Լուիզա Լոուսոն

**Լուիզա Լոուսոն** (, ծննդյնա անունը՝ Ալբուրի, , ), ավստրալիացի բանաստեղծ, գրող, հրատարակիչ, սուֆրաժիստ և ֆեմինիստ։

Բանաստեղծ և հեղինակ Հենրի Լոուսոնի մայրը։

## Վաղ կյանք
Լուիսա Ալբուրին ծնվել է 1848 թվականի փետրվարի 17-ին, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Գուլգոնգ քաղաքի մերձակայքում գտնվող Գունտավանգ կայանում, Հենրի Ալբուրիի և Հարիեթ Ուինի ընտանիքում։ Ընտանիքի 12 երեխաներից երկրորդն էր, և այդ ժամանակաշրջանի շատ աղջիկների նման դպրոցից հեռացել է 13 տարեկանում։ 1866 թվականի հուլիսի 7-ին՝ 18 տարեկան հասակում, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մադգի քաղաքի մեթոդիստական եկեղեցում ամուսնացել է նորվեգացի նավաստի Նիլս Լարսենի (Պիտեր Լոուսոն) հետ։ Նիլսը հաճախ աշխատանքի էր մեկնում ոսկու հանքեր կամ աներոջ հետ աշխատանքի՝ կնոջը թողնելով միայնակ չորս երեխաների հետ՝ Հենրի (1867), Ջեք (1869), Պոպի (1873) և Լյուսի (1877) երկվորյակը, որը մահացել է ութ ամսականում։ Լուիզան մեծ վիշտ է ապրել երկվորյաների մահվան պատճառով և մյուս երեխաների խնամքը թողել է ավագ զավակի՝ Հենրիի վրա, ինչը վատթարացրել է մոր և զավակի հարաբերություները և, նրանք հաճախ կռվում էին։ 1882 թվականին Լուիզան երեխաների հետ տեղափոխվել է Սիդնեյ, որտեղ ղեկավարել է գիշերօթիկ տներ։

## Հրատարակիչ

Լոուսոնը գիշերօթիկ տները վարելու ժամանակ խնայված գումարն օգտագործեց 1887 թվականին արմատական ֆեդերալ *The Republican* թերթում բաժնետոմսեր ձեռք բերելու համար։ Նա որդու՝ Հենրի հետ 1887-1888 թվականներին խմբագրել է  *The Republican* թերթը, որը տպագրվել է Լուիզայի տնակում։ Թերթը կոչ էր անում Ավստրալիայի հանրապետությանը միավորվել «Ֆեդերալ Ավստրալիայի դրոշի՝ Հարավային ծովերի Մեծ հանրապետության ներքո»։  *The Republican* թերթին փոխարինել է *Nationalist* թերթը, բայց այն թողարկվել է երկու անգամ։

Իր վաստակով և *The Republican* թերթում աշխատելու փորձի շնորհիվ Լոուսոնը կարողացավ 1888 թվականի մայիսին խմբագրել և հրատարակել Ավստրալիայում բացառապես կանանց կողմից ստեղծված *The Dawn* ամսագիրը, որը տարածվեց ամբողջ Ավստրալիայում և արտերկրում։ *The Dawn*-ն ուներ ֆեմինիստական ուժեղ հեռանկար և հաճախ էր անդրադառնում այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք էին կանանց ընտրելու և պետական պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքը, կանանց կրթությունը, կանանց տնտեսական և իրավական իրավունքները, ընտանեկան բռնությունը և ժուժկալությունը։ *The Dawn*-ը 17 տարի շարունակ (1888-1905) հրատարակվոել է ամեն ամիս, որի կազմում աշխատել են 10 կին։ Լոուսոնի որդին՝ Հենրին, նույնպես թղթակցել է թերթին՝ տրամադրելով իր բանաստեղծություններն ու պատմությունները, և 1894 թվականին *The Dawn*-ը տպագրեց Հենրիի առաջին գիրքը ՝ «Կարճ պատմվածքներ, բանաստեղծություն և արձակ»։

1904 թվականին Լուիզան հրատարակել է իր *Dert and Do* հատորյակը, 1905 թվականին հավաքել և հրատարակել է իր բանաստեղծությունները *The Lonely Crossing and other Poems* ժողովածուում։

## Սուֆրաժիստ
1889 թվականին Լոուսոնը հիմնադրել է *The Dawn Club*-ը, որը Սիդնեյում դարձել է ընտրական իրավունքի շարժման հանգույց։ 1891 թվականին Նոր Հարավային Ուելսի սուֆրաժիստական լիգան կանանց ընտրական իրավունքի արշավ է սկսել, և Լոուսոնը թույլ է տվել, որ Լիգան օգտագործի Dawn-ի գրասենյակը` անվճար տպագրելու բրոշյուրներ և գրականություն։ Երբ 1902 թվականին կանանց վերջնականապես տրվեց քվեարկությոան իրավունք և Նոր Հարավային Ուելսում ընդունվեց կանանց ընտրության մասին օրինագիծը, Լոուսոնը Խորհրդարանի անդամներին ներկայացվեց որպես «Նոր Հարավային Ուելս նահանգի սուֆրաժիստների մայրը»։ Ժամանակին կանանց համար համընդհանուր ընտրական իրավունքը հիմնական խնդիրը չէր, և Լոուսոնը չէր քննադատում կառավարությանը Ավստրալիայի աբորիգեններին ընտրության չթույլատրելու համար։

## Հետագա կյանք
Լոուսոնը թոշակի է անցել 1905 թվականին, բայց շարունակել է գրել Սիդնեյի ամսագրերի համար և հրատարակել է 53 բանաստեղծություն ներառող *The Lonely Crossing and Other Poems* ժողովածուն։

Լուիզա Լոուսոնը մահացել է 1920 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ 72 տարեկան հասակում, երկարատև և ծանր հիվանդությունիցի հետո՝ Գլեդսվիլի հոգեբուժարանում։ Հուղարկավորությունը կատարվել է 1920 թվականի օգոստոս 14-ին, Ռուքվուդ գերեզմանատանը։ Թաղված է ծնողների կողքին՝ Անգլիական եկեղեցու հատվածում։

## Հիշատակ
1941 թվականին *Sydney Morning Herald* հայտնել է, որ Լուիզա Լոուսոնի հիշատակը հավերժացնելու համար Սիդնեյի Domain-ում կբացվի նրա հուշանկյուն-նստարանը։

1975 թվականին Ավստրաիական փոստը Լուիզա Լոուսոնի պատվին թողարկել է նամականիշ, որը նախագծել է Des and Jackie O'Brien-ը, և այն մեկն էր այն վեց նամականիշների շարքից, որոնք թողարկվել են 1975 թվականի օգոստոսի 6-ին`Կանանց միջազգային տարվա կապակցությամբ։ Այն տպագրվել է Մելբուրնի Note Printing մասնաչյուղում ՝ լուսապատճենման գործընթացում օգտագործելով երեք գույն։

Լուիզա Լոուսոնի պատվին է անվանվել Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մարիկվիլ քաղաքում գտնվող զբոսայգին։ Լուիզա Լոուսոնի արգելոցում կա մի մեծ գունագեղ խճանկար, որը պատկերում է «*The Dawn*»-ի կազմը և մի հուշատախտակ, որի իվրա գրված է. ասվում է. «Լուիզա Լոուսոն (1848-1920), սոցիալական ռեֆորմատոր, գրող, ֆեմինիստ և Հենրի Լոուսոնի մայրը։ Այս քարերը մնացել են նրա  Մարվիվիլի Ռենվիկ փողոցում գտնվող տանից»։

Լուիզա Լոուսոնի կիսաշրջանը (Louisa Lawson Crescent) գտնվում է Գիլմորի Կանբերա արվարձանում։

## Ընտրյալ բանաստեղծություններ
* "To a Bird" (1888)
* "A Dream" (1891)
* "A Birthday Wish" (1892)
* "To a Bird" (1892)
* "To My Sister" (1893)
* "Lines Written During a Night Spent in a Bush Inn" (1901)
* "The Digger's Daughter" (1903)
* "The Hour is Come" (1903)
* "Back Again" (1904)
* "In Memoriam" (1905)
* "A Child's Question" (1905)
* "A Mother's Answer" (1905)

## Ծանոթագրություններ

## Հավելյալ գրականություն
*State of Victoria. Great Australian Women, Louisa Lawson (1848-1920),
*National Library of Australia. Federation Gateway, Lawson, Louisa (1848-1920)
*Henry Lawson and Louisa Lawson Online Chronology
*Hill of Death - lyrics by Louisa Lawson, music by Joe Dolce, winner of Best Folk Gospel Song, Australian Gospel Song Awards. Lyrics: http://members.iinet.net.au/~dwomen/files/lyrics/hillofdeath.html Videoclip: http://video.aol.com/video-detail/joe-dolce-hill-of-death/1994005685/?icid=VIDURVMUS08l
*
* CC-By-SA
*NSW State Archives - Louisa Lawson Suffragist and Businesswoman 

## Արտաքին հղումներ
*Lawson, Louisa (1848-1920)  in *The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia*

Կատեգորիա:Ավստրալիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կին խմբագիրներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ