Սերգեյ Չեխոնին

**Սերգեյ Վասիլևիչ Չեխոնին** (, ), ռուս խորհրդային նկարիչ՝ գծանկարիչ և գեղանկարիչ, թատրոնի բեմանկարիչ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նկարիչ, գեղարվեստական արհեստների կազմակերպիչ, «Արվեստի աշխարհ» գեղարվեստական ​​միավորման  անդամ։
thumb|200px|Թատրերական զգեստների էսքիզ։ Ծաղրածու-աճպարար

## Կենսագրություն
Սերգեյ Չեխոնինը ծնվել է Նիկոլաևյան  երկաթուղու մեքենավարի ընտանիքում։ Մանկությունն անցկացրել է Նովգորոդ նահանգի Չուդովո կայարանում։ Տասնհինգ տարեկանից սկսել է ինքնուրույն վաստակել իր ապրուստի միջոցները․ աշխատել է որպես գործավար, գծագրող և գանձապահ շոգենավային կայանում։ 1896 թվականին մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ մինչև 1897 թվականը սովորել է Գեղարվեստը խրախուսող կայսերական ընկերությանը կից Նկարչության դպրոցում՝ Եվգենի Սաբանեևի և Յան Ցիոնգլինսկու մոտ և մինչև 1900 թվականը իշխանուհի Մ. Կ. Տենիշևայի մասնավոր դպրոցում՝ Իլյա Ռեպինի մոտ։ Բացի այդ, Չեխոնինը ուսումնասիրել է կերամիկայի արվեստը և որպես խեցեգործ-նկարիչ սկսել է իր ստեղծագործական կարիերան Մամոնտովի Աբրամցևյան կերամիկական արհեստանոցում 1902-1907 թվականներին՝ փորձառու խեցեգործ տեխնոլոգ Պյոտր Վաուլինի ղեկավարությամբ։ 1907-1914 թվականներին աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի մոտ գտնվող Կիկերինոյի «Գելդվեյն-Վաուլինի» արհեստանոցում և Սմոլենսկի նահանգի Տալաշկինոյի Տենիշևայի արհեստանոցներում։

Նա մասնակցել է 20-րդ դարասկզբի բազմաթիվ խոշոր ճարտարապետական ​​կառույցների ձևավորմանը։ Միխայիլ Վրուբելի և Ալեքսանդր Գոլովինի հետ աշխատել է մոսկովյան «Մետրոպոլ» հյուրանոցի շենքի ճակատի մայոլիկե պաննոների վրա։ Սանկտ Պետերբուրգում նա պատրաստել էր  «Ռոմանովների տան տոհմածառը» մայոլիկե պաննոներ Ֆեոդորովսկայա Աստվածածնի սրբապատկերի տաճարի համար՝ ի հիշատակ Պոլտավսկայա փողոցում Ռոմանովի տան կառավարման 300-ամյակի (1911-1915), «Միքայել Հրեշտակապետ»-ի պաննոն Բոլշոյ Սամպսոնևսկու պողոտայում գտնվող Մոսկվայի գնդի եկեղեցու համար (1915)։ Մասնակցել է իշխան Սերգեյ Շչերբատովի (1902-1903) տան «Ժամանակակից արվեստ» սալոնի նկարազարդումներին։

Չեխոնինը մասնակցել է Ռուս նկարիչների միության (Սանկտ Պետերբուրգ, 1909) և «Արվեստի աշխարհ» (Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ) ցուցահանդեսներին և 1912 թվականին դարձել «Արվեստի աշխարհ» միավորման անդամ։ 1905 թվականի առաջին ռուսական հեղափոխությունից անմիջապես հետո Չեխոնինը դիմեց գրաֆիկային։ Սկզբում որպես ծաղրանկարիչ համագործակցել է երգիծական ամսագրերի հետ, այնուհետև սկսել է զբաղվել գրքերի ձևավորմամբ ու գեղարվեստկան գրապիտակներ ստեղծելով։ Դրանցից են Կոնստանտին Բալմոնտի «Հնության կանչերը» (1907), Նադեժդա Տեֆֆիի «Յոթ կրակներ» (1910), Սաշա Չոռնիի «Երգիծանքներ» (1911-1912), Վ. Ա. Վերեշչագինի «Անցյալի հիշողությունը» (1914)։ 1906 թվականին «Հանդիսատես » ամսագրի չհրատարակված համարները փոխարինելու համար նա հրատարակեց «Դիմակներ» երգիծական ամսագրի ինը համարներ (6 և 7 համարները առգրավվել էին գրաքննության կողմից)։ 1907 թվականին Չեխոնինը նախագծել է Վ. Լ. Բուրցևի «Ռուսական հեղափոխության օրացույցի» «Հունվար» և «մայիս» թերթերը։ Քաղաքական ծաղրանկարներ է նկարել Սանկտ Պետերբուրգի «Հանդիսատես », «Օայեկաձագ», «Սատիրիկոն» և «Նոր Սատիրիկոն» երգիծական ամսագրերի համար։ Դա նրան զգալի հաջողություն է բերել․ 1910-ականներին պարզվել է, որ Չեխոնինը այն վարպետներից մեկն է, ում աշխատանքով պայմանավորված է ռուսական գրքի գրաֆիկայի բարձր մակարդակը։

Տիրապետելով ձեռագրատառ գծագրության և զարդանկարի արվեստին՝ Չեխոնինը Դմիտրի Միտրոխինի և Գեորգի Նարբուտի հետ պատկանել է «Արվեստի աշխարհի» անդամների այն «երիտասարդ սերնդին», որի նկարիչները գրքի գրաֆիկայի արվեստը բարձրացրել են նոր բարձր մակարդակի։ Շարունակելով աշխատել գրքի գրաֆիկայի ոլորտում՝ Չեխոնինը համագործակցել է Սանկտ Պետերբուրգի բազմաթիվ ամսագրերի հետ։ «Կապույտ ամսագրի» էջերում նկարազարդել է «Երեք տառ» կոլեկտիվ վեպը (1911)։ 1912 թվականին Ի. Լեմանի տպարանի և հրատարակչության նոր տառատեսակների մրցույթում ստացել է 1-ին մրցանակ։ 1914 թվականի մայիսին ռուսական պատվիրակության հետ մեկնել է Լայպցիգ, որտեղ տպագրության և գրաֆիկայի միջազգային ցուցահանդեսի շրջանակներում պատրաստել է ռուսական էքսպոզիցիան։ 1916 թվականին Չեխոնինի ձևավորմամբ (նրան են պատկանել պահպանակները, տիտղոսաթերթը, տիտղոսատը և առաջին էջի անվանաթերթի մեծատառը) հրատարակվել է «պաշտամունքային» գիրք բոլոր մատենասերների համար՝ «Der moderne Buchschmuck in Russland» («Ժամանակակից ռուսական գրաֆիկա»), որի խմբագիրն է եղել Սերգեյ Մակովսկին, իսկ տեքստը գրել է Նիկոլայ Ռադլովը։ Նույն թվականին Չեխոնինը փորձել է իր ուժերը որպես թատերական նկարիչ Մոսկվայի Կ. Նեզլոբինի թատրոնի համար նա ստեղծեց զգեստների էսքիզներ Էդմոն Ռոստանի «Երազների արքայադուստրը» պիեսի համար։

1913 թվականին Չեխոնինն օգնել է կազմակերպել Համառուսաստանյան 2-րդ տնայնագործական ցուցահանդեսը, որից հետո նրան հրավիրել են Գյուղատնտեսության նախարարության տնայնագործական արդյունաբերության բաժնում զբաղեցնելու խորհրդատուի պաշտոնը։ 1913-1915 թվականներին Սերգեյ Չեխոնինը ղեկավարել է արծնապակու դպրոցը (էմալով նկարչություն մետաղի վրա) Ռոստով-Յարոսլավսկիում, գեղարվեստական ​​կահույքի արտադրության արհեստանոցը Տուլայի նահանգի  Կոլոգրիվում և ոսկեկարի և «հերյունակարի» արհեստանոցը Տորժկում։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո Չեխոնինի ստեղծագործական կյանքն էլ ավելի հագեցած է դարձել։ Զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ և աշխատանքի է անցել ՌԽՖՍՀ կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի Կերպարվեստի վարչության գեղարվեստական ​​կոլեգիայում։ Մասնակցել է փողոցում կազմակերպվող փառատոների և թատերական ներկայացումների ձևավորմանը։ Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի նախագահ Անատոլի Լունաչարսկին 1918-1923 թվականներին Չեխոնինին նշանակել է Պետրոգրադի պետական ​​ճենապակու գործարանի «գեղարվեստական ​​բաժնի» ղեկավար, որը նրա ղեկավարությամբ արտադրել է հայտնի «ագիտացիոն ճենապակին»։

Չեխոնինը մշակել է ՌԽՖՍՀ պետական ​​զինանշանի նախագիծը, քարոզչական պաստառներ, թղթադրամների և արծաթե մետաղադրամների էսքիզներ և Սովնարկոմի կնիքները։ Ստեղծել է Վլադիմիր Լենինի, Գրիգորի Զինովևի և պետական այլ գործիչների գրաֆիկական դիմանկարները։

Որպես գրաֆիկ նկարիչ՝ Չեխոնինը համագործակցել է «Բոց», «Մոսկվա», «Արվեստի տուն», «Կարմիր հրամանատար», «Խովահարս», «Կարմիր համայնապատկեր» ամսագրերում, Լենգիզ, «Ծիածան», Պետհրատ, «Հեղափոխական միտք», «Կոմունիստական ​​ինտերնացիոնալ», «Կարմիր խոպան» հրատարակչությունների հետ։ Որպես նկարիչ՝ նկարել է կոմպոզիտորների դիմանկարներ (Ալեքսանդր Սկրյաբին, Պյոտր Չայկովսկի, Յոհան Սեբաստիան Բախ, Ֆերենց Լիստ, Ռիխարդ Վագներ, Ֆրեդերիկ Շոպեն, Միխայիլ Գլինկա և ուրիշներ)։ Ձևավորել է «Հանրահայտ մարդկանց կյանքը» (1921-1922) մենագրությունների շարքը,  Անատոլի Լունաչարսկու «Ֆաուստը և քաղաքը» (1918), Գրիգորի Զինովևի «Համաշխարհային հեղափոխությունը և կոմունիստական ​​ինտերնացիոնալը» (1921), Ջոն Ռիդի «10 օր, որոնք ցնցեցին աշխարհը» (1927), «Խորհրդային իշխանության 10 տարին» ժողովածուն (1927), նկարազարդել է մանկական գրքեր. օրինակ, նրա ձևավորմամբ 1922 թվականին լույս է տեսել Կոռնեյ Չուկովսկու «Ուտիճը» հեքիաթի առաջին հրատարակությունը («Ծիածան» հրատարակչություն)։

1923 թվականին Պետական ​​ճենապակու գործարանում անցկացվել է Կարմիր բանակի 5-ամյակին նվիրված արտադրանքի գծանկարների մրցույթ։ Առաջին մրցանակը շնորհվել է Չեխոնինին։

1923 թվականին Չեխոնինը տեղափոխվել է Վոլխովի ճենապակու և կավե ամանեղենի «Կոմինտերն» գործարան, որը մտել է «Նովգոբճենապակի» տրեստի մեջ։ Միաժամանակ, Պետական ​​ճենապակու գործարանում նա ստացել է փորձագետ-նկարչի պաշտոն, Չեխոնինի փոխարեն նշանակվել է Նիկոլայ Պունինը։ Սակայն Վոլխովի գործարանի արտադրանքի գեղարվեստական ​​որակը պատշաճ մակարդակի հասցնելու Չեխոնինի փորձերը հաջողությամբ չեն պսակվել։

Սերգեյ Չեխոնինը մասնակցել է գեղարվեստական ցուցահանդեսների Բեռլինում (1922), ԱՄՆ-ում (1924, 1925), Տոկիոյում (1927), գրքարվեստի միջազգային ցուցահանդեսների Ֆլորենցիայում (1922) և Լայպցիգում (1927), Վենետիկի արվեստի XIV միջազգային բիենալեին (1924)։ 1925 թվականին Փարիզում կայացած Ժամանակակից դեկորատիվ և արդյունաբերական արվեստի միջազգային ցուցահանդեսում (ֆր. ՝ Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes ) Չեխոնինին շնորհվել է երկու ոսկե մեդալ։ Այդ տարիներին նա շարունակել է աշխատել որպես թատերական նկարիչ։

1928 թվականին Չեխոնինը Անատոլի Լունաչարսկու հանձնարարությամբ գործուղվել է Փարիզ խորհրդային նկարիչների ճենապակու և պլակատների ցուցահանդեսի նախապատրաստման համար, սակայն նա Խորհրդային Միություն չի վերադարձել։ Բնակվել է Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ 1928 և 1929 թվականներին Փարիզում տեղի են ունեցել նրա անհատական ​​ցուցահանդեսները։ Սերգեյ Չեխոնինը մասնակցել է նաև ռուսական արվեստի ցուցահանդեսներին Բրյուսելում (1928), Կոպենհագենում (1929), Բեռլինում (1930), Բելգրադում (1930), Փարիզում (1931), որտեղ ցուցադրել է «ագիտացիոն ճենապակի», հաստոցային գեղանկարչություն, դիմանկարներ, թատերական էսքիզներ, դեկորատիվ կիրառական արվեստի առարկաներ արվեստի և արհեստ։ Սևրի ազգային ճենապակու մանուֆակտուրայի հետ մշտական ​​համագործակցություն հաստատելու անհաջող փորձերից հետո նա ստիպված է եղել ընդհատել պատահական պատվերները։ Նկարիչը համագործակցել է ֆրանսիական հրատարակչությունների հետ, «Vogue» ամսագրի հետ, սակայն փարիզյան ժամանակաշրջանի նրա գրքային գրաֆիկայի աննշան  մասն է պահպանվել։ Աշխատել է նաև որպես բեմանկարիչ, 1928-1936 թվականներին ձևավորել է Բալակիրևի «Իսլամեյ» և Ալեքսանդր Գլազունովի «Ձյունանուշը» բալետները՝ Վ. Նեմչինովայի թատերախմբի ներկայացումների համար Ելիսեյան դաշտերի թատրոնում, Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» օպերան և պարային մանրաերգեր Նիկիտա Բալիևի «Չղջիկ» թատրոնի համար։

Չեխոնինը ստեղծել է կահույքի, ժամացույցների, զարդերի էսքիզներ, վերականգնել նկարներ և հնաոճ ճենապակի, մշակել գործվածքների նմուշներ և պտտվող մեքենայի մեկ գլանից գործվածքի վրա հայտնագործեց բազմագույն տպագրության օրիգինալ մեթոդ։ Արդյունաբերական մոդել կառուցելու համար նա 1934 թվականին այցելել է Նյու Յորք, սակայն սրտի հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել վերադառնալ Փարիզ։ ԽՍՀՄ-ում գյուտի օգտագործման վերաբերյալ անհաջող բանակցություններ է վարել։ 1935 թվականին, ըստ նրա գծագրերի, Շվեյցարիայում կառուցվել է արդյունաբերական կայանք, սակայն 1936 թվականի փետրվարի 23-ին առաջին փորձարկումների ժամանակ Սերգեյ Վասիլևիչ Չեխոնինը մահացել է սրտի կաթվածից։

## Անհատական ​​գեղարվեստական ​​ոճ
Նկարիչը ժամանակի ընթացքում նկատելիորեն փոխել է իր ստեղծագործական ոճը, որը, հավանաբար, մեծ դեր է խաղացել նրա կյանքում՝ մտցնելով դինամիկություն  և հուզմունք։ Այդ նոր ոճը, որը Աբրամ Էֆրոսը կոչել է «Խորհրդային ամպիր», Չեխոնինն օգտագործել է իր կատարած ամեն ինչում՝ գրքի և արդյունաբերական գրաֆիկայում, տարբերանշանների և ճենապակյա գեղանկարչության մեջ։

Ականավոր քննադատ և փորձագետ Աբրամ Էֆրոսը ճշգրիտ և պատկերավոր է նկարագրել  Չեխոնինի ստեղծագործությունը․ 

Դժվար է ասել, թե նման էսթետիզմի երկրպագու և էլիտար վարպետը որքանով է գերվել հեղափոխության տարերքի կողմից։ Բայց նա, լինելով դեկորատիվ և կիրառական արվեստի պատմության գիտակ, կարողացել է ֆուտուրիզմի և նույնիսկ սուպրեմատիզմի տարրերը միաձուլել իր անհատական ​​և յուրահատուկ ոճի հետ։ Աբրամ Էֆրոսը ավելի ուշ հիշել է, թե ինչպես են «հեղափոխության արյունոտ հոգեզավակները» «զարմացած և անվստահության զգացումով» ողջունում «Չեխոնինի հանդես գալը որպես Հոկտեմբերյան հեղափոխության նկարիչ»։


Sergei chekhonin still life with chrysanthemums bellflowers cornflower092159).jpg|Նատյուրմորտ քրիզանտեմներով, զանգակներով և եգիպտացորենի ծաղիկներով, 1926, ջրաներկ, գուաշ
Обложка художественного журнала Жар-птица.png|«Жар-птица» (Հազարան Բլբուլ) արվեստի ամսագրի շապիկ, մինչև 1935 թվական
Сергей Васильевич Чехонин. Виньетка 08.jpg|Վինետկա, 1916, վրձին, գրիչ, թանաք, ջրաներկ
Сергей Васильевич Чехонин. Виньетка 10.jpg|Վինետկա, մինչև 1937 թվական
С.В.Чехонин. Обложка книги В.А.Верещагина «Памяти прошлого». 1914 г.jpg|Վասիլի Վերեշչագինի «Անցյալի հիշատակին» գրքի շապիկը, 1914 
Сергей Васильевич Чехонин. Обложка к книге Луначарский А. В. Фауст и город, 1918.jpg|Լունաչարսկու «Ֆաուստը և քաղաքը» գրքի շապիկը, 1918
Сергей Васильевич Чехонин. Иллюстрация к Фауст и Город А. В. Луначарского.jpg|Նկարազարդում «Ֆաուստը և քաղաքը» գրքից
1927. 6-я Всесоюзная Нижегородская Ярмарка.jpg|Նիժնի Նովգորոդի 6-րդ համամիութենական տոնավաճառ, 1927, պաստառ
Сергей Васильевич Чехонин. Плакат. Пролетарии всех стран соединяйтесь. 1919.jpg|«Բոլոր երկրների աշխատավորներ, միավորվե՛ք», պաստառ, 1919


## «Չեխոնին ագիտացիոն ճենապակ»

Сергей Васильевич Чехонин. Фарфор Государственного Завода.jpg|Ծաղկամանների նկարչական նախագիծ, մինչև 1937 թվական, լիտոգրաֆիա
Сергей Васильевич Чехонин. Блюдо. Фарфор Государственного Завода 04.jpg|Սկուտեղ, ճենապակի
S.v. chekhonin, piatto rivoluzionario con slogan 'Il govenro dei lavoratori e dei contadini non finirà mai', 1920.JPG|1920
Soviet porcelain plate BM MLA 1990 5-6 2.jpg|1921
Сергей Васильевич Чехонин. Блюдо. Фарфор Государственного Завода 02.jpg|1921
Сергей Васильевич Чехонин. Блюдо. Фарфор Государственного Завода.jpg|Սկուտեղ «ՌԽՖՍՀ», 1930-ական թվականներ
Сергей Васильевич Чехонин. Блюдо. Фарфор Государственного Завода 01.jpg|
Сергей Васильевич Чехонин. Блюдо. Фарфор Государственного Завода 03.jpg|


Չեխոնինի կինը՝ Լ. Վիչեգժանինան, և նրա ավագ որդին՝  Պյոտր Վլադիմիրովիչ Վիչեգժանինը (1904-?), նույնպես նկարազարդել են «ագիտացիոն ճենապակին», հիմնականում Սերգեյ Չեխոնինի նկարներով։ Պյոտրը հոր հետ գաղթել է Փարիզ։ Կրտսեր որդին՝ Գեորգին (1906-1950), նույնպես ճենապակու գեղանկարիչ է եղել։ Սակայն, նկարների մեծ մասը պատկանել է ոչ թե նրան, ինչպես նախկինում ենթադրվել է, այլ նրա ավագ եղբորը՝ Պյոտրին։ Պյոտր Վիչեգժանինը Փարիզում աշխատել է որպես սյուրռեալիստ նկարիչ՝ որոշակիորեն արխայիկ ոճով՝ «Pierre Ino» կեղծանունով։ 1994 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում և Մոսկվայում տեղի է ունեցել Սերգեյ Չեխոնինի աշխատանքների ցուցահանդեսը։

Չեխոնինի աշխատանքները պահվում են Ռուսաստանի բազմաթիվ թանգարաններում, հիմնականում՝ Ռուսական պետական թանգարանում և Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական ճենապակու գործարանի թանգարանում։ Լուվրը ձեռք է բերել Սերգեյ Չեխոնինի ստեղծած Մաքսիմ Գորկու դիմանկարը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография на сайте ant53.ru
* Биография на сайте biografija.ru
* Биография на сайте artsait.ru
* Биографическая статья на сайте i-type.ru
* 
* *Лазарев, Сергей Евгеньевич* Чехонин Сергей Васильевич // Россия в Гражданской войне. 1918—1922: Энциклопедия: в 3 т. / отв. ред. А. К. Сорокин. Т. 3: Р—Я. М.: Политическая энциклопедия, 2021. С. 668—670.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գրաֆիկական դիզայներներ
Կատեգորիա:Թղթադրամների նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ