open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժայռ (դրամա)

**Ժայռ**, Վրթանես Փափազյանի դրաման, որ գրվել է 1904 թվականին։ Առաջին անգամ բեմադրվել է 1905 թվականին՝ ունենալով մեծ հաջողություն։ Պիեսն արժանացել է Հայոց դրամատիկական ընկերության մրցանակի և առաջնակարգ դերասանների մասնակցությամբ ներկայացվել է Թիֆլիսի Արտիստական թատրոնում։ Պիեսը Վարդան Աճեմյանի բեմադրությամբ (1944 թվական) և Գուրգեն Ջանիբեկյանի բարձրարվեստ խաղով (Գրիգոր աղայի դերում) գրեթե 25 տարի պահպանվել է Սունդուկյանի անվան թատրոնի բեմում։

Պիեսի հիման վրա 1973 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանվել է համանուն ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Վարդան Աճեմյան)։

## Սյուժե
Մոսկվայում իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո գյուղ է վերադառնում Ալեքսանդր Մանուկյանը՝ 25-28 տարեկան մի երիտասարդ, ով տարված է հայրենի գյուղում բարեփոխումներ կատարելու և վաշխառուների կողմից կեղեքվող ժողովրդին հնարավորինս օգնելու մտքերով։ Հենց հաջորդ օրը Ալեքսանդրին տեսնելու և նրա ծնողներին աչքալուսանք տալու պատրվակով նրանց են այցելում գյուղաքաղաքի հաշտարար դատավոր Մատվեյ Եգորիչը, ու գյուղի ամենահարուստ կալվածատերը՝ վաշխառու Գրիգոր աղա Վարակյանը՝ հույս ունենալով, որ Ալեքսանդրը չի մնա գյուղում և չի խանգարի իրենց։ Սակայն Ալեքսանդրը հայտարարում է, որ պատրաստվում է մնալ գյուղում և օգնել գյուղացիներին, թեկուզ վաստակը նվազագույնը լինի։ Նրան աջակցելու պատրաստակամություն է հայտնում երիտասարդ տանուտերը՝ Արշակը։

Շուտով Ալեքսանդրն իմանում է, որ Գրիգոր աղային պարտք է նաև իր հայրը՝ Սահակ բեկը, ով ստիպված պարտքեր է արել, որպեսզի կարողանա վճարել որդու ուսման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պիեսներ
Կատեգորիա:Վրթանես Փափազյանի ստեղծագործություններ
Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի (Մոնտեվիդեո)

**Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի, առաջին հայկական եկեղեցի Մոնտեվիդեո քաղաքում (Ուրուգվայ):

Այս տաճարը կառուցվել է գաղթական այնթապցիների կողմից, օծվել է հայ կաթողիկոս սուրբ Ներսես Շնորհալու անունով, պատկանում է Ուրուգվայի հայկական Առաքելական եկեղեցու թեմին: 

Ներկայիս ղեկավարը արքեպիսկոպոս Հակոբ Գլնջյանն է։ Եկեղեցու ճարտարապետն է Ռաֆայել Իսրայելյանը։

1965 թվականին բարերար Միսաք Կույումջյանի շնորհիվ Եկեղեցու կողքին կառուցվել է հայկական դպրոց։ Եկեղեցին և դպրոցն օծել է Հարավային Ամերիկայի հայրապետական ​​​​պատվիրակ, Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյանը: 1985 թվականին դպրոցի աշակերտների թիվը կազմել է 429։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի, Մոնտևիդեո 

ն
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոնտեվիդեոյի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հայոց թեմ
Կատեգորիա:Ռաֆայել Իսրայելյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակության վանքեր և եկեղեցիներ
Լորիկ Ցանա

**Լորիկ Ցանա** (ալբաներեն՝ Lorik Cana, ), ալբանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Իտալական «Լացիո» ակումբի և Ալբանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող է։

## Կարիերա
Ցանան ծնվել է Կոսովոյում, բայց դեռ փոքր տարիքում նրան տեղափոխել են Շվեյցարիա։ Մինչև 2000 թ. նա հանդես է եկել շվեյցարական «Լոզաննա» ակումբում, իսկ հետո տեղափոխվել է ՊՍԺ։ 2003/04 մրցաշրջանի ընթացքում Ցանան համարվում էր այդ ակումբի կարևորագույն խաղացողներից մեկը։ Այդ մրցաշրջանում անցկացրած 32 խաղերում նա հեղինակեց 1 գոլ, իսկ իր թիմը կարողացավ նվաճել երկրի գավաթը, իսկ առաջնությունում գրավեց երկրորդ տեղը։ Հաջորդ տարին ևս հաջող էր ընթանում ՊՍԺ-ում մինչև մարզչի փոփոխությունը, ինչը Ցանային ստիպեց տեղափոխվել մեկ այլ ֆրանսիական ակումբ։ Այդ ակումբը Մարսել քաղաքի թիմն էր՝ «Օլիմպիկը»։ Ցանան նոր թիմում իրեն հիանալի էր դրսևորում և 2007 թ. ամռանը նա դարձավ իր թիմի ավագը։

2011 թ. հունիսին իտալական «Լացիո» ակումբը առաջարկություն արեց «Օլիմպիկին»։ Ըստ այդ առաջարկության՝ Ցանայի դիմաց «Լացիոյի» հիմնական դարպասապահ Մուսլերան պիտի տեղափոխվեր «Օլիմպիկ»։ 2011 թ. հուլիսի 8-ին Ցանան տեղափոխվեց «Լացիո»։ 2011 թ. օգոստոսի 25-ին նա անցկացրեց մեկնարկային հանդիպումն իր նոր թիմի կազմում։ Դա 2011/12 մրցաշրջանի Եվրոպայի լիգայի որակավորման փուլի հանդիպում էր, և «Լացիոյի» մրցակիցը մակեդոնական «Ռաբոտնիչկի» ակումբն էր։

## Նվաճումներ
• Ֆրանսիայի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;2003/04

• Իտալիայի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;2012/13

Ալբանիայի լավագույն ֆուտբոլիստ&nbsp;-&nbsp;2004, 2005, 2009

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
• Լորիկ Ցանան uk.eurosport.yahoo.com կայքում
• Լորիկ Ցանան www.om.net կայքում 

Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրիշտինա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գալաթասարայի ֆուտբոլիստներ
Ի արտաքին հոլովում

**«Ի» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։ Կոչվում է նաև ընդհանրական հոլովում, քանզի ժամանակակից հայերենում «Ի» արտաքին հոլովման են ենթարկվում գոյականների մեծ մասը, օրինակ՝ *գիրք, կարոտ, հեռախոս, գրիչ, ուսանող*, և այլն։

«Ի» արտաքին հոլովման են ենթարկվում ժամանակակից հայերենի բոլոր գոյականների հոգնակիները, օրինակ՝ *քույրերի, որդիների, կառքերի*։ Բացառություն են կազմում որոշ բառեր՝ *կանայք, մարդիկ*։

Մյուս հոլովների ենթարկվող բառերի մի մասը զուգահեռաբար ենթարկվում է նաև «Ի» արտաքին հոլովման, օրինակ՝ *ծունկ - ծնկան - ծնկի, Բջնի - Բջնու - Բջնիի* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Հոլովում
Ու արտաքին հոլովում

**«Ու» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։

Ժամանակակից հայերենում «Ու» արտաքին հոլովման պատկանում են «Ի» ձայնավորով վերջացող բառերը, որոնց թեք հոլովներում «Ի» վերջնահնչյունը փոխարինվում է «Ի» հոլովիչով (*գինի, այգի, պատանի*)։ Բացառություն են կազմում *ձի* բառը, որի թեք հոլովներում «Ի» վերջնահնչյունը պահպանվում է՝ ձիու։

«Ու» արտաքին հոլովման են պատկանում նաև *մարդ, ամուսին, անկողին, աստված* բառերը (մարդու, անկողնու, ամուսնու, աստծու)։

Ժամանակակից հայերենում անորոշ դերբայը ենթարկվում է «Ու» արտաքին հոլովման, օրինակ՝ *գրելու, կանչելու* և այլն։

Ի|Ու հերթագայությամբ սեռական-տրական հոլով են կազմում Ի-ով վերջացող բառերը (լինեն պարզ, թե բաղադրյալ), ինչպես՝ հոգի, որդի, ապակի, գինի, գարի, թշնամի, պատանի, ոսկի, աղավնի, մորթի, գոտի, բանվորուհի, ուսուցչուհի, ուսանողուհի, քաղաքացի, դաշտեցի, երևանցի, ուռենի, տանձենի, խնձորենի, հայելի և այլն։  Այսպես և՝ Ի-ով վերջավորող հայ և օտարազգի հատուկ անունները, օրինակ՝ Լոռի-Լոռու, Մեղրի-Մեղրու, Շամախի-Շամախու, Ռշտունի-Ռշտունու, Րաֆֆի-Րաֆֆու, Գորկի-Գորկու, Օստրովսկի-Օստրովսկու, Գարիբալդի-Գարիբալդու, Տոլյատի-Տոլյատու և այլն։

Սակայն Ի-ով վերջավորվող օտարազգի հատուկ անունները կարող են հոլովվել նաև Ի հոլովմամ՝ միտում ունենալով պահելու բառի ուղիղ ձևի պատկերը, ինչպես՝ Գորի-Գորիի, Սոչի-Սոչիի, Քենեդի-Քենեդիի, Տոլյատի-Տոլյատիի։ Չի բացառված նաև Ի-ով վերջավորվող հայերեն բառերի Ի հոլովումը, օրինակ՝ Մեղրի-Մեղրիի, Անի-Անիի, այրի-այրիի, և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Հոլովում
Կատեգորիա:Քերականություն
Ոջ արտաքին հոլովում

**«Ոջ» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։ Եզակի թվի թեք հոլովներում բառին ավելանում է *ոջ* հոլովիչը։ Եզակի բացառականը կազմվում է *ից* հոլովակերտ մասնիկով։

Ժամանակակից հայերենում «Ոջ» արտաքին հոլովման են պատկանում սահմանափակ թվով բառեր՝ անձ ցույց տվող *կին, քույր, ընկեր, տեր, աներ, սկեսուր, տիկին, տալ, տեգր* բառերը և դրանցով կազմված բարդությունները (կնոջ, ընկերոջ, քրոջ և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Հոլովում
Վա արտաքին հոլովում

**«Վա» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։ Եղակի թվի թեք հոլովներում բառին ավելանում է *վա* հոլովիչը։

«Վա» արտաքին հոլովումն իմաստային հոլովում է։ Ժամանակակից հայերենում «Վա» արտաքին հոլովման են պատկանում սահմանափակ թվով բառեր՝ ժամանակ ցույց տվող բառերի մի մասը։ Դրանք են՝ *օր, ժամ, ամիս, տարի, վաղը, էգուց, երեկ, առավոտ, ցերեկ, գիշեր, ժամանակ*։ Սրանց թվին են պատկանում նաև *առաջ* և *անգամ* բառերը։

Ժամանակ ցույց տվող բառերի մնացած մասը պատկանում է «Ի» արտաքին հոլովման, օրինակ՝ *վայրկյան, րոպե, դար, երեկո*։ «Ի» արտաքին հոլովման են պատկանում նաև ամիսների և շաբաթվա օրերի անունները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Հոլովում
Ան արտաքին հոլովում

**«Ան» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։

Ժամանակակից արևելահայերենում «Ան» արտաքին հոլովման են պատկանում՝
# Գրաբարում *Ն* վերջնահնչյուն ունեցող բառերի մի մասը։ Դրանք այն միավանկ բառերն են, որոնց հոգնակին կազմվում է *ներ* վերջավորության միջոցով։ Օրինակ՝ *մուկ - մկան, ձուկ - ձկան, լեռ - լեռան* և այլն։
# *Ում* ածանցով կազմված բառերը, օրինակ՝ *շարժում - շարժման, երդում - երդման*։
# *Գարուն, աշուն, ամառ, ձմեռ* բառերը. սրանք չունեն ներգոյական հոլով։
# *Մահ և մանուկ* բառերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Հոլովում
Նիկոլայ Վավիլով

**Նիկոլայ Իվանովիչ Վավիլով** (, ), խորհրդային խոշոր գիտնական, ակադեմիկոս, գենետիկ, բուսաբան, աշխարհագրագետ։ Գիտարշավների հիման վրա պարզել է աշխարհում մշակովի բույսերի առաջացման յոթ կենտրոն։ Դրանցից մեկը նա համարում էր Հայաստանը։ Ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ ձերբակալվել է և մահապատժի ենթարկվել իբրև Ժողովրդի թշնամի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Սարատով քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների ռուս զոհեր
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս աթեիստներ
Կատեգորիա:Սովից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս գենետիկներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բուհերի շրջանավարտներ
Ց արտաքին հոլովում

**«Ց» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։

Ժամանակակից հայերենում «Ց» արտաքին հոլովման են պատկանում *-անք, -ենք, -ոնք, -ունք* ածանցներով կազմված հավաքական գոյականները, որոնք ցույց են տալիս ազգակցություն, տոհմ և այլն, օրինակ՝ Արամենք, Վարդանանք և այլն։

«Ց» արտաքին հոլովման են պատկանում նաև *մարդ, կին, տիկին* բառերի հոգնակիներն ու որոշ դերանունների հոգնակիի ձևեր, օրինակ՝ *նրանք, իրենք, սրանք* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Հոլովում
Արմենակ Աբրահամյան

**Արմենակ Աբրահամյան** (), ֆրանսահայ ազատամարտիկ, հասարակական, քաղաքական գործիչ, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային Խորհրդի նախագահ, 1991-1994 թվականների Արցախի վերամիավորման պատերազմի մասնակից։

## Մասնակցությունը Արցախյան պատերազմին
Արցախի  պատերազմի մասնակից, արևելյան մարտարվեստի վարպետ, մարզել և բարձրացրել է Շուշիի ազատագրման ռազմագործողությանը մասնակցած ազատամարտիկների, զինծառայողների ռազմահոգեբանական կայունությունը։ Զինծառայողներին ուսուցանել է արևելյան մարտարվեստ և հին հայկական մարտարվեստի իր կողմից վերամշակած հարվածների համակարգը՝ ամրացնելով զինծառայողների կամային  հատկանիշները։ Եղել է Անկախության բանակի հրամանատար Լեոնիդ Ազգալդյանի, Վլադիմիր Բալայանի և Սարգիս Հացպանյանի զինակիցը։ Մարտական գործողություների ժամանակ վիրավորվել է, ստացել է սալաջարդ՝contusio որից հետո երկար բուժվել է։

## Քաղաքական գործունեությունը
1994 թվականի հրադադարի կնքումից հետո Ա․ Աբրահամյանը վերադառնում է Փարիզ, որտեղ հիմնադրում է Արցախյան պատերազմի վետերանների միությունը։ 2004 թվականից զբաղել է հասարակական գործունեությամբ, հանդիսանում է 2004 թվականին հռչակված Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Խորհրդի հիմնադիր–անդամ։ 2007 թվականից Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Ազգային Խորհրդի նախագահ ն է։ 2008 թվականին Փարիզում գրանցել է «ASSEMBLEE DES ARMENIENS D'ARMENJE OCCIDENTALE» որի անունից և հադես է գալիս պաշտոնական հանդիպումների ժամանակ, մասնվորապես ՅՈՒՆԵՍԿՕ։ 2008 թվականից ՄԱԿ–ի բնիկ ժողովրդների ասամբլեայի շրջանակներում աշխատանք է իրականացնում  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յում ASSEMBLÉE DES ARMÉNIENS D’ARMÉNIE OCCIDENTALE,UNESCO։ Ազգային Խորհրդի անունից  մշտապես մասնակցում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բնիկ ժողովուրդների ձևաչափով կազմակերպված  աշխատանքներին և ներկայացնում է արևմտահայության խնդիրները։ Շնորհիվ Ազգային Խորհրդի, բնիկ Ժողովուրդների  ներկայացուցիչները  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ձևաչափով ճանաչել են հայոց ցեղասպանությունը։  Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Ազգային Խորհրդի աշխատանքները պարբերաբար լուսաբանվում են տարբեր լեզուներով։ 
Ազգային Խորհուրդը  մշակութային ակտիվ կարպեր է հաստատել Արևմտյան Հայաստանի հայաշատ բնակավայրերում, իսլամադավան հայության  և քրդական տարբեր խմբերի հետ։ Արևմտյան Հայաստանի Վտարանդի կառավարության և Արևմտյան Հայաստան Հայերի Ազգային խորհրդի կազմը 
մասնակցեց 2015 թվականի համահայկական 6-րդ խաղերին  
Համահայկական 6-րդ խաղերի պաշտոնական փակման արարողության ժամանակ Արևմտյան Հայաստանի դրոշը ծածանվեց բեմում, որպես արևմտահայության խորհուրդ։
Մշակությաին երկխոսություն է իրականացնում Վանում և Դիրարբեքիրում։ Ակտիվ աշխատանքներ է իրականացնում նաև Ֆրանսիայում, հանդիպումեր և գիտաժողովներ է կազմակերպում Մարսել, Լիոն և Փարիզ քաղաքներում լուսաբանելով արևմտահայության խնդիրները և պահանջները։ Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Ազգային Խորհրդի  ներկայացուցչի ելույթը  ՅՈՒՆԵՍԿՕ պլանային  հանդիպման ժամանակ 2018-07-17 Assemblée des Arméniens d’Arménie Occidentale, UNESCO **(լեզուն ֆրանսերեն)**։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արևմտյան Հայաստանի վտարանդի կառավարություն
* Արմենակ Աբրահամյանի հեղինակած գիրքը՝ «Արցախյան պատերազմում հայկական զինյալների հոգեբանության հետքը 1988-1994թթ․։ 
* Ա․Աբրահամյանը խոսում է սիրիահայության խնդիրների մասին

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի վտարանդի կառավարություն
Գառնակեր (գյուղ)

**Գառնակեր** (նաև՝ **Բարում**, Բարումաշեն), գյուղ Ադրբեջանի Շամխորի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Շամխոր գետի ձախակողմյան հարավահայաց ձորալանջին, դրա անունով է կոչվում նույն գետի վրա կառուցված Գառնակերի կամուրջը։

## Պատմություն
Պատմական սկզբնաղբյուրներում Գառնակերը հիշատակվում է 15-րդ դարի կեսերից։ Որպես կանոն՝ կապվում է գյուղից մոտ 0,7 կմ հարավ՝ գետի ձախափնյա բարձունքին կառուցված Ծաղկոց անապատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հետ։

## Աշխարհագրություն
Տարածքում է գտնվում Գառնակեր լեռը, ինչպես նաև գյուղի անունով կոչվող գետը՝ Գառնակերի ջուրը, որը հոսում է Շամխորի շրջանով և Կուր գետին միանում ձախ կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գյուղեր
Կատեգորիա:Շամքորի շրջանի բնակավայրեր
Որոճողներ

[մինի|[Ընձուղտ]]

**Որոճողներ** (), երկսմբակավորների կարգի կաթնասունների ենթակարգ։ Որոճողների մեծամասնության ստամոքսը բարդ է՝ կազմված 4 բաժնից՝ գանձակ, ցանց, հազարաթերթիկ և շրդան։ Որոշ որոճողների (եղջերվիկներ) ստամոքսը երրորդ բաժին չունի։ Որոճողների մարսողության պրոցեսում մեծ դեր է խաղում կերակրի ործկալը և երկրորդ անգամ ծամելը (որոճալը)։ Մեծամասնության եղջյուրները լավ են զարգացած։ Վերին կտրիչները փոխարինվել են կոշտուկային կամ եղջերային լայն թիթեղիկով։ Առավել զարգացած են խոշոր եղջերային սմբակներով պատված երրորդ և չորրորդ մատները․ մյուսներն զգալիորեն կարճ են կամ բացակայում են։ Հայտնի է որոճողների մոտ 180 տեսակ՝ ընդգրկված 5 ընտանիքներում՝ եղջերվիկներ, եղջերուներ, ուղտեր, սնամեջ եղջերավորներ, ընձուղտներ։ Վայրի որոճողներ հանդիպում են ամենուրեք (բացի Ավստրալիայից, Մադագասկարից և Անտիլյան կղզիներից)։ Առավելապես հոտային, պոլիգամ կենդանիներ են։ Որոճողները ունեն մեծ տնտեսական նշանակություն։ Ընտանի կենդանիներից սնամեջ եղջերավորների ընտանիքին են պատկանում խոշոր եղջերավոր անասունները, ոչխարները, այծերը։ Վայրի որոճողները որսարդյունագործական օբյեկտ են։

Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Կատեգորիա:Որոճողներ
Ադդիկ

**Ադդիկ**, գյուղ Թուրքիայում, Հալեպի նահանգի Հալեպի գավառի Բեյլանի գավառակում։ Գտնվում էր Բեյլան գյուղաքաղաքից հյուսիս։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադել (Սղերդի գավառ)

**Ադել**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղի մասին հիշատակված է Յակուտիի «Աշխարհագրական բառարանում», որի համաձայն Ադելը բերդ էր և գտնվում էր Զավազանի (Անձևացյաց) գավառում։

Բնակիչների մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները գաղթել են Միջագետք և Սիրիա։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչների հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

Գյուղը ճանապարհով կապված է եղել Սղերդ քաղաքի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ունեցել է նախակրթարան և եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հերբերտ Մարկուզե

**Հերբերտ Մարկուզե** (, ), գերմանա-ամերիկացի սոցիոլոգ, ֆրանկ-ֆուրայան դպրոցի հիմնադիրներից։ 1934 թվականից բնակվել է ԱՄՆ- ում։

Մարկուզեի «քննադատական տեսության» համաձայն («Միաչափ մարդը», 1964), զարգացած կապիտալիստական հասարակարգը հակադիր ուժերի ինտեգրացման հետևանքով դառնում է սոցիալական ամբողջություն, այս պատճառով բանվոր դասակարգը կորցնում է իր «հեղափոխական դերը»։ Մարդը զրկվում է ինքնուրույն դատողության ունակությունից, դառնում «միաչափ»։ Նման պայմաններում կազմակերպված բանվորական շարժումը, պառլամենտական պայքարը ևս անօգուտ են․ հեղափոխության առաջատար են դարձել ուսանողությունը, լյումպեն պրոլետարիատը, ազգային փոքրամասնությունները ևս։ Շնորհիվ իր հայացքների հակաբուրժուական պաթոսի, երիատասարդության բուռն հուզում ներիշրջանում (1968) Մարկուզեն ակամա դարձավ ձախ արմատականների ու ծայրահեղականների հոգևոր հայրը։ Մարկուզեի սոցիալական քննադատությունը թեև տպավորիչ է, սակայն խորը չէ, առաջարկած ծրագիրը՝ ուտոպիական։ Մտավորականության հակադրումը բանվոր դասակարգին, կուսակցությունների դերի ժխտումը ջլատում են հեղափոխական ուժերը։

## Գրականություն
* Поход Маркузе против марксизма, 1970
* Социальная философия франкфуртской школы, 1978

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ազատական սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հեղափոխության տեսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Բիոկո

**Բիոկո** (մինչև 1979 թվականը Ֆեռնանդո Պո, 1973-79-ին՝ Մասիաս Նգեմա Բիյոգո), հրաբխային կղզի Ատլանտյան օվկիանոսի Գվինեական ծոցում, Աֆրիկայի ափերի մոտ։

Պատկանում է Հասարակածային Գվինեային։ Տարածությունը 2017 կմ² է։ Առաջացել է երեք հրաբխային զանգվածների միացումից։ Բարձրությունը մինչև 3008 մ է։ Կան մշտադալար արևադարձային անտառներ։ Բիոկոյում է գտնվում Հասարակածային Գվինեայի մայրաքաղաք Մալաբոն։

## Պատմություն
Մինչև եվրոպացիների կողմից կղզու բացահայտումը՝ 1778 թվականը, կղզին պատկանելիս է եղել Պորտուգալիային, դրանից հետո Էլ Պարդոյի պայմանագրով անցել է Իսպանիային։ Իսպանիայի կազմում այն մնացել է մինչև 1968 թվականը, այնուհետև անցել է Հասարակածային Գվինեային։

## Բնակչություն
thumb|left|200px|Բուբիի դրոշ
Տեղաբնիկները բուբիներն են։ Գաղութային շրջանում ալկոհոլիզմից և տարբեր հիվանդություններից մահացողները աստիճանաբար վերականգնում են իրենց թվաքանակը և կազմում կղզու 260-հազարանոց բնակչությունը։ Այնպես նաև կղզում բնակվում են ֆերնանդինոները, որոնք տեղափոխվել են կղզի XX դարում, իսպանացիները, Մբինիից, Նիգերիայից և Կամերունից արտագաղթյալները։ Կղզում գերակշռող լեզուն իսպաներենն, որը հետ է մղում կրեոլյան անգլերենին, որն այստեղ գերակշռում էր մինչև XIX դարի վերջը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հասարակածային Գվինեայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կղզիներ
Գուստավո Ալֆարո

**Գուստավո Ջուլիո Ալֆարո** (), արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ և ներկայիս մարզիչ։ Ալֆարոն մարզում է Արսենալ դե Սարանդին։

## Մարզչական կարիերա
2013 թվականին Ալֆարոյին հրավիրեցին Հայաստանի հավաքական։

## Նվաճումներ
;Օլիմպո
*Ազգային Բ Պիրմերա (1)։ 2001 Ապերտուրա
;Քիլմես
*Ազգային Բ Պիրմերա (1)։ 2003
;Արսենալ
*Կոպա Սուդամերիկանա (1)։ Կոպա Սուդամերիկանա
*Արգենտիայի Պրեմիերա Դիվազիոն (1)։ 2012 Կլաուսուրա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլետիկո Ռաֆաելայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2014

**Ձմեռային Օլիմպիական խաղեր 2014**, կամ **Ձմեռային XXII Օլիմպիական խաղեր** և նույնպես հայտնի է որպես **Սոչի 2014**, որպես օլիմպիական խաղերը ընդունող քաղաք։

Օլիմպիական խաղերը անցկացվել են 2014 թ. փետրվարի 7-ից մինչև փետրվարի 23-ը։ Խաղերը հիմնականում անցկացվել են Սոչի քաղաքում, սակայն որոշ սպորտաձևերի մրցաշարեր անցկացվել են նաև Կրասնայա Պոլյանա բնակավայրում։

Օլիմպիական խաղերի կազմակերպման համար ծախսվել է ընդհանուր մոտ 214 միլիարդ ռուսական ռուբլի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 սպորտում
Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղեր
*
Ֆեռնանդու դի Նորոնիա

**Ֆեռնանդու դի Նորոնիա** (), հրաբխային կղզեխումբ Ատլանտյան օվկիանոսում, Հարավային Ամերիկայի ափերի մոտ։

Բրազիլիայի Ֆերնանդու դի Նորոնիայի գավառի դանային տարածք հիմնական մասն է։ Մակերեսը կազմում է 26 կմ², որից 17 կմ² զբաղեցնում է գլխավոր կղզին, որի ամենաբարձր կետն ունի 756 մ բարձրություն։ Կլիման մերձհասարակածային է։ Տարեկան տեղումները 1300 մմ են։ Բնակավայրն ու նավահանգիստը Վիլադուս Ռեմեդիուսն է։ 2009 թվականի տվյալներով կղզին ուներ 3108 բնակիչ։ Կան չորասեր և նոսր անտառներ։

2001 թվականին կղզին և Ռոքաս ատոլը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել են Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

## Աշխարհագրություն
[слева|275px|мини|Ֆեռնանդու-դի-Նորոնիա [կղզեխումբ|կղզեխմբիի քարտեզը]]
Կղզեխմբի տարածքը 26 կմ2 է, որի 17 կմ2 զբաղեցնում է հիմնական կղզին։ Հիմնական կղզու բարձրագույն կետը (ինչպես նաև ամբողջ կղզեխմբի) հասնում է ծովի մակարդակից 756 մ բարձրության։

### Կղզիներ

### Ժայռեր

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Map of Fernando de Noronha-en.svg|Կղզեխմբի քարտեզը
Պատկեր:Fernando de Noronha Insel Strand (22202712732).jpg|Ֆեռնանդու դի Նորոնիայի Կոնսենսաու լողափը
Պատկեր:Fernando de Noronha - Pernambuco - Brasil(3).jpg|Ֆեռնանդու դի Նորոնիայի լանդշաֆտը
Պատկեր:Canhão - antiga proteção de Fernando de Noronha.jpg|Պատմական ամրություններ
Պատկեր:Fernando de Noronha - dois Irmãos - praia do sancho.jpg|Տեսարան վերևից
Պատկեր:Fernando de Noronha Insel Strand (22027409470).jpg|Ֆեռնանդու դի Նորոնիայի լողափը
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE - Atalaia 2.jpg|Բյուրեղային ջուր
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE - Baia do Sancho - Sub Aquatica.jpg|Ստորջրյա աշխարհ
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE - Baia do Sancho.jpg|Սանչո Բեյ
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE - Baia dos Golfinhos.jpg|Լողացող դելֆին Դելֆին բեյում
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE - Dois Irmãos.jpg|Two Brothers Rock (*Մորրո Դոշ Իրմաոս*)
Պատկեր:Fernando de Noronha - PE- Cacimba do Padre.jpg|*Կակիմբա դո Պադրե*
Պատկեր:Fernando de noronha-PE.jpg|*Կակիմբա դո Պադրե* լողափ
Պատկեր:Ponta da Sapata.jpg|*Պոնտա դա Սապատա*
Պատկեր:Morro Dois Irmãos - Fernando de Noronha.jpg|Երկու եղբայրների ժայռ
Պատկեր:Por do sol em Noronha.jpg|Մայրամուտ
Պատկեր:Fernando de Noronha Naturpool.jpg|Ֆեռնանդու դի Նորոնիա
Պատկեր:Fernando de Noronha Strand Baia do Sancho (22027580168).jpg|Ֆեռնանդու դի Նորոնիայի լողափը Սանչո Բեյի մոտ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեռնանդու դի Նորոնհայի մասին կայք 
* տեղեկություններ կղզեխմբի մասին 

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Դիսպերսիա (այլ կիրառումներ)

**Դիսպերսիա**, կարող է վերաբերել՝
* Ալիքների դիսպերսիա-որը իր մեջ կարող է ներառել
** Լույսի դիսպերսիա
** Ձայնի դիսպերսիա
* Դիսպերսիայի օրենք — Օրենք ֆիզիկայում։
* Դիսպերսիա (վիճակագրություն) — Հավանականությունների տեսություն։
* Դիսպերսիա (քիմիա)
* Դիսպերսիա (կենսաբանություն)
Ջելաիրյաններ

**Ջելաիրյաններ**, մոնղոլական բռնապետական տոհմ Մերձավոր Արևելքում (14-15-րդ դարի․ առաջին երեսնամյակ)։ Հիմնադիրն է Հասան Բուզուրգը, որը Հուլավյան իլխան Աբու Սայիդի օրոք (1316-1335) եղել է Անատոլիայի կուսակալ, 1330-ական թվականների գերիշխանության համար կատաղի կռիվներ մղել Չոբանյանների դեմ, 1341 թվականին նրանց հետ կնքած պայմանագրով ստացել իլխանության արևմտյան և հյուսիսարևմտյան շրջանները՝ Բաղդադ կենտրոնով։ Հասան-Բուզուրգի որդի Ուվեյսը (1356—74) 1360 թվականին նվաճել է Ատրպատականը, իրեն հայտարարել «սուլթան», ստեղծել ընդարձակ տերություն՝ Թավրիզ կենտրոնով։ Ջելաիրյանները թվականի տիրապետության տակ է գտնվել նաև Հայաստանի մեծագույն մասը։ Երկիրն ավերվել է պատերազմներից և կողոպտչական արշավանքներից։ Հայերը, որպես քրիստոնյա ժողովուրդ, ենթարկվել են կրկնակի շահագործման։ Այնուամենայնիվ, Ուվեյսի իշխանության տարիներին որոշ չափով կարգավորվել է հարկերի գանձումը, սահմանափակվել են պաշտոնյաների չարաշահումները։ Ուվեյսի որդի Հուսեյնի օրոք (1374-1382) կենտրոնական իշխանության դեմ ապստամբել են վաչկատուն ցեղապետները (հատկապես կարա-կոյունլուները)։ Ջելաիրյանների տերությունը մասնատվել է (Ուվեյսի որդի Բայազիտը 1383-1385 թվականին միանձնյա իշխել է Հարավային Հայաստանում, կարա-կոյունլու Կարա-Մուհամմեդը՝ Հայաստանի կենտրոնական շրջաններում) և թուլացել։ Ոսկե հորդայի խան Թողթամիշը 1385 թվականին գրավել է Թավրիզը, Ջելաիրյանները Ատրպատականից դուրս մղել Բաղդադ։ Լենկթեմուրի արշավանքների ժամանակ Ջելաիրյանները քաշվել են Եգիպտոս և միայն նրա մահից (1405) հետո կրկին նվաճել Բաղդադը, ապա՝ Թավրիզը։ Կարա-կոյունլու Կարա-Յուսուֆը 1410 թվականին պարտության է մատնել Ջելաիրյաններին, գրավել Թավրիզը, մահապատժի ենթարկել Ահմադ սուլթանին ն նրա որդիներին, 1411 թվականին նվաճել նաև Բաղդադը։ Ջելաիրյանների վերջին ներկայացուցիչները իշխել են Հարավային Իրաքում (մինչև 1432)։

## Գրականություն
* Խաչիկյան Լ․, Չոբանյանների և Ջելաիրյանների տիրապետությունը Հայաստանում, t1969, № 9։

Կատեգորիա:Ջելաիրյաններ
Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրություն
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Նեղ օրերից մեկը

**Նեղ օրերից մեկը**, Նար-Դոսի պատմվածքներից, որ տպագրվել է 1904 թվականին։

## Սյուժե
Պատրիկյանը տանտիրոջը խնդրում է մի քանի օրով երկարացնել սենյակի վարձը տալու ժամանակը, քանզի ինքը հիմա աշխատանք չունի։ Պատրիկյանը նախկինում եղել է ուսուցիչ գավառական մի դպրոցում, սակայն դպրոցը փակել են։ Դրանից հետո նա ցանկացել է գնալ արտասահման՝ ուսումը շարունակելու, սակայն հովանավոր չի գտել, իսկ հիվանդանալուց հետո էլ ծախսել է խնայած ամբողջ փողը։ Պատրիկյանը հույս ուներ, թե իր երկու գրքույկներից բավականին վաճառված կլինեն, բայց գրախանութում ասում են, որ վաճառվել է միայն մեկ գրքի 5 օրինակ։ Երբ Պատրիկյանը գնում է խմբագրատուն, որտեղ նա հաճախ էր լինում, և նրան խնդրում են թերթը լրացնելու համար որևէ նյութ գրել, Պատրիկյանն սկսում է հոդված գրել մի գրողի մասին, որ գրքից երեք ամսվա ընթացքում վաճառվել է ընդամենը 5 օրինակ։

## Գործող անձինք
* Պատրիկյան, գրող, նախկին ուսուցիչ
* Դավիթ Ֆոմիչ Աղամիրով, 40-45 տարեկան, գործարանատեր, քաղաքային դումայի իրավասու, դպրոցի հոգաբարձու, եկեղեցու երեցփոխ,
* Խմբագրության քարտուղար, 
* Ջափինյան (Ժապինով), երգիչ։

## Հերոսների ճակատագիր
1930 թվականին հրատարակվել է Նար-Դոսի «Վերջին մոհիկանները» (Իմ ընթերցողներին) ստեղծագործությունը, որում ներկայացված են «Նեղ օրերից մեկը» պատմվածքի հերոսների ճակատագրերը։ Ըստ սյուժեի՝ հեղինակը նամակ է ստանում պատմվածքի հերոսի նախատիպ հանդիսացած մարդուց (որի իսկական ազգանունը Պատրիկյան չէ), որում նա պատմվածքի լույս տեսնելուց մոտ երեսուն տարի անց գրում է, թե այդ ընթացքում ինչ է պատահել իրենց հետ։ Ըստ այդ նամակի՝ մի քանի փոքր գրքույկ տպագրելուց հետո Պատրիկյանը կրկին սկսել է զբաղվել ուսուցչությամբ, ստացել նոր սենյակ, ամուսնացել և ունեցել չորս երեխա՝ երեք տղա, մի աղջիկ։ Ավագ որդին դարձել է մոլի կոմունիստ և զոհվել 
մայիսյան ապստամբության ժամանակ։ Միջնեկ որդին նույնպես դարձել է կոմունիստ և հրահանգիչ է գավառում, կրտսերն ընդունվել է բանֆակ, իսկ աղջիկն ուսուցչուհի է։ Նամակը գրելու ժամանակ Պատրիկյանը արդեն մոտ վաթսուն տարեկան է, անցել է թոշակի և կնոջ ու դստեր հետ «հանգիստ ու ապահով» ապրում է իր հայրենի գյուղաքաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* Պատմվածքի աուդիոտարբերակը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Պատմվածքներ և նովելներ հայ արձակից, Երևան, 1986։

Կատեգորիա:Նար-Դոսի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պատմվածքներ
3-րդ քրոմոսոմ (մարդ)

thumb|125px|right|Մարդու 3-րդ քրոմոսոմի իդիոգրամման
**Մարդու երրորդ քրոմոսոմը** մարդու 23 քրոմոսոմներից է, 22 աուտոսոմ քրոմոսոմներից մեկը։ Քրոմոսոմը պարունակում է մոտ 200 միլիոն զույգ հիմք, որոնք կազմում են մարդու բջիջի ԴՆԹ-ի մոտ 6,5 %-ը։

Գենետիկական հետազոտությունների կարևոր ուղիներից մեկը յուրաքանչյուր քրոմոսոմում առկա գեների բացահայտումն է։ Տարբեր հետազոտողներ յուրաքանչյուր քրոմոսոմում առկա գեների թիվը պարզելու համար օգտագործում են տարբեր մեթոդներ. այս պատճառով գեների ենթադրելի քանակը տարբեր աղբյուրներում կարող է տարբերվել։ Երրորդ քրոմոսոմը, ավելի հավանական է, պարունակում է 1,100 - 1,500 գեներ։

## Հիվանդություններ և խանգարումներ
Ստորև ներկայացված են երրորդ քրոմոսոմի գեների հետ կապված մի շարք հիվանդություններ։
* T-բջջային լեյկեմիա,գենի տրանսլոկացիայի հետ կապված;
* ալկապտոնուրիա - HGD;
* ացերուլոպլազմինեմիա - ցերուլոպլազմին - CP;
* աջ փորոքի առիթմոգեն դիսպլազիա;
* ատրանսֆերինեմիա - TF;
* աուտիզմ;
* անախտանիշ խլություն, տիպ DFNB6 - TMIE;
* սրտի շրջափակում, պրոգրեսիվ և ոչ պրոգրեսիվ;
* Գիպել-Լինդաուի հիվանդություն - VHL;
* Մոյամոյի հիվանդություն;
* Հեյլի-Հեյլիի հիվանդություն - ATP2C1;
* Շարկո-Մարի-Տուտի հիվանդություն, տիպ 2B - RAB7A;
* ՄԻԱՎ վարակի ընկալունակություն - CCR5;
* գլյուկոգենոզ - SLC2A2;
* 3-մեթիլկրոտոնիլ-KoA-կարբօքսիլազի դեֆիցիտ - MCCC1;
* ծայրային թիթեղիկի ացետիլխոլինէսթերազի դեֆիցիտ;
* բիոտինիդազի դեֆիցիտ - BTD;
* կարնիտին-ացիլկարտինին-տրանսլոկազի դեֆիցիտ - SLC25A20;
* S սպիտակուցի դեֆիցիտ - PROS1;
* դիաբետ - PPARG;

## Ծանոթագրություններ
Կովախեղդ

**Կովախեղդ**, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Գետաբեկից 16&nbsp;կմ արևելք՝ Կովախեղդ գետի աջ ափին, ծովի մակերևույթից 1230-1360&nbsp;մ բարձրության վրա։ Գյուղի տարածքում պահպանված շինությունների մնացորդները վկայում են միջնադարում այս բնակավայրի ծաղկուն ու բարգավաճ լինելու մասին։ Այն հայաբնակ է եղել մինչև 1770-ական թվականները։ Մի քանի տասնամյակ խաշնարած ցեղերը անբնակ գյուղատեղին գործածել են իբրև ամառանոց, իսկ 19-րդ դարի վերջերին հիմնել են գյուղը՝ այն վերանվանելով Ինեքբողան, ինչը բառացի թարգմանաբար նշանակում է Կովախեղդ (կով՝ ինեք և բողան՝ խեղդել)։
Հայտնի է, որ Կովախեղդից է եղել Անանիա Մոկացի կաթողիկոսի (946-968) Խաչենում գումարած եկեղեցական ժողովի մասնակիցներից մեկը՝ «Հայր Պետրոս՝ Կովախեղդի վանական»-ը։

## Տես նաև
* Կովախեղդի վանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կարլ Կաուցկի

**Կարլ Կաուցկի** (, ), գերմանական սոցիալ-դեմոկրատիայի և II Ինտերնացիոնալի առաջնորդ ու տեսաբան, ցենարիզմի գաղափարախոս, սկզբում մարքսիստ, հետագայում՝ ռենեգատ։

## Աշխատանքային գործունեություն
1880-1890-ական թվականներին մի շարք աշխատություններում և հոդվածներում պրոպագանդել է մարքսիստական գաղափարներ, սակայն թույլ է տվել օպորտունիստական սխալներ։ ՌՍԴԲՊ II համագումարից (1903) հետո պաշտպանում էր մենշևիկներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիներին Կաուցկին տանելով ռեիզիոնիստների հետ հաշտվողական գիծ՝ աջակցել է ռուսական սոցիալ-դեմոկրատիայի լիկվիդատորներին, բացասել մարքսիստական փիլիսոփայության կուսակցականությունը, հեռացել բանվորական հեղափոխական շարժումից։ Նա ըստ էության բացասում էր պրոլետարական հեղափոխության անխուսափելիությունը։ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունն ընդունեց թշնամաբար, հանդես եկավ պրոլետարիատի դիկտատուրայի դեմ՝ պաշտպանելով բուրժուական դեմոկրատիան։ Լենինը «Պրոլետարական հեղափոխությունը և ռենեգատ Կաուցկին» աշխատությունում քննադատել է Կաուցկուն։ Ժամանակակից ԱԺ սոցիալիստները Կաուցկիի օպորտունիստական և ռևիզիոնիստական հայացքներն օգտագործում են ռեֆորմիստական քաղաքականության հիմնավորման համար։
* Գործավոր դասակարգը, Բոստոն, 1905։ 
* ժամանակակից ազգայնություն, Թիֆլիս, 1905։ 
* Ազգությունների հարցը Ռուսաստանում, Թիֆլիս, 1906։ 
* Կարլ Մարքսի տնտեսական ուսմունք

## Մատենագիտություն
* Троцкий Л. Карл Каутский 
* Троцкий Л. Коммунизм и терроризм 
* Ленин В. И. Пролетарская революция и ренегат Каутский 
* Жиль Дове Ренегат Каутский и его ученик Ленин
* С. М. Брайович Карл Каутский — эволюция его воззрений

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Karl Kautsky Internet Archive, Marxists Internet Archive, www.marxists.org/
* Kautsky post card 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սոցիալ-դեմոկրատներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Հիսարյան ոչխար

300px|մինի|Հիսարյան ոչխարների հոտը Տաջիկստանի լեռնային արոտավայրերից մեկում

**Հիսարյան ոչխար** (), կոպտաբուրդ, դմակավոր, մսաճարպատու ցեղ։ Բուծվել է Տաջիկստանում՝ ժողովրդական սելեկցիայով։ Խոյերի մնդավի բարձրությունը՝ 80-85, իսկ մաքիներինը 75-80 սմ է։ Մարմնակազմվածքն ամուր է, իրանը՝ համեմատաբար երկար, կուրծքը՝ լայն և խոր, ոտքերը՝ ամուր ու բարձր, մեջքը՝ ուղիղ, մնդավը և գավակը՝ լայն։ Գլուխը խոշոր է, սապատավոր։ Մաքիներն անեղջյուր են, խոյերը հաճախ ունեն փոքր եղջյուրներ։ Սրբոսկրների հատվածում տեղադրված է մեծ դմակ (18-20 կգ)։ Խոյերի միջին կենդանի զանգվածը 130-140 կգ է (առավելագույնը՝ 190), մաքիներինը՝ 80-90 (առավելագույնը՝ 150)։ Վաղահաս են, 6 ամսական խոյերի կենդանի զանգվածը մոտ 60 կգ է։ Սպանդային ելքը՝ 58-60%։ Գույնը հիմնականում գորշ է։ Խոյերի բրդատվությունը՝ 1,3-1,6, իսկ մաքիներինը 1,0-1,4 կգ է։ Պտղատվությունը՝ 115-120%։

Բուծվում է Տաջիկստանում և Ուզբեկստանում։ Հարմարված է լեռնային արոտային պայմաններին։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Ապաստանի իրավունք

thumb|upright=1.5|Ապաստան փնտրող անձինք ըստ երկրների

**Ապաստանի իրավունք** (, ), պետության իրավունքը՝ թույլատրել իր տարածքում անվտանգ բնակվելու օտարերկրացուն կամ քաղաքացիություն չունեցող անձին, որին իր ապրած երկրի իշխանությունները հետապնդել են քաղաքական, գիտական և կրոնական հայացքների ու գործունեության համար։ Ապաստանի իրավունքը հռչակվել է 1793 թվականի հունիսի 24-ին՝ յակոբինյան սահմանադրությամբ։ «Փախստականների եւ ապաստանի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը

Հայաստանի «Փախստականների և ապաստանի մասին» օրենքը ճանաչում է բոլոր օտարերկրացիների ու քաղաքացիություն չունեցող անձանց ապաստան հայցելու և ստանալու իրավունքը, և կարող որոշ պայմաններ բավարարելու դեպքում, այն տրամադրել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միգրացիոն իրավունք
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Ռոտոնդա

200px|մինի|Ռադկլիֆի ռոտոնդան Օքսֆորդում
**Ռոտոնդա** (,  - բոլորակ), բոլորակ հատակագծով, սովորաբար գմբեթով պսակված կենտրոնակազմ կառույց։ Ռոտոնդայի պարագծով հաճախ տեղադրված են սյուներ։ Ռոտոնդայի ձև ունեն հին հունական թոլոսները, որոշ հին հռոմ․ տաճարներ (օրինակ, Պանթեոնը) և դամբարաններ, մկրտատներ, եկեղեցիներ (հիմնականում՝ ռոմանական ոճի, Վերածննդի ժամանակաշրջանի և կլասիցիզմի ոճի), դահլիճներ, 18-րդ դարից՝ պուրակային տաղավարները։

Կատեգորիա:Տաճարների տեսակներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Գմբեթներ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Վերածննդի ճարտարապետություն
Հովսեփ Կարախանյան

**Հովսեփ Հովակիմի Կարախանյան** (մայիս 21, 1878, գյուղ Վողան (Իրան) - հունվար 31, 1931, Լենինական), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս, մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ՝ 1910 թվականից։

## Կենսագրություն
Սովորել է էջմիածնի Գևորգյան և Մոսկվայի Լազարյան ճեմարաններում։ Դասախոսություններ է լսել Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Տիրապետել է ութ լեզվի։ Ուսանողական տարիներին ուսումնասիրել է Մարքսի, էնգելսի և Լենինի աշխատությունները։ 1905-ին վերադարձել է Իրան։ Զգալի ավանդ ունի Իրանում մարքս–լենինյան գաղափարների տարածման գործում։ Հրապարակախոսական հոդվածներով հանդես է եկել հայ բոլշևիկյան մամուլում։ 1914-ին տեղափոխվել է Բաքու։ 1918-ին խմբագրել է Բաքվի կոմունայի «Տեղեկատու»-ն։ 1918-ի հուլիսից աշխատել է Իրանում՝ սովետական դեսպանատանը, որպես խորհրդական և առաջին քարտուղար։ 1918-ի աշնանը դեսպանատան վրա կատարված ավազակային հարձակման ժամանակ ձերբակալվել է և ավելի քան 2 տարի մնացել գերության մեջ։ 1921-ին, սովետական կառավարության միջամտությամբ, վերադարձել է Մոսկվա, որտեղ նրան ընդունել է Վ. Ի. Լենինը։ 1921–23-ին աշխատել Է Մոսկվայում և Ուկրաինայում։ 1923–31-ին եղել է Լենինականի գավգործկոմի ժողկրթբաժվարը։ Կարախանյանի անունով է կոչվում Լենինականի N 30 միջնակարգ դպրոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Ջահան Կարախանյան

**Ջանգիր Սարգսի Կարախանյան**, (), Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, 1944), սակրային ջոկի հրամանատար,

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ալավերդու շրջանի Շնող գյուղի միջնակարգ դպրոցը (1937 թվականին), 1938 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Լեհաստանի դեմ խորհրդային ագրեսիային և Խորհրդա-ֆիննական պատերազմին (*«Ձմեռային պատերազմ»*)։ Խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*) տարիներին, 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմում, մասնակցել է Կովկասի համար մղվող մարտերին։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման է արժանացել հետմահու՝ Նովոռոսիյսկից Վերխնի Բականսկ տանող ճանապարհին գտնվող երկաթուղային կամուրջն ականազերծելու և հարձակվող խորհրդային զորամասերի համար ուղի բացելու ընթացքում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է դիվիզիայի հրամանատարության համար նոր դիտակետ կառուցելիս։

## Վախճանի վայր
Թաղված է Ղրիմի Բաքու գյուղի եղբայրական գերեզմանոցում։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս 
* Լենինի շքանշան 
* Հայրենական մեծ պատերազմի շքանշան
* Այլ մեդալներ

## Հիշատակ
Արձանը կանգնեցված է հայրենի գյուղում՝ իր անունը կրող միջնակարգ դպրոցի բակում։

## Տես նաև
*Կողբի Ջահան Կարախանյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոց

## Գրականություն
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.։ ISBN 99930-4-342-7
* Герои боев за Крым. Симферополь, 1972. стр 125—126
* Школа мужества. Ереван, 1971. 311—352

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Թրոմբոցիտ

մինի|Արյան ձևավոր տարրերը
**Թրոմբոցիտներ** կամ **արյան թիթեղիկներ**, կորիզազուրկ գոյացություններ, որոնց թիվը 1 մկլ արյան մեջ 180.000– 400.000 է։ Դրանք մասնակցում են արյան մակարդմանը։ Երբ որևէ արյունատար անոթ է վնասվում, դրանք կուտակվում են վնասվածքի տեղում, կպչում միմյանց և անջատում են արյան անոթը սեղմող ու մակարդուկ (թրոմբ) առաջացնող նյութ, որը խոչընդոտում է արյունահոսությունը։

## Կառուցվածք և ֆունկցիաներ
Կաթնասունների թրոմբոցիտները անկորիզ են և սկավառակաձև, 1-4 մկմ տրամագծով։ Առաջանում են կարմիր ոսկրածուծում։ Արյան 1մմ3 ծավալում նրանց քանակը 200.000-400.000 է։ Սրանց քանակի ավելացումը կոչվում է թրոմբոցիտոզ, իսկ պակասումը՝ թրոմբոպենիա։
Նրանց քանակը ավելանում է մարսողության, ծանր մկանային աշխատանքի, հղիության ժամանակ։ Տեղի է ունենում նաև օրական տատանում հույզերից, գիշերվա ընթացքում նրանց քանակը պակասում է։ 
Թրոմբոցիտների ֆունկցիաները բազմազան են և որոշվում են յուրահատուկ հատկություններով (ագլյուտինացիայի հատկություն, ադհեզիա (կպչման) և միացքավորման (ագրեգացիա), կեղծ ոտիկնրի առաջացման)։ Թրոմբոցիտները ունեն պաշտպանական ‎ֆունկցիաներ, դրանցից մեկը դրսևորվում է մանր և խոշոր անոթներից արյունահոսություների ժամանակ, որի դեպքում նրանց մասնակցությամբ գոյացած խցանը փակում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխում հետագա արյունահոսությունը։

## Նշանակություն
Թրոմբոցիտները սկավառակաձև են 2-5 մկմ տրամագծով, անկորիզ ունեն բարդ կառուցվածք, պլազմատիկ թաղանթն արտաքինից պատված է նուրբ շերտով, որը հարուստ է մակարդիչ գործոններով, անմիջապես պլազմատիկ թաղանթի վրա դասավորված գլիկոպրոտեիդների մոլեկուլները տարբեր մեխանիզմներով մասնակցում են թրոմբոցիտների ադհեզիային և ագրեգացիային։ Պլազմատիկ թաղանթի տակ դասավորված միկրոխողովակներրը մտնում են բջջի կծկողական ապարատի մեջ։ Գրգռված թրոմբոցիտի կծկողական համակարգի կծկման շնորհիվ հիալոպլազման և օրգանոիդները սեղմվում են, նրանց պարունակությունը բաց անցուղիների միջոցով մղվում է շրջապատող միջավայրի մեջ։ Պարունակությունն ունի բարդ քիմիական բաղադրություն, այդ թվում յուրահատուկ մակարդիչ գործոններ, որոնք կոչվում են թրոմբոցիտային (թրոմբոցիտային թրոմբոպլաստին, հակահեպարինային գործոն, ֆիբրինոգեն, թրոմբոստենին, սերոտոնին, միացքավորման գործոն՝ թրմոբոքսան)։ Թրոմբոցիտներից անջատվել է նաև թրոմբոցիտների աճի գործոն, որը խթանում է անոթների հարթ մկանունքի աճը և պահպանում էնդոթելային շերտի ամբողջականությունը։

Թրոմբոցիտները կարող են արտադրել բազմաթիվ նյութեր, որոնք մասնակցում են արյան մակարդման բոլոր փուլերում։
* Գործոն 3՝ թրոմբոցիտային թրոմբոպլաստին։
* Գործոն 4՝ հակահեպարինային գործոն,
* Գործոն 5՝ մակարդիչ գործոն, կամ ֆիբրինոգեն։
* Գործոն 6՝ թրոմբոստենին։
* Գործոն 10՝ սերոտոնին։
* Գործոն 11՝ միացքավորման գործոն։

## Գրականություն
* Մարդու ֆիզիոլոգիայի հիմունքներ։ Դասագիրք բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համար։ Դ.Ն. Խուդավերդյանի և Վ.Բ. Ֆանարջյանի խմբագրությամբ։ Երևան, 1998։

Կատեգորիա:Արյան ձևավոր տարրեր
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Արշամ

մինի|Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորությունը
**Արշամ** (ծննդյան և մահվան թթ․ անհայտ) կամ **Արսամես**, Ծոփքի և Կոմմագենեի միացյալ հայկական պետության թագավոր (մ․թ․ա․ շուրջ 240 - 220)։ Հայոց շահնշահ Շամուշի որդին, Երվանդունի թագավորական հարստության կրտսեր ճյուղից։

Հույն պատմիչ Պոլիենոսը (II դ․) հայտնում է, որ մ․թ․ա․ 230-ին Սելևկոս II Կալինիկոսի դեմ ապստամբած եղբայրը՝ Անտիոքոս Հիերաքսը, ապաստանել է բարեկամ հայ թագավոր Արշամի մոտ։

Ենթադրվում է, որ Արշամը վարել է հարևան Սելևկյան պետությունը թուլացնելու քաղաքականություն։

Հետևելով հելլենիստական մշակույթի ավանդույթներին՝ Արշամը կառուցել է քաղաքներ, խրախուսել առևտուրը, հատել դրամ։ Մեզ է հասել նրա դրամը՝ «Թագավորի Արշամայ» մակագրությամբ։

Ծոփքում՝ Արածանի և Տիգրիս գետերի միջև տարածվող դաշտում, Արշամը կառուցել է նոր մայրաքաղաք՝ Արշամաշատը, իսկ Կոմմագենեում՝ Արսամեա անունով երկու քաղաք։

Արշամի մասին տեղեկություններ կան, որ նա այնքան հզոր էր, որ կարողացել էր ապաստան տալ Սելևկյան տիրակալի դեմ ապստամբած նրա եղբորը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Тирацян Г․, Страна Коммагена и Армения, «Տեղեկագիր ՀՍՍՌ ԳԱ, հաս․ գիտ․», 1956, №3։

Կատեգորիա:Երվանդունիներ
Կատեգորիա:Ծոփքի արքաներ
Կահույքի արդյունաբերություն

Կահույքի արդյունաբերությունը, արդյունաբերության ճյուղ, բնակելի և հասարակական շենքերի համար արտադրում Է կահույք։

Նախահեղափոխական Ռուսաստանում կահույքի արդյունաբերությունը հիմնականում տնայնագործական և կիսատնայնագործական բնույթ ուներ։

Հայաստանում կահույքի արդյունաբերությունը ձևավորվել Է խորհրդային իշխանության տարիներին։ 1929—1930 թթ սկսվեց կահույքի արտադրության տիպի ձեռնարկությունների կազմակերպումը, բնափայտի մեքենայական մշակումը, կահույքի սերիական թողարկումը։ 1934-ին Երևանում շահագործման հանձնվեց փայտամշակման առաշին կոմբինատը, հետագայում՝ Լենինականի, Երևանի, Կամոյի, Ղափանի, Կիրովականի և այլ ֆաբրիկաներ։ Ետպատերազմյան տարիներին ձեռնարկություններում ներդրվեցին նորագույն սարքավորումներ, դետալների սոսնձման և նրբատախտակով երեսպատման ժամանակակից մեթոդներ։ 1971—75-ին կառուցվեցին Հոկտեմբերյանի, Մտեփանավանի ֆաբրիկաները, Մյասնիկյանի անվան արտադրական միավորման գլխամասային ձեռնարկության նոր մասնաշենքերը, վերակառուցվեց Կիրովականի կահույքի ֆաբրիկան։

Կատեգորիա:Կահույքի արդյունաբերություն
Արշակ Արշակունի

**Արշակ Արշակունի** (), VI դարի հայազգի բյուզանդական ռազմական գործիչ, Արտավան Արշակունու ազգականը։ Հուստինիանոս I-ի դեմ հայերին ապստամբության հրահրելու մեղադրանքով ձերբակալվել է, բայց շուտով ազատ արձակվել։

548 թվականին Արտավան Արշակունու հետ դավադրություն է նախապատրաստել Հուստինիանոս I-ի դեմ, բայց անհաջողության է մատնվել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Պրոկոպիոս Կեսարացի, Ե․, 1967 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ 5։ Բյուգանդական աղբյուրներ․ 1)։

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Ադեր (Թիմարի գավառ)

**Ադեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերանդա

**Բերանդա** ( ռուսերեն՝ Беранда), հայաբնակ գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Լազարևսկի շրջանում, Յակորնայա Շչել գետի ափին, Սև ծովից մոտ 2 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է շրջկենտրոն հանդիսացող Լազարևսկոյե միկրոշրջանից 34 կմ հյուսիս-արևելք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 26 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 90 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 409 բնակիչ, իսկ 2010 թվականին գյուղում ապրում էր 450 մարդ։ Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի և թեյի մշակությամբ, այգեգործությամբ։

Գյուղն ունի հայկական ութամյա դպրոց, ակումբ և գրադարան։

## Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրել են Սամսունի շրջակայքի գյուղերից եկած հայերը` 1890 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 
* Բնակչության` 2010 թվականի համառուսական հաշվառումներ 

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Վարդան Բախշյան

**Վարդան Ազատի Բախշյան** (հունիսի 1, 1965, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 16, 1991, գյուղ Հասանաբադ, Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վարդան Ազատի Բախշյանը ծնվել է 1965 թ. հունիսի 1-ին, Երևանում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Հոկտեմբերյանի № 2 միջնակարգ (այժմ՝ Վարդան Բախշյանի անվան) դպրոցում։ 1983 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ։ 1983-1985 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում (զինվորական ծառայությունն անցկացրել է Հեռավոր Արևելքում)։ Զորացրվելուց հետո ուսումը շարունակել է համալսարանում։ 1989 թ. ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրա՝ միաժամանակ աշխատելով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և քարտեզագրության լաբորատորիայում։ 
Վարդանը ուսանողական տարիներին համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում թուրքերեն և ադրբեջաներեն էր ուսումնասիրում։ Մասնագետների կարծիքով նա փայլուն տիրապետում էր օսմանլու թուրքերենին։ Թուրքիայում այդ լեզուն վաղուց չի օգտագործվում և անգամ այնտեղ այն օգտագործում են հատուկ լեզվաբաններ և գիտնականներ։ Թուրքերենի հանդեպ Վարդանի հետաքրքրությունը պայմանավորված էր՝ հետագայում թուրքական արխիվներում հայոց պատմության համար անհայտ էջերի ուսումնասիրմամբ։ 1989 թ. Վարդան Բախշյանը դառնում է Հայաստանում կրկին վերահաստատված Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության (ՀՄԸՄ) հիմնադիրներից մեկը։ 1991 թ. Աթենքում ընտրվում է ՀՄԸՄ-ի կենտրոնական վարչության անդամ։

Մինչև Արցախի ազատամարտին մասնակցելը Վարդան Բախշյանը պատրաստվում էր պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Արևմտյան Հայաստանի վարչական բաժանումները» թեմայով։ Չափազանց կարճ ժամկետում հավաքել և խմբավորել էր համապատասխան նյութերը, կատարել աղբյուրագիտական տվյալների վերլուծություն, կազմել տեղեկատվական աղյուսակներ, ճշգրտել վարչական միավորների ընդգրկած սահմանները, միաժամանակ կազմել Էրզրումի, Դիարբեքիրի, Սվասի, Կարսի տեղագրությունը՝ վարչատարածքային և պատմաշխարհագրական նկարագրով։ Ամուսնացած չէ։

## Մարտական ուղի
260px|մինի|աջից|Եռաբլուր
Արցախյան հերոսամարտի տարիներին նա մի խումբ ընկերների հետ հիմնադրել է ՀՈՒԴ-ը (Հայ ուսանողական դաշինք) և հրատարակել «Դաշինք» ուսանողական թերթը։ Վարդանը իր ուսանողուհի քրոջ՝ Աննայի հետ անդամագրվել է արցախյան շարժմանը։ 1990 թ. ընկերների հետ մեկնել է Արցախ, մասնակցել տեղի գյուղերի պաշտպանության մարտերին։ Մասնակցել է Բերդաձորի ինքնապաշտպանությանը։ Վ. Բախշյանը զոհվել է 1991 թ. դեկտեմբերի 16-ին Հասանաբադ գյուղի մոտ։ Թաղված է Եռաբլուրի պանթեոնում։

## Պարգևներ
* Արմավիրի № 2 միջն. դպրոցը անվանակոչվել է Վարդան Բախշյանի անունով։ 
* ԱՀ նախագահի 1995 թ. № 42 հրամանագրով Վարդան Բախշյանը հետմահու պարգևատրվել է ԱՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
* 1998 թ. փետրվարին հետմահու պարգևատրվել է ԵՊՀ արծաթե հուշամեդալով։
* 2008 թ. ԵՊՀ Աստվածաբանության ֆակուլտետի լսարաններից մեկը անվանակոչվել է Վարդան Բախշյանի անվամբ։

## Մտքեր

## Աղբյուրներ
* «ԵՍ ՍԿԱՈՒՏ ԵՄ» ուսուցողական ձեռնարկ։
* Ռաֆայել Սահակյան, Գիրք վշտի և հպարտության:

## Ծանոթագրություններ
Օքլենդ (այլ կիրառումներ)

**Օքլենդ** տեղանուն է, որ կարող է վերաբերել հետևյալ բնակավայրերին՝

*Օքլենդ, ( ), քաղաք է ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում, Կալիֆոռնիա նահանգում։
*Օքլենդ, Նոր Զելանդիայի ամենամեծ քաղաքն է։