Բիգֆութի լեգենդը

**«Բիգֆութի լեգենդը»** (), 1976 թվականի ամերիկյան ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Հարրի Ուայները, սցենարի հեղինակներն են Այվան և Փեգի Մարքսները, որոնք նույնպես նկարահանվել են ֆիլմում։ Ֆիլմը նկարահանվել է «Բիգֆութի լեգենդը» (1972) ցածր բյուջեով ֆիլմի շնորհիվ Բիգֆուտի մասին պատմությունների ժողովրդականության աճի շնորհիվ։

Իվան Մարքսը մի ժամանակ իսկական կրիպտոզոոլոգիայի հետազոտողի համբավ ուներ, բայց հետո նա նկարահանեց կեղծ Բիգֆութի մասին ֆիլմ և փչացրեց իր հեղինակությունը հետազոտողների շրջանում: Մի քանի տարի անց նա նկարահանեց «Բիգֆութի լեգենդը» ֆիլմը և ներկայացրեց այն որպես իրական վավերագրական ֆիլմ, բայց ոչ ոք այն լուրջ չընդունեց:

## Սյուժե
Ֆիլմի սկզբում կենդանիների որսորդ Իվան Մարքսն ասում է, որ ֆիլմը տասը տարվա հետազոտությունների գագաթնակետն է։ Նա նշում է, որ էսկիմոսները այդ արարածին անվանում էին «բուշման», Քոլվիլի հնդիկները՝ «սասկուաչ», իսկ Հուպա հնդիկները՝ «օմ-մա», բայց այն առավել հայտնի է որպես «Բիգֆուտ»։ Մարքսը նկարագրում է, թե ինչպես է իր փեսան նրան տարել քարացած ծառերով մի վայր և ցույց տվել մեծ ձեռքերով ու ոտքերով արարածների ժայռապատկերներ։ Նկարները պատմում են, թե ինչպես է այդ արարածը գյուղից գողանում երեխաներին, ինչի հետևանքով գյուղը լքվում է։

Մարքսը ձյան մեջ մեծ հետքեր է գտնում, ապա մոտակայքում՝ սատկած արջի, և մոտակայքում՝ նմանատիպ տարօրինակ հետքեր։ Նա մազեր է գտնում արջի ատամների արանքում և որոշում է գնալ այնտեղ ապրող անհայտ արարածին փնտրելու։ Նա գետի մոտ ցեխի մեջ հետքեր է գտնում և մոտակայքում՝ թփերի մեջ, ինչ-որ շարժվող բան։ Մարքսը վախեցած փախչում է, բայց պլանավորում է հետքերը ցույց տալ ընկերներին, բայց սկսվող անձրևը լվանում է դրանք։

Մարքսը ճանապարհորդում է նահանգներով՝ փորձելով գտնել Բիգֆութին։ Մի քանի անգամ նա կարծում է, որ հետքերով է, բայց միշտ ձախողվում է։ Շարունակելով որոնումները՝ նա այցելում է Հյուսիսային Կալիֆոռնիայում և Օրեգոնի ափին գտնվող կարմիր փայտից պատրաստված Բիգֆութի արձանին։ Մարքսը աշխատանքի է անցնում Վաշինգտոն նահանգում և նրան հանձնարարվում է լուսանկարել ամերիկյան շագանակագույն արջին իր բնական միջավայրում։ Սակայն արջին դիտելիս Մարքսը նկարահանում է Բիգֆութին դաշտով քայլելիս։ Նա ասում է, որ իր Բիգֆութի կադրերը կասկածի տակ են դրվել գիտության կողմից և օգտագործվել են ուրիշների կողմից դասախոսություններում՝ գումար վաստակելու համար։

Այնուհետև Մարքսը ցուցադրում է վայրի բնության կադրեր, ինչպիսիք են վիրավոր սկյուռը, ցեխ ուտող այծերը և հալվող սառցադաշտերը: Նա հիշատակում է Տրանսալյասկյան նավթամուղը և այցելում Յուկոն Ֆրիդային, որը նկարում է Բիգֆութը: Մարքսը ճանապարհորդում է դեպի Հյուսիսային բևեռ, ցույց տալով Հյուսիսային լույսերի կադրեր և պատմելով Բիգֆութի մասին պատմություններ: Նա այցելում է մի ինուիտի, որը խոստանում է ցույց տալ նրան Բիգֆութը: Այդ երեկոյան նա նկարահանում է այն, ինչ նա նկարագրում է որպես արարածի «փայլող աչքեր», բայց երբ լուսաբաց է գալիս, Մարքսն ասում է, որ Բիգֆութը անհետացել է ծիածանի վրայով ինչ-որ տեղ: Այնուհետև Մարքսը ցուցադրում է սաղմոնի ձվադրման, չվող սագերի, կարիբուի և իրենց տարածքը պաշտպանող ալյասկյան եղջերուների կադրեր: Նա ինքնաթիռից փնտրում է Բիգֆութին և գետի մոտ նկատում է մի երիտասարդի, ինքնաթիռը շտապ վայրէջք է կատարում, բայց Բիգֆութը անմիջապես փախչում է:

Իվան Մարքսը նկարահանում է որսորդներին, երբ նրանք սպանում են եղջերուներին և կուղբերին, որոնք փայտ են հավաքում իրենց ամբարտակների համար: Այնուհետև նա ցույց է տալիս գետի մոտ գտնվող երկու Մեծոտնուկների կադրեր՝ նշելով նրանցից եկող ուժեղ մշկային հոտը: Մեծոտնուկը երևում է խոտ ուտելիս, և Մարքսը նշում է, որ այն, հավանաբար, բուսակեր է եղել: Մարքսն ավարտում է ֆիլմը՝ ասելով, որ ինքը որոշել է Մեծոտնուկների միգրացիոն և սննդային սովորությունները, և որ շարունակելու է իր որոնումները՝ փաստաթղթավորելու այդ արարածների սովորությունները:

## Արտադրություն
Իվան Մարքսը համարվում էր իսկական Բիգֆութ որսորդ 1950-ական թվականներից ի վեր, ապա 1970-ականների սկզբին խաբեց մի քանի լուրջ կրիպտոզոոլոգների  իր այժմ արդեն հերքված Քրիփլֆութ խաբեությամբ: Մարքսը նաև շահույթ էր ստանում իր ծանոթներից, ովքեր հավատում էին Բիգֆութի իրականությանը: Այդպիսի լուրջ կրիպտոզոոլոգներից մեկը Պիտեր Բիրնն էր, որը տասնամյակներ և մեծ գումարներ էր ծախսել Բիգֆութն ուսումնասիրելու վրա: Բիրնն ասաց, որ իր Բիգֆութ նախագծի վրա աշխատելիս Մարքսը աշխատանքի է անցել որպես իր օգնական, և ընդամենը երեք ամսվա աշխատանքից հետո նա պնդել է, որ իրեն հաջողվել է լուսանկարել և նկարահանել իրական Բիգֆութին: Սկեպտիկ Բիրնը համաձայնվել է գործարքի, որի համաձայն նա Մարքսին կտա 25,000 դոլար 16 մմ ժապավենի և լուսանկարների բացառիկ իրավունքների համար, եթե Բիրնը կարողանա ստուգել դրանց իսկությունը: 16 մմ ժապավենի բնօրինակ փակ տուփը չբացված (իրավական համաձայնագրի համաձայն) տրվել է Բիրնի փաստաբանին մինչև լուսանկարների իսկության հաստատման գործընթացի ավարտը: Երբ Բիրնը և նրա գործընկերները արագորեն որոշեցին, որ տեսանյութը կեղծ է, նրանք այցելեցին Մարքսի վարձակալած տունը, միայն թե պարզեն, որ Մարքսը և նրա կինը՝ Փեգին, արդեն տեղափոխվել էին։ Երբ Բիրնի փաստաբանը բացեց օրիգինալ ժապավենի փակ տուփը, պարզվեց, որ այն հին Դիսնեյի մուլտֆիլմերի կադրեր են։

«Բոգի Քրիքի լեգենդը» (1972) ֆիլմի հաջողությունը ոգեշնչեց նմանակողներին։ 1974 թվականի Գոհաբանության օրվա տոնի ժամանակ CBS-ը ցուցադրել էր «Խորհրդավոր հրեշներ» վավերագրական ֆիլմը Լոխ Նեսի հրեշի և Բիգֆութի մասին։ Ֆիլմը նկարահանվել է Սմիթսոնյան ինստիտուտի հետ համատեղ, և հրեշների ժողովրդականությունը չափազանց մեծ էր, որպեսզի հաստատությունը կարողանար անտեսել։ Շոուն գրավել էր մոտ վաթսուն միլիոն հեռուստադիտողի, ինչը այն դարձնում էր շաբաթվա ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող ծրագիրը։ Sunn Classic Pictures դիստրիբյուտորը սկսել էր շրջագայել ֆիլմով ամբողջ երկրով մեկ և ցուցադրել այն սահմանափակ հեռուստատեսային հասանելիություն ունեցող վայրերում՝ վաստակելով 24 միլիոն դոլար։ Բիրնի միջադեպից հինգ տարի անց Մարքսը թողարկեց «Բիգֆութի լեգենդը» ֆիլմը, որտեղ նա պատմում էր և հանդես էր գալիս որպես արարածների փորձագետ: Մարքսն ինքը պատմեց ֆիլմը և նաև հանդես եկավ որպես գործադիր պրոդյուսեր: Ֆիլմի երաժշտությունը գրել է Դոն Փիքը: Ֆիլմը թողարկվել է Sunn Classic Pictures-ի կողմից:

Ֆիլմի հենց սկզբում Մարքսը պնդում է, որ ինքը ժամանակին սկեպտիկ է եղել և չի հավատացել Բիգֆութի գոյությանը, մինչև ինքը չի հանդիպել դրան, ինչը խաբեություն է՝ հաշվի առնելով հինգ տարի առաջ Փիթեր Բիրնի հետ տեղի ունեցած պատմությունը: Որոշ քննադատներ կարծում էին, որ Այվանի կինը՝ Փեգգին, կրել է Բիգֆութի զգեստը, բայց ֆիլմում կան բազմաթիվ տեսարաններ, որտեղ Մարքսը հայտնվում է կադրում, նա քայլում է կադրում, և պարզ է, որ նա ունի որոշակի, թեթևակի կաղացող քայլվածք, ճիշտ նույնը, ինչ ֆիլմում ցուցադրված Բիգֆութը: Սա հանգեցնում է այն եզրակացության, որ Այվան Մարքսն ինքը խաղացել է Բիգֆութի դերը իր ֆիլմում:

Պնդվում էր, որ Մարքսը ֆիլմը նկարահանելու համար գումար է փոխառել իր գործընկերներից, տրամադրել է «ոչ իդեալական կադրեր», ապա անհետացել է՝ չանհանգստանալով իր «վարկերը» մարելու համար։ Մարքսը մի ժամանակ կրիպտոզոոլոգիայի իսկական հետազոտող էր, բայց նրա կեղծ ֆիլմերը նրան վերածեցին ծաղրերգության և ստվեր գցեցին ոլորտի բոլոր լուրջ հետազոտողների վրա։ Մարքսը հետագայում դարձավ հայտնի սպեկուլյանտ և խաբեբա Բիսկարդիի խորհրդատուն, որը նույնպես աշխատել է Բիգֆութի թեմայով։

## Թողարկում
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել Ալբուկերկեում 1975 թվականին, սակայն լայն հանրությանը չի ներկայացվել մինչև 1976 թվականը։ 

«Բիգֆութի լեգենդը» թողարկվել է տնային տեսաերիզների վարձույթի համար VHS ձևաչափով World Premiere Home Video-ի կողմից 1985 թվականին։ 2009 թվականին ֆիլմը թողարկվել է DVD ձևաչափով Alpha Video-ի կողմից՝ «Ձնե հրեշը» (1977) ֆիլմի հետ միասին։ 

Ավելի ուշ Մարքսը համատեղ նկարահանել է Բիգֆութի մասին ևս երկու կեղծ-վավերագրական ֆիլմ՝ «Բիգֆութի ստվերում» և «Բիգֆութ. կենդանի և առողջ 1982 թվականին»:

## Քննադատություն
«Մեծ ոտքի ֆիլմագրություն. գեղարվեստական ​​և վավերագրական ներկայացումներ կինոյում և հեռուստատեսությունում» գրքի հեղինակ Դեյվիդ Քոլեմանը գրել է, որ Մարքսը ակնհայտորեն «դառնացած» էր «Մեծ ոտքի լեգենդը» նկարահանելիս՝ իր նախորդ նկարահանումների նկատմամբ արձագանքների պատճառով։ Քոլեմանը նշում է, որ ֆիլմն ունի «կոշտ տոն, որը պահպանվում է այս սիրողական արտադրության ընթացքում»։ Եվ ինքը՝ Բիգֆութը, ֆիլմում պատկերված է «կեղծ ցինիզմով»։ Մարքսը նաև վախեցնում է հեռուստադիտողներին՝ բոլոր սկեպտիկներին անվանելով հիմարներ։ Քոլեմանը գրում է, որ երբ կաղացող Բիգֆութը ցուցադրվում է էկրանին, Մարքսն ասում է, որ արարածը պոլիոմիելիտ ունի, ապա ափսոսում է, որ «այսպես կոչված փորձագետները փորձել են իր նախորդ ֆիլմը մերժել» որպես խաբեություն, ինչը Քոլեմանը հաստատում է՝ նշելով «կեղծ ապացույցները, որոնք Մարքսը պնդում է, որ անհերքելի են»։ «... Դժվար է պատկերացնել, որ նրա կեղծ կադրերը օգտագործվեն որպես տեսողական օգնություն՝ բացի էժանագին ծիծաղի համար նախատեսված սկեպտիկ կոնվենցիայից», - եզրակացնում է Քոլեմանը:

BasementRejects-ի գրախոսը ֆիլմին տվել է 10-ից 2 միավոր՝ այն անվանելով «բացարձակապես ծիծաղելի» և համեմատելով Մարքսի պատմությունը «քմահաճ, դժգոհ ծերունու» տրտունջների հետ։ Գրախոսը ֆիլմի երկխոսությունները ակամա զվարճալի է անվանում:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր