III Կիրենաիկյան լեգեոն

**III Կիրենաիկյան լեգեոն** (), հռոմեական լեգեոն, որը կազմավորել է Լեպիդոսը ամենայն հավանականությամբ, մ.թ.ա. 36 թվականից առաջ։

Մասնակցել է Հռոմեական պետության արևելքում տարբեր արշավանքների։ Դադարել է գոյություն ունենալ V դարում։ Լեգեոնի խորհրդանիշը անհայտ է։

## Լեգեոնի պատմություն
### Հիմնադրում
Այս ստորաբաժանման սկզբնական պատմությունը մնում է ոչ լիովին պարզված, բայց բավական հավանական է, որ այն հիմնադրվել է Մարկոս Էմիլիոս Լեպիդուսի կողմից, կամ Մարկոս Անտոնիոսի կողմից, Երկրորդ եռապետության կազմում, որը կառավարել է Հռոմեական հանրապետությունը մ.թ.ա. 43-31 թվականներին։ Այս ենթադրությունը հիմնված է այն բանի վրա, որ մինչև մ.թ.ա. 36 թվականը Լեպիդոսը կառավարում էր Կիրենաիկան, իսկ մ.թ.ա. 36 թվականից հետո՝ Մարկոս Անտոնիոսը։ Այնուամենայնիվ, հնարավոր է նաև, որ լեգեոնն ունի այլ ծագում և իր անունը ստացել է մ.թ.ա. 30 թվականից հետո, երբ մասնակցելով Եգիպտոսի նվաճմանը՝ որոշ ժամանակով ճամբարել է Կիրենաիկայում։

Կա նաև մի վարկած, որ լեգեոնը կարող էր ստանալ իր մականունը նաև Օկտավիանոս Օգոստոսի կողմից՝ ի պատիվ այն բանի, որ նա մարտական գործողություններ էր վարում Կիրենաիկայում, ինչպես դա պատահում էր այնպիսի օժանդակ ստորաբաժանումների հետ, ինչպիսիք են I Կիրենաիկյան լուզիտանների կոհորտան և II Կիրենաիկյան իսպանացի վահանակիրների կոհորտան։ «Կիրենաիկ» լեգեոնի անվան լատիներեն գրությունն ունի բազմաթիվ տարբերակներ, որոնցից առավել տարածվածը *CYR* հապավումն է։

### Եգիպտոս
Առաջին հավաստիորեն հայտնի գործողությունը լեգեոնի կողմից եղել է Օկտավիանոսի արշավին մասնակցությունը ընդդեմ Եգիպտոսի մ.թ.ա. 30 թվականին։ Այստեղ նա մնաց գրեթե մեկուկես դար, և զարմանալի չէ, որ լեգեոնի զինվորները սկսեցին պաշտել եգիպտական Ամոն աստծուն։ Սկզբում III Կիրենաիկյան լեգեոնը տեղակայված էր Վերին Եգիպտոսում (ենթադրաբար՝ Թեբեում), իսկ առանձին ստորաբաժանումներ գտնվում էին Բերենիկեում։ Մ.թ.ա. 26/25 թվականներին լեգեոնը, հավանաբար, մասնակցել է Էլիուս Գալլուսի անհաջող արշավին Արաբիայում՝ ժամանակակից Եմենի տարածքում։ Մ.թ.ա. 25-21 թվականներին Կիրենաիկյան III լեգեոնը, ենթադրաբար, մտել է Եգիպտոսի պրեֆեկտ Պուբլիուս Պետրոնիուսի բանակի կազմի մեջ, որը կազմակերպել է երկու պատժիչ արշավանք Մերոեի դեմ, զորքեր։ 7-9 թվականներից մինչև մոտավորապես 35 թվականը Կիրենաիկյան III լեգեոնը իր ճամբարը կիսում էր Ալեքսանդրիայի արվարձան Նիկոպոլում՝ XXII Դեյոտարովի լեգեոնի հետ։ Յուրաքանչյուր լեգեոնի հրամանատարը ձիավորների դասից պրեֆեկտն էր։ Կիրենաիկյան III լեգեոնի բազմաթիվ վեքսիլյացիաներ տեղակայված էին ամբողջ Եգիպտոսում, որտեղ կատարում էին բազմազան հասարակական աշխատանքներ (ճանապարհների, ջրհորների կառուցում և այլն), ինչպես նաև հետևում էին քարհանքերում կատարվող աշխատանքներին։ Երկու եգիպտական լեգեոնների ստորաբաժանումները Հուլիոս-Կլավդիոսների դինաստիայի կառավարման ժամանակ կառուցել են ճանապարհ Կոպտոսից մինչև Կարմիր ծով։ 38 թվականին Ալեքսանդրիայում հակասեմական անկարգություններ բռնկվեցին։ Արդյունքում լեգեոնները ստիպված եղան մասնակցել դրանց ճնշմանը։ Հնարավոր է, III Կիրենաիկյան լեգեոնի վեքսիլլացիան ուղարկվել է Տոնգերեն Բելգիայում Կալիգուլայի կառավարման ժամանակ, որը, հնարավոր է, ցանկացել է օգտագործել այն իր բանակին միացնելու համար՝ Բրիտանիա ներխուժելու համար։

63 թվականին հռոմեացի զորավար Գնեյ Դոմիցիոս Կորբուլոնը հարձակվեց պարթևների վրա Հայաստանում։ Նրա զորքերի մեջ կային նաև «Իլլիրիայից և Եգիպտոսից ընտրված ստորաբաժանումներ», որոնց, հնարավոր է, պատկանում էին նաև III Կիրենաիկյան լեգեոնի մասերը։ Նույն թվականին լեգեոնը ճնշեց հրեաների մեկ այլ ելույթ Ալեքսանդրիայում։ Ֆայյումում գտնված պապիրուսը, որը թվագրվում է Ներոնի կառավարման երրորդ տարով, III Կիրենաիկյան լեգեոնը անվանում է Կլավդիև։

Առաջին հրեական պատերազմի ժամանակ XXII Դեյոտարի և III Կիրենաիկյան լեգեոնները օգտագործվել են Ալեքսանդրիայի հրեական բնակչության դեմ, որտեղ տարբեր էթնիկ և կրոնական խմբեր լարված հարաբերությունների մեջ էին։ Նեղոսի դելտայի շրջանը, որտեղ բնակվում էին հրեաները, շրջապատվել, թալանվել և այրվել է՝ չնայած եռանդուն դիմադրությանը։ Արդյունքում սպանվել է 50 հազար մարդ, նախքան Եգիպտոսի պրեֆեկտ Տիբերիուս Յուլիուս Ալեքսանդրը հրամայեց նահանջել։

Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ 69 թվականին, III Կիրենաիկյան լեգեոնը երդվեց Վեսպասիանոսին և Տիտոսի գործող բանակ ուղարկեց հազար հոգանոց ջոկատ Հուդայում՝ Լիտերնիուս Ֆրոնտոնի ղեկավարությամբ։ Այս ստորաբաժանումը աչքի ընկավ Երուսաղեմի պաշարման ժամանակ՝ 70 թվականին։ Պատերազմի ավարտից հետո այն վերադարձավ Եգիպտոս։
մինի|Երրորդ կիրենաիկյան լեգեոնի լատինական արձանագրությունը, որը կառուցվել է Սիոնի դարպասի մեջ

### Պետրեական Արաբիա
106 թվականին Ավլոս Կոռնելիուս Պալմա Ֆրոնտոնիանը բռնակցեց Նաբաթեական թագավորությունը։ Արաբիա Պետրեյսկայա նահանգի վերածված։ Ամենայն հավանականությամբ, այս իրադարձությանը մասնակցել են III Կիրենաիկյան լեգեոնի ստորաբաժանումները։ Միացումից հետո որոշվեց լեգեոնն ամբողջությամբ տեղափոխել նորաստեղծ նահանգ։ Դա տեղի է ունեցել 107 թվականից հետո կամ այդ տարվա վերջին, քանի որ 107 թվականի օգոստոսի 4-ին լեգեոնը դեռևս գտնվում էր Ալեքսանդրիայում։ Լեգեոնի գլխավոր ճամբարը գտնվում էր Բոստրեում։ Հայտնի է, որ լեգեոնի վեքսիլլացիան տեղակայված էր Գերասում։111-114 թվականների միջև III Կիրենաիկյան լեգեոնը կառուցել է Via Traiana Nova-ն սահմանային շրջանում Բոսրայից մինչև Կարմիր ծովի ափին գտնվող Այլա։ Ճանապարհի երկայնքով կառուցվել և վերանորոգվել են մի շարք ամրություններ, որոնք կազմել են Արաբական լիմեսը։ *Via Traiana Nova-*ն միացրել է Ֆիլադելֆիան և Բոստրան Դեկապոլիսի քաղաքների հետ։ Սակայն շուտով III Կիրենաիկյան լեգեոնը վերադարձել է Եգիպտոս։ 115 թվականին Եգիպտոսում և հարևան Կիրենաիկայում սկսվեց հրեական սփյուռքի ապստամբությունը, սակայն XXII Դեյոտարովի և III Կիրենաիկյան լեգեոնների ուժերը քիչ էին՝ ապստամբներին արագ ջախջախելու համար։ XXII Դեյոտարովի և III Կիրենաիկյան լեգեոնների վեքսիլյացիաները ուղարկվել են Կիրենաիկա՝ տեղի ապստամբների հետ գործ ունենալու համար։ 116 թվականի վերջին Կվինտ Մարցիուս Տուրբոնը ժամանեց լրացուցիչ ուժերով և դաժանորեն ճնշեց ապստամբությունը մինչև 117 թվականի ամռան վերջը։

Մոտ 116 թվականին III Կիրենաիկյան լեգեոնի վեքսիլլացիան հաջողությամբ մարտնչում էր Հուդայում, ինչպես նաև մասնակցում էր Տրայանոսի պարթևական արշավանքին։ 120 թվականին լեգեոնը ներգրավվեց արաբական ցեղերի դեմ մարտերում։ Ադրիանոս կայսեր կառավարման օրոք՝ մոտավորապես 125 թվականին, III Կիրենաիկյան լեգեոնը փոխարինվեց Եգիպտոսում II Անվախ Տրայանյան լեգեոնով և, ի վերջո, վերջնականապես հաստատվեց Բոստրեում։ 132-136 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում լեգեոնի ստորաբաժանումները կռվում էին հրեաների դեմ, որոնք ապստամբել էին Սիմոն Բար-Կոխբայի ղեկավարությամբ։ Անտոնինոս Պիոսի կառավարման օրոք լեգեոնի վեքսիլյացիաները ուղարկվեցին Մավրիտանիա՝ մավրերի դեմ կռվելու, իսկ մյուս մասերը տեղակայվեցին Հեգրեում։ Լեգեոնը մասնակցել է Լուցիոս Վերի պարթևական արշավին։ 175 թվականին III Կիրենաիկյան լեգեոնը կանգնեց Ավիդիոս Կասիոսի կողմը, որը ապստամբել էր Մարկոս Ավրելիոսի դեմ, բայց սպանվեց իր սպաների կողմից։ Միգուցե լեգեոնը մասնակցել է Մարկոմանական պատերազմին։

192 թվականին կայսր Կոմոդոսի մահից հետո քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ III Կիրենաիկյան լեգեոնը կանգնել է Պեսցենիուս Նիգերի կողմը։ Սակայն 194 թվականին Նիգերը պարտություն է կրել Սեպտիմիուս Սևերուսի կողմից, որն անմիջապես ներխուժել է Միջագետք՝ պարթևներից այն հետ գրավելու համար։ Լիովին հնարավոր է, որ III Կիրենաիկյան լեգեոնը մասնակցել է այդ արշավներին։ Նա մտել է նաև Հռոմեական բանակի կազմի մեջ Կարակալլայի Պարթևական արշավանքի ժամանակ։ 216 թվականին Դուրա-Եվրոպոսում IV Սկյութական և III Կիրենաիկյան լեգեոնների զինվորների կողմից կառուցվել է ամֆիթատրոն։ Լեգեոնի մասնակցությունը Ալեքսանդր Սևերի Պարսկական արշավանքին համարվում է անվիճելի։ Այս արշավի արդյունքում III Կիրենաիկյան լեգեոնը ստացել է «Ալեքսանդր Սևերովի» մականունը։ Վալերիան I-ի և Գալիենի կառավարման ժամանակ նա ստացել է «Վալերիանով» և «Գալիենով» մականունները։

270 թվականին Բոստրան մտել է Պալմիրյան թագավորության ազդեցության գոտին, իսկ III Կիրենաիկյան լեգեոնը պալմիրացիների կողմից պատերազմել էպարսիկների դեմ։ Վերջիվերջո, լեգեոնը անցել է հռոմեական պաշտոնական իշխանության կողմը և թալանել Արևի տաճարը Պալմիրայում։ Այն բանից հետո, երբ Պալմիրայի թագուհի Զենոբիան պարտություն է կրել Ավրելիանից, III Կիրենաիկյանը լրացվել է IV Մարսյան լեգեոնով, որը տեղակայվել է նրա հետ միասին Արաբիայում։

III Կիրենաիկյան լեգեոնը վերջին անգամ աղբյուրներում հիշատակվում է 5-րդ դարի սկզբին։ Համաձայն *Notitia Dignitatum*-ի՝ նա տեղակայված էր Բոստրայում՝ Արաբիայի դուքսի ղեկավարությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
# 
# 
# 

## Տես նաև
* Հռոմեական լեգիոնների ցուցակ

Կատեգորիա:Հին Հռոմ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի լեգեոններ