open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հենրիխ Կայզեր

**Հենրիխ Գուստավ Յոհաննես Կայզեր** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս։ Գերմանական «Լեոպոլդինա» բնօգտագործողների ակադեմիայի (1886 թվական) անդամ, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի (1902 թվական) թղթակից, Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1911 թվական) անդամ։

## Կենսագրություն
Հենրիխ Կայզերը գերմանացի երկրաբան Էմմանուել Կայզերի եղբայրն է։
Ավարտել է Բոննի համալսարանը, որտեղ էլ դասավանդել է 1894-1920 թվականներին և ստեղծել սպեկտրասկոպիայի կենտրոն։ Սկզբում զբաղվել է Ակուստիկ ալիքների հետազոտություններով, ինչը Բեռլինի համալսարանում նրա ատենախոսության թեման էր 1879 թվականին, հաստատել է հելիումի առկայությունը Երկրի մթնոլորտում։ Կառլ Ռունգեի հետ միասին հետազոտել է քիմիական տարրերի սպեկտրերը։ Կայզերի պատվին Միավորների hամակարգերում տեղ է գտել ալիքային թվի «Կայզեր» միավորը։

## Հիմնական աշխատանքներ
* *[http://www.weltderphysik.de/intern/upload/annalen_der_physik/1879/Band_242_465.pdf Ueber den Einfluss der Intensität des Schalles auf seine Fortpflanzungsgeschwindigkeit]*. In: *Ann. Phys. Chem.* 4, 1879, S. 465—485.
* *Lehrbuch der Physik für Studierende.* Enke, Stuttgart 1894.
* совместно с Карлом Рунге: *Handbuch der Spektroskopie.* 8 Bände. 1900—1924.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Paul Trommsdorff: *Der Lehrkörper der Technischen Hochschule Hannover 1831—1931.* Hannover, 1931, S. 29.
* Matthias Dörries und Klaus Hentschel (Hrsg.): *Heinrich Kayser, Erinnerungen aus meinem Leben.* Annotierte wissenschaftshistorische Edition des Originaltyposkriptes aus dem Jahr 1936. ISBN 3-89241-019-4.
* Joseph F. Mulligan: ''Doctoral oral examination of Heinrich Kayser, Berlin, 1879.'' In: *Am. J. Phys.* 60, 1992, S. 38-43.

## Արտաքին հղումներ
* Heinrich Kayser, 1853-1940 // Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, vol. 1, pp.&nbsp;135–143, plate, by G. Herzberg

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Հռիփսիմե Մաթևոսյան

**Հռիփսիմե Շավարշի Մաթևոսյան** ( հոկտեմբերի 13, 1950, Երևան, Հայաստան), կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բժշկական գիտությունների թեկնածու։ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի (ԵՊԲՀ) բժշկական կենսաբանության ամբիոնի վարիչ։

## Կենսագրություն
Հռիփսիմե Մաթևոսյանը ծնվել է 1950 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Երևան քաղաքում։ 1957-1963 թվականներին սովորել է Երևանի Կամոյի անվան թիվ 76 միջնակարգ դպրոցում։ 1967 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1973 թվականին՝ գերազանցությամբ։ 1973-1976 թվականներին Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բժշկական կենսաբանության ամբիոնի ասպիրանտ։

1977-1979 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի ԳՀԼ (գիտահետազոտական լաբորատորիա) կրտսեր գիտախատող։

1979-1983 թթ. դեղագիտական ամբիոնի ԳՀԼ կրտսեր գիտաշխատող։

1983-1989 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի ԳՀԼ ավագ գիտաշխատող։

1989-1997 թթ.ական կենսաբանության ամբիոնի ասիստենտ։

1997-2003 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի դոցենտ։

2003-2008 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։

2008-2009 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար։

2009-2012 թթ. բժշկական կենսաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։

2012 թ. առ այսօր բժշկական կենսաբանության ամբիոնի վարիչ։

1979 թ.  ԵՊԲՀ-ում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2000 թ.  պաշտպանել է դոկտորական թեզ՝ «Սրտի հեմոմիկրոցիրկուլյացիայի և նրա մկանային կառուցվածքների սիստեմային խանգառումները միոկարդի փորձարարական նեկրոզի պայմաններում և նրանց ֆարմակոլոգիական շտկման ուղիները » թեմայով` ստանալով կենսաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։

2002 թ.  ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

140 գիտական հոդվածների, 2 գյուտերի, 2 դասագրքի, 6 ուսումնամեթոդական ձեռնարկի հեղինակ է։ ԵՊԲՀ-ի բժկակենսաբանական մեթոդական հանձնաժողովի, ֆակուլտետային հորհուրդի, կենսաբանության միջազգային օլիմպիադայի (IBO) ժյուրիի անդամ։ Մասնագիտական վերապատրաստում է անցել ՌԴ Լենինգրադ քաղաքում, ԵՊԲՀ-ում՝ մի շարք ծրագրերի շրջանակներում։

## Պարգևատրումներ
2000 թ. ԵՊԲՀ 70-ամյակի առթիվ պատվոգիր

2005 թ. ԵՊԲՀ 70-ամյակի առթիվ ոսկե մեդալ

2011 թ. ԵՊԲՀ 90-ամյակի առթիվ արծաթե մեդալ

2011 թ. ԵՊԲՀ 90-ամյակի առթիվ ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության շնորակալագիր

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատերինա Ջիննազի

**Կատերինա Ջիննազի** (. ), բարոկկոյի դարաշրջանի իտալացի նկարչուհի։ Հատկապես ակտիվ էր Հռոմում։

Ջիննազին որբացել է պատանեկան տարիքում, և հորեղբոր՝ Կարդինալ Դոմենիկո Ջիննազիի խնամքի տակ է անցել, ով Հռոմի Սուրբ Ուսումնարանի դեկանն էր։ Նա կազմակերպել է իր և զարմիկի ամուսնությունը, բայց նա ընտրեց միայնակ մնալ և նվիրեց իրեն նկարչությանը։ Նա սկսեց նկարչության դասընթացները նկարիչ Գասպարե Սելիոյի մոտ, ապա Ջիովաննի Լանֆրանկոյի մոտ։ Նա Ջիովաննա Գարզոնիի ժամանակակիցն էր։

Հռոմում նրա հաջողությունը հիմնականում սահմանափակվում  էր կրոնական զոհասեղանի պատկերներով։ Նա նկարում էր «դել Անջելո Կուստոդի եկեղեցու Պահապան հրեշտակը»։ Նրա աշխատանքների մեծամասնությունը, սակայն, ավարտվում էին Սանտա Լուսիա ալ Բոտտեժ Օսքուր եկեղեցու համար, որ պահպանվել էին նրա հորեղբոր հովանավորչության օրոք։ Կարդինալ Դոմենիկոյի մահից հետո նրան պարգևատրեցին, որպեսզի Ջիննազի պալատում Սուրբ Թերեզայի  
ձախից|մինի|177x177փքս|Կարդինալ Ջիննազի, վերագրված Կատերինա Ջիննազի
պատվերով ընտանեկան պալատին կից հողամասում հիմնադրի միանձնուհիների համար կուսանոց։

Գիննազին մինչև իր մահը բնակվեց Սանտա Լուսիայի այս կուսանոցում։ Իր ընտանիքի նման նա թաղվեց այնտեղ, սակայն, 1938 նթվականին այս եկեղեցին ու կուսանոցը քանդվեցին Վիա դել Բոտեժ Օսքյուրի տարածքի ընդլայնման ընթացքում։ Եկեղեցու նախամուտքը այժմ կանգնեցված է Կաթոլիկ կրոնական կազմակերպության Մաեստրո Պիե Ֆիլլիպպինիի շենքում։ Ընտանիքի բարոկկոյական ոճով տապանաքարերը, որոնք Սուրբ Լուսիայում էին, տեղափոխվեցին ժամանակակից ոճով վերակառուցված «Ջիննազի պալատի» ժամանակակից մատուռ, որոնք մի ժամանակ հին պալատի ճակատային հատվածում տեղադրված վերարկուով ձեռքեր էին։

Այս շենքի ներսի ժամանակակից աղոթատանը Կատերինա Ջիննազիի անհատական աշխատանքներն են, որոնք ներառում են Սուրբ Լուսիայի Մարթիրդոմի զոհասեղանի պատկերները և Վերջին Ընթրիքի  սրբապատկերը։ Շենքի տապանաքարերի արձանագրությունները Կատերինայի համար վերադառնալն է  անառողջ բարեփոխումներին կյանքից հետո, այդ արձանագրությունը թարգմանվում է. «Կատերինա Ջիննազի, Կարդինալ Ջիննազի զարմուհի, նրա առաքինության պատճառով, աղքատի մայր և  դեռևս անպտուղ։ Նա չի օգտագործել գումար Աստծուց շահ գնելու համար այս երկրի վրա, բայց առաջարկեց այն որպես բարեգործություն բոլորի նկատմամբ։ Տան կահ-կարասիում, սննդի մեջ, կացարանում միայնակ տառապեց, և մահից հետո ապրելու համար նա ապրեց այնպես, կարծես իր բնակարանը ոչ այլ ինչ էր, քան գերեզմանը։ Վաղ ձմռան մի առավոտ սրբազան վայրեր այցելելով, իր աստվածային սիրուց ջերմանալով, նա մրսեց, և այդ պատճառով մահացավ, բայց նրա ողորմաշությունը երբեք չի մահանա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Դեյվիդ Ուայնլենդ

**Դեյվիդ Ուայնլենդ**, (**Վայնլենդ**) (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, 2012 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր (Սերժ Արոշի հետ միասին)։

## Կենսագրություն
Դեյվիդ Ուայնլենդը ծնվել է 1944 թվականի փետրվարի 24-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքում։ 1961 թվականին ավարտել է Էնսինա դպրոցը, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի արևմուտքում՝ Սակրամենտո քաղաքում։ 1965 թվականին Բերկլի քաղաքի Կալիֆոռնիայի համալսարանում ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1970 թվականին Հարվարդի համալսարանում՝ դոկտորական աստիճան։ Նրա ատենախոսությունը նվիրված էր մազերին և դեյտերիումին։ Դրանից հետո Դեյվիդն աշխատել է Վաշինգտոնի համալսարանի Հանս Գեորգ Դեմելտ խմբում։ Այնուհետև ընդունվել է Բոուլդերի Ստանդարտների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտ։ Նրա հետազոտության ոլորտը օպտիկան էր և, մասնավորապես, իոնային թակարդներում իոնների լազերային սառեցումը, որին հաջորդում է քվանտային հաշվարկներ կատարելու համար գրավված իոնների օգտագործումը։ Ուայնլենդը համարվում է ամերիկյան ֆիզիկական հասարակության անդամ, իսկ 1992 թվականից ի վեր՝ ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 1990 թվական՝ Դեվիսոն-Ջերմերի մրցանակ։
* 1990 թվական՝ Մեգերսի մրցանակ։
* 1996 թվական՝ Այնշտայնի մրցանակ ՝ լազերային ֆիզիկայի բնագավառում կատարած աշխատանքի համար։
* 1998 թվական՝ Ռաբիի մրցանակ :
* 2000 թվական՝ Քվանտային կապի միջազգային մրցանակ։
* 2001 թվական՝ Արթուր Շավլովի մրցանակ՝ լազերային ֆիզիկայի բնագավառում կատարած աշխատանքի համար :
* 2004 թվական՝ Ֆրեդերիկ Այվսայի մեդալ։
*2007 թվական՝ ԱՄՆ-ի ազգային գիտական մեդալ։
* 2008 թվական՝ Գերբերտ Վալտերի մրցանակ :
* 2010 թվական՝ Բենջամին Ֆրանկլինի մրցանակ։
* 2012 թվական՝ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (Սերժ Արոշի հետ)։
* 2013 թվական՝ Վոլֆգանգ Պաուլ Վորլեսունգի մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Լոնդոնի տեսարաններ

**Լոնդոնի տեսարաններ** (), լոնդոնյան Չարինգ Քրոս և Վաթեռլոո կամուրջների, ինչպես նաև` Թեմզայի նավակների ու կատերների պաստելային նկարների ցանկ, որոնք պատկերել է ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստ նկարիչ Կլոդ Մոնեն։

Նկարներն ստեղծվել են 1901 թվականի սկզբին, Լոնդոնում, որտեղ Մոնեն աշխատում էր բրիտանական մայրաքաղաքի տեսարանների շարքի վրա։ Նրա կողմից ավելի վաղ սկսված կտավները Լոնդոնից Ֆրանսիա էին ուղարկվել` աշխատանքները շարունակելու համար, սակայն նկարներով ուղեբեռն ուշացել էր, և նկարիչն սպասելու ընթացքում որոշակի էսքիզներ է արել։ Ընդհանուր առմամբ գոյություն է ունեցել լոնդոնյան տեսարանների 26 էսքիզ. դրանք նկարագրված են Մոնեի ստեղծագործությունների` Դանիել Վիլդենշտեյնի կողմից կազմված կատալոգի P83—P108 համարների տակ.

* «Չարինգ Քրոս կամուրջ»` 5 պաստել (P83—P87)
* «Վաթեռլոո կամուրջ»` 16 պաստել (P89—P103, P105)
* «Թեմզայի տեսարաններ»` 5 խաստել (P88, P104, P106—P108)
Հայտնի չէ, թե արդյոք գոյություն են ունեցել «Խորհրդարանի» պաստելային ճեպանկարներ, գրականության մեջ դրանց վերաբերյալ հիշատակություններ չկան։

Մեծ ճանաչում են ստացել «Տրիտոն» հավաքածուից երկու պաստելային նկարներ, որոնք գողացվել են 2012 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Ռոտերդամի ցուցահանդեսի ժամանակ։ Դրանք այդպես էլ չեն գտնվել, կարծիք կա, որ դրանք ոչնչացվել են հանցագործության համար մեղադրվողներից մեկի մոր կողմից` հանցանշանները թաքցնելու նպատակով։

Լոնդոնյան շարքի շատ նկարների հակառակ կողմում պահպանվել են Պոլ Դյուրան Ռուելի պատկերասրահի պիտակները` դրանց նախնական անվանումներով, հենց դրանց հիման վրա էլ նկարների ֆրանսերեն անվանումներում գոյություն ունի անգլիական «Bridge» («կամուրջ») բառը` ֆրանսերենի համար առավել ընդունված «le Pont» տարբերակի փոխարեն։ Սրա նմանությամբ` անգլալեզու բառն օգտագործվել է նաև Դ. Վիլդենշտեյնի կողմից` պաստելներն անվանելիս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:1901 նկարներ
Կատեգորիա:Արվեստի գողացված գործեր
Կատեգորիա:Կլոդ Մոնեի նկարներ
Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Հովհաննես Հաջինյան

**Հովհաննես Աշոտի Հաջինյան** (), կինոյի, հեռուստատեսության և թատրոնի հայ դերասան, մնջախաղաց։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում 1981 թվականի ապրիլի 10-ին։ 1996 թվականից պարել է հիպ-հոպ ոճի պարեր և մասնակցել մի շարք փառատոների։ 1998 թվականին «Կանազ» մշակույթի տանը ծանոթացել է մնջախաղաց Արա Հարությունյանի հետ, որից հետո ընդունվել է նրա պարի խումբ։ 2001-2006 թվականներին բնակվել է Մոսկվայում, սակայն պարբերաբար եկել է Հայաստան։

2003 թվականին եղել է «Միմ Ստուդիո» թատերախմբի համահիմնադիրը, որի շրջանակներում մասնակցել է մի շարք փառատոների, մրցույթների և արժանացել 1-ին մրցանակների։ 2006 թվականին ընդունվել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի վավերագրական ֆիլմի ռեժիսուրայի բաժին։ 2013 թվականից աշխատել է Երևանի մնջախաղի պետական թատրոնում` որպես մնջախաղաց-դերասան։

2020 թվականին որպես կամավոր մասնակցել է Արցախյան 44-օրյա պատերազմին, զոհվել է հոկտեմբերի 20-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Սեր, ժպիտ, ուրախություն. Հովհաննես Հաջինյան
* Զոհվել է Հովհաննես Հաջինյանը
*  Հերոս ծաղրածուն

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Վահան Բադալյան

**Վահան Խաչատուրի Բադալյան** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Վահան Բադալյանը ծնվել է 1912 թվականին, Սիսիանի շրջանի Անգեղակոթ գյուղում։ Բաքվի 22-րդ հայկական երկրորդ աստիճանի դպրոցի 9-րդ դասարանն ավարտելուց հետո նշանակվել է  Շամախու շրջանի Քերքինջ գյուղի դպրոցում ուսուցիչ։ 1932 թվականին Բադալյանն ընդունվել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան համալսարանի մեխանիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1938 թվականին։ Նույն թվականին ընդունվել է համալսարանին կից մաթեմատիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

Թեկնածուական դիսերտացիան Բադալյանը պաշտպանել է 1941 թվականի հունիսին։ Զորակոչվել է կարմիր բանակ և ծառայության անցել գլխավոր շտաբի հետախուզական վարչությունում ինժեներ կապիտանի կոչումով։ Մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը և Մոսկվայի մոտ գերմանացիների ջախջախմանը։ 1942 թվականին Ստալինգրադի ռազմաճակատում որպես զորամիավորման հետախուզության պետի տեղակալ մասնակցել է հերոսական պաշտպանությանը։ Ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով, իսկ հետագայում՝«Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալով։ 1943 թվականի ամռանը Կուրսկի պատմական ճակատամարտին մասնակցելու համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Կապիտան Բադալյանը մասնակցել է Ուկրաինայի, Կորսուն-Շևչենկովսկիի, Մոլդովիայի, Ռումինիայի, Հունգարիայի, Ավստրիայի և Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի երկրորդ շքանշանով։ Հաղթանակի օրը դիմավորել է չեխական Մորավիա երկրամասում։

Գերմանա-խորհրդային պատերազմի հաղթական ավարտից հետո 1946 թվականին Բադալյանը զորացրվել է բանակից, վերադարձել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան համալսարան դասախոսական աշխատանքի։ 1946 թվականի աշնանը հրավիրվել է Երևան։ Մինչև 1970 թվականին ղեկավարել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի մաթեմատիկայի ֆակուլտետի երկրաչափության և բարձրագույն հանրահաշվի ամբիոնը։

## Պարգևներ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի կրկնակի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Վահրամ Ավագյան

**Վահրամ Աբգարի Ավագյան** (), հայ մանկավարժ։ Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Վահրամ Աբգարի Ավագյանը ծնվել է 1924 թվականին Ազիզբեկովի շրջանի Բարձրունի գյուղում։ 1941 թվականին ավարտել է Զառիթափ գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ 1941-1942 թվականներին աշխատել է հայրենի գյուղի 7-ամյա դպրոցում որպես ուսուցիչ։ 1942 թվականի սեպտեմբերին զորակոչվել է կարմիր բանակ, 1942 թվականի նոյեմբերից մինչև 1944 թվականի մայիսը մարտնչել է առանձին Մերձսևծովյան բանակի 268-րդ հրետանային գնդում։

1942 թվականի նոյեմբերի 29-ից մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի մի շարք քաղաքների, ինչպես և Կերչի, Ղրիմի ուղղությամբ ծավալված կռիվներին, Թեոդոսիայի և Սևաստոպոլի ազատագրմանը։ Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ Կերչի համար մղված մարտերի օրերին՝ 1943 թվականի դեկտեմբերին, ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1944 թվականի մայիսից մինչև 1945 թվականի ապրիլը մարտնչել է 2-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատում, 78-րդ գվարդիական հրետանային գնդում եղել է որպես կապավոր, 1945 թվականի հունվար-փետրվար անիսներին մասնակցել է Նարևի գետանցման մարտերին, որտեղ մեկ շաբաթ տևած մարտերից հետո հաջողվել է ճնշել հիտլերականների ուժեղ դիմադրությունը։ Այդ գործողություններին ակտիվորեն մասնակցելու համար Վահրամն արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալագրերին։ Պարգևատրվել է «Սևաստոպոլի ազատագրման համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

1945 թվականի նոյեմբերին, պատերազմի ավարտից հետո Վահրամ Ավագյանը վերադարձել է հայրենի գյուղ։ 1945 թվականի նոյեմբերից մինչև 1955 թվականն աշխատել է Բարձրունի գյուղի դպրոցում ուսուցիչ, 1958 թվականից՝ որպես տնօրեն։ 1959 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1963 թվականին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով Ավագյանին շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում։

## Պարգևներ
* Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963)
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Սևաստոպոլի ազատագրման համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարձրունի գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Մադլեն Բուլոն

**Մադլեն Բուլոն** (, , ), ֆրանսիացի նկարչուհի, հայտնի նկարիչ Լուի Բուլոն Ավագի դուստրը։ Կենտրոնացել է  նատյուրմորտ ոճում, որոնց մեջ գերակշռում էին թագավորական դղյակները։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Մադլեն Բուլոնը ծնվել է 1646 թվականի հունիսի 24-ին Փարիզում նկարիչների ընտանիքում․ նկարչությամբ զբաղվել է աղջկա հայրը՝ Լուի Բուլոն Ավագը, եղբայրները՝ Լուի Բուլոն Կրտսերը և Բոն Բուլոն Ավագը և նաև ավագ քույրը Ժենևան։  Սակայն քանի որ Մադլեն Բուլոնի նկարների մեծամասնությունը չի պահպանվել մինչ օրս, նրա եղբայրներն ու հայրը ավելի հայտնի են հասարակությանը, քան ինքը։

Մադլեն Բուլոնը, քույրն ու եղբայրները նկարչությունը իրենց հորից են սովորել։ 1669 թվականին Մադլենն ու Ժենեվեվան այն առաջին կանանց շարքում էին, որոնք ընդունվել էին նկարչության և քանդակագործության թագավորական ակադեմիա։ Այդ ժամանակից ի վեր, Մադլենը կանոնավոր պատվերներ է սկսել ստանալ թագավորական պալատից։ Թյուիլրիի պալատի համար նկարել է 4 նկար, նաև պատրաստել է դեսուդեպորտներ Վերսալի պալատի համար։

thumb|200px|Վանիտաս, 1674 թվական, Մյուլուզի կերպարվեստի թանգարան

1678 թվականին Փարիզյան սալոնում Մադլենը ցուցադրել է իր վեց աշխատանքները․ վեց նատյուրմորտներ ռազմական ավարներով, երաժշտական գործիքներով և մրգերով։ Իսկ 1704 թվականին յոթ նկար է ներկայացրել սրահում։

Մադլեն Բուլոնը մոտ էր յանսենիստական շրջաններին և խիստ, գրեթե վանական կյանք էր վարում։ Ամուսնացած չէր, ապրում էր  եղբոր՝ Բոնի հետ և պարբերաբար այցելում Պոր-Ռոյալ կանանց վանք։

1709 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Մադլեն Բուլոնը կազմել է կտակ, որում նշել է նաև իր 45 կտավները։ Նկարչուհին մահացել է 1710 թվականի հունվարի 30-ին և թաղվել է մահվան հաջորդ օրը, երկու եղբայրների կողքին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարչուհիներ
Մարդը, որը սիրում էր երեխաներին

**Մարդը, որը սիրում էր երեխաներին**, ավստրիալացի գրող Քրիստինա Սթեդի 1940 թվականին գրված վեպը։ Միայն 1965 թվականին վերահրատարակվելուց հետո, բանաստեղծ Ռանդալ Ջարելի նախաբանի շնորհիվ, գիրքը լայն ճանաչում է ստացել քննադատների կողմից։ «*[[Թայմ]]*» շաբաթաթերթը վեպը ներառել է 1923-2005 թվականների 100 լավագույն անգլալեզու վեպերի մեջ։ Վեպը պաշտպանվել է վիպագիրներ Ռոբերտ Սթոունի, Ջոնաթան Ֆրանզենի և Անժելա Քարթերի կողմից։ Քարթերը կարծում էր, որ Սթեդի մյուս վեպերը՝ «Մի քիչ թեյ, մի քիչ զրույց»-ը և «Միայն սիրո համար»-ը վատ վեպեր չեն, սակայն «Մարդը, որը սիրում էր երեխաներին» վեպից ավելի լավը չեն։

## Սյուժե
Վեպը պատմում է ծայրահեղ անապահով ընտանիքներից մեկի՝ Փոլիթ ընտանիքի պատմությունը։ Սամ Փոլիթի միամիտ եսասիրությունը ապշեցնում և զարմացնում է իր ընտանիքին, հատկապես կնոջը՝ Հեննիին և ավագ դստերը՝ Լուիին։ Ընտանիքը հարուստ չէ, իրավիճակն էլ խորանում է Սամի իդեալիզմի, Հեննիի կուտակած պարտքերի և զույգի մեջ եղած բացի պատճառով։ Սթեդը մանրամասնորեն նկարագրում է ծնողների ամուսնական կռիվները և ընտանիքի անդամների փոխհարաբերությունների մասին խառը պատմություններ։ Սամի կերպարը Քրիստինա Սթեդը ստեղծել է իր հորը՝ ծովային կենսաբան Դավիթ Սթեդին աչքի առաջ ունենալով։ «*Մարդը, որը սիրում էր երեխաներին»* վեպի սկզբում գործողությունները տեղի էր ունենում Սիդնեյում, սակայն որոշ դետալներ, կապված լեզվական նրբությունների հետ փոփոխության ենթարկվեցին ամերիկյան լսարանին բավարարելու և համոզիչ թվալու համար։

## Քննադատական արձագանք
1965 թվականի «Չընթերցված գիրք» վեպի իր նախաբանում բանաստեղծ, վիպագիր և գրաքննադատ Ռենդալ Ջարելը գրում է․ «Ոչ մի այլ վեպ այսչափ համոզիչ, կրքոտ, փխրուն և ընդհանրացնող ուժով ձևով չի ներկայացնում անապահով ընտանիքի վիճակը, որքան այս գիրքը»։ 2010 թվականին «*Նյու Յորք Թայմս*»-ի հոդվածներից մեկում գրող Ջոնաթան Ֆրանզենը գրքի մասին այսպես է արտահայտվել․ «Սա այն տեսակի գրքերից է, որ եթե կարդում ես ու հասկանում, որ քեզ համար է, ուրեմն դա իսկապես այդպես է։ Ես համոզված եմ, որ այս երկրում կան տասնյակ հազարավոր մարդիկ, որոնք կօրհնեն այն օրը, երբ գիրքը լույս կտեսնի, եթե միայն նրանք տեսնեն այդ օրը»։ Ֆրանզենը խոսել է վեպի ներքին ոճի մասին այսպես․ «Նրա արձակը տարբերվող է, տատանվում է լավի և առասպելական լավի միջև։ Գիրքը պարունակում է լիրիկական իմաստ, զգացմունքայնություն, սուբյեկտիվություն։ Գրքի ավարտն էլ, իր հերթին, նման չէ մնացած բոլոր վեպերի միանման երջանիկ ավարտին»։

2013 թվականի հարցազրույցներից մեկում վիպագիր Ռոբերտ Սթոունը ասել է․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1940 գրքեր
Կատեգորիա:1940 վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Էմմի Սիլման

**Էմմի Սիլման** (, ), ամերիկացի նկարիչ։ Նրա ստեղծագործությունների ձևերը տարբեր են. դրանք նկարներ են, մուլտֆիլմեր, կոլաժները և տեսանյութերը *[[iPhone]]*-ի հետ։ Սթիլմանը Բարդ քոլեջի Միլթոն Էյվերի անվան արվեստի բարձրագույն դպրոցում գեղանկարչության բաժնի համանախագահն է և Շտեդեշուլում կերպարվեստի պրոֆեսոր է։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություն
Էմի Սիլմանը ծնվել է Միչիգան նահանգի Դեթրոյթ քաղաքում։ Մինչև Մանհեթենի գեղարվեստի դպրոցը ավարտելը 1979 թվականին նա աշխատել է ամենատարբեր վայրերում՝ Ալյասկայում գտնվող պահածոների գործարանում, Չիկագոյի մետաքսագործության ֆաբրիկայում, Նյու Յորքի համալսարանում սովորել է Միավորված ազգերի կազմակերպության համար ճապոներենից թարգմանություններ անել։ Հայտնվելով գեղարվեստի դպրոցում՝ Սիլմանը մասնակցել է *Heresies: A Feminist Publication on Art and Politics* ֆեմինիստական ամսագրի հրատարակությանը։ 1995 թվականին Բարդ քոլեջում ստացել է գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան։

Սթիլմանը սկսել է ակտիվորեն զբաղվել գեղանկարչությամբ 1970-ական թվականների կեսերից։ Նա կրել է Նյու Յորքի դպրոցի և աբստրակտ էքսպրեսիոնիստների, մասնավորապես Վիլլեմ դե Կունինգի և Ֆիլիպ Գուստոնի ազդեցությունը։ Սակայն նա ինքը իրեն չի համարում աբստրակտ էքսպրեսիոնիստ՝ հայտարարելով․ «Ես ուզում էի իմանալ աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի և հաստոցային գեղանկարչության քննադատության մասին ոչ այն բանի համար, որ նմանակեմ այն, այլ այն բանի համար, որ դրանք ինձ դուր չէին գալիս»։

Սիլմանի աշխատանքները նույնքան ապստրակտ են, որքան ներկայացուցչական՝ դրանք ներառում են այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են կոլաժը և սխեմատիկ կերպարները։ *Artforum*-ի 2006 թվականի հոդվածում գեղարվեստական քննադատ Յան Ավգիկոսը գրել է, որ Սիլմանի նկարները «շրջանցում են աբստրակցիայի եզրերը՝ խառնելով գույնի բծերը քաոսային գծի բռնկումներով և ցանցավոր կոմպոզիցիոն հիմնակմախքով»։ Նրա բազմամակարդակ աշխատանքն իր բովանդակությամբ հաճախ հումոր, վիզուալ կատակներ,
մուլտֆիլմի դրվագներ, հոգեբանական տարրեր և ֆեմինիստական քննադատություն է պարունակում։

*[[The New York Times]]*–ի հետազոտության մեջ Սիլմանի աշխատանքների ցուցահանդեսի համար 2006-ին *Sikkema Jenkins & Co*-ում, Կեն Ջոնսոնը գրել է. «նկարներն առավել հաճելի են, մասնավորապես, մոտիկից նայելուց, որտեղ դիտորդը կարող է ուսումնասիրել հարուստ և բարդ տեքստուրաներ և գույներ...»։ 2007 թվականին Սիլմանը *Crown Point Press*-ում կատարել է չորս փորագրություններ։ Այդ փորձի մասին նա ասել է. «այն ամենը, ինչ ես լույս աշխարհ եմ բերել իմ գեղանկարչությունում, տպագրության գործընթացում փշրվել է շերտերի։ Դուք վերցնում եք հարյուր շերտը մեկը մյուսից առանձին-առանձին, և պարզում եք, թե դրանցից որ վեցը կաշխատեն»։ Արվեստագետ և արվեստի հոգաբարձու Հելեն Մոլեսվորտի կարծիքով «Սիլմանի ստեղծագործությունը բնութագրվում է արմատական տեղաշարժերով՝ ներկապնակում, քսուքում, մասշտաբում և մակարդակում, որի շրջանակներում ստեղծագործությունը կառուցված է նկարչության կամ գեղանկարչության տրամաբանությամբ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Elvira T

**Elvira T** (իսկական անուն՝ **Էլվիրա Սերգեևնա Տուգուշեվա**, ), ռուս երգչուհի և կոմպոզիտոր։

## Կարիերա
Երգչուհու կարիերան սկսվել է 15 տարեկանում, երբ Էլվիրան ձայնագրել է իր «Ամեն ինչ որոշված է» դեբյուտային երգը և այն տեղադրել սոցիալական ցանցում։ Կոմպոզիցիան հայտնի է դարձել Համացանցում, ավելի ուշ մտել է խոշոր ռադիոկայանների ռոտացիա և հայտնվել Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հիթ-շքերթներում։ Մինչ այժմ «Ամեն ինչ որոշված է» երգը մնում է երգչուհու երգացանկի ամենահայտնի ստեղծագործությունը։

Իրեն հարազատ Սարատովից Մոսկվա տեղափոխվելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի մշակույթի պետական ինստիտուտ և սկսել է ձայնագրել «Zion Music» լեյբլը։ Նա սկսել է ակտիվորեն ելույթ ունենալ և հանդես գալ հյուրախաղերով, առաջադրվել է մի շարք հայտնի ազգային մրցանակների, որոնց թվում են «Muz-TV մրցանակաբաշխությունը» («Տարվա առաջընթաց» անվանակարգում) և «RU.TV» հեռուստաալիքի մրցանակը («Լավագույն մեկնարկ» անվանակարգում»)։

2013 թվականին կայացել է «Խենթ» դեբյուտային ալբոմի թողարկումը։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Սինգլներ

## Տեսագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փոփ-վոկալիստներ
Ծերունի (պիես)

**«Ծերունին»** (), պիես, որը գրել է Մաքսիմ Գորկին 1915 թվականին։ Առաջին անգամ հանրությանը ցուցադրվել է 1919 թվականի հունվարի 1-ին Փոքր թատրոնի բեմում։ Այս ներկայացմանը ներկա էին Վ. Լենինը և Ն․Կրուպսկայան։

Ծերուկը պիեսը սերտ կապ ունի Մ. Գորկու «Կարամազովշչինի մասին» և «Դեռ կարամազովշչինի մասին» հրապարակախոսական հոդվածների հետ, որոնք հրատարակվել են 1913 թվականին։ Այսպես, պիեսի ամերիկյան հրատարակության նախաբանում Մ. Գորկին գրել է. «Ծերունին պիեսում ես փորձում էի նշել, թե ինչ զզվելի է մարդը, որը սիրահարված է իր տառապանքին, կարծում է, որ նա իրեն իրավունք է տալիս վրեժխնդիր լինել այն ամենի համար, ինչ նա ստիպված էր կրել։ Բայց եթե մարդը համոզված է, որ տառապանքը նրան իրավունք է տալիս իրեն համարել բացառիկ անձ և վրեժխնդիր լինել ուրիշներին իր դժբախտությունների համար, - այդպիսի մարդը, իմ կարծիքով, չի պատկանում այն մարդկանց, որոնք հարգանքի են արժանի ուրիշների կողմից։ Ձեզ համար դա հասկանալի կլինի, եթե դուք ինքներդ պատկերացնեք մի մարդու, որը հրդեհում է տներ և քաղաքներ միայն այն պատճառով, որ նրա համար ցուրտ է»։

## Պիեսի գործող անձինք
Նկարագրությունները տրված են հեղինակային բնութագրով․
* Մաստակով՝ 40-45 տարեկան; բաց գույնի մազերով, մորուքավոր, ռուս տղամարդու դրական տեսակ։
* Պավել՝ 20-22 տարեկան, անշնորհք ինքնասիրահարված երիտասարդ։
* Տատյանա՝ 17-19 տարեկան, երես առած, քմահաճ և միամիտ աղջիկ։
* Զախարովա՝ 60 տարեկան, զբաղվում է տնտեսությամբ, սիրում է այն տունը, որտեղ ապրում է։
* Ստեպանիչ՝ 50 տարեկան.
* Սոֆյա՝ 30-35 տարեկան, եռանդուն, գեղեցիկ, կատակասեր, ինքնավստահ կին։
* Խարիտոնով՝ 45-50 տարեկան, ակտիվ մարդ, խարդախամիտ։
* Յակով՝ 25 տարեկան, շոյող գեղեցկությամբ, հիմարավուն, էժան պճնամոլ։
* Որմնադիր՝ ծեր մարդ, որը հակված է մտախոհության։
* Ծերունի՝ 60-65 տարեկան, հագնված է կիսավանականի զգեստով, դեմքը չար է, նայում է աչքի տակով։
* Օրիորդ՝ ուղեկցում է ծերունուն։

## Բեմադրություններ
1952 թվականին Սիմֆերոպոլի դրամատիկական թատրոնում «Ծերունին» ներկայացումը Պավել Գայդեբուրովի բեմադրությամբ արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի։

1962 թվականին ներկայացումը բեմադրվել է Ա. Պուշկինի անվան Պսկովի թատրոնի բեմում։

2013 թվականին ներկայացումը բեմադրվել է Տոմսկի դրամատիկական թատրոնի բեմում ռեժիսոր Ա. Զագորաևի կողմից։

2017 թվականին բեմադրվել է Ա. Պուշկինի անվան Պսկովի թատրոնի բեմում, ռեժիսոր Աննա Լվովնա Պոտապովայի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու պիեսներ
Նենսի Ուիլսոն (ջազային երգչուհի)

**Նենսի Ուիլսոն** (, ), ամերիկացի երգչուհի, ով երգել է այնպիսի ժանրերում, ինչպիսիք են բլյուզը, ջազը, R&B-ը, փոփ երաժշտությունը և սոուլը։ Նրա կարիերան ձգվել է ավելի քան հինգ տասնամյակ` սկսած 1950-ական թվականների կեսերից մինչև 2010 թվականի սկզբներին թոշակի անցնելը։ Նրան մեծ համբավ են բերել հատկապես «(You Don't Know) How Glad I Am» և «Guess Who I Saw Today» երգերը։ Ուիլսոնը ձայնագրել է ավելի քան 70 ալբոմ և ստացել երեք «Գրեմմի» մրցանակ»։

## Ընտրված սկավառակագրություն
: *Հիմնական հոդված` *'Նենսի Ուիլսոնի սկավառակագրություն**' 

* *Like in Love* (1959)
* *Something Wonderful* (1960)
* *The Swingin's Mutual!* (Ջորջ Շիրինգի հետ համատեղ) (1961)
* *Nancy Wilson/Cannonball Adderley* (1962)
* *Broadway – My Way* (1963)
* *Yesterday's Love Songs/Today's Blues* (1964)
* *Today, Tomorrow, Forever* (1964)
* *The Nancy Wilson Show!* (1965)
* *Tender Loving Care* (1966)
* *Lush Life* (1967)
* *Welcome to My Love* (1967)
* *Hurt So Bad* (1969)
* *But Beautiful* (1971)
* *Life, Love and Harmony* (1979)
* *A Lady with a Song* (1989)
* *Love, Nancy* (1994)
* *A Nancy Wilson Christmas* (2001)
* *R.S.V.P. (Rare Songs, Very Personal) * (2004)
* *Turned to Blue* (2006)

## Գրեմմիի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ
Աննա Պետերսեն

**Աննա Սոֆի Լորենցա Պետերսեն** (, ), 19-րդ դարի երկրորդ կեսի դանիացի նկարչուհի։

## Կենսագրություն
Աննա Պետերսենը նկարչություն է սովորել Կոպենհագենում և Փարիզում, որտեղ սովորել է նկարիչ Ժան-Ժակ Էնների արվեստանոցում։ Քանի որ Աննայի որպես նկարիչ ձևավորման ընթացքում կանայք չէին ընդունվում Կոպենհագենի Գեղարվեստի ակադեմիա, նա կրթություն է ստացել Դանիայի կանանց ակադեմիայում, որը բացվել էր 1888 թվականին այդ ակադեմիայի կողմից, որտեղ ընդունվել է 1890 թվականին։ Այստեղ նրա ուսուցիչն է եղել Վիգո Յոհանսենը։ Սկզբում նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել ժանրային գեղանկարչության նկատմամբ, այնուհետև զբաղվել է ավելի շատ դիմանկարչությամբ։ Արվեստում նա համարվում է ռեալիստական ուղղության ներկայացուցիչ։ Կոմպոզիցիայով նա մոտ է գերմանացի նկարիչ Ֆրից ֆոն Ուդեին, ոճաբանորեն՝ դանիացիներ Նիլս Բիերրին և Լաուրից Ռինգին։

1883 թվականին Աննա Պետերսենը առաջին անգամ իր կտավները ցուցադրել է Շառլոտենբորգի պալատում։ 1880-ականներին նա արդեն բազմիցս մասնակցել է միջազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսների, ինչպես նաև իր աշխատանքներն է ներկայացրել Փարիզի 1889 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսում։ 1883-1906 թվականներին Շարլոտենբորգում անցկացվել է Պետերսենի աշխատանքների 17 ցուցահանդես։ 1891 թվականին նրա նկարները ներկայացվել են Մյունխենի «Բոլոր ազգերի արվեստի ցուցահանդեսում», 1893 թվականին՝ Չիկագոյի կոլումբիական ցուցահանդեսում։ 1985 թվականին մասնակցել է «Անցյալի և ներկայի կանանց գեղարվեստի ցուցահանդեսին»։ 1883 թվականին նկարիչը ուսումնական ճամփորդություն է կատարել Հռոմ, իսկ հաջորդ տարի՝ Բրետան։ 1885-1886 թվականներին նա ապրել է Փարիզում և դասեր ստացել էլզասցի նկարիչ Ժան-Ժակ Էններից։ 1888 թվականին նա կրկին մեկնել է Փարիզ, իսկ 1889 թվականի գարնանը՝ Իսպանիա և կանգ առել Մադրիդում, Սևիլյայում, Գրանադայում և Ալորում։ Նույն թվականի հունիսին Աննան վերադարձել է Փարիզ։ 1904-1905 թվականներին Աննա Պետերսենը նկարիչ Ալբերտ Գոտշալկի հետ միասին ուղևորվել է Իտալիա, որտեղ այցելում է Հռոմ, Ֆլորենցիա և Վոլտերրա։

Աննա Պետերսենն ամուսնացած է եղել Ֆրից Մագնուսենի հետ։ Աննա Պետերսենի կտավներից գտնվում են Կոպենհագենի դանիական արվեստի պետական թանգարանում։

## Պատկերասրահ

Bretagne-pige_ordner_planter_i_et_drivhus.jpg|«Ջերմոցում աշխատող գեղջկուհին», (1884)
Petersen,_Anna_Sophie-_En_aften_hos_veninden._Ved_lampelys.jpg|«Գիշերն ընկերոջ հետ», (1891)
Anna Petersen - Buste i en vindueskarm, Italien.png|«Իտալիա, կիսանդրի պատուհանի մոտ»


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Anna Petersen, Kunstindex Dänemark». Slots — und die Dänische Agentur für Kultur.
* «Eine rätselhafte musiktime. Die Malerin Anna Petersen». AOK. 17. Februar 2009.
* Peter Michael Hornung (28. Mai 2015). «Sieben Künstlerinnen und könnte leicht zu verwenden, um mehr Platz». Politiken.

Կատեգորիա:Դանիացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Պլաուտիլա Բրիչչի

**Պլաուտիլա Բրիչչի** (, ), իտալական Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչ և ճարտարապետ։ Համարվում է աշխարհի առաջին կին ճարտարապետներից մեկը։

## Կենսագրություն
Պլաուտիլա Բրիչչին ծնվել է 1616 թվականի օգոստոսի 13-ին՝ Հռոմում։ Նրա կրթության մասին ոչինչ հայտնի չէ, բայց տեղեկություններ են պահպանվել, որ Պլաուտիլայի հայրը մտերիմ է եղել ժամանակի հայտնի նկարիչների և ճարտարապետների հետ։
[մինի|ձախից|Սուրբ Լյուդովիկի մատուռը [Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի եկեղեցում]]

Պլաուտիլա Բրիչչին հայտնի է դարձել շնորհիվ իր երկու ճարտարապետական աշխատանքների, որոնք նա իր եղբոր՝ Բազիլիոյի հետ միասին, կատարել է վանահայր Էլպիդիո Բենեդետիի համար։ Նրա առաջին նախագիծը՝ Վիլլա Բենեդետտի (այժմ Վիլլա դել Վաշելո) Հռոմի Սուրբ Պանկրատիայի դարպասից ոչ շատ հեռու է, որի շինարարությունը սկսվել է 1663 թվականին և ավարտվել 1665 թվականին։ Բենեդետին պնդում էր, որ Պլաուտիլան եղբորը օգնում էր միայն կառույցի գեղարվեստական ձևավորման հարցում, բայց պահպանվել են փաստաթղթեր (էսքիզներ, պայմանագրեր), որոնցից պարզ է դարձել, որ Պլաուտիլան էր միայն ճարտարապետը։ Ա.Վ. Իպոլիտովը այդ ստեղծագործությունն անվանել է Պլաուտիլայի «անկրկնելի գլուխգործոց»՝ նկարագրելով այն հետեւյալ կերպ. «Շենքն արտաքինից այնքան անսովոր է, որ երբ տեսնում ես այն առաջին անգամ և դրա մասին ոչինչ չգիտես, լիովին վստահ ես լինում, որ այդ հուսախաբ ճարտարապետությունը մոդեռնի և Էկտոր Գիմարի ճաշակի ծնունդն է»։ Գուցե վիլլան իսկապես ստեղծվել է ֆրանսիական նմուշների հիման վրա։

Ըստ ամենայնի, Բենեդետտին չէր ցանկանում բացահայտ խոստովանել, որ ինքը որպես ճարտարապետ կնոջ է վարձել, բայց նա այնքան գոհ էր նրա աշխատանքից, որ նրան վստահեց մեկ այլ կարևոր նախագիծ՝ Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի եկեղեցու Սուրբ Լյուդովիկ մատուռի զարդարանքը։ Սուրբ Լյուդովիկոս մատուռը (ձախից երրորդը) տաճարում ամենաշքեղ զարդարանքներն ունի։ Պլաուտիլա Բրիչչիին է պատկանում նաև Սուրբ Լյուդովիկոսին պատկերող խորանը։ Այնուամենայնիվ, այս ստեղծագործության ավանդական ոճը շատ քիչ ընդհանրություններ ունի ճարտարապետության ոլորտում նկարչուհու ֆանտազիաների հետ։

Բրիչչին Սուրբ Լուկայի Ակադեմիայի անդամ էր, սակայն նրա որպես Ակադեմիայի անդամ ընդունման ամսաթիվն անհայտ է։ 1677 թվականին վանահայր Բենեդետին փոխանցել է նրան ողջ կյանքի օգտագործման համար կառուցած մի տուն։ Ըստ որոշ հետազոտողների, իր կյանքի վերջում նա վանական երդում է տվել, բայց դրա մասին վավերագրական վկայություն չկա։

Պլաուտիլա Բրիչչին մահացել է Հռոմում՝ 1705 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Olivier Michel. [Dizionario Biografico degli Italiani](https://www.treccani.it/enciclopedia/plautilla-bricci_(Dizionario-Biografico)) (итал.). Treccani. (итал.). Treccani.

Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 13 մահեր
Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Միշա Բիչախչյան

**Միշա Կարապետի Բիչախչյան** (), հայ մանկավարժ։ Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1966): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Միշա Բիչախչյանը ծնվել է 1916 թվականին Լենինականում։ Ավարտել է երկաթուղային ֆաբգործուսը, աշխատել է որպես փականագործ, 1937 թվականին անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Արթիկ քաղաքի № 1 դպրոցում դասավանդել է մաթեմատիկա։ 1938 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։

1941 թվականին, համալսարանը չավարտած, կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Ավարտել է Վրացական ԽՍՀ Թելավիի ռազմական ուսումնարանը և լեյտենանտի կոչումով նշանակվել է վաշտի հրամանատարի տեղակալ։ 1942 թվականի օգոստոսին 89-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում մասնակցել է Մոզդոկի շրջանում մղված մարտերին։ Այնուհետև դիվիզիան տեղափոխվել է Նալչիկի շրջան։ Մարտեր են մղվել Գիզելի շրջանում, այնուհետև մարտեր են մղել Արդոն բնակավայրի համար։ Դասակին հաջողվել է գրավել Օրջոնիկիձե-Պրոխլադնոյե երկաթգծի մի հատված։ Հարձակման ժամանակ Բիչախչյանը ծանր վիրավորվել է։ Այդ մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Ծառայել է նաև 261-րդ դիվիզիայի 978-րդ գնդում։

1945 թվականի նոյեմբերին զորացրվել է բանակից և բարձրագույն կրթությունը շարունակել Երևանի պետական համալսարանում։ 1948 թվականից Բիչախչյանը ֆիզիկա և աստղագիտություն է դասավանդել Լենինականի № 16 դպրոցում։ 1966 թվականին արժանացել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչման։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան» և այլ մեդալներով։

## Մահ
Միշա Բիչախչյանը մահացել է 1991 թվականին, թաղված է Գյումրի քաղաքի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1966)
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ռուստամ սարկավագ

**Ռուստամ Իշխանի Պողոսյան** **(Ռուստամ սարկավագ Պողոսյան)** , Հայաստանի զինված ուժերի զինծառայող, զոհվել է 2020 թվականին տեղի ունեցած Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 5-ին Արմավիրի մարզի Էջմիածին քաղաքում։ 2002 թվականին սովորել է Վոլգոգրադ մարզի Կամիշին քաղաքի 8-րդ միջնակարգ դպրոցում։ Առաջին դասարանը ավարտելուց հետո վերադարձել է Հայաստան։ Մասնակցել է Մ.Գորկու անվան թիվ 5 միջնակարգ դպրոցին կից կազմակերպված «Այծեմնիկ» բակային ճամբարին, այնուհետև սովորել Էջմիածնի Մաքսիմ Գորկու անվան թիվ 5 դպրոցում։

2004 թվականին ընդունվել է Մակար Եկմալյանի անվան թիվ 1 երաժշտական դպրոցի դուդուկի բաժինը։ Երաժշտական գործիքներից տիրապետում էր՝ կլարնետի, դուդուկի, դհոլի, դաշնամուրի, կիթառի։ 2004 թվականին ընդունվել է Էջմիածնի Գրիգոր Նարեկացու անվան թիվ 2 ավագ դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 2013 թվականին ընդունվել է Գևորգյան հոգևոր ճեմարան։ Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի ուսումնառության տարիներին ամառային արձակուրդներին մասնկացել է ճամբարներին,որպես դպիր։ Ուսումնառությանը զուգահեռ ստեղծել էր «Armenian Hands» հուշանվերների փոքր բիզնեսը։ Պատրաստել է խաչեր զինվորների համար, և նրանց շրջանում հայտնի է եղել որպես՝ խաչեր նվիրող Ռուստամ։ 2013-2019 թվականներին երգել է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի մեծ և փոքր եգչախմբերում, եղել է երգչախմբերի ավագը։ Գրել է մի շարք բանաստեղծություններ՝ նվիրված հայրենիքին, մորը, պանդխտությանը։ 2016 թվականին ձեռնադրվել է ուրարակիր։ 2017 թվականին Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի մեծ երգչախմբի հետ եղել է Մոսկվայում։

2017 թվականի ամռանը hոգևոր ծառայութունն անց է կացրել Սանկտ-Պետերբուրգում։ 2018 թվականի ամռանը հոգևոր ծառայությունն անց է կացրել ԱՄՆ-ում։

2016-2019 թվականներին զատկական ծառայությունն անց է կացրել Տավուշի թեմում։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի տոնին, Տ. Հովնան եպիսկոպոս Հակոբյանի ձեռամբ ձեռնադրվել է սարկավագ։ Ծառայել է Էջմիածնի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցում՝ որպես սարկավագ։
2019 թվականի հուլիսի 28-ին մեկնել է Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժեր։
Զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 28-ին՝ Արցախի երկրորդ պատերազմի Հայ-ռազմական գործողությունների ժամանակ Կարմիր շուկա տարածքում։ Հուղարկավորված է Արմավիրի մարզի Ծաղկունք գյուղում։

## Ընտանիք
Ռուստամ սակավագը ամուսնացած չէր, հայրը՝ Իշխան Ռուստամի Պողոսյանն է, մայրը՝ Նարինե Կարապետի Պողոսյանը, տատը՝ Սիլվա  Վրույրի Պողոսյանը,քույրը՝ Սիլվա Իշխանի Պողոսյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Հազարապետ Գասպարյան

**Հազարապետ Երվանդի Գասպարյան** (), հայ մանկավարժ։  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944)։

## Կենսագրություն
Հազարապետ Գասպարյանը ծնվել է 1918 թվականին, Նոր Բայազետ (այժմ Գավառ) քաղաքում։ 1936-1937 թվականներին ավարտել է Կամոյի մանկավարժական ուսումնարանը։ 1937-1939 թվականներին հայոց լեզու է դասավանդել Մարտունու շրջանի Թազագյուղի 8-ամյա դպրոցում։

1939 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ Ծառայել է 11-րդ տանկային դիվիզիայի 214-րդ հետախուզական տանկային գումարտակում։ Եղել է ռադիստ-հրաձիգ, ապա՝ քաղղեկի տեղակալ։ 1940 թվականին մասնակցել է Բեսարաբիայի ազատագրմանը։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմի առաջին օրերից մասնակցել է թշնամու դեմ մղված մարտերին Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատում։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է և 1941 թվականի նոյեմբերին, Ստալինգրադ քաղաքում բուժվելուց հետո, քաղաքի տրակտորի գործարանից ստացել է տանկեր և մեկնել Մոսկվա։ Մասնակցել է Վոլոկոլամսկ և Կլին քաղաքների պաշտպանության մարտերին, ինչպես նաև Մոսկվայի մատույցներում գերմանական զորքերի ջախջախմանը։ 29-րդ գվարդիական ծանր տանկային բրիգադի կազմում մասնակցել է Կրիվոյ Ռոգի ազատագրմանը։ 70-րդ Սիրյան ծանր տանկային գվարդիական գնդի կազմում մասնակցել է Լյուբլինի, ապա՝ Վարշավայի ազատագրման մարտերին, որտեղ վիրավորվել է։ Բուժվելուց հետո վերադարձել է 70-րդ գունդը։ 1945 թվականի հունվարի 24-ից մասնակցել է Վարշավայից արևմուտք մղվող մարտերին, հասել է մինչև գերմանական Շնայդեմոլ քաղաքը, որից հետո գործուղվել է Գորկի քաղաքի ռազմաքաղաքական ուսումնարան։ Գասպարյանը պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի, Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Մոսկվայի պաշտպանության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար» և այլ մեդալներով։

Գասպարյանը զորացրվել է 1946 թվականին, ավագ լեյտենանտի կոչումով։ 1944 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։ Երկար տարիներ եղել է Վերին Գետաշենի միջնակարգ դպրոցի տնօրենը։

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան
* «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ալբերտ Քայնե դ’Անվերի դիմանկարը

**Ալբերտ Քայնե դ’Անվերի դիմանկարը** (), նկարը նկարվել է 1881 թվականին և պատկանում է ֆրանսիացի նկարիչ Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարի () վրձնին։ Գտնվում է Լոս Անջելեսի Փոլ Գեթիի թանգարանում։ Նկարի չափը՝ 80 × 63,8 սանտիմետր (ուրիշ տվյալներով՝ 79,8 × 63,7 սանտիմետր)։

## Նկարագրություն
Նկարի վրա պատկերված է կոմպոզիտոոր Ալբերտ Քայնե դ’Անվերը, ով նկարում 35 տարեկան է։ Խելացի և ինքնավստահ, ծխախոտը ձախ ձեռքին նստած է սպիտակ աթոռի վրա՝ կապույտ երիզով, ծաղկավոր բույսերի տարօրինակ միահյուսմամբ պաստառի ֆոնին։ Նրա դեմքի կարևոր մանրուքը փարթամ բեղերն են։ Այդ ժամանակ տղամարդու դեմքի մազերը համարվում էին սեքսուալության կարևոր գործոններից։

## Պատմություն
1878 թվականի վերջին Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարը հանդիպել է ազդեցիկ արվեստաբան և հրատարակիչ, ինչպես նաև հրեական տոհմի հովանավոր և արվեստի կոլեկցիոներ Շարլեմ Էֆրուսիին։ 1880-1881 թվականններին Ռենուարը նկարել է Էֆրուսիի ընտանիքի անդամների, ինչպես նաև նրա ընկերների դիմանկարների շարքը։

Շարլեմ Էֆրուսին Ռենուարին ծանոթացրել է իր սիրելիին՝ Լուի Քայնե դ’Անվերի հետ, ով հրեական բանկային մեկ այլ արքայատոհմի բանկատիրոջ՝ Լուիս Քան դ'Անվերի կինն էր։ Երրորդ և վերջին ընտանիքի անդամը, ով պատկերված էր նկարում կոմպոզիտոր Ալբեր Քայնե դ’Անվերն էր՝ Լուի եղբայրը։

Ռենուարը այս նկարը նկարել է իր ընկերոջ՝ Պոլ Բերարդի գյուղական կալվածքում, որը գտնվում էր Դեպից ոչ հեռու՝ Նորմանդիայում։ Նկարիչը այն ավարտել և ստորագրել է 1881 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ 1881 թվականից նկարը գտնվում էր Ալբերտ Քան դ'Անվերի մոտ։ 1903 թվականին նրա մահից հետո կտավը շարունակում էր պատկանել նրա հարազատներին։ Ենթադրաբար այն ժառանգել էր նրա եղբորորդին՝ Հուբերտ Քաեն դ'Անվերը ():

Հայտնի է, որ նկարը որոշ ժամանակ գտնվել է Ցյորիխում՝ Ժոզեֆ Շտգմանի հավաքածույի մեջ (Josef Steegmann կամ Joseph Steegman), իսկ հետո, 1971 թվականին Էռնստ Բեյլերի Բազելի պատկերասրահի միջոցով այն տեղափոխվել է Ժնևի մասնավոր հավաքածույի մեջ։ 1988 թվականին Բեյլերի պատկերասրահի միջոցով նկարը վաճառվել է և տեղափոխվել շվեցարական Փոլ Գեթիի թանգարանի մասնավոր հավաքածույի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Albert Cahen d’Anvers, 1881, Pierre-Auguste Renoir, Google Cultural Institute
* 

Կատեգորիա:1881 նկարներ
Կատեգորիա:Ռենուարի նկարներ
Պատմական քերականություն

**Պատմական քերականություն**, լեզվաբանական գիտակարգ, քերականագիտության ճյուղերից մեկը, դիտարկում է պատմականորեն շարժման մեջ, բացահայտում է լեզվի զարգացման օրինաչափությունները գրավոր զարգացման տարբեր փուլերում և միջփուլային անցումներում։ Այն հիմնվում է գլխավոր աղբյուրների ընձեռած տվյալների վրա։

## Պատմական քերականությունը որպես ընդհանուր գիտակարգ

Հայերենում կատարված տեղաշարժերը ամբողջ գրավոր շրջանում՝ սկսած 5-րդ դարից մինչև մեր օրերը, ուսումնասիրում է հայերեն պատմական քերականությունը։ Նրա ձեռքի տակ են հարուստ մատեագրություն  և գիտական-գեղարվեստական ճոխ գրականություն։ Հայերենի պատմական քերականությունը իբրև ինքնուրույն գիտակարգ ձևավորվել է 19-րդ դարի կեսերին մեծանուն հայերենագետ Ա.Այտնյանի ջանքերով։ Այս բնագավառում իրենց մեծ ներդրումն ունեն Անտուան Մեյեն ու Հ. Աճառյանը։ Այս մոտեցումներում հիմնականում քերականության սկզբունքներով շարադրված են Հ. Աճառյանի քերականությունը։ Պատմական քերականության առանձին հարցեր են մշակել Գ. Ջահուկյանը, Է. Աղայանը, Է. Թումանյանը և այլ հայերենագետներ։ Այս գիտակարգն ընդգրկում է հայերենի հորինվածքի բոլոր կողմերը՝ հնչյունաբանությունը, նաև ուղղագրությունը, բառակազմությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը։ Ըստ այդմ էլ զանազանում են պատմական հնչյունաբանություն, պատմական ձևաբանություն, պատմական շարահյուսություն։ Հանգամանորեն մշակված են պատմական հնչյունաբանության և ձևաբանության հարցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Կատեգորիա:Ձևաբանություն
Կատեգորիա:Ուղղագրություն
Կատեգորիա:Ուղղախոսություն
Շները պոկեր են խաղում

**«Շները պոկեր են խաղում»**, Կասիուս Կուլիջի նկարների շարք, որում պատկերված են խաղաթուղթ խաղացող մարդակերպ շներ, որոնք հագած են տղամարդու կոստյում, ծխում են սիգար և խմում են ալկոհոլային խմիչքներ։ Շարքի առաջին նկարն ստեղծվել է 1903 թվականին։ Կուլիջն այդ շրջանում աշխատել է «Brown & Bigelow» ընկերությունում, և նկարները պետք է լինեին գովազդային օրացույցների նկարազարդումները։ Օրացույցները պետք է գովազդեին սիգարներ։

## Նկարներ
thumb|right|360px|'''Վաթեռլոո''', 1906
Այս շարքում Կուլիջն ստեղծել է հետևյալ նկարները (անվանումները տրված են բնօրինակով).
* *A Bold Bluff* (*Judge St. Bernard Stands Pat on Nothing*)
* *A Friend in Need*
* *His Station and Four Aces*
* *Pinched with Four Aces*
* *Poker Sympathy*
* *Post Mortem*
* *Sitting up with a Sick Friend*
* *Stranger in Camp*
* *Waterloo* (originally titled *Judge St. Bernard Wins on a Bluff*)
* *Ten Miles to a Garage*
* *Riding the Goat*
* *New Year’s Eve in Dogville*
* *One to Tie Two to Win*
* *Breach of Promise Suit*
* *The Reunion*
* *A Bachelor’s Dog*

## Նշանակություն
Կուլիջի նկարները դարձել են շատ ճանաչված։ Ներկայումս համացանցում շատ են այս շարքի նմանակումները։ Արվեստաբանները բազմիցս քննադատել են այն, անվանել են անշնորհք և չափազանց պարզունակ։ Կուլիջի նկարներում շան կերպարով պատկերված են խոշոր բուրժուազիայի ներկայացուցիչներ՝ դատավորներ, գործարարներ, մեծահարուստներ։ Նրանց մեջ որպես կանոն էգ շներ չկան։

2005 թվականին Նյու Յորքի աճուրդում «Շները պոկեր են խաղում» շարքից «Համարձակ բլեֆ» և «Վաթեռլոո» նկարները վաճառվել են 590 400 դոլլարով՝ գնալով մասնավոր հավաքածու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պոկերի արվեստ, կամ Շները ևս պոկեր են խաղում

Կատեգորիա:1903 նկարներ
Կատեգորիա:Գովազդ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Կատեգորիա:Կենդանիներն արվեստում
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Կատեգորիա:Պոկեր
Սեդա Բեքարյան

**Սեդա Արայի Բեքարյան** (), հայ նկարչուհի, արձակագիր։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1979):

## Կենսագրություն
Սեդա Բեքարյանը ծնվել է 1953 թվականի նոյեմբերի 23-ին, Երևանում, գեղանկարիչ, գրաֆիկ Արա Բեքարյանի ընատնիքում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ Մասնակցել է հանրապետական և միջազգային մի շարք ցուցահանդեսների։ 2013 թվականին ՄԱԿ-ի 68-րդ տարեդարձին նվիրված միջոցառումների շրջանակում ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակում կազմակերպվել է հայ նկարիչների երեք սերունդների` Արա Բեքարյանի, Սեդա Բեքարյանի և Արփի Վարդանյանի 50 աշխատանքների ցուցահանդես-վաճառքը։

Աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանում, մի շարք երկրների մասնավոր հավաքածուներում, տարբեր երկրների պատկերասրահներում, թանգարաններում։

## Ստեղծագործություններ
### Կտավներ
* «Ծաղրածու» (1978), 
* «Պատշգամբում» (1980), 
* «Բնանկար» (1991), 
* «Լռություն» (2009)։

### Պատմվածքներ
* «Առնետը»,
* «Հռոմեացի նախապապեր ունեցող մարդը»,
* «Կարամելը ձնաբքի մեջ»,
* «Բացվեցին գարնան առաջին ծաղիկները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ