Պուդուհեպա

**Պուդուհեպա** կամ **Պուդու-Խեպա** (), խեթական թագուհի, Հաթուշիլ lll-ի կինը։ Հաճախ համարվում է Հին Առաջավոր Ասիայի ամենաազդեցիկ կանանցից մեկը:

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և ամուսնություն
Պուդուհեպան ծնվել է մ․թ․ա 13-րդ դարի սկզբներին Լավազանտիա քաղաքում, որը գտնվել է Կիզզուվատնայում (այսինքն՝ Կիլիկիայում, տարածաշրջան, որը գտնվում է խեթական թագավորության հարավում): Նրա հայրը՝ Բենտեպշարրին, Լավազանտիա քաղաքի հովանավոր աստվածության՝ Շաուշկայի (նույնացվում է Միջագետքի Իշթարի հետ) գլխավոր քուրմն էր, իսկ Պուդուհեպան մեծացել է՝ կատարելով նույն աստվածության քրմուհու պարտականությունները։

Քադեշի ճակատամարտից վերադառնալով՝ խեթական զորահրամանատար Խաթթուսիլիսը հանդիպում է Պուդուհեպային և ըստ ավանդության, Իշթարը նրան հրահանգում է գտնել սեր և ընկերակցություն Պուդուհեպայի հետ՝ որոշելով, որ նրանք պետք է վայելեն «միմյանց ամուսին լինելու սերը»: Այնուհետև Պուդուհեպան ուղեկցում է Խաթթուսիլիսին Հապիսսա թագավորություն: Պուդուհեպայի համար դա շահավետ ամուսնություն էր: Չնայած Խաթթուսիլիսն, ամենայն հավանականությամբ, շատ ավելի տարիքով էր և արդեն ուներ բազմաթիվ սիրուհիներ և հարճեր, Պուդուհեպան դարձավ նրանցից առաջինը: Երբ նրա ամուսինը մ․թ․ա 1286 թվականին քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում հաղթում է իր զարմիկ Մուրսիլիս III-ին և հաջողությամբ բարձրանում խեթերի գահին, Պուդուհեպան նույնպես դառնում է թագուհի՝ ստանալով *տավաննանայի* (թագուհու) տիտղոսը:

#### Կառավարում
մինի|223x223փքս|Նեֆերտարի (պատկերված է Լուքսորում) նվերներ է ուղարկել Պուդուհեպային'''։'''
Պուդուհեպան կարևոր դեր է խաղացել խեթական արքունիքում և ժամանակաշրջանի միջազգային դիվանագիտության մեջ։ Նա հաճախ հանդես էր գալիս իր ամուսնու կողքին, երբ վերջինս կայացնում էր իր որոշումները։ Սակայն պարզվում է, որ Պուդուհեպան ներկայացվում էր ոչ թե որպես արքային ենթարկվող անձ, այլ որպես նրա հավասար՝ համատեղ իշխող:

Պուդուհեպան օգտագործում էր իր սեփական կնիքը, վերահսկում էր արքայական պալատների ներքին գործերը՝ ինչպես նաև դատական գործերի քննությունը։ Կրոնը և քաղաքականությունը միաձուլելով՝ նա վերակազմակերպեց խեթերի լայնածավալ պանթեոնը։

Նոր կառուցված մայրաքաղաք Խաթթուսայի արքայական պալատից Պուդուհեպան օգտագործում էր իր որդիներին և դուստրերին խեթերի գերակայությունը ապահովելու և դաշնակցություններ ամրապնդելու համար։ Սա մի դեր էր, որը երբեք նախկինում չէր իրականացվել խեթական թագուհու կողմից։

Նա նաև մեծ դեր է խաղացել Հին Եգիպտոսի հետ դիվանագիտական հարաբերություններում։ Պուդուհեպայի կնիքը կրող բազմաթիվ նամակներ պահպանվել են, որոնք վկայում են նրա բազմակի շփումները Եգիպտոսի թագավոր Ռամզես II-ի հետ։ Այս շփումների ընթացքում կնքվեց խաղաղության պայմանագիր Խաթթուսիլիսի հետ, որով Խաթթուսիլիսը համաձայնում էր իր երկու դուստրերին ուղարկել Եգիպտոս՝ ամուսնանալու Ռամզեսի հետ։

Դիվանագիտական ամուսնություն կարող էր նախապատրաստվել Բաբելոնի թագավոր Կադաշման-Էնլիլի II-ի և Պուդուհեպայի դուստրերից մեկի միջև, որի կազմակերպմամբ զբաղվում էր հենց Պուդուհեպան:
մինի|Պուդուհեպայի կնիքը
Բաբելոնի մի արքայադուստր ամուսնացել էր խեթական արքայական ընտանիքի անդամներից մեկի հետ։ Համաձայն պատմական վկայությունների, այդ արքայադուստրը, ամենայն հավանականությամբ, եղել է Բաբելոնի թագավոր Կուդուր-Էնլիլի դուստրը կամ քույրը։ Այս լուրերը արհամարական վերաբերմունք է առաջացնում Եգիպտոսի Ռամզես II-ի մոտ, որը, ըստ երևույթին, այլևս Բաբելոնը քաղաքականապես կարևոր չէր համարում։ Պուդուհեպան պատասխանել է նրան նամակով՝ ասելով. «Եթե ասում ես՝ Բաբելոնի թագավորը Մեծ Թագավոր չէ, ուրեմն դու չես ճանաչում Բաբելոնի դիրքը»:

Խաթթուսիլիսի մահից հետո Պուդուհեպայի դերը ավելի է ընդլայնվել նրա որդի Թուդխալիյա IV-ի գահակալության ժամանակ, ստանալով աստվածուհի-թագուհու տիտղոս։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է դատական հարցերին՝ միջամտելով անգամ իրավական գործերի քննությանը։ Բացի այդ, լինելով քրմուհի, Պուդուհեպան մեծ աշխատանք է կատարել խեթական կրոնի կազմակերպման և համակարգման հարցում:

Նրա դուստրերից երկուսը հայտնի են պատմության մեջ՝ Մաաթհորնեֆերուրեն, որը դարձել էր Եգիպտոսի թագուհի, և Քիլուշ-Հեպան:

###### Նեֆերտարի և Պուդուհեպա
մինի|Նեֆերտարիի նամակը Պուդուհեպային գրված աքքադերենով, մ․թ․ա 1275-1250 թվականներ։
Եգիպտոսի թագուհի Նեֆերտարին նվերներ է ուղարկել Պուդուհեպային.

Եգիպտոսի  մեծ թագուհի Նափտերան (Նեֆերտարին) այսպես է խոսում․

## Տես նաև
* Խեթական պետություն
* Հին Եգիպտոս

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Gold, C. (2015). *Women who ruled: History's 50 most remarkable women.*

## Արտաքին հղումներ
* Queen Puduḫepa 

Կատեգորիա:Թագուհիներ
Կատեգորիա:Կին ղեկավարներ