open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գիմնասիարքոս

**Գիմնասիարքոս** (՝ )-ից, պաշտոնատար անձ Հին Հունաստանում, որի ատիճանն ու պարտականությունները տարբեր վայրերում ու ժամանակներու եղել է տարբեր։ Եզրույթն առաջացել է հունարեն γυμνάσιον (գիմնասիոս) + ἄρχειν (արքեիս) բառերի համակցումով։

Հին Աթենքում մեր թվականությունից առաջ 5-4-րդ դարերում գիմնասիարքոս ընտրվում էր յուրաքանչյուր տոհմից, որպեսզի հոգար ջահարշավի  (Լամպադեֆորիայի) կազմակերպման հետ կապված ծախսերը։ Պարտականությունները ներառում էին այն բոլոր ծախսերի վճարումը, որ կապված էին մասնակիցների վարժեցման հետ, իսկ պատոնն այնպիսիններից էր, որպիսիք Աթենքը դնում էր իր ունևոր քաղաքացիների վրա։ Ենթադրվում է, որ գիմնասիարքոսը որոշակի իրավունքներ ու պարտականություններ է ունեցել հասունության շեմն անցնող պատանիների՝ էֆեբոսների ուսուցման ու դաստիարակության գործում, բայց այդ մասին հանգամանալի տեղեկատվութունը բացակայում է։

Աթենքում մակեդոնական իշխանության հաստատումից հետո փոփոխությունների է ենթարկվել նաև գիմնասիարքոսի կարգավիճակը։ Այդ պաշտոնյան, որ ընտրվում էր յուրաքանչյուր տարի, իրավասու էր վերահսկելու ընդհանուր կարգուկանոնի, կարգապահության դրվածքը գիմնասիոնում, երբեմն էլ իր գրպանից որոշակի գումար էր վճարում կրթօջախի որոշ ծախսեր հոգալու նպատակով, քանի որ դրա համար հանրային գումարներ չէին հատկացվում 

Աթենքից դուրս գտնվող այն վայրերում, որտեղ որտեղ պատճենել էին նրա գիմնասիոնների համակարգը, գիմնասիարքոս էին անվանում կամ այն մագիստրատներին, ովքեր հրահանգչի պարտականություններ էին կատարում գիմնասիոններում, կամ այն անձանց, ովքեր հոգում էին գիմնասիումի, տոնախմբությունների հետ կապված ծախսերը՝ լինի իրենց գրպանից, թե հանրային գումարներից (մանրամասների մեջ լայն բազմազանություն կար)։

## Գրականություն
* Gilman, D. C.; Peck, H. T.; Colby, F. M., eds. (1905). *[https://en.wikisource.org/wiki/The_New_International_Encyclopædia/Gymnasiarch "Gymnasiarch"]*. . New York:  Այս աշխատությունն իր հերթին քաղվածում է՝
** Glatz, “Gymnasiarchia,” in Daremberg and Saglio, *Dictionnaire des antiquités* (Paris, 1896)
* Athletics in the Ancient World By E. Norman Gardiner Page 78 
* City government in Hellenistic and Roman Asia minor By Sviatoslav Dmitriev Page 227 
*Athletics in the Ancient World By E. Norman Gardiner Page 78 

## Ծանոթագրություններ
Կարմիր փողկապների արկածները

**«Կարմիր փողկապների արկածները»** (), 1971 թվականի խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, ռազմահայրենասիրական ֆիլմ, որ ստեղծվել է ռեժիսորներ Վլադիմիր Պոպովի և Վլադիմիր Պեկարի կողմից։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձություններին։ Այն պատմում է երեք պատանի պիոներների, ինչպես նաև ամբողջ խորհրդային ժողովրդի սխրանքի ու հայրենասիրության մասին։

Ֆաշիստները Ադոլֆ Հիտլերի գլխավորությամբ օկուպացրել են ռուսական քաղաքները, ներխուժել երեխաների սիրելի դպրոց, դուրս նետել ամբողջ կահույքը, դասագրքերն ու տետրերը։ Դրանք դիզել են իրար վրա ու այրել։ Այդ գործողություններին հետևում են երեք պիոներներ, որոնք պատրաստ են իրենց կյանքը զոհել հանուն հայրենիքի։ Խիզախ դպրոցականները (երկու տղա և մեկ աղջիկ) մշակում են բարդ պլան՝ նվաճողներին ոչնչացնելու և հայրենի հողում կարգը վերականգնելու նպատակով։ Արյունարբու ֆաշիստների հետ պայքարի ընթացքում երեխաները ցուցաբերում են խորամանկության ու խիզախության իսկական հրաշքներ, որոնք նրանց օգնում են կյանքի կոչել իրենց պլանը։

Ֆիլմի վերջում պիոներներին փրկում են Կարմիր բանակի զինվորները։

## Նկարահանող խումբ

## Քննադատություն
Լյուդվիգա Զակրժևսկայան «Искусство кино» ամսագրում տպագրված հոդվածում ֆիլմը ներկայացրել է որպես պիոներների մասին մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի ոչ այնքան հաջող օրինակ։

Ֆիլմն ընդգրկվել է ամերիկյան «Animated Soviet Propaganda» հավաքածուում։ Քննադատը նշել է, որ մուլտֆիլմը 1970-ական թվականների սկզբի խորհրդային պրոպագանդայի ամենավատ օրինակներից մեկն է, որում ներկայացված են նացիստների ծաղրական և դպրոցականների ու Կարմիր բանակի զինվորների հերոսական կերպարները։

## Փառատոններ և ցուցադրություններ
* 2007 — ցուցադրություն «ДЕБОШИРФИЛЬМ — чистые грёзы-Х» փառատոնում, «1917 թվականի հոկտեմբերի հակաբուրժուական հեղափոխության 90-ամյակի առթիվ» ծրագրում. «Խորհրդային պրոպագանդան 30-60-ական թվականների անիմացիայում», մուլտֆիլմը կոչվել է ագիտացիայի գլուխգործոց,
* 2008 — ցուցադրություն «КИНОТЕАТР.DOC» նախագծի «Արխիվ։ 1960-80-ական թվականների խորհրդային մուլֆիլմերը Հայրենական մեծ պատերազմի մասին»,
* 2015 — մայիսի 9-ի ցուցադրություն Իրկուտսկում՝ Պատերազմի ու հաղթանակի մասին ֆիլմերի երեկոյի ընթացքում,
* 2015 — ցուցադրություն Բոգատոեի շրջանային մանկական գրադարանում՝ ավանդական «Մանկական ու պատանեկան գրքերի շաբաթվա» շրջանակներում,
* 2015 — ցուցադրություն «Нагорная» պատկերասրահում, ցուցադրության թեման՝ Մուլտիպլիկացիան և պատերազմը, հերոս պիոներներ, հանդիսատեսը՝ մանկապարտեզի նախապատրաստական խումբ և կրտսեր դպրոցականներ։

## Վերաթողարկում
2000-ական թվականներին մուլտֆիլմը թողարկվել է VHS-ով «Պիոներիա երկիր» () հավաքածուում, որում ընդգրկվել են նաև հետևյալ մուլտֆիլմերը՝ «Պիոների ջութակը» (), «Сказка о Мальчише-Кибальчише», «Орлёнок», «Երգ պատանի թմբկահարի մասին» () և «Ավրորա»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* «Կարմիր փողկապների արկածները» 

Կատեգորիա:1971 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Անդրեյ Կուլիկ

**Անդրեյ Կուլիկ** (, ), ռուս դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1976)։ Տիրապետում է չինարենի և անգլերենի։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1976 թվականից։

1976-1980 և 1983-1989 թվականներին՝ Չինաստանում ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։

1993-1996 թվականներին՝ Չինաստանում Ռուսաստանի դեսպանատան աշխատակից։

1996-2011 թվականներին՝ բաժնի պետ, Ռուսաստանի ԱԳՆ Ասիայի առաջին դեպարտամենտի փոխտնօրեն։

2011-2018 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Ասիայի առաջին դեպարտամենտի տնօրեն։

2018 թվականի հուլիսի 18-ից՝ Կորեայի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2002 թվականի հունվարի 15)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2012 թվականի դեկտեմբերի 14)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2018 թվականի դեկտեմբերի 28)

## Պարգևներ և պատվավոր կոչումներ

* Բարեկամության շքանշան (2013 թվականի դեկտեմբերի 21)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի, գիտամանկավարժական գործունեության մեջ ունեցած վաստակի և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար*
* Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության պատվավոր աշխատակից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Թամարա Կոնստանտինովա

**Թամարա Ֆեոդորովնա Կոնստանտինովա** (, ), Խորհրդային Միության հերոս, Երկրորդ աշխարհամարտի մասնակից, լեյտենանտ։

Խորհրդային Միության հերոս Վլադիմիր Կոնստանտինովի հարազատ քույրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1919 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ռուսաստանի Տվերի մարզի Լիխոսլավլսկի շրջանի Նիգերյովո գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ Հայրը՝ Ֆեոդոր Կոնստանտինովը, եղել է դարբին, մայրը՝ Զինաիդա Միխայլովնան, ուսուցչուհի։

Սովորել է միջնակարգ դպրոցում, 1940 թվականին ավարտել է Կալինինի աերոակումբին կից օդաչու-հրահանգիչների դասընթացները։

Կարմիր բանակի շարքերում եղել է 1943 թվականի մարտից (գործող բանակում՝ 1944 թվականի մարտից)։ Եղել է 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի 1-ին օդային բանակի 277-րդ գրոհային ավիադիվիզիայի 999-րդ գրոհային ավիագնդի էսկադրիլի ղեկապետ։ Եղել է ՀԼԿԵՄ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

Կատարել է 66 մարտական թռիչք՝ գրոհելով հակառակորդի օբյեկտները։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1945 թվականի հունիսի 29-ի հրամանով լեյտենանտ Կոնստանտինովան արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման գերմանա-ֆաշիստական նվաճողների դեմ պայքարում հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և արիության ու հերոսականության ցուցաբերման համար։

Պատերազմի ավարտից հետո Թամարա Կոնստանտինովան ավարտել է տնտեսագիտական ինստիտուտ և կուսակցական դպրոց։ 1949 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցություն։ Ապրել է Վորոնեժում, աշխատել է Վորոնեժի մարզգործկոմի սոցիալական ապահովության բաժնում։ Մահացել է 1999 թվականի հուլիսի 28-ին։ Թաղվել է Կոմինտերնովսկի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, Կարմիր դրոշի երկու շքանշաններով, Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, մեդալներով։

## Հիշատակ
* 1946 թվականին Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Կոնրադսվալդե գյուղը Թամարա Կոնստանտինովայի պատվին վերանվանվել է Կոնստանտինովկա։
* Լիխոսլավլի Մայիսմեկյան փողոցում՝ զոհված մարտիկների հիշատակին նվիրված կոթողի կողքին, տեղադրվել է երկու հուշատախտակ՝ նվիրված Թամարա և Վլադիմիր Կոնստանտինովների հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Константинова Тамара Фёдоровна  // Долгов И. А. Золотые Звёзды калининцев / лит. запись А. Ф. Ростапова. — 3-е изд., перераб. — М.: Московский рабочий (Калининское отделение), 1983. — Т. 1. — 399 с. — 20 000 экз.
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Արարատցեմենտ

**Արարատցեմենտ**, Մուլտի Գրուպ կոնցեռնին պատկանող փակ բաժնետիրական ընկերություն Արարատի մարզի Արարատ քաղաքում։ Հայաստանում պորտլանդցեմենտ արտադրող երկու գործարաններից մեկն է։ Սեփականատերը Գագիկ Ծառուկյանն է։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1927 թվականին, խորհրդային ժամանակաշրջանում։ Իր առաջին արտադրանքը տվել է 1933 թվականին։ Ընկերությունը մինչև 2002 թվականը աշխատել է որպես պետական գործարան։ 2002 թվականին գործարանը 200 հազար դոլարով ձեռք է բերել Բելգիայում գրանցված «Ռոբերտո» ընկերությունը, որից մի քանի ամիս անց սեփականատեր է դարձել «Մուլտի Գրուպ» կոնցեռնը։

Մասնավորեցումից հետո իրականացվել են լայնածավալ ներդրումներ և արդիականացում, ինչը թույլ է տվել գործարանում տեղադրել ժամանակակից տեխնոլոգիաներ։ Ավելի ուշ նրան տրվել է ISO-2001-2002 միջազգային հավաստագիր։

## Արտադրանք
Գործարանի արտադրանքը ներառում է արագ կարծրացող պորտլանդցեմենտ՝ առանց հավելումների, պորտլանդցեմենտ՝ հանքային հավելումներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Արարատցեմենտ» ՖԲԸ-ի պաշտոնական կայք
* «Արարատցեմենտի» մասին ինֆորմացիա «Մուլտի Գրուպի» պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1927 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի ցեմենտային ընկերություններ
Կատեգորիա:Հայկական ապրանքանիշեր
Կատեգորիա:Մուլտի Գրուպ կոնցեռն
Լևոն Մելիքյան

**Լևոն Սերգոյի Մելիքյան** (1906, գ. Բերդ, Շամշադինի շրջան - ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Բերդի յոթնամյա դպորցը, իսկ 1931 թվականին Թբիլիսիի մանկավարժական տեխնիկումը։ Որպես ուսուցիչ 1931-1932 թվականներին աշխատել է Պառավաքարում, իսկ 1932-1935 թվականներին Ադրբեջանի Կուտկաշենի շրջանի Ամիրվան գյուղի դպրոցում, 1935-1941 թվականներին դասավանդել է Իջևանի շրջանի Խաշթառակ գյուղում։ Հեռական կարգով սովորել է Երևանի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի բնագիտական ֆակուլտետը և երրորդ կուրսից զորակոչվել բանակ։ 1942 թվականին մասնակցել է Կովկասյան լեռներում մղվող թեժ մարտերին, դեկտեմբերի 30-ին ծանր վիրավորվել և տեղափոխվել է Սոչիի առափնյա հոսպիտալը։ Ապաքինվելուց հետո վերադարձել է զորամաս, մասնակցել ֆաշիստների դեմ մղվող մարտերին։ 1943 թվականի օգոստոսի 3-ին Բելգորոդի գետնանցման ժամանակ վիրավորվել է, բուժվել հոսպիտալում մինչև 1944 թվականի ապրիլը, որից հետո զորացրվել է։ Այնուհետև շարունակել է ուսուցչությունը Բերդի դպրոցը։ 1966 թվականից անցել է կենսաթոշակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սարգիս Իվանի Մելիքյան

**Սարգիս Իվանի Մելիքյան** (1911, գ. Բերդ, Շամշադինի շրջան - 1945, Ռոստովի մատույցներում), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շամշադինի շրջանի Բերդ գյուղում։ 1927 թվականին ավարտել է ծննդավայրի յոթնամյա դպրոցը և նշանակվել Այգեձորի փոստի բաժանմունքի վարիչ։ Մի քանի տարի աշխատելուց հետո տեղափոխվել է Հյուսիսային Կովկաս, ուր 1937 թվականին ավարտել է Արմավիրի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև նշանակվել է Կրասնոդարի երկրամասի Շահումյանի շրջանի Սադովայա գյուղի դպրոցի տնօրեն։

1940 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ծառայել է հրետանային զորամասերում։ Ռոստովի մատույցներում տարվող համառ մարտերում զոհվել է հերոսաբար։

Պարգևատևվել է «Կարմիր աստղի» շքանշանով և մի քանի մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Բորիս Մարչուկ

**Բորիս Մարչուկ** (, ), ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Մորիսա Տորեզի անվան օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտը (1973)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1973 թվականից։

*1975-1980 թվականներին՝ Մեծ Բրիտանիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։
*1983-1988 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։
*1992-1997 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում Ռուսաստանի դեսպանատան աշխատակից։
*1997-1999 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Հյուսիսային Ամերիկայի դեպարտամենտի բաժնի պետ։
*1999-2006 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում Ռուսաստանի դեսպանատան ավագ խորհրդական։
*2006-2010 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Պետական արարողակարգի դեպարտամենտի տնօրեն։
* 2010 թվականի սեպտեմբերի 10-ից 2014 թվականի դեկտեմբերի 12-ը՝ Մալթայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2015 թվականի դեկտեմբերի 17-ից 2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ը՝ Պանամայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Ամուսնացած է։ Ունի դուստր։

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2013 թվականի ապրիլի 9)

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշանակիր (2004 թվականի ապրիլի 6)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի մշակման և իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Մալթայի Հանրապետությունում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի լեզվաբանական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Գուրգեն Մովսեսի Մելիքյան

**Գուրգեն Մովսեսի Մելիքյան** (1918, գ. Բերդ - 1943, Պոլտավայի մատույցներում), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շամշադինի շրջանի Բերդ գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է տեղի յոթնամյա դպրոցը, իսկ 1937 թվականին՝ Ռոստովի հայկական մանկավարժական տեխնիկումը։ Տեխնիկումն ավարտելուց հետո որպես ուսմասվար աշխատել է Կրասնոդարի երկրամասի Շահումյանի շրջանի Տուբա և Պաղձոր գյուղերի հայկական յոթնամյա դպրոցներում։ 1939-1941 թվականներին հեռակա կարգով սովորել է Երևանի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։

1941 թվականի օգոստոսին զորակոչվել է բանակ։ Մասնակցել է Խարկովի մատույցներում ծավալված մարտերին և 1943 թվականի դեկտեմբերին հասնելով Պոլտավայի մատույցներին, հակառակորդին հետապնդելիս զոհվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Անդրեաս Զապատինաս

300px|մինի|Fiat Barchetta-ն՝ Զապատինասի դիզայնով
300px|մինի|,,Սուբարու իմպրեսան,,
**Անդրեաս Զապատինաս** (հունարեն՝  *Ανδρέας Ζαπατίνας*, ), հույն արդյունաբերական դիզայներ։ Գլխավորապես զբաղվել է ավտոմեքենաների դիզայնով։

## Կենսագրություն
Զապատինասը ծնվել է Աթենքում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Կալիֆոռնիա նահանգի Փասադենա քաղաքի  *Art Center College of Design*-ում, որն ավարտել է 1986 թվականին։

1988-1994 թվականներին աշխատել է Ֆիատի *Stile* կենտրոնում, որտեղ ծանոթացել է Քրիս Բանգլին։ Ավտոմոբիլաշինական այդ հանրահայտ ֆիրմայում Զապատինասը եղել է Fiat Barchetta ավտոմեքնաների արտաքին տեսքի գլխավոր դիզայները,  իր ավանդն է ներդրել նաև *Fiat Coupé* և *Alfa Romeo 145* մոդելների ձևավորման գործում։

1994 թվականին, հետևելով Բանգլին, աշխատանքի է անցել *BMW*-ում։ 1998-ին դարձել է գլխավոր դիզայներ «Ալֆա Ռոմեո»-ի Stile կենտրոնում։ Այստեղ նա զգալի ներդրում է ունեցել «Ալֆա Ռոմեո 147» մոդելի ետնամասի՝ այն ժամանակներում եզակի համարվող դիզայնի ստեղծման գործում։

2002 թվականին Զապատինասը Subaru ֆիրմայում նշանակվել է առաջատար դիզայնի բաժանմունքի վարիչ։  Այստեղ վիճարկելի են համարել նրա առաջարկած «տարածուն թևերի վանդակները» (spread wings grille), որ նախ կիրառել են Subaru R2-ի, ապա՝ Subaru Tribeca|B9-ի,, այնուհետև՝ Subaru Impreza-ի վրա։ Հայտարարվել է,  որ Զապատինասի առաջարկածը նորույթ չէ, այլ՝ կրկնություն, քանզի մինչև նրա գալն են ունեցել հար և նման առաջարկություն։ Ծագած հակասությունների պատճառով «Սուբարուն» մի կողմ է թողել այդ դիզայնը։ Ի վերջո Զապատինասը, որ նշանակվել էր «Սուբարուի» գլխավոր դիզայներ, 2006 թվականին հեռացել է այդ ֆիրմայից։

2009 թվականից նա սկսել է համագործակցել վերելակաշինական *KLEEMANN Lifts* ֆիրմայի հետ։

2016 թվականին աշխատանքի է անցել չինական *Changan Automobile* ֆիրմայում, որը գործում է իտալական Թուրին քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն ճարտարագետներ
Մելքումյան

**Մելքումյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Անահիտ Սերգեյի Մելքումյան (1959), տնտեսագետ։ 
* Աշոտ Գալուստի Մելքումյան, (1922-1984), Փառքի երեք աստիճանների շքանշանների ասպետ։
* Գեորգի Արշակի Մելքումյան (1932), խորհրդային պետական աշխատող։
* Դավիթ Հայկի Մելքումյան (ծնվ. 1980), քաղաքական գործիչ։
* Եփրեմ Կարապետի Մելքումյան (1885-1957), ֆիդայի, վրիժառու։
* Թամար Բաղդասարի Մելքումյան (1914-1981), դերասանուհի։ 
* Հակոբ Արշակի Մելքումյան (1885-1962), խորհրդային ռազմական գործիչ, Քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից, դիվիզիայի հրամանատար։ 
* Հայկ Հունանի Մելքումյան (1913), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Հրանտ Սլավայի Մելքումյան (1989), շախմատիստ։
* Ղևոնդ Տեր-Գևորգի Մելքումյան (անհայտ-1914 կամ 1915), ֆիդայի։
* Միխայիլ Արշակի Մելքումյան (1925-1994), տնտեսագետ։ 
* Միքայել Սերգեյի Մելքումյան (1962), կուսակցական-քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ։
* Սերգեյ Ավանեսի Մելքումյան (1931), աշխարհագետ։ 
* Սուրեն Մելքումյան (1975-2016), ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հերոս։
* Վարյա Մելքումյան (1900-1970), դերասանուհի։
* Տիգրան Մելիքսեթի Մելքումյան (1902-1974), ինժեներա-տեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր։

## Տես նաև
* Մելքումյանց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Հայկ Մելքումյան

**Հայկ Հունանի Մելքումյան** (-), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, ԽՄԿԿ անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1913 թվականին։ Ճաշակել է որբության դառնությունները։ Բերդի յոթամյա դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Երևան, դարձել պահածոների գործարանի բանվոր։ 1934 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, ապա 1938 թվականին Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ Աշխատանքի է նշանակվել լուսժողկոմատում որպես տեսուչ և մեթոդիստ։

1939 թվականին զորակոչվել է բանակ, ընդունվել զինվորական դպրոց։ Նրանց զորամասը՝ 249-րդ հրաձգային գունդը, տեղափոխվել է ֆիննական ռազմաճակատ։ Հաշտության պայմանագիր կնքելուց հետո զարամասը տեղափոխվում է Կույբիշև։ 1941 թվականի հունիսի սկզբին 117-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում 140-րդ գունդը ևս ուղարկվել է արևմուտք։

1941 թվականի հունիսի 26-ին հրաձգային գունդը պաշտպանական կռիվներ է մղում գերմանացիների դեմ, անհավասար մարտերում սկսում նահանջել։ Հայկ Մելքումյանը մասնակցել է Գրոդնո, Մինսկ, Ռագաչով, Ժլոբին, Բոբրույս, Չերնիգով քաղաքների մատույցներում ծավալված պաշտպանական մարտերին։ 1942 թվականի դեկտեմբերին զորամասն ընկնում է շրջապատման մեջ, որի հետևանքով Հայկ Մելքումյանը գերեվարվում է, տեղափոխվում համակենտրոնացման ճամբար։ 1943 թվականի հոկտեմբերին մի խումբ ընկերների հետ փախչում է ճամբարից և միանում խորհրդային զորքերին։ Հինգ տարի թիկունքում աշխատելուց հետո 1948 թվականին վերադառնում է Երևան, դասավանդում Երևանի տարբեր դպրոցներում։ 1961 թվականին նշանակվել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագրության բաժնի վարիչ։ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով նրան շնորհվել է վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ Թերթի հիմնադրման 50-ամյակի հանդիսության օրը պարգևատրվում է Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Նախիմովի փողոց (Շախտի)

**Նախիմովի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։ Անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մալի նրբանցքից և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 1100 մետր է։

## Նկարագրություն
Շախտի քաղաքի Նախիմովի փողոցը սկսվում է Մալի նրբանցքից, հատում Վերխոյանսկի, Վոդոպրովոդնի, Դունդիչի նրբանցքները և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 95 շինություն։ Փողոցի երկարությունը 1100 մետր է։

Նախիմովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346506։

Փողոցն անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ 1822–1825 թվականներին նա շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարել «Կրեյսեր» նավով։ Մասնակցել է 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, եղել կորվետի (հետախուզական ռազմանավ) հրամանատար։ 1834 թվականից ծառայել է Սևծովյան նավատորմում։ 1853–1856 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, ղեկավարելով Սևծովյան նավատորմի նավախումբ, հայտնաբերել և շրջափակել է թուրքական նավատորմի գլխավոր ուժերը և, արդյունավետ օգտագործելով հրետանային միջոցները, 1853 թվականի նոյեմբերի 18-ին Սինոպի ճակատամարտում ջախջախել դրանք։ Մալախով կուրգանի առաջավոր գծերի շրջանցման ժամանակ մահացու վիրավորվել է։ Թաղված է Սևաստոպոլում, Վլադիմիրյան եկեղեցում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Нахимова в Шахтах
*Подробная карта Улица Нахимова, город Шахты со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Нахимова, г. Шахты

Կատեգորիա:Շախտիի փողոցներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային և բնական պարկերի ցանկ

Բոսնիա և Հերցեգովինայում   դրությամբ հաշվվում է չորս ազգային պարկ և երեք բնական պարկ։ Ազգային պարկերի մակերեսը կազմում է մոտավորապես 470,9 կմ2։

## Ազգային պարկեր

## Բնական պարկեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային պարկերի ցանկեր
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Նախիմովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Նախիմովի փողոց** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Նախիմովի փողոց (Դոնի Ռոստով)
* Նախիմովի փողոց (Յալթա)
* Նախիմովի փողոց (Շախտի)
Մորթե օձիքով և գլխարկով կինը

**«Մորթե օձիքով և գլխարկով կինը (Մարիա Թերեզա Վալտեր)»** (), իսպանացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարն է, վրձնել է  1937 թվականին, յուղաներկե կտավ է՝ 61×50 սմ չափսերով։ Ներկայումս պահպանվում է Բարսելոնայում՝ Կատալոնիայի մշակույթի ազգային թանգարանում։

Նկարը վրձնել է Փարիզում՝ 1937 թվականի դեկտեմբերի 4-ին և հանդիսանում է Պիկասոյի՝ 1927-ից 1935 թվականների ընթացքում նկարված Մարիա Թերեզա Վալտերի բազմաթիվ նկարներից մեկը։  Մոդելը եղել է նկարչի սիրուհին և նրա աղջկա՝ Մայայի մայրը։

Պիկասոյի այս նկարում Վալտերի երիտասարդությունն ու անհատականությունը ենթարկվում է հազարավոր մետամորֆիկ կերպարանափոխման։ Նկարիչը միավորել է  դեմքի և պրոֆիլի  ճակատային ձևը մեկ միասնական պատկերում և մոդելին վերածել է  զգացմունքայնության սրբապատկերի՝ ի հաշիվ հարուստ գեղանկարչության, որտեղ աղավաղված ձևերը համախմբվում են այսպես կոչված  «Պիկասոյի ոճի» շուրջ։ Դիմանկարը միևնույն ժամանակ հանդիսանում է նկարչի երկու գլխավոր մոդելների՝ Վալտերի և Դորա Մաարի  միջև  պայքարի վերջաբանը։ Չնայած ձևերի աղավաղմանը՝ սահող աչքերը և անկյունային ուրվագծերը, այդ դիմանկարը հեշտ է նույնականացվում, որովհետև այլ դիմանկարների պես, որոնք նկարվել են Պիկասոյի կողմից այդ ընթացքում, երբ նկարչի համար բնորդներ էին Նուշ Էլյուարը en|Nusch Éluard և Դորա Մաարը, նկարը ցուցադրում է մոդելների անհատական  հատկանիշները։

Պիկասոյի ստեղծագործությունների հստակ կապը նրա սեքսուալ կյանքի հետ այսօր արդեն շատ հասկանալի է համարվում, և, երբ քննարկվում է նրա արվեստը 1930-ականների սկզբին, ապա սովորաբար գործածվում է Մարիա Թերեզայի ժամանակաշրջան հասկացությունը։ Պիկասոյի կապը Վալտերի հետ գաղտնի է եղել։ Մոդելի տեղը հետո զբաղեցրել է Օլգա Խոխլովան, որը դարձել է նկարչի կինը։ Պիկասոն  «Մորթե օձիքով և գլխարկով կինը » նկարում պատկերել է  միաժամանակ  մոդելի  դիմային պրոֆիլը  և ճակատային տեսքը։ Նկարը հանդիսատեսին է նայում աջից և ձախից։ Նկարչի նկարում կինը հանդիսանում է շարժիչ ուժ, ուժեղ զգացմունքների արտահայտություն, համամարդկային զգացմունքների աղբյուր։

Նկարը 2007 թվականին ներառվել է Կատալոնիայի մշակույթի ազգային թանգարանի հավաքածուի մեջ և հանդիսանում է  Պիկասոյի թանգարանային հավաքածուի յոթ  կտավներից մեկը։ Այն ձեռք է բերվել ԱՄՆ-ում, տեղափոխվել է Իսպանիա և հանձնվել է  Ալբերտիս թանգարանի ֆոնդին։ Հավաքածուում գույքային համարն է № 214090։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:1937 նկարներ
Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Կատեգորիա:Կանանց դիմապատկերներ
Կատեգորիա:Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Պաբլո Պիկասոյի նկարներ
Զբոսանք (նկար)

**Զբոսանք**, Էդգար Շահինի նկարներից, որը ներկայացնում է այգում կառքերով զբոսանքի դուրս եկած հարուստ դասի ներկայացուցիչներին։

## Նկարագրություն
Այգում զբոսնող կառքերի ֆոնի վրա մեծ մասշտաբով առանձնացված է կառքերից մեկը, որի մեջ տիրաբար բազմել է շքեղ, սպիտակ զգեստով ոմն երիտասարդ ազնվական կին։ Շահինը օբյեկտիվորեն է պատկերել իրադրությունը` տիպար ընտրելով վայելչատես արտաքինով, փափկասուն կյանքով ապրած անձնավորության՝ շքեղ կառքում բազմած։ Կառքին լծված են ընտիր, գեղեցիկ ձիեր, որոնց վարում է մոդայիկ  համազգեստով կառապանը։

Շահինը ստեղծել է գեղեցիկ պատկեր։ Մեծ ճաշակով, գրեթե աննկատելի նուրբ գծերով է պատկերված կնոջ սպիտակ զգեստը, որն ուժեղ հակադրումով ընդգծվում է սև կառքի ֆոնին՝ շքեղություն տալով պատկերին։ Կնոջ դեմքը մշակված է մանրամասնորեն.այն թեպետ գեղեցիկ է, բայց թվում է անբովանդակալի, անհոգ, անաշխատ կյանքով ապրող սեթևեթ կնոջ էությանը բնորոշ նկարագրով։

Պատկերը միտումնավոր կերպով բացահայտում է հասարակության ունևոր և չքավոր խավի մեջ գոյություն ունեցող հսկայական անջրպետը։ Շահինը հետաքրքրություն է ցուցաբերել Փարիզի ունևոր դասի կյանքի նկատմամբ՝ պատկերելով առանձին դրվագ, որը ներկայացնում է առավելապես զբոսանքի, ժամանցի տեսարան։

## Քննադատների արձագանքները
Շահինը հնարամտություն ունի հայտնաբերելու օֆորտի հնարավորությունները։ Սևի ու սպիտակի ներդաշնակումը հասցված է վիրտուոզության։ Նշանավոր քննադատ Գյուստավ Ժեֆռուան նշում է.«Ինքնատիպ փորագրություններու մեջ Շահինի օֆորտները չոր ասեղով բոլորովին ինքնուրույն տեղ կը գրավեն գծվածքի որոշակիությամբ, ձևի ամփոփումով, սևի ու սպիտակի ճիշտ բաշխումով։ Արվեստագետը ոչ միայն ճարտար է պղինձը փորելու և ուզածի պես գործածելու, այլև գիտե տեսնել ու տեսածը ցույց տալ։ Կարող է հանդիսանում դեմքերն ու տեսարանները խուզարկել և մեր հայեցողությանը ընծայել այն նուրբ և ուշագրավ պատկերները, որոնք հաջողված են եղել»։
Գյուստավ Քանը ասում է․ «Շահինը մեկն է այն մեծ վարպետներից, որոնք գույն են ստեղծում գծանկարի ուժով , սև ու սպիտակի պարզ խաղերով։ Նա կատարելագործության հասցրեց չոր ասեղի տեխնիկան, և ոչ մի գույն չի հասնի վիբրացիայի այն կատարելությանը, որին Շահինը հասել է գծանկարի միջոցով»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էդգար Շահինի նկարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Ազատության ավետաբեր

**«Ազատության ավետաբեր»**, թերթ, հայ իրականության մեջ առաջին քաղաքական լրագիրը, հրատարակվել է Մոսկվայի հայ ուսանողների «Հայրենասերների միություն» կազմակերպության (1882) կողմից։

Հրատարակվել է ընդհատակում, տպագրվել է հեկտոգրաֆով։ Խմբագիրներն ու աշխատակիցներն էին՝ Ն. Աբելյանը, Ա. Դաստակյանը, Դ. Ներսիսյանը, Թ. Ադամյանը, Մ. Զալյանը, նարոդնիկական տրամադրություններով համակված հայ այլ ուսանողներ։ Թերթն ուներ ազգասիրական֊հայրենասիրական ուղղություն, կոչ էր անում օգնել Հայաստանի անկախության գործին։ Լույս է տեսել մի քանի համար և դադարել կառավարության հետապնդումների պատճառով։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Մակարենկոյի փողոց (Շախտի)

**Մակարենկոյի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։ Անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մալի նրբանցքից և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 900 մետր է։

## Նկարագրություն
Շախտի քաղաքի Մակարենկոյի փողոցը սկսվում է Մալի նրբանցքից, հատում Վերխոյանսկի, Վոդոպրովոդնի, Դունդիչի նրբանցքները և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 38 շինություն։ Փողոցի երկարությունը 900 մետր է։

Մակարենկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346506։

Փողոցն անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Մակարենկոն խնամքից զուրկ, իրավախախտ երեխաների վերադաստիարակության մանկավարժական պրակտիկայում անօրինակ փորձ է կատարել։ 1920-1930-ական թվականներին ղեկավարել է անչափահաս իրավախախտների Մ. Գորկու անվան աշխատանքային գաղութը և Ֆ. Ձերժինսկու անվան մանկական աշխատանքային կոմունան։ Մակարենկոյի մանկավարժական փորձն ու հայացքներն իրենց արտացոլումն են գտել նրա գեղարվեստական ստեղծագործություններում («Մանկավարժական պոեմ», «30-ականի երթը», «Դրոշակներն աշտարակների վրա»), գեղարվեստական-տեսական, հրապարակախոսական հոդվածներում։ Մակարենկոն պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Макаренко в Шахтах
*Подробная карта Улица Макаренко, город Шахты со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Макаренко, г. Шахты 

Կատեգորիա:Շախտիի փողոցներ
Ֆալակրոն (այլ կիրառումներ)

**Ֆալակրոն** կարող է վերաբերվել.
* Ֆալակրոն, լեռ Հունաստանում։
* Ֆալակրոն, բերդ Փոքր Հայքում։
Գեորգիոս Կլեովուրոս

**Գեորգիոս Կլեովուրոս** (, Ֆիլիպոպոլիս, ), 19-րդ դարի սկզբի հույն գիտնական և մանկավարժ։ Ծնվել է Ֆիլիպոպոլիսում (այժմ` Պլովդիվ), Օսմանյան կայսրությունում։ Նա եղել է փոխադարձ ուսուցման դպրոցների աջակիցը և մեկը նրանցից, ովքեր դասավանդման այս մեթոդը բերեցին Հունաստան։ Նա դասավանդել է Յասիում, Օդեսայում, Սիրոսում և Պորոսում և մահացել է 1828 թվականի հուլիսի 28-ին Սիրոսում թոքաբորբից։

## Կենսագրություն
Կլեովուրոսը ծնվել է մոտ 1785 թվականին, աղքատ արհեստավորի որդի էր։ Վաղ տարիքում ընդունվել է Ֆիլիպոպոլիսի արքեպիսկոպոս Պատմոսի Մակարիոսի սարկավագ, որն օգնել է Կլեովուրոսին սովորելու Պատմիադայի դպրոցում, այնուհետև Կիդոնիեսի ակադեմիայում (Այվալըք).: Այնտեղ նա սովորել է ժամանակի հայտնի ճանաչված գիտնականների հետ, ինչպիսիք են Լեսբոսից Բենիամինը և Կիդոնիեսից Գրիգորիոսը։

Նա ավարտել է իր ուսումը գերազանց, այնուհետև երեք տարի ապրել է Վիեննայում, որտեղ իր ուսմանը զուգահեռ դասավանդել է հունարեն։ Նա նաև սովորել է Բավարիայում, այնուհետև այցելել է Շվեյցարիա, որտեղ ծանոթացել է Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցիի և Ֆիլիպ Էմանուիլ վոն ֆելենբերգի փոխօգնության մեթոդի հետ։ Ուսուցման այս մեթոդով տարված` նա գնաց Ֆրանսիա սովորելու, թե ինչպես օգտագործի այն, և սովորելուց հետո նա դարձավ Դանուբյան իշխանություններում Յասիի հունական դպրոցի տնօրեն (1819-1821 թվականներ)։ Դպրոցը գրեթե 100 ուսանող է ավարտել, այնուհետև տեղափոխվել Հունաստան, որտեղ նրանք կիրառում էին այս նույն մեթոդը։ Մինչև 1824 թվականը Կլեովուրոսը Օդեսայի հունական համայնքի դպրոցում օգտագործել է փոխադարձ ուսուցման մեթոդը։

1825 թվականին Կլեովուրոսը գնաց Հունաստանի Կիկլադներ, որտեղ 1821 թվականին բռնկվեց Հունաստանի անկախության պատերազմը։ Պարոսում, Նաքսոսում և Թինոսում փոխադարձ ուսուցման դպրոցներ ստեղծելու անհաջող ջանքերից հետո նա բնակություն հաստատեց Սիրոսում, որտեղ կղզի4-ում վրա ապաստան գտած հույն փախստականների երեխաներին նա դասավանդել է փոխադարձ  ուսուցման մեթոդը։ 1828 թվականի ապրիլին Հունաստանի նահանգապետ Իոանիս Կապոդիստրիայի հրավերից հետո նա նշանակվել է Պորոսի տիպային դպրոցի տնօրեն։ Սակայն, դրանից անմիջապես հետո, վարակվել է թոքաբորբով։ Նա գնաց Սիրոս, որպեսզի իր ընտանիքի հետ վերադառնա Պորոս, բայց այդ ժամանակ նրա առողջական վիճակը վատթարացել է և նա մահացել է հուլիսի 28-ին։

## Աշխատություններ
1820 թվականին Կլեովուրոսը հոդված է գրել, որը հրատարակվել է *Hermes o Logios*-ում, որը հունական լեզվով գրված փոխադարձ ուսուցման մեթոդի վերաբերյալ առաջին համակարգային ուսումնասիրություններից մեկն էր։ Բացի դրանից, նա գրել է ձեռագիր գրառումներ մեթոդի մեկնաբանման և կիրառման վերաբերյալ, որն օգտագործվել է բազմաթիվ հույն ուսուցիչների կողմից, նույնիսկ 1830 թվականից հետո, երբ Լուիս Չարլզ Սարազինիի հունարեն թարգմանված ձեռնարկը հավանության էր արժանացել նախապատրաստական դպրոցի հանձնաժողովի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
*Περσελή, Εμμανουήλ Π. (2004). Εξουσία και Θρησκευτική Αγωγή στην Ελλάδα του 19ου αιώνα. Αθήνα: Εκδόσεις «Γρηγόρη».

## Արտաքին հղումներ
*Konstantinos Chatzopoulos, «Ο Γεώργιος Κλεόβουλος και η Societe pour l’ ensegneiment elementaire»  (Greek)
*Πανδέκτης:Kleovoulos Georgios

Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Կատեգորիա:Հույն ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կյանքի հանրագիտարան

**Կյանքի հանրագիտարան** (), ազատ խմբագրմամբ, առցանց հանրագիտարան է, որը ստեղծվել է ներառելու գիտությանը հայտնի բոլոր 1,9 միլիոն կենդանիների տեսակների մասին տեղեկություններ։ Այն ստեղծվել և զարգացվում է գոյություն ունեցող տվյալների բազաների, ինչպես նաև մասնագետների և ոչ մասնագետների անհատական ներդրումների միջոցով։

Կայքի նպատակն է ստեղծել "անսահման ընդլայնվող" էջ ամեն տեսակի կենդանու համար, որի մեջ տեքստային մասին զուգահեռ նաև ներառված են տեսանյութեր, ձայնային հոլովակներ, լուսանկարներ, գրաֆիկական պատկերներ։ Որպես հավելում, հանրագիտարանը նաև ներառում է բովանդակություն Biodiversity Heritage Library-ից, որը թվայնանում է միլիոնավոր էջեր պարունակող տպագրված նյութեր աշխարհի հիմնական բնական գիտությունների մասին նյուեր պարունակող գրադարաններից։

Նախագիծը իսկզբանե ստեղծվել էր ՄակԱրտուրի և Սլոանի հիմնադրամների կողմից 50 միլիոն դոլար չափով ֆինանսավորման առաջարկի միջոցով, հիմնադրամները տրամադրել են համապատասխանաբար 20 և 5 միլիոն դոլար։ Մնացած 25 միլիոնը տրամադրվել է հինգ կազմակերպությունների կողմից՝ Ֆիլդի թանգարան, Հարվարդի համալսարան, Ծովային կենդանիների կենսաբանական լաբորատորիա, Միսուրիի բուսաբանական այգի, և Սմիթսոնյան ինստիտուտ։

Նախագիծը սկզբում ղեկավարում էր Ջիմ Էդվարդսը, իսկ զարգացնող թիմը ղեկավարում էր Դևիդ Պատերսոնը։ Այսօր ևս նախագծին մասնակից կազմակերպությունները շարունակում են աջակցել նախագծին ֆինանսական ներդրումներով։

## Տես նաև
* All Species Foundation
* Biodiversity Heritage Library
* Առցանց հանրագիտարանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  from May 2007

Կատեգորիա:21-րդ դարի հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Անգլերեն հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Բազմալեզու կայքեր
Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ
Աբլ-Աբաս

**Աբլ-Աբաս**, արաբական ծագումով հայկական արական անձնանուն։ Ծագում է արաբերեն՝ ابو العباس (Ab-ul-ʿAbbās), որը բառացի նշանակում է՝ «հայր Աբբասի»։ Արաբական սովորությամբ այսպիսի անուն էր ստանում այն անձը, ով Աբաս անունով որդի կունենար։ Հայերի մեջ նույնպես տարածված է եղել՝ հատկապես Արաբական տիրապետության շրջանում։

## Հայտնի անվանակիրներ
* Աբուլ Աբբաս (14-րդ դար), Սեբաստիայի թուրք իշխան․
* Աբլաբաս (Սմբատ Խոստովանող, ծն․ թվ․ անհ․ - 859), Հայոց սպարապետ (824-859), անդրանիկ որդին կոչվում էր Աբաս, Աշոտ Ա Բագրատունի թագավորի (885-890) եղբայրը․
* Աբլաբաս (Աշոտ Բ Երկաթ, 881/884-929), Հայոց թագավոր (914-929)․

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 19․
* «Այրարատ բնաշխարհ Հայաստանեայց», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1890, էջ 322.
* «Պատմութիւն տանն Արծրունեաց ի Թովմայ վարդապետէ Արծրունւոյ», Կ. Պոլիս, 1852, էջ 194.
* «Թովմայի վարդապետի Արծրունւոյ Պատմութիւնն տանն Արծրունեաց», Ստեփան Մալխասյանց, Ս. Պետերբուրգ, 1887, էջ 173.
* «Սամուէլ Անեցի եւ շարունակողներ, Ժամանակագրութիւն», աշխատասիրությամբ՝ Կարեն Մաթևոսյանի, Երեւան, 2014, Էջ 163․
* «Սամուէլի քահանայի Անեցւոյ Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, յաղագս գիւտի ժամանակաց անցելոց մինչեւ ի ներկայս ծայրաքաղ արարեալ», առաջաբանը, հավելվածը և ծանոթությունները՝ Արշակ Տեր-Միքայելյանի, Վաղարշապատ, 1893, էջ 91, 93.
* «Հայ-վրացական հարաբերություններ» մատենաշար, գիրք Ա «Վրաց աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, Մելիքսեթ-Բեկ Լևոն», (խմբ. խորհրդի նախագահ՝ Ա. Հ. Սիմոնյան, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 2013, էջ 200 (Աբուլբազ)․
* «Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի Պատմութիւն տանն Սիսական», Մկրտիչ Էմին, Մոսկվա, 1861, Գլուխ խթ, Էջ 188 (Աբլ-Աբաս).

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Օվերն-Ռոն-Ալպեր

**Օվերն-Ռոն-Ալպեր** (), երկրամաս Ֆրանսիայի արևելքում, ստեղծվել է 2014 թվականի ֆրանսիական վարչական բարեփոխումների արդյունքում, միավորելով Օվերն և Ռոն Ալպեր մարզերը։ Նոր երկրամասը ստեղծվել է 2016 թվականի հունվարի 1-ից, 2015 թվականի ֆրանսիական տարածաշրջանային ընրությունների արդյունքներով։ Վարչական կենտրոնն է Լիոն քաղաքը։

Երկրամասի տարածքը կազմում է ավելին քան 69711 քառակուսի կիլոմետր, այսպիսով այն երրորդն է Ֆրանսիայում ըստ մեծության։ Բնակչությունը կազմում է 7 695 264 մարդ (2-րդը երկրամասերի շարքում, Իլ դը Ֆրանսից հետո)։

## Աշխարհագրություն
Երկրամասը սահմանակից է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ և Օկսիտանիա երկրամասերին հարավում, Բուրգունդիա-Ֆրանշ-Կոնտեին հյուսիսում, Նոր Ակվիտանիաին արևմուտքում, և Շվեցարիայի (կանտոններ՝ Ժնև, Վալե և Վո) և Իտալիայի (շրջաններ՝ Վալլե Դ'Աոստա և Պիեմոնտ) հետ հյուսիս-արևելքում և արևելքում։

### Դեպարտամենտներ
Օվերն-Ռոն-Ալպերը բաղկացած է տասներկու դեպարտամենտներից՝ Էն, Ալյե, Արդեշ, Կանտալ, Դրոմ, Վերին Լուար, Վերին Սավոյ, Իզեր, Լուար, Պյուի դը Դոմ, Ռոն, Սավոյ։

### Խոշոր քաղաքներ
* Լիոն (1,622,331; վարչական կենտրոն)
* Գրենոբլ (510,368)
* Սենտ Էտիեն (372,308)
* Կլերմոն Ֆերան (264,704)
* Շամբերի (186,355)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Ֆրանսիայի տարածքների միավորում - Ֆրանսիա 3 

*
Հրաչյա Պետրոսյան (տնտեսագետ)

**Հրաչյա Սարգսի Պետրոսյան** (), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1972):

## Կենսագրություն
Հրաչյա Պետրոսյանը ծնվել է 1917 թվականի հունիսի 21-ին (4. 7), Երևան քաղաքում։ 1940 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ժողտնտեսության ինստիտուտը։ Դասախոսել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում (1985-1994 թվականներին՝ պրոֆեսոր)։
Աշխատանքները վերաբերում են առևտրի տնտեսագիտության, ծառայությունների ոլորտի և աշխատաժամանակի օգտագործման արդյունավետության հարցերին։

Հրաչյա Պետրոսյանը մահացել է 1999 թվականին, Երևան քաղաքում։

## Երկեր
* Բնակչության գնողունակ պահանջարկը և նրա ապրանքային բացարարումը արդի փուլում, Երևան, 1982 (համահեղինակ)։
* Բնակչության գնողունակ պահանջարկը և նրա ապրանքային բավարարումը արդի փուլում / Հ. Ս. Պետրոսյան, Է. Լ. Մուրադյան, Պետրոսյան, Հրաչյա Սարգսի, Երևան, Հայաստան, 1982։
* Ծառայությունների ոլորտը սոցիալիզմի օրոք և նրա կատարելագործման ուղիները, Երևա, Հայաստան, 1968։
* Արտաշխատանքային ժամանակը որպես տնտեսական կատեգորիա, Երևան, 1965։
*Внерабочее время трудящихся в СССР / Г.С. Петросян; Ин-т экономики АН АрмССР.
* Սովետական առևտրի էկոնոմիկա։ Դասագիրք, Չատինյան, Վ, Կարագյան, Կարպիս Պողոսի, Քոթանյան, Միքայել Խաչիկի, Պետրոսյան, Հրաչյա Սարգսի, Երևան, Հայպետհրատ, 1963։
* Շրջանառության ծախսերը և դրանց կրճատման ներքին ռեզերվները մանրածախ առևտրի սիստեմում, Երևան, Հայպետհրատ, 1957։
* Սովետական առևտուրը և նրա զարգացման մի քանի խնդիրները, Երևան, Հայպետհրատ, 1955։
* Եղիա Տէմիրճիպաշեան։ Իր կեանքը եւ իր գործը։ Աւարտական ճառ, Ֆեներճյան, Գեղամ, Պետրոսյան, Հրաչյա Սարգսի, Ազգային կեդրոնական վարժարան, Կ. Պոլիս, Մ. Տէր-Սահակեան, 1921։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ֆալակրոն (բերդ)

**Ֆալակրոն** (), բերդ Փոքր Հայքում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ֆալակրոն հունարեն նշանակում է ճաղատ։

## Հիշատակություն
Բերդը հիշատակում է Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին Ծիրանածինը Պավլիկյանների և բյուզանդական զորքերի կռիվների կապակցությամբ։

## Տեղադրություն
Սուրեն Երեմյանը Ֆալակրոն բերդը տեղադրում է Արգեոս լեռան հարավային կողմում, Ծամնդավ գետի աջ ափին, ներկայիս Ֆրակտին (անվանափոխված՝ ) գյուղից հյուսիս-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիվասի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Ստամատիոս Կրիմիգիս

**Ստամատիոս «Թոմ» Մ. Կրիմիգիս** (, , ), հունական ծագումով ամերիկացի գիտնական, ֆիզիկոս, ով զգալի ավանդ է ներդրել տիեզերքի, մասնավորապես՝ արեգակնային համակարգի հետազոտմանն ուղղված ամերիկյան ծրագրերի զարգացման գործում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1938 թվականին, հունական Քիոս կղզու Վրոնտադոս բնակավայրում, , սովորել և ավարտել ծննդավայրի դպրոցը։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ 1961 թվականին ավարտել է Մինեսոտայի համալսարանը (ֆիզիկայի բակալավրի կոչումով), 1963 թվականին՝ Այովայի համալսարանի մագիստրատուրան, 1965 թվականին դոկտորական ատենախոսություն պաշտպանել ֆիզիկայի գծով։ Եղել է Ջեյմս վան Ալենի ուսանողը։

Կրիմիգիսը «Կասինի-Հյուգենս» (MIMI) նախագծի գլխավոր փորձարկողներից մեկն էր, մասնակցել է «Վոյաջեր-1» և «Վոյաջեր-2» տիեզերակայանների վրա ցածրալիցք մասնիկներով փորձերի անցկացմանը, ինչպես նաև՝ *Explorer 47* (CPME) արհեստական արբանյակի ստեղծմանը։ Եղել է Արեգակի հետազոտման նպատակով ստեղծված «Ուլիս» (LAN/HI-SCALE), Երկրի մագնիսական ոլորտի ուսումնասիրման *Geotail* (EPIC), Յուպիտերի հետազոտման «Գալիլեո» (EDP) ապարատների (սարքերի), «Մարիներ-3» (TRD) և «Մարիներ-4» (LECR) միջմոլորակային ինքնագնաց կայանների փորձարկողներից մեկը։ Աշխատել է նաև *Advanced Composition Explorer*», «Մարիներ-5», «Մեսենջեր» և «Նոր հորիզոններ նախագծերի վրա»։

Կրիմիգիսը Ջոն Հոփքինսի համալսարանին առընթեր կիրառական ֆիզիկայի լաբորատորիայի տիեզերագիտական բաժանմունքի պատվավոր ղեկավարն է, Աթենքի ակադեմիայի անդամ և տեխնոլոգիական հետազոտությունների հունական ազգային խորհրդի նախագահ։ Միջազգային աստղագիտական միության որոշմամբ՝ 1999 թվականից Կրիմիգիսի անունն է կրում (8323) Կրիմիգիս աստղակերպը (աստերոիդը)։

## Պարգևներ
* Ֆիզիկոսների ամերիկյան ընկերության, գեոֆիզիկոսների ամերիկյան ընկերության, գիտությանն աջակցող ամերիկյան ընկերակցության, օդագնացության և աստղագնացության ամերիկյան ինստիտուտի անդամ
* Ջոն Հոփքինսի համալսարանին առընթեր կիրառական ֆիզիկայի լաբորատորիայի մրցանակ (2004)
* Աթենքի ակադեմիայի իսկական անդամ — տիեզերքի հետազոտող (2004)
* Տիեզերական հետազոտությունների կոմիտեի մրցանակ (2002)
* Սմիթսոնյան ինստիտուտի մրցանակ (2002)
* *Aviation Week & Space Technology* ամսագրի «Laurels in Space» մրցանակ (1996, 2001)
* ՆԱՍԱ-ի «Գիտական ակնառու նվաճումների համար» մրցանակ (1981, 1986)
* Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի՝ հիմնարար գիտությունների բնագավառում մրցանակ (1994)
* Եվրոպական օդատիեզերագնացային ընկերությունների խորհրդի ոսկե մեդալ (2011)
* Օդագնացության և աստղագնացության ազգային թանգարանի մրցանակ (2015)
* Աստղագնացության ամերիկյան ընկերության մրցանակ՝ տիեզերական թռիչքների զարգացման համար (2016)
* ՆԱՍԱ-ի «Հասարակությանը ակնառու ծառայություններ մատուցելու համար» մեդալ (2016)
* ՆԱՍԱ-ի և Աստղագնացության եվրոպական միության 40-ից ավելի պարգևներ՝ խմբային նվաճումների համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте Международного астрономического союза  
* Биография на сайте НАСА  

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մինեսոտայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Գոթե Լինկի աստղադիտարան

**Գոթե Լինկի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «760»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Ինդիանա նահանգի Բրուքլին քաղաքի մոտ։ Պատկանում է Բլումինգտոնի Ինդիանայի համալսարանին և կառավարվում է Ինդիանայի աստղագիտական միության կողմից, որը նպատակն է ներգրավել սիրող աստղագետների<:

Աստղադիտարանը անվանվել է սիրող աստղագետ դոկտոր Գոթե Լինկի պատվին, ով աշխատելով որպես վիրաբույժ Ինդիանապոլիսում, կառուցել է աստղադիտարանը իր անձնական և ներգրավված միջոցներով։ Աստղադիտարանի կառոցումը սկսել է 1937 թվականին, իսկ աստղադիտակով առաջին դիտարկումները սկսել են կատարվել 1939 թվականից։ 1948 թվականին Լինկը նվիրաբերեց աստղադիտարանը Ինդիանայի համալսարանին։

1949-ից 1966 թվականները աստղադիտարանում իրականացվել է *Ինդիանայի աստերոիդների ծրագիրը*, որի ընթացքում օգտագործվում էր 10-դյույմանոց աստղաչափ (*f/*6.5) գործիքը։ Ծրագրի իրականացման արդյունքում հայտնաբերվեց 119 աստերոիդ, որոնք Փոքր մոլորակների կենտրոնի կողմից գրանցվել են հայտնաբերված "Ինդիանայի համալսարանի" կողմից։

1960-ականներին օդի աղտոտվածությունը սկսեց խաթարել աստղադիտարանի աշխատանքներին, և Ինդիանայի համալսարանը կառուցեց նոր շինություն Մորգան-Մոնրո անտառում և տեղափոխեց դիտարկումները նոր կառուցված կայան, որը կոչվեց Գոթե Լինկի աստղադիտարանի Մորգան-Մոնրո կայան (MMS):

Գոթե Լինկի աստղադիտարանում 1950 և 1964 թվականին հայտնաբերված (1602) Ինդիանա և (1728) Գոթե Լինկ աստերոիդները անվանվել են աստղադիտարանի և համալսարանի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի կայքը
* Ինդիանայի աստղագիտական միության կայք
* WTIU Friday Zone Field Trip: A Look Through the Goethe-Link Observatory's Giant Telescope
* Image of the 10-inch lens telescope  manipulated by Professor Frank K. Edmondson of Indiana University at the Goethe Link Observatory (1950s)

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Յոհանեսբուրգի աստղադիտարան

**Յոհանեսբուրգի աստղադիտարան** կամ **Միության աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «078»), աստղադիտարան էր Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Յոհաննեսբուրգ քաղաքի արվարձաններում, այժմ չի գործում։ Գործում էր 1909-ից 1971 թվականները։ Գտնվում էր քաղաքի ամենաբարձր կետում ծովի մակերևույթից 1808 մետր բարձրության վրա։

Աստղադիտարանը, և նրա *Լեյդենի հարավային կայան* մասնաճյուղը հայտնի են մոտ 6000 կրկնակի աստղերի և Կենտավրոսի Պրոքսիմայի հայտնաբերման համար։ Այս աստղադիտարանում են հայտնաբերվել նաև 578 աստերոիդներ։

## Պատմություն
Մինչև 1912 թվականը աստղադիտարանը անվանվում էր **Տրանսվաալ աստղադիտարան**, իսկ 1961 թվականին այն վերանվանվեց **Հանրապետական աստղադիտարան**։ 1971-1972 թվականներին Յոհաննեսբուրգում օդի աղտոտվածության պատճառով այն փակվեց։ Աստղադիտարանի շինությունները դեռևս կանգուն են։

Այդ ժամանակ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունան կառավարությունը որոշեց կենտրոնացնել բոլոր աստղագիտական հետազոտությունները մեկ աստղադիտարանում, որը հետագայում անվանվեց Հարավաֆրիկյան աստղադիտարան (SAAO): Աստղադիտարանի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է հին Թագավորական աստղադիտարանի տարածքում, Քեյփթաուն քաղաքում։ Այս աստղադիտարան են տեղափոխվել բոլոր հիմնական աստղագիտական գործիքները։

Աստերոիդների հիմնական գոտու (1585) Յունիոն (Միություն) աստերոիդը, որը հայտնաբերվել էր Էռնեստ Ջոնսոնի կողմից 1947 թվականին, անվանվել է Միության աստղադիտարանի պատվին։

### Աստղադիտարանի անվանման փոփոխություններ
Աստղադիտարանը իր գոյության ընթացքում մի քանի անգամ փոխել է իր անվանումը՝
* 1903–1909: Տրանսվաալի օդերևութաբանական բաժին
* 1909–1912: Տրանսվաալ աստղադիտարան
* 1912–1961: Միության աստղադիտարան
* 1961–1971: Հանրապետական աստղադիտարան

### Տնօրեններ
Աստղադիտարանի տնօրեններն են եղել՝
* 1903–1927: Ռոբերտ Իննես
* 1927–1941: Հարրի Վուդ 
* 1941–1956: Վիլլելմ Հենրիկ վան դեն Բոս
* 1957–1965: Վիլլիամ Ֆինսեն
* 1965–1971: Յան Հերս (1915–2010)

## Լեյդենի հարավային կայան
**Լեյդենի հարավային կայանը** (, աստղադիտարանի կոդը` — «081») ստեղծվել է Լեյդենի աստղադիտարանի և Միության աստղադիտարանի համագործակցության արդյունքում։ 1938-ից 1954 թվականները այն հանդիսացել է Միության աստղադիտարանի մասնաճյուղ, ապա 1954 թվականին տեղափոխվել է Հարտբիսպուրտ օդի համեմատաբար մաքրության պատճառով։ Աշխատել է մինչև 1978 թվականը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Republic Observatory, Popularly known as Johannesburg or Union Observatory 
* Johannesburg Centre 

Կատեգորիա:1903 հիմնադրումներ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
Կատեգորիա:1972 կազմալուծումներ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
Տենագրա II աստղադիտարան

**Տենագրա II աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «926»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգի Նոգալես քաղաքի մոտ, Թուսոն քաղաքից հարավ։ Հիմնադրվել է 2000 թվականին։ Աստղադիտարանի ղեկավարն է Մայքլ Շվարցը։

Առաջին աստղադիտարաններից էր, որը սկսեց տրամադրել հեռահար հասանելություն աստղադիտակներին, արդեն 2001 թվականին։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 81-սմ f/7 Ռիչի-Կրետյեն տեսակի աստղադիտակ Tenagra II (ավտոմատացված)
* 41-սմ աստղադիտակ f/3.75 - աստղաչափ - Tenagra III ավտոմատացված աստղադիտակ

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են ավելին քան 130 համարակալված աստերոիդ
* Գերնոր աստղերի բազմաթիվ փայլատակումների հայտնաբերում - Tenagra Observatory Supernova Search նախագիծ
* C/2011 K1 (Շվարց-Օլսվորեմ) գիսաստղի հայտնաբերում
* 2010 LN14 և 2010 KA8 մերձերկրյա աստերոիդների հայտնաբերում
* 96372 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 2000-ից 2011 թվականները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Tenagra II Observatory» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Արիզոնայում
Ցիմերվալդի աստղադիտարան

**Ցիմերվալդի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «026»), աստղադիտարան Շվեյցարիայում Ցիմերվալդ քաղաքի մոտ, տաս կիլոմետր Բեռնից հարավ։ Պատկանում է Բեռնի համալսարանին։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին։

Աստղադիտարանում 1997 թվականին տեղադրվեց 1-մետր ապերտուրայով ZIMLAT աստղադիտակը։

Աստղադիտարանում հայտնաբերվել են բազմաթիվ գիսաստղեր և աստերոիդներ Պաուլ Վիլդի (1925–2014) կողմից, դրանցից առավել նշանակալիներն էր՝ 81P/Վիլդ գիսաստղը, որին այցելել է ՆԱՍԱ-ի Stardust ավտոմատ կայանը 2004 թվականին։

Հիմնական աստերոիդների գոտու (1775) Ցիմերվալդ աստերոիդը անվանվել է աստղադիտարանի պատվին, որտեղ և հայտնաբերվել էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ցիմերվալդի աստղադիտարան
* Ցիմերվալդի աստղադիտարանը համագործակցում է ՊուլԿՈՆ նախագծի հետ
* Աստղադիտարանի լազերային դիտարկումները

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Շվեյցարիայում