open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տիկին Հյու Համերսլի (նկար)

**Տիկին Հյու Համերսլի** (), Ջոն Սինգեր Սարջենթի 1892 թվականին ստեղծած կտավը։ Ընդգրկված է Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

## Պատմություն
Նկարում պատկերված է բանկիրի կին և լոնդոնյան նորաձևության հյուրընկալ տիրուհի տիկին Համերսլին, ծննդյան անունը՝ Մարի Ֆրանսես Գրանտ (մոտ. 1863 - մոտ. 1902): Դիմանկարում նա նրբաճաշակ կերպով տեղավորվել է ֆրանսիական բազմոցին։ Համաձայն Մետրոպոլիտեն թանգարանի տվյալների՝

Նկարը լավ դիտարկվել է, երբ այն 1893 թվականին հայտնվել է Լոնդոնի Նոր պատկերասրահում։ Նոր պատկերասրահում և 1894 թվականին Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների ազգային ընկերության սալոնում ստացած դիտարկումների շնորհիվ Սարջենթն ներման է արժանացել իր տխրահռչակ «Տիկին Իքսի դիմանկարը» կտավի համար։ Կտավը Սարջենթի հմայիչ անգլուհիների շարքի առաջին պատկերներից է, որի կուլմինացիան դարձավ «Ուինդհեմ քույրեր. լեդի Էլկո, տիկին Ադեյն և տիկին Թեննանթ» կտավը։

### Ստեղծում
1902 թվականին՝ տիկին Համերսլիի մահից հետո, նրա ամուսինը նկարը պահել է մինչև 1923 թվականը, երբ ֆինանսական դժվարությունները ստիպել են նրան վաճառել աշխատանքը։ Սարջենթի առաջարկով այն ձեռք է բերել ամերիկացի Չարլզ Դիրինգը (1852-1927), որի դիմանկարը Սարջենթը 1876 թվականին նկարել էր Ռոդ Այլենդի Նյուպորտ ծովափում։ Վերջինսը հավաքում էր Սարջենթի ստեղծագործությունները։

Ներկայումս կտավը պատկանում է Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1892 նկարներ
Կատեգորիա:Ջոն Սինգեր Սարջենթի նկարներ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Կատեգորիա:Կանանց դիմապատկերներ
Ռոզա Ջալիլովա

**Ռոզա Իսմաիլ ղիզի Ջալիլովա** (, ), բալետի ադրբեջանցի արտիստուհի, բալետմայստեր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2007);

## Կենսագրություն
Ռոզա Ջալիլովան ծնվել է 1929 թվականի մայիսի 17-ին Շաբրան շրջանում։ Ռոզա Ջալիլովան 1945 թվականին ավարտել է Բաքվի Խորեոգրաֆիա դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսեց իր ստեղծագործական գործունեությունը Ադրբեջանի երգի և պարի պետական համույթում։

Ազգային պարերի հետ միասին արաբական, պարսկական, հնդկական և մի շարք այլ ազգերի պարերը նույնպես մեծ տեղ են զբաղեցնում իր ռեպերտուարայում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Կանադայում, Չեխոսլովակիայում, Եթովպիայում, Չինաստանում, ԱՄՆ-ում, Թուրքիայում, Իրաքում, Մարոկկոում և այլուր։

Տարբեր տարիների ընթացքում նա եղել է Նախիջևանի, Շամախիի, Սաաթլիի և Լենքորանի շրջանի պարի հավաքականների հիմնադիրը։ 1959 թվականին Ռ. Ջալիլովային շնորհվել է Հանրապետության վաստակավոր արտիստի պատվավոր կոչում։

Նա համաշխարհային փառատոնների և միջազգային մրցույթների դափնեկիր է։ Նա ներկայումս մանկավարժական գործունեությամբ զբաղվում է Ազգային կոնսերվատորիայի գիմնազիայում։

2019 թվականին Ռոզա Ջալիլովայի 90-ամյա հոբելյանը նշվել է պետության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բալետի արտիստներ‎
Հրաշք գործողը (այլ կիրառումներ)

*Հրաշք գործողը,* կարող է վերաբերել՝

* Հրաշք գործողը - Ուիլյամ Գիբսոնի՝ երեք գործողությունից կազմված պիեսը, որը հիմնված է ամերիկացի կույր և խուլ Հելեն Քելլերի ինքնակենսագրության վրա
* Հրաշք գործողը - ամերիկացի ռեժիսոր Արթուր Փենի լիամետրաժ երկրորդ ֆիլմը
* Հրաշք գործողը - ռեժիսոր Նադյա Թեսի հեռուստատեսային ֆիլմը, 1962 թվականին նկարահանված համանուն ֆիլմի ռեմեյքը
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 43-րդ նիստ

**[[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգության]] [[Համաշխարհային ժառանգության կոմիտե|կոմիտեի]] 43-րդ նիստը** կայացել է 2019 թվականի հունիսի 30-ից հուլիսի 10-ը Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում։ Նիստին մասնակցել են Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի անդամ 21 երկրների պատվիրակներ, ինչպես նաև դիտորդներ 1972 թվականի մշակութային և բնական ժառանգության պահպանության մասին կոնվենցիայի կողմ պետություններից։ Միջոցառմանը մասնակցել է ընդհանուր առմամբ ավելի քան 2500 մարդ՝ ներկայացնելով ավելի քան 180 երկիր։

## Նիստում Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ներառված օբյեկտներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 43-րդ նիստ

Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
1993 թ. NBA դրաֆթ

[thumb|150px|right|[Քրիս Ուեբեր՝ առաջին ընտրությունը «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս»]]
**[[1993]] թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA-ի դրաֆթ]]ը** տեղի է ունեցել 1993 թվականի հունիսի 30-ին՝ ԱՄՆ Միչիգան նահանգի Օուբուրն Հիլս քաղաքում։ Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) ակումբները, նախապես բաշխված վիճակահանությամբ տրված ընտրության իրավունքներով, ընտրեցին երիտասարդ սիրողական և պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստների՝ Միացյալ Նահանգներից և այլ երկրներից։

Առաջին ընտրության իրավունքը երկրորդ տարին անընդմեջ հասել էր «Օռլանդո Մեջիք» ակումբին, որն ընտրեց Քրիս Ուեբերին, սակայն մի քանի րոպե անց, փոխանակեց նրան «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի» #3 ընտրության՝ Փենի Հարդուեյի և ապագա դրաֆթների երեք առաջին ռաունդի ընտրությունների հետ։
:

## Դրաֆթ
### Պատկերասրահ

Պատկեր:Bradley, Shawn (2008) 2.jpg|thumb|150px|right|Շոն Բրեդլի` 2-րդ ընտրությունը «Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի» կողմից
Պատկեր:Penny Hardaway Knicks.jpg|thumb|150px|right|Փենի Հարդուեյ` 3-րդ ընտրությունը «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի» կողմից, ավելի ուշ տեղ է գտնում «Օռլանդո Մեջիք» ակումբում 
Պատկեր:Calbert-Cheaney.jpg|thumb|150px|right|Քալբերթ Չինի 6-րդ ընտրությունը «Վաշինգտոն Բուլեթսի» կողմից
Պատկեր:Lipofsky-Vin Baker.jpg|thumb|150px|right|Վին Բեյքեր՝ 8-րդ ընտրությունը «Միլուոքի Բաքսի» կողմից
Պատկեր:Lindsey Hunter in 2009.jpeg|thumb|150px|right|Լինդսի Հանթեր՝ 10-րդ ընտրությունը «Դետրոյթ Փիստոնսի» կողմից
Պատկեր:Allan Houston 2010.jpg|thumb|150px|right|Ալան հյուսթոն՝ 11-րդ ընտրությունը «Դետրոյթ Փիստոնսի» կողմից
Պատկեր:Ervin Johnson.jpg|thumb|150px|right|Էրվին Ջոնսոն՝ 23-րդ ընտրությունը «Սիեթլ Սուպերսոնիքսի» կողմից
Պատկեր:CassellShootaroundBig.jpg|thumb|150px|right|Սեմ Կասել՝ 24-րդ ընտրությունը «Հյուստոն Ռոքեթսի» կողմից
Պատկեր:Gheorghe Muresan (15833043052).jpg|thumb|150px|right|Գեորգե Մուրեշան 30-րդ ընտրությունը «Վաշինգտոն Բուլեթսի» կողմից
Պատկեր:Nick Van Exel free throw.jpg|thumb|150px|right|Նիք Վան Էքսել՝ 37-րդ ընտրությունը «Լոս Անջելես Լեյքերսի» կողմից


### Պայմանանշաններ

### Բուն դրաֆթ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Էկտոդերմ

thumb
**Էկտոդերմ** (հունարեն-ἔκτος «արտաքին»+δέρμα «մաշկ») —արտաքին սաղմնային թերթիկ, սաղմի զարգացման տարբեր փուլերում.: Ինչպես նաև կա միջին սաղմնային թերթիկ՝ մեզոդերմ և ամնահեռավոր սաղմնային թերթիկը էկտոդերմից՝ էնտոդերմ։ 

Սաղմի էկտոդերմը առաջանում է էնտոդերմի հետ միաժամանակ և ձևավորվում է սաղմնային բջջի արտաքին շերտից։ Էկտոդերմը ձևավորում է նոր համակարգ(ողնաշարավորների մոտ՝ ողնուղեղ, ծայրամասային նյարդեր և գլխուղեղ), ատամի էմալ և էպիդերմիս(մաշկային էպիթելի)։ Ինչպես նաև այն ձևավորում է զգայական օրգանները, մարսողակա համակարգի էպիթելի առջևի ու հետին բաժինները։

Ողնաշարավորների էկտոդերմը բաղկացած է երեք մասերից՝ արտաքին էկտոդերմից, նյարդային ծայրից և նյարդային խողովակից։ Նյարդային ծայրը և նյարդային խողովակը հայտնի են նաև որպես նեյրոէկոդերմ։ Ձևավորվում է գաստրուլի փուլում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Ճառընտիր (4879)

**Ճառընտիր** (4879), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4879 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում Դիլաք սարկավագ, Գրիգոր գրիչների կողմից։ Ստացողները եղել է Ռես Ասպահանն ու Հակոբը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 35x23 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 255 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ լուսանցազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 1ա, 74ա, 159ա, 212ա և այլուր, հետագայի՝ 1ա, 178ա և այլուր (17-րդ դար) 59բ, 164բ, 176բ (1786-1788 թվականներ)։

## Բովանդակություն
* Ճառք, Խրատք (Ոսկեբերան, Սարգիս Շնորհալի, Գրիգոր վարդապետ, Բարսեղ Կեսարացի, Վարդան վարդապետ, Հովհ. Գառնեցի, Եփրեմ, Հակ. Սրճեցի, Անանիա վարդապետ, Հովհ. Երզնկացի, Թեոփիլոս, Եվսեբիոս Կեսարացի, անանունք)։ 
* Ներբողեանք (Եփրեմ, Ոսկեբերան, Հակ. Սրճեցի)։ 
* Վարդ. Այգեկցու Վասն անքուն որդանցն։
* Պատմությիւնք խաչին, որ եղե ի ձեռն Մեծին Ներսիսի, Հացունեաց խաչին, Խաչափայտին, Գալստեանն Մահմետի ի Հայո, Վերափոխմանն Աստուածածնի, Գալստեանն մոգուց, Տղայութեան Քրիստոսի։
* Ներս. Շնորհալւոյ Դաւանութիւն հաւատոյ։
* Տեսիլք Մարիամու, Գբ. Լուսավորչի։
* Կանոնք։
* Հարցմունք Աթանասի և պատասխանիք Կիւրդի։
* Պատճառք աւուրց Աւազ շարաթուն։
* Թուղթ Պիղատոսի առ Տիբերիուս։ 
* ՅԱրարածոց Մեկնութենեն Վարդ. Արևելցւոյ։ Վարք և վկայաբանութիւնք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սուպրեմատիկ կոմպոզիցիա

**Սուպրեմատիկ կոմպոզիցիա (կապույտ ուղղանկյունը կարմիր ճառագայթի վրայից)**, Կազիմիր Մալևիչի՝ 1916 թվականի նկարը՝ ռուսական արվեստի ամենաթանկարժեք ստեղծագործությունը։

## Պատմություն
Կտավը նկարվել է 1916 թվականին։ 1919-1920-ական թվականներին ցուցադրվել է Մոսկվայում։

Մալևիչը 1927 թվականին նկարը ցուցադրության է դրել Վարշավայի, իսկ ավելի ուշ՝ Բեռլինի ցուցահանդեսներում։ 1927 թվականի հունիսին Կազիմիր Մալևիչի՝ շտապ ԽՍՀՄ մեկնելուց հետո նրա կողմից նկարը տրվել է պահպանության գերմանացի ճարտարապետ Հուգո Հերինգին։ Ցուցահանդեսից հետո Մալևիչը ընդհանուր առմամբ 1927 թվականին Բեռլինում թողել է ավելի քան հարյուր կտավ։ Ավելի ուշ Հերինգը այդ կտավները դուրս է բերել նացիստական Գերմանիայից, որտեղ դրանք որպես «դեգեներատիվ արվեստ» ենթակա էին ոչնչացման։

1958 թվականին Հերինգի հետնորդները նկարը վաճառել են Ամստերդամի քաղաքային թանգարանին այն ժամանակվա համար նշանակալից 120 հազար գուլդեն գումարով։

20-րդ դարի ընթացքում նկարը բազմիցս ցուցադրվել է տարբեր ցուցահանդեսներում, մեծ մասամբ՝ եվրոպական։ Մալևիչի աշխատանքներով ամստերդամյան հավաքածուն ամենամեծն է նախկին ԽՍՀՄ-ի սահմաններից դուրս։

2003-2004 թվականներին, երբ թանգարանը ցուցադրում է Մալևիչի կտավները ԱՄՆ-ում, նկարչի հետնորդները վիճարկում են Հերինգի (ինչպես նաև թանգարանի)՝ դրանք տնօրինելու իրավունքները։ Քառամյա դատաքննության արդյունքում կողմերը գալիս են հաշտության համաձայնության, ըստ որի պայմանների թանգարանը նկարչի ժառանգներին իր հավաքածուից զիջում է 5 նշանակալի նկար։ Տասնյոթամյա դատական վեճերից հետո նկարը վերադարձվում է նկարչի հետնորդներին։

2008 թվականի նոյեմբերի 3-ին Նյու-Յորքի Սոթբիսում տեղի ունեցած աճուրդի ժամանակ նկարը 60 002 500 դոլլարով վաճառվել է անհայտ գնորդին՝ դառնալով պատմության մեջ ռուս նկարչի կողմից նկարված ամենաթանկագին նկարներից մեկը։

2018 թվականի մայիսի 16-ին Նյու-Յորքի Քրիստիսի աճուրդում նկարը վաճառվել է 85 812 500 դոլլարով։ Գնորդի անունը մնացել է անհայտ։ Գործարքը ճանաչվել է ռուս նկարիչների նկարների համար պատմության մեջ ամենաթանկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նկարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1916 նկարներ
Կատեգորիա:Կազիմիր Մալևիչի նկարներ
Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Կատեգորիա:Աբստրակցիոնիզմ
Աղքատ հարազատները

**Աղքատ հարազատները**, Պավել Լունգինի 2005 թվականին նկարահանված ռուս-ֆրանսիական կինոկատակերգությունը։

2005 թվականի Կինոտավր փառատոնում ֆիլմն ստացել է գլխավոր մրցանակը։

## Սյուժե
Ձեռնարկատեր Էդիկ Լետովը արտերկրացիներ է բերում նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում գտնվող փոքր գավառական քաղաքներ։ Օտարերկրացիները ծագումով ԽՍՀՄ-ից են և փնտրում են իրենց բարեկամներին ու հարազատներին։ Իհարկե, նա որպես նրանց բարեկամներ է ներկայացնում բոլորովին պատահական մարդկանց, իսկ երբեմն նրանք լինում էին բոլորովին այլ բնակավայրերից։

Այս անգամ խումբը գալիս է Գոլոտվին անունով փոքր քաղաքը, որը քաղաքի ղեկավարությունն այցելության ժամանակ որոշակի գումարով համաձայնում է անվանափոխել` կոչելով Գոլուտվին։

## Դերերում
* Կոնստանտին Խաբենսկի - Էդիկ Լետով
* Նատալյա Կոլյականովա - Ռեգինա
* Լեոնիդ Կանևսկի - Բարուխ
* Էսթեր Գուեստեն - Էսթեր
* Օտտո Տաուսիգ - Սեմուիլ
* Գրեգուար Լեպրենս Ռինգե - Մարկ Իվ
* Միգլեն Միրչև - Էնդրյու
* Սերգեյ Գարմաշ - Յաշա
* Մարինա Գոլուբ - Բելլա
* Դանիիլ Սպիվակովսկի - Գրիշա Ցաուսակի
* Ալեքսանդր Իլյին - քաղաքապետ 
* Պյոտր Սոլդատով - Գրիցինի պապը
* Ելենա Գալիբինա - Ալյոնայի մայրը
* Եվգենիա Դմիտրիեվա - Օլգա
* Կոնստանտին Վորոբյով - Միշա
* Միխայիլ Պարիգիլ - Միրասլավ
* Մարիաննա Շուլց - Նինա
* Վլադիմիր Սալնիկով - Կովշիկով
* Ֆիլիպ Իվանչենկո - Սաշա
* Իգոր Ժուկով - Վիտալիկ
* Եկատերինա Կիբովսկայա - Ալյոնա
* Եկատերինա Բալմովա - ջրահարս

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ` Գենադի Օստրովսկի
* Բեմադրող ռեժիսոր`  Պավել Լունգին
* Բեմադրող օպերատոր` Միխայիլ Կրիչման
* Բեմադրող նկարիչ` Սերգեյ Բրժեստովսկի
* Կոմպոզիտորներ` Միշել Արբատց, Ռոշ Ավե, Իվալ Միսենմաշեր
* Սաունթրեք` «11-ից հետո»
* Հագուստի ձևավորող` Աննա Բատուլի
* Հնչյունային ռեժիսոր` Ալեն Կուրվելե
* Պրոդյուսերներ` Քեթրին Դրյուսսար, Պավել Լունգին, Օլգա Վասիլևա

## Պարգևներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Աղքատ հարազատները»  Рускино.ру կայքում
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Կինոտավր» մրցանակի արժանացած ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Դեդասո

[thumb|right|300px|Մեքսիկայի 78-րդ նախագահ [Էռնեստո Սեդիլյոն Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցությունից, ով առաջին անգամ չկիրառեց դեդասոն]]
**Դեդասո** (, թարգ.՝ *մատնանշում*), մինչև 1968 թվականը Մեքսիկայում Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցության կողմից կիրառված պետական իշխանության ժառանգորդության տեխնոլոգիա։

Եզրույթը կիրառվում էր մեքսիկական հասարակության լայն շերտերի կողմից որպես 1928-2000 թվականներին իշխող Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցության կողմից հաստատված իշխանության ժառանգորդության գոյություն ունեցող համակարգի ծաղրանքի և բողոքի նշան։ Դեդասոի հոմանիշն է համարվում **դեդոկրատիա** (, թարգ.՝ *մատնավարություն*) եզրույթը։

## Պատմություն
Դեդասո երևույթը առաջացել է Մեքսիկայում, որտեղ 6-ամյա լիրզորություններ ունեցող գործող նախագահը իրավունք չուներ երկրորդ անգամ վերընտրվել այդ պաշտոնում։ Նման պարագայում սեփական իշխանությունը վերարտադրելու համար երկար տարիներ իշխող Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցությունը սկսել է կիրառել մի մեխանիզմ, համաձայն որի գործող նախագահը մատնանշում էր իշխող վերնախավից որևէ թեկնածուի, որը, որպես կանոն, ներքին գործերի նախարարն էր։ Այդ թեկնածությունը հաստատվում էր իշխող Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցության նիստում, որից հետո իշխող կուսակցության վարչական ռեսուրսի կիրառմամբ նախագահական ընտրություններին հաղթում էր գործող նախագահի մատնանշած թեկնածուն, ապահովելով իշխանության ժառանգորդությունը։

Դեդասոն կիրառվել է մինչև 1968 թվականը, երբ տեղի են ունեցել լայնածավալ ուսանողական ցույցեր, որոնց արդյունքում իշխող վերնախավը ստիպված է եղել իրականացել մասնավոր ժողովրդավարացում։ Դեդասոն չկիարռած առաջին գործող նախագահն էր Էռնեստո Սեդիլյոն, ով ընտրվելով 1994 թվականին նոր ընտրությունների նախաշեմին չի մատնանշել որևէ թեկնածուի։ Արդյունքում իշխող Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցությոնում առաջին անգամ տեղի են ունեցել ներքին ընտրություններին, որոնց մասնակցել են ոչ միայն կուսակցության անդամները, այլ նաև համակիրները։ Դա նպաստել է երկրի քաղաքական դաշտի առողջացմանը, ընդդիմության կոնսոլիդացմանը և եռակուսակցական համակարգի (ցենտրիստական, ձախ ցենտրիստական և աջաթևյան) կայացմանը։ 1996 թվականին ընդունված օրենքը ամրագրել է բարձրագույն ընտրական մարմնի՝ Դաշնային ընտրական ինստիտուտի ինքնավարությունը։

2000 թվականի հուլիսին նախագահական ընտրություններում հաղթել է Վիսենտե Ֆոքսը, Փոփոխությունների դաշինքի առաջնորդը, որի հիմքն էր հանդիսանում ընդդիմադիր Ազգային գործողության կուսակցությունը։ Ֆոքսի վճռական հաղթանակաը Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցության թեկնածուի նկատմամաբ նշանավորել է այդ կուսակցության իշխանության մենաշնորհի ավարտը։

## Հետաքրքիր փաստեր
Որոշ հեղինակներ դեդասո են անվանում նաև Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Բորիս Ելցինի կողմից Վլադիմիր Պուտինին իշխանության փոխանցման տեխնոլոգիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Մեքսիկայի սահմանադրական իրավունք
Սաջինիբո (Թիանեթի շրջան)

**Սաջինիբո** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Թիանեթի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1100 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 22 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թիանեթի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են (այլ կիրառումներ)

**Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են**, կարող է վերաբերել՝
* Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են..., Բորիս Վասիլևի վիպակը, որ պատմում է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից զենիթայիններ հինգ խիզախ աղջիկների ու նրանց հրամանատարի ճակատագրի մասին, 
* «Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են», ռեժիսոր Ստանիսլավ Ռոստոցկու ֆիլմը (ԽՍՀՄ, 1972),
* «Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են», ռեժիսոր Մաո Վեյնինի ֆիլմը (Չինաստան, Ռուսաստան, 2005),
* «Իսկ արշալույսներն այստեղ խաղաղ են», ռեժիսոր Ռենատ Դավլետյարովի ֆիլմը (Ռուսաստան, 2015)։
Կեֆալոս

**Կեֆալոս** (), փոքր քաղաք Հունաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 86 մ բարձրության վրա, Կոս կղզու հարավարևմտյան մասում, Կոս քաղաքից 34 կմ հարավ-արևմուտք և «Իպոկրատիս» միջազգային օդանավակայանից 13 կմ հարավ-արևմուտք։ Մտնում է Հարավային Եգեյան կղզիների պերիֆերիայի կազմի մեջ գտնվող Կոս համայնքի մեջ։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ Կեֆալոսի բնակչության թիվը կազմել է 2156 մարդ։ Կեֆալոսի շրջակայքում գտնվող Ասպրի-Պետրա () քարայրի հայտնաբերումները ապացուցում են, որ Կոսի բնակեցումը սկսվել է նեոլիթի ժամանակաշրջանում։ Կեֆալոսի մոտակայքում է գտնվում Աստիպալեյայի () փլատակները, որը մինչև մ. թ. 366 թվականը եղել է կղզու մայրաքաղաքը։ Այնուհետև Աստիպալեյան գրեթե ամբողջովին ավերվել է, հին քաղաքից մնացել են միայն ավերակներ։ Կեֆալոսում են գտնվում Սուրբ Ստեֆանոսի երկու բազիլիկները և 15-րդ դարի վերջ և 16-րդ դարի սկզբներին կառուցված հոսպիտալերների ամրոցը։ Առողջարանը հռչակավոր է իր ավազոտ գեղատեսիլ ծովափով և ավանդական ճարտարապետությամբ, քաղաքին որպես բնորոշ հատկանիշ ծառայող հնամյա հողմաղացով։

## Համայնք
Համայնքը ստեղծվել է 1948 թվականին։ Համայնքի մեջ մտնում է 4 բնակավայր։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչության թիվը հասնում է 2638 մարդու։ Մակերեսը 73,388 կմ² է։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Kefalos Kós 8.jpg|Հին հողմաղաց Կեֆալոսում
Ag Stefanos Basilica.jpg|Սուրբ Ստեֆանի վաղ քրիստոնեական բազիլիկը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Լոիս Համիլտոն

**Լոիս Համիլտոն** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, մոդել, նկարչուհի, քանդակագործ, գրող, օդաչու։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ֆլորենցիայի համալսարանում, որտեղ ստացել է հոգեբանի և նկարչի որակավորում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Ֆլորիդա քաղաքի Թեմփլի համալսարանում։

### Կարիրա
1970-ական թվականների սկզբին նա իր գործունեությունը սկսել է գովազդի բնագավառում․ աշխատել է «Ford Models» մոդելային գործակալությունում և որպես ֆոտոմոդել լուսանկարվել «Cosmopolitan», «Fortune», «Mademoiselle», «Vogue Italia», «Prevue», «Neue Revue Illustrierte», «Newsweek», «Paris Match», «Hello», «Redbook», «Ladies' Home Journal», «Glamour», «Time» և այլ ամսագրերի համար։ Լոիսը աշխատել է նաև գովազդային ընկերությունների հետ և նկարանահանվել ավելի քան 150 գովազդում։

1972 թվականի սկզբին նա տեղափոխվել է Հոլիվուդ, որտեղ սկսել է նկարահանվել ֆիլմերում։ 1972 թվականին Լոիսը առաջին անգամ նկարահանվել է ֆիլմում, որտեղ նա մարմնավորել է ոչ հայտնի դեր՝ սրճարանի աղջկա։ Վերջին ֆիլմը, որտեղ նկարահանվել նա եղել է «Բոբի գիշերային ելքը» ֆիլմը։ Այս ֆիլմում Լոիսը խաղացել է Բոբի խորթ մոր դերը։ Ֆիլմը վարձույթի է դուրս եկել Լոիսի մահից 5 տարի անց։ Ընդհանուր հաշվով նա նկարահանվել է 23 ֆիլմում։

Լոիսը եղել է պրոֆեսիոնալ օդաչու։ Ընդհանուր առմամբ նա ավելի քան 600 ժամ թռիչք է կատարել և ստացել բարձրագույն պիլոտաժի կոչում։ Համիլթոնը նաև փորձառու նկարիչ, քանդակագործ ու գրող էր։

### Անձնական կյանք, ավտովթար, մահ
Լոիսը ամուսնացած է եղել Չարլզ Քնեպոմի հետ։

1999 թվականին Լուիսը ենթարկվել է ավտովթարի, ինչից հետո նրա ֆիզիկահոգեբանական վիճակը լուրջ վատթարացել է։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 23-ին նա փակվել է Ռիո դե Ժանեյրոյի «Sheraton» հյուրանոցի իր համարում, ընդունել բարձր չափաբաժնի քնաբեր դեղեր, ինչն էլ հանգեցրել է մահվան։ Նա հուղարկավորվել է Բըրբանք քաղաքի «Valhalla Memorial Park Cemetery» գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան նկարիչներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օդաչուներ
Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Դեղերի չարաշահումից մահացածներ
Սոֆի Անձևացի

**Սոֆի Անձևացի** (, ), հայ իշխանուհի, Շիրակ և Արագածոտն գավառների տիկին։

Վասպուրականի մարզպան Տիգրան Անձևացու դուստրը, Իշխանաց իշխան և Հայոց սպարապետ Վահրամ Պահլավունու (965-1045) կինը, Ապուղամրի, Գրիգորի և Սմբատ Մագիստրոսի մայրը։ Սերվում է Անձևացիների իշխանական տոհմից։ Եղել է Գրիգոր Նարեկացու (Անձևացու) հովանավորյալը Անիի թագավորությունում։

## Մարմաշենի վանք
Իշխանուհի ՍոՖին մահացել է 1015 թվականին և թաղվել է նրա ամուսնու կողմից կառուցված Մարմաշենի վանքում, գլխավոր տաճարի հարավ-արևելյան կողմում։

Նրա տապանաքարի վրա գրված է՝
«Այս [հա]նգիստ է Սոփիայ աղախնոյն Ք[րիստոս]ի կնոջ Վահրա[մա Պ]ալհաւունւո իշխանաց իշխ[անի] դստեր Տիգրանա[յ] Հայոց մարզպանի տ[եառ]ն Անձեւացեաց մեծին Վասպուրականի. կիսաւրեա առ Ա[ստուա]ծ փոխէցա եւ թողի զաւակս իմ տրտում. աղաչեմ յիշէ[ս]ջ[իք զի]ս եւ Ա[ստուա]ծ ձէզ ողորմէցի, Թ[ուին] ՆԿԴ (1015)»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձևացիներ
Կատեգորիա:Պահլավունիներ
Կատեգորիա:Հայ իշխանուհիներ
Ֆոչա (համայնք)

**Ֆոչա համայնք** (, , ), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հարավարևելյան հատվածում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Ֆոչա քաղաքը։

## Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 19811 մարդ։

;Համայնքի բնակչության էթնիկ խումբը՝

## Բնակավայրեր
Համայնքի կազմի մեջ են մտնում 101 բնակավայրեր, որոնց թվում է Ֆոչա քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության համայնքներ
Նիկոլայ Թորոսովիչ

**Նիկոլայ Թորոսովիչ** (, ), Լվովի հայկական կրոնական համայնքի արքեպիսկոպոս, 1630 թվականին ունիա է կնքել Հռոմի եկեղեցական գահակալության հետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լվովի հարուստ հայ առևտրական Յակով Թորոսովիչի ընտանիքում։ Ձեռնադրվել է 1626 թվականին Ստամբուլում, հաջորդ տարի դարձել է Լվովի հայերի եպիսկոպոսը։ 1630 թվականին նա հռչակեց Հռոմի հետ ունիայի մասին, 1930 թվականի հոկտեմբերի 24-ին կարմելիտների տաճարում կայացած արարողության ժամանակ ճանաչեց կաթոլիկական հավատը։ Ունիան հաստատվեց Հռոմի կողմից նույն թվականի նոյեմբերի 8-ին։

1635 թվականին Թորոսովիչը մեկ անգամ ևս Հռոմի պապ Ուրբան VIII-ի առջև կազմակերպեց կաթոլիկ հավատքի հավատարմության խոստովանություն և հռչակվեց արքեպիսկոպոս, Լեհաստանի, Մոլդովայի և Վալախիայի հայերի Լվովի ենթակայության միտրոպոլիտ։     
Նա տեատինցիների միաբանության Լվով հրավերի նախաձեռնողն  էր։

Մահացել է 1681 թվականի հոկտեմբերի 24-ին 76 տարեկան հասակում։

Լվովի հայկական կաթոլիկական թեմը գոյություն է ունեցել ավելի քան 300 տարի՝ մինչև 1954 թվականը, ընդհուպ մինչև նրա վերջին առաջնորդի Դիոնիսի Կաետանովիչի մահը խորհրդային համակենտրոնացման ճամբարում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բռնի միութիւն Հայոց Լեհաստանի ընդ եկեղեցւոյն Հռովմայ, ՍՊԲ, 1884։ 
* Օրմանյան Մ․, Ազգապատում, հ․ 2, ԿՊ, 1914։ 
* Пингирян Г․, Из истории социальной и общественно-политической борьбы во Львовской армянской колонии в первой половине XVII в․, «ԲՀԱ», 1974, № 3․ 
* Samuel Orgelbrand, ed. (1867). Encyklopedia Powszechna (1st edition) (in Polish) 25. pp.&nbsp;388–390.
* Sadok Barącz, Living of the famous Armenians in Poland, Lvov, 1856.

## Արտաքին հղումներ
* Wolna encyklopedia Ormian w Polsce, Mikołaj Torosowicz
* Կենսագրական տվյալների կաթոլիական նվիրապետության կայքում

Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Լեհահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Լվովի թեմ
Կատեգորիա:Հայերը Լվովում
Սկանդինավյան ակադեմիա

**Սկանդինավյան ակադեմիա** (, ), մասնավոր գեղարվեստի դպրոց Փարիզում, որը գոյություն է ունեցել 1919-1935 թվականներին։

## Պատմություն
Այն կազմակերպվել է շվեդացի, նորվեգացի  և դանիացի նկարիչների կողմից, որոնց թվում էին Լենա Բյորիեսոնը, Օտտե Սկոլդը, Հենրիկ Սորենսենը, Ադամ Ֆիշերը և Պեր Կրոգը, դպրոցի տնօրեն դարձավ  Լենա Բյորիեսոնը։ Դպրոցի բացմանը մասնակցել է Սկանդինավյան նկարիչների ասոցիացիայի նախագահ Գուննար Սեդերշյոլդը։

Դպրոցը գտնվում էր Մոնպառնասում *Maison Watteau* շենքում,  *rue Jules-Chaplain*, *Paris (6e)* հասցեում, որը 1922 թվականից վարձակալվել էր քանդակագործ Լենա Բյորիեսոնի կողմից սկանդինավյան արվեստի ցուցահանդեսների համար։ Որոշ ժամանակ Սկանդինավյան ակադեմիան գտնվում էր շվեդական Արքայազն Եվգենիայի և Փարիզում Շվեդիայի դեսպան, Շվեդիայի նախկին արտգործնախարար կոմս Ալբերտ Էրենսվարդի հովանավորության ներքո։

Դպրոցի շրջանավարտներից է եղել շվեդ նկարչուհի Սիգնե Բարտը։

Օտտե Սկոլդը և Օկե Պերնբին 1929 թվականին Փարիզից Շվեդիա վերադառնալուց հետո միասին Ստոկհոլմում հիմնադրում են Օտտե Սկոլդի գեղարվեստի դպրոցը (*Otte Skölds målarskola*), որը հետագայում վերանվանվում է Պերնբիի գեղարվեստի դպրոց (*Pernbys målarskola*):  Լենա Բյորիեսոնը նույնպես վերադառնում է Շվեդիա և Ստոկհոլմում կազմակերպում սեփական քանդակագործական դպրոց (*Lena Börjesons skulpturskola*):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Académie Scandinave Maison Watteau
* Academie Scandinave 

Կատեգորիա:1919 հիմանդրումներ
Կատեգորիա:1935 կազմալուծումներ
Կատեգորիա:Կրթություն Փարիզում
Լյու Չժեշեն

**Լյու Չժեշեն** (, ), չինացի զինվորական, եղել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բարձրակարգ օդաչու։ Նա թռել է ամերիկյան Բիպլան տեսակի «Curtiss F11C Goshawk» ռազմական ինքնաթիռով, հետո խորհրդային ռմբակոծիչներով՝ «N-15» երկթև ռմբակոծիչով և «N-16» միաթև ռմբակոծիչով 10 անգամ անձամբ և երկու անգամ խմբի կազմում հաղթանակելով։ Յուրաքանչյուր օդային հաղթանակի համար նվաճել է մեդալ (, )։

## Կենսագրություն
Լյու Չժեշենը ծնվել է 1914 թվականի փետրվարի 22-ին Խեյբեյ կորեական արվարձանի Բաոդին քաղաքում՝ սպայի ընտանիքում։

1931 թվականին նա, շարունակելով հոր ուղին, ընդունվում է Կենտրոնական սպայական ակադեմիա։ Այդ ժամանակ Մանջուրիա մարզում արտակարգ իրավիճակ էր։ 1934 թվականին տեղափոխվում է Կենտրոնական ավիացիոն դպրոց։ 1936 թվականի հոկտեմբերի 12-ին գերազանց ավարտելով դպրոցը՝ անդամակցում է 21-րդ ռազմաօդային նավատորմի ստորաբաժանման 4-րդ կործանիչ գնդին, որը զինված էր «Curtiss F11C Goshawk» ռմբակոծիչներով։ Սեպտեմբերի վերջին օդային 4-րդ կործանիչ գունդը վերափոխվեց 5-րդ կործանիչ գնդի և գունդը սկսեց ստանալ խորհրդային N-16 և N-15 ինքնաթիռներ՝ իր վերազինումը ավարտելով 1938 թվականի սկզբին։

1940 թվականի հուլիսի 16-ին նա նվաճեց օդային վերջին հաղթանակը և հոկտեմբերին վերադարձավ 4-րդ կործանիչ գունդ` որպես 21-րդ զորախմբի հրամանատար։

Ծառայությամբ հասնելով մինչև Չինաստանի ռազմաօդային ուժերի գլխավոր գեներալ-մայորի կոչմանը՝ 1963 թվականին հեռացել է զինվորական ծառայությունից։

Թոշակի անցնելուց հետո նա ապրել է Թայբեյում։ 1990-ականների վերջին Լյու Չժեշենը այցելել է Կանադայում ապրող իր հարազատներին, որտեղ էլ նա ուղեղի արյունազեղում է ունենում և մահանում 1991 թվականի փետրվարի 18-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Major General Liu Chi-Sheng 
* Polikarpov I-15, I-16 and I-153 Aces 
* 原创二战的各国王牌狙击手、飞行员»  

Կատեգորիա:Չինացի զինվորականներ
Չիմնազ Բաբաևա

**Չիմնազ Մամեդ ղիզի Բաբաևա** (, ), բալետի ադրբեջանցի արտիստուհի, բալետմայստեր, բալետի պարուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1978), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր;

## Կենսագրություն
Չիմնազ Բաբաևան ծնվել է 1946 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Բաքվում։ 1964 թվականին ավարտել է Բաքվի Խորեոգրաֆիա դպրոցը ՛Գամեր Ալմասզադեի դասարանը։ 1964-1977 թվականներին եղել է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի մենակատար։

Լավագույն դերակատարումներից են՝ Գյուլյանաղ (Բադալբեյլու «Կույսի աշտարակը»), Այշա (Կարա Կարաևի «Յոթ գեղեցկուհիներ»), Շիրին (Արիֆ Մելիքով, «Սիրո լեգենդ»), Կիտրի (Լյուդվիգ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Աղջիկ (Ֆիքրեթ Ամիրովի «Լեգենդը Նասիմիի մասին»)։

1974 թվականին Չիմնազ Բաբաևն պարգևատրվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակով ՛Ֆիքրեթ Ամիրովի «Լեգենդը Նասիմիի մասին» բալետի համար։

1977 թվականից Չիմնազ Բաբաևան հանդիսանում է մանկավարժ-բալետմայստեր Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Շամաց

**Շամաց** (, , ), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հյուսիսարևելյան հատվածում։ Շամացը համանուն համայնքի կենտրոնն է։

## Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 5390 մարդ։

;Համայնքի բնակչության էթնիկ խումբը՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Բահաթրյան

**Բահաթրյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Առաքել Բաբայի Բահաթրյան (1848-1885), մանկավարժ, հոգեբան, հասարակական գործիչ։
* Բահաթուր Ավետիսի Բահաթրյան (1872-1934), մաթեմատիկոս։
* Եկատերինա Բեգլարի Բահաթրյան (1870-1944), դրամատուրգ։
* Նիկոլայ Բահաթրյան (19-րդ դար), հոգաբարձու, թղթակից։
* Սարգիս Բահաթրյան (19-20-րդ դար), գյուղատնտես։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Դենիս Տիտո

**Դենիս Տիտո** (, ), իտալական ծագմամբ ամերիկացի ձեռնարկատեր և մուլտիմիլիոնատեր, առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկը։

## Կենսագրություն
240 px|right|thumb|Ղազախստանի նամականիշը՝ <br>Դենիս Տիտո, Տալգատ Մուսաբաև, Յուրի Բատուրին
Դենիս Տիտոն ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 8-ին Նյու Յորքում։

Տիտոն ԱՄՆ-ում առաջատար ներդրումային ընկերություններից մեկի՝ «Wilshire Associates» ընկերության գլխավոր կառավարիչն է։ Հանդիսանում է տեխնոլոգիաների լայնածավալ ֆինանսավորման խորհրդատու և մենեջեր։ Տիտոն իր ամբողջ կյանքում հետաքրքրվել է տիեզերագնացությամբ, ինչի մասին վկայում է նաև տիեզերական տեխնոլոգիաների և տիեզերագնացության ոլորտում նրա ստացած կրթությունը։ ՆԱՍԱ-ին առընթեր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում երկարատև աշխատանքից հետո Դենիս Տիտոն անցել է տիեզերական ոլորտի պետական նախագծերի ֆինանսավորմանը։

2013 թվականին Դենիս Տիտոն հայտարարեց «Inspiration Mars» նախագծի ֆինանսավորման մեկնարկի մասին, որի նպատակն է մարդկանց խմբի անվայրէջք թռիչքը դեպի Մարս, պտույտը Մարսի շուրջը և վերադարձը Երկիր։ Անհատական թռիչք դեպի Մարս նա ծրագրել էր իրականացնել 2018 թվականին։

## Թռիչք դեպի տիեզերք
Դենիս Տիտոն մեծ հետաքրքրությամբ է հետևել տիեզերական ոլորտում ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի ձեռքբերումներին։ 2001 թվականին նա դարձել է աշխարհում առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկը՝ թռիչքի մեկնելով Ղազախստանի Բայկոնուր տիեզերակայանից։ Թռիչքի համար վճարել է 20 մլն դոլար։ Նա 128 անգամ անցել է Երկրի ուղեծրով, և ստացվում է, որ Երկրի շուրջը յուրաքանչյուր պտույտի համար վճարել է 150 հազար դոլար։ Տիտոն թռիչքին նախապատրաստվել էր 8 ամիս։ Նա անցել է ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստություն, այլև սովորել է տիրապետել տիեզերանավի կառավարման հիմունքներին, ընդհուպ մինչև ՄՏԿ-ի հետ մեխանիկական կցումը այն դեպքում, եթե ավտոմատ կերպով այն չաշխատեր։ Տիտոն նախաթռիչքային քննության ժամանակ բոլոր առաջադրանքները կատարել է անսխալ՝ այդ կերպ ապացուցելով, որ կարող է տեղ զբաղեցնել անձնակազմում։
 
Այնուամենայնիվ, թռիչքն առանց միջադեպերի չի անցել։ Թռիչքի ժամանակ Տիտոն սրտի հետ կապված խնդիրներ է ունեցել, իսկ ուղեծրում ուժեղ պոկվելով գետնից՝ գլուխը հարվածել է օդանավի մտոցին։ Երկու դեպքում էլ նրան բժշկական օգնություն է ցուցաբերել տիեզերագնաց Տալգատ Մուսաբաևը, ինչի համար Տիտոյից ստացել է «baby-nurse number 1» («դայակ թիվ մեկ») կոչումը։ Չնայած միջադեպերին՝ Տիտոն գոհ էր թռիչքից։ Ուղեծրից վերադառնալով տուն՝ նա ասել է․ 
Թռիչքը մեկնարկել է 2001 ապրիլի 28-ին՝ ժամը 07:37:20 («Սոյուզ ՏՄ-32», ՄՏԿ), վայրէջքը՝ մայիսի 6-ին՝ ժամը 05:41:28 («Սոյուզ ՏՄ-31»)։

Տիեզերքում թռիչքի տևողությունը կազմել է 7 օր, 22 ժամ, 04 րոպե, 08 վայրկյան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Տիեզերական զբոսաշրջիկ Դենիս Տիտոն գրավել է Կարմիր մոլորակը // մարտ, 2013
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Մանդելա (ֆիլմ, 1996)

**«Մանդելա»** (, նախ՝ **«Մանդելա։ Աֆրիկայի որդին, Ազգի հայրը»**, ), 1996 թվականի վավերագրական-կենսագրական ֆիլմ՝ նկարահանված ռեժիսորներ Էնգուս Գիբսոնի և Ջո Մանելլի կողմից։

## Սյուժե

Էթնիկական տեսանկյունից միատարր Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ժողովրդավարական կերպով ընտրված առաջին նախագահ Նելսոն Մանդելայի պաշտոնական ֆիլմ-կենսագրությունը ներկայացնում է տեսարաններ նրա մանկությունից, նրա ընտանիքի կյանքից, կրթությունից, նրա առաջին քայլերը որպես փաստաբան և քաղաքական գործիչ, ինչպես նաև նրա երկարատև պայքարը հանուն Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում բոլոր ռասաների և տարբեր էթնիկական խմբերի, այդ թվում նաև իրենց համոզմունքների համար Ռոբեն Այլենդում բանտարկված մարդկանց ազատության։ Ազատություն ստանալուց հետո Մանդելան սափրվում է հյուրանոցի իր համարում և ընտրում փողկապ երդման արարողությանը մասնակցելու համար։ Ֆիլմն ավարտվում է մավան մասին համառոտ մտքերով, որի մեջ հոգնած, բայց իր ամբողջ կյանքի գործն իրականացրած Մանդելան տեսնում է այն, ինչ որ ինքը կոչել է «հավերժության քուն»։

## Հարցազրույց
Փաստավավերագրական կադրերից բացի 200 ժամանոց նկարահանումներից ֆիլմում ներառվել են հարցազրույցներ ՀԱՀ պետական նախագահ Ֆրեդերիկ Վիլլեմ դե Քլերկի, ՀԱՀ գործող նախագահ Նելսոն Մանդելայի, նրա կնոջ՝ Վիննի Մանդելայի, ինչպես նաև Աֆրիկաներների դիմադրության շարժման առաջնորդ Էժեն Նեյ Տերբլանշի հետ։

## Սաունդթրեք
Պաշտոնական սաունդթրեքը՝ «Mandela, Son of Africa, Father of a Nation: The Essential Music of South Africa», որ ներառում է 13 ստեղծագործություն, թողարկվել է 1997 թվականի հունվարի 14-ին և կազմված է ինչպես աֆրիկյան ժողովրդական երգերից ու 1950-ական թվականների հիթերից, այնպես էլ բողոքի երգերից ու նոր ստեղծագործություններից։ Ջիմ Թրագեզերը, նշելով, որ սաունդթրեքը ներառում է առաջին հերթին պարային երաժշտություն, ինչպես նաև այն, որ «չնայած բոլոր հետապնդումներին, ռասիզմին, բռնությանը՝ Նելսոն Մանդելան կյանքի մաքուր ուրախությամբ լի մարդ է», հայտարարել է, թե «մոռացեք ամեն ինչի մասին։ Բարձրացրեք ձայնը, դեն նետեք կոշիկներն ու պարեք»։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Փաստեր
Նելսոն Մանդելայի միջազգային օրը՝ 2010 թվականի հուլիսի 18, առաջին անգամ նշվել է հուլիսի 15-ին Նյու Յորքում՝ Միացյալ ազգերի կազմակերպության շտաբ-բնակարանում 600 մարդու համար տվյալ ֆիլմի ցուցադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մանդելա` Աֆրիկայի զավակ, Ազգի հայր ։ Պաշտոնական կայք
* 
* 

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1996 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վավերագրական ֆիլմեր
Վլադիմիր Պրիգին

**Վլադիմիր Պրիգին** (, ), խորհրդային և ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1971), ԽՍՀՄ ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիան (1988) և Ռուսաստանի ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիային կից որակավորման բարձրացման ֆակուլտետները (2002, 2003)։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։ Դիվանագիտական գործունեությամբ զբաղվում է 1971 թվականից։

*1971-1977 թվականներին՝ ռեֆերենտ, կցորդ, Կիպրոսում ԽՍՀՄ դեսպանատան երրորդ քարտուղար։
*1977-1980 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ հինգերորդ եվրոպական բաժնի երկրորդ քարտուղար։
*1980-1986 թվականներին՝ Հունաստանում ԽՍՀՄ դեսպանության երկրորդ քարտուղար։
*1986-1988 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիայի ունկնդիր։
*1988-1990 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ առաջին եվրոպական դեպարտամենտի խորհրդական։
*1990-1994 թվականներին՝ Հունաստանում ԽՍՀՄ դեսպանության երկրորդ քարտուղար։
*1994-1996 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ երրորդ եվրոպական դեպարտամենտի բաժնի պետ։
*1996-2000 թվականներին՝ Հունաստանում ԽՍՀՄ դեսպանության խորհրդական, խորհրդական-դեսպանորդ։
*2000-2003 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ երրորդ եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
*2000-2004 թվականներին՝ Կիպրոսի կարգավորման հարցով Ռուսաստանի ԱԳ նախարարի հատուկ ներկայացուցիչ։
* 2003 թվականի նոյեմբերի 11-ից-2008 թվականի սեպտեմբերի 16-ը՝ Գաբոնում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2010 թվականի հունվարի 14-ից-2015 թվականի դեկտեմբերի 17՝ Չադում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Դիվանագիտական աստիճան
*2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1998 թվականի դեկտեմբերի 5)
*1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2006 թվականի փետրվարի 14)
*Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2012 թվականի մայիսի 1)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Չադում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում 
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Նինա Ագդալ

**Նինա Ագդալ** (, ), դանիացի մոդել։

## Կենսագրություն
Նինա Ագդալը ծնվել է 1992 թվականին Կոպենհագենի արվարձաններից մեկում։ Մի անգամ փողոցում քայլելու ժամանակ նրան նկատել է մոդելային գործակալը և առաջարկել մասնակցել «Elite Model Look» սկսնակ մոդելների մրցույթի քասթինգին։ Արդյունքում դարձել է մրցույթի հաղթող։ Պայմանագիր է կնքել մոդելային գործակալության հետ և շարունակել ուսումը հանրակրթական դպրոցում։ Դրանից հետո զբաղվել է մոդելի գործունեությամբ և մեկնել Նյու Յորք։

Ագդալն առաջինը համագործակցել է «Elite Model Management» մոդելային գործակալության հետ Կոպենհագենում։ Դրանից հետո համագործակցել է նաև այդ գործակալության՝ Մյունխենի, Համբուրգի, Մայամիի ներկայացուցչությունների հետ։ Մոդելային կյանքում առաջին հաջողակ քայլը կարելի է համարել 2012 թվականը, երբ նա լողազգեստի գովազդով հայտնվեց «Sports Illustrated» ամսագրի շապիկին։

2013 թվականին նկարահանվել է «Carl's Jr.» և «Hardee’s» ֆասթֆուդի ցանցերի գովազդի համար, որը հեռարձակվել է Սուպերբոուլի ժամանակ։

2014 թվականին Ագդալը Քրիսի Թեյգենի և Լիլի Օլդրիջի հետ միասին հայտնվել է «Sports Illustrated Swimsuit Issues» ամսագրի 50-րդ հոբելյանական համարի շապիկին։

Ագդալը տարբեր ժամանակներում մասնակցել է նաև այլ ցուցադրությունների՝ «The New Yorker», «Victoria's Secret», «Billabong», «Body Central», «Calzedonia», «Cover Style», «Delia's», «Ellos», «Fredericks of Hollywood», «Garage», «Gosh», «JC Penney», «L*Space», «Maaji Swimwear», «Macy's», «Playlife» և այլն։

Առաջին անգամ նորաձևության ամսագրում հայտնվել է 2010 թվականի հունիսին՝ հանդես գալով «Harper's Bazaar» ամսագրի միջազգային թողարկման մեջ։ 2013 թվականի ապրիլին նրա նկարները հայտնվել են մեքսիկական «Esquire» ամսագրի շապիկին, 2014 թվականի հուլիսին՝ «Grazia», իսկ 2015 թվականի հունվարին՝ Մեքսիկայի «Cosmopolitan» ամսագրերի շապիկին։

2016 թվականի օգոստոսին պայմանագիր է կնքել «IMG Models» մոդելային գործակալության հետ։ Ներկայումս բնակվում է Մայամիում։

## Ֆիլմագրություն
* «Դոն Ժուանի կրքերը» (2013) (կամեո)
* «Շրջապատ» (2015) (կամեո)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Fashion Model Directory կայքում
* Էջը models.com կայքում
* 
* Ինստագրամ

Կատեգորիա:Դանիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դանիացի մոդելներ
Ջեյն Թոփան

**Ջեյն Թոփան** (, ), ամերիկացի սերիական մարդասպան։ 1901 թվականին խոստովանել է իր կողմից կատարված 31 սպանությունների մասին։

«Սպանել, որքան հնարավոր է շատ մարդկանց՝ անօգնական մարդկանց, քան որևէ այլ տղամարդու կամ կնոջ, որոնք երբևէ ապրել են…»՝ այսպես է նա բացատրել իր հանցագործությունների դրդապատճառները։

## Վաղ կյանք
Նա մեծացել է Մասաչուսեթսի Լոուել քաղաքում, աղքատ ընտանիքում, որի անդամների թվում եղել են հոգեկան հիվանդություններ ունեցող մարդիկ։ 1863 թվականին հայրը Ջեյնին և նրա քրոջը տվել է Բոստոնի որբանոց, որտեղից հետո նրանց հանձնել են ընտանիքներին որպես աշակերտ-ծառաներ։ Ջեյնը հայտնվել է էն Թոփանի մոտ, որը պաշտոնապես չի ճանաչել և Ջեյնին չի տվել իր ազգանունը։ Այս տարիների ընթացքում Ջեյնը դառը վրդովվել է իր որդեգրած մորից, ով վիրավորել է իրեն և իր սիրելի դստերը՝ Էլիզաբեթին։ Սակայն նա շարունակում էր ապրել նրանց հետ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ 1874 թվականին պաշտոնապես ազատ արձակվեց խնամակալությունից։

## Սպանություններ
Թոփանը 1885 թվականին սկսել է բուժքույրական ուսումը։ Նա օգտագործեց իր հիվանդներին որպես փորձարարական ճագարներ մորֆիի և ատրոպինի փորձերի մեջ, փոխելով դեղերի նշանակված դեղաչափերը և դիտելով, թե ինչպես է դա ազդում իրենց նյարդային համակարգի վրա:Նա դիպչել է անգիտակից վիճակում գտնվող հիվանդներին և դրանից սեռական բավարարվածություն ստացել։ 1899 թվականին Ջեյնը սպանեց իր խորթ քրոջը՝ Էլիզաբեթին ստրիխնինի ազդեցության տակ։

1901 թվականին Ջեյնը խնամում էր տարեց Օլդեն Դևիսին իր կնոջ մահից հետո (որին հենց ինքն էր սպանել)։ Մի քանի շաբաթվա ընթացքում նա սպանել է Դևիսին և նրա դուստրերից երկուսին։ Այդ ժամանակ նա վերադարձավ հայրենի քաղաք և սկսեց խնամել իր հանգուցյալ խորթ քրոջ ամուսնուն։ Այդ ժամանակ Դևիսի ընտանիքի ողջ մնացած անդամները թունաբանական փորձաքննություն էին պահանջել ամենակրտսեր մահացած դստեր՝ Օլդեն Դեյվիի համար։ Պարզվել է, որ նրան թունավորել են։

1901 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ջեյն Թոփանին ձերբակալել են սպանության համար։ Սկզբում նա խոստովանեց 11 սպանություններ, իսկ հետո բոլոր իր կողմից կատարված 31 սպանությունները։

1902 թվականի հուլիսի 23-ին դատարանը նրան անմեղ ճանաչեց խելագարության պատճառով և տեղափոխեց հոգեբուրան, որտեղ մնաց մինչև 1938 թվականը, մինչև իր մահը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Lane, Brian and Gregg, Wilfred — The Encyclopedia of Serial Killers (1995)
* Олег Мазурин "Женщины-маньяки. От древности до наших дней" (2012)глава 6. "Веселая Джейн"

## Արտաքին հղումներ
* The Forensic Examiner. American College of Forensic Examiners Institute (ACFEI)

Կատեգորիա:Ամերիկացի սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բուժքույրեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Սաֆարիի արքան

**Սաֆարիի արքան** (), լիամետրաժ մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կողմից։ Մուլտֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան կայացել է Կանադայի կինոփառատոնի ժամանակ, 2013 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։

## Սյուժե
Իր ծնվելու հենց առաջին վայրկյանից Կումբան միայն անհաջողություն էր բերում։ Եվ միայն այն պատճառով, որ նա կիսով չափ սպիտակ էր ծնվել։ Իսկ զեբրերի հետ դա կարող է պատահել միայն մի դեպքում. դա հնագույն անեծքի նշան էր։ Երամակը վտարում է Կումբային, և նրան չի պաշտպանում նույնիսկ հայրը։ Նա ստիպված է լինում իր խնդիրները հաղթահարել միայնակ, գտնել պակասող գծերը, որպեսզի արժանանա ընտանիք վերադառնալուն։

## Դերերում

## Պարգևներ և առաջադրումներ
;Անսիի անիմացիոն ֆիլմերի միջազգային փառատոն 
* Լավագույն լիամետրաժ մուլտֆիլմ` առաջադրում
;Behind the Voice Actors Awards
* Տղամարդու դերի լավագույն վոկալային կատարում` Լիամ Նիսոն (առաջադրում), Սթիվ Բուշեմի (առաջադրում)
;Միջազգային կինոփառատոն Զանզիբարում
* Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ` **հաղթանակ**
; Աֆրիկյան կինոակադեմիայի մրցանակ
* Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ` **հաղթանակ**
;Անիմացիոն փառատոն Շտուտգարտում
* Գրան-պրի` առաջադրում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A Zebra of a Different Color, or Another Pattern - Miriam Bale
* Khumba Movie Review & Film Summary - Simon Abrams
* Film Review: ‘Khumba’ - Guy Lodge

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կենդանիների մասին
Միքայել Եսայան (այլ կիրառումներ)

**Միքայել Եսայան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց՝

* Միքայել Եսայան (1927, մայիսի 7, Լոնդոն), իրավագետ-փաստաբան, ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր։
* Միքայել Եսայան (ճարտարագետ) (հունվարի 14, 1919, Երևան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - նոյեմբերի 11, 1990, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ-մեխանիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1976)։
Միքայել Եսայան (ճարտարագետ)

**Միքայել Արմենակի Եսայան** (), հայ ճարտարագետ-մեխանիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1976):

## Կենսագրություն
Միքայել Եսայանը ծնվել է 1919 թվականի հունվարի 14 (27)-ին, Երևանում։ 1942 թվականին ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը։ 1946 թվականից աշխատել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում, 1950-1988 թվականներին՝ մետաղների տեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1956-1961 թվականներին, միաժամանակ՝ պրոռեկտոր, 1961-1963 թվականներին՝ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության կոմիտեի նախագահի տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են մեքենաներում և տեխնոլոգիական սարքավորումներում դինամիկական շարժընթացների հետազոտմանը, մետաղահատ հաստոցների թրթռակայունության և մեքենամասերի մշակման որակի բարձրացման հարցերին։

## Մահ
Եսայանը մահացել է 1990 թվականի նոյեմբերի 11-ին, Երևանում։

## Երկեր
* Գյուղատնտեսական մեքենաների համար կիրառվող մետաղանյութերը և նրանց ջերմային մշակումը, 1959։
*Մեքենաների վիբրացիաները և նրանց վերացման միջոցները / Մ. Ա. Եսայան, Զ. Ա. Ադամյան, 1962։
* Մետաղների մշակումը կտրման միջոցով, Երևան, 1970։
* Исследование колебаний и устойчивости системы СПИД в их взаимосвязи при непрерывном резании, 1974.
* Մեխանիկական մշակման արդյունավետությունը մեքենաների նորոգման պրոցեսում, Երևան, 1989 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գուրգեն Եսայան

**Գուրգեն (Գեորգի) Սողոմոնի Եսայան** (), հայ գյուղատնտես։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1966):

## Կենսագրություն
Գուրգեն Եսայանը ծնվել է 1913 թվականի օգոստոսի 15 (28)-ին, Բանանց (Ադրբեջանի Խանլարի շրջանում) գյուղում։ 1942 թվականին ավարտել է Սարատովի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1958-1976 թվականներին աշխատել է Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի պտղատու մշակաբույսերի գյուղատնտեսական գործառնությունների բաժնում (1966-1976 թվականներին՝ վարիչ)։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում պտղաբուծության զարգացման, պտղատու մշակաբույսերի (տխլենի, ընկուզենի, նշենի, դեղձենի, փշատենի, բալենի, ծիրանենի, թեյ, խաղող) գյուղատնտեսական գործառնությունների հիմնախնդիրներին։

## Երկեր
* Տխլենի։ Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1955, 62 էջ։
* Նշենին Հայաստանում։ Երևան, Ա. հ., 1957, 92 էջ։
* Պտղատու ծառերի էտը։ Երևան, Հայպետգյուղհրատ, 1962, 173 էջ։
* Ագրոցուցումներ պտղատու այգիների մշակության, Հայկական խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, «Հայաստան», 1968։
* Պտղաբուծություն։ Երևան, «Հայաստան», 1970, 156 էջ։
* Պալմետային այգու հիմնումը և խնամքը։ Երևան, «Հայաստան», 1974, 56 էջ։
* Культура абрикоса в Армении. Ереван, Айастан, 1977, 148 с. 
* Դեղձենու մշակությունը։ Երևան, «Հայաստան», 1983, 140 էջ։ 
* Ընկուզենու մշակությունը։ Երևան, «Հայաստան», 1984, 68 էջ։ 
* Խորհուրդներ այգեգործներին։ Երևան, «Հայաստան», 1990, 430 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Ռուբեն Երգեսյան

**Ռուբեն Հակոբի Երգեսյան** (), հայ այգեգործ, սելեկցիոներ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1971)։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Երգեսյանը ծնվել է 1909 թվականի հունվարի 6 (19)-ին, Բիթլիսում։ 1943-1949 թվականներին եղել է Այգեգործության և գինեգործության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտի ընտրասերման, 1949-1985 թվականներին՝ ագրոտեխնիկայի բաժինների վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են ՀՀ-ում խաղողի մշակության, որթնալվիճադիմացկուն սորտերի ընտրասերման հարցերին։ Երգեսյանը ստեղծել է 5 որթնալվիճադիմացկուն և 2 խոշորապտուղ անկորիզ սորտեր (Սևակի և Սիրանուշ սորտերը շրջանացվել և ներդրվել են արտադրության մեջ)։

## Երկեր
* Անջրդի այգեգործությունը Հայաստանի հյուսիս-արևելյան շրջաններում։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Երևան, Հայպետհրատ, 1955։
* Խաղողի վազի էտը և ձևավորումը։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Այգեգործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ գյուղմինիստրության գյուղատնտեսական գիտությունների գլխավոր վարչության հրատարակչություն, 1959։
* Ֆիլոքսերադիմացկուն պատվաստակալների մայրակի հիմնադրումը և նրա խնամքը։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Այգեգործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ գյուղմինիստրության գյուղատնտեսական գիտությունների գլխավոր վարչության հրատարակչություն, 1959։
* Խաղողագործի ուղեցույց։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Սաֆարյան Դերենիկ Լևոնի, ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Երևան, «Հայաստան», 1974։
* Խաղողի վազի մշակությունը լայնաշարք բարձրաբուն համակարգով։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Երևան, «Հայաստան», 1981։
* Խաղողի վազի էտը և ձևավորումը Հայկական ՍՍՀ պայմաններում։ (Հանձնարարականներ), Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, տպ. ՀԽՍՀ Լուսավորության մինիստրություն, 1984։
* Խաղողի վազի մշակությունը դարավանդներում։ Երգեսյան Ռուբեն Հակոբի, Մնացականյան Մկրտիչ Կարապետի, Երևան, «Հայաստան», 1985։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ այգեգործներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարների ցանկ

Ստորև ներկայացվում է նիդերլանդացի նկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարների ցանկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Алпатов М.* Питер Брейгель Мужицкий. — , 1939.
* *Климов P.* Питер Брейгель. — , 1959.
* *Гершензон-Чегодаева Н. М.* Брейгель. — , 1983.
* *Роз Мари и Райнер Хаген*. Брейгель. — : Taschen/Арт-Родник, издание на русском языке, 2002. — 95 с. — ISBN 3-8228-7150-8.
* *Bastelaar R. van, Hulin de Loo G.* Peter Bruegel l’Ancien, son oeuvre et son temps, v, 1-2. —, 1906—1907.
* *Grossmann F.* Peeter Brueghel. — : Firenze, 1956.
* *Rocquet C.-H.* Breuegel ou l’atelier des songes. —, 1987;
: *русск.пер.*: *Роке К. А.* Брейгель (серия «Жизнь замечательных людей»). — : Молодая гвардия (издательство), 2008. — 304 с. — ISBN 978-5-235-03134-0.
* *Rocquet C.-H.* Breuegel ou l’atelier des songes. —, 1987;
* *Rucker R.* As above, so below: A novel of Peter Bruegel. — : Forge, 2002.
* *Бьянко Д.* Брейгель: Сокровища мировых шедевров / Пер. с ит. В.Гривиной. — М.: БММ, 2012. — 160 с., ил., 3000 экз., ISBN 978-5-88353-461-3
* *Анри-Роке К.* Брейгель, или Мастерская сновидений. — СПб.: «Вита Нова», 2010. — с. 448. — ISBN 978-5-93898-306-9 — Серия: Жизнеописания

## Արտաքին հղումներ
* Պիտեր Բրեյգել Ավագ, կենսագրություն // art-klyan.com
* ''artcyclopedia.com'' կայքում
* ''Web Gallery of Art''-ում
* Պիտեր Բրեյգել, կենսագրություն, կյանքի ժամանակագրություն, պատկերասրահ, թանգարան
* Պիտեր Բրեյգել Ավագը Օլգա պատկերասրահում
* Նկարների լիարժեք ցանկ մեկնաբանություններով  
* Բրեյգելի ստեղծագործությունը` նիդերլանդական դպրոցի զարգացման հիմք 

Կատեգորիա:Նկարների ցանկեր
Կատեգորիա:Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարներ