Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Մանչեստր)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, Մանչեստր** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Մեծ Բրիտանիայի հայոց թեմին։ Կազմակերպում է Անգլիայի Մանչեստր քաղաքում բնակվող առաքելական բրիտանահայության հոգևոր կյանքը։ Հանդիսանում է երկրի երեք առաքելական եկեղեցիներից մեկը՝ սուրբ Սարգսի և սուրբ Եղիշեի հետ միասին։ 2022 թվականին նշվել է եկեղեցու 150-ամյակը։

## Պատմություն

Սուրբ Երրորդությունը Արևմտյան Եվրոպայի առաջին հայկական եկեղեցին է, որը կառուցվել է որպես հայկական եկեղեցի և հայերի կողմից։ Այն իր վիկտորիանական դռները բացեց մանչեստրցի հայերի առջև 1870 թվականին՝ Զատիկի օրը։

Ըստ երևույթին, որոշ հայեր Բրիտանիայում հաստատվել են դեռևս հռոմեական ժամանակներից։ Եվս մեկ մշակութային-հասարակական կապ ստեղծվեց Արևմտյան Հայաստանի (Կիլիկիա) և Ֆրանսիայի ու Անգլիայի միջև խաչակրաց արշավանքների ժամանակ: Երբ Անգլիայի Ռիչարդ I Առյուծասիրտ թագավորը, ամուսնացավ Կիպրոսի թագուհի Բերենգարիայի հետ, Կիլիկիայի հայոց թագավորը նրա լավագույն զինակիցն էր: Մեկ այլ կապ, ստեղծվել է Բրիտանիայի հետ Հնդկաստանում, որը համարվում էր «Բրիտանական կայսրության թագի գոհար»։ Այդտեղ արդեն կայացած հայ վաճառականները աշխատում էին և բարձր էին գնահատվում անգլիական խոշոր ընկերությունների կողմից, ինչպիսին է Արևելահնդկական ընկերությունը՝ լեզուների և առևտրի իմացության շնորհիվ:

Անգլիայի արևմտյան շրջաններում շատ հայեր բամբակի առևտրով էին զբաղվում, և բնականաբար կապեր էին հաստատել Մանչեստրի հետ։ «Կոտոնոպոլիսը», ինչպես կոչվում էր Մանչեսթերը, դարձավ տեքստիլի առևտրի այս հայերից ոմանց ակնհայտ հանգրվանը: 1830-1840-ական թվականներին պիոներներն այստեղ հիմնել էին գործակալություններ, իսկ 1862 թվականին Մանչեստրում գործում էին մոտ երեսուն հայկական ընկերություններ: Երբ նրանք բարգավաճում էին, նրանց մտքերը շրջվեցին դեպի սեփական եկեղեցի կառուցելը:

## Եկեղեցի
Հայկական համայնքը 1860-ականներին ճգնաժամի մեջ էր, քանի որ նրանց առևտուրը (տեքստիլ արտադրություն) անկում էր ապրել Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի պատճառով (1861-1865), որը «բամբակի սով» էր առաջացրել։ Այս անկման ժամանակ հայ համայնքը որոշել է վարձակալել քաղաքի ծայրամասում գտնվող չօգտագործվող մատուռը։ Տարիների ընթացքում սա դարձավ երկրպագության կենտրոնական կետ և պահանջվեց սոցիալական հավաքույթներ: Զատիկ Սանդիին 1863 թվականին պատշաճ կերպով նշանակվեց վարդապետ (կուսակրոն քահանա), և առաջին հայկական եկեղեցական արարողությունը տեղի ունեցավ Ռանֆորդ սթրիթի մատուռում։

1867 թվականին Վարդապետ Կարապետ Շահնազարյանին հաջորդում է Վարդապետ Կարապետ Շահնազարյանին, ով նախաձեռնել է եկեղեցի և տեղապահ կառուցելու ծրագրերը։ Նրանք գումար հավաքեցին մոտ 50 հովանավորներից և ներդրումներից Լոնդոնից և Լիվերպուլից, և, ի վերջո, ձեռք բերվեց մի հողատարածք, որտեղ ապրում էին համայնքի մի քանի անդամներ՝ Վերին Բրուք փողոցում: 1870 թվականի վերջերին սուրբ Երրորդություն հայկական եկեղեցին և առաջնորդական փոխանորդությունը 2725 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ ավարտվեցին, և առաջին քահանան (ամուսնացած քահանա), որ ընտրվել էր եկեղեցու հոգևորականների կողմից և հաստատվել համայնքի կողմից, Ներսես քահանա Բալաբանյանն էր։ Գործող նախագահը, ինչպես նաև համայնքի հոգևոր կարիքները հոգալու համար, նաև հաճախ հրատարակում էր ամսագրեր և այլն: Եկեղեցին համայնքի կողմից օգտագործվել է, ինչպես և այսօր, ոչ միայն որպես պաշտամունքի վայր, այլև որպես կենտրոնական կետ, սոցիալական կենտրոն:

## Մանչեսթեր համայնքի տոնակատարություններ
20-րդ դարասկզբին, իր բարգավաճման պատճառով, Մանչեստրի համայնքը առանձնահատուկ դիրք ուներ Մերձավոր Արևելքի և Եվրոպայի հայկական սփյուռքում: Մինչև 1907 թվականը եկեղեցին եղել է Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության կենտրոնը, ապա զիջել դերը Փարիզի սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցուն։

Վերջին տարիներին բամբակի առևտրի անկման հետ մեկտեղ փոքր-ինչ նվազել է նաև Մանչեստրի հայ համայնքը։ Չնայած դրան, սակայն, իր թվաքանակին համամասնորեն, համայնքը բավականին ակտիվ է հաճախում եկեղեցական ծառայություններ, կիրակնօրյա դպրոցներ (արևելահայերեն և արևմտահայերեն), երիտասարդական միջոցառումներ, գործում են հայկական պարի դասընթացներ: Եկեղեցու հոգաբարձուների կոմիտեն (ծխական խորհուրդը), Տիկնանց միությունը, ինչպես նաև ACYO-ն տարվա ընթացքում կազմակերպում են մի շարք միջոցառումներ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մանչեստրի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայոց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 2