Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժեր

**Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժեր**, պաշտոնապես **Նորին Մեծության ռազմածովային ծառայություն** ()՝ Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժերի տեսակներից մեկը, որը պատասխանատու է ծովում ռազմական գործողությունների իրականացման և Մեծ Բրիտանիայի ծովային անվտանգության ապահովման ծառայության կատարման համար։ Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերը բաղկացած են ռազմածովային նավատորմից, ծովային հետևակից, օժանդակ նավատորմից, ռազմածովային նավատորմի պահեստազորից, ծովային հետևակի պահեստազորից և ռազմածովային ուժերի վարչությունից։ Մեծ Բրրիտանիայի ռազմածովային ուժերը հանդիսանում են Բրիտանական ծովային ծառայության մաս (), որի կազմում ընդգրկված է նաև Մեծ Բրիտանիայի Առևտրային նավատորմը։ Ռազմածովային ծառայությունների հրամանատարությունը իրականացնում է Առաջին ծովային լորդը, որը հանդիսանում է Ռազմածովային կոմիտեի նախագահը։ Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի գործող հրամանատարը 2021 թվականի նոյեմբերից ադմիրալ սըր Բեն Քին է։ 
Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի հիմնական մասը կազմում է ռազմածովային նավատորմը, որի տրամադրության տակ գտնվում են երեք ռազմածովային բազաներ՝ Պորտսմութ, Քլայդ և Դևոնպորտ (Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծ ռազմածովային բազան է)։
2016 թվականի դրությամբ Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի կազմում հաշվառված էր 184 տարբեր նավ և նավակ, որոնցից՝
* 75-ը ռազմածովային նավատորմի մարտական նավեր,
* 33-ը ծովային հետևակի դեսանտային նավեր,
* 63-ը ծովային հետևակի օժանդակ նավեր,
* 12-ը ռազմածովային ուժերի օժանդակ նավեր։
2019 թվականի մարտի դրությամբ անձնակազմի ընդհանուր թիվը կազմում էր 40 600 մարդ (համեմատության համար՝ 1990 թվականին նավատորմում ծառայում էր մոտ 69 500 մարդ)։
Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի բոլոր նավերի և նավակների ընդհանուր ջրատարողությունը կազմում է մոտ 778 հազար մետրական տոննա։

## Կառուցվածքն ըստ կանոնադրության
### Ընթացիկ
Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի կառուցվածքը սահմանվում է Թագավորական զինվորական կանոնադրությամբ։ Զինված ուժերի այս տեսակի կազմի մեջ մտնում են․
* Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական ռազմածովային նավատորմը, որի կազմում ընդգրկված է նաև Թագավորական ռազմածովային նավատորմի պահեստազորը։
* Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ծովային հետևազորը, որի կազմում ընդգրկված է նաև Թագավորական ծովային հետևակի պահեստազորը։
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի զորահավաքային ծառայությունը, որի գործունեության աջակցությունն ապահովում են Serco Marine Services ընկերությունը և Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական օժանդակ նավատորմը, որոնք տրամադրում են օժանդակ նավեր։ Օժանդակ նավատորմը գտնվում է Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարության ենթակայության ներքո։

### Լուծարված ստորաբաժանումներ
Ավելի վաղ ռազմածովային ուժերի կազմի մեջ մտնում էին մի շարք մարմիններ, որոնք ներկայումս լուծարված են․
* Ռազմածովային ուժերի կանանց օժանդակ ծառայություն (լուծարվել է 1993 թվականին)
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային հակաականային դիտարկման ծառայություն (1962 թվականին վերափոխվել է Թագավորական ռազմածովային օժանդակ ծառայության, որը լուծարվել է 1994 թվականին)։
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի թագուհի Ալեքսանդրայի անվան բուժքույրերի ծառայություն (լուծարվել է 2000 թվականին)։

Պահեստազորի մեջ մտնում էին՝
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի կամավորական պահեստազոր, միավորվել է Թագավորական ռազմածովային պահեստազորի հետ 1958 թվականին։
** Թագավորական ռազմածովային կամավոր մատակարարման պահեստազոր ()
** Թագավորական ռազմածովային կամավոր կապի պահեստազոր ()
** Թագավորական ռազմածովային կամավոր փոստային պահեստազոր ()
* Թագավորական ռազմածովային շտապօգնության պահեստազոր (), լուծարվել է 1959 թվականին
* Թագավորական ռազմածովային հատուկ պահեստազոր (), լուծարվել է 1960 թվականին
* Կանանց ռազմածովային կամավոր պահեստազոր (), 1958 թվականին վերանվանվել է Կանանց ռազմածովային պահեստազոր (), 1993 թվականին միավորվել է Թագավորական ռազմածովային պահեստազորի հետ։ 
** Կանանց ռազմածովային օժանդակ պահեստազոր ()
* Թագուհի Ալեքսանդրայի անվան Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի բուժքույրական ծառայության պահեստազոր (), 2000 թվականին միավորվել է Թագավորական ռազմածովային պահեստազորի հետ։

Ավելի վաղ ռազմածովային ուժերի կազմի մեջ մտնում էին նաև՝
* Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ծովափնյա օժանդակ ծառայություն
* Մեծ Բրիտանիայի պահեստազորային նավատորմ
* Թագավորական նավաշինարարների կորպուս

## Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի ստորաբաժանումներ
### Ռազմածովային նավատորմ

Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ռազմածովային նավատորմը համարվում է Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժերի ամենահին զորատեսակը և հանդիսանում է տեխնոլոգիապես զարգացած ու բարձր կազմակերպված զորատեսակ, որը կազմում է Ռազմածովային ծառայության միջուկը։ Նավատորմի ուժերի ղեկավարումն իրականացնում է նավատորմի հրամանատարը։ Նավատորմն ունի զանգվածային ոչնչացման զենք, որն իրենց բորտին կրում են «Վենգարդ» տիպի չորս ռազմավարական միջուկային հրթիռային սուզանավեր։ Բացի այդ, նավատորմի կազմի մեջ մտնում են էսմինեցներ, ֆրեգատներ, դեսանտային նավեր, պարեկային նավեր, ականազերծիչ նավեր և այլ նավեր, որոնք կազմում են այսպես կոչված Վերջրյա նավատորմը։ Ստորջրյա նավատորմը ունի մոտ 100 տարվա պատմություն։ Դրա կազմում մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը կային դիզել-էլեկտրական և միջուկային սուզանավեր։ «Փոփոխությունների տարբերակներ» () փաստաթղթի քննարկումից հետո զինանոցից հանվեցին «Ափհոլդեր» տիպի վերջին դիզել-էլեկտրական սուզանավերը, և Ստորջրյա ծառայության սպառազինության մեջ մնացին միայն ատոմային սուզանավերը։ Նավատորմի կազմում գործում են նաև Նավատորմի օդային ուժերը՝ բրիտանական տախտակամածային ավիացիան։ 


Պատկեր:HMS Queen Elizabeth (R08) underway during trials with HMS Sutherland (F81) and HMS Iron Duke (F234) on 28 June 2017 (45162784).jpg| HMS Queen Elizabeth ավիակիր նավը զորավարժությունների ժամանակ՝ 2017 թվականի հունիսին։
Պատկեր:Vanguard at Faslane 02.jpg| Բալիստիկ հրթիռներով զինված HMS Vanguard ատոմային սուզանավը։
Պատկեր:HMS Diamond MOD 45155341.jpg| HMS Diamond կառավարվող հրթիռային սպառազինությամբ զինված էսմինեց։


### Թագավորական ծովային հետևակ

Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի հետևակային մասը Թագավորական ծովային հետևակի կորպուսն է։ Այն բաղկացած է հատուկ նշանակության 3-րդ մանևրային բրիգադից և մի շարք առանձին զորամասերից։ Ծովային հետևակայինները մասնակցում են մարտական գործողություններին ծովում, ինչպես նաև բևեռային և լեռնային պայմաններում։ Թագավորական ծովային հետևակի տրամադրության տակ գտնվում են նաև բանակային այլ ստորաբաժանումներ՝ հրաձիգների գնդի 1-ին գումարտակը (Բիչլիի զորանոցներ, Չեպստոու), Թագավորական հրետանու 29-րդ հրետանային գունդը (Պլիմուտ) և Թագավորական ինժեներային կորպուսի 24-րդ ինժեներասակրավորային գումարտակը։ Հատուկ նշանակության թիկունքային ապահովման գնդի (Commando Logistic Regiment) անձնակազմը ձևավորվում է Թագավորական ծովային հետևակի, Ռազմածովային նավատորմի և Բրիտանական բանակի զինծառայողներից։


Պատկեր:A Royal Marine LCVP Landing Craft MOD 45150169.jpg| Mk5 LCVP դեսանտային նավ
Պատկեր:Royal Marine LCAC(LR) Hovercraft MOD 45154442.jpg|2000TDX LCAC փոքր դեսանտային նավ
Պատկեր:Royal Marines During Winter Training in Norway MOD 45152252.jpg| Թագավորական ծովային հետևակի տարեկան զորավարժությունները բևեռային պայմաններում՝ Cold Weather Training։


### Զորահավաքային ծառայություն
Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի Զորահավաքային ծառայությունը պատասխանատու է ռազմածովային ուժերի զորակոչի համար, որի ղեկավար կազմում ընդգրկված են նավատորմի և ծովային հետևակի նախկին զինծառայողներ, որոնք զբաղեցնում են վարչական պաշտոններ։ Ռազմածովային ուժերի ամենափոքր ստորաբաժանումն է, անձնակազմի թվաքանակը չի գերազանցում 200 մարդը։

## Ռազմածովային ուժերի ապահովում
### Թագավորական օժանդակ նավատորմ

Մեծ Բրիտանիայի թագավորական օժանդակ նավատորմը ենթարկվում է Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարությանը և օգնում է ռազմածովային նավատորմի նավերին իրականացնել գործողություններ։ Նրա հիմնական դերը ծովով վառելիքի և պաշարների մատակարարումն է, բանակի և ծովային հետևակի անձնակազմի տեղափոխումը, ինչպես նաև զորավարժություններին աջակցելը։ Անձնակազմը կազմում են պաշտպանության նախարարության քաղաքացիական աշխատակիցները, որոնք ունեն Բրիտանական առևտրային նավատորմի կոչումներ և կրում են դրա համազգեստը։ Նրանք ենթարկվում են ռազմածովային կանոնադրությանը այն դեպքում, երբ նավը մասնակցում է գործողությունների, որոնց պայմանները մոտ են մարտականին կամ հանդիսանում են մարտական։ Նավերի հրամանատարները քաղաքացիական անձինք են, որոնց օգնում են Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային նավատորմի կանոնավոր ստորաբաժանումների և պահեստազորի զինծառայողները (օրինակ՝ ուղղաթիռների կառավարման կամ բժշկական օգնության ապահովման գործում)։ Թագավորական օժանդակ նավատորմի ֆինանսավորումն իրականացնում է Պաշտպանության նախարարությունը։ Օժանդակ նավատորմի ղեկավարը կոմոդորն է, որը անձամբ հաշվետու է ռազմածովային նավատորմի հրամանատարին։ Օժանդակ նավատորմը նաև պատասխանատու է «Բեյ» տիպի դեսանտային նավերի շահագործման ապահովման համար, ինչով զբաղվում է 1850 մարդ։


Պատկեր:Mounts Bay (L3008).jpg|RFA Mounts Bay դեսանտային նավ
Պատկեր:RFA Fort Victoria A387 BB.jpg|RFA Fort Victoria տանկեր և վառելիք մատակարարող նավ
Պատկեր:RFA Argus-2.jpg|RFA Argus լողացող հոսպիտալ և օդաչուների ուսուցման նավ


### Marine Services
**Serco Marine Services**՝ ձեռնարկություն է, որը ապահովում է Մեծ Բրիտանիայի հիմնական և օժանդակ նավատորմերի նավերի մուտքն ու ելքը նավահանգիստներ՝ դրանց սպասարկման և աշխարհում անցկացվող զորավարժություններին նախապատրաստման համար։ Ընկերությունը զբաղվում է մի շարք նավերի՝ քարշակների, լոցմանական նավերի, չոր և հեղուկ բեռների փոխադրման բեռնանավերի, ինչպես նաև ուղևորափոխադրող տրանսպորտային նավերի սպասարկմամբ։ 2008 թվականին Serco Denholm անունով ձեռնարկությունը Թագավորական ծովափնյա օժանդակ ծառայության լուծարումից հետո ստանձնեց այս պարտականությունները, իսկ ավելի ուշ վերակազմավորվեց Serco Marine Services ընկերության։


Պատկեր:SD Northern River (7901319836).jpg|SD Northern River բազմաֆունկցիոնալ նավ
Պատկեր:HMS Iron Duke Fitted with Artisan Radar MOD 45155677.jpg|SD Bountiful, ATD 2909 տեսակի քարշակ նավ
Պատկեր:SD Navigator, Serco, off the coast of Isle of Portland, Dorset-9462.jpg|SD Navigator, 2510 տեսակի վերանորոգման նավ


## Տես նաև
* Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժեր
* Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ծովային հետևազոր
* Առաջին նավատորմ
* HMS

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* BR 2 — *Queen’s Regulations for the Royal Navy*
* BR1806 — *British Maritime Doctrine*, Glossary
* ''United Kingdom Defence Statistics 2005'' — glossary

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային նավատորմի պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժեր