячеславовна Ракобольская
* Интервью. Нас называли «Дунькин полк», а немцы — «ночными ведьмами»
* *Лория Е.* Письма ночной ведьмы
* Ветеран ВОВ Ирина Ракобольская вспоминает полк «ночных ведьм»

Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ