Գերմանական Վերածնունդ

[thumb|right|265px|''[Մակսիմիլիան I կայսեր դիմանկարը* (կառավարման թվականները: 1493–1519), [[Սրբազան Հռոմեական կայսրության]] Վերածննդի ժամանակաշրջանի առաջին միապետը, Հեղինակ՝ [[Ալբրեխտ Դյուրեր]], 1519]] 
[[Պատկեր:Gutenberg bible Old Testament Epistle of St Jerome.jpg|thumb| [[Գութենբերգի Աստվածաշունչ|Գութենբերգի Աստվածաշնչի]] կրկնօրինակի առաջին հատորի առաջին էջը, [[Տեխաս]]ում]]

*'Գերմանական Վերածնունդ*', [[Հյուսիսային Վերածնունդ|Հյուսիսային Վերածննդի]] ժամանակ տարածված մշակութային ու գեղարվեստական շարժումներից, որը 15-16-րդ դարերում լայն տարածում է գտել [[Գերմանացիներ|գերմանացի]] մտածողների շրջանում։ Այն սկիզբ է առել [[Իտալական Վերածնունդ|Իտալական Վերածննդի]] ազդեցության ներքո։  Գերմանական մի շարք նահանգներում և իշխանություններում Վերածննդի հումանիզմի տարածումը մեծ ազդեցություն է ունեցել արվեստի և գիտության ճյուղերի զարգացման վրա։ Մեծ առաջընթաց գրանցվեց [[Ճարտարապետություն|ճարտարապետության]], արվեստի, գիտության զանազան բնագավառներում։ Գերմանիայում տեղի ունեցած երկու կարևոր իրադարձությունները՝ [[տպագրահաստոց]]ի ստեղծումն ու [[ռեֆորմացիա]]յի հաստատումը, 16-րդ դարում լայն տարածում գտան ողջ [[Եվրոպա]]յում։

Ամենաազդեցիկ գերմանացի հումանիստներից մեկն էր Կոնրադ Կելտիսը (1459–1508): Նա կրթություն է ստացել [[Քյոլն]]ում և [[Հայդելբերգ]]ում, հետագայում ճանապարհորդել է [[Իտալիա]]յով մեկ՝ լատինական և գերմանական ծագման ձեռագրերի հետքերով։ Մեծապես ոգեշնչվելով [[Կոռնելիոս Տակիտոս]]ից՝ Ցելտիսը վերջինիս «[[Գերմանիա (Տակիտոս)|Գերմանիա]]» աշխատության շնորհիվ ներկայացրել է Գերմանիայի պատմությունն ու աշխարհագրությունը։ Հարկ է նշել, որ նա իրեն գտել է նաև պոեզիայում և իր ստեղծագործություններում լատիներենով գովաբանել է Գերմանիան։ Մեկ այլ կարևոր դեմք էր Հովհաննես Ռեյքլինը (1455–1522), որը սովորել է Իտալիայի տարբեր շրջաններում՝ հետագայում դասավանդելով [[հունարեն]]։ Նա ուսումնասիրել է [[եբրայերեն]]՝ մաքրազերծելու [[քրիստոնեություն]]ը, բայց հանդիպել է եկեղեցու դիմադրությանը։

Գերմանական Վերածննդի ժամանակաշրջանի մեծագույն վարպետներից է [[Ալբրեխտ Դյուրեր|Ալբերխտ Դյուրեր]]ը, որը հայտնի է փայտի վրա փորագրություն անելու արվեստով։ Այն հետագայում լայն տարածում է գտել Եվրոպայում։ Այս ժամանակաշրջանի կարևոր ճարտարապետական ձեռքբերումներ են համարվում [[Լանդսհուտ]]ի [[հերցոգ]]ների համար կառուցված բնակավայրը, Հայդլբերգի ամրոցը, [[Աուգսբուրգ]]ի քաղաքային խորհրդարանը, ինչպես նաև Մյունխենի Մյունխենյան բնակավայրում գտնվող հնագիտական կենտրոնը, որը Վերածննդի ժամանակաշրջանին պատկանող ամենամեծ սրահն է [[Ալպեր]]ի հյուսիսում։

== Անդրադարձ ==
Արագ զարգացող տնտեսության արդյունքում [[Վերածնունդ]]ը դասական գրականության մեջ սկսեց ավելի շատ արծարծվել։ 16-րդ դարի սկզբին Գերմանիան, չնայած [[ուրբանիզացիա]]յի ցածր մակարդակի՝ համեմատած [[Իտալիա]]յի կամ [[Նիդերլանդներ]]ի, [[Եվրոպա]]յի ամենաբարգավաճ երկրների շարքին էր դասվում։ Որոշ արդյունաբերական ճյուղերի՝ [[Մետաղագործություն|մետաղագործության]], հանքագործության, [[Տեքստիլ արդյունաբերություն|տեքստիլ արդյունաբերության]], զարգացումը նպաստեց Գերմանիայի բարգավաճմանը։ Հարկ է նշել՝ գրքի տպագրությունը սկիզբ է առել Գերմանիայում, և գերմանացի տպագրիչների շնորհիվ այս նորույթը հասավ աշխարհի տարբեր երկրներ։

== Արվեստ ==
[[Պատկեր:HMF Duerer Gruenewald Harrich Heller-Altar DSC 6312.jpg|thumb|Հելլերյան խորան, [[Ալբրեխտ Դյուրեր]]]]
«Հյուսիսային Վերածնունդ» կամ «Գերմանական Վերածնունդ» հասկացութունը հաճախ շփոթում էին գոթական հարուստ ու բազմաժանր ոճի հետ։ Նույնիսկ այն աշխատանքներում, որոնք անկասկած պատկանում են Վերածննդի դարաշրջանին, անգամ 16-րդ դարից հետ կարելի էր գտնել այդ ոճին հատուկ տարրեր։ Դասական ոճն այդքան էլ պատմական նշանակություն չի ունեցել Գերմանիայում, բայց ինչ վերաբերում է Գերմանիայի հակվածությանը՝ հետևելու նորարություններին, դա փաստ էր։ Հարկ է նշել, որ գրքի տպագրումը մի հայտնագործություն է՝ իրագործված Գերմանիայում, որը տասնամյակներով Գերմանիայի մենաշնորհն էր և առաջին անգամ հասել է Եվրոպա՝ ներառյալ [[Ֆրանսիա]] և [[Իտալիա]], գերմանացիների շնորհիվ։

Փայտի վրա փորագրություն անելու արվեստը շատ ավելի զարգացած էր Գերմանիայում և «[[Նիդերլանդներ|Ցածրադիր երկրներում]]», քան Եվրոպայի այլ երկրներում։ Գերմանացինները ստանձնեցին գրքի նկարազարդումները Եվրոպա հասցնելու առաքելությունը՝ այլ քաղաքներում բնակվող խմբագիրներին փայտանյութեր տրամադրելով։ Գերմանական Վերածննդի ամենաանվանի նկարիչը՝ [[Ալբրեխտ Դյուրեր]]ը իր կարիերան սկսել է՝ աշակերտելով Միքայել Վոլգեմուտին։ Դյուրերը աշխատանքներ էր տանում այդ ժամանակաշրջանի ամենայուրօրինակ ոճով նկարազարդված գրքի՝ «Նյուրնբերգյան ժամանակագրության» վրա, որը հրատարակվել է իր կնքահոր և Եվրոպայի ամենահայտնի տպիչի, հրատարակողի՝ [[Անտոն Կոբերգեր]]ի կողմից։

1490 թվականին ավարտելով աշակերտումը՝ Դյուրերը 4 տարի անընդմեջ Գերմանիա և մի քանի ամիս Իտալիա ճանապարհորդություն իրականացնելուց հետո [[Նյուրնբերգ]]ում  սկսեց հանդես գալ որպես դասընթացավար։ Նրան անմիջապես հաջողությունը ժպտաց, և նրա անունը հայտնի դարձավ Եվրոպայում՝ իր անթերի ու յուրօրինակ փորագրությունների շնորհիվ։ Չնայած նրա աշխատանքներում նկատվում էր գերմանական ոճը, բայց իտալական ոճի ազդեցությունը ավելի ակնառու էր։ Նրա աշխատանքները արտացոլում էին Գերմանական Վերածնունդը վիզուալ արվեստում, որը հաջորդող 40 տարում տարածվեց Նիդերլանդներում և Ֆրանսիայում՝ դառնալով ամենամեծ նորարարությունը հյուսիսային եվրոպական արվեստում։ Դյուրերը իր աջակցությունը ցուցաբերեց [[Մարտին Լյութեր]]ին, բայց շարունակեց ստեղծել «Մադոննաներ» (արվեստի տեսակ), այլ կաթոլիկ պատկերներ և պատկերել [[Ռեֆորմացիա]]յի հայտնի առաջնորդների դիմանկարները։
[[Պատկեր:Mathis Gothart Grünewald 022.jpg|Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունը|right|thumb|«Խաչելություն», [[Մաթիաս Գրունեվալդ]].|left]]

Դյուրերը մահացել է 1528 թվականին, իսկ մինչ այդ հայտնի էր, որ ռեֆորմացիայի պառակտումը մշտական բնույթ կկրի, բայց գալիք սերնդի նրա աշակերտներին չհաջողվեց խուսափել այդ ամենի մասը դառնալուն։ Ամենահայտնի գերմանացի նկարիչները դարձան բողոքականներ և նրանք զրկվեցին կրոնական թեմայով ստեղծագործելու հնարավորությունից, որը նրանց եկամտի գլխավոր աղբյուրն էր։ Մարտին Լյութերը հրաժարվեց կաթոլիկ պատկերներ նկարելուց, իսկ [[Լուկաս Կրանախ Ավագ]]ը՝ Լյութերի մոտ ընկերներից մեկը, դարձավ «Լյութերյան արվեստի» ստեղծագործողներից մեկը։ «Լյութերյան արվեստի» փուլն ավարտվեց մինչև 1550 թվականը՝ [[Կալվինականություն|Կալվինականության]] ազդեցության ներքո, իսկ կրոնական թեմայով աշխատանքները այլևս չցուցադրվեցին այն վայրերում, որտեղ տարածված էր բողոքականությունը։ Ենթադրվում է, որ սա էր պատճառ հանդիսացել, որ գերմանական արվեստը հետզարգացեում ապրի մոտ 1550  թվականին, բայց հաջորդող տասնամյակներին գերմանացի արվեստագետները շատ հնարամիտ գտնվեցին՝ ներկայացնելով այլ թեմաներ, որոնք կլարացնեն իրենց գրքերում գտնվող բացը։ Կրանախը, դիմանկարներ պատկերելուց զատ, նորարություն մտցրեց՝ պատկերելով ուղղահայաց դիրքով սադրիչ, մերկ, դասական և աստվածաշնչյան թեմաներով պատկերներ։

== Ազդեցիկ մարդիկ ==
=== Յոհան Գուտենբերգ (1398-1468) ===
[[Յոհան Գուտենբերգ]]ը համարվում է Գերմանական Վերածննդի ամենաազդեցիկ դեմքը։ Վերջինիս մոտ ազատ մտածողության, հումանիզմի և գյուտարարության դրսևորումը եղել է հենց Վերածննդի ժամանակ, բայց նա վերջինիս ձևավորման հարցում գործում ևս զգալի ներդրում է ունեցել։ Նրա ամենահայտնի գյուտը 1440 թվականին ստեղծած [[տպագրահաստոց]]ն է։ Գուտենբուրգի գյուտի շնորհիվ բազմաթիվ հումանիստներ, ռեֆորմիստներ և այլք հնարավորություն ստացան շրջանառության մեջ դնել իրենց գաղափարները։ Նա նաև հրատարակել է մի չափազանց կարևոր նշանակության գործ՝ «[[Գութենբերգի Աստվածաշունչ|Գութենբերգի Աստվածաշունչը»]], որով ազդարարվել է Գուտենբուրգյան հեղափոխության և [[Արևմտյան աշխարհ]]ում տպագիր գրքի տարածման սկիզբը։

=== Յոհան Ռեյխլին (1455-1522) ===
Յոհան Ռեյխլինը համաշխարհային մշակույթի ամենաազդեցիկ դեմքն էր, որն այդ ժամանակ դասավանդում էր Գերմանիայում։ Նա և՛ [[հունարեն]]ի, և՛ [[եբրայերեն]]ի գիտակ էր։ Փայլուն կրթություն ստանալով՝ նա սկսել է դասավանդել նաև [[Բազել]]ում։ Բազելից հեռանալուց հետո զբաղվել է ձեռագրեր ընդօրինակելով, ինչպես նաև սկսել է խորանալ իրավաբանության մեջ։ Ինչևէ նա առավել հայտնի է եբրայերենի ուսմունքն ուսումնասիրող իր աշխատության շնորհիվ։ Ի տարբերություն այդ ժամանակվա շատ մտածողների՝ Ռեյխլինը ամբողջովին ընկղմվել էր իր աշխատանքի մեջ՝ նույնիսկ ստեղծելով ձեռնարկ, որով կարելի էր քարոզել եբրայերեն հավատքի միջոցով։ Գիրքը, որը հայտնի է «*De Arte Predicandi''» (1503) անունով, հավանաբար այդ ժամանակաշրջանի ամենահայտնիներից է։

### Ալբրեխտ Դյուրեր (1471–1528)
Ալբրեխտ Դյուրերը այն ժամանակ, ինչու չէ նաև այժմ էլ մնում է Գերմանական Վերածննդի ամենահայտնի նկարիչը։ Նա հայտնի էր Եվրոպայի սահմաններից դուրս և մեծ սեր էր տածում Իտալիայի նկատմամբ, որտեղ նրա աշխատանքները լայն տարածում էին գտել։ Նրան հաջողվել է ձուլել հյուսիսային ոճը Վերածննդի տարրերի հետ։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքների շարքին են դասվում «Մելանխոլիա»-ն, «Չորս ձիավորները», «Ասպետը», «Մահը» և «Սատանան»։ Այլ ազդեցիկ նկարիչներից էին Լուկաս Կրանախ Ավագը, Դանուբյան դպրոցի և Քլայնմասթերի ներկայացուցիչները։

### Մարտին Լյութեր (1483–1546)
Մարտին Լյութերը Բողոքականության հիմնադիրն է, որը քննադատել է կաթոլիկ քահանա Հովհաննես Տեցելին ինդուլգենցիաների վաճառքով զբաղվելու համար, որի դեմ հրատարակել է 95 թեզիսները (1517 թ. հոկտեմբեր), որով էլ նշանավորվում է Ռեֆորմացիայի սկզբնավորումը։ Նա առաջինն էր, որ Աստվածաշունչը լատիներենից թարգմանեց գերմաներեն՝ քրիստոնյա ձեռագրերն ավելի հասանելի դարձնելով հասարակությանը և խթանելով գերմաներենի տարածումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի արվեստ
Կատեգորիա:Գերմանիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Վերածնունդ