open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրանդ Հոթել Եվրոպա (Սանկտ Պետերբուրգ)

thumb|right|250px|<small>Գրանդ Հոթել Եվրոպան Նևսկի պողոտայից</small>
thumb|right|250px|<small>Գրանդ Հոթել Եվրոպայի ճակատային մաս</small>
**Գրանդ Հոթել Եվրոպա**, հինգ աստղանի հյուրանոց Սանկտ Պետերբուրգում, Միխայլովսկի փողոցի վրա, զբաղեցնում է փողոցի ամբողջ ձախ մասը (եթե Նևսկի պողոտայից նայենք դեպի Արվեստների հրապարակ)։ Հյուրանոցը պատկանում է Բելմոնդ ընկերությանը։

## Պատմություն
Էկլեկտիկայի ոճով հյուրանոցի շենքը կառուցվել է 1873-1875 թվականներին ճարտարապետ Լյուդվիգ Ֆոնտանայի նախագծով նախկին Կլեե հյուրանոցի հիման վրա։ 1875 թվականի հունվարի 28-ին վերակառուցումից հետո այն բացվեց «Եվրոպա» անվամբ։

1914 թվականի օգոստոսի 19-ին Ֆ․ Լիդվալի գլխավորությամբ փոխվեց ինտերիերը (գլխավոր աստիճանահարթակը, սրահը, ընթերցարանը)։

1918 թվականի վերջերին 1920-ական թվականներին հյուրանոցի շենքում էր գտնվում Մանկական կենտրոնական բաշխման կենտրոնը։ 1932-1934 թվականներին իրականացվեց ամբողջ շենքի վերաձևավորում, ստեղծվեց միանման համարների համակարգ (ճարտարապետ Մ․ Անոլիկ)։ 1933 թվականին հյուրանոցը «Հոթել Լիմիտեդ»-ից փոխանցվեց «Ինտուրիստ» բաժնետիրական ընկերություն։ Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ 1941 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1942 թվականի ապրիլը շենքում տեղակայվեց № 991 տարհանման հոսպիտալը՝ 1300 անկողնով։ 1945 թվականին վերանորոգումից հետո շենքը կրկին սկսում է գործարկվել որպես հյուրանոց։ 1950 թվականին հյուրանոցում կատարվեցին վերականգնողական աշխատանքներ (ճարտարապետ Իվան Կապցյուգի գլխավորությամբ), որի շրջանակներում դեպի Նևսկի պողոտա դուրս եկող ճակատային մասը վերաձևավորվեց Ռոսսի ոճով։

1989-1991 թվականներին հիմնվեց համատեղ խորհրդա-շվեդական «Եվրոպա Հոթել» ՓԲԸ-ն։ 1991 թվականին ճարտարապետ Վիկտորիա Ստրուզմանի ղեկավարությամբ իրականացվեցին հյուրանոցի վերակառուցման համալիր աշխատանքներ․
* կոնֆերանս սրահների նախասրահը ձևավորվեց ФоРУС խմբի գեղանկարիչների նկարներով
* հյուրանոցի ներքին բակին ատրիումի ձև տրվեց՝ ապակե գմբեթով, որտեղ տեղավորվեց «Մեզոնին» ռեստորանը։

[thumb|260px|Հյուրանոցի շենքը [19-րդ դարում]]
2005-2008 թվականներին իրականացվեց վերակառուցման երրորդ փուլը, որն արժեցավ մոտ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Սրճարանի և համարների վերակառուցման նախագծի հեղինակը ֆրանսիացի դիզայներ Միշել Ժուանեն էր։

Հյուրանոցն ունի 275 բարձրակարգ համար, որոն մեծ մասը կահավորված է հնաոճ կահույքով։

2009 թվականի նոյեմբերի 8-ին World Travel Awards մրցանակաբաշխությանը (Լոնդոն) «Գրանդ Հոթել Եվրոպա» հյուրանոցը ճանաչվեց որպես Եվրոպայի և աշխարհի ամենաշքեղ հյուրանոցը։

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրանդ Հոթել Եվրոպայի պաշտոնական կայք
* Հյուրանոցի ինտերիերը
* 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հյուրանոցներ
Խժռող երկրաչափ

**Խժռող երկրաչափ** (), երկրաչափների ընտանիքի թիթեռ։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսային և հարավային անտառային շրջաններում։ Թևերի բացվածքը 35-40 մմ է։ Այս տեսակի մոտ արտահայտված է երկսեռությունը։ Արուն ունի լրիվ զարգացած թևեր, էգը զրկված է թևերից, հատկապես՝ թռչելու հատկությունից։ Արուի թևերը բաց դեղին են, առջևի թևերը՝ լայն, գորշակարմրավուն, ալիքավոր 2 շերտով, որոնք ծածկված են ժանգագույն գորշ ւիոշիով։ Հետին զույգ թևերը դեղնասպիտակավուն են։ Հասուն թրթուրի երկարությունը 25-33 մմ է։ Մեջքային մակերեսը սևավուն կամ գորշագույն է՝ ավելի բաց գույնի լայնական շերտերով, փորային և կողքային մասերը՝ վառ դեղին։ Հարսնյակը մուգ գորշագույն է, հաստ գլխի վրա կրում է 2 թմբիկ, իսկ փորիկի ծայրին՝ կոշիկներ։ Զանգվածային բազմացման տարիներին թրթուրները մեծ վնաս են հասցնում ՀՀ հյուսիսային շրջանների և Զանգեզուրի անտառներին ու պտղատու ծառերին (մոտ 50 տեսակի բույսերի)։


(MHNT) Erannis defoliaria - Jaskulin - Poland - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Erannis defoliaria - Jaskulin - Poland - male ventral.jpg|♂  △
Erannis defoliaria - female 01 (HS).jpg|♀


Կատեգորիա:Երկրաչափներ
Forti FG03-96

**Բոլիդ Forti FG03-96** (), Forti Corse խմբի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1996 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Հեռագրական հաղորդում

**Հեռագրական հաղորդում**, հեռագրական թույլ ազդանշաններ ընդունող և կապի գծի հաջորդ տեղամասը ավելի մեծ հզորության ազդանշաններ հաղորդող սարք։ Տրանսլյացիայի ենթարկելուց բացի, աղավաղված հեռագրական ազդանշաններն ուղղելու հատկությամբ օժտված հեռագրական հաղորդումը կոչվում է ուղղիչ (ռեգեներատիվ)։

Կատեգորիա:Հեռագրակապ
Մուշկ

[258px|մինի|աջից|[Մշկայծյամ]]

**Մուշկ** (, սանսկրիտ՝ मुष्क՝ մուշկաս - ամորձապարկ), բուսական կամ կենդանական ծագում ունեցող հոտավետ նյութ։ Կենդանական մուշկը արտադրվում է որոշ կաթնասունների (մշկայծյամ, մշկամուկ և այլն) արուների մշկագեղձերից և լինում է հատիկավոր կամ քսուքանման, գորշ գույնի, յուրահատուկ հոտով։ Պարունակում է մակրոցիկլային կետոններ (մուսկոն, ցիբետոն և այլն), ինչպես նաև սպիտակուցներ, ճարպեր, խոլեսթերին, տարբեր աղեր։ Կենդանիների համար մուշկն ունի քիմիական ազդանշանային նշանակություն՝ տարածման վայրը նշելու, էգերին գրավելու համար։ Ջրային կաթնասունները (մշկամուկ, կուղբ և այլն) մուշկով օծում են մորթին՝ ջրում չթրջվելու համար։ Բուսական մուշկը պարունակում է մակրոցիկլային լակտոններ՝ տիբետոլիդ, ամբերտոլիդ և այլն։ Մուշկի հոտով օժտված են նաև որոշ սինթետիկ նյութեր, որոնք արդյունաբերության մեջ փոխարինում են բնական մուշկին։ Մուշկը օգտագործվում է օծանելիքի արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Բուրավետ նյութեր
Իվան Մուշկետով

**Իվան Վասիլևիչ Մուշկետով** (, ), ռուս երկրաբան և աշխարհագրագետ։

1872 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտը, 1877 թվականից՝ պրոֆեսոր նույն ինստիտուտում։ 1872 թվականին հետազոտել է Հարավային Ուրալը, որտեղ հայտնաբերել է Ռուսաստանում անհայտ երեք միներալ, այդ թվում՝ մկնդեղային հրաքարը։ Գենադի Ռոմանովսկու հետ կազմել է Թուրքեստանի առաջին երկրաբանական քարտեզը (1881)։ Մուշկետովը հետազոտել է նաև Կովկասի երկրաբանական կառուցվածքը և սառցադաշտերը։ Նրա «Ֆիզիկական երկրաբանություն» աշխատությունը (1-2 մաս, 1889-1891) համարվում է իր ժամանակի արժեքավոր մենագրություններից։ Մուշկետովի աշակերտներն են եղել Վլադիմիր Օբրուչևը, Կարլ Բոգդանովիչը և այլք։

Մուշկետովի ազգանվամբ են կոչվել մի շարք աշխարհագրական օբյեկտներ Սիբիրում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Ֆրանսիսկո Խենտո

**Ֆրանսիսկո Խենտո Լոպես** ( ավելի հայտնի է **Պակո** անվամբ, ), իսպանացի նախկին ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել Ռեալ Մադրիդում։ Համաշխարհային ֆուտբոլի պատմության լավագույն և արագաշարժ կիսապաշտպաններից մեկը։ Ռեկորդակիր է Չեմպիոնների գավաթը նվաճելու թվով (**6**)՝ 1956-1960, 1966։

## Տիտղոսներ
* 25pxԼա Լիգա (**12**)
**1953/54, 1954/55, 1956/57, 1957/58, 1960/61, 1961/62, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1966/67, 1967/68, 1968/69
* 25px**[[Կոպա դել Ռեյ|Իսպանիայի գավաթ]] (**2**)։ 
** 1962, 1970
* [[Չեմպիոնների Լիգա|Չեմպիոնների գավաթ]] (**6**)
** 1955-1956, 1956-1957, 1957-1958, 1958-1959, 1959-1960, 1965-1966
* [[Միջմայրցամաքային գավաթ]]
** 1960
*Լատինական գավաթ (**2''')
**1955, 1957

## Կարիերայի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց

Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռասինգ Սանտանդերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Աբդուռահման Մուշֆիքի

**Աբդուռահման Մուլլո Մուշֆիքի Մուշֆիքի** () (), տաջիկ բանաստեղծ։

Մինչև 1564 թվականն ապրել է Բուխարայում։ Ծառայել է Սամարղանդում՝ Սուլթան Սաիդիի պալատում, 1578 թվականից՝ Բուխարայում։ Թողել է երգիծական բանաստեղծությունների դիվան, ինչպես նաև գազելների ու քասիդների ժողովածուներ, «Իրեմի ծաղկանոցը», «Պոեմ գինու մասին», «Արտացոլող աշխարհ» պոեմները։

Մուշֆիքին խարազանել է հարուստների ագահությունը, դատապարտել անարդար օրենքները։ Տաջիկական բանահյուսության մեջ մտել է որպես ժողովրդական անեկդոտի դրական հերոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկ գրողներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծներ
Հավկուրություն

**Հավկուրություն**, հեմերալոպիա ()), տեսողության խանգարում, որն արտահայտվում է թույլ լուսավորության պայմաններում (մթնշաղ, գիշեր) առարկաները տեսնելու ընդունակության թուլացմամբ կամ կորստով։

Կարող է առաջանալ աչքի ցանցաթաղանթի, անոթաթաղանթի և տեսողական նյարդի որոշ օրգանական հիվանդությունների, գլաուկոմայի (ախտանշանային հավկուրություն), ընդհանուր սնուցման խանգարումների, լյարդի որոշ հիվանդությունների, մալարիայի, ալկոհոլամոլության դեպքերում, որոնք ուղեկցվում են օրգանիզմում վիտամին A-ի լրիվ բացակայությամբ (ֆունկցիոնալ հավկուրություն), ինչպես նաև ցանցաթաղանթի բնածին գունակային կազմափոխման ժամանակ։ Հավկուրության հիմքում ընկած են ցանցաթաղանթի ցուպիկների կառուցվածքային փոփոխությունները կամ տեսողական ծիրանու (որը լույսի պայմաններում տարրալուծվում է, իսկ մթությունում վերականգնվում վիտամին A-ի մասնակցությամբ) անբավարարությունը։ Հավկուրությունը սովորաբար սրանում է վաղ գարնանը, որը պայմանավորված է սննդամթերքներում վիտամին A-ի անբավարարությամբ։

Կատեգորիա:Տեսողություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Հեռուստատեսային վերահաղորդում

**Հեռուստատեսային վերահաղորդում**, հեռուստատեսային հաղորդումների ապահովման համար նախատեսված միջոցառումների համալիր։ Հիմնական բաղադրիչներն են հեռուստատեսային կայանները և դրանք միացնող կապի գծերը, ներառյալ հեռուստատեսային անցուղիները, ռադիոռելեային կապի գծերը և տիեզերական կապի համակարգը։ Տիեզերական կապն իրագործվում է «Մոլնիա» արբանյակի և «Օրբիտա» ընդունիչ կայանների (դրանցից մեկը գտնվում է Երևանի մոտակայքում) միջոցով։ Այդ միջոցառումների շնորհիվ մեր երկրի բնակելի տարածության 3/4-ը կարող է ընդունել հեռուստատեսային հաղորդումներ։ Տեղական հաղորդումներից բացի իրագործվում է միջքաղաքային գծերով ստացվող ծրագրերի վերահաղորդումը։

Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն
Բուստրոֆեդոն

[280px|thumb|right|[Գորտինայի օրենքները գրված բուստրոֆեդոնով]]
**Բուստրոֆեդոն** ( «ցուլ» և  «շրջում եմ»), գրի մի ձև, որի ժամանակ գրի ուղղությունը հերթագայվում է ըստ տողի զույգ կամ կենտ լինելուց, այսինքն եթե առաջին տողը գրվում է աջից ձախ, ապա երկրորդը՝ ձախից աջ, երրորդը՝ կրկին աջից ձախ և այդպես շարունակ։ Այդ ուղղությունը դաշտում գութանով ցլի շարժման ուղղություն է հիշեցնում։ Գրի ուղղության փոփոխության ժամանակ տառերը գրվում էին հայելանման։

Բուստրոֆեդոնը հանդիպվում է լուվիական, հարավարաբիական, էտրուսական, հունական, փոքրասիական և գրերի այլ տեսակների հուշարձաններում։

## Տես նաև
* SATOR
* Ստոյհեդոն

Կատեգորիա:Գիր
Hesketh 308E

**Բոլիդ Hesketh 308E** (), ի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1977 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Մուսայք Մասյաց

**«Մուսայք Մասյաց»**, թատերական-գրական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1857-1858 թվականներին, Կ․ Պոլսում։ Խմբագիր՝ Ա․ Հայկունի (Ճիզմեճյան)։ Նպաստել է հայ թատերագիտական մտքի զարգացմանը, բարձր գնահաաել բեմական արվեստի դերը ժողովրդի լուսավորության, կրթական մակարդակի բարձրացման և կենցաղի բարելավման գործում։ Նրա Էջերում հրատարակվել են դրամատիկական երկեր, արձակ և չափածո ստեղծագործություններ, բանասիրական հոդվածներ։

Շաբաթաթերթը տպագրել է Հայկունու «Երնջակ» (1858,№№14-18) և ուրիշ դրամաներ, նաև անգլերենից նրա թարգմանությամբ «Հերսալիա» (1857,№№1-6), «Կատարինե» (1857, №№7-13) ողբերգությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Հերաթ

**Հերաթ** (), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիս-արևմուտքում, Հերաթ նահանգի վարչական կենտրոնը։ Մոտ 109 հազար բնակիչ (1973)։ Ավտոճանապարհների հանգույց է, ունի օդանավակայան։ Արևմտյան Աֆղանստանի տնտեսական կենտրոնն է։ Կան բամբակազտիչ, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ոչ մեծ ձեռնարկություններ։ Զարգացած է տնայնագործական արտադրությունը (բրդե և մետաքսե կտորներ, գորգեր, կարպետներ), կարակուլի մորթու, հացահատիկի, մրգերի և գյուղատնտեսական այլ արտադրանքի առևտուրը։ Հերաթի հիմնադրումը վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն։ Հերաթում պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են՝ միջնաբերդը (XV դար), մզկիթը (1201-XIV դար, վերականգնվել է 1498-1500 թվականներին՝ երկրաշարժից հետո, վերակառուցվել է 1936-1944 թվականներին), Մուսսալա անսամբլի Գաուհարշադ դամբարանը և մինարեթները (Հերաթից հյուսիս-արևմուտք), Աբդուլլա Անսարի դամբարանը (բոլորն էլ 15-րդ դար, ճարտարապետ Կավամադդին Շիրագի)։ Հերաթը միջնադարյան մանրանկարչության և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նշանավոր կենտրոն էր։

## Անվանում
Ըստ ավանդության՝ քաղաքը հիմնադրել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Հունական աղբյուրներում հիշատակվում է Ալեքսանդրիա-Արիոն անունով։ «Հերաթ» անվանումը ստացել է Սասանյանների օրոք՝ Հերիռուդ գետից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Աֆղանստանում
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Գաբիդեն Մուսթաֆին

**Գաբիդեն Մուսթաֆին** (, ), ղազախ խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ, կուսակցական բարձրաստիճան պաշտոնյա, Ղազախական ԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1958)։

## Կենսագրություն
Մուսթաֆինի «Էր Շոյըն (և այլ պատմվածքներ)» ժողովածուն լույս է տեսել 1929 թվականին։ Նրա «Կյանք կամ մահ» (1941) վեպը, որ ղազախական արձակի առաջին ստեղծագործություններից է, նվիրված է բանվոր դասակարգին։ Հրատարակել է «Միլիոնատեր» (1948) վիպակը, «Շիգանակ» (1945), «Կարագանդա» (1952, ՂԽՍՀ Աբայ Կունանբաևի անվան պետական մրցանակ, 1953), «Փոթորկից հետո» (1959) վեպերը և այլ գործեր։ Թարգմանվել է աշխարհի շատ լեզուներով։

Եղել է Ղազախստանի ԳՄ վարչության նախագահ (1953-1956), վարչության առաջին քարտուղար (1962-1964), ԽՍՀՄ VI գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

## Հիշատակ
Գաբիդեն Մուսթաֆինի անունով են կոչվել Ալմա Աթայի փողոցներից մեկը, Կարագանդա քաղաքի № 83 միջնակարգ դպրոցը, Կարագանդայի մարզի Թելմանի շրջանի Կզըլկայըն գյուղի պետտնտեսությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ղազախ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ղազախ գրողներ
Կատեգորիա:Ղազախ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքական գործիչներ
Հեռախոսային հաղորդում

**Հեռախոսային հաղորդում**, հեռախոսային կապի գծերում տեղակայված էլեկտրական ուժեղացուցիչներով միջանկյալ ուժեղացման կետ՝ հաղորդման հեռավորությունը մեծացնելու համար։ Յուրաքանչյուր հեռախոսային հաղորդում համակշռում է հարևան հեռախոսային հաղորդումների միջև ընկած գծատեղամասում ազդանշանների մարումը (թուլացումը)։ Գունավոր մետաղներից պատրաստված օդային հաղորդալարերի դեպքում հարևան հեռախոսային հաղորդումների հեռավորությունը կարող է լինել 100-400 կմ, սիմետրիկ մալուխների դեպքում՝ 20-140 կմ, իսկ կոաքսիալ մալուխների դեպքում՝ 7-20 կմ։

Կատեգորիա:Հեռախոսակապ
Տիգրան Մուսիև

**Տիգրան (Լազր) Արշակի Մուսիև (Մուսիյան) ** (), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1902)։

Հեղափոխական գործունեության մեջ է ներգրավվել 1900-ական թվականների սկզբին՝ Բաքվի նավթագործարաններում աշխատելու տարիներին։ ՌՍԴԲԿ II համագումարից հետո ձեռք է բերել բոլշևիկյան կողմնորոշում։ 1907 թվականին Բաքվում մայիսմեկյան ցույցին մասնակցելու համար ձերբակալվել և բանտարկվել է։ 1913 թվականին զորակոչվել է բանակ։ 1916 թվականից ծառայել է Սարիղամիշում, ներգրավվել բոլշևիկյան ընդհատակի աշխատանքներում։ Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո եղել է Սարիղամիշի բոլշևիկյան և կայազորի զինվորական կոմիտեների անդամ։ 1917 թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է Կովկասյան բանակի II համագումարի աշխատանքներին, ընտրվել Սարիղամիշի ռազմահեղափոխական կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականի հունվարին, երբ Սարիղամիշում հաստատվել էր խորհրդային իշխանություն, Մուսիևը նշանակվեց քաղաքի զինվորական պարետ և միաժամանակ Կովկասյան ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ։ Ռուսական զորքերի՝ Կովկասյան ռազմաճակատից հեռանալուց հետո Սարիղամիշի կոմիտեն տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ Մուսիևը նշանակվել է կոմիսար և սատարել Բաքվի կոմունային։ 1918 թվականի մարտին մեկնել է Հյուսիսային Կովկաս, ապա՝ Աստրախան, որտեղ մասնակցել է սպիտակ-գվարդիականների դեմ մարտերին։ Եղել է Վլադիկավկազի զինվորական պարետը։ Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատվելուց հետո սովորել և ավարտել է Մոսկվայի Գ․ Վ․ Պլեխանովի անվան ժողտնտեսության ինստիտուտը, ստանձնել զինվորական և տնտեսական պաշտոններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Մուսիերի

**Մուսիերի**, բրոնզեդարյան-երկաթեդարյան դամբարանադաշտ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ալավերդի քաղաքից 3 կմ հյուսիս (Մոիսի դաշտ կոչված վայրում)։ Զբաղեցնում է գրեթե 6 հա տարածք։ Մուսիերիի դիմաց, բլրի վրա կան միջնադարյան ամրոցի մնացորդներ, ստորոտին՝ հին բնակավայրի հետքեր։ Մուսիերիում 1888 թվականին պեղումներ է կատարել Ժակ դը Մորգանը։ Բացված 582 քարարկղային և մանր գլաքարերով շարված սալածածկ դամբարաններից հայտնաբերվել են հիմնականում բրոնզե, նաև՝ կապարե, արծաթե պերճանքի առարկաներ, երկաթե զենքեր, գյուղատնտեսական գործիքներ (բրոնզե եղան-եռաժանի) ու դրանց առանձին մասեր (կամի քարե հատիչներ), կենդանակերպ կոթերով ու նկարներով կավամաններ և այլն։ Ամենաուշ շրջանի նյութերը սկյութական տիպի կեռիկավոր նետասլաքներն են (մ․թ․ա․ VII-VI դարեր)։

Կատեգորիա:Դամբարաններ
Լեոն Մուսինակ

մինի|Լեոն Մուսինակը 1907 թվականին
**Լեոն Մուսինակ** (, ), ֆրանսիացի գրող, թատերագետ։ Ֆրանսիական կոմկուսի անդամ 1924 թվականից։ Դիմադրության շարժման մասնակից։

Կինոարվեստի տեսության զարգացման վրա մեծ ազդեցություն գործած գրքերի («Կինոյի ծնունդը», 1925, «Սովետական կինոն», 1928, «Սերգեյ Էյզենշտեյն», 1964 և այլն) հեղինակ է։ Պրոպագանդել է խորհրդային կինոն և համաշխարհային առաջադեմ կինոարվեստը։

## Թատերական արվեստի մասին աշխատություններ
Մուսինակին են պատկանում նաև թատերական արվեստի մասին աշխատություններ
*Նոր միտումներ թատրոնում (1931)
*Տրակտատ ռեժիսորական արվեստի մասին (1948)
*Թատրոնը՝ իր ակունքներից մինչև մեր օրերը (1957) 
*և այլն

## Վեպեր
Գրել է մտավորականության («Առանց մտածելու», 1931, «Է․ Ժ․ Կուդերկի հիշատակարանը», 1947), բանվոր դասակարգի («Արգելված ցույց», 1935), գյուղացիության («Շան դը Մոե», 1945) կյանքը պատկերող սոցիալական վեպեր, համակենտրոնացման ճամբարի կալանավորների մասին ինքնակենսագրական գիրք («Մեդուզա» լաստանավի վրա։ Քաղաքական բանտարկյալի օրագիրը», 1945)։

* «Առանց մտածելու», 1931
* «Է․ Ժ․ Կուդերկի հիշատակարանը», 1947
* «Արգելված ցույց», 1935
* «Շան դը Մոե», 1945
* «Մեդուզա» լաստանավի վրա։ Քաղաքական բանտարկյալի օրագիրը», 1945

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Արտեֆակտ (ֆիլմ)

**Արտեֆակտ** (Artifact), փաստագրական ֆիլմ, որը պատմում է ամերիկյան 30 Seconds to Mars ռոք խմբի 3-րդ ալբոմի՝ This Is War-ի ստեղծման մասին։ Ֆիլմի ռեժիսորը խմբի համահիմնադիր Ջարեդ Լետոն է՝ Բարթոլոմյու Կաբբինս անվան տակ։

*Արտեֆակտի* պրեմիերան կայացել է Տորոնտոյի ֆիլմերի միջազգային փառատոն 2012-ում որտեղ շահել է People's Choice Award for Best Documentary մրցանակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Հետերիզմ

**Հետերիզմ** (/հետերա՝ «ընկերուհի», «սիրուհի», բառից), հասկացություն, որ փորձ է արել գիտության մեջ մտցնել շվեյցարացի մարդաբան Յոհան Յակոբ Բախոֆենը՝ սեռերի միջև նախնական համակեցության ձևը, չկարգավորված սեռական հարաբերություններն ու դրան փոխարինող խմբամուսնությունը բնորոշելու համար (ժամանակակից գիտության մեջ օգտագործվում է խառնամուսնություն հասկացությունը)։ Հետերիզմն այժմ գործածվում է միայն որոշ ժողովուրդների մեջ պահպանված խմբամուսնության վերապրուկներ արտահայտելու համար (կնոջ ամուսնությունից առաջ նրա վրա առանձին անձանց ունեցած իրավունք, հյուրի իրավունք տանտիրոջ կնոջ կամ աղջկա վրա և այլն)։

Կատեգորիա:Ամուսնություն
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Խառնամուսնություն
Միջանկյալ բառեր

**Միջանկյալ բառեր, բառակապակցություններ, նախադասություններ**, նախադասության կազմի մեջ մտնող, սակայն քերականորեն նրան չկապված և նախադասության անդամ չհանդիսացող բառեր, բառակապակցություններ ու նախադասություններ։ Արտահայտում են՝

1․ խոսողի վերաբերմունքը հաղորդածի և իրականության հարաբերության նկատմամբ [(հաստատում, կասկած, ենթադրություն են)․ Նա, ըստ երևույթին (ամենայն հավանականությամբ, ինչպես երևում է), չի գալու]։

2․ տարբեր մտքերի դատողությունների միջև եղած տրամաբանական կապը (Այդ բանը, սակայն, ինձ զարմացրեց),

3․ վկայակոչում (Գոյականը, ինչպես հայտնի է, նյութական խոսքի մաս է։ Այսօր, ըստ նրա, ներկայացում չի լինելու)։

4․ լրացուցիչ տեղեկություն, մեկնաբանություն, բացատրություն, ճշտում [(ներդրյալ բառեր, բառակապակցություններ, նախադասություններ) Աշոտը (իմ ընկերը) լավ անձնավորություն է, կամ Աշոտը (այսպես է ընկերոջս անունը) լավ անձնավորություն է]։
Միջանկյալ բառերը, բառակապակցությունները, նախադասությունները բուն նախադասության անդամներից առանձնանում են հատուկ հնչերանգով, որը գրավոր խոսքում արտահայտվում է ստորակետով ու փակագծով (փակագծով անջատվում են ներդրյալ բառերն ու նախադասությունները)։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Honda RA108

**Բոլիդ Honda RA108** (), ի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 2008 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

thumb|left|220px|Բերիկելոն վարում է Honda RA108-ը 2008 թվականի Ճապոնիայի Գրան պրիի ժամանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Մրցանակ

**Մրցանակ**, խրախուսման ձև աշխատանքում, գիտության, սպորտի, շոու բիզնեսի և այլ բնագավառներում ձեռք բերած հաջողությունների համար։

* *Մրցանակներեր գիտության բնագավառում*։ Գիտական խոշոր աշխատանքների ու հայտնագործությունների համար մրցանակ շնորհելու ավանդույթը ձևավորվել է XVIII դարում։ 1714 թ.-ին Մեծ Բրիտանիայում մրցանակ է սահմանվել ծովում աշխարհագրական երկայնության չափման ճշգրիտ մեթոդ մշակելու համար։ XVIII դարում հատուկ մրցույթներում առաջադրված խնդիրների հաջող լուծման համար մրցանակներ էին շնորհում առաջատար ԳԱ-ները՝ Ֆրանսիական ԳԱ (1720 թ.-ից), Պրուսական ԳԱ Բեռլինում (1746 թ.-ից), Պետերբուրգի ԳԱ (1747 թ.-ի կանոնագրքով), Բավարիայի ԳԱ (1756-ից) են։ Հետագայում գիտական ուսումնասիրությունների համար մրցանակներ սկսեցին սահմանել որոշ գիտնականներ, հարուստ մեկենասներ, գիտական և այլ ընկերություններ, ֆոնդեր, գիտական ամսագրերի խմբագրություններ և այլն։

Գիտական աշխատանքների համար միջազգային մրցանակների շարքում առաջատար տեղ են զբաղեցնում Նոբելյան մրցանակները։ Սահմանվել են նաև միջազգային այլ մրցանակներ։ Օրինակ, Տիեզերագնացության միջազգային ակադեմիան սահմանել է Հուգենհայմների անվան մրցանակ (1961 թ.-ից), տիեզերագնացության բնագավառում միջազգային մրցանակ է սահմանել Ա․ Գալաբերը (1958 թ.-ից), Միջազգային մաթեմատիկական կոնգրեսի հատուկ կոմիտեն սահմանել է Ֆիլդսյան մրցանակ (երիտասարդ մաթեմատիկոսների համար)։ Իտալիայում սահմանվել է Ք․ Կոլումբոսի անվան մրցանակ (1954 թ.-ից, հաղորդակցության բնագավառում)։ 1956 թ.-ից մրցանակ է շնորհում «Ատոմը խաղաղության համար» ամերիկյան կոմիտեն։ Միջազգային մրցանակներ են սահմանվել երկու երկրների միջև համագործակցության զարգացմանը նպաստող աշխատությունների համար (օրինակ, սովետական և հնդ գիտնականներին 1968 թ.-ից շնորհվում է Զ․ Ներուի անվան մրցանակ)։ Ֆրանսիայում առավել հեղինակավոր ազգային գիտական մրցանակները շնորհում է Ֆրանսիական ԳԱ Ժ․ Կյուվիեի անվան մրցանակ (1839 թ.-ից), Ժ. Լալանդի անվան մրցանակ (1802 թ.-ից), Պ․ Չիխաչյովի անվան մրցանակ (1890 թ.-ից)]։ Իտալիայում բարձրագույն գիտական պարգև է համարվում հանրապետության պրեզիդենտի ազգային մրցանակը։

ԱՄՆ-ում գիտական նշանավոր մրցանակներից է ազգային ԳԱ-ի մրցանակը։ Մի շարք մրցանակներ շնորհվում են նաև արտասահմանյան գիտնականներին։ 

Կատեգորիա:Մրցանակներ
Համբարձում Սահակյան

**Համբարձում Գուրգենի Սահակյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարիչ Վոլոդյա Սահակյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
* 1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը
* 1963 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը 
Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում, Տագանրոգի, Դոնեցկի թանգարաններում։

## Ստեղծագործություններ
Սահակյանի գրաֆիկական, ջրաներկ և յուղաներկ գործերի հիմնական թեման ժամանակակից իրականությունն է։
*«Հարավսլավական մոտիվներ» նկարաշար, 1976 թ.
*«Բանֆակ», 1977 թ., ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության մրցանակ, 1977 թ.
*«Ամրոցներ Կալեմեգդանում», 1979 թ. 
*«Ինքնադիմանկար», 1980 թ. 
*Նատյուրմորտների շարք, 1996-2006 թթ. 
*Գրաֆիկական շարք, 1995 թ.-ից
*«Հրապուրիչ կին», 1993 թ.

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Երևան, 1970 թ., 1974 թ., 1983 թ., 1998 թ., 2000 թ., 2005 թ.
*Մոսկվա, 1974 թ.
*Բելգրադ, 1976 թ.
*Դոնեցկ, 1986 թ.
*Նեպալ, 1987 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Մեքենաշինության ինստիտուտ (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Սանկտ Պետերբուրգի մեքենաշինության ինստիտուտ** (), բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատություն, որը հիմնադրվել է 1930 թվականին որպես երկրի առաջին տեխնիկական բուհ։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 19-ին № Կրթության և գիտության նախարարության № 2310 հրամանով միացվել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական ճարտարագիտական համալսարանին։

## Վիճակագրություն
Ներկայումս ինստիտուտում սովորում է ավելի քան 3500 ուսանող։ 2008 թվականին ասպիրանտուրայում սովորել է 22 ասպիրանտ՝ բյուջետային կարգով և 14 ասպիրանտ կոմերցիոն ֆինանսավորման հաշվին։ 2008 թվականի տվյալներով պրոֆեսորադասախոսական կազմը հաշվվում էր 259 անձ, որից 33-ը պրոֆեսոր և 135 դոցենտ։

## Ռեկտորներ
* Միխայիլ Մարտինով (…-2007)
* Յուրի Զուբարև (2007-2011)
* Ալեքսանդր Իվանով (ներկայումս)

## Ֆակուլտետներ
* Տեխնոլոգիական (հիմնադրվել է 1963 թվականի փետրվարի 1-ին)
* Նախապատրաստական տեխնոլոգիաների ավտոմատացում
* Տուրբինաշինարարական
* Ատոմային էներգետիկական մեքենաշինություն (հիմնադրվել է 1793 թվականին)
* Տնտեսագիտական (կազմակերպությունների մենեջմենթ, ստեղծվել է 1996 թվականին)
* Երեկոյան

## Ամբիոններ
* Կենսագործունեության անվտանգություն և արդյունաբերական էկոլոգիա
* Բարձրագույն մաթեմատիկա
* Օտար լեզուներ
* Պատմություն և ընդհանուր տնտեսական տեսություն
* Ձուլման արտադրության տեխնոլոգիաներ և մեքենաներ
* Մեքենաներ և մետաղների ճնշմամբ մշակման տեխնոլոգիաներ
* Մենեջմենթ
* Նկարագրական երկրաչափություն
* Եռակցման արտադրության տեխնոլոգիաներ և սարքավորումներ
* Կտրում, հաստոցներ, գործիքներ
* Նյութերի դիմադրություն և առաձգականության տեսություն
* Հատուկ էներգամաեքենաշինություն
* Տեսական մեխանիկա
* Մեխանիզմների տեսություն և մեքենաների դետալներ
* Մեքենաշինության տեխնոլոգիաներ
* Մետաղների տեխնոլոգիաներ և մետաղագիտություն
* Տուրբինաշինություն և ավտոմատիկայի միջոցներ
* Ֆիզիկա
* Ֆիզիկական դաստիարակության
* Փիլիսոփայություն
* Քիմիա
* Տնտեսագիտություն և ձեռնարկատիրություն
* Էլեկտրատեխնիկա, հաշվողական տեխնիկա և ավտոմատացում

## Ուսանողական սպորտ
Ինստիտուտը մասնակցում է բուհերի գավաթի մրցաշարերին։

## Գրականություն
* *Ю. М. Зубарев, А. В. Приёмышев.* Профессор Маталин А. А. - жизненный путь и научная деятельность. - СПб.։ Изд-во С.-Петербургского института машиностроения. 2004. - 38 с.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1930
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարաններ
Մուխա

**Մուխա**՝ (ծննդյան և մահվան թթ․ անհայտ են, Մոլդավիայի հյուսիսում և Արևմտյան Ուկրաինայում մոլդավական բոյարների, լեհ և ուկրաինական շլյախտայի դեմ 1490—1492-ի գյուղացիական ապստամբության ղեկավարի մականունը (իսկական անունը անհայտ է)։ 1490-ին 9—10 հազար ապստամբներ Մուխայի գլխավորությամբ շարժվել են Գալիչ, Լվով, բայց Ռոգատին քաղաքի մոտ պարտվել։ 1491-ին ապստամբներին գլխավորել է Անդրեյ Բորուլյան (որոշ տվյալներով այդ անունով է գործել նույն Մուխան), նրանք հասել են մինչև Գալիչ, բայց շուտով ջախջախվել, իսկ նրանց ղեկավարը գերվել և մահապատժի է ենթարկվել (1491)։ Հետագայում (1492) հակաֆեոդալական շարժումը գլխավորել է մեկ ուրիշը, որն իրեն նույնպես կոչել է Մուխա։

Կատեգորիա:Մոլդովայի պատմություն
Գուրգեն Մուսինյանց

**Գուրգեն Մկրտչի Մուսինյանց** (), աերոդինամիկայի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1938), ՌԽՖՍՀ գիտությունների և տեխնոլոգիաների վաստակավոր գործիչ (1946)։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Մուսինյանցը ծնվել է 1895 թվականին Երևանում, Մկրտիչ Մուսինյանցի ընտանիքում։
Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1918)։ 1918 թվականից աշխատել է աերոհիդրոդինամիկայի կենտրոնական ինստիտուտում, դասավանդել ռազմաօդային ակադեմիայում։ Մուսինյանցը կատարելագործել և ստեղծել է չափիչ ու աերոդինամիկ սարքեր, ստեղծել աշխարհում լավագույն աերոդինամիկ կշեռքը (1940)՝ Ա․ Ն․ Տուպոլևի աերոդինամիկ խողովակի համար։ Ն․ Ե․ Ժուկովսկու ղեկավարությամբ կատարել է ուղղաթիռի պտուտակի հաշվարկը։ Մասնակցել է հաշվարկման փորձարկման բյուրոյի (այդ տարիներին ԽՍՀՄ-ում միակը), Մոսկվայի (այնուհետև մյուս քաղաքների) մետրոպոլիտենի օդափոխիչների ստեղծմանը։

## Մահ
Մահացել է 1967 թվականին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Դոնսկոե գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1946)
* Լենինի շքանշան (2)
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Երկեր
* Конспект лекций по курсу «Аэродинамический расчет самолета». М. 1933.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Գեղամ Մուղնեցյան

**Գեղամ Մինոյի Մուղնեցյան ** (), հայ մանկավարժ, խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մուղնեցյանը միջնակարգ կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղում։ 1939 թվականին Գեղամը զորակոչվել է կարմիր բանակ՝ պարտադիր զինվորական ծառայության։ Մինչև մեծ Հայրենականը ծառայել է Միջին Ասիայում, 4-րդ լեռնահեծելազորային կորպուսի 124-րդ գնդում։ Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ մասնակցել է Մոսկվայի մատույցներում մղված մարտերին, Ստալինգրադի հերոսամարտերին, արժանացել է «Արիության համար» մեդալի։ Մասնակցել է նաև Սմոլենսկի ազատագրմանը, Վիտեբսկ-Պոդոլսկի օպերացիային, Քյոնիգսբերգ քաղաք ամրոցի գրավմանը, Վիտենբերգի շրջանում մղված կռիվներին։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի երկու շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար» երկրորդ մեդալով։ ԽՄԿԿ շարքերն է ընդունվել 1943 թվականին։ 1945 թվականի հունիսի 24-ին մասնակցել է Մոսկվայում կայացած Հաղթանակի զորահանդեսին։

1946 թվականին Մուղնեցյանը զորացրվել է, վերադարձել Լենինական (այժմ՝ Գյումրի), աշխատել Հ. Թումանյանի անվան միջնակարգ դպրոցում որպես ուսուցիչ, միամանակ շարունակելով իր ուսումը Լենինականի երկամյա ուսուցչական ինստիտուտում։ 1949-1952 թվականներին դասավանդել է Լենինականի № 1 բաներիտ դպրոցում և շարունակել կրթությունը Լենինականի Մ․ Նալբանդյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։

## Աշխատանքային գործունեություն
1950-1955 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Լենինականի քաղաքային, ապա՝ օկրուգային կոմիտեի առաջին քարտուղար, 1960 թվականին մասնակցել է Հայաստանի ուսուցիչների 2-րդ համագումարին։ 1963-1968 թվականներին եղել է կուսակցական-պետական, այնուհետև ժողովրդական վերահսկողության Լենինականի քաղաքային կոմիտեի նախագահ, 1968 թվականից՝ ՀԿԿ Լենինականի քաղկոմի երկրորդ, 1975 թվականից՝ ՀԿԿ Դիլիջանի քաղկոմի առաջին քարտուղար։

1981-՞ թվականներին եղել է ՀԽՍՀ հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի և գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտեի նախագահը։

1961-1971 թվականներին ՀԿԿ վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ, 1971-1976 թվականին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու, 1976 թվականից՝ ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ։ ՀԽՍՀ 6-րդ, 8-10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 3, «Պատվո նշան» 2 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Վոլոդյա Սահակյան

**Վոլոդյա (Վլադիմիր) Գուրգենի Սահակյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարիչ Համբարձում Սահակյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1958 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1965 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1977 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում, պրոֆեսոր (2004)։ 2004 թվականից եղել է բնության և հասարակության մասին միջազգային ակադեմիայի անդամ։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ՀՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդում, Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործում է կոմպոզիցիայի, նատյուրմորտի, դիմանկարի, գրաֆիկայի բնագավառներում։
*«Կոնդն էլ է կառուցվում», 1967 
*«Ազովստալի աշխատավորները», 1971 
*«Լճի մոտ», 1977
*«Ինքնադիմանկար», 1980 
*«Մենուետ», 19801 
*«Հին Կոնդում» 
*«Ռեքվիեմ», 1981 
*«Հայացք», 1999 
*«Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», 2005
*«Լիտվական ռապսոդիա» նկարաշար, ՀՆՄ 1-ին մրցանակ, 1980 
*«Հին Երևան» նկարաշար, ՀՆՄ 2-րդ մրցանակ, 1982 
*«Երևանին» նկարաշար, ՀՆՄ 1-ին մրցանակ, 1984 
*«Վերմակ են կարում»

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Դոնեցկ, 1986 
*Մարիուպոլու, Ուկրաինա, 1986 
*Նեպալ, 1989 
*Երևան, 1989, 1998, 2002, 2004 թվականներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ծնունդներ
Կատեգորիա:2013 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հունվարի 10 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 16 ծնունդներ
Արամայիս Սարգսյան (նկարիչ)

**Արամայիս Հակոբի Սարգսյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1989)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1956 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1961-1990 թվականներին եղել է Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնի գլխավոր նկարիչը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ձևավորել է հետևյալ բեմադրությունները՝
* Հովհաննես Թումանյանի «Շունն ու կատուն», 1960
* Հովհաննես Թումանյանի «Չախ-չախ թագավորը», 1968
* Հովհաննես Թումանյանի «Անհաղթ աքլորը», 1978, 1982 թվականին՝ նաև Դոնի Ռոստովի, Քիշնևի տիկնիկային թատրոններում
* Դ. Ուրբանի «Բոլոր մկները սիրում են պանիր»-ը, 1984
* Սերգեյ Միխալկովի «Սոմբրերոն», 1961, ԵՊՀԹ
* Կոնստանդին Օրբելյանի «Անմահություն» բալետը, 1969, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն
* Շվարցի «Մոխրոտը», 1973, Երևանի դրամատիկական թատրոն
* Ժորա Հարությունյանի «Հարսնացու հյուսիսից», 1973, Սունդուկյանի անվան թատրոն
* Ն. Օսիպովայի «Ավանակը ոչխարի մորթով», 1977, Լենինգրադի տիկնիկային թատրոն
* «Վշտից փախչողը բախտ չի տեսնի» (ձևավորման էսքիզ)
Մուլտֆիլմեր՝
* «Համառ իշուկը», 1974, Հայֆիլմ

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Երևան, 1990
* Մոսկվա, 1991
* Դոնի Ռոստով, 1993

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Мирзоян Дж., Арамаис Саргсян, Е., 1984.

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Սարգիս Մուսայելյան

**Սարգիս Գրիգորի Մուսայելյան** (), հայ բոլշևիկ, Հայաստանի առաջին Հանրապետությունում 1920 թվականի այսպես կոչված՝ Մայիսյան ապստամբության ղեկավարներից։
մինի|Գերեզման Մայիսյան ապստամբության ղեկավարների (Ստեփան Ալավերդյան, Սարգիս Մուսայելյան, Բագրատ Ղարիբջանյան)
Ավարտել է Գորիի ուսուցչական սեմինարիան։ 1901-1915 թվականներին ուսուցչություն է արել նախ Նուխիի գավառի Սաբաթլու գյուղում, ապա՝ Գորիսում։ 1915 թվականին զորակոչվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևմտյան ռազմաճակատ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է գնդի հեղկոմի նախագահ։ Այնուհետև գործել է Գանձակում և Բաքվում։ 1918 թվականի վերջին, որպես կարմիր բանակի զորամասերից մեկի հրամանատար և զրահագնացքի պետ, Բաքվում մասնակցել է մուսավաթականների դեմ մղվող քաղաքացիական պատերազմին։ 1919 թվականի փետրվարից տեղափոխվել է Ալեքսանդրապոլ։ Նշանակվել է «Վարդան զորավար» զրահագնացքի պետ և, կապվելով տեղի բոլշևիկների հետ, քարոզչական աշխատանք է տարել զինվորների և երկաթուղային բանվորների շրջանում։ Ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Ալեքսանդրապոլի 1920 թվականի մայիսմեկյան հակադաշնակցական ցույցերին։ 1920 թվականի մայիսի 7-ին ընտրվել է Հայաստանի ռազմահեղափոխական կոմիտեի կազմում։ Որպես կարմիր զորքերի հրամանատար և «Վարդան զորավար» զրահագնացքի պետ, մասնակցել է մայիսյան ապստամբությանը։ Մայիսյան ապստամբության պարտությունից հետո գնդակահարվել է Անկախ Հայաստանի կառավարության կողմից։

## Գրականություն
* Արզումանյան Մ. Վ., Սարգիս Մուսայելյան, Երևան, 1955։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Չեռնոբիլի մեկուսացման գոտի

[260px|մինի|Չեռնոբիլյան գոտու ռադիացոն վարակվածության քարտեզ ([1996 թ.)]]

**Չեռնոբիլի ատոմակայանի մեկուսացման գոտի** (ուկր.՝ *Зона відчуження Чорнобильської АЕС*), օտարման գոտի Ուկրաինայում, որը ձևավորված է Չեռնոբիլի ատոմակայանի 1986 թվականի վթարի արդյունքում։ Չնայած «բացարձակ (պարտադիր) տեղահանման տարածք» համարվելուն, հարյուրավոր ինքնաբնակների (*սամոսելներ*) թույլատրված է մնալ գոտում։ Ժամանակավոր հիմունքներով տարածքում են տեղակայված նաև պետական գործակալությունների աշխատակիցները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1986 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կիևի մարզ
Կատեգորիա:Միջուկային վթարներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պատմություն
Կատեգորիա:Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթար
Պետրովսկի կղզի (Սանկտ Պետերբուրգ)

մինի|Պետրովսկի մարզադաշտ
**Պետրովսկի կղզի** (), կղզի Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում՝ Նևա գետի դելտայում։ Ողողվում է Փոքր Նևա, Ժդանովկա, Փոքր Նևկա գետերով և Ֆիննական ծոցի ջրերով։

## Պատմություն
Կղզու ֆիննական անունն է *Պատսաարի*՝ սյան կղզի ()։ Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրումից առաջ կղզին ռուսերենում ևս կոչվում էր այդպես ()։ Ամենայն հավանականությամբ ֆիններենով և ռուսերենով կղզին այդպես է կոչվել իր ձգված տեսքի պատճառով.

Կղզին իր ժամանակակից անունը ստացել է երեք հարյուր տարի առաջ՝ 1713 թվականին։

## Կամուրջներ
[մինի|[Մեծ Պետրովսկի կամուրջ]]
[մինի|[Փոքր Պետրովսկի կամուրջ]]
Այլ կղզիների հետ Պետրովսկի կղզին միանում է հետևյալ կամուրջներով՝

* Ժդանովի կամուրջ
* Կարմիր կուրսանտի կամուրջ
* 4-րդ Ժդանովի կամուրջ
* Փոքր Պետրովսկի կամուրջ
* Մեծ Պետրովսկի կամուրջ

## Տեսարժան վայրեր

* «Պետրովսկի» սպորտային համալիր՝
** Պետրովսկի մարզադաշտ
* Պետրովսկի այգի
* Պետրովսկի լիճ
* Բեմի վետերանների տուն
* «Լոկոմոտիվ» մարզադաշտ
* «Գեղասահքի կենտրոն»
* «Ալմազ» նավաշինական գործարան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Горбачевич К.С., Хабло Е.П.։ Почему так названы?, 2002
* Даринский А.В., География Ленинграда, Л., 1982
* Ленинград. Историко-географический атлас, М., 1981
* Санкт-Петербург։ Энциклопедия, М., 2006

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կղզիներ
Հայաստանի ժուռնալիստի տուն

**Հայաստանի ժուռնալիստի տուն**, Հայաստանի ժուռնալիստների միության վարչությանը կից կառույց։ Գործում է 1978 թ. հունիսի 1-ից, Երևանում։

## Նպատակ
Օգնում է բարձրացնելու մամուլի, ռադիոյի և հեռուստատեսության աշխատողների մասնագիտական մակարդակը, կազմակերպում նրանց հանգիստը։

## Կառուցվածք
Գործում են շուրջ 20 ստեղծագործական մասնաճյուղ և հանձնաժողով։

## Միջոցառումներ
Կազմակերպում է հանդիպումներ պետական, հասարակական և մշակույթի գործիչների հետ, լուսանկարչական, գեղանկարչական ցուցահանդեսներ, կինոնկարների, հեռուստաֆիլմերի դիտումներ ու քննարկումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի մամուլ
Էկոնոմիկա (ամսագիր)

**«Էկոնոմիկա»**, տեսական և գիտապրակտիկ ամսագիր (մինչև 1962 թվականը՝ երկամսյա)։ ՀՀ ԳԱԱ և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1957 թ.-ից, Երևանում, մինչև 1992 թ. կոչվել է «Հայաստանի ժողովրդական տնտեսություն»։

## Նպատակ
Լուսաբանում է ՀՀ տնտեսության զարգացման ուղիները, գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացման, կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման, շրջակա միջավայրի պահպանության հարցեր։ Հոդվածներ է տպագրում հայ տնտեսագիտական մտքի պատմությունից։

## Խմբագիրներ
* Օ․ Հովհաննիսյան
* Գ․ Իսահակյան
* Միքայել Քոթանյան
* Ա․ Թադևոսյան
* Ռ․ Շախկուլյան
* Մ․ Պետրոսյան

Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայաստանի կերպարվեստի աշխատողների ընկերություն

**Հայաստանի կերպարվեստի աշխատողների ընկերություն**, Հայաստանի նկարիչների, քանդակագործների և ճարտարապետների առաջին ընկերություններից։
## Պատմություն
Հիմնվել է 1923-ին, Երևանում։

1924-ի ընդհանուր ժողովում ընտրվել է վարչություն. 
* Ալեքսանդր Թամանյան՝ նախագահ
* Մարտիրոս Սարյան՝ տեղակալ
* Գաբրիել Գյուրջյան՝ քարտուղար
* Վրթանես Ախիկյան
* Գ․ Հովսեփյան

Գործել է մինչև 1932 թվականը։

## Միջոցառումներ
Ընկերությունը կազմակերպել է ցուցահանդեսներ (1924-ի ապրիլի 18-ին՝ առաջինը), հրատարակել կատալոգներ։

Կատեգորիա:Մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1932 կազմալուծումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կրեստովսկի կղզի (Սանկտ Պետերբուրգ)

մինի|Մեծ Կրեստովսկի կամուրջ
**Կրեստովսկի կղզի** (), (), թարգամանաբար՝ Խաչի կղզի։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, արևմտյան հատվածում՝ Պետրոգրադի շրջանում։ Նևա գետի դելտայի խոշորագույն կղզիներից է։ Տարածքը 4.2 քառակուսի կիլոմետր է։ Նախկինում կոչվել է նաև Քրիստափորի կղզի (1741), սուրբ Նատալյայի կղզի (1717)։ Կղզու տարածքի կեսից ավելին Պրիմորսկի հաղթանակի այգին է։ Միակ մետրոկայարանը կոչվում է կղզու անունով՝ «Կրեստովսկի կղզի»։

## Պատմություն
մինի|Մեծ Կրեստովսկի կամուրջ
Մի ավանդույթի համաձայն, դեռ Սանկտ Պետերբուրգի հիմնադրումից առաջ, կղզու վրա կար մեծ խաչով մի ժամատուն, որի համար կղզին ստանում է այդ անունը։

Ըստ մեկ այլ տեսակետի, Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարի դստեր՝ Նատալյա Ալեքսեևնայի համար պալատ կառուցելու ժամանակ, շինարարները հողի մեջ մի մեծ խաչ են գտել։ Կղզին կարող էր այդպես կոչվել նաև խաչաձև տեսք ունեցող լճի պատճառով։

Խորհրդային Միության ժամանակ կղզին Կամեննի և Ելագինի կղզիների հետ մտնում էր Կիրովի կղզիներ խմբի մեջ։

## Աշխարհագրական դիրք
Կրեստովսկի կղզին հյուսիսից եզերում է Միջին Նևկա, հարավից՝ Փոքր Նևկա և հյուսիս–արևելքից՝ Կրեստովկա գետերը։ Արևմուտքում Ֆիննական ծոցն է։

Պետրոգրադի, Կամեննի և Ելագինի կղզիների հետ Կրեստովսկի կղզին միանում է կամուրջների համակարգով։

Հյուսիս–արևմուտքում Ցլի կղզին է, որ անջատվում է Սնկի նեղուցով։

## Կղզու կարևոր շինություններ ու կառույցներ
* «Գազպրոմ-Արենա» մարզադաշտ (կառուցվում է)
* Հրաշքների կղզի, () (ատրակցիոնների կղզի)
* «Դինամո» սպորտհամալիր
* «Կրեստովսկի կղզի» էկոլոգիայի և բուսաբանության կենտրոն
* «Արենա» սպորտհամալիր
* № 31 քաղաքային կլինիկա համալիր
* «Հոթել Պարկ Կրեստովսկի» () 292 սենյակ ունեցող հյուրանոց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Виктор Марков, Кировские острова, Л. 1965
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П.։ Почему так названы?, 1967
* Даринский А.В., География Ленинграда, Л., 1982 
* Ленинград. Историко-географический атлас, М., 1981
* Санкт-Петербург։ Энциклопедия, М., 2006

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կղզիներ
Հայ քույրերի վարժարան

**Հայ քույրերի վարժարան**, մասնավոր դպրոց Ֆիլադելֆիայում՝ նախակրթարանից մինչև 8-րդ դասարան։

## Պատմություն
1967 թվականին հիմնադրել են Արուսյակ Սաջոնյան (մինչև 1969 թվականը՝ տնօրեն), Հռիփսիմե Չիֆթելյան, Վալենտին Ջենենյան կաթոլիկ քույրերը։ 1969 թվականից տնօրենն է քույր Լուիզա Քասարջյանը։ Ուսուցման հիմնական լեզուն անգլերենն է, դասավանդվում են հայերեն, ֆրանսերեն, պատմություն, երաժշտություն և այլ առարկաներ։ 1998 թվականին վարժարանն ուներ մոտ 200 աշակերտ։

Հրատարակում է «Արծվիկ» թերթիկը (տարին 4 համար) և «Արծվիկ» խորագրով տարեգիրքը։ Վարժարանի հովանավորն է Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանությունը։

Հայ քույրերի վարժարաններ են գործում նաև Լոս Անջելեսում և Բոստոնում։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Մայակովսկու անվան քաղաքային կենտրոնական հանրային գրադարան

**Մայակովսկու անվան քաղաքային կենտրոնական հանրային գրադարան** (), գրադարան Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, ՌԴ։ Բացվել է 1868 թվականի հունվարի 7-ին Նևսկի պողոտա 54 հասցեում։ Գրադարանը կոչվել է Վլադիմիր Մայակովսկու անունով 1953 թվականին և հանդիսանում է քաղաքի միջազգային ինֆորմացիայի կենտրոնը։ Գրադարանի ներսում աշխատում է Գեորգի Գոլիցին իշխանի գրադարանը։

Տնօրենն է ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Զոյա Չալովան։

## Բաժիններ
### Մուլտիմեդիա կենտրոն
2007 թվականի օգոստոսի 6-ին գրադարանում բացվեց նոր բաժին՝ մուլտիմեդիա տեղեկատվական կենտրոն։ Այս բաժինը հնարավորություն է ընձեռում աշխատել երկրի և աշխարհի գրադարանների էլեկտրոնային բազաների հետ, ինչպես նաև տան համար ստանալ գեղարվեստական, անիմացիոն և փաստագրական ֆիլմեր։ Նախագիծն իրականացվում է Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի հովանավորությամբ, որը բյուջեն կազմում է 270 000 ԱՄՆ դոլար։

### Գեորգի Գոլիցին իշխանի գրադարան
1994 թվականին գրադարանում բացվեց Գ․ Գոլիցին իշխանի հուշահամալիր գրադարանը, որի հավաքածուն յուրահատուկ է նրանով, որ այնտեղ հավաքված են հրատարակություններ, որոնք լույս տեսնման պահին անհասանելի էին խորհրդային ընթերցողներին խորհրդային իշխանության ընթացքում (հիմնականում քաղաքական պատճառներով)։ Գրադարանը տեղակայված է Ֆոնտանկա 46 հասցեում, կոմսուհի Կարլովայի առանձնատան (Գ․ Գոլիցին իշխանի նախնիների տոհմական առանձնատունը) ձմեռային այգում։ Տարածքի վերակառուցմամբ զբաղվել է ճարտարապետ-վերականգնող Դմիտրի Բուտիրինը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրադարանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գրադարաններ
Արարատ Սարգսյան

**Արարատ Վանիկի Սարգսյան** (), հայ նկարիչ։ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2008)։

Գեղանկարիչ Արթուր Սարգսյանի եղբայրն է, ֆիգուրատիվ նկարիչ, քանդակագործ Արշակ Սարգսյանի հայրը։

## Կենսագրություն
* 1971 թվականին ավարտել է Գյումրիի նկարչական դպրոցը
* 1975 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը
*2002 թվականին արժանացել է համազգային «Վահագն» մրցանակի

Սարգսյանի աշխատանքները ցուցադրվում են ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում և Արևելքում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է ֆիգուրատիվ ու խորհրդանշական պատկերներ, ձեռակերտ գրքեր։
* «Լուսաբաց», 1987 թվական, ՌԴ մշակույթի ֆոնդ, Մոսկվա։
* «Պատկերասրահ», 1991 թվական, ԺԱԹ:
* «Արքետիպեր», նախագիծ-գիրք, 1994 թվական, ԺԱԹ, Հորդանանի ազգային թանգարան, Կիպրոսի մշակույթի նախարարության ֆոնդ։
Երկնային Երուսաղեմի իմաստային զուգորդությամբ է Սարգսյանը պատկերել Մուշը, Զեյթունը, Գյումրին, Կարինը և այլ քաղաքներ։
* «Կորուսյալ դրախտ», 1999 թվական, բացիկների հավաքածու։
Աստվածաշնչյան և փիլիսոփայական իմաստավորումներով նշանագրել-երփնագրել է սիրո և ազգ-մշակույթ-մարդ փոխհարաբերությունները։
* «Սեր», 2000 թվական, նախագիծ-գիրք։
* «Արձանագրություն և լանդշաֆտ», 2004 թվական, նախագիծ-գիրք։
* «Հեծելազորի մարտը», 1981 թվական։
Գեղանկարների շարք
* «Լենդուտան» կամ «Լեննանկարչությունը»

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Երևան, 1994, 2002 
* Նիկոսիա, 2000 
* Չիկագո, 2000, 2002

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատ Սարգսյան
* Նկարիչ Արարատ Սարգսյան
* «Չակերտներ», Արարատ Սարգսյան

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 20 ծնունդներ
Էդուարդ Սարգսյան (նկարիչ)

**Էդուարդ Գևորգի Սարգսյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1961)։

## Կենսագրություն
1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղարվեստատեխնիկական բարձրագույն ինստիտուտը։ Սարգսյանը բազմաժանր նկարիչ է, ստեղծել է բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ, թեմատիկ–կոմպոզիցիոն գործեր («Հին Աշտարակ», 1960, «Գարունը այգում», 1969, «Իմ նախնիները», 1968, նկարաշար Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մոտիվներով, 1967–1968, «Նատյուրմորտ։ Մրգեր», 1945)։ Ստեղծագործել է նաև գրաֆիկայի բնագավառում։ 1970 թվականին Երևանում բացվել է նկարչի ստեղծագործությունների անհատական ցուցահանդեսը։

1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղարվեստա-տեխնիկական ինստիտուտը։

Ստեղծել է նատյուրմորտներ, բնանկարներ, դիմանկարներ, թեմատիկ պատկերներ, գրաֆիկական գործեր։
*«Հին Երևան», 1939 
*«Ինքնադիմանկար», 1942 
*«Մեր բակը գարնանը», 1943 
*«Էտյուդ», 1943 
*«Նատյուրմորտ։ Մրգեր», 1945 
*«Հին Աշտարակը», 1960 
*«Աշտարակի այգում», 1960 
*«Իմ նախնիները», 1968 
*Նկարաշար Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մոտիվներով, 1967-1698
*«Աշունը Նորքի այգիներում» 
*«Բնանկար Նորքից»

## Անհատական ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1970)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Հայաստանի կոչնակ

**«Հայաստանի կոչնակ»**, քաղաքական, տնտեսական, գրական-գեղարվեստական և կրոնաբարոյական շաբաթաթերթ (1960-ից՝ ամսաթերթ)։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1900-1968-ին, Բոստոնում, Նյու Յորքում (ԱՄՆ, 1900-1919-ին՝ «Կոչնակ», 1919-1920-ին՝ «Կոչնակ Հայաստանի» անվանումներով)։

## Խմբագիրներ
* Վ․ Քյուրքչյան
* Հ․ Սանդիկյան
* Խ․ Պեննեյան
* Հ․ Ավագյան
* Հ․ Խազոյան
* Վահե Հայկ
* Ա․ Պետիկյան

## Գործունեություն
Աջակցել է հայապահպանման ջանքերին, նպաստել սփյուռքահայության կապերի ամրապնդմանը հայրենիքի հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին հանդես է եկել հակաֆաշիստական դիրքերից, լուսաբանել միավորված ազգերի պայքարը ընդդեմ հիտլերյան Գերմանիայի։ Ունեցել է իրավաբանական-օրենսդրական ծանոթությունների և խորհրդատվությունների բաժին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ