Ավտոմեքենայի սեփականություն

**Ավտոմեքենայի սեփականություն** (), մեքենայի սեփականություն: Մեքենա ունենալու համար սովորաբար պահանջվում են շատ ավելի քիչ թույլտվություններ, քան այդ մեքենան հանրային ճանապարհներով վարելու համար (օրինակ՝ վարորդական իրավունք, մեքենայի ապահովագրություն և այլն):

## Պատմություն
Ավտոմեքենաների սեփականության մակարդակը զգալիորեն բարձրացել է 19-րդ դարում առաջին ավտոմեքենաների ի հայտ գալուց ի վեր։ Միացյալ Նահանգները առաջին երկիրն է եղել, որտեղ զանգվածային մեքենա ունենալը դարձել է տարածված և 1929 թվականին ընտանիքների 60%-ը մեքենա է ունեցել։ 21-րդ դարում Միացյալ Նահանգներում, միջին հաշվով վարորդական տարիքի յուրաքանչյուր անձի համար եղել է մեկ մեքենա և ավելի շատ մեքենաներ, քան վարորդական իրավունք ունեցող մարդկանց համար։ Այս մակարդակի սեփականատերերի թիվը այնքան մեծ է եղել, որ 2010 թվականին տրանսպորտային միջոցների ընդհանուր թիվը առաջին անգամ զգալիորեն նվազել է՝ չորս միլիոնից հասնելով 247 միլիոնի։

Միացյալ Թագավորությունում 1951 թվականին տնային տնտեսությունների միայն 14%-ն է ունեցել մեքենա ունենալու հնարավորություն։ 1971 թվականին այն աճել է մինչև 45%, իսկ 2001 թվականին՝ 75% (շատ տնային տնտեսություններ ունեին մեկից ավելի մեքենա)։

Ընդհանուր առմամբ, ամբողջ աշխարհում սեփականության մակարդակը 1950-1999 թվականների միջև քառապատկվել է։

## Սեփականության ձևեր
Մեքենան սովորաբար խոշոր գնում է, ուստի կան բազմաթիվ ֆինանսական սխեմաներ գնումը հեշտացնելու համար։ Դրանք ներառում են վարձակալությամբ գնում, ծառայողական մեքենաներ, փոխանակում և վարձակալություն։ Սեփականությունը որպես ծառայություն կենտրոնացնող այլ մատուցման ձևերից են վարձակալությունը, մեքենաների համատեղ օգտագործումը և տրանսպորտային միջոցների վարձույթը։

## Իրավական պահանջներ
Որոշ երկրներում կան լրացուցիչ կանոնակարգեր, որոնք պետք է կատարվեն մեքենա գնելուց կամ վարձակալելուց առաջ։ Օրինակ՝ Ճապոնիայում, բնակչության բարձր խտության և սահմանափակ տարածքի պատճառով, ապագա սեփականատերը նախ պետք է ներկայացնի տվյալ մեքենան կայանելու տեղի առկայության ապացույց (կայանման ապացույց)։

Ֆիլիպիններում և Հնդկաստանում նույնպես հետաքրքրություն կա կայանման ապացույցի ներդրման նկատմամբ։

Սինգապուրում կան լրացուցիչ պահանջներ՝ իրավունքի վկայականի տեսքով, որը թույլ է տալիս տրանսպորտային միջոցի սեփականատիրոջը տիրապետել տրանսպորտային միջոցին միայն 10 տարի։ Սինգապուրում ծանր տրանսպորտային միջոցների (հնարավոր) սեփականատերերը նախ պետք է ներկայացնեն համապատասխան ծանր տրանսպորտային միջոցը կայանելու տեղի մասին ապացույց՝ համաձայն «Տրանսպորտային միջոցների կայանման վկայականի սխեմայի»:

### Իրավական պահանջների հետևանքներ
Ճապոնիայում կայանման ապացույցի կարգավորումը, զուգորդված բարձր հարկման հետ հանգեցրել է Քեյ-քարեր (կեյ ջիդոշա) անվամբ հայտնի մեքենաների դասի զարգացմանը։ Այս փոքր մեքենաները, որոնք սահմանափակ են չափսերով (3.40x1.48x2.00 մ երկարություն, լայնություն և բարձրություն) և շարժիչի ծավալով (660 խորանարդ սմ կամ 0.66 լ), ժողովրդականություն են վայելում ակցիզային հարկի հարկային զեղչերի շնորհիվ (սովորական մեքենաների համար 3%՝ 5%-ի փոխարեն), քաշի հարկի (30%-ով ավելի էժան), ինչպես նաև ապահովագրության արժեքի ավելի քան 10%-ով ցածր լինելու և շարժիչի ծավալի հիման վրա հաշվարկված տարեկան ճանապարհային հարկի շնորհիվ։

## Սեփականության փաստաթղթեր
### Վերնագիր
Միացյալ Նահանգներում տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքը փաստաթղթավորվում է սեփականության վկայականով։ Միացյալ Նահանգներում յուրաքանչյուր նահանգի Շարժիչային տրանսպորտային միջոցների դեպարտամենտը կամ Շարժիչային տրանսպորտային միջոցների գրանցամատյանը տրամադրում է նման փաստաթղթեր, երբ տրանսպորտային միջոցը գրանցվում է։ Սեփականության վկայականները տարբերվում են դիզայնից կախված, բայց փաստաթղթի առջևի մասում միշտ ներառված են տրանսպորտային միջոցին վերաբերող տեղեկություններ (օրինակ՝ տարեթիվ, մակնիշ, մոդել, նույնականացման համար, գույն և այլն) և հետևի մասում՝ գործարքի մասին տեղեկատվության համար նախատեսված մի քանի դաշտեր, որտեղ գրանցվում է սեփականատիրոջ փոփոխության մասին տեղեկատվությունը (օրինակ՝ վաճառքի ամսաթիվը, օդոմետրի ցուցմունքը, վաճառողի և գնորդի անուններն ու ստորագրությունները և այլն): Նահանգի ներսում տրանսպորտային միջոցների վաճառքը գրանցվում է վկայականի հետևի մասում, քանի դեռ կան չօգտագործված վերաբաշխման վանդակներ։ Եթե տրանսպորտային միջոցը վաճառվում է նահանգից դուրս, նոր սեփականատերը պետք է դիմի իր տեղական DMV գրասենյակ՝ նոր սեփականության վկայական ստանալու համար։

Իսպանիայում երկրորդական մեքենայի սեփականության փոխանցումը կատարվում է DGT գրասենյակում կամ Tráfico-ում, ինչպես այն հայտնի է տեղական մակարդակով: Փոխանցման հարկը պետք է վճարել Modelo 620 ձևաթղթի միջոցով։ Սա պետք է արվի տրանսպորտային միջոցի վաճառքի պայմանագիրը ստորագրելուց հետո 30 օրվա ընթացքում և պետք է կատարվի գնորդի կողմից։

### Արտադրողի ծագման վկայական
Միացյալ Նահանգներում Արտադրողի ծագման վկայականը (MCO), որը հայտնի է նաև որպես Արտադրողի ծագման վկայական (MSO), տրանսպորտային միջոցի արտադրողի կողմից տրված սեփականության փաստաթուղթ է, որը նոր տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքը փոխանցում է ֆրանշիզային ավտովաճառքին մինչև տվյալ տրանսպորտային միջոցի գրանցումը և սեփականության իրավունքի գրանցումը։ Այս փաստաթուղթը բովանդակությամբ նման է սեփականության վկայականին, բայց պետք է օգտագործվի միայն լիցենզավորված ավտոմեքենաների դիլերների կողմից։

## Ավտոմեքենայի սեփականության տոկոսադրույքներ
Զարգացած երկրներում 100 մարդու հաշվով մեքենաների թիվը սովորաբար տատանվում է 30-ից 50-ի սահմաններում, իսկ մի քանի երկրներում (օրինակ՝ Կանադայում և Նոր Զելանդիայում) այդ ցուցանիշը գերազանցում է։ Չինաստանում յուրաքանչյուր 100 մարդու հաշվով կա 15 մեքենա, իսկ շատ աղքատ երկրներում, ինչպիսին է Սոմալին, յուրաքանչյուր հազար մարդու հաշվով կա մեկից պակաս մեքենա։

2007 թվականին կանխատեսվում էր, որ ավտոմեքենաների սեփականատերերի թիվը կաճի գրեթե ամենուրեք, և իսկապես շատ արագ կաճի այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Չինաստանը և Հնդկաստանը։ Սակայն մոտ տասը տարի անց նկատվում է ավտոմեքենայի սեփականությունից դեպի համատեղ շարժունակություն անցման միտում, քանի որ երկրները փորձում են նվազեցնել քաղաքներում երթևեկության պատճառով առաջացած խցանումներն ու աղտոտվածությունը։ Օրինակ՝ Սինգապուրում իրավունքի վկայականի քվոտաների համակարգի շնորհիվ, երկրում ավտոմեքենաների թվաքանակի աճը մնացել է զրոյական տոկոսի մակարդակի վրա 2017 թվականից ի վեր։ Քանի որ իրավունքի վկայականի գինը տատանվում է շուկայական պահանջարկին համընթաց՝ A կատեգորիայի վկայականի գինը (1600 խորանարդ սանտիմետր և ավելի ցածր ծավալով շարժիչ ունեցող մեքենաների համար) 2023 թվականի հոկտեմբերին հասել է ռեկորդային բարձրակետի՝ 106,000 սինգապուրյան դոլար (77,380 ԱՄՆ դոլար)։ Մեքենայի գնման գնին ավելացվում են նաև լրացուցիչ հարկեր՝ կախված մեքենայի շուկայական արժեքից ներմուծման պահին։ Սա հանգեցրել է նրան, որ Սինգապուրը դարձել է աշխարհում ամենաթանկ վայրը մեքենա ունենալու համար և հանգեցրել է նրան, որ մեքենաների սեփականության մակարդակը 2023 թվականին նվազել է մինչև մոտ 33%, ինչը նվազում է 2013 թվականի 40%-ի համեմատ։

## Տես նաև
* Ավտոմեքենայի պատմություն

## Ծանոթագրություններ