Հայկական ժայռային մողես

**Հայկական ժայռային մողես** (), մողեսների ենթակարգի իսկական մողեսների ընտանիքի Դարևսկիա () ցեղի մողես։
Հոմանիշներ՝ , ավելի ուշ այս դասում ընդգրկվել են նաև կանաչ մողեսները։ Կուսածին ժայռային բոլոր տեսակները հիմնականում էգեր են, որոնք ունեն տրիպլոիդ քրոմոսոմային հավաքակազմ։ Այս ձևը երկու ծնողական առանձնյակների միջտեսակային խաչասերման արդյունք է՝ *Lacerta valentini* և *L. mixta*։ Բնակվում է ժայռային և խիստ քարքարոտ, նաև տափաստանային, թփուտային, նոսրանտառային, անտառային բուսականությամբ ցածր լեռնային վայրերում, շինությունների պատերի ճեղքերում։ Բարեկազմ է, փոքր, տափակ մարմնով, երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (2,4-7,3 սմ), պոչը գրեթե կրկնակի երկար է, ինքնահատվող։ Գլուխը տափակ է՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Մեջքային մակերեսը ծածկված է միանման, մանր ոսպանման թեփուկներով, կողմնային մակերեսի թեփուկներն ավելի խոշոր են։ Մեջքի գունավորումը խայտաբղետ է. գերիշխում են գորշ, մոխրագույն, կանաչավուն, ձիթապտղագույն ու շագանակագույն երանգները։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի առջևի կեսի գունավորումն ավելի վառ է։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է մանր բծերից բաղկացած բավական նեղ նախշ։ Կողմնային մուգ գորշաշագանակագույն զոլերը կազմված են թեթևակի արտահայտված օղանման խալերի զուգահեռ երկայնակի շարքերից։ Օղանման խալերն ունեն սպիտակավուն կենտրոնական խալ և մուգ եզրագիծ։ Առջևի վերջավորությունների մակարդակին առկա են 1-2 կապույտ խալեր։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է 6 երկայնակի շարքեր ձևավորող խոշոր ու լայն վահանիկներով և ունի բաց դեղնավուն գունավորում, իսկ կոկորդային և ներքին ծնոտային մակերեսները սպիտակավուն են։ Որովայնային մակերեսի եզրային վահանիկները կրում են իրար հաջորդող երկնագույն ու սև խալեր։ Կարող է հանդիպել համատեղ Դալի, Ռոստոմբեկովի, Ռադդեի ու Պորչինսկու ժայռային մողեսների հետ, որոնցից տարբերվում է գունավորմամբ և թեփուկավորման առանձնահատկություններով։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով և փափկամարմիններով։
մինի|240px|Հայկական ժայռային մողես
մինի|240px|Հայկական ժայռային մողես
## Բազմացում և զարգացում
Կուսածին է, հունիսի վերջ-հուլիսի սկզբին էգը 1-2 անգամ դնում է 2-5 ձու (11-7,5 մմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի վերջ-օգոստոսի սկզբին։

## Տարածվածություն
Հայկական ժայռային մողեսը տարածված է ժայռերում, հիմնականում Հայաստանի հյուսիսարևմտյան և հյուսիսային մասերում, կան նաև սահմանակից երկրներում՝ Վրաստանում և արևմտյան Ադրբեջանում։ 1967 թվականին տեսակը կիրառել են բազմաթիվ գիտական հետազոտությունների համար Ուկրաինայում, որտեղ նրանք ձևավորել են կայուն պոպուլյացիաներ։ Տեսակների թիվը բավականին կայուն է ու բարձր։

### Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում հանդիպում է Տավուշի, Լոռու, Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերում։

## Տես նաև
* Հայաստանի սողունների ցուցակը
* Հայաստանի էնդեմիկ տեսակները

## Գրականություն
* Ананьева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.։ Зоологический институт РАН, 2004. — 232 с. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2.
* Darevsky, I. S. and Danielyan, F. D. Diploid and triploid progeny arising from natural mating of parthenogenetic Lacerta armeniaca and L. unisexualis with bisexual L. saxicola valentini. Journal of Herpetology,1968, 2։ 65-69.

## Պատկերասրահ

File:Հայկական ժայռային մողես (Gor Navoyan).jpg|thumb|Հայկական ժայռային մողես


## Արտաքին հղումներ
* http://www.izan.kiev.ua/term_com/herpet.htm
* Մողեսը Հայկական կայքում ԲՊՄՄ
* Sissekanne ITIS-es
* Sissekanne NCBI-s
* Sissekanne ReptileDB-s
* Sissekanne saidil Wikispecies

Կատեգորիա:Իսկական սողուներ
Կատեգորիա:Ասիական սողուններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ նկարագրված է 1909 թվականին
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն