Գեյզիր

**Գեյզիր** (), առավել հայտնի ինչպես Մեծ Գեյզեր (), գեյզեր Իսլանդիայի հարավարևմտյան մասում։ Գտնվում է «ոսկե օղակ» երթուղու վրա՝ Հեյկադալուր հովտում, Լուգերֆալ բլրի լանջին, Ստրոկկուր գեյզերից 40 մետր հարավ։ Գեյզիրից 50 կմ հեռավորության վրա գտնվում է նաև Հեկլա հրաբուխը։ «Գեյզիր» անվանումը ծագել է իսլանդական gjósa բայից («ճեղքել», «ժայթքել») և ծագում է տվել «գեյզեր» տերմինին։

Գեյզիրը կարող է եռացող ջուր նետել մինչև 70 մետր բարձրության վրա. սովորաբար, ժայթքումները տեղի են ունենում ոչ թե պարբերաբար, այլ մի քանի տարին մեկ։ Այդ ժամանակահատվածում Գեյզիրը կանաչ լճի տեսք է ստանում, որի տրամագիծը 18 մետր է, իսկ խորությունը՝ 1,2 մետր։

## Պատմություն
Գեյզերիթի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Գեյզիրը ակտիվ է եղել մոտ 10.000 տարի։ Հաուկադալուրում տաք աղբյուրների մասին ամենահին հիշատակությունները վերաբերում են 1294 թվականին, երբ երկրաշարժերը զգալի փոփոխություններ են առաջացրել տեղական լանդշաֆտում՝ առաջացնելով մի քանի նոր տաք աղբյուրներ։Գեյզիրի և նրան շրջապատող գեյզերների ակտիվության փոփոխությունները սերտորեն կապված են սեյսմիկ ակտիվության հետ։ 1630 թ.-ին թվագրված գրառումներում ասվում է, որ գեյզերները ժայթքել են այնպիսի ուժով, որ ցնցվել է նրանց շրջապատող հողի մակերեսը։
մինի|Գեյզիրի ժայթքումը
Գեյզերը հիմնականում քնած վիճակում է մնացել մինչև 1896 թվականը, երբ երկրաշարժը կրկին ժայթքումներ է առաջացրել, որոնք տեղի են ունեցել օրական մի քանի անգամ: 1910 թվականին Գեյզիրը ակտիվացել է յուրաքանչյուր 30 րոպեն մեկ։ Հինգ տարի անց ժայթքումների միջև ընդմիջումը մեծացել է մինչև 6 ժամ, իսկ 1916 թվականից ժայթքումները գրեթե դադարել են։

1935 թվականին գեյզերի եզրերի շուրջ քվառցի շերտով արհեստական ջրանցք է փորվել։ Այդ խոռոչը ցածրացրել է ստորգետնյա ջրերի մակարդակը և, որպես հետևանք, արթնացրել է գեյզերը։ Ժամանակի ընթացքում այդ ջրանցքը փակվել է սիլիցիայով, և ժայթքումները գրեթե դադարեցվել են: 1981 թվականին այն մաքրվել է, և ժայթքումները շարունակվել են. բացառիկ դեպքերում դրանք կարող են խթանվել օճառ ավելացնելու միջոցով: 90-ականների ընթացքում օճառի ավելացման պրակտիկան գրեթե վերացել է բնապահպանական խնդիրների առաջացման պատճառով, և Գեյզիրի ժայթքումները դարձել են բավականին հազվադեպ: Այնուամենայնիվ, երբ այն ժայթքել է, դա մեծ տպավորություն է թողել, քանի որ երբեմն եռացող ջուրը բարձրացել է մինչև 70 մետր: Հանրապետության հռչակման օրը լիազորված պետական երկրաբանները արհեստական ճանապարհով առաջացնում են դրա ժայթքումը:

2000 թվականին հաջորդ երկրաշարժը վերականգնել է Գեյզիրի գործունեությունը։ Սկզբում ժայթքումները տեղի են ունեցել օրական միջինը ութ անգամ։  2003-ի հուլիսին այս գործունեությունը կրկին իջել է օրական մոտ երեք անգամ:

Մոտակա Ստրոկկուր գեյզերը շատ ավելի հաճախ է ժայթքում, քան Գեյզիրը՝ ջուրը մղելով մինչև 30 մ բարձրության վրա յուրաքանչյուր մի քանի րոպեն մեկ: Երկրաշարժերը նույնպես ազդեցություն են ունեցել Ստրոկկուրի գործունեության վրա, չնայած ավելի փոքր չափով, քան մեծ Գեյզերի վրա: Բացի այդ, այս տարածքում կան ավելի քան 30 փոքր գեյզերներ և տաք լողավազաններ, ներառյալ «Փոքր Գեյզիրը»։
մինի|Ժայթքման սկիզբը
Մեծ Գեյզերի և Ստրոկկուրի մանրամասն նկարագրությունը տրվել է բազմաթիվ ուղեցույցներում, որոնք հրատարակվել են XVIII դարի սկզբից: Թինգվեդլիր հովիտի և Գյուդլֆոս ջրվեժի հետ միասին դրանք մտնում են Ոսկե օղակի մեջ, որը հայտնի զբոսաշրջային երթուղի է Հարավային Իսլանդիայում:

## Ուսումնասիրություն
1846 թվականին գեյզեր այցելել է գերմանացի քիմիկոս-փորձարար Ռոբերտ Վիլհելմ Բունզենը (1811-1899)՝ գեյզերի գործունեությունը ուսումնասիրելու և դրա գիտական բացատրության համար: Նա փորձարկում է իրականացրել՝ ստեղծելով Գեյզիրի մոդել, որը միացված է եղել արտանետման խողովակին և ջուրը տաքացնելով մինչև 90-100 աստիճան, հետևել է, թե ինչպես է այն ժայթքում խողովակից։ Խողովակի անցքը շատ նեղ է եղել և խանգարել է կոնվեկցիայի գործընթացին:

## Սեփականության իրավունք
Մինչև 1894 թվականը Գեյզիրի շուրջը գտնվող հողը պատկանել է տեղացի ֆերմերին։ Նույն տարում այն վաճառել են Ջեյմս Քրեյգին (հետագայում՝ լորդ Քրեյգավոնին), հայտնի վիսկիի արտադրողին և Հյուսիսային Իռլանդիայի ապագա առաջին վարչապետին։ Սկզբում նա մեծ պարիսպ է կառուցել տարածքի շուրջ և վճարովի մուտք է հաստատել այն այցելուների համար, ովքեր ցանկացել են ուսումնասիրել գեյզերները: Այնուամենայնիվ, հաջորդ տարի, կարծես թե, նա հոգնել է այդ նախագծից, և հողը նվիրել է իր ընկերոջը՝ Է. Կրեյգին, ով հրաժարվել է մուտքավճարից: Ավելի ուշ տարածքը ժառանգել է Քրեյգի զարմիկը՝ Հյու Ռոջերսը։ 1935 թվականին նա այն վաճառել է ռեժիսոր Սիգուրդուր Յոունասսոնին, որը հետագայում գեյզերը նվիրաբերել է Իսլանդիայի ժողովրդին անսահմանափակ ժամկետով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլանդիայի աշխարհագրություն