Շտաուֆախերին

**Շտաուֆախերին** (երբեմն նաև **Գերտրուդ Շտաուֆախեր**, **Հեդվիգ Շտաուֆախեր** կամ **Հաննա Շտաուֆախեր**) շվեյցարական լեգենդար հերոս: Շվեյցարական բանահյուսության համաձայն՝ նա Շվից կանտոնի լանդամանի(իշխանի)՝ Վերներ Շտաուֆախերի՝ Հին Շվեյցարական Համադաշնության հիմնադիրի կին: Նա պատկերված է Ֆրիդրիխ Շիլլերի 1804 թվականի «Վիլհելմ Տելլ» պիեսում որպես իր ամուսնու խորհրդական, ով պաշտպանում էր Շվեյցարիայի անկախությունը Հաբսբուրգների տիրապետությունից: Շտաուֆախերինի կերպարը, որը հաճախ դիտվում է որպես Վիլհելմ Տելի կանացի համարժեքը, դարձել է շվեյցարական ազգային հպարտության, հոգևոր և ազգային պաշտպանության, ժողովրդավարության և կանանց ընտրական իրավունքի խորհրդանիշ:

## Լեգենդ և կերպարանք
Շտաուֆախեր ընտանիքը նույնացվում է Շտայնեն բայ Շվից քաղաքի հետ, որի անունը հիշատակվում է այնտեղի փաստաթղթերում մոտ 1300 թվականին։ Շվեյցարական բնօրինակ ավանդազրույցում Շտաուֆախերինը չունի իր սեփական անունը, բայց նույնականացվում է որպես Շվիցի Լանդամմանի՝ Վերներ Շտաուֆախերի կինը: Նա առաջին անգամ հիշատակվում է մոտ 1470 թվականին Սարնենի Սպիտակ գրքում՝ որպես իր ամուսնու անանուն խորհրդական, որը խրախուսել է նրան օգնել Հին Շվեյցարական Համադաշնության հիմնադրմանը: 1788 թվականին նա հայտնվեց Շվեյցարիայի պատմական բառարանում։ Շտաուֆախերինը առաջին անգամ նշվում է լեգենդում, երբ ավստրիացի կառավարիչը սպառնում է իր ամուսնուն քարե տուն կառուցելուց հետո, որը գյուղացիներին թույլատրված չէր ունենալ։ Նա պաշտպանում է ամուսնու աշխատանքը և պնդում, որ Աստված հոգ կտանի իրենց մասին։ Ուրիի և Ունտերվալդենի լեռնային գյուղացիների հետ միասին Շտաուֆախերները պաշտպանել են Շվիցի հովիտները ավստրիական զորքերից և ամրապնդել Շվեյցարիայի անկախությունը։ Ըստ ավանդության՝ նա ոգեշնչում է ամուսնուն մասնակցել Ռյուտլիշվուրին։

Ֆրիդրիխ Շիլլերի 1804 թվականի «Վիլհելմ Տելլ» պիեսում նրան տրվում է Գերտրուդ Շտաուֆախեր անունը։ Պիեսում Շտաուֆախերինը խորհուրդ է տալիս իր ամուսնուն՝ կայսերական կառավարիչ Ալբրեխտ Գեսլերի հետ նրա հանդիպումից հետո,քայլեր ձեռնարկել Հաբսբուրգների տիրապետության տակից դուրս գալու համար։ Նա ուժեղ տպավորություն է թողնում ամուսնու հետ՝ նշելով, որ պատրաստ է պատերազմի, կործանմամ և նույնիսկ մահվան՝ հանուն գործի, իսկ հետո դիմում է իր ամուսնուն և ասում. «Նայիր առաջ, Վերներ, և ոչ թե հետ»։ 2013 թվականի «Die Schweizer» պատմական դրամա հեռուստասերիալում նրան տրվում է Հաննա Շտաուֆախեր անունը։ Նրան նաև անվանում են Հեդվիգ Շտաուֆախեր։

Գոտֆրիդ Կելլերի 1874 թվականի «Կորուսյալ ծիծաղը» վիպակում Գերտրուդ Գլոր ֆոն Շվանաու կերպարը կոչվում է «Շտաուֆախերին», քանի որ իր անունը արտացոլում էր «խելացի և ուժեղ շվեյցարացի կնոջ, տան աստղի և զարդի, հայրենիքի մխիթարության իդեալը»։
[աջից|մինի|373x373փքս|Շտաուֆախերինի արձանը [Շվեյցարիայի դաշնային պալատ|Դաշնային պալատում]]
1896 թվականին Բեռնում կայացած Շվեյցարիայի կանանց առաջին կոնգրեսում կանանց կոմիտեին հանձնարարվեց կառուցել Շտաուֆախերինի համար քարե հուշարձան։ 1898 թվականին քանդակագործ Մաքս Լոյը գերմանական «Die Gartenlaube» ամսագրում ներկայացրեց իր նախագիծը։ Նրա պատկերով Շտաուֆախերինը բարձրանում է նրա ամուսնուց վեր և ունի «Առաջ նայիր, Վերներ» գրությունը։ Նախագիծը երբեք չիրականացվեց ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով։ 1902 թվականին Անտոնիո և Ջուզեպպե Չիատոնեներիի նախագծած Շտաուֆախերինի արձանը տեղադրվեց Շվեյցարիայի Դաշնային պալատի Ազգային խորհրդի պալատում՝ Վիլհելմ Տելլի հետ միասին որպես անկախության «գաղափարի կրող»։
ձախից|մինի|300x300փքս|Յոզեֆ Ռիկենբաուերի 1976 թվականին Շտաուֆախերինի արձանը Շտայնենում
1892 թվականին Շտայնենում կանգնեցվել է Յոզեֆ Ռիկենբաուերի Շտաուֆախերինի քանդակը։

1899 թվականին ստեղծվեց Երիտասարդ Շտաուֆախերինների միությունը՝ անապահով և աղքատ երիտասարդ կանանց կրթելու և նրանց հնարավորություններ տրամադրելու նպատակով: Նվիրատվություններով ֆինանսավորվող միությունը կրթական դասընթացներ էր անցկացնում վարվելակերպի, էթիկայի, կրոնի և արվեստի վերաբերյալ: 1922 թվականին Թալվիլում հիմնադրվեց Շտաուֆախերինների միությունը՝ որպես ոչ առևտրային կազմակերպություն: Ցյուրիխում՝ Շտաուֆախերի փողոցի մոտ, գործում է «Շտաուֆախերինի տուն» անվամբ կազմակերպությունը, որը բացվել է 1938 թվականին՝ կանանց օգնելու համար:

1891 թվականին, Շվեյցարիայի ազգային օրվա առաջին տոնակատարության առթիվ, Ֆերդինանդ Վագները Շվիցի քաղաքապետարանի ճակատային մասում նկարեց Շտաուֆախերինների, Վերներ Շտաուֆախերի և կառավարիչ Գեսլերի պատկերը։

1923 թվականի «Վիլհելմ Տելլ» համր ֆիլմում նրա դերը մարմնավորում է Ագնես Շտրաուբը։ 1934 թվականի «Վիլհելմ Տելլ» ֆիլմում նրա դերը մարմնավորում է Ֆրանցիսկա Կինցը։

1934 թվականին պատմաբան Մարիա Վազերը գովաբանել է Շտաուֆախերիններին՝ անվանելով նրանց «հպարտ և անսասան» և «ազատասիրության» համար։

2004 թվականին պատմաբան Էլիզաբեթ Յորիսը, ով պատմության մասնագետ է, դասախոսություն է կարդացել Վիլհելմ Տելլի և Գերտրուդ Շտաուֆախերի միջև «անհավասար կարիերայի» մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ