Ալեքսանդր Վերտինսկի

**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Վերտինսկի** (**, ) ազգությամբ ռուս խորհրդային արտիստ էր՝ բանաստեղծ, երգիչ, կոմպոզիտոր, կաբարեի արտիստ և դերասան, ով մեծ ազդեցություն է թողել ռուսական գեղարվեստական երգի ձևավորման վրա։

## Վաղ տարիներ
Ալեքսանդր Վերտինսկին և նրա քույրը՝ Նադեժդան, ծնվել են Կիևում, սակայն ծնողները ամուսնացած չէին։ Նրանք չէին կարող ամուսնանալ, քանի որ հոր առաջին կինը՝ Վարվարան, «տարեց, չար և ոչ գրավիչ» կին, հրաժարվել էր ամուսնալուծվել։ Այդ պատճառով հայրը ստիպված է եղել պաշտոնապես որդեգրել իր սեփական երեխաներին։ Ծնողները եղել են Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ։ Նրա հայրը՝ Նիկոլայ Պետրովիչ Վերտինսկին (1845–1894), ծնվել էր ընտանիքում, որտեղ հայրը աշխատում էր երկաթուղում։ Նա հայտնի իրավաբան էր։ Ալեքսանդրի խոսքով՝ հատկապես սիրված էր աղքատների շրջանում, քանի որ նրանց անվճար էր ծառայություն մատուցում և նույնիսկ ֆինանսապես աջակցում էր նրանց։ Երբեմն նաև լրագրությամբ էր զբաղվում՝ ֆեյլետոններ հրապարակելով «Գրաֆ Նիվեր» կեղծանվամբ։

Թեև Ալեքսանդրը իրեն ռուս էր համարում, ենթադրում էր, որ ունի նաև լեհական արմատներ. «Ռուսաստանում ես երբեք չեմ հանդիպել իմ ազգանունով մարդկանց, իսկ Լեհաստանում այն երբեմն հանդիպում է... իմ պապերից մեկը, ամենայն հավանականությամբ, լեհ է եղել»։ Նա նաև ասում էր, որ ունի ուկրաինական արմատներ և ուկրաիներենը համարում էր իր մայրենի լեզուներից մեկը։ Իր նամակներում Վերտինսկին պատմում է, որ երբ աշխատում էր Դովժենկոյի կինոստուդիայում, ուկրաինացի դերասանուհի Նատալյա Ուժվին զարմացել էր՝ լսելով նրա ուկրաիներեն շեշտադրությունը։

Ալեքսանդրի մայրը՝ Եվգենյա Սկոլացկայան, ազնվական ընտանիքից էր, բայց ծնողները նրան մերժեցին, երբ նա ունեցավ երեխաներ առանց ամուսնանալու։ Նա մահացավ, երբ Ալեքսանդրը ընդամենը երեք տարեկան էր՝ վիրահատությունից հետո առաջացած արյան վարակից։ Երկու տարի անց մահացավ նաև հայրը՝ տուբերկուլյոզից։ Ալեքսանդրի խոսքով՝ Նիկոլայ Վերտինսկին չէր կարողանում համակերպվել կնոջ մահվան հետ, երկար ժամանակ անցկացնում էր գերեզմանատանը, և մի օր նրան գտել էին անգիտակից վիճակում՝ նրա շիրիմի մոտ, ինչը հանգեցրել էր հիվանդության և վաղաժամյա մահվան։

Ալեքսանդր Վերտինսկին մեծացել է մորաքրոջ՝ Մարիա Ստեփանովնայի խնամակալության տակ, իսկ քույրը՝ Նադեժդան՝ նրա մյուս մորաքրոջ՝ Լիդիա Ստեփանովնայի։ Քույրերը այնքան էին ցանկանում բաժանել երեխաներին, որ Ալեքսանդրին համոզել էին, թե քույրը մահացել է, և նույնը՝ Նադեժդային։ Միայն տարիներ անց Ալեքսանդրը նրա անունը տեսավ թատերական ամսագրում և կապ հաստատեց։ 1898 թվականին նա ընդունվեց Կիևի առաջին գիմնազիա, որը նախատեսված էր ազնվական ընտանիքների երեխաների համար։ Նա հեռացվեց երկրորդ դասարանից և տեղափոխվեց ավելի ցածր կարգի՝ Կիևի չորրորդ գիմնազիա։ Սակայն 1905 թվականին կրկին հեռացվեց՝ հինգերորդ դասարանից։ Վերտինսկին չէր սիրում դպրոցը և ասում էր, որ մորաքույրը «չգիտեր, թե ինչպես պետք է երեխա դաստիարակել»։

Նախքան ստեղծագործելով ապրուստ վաստակելը՝ Վերտինսկին աշխատել է տարբեր տեղեր։ 1912 թվականին նա և իր քույրը տեղափոխվեցին Մոսկվա, որտեղ ձախողվեց նրա փորձը միանալ Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնին։ Այդ տարիներին նա ընկավ կոկաինի կախվածության մեջ, ինչը հետագայում դարձավ նրա քրոջ մահվան պատճառը։ 1914-1916 թվականներին մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ աշխատելով Մորոզովների կազմակերպած հոսպիտալային գնացքում, որտեղ բուժում էր միայն ծանր վիրավորներին՝ մշակելով ավելի քան 35,000 վերք։

1916 թվականին Վերտինսկին սկսեց հանդես գալ Պյերոյի բեմական կերպարով, ներկայացնելով երգ-պատմվածքներ՝ հայտնի որպես արիետներ կամ «Պյերոյի տխուր երգեր»։ Յուրաքանչյուր երգ ներառում էր նախաբան, զարգացում, գագաթնակետ և ողբերգական ավարտ։ Սկսնակ արտիստը ստացավ «ռուս Պյերո» մականունը, ձեռք բերեց ճանաչում, դարձավ ընդօրինակման և հիացմունքի աղբյուր, մամուլում քննադատվում էր, իսկ հանդիսատեսի կողմից՝ փառաբանվում։

Իր փայլուն երգչական կարիերայի զուգընթաց նա հանդես եկավ Ալեքսանդր Խանժոնկովի համր ֆիլմերում՝ խաղալով փոքր դրվագներում։ Այդ օրերից սկսվեց նրա մտերմությունը դերասան Իվան Մոժուխինի հետ։ Նրա հայտնի ստեղծագործությունը՝ «Ваши пальцы пахнут ладаном», նվիրված էր մեկ այլ կինոաստղի՝ Վերա Խոլոդնայային։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից կարճ ժամանակ առաջ Վերտինսկին մշակեց Սև Պիերոյի բեմական կերպարը և սկսեց շրջագայել Ռուսաստանում և Ուկրաինայում՝ կատարելով կոսմոպոլիտական շքեղության երանգով դեկադենտային էլեգիաներ, ինչպիսիք են «Кокаинетка»-ն և տանգո «Магнолия»-ն։ Ամերիկացի պատմաբան Ռիչարդ Սթայթսի խոսքերով՝ «Վերտինսկին իր բանաստեղծությունները «ողողում էր» արմավենիների, արևադարձային թռչունների, օտար նավահանգիստների, շքեղ հյուրանոցային նախասրահների, առաստաղի օդափոխիչների և «վարդագույն երանգով ծովի ափերին լուսաբացի» պատկերներով՝ հենց այն բաներով, որոնցով պատերազմի տարիներին հանդիսատեսը երազում էր»։

## Կարիերան արտասահմանում
1920 թվականի նոյեմբերին Վերտինսկին որոշեց հեռանալ Ռուսաստանից՝ իր ամենահավատարիմ հանդիսատեսի հետ միասին։ Նա ելույթներ ունեցավ Կոստանդնուպոլսում և շրջագայեց Ռումինիայի Բեսարաբիայում, որտեղ նրան հռչակեցին խորհրդային գործակալ։ 1923 թվականին նա հանդես եկավ Լեհաստանում և Գերմանիայում, ապա տեղափոխվեց Փարիզ, որտեղ 9 տարի շարունակ Մոնմարտրի կաբարեներում երգում էր ռուս էմիգրանտ հանդիսատեսի համար։

1926 թվականին Վերտինսկին կատարեց «Дорогой длинною» երգի ամենավաղ ձայնագրություններից մեկը, որի երաժշտության հեղինակն էր Բորիս Ֆոմինը (1900–1948), իսկ խոսքերը գրել էր բանաստեղծ Կոնստանտին Պոդրևսկին։ Այս երգը, արդեն անգլերեն բառերով (գրված Ջին Ռասկինի կողմից), 1968 թվականին մեծ հիթ դարձավ Մերի Հոփկինի կատարմամբ՝ «Those Were the Days» անունով։

Մերձավոր Արևելքում մի քանի հաջող շրջագայություններից հետո Վերտինսկին, ինչպես շատ բարեկեցիկ ռուսներ, մեկնեց Միացյալ Նահանգներ, որտեղ առաջին անգամ հանդես եկավ հանդիսատեսի առաջ, որի թվում էին Ռախմանինովը, Շալյապինը  և Դիտրիխը։ Մեծ ճգնաժամի տարիները նրան ստիպեցին միանալ Շանհայում բնակվող ռուսական համայնքին։ Չինաստանում էլ նա հանդիպեց իր ապագա կնոջը, և այնտեղ ծնվեց նրանց մեծ դուստրը՝ Մարիաննան։

## Վերջին տարիներ
1943 թվականին խորհրդային կառավարությունը թույլ տվեց Վերտինսկուն վերադառնալ Ռուսաստան։ Չնայած լրատվամիջոցների անտարբերությանը, նա մոտ երկու հազար համերգ անցկացրեց ԽՍՀՄ–ում՝ շրջագայելով Սախալինից մինչև Կալինինգրադ։ Ընտանիքը պահելու համար նա նաև նկարահանվում էր խորհրդային ֆիլմերում՝ հաճախ մարմնավորելով նախահեղափոխական արիստոկրատների, ինչպես օրինակ՝ Չեխովի «Աննան վզից կախ» (1955) ստեղծագործության էկրանավորման մեջ: 1951 թվականին նրա հակակոմունիստ կարդինալի դերը «Դատապարտվածների դավադրությունը» ֆիլմում արժանացավ Ստալինի մրցանակի։

Արտիստը մահացել է 1957 թվականի մայիսի 21-ին Սանկտ Պետերբուրգի Աստորիա հյուրանոցում սրտային անբավարարությունից, վերջին ելույթից հետո։ Նա հուղարկավորվեց Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Ընտանիք
1923-1941 թվականներին Վերտինսկին ամուսնացած է եղել Իրինա Վլադիմիրովնա Վերտիդիսի հետ։ Չնայած նա նրան չի հիշատակում իր հուշագրություններում, նրա անունը կարելի է գտնել ամուսնալուծության վկայականում։ 1942 թվականից մինչև իր մահը Վերտինսկին ամուսնացած էր դերասանուհի և նկարչուհի Լիդիա Վերտինսկայայի (1923-2013) հետ։ Նրանք ունեին երկու դուստր՝ Մարիաննա Վերտինսկայան և Անաստասիա Վերտինսկայան, երկուսն էլ դարձել են հաջողակ դերասանուհիներ։

Մարիաննան երեք անգամ ամուսնացել է․ առաջին ամուսնությունից՝ խորհրդային ճարտարապետ Իլյա Բիլինկինի հետ, ունի դուստր Ալեքսանդրան, իսկ երկրորդ ամուսնությունից՝ դերասան Բորիս Խմելնիցկու հետ, ունի դուստր Դարյան։ Անաստասիան 1966–1969 թվականներին ամուսնացած է եղել կինոռեժիսոր Նիկիտա Միխալկովի հետ և այդ ժամանակ ծնվեց նրանց որդին՝ Ստեպան Միխալկովը, որը նույնպես դերասան և ռեստորանատեր է։ Երգիչ-կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Գրադսկու խոսքով՝ նա 1976–1978 թվականներին ամուսնացած է եղել Վերտինսկայայի հետ, սակայն վերջինս հերքել է, որ երբևէ պաշտոնապես ամուսնացած են եղել։ Նա նաև շուրջ 20 տարի շարունակ հարաբերություն է ունեցել թատրոնի ռեժիսոր Օլեգ Եֆրեմովի հետ։

## Դերը մշակույթում
Վերտինսկին մինչ օրս ազդեցություն ունի ռուսական երաժշտական մշակույթում, և նրա երգերը կատարել են Վլադիմիր Վիսոցկինը և Բորիս Գրեբենշչիկովը։ Բացի այդ, «Cosmos Sound Club»-ը վերաթողարկել է էլեկտրոնային լաունջ ոճով նրա ստեղծագործությունների ալբոմը։

2021 թվականին կայացավ նրա մասին պատմող ութ սերիայից բաղկացած հեռուստասերիալի պրեմիերան, որը կոչվում էր պարզապես «Вертинский», սկզբում առցանց, ապա՝ Ռուսաստանի Առաջին ալիքով։ Վերտինսկու դերը մարմնավորել է Ալեքսեյ Ֆիլիմոնովը, ով ինքը կատարել է բոլոր երգերը։

## Ժառանգություն
մինի|Վերտինսկին 2019 թվականի ուկրաինական նամականիշի վրա
1982 թվականին խորհրդային աստղագետ Լյուդմիլա Գեորգիևնա Կարաչկինան հայտնաբերել է փոքր մոլորակ և անվանակոչել «(3669) Վերտինսկի» արտիստի պատվին։

## Դիսկոգրաֆիա` վինիլային և CD ձևաչափերով
մինի|220x220փքս|Վերտինսկու ձայնապնակ

* 1969: *Александр Вертинский* (Мелодия, Д 026773-4, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն)
* 1989: *Александр Вертинский* (Мелодия, М60 48689 001; М60 48691 001, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն)
* 1994: *То, что я должен сказать* (Мелодия, MEL CD 60 00621 | Russia)
* 1995: *Songs of Love, Песни любви* (RDM, CDRDM 506089; Boheme Music, CDBMR 908089, Russia)
* 1996: *Vertinski* (Le Chant du monde, LDX 274939-40, France)
* 1999: *Легенда века* (Boheme Music, CDBMR 908090, Russia)
* 2000: *Vertinski* (Boheme Music, CDBMR 007143, Russia)
* 2003: *Selected Songs* (Russia), Disk 1, Disk 2, Disk 3, Disk 4

## Տես նաև
* Վերա Խոլոդնայա
* Ալեքսանդր Խանժոնկով

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Online Vertinsky shrine
* Another website where you can listen some songs.
* Another Alexander Vertinsky's Biography
* Alexander Vertinsky on softpanorama
* 
* 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Համր կինոյի դերասաններ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ