Հարավային Կորեայում թափոնների կառավարում

**Հարավային Կորեայում թափոնների կառավարումը** ներառում է թափոնների առաջացման կրճատում և թափոնների առավելագույն վերամշակման ապահովում։ Սա ներառում է հավաքված թափոնների համապատասխան մշակումը, տեղափոխումը և հեռացումը: Հարավային Կորեայի թափոնների կառավարման մասին օրենքը ընդունվել է 1986 թվականին՝ փոխարինելով «Շրջակա միջավայրի պաշտպանության մասին» (1963) և «Կեղտոտման և մաքրման մասին» օրենքներին (1973)։ Այս նոր օրենքը նպատակ ունի կրճատել ընդհանուր թափոնները Հարավային Կորեայում թափոնների հիերարխիայի (կամ երեք «R»-երի) համաձայն: Այս թափոնների կառավարման մասին օրենքը սահմանում է ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարների համակարգ, որը գործում է ինչպես կենցաղային, այնպես էլ արդյունաբերական գործունեության (կամ կոշտ կենցաղային թափոնների) արդյունքում առաջացած թափոնների համար:

«Թափոնների կառավարման մասին» օրենքը սկիզբ է դրել թափոնների համակարգված հոսքերի կարգավորմանը՝ թափոնների կառավարման գործելակերպի հիմնական սկզբունքների միջոցով՝ թափոնների կրճատումից մինչև դրանց հեռացում: Այս օրենքը նաև խրախուսել է վերամշակումը և ռեսուրսների պահպանումը՝ կանխավճար-վերադարձի համակարգի և աղբավայրի փակումից հետո կառավարման համակարգի միջոցով։  

__TOC__

## Թափոնների կառավարում
### Կոշտ թափոնների կառավարում
Սեուլի Մետրոպոլիտեն կառավարությունը 1990-ականներին աղբահանության բարելավված համակարգի պահանջները բավարարելու համար հարմարեցրել է թափոնների կառավարման ազգային քաղաքականությունը: Հանրությանը բավարարելու համար Սեուլը իր աղբահանության քաղաքականությունը կենտրոնացրել է թափոնների կրճատման և օգտագործման վրա։ Սկզբում Հարավային Կորեայում պինդ թափոնները բնապահպանական խնդիր չէին։ Առաջացող և աղբավայրերում թափվող կոշտ թափոնների քանակի հետ կապված բնապահպանական վտանգների վերաբերյալ մտահոգություն չկար։

Հարավային Կորեայի կառավարությունը տնային թափոնների հեռացման համար գանձում էր միայն փոքր վճար՝ չնայած դրանց մեծ քանակի առաջացմանը։ Սա նշանակալի էր Կորեայի տնտեսական բումի ընթացքում, որը հանգեցրել է կոշտ կենցաղային թափոնների արտադրության աճի: 1970-1990 թվականների միջև առաջացող կոշտ կենցաղային թափոնների քանակը օրական 12,000 տոննայից աճել է մինչև 84,000 տոննա: Սա հանգեցրել է Հարավային Կորեայում թափոնների հեռացման խնդիրների առաջացմանը։ Վերամշակման ցածր մակարդակը և պինդ թափոնների առաջացման աճը մեծապես նպաստել են շրջակա միջավայրի աղտոտմանը։ Քանի որ աղբավայրերը մեծապես կախված էին աղբավայրերից, հողն ու ջուրը աղտոտվում էին։ Օդի որակը նույնպես տուժել է, քանի որ աղբավայրերը նպաստել են վտանգավոր գազերի արտանետումների՝ անսպասելի հրդեհների պատճառով։

### Ջրային կառավարում
#### Ջրի աղտոտում

Նակդոնգ գետը Հարավային Կորեայի հիմնական գետերից մեկն է և Գյոնսանգ նահանգի խմելու ջրի հիմնական աղբյուրներից է։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում Նակդոնգ գետի բնակչության աճը և արդյունաբերացմանհանգեցրել են գետի աղտոտմանը: Արդյունաբերական թափոններն ու կոյուղին, ինչպես նաև քաղաքային և գյուղատնտեսական ջրահեռացումը հանգեցրել են գետի վիճակի վատթարացմանը։

2008 թվականի մարտի 1-ին քիմիական գործարանում տեղի ունեցած պայթյունը պատճառ դարձավ, որ ֆենոլը արտահոսի Նակդոնգ գետ։ Միջադեպի հետևանքով թունավոր նյութերի արտահոսք է տեղի ունեցել, ինչը լուրջ առողջապահական խնդիրներ է առաջացրել հանրության համար։ Փորձարկումները նաև ցույց են տվել, որ գետը նույնպես արտահոսել է մրջնալդեհիդ, սակայն եզրակացվել է, որ վնասակար նյութերը նոսրացել են, քանի որ արտանետվող ջրի քանակը մեծացել է։ Սա երկրորդ անգամն էր, որ գետը աղտոտվում էր ֆենոլով։

1991 թվականին ստորգետնյա խողովակի պայթելու հետևանքով տեղի է ունեցել ֆենոլի արտահոսք, որի հետևանքով մաքուր ֆենոլը թափվել է գետը։ Այս աղետալի արտահոսքը ջուրը դարձրել է անխմելի։ Հարավային Կորեան նախկինում անփույթ էր թափոնները ջրի և օդի մեջ թափելու հարցում, և «Կորեա Թայմս»-ը նաև հայտնաբերել է 343 գործարանների կողմից Նակդոնգ գետի երկայնքով ոչ թունավոր թափոնների անօրինական թափումը։ Ջրի որակը արագ դարձել է առաջնահերթություն, և ջրի որակը դանդաղորեն բարելավվել է ջրի մաքրման կայանների տեղադրման շնորհիվ։

#### Ջրի մաքրում

Արիսուն Սեուլում գտնվող ջրի մաքրման կայան է: Այն ներկայացվում է որպես Սեուլի քաղաքացիների համար անվտանգ ծորակի ջրի մատակարար։ Արիսուն իր ջուրը ստանում է Հան գետից և անցնում է մի քանի ջրի ստուգումներ՝ խմելու ջրի որակը ապահովելու համար, ինչպես խորհուրդ է տալիս Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ)։ Փորձարկվող նյութերի թվում են քլորը, երկաթը և պղինձը: Արիսուն նաև համակարգված կերպով կառավարում է ջրի հոսքի արագությունը և վերահսկում է ջրի որակը մաքրման կենտրոններում։ Բացի այդ, Սեուլի Մետրոպոլիտեն կառավարությունը շահագործում է բազմաթիվ ջրամաքրման կայաններ և կեղտաջրերի մաքրման կենտրոններ՝ ջրի որակի բարելավումն ապահովելու համար։

### Ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարային համակարգ
Ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարային համակարգը ներդրվել է 1995 թվականին Կորեայի կառավարության կողմից: Սա ձեռնարկվել է թափոնների առաջացու մը նվազեցնելու և քաղաքացիների շրջանում վերամշակումը խրախուսելու նպատակով: Քաղաքային թափոնները հավաքվում են սինթետիկ տոպրակների մեջ, իսկ վերամշակվող նյութերը առանձնացվում և տեսակավորվում են վերամշակման աղբամաններում: Բոլոր թափոնները, բացառությամբ վերամշակվող նյութերի, ծավալուն իրերի և ածխի բրիկետների, հեռացվում են ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարային համակարգի համաձայն: Ապրանքները չափվում են տարբեր ծավալի չափի տոպրակներով, և քաղաքացիներից գանձվում է համապատասխան վճար։

Ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարային համակարգի ներդրումից և ներդրումից մեկ տասնամյակ անց թափոնների առաջացման մակարդակը նվազել է, իսկ վերամշակման մակարդակը զգալիորեն բարելավվել է։ Հասարակության շրջակա միջավայրի վերաբերյալ իրազեկվածությունը բարձրացել է, և վերամշակման տեխնոլոգիաները բարելավվել են։ Ներդրվել են քայքայվող տոպրակներ, ինչպես նաև նվազեցվել է արտադրանքի չափազանց մեծ փաթեթավորումը։ Աղբահանության մակարդակը նվազեցնելու համար այժմ նախընտրելի է օգտագործել կրկնակի լցվող արտադրանք։ Այս համակարգը մեծացրել է կորեացի քաղաքացիների վերամշակման պատրաստակամությունը, ինչը հանգեցրել է այրման կամ աղբավայրերի վրա բեռի նվազեցմանը։

## Վերամշակում

Ջոնգնյանջեն (հանգըլ՝ 종량제) Հարավային Կորեայում թափոնների և ռեսուրսների արդյունավետ հավաքման և վերօգտագործման համար կազմակերպված թափոնների կառավարման համակարգ է։ Բոլոր թափոնները պետք է բաժանվեն ընդհանուր թափոնների, սննդի թափոնների, վերամշակվող իրերի կամ ծավալուն իրերի։ Ծավալուն իրերը բաղկացած են այնպիսի թափոններից, որոնք չափազանց մեծ են տրամադրված աղբահանության տոպրակների մեջ տեղավորվելու համար, ինչպիսիք են կահույքը, էլեկտրական սարքերը և գրասենյակային իրերը: Այս ծավալուն իրերի համար անհրաժեշտ են հատուկ պիտակներ, որոնք կարող եք ձեռք բերել շրջանային գրասենյակներից: Հարավային Կորեայում վերամշակումը անհրաժեշտ է, և վերամշակվող իրերը բաժանվում են նյութի տեսակի՝ թղթից մինչև լպաստմասսա։

### Սննդային թափոններ
Սննդային թափոնները ընդհանուր աղբից առանձին հավաքվում են հատուկ պարկերի մեջ։ Սննդի թափոնների այս պարկերը կոչվում են «eumsingmul sseuregi bongtu» (հանգըլ՝ 음식물 쓰레기 봉투), և դրանց գները տարբեր են՝ կախված չափից և վարչական շրջանից։ Յուրաքանչյուր տնային տնտեսությունից գանձվում է ամսական վճար՝ համապատասխան վատնված սննդի քանակին, որը հնարավոր է դառնում ռադիոհաճախականության նույնականացման  քարտի միջոցով։

Բացի սննդի թափոնների համար վճարներ գանձելուց, Հարավային Կորեան նաև նվազեցնում է սննդի թափոնները՝ հավաքված սնունդը վերամշակելով և վերածելով անասնապահական կերերի։ Քանի որ Հարավային Կորեայի կառավարությունը 2005 թվականին արգելել էր սննդի թափոնները աղբավայրերում նետելը և 2013 թվականին ներդրել է սննդի թափոնների վերամշակումը, վերամշակվող սննդի թափոնների քանակը կտրուկ աճել է։ Քաղաքացիներին խրախուսվում է սննդի աղբահանության տոպրակների մեջ նետել միայն այն, ինչ կենդանիները կարող են ուտել՝ ոսկորներ, մրգերի կորիզներ և սերմեր, հետևաբար, դրանք չեն կարող համարվել սննդի թափոններ։ Հավաքված թափոնները այնուհետև չորացվում են և վերամշակվում՝ կենդանիների սպառման համար պիտանի կեր դառնալու համար։

Սննդային թափոնների մի մասը վերամշակումից և խոնավությունից ազատվելուց հետո վերածվում է պարարտանյութի կամ սննդային թափոնների կոմպոստի: Խմորված սննդային թափոններից ստացված այս պարարտանյութը էկոլոգիապես մաքուր և օրգանական տարբերակ է մշակաբույսերի աճեցման համար:

### Պլաստիկ թափոններ
Հարավային Կորեան աշխարհում թափոնների արտադրության ծավալով երկրորդ տեղում է, որտեղ հարավկորեացիները տարեկան միջինում օգտագործում են 420 պլաստիկե տոպրակ: Դրան հակազդելու համար Հարավային Կորեան արգելել է սուպերմարկետներում բոլոր միանգամյա օգտագործման պլաստիկե տոպրակները: Դրա փոխարեն կառաջարկվեն այլընտրանքային տարբերակներ, ինչպիսիք են թղթե տոպրակները, բազմակի օգտագործման կտորե գնումների տոպրակները կամ վերամշակվող տարաները, իսկ շահույթը կուղղվի թափոնների հեռացմանը: Այս օրենքը մտցվել է աշխարհում կենսաքայքայվող չլինող աղբի վերացման, ինչպես նաև բնական պաշարների և վերամշակվող թափոնների կառավարման և պահպանման նպատակով։ Այս քայլը նաև ռեսուրսների պահպանման և վերամշակվող թափոնների վերօգտագործման մասին վերանայված օրենքի արդյունք է։

Օրենքը կիրառվել է պլաստիկ թափոնների մշակման ճգնաժամից հետո, որը ծագել է Չինաստանի կողմից պլաստիկ աղբի ներմուծումն արգելելուց հետո: Այս թափոնների ճգնաժամը Հարավային Կորեայի վերամշակման ընկերություններին ստիպել է դադարեցնել աղբահանությունը՝ պլաստիկի գների անկումից կրած ֆինանսական վնասի պատճառով: Արդյունքում պլաստիկ թափոնները շաբաթներով մնացել են փողոցներում: Հարավային Կորեայի կառավարությունը ստիպված է եղել մշակել պլաստիկ թափոնների կառավարման ավելի կայուն եղանակներ՝ դրանք արտասահման ուղարկելու փոխարեն:

### Էլեկտրոնային թափոններ
Էլեկտրոնային թափոնները ներառում են էլեկտրական կամ էլեկտրոնային սարքեր կամ թափոններ: Էլեկտրոնային թափոնների կամ էլեկտրական և էլեկտրոնային սարքավորումների թափոնների կառավարումը լուրջ մտահոգություն է՝ կապված թափոնների հոսքի ծավալի, ինչպես նաև սարքերում առկա թունավոր քիմիական նյութերի հետ: Քիմիական նյութերը ներառում են բարիում, կադմիում, քրոմ, կապար, սնդիկ, նիկել և բրոմացված կրակմարիչներ: Դեն նետված սարքերը, ինչպիսիք են հին համակարգիչները, սմարթֆոնները և էլեկտրական սարքերը, կարող են արտահոսել թունավոր քիմիական նյութեր, եթե դրանք մնան աղբավայրերում։ Մարտկոցների և բջջային հեռախոսների նման իրերը լրացուցիչ խնամք են պահանջում հեռացման ժամանակ: Արտահոսքը կանխելու համար Սեուլի քաղաքային կառավարությունը համագործակցել է SR կենտրոնի հետ՝ էլեկտրոնային թափոններ հավաքելու համար: Սեուլ քաղաքը տարեկան 10 տոննա էլեկտրոնային թափոն է դեն նետում, որի միայն մեկ հինգերորդն է հայտնվում հատուկ վերամշակման կենտրոնում: Սարքերը ապամոնտաժվում են հատուկ վերամշակման կենտրոնում, որտեղ կարելի է արդյունահանել արժեքավոր մետաղներ, ինչպիսիք են ոսկին, պղինձը կամ հազվագյուտ ռեսուրսները։

Աշխարհի շատ երկրներում ուսումնասիրում են էլեկտրոնային թափոնների հեռացման իրագործելի և շրջակա միջավայրի համար անվտանգ եղանակներ՝ էլեկտրական և էլեկտրոնային սարքավորումների թափոնների կառավարման համակարգի համար։ Վերամշակման գործընթացներ են ներդրվել մի շարք երկրներում, սակայն էլեկտրական և էլեկտրոնային սարքավորումների թափոնների կառավարման համակարգը դեռևս չի ներդրվել երկրների մեծ մասում: Էլեկտրոնային թափոնների վերաբերյալ աճող մտահոգությանը ի պատասխան՝ 2007 թվականին ընդունվել է «Էլեկտրական էլեկտրոնային սարքավորումների և կյանքի վերջում գտնվող տրանսպորտային միջոցների թափոնների ռեսուրսների վերամշակման մասին» օրենքը: Այս օրենքը նպատակ ունի կրճատել աղբավայրերում և այրման վառարաններում հայտնվող էլեկտրոնային թափոնների քանակը, ինչպես նաև բարելավել նման էլեկտրոնային սարքերի աշխատանքը և կյանքի տևողությունը։

## Օրենսդրություն
### Թափոնների կառավարման օրենք
«Թափոնների կառավարման մասին» օրենքն առաջին անգամ ընդունվել է 1986 թվականին: Այն սահմանել է մի շրջանակ, որի համաձայն թափոնների կառավարումը վերաբերում է ոչ միայն դրանց քանակի սահմանափակմանը, այլև դրանց կրճատմանը: 1986 թվականին դրա ընդունումից ի վեր Հարավային Կորեայում ավելի շատ համակարգված և ինտեգրված թափոնների կառավարման պրակտիկա է ներդրվել: Հարավային Կորեայի կառավարությունը նաև ֆինանսավորել է թափոնների կառավարման այս մեթոդը խթանելու ծրագրեր։ Այն ընդգրկում էր թափոնների բոլոր հոսքերը՝ կոշտ կենցաղային թափոններից մինչև գոմաղբ, շինարարական թափոններ և վարակիչ թափոններ: 1991 թվականին ընդունվել է «Անասնապահական գոմաղբի, կեղտաջրերի և կոյուղու մշակման մասին» օրենքը՝ գոմաղբի թափոնները առանձին կառավարելու համար: 1992 թվականին ընդունվել է «Ռեսուրսների խնայողության և վերամշակման խթանման մասին» օրենքը՝ թափոնները որպես ռեսուրս դիտարկելու համար: Այս օրենքի հիման վրա ներդրվել է ծավալի վրա հիմնված թափոնների վճարի համակարգը՝ «վճարիր, որքան թափում ես» հայեցակարգով, որը իրավական աջակցություն էր տրամադրում թափոնների հեռացման վայրերի մոտ բնակվողներին՝ NIMBY խնդիրների հետ կապված։

### Թափոններից էներգիայի վերածման քաղաքականություն
Հարավային Կորեայի շրջակա միջավայրի նախարարությունը խթանել է թափոններից էներգիայի վերածման քաղաքականությունը՝ Հարավային Կորեայի ինքնաբավության մակարդակը բարձրացնելու համար: Քաղաքականության նպատակն է կրճատել թափոնների հեռացման արժեքը՝ այրման և աղբավայրերի միջոցով։ Էլեկտրաէներգիա, վառելիք և ջեռուցում արտադրելու համար էներգիայի փոխակերպման համար օգտագործվում են թափոնային գազը, փայտի մնացորդները, կենցաղային աղբը և այլ թափոններ: Աղբահանության միջոցով էներգիայի արտադրությունը 10%-ով ավելի էժան է, քան արևային էներգիան, և 66%-ով՝ քամու էներգիայից: Սա ապացուցում է, որ էներգիա արտադրելու ամենաարդյունավետ միջոցն է: 2012 թվականին արտադրվել է նոր և վերականգնվող էներգիայի միայն 3.18%-ը, սակայն Հարավային Կորեայի կառավարությունը հույս ունի մինչև 2050 թվականը այդ տոկոսը հասցնել 20%-ի։

## Վերջին մարտահրավերներ
Չինաստանը երկար ժամանակ եղել է աշխարհի պլաստիկի աղբանոցը։ 1990-ականներին Չինաստանը դեն նետված պլաստիկը համարում էր շահավետ, և չինացիները պլաստիկը վերստեղծում էին ավելի փոքր, արտահանման համար նախատեսված կտորների։ Երկրների համար նաև ավելի էժան էր իրենց պլաստիկը Չինաստան արտահանելը, քան այն ինքնուրույն դեն նետելը։ 2017 թվականի նոյեմբերին Այդ մերժված պլաստիկը սկսել են ընդունել հարևան երկրները՝ Թաիլանդը, Վիետնամը, Ֆիլիպինները և Հարավային Կորեան։ Այժմ Հարավարևելյան Ասիայի երկրները նույնպես սկսում են մերժել այս թափոնները։ 2018 թվականի օգոստոսին Վիետնամը խիստ սահմանափակումներ է մտցրել պլաստիկե թափոնների ներմուծման վրա։ Թաիլանդը հետևել է օրինակին՝ հայտարարելով էլեկտրոնային մասերի արգելքի մասին։ 2018 թվականի հոկտեմբերին Մալայզիան նույնպես հայտարարել է պլաստիկե թափոնների ներմուծման արգելքի մասին։

2019 թվականի հունվարի սկզբին Ֆիլիպինները մերժել են 1200 տոննա հարավկորեական թափոն, որը համարվում էր չվերամշակվող։ Այն Հարավային Կորեա է վերադարձվել 51 աղբով լցված տարաներով։ Բացի այդ, պարզվել է, որ 5100 տոննա հարավկորեական թափոններ անօրինական կերպով ներմուծվել են Ֆիլիպիններից։ Այս թափոնների մեջ էին մարտկոցներ, լամպեր, օգտագործված դեքստրոզային խողովակներ, էլեկտրոնային սարքավորումներ և տակդիրներ։ Հարավային Կորեան և Ֆիլիպինները բանակցություններ են վարում թափոնների հայրենադարձման վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կառավարում ըստ տեսակի
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում