Բաց ֆինանսներ

**Բաց ֆինանսներ**, ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում հայեցակարգ և պրակտիկա, որը ներառում է ֆինանսական տվյալների անվտանգ փոխանակում երրորդ կողմի ծառայություն մատուցողների հետ՝ կիրառական ծրագրավորման ինտերֆեյսների (API) միջոցով: Հիմնվելով բաց բանկային գործունեության սկզբունքների վրա, որոնք հիմնականում կենտրոնանում են բանկային տվյալների վրա, բաց ֆինանսները նպատակ ունեն սպառողներին և բիզնեսներին ավելի մեծ վերահսկողություն տալ իրենց ֆինանսական տվյալների նկատմամբ՝ հնարավորություն տալով նրանց մուտք ունենալ ֆինանսական ապրանքների և ծառայությունների ավելի լայն շրջանակի։ Սա ներառում է տվյալների փոխանակում ավանդական բանկային գործունեության սահմաններից դուրս, ընդգրկելով այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են ներդրումները, կենսաթոշակները, հիփոթեքային վարկերը և ապահովագրությունը։

Ըստ էության, բաց ֆինանսները օգտագործում են API-ներ՝ ֆինանսական էկոհամակարգի շրջանակներում տարբեր կազմակերպությունների միջև ֆինանսական տվյալների անվտանգ և արդյունավետ փոխանակումը հեշտացնելու համար։ Սա թույլ է տալիս սպառողներին լիազորված երրորդ կողմի մատակարարներին հասանելիություն տրամադրել իրենց ֆինանսական տեղեկատվությանը, ինչը թույլ է տալիս այդ մատակարարներին մշակել նորարարական ծրագրեր և ծառայություններ, որոնք կարող են օգնել սպառողներին ավելի արդյունավետ կառավարել իրենց ֆինանսները, համեմատել ֆինանսական ապրանքները և ստանալ անհատականացված ֆինանսական խորհրդատվություն։

Բաց ֆինանսները ներուժ ունեն մեծացնելու մրցակցությունը և նորարարությունը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում՝ խթանելով ավելի փոխկապակցված և սպառողակենտրոն շուկա։ Այնուամենայնիվ, այն նաև բարձրացնում է տվյալների գաղտնիության և անվտանգության վերաբերյալ կարևոր նկատառումներ, որոնք պահանջում են ամուր կարգավորող շրջանակներ և անվտանգության միջոցառումներ՝ սպառողների տվյալները պաշտպանելու համար։

## Պատմություն և զարգացում
Բաց ֆինանսները ի հայտ եկան որպես պատասխան ավանդական ֆինանսական տվյալների կառավարման բնորոշ սահմանափակումներին, որտեղ տեղեկատվությունը սովորաբար մեկուսացված էր առանձին բանկերի և հաստատությունների ներսում։ Տվյալների այս մասնատումը լուրջ մարտահրավերներ է ստեղծել այն սպառողների համար, ովքեր ձգտում էին ամբողջական կերպով կառավարել իրենց ֆինանսները և օգտվել ֆինանսական ապրանքների ու ծառայությունների ավելի լայն շրջանակից։

Այս սահմանափակումները լուծելու վաղ փորձերը հաճախ ներառում էին էկրանի սկրեյփինգի տեխնիկա, որի դեպքում երրորդ կողմի ծրագրերը տվյալներ էին արդյունահանում բանկերի կայքերից։ Այնուամենայնիվ, էկրանի սկրեյփինգը անհուսալի էր և անվտանգության հետ կապված խնդիրներ առաջացրեց՝ կախված լինելով կայքի տվյալների վերլուծումից, որոնք նախատեսված չէին ծրագրային մուտքի համար։

Բաց բանկային նախաձեռնությունների զարգացումը նշանակալի քայլ էր այս մարտահրավերները հաղթահարելու ուղղությամբ։ 2015 թվականին Եվրամիությունն ընդունել է վերանայված Վճարային ծառայությունների 2-րդ դիրեկտիվը (PSD2), որն ուժի մեջ մտավ 2018 թվականին։ PSD2-ը ստեղծել է բանկային ոլորտում տվյալների անվտանգ փոխանակման իրավական շրջանակ՝ պահանջելով, որ բանկերը հաճախորդի համաձայնությամբ լիազորված երրորդ կողմ մատակարարներին հասանելիություն տրամադրեն հաճախորդների հաշվի տեղեկատվությանը։ Այս զարգացումը հիմք դրեց բաց ֆինանսների ավելի լայն հայեցակարգի համար, որը ձգտում է ընդլայնել այս սկզբունքները բանկային գործունեությունից այն կողմ՝ ընդգրկելով ֆինանսական ծառայությունների ավելի լայն շրջանակ, ներառյալ ապահովագրությունը, ներդրումները և կենսաթոշակները։

Բաց ֆինանսների աճին նպաստել են մի քանի գործոններ։ Սպառողները ավելի ու ավելի շատ էին ձգտում օգտվել իրենց հիմնական բանկերի կողմից առաջարկվող ֆինանսական ապրանքներից և ծառայություններից, սակայն հաճախ բախվում էին սահմանափակումների դա անելիս։ Այս սահմանափակ մուտքը խոչընդոտում էր նրանց համեմատելու և ամենահարմար տարբերակները ընտրելու կարողությանը։ Ավելին, ֆինանսական տվյալներին սահմանափակ հասանելիությունը խոչընդոտներ ստեղծեց ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում նորարարության համար՝ խոչընդոտելով ֆինտեխ ընկերությունների կարողությունը մշակել նոր ապրանքներ և ծառայություններ։ Ավելին, սպառողների տվյալների սեփականության և վերահսկողության վրա աճող շեշտադրումը հանգեցրել է թափանցիկության և անձնական ֆինանսական տեղեկատվությանը հասանելիության պահանջարկի աճի։

Բաց ֆինանսները հիմնված են բաց բանկային գործունեության սկզբունքների վրա՝ նպատակ ունենալով քանդել տվյալների կուտակումները ֆինանսական էկոհամակարգում։ Ֆինանսական տվյալներին այս ավելի լայն հասանելիությունը լիազորում է սպառողներին և խթանում նորարարությունը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում։ Սպառողների, երրորդ կողմի մատակարարների և ֆինանսական հաստատությունների միջև տվյալների անվտանգ և արդյունավետ փոխանակումը հնարավոր դարձնելով՝ բաց ֆինանսները ներուժ ունեն վերաձևավորելու ֆինանսական լանդշաֆտը, խթանելով ավելի մեծ մրցակցություն, սպառողների ընտրություն և ֆինանսական ներառում։

## Հիմնական սկզբունքներ և հասկացություններ
Բաց ֆինանսները գործում են մի շարք հիմնական սկզբունքների հիման վրա և կիրառում են հիմնական հասկացություններ, որոնք հիմնարար են դրա ֆունկցիոնալության և նպատակների համար։ Այս սկզբունքներն ու հասկացությունները հիմք են հանդիսանում սպառողների, երրորդ կողմի մատակարարների և ֆինանսական հաստատությունների միջև ֆինանսական տվյալների անվտանգ, արդյունավետ և էթիկական փոխանակման համար։
մինի|Բաց բանկային գործից և ֆինանսներից դեպի բաց տվյալներ անցնող զարգացումը ցույց տվող դիագրամ։
Բաց ֆինանսների համար կենտրոնականը սպառողի համաձայնության և վերահսկողության սկզբունքն է։ Սպառողներն իրավունք ունեն որոշելու, թե ինչպես են իրենց ֆինանսական տվյալները օգտագործվելու և կիսվելու, և տվյալների ցանկացած փոխանակում պահանջում է նրանց բացահայտ և տեղեկացված համաձայնությունը։ Այս համաձայնությունը սովորաբար մանրամասն է, թույլ տալով սպառողներին ընտրել, թե կոնկրետ ինչ տվյալներ են ցանկանում կիսվել, և այն կարող է հետ կանչվել ցանկացած պահի։ Սպառողական վերահսկողության վրա այս շեշտադրումը անհատներին հնարավորություն է տալիս կառավարել իրենց ֆինանսական տվյալները և տեղեկացված որոշումներ կայացնել դրանց օգտագործման վերաբերյալ։

Կիրառական ծրագրավորման ինտերֆեյսները (API) ծառայում են որպես բաց ֆինանսների տեխնոլոգիական հիմք։ Ստանդարտացված API-ները կարևոր են տարբեր հարթակների և համակարգերի միջև փոխգործունակությունն ապահովելու համար՝ թույլ տալով տվյալների անխափան և անվտանգ փոխանակում։ Այս ստանդարտացումը նպաստում է կիրառությունների և ծառայությունների բազմազան էկոհամակարգի զարգացմանը՝ խթանելով նորարարությունն ու մրցակցությունը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում։

Տվյալների փոխադրելիության գաղափարը մեկ այլ կարևոր տարր է։ Սպառողներն իրավունք ունեն մուտք գործել իրենց ֆինանսական տվյալներ և փոխանցել դրանք տարբեր մատակարարների միջև։ Այս փոխադրելիությունը սպառողներին հնարավորություն է տալիս ավելի հեշտությամբ փոխել մատակարարներին՝ խթանելով մրցակցությունը և խրախուսելով նորարարությունը ֆինանսական ծառայությունների շուկայում։

Փոխգործունակությունը, որը վերաբերում է տարբեր համակարգերի և հարթակների անխափան հաղորդակցվելու և տվյալներ փոխանակելու ունակությանը, կարևոր է բաց ֆինանսական էկոհամակարգի անխափան գործունեության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս տարբեր հավելվածներին և ծառայություններին փոխազդել և տեղեկատվություն փոխանակել՝ նպաստելով ավելի ինտեգրված և արդյունավետ ֆինանսական միջավայրի ստեղծմանը։

Թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը նույնպես հիմնարար սկզբունքներ են։ Բաց ֆինանսները խթանում են թափանցիկությունը՝ սպառողներին տրամադրելով հստակ և մատչելի տեղեկատվություն այն մասին, թե ինչպես են օգտագործվում իրենց տվյալները։ Մատակարարները պատասխանատու են սպառողների տվյալների պատասխանատու օգտագործման համար և պետք է հետևեն համապատասխան կանոնակարգերին և էթիկական ուղեցույցներին։

Բաց ֆինանսները նպատակ ունեն ընդլայնել ֆինանսական ներառականությունը՝ ապահովելով անապահով բնակչությանը ֆինանսական ծառայություններին հասանելիության բարելավմամբ։ Սա կարելի է իրականացնել նրանց կոնկրետ կարիքներին հարմարեցված նորարարական ապրանքների և ծառայությունների մշակման միջոցով։ Օրինակներ են միկրովարկերը, անհատականացված ֆինանսական կառավարման գործիքները և այլընտրանքային վարկային գնահատման մեխանիզմները, որոնք օգտագործում են տվյալների ավելի լայն շրջանակի աղբյուրներ։

## Համաշխարհային կարգավորող դաշտ
Բաց ֆինանսների ընդունումը և ներդրումը ամբողջ աշխարհում ընթանում են տարբեր տեմպերով՝ ի հայտ գալով տարբեր կարգավորիչ մոտեցումներ։ Մինչ որոշ իրավասություններ ստեղծել են համապարփակ իրավական շրջանակներ, մյուսները որդեգրում են ավելի փուլային կամ կամավոր մոտեցում։

### Տարածաշրջանային մոտեցումներ
#### Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան
Ճապոնիայում վերանայված «Բանկային գործունեության մասին» օրենքը, որն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հունիսին, պարտադրում է բանկերին ներդնել բաց API-ներ, չնայած այս մոտեցումը կամավոր է։ Բանկերն ունեն ազատություն ընդունելու բաց բանկային գործելակերպ, բայց պետք է հետևեն որոշակի կանոնների և ուղեցույցների, եթե որոշեն դա անել։ Ճապոնիայի բանկիրների ասոցիացիան մշակել է մի շրջանակ, որը սահմանում է տվյալների փոխանակման ընդհանուր սկզբունքներ՝ թույլ տալով բանկերին և երրորդ կողմ մատակարարներին երկկողմանի բանակցություններ վարել և պայմանագրեր կնքել։ Այս մոտեցումը հավասարակշռում է կարգավորող վերահսկողությունը ոլորտի մասնակիցների համար ճկունության հետ։

Ավստրալիան ավելի նախաձեռնողական մոտեցում է ցուցաբերել՝ 2020 թվականի հուլիսին սպառողների տվյալների իրավունքի (CDR) ներդրմամբ։ CDR-ը բաց տվյալների համապարփակ բարեփոխում է, որը տարածվում է բանկային գործունեության սահմաններից դուրս՝ ընդգրկելով ֆինանսական տվյալները (բաց ֆինանսներ), էներգետիկան և հեռահաղորդակցությունը։ Այն լիազորում է սպառողներին և փոքր բիզնեսներին՝ նրանց ավելի մեծ վերահսկողություն տալով իրենց տվյալների նկատմամբ և հնարավորություն տալով անվտանգ կերպով կիսվել դրանցով հավատարմագրված երրորդ կողմի մատակարարների հետ։ CDR-ը խթանում է մրցակցությունը ֆինանսական ոլորտում՝ սպառողներին հնարավորություն տալով օգտվել ավելի լավ սակագներից և անհատականացված ծառայություններից։ CDR-ի ներդրումը փուլ առ փուլ է իրականացվել՝ սկսած վարկային և բանկային հաշիվների գործարքների տվյալներից և աստիճանաբար ընդլայնվելով՝ ներառելով անձնական տվյալները, անշարժ գույքը, կենսաթոշակները, կորպորատիվ ֆինանսները և ներդրումները։

Հոնկոնգը որդեգրել է բաց բանկային գործունեության կամավոր մոտեցում, ընդ որում՝ Հոնկոնգի դրամավարկային մարմինը (HKMA) խրախուսում է բաց API-ների օգտագործումը բանկային ոլորտում։ HKMA-ի բաց API շրջանակը խորհուրդ է տալիս նվազագույն անվտանգության չափանիշներ և ճարտարապետություն, սակայն բանկերն ունեն ճկունություն իրենց ներդրման մեթոդները ընտրելու հարցում։ Այս մոտեցումը նպատակ ունի խթանել նորարարությունը և բարելավել հաճախորդների փորձը՝ բանկերի և տեխնոլոգիական ընկերությունների միջև համագործակցության միջոցով։

Սինգապուրը որդեգրել է ոլորտային համագործակցության մոտեցում, ընդ որում՝ Սինգապուրի դրամավարկային մարմինը (MAS) ակտիվորեն առաջ է մղում ոլորտային չափորոշիչներն ու շրջանակները։ MAS-ը ներդրել է API գրանցամատյան և API Exchange (APIX)՝ բաց ճարտարապետական հարթակ՝ նորարարությունը խթանելու համար։ Ֆինանսական հաստատությունները կարող են երկկողմ համաձայնագրեր կնքել երրորդ կողմի մատակարարների հետ՝ սահմանելով պայմաններ՝ հիմնվելով իրենց ռիսկերի գնահատականների վրա։ Այս համագործակցային մոդելը խրախուսում է արդյունաբերության մասնակցությունը և նպաստում է բաց ֆինանսների կայուն էկոհամակարգի զարգացմանը։

#### Հյուսիսային Ամերիկա
Կանադան իր բաց ֆինանսավորման ջանքերը սկսել է 2018 թվականին՝ բաց ֆինանսավորման շրջանակի փուլային ներդրմամբ։ Առաջին փուլը, ինչպես սպասվում է, կներառի սպառողական և ՓՄՁ հաշիվների լայն շրջանակ, այդ թվում՝ վճարային, խնայողական, վարկային քարտերի և միջնորդական հաշիվներ, իսկ վճարումների նախաձեռնումը կներառվի հետագա փուլերում։ Կառավարությունը նշանակել է բաց բանկային ոլորտի ղեկավար՝ ֆինանսական հաստատությունների և ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտի ընկերությունների հետ համագործակցելու համար՝ շրջանակը մշակելու և ներդնելու նպատակով։ Աշխատանքային խմբեր են ստեղծվել՝ լուծելու համար կարևորագույն հարցեր, ինչպիսիք են գաղտնիությունը, անվտանգությունը, երրորդ կողմի հավատարմագրումը և պատասխանատվությունը։ Այս համագործակցային մոտեցումը նպատակ ունի ստեղծել անվտանգ և ներառական բաց ֆինանսական էկոհամակարգ Կանադայում:

Մեքսիկան այս տարածաշրջանի առաջին երկիրն էր, որը կանոնակարգեր ընդունլ է API-ների միջոցով ֆինանսական տվյալների փոխանակման համար։ Երկրի ֆինտեխ օրենքը, որն ընդունվել է 2018 թվականին, հիմք դրեց բաց ֆինանսների համար, իսկ 2020 թվականին Ազգային բանկային և արժեթղթերի հանձնաժողովը հրապարակել է API-ների համար համապարփակ կանոններ։ Մեքսիկայում բաց ֆինանսները ներդրվում են փուլերով՝ կենտրոնանալով ֆինանսական ներառման և տվյալների փոխանակման գործընթացների ստանդարտացման վրա։

#### Եվրոպական Միություն (ԵՄ) և Միացյալ Թագավորություն
Եվրոպական Միությունը (ԵՄ) և Միացյալ Թագավորությունը (ՄԹ) դարձել են բաց բանկային գործունեության և բաց ֆինանսների շրջանակների մշակման և ներդրման ռահվիրաներ։ Չնայած Մեծ Բրիտանիան այլևս ԵՄ անդամ չէ, երկու իրավասություններն էլ ունեն բաց ֆինանսների նկատմամբ իրենց մոտեցման ընդհանուր ծագում, որը բխում է տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգի (GDPR) և վերանայված վճարային ծառայությունների հրահանգի (PSD2) սկզբնական ընդունումից։ Այս հիմնարար կանոնակարգերը ստեղծեցին տվյալների գաղտնիության, սպառողների վերահսկողության և բանկային ոլորտում տվյալների անվտանգ փոխանակման պրակտիկայի շրջանակ։

ԵՄ-ում շարունակական ջանքերը նպատակ ունեն ստեղծել բաց ֆինանսների համար համապարփակ կարգավորող շրջանակ, որը կտարածվի բանկային ոլորտից այն կողմ՝ ընդգրկելով ֆինանսական ծառայությունների ավելի լայն շրջանակ, ներառյալ ապահովագրությունը, ներդրումները և կենսաթոշակները։ Այս շրջանակը ձգտում է ապահովել տվյալների փոխանակման անվտանգ և համաձայնեցված պրակտիկա՝ արտացոլելով բաց բանկային գործունեության հիմնական սկզբունքները՝ սպառողների տվյալների գաղտնիության պաշտպանություն, նորարարության խթանում, մրցակցության խթանում և թափանցիկության բարձրացում։ Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկած «Ֆինանսական տվյալների հասանելիության մասին» (FIDA) կանոնակարգը, որը հրապարակվել է 2023 թվականի հունիսին, սահմանում է ֆինանսական ծառայություններում հաճախորդների տվյալներին մուտք գործելու, դրանք փոխանակելու և օգտագործելու կանոնները։ FIDA-ն ձգտում է հաճախորդներին ավելի մեծ վերահսկողություն տալ իրենց տվյալների նկատմամբ՝ միաժամանակ խթանելով նորարարությունն ու մրցակցությունը ֆինանսական ոլորտում։ Եվրոպական խորհրդարանը լայնորեն աջակցում է առաջարկին, սակայն առաջարկել է փոփոխություններ՝ հաճախորդների վստահությունը ամրապնդելու, նորարարությունը խթանելու և տվյալների պաշտպանությունը բարելավելու համար։ Վճարային ծառայությունների դիրեկտիվի (PSD3) հետագա վերանայումները նույնպես ընթացքի մեջ են՝ գործող բաց բանկային շրջանակը բարելավելու և ընդլայնելու համար։

Մեծ Բրիտանիան, սկզբնապես բաց բանկային համակարգը ներդրելով GDPR-ի և PSD2-ի շրջանակներում, այժմ մշակում է իր բաց ֆինանսների շրջանակը «Տվյալների պաշտպանության և թվային տեղեկատվության մասին» օրինագծի շրջանակներում։ Այս օրինագիծը կապահովի իրավական հիմք կառավարության և կարգավորող մարմինների համար՝ տարբեր ոլորտներում, այդ թվում՝ ֆինանսական ծառայություններում, խելացի տվյալների սխեմաներ ստեղծելու համար։ Քննարկվող հիմնական հարցերից են ընկերությունների համար առևտրային խթանները, սպառողական տուրքի կանոնակարգերի պահպանման ապահովումը, վեճերի լուծման մեխանիզմները և տվյալների փոխանակման շրջանակը։ Կառավարությունը նաև աշխատում է կենսաթոշակային վահանակների ներդրման ուղղությամբ, որոնք անհատներին հնարավորություն կտան մեկ տեղում դիտել իրենց կենսաթոշակային բոլոր տեղեկությունները։

2024 թվականի ապրիլին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը ստեղծել է արդյունաբերության կողմից ղեկավարվող աշխատանքային խումբ, որը գլխավորում էր Ֆինանսների, նորարարության և տեխնոլոգիաների կենտրոնը (CFIT)՝ բաց ֆինանսների շրջանակը հետագա զարգացնելու համար։ Այս աշխատանքային խումբը նպատակ ունի ընդլայնել բաց բանկային գործունեության հայեցակարգը՝ թույլ տալով ֆինանսական տվյալների ավելի լայն շրջանակի անվտանգ փոխանակում։ Այս նախաձեռնությունը նպատակ ունի բարելավել փոքր և միջին ձեռնարկությունների (ՓՄՁ) համար վարկերի հասանելիությունը և բացահայտել բաց ֆինանսավորման նոր կիրառման դեպքեր։ Աշխատանքային խումբը կորոշի, թե որ տվյալների հավաքածուները պետք է բացվեն առաջնահերթության կարգով և կմշակի API-ներ՝ այս գործընթացը հեշտացնելու համար։ Այն նաև կուսումնասիրի առևտրային խթաններ՝ ֆինանսական տվյալների անվտանգ փոխանակումը խրախուսելու համար։

CFIT-ը մանրամասն ճանապարհային քարտեզ է մշակել Մեծ Բրիտանիայում բաց ֆինանսների ներդրման համար։ 2024 թվականին ուշադրության կենտրոնում կլինեն կարգավորող շրջանակի մշակումը, օգտագործման դեպքերի առաջնահերթությունը սահմանելը և խոցելի հաճախորդների համար լուծումներ ստեղծելը։ Հաջորդ տարին՝ 2025 թվականը, կներառի ստանդարտների մշակում, ավելի մանրամասն ճանապարհային քարտեզի ստեղծում, առևտրային մոդելների ուսումնասիրություն և հատուկ ՓՄՁ-ների համար լուծումների մշակում։ Մինչև 2026 թվականը նպատակն է ավելի լայնորեն ներդնել բաց ֆինանսները, կնքել տվյալների փոխանակման համաձայնագիր, ապահովել համակարգի կայունությունը, գործարկել ապագա բաց բանկային կառույց և խթանել արդյունաբերության կարողությունները։ 2027 թվականից հետո ուշադրությունը կտեղափոխվի ապագա բաց բանկային նորարարության և պրեմիում API-ների կայուն առևտրային մոդելների վրա։

#### Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան
Բաց ֆինանսները մեծ թափ են հավաքում Լատինական Ամերիկայում և Կարիբյան ավազանում, որտեղ մի քանի երկրներ զգալի առաջընթաց են գրանցում կարգավորիչ շրջանակների մշակման և բաց բանկային նախաձեռնությունների իրականացման գործում։ Այս առաջընթացը ներուժ ունի ընդլայնելու ֆինանսական ներառականությունը, մեծացնելու մրցակցությունը և խթանելու նորարարությունը տարածաշրջանի ֆինանսական ոլորտում։

Բրազիլիան այս տարածաշրջանում բաց ֆինանսների առաջատար է դարձել, որի կենտրոնական բանկը ստեղծել է համապարփակ կարգավորիչ շրջանակ և ակտիվորեն խթանել դրա ընդունումը։ 2022 թվականի մայիսին կենտրոնական բանկը ներդրեց փոխգործունակության ստանդարտներ, որոնք հնարավորություն են տալիս անխափան տվյալների փոխանակում իրականացնել ֆինանսական հաստատությունների և SUSEP-ի՝ ապահովագրական և կենսաթոշակային շուկաները վերահսկող կազմակերպության միջև։ Սա խթանում է ստանդարտացված տվյալների փոխանակումը և նպաստում է ավելի ինտեգրված ֆինանսական էկոհամակարգի ստեղծմանը։ Բրազիլիայի բաց ֆինանսների նախաձեռնությունը նպատակ ունի բարձրացնել ֆինանսական ներառականությունը, խթանել մրցակցությունը, խթանել թափանցիկությունը և բարելավել ֆինանսական կրթությունը։ Բրազիլիան ընդունել է փուլային ներդրման մոտեցում՝ սկսելով հանրային տեղեկատվության փոխանակումից և աստիճանաբար անցնելով ապահովագրության, կենսաթոշակների և ներդրումների վերաբերյալ բաց տվյալներին։

Չիլին նաև նշանակալի առաջընթաց է գրանցել բաց ֆինանսների շրջանակի ստեղծման գործում։ 2020 թվականին Չիլիի «Ֆինանսական փոխադրելիության մասին» օրենքը պարզեցրել է ֆինանսական ծառայությունների փոխանցումը մատակարարների միջև։ Դրան հաջորդել է 2021 թվականին ընդունված «Փոխանակման կուրսերի մասին» օրենքը, որի նպատակն էր բարձրացնել մրցակցությունը՝ կարգավորելով վճարային քարտերի վճարները։ Նույն թվականին ընդունվեց նաև թափանցիկության մասին օրենք, որը ամրապնդեց շուկայի գործակալների պատասխանատվությունը և բարելավեց սպառողների պաշտպանությունը։ Այս հիմքի վրա հիմնվելով՝ Չիլին 2022 թվականին ընդունել է ֆինանսական տեխնոլոգիաների մասին համապարփակ օրենք, որը ներառում է բաց ֆինանսների վերաբերյալ դրույթներ։ Այս օրենքը կարգավորող մարմնին լիազորում է թույլատրել API-ների օգտագործումը սպառողների տեղեկատվության անվտանգ փոխանակման համար, ինչը նշանակալի քայլ է բաց ֆինանսների լիարժեք ներդրման ուղղությամբ։ Մինչդեռ բաց ֆինանսների պաշտոնական կանոնակարգերը դեռևս մշակման փուլում են, ոլորտի շահագրգիռ կողմերը, ինչպիսիք են ABIF-ը, BancoEstado-ն և FinteChile-ը, նախաձեռնողաբար ստորագրել են կամավոր շրջանակային համաձայնագիր։ Այս համաձայնագիրը սահմանում է անվտանգության չափանիշներ, պատասխանատվություններ և մուտքի արձանագրություններ ֆինանսական սպառողների տվյալների փոխանակման համար՝ ցուցադրելով համագործակցային մոտեցում երկրում բաց ֆինանսների զարգացմանը։

Կոլումբիան միացել է շարժմանը 2022 թվականի հուլիսին՝ հրապարակելով 1,297 հրամանագիրը, որը ուրվագծում էր բաց ֆինանսների կամավոր շրջանակը և տվյալների փոխանակման ստանդարտների մշակումը։ Շրջանակը ներառում է սպառողների տվյալների փոխանակումը, թվային հարթակների և ծառայությունների կառավարումը, ինչպես նաև վճարումների նախաձեռնման ծառայությունները։ Իրավական շրջանակի ստեղծումից առաջ Կոլումբիայում արդեն գործում էին մի քանի բաց ֆինանսական հարթակներ՝ շնորհիվ գործող օրենքների, որոնք անհատներին վերահսկողություն էին տալիս իրենց տվյալների փոխանակման նկատմամբ։

Էկվադորը հետևել է նրա օրինակին 2022 թվականի դեկտեմբերին՝ ընդունելով ֆինտեխ օրենքը, որը հայտնի է որպես *«Տեխնոլոգիական ֆինանսական ծառայությունների զարգացման, կարգավորման և վերահսկման օրգանական օրենք»*, որը ներառում է բաց բանկային ծառայությունների վերաբերյալ դրույթներ։ Օրենքը սահմանում է ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում տվյալների տարբեր տեսակներ և պարտադրում է կենտրոնական բանկին իրականացնել բաց բանկային ծառայությունների համար նախատեսված միջոցառումներ, ներառյալ հաշվի տեղեկատվության վավերացման API-ները՝ ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունների հետ փոխգործունակությունը հեշտացնելու համար։

Թեև Արգենտինան դեռևս չի մշակել բաց ֆինանսների հատուկ կարգավորում, Արգենտինայի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկը (BCRA) մի շարք միջոցառումներ է իրականացրել թվային վճարումները խրախուսելու և փոխգործունակությունը խթանելու համար։ Այս միջոցառումները ներառում են Transferencias 3.0-ի՝ իրական ժամանակի թվային վճարային համակարգի ներդրումը, և կանոնակարգեր, որոնք թույլ են տալիս թվային դրամապանակներին կապվել այլ ֆինանսական հաստատությունների հաշիվների հետ։ Այս զարգացումները հիմք են հանդիսանում Արգենտինայում բաց ֆինանսների ապագա ներդրման համար։

## Առավելություններ
Բաց ֆինանսները կարող են բազմազան օգուտներ ապահովել սպառողների, փոքր և միջին ձեռնարկությունների (ՓՄՁ) և ֆինանսական ծառայություններ մատուցողների համար։

### Սպառողներ
Սպառողների համար բաց ֆինանսները կարող են բարելավել բարեկեցությունը՝ մեծացնելով համապատասխան ֆինանսական ապրանքների հասանելիությունը։ Այն թույլ է տալիս սպառողներին անվտանգ կերպով կիսվել իրենց ֆինանսական տվյալներով մատակարարների ավելի լայն շրջանակի հետ, ինչը հնարավոր է հանգեցնի վարկային ծախսերի իջեցման, անհատականացված վարկային տարբերակների և ավելի հարմար ֆինանսական խորհրդատվության։ Բազմաթիվ աղբյուրներից ֆինանսական տվյալների համախմբումը հեշտացնելով՝ բաց ֆինանսները կարող են նաև բարելավել սպառողների կարողությունը կառավարելու իրենց ֆինանսները և տեղեկացված որոշումներ կայացնելու։ Բացի այդ, այն կարող է բարձրացնել թափանցիկությունն ու վերահսկողությունը՝ սպառողներին հնարավորություն տալով տեղեկացված ընտրություն կատարել իրենց տվյալների փոխանակման և օգտագործման վերաբերյալ։ Բաց ֆինանսավորումը կարող է հատկապես առավելություններ ունենալ սահմանափակ կամ «նոսր» վարկային պատմություն ունեցող սպառողների համար, քանի որ այն թույլ է տալիս վարկատուներին ավելի համապարփակ պատկերացում կազմել իրենց ֆինանսական վիճակի մասին, ինչը հնարավոր է հանգեցնի ավելի բարենպաստ վարկային որոշումների կայացմանը։

### Փոքր և միջին ձեռնարկություններ (ՓՄՁ)
Փոքր և միջին ձեռնարկությունները (ՓՄՁ) նույնպես կարող են օգտվել բաց ֆինանսավորումից։ Վարկատուներին տրամադրելով ՓՄՁ-ի ֆինանսական առողջության ավելի ամբողջական պատկեր, բաց ֆինանսները կարող են բարելավել վարկունակության գնահատումները և մեծացնել վարկերի հասանելիությունը։ Վարկատուների միջև մրցակցության աճը, որը պայմանավորված է ՓՄՁ-ների ֆինանսական տվյալներին ավելի մեծ հասանելիությամբ, կարող է հանգեցնել վարկային ծախսերի նվազմանը և ՓՄՁ-ների համար ավելի լավ պայմանների։ Ավելին, բաց ֆինանսները հնարավորություն են տալիս մշակել ավելի հարմարեցված և ճկուն ֆինանսական ապրանքներ, որոնք կբավարարեն ՓՄՁ-ների կոնկրետ կարիքները։

### Ֆինանսական ծառայություններ մատուցողներ
Ֆինանսական ծառայություններ մատուցողները նույնպես կարող են օգուտ քաղել բաց ֆինանսներից։ Հաճախորդների տվյալների ավելի լայն շրջանակի հասանելիությունը կարող է խթանել նորարարությունը և նոր ֆինանսական ապրանքների ու ծառայությունների մշակումը։ Մատակարարները կարող են ավելի խորը հասկանալ հաճախորդների կարիքներն ու նախասիրությունները, ինչը թույլ է տալիս առաջարկել ավելի անհատականացված և թիրախային առաջարկներ։ Բացի այդ, տվյալների վրա հիմնված վերլուծությունները կարող են օգնել ֆինանսական հաստատություններին արդյունավետ դարձնել գործընթացները, ավտոմատացնել որոշումների կայացումը և բարելավել ռեսուրսների բաշխումը։ Բաց ֆինանսները կարող են նաև խթանել համագործակցությունն ու գործընկերությունը ավանդական ֆինանսական հաստատությունների և ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունների միջև՝ համատեղելով նրանց ուժեղ կողմերը՝ նորարարական լուծումներ առաջարկելու համար։

## Ռիսկեր և մարտահրավերներ
Հնարավոր առավելություններից անկախ, բաց ֆինանսները զերծ չեն իր մարտահրավերներից և ռիսկերից։ Սպառողների համար ֆինանսական տվյալների փոխանակման աճը մտահոգություններ է առաջացնում գաղտնիության և անվտանգության վերաբերյալ։ Երրորդ կողմի մատակարարների մոտ տվյալների արտահոսքը կարող է բացահայտել զգայուն տեղեկատվություն, իսկ բաց ֆինանսների ոլորտում տվյալների փոխանակման բարդ ցանցը կարող է հանգեցնել անձնական տվյալների չնախատեսված օգտագործման, ինչը հնարավոր է խաթարի սպառողների վստահությունը։ Այս աճող տվյալների հոսքը կարող է նաև անհատներին ավելի խոցելի դարձնել ֆինանսական հանցագործությունների, ինչպիսիք են խարդախությունը և խարդախությունները, նկատմամբ։ Ավելին, կան մտահոգություններ տվյալների վրա հիմնված բաց ֆինանսական ծառայություններում ալգորիթմական կողմնակալության հնարավորության վերաբերյալ։ Այս կողմնակալությունը կարող է հանգեցնել անարդար գնագոյացման գործելակերպի կամ նույնիսկ որոշակի անհատների նկատմամբ խտրականության՝ հնացած կամ թերի տվյալների օգտագործման պատճառով։

Ֆինանսական հաստատությունները նույնպես բախվում են խոչընդոտների բաց ֆինանսներին հարմարվելու հարցում։ Նրանք պետք է հաղթահարեն API-ների կառավարման, համակարգերի միջև անխափան փոխգործունակության ապահովման և զարգացող սպառնալիքներից պաշտպանվելու համար կիբերանվտանգության միջոցառումները ամրապնդելու գործառնական մարտահրավերները։ Բաց ֆինանսները նաև հարցեր են առաջացնում արդար մրցակցության վերաբերյալ, մասնավորապես, եթե որոշ հաստատություններ ունեն տվյալների ավելի մեծ հասանելիություն կամ բախվում են անհավասար ծախսերի անհրաժեշտ համակարգերը ներդնելու հարցում։ Բաց ֆինանսների կողմից ֆինանսական լանդշաֆտը վերաձևավորելու ներուժը՝ արժեքային շղթաները մասնատելու և նոր հարթակային մոդելներ խթանելու միջոցով, կարող է ստիպել հաստատություններին վերանայել իրենց ռազմավարություններն ու գործունեությունը։

Բաց ֆինանսների ներդրումը ներկայացնում է լրացուցիչ բարդություններ։ Ստանդարտացված տվյալների ձևաչափերի և API-ների բացակայությունը կարող է խոչընդոտել տարբեր հարթակների և համակարգերի միջև փոխգործունակությանը։ Անվտանգ API ենթակառուցվածքի պահպանումը և դրա ինտեգրումը առկա ժառանգական համակարգերի հետ կարող է տեխնիկական խոչընդոտներ ստեղծել։ Ավելին, բաց ֆինանսական համակարգերի ստեղծումը պահանջում է զգալի ներդրումներ տեխնոլոգիաների, տվյալների ստանդարտացման, կիբերանվտանգության և համապատասխանության ոլորտներում։ Բաց ֆինանսների հաջող և արդարացի ներդրման համար կարևոր է որոշել, թե ինչպես են այս ծախսերը բաշխվելու մասնակիցների միջև։

## Տես նաև
* Բաց բանկային գործունեություն

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ֆինանսներ