open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հուգո Լեգզդինշ

**Հուգո Լեգզդինշ** (; 1903, դեկտեմբերի 7, Ռուսական կայսրություն – 2004, հուլիսի 20, Լատվիա, Ռիգա), լատվիացի ծովագնաց, Լատվիայի ռազմածովային նավատորմի սպա (փոխծովակալ), *Ռոնիս* սուզանավի հրամանատարը։

Խորհրդային շրջանում, Հուգո Լեգզդինշը մշտապես պայքարել է Լատվիական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության տապալման և Լատվիայի անկախ պետության հիմնադրման համար, որի արդյունքում արժանացել է խորհրդային իշխանությունների դժգոհությանը։ Իոսիֆ Ստալինը հակախորհրդային տրամադրությունների համար մեղադրել է Լեգզդինշին և արգելել նրա ելքը դեպի ծով։ Վերջինս իրեն նվիրել է մանկավարժական աշխատանքի։ Եղել է Լատվիայի ռազմածովային ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս։ Հեղինակել է «Navigācija» ընդարձակ աշխատությունը, որը դասագրքի դեր է կատարել (դա 30 տարի շարունակ եղել է նավագնացության թեմայով լատիշերեն հրատարակված միակ մասնագիտական գիրքը)։

Հուգո Լեգզդինշը պարգևատրվել է Լատվիայի Հանրապետության Երեք աստղի շքանշանով և ֆրանսիական կառավարության Պատվո լեգեոնի շքանշանով։

Մահացել է 2004 թվականի հուլիսի 20-ին՝ հարյուր տարեկան հասակում, Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Hugo Legzdins, Ronis — Mana Budina Un Pils ։ zemūdenes komandiera dzīvesstāsts, Dzivesstasts, Riga, Lettonie, 2002, 344 pages (ISBN 9984959902).
* H. Legzdiņš, «Ronis — mana būdiņa un pils», 2002.

Կատեգորիա:Լատիշ ծովագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Պոչ

մինի|աջից|Կապիկը օգտագործում է իր պոչը, որպես հենարան
**Պոչ** (համեմատական անատոմիայում), մարմնի հատված, որը գտնվում է սրբանի մոտ և չի պարունակում աղիքներ։ Պոչի ներկայությունը այսպես ասված բնորոշ է թիկնալարավորների համար։

## Ձկների պոչ

Ձկների մեծ մասի մոտ պոչը հաստատուն տեսք չունի, այն օգնում է ձկներին շարժվել։

## Երկկենցաղների պոչ
Երկկենցաղների մոտ պոչը հիմնականում ցառայում է շարժմանը օգնելու համար (մեծ մասամբ ջրում)։ Մեծահասակ պոչատ երկկենցաղների ողնաշարը կրճատված է մեկ ոսկորով, բայց նրանք դեռահաս(շերեփուկ) վիճակում ունեն հստակ արտահայտված պոչ, որը նրանց օգնում է շարժվել։

## Թռչունների պոչ
Ժամանակակից և հին թռչունների գտածոների (բացառությամբ՝ արխեոպտերիքսների) պոչը ծառայում է նրա համար, որպեսզի թռիչքի ժամանակ կարողանան ուղղություն տալ, դրան է կցվում պոչային մնացած և հիմնական մասը։ Թռիչքի ժամանակ պոչը ուղղություն պահելու հարմարանք է, իսկ հատակին կանգնելիս զարդարանք, թռչունների մի մասին այն օգնում է մնալ ծառի վրա որս անելիս։

## Կաթնասունների պոչ
Կաթնասունների պոչը ունի 3-49 ող։ Պոչը կարող է լինել հենման հարմարանք օգնելով պարկամկներին մագլցել, մի քանի տեսակ կենդանիների՝ օրինակ մրջնակերների և երկարաքիթ կապիկների համար, այն կարող է ծառայել որպես հենարան և ուղղություն պահելու հարմարանք, երբ կաթնասունները ցատկ են կատարում (օրինակ՝ կենգուրուների և ճագարամկների համար), այն կարող է նաև ծառայել որպես պարաշյուտ սկյուռիկների համար։ Կետերի մոտ պոչը կարճ է և լողուկով։

## Մարդկանց պոչ
Մարդկային սաղմնաթաղանթները սկզբնական շրջանում ունեն տեսանելի պոչ, բայց սաղմնային զարգացման պրոցեսորի ժամանակ սաղմի առանձին հատվածները չափսերով անցնում են պոչին, և այն դադարում է երևալ (սակայն կան դեպքեր երբ մարդկանց մոտ երևում է փոքրիկ պոչ):

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Scorpion tail.jpg|կարիճ
Պատկեր:Pig tail DSC03974.jpg|տնային խոզ
Պատկեր:Queue glyptodon museum dijo.jpg|*Glyptodon asper*
Պատկեր:Lactoria cornuta (cola).006 - Aquarium Finisterrae.JPG|*Lactoria cornuta*
Պատկեր:La Palmyre 041-crop.jpg|Զեբր Գրևի
Պատկեր:Alligator Tail.jpg|Կոկորդիլոս
Պատկեր:Flusspferd Backstage.JPG|Գետաձի(*Hippopotamus amphibius*)


Կատեգորիա:Կենդանիների անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Aluar

**Aluar**, արգենտինական ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1970 թվականին։ 2011 թվականի դրությամբ ընկերությունը ունի 1.1 միլիարդ դոլլար շրջանառություն։ Ընկերության գրասենյակը գտնվում է Բուենոս Այրեսում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Արգենտինական ընկերություններ
Կատեգորիա:1970 հիմնադրումներ Արգենտինայում
Անգլո-ֆրանսիական համաձայնագիր

**Անգլո-ֆրանսիական համաձայնագիր** ( - «սրտագին համաձայնություն»), կնքվել է 1904 թվականի, ապրիլի 8-ին, Լոնդոնում։

## Բովանդակություն
Ֆրանս-ռուսական դաշինքի (1891-1893) և անգլո-ռուսական համաձայնագրի (1907) հետ միասին դարձավ հակագերմանական խմբավորման՝ Անտանտի հիմքը։

Բաղկացած էր մեկ կոնվենցիայից և երկու դեկլարացիայից, որոնք կարգավորում էին Նյու Ֆաունդլենդի, Սիամի (Տաիլանդ), Արևմտյան Աֆրիկայի, Մադագասկարի և այլ տերիտորիաների վերաբերյալ եղած վեճերը։ Սիամը Սենամ գետով բաժանվում էր անգլիական և ֆրանսիական ազդեցության ոլորտների։

Եգիպտոսին և Մարոկկոյին վերաբերող դեկլարացիան կազմված էր հրապարակման ենթակա և գաղտնի մասերից։ Կողմերը հրապարակվող մասում պարտավորվում էին այդ երկրների քաղաքական իրավիճակը չփոփոխելով հանդերձ՝ ճանաչել Անգլիայի գերիշխանությունը Եգիպտոսում, իսկ Ֆրանսիայինը՝ Մարոկկոյում։

Գաղտնի մասում նախատեսվում էր ստատուս քվոյի փոփոխման հնարավորություն, այսինքն Եգիպտոսի և Մարոկկոյի լրիվ զավթումը։ Բնութագրելով այդ համաձայնագիրը՝ Վ. Ի. Լենինը նշում էր.

## Գրականություն
* C. Andrew, *Théophile Delcassé and the making of the Entente Cordiale: A reappraisal of French Foreign Policy 1898-1905* (1968)
* J.F.V. Keiger, *France and the World since 1870 (2001) pp 115-17, 164-68
* Margaret Macmillan, *The War That Ended Peace: The Road to 1914* (2013) ch 6
* P. J. V. Rolo, *Entente Cordiale: the origins and negotiation of the Anglo-French agreements of 8 April 1904*. Macmillan/St Martin's Press, London 1969.
* A.J.P. Taylor, *The Struggle for Mastery in Europe, 1848-1918'' (1954)

## Արտաքին հղումներ
* Declaration between the United Kingdom and France Respecting Egypt and Morocco, Together with the Secret Articles Signed at the Same Time
* 100th Anniversary commemorative website

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Կատեգորիա:1904 Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1904 Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից Եվրոպա
Կատեգորիա:1904 միջազգային հարաբերություններում
Banco Macro

**Banco Macro**, արգենտինական բանկ։ Գտնվում է Բուենոս Այրեսում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1976 թվականին։ 2011 թվականի դրությամբ բանկը ունեցել է 270.1 միլիոն դոլար մաքուր եկամուտ։ Բանկը հովանավորվում է նաև ռուսական ընկերությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Արգենտինական ընկերություններ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրումներ Արգենտինայում
Telecom Argentina

**Telecom Argentina**, արգենտինական ընկերություն։ Գտնվում է Բուենոս Այրեսում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1990 թվականին։

## Տես նաև
* Telefonica de Argentina

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Արգենտինական ընկերություններ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Արգենտինայում
ՎԱԶ-2121

[մինի|«Նիվա» մեքենա՝ [Նորավանք տանող ավտոմայրուղու մոտ]]
**ՎԱԶ-2121** **Նիվա** (ռուսերեն՝ ВАЗ-2121 Нива), խորհրդային և ռուսական արտադրության, բարձր անցանելիությամբ օժտված, արտաճանապարհային փոքր դասի մարդատար ավտոմեքենա։
Սերիական արտադրությունն սկսվել է 1977 թվականից՝ մինչ այժմ (2004 թվականից անվանումը՝ Lada 4x4)։

## Ստեղծման պատմությունը
1970 թվականին ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդի նախագահ Ալեքսեյ Կոսիգինը, խորհրդային ավտոգործարանների կոլեկտիվների առջև առաջադրանք դրեց ստեղծել բարձր անցանելիության մարդատար ավտոմեքենա։ Տոլյատիի ավտոգործարանի կոնստրուկտորները Վլադիմիր Սոլովյովի և Պյոտր Պրուսովի գլխավորությամբ՝ անմիջապես սկսեցին աշխատել մոդելի վրա։ Դիզայները Վալերի Սեմուշկինն էր։ 1972 թվականի ապրիլին արդեն պատրաստ էր առաջին փորձնական նմուշը։ Իր հարցազրույցներից մեկում «Նիվա»-ի ստեղծող Պյոտր Պրուսովը նշել է, որ ավտոմեքենայի անունը նրանք դրել են իր երեխաների` Նատալյայի և Իրինայի, ինչպես նաև ԱվտոՎԱԶ-ի առաջին գլխավոր կոնստրուկտոր Վլադիմիր Սոլովյովի երեխաների` Վադիմի և Անդրեյի անունների առաջին տառերի միագումարի սկզբունքով։

Ստեղծված մոդելը ոչնչով չէր հիշեցնում արտաճանապարհային ավտոմեքենա։ Այն ամբողջովին նման էր փոքր մարդատար ավտոմեքենայի։ Հիմնական ագրեգատները և սրահի դիզայնը վերցված էին ՎԱԶ-2106 մոդելի ավտոմեքենայից։

ՎԱԶ-2121 ավտոմեքենան անցել է փորձարկումների ամբողջական փուլ, որի ընթացքում համեմատվել է Land Rover, Range Rover և ՈւԱԶ-469 ավտոմեքենաների հետ։ Սկզբնական շրջանում ավտոմեքենան ԽՍՀՄ-ում հաջողություն չունեցավ, սակայն այդ ընթացքում թողարկված ավտոմեքենաների 80%-ը արտահանվում էր երկրից դուրս։ Ի դեպ ՎԱԶ-2121-ը միակ խորհրդային ավտոմեքենան է, որ վաճառվել է նաև Ճապոնիայում։

1978 թվականին Բռնոյում կայացած միջազգային ցուցահանդեսում ՎԱԶ-2121-ը իր դասի մեջ ճանաչվել է լավագույն ավտոմեքենա և պարգևատրվել ոսկե մեդալով։ Ոսկե մեդալով է պարգևատրվել նաև 1980 թվականին՝ Պոզնանի միջազգային տոնավաճառում։

## Միջազգային ռեկորդները
1998 թվականին ՎԱԶ-2121-ը բարձրացել է Էվերեստի ներքևում գտնվող բազային ճամբար, որը գտնվում է ծովի մակարդակից մինչև 5200 մ բարձրության վրա։ 1999 թվականին Տիբեթում, բարձրացել է Հիմալայներ` մինչև 5726 մ բարձրություն։

1998 թվականին պարաշյուտով իջեցվել է սառույցների վրա և կտրել-անցել Հյուսիսային բևեռը։

Շուրջ 12 տարի անընդմեջ ծառայել է Անտարկտիդայում գտնվող ռուսական կայաններում, որտեղ ընդհանրապես բացակայում են ավտոճանապարհները։

Ավտոմեքենան անխափան գործածվել է -54-ից +40 C° ջերմաստիճանների պայմաններում։

ՎԱԶ-2121 ավտոմեքենայի բազայի հիման վրա այժմ արտադրվում են տարբեր մոդիֆիկացիաներ (օրինակ` ՎԱԶ-2131 և այլն)։

## Տեխնիկական բնութագիր
* Թափքը` ունիվերսալ
* Երկարությունը` 374 սմ
* Լայնությունը` 168 սմ
* Բարձրությունը` 164 սմ
* Զանգվածը`  1150 կգ (2121)       
* Բեռնատարողությունը` 400 կգ
* Բենզաբակի տարողությունը՝ 42 լ
* Շարժիչի հզորությունը՝ 80 ձիաուժ

## Գրականություն
* Борис Казин «Нива» штурмует высоту // «Техника — молодёжи» : журнал. — 1979. — № 2. — С. 30—33. — ISSN 0320-331X.
* Инженер-испытатель ВАЗа В. А. Котляров «Вижу цель. Записки командора» глава V «Нива» — рождение замысла // АвтоВАЗ Тольятти. — 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաներ
Sadia

**Sadia**, բրազիլական ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1944 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Կոնկորդիայում։ 2007 թվականին բացվել է ընկերության ռուսական մասնաճյուղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Բրազիլիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Սննդի և ըմպելիքի ընկերություններ
Ազիմ Ազիմզադե

**Ազիմզադե Ազիմ Ասլան օղլի**(), (), ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ, ադրբեջանական երգիծական գծանկարչության հիմնադիր։ Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1927)։ ԽՄԿԿ անդամ 1923 թվականից։ Ծնվել է ապրիլի 25 (մայիսի 7)–ին, Նովխանա գյուղում (Բաքվի մոտ)։ Ազիմազադեի ծաղրանկարները տպագրվել են 1906 թվականից, «Մոլլա Նասրեդդին» և այլ ամսագրերում՝ սկզբնավորելով ադրբեջանական երգիծական գրաֆիկան։ Ազիմզադեի գործերին բնորոշ են դիտողականությունը, գծի լակոնիկ և արտահայտիչ օգտագործումը (Սաբիրի «Հոպ–հոպ–նամե»–ի նկարազարդումները, «Հարյուր տիպ նախահեղափոխական Բաքվից», «Հարուստների ռամազանը» և այլն)։ Մահացել է հունիսի 15-ին Բաքվում։

## Պատկերասրահ

Cock-fighting.jpg| 1915
Folk performance Kos-Kosa.jpg| 1930
Wedding of the poor people.jpg| Աղքատների հարսանիք (1931)
Əzim Əzimzadə - Varli evinde ramazan.jpg| Տոն հարուստ տանը (1932)
The old wife and the new one.jpg| Ամյա կինը և նորը (1935)
Dog baiting.jpg| պայքար շների միջև (1938)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Telecom Italia

**Telecom Italia S.p.A.** իտալական ընկերություն։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Միլանում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1964 թվականին։ Ունի 66025 աշխատող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իտալիայի ընկերություններ
AEGON

**AEGON**, հոլանդական ապահովագրական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1983 թվականին։ Ընկերությունը ունի 29000 աշխատող։ 2012 թվականի դրությամբ ընկերությունը ունի 27 միլիոն դոլլարի շրջանառություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ապահովագրական ընկերություններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների ընկերություններ
Գայանե Մազմանյան

**Գայանե Հայկազի Մազմանյան** (1968 թվական, Երևան), հայ իրավաբան, Երևանի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր։

## Կրթություն
* 1988 թվականի մինչև 1994 թվականը սովորել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետում

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1985 թվականից մինչև 1985 թվականն աշխատել է ՀՀ Արդարադատության նախարարության ընդհանուր բաժնում՝ որպես ցրիչ։
* 1985 թվականից մինչև 1988 թվականն աշխատել է Շենգավիթի շրջանի ժողդատարանում՝ որպես գրասենյակի քարտուղար։
* 1988 թվականից մինչև 1999 թվականն աշխատել է Շենգավիթի շրջանային ժողդատարանում՝ որպես նիստերի քարտուղար։
* 1999 թվականից մինչև 2001 թվականն աշխատել է Երևան քաղաքի Շենգավիթ համայնքի առաջին ատյանի դատարանում՝ որպես դատավորի օգնական։
* 2001 թվականից մինչև 2009 թվականն աշխատել է Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր։
* 2009 թվականի փետրվարի 27-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր
* 2016 թվականի հունվարի 29-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորներ
Embraer

**Էմբրաեր**, (Embraer S.A., **Empresa Brasileira de Aeronáutica [[:en:S.A. (corporation)|S.A.]]**), բրազիլական օդանավաշինական ընկերություն։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Սան-Ժոզե-դուս-Կամպուս քաղաքում, Սան Պաուլո նահանգում։ Հիմնականում արտադրում է մարդատար, սակայն նաև արտադրում է ռազմական և գյուղատնտեսական նշանակության ինքնաթիռներ։ Հանդիսանում է տարածաշրջանային հեռահարության ինքնաթիռների արտադրության համաշխարհային առաջատարներից մեկը։

Հիմնադրվել է 1969 թվականին, որպես պետության կողմից կառավարվող ընկերություն։ 1990-ականներին ընկերությունը ճգնաժամի մեջ էր, որի արդյունքում էլ 1994 թվականին այն ամբողջությամբ մասնավորեցվեց (պետության մոտ մնաց միայն «ոսկե բաժնեմասը», որը հնարավորություն է տալիս վետո դնել ռազմական ինքնաթիռների հետ կապված հարցերում)։

2013 թվականի դրությամբ ընկերությունը ունեցել է 5.7 միլիոն դոլլարի շրջանառություն։

## Տես նաև
* Aeromot

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Բրազիլիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Օդանավաշինական ընկերություններ
Banco do Brasil

**Banco do Brasil**, բրազիլական բանկ։ Բանկը հիմնադրվել է 1808 թվականին։ Գտնվում է Ռիո դե Ժանեյրոյում։ 2014 թվականի դրությամբ բանկը ունեցել է 58.2 միլիոն դոլլարի շրջանառություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բանկեր
Նաիրա Մարգարյան

**Նաիրա Արտեմի Մարգարյան ** (1962 թվական, Երևան), հայ իրավաբան, Երևանի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր։

## Կրթություն
* 1980 թվականի մինչև 1986 թվականը սովորել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետում
 
## Աշխատանքային գործունեությունը

* 1981 թվականից աշխատել է ՀՀ Գերագույն դատարանում՝ որպես մեքենագրուհի, տեսուչ, դատական նիստերի քարտուղար, ապա՝ ավագ տեսուչ։
* 1999 թվականից առ այսօր Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր է

Կատեգորիա:ՀՀ դատավորներ
Ագուլերեն

**Ագուլերեն**, իբերակովկասյան լեզվաընտանիքի հյուսիսային ճյուղի արևելյան խմբի լեզու, պատկանում է դաղստանյան լեզուների լեզգիական խմբին։ Ագուլերեն խոսում են Ռուսաստանի Դաշնության Դաղստանի Հանրապետության կենտրոնական մասի հարավ-արևելքում ապրող ագուլները։ Դաղստանի պաշտոնական լեզուներից է։ Ունի 4 բարբառ։ Մինչև 1990 թ. գիր չուներ, գործածվում է ռուսական գիրը։ 1992 թվականից ուսուցանվում է դպրոցում՝ իբրև մայրենի լեզու։ Ագուլերեն նյութեր տպագրվում են «Вести Агула» երկլեզու (ռուսերեն և ագուլերեն) շաբաթաթերթում։ Խոսողների թիվը 2010 թ. 29300 էր։

Ունի բաղաձայնական բարդ համակարգ։ Գոյականն ունի 28 հոլով, 4 հիմնական (ուղղական, էրգատիվ, սեռական, տրական) և 24 տեղանիշ։ Բայը դեմքի և թվի քերականական կարգեր չունի։ Խոնարհման մեջ դեմքի և թվի գաղափարը արտահայտվում է ոչ թե բայական վերջավորություններով, այլ հարակից դերանուններով։ Առկա են բազմաթիվ նախամասնիկներ՝ բայերին կից։ Ունի դասեր և դասանիշներ։

### Ագուլերենի այբուբենը

А а	Б б	В в	Г г	Гъ гъ	Гь гь	ГI гI	Д д

Дж дж	Е е	Ё ё	Ж ж	З з	И и	Й й	К к

Кк кк	Къ къ	Кь кь	КI кI	Л л	М м	Н н	О о

П п	Пп пп	ПI пI	Р р	С с	Т т	Тт тт	ТI тI

У у	Уь уь	Ф ф	Х х	Хъ хъ	Хь хь	ХI хI	Ц ц

ЦI цI	Ч ч	Чч чч	ЧI чI	Ш ш	Щ щ	ъ	I

ы	ь	Э э	Ю ю	Я я

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հ.3, Երևան, 1977, էջ 271
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Ե., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 2
* Шаумян Р. М. Грамматический очерк агульского языка (с текстами и словарем). М.—Л., 1941.
* Тарланов З. К. Агулы: их язык и история. Петрозаводск, 1994
* Рамазанов М. Р. Грамматика агульского языка: Научно-нормативное исследование. Махачкала, 2014

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Կովկասյան մեռնող լեզուներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեզուներ
Անդրեաս Բյուզանդացի

**Անդրեաս Բյուզանդացի**, *Անդրեաս Աթենացի*, (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), IV դարի հույն տոմարագետ, աստղագետ։ Նիկիայի եկեղեցական ժողովի (325) որոշմամբ կազմել Է տոմարական 200-ամյա աղյուսակ՝ սկսելով 352—353 թվականներից։

Միջին դարերում Հայաստանում լայն տարածում են ունեցել նրա տոմարական աշխատություններն ու բոլորակները։ Անդրեաս Բյուզանդացու տոմարական աշխատությունները մեզ չեն հասել, բայց դրանք ամփոփ շարադրված են Անանիա Շիրակացու մեկնություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն աստղագետներ
Կատեգորիա:4-րդ դար
Կատեգորիա:Տոմարագետներ
Անեմոմետրիա

մինի|Անեմոմետր (անիմացիա)
**Անեսոսետրիա** (- քամի, չափում եմ), օդերևութաբանության բաժին, զբաղվում է քամին բնորոշող մեծությունների (արագություն, ուղղություն) չափումով։

Քամու արագությունը (որոշ կոնստրուկցիաներում նաև ուղղությունը) չափող գործիքը կոչվում է անեմոմետր, որի պարզագույն տեսակը հողմացույցն է։

## Տես նաև
* Օդերևութաբանական գործիքներ

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Միլանի համալսարան

**Միլանի համալսարան** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Միլանում, Իտալիա։ Համարվում է Եվրոպայի կարևոր և ամենամեծ համալսարաններից մեկը։ Ունի 60 000 ուսանող, 2000 մշտական դասավանդող դասախոսներ, 1900՝ ոչ մշտական դասախոսներ։

Միլանի համալսարանն ունի 9 դպրոց և 134 բակալավրիատի և մագիստրատուրայի դասընթացներ, 21 դոկտորական դպրոցներ և 92 մասնագիտացված դպրոցներ։

Համալսարանը համարվում Եվրոպական հետազոտական համալսարանների լիգայի միակ իտալական անդամը։

## Պատմություն
Միլանի պետական համալսարանը հիմնադրվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 30-ին՝ երկու ավանդական բժշկական, գիտական և հումանիտար հաստատությունների միաձուլումից՝ Accademia Scientifico-Letteraria (Scientific-Literary Academy), հիմնադրվել է 1861 թվականին և Istituti Clinici di Perfezionamento (Clinical Specialisation Institutes), հիմնադրված 1906 թվականին։

Համալսարանն ունի 9 ֆակուլտետ և 78 բաժիններ, 134 ուսումնական կուրսեր, մասնաշենքերը տեղակայված են շուրջ 200 շենքներում, ունի 113 գրադարան, բազմաթիվ գիտահետազոտական կենտրոններ, նվագախումբ։

## Դպրոցներ
thumb|«Օմեգա» քիմիական ֆակուլտետի շենքը
thumb|Դեղագործական ֆակուլտետի գլխավոր մասնաշենքը
thumb

Համալսարանն ունի 9 դպրոցներ (*facoltà*)։
* Իրավաբանական դպրոց;
Իրավաբանական դպրոցը գտնվում է Ca’ Granda համալսարանական տարածքում, որը նախկինում եղել է հիվանդանոց։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դարձել է համալսարանական տարածք։

Իրավաբանական դպրոցը հիմնադրվել է 1924 թվականին։ Այստեղ դասավանդել են բազմաթիվ ականավոր պրոֆեսորներ՝ Անժելո Սրաֆա, Էմիլիո Բեթի, Էնրիկո Բեստա, Սանտի Ռոմանո, Ռոբերտո Ագո, Ֆրանճեսկո Կարնելուտի, Էնրիկո Տուլիո Լիեբման և այլք։

* Բժշկագիտության դպրոց
* Անասնաբուժական դպրոց
* Գյուղատնտեսության և սննդի դպրոց 
* Դեղագիտության դպրոց 
*  Տեխնոլոգիական գիտությունների դպրոց 
* Ֆիզիկական դաստիարակության դպրոց
* Քաղաքագիտության, տնտեսագիտության և սոցիալական գիտությունների դպրոց
* Լեզվաբանության և մշակութաբանության դպրոց 
*  Հումանիտար դպրոց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*University of Milan Website 
*University of Milan Website

Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Իտալիայում
Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարաններ
Խորջրյա անդունդներ

frameless|աջից
**Խորջրյա անդունդներ**, իջվածքներ օվկիանոսի հատակում, որոնց խորությունը անցնում է 6000 մետրից։ Գտնվում են օվկիանոսների եզրային մասերում, երիտասարդ բարձրաբերձ լեռնաշղթաներին զուգահեռ։ Ունեն տեկտոնական ծագում՝ գեոսինկլինալային կառացվածք։

Հայտնի են 20 խորջրյա անդունդներ, որոնցից 16-ը՝ Խաղաղ, 3-ը՝ Ատլանտյան և 1-ը՝ Հնդկական օվկիանոսներում։

## Ամենախոր անդունդներ
Ամենախոր անդունդներից են Մարիանյանը (11034 մ), Տոնգան (10838 մ)։ Խորջրյա անդունդներում նկատվում է ջրի ուղղաձիգ շրջանառություն, ջերմաստիճանը հաստատուն Է (2&nbsp;°C), նշանակալի է թթվածնի պարունակությունը։ Կան բարենպաստ պայմաններ ստորակարգ կենդանի օրգանիզմների զարգացման համար։

Կատեգորիա:Սալերի տեկտոնիկա
Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Գերնաուկ

**Գերնաուկ **, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի ավազանում, Մակու գետի ձախակողմյան վտակ Սարըսուի աջակողմյան օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բայազետի կողմերից և մայր գետին է միանում նույն շրջանի արևելյան մասում, որտեղ տարածված են ընդարձակ ճահիճներ և մի քանի ծանծաղլճակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Աղրըի մարզ
Գյոլա Դեյրան

**Գյոլա Դեյրան**, Կոլա-տեյրան, լիճ Թուրքիայի Աղրըի մարզում, Ալաշկերտի հյուսիսում, Հայկական Պարի Բոզ-դաշ լեռան լանջին։ Սրանից սկիզբ է առնում մատուռաջուր գետակաը, որը հոսելով դեպի հյուսիս թափվում է Արաքսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Աղրըի մարզ
Տրանսկրիպցիա (կենսաբանություն)

thumb|399px|Ինֆորմացիոն ՌՆԹ-ի սինթեզի և պրոցեսինգի պարզեցված պատկեր: Ֆերմենտները պատկերված չեն:

**Տրանսկրիպցիա**, գենային էքսպրեսիայի (արտահայտում) առաջին քայլն է, երբ ԴՆԹ-ի որոշակի հատված ՌՆԹ-պոլիմերազի միջոցով պատճենվում է որպես ՌՆԹ (ի-ՌՆԹ)։ Համարվում է մոլեկուլային կենսաբանության կենտրոնական դոգմայի երկրորդ փուլը։

ՌՆԹ-ն (ռիբոնուկլեինաթթու) և ԴՆԹ-ն (դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու) նուկլեինաթթուներ են, որոնք օգտագործում են նուկլեոտիդների ազոտային հիմքերով պայմանավորված կոմպլեմենտրաությունը տեղեկատվության փոխանցման համար։ Տրանսկրիպցիայի ընթացքում ԴՆԹ շղթան կարդացվում է ՌՆԹ-պոլիմերազի օգնությամբ, որի հետևանքով սինթեզվում է ԴՆԹ շղթային կոմպլեմենտար և հակազուգահեռ ՌՆԹ շղթա։

Տրանսկրիպցիան ընթանում է հետևյալ փուլերով՝ 
#մեկ կամ ավելի սիգմա ֆակտորներ միանում են ՌՆԹ-պոլիմերազին, որը թույլ է տալիս վերջինիս միանալ ԴՆԹ-ի որոշակի հաջորդականության՝ պրոմոտորին։ 
#ՌՆԹ-պոլիմերազը ձևավորում է *տրանսկրիպցիոն պղպջակ*։ Այս արվում է կոմպլեմենտար ԴՆԹ նուկլեոտիդների միջև ջրածնային կապերի քանդման միջոցով։ 
#ՌՆԹ-պոլիմերազը կոմպլեմենտարության սկզբունքի համաձայն սկսում է ռիբոնուկլոտիդներից սինթեզել նոր ՌՆԹ շղթա։
#ՌՆԹ-պոլիմերազի օգնությամբ ձևավորվում է ՌՆԹ-ի շաքարա-ֆոսֆատային հենքը։
#ՌՆԹ և ԴՆԹ շղթաների միջև գործող ջրածնական կապերը քանդվում են և նոր սինթեզված ՌՆԹ շղթան ազատվում է։ 
#Եթե բջիջն ունի ձևավորված կորիզ, ապա ՌՆԹ-ն ենթարկվում է մշակման (պրոցեսինգ)։ Այս կարող է լինել պոլիադենիլացում, կեպինգ և սպլայսինգ։
#ՌՆԹ-ն կարող է կամ մնալ կորիզում կամ անցնի ցիտոպլազմա։

ԴՆԹ-ի հատվածը, որից ինֆորմացիան անցնում է ՌՆԹ-ին, կոչվում է «տրանսկրիպցիոն միավոր» և կոդավորում է ամենաքիչը մեկ գեն։ Եթե այդ գենը կոդավորում է սպիտակուց, ապա ՌՆԹ-ն կլինի ի-ՌՆԹ (ինֆորմացիոն ՌՆԹ)։ Վերջինս հետագայում կծառայի կաղապար սպիտակուցի սինթեզի համար։ Սակայն գենը կարող է կոդավորել նաև չկոդավորող ՌՆԹ (ինչպես ՄիկրոՌՆԹ), ռիբոսոմային ՌՆԹ (ռ-ՌՆԹ), փոխադրող ՌՆԹ (փ-ՌՆԹ), կամ մեկ այլ ֆերմենտային հատկությամբ օժտված ՌՆԹ (ռիբոզիմ)։ Ընդհանուր առմամբ ՌՆԹ-ն բջջում կատարում է ահռելի կարևորության ֆունկցիաներ, օգնելով սինթեզել, կարգավորել և մշակել սպիտակուցները։

Վիրուսաբանությունում այս եզրույթը կարող է օգտագործվել նաև բնութագրելու ի-ՌՆԹ-ի սինթեզը ՌՆԹ մոլեկուլից։ Այդ գործընթացը կատալիզվում է վիրուսային ՌՆԹ-ռեպլիկազի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոլեկուլային գենետիկական գործընթացներ
Նիկոլայ Անդրուսով

**Նիկոլայ Իվանովիչ Անդրուսով** (, ), ռուս երկրաբան և հնէաբան, ակադեմիկոս (1914)։

## Աշխատություններ
Զբաղվել է հատկապես Հյուսիսային Կովկասի և Հարավարևելյան Անդրկովկասի նեոգենի շերտագրությամբ և հնէաբանությամբ։ Մասնակցել է Սև (1890) և Մարմարա (1894) ծովերի և Կարա-Բողազգյոլի (1897) օվկիանոսագիտական արշավախմբերին։

Անդրուսովի աշխատություններում տրված է Պոնտ-Կասպիական ավազանի նեոգենի նստվածքների շերտագրակսւն ստորաբաժանման սխեման, լուսաբանված են նավթի հանքավայրերի երկրաբանության հարցեր։ Անդրուսովը մահացել է 1924 թվականի ապրիլի 24-ին Պրահայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հնէաբաններ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Ուրախ ոտքեր

**Ուրախ ոտքեր** (), անիմացիան մուլտֆիլմ՝ ստեղծված ավստրալիացի հայտնի ռեժիսոր Ջորջ Միլլերի կողմից։ Մուլտֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2006 թվականին, իսկ 2007 թվականին մուլտֆիլմն ստացել է Օսկար։

## Սյուժե
Կայսերական պինգվինները ապրում են Անտարկտիդայում։ Հենց այդպիսի մի հասարակ պինգվինների ընտանիք ևս ապրում էր Անտարկտիդայի սառցաբեկորներից մեկում։ Երկար սպասելուց հետո երկու պինգվինները ունենում են մի որդի, որը ևս կայսերական պինգվին էր։ Փոքրիկ պինգվինը ժամանակի ընթացքում մեծանում էր և ծնողները նրա մոտ հայտաբերում են որոշակի առանձնահատկություններ, որի շնորհիվ նա տարբերվում է իր հասակակիցներից։ Այս պինգվինն օժտված էր պարելու շնորհով։ Երիտասարդ հասակում նա սիրահարվում է Գլորիա անունով մեկ այլ կայսերական պինգվինի։

Պինգվինները թռչուններ են, որոնք սնվում են ձկներով։ Երկար տարիներ նրանք կարողանում էին սնվել Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանի ձկներով, սակայն այս շրջաններում ևս սկիզբ դրվեց մարդկային որսագողությունը։ Մարդիկ գալիս և մասսայականորեն զբաղվում էին ձկների գողությամբ, նրանց ոչնչացմամբ և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ավազանի ախտոտմամբ։

Տեսնելով, որ պինգվինները չեն կարողանում ձկներ որսալ, պարող պինգվինը (որի անունն է Մամբլ) փորձում է լուրջ քայլեր ձեռնարկել։ Նա Գլորիայի հետ բացահայտում է այն մասին, որ մարդիկ այդ տարածքներում զբաղվում են ձկնագողությամբ։ Բացի այդ, նրանք նկատում են նաև, որ տվյալ տարածքում Ամերիկյան բևեռախույզները տեղադրել են ձայնագրող սկավառակներ,և ուրախ ոտքերով Մամբլ պինգվինը սկսում է պարել տեսաձայնագրող սկավառակի մոտ։ Հաջորդ այցից հետո մարդիկ պարզում են, որ պինգվինները սովի են մատնվել և այլևս տվյալ վայրից որս չեն կատարում։ Փոքրիկ պինգվինին հաջողվում է փրկել իր տոհմին։

## Դերերում
* Էլայջա Վուդ – *Մամբլ*
* Ռոբին Ուիլյամս – *Ռոման*
* Նիկոլ Քիդման – *Նորմա Ջին*
* Հյու Ջեքման – *Մեմֆիս*
* Բրիտանի Մերֆի – *Գլորիա*
* Հյուգո Ուիվինգ – *Նոյ*
* Մագդա Շուբանսկի – *Տիկին Վիոլա*
* Կարլոս Ալազրակի – *Նեստոր*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր պինգվինների մասին
Կատեգորիա:Օսկար լավագույն անիմացիոն լիամետրաժ ֆիլմի համար
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան բադի մուվի կինոկատակերգություններ
Բալա (հնագույն երկիր)

**Բալա **, հնագույն երկիր Հայասայից հյուսիս, հետագայի Փոքր Հայքի կամ նրա ու Մեծ Հայքի սահմանային տարածքներում։ Հիշատակվում է խեթական և ասորեստանյան արձանագրություններում։ Այստեղ բնակվում էին կասկայցի կոչվող ցեղերը։ Տեղադրության մասին կան մի քանի կարծիքներ։ Ըստ Ֆորրերի, Բալա հնագույն երկիրը գտնվում է Կոմանայի՝ Թոկատ, և Սեբաստիայի՝ Սվաս, Գյոտցեն իր կազմած՝ Խեթական թագավորության քարտեզում Բալան տեղադրել է Ալիս և Կոնախ գետերի միջև, Կավանյակը՝ խեթերի մայրաքաղաք Խատուշշայից հյուսիս-արևելք, Պաֆլագոնիայի սահմանի մոտ, Ն․Ադոնցը՝ և Ա․Զախարովը՝ Ալիս և Լիկոս գետերի հովտում, Ամասիա քաղաքի շրջանում, Հ․Մանանդյանը՝ հիմնականում հետևելով Էմիլ Ֆորրերին՝ Բալայի սահմանները հասցնում է մինչև Տևրիկ, Արաբկիր և Ակն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Գրեման

**Գրեման**, քարաժայռ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի նահանգում, Բալու քաղաքի բերդի տարածքում։ Վրան կան ուրարտական սեպագիր արձանագրություններ։ Ժայռի մեջ կան փոքրիկ քարանձավներ, որոնց կողերին փորագրված են խաչեր։ Ըստ ավանդության Մեսրոպ Մաշտոցը հայերենի տառերը հորինելիս ճգնել է այս քարանձավում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի քարաժայռեր
Գավախ Թափա

**Գավախ Թափա **, Կաբաղ-թափա, Կաբաղ-թափե, լեռնագագաթ Գանձակի լեռնահամակարգում, Հասան-սուգետի աջա ափին։ Բարձրությունը 1100 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձակի լեռնահամակարգի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջան
Բալաբան (լեռ)

**Բալաբան**, լեռ Թուրքիայում, Էրզրումի նահանգում, Բայազետ քաղաքի մոտ։ Այսպես է անվանվել 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից սկսած։ Թշնամու կողմից պաշարված քաղաքին օգնության եկած գեներալ Ա. Տեր-Ղուկասովի զորքերն այս լեռան վրայից թմբկահարությամբ ազդարարեցին իրենց ժամանումը՝ պաշարվածներին ուրախացնելու համար։ Հենց այս լեռան ստորոտներում բացվող ձորի բարձրադիր ափին է գտնվում Բայազետի բերդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Գավառ (դաշտ)

**Գավառ **, Գավառու-դուզ, Գավար, Գեվեր, Գյավեր, Դիզա, դաշտ Հայկական լեռնաշխարհում։ Գտնվում է Վանա լճից հարավ-արևելք, տարածվելով Մեզ Զաբի ձախակողմյան վտակ Գավառ գետի հովտում։ Այստեղ մեծ տարածում ունեն արոտավայրերն ո ւ մարգագետինները։ Երկարությունը 40-42 կմ է։ Լայնությունը մոտ 35 կմ է։ Մարկվարտն այստեղ է տեղադրում պատմական Որսիրանք գավառը։ Գավառի դաշտի հյուսիսային սահմանագլխին է գտնվում Արյան լիճը, ինչպես և Ջողա կամ Ջող լիճը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի հարթավայրեր
Honda U3-X

right|thumb|Honda U3-X
**[[Հոնդա|Honda]] U3-X** ինքնահավասարակշռվող ունիցիկլ-սկուտեր, որը ներկայացվում է որպես գերկոմպակտ անձնական տրանսպորտային միջոց։

Honda U3-X-ում հավասարակշռության պահպանման համար կիրառվում են նույն գաղափարները և սկզբունքները, ինչ որ Ազիմո ռոբոտի աշխատանքում։ "U" տառը անվան մեջ նշանակում է ունիցիկլ (unicycle) և ունիվերսալ (universal)։ Սարքը կշռում է 10 կիլոգրամ և զարգացնում է 6 կմ/ժամ արագություն, այսինքն նրա բնութագրիչները համարյա նույնն են, ինչ որ Toyota Winglet-ինը։ Սկուտերը ներկայացվել է հասարակությանը Honda-ի ղեկավարության կողմից 2009 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։ Թայմ ամսագիրը այն անվանել է այդ տարվա 50 ամենանշանավոր հայտնագործություններից մեկը։ 2010 թվականի ապրիլին Honda-ի ինժեներները անցկացրեցին այս սարքի կարճ ցուցադրություն Նյու-Յորքի Թայմս Սքվերում։

Honda U3-X իրենից ներկայացնում է կոմպակտ սարք, որը կարող է ազատորեն տեղաշարժվել բոլոր ուղղություններով։ Հետ-առաջ, աջ-ձախ և անկյունագծով։ Դա հնարավոր է դառնում Omni-Traction drive system տեխնոլոգիայի շնորհիվ։ Դրա էությունն այն է, որ սկուտերի միակ անիվը իրականում կազմված է ավելի փոքր տրամագծով ավտոնոմ անիվների մի ամբողջ շղթայից, որոնք տեղակայված են լայնակիորեն։ Հենց դա է թույլ տալիս սկուտերին շարժվել աջ ու ձախ առանց շրջվելու։

Առ այժմ անհայտ է, թե արդյոք կհայտնվի այս սարքը ազատ վաճառքում։

## Տեխնիկական բնութագրիչները
Ըստ Honda-ի տվյալների.
* Երկարությունը՝ 313 մմ
* Լայնությունը (ծալված վիճակում)` 160 մմ
* Բարձրությունը (ծալված վիճակում)` 647 մմ
* Քաշը՝ < 10 կգ (22 lbs)
* Առավելագույն արագությունը՝ 6 կմ/ժամ
* Ընթացքային մասը՝ Omni Traction Drive System
* Մարտկոցի տեսակը՝ Լիթիումա իոնային
* Աշխատաժամանակը՝ 1 ժամ

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ
* 

## Հղումներ
* Honda U3-X , from ASIMO official website
* Honda U3-X Demonstration Video
* Honda U3-X Personal Mobility Device in NY, демонстрация устройства

Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Յուրի Անդրոպով

**Յուրի Վլադիմիրովիչ Անդրոպով ** (, ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՍՀՄ ղեկավարը 1982-1984 թվականներին (ԽՄԿԿ կենտկոմի գլխավոր քարտուղար)։

Եղել է խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։ 1937–1951 թվականներին կոմերիտական և կուսակցական ղեկավար աշխատանք է վարել Յարոսլավլում և Կարելիայում։ 1951 թվականից աշխատել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի ապարատում։

1953-1957 թվականներին ԽՍՀՄ-ի դեսպանն էր Հունգարիայում, 1957 թվականից՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի բաժնի վարիչ, 1961 թվականից՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ։ 1962–1967 թվականին եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1973 թվականից՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ (թեկնածու 1967 թվականից)։ 1967 թվականից՝ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին կից Պետական անվտանգության կոմիտեի նախագահ։ Եղել է ԽՍՀՄ 3-րդ, 4-րդ և 8-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Մահացել է 1984 թվականի փետրվարի 9-ին, Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ՊԱԿ սպաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ղեկավարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ դեսպաններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Ակսել Բակունց (այլ կիրառումներ)

**Ակսել Բակունց** եզրը կարող է վերաբերել․
* Ակսել Բակունց, (1899-1937), հայ խորհրդային արձակագիր, գրականագետ, կինոսցենարիստ։
* Ակսել Բակունց, Էդուարդ Իսաբեկյանի կտավը՝ նվիրված Ակսել Բակունցին։
* Ակսել Բակունց, հայ երաժիշտ, ջազմեն։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2006)։
Սկուբի դուն և հրեշը Մեքսիկայում

**Սկուբի դուն և հրեշը Մեքսիկայում** (), լիամետրաժ անիմացիոն մուլտֆիլմ, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2003 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։

## Սյուժե
Ֆրեդը և իր ընկերները՝ Դաֆնան, Վելման, Շեգին և Սկուբի դուն ստանում են հրավեր, դեպի Մեքսիկայի Վերակրուս քաղաք։ Խումբը Մեքսիկա ուղևորվում է մեքենայով, որպեսզի ճանապարհին տեսնեն Մեքսիկան։ Պարզվում է, Վերակրուս քաղաքում ապրում է մի հրեշ՝ Չուպակաբրա անունով, որը հասարակ մարդկանց գողանում է կամ դարձնում է մուտանտ։ Սկուբի դուն և իրենց խումբը ամեն կերպ փորձում են գտնել Չուպակաբրայի գաղտնիքը, սակայն մինչ այդ ուղևորվում են Մեխիկոյի թանգարան։ Այնտեղ նրանք ծանոթանում են Ացտեկների մշակույթին և հանկարծակի հայտնվում է մի հոգի, որի անունն է «Հայր»։ Նա վախեցնում բոլորին և հետո անհետանում։ Կարճ ժամանակ անց հայտնվում է նաև Չուպակաբրան։ Ընկերները հետևում են նրանց և բացահայտում այդ գաղտնիքը՝ հրեշի հագուստի տակ գտնվում էր Մեխիկոյի թանգարանի ղեկավարը։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Գյունեկ

**Գյունեկ**, *Գյունեկսու, Գյունեքսու, Գոյնուկ, Գունեկ, Գունիկ, Կյոնիկսու, Կյունեկսու*, գետ Թուրքիայում, Արածանիի աջակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Բյուրակնյան լեռների հարավարևմտյան լանջերից և հոսելով հարավ-արևմուտք, Քղիի գավառակի տարածքով, Բալու քաղաքից մոտ 40 կմ արևելք՝ միանում է մայր գետին։ Գետի վերին և միջին հոսանքներն անտառապատ են։ Աջից ընդունում է 3, իսկ ձախից՝ 1 վտակ։ Արագահոս է։ Սխալմամբ նույնացվում է Արածանիի աջակողմյան վտակ Ճապաղջուր կամ Մեղդի գետերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Արածանի գետի վտակներ
Գյարմաշով

**Գյարմաշով**, լեռ Հայկական Պար լեռնահամակարգում, Բայազետի գավառակում, Արածանիի աջ ափից մոտ 32 կմ հեռավորության վրա։ Բարձրությունը 2786 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Աղրըի մարզ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գյունեյ (լեռ, Կարսի սարահարթ)

**Գյունեյ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթում։ Գտնվում է Արփա լճից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք, Գյալդաղ լեռան արևմտյան կողմու։ Բարձրությունը 2468 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կարսի սարահարթ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Հակոբիսար

**Հակոբիսար**, *Գրյակո, Գրեակո*, լեռ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Արարատյան գոգավորությունում, Կարմրաշենի սարահարթում։ Բարձրությունը 1017 մ է։ Ունի հրաբխային ծագում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գետաբեկ (գետակ)

**Գետաբեկ**, *Գետաբակ*, գետակ Կուր գետի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Շամքոր գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գետաբակ հանքավայրից մոտ 4-5 կմ հարավ-արևմուտք գտնվող Կարադաղ լեռան լանջերից, Շամքորին է միանում Չարեք վանքից 2 կմ ներքև։ Ավազանը անտառապատ է։ Երկարությունը 14-15 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Շամքոր գետի վտակներ
Լևոն Յոլյան

**Լևոն Սուրենի Յոլյան** (), ՀՀ Պետական և առողջապահության բնագավառի գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար (փետրվարի 29, 2016 թ.-սեպտեմբերի 20, 2016 թ.), շախմատիստ, միջազգային վարպետ (1984 թ.)։ Հայաստանի Հանրապետության վերահսկիչ պալատի նախագահ (2017 թ.):

Պրոֆեսոր Սուրեն Յոլյանի որդին։

## Կրթություն
*1975-1980 թ. - գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։
*Հեռակա ուսուցմամբ ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1979-1980 թթ. - աշխատել է Սովետաշենի տրիկոտաժի արտադրական միավորումում` որպես տնտեսագետ։
*1980-1982 թթ. - ծառայել է Խորհրդային բանակում։
*1986-1992 թթ. - Լուսավորության մինիստրության կոլեգիայի, Բարձրագույն կրթության և գիտության նախարարության կոլեգիայի անդամ։
*1993-1998 թթ. - եղել է «LLG» ՓԲԸ նախագահ։
*1998-2000 թթ. - ՀՀ պետական առողջապահական գործակալության պետի տեղակալ։
*2000 թ. ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալ։
*2007 թ. նոյեմբերի 13-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալի պաշտոնից։ 
*2007 թ. նոյեմբերի 13-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության վերահսկիչ պալատի նախագահի տեղակալ՝ վեց տարի ժամկետով։
*2013 թ. դեկտեմբերի 13-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության վերահսկիչ պալատի նախագահի տեղակալ՝ վեց տարի ժամկետով։
*2016 թ. փետրվարի 29-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության վերահսկիչ պալատի նախագահի տեղակալի պաշտոնից՝ հրաժարական ներկայացնելու կապակցությամբ։
*2016 թ. փետրվարի 29-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար։

## Երիտասարդական գործունեությունը
*1982-1984 թթ. - ՀԼԿԵՄ կենտկոմի հրահանգիչ։ 
*1984-1986 թթ. - ՀԼԿԵՄ Աբովյանի շրջանային կոմիտեի առաջին քարտուղար։ 
*1985 թ. - ընտրվել է Աբովյանի շրջանային խորհրդի պատգամավոր։
*1986-1990 թթ. - ՀԼԿԵՄ կենտկոմի քարտուղար։ 
*1990-1993 թթ. - Հայաստանի երիտասարդական միության նախագահ։ 
*1990-1992 թթ. - Համամիութենական Լենինյան Կոմունիստական Երիտասարդական Միության (ՀամԼԿԵՄ) բյուրոյի անդամ։

## Հասարակական գործունեությունը
*1996-2000 թթ. - Հայաստանի արհեստակցական միությունների խորհրդի (ՀԱՄԽ) նախագահության անդամ։
*2004 թվականից Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահի տեղակալ։

## Պարգևներ
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2008)։
*Շախմատի միջազգային վարպետ։

## Շախմատային վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ընտանիք
Անկուսակցական է։ Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Առողջապահության կազմակերպիչներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ վերահսկիչ պալատի խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գավդարա

**Գավդարա**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում, Ճապաղջրի գավառակում։ Ձգվում է հարավ-արևմուտքից հյուսի-արևելք՝ 10-12 կմ երկարությամբ և կազմում ջրբաժան Արևելյան Եփրատի ու նրա աջակողմյան վտակներից մեկի համար։ Լանջերն անտառապատ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Գետավանաց ծով

**Գետավանաց ծով**, *Գետավանաց լճակ, Գետավանաց ծովակ, Գետավանք*, լճակ Սյունիք աշխարհի Գեղարքունիք գավառում։ Ղևոնդ Ալիշանը այն նույնացնում է *Ալագյոլ* լճակների խմբի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճակներ
Գութանաքար

**Գութանաքար**, *Գութանքար, Գուտանքարա*, լեռնագագաթ Հայաստանի լոռու մարզում,  Լեջան լեռնազանգվածի հարավ-արևելքում, Հովանաձոր գետի ձախափնյակում, Հագվի գյուղից 3 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը 1915 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Բալըկլը (գետակ)

**Բալըկլը**, գետակ Կիլիկիայում, Այնթապի շրջանում, Կուեյք գետի ակունքներից մեկը։ Սկիզբ է առնում Քիլիս և Այնթամ բնակավայրերի միջև ընկած լեռներից և միանալով Սաբըն գետակին, կազմում է Կույքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Գազիանթեփի նահանգ
Բարակ (գետակ)

**Բարակ**, (*Ինջա*), գետակ Արցախում։ Հոսում է Գյուլիստանի հարավային կողմով և թափվում է Սև գետակի մեջ։ Ադրբեջանցիները կոչում են Ինջա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի գետեր
Գարամորուք

**Գարամորուք**, **Կարամուրուք**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Կորդվաց լեռներում։ Արևելյան Տիգրիսի ակունքների շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորդվաց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շըրնաքի մարզ
Գերան Չայ

**Գերան Չայ**, գետ Ադրբեջանում, Կուրի ավազանում, Կյուրաքչայի վտակի ճյուղերից մեկը։ Համապատասխանում է նախկին *Առանռոտ* գետին։ Երկարություն 81 կմ, ավազանի մակերես 441 կմ²։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր
Բուրջի

**Բուրջի**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Զանգեզուրի լեռնաշղթաում, Կապան քաղաից 5 կմ հարավ։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 2400 մ է։ Անտառապատ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Գյուվերջինմիկ

**Գյուվերջինմիկ**, լեռ հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Բաբերդ քաղաքի մոտ 38 կմ արևմուտք. Գյումյուշհանեի հարավային շրջանում։ Բարձրությունը 2055 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Գյումյուշհանեի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Բերգավենդ

**Բերգավենդ**, լեռնագագաթ Ուրմիա լճից արևմուտք, Դիլման քազաքից 57 կմ հարավ-արևելք, Թուրք-պարսկական սահմանի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Սամվել Հարությունյան (պետական գործիչ)

**Սամվել Գառնիկի Հարությունյան** (), հայ ֆիզիկոս, գիտնական, ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության գիտության պետական կոմիտեի նախագահ։

## Կրթություն
* 1972-1977 թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը՝ «մոլեկուլային ֆիզիկա» մասնագիտությամբ, կենսաֆիզիկոսի որակավորմամբ։
* 1977-1981 թթ. սովորել և ավարտել է ԵՊՀ մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնի ասպիրանտուրան՝ հեռակա ուսուցմամբ։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1977-1981 թթ. - ԵՊՀ մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնի լաբորանտ։
* 1981-1983 թթ. - ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնի ավագ լաբորանտ։
* 1983-1985 թթ. - ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնին կից գիտահետազոտական լաբորատորիայի կրտսեր գիտաշխատող։
* 1985-1988 թթ. - ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնին կից գիտահետազոտական լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող։
* 1988-1991 թթ. - աշխատել է Ֆլորենցիայի համալսարանում (Իտալիա) որպես հրավիրված պրոֆեսոր։
* 1991-1992 թթ. - ԵՊՀ մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնին կից մակրոմոլեկուլների ֆիզիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի գլխավոր գիտաշխատող։
* 1992-1994 թթ. - ԵՊՀ մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնին կից մակրոմոլեկուլների ֆիզիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։
* 1994-2000 թթ. - ԵՊՀ մոլեկուլային ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։
* 2000-2006 թթ. - ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան։
* 2006-2007 թթ. - ԵՊՀ պրոռեկտոր գիտական քաղաքականության և միջազգային համագործակցության գծով։
* 2007-2019 թթ. Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության համակարգում գործող գիտության պետական կոմիտեի նախագահ։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* «Պրոխորովյան մրցանակ» (2009)։
* ԵՊՀ Ոսկե մեդալ (2009)։
* Սերգեյ Պավլովիչ Կորոլյովի անվան մեդալ (2009)։
* ՀՀ ՊՆ «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ (2014)։
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2017

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Աբրահամ Մանուկյան

**Աբրահամ Հակոբի Մանուկյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

## Կրթություն
* 1975-1976 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։
* 1991 թվականին ավարտել է Երևանի առեւտրատնտեսագիտական տեխնիկումը` առևտրի կազմակերպում եւ ղեկավարում մասնագիտությամբ։
* 1997 թվականին ավարտել է «Վարդանանց» համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։
* 2008 թվականին ավարտել է Մոսկվայի բիզնեսի և իրավունքի ինստիտուտը՝ տնտեսագետի որակավորմամբ։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1976-1978 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։
* 1978-1982 թվականներին աշխատել է Երևանի «Մասիս» արտադրական միավորման «Կոշիկի նորաձևության տուն» ֆաբրիկայում որպես կոշկակար, այնուհետև՝ պահեստապետ։
* 1983 թվականին Երևանի նուրբ բրդյա գործվածքների կոմբինատի արտադրամասի պետի տեղակալ։
* 1983-1989 թվականներին Երևանի «Գործվածքհագուստկոշիկառ» համակարգի խանութներում զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ։
* 1989-1991 թվականներին «Հագուստի տուն» հանրախանութի տնօրեն։
* 1991-2003 թվականներին Հայկոոպի Երևանի միջշրջանային ունիվերսալ մանրամեծածախ բազայի փոխտնօրեն, տնօրեն, այնուհետև՝ գլխավոր տնօրեն։
* 2011-2012 թվականներին Երևանի քաղաքային ունիվերսալ բազայի տնօրենների խորհրդի նախագահ։

## Պետական և քաղաքական գործունեությունը
* 2003 թվականի մայիսի 25-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավոր՝ ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։ ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։
* 2007 թվականի դեկտեմբերի 12-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալ։
* 2010 թվականի նոյեմբերի 9-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալի պաշտոնից՝ իր դիմումի համաձայն։
* 2012 թվականի մայիսի 6-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման պատգամավոր՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ 2012-2014 թթ. Առողջապահության, մայրության և մանկության հարցերի մշտական հանձնաժողովի, իսկ 2014 թ. փետրվարի 3-ից՝ Պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
* 2014 թվականի փետրվարի 18-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի Պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ Պաշտոնավարել է մինչև 2017 թ․-ը։
* 2018 թ․-ից անկուսակցական, հեռացել է քաղաքականությունից։

Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԲՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Օկազակիի հատվածներ

thumb|350px|ԴՆԹ կրկնապատկում
**Օկազակիի հատվածներ** (**Օկազակիի ֆրագմենտներ**), կարճ, նոր սինթեզված ԴՆԹ-ի հատվածներ, որոնք առաջանում են ետ մնացող շղթայի վրա ԴՆԹ-ի կրկնապատկման ժամանակ։ Օկազակիի հատվածները կոմպլեմենտար են ետ մնացող կաղապար ԴՆԹ շղթային, որի հետ առաջացնում են կարճ երկշղթա ԴՆԹ-ի հատվածներ։

Օկազակիի հատվածներն աղիքային ցուպիկի դեպքում ունեն 1000- 2000 նուկլեոտիդ երկարություն, իսկ էուկարիտոների՝ մոտ 150։ Նրանք բաժանված են իրարից ~10-նուկլեոիդանոց ՌՆԹ պրայմերներով և մնում են իրարից առանձնացված մինչև լիգազ ֆերմենտը չի միացնում բոլոր Օկազակիի հատվածներն ու ձևավորում մեկ շարունակական շղթա։

Առաջնորդող շղթայի կրկնապատկումն ընթանում է առանց դադարների, իսկ ետ մնացողի դեպքում նոր ԴՆԹ շղթան սինթեզվում է ընդհատումներով։ Սա հետևանք է նրա, որ ԴՆԹ-պոլիմերազները, որոնք սինթեզում են նոր ԴՆԹ շղթա, կարող են աշխատել միայն մեկ ուղղությամբ։ Քանի որ առաջնորդող շղթայի դեպքում վերջինիս աճման ուղղությունը համընկնում է պոլիմերազների աշխատանքային ուղղության հետ, այնտեղ սինթեզը կընդանա շարունակական եղանակով։

Եթե նախնական ԴՆԹ շղթայի ուղղությունը 5' - 3' է, ապա պատճենելիս նոր շղթան կսինթեզվի 3' - 5' ուղղությամբ և այն կընթանա առանց ընդհատումների։ Ետ մնացող շղթան սինթեզելու համար, ԴՆԹ-պոլիմերազը ձևավորում է կարճ հատվածներով, որոնք էլ և կոչվում ե Օկազակիի հատվածներ։ Վերջիններից յուրաքանչյուրը պահանջում է առանձին ՌՆԹ պրայմերի առկայություն։

Օկազակիի հատվածների բացահայտումը տեղի ունեցավ շնորհիվ մի շարք փորձերի։ Այդ փորձերն իրականացվում էին 1960-ական թվականներին Ռեյիջի Օկազակիի և իր գործընկերների կողմից, ովքեր ուսումնասիրում էին աղիքային ցուպիկի ԴՆԹ-ի կրկանապատկումը։ 1966 թվականին նրանց հաջողվեց ցույց տալ, որ ետ մնացող շղթայի սինթեզն ընթանում է կարճ հատվածներով։ Փորձերը հետագայում շարունակվեցին, որպես ուսումնասիրության օբյեկտ ընտրելով աղիքային ցուպիկի բակտերիոֆագի ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԴՆԹ-ի կրկնապատկում
Գանձավանք

**Գանձավանք**, *Անգիր վանք*, վանք Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Գեղարքունիք գավառում, Հայաստանի այժմյան Սևանի տարածաշրջանի Լճաշեն գյուղից 3-5 կմ հեռավորությամբ, բարձրադիր քարափի վրա։ Նոր ժամանակներում արդեն ավերակների կույտի էր վերածվել։ Ենթադրում են, որ կառուցվել է 10-րդ կամ 13-րդ դարերում։ Գյուղի ավերակների մոտ մինչև օրս նշմարվում են հնագույն բերդի և պարիսպների մնացորդներ։

## Ավանդություն
Այս ամայի վանքը տեղացիների ասելով կոչվում է նաև Անգիր վանք, որովհետև նրա մեջ ոչ մի գրի նշան չկա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)