Ռիկարդո Ջակոնի

**Ռիկարդո Ջակոնի** (, *), ծագումով [[իտալացի]] [[ամերիկացի]] [[ֆիզիկոս]],  [[ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիա]]յի անդամ,  [[Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]]ի [[դափնեկիր]]։ Ջակոնին  արժանացել [[մրցանակ|է մրցանակ]]ի կեսին [[աստղաֆիզիկա]]յի բնագավառում կատարած հետազոտությունների համար, որոնք բերել են ռենտգենյան ճառագայթման տիեզերական աղբյուրների բացահայտմանը, իսկ մյուս կեսը շնորհվել է Ռայմոնդ Դեվիսին և [[Մասատոշի Կոշիբա|Մասատոշի Կոշիբային՝]]  [[նեյտրինո|նեյտրինային]] աստղագիտության մեջ ներդրումների համար։

== Կենսագրություն ==
Ռիկարդո Ջակոնին ծնվել է ոչ մեծ ընկերության [[սեփականատեր]] Անտոնինո Ջակոնիի և [[ֆիզիկա]]յի ու [[մաթեմատիկա]]յի [[Ուսուցիչ|ուսուցչուհի]] Էլզա Կանի Ջակոնիի [[ընտանիք]]ում։ Երբ Ռիկարդոն ութ տարեկան է եղել, նրա [[ծնող]]ները բաժանվել են, և նա սկսել է ապրել [[մայր]]իկի հետ՝ [[Միլան]]ում։

== Գործունեություն ==
1954 թվականին   [[Միլանի համալսարան]]ում [[դիսերտացիա]]յի պաշտպանությունից հետո Ռիկարդոն այնտեղ գտել է ֆիզիկայի [[պրոֆեսոր]]ի օգնականի աշխատանք։ 1956 թվականին անցել է աշխատանքի [[Ինդիանայի համալսարան Բլումինգթոնում|Ինդիանա նահանգի համալսարանում Բլումինգթոնում]], իսկ 1958 թվականին՝ [[Փրինսթոնի համալսարան]]ում։ 1959 թվականից սկսած նա աշխատել է [[Քեմբրիջ]]ում Գիտության և տեխնիկայի ամերիկյան [[կորպորացիա]]յում (**), ընկերություն, որն ստեղծվել էր Բրունո Ռոսսիի կողմից՝ պետական միջոցների հետազոտություններ անցկացնելու նպատակով։ 1966 թվականին Ռիկարդոն ընտրվել է ընկերության տնօրենների խորհրդում և 1969 թվականից դարձել ընկերության փոխնախագահ։

1973 թվականից աշխատել է որպես տնօրենի տեղակալ [[Քեմբրիջ (Մասաչուսեթս)|Քեմբրիջում (Մասսաչուսեթս)]]   բարձր [[էներգիա]]ների աստղաֆիզիկայի բաժնում։ 1981 թվականից աշխատել է [[Բալթիմոր]]ում՝ որպես Տիեզերական [[աստղադիտակներ]]ի գիտական ինստիտուտի տնօրեն և [[Ջոնս Հոփքինսի համալսարան]]ի պրոֆեսոր։ 1991 թվականից մինչև 1999 թվականը եղել է ֆիզիկայի և աստղագիտության պրոֆեսոր [[Միլան]]ում։ 1993 թվականից մինչև 1999  թվականը եղել է գլխավոր տնօրեն Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում (), որը գտնվում է [[Գարխինգ]]ում ([[Մյունխեն]]ի շրջակայքում)։ 1999 թվականին վերադարձել [[ԱՄՆ|է ԱՄՆ]]  և այդ ժամանակից հանդիսացել է Վաշինգտոնի միացյալ համալսարանների նախագահ և պրոֆեսոր-հետազոտող՝ [[Ջոնս Հոփքինսի համալսարան]]ում՝ [[Բալթիմոր]]ում։

Ստորագրել է «Գիտնականների նախազգուշացումը մարդկությանը» մանիֆեստը (1992)։

=== Ընտանիք ===
Ռիկարդո Ջակոնին ամուսնացել է Միրելե Ջակոնիի հետ, որին ճանաչել է դպրոցական նստարանից։ Նա աշխատել է թարգմանչուհի *МТИ*-ում։ Նրանք ունեցել են երկու դուստր՝ Ջինան և Աննան։

== Նվաճումներ ==
Ջակոնիի աշխատանքը մինչև 1959 թվականը բնութագրվել է անհաջողությունների շարքով։ Նրա սեփական բառերով, նա *AKHT* ընկերությունում նոր մեկնարկ է սկսել, իսկ այդ կորպորացիայում աշխատանքի տարիները եղել են ամենաարդյունավետը նրա կյանքում։ 1959 թվականից մինչև 1962 թվականը նա մասնակցել է 23 հետազոտական [[հրթիռ]]ների և 6 [[արբանյակ]]ների գործարկմանը, և մեկ թռիչքի՝ [[ինքնաթիռ]]ով։

1962 թվականի հունիսի 12-ին մեկնարկել է մեծ բարձրությունների վրա գործունակ (բարձրագործ) Աերոբի () հետազոտական հրթիռը, որի վրա կար ռենտգենյան դետեկտոր (): Նախագիծը նպատակ էր դրվել [[լուսանկար]]ել [[Լուսին]]ը ռենտգենյան դիապոզոնում։ Թեև այդ նպատակին հասնել չի հաջողվել, բայց այսօր արդեն հայտնի է, որ ճառագայթման [[ինտենսիվություն]]ը բավարար չի եղել այդ ժամանակվա դետեկտորների զգայունության համար։ Դրա փոխարեն հաջողվել է [[Կարիճ (համաստեղություն)|Կարիճ համաստեղությունում]] հայտնաբերել պայծառ օբյեկտ՝ [[Կարիճ X-1]]-ը։

Ջակոնիի հաջորդ [[նախագիծ]]ը եղել է առաջին ուղեծրային ռենտգենյան աստղադիտարանը՝ *Uhuru* [[արբանյակ]]ը, որը գործարկվել է 1970 թվականին և, որի միջոցով կատարվել է [[Երկինք|երկնքի]] լրիվ նկարահանումը ռենտգենյան դիապազոնում։ 2-ից մինչև 6 [[կիլո|կ]][[էլեկտրոնվոլտ|էվ]] դիապոզոնում գտնվել են 339 օբյեկտներ։ Արբանյակային հաջորդ նախագիծը եղել է ռենտգենյան ճառագայթները ֆոկուսավորող առաջին հայելային տիեզերական  *HEAO-2 (Էյնշտեյնի անվան) աստղադիտարանը*, որը գործարկվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 12-ին։

1976 թվականին Ռիկարդո Ջակոնին Հարվի Տանանբաումի (Harvey Tananbaum) հետ միասին մշակել և [[ՆԱՍԱ]]-յին են ներկայացրել նաև Չանդրա ռենտգենյան աստաղդիտարանի նախագիծը, որը նրանք կոչել են *'AXAF** «Ռենտգենյան ֆիզիկայի առաջադեմ սարք» (**')։ Նախնական աշխատանքները սկսվել են հաջորդ տարի, և կատարելագործման աշխատանքները շարունակվել են մինչև 1998 թվականը, երբ մրցույթային կարգով որոշվել է աստղադիտարանն անվանվել է **CXO** Չանդրա ռենտգենյան աստղադիտարան (**)։ Այն 1978 թվականին տիեզերք ուղարկված «Էյնշտեյնի աստղադիտարանի» առավել առաջադեմ տարբերակն էր՝ ռեկորդային՝ 22 753 կգ թռիչքային զանգվածով, նախատեսված տասներկու հայելիներից չորսը հեռացված և վեց գիտական սարքավորումներից երկուսը կրճատված։ Այն տիեզերք է ուղարկվել Կոլումբիա շաթլի օգնությամբ, 1999 թվականի հուլիսի 23-ին։ Չանդրան 20-րդ դարի վերջից մինչև 21-րդ դարի սկիզբը ՆԱՍԱ-ի տիեզերք ուղարկած չորս «Մեծ աստղադիտարաններից» երրորդն է։ Առաջինը Հաբլ աստղադիտակն էր, երկրորդը Կոմպտոնը  և չորրորդը Սպինցերը։ Այն շարունակում է գործել։

1981 թվականից մինչև 1993 թվականը  Ջակոնին եղել է ուղեծրային Հաբլ աստղադիտակի նախագծման և շինարարության պատասխանատուն։

Հաջորդ՝ ROSAT ռենտգենյան արբանյակի նախագծմանը Ջակոնին չի մասնակցել, բայց ունեցել է էական ներդրում նրանում՝ ամերիկյան միջոցները նախագծի մեջ ներգրավելու միջոցով, ի թիվս այլ բաների, նաև՝ անվճար գործարկումը։ Այդպիսի ակտիվությունը շատ օգտակար էր, քանի որ այդ ժամանակ, նախագծերին ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերելու համար *Հետազոտությունների և տեխնոլոգիաների զարգացման գերմանական նախարարության*  առաջ քաշած պայմաններից մեկն էր՝ ընդարձակ միջազգային համագործակցությունը։

Ռենտգենյան աստղագիտության բնագավառում իր վաստակի համար, նախ և առաջ, Կարիճ X-1 աղբյուրի բացահայտման համար, Ջակոնին 2002 թվականին արժանացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի։

## Պատկերասրահ

Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|Laser Towards Milky Ways Centre|Եվրոպական հարավային աստղադիտարան
Center for Astrophysics.jpg|Center for Astrophysics|Հարվարդ-Սմիտսոնովսկու աստղաֆիզիկայի կենտրոն
HEAO-2 High Energy Astronomy Observatory 0102090.jpg|HEAO-2 High Energy Astronomy Observatory 0102090|HEAO-2 կամ Էյնշտեյնի անվան աստղադիտարանը
AerobeeHi.jpg|Աերոբի հետազոտական հրթիռը
X-Ray Explorer Satellite.jpg|Ուհուրու արբանյակը
Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|thumb|Hubble 01|Հաբլ տիեզերական աստղադիտակը
Animation of Chandra X-ray Observatory orbit.gif|thumb|center|Չանդրա աստղադիտարանի պտույտը Երկրի շուրջ 1999 օգոստոսի 7 - 2019 մարտի 8 


## Նշումներ

## Պարգևներ
* 1956-1958 թվականներ՝ Ֆուլբրայտի կրթաթոշակակիր
* 1966 թվական՝ Հելեն Ուորների մրցանակ, Ամերիկյան աստղագիտական ընկերություն
* 1967 թվական՝ Կոմո մրցանակ, Իտալիայի ֆիզիկական ընկերություն
* 1971 թվական՝ Ռենտգենի մրցանակ աստղաֆիզիկայում, Վյուրցբուրգի ֆիզիկական-բժշկական ընկերություն
* 1971 թվական՝ NASA *մեդալ՝* բացառիկ գիտական նվաճումների համար
* 1972 թվական՝ NASA պարգև՝  հասարակական բացառիկ ծառայությունների համար
* 1975 թվական՝ Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ 
* 1980 թվական՝ NASA *մեդալ՝* բացառիկ գիտական նվաճումների համար
* 60փքս|Elliott Cresson Medal, Berliner, 19131980 թվական՝ Էլլիոտ Կրեսսոնի *մեդալ*, Ֆիլադելֆիա, Ֆրանկլինի ինստիտուտ
* 1981 թվական՝ Կետրին Բրյուսի անվան *ոսկե մեդալ*, Խաղաղօվկիանոսյան աստղագիտական ընկերություն 
* 1981 թվական՝  Դեննի Խայնեմանի պարգևատրում աստղաֆիզիկայից, Ամերրիկյան աստղագիտական ընկերություն/ ֆիզիկայի ամերիկյան ինստիտուտ
* 1981 թվական՝ Հենրի Նորիս Ռասսելի մրցանակ, Ամերիկյան աստղագիտական ընկերություն 
* 50փքս|Asaph Hall Gold Medal 1982 թվական՝ Արքայական ստղագիտական ընկերության ոսկե *մեդալ*
* 1982 թվական՝ Բնական գիտության Կրեսի Մորիսոնի անվան պարգևատրում, Նյու Յորքի գիտություների ակադեմիա
* 1987 թվական՝ Վոլֆի մրցանակ ֆիզիկայից
* 2000 թվական՝ Մարսել Գրոսմանի մրցանակ
* 2002 թվական՝ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ
* 50փքս|National Medal of Science2003 թվական՝ ԱՄՆ Ազգային գիտական *մեդալ* 
* 2004 թվական՝ Կարլ Շվարցշիլդի մեդալ, գերմանական աստղագիտական ընկերություն
* 2012 թվական՝ Կարլ Սագանի հուշամրցանակ՝ Ամերկյան տիեզերագնացության ընկերության

## Տես նաև
* Աստղադիտարան
* Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակներ
* Եվրոպական հարավային աստղադիտարան
* Կետրին Բրյուսի մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Информация с сайта Нобелевского комитета
* 
* Итальянцы — лауреаты Нобелевской премии ДЖАККОНИ (Giacconi) Риккардо 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Միլանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով