Ֆյոդոր Բոգատիրչուկ

**Ֆյոդոր Պարֆենևիչ Բոգատիրչուկ** (), խորհրդային և կանադացի շախմատիստ, ԽՍՀՄ չեմպիոն (1927), բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա մասնակցել է ուկրաինական և ռուսական համագործակցությանը։ 1948 թվականից ապրել է Կանադայում։

## Կենսագրություն
Պատանեկան տարիներին մասնակցել է շախմատի մրցաշարերի։ 17 տարեկանում դարձել է Կիևի չեմպիոն՝ առաջ անցնելով աշխարհի առաջնության ապագա հավակնորդ Եֆիմ Բոգոլյուբովից։ 1912 թվականի Համառուսաստանյան մրցաշարում զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ Նույն թվականին ընդունվել է Կիևի Սուրբ Վլադիմիրի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1914 թվականին մասնակցել է Մանգեյմում (Գերմանիա) անցկացված միջանկյալ (հիմնական մրցաշարին համաժամանակ անցկացվող, որտեղ խաղացել են հայտնի շախմատիստներ) մրցաշարին, որը չի ավարտվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսմանը պատճառով և նա վերադարձել է Ռուսաստան։

1917 թվականին ավարտել է համալսարանը, ստացել բժշկի դիպլոմ, որից հետո կամավոր մեկնել ռազմաճակատ։ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում աշխատել է հիվանդանոցում և դասավանդել անատոմիա Կիևի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտում։

Մասնակցել է շախմատի համամիութենական վեց առաջնության՝ 1923 (3-4-րդ տեղեր, ստացել է վարպետի կոչում), 1924 (3-4-րդ տեղեր), 1927 (1-2-րդ տեղերը կիսել է Պյոտր Ռոմանովսկու հետ), 1931 (3-6-րդ տեղեր), 1933 (8-րդ տեղ), 1934 (3-4-րդ տեղ)։ Առանց մեծ հաջողության մասնակցել է Մոսկվայի միջազգային մրցաշարերին՝ 1925 թվականի մրցաշարին (11-րդ տեղ) և 1935 թվականի մրցաշարին (16-17-րդ տեղեր)։ 1926 թվականին Բոգատիրչուկը հրատարակել է շախմատի մասին առաջին դասագիրքը ուկրաիներենով։

1937 թվականին մամուլում արշավ է սկսվել Բոգատիրչուկի դեմ, որն այն ժամանակ եղել է Ուկրաինայի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահը։ Նա մեղադրվել է Կիևի շախմատի ակումբին հատկացված միջոցների յուրացման մեջ։ Երբ Բոգատիրչուկը պարզաբանումների համար դիմել Ուկրաինայի Կոմկուսի Կենտկոմ, նրան պատասխանել են, իր իսկ խոսքերով, հետևյալը՝Որպես բժիշկ, Բոգատիրչուկը զբաղվել էոսկերի և հոդերի ռենտգենաբանությամբ, 1940 թվականին նա պաշտպանել դիսերտացիա բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճանի համար, դարձել է պրոֆեսոր։ Նախապատերազմյան շրջանում նա հնարավորություն է ունեցել արտասահման մեկնել ոչ միայն որպես շախմատիստ, այլ նաև որպես գիտնական, մասնակցել է միջազգային գիտաժողովների։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ մտացածին պատրվակով (կատաղության դեմ պատվաստումների մտացածին կուրս է անցնել) խուսափել է տարհանումից։ Աշխատել է գերմանացիների կողմից օկուպացված Կիևում, եղել է ուկրաինական Կարմիր Խաչի փոխնախագահ և նրա փաստացի ղեկավարը։ Գերմանական զորքերի բռնաճնշումներից Բոգատիրչուկը արագորեն հիասթափել է նացիզմից։ Կարմիր խաչը նրա ղեկավարությամբ դրամահավաք է բացել ռազմագերիների համար, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել Է ուկրաինական Կարմիր Խաչի փակմանը և Գեստապոյում Բոգատիրչուկի ձերբակալությանը (չնայած որ հետևանքներ չի ունեցել)։ Այդ ձերբակալությունն իրենց խնդիրներ չի ներկայացրել։ Գեստապոյի կողմից նրա ձերբակալության մյուս պատճառն այն է եղել, որ Բոգատիրչուկը նացիստներից թաքցրել է իր հրեա աշխատակցուհուն՝ շախմատիստ Բորիս Ռատների քրոջը։ Մեկ ամիս Գեստապոյում մնալուց հետո Բոգատիրչուկն ազատ է արձակվել։

Դրանից հետո Բոգատիրչուկը ղեկավարել է փորձարարական բժշկության ինստիտուտը։ 1943 թվականին Բեռլինում գործուղման ժամանակ ծանոթացել է գեներալ Անդրեյ Վլասովի հետ։

Երբ խորհրդային զորքերը մոտեցել են, նա ընտանիքի հետ գաղթել է Կրակով, ապա 1944 թվականին՝ Պրահա։ Այնտեղ նա միացել է Ռուսաստանի ժողովուրդների ազատագրման կոմիտեին, որը ղեկավարը եղել է Վլասովը։ Միաժամանակ նա շարունակել է մասնակցել շախմատի մրցաշարերին։ Նա փորձել է ստեղծել Ռուսաստանի ժողովուրդների ազատագրման կոմիտեին կից «Ռուսական Կարմիր խաչ», որը, ըստ Սերգեյ Ֆրյոլիչի հիշողությունների, իրականում երբեք չի սկսել աշխատել։

Պատերազմից հետո հայտնվել է ամերիկյան օկուպացիոն գոտում, իսկ 1945 թվականի մայիսին հաստատվել Բայրոյթում։ ԽՍՀՄ հայրենադարձությունից խուսափելու համար նա ճանաչել է իրեն որպես Արևմտյան Ուկրաինայի բնիկ, այսինքն՝ Լեհաստանի երկրորդ հանրապետության նախկին բնակիչ։ Բոգենհոլս կամ Բոգենկո կեղծանուններով մասնակցել է շախմատային մրցաշարերի։

1946 թվականին նա հաղթել է Ռեգենսբուրգի Կլաուս Յունգեի հուշամրցաշարում՝ առաջ անցնելով Էլմիր Զեմգալիսից և Վոլֆգանգ Ունցիկերից։

1948 թվականին նա արտագաղթել է Կանադա և դարձել Օտտավայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամ՝ նախ որպես դասախոս, ապա՝ որպես ռենտգենյան անատոմիայի պրոֆեսոր։ Հեղինակ է ավելի քան 34 տպագիր աշխատության, որոնք տպագրվել են ամերիկյան, կանադական և եվրոպական գիտական ամսագրերում։ Մասնակցել է Կանադայի առաջնությանը (2-րդ տեղ՝ 1949թ., 3-րդ տեղ՝ 1951թ.): Ակտիվ մասնակցել է ուկրաինական համայնքի գործունեությանը, խմբագրել է «Սխիդնյակ» և «Ֆեդերալիստ-դեմոկրատ» հրապարակումները, եղել է ԱՄՆ-ի և Կանադայի ուկրաինական ֆեդերալիստ-դեմոկրատների ասոցիացիայի նախագահը։ Նա շարունակել է հանդես գալ միջազգային մրցաշարերում, բացառությամբ այն մրցաշարերում, որում մասնակցել են խորհրդային գրոսմայստերներ, հանդես է եկել Կանադայի հավաքականի կազմում 1954 թվականին Ամստերդամում կայացած շախմատի օլիմպիադայում։ 1954 թվականին դարձել է միջազգային վարպետ (ՖԻԴԵ-ն չի կարողացել նրան շնորհել միջազգային գրոսմայստերի կոչում ԽՍՀՄ բողոքի պատճառով)։

Գործնական խաղից հրաժարվելուց հետո խաղացել է նամակագրությամբ։ 1967 թվականին Նամակագրության շախմատի միջազգային ֆեդերացիան (ICCF) նույնպես նրան շնորհել է միջազգային վարպետի կոչում (ԽՍՀՄ բողոքի կապակցությամբ նա գրոսմայստեր չի դարձել)։ 1970 թվականին հրաժարական է տվել Օտտավայի համալսարանի պրոֆեսորի պաշտոնից և համալսարանի կողմից պարգևատրվել անհատական կենսաթոշակով։

1978 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Իմ կյանքի ուղին դեպի Վլասով և Պրահայի մանիֆեստ» հուշագրությունը։ Նա ընկերացել և նամակագրություն է ունեցել Շվեյցարիա արտագաղթած շախմատիստ Վիկտոր Կորչնոյի հետ։ Բորիս Սպասկին նրան բնութագրել է որպես շախմատային հսկա։

Ֆյոդոր Բոգատիրչուկը մահացել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 4֊ին, թաղվել է Օտտավայի Փայնկրեստ գերեզմանատանը։

## Այլ փաստեր
* Միխայիլ Բոտվիննիկի հետ անցկացրած հինգ պարտիաներից Բոգատիրչուկը հաղթել է երեքը, իսկ երկուսը՝ ոչ-ոքի։
* Երբ Բորիս Սպասսկին հարցրեց Բոտվիննիկին Բոգատիրչուկի մասին, նա ասաց. Այդ մարդուն ես անձամբ կկախեի քաղաքի կենտրոնում։
* Նրա աշակերտ, կանադացի շախմատիստ Լոուրենս Դեյի կարծիքով, Բոգատիրչուկը կարող էր լինել Դոկտոր Ժիվագոյի նախատիպը Բորիս Պաստեռնակի համանուն վեպից։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* 
* Богатырчук Фёдор Парфёнович // Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 41. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
* 
* *Воронков С.* Фёдор Богатырчук. Доктор Живаго советских шахмат. — М.: Андрей Ельков, 2013.

: Т. 1: 1892—1935. — 460 с., [6] л. ил. — ISBN 978-5-906254-03-0
: Т. 2: 1935—1984. — 480 с., [4] л. ил. — ISBN 978-5-906254-04-7

* 

## Արտաքին հղումներ
* ФЕДОР БОГАТЫРЧУК
* Fedor Bohatirchuk
* Fedor Parfenovich Bohatirchuk
* 

Կատեգորիա:Կանադացի շախմատիստներ