Արևների կարտել

**Արևների կարտել** (), Միացյալ Նահանգների իրավապահ մարմինների, մի շարք միջազգային կազմակերպությունների և վերլուծաբանների կողմից օգտագործվող հավաքական տերմին՝ վենեսուելացի բարձրաստիճան կոռումպացված պաշտոնյաների, զինվորականների և քաղաքական գործիչների ենթադրյալ ցանցի համար, որը ներգրավված է միջազգային թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության և կազմակերպված հանցավորության այլ ձևերի մեջ։ Անվանումը ծագում է արևի խորհրդանիշից (), որը կրում են Վենեսուելայի զինված ուժերի գեներալները ուսադիրներին։

մինի|ԱՄՆ Արդարադատության նախարարության 2020 թվականի մեղադրական եզրակացության էջ, որտեղ ազգային մակարդակով առաջին անգամ օգտագործվել է «Արևի կարտել» տերմինը՝ Նիկոլաս Մադուրոյի գլխավորած «նարկոտեռորիստական ​​կազմակերպությունը» նկարագրելու համար։

Չնայած այս տերմինը ակտիվորեն օգտագործում են ԱՄՆ իշխանությունները 2020 թվականից ի վեր, դրա ճշգրիտ բնույթը մնում է փորձագետների շրջանում քննարկման առարկա: Շատ վերլուծաբաններ, և նույնիսկ DEA-ի և UNODC-ի պաշտոնական զեկույցները, չեն ճանաչում «Արևի կարտելը» որպես մեքսիկական կարտելների նման մեկ, հիերարխիկ հանցավոր կազմակերպություն: Փոխարենը, այն նկարագրվում է որպես կոռուպցիայի և պետական ​​ապարատի ու հանցագործների միաձուլման բարդ համակարգ, որտեղ տարբեր ռազմական և քաղաքական խմբավորումներ գործում են համեմատաբար ինքնուրույն, բայց ռեժիմի ընդհանուր պաշտպանության ներքո։

## Պատմություն
### Տերմինի ծագումը (1990-ական թվականներ)
«Արևի կարտել» տերմինն առաջին անգամ Վենեսուելայի մամուլում հայտնվել է 1993 թվականին, այն բանից հետո, երբ Ազգային գվարդիայի երկու գեներալներ՝ թմրանյութերի դեմ պայքարի վարչության պետ Ռամոն Գիլյեն Դավիլան և նրա իրավահաջորդ Օռլանդո Հերնանդես Վիլեգասը, հետաքննվել են թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության համար: Գեներալների կոչումները նշանակվում էին ուսադիրների վրա գտնվող մեկ «արևով», այստեղից էլ՝ անվանումը։ Այդ ժամանակ խոսքը հիմնականում կաշառակերության և սահմանին կոլումբիական թմրավաճառներին պաշտպանություն տրամադրելու մասին էր։

### Համախմբումը Ուգո Չավեսի օրոք (2000-ական թվականներ)
Ուգո Չավեսի իշխանության գալուց հետո, և հատկապես 2002 թվականի հեղաշրջման փորձից հետո նրա իշխանության վերականգնումից հետո, զինվորականների դերը պետությունում կտրուկ աճել է։ Բանակի հավատարմությունն ապահովելու նպատակով Չավեսը սպաներ է նշանակել պետական ​​ընկերություններում և նախարարություններում կարևոր պաշտոններում՝ ստեղծելով մի համակարգ, որտեղ ռեսուրսներին և պայմանագրերին հասանելիությունը կախված էր քաղաքական հավատարմությունից։

2000-ական թվականների կեսերին, ԱՄՆ թմրանյութերի դեմ պայքարի վարչության (DEA) երկրից վտարվելուց և Կոլումբիայում թմրանյութերի դեմ պայքարի խստացումից հետո, Վենեսուելայով կոկաինի հոսքը կտրուկ աճել է։ ԱՄՆ գնահատականներով՝ այն 2004 թվականի 50 տոննայից աճել է մինչև 250 տոննա 2007 թվականին։ Պարզապես կաշառք վերցնելու փոխարեն, զինված ուժերի որոշ տարրեր սկսել են անմիջականորեն մասնակցել առևտրին՝ գնելով, պահելով և տեղափոխելով կոկաին: Կարծիք կար, որ կոլումբիական խմբավորումները, այդ թվում՝ FARC-ը, սկսել են վենեսուելացի զինվորականներին վճարել թմրանյութերով՝ կանխիկի փոխարեն, ստիպելով նրանց շուկաներ փնտրել։

### Նիկոլաս Մադուրոյի օրոք սրացում և միջազգային մեղադրանքներ

Չավեսի մահից և Նիկոլաս Մադուրոյի իշխանության գալուց հետո, հետաքննությունների համաձայն, կոռուպցիան և պետության ներգրավվածությունը թմրանյութերի առևտրում սրվել են։ 2020 թվականին ԱՄՆ Արդարադատության նախարարությունը պատմական մեղադրանքներ է առաջադրել Մադուրոյի և 14 այլ բարձրաստիճան վենեսուելացի պաշտոնյաների դեմ՝ պաշտոնապես նրանց անվանելով «Արևների կարտելի» «նարկոտեռորիստական ​​կազմակերպության» առաջնորդներ։ Մեղադրական եզրակացության մեջ նկարագրվում էր 20-ամյա դավադրություն՝ «Միացյալ Նահանգները կոկաինով հեղեղելու» նպատակով։

Հակամարտությունը գագաթնակետին է հասել 2026 թվականի հունվարին Մադուրոյի ձերբակալմամբ ԱՄՆ հետախուզական գործակալությունների կողմից և հետագա դատավարությամբ Նյու Յորքում՝ թմրահանցագործության և հանցավոր կազմակերպություն ղեկավարելու մեղադրանքով։

## Կառուցվածք և գործունեություն
Ի տարբերություն ավանդական հիերարխիկ կարտելների, «Արևների կարտելը» վերլուծաբանների կողմից նկարագրվել է որպես «ցանցային կառուցվածք» կամ «կոռուպցիայի համակարգ»։ Այն բաղկացած է զինված ուժերի տարբեր ճյուղերի (ցամաքային զորքեր, ազգային գվարդիա, նավատորմ, ռազմաօդային ուժեր), ինչպես նաև քաղաքացիական պաշտոնյաների և քաղաքական գործիչների շրջանում գործող բազմաթիվ համեմատաբար ինքնավար բջիջներից։

### Հանցագործության հիմնական ոլորտները.
* Թմրանյութերի ապօրինի շրջանառություն. Վենեսուելայով կոլումբիական կոկաինի տարանցման անվտանգության ապահովում (Ապուրե, Սուլիա, Տաչիրա սահմանային նահանգներում գաղտնի օդանավակայանների պահպանում, հակաօդային պաշտպանության ռադարների մանիպուլյացիա՝ թմրանյութերի տեղափոխման համար), նավահանգիստների (օրինակ՝ Պուերտո Կաբելիո) և օդանավակայանների նկատմամբ անմիջական վերահսկողություն՝ բեռների փոխադրման համար։
* Փողերի լվացում և կոռուպցիա. պետական ​​​​ընկերությունների (օրինակ՝ PDVSA նավթային ընկերության) օգտագործումը թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունից ստացված եկամուտները լվանալու և ուռճացված պայմանագրեր կնքելու համար։
* Անօրինական հանքարդյունաբերություն. Բոլիվար և Ամազոնաս նահանգներում ոսկու և կոլտանի անօրինական հանքերի վերահսկողություն, հաճախ կոլումբիական ELN խմբերի հետ համագործակցությամբ։
* Վառելիքի մաքսանենգություն. սուբսիդավորված բենզինի մեծածավալ արտահանման կազմակերպում դեպի Կոլումբիա և այլ հարևան երկրներ։

### Հավանական հիմնական դեմքեր
Միացյալ Նահանգները և միջազգային կազմակերպությունները հետևյալ անձանց անվանել են այս համակարգի առաջատար առաջնորդների շարքում.
* Նիկոլաս Մադուրո. Վենեսուելայի նախագահ (2013–2026): Մեղադրվել է համակարգի ընդհանուր կառավարման և հովանավորչության մեջ։
* Դիոսդադո Կաբելլո. Վենեսուելայի իշխող Միացյալ սոցիալիստական ​​կուսակցության (PSUV) տեղակալը։ Նա ԱՄՆ պատժամիջոցների ցուցակներում նկարագրվել է որպես օպերատիվ ղեկավար, որն անձամբ կազմակերպել է թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը, լվացել է փողեր ԱՄՆ անշարժ գույքի միջոցով և բաշխել շահույթը։
* Թարեք Էլ Այսամի. Նախկին փոխնախագահ և նավթի նախարար։ Մեղադրվում է նավահանգիստներն ու օդանավակայանները թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության համար օգտագործելու թույլտվության մեջ։
* Սիլիա Ֆլորես. Մադուրոյի կինը։ Նա դատվել է նրա հետ միասին 2026 թվականին։ Նրա զարմիկները նախկինում դատապարտվել են ԱՄՆ-ում թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության համար։
* Բարձրաստիճան զինվորական պաշտոնյաներ. մի քանի գեներալներ, այդ թվում՝ նախկին պաշտպանության նախարար Վլադիմիր Պադրինո Լոպեսը, ռազմական հետախուզության նախկին ղեկավար Հյուգո «Էլ Պոլո» Կարվախալը (ով մեղավոր է ճանաչվել ԱՄՆ-ում) և թմրանյութերի դեմ պայքարի նախկին պաշտոնյա Նեստոր Ռևերոլը։

## Միջազգային արձագանք և պատժամիջոցներ
* ***': 2008 թվականից ի վեր ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը պատժամիջոցներ է կիրառել տասնյակ վենեսուելացի պաշտոնյաների նկատմամբ։ 2020 թվականին Մադուրոյի դեմ քրեական մեղադրանքներ են առաջադրվել։ 2025 թվականի հուլիսին Թրամփի վարչակազմը պաշտոնապես «Արևների կարտելը» ճանաչել է որպես օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպություն՝ թույլ տալով ավելի խիստ միջոցներ ձեռնարկել։
* ***': ճանաչել է «Արևների կարտելը» որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։
* ***': ճանաչել է «Արևների կարտելը» որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։
* ***': ճանաչել է «Արևների կարտելը» որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։
* ***': ճանաչել է «Արևների կարտելը» որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։
* ***': Նախագահ Գուստավո Պետրոն հրապարակավ «Արևների կարտելը» անվանել է ծայրահեղ աջ ուժերի «խառնուրդ», որը նպատակ ունի տապալել անցանկալի կառավարությունները։ Միջազգային ճգնաժամային խմբի և InSight Crime-ի վերլուծաբանները նույնպես նշել են, որ ԱՄՆ-ն այդ եզրույթն օգտագործում է որպես քաղաքական գործիք, չնայած նրանք չեն հերքել Վենեսուելայի պետության խորը կոռուպցիան և կապերը թմրանյութերի առևտրի հետ։

## Հայեցակարգի գնահատականներ և քննադատություն
Բազմաթիվ բանավեճեր կան այն մասին, թե որքան ճշգրիտ է «Արևի կարտել» տերմինը նկարագրում իրականությունը։
* Կողմ փաստարկներ. ԱՄՆ իշխանությունները և մի շարք փորձագետներ որպես իշխանության գագաթնակետին համակարգված հանցավոր կառուցվածքի գոյության ապացույց մատնանշում են բազմաթիվ դատական ​​գործեր, բարձրաստիճան փախստականների (ինչպիսին է Ուգո Կարվախալը) մեղքի խոստովանությունները և պատժամիջոցների ցուցակները։
* Դեմ փաստարկներ. Քննադատները, այդ թվում՝ որոշ ընդդիմադիր գործիչներ (օրինակ՝ Էնրիկե Կապրիլեսը), նշում են, որ ԱՄՆ-ն երբեք անհերքելի ապացույցներ չի ներկայացրել հստակ հիերարխիայով մեկ կարտելի գոյության վերաբերյալ։ Ավելին, DEA-ի և UNODC-ի տարեկան զեկույցներում, որոնք մանրամասն նկարագրում են աշխարհի խոշոր թմրամիջոցների կարտելները, երբեք չի նշվել «Արևների կարտելը»։ Փոխարենը, փորձագետները խոսում են «կոռուպցիոն համակարգի» մասին, որտեղ տարբեր խմբեր մրցում և համագործակցում են, իսկ ռեժիմի ղեկավարությունը վարձատրություն է ստանում և ապահովում ընդհանուր ծածկույթ՝ առանց պարտադիր կերպով ուղղորդելու թմրանյութերի յուրաքանչյուր շրջանառություն։

## Մշակույթի և լրատվամիջոցների մեջ
«Արևների կարտել» թեման կենտրոնական դեր է խաղացել Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի հռետորաբանության մեջ՝ Վենեսուելայի դեմ կոշտ միջոցները, այդ թվում՝ 2026 թվականին ռազմական գործողությունը, արդարացնելու համար։ Այդ հայեցակարգը նաև ներկայացվել է բազմաթիվ հետաքննչական լրագրության և Լատինական Ամերիկայում կոռուպցիան և թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը ուսումնասիրող վավերագրական ֆիլմերում։

## Տես նաև
* Նիկոլաս Մադուրոյի և Սիլիա Ֆլորեսի դեմ դատավարություն

## Ծանոթագրություններ