open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լևոն Իսահակյան

**Լևոն Գևորգի Իսահակյան** (), խորհրդային հայ անվանի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Մինչ մահը համարվում էր աշխարհի ամենատարեց կինոռեժիսորը։

## Կենսագրություն
Լևոն Իսահակյանը ծնվել է 1908 թվականին Ալեքսանդրոպոլ քաղաքում (այժմ՝ Գյումրի)։ Ընդունվում է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը և էքստեռն կարգով ավարտում թատերագիտական ֆակուլտետը։ 1930 թ. հանդիպում է ռեժիսոր Իվան Պերեստիանիի հետ, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ» պոեմի էկրանավորման վրա։ Փորձնական նկարահանումներից հետո Իսահակյանին հաստատեցին գլխավոր հերոսի՝ Մոսիի դերում։ Այնուհետև նկարահանվեց նաև «Վոստոկկինոյի» «Թունել», ապա՝ Լ. Քալանթարի «Խորտակված վիշապներ», Ա. Մարտիրոսյանի «Մեքսիկական դիպլոմատներ» ֆիլմերում։ Այսքանով էլ ավարտվեց Լևոն Իսահակյանի դերասանական կարիերան, բայց սկսվեց ռեժիսորականը։ Սկզբում աշխատեց որպես ռեժիսորի օգնական` Հ. Բեկնազարյանի, Ա. Մարտիրոսյանի և Ստ. Կևորկովի ֆիլմերում։ 1937 թվականին եղել է ռեժիսոր Ամասի Մարտիրոսյանի օգնականը «Սևանի ձկնորսները» ֆիլմում։ Նկարահանումների ժամանակ Լևոնին ձերբակալեցին, որից հետո նա սկսեց զբաղվել փաստագրական ֆիլմերով՝ նկարահանելով «Պուշկինյան օրերը Հայաստանում» և «Հայկական պղինձ» ֆիլմերը։ 1939 - 1940 թվականներին Երևանում հիմնեց կրկնօրինակման ստուդիա։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ Իսահակյանը կազմում էր ռազմական գործողությունների ժամանակագրությունը։ Պատերազմից հետո սկսեց աշխատել «Հայրենի երկիր» փաստագրական ֆիլմի վրա, որտեղ օգտագործվեցին Արևմտյան Հայաստանում 1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայի իրականացրած հայերի ցեղասպանությունից կադրեր և բարձրացվեց Հայոց ցեղասպանության հարցը։ Ֆիլմի հաղորդավարական տեքստը գրել է Ալեքսանդր Դովժենկոն, ձայնագրել է Խմարան։ Այս ֆիլմի համար Ա. Սաթյանը գրեց «Մարտիկի երգը», որը մեկընդմիշտ սիրեց ժողովուրդը։

1949-1953 թվականներին Իսահակյանը եղել է ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆի փոխնախարարը։ Ավելի ուշ դարձավ Հայֆիլմի ռեժիսորը։ 1963 թվականին նկարահանեց «Ճանապարհ դեպի կրկես» ֆիլմը` «տխուր ծաղրածու» Լեոնիդ Ենգիբարյանի գլխավոր դերակատարմամբ։ Այդ ֆիլմը հայկական կինեմատոգրաֆում դարձավ առաջին գունավոր գեղարվեստական ֆիլմը և ավելի ուշ մտավ Հայֆիլմի «ոսկե հավաքածու»-ի մեջ։ Լեոնիդ Ենգիբարյանի մասին` նրա կրկեսային համարներով, 1970 թվականին Իսահակյանը նկարահանել է «2-Լեոնիդ -2» ֆիլմը։

## Մրցանակներ և պարգևներ
2003 թվականին Լևոն Իսահակյանը պարգևատրվեց «Գոլոս Արմենիի» թերթի մեդալով՝ «սոցիալ-հասարակական կյանքում ակտիվ գործունեության և պետականության ամրապնդման համար»։ Ավելի ուշ ստացավ «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի դիպլոմ՝ «արգասաբեր գործունեության համար»։ Ստացել է նաև «Հայֆիլմ-80» մեդալ, իսկ ռեժիսորի 100-ամյակի կապակցությամբ Ազգային կինոարխիվի նախաձեռնությամբ լույս տեսավ թվայնացված «Հայրենի երկիր» ֆիլմը։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Խաղացած դերերը կինոյում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված «Ազգ» օրաթերթում Լևոն Իսահակյանի մասին 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Ռուզուքան

**Ռուզուքան** (նաև՝ Ռուզուդան, Ռուզան), Հասան-Ջալալի երեք դուստրերից մեկն էր։ Մոտ. 1238 թվականին կնության է տրվել մոնղոլ զորագլուխ Բաչու-նոյինին. այս ամուսնության նպատակը Խաչենի իշխանության և թաթար-մոնղոլների միջև խաղաղության համաձայնագրի ամրապնդումն էր։ Տարիներ անց Ռուզուքանը լսելով, որ ձերբակալվել է Ջալալ իշխանը, փորձել է միջնորդությամ ազատել նրան, սակայն ապարդյուն։

Ռուզուքանի կյանքը ժողովրդական հիշողության մեջ պահպանվել է որպես հանուն հայրենիքի մեծ անձնազոհություն, որն հետագայում իր արտահայտությունն է գտել Մուրացանի «Ռուզան» դրամայում։

## Աղբյուրներ
* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը X-XVI դարերում, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան 1975, էջ 219։
*Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց պատմություն, գլուխ 63։

Կատեգորիա:Հասան-Ջալալյաններ
Տիգրան Ներսիսյան (գործարար)

**Տիգրան Յաշայի Ներսիսյան** (ծնվ. է մարտի 26, 1966 թ., Երևան), հայազգի գործարար, տնտեսագիտության թեկնածու։ «Բորոդինո» ընկերության խմբի նախագահն է (2000 թ.-ից)։

2003 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական դիսսերտացիան։

2008 թվականին «Ernst & Young» աուդիտորական ընկերության կողմից արժանացել է «2008 տարվա ձեռնարկատեր» մրցանակին։

## Արտաքին հղումներ
*Нерсисян Тигран Яковлевич
*ԶՈՎԱՑՈՒՑԻՉ ԸՄՊԵԼԻՔԻՑ՝ ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹՅՈՒՆ 

Ներսիսյան, Տիգրան
Կատեգորիա:Ռուսահայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության թեկնածուներ
Արցախի քաղաքականություն

## Պետական կառուցվածքը
Արցախը նախագահական հանրապետություն է։

Գործադիր իշխանությունը մեծ մասամբ պատկանում է նախագահին։ Նախագահը ընտրվում է ուղղակի քվեարկությամբ՝ հինգ տարվա ժամկետով։ Նա նշանակում և պաշտոնաթող է անում վարչապետին։ Վարչապետը նախագահում է կառավարությունը, որը, բացի փոխվարչապետից, կազմված է 12 նախարարներից, ազգային անվտանգության ծառայությունից, արտակարգ իրավիճակների պետական ծառայությունից, շրջակա միջավայրի և բնական ռեսուրսների վարչությունից և Արցախի ոստիկանությունից։

Օրենսդիր մարմինը ուղղակիորեն ընտրված խորհրդարանն է՝ Ազգային ժողովը, որը ունի 33 անդամ։ Խորհրդարանի անդամները ընտրվում են հինգ տարի ժամկետով։ Արցախի քաղաքական կյանքում գերիշխում են Ազատ հայրենիք և Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունները։

Հայաստանի և Արցախի միջև սերտ համագործակցություն կա օրենսդրական ոլորտում։ Այն օրենքները, որոնք ընդունվում են ՀՀ Խորհրդարանի կողմից, հաճախ, գրեթե առանց փոփոխման, ընդունվում են Արցախի Խորհրադարանի կողմից։ Արցախի համար նաև կենսական կաևորություն ունի ՀՀ հետ համագործակցությունը և կադրերի փոխանակումը պաշտպանական ոլորտում։

### Կուսակցություններ
Խորհրդարանում տեղ գրաված կուսակցություններ.
* Ազատ Հայրենիք, 14 տեղ
* Արցախի ժողովրդավարական կուսակցություն, 7 տեղ
* Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն, 6 տեղ
* Խորհրդարանում տեղ գրաված անկուսակցական անդամներ, 6 տեղ

### Ընտրություններ
* 2005 թ. հունիսի 15-ին Արցախում տեղի ունեցան Խորհրդարանական ընտրություններ, որոնց հետևում էին շուրջ 50 դիտորդներ արտերկրից (ԱՄՆ, Եվրոպա, Ռուսաստան), որոնք ընտրությունները գնահատեցին որպես «ազատ և թափանցիկ»։
* 2006 թ. դեկտեմբերի 20-ին ժողովրդական հանրաքվեի արդյունքում ընդունվեց նոր սահմանադրություն։
* 2007 թ. հուլիսի 19-ին Նախագահական ընտրություններում հաղթող ճանաչվեց Բակո Սահակյանը։
:* 2007 թ. սեպտեմբեր 14-ին նախագահ Բակո Սահակյանը Արայիկ Հարությունյանին նշանակեց է վարչապետ։
* 2010 թ. մայիսի 23-ին ԼՂՀ 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ, որոնց հետևում էին ավելի քան 100 միջազգային դիտորդներ։

### Քաղաքացիություն
Արցախի բնակիչները Արցախի քաղաքացիներ են։ Դեռևս 1992 թ. ընդունվել է «ԼՂՀ քաղաքացիության հիմնասկզբունքների օրենքը»։ Արցախի քաղաքացիների նախկինում իրենց անձը հաստատում էին Խորհրդային շրջանից մնացած անձնագրերով, որոնք արտերկրում վավերական չէին։ Այժմ դա արվում է նոր՝ հայկական անձնագրերով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արցախի Հանրապետության Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կայքէջ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Արցախի Հանրապետության ազգագրություն

150px|ձախից|մինի|Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության էթնիկական քարտեզ
Արցախի Հանրապետության ազգաբնակչության (140.000) մեծ մասը հայեր են։ Կան նաև ռուսներ, ուկրաինացիներ, վրացիներ և հույներ։ Պատերազմից հետո երկրում այլևս գրեթե Ադրբեջանցիներ չեն մնացել։ Նույնպես հայեր չեն բնակվում Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած հայկական տարածքներում, գլխավորապես՝ Շահումյանում։

### Լեզու
Արցախի Հանրապետության պաշտոնական լեզուն հայոց լեզուն է։ Խոսակցական լեզուն է հայերենի ամենամեծ բարբառներից մեկը՝ Արցախի բարբառը կամ արցախահայերենը։ Այս բարբառով են խոսում Սյունիքի և Տավուշի հայերը, իսկ մինչև 80-ական թթ. վերջերը՝ Գանձակում. Սումգաիթում, Բաքվում բնակվող հայերը։
Այս բարբառի («եզերական լեզու Արցախային») մասին հիշատակում է դեռևս 7-րդ դարի քերականագետ Ստեփանոս Սյունեցին։

Հայերենից բացի երկրորդ կարևոր լեզուն ռուսերենն է։ Դեռևս շատ արցախցիներ կան, որոնք այս լեզուն նույնիսկ ավելի լավ են տիրապետում քան իրենց մայրենի լեզուն. խորհրդային շրջանում շատ հայեր ռուսական կրթություն էին ընտրում՝ որպես Ադրբեջաներեն չսովորելու այլընտրանք։ Այժմ դեռ մեկ ռուսական դպրոց կա Ստեփանակերտում։

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության ազգագրություն
Բագրատ Այվազյան

**Բագրատ Հովակիմի Այվազյան** (), հայ գրող, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Բագրատ Այվազյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1882 թվականին ավարտել է տեղի Ներսիսյան դպրոցը։ 1882-1897 թվականներին զբաղվել է ուսուցչությամբ, այնուհետև աշխատել Վիրահայոց թեմի հոգևոր ատյանում։ Նրա առաջին՝ Թալանած գյուղ պատմվածքը տպագրվել է 1882 թվականին՝ «Մեղու Հայաստանի» թերթում։ Գրել և տպագրել է Հյուսիսային արծիվը (1901), Աշոտ Երկաթ (1893), Անիի կործանումը (1905) պատմավեպերը և Սասունը այրվում է (1913) դրաման, նաև՝ Տանջանքի բովից (1895), Սև հաղթանակ (1903) գրքերը։ Մահացել է 1934 թ. մարտի 3-ին Թիֆլիսում։ Նրա աճյունը գտնվում է Թիֆլիսի Խոջիվանքի Հայկական Պանթեոնում։

## Երկերի մատենագիտություն
* Աշոտ Երկաթ (Թիֆլիս,1893)
* Տանջանքի բովից (Թիֆլիս,1895)
* Հյուսիսի արծիվը (Թիֆլիս,1901)
* Սեւ հաղթանակ (Թիֆլիս,1903)
* Անիի կործանումը (Պարիզ,1905)
* Սասունը այրվում է (Թիֆլիս,1913)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այվազյանի «Աշոտ Երկաթ» վեպը 

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Հացի

**Հացի**, գյուղական համայնք Արցախի Մարտունու շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության արևելյան հատվածում։ Մարտունի շրջկենտրոնից գտնվում է 48 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 48 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 878,46 հա տարածք, որից 667,64 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 142,04 հեկտար անտառային հողեր։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 5 աղբյուրներ` «Անահիտի», «Ավեգաց ջուր», «Քռնով», «Տես» և «Չայլաղի»։

## Բնակչություն
2015 թվականին Հացի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 234 մարդ, կա 63 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմություն և պատմամշակութային հուշարձաններ
Պատմական նշանավոր գյուղերից է։ Ղ. Աղայանի «Անահիտ» հեքիաթում նշվում է Հացիկ անունով։ Այս բնակավայրի հետ է կապված Վաչագան Բարեպաշտ թագավորի ( V դ.) ու նույն գյուղի աղջիկ՝ Անահիտի հանդիպման պատմությունը։ Այն աղբյուրը, որտեղ տեղի է ունեցել հանդիպումը, այժմ էլ կոչվում է Անահիտի աղբյուր։ Այս աղբյուրը Արցախի առավել նշանավոր պատմական հուշարձաններից է։ Նրա գլխավերևում այժմ էլ պահպանվում է մի շքեղ, քանդակազարդ խաչքար։ Իսկ խաչքարի մեծ խաչի թևերի տակ քանդակված են ոչ պակաս շքեղ 2 փոքր խաչքար։

Գյուղում և շրջակայքում կան եկեղեցական ու այլ պատմական հուշարձաններ։ Գյուղի տարածքում է Ս. Աստվածածին եկեղեցին։ Կան նաև այլ հին եկեղեցու փլատակներ և 13-րդ դարի խաչքար։ Գյուղի եկեղեցու կառուցումը կապված է ամուսիններ Հարություն և Հուռի Մուսայելյանների հետ, որոնք երեխա ունենալու նպատակով իրենց միջոցներով կառուցել են այն և նվիրաբերել գյուղին։ Առավել մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում գյուղից ոչ մեծ հեռավորության վրա, Անահիտի աղբյուրի մոտ գտնվող եկեղեցական համալիրը։ Այն հիմնականում բաղկացած է 4 եկեղեցիներից (12—13-րդ դդ.) ինչպես նաև բազմաթիվ այլ օժանդակ շինություններից։ Այս եկեղեցիների համալիրը ժողովուրդն անվանում է «Բռի եղցի»։ Համալիրի շրջակայքում գտնվող շինությունների փլատակներում պահպանվող շինաքարերի մշակման ձևերը, քանդակները, նախշերը, գերեզմանաքարերը ցույց են տալիս, որ այդտեղ ավելի վաղ ժամանակներում (սկսած 5-րդ դարից) եղել է ծաղկուն բնակավայր։

Հացի գյուղի պատմական նշանավոր շինություններից է նաև գյուղում մինչև այժմ էլ պահպանվող դպրոցի շենքը, որը 1911 թ. կառուցել են նույն գյուղացի ամուսիններ Ջիվանշիր  և Գյուլբահար Գազիյանցները:Նրանց հայրենանվեր մեծագործությունը վառ է մնացել մինչև այժմ էլ։ Դպրոցի շենքի պատին վիմափորված են հետևյալ սրտառուչ բառերը.

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր  գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում են 18 աշակերտներ։

Գյուղում ծխական դպրոց հիմնվել է 19-րդ դարի 70–ական թվականների սկզբներին, որը ընդմիջումներով գործել է մինչև 1906 թ. հետո դարձել է երկսեռ դպրոց։ Ղազյանների կառուցած դպրոցում 1915 թ. սովորում էին 44 աշակերտ։

## Աղբյուրներ
* Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանց, Արցախ. «Ամարաս» տպարան - Երևան 1996, էջ 83-84։
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի բնակավայրեր
Քելե Քելե

**Քելե Քելե** (*Qélé, Qélé*), հայ երգչուհի Սիրուշոյի երգն է, որով ներկայացրել է Հայաստանը Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթում ։

## Պատմություն
Երգի տեքստը գրել է Սիրուշոն, իսկ երաժշտության հեղինակն է ՏերՀովան։ Երգը հաղթում է Եվրատեսիլի Հայաստանյան ազգային ընտրական փուլը մարտի 8-ին և դառնում է Եվրատեսիլ 2008-ում Հայաստանի երգը։

Եվրատեսիլում Սիրուշոն երգը կատարում է մայիսի 20-ին՝ առաջին կիսաեզրափակչի ժամանակ և անցնում է եզրափակիչ 2-րդ հորիզոնականով։ Մայիսի 24-ի եզրափակիչ փուլի քվեարկության արդյունքում Սիրուշոն հավաքում է 199 միավոր և զբաղեցնում է լավագույն հնգյակի չորրորդ հորիզոնականը։ Երգը սիրված է դառնում հատկապես Բելգիայում, Չեխիայում, Ֆրանսիայում, Վրաստանում, Հունաստանում, Նիդերլանդներում, Լեհաստանում և Ռուսաստանում, որտեղից Հայաստանն ստանում է 12 միավոր և դառնում 2008-ի մրցույթում ամենաշատ 12 միավոր ստացած երկիրը։

Մրցույթի ավարտից հետո երգը շարունակում է մնալ չարթերների առաջին հորիզոնականներում և նաև թողարկվում է երգի ռեմիքս տարբերակները։

## Երգացանկ
CD։
#"Qélé, Qélé" (Եվրատեսիլյան տարբերակ)
#"Qélé, Qélé" (Yerevan Remix-ի տարբերակ)
#"Qélé, Qélé" (Yerevan Club Mix)
#"Qélé, Qélé" (Կարաոկե տարբերակ)

DVD։ 
#"Qélé, Qélé" (Տեսահոլովակ)
Բոլոր տարբերակների պրոդյուսերը Դեր Հովան է։

## Տես նաև
*Հայաստանը Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթում
*Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթ

## Արտաքին հղումներ
*Երգի բառերը metrolyrics.com կայքում 

Կատեգորիա:Հայաստանի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Հայերեն երգեր
Վայկունիք

**Վայկունիք**, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի կազմում։
12-13-րդ դարերում գավառը կոչվել է Ծար, ընդգրկում էր Տրտու (Թարթառ) գետի ակունքները։

## Աշխարհագրություն
Ծարի արևելյան սահմանն անցնում էր Դադիվանքի կողքով՝ ընդգրկելով Լեռնաբերդը, Թարթառի աջափնյա լեռնային մասը, ներառյալ Խադավանք-Խաթրավանքը և Վաղուհաս գյուղը։ Հարավից սահմանակից էր Սյունիքին (Ջերմուկի մոտ), արևմուտքում սահմանն անցնում էր Սևանի ավազանը Թարթառի ակունքներից բաժանող Ռմբոստյան լեռնաշղթայով, հյուսիսում ընդգրկում էր Մռավ լեռան հյուսիսային լանջերը՝ Քյուրակ և Շամքոր գետակներով։ Ծարի կամ Վերին Խաչենի իշխանության ժամանակ (Դոփի ու նրա ժառանգների իշխանապետության օրոք) *Ծար* կամ *Ծարի երկիր* էին կոչվում իշխանության բոլոր տիրույթները՝ բուն Ծար-Վայկունիքն ու Սևանի արևելյան ափը (հարավ-արևմուտքում ընդգրկելով Շողվագ բնակավայրը, հյուսիս-արևելքում՝ Արցախի Կողթ գավառը)։ Հաթերքի տեր Վախտանգի մահից (1220-ական թթ.) հետո Ծարի մեջ էր մտնում նաև Վերին Խաչենի իշխանությանն անցած Հաթերք գավառի մեծ մասը՝ Հաթերք ավանը, Դադիվանքը և շրջակա հողերը։ Բուն Ծարի նշանավոր բնակավայրերից աղբյուրներում հիշատակված են Ծար, Ակնա ավանները, Վաղուհաս, Գետաշեն, Դարբնոց և այլ գյուղերը, բերդերից՝ Հավքախաղացը, Հանդաբերդը կամ Լեռնաբերդը։ Եպիսկոպոսանիստն էր Խադավանք-Խաթրավանքը։

## Բնակչություն
17-րդ դարից բացառապես հայաբնակ Ծարի հին գյուղերում աստիճանաբար բնակություն են հաստատել Պարսկաստանի խորքերից գաղթեցված քոլանի քրդերը։

## Տես նաև
* Արցախ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան։ «Միտք»։

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

Կատեգորիա:Արցախ նահանգի գավառներ
Ազգային դրոշ

մինի|աջից
**Ազգային դրոշը** տվյալ երկիրը և ազգը խորհրդանշող դրոշ է։ Հայերենում **ազգային դրոշ**ի և պետական դրոշի հասկացությունները չեն զանազանվում։ Ի տարբերություն սրա, ռուսալեզու և անգլալեզու գրականության մեջ այս հասկացությունները տարբեր կերպով են սահմանվում։ Ազգային դրոշը սովորաբար գործածվում է պետության կառավարության և պետական այլ մարմինների կողմից, սակայն կարող է գործածվել նաև այդ պետության քաղաքացիների կողմից։

## Ազգային դրոշների գործածումը
Գոյություն ունի ազգային դրոշի երեք տարատեսակ՝ ցամաքում գործածման համար և երեք տարատեսակ՝ ծովում գործածման համար։
### Ազգային դրոշի գործածումը ցամաքում
Գոյություն ունի ցամաքում գործածվող ազգային դրոշների երեք տարատեսակ՝ քաղաքացիական, պետական և պատերազմական կամ զինվորական։
Պետական դրոշն օգտագործվում է կառավարական մարմինների կողմից, մինչդեռ քաղաքացիական դրոշը կարող են օգտագործել պետության քաղաքացիներն անկախ նրանից՝ կապ ունեն կառավարության հետ, թե ոչ։ Պատերազմական կամ զինվորական դրոշներն օգտագործվում են զինվորական կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսին, օրինակ, բանակն է։

Գործնականում սակայն, երկրների մեծամասնությունում (ներառյալ Հայաստանը) այս դրոշները միմյանցից չեն տարբերվում։

### Ազգային դրոշի գործածումը ծովում

Կատեգորիա:Դրոշներ
Քաղաքացիական դրոշ

մինի|225px|Միացյալ թագավորության՝ ծովում գործածվող քաղաքացիական դրոշը։
**Քաղաքացիական դրոշը** ազգային դրոշի տարատեսակ է, որը գործածվում է քաղաքացիական մարմինների կողմից ոչ կառավարական կառույցների կամ փոխադրամիջոցների վրա։ Քաղաքացիական դրոշները հաճախ էին օգտագործվում անցյալում՝ առանձնացնելու այն կառույցները կամ նավերը, որոնք չէին գտնվում զինված ուժերի ենթակայության ներքո։ Որոշ երկրներում քաղաքացիական դրոշը նույն պատերազմական կամ պետական դրոշն է՝ առանց պետության զինանշանի, ինչպես, օրինակ, Ֆինլանդիայում։ Որոշ երկրներ տարբեր քաղաքացիական դրոշներ են գործածում ծովում և ցամաքում (օրինակ՝ Միացյալ թագավորությունը, Ավստրալիան, Կանադան)։

Կատեգորիա:Դրոշներ
Սահմանների ցանկ

Սա ֆունկցիաների **սահմանների** (մաթեմատիկա) **ցանկ** է։ Նշանակումներ՝ *a* և *b* հաստատուն մեծություններ են, *x* փոփոխական մեծություն է։

## Սովորական ֆունկցիաների սահմաններ
:\mbox{Եթե }\lim_{x \to c} f(x) = L_1 \mbox{ և }\lim_{x \to c} g(x) = L_2 \mbox{ ուրեմն։}

::\lim_{x \to c} \, [f(x) \pm g(x)] = L_1 \pm L_2

::\lim_{x \to c} \, [f(x)g(x)] = L_1 \times L_2

::\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \frac{L_1}{L_2} \qquad \mbox{ եթե } L_2 \ne 0

::\lim_{x \to c} \, f(x)^n = L_1^n \qquad \mbox{ եթե }n\mbox{-ը դրական ամբողջ թիվ է}

::\lim_{x \to c} \, f(x)^{1 \over n} = L_1^{1 \over n} \qquad \mbox{ եթե }n \mbox{-ը դրական զույգ թիվ է, ուրեմն՝ } L_1 > 0

:\lim_{x \to c} \frac{f(x)}{g(x)} = \lim_{x \to c} \frac{f'(x)}{g'(x)} \qquad \mbox{ եթե } \lim_{x \to c} f(x) = \lim_{x \to c} g(x) = 0 \mbox { կամ } \lim_{x \to c} |g(x)| = \lim_{x \to c} |f(x)| = +\infty (Լոպիտալի օրենքը)

## Կանոնավոր ֆունկցիաներ
:\lim_{x \to c} a = a

:\lim_{x \to c} x = c

:\lim_{x \to c} ax + b = ac + b

:\lim_{x \to c} x^r = c^r \qquad \mbox{ եթե } r \mbox{-ը դրական ամբողջ թիվ է}

:\lim_{x \to 0^+} \frac{1}{x^r} = +\infty

:\lim_{x \to 0^-} \frac{1}{x^r} = \left\{ \begin{matrix} -\infty, & \mbox{եթե } r \mbox{-ը կենտ է} \\ +\infty, & \mbox{եթե } r \mbox{ -ը զույգ է}\end{matrix} \right.

## Լոգարիթմական և աստիճանացույցական ֆունկցիաներ
:\mbox{Եթե } a > 1 \,, ուրեմն՝

::\lim_{x \to 0^+} \log_a x = -\infty

::\lim_{x \to \infty} \log_a x = \infty

::\lim_{x \to -\infty} a^x = 0

::\lim_{x \to \infty} a^x = \infty

## Եռանկյունաչափության ֆունկցիաներ
:\lim_{x \to a} \sin x = \sin a

:\lim_{x \to a} \cos x = \cos a

:\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1

:\lim_{x \to 0} \frac{1-\cos x}{x} = 0

:\lim_{x \to 0} \frac{1-\cos x}{x^2} = \frac{1}{2}

:\lim_{x \to n^{\pm}} \tan (\pi x + \frac{\pi}{2}) = \mp\infty \qquad \mbox{ ցանկացած ամբողջ n-ի համար}

## Անսահամանության մոտ
:\lim_{x\to\infty}N/x=0 \mbox{ ցանկացած իրական N-ի համար} 
:\lim_{x\to\infty}x/N=\begin{cases} \infty, & N > 0 \\ \mbox{գոյություն չունի}, & N = 0 \\ -\infty, & N 
:\lim_{x\to\infty}x^N=\begin{cases} \infty, & N > 0 \\ 1, & N = 0 \\ 0, & N 
:\lim_{x\to\infty}N^x=\begin{cases} \infty, & N > 1 \\ 1, & N = 1 \\ 0, & N 
:\lim_{x\to\infty}N^{-x}=\lim_{x\to\infty}1/N^{x}=0 \mbox{ ցանկացած } N > 1 \mbox{ համար}
:\lim_{x\to\infty}\sqrt[x]{N}=\begin{cases} 1, & N > 0 \\ 0, & N = 0 \\ \mbox{գոյություն չունի}, & N 
:\lim_{x\to\infty}\sqrt[N]{x}= \infty \mbox{ ցանկացած } N > 0 \mbox{ համար} 
:\lim_{x\to\infty}\log x=\infty
:\lim_{x\to0^+}\log x=-\infty

## Աղբյուրներ
* 
* Apostol, Tom M., *Mathematical Analysis,* 2nd ed. Addison–Wesley, 1974. 
* 

Կատեգորիա:Սահման (մաթեմատիկա)
Կատեգորիա:Ցանկեր:Մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Ֆունկցիա
Օգյուստեն Լուի Կոշի

**Օգյուստեն Լուի Կոշի** (, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, Փարիզի ԳԱ անդամ (1816)։ Մշակել է մաթեմատիկական անալիզի հիմքերը, և մեծ ավանդ ներդրել մաթեմատիկայի զանազան բնագավառներում՝ անալիզի, հանրահաշվի, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և բազմաթիվ այլ։ Կոշին առաջինն էր, ով հիմնովին ապացուցեց մաթեմատիկական անալիզի առաջին թեորեմները։ Որպես լուրջ մաթեմատիկոս, Կոշիի աշխատանքը` ծավալվելով մաթեմատիկայի ու մաթեմատիկական ֆիզիկայի բնագավառներում, մեծ հետք է թողել ժամանակակից մաթեմատիկոսների ու գիտնականների վրա։

Կոշիի անունով ավելի շատ հասկացություններ ու թեորեմներ են անվանվել, քան ցանկացած ուրիշ մաթեմատիկոսի։ Միայն առաձգականության տեսությունում Կոշիի անվամբ կա տասնվեց հասկացություն ու թեորեմ։ Հեղինակել է հինգ ամբողջական դասագիրք ու մոտ ութ հարյուր հետազոտական հոդված։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Փարիզի Պոլիտեխնիկական դպրոցը (1807) և Կամուրջների ու ճանապարհների դպրոցը (1810)։ 1816–1830-ին դասավանդել է Պոլիտեխնիկական դպրոցում և Կոլեժ դը Ֆրանսում, 1848-ից՝ Փարիզի համալսարանում և Կոլեժ դը Ֆրանսում։ Կոշի աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի տարբեր բնագավառներին։ Նրա մաթեմատիկական անալիզի դասընթացները՝ հիմնված սահմանի հասկացության համակարգված օգտագործման վրա, օրինակ են ծառայել հետագա դասընթացների մեծ մասի համար։ Գրանցում Կոշը տվել է ֆունկցիայի անընդհատության գաղափարի սահմանումը, զուգամետ շարքերի տեսության հստակ կառուցումը, ինտեգրալի սահմանումը՝ որպես գումարների սահման ևն։ Զարգացրել է անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությունը, տվել անալիտիկ ֆունկցիայի ինտեգրալային տեսքը (տես Կոշիի ինտեգրալ), ֆունկցիայի վերլուծումը աստիճանային շարքի, մշակել է մնացքների տեսությունը։ Դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության բնագավառում Կոշին են պատկանում, այսպես կոչված, Կոշիի խնդրի ձևակերպումը, I կարգի մասնակի ածանցյալներով հավասարումների ինտեգրման մեթոդը և լուծման գոյության հիմնական թեորեմները։ Աշխատանքներ ունի նաև առաձգականության տեսության, օպտիկայի, երկրաչափության, թվերի տեսության, հանրահաշվի վերաբերյալ։ Քաղաքական համոզմունքներով ծայրահեղ ռոյալիստ էր, Բուրբոնների կողմնակից։

### Ընտանիքը
Կոշին Լուի Ֆրանսուա Կոշիի (1760-1848) ու Մարի Մադելին Դեսետղի որդին էր։ Ուներ երկու եղբայր` Ալեքանդր Լորեն Կոշին (1792-1857) ու Օյգեն Ֆրանսուա Կոշին (1802-1877), ով նույնպես մի քանի մաթեմատիկական աշխատանքներ է հրապարակել։

Կոշին ամուսնացել է Ալուա դը Բուրի` իր հրատարակչի մոտիկ բարեկամուհու հետ 1818 թվականին։ Նրանք ունենում են երկու դուստր` Մարի Ֆրանսուա Ալիսա ու Մարի Մաթիլդան։

Կոշիի հայրը կորցնում է իր բարձր սպայի պաշտոնը Ֆրանսիական հեղափոխության պատճառով, Օգյուստեն Լուիի ծննդից մի ամիս առաջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Աշխարհի երկրներն ըստ եկամտային տարբերության

մինի|270x270փքս|Աշխարհի քարտեզը Ջինիի գործակիցին։
**Աշխարհի պետություններն ըստ եկամտային տարբերության**. ստորև ներկացված են աշխարհի երկներն ըստ եկամտային տարբերության, որն ընդգրկում է նաև Ջինիի գործակիցը։ Բոլոր տեղեկությունները ՄԱԿ-ից և ԿՀՎ-ից են։

Հ/Ա 10%։ Ամենեն հարուստ 10% մինչև ամենեն աղքատ 10%; Հ/Ա 20%։ Ամենեն հարուստ 20% մինչև ամենեն աղքատ 20%; Ջինի։ Ջինի ցուցիչ; ՄԱկ։ Տվյալներ ՄԱԿ-ից; CIA։ Տվյալներ CIA-ից։

Հ/Ա 10%։ Ամենեն հարուստ 10% մինչև ամենեն աղքատ 10%; Հ/Ա 20%։ Ամենեն հարուստ 20% մինչև ամենեն աղքատ 20%; Ջինի։ Ջինի ցուցիչ; ՄԱկ։ Տվյալներ ՄԱԿ-ից; CIA։ Տվյալներ CIA-ից.

## Տես նաև
* Աշխարհի պետություններն ըստ տարածքի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումն
* Աշխարհի բաժանումը ընտանեկան հարստության

Կատեգորիա:Եկամուտի բաժանում
Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Տնտեսություն
Կառլ Վայերշտրաս

**Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրաս** (, ), գերմանացի մաթեմատիկոս։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1856 թվականից)։

Ստեղծել է իրական թվերի տեսություններից մեկը և դրա հիման վրա կառուցել մաթեմատիկական անալիզի տրամաբանական հիմնավորման համակարգ։ Վայերշտրասին են պատկանում մաթեմատիկական անալիզի մի շարք հիմնարար թեորեմներ թվային բազմությունների ճշգրիտ եզրերի, սահմանային կետերի, միջակայքում անընդհատ ֆունկցիաների վերաբերյալ ևն։ Կառուցել է անալիտիկ ֆունկցիաների տեսություններից մեկը հիմնված շարքերի վրա։ Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրասը ապացուցել է անալիտիկ ֆունկցիաներն աստիճանային շարքի վերածելու, հավասարաչափ զուգամետ շարքերի հատկությունների, ամբողջ ֆունկցիաներն անվերջ արտադրյալների վերածելու վերաբերյալ թեորեմներ։ Կառուցել է անալիտիկ շարունակման տեսությունը, էլիպտիկ ֆունկցիաների նոր տեսություն։ Վարիացիոն հաշվում ստացել է ինտեգրալի էքստրեմումի բավարար պայմաններ, կառուցել է վարիացիոն հաշիվը պարամետրական տեսքով տրված ֆունկցիաների դեպքում են։ Դիֆերենցիալ երկրաչափությունում հետագոտել է գեոդեզիական գծերի և նվազագույն մակերևույթների վերաբերյալ խնդիրներ։ Գծային հանրահաշվում կառուցել է տարրական բաժանարարների տեսությունը։

Մյունխենի ԳԱ (1836), Բեռլինի ԳԱ (1856) և Փարիզի ԳԱ (1868) անդամ, ինչպես նաև Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1895)։

Ուսանել է մաթեմատիկա Քյոնիգսբերգի համալսարանում, եղել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր 1856 թվականից։

Աշխատանքները նվիրված են մաթեմատիկական անալիզին, անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությանը, դիֆերենցիալ երկրաչափությանը, գծային հանրահաշվին և վարիացիոն հաշվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քյոնիգսբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մյունստերի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի դասախոսներ
Ֆորմուլա 1

մինի|269x269փքս|             '''Ֆորմուլա 1-ի պաշտոնական'''                             '''լոգոտիպը'''
մինի|269x269փքս|Mercedes Benz W196-ի պատկերը, որով Խուան Մանուել Ֆանգիոն նվաճել է 1954 և 1955 թվականների տիտղոսները:
**Ֆորմուլա 1** (), ավտոմրցաշարի աշխարհի առաջնություն, որին մասնակցում են բաց անիվներով տիպի մեքենաներով, անց է կացվում օղակաձև ավտովազքուղիների վրա։ Ֆորմուլա 1-ի առաջնությունը անց է կացվում ամեն տարի և բաղկացած է առանձին էտապներից որոնք անվանվում են Գրան-Պրի։ Նույն տարվա վերջում պարզ է դառնում առաջնության հաղթողը։ Ֆորմուլա 1-ում պայքարը գնում է ինչպես պիլոտների, այնպես էլ թիմերի միջև։ Պիլոտները պայքարում են աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի համար, իսկ թիմերը՝ Կոնստրուկտորների գավաթի։

Ֆորմուլա 1-ը ավտոմրցաշարի տեսակ է, որը տեղի ունենում շրջանաձև վազքուղիներում հատուկ մեքենաներով։ 1997-ից ավտոմեքենաների համար գործում են հետևյալ պայմանները՝ լայնությունը ոչ ավել 200 սմ-ից, բարձրությունը ոչ ավել 95 սմ-ից, իսկ քաշը չի կարող 600 կգ-ից քիչ լինել։

Տարվա ընթացքում տեղի են ուենում մրցումներ, որոնց անվանում են Գրան-պրի։ Յուրաքանչյուր Գրան-պրիում առաջին 10 տեղերը զբաղեցրած մրցարշավորդները ստանում են միավորներ (2010-ից հետևյալ կարգով) 1 տեղ - 25 միավոր, 2 տեղ - 18 միավոր, 3 տեղ - 15 միավոր և այլն։ Առաջին անգամ Ֆորմուլա 1-ը անցկացվել է 1950-ին, իսկ չեմպիոն է դարձել Ջուզեպպե Ֆարինան։ Առավել հայտնի Ֆորմուլա 1-ի մրցարշավորդներից են՝ Միխայել Շումախերը, Նելսոն Պիկեն, Այրտոն Սեննան և Ալեն Պրոստը։.

## Ֆորմուլա 1-ի բոլոր չեմպիոնները
1950 Ջուզեպպե Ֆարինա

1951 Խուան Մանուել Ֆանխիո

1952 Ալբերտո Ասկարի

1953 Ալբերտո Ասկարի

1954 Խուան Մանուել Ֆանխիո

1955 Խուան Մանուել Ֆանխիո

1956 Խուան Մանուել Ֆանխիո

1957 Խուան Մանուել Ֆանխիո

1958 Մայք Հաութորն

1959 Ջեք Բրեբհեմ

1960 Ջեք Բրեբհեմ

1961 Ֆիլ Հիլ

1962 Գրեմ Հիլ

1963 Ջիմ Քլարք

1964 Ջոն Սարտիս

1965 Ջիմ Քլարք

1966 Ջեք Բրեբհեմ

1967 Դենի Հալմ

1968 Գրեմ Հիլ

1969 Ջեկի Ստյուարտ

1970 Յոխեն Ռինդտ

1971 Ջեկի Ստյուարտ

1972 Էմերսոն Ֆիտիպալդի

1973 Ջեկի Ստյուարտ

1974 Էմերսոն Ֆիտիպալդի

1975 Նիկի Լաուդա

1976 Ջեյմս Հանթ

1977 Նիկի Լաուդա

1978 Մարիո Անդրետտի

1979 Ջոդի Շեկտեր

1980 Ալան Ջոնս

1981 Նելսոն Պիկե

1982 Կեկե Ռոսբերգ

1983 Նելսոն Պիկե

1984 Նիկի Լաուդա

1985 Ալեն Պրոստ

1986 Ալեն Պրոստ

1987 Նելսոն Պիկե

1988 Այրթոն Սեննա

1989 Ալեն Պրոստ

1990 Այրթոն Սեննա

1991 Այրթոն Սեննա

1992 Նայջել Մենսել

1993 Ալեն Պրոստ

1994 Միխայել Շումախեր

1995 Միխայել Շումախեր

1996 Դեյմոն Հիլ

1997 Ժակ Վիլնեուվ

1998 Միկա Հակինեն

1999 Միկա Հակկինեն

2000 Միխայել Շումախեր

2001 Միխայել Շումախեր

2002 Միխայել Շումախեր

2003 Միխայել Շումախեր

2004 Միխայել Շումախեր

2005 Ֆեռնանդո Ալոնսո

2006 Ֆեռնանդո Ալոնսո

2007 Կիմի Ռայկկոնեն

2008 Լյուիս Հեմիլթոն

2009 Ջենսոն Բատտոն

2010 Սեբաստիան Ֆետտել

2011 Սեբաստիան Ֆետտել

2012 Սեբաստիան Ֆետտել

2013 Սեբաստիան Ֆետտել

2014 Լյուիս Հեմիլթոն

2015 Լյուիս Հեմիլթոն

2016 Նիկո Ռոսբերգ

2017 Լյուիս Հեմիլթոն

2018 Լյուիս Հեմիլթոն

2019 Լյուիս Հեմիլթոն

2020 Լյուիս Հեմիլթոն

2021 Մաքս Ֆերսթափփեն

2022 Մաքս Ֆերսթափփեն

2023 Մաքս Ֆերսթափփեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Ժոզեֆ Լուի Լագրանժ

**Ժոզեֆ Լուի Լագրանժ** (, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս և մեխանիկ, մշակել է վարիացիոն հաշվի հիմնական հասկացությունները։

Նա մաթեմատիկան ուսումնասիրել է ինքնուրույն և արդեն 19 տարեկանում Թուրինի հրետանային դպրոցի պրոֆեսոր էր։

1759 թվականին ընտրվել է Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, իսկ 1766 - 1787 թվականներին եղել է այդ ակադեմիայի մաթեմատիկական դասարանի տնօրեն։ 1787 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, 1795 թվականին դարձել է նորմալ դպրոցի, իսկ 1797 թվականին՝ Պոլիտեխնիկական դպրոցի տնօրեն։

Լագրանժի ամենակարևոր աշխատանքները վերաբերում են վարիացիոն հաշվին. նա առաջարկել է վարիացիոն խնդիրների լուծման ընդհանուր անալիտիկ մեթոդ, որոնք կոչվել են Լագրանժի խնդիրներ։ Նա շարժման հավասարումներին տվել է նոր ձև, որոնք կոչվում են Լագրանժի հավասարումներ։ «Անալիտիկ մեխանիկա» (1788 թվական) դասական աշխատությունում նա ստատիկայի հիմքում դրել է հնարավոր տեղափոխությունների սկզբունքը, այնուհետև այդ սկզբունքը զուգակցելով ֆրանսիացի գիտնական Դ'Ալամբերի սկզբունքների հետ՝ կառուցել է նաև դինամիկան. (Դ՛Ալամբերի - Լագրանժի սկզբունք)։

Լագրանժը արժեքավոր հետազոտություններ է կատարել նաև մաթեմատիկական անալիզի, թվերի տեսության, հանրահաշվի, դիֆերենցիալ հավասարումների, մաթեմատիկական քարտեզագրության, աստղագիտության և այլ գիտությունների ոլորտում։

## Աղբյուրներ
* Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2008, էջ 376

## Տես նաև
* Լագրանժի թեորեմը չորս քառակուսիների գումարի մասին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Թուրինի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Ոտաբոբիկ զբոսայգի

մինի|աջից|Հնդկական աստիճան Նիենհագեն ոտաբոբիկ զբոսայգում, Գերմանիա։

**Ոտաբոբիկ զբոսայգի**, թեմատիկ այգիներ զգայական ապրումների և բնական լավառողջության համար։ Նրանք մշտականապես պահպանվում են մաքուր տեսքով, որպես ոտաբոբիկ զբասանքների բարենպաստ միջավայր։ Ոտաբոբիկ զբասայգիները սովորաբար ունենում են բազում արկածային կայաններ, ուր այցելուները ըմբոշխնում են հողի տարբեր որակները բոբիկ ոտքերի տակ, բոկոտն անցնում են առվակներով, գետակներով ու ավազաններով, ինչպես նաև զբաղվում են ոտային մարմնամարզությամբ, հավասարակշռության զարգացմամբ և մագլցմամբ։ Այսպիսի այգիներում նաև կարելի է հանդիպել խաղահրապարակներ, լողալու լճակներ և տարբեր սարքավորումներ հոտ առնելու, լսելու, տարբեր գույներ տեսնելու և պահված իրերի գոյության զգացողությունների համար։ Ոտաբոբիկ զբոսայգիներիի մի մասը իրենց անվանում են «**ոտաբոբիկ արահետ**»։

## Տեղավայրեր

Վերջին տասը տարիների ընթացքում մի քանի տասնյակ ոտաբոբիկ զբասայգիներ են բացվել Գերմանիայում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում։ Ամենաժողովրդային ոտաբոբիկ այգիներից են Նահ գետի մոտակայքում և Սև Անտառում գտնվող Դոռնստետենի այգիները։

## Տուրիստական նշանակություն

Նշված ոտաբոբիկ զբասայգիները կարևոր գործոն են տուրիզմի զարգացման համար՝ յուրաքանչյուրը հյուրընկալելով տարեկան հարյուր հազարավոր այցելուներ։ Ընտանեկան այցելությունների համար բարենպաստ այս այգիները մեծ մասամբ բավականին էժան են կամ անվճար։ Եկամուտը գալիս է մոտակայքում գտնվող ռեստորանների, հյուրանոցների, առողջարանների, կաբելային փոխադրամիջոցների և այլի շահույթների ավելացումից։

## Արտաքին հղումներ

* Գերմանիայի ոտաբոբիակ զբոսայգիները

Կատեգորիա:Զվարճանքի այգիներ
Շուշի հիմնադրամ

**Շուշի հիմնադրամը** որպես հասարակական բարեգործական կազմակերպություն պետականորեն գրանցվել է ԼՂՀ Արդարադատության պետվարչության կողմից 2001 թ. ապրիլի 18-ին, իսկ որպես հիմնադրամ վերագրանցվել է ԼՂՀ պետական ռեգիստրի կողմից 2005 թ. մարտի 3-ին։

«Շուշի» հիմնադրամը նպատակ ունի սատարել Արցախի, ինչպես և Շուշի բերդաքաղաքի մշակութային զարգացմանն ու բարոյահոգևոր վերելքին, համակարգող դեր կատարել հայաստանյան ու արտերկրի ներդրողների համար, վերականգնել Շուշի քաղաքը, ձգտելով հնարավոր սահմաններում պահպանել նրա մինչ 1920 թ. ունեցած պատմաճարտարապետական տեսքը, ինչպես և նրա համահայկական մշակութային կենտրոնի դերը, մշտապես պատերազմների թատերաբեմ հանդիսացող բերդաքաղաքը դարձնել խաղաղության և մշակույթի կենտրոն։

«Շուշի» հիմնադրամի հիմնադիրն է գրող, հրապարակախոս Բակուր Կարապետյանը։ Հիմնադրամի բարձրագույն օրգանն է Հոգաբարձուների խորհուրդը։ Հիմնադրամը ղեկավարվում է կառավարչի կողմից, որը պատասխանատու է Հոգաբարձուների խորհրդի առաջ։

## Արտաքին Հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Հիմնադրամներ
Էդգար Հիլզենրաթ

**Էդգար Հիլզենրաթ** (, ), գերմանացի գրող։ Ծնվել է Լայպցիգում, հրեաների ընտանիքում։ Ֆաշիստական Գերմանիայում հրեաների հալածանքների ժամանակ ընտանիքով փախել է Ռումինիա (1938), այստեղից էլ 1941 թվականին քշվել Մոգիլյովկա հրեական գետտո։ 1945 թվականին գնացել է Պաղեստին, 1951 թվականին տեղափոխվել ԱՄՆ։ 1975 թվականին վերադարձել է Գերմանիա։

Մի քանի վեպերի և պատմվածքների հեղինակ է։ Նրան համաշխարհային ճանաչում է բերել «Նացիստն ու վարսավիրը» (1977) վեպը։ 1989 թվականին լույս է տեսել Հիզենրաթի «Վերջին մտքի հեքիաթը» վեպը։

Հեղինակը շուրջ 20 տարի ուսումնասիրել է վավերագրական աղբյուրներ, պատմական ու գրակական նյութեր, որոնց վրա հիմնվելով, նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգությունը՝ հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում։ Կիրառելով պատմելու հեքիաթային ձևը՝ հեղինակը վարպետորեն կապում է հեքիաթը՝ մահամերձ Թովմա Խատիսյանի մտքերը (որոնք տանում են նրան դեպի անցյալ՝ 1915 թվականը, իր նախնիների հայրենիքը՝ արևմտյան Հայաստան), պատմական իրողության՝ երիտթուրքերի հանցագործության հետ։ Հիլզենրաթը Խատիսյանների տոհմի օրինակով նկարագրում է հայերի բարքերն ու սովորույթները, ծեսերն ու ավանդույթները, ներկայացնում նրանց կյանքը, մասնավորապես, նախապատերազմյան տարիներին։ Նշում է, որ Թուրքիայում հայերից բացի կոտորվել են նաև ոչ թուրք այլ ժողովուրդներ։ Չնայած թվում է, թե վեպում չկա խոսք դիմադրության մասին, բայց հեղինակը հերոսի՝ Վարդան Խատիսյանի կերպարով ցույց է տալիս, որ հայերը գոյատևել են շնորհիվ աներևակայելի ներքին դիմակայության, ապրելու կամքի։

Գիրքը ահազանգ է համայն աշխարհին, որ լռությունը չարիքի հանդեպ կարող է ծնել էլ ավելի չարիքներ։ Հիլզենրաթի վեպը բարձր է գնահատվել Եվրոպայում, արժանացել Ալֆրեդ Դյոբլինի մրցանակի (1989)։

## Մրցանակներ
### Հայաստանի նախագահի մրցանակ
Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար 2006 թվականին ստացել է Հայաստանի նախագահի մրցանակ։ Երևանի պետական համալսարանը նրան արժանացրեց դոկտորի կոչման։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Edgar Hilsenrath, *The Nazi and The Barber*, Barber Press 2013. (Hardcover ISBN 978-3-9816092-0-2, Paperback ISBN 978-3-9816092-1-9, 
* Edgar Hilsenrath, *The Story of the Last Thought*, London։ Scribners 1990. (ISBN 0-356-19515-5)

## Արտաքին հղումներ
*Էդգար Հիլզենրաթ
*Հայաստանի նախագահի մրցանակ

Կատեգորիա:Գերմանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լայպցիգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Արմեն Շեկոյան

**Արմեն Հակոբի Շեկոյան** (), հայ ժամանակակից գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող։

## Կենսագրություն
1974 թվականին Արմեն Շեկոյանը ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Հետագայում 1985 թվականին սովորել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրական բարձրագույն դասընթացներում։ Աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտում, 1976-1990 թվականներին՝ «Ծիծեռնակ» ամսագրում, Գրական ինստիտուտում, «Սովետական գրող» հրատարակչությունում, ՀՀ մշակույթի նախարարությունում։ 1990-1992 թվականներին եղել է «Նաիրի» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր, 1992-1997 թվականներին եղել է Հովհ. Թումանյանի տուն-թանգարանի տնօրենը։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Արմեն Շեկոյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է քաղաքային սլենգի օգտագործումը։

«Հայկական ժամանակ» վեպի հեղինակն է, որը մաս առ մաս տպագրվել է «Առավոտ» օրաթերթի կայքէջում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ուկրաիներեն, էստոներեն, ռուսերեն և չեխերեն։

## Պարգևներ
* Հայաստանի գրողների միության Ավետիք Իսահակյանի անվան մրցանակ
* «Վլ. Մայակովսկու օրեր» անվան մրցանակ 1981 թ. Վրացական ՍՍՀ-ում անցկացվող Վլադիմիր Մայակովսկուն նվիրված պոեզիայի ավանդական փառատոնում
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2017)

## Հրատատակված գրքեր
* Մետաքսի ճանապարհ (պատմվածքների ժողովածու), Երևան, 2004։
* Երևան-հյուրանոց (բանաստեղծություններ), Երևան, 2003։
* Անտիպոեզիա (բանաստեղծություններ), Երևան, 2000։
* Թուղթ ու գիր, (Բանաստեղծությունների ժողովածու), 1991
* Բախտ, (Բանաստեղծությունների ժողովածու), 1987
* Ճոճք, (Բանաստեղծությունների ժողովածու), 1982
* Ճամփորդ արևը (Բանաստեղծությունների ժողովածու, մանկական), 1980
* Անձրև, անձրև, մի արի (Բանաստեղծությունների ժողովածու, մանկական), 1980

## Թարգմանություններ

* Կվազիմոդո Սալվատորե։ Բանաստեղծություններ.- Երևան, 1993.- 63 էջ։
* Հին Արևելքի պոեզիա.- Երևան։ Երևանի համալսարանի հրատ., 1982.- 613 էջ.- (Ուսանողի գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Չինաստան. Թաո Ցուանմին։
* Չինական պոեզիա և Լաո Ցզի։ Ոսկյա հրի աղբյուրը /Թարգմ.՝ Հ. Բեյլերյան, Հ. Սևան, Հ. Էդոյան, Լ. Սարգսյան, Ա. Շեկոյան.- Երևան։ Իրավունք, 2009.- 120 էջ.- (Համաշխարհային պոեզիա 20)։ 
* Ջուզեպպե Ունգարետտի բանաստեղծություններ /Թարգմ.՝ Գ. Բաղդասարյան, Ա. Շեկոյան.- Երևան։ Կոսսու, 1993.- 104 էջ։
* Ռոդարի Ջաննի։ Իտալական երգ։ Մանկակական բանաստեղծություններ /Թարգմ.՝ Գ. Բաղդասարյան, Ա. Շեկոյան, Է. Միլիտոնյան.- Երևան։ Ծիծեռնակ, 2004.- 42 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Շեկոյան 
* Արմեն Շեկոյան. «Կինոյի համար գրականությունը նյութ է, իսկ հիմքը ռեժիսորի տաղանդն է»
* Անվերնագիր. Արմեն Շեկոյան

Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Մարկ Գրիգորյան

**Մարկ Վլադիմիրի Գրիգորյան** (), հայ ճարտարապետ, Մատենադարանի շենքի հեղինակը։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940 թ.)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (ՀԿԿ կենտկոմի շենքի համար, 1951 թ.)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968 թ.)։

## Կենսագրություն
1920-1922 թվականներին սովորել է Վրուբելի անվան գեղարվեստի դպրոցում։ 1928 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ճարտարապետության բաժինը։ 1937-1951 թվականներին եղել է Երևանի գլխավոր ճարտարապետը, 1951-1978 թվականներին՝ Հայարդնախագիծ ինստիտուտի տնօրեն։ Ալեքսանդր Թամանյանի հետ նախագծել է Երևանի մանկական կլինիկական հիվանդանոցը։ 1951 թվականին ղեկավարել է Երևանի գլխավոր հատակագծի նախագծումը, կազմել է Հրազդան քաղաքի 1961-1963 թվականների գլխավոր հատակագիծը։ 1959-1963 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավոր։

## Ստեղծագործական աշխատանք
մինի|Մարկ Գրիգորյանի հուշատախտակը Երևանում։|250x250փքս

* Դերասանների բնակելի շենքը՝ Մաշտոցի պ.48
* Բնակելի շենքեր՝ Տերյան փ. 62, Աբովյան փ. 31, Բաղրամյան պ..20
* Մատենադարանի շենքը՝ Մաշտոցի պ.53
* «Արմենիա» հյուրանոցի շենքը՝ Հանրապետության հրապարակ (համահեղինակ՝ է. Սարապյան)
* Միությունների շենքը՝ Հանրապետության հրապարակ
* ՀՀ Ազգային ժողովի շենքը, ցանկապատը՝ Բաղրամյան պ.19
* Մարգարյանի անվ. ծննդատան շենքը՝ Մաշտոցի պ.22
* Մանկական հիվանդանոցի շենքը՝ Աբովյան փ 58
* ՀՀ Նախագահի նստավայր՝ Բաղրամյան պ.26
* Աճառյանի անվ, թ.72 դպրոցի շենքը՝ Մ. Հերացու փող. 2ա
* Սոս Սարգսյանի թատրոնի շենքը՝ Ամիրյան փ. 26
* «Արմենիա» առողջարանը՝ Աբխազիա, ք. Գագրա
* Քանաքեռ ՀԷԿ-ի շենքը
* Խաչատուր Աբովյանի հուշարձանը՝ Քանաքեռ 2-րդ փ. 4

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1940 թ.
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (ՀԿԿ կենտկոմի շենքի համար), 1951 թ.
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ, 1968 թ.
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (Երևանի Հանրապետության հրապարակի ճարտարապետական անսամբլի համար), 1970 թ.
* Ռոստով քաղաքի պատվավոր քաղաքացի
* Լենինի շքանշան
* Պատվո շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գրիգոր Աղաբաբյան

**Գրիգոր Գարեգինի Աղաբաբյան** (, թաղված է Երևանում), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961 թ.), Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (1968 թ.), ԽՍՀՄ շինարարության և ճարտարապետության ակադեմիայի թղթակից անդամ (1957 թ.)։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1950-1959 թվականներին եղել է Երևանի գլխավոր ճարտարապետ, 1959-1977 թվականներին ՀԽՍՀ Պետշինի նախագահ։ Գործերն աչքի են ընկնում ճարտարապետական ազգային ավանդույթների ստեղծագործական կիրառմամբ, շինարարական հորինվածքի ինքնատիպությամբ։

## Մրցանակներ
*ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961 թ.)
*ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968 թ.)
*ԽՍՀՄ շինարարության և ճարտարապետության ակադեմիայի թղթակից անդամ (1957 թ.)

## Ստեղծագործական աշխատանք
[մինի|Գրիգոր Աղաբաբյանի հուշատախտակը Երևանի [Մարշալ Բաղրամյան պողոտա (Երևան)|Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում]]
:**Գործերի ցանկ**
* Կենտրոնական ծածկած շուկայի շենքը՝ Մաշտոցի պ. 3
* Արաբկիր համայնքի շուկայի շենքը՝ Կոմիտասի պ. 53
* Էրեբունի-Նուբարաշեն համայնքի շուկայի (ներկայիս՝ Հայրենիք հանրախանութի) շենքը՝ Գ. Նժդեհի փ. 17
* Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանի շենքը՝ Մոսկովյան փ. 40
* Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը՝ Ազատության հր-կ
* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանը՝ Ազատության հր-կ
*Կիևյան կամուրջ
* Սառնարանային կոմբինատի շենքը՝ Արշակունյաց պ. 9
* Վարչական շենք՝ Արշակունյաց պ. 5
* «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի շենքը՝ Տիգրան Մեծի պ. 4
* Ջոն Կիրակոսյանի անվան թիվ 20 դպրոցը՝ Այգեստան 9-րդ փ., թիվ 4
* Եղիշե Չարենցի անվան թիվ 67 դպրոցը՝ Ամիրյան փողոց 9
* Բն. շենքեր՝ Թումանյան փ. 34, Տերյան փ. 59, Արշակունյաց պ. 1
* Գերմանիայի դեսպանության շենքը՝ Չարենցի փ. 29
* «Հայրենիք» կինոթատրոնի շենքը՝ Գ. Նժդեհի փ. 38
* Վարչական և բն. շենք՝ Նժդեհի փ. (Կալինինի փ.)
* Երևանի կենդանաբանական այգու շքամուտքը
* Վարչական շենք՝ Մոսկովյան փ. 11
* Կենտրոնական վիճակագրական վարչության շենքը՝ Արշակունյաց պ. 3
* Բնակելի շենք (Համահեղինակ Է. Տիգրանյան)՝ Բաղրամյան պ. 2
* «Սպարտակ» մարզական ընկերության (այժմ՝ «Հայաստան» մարզական միություն) շենքը՝ Ագաթանգեղոսի փ. 6
* Ավտոմատիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի շենքը՝ ք. Վանաձոր
* Առևտրի տեխնիկումի շենքը՝ ք. Վանաձոր
* Մանկավարժական տեխնիկումի շենքը՝ ք. Վանաձոր
* Ակումբ Հացավան գյուղում՝ Կոտայքի մարզ գ. Հացավան

Puerta_del_mercado_de_Yerevan.JPG|Կենտրոնական ծածկած շուկայի շքմուտքը
Interior del mercado de Yerevan.JPG|Կենտրոնական ծածկած շուկայի տեսքը ներսից
Հովհաննես Թումանյան 003.JPG|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Hovhannes Tumanyan statue 0723 04.jpg|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը 
Monument-of-Hovhannes-Tumanyan (9).jpg|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձան. տեսք կողքից


## Հրատարակած գրքեր
*Հայ ճարտարապետներ։ Կազմ. Ֆ. Խոստիկյան, Հ. Ավանեսյան

## Օգտագործված աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Համիլկար Բարկա

**Համիլկար Բարկա** (մոտավորապես մ.թ.ա. 270—228), Կարթագենացի զորավար, հռչակավոր Հաննիբալի հայրը։

Մասնակցել է Առաջին Փյունիկյան պատերազմին Կարթագենի կազմում, Սիցիլիայում վարել է ակտիվ ռազմական գործողություններ հռոմեացիների դեմ։ Այդ պատերազմից հետո նախաձեռնել է Իսպանիայի գրավում Կարթագենի կողմից, նպատակ ունենալով դիմակայել Հին Հռոմին հնարավոր պատերազմների դեպքում։ Նույն պատերազմից հետո մասնակցել է կարթագենյան վարձկան զինվորների ապստամբության ճնշմանը։

Գեղարվեստական գրականության մեջ հիշատակվում է ֆրանսիացի գրող Գյուստավ Ֆլոբերի «Սալամբո» վեպում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կարթագենացիներ
Մակար Բարխուդարյան

**Մակար Բարխուդարյան** (), XIX դարի հայազգի գրող, հնագետ, ազգագրագետ, հոգևորական (եպիսկոպոս)։ Անգնահատելի ավանդ ունի Արցախի և շրջակա գավառների հայության բազմադարյան պատմության, կենցաղի և պատմամշակութային հուշարձանների ուսումնասիրման բնագավառում։ Մակար վարդապետը բնակվել և ստեղծագործել է Շուշի քաղաքում։ Սակայն նա նաև շրջել է Անդրկովկասի, հատկապես այն ժամանակվա Ելիզավետպոլի նահանգի գրեթե բոլոր վայրերում, Երասխի ափերից մինչև Դերբենդ և Հնարակերտից մինչև Մուխանք գավառը։ Հավաքել է հարյուրավոր վիմագրական արձանագրություններ, արտագրել ձեռագիր հիշատակարաններ, նկարագրել համարյա բոլոր բերդերը, վանական շինությունները, շեն կամ ավերակ ու լքված բնակավայրերը և այս ամենի հիման վրա գրել է ուսումնասիրություններ, որոնք առաջինն էին իրենց տեսակի մեջ։

## Գրական ստեղծագործություններ
Մակար վարդապետի առաջին ստեղծագործությունները վիպական բնույթ ունեին և գրված էին Արցախյան բարբառով։ Դրանցից են օրինակ. «Արազը տարին կատարի», «Պըլը-Պուղի», «Չոբանն ու նշանածը», «Բարոյական առածներ»։

Սակայն նա առաջին անգամ հայտնի դարձավ «Գաղտնիք Ղարաբաղի» կես-պատմական, կես-գրական ծավալուն գրքով։ Այն ընթերցողին է ներկայացնում հայ ժողովրդի մի խոշոր հատվածը՝ իր ուրույն կյանքով և անկախության ու ազգային ինքնուրույնության համար մղած պայքարի հերոսական դրվագներով։ Արցախի լեռնային իշխողների կյանքն ու գործողությունները այստեղ ստացել են արկածային վեպի գույներ, խիստ ընդգծված հերոսականությամբ, որն երբեմն հասնում է հեքիաթաբանության։ Այս առիթով այն իր վրա է հրավիրել ականավոր պատմաբանների (Լեո, Րաֆֆի) քննադատությունը, սակայն շարքային ընթերցողին (այն ժամանակվա ընթերցողին՝ հատկապես) այսպիսի գրքերն ավելի էին գրավում, քան կյանքի դաժան ճշմարտությունների արտացոլումը։

## Պատմահնագիտական աշխատանքներ
Մակար Բարխուդարյանը հետագայում ավելի շատ զբաղվել է հնագիտական և ազգագրական աշխատություններ հրատարակելով։ Նրան հատկապես մտահոգում էր մարդկանց անտարբերությունը պատմամշակութային հուշարձանների նկատմամբ, որից օգուտ են քաղում օտարները։ Այս բնագավառում նրա առաջին կարևոր աշխատություն էր «Աղվանից երկիր և դրացիք» երկհատորյակը (Թիֆլիս, 1893), որը կազմում էր Հայաստանի արևելյան գավառների (պատմական Ուտիք և Արցախ նահանգների) պատմությունը, ազգագրությունը, նյութական և հոգևոր մշակույթի հուշարձանները։

Երկրորդ և առավել բարձրարժեք հրապարակումն էր «Արցախ» գիրքը (1895), որն այսօր էլ դեռ աղբյուրագիտական անգնահատելի նշանակություն ունի (մասնավորապես այն պատճառով, որ շատ արժեքավոր հուշարձաններ չեն պահպանվել)։ Մակար Բարխուդարյանը ներշնչում է իր ընթերցողին տեր կանգնել սեփական հայրենիքին, ճանաչել նրա պատմական ժառանգությունը, բնությունը և բնակիչներին։

## Աղբյուրներ
* Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանց, Արցախ. «Ամարաս» տպարան - Երևան 1996.
* Մակար Բարխուտարեանց, Աղվանից երկիր և դրացիք, հատոր Ա, Վաղարշապատ 1903.
* Մակար Բարխուտարեանց, Աղվանից երկիր և դրացիք, հատոր Բ, Թիֆլիս 1907.
* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը X-XVI դարերում, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան 1975.

## Արտաքին հղումներ
* Մակար Բարխուդարյան, Արցախ
* Մակար Բարխուդարյան, Աղվանից երկիր և դրացիք։ Արցախ

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ