open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գանձարան (մատյան)

Եկեղեցական տարվա տոներին նվիրված հանդիսավոր երգաշարքերն ամփոփող հայկական միջնադարյան ձեռագիր խազավոր մատյան։ Գանձարանի երգաշարքերի կամ գանձաշարքերի ստեղծումը վերագրվում է Գրիգոր Նարեկացուն։ Ի տարբերություն Շարակնոցի երգերի, Գանձարանի երգերը ազատ էին ութ ձայնի կանոններից։ Գանձաշարքը սովորաբար ներառում է 2-4 միավոր՝
* 1 շարքը բացող բուն գանձը, որը սերում է հնագույն երգվող քարոզից, պատմում է տվյալ տոնի առանցք հանդիսացող իրադարձության կամ անձի մասին։
* 2. Տաղը հուզական մոտեցում է արտահայտում գանձում նկարագրվող իրադարձության հանդեպ։
* 3.Մեղեդին ավելի է խորացնում շարքի հուզական տրամադրությունը։
* 4. Փոխը կամ հորդորակը ամփոփում և ունկնդրի հիշողության մեջ ամրացնում է արտահայտված գաղափարներն ու տրամադրությունները։

Գանձարանը որոշակի կառուցվածք ունեցող երգարան-ժողովածու է, որը ձևավորվել է, հավանաբար, 10-11-րդ դարերում։ Նրանում առավելապես արտացոլված է հոգևոր հիմներգության, տաղատիպ ժանրերի բուռն ծաղկումը 10-14-րդ դարերի։
Հին կամ նախնական խմբագրության (մինչև 14-րդ դարի վերջ) Գանձարաններում զետեղված են միայն գանձեր կամ՝ գանձերն ու տաղերը հանդես են գալիս առանձին բաժիններով (ինչպես, օրինակ Մատենադարանի ձեռագրեր դարան 4068 և Փարիզի ազգային գրադարանի ձեռագրերի դարան 79 1241 թվականի վերջինս հնագույնն է պահպանված Գանձարաններից։

[մինի|աջից|[Մատենադարան]]
Հետագայում նույն տոնին ձոնված գանձը, տաղը, մեղեդին և փոխը զետեղվել են արդեն համապատասխան շարքերով։ Գանձարանում բովանդակում է հայ միջնադարյան նշանավոր և անհայտ երաժիշտ բանաստեղծների թողած հարուստ ժառանգությունը, որը խազերի բանալու կորստյան պատճառով իր մեղեդիական բաղադրիչով մեզ է հասել հատուկենտ նմուշներով։

Գանձարանի ձևավորման և հարստացման գործում կարևոր դեր են խաղացել Գրիգոր Նարեկացին (X դար), Ներսես Շնորհալին (12-րդ դար), Կոստանդին Սսեցին (XIII դար), Մխիթար Այրիվանեցին (XIII դար), Գրիգոր Խլաթեցին, որի խմբագրած Գանձարանովով XV դարը եզրափակվել է ժողովածուի զարգացման նախորդ շրջանը։

Տեղեկություններ են պահպանվել որոշ հեղինակների, նրանց թվում՝ Գրիգոր Նարեկացու և Մխիթար Այրիվանեցու անհատական Գանձարանների մասին։ Ուշ միջնադարում Գանձարանինին բնորոշ է աշխարհականացման միտումը, զուտ ծիսական կիրառություն կամ ժողովրդական ծագում ունեցող ստեղծագործությունների թափանցումը (այսպես կոչված՝ մեռելաթաղի գանձեր, պսակի տաղեր են)։ Տաղարանի երևան գալով՝ Գանձարանը աստիճանաբար կորցրել է իր նախնական նշանակությունը և դուրս մղվել գործածությունից։ Ստեղծված բազմաթիվ ուշագրավ Գանձարաններից հիշատակելի են Մատենադարանի ձեռագրեր դարան 7785, XIV դար, Ղրիմական ձեռագիր, դարան 3503, 1394 թվական, Սիսիական ձեագիր, դարան 5521, XV դար, Աղթամար, Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց վանքի մատենադարանի ձեռագիր դարան 231, XIII դար։

Կատեգորիա:Գրքեր
Կուլտուրա (թերթ, Մոսկվա)

**«Կուլտուրա»** ( - *մշակույթ*, մինչև 1991 թվականը՝ **«Սովետսկոյե իսկուստվո»**, **«Սովետսկայա կուլտուրա»** [*«Советское искусство», «Советская культура»*]), ռուսական հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Հրատարակվում է 1929 թվականից, Մոսկվայում (1953-1972 թթ. նույն անունով՝ ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարություն և մշակույթի աշխատողների արհմիության կենտկոմի օրգան)։ Նախկինում լույս է տեսել շաբաթը երկու անգամ, ներկայումս շաբաթաթերթ է։

Խորհրդային ժամանակաշրջանում պրոպագանդռլ է սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թերթի նախկին համարների էլեկտրոնային տարբերակներ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ թերթեր
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Սոցիալական զարգացում

**Սոցիալական զարգացում**, հասարակական հարաբերությունների, պրոցեսների և անձնավորության կատարելագործման բնութագիրը։ Սոցիալական զարգացումը հենվում է գիտատեխնիկական․, տնտեսական և արտադրական․ առաջադիմության վրա, սակայն չի հանգում դրանց։ Սոցիալական զարգացման ուղղակի բխեցումը գիտության, տեխնիկայի, արտադրության զարգացման աստիճանից հատկապես բուրժուական ֆուտուրոլոգիային բնորոշ տեխնիցիստական մոլորություն է։ Սոցիալական զարգացման ցուցանիշների համապարփակ համակարգ դեռ չի մշակված։ Սոցիալական զարգացման ցուցանիշները (օրինակէ աշխատանքից բավարարվածությունը), պետք է ընդգրկեն ոչ միայն անձնավորության սոցիալ վիճակի օբյեկտիվ բնութագրերը, այլև հենց վերջիններիս։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Բրազիլիայի հայոց թեմ

[մինի|[Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Սան Պաուլո)|Սուրբ Գևորգ եկեղեցի, Սան Պաուլո]]
**Բրազիլիայի հայոց թեմ**, Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ Հարավային Ամերիկայի տարածքում գտնվող, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին պատկանող երեք թեմերից (Արգենտինայի և Ուրուգվայի թեմերի հետ միասին) մեկը, որը ներկայացնում է առաքելական բրազիլահայության հոգևոր կյանքը։

Առաջնորդանիստը՝ Սան Պաուլոյի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի։ Թեմի առաջնորդն է Նարեկ եպիսկոպոս Բերբերյանը (2014 թվականից)։

## Պատմություն
Թեմը կազմավորվել է 1983 թվականին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Թեմի վարչական տարածքն ընդգրկում է գլխավորապես Սան Պաուլո, Օզասկու, Ռիո դե Ժանեյրո և մի քանի այլ քաղաքներ, որտեղ բնակվում են մեծաթիվ հայ ընտանիքներ։ Առաջին հայ հոգևորականը, որը 1923 թվականին Մերձավոր Արևելքից գաղթածների հետ հաստատվել է Բրազիլիայում, Գաբրիել ավագ քահանա Սամուելյանն էր։ Նոր վերաբնակեցվածները կազմել են հանձնաժողով՝ գաղութը կազմակերպելու և վարչություն ստեղծելու համար։ Հանձնաժողովը դիմել է ամերիկահայոց թեմի առաջնորդին (Նյու Յորք)՝ իրենց վարչությունը վավերացնելու և Բրազիլիայի հայ համայնքի եկեղեցի ու ազգային կյանքն իր հովանու տակ առնելու խնդրանքով։

1933 թվականին Բրազիլիան ընդգրկվել է Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակության կազմում (կենտրոնը՝ Բուենոս Այրես)։ Հայրապետական պատվիրակ է նշանակվել Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրյանը (1938-1951, ապա 1951-1961 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք)։

1983 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակությունը բաժանվել է երեք առանձին թեմերի։ Բրազիլիայում առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը, կառուցվել է 1935 թվականին, Օզասկու քաղաքում (ներկայումս եկեղեցու սպասարկումը կատարում են Սան Պաուլոյի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու քահանաները)։ Բրազիլիայի թեմի առաջնորդանիստ Սուրբ Գևորգ եկեղեցին կառուցվել է 1938 թվականին, վերակառուցվել՝ 1948 թվականին։ 1980-2014 թվականներին Բրազիլիայի թեմի առաջնորդ է եղել Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը։

2014 թվականի մարտի 31-ին Սան Պաուլոյում, նախագահությամբ Բրազիլիայի հայոց թեմի նախկին առաջնորդ Տեր Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանի և ատենապետությամբ թեմական խորհրդի նախագահ Անդրե Կիսաջիկյանի, թեմի պատգամավորական ժողովը Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ է ընտրել առաջնորդական փոխանորդ Տեր Նարեկ եպիսկոպոս Բերբերյանին։ Թեմում իրենց հոգևոր սպասավորությունն են բերում երկու քահանաներ՝ Տ. Եզնիկ ավագ քահանա Կյուզելյան  և  Տ. Պողոս ավագ քահանա Պարոնյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլիայի հայոց թեմ
Սոցիալական գործողություն

**Սոցիալական գործողություն**, սոցիալական հիմնահարցերի և հակասությունների լուծման եղանակ, որը պայմանավորված է հասարակության հիմնական սոցիալական ուժերի փոխհարաբերությամբ։ Սոցիալական գործողության հետևանք է հասարակական շարժումները, որոնք կարող են լինել տարերային կամ կազմակերպված, չկանխատեսված կամ պլանավորված և այլն։ Սոցիալական գործողությունը փորձում է լուծել տնտեսական, քաղաքական և այլ խնդիրներ, արտահայտել է տարբեր դասակարգերի և խավերի շահերը, իրագործվել ռեֆորմի կամ հեղափոխության ձևով։

Սոցիալական գործողության սոցիոլոգիական առումով հասարակական շարժման տարերայնության և գիտակցականության, նպատակի և միջոցի, ցանկալի և անցանկալի հետևանքների փոխհարաբերությունն է։ Անձնավորության Սոցիալական գործողություն, որպես հասարակայնորեն նշանակալի արարքների ամբողջություն, քննում են հոգեբանությունը, սոցիալական հոգեբանությունը, բարոյագիտությունը, քրեագիտությունը, կառավարման սոցիոլոգիան և այլն։

Կատեգորիա:Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական վարք
Խորհրդային մառդեր

**Խորհրդային  մառդեր** (գերմաներեն․ Marder — կզաքիս), մորթատու, միջին բրդատվության ճագարների բնաշխարհիկ ցեղ։

Բուծվել է Խորհրդային Հայաստանում՝ 1931—1940 թվականներին, նախկին ԽՍՀՄ հարավային շրջանների կերային և կլիմայական պայմաններին հարմարված ճագարների մի քանի ցեղերի (ռուսական լեռնային, շինշիլա, երկնագույն մսզածածկով տեղական ճագարներ) բարդ վերարտադրական տրամախաչման միջոցով։ Բուծման աշխատանքները ղեկավարել է Մ․ Բագրատյանը։

Ճագարներն ունեն կարճացած իրանով ամուր մարմնակազմ։ Մազածածկը խիտ է, փայլուն, մուգ կամ բաց շագանակագույն (կզաքիսի մորթու նման, որից էլ ցեղն ստացել է իր անվանումը)։ Նորածին ճագարիկների մազածածկը մկնագույն է, բնորոշ գույնը ձեռք են բերում 4-5 ամսականում։ Իրանի միջին երկարությունը՝ 50,5 սմ, իսկ կրծքի փաթը 33,4 սմ է։ Միջին կենդանի զանգվածը՝ 3,8 կգ։ Պտղատվությունը՝ 7 ճագարիկ։

Խորհրդային մառդերը տարածված է եղել գլխավորապես Հայաստանում։ Տոհմային մատղաշը բուծվել է ՀԽՍՀ անասնապահության և կերարտադրման ԳՀԻ-ի Չարբախի փորձարարական հենակետում։

Կատեգորիա:Ճագարներ
Ռուս-ալբանական հարաբերություններ

**Ռուս-ալբանական հարաբերություններ** (), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Ալբանիայի Հանրապետության միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1924 թվականին, կասեցվել 1939 թվականի ապրիլին՝ Նացիստական Իտալիայի կողմից Ալբանիայի գրավումից հետո, վերականգնվել 1945 թվականի նոյեմբերին Ալբանիայի հեղափոխության հաղթանակից հետո։ ԽՍՀՄ և Ալբանիայի համագործակցությունը զարգացել է տնտեսական փոխօգնության խորհրդի (որի մեջ Ալբանիան մտել է 1949 թ. [փետրվարին) սկզբունքների համաձայն։ ԽՍՀՄ և Ալբանիան 1955 թ. մայիսին ստորագրել են Վարշավայի պայմանագիր 1955 թ.։ Այնուհետև կնքվել են գիտատեխնիկական համագործակցության (1956), աոևտրի և ծովագնացության (1958) վերաբերյալ ևն համաձայնագրեր ու պայմանագրեր։ 1961 թվականից, ալբանական ղեկավարության պառակտիչ գծի հետևանքով, երկու երկրների միջև հարաբերությունները խզվել են։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Սովետսկայա Լիտվա

«**Սովետսկայա Լիտվա**» (, թարգմ.՝ «*Խորհրդային Լիտվա*»), խորհրդային և մասամբ հետխորհրդային շրջանի ռուսալեզու թերթ Լիտվայում։ Հանիսացել է Լիտվայի կոմկուսի ԿԿ-ի, Լիտվական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և նախարարների խորհրդի օրգանը։

Լույս էր տեսնում 1940 թվականից, Վիլնյուսում (1-ին համարը՝ «Տրուժենիկ», Կաունասում)։ 1941—1944 թվականներին հրատարակությունը ընդհատվել է։ 1989 թվականներին, ԽՍՀՄ պետությունների անկախացման գործընթացի ընթացքում վերանվանվել է «Էխո Լիտվի» (, չշփոթել լիտվեերեն նույնանուն  թերթի հետ)։ Լիտվայի կոմկուսի ռուսամետ մասը, առանձնանալով իր անկախությունը Մոսկվայից հայտարարած Լիտվայի կոմունիստական կուսակցությունից, Մոկսվայից, թերթի խմբագրության նախկին մի մասի ուժերով սկսեց թողարկել թերթը հին անվամբ, որը տպագրվում էր Մինսկում, Բելառուսի կոմունիստական կուսակցության օգնությամբ, 35000 տպաքանակով և տարածվում ոչ պաշտոնապես։ Հիմնական խմբագրության առարկությունների և դատական գործընթացներից հետո, այդ նոր թերթը թեթևակի փոխեց անունը, դառնալով «Լիտվա Սովետսկայա» ()։

Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո հրատարակվում էր «Էխո Լիտվը» հրատարակության կողմից, և ինչ–որ շրջանում Լիտվայի միակ ռուսերեն թերթն էր։ Թերթը փակվել է 2000–ականների սկզբին, տնտեսական պատճառներով։

## Արտաքին հղումներ
* Լիտվայի մամուլ 

Կատեգորիա:Լիտվայի օրաթերթեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օրաթերթեր
Խորհրդային արվեստ (ամսագիր)

**«Խորհրդային արվեստ»**, խորհրդային շրջանի հայակական գիտատեսական, քննադատական և գեղարվեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության (*մշակույթի նախարարություն*) և կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի հրատարակությունը։ Առաջին անգամ Լույս է տեսել 1932 թվականին (1932-1938, 1940-1941 թվականներին՝ **«Խորհրդային արվեստ»**, 1943-1955 թվականներին՝ **«Սովետական գրականություն և արվեստ»**), Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Վշտունի, Ս․ Մելիքսեթյան, Գ․ Հովնան, Ս․ Բայանդուր (1940-1941, 1955 թվականից)։

30-ական թվականներին ջատագովել է հայ-խորհրդային արվեստը (թատրոն, կինո, երաժշտություն, կերպարվեստ ճարտարապետություն և այլն)։

Կազմակերպել է բանավեճեր ժամանակակից հայկակական երգի, ժողովրդական երգարվեստի ու պարարվեստի, քաղաքային շինարարության հարցերի շուրջ։ Տպագրել է գրական-գեղարվեստական, տեսական-քննադատական գործեր, պիեսներ, սցենարներ, գրախոսականներ, ծանոթացնում հանրապետության մշակութային կյանքի իրադարձություններին։

Տարբեր բնույթի և ժանրի հոդվածներով հանդեսին թղթակցել են անվանի արվեստագետներ, արվեստաբաններ, գրողներ՝ Մարտիրոս Սարյան, Փ․ Թերլեմեզյան, Հովսեփ Օրբելի, Գ․ Լևոնյան, Տ․ Բեկնազարյան, Տ․ Գյուլիքևխյան, Դերենիկ Դեմիրճյան, Վահան Թոթովենց, Գուրգեն Մահարի, Յո․ Յուզովսկի, Բ․ Ալպերս, Մ․ Շտայնբերգ և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ծուխ (քրիստոնեություն)

**Ծուխ**, ընտանիք, լայն իմաստով՝ հայ հոգևորականի իրավասության տակ գտնվող ընտանիքների, բնակավայրերի ամբողջություն, որի սահմանները որոշում է թեմակալ առաջնորդը կամ թաղական խորհուրդը։ Ծուխ ունենում է եկեղեցի ու քահանան, հոգում իր եկեղեցու և սպասավորների՝ ծխատեր քահանայի, դպրապետի և այլոց նյութական կարիքները։ Ծխատեր քահանան, թեմակալ առաջնորդի արտոնությունն ստանալով, դառնում է եկեղեցու ներկայացուցիչն իրեն վստահված Ծուխի շրջանում։ Նա կատարում է ընտանիքների կամ անհատների համար նախատեսված եկեղեցական արարողությունները՝ տնօրհնեք, կնունք, թաղում, խոստովանություն, հաղորդություն, նաև նշանդրեք և պսակ։ Ծուխն ունի իր ծխական դպրոցը, գումարում է ժողովներ, որտեղ ընտրում են հոգաբարձություն և սահմանում ծխահարկ։

Կատեգորիա:Թեմեր
Ռուս-թուրքական հարաբերություններ

**Ռուս-թուրքական հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերություններ են Ռուսաստանի Դաշնության և Թուրքիայի Հանրապետության միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերութրււնները հաստատվել են 1920 թվականին։ 1921 թվականի մարտի 16-ին Մոսկվայում երկրների միջև կնքվել է «բարեկամության և եղբայրության մասին» պայմանագիր։ Պայմանագրի առաջին հոդվածով կողքերից յուրաքանչյուրը պարտավորվում Էր «չճանաչել հաշտության ոչ մի պայմանագիր կամ միջազգային որևէ ակտ, որը պայմանավորվող մյուս կողմին կպարտադրվեր ուժի միջոցով»։ Հաստատվում Էր Թուրքիայի հյուսիս-արևելք նոր սահմաները՝ Կարսի մարզը, որը Թուրքիան գրավել Էր 1920 թվականի աշնանը Հայաստանի դեմ ձեռնարկած իր նվաճողական պատերազմի ընթացքում, անցնում Էր Թուրքիային, իսկ Բաթում քաղաքը, նավահանգիստը և հարակից շրջանը Թուրքիան համաձայնում Էր զիջել Վրաստանին, երրորդ հոդվածով՝ Նախիջևանի մարզը կազմում Էր ինքնավար տարածք՝ Ադրբեջանի խնամակալության ներքո պայմանով, որ Ադըրբեջանը չէր զիջի այդ խնամակալությունը մի երրորդ պետության։ Կողմերը չեղյալ էին հայտարարում նախկինում ցարական Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքված համաձայնագրերը։ ԽՍՀՄ համաձայնեց չհարձակման պայմանագիր կնքել Գերմանիայի հետ։ Խորհրդային կառավարությունը միևնույն նպատակով օգտագործեց նաև հետագայում կնքված խորհրդա-գերմանական պայմանագրերն ու համաձայնագրերը․ բարեկամության և սահմանի մասին պայմանագիրը 1939 թվականի սեպտեմբեր), տնտ․ համաձայնագրերը, սահմանային կոնֆլիկտների և միջադեպերի կարգավորման կոնվենցիան 1940 ևն։ Միջազգային իրավունքի սկզբունքների համաձայն, ՍՍՀՄ-ի վրա Գերմանիայի հարձակման պահից, սովետա-գերմանական բոլոր պայմանագրերն ու համաձայնագրերը կորցրին իրենց ուժը։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-Թուրքիա հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական հարաբերություններ
Երևանի շրջակա միջավայր

**Երևանի շրջակա միջավայրին**, բոլոր խոշոր քաղաքների նման, բնորոշ են մթնոլորտային օդի և ջրի ավազանների մաքրության, կանաչապատ տարածքների պահպանության ու ընդլայնման հիմնախնդիրները։

## Կանաչապատման աշխատանքներ
Երևանում առաջին հեկտարսարակական պարտեզն Անգլիական այգին էր (միակը՝ մինչև 1920 թվականը, այժմ՝ Թատերական այգի)։ Երևանի առաջին (1924 թվական) և հաջորդ բոլոր հատակագծերում հատուկ ուշադրություն է դարձվել կանաչապատման հարցերին։ 1930-ական թվականներին սկսվել է Քանաքեռի, Նորքի և Սարի թաղի լանջերի կանաչապատումը։ Հետագայում ստեղծվել են «Հաղթանակ», «Օղակաձև», Ծիծեռնակաբերդի զբոսայգիները, Ազատության հրապարակի, Շահումյանի պուրակները, Հրազդանի կիրճի, Մալաթիա թաղամասի Ջրաշենի հանգստյան գոտիները և այլն։ 1990 թվականին Երևանն ունեցել է մոտ 1930 հեկտար ծառածածկ տարածք։ Այդուհանդերձ, կանաչապատման աստիճանը չի գերազանցել 11,4 %-ը. նախատեսված էր 40 %։ Միջազգային նվազագույն չափանիշով (50 մ/մարդ) 1,2 միլիոն բնակչություն (1986 թվական) ունեցող քաղաքին անհրաժեշտ է 6000 հեկտար ծառածածկ տարածք, մինչդեռ Երևանում այն 3 անգամ պակաս է ընդունված չափանիշից։ Ավելին, 1991-1995 թթ.-ի էներգետիկ, ճգնաժամի տարիներին Երևանում հատվել է մոտ 470 հեկտար ծառածածկ տարածք՝ 38 հեկտարը՝ լիակատար, 132 հեկտարը՝ համատարած, 300 հեկտարը՝ մասնակի կորուստներով։ 1995 թվականին քաղաքի ընդհանուր՝ 20 հազար հեկտար տարածքից ծառածածկ էր 1460 հեկտարը, կանաչապատման աստիճանը՝ 7,3 %։ 1995-2000 թվականներին կառուցապատման հետևանքով վերացվել է ևս 700 հեկտար ծառածածկ տարածք։ 2004 թվականին քաղաքում մնացել էր 570 հեկտար կանաչ տարածք՝ 60 % միջին ծառածածկով (342 հեկտար), կանաչապատման աստիճանը՝ 1,55 %։

[200px|մինի|[Ծիծեռնակաբերդ|Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը ]]
2005-2007 թվականներին վերակառուցվել է շուրջ 120 կմ ջրագիծ, որը մայրաքաղաքում կանաչ տարածքների համեմատաբար լիարժեք պահպանման և հետագայում ավելացման լավ նախապայման է։

## Հետագա ծրագրեր
2005-2007 թվականներին Երևանում տնկել են 110 հազար ծառ և 162 հազար թուփ՝ 65-70 % կպչողականությամբ։ Նախատեսված է մինչև 2020 թվականը շարունակել ծառազուրկ տարածքների վերականգնումն ու կանաչապատումը, ինչպես նաև ստեղծել նորերը՝ հիմնականում Շենգավիթ, Մալաթիա-Սեբաստիա, Դավթաշեն վարչական շրջաններում։ Կանաչապատման մեծածավալ աշխատանքներ նախատեսված են Դալմայի այգիներում (256 հեկտար, քաղաքային նշանակության պատմամշակույթային համալիր), ինչպես նաև Հրազդանի կիրճում և այլն։ Տրանսպորտով ծանրաբեռնված պողոտաներում և փողոցներում տնկել են գազադիմացկուն ծառատեսակներ, որոնք զգալիորեն կմեղմեն տրանսպորտային միջոցների արտանետած վնասակար նյութերի ազդեցությունը։ Մայրաքաղաքի հարավային հեկտարտվածում՝ Շենգավիթ, Էրեբունի, Նուբարաշեն, Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջաններում, որտեղ մթնոլորտում զգալիորեն բարձր է փոշու պարունակությունը, նախատեսվում է տնկել փոշեկլանիչ ծառատեսակներ և թփատեսակներ։ Երևանի նոր՝ գլխավոր հատակագծով՝ մինչև 2020 թվականը նախատեսվում է 1300 հեկտարով ավելացնել կանաչ տարածքները։ Մշակվել են առաջիկա 15 տարվա կանաչապատման երկարաժամկետ և կարճաժամկետ ծրագրեր։

Երևանի տարբեր հատվածներում կան 41 զբոսայգի և պուրակ։ 2010 թվականի հոկտեմբերին ավարտվել է Սիրահարների այգու (նախկին Ալեքսանդր Պուշկինի անվան) վերակառուցումը, որն ունի գեղեցիկ արհեստ, լճակներ ու ջրվեժներ, քարե հորինվածքներ ու արձաններ, ինչպես նաև բացօթյա ամֆիթատրոն։

Կատեգորիա:Երևան
Խորհրդային դպրոց (շաբաթաթերթ)

**Սովետական դպրոց**, խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացել է ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստրության և լուսավորության, բարձրագույն դպրոցի ու գիտական հիմնարկների աշխատողների արհմիության հանրապետական կոմիտեի օրգանը։ Առաջին անգամ Լույս է տեսել 1932 թվականին, Երևանում (1932-1935՝ «Կուլտուրական ֆրոնտ», 1935-1940 թվականներին՝ «Խորհրդային դպրոց»։ Խմբագիրներ՝ Ս․ Սահակյան, Ա․ Ասատրյան, Ա․ Մովսիսյան, Ա․ Եղիազարյան, Ս․ Ղազարյան, Շ․ Սիմոնյան, Ս․ Խուդոյան, Փ․ Ավագյան, Ա․ Բաղդասարյան, Ս․ Սուքիասյան (1961 թվականից)։

«Կենսագործենք կուսակցության պահանջները», «Ուսուցչի ամբիոն», «Օգնություն ուսուցչին», «Առաջավոր փորձը դպրոցում», «Դաստիարակության հարցեր», «Մանկավարժական մտորումներ» բաժիններում խորհրդային գաղափարախոսության դիրքերից լուսաբանել է ընդհանուր պարտադիր միջնակարգ կրթության իրականացման, ուսումնադաստիարակչական գործընթացի կատարելագործման, աշակերտության բազմակողմանի դաստիարակության հարցեր։

Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Թվերգ

**Թվերգ**, ճարտասանական եղանակավոր խոսքից մինչև ասերգի սահմաններն ընդգրկող երգեցողության ձև (ոգումն, առասացություն, ասերգություն, թվերգություն և այլն)։ Աշխարհիկ երգարվեստում Թվերգի կիրառման հիմնական ոլորտը վիպականն է (բառ ասել, վեպ ասել), որտեղ առկա է նաև Թվերգի և թվելյաց երգերի միջև եղած կապը։ Հոգևոր երգարվեստի ոլորտում Թվերգի նշանակությունը առավել կոնկրետացված է և առնչվում է սաղմոսերգությանը։ Նեղ առումով թվերգությունը սաղմոսերգության երկու (Կոմիտաս) տեսակներից մեկն է։ Եկեղեցում թվերգությամբ են հնչում քարոզը, Ավետարանից և Հին կտակարանի մարգարեների գրքերից քաղված հատվածները։ Ի տարբերություն սաղմոսասացության (սաղմոսերգության մյուս տեսակն է), Թվերգը ունի երաժշտական և տաղաչափական կանոնավոր նկարագիր։ Թվերգի ձայնալևէջային, կշռութային, կառուցվածքային բնութագրերը պայմանավորված են լեզվի (գրաբարի) առոգանական, մասնավորապես՝ շեշտական և կառուցվածքային հատկանիշներով։ Թվերգին բնորոշ է որոշակի ձայնամիջոցով սահմանափակված ձայնակարգային հիմք և մեղեդիական տիպական դարձվածքների առկայություն, որոնցով նա սերտ կապի մեջ է վիպական արվեստի հետ։ Թերևս նաև դա է նկատի ունեցել Կոմիտասը, երբ գրել է, թե հնում սաղմոսերգությունը, հավանաբար, կատարվել է ժողովրդական եղանակներով։ Թվերգը երգվում է լեզվի առոգանության և տրոհության նշանների համաձայն, որոնք, երաժշտական նշանակությամբ հանդերձ, հայտնի են նաև որպես «Առոգանական խազերի համակարգ»։ Ըստ իրենց կիրառական նշանակության, Կոմիտասն այդ նշանները բաժանել է երեք խմբի՝ տևողության, առոգանության, տրոհության։ Կիրառվելով 8-րդ դարից՝ առոգանական խազերի համակարգը զարգացման մի քանի շրջան է ունեցել և 12–13-րդ դարերին հասել իր բարձունքին։ Թվերգի՝ մեզ հասած հնագույն խազագրված օրինակները պատկանում են 9–10 դարերիմ՝ Միլքե թագուհու (851 թվական), Աշոտ սպարապետի (909 թվական), Էջմիածնի (989 թվական), Նարեկյան (1069 թվական) և այլ Ավետարաններ։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
ՀԽՍՀ խորհուրդների համագումար

**Խորհուրդների համագումար**, ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը 1922-1937 թվականներին։ Կազմավորվել է գավառային խորհուրդների ներկայացուցիչներից՝ 5 հազար բնակչից մեկ պատգամավոր հաշվով։ Դրա կազմի մեջ էին մտնում բանվորների, գյուղացիների, կարմիրգվարդիականների ներկայացուցիչները՝ անկախ սեռից ու ազգային պատկանելությունից։ Համագումարը տնօրինում էր հանրապետության սահմանադրության հաստատման, փոփոխման և լրացման, տնտեսական և մշակութային շինարարության ղեկավարման, պետական գործունեության մյուս կարևորագույն հարցերը։ Համագումարների միջև ընկած ժամանակահատվածում ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը համագումարի ընտրած հանրապետության Կենտրոնական գործադիր կոմիտեն էր։ Համագումարի և Կենտգործկոմի տնօրինությանը վերապահված չէր միայն ԽՍՀՄ իրավասությանը ենթակա հարցերի քննարկումը (ԽՍՀՄ կազմավորումից հետո)։ Մինչև 1937 թվականը գումարվել է ՀԽՍՀ սովետների 9 համագումար․
* I համագումար, 1922 թվականիի հունվար-փետրվար 
* II համագումար, 1922 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր 
* III համագումար, 1923 թվականի դեկտեմբեր 
* IV համագումար, 1925 թվականի մարտ 
* V համագումար, 1927 թվականի մարտ-ապրիլ 
* VI համագումար, 1929 թվականի ապրիլ 
* VII համագումար, 1931 թվականի փետրվար 
* VIII համագումար, 1935 թվականի հունվար 
* IX համագումար, 1937 թվականի մարտ

ՀԽՍՀ սովետների IX արտակարգ համագումարն ընդունեց ՀԽՍՀ նոր սահմանադրությունը, որով ՀԽՍՀ պետական իշխանության բարձրագույն մարմին հռչակեց ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդին։

Կատեգորիա:Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (ՀԽՍՀ)
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պատմություն
Սովետսկայա Մոլդավիա

**«Սովետսկայա Մոլդավիա»** (, «Սովետական Մոլդավիա»), խորհրդային շրջանի օրաթերթ Մոլդովական ԽՍՀ-ում։ Հանդիսացել է Մոլդավիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի, Մոլդովական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Մինիստրների խորհրդի օրգանը (ռուսերեն)։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1925 թվականին (մինչև 1940 թ․՝ ուկրաինական «Չերվոնի օրալ» («Կարմիր մաճկալ»), ապա՝ «Սոցիալիստիչնա Մոլդավիա» («Սոցիալիստական Մոլդավիա»)), Քիշնևում։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1968)։

Կատեգորիա:Մոլդովայի օրաթերթեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օրաթերթեր
Սովետական փոքր հանրագիտարան

thumb|1928
**Սովետական փոքր հանրագիտարան** (ՍՓՀ), միջին ծավալի հանրամատչելի համապարփակ հանրագիտարան, «Սովետսկայա Էնցիկլոպեդիա»-ի («Советская энциклопедия») հրատարակություն։ Առաջին հրատարակությունը (հ․ 1—10) լույս է տեսել 1928-1931 թվականներին (տպաքանակը՝ մոտ 100 հազար, ավելի քան 30 հազար հոդված, գլխավոր խմբագիր՝ Մեշչերյակով), երկրորդ հրատարակությունը՝ 1933-1941 թվականներին (հ․1—10) և 1947 թվականին՝ հ․ 11, տպաքանակը՝ մոտ 100 հազար։ Առաջին 6 հատորները լույս են տեսել կրկնակի հրատարակությամբ՝ ուղղումներով և լրացումներով։ Երրորդ հրատարակությունը՝ 1958-1960 թվականներին (հ․ 1—10, տպաքանակը՝ մոտ 290 հազար, 50 հազար հոդված, գլխավոր խմբագիր՝ Վվեդենսկի)։ Հոդվածների մոտ 50 %-֊ը նվիրված է բնագիտության և տեխնիկայի, 34 %-֊ը՝ հասարակական-քաղաքական և պատմական գիտությունների հարցերին, մոտ 16 %-֊ը՝ գրականությանն ու արվեստին։ Կա ավելի քան 12 հազար պատկեր, 170 գունավոր քարտեզ։ ՍՓՀ-ի ստեղծմանը մասնակցել է ավելի քան 3 հազար հեղինակ։

## Տես նաև
* Սովետական մեծ հանրագիտարան

Կատեգորիա:Ռուսերեն հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Գիտությունը ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:1928 գրքեր
Կատեգորիա:1928 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն

::*Այս հոդվածը վերաբերվում է *'«ՈւզԽՍՀ»** եզրույթին. չշփոթել **«ՈւԽՍՀ»** ([[Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն|Ուկրաինական ԽՍՀ]]) եզրույթի հետ:''


**Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն** (**Ուզբեկական ԽՍՀ**, **ՈւզԽՍՀ** , ժամանակակից ուղղագրությամբ՝ ''O’zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi''), [[ԽՍՀՄ]] վարչատարածքային միավոր Միջին Ասիայի կենտրոնական և հյուսիսային մասում, 15 միութենական հանրապետություններից մեկը։ Տարածքը կազմել է 447,4 հզ․ կմ², բնակչությունը 1984 թվականի դրությամբ կազմել է 1 749 600 մարդ։ Ազգային կազմը (1979-ի մարդահամարով, հզ․ մարդ) ունեցել է հետևյալ պատկերը․ [[ուզբեկներ]]՝ 10569, [[կարակալպակներ]]՝ 298, [[ռուսներ]]՝ 1666, [[թաթարներ]]՝ 649, [[ղազախներ]]՝ 620, [[տաջիկներ]]՝ 595, [[կորեացիներ]]՝ 163 և այլք։ Բնակչության միջին խտությունը քառակուսի կիլոմետրի հաշվով կազմել է 38,1 մարդ (1983)։ Մայրաքաղաքը՝ Տաշքենդ (1985 հզ․ բն․, 1984)։ Խոշոր քաղաքներ են համարվել [[Սամարղանդ]]ը, [[Նամանգան]]ը, [[Անդիժան]]ը, [[Բուխարա]]ն, [[Ֆերգանա]]ն, [[Կոկանդ]]ը, [[Մարգիլան]]ը։ Ուզբեկական ԽՍՀ պարգևատրվել է Լենինի երեք (1939, 1956, 1980), Ժողովուրդների բարեկամության (1972) և Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1974) շքանշաններով։

Խորհրդայնացման շրջանը տևել է [[1917]] թվականի [[նոյեմբեր]]ից մինչև [[1918]] թվականի [[մարտ]]ը։ Տարածքի հիմնական մասը մտել է Թուրքեստանի ԻԽՍՀ կազմի մեջ։ 1918—20-ի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին կարմիր բանակի օգնությամբ աշխատավորները ջախջախել են սպիտակգվարդիականների և բասմաչների հիմնական ուժերը։ Մասնակցություն է ունեցել [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի [[Արևելյան ռազմաճակատ (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)|Արևելյան ռազմաճակատ]]ում ([[1941]]-[[1944]])։ Գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղերն են եղել բամբակագործությունը, [[պտղաբուծություն]]ը, խաղողագործությունը և այլն։

[[1990]] թվականի [[հունիսի 20]]-ից Ուզբեկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունեց ինքնիշխանության հռչակագիրը։ Հանրապետության առաջին նախագահը դարձավ [[Իսլամ Քարիմով]]ը։

[[1991]] թվականի [[օգոստոսի 31]]-ին Ուզբեկական ԽՍՀ-ն վերանվանվեց **Ուզբեկստանի Հանրապետություն''' և հռչակից իր անկախությունը Խորհրդային Միության լուծարումից երեք ամիս առաջ։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հանրապետություններ
Կատեգորիա:Ուզբեկստան
Կատեգորիա:1991 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:1924 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
ԽՍՀՄ-Արևելյան Գերմանիա հարաբերություններ

**ԽՍՀՄ-Արևելյան Գերմանիա հարաբերություններ**, դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Միության և Արևելյան Գերմանիայի (ԳԴՀ) միջև։ Խորհրդային Միությունը եղել է Արևելյան Գերմանիայի հիմնական տնտեսական և քաղաքական հովանավորը։

## Պատմություն
Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1949 թվականի հոկտեմբերին։ Խորհրդային Միությունն առաջինը ճանաչեց Արևելյան Գերմանիայի (պաշտոնապես՝ *Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն*) անկախությունը։ 1950 թվականին Արևելյան Գերմանիան ընդունվեց Տնտեսական փոխօգնության խորհրդի մեջ։

Պատմության ընթացքում կնքվել են համաձայնագրեր գիտատեխնիկական համագործակցության (1951 թ.), Արևելյան Գերմանիայի քաղաքացիների՝ ԽՍՀՄ-ի բուհերում սովորելու մասին (1952 թ.), ստորագրվել արձանագրություն գերմանական ռեպարացիաների դադարեցման վերաբերյալ (1953 թ.), Արևելյան Գերմանիայի ժողովրդի տնտեսության կարիքների համար ատոմային էներգիան օգտագործելու և ատոմային հետազոտություններում օգնության մասին (1955 թ.)։ Խորհրդային Միությունն ու Արևելյան Գերմանիան սոցիալիստական ճամբարի մյուս երկրների հետ կնքեցին Վարշավայի պայմանագիրը։

Համաձայնագրեր են ստորագրվել նաև օդային հաղորդակցության (1956 թ.), Արևելյան Գերմանիայի տարածքում սովետական զորքերի ժամանակավորապես գտնվելու (1958 թ.) վերաբերյալ։ Կնքվել են պայմանագրեր առևտրի և ծովագնացության (1957 թ.), բարեկամության, փոխօգնության և համագործակցության (20 տարով) (1964 թ.) վերաբերյալ, Արևելյան Գերմանիային տեխնիկական օգնության, մշակութային և գիտատեխնիկական համագործակցության (1964 թ.), ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության բնագավառում համագործակցելու (1967 թ.), գիտատեխնիկական համագործակցության ընդլայնման (1968 թ.), գազի և նավթի ասպարեզում Արևելյան Գերմանիային տեխնիկական աջակցություն ցույց տալու մասին (1970 թ.)։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Կաթողիկե (այլ կիրառումներ)

**Կաթողիկե**,

# Աթոռանիստ եկեղեցի, մայր եկեղեցի։ Այդ անունը հատուկ տրվել է Էջմիածնի Մայր Տաճարին։ 
# Հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ՝ բարձր թմբուկով և սրածայր վեղարով գմբեթ։ Հայաստանում մայր եկեղեցիները գմբեթավոր են եղել, և նրանց օրինակով Կաթողիկ են կոչել նաև գմբեթ ունեցող եկեղեցիներն ընդհանրապես։ Գմբեթի կաթողիկե անվանումը աստվածաբանության մեջ համարվել է եկեղեցու հոգևոր ընդհանրականության տեսանելի խորհրդապատկերը։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ. Ծիսական բառարան, Ե. 1992։
Գրչության կենտրոններ

**Գրչության կենտրոններ **, հայ մշակույթի միջնադարյան կենտրոններ, բնակավայրեր կամ հաստատություններ, որտեղ գրվել, ընդօրինակվել, զարդանկարվել ու կազմվել են ձեռագրեր։ Ձեռագրեր ստեղծվել են հիմնականում վանքերին ու մենաստաններին, եպիսկոպոսարաններին ու դպրանոցներին կից գրչատներում՝ նպատակ ունենալով ձեռագրերի բազմացումը ինչպես առօրյա օգտագործման, ուսուցման ու ընթերցման կարիքները բավարարելու, այնպես էլ հետագա սերունդներին փոխանցելու համար։ Եղել են նաև առանձին տներ, որտեղ գրիչները ձեռագրերն ընդօրինակելու համար օգտագործել են աշակերտների և ընտանիքի անդամների աշխատանքը։ Գրչության կենտրոններում ձեռագրեր ընդօրինակելու հետ ստեղծվել են պատմագրական, գրական, գիտական, դավանաբանայան բնույթի գործեր։ Գրչության կենտրոնները եղել են գրի պահպանման ու զարգացման, մանրանկարչության ու կազմարարական արվեստի, մագաղաթի ու թղթի մշակման, ներկերի ու թանաքի պատրաստման և գրչության արվեստին առնչված այլ արհեստների կենտրոններ։ Խոշոր կենտրոններում եղել են գրչապետներ ու սրբագրիչներ, որոնք հետևել են ձեռագրի գեղեցկությանը և գրագիտությանը։

## Հայ գրչության կենտրոնները

Հայ առաջին գրչության կենտրոնը Վաղարշապատն է։ Այդտեղ, 5-րդ դարից սկսած, գրվել, բազմացվել և Հայաստանի տարբեր կողմեր են առաքվել հայկական ձեռագրեր։ Սրանք իրենց հերթին ընդօրինակվել ու բազմացվել են այլ գրչության կենտրոններում։ Հաշվվում են ավելի քան 1500 գրչության կենտրոններ, որոնք գործել են տարբեր ժամանակներում և ունեցել տարբեր ընդգրկում։ Առավել նշանավոր էին Վաղարշապատի, Սյունյաց, Անձևացյաց, Տաթևի, Վարագի, Նարեկի, Արգինայի, Հաղպատի, Սանահինի, Աղթամարի, Գետիկի, Գոշավանքի, Խորանաշատի, Խոր վիրապի, Մշո Առաքելոց և Գլակա վանքերի, Երզնկայի, Կարինի, Կարսի, Գլաձորի, Ապրակունիսի, Խառաբաստի, Մեծոփի, Սսի, Դրազարկի, Ակների, Գռների, Ադանայի, Խիզանի, Վանի, Բաղեշի, Կաֆայի, Սուրխաթի, Սկևռայի, Կոստանդնուոլսի, Երուսաղեմի, Նոր Ջուղայի և այլ գրչության կենտրոններ։ Հայ գրչության կենտրոններ են եղել նաև Վրաստանում, Իրանում, Ռուսաստանում, Իտալիայում, Հնդկաստանում, Հոլանդիայում, Լեհաստանում, Եգիպտոսում և այլուր։

Կատեգորիա:Հայկական գիր և գրականություն
Դավանանք

**Դավանանք**, դավանություն, աստվածային հայտնությամբ տրված և եկեղեցու կողմից սահմանված կրոնական ճշմարտությունների ամբողջությունը։ Հայերենում դավանանք եզրը որոշ իմաստով համապատասխանում է հունարեն δοv γμα (դոգմա) բառի հոգնակի ձևին (δοvγματα), որը սկզբնապես գործածվել է որպես այն, ինչ ճիշտ (լավ) է թվում կամ կարծվում, սակայն հետզհետե աստվածաբանության մեջ բյուրեղացել է որպես դավանանքի դրույթ կամ հավատքի ճշմարտություն։ Հայերեն եզրն ի տարբերություն հունարենի գործածվում է միայն հավաքական իմաստով։ Դավանանքի խնդիրների հետ առնչվող աստվածաբանության ոլորտը կոչվում է դավանական աստվածաբանություն (dogmatic theology)։ 
## Ուղղափառ դավանանք
[250px|մինի|հեղինակ՝ [Սարգիս Պիծակ]]
Դավանանքի աղբյուրը եկեղեցու սրբազան ավանդությունն է, որի հեղինակը Աստծո Սուրբ Հոգին է։ Աստված ինքն է հայտնել իրեն՝ իր Հոգու կենդանի ներգործությամբ, և այդ հայտնությունն արտահայտված է Աստվածաշունչ գրքերով, առաքելական ավանդությամբ, սրբազան ծեսով, եկեղեցու հայրերի և վարդապետների գրվածքներով, տիեզերական ժողովների սահմանումներով և այլն։ Այդ հայտնությունը շարունակական է և ոչ թե մեկ անգամ կատարված իրողություն, որի մեջ մուտք գործելու (եկեղեցի մտնելու) համար անհրաժեշտ է Սուրբ Հոգու հետ կենդանի և գոյաբանական հաղորդակցություն, որի նախահիմքը ուղղափառ դավանությունն է։ Համաձայն Տիրոջ խոսքի, ուղղափառ դավանանքը այն վեմն է կամ ամուր հիմքը, որի վրա կառուցված է եկեղեցին։ Ուղղափառ դավանանքին (տեսական հավատք) պետք է անպայմանորեն զուգակցվի ուղղափառ կենցաղավարություն և աստվածապաշտական ճիգեր (գործնական հավատք). տեսական և գործնական հավատքի ճիշտ համադրությունը, ըստ եկեղեցու հայրերի, հոգևոր կյանքի և փրկության անհրաժեշտ նախապայմանն է։

## Տիեզերական ժողովներ

Դավանաբանության մեջ բարձրագույն հեղինակությունը վերապահված է տիեզերական ժողովներին, որոնք Սուրբ Հոգու բացառիկ ներգործությամբ սահմանել են Քրիստոսի եկեղեցու ուղղափառ հավատքը։ Տիեզերաժողովների կողմից ընդունվել են այսպես կոչված Հավատո հանգանակներ կամ նշանակներ, որոնք դավանանքի հակիրճ ձևակերպումներ են։ Հավատո հանգանակը կոչվում է նաև Հավատամք կամ Խոստովանություն հավատո կամ Դավանություն հավատո։ Այս իմաստով դավանանք ուղղափառ հավատքի խոստովանությունն է, իսկ դավանել նշանակում է ընդունել, խոստովանել և վկայել որպես ճշմարտություն։ 
## Եկեղեցու ավանդը
Պայքարելով զանազան աղանդավորական շարժումների դեմ՝ եկեղեցին մշտապես կարիք է ունեցել նորոգել և հաստատել հավատացյալ գիտակցությունը։ Եկեղեցու հայրերը և վարդապետները ավանդել են մեծածավալ դավանական ժառանգություն՝ ուղղափառ հավատքն ուսուցանելու, բացատրելու, լուսաբանելու և մեկնելու համար։ Այդ ժառանգությունը Սուրբ Հոգով տրված սրբազան ավանդության անբաժանելի մասն է։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրոն
Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմ

մինի|աջից|Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմի առաջնորդարան
**Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմ** Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ Ավստրալիա մայրցամաքի տարածքում գտնվող, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին պատկանող միակ թեմը, որը ներկայացնում է առաքելական ավստրալահայության ու նորզելանդահաության հոգևոր կյանքը։ Հանդիսանում է Էջմիածնից ամենահեռու գտնվող կրոնական կազմակերպությունը։

Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի թեմի առաջնորդն է Աղան արքեպիսկոպոս Պալիոզյանը (1981 թվականից)։ Առաջնորդանիստը՝ Սիդնեյի սուրբ Հարություն եկեղեցի։

## Պատմություն
Թեմը կազմավորվել է 1968 թվականին, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի կոնդակով։ Դեռևս 1950-ական թվականների սկզբին Սիդնեյում և Մելբուռնում կազմակերպվել են հայ եկեղեցական համայնքներ և եկեղեցական վարչություններ՝ առանց շենք ու եկեղեցի ունենալու։ Առաջին հայ հոգևորականը, որը Ավստրալիա (Սիդնեյ) է եկել 1954 թվականին, եղել է Ասողիկ ծայրագույն վարդապետ Ղազարյանը (1957 թվականից՝ եպիսկոպոս)։ 1958 թվականին նա նշանակվել է Հնդկաստանի և Ծայրագույն Արևելքի (Հնդկաստան, Բանգլադեշ, Բիրմա, Չինաստան, Թաիլանդ, Սինգապուր, Ինդոնեզիա, Ճապոնիա, Ֆիլիպիններ), ինչպես նաև Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայ գաղութների հայրապետական պատվիրակ (կենտրոնները՝ Սիդնեյ և Կալկաթա)։ 1966 թվականին Գարեգին եպիսկոպոս Գազանճյանը (Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք՝ 1990-1998 թվականներին) նշանակվել է պատվիրակի փոխանորդ, իսկ 1968 թվականին՝ Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի նորաստեղծ թեմի առաջնորդ։

## Եկեղեցիներ
մինի|Սիդնեյից ոչ հեռու գտնվող հայկական հուշարձան
Սիդնեյում հայ համայնքի առաջին եկեղեցին՝ սուրբ Հարությունը, օծվել է 1957 թվականին։ 1965 թվականին քաղաքի հայաշատ արվարձաններից մեկում գնվել է եկեղեցի, որը 1976 թվականին և 1991 թվականին վերակառուցվել է հայկական ճարտարապետական ոճով։ Եկեղեցուն կից գործում են շաբաթօրյա ազգային վարժարան, Տիկնանց միություն, Երիտասարդական միություն, թատերական, մարզական և այլ խմբեր։ 1955 թվականից հրատարակվում է «Լույս» կրոնաեկեղեցական ամսաթերթը։ Սիդնեյում մասնաճյուղեր ունեն Թեքեյան մշակութային միությունը և հայ մարմամարզական միությունը։

Մելբուռնի հայ համայնքի առաջին եկեղեցին՝ սուրբ Աստվածածինը, գործում է 1962 թվականից։ 1976 թվականին համայնքը քաղաքի հայաշատ արվարձանում ձեռք է բերել ավելի մեծ եկեղեցի՝ կից սրահներով և գրասենյակային հարմարություններով։ Այստեղ ևս գործում են եկեղեցու վարչություն, եկեղեցուն կից՝ շաբաթօրյա վարժարան (1985 թվականից), Տիկնանց, Երիտասարդաց և այլ միություններ։ 1966 թվականից լույս է տեսնում «Հույս» երկամսյա պարբերականը։ Ավստրալահայ համայնքի ազգային, կրթական գործը ղեկավարում է թեմի առաջնորդի նախագահությամբ գործող թեմական խորհուրդը՝ բաղկացած 7 հոգուց (4-ը՝ Սիդնեյից, 3-ը՝ Մելբուռնից)։ Խորհրդին կից գործում է թեմական ունեցվածքը համակարգող-տնօրինող մարմին։

Նոր Զելանդիայում բնակվող շուրջ 60 հայ ընտանիքները կենտրոնացած են գլխավորապես Օքլենդ քաղաքում։ Վերջինս Երևանից ամենահեռու գտնվող մայրաքաղաքն է, ինչպես նաև պատմական հայրենիքից ամենահեռու հայկական գաղթավայրը։ Համայնքի հոգևոր կարիքները հոգում են այցելու հոգևորականները։

## Տես նաև
* Հայերը Սիդնեյում
* Հայերը Մելբուռնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմ
Ռուս-կանադական հարաբերություններ

**Ռուս-կանադական հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Կանադայի միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1942 թ. հունիսին (հյուպատոսական հարաբերությունների հաստատման համաձայնագիր՝ 1942 թվականի փետրվարին)։ 1944 թ. կնքվել է ԽՍՀՄ ռազմական մատակարարումների սկզբունքների վերաբերյալ համաձայնագիր։ Հետպատերազմյան տարիներին Կանադան մասնակցել է «Սառը պատերազմի» սանձազերծմանը։ 1950-ական թվականների կեսին հարաբերությունները բարելավվել են։ Ստորագրվել են առրտրական (1956), ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման (1964), օդային հաղորդակցության (1966), գիտության և տեխնիկայի նվաճումները արդյունաբերության մեջ ներդնելու (1971), տարբեր բնագավառներում փոխանակման և համագործակցության (1971), մարզական համագործակցության (1978) և այլ համաձայնագրեր, 1980—1981 թթ. գիտական, կրթական և մշակութային համագործակցության և փոխանակումների ծրագրեր (1979)։

## Տես նաև
* Աշխարհի երկրներն ըստ տարածքի

## Պատկերասրահ

Canadian Embassy Moscow.jpg|Կանադայի դեսպանատունը Մոսկվայում
Russian Federation Consulate General in Montreal.JPG|Ռուսաստանի դեսպանատունը Մոնրեալում


Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Կանադայի արտաքին հարաբերություններ
Էջմիածնի Ավետարան

**«Էջմիածնի Ավետարան»**, *«Փղոսկրյա Ավետարան»*, հայ գրչության և մանրանկարչության ձեռագիր մատյան։ Ընդօրինակել է Հովհաննես Գրիչը՝ 989 թվականին, Բղենո-Նորավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցում։ Պատվիրատու՝ Ստեփանոս քահանա։ Բնագիրը պարունակում է 35 x 28 սմ չափի 233 մագաղաթե թերթ (Մատենադարան, ձեռ. դ 2374)։ Բաղկացած է գեղեցիկ երկաթագրով գրված չորս Ավետարաններից։ Մատթեոսի Ավետարանին նախորդում է քառաթերթ մի պրակ՝ ամբողջ էջերն զբաղեցնող մանրանկարներով։ 1ա – 5ա էջերում Եվսեբիոսի թուղթն է և համաբարբառները՝ ճոխ խորանների մեջ առնված։ 5բ էջում պատկերված է մի տաղավարիկ (tempietto), որին հաջորդում են թեմատիկ մանրանկարներ՝ գահին բազմած Հիսուսը (6ա), զույգ-զույգ կանգնած չորս ավետարանիչները (6բ, 7ա), Աստվածածինը՝ Մանուկը գրկին (7բ) և Աբրահամի զոհաբերությունը (8ա)։ Ձեռագրի վերջում ներմուծված է 6 – 7-րդ դդ. երկու թերթ՝ 228, 229, որոնց վրա պատկերված են «Զաքարիայի ավետումը», «Մարիամի ավետումը», «Մոգերի երկրպագությունը» և «Մկրտություն» մանրանկարները։ «Էջմիածնի Ավետարան»-ի լուսանցքներում նույնպես կան պատկերներ։

## Ձեռագիր կազմի տեսքը
Ձեռագրի կազմը բաղկացած է 36,5 x 30,5 սմ մեծության փղոսկրե երկու կողքերից, որոնք 7-րդ դ. աշխատանք են համարվում։ Կողքերից յուրաքանչյուրը բաղկացած է հնգական սալիկից, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա պատկերված է առանձին տեսարան։ Այդ կազմը վաղ քրիստոնեական հայկական արվեստի նշանակալից հուշարձաններից է։ Բացառիկ արժեք ունեն 6 – 7-րդ դդ. մանրանկարները։ Չորս տեսարաններն էլ իրենց խորհրդանշական բնույթով վերաբերում են հայտնության թեմային։ Հագեցված և փոքրինչ մուգ ու խաղաղ երանգները կանաչի, կապույտի և ոսկու ոչ շռայլ գործածությամբ ստեղծում են տպավորիչ գունագեղություն։ Արտահայտիչ են դեմքերը՝ օժտված ազգին քնատիպությամբ։ Կատարողական որոշ առանձնահատկություններով ու երանգավորմամբ այդ աշխատանքները մոտենում են նույն շրջանի հայ որմնանկար օրինակներին (Արուճ, Լմբատ)։ Սկզբնաթերթերի մանրանկարները ոճական առանձնահատկություններով ու պատկերագրությամբ 9-10-րդ դդ. գեղանկարչության ավանդույթների արտահայտությունն են։ Գեղեցիկ են խորանները։ Օգտագործված են հիմնականում պայտաձև զույգ կամարներ, որոնց հորինվածքը երփներանգ զարդամոտիվների և լրացուցիչ մանրամասերի կիրառմամբ համահնչուն է մատյանի ընդհանուր բնույթին։ Բացառիկ է «Էջմիածնի Ավետարան»-ի մանրանկարների դերը հայ գեղանկարչության հետագա զարգացման գործում։

«Էջմիածնի Ավետարան»-ի ուսումնասիրությամբ զբաղվել են Ա. Ուվարովը, Վ. Ստասովը, Ն. Կոնդակովը, Յո. Ստրժիգովսկին, Գ. Վայցմանը, Ֆ. Մակլերը, Ս. Տեր-Ներսեսյանը և ուրիշներ։

## Պատկերասրահ

Ancient armenian manuscript.jpg|Մոգերի երկրպագությունը
Christ on throne from Etchmiadzin gospel 989.jpg|Գահին բազմած Հիսուսը
Sacrifice of Abraham.jpg|Աբրահամի զոհաբերությունը
Ekphonetic Signs, Matenadaran Ms. 2374, Gospel, 989.jpg
Echmiadzin tempietto.jpg


Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Ռուս-կոնգոյական հարաբերություններ

**Ռուս-կոնգոյական հարաբերություններ** (), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության միջև։

## Պատմություն

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում՝ 1964 թվականի մարտին։ Ստորագրվել են համաձայնագրեր մշակութային և գիտական համագործակցության, առևտրական, օդային հաղորդակցության, տնտեսական և տեխնիկական համագործակցության (1964) վերաբերյալ, Կոնգոյին տպագրական, կինո-ռադիոսարքավորումների անհատույց հանձնման, մայրաքաղաք Բրազավիլում որպես նվիրատվություն ծննդատուն կառուցելու (1966), Կոնգոյին ավտոտրանսպորտային միջոցների և սարքավորման մատակարարման (1972), երկրաբանական-հետախուզական աշխատանքներում, լեռնարդյունաբերության ասպարեզում, առողջապահության և ազգային կադրերի պատրաստման գործում Կոնգոյին աջակցություն ցույց տալու (1975) վերաբերյալ համաձայնագրեր ու արձանագրություններ։ Կնքվել են նաև 1978-1979 թթ. մշակութային և գիտական համագործակցության (1979) համաձայնագրեր և «բարեկամության ու համագործակցության» պայմանագիր (1981)։

2023 թվականի հուլիսի 27-ին Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը և Ռուսաստանը Սանկտ Պետերբուրգում Ռուսաստան-Աֆրիկա գագաթնաժողովի շրջանակում ստորագրեցին դիվանագիտական և ծառայողական անձնագրեր ունեցողների համար մուտքի արտոնագրի բացառման փոխադարձ արձանագրություն։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Խորհրդա-իտալական հարաբերություններ

**Խորհրդա-իտալական հարաբերություններ**, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Իտալիայի միջև։

Երկրներր միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվեցին Վլադիմիր Լենինի մահվանից հետո՝ 1924 թվականի փետրվարին, միաժամանակ ստորագրվեց առևտրի և ծովագնացության վերաբերյալ պայմանագիր (որին նախորդել էր նախնական համաձայնագիր [1921], որը նշանակում էր Խորհրդային Ռուսաստանի *դե ֆակտո* ճանաչումը)։ 1933 թվականի «բարեկամության, չհարձակման և չեզոքության» պայմանագիրը ձևականորեն ուժի մեջ մնաց մինչև 1941 թվականի հունիսի 22-ը, երբ Ֆաշիստական Իտալիան պատերազմ հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին, չնայած հարաբերությունները մեծապես տուժել էին Երկրորդ իտալա-եթովպական պատերազմի, ինչպես նաև Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում Իտալիայի մասնակցության պատճառով։

Իտալիայի կապիտուլյացիայից 1943 թվականի սեպտեմբերի 29) հետո երեք տերությունների ներկայացուցիչների Մոսկովյան խորհրդակցությունում (1943 թվականի հոկտեմբեր) ընդունվեց «Իտալիայի մասին դեկլարացիա», որտեղ շարադրված էին Իտալիայի նկատմամբ քաղաքականության հիմնական սկզբունքները։ 1944 թվականի հոկտեմբերին Խորհրդային Միությունը վերականգնեց դիվանագիտական հարաբերությունները Իտալիայի հետ։ Հաշտության պայմանագրի կնքումից (1947 թ.-ի փետրվարի 2) հետո ստորագրվեցին առևտրի և ծովագնացության պայմանագիր (1948), մշակութային (1960), ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման (1965), տնտեսական և գիտատեխնիկական համագործակցության (1966), ԽՍՀՄ-ում մարդատար ավտոմոբիլների գործարան կառուցելու (1966, որի շրջանակում իտալական «ՖԻԱՏ» ավտոգործարանը մասնաճյուղ կառուցեց Տոլյատի քաղաքում), հյուպատոսական (1967), Իտալիային խորհրդային բնական գազ և խորհրդային գազարդյունաբերության համար իտալական խողովակներ մատակարարելու (1969) համաձայնագրեր և այլն։ 1970-ական թվականներին կնքվեցին նոր պայմանագրեր ու համաձայնագրեր երկարաժամկետ առևտրի 1970 թ., առևտրական նավագնացության 1972 թ., գիտատեխնիկական համագործակցության (1974, 1975, 1979  և 1980—1985) թվականների տնտեսական համագործակցության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի երկկողմ հարաբերություններ
Գեղարդ

thumb|right|250px|Սուրբ Գեղարդը
**Գեղարդ**, սուրբ Գեղարդ, տեգ, սրբազան մասունք՝ կապված Հիսուս Քրիստոսի խաչելության հետ։ Գեղարդը մոտավորապես 15 սմ երկարությամբ տափակ կամ եռանիստ երկաթե տեգ է, որը, փայտի ծայրին ամրացվելով, ծառայել է որպես խոցող զենք։

## Գեղարդը սրբազան մասունք
Հիսուսին խաչելուց հետո հռոմեացի զինվորներից մեկը տեգով (Գեղարդով) խոցել է խաչի վրա մահացած Հիսուսի կողը, որից «իսկույն արյուն և ջուր ելավ» (Հովհաննես 19.33–34 թվականներ)։ Այդ օրվանից մահվան զենքը՝ Գեղարդը, դարձել է քրիստոնյաների համար սրբազան մասունք։ Հայ եկեղեցու ավանդության համաձայն, Գեղարդ 33 թվականին Հայաստան է բերել Թադեոս առաքյալը, և երկար ժամանակ այն պահվել է քրիստոնյա համայնքներում։ 301 թվականին, երբ Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն է հռչակվել, Գեղարդը դարձել է Հայ առաքելական եկեղեցու սեփականությունը։ Հիշատակություններ կան, ըստ որոնց, Հայաստանում կամ հարևան երկրներում օգտվել են Սուրբ Գեղարդից՝ երկիրը և ժողովրդին օրհնելու, պատերազմից, աղետներից ազատելու համար։

Սուրբ Գեղարդ 500 տարի պահվել է Այրիվանքում, որը հետագայում, ի պատիվ Գեղարդի, կոչվել է Գեղարդավանք։ Հայոց կաթողիկոսները մյուռոնօրհնության ժամանակ Լուսավորչի Աջի հետ Սուրբ Գեղարդով ևս օրհնում են մյուռոնը։ Ներկայումս Գեղարդը պահվում է Սուրբ Էջմիածնի Մայր աթոռի թանգարանում։ Գեղարդի արծաթե մասնատուփը 1687 թվականին պատրաստել է Պռոշյան իշխանատան հետնորդ Դավիթ եպիսկոպոսը։

## Սուրբ Գեղարդի վաճառման և վնասման հետ կապված սկանդալ
2018 թվականի հուլիսի 6-ին Գարեգին Բ-ի հրաժարականը պահանջող «Նոր Հայաստան, նոր Հայրապետ» նախաձեռնության անդամ Կորյուն աբեղա Առաքելյանը Մայր Աթոռի Դիվանատանը հայտարարել է, որ Գարեգին Բ-ն վաճառել է գանձատան թանկարժեք իրերն ու սուրբ մասունքները, որին հակադարձել է Արշակ Սրբազանը, ասելով, որ «Գեղարդը չի վաճառվել, նրա մի մասը կտրվել և նվիրվել է ռուս քաղաքապետի»։

Քիչ անց, նույն օրը, Մայր Աթոռի ձեռագրատան, արխիվի և թանգարանների տնօրեն Տեր Ասողիկ քահանա Կարապետյանը լրատվամիջոցներին ներկայացրել Սուրբ Գեղարդը, հաղորդելով հետևյալը.

## Տես նաև
* Վիեննական նիզակ
* Վատիկանյան նիզակ
* Կրակովյան նիզակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհրդանիշներ
Խորհրդա-դանիական հարաբերություններ

**Խորհրդա-դանիական հարաբերություններ**, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Դանիայի Թագավորության միջև։

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1924 թվականի հունիսին (դե ֆակտո՝ 1923 թվականին)։ Ստորագրվել են համաձայնագրեր առևտրի (1935), ապրանքաշրջանառության և վճարումների (1940) մասին։ Երրորդ Ռայխի կողմից Դանիան օկուպացնելու (1941 թվականի հունիս) հետևանքով դիվանագիտական հարաբերությունները խզվեցին, իսկ Դանիան միացավ Հակակոմինտերնյան պակտին։ Հարաբերությունները վերականգնվեցին միայն 1945 թվականի մայիսին։ Կնքվեց պայմանագիր առևտրի և ծովագնացության վերաբերյալ (1946)։ Դանիան երբևէ չճանաչեց Մերձբալթիկայի երկրների բռնակցումը Խորհրդային Միությանը։

Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում Խորհրդային Միությունը և սոցիալիստական ճամբարի երկրները Դանիային երբեմն համարում էին ՆԱՏՕ-ի «շղթայի թույլ օղակը»։

Հետագայում ստորագրվեցին համաձայնագրեր օդային հաղորդակցության (1956), վճարումների (1959), մշակութային համագործակցության (1962) մասին։ 1964 թվականի կոմյունիկեում դանիական կառավարությունը հայտնեց, որ մտադիր չէ միջուկային զենք աեղադրել Դանիայում։ Այնուհետև կնքվեցին համաձայնագրեր ատոմային էներգիան խաղաղ նպատակներով օգտագործելու ասպարեզում համագործակցության (1968), երկարաժամկետ առևտրի (1969), տնտեսական․ և գիտական․ համագործակցության (1970) վերաբերյալ, ավելի ուշ՝ ճարտարապետական․, բնակարանային շինարարության և քաղաքաշինության ասպարեզում համագործակցության, գիտնականների փոխանակման (1971) և այլ համաձայնագրեր։ 1975 թվականին ստորագրվել է տնտեսական․, արդյունաբերական․ և գիտատեխնիկական․ համագործակցության զարգացման 10-ամյա համաձայնագիր, 1978 թվականին՝ տնտեսական․ և արդյունաբերական․ համագործակցության երկարաժամկետ պայմանագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանիայի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի երկկողմ հարաբերություններ
Պեդագոգիկա

**«Պեդագոգիկա»** (, 1937-1991 թվականներին՝ **«Սովետսկայա պեդագոգիկա»** [*Советская педагогика - Սովետական մանկավարժաթյուն* ]), 	
Ռուսաստանի կրթության ակադեմիայի գիտատեսական ամսագիր։ Հրատարակվում է 1937 թվականից (մինչև 1943 թիվը՝ ՌԽՖՍՀ լուսժողկոմատի, 1944-1946 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ ՄԳԱ օրգան), Մոսկվայում։

Լուսաբանում է մանկավարժական գիտության, դրա մեթոդաբանության, կրթության և ուսուցման ժամանակակից հիմնահարցերը, կրթական համակարգի զարգացումը։ Հանդեսում տպագրվում են հոդվածներ փիլիսոփայության, հոգեբանության, սոցիոլոգիայի տարբեր հիմնահարցերի, դաստիարակության մեթոդիկայի, կրթության բովանդակության և այլ խնդիրների մասին, ինչպես նաև առաջավոր փորձը վերլուծող նյութեր։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ռուսերեն ամսագրեր