Որովայնային աորտա

**Որովայնային աորտա**, որովայնի խոռոչի ամենախոշոր զարկերակը մարդու անատոմիայում։ Որպես աորտայի մաս, այն վայրէջ աորտայի անմիջական շարունակությունն է (կրծքավանդակից ցած)։

## Կառուցվածք
Որովայնային աորտան սկսում է ստոծանու մակարդակին, անցնելով ստոծանու աորտալ բացվածքով, տեխնիկապես ստոծանու հետևում, T12 ողի մակարդակին։ Այն անցնում է որովայնի հետին պատով՝ ողնաշարի առջևով։ Այսպիսով, այն հետևում է գոտկային ողերի կորությանը, այսինքն՝ առաջային մասում ուռուցիկ է։ Այս ուռուցիկության գագաթը գտնվում է երրորդ գոտկային ողի (L3) մակարդակին։ Նրան զուգահեռ ընթանում է ստորին սիներակը, որը գտնվում է որովայնային աորտայից աջ։ Աորտայի տրամագիծը ընթացքին զուգընթաց փոքրանում է, քանի որ այն տալիս է ճյուղեր։ Տրամագծի փոքրացումը պայմանավորված է իր գլխավոր ճյուղերի չափերով։ 11-րդ կողի մակարդակին աորտայի լուսանցքի տրամագիծը ունի 122մմ երկարություն և 55մմ լայնություն՝ պայմանավորված մշտական զարկերակային ճնշմումով։ Որովայնային աորտան կլինիկորեն բաժանվում է 2 սեգմենտի՝
# **Վերերիկամային որովայնային** կամ **հարընդերային** սեգմենտ, որ գտնվում է ստոծանուց ներքև, բայց երիկամային զարկերակներից վեր։
# **Ստորերիկամային** սեգմենտ, որ գտնվում է երիկամային զարկերակներից ցած և զստային երկատումից վեր։

### Ճյուղեր
Որովայնային աորտան արյուն է մատակարարում որովայնի խոռոչում գտնվող կառուցվածքների մեծ մասին: Այն սկսվում է T12 մակարդակից և ավարտվում L4 մակարդակին, որտեղ բաժանվում է ընդհանուր զստային զարկերակների և սովորաբար ունենում հետևյալ ճյուղերը․

Ստորին սիներակի բիֆուրկացիան (առաջացումը) L5 մակարդակին է, այսինքն աորտայի երկատումից ցած։

# ստոծանիական ստորին զարկերակ
# խոռոչային զարկերակացողուն
## ստամոքսային ձախ զարկերակ
## փայծաղային զարկերակ
### ստամոքսային կարճ զարկերակներ (6)
### փայճաղային ճյուղեր (6)
### ստամոքսճարպոնային ձախ զարկերակ
### ենթաստամոքսային զարկերակներ
## լյարդային ընդհանուր զարկերակ
### ստամոքսային աջ զարկերակ
### ստամոքս-12-մատնյա-աղիքային զարկերակ
#### ստամոքսճարպոնային աջ զարկերակ
#### ենթաստամոքսա-12-մատնյա-աղիքային վերին զարկերակ
### լյարդային աջ զարկերակ
#### պարկային զարկերակ
### լյարդային ձախ զարկերակ
# միջընդերային վերին զարկերակ
## ենթաստամոքսա-12-մատնյա-աղիքային ստորին զարկերակ
## աղիճային և զստային զարկերակներ
## խթաղիքային միջին զարկերակ
## խթաղիքային աջ զարկերակ
## զստախթաղիքային զարկերակ
### կույրաղիքային առաջային զարկերակ
### կույրաղիքային հետին զարկերակ – որդանման ելունի զարկերակ
### զստային զարկերակ
### խթաղիքային զարկերակ
# մակերիկամային միջին զարկերակներ
# երիկամային զարկերակներ
# ամորձային կամ ձվարանային զարկերակներ
# 4 գոտկային զարկերակներ
# միջընդերային ստորին զարկերակ
## խթաղիքային ձախ զարկերակ
## սիգմայաձև զարկերակներ (2 կամ 3)
## ուղիղաղիքային վերին զարկերակ
# սրբոսկրային միջին զարկերակ
# ընդհանուր զստային զարկերակ
## արտաքին զստային զարկերակ
## ներքին զստային զարկերակ

### Հարաբերություն
Որովայնային աորտան գտնվում է մարմնի միջին գծից փոքր-ինչ ձախ։ Այն առջևից ծածկված է փոքր ճարպոնով և ստամոքսով, որոնց հետևում գտնվում են խոռոչային զարկերակացողունի ճյուղերը և արևային հյուսակը։ Դրանցից ներքև փայծաղային երակն է, այստեղ գտնվում են ենթաստամոքսային գեղձը, ձախ երիկամային երակը, տասներկումատնյա աղիքի ստորին մասը, միջընդերքը և աորտալ հյուսակը։

Հետևից,այն բաժանվում է գոտկային ողերից և միջողնային աճառներից առաջային երկայնաձիգ կապանով և ձախ գոտկային երակներով։

Աորտան աջ կողմից վերևում կապված է կենտ երակի, կրծքային ավշածորանի և ստոծանու աջ ոտիկի հետ։ Վերջինս այն բաժանում է ստորին սիներակի վերին մասից և աջ խոռոչային հանգույցից։ Ստորին սիներակը հարում է աորտային ներքևում։

Ձախ կողմում գտնվում են ստոծանու ձախ ոտիկը, ձախ ստամոքսային հանգույցը, տասներկումատնյա աղիքի վերելակ մասը և բարակ աղիքի մի քանի գալարներ։

### Հարաբերությունը ստորին սիներակի հետ
Որովայնային աորտային ուղեկցում է ստորին սիներակը, որը զուգահեռ ընթանում է նրա աջ կողմում։
* Պորտից վեր մակարդակին աորտան որոշ չափով հետին դիրք է զբաղեցնում սիներակի նկատմամբ, նրա ճյուղ աջ երիկամային զարկերակը՝ անցնում է սիներակի հետևով։ Ստորին սիներակ լցվում է զարկերակին ուղեկցող ձախ երիկամային երակը, որը անցնում է աորտայի առջևով։
* Պորտից ներքև մակարդակին իրավիճակը հիմնականում հակառակն է, որտեղ աորտան ուղարկում է իր աջ ընդհանուր զստային զարկերակը՝ հատելով իր հակառակ կողմի զուգահեռը (ձախ ընդհանուր զստային երակը) առջևից։

### Համակողմանի շրջանառություն
Համակողմանի արյան շրջանառությունը իրականանում է հետևյալ բերանակցումների միջոցով՝

* Ներքին կրծքային զարկերակի և վերորովայնային ստորին զարկերակի միջև բերանակցումներով։ 

* Վերին և ստորին միջընդերային զարկերակների ազատ հաղորդակցության միջոցով, եթե կապանը գտնվում է այս անոթների միջև
* Գոտկային զարկերակների և ներքին զստային զարկերակի ճյուղերի միջև բերանակցումներով

## Կլինիկական նշանակություն
### Անևրիզմա

## Պատկերասրահ

File:Abdominal aorta.jpg|Որովայնային աորտայի կոնտրաստ նյութով ուժեղացված մագնիսառեզոնանսային շերտագրությամբ երևում են նորմալ զույգ զարկերակներ:
 File:Gray533.png|Խոռոչային զարկերակացողունը և նրա ճյուղերը․ ստամոքսը բարձրացված է, որովայնամիզը հեռացված։
 File:Gray1097.png|Լայնական հատում առաջին գոտկային ողի մակարդակին, երևում է կապը ենթաստամոքսային գեղձի հետ:
 File:CT scan showing liver and kidney.jpg|ՀՇ պատկեր, երևում է լյարդը և երիկամը։
File:Contrast-enhanced CT scan demonstrating abdominal aortic aneurysm.jpg|Կոնտրաստ նյութով ուժեղացված ՀՇ պատկերում երևում է որովայնային աորտայի անևրիզմա՝ 4,8 x 3,8 սմ չափերով:
File:Ultrasonographic measurement of aortic diameter at the navel.svg|Աորտայի ստանդարտ չափում որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ, ինչպես օրինակ որովայնային աորտայի անևրիզմայի դեպքում․ կատարվում է աորտայի պատի արտաքին եզրերի միջև։
File:Abdominal aorta 2.jpg|Որովայնային աորտա։
File:Abdominal aorta ultrasound.jpg|Որովայնային աորտայի ուլտրաձայնային հետազոտություն։


## Տես նաև
* Արյան շրջանառության համակարգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Անոթաբանություն
Կատեգորիա:Զարկերակներ
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Որովայնի խոռոչ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ