Արևելյան մոխրագույն սկյուռ

**Արևելյան մոխրագույն սկյուռ** **(Sciurus carolinensis),** նաև հայտնի է, հատկապես Միացյալ Նահանգներից դուրս, որպես պարզապես մոխրագույն սկյուռ, ծառի սկյուռ է Սկյուռների ցեղից: Այն բնիկ է Հյուսիսային Ամերիկայի արևելքում, որտեղ հանդիսանում է ամենաբեղմնավոր և էկոլոգիապես կարևոր բնական անտառային վերածննդի առաջատար: Աշխարհի որոշ վայրերում լայնորեն ներկայացված Եվրոպայում արևելյան մոխրագույն սկյուռը, մասնավորապես, համարվում է ներխուժող տեսակ:

Եվրոպայում Sciurus carolinensis-ը 2016 թվականից ընդգրկված է Invasive Alien Species of Union concern ցանկում (միության ցուցակ)։ Սա ենթադրում է, որ այս տեսակը չի կարող ներմուծվել, բուծվել, փոխադրվել, առևտրայնացվել կամ դիտավորյալ բաց թողնվել շրջակա միջավայր ամբողջ Եվրոպական միությունում:

## Բաշխում
Sciurus carolinensis-ը բնիկ է Միացյալ Նահանգների արևելյան և միջին արևմուտքում, ինչպես նաև Կանադայի կենտրոնական նահանգների հարավային մասերում: 1800-ականների կեսերին Միացյալ Նահանգների միջին արևմուտքում բնակչությունը նկարագրվում էր որպես «իսկապես զարմանալի», բայց մարդկային որսը և կենսավայրի ոչնչացումը անտառահատման արդյունքում հանգեցրեցին բնակչության կտրուկ նվազմանը, այն աստիճան, որ կենդանին գրեթե բացակայում էր Իլինոյսից մինչև 1900 թվականը:

Արևելյան մոխրագույն սկյուռի բնագավառը համընկնում է աղվեսանման սկյուռի հետ (Sciurus niger), որի հետ երբեմն շփոթվում է, չնայած աղվեսանման սկյուռի ծագումը մի փոքր ավելի դեպի արևմուտք է : Արևելյան մոխրագույն սկյուռը հայտնաբերվել է Նյու Բրունսվիկից, հարավ-արևմտյան Քվեբեկով և ամբողջ հարավային Օնտարիոյով, ինչպես նաև հարավային Մանիտոբայում, հարավից մինչև Արևելյան Տեխաս և Ֆլորիդա: Արևելյան մոխրագույն սկյուռների բուծումը հայտնաբերվել է Նոր Շոտլանդիայում, բայց, արդյոք այս պոպուլյացիան առաջացել է բնական տարածքի ընդլայնման հետևանքով թե ոչ, հայտնի չէ։

Բեղմնավոր և հարմարվողական տեսակ՝ արևելյան մոխրագույն սկյուռը նույնպես ներկայացվել և բազմացել է ԱՄՆ-ի արևմուտքի մի քանի շրջաններում, իսկ 1966 թվականին այս սկյուռը ներմուծվել է Արևմտյան Կանադայի Վանկուվեր կղզի՝ Մետխոսինի տարածք և լայնորեն տարածվել այնտեղից: Նրանք համարվում են խիստ ներխուժող և սպառնալիք են ինչպես տեղական էկոհամակարգի, այնպես էլ տեղի սկյուռի՝ Ամերիկյան կարմիր սկյուռի համար։

Արտասահմանում, Եվրոպայում արևելյան մոխրագույն սկյուռները մտահոգիչ են, քանի որ նրանք տեղահանել են բնիկ սկյուռների մի մասին: Նրանք ներմուծվել են Իռլանդիա,, Բրիտանիա, Իտալիա, Հարավային Աֆրիկա և Ավստրալիա (որտեղ այն ոչնչացվել է մինչև 1973 թվականը)։

Իռլանդիայում բնիկ սկյուռը, որը նաև կարմիր գույնի է, եվրասիական կարմիր սկյուռը՝ Ս. վուլգարիս, տեղահանվել է մի քանի արևելյան երկրներ, թեև այն դեռևս տարածված է երկրի հարավում և արևմուտքում։ Մոխրագույն սկյուռը նույնպես ներխուժող տեսակ է Բրիտանիայում, այն տարածվել է ողջ երկրում և մեծ մասամբ տեղահանել է կարմիր սկյուռին։ Այն, որ նման տեղաշարժ կարող է տեղի ունենալ Իտալիայում, մտահոգիչ է, քանի որ մոխրագույն սկյուռները կարող են տարածվել մայրցամաքային Եվրոպայի այլ մասերում։
մինի|Շագանակագույն մորֆ, Օնտարիոյում

### Բրածո ռեկորդ
Հայտնի է, որ S. carolinensis-ը եղել է առնվազն 18 անգամ հյուսիսամերիկյան Պլեյստոցենի բրածոների արձանագրության ողջ ընթացքում՝ ԱՄՆ ութ ​​տարբեր նահանգներում, որոշ բրածոներ, ենթադրաբար, թվագրվում են դեռ ուշ Իրվինգտոնյան ժամանակաշրջանում: Մարմնի չափը, կարծես թե, աճել է վաղ և միջին Հոլոցենի ժամանակ, իսկ հետո նվազել մինչև ներկայիս չափսերը։

Բրածոյի մի նմուշ (պահվում և ցուցակագրված է Հարավային Կարոլինայի պետական ​​թանգարանի բնական պատմության հավաքածուի կողմից որպես SC93.105.172–.174) հայտնի է Արդիսի տեղական կենդանական վայրից Հարլիվիլում, Հարավային Կարոլինա։ Այս նմուշը բաղկացած է մասնակի բազուկոսկրից (.172) և երկու մասնակի սրունքներից (.173, .174), որոնք անատոմիապես չեն տարբերվում ժամանակակից S. carolinensis-ից։ Կայքի շրջակա բրածո նյութերը թվագրվել են 18940–18530 տարի առաջ՝ ուշ պլեյստոցենի (ուշ ռանխոլաբրեյան) դարաշրջանում և ցույց է տալիս, որ տեղանքը, հավանաբար, այս ժամանակաշրջանում եղել է կարծր փայտից փշատերև ճահիճ։

## Ստուգաբանություն
Ցեղական անունը՝ Sciurus, առաջացել է հունարեն երկու բառերից՝ skia «ստվեր» և Oura «պոչ»։ Այս անունը ակնարկում է իր պոչի ստվերում նստած սկյուռին։ Հատուկ էպիտետը՝ carolinensis, վերաբերում է Կարոլինաներին, որտեղ առաջին անգամ գրանցվել է տեսակը, և որտեղ կենդանին դեռևս չափազանց տարածված է։ Միացյալ Թագավորությունում և Կանադայում նրան պարզապես անվանում են «մոխրագույն սկյուռ»։ ԱՄՆ-ում «արևելյան» բառն օգտագործվում է տեսակը արևմտյան մոխրագույն սկյուռից (Sciurus griseus) տարբերակելու համար։

## Բնութագրեր
մինի|Կոնկրետ քայլեր սահմանելով
Արևելյան մոխրագույն սկյուռը հիմնականում մոխրագույն մորթի ունի, բայց կարող է ունենալ շագանակագույն երանգ: Այն ունի սովորական սպիտակ ներքևամաս համեմատած աղվեսանման սկյուռին բնորոշ դարչնագույն-նարնջագույն ներքևամասի հետ։ Ունի մեծ թփուտ պոչ։ Particularly in urban situations where the risk of predation is reduced, both white-colored։ Հատկապես քաղաքային պայմաններում, որտեղ գիշատչության ռիսկը նվազում է, բավականին հաճախ հանդիպում են ինչպես սպիտակավուն, այնպես էլ սև գույնի տեսակներ։ Սև սկյուռը, որը գրեթե ամբողջությամբ սև է, գերակշռում է որոշակի պոպուլյացիաներում և որոշակի աշխարհագրական տարածքներում, ինչպես օրինակ հարավարևելյան Կանադայի մեծ մասերում: Սև ​​սկյուռիկները, ըստ երևույթին, ավելի բարձր ցրտադիմացկունություն են ցուցաբերում, քան սովորական մոխրագույն սկյուռը. երբ ենթարկվեցին −10&nbsp;°C ջերմաստիճանի, սև սկյուռները ցույց տվեցին ջերմության կորստի 18%-ով նվազում, բազային նյութափոխանակության արագության 20%-ով և 11%-ով չսարսռող ջերմագոյացման հզորության բարձրացում՝ համեմատած սովորական մոխրագույն սկյուռի հետ։ Սև երանգավորումը պայմանավորված է MC1R-ի թերի գերիշխող մուտացիայով, որտեղ E+/E+ վայրի տիպի սկյուռիկ է, E+/EB՝ դարչնագույն-սև, իսկ EB/EB՝ սև։

Գլխի և մարմնի երկարությունը 23-ից 30 սմ է (9,1-ից 11,8 դյույմ), պոչը՝ 19-ից 25 սմ (7,5-ից 9,8 դյույմ), իսկ մեծահասակների քաշը տատանվում է 400-ից 600 գ (14-ից 21 ունցիա) միջև: Նրանք չեն դրսևորում սեռական երկձևություն, ինչը նշանակում է, որ չափի կամ գույնի սեռային տարբերություն չկա:

Արևելյան մոխրագույն սկյուռի հետքերը դժվար է տարբերել հարակից աղվեսանման սկյուռից և սկյուռ Աբերտի, թեև վերջինիսը գրեթե ամբողջությամբ տարբերվում է մոխրագույնից: Ինչպես բոլոր սկյուռները, արևելյան մոխրագույնը ունի չորս մատներ առջևի ոտքերի վրա, հինգը ՝ հետևի ոտքերի վրա: Հետևի ոտքը հաճախ չի երևում։ Երբ կանգնում կամ շարժվում են արագորեն, առջևի ոտքի հետքերը լինում են հետևի ոտքի հետքերից հետո: Քայլերի միջև հեռավորությունը կարող է լինել երկու-երեք ոտնաչափ։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռի ատամնաբուժական բանաձևը 1023/1013 է (վերին ատամներ/ներքևի ատամներ):

Կտրիչները ցույց են տալիս անորոշ աճ, ինչը նշանակում է, որ նրանք անընդհատ աճում են ողջ կյանքի ընթացքում, և նրանց այտերի ատամները ցուցադրում են բրախիդոնտ (ցածր պսակով ատամներ) և բունոդոնտ (ունեցված պսակների վրա տուբերկուլյոզներ) կառուցվածքներ:

### Աճ և օնտոգենեզ
աջից|մինի|Նորածին մոխրագույն սկյուռը զարգացնում է մորթի: Նրանք ծնվում են անմազ ու կույր։
Նորածին սկյուռիկները կոչվում են կիթեր, կատվի ձագեր կամ ձագեր: Ծնվելիս կշռում են 13–18 գրամ։ Նրանք ծնվում են կույր, ամբողջովին անմազ և վարդագույն, որոնց վիբրիսները առկա են ծննդյան ժամանակ: Ծննդաբերությունից 7–10 օր հետո մաշկը սկսում է մգանալ, դեռահասների աճեցումից անմիջապես առաջ։ Ստորին կտրիչները ժայթքում են ծննդաբերությունից 19-21 օր հետո, իսկ վերին կտրիչները՝ 4 շաբաթ հետո: Ատամները դուրս են գալիս 6-րդ շաբաթվա ընթացքում: Աչքերը բացվում են 21–42 օր հետո, իսկ ականջները՝ ծննդաբերությունից 3–4 շաբաթ հետո։ Կրծքից կտրումը սկսվում է ծննդաբերությունից 7 շաբաթ հետո և սովորաբար ավարտվում է մինչև 10-րդ շաբաթը, որին հաջորդում է մազոտումը։ Մեծահասակների մարմնի ամբողջական զանգվածը ձեռք է բերվում ծնվելուց 8-9 ամիս հետո։

### Հիվանդություններ
Հիվանդությունները, ինչպիսիք են տիֆը, ժանտախտը և տուլարեմիան, տարածվում են արևելյան մոխրագույն սկյուռների միջոցով։ Եթե ​​պատշաճ կերպով չբուժվեն, այս հիվանդությունները կարող են սպանել սկյուռներին: Երբ խայթվում են կամ ենթարկվում մարմնի հեղուկների, մարդիկ կարող են վարակվել այդ հիվանդություններով: Նաև արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները կրում են այնպիսի մակաբույծներ, ինչպիսիք են օղակաձև որդը, լուերը, ոջիլները, տիզերը և տզերը, որոնք կարող են սպանել իրենց ձագին: Նրանց մաշկը ձմռան ցուրտ ամիսներին մակաբույծի պատճառով կարող է կոշտանալ, բծավոր դառնալ և հակված լինել մազաթափության: Մակաբույծները չեն փոխանցվում մարդկանց, երբ այս սկյուռները բնակվում են ձեղնահարկերում կամ տներում։ Տզերի կողմից տարածվող հաճախակի հիվանդությունը Լայմի հիվանդությունն է։ Տզերը կարող են նաև տարածել Rocky Mountain խայտաբղետ տենդը: Այն կարող է հանգեցնել ներքին օրգանների, այդ թվում՝ սրտի և երիկամների վնասմանը, եթե պատշաճ կերպով չբուժվի։ Արևելյան մոխրագույն սկյուռը ենթակա է հիվանդությունների, ներառյալ ֆիբրոմատոզը և սկյուռփոքսը։ Ֆիբրոմատոզով սկյուռը, որը վիրուսով պայմանավորված հիվանդություն է, կարող է տարածել մաշկի զանգվածային ուռուցքներ ամբողջ մարմնում: Ուռուցքից, որը գտնվում է սկյուռի աչքի մոտ, կարող է առաջանալ կուրություն։

## Վարքագիծ և էկոլոգիա
մինի|Այս սկյուռը, այգու թռչունների միջոցով ձեռք մեկնելով կերակուրին, կարող է պտտել իր հետևի ոտքերը՝ թույլ տալով նրան առաջինը իջնել ծառի վրայից:
Ինչպես Sciuridae ընտանիքի շատ անդամներ, արևելյան մոխրագույն սկյուռը ցրող է. այն կուտակում է սնունդ բազմաթիվ փոքր պահոցներում՝ հետագա վերականգնման համար։ Որոշ պահոցներ բավականին ժամանակավոր են, հատկապես նրանք, որոնք պատրաստված են սննդամթերքի առատության վայրի մոտ, որը կարելի է գտնել ժամերի կամ օրերի ընթացքում՝ ավելի ապահով վայրում վերաթաղելու համար: Մյուսները ավելի մշտական ​​են և ետ են բերվում միայն ամիսներ անց: Ենթադրվում է, որ յուրաքանչյուր սկյուռ յուրաքանչյուր եղանակին մի քանի հազար պահոց է ստեղծում: Սկյուռներն ունեն շատ ճշգրիտ տարածական հիշողություն այս պահոցների տեղակայման համար՝ օգտագործելով հեռավոր և մոտակա տեսանշաններ դրանք գտնելու համար: Հոտառությունը մասամբ օգտագործվում է սննդի պահոցները հայտնաբերելու, ինչպես նաև սկյուռների այլ պահոցների սնունդ գտնելու համար: Հոտը կարող է անվստահելի լինել, երբ հողը չափազանց չոր է կամ ծածկված է ձյունով։

Սկյուռները երբեմն օգտագործում են խաբուսիկ վարքագիծ՝ կանխելու պահած կերակուրը գտնելը: Օրինակ՝ նրանք կձևացնեն, թե թաղում են առարկան, եթե զգան, որ իրենց հսկում են։ Նրանք դա անում են՝ սովորականի պես պատրաստելով տեղը, օրինակ՝ փոս փորելով կամ ճեղքը լայնացնելով, ընդօրինակելով ուտելիքի տեղադրումը, իսկ իրականում թաքցնելով այն իրենց բերանում, և այնուհետև ծածկելով «պահոցը», կարծես առարկան հանել են: Նման բարդ ռեպերտուարը հուշում է, որ վարքագծերը բնածին չեն և ենթադրում են հոգեկան վիճակի մոդել։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռը կաթնասունների շատ քիչ տեսակներից է, որը կարող է առաջինը իջնել ծառից: Նա դա անում է՝ շրջելով իր ոտքերը, որպեսզի հետևի թաթերի ճանկերը դեպի ետ լինեն և կարողանան բռնել ծառի կեղևը։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները ծառերի վրա կառուցում են մի տեսակ բույն, որը հայտնի է որպես չոր, բաղկացած հիմնականում չոր տերևներից և ճյուղերից: Չորածածկները մոտավորապես գնդաձև են, մոտ 30-60 սմ տրամագծով և սովորաբար մեկուսացված են մամուռով, տատասկափուշով, չորացած խոտով և փետուրներով՝ ջերմության կորուստը նվազեցնելու համար։ Արուներն ու էգերը բազմացման սեզոնի ընթացքում և ցուրտ ձմեռային ժամանակաշրջանում կարող են կարճ ժամանակ կիսել նույն բույնը: Նրանք կարող են նաև բույն դնել տան ձեղնահարկի կամ արտաքին պատերի վրա, որտեղ նրանք կարող են դիտվել որպես վնասատուներ, ինչպես նաև հրդեհի վտանգ՝ էլեկտրական մալուխները կրծելու սովորության պատճառով։ Բացի այդ, սկյուռները կարող են բնակվել մշտական ​​ծառի որջում, որը փորված է բնի մեջ կամ ծառի մեծ ճյուղում։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները կրպուսաձև են, կամ ավելի ակտիվ օրվա վաղ և ուշ ժամերին և հակված են խուսափել շոգից ամառային օրվա կեսին։ Նրանք չեն ձմեռում։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները կարող են բազմանալ տարին երկու անգամ, բայց ավելի երիտասարդ և պակաս փորձառու մայրերը սովորաբար գարնանը տարեկան մեկն են ունենում: Կախված անասնակերի առկայությունից՝ տարեց և ավելի փորձառու էգերը կարող են նորից բազմանալ ամռանը։ In a year of abundant food, 36% of females bear two litters, but none will do so in a year of poor food.Առատ սննդի մեկ տարում էգերի 36%-ը երկու ձագ  է կրում, բայց ոչ մեկը դա չի անի աղքատ սննդի տարում։ Նրանց բազմացման սեզոնները դեկտեմբեր-փետրվար և մայիս-հունիսն են, չնայած այն փոքր-ինչ հետաձգվում է ավելի հյուսիսային լայնություններում: Առաջին ձագը ծնվում է փետրվարին կամ մարտին, երկրորդը՝ հունիսին կամ հուլիսին, չնայած, կրկին, կարող է հետաձգվել մի քանի շաբաթով՝ կախված կլիմայից, ջերմաստիճանից և անասնակերի առկայությունից: Բազմացման ցանկացած ժամանակաշրջանում էգերի միջինում 61-66%-ը ձագ են ծնում։ Եթե ​​էգը չի կարողանում հղիանալ կամ կորցնում է իր ձագերին անսովոր ցուրտ եղանակի կամ գիշատչի պատճառով, նա նորից մտնում է էստրուս և ավելի ուշ ձագ է ունենում: Էգերի էստրուս մտնելուց հինգ օր առաջ նա կարող է գրավել մինչև 34 արու մինչև 500 մետր հեռավորության վրա: Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները դրսևորում են պոլիանդրիայի ձև, որի դեպքում մրցակից արուները կձևավորեն գերիշխանության հիերարխիա, իսկ էգը զուգավորվելու է բազմաթիվ արուների հետ՝ կախված հաստատված հիերարխիայից:
աջից|մինի|Արևելյան մոխրագույն չոր սկյուռ
Սովորաբար յուրաքանչյուր ձագ ծնում է մեկից չորս ձագ, բայց ամենամեծ հնարավոր ձագիի չափը ութն է։ Հղիության ժամկետը մոտ 44 օր է։ Երիտասարդներին կրծքից կտրում են մոտ 10 շաբաթում, թեև ոմանք կարող են կրծքից կտրվել մինչև վեց շաբաթ անց վայրի բնության մեջ: Նրանք սկսում են լքել բույնը 12 շաբաթ անց, իսկ աշնանը ծնված ձագերը հաճախ ձմեռում են իրենց մոր հետ: Չորս սկյուռիկներից միայն մեկն է գոյատևում մինչև մեկ տարեկան, իսկ հաջորդ տարի մահացությունը կազմում է մոտ 55%: Մահացության մակարդակն այնուհետև նվազում է մինչև 30% հաջորդ տարիների համեմատ, մինչև որ դրանք կտրուկ աճեն ութ տարեկանում։

Հազվադեպ, արևելյան մոխրագույն էգերը կարող են մտնել էստրուս արդեն հինգուկես ամսականում, բայց էգերը սովորաբար պտղաբեր չեն մինչև առնվազն մեկ տարեկանը: Նրանց առաջին էստրուսի միջին տարիքը 1,25 տարեկանն է: Պտղաբեր արուի առկայությունը էստրուսի միջով անցնող իգական սեռի մոտ օվուլյացիա կառաջացնի։ Արական արևելյան մոխրագույնները սեռական հասուն են մեկից երկու տարեկանում։ Կանանց վերարտադրողական երկարակեցությունը, ըստ երևույթին, ավելի քան 8 տարի է, իսկ Հյուսիսային Կարոլինայում արձանագրված է 12,5 տարի։ Այս սկյուռները գերության մեջ կարող են ապրել մինչև 20 տարեկան, բայց վայրի բնության մեջ շատ ավելի կարճ կյանք են ապրում գիշատիչների և նրանց բնակավայրի դժվարությունների պատճառով: Ծնվելուց նրանց կյանքի տեւողությունը 1-2 տարի է, չափահասները սովորաբար կարող է ապրել մինչեւ վեց, իսկ բացառիկ անհատները մինչև12 տարի:

### Հաղորդակցություն
ձախից|մինի|Զանգեր` գրանցված Անգլիայի Սուրեյ քաղաքում
Ինչպես մյուս կաթնասուններից շատերի դեպքում, արևելյան մոխրագույն սկյուռների միջև հաղորդակցությունը ներառում է ինչպես ձայնայինը, այնպես էլ կեցվածքը: Տեսակն ունի վոկալիզացիաների բավականին բազմազան ռեպերտուար, ներառյալ մկնիկի ձայնին նմանվող ճռռոցը, ցածր ձայնը, շաղակրատելը և կատաղի «մեհր մեհրը»: Հաղորդակցման այլ մեթոդները ներառում են պոչը շարժելը և այլ ժեստեր, ներառյալ դիմային արտահայտությունները: Պոչը թափահարելը և «կուկ» կամ «քուաա» կանչն օգտագործվում են այլ սկյուռիկներին գիշատիչների մասին կանխելու և զգուշացնելու համար, ինչպես նաև հայտարարելու, թե երբ է գիշատիչը հեռանում տարածքից։ Սկյուռները նաև արձակում են սիրալիր ձայն, որը կենսաբաններն անվանում են «մուկ-մուկ»: Սա օգտագործվում է որպես կոնտակտային ձայն մոր և նրա ձագուկների միջև և հասուն տարիքում՝ արուի կողմից, երբ նա զուգավորման սեզոնի ժամանակ սիրում է էգին։ Ցույց է տրվել, որ ձայնային և տեսողական հաղորդակցության օգտագործումը տարբերվում է ըստ տեղանքի՝ հիմնվելով այնպիսի տարրերի վրա, ինչպիսիք են աղմուկի աղտոտվածությունը և բաց տարածության քանակը: Օրինակ, մեծ քաղաքներում ապրող բնակչությունը սովորաբար ավելի շատ ապավինում է տեսողական ազդանշաններին՝ ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր միջավայրի պատճառով՝ ավելի շատ տարածքներով, առանց տեսողական սահմանափակման: Այնուամենայնիվ, խիտ անտառապատ տարածքներում ձայնային ազդանշաններն ավելի հաճախ են օգտագործվում համեմատաբար ցածր աղմուկի մակարդակի և տեսողական տիրույթը սահմանափակող խիտ հովանոցի պատճառով։

### Կացարան
մինի|Արևելյան մոխրագույն սկյուռ, որը մնում է թռչնանոցում
Վայրի բնության մեջ, արևելյան մոխրագույն սկյուռները կարող են բնակվել հասուն, խիտ անտառային էկոհամակարգերի մեծ տարածքներում, որոնք ընդհանուր առմամբ զբաղեցնում են 100 ակր (40 հեկտար) հող: Այս անտառները սովորաբար պարունակում են խոշոր մասթ արտադրող ծառեր, ինչպիսիք են կաղնին և գետնախնձորը, որոնք ապահովում են սննդի մեծ աղբյուրներ: Կաղնու փայտի կարծր փայտանյութի անտառները հիմնականում գերադասելի են փշատերև անտառների համեմատ՝ մասթային կերերի ավելի մեծ առատության պատճառով։ Սա է պատճառը, որ դրանք հանդիպում են միայն արևելյան Կանադայի այն հատվածներում, որոնք չեն պարունակում բորիալ անտառներ (այսինքն՝ դրանք հայտնաբերվել են Նյու Բրունսվիքի որոշ մասերում, հարավ-արևմտյան Քվեբեկում, ամբողջ հարավային Օնտարիոյում և հարավային Մանիտոբայում):

Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները հիմնականում նախընտրում են իրենց որջերը կառուցել ծառերի մեծ ճյուղերի վրա և ծառերի սնամեջ բների մեջ: Բաև հայտնի է, որ նրանք պատսպարվում են լքված թռչունների բներում: Որջերը սովորաբար պատված են մամուռ բույսերով, տատասկափուշով, չորացած խոտով և փետուրներով։ Դրանք, հավանաբար, ապահովում և օգնում են որջի մեկուսացմանը, որն օգտագործվում է ջերմության կորուստը նվազեցնելու համար: Այնուհետև սովորաբար կառուցվում է ծածկոց դեպի որջ: Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները նաև որջեր են օգտագործում գիշատիչներից պաշտպանվելու և իրենց ձագերի մասին հոգալու համար: Երիտասարդները 40 տոկոսով ավելի քիչ են գոյատևում, եթե նրանք ապրում են տերևների բնում, համեմատած որջի հետ: Սկյուռները հակված են միաժամանակ պահանջել 2-3 որջ: Հովանոց և միջնահարկ ծառերը սկյուռներն օգտագործում են գիշատիչներից թաքնվելու համար, ինչպիսիք են բազեներն ու բուերը: Տիպիկ սկյուռը տատանվում է 1,5-ից մինչև 8 ակր (0,61-ից 3,24 հա) և հակված է ավելի փոքր լինել այնտեղ, որտեղ դրանք ավելի շատ են հանդիպում։

Մարդկանց բնակավայրերին մոտ արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները հանդիպում են քաղաքային միջավայրի զբոսայգիներում, տների հետևի բակերում և գյուղական միջավայրերի գյուղատնտեսական հողերում։

### Էկոհամակարգ
Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները կերակրվում են ծառերի սերմերով և ցրում դրանք սերմերի պահման միջոցով: Նրանք կարող են նաև նպաստել տրյուֆելի սնկերի սպորների տարածմանը, երբ նրանք ուտում են տրյուֆել: Նրանք այլ կենդանիների համար կարևոր որսի աղբյուր և մակաբույծ հյուրընկալող են:

### Գիշատչություն
Արևելյան մոխրագույն սկյուռների գիշատիչները ներառում են բազեները, աքիսները, ջրարջները, կարմիր լուսանները, աղվեսները, ընտանի և վայրի կատուները, օձերը, բվերը և շները։ Նրանց հիմնական գիշատիչները բազեներն են, բվերը և օձերը։ Ջրարջները և աքիսները կարող են սպառել սկյուռին, կախված նրանից, թե Միացյալ Նահանգների որ մասում է ապրում։ Կալիֆորնիայում օձերը ուտում են սկյուռիկներին, երբ նրանք սնունդ են փնտրում խիտ անտառում։ Սկյուռը ենթակա է աղվեսների հոշոտմանը Միացյալ Նահանգների արևելյան շրջանում։

Հարավային Աֆրիկայում ներկայացված իր տարածքում այն ​​որսացել են աֆրիկյան բազեները։ Երբ գիշատիչը մոտենում է արևելյան մոխրագույն սկյուռին, մյուս սկյուռները տեղեկացնում են սկյուռին՝ ձայնային ազդանշան ուղարկելով: Սկյուռի արագությունը դժվարացնում է որպեսզի նրան որսեն գիշատիչները։

## Սննդակարգ
մինի|Մոխրագույն սկյուռի կողմից կրծած պնդուկները, անցքերի շուրջ տեսանելի են սուր կտրիչների թողած կտրվածքի հետքերը
Արևելյան մոխրագույն սկյուռներն ուտում են մի շարք կերակուրներ, ինչպիսիք են ծառի կեղևը, ծառի բողբոջները, ծաղիկները,հատապտուղները, բազմաթիվ տեսակի սերմեր և կաղիններ, ընկույզներ և այլ ընկույզներ, ինչպիսիք են պնդուկը (տես նկարը) և անտառներում հայտնաբերված սնկերի որոշ տեսակներ, ներառյալ ճանճասպան սունկը,և տրյուֆելները։ Նրանք կարող են վնաս պատճառել ծառերին՝ պատռելով կեղևը և ուտելով տակի փափուկ կամբիալ հյուսվածքը: Եվրոպայում ամենամեծ վնասը կրում են սպիտակ թխկին ու հաճարենին։ Մասթ կրող գիմնոսպերմները, ինչպիսիք են մայրին, հեմլուկը, սոճին և եղևնին, սննդի մեկ այլ աղբյուր են, ինչպես նաև ծաղկավոր բույսերը, ինչպիսիք են՝ կաղնին, հիկորին և ընկուզենին։ Այս ծառերը գարնան և աշնան ամիսներին նրանց համար կարևոր սնունդ են արտադրում: Սկյուռները կտարբերվեն այն տեսակներից, որոնցից նրանք կեր են փնտրում՝ կախված սեզոնից։ Սկյուռները նաև հարձակվում են ցորենի,լոլիկի, եգիպտացորենի, ելակի և այլ այգիների մշակաբույսերի վրա։ Երբեմն նրանք ուտում են լոլիկի սերմերը, իսկ մնացածը դեն են նետում։ Երբեմն, արևելյան մոխրագույն սկյուռները նաև որսում են միջատներին, գորտերին, փոքր կրծողներին, ներառյալ այլ սկյուռներին, և փոքր թռչուններին, նրանց ձվերին և ձագերին: Նրանք նաև կրծում են ոսկորները, եղջյուրները և կրիայի սապատները, որոնք հավանաբար որպես հանքանյութերի աղբյուր են, որոնք սակավ են իրենց սովորական սննդակարգում։ Քաղաքային և ծայրամասային շրջաններում այս սկյուռները աղբամաններում սնունդ են փնտրում: Այնուամենայնիվ, այս մթերքները նրանց համար անվտանգ չեն մարսելու համար, քանի որ դրանք պարունակում են շաքար, ճարպ, ինչպես նաև հավելումներ, որոնք կարող են հիվանդացնել նրանց: Թյուր կարծիք կա, որ արևելյան մոխրագույն սկյուռները խոտակեր են, բայց դնրանք ամենակեր են։

Արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները բավականաչափ բարձր հանդուրժողականություն ունեն մարդկանց նկատմամբ, որպեսզի բնակվեն բնակելի թաղամասերում և հարձակվեն կորեկի, եգիպտացորենի և արևածաղկի սերմերի վրա: Որոշ մարդիկ, ովքեր կերակրում և նայում են թռչուններին զվարճանքի համար, նաև սերմերով և ընկույզներով կերակրում են սկյուռներին՝ նույն պատճառով։ Այնուամենայնիվ, Մեծ Բրիտանիայում արևելյան մոխրագույն սկյուռները կարող են լրացուցիչ սննդի զգալի մասը վերցնել սնուցողներից՝ կանխելով մուտքը և նվազեցնելով վայրի թռչունների օգտագործումը։ Լրացուցիչ սնուցիչների ներգրավումը կարող է մեծացնել թռչնաբույների տեղական գիշատչությունը, քանի որ արևելյան մոխրագույն սկյուռիկները ավելի հավանական է, որ կեր որոնեն սնուցիչների մոտ, ինչի արդյունքում մեծանում է բներ, ձվեր և փոքրիկ անցորդների բույն գտնելու հավանականությունը։

## Ներածություն և ազդեցություն
մինի|Արևելյան մոխրագույն սկյուռը համարվում է ներխուժող տեսակ Մեծ Բրիտանիայում ( Բունհիլ Ֆիլդս, Լոնդոն)
Արևելյան մոխրագույն սկյուռը ներմուծված տեսակ է Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան տարբեր վայրերում՝ արևմտյան Կանադայում, Բրիտանական Կոլումբիայի հարավ-արևմտյան մասում և Կալգարի քաղաքում, Ալբերտա, Միացյալ Նահանգներում, Վաշինգտոն և Օրեգոն նահանգներում`Կալիֆորնիայում՝ Ֆրանցիսկո նահանգի հարավում գտնվող Սան Մատեո և Սան Կլարա քաղաքներում։ Այն դարձել է ամենատարածված սկյուռը հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան շատ քաղաքային և ծայրամասային բնակավայրերում՝ կենտրոնական Կալիֆոռնիայի հյուսիսից մինչև Բրիտանական Կոլումբիա հարավ-արևմուտք:

20-րդ դարի սկզբին արևելյան մոխրագույն սկյուռի բազմացող պոպուլյացիաները ներմուծվել էին Հարավային Աֆրիկա, Իռլանդիա, Իտալիա, Ավստրալիա (վերացվել է 1973 թվականին) և Միացյալ Թագավորություն։

Հարավային Աֆրիկայում, թեև էկզոտիկ, այն սովորաբար չի համարվում ներխուժող տեսակ՝ իր փոքր չափի պատճառով (գտնվում է միայն Արևմտյան Քեյփի ծայրամասային հարավ-արևմտյան մասում, դեպի հյուսիս՝ մինչև Ֆրանշհուկ փոքր գյուղատնտեսական քաղաքը), ինչպես նաև այն պատճառով, որ նա բնակվում է քաղաքային վայրերում և մարդկանց կողմից մեծապես տուժած վայրերում, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական տարածքները և սոճու էկզոտիկ տնկարկները: Այստեղ նա հիմնականում ուտում է կաղին և սոճու սերմեր, թեև կարող է ուտել նաև տեղի և առևտրային պտուղներ։ Այնուամենայնիվ, այն ի վիճակի չէ օգտագործել այդ տարածքում հայտնաբերված բնական բուսականությունը (ֆինբոներ), ինչը օգնում է սահմանափակել իր տարածումը։ Այն չի շփվում բնիկ սկյուռների հետ՝ աշխարհագրական մեկուսացման (ծառի բնիկ սկյուռը՝ Paraxerus cepapi, հանդիպում է միայն երկրի հյուսիս-արևելքում գտնվող սավաննա շրջաններում) և տարբեր ապրելավայրերի պատճառով։

Մոխրագույն սկյուռներն առաջին անգամ ներկայացվել են Բրիտանիայում 1870-ականներին՝ որպես կալվածքների նորաձև հավելումներ։ 1921 թվականին Թայմսում զեկուցվել է, որ Լոնդոնի Կենդանաբանական Միությունը Ռիջենտս այգում ազատության մեջ է թողել արևելյան մոխրագույններին։Նրանք արագորեն տարածվեցին ողջ Անգլիայում, այնուհետև հաստատվեցին ինչպես Ուելսում, այնպես էլ հարավային Շոտլանդիայի որոշ մասերում: Մեծ Բրիտանիայի մայրցամաքում նրանք գրեթե ամբողջությամբ տեղահանել են բնիկ կարմիր սկյուռներին: Կարմիր սկյուռներից ավելի մեծ են և ի վիճակի են մինչև չորս անգամ ավելի շատ ճարպ կուտակել, մոխրագույն սկյուռներն ավելի լավ են դիմանում ձմեռային պայմաններին: Նրանք ավելի շատ ձագեր են արտադրում և կարող են ապրել ավելի բարձր խտություններում: Մոխրագույն սկյուռիկները կրում են նաև սկյուռիկ ջրծաղիկի վիրուսը, որի նկատմամբ կարմիր սկյուռները իմունիտետ չունեն։ Երբ վարակված մոխրագույն սկյուռը ներմուծում է կարմիր սկյուռի պոպուլյացիան, նրա անկումը 17–25 անգամ ավելի է, քան միայն մրցակցության միջոցով։

Իռլանդիայում կարմիր սկյուռների տեղաշարժը այդքան արագ չի եղել, քանի որ միայն մեկ ներմուծում է տեղի ունեցել՝ Լոնգֆորդ կոմսությունում: Սխեմաներ են ներդրվել Իռլանդիայում մոխրագույն սկյուռների պոպուլյացիան վերահսկելու համար՝ խրախուսելու հայրենի կարմիր սկյուռներին: Արևելյան մոխրագույն սկյուռները նաև ներմուծվել են Իտալիա, և Եվրոպական միությունը մտահոգություն է հայտնել, որ նրանք կտեղհանեն կարմիր սկյուռին եվրոպական մայրցամաքի որոշ մասերից:
մինի|Արևելյան մոխրագույն սկյուռ և սերմեր ուտող կարմիր սկյուռ

### Որպես սնունդ
Բնիկ ամերիկացիներ ավելի վաղ կերել են մոխրագույն սկյուռներին, և նրանց միսը դեռևս հայտնի է Հյուսիսային Ամերիկայում գտնվող որսորդների շրջանում: Այսօր այն դեռ հասանելի է մարդկանց սպառման համար և երբեմն վաճառվում է Միացյալ Թագավորությունում։ Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգների բժիշկները զգուշացրել են, որ սկյուռի ուղեղը չի կարելի ուտել, քանի որ նրանք կարող են ունենալ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբ հիվանդությունը։

### Կարմիր սկյուռների տեղաշարժը
Բրիտանիայում և Իռլանդիայում արևելյան մոխրագույն սկյուռը չի կառավարվում բնական գիշատիչների կողմից, բացառությամբ եվրոպական անտառային կզաքիսի, որն ընդհանրապես բացակայում է Անգլիայում և Ուելսում։ Սա նպաստել է նրա պոպուլյացիայի արագ աճին և հանգեցրել է նրան, որ տեսակը դասակարգվում է որպես վնասատու, և այժմ անօրինական է արևելյան մոխրագույն սկյուռիկներին Մեծ Բրիտանիայում վայրի բնության մեջ բաց թողնելը։ Միջոցներ են մշակվում նրա թիվը նվազեցնելու համար, ներառյալ արշավը, որը սկսվել է 2006 թվականին և կոչվում է «Փրկեք մեր սկյուռներին»՝ օգտագործելով «Փրկեք կարմիրը, կերեք մոխրագույնը» կարգախոսը, որը փորձեց կրկին ներմուծել սկյուռի միսը տեղական շուկա, որտեղ հայտնի խոհարարները քարոզում էին այդ գաղափարը,խոհարարական գրքերը, որոնք ներկայացնում էին սկյուռ պարունակող բաղադրատոմսեր, և Անտառային հանձնաժողովը սկյուռի մսով կանոնավոր մատակարարում էր բրիտանական ռեստորաններին, գործարաններին և մսավաճառներին։ Այն տարածքներում, որտեղ գոյատևում են կարմիր սկյուռների մնացորդային պոպուլյացիաները, ինչպիսիք են Անգլսի, Բրաունսի և Ուայթ կղզիները, կան ծրագրեր՝ արմատախիլ անելու մոխրագույն սկյուռներին և թույլ չտալու նրանց հասնել այս տարածքներ, որպեսզի թույլ տան կարմիր սկյուռի պոպուլյացիաներին վերականգնել և աճել։

Թեև բարդ և հակասական է, սակայն ենթադրվում է, որ արևելյան մոխրագույն սկյուռի կողմից կարմիր սկյուռի տեղաշարժի հիմնական գործոնը նրա ավելի լավ մարզավիճակն է, հետևաբար բոլոր չափումներով կարմիր սկյուռի նկատմամբ մրցակցային առավելությունը։ Մոխրագույն սկյուռի` կարմիր սկյուռի ապրելավայր մտնելուց հետո 15 տարվա ընթացքում կարմիր սկյուռի պոպուլյացիաները վերացել են։ Արևելյան մոխրագույն սկյուռը հակված է ավելի մեծ և ուժեղ լինել, քան կարմիր սկյուռը և ապացուցվել է, որ ձմռանը ճարպ կուտակելու ավելի մեծ կարողություն ունի: Իրենց հայրենի Իռլանդիայում ծառերի սղության պատճառով կարմիր սկյուռիկները միակ տեսակն են, որոնց վնասում է մոխրագույն սկյուռների ներխուժումը։ Հետևաբար, սկյուռը կարող է ավելի արդյունավետ մրցակցել հասանելի սննդի ավելի մեծ մասնաբաժնի համար, ինչը հանգեցնում է կարմիր սկյուռի գոյատևման և բազմացման համեմատաբար ավելի ցածր մակարդակի: Պարապոքսվիրուսը կարող է նաև մեծապես նպաստող գործոն լինել. կարմիր սկյուռները վաղուց մահացու տուժել են այս հիվանդությունից, մինչդեռ արևելյան մոխրագույն սկյուռները չեն ազդվել, բայց համարվում են կրողներ, թեև վիրուսի փոխանցման ուղիները դեռևս պետք է պարզվեն։ Կարմիր սկյուռի ոչնչացման տեմպերը կարող են լինել 20-25 անգամ ավելի մեծ սկյուռային ջրծաղիկի հաստատված դեպքերով շրջաններում, քան այն տարածքներում, որտեղ հիվանդություն չկա։ Այս երկու սկյուռների միջև կատարված այս մրցակցային գործողությունը պատճառաբանված է նրանով, որ արևելյան մոխրագույն սկյուռը որակվել է որպես հիմնական տեսակ, քանի որ արևելյան մոխրագույն սկյուռը եկել և ջնջել է կարմիր սկյուռիկներին, մրցակցության հավանականությունը կնվազի, հետևաբար ավելի շատ արևելյան մոխրագույն սկյուռեր կգան Իռլանդիա։ Այնուամենայնիվ, արձանագրվել են կարմիր սկյուռների գոյատևման մի քանի դեպքեր, քանի որ նրանք իմունիտետ են զարգացրել, բայց նրանց պոպուլյացիան դեռևս զանգվածաբար տուժում է: Կարմիր սկյուռը նույնպես ավելի քիչ հանդուրժող է ապրելավայրերի ոչնչացման և մասնատման նկատմամբ, ինչը հանգեցրել է նրա պոպուլյացիայի նվազմանը, մինչդեռ ավելի հարմարվող արևելյան մոխրագույն սկյուռը օգտվել է առավելություններից և ընդլայնվել: Այս սկյուռների միջև մրցակցությունը վերահսկելու համար արված մեթոդներն այն են, որ կարմիր սկյուռները պետք է մնան իրենց սկզբնական բնակավայրերում, օրինակ՝ Իռլանդիայում, մինչդեռ մոխրագույն սկյուռները պետք է ամբողջությամբ հեռու մնան այս վայրերից՝ որպես սկյուռների այս մրցակցությունը վերահսկելու միջոց։

Նմանատիպ գործոններ, ըստ երևույթին, եղել են Հյուսիսային Ամերիկայի Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, որտեղ բնիկ ամերիկյան կարմիր սկյուռը հիմնականում տեղահանվել է արևելյան մոխրագույն սկյուռի կողմից՝ զբոսայգիների և անտառների ողջ տարածաշրջանի մեծ մասում:

Ճակատագրի հեգնանքով, արևելյան մոխրագույն սկյուռի ապագայի «վախերն» առաջացան 2008 թվականին, երբ մելանիզմը (սևը) սկսեց տարածվել հարավային բրիտանական բնակչության մեջ։ "Մեծ Բրիտանիայում, եթե «մոխրագույն սկյուռը» (արևելյան մոխրագույն սկյուռ) թակարդում է հայտնվել, Վայրի բնության և գյուղի մասին 1981 թվականի օրենքի համաձայն, անօրինական է նրան բաց թողնել կամ թույլ տալ, որ նա փախչի վայրի բնություն. փոխարենը, իրավաբանորեն պահանջվում է, որ այն «մարդկայնորեն ուղարկվի»։

1990-ականների վերջին Իտալիայի Վայրի բնության ազգային ինստիտուտը և Թուրինի համալսարանը սկսեցին ոչնչացնել մոխրագույն սկյուռների տարածումը Իտալիայի հյուսիս-արևմուտքում, սակայն կենդանիների իրավունքների պաշտպանության խմբերի դատական ​​գործողությունները արգելափակեցին դա: Հետևաբար, ակնկալվում է, որ մոխրագույն սկյուռները կանցնեն Ալպերը, Ֆրանսիա և Շվեյցարիա առաջիկա մի քանի տասնամյակների ընթացքում։

## Տես նաև
* Սև սկյուռ, մելանիստական ​​ենթախումբ
* Արևմտյան մոխրագույն սկյուռ (Sciurus griseus)
* Արիզոնայի մոխրագույն սկյուռ (Sciurus arizonensis)
* Մեքսիկական մոխրագույն սկյուռ (Sciurus aureogaster)
* Թոմի Թաքեր (սկյուռ), հայտնի արևելյան մոխրագույն սկյուռ 1940-ականներին
* Պինտո Բին (սկյուռ), բիբալդ արևելյան մոխրագույն սկյուռ Իլինոյսում, որը սատկել է 2022 թվականին
* Գետնանուշ (սկյուռ), արևելյան մոխրագույն, որը հայտնի դարձավ սոցիալական ցանցերում և այնուհետև վիճելիորեն սպանվեց 2024 թվականին

## Հղումներ

## Արտաքին հղումներ
* ARKive – Still photos and videos
* An Exotic Evolution: Black Squirrels Imported in Early 1900s Gain Foothold – an article from The Washington Post
* WildlifeOnline – Natural History of Tree Squirrels
* Smithsonian Eastern Gray Squirrel article 
* Grey Squirrel feeding on peanuts in a British park
* Grey Squirrels, Fletcher Wildlife Garden

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:ԲՊՄՄ կարմիր ցանկի քիչ մտահոգող տեսակներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կանադայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կրծողներ