Ֆեմինիստական էթիկա

**Ֆեմինիստական էթիկա**, Էթիկայի մոտեցում, որը հիմնված է այն համոզմունքի վրա, որ ավանդաբար էթիկական տեսությունը թերագնահատում և/կամ թերագնահատել է կանանց բարոյական փորձը, որը հիմնականում տղամարդկանց կողմից է գերիշխում, և, հետևաբար, այն ընտրում է վերաիմաստավորել էթիկան ամբողջական ֆեմինիստական մոտեցման միջոցով՝ այն փոխակերպելու համար։

## Հայեցակարգ
Ֆեմինիստ փիլիսոփաները քննադատում են ավանդական էթիկան, քանի որ այն հիմնականում կենտրոնանում է տղամարդկանց տեսակետի վրա՝ քիչ հաշվի առնելով կանանց տեսակետները։ Հոգատարությունը և անձնական կյանքի բարոյական հարցերը և ընտանեկան պարտականությունները ավանդաբար համարվել են չնչին հարցեր։ Ընդհանրապես, կանայք ներկայացված են որպես էթիկապես անհաս և ծանծաղ տղամարդկանց համեմատ։ Ավանդական էթիկան գնահատում է տղամարդկային մշակութային հատկանիշները, ինչպիսիք են «անկախությունը, ինքնավարությունը, ինտելեկտը, կամքը, զգուշավորությունը, հիերարխիան, տիրապետությունը, մշակույթը, գերակայությունը, արդյունքը, ասկետիզմը, պատերազմը և մահը» և ավելի քիչ կշիռ է տալիս մշակութային կանացի գծերին, ինչպիսիք են «փոխկախվածությունը», համայնք, կապ, կիսում, հույզեր, մարմին, վստահություն, հիերարխիայի բացակայություն, բնույթ, իմմանենտություն, գործընթաց, ուրախություն, խաղաղություն և կյանք»։ Եթե կանայք մարմնավորեն կամ օգտագործեն ավանդական առնական մշակութային գծեր, նրանք դիտվում են որպես այլ կամ որպես տղամարդկանց ավելի նմանվելու փորձ։ Ավանդական էթիկան ունի «տղամարդկային» ուղղվածություն ունեցող կոնվենցիա, որտեղ բարոյական դատողությունը դիտվում է կանոնների, իրավունքների, համընդհանուրության և անաչառության շրջանակի միջոցով և դառնում հասարակության չափանիշ։ Բարոյական դատողության «կանացի» մոտեցումները շեշտում են հարաբերությունները, պարտականությունները, առանձնահատուկությունը և կողմնակալությունը։

## Պատմական նախադրյալներ
Ֆեմինիստական էթիկան զարգացել է Մարի Վոլսթոնքրաֆթի «Կանանց իրավունքների արդարացում» աշխատությունից, որը հրատարակվել է 1792 թվականին Լուսավորության դարաշրջանի նոր գաղափարներով առանձին ֆեմինիստները կարողացել են ավելի շատ ճանապարհորդել քան երբևէ՝ ստեղծելով ավելի շատ հնարավորություններ գաղափարների փոխանակման և կանանց իրավունքների առաջխաղացման համար։ Նոր սոցիալական շարժումների ի հայտ գալով, ինչպիսին է ռոմանտիզմը, աննախադեպ լավատեսական հեռանկար է ստեղծվել մարդկային կարողությունների և ճակատագրի վերաբերյալ։ Այս լավատեսությունն արտացոլվել է Ջոն Ստյուարտ Միլի «Կանանց ստրկացումը» (1869) էսսեում։ Էթիկայի նկատմամբ ֆեմինիստական մոտեցումները հետագայում զարգացան այս ժամանակահատվածում այլ նշանավոր մարդկանց կողմից, ինչպիսիք են Քեթրին Բիչերը, Շարլոտ Պերկինս Գիլմանը, Լուկրեցիա Մոտտը և Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնը՝ շեշտը դնելով բարոյականության գենդերային բնույթի վրա, հատկապես կապված «կանանց բարոյականության» հետ։

## Շառլոտ Պերկինս Գիլման
Ամերիկացի գրող և սոցիոլոգ Շարլոտ Պերկինս Գիլմանը երևակայական «կանանց երկիր» է պատկերացրել։ Այս հասարակության մեջ, որտեղ տղամարդիկ չկան, կանայք իրենց դուստրերին լույս աշխարհ են բերում պարթենոգենեզի միջոցով և ապրում են բարձրագույն բարոյականությանը համապատասխան։ Կանանց ուղղված այս հասարակությունը գնահատում էր ինչպես աշխատասիրությունը, այնպես էլ մայրությունը, բայց միևնույն ժամանակ չէր խրախուսում կյանքի նկատմամբ անհատական, մրցակցային մոտեցումը։ Գիլմանը կարծում էր, որ նման սցենարում կանայք կարող էին համագործակցել միասին, քանի որ միմյանց նկատմամբ գերիշխելու կարիք չէր լինի։ Նրա երկրի վրա մշակվում և համատեղվում են լավագույն «կանացի» և «տղամարդկային» առաքինությունները, որոնք լրացնում են մարդկային առաքինությունը։ Եթե հասարակությունը ցանկանում է առաքինի լինել, ըստ Գիլմանի, այն պետք է մարմնավորի Հերլանդիայի հորինված երկիրը։ Այնուամենայնիվ, քանի դեռ կանայք կախված են տղամարդկանցից տնտեսական աջակցության համար, կանայք կշարունակեն հայտնի լինել իրենց ստրկամտությամբ, իսկ տղամարդիկ՝ իրենց ամբարտավանությամբ։ Կանայք պետք է լինեն տղամարդկանց տնտեսական հավասարը, նախքան նրանք կարողանան զարգացնել իսկապես մարդկային բարոյական առաքինություն, սա հպարտության և խոնարհության կատարյալ խառնուրդ է, որը անվանում են ինքնահարգանք։

## Ֆեմինիստական խնամքի էթիկա
Քերոլ Գիլիգանը և Նել Նոդինգսը ֆեմինիստական խնամքի էթիկայի կողմնակիցներ են, որոնք քննադատում են ավանդական էթիկան որպես թերի այնքանով, որքանով նրանք բացակայում են, արհամարհում, մանրացնում կամ հարվածում են կանանց մշակութային արժեքներին և առաքինություններին։ 20-րդ դարում ֆեմինիստական բարոյագետները մշակել են էթիկայի խնամքի վրա հիմնված մի շարք ֆեմինիստական մոտեցումներ՝ համեմատած ոչ ֆեմինիստական խնամքի վրա կենտրոնացած էթիկայի մոտեցումների հետ, ֆեմինիստները հակված են ավելի լիարժեք գնահատելու գենդերային խնդիրների ազդեցությունը։ Ֆեմինիստական խնամքի վրա կենտրոնացած բարոյագետները նշում են հայրիշխանական հասարակությունների միտումները՝ չգնահատելու կանանց սիրելու, մտածելու, աշխատելու և գրելու ձևերի արժեքն ու օգուտները և հակված են իգական սեռի ներկայացուցիչներին ստորադաս համարել։ Ահա թե ինչու որոշ սոցիալական ուսումնասիրություններ գիտակից ջանքեր են գործադրում որդեգրել ֆեմինիստական էթիկան, այլ ոչ միայն ուսումնասիրությունների ավանդական էթիկան։ Դրա օրինակն է Ռոֆի և Ուոլինգի 2016 թվականին ԼԳԲՏԻՔ համայնքի դեմ միկրոագրեսիաների ուսումնասիրությունը։ Թեև այն կենտրոնացած է եղել ԼԳԲՏ համայնքի վրա, ֆեմինիստական էթիկան ավելի հարմար էր, քանի որ նրանք ավելի ուշադիր են վերաբերվում մասնակիցների խոցելի կողմերին և կարիքներին։ Բժշկական ոլորտները նույնպես չեն ընդունում, որ էթիկան հաճախ բացասական դեր է խաղում ԼԳԲՏ համայնքում այն հարցում, թե ինչպես են նրանք բուժում ստանում և ինչ բուժումներ են տրվում նրանց որպես տարբերակներ։ Ինչպես նաև, թե ինչպես են կանանց վերաբերվում նաև բժշկական ոլորտներում։

## Ֆեմինիստական արդարադատության էթիկա
Ֆեմինիստական արդարադատության էթիկան ֆեմինիստական տեսակետ է բարոյականության վերաբերյալ, որը ձգտում է ներգրավվել և, ի վերջո, փոխակերպել էթիկայի ավանդական ունիվերսալ մոտեցումները։ Ինչպես ֆեմինիստական էթիկայի շատ տեսակների, ֆեմինիստական արդարադատության էթիկան նայում է, թե ինչպես է սեռը դուրս մնում հիմնական էթիկական նկատառումներից։ Հիմնական էթիկան ենթադրվում է, որ ուղղված է տղամարդկանց։ Այնուամենայնիվ, ֆեմինիստական արդարադատության էթիկան զգալիորեն տարբերվում է այլ ֆեմինիստական էթիկայից։ Էթիկայի համընդհանուր հավաքածուն ֆեմինիստական արդարադատության էթիկայի զգալի մասն է, սակայն կախված աշխարհագրական դիրքից, ինչպիսին է Գլոբալ Հյուսիսի և Գլոբալ հարավի տարբերությունը, կարող է տարբերվել արդարադատության կիրառմամբ և կարող է փոխել այն, ինչ համարվում է արդարադատություն։ Ֆեմինիստական արդարադատության էթիկան պարզ է «հաստ» բարոյականությունը «բարակ» բարոյականությունից բաժանելու մեջ։ Մյուս էթիկական մոտեցումները, որոնք իրենց սահմանում են՝ տարբերելով խմբերը միմյանցից մշակույթի կամ այլ երևույթների միջոցով, համարվում են բարոյականության «հաստ» հաշիվներ։ Ֆեմինիստական արդարադատության էթիկան պնդում է, որ բարոյականության «հաստ» հաշիվները, ի տարբերություն բարոյականության «բարակ» հաշիվների, ի սկզբանե հակված են քայքայելու վավերական ֆեմինիստական քննադատությունը։

## Ֆեմինիստական էթիկան և ապագան
Ֆեմինիստ էթիկայի մասնագետները կարծում են, որ պարտավորություն կա, որպեսզի կանանց տարբեր տեսակետները լսելի լինեն, այնուհետև նրանցից ձևավորեն ներառական կոնսենսուսային տեսակետ։ Դրան հասնելու փորձը և տղամարդկանց հետ գենդերային հավասարության մղումը ֆեմինիստական էթիկայի նպատակն է։ Այս խնդիրների շտկումը կարևոր է ժամանակակից ժամանակներում, քանի որ փոխվում են տեսակետները, ինչպես նաև այն, թե ինչն է համարվում «էթիկական» բուժման առումով և ինչպես պետք է վերաբերվել կանանց, մասնավորապես, կանանց մարմնին։

«Ֆեմինիստական էթիկայի նպատակը հասարակությունների և իրավիճակների վերափոխումն է, որտեղ կանայք տուժում են բռնության, ենթակայության և բացառման միջոցով։ Երբ նման անարդարություններն ակնհայտ լինեն այժմ և ապագայում, արմատական ֆեմինիստ ակտիվիստները կշարունակեն բողոքի և գործողությունների իրենց աշխատանքը՝ ուշադիր գնահատելուց և արտացոլում»։ Բռնության հետ մեկտեղ կրկին շրջվում է դեպի տղամարդկային վարքագիծը և ավանդական էթիկան, որ նման վարքագիծն ու վերաբերմունքը խրախուսվում էր։ Այսօրվա հասարակությունում, սոցիալապես ավելի քիչ ընդունելի է դառնում կանանց նկատմամբ բռնություն գործադրելը։

## Ֆեմինիստական էթիկան և միջազգային հարաբերություններ
Ֆեմինիստական տեսությունները և էթիկայի տեսությունները ընդլայնում են միջազգային հարաբերությունների գերակշռող տղամարդկային ոլորտի շրջանակը։ Սա հատկապես կարևոր է այն բանի համար, որ մասնավոր տիրույթի հարցերը բեմ դուրս գան հանրության մեջ, որոնք ներառում են այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են երեխաների իրավունքները, գենդերային բռնությունն ու խտրականությունը, գենդերային հարաբերությունները պատերազմից տուժած հասարակություններում և այլ նմանատիպ խնդիրներ, որոնք դժվար է արդիական երևալ հիմնական քննարկումներում։ էթիկայի միջազգային հարաբերություններում. Էթիկայի ֆեմինիստական երկխոսությունները գրեթե անխուսափելիորեն ներկայացված են մասնավոր տիրույթում և հայտնի են, որ ստվերում են միայն հանրային ոլորտում էթիկայի գերիշխող «արական» պարադիգմները։ Սա հատկապես իրականություն է միջազգային հարաբերություններում էթիկայի քննարկման դեպքում, որտեղ այն հիմնականում կառուցված է բռնության, տեխնոլոգիաների կամ տնտեսագիտության լեզվի վրա, և որոնք, ինչպես հայտնի է, քննարկման առնական թեմաներ են։

### Հեղինակների ընտրություն և կիրառական տեսություն միջազգային հարաբերություններում
**Էլիսոն Ուոթսոն**

Ուոթսոնը քննարկել է պատերազմի ժամանակ բռնաբարության հետևանքով ծնված երեխաների հարցը և օգտագործում է էթիկայի ֆեմինիստական տեսությունը՝ անդրադառնալով այս մարգինալացված խնդիրներին։ Անտեսանելիությունն ընդգծվում է մայրության՝ որպես «մասնավոր ոլորտի գործունեության» մասին գոյություն ունեցող միջազգային դիսկուրսի մեծ մասի ավանդական կառուցման մեջ, որտեղ կարևոր կենտրոնացված հարցերը, ինչպիսիք են պատերազմի ժամանակ բռնաբարության ենթարկված երեխաները, կարող են կորցնել միջազգային երկխոսության թարգմանության մեջ և նվազագույն շոշափվել։ Էթիկայի ֆեմինիստական տեսությունը տրամադրվում է միջազգային հարաբերությունների տեսական երկխոսությունների ընդլայնման և մարգինալացված խնդիրների լուծման տեսանկյունից։

## Տես նաև

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* Abel, Emily K. and Margaret K. Nelson, (eds.), (1990). Circles of Care: Work and Identity in Women's Lives, Albany: SUNY Press.
* Armbruster, H. Feminist Theories and Anthropology
* Barker, Drucilla K. and Susan F. Feiner. Liberating Economics: Feminist Perspectives on Families, Work, and Globalization. University of Michigan Press, 2004.
* 
* Beasley, Chris. (1999). What is Feminism?: An Introduction to Feminist Theory, London: Sage Publications.
* Beecher, C.E. and Stowe, H.B. (1971). The American Woman's Home: Principle of Domestic Science, New York: Aeno Press and The New York Times.
* Pembroke Center for Teaching and Research on Women, Brown University
* Feminist Theory Papers, Brown University
* Brownmiller, S.(1993). Against Our Will: Men, Women, and Rape, New York: Fawcett Columbine.
* Buhle, M.J., Buhle, P. (eds.) (1978). The Concise History of Women's Suffrage, Urbana: University of Illinois Press.
* 
* Butler, Judith. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, New Your: Routledge.
* . (1999). On Feminist Ethics and Politics, Lawrence, KS: University Press of Kansas.
* Chodorow, N. (1999). The Reproduction of Mothering: Psychoanalysis and the Sociology of Gender, updated edition, Berkeley: University of California Press.
* Confessore, N.and D. Hakim. (2009). "Paterson picks Gillibrand for Senate seat". NYTimes.com, January 23.
* Copjec, Joan. (2002). Imagine There's No Woman: Ethics and Sublimation, Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
* Daly, M. (1984). Pure Lust: Elemental Feminist Philosophy, Boston: Beacon Press.
* Donovan, Josephine. (2003). Feminist Theory: The Intellectual Traditions, 3rd ed., New York: Continuum..
* Donovan, Josephine and Carol Adams. (2007). Feminist Care Tradition in Animal Ethics: A Reader, New York: Columbia University Press, 1-20.
* The Feminist eZine- 1001 Feminist Links and Other Interesting Topics
* Ettinger, Bracha L. (2006). The Matrixial Borderspace. Univ. of Minnesota Press.
* Ettinger, Bracha L. (2020). Matrixial Subjectivity, Aesthetics, Ethics. Pelgrave Macmillan.
* Friedan, B. (1997). Feminist Mystique, New York: W.W. Norton & Company.
* Friedan, B. (1998). The Second Stage, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* Frye. M. (1991). "A response to Lesbian Ethics: Why ethics?" In C. Card (ed.), Feminist Ethics, Lawrence, Kans.: University Press of Kansas, 52–59.
* Gilligan, C. and D.A.J. Richards (2008). The Deepening Darkness: Patriarchy, Resistance, and Democracy's Future, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* Gilligan's stages of moral development
* Halberstam, J, 1994, “F2M: The making of female masculinity”, in *The lesbian postmodern*, Laura Doan (ed.), New York: Columbia University Press, 210–28.
* Hanigsberg, Julia E. and Sara Ruddick, (eds.), (1999). Mother Troubles: Rethinking Contemporary Maternal Dilemmas, Boston: Beacon Press.
* Held, V. (1993). Feminist Morality: Transforming Culture, Society, and Politics, Chicago: University of Chicago Press.
* Held, V. (ed.), (1995). Justice and Care: Essential Readings in Feminist Ethics, Boulder, CO: Westview Press.
* 
* Heywood, Leslie and Jennifer Drake, (eds.), (1997). Third Wave Agenda: Being Feminist, Doing Feminism, Minneapolis: University of Minnesota Press.
* Larry Hinman's Ethics Updates  Himan, L. Ethics Updates, University of San Diego.
* Hoagland, S.L. (1988). Lesbian Ethics, Palo Alto, Calif.: Institute of Lesbian Studies.
* Howard, Judith A. and Carolyn Allen. (2000). Feminisms at a Millennium, Chicago: The University of Chicago Press.
* Hypatia, a Journal of Feminist Philosophy, Simpson center for the humanities, University of washington.
* Jaggar, A.M. (1994). Living with Contradictions: Controversies in Feminist Social Ethics, Boulder, CO: Westview Press.
* King, Y.(1995). "Engendering a peaceful planet: ecology, economy, and ecofeminism in contemporary context".Women's Studies Quarterly, 23: 15–25.
* Kittay, E. F. and E.K. Feder (2003). The Subject of Care: Feminist Perspectives on Dependency, Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
* Kolmar, W and Bartowski, F., "Lexicon of Debates". Feminist Theory: A Reader. 2nd Ed, New York: McGraw-Hill, 2005. 42–60.
* Lindemann, Hilde, Marian Verkerk, and Margaret Urban Walker.(2009). Naturalized Bioethics: Toward Responsible Knowing and Practice, Cambridge, Massachusetts: Cambridge University Press.
* Maher, K.(2008). "Campaign '08: Obama puts spotlight on women's pay gap". The Wall Street Journal, September 25: A15.
* Mero, J. (2008). "The myths or catching-up development". In M. Mies and V. Shiva(eds.), Ecofeminism, Chicago: University of Chicago Press. 125: 55–69.
* Mies, M. and Shiva, N. (1993). "Fortune 500 women CEOs". In Fortune.
* Mitchell, J. and S.K. Mishra (2000). Psychoanalysis and Feminism: A Radical Reassessment of Freudian Psychoanalysis, New York: Basic Books.
* n.paradoxa: international feminist art journal: feminist theory and contemporary women artists
* Narayan, U. (1997). Decentering the center: Philosophy for a Multicultural, Postcolonial, and Feminist World, Bloomington, IN: Indiana University Press.
* Narayan, U. and S. Harding(2000). The Subject of Care: Feminist Perspectives on Dependency, Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
* Noddings, N. (2002). Starting at Home: Caring and Social Policy, Berkeley, CA.: University of California Press.
* Nussbaum, Martha. (1999). "The Feminist Critique of Liberalism". In A. Jeffries (ed.), Women's Voices, Women's Rights: Oxford Amnesty Lectures, The Oxford Amnesty Lecture Series. Boulder, CO: Westview Press.
* Nussbaum, Martha. (2003). "Capabilities and Functional Entitlements: Sen and Social Justice". Feminist Economics, 9 (2-3): 33–59.
* ''The Radical Women Manifesto: Socialist Feminist Theory, Program and Organizational Structure'' (Seattle: Red Letter Press, 2001)
* Robinson, F. (1999). Globalizing Care: Toward a Politics of Peace, Boston, MA: Beacon Press.
* 
* Sterba, James P., (ed.), (2000). Ethics: Classical Western Texts in Feminist and Multicultural Perspectives, New York: Oxford University Press.
* The Third Wave Foundation
* Tong, R. and Williams N., Stanford Encyclopedia of Philosophy, Feminist Ethics, First published Tue May 12, 1998; substantive revision Mon May 4, 2009.
* Tong, R.  (2009). Feminist Thought: A More Comprehensive Introduction, 3rd edition, Boulder, CO: Westview Press.
* UN Women, 'Women, Poverty, and Economics- Facts and Figures'
* Virginia Tech, Feminist theory website Center for Digital Discourse and Culture 
* Walker, Margaret Urban. (2007). Moral Understandings: A Feminist Study in Ethics, 2nd ed. New York: Oxford University Press.
* Warren, K.J. (2000). Ecofeminist Philosophy: A Western Perspective on What It Is and Why It Matters, Lanham, Md: Rowman & Littlefield.
* Wollstonecraft, M. (1988). A Vindication of the Rights of Women, M. Brody (ed.), London: Penguin.
* Ziarek, Ewa Plonowska. (2001). An Ethics of Dissensus: Postmodernity, Feminism, and the Politics of Radical Democracy, Stanford, CA: Stanford University Press.

Կատեգորիա:Բազմամշակութային ֆեմինիզմ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Էգալիտարիզմ
Կատեգորիա:Իրավահավասարություն
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Կիրառական էթիկա
Կատեգորիա:Հասարակական էթիկա
Կատեգորիա:Հումանիտար գիտություններ
Կատեգորիա:Նորմատիվ բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Նույնականության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիզմ
Կատեգորիա:Սեռական հավասարություն
Կատեգորիա:Սոցիալական անհավասարություն
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ