Ալբերիկո Ջենտիլի

**Ալբերիկո Ջենտիլի** (1552 թ․ հունվարի 1419 June 1608 թ․ հունվարի 19), իտալացի իրավաբան, Եղիսաբեթ I թագուհու դաստիարակը և Լոնդոնում իսպանական դեսպանատանը կցված մշտական փաստաբանը։ Օքսֆորդի համալսարանում 21 տարի զբաղեցրել է քաղաքացիական իրավունքի թագավորական պրոֆեսորի (Regius Professor of Civil Law) պաշտոնը։ Ջենտիլին համարվում է միջազգային իրավունքի ոլորտի համահիմնադիրներից մեկը, և այդ պատճառով հայտնի է որպես «միջազգային իրավունքի հայր։ Նա միջնադարյան շրջանի հանրային միջազգային իրավունքի առաջին հեղինակն էր, իսկ 1587 թվականին դարձավ առաջին ոչ անգլիացին, որը նշանակվեց թագավորական պրոֆեսոր։ Հեղինակել է բազմաթիվ գրքեր, որոնք համարվում են միջազգային իրավական դոկտրինների ամենակարևոր աղբյուրներից, սակայն նրա աշխատությունները ներառում են նաև աստվածաբանական և գրական թեմաներ։

## Վաղ կյանք և ընտանիք
Ծնվել է ազնվական ընտանիքում Իտալիայի Մաչերատա նահանգի Սան Ջինեզիո քաղաքում։ Կարծիք կա, որ Ջենտիլիի մայրը կարող էր ներշնչել նրա վաղ սերը իրավագիտության նկատմամբ, սակայն հայրը՝ Մատեո Ջենտիլին, հայտնի բժիշկը, հենց նա է դարձել նրա լատիներենի և հունարենի ուսուցիչը։ Հայրը բողոքական էր։ 20 տարեկանում ստացել է իրավաբանական դոկտորական աստիճան Պերուջայի համալսարանում։

## Կարիերա
Ավարտելուց հետո նա ընտրվեց Ասկոլի Պիչենոյի գլխավոր դատավոր, սակայն հետո հաստատվեց իր հայրենի քաղաքում, որտեղ զբաղեցրեց տարբեր պատասխանատու պաշտոններ։ Հայր և որդի պատկանում էին միության, որը  կասկածվում էր, Հռոմեական եկեղեցուն հակադիր գաղափարների քննարկման նպատակով հավաքներ անցկացնելու մեջ։ Ինկվիզիցիան հետապնդում էր հետերիկոսներին, և Ջենտիլին, իր հայրիկի և եղբայրներից մեկի՝ Սկոպիե Ջենտիլիի հետ միասին ստիպված էին լքել Իտալիան իրենց բողոքական հավատալիքների պատճառով։ Երեքը առաջինը գնացին Լյուբլյանա (գերմ՝ Laibach), որը այժմ Սլովենիայի մայրաքաղաքն է և Կառնիոլայի դքսության կենտրոնը։ Այդտեղից Ալբերիկոն շարունակեց Գերմանիայի համալսարանական քաղաքներ՝ Թյուբինգեն և Հայդելբերգ։ Լյուբլյանայում, Մատեոն, հավանաբար, իր սկեսրոջ՝ Նիկոլո Պետրելիի ազդեցությամբ, որը բարձր դիրքով իրավաբան էր արքունիքում, նշանակվեց Կառնիոլայի դքության գլխավոր բժիշկ։ Այդ ընթացքում պապական իշխանությունները ազատագրվածներին մեկուսացրին եկեղեցուց և շուտով կազմակերպեցին նրանց արտաքսումը Ավստրիայի տարածքից։ 1580 թվականի սկզբին, Ալբերիկոն ճանապարհվեց Անգլիա՝ արդեն ունենալով այնպիսի համբավ, որը նրան ապահովել էր պրոֆեսորական պաշտոնների առաջարկներ Հայդելբերգում և Թյուբինգենում, որտեղ Սկիպիոն մնաց՝ սկսելու իր համալսարանական ուսումը։ Ալբերիկոն Լոնդոն հասավ օգոստոսին՝ ունենալով երաշխավորագրեր Ջիովաննի Բատիստա Կաստիլիոնեի համար, որը Եղիսաբեթ I թագուհու իտալացի դաստիարակն էր։ Շուտով Ջենտիլին ծանոթացավ բժիշկ Թոբիաս Մեթյուի հետ, որը Յորքի արքեպիսկոպոսն էր։ 1581 թվականի հունվարի 14-ին, Ջենտիլին Պերջուայի համալսարան ընդունվեց որպես քաղաքացիական իրավունքի դոկտոր և դասավանդեց իրավունք։ Նա սկզբում դասավանդեց Սենթ Ջոնս Քոլեջում։ Այնուհետև, Օքսֆորդի համալսարանի կանցլեր Ռոբերտ Դադլին՝ Լեսթերի առաջին կոսմը, նրան նշանակեց Օքսֆորդի համալսարանի քաղաքացիական իրավունքի թագավորական պրոֆեսոր։ Նրան հանձնարարեցին պատրաստել իր հայրենի քաղաքի կանոնադրական օրենքների վերանայված տարբերակը, մի աշխատանք, որը նա ավարտեց 1577 թվականին։ Գերմանիայի Վիթթենբերգ քաղաքում կարճատև մնալուց հետո Ջենտիլին Վերադարձավ Օքսֆորդ։

1584 թվականին նրան դիմեցին Անգլիայի կառավարության կողմից՝ խորհրդատվության համար Բերնարդինո դե Մենդոսայի՝ Իսպանիայի դեսպանի հարցով, որը բացահայտվել էր Եղիսաբեթ թագուհու դեմ դավադրության մեջ մասնակցելու համար։ Ջենտիլին հենց այդ թեման ընտրեց որպես բանավեճի առարկա, երբ նույն թվականին Լեսթերի Էրլը և Ֆիլիպ Սիդնին այցելեցին Օքսֆորդի դպրոցները։ Վեց ամիս անց այդ բանավեճը ընդլայնվեց և դարձավ գիրք՝ «»։ Արդյունքում, Բերնանդինո դե Մենդոսան արտաքսվեց Անգլիայից։

Մինչև իր կյանքի վերջը Ջենտիլին զբաղեցրեց թագավորական պրոֆեսորի պաշտոնը, սակայն մոտավորապես 1590 թվականից ավելի ու ավելի կենտրոնացավ Լոնդոնում գործնական իրավական գործունեության վրա։ Նա աշխատեց Ծովային Բարձրագույն դատարանում, որտեղ կիրառվում էր մայրցամաքային իրավունքը, այլ ոչ թե անգլիական ընդհանուր իրավունքը։ 1600 թվականին, Ջենտիլին ընդունվեց Gray's Inn պատվավոր իրավաբանական ընկերություն։ Մահացավ Լոնդոնում և թաղվեց Լոնդոնյան Սիթիում գտնվող Սուրբ Հելեն Բիշոփգեյթս եկեղեցում։

1589 թվականին ամուսնացավ ֆրասիացի հուգենոտ Էսթեր դը Պենյի հետ։ Նրա ավագ որդին՝ Ռոբերտ Ջենտիլիսը, 12 տարեկանում ավարտեց Օքսֆորդի համալսարանը և հոր շնորհիվ 17 տարեկանում դարձավ Բոլոր հոգիների քոլեջի (Օքսֆորդ) անդամ։

## Աշխատանքներ

1582 թվականին Ջենտիլին հրատարակեց «*De Juris Interpretibus Dialogi Sex» աշխատությունը։* Այս գիրքը ներկայացնում է Ջենտիլիին որպես բարտոլիստական մեթոդի հաստատակամ պաշտպան և ֆրանսիացի հումանիստ իրավաբանների, մասնավորապես Ժակ Կյուժայի հակառակորդ, որոնք հռոմեական իրավունքի աղբյուրների ուսումնասիրության մեջ կիրառում էին բանասիրական մեթոդներ։

Միջազգային իրավունքի հարցերին նվիրված Ջենտիլիի առաջին գիրքը «*De Legationibus Libri Tres»-ն էր*, որը հրատարակվել է 1585 թվականին։

1588-1589 թվականներին Ջենտիլին հրատարակեց երեք գրքույկ, որոնք միասին լույս տեսան «*De Jure Belli Commentationes» Tres վերնագրով։* 1598 թվականին լրացված և կատարելագործված հրատարակությունը լույս տեսավ «*De Jure Belli Libri Tres» անվամբ։* Այն համարվում է նրա գլխավոր աշխատությունը և հանրային միջազգային իրավունքի դասականներից մեկը։ Գիրքը բարձր է գնահատվում իր արդիականությամբ, քաղաքացիական իրավունքի հասկացությունների հմտորեն կիրառման, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի իրական պրակտիկային մոտ լինելու համար։

Ջենտիլին հրատարակեց «*De armis Romanis* »հրատարակությունը երկու մասով՝ 1590 և 1599 թվականներին։ Չնայած այն ավելի քիչ ուսումնասիրված է, քան նրա նախորդ աշխատանքները, «*De armis Romanis»-ը* վերջին տարիներին կենտրոնական ուշադրության առարկա է դարձել գիտնականների, այդ թվում՝ Քրիստոֆեր Ն․ Ուորենի, Դիեգո Պանցիայի և այլոց կողմից։

Ալբերիկո Ջենտիլիի մահից հետո նրա եղբայրը՝ Սկիպիոնե Ջենտիլին, որը դարձել էր իրավաբանության պրոֆեսոր Ալթդորֆում, հրատարակեց մի հավաքածու այն դեպքերի վերաբերյալ, որոնց վրա աշխատել էր Իսպանիայի դեսպանատան փաստաբանի կարգավիճակով։ Գիրքը կրում է «*Hispanicae Advocationis Libri Duo»* վերնագիրը և լույս է տեսել 1613 թվականին։

Վերոհիշյալ բոլոր գրքերը հասանելի են ժամանակակից հրատարակություններում կամ վերատպված տարբերակով․
* *De Iuris Interpretibus Dialogi Sex*. խմբագիր՝ Գիդո Աստուտի, Տուրինո, 1937 թ.
* *De Legationibus Libri Tres*. Ներածության խմբագիր՝ Էռնեստ Նիս, Նյու Յորք, 1924 թ.
* *De Iure Belli Libri Tres*. 2 հատոր․ տեքստի և թարգմանության հեղինակ՝ Ջոն Ռոֆլե, Օքսֆորդ, 1933 թ.
* *Hispanicae Advocationis Libri Duo*. Տեքստի և թարգմանության հեղինակ՝ Ֆրանկ Ֆրոստ Էբոթ, Նյու Յորք, 1921 թ.
* Ad titulum Codicis ad legem juliam de adulteriis Commentarius, հավաքագրող ՝ Գ․ Միննուչի, Alberico Gentili tra mos italicus e mos gallicus. L'inedito Commentaro ad l. Juliam de adulteriis, Բոլոնիա, 2002 թ.
Giovanni Minnucci (հավաքածու), De papatu Romano Antichristo Recognovit e codice autographo bodleiano D'Orville 607, Studi e Testi, nº 17, Միլան, Archivio per la Storia del diritto medioevale e moderno, 2018, էջ․ CLXII+352. Այլ հրատարակություններ։ 
* 

## Ժառանգություն
Ջենտիլիի համբավը որպես իրավական միջազգային իրավաբան շուտով թուլացավ Հուգո Գրոտիոսի 1625 թվականին հրատարակված հիմնարար «*De Iure Belli ac Pacis*» աշխատության պատճառով, թեև Գրոտիոսը մեծամասամբ պարտական էր Ջենտիլիի գրություններին։ Մինչև 19-րդ դար Ջենտիլիի նկատմամբ հետաքրքրությունը քիչ էր, և այն վերականգնվեց հիմնականում շնորհիվ Թոմաս Էսկրին Հոլանդի (1835–1926), ով 1874 թվականին, Օքսֆորդի համալսարանում միջազգային իրավունքի և դիվանագիության պրոֆեսորի պաշտոնում իր առաջին դասախոսությունը նվիրեց Ջենտիլիին։ 2022 թվականի ուսումնասիրության համաձայն՝ Ջենտիլիի աշխատանքները պատերազմի օրենքների վերաբերյալ սկզբնապես քիչ հետաքրքրություն էին ներկայացնում մինչև 19-րդ դարի վերջը, երբ մի խումբ միջազգային իրավաբաններ մասամբ օգտագործեցին նրա գրությունները՝ ժամանակակից պատերազմի օրենքները հիմնելու համար։

Այդ ժամանակից ի վեր Ջենտիլիի և իր ստեղծագործությունների մասին բազմաթիվ գրքեր և հոդվածներ են հրատարակվել։ Իր հայրենի քաղաքում իր պատվին կանգնեցվել է հուշարձան։

## Ալբերիկո Ջենտիլիի արձանը

**Ալբերիկո Ջենտիլինի արձանը՝** Ջուզեպպե Գուաստալլայի ստեղծագործությունը, կանգնեցվել է 1908 թվականին՝ նրա մահվան երրորդ հարյուրամյակի առթիվ։ Արձանը խորհրդանշական դեր է խաղացել իտալական ռազմարշավի ընթացքում, հատկապես երբ հակակողմերն ազատել են Սան Ջինեզիոն։ 2009 թվականին տեղադրված գրաթերթիկը կարճ նշում է այս պատմությունը․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Centro Internazionale Studi Gentiliani
* 
*
*

Կատեգորիա:1552 ծնունդներ
Կատեգորիա:1608 մահեր
Կատեգորիա:Իրավաբանական անձինք
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունքի մասնագետներ