Հայլբրոն (քաղաք)

**Հայլբրոն** (,), քաղաք Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բադեն Վյուրթեմբերգ երկրամասի հյուսիսում, Հայդելբերգից՝ 55 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք, Շտուտգարտից՝ 35 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Նույնանուն շրջանի՝ «*Landkreis Heilbronn»*-ի և Հայլբրոն-Ֆրանկոնիա տարածաշրջանի (*Heilbronn-Franconia region*) վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Նեկար գետի ափին (գետային խոշոր նավահանգիստ է)՝ տարածվելով գետահովտում և զբաղեցնելով 99,9&nbsp;կմ² տարածք (20-րդ դարում զգալի չափով ընդարձակվել է մերձակա բնակավայրերը իր մեջ ներառելով)։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 157 մետր է։ Բնակչության թվաքանակը 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 125 113, խտությունը՝ 1.226 մարդ յուրաքանչյուր քառակուսի կիլոմետրի վրա։ Պաշտոնական կոդը (*AGS*-ը)՝ *8121000*:

2020 թվականի փետրվարի 1-ին Հայլբրոնին շնորհվել է համալսարանական քաղաքի կոչում։

## Պատմություն
Հայլբրոնը հին բնակավայր է։ Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 741 թվականին, «*villa helibrunna*» անվանումով։   1225 թվականին ստացել է քաղաքի, 1371-ին՝ կայսերական ազատ քաղաքի կարգավիճակ։ Միջին դարերում ծաղկում է ապրել առևտրային ճանապարհների վրա գտնվելու և գետային նավահանգիստ ունենալու շնորհիվ։ 1633 թվականին այստեղ կնքվել է Շվեդիայի հետ դաշնություն կազմելու վերաբերյալ պայմանագիր (*Heilbronnförbundet*): 19-րդ դարում քաղաքը զարգացել է առավել բուռն թափով, դասվել Բադեն-Վյուրթեմբերգի կարևորագույն արդյունաբերական կենտրոնների շարքին. զարկ է տրվել գինեգործությանը, կառուցվել են նաև արդյունաբերական այլ ձեռնարկություններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դարձել է առանձնապես վնասված եվրոպական քաղաքներից մեկը. հենց միայն 1944 թվականի դեկտեմբերի 4-ին անգլո-ամերիկյան ռազմական օդուժի իրականացրած ռմբակոծությունների հետևանքով զոհվել է ավելի քան 6.500 մարդ, ավերվել են բազմաթիվ շինություններ։ Պատերազմի ավարտից հետո քաղաքն արագորեն բուժել է վերքերը, դարձել դինամիկ զարգացող արդյունաբերական և առևտրային կենտրոն։

## Տնտեսություն
Տնտեսության բնագավառում Հայլբրոնն առաջին հերթին հայտնի է այստեղ արտադրվող կարմիր գինիներով, այդ իսկ պատճառով նրան անվանում են «գինու քաղաք» (*Stadt des Weins*): Հայրենի քաղաքին լայն ճանաչում էր բերել նաև կառագործ վարպետ Դրոգմյոլլերը (1920-2005), որի արհեստանոցներում աշխատողները զբոսաշրջային կառքեր էին հավաքում օգտագործելով «Մերսեդես» և «Վոլվո» ֆիրմաների ավտոմեքենաների համապատասխան մասեր։

Հայլբրոնում զարգացած են մեքենաշինությունը (գործում են «*Լեպլե*», «*Տյուսսեն-Կրուպ*» և հայտնի այլ ընկերությունների գործարաններ, *Audi, BMW, Mercedes* և *Porsche* ֆիրմաների ավտոմեքենաների մասեր արտադրող ձեռնարկություններ), սննդի արդյունաբերությունը («*Կամպինա*», «*Կնորր*» և այլ գործարաններ), թղթի, քիմիական, միկրոէլեկտրոնիկայի արտադրությունը։ Այստեղ իր ձեռնարկությունն ունի նաև միկրոֆոններ ու դինամիկներ արտադրող «Beyerdynamic» ֆիրման։ Քաղաքի հայտնի ձեռնարկություններից է նաև «*Südwestdeutsche Salzwerke AG»*-ը, որ տարեկան արտադրում է շուրջ 2,5 միլիոն տոննա քարաղ և այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Գերմանիայում։ Քաղաքի, տարածաշրջանի և ամբողջ երկրի տնտեսության մեջ կարևոր դեր է խաղում նաև նրա՝  Նեկար գետի վրա գտնվող նավահանգիստը։

## Գրականության մեջ և կինոյում
Հայլբրոնը հաճախ պատկերավոր կերպով անվանվում է «*Քեթխենի քաղաք*». նկատի է առնվում 19-րդ դարի գերմանացի նշանավոր գրող Հայնրիխ ֆոն Քլայսթի «*Հայլբրոնցի Քեթխենը*» ստեղծագործությունը։ Հայլբրոնում են ծավալվում նաև Վոլֆգանգ Գյոթեի «*Գյոթց ֆոն Բեռլիխինգեն*» թատերգության գործողությունները։ Գերմանական այս քաղաքը հիշատակվում է «*[[Շերլոկ Հոլմս․ Ստվերների խաղ]]*» կինոնկարում. ըստ այդ ֆիլմի դիպաշարի՝ հենց Հայլբրոնում է գտնվում Ջեյմս Մորիարտիին պատկանող զինագործարանը, որ զենք է մատակարարում ողջ Եվրոպային։

## Տեսարժան վայրեր
* Կիլիանսկիրխեն (*Kilianskirche*) - Վերածննդի դարաշրջանի եկեղեցի
* Սբ. Նիկողայոսի եկեղեցին (*Nikolaikirche*) - գոթիկա ոճի պատմաճարտարապետական հուշարձան
* Պողոս-Պետրոս եկեղեցին (*Sankt Peter u. Paul*) և Դոյչհոֆ դղյակը (*Deutschhof*) - բարոկկո ոճի կառույցներ
* հին սինագոգը (1877 – 1938 թթ.) - կառուցվել է էկլեկտիկ ճարտարապետության ոճով
* գինու վիլլան
* աստղագիտական ժամացույցը
* *«Experimenta»* թանգարանը
* հին քաղաքապետարանը

## Անվանի հայլբրոնցիներ
* Վիլհելմ Վայբլինգեր (1804–1830) - գրող
* Ռոբերտ Մայեր (1814–1878) - ֆիզիկոս, բժիշկ
* Ադոլֆ Կլուսս (1825–1905) - ճարտարապետ
* Վիլհելմ Մայբախ (1846–1929) - ինժեներ, ավտոմեքենաշինության պիոներներից մեկը
* Օտտո Կիրխհայմեր (1905–1965) - քաղաքագիտության և սահմանադրության տեսաբան
* Կուրտ Ռեբման (1924–2005) - իրավաբան, գլխավոր դատախազ
* Վոլֆգանգ Վեբեր (* 1935) - մենեջեր
* Թոմաս Ռոթ (* 1951) - լրագրող
* Սիբել Քեքիլի (* 1980) - դերասանուհի
* Անջեյ Սևերին - ազգությամբ լեհ դերասան
* Թեոդոր Հոյս - Գերմանիայի դաշնային համրապետության առաջին նախագահ
* Տոմիսլավ Մարիչ - ֆուտբոլիստ, Խորվաթիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի անդամ
* Թոմաս Շտրոբլ - գերմանացի քաղաքական գործիչ

## Քույր քաղաքներ
*  Բեզիե, Ֆրանսիա (1965)
*  Նիթ Պորտ Թոլբոթ, Մեծ Բրիտանիա (1966)
*  Զոլոթուռն, Շվեյցարիա (1981)
*  Սթոքպորտ, Մեծ Բրիտանիա (1982)
*  Օդերի Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա (1988)
*  Սլուբիցե, Լեհաստան, (1998)
*  Նովոռոսիյսկ, (Ռուսաստան), 2019

## Պատկերասրահ

File:Heilbronn-Weihnachtsmarkt-2009-1.jpg|Սուրծննդյան հրապարակը
File:Hn-dtordensmuenster-web.jpg|Քաղաքի կենտրոնը
File:Heilbronn Deutschhof 20060714.jpg|Դոյչհոֆ ամրոցը
Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar01.JPG|Կիլիանկիրխեի խորանազարդերից
Heilbronn-St. Kilian-14-2019-gje.jpg|Կիլիանկիրխե
Heilbronn-Siebenröhrenbrunnen-2012.jpg|Կիլիանկիրխեի յոթնածորակ աղբյուրը
NikolaiKirche HN.JPG|Նիկոլայկիրխե
Image:Heilbronn ca. April 1945.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը 1945 թվականին
Image:Heilbronn EnBW 20050905.jpg|Էլեկտրակայանը
Heilbronn-Rathaus-AstronomischeUhr.JPG|Քաղաքապետարանի աստղագիտական ժամացույցը
Heilbronn Kaetchenhaus 20060714.jpg|Քեթխենհաուսը
DtOrdensMünsterAussen HN.JPG|Քաղաքային թանգարանը Դոյչհոֆ ամրոցում
NaturHistMuseum HN01.JPG|Fleischhaus
File:Heilbronn altes Postamt.JPG|Փոստը
Heilbronn Goetzenturm 20050828.jpg|Գյոթցի աշտարակը
Heilbronn-wartbergturm-mit-lichtskulptur.JPG|Վարտբերգ աշտարակը
Hn-schweinsbergturm2.jpg|Շվայնսբերգ աշտարակը
Unterländer-VF-060812-01.JPG|Տոնակատարության ժամանակ
Heilbronn-theaterbrunnen2.JPG|Թատերական շատրվանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*  Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
*  Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը 
*  Քաղաքի քարտեզը (Java-applet)
*  Hochschule Heilbronn (Հայլբրոնի համալսարան) 
*  Զբոսաշրջային տեղեկատվություն քաղաքի մասին

## Գրականություն
* *Chronik der Stadt Heilbronn*. Stadtarchiv Heilbronn, Heilbronn 1895–2004, bislang erschienen sind die Bände I–VII (741 bis 1957) und X (1970 bis 1974)
* *Heilbronner Köpfe. Lebensbilder aus vier Jahrhunderten.* Bislang 7 Bde. Stadtarchiv Heilbronn, seit 1998.
* Marianne Dumitrache, Simon M. Haag: *Archäologischer Stadtkataster Baden-Württemberg. Bd. 8: Heilbronn*. Landesdenkmalamt Baden-Württemberg, Stuttgart 2001, ISBN 3-927714-51-8.
* Julius Fekete: *Kunst- und Kulturdenkmale im Stadt- und Landkreis Heilbronn*. Theiss, Stuttgart 2002, ISBN 3-8062-1662-2.
* Helmut Schmolz, Hubert Weckbach: *Heilbronn. Geschichte und Leben einer Stadt*. 2. Auflage. Konrad, Weißenhorn 1973, ISBN 3-87437-062-3.

Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ