Ռոբերտ Քան

**Ռոբերտ Քան** կամ **Բոբ Քան** (, ), համակարգչային գիտնական և էլեկտրիկ-ճարտարագետ, գյուտարար, ԱՄՆ ճարտարագիտության ազգային ակադեմիայի անդամ (1987), ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիա անդամ (2015)։ Վինտ Սերֆի հետ միասին առաջին անգամ առաջարկել է փոխանցման կառավարման հաղորդակարգը՝ () և այ-փի հասցեները (IP, ), որի համար նրանք արժանացել են Թյուրինգի մրցանակի (2004)։

Ռոբերտ Քանը և Վինտ Սերֆը հայտնի են որպես *ինտերնետի հայրեր*։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Քանը ծնվել է Նյու Յորքի Բրուքլին թաղամասում, հրեաների ընտանիքում։ Հայրը՝ Լորենս Քանը  (1910-1999), ավագ դպրոցում մատակարարման կառավարիչ է աշխատել, իսկ մայրը` Բեատրիս Պաուլինը (1914-1994), տնային տնտեսուհի էր։

1960 թվականին Նյու Յորքի քաղաքային քոլեջում էլեկտրատեխնիկի մասնագիտություն ստանալուց հետո, կրթությունը շարունակել է Փրինսթոնի համալսարանում, որտեղ էլ ստացել է մագիստրոսական (1962) և դոկտորական աստիճանները (1964)։ Դոկտորական թեզը  պաշտպանել է *«Դիսկրետային և մոդուլային ազդանշանների ժամանակ առաջացած թերությունները»* թեմայով։ Դոկտորական կոչումը ստանալուց հետո աշխատել է Բոլտ Բերանեկ և Նյուման ընկերությունում ()։ 1972 թվականին DARPA -ի շրջանակներում սկսել է համագործակցել Տեղեկատվության մշակման տեխնիկական գործակալության (IPTO - Information Processing Techniques Office ) հետ ։ 1972 թվականի աշնանը Ռոբերտ Քանը Համակարգչային հաղորդակցության միջազգային խորհրդաժողովում 20 տարբեր համակարգիչներ միացնելով ցուցադրել է ARPANET () համակարգչային ցանցը։ Ինչն էլ դառնալու էր «ջրբաժան իրադարձություն, որը ստիպեց մարդկանց հանկարծ գիտակցել, որ փաթեթային անցումը () իրական տեխնոլոգիա է», և տեխնոլոգիական մեծ հեղաշրջման և ինտերնետի սկիզբ։

Ռոբերտ Քանն այնուհետև օգնել է զարգացրել տարբեր համակարգիչները միացնելու TCP/IP հաղորդակարգը։ Տեղեկատվության մշակման տեխնոլոգիական գրասենյակի (IPTO ) տնօրեն դառնալուց հետո նա սկսել է Միացյալ Նահանգների կառավարության ռազմավարական նախաձեռնություն՝ համակարգչային հետազոտությունների և զարգացման միլիարդ դոլար ֆինանսավորում ունեցող՝ ԱՄՆ-ի դաշնային կառավարության կողմից երբևէ իրականացված համակարգչային հետազոտությունների և զարգացման ամենամեծ ծրագիրը։

DARPA-ում տասներեք տարի աշխատելուց հետո, Ռոբերտ Քանը 1986 թվականին հիմնադրել է Ազգային հետազոտական նախաձեռնությունների գործակալությունը (CNRI - ), իսկ 2015 թվականից ստանձնել է գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը։

## Համացանց
SATNET ()  արբանյակային փաթեթային ցանցի նախագծի վրա աշխատելիս Ռոբերտ Քանն առաջին անգամ առաջ քաշեց ARPANET-ում օգտագործվող նախկին NCP () ցանցային հաղորդակարգը TCP հաղորդակարգով փոխարինելու գաղափարը։ TCP- ն մեծ դերակատարում է ունեցել բաց ճարտարապետության ցանցերի հիմքի ձևավորման գործում, ինչը հնարավորություն է ստեղծել, որ աշխարհի համակարգիչներն ու ցանցերը տվյալներով փոխանակվեն միմյանց հետ, անկախ նրանից, թե յուրաքանչյուր ցանցի համակարգիչ ինչ սարքավորում կամ ծրագրային ապահովում է գործածում։ Այս նպատակին հասնելու համար նախագծվեց TCP, որն օժտված լիներ հետևյալ առանձնահատկություններով.
*ամբողջ ցանցի ոչ մեծ ենթաբաժինները՝ համակարգիչները, հնարավորություն ունենան միմյանց հետ հաղորդակցվել մասնագիտացված համակարգչի միջոցով, որը միայն փաթեթների փոխանցում է կատարում (սկզբում կոչվում էր gateway, հետագայում՝ ռոտոր) 
*սարքերից ոչ մեկի վնասվելը չպետք է ազդի ամբողջ ցանցի վրա կամ ամբողջ ցանցը չի կարող ղեկավարել մեկ սարք
*համացանցի միջոցով ուղարկված  տեղեկատվության յուրաքանչյուր չափաբաժնի պետք է կարգաթիվ տրվի, որը կապահովի, որ վերջնական համակարգչին հասնելուց հետո տեղեկատվությունը ճիշտ հասկացվի և որ հայտնաբերվի տեղեկատվության փոխանցման ցանկացած կորուստ 
*աղբյուրից ընդունիչ ուղարկված ինֆորմացիան պետք է վերահսկել (ACK - ) փաթեթի միջոցով, այսինքն՝ տեղեկատվություն ուղարկողը պետք է ինֆորմացիա ստանա փաթեթի տեղ հասնելու մասին (*acknowledgement)*
*մի համակարգչից մյուս համակարգիչ ուղարկված ինֆորմացիայի կորստի դեպքում վերափոխանցում *(Retransmission)*  կլինի, եթե կորուստը հայտնաբերվի սպասման ռեժիմով (*timeout)*, որը կճանաչի, որ սպասվող հաստատումը չի ստացվել
*ուղարկված տեղեկատվության յուրաքանչյուր կտոր պետք է ուղեկցվի checksum-ի միջոցով, որը հաշվարկվում է ուղարկողի կողմից և ստուգվում է վերջնական ստացողի կողմից, որպեսզի վստահություն լինի, որ այն որևէ կերպ ճանապարհին չի վնասվել։  
1973 թվականի գարնանը Ռոբերտ Քանի հետ սկսել է համագործակցել Վինտ Սերֆը, և նրանք միասին ավարտել են TCP-ի սկզբնական տարբերակը։ Հետագայում պրոտոկոլը բաժանեցին երկու առանձին մասերի՝ TCP () և IP (), որն էլ  հանդիսանում է ժամանակակից ինտերնետի հիմքի մի մասը։

1992 թվականին Ռոբերտ Քանը և Վինտ Սերֆը հիմնադրեցին Ինտերնետային ընկերություն կազմակերպությունը։

## Մրցանակներ
*1986 թվականին Հարի Հուդի հիշատակի մրցանակ ()
*1991 թվականին ACM ծրագրային համակարգի մրցանակ ()
*1992 թվականին EFF պիոներ մրցանակ ( )
*1993 թվականին SIGCOMM մրցանակ ()
*1994 թվականին Մարկոնի մրցանակ ()
*1996 թվականին Համակարգչային պիոներ մրցանակ ()
*1997 թվականին Տեխնոլոգիայի և նորարաության ազգային մեդալ (ԱՄՆ) ( )
*1997 թվականին Ալեքսանդր Գրեհեմ Բելի ոսկե մեդալ ( )
*2001 թվականին Չարլզ Ստարկ Դրեյփերի մրցանակ ()
*2002 թվականին Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ ( )
*2004 թվականին Թյուրինգի մրցանակ ()
*2005 թվականին Ազատության նախագահական մեդալ ( )
*2005 թվականին Ճապոնական NEC ընկերության C&C մրցանակ ()
*2008 թվականին Ճապոնիայի մրցանակ ( )
*2010 թվականին Հարոլդ Պենդերի մրցանակ () 
*2012 թվականին Ինտերնետի փառքի սրահ ( )
*2012 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, մեխանիկայի և օպտիկայի ազգային հետազոտական համալսարան «Բարձրագույն կրթության դաշնային պետական ինստիտուտի» գիտությունների դոկտորի կոչում
*2013 թվականին Եղիսաբեթ II թագուհի ինժեներական մրցանակ ()
*2018 թվականին Բենիամին Ֆրանկլինի մեդալ ():

## Պատվավոր աստիճաններ
Ռոբերտ Քանը ստացել է Փրինսթոնի համալսարանի, Պավիայի համալսարանի, Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի, Մերիլենդի համալսարանի, Ջորջ Մեյսոնի համալսարանի, Կենտրոնական Ֆլորիդայի համալսարանի և Պիզայի համալսարանների պատվավոր աստիճաններ, ինչպես նաև  Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի պատվավոր կրթաթոշակ։

2012 թվականին նա նաև ճանաչվել է Սանկտ Պետերբուրգի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, մեխանիկայի և օպտիկայի ազգային հետազոտական համալսարանի «Բարձրագույն կրթության դաշնային պետական ինստիտուտի» () պատվավոր բժիշկ։

## Տես նաև
*Մաթեմատիկայի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Robert E. Kahn DBLP կայքում  
* Քանի կենսագրությունը  IEEE-ից 
* *Kahn, Robert E.* Oral history interview with Robert E. Kahn Charles Babbage Institute, 1990
* Bio of Robert E. Kahn  Living Internet 
* Ռոբերտ Քան  
* Ռոբերտ Քանի անձնական էջ 
* Մրցանակները 
* "Morning Edition" interview (NPR) 
* A short history of Bob (story/slideshow) in computing, from Bob Kahn to Bob Metcalfe to Microsoft Bob and Alice & Bob 
* "An Evening with Robert Kahn in conversation with Ed Feigenbaum" - Requires WMV player 
*C-SPAN ''Q&A'' interview with Kahn, August 14, 2005 
* Գերմանիայի ազգային գրադարանը Ռոբերտ Քանի մասին 
* Library կայքում 
* VIAF  Ռոբերտ Քանի 
* Worldcat Ռոբերտ Քան 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ