Haribo

**Haribo GmbH & Co. KG** կամ **Haribo** (), Գերմանական հրուշակեղեն արտադրող ընկերություն, որը հիմնադրել է Հանս Րիգել ավագը: «Haribo» անունը վանկային հապավում է, որը ձևավորվել է **Հա**նս **Րի**գել **Բո**ննից։ Ընկերությունը 1922 թվականին ստեղծել է առաջին մարմելադե կոնֆետը՝ փոքրիկ արջերի տեսքով, որը կոչվել է «Gummibärchen»: Ներկայիս շտաբը գտնվում է Գերմանիայի Գրաֆշաֆտ քաղաքում։

## Պատմություն
մինի|Haribo Solingen գործարանը (2021)
1920 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ընկերությունը գրանցվել է առևտրային ռեգիստրում՝ հիմնադիր Յոհաննես Ռիգելի կողմից: 1921 թվականին նրա կինը՝ Գերտրուդ Ռիգելը ընկերության առաջին աշխատակիցն է եղել։ Ընկերության տվյալներով՝ Ռիգելի հիմնական կապիտալը եղել է շաքարավազի պարկ, պղնձե կաթսա, մարմարե սալաքար, աթոռակ, քարապատ վառարան և գրտնակ: Նույն թվականին նա տուն է գնել, որը տեղակայված է եղել Բոննի *Քեսենիչ* թաղամասի *Բերգշտրասե* կոչվող փողոցում։ Տունը Haribo-ի առաջին արտադրական հաստատությունն է եղել։

Ընկերության հիմնադրումից երկու տարի անց Հանս Ռիգելը հայտնագործել է մարմելադե արջուկների նախատիպը, որն այն ժամանակ կոչվել է «Tanzbär» (Պարող արջ): Այն ավելի մեծ և ավելի փափուկ է եղել քան ներկայիս մարմելադե արջերը, որովհետև այժմյան սովորական ժելատինի փոխարեն արաբական խեժ է օգտագործվել։

1925 թվականին ընկերությունը սկսել է արտադրել քաղցրարմատը։ Գերմանիայում վաճառքի կազմակերպությունը և նոր արտադրական օբյեկտի գլխավոր շենքը ստեղծվել են 1930-ականների սկզբին։

Ընկերության տվյալներով՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին արտադրությունը անկում է ապրել՝ մասամբ հումքի պակասի պատճառով։ 2000 թվականին Haribo-ի դեմ կասկածներ են առաջադրվել պատերազմի ընթացքում հարկադիր աշխատողների աշխատանքի մեջ։ Այնուամենայնիվ արտադրողը հերքել է դա և հետևաբար հրաժարվել է հարկադիր աշխատանքի ֆոնդ վճարելուց։

Յոհան Ռիգելի վաղ մահից հետո՝ 1945 թվականի մարտին ընկերության աշխատանքը սկզբում շարունակել է նրա կինը: Այն բանից հետո, երբ որդիներ Հանսը և Փոլը վերադարձել են գերությունից 1946 թվականին՝ նրանք ստանձնել են դրա կառավարումը։

Հանս Ռիգել Կրտսերը ներկայացրել է ընկերությունը արտաքինից, մինչդեռ Փոլ Ռիգելը ղեկավարել է հետազոտությունները և արտադրանքի մշակումը և գրեթե երբեք չի հայտնվել հանրության առաջ։ 1957 թվականին Haribo-ն գնել է Godesberg Kleutgen & Meier ընկերությունը: 1961 թվականին Haribo-ն գնել է Bonera Industrie en Handelsmaatschappij NV-ն Բրեդայում և շարունակել ղեկավարել այն որպես Haribo Nederland BV։ 1960-ականներին Բոննում բացվել է նոր գլխավոր գրասենյակի շենքը։

1967 թվականին Haribo-ն բաժնետոմսեր է ձեռք բերել Մարսելում գտնվող ֆրանսիական հրուշակեղենի Lorette գործարանում, որը վերանվանվել է Haribo-France SA։ 1987 թվականին այն միավորվել է հարավային ֆրանսիական Ricqles Zan արտադրողի հետ՝ ստեղծելով Haribo Ricqles-Zan-ը Մարսելում, Ուզեսում և Վատտրելոսում։ Ընկերության միակ փոքր գործարանային թանգարանը նույնպես գտնվում է Ուզեսում։
մինի|Հանս Ռիգել կրտսեր
1968 թվականին Haribo-ն գնել է Solingen ընկերության բաժնետոմսերը և ի վերջո ամբողջությամբ գնել այն 1979 թվականին: 1980 թվականից տեղում կառուցվել է նոր արտադրական արտադրամաս՝ երեք ընդլայնման փուլերով: 2011 թվականի հոկտեմբերին Սոլինգենի տարածքը ընդլայնվել է՝ ներառելով բարձրադիր պահեստ, գրասենյակային շենք և ապրանքների սպասարկման սրահ։

Այդ ժամանակվանից Haribo-ն ընդլայնել է իր գործունեությունը` ստանձնելով հրուշակեղենի շատ տեղական արտադրողներ ամբողջ աշխարհում: Այն սկսել է միջազգային ընդլայնումը 1960-ականներին և մուտք գործել ամերիկյան շուկաներ 1980-ականներին:
ձախից|մինի|Maoam-ի լոգոն (1931)
1986 թվականին ընկերությունը գնել է Maoam-ի և Haribo Chamallows-ի (նախկին «Dulcia») արտադրությունն ու իրավունքները։ 2013 թվականի դրությամբ այն շահագործել է 16 գործարան, որոնք օրական արտադրում են ավելի քան 100 միլիոն մարմելադե արջ։

Ընկերության գլխամասային գրասենյակը մնացել է Բոննի Քեսենիչ թաղամասում, մինչև 2018 թվականի մայիսին այն տեղափոխվել է Ռեյնլանդ-Պֆալց քաղաքի Գրաֆշաֆթի քաղաքապետարան: Բոննը շարունակում է մնալ արտադրության վայր։

2003 թվականի հոկտեմբերին Հանս Ռիգել Կրտսերը հայտարարել է, որ իր եղբորորդիներից մեկը՝ Հանս-Յուրգեն Ռիգելը (* 1956) կլինի իրավահաջորդը։ Նա ընկերությունը ղեկավարել է Ֆրանսիայում մինչև 2005 թվականը, բայց հետո իր հորեղբոր հետ վիճել է և լքել ընկերությունը։ Համատեղերի սեփականատեր Փոլ Ռիգելը մահացել է 2009 թվականի օգոստոսի 3-ի գիշերը։

Եղբորորդու հետ հարաբերությունների խզումից հետո Հանս Ռիգելը որոշել է բաց թողնել ժառանգության հարցը։ Սա հանգեցրել է Haribo ընտանիքի ցեղերի միջև կոնֆլիկտի, քանի որ Փոլ Ռիգելի որդիները բողոք են ներկայացրել Առևտրի և արդյունաբերության պալատ, որը նախաձեռնել է նրանց հայրը 2008 թվականի ամռանը՝ իրավական հարցերը պարզաբանելու համար: Դրանց ժամանակավոր կասեցումից հետո 2010 թվականին վերջնականապես մշակվել և ներկայացվել է ընդհանուր բարեկամական լուծում։

Haribo-Holding GmbH & Co. KG-ն այնուհետև վերականգնվել է: Paul Riegel Family Holding-ը և Hans Riegel Holding-ը, որոնք նոր են հիմնադրված եղել այս առիթով՝ յուրաքանչյուրն ունեցել է կես բաժնետոմս։ Միևնույն ժամանակ, նոր մայր ընկերությունից ցածր ստեղծվել են երկու միջանկյալ հոլդինգ ընկերություններ՝ մի կողմից գերմանական բիզնեսը, մյուս կողմից՝ միջազգային բիզնեսը: Հանս-Գուիդոն (* ~ 1966)՝ Փոլ Ռիգելի որդին (իր առաջին ամուսնությունից) հոր պես դարձել է արտադրության և տեխնոլոգիայի գործադիր տնօրեն իր հորեղբոր Հանսի կողքին, որը շարունակել է զբաղվել մարքեթինգով և վաճառքով: Հանս-Արնդտը (* ~ 1968)՝ Փոլ Ռիգելի որդին (իր երկրորդ ամուսնությունից), ստանձնել է չորս հոգուց բաղկացած նոր վերահսկիչ խորհրդի նախագահությունը։ Երկարամյա աշխատակից Անդրեաս Նիկենիգը (* ~ 1968), որը համարվել է Հանս Ռիգելի խնամակալ որդին և լավ հարաբերություններ է ունեցել Փոլի նույն տարիքի որդիների հետ՝ նույնպես մեծ դեր է ունեցել արտասահմանյան բիզնեսի կառավարման գործում։

Հանս Ռիգելը մահացել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 15-ին՝ գլխուղեղի ուռուցքի հեռացումից հետո վերականգնման ժամանակ: Նրա պաշտոնը զբաղեցրել է Հանս Ռիգելի հիմնադրամը, որը ստեղծվել է 1987 թվականին և այժմ ղեկավարում է Ռայնհարդ Շնայդերը՝ լիազոր ներկայացուցիչ և նաև Հանս Ռիգելի երկարամյա աշխատակից։

## Ներկա
Haribo-ի արտադրությունը բաղկացած է շուրջ 7000 աշխատակիցներից Գերմանիայի չորս գործարաններում և ևս տասը եվրոպական այլ երկրներում: 2003 թվականի հունիսի դրությամբ Haribo-ի արտադրանքը տարածվել է ավելի քան հարյուր երկրներում: 2008 թվականին Դաշնային կարտելային գրասենյակը վարույթ է հարուցել, որ ընկերության և հրուշակեղենի այլ արտադրողների դեմ՝ գների անօրինական սահմանման համար։ 2012 թվականին Դաշնային կարտելային գրասենյակը ընդհանուր 2,4 միլիոն եվրոյի չափով տուգանք է սահմանել Haribo-ի և վաճառքի պատասխանատու աշխատակցի նկատմամբ։ Պատճառը մրցակցող ընկերությունների հետ հակամրցակցային համաձայնագրերն են եղել, որոնցում բանակցություններ են փոխանակվել մանրածախ առևտրով զբաղվողների հետ։

### Ընկերության գլխամասային գրասենյակի տեղափոխում
2005 թվականից ի վեր հասարակական շահարկումներ են եղել Բոնն իր 1300 աշխատակիցներով տեղափոխելու ընկերության ծրագրերի մասին, քանի որ այնտեղ ընդլայնումն այլևս հնարավոր չէ: Ռայնլանդ-Պֆալց քաղաքը Գելսդորֆ (Գրաֆշաֆտի համայնք) և նրա հարևան Հռենոս-Վեսթֆալիայի Ռայնբախ քաղաքը քննարկվել են որպես նոր վայրեր։

2018 թվականի ապրիլին ընկերությունն իր գլխամասային գրասենյակը Բոնից տեղափոխել է Գրաֆշաֆթ։ Որոշ գործարանային ընկերություններ մնացել են Բոննում։
մինի|Գերմանիայի Բոննում գտնվող Haribo Werksverkauf-ի գործարանը դրսից
մինի|Գերմանիայի Բոննում գտնվող Haribo Werksverkauf-ի գործարանը ներսից

## Մարմելադե արջուկներ
Մարմելադե արջուկները մրգային ժելեներ են՝ ոճավորված արջի տեսքով, որոնք ունեն երկու սանտիմետր չափ և բաղկացած են շաքարավազից, շաքարի օշարակից, գունանյութերից և բուրավետիչներից: Դրանք նաև պարունակում են թթվայնացուցիչներ, ծածկույթներ, ջուր և ժելատինային խառնուրդ, որն արջերին տալիս է ռետինե խտություն։ 1960 թվականից Haribo-ն իր արջերին անվանել է Goldbears, որպեսզի տարբերի նրանց այլ արտադրողների արտադրանքներից։ 2005 թվականին Haribo-ն արտադրել է օրական մոտ 100 միլիոն Goldbears՝ 15 ձեռնարկություններում ամբողջ Եվրոպայում և ապահովել է տարածումը ավելի քան 100 երկրներում: Goldbears-ին բաժին է ընկնում Haribo-ի եկամուտների ամենամեծ բաժինը: Ընկերության տվյալներով՝ Գերմանիայում իրենց ապրանքանիշի ճանաչումը 99 տոկոս է, իսկ Goldbear-ը նշանակում է «մանկական երջանկություն»։

Գերմանական շուկայի համար դրանք ներկված են բնական մրգային շերտով, ի տարբերություն նախկինում գունանյութերի օգտագործման: Թեև այսօր կան կապույտի երանգ ստեղծելու բավարար հնարավորություններ, սակայն Haribo-ի ղեկավարությունը չի ցանկանում որևէ փոփոխություն կատարել ավանդական արտադրանքում:

2007 թվականի օգոստոսին արտադրանքի տեսականին մասամբ փոխվել է՝ ավելացնելով խնձորը որպես նոր համ և դրան տալով կանաչ գույն: Ելակի համը, որը մինչ այժմ վերագրվել է կանաչ գույնին՝ վերաներկվել է բաց կարմիրի: Բացի այդ, Goldbears-ի ձևը փոքր-ինչ փոխվել է նախկին սերունդների համեմատ՝ նրանց ժպտացող դեմք հաղորդելով։

2008 թվականին ՈՒԵՖԱ-ի եվրոյին նվիրված՝ Haribo-ն արտադրել է *Schwarz-Rot-Goldbären՝* սև, կարմիր և դեղին Goldbear խառնուրդ: Միքսը, որը ոգեշնչված է եղել Գերմանիայի դրոշի գունային համադրությամբ՝ պարունակել է սև հաղարջի (սև), ազնվամորու (կարմիր) և կիտրոնի (դեղին) համերը: Առաջին անգամ Haribo-ն մշակել է սև արջ, որը բացի սև հաղարջից պարունակել է  նաև թանձրուկ։

2014 թվականին ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի գավաթի կապակցությամբ Haribo-ն թողարկել է *Goldbären-Fan-Edition-*ը: Այս խառնուրդը ներառել է բալի (մուգ կարմիր), գրեյպֆրուտի (կարմիր), ձմերուկի (կանաչ), փայտափայտի (մուգ կանաչ) և ծիրանի (նարնջի) համեր, ինչպես նաև կապույտ արջուկը հապալասի համով: Արջերի զրոյական շաքարի տարբերակը դադարեցվել է, քանի որ քաղցրավենիքի մեջ պարունակվող մալթիտոլի պատճառով մարդկանց մոտ առաջացել է փորլուծություն։

Տարբեր երկրներում (ներառյալ Միացյալ Թագավորությունը ) կա Haribo Goldbears-ի հալալ տարբերակը։ Որը ներմուծվում է Թուրքիայից, որտեղ այն արտադրվում է տավարի մսի ժելատինով, որը թույլատրելի է, եթե մորթվի իսլամական սննդային օրենքներին համապատասխան: Նրանք փաթեթավորման վրա ունեն հալալ սերտիֆիկացում։

## Մեծ Բրիտանիայի մասնաճյուղ
մինի|Haribo-ի արտադրամաս
ձախից|մինի|Haribo Normanton Distribution՝ Հարիբոյի նոր գործարան և ավտոմատացված պահեստ Քասլֆորդում, Արևմտյան Յորքշիր, Մեծ Բրիտանիա
Haribo-ն մտել է Մեծ Բրիտանիայի քաղցրավենիքի շուկա՝ 1972 թվականին գնելով Dunhill's-ը, որը 18-րդ դարում հիմնադրված լիկյորով Pontefract տորթեր արտադրող ընկերություն է եղել։

Մեծ Բրիտանիայում Haribo-ի հիմնական ապրանքանիշերն են Starmix-ը, Tangfastics-ը, Supermix-ը և Maoam-ը, ընդ որում Maoam-ը մարմելադե քաղցրավենիքի ապրանքանիշ է, որը գնվել է 1986 թվականին Էդմունդ Մյունսթերից, արտադրող, որն ի սկզբանե պատկանել է Maoam-ին, երբ այն առաջին անգամ արտադրություն է սկսել Գերմանիայում՝ 1931 թվականին։ Նրանք ժամանակին եղել են Pez-ի արտադրանքի դիստրիբյուտորը Միացյալ Թագավորությունում, սակայն դա այլևս այդպես չէ: Haribo-ն պատրաստում է Pontefract տորթեր իրենց գործարանում՝ Պոնտեֆրակտում, Արևմտյան Յորքշիրում և այլ վայրերում: Ընկերությունն ունի յոթ խանութ Մեծ Բրիտանիայում, որոնք գտնվում են Պոնտեֆրակտում, Արևմտյան Միդլենդսում, Յորքում, Չեշիրում, Իսթ Միդլենդսում, Սոմերսեթում, Քենթում և Հեմփշիրում։

## Ամերիկյան մասնաճյուղ
Haribo-ն ԱՄՆ ներմուծվել է 1982 թվականից, Գերմանիայում Haribo-ն բացառիկ գուրման արտադրանք չի եղել, այլ պարզապես կոնֆետ: Երբ Haribo of America-ն հիմնադրվել է 1980-ականներին Բալթիմորում, Մերիլենդում՝ Haribo-ի արջուկ կոնֆետները ներկայացվել են ԱՄՆ զանգվածային շուկա մանրածախ վաճառողների միջոցով, ինչպիսիք են դեղատները, մթերային խանութները և զեղչային խանութները: Փաթեթավորումը թարգմանվել է անգլերեն և փաթեթի կշիռները ճշգրտվել են՝ ԱՄՆ կոնֆետների գներին և փաթեթի չափերին համապատասխանելու համար: Գերմանական սուպերմարկետներում սովորաբար հայտնաբերված կախովի պայուսակի փոխարեն ԱՄՆ-ի սուպերմարկետների առևտրի համար մշակվել է պայուսակ, իսկ թատրոնների համար մշակվել է տուփի արտադրանք:

Առաջին տարում վաճառքներն աճել են և մարմելադե արջերը այնքան հայտնի են դարձել ԱՄՆ-ում, որ շուտով ԱՄՆ շուկան հեղեղվել է այնպիսի մրցակիցներով, ինչպիսիք են գերմանական Trolli-ն և American Black Forest-ը։

2015-ին Ամերիկայի Haribo-ն տեղափոխվել է Չիկագո, Իլինոյս շրջան և հիմնել իրենց գլխավոր գրասենյակը Ռոզմոնտում, Իլինոյս: 2017 թվականի մարտի 23-ին Haribo-ն հայտարարել է ԱՄՆ-ի իր առաջին գործարանի բացման մասին։

2023 թվականին ԱՄՆ-ի գործարանը սկել է աշխատանքը և սկսել է արտադրել Goldbears-ը։ Haribo գործարանները չեն իրականացնում էքսկուրսիաներ։

## Միջազգային ճանաչում
մինի|Եվրոպական երկրներ Haribo-ի գործարաններով (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իռլանդիա, Գերմանիա, Դանիա, Նիդեռլանդներ, Ավստրիա, Հունգարիա, Իտալիա, Իսպանիա և Թուրքիա)
Haribo-ն նախատեսում է ընդլայնվել դեպի Չինաստան և Բրազիլիա: Չինաստանում այն փորձարկման խանութներ է բացել Շանհայում և Գուանդուն նահանգում։ Նոր արտադրամասերը բացվել են Քասլֆորդում, Արևմտյան Յորքշիր՝ 2016 թվականին և նախատեսում է բացել գրասենյակ Բրազիլիայի Սան Պաուլոյում։

## Կարգախոսներ
Հարիբոյի գերմաներեն կարգախոսն է «Haribo macht Kinder froh – und Erwachsene ebenso» («Haribo-ն ուրախացնում է երեխաներին, ինչպես նաև մեծերին»)։ Գերմանական գովազդում նկարահանվել է Թոմաս Գոտշալկը՝ 1991-2015 թվականներին: Անգլախոս երկրներում այն օգտագործում է «Երեխաներն ու մեծահասակները սիրում են այն՝ Հարիբոյի երջանիկ աշխարհը» կարգախոսը։ Հունգարիայում այն օգտագործել է «Gyermek, felnőtt kedve jó – édes élet, Haribo» կարգախոսը («Երեխան և մեծահասակը երջանիկ են՝ քաղցր կյանք, Հարիբո»): «Haribo c'est beau la vie, pour les grands et les petits» («Հարիբոյով կյանքը գեղեցիկ է, մեծերի և փոքրերի համար») օգտագործվում է Ֆրանսիայում, մինչդեռ Իտալիայում գովազդի ժամանակ օգտագործվող երգը հետևյալն է՝ «Haribo è la bontà, che si gusta ad ogni età» («Haribo-ն այն հրուշակեղենն է, որը կարելի է ուտել յուրաքանչյուր տարիքում»)։

Թուրքիայում այն օգտագործում է «Çocuk ya da büyük ol, Haribo'yla mutlu ol » կարգախոսը («Լինես երեխա, թե մեծ՝ երջանիկ եղիր Հարիբոյի հետ»): Դանիայում այն օգտագործում է «Luk op for noget godt! Luk op for Haribo! » կարգախոսը։ Իսպանիայում օգտագործվում է «Vive un sabor mágico, ven al mundo Haribo» («Զգացեք կախարդական համը, եկեք Հարիբոյի աշխարհ») կարգախոսը։ Նման կարգախոսներն օգտագործվում են այլ լեզուներով: Haribo jingle երաժշտությունը ստեղծվել է բրիտանացի կոմպոզիտոր Սթիվեն Լի Վիկերսի կողմից։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:1920-ականների հիմնադրումներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Գերմանական խոհանոց
Կատեգորիա:Գերմանիայի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Կոնֆետ
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Ձեռնարկություններ
Կատեգորիա:Սննդամթերք