Նորբերտո Բոբբիո

**Նորբերտո Բոբբիո** (՝ [norˈbɛrto ˈbɔbbjo], ), իտալացի իրավունքի և քաղաքական գիտությունների փիլիսոփա, քաղաքական մտքի պատմաբան։ Նա նաև պարբերաբար գրում էր թուրինյան *La Stampa* օրաթերթի համար։ Բոբբիոն սոցիալական լիբերալ էր Պիերո Գոբետտիի, Կառլո Ռոսելիի, Գվիդո Կալոգերոյի և Ալդո Կապիտինիի ավանդույթներով։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել նաև Հանս Կելզենը և Վիլֆրեդո Պարետոն։

## Վաղ տարիներ
Բոբբիոն ծնվել է Թուրինում 1909 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Լուիջի և Ռոզա Կավիլիաների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքի միջին խավի կարգավիճակը (նրա հայրը բժիշկ էր) Բոբիոյին թույլ տվեց հարմարավետ մանկություն ունենալ։ Նա բանաստեղծություններ էր գրում և սիրում էր Բախի և Վերդիի «Տրավիատա» օպերան։ Հետագայում նրա մոտ առաջացավ անհայտ հիվանդություն, որի պատճառով նա սկսեց հոգնել և հիվանդանալ։ Տարիքի հետ նրա զգացողությունը վատթարացավ, բայց դարձավ նրա ինտելեկտուալ աճի կարևոր մասը։

Բոբբիոն սովորել է *Liceo Classico Massimo d'Azeglio*-ում, որտեղ ծանոթացել է Լեոնե Գինցբուրգի, Չեզարե Պավեզեի և Վիտորիո Ֆոայի հետ, որոնք բոլորն էլ դառնալու են Իտալիայի Հանրապետության մշակույթի գլխավոր դեմքեր։ 1928 թվականից, ինչպես այդ դարաշրջանի շատ այլ երիտասարդներ, Բոբբիոն գրանցվեց Ազգային ֆաշիստական կուսակցությունում։

## Կյանքը և հայացքները
Ավագ դպրոցում Բոբիոն ծանոթացավ Վիտորիո Ֆոայի, Լեոնե Գինցբուրգի և Չեզարե Պավեզեի հետ, իսկ համալսարանում նա դարձավ Ալեսանդրո Գալանտե Գարոնեի ընկերը։

1942 թվականին Բենիտո Մուսոլինիի ֆաշիստական ռեժիմի օրոք և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոբբիոն միացավ Partito d'Azione-ին («Գործողությունների կուսակցություն»), որն այն ժամանակ անօրինական էր, և բանտարկվեց 1943 և 1944 թվականներին։ Նա եղել է 1946 թվականի Իտալիայի Սահմանադիր ժողովի ընտրությունների թեկնածու, սակայն չի կարողացել մանդատ ստանալ։ Հետպատերազմյան Իտալիայում կուսակցության ձախողումից հետո, որտեղ գերակշռում էին քրիստոնյա-դեմոկրատները, Բոբբիոն թողեց ընտրական քաղաքականությունը և վերադարձավ ակադեմիա։

Նա ձախ-աջ քաղաքական տարբերությունների հիմնական արտահայտիչներից մեկն էր՝ պնդելով, որ ձախերը հավատում են սոցիալական անհավասարությունը վերացնելու փորձերին, մինչդեռ աջերը սոցիալական անհավասարության մեծ մասը համարում են անվերջ բնական անհավասարությունների արդյունք և սոցիալական հավասարությունը պարտադրելու փորձերը համարում են ուտոպիստական կամ ավտորիտար։

Օրենքի գերակայության և իշխանությունների տարանջատման ու սահմանափակման հավատարիմ ջատագով սոցիալիստ էր, բայց հակադրվում էր մարքսիզմի մեծ մասում հակադեմոկրատական, ավտորիտար տարրերին։ Նա Իտալիայի կոմունիստական կուսակցության և Քրիստոնեա-դեմոկրատների միջև պատմական փոխզիջման ջատագովն էր և Սիլվիո Բեռլուսկոնիի կատաղի քննադատը։ Բոբբիոն մահացել է Թուրինում, հենց այն քաղաքում, որտեղ նա ծնվել և ապրել է իր կյանքի մեծ մասը։

## Ակադեմիական կարիերա և պարգևներ
Բոբիոն իրավունքի փիլիսոփայություն է սովորել Ջիոելե Սոլարիի մոտ․ նա ավելի ուշ դասավանդել է այս առարկան Կամերինոյում, Սիենայում, Պադուայում և, ի վերջո, վերադարձել է Թուրին՝ որպես Սոլարիի իրավահաջորդ 1948թ.,իսկ 1972 - 1984 թվականներին եղել է Թուրինի քաղաքագիտության պրոֆեսոր։

Նա եղել է *Lincean* ակադեմիայի ազգային գործընկեր և *Rivista di Filosofia*-ի երկարամյա համատնօրեն։ 1966 թվականին դարձել է Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից օգնական, իսկ 1979 թվականին նա առաջադրվել է որպես ցմահ սենատոր Իտալիայի նախագահ Սանդրո Պերտինիի կողմից։

Բոբբիոյի ստացած մրցանակներն են․

* 1994 թվականին Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի ընտրություն
* 1994 թվականի Բալզանի մրցանակ իրավունքի և քաղաքական գիտության համար (կառավարություններ և ժողովրդավարություն)
* 2000 թվականի Հեգելի մրցանակ հումանիտար գիտությունների զարգացման գործում ներդրման համար

Բոբբիոն, ի թիվս այլոց, նաև ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչումներ Փարիզի (Նանտերի), Մադրիդի (Կոմպլուտենս), Բոլոնիայի, Շամբերիի, Մադրիդի (Կառլոս III), Սասարիի, Կամերինոյի, Մադրիդի (Autónoma) և Բուենոս Այրեսի համալսարաններից։

Նորբերտո Բոբիոյի ծննդյան հարյուրամյակի կապակցությամբ ստեղծվել է կոմիտե, որը բաղկացած է հարյուրից ավելի իտալական և միջազգային հասարակական հաստատություններից և մտավորականներից, որոնք մշակել են գործողությունների լայն ծրագիր՝ ուղղված Բոբիոյի մտքի և գործչի շուրջ երկխոսությանն ու մտորմանը,ինչպես նաև ժողովրդավարության, մշակույթի և քաղաքակրթության ապագայի վերաբերյալ։ Տոնակատարությունների պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 10-ին Թուրինի համալսարանում։

## Հասարակական մտավորական
Ըստ Ռիչարդ Բելամիի, Բոբբիոն հասարակական մտավորական էր և իր ողջ կյանքի ընթացքում աշխատել է մի քանի նպատակների վրա, ներառյալ սոցիալական ժողովրդավարության պաշտպանությունը և միջուկային զինաթափմանը աջակցելը։

## Հիմնական աշխատանքներ
Բոբիոյի առաջին գիրքը «Ֆենոմենոլոգիական շրջադարձը սոցիալական և իրավական փիլիսոփայության մեջ»-ն էր (1934)։ Դրան հաջորդեցին «Անալոգիայի կիրառումը իրավական տրամաբանության մեջ» (1938) և «Դեկադանսի փիլիսոփայությունը» (1944 թ.)։

Այնուհետև Բոբբիոն փորձեց զարգացնել իրավունքի ընդհանուր տեսություն՝ նախագիծ, որը ազդված էր Հանս Կելզենի աշխատանքի վրա։ Այս հետազոտությունը հանգեցրեց «Դատական կանոնների տեսություն» (1958 թ.) և «Իրավական կարգի տեսություն» (1960 թ.) հրապարակմանը։

1972 թվականին Թուրինում քաղաքականության ամբիոնի իր նոր պաշտոնի հետ միաժամանակ Բոբբիոն իր ուշադրությունը զուտ իրավական տեսությունից տեղափոխեց ավելի քաղաքական հարցերի։ Նա գրել է Հոբսի, Մոսկայի և Պարետոյի մասին։

Այս շրջանի հրապարակումները, որոնք կենտրոնանում են օրենքի գերակայության, իրավունքների և ժողովրդավարության վրա, ներառում են. «Ինչպիսի՞ սոցիալիզմ»(1976), «Ժողովրդավարության ապագան.խաղի կանոնների պաշտպանություն» (1984), «Պետություն, կառավարություն և հասարակություն» (1985), «Իրավունքների դարաշրջան» (1990) աշխատությունները։

«Ազատականություն և ժողովրդավարություն» (1990) ուսումնասիրում է ազատականության և ժողովրդավարության հարաբերությունները՝ ընդգծելով հակասություններն ու փոխլրացումները։ Մյուս աշխատություններն են «Պատերազմի խնդիրը և խաղաղության ճանապարհը» (1979), «Անհայտ կորած երրորդը» (1989), և «Պարզապես պատերա՞զմ» (1991)։

## Ժողովրդավարություն
Բոբբիոն պաշտպանում էր այն տեսակետը, որ «ժողովրդավարությունը, ի տարբերություն ավտոկրատ կառավարման բոլոր ձևերի, բովանդակալից քննարկելու միակ միջոցը այն դիտելն է որպես մի շարք կանոնների ամբողջություն (առաջնային կամ հիմնական), որոնք սահմանում են, թե ով է իրավասու ստեղծել կոլեկտիվ որոշումներ և ինչ ընթացակարգեր պետք է կիրառվեն։ Ցանկացած սոցիալական խումբ պետք է կայացնի որոշումներ, որոնք պարտադիր են խմբի բոլոր անդամների համար, որպեսզի ապահովեն նրա գոյատևումը»։

## Ծանոթագրություններ

## Աշխատություններ
**L'indirizzo fenomenologico nella filosofia sociale e giuridica* (*The [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenological]] Turn in Social and Legal Philosophy*, 1934)
**Scienza e tecnica del diritto* (*The Science and Technical Aspects of Law*, 1934)
**L'analogia nella logica del diritto* (*The Use of Analogy in Legal Logic*, 1938)
**La consuetudine come fatto normativo* (*Custom as a Normative Fact*, 1942)
**La filosofia del decadentismo* (*The Philosophy of Decadence*, 1945)
**Teoria della scienza giuridica* (*Theory of Legal Science*, 1950)
**Politica e cultura* (*Politics and Culture*, 1955)
**Studi sulla teoria generale del diritto* (*Essays in the General Theory of Law*, 1955)
**Teoria della norma giuridica* (*[[Theory of Legal Norms]]*, 1958)
**Teoria dell'ordinamento giuridico* (*A Theory of Legal Order*, 1960)
**Profilo ideologico del Novecento italiano* (*An [[Ideology|Ideological]] Profile of Twentieth Century Italy*, 1960)
**Il positivismo giuridico* (*[[Legal Positivism (Book of Bobbio)|Legal Positivism]]*, 1961)
**Locke e il diritto naturale* (*[[John Locke|Locke]] and [[Natural Law]]*, 1963)
**Italia civile* (*Civil Italy*, 1964)
**Giusnaturalismo e positivismo giuridico* (*Natural Law and Legal [[Positivism]]*, 1965)
**Da Hobbes a Marx* (*From [[Thomas Hobbes|Hobbes]] to [[Karl Marx|Marx]]*, 1965)
**Saggi sulla scienza politica in Italia* (*Tests of Political Science in Italy*, 1969)
**Diritto e Stato nel pensiero di E. Kant* (*Law and State in the Thought of [[Immanuel Kant]]*, 1969)
**Ideological Profile of Italy In The Twentieth Century* (1969)
**Una filosofia militante: studi su Carlo Cattaneo* (*A Militant Philosopher: Essays on [[Carlo Cattaneo]]*, 1971)
**On Mosca and Pareto* (1972)
**Quale socialismo* (1976) (*Which Socialism? Marxism, Socialism and Democracy*, 1986)
**[[I problemi della guerra e le vie della pace]]* (*The Problem of War and the Roads to Peace*, 1979)
**Studi hegeliani* (*[[Hegel]]ian Essays*, 1981)
**Il futuro della democrazia* (*The Future of Democracy: A Defence Of The Rules Of The Game*, 1984)
**Maestri e compagni* (*Teachers and Companions*, 1984)
* “The Future of Democracy”. *[[Telos (journal)|Telos]]* 61 (Fall 1984). New York: Telos Press
**Liberalismo e democrazia* (*Liberalism and democracy*, 1985)
**State, Government and Society* (*Democracy and Dictatorship: The Nature and Limits of State Power*, 1985)
**Il terzo assente* (*The Absent Third*, 1988)
**Thomas Hobbes* (1989)
**L'età dei diritti* (*The Rule of Law*, 1989)
**The Age of Rights* (English-language publication, 1990)
**A Just War?* (1991), a defense of the Gulf War, about which he later changed his mind.
**Destra e sinistra* (*[[Right-wing politics|Right]] and [[Left-wing politics|Left]]*), Roma, 1994
**In Praise of Meekness* (1994)
**De senectute* (*Of Old Age*; the Latin title is an allusion to Cicero's *[[Cato Maior de Senectute]]*, 1996)
**Autobiografia* (*Autobiography*, 1999)
**Teoria Generale della Politica* (*General Theory of Politics*, 1999)
**Dialogo intorno alla repubblica* (*Dialogue about the Republic*, 2001)
**Etica e politica: Scritti di impegno civile* (*Ethics and Politics:  writings on civil obligation*), ed. Marco Revelli. Milano: Mondadori, 2009.

## Գրականության ցանկ
* *Anderson, Perry, "The Affinities of Norberto Bobbio," New Left Review 170 (July–August 1988): 3–36.*
* *Bellamy, Richard, "The legacy of Norberto Bobbio: Assessments and Recollections," Critical Review of International Social and Political Philosophy 7(3) (2004): 67-83*
* *Bellamy, Richard, [http://education.guardian.co.uk/obituary/story/0,12212,1122036,00.html "Norberto Bobbio"], obituary in [[The Guardian]], January 13, 2004.*
* *Bellamy, Richard, "Norberto Bobbio," in James Wright (ed.), International Encyclopaedia of Social and Behavioural Sciences, 2nd ed., Elsevier, 2015. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2371294*
* *Chataway, Teresa, "Norberto Bobbio (1909–2004) and Law: A Centennial Tribute," Studies in Law, Politics, and Society 55 (2011): 173-202.[https://research-repository.griffith.edu.au/bitstream/handle/10072/42289/72488_1.pdf;jsessionid=FD150F077895F5FAB13A4F2BA44C1544?sequence=1]*
**Johnson, Alan, [https://archive.today/20050316221311/http://www.workersliberty.org/node/view/1613 "Norberto Bobbio, 1909-2004"], obituary from Workers' Liberty as retrieved on Jan 23, 2005*
**Leone, Giuseppe, "Destra e Sinistra, una distinzione che non c'è più? - Un saggio appassionato per dire se l'uomo conti ancora", su "Ricorditi di me..." in Lecco 2000, Lecco 1999*
**Maissin, Gabriel, [https://web.archive.org/web/20130619065600/http://politique.eu.org/spip.php?article114 "L'égalité, étoile polaire de la gauche : à propos du livre de Noberto Bobbio « Droite et gauche »"] obituary in Politique (Brussels), April 2004.*
*
* *Pasquino, Gianfranco, Bobbio y Sartori. Comprender y cambiar la política. Buenos Aires: Eudeba, 2022.*
* *Yturbe, Corina. “On Norberto Bobbio’s Theory of Democracy.” Political Theory 25(3): 1997: 377–400.[https://www.jstor.org/stable/191985#metadata_info_tab_contents]*

## Արտաքին հղումներ
* The Works of Norberto Bobbio, a multilingual site
* Bobbio Centenary, official website

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ