Սերմնածորան

մինի|304x304փքս|3D բժշկական նկար, որում պատկերված է սերմնածորանը

**Սերմնածորան** (), շատ ողնաշարավորների մոտ արական սեռական համակարգի մաս։ Սերմնածորանները զույգ սեռական օրգաններ են, որոնք սպերմը մակամորձուց տեղափոխում են սերմնացայտ ծորաններ՝ սերմնաժայթքման համար։ Սերմնածորանը մասնակիորեն պարուրված ծորան է, որը դուրս է գալիս որովայնի խոռոչից աճուկային խողովակով։

## Ստուգաբանություն
Լատիներեն *vas deferens* նշանակում է «արտատար անոթ», մինչդեռ *ductus deferens* նշանակում է «արտատար խողովակ»։

## Կառուցվածք
Մարդու սերմնածորանի երկարությունը 30-35 սմ է, իսկ տրամագիծը՝ 2-3 մմ։ Մակամորձու պոչի մոտ սերմնածորանի սկզբնական հատվածը խիստ ոլորված է։ Դիստալ հատվածը, նախքան սերմնաբշտերի ծորանի հետ միանալը և սերմնացայտ ծորանը առաջացնելը, առաջացնում է լայնացած հատված, որը կոչվում է սերմնածորանի ամպուլլա։ Միասին սրանք կազմում են սերմնալարի մաս։

### Արյունամատակարարում
Սերմնածորանները արյուն են ստանում ուղեկցող զարկերակներից (սերմնածորանի զարկերակներ)։ Այս զարկերակները սովորաբար դուրս են գալիս ներքին զստային զարկերակների ճյուղ վերին (երբեմն էլ՝ ստորին) միզապարկային զարկերակներից։

### Նյարդավորում
Սերմնածորանը ստանում է նյարդավորում ստորորովայնային ստորին հյուսակի հետհանգույցային սիմպաթիկ թելերից։

Այն նյարդավորվում է բազմաթիվ նյարդային վերջավորություններով, թեև սիմպաթիկ նյարդավորումը գերիշխող է։ Ադրենէրգիկ սինապսները (նորադրենալին արտադրող) հայտնաբերվում են հարթ մկանային շերտում։ Խոլինէրգիկ սինապսները և վազոակտիվ աղիքային պեպտիդ արտադրող սինապսները հայտնաբերվում են լորձաթաղանթի շարակցական հյուսվածքային շերտում։

### Անատոմիական փոխհարաբերություններ
Սերմնալարի կազմում սերմնածորանը սերմնալարի անոթների նկատմամբ ունի հետին դիրք։

Սերմնածորանը աճուկային խողովակով հասնում է կոնքի խոռոչ․ այն մտնում է կոնքի խոռոչ վերորովայնային ստորին անոթներից կողմնայնորեն։ Խորանիստ աճուկային օղից սերմնածորանը առաձնանում է ամորձային անոթներից, անցնում է միջայնորեն՝ հասնելով շագանակագեղձի հիմին հետևից։

## Հյուսվածաբանություն
Սերմնածորանը բաղկացած է արտաքին ադվենտիցիալ շերտից, որը պարունակում է արյունատար անոթներ և նյարդեր, միջին մկանային շերտից, որը բաղկացած է հարթ մկանների երեք շերտերից (շրջանաձև մկանային շերտը երկու կողմից շրջապատված է երկու երկայնաձիգ մկանային շերտերով), և ներքին լորձաթաղանթային շերտից, որը կազմված է կեղծ բազմաշերտ գլանաձև էպիթելից (որը կրում է ոչ շարժուն ստերեոթարթիչներ)։

Սերմնածորանը բոլոր խոռոչավոր օրգաններից ամենամեծ մկան/լուսանցք հարաբերակցությունն ունեն։

## Ֆունկցիա
Սերմնաժայթքման ժամանակ սերմնածորանի պատերի հարթ մկանները ռեֆլեքսորեն կծկվում են՝ սպերմը առաջ մղելով։ Սա նաև կոչվում է պերիստալտիկա։ Սպերմը յուրաքանչյուր սերմնածորանից անցնում է միզուկի մեջ, որտեղ մասնակիորեն խառնվում է արական հավելյալ սեռական գեղձերի՝ սերմնաբշտերի, շագանակագեղձի և կոճղեզամիզուկային գեղձերի արտազատուկների հետ, ինչից ձևավորվում է սերմնահեղուկի զանգվածը։

## Կլինիկական նշանակություն
Աճուկային ճողվածքի վիրահատության ժամանակ սերմնածորանի վնասումը կարող է հանգեցնել անպտղության։

### Բեղմնականխում
Վազէկտոմիան բեղմնականխման մեթոդ է, երբ սերմնածորանները մշտապես կտրվում են։ Որոշ դեպքերում այն կարելի ետ վերականգնել։ Ժամանակակից տարբերակը՝ վազ-օկլուզիվ  կոնտրացեպցիան, ներառում է խցանող նյութի ներարկումը ծորանի մեջ, ինչն էլ արգելակում է սպերմի հոսքը։

### Հիվանդություն
Սերմնածորանը կարող է խցանվել կամ անբողջությամբ բացակայել սերմնածորանի բնածին բացակայություն (ՍԲԲ) կոչվող համախտանիշի ժամանակ (ցիստիկ ֆիբրոզի պոտենցիալ բնութագրիչ)՝ հանգեցնելով արական անպտղության։ Ձեռքբերովի խցանումներ կարող են առաջանալ ինֆեկցիաների հետևանքով։ Այս պատճառներից առաջացած արական անպտղությունը բուժելու համար սպերմը կարող են վերցնել ամորձային սպերմի էքստրակտցիայով (ԱՍԷ) կամ միկրովիրաբուժական մակամորձային սպերմային ասպիրացիայով (ՄՄՍԱ)։

## Օգտագործումը ֆարմակոլոգիայում և ֆիզիոլոգիայում
Սերմնածորանը ունի խիտ սիմպաթիկ նյարդավորում՝ դարձնելով այն օգտակար համակարգ սիմպաթիկ նյարդի ֆուկցիան ուսումնասիրելու և հետազոտելու դեղերը, որոնք ձևափոխում նյարդային գրգռափոխանցումը։

Այն օգտագործվել է․

* որպես կենսափորձարկում էնդոգեն օփիատ էնկեֆալինների հայտնաբերման համար
* սիմպաթիկ նյարդային վերջավորությունների քանակական գրգռափոխանցումը ցուցադրելու համար
* որպես առաջին ուղղակի միջոց հետհանգույցային նյարդային վերջավորությունում ազատ Ca2+-ի կոնցենտրացիայի հաշվարկման համար
* փաթեթային գրգռափոխանցման հսկման համար օպտիկական մեթոդի մշակման համար

## Այլ կենդանիներ
Շատ ողնաշարավորներ ունեն ծորան, որը սպերմը ամորձիներից տեղափոխում է միզուկ։ Կռճիկային ձկների և երկկենցաղների օրգանիզմում սպերմը տեղափոխվում է **արքեանեֆրիկ ծորանով**, որը մասնակիորեն տեղափոխում է նաև մեզը երիկամներից։ Ոսկրային ձկների օրգանիզմում կա առանձին սերմնային ծորան միզածորաններից անջատ, և հաճախ կոչվում է սերմնավորման, թեև հավանաբար ճշգրիտ հոմոլոգը չէ մարդու սերմնածորանին։ Ընկերքային կաթնասունների օրգանիզմում սերմնածորանը շրջանցում են միզածորանին, մինչդեռ պարկավորների օրգանիզմում` ոչ։ 

Կռճիկային ձկների օրգանիզմում արքինեֆրոտիկ ծորանի ամորձուն մոտ գտնվող մասը պարուրվում է` առաջացնելով մակամորձի։ Սրանից ավելի ցած բազմաթիվ փոքր գեղձեր են, որոնք սերմնահեղուկի բաղադրիչներն են արտազատում։ Շատ տեսակների մոտ ծորանի վերջնամասում այստեղ բացվում են նաև երիկամներից եկող ծորաններ։

Ամնիոտների (կաթնասուններ, թռչուններ և սողուններ) օրգանիզմներում արքեանեֆրիկ ծորանը դառնում է իսկական սերմնածորան, որը ծառայում է միայն սերմնահեղուկի և երբեք ոչ մեզի տեղափոխման համար։ Որոշ տեսակների մոտ սերմնածորանը ավարտվում է պարկիկով՝ սերմնահեղուկը պահեստավորելու համար։

Միակ ողնաշարրավորները, որոնք զուրկ են սերմնածորանի դերը կատարող որևէ գոյացությունից պարզունակ անծնոտ ձկներն  են, որոնք սերմնահեղուկը ուղղակիորեն արտազատում են մարմնի խոռոչ, իսկ այնուհետև ջրի մեջ մարմնի խոռոչի պարզ բացվածքով։

## Լրացուցիչ պատկերներ

Պատկեր:Illu repdt male.jpg|Արական սեռական համակարգ
Պատկեր:Gray402.png|Կոնքի ճակատային կտրվածք, որտեղ ցույց է տրվում փակեղների փոխհարաբերությունները։ Պատերված է հետևի կողմից։
Պատկեր:Gray547.png|The relations of the femoral and abdominal inguinal rings, seen from within the abdomen. Right side. Ազդրային և աճուկային խողովակի բացվածքների փոխհարաբերությունը, որովայնի կողմից։
Պատկեր:Gray1146.png|Սերնալարը աճուկային խողովակում
Պատկեր:Gray1152.png|Միզապարկի հատակը և սերմնաբշտերը
Պատկեր:Gray1156.png|Միզապարկի, առնանդամի և միզուկի ուղղահայաց կտրվածք
Պատկեր:Gray1160.png|Շագանակագեղձը սերմնաբշտերով և սերմնածորաններով, տեսքը՝ առջևից և վերևից
Պատկեր:Illu quiz prostate01.jpg|Շագանակագեղձ
Պատկեր:Vas deferens.jpg|Սերմնածորանի մանրադիտակային կտրվածքը
Պատկեր:Testis, spermatic vessels and vas deferens 2.jpg|Ամորձի, սերմնային անոթները և սերմնածորան
Պատկեր:Slide2UMR.JPG|Խորը հերձում, որտեղ երևում են սերմնածորանները


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեռական օրգաններ
Կատեգորիա:Տղամարդու սեռական օրգաններ