Բլումի տաքսոնոմիա

**Բլումի տաքսոնոմիա,** կրթական նպատակները դասակարգելու համար օգտագործվող երեք հիերարխիկ մոդելների համակարգ, որն օգտագործվում է ըստ բարդության և կոնկրետության մակարդակների։ Տաքսոնոմիան ուսուցման նպատակները բաժանում է երեք լայն ոլորտների՝ կոգնիտիվ (ճանաչողական), աֆֆեկտիվ (էմոցիոնալ) և հոգեշարժողական (մոտորային) ոլորտներում։ Ճանաչողական ոլորտին վերաբերող ցանկը եղել է ավանդական կրթության հիմնական ուշադրության կենտրոնում և հաճախ օգտագործվում է ուսումնական ծրագրերի, գնահատման ձևերի և ուսումնական գործունեության կառուցման համար։

Այս մոդելները անվանվել են են հոգեբան Բենջամին Բլումի անունով, որոնք մշակվել են 1956 թվականին մանկավարժների կոմիտեի կողմից՝ Բենջամին Բլումի նախագահությամբ։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է «Կրթական նպատակների տաքսոնոմիա. Կրթական նպատակների դասակարգում» հրապարակման մեջ։Կոգնիտիվ ոլորտը, որը տաքսոնոմիայի ամենատարածված և ճանաչված բաղադրիչն է, սկզբնապես բաժանված էր վեց մակարդակների՝ Գիտելիք, Հասկանալ, Կիրառել, Վերլուծել, Սինթեզել և Գնահատել։ 2001 թվականին այն վերանայվեց, և մակարդակները վերանվանվեցին ու վերադասավորվեցին այսպես՝ Հիշել, Հասկանալ, Կիրառել, Վերլուծել, Գնահատել և Ստեղծել։ Այս ոլորտը կենտրոնանում է մտավոր հմտությունների, քննադատական մտածողության և խնդիրների լուծման կարողությունների զարգացման վրա։

Աֆեկտիվ ոլորտը վերաբերում է վերաբերմունքներին, զգացմունքներին և հույզերին՝ սկսած պարզ տեղեկացվածությունից և արձագանքումից մինչև ավելի բարդ արժեքներ ու համոզմունքներ։ Այս ոլորտում առանձնացվում են հինգ մակարդակ՝ Ընդունել, Արձագանքել, Արժևորել, Կազմակերպել և Բնութագրել։

Հոգեմոտոր ոլորտը, որը Բլումի սկզբնական խմբի կողմից քիչ էր մշակված, վերաբերում է ֆիզիկական հմտություններին և շարժողական գործառույթներին։ Հետագա մանկավարժները, օրինակ՝ Էլիզաբեթ Սիմփսոնը, զարգացրել են այս ոլորտը՝ առանձնացնելով հմտությունների ձեռքբերման փուլեր՝ սկսած պարզ ընկալումներից մինչև նոր շարժումների ստեղծում։

Բլումի տաքսոնոմիան լայնորեն կիրառվող գործիք է կրթության մեջ, որը մեծ ազդեցություն է թողել դասավանդման նախագծման, գնահատման ռազմավարությունների և ուսուցման արդյունքների վրա՝ տարբեր ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, տաքսոնոմիան նաև ենթարկվել է քննադատության, հատկապես՝ կոգնիտիվ հմտությունների հիերարխիական կառուցվածքի և դրա ուսուցման ու գնահատման մեթոդների վրա ունեցած ազդեցության վերաբերյալ։

## Պատմություն
«Կրթական նպատակների տաքսոնոմիա» գրքի հրատարակությանը նախորդել է 1949-ից 1953 թվականներին անցկացված համաժողովների շարք, որոնց նպատակն էր բարելավել մանկավարժների միջև հաղորդակցությունը՝ ուսումնական ծրագրերի և քննությունների նախագծման գործընթացում։
 Մոդելները կոչվել են Բենջամին Բլումի անունով, ով նախագահում էր այն մանկավարժների կոմիտեն, որը մշակեց տաքսոնոմիան։ Նա նաև խմբագրել է ստանդարտ դասագրքի առաջին հատորը՝ «Կրթական նպատակների տաքսոնոմիա. Կրթական նպատակների դասակարգում»։

Տաքսոնոմիայի առաջին հատորը՝«Ձեռնարկ I․ Կոգնիտիվ»
 հրապարակվել է 1956 թվականին, իսկ 1964 թվականին լույս է տեսել երկրորդ հատորը՝ «Ձեռնարկ II․ Աֆեկտիվ»։
2001 թվականին ստեղծվել է տաքսոնոմիայի կոգնիտիվ ոլորտի վերանայված տարբերակը։

## Ոլորտներ
### Կոգնիտիվ (գիտելիքահեն)
thumb|upright=0.75|Բլումի տաքսոնոմիա մինչև 2001 թվականը
1956 թվականի տաքսոնոմիայի սկզբնական տարբերակում կոգնիտիվ ոլորտը բաժանված է վեց նպատակային մակարդակների։ 2001 թվականի Բլումի տաքսոնոմիայի վերանայված հրատարակությունում մակարդակները վերանվանվեցին և վերադասավորվեցին՝ Հիշել, Հասկանալ, Կիրառել, Վերլուծել, Գնահատել, և Ստեղծել։
Բլումի տաքսոնոմիան բաղկացած է վեց մակարդակից, որոնք տատանվում են ավելի պարզ և մակերեսային հմտություններից մինչև ավելի բարդ և խորը հմտություններ.

**Գիտելիք**՝ փաստերի, տերմինների, հիմնական գաղափարների կամ պատասխանների ճանաչում կամ հիշողություն՝ առանց նրանց իմաստը պարտադիր հասկանալու։

**Հասկանա**լ՝ փաստերի և գաղափարների ըմբռնումը ցուցաբերելով՝ կազմակերպելով և ամփոփելով տեղեկատվությունը։

**Կիրառել**՝ ձեռքբերված գիտելիքները օգտագործել նոր կամ անծանոթ իրավիճակներում խնդիրներ լուծելու համար։

**Վերլուծել**՝ տեղեկատվությունը բաժանել մասերի՝ հասկանալու համար հարաբերությունները, շարժառիթները կամ պատճառները։

**Սինթեզե**լ՝ ստեղծել նոր ամբողջություն՝ միավորելով տարրերը կամ ստեղծելով նոր իմաստ։

**Գնահատել**՝ դատել տեղեկատվության մասին՝ հիմնվելով սահմանված չափանիշների կամ ստանդարտների վրա։

### Հոգեշարժողական (գործողությունահեն)
thumb|upright=0.75|Աֆեկտիվ ոլորտի ուսուցման հետ կապված սանդղակային հիերարխիա
Աֆեկտիվ (զգացմունքահեն) ոլորտ
Աֆեկտիվ ոլորտի հմտությունները նկարագրում են մարդկանց զգացմունքային արձագանքելու ձևը և նրանց ունակությունը՝ զգալ ուրիշ կենդանի էակների ցավը կամ ուրախությունը։ Աֆեկտիվ նպատակները սովորաբար նպատակ ունեն զարգացնել գիտակցությունը և աճը վերաբերմունքներում, զգացմունքներում և հույզերում։

Աֆեկտիվ ոլորտում կա հինգ մակարդակ՝ նվազագույնից մինչև առավել բարդ գործընթացներ․

Ընդունել՝ ամենացածր մակարդակն է, երբ սովորողը պասիվորեն ուշադրություն է դարձնում։ Այս մակարդակի բացակայության դեպքում ուսուցումը հնարավոր չէ։ Ընդունել նշանակում է նաև ուսանողի հիշողությունն ու ճանաչողականությունը։

Արձագանքել՝ սովորողը ակտիվորեն մասնակցում է ուսումնառությանը։ Ոչ միայն ուշադրություն է դարձնում՝ ստուգելով ազդակին, այլ նաև ինչ-որ կերպ արձագանքում է։

Արժևորել՝ սովորողը արժեք է վերագրում օբյեկտին, երևույթին կամ տեղեկատվությանը։ Նա ձեռք բերած գիտելիքներին վերագրում է արժեք կամ արժեքներ։

Կազմակերպել՝ սովորողը կարող է համադրել տարբեր արժեքներ, տեղեկություններ և գաղափարներ և տեղավորել դրանք իր սեփական սկեմայում։ Ուսանողը համեմատում, հարաբերակցում և խորացնում է սովորածը։

Բնութագրել՝ այս մակարդակում սովորողը փորձում է ստեղծել абստրակտ գիտելիք։

Հոգեշարժողական (գործողությունահեն) ոլորտ
Հոգեշարժողական ոլորտի հմտությունները նկարագրում են գործիքներ կամ գործառնական առարկաներ ֆիզիկապես կառավարելու ունակությունը, օրինակ՝ ձեռքի կամ հացին օգտագործումը։ Այս ոլորտի նպատակները հաճախ կենտրոնանում են ֆիզիկական հմտությունների կամ վարքի զարգացման և փոփոխության վրա։

Բլումը և նրա գործընկերները հոգեմոտոր ոլորտի համար ենթակարգեր չեն ստեղծել, սակայն հետագա մանկավարժներ, օրինակ՝ Էլիզաբեթ Սիմփսոնը, առաջարկեցին հոգեմոտոր հմտությունների տաքսոնոմիա։ Սիմփսոնի տաքսոնոմիան, որը ներկայացվել է 1972 թվականին, բաժանում է հոգեմոտոր ուսուցումը յոթ մակարդակների, որոնցից յուրաքանչյուրը նկարագրում է աստիճանաբար բարդացող ֆիզիկական հմտություններ և վարքականոններ։ These levels include:

* Ընկալում. զգայական ազդանշանների օգտագործում՝ շարժիչային գործունեությունը ուղղորդելու համար (օրինակ՝ ոչ վերբալ հաղորդակցության հայտնաբերում կամ գործիքների կարգավորում՝ հիմնվելով զգայական հետադարձ կապի վրա):
* Հավաքածու. Գործելու պատրաստակամություն, ներառյալ մտավոր, ֆիզիկական և հուզական պատրաստվածությունը:
* Ուղղորդվող արձագանք. Հմտությունների ձեռքբերման վաղ փուլերը, որոնք ներառում են իմիտացիա և փորձ ու սխալ:
* Մեխանիզմ. Միջին մակարդակի հմտությունների տիրապետում, երբ շարժումները դառնում են սովորություն:
* Բարդ ակնհայտ արձագանք. Բարդ առաջադրանքների հմուտ և ճշգրիտ կատարում:
* Հարմարեցում. Շարժումները փոփոխելու ունակություն՝ հատուկ հանգամանքներին համապատասխանելու համար:
* Առաջացում. Նոր շարժման ձևերի ստեղծում՝ նոր խնդիրներ կամ իրավիճակներ լուծելու համար:

Այս դասակարգումը օգնում է մանկավարժներին ձևակերպել հոգեմոտոր նպատակներ այնպիսի համատեքստերում, ինչպիսիք են մասնագիտական ​​ուսուցումը, սպորտը և կատարողական արվեստը, որտեղ ֆիզիկական ճարպկությունը կենտրոնական դեր է խաղում ուսումնառության արդյունքների մեջ:

## Նշանակություն
### Գիտելիքի տեսություն
«Ձեռնարկ I»-ի հավելվածում «գիտելիքը» սահմանվում է որպես կոնկրետությունների, մեթոդների և կառուցվածքների վերհիշում։ Այս սահմանումը կրթական նպատակների տաքսոնոմիայի անկյունաքարն է, որը լայնորեն կիրառվում է կրթությունից դուրս, մասնավորապես գիտելիքների կառավարման մեջ։ Գիտելիքը դասակարգվում է որոշակի ոլորտների՝ տերմինաբանության և փաստերի վերհիշում, մեթոդների և կոնվենցիաների ըմբռնում և տարբեր ոլորտներում օրինաչափությունների և սկզբունքների ճանաչում։ Այս շրջանակը ընդգծում է գիտելիքի բարդությունը՝ ընդգրկելով կոնկրետ կոնկրետություններից մինչև վերացական տեսություններ։
### Տաքսոնոմիայի քննադատություն
Ռիչարդ Վ. Մորսհեդը քննադատեց սկզբնական տաքսոնոմիան՝ նշելով, որ այն պատշաճ կերպով կառուցված տաքսոնոմիա չէր, քանի որ այն չուներ կառուցման համակարգված հիմնավորում։ Սա ավելի ուշ ընդունվեց 2001 թվականի վերանայված տարբերակում, որտեղ տաքսոնոմիան վերակառուցվեց ավելի համակարգված սկզբունքներով։

Որոշ քննադատություններ կոգնիտիվ ոլորտի վերաբերյալ ընդունում են վեց կատեգորիաները, սակայն կասկածի տակ են դնում դրանց հաջորդական, հիերարխիկ կապի գոյությունը։ Շատ հաճախ մանկավարժները տաքսոնոմիան դիտարկում են որպես հիերարխիա և սխալմամբ նվազագույն մակարդակները համարում են ուսուցման համար քիչ կարևոր։ Ի պատասխան, մյուսները պնդում են, որ ցածր մակարդակների ուսուցումը նպաստում է ավելի բարձր մակարդակներում հմտությունների զարգացմանը, և որոշակի ոլորտներում ամենակարևոր հմտությունները կարող են գտնվել ավելի ցածր մակարդակներում, ինչպիսին է տեսակների ճանաչումը բնական պատմության մեջ։ Ուսուցողական կառուցվածքը ցածր մակարդակի հմտություններից դեպի բարձր մակարդակի հմտություններ Վիգոտսկյան կոնստրուկտիվիզմի կիրառություն է։

Մինչդեռ ոմանք կարծում են, որ երեք ստորին մակարդակները հիերարխիկ կարգով են դասավորված, իսկ երեք բարձր մակարդակները՝ զուգահեռ, Մյուսները պնդում են, որ կարող է օգտակար լինել կիրառելիությանը անցնել նախքան հասկացությունների ներդրումը, մասնավորապես՝ խնդիրների վրա հիմնված ուսուցման միջավայրերում, որտեղ իրական աշխարհի համատեքստերը նախորդում են տեսական ըմբռնմանը։

Կատեգորիաների միջև տարբերությունը կարող է դիտվել որպես արհեստական, քանի որ ճանաչողական խնդիրները հաճախ ներառում են բազմաթիվ գործընթացներ։ Կատեգորիաների միջև տարբերությունը կարող է դիտվել որպես արհեստական, քանի որ ճանաչողական խնդիրները հաճախ ներառում են բազմաթիվ գործընթացներ։
Մտավոր գործընթացները առանձին դասակարգումների բաժանելը կարող է խաթարել ճանաչողության փոխկապակցված բնույթը, ինչը քննադատություն է, որը սովորաբար ուղղված է մտավոր գործընթացների տաքսոնոմիաներին: Այնուամենայնիվ, տաքսոնոմիան լայնորեն օգտագործվում է կրթական միջավայրերում՝ ուսումնական արդյունքները կառուցելու համար, չնայած 2020 թվականի ուսումնասիրությունը բացահայտել է հաստատությունների միջև անհամապատասխանություններ գործողության բայերի տաքսոնոմիայի մակարդակներին համապատասխանեցման հարցում:

### Հետևանքներ
Բլումի տաքսոնոմիան ծառայում է որպես բազմաթիվ ուսուցողական փիլիսոփայությունների հիմք, մասնավորապես նրանց, որոնք ավելի շատ հակված են հմտությունների, քան բովանդակության: Այս մանկավարժները բովանդակությունը դիտարկում են որպես դասավանդման հմտությունների անոթ: Նման փիլիսոփայություններին բնորոշ բարձրակարգ մտածողության վրա շեշտը հիմնված է տաքսոնոմիայի բարձրագույն մակարդակների վրա, ներառյալ կիրառումը, վերլուծությունը, սինթեզը և գնահատումը: Բլումի տաքսոնոմիան կարող է օգտագործվել որպես ուսուցողական գործիք՝ առաջադրանքներում, տեքստերում և դասարանում գնահատողական և գնահատման վրա հիմնված հարցերի միջև հավասարակշռությունը պահպանելու համար՝ ապահովելու համար, որ ուսանողների ուսուցման ընթացքում կիրառվեն մտածողության բոլոր կարգերը, ներառյալ տեղեկատվության որոնման ասպեկտները։

### Առնչություններ առարկաների միջև
Բլումի տաքսոնոմիան ոգեշնչման աղբյուր է կրթական փիլիսոփայության և նոր ուսուցման ռազմավարությունների մշակման համար, մասնավորապես՝ հաշվի առնելով բազմակի գրագիտություն և ուսուցման մեթոդների, ինչպես նաև ինտեգրված առարկաների ի հայտ եկող ոլորտի վրա գլոբալ ուշադրության զարգացման միտումները։ Օրինակ՝ մեդիայի հետ փոխազդելու և այն ստեղծելու կարողությունը հիմնված է ինչպես բարձր, այնպես էլ ցածր մակարդակի մտածողության հմտությունների վրա։

## Պատկերասրահ


File:Blooms rose.svg|Բլումի տաքսոնոմիան՝ կազմակերպված ճառագայթաձև
File:Bloom's revised taxonomy.svg|Բլումի վերանայված տաքսոնոմիան կազմակերպված է որպես ուսուցման մակարդակների բուրգ՝ յուրաքանչյուրի բացատրություններով։
File:Bloom’s Taxonomy Verbs.png|Բլումի տաքսոնոմիայի բայերը պատկերված են որպես լամպ
File:BloomsCognitiveDomain.PNG|Բլումի ճանաչողական ոլորտը կազմակերպված է որպես շրջված բուրգ


## Հղումներ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն

* 
* 
* 
* 

## Նշումներ

Կատեգորիա:Educational classification systems
Կատեգորիա:Educational technology