Միջանձնային գրավչություն

**Միջանձնային գրավչություն**, սոցիալական հոգեբանության մաս, մարդկանց միջև գրավչության ուսումնասիրությունն է, որը հանգեցնում է պլատոնական կամ ռոմանտիկ հարաբերությունների զարգացմանը: Այն տարբերվում է այնպիսի ընկալումներից, ինչպիսին է ֆիզիկական գրավչությունը, և ներառում է տեսակետներ այն մասին, թե ինչն է գեղեցիկ կամ գրավիչ համարվում և ինչը չի համարվում:

Սոցիալական հոգեբանության ուսումնասիրության շրջանակներում միջանձնային գրավչությունը կապված է այն բանի հետ, թե որքանով է մեկը հավանում  կամ չի հավանում մեկ ուրիշին: Այն կարող է դիտվել որպես երկու մարդկանց միջև գործող ուժ, որը հակված է նրանց միավորելու և դիմակայելու նրանց բաժանմանը: Միջանձնային գրավչությունը չափելիս պետք է նկատի ունենալ գրավվողի և գրավիչի որակները՝ կանխատեսման ճշգրտության հասնելու համար: Առաջարկվում է, որ գրավչությունը որոշելու համար պետք է հաշվի առնել և՛ անհատականությունները, և՛ իրավիճակը։

## Չափում
Սոցիալական հոգեբանության մեջ միջանձնային գրավչությունն ամենից հաճախ չափվում է Դոն Բիրնի կողմից մշակված միջանձնային գրավչության դատողության սանդղակի միջոցով։ Սա սանդղակ է, որում սուբյեկտը մեկ այլ անձին գնահատում է այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են խելամտությունը, ընթացիկ իրադարձությունների գիտելիքները, բարոյականությունը, հարմարվողականությունը, դուրեկանությունը և որպես աշխատանքային գործընկեր ցանկալի լինելը: Այս սանդղակը, կարծես, ուղղակիորեն կապված է սոցիալական գրավչության այլ չափումների հետ, ինչպիսիք են սոցիալական ընտրությունը, ժամադրության ցանկության զգացումը, սեռական զուգընկերոջ կամ ամուսնու ցանկությունը, կամավոր ֆիզիկական մոտիկությունը, աչքի շփման հաճախականությունը և այլն:

Քիսլերը և Գոլդբերգը վերլուծել են արձագանքման մի շարք միջոցառումներ, որոնք սովորաբար օգտագործվում են որպես գրավչության չափումներ և առանձնացրել են երկու գործոն. առաջինը, որը բնութագրվում է հիմնականում որպես սոցիալ-էմոցիոնալ, ներառում է այնպիսի փոփոխականներ, ինչպիսիք են հավանությունը, սոցիալական ակումբներում և երեկույթներում անձի ընդգրկման ցանկալիությունը, նստատեղերի ընտրությունը:, և միասին ճաշելը: Երկրորդ գործոնը ներառում էր այնպիսի փոփոխականներ, ինչպիսիք են կողմ քվեարկելը, հիացմունքն ու հարգանքը, ինչպես նաև թիրախի կարծիքը փնտրելը: Մեկ այլ լայնորեն օգտագործվող չափման տեխնիկան չափում է բանավոր պատասխանները, որոնք արտահայտվում են որպես հետաքրքրող անձի սուբյեկտիվ գնահատականներ կամ դատողություններ։

## Պատճառները և հետևանքները
Կան գործոններ, որոնք հանգեցնում են միջանձնային գրավչության: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ բոլոր գործոնները ներառում են սոցիալական ամրապնդում: Առավել հաճախ ուսումնասիրվածները ներառում են ֆիզիկական գրավչություն, մոտիկություն (փոխազդեցության հաճախականություն), ծանոթություն, նմանություն, փոխլրացում, փոխադարձ համակրանք և ամրապնդում: Ծանոթության ազդեցությունը, օրինակ, դրսևորվում է այն ձևով, որով ֆիզիկական մոտիկությունը և փոխազդեցությունը մեծացնում են համախմբվածությունը, սոցիալական հայեցակարգ, որը հեշտացնում է հաղորդակցությունը և դրական վերաբերմունքը որոշակի անհատի նկատմամբ՝ հաշվի առնելով նմանությունները կամ կարևոր նպատակները բավարարելու կարողությունը: Ենթադրվում է, որ նմանությունն ավելի հավանական է, որ հանգեցնում է համակրանքի և գրավչության, քան տարբերությունները: Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ կենտրոնացել են անձնական գրավչության մեջ ֆիզիկական գրավչության դերի վրա: Վարկածներից մեկն այն էր, որ մարդիկ հակված են դրական հատկություններ վերագրել, ինչպիսիք են խելքը, իրավասությունը և ջերմությունը այն անհատներին, ովքեր ունեն հաճելի ֆիզիկական տեսք:
մինի|Միջանձնային գրավչության վրա ազդող գործոններ

### ֆիզիկական գրավչություն
Ֆիզիկական գրավչությունը մարդու ֆիզիկական հատկությունների ընկալումն է որպես հաճելի կամ գեղեցիկ: Այն կարող է ներառել տարբեր հետևանքներ, ինչպիսիք են սեռական գրավչությունը, նրբությունը, նմանությունը և կազմվածքը։

Ֆիզիկական հատկանիշների գրավչության մասին դատողությունը մասամբ համընդհանուր է բոլոր մարդկային մշակույթների համար, մասամբ կախված է մշակույթից կամ հասարակությունից կամ ժամանակաշրջանից, մասամբ կենսաբանական և մասամբ սուբյեկտիվ և անհատական:

Դեմքի գեղեցկության ոսկե հարաբերակցությունը որոշող հետազոտության համաձայն՝ ամենագրավիչ դեմքը դիմագծերի միջև միջին հեռավորություններով և բուն դեմքի միջին երկարությամբ և լայնությամբ դեմքն է։ Դեմքի գրավչությունը կամ գեղեցկությունը կարող է որոշվել նաև համաչափությամբ։ Եթե ​​դեմքը ասիմետրիկ է, դա կարող է վկայել անառողջ գենետիկական տեղեկատվության մասին: Հետևաբար, եթե դեմքը սիմետրիկ է (տես դեմքի սիմետրիա), ապա ենթադրվում է առողջ գենետիկ տեղեկատվություն։ Մարդիկ պոտենցիալ զույգերին կդատեն՝ հիմնվելով գենետիկական առողջության ֆիզիկական արտահայտման վրա, ինչը նրանց ակնհայտ գրավչությունն է: Սա հաստատում է լավ գեների տեսությունը, որը ցույց է տալիս, որ գրավչությունը դիտվում է որպես միջոց՝ ապահովելու, որ սերունդները կունենան ամենաառողջ գեները և, հետևաբար, գոյատևելու լավագույն հնարավորությունները: Որոշ գծեր, որոնք ցույց են տալիս լավ գեներ (օրինակ՝ մաքուր մաշկը կամ դեմքի համաչափությունը), ցանկալի են զուգընկեր ընտրելիս։

### Անհատականություն
Հետազոտության ընթացքում ստացվել են ոչ միանշանակ արդյունքներ այն մասին, թե արդյոք միջանձնային հարաբերությունների մեջ գտնվող մարդկանց (ռոմանտիկ, ընկերական և այլն) միջև անձնական հատկությունների նմանությունը անհրաժեշտ է նրանց կարիքները բավարարելու համար: Դա պայմանավորված է տարբեր տեսակի հետազոտական մեթոդաբանություններով, որոնք օգտագործվում են եզրակացություններ անելու համար: Նախկինում պնդվում էր, որ ապացույցների բացակայությունը, որ երկու մարդկանց անհատականության գծերի համապատասխանությունը հարաբերությունների բավարարվածության կարևոր գործոն է, բացատրվում էր նրանով, որ մարդիկ միմյանց գնահատում էին անհատական մակարդակում (տեղական խումբ), այլ ոչ թե գլոբալ խմբային համեմատության վրա (հղումային խմբի էֆեկտ):

2014 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մարդիկ, ովքեր հակված են դրսևորել դրական հատկություններ, ինչպիսիք են բարությունը, ընդհանուր առմամբ ավելի գրավիչ են համարվում, քան այն մարդիկ, ովքեր ցույց են տալիս բացասական հատկություններ:

### Նմանության գրավչության ազդեցությունը
«Նմանատիպները իրար են ձգում»արտահայտությունըն օգտագործվել է ցույց տալու համար, որ նմանությունը որոշիչ գործոն է միջանձնային գրավչության համար: Ուսումնասիրությունները գրավչության վերաբերյալ ցույց են տալիս, որ մարդիկ ուժեղ հակվածություն ունեն դեպի իրենց նմանակները՝ թե՛ ֆիզիկական, թե՛ սոցիալական տեսքի առումով։ Այս նմանությունը դրսևորվում է ամենալայն իմաստով՝ ներառելով ոսկորների կառուցվածքը, բնավորության գծերը, կյանքի նպատակները և ֆիզիկական տեսքը։ Որքան ավելի շատ են համընկնում այս կետերը, այնքան մարդիկ ավելի երջանիկ, բավարարված և բարեկեցիկ են իրենց հարաբերություններում։ Նմանակների էֆեկտը կատարում է ինքնահաստատման դեր։ Մարդը սովորաբար հաճույք է ստանում, երբ իր կյանքը, գաղափարները, վերաբերմունքը և անձնական հատկանիշները հաստատվում են։ Այս պատճառով մարդիկ կարծես թե փորձում են իրենց նման մեկին գտնել, որի հետ կանցկացնեն իրենց կյանքը։ Միջանձնային գրավչության հիմնական սկզբունքը նմանության կանոնն է. նմանությունը գրավիչ է։ Այս սկզբունքը գործում է ինչպես ընկերության, այնպես էլ սիրային հարաբերությունների դեպքում։ Համընկնող տեսակետների քանակը հաճախ կապվում է միջանձնային գրավչության աստիճանի հետ։ Ուրախ մարդիկ նախընտրում են շփվել այլ ուրախ մարդկանց հետ, մինչդեռ բացասական մտածող մարդիկ հակված են գտնվել իրենց նմանների շրջապատում։ 2004 թվականին իրականացված ուսումնասիրությունը, հիմնված անուղղակի ապացույցների վրա, եզրակացրել է, որ մարդիկ զուգընկեր են ընտրում՝ մասամբ հիմնվելով իրենց դեմքի նմանության վրա։

Մորիի գրավչություն-նմանության մոդելի (2007) համաձայն, տարածված համոզմունք կա, որ իրական նմանություն ունեցող մարդիկ սկզբնական գրավչություն են առաջացնում։ Ընկալվող նմանությունը կարող է լինել ինքնահաստատման միջոց՝ ընկերական հարաբերություններում, կամ հարաբերության պահպանման միջոց՝ սիրային կապի դեպքում։ 1963 թվականին Թեոդոր Նյուքոմբը նշել է, որ մարդիկ հակված են փոփոխելու իրենց ընկալած նմանությունը՝ հարաբերության մեջ հավասարակշռություն ապահովելու համար։ Բացի այդ, ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ սկզբնական սիրային հանդիպման ժամանակ միջանձնային գրավչությունը կանխատեսվում է ոչ թե իրական, այլ ընկալվող նմանության հիման վրա։ 1988 թվականին Լայդոնը, Ջեյմիսոնը և Զաննան ուսումնասիրության արդյունքում առաջարկեցին, որ միջանձնային նմանությունն ու գրավչությունը բազմաչափ կառուցվածքներ են, որոնցում մարդիկ գրավում են իրենց նմաններին՝ ժողովրդագրական տվյալներով, ֆիզիկական տեսքով, վերաբերմունքներով, միջանձնային ոճով, սոցիալական և մշակութային ծագմամբ, անձնային հատկանիշներով, նախընտրած հետաքրքրություններով և ակտիվություններով, ինչպես նաև հաղորդակցման ու սոցիալական հմտություններով։ Նյուքոմբի ավելի վաղ՝ 1961 թվականին անցկացրած ուսումնասիրությունը, որը վերաբերում էր համալսարանական հանրակացարանում բնակվող ուսանողներին, նույնպես ցույց էր տալիս, որ մարդիկ, ովքեր ունեն համընկնող սոցիալական ծագում, ակադեմիական հաջողություններ, վերաբերմունքներ, արժեքներ և քաղաքական հայացքներ, սովորաբար դառնում են ընկերներ։

#### Ֆիզիկական տեսք
Համապատասխանության հիպոթեզը, որը առաջադրել է սոցիոլոգ Էրվինգ Գոֆմանը, ենթադրում է, որ մարդիկ հակված են երկարատև հարաբերություններ ձևավորելու նրանց հետ, ովքեր սոցիալական հատկանիշներով, օրինակ՝ ֆիզիկական գրավչությամբ, հավասար են իրենց։  Ուոլսթերի ուսումնասիրությունը հաստատեց այս հիպոթեզը՝ ցույց տալով, որ զուգընկերները, որոնք ֆիզիկական գրավչության առումով նման էին, առավել մեծ համակրանք էին արտահայտում միմյանց հանդեպ։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն նույնպես ապացույցներ հայտնաբերեց հիպոթեզի օգտին․ գնահատվել էին հանդիպող և նշանված զույգերի լուսանկարները՝ գրավչության մակարդակի տեսանկյունից, և ակնհայտ միտում էր նկատվել, որ գրավչության համանման մակարդակ ունեցող մարդիկ ավելի հաճախ էին հանդիպում կամ նշանվում։ Տարբեր ուսումնասիրություններ աջակցում են այս գաղափարին՝ նման դեմքերի գրավչության վերաբերյալ։ Պենթոն-Վոակը, Փերեթը և Փիրսը (1999) պարզեցին, որ մարդիկ ավելի գրավիչ են համարում այն լուսանկարները, որտեղ իրենց դեմքն է միաձուլված։ Դեբրյունը (2002) իր ուսումնասիրությամբ ցույց տվեց, որ խաղի ընթացքում մասնակիցները ավելի շատ գումար էին վստահում այն խաղընկերներին, ովքեր ներկայացվել էին որպես իրենց նման։ Լիթլը, Բերթը և Փերեթը (2006) հետազոտեցին ամուսնացած զույգերի արտաքին նմանությունը և պարզեցին, որ զույգերը գնահատվել էին որպես նույն տարիքի և գրավչության նույն մակարդակի։

Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտների շրջանում անցկացված արագ ժամադրության (անգլ` speed-dating) փորձը ցույց տվեց, որ թեև ֆիզիկական գրավչությունը նախընտրելի է հնարավոր զուգընկերոջ դեպքում, տղամարդիկ այն գնահատում են ավելի բարձր, քան կանայք։

Այնուամենայնիվ, ավելի նոր ուսումնասիրությունները ենթադրում են, որ ֆիզիկական գրավչության վերաբերյալ իդեալական զուգընկերոջ նախընտրություններում սեռական տարբերությունները վերանում են, երբ ուսումնասիրում են իրական կյանքի հնարավոր զուգընկերների նկատմամբ նախապատվությունները։ Օրինակ՝ Իստուիքն ու Ֆինքելը (2008) իրենց արագ ժամադրության ուսումնասիրության ընթացքում չհայտնաբերեցին սեռական տարբերություններ՝ նախնական ֆիզիկական գրավչության գնահատականների և հնարավոր զուգընկերների հանդեպ սիրային հետաքրքրվածության միջև։

**Ձայնի որակը**

Օգուչին և Կիկուչին (1997) ունեին 25 կին ուսանողներ մեկ համալսարանից, որոնք գնահատում էին մեկ այլ համալսարանի 4 արական սեռի ուսանողների ձայնային գրավչության, ֆիզիկական գրավչության և ընդհանուր միջանձնային գրավչության մակարդակը: Ուսումնասիրության երկրորդ մասում այս արդյունքները հաստատվեցին ավելի մեծ ընտրանքի վրա՝ ընդգրկելով երկու սեռերի 62 ուսանող (20 տղամարդ և 42 կին) և 16 թիրախային ուսանող (8 տղամարդ և 8 կին)։ Ձայնային և ֆիզիկական գրավչությունը անկախ ազդեցություն ունի ընդհանուր միջանձնային գրավչության վրա: Նույն հետազոտության երկրորդ մասում այս արդյունքները կրկնօրինակվել են երկու սեռերի ուսանողների ավելի մեծ ընտրանքում (62 առարկա, 20 տղամարդ և 42 կին, 16 թիրախային ուսանողներով, 8 արական և 8 կին): Նմանատիպ արդյունքներ ստացվեցին Զուկերմանի, Միյակեի և Հոջինսի (1991) ուսումնասիրության ընթացքում․ նրանք պարզեցին, որ ձայնի և ֆիզիկական գրավչությունը զգալիորեն ազդում են դիտորդների ընդհանուր գրավչության գնահատականի վրա։ Այս արդյունքները ենթադրում են, որ երբ մարդիկ ինչ-որ մեկի ձայնը գնահատում են որպես գրավիչ, նրանք հակված են այդ անձին նաև ֆիզիկապես գրավիչ համարել։

**Վերաբերմունքներ**

Հիմնվելով ճանաչողական հետևողականության տեսությունների վրա՝ վերաբերմունքի և հետաքրքրությունների տարբերությունը կարող է հանգեցնել հակակրանքին և խուսափելու, մինչդեռ վերաբերմունքի նմանությունը նպաստում է սոցիալական գրավչությանը։ Միլլերը (1972) նշել է, որ վերաբերմունքի նմանությունն ակտիվացնում է միմյանցից ընկալվող գրավչության և բարենպաստության մասին տեղեկատվությունը, մինչդեռ տարբերությունը կնվազեցնի այդ ազդանշանների ազդեցությունը:

Ջեյմիսոնի, Լիդոնի և Զաննայի (1987–88) ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վերաբերմունքի նմանությունը կարող է կանխատեսել, թե ինչպես են մարդիկ գնահատում իրենց հարգանքը միմյանց հանդեպ, ինչպես նաև կանխատեսել սոցիալական և ինտելեկտուալ առաջին տպավորությունները. վերաբերմունքի նմանություն։ Միջխմբային համեմատություններում վերաբերմունքի բարձր նմանությունը կհանգեցնի խմբի անդամների միատարրության, մինչդեռ վերաբերմունքի ցածր նմանությունը կհանգեցնի խմբի անդամների բազմազանության՝ խթանելով սոցիալական գրավչությունը և հասնելով խմբի բարձր կատարողականի տարբեր առաջադրանքներում:

Չնայած վերաբերմունքի նմանությունն ու գրավչությունը գծայինորեն կապված են, գրավչությունը կարող է էապես չնպաստել վերաբերմունքի փոփոխությանը։

#### Այլ հասարակական և մշակութային ասպեկտներ
Բիրնը, Քլորը և Վորչելը (1966) ենթադրեցին, որ նման տնտեսական կարգավիճակ ունեցող մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, հրապուրվում են միմյանց հանդեպ: Buss & Barnes-ը (1986) նաև պարզել է, որ մարդիկ նախընտրում են, որ իրենց ռոմանտիկ գործընկերները նման լինեն ժողովրդագրական որոշակի հատկանիշներով, ներառյալ կրոնական ծագումը, քաղաքական կողմնորոշումը և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը:

Հետազոտողները ցույց են տվել, որ միջանձնային գրավչությունը դրականորեն կապված է անհատականության նմանության հետ: Մարդիկ հակված են ռոմանտիկ զուգընկերներ ցանկանալու, ովքեր նման են իրենց՝ համաձայնության, բարեխղճության, էքստրավերտության, էմոցիոնալ կայունության, փորձի հանդեպ պատրաստակամության և կապվածության ոճով:

Գործունեության նմանությունը հատկապես կանխատեսում էր դատողությունների դուր գալը, ինչը ազդում է գրավչության դատողությունների վրա: Հետխոսակցական սոցիալական գրավչության չափումների համաձայն՝ տակտիկական նմանությունը դրականորեն կապված էր զուգընկերոջից բավարարվածության և համընդհանուր կարողությունների գնահատականի հետ, սակայն կապ չուներ կարծիքի փոփոխության և ընկալվող համոզողականության չափումների հետ։

Նմանատիպ փոփոխականներ ստուգելիս նրանք նաև ավելի նման են ճանաչվել անհատականության մի շարք հատկանիշներով: Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հարաբերությունների միջին տևողությունը կապված է նմանության ընկալման հետ. զույգերը, ովքեր ավելի երկար էին միասին, համարվում էին ավելի հավասար: Այս ազդեցությունը կարելի է բացատրել այն փաստով, որ ժամանակի ընթացքում զույգերն ավելի նման են դառնում համատեղ փորձի միջոցով, կամ որ նմանատիպ զույգերն ավելի երկար են մնում միասին:

Նմանությունը ազդում է հարաբերությունների սկզբի վրա ՝ միմյանց ճանաչելու սկզբնական գրավչության շնորհիվ: Ցույց է տրվել, որ վերաբերմունքի նմանության բարձր աստիճանը հանգեցրել է թիրախային անձի նկատմամբ նախնական գրավչության զգալի աճին, իսկ վերաբերմունքի տարբերության բարձր աստիճանը հանգեցրել է նախնական գրավչության նվազմանը: Նմանությունը նույնպես նպաստում է հարաբերությունների ամրապնդմանը: Հետերոսեքսուալ զույգերի վրա կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ զույգի ներքին արժեքների նմանությունները կապված են հարաբերությունների նվիրվածության և կայունության հետ։

Սոցիալական հոմոգամիան վերաբերում է "պասիվ, անուղղակի ազդեցությանը ամուսինների նմանությունների վրա": Արդյունքները ցույց են տվել, որ տարիքը և կրթական մակարդակը կարևոր նշանակություն ունեն զուգընկերոջ ընտրության համար: Քանի որ նույն տարիքի մարդիկ սովորում և ավելի շատ շփվում են նույն դպրոցում, մտերմության ազդեցությունը (այսինքն ՝ մարդկանց հանդիպելու և ժամանակ անցկացնելու հակումը նրանց հետ, ովքեր ունեն ընդհանուր հատկություններ) էական ազդեցություն ունի ամուսնական նմանությունների վրա: Կոնվերգենցիա նշանակում է ժամանակի հետ աճող նմանություն: Չնայած նախորդ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դա ավելի շատ ազդում է վերաբերմունքի և արժեքների վրա, քան անհատականության գծերի վրա, Այնուամենայնիվ, պարզվել է, որ սկզբնական հավաքածուն (այսինքն ՝ ամուսնության սկզբում զույգերի նմանությունը), այլ ոչ թե կոնվերգենցիան, կարևոր դեր է խաղում ամուսինների նմանությունները բացատրելու գործում:

Ակտիվ ընտրությունը վերաբերում է ուղղակի ազդեցությանը ամուսնության նախասիրություններով ձեզ նման մարդու ընտրության վրա: Տվյալները ցույց են տվել, որ քաղաքական և կրոնական հայացքներն ավելի մեծ ազդեցություն ունեն, քան անձնական հատկությունները: Լրացուցիչ հարց է բարձրացվել նման եզրակացության պատճառի մասին։ Idiosyncrasic (այսինքն, տարբեր անհատներ ունեն տարբեր նախապատվություններ զույգի մեջ) և կոնսենսուսային (այսինքն ՝ մեկ կարծիք որոշ պոտենցիալ գործընկերների մյուսի նախընտրության վերաբերյալ) զույգի նախասիրությունների սահմանման վերաբերյալ: Տվյալները ցույց են տվել, որ զուգընկերոջ նախապատվությունը քաղաքական և կրոնական նկատառումներից ելնելով, ընդհանուր առմամբ, անհատական է, օրինակ ՝ կաթոլիկն ավելի հավանական է, որ ընտրի զուգընկերոջ, որը նույնպես կաթոլիկ է, ի տարբերություն բուդդայականի: Նման յուրահատուկ նախասիրությունները հանգեցնում են ակտիվ տեսականու բարձր մակարդակի, որը կենսական դեր է խաղում ամուսինների նմանության ձևավորման գործում: Այսպիսով, ակտիվ տեսականին մեծ դեր է խաղում, մինչդեռ կոնվերգենցիան այս ազդեցության մասին քիչ ապացույցներ ունի:

### Հարմարավետության էֆեկտ
Մտերմության ազդեցությունը հիմնված է այն դիտարկման վրա, որ "որքան շատ ենք մենք տեսնում և շփվում մարդու հետ, այնքան ավելի հավանական է, որ նա դառնա մեր ընկերը կամ սեռական զուգընկերը": Այս ազդեցությունը շատ նման է պարզ ազդեցության ազդեցությանը այն իմաստով, որ որքան շատ է մարդը ենթարկվում գրգռիչին, այնքան ավելի է նրան դուր գալիս: Այնուամենայնիվ, կան բացառություններ: Ծանոթությունը կարող է տեղի ունենալ նաև առանց ֆիզիկական ազդեցության: Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ինտերնետի միջոցով ձևավորվող հարաբերությունները հիշեցնում են նրանց, որոնք զարգանում են դեմ առ դեմ ՝ ընկալվող որակի և խորության առումով։

### Ազդեցության էֆեկտ
Ազդեցության էֆեկտը, որը հայտնի է նաև որպես ծանոթության սկզբունք, ենթադրում է, որ որքան հաճախ մարդը ենթարկվում է ինչ-որ բանի, այնքան ավելի է այն նրան դուր գալիս։

Հետազոտողները խնդրել են նմանատիպ տեսք ունեցող չորս կանանց ամբողջ կիսամյակի ընթացքում հաճախել քոլեջի Մեծ դասընթաց, այնպես որ յուրաքանչյուր կին հաճախել է տարբեր թվով դասերի (0, 5, 10 կամ 15): նրանք նաև խնդրել են, որ յուրաքանչյուր կին մեկ կիսամյակի ընթացքում հաճախի տարբեր դասերի (0, 5, 10 կամ 15): Այնուհետև, կիսամյակի ավարտին, ուսանողները գնահատեցին կանանց իրենց ճանաչելիության, գրավչության և նմանության համար: Արդյունքները ցույց տվեցին ուժեղ ազդեցություն ներգրավման վրա, որը միջնորդավորված էր ծանոթության վրա ազդեցության ազդեցությամբ: Այնուամենայնիվ, ազդեցությունը միշտ չէ, որ ուժեղացնում է գրավչությունը: Օրինակ ՝ սոցիալական ալերգիայի ազդեցությունը կարող է ի հայտ գալ այն դեպքում, երբ մարդը ավելի ու ավելի է գրգռվում և գերզգայուն է դառնում մեկ այլ անձի կրկնվող վարքագծի նկատմամբ, այլ ոչ թե ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի է կապվում նրա առանձնահատկությունների հետ։

### Ֆերոմոններ
Որոշ ֆերոմոններ, որոնք արտազատվում են կենդանիների, այդ թվում՝ մարդկանց կողմից, կարող են գրավել ուրիշներին, և սա դիտարկվում է որպես բույրի նկատմամբ գրավչություն։ Մարդու սեռական ֆերոմոնները կարող են դեր խաղալ մարդու գրավչության մեջ, թեև պարզ չէ, թե իրականում որքանով են մարդիկ կարող զգալ ուրիշի ֆերոմոնները:

## Գրավչության տեսակները

Բաժանված գրավչության մոդելը նկարագրում է գրավչության տարբեր տեսակներ, որոնք կիսում են փորձի տարբեր ասպեկտներ, որոնք մարդիկ կարող են զգալ: Դրանք կարելի է բաժանել ֆիզիկական և ոչ ֆիզիկական: Ֆիզիկական դրսևորումներ ՝ սեռական, զգայական, գեղագիտական:.. Ոչ ֆիզիկականը կարող է ներառել հուզական, մտավոր (ինտելեկտուալ ), հոգևոր..․

Զգայական գրավչությունը մեկ այլ անձի նկատմամբ ֆիզիկական գրավչության տեսակ է, որում ներգրավված են բոլոր զգայարանները, չնայած սովորաբար առաջին հերթին դիտարկվում է հպման զգացումը: Զգայական ներգրավումը սահմանվում է որպես հպման ոչ սեռական ձևերի ձգտում, ինչպիսիք են զգայական գրկախառնությունը, համբույրը, ձեռքերը բռնելը, կրծքին սեղմելը, մերսումը և այլն: Մասնավորապես, մեկ այլ անձի հետ և այլ զգայական գործողություններ, ինչպիսիք են նրա ձայնի, հոտի, համի ընկալումը: զգայական գրավչությունն այն է, որ զգայական գրավչությունն այն է, ինչը գրավում է մարդու ուշադրությունը: Ասենսուալությունը (երբեմն կրճատվում է որպես ասեն) ինքնություն է ասենսուալ սպեկտրում (asen-spec), որը որոշվում է զգայական գրավչության բացակայությամբ: Մարդկանց մոտ, ովքեր զգայական գրավչություն չեն զգում, որը հայտնի է նաև որպես ալոսենսալ մարդիկ, զգայական գրավչությունն ակամա է և կարող է առաջանալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ինչ-որ մեկը չի ճանաչում մեկ այլ անձի (չնայած դա կարող է չանդրադառնալ նրանց վարքի վրա): Ասենսուալ մարդիկ չունեն որևէ կոնկրետ անձի հետ զգայական փորձառություններ զգալու բնածին ցանկություն: Ասենսուալությունը վերաբերում է նրան, թե ինչպես է զգացվում զգայական գրավչությունը, այլ ոչ թե ինչպես են դրան արձագանքում: Ասենսուալ մարդկանց վերաբերմունքը ուրիշների հպման և (կամ) ուրիշների դիպչելու, ինչպես նաև այլ զգայական գործողությունների նկատմամբ կարող է շատ տարբեր լինել: Նրանք կարող են իրենց կտրված զգալ զգայական գործունեությամբ զբաղվելու գաղափարից կամ նույնիսկ զզվել զգայականության բուն հայեցակարգից: Այս զգացմունքներից մի քանիսը նկարագրելու համար կարող են օգտագործվել այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են հպումից հրաժարվելը, հպումից անտարբերությունը, հպումից բարեհաճությունը կամ հպումից երկիմաստությունը: Որոշ ասենսուալ մարդիկ իրականում զբաղվում են զգայական գործունեությամբ, որը ներառում է այլ մարդկանց: Դա կարող է պայմանավորված լինել ցանկացած պատճառով, օրինակ ՝ ընդհանուր զգայական գրավչությունը բավարարելու ցանկությունը, որը ուղղված չէ Որոշակի անձի, բավարարելու նրանց զգայական կարիքները կամ ընկերոջ, զուգընկերոջ/զուգընկերոջ կարիքները: Նրանք կարող են նաև բավարարել իրենց զգայական կարիքները ՝ օգտագործելով կշռված վերմակ կամ տաքացվող վերմակ, փաթաթվելով լցոնված կենդանու կամ ընտանի կենդանու հետ և այլն: զգայականության բացակայությունը չի նշանակում, որ մարդը ի վիճակի չէ զգալ այլ տեսակի գրավչություն, ինչպիսիք են սեռական, գեղագիտական, հուզական և այլն, ներառյալ նրանք կարող են շատ դուր գալ սեռական գործողություններին: Կարևոր է նաև հիշել, որ մարդը կարող է հաճույք ստանալ, որը սովորաբար կապված է գրավչության ինչ-որ ձևի հետ ՝ առանց իրականում այդ գրավչությունն զգալու: "Ասենսուալ" տերմինը կարող է օգտագործվել նաև որպես ընդհանրացնող տերմին ՝ ասենսուալ սպեկտրում գտնվող անձին նկարագրելու համար:

### Քիմիա
Հարաբերությունների համատեքստում քիմիան պարզ հույզ է, որը զգում են երկու մարդիկ, երբ նրանց միջև հատուկ կապ է առաջանում: Արդեն հարաբերությունների հենց սկզբում նրանք կարող են ինտուիտիվ կերպով որոշել, թե արդյոք նրանց միջև կա դրական կամ բացասական քիմիա:

Որոշ մարդիկ քիմիան նկարագրում են փոխաբերականորեն, օրինակ ՝ «գետնանուշի կարագի և ժելեի նման» կամ «որպես ներկայացում»: «Կապ, կապվածություն կամ ընդհանուր զգացողություն երկու մարդկանց միջև», կամ որպես քիմիական գործընթաց - «[Դա] խթանում է սերը կամ սեռական ցանկությունը, ..ուղեղի քիմիական նյութերը միանշանակ ներգրավված են»: Ընդհանուր թյուր կարծիքն այն է, որ քիմիան անգիտակցական որոշում է, որը հիմնված է չափանիշների բարդ համադրության վրա:

Քիմիայի հիմնական բաղադրիչներից են. «բաց միտք, նմանություն, առեղծված, գրավչություն, փոխադարձ վստահություն և հանգիստ հաղորդակցություն»:  քիմիան կարելի է բնութագրել որպես «սիրո, ցանկության, կրքոտ սիրահարվածության և ինչ-որ մեկի հետ սերտորեն կապված լինելու ցանկության» համադրություն:

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ  «ոչ բոլորն են քիմիա զգում», և որ «Քիմիան առավել հաճախ տեղի է ունենում այն մարդկանց միջև, ովքեր պարզ ու անկեղծ են»: Դա բացատրվում է նրանով, որ  «եթե մարդն իրեն հարմարավետ է զգում իր հետ, նա կարող է ավելի լավ ցույց տալ աշխարհին իր իրական էությունը, ինչը հեշտացնում է նրա հետ ծանոթությունը ։ .. նույնիսկ եթե նա տարբեր տեսակետներ ունի կարևոր հարցերի վերաբերյալ»: Նմանությունների փոխանակումը նույնպես կարևոր է համարվում քիմիայի համար, քանի որ"փոխըմբռնման զգացումը կարևոր է հարաբերությունների ձևավորման համար"։

Գոյություն ունեն տարբեր հոգեբանական, ֆիզիկական և հուզական ախտանիշներ ' մեկ այլ անձի հետ լավ հարաբերություններ ունենալու համար: Այս պայմանը նկարագրվում է որպես "հիմնական հոգեբանական հուզմունքի համադրություն հաճույքի զգացողության հետ": Նյարդային համակարգը գրգռվում է ՝ առաջացնելով ադրենալինի շտապում ՝ «սրտի բաբախյունի, շնչառության պակասի և գրգռվածության սենսացիաների տեսքով, որոնք հաճախ նման են վտանգի հետ կապված սենսացիաների»: Այլ ֆիզիկական ախտանշանները ներառում են «արյան ճնշման փոքր աճ, մաշկի, դեմքի և ականջների կարմրություն և...ծնկների թուլության զգացում»: Այնուամենայնիվ, այս բոլոր ախտանիշները տարբերվում են ՝ կախված կոնկրետ անձից, և ոչ բոլոր մարդիկ կարող են զգալ նույն ախտանիշները: Մարդը կարող է մոլուցքի զգացում ունենալ մեկ այլ անձի նկատմամբ ՝ կրքոտորեն ցանկանալով "այն օրը, երբ նրանք կվերադառնան այդ մարդուն": Մարդը կարող է նաև անկառավարելի ժպտալ, երբ մտածում է դիմացինի մասին:

Բանավեճ կա այն մասին, թե արդյոք հնարավոր է արհեստականորեն ստեղծել քիմիական փոխազդեցություն, եթե մարդը «ի սկզբանե դա չի զգում»: Չնայած որոշ մարդիկ կարծում են, որ «դա չի կարելի սովորել:..[Եվ դուք] կամ ունեք:.., կամ ոչ» մյուսները կարծում են, որ քիմիան գործընթաց է, այլ ոչ թե ակնթարթ, "այն կուտակվում և գումարվում է, և դուք ի վերջո ստանում եք այս տեսակի քիմիական կապը": Որոշ մարդիկ, հավատալով, որ հնարավոր է արհեստականորեն ստեղծել քիմիա, կարծում են, որ ավելի լավ է թույլ տալ, որ քիմիան ինքնաբերաբար հարվածի իրենց:

Արևմտյան հասարակության մեջ քիմիան, ընդհանուր առմամբ, համարվում է "հարաբերությունների բոցավառող [և] կատալիզատոր", այսինքն ՝ առանց այդ քիմիայի որևէ հարաբերություն չի կարող լինել: Քիմիայի առկայությունը "կարող է լինել տարբերությունը ռոմանտիկ և պլատոնական հարաբերությունների միջև": Քիմիան "կարող է մարդկանց ստիպել սեռական իմպուլսիվ կամ անխոհեմ գործել": Դա կարող է նաև լինել տարբերություն այն բանի միջև, որ ինչ-որ մեկը հավատարիմ է մնում իր հարաբերություններին և փնտրում է մեկ գիշերվա հարաբերություններ և թռիչքներ։

Ժամադրությունների մարզիչ Էվան Մարկ Կացը պնդում է, որ «քիմիան ապագա հարաբերությունների առավել խաբուսիկ ցուցիչներից մեկն է: քիմիան կարող է լինել այն, ինչ դուք պետք է իմանաք»: Քիմիան քիմիայից բացի այլ բան չի կանխատեսում": Դա պայմանավորված է նրանով, որ քիմիան կարող է մարդկանց կույր դարձնել իրական անհամատեղելիության կամ նախազգուշական նշանների նկատմամբ: Հոգեբան Լորի Բետիտոն նշում է, որ պայմանավորված ամուսնություններն իրականում բավականին հաջող են հարաբերությունների բավարարվածության առումով, և դա այն պատճառով է, որ  «կայծը կարող է բռնկվել ՝ հիմնվելով ձեր ընդհանուրի վրա: դա կարող է լինել այն, ինչ ձեզ հարկավոր է»: Դուք կարող եք վերածվել սիրո, բայց դուք աճում եք ցանկությունից": Նիլ Քլարկ Ուորենը պնդում է, որ ֆիզիկական քիմիան կարևոր է, քանի որ  այն զույգերը, «ովքեր ուժեղ քիմիա չեն կիսում, կարող են լրացուցիչ մարտահրավերների բախվել համատեղ կյանքի վերելքների և վայրէջքների ժամանակ»  Բետիտոյի նման, նա առաջարկում է առաջին ժամադրության ժամանակ ինչ-որ մեկին չմերժել ՝ փոխըմբռնման բացակայության պատճառով:  «Բայց, - ավելացնում է նա, - եթե երկրորդ կամ երրորդ ժամադրության ժամանակ դուք ուժեղ ցանկություն չեք զգում համբուրել դիմացինին, լինել նրա կողքին կամ բռնել նրա ձեռքը, հավանաբար երբեք դա չեք զգա»: Չնայած այս մեջբերումը ենթադրում է, որ դիմացինը տղամարդ է, ճշմարտությունն այն է, որ փոխարենը դիմացինը կարող է կին լինել: Ապրիլ Մասինին նաև ասում է, որ փոխադարձ պայմանավորվածությունը հարաբերությունների հաջողության կարևոր գործոն է: Նա կարծում է, որ փոխադարձ պայմանավորվածությունը գալիս և գնում է, և կարևոր է ակտիվորեն զարգացնել այն, քանի որ դա կարող է օգնել զույգերին հաղթահարել ապագա հակամարտություններ:

### Փոխլրացման տեսություն
Փոխլրացնման տեսությունը բացատրում է՝ «նմաններն իրար ե ն ձգում», կամ «հակառակները գրավում են»։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ երկու գործընկերների միջև փոխլրացնող փոխազդեցությունը մեծացնում է նրանց գրավչությունը միմյանց նկատմամաբ: Կոմպլեմենտար գործընկերները նախընտրում էին ավելի սերտ միջանձնային հարաբերություններ: Համալրող զուգընկերները նախընտրում էին ավելի մտերմիկ միջանձնային հարաբերություններ։ Այն զույգերը, ովքեր հայտնել են սիրո և ներդաշնակ հարաբերությունների ամենաբարձր մակարդակի մասին, դոմինանտության տեսանկյունից ավելի տարբեր էին, քան նրանք, ում հարաբերությունների որակը ցածր էր։

Մաթեսը և Մուրը (1985) պարզել են, որ մարդիկ ավելի շատ գրավվում են այն անձանց նկատմամբ, ովքեր մոտ են իրենց իդեալական կերպարին, քան նրանց, ովքեր չեն համապատասխանում դրան։ Մասնավորապես, ինքնագնահատականի ցածր մակարդակ ունեցող մարդիկ ավելի հակված էին ցանկանալու համալրող հարաբերություններ, քան բարձր ինքնագնահատական ունեցողները։

Մենք ձգվում ենք դեպի այն մարդկանց, ովքեր լրացնում են մեզ, քանի որ դա հնարավորություն է տալիս մեզ պահպանել մեր նախընտրելի վարքագծային ոճը։ Բացի այդ, այնպիսի մարդու հետ փոխազդեցությունը, ով համալրում է մեր սեփական վարքագիծը, հավանաբար ապահովում է ինքնահաստատման և անվտանգության զգացողություն։

#### Նմանություն կամ փոխլրացում
Նմանության և համալրելիության սկզբունքները մակերեսորեն հակասող են թվում։ Սակայն իրականում դրանք համընկնում են **ջերմության** չափման հարթության վրա։ Երկու սկզբունքներն էլ պնդում են, որ բարեհամբույր մարդիկ նախընտրում են բարեհամբույր զուգընկերներ։ Նմանության և համալրելիության կարևորությունը կարող է կախված լինել հարաբերության փուլից։ Նմանությունը  զգալի դեր է խաղում նախնական գրավչության փուլում, մինչդեռ համալրելիությունը դառնում է ավելի կարևոր, երբ հարաբերությունը զարգանում է ժամանակի ընթացքում։ Մարքեյի (2007) ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ մարդիկ ավելի բավարարված կլինեն իրենց հարաբերություններով, եթե իրենց զուգընկերները որոշ չափով տարբեր լինեն իրենցից, հատկապես գերակշռության առումով։ Երկու գերիշխող անձինք կարող են հաճախ բախվել կոնֆլիկտների, մինչդեռ երկու ենթարկվող անհատներ կարող են զգալ հիասթափություն, քանի որ ոչ մեկը նախաձեռնություն չի ցուցաբերում։

Ընկալումը և իրական վարքագիծը կարող են չհամընկնել։ Կային դեպքեր, երբ գերիշխող մարդիկ իրենց զուգընկերներին ընկալում էին որպես նույնքան գերիշխող, մինչդեռ անկախ դիտորդների համար նրանց զուգընկերների իրական վարքագիծը ենթարկվող էր, այսինքն՝ համալրող։ Մինչ օրս պարզ չէ, թե ինչու մարդիկ հակված են իրենց ռոմանտիկ զուգընկերներին ընկալելու որպես իրենց նման, նույնիսկ այն դեպքում, երբ փաստերը հակառակն են ցույց տալիս։

### Զարգազման տեսություններ
Մարդկանց միջանձնային գրավչության զարգացման տեսությունը պնդում է, որ հակառակ սեռի նկատմամբ գրավչությունն առավել հաճախ առաջանում է, երբ որևէ անձ ունի ֆիզիկական հատկանիշներ, որոնք վկայում են նրա բարձր վերարտադրողական կարողության մասին։ Հաշվի առնելով, որ ամուսնական/ռոմանտիկ հարաբերությունների հիմնական նպատակներից մեկը վերարտադրությունն է, մարդիկ հակված են ներդրում անել այնպիսի զուգընկերների մեջ, ովքեր արտաքինից բեղմնավորության բարձր ցուցանիշներ ունեն։ Սա մեծացնում է հավանականությունը, որ իրենց գեները կփոխանցվեն հաջորդ սերունդներին։

Զարգացման տեսությունն առաջ է քաշում, որ մարդիկ,  որոնց ֆիզիկական հատկությունները վկայում են առողջության մասին, ընկալվում են որպես ավելի գրավիչ։

Այս տեսության համաձայն՝ առողջ զուգընկերը, ամենայն հավանականությամբ, ունի գենետիկ առանձնահատկություններ, որոնք կապված են առողջության հետ և կարող են փոխանցվել սերունդներին (այսպես կոչված **անուղղակի օգուտներ**)։ Բացի այդ, առողջ զուգընկերը կարող է ավելի լավ ռեսուրսներ ապահովել և ավելի մեծ ներդրում ունենալ ծնողական խնամքի մեջ, քան առողջական խնդիրներ ունեցողները (**ուղղակի օգուտներ**)։ Մարդիկ հակված են ավելի գրավիչ համարել դեմքի համաչափությամբ օժտված անհատներին՝ համեմատած նրանց, ում դեմքը պակաս համաչափ է։ Սակայն որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ բացարձակապես համաչափ դեմքերը պակաս գրավիչ են, քան բնական դեմքերը։ Այս ուսումնասիրության համաձայն՝ համաչափության և անհամաչափության այն ճշգրիտ հարաբերակցությունը, որը համարվում է առավել գրավիչ, դեռևս որոշված չէ։

Եվ նաև առաջարկվում է, որ մարդիկ գրավվում են այնպիսի դեմքերով, որոնք նման են իրենց սեփականին, քանի որ այդ հատկանիշները ծառայում են որպես ազգակցական կապերի նշաններ։ Դեմքի նմանության նկատմամբ այս նախընտրությունը կարծես թե տատանվում է համատեքստից կախված։ Օրինակ, ԴեԲրյուին և նրա գործընկերները (2008) կատարած ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մարդիկ այն դեմքերը, որոնք մանիպուլացվել էին և դարձրել էին իրենց դեմքին նման, գնահատել էին որպես ավելի պրոսոցիալական հատկանիշներով՝ բայց ավելի քիչ գրավիչ տեսնում էին սեռական առումով։ Այս արդյունքները հաստատում են **«ընդգրկուն ֆիտնեսի տեսությունը»**, որը կանխատեսում է, որ օրգանիզմները կօգնեն ավելի մոտ ազգակիցներին՝ փոխարեն ավելի հեռու ազգակիցների։  Արդյունքները նաև ցույց են տալիս ներկառուցված զուգընկեր ընտրության մեխանիզմներ, որոնք հաշվի են առնում ներազդման հետևանքով զավակների առողջության վրա ազդող վտանգները։

### Հարաբերություններում գտնվող տղամարդկանց նկատմամբ կանանց գրավչության աճ
2009 թվականին Մելիսա Բերքլիի և Ջեսիկա Պա Փայի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ փորձարկված կանանց 59%-ը շահագրգռված է «իդեալական» միայնակ տղամարդու հետ հարաբերություններ հաստատելով (որը կանանց համար անհայտ էր, մտացածին էր): Երբ նրանք հավատում էին, որ «իդեալական» տղամարդն արդեն ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ է, կանանց 90%-ը հետաքրքրված էր ռոմանտիկ հարաբերություններով:

### Բաժանում
Կան մի քանի պատճառ, որ հարաբերությունները, լինեն ընկերական, թե ռոմանտիկ, կարող են ավարտվել (խզվել): Պատճառներից մեկը բխում է արդարության տեսությունից. եթե հարաբերությունների մեջ գտնվող անձը զգում է, որ հարաբերություններում գտնվելու անձնական ծախսերը գերազանցում են պարգևները, մեծ հավանականություն կա, որ այդ մարդը կդադարեցնի հարաբերությունները:

## Տես նաև
* Ռոմանտիկ սեր
* Հանրաճանաչություն
* Պլատոնական սեր
* Կապվածություն
* Իներցիա
* Սոցիոնիկա
* Սեռական գրավչություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Զգացմունքներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սեր