Վիքիպեդիայի վերաբերյալ ակադեմիական ուսումնասիրություններ

Վիքիպեդիան լայնորեն ուսումնասիրվել է։ 2001-2010 թվականների ընթացքում հետազոտողները հրապարակել են առնվազն 1746 գրախոսված հոդված առցանց հանրագիտարանի մասին։ Նման ուսումնասիրությունները մեծապես հեշտացվել են այն փաստով, որ Վիքիպեդիայի տվյալների բազան կարելի է ներբեռնել առանց կայքի սեփականատիրոջ օգնության։

Հետազոտական ​​թեմաները ներառել են հանրագիտարանի հուսալիությունը և համակարգային կողմնակալության տարբեր ձևերը, Վիքիպեդիայի համայնքի սոցիալական ասպեկտները (ներառյալ կառավարումը, քաղաքականությունը և ժողովրդագրությունը), հանրագիտարանը որպես մեքենայական ուսուցման տվյալների հավաքածու, և արդյոք Վիքիպեդիայի միտումները կարող են կանխատեսել կամ ազդել մարդկային վարքագծի վրա։

Նշանակալի բացահայտումներից են փաստական ​​ճշգրտությունը՝ նման այլ հանրագիտարանների, մշակութային և գենդերային կողմնակալության առկայությունը, ինչպես նաև գլոբալ հարավի լուսաբանման բացերը, այն փաստը, որ խմբագիրների չնչին փոքրամասնությունն է ստեղծում բովանդակության մեծ մասը, առցանց հակամարտությունները հասկանալու տարբեր մոդելներ և Վիքիպեդիայի միտումների և տարբեր երևույթների, ինչպիսիք են ֆոնդային շուկայի տատանումները կամ ընտրությունների արդյունքները, միջև սահմանափակ կապը։

## Պարունակություն
### Արտադրություն

#### Խմբագիրների փոքրամասնությունն է ստեղծում մշտական ​​բովանդակության մեծ մասը
2005-2007 թվականների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Վիքիպեդիայում խմբագրումների մեծ մասն իրականացնում է խմբագիրների փոքր փոքրամասնությունը, և որ խմբագրումների բաշխումը հետևում է ուժի օրենքին՝ խմբագրումների ընդհանուր թվի մոտ կեսը կատարում է խմբագիրների 1%-ը: 2007 թվականի մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ բազմաթիվ խմբագրումներ կատարած «էլիտար» խմբագիրները կատարել են բովանդակության փոփոխությունների 30%-ը՝ չափված բառերի քանակով: Այդ խմբագիրներն ավելի հակված էին նաև ավելացնելու, քան ջնջելու բովանդակություն։

Մինեսոտայի համալսարանի 2007 թվականի ուսումնասիրությունը օգտագործել է ընթերցողների վրա հիմնված չափանիշներ, որոնք կշռել են բովանդակությունը՝ հիմնվելով դիտումների քանակի վրա (բառերի մշտական ​​դիտում (PWV)): Այդ ուսումնասիրությունը վերլուծել է տրիլիոնավոր բառերի դիտումներ 2002 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2006 թվականի հոկտեմբերը և եզրակացրել, որ Վիքիպեդիայի համայնքի 0.1%-ը (4200 խմբագիր) այդ ընթացքում ապահովել է բառերի դիտումների 44%-ը: Խմբագիրները եզրակացրել են, որ՝

2009 թվականի մի ուսումնասիրություն պարզել է, որ խմբագիրների մեկ տոկոսը, որոնք ամսական միջինում կատարում են 1000-ից ավելի խմբագրումներ, կատարում են խմբագրումների 55%-ը։

#### Աշխատանքի բաշխումը և սոցիալական շերտերը
Մի գիտական ​​հոդվածում նշվել է «Վիքիպեդիայի հասարակության սոցիալական շերտավորումը»՝ պայմանավորված «ադմինիստրատորների դասով»։ Հոդվածում ենթադրվում է, որ նման շերտավորումը կարող է օգտակար լինել որոշ առումներով, սակայն նշվում է «իշխանության հստակ հետագա տեղաշարժ շերտավորման մակարդակների միջև»՝ պայմանավորված ադմինիստրատորների և այլ խմբագիրների միջև «կարգավիճակի և լիազորությունների տարբերությամբ»։

Անգլերեն Վիքիպեդիայի խմբագրումների ամբողջ պատմությունը մինչև 2006 թվականի հուլիսը վերլուծելով՝ նույն ուսումնասիրությունը պարզել է, որ ադմինիստրատորների խմբագրումների ազդեցությունը բովանդակության վրա կայունորեն նվազել է 2003 թվականից ի վեր, երբ ադմինիստրատորները կատարում էին ընդհանուր խմբագրումների մոտավորապես 50%-ը, մինչև 2006 թվականը, երբ խմբագրումների միայն 10%-ն էր կատարվում ադմինիստրատորների կողմից։ Դա տեղի է ունեցել այն բանի հետ մեկտեղ, որ նույն ժամանակահատվածում մեկ ադմինիստրատորի կողմից կատարված խմբագրումների միջին թիվը աճել էր ավելի քան հինգ անգամ։ Այդ երևույթը հոդվածի հեղինակները անվանել են «ամբոխի աճ»։ Նմանատիպ օրինաչափություն է ցույց տվել նաև վերլուծությունը, որը որպես չափանիշ օգտագործել է խմբագրված բառերի քանակը՝ խմբագրման գործողությունների քանակի փոխարեն։ Քանի որ admin դասը որոշ չափով կամայական է խմբագրումների քանակի առումով, ուսումնասիրությունը նաև դիտարկել է օգտատերերի բաժանումը կատեգորիաների՝ կատարված խմբագրումների քանակի հիման վրա։ «Էլիտար օգտատերերի», այսինքն՝ 10,000-ից ավելի խմբագրումներ կատարած օգտատերերի արդյունքները որոշ չափով համապատասխանում էին ադմինիստրատորների համար ստացված արդյունքներին, բացառությամբ այն բանի, որ «էլիտար օգտատերերի կողմից փոփոխված բառերի քանակը համընթաց է եղել սկսնակ օգտատերերի կողմից կատարված փոփոխությունների հետ, չնայած սկսնակ օգտատերերի կողմից կատարված խմբագրումների քանակը համամասնորեն ավելի արագ է աճել»։ Ուսումնասիրությունը եզրակացնում է.

### Հուսալիություն

«Փաստարկում» կոնֆերանսի (2010) հոդվածում գնահատվել է, թե արդյոք Վիքիպեդիայի նկատմամբ վստահությունը հիմնված է իմացաբանական, թե՞ պրագմատիկ արժեքների վրա։ Չնայած ընթերցողները կարող են չգնահատել տվյալ հոդվածի հեղինակների իրական գիտելիքներն ու փորձը, նրանք կարող են գնահատել հեղինակների ցասումը նախագծի նկատմամբ և հաղորդակցական դիզայնը, որի միջոցով այդ ցասումը դրսևորվում է, և հիմնավորել վստահությունը։

Մանրամասնորեն, հեղինակը պնդում է, որ Վիքիպեդիային չի կարելի վստահել անհատական ​​փորձագիտության, կոլեկտիվ գիտելիքների կամ հուսալիության անցյալի փորձի հիման վրա։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ անանունությունը և կեղծանունը խոչընդոտում են գիտելիքների գնահատմանը, իսկ «հակափորձագիտական ​​մշակույթը» քիչ հավանական է դարձնում, որ դա կփոխվի։ Վիքիպեդիայի խմբագրումը կարող է մեծապես սահմանափակվել խմբագիրների էլիտար խմբով՝ առանց «ամբոխի իմաստության» համախմբման, ինչը որոշ դեպքերում այնուամենայնիվ իջեցնում է հոդվածի որակը։ Անձնական փորձը և փորձարարական ուսումնասիրությունները, որոնք հաստատվել են Զեյգենթալերի կենսագրության վիճահարույց դեպքերով, այդ թվում՝ դեպքերով, վկայում են այն եզրակացության մասին, որ Վիքիպեդիան ընդհանուր առմամբ հուսալի չէ։ Հետևաբար, այդ իմացաբանական գործոնները չեն արդարացնում Վիքիպեդիայի հետ խորհրդակցելը։

Այնուհետև հեղինակը առաջարկել է Վիքիպեդիային վստահելու հիմնավորում՝ հիմնվելով պրագմատիկ արժեքների վրա, որոնք մոտավորապես կարելի է ամփոփել երկու գործոնի մեջ։ Նախ, Վիքիպեդիայի չափը և գործունեությունը ցույց են տալիս, որ խմբագիրները խորապես նվիրված են աշխարհին գիտելիքներով ապահովելուն։ Երկրորդ, քաղաքականության, գործելակերպի, ինստիտուտների և տեխնոլոգիաների թափանցիկ զարգացումները, բացի ակնհայտ հսկայական ջանքերից, լուծում են այն հնարավոր մտահոգությունները, որոնք կարող են առաջանալ Վիքիպեդիային վստահելու հետ կապված։ Բարձրացված մտահոգությունների թվում են տրամադրված գիտելիքների սահմանումը, նույն պարտավորությունը չկիսող մարդկանց կողմից աղավաղված ներդրումների կանխումը, խմբագրման վնասների շտկումը, ինչպես նաև հոդվածների որակի վերահսկումն ու բարելավումը։

#### Առողջական տեղեկատվություն
Անգլերեն Վիքիպեդիայում առողջապահական տեղեկատվությունը լայնորեն հասանելի է որոնողական համակարգերի և որոնողական համակարգերի արդյունքների էջի տեսքով, որոնք հաճախ տրամադրում են Վիքիպեդիայի հոդվածների հղումներ։ Անցկացվել են Վիքիպեդիայում տրամադրված առողջապահական տեղեկատվության որակի և տեղեկատվությանը մուտք գործողների անկախ գնահատումներ: Ուսումնասիրվել են Վիքիպեդիայում առողջապահական տեղեկատվություն փնտրող մարդկանց թիվը և ժողովրդագրական տվյալները, Վիքիպեդիայում առողջապահական տեղեկատվության շրջանակը և Վիքիպեդիայում տեղեկատվության որակը։ Վիքիպեդիան որպես առողջապահական տեղեկատվության աղբյուր օգտագործելը որոշ թերություններ ունի։

### Կողմնակալություն
2010 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ անգլերեն Վիքիպեդիայի միջին հեղինակը 15-49 տարեկան կրթված, տեխնիկապես հակված սպիտակամորթ տղամարդ է, զարգացած, գերազանցապես քրիստոնեական երկրից։ Համապատասխան տեսակետը (POV) գերներկայացված է։ Խմբագրի ժողովրդագրական այդ համակարգային կողմնակալությունը հանգեցնում է մշակութային կողմնակալության, գենդերային կողմնակալության և Գլոբալ Հարավի մասին տեղեկատվության պակասի։

Կան կողմնակալության երկու լայն տեսակ՝ անուղղակի (երբ թեման բաց է թողնված) և բացահայտ (երբ որոշակի տեսակետը հիմնավորվում է հոդվածում կամ հղումներով)։

Վիքիպեդիայի հոդվածների միջառարկայական գիտական ​​​​գնահատականները ցույց են տվել, որ չնայած հոդվածները սովորաբար ճշգրիտ են և զերծ են սխալ տեղեկատվությունից, դրանք նաև սովորաբար թերի են և չեն կարողանում ներկայացնել բոլոր տեսակետները չեզոք տեսանկյունից։

Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի հետազոտողները մշակել են վիճակագրական մոդել՝ Վիքիպեդիայի օգտատերերի վարքագծում վիճահարույց թեմաների վերաբերյալ համակարգված կողմնակալությունը չափելու համար: Հեղինակները կենտրոնացել են հանրագիտարանի ադմինիստրատորների վարքագծային փոփոխությունների վրա պաշտոնը ստանձնելուց հետո՝ գրելով, որ համակարգված կողմնակալությունը տեղի է ունեցել դրանից հետո։

#### Աշխարհագրական կողմնակալություն
Օքսֆորդի ինտերնետային ինստիտուտի կողմից 2009 թվականին անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Վիքիպեդիայի բոլոր լեզվական հրատարակություններում աշխարհագրական պիտակներով հոդվածները ընդգրկում էին Երկրի վրա մոտ կես միլիոն վայր։ Այնուամենայնիվ, հոդվածների աշխարհագրական բաշխումը խիստ անհավասար էր. հոդվածների մեծ մասը գրված է Հյուսիսային Ամերիկայի, Եվրոպայի և Արևելյան Ասիայի մասին, շատ քիչ լուսաբանելով զարգացող աշխարհի մեծ մասը, այդ թվում՝ Աֆրիկայի մեծ մասը։

2009 թվականին 15 լեզվական հրատարակությունների վերաբերյալ մեկ այլ ուսումնասիրություն է պարզել, որ յուրաքանչյուր հրատարակություն խիստ «եսակենտրոն» էր՝ շեշտը դնելով տվյալ լեզվի աշխարհագրական «բնակավայրի» վրա։

#### Գենդերային կողմնակալություն
Վիքիպեդիայում գենդերային խտրականությունը լայնորեն քննարկվել է։ 2010 թվականի հարցման արդյունքում պարզվել է, որ խմբագիրների միայն 13%-ը և ընթերցողների 31%-ն էին կանայք։ 2017 թվականի մի հոդված հաստատել է, որ խմբագրական համայնքի միայն 15%-ն է կին։

Ֆրանչեսկա Տրիպոդիի 2021 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ 2021 թվականին անգլերեն Վիքիպեդիայում մոտ 1.5 միլիոն կենսագրական հոդվածներից միայն 19%-ն էր կանանց մասին։ Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ գոյություն ունեցող կենսագրությունները զգալիորեն ավելի հավանական է, որ առաջադրվեն ջնջման, քան տղամարդկանց մասին գոյություն ունեցող հոդվածները։

#### Կողմնակալության դեմ պայքար
Որոշ ուսումնասիրություններ ուսումնասիրել են «WikiProject Countering Systemic Bias» (WP:CSB) աշխատանքը, որը Վիքիպեդիայի որոշ խմբագիրների համատեղ ջանքերի արդյունք է՝ հանրագիտարանի տեսանկյունը ընդլայնելու համար: WP:CSB-ին մասնակցող 329 խմբագիրների 2010 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այդ խմբագիրների աշխատանքը նախապատվությունը տվել է Միացյալ Նահանգներին և Անգլիային վերաբերող թեմաներին, և որ «WP:CSB-ի համար հիմնական մտահոգության առարկա դարձած աշխարհի այն տարածքները շատ ավելի քիչ են ներկայացված հենց կոալիցիայի կողմից»։

2021 թվականի մի հոդվածում առաջարկվել է անդրադառնալ հանրագիտարանի կողմնակալության «լավագույն կետին», որտեղ առկա գիտական ​​աշխատությունները ներառում են հուսալի, գրախոսված աղբյուրներ, որոնք առաջարկում են ավելի ամբողջական տեսանկյուն, քան Վիքիպեդիայի առկա հոդվածները: Ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ այդ աղբյուրների ներառումը կապահովի ավելի լավ ներկայացում մեկուսացված կամ մարգինալացված տեսանկյունների համար, և որ հնարավոր բարելավման հնարավորությունները «հսկայական» են։

## Բնական լեզվի մշակում
Վիքիպեդիայի տեքստային բովանդակությունը և կառուցվածքային հիերարխիան դարձել են կարևոր գիտելիքների աղբյուր բնական լեզվի մշակման և արհեստական ​​բանականության հետազոտողների համար։ 2007 թվականին Իսրայելի տեխնոլոգիական ինստիտուտի՝ Տեխնիոնի հետազոտողները մշակել են մի տեխնիկա, որը կոչվում է «բացահայտ իմաստային վերլուծություն» որն օգտագործում է անգլերեն Վիքիպեդիայի հոդվածներում պարունակվող համաշխարհային գիտելիքները: Բառերի և տեքստերի հայեցակարգային ներկայացումները ստեղծվում են ավտոմատ կերպով և օգտագործվում են բառերի և տեքստերի միջև նմանությունը հաշվարկելու համար:

Ubiquitous Knowledge Processing Lab-ի հետազոտողները օգտագործում են Վիքիպեդիայում և Վիքիբառարանում կոդավորված լեզվական և համաշխարհային գիտելիքները՝ ավտոմատ կերպով ստեղծելու լեզվական գիտելիքների բազաներ, որոնք նման են WordNet-ի նման փորձագետների կողմից ստեղծված ռեսուրսներին։ Ստրուբեն և Պոնցետտոն ստեղծել են ալգորիթմ՝ բառերի միջև կապերը որոշելու համար՝ անգլերեն Վիքիպեդիան դասակարգման սխեմայի միջոցով շրջանցելով, և եզրակացրին, որ Վիքիպեդիան ստեղծել է «տաքսոնոմիա, որը կարող է մրցակցել WordNet-ի հետ լեզվական մշակման առաջադրանքների հարցում»։

## Սոցիալական ասպեկտներ
### Հակամարտություն
2011 թվականի մի ուսումնասիրություն ներկայացրել է Վիքիպեդիայի հոդվածի վիճարկելիության աստիճանը չափելու նոր եղանակ և ստուգել այն հնդեվրոպական 6 լեզվական հրատարակությունների, այդ թվում՝ անգլերենի համեմատ։

2013 թվականի Physical Review Letters-ի հոդվածում ներկայացված էր համագործակցային միջավայրում սոցիալական դինամիկայի ընդհանուր մոդել, որը ներառում էր կարծիքներ, հակամարտություններ և կոնսենսուս, Վիքիպեդիայի հետ կոնկրետ անալոգիայով. «խաղաղ հոդվածը կարող է հանկարծակի վիճահարույց դառնալ, երբ ավելի շատ մարդիկ են ներգրավվում դրա խմբագրմանը»։

2014 թվականին հրատարակվել է որպես գրքի գլուխ՝ «Վիքիպեդիայի ամենավիճահարույց թեմաները. բազմալեզու և աշխարհագրական վերլուծություն» վերնագրով։ Վերլուծվել է Վիքիպեդիայի տարբեր լեզվական տարբերակներում հոդվածների խմբագրման ծավալը՝ տարբեր լեզուներով և լեզուների խմբերով ամենավիճահարույց թեմաները բացահայտելու համար։ Անգլերեն տարբերակի համար ամենավիճահարույց երեք հոդվածներն էին՝ Ջորջ Բուշ կրտսերը, Անարխիզմը և Մուհամմադը։ Այլ լեզուներով ամենավիճահարույց թեմաներն են եղել Խորվաթիան (գերմաներեն), Սեգոլեն Ռուայալը (ֆրանսերեն), Չիլին (իսպաներեն) և Համասեռամոլությունը (չեխերեն)։

### Ժողովրդագրություն
Hitwise-ի կողմից 2007 թվականին կատարված ուսումնասիրությունը, որը վերարտադրվել է Time ամսագրում, պարզվել է, որ Վիքիպեդիայի այցելուները գրեթե հավասարապես են բաժանված՝ 50/50 տղամարդ/կին, սակայն խմբագրումների 60%-ը կատարվում է տղամարդ խմբագիրների կողմից։ 2010 թվականի հարցման արդյունքում պարզվել է, որ խմբագիրների միայն 13%-ը և ընթերցողների 31%-ն էին կանայք։ 2017 թվականի հոդվածը հաստատել է, որ խմբագրական համայնքի միայն 15%-ն է կին։

2012 թվականին 32 լեզվական հրատարակություններ ներառող ուսումնասիրությունը վերլուծել է խմբագիրների ցիրկադային գործունեությունը և եզրակացրել, որ Հյուսիսային Ամերիկայից և Եվրոպայից-Հեռավոր Արևելք-Ավստրալիայից անգլերեն Վիքիպեդիայում ներդրումների բաժինները գրեթե հավասար են, մինչդեռ պարզ անգլերեն Վիքիպեդիայում այդ ցուցանիշը աճում է մինչև Եվրոպա-Հեռավոր Արևելք-Ավստրալիա ներդրումների 75%-ը։ Հետազոտությունը ներառում է նաև այլ ժողովրդագրական վերլուծություններ՝ տարբեր լեզուներով այլ հրատարակությունների վերաբերյալ։

### Քաղաքականություն և ուղեցույցներ
Անգլերեն Վիքիպեդիայի քաղաքականությունն ու ուղեցույցները մինչև 2007 թվականի սեպտեմբերը վերլուծող նկարագրական ուսումնասիրությունը բացահայտել է մի շարք հիմնական վիճակագրական տվյալներ.

* 44 պաշտոնական քաղաքականություն
* 248 ուղեցույց

Նույնիսկ «բոլոր կանոնները անտեսել» նման կարճ քաղաքականությունը բազմաթիվ քննարկումների և պարզաբանումների տեղիք է տվել։

Ուսումնասիրությունը դիտարկել է որոշ հիմնական քաղաքականությունների ընդլայնումը դրանց ստեղծումից ի վեր.
*Վիքիպեդիա: Անտեսեք բոլոր կանոնները՝ 3600% (ներառյալ լրացուցիչ փաստաթուղթը, որը բացատրում է դրանք)
*Վիքիպեդիա:Համաձայնություն՝ 1557%
*Վիքիպեդիա:Հեղինակային իրավունքներ՝ 938%
*Վիքիպեդիա:Ինչ չէ Վիքիպեդիան՝ 929%
*Վիքիպեդիա:Ջնջման կանոնակարգ՝ 580%
*Վիքիպեդիա:Քաղաքավարություն՝ 124%

«Ջնջման» թիվը համարվել է անորոշ, քանի որ քաղաքականությունը բաժանված էր մի քանի ենթաքաղաքականությունների։

### Ուժային խաղեր
Վաշինգտոնի համալսարանի և HP Labs-ի հետազոտողների կողմից 2007 թվականին անցկացված համատեղ գրախոսված ուսումնասիրությունը հետազոտել է, թե ինչպես են կիրառվում քաղաքականությունները և ինչպես են մասնակիցները աշխատում համաձայնության հասնելու ուղղությամբ՝ քանակականորեն վերլուծելով ակտիվ քննարկման էջերի նմուշը։ Օգտագործելով 2006 թվականի նոյեմբերի անգլերեն Վիքիպեդիայի  բազայի տվյալները, ուսումնասիրությունը կենտրոնացել է բաշխման վերջում գտնվող 250 քննարկման էջերի վրա՝ կազմելով բոլոր քննարկման էջերի 0.3%-ը, բայց պարունակելով բոլոր քննարկման էջերի վերանայվածների 28.4%-ը և, ավելի կարևորը, պարունակում է քաղաքականության բոլոր հղումների 51.1%-ը։ Ընտրված էջերի պատմությունից ուսումնասիրությունը դիտարկել է միայն բարձր ակտիվություն ունեցող ամիսները, որոնք կոչվում են կրիտիկական հատվածներ՝ հաջորդական ամիսների հավաքածուներ, որոնցում և՛ հոդվածի, և՛ քննարկման էջի վերանայումները նշանակալի էին։

Ուսումնասիրությունը սահմանել և հաշվարկել է քաղաքականության տարածվածության չափանիշը։ Կրիտիկական հատվածը համարվում էր քաղաքականությամբ ծանրաբեռնված, եթե դրա քաղաքականության գործոնը միջինից առնվազն երկու անգամ մեծ էր։ Հոդվածները պիտակավորված էին 3 ցուցանիշային փոփոխականներով՝

* վիճահարույց
* ներկայացված
* քաղաքականությամբ լի

Այդ երեք գործոնների բոլոր հնարավոր մակարդակները հանգեցրել են 8 ընտրանքի կատեգորիաների: Ուսումնասիրությունը նախատեսված էր վերլուծել յուրաքանչյուր ընտրանքի կատեգորիայի 9 կարևոր բաժին, սակայն հնարավոր է եղել ընտրել միայն 69 կարևոր բաժին, քանի որ միաժամանակ ներկայացված էին միայն 6 հոդված (պատմական նյութեր), որոնք վիճահարույց էին և լի քաղաքականությամբ:

Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ քաղաքականությունները ոչ մի կերպ հետևողականորեն չեն կիրառվել: Իր ավելի լայն եզրակացությունները ցույց տալու համար զեկույցում ակնհայտ հակադրություն են ներկայացվել Վիքիպեդիայի քննարկման էջերից հետևյալ երկու հատվածների հետ.

* քննարկում, որտեղ մասնակիցները որոշել են, որ պետական ​​​​մարմնի կողմից տրամադրված տվյալներից միջինի հաշվարկը կազմում է օրիգինալ հետազոտություն.

* Քննարկում, որտեղ տրամաբանական դեդուկցիան օգտագործվել է որպես հակափաստարկ սկզբնական հետազոտական ​​քաղաքականության համար․

Պնդելով, որ նման երկիմաստությունները հեշտությամբ հանգեցնում են իշխանության խաղերի, ուսումնասիրությունը, հիմնարար տեսության (Շտրաուս) մեթոդների միջոցով, բացահայտել է իշխանության խաղերի 7 տեսակ՝

* հոդվածի շրջանակ (հոդվածում թեմայից դուրս ինչն է)
* նախնական համաձայնություն (նախկինում որոշումները ներկայացվում են որպես բացարձակ և անվիճելի)
* մեկնաբանության ուժ (ենթահամայնք, որը պնդում է ավելի մեծ մեկնաբանական լիազորությունների մասին, քան մյուսը)
* մասնակցի օրինականությունը (նրա մասնագիտական ​​​​գիտելիքները և այլն)
* պատժամիջոցների սպառնալիք (արգելափակում և այլն)
* պրակտիկա այլ էջերի վրա (այլ էջերը համարվում են հետևելու մոդելներ)
* աղբյուրի օրինականությունը (մեջբերված հղումը վիճարկվում է)

Տեղի սղության պատճառով ուսումնասիրությունը մանրամասն նկարագրել է միայն առաջին 4 տեսակի իշխանության խաղերը, որոնք իրականացվել են պարզապես քաղաքականության մեկնաբանմամբ: Վերլուծվել է իշխանության խաղերի հինգերորդ կատեգորիան. այն բաղկացած էր քաղաքականության ակնհայտ խախտումներից, որոնք ներվել են, քանի որ ներդրողը գնահատվել է իր ներդրման համար՝ չնայած կանոնների նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքին:

#### Հոդվածի շրջանակ
Ուսումնասիրությունը համարում է, որ Վիքիպեդիայի քաղաքականությունը երկիմաստ է շրջանակների որոշման հարցերի վերաբերյալ։ Հետևյալ վինետագրությունն օգտագործվում է այդ պնդումը պատկերազարդելու համար.

Ուսումնասիրությունը բուռն քննարկման համար տալիս է հետևյալ մեկնաբանությունը.

#### Նախնական կոնսենսուս
Ուսումնասիրությունը նշում է, որ Վիքիպեդիայում կոնսենսուսը երբեք վերջնական չէ, և կոնսենսուսը կարող է փոխվել ցանկացած պահի։ Ուսումնասիրությունը պարզում է, որ այդ ժամանակային անորոշությունը բերրի հող է իշխանության համար խաղերի համար և կոնսենսուսի շուրջ սերունդների պայքարը դիտարկում է հոդվածի սեփականության համար պայքարի ավելի լայն պատկերի մեջ․

Ուսումնասիրությունն օգտագործում է հետևյալ քննարկման հատվածը՝ այդ շարունակական պայքարը պատկերելու համար.

#### Մեկնաբանության ուժ
Վինետը ցույց էր տալիս, թե ինչպես են ադմինիստրատորները խախտել կոնսենսուսը և ջնջել անանուն հիվանդություն ունեցող օգտատերերի/հիվանդների անձնական հաշիվները (ուսումնասիրության մեջ այն անվանվել է Ֆրուպիզմ): Ադմինիստրատորի միջամտությունը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ հոդվածը առաջադրվել էր որպես առանձնացված հոդված:

#### Մասնակցի օրինականությունը
Այդ տեսակի իշխանության խաղը պատկերված է մի մասնակցի (U24) կողմից, որը հիմնվում է իր նախկին ներդրումների վրա՝ մեկ այլ մասնակցի դեմ փաստարկներ ներկայացնելու համար, որը մեղադրում է U24-ին անարդյունավետ և խաթարող լինելու մեջ։

#### Սեփականության համար ակնհայտ մրցակցություն
Ուսումնասիրությունը պարզում է, որ կան մասնակիցներ, որոնք հետևողականորեն և հաջողությամբ խախտում են քաղաքականությունը՝ առանց պատժամիջոցների․

### Վարչության ստացում

2008 թվականին Կարնեգի Մելոն համալսարանի հետազոտողները մշակել են պրոբիտ մոդել՝ ներառելով անգլերեն Վիքիպեդիայի խմբագիրներին, որոնք հաջողությամբ անցել էին փորձագիտական ​​​​գնահատման գործընթացը և դարձել ադմինիստրատորներ։ Օգտագործելով միայն Վիքիպեդիայի մետատվյալներ, ներառյալ խմբագրումների ամփոփագրերի տեքստը, նրանց մոդելը 74.8% ճշգրիտ էր հաջողակ թեկնածուների կանխատեսման հարցում։

Թերթը նշում էր, որ հակառակ բողոքներին, «շատ առումներով ադմինիստրատորի պաշտոնում ընտրությունը պաշտոնի բարձրացում է, որը տարբերակում է էլիտար միջուկային խումբը խմբագիրների մեծ զանգվածից»։ Հետևաբար, թերթը օգտագործել է քաղաքականության գրավման մեթոդը, որը համեմատում է անվանապես կարևոր հատկանիշները այն հատկանիշների հետ, որոնք իրականում հանգեցնում են պաշտոնի բարձրացման աշխատանքային միջավայրում։

Առաջխաղացման ընդհանուր հաջողության մակարդակը 2005 թվականի 75%-ից նվազել է մինչև 2006 թվականի 53% և 2007 թվականի 42%: Անհաջողության մակարդակի այդ հանկարծակի աճը պայմանավորված էր վերջերս առաջխաղացված ադմինիստրատորների կողմից սահմանված ավելի բարձր չափանիշով, և հաստատվել է մեկ այլ վերջերս կատարված ուսումնասիրության ոչ պաշտոնական ապացույցներով մեջբերելով որոշ վաղ շրջանի ադմինիստրատորների, ովքեր կասկած են հայտնել, որ իրենց ընտրությունները (RfA) կհաջողվեին, եթե վերջերս անցկացվեին։ Այդ զարգացումների լույսի ներքո ուսումնասիրությունը պնդում է, որ՝

Հակառակ սպասումների, ադմինիստրատորի պաշտոնում մի քանի անգամ «առաջադրվելը» վնասակար է թեկնածուի հաջողության հավանականության համար: Յուրաքանչյուր հաջորդ փորձ ունի 14.8%-ով ավելի ցածր հաջողության հավանականություն, քան նախորդը: Նախագծին մասնակցության տևողությունը միայն փոքր ներդրում ունի RfA-ի հաջողության հավանականության մեջ:

Հոդվածի մեկ այլ կարևոր եզրակացությունն այն է, որ Վիքիպեդիայի մեկ քաղաքականության խմբագրումը կամ Վիքինախագծի խմբագրումը հավասար է տասը հոդվածի խմբագրման: Առնչվող դիտարկումն այն է, որ կայքի բազմաթիվ ոլորտներում փորձ ունեցող թեկնածուներն ավելի մեծ հնարավորություն ունեին ընտրվելու: Դա չափվել է բազմազանության միավորով, որը խմբագիրի մասնակցած ոլորտների քանակի պարզ հաշվարկ է: Հոդվածը Վիքիպեդիան բաժանել է 16 ոլորտի՝ հոդված, հոդվածի քննարկում, հոդվածներ/կատեգորիաներ/ջնջման ձևանմուշներ (XfD), (չ)ջնջման վերանայում և այլն (տե՛ս հոդվածը ամբողջական ցանկի համար): Օրինակ, օգտատերը, որը խմբագրել է հոդվածներ, իր սեփական օգտատիրոջ էջը և մեկ անգամ հրապարակել է (չ)ջնջման վերանայման ժամանակ, կունենա բազմազանության 3 միավոր: Վիքիպեդիայի ցանկացած լրացուցիչ տարածքում մեկ խմբագրում կատարելը կապված է եղել ադմինիստրատորի պաշտոն ստանալու հաջողության հավանականության 2.8%-ով աճի հետ:

Աննշան խմբագրումները նույնպես օգնել են, չնայած ուսումնասիրության հեղինակները կարծում են, որ դա կարող է այդպես լինել, քանի որ աննշան խմբագրումները կապված են փորձի հետ: Ի տարբերություն դրա, Արբիտրաժի կամ Միջնորդության կոմիտեի էջում կամ Վիքիքեթի ծանուցման մեջ կատարված յուրաքանչյուր խմբագրում, որոնք բոլորն էլ վեճերի լուծման վայրեր են, 0.1%-ով նվազեցնում է հաջողության հավանականությունը: Ադմինիստրատորների հայտարարությունների տախտակներին հաղորդագրություններ տեղադրելը նույնպես վնասակար ազդեցություն է ունեցել: Ուսումնասիրությունը սա մեկնաբանել է որպես ապացույց այն բանի, որ հակամարտությունների սրման կամ ձգձգման մեջ ներգրավված խմբագիրները նվազեցնում են ադմինիստրատոր դառնալու իրենց հնարավորությունները:

Խմբագրման ամփոփագրերում «շնորհակալություն» կամ դրա տարբերակները հայտնելը և տեսակետի («POV») հետ կապված խնդիրները նշելը (նաև միայն խմբագրման ամփոփագրերում, քանի որ ուսումնասիրությունը վերլուծել է միայն մետատվյալները) աննշան օգուտ են բերել՝ 2006–2007 թվականներին նպաստելով թեկնածուի հնարավորություններին 0.3%-ով և 0.1%-ով, սակայն նախկինում վիճակագրորեն նշանակալիության չեն հասել։

Մի քանի գործոններ, որոնք լավագույն դեպքում անտեղի կամ աննշան էին.
* Օգտատիրոջ էջերի խմբագրումը (ներառյալ սեփականը) չի օգնում: Ինչ-որ չափով զարմանալի է, որ օգտատիրոջ քննարկման էջի խմբագրումները նույնպես չեն ազդում ադմինիստրատորի կարգավիճակի հավանականության վրա:
* Նորեկներին ողջունելը կամ խմբագրումների ամփոփագրերում «խնդրում եմ» ասելը ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել։
* Կոնսենսուսի ձևավորմանը մասնակցելը, ինչպիսիք են Հանրային ընտրության քվեարկությունը կամ գյուղական պոմպը, չի մեծացնում վարչակազմ դառնալու հավանականությունը: Սակայն ուսումնասիրությունը խոստովանում է, որ կոնսենսուսի ձևավորմանը մասնակցությունը չափվել է քանակապես, բայց ոչ որակապես:
* Վանդալիզմի մասին հայտարարությունների տախտակում կատարված խմբագրումների քանակով չափված վանդալիզմի դեմ պայքարը ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել: «Վերադարձ» բառի տարբերակներ պարունակող յուրաքանչյուր հազար խմբագրումը դրականորեն կապված է եղել (7%) 2006–2007 թվականների կառավարման հետ, բայց վիճակագրորեն նշանակալի չի եղել, եթե պատրաստ չէ շեմը իջեցնել մինչև p < .1: Ավելի շփոթեցնող է, որ մինչև 2006 թվականը վերադարձումների քանակը բացասականորեն կապված էր (-6.8%) կառավարման հաջողության հետ, մինչդեռ p < .1-ի դեպքում վիճակագրորեն նշանակալի չէր եղել: Դա կարող է պայմանավորված լինել 2006 թվականին վերադարձումները նվազեցնելու համար «3RR» անունով հայտնի քաղաքականության ներդրմամբ։

Ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ արդյունքների 25% անհասկանալի փոփոխականության մի մասը կարող է պայմանավորված լինել չչափված գործոններով, ինչպիսիք են խմբագրումների որակը կամ կայքից դուրս համակարգմանը մասնակցությունը, ինչպիսին է (բացահայտորեն մեջբերված) գաղտնի փոստային ցուցակը, որը նշված է *The Register*-ում։ Թերթը եզրակացնում է.

Հետագա հետազոտությունները մեկ այլ խմբի կողմից իրականացվել են անհատների իմաստավորման գործունեությունը RfA որոշումների կայացման գործընթացում: Այդ աշխատանքը հաստատում է, որ RfA թեկնածուների վերաբերյալ որոշումները հիմնված են վիքիում առկա ապացույցների և նախորդ փոխազդեցությունների պատմության համատեղ մեկնաբանության վրա:

## Ընթերցողների շրջանակ
Մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ Վիքիպեդիայից օգտվում են բժիշկները, ուսանողները, լրագրողները և գիտնականները։ 2009 թվականին անցկացված մեկ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ կրտսեր բժիշկների 70%-ը շաբաթական օգտագործում է Վիքիպեդիան բժշկական տեղեկատվություն գտնելու համար, և դա դեպքերի 26%-ն էր։

Առնվազն մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ բրիտանացիները Վիքիպեդիային ավելի շատ են վստահում, քան BBC-ին։

Մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ իտալերեն Վիքիպեդիայի բազմակի սկլերոզի մասին էջի դիտումների թիվն ավելացել է, երբ լրատվամիջոցներում տարածվել էին բազմակի  պատմություններ սկլերոզի մասին։

### Կրթության մեջ
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Վիքիպեդիան բարձրագույն կրթության ոլորտում ամենատարածված բաց կրթական ռեսուրսն է և 2000 անգամ ավելի արդյունավետ է ծախսարդյունավետության առումով, քան տպագիր դասագրքերը։ Պարզվել է, որ Վիքիպեդիայի օգտագործումը մեծացնում է գրող ուսանողների հետաքրքրությունը ուսման նկատմամբ, նրանց ներդրումը իրենց աշխատանքի, ուսման և անձնական զարգացման մեջ, և ստեղծում է հնարավորություններ տեղական և միջազգային համագործակցությունների համար։

## Մեքենայական ուսուցում
Մեքենայական ուսուցման ալգորիթմների միջոցով ավտոմատացված սեմանտիկ գիտելիքների արդյունահանումն օգտագործվում է «մեքենայական մշակվող տեղեկատվություն արդյունահանելու համար համեմատաբար ցածր բարդության գնով»։ DBpedia-ն օգտագործում է Վիքիպեդիայի տարբեր լեզուներով հոդվածների ինֆոբոքսերից մեքենայական ուսուցման ալգորիթմների կողմից ստացված կառուցվածքային բովանդակություն՝ սեմանտիկ ցանցում կապված տվյալների ռեսուրս ստեղծելու համար։

## Որպես կանխատեսող կամ ազդեցություն մարդու վարքագծի վրա
*PLoS ONE*-ում հրապարակված ուսումնասիրության մեջ Օքսֆորդի ինտերնետային ինստիտուտի Թահա Յասերին և Կենտրոնական եվրոպական համալսարանի նրա գործընկերները ցույց են տվել, որ ֆիլմերի մասին հոդվածների էջերի դիտումների վիճակագրությունը լավ համընկնում է դրանց կինովարձույթից ստացված եկամտի հետ։ Նրանք մշակել են մաթեմատիկական մոդել՝ կինովարձույթից ստացված եկամուտները կանխատեսելու համար՝ վերլուծելով էջերի դիտումների քանակը, ինչպես նաև Վիքիպեդիայի ֆիլմերի էջերի խմբագրումների և եզակի խմբագիրների քանակը։ Չնայած այդ մոդելը մշակվել է ֆիլմերի համար անգլերեն Վիքիպեդիայի համեմատ, լեզվից անկախ մեթոդները կարող են ընդհանրացվել այլ լեզուների և ֆիլմերից դուրս այլ տեսակի ապրանքների համար։

2013 թվականին «Scientific Reports» ամսագրում հրապարակված աշխատանքում, Հելեն Սուսաննա Մոատը, Թոբիաս Փրեյսը և գործընկերները ցույց են տվել կապը անգլերեն Վիքիպեդիայի ֆինանսական թեմաներով հոդվածների դիտումների թվի փոփոխությունների և ԱՄՆ ֆոնդային շուկայի հետագա մեծ տատանումների միջև։

«Հանրային կարծիք» եռամսյակում հրապարակված հոդվածում ասվում է, Բենջամին Կ. Սմիթը և Աբել Գուստաֆոնը ցույց են տվել, որ Վիքիպեդիայի էջերի դիտումների վերաբերյալ տվյալները կարող են բարելավել ընտրությունների կանխատեսման ավանդական մեթոդները, ինչպիսիք են հարցումները։

2019-2021 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում ամերիկացի և իռլանդացի հետազոտողների մի խումբ անցկացրել է պատահականացված դաշտային փորձ, որը պարզել է, որ Վիքիպեդիայում իրավական նախադեպի մասին հոդված ստեղծելը ավելի քան 20%-ով մեծացրել է դրա մեջբերման հավանականությունը հետագա դատական ​​որոշումներում, և որ դատարանի որոշումների լեզուն արտացոլում է Վիքիպեդիայի հոդվածների լեզուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Kopf, Susanne. "Debating the European Union transnationally: Wikipedians' construction of the EU on a Wikipedia talk page (2001-2015)". (PhD dissertation Lancaster University, 2018)  online .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Wilson, J. (2014). "Proceed with extreme caution: Citation to Wikipedia in light of contributor demographics and content policies" . *[[Vanderbilt Journal of Entertainment and Technology Law]]*, **16** (4).
* Zickuhr, K., & Rainie, L. (2011). "Wikipedia, past and present: A snapshot of current Wikipedia users".

Կատեգորիա:Ակադեմիա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա