open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոնստանտինոս Քրիստոֆորու

**Կոնստանտինոս Խրիստոֆորու** (հունարեն` *Κωνσταντίνος Χριστοφόρου*, ), կիպրացի երգիչ և երգահան։

1996 թվականին "Mono Yia Mas" երգով ներկայացրել է Կիպրոսը Եվրատեսիլ 1996 երգի մրցույթում և զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։

1999 թվականին դարձել է *One* խմբի անդամ և 2002 թվականին "Gimme" երգով այդ խմբի հետ կրկին ներկայացրել է Կիպրոսը Եվրատեսիլում և այս անգամ զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը։

2005 թվականին արդեն երրորդ անգամ մասնակցելով Եվրատեսիլին, մրցույթում ներկայացրել է "Ela Ela" երգը և 46 միավորով զբաղեցրել 18-րդ հորիզոնականը։ 2015 և 2016 թվականներին Կոնստանտինոս Քրիստոֆորուն եղել է Եվրատեսիլ երգի միջազգային մրցույթի հունական ժյուրիի քվեարկության արդյունքները հայտարարողը։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ

* 1996 O,TI M' AFORA (թողարկվել է միայն Կիպրոսում) 3X պլատինե վարկանիշ
* 2003 I AGAPI SOU PAI – (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում) Կիպրոսում՝ պլատինե վարկանիշ
* 2004 IDIOTIKI PARASTASI – (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում) Կիպրոսում՝ ոսկե վարկանիշ
* 2005 O GIROS TOU KOSMOU – (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում)
* 2006 BEST OF
* 2007 I ALITHIA INE MIA – (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում)
* 2009 ALLIOS – (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում)

### Մաքսի-սինգլներ/EPs
* 1995 TORA POU MILAS (թողարկվել է միայն Կիպրոսում) պլատինե վարկանիշ
* 1996 MONO YIA MAS (թողարկվել է միայն Կիպրոսում) ոսկե վարկանիշ
* 1998 2000 KERIA (թողարկվել է միայն Կիպրոսում) պլատինե վարկանիշ
* 2003 @LIVE (թողարկվել է միայն Կիպրոսում)
* 2005 ELA-ELA (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում)
* 2006 THES NA KANUME SHESI (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում) Կիպրոսում՝ ոսկե վարկանիշ, Հունաստանում՝ ոսկե վարկանիշ
* 2008 ISTORIA 2008 (թողարկվել է Հունաստանում և Կիպրոսում)

### One խմբի հետ
* 1999 ONE (EP)
* 1999 ONE (ալբոմ) Հունաստանում՝ պլատինե վարկանիշ, Կիպրոսում՝ պլատինե վարկանիշ
* 2000 2000ONE (EP)
* 2001 MORO MOU (ալբոմ) Հունաստանում՝ պլատինե վարկանիշ, Կիպրոսում՝ պլատինե վարկանիշ
* 2002 GIMME (սինգլ) Հունաստանում՝ ոսկե վարկանիշ, Կիպրոսում պլատինե վարկանիշ
* 2002 DAME (սինգլ – թողարկվել է միայն Իսպանիայում)
* 2002 EHO TOSA NA SOU PO & EHO TOSA NA SOU PO+THE ONE AND ONLY (ալբոմ) Հունաստանում՝ պլատինե վարկանիշ, Կիպրոսում՝ պլատինե վարկանիշ
* 2003 BEST OF ONE LIVE STO LIKAVITO (կենդանի կատարումների ձայնագրությունների ալբոմ)
* 2020 Billy Bam Bam (սինգլ)
* 2020 Diskola Ta Pramata (սինգլ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայքէջը 
*Youtube Channel

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կիպրացի երգահաններ
Կատեգորիա:Կիպրացի երգիչներ
Ծալքավոր կառուցվածքներ

**Ծալքավոր կառուցվածքներ**, միաձույլ միակցված հարթ սալերից բաղկացած տարածական կառուցվածքներ։ Ծալքավոր կառուցվածքները գլանային թաղանթների հետ հավասարապես կարող են օգտագործվել զգալի (ավելի քան 20 մ) թռիչքներ ծածկելու համար։ Լինում են միաթռիչք և բազմաթռիչք։ Ժամանակակից շինարարությունում հիմնականում օգտագործվում են միաձույլ և հավաքովի երկաթբետոնե ծալքավոր կառուցվածքներ։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Շինարարական մեխանիկա
Ռեքվիեմ

**Ռեքվիեմ** (՝ «Հավերժ հանգիստ տուր նրանց, Տեր» տեքստի առաջին բառերից), սգո հոգեհանգստի մեսսա։ Կաթոլիկական հանդիսավոր մեսսայից տարբերվում է որոշ մասերի՝ «Gloria», «Credo» բացակայությամբ, որոնց փոխարեն մտցված են սկզբում «Requiem», ապա՝ «Dies irae» («Ցասման օրը»), «Tuba mirum» («Հրաշագործ եղջյուրը»), «Lacrimosa» («Արտասվագին») և այլն։

1570 թվականին հռոմեական եկեղեցին խստորեն կանոնակարգեց ռեքվիեմի կազմը։ Ռեքվիեմներ գրել են Յո. Օկեգեմը (XV դ), Օրլանդո դի Լասսոն, Ջովաննի Պալեստրինան (XVI դ), Ֆրանչեսկո Քավալլին, Անտոնիո Լոտտին, Ֆրանչեսկո Դուրանտեն, Նիկոլո Ցոմելլին (XVII - XVIII դդ)։ 18-րդ դարում ռեքվիեմը կորցրել է ծիսական նշանակությունը՝ կատարվել համերգներում։ Ժանրի բարձրագույն նվաճումներից է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Ռեքվիեմը» (1791 թ.)։ XIX դ. ռեքվիեմի ժանրին դիմել են Լուիջի Քերուբինին, Ռոբերտ Շումանը, Ֆերենց Լիստը, Անտոն Բրուքները, Անտոնին Դվորժակը, Կամիլ Սեն-Սանսը, Գաբրիել Ֆորեն, առավել նշանակալի են Հեկտոր Բեռլիոզի (1837 թ.), Ջուզեպպե Վերդիի (1874 թ.) ռեքվիեմները, Յոհաննես Բրամսի «Գերմանական ռեքվիեմը» (1868 թ., գրված է գերմաներեն տեքստով, ավանդական լիթուրգիական լատինականի փոխարեն)։

20-րդ դարում այդ ժանրում ստեղծված երկերից առանձնանում է Բենջամեն Բրիտտենի «Ռազմական ռեքվիեմ»-ը, որում լիթուրգիական տեքստը զուգակցված է Ու. Օուենի բանաստեղծությունների հետ։

Հայ կոմպոզիտորներից մեկ մասանի ռեքվիեմներ են գրել Ալեքսանդր Հարությունյանը, Ալեքսանդր Աճեմյանը և այլք։

Կատեգորիա:Հոգևոր երաժշտություն
Գիտությունների թեկնածու

**Գիտությունների թեկնածու**, առաջին կարգի գիտական աստիճան (վերջինը՝ գիտությունների դոկտոր) նախկին ԽՍՀՄ-ում, Ռուսաստանում և ԱՊՀ-ի մի շարք երկրներում։

Համապատասխանում է Գերմանիայում (Doctor) և Ֆրանսիայում (Docteur) դոկտորի աստիճանին։ Իսկ Գերմանիայի «Habilitation» ակադեմիկական որակավորումը համապատասխանում է Ռուսաստանի «գիտությունների դոկտոր» աստիճանին։

Ռուսաստանի ԲՈՒՀ-երում թեկնածուական աստիճանը անհրաժեշտ պայմաններից մեկն է՝ դոցենտի (որոշ դեպքերում նաև պրոֆեսորի) կոչմանն արժանանալու մրցույթին մասնակցելու համար։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ կրթության միջազգային ստանդարտ դասակարգման 262 պարբերության համաձայն՝ գիտությունների թեկնածուի աստիճանը հավասարեցվում է *փիլիսոփայության դոկտոր*ի աստիճանին (որը տարածված է կրթության արևմտյան համակարգ ունեցող երկրներում) և հնարավորություն է տալիս զբաղեցնել *համալսարանի [[դոցենտ]]ի* կոչմանը համապատասխանող պաշտոններ։

## Արտաքին հղումներ
* Գիտական կոչումների վերաբերյալ (Ռուսաստանի կրթության և գիտության նախարարություն)  

Կատեգորիա:Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Ծուլություն

frameless|աջից

**Ծուլություն** (), հոգեկան վիճակ, որն ուղեկցվում է անհրաժեշտ աշխատանքի կատարման ցանկության բացակայությամբ։

Նույն վիճակում գտնվող անձը սակայն կարող է մեծ հաճույքով կատարել մի ուրիշ՝ նախընտրելի (ոչ անհրաժեշտ) աշխատանք (նույնիսկ ծանր)։

## Բնութագիր
Ծուլության դեպքում աշխատանքային գործունեությանը նախընտրվում է հանգստի ժամանց։ Սակայն ծավալուն աշխատանք կատարելուց հետո նույնպես կարող է առաջանալ նման վիճակ՝ հոգնածության պատճառով։

Հոգեբանությունում ծուլությունը դիտվում է որպես մոտիվացիայի (դրդապատճառի) պակաս կամ բացակայություն։

Տարբեր կուլտուրաներում ծուլության նկատմամբ վերաբերմունքը տարբեր է։ «Ծուլությունը», այնուամենայնիվ, պատմության մեջ փաստորեն կատարել է և շարունակում է կանարել գիտատեխնիկական առաջընթացի շարժիչի դեր (աշխատանքի ավելի հեշտ տարբերակներ որոնելու շնորհիվ)։ Ծուլությունը հակադարձ կապ ունի կամքի հետ։ Երբեմն ծուլությունը ներքին հոգեկան հակասությունների պատճառ է դառնում, քանի որ ներքին աշխարհում առաջանում են երկու իրար հակասող ձգտումներ՝ անհրաժեշտ աշխատանքը կատարելու՝ և վերջինից խուսափելու։ Այդ երկակիությունը հաճախ բերում է դեպրեսիայի։

## Պատճառներ
Ծուլության պատճառ կարող են լինել՝
* Կազմակերպվածության պակասը կամ բացակայությունը
* Կատարման ենթակա աշխատանքների (նամանավանդ՝ ոչ ցանկալի աշխատանքների) մեծ ծավալը
* Ներքին «տոնուսի» անկումը 
* Կատարելու ենթակա աշխատանքի մասամբ կամ ամբողջովին անիմաստ լինելու զգացումը
* Ֆրուստրացիան
* Ֆոբիաները
* Տխրությունը
* Վախը (այն կարող նաև հակառակ ազդեզությունն ունենալ)
* Հիասթափությունը
* Եվ այլն

## Գրականություն
* Lafargue, Paul. The Right to Be Lazy (Ծույլ լինելու իրավունք). ISBN 1-892355-03-5 (անգլերեն)
* Лень в представлениях обыденного сознания / Михайлова Е. Л. // Психологические проблемы самореализации личности / Под ред. Л. А. Коростылёвой. - СПб.։ Изд-во Санкт-Петербургского ун-та, 2004. - Вып. 8. - С. 274 - 282 (ռուսերեն)

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես ազատվել ծուլությունից (հոդված)
* Մեջբերումներ ծուլության մասին
* Կոլումբիայում բացվել է «ծուլության թանգարանը»
* Աֆորիզմներ ծուլության վերաբերյալ 

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Վարքագիծ
Ծախսաչափ

մինի|աջից|200px|Մագնիսական ծախսաչափ
**Ծախսաչափ**, գազերի, հեղուկների և սորուն նյութերի ծախսը որոշող սարք։

Լինում է ինդուկցիոն, ջերմային, զանգվածային, պտուտանային և այլն։ Ինդուկցիոն ծախսաչափով որոշվում է խողովակաշարի առանցքին ուղղահայաց մագնիսական դաշտում հոսող հեղուկի (խյուսի) ծախսը՝ այդ հոսքում առաջացող էլշու-ի արժեքով։ Ջերմային ծախսաչափով հեղուկի ծախսը չափվում է հեղուկով ջերմային էներգիայի
փոխադրման ինտենսիվությամբ։ Զանգվածային ծախսաչափում չափվող հոսքին հաղորդվում է լրացուցիչ շարժում (պատվող կամ տատանվող հանգույցով)։ Դրանից ծախսաչափի զգայուն տարրի վրա առաջանում են իներցիոն պտտող մոմենտ, Կորիոլիսի ուժ կամ գիրոսկոպային էֆեկտ, որոնք և սարքը գրանցում է։ Պտուտանային ծախսաչափը նյութի ծախսը չափում է չափվող նյութի հոսքով շարժման մեջ դրվող պտուտանի պտտման հաճախականությամբ, որն էլ որոշվում է տախոմետրով։ Կան նաև տարբեր կաոուցվածքի իոնացման, ուլտրաձայնային և այլ ծախսաչափեր։

Կատեգորիա:Չափագրում
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Դաֆինա Զեքիրի

**Դաֆինա Զեքիրի** (Dafina Zeqiri, ), կոսովա-ալբանացի երգչուհի։ Ծնվել է Շվեդական Վարբերգ քաղաքում, սակայն որպես երգչուհի հայտնի է Ալբանիայում և Կոսովոյում։

2008 թվականին Դաֆինան «Baterite» երգով մասնակցել է «Kënga Magjike» երաժշտական փառատոնին։ 2011 թվականի դեկտեմբերին թողարկել է իր առաջին ալբոմը, որը կոչվում է «Just Me»:

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 2011 - «*Just Me*»

## Արտաքին հղումներ
* Երգչուհու պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ալբանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Շրջու (գյուղ)

**Շրջու** կամ **Սրջու**, միջնադարյան խոշոր հայաբնակ գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Գողթն գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանի տարածքում։ Գտնվում էր Տևի գյուղից արևելք, ձորի մեջ։

Ընդգրկել է շուրջ 60-80 բնակելի և այլ շինություններ։ 19-րդ դարի կեսերից գյուղը լքվել և ավերակների է վերածվել։ Ավերակներում, 1980-ականների դրությամբ, դեռ կանգուն էր եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գողթն գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լքված գյուղեր
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի լքված բնակավայրեր
Հևի մետալ

**Հևի մետալ** ( - ծանր մետալ), ռոք երաժշտության ժանր, մետալի առաջին և սկզբնական ուղղվածությունը։ Հիմնականում այս տերմինով անվանում են «դասական» մետալը, որը ստեղծվել էր 1970-ական թվականների սկզբին Black Sabbath և Judas Priest խմբերի կողմից։

Հևի մետալը վերջնականապես ձևավորվել է 1970-ական թվականների վերջին՝ բրիտանական հևի մետալի նոր ալիքի հայտնվելով։ Ժամանակակից հևի մետալի համար բնորոշ են՝ միջին կամ արագացված տեմպ, զգալի ագրեսսիա, սոլո-կիթառահարի կենտրոնական դերը, երկարատև և ճկուն կիթառային սոլոներ, բարձր վոկալ։ Տեքստերի թեմատիկան բազմիմաստ է, կարող են լինել երգեր պատերազմական, հասարակական, փիլիսոփայական, կրոնական, երբեմն էլ՝ սիրո մասին։

## Արտաքին հղումներ
*Britannica 
* Истоки и направления 

Կատեգորիա:Մետալ
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Ծալքեր

**Ծալքեր**, երկրակեղևը կազմող շերտերի ալիքաձև գալարներ, որ առաջանում են տեկտոնական ուժերի ներգործման հետևանքով։

Ուռուցիկ ծալքերը կոչվում են անտիկլինալներ, իսկ գոգավորները՝ սինկլինալներ։ Ծալքերի կարևոր տարրերն են՝ միջուկը, թևերը և փականը։ Ծալքերի մորֆոլոգիական տիպերը բազմազան են և միմյանցից տարբերվում են ըստ ձևի, չափի, փոխհարաբերության ու հասակի։ Ծալքերը լինում են, ըստ առանցքային մակերևույթի ու թևերի հորիզոնական հարթության նկատմամբ ունեցած դիրքի՝ ուղիղ, թեք, պառկած, շրջված, ըստ թևերի առանցքային մակերևույթի նկատմամբ ունեցած դիրքի՝ նորմալ (բաց), իզոկլինալ, հովհարաձև, ըստ շերտերի ոլորման ձևերի՝ սովորական, անկյունավոր (սուր), կլորավուն, սնդուկաձև, արկղաձև, կատարաձև, ըստ եզրագծերի՝ գծային, ձվաձև (բրախիծալք), գմբեթաձև, ըստ առանցքային մակերևույթի դիրքի՝ սիմետրիկ, ասիմետրիկ և այլն։ Կախված չափերից՝ առանձնացվում են առաջին, երկրորդ և երրորդ
կարգի ծալքեր, իսկ ըստ ծագման՝ ներծին (տեկտոգեն, մագմատոգեն) և արտածին։ Հայաստանի տարածքում տարածված են ծալքերի գրեթե բոլոր տիպերը։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Ուզբեկերեն

**Ուզբեկերենը** (ինքնանվանում՝ *O‘zbek tili*, *Ўзбек тили*, արաբ.՝ *ئۇزبېك تیلى* կամ *O’zbekcha*, *Ўзбекча*) թյուրքական լեզու է, Ուզբեկստանի պետական լեզուն։ Ուզբեկերեն խոսողների մեծամասնությունը ապրում է Ուզբեկստանում և կազմված է էթնիկ ուզբեկներից։ Բացի դրանից, ուզբեկերենը տարածված է նաև Տաջիկստանում, Ղրղզստանում, Ղազախստանում, Աֆղանստանում և Թուրքմենստանում։

## Արտաքին հղումներ
* Ուզբեկերենի փոխարկիչ (Կիրիլիցայից լատինական այբուբեն)

## Տես նաև
* Ուզբեկստան
* Թյուրքական լեզվախումբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆղանստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Թյուրքական լեզվաընտանիքի լեզուներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի լեզուներ
Խաչեն (գյուղ)

**Խաչեն** (**Դաղեթ-Խաչեն**, **Դաղեթ**, **Փոքր Դաղեթ**, վրացերեն՝ დაღეთი), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում, վարչական կենտրոն Թեթրիծղարո քաղաքից 3 կմ՝ հարավ-արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 860 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն և տնտեսություն
Համաձայն 2002 թվականի հաշվառումների, գյուղն ուներ 235 բնակիչ, որից 89 տղամարդ և 146 կին, հիմնականում հայեր։ 2014 թվականին գյուղում ապրում էր 101 մարդ, որից 45 տղամարդ և 56 կին։

Բնակիչներն զբաղվում են հացահատիկային բույսերի մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ և բուժկայան։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրել են Ղարաբաղի Խաչեն գավառից եկած հայերը` 1789 թվականին։ Գյուղի շրջակայքում կան գյուղատեղիներ, մատուռներ և գերեզմանոցներ։

Խորհրդային տարիներին գյուղն ունեցել է չորս Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս` Ե. Վանյան, Ս. Մովսիսյան. Հ. Մկրտչյան և Գ. Վանյան։

## Խաչենցիներ
* Միքայել Ախտյան
* Արմեն Բայանդուրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Խաչի լեռնանցք

**Խաչի լեռնանցք** (*Գուդաուրի լեռնանցք*, , ), Մեծ Կովկասի Ջրբաժան լեռնաշղթայում, միացնում է Թերեքի և Արագվիի հովիտները։ Բարձրությունը 2379 մ է։ Կազմված է վերին յուրայի և ստորին կավճի ֆլիշներից։ Տարածված են ալպյան մարգագետինները։

Խաչի լեռնանցքով է անցնում Ռազմավիրական ճանապարհը (Վլադիկավկազ-Թբիլիսի)։ Անվանումն առաջացել է 1824 թվականին լեռնանցքի ամենաբարձր կետը ցույց տալու համար կանգնեցված քարե խաչից։

## Անվանում
Ռուսերեն Крестовый перевал անվան հայերեն պատճենումն է։ Անվանումը ստացել է այն քարե խաչի համար, որն այնտեղ 1824 թվականին կանգնեցվել է որպես լեռնանցքի կետը ցույց տվող ուղենիշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնանցքներ
Արշակ Խաչիև

**Արշակ Միքայելի Խաչիև (Խաչիկյան)**  (նոյեմբերի 7, 1874, Բաքու - մարտի 13, 1935, Թբիլիսի), հայ բոլշևիկ հեղափոխական (*«[[պրոֆեսիոնալ հեղափոխական]]»*), կուսակցական և խորհրդային աշխատող։

Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1895 թվականից՝ Բաքվի տպարաններում։ Առաջին անգամ բանտարկվել է 1895 թվականին, հեղափոխական ագիտացիոն թռուցիկներ և մարքսիստական գրականություն տարածելու համար։ Հետագայում տարբեր քաղաքներում հեղափոխական ակտիվ գործունեություն ծավալելու համար բազմիցս (1903, 1904, 1906, 1910, 1913, 1915) բանտարկվել է։ 1918 թվականին Բաքվի կոմունայում գլխավորել է պոլիգրաֆարդյունաբերությունը։ 1921 թվականին գործուղվել է Հայաստան և նշանակվել աշխատանքի ու սոցապահովության ժողկոմ՝ միաժամանակ գլխավորելով Հայաստանի արհմիությունների խորհուրդը։ Անդրֆեդերացիայի կազմավորումից հետո Խաչիևը տեղափոխվել է Թբիլիսի և նշանակվել ԽՍՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների ժողկոմատի Անդրկովկասյան երկաթուղու լիազորի տեղակալ, որտեղ և աշխատել է մինչև իր կյանքի վերջը։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հեղափոխականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:1935 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 13 մահեր
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Խաչենիկ Անեցի

**Խաչենիկ Անեցի** (ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ), XIII դարի հայ ճարտարապետ։ Կառուցել է Արցախի Վարանդա գավառի Հացի գյուղի (այժմ՝ Արցախի-ի Մարտունու շրջանում) մոտ գտնվող «Բռի եղցի» հուշարձանախմբի եկեղեցիներից մեկը և կերտել որմնափակ խաչքար։ Եկեղեցին միանավ է, թաղածածկ՝ կառուցված սպիտակավուն կրաքարի անտաշ սալերից։ Միակ՝ արևմտյան դուռն ունի քանդակազարդ շքամուտք։ Ճարտարապետի անունը հիշատակող արձանագրությունները գտնվում են եկեղեցու մուտքի վերևում և որմնափակ խաչքարի հյուսիսային կողին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Ծախսերի համալիր հոդվածներ

**Ծախսերի համալիր հոդվածներ**, արդյունաբերական արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկման ժամանակ կիրառվող
ծախսերի հոդվածներ, որոնցում խմբավորված են տնտեսական բովանդակությամբ տարբեր (նյութական և աշխատանքային), բայց օգտագործման առումով միատեսակ ծախսերը։

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Խաչեն (բերդ)

**Խաչեն**, բերդ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Վերին Խաչեն կամ Ծար գավառում, Թարթառ գետի վերին ավազանում։ Հիշատակում է Մովսես Կաղանկատվացին IX դարի 1-ին կեսին, Արցախի Առանշահիկների և Ուտիքի Միհրանյանների միջև տեղի ունեցած միջտոհմական պայքարի կապակցությամբ։ Խաչենը պատկանում էր Վերին Խաչենի տեր Ատրներսեհին՝ Մահլ Սմբատյանի որդուն։ Հավանաբար բերդն իսպառ ավերվել է սելջուկ-թուրքերի ասպատակություններից (XII դարի 1-ին կես), քանի որ հետագա դարերի գրավոր աղբյուրներում չի հիշատակվում։

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Խաչենի մելիքություն

մինի|Լեռնային Ղարաբաղի հինգ մելիքությունները, 16-րդ դար

**Խաչենի մելիքություն**, ավատական իշխանություն Արցախի Խաչեն գավառում։ Ձևավորվել է XVI դարի 2-րդ կեսին և վավերացվել 1603 թվականին՝ Իրանի շահ Աբբաս I-ի հրովարտակով։ Մելիքի տիտղոս և ժառանգաբար իշխելու իրավունք է ստացել Ներքին Խաչենի տեր Ջալալը՝ սերված Առանշահիկ հնագույն իշխանատոհմից տարընդոստնած Հասան-Ջալալի ժառանգներից։ Վերջինիս անունով էլ Խաչենի մելիքության տերերը կոչվել են Հասան-Ջալալյաններ։ Խաչենի մելիքությունն ընդգրկում էր Խաչեն գետի հովիտը։ Սահմաններն էին. հյուսիսում՝ Թարթառի հովիտը (Վաղուհաս գյուղի մոտ), արևելքում՝ Գյուլիստանի գավառը (Մատրակերտ գյուղի մոտ), հարավում՝ Բալուջա գետը, արևմուտքում՝ Ռմբոստյան լեռները։ Սահմանակից էր Ջրաբերդի, Գյուլիստանի, Վարանդայի և Ծարի մելիքություններին։ Իշխանանիստն էր Խոխանաբերդը (Թարխանաբերդ)։

Խաչենի մելիքությունը Խամսայի մելիքություններից էր և թուրք ու պարսկական նվաճողների դեմ XVII դարի վերջին ու XVIII դարի սկզբին ձևավորված նրանց զինադաշնակցության ազդեցիկ անդամը։ Խաչենի մելիքության տերերը հաճախ գլխավորել են Խամսայի երկիրը, իսկ XIV դարի 2-րդ կեսից՝ ժառանգաբար գրավել են նաև Աղվանից կամ Գանձասարի կաթողիկոսական աթոռը։ Խաչենի մելիքությունը գոյատևել է մինչև XIX դարի 1-ին քառորդը։

## Գրականություն
* Րաֆֆի «Խամսայի մելիքություն» 10-րդ հատոր

Կատեգորիա:Արցախի մելիքություններ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա 2014-2015

**Չեմպիոնների Լիգայի 2014-2015** մրցաշրջանը 60-րդն է Չեմպիոնների Լիգայի պատմության ընթացքում։
Առաջնությունն սկսել է 2014 թվականի հուլիսի 1-ի նախընտրական փուլով և ավարտվել 2015 թվականի հունիսի 6-ի եզրափակիչ խաղով, որը տեղի է ունեցել Բեռլինի «Օլիմպիական մարզադաշտում»։ Այդ խաղարկությանը մասնակցել է 76, իսկ առաջնության հիմնական մասում 32 թիմ։

Չեմպիոնների Լիգայի այդ խաղարկության հաղթող դարձավ «Բարսելոնան»՝ եզրափակչում 3:1 հաշվով հաղթելով «Յուվենտուսին»։ Առաջնության ռմբարկու դարձան Լիոնել Մեսսին, Կրիշտիանու Ռոնալդուն և Նեյմարը, ովքեր աչքի ընկան 10-ական անգամ։

### Միությունների վարկանիշներ

### Խմբային փուլ

### Լավագույն ռմբարկուներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Առաջնության պաշտոնական կայքը
* 2013/14 թվականների մասնակիցների ցանկը

Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:2015 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի մրցաշրջաններ
Ծածանակերպեր

**Ծածանակերպեր** (), ոսկրոտ ձկների կարգ։ Բնորոշ է վեբերյան ապարատի առկայությունը, լողափամփուշտը միացված է աղիներին։ Ապրում են հիմնականում քաղցրահամ ջրերում։ Ընդգրկում են 4 ենթակարգ՝ խարացիններ, էլեկտրական օձաձկներ, լոքոներ և ծածաններ։ Ծածանակերպերի մեծ մասն ունի արդյունագործական նշանակություն։

Կատեգորիա:Ծածանակերպեր
Ծածկագրություն

**Ծածկագրություն**, գրության եղանակ։ Խնդիրն է գրածը հասկանալի դարձնել միայն այն մարդկանց, որոնք գիտեն վերծանման բանալին։

Ծածկագրությունն օգտագործվել է ռազմական, դիվանագիտական, անօրինական քաղաքական, կրոնա-աղանդավորական, 
առևտրա-ֆինանսական և այլ նպատակներով։ Ծածկագրության բազմաթիվ եղանակներ հայտնի են հնագույն ժամանակներից (հիշատակել են Հերոդոտոսը և Պլուտարքոսը)։ Հայերը որոշ տեսակներ գործածել են XII դարից։

## Ծածկագրության միջոցներ
Հայտնի են ծածկագրության հետևյալ միջոցները՝ 
# այբուբենի փոխարինում մի այլ, սակավ գործածական այբուբենով
# բառերի հակառակ գրություն (գրիչ-չիրգ)
# տառերի միտումնավոր ձևափոխություն՝ մասնիկների ավելացումով կամ պակասեցումով
# պայմանական նշաններ կամ թվեր
# այբուբենի տառերի հնչյունական կամ թվական արժեքների տեղափոխություններ՝ ըստ վաղօրոք նշված կոդերի
# ինքնահնար այբուբեն
# ակրոստիքոսներ (հայ գրականության մեջ գործածել են Ներսես Շնորհալին, Գրիգորիս Աղթամարցին, Եղիշե Չարենցը)։

Կան ծածկագրության ավելի բարդ ու խրթին ձևեր, որ կիրառում են պրոֆեսիոնալ հեղափոխականները, հետախույզները, լրտեսները, դիվերսանտները։ Այսպիսի ծածկագրությունների բանալին հայտնի է միայն պայմանավորված երկու կողմերին։

## Տես նաև
* Գաղտնագիր

Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն
Կատեգորիա:Գրության ձևեր
Ծածկալեզու

**Ծածկալեզու** (), սոցիալական, արհեստակցական, մասնագիտական կամ այլ կապերով միավորված մարդկանց համեմատաբար փոքր խմբերի լեզուն, որն ստեղծվում է հասարակական լեզվի հիմքի վրա։ Ծածկալեզուն, չունենալով քերականական կանոններ ու շարահյուսություն, բառերն ու առանձին արտահայտություններ գործածում է այլ նշանակությամբ՝ միտքը անհասկանալի դարձնելու նպատակով։ Ծածկալեզու ունեն պրոֆեսիոնալ գողերը, չարչիները, թափառաշրջիկ արհեստավորները և այլք։ Ծածկալեզվի մի այլ տեսակ է բառերի շրջումը կամ նոր հնչյունների հավելումը վանկերի մեջ։ XIX դարում այսպիսի ծածկալեզու («թարս լեզու») ունեին հայ աշուղները։

## Տես նաև
* Ժարգոն

Կատեգորիա:Գրություն
Բագան (Մարանդ)

**Բագան** (հայտնի է նաև **Մարանդ**, **Բաքան**, **Բաքրան** անվանումներով), գավառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգում, Արաքս գետից հարավ։ Գողթն և Գաբեթեան գավառների միջև։ Հայոց թագավոր Տրդատ Ա-ն (62-80 թթ.) գավառում կառուցել է տվել Բակուրակերտ ավանը (եղբոր՝ Մարաստանի թագավոր Բակուրի անունով), որը Պևտինգերյան քարտեզում նշված է որպես ՙՓիլադելֆիա՚։ Գավառը նվիրաբերվել է այնտեղ կառուցված հեթանոսական տաճարին։ II-III դարերում Բագանը կոչվել է Մարանդ քաղաքի անունով։

Կատեգորիա:Վասպուրականի գավառներ
Տեկտոնական ծածկույթ

**Տեկտոնական ծածկույթ**, խոշոր, զառիկող (մինչև 10° անկման անկյունով) վրաշարժ՝ գրեթե հորիզոնական կամ ալիքավոր մակերևույթով և հորիզոնական տեղաշարժման ամպլիտուդով։ Վերջինս հասնում է տասնյակ, երբեմն հարյուրավոր
կիլոմետրերի։ Տեկտոնական ծածկույթները հիմնականում հանդիպում են գեոսինկլինալային մարզերում։ Ծածկույթը կազմող
ապարները կոչվում են ալոխթոն, իսկ տեղում մնացած հիմքի ապարները՝ ավտոխթոն։ Տերմինն առաջարկել է Բերտրանը՝ 1908-ին։ Տեկտոնական ծածկույթները լայնորեն տարածված են Ալպերում, Հիմալայներում, Կարպատներում, սակավ՝ Կովկասում, Պամիրում։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Արճիշակովիտ

**Արճիշակովիտ** (Արճիշահովիտ), գավառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի կազմում։

## Տես նաև
* Վասպուրական
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան։ «Միտք»։

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

Կատեգորիա:Վասպուրականի գավառներ
Կոտայք (գավառ)

**Կոտայք**, *Խատա գավառ, Խատայի գավառ, Խատայոց գավառ, Կըրխբուլաղ, Կոդեք, Կոտա գավառ, Կոտայից գավառ, Կոտայս, Կոտաս, Կոտուաց գավառ, Կոտեաց գավառ, Կոտեից գավառ, Կոտևուց, Կույտա, Կուտայից գավառ, Կուտեից Գավառ, Կուտեուց գավառ, Ղըռխբուլաղ, Ղրխբուլախ, Ղրխբուլաղ*, գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի կազմում։ Մոտավորապես համապատասխանում է ներկայիս Կոտայքի մարզի և Երևան քաղաքի տարածքներին։ Կոտայքում էր գտնվում Երևանը։

## Անվանում
Ենթադրվում է, որ Կոտայք անունը հնագույն ծագում ունի և կապված է նույնանուն ցեղանվան հետ։ Նույնացվում է ուրարտական սեպագիր արձանագրությունների Էտունի երկրի անվան հետ։ Ղևոնդ Ալիշանը հնարավոր է համարում, որ Պտղոմեոսի հիշատակած Կոտակենե գավառը նույն Կոտայքն է։ Մի այլ տեղ նա այս անունը ծագած է համարում Մազազ գավառի Կուտիս գյուղի անունից։

Ոմանք Կոտայքը առաջացած են համարում Կոտե անունով մի իշխանի անունից, ուրիշները՝ Կոտայքի Կենտրոն (այժմ՝ Գետամեջ) գյուղի անունից, կամ էլ Սյունիքի Գեղարքունիք գավառի Կոթ կամ Կոթաքար գյուղաքաղաքի անունից, իբրև Կոթա փոխադրվածների կամ Կոթայեցիքի գավառ։

Կոտայքի մասին տեղեկություններ են պահպանվել «Աշխարհացոյց»-ում և մատենագիրների երկերում։ Հայ մատենագիրներից առաջին հիշատակությունը Սեբեոսինն է (7-րդ դար)։ Արաբ պատմագիր Բալաձորին Կոտայքը հիշում է Կույտա ձևով։ Միքայել Չամչյանը, այլ տեղեկություններից օգտվելով, Կոտայքը անվանում է Խատա կամ Խատայոց գավառ։

## Աշխարհագրություն
Արևմուտքից սահմանակից էր Արագածոտն, հյուսիս-արևմուտքից՝ Նիգ, Վարաժնունիք, հարավ-արևելքից՝ Մազազ, հարավից՝ Ոստան գավառներին։ Գավառի հարավարևմտյան կողմը, որը ոռոգվում էր Հրազդան գետով, դաշտային և արգավանդ է, իսկ հյուսիս-արևելքը՝ լեռնոտ։ Այստեղով է հոսում նաև Գետառը։

## Պատմություն
Միջնադարյան բազմաթիվ վկայություններ կան Կոտայքի մասին։ Արշակունիների ժամանակ Կոտայքը պատկանում էր հայոց արքունիքին։ Հետագա դարերում գտնվել է հայկական տարբեր նախարարական տների և իշխանությունների իրավասության տակ։ Թուրք-պարսկական տիրապետության օրոք Կոտայքը բաժանված էր Երևանի խանության Կըրխբուլաղի և Գառնիբասարի մահալների միջև։ Ոմանք գավառի մի մասին անունով Կըրխբուլաղ (Ղրխբուլաղ) են անվանել ամբողջ Կոտայք գավառը։

## Հուշարձաններ
Կոտայքի տարածքի կարևոր հուշարձաններից են՝ Ձագավանքը (7-րդ դար), Արամուսի Ծիրանավոր եկեղեցին (7-րդ դար), Արզնիի եկեղեցին (6-րդ դար), Ակունքի Պողոս-Պետրոս մենաստանը (8-րդ դար), Պտղնին, կիկլոպյան տիպի ամրոցներ, դամբարաններ (մ․թ․ա․ 2-րդ դար), գերեզմանոցներ, խաչքարեր և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այրարատի գավառներ
Ծական

մինի|աջից|250px|Cobitis shikokuensis
**Ծական** (), օձաձկների ընտանիքի ձկների սեռ։ Մարմինը կողքերից սեղմված է, երկարությունը մինչև 13, 5 սմ (սովորական ծական) է, թեփուկները մանր են, աչքի տակ ունի ծալովի փուշ, բերանի շուրջը՝ վեց բեղիկ։ Մեջքային լողակը կարճ է, պոչայինը՝ կլորացած կամ հատված։ Հայաստանի ջրամբարներում ապրում է *Առաջավոր Ասիայի ծականը*, որը հիմնականում բաց դեղնավուն է, կողքերին խոշոր կլորավուն կամ քառանկյուն բծերով։ Սնվում է հատակային մանր օրգանիզմներով։ Ձվադրում է հունիս-հուլիս ամիսներին։ Որպես սնունդ չի օգտագործվում։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օձաձկների ընտանիք
Ծակատիչ

աջից|300px|մինի|Ծակատիչ
**Ծակատիչ**, ինֆորմացիայի մշակման համակարգերում, ինֆորմացիայի գրառման նպատակով թղթի, կինոժապավենի վրա անցքեր ծակոտելու սարք։

Առավել տարածված են ծակոտաժապավենների և ծակոտաքարտերի վրա թվանշանային, այբբենական և այբբենա-թվանշանային ինֆորմացիա գրառող ծակատիչները։ Ծակատիչները տարբերում են ըստ նշանակության, արտադրողականության, հաղորդակի և ծակատիչ մեխանիզմի կառուցվածքի, կառավարման եղանակի։ Տարբեր ծակատիչների ծակոտման արագությունը մի քանի տասնյակից (քարտային ծակատիչներ) մինչև մի քանի հարյուր (ժապավենային ծակատիչներ) ծակոտում/վրկ է։ Ծակատիչը կազմված է ծակատիչ մեխանիզմից, ձեռքով (ստեղնային) կամ ավտոմատ կառավարման հաղորդակից (մեխանիկական, էլեկտրամագնիսական, պնևմատիկ կամ հիդրավլիկական), ստեղնաշարից կամ մուտքի փոխակերպիչից և գրանցիչը տեղաշարժող մեխանիզմից։

Կատեգորիա:Տեխնիկական սարքեր
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
ՆՏՎ-Պլյուս Կինոկլուբ

**ՆՏՎ-Պլյուս Կինոկլուբ** (), ռուսական ֆիլմային հեռուստաալիք։ Հեռարձակվում է 2002 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Ծածկապարանոց կրիաներ

**Ծածկապարանոց կրիաներ** (), կրիաների ենթադասի սողունների կարգ։ Զրահը կազմված է եղջերային վահանիկներով ծածկված ոսկրային թիթեղիկներից։ Ուղղահայաց հարթության մեջ կարողանում են գլուխն ու պարանոցը շարժել Տ տառի ձևով և ներս քաշել (այստեղից ծածկապարանոց կրիաներ անվանումը)։ Բազմանում են ձվադրությամբ (2-20 ձու)։ Հայտնի են 140 տեսակ, 30 սեռ՝ համախմբված 6 ընտանիքում։ Բաժանվում են 2 խմբի՝ ցամաքային և քաղցրահամ ջրերի կրիաներ։ *Ցամաքային* տեսակների զրահը լավ ուռուցիկ է, ոտքերը սյունաձև են, մատները սերտաճել են միմյանց հետ, ազատ են կարճ եղունգները։ Հայաստանի լեռնատափաստանային չոր շրջաններում այս խմբի ներկայացուցիչներից ապրում է միջերկրածովային կրիան։ Սնվում են բուսական կերով։ *Քաղցրահամ ջրերի* կրիաների զրահը շատ ուռուցիկ է, ունի շրջահոսուն ձև։ Վերջավորությունները լավ են զարգացած, մատների արանքում ունեն լողաթաղանթ։ Առանձին տեսակներ վառ գունավորված են։ Ապրում են քաղցրահամ ջրամբարներում, գետերում, 
լճերում ու ճահիճներում։ Սնվում են հիմնականում կենդանական կերով։ Հայաստանում հանդիպում է 2 տեսակ՝ կասպիական և ճահճային ծածկապարանոց կրիաներ։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրիաներ
Ծակոտաժապավեն

աջից|300px|մինի|Հինգ և ութ անցքով դակված թղթե ժապավեն
**Ծակոտաժապավեն**, թղթից, ցելյուլոիդից կամ պոլիէթիլենտերեֆտալատից (լավսան) պատրաստված ժապավեն, որի վրա ինֆորմացիան գրառվում է անցքեր ծակոտելու միջոցով։

Առավել տարածված են ամուր թղթից պատրաստված 17.5, 20.5, 22.5, 25.4 մմ լայնություն և 0.1 մմ հաստություն ունեցող ծակոտաժապավենները։ Ծակոտաժապավենների լայնությունը և հաստությունը, անցքերի ձևն ու դասավորությունը, սովորաբար, որոշվում են ծակոտաժապավենների նյութի տեսակով և ծակատիչի կառուցվածքով։ Ծակոտաժապավեններն ունեն ինֆորմացիայի գրառման 5-8 երիզ և մեկ (սովորաբար, մեջտեղում) տեղաշարժման շերտ՝ անընդհատ և առավել մանր անցքերով։ Ծակոտաժապավենի վրա ինֆորմացիան գրառվում է մեխանիկական կամ էլեկտրամեխանիկական ծակատիչով՝ վայրկյանում մինչև 300 տող արագությամբ։ Ինֆորմացիայի վերարտադրումը կատարվում է էլեկտրամեխանիկական տրանսմիտերի կամ ֆոտոէլեմենտների միջոցով՝ վայրկյանում մինչև 3000 տող արագությամբ։ Ծակոտաժապավենները ծակոտաքարտերին զիջում են ամրությամբ, սակայն ծակոտաժապավենով աշխատող սարքերը սովորաբար ավելի պարզ են և արագագործ։ Ծակոտաժապավեններն օգտագործվում են ԷՀՄ-ներում (ինֆորմացիայի մուտքի և ելքի համար), արագագործ հեռագրական ապարատներում, ավտոմատ գրամեքենաներում։

Կատեգորիա:Ծակոտակրիչներ
Ասպասիա

մինի|Ներկայումս Վատիկանի թանգարանում պահվող մարմարե հռոմեական քանդակ, որի վրա փորագրված է Ասպասիայի անունը։ Հայտնաբերվել է 1777 և ըստ երևույթին հանդիսանում է Ասպասիայի մ.թ.ա. 5-րդ դարի հունական մահարձանի պատճենը)
**Ասպասիա** (, ), նշանավոր կին գործիչ Հին Հունաստանում։

Պերիկլեսի կինը։

Ծնունդով Միլեթ քաղաքից էր։ Աչքի էր ընկնում խելքով, կրթվածությամբ և գեղեցկությամբ։ Նրա տանը հավաքվում էին նկարիչներ, բանաստեղծներ, փիլիսոփաներ (Ֆիդիաս, Անաքսագորաս, Սոկրատես, Պլատոն, Քսենոփոն և ուրիշներ)։

Մեղադրվել է անբարոյականության և աստվածանարգության մեջ, սակայն արդարացվել է։

Ասպասիայի պատվին կոչվել է աստերոիդ, որը հայտնաբերվել է 1895 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
* Кравчук, А. Перикл и Аспазия. Издательство: М.: Наука; 268 страниц; 1991 г. ISBN 5-02-010002-1.
* Nicole Loraux, «Aspasie, l'étrangère, l’intellectuelle», *La Grèce au féminin*, Belles Lettres, coll. «Histoire», Paris, 2003, p.&nbsp;133—164, ISBN 2-251-38048-5.

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կին փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի կին գործիչներ
Կատեգորիա:Հին հոնիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ
Կատեգորիա:Հին միլեթացիներ
Կատեգորիա:Հռետորներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Ծակոտաքարտ

մինի|աջից|300px|Ծակոտաքարտ
**Ծակոտաքարտ**, ինֆորմացիայի կրիչ։ Պատրաստվում է թղթից, ստվարաթղթից, պլաստմասսայից։

Ծակոտաքարտի վրա ինֆորմացիան գրառվում է անցքեր ծակռտելով։ Ծակոտաքարտերը հիմնականում կիրառվում են ԷՀՄ-ներում (ինֆորմացիայի մուտքի և ելքի համար), ծակատիչ հաշվողական լրակազմերում (որպես գրառման հիմնական կրիչ)։ Ծակոտաքարտերը տարբերակվում են ձևով, չափերով, պահվող ինֆորմացիայի ծավալով, անցքերի ձևով և դասավորությամբ։

Ընտրման և դասավորման հարմարության համար ծակոտաքարտի վերին ձախ անկյունը կտրված է։ Ծակոտաքարտը երկայնությամբ բաժանվում է 12 տողի (10 հիմնական և 2 լրացուցիչ)։ Մեկ ծակոտաքարտի վրա կարելի է գրառել մինչև 80 նիշ (մոտավորապես 10-15 բառ)։ Ծակոտաքարտերի մեքենայական մշակման արագությունը 2000 քարտ/ր է։ Ինֆորմացիայի վերարտադրումը կատարվում է էլեկտրամեխանիկական հաշվիչներով կամ ֆոտոէլեմենտներով։

Կատեգորիա:Ծակոտակրիչներ
Ծակոտկենություն

**Ծակոտկենություն**, պինդ մարմնում ծակոտիների (կառուցվածքային տարրերի միջև եղած միջակայքերի կամ խոռոչների) չափերի և թվի ընդհանուր բնութագիրը։ Արտահայտվում է ծակոտկեն մարմնի ծավալի կամ զանգվածի միավորում պարունակվող ծակոտիների ծավալով, ինչպես նաև մարմնի տեսակարար մակերևույթով։

## Ծակոտկենության սահմանումը
Ծակոտկենությունը ~\Pi սահմանվում է հետևյալ բանաձևով՝

~\Pi = \left( 1 - \rho_v / \rho_t \right) \cdot 100 \%,  որտեղ՝ 
* ~\rho_t՝ նմուշի նյութի իրական խտությունը, (կգ/մ³)
* ~\rho_v=m/V,  որտեղ՝ 
** ~m  - նմուշի զանգվածը ծակոտիների հետ, (կգ)
** ~V  - նմուշի ծավալը ծակոտիների հետ, (մ³)

## Տես նաև
* Ապարների ծակոտկենություն

Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Ծակտար

**Ծակտար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, լճափից 5-6 կմ արևելք, Մարմետ (Կարասու) գետի ձախ ափին։

## Պատմություն
1895 թվականի կոտորածների ժամանակ կողոպտվել և այրվել է գյուղի եկեղեցին։ Գյուղի բնակիչները մասնակցել են ինքնապաշտպանական կռիվներին։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ծակտարն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծաղիկ (այլ կիրառումներ)

*Ծաղիկ, բույսերի կարճացած և ձևափոխված ընձյուղ։
*Ծաղիկ, հիվանդություն։
*Ծաղիկ, պարբերական, հրատարակվել է 1886-1908 թթ։
*Ծաղիկ, հանդես, հրատարակվել է 1861-1867 թթ։
*Ծաղիկ, հայկական իգական և արական անուն
Ծակոտիներ

**Ծակոտիներ**, բույսերի կառուցվածքում, մանրադիտակային մանր, չհաստացած խոռոչներ բջջաթաղանթում։

Լինում են տարբեր ձևի, մեծության ու քանակի և ապահովում են հեղուկների տեղաշարժը բջիջների միջև։ Ըստ կառուցվածքի տարբերում են *պարզ* (պարենքիմային հյուսվածքներում ու թելիկներում) և *եզրավոր* ծակոտիներ (մեծ
մասամբ բնափայտի ջուր անցկացնող տարրերում)։ Պարզ ծակոտիները բնորոշ են կենդանի, եզրավորները՝ մահացած բջիջներին։ Փշատերևների եզրավոր ծակոտիների խոռոչները միացնող թաղանթների կենտրոնական մասերին հատուկ են յուրատեսակ հաստացումներ՝ տորուսներ, որոնք կարգավորում են նյութերի հոսքը։

Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա
Ապարների ծակոտկենություն

**Ապարների ծակոտկենություն**, ապարների բոլոր դատարկությունների (ծակոտիների) ընդհանուր ծավալը։ Քանակապես արտահայտվում է բոլոր ծակոտիների ծավալի և ապարի ընդհանուր ծավալի հարաբերությամբ (տոկոսներով)։

Ապարների ծակոտիներն ըստ մեծության լինում են՝
* ենթամազական ( 0, 1 մմ)

Առավել բարձր ծակոտկենությամբ օժտված են հողերը և փխրուն նստվածքները՝ ավազները, կավերը և այլն (մինչև 60-80% և ավելի)։ Նստվածքային և հրաբխածին ապարների (ավազաքարեր,
կրաքարեր, լավաներ, տուֆեր) ծակոտկենությունը տատանվում է 50-10%-ի և ավելի պակաս սահմաններում։ Մագմատիկ և մետամորֆային ապարները, որպես կանոն, փոքր ծակոտկենություն ունեն (0, 1-3% )։

Ապարների ծակոտկենության ուսումնասիրման արդյունքները կիրառվում են օգտակար հանածոների (օրինակ՝ նավթի և գազի) պաշարների հաշվարկման, դրանց մշակման տեխնոլոգիայի ընտրման և այլ բնագավառներում։

Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Լուսացույց

մինի|աջից|Լուսացույց
**Լուսացույց, լուսազդանիշ**, ճանապարհային երթևեկությունը կարգավորելու համար նախատեսված ազդանշանային օպտիկական սարք։ Լուսացույցները կարգավորում են մարդկանց, ավտոմեքենաների, մոտոցիկլների, հեծանիվների, տրամվայների, տրոլեյբուսների, մետրոյի և երկաթգծի գնացքների, նավերի երթևեկությունը։ Օգտագործվում է նաև ձեռնարկություններում դիսպետչերական ազդանշման համար։ Լինում են 1-5-աչքանի։ Լուսազդանիշում օգտագործվում են կարմիր, կանաչ, դեղին, կաթնագույն, կապույտ ապակիներ։ Լուսազդանիշն ամրացնում են սյուներին, կայմերին, ազդանշանային կամրջակներին, ցածր պատվանդաններին, բարձակներին։ Երկաթուղային լուսազդանիշները լինում են ոսպնյակային և շողարձակային։ Ոսպնյակային լուսազդանիշները յուրաքանչյուր ազդանշանի համար ունի առանձին օպտիկական սարք՝ կազմված էլեկտրալամպից և մի քանի ոսպնյակից, շողարձակայինն ունի մեկ օպտիկական սարք, բայց ավելի բարդ կառուցվածքով։

## Պատմություն
250 px|մինի|ձախից|Լուսացույց
Առաջին անգամ լուսացույցն օգտագործվել է 1868 թ-ի դեկտեմբերի 10-ին Լոնդոնում պառլամենտի շենքի մոտ։ Նրա գյուտարարը, Ջոն Փիք Նայթը, երկաթգծի սեմաֆորների մասնագետ էր։ Նրա ստեղծած լուսացույցը մարդու միջոցով էր կառավարվում։ Այն ուներ հատուկ սլաքներ, որոնց համապատասխան դիրքը ծառայում էր որպես ազդանշան երթևեկողների համար։

Իսկ առաջին ավտոմատացված լուսացույցների համակարգը 1910 թ-ին ստեղծվել և արտոնագրվել է Չիկագոյում Էրնսթ Սիրինի կողմից։ Այս անգամ սլաքների փոխարեն երթևեկությունը կարգավորվում էր «Stop» (կանգնել) և «Proceed» (անցնել) բառերի միջոցով։

Իսկ այսօրվա լուսացույցներին շատ թե քիչ նման էլեկտրական սարքը ստեղծվել է 1912 թ-ին Սոլթ-Լեյք-Սիթիում՝ Լեսթեր Վայրի կողմից։ Այս լուսացույցն ուներ կարմիր և կանաչ էլեկտրական լամպեր։

1920 թ-ից Դեթրոյթում և Նյու-Յորքում կիրառվում են եռագույն (կարմիր, դեղին, կանաչ) լուսացույցները, որոնց գյուտարարներն են՝ Վիլյամ Փոթսը և Ջոն Հարիսը։ 1922 թ-ին նման լուսացույցները հայտնվում են նաև Եվրոպայում (սկզբից՝ Փարիզում և Համբուրգում)։

Կատեգորիա:Լուսային ազդանշանում
Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Լևոն Երանոսյան

**Լևոն Խաչիկի Երանոսյան** (), ՀՀ ռազմական գործիչ, ՀՀ ոստիկանության զորքերի նախկին հրամանատար, ոստիկանության պետի նախկին տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Կրթություն
* 1985 թ. ընդունվել է Համամիութենական իրավաբանական հեռակա ինստիտուտ, որն ավարտել է 1991 թվականին և ստացել իրավաբանի որակավորում։
* 1996 թ. ընդունվել և ավարտել է ՀՀ ՊՆ բարձրագույն սպայական դասընթացները։
* 2003 թ. ընդունվել և ավարտել է Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի ռազմական բարձրագույն ակադեմիական կուրսերը՝ ստանալով «Պետության ռազմական անվտանգության» մասնագետի որակավորում։

## Զինվորական ծառայությունը
* 1983-1985 թթ. - ծառայել է խորհրդային բանակում։ 
* 1990 թ. անդամագրվեց «Էջմիածին» կամավորական ջոկատին (հետագայում՝ գումարտակ և կամավորական հինգերորդ բրիգադ), որի կազմում բազմաթիվ մարտական գործողությունների է մասնակցել Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի սահմանամերձ շրջաններում։
* 1994-1995 թթ. - 83-րդ առանձին մոտոհրաձգային բրիգադայի հրամանատարի տեղակալ,
* 1995-1997 թթ. - 54122 զորամասի հրամանատարի տեղակալ,
* 1997-2000 թթ. - 63853 զորամասի հրամանատար,
* 2000-2003 թթ. - 1-ին բանակային կորպուսի հրամանատար,
* 2003-2012 թթ. - 3-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար։
* 2012 թ. ապրիլի 2-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ ոստիկանության զորքերի հրամանատար, ոստիկանության պետի տեղակալ։
* 2018 թ․ մայիսի 8-ին ազատվել է պաշտոնից։
* 2019 թ․ մեղադրվել է ցուցարարների դեմ բռնություններ իրագործելու համար։

## Կոչումներ և պարգևներ
* 2001 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։
* 2014 թ. ապրիլի 15-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։
Պետական պարգևներ՝
* 2003 թ. - ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան։
* 1994 թ. - ԼՂՀ «Մարտական Խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան։
* 2008 թ. - «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան։
* 2006 թ. - «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ։
* 2000 թ. - Մարտական ծառայության մեդալ։
Գերատեսչական պարգևներ՝ 
* 1997 թ. - ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ։
* 2002 թ. - ՀՀ ՊՆ «Դրաստամատ Կանայան» մեդալ։
* 2009 թ. - ՀՀ ՊՆ «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ։ 
* 2004 թ. - ՀՀ Ոստիկանության «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ։ 
* 2012 թ. - ՀՀ ԱԱԾ կրծքանշան «ՀՀ անվտանգության ամրապնդման գործում ունեցած ներդրումների համար»։
* 2012 թ. - ՀՀ Ոստիկանության «Մարտական զորակցության» մեդալ ՀՀ զինված ուժերում երկարամյա անբասիր ծառայության համար, ինչպես նաև ի նշանավորումն ՀՀ ոստիկանության օրվա 11-րդ տարեդարձի։
* 2013 թ. - ՀՀ Ոստիկանության «Իրավակարգի ամրապնդման համար» մեդալ։
* 2012 թ. - ՌԴ ՆԳՆ ՆԶ օպերատիվ նշանակության առանձին դիվիզիայի 85-ամյակի կապակցությամբ պարգևատրվել է ՌԴ ՆԳՆ հուշակրծքանշանով։
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի, երկու դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էջմիածնի կամավորական ջոկատի անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտներ
Մոտոցիկլետ

աջից|250 px|մինի|Գ. Դայմլերի Մոտոցիկլետը, 1885 թ.

աջից|250 px|մինի|Ժամանակակից Մոտոցիկլետ
**Մոտոցիկլետ** (ֆրանս. motocycle - լատ. mōtor - շարժում առաջացնող, և հուն. κύκλος - շրջան, ակ), երկու, երեք կամ չորսականի՝ մեխանիակական շարժիչ ունեցող տրանսպորտային միջոց։

Առաջին մոտոցիկլետը (որի անիվները փայտից էին) ստեղծվել է 1885 թվականին գերմանացի ինժեներներ Գոթլիբ Դայմլերի և Վիլհելմ Մայբախի կողմից։

Համարվում է ոչ միայն երթևեկության միջոց, այլ նաև սպորտային տեխնիկա։

2003 թվականից մոտոցիկլետների համաշխարհային արտադրության աճը է կազմել է 42 %։ Ամենամեծ պահանջարկը՝ Ասիական երկրներում է։ 
2006 թվականին ամբողջ աշխարհում արտադրվել է 44,1 մլն. մոտոցիկլ։

Մոտոցիկլետները նախատեսված են 1–2 ուղևորի համար։ Դրանք օգտագործվում են սպորտում և ակտիվ հանգստի համար։ Տարբեր մասնագիտությունների մարդիկ, օրինակ՝ ոստիկանները, ցրիչները, ապրանքների առաքիչներն աշխատանքի ընթացքում օգտվում են մոտոցիկլետներից։ Տրանսպորտով գերհագեցած փողոցներում մոտոցիկլետն ավելի շարժունակ է, քան ավտոմեքենան։

Առաջին բենզինով աշխատող շարժիչով մոտոցիկլետը կառուցել է Գոտլիբ Դայմլերը 1885 թվականին Գերմանիայում։ 
Հեծանիվների նման, մոտոցիկլետները նույնպես ունեն կրող շրջանակ, որի վրա տեղադրված են շարժիչը, փոխանցման տուփը, վառելանյութի բաքը, նստոցը և այլ մասեր։ Առջևի և հետևի անիվները հանդերձված են հիդրավլիկական մեղմիչներով, որոնք մեքենան պահպանում են ուժգին ցնցումներից ու հարվածներից։ Շարժումը փոխանցման տուփին ամրացված շարժիչից հետևի անվին փոխանցվում է շղթայի միջոցով։ Շարժիչի ծավալը 50–1200 սմ3 է։ 50 սմ3 և ավելի փոքր տարողությամբ շարժիչներով մոտոցիկլետներն անվանում են մոտոռոլլերներ։ Դրանց վրա սովորաբար տեղադրում են բենզինով աշխատող, օդահովացումով երկտակտ շարժիչներ։ Մեծ և թանկարժեք մոտոցիկլետները սովորաբար ունեն ջրահովացումով քառատակտ շարժիչներ։ Ղեկի վրա տեղադրված են առջևի արգելակի, կոճի (դրոսել), կցորդիչի բռնակները և ցոլալապտերի գործարկիչ-անջատիչը։ Մոտոցիկլետի արագությունը կարելի է փոփոխել նաև հատուկ ոտնակով։ Ներկայումս բազում մոտոցիկլետների վրա տեղադրված են փոխանցումների ինքնաշխատ տուփեր։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Խաչիկ վարդապետ

**Խաչիկ վարդապետ**, Խաչիկ վարդապետ Դադյան (Վահան Դադյան-Տեր-Գրիգորյան (), հայ բանահավաք-բանասեր, հնագետ։

## Կենսագրություն
1881 թվականին Շուշիի թեմական դպրոցն ավարտելուց հետո ուսուցչավարել է Շուշիում ու Ստեփանակերտում։ 1888 թվականին կուսակրոն ձեռնադրվելով՝ հոգևոր ծառայություն է կատարել Ամարասի Ս. Գրիգորիս և Մեծառանք գավառի եպիսկոպոսանիստ Մ. Հակոբի վանքերում։ Այդ ընթացքում պեղել է Առաջաձոր ու Քոլատակ գյուղերի մոտակայքում եղած դամբարանաբլուրները և հետազոտել Կաչաղակաբերդը։ Միաժամանակ հավաքել է Լեռնային Ղարաբաղի ու հարևան մյուս հայկական շրջանների հոգևոր կենտրոններում ու մասնավոր անձանց մոտ գտնվող հնություններ, ձեռագրեր ու պատառիկներ, ընդօրինակել վիմական արձանագրություններ։ 1894 թվականին դառնալով Էջմիածնի վանքի վարդապետ՝ դրանք հանձնել է նրա մատենադարանին։ 1898 թվականին նշանակվելով պարսկահայության հոգևոր առաջնորդի փոխանորդը Սալմաստում՝ շրջագայել է Պարսկաստանի հայաբնակ վայրերը, հավաքել և Էջմիածնի տնօրինությանը հանձնել հայերեն և այլալեզու բազմաթիվ ձեռագրեր, վավերագրեր, հնագիտական նյութեր ու այլազան արժեքներ (պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում, Հայաստանի պատմության թանգարանում, Հայաստանի ազգային արխիվ ում և այլն)։

Ռուս. կայսերական հնագիտական հանձնաժողովի թույլտվությամբ և Հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հովանավորությամբ 1900-1904 թվականներին պեղել է Զվարթնոցը (այս գործում Խաչիկ վարդապետին մեծապես օգնել է պեղումների վերակացու Ե. Ղ. Հարությունյանը)։ Հողի երես հանելով հայ ճարտարապետության այդ անկրկնելի կոթողի բեկորները՝ փաստորեն դրել է հուշարձանի ուսումնասիրման հիմքը։ Պեղումներ է կատարել նաև Դվինում և Արմավիրում (վերջինում հայտնաբերել է 28-տողանի ուրարտական արձանագրություն)։ Զբաղվել է նաև հայ բանահյուսության նմուշների հավաքմամբ ու հետազոտմամբ, պատմական հուշարձանների նկարագրությամբ, մատենագրական երկերի, պատմական փաստերի ու երևույթների աղբյուրագիտական քննությամբ։ Հետազոտությունների արդյունքների մի մասը հրապարակել է ժամանակի պարբերականներում (մնացածներն անտիպ վիճակում պահվում են Երևանի Մատենադարանում և այլուր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Եվգենյա Խաչիկյան

**Եվգենյա Սերգեյի Խաչիկյան** (), հայ խորհրդային օպերային երգչուհի (քնարա-դրամատիկական սոպրանո)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1961)։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիան (դասատու՝ Լ. Ա. Միխայլովսկայա)։ 1938-1968 թվականներին՝ Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի։ Դերերգերից են՝ Նատաշա (Դարգոմիժսկու «Ջրահարսը»), Արևիկ (Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»), Աիդա (Վերդիի «Աիդա»), Չիո-Չիո-սան (Պուչչինիի «Չիո-Չիո-սան»), Շուշան (Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Էդուարդ Խաչիկյան (աստղաֆիզիկոս)

[thumb|Ակադեմիկոս Էդուարդ Խաչիկյանի հուշատախտակը, [Երևան, Հրաչյա Քոչարի փողոց]]
**Էդուարդ Երեմի Խաչիկյան** (), հայ աստղաֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1982), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։ Միջազգային Աստղագիտական միության անդամ (1967 թվականից)։

ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ Սպարտակ Խաչիկյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1960-1969 թթ․ եղել է Բյուրականի աստղադիտարանի գիտնական քարտուղարը, 1970 թ-ից սպեկտրոսկոպիայի լաբորատորիայի վարիչը, 1986 թվականից՝ խմբի վարիչ, 1980-1985 թթ., միաժամանակ ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան, 1988-1993 թթ. և 1999 թվականից՝ աստղադիտարանի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են գազային, փոշային և գիսավորաձև միգամածություններին, միգամածությունների ճառագայթման բևեռացմանը, աստղասփյուռներին և գերաստղասփյուռներին, արտագալակտիկ աստղագիտությանը, ակտիվ գալակտիկաներին, Սեյֆերտի և ուլտրամանուշակագույն ավելցուկների գալակտիկաներին։ Ուսումնասիրել է գազային միգամածությունները և ակտիվ գալակտիկաները։

Առաջինն է կատարել Բյուրականի աստղադիտարանի աշխատակիցների հայտնաբերած ավելցուկային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում ունեցող օբյեկտների մանրակրկիտ սպեկտրային ուսումնասիրությունը և հայտնաբերել Սեյֆերտի տիպի նոր գալակտիկաներ։

1967 թվականից Միջազգային Աստղագիտական միության անդամ է, 1991 թվականից՝ նույն միության «Գալակտիկաներ» հանձնաժողովի անդամ, 1983 թվականից Աստղագիտության խորհրդի «Գալակտիկաների և մետագալակտիկայի ֆիզիկա և էվոլյուցիա» բաժանմունքի նախագահ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով, կառավարական մեդալներով, ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատվոգրով։

## Աշխատություններ
### Գրքեր
* Observational evidence of activity in galaxies.- Dordrecht, Sold and distributed in the U.S.A. and Canada by Kluwer Academic Publishers, 1987, xxii, 601 p.
* Գալակտիկաները և նրանց ակտիվությունը.- Երևան, Գիտելիք, 1987, 24 էջ։
* Վիկտոր Համբարձումյան.- Երևան, Գիտելիք, 1968, 61 էջ։

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Academician of  NAS Armenia, professor Edvard Khachikian . On site of Byurakan  Astrophysical  Observatory.  

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Գոթլիբ Դայմլեր

**Գոթլիբ Դայմլեր** (գերմ. Gottlieb Wilhelm Daimler, ), գերմանացի ինժեներ, նախագծող և արդյունաբերող։ Ինժեներ Վիլհելմ Մայբախի հետ միասին՝ ստեղծել է առաջին մեքենաներից մեկը և մի քանի տեսակի ներքին այրման շարժիչներ։

1857 թվականին Շտուտգարտի պոլիտեխնիկ ինստիտուտն ավարտելուց հետո Գ. Դայմլերն աշխատել է Բելգիայում, Ֆրանսիայում և Անգլիայում, այնուհետև վերադառնում է Գերմանիա և աշխատում մի շարք ընկերություններում, որոնցից մեկում («Deutz-AG») ծանոթանում է Վիլհելմ Մայբախի հետ։

1880 թվականին՝ տարաձայնությունների պատճառով Դայմլերը հեռանում է Deutz-AG-ից և սկսում է համագործակցել Մայբախի հետ։

1885 թվականին Դայմլերը ստեղծում է իր առաջին ներքին այրման շարժիչը։ 1890 թվականին հիմնադրում է «Daimler Motoren Gesellschaft (DMG)» ընկերությունը, որը զբաղվում է փոքր և հզոր շարժիչների արտադրությամբ «ցամաքում, երկնքում և ծովում» օգտագործելու համար։ Այս լոզունգը հիմք է դառնում հայտնի եռաթև աստղի (Մերսեդեսի պատկերանիշի) ստեղծման համար։

1892 թվականին վաճառվում է առաջին ավտոմեքենան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դայմլերի կենսագրությունը 

Կատեգորիա:1834 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մարտի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 6 մահեր
Man Down

**Man Down**, բարբադոսցի երգչուհի Ռիհաննայի երգն է, որը թողարկվել է 2011 թվականին։

## Թողարկման պատմություն
մինի|աջից| 200px|Ռիհաննան կատարում է երգը Ֆլորիդայում իր համերգներից մեկի ժամանակ
Երգը ձայնագրվել է 2010 թվականին, սակայն թողարկվել է 2011 թվականի մայիսի 3-ին Def Jam և SRP լեյբլների կողմից։ Երգի հեղինականերն են Շամա Ժոզեֆը, Տիմոտի Թոմասը, Թերոն Թոմասը և Շոնթել Լեյնը։ Երգն ընդգրկվել է Ռիհաննայի «Loud» ալբոմում՝ դառնալով ալբոմի 5-րդ սինգլը։

### Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի նկարահանումները սկսվել են 2011 թվականի ապրիլին Ճամայկայում, ռեժիսոր Էնթոնի Մանդլերի կողմից։ Տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է հունիսի 1-ին Ռիհաննայի VEVO ալիքում։

## Երգացանկ
* **Ալբոմի տարբերակով**
# «Man Down» - 4։27
* **Digital Download**
# «Man Down» (Սինգլ) - 4։27

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 սինգլներ
Կատեգորիա:Ռիհաննայի երգեր