open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Time Report

**Time Report**, հայկական էթնո-ջազային խումբ Երևանից։ Խումբը հիմնել են Արմեն Հյուսնունցը և Խաչիկ Սահակյանը 1996 թվականին։ Խումբը թողարկել է երեք ստուդիական ալբոմ։

## Մասնակիցներ
* Արմեն Հյուսնունց - կոմպոզիտոր, սաքսոֆոն, ֆլեյտա, ղմբի ղեկավար
* Խաչիկ Սահակյան - կոմպոզիտոր, դաշնամուր, խմբի ղեկավար 
* Վարդան Առաքելյան - բաս-կիթառ
* Վարդան Գրիգորյան - դուդուկ, զուռնա
* Արման Ջալալյան - հարվածային
* Էդուարդ Հարությունյան - պերկուսսիա

## Սկավառակագրություն
* 2000 - «Time Report»
* 2001 - «Return»
* 2008 - «One Day»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Պաշտոնական էջը MySpace կայքում

Կատեգորիա:Հայկական ջազ խմբեր
Իսաակ Ալբենիս

**Իսաակ Մանուել Ֆրանսիսկո Ալբենիս** (, ), իսպանացի կոմպոզիտոր և դաշնակահար։ Իսպանական նոր երաժշտության հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մայիսի 29-ին, Քամպրոդոնում (Կատալոնիա)։ Ալբենիսը նոր ժամանակի իսպանական կոմպոզիտորներից առաջինն էր, որն իր ստեղծագործության հիմքում դրեց իսպանական ժողովրդական երաժշտությունը։

## Աշխատություններ
Գրել է օպերաներ, երաժշտական կատակերգություններ, սարսուելաներ (իսպանական օպերայի հինավուրց ժանր), «Կատալոնիա» ռապսոդիան, երգեր և ռոմանսներ։ Առավել նշանավոր են դաշնամուրային ստեղծագործությունները, այդ թվում՝ «Իսպանական սյուիտ» (1886), «Իսպանիա» (1890), «Իսպանական երկու պար», «Իբերիա» (1905 - 1909) ևն։ Ալբենիսի ստեղծագործության վրա որոշակի ազդեցություն է գործել իմպրեսիոնիզմը։ Մահացել է մայիսի 18-ին, Քամբո-լե-Բենում (Ֆրանսիա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիրիժորներ
Armenian Navy Band

**Armenian Navy Band**, Հայկական ավանգարդ-ֆոլկ-ջազային համույթ։ Հիմնվել է 1998 թվականին Երևանում։ Խմբի երաժշտությունն իրենից ներկայացնում է աֆրոամերիկյան ջազի, բլյուզի և հայկական ավանդական երաժշտության խառնուրդ։

Խումբը հիմնել է աշխարհահռչակ երաժիշտ Արտո Թունջբոյաջյանը։ Խմբին առաջինը միացել է ջազային դաշնակահար Վահագն Հայրապետյանը։ Վերջինիս շնորհիվ Արտոն ծանութանում է ևս տասը երաժիշտների հետ, որոնք դառնում են խմբի հիմնական մասնակիցները։

Խմբի առաջին ալբոմը՝ «Բզդիկ զինվոր», թողարկվեց 1999 թվականին, որից հետո 2000 թ.-ին խումբը մեկնեց շրջագայության Եվրոպական երկրներով, որտեղ մեծ հաջողության հասավ։

2006-ին Armenian Navy Band-ի հետ արժանացել է BBC-ի կողմից անցկացվող միջազգային World Music մրցանակաբաշխության՝ հանդիսատեսի համակրանքի մրցանակի։

## Կազմ
* **[[Արտո Թունջբոյաջյան]]**, վոկալ, պերկուսսիա, սազաբո, կոմպոզիտոր
* **[[Վահագն Հայրապետյան]]**, դաշնամուր, ստաղնային
* **[[Արմեն Հյուսնունց]]**, սաքսոֆոն
* **Անահիտ Արտուշյան**, քանոն
* **Արմեն Այվազյան**, քամանչա
* **Աշոտ Հարությունյան**, տրոմբոն
* **Դավիթ Նալչաջյան**, ալտ-սաքսոֆոն
* **Տիգրան Սուչյան**, շեփոր
* **Նորայր Քարտաշյան**, բկուլ, դուդուկ, զուռնա
* **Վարդան Գրիգորյան**, դուդուկ, զուռնա
* **Արման Ջալալյան**, հարվածային գործիքներ
* **Արտյոմ Մանուկյան**, բաս-կիթառ
* **Արտակ Գևորգյան**, խմբի մենեջեր

## Սվավառակագրություն

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Armenian Navy Band-ը «Հայկական ջազ» կայքում 
* Պաշտոնական էջը MySpace կայքում

Կատեգորիա:1998 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հայկական ջազ խմբեր
Ալբատրոսներ

**Ալբատրոսներ** (), մրրկահավերի կարգի օվկիանոսային թռչունների ենթաընտանիք։ Առավել հաճախ հանդիպում են Հոռն հրվանդանի մոտակա փոթորկալից ջրերում և հեռավոր հարավի այլ մասերում, որտեղ նրանք հեշտությամբ ճախրում են մոլեգնող մրրկի ժամանակ։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 1 մ, քաշը՝ 8 կգ, թևերի բացվածքը՝ 3, 5 մ։ Կտուցը՝ մեծ, եզրերից սեղմված, կարթաձև, թևերը՝ երկար, նեղ։ Գույնը՝ սպիտակ, ծխագույն։ Ալբատրոսների Diomedea exulans տեսակը բոլոր ճախրող թռչուններից ամենամեծն է։

Կատեգորիա:Ծովային թռչուններ
Կատեգորիա:Մրրկահավանմաններ
Էդուարդ Խաչատրյան

**Էդուարդ Աբելի Խաչատրյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թբիլիսիի համալսարանը (1941)։ 1943 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում 1952-1954 թթ.՝ գիտնական քարտուղար, 1957 թ.՝ մետաղային օգտակար հանածոների բաժնի վարիչ։ Խաչատրյանի աշխատություններում լուսաբանված են ՀԽՍՀ մետաղային օգտակար հանածոների, հատկապես երկաթի և պղնձի հանքավայրերի առաջացման պայմանների և տեղաբաշխման օրինաչափությունների, հանքանյութերի միներալա-երկրաքիմիական հատկանիշների և դրանց օգտագործման հեռանկարների հարցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Մարտին Վարդազարյան

**Մարտին Ցոլակի Վարդազարյան** (ապրիլի 4, 1938, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջազային երաժիշտ, Հայաստանի ժողովրդական արտիստ (2011), պրոֆեսոր։ Երաժշտություն է գրել ավելի քան 100 թատերական պիեսների համար, 5 մյուզիքլի և 40 ֆիլմի երաժշտության հեղինակ է։

## Կենսագրություն
[մինի|Մարտին Վարդազարյանի անվանական աստղը [Նվիրյալների արահետ (Երևան)|Նվիրյալների արահետում]]
Մարտին Վարդազարյանը ծնվել է 1938 թվականի ապրիլի 4-ին Երևանում։ Նրա հայրը՝ երաժիշտ Ցոլակ Վարդազարյանը եղել է հայկական ջազի հիմնադիրներից։6 տարեկանում ավտովթարի հետևանքով կորցրել է հորը և հորաքրոջը։1956-1958 թվականներին աշխատել է «Նաիրի» կինոթատրոնի նվագախմբում՝ որպես դաշնակահար։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային, և 1970 թվականին՝ կոմպոզիտորական բաժինը։ 1956-1960 թվականներին նվագել է Հայաստանի պետական ռադիոկոմիտեի կվինտետում։ 1961-1963 թվականներին ղեկավարել է «Մոսկվա» կինոթատրոնի նվագախումբը։ Նվագախմբեր է ձևւավորել «Երևան նախագծին» և Պետական համալսարանին առընթեր։ 1966-1972 թվականներին զբաղեցրել է Հայաստանի պետական ռադիոյի և հեռուստատեսության էստրադային անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարի պաշտոնը։ 1971-1974 թվականներին դասավանդել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի արվեստի ֆակուլտետում։ 1974-1989 թվականներին եղել է Հայաստանի կոմպոզիտորների տան գեղարվեստական ղեկավարը։ 1990 թվականից Հայաստանի հանրային հեռուստառադիոյի էստրադային սիմֆոնիկ նվագախմբի խմբավարն է և խորհրդատուն։ 1994 թվականից «Հայկական երաժշտական համաժողով» հասարակական կազմակերպության անդամ է։ Դասավանդում է Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջազ-էստրադային ֆակուլտետում։Ունի 1 դուստր`Աննա Վարդազարյանը։ 2009 թվականից ընտրվել, 2013 թվականին վերընտրվել է Երևան քաղաքի ավագանու անդամ ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1990)
* Հայաստանի ժողովրդական արտիստ (2011)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան (2017)
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի (2007)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի ավագանու 1-ին գումարման անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի ավագանու 2-րդ գումարման անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի ավագանու 3-րդ գումարման անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Ցոլակ Վարդազարյան

**Ցոլակ Վարդազարյան** (), հայ  սովետական փողհար, դիրիժոր, երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1910 թվականի հունվարի 19-ին Ջալալօղլիում։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի երաժշտական ուսումնարանը։ 1932-1936 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում` Տաբակովի արվեստանոցում։ 1937 թվականից եղել է Երևանի Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մենակար։ Դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում և երաժշտական ուսումնարանում։ 1938 թվականին Արտեմի Այվազյանի հետ եղել է Հայաստանի պետական ջազ նվագախմբի հիմնադիր կազմում` որպես դիրիժոր և մենակատար։ 1942 թվականից եղել է  Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի դիրիժոր։  Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին  կազմակերպել է համերգային անսամբլներ և հանդես եկել ռազմաճակատում։ Վախճանվել է 1944 թվականի ապրիլի 23-ին Երևանում`ավտովթարից,իր քրոջ հետ։
Հայտնի ժողովրդական արտիստ,կոմպոզիտոր Մարտին Վարդազարյանի հայրն է։

## Ղեկավարած ներկայացումներ
Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում ղեկավարել է հետևյալ ներկայացումները՝
* Ի. Կալման՝ «Սիլվա»
* Ռ. Նելսոն՝ «Թագավորը զվարճանում է»
* Մ. Ֆերկելման՝ «Սերենադա»
* Ա. Այվազյան՝ «Ատամնաբույժն արևելյան»
* Ա. Այվազյան՝ «Ուշ լինի՝ նուշ լինի»
* Ի. Կալման՝ «Մարիցա»

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Երաժիշտ-կատարողների Համամիութենական մրցույթի դիպլոմանտ, Մոսկվա, 1941

## Տես նաև
* Հայաստանի պետական ջազ նվագախումբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ցոլակ Վարդազարյանի կենսագրություն 

Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
76-րդ Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիա

**76-րդ Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիա**, կազմավորվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ հայկական հավաքական բրիգադի հիման վրա, Հայաստանում։

## Պատմություն
Մարտական և քաղաքական ուսուցումը տարվում էր մայրենի լեզվով։ Դիվիզիայի հրամանատարներն են եղել Անդրեյ Մելիք-Շահնազարովը (Մելիք-Շահնազարյան), Հ. Օ. Աթոյանը, *[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմի]]*, 1941-1945 տարիներին՝ գեներալ-մայոր Կ. Ի. Դորյունովը, գնդապետ Գ. Դ. Վորոնինը, գեներալ-մայորներ Ն. Տ. Թավարքիլաձեն, Ն. Ի. Կալաձեն, Մ. վ. Չերնիկովը, Ի. Ֆ. Պրյախինը։ Հրատարակել է հայերեն «Կարմիր զինվոր» թերթը, «Կարմիր մարտիկ» հանդեսը և այլն, պատերազմի տարիներին՝ «Վորոշիլովեց» («Ворошиловец») ռուսերեն թերթը (հրահանգիչ՝ գրող Հ. Քոչար)։ 1935 թվականից դիվիզիան կոչվել է Կլիմենտ Վորոշիլովի անվան, 1937 թվականին պարգևատրվել Կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1938 թվականի մարտին դիվիզիան համալրվեց այլազգի ռազմիկներով, բայց մնաց Հայաստանում, պահպանվեցին դրոշը, համարը, ավանդույթները։

## Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին
1941 թվականի օգոստոսին Անդրկովկասյան ռազմաճակատի 47-րդ բանակի ավանգարդում դիվիզիան անցավ Արաքսը և շարժվեց Ջուլֆա-Մարանդ-Թավրիզ ուղղությամբ։ 1941-ի սեպտեմբերին փոխադրվեց Ուկրաինա և 38-րդ բանակի կազմում մարտերի մեջ մտավ Պոլտավա-Խարկով-Վոլչանսկ շրջանում։ 1942 թվականի փետրվարին մտավ Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի 21-րդ բանակի կազմի մեջ։ 1942 թվականի մայիսին դիվիզիան հարձակման անցավ Բելգորոդից հարավ՝ Բեզլյուդովկա-Տավլոժանկա ուղղությամբ, գետանցեց Հյուսիսային Դոնեցը, արյունահեղ մարտերով գրավեց Գրաֆովկա, Նեխոտևկա, Շամինո և Արխանգելսկոյե բնակավայրերը։ 1942 թվականի հունիսին փակելով Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի 21-րդ և 38-րդ բանակների միջև առաջացած ճեղքվածքը՝ թշնամուն կանգնեցրեց Սուրկովո, Տամ, Պեսյանոյե բնակավայրերի շրջանում։ 1942 թվականի հուլիսին փոխադրվեց Ստալինգրադյան ռազմաճակատ։ 1942 թվականի հոկտեմբերին անցավ Դոնը, ճեղքեց հակառակորդի պաշտպանությունը և գրավեց Կլետսկայա երկաթուղային հանգույցը, որի համար արժանացավ գվարդիական կոչման (նոյեմբերի 23, 1942) և այնուհետև կոչվեց 51-րդ գվարդիական դիվիզիա։ 1943 թվականի ձմռանը դիվիզիան մասնակցեց Ստալինգրադում ֆաշիստական բանակների խմբավորման շրջափակմանն ու ոչնչացմանը, որի համար պարգևատրվեց Լենինի շքանշանով (հունիսի 19, 1943)։ 1943-ի ամռանը մասնակցեց Կուրսկի ճակատամարտին՝ Բելգորոդ-Բոգոդուխովոյի շրջանում։ 1944-1945 թվականին դիվիզիան I Մերձբալթյան ռազմաճակատի զորքերի կազմում կռվեց Բելառուսի, Լատվիայի և Լիտվայի ազատագրման համար։ Վիտեբսկ-Պոլոցկի շրջանում հակառակորդի խմբավորման շրջափակման և ջախջախման համար ստացավ «վիտեբսկյան», իսկ 93-րդ հրաձգային գունդը՝ «Պոլոցկյան» պատվանունը (հուլիսի 10, 1944)։ Գնդացրորդ Ա. Սարգսյանին ետմահու շնորհվեց Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Դիվիզիայի մարտական ուղին ավարտվեց 1945 թվականի մայիսին՝ Կուռլանդական թերակղզում շրջափակված հակառակորդի խմբավորման ջախջախումով։ Դիվիզիան անցել է մոտ 7000 կմ, ազատագրել 600 բնակավայր, 21 ռազմիկներ արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայկական դիվիզիաներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ զինուժ
Մարլեն Խաչատրյան

**Մարլեն Նարիբեյի Խաչատրյան** (), հայ խորհրդային ֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1972)։

1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ 1953 թվականից աշխատել է Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտում։ Աշխատանքները վերաբերում են բարձր էներգիայի փորձարարական ֆիզիկայի բնագավառին։ Առաջինն է չափել պրոտոնների, նեյտրոնների, միջուկների հետ նեյտրոնների (1—10 Գէվ էներգիայի) փոխազդեցության կտրվածքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Հոռն հրվանդան

300px|մինի|Հոռն հրվանդանը պարզ եղանակին
300px|մինի
**Հոռն հրվանդան** (, ), հրվանդան, Հարավային Ամերիկայի ծայր հարավային կետը Հոռն կղզում (55° 59՝ հարավային լայնություն, 67°16՝ արմ. երկայնություն)։ Հայտնագործել են հոլանդացիներ Յա. Լեմերը և Վ. Սխաուտենը, 1616 թվականին։ Անվանումն ստացել է ի պատիվ Սխաուտենի հայրենի քաղաք Հոռնի։

## Աշխարհագրություն
Հոռն հրվանդանը տեղակայված է Հոռն կղզում, Դրեյքի նեղուցում, որը բաժանում ՝ Հարավային Ամերիկան Անտարկտիդայից:

## Պատմություն
Հայտնագործվել է 1616 թվականին ծովագնացներ Յակոբ Լեմերի և Վիլեմմ Սխաուտենի կողմից։ Անվանվել է Սխաուտենի հայրենի քաղաքի պատվին՝ Հորն։

## Կլիմա
Հրվանդանում կլիման մեղմ է, հիմնականում անփոփոխ՝ տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը տատանվում է −2&nbsp;°C մինչև +14&nbsp;°C: Եղանակը հիմնականում քամոտ է մառախլապատ։ Տեղումները մեծ քանակությամբ լինում են ամբողջ տարվա ընթացքում։ Տարվա 300 օրը անձրև է գալիս և փչում է ուժեղ քամի։

## Տեսարժան վայրեր
Կղզում տեղակայված է փարոս։ 
thumb|300px

## Արվեստում և մշակույթում
* Հրվանդանին նվիրված են բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Նրանցից մեկը Ժյուլ Վեռնի «Ջոնաթանի» նավաբեկյալները ստեղծագործությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրագնդի էքստրեմումի կետեր
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկա
Կատեգորիա:Հրվանդաններ այբբենական կարգով
Grumpy Cat

[մինի|Grumpy Cat ([2014)]]
**Grumpy Cat** (թարգմանաբար՝ **Մռայլ կատու**, իրական անունը՝ Թարդար Սոուս (), ), հայտնի էգ կատու, որն իր դեմքի մռայլ արտահայտության շնորհիվ դարձել է ինտերնետային աստղ։ Նա հաղթել է BuzzFeed-ի մրցանակաբաշխության «տարվա մեմ» անվանակարգը։

Կատուն պատկերվել է The Wall Street Journal հանդեսի 2013 թ. մայիսի 30-ի համարի շապիկի վրա։

Կատուն ունի ֆեյսբուքյան էջ, որը ունի միլիոնավոր լայքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* The Official Grumpy Cat էջը Ֆեյսբուքում
* RealGrumpyCat էջը Թվիթերում

Կատեգորիա:Կատուներ
Կատեգորիա:Հայտնի կենդանիներ
408-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա

**408-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա**, ԽՍՀՄ ռազմական ստորաբաժանում, որը մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։

## Պատմություն
մինի|ձախից|408-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար Պ. Ն. Կիցուկ, Հայաստանի Հանրապետության հոբելյանական նամականիշ
Կազմավորվել է 1941 թվականի օգոստոսին՝ Երևանում։ Հրամանատար՝ գնդապետ Պ. Ն. Կիցուկ։ 1942 թվականի մարտին վերակազմվեց հայկականի։ Հրատարակում էր «Հանուն հայրենիքի» հայերեն թերթը։ 1942 թվականի մարտ-սեպտեմբերին գտնվում էր խորհրդա-թուրքական սահմանում։ 1942 թվականի սեպտեմբերի 15-ին 408-րդ դիվիզիան ժամանեց Նովոռոսիյսկի պաշտպանական շրջանը և 47-րդ բանակի կազմում դիրքեր գրավեց Ցեմեսյան ու Ռիբացկի ծովախորշերում, Կաբարդինկա տեղամասում։ Ծովից Գելենջիկը գրավելու անհաջող փորձերից հետո թշնամին գրոհեց Աբինսկի բնակավայրի կողմից՝ անտառների և լեռների միջով։ Կանգնեցնելով թշնամու գրոհը՝ սեպտեմբերի 25-ին դիվիզիան անցավ հակահարձակման և ազատագրեց Երիվանսկի, Չումատովո և այլ բնակավայրեր։ Հատկապես աչքի ընկավ 672-րդ գունդը (հրամանատար՝ մայոր Տ. Սայադյան)։ 1942 թվականի հոկտեմբերին փոխադրվեց Տուապսե և մարտերի մեջ մտավ Պշիշ գետի հովտում՝ Ալթուբինալ, Պերեվալնի, Պելիկո և Դոյտխ բնակավայրերի շրջանում։ Հոկտեմբերի 14-ին թշնամին ճեղքեց խորհրդային զորքերի պաշտպանությունը, 408-րդ դիվիզիան կտրվեց թիկունքից, բայց հոկտեմբերի 21-ին կանգնեցրեց թշնամու կատաղի գրոհը։ Հատկապես աչքի ընկավ 963-րդ հրետանային գնդի հաուբիցային դիվիզիոնը, որը տասնօրյա կատաղի մարտերով ճեղքեց հակառակորդի օղակը և դուրս եկավ շրջափակումից։ Դիվիզիոնի 15 մարտիկներ պարգևատրվեցին շքանշաններով ու մեդալներով։ 18-րդ բանակի հրամանատարության որոշմամբ 1942 թվականի հոկտեմբերի 25-ին 408-րդ դիվիզիան դուրս բերվեց առաջավոր գծից, իսկ նոյեմբերին վերակազմվեց 7֊րդ հետևակային բրիգադի։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայկական դիվիզիաներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ զինուժ
409-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա

**409-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա**, կազմավորվել է 1941 թվականի հուլիս-օգոստոսին՝ Հայաստանում։ Հրամանատար՝ գնդապետ Ա. Վասիլյան։
[մինի|ձախից|[Մայր Հայաստան ռազմական պատմության թանգարան, Հայրենական մեծ պատերազմի դահլիճ, ցուցադրություն նվիրված դիվիզիայի մարտական ուղուն]]
1942 թվականի փետրվարին վերակազմվեց զուտ հայկականի։ Հրատարակում էր «Մարտական դրոշով» հայերեն թերթը։ 1942 թվականի մայիսին դիվիզիան Հայկական ՍՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահությունից ստացավ մարտական դրոշներ, նոյեմբերին մեկնեց Հյուսիսային Կովկաս, մարտերի մեջ մտավ Մոզդոկի շրջանում։ 1943 թվականի հունվար-ապրիլին հարձակողական մարտերով անցավ մոտ 800 կմ, մասնակցեց Մոզդոկի, Գեորգիևսկի, Միներալնիե վոդիի և այլ բնակավայրերի ազատագրմանը։ Ամրանալով Միլերովո քաղաքում՝ օգոստոսից մասնակցեց Ձախափնյա Ուկրաինայի համար մղված մարտերին, գործուն դեր խաղաց Խսրկովի, Զմիևի, Դնեպրոպետրովսկի, Դնեպրոձերժինսկի ազատագրման և Դնեպրի գետանցման ժամանակ։ 1944 թվականի հունվարին Կիրովոգրադի մատույցներում շրջանցեց թշնամուն և թիկունքային գրոհով ազատագրեց քաղաքը, որի համար արժանացավ «Կիրովոգրադյան» պատվանվանը։ 1944 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին դիվիզիան II և III Ուկրաինական ռազմաճակատների զորքերի շարքերում մասնակցեց Ցասսի-Քիշնևյան օպերացիային, Մոլդավիայի և Ռումինիայի ազատագրմանը, 1944 թվականի հոկտեմբեր-դեկտեմբերին՝ Դեբրեցենյան և Բուդապեշտյան օպերացիաներին. հայ ռազմիկները հատկապես աչքի ընկան Տիսսա գետի ափերին մղած մարտերում՝ Խատվանի և Բուդապեշտի գրոհների ժամանակ։ 1945 թվականին 409-րդ դիվիզիան մասնակցեց Չեխոսլովակիայի և Ավստրիայի ազատագրմանը։ Բրատիսլավայի գրավման համար արժանացավ «Բրատիսլավյան» պատվանվանը, պարգևատրվեց Բոգդան Խմելնիցկու շքանշանով։ Դիվիզիան իր մարտական ուղին ավարտեց Պրահայի մատույցներում։ Դիվիզիայի 1 700 ռազմիկներ պարգևատրվել են շքանշաններով ու մեդալներով։ 
 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայկական դիվիզիաներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ զինուժ
Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշ

**Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշը** Մակեդոնիայի Հանրապետության պետական խորհրդանիշներից է։ Այն հանդիսանում է կարմիր գույնի մի ուղղանկյուն, որի կենտրոնում պատկերված է դեղին գույնի արեգակ, որն ունի ութ ճառագայթ։ Դրոշը մարմնավորում է «նոր ազատության արևը» (մակեդ.՝ *ново сонце на слободата*), երգված Մակեդոնիայի ազգային հիմնում։ Դրոշն ընդունվել է 1945 թվականին։

## Պատմություն
Մինչև 1992 թվականը Մակեդոնիայի հարավսլավական հանրապետությունը շարունակում էր օգտագործել Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետության (մինչև 1963 թվականը՝ Մակեդոնիայի ժողովրդավարական Հանրապետություն) 1946 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ընդունված դրոշը, որն իրենից ներկայացնում էր ոսկեգույն եզրագծերով կարմիր աստղով կարմիր գույնի վահանակ։

Մինչև 1995 թվականը Մակեդոնիայի հարավսլավական հանրապետության դրոշի վրա պատկերված էր «Վերգինայի աստղը»։ Ինչպես պետության անունը, այնպես էլ դրոշի վրա «Վերգինայի աստղի» կիրառումը հարուցեց Հունաստանի բողոքը, որի տարածքում էր գտնվել «Վերգինայի արեւի» պատկերով մակեդոնական մի արքայի հին ոսկե դամբարանը և Մակեդոնիայի իշխանություններն ստիպված եղան փոխել դրոշը։

## Կառուցվածք

thumb|ձախից|top|450px|Դրոշի կառուցվածքը

## Նմանատիպ դրոշներ

Պատկեր:Flag of Kyrgyzstan.svg|Ղրղզստանի դրոշ


## Պատմական դրոշներ

Պատկեր:Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1992).svg|Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշը 1991 թվականի ապրիլի 15-ից 1992 թվականի հուլիսի 11-ը
Պատկեր:Flag of North Macedonia (1992–1995).svg|Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշը 1992 թվականի հուլիսի 11-ից 1995 թվականի հոկտեմբերի 5-ը


## Տես նաև
* Մակեդոնիայի Հանրապետության գերբ
* Մակեդոնիայի Հանրապետություն

## Արտաքին հղումներ
* Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշը ''Flags of the World'' կայքում

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:1995 դրոշներ
390-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա

**390-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա**, ԽՍՀՄ ռազմական ստորաբաժանում, որը մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։

## Պատմություն
Կազմավորվել է 1942 թվականի հունվարին՝ Կերչ թերակղզում, Ղրիմի ռազմաճակատի զորամիավորումների հայազգի ռազմիկներով և Հայաստանից ժամանած համալրումով։ Դիվիզիայի հրամանատար՝ գնդապետ Ս. Գ. Զաքյան։ Հրատարակում էր «Հայկական սնայպեր» հայերեն թերթը։ 1942 թվականի մարտին 390-րդ դիվիզիան Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահությունից ստացավ մարտական դրոշներ և մտավ Կերչում մղվող ծանր մարտերի մեջ։ Մարտի 22-ին ետ մղեց գերմանական 22-րդ տանկային դիվիզիայի հարձակումը, սակայն հետագա մարտերում մեծ կորուստներ կրելով թշնամու խոշոր ուժերից՝ ստիպված եղավ նահանջել։ Զոհվեց Սիմոն Զաքյանը։ 1942 թվականի մայիսին դիվիզիան վերակազմվեց։ Հայազգի ռազմիկներից շատերը տեղափոխվեցին Սևաստոպոլ, որտեղ 1942 թվականի հունիսին աչքի ընկան Սևաստոպոլի պաշտպանությունում։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայկական դիվիզիաներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ զինուժ
Հայկական էսպերանտիստ

**Հայկական էսպերանտիստ** (), գրական, մշակութային, ուսումնական պատկերազարդ ամսաթերթ՝ հայերեն և էսպերանտո լեզուներով։ Երևանի համալսարանին առընթեր հայկական էսպերանտական կազմակերպության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1958 թվականին, Երևանում, խմբագիր՝ Գուրգեն Սևակ։

Ձգտել է ընթերցանության նյութ մատուցել հայ էսպերանտիստներին, ամրապնդել նրանց կապերը Խորհրդային Միության էսպերանտական խմբերի հետ։ Ծանոթացրել է հայ և օտար գրականությանը, ներկայացրել է հայ անվանի գիտնականներին, տպագրել բանաստեղծություններ (Հովհաննես Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը»՝ Գ. Սևակի թարգմանությամբ), հանելուկներ, նոտագրված երգեր։ «Լրատու» բաժինը լուսաբանել է էսպերանտական կյանքը Հայաստանում և Վրաստանում։ Ունեցել է էսպերանտո լեզուն ուսումնասիրողների դասընթաց։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ժամանցային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ախենի հաշտություն (1748)

**Ախենի հաշտություն (1748)**, կնքվել է հոկտեմբերի 18-ին, Ախենում, մի կողմից Ֆրանսիայի, մյուս կողմից Անգլիայի ու Հոլանդիայի միջև, որով ավարտվել է Ավստրիական ժառանգության համար պատերազմը։ Այնուհետև Ախենի հաշտությանը միացան Իսպանիան, Ավստրիան, Մոդենան, Ջենովան, Սարդինիան։ Ախենի հաշտությամբ Ավստրիան կորցրեց Սիլեզիան, որն անցավ Պրուսիային, և իտալական հողերի մի մասը։ Մարիա Թերեզայի ամուսին Ֆրանց Ատեֆան Լոթարինգցին ճանաչվեց «Հռոմեական Սրբազան կայսրության» կայսր։

Կատեգորիա:Հաշտության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության պայմանագրեր
Ռուդոլֆ Խաչատրյան

**Ռուդոլֆ Լորիսի Խաչատրյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1984), Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (2002)։

Օպերային երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Ալբերտ Խաչատրյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ռուդոլֆ Խաչատրյանը ծնվել է 1937 թվականին, Երևանում։ 1951 թվականին մի քանի ամիս սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1955 թվականից մասնակցել է հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների։ 1960 թվականից եղել է ԽՍՀՄ, այնուհետև՝ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1999-2001 թթ. մասնակցել է Ռուսաստանի հայերի միության ստեղծմանը։ 2002 թվականին ընտրվել է Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

## Գործունեություն
Ռուդոլֆ Խաչատրյանն առաջինն է լևկասի վրա սեպիայի ու սանգինայի օգնությամբ ստեղծել գեղանկարչական գործեր՝
*«Ինքնանկար», 1981, ԺԱԹ
*«Վարդերով նատյուրմորտ», 1983
*«Հրանտ Մաթևոսյանի դիմանկարը», 1986
*«Գրիգոր Նարեկացի», 1988

Աշխատել է գրաֆիկայի և գեղանկարչության ասպարեզում։ 1971 թվականից ապրել և ստեղծագործել է Մոսկվայում։ 1959 թվականին Երիտասարդության համաշխարհային VII փառատոնի (Վիեննա) ցուցահանդեսում «Ուսանողուհու դիմանկար»-ի համար արժանացել է բրոնզե մեդալի, 1970 թվականին՝ Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված ցուցահանդեսում «Կոմիտաս»-ի համար՝ ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության առաջին մրցանակի։ Ստեղծել է դիմանկարներ, նատյուրմորտներ, բնանկարներ։ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի վրձնին են պատկանում Ալավերդու երկաթուղային կայարանի շենքի բարձրարժեք որմնանկարները։ 
Աշխատանքներից են՝ 
*«Երիտասարդություն» (1965)
*«Մայրություն» (1965)
*«Նատյուրմորտով Մարիամիկը» (1972)
*«Կնոջ դիմանկար» (1973)
*«Հենրիկ Իգիթյանի դիմանկարը» (1982)

## Մրցանակներ, կոչումներ և պարգևներ
* Երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային VII փառատոնի (1959, Վիեննա) ցուցահանդեսի բրոնզե մեդալ
* ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության 1-ին մրցանակ (1969)
* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1977)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1984)
* Անդրկովկասյան հանրապետությունների 1-ին բիենալեի ոսկե մեդալ (1986, Թբիլիսի)
* ՌԴ Բարեկամության շքանշան (1997)
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2003)
* «Ֆրանց Կաֆկա» եվրոպական ընկերության ոսկե (2003) մեդալ

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Մոսկվա (1978, 1984, 1993, 1997, 2002, 2004)
*Սանկտ Պետերբուրգ (1979)
*Օդեսա (1979), 
*Լոս Անջելես (1985), 
*Լոնդոն (1990), 
*Երևան (1980, 1983, 1988, 1997)

Ռուդոլֆ Խաչատրյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանում և արտասահմանում՝ ազգային պատկերասրահներում և պետական թանգարաններում։ Որոշ նկարներ գտնվում են Հայաստանի և աշխարհի շատ երկրների բազմաթիվ մասնավոր հավաքածուներում։ 2008 թվականին Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում կազմակերպվել է Խաչատրյանի հետմահու ցուցահանդեսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուդոլֆ Խաչատրյանի գծանկարն ու աբստրակտը
* Ռուդոլֆ Խաչատրյան 

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Աախեն

thumb
**Ախեն**, **Աախեն** ( , , , ), առողջարանային և սահմանամերձ քաղաք Գերմանիայի Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայի երկրամասում։ Քաղաքի բնակչությունը՝ ։ Հանդիսանում է տրանսպորտային հանգույց Գերմանիայի, Բելգիայի և Նիդերլանդների սահմանագլխին, ինչպես նաև քարածխային ավազանի կենտրոն (տարեկան արդյունահանվում Է 6-7 միլիոն ածուխ)։ Ունի տեքստիլ, մեքենաշինական, քիմիական արդյունաբերություն, ասեղների արտադրություն։ Միաժամանակ Ախենը առողջարան Է (ծծմբա-ջրածնային-աղային ջերմուկներ)։ Ցուցումները՝ ռևմատիզմ, վեներական, նյարդային և մաշկային հիվանդություններ։ 8-րդ դարի վերջին 9-րդ դարի սկզբին եղել է Կարլոս Մեծի աթոռանիստը, ավելի ուշ այստեղ են թագադրվել գերմանիայի թագավորները։

Աախենը Գերմանիայի ամենաարևմտյան քաղաքն է, գտնվում է Բելգիայի և Նիդերլանդների սահմանին։ Աախենում է գտնվում Աախենի համալսարանը։ 2009 թվականին Գերմանիայի ամենանորարարական քաղաքների ցանկում գրավել է 8-րդ տեղը։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աախենի պաշտոնական կայքը
* Aachen-emotion.com  նկարներ, պատմություններ Աախենի մասին
* ASEAG (հանրային ավտոտրանսպորտ) (գերմաներեն)
* Աախենի համալսարան (գերմաներեն և անգլերեն)

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ախենի հաշտություն (այլ կիրառումներ)

**Ախենի հաշտություն** կարող է վերաբերել՝

* Ախենի հաշտություն, 1668 թվականի հաշտությունը, որ վերջ դրեց Դեվոլյուցիոն պատերազմին ()։
* Ախենի հաշտություն, 1748 թվականի հաշտությունը, որ վերջ դրեց Ավստրիական ժառանգության համար պատերազմին։
* Ախենի կոնգրեսի հաշտության պայմանագիրը, որը ստորագրվել է 1818 թվականին։

Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Ուրախություն

աջից|250 px|մինի|Երեխաների ուրախությունը

**Ուրախություն**, ներքին ապրում (հաճելի զգացմունք), որը կարող է արտահայտվել նաև արտաքնապես՝ միմիկայի և մարմնի շարժումների միջիցով (ժպիտ, ծիծաղ, լաց, ուրախության ճիչ, տվյալ կուլտուրային բնորոշ ժեստեր (օրինակ՝ ձեռքերի շարժումներ, պար, ծափահարություն) և այլն)։ Մարդու զգացմունքներից և հույզերից մեկն է և հակադրվում է տխրությանը։ Տարբեր երկրներում և մշակույթներում ուրախությունն արտահայտելու ձևերը տարբեր են։

Ուրախության պատճառ կարող են հանդիսանալ՝ հաջողությունը (գործունեության որևէ բնագավառում), սիրած զբաղմունքը, ցանկալի իրի ձեռքբերումը/ունենալը, հաճելի կյանքի զգացումը, որևէ մեկի հետ շփումը, ինչ-որ նպատակին ձգտելը (և հասնելը), ծանր կամ ծավալուն աշխատանքի (ամբողջությամբ կամ հիմնական մասի) ավարտը, և այլն։

Ուրախությունը (ոչ երեխաների) կապված է նաև տվյալ միջավայրի սոցիալական և տնտեսական կյանքի հետ։

Կատեգորիա:Զգացմունքներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Անդրե Սիմոնյան

**Անդրե Սիմոնյան** (), հայ ռոք-երաժիշտ, «The Beautified Project» ռոք-խմբի հիմնադիր և առաջնորդ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1977 թվականի օգոստոսի 30-ին Իրանի Թավրիզ քաղաքում։ Ավարտել է Ասադի հայկական դպրոցը։ 1996 թվականին տեղափոխվել է Անգլիա, որտեղ սովորել է երաժշտություն և մեդիա «Համերսմիթ և Վեսթ Լոնդոն» քոլեջում, այնուհետև ստացել է Քեմբրիջի համալսարանի բարձրագույն վկայական՝ որպես անգլերենի մասնագետ։ 1999-2006 թվականներին աշխատել է Լոնդոնի «Sanctuary Records» ձայնագրման ընկերությունում։ 2001 թվականին նվագել է «Blue People Society», 2002-2004 թվականներին «Gazolin» խմբերում որպես թմբկահար։ 2004 թվականին Լոնդոնում ստեղծել է «The Beautified Project» նախագիծը։ 2006 թվականից տեղափոխվել է Հայաստան։ 2009 թվականին եղել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Հայ Սուպերսթար» երաժշտական նախագծի պրոդյուսերը։
2010 թվականին թողարկել է խմբի երկրորդ՝ «Beyond the Butterfly» ձայնասկավառակը և խումբը մոտք է գործել «MTV»՝ լինելով առաջին հայաստանյան խումբը երաժշտական միջազգային մեդիադաշտում։ Խմբի շրջանակներում մասնակցել է մի շարք համերգների, ռոք-փառատոների Երևանում և արտերկրում, 2011 թվականին և 2013 թվականին արժանացել է Հայաստանի ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն ռոք խումբ» մրցանակին։ Համերգներով հանդես է եկել Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Վրաստանում, Լեհաստանում, Անգլիայում, որտեղ «BBC» ընկերությունը դոկումենտալ ֆիլմ է նկարահանել խմբի մասին։ 2011 թվականին խմբի հետ ներկայացել է «Կիլիկիա» երգով և հանդես եկել համերգով Լոնդոնում՝ նվիրված Հայոց Ցեղասպանությանը։ 2013 թվականին թողարկել է խմբի երրորդ՝ «United We Fall» ձայնասկավառակը։ 2015 թվականին հեղինակել է «1 vs 1» երաժշտական նախագիծը, որն եթեր է հեռարձակվել «Կենտրոն» հեռուստաընկերությամբ։ 2016 թվականին արժանացել է «Phoenix» միջազգային երաժշտական մրցանակին։

## Արտաքին հղումներ
* The Beautified Project խմբի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իրանահայ ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իրանահայ կիթառահարներ
Ոստան Հայոց (խումբ)

**Ոստան Հայոց**, հայկական ռոք-խումբ, հայկական ռոք-երաժշտության «երրորդ ալիքի» ներկայացուցիչ։ Խումբը հիմնվել է 1986 թվականին Արեգ Նազարյանի կողմից։ Հիմնումից քիչ անց խումբը մեծ ճանաչում վաստակեց Հայաստանում և դարձավ 1980-ականների ազգային շարժման հիմնադիրներից մեկը։ Երևանի առաջին ռոք-ակումբի հիմնադիրներից մեկն է։

2012 թվականի դեկտեմբերի 23-ին խումբը մեծ համերգ ունեցավ Երևանում՝ նշելով իր գործունեության 25-ամյա հոբելյանը։

## Երաժշտություն
«Ոստան Հայոցի» երաժշտությունը հիմնված է ազգային մոտիվների վրա ուժեղ հարդ-ռոքի հնչողությամբ և արտ-ռոքի տարրերով։

## Կազմ
* *[[Հովհաննես Կուրղինյան]]*, վոկալ
* *[[Արեգ Նազարյան]]*, բաս կիթառ
* *[[Դավիթ Մուշեղյան]]*, կիթառ
* *[[Լևոն Հախվերդյան (երաժիշտ)|Լևոն Հախվերդյան]]*, հարվածային
Տարբեր ժամանակներում նույն կազմում էին

Վարուժան Ugurlyan (կիթառ), Մկրտիչ Բաբայան (ստեղնաշար), Արսեն Հովհաննիսյան (հարվածայիններ), Աշոտ Ղադյան (հարվածային գործիքներ), Սեյրան Մալերյան (հարվածային գործիքներ), Սարգիս Մանուկյան (վոկալ) և ուրիշներ.

## Սկավառակագրություն
* 1991 - «Զարդիր որդյակ»
* 2000 - «Քիմերներ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ոստան Հայոց - Հայաստանը ռոքի մեջ
*Ոստան Հայոց - imusic.am

Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
Արեգ Նազարյան

**Արեգ Արմենի Նազարյան** (), հայ ռոք-երաժիշտ, կոմպոզիտոր, կինոռեժիսոր, ձայնային ռեժիսոր, մարզիկ, Ոստան Հայոց խմբի հիմնադիրն ու առաջնորդը։ «Արտավազդ և Կլեոպատրա» ռոք-օպերայի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի հունիսի 18-ին Երևանում։ 1981 թվականին ավարտել է Աշտարակի թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը։ 1981-1982 թվականներին սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1981 թվականից զբաղվել է նավատորմային մարզաձևով, 1983 թվականին դարձել ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ 1986-1990 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի կինո-ֆոտո ֆակուլտետում։ 1986 թվականին ստեղծել է «Ոստան Հայոց» ռոք խումբը, որի բաս-կիթառահարն է և երգերի հիմնական մասի հեղինակը։ 1990-1992 թվականներին մասնակցել է Արցախի պատերազմին։ 2005 թվականից «Ուստա» պրոդյուսերական կենտրոնի տնօրենն է։ 2009 թվականից՝ «National Geographic Traveler» ամսագրի հայաստանյան գլխավոր խմբագիրն է։

## Սկավառակագրություն
* Ոստան Հայոց - Զարթնիր որդյակ (1991)
* Ոստան Հայոց - Քիմերներ (2000)
* Այաս - Earth and Sky Orchestral (2010)

## Ֆիլմադարան
* *«Պատը» - 1986 թ. (մուլտֆիլմ) ռեժիսոր, մուլտիպլիկատոր
* *«Տիկ-Տակ» - 1987 թ. (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Затмение» - 2000 թ. (գեղարվեստական) կոմպոզիտոր
* *«Հերոստրատ» - 2001 թ. (գեղարվեստական) հնչյունային ռեժիսոր
* *«[[Միանգամյա օգտագործման դրախտ]]»* - 2002 թ. (մուլտֆիլմ) կոմպոզիտոր, հնչյունային ռեժիսոր
* *«Ստեղծում» - 2004 թ. (գեղարվեստական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«700 կմ.+…անհայտություն» - 2005 թ. (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Տերը մեզ հետ» - 2005 (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Կիլիկիա»* - 2005 (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Ճանապարհ դեպի օվկիանոս» - 2006 (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Ողջ աշխարհը» - 2006 (հեռուստասերիալ) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Վերադարձ» - 2007 (վավերագրական) սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր
* *«Ստեղծում-2» - 2008, (վավերագրական) ռեժիսոր
* *«Метаморфозы» - 2009, (գեղարվեստական) հնչյունային ռեժիսոր

## Պարգևներ
* «Պատվի համար» շքանշան
* «Ծովակալ Իսակով» շքանաշան
* Հայաստանի վարչապետի շքանշան
* «Երկրապահ» շքանշան
* «Ղարաբաղ-մայրական շնորհակալություն» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արեգ Նազարյան 

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ադմիրալ Իսակով մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Բարբարա Դեքսի մրցանակ

[մինի|[Վերկա Սերդյուչկա, 2007-ի հաղթողը]]
մինի|Գիսելա, 2008-ի հաղթողը
[մինի|[Մոյե 3, 2013-ի հաղթողը]]
[մինի|[Նինա Կրայլիչ, 2016-ի հաղթողը]]
**Բարբարա Դեքսի մրցանակ** (անգլերեն` *Barbara Dex Award*), *eurovisionhouse.nl* կայքի կողմից շնորհվող մրցանակ է Եվրատեսիլի այն արտիստին, որը ամենավատն է հագնված։ Մրցանակը տրվում է բելգիացի երգչուհի Բարբարա Դեքսի անունից, ով 1993 թվականին "Iemand als jij" երգով մասնակցել է Եվրատեսիլին։

Մրցանակը տրվում է սկսած 1997 թվականի Եվրատեսիլից։

## Հաղթողներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Կատեգորիա:Մրցանակներ
Հաջողություն

**Հաջողություն**, անձի կամ կազմակերպության՝ սեփական նպատակների իրականացում։ Նպատակները կարող են ինչպես նյութական (օր.՝ աշխատավարձ, շահույթ), այնպես ել ոչ նյութական (ճանաչում, հաղթանակ, որևէ ունակության ձեռք բերում) բնույթ կրել։

Մեր օրերում «հաջողությունը» որպես երևույթ՝ հետազոտութունների և ուսուցանման առարկա է հանդիսանում։

## Գրականություն հաջողության մասին
* Նապոլեոն Հիլ, «Մտածիր և հարստացիր»; Наполен Хилл, "Думай и богатей", ISBN 978-985-15-1691-5
* Ռոբերթ Քիոսաքի, «Հարուստ պապա, աղքատ պապա»; Роберт Киосаки, "Богатый папа, бедный папа", ISBN 978-985-15-1659-5
Ջոն Կեխո «Ենթագիտակցությունը կարող է ամեն ինչ»Джон Кехо”Подсознание может всё”

## Արտաքին հղումներ
* Հաջողության փիլիսոփայություն (հոդված)
* Հաջողության մասին մեջբերումներ 
* Կայք հաջողության մասիմ 
* Բլոգ հաջողության մասին  

Կատեգորիա:Հմտություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Այաս (խումբ)

**Այաս**, հայկական ռոք-խումբ։ Հիմնադրել է "արևելյան մետալ" ոճը։

## Պատմություն
Խումբը հիմնվել է 1986 թ. Երևանում Արթուր Միտինյանի կողմից, ով Երևանի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաների շրջանավարտն էր։ Խմբի երաժշտությունը գրավել է քննադատների ուշադրությունը ծանր ռոքի և հայկական հոգևոր երաժշտության հետաքրքիր միաձուլմամբ։ 1988 թ. թողարկվեց առաջին պաշտոնական ալբոմը՝ «Երկինք և Երկիր»։ Ընդամենը մեկ տարվա ջանքերի արդյունքում խումբը ունեցավ այնպիսի հաջողություն, որ իրենք, հայկական մեկ այլ՝ Ասպարեզ մետալ խմբի հետ միասին, գերմանական «Melodie und Rhytmus» և «Neues Leben» ամսագրերի կողմից ընդգրկվեցին ԽՍՀՄ լավագույն ռոք-խմբերի տասնյակում։ 1991 թվականին խումբը պետք էր ելույթ ունենար Megadeth խմբի հետ, սակայն խմբի մեներգիչ Արթուր Արեսկինը կրոնական պատճառներով լքեց խումբը, և համերգը չկայացավ։ 1995 թվականին, երկրորդ՝ «Gaush Urvan» ալբոմի թողարկումից հետո Արթուր Միտինյանը տեղափոխվում է Մոսկվա, զբաղվելով այնտեղ սեփական կարիերայով։ Դառնում է աշխարհում առաջին «Բիթլզ ընդմիշտ» ռոք-բալետի հեղինակը, ղեկավարում «ARM-records» ձայնագրման լեյբլը։

## Վերամիավորում
Միտինյանը վերադառնում է Հայաստան 2007 թվականն, և հարցազրույցի ժամանակ հայտարարում, որ մտադիր է վերականգնել խմբի գործունեությունը։ 2008 թ. ապրիլի 18-ին Այաս խումբը պաշտոնապես հայտարարում է իր վերամիավորման մասին, մասնակցելով Երևանում կայացած «Metal Attack» փառատոնին։ 2010 թվականին Երևանում խումբը հանդես է եկել մենահամերգով՝ Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ։ Համերգի ձայնագրությունը թողարկվեց DVD-սկավառակով։

## Կազմը
### Ներկայիս կազմը
* Արթուր Միտինյան - վոկալ, ստեղնային
* Դավիթ Ներսիսյան - կիթառ
* Տիգրան Աթանեսյան - բաս
* Դերենիկ Վարդումյան - հարվածային

### Կենդանի ելույթների ժամանակ
* Հասմիկ Զաքարյան - բեք վոկալ
* Ալինա Ավագյան - բեք վոկալ

### Նախկին մասնակիցներ
* Արթուր Արեսկին - վոկալ
* Արմեն Եղիազարյան - բաս
* Սերգեյ Ավանեսով - հարվածային
* Գրիգորի Պրիբիլսկի - կիթառ
* Գուրգեն Թագվորյան - կիթառ
* Գրիգորի Ավագյան - հարվածային
* Վլադիմիր Պողոսյան - հարվածային
* Սամվել Մաիլյան - կիթառ
* Տիգրան Փիլիփոսյան - հարվածային
* Արթուր Սողոյան - կիթառ
* Արմեն Կարապետյան - կիթառ
* Ջոն Կարագյոզյան -բաս
* Արմեն Պետրոսյան - հարվածային
* Հովակ Ալավերդյան -կիթառ
* Կորյուն Բոբիկյան - հարվածային
* Հովհաննես Կուլողլյան - կիթառ
* Հարություն Քեշիշյան - հարվածային
* Արեգ Նազարյան - բաս
* Սեյրան Մալերյան - հարվածային

## Սկավառակագրություն
* 1988 - «Երկինք և Երկիր»
* 1991 - «The Cruel Fate»
* 1993 - «Iphigenia In Aulis» (օպերա)
* 1995 - «Gaush Urvan»
* 2010 - «Earth and Sky Orchestral» (DVD)

## Արտաքին հղումներ
* Ayas Archives - Armenia In Rock
* Ayas - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives

Կատեգորիա:Հայկական մետալ խմբեր
Արուս Աճեմյան

**Արուս Վարդանի Աճեմյան** (), հայ դաշնակահարուհի։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2014)։

## Կենսագրություն
Արուս Աճեմյանը ծնվել է 1983 թ. մայիսի 16-ին, Երևանում։ Հայ թատրոնի անվանի ռեժիսոր Վարդան Աճեմյանի ծոռնուհին է, կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Աճեմյանի թոռնուհին և կոմպոզիտոր Վարդան Աճեմյանի դուստրը։ Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան, նույն բուհի ասպիրանտուրան՝ պրոֆեսոր Ռ. Թանդիլյանի ղեկավարությամբ։ 1995 թ. մասնակցել է «Ամադեուս 95» մրցույթին և «Իմ հանրապետությունը 5 տարեկան է» փառատոնին՝ արժանանալով դափնեկրի կոչմանը։ 1996 թվականից հանդես է գալիս մենահամերգներով Հայաստանում և արտերկրում։ 1997 թ.-ից ելույթներ է ունեցել Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ տարբեր դիրիժորների ղեկավարությամբ՝ կատարելով Սեն-Սանսի (համար 2), Պրոկոֆևի (համար 1), Ռավելի (համար 1), Ռախմանինովի (համար 2) և Մոցարտի (համար 20) կոնցերտները։ 1998 թ. արժանացել է «Շնորհալիներ-98» մրցույթի 1-ին մրցանակին։ 1999 թ. ԱՄՆ-ում մասնակցել է Շոպենի մահվան 150-ամյակին նվիրված դաշնակահարների միջազգային համաժողովին՝ ստանալով «Լավագույն մենակատար» դիպլոմը։ 2000 թ. արժանացել է Առնո Բաբաջանյանի անվան հանրապետական մրցույթի 1-ին և հատուկ մրցանակների։ 2001 թվականին Երևանում հանդես է եկել «Մոսկվայի վիրտուոզներ» անսամբլի հետ՝ Վլադիմիր Սպիվակովի ղեկավարությամբ, Մոցարտի համար 20 կոնցերտի կատարմամբ։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Հունաստանում, Եգիպտոսում, Կիպրոսում, Չինաստանում, Կանադայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում և Շվեյցարիայում։ 2003 թ. Մոսկվայի կամերային նվագախմբի հետ (գեղարվեստական ղեկավար Կոնստանտին Օրբելյան) 6 համերգ է ներկայացրել Բրազիլիայում և Ուրուգվայում՝ ծրագրում ունենալով Շոստակովիչի համար 1 և Հայդնի ռե մաժոր կոնցերտները։ 2009 թվականին արժանացել է Դասական երաժշտության բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի երիտասարդական մրցանակին։

2014 թ. մայիսի 23-ի ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նրան շնորհվել է Հայաստանի վաստակավոր արտիստի կոչում։

## Սկավառակագրություն
* 2008 – «Romantic Fire»

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հարցազրույց «Ազգ» օրաթերթին

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Art Voices

**Art Voices**, հայկական ջազ-սեքստետ։ Հիմնվել է 2005 թվականին Երևանում սաքսոֆոնահար Արթուր Գրիգորյանի և դաշնակահար Մանուկ Ղազարյանի կողմից։ Գործունեության սկզբնական շրջանում խումբը մասնակցել է «Tomorrow’s Warriors» ջազային կրթական ծրագրին, որը կազմակերպել էր բրիտանական խորհրդի երևանյան գրասենյակը։ 2006 թվականին մասնակցել է Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանատան կողմից անցկացվող ամենամյա «Jazz Appreciation Month» փառատոնին։ Նույն թվականին ելույթ է ունեցել «Երևան-2006» երրորդ միջազգային ջազ փառատոնի շրջանակներում։ Ելույթներ է ունեցել Մոսկվայում, Ֆրանսիայում։ Հաճախակի ելույթներ է ունենում երևանյան ակումբներում։ Կատարում է սեփական ստեղծագործություններն էթնո ջազ ոճով՝ համադրելով հայկական ավանդական երաժշտությունը համաշխարհային ջազի լավագույն ավանդույթներին։

## Կազմ
* *[[Մանուկ Ղազարյան]]*, ստեղնաշար
* *Էդգար Ավետիսյան*, բաս կիթառ
* *[[Պերճ Նահապետյան]]*, հարվածային
* *Արթուր Գրիգորյան*, սաքսոֆոն
* *[[Լևոն Պուչինյան]]*, շեփոր
* *Ավագ Մարգարյան*, բլուլ և զուռնա
Համլետ Շաղոյան,կիթառ

Կատեգորիա:2005 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Հայկական ջազ խմբեր
Սուսաննա Խաչատրյան

**Սուսաննա Սեդրակի Խաչատրյան** (), հայ խաղողագործ-սելեկցիոներ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1965)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանի գյուղատնտեսության ֆակուլտետը (1930)։ 1938-1949 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բույսերի գենետիկայի, 1949 թվականից՝ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ-ներում։

Գիտական աշխատանքները նվիրված են խաղողի գենետիկայի և սելեկցիայի հարցերին։ Խաչատրյանը (Ս. Հ. Պողոսյանի հետ) ստեղծել է վաղահաս խաղողի 14 (Գուգարաց, Արթենիկ, Ուրարտու, Անուշ, Մուսկատ Սուսաննա, Ախթամար և այլն) և սեղանի ու գինու խաղողի 27 տեսակներ, որոնցից 9-ը շրջանացված են և ներդրված արտադրության մեջ։ Արժեքավոր են Խաչատրյանի աշխատանքները նաև սեղանի խաղողի միջահաս և ուշահաս, խոշորապտուղ, փոխադրունակ տեսակների ստացման բնագավառում։

## Երկեր
* Раннеспелость у винограда, Ереван, 1966.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ խաղողագործ-սելեկցիոներներ
Բժշկական քարտ

**Բժշկական քարտ**, բժշկական փաստաթուղթ, որը անհրաժեշտ է առաջին հերթին հիվանդի տվյալները համակարգելու, ինչպես նաև տեղեկատվության մատչելիությունը ապահովելու համար, քանի որ հազվադեպ է հիվանդին մեկ բժիշկ բուժում։

## Բժշկական քարտի ձևերը
Տարբերում են երկու հիմնական բժշկական քարտ՝

# ամբուլատոր հիվանդի բժշկական քարտ կամ պարզապես ամբուլատոր քարտ,
# ստացիոնար հիվանդի բժշկական քարտ կամ հիվանդության պատմագիր։

## Ամբուլատոր հիվանդի բժշկական քարտ
Ամբուլատոր հիվանդի բժշկական քարտը կամ ամբուլատոր քարտը փաստաթուղթ է, որը կազմվում է ամբուլատոր պայմաններում հետազոտվող և բուժում ստացող հիվանդի համար։

## Ստացիոնար հիվանդի բժշկական քարտ
Ստացիոնար հիվանդի բժշկական քարտը կամ հիվանդության պատմագիրը փաստաթուղթ է, որը կազմվում է ստացիոնարում գտնվող յուրաքանչյուր հիվանդի համար և նախատեսված է հիվանդի՝ ստացիոնարում գտնվելու ընթացքում հիվանդության ախտորոշման, հիվանդության ընթացքի, ելքի և բուժկանխարգելիչ միջոցառումների վերաբերյալ տվյալները գրանցելու համար։
Հիվանդության պատմագիրն ունի մի քանի բաժիններ՝
* տիտղոսաթերթ,
* ընդունարանի բժշկի զննման տվյալները,
* բաժանմունքի բժշկի առաջնային զննման տվյալները,
* օրագրերի գրառումները,
* լրացուցիչ հետազոտման մեթոդների արդյունքները և մասնագետների խորհրդատվությունները,
* էպիկրիզը (փուլային և դուրսգրման)։

### Օրագիր
Օրագրում ամենից առաջ հարկավոր է արտացոլել գանգատների դինամիկան և տարբեր օրգան-համակարգերի կողմից հայտնաբերվող փոփոխությունները։ Օրագրում կարող են լրացումներ լինել անամնեզի, հիվանդության մասին բժշկի սեփական տպավորության և հիվանդության ընթացքի վրա ազդող հավանական գործոնների վերաբերյալ, այն մասին, թե ինչպես է հիվանդը տանում բուժումը, ինչպես նաև դեղերի արդյունավետության և դրանց կողմնակի ազդեցությունների վերաբերյալ եզրակացությունը։

### Ջերմաչափման թերթիկ
Շատ կարևոր է ջերմաչափման թերթիկի ճիշտ ձևակերպումը, որն անհրաժեշտ է միաժամանակ գրանցել նաև օրագրում։ Ջերմաչափման թերթիկում ամրագրվում է առավոտյան և երեկոյան ժամերի մարմնի ջերմաստիճանը, կարմիր գույնով նշվում է պուլսը, անհրաժեշտության դեպքում շնչառության հաճախությունը, գրանցվում են զարկերակային ճնշման ցուցանիշները, օրական դիուրեզը և ընդունած հեղուկի քանակը (հեղուկի օրական հաշվեկշիռ), դեֆեկացիայի հաճախությունը, մարմնի զանգվածը։

### Նշանակման թերթիկ
Այս բաժնում բժիշկը նշում է դեղորայքային և այլ բուժումները։

### Էպիկրիզ
Տարբերում են փուլային (էտապային) և դուրսգրման էպիկրիզներ։
Փուլային էպիկրիզում պարբերաբար (7-10 օրը մեկ անգամ) գնահատվում է հիվանդի վիճակը, նշումներ են կատարվում հետագա հետազոտությունների և բուժման մեջ կատարվող փոփոխությունների վերաբերյալ։
Դուրսգրման էպիկրիզը ձևակերպվում է հիվանդին հիվանդանոցից դուրս գրելիս, որում նշվում է ախտորոշումը, սեղմ ներկայացվում է անամնեզը, զննման և հետազոտման տվյալները (ախտաբանական և տարբերակիչ ախտորոշման համար կարևոր տվյալները), նկարագրվում է բուժումը, հիվանդի վիճակի դինամիկան, նշվում են հետագա բուժկանխարգելիչ միջոցառումների, աշխատունակությունը վերականգնելու նպատակով տրված խորհուրդները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ախտորոշման հիմնավորմանը։

## Արտաքին հղումներ
* Հարցեր բժիշկներին - Անվճար բժշկական խորհրդատվություն

Կատեգորիա:Բժշկական փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Բժշկություն
Ժակ Ռենե Էբեր

**Ժակ Ռենե Էբեր** (, ), Ֆրանսիացի լրագրող, Ֆրանսիական հեղափոխության մասնակից։ Խմբագրել է էբերականների տպագիր օրգան «Լը Պեր Դյուշեն» () թերթը, որը ժողովրդականություն էր վայելում։ 1792 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Փարիզի կոմունայի դատախազի տեղակալ։ 1794 թվականիի մարտին գլխավորել է յակոբինյանների դեմ ապստամբությունը։ Ենթարկվել է մահապատժի 36 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:1757 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:1794 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 24 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Մահապատժի դատապարտվածներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Խաչատուր (ճարտարապետ)

**Խաչատուր**, Խաչատուր քարգործ (ծն. և մահ. թթ. անհայտ), X - XI դդ. հայ ճարտարապետ։ Բազիլիկ հորինվածքը ձևափոխելով գմբեթավորի՝ հիմնովին վերակառուցել է Նորադուզ գյուղի (այժմ՝ Կամոյի շրջանում) հարավարևելյան եզրին կանգուն Ս. Լուսավորիչ եկեղեցին։ Այն T-աձև հատակագծով գմբեթավոր փոքր դահլիճ է՝ ավագ խորանի երկու կողմերում ավանդատներով։ Հուշարձանի բեմի կիսաշրջան պատի կենտրոնում ագուցված է ճարտարապետ Խաչատուրի անունը հիշատակող խաչքար։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Խաչատուր (ողբասաց)

**Խաչատուր** (ծն. և մահ. թթ. անհայտ), հայ բանաստեղծ-ողբասաց։ Ապրել և ստեղծագործել է XII դարի երկրորդ կեսին և XIII դարի սկզբին։ Գործել է Կիլիկիայի Սկևռա վանքում, աշակերտել Ն. Լամբրոնացուն։ Խաչատուրից պահպանված միակ գործը «Ողբք ի տէր Ներսէս արհիեպիսկոպոս Տարսոնի, ասացեալ Խաչատուր պաշտօնեի՝ նորին աշակերտի» (հրտ. «Բազմավէպ», 1874) խորագրով չափածո երգն է՝ գրված իր ուսուցչի՝ Լամբրոնացու մահվան (1198) անմիջական տպավորության տակ։ Երգում Լամբրոնացին ներկայացված է որպես հոգևոր գործչի, գիտնական մեկնիչի ու թարգմանչի կատարելատիպ։ Ոճով, պատկերավորությամբ ու արտահայտչական ձևերով Խաչատուրի ողբը աղերսվում է ժողովրդական բանահյուսության հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Խաչատուր Գ Գաղատացի

**Խաչատուր Գ Գաղատացի**, Մինտերճի (ծն. թ. անհայտ, Գաղատ (Կոստանդնուպոլիսում) - մոտ 1679, Սիս (Կիլիկիա)), Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս՝ 1657 - 1674 թվականին։ Պատմագիտության մեջ անվանվել է նաև Սեբաստացի՝ սխալմամբ նույնացվելով ժամանակակից, Հալեպի հայոց թեմի առաջնորդ Խաչատուր վարդապետ Սեբասաացու հետ։ Գաղատացին հայտնի է եղել «Մինտերճի» մականունով։

Աշակերտել է Հովհաննես արքեպիսկոպոս Եդեսացուն և Գաչանոս Կղեմեսին (1626 թվականից)։ Վարդապետ է ձեռնադրվել այրիանալուց հետո և հասել «րաբունապետի» աստիճանի։ Ուսուցիչների և Կիրակոս վարդապետ Արևելցու (Երևանցի, Կոստանդնուպոլիսի պատրիարք՝ 1641 - 1642) ջանքերով 30-ական թվականի սկզբից ներգրավվել է ազգային-ազատագրական շարժման սսական հոսանքի մեջ՝ 50-ական թվականին դառնալով սսականության պարագլուխներից։

1642 - 1643 թվականներին մի քանի ամիս եղել է Կոստանդնուպոլիսի հայոց պատրիարք, սակայն գահընկեց է արվել Գավիթ Վարդապետ Արեելցուց։ Այնուհետև գործելով Կոստանդնուպոլիսում ու Հալեպում՝ պայքարել է էջմիածնականության դեմ և համախոհների ջանքերով տիրացել Կիլիկիայի հայոց կաթողիկոսական աթոռին (օծվել է Ասում, հուլիսի 17-ին)։

Հայ ժողովրդի ազատագրության հույսը կապելով Արևմտյան Եվրոպայի, հատկապես՝ Ֆրանսիայի և Վենետիկի հանրապետության հետ՝ փորձել է դրան հասնել Հռոմեական եկեղեցուն դավանական զիջումներ անելու ճանապարհով։ Այդ նպատակով 1662 թվականին, իր որդու միջոցով, «դավանության գիր» և օգնություն հայցող նամակ է հղել Ալեքսանդր VII պապին ու Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ին։ Վերջինիս գրել է նաև 1663 թվականին՝ Անտիոքի հունաց պատրիարք Մակարիոսի և Միջագետքի ասորի հակոբիկյանների հակաթոռ կաթողիկոս (օծել է Խաչատուր Գ Գաղատացի) Անդրեասի հետ մեկտեղ։ Հռոմին հայտնած «հպատակությամբ» Գաղատացին ավելի է գրգռել հակառակորդներին, որոնք 1663 թվականին հակաթոռ կաթողիկոս են ընտրել Գավիթ Կարկառեցուն (նույնպիսի անհաջողություն կրել է նաև 1668 թվականին, սակայն 1669 թվականին վերստին գրավել է գահը)։ 1664 թվականին Գաղատացի սսականության մեջ է ներքաշել նաև Եղիազար Ա Այնթափցուն՝ օծելով նրան արևմտահայոց կաթողիկոս, որով էլ ավելի է սրվել պայքարը էջմիածնականների դեմ։ 1668 թվականին անձամբ մեկնել է Կանդիա (այժմ՝ Հերակլիոն, Կրետեում)՝ վենետիկյան զորքերի հրամանատար Ֆրանչեսկո Մորոզինիի մոտ՝ մեծ հույսեր կապելով Կանդիայի պատերազմի հետ։ Սակայն 1669 թվականին Թուրքիայի հաղթանակը հուսախաբ է արել Գաղատացուն։ Հավանաբար դրանից հետո հեռացել է պայքարից և 1674 թվականին հրաժարվել նաև կաթողիկոսական գահից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ