Սիրտ-թոքային վերակենդանացում

**Սիրտ-թոքային վերակենդանացում** (**ՍԹՎ**), անհետաձգելի գործողություն, որը զուգակցվում է կրծքավանդակի սեղմումներով և թոքերի արհեստական օդափոխությամ, փորձելու համար պահպանել ուղեղի ֆունցիան մինչև չձեռնարկվեն այլ միջոցառումներ վերականգնելու համար սրտի և շնչառականակ համակարգի աշխատանքները հիվանդների մոտ, ում մոտ արձանագրվել է սրտի կանգ։ Խորհուրդ է տրվում այն մարդկանց ովքեր անարձագանք են առանց շնչառության, օրինակի համար ագոնալ շնչառություն։

Սիրտ-թոքային վերակենդանացումն ներառում է կրծքավանդակի սեղմում մեծահասակների համար `5 սմ-ից  մինչև 6 սմ  խորությամբ  և րոպեում առնվազն 100-ից 120 չափով։ Փրկարարը կարող է ապահովել նաև արհեստական օդափոխություն ` ներփչելով օդը  հիվանդի բերանի կամ քթի մեջ (բերան բերան վերակենդանացում) կամ սարքերի օգտագործելով, որը օդը մղում է հիվանդի թոքերը (մեխանիկական օդափոխություն)։ Ներկայիս առաջարկությունները շեշտը դնում են կրծքավանդակի վաղ և բարձրորակ սեղմման վրա արհեստական օդափոխության նկատմամբ, պարզեցված Սիրտ-թոքային վերակենդանացման մեթոդը, որը ներառում է կրծքավանդակի սեղմում, առաջարկվում է միայն անփորձ փրկարարների համար։ Սակայն երեխաների մոտ միայն սեղմում կատարելը կարող է հանգեցնել վատ արդյունքների, քանի որ երեխաների մոտ խնդիրը սովորաբար առաջանում է շնչառական համակարգից, այլ ոչ թե սրտի խնդիրներից։ Կրծքավանդակի սեղմումը ներփչումների հարաբերակցությամբ մեծահասակների մոտ սահմանվում է 30 և 2։

Միայն սիրտ-թոքային վերակենդանացումով հավանականությունը փոքր է, որ սիրտը կգործակվի։ Դրա հիմնական նպատակն է վերականգնել թթվածնի և արյան մասնակի հոսքը դեպի ուղեղ և սիրտ։ Նպատակը հյուսվածքների մահը հետաձգելն է և հնարավորինս երկարացնել ժամանակը հաջող վերակենդանացում կատարելու համար ՝ առանց ուղեղի մշտական վնասվածքների։ Սովորաբար սրտային ռիթմի վերականգնման համար անհրաժեշտ է դեֆիբրիլյացիա կատարել։ Դեֆիբրիլյացիան արդյունավետ է միայն սրտի որոշակի ռիթմերի համար, մասնավորապես ՝  փորոքային ֆիբրիլացիա կամ անիմպուլս փորոքային տախիկարդիա, այլ ոչ թե ասիստոլիայի կամ անիմպուլս էլեկտրական ակտիվության համար։ Վաղ շոկը անհրաժեշտության դեպքում  խորհուրդ է տրվում։ Ընդհանուր առմամբ,  Սիրտ-թոքային վերակենդանացումը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև անձը չունի ինքնաբուխ շրջանառության վերադարձ կամ հայտարարվի մահացած։

## Բժշկական կիրառում
thumb|Կրծքավանդակի սեղմում րոպեում 100 անգամ|200x200փքս

Սիրտ-թոքային վերակենդանացում ցուցված է յուրաքանչյուր մարդու, ով չի արձագանքում և ունի շրչառության կանգ կամ ագոնալ շնչառություն, այդ ընթացքում ամենանայն հավանականությամբ հիվանդը ունի սրտի կանգ։ Եթե մարդը դեռ ունի պուլս,բայց բացակայում է շնչառությունը, արհեստական շնչառությունը կարող է լինել ավելի համապատասխան, սակայն դժվարությունների պատճառով, որին բախվում են մարդու պուլսի առկայությունը կամ բացակայությունը որոշելու ընթացքում ուղեցույցները ասում են, որ սովորական մարդիկ չպետք է ստուգեն պուլսը, պետք է կատարեն Սիրտ-թոքային վերակենդանացում մինչև պրոֆեցիոնալները հետագայում կստուգեն պուլսի առկայությունը։ Սրտի կանգով հիվանդներին, որը առաջացել է սրտի տրավմայից, ՍԹՎ-ն անօգուտ է բայց խորհուրդ է տրվում։ Հիմքում ընկած պատճառը շտկելը, ինչպիսին է լարվածության պնևմոթորաքսը կամ պերիարդի տամպոնադան, կարող է օգնել։thumb|Սիրտ-թոքային վերակենդանացում|199x199փքս

### Արդյունավետություն
Սիրտ-թոքային վերակենդանացումը օքսիդացնում է մարմինը և ուղեղը ՝ դեֆիբրիլյացիայի և կյանքի առաջատար աջակցության համար։ Նույնիսկ «ոչ շոկային» ռիթմի դեպքում, ինչպիսին է առանց պուլս էլեկտրական ակտիվությունը, որտեղ դեֆիբրիլացիան ցուցված չէ, արդյունավետ ՍԹՎ-ն ոչ պակաս կարևոր է։ Միայն ՍԹՎ կարալու դեպքում կունենանք քիչ ամբողջական վերականգնման դեպքեր, սակայն արդյունքները առանց ՍԹՎ հավասրապես մահացու են։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անհապաղ ՍԹՎ-ն, որին հաջորդում է դեֆիբրիլյացիան 3-5 րոպեի ընթացքում հանկարծակի  առաջացած Փորոքային ֆիբրիլյացիայի ժամանակ  կտրուկ բարելավում է ապրելիությունը։ Այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Սիեթլը, որտեղ ՍԹՎ- ի դասընթացները լայն տարածում ունեն, և Շտապ օգնության անձնակազմի կողմից  դեֆիբրիլյացիան հետևում է արագորեն, ապրելիության մակարդակը բոլոր պատճառների համար կազմում է մոտ 20 տոկոս, իսկ մինչև 57 տոկոս ՝ եթե «շոկային» ռիթմ է արձանագրվում։ Նյու Յորքի նման քաղաքներում, առանց այդ առավելությունների, ապրելիության մակարդակը կազմում է ընդամենը 5 տոկոս, եթե արձանագրվում է «շոկային» ռիթմ։

Նմանապես, հոսպիտալային ՍԹՎ-ն ավելի հաջող է դառնում, երբ «շոկային» ռիթմը ականատես են լինում կամ գտնվում են Ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում կամ սրտի մոնիտորներ ունեցող հիվանդների մոտ, որտեղ անմիջապես նկատվում են «շոկային» ռիթմը։

Մեծահասակների մոտ,  միայն կծքավանդակի սեղմումը վկաների կողմից, կարծես, ավելի լավ է, քան արհեստական շնչառությամբ կրծքավանդակի սեղմումը զուգակցված։ Միայն կծքավանդակի սեղմում պարունակող ՍԹՎ-ն կարող է ավելի քիչ արդյունավետ լինել երեխաների մոտ, քան մեծահասակների մոտ, քանի որ երեխաների մոտ սրտի կանգը ամենայն հավանականությամբ, ունի ոչ սրտանոթային պատճառ։ 2010 թ.-ին երեխաների մոտ սրտաի կանգի հեռանկարային ուսումնասիրության ընթացքում (1–17 տարեկան) ոչ սրտային պատճառներով կանգերի համար, սովորական ՍԹՎ-ի օգտագործումը արհեստական շնչառության հետ հիվանդների  բարենպաստ նյարդաբանական արդյունք տվեց մեկ ամսվա ընթացքում ավելի հաճախ, քան միայն սեղմմամբ ՍԹՎ-ի ժամանակ։ Այս խմբում սրտանոթային պատճառներով կանգերի համար երկու տեխնիկայի միջև տարբերություն չի եղել։ Սա համահունչ է Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի ուղեցույցներին ծնողների համար։

Վերապատրաստավծ փրկարարների կողմից կատարված 30 կրծքային սեղմումը, որից հետո 2 անգամ ներփչում դեպի հիվադնի շնչառական համակարգ(արհեստական շնչառություն) տալիս են ավելի լավ արդյունք, քան անընդհատ կրծքի սեղմումները զուգակցած ժամանակ առ ժամանակ արհեստական շնչառությամբ։

Ածխածնի երկօքսիդի վերջնական չափումը ՍԹՎ-ի ընթացքում ցույց է տալսի սրտի արտամղումը և կարող է կանխատեսել Սպոնատան շրջանառության վերականգնման  հնարավորությունները։

ՍԹՎ-ով վերապրածների 59% -ը ապրել է ավելի քան մեկ տարի; 44% -ը ապրել է ավելի քան 3 տարի ՝ հիմնվելով 2000-2008 թվականներին կատարված ՍԹՎ-ի ուսումնասիրության վրա։

## Հետևանքներ
ՍԹՎ-ի կատարումը խորհուրդ է տրվում որպես վերջին միջոցառում, երբ մարդը չի շնչում և հետևաբար կմահանա առանց դրա։

**Ապրելիությունը**- 2017-ին ԱՄՆ հիվանդանոցներում հիվանդների 26% -ը, ովքեր ստացել են ՍԹՎ, ապրել են մինչև հիվանդանոցից դուրս գրվելը։
։ 2017-ին ԱՄՆ-ում, հիվանդանոցներից դուրս, մարդկանց 16% -ը, որոնք սրտի կանգ են ունեցել և ցուցաբերվել է ՍԹՎ  ապրել են մինչև հիվանդանոցից դուրս գրվելը։

2003 թվականից սկսցած տարածված է ՍԹՎ-ից հետո հիվանդներին սառեցնելը և այլ բարելավումները բարձրացրել են ապրելիությունը և նվազել մտավոր հետամնացությունը։

### Օրգանների նվիրաբերում (դոնորություն)
Օրգանների նվիրաբերումը սովորաբար հնարավոր է դառնում ՍԹՎ-ի միջոցով, նույնիսկ եթե ՍԹՎ-ն չի փրկում հիվանդին։ Եթե կա սպոնտան շրջանառության վերադարձ, բոլոր օրգանները կարող են համարվել դոնորության համար։ Եթե հիվանդը չի հասնում մինչև սպոնտան շրջանառության վերադարձ, իսկ ՍԹՎ-ն շարունակվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ չկա վիրաբուժական սենյակ, երիկամները և լյարդը դեռ կարող են համարվել դոնորթության համար։
ԱՄՆ-ում տարեկան 1000 օրգան փոխպատվաստվում է կատարվել այն հիվանդներից, ում կատարել են ՍԹՎ։
Դոնորական օրգանները կարող են վերցվել այն հիվանդների 40% -ից, ովքեր ունեն սպոնտան շրջանառության վերադարձ և հետագայում նրանք ունենում են ուղեղի մահ։
Յուրաքանչյուր դոնորից կարելի է վերցնել մինչև 8 օրգան,
և միջինում 3 օրգան վերցվում է յուրաքանչյուր հիվանդից, ով օրգաններ է նվիրաբերում։

### Մտավոր ունակություններ
Մտավոր ունակությունները մոտավորապես նույնն են վերապրածների համար `ՍԹՎ-ից առաջ և հետո, հիվանդների 89% -ի համար, հիմնվելով  ուսումնասիրության վրա, որը կատարվել է ԱՄՆ-ի հիվանդանոցներում 12,500 հիվանդների մոտ 2000-2009 թվականներին։ 1% անցել է կոմատիկ վիճակի։  5% օգնության կարիք ուներ ամենօրյա առօրյաում։ 5% ուներ որոշ մտավոր խնդիրներ, բայց միևնույն ժամանակ անկախ էր առօրյա գործողություննրը կատարելիս։

Հիվանդանոցներից դուրս ՍԹՎ-ի ուսումնասիրությունը, որը տեղի է ունեցել 2007-2011թթ.  Կոպենհագենում 2.504 հիվանդի մոտ, ցույց է տվել, որ վերապրածների 21%-ի մոտ զարգացել է միջին ծանրության մտավոր խնդիրներ, բայց նրանք  դեռ անկախ են եղել, իսկ  11% -ի մոտ ծնել է ծանր մտավոր խնդիրներ, ուստի նրանք ամենօրյա օգնության կարիք են զգում։ 2,504 հիվանդներից 2-ը անցել են կոմայի մեջ (հիվանդների 0,1% -ը, կամ 419-ից փրկվածներից 2-ը ՝ 0,5%), և ուսումնասիրությունը չի հետևել, թե որքան են նրանք մնացել կոմայի մեջ։

Մարդկանց մեծ մասը կոմայի մեջ սկսում են վերականգնվել 2-3 շաբաթվա ընթացքում։  Մտավոր խանգարումների վերաբերյալ 2018-ի ուղեցույցներում ասվում է, որ այլևս տեղին չէ օգտագործել «մշտական վեգետատիվ վիճակ» տերմինը։ Մտավոր ունակությունները կարող են շարունակվել բարելավվել նույնիսկ դուրս գրումից վեց ամիս հետո  նաև հաջորդող տարիներին։ Երկարաժամկետ խնդիրների համար ուղեղում ձևավորում են վնասված հոտվածները փոխարինելու նոր ուղիներ։

### Վնասվածքներ
ՍԹՎ-ից վնասվածքները տարբեր են։ Հիվանդների 87% -ը չի տուժել ՍԹՎ-ից հետո։ Ընդհանուր առմամբ, վնասվածքներ են առաջանում հիվանդների 13% -ի մոտ (2009-12թթ. տվյալներով), այդ թվում `կոտրված կրծոսկր կամ կողեր (9%), թոքերի վնասվածքներ (3%) և ներքին արյունահոսություն (3%)։
Այստեղ հաշվարկված ներքին վնասվածքները կարող են ներառել սրտի վնասվածքներ, հեմոպերիկարդ, վերին շնչուղիների բարդություններ, որովայնի օրգանների վնասում՝  լյարդի և փայծաղի լորձաթաղանթների վնասում, ճարպային էմբոլիա, թոքային բարդություններ `թոքաբորբ, հեմոթորաքս, թոքի վնասվածքներ. Վնասվածքների մեծ մասը չի ազդել խնամքի վրա, ՍԹՎ ստացվողներից միայն 1% -ն է կյանքին սպառնացող վնասվածքներ ստացել։

Կոտրված կողերը առկա են 3%  դեպքերում նրանց մոտ, ովքեր կենդանի են մնացել մինչև հիվանդանոցից դուրս գրվելը, և հիվանդանոցում մահացողների 15% -ը ՝ միջին 9% -ի չափով (2009-12թթ. տվյալներ) մինչև 8% (1997–99).
2009-12թթ ուսումնասիրություններում վերապրածների 20% -ը 75 տարեկանից բարձր էր։ 1990-ականներին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ ՍԹՎ- ով հիվանդների 55% -ը, ովքեր մահացել են նախքան դուրս գրումը, կոտրել էին կողոսկրերը, իսկ 1960-ականներին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ 97% -ը, վերապատրաստումներ և փորձի մակարդակները բարելավվել են։ Թոքերի վնասվածքները պատճառվել են հիվանդների 3%-ի մոտ, իսկ այլ 3% -ի մոտ եղել է ներքին արյունահոսություն(2009–12)։

Ոսկրերը բուժվում են 1-2 ամսվա ընթացքում
։
Դասընթացների և փորձի մակարդակը բարելավվել է, որը ցույց է տվել 1990-ականների ուսումնասիրությունը, որը հայտնաբերել է 55% կոտրված կողեր `ՍԹի ստացած հիվանդների շրջանում, որոնք մահացել են մինչև դուրս գրումը, իսկ 1960-ականներին կատարված ուսումնասիրությամբ այս ցուցանիչը եղել է 97%։

Ոսկրային աճառը կոտրվում է նաև անհայտ թվով լրացուցիչ դեպքերում, որոնք կարող են հնչել որպես ոսկրերիի կոտրման դեպքեր
։

Վնասվածքի տեսակի և հաճախության վրա  կարող են ազդել այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են սեռը և տարիքը։ 1999 թ.-ին ավստրիական ուսումնասիրությունը ՍԹՎ-ի մասնին, որը կատարլ են դիակների վրա և օգտագործելվել է մի սարք, որը կրծքավանդակը սեղմում է, այնուհետև դուրս քաշումեց դեպի դուրս, հայտնաբերեց ավելի բարձր հաճախություն  կոտրվածքներ կանացի դիակների վրա (9-ը `17-ից), քան տղամարդկանցից (20-ից 2-ը) և հայտնաբերեց ռիսկի աճ կողոսկրերի կոտրվածքների տարիքի աճելու հետ, չնայած նրանք չէին ասում, թե որքան։
Երեխաները և նորածինները ՍԹՎ-ի ընթացքում ունենում են կողոսկրերի կոտրվածքների ցածր ռիսկ, 2% -ից պակաս դեպք, չնայած, երբ դրանք տեղի են ունենում, դրանք սովորաբար լինում են անտերիոր և բազմակի։

Այն դեպքում, երբ ՍԹՎ-ն սխալմամբ է իրականացվում դեպքի վայրում եղած անձի կողմի մարդու մոտ, ով սրտանոթային խնդիրներ չի ունեցել, շուրջ 2% -ը ստացել է վնասվածքներ (չնայած որ 12% -ը դիսկոմֆորտ է զգացել)։

2004 թ. ակնարկն ասում է. «Կրծքավանդակի վնասվածքն այն գին է, որը արժե վճարել կրծքավանդակի սեղմման օպտիմալ արդյունավետության հասնելու համար։ Զգուշորեն կրծքավանդակի սեղմումը կարող է ոսկորները փրկել առանձին դեպքում, բայց ոչ հիվանդի կյանքը»։

### Այլ կողմնակի երևույթներ
Ամենատարածված կողմնակի երևույթը փսխումն է, ինչը պահանջում է մաքրել բերանը, որպեսզի հիվանդները այն չներշնչեն։
ԱՄՆ Քինգ Քաունթրի քաղաքում 1889թ․ կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դա տեղի է ունեցել 16-ի մոտ 35-ից ՍԹՎ ժամանակ։
thumb|350px|Ապրելիությունը ՍԹՎ-ից հետո տարբեր խմբերի մոտ

### Ապրելիության տարբերությունները՝ հիմնվելով նախնական հիվանդության, տարիքի կամ գտնվելու վայրի վրա
Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի ցուցումներում ասվում է, որ 1% -ից ցածր ապրելիության մակարդակը «ապարդյունուն» է, բայց բոլոր խմբերը դրանից ավելի ապրելիություն ունեն։ Նույնիսկ շատ ծանր հիվանդների շրջանում առնվազն 10% ապրելիություն կա, 2001-ից մինչև 2010 թվականը ԱՄՆ հիվանդանոցների մի նմուշով ՍԹՎ-ի ուսումնասիրությունից որտեղ ընդհանուր ապրելիությունը 19% էր, քաղցկեղով հիվանդների շրջանում հայտնաբերվել է 10% ապրելիություն, դիալիզով հիվանդների շրջանում `12%, 80-ից բարձր տարիքի մոտ 14%,   17%` ծերանոցում ապրող հիվանդների մոտ, 19% `սրտային անբավարարություն ունեցող հիվանդների համար, և 25% -ը Ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքից դուրս սրտի մոնիտորինգի ենթարկված հիվանդների համար։
Քաղցկեղով հիվանդների մեկ այլ ուսումնասիրություն գտավ վերը նշված նույն 10% ապրելիությունը։
2007-2015 թվականներին Շվեդայում հիվանդների հետազոտությամբ, ԷՍԳ-ի մոնիտորների միջոցով, 40% -ը ապրել է առնվազն 30 օր հետո ՍԹՎ-ից 70-79 տարեկան հասակում, 29% -ը 80-89 տարեկան հասակում և 27% -ը 90 տարեկանից բարձր։

1992-2005 թվականներին հիվանդանոցներում Մեդիքերի հիվանդների շրջանակներում կատարվել է ուսումնասիրություն, որտեղ ընդհանուր ապրելիությունը կազմում էր 18%, հայտնաբերեց 13% ապրելիություն ամենաաղքատ թաղամասերում, 12% -ը 90 տարեկանից բարձր, 15% ապրելիությունը 85-89 տարեկանների շրջանում, և 17% -ը ապրրում էր 80–84 տարիքային շրջանում։
Շվեդ հիվանդները 90 տարեկան և ավել ունեին  15% ապրելոիթություն մինչև հիվանդանոցից դուրս գրվելը, 80-80տ․ ուներ 20%, և 70-79տ․ ուներ 28%։

1999-2003թթ. հիվանդանոցներից դուրս ՍԹՎ կատարված հիվանդների հետազոտությամբ(King County WA), որոնց 34% -ը ողջ է մնացել մինչև հիվանդանոցայից դուրս գրումը, ցույց է տվել, որ 4 կամ ավելի հիմնական հիվանդություն ունեցող հիվանդների ապրելիությունը մոտ 18% -ը  է. 3 հիմնական հիվանդություններով 24% է ապրելիությունը, իսկ 2 հիմնական հիվանդություններով ապրելիությունը կազմել է 33%։

Ծերանոցների բնակիչների ապրելիությունը ուսումնասիրված է մի քանի հեղինակների կողմից

 և ամեն նորից չափվում է։ CARES տվյալները ցույց են տալիս, որ այն ծերանոցներում որտեղ կա դեֆիբրիլյատոր, ապրելիությունը 2 անագամ ավելի շատ է միջին ցուցանիշից, որը գրանցվում է ծերանոցներում։

Աշխարհագրորեն կա մեծ տարբերություն ապրելիության ՍԹՎ-ից հետ ԱՄՆ նահանգների միջև, և դա ցույց է տալիս ՍԹՎ վերապատրաստումների դերը։
Իսկ արտահիվանդանոցային դեպքերի համար տարբերությունը շատ ավելին է Օմահայի 3% -ից մինչև 45%  Սիեթլում 2001 թվականին։
Հիմնական տարբերությունները ծագում են որոշ ոլորտներում հետաձգումների պատճառով `շտապօգնության ծառայության կանչի և բժշկի մեկնելու, այնուհետև ժամանման և բուժման միջև նաև փրկարարների գործողությունների։

thumb|left|350px|ՍԹՎ-ի հաջողությունը մեծապես տարբերվում է, ուստի տեղերի մեծմասնությունը կարող է սովորել լավագույն փորձերից

## Մեթոդներ
thumb|upright=1.25|ՍԹՎ տեխնիկա

2010 թ.-ին Ամերիկյան սրտի ասոցիացիան և Վերակենդանացման միջազգային կապի հանձնաժողովը թարմացրեցին իրենց ՍԹՎ ուղեցույցները։ Կարևորվեց բարձրորակ ՍԹՎ-ն (բավարար արագություն և խորություն առանց ավելորդ օդափոխման)։ Միջամտությունների կարգը փոխվել է բոլոր տարիքային խմբերի համար, բացառությամբ նորածինների՝ շնչուղուց, շնչառությունից, կրծքավանդակի սեղմումից ( airway, breathing, chest compressions (ABC)) մինչև կրծքավանդակի սեղմում, շնչուղիներ և շնչառություն(chest compressions, airway, breathing (CAB))։ Բացառություն է այս առաջարկությունը նրանց համար, ում կարծում են, որ գտնվում են շնչառական կանգի մեջ (շնչուղիների խցանում, թմրամիջոցների գերդոզավորւոմ և այլն)։ ՍԹՎ- ի ամենակարևոր կողմը հետևյալն է՝ Կրծքավանդակի սեղմման մի քանի ընդհատում, սեղմման բավարար արագություն և խորություն, կոմպրեսների միջև լիովին թուլացում և ոչ շատ օդափոխություն։ Մեծահասակների մոտ փրկարարները պետք է օգտագործեն երկու ձեռքերը կրծքավանդակի սեղմման համար, մինչդեռ երեխաների մոտ նրանք պետք է օգտագործեն մեկը, իսկ նորածինների մոտ `երկու մատ (ցուցամատը և միջին մատը)։

Համաձայն Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի ՍԹՎ վերաբերյալ 2011 թվականի ուղեցույցների ՝ սրտանոթային վերակենդանացման կարգը ABC-ից փոխվել է CAB: Գործողության կարգը, փուլայնությունը և հաջորդականությունը շատ կարևոր են։

**С**
**Circulation**, արյան շրջանառության ապահովում

Ապահովվում է սրտի մերսմամբ. Ճիշտ կատարված սրտի մերսումը ուղեղին ապահովում է մինիմալ քանակի թթվածքնով, դադարը բերում է ուղեղի թթվածնով մատակարարման վատացման, դրա համար պետք է 2 ներփչել ամեն 30 սեղմումից հետո, կամ ընդհատել 10վրկ-ով։

**A** 
**Airway**, Շնչուղիների անցանելիություն
* Ստուգել շնչուղիների փակ լինելը (տարածուն ցիանող, շնչառության ձայնի դադար կամ նվազում, կրծքավանադկի և որովայնի շարժումի բացակայությունը, կրծքավանդակի պարադոքսալ շարժումներ, հավելյալ շնչառական շնչառական մկանների աշխատանք, աղմկոտ շնչառություն և այլն)։ Ստուգել օտար մարմի առկայությունը շնչուղիներում։
* իրականացնել կյանքի համար վտանգավոր խանգարումների շտկում՝ շնչուղիների անցանելիության վերկանգնում, ասպիրացիա շնչուղիների պարունակության, թթվածնաբուժում։

**В**
**Breathing**,  «շնչառություն».

Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի (2010) առաջարկությամբ, ոչ փորձառու ականատեսը կատարում է միայն անուղղակի սրտի մերսում, մինչև բժիշկների ժամանումը։

Ներփչումները կատարվում են շնչառական պարկի միջոցով։ Իսկ «բերան-բերան» ներփչումները վտանագավոր են վարակի անցման համար։

### Կրծքավանդակի սեղմում զուգակցված ներփչումների հետ
thumb|upright=1.25|Բերան-Բերան վերակենդանացում
Մեծահասակների համար խորհուրդ է տրվում կրծքավանդակի սեղմում 30:2 ներփչում հարաբերակցությանը: Երեխաների դեպքում, եթե առնվազն 2 վերապատրաստված փրկարար կա, նախընտրելի է 15։ 2 հարաբերակցությունը: Ըստ Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի 2015-ի ուղեցույցների նորածինների մոտ հարաբերակցությունը 30։ 2 է, եթե մեկ փրկարար կա և 15։ 2, եթե 2 փրկարար կա:

Եթե կա ներշնչափողային խողովակ կամ տրախեոստոմա, ապա արհեստական օդափոխությունը պետք է տեղի ունենա առանց դադարների սեղմումներում `մեկ րոպեի ընթացքում 8-10 անգամ։ Միջամտությունների առաջարկվող կարգը `առավելագույն իրավիճակներում կրծքավանդակի սեղմում, շնչուղիներ, շնչառություն կամ CAB րոպեում առնվազն 100 անգամ սեղմման արագությամբ։ Սեղման խորությունը խորհուրդ է տրվում մեծահասակների և երեխաների մոտ առնվազն 5 սմ (2 դյույմ), իսկ նորածինների մոտ ՝ 4 սանտիմետր (1,6 դյույմ)։ 2010 թվականի դրությամբ Վերակենդանացման խորհուրդը (Մեծ Բրիտանիա) դեռևս խորհուրդ է տալիս ABC- ին երեխաների համար։ Քանի որ պուլսի առկայությունը կամ բացակայությունը որոշելը դժվար է, ապա պուլսի ստուգումը հանվել է ոչ պրոֆեսիոնալ կատարողների համար և չպետք է իրականացվի ավել քան 10 վայրկյան բուժաշխատողների կողմից Մեծահասակների մոտ փրկարարները պետք է օգտագործեն երկու ձեռքերը կրծքավանդակի սեղմման համար, մինչդեռ երեխաների մոտ նրանք պետք է օգտագործեն մեկը, իսկ նորածինների մոտ `երկու մատ (ցուցամատը և միջին մատը)։

### Միայն կրծքավանադկաի սեղմումով ՍԹՎ
thumb|upright=1.25|ՍԹՎ վերապատրաստում: ՍԹՎ-ն իրականացվում է, մինչ երկրորդ փրկարարը պատրաստվում է դեֆիբրիլյացիատորը

Սրտի կանգով մեծահասակների համար կոմպրեսիոն (միայն ձեռքի կամ սիրտ-ուղեային վերակենդանացում) ՍԹՎ-ն, որը ներառում է կրծքավանդակի սեղմում առանց ներփչումների, խորհուրդ է տրվում որպես ընտրության մեթոդ ոչ փորձառու փրկարարների կամ նրանց համար, ովքեր չեն տիրապետող մեթոդին։ Հիվանդանոցներից դուրս գտնվող սրտի կանգ ունեցող մեծահասակների շրջանում ոչ փորձառու փրկարարների կողմից միայն հասարակ կրծավանդակի սեղմումով ՍԹՎ ունի հավասար կամ ավելի մեծ հաջողություն, քան ստանդարտ ՍԹՎ-ն։ Հավանականություն կա, որ միայն սեղմման միջոցով ՍԹՎ օգտագործումը կբարձրացնի ՍԹՎ մատուցման  շանսերը հասարակ հասարակությունների կողմից։

Միայն Սեղմման միջոցով ՍԹՎ-ն այնքան էլ լավ չէ երեխաների համար, ովքեր սրտի կանգ ունենում են հիմնականում շնչառական խնդիրներից։  Երկու ակնարկներ պարզել են, որ միայն սեղմման ՍԹՎ-ն ավելի մեծ հաջողություն չի ունեցել։ Երեխաների և հատկապես նորածինների համար ներփչումները պետք է լինեն համեմատաբար մեղմ։ Հայտնաբերվել է, որ երեխաների մոտ սեղմումների և ներփչումների հարաբերությունը 30։ 2 կամ 15։ 2 տալիս է լավ արդյունք։ Թե՛ երեխաները, և թե՛ մեծահասակները պետք է րոպեում ստանան հարյուր կրծքավանդակի սեղմում։ Երեխաներից բացի այլ բացառություններ ներառում են խեղդման և թմրամիջոցների  գերդոզավորման դեպքերը։ Երկու դեպքում էլ խորհուրդ է տրվում սեղմել և ներփչել, եթե փրկարաը պատրաստված է և պատրաստ է դա անել։

Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի համաձայն, Bee Gees- ի «Stayin 'Alive» երգի բիթը իդեալական ռիթմ է ՝ կրծքային սեղմումներ համար մեկ րոպեի ընթացքում ՝ օգտագործելով միայն ձեռքային ՍԹՎ։ Կարելի է նաև մտքում երգել Queen-ի "Another One Bites The Dust" երգը, որը րոպեում 110 հարված է և պարունակում է հիշվող կրկնող թմբուկի հատված։ Այն հիվանդների համար, ում մոտ սրտի կանգը առաջացել է ոչ ստային պատճառներից և 20 տարեկանից փոքր մարդկանց համար ստանդարտ ՍԹՎ-ն գերազանցում է միայն կրծքավանդակի սեղմումներով ՍԹՎ-ին։

### Հակառակ ՍԹՎ
thumb|Կրծքավանդակի սեղմումները, որոնք կատարվում են մանեկենի վրա րոպեում 100 անգամ
Ստանդարտ ՍԹՎ-ն իրականացվում է մեջքին պառկած դիրքում գտնվող մարդու վրա։ Հակառակ ՍԹՎ-ն իրականացվում է այն մարդու վրա, որը պառկած է կրծքավանդակի վրա, գլուխը շրջելով դեպի կողմ և սեղմելով մեջքը։ Գլուխը շրջվելը կարող է նվազեցնել փսխման ռիսկը և բարդությունները, որը կարող է զարգանալ փսխման զանգվածներով ասպիրացիայի հետևանքով։

Ամերիկյան սրտի ասոցիացիայի ներկայիս ուղեցույցներըը խորհուրդ են տալիս կատարել ՍԹՎ-ն `մեջքի վրա պառկած դիրքում, և սահմանափակում է հակառակ ՍԹՎ-ի կիրառումը միայն այն իրավիճակներին, երբ հիվանդը չի կարող շրջվել։

### Հղիություն
Հղիության ընթացքում, երբ կինը պառկած է իր մեջքի վրա, արգանդը կարող է սեղմել ստորին սիներակը  և այդպիսով նվազեցնել երակային վերադարձը։ Հետևաբար խորհուրդ է տրվում արգանդը մղել կնոջ ձախ կողմը, եթե դա արդյունավետ չէ, կա՛մ  թեքել կնոջը 30 ° -ով, կա՛մ առողջապահության ոլորտի մասնագետները պետք է հաշվի առնեն արտակարգ իրավիճակներում վերակենդանացման հիստերոտոմիան։

### Ընտանիքի ներկայություն
Ապացույցները, ընդհանուր առմամբ, ցույց են տալիս, որ ընտանիքի անդամները ներկա են լինում ՍԹՎ-ի ժամանակ։ Սա ներառում է երեխաների ՍԹՎ-ն նույնպես։

### Այլ
Ներառված որովայնի սեղմումները կարող են օգտակար լինել հիվանդանոցային պայմաններում։ Չկա ոչ միա ապացույց օգտակարության մինչ-հիվանդանոցը կամ երեխաների համար։

ՍԹՎ-ի ընթացքում սառեցումը ուսումնասիրվում է, քանի որ ներկայումս արդյունքները պարզ չեն `բարելավում են արդյունքները, թե ոչ։

Ներքին սրտային մերսումնները իրենից ներկայացնում են սրտի ձեռքով սեղմում, որը կատարվում է կրծքավանդակի խոռոչի վիրահատական կտրվածքի միջոցով, սովորաբար, երբ կրծքավանդակը արդեն բաց է սրտային վիրահատությունների համար։

Ակտիվ կոմպրեսիոն-դեկոմպրեսիոն մեթոդը, որի ժամանակ կիրառում է կրծքավանդակի մեխանիկական դեկոմպրսիա որը չեն բարելավել արդյունքը սրտի կանգի ժամանակ։

## Պաթոֆիզիոլիգիա
ՍԹՎ- ն օգտագործվում է սրտի կանգի պրոցեսում գտնվող մարդկանց վրա, որպեսզի արյունը թթվածնով հագենա և պահպանի սրտային արտահոսքը ՝ կենսական օրգանները կենդանի պահելու համար։ Թթվածինը հյուսվածքներ տեղափոխելու համար պահանջվում է արյան շրջանառություն և թթվածնով հագեցում։ ՍԹՎ- ի ֆիզիոլոգիան ներառում է զարկերակային և երակային անոթային ճնշումների միջև ճնշման գրադիենտի ստեղծումը։ ՍԹՎ-ն դրան հասնում է բազմաթիվ մեխանիզմների միջոցով։  Ուղեղը կարող է վնասվել այն բանից հետո, երբ արյան հոսքը դադարել է մոտ չորս րոպե, իսկ մոտ յոթ րոպեից հետո տեղի են ունենում անդառնալի փոփոխություններ։ Սովորաբար, եթե արյան հոսքը դադարում է մեկից երկու ժամ, ապա մարմնի բջիջները մահանում են։ Հետևաբար, ընդհանուր առմամբ, ՍԹՎ-ն արդյունավետ է միայն այն դեպքում, եթե իրականացվում է արյան հոսքի դադարեցումից յոթ րոպեի ընթացքում։ Սիրտը նույնպես արագորեն կորցնում է նորմալ ռիթմի պահպանման ունակությունը։ Մարմնի ցածր ջերմաստիճանը, ինչպես երբեմն երևում է խեղդվողների մոտ, երկարացնում է ուղեղը գոյատևելու ժամանակը։ Սրտի կանգից հետո արդյունավետ ՍԹՎ-ն հնարավորություն է տալիս բավարար թթվածին հասցնել ուղեղին, հետաձգել ուղեղի ցողունի մահը և թույլ է տալիս, որ սիրտը զգայուն մնա դեֆիբրիլյացիայի փորձերին։

## Լրացուցիչ սարքեր
Թեև առկա են մի քանի լրացուցիչ սարքեր, 2010-ի դրությամբ դեֆիբրիլյատորից բացի ոչ մեկը ցույց չի տվել, որ ստանդարտ ՍԹՎ-ից ավելի լավ է հիվանդանոցից դուրս գտնվող ստի կանգի ժամանակ։ Այսպիսով, սարքերը կարելի է բաժանել երեք լայն խմբերի. ժամանակի սարքեր. սարքեր, որոնք փրկարարին օգնում են ճիշտ տեխնիկայի կիրառման հարցում, հատկապես սեղմման խոփոխության և արագությյան հարցում և սարքեր, որոնք ամբողջությամբ հսկում են գործընթացը։

### Ժամանակի սարքեր
Ժամանակի սարքերը կարող են ունենալ մետրոնոմը, որպեսզի փրկարարին օգնի ճիշտ արագության հասնելուն։ Որոշ սարքեր կարող են տալ ժամանակային հիշեցումներ նաև սեղմումներ, ներփչումներ և փոխողարինումներ փրկարարների միջև կատարելու համար։

### Ձեռքային օգնող սարքեր
Կրծքավանդակի սեղմման մեխանիկական սարքերը ցույց չեն տվել, որ ավելի լավ են, քան ստանդարտ ձեռնարկային սեղմումները։ Դրանց օգտագործումը ողջամիտ է իրավիճակներում, եթե ձեռքով սեղմումներն անվտանգ չեն այնպիսի գործողությունների ժամանակ, ինչպիսիք են մեքենայի շարժման ընթացքում։

Ձայնի և տեսողական հուշումը կարող է բարելավել ՍԹՎ-ի որակը և կանխել սեղմման արագության և խորության նվազումը, որը, բնականաբար, տեղի է ունենում հոգնածության հետևանքով, և այս հնարավոր բարելավման համար մշակվել են մի շարք սարքեր, որոնք կօգնեն բարելավել ՍԹՎ տեխնիկան։

Այս սարքերը կարող են լինել կրծքավանդակի վերևի մասում տեղադրված, որոնց վրայով փրկարարը ձեռքերով կատարում է սեղմումներ, և սարքը ցուցադրման կամ աուդիո հետադարձ կապի միջոցով տեղեկություններ է հաղորդվում խորության, ուժի կամ արագության մասին, կամ կարող է լինել կրելի ձևաչափով, ինչպիսին է ձեռնոց։ Հրապարակված մի քանի գնահատականներ ցույց են տվել, որ այդ սարքերը կարող են բարելավել կրծքավանդակի սեղմման աշխատանքները։

Ինչպես նաև սրտի կանգի ժամանակ ՍԹՎ-ի ընթացքում դրա օգտագործումը, որը կախված է իրենց հետ սարքը տեղափոխող փրկարարի վրա, այդ սարքերը կարող են օգտագործվել նաև որպես ուսումնական ծրագրերի մաս ՝ կրծքավանդակի ճիշտ սեղմում կատարելիս հիմնական հմտությունները բարելավելու համար։

### Ավտոմատ սարքեր
Մեխանիկական ՍԹՎ-ը մեծ կիրառություն չունի, որքան մեխանիկական օդափոխությունը, սակայն մինչհիվնադնաոցային օգտագործումը մեծանում է։ Շուկայում առկա սարքերը ներառում են LUCAS-3, ստեղծված Լունդ համալսարանական հիվանդանոցում, և սպոնտան շրջանառության վերադարձ և AutoPulse։ Երկուսն էլ օգտագործում են կրծքավանդակի գոտիներ, LUCAS- ը օգտագործում է գազի վրա հիմնված մխոց և սեղմող ժապավեն շարժիչով։

Ավտոմատացված սարքերի համար կան մի քանի առավելություններ` Նրանք թույլ են տալիս փրկարարներին կենտրոնանալ այլ միջամտությունների կատարման վրա։ Նրանք չեն հոգնում և սկսում ավելի քիչ արդյունավետ սեղմում կատարել, ինչպես մարդիկ։ Նրանք ի վիճակի են իրականացնել արդյունավետ սեղմում սահմանափակ տարածության այնպիսի միջավայրերում, ինչպիսիք են օդային շտապօգնությունը, որտեղ ձեռքով սեղմելը դժվար է և նրանք թույլ են տալիս շտապօգնության աշխատակիցներին ապահով կերպով ամրակապվել, այլ ոչ թե կանգնած լինել արագ տեղաշարժվող մեքենայում։ Այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն նաև թերություններ, որոնք են գնելու ծախսերը, շտապօգնության անձնակազմը վերապատրաստման ժամանակը, դրանք օգտագործելու համար, ՍԹՎ-ի իրականացման ընդհատումը, սխալ կիրառման հավանականությունը և սարքի բազմաթիվ չափերի անհրաժեշտությունը։

Մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ ապրելիության մակարդակը պրակտիկորեն չի բարելավում, բայց ավելի շատ ուսումնասիրության անհրաժեշտություն կա։

### Բջջային ծրագրեր
Դասընթացներին և միջադեպերի կառավարմանը աջակցելու համար բջջային ծրագրեր հրապարակվել են ծրագրերի խոշորագույն շուկաներում։ 61 մատչելի հավելվածների գնահատմամբ պարզվել է, որ մեծ թվով ծրագրեր չեն հետևում կյանքի հիմնական աջակցության միջազգային ցուցումներին, և շատ ծրագրեր ստեղծված չեն օգտագործողի համար հարմար ձևով։ Արդյունքում, Կարմիր խաչը թարմացրեց և հաստատեց իր արտակարգ իրավիճակների պատրաստման ծրագիրը, որն օգտագործում է նկարներ, տեքստեր և տեսանյութեր ՝ օգտագործողին օգնելու համար։

Մեծ Բրիտանիայի Վերակենդանացման խորհուրդը ունի ծրագիր, որը կոչվում է Lifesaver, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես կատարել Սիրտ-թոքային վերակենդանացում։

## Տարածվածություն
### ՍԹՎ ստանալու հնարավորություն

Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ սրտի կանգի  պայմաններում ԱՄՆ – ում ականատեսների կողմից ՍԹվ կատարվում 14%-ից  45% դեպքերու, միջինում 32%։ Համաշխարհային վիճակագրությունը հասնում է մինչև 1% և բարձրանում 44%։ Այնուամենայնիվ, ՍԹՎ-ի արդյունավետությունը փոփոխական է, և ուսումնասիրությունները ենթադրում են, որ ականատեսների կողմից կատարված ՍԹվ-ների միայն կեսն է ճիշտ  կատարվում։ Մի ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ անցյալում ՍԹՎ դասընթացներ անցած հասարակության անդամները չունեն կյանքեր փրկելու համար անհրաժեշտ հմտություններ և վստահություն։ Զեկույցի հեղինակները ենթադրում են, որ անհրաժեշտ է ավելի լավ մարզում անցկացնել սրտի կանգի դեպքերին արձագանքելու պատրաստակամության բարելավման համար։
 Այն գործոնները, որոնք ազդում են ՍԹՎ-ի կատարման վրա ականատեսների կողմից սրտի կանգի ժամանակ
* Մատչելի մարզում։
* Թիրախային ՍԹՎ դասընթացներ այն մարդկան ընտանիքի անդամների համար, ովքեր ունեն սրտի կանգի բարձր ռիսկ
* ՍԹՎ դասերը պետք է պարզեցվեն և կրճատվեն։
* Տրամադրել ավելի հստակ տեղեկատվություն կոնկրետ տարածաշրջանների իրավական հետևանքների վերաբերյալ
* Կենտրոնացնել ստիգմաների և վախերի նվազեցնելու շուրջ, ականատեսների կողմից ՍԹվ կատարելու ժամանակ
Կա հարաբերություն տարիքի և ՍԹՎ կատարելու հնարավորության միջև։ Երիտասարդ մարդիկ ավելի հավանական է, որ ՍԹՎ կկատարեն։ Ականատեսները ավելի հաճախ կատարում են ՍԹՎ հանրային վայրերում, քան անձի տանը, սակայն միևնույն ժամանակ ՍԹվ կատարման դեպքերի կեսը պատկանում է շտապ օգնությանը։

Կա նաև հստակ կապ `սրտի կանգի պատճառի և ՍԹՎ-ն կատարան հավանականության միջև։ Երիտասար անհատին, ով ունի սրտի կանգ հանրային վայրորում ավելի հավանական է, որ կկատարվի ՍԹՎ, քան անհատին ում սրտի կանգը առաջացել է վնասվածքներից, հյուծումից կամ ալկոհոլիզմից։

Ենթադրվում է, որ ավելի մեծ հավանականություն կա, որ ՍԹվ կիրականացվի, եթե ականատեսին ասվի, որ միայն կրծքավանդակի սեղմմում պետք է կատարվի վերակենդանացման համար։

Գենդերային կողմնակալության վերաբերյալ առաջին պաշտոնական ուսումնասիրությունը հանրության և մասնագետների կողմից ՍԹՎ ստացման վերաբերյալ, իրականացրել են Ամերիկյան սրտի ասոցիացիան և Առողջապահության ազգային ինստիտուտը (NIH), և ուսումնասիրել է մոտ 20,000 դեպք ամբողջ ԱՄՆ-ում։  Ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ կանայք վեց տոկոսով պակաս են ստանում ՍԹՎ սրտի կանգի ժամանակ հանրային վայրերում, և դրա հիմնական պատճառը վախն է «հավանական  սեռական ոտնձգությունների համար սխալմամբ մեղադրյալ լինելու մեջ»։

### Ժամանակին ՍԹՎ ստանալու հավանականություն
ՍԹՎ-ն, ամենայն հավանականությամբ, արդյունավետ կլինի միայն արյան հոսքը դադարելուց հետո 6 րոպեի ընթացքում քանի որ ուղեղի բջիջների մշտական վնասումը տեղի է ունենում այն ժամանակ,  երբ  4-6 րոպեի ընթացքում թթվածնի և արյան բացակայության արդյունքում ուղեղի բջիջները մահանում են,  հետևաբար, չեն կարող վերականգնվել 6 րոպեից հետո արյունամատակարարման վերականգնումից հետո։ Ներկայումս անհրաժեշտ է նոր հետազոտություններ ՝ որոշելու, թե ինչ դեր է ունի ՍԹՎ, դեֆիբրիլյացնա և նորագույն վերակենդանացման նոր տեխնիկանները այս գիտելիքներով։

Հատկանշական բացառություն է սրտի կանգը, որը տեղի է ունենում շատ ցուրտ ջերմաստիճանի ազդեցության պայմաններում։ Ըստ երևույթին, հիպոթերմիան դանդաղեցնում է նյութափոխանակության և ֆիզիոլոգիական գործընթացները ՝ նվազեցնելով հյուսվածքների թթվածնի պահանջը։ Կան դեպքեր, երբ ՍԹՎ-ն, դեֆիբրիլյացիան և տաքացման  նորագույն մեթոդները վերածնունդ են տվել տուժածներին `հիպոթերմայի զգալի ժամանակահատվածներից հետո։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Արդյունավետությունը
ՍԹՎ-ն հաճախ խիստ խեղաթյուրված է կինոնկարներում և հեռուստատեսություններում, ցույց տալով, որ այն խիստ արդյունավետ է այն մարդու վերակենդանացման համար, ով չի շնչում և չունի արյան շրջանառություն։
1996 թ.-ին New England Journal of Medicine ամսագրում կատարված ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ հեռուստատեսային ցուցադրություններում ՍԹՎ-ի հաջողության մակարդակը անհապաղ շրջանառության վերականգնման համար կազմում էր 75%, իսկ 67% -ը `կենդանի են մնացել մինչև հիվանդանոցից դեուրս գրվելը։ Սա լայն հասարակությանը տալիս է հաջող արդյունքի անիրատեսական ակնկալիք։ Երբ ուզում ենք ստանալ ապրելիության իրական ցուցանիշները, 60 տարեկանից բարձր հիվանդների մասնաբաժինը, ովքեր ստանում են ՍԹՎ ունեն սրտի կանգ, իջնում է 41% -ից մինչև 22%։

### Դասընթացներ և  ՍԹՎ փուլեր
thumb|ԱՄՆ նավատորմի նավաստիները կրծքավանդակի սեղմում են պարապում մանեկենների վրա
Վտանգավոր է կատարել ՍԹՎ պատրաստվելու համար այն մարդու վրա, ով նորմալ շնչում է։ Կրծքավանդակի այս սեղմումները ստեղծում են զգալի տեղական բութ վնասվածքներ ՝ վտանգելով կծվածնդակի կամ կողոսկրերի կոտրվածքներով։ Եթե հիվանդը չի շնչում, այդ ռիսկերը նույպես առկա են, բայց  այն մարդը կյանքին անմիջական սպառնալիք է ունենում։ Այդ իսկ պատճառով, մարզումը միշտ արվում է մանեկենի վրա, ինչպես, օրինակ, հայտնի Resusci Anne մոդելը։

ՍԹՎ տեխնիկայի պատկերումը հեռուստատեսությունում և կինոնկարներում հաճախ դիտավորյալ սխալ է։ ՍԹՎ– ի կատարումը մոդելավորող դերասանները կարող են սեղմման ընթացքում ծալել իրենց արմունկները, որպեսզի ուժը չհասնի դերասանական կրծքին, որը խաղում է որպես զոհ։

### Ինքնա-ՍԹՎ խաբեություն
«Ինքնա-Սթվ» կոչվում է նաև `« հազի ՍԹՎ » եղել է  էլեկտրոնային նամակի մաս ՝« Ինչպե՞ս գոյատևել սրտի կաթվածը, երբ մենակ եք », որը սխալմամբ վկայակոչել է «  Rochester General Hospital »- ին` որպես տեխնիկայի աղբյուր։  Ռոչեստերի  հիվանդանոցը հերքել է տեխնիկայի հետ կապը։

«Հազի ՍԹՎ», «վերակենդանացման» իմաստով, ինքնին անհնար է, քանի որ սրտի կանգի նշանավոր ախտանիշը անգիտակցությունն է, ինչը հազը անհնար է դարձնում։ Սրտամկանի ինֆարկտի (սրտի կաթվածի) դեպքերում, որի ընթացքում մարդը կարող է լավ գիտակցություն ունենալ, բայց դա ինքնին սրտի կանգի ձև չէ, «հազի ՍԹՎ» փորձի միջոցով մեծացնում է ծանրաբեռնվածությունը սրտի վրա և, հավանաբար, վնասակար է։

Ամերիկյան սրտի ասոցիացիա (AHA) և վերակենդանացման այլ մարմիններ.
չեն ըդնումում «հազ ՍԹՎ», որը այն անվանում է սխալ հայտարարություն, քանի որ այն վերակենդանացման ձև չէ։

### Սովորել ֆիլմերից
Առնվազն մեկ դեպքում ենթադրվում է, որ կինոնկարից քաղված ՍԹՎ-ն օգտագործվել է մարդու կյանքը փրկելու համար։ 2011-ի ապրիլին պնդվում էր, որ 9 տարեկան Տրիստին Սագինը փրկել է իր քրոջ կյանքը ՝ ՍԹՎ-ի միջոցով այն բանից հետո, երբ նա ընկել է լողավազան, օգտագործելով միայն ՍԹՎ-ի գիտելիքները, որ ինքը ստացել էր  Black Hawk Down Ֆիլմից։

### Նկարագրություններ միայն ձեռքային ՍԹՎ-ի մասին
Այն մարդկանցից 1/3-ից պակաս, ովքեր սրտի կանգ են ունենում տանը, աշխատանքի վայրում կամ հասարակական վայրերում, ստանում են ՍԹվ։ Ականատեսներից շատերը անհանգստացած են, որ կարող են սխալ բան անել։ 2009 թ. Հոկտեմբերի 28-ին, Ամերիկյան Սրտի  Ասոցիացիան և Գովազդի խորհուրդը գործարկել են միայն ձեռքային ՍԹՎ  հանրային ծառայության հայտարարություն և կայք ՝ որպես միջոց լուծելու այս խնդիրը։ 2011 թ.-ի հուլիսին նոր հատված է ավելացվել կայքում, ներառյալ թվային հավելված, որն օգնում է օգտագործողին սովորել, թե ինչպես կատարել միայն ձեռքային ՍԹՎ
։

## Պատմություն
19-րդ դարում բժիշկ Հ. Ռ. Սիլվեսթերը նկարագրեց արհեստական օդափոխության մի մեթոդ («Սիլվեսթեր» մեթոդը), որում հիվանդը պառկում է մեջքի վրա, իսկ ձեռքերը գլխի վերևում բարձրանում են ներշնչումը հեշտացնելու համար, այնուհետև սեղմվում են կրծքավանդակը, որպեսզի օգնեն արտաշնչմանը։ Գործողությունը կրկնվում է րոպեում տասնվեց անգամ։ Արհեստական օդափոխության այս տեսակը երբեմն դիտվում է 20-րդ դարի սկզբին նկարահանված ֆիլմերում։

Երկրորդ տեխնիկան, որը կոչվում է Հոլգեր Նելսենի տեխնիկա, այն նկարագրվել է ԱՄՆ-ում «Բոյ Սկաուտ» ձեռնարկի առաջին համարում, 1911 թվականին, արհեստական օդափոխության մի ձև էր, որտեղ այդ անձը պառկում էր երեսով դեպի ներև ՝ գլուխը դեպի կողք ՝ հանգստանացմելով  երկու ձեռքերի ափերը։ Հետագայում արմունկների վրա դեպի վեր ճնշում գործադրելով բարձրացվում է մարմինը վեր, այդ ընթացքում մեջքի ճնշումը  օգնում է ներշնչելում կատարել։ Ըստ երևույթին այս մեթոդը նույն Սիլվեսթերի մեթոդն է միայն շրջված։ Այս մեթոդը լավ երևում է 1950-ական թվականներին (այն օգտագործվում է Լասիի մի դրվագում 1950-ականների կեսերին) և հաճախ օգտագործվում էր, երբեմն կատակերգական էֆեկտի համար, ժամանակի մուլտֆիլմերում (տես Թոմ և Ջերրի «The Cat and the Mermouse»[1949]):  Հետագայում տեխնիկան արգելվեց  Մեծ Բրիտանիայի առաջին օգնության ձեռնարկներով։

Նմանատիպ տեխնիկան նկարագրվել է 20-րդ դարի սկզբին ջույջիտցուի և ձյուդոյի գրքերում, որոնք օգտագործվել են դեռևս 17-րդ դարի սկզբին։  «Նյու Յորք Թայմս» -ի թղթակիցը հաղորդել է, որ 1910-ին այդ տեխնիկան հաջողությամբ կիրառվում է Ճապոնիայում։ Ջույջիտցուում (իսկ ավելի ուշ ՝ ձյուդոյում) այդ տեխնիկան կոչվում էր Կապպո կամ Կուտացու։

Այնուամենայնիվ, միայն 20-րդ դարի կեսերից լայն բժշկական հանրությունը սկսեց ճանաչել և խթանել արհեստական օդափոխությունը `բերան-բերան վերակենդանացման տեսքով` կրծքավանդակի սեղմման հետ միասին, որպես վերակենդանացման առանցքային մաս `սրտի կանգի ժամանակ։ Համադրությունն առաջին անգամ դիտվել է 1962 թվականի ուսումնամարզական տեսահոլովակում, որը նկարահանվել է Ջեյմս Ջուդեի, Գայ Կնիքերբոկերի և Պիտեր Սաֆարի կողմից ստեղծված «Կյանքի զարկերակը» տեսահոլովակում։ Սաֆարը աշխատում էր Ռեդինգի և Ջեյմս Էլամի հետ `բերանը բերան վերակենդանացման արդյունավետությունը ապացուցելու համար։ Տեխնիկայի փորձարկման առաջին փորձը կատարվել է շան վրա (Ռեդդինգ, Սաֆար և  Փերսոն)։ Շատ չանցած ՝ տեխնիկան օգտագործվել է երեխայի կյանք փրկելու համար։ Նրանց համատեղ աշխատանքը ներկայացվել է 1960-ի սեպտեմբերի 16-ին Օվկի Սիթիում գտնվող Մերիլենդի բժշկական հասարակության ամենամյա ժողովում և լայնորեն ընդունվել են հաջորդ տասնամյակում։ Պիտեր Սաֆարը 1957-ին գրել է Վերակենդանացման ABC գիրքը։ ԱՄՆ-ում այն առաջին անգամ պրոպագանդվեց որպես տեխնիկա, որը հանրությունը պետք է սովորի 1970-ականներին:.

Բերան բերան վերակենդանացումը զուգորդվում էր կրծքավանդակի սեղմման հետ ՝ հիմնվելով այն ենթադրության վրա, որ արյան թթվածնային շրջանառությունը շարունակելու համար անհրաժեշտ է ակտիվ օդափոխություն, և համադրությունն ընդունվել է ՝ առանց դրա արդյունավետությունը համեմատելու միայն կրծքավանդակի սեղմման տեխնիկայի հետ։ Այնուամենայնիվ, անցած տասնամյակի ընթացքում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ենթադրությունը սխալ է, որի արդյունքում Ամերիկայի սրտի ասոցիացիան հաստատեց միայն կրծքավանդակի սեղմման տեխնկան արդյունավետությունը։ 2011 թ.-ի հունիսի 4-ին Ջերեմի Կլիսինգը «կոդավորվեց» Հյուսթոն քաղաքում գտնվող Michael DeBakey VA հիվանդանոցում։  Ջերեմիին 20 բժիշկների և բուժքույրերի միջոցով  5 1/2 ժամվա ընթացքում ստացել է ՍԹՎ, որից հետո նրան կայունացրել են և տեղափոխվել Սուրբ Լուկասի Եպիսկոպոսական հիվանդանոց, որտեղ նա երկրորդ հիվանդն է դարձել, ով ստացել է SYNCARDIA արհեստական սիրտը։ Բժիշկներից մեկը, ով ՍԹՎ էր իրականացնում, դոկտոր Դոնալդ Լազարն էր։

Այնուամենայնիվ ՍԹՎ զարգանում է։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այն մարդիկ, ովքեր կրծքավանդակի արագ և անընդհատ սեղմում ունեն, 22% -ով ավելի հավանական է, որ կգոյատևեն, քան սովորական ՍԹՎ ստացողները, որը ներառում է ներփչումներ։ Ավելին, քանի որ մարդիկ դժվարանում են անել բերան բերան ներփչումներ, միայն կրծքավանդակի սեղմումներով ՍԹՎ-ն գրեթե կրկնապատկում է ընդհանուր ապրելիության հնարավորությունները ՝ առաջին հերթին ավելացնելով ՍԹՎ ստանալու հավանականությունը։

## Կենդանիների ՍԹՎ
Հնարավոր է իրականացնել ՍԹՎ կենդանիներին, ներառյալ կատուներին և շներին։ Սկզբունքներն ու գործելակերպը ՍԹՎ-ի համար նման են մարդկանց ՍԹՎ-ին, բացի այն, որ վերակենդանացումը սովորաբար կատարվում է կենդանու քթի միջոցով, ոչ թե բերանի միջոցով։ ՍԹՎ-ն պետք է իրականացվի միայն անգիտակից կենդանիների վրա `կծելու ռիսկից խուսափելու համար. գիտակից կենդանիները կրծքավանդակի սեղմման կարիք չունեն։ Կենդանիները, կախված տեսակից, կարող են ունենալ ոսկրերի ավելի ցածր խտություն, քան մարդը, ուստի ՍԹՎ-ն կարող է ոսկորները թուլացնել։

## Հետազոտություն
Ուղեղային կատարողականի ցուցանիշը (CPC միավոր) օգտագործվում է որպես հետազոտական գործիք `նկարագրելու «լավ» կամ «վատ» արդյունքները։ 1-ին մակարդակը գիտակցված,  զգոն, նորմալ ֆունկցիան է։ 2-րդ մակարդակը միայն թեթև հաշմանդամություն է։ 3-րդ մակարդակը չափավոր հաշմանդամությունն է։ 4-րդ մակարդակը ծանր հաշմանդամություն է։ 5-րդ մակարդակը կոմատոզ կամ կայուն վեգետատիվ վիճակն է։ 6-րդ մակարդակը ուղեղի մահն է կամ այլ պատճառներից մահացույթունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 2010 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care
* ERC European Resuscitation Council
* CPR : NHS Choices
* How to resuscitate a child : NHS Choices
*5 Components of High-Quality CPR: AED Philippines

Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բժշկական վիճակներ
Կատեգորիա:Շտապ օգնություն