Շուշիի ռեալական ուսումնարան

**Շուշիի ռեալական ուսումնարան**, ռեալական կրթական հաստատություն, որը հիմնվել է 1881 թվականին, շուշեցի մեծահարուստ Մովսես բեկի տանը։ Ուներ 2 նախապատրաստական և 5 հիմնական դասարաններ։ 5-րդ և 6-րդ դասարանները բաժանված էին հիմնական (հանրակրթական) և առևտրական բաժանմունքների, իսկ 7-րդ (լրացուցիչ) դասարանն ուներ երեք բաժանմունք՝ մեխանիկական-տեխնիկական, քիմիական-տեխնիկական և հանրակրթական։

## Կրթական համակարգ
մինի|աջից|Շուշիի ռեալական ուսումնարանի տնօրեն Տեր-Աստվածատուրյանց (1900 թ․)
1887-1888 ուսումնական տարում ռելականում դասավանդում էին հետևյալ առարկաները.
* ռուսերեն
* ֆրանսերեն
* գերմաներեն
* մաթեմատիկա
* ֆիզիկա
* Ռուսաստանի պատմություն
* բնագիտություն
* աշխարհագրություն
* գծագրություն
* կրոն։
մինի|Ռեալական ուսումնարանը կառուցվել է Շուշիի պատվավոր քաղաքացի Գրիգորի Մարտենի Առաքելովի կողմից 1901-1908|alt=
Հայոց լեզու դասավանդել են միայն 1881-1883 թվականներին, իսկ այնուհետև այն հանվել է ուսումնական պլանից։ Միայն 1906 թվականից հետո հայոց լեզուն նորից մտցվեց ուսումնական պլանի մեջ։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո շրջանավարտները կարող էին ընդունվել ռուսական կամ եվրոպական բուհեր։ 1901-1908 թվականներին շուշեցի բարերար Գրիգոր Առաքելյանի (Առաֆելով) միջոցներով կառուցվել է ավելի ընդարձակ շենք, որը պահպանվել է առայսօր։ Ուսումնարանի նպատակը ռուսաց լեզվի տարածումն էր տարածաշրջանում։ 1906 թվականից թույլատրվել է հայոց լեզվի, գրականության և պատմության դասավանդումը։ 1896 թվականի տվյալներով ուներ 298 աշակերտ, որից 236 հայեր էին, մնացածը՝ այլազգիներ։

## Հայտնի սաներ
մինի|Արծվաբերդ օպերա, Ռեալական դպրոց|alt=
մինի|Ռեալական դպրոց|alt=

Ռեալական ուսումնարանը հայ մտավորականության դարբնոցն էր՝ այստեղ են ուսանել մի շարք հայտնի մարդիկ, որոնց թվում.

* Լևոն Աթաբեկյան
* Ֆրեյդուն Աղալյան
* Արտեմ Աղամալյան
* Դավիթ Տեր-Դանիելյան
* Անուշավան Արզումանյան
* Արտաշես Բաբալյան
* Ալեքսանդր Բեկզադյան
* Հայկ Գյուլիքեխվյան
* Հայկ Ավետով
* Սամսոն Ապրեսով
* Արտյոմ Խաչատուրով
* Ռուբեն Ավանեսով
* Արտաշես Արզումանյան
* Արմեն Թախտաջյան
* Իվան Թևոսյան
* Անդրանիկ Իոսիֆյան
* Վաչե Իսագուլյան
* Բահաթուր Բահաթրյան
* Անդրեաս Արզումանյան
* Արտեմ Բեկզադյան
* Հովհաննես Իոաննիսյան (ավարտ․ 1900)
* Լյուդվիգ Կնունյանց
* Բոգդան Կնունյանց
* Փառանձեմ Կնունյանց
* Իվան Կնունյանց
* Վլադիսլավ Կասպարով
* Սարգիս Համբարձումյան
* Աշոտ Հովհաննիսյան (ավարտ․ 1906)
* Հովհան Գաբրիելյան
* Գուրգեն Գաբրիելյան
* Սահակ Տեր-Գաբրիելյան
* Սարգիս Կասյան
* Հակոբ Կամարի
* Ջալալ Տեր-Գրիգորյան (1882)
* Արշակ Հակոբյան
* Սարգիս Համբարձումյան
* Միքայել Արուտչյան
* Եղիշե Բաղդասարյան
* Իսահակ Դովլաթյան
* Ռուբեն Գյանջեցյան
* Սարգսյան Հակոբ Ներսեսի
* Դանիել Ղազարյան
* Գրիգոր Տեր-Ղազարյան
* Զավեն Մելիք-Թանգյան
* Հովհաննես Մելիք-Փաշայան
* Հայկ Միրզաբեկյան
* Մկրտիչ Յուզբաշյան
* Սերգեյ Վարունցյան
* Տիգրան Շամիրխանյան
* Միքայել Շահնազարով
* Քրիստափոր Փիրումյան
* Գրիգոր Սաղյան
* Խորեն Սարգսյան
* Արմենակ Սարգսյան
* Մարտիրոս Սարուխանյան
* Սամվել Սաֆարյան
* Սահակ Տեր-Գաբրիելյան
* Հովսեփ Տեր-Աստվածատրյան
* Լևոն Վարդապետյան
* Բոգդան Փիրումյան և այլն։

## Հայտնի ուսուցիչներ
* Սեդրակ Մանդինյան
* Համբարձում Առաքելյան
* Սիմոն Հախումյան
* Մակար Բարխուդարյան
* Մարգարիտ Ալեքսանյան
* Նիկողայոս Տեր-Ավետիքյան
* Սամվել Գյուլզադյան
* Մանուկ Աբեղյան
* Լևոն Սարգսյան
* Լևոն Մանվելյան
* Ստեփան Կանայան
* Էյզեն Ռեոսլեր
* Լևոն Բաբայան
* Ջալալ Տեր-Գրիգորյան
* Գրիգոր Ներսիսյան
* Հրաչյա Աճառյան
* Գրիգոր Միրզոյան (Սյունի)
* Արսեն Տերտերյան
* Սպիրիդոն Մելիքյան
* Ստեփան Դեմուրյան մինի|Ռեալական ուսումնարանի մուտքը այսօր
* Հակոբ Խանլարյան
* Ավետիք Տեր-Պողոսյան (կենսաբանական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր)
* Ստեփան Աղաջանյան
* Արշակ Տոնյան
* Ալեքսանդր Մելիքյան
* Ասլան Շահնազարյան
* Աշոտ Հովհաննիսյան
* Առաքել Առաքելյան
* Արշավիր Քամալյան
* Ռուբեն Տեր-Գասպարյան
* Լյուդվիգ Ստրաբրովսկի (1903-1904 թվականներ, բնագիտության ուսուցիչ)

## Տես նաև
* Շուշիի թեմական հոգևոր դպրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շուշիի դպրոցներ