Սմերչ (ՀԿՌՀ)

**ԲՄ-30 Սմերչ** (), խորհրդային (հետագայում ռուսական) արտադրության 300 մմ-անոց համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

## Ընդհանուր բնութագիր
Սմերչ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգը նախատեսված է հակառակորդի կենդանի ուժի, տեխնիկայի, կայանած ինքնաթիռների և ուղղաթիռների, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների և նմանատիպ այլ թիրախների խոցման համար։ Համակարգը կարող է արձակել կասետային, բեկորա-ֆուգասային և տերմոբարիկ մարտական մասով օժտված ռեակտիվ արկեր։

## Արտադրություն
Սմերչ ՀԿՌՀ-ը մշակվել է ԽՍՀՄ-ում, հիմնականում Տուլայի, ինչպես նաև այլ ձեռնարկությունների մասնագետների կողմից։ 1985 թվականին ամենահզորը Մ-87 (ՀԿՌՀ)-ն էր։ Մինչև որ 1990 թվականին Չինաստանն արտադրեց WS-1 (ՀԿՌՀ)-ն։

## Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
Սմերչ համակարգի մարտական մեքենայի մարտական քաշը կազմում է 43.7 տոննա։ Այն հավաքված է 8X8 անվավոր թափքի բազայի վրա։ Մարտական մեքենան զարգացնում է 60-65 կմ/ժ արագություն։ Սմերչ համակարգի հրթիռների քանակը 12-ն է՝ տրամաչափը 300 միլիմետր։ Այս համակարգերի կրակի առավելագույն հեռավորությունը 70 կմ է, նվազագույնը՝ 20 կմ։ Հրթիռների մարտական քաշը կազմում է 800 կգ, իսկ մարտագլխիկների քաշը շուրջ 280 կգ։

### Հիմնական թերություններ
Սմերչի հիմնական թերությունը նրա վերալիցքավորման ժամանակն է։ Սմերչի լրիվ վերալիցքավորումը տևում է 35-45 րոպե, իսկ հաշվի առնելով այն, որ Սմերչը չի կարող լիցքավորված վիճակում տեղաշարժվել, լիցքավորումը կատարվում է հենց կրակային դիրքից։ Իր հերթին, կրակային դիրքում 35-45 րոպե մնալը մեծացնում է հակառակորդի կողմից համակարգերի հայտնաբերման հավանականությունը և հետևաբար այն ավելի խոցելի է դարձնում։

## Համեմատություն Ուռագան, ԱՌ1Ա, PHL-03, ՎՄ-80, HIMARS, M270, Աստրոս II և Պինակա [[ՀԿՌՀ]]-երի հետ

## Մարտական կիրառում
«Սմերչ» ՀԿՌՀ-ն լայնորեն օգտագործվել է Նովոռոսիայում մղված ռազմական կոնֆլիկտի ընթացքում ՝ 2014-2016 թթ.: 2014 թ. սեպտեմբերի սկզբին Ուկրաինայի զինված ուժերը Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության և Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության զորքերի հետ մարտերում կորցրել են ավելի քան 13 միավոր 9Կ58 համալիր «Սմերչ»

## Տարբերակներ
մինի|9Տ234-4 տրանսպորտային-լիցքավորիչ մեքենան՝ ՏԼՄ և 9Ա52-4 մարտական մեքենան՝ ՄՄ «Կամա» ՀԿՌՀ-ի կազմից ()

### Մարտական մեքենաների տարբերակներ
մինի|ՀԿՌՀ «Կաման» «Տեխնոլոգիաները մեքենաշինությունում - 2012» ցուցահանդեսին:
* **9Ա52** — բազային տարբերակ ՄԱԶ-79111 շասսիով
* **9Ա52Բ** — մարտական մեքենա ՀԿՌՀ 9Կ58Բ կազմավորումների կառավարման ավտոմատացված համակարգի համար
* **9Ա52-2** — մարտական մեքենա ՄԱԶ-543Մ շասսիով՝ ՀԿՌՀ 9Կ58 համալիրի համար
* **9Ա52-2Կ** — հրամանատարական մարտական մեքենան՝ ՄԱԶ-543Մ շասսիով՝ 9Կ58 ՀԿՌՀ արդիականացված համալիրի համար
* **9Ա52-2Տ** — Tatra-ի շասսիով
* **9Ա52-4** — թեթևացված մարտական մեքենա

### Տրանսպորտա-լիցքավորիչ մեքենաների տարբերակներ
* **9Տ234**
* **9Տ234-2**
* **9Տ234-2Տ**
* **9Տ234-4**

## Զինամթերք
* **9Մ55Կ** — 300-մմ ռեակտիվ արկ՝ **9Ն139** կասետային մարտագլխիկով (ՄԳ), որն ունի բեկորային մարտական բաղադրատարրեր (ԲՄԲ) **9Ն235**։ Պարունակում է 72 մարտական բաղադրատարր (ՄԲՏ), որոնք կրում են 6912 պատրաստի ծանր բեկոր, նախատեսված չզրահապատված տեխնիկայի, և 25920 թեթև բեկոր, նախատեսված հակառակորդի կենդանի ուժի խոցման համար՝ նրանց համակենտրոնացման վայրերում։ Ընդամենը՝ մինչև 32.832 բեկոր է պարունակում։ Այս բաղադրատարրի խոցման մակերեսը՝ 300—1100 մ²։ Զրահաթափանցելիությունը 10 մ հեռավորության վրա կազմում է 5-7 մմ, իսկ 100 մ տարածության վրա՝ 1-3 մմ։ 16 արկերում պարունակվում է ավելի քան կես միլիոն (ավելի որոշակի՝ 525.312 հատ) պատրաստի բեկոր։ Առավել արդյունավետ է բաց տեղանքում, տափաստանում և անապատում։ *9Մ55Կ*-ի (և *9Մ55Կ-ԻՆ* — ՄԲՏ-ի իներտ հանդերձանքով) սերիական արտադրությունը սկսվել է 1987 թվականին։ Մատակարարվել է Ալժիրին և Հնդկաստանին։
* **9Մ55Կ1** — ռեակտիվ արկ կասետային մարտագլխիկով (ԿՄԳ) **9Ն142** ինքնանշանառվող մարտական բաղադրատարրով (ԻՆԲԴՏ)։ Կասետային գլխամասը կրում է 5 ԻՆԲԴՏ **«Մոտից-3Մ» (9Ն349)**, որոնք հանդերձված են երկդիապազոնային ինֆրակարմիր կոորդինատորներով, որոնք նպատակակետը փնտրում են 30° անկյան տակ։ Դրանցից յուրաքանչյուրը կարող է 100 մետր բարձրությունից 30° անկյան տակ խոցել-թափանցել 70 մմ զրահը. Հարմար է բաց տեղանքում, տափաստանում, անապատում կիրառելու համար, գրեթե անհնար է օգտագործել անտառում, դժվար է օգտագործվում քաղաքում։ Նախատեսված է վերևից խոցելու զրահատեխնիկայի և տանկերի խմբավորումները։ Փորձարկումներն ավարտվել են 1994 թվականին և ընդունված է 1996 թվականը։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարի № 372 առ 13.10.1996 թ. հրամանով 9Մ55Կ1 արկն ընդունվել է Ռուսաստանի բանակի սպառազինության մեջ։ Մատակարարվել է Ալժիրին։
* **9Մ55Կ4** — ռեակտիվ արկ **9Ն539** գլխամասային կասետով՝ տեղանքի հակատանկային ականապատման համար։ Յուրաքանչյուր արկում՝ մինչև 25 հակատանկային ական «ՊՏՄ-3»՝ էլեկտրոնային ոչ կոնտակտային պայթուցիչով։ Արձակման կայանքի ամեն համազարկում՝ 300 հակատանկային ական։
* **9Մ55Կ5** — ռեակտիվ արկ **9Ն176** գլխամասային կասետով՝ կուտակիչա-բեկորային մարտական բաղադրատարրերով։ Պարունակում է 646 մարտական բաղադրատարր՝ 118-մմ երկարությամբ, կամ 588 բաղադրատարր՝ 128-մմ, զանգվածը 240-ական գրամ, գլանաձև։ 118-մմ բաղադրատարրերը ընդունակ են խոցելու-թափանցելու 120-մմ միասեռ զրահի մեջ, իսկ 128-մմ բաղադրատարրերը՝ մինչև 160-մմ զրահի մեջ։ Ընդամենը 12 արկերում՝ 7752 կամ 7056 մարտական բաղդրատարր։ Նախատեսված է բաց և թաքնված կենդանի ուժի և թեթև զրահապատված մարտական տեխնիկայի խոցման համար։
* **9Մ55Ֆ** — ռեակտիվ արկ՝ առանձնացող բեկորա-ֆուգասային գլխամասով։ Նախատեսված է կենդանի ուժի, չզրահապատված ռազմական տեխնիկայի խոցման համար՝ կուտակման վայրերում, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների, ենթակառուցվածքի օբյեկտների ոչնչացման համար։ Մատակարարված է Հնդկաստանին։
* **9Մ55Ս** — ռեակտիվ արկ՝ թերմոբարիկ, այսինքն՝ ջերմաճնշային գլխամասով **9Մ216 «Վոլնենիե»**։ Մեկ արկի պայթյունը ստեղծում է թերմիկ դաշտ ոչ պակաս, քան 25 մետր տրամագծով (կախված տեղանքի ռելյեֆից)։ Թերմիկ դաշտի ջերմաստիճանը՝ ավելի քան +1000&nbsp;°C, գոյության ժամանակը՝ ոչ պակաս քան 1,4 վայրկյան։ Նախատեսված է բաց տիպի ամրություններում թաքնված կենդանի ուժի և չզրահապատված կամ թեթև զրահապատված ռազմական տեխնիկայի ոչնացման համար։ ՌԴ Նախագահի № 1288 առ 7 հոկտեմբերի 2004 թ. հրամանագրով *9Մ55Ս* ընդունված է Ռուսաստանի բանակի սպառազինության մեջ։
* **9Մ528** — ռեակտիվ արկ՝ բեկորա-ֆուգասային գլխամասով։ Նախատեսված է կենդանի ուժի, թեթև զրահապատ ռազմական տեխնիկայի, ոչնչացման համար՝ կուտակման վայրերում, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների և ենթակառույցների օբյեկտների ավերման համար։
* **9Մ534** — ռեակտիվ արկ «Տիպչակ» տիպի անօդաչու թռչող սարքով (ԱՕԹՍ)։ Նախատեսված է 20 րոպեի ընթացքում նպատակակետերի օպերատիվ հետախուզության համար։ Նպատակակետի շրջանում ԱՕԹՍ-ը վայրէջք է կատարում պարաշյուտով, վայրէջքի ընթացքում սկաներելով իրադրությունը և հետախուզված նպատակակատեի կոորդինատների մասին տեղեկատվությունը հաղորդում է իր ղեկավարման համալիրին՝ մինչև 70 կմ հեռավորությունից, որպեսզի ընդունվի հետախուզված նպատակակետի ոչնչացման օպերատիվ որոշում։

## Սպառազինություն
մինի|500px|ԲՄ-30 Սմերչ ՀԿՌՀ-ի օգտագործող՝ իրենց ԶՈՒ սպառազինության մեջ ունեցող պետությունները. ներկայումս՝ կապույտ գույնի, նախկինները՝ կարմիր
*  - 100 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 75 միավոր Սմերչ համակարգեր, ընդամենը մատակարարվել է 95 միավոր ՀԿՌՀ «Սմերչ»
*  - 72 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 30 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 28 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 27 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 25 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 18 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 12 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - 3 միավոր Սմերչ համակարգեր
*  - որոշ քանակությամբ Սմերչ համակարգեր
*  - ավելի քան 6 միավոր Սմերչ համակարգեր

## Տես նաև
* HIMARS
* ԱՌ1Ա
* Աստրոս II
* ՎՄ-80
* ԲՄ 21 Գրադ
* Պինակա
* ՌՄ-70
* ՎՌ-40 Լանգուստա

## Պատկերասրահ
**9Ա52-4 «Կամայի»** ցուցադրական ներկայացումը «Տեխնոլոգիաները մեքենաշինությունում 2012» միջազգային համաժողովի ժամանակ։

Պատկեր:Combat vehicle 9A52-4 Smerch MLRS (1).jpg
Պատկեր:Combat vehicle 9A52-4 Smerch MLRS (3).jpg
Պատկեր:Combat vehicle 9A52-4 Smerch MLRS (4).jpg

 
**9Կ58 «Սմերչ»** МВСВ-2008 ցուցահանդեսում — Ռուսաստանի ՊՆ ցուցասրահում.

Պատկեր:9К58 Смерч 1.jpg
Պատկեր:9К58 Смерч 2.jpg
Պատկեր:9К58 Смерч 3.jpg


## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Видео подборка запусков
* Видео на RuTube.ru: РСЗО 9К58 «Смерч» 
* Реактивная система залпового огня «Смерч», сайт разработчика 
* Реактивные системы залпового огня, сайт производителя 
* Реактивная система залпового огня «Смерч» 
* Реактивные системы залпового огня 
* Праправнук «Катюши» по имени «Смерч»
* 300-мм РСЗО «Смерч» 
* Реактивная система залпового огня 9M55 «Смерч» 
* РСЗО «Смерч» размещена на территории Южной Осетии
* BM-30 Smerch Multiple launch rocket system 
* Հայրենի մեդիադաշտի ութ տարով ուշացած տագնապը

Կատեգորիա:1987 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ինքնագնաց հրետանին այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի ինքնագնաց հրետանի
Կատեգորիա:Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ինքնագնաց հրետանի