Ժակ Էլյան

**Ժակ Միքայել Տեր-Միքայելյան,** ավելի հայտնի է որպես **Ժակ Էլյան** (. ), հայկական արմատներով ֆրանսիացի երաժիշտ, նվագախմբի դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հայ հորից (ով դեղագործ էր, հայ բուրժուայի սերունդ) և ֆրանսիացի մորից: 16 տարեկանում ընդունվել է ատամնաբուժական դպրոց, բայց երաժշտության հանդեպ նրա սերը հաղթել է, և նա թերի է թողել ուսումը ատամնաբուժական դպրոցում ու սաքսոֆոն նվագել է սովորել  Ռայմոնդ Լեգրանի մոտ (ով հետագայում ամուսնացել է Էլյանի քրոջ՝ Մարսելի հետ, դարձել Միշել Լեգրանի հայրը): Ժակն սկսել է իր երաժշտական կարիերան՝ նվագելով սաքսո ալտ, սաքսո բարիտոն և կլառնետ Ռոլան Դորսեի նվագախմբում, իսկ ավելի ուշ՝ Jo Bouillon- ի և Ray Ventura- ի նվագախմբերում: Նա նաև ելույթ է ունեցել ֆրանսիական ռադիոյի ուղիղ եթերում, մի շարք ձայնագրություններ թողարկել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: 1939 թվականին կանչվել է զինվորական ծառայության, գերի է ընկել և մինչև 1943 թվականի մարտ ամիսը եղել է ռազմագերի: Գերությունից ազատվելուց հետո առողջական պատճառներով ազատվել է զինվորական ծառայությունից, ապա ստեղծել է մի փոքր նվագախումբ և ելույթ է ունեցել ռադիոյով։

Նացիստական օկուպացիայից Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո Էլյանը մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել։ Նրա «Fleur de Paris» մեղեդին (Մորիս Վանդերի խոսքերով և Անրի Բուրտեյրի երաժշտությամբ) դարձել էր Ֆրանսիայի վիրտուալ «ազատագրության օրհներգը»: Բոլոր երաժշտական հաղորդումները սկսվում և ավարտվում էին «Fleur de Paris»-ով։

1945-1949 թվականներին Էլյանը ձայնագրել է ավելի քան 70 երգ Columbia Records-ի համար, ընդ որում *C'est si bon-ը* 1948 թվականին և *Maître Pierre-ը* 1949 թվականին ձեռք են բերել միջազգային համբավ: Հիշարժան աշխատանքներից է նաև «Place Pigalle»-ը, որը գրվել է Ալեքս Ալսթոունի կողմից և 1946 թվականին ձայնագրվել Մորիս Շևալիեի կողմից՝ Էլյանի նվագախմբի հետ։ Ժակ Էլյանը երկար տարիներ արդյունավետորեն համագործակցել է կոմպոզիտորներ Անրի Բուրտեյրի («Chanteville», «La Marchina», «Soleil levant») և Լուլու Գաստեի Loulou Gasté («Le Porte-Bonheur», «Chica! Chica!», «Au Chili», «Les Pompiers du Mexique») հետ։  Էլյանը շարունակել է իր ռադիոկատարումները, որոնց հազարավոր ունկնդիրներ էին հետևում, կազմակերպել է գալա և երաժշտական շրջագայություններ ամբողջ Ֆրանսիայում: Ընդ որում՝ նրա նվագախմբի հետ ելույթներ ունեցած բազմաթիվ արտիստներ մեծ ժողովրդականություն են ձեռք բերել: Վերջիններիս թվում են Ֆրանսին Կլոդելը, Զապպի Մաքսը, Ժո Շարիեն, Ժինետ Գարսինը և այլք: 1947 թվականին երգիչ, կիթառահար և կոմպոզիտոր Ժան Մարկոն (իսկական անունը՝ Ժան Մարկոոպուլոս), կարճ ժամանակում դարձավ Էլյանի նվագախմբի ինքնատիպ ձայնը: 1953 թվականի հունիսի 24-ին նա մահացավ ավտովթարից, և նվագախմբում  որպես գլխավոր երգիչներ նրան հաջորդեցին Ժան-Լուի Տրիստանը և Լու Դարլին։
մինի
Էլյանի «Étoile des neiges»-ը, որը երգում էր «The Hélians» կանացի երգչախումբը, դարձավ նրա ամենամեծ հաջողություններից մեկը՝ արժանանալով ոսկե հավաստագի: Առանձնահատուկ հիշատակության է արժանի նաև «Tout est tranquille» երգը, որի համար 1951 թվականին Académie Charles Cros- ից նա ստացել է *Grand Prix du Disque մրցանակ*։

1949-1956 թվականներին Էլյանի նվագախմբի հետ ելույթներ են ունեցել ֆրանսիացի և եվրոպացի լավագույն ջազ արտիստները, այդ թվում՝ Քրիստիան Գարոսը, Ժերար Լևեկը, Անդրե Պակինեն, Ժորժ Կլաուդը, Ֆեռնան Վերստրատեն, Մարսել Բյանկին, Պիեռ Գոսեսը, Ֆաթ Սան Մորալեն և այլք։ Նրանց միացել են հայտնի ջազմեններ Ատլանտյան օվկիանոսի հակառակ ափից՝ Էռնի Ռոյալը, Ալ Մոնեն, Բիլ Թեմփերը, Դոն Բյասը, Քենի Քլարկը և Սոնի Գրեյը: Էլյանի երաժշտախումբը դարձել էր Եվրոպայի «big band»-երի շարքում ամենահայտնիներից մեկը: Նրա երաժշտությունը օգտագործվել է մի շարք ֆիլմերում, որոնց թվում են *Cœur de coq-ը* (1946), *Pigalle-Saint-Germain-des-Prés-ն* (1950), *Musique en tête-ը* (1951) և *Tambour battant-ը* (1952): Նվագախմբի ստեղծագործական գործունեության մեծ եզրափակիչը տեղի ունեցավ 1957 թվականի մարտի 15-ին։

Դրանից հետո էլ Էլյանը շարունակում էր ելույթներ ունենալ (մինչև 1980-ականների սկիզբը), սակայն հանդիսականների թիվը գնալով նվազում էր։ 

Անվանի երաժիշտը մահացել է 1986 թվականի հունիսի 29-ին Փարիզում, 74 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը: Նրա ստեղծագործությունները համարվում են ֆրանսիական «բիգ-բենդ» նվագախմբերի երաժշտության  լավագույն  կատարումներ և «Les Années Jacques Hélian» խորագրով ցուցադրվել են *Vive la vie* ֆիլմում։ 2004 թվականի ապրիլի 9-ին Ռոլան Ֆորեն ստեղծել է վեբկայք (վերակազմված 2021 թվականին), որն ամբողջությամբ նվիրված է Ժակ Էլյանի նվագախմբին: Այդտեղ կարելի է լսել նրա բոլոր հիմնական հաջողությունների մասին և հետահայաց վերանայել նրա պատմությունը: https://www.jacques-helian.fr/

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Jacques Hélian, *Les grands orchestres de music-hall en France*. Préface de Frank Tenot. Ed. Filipacchi, 1984.
* Henri Merveilleux, *Jacques Hélian et son merveilleux orchestre*; *Jacques Hélian et son nouvel orchestre*.
* Zappy Max, *Jacques Hélian et son orchestre, une saga fabuleuse*. Ed. Cheminements, 2006.

## Արտաքին հղումներ
* 
* Biographie de Jacques Hélian
* 

Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:1986 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ հայկական սերմամբ