open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հրաչյա Սարուխան

**Հրաչյա Լյուդվիգի Սարուխան (Հրաչիկ Լյուդվիգի Սարուխանյան,** սեպտեմբերի 1, 1947, Համզաչիման (այժմ՝ Մարգահովիտ, Լոռու մարզ) - ապրիլի 8, 2016), հայ թարգմանիչ, բանաստեղծ։ Հեղինակ է «Եզրագծեր», «Հրաշք օրեր», «Վկայություններ», «Այլ ժամանակներ», «Աստծո առավոտ» ժողովածուների։ Հայաստանի գրողների միության անդամ է 1978 թվականից։

## Կենսագրություն
Հրաչյա Սարուխանը ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Հայկական ԽՍՀ Գուգարքի շրջանի Համզաչիման գյուղում։ Ավարտել է Կիրովականի № 3 միջնակարգ դպրոցը։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի (այժմ՝ քոլեջ) գեղանկարչության բաժինը, 1974 թվականին ուսումը շարունակել է Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ 1977 թվականից աշխատում է Կիրովականի քաղաքային «Կայծ» թերթում։ Սարուխանի առաջին բանաստեղծությունը լույս է տեսել նույն թերթում, 1966 թվականին։ 1978 թվականին արժանացել է տարվա լավագույն առաջին գրքի մրցանակին։ 1983 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում կազմակերպված հատուկ դասընթացները։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1966 թվականին «Ավանգարդ» թերթում։

## Երկեր
* Ի տրիտուր, Երևան, 2005։
* Աստծո առավոտ, Երևան, 1999։
* Վկայություններ, Երևան, 1989։
* Հրաշք օրեր, Երևան, 1981։
* Եզրագծեր, Երևան, 1977։

### Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Տիխոնով Նիկոլայ, Կավ և կրակ (գրքի մեջ մտնող «Կիրովը մեզ հետ է» պոեմը և բանաստեղծությունների մի մասը թարգմանել է Հրաչյա Սարուխանը), Երևան, «Հայաստան», 1976, 251 էջ։

### Մամուլ
* Բանաստեղծություններ։ «Գարուն», 1967, № 1։

## Պարգևներ և մրցանակներ
Արժանացել է «Տարվա լավագույն առաջին գիրք», Հայաստանի գրողների միության, հայ պոեզիայի բարձրագույն՝ «Ավետիք Իսահակյանի անվան» մրցանակների, պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացու», «Գրական վաստակի համար» մեդալներով, ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալով, Հայաստանի վարչապետի շնորհակալագրով։ Հայաստանի գրողների միության վարչության անդամ է։ Արժանացել է «Լոռվա ասպետ», «Մարգահովիտի պատվավոր քաղաքացի» կոչումներին։

Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011)։

Վերջերս էլ՝ սեպտեմբերի 9-ին բանասիրական գիտությունների թեկնածու Նաիրա Ղումաշյանը հրատարակեց «Հրաչյա Սարուխանի պոեզիան» մենագրությունը։

## Տես նաև
* Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրաչյա Սարուխան 
* Գրանիշ։ Հրաչյա Սարուխան

Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Թամիլ Նադու

**Թամիլնադ** (մինչև 1969-ը՝ *Մադրաս*), նահանգ Հնդկաստանի հարավում, Բենգալյան ծոցի ափին։ Տարածությունը՝ 130 հազար կմ² է, բնակչությունը՝ 72 միլիոն (2011)։ Վարչական կենտրոնը՝ Մադրաս։ Թամիլնադը գրավում է մերձափնյա ալյուվիալ հարթավայրը և Դեկանի սարահարթի հարավ ծայրամասը։ Կլիման արեադարձային մուսսոնային է, տարեկան տեղումները՝ 600-1200 միլիմետր (լեռներում՝ մինչե 2500 միլիմետր)։ Ամենախոշոր գետը Կավերին է։ Տարածքի 15% ը ծածկված է տերևաթափ արևադարձային անտառներով։ Թամիլնադը երկրի ամենախիտ բնակեցված նահանգներից է։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է, գլխավորապես հողագործությունը։ Մշակում են հացահատիկային, տեխնիկական կուլտուրաներ, ընդավորներ, բանջարեղեն։ Զբաղվում են անասնապահությամբ։ Զարգացած է ձկնորսությունը, փայտամթերումը։ Թամիլնադում արդյունահանվում է չիգինիտ, բոքսիտ, մագնեզիտ, կերակրի աղ։ Զարգացած է տեքստիլ, սննդի արդյունաբերությունը, կաշվե ապրանքների և շինանյութերի արտադրությունը, մեքենաշինությունը, սև մետալուրգիան։

Գլխավոր նավահանգիստներն են Մադրասը, Տուտտուկկուդին։

## Ծանոթագրություններ
Տամբովկա

**Տամբովկա** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։ Գտնվում է Փարվանա լճի ափին, Աբուլ լեռնագագաթից արևելք, շրջկենտրոնից 40 կիլոմետր հյուսիս-արևելք։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։ Տամբովկաում գործում են ձկնային տնտեսություններ, պանրագործարան։ Ունի ռուսական միջնակարգ դպրոց, 2 գրադարան, ակումբ, բժշկական և կապի բաժանմունք։

## Պատմություն
250px|մինի|աջից|Տամբովկայում հայտնաբերված հիմնավեր եկեղեցու լուսամուտի գեղաքանդակ պսակ
1840-ական թվականներին Տամբովկա տեղափոխված ռուսները հին գյուղատեղիում հիմնում են նոր գյուղ։ 1914 թվականին Տամբովկան ունեցել է 469 բնակիչ։ Հայտնի է, որ մի խումբ հայեր Ախալքալաքի Խուլգումո գյուղից 1924 թվականին տեղափոխվել են Տամբովկա։

1993 թվականին հնագիտական պեղումներ են կատարվել մ.թ.ա. 2000-1800 թթ. թվագրվող գյուղամերձ հնավայրում։ Աշխատանքները վերսկսվել են 2000 թվականին։ Հայտնաբերվել են միջին բրոնզի և պղնձի ժամանակաշրջաններով թվագրվող նյութեր, 28 մ տրամագծով և 3 մ բարձրությամբ դամբարանաբլուր։ Ըստ վրացի հնագետ Կախա Կախիանիի` Տամբովկայի հնագիտական նյութերը վկայում են, որ «տեղում վրացիները 4000 տարվա պատմություն ունեն»։ Այս տեսակետի հետ համաձայն չէ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը։

Հուշարձանագետ Ս. Կարապետյանը 1988 և 2004 թվականներին Տամբովկայում կատարած ուսումնասիրությունների ընթացքում գյուղում հայտնաբերել է հիմնավեր եկեղեցու լուսամուտի գեղաքանդակ պսակ։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Տամբուրին (այլ կիրառումներ)

**Տամբուրին** (ֆրանսերեն tambourin),
# Հարվածային երաժշտական գործիք, գլանաձե ոչ մեծ թմբուկի տեսակ (բարձրությունը գերազանցում է տրամագծին)։ Տամբուրինի հայրենիքը Պրովանսն է (Ֆրանսիա), այստեղից էլ նրա մյուս անվանումը՝ պրովանսյան թմբուկ։
#  Ֆրանսիական հնագույն ժողովրդական պար (պրովանսյան ծագումով), չափը երկմաս է ( մեղեդին ուղեկցվում է բասում կրկնվող հնչյուններով։ Կատարվել է աշխույժ, արագ տեմպով՝ ֆլեյտայի և Տամբուրինի նվագակցությամբ (այստեղից՝ անվանումը)։ Տամբուրինի ձևով գրվել են դիվերտիսմենտային պարային համարներ XVII — XVIII դարեր ֆրանսիացի կոմպոզիտորների (Ա․ Կամպրա, ժ․ Ֆ․ Ռամո, Ա․ Գրետրի) օպերաներում։ Ֆրանս, կոմպոզիտորները ստեղծել են մի շարք գործիքային Տամբուրիններ (օրինակ՝ ժ․ Մ, Լեկլեր Ավագի ջութակի և բասի համար գրված սոնատների առանձին մասերը)։ Մեծ ճանաչում է գտել Ռամոյի Տամբուրին կլավեսինի համար։
# Գրականության մեջ հանդիպում է որպես դափի անվանում։
Ուետոր Տախար (քաղաք)

**Ուետոր Տախար** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Լոխա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 40 կմ²։ Բնակչությունը՝ 9998 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 43 կմ։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Իսիդրո Լաբրադոր (15 դե մայո) / Նուեստրո Պադրե Խեսուս Նասարենո։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Calleancha huetor.JPG|
Պատկեր:Puente huetor.JPG|
Պատկեր:Torreon_Huetor.jpg|Աշտարակ
Պատկեր:Iglesia1 huetor.JPG|Եկեղեցի
Պատկեր:Parquepatos_huetor.JPG|Այգի


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Actualidad de Huetor 
* Microweb turística de Huétor-Tájar realizada por el Patronato de Turismo de Granada 

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ֆոնելաս

**Ֆոնելաս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Գվադիկս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 96 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1094 (2010)։

## Արտաքին հղումներ
* Microweb turística de Fonelas realizada por el Patronato de Turismo de Granada 
* Web sobre el yacimiento de grandes mamíferos del Plio-Pleistoceno de Fonelas P-1 

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Վարչական պատասխանատվություն

**Վարչական պատասխանատվությունը**, վարչական իրավախախտումների համար քաղաքացու կամ պաշտոնատար անձի պատասխանատվությունն է պետության (հանձինս նրա մարմինների) առջև։ Վարչական պատասխանատվության դեպքում սովորաբար բացակայում է ծառայական ենթակայությունը վարչական իրավախախտում (զանցանք) թույլ տված անձի և հարկադրանք (վարչական տույժ) կիրառող վարչական մարմնի միջև։ Պաշտոնատար անձինք վարչական պատասխանատվության են կրում կառավարման, պետական և հասարակական կարգի, բնության, բնակչության, առողջության պահպանման ոլորտում իրենց պաշտոնեական պարտականությունների մեջ մտնող կանոնների խախտման համար։ Վարչական պատասխանատվության տեսակ կարող են լինել նախազգուշացումը, տուգանքը, իրավախախտման գործիք կամ անմիջական օբյեկտ ծառայած առարկայի առգրավումը (հատուցմամբ), դրա բռնագրավումը, հատուկ իրավունքներից (օրինակ, տրանսպորտային միջոց վարելու իրսսիսնքից) զրկումը, ուղղիչ աշխատանքները, վարչական կալանքը։

Վարչական մեկ իրավախախտման համար կարող է նշանակվել մեկ հիմնական կամ մեկ հիմնական և մեկ լրացուցիչ տույժ։ Անձի թույլ տված մեկից ավելի իրավախախտման համար տույժ է նշանակվում ըստ իրավախախտման դեպքերի և ի կատար է ածվում առանձին։

Վարչական պատասխանատվություն նախատեսող ակտեր ընդունելու իրավունքը վերապահված է պետական իշխանության և պետական կառավարման մարմիններին։ 

Կատեգորիա:Վարչական իրավունք
Իլմար Տամմուր

**Իլմար Տամմուր** (, , ), էստոնացի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր, ԷԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1964)։

1941 թվականին ավարտել է Տալլինի բեմարվեստի դպրոցը։ 1944-1946 թվականներին՝ «Վանեմույնե», 1946-1948 թվականներին՝ Տալլինի դրամատիկական թատրոնների ռեժիսոր և դերասան, 1948-1952 թվականներին՝ Պյառնուի «Էնդլա» թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր և տնօրեն, 1952-1970 թվականներին՝ Կինգիսեպի անվան էստրադական դրամայի թատրոնի, 1970-1974 թվականներին՝ ԷԽՍՀ ֆիլհարմոնիայի (Տալլին) գլխավոր ռեժիսոր։ 1974 թվականից՝ Ռակվերեի թատրոնի ռեժիսոր և դերասան։ Դերերից են՝ Սիրանո (Ռոստանի «Սիրանո դը Բերժերակ»), Շվանդյա (Տրենյովի «Լյուբով Ցարովայա», բեմադրություններից՝ Կոռնեյչուկի «Էսկադրայի խորտակումը» (1953), Շեքսպիրի «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» (1955), Գյոթեի «Ֆաուստ» (1-2 մաս, 1968-1969)։ Դասավանդել է Տալլինի կոնսերվատորիայում (1955-1960), Վիլդեի անվան մանկավարժ, ինստիտուտում (1967-1970)։ 1953-1969 թվականներին՝ էստրադայի թատերական ընկերության նախագահ։ Նկարահանվել է կինոյում։ ԷԽՍՀ պետական մրցանակ (1958)։ Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

Կատեգորիա:Էստոնացի դերասաններ
Կատեգորիա:Էստոնացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի երաժշտության և թատրոնի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Սերովբե Տերվիշյան

**Սերովբե Տերվիշյան** (), հայ լեզվաբան, հնդեվրոպաբան։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1864 թվականից), վարդապետ (1866 թվականից)։

1870 թվականին լույս է տեսել Տերվիշյանի «էոմրի էվլիա» («Սրբերի վարքը», հատոր 2, 1870) հայատառ թուրք, գիրքը, 1872 թ.՝ Ս. Հուստինոսի «Պատասխանատուութիւնք առաջին եւ երկրորդ եւ պատմութիւն նորին վկայութեան»՝ գրաբար թարգմանությամբ։ Սակայն շուտով թողել է կրոնաբարոյական գրականության ասպարեզը և զբաղվել լեզվաբանությամբ, սովորել մի շարք հին ու նոր լեզուներ (հունարեն, լատիներեն, գերմաներեն, սանսկրիտերեն, պահլավերեն, և այլն)։ «Հին հայերենի ք-ն» (1877, գերմաներեն) աշխատության մեջ Տերվիշյանը դիտարկել է հայերենի «ք» հնչյունն ունեցող բառերը և փորձել է բացահայտել այդ հնչյունի համապատասխանություններն այլ լեզուների համարժեք տարրերի (միավորների) հետ։ 1885 թ. լույս է տեսել նրա «Հնդեւրոպական նախալեզու» հատորը, որն ամփոփում է հնդեվրոպաբանության առավել կարևոր նվաճումները, հանգամանորեն պարզաբանում նախալեզվի հետ կապված հարցերը, անդրադառնում հնդեվրոպական հին քաղաքակրթության պատմությանը, ինչպես նաև հնդեվրոպական լեզվաբանության անցած ուղուն։ 1887 թ. Կոստանդնուպոլսում հիմնել և խմբագրել է հայերեն առաջին լեզվաբանական հանդեսը՝ «Լեզու» (1887-1888)։ Ըստ Տերվիշյանի, հնդեվրոպական նախալեզուն մարդկային նախաստեղծ լեզուն չէ, իսկ մարդկային լեզուն մենակունք չէ այն հասարակական է, հատուկ՝ բանական էակներին. կենդանական լեզու չկա։ Այս կապակցությամբ նա ընդգծում է լեզվի և մտածողության սերտ կապը։ Հնդեվրոպական լեզուներից ոչ մեկը (այդ թվում նաև սանսկրիտը), ըստ Տերվիշյանի, նախամայր լեզու չէ։ Հայերենի ցեղակցության խնդրում իրեն, տեսությանը տուրք չտալով հանդերձ՝ նա որոշակի դիրքավորում չի ցուցաբերել։ Կատարել է հայերեն բառերի մի շարք ճիշտ ստուգաբանություններ, անդրադարձել Պերսոպոլսի սեպագիր արձանագրությունների պատմությանն ու լեզվին («Պերսեպոլսոյ սեպագիրք», Հանդէս ամսօրեայ, 1887-1889)։ Գրել է նաև «Այրի մայրն ու միամօր որդեակը» (1871) ողբերգությունը։

## Գրականություն
* Աղայան Է., Հայ լեզվաբանության պատմություն, հատոր 1, Ե., 1958:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Մոտրիլ (քաղաք)

**Մոտրիլ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Կոստա-Տրոպիկալ գավառի կազմում։

Տարածքը 109 կմ2։ Բնակչությունը 60884 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 74 կմ հեռավորություն։

## Արտաքին հղումներ
* Turismo Motril 
* Motril mobile app 
* Costa tropical
* Information about Motril 
* Local History
* Motril - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* Paseo virtual por Motril
* English News Magazine for the Region
* Turismo Granada 
* El Cultura Motril 
* Ruta de las azucareras
* Santuario de Nuestra Señora de la Cabeza 
* Santuario de Nuestra Sra. de la Cabeza en Motril
* Salobreña - Información de tu ciudad MONUMENTOS RELIGIOSOS Motril Santuario de Nuestra Señora de la Cabeza

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Տախտակամած

մինի|Նավի տախտակամած
**Տախտակամած**, հորիզոնական ծածկ նավի իրանում։ Բաղկացած է երեսարկից և նավակմախքից (բիմսեր, քարլինգսներ են)։ Վերին (անընդհատ) տախտակամածի՝ իրանի հիմնական երկայնական կապն է, որն ապահովում է իրանի ընդհանուր ամրությունը և լայնական կոշտությունը։ Ստորին տախտակամածներն իրանը բաժանում են ըստ բարձրության և ծառայում ուղևորներին, բեռներն ու սարքավորումը տեղավորելու համար։ Վերնակառուցումը վերևից սահմանափակող տախտակամած անվանում են վերնակառուցումների տախտակամած։ Վերևում գտնվող տախտակամածները կոչվում են ըստ դրանց նշանակման (նավակային, զբոսանքի են)։

Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Կատեգորիա:Նավեր
Ստեփան Տեր-Սահակյան

**Ստեփան Տեր-Սահակյան** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 18-րդ դարի վերջին քառորդի հայ ազատագրական շարժման գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում, մեծահարուստի ընտանիքում։ Մասնակցել է 1783 թվականին Էջմիածնում Հայոց կաթողիկոս Ղուկաս Ա Կարնեցու գլխավորությամբ գումարված գաղտնի խորհրդակցությանը, որը որոշել է ռազմական օգնություն խնդրել Ռուսաստանից՝ Հայաստանը թուրք-պարսկական տիրապետությունից ազատագրելու համար։ Այրարատ և Արցախ նահանգների ազատագրական շարժումները փոխհամաձայնեցնելու և գործելակերպի միասնական ծրագիր մշակելու նպատակով Տեր-Սահակյանը 1783 թվականի աշնանը Երևանից մեկնել է Արցախ, ծանոթացել հայ մելիքների ռազմական ու տնտեսական կարողություններին։ Վերջիններս, հավաքագրելով 5 հազար զինվոր և կուտակելով պարենի անհրաժեշտ պաշար, պատրաստվել են Հյուսիսային Կովկասում (Գեորգիևսկ ամրոցում) հաստատված ռուսական զորքերին դիմավորել Գանձակի մոտակայքում։ Հայաստանի ազատագրության շուրջ ցարական արքունիքի հետ բանակցելու համար, 1784 թվականի ամռանը Տեր-Սահակյանը, որպես Երևանի կամ «Արարատյան դեսպան», մեկնել է Պետերբուրգ։ Այնտեղ նա ստացել է արքեպիսկոպոս Հովսեփ Արղությանի կազմած հայ-ռուսական պայմանագրի նախագիծը, որով պետք է առաջնորդվեր բանակցություններում։ Իր նամակներից մեկում Հ․ Արղությանը Տեր-Սահակյանին անվանում է ամբողջ հայության դեսպան։ Նա իր հետ Պետերբուրգ է տարել Եկատերինա 2-րդ կայսրուհուն և իշխան Գ․ Ա․ Պոտյոմկինին հասցեագրված նամակներ (կաթողիկոսի և Երևանի երևելիների անուններից), որոնցով նրանք խնդրել են ռազմական շուտափույթ օգնություն։ Սակայն խոստացված օգնությունը չի ցուցաբերվել՝ ռուս զորքերի պարսկական արշավանքը հետաձգելու պատճառով։

## Գրականություն
* Иоаннисян А. Р., Россия и армянское освободительное движение в 80-х годах 18 столетия, Е., 1990.

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական պայքարի գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Յուոզաս Տալլատ-Կյալպշա

**Տալլատ-Կյալպշա** (Տալլատ-Կելպշա) Յուոզաս Անտանո. , (), լիտվացի խորհրդային կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ։ Լիտվական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945)։

## Կենսագրություն
1916 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի կոնսերվատորիան (սովորել է Լյադովի, Շտեյնբերգի, Վիտոլի մոտ)։ Եղել է 1920 թվականին Կաունասում հիմնադրված օպերային թատրոնի (այժմ՝ Լիտվիայի օպերայի և բալետի թատրոն) կազմակերպիչներից և դիրիժորը, Կաունասի երաժշտական ուսումնարանի (1933 թվականից՝ կոնսերվատորիայի) կազմակերպիչ և դասատու (1948 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Եղել է Լիտվական ԽՍՀ կոմպոզիտորների միության նախագահ (1948 թվականից)։ Գրի է առել ավելի քան 700 ժողովրդական երգ (լիտվական և բելառուսական), դրանց զգալի մասը մշակել երգչախմբի, ձայնի և դաշնամուրի համար։ Հեղինակ է «Ավագի դուստրը» օպերայի (1938), նվագախմբային, կամերային և վոկալ երկերի, դրամատիկ ներկայացումների երաժշտության։

## Մրցանակներ
Ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1948)։

Կատեգորիա:Լիտվացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լիտվացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Լիտվացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 մահեր
Կատեգորիա:1949 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Ալդեյրե

**Ալդեյրե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Գվադիքս գավառի կազմում։ Տարածքը 70.07 կմ2։

Բնակչությունը 696 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 21 կմ հեռավորություն։

Քաղաքի հովանավորներն են համարվում Սուրբ Ռոկեն և Սուրբ կույս Ռոսարիոն։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Página web del Excmo. Ayuntamiento de Aldeire

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Շահե-Զատիկ Տատուրյան

**Շահե-Զատիկ Սամվելի Տատուրյան** (), հասարակական գործիչ, հրապարակագիր, ՀԽՍՀ վաստակավոր ժուռնալիստ (1972), «Ժողովուրդ» հակաֆաշիստական ընդհատակյա թերթի հիմնադիր։

## Գործունեություն
Եղել է Սիրիայի և Լիբանանի (1928-1932), Պաղեստինի (1932-1935), ֆրանսիական (1936-1947) կոմկուսների անդամ։ Կոմունիստական գործունեության համար բազմիցս բանտարկվել է։ 1935 թվականին Երուսաղեմի բանտում կազմակերպել է քաղաքական բանտարկյալների հացադուլ։

Եղել է ֆրանսիական դիմադրության շարժման հայկական կազմակերպության ղեկավարներից (1941-1945) և Հայ ազգային ճակատի հիմնադիրներից։ 1942-1944 թվականներին եղել է «Հայ ճակատ» և «Ժողովուրդ» հակաֆաշիստական ընդհատակյա թերթերի խմբագիրը։ Մասնակցել է Փարիզի հակաֆաշիստական ապստամբությանը (1944 թվականի օգոստոս)։ 1944-1947 թվականներին Հայ ազգային ճակատի (1945 թվականից՝ Հայ ազգային միություն) կենտրոնական վարչության անդամ, ֆրանսիական կոմկուսի հայկական հատվածի ղեկավար մարմնի քարտուղար։ Եղել է հայրենադարձության կազմակերպիչներից։ Աշխատակցել է «Լիբանան» (Բեյրութ), «Երևան» (Փարիզ), «Զանգու» (Փարիզ), «Բանվոր» (Նյու-Յորք) և այլ թերթերի։

Հայրենադարձվել է 1947 թվականին։ 1948 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում, 1964 թվականից՝ արտասահմանյան հաղորդումների գլխավոր խմբագիր, 1972-1982 թվականներին՝ կոմիտեի նախագահի տեղակալ։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ժուռնալիստ (1972)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ժուռնալիստներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Նուգա (քաղաք)

**Նուգա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Ալպուխարա–Գրանադինա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 55 կմ2։ Բնակչությունը՝ 330 (2007 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 148 կմ։
Բացի դրանից տուրոնը հայտնի իսպանական քաղցրութուն է, որի գլխավոր բաղադրիչներն են նուգան, նուշը և շոկոլադը։

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Վեզեր (գետ, Ֆրանսիա)

**Վեզեր** (Vezere), գետ Ֆրանսիայի հարավում, Դորդոն գետի աջ վտակը։ Երկարությունը 192 կմ է։ Սկիզբ է առնում Միլվաշ (Կենտրոնական զանգվածի արևմտյան շրջան) սարավանդից։ Ջրի միջին ծախսը Իզերշ քաղաքի մոտ 16 մ3/վրկ է։ Նավարկելի է 65 կմ։ Վեզերի վրա կա հիդրոէլեկտրակայան, ափերին՝ Բյուժա, Իզերշ, Տերասոն քաղաքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Տերպինհիդրատ

**Տերպինհիդրատ**. պ-մենթանդիոլ 1,8-ի միահիդրատը։ Անգույն, անհոտ, դառնահամ բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 115°С։ Քիչ է լուծվում ջրում, լուծվում է սպիրտում։ Ստանում են a-պինենի և նոսր ծծմբական թթվի փոխազդեցությամբ։ Օգտագործվում է տերպինեոլի (եղրևանու հոտով նյութ, օգտագործվում է օծանելիքի արդյունաբերության մեջ, նաև որպես պլաստիֆիկատոր, ֆլոտացնող նյութ, հոտավետ նյութերի ելանյութ) արտադրության և բժշկության (որպես խորխաբեր միջոց) մեջ։ Մեծ քանակներն առաջացնում են փսխում։ Թողարկվում է փոշու և հաբերի ձևով։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Նատրիումի սուլֆիտ

**Նատրիումի սուլֆիտ**, անգույն բյուրեղներ ծծմբային թթվի նատրիումական չեզոք աղը՝ Na_2SO_3 բանաձևով, լուծվում է ջրում, առաջացնում է բյուրեղահիդրատ։

## Հատկութունները
Նատրիումի սուլֆիտը ուժեղ վերականգնիչ է։ Սովորական ջերմաստիճանում ջրային լուծույթից անջատվում Na_2SO_3\cdot 7H_2O բյուրեղահիդրատը։ Ջրային լուծույթներում հեշտությամբ օքսիդանում է օդի թթվածնի հետ։ Ջրային լուծույթներում Na_2SO_3 միանում է ծծմբի հետ առաջացնելով նատրիումի տիոսուլֆատ։

## Ստացումը
Նատրիումի սուլֆատ ստանում են․
* Նատրիումի կարբոնատի (Na_2CO_3) և ծծմբի երկօքսիդի (SO_2) փոխազդեցությամբ
:Na_2CO_3 + SO_2 \rightarrow Na_2SO_3 + CO_2\uparrow 

* նատրիումի հիդրոսուլֆիտի (NaHSO_3) և նատրիումի հիդրօքսիդի չեզոքացմամբ 38–40°C ջերմաստիճանում, հաջորդաբար սառեցմամբ և հեպտահիդրատի բյուրեղացմամբ
:NaHSO_3 + NaOH  \rightarrow Na_2SO_3 + H_2O

* նատրիումի հիդրօքսիդի և ծծմբի երկօքսիդի փոխազդեցությամբ
:2NaOH + SO_2  \rightarrow Na_2SO_3 + H_2O

Անջուր աղ
* առանձնացնում են բյուրեղացմամբ 95-100°C ջերմաստիճանում կամ հեպտահիդրատի ջրազրկմամբ։
* ստանում են նատրիումի հիդրոսուլֆիտի և կալցիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությամբ։
* ստացվում է որպես կողմնակի նյութ բենզոլսուլֆոթթվից ֆենոլ ստանալիս։
Այս ռեակցիաները իրականացնեկուց հետո կարող ենք ամփոփել․
:~\mathrm{SO_2 \xrightarrow{NaHCO_3} \ NaHSO_3 \xrightarrow{NaOH} \ Na_2SO_3}

## Կիրառությունը
Օգտագործվում է լուսանկարչության (հայտածիչ), դեղանյութերի և արհեստական մանրաթելերի արտադրության մեջ։ Նատրիումի հիդրոսուլֆիտը՝ NaHSO_3, օգտագործվում է սննդի (պահածոյացնող միջոց), կաշվի և կտորեղենի (սպիտակեցման և ներկման ժամանակ) արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սուլֆիտներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Ալֆակար

**Ալֆակար** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Գվադիքս գավառի կազմում։ Տարածքը 16,73 կմ2։ Բնակչությունը 5444 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 7 կմ հեռավորություն։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Información y noticias de Alfacar 
* Situación de Alfacar 
* Alfacar en la red 
* Turismo en Alfacar
* Radio Alfaguara (Emisora Municipal)
* Vista aérea Google Maps
* Página dedicada al entorno del Parque Natural de la Sierra de Huétor

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Լեոնարդո ԴիԿապրիոյի ֆիլմագրություն

Լեոնարդո Դի Կապրիոյի հայտնի ֆիլմերն են Ջեյմս Քեմերոնի «Տիտանիկ», Սթիվեն Սփիլբերգի «Բռնիր ինձ, եթե կարող ես», Մարտին Սկորսեզեի «Նյու Յորքի ավազակախմբերը», «Ավիատոր», «Հանգուցյալները», «Անիծվածների կղզի», «Ուոլ Սթրիթի գայլը», Քրիստոֆեր Նոլանի «Սկիզբ» և Բազ Լուրմանի «Մեծն Գեթսբին»։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալներ

### Պրոդյուսեր

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դերասանների ֆիլմագրություն
Զկեռենի

**Զկեռենի** (), զղեար, զղրենի, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի տերևաթափ պտղատու թփերի կամ ցածրաբուն ծառերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Բարձրությունը 3-6 մ է։ ճյուղերը կարմրամոխրագույն են կամ դարչնագույն՝ կարճ, ուղիղ, փոքրաքանակ փշերով։ Տերևները ձվաձև են կամ նշտարաձև, մանր ատամնաեզր, վերևից՝ մուգ կանաչ, ներքևից՝ սպիտակ, խիտ խավոտ։ Ծաղիկները մեկական են, խոշոր, սպիտակ։ Ծաղկում է մայիսին։ Պտուղը խնձորանման է, տանձանման, կլորավուն, գորշ, դեղնավուն կամ կարմրավուն։ Պտղամիսը գորշ դարչնագույն է, տտիպ, թթվաշ։ Կորիզները 4-5 հատ են, ամուր։

## Տարածում
Հանդիպում է Հայաստանի Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին, երբեմն՝ միջին լեռն, գոտիներում։ Աճում է լուսավոր կաղնուբոխու անտառներում, անտառեզրերին, թփուտներում և այլն։

## Տեսակներ
Տարբերում են զկեռենու 5, բայց հիմնականում տարածված են երկու տեսակ՝
* Զկռենի սովորական կամ գերմանական զկռենի (*Mespilus germanica*) 
*Զկռաշլոր- մերձարևադարձային զկռենի կամ ճապոնական զկեռենի (*Mespilus canescens*)։

## Նշանակություն և կիրառում
Տերևները, կեղևը և խակ պտուղները պարունակում են աղաղանյութեր։ Հասուն պտուղները պարունակում են շաքարներ, խնձորաթթու, կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամին C և այլն։ Օգտագործվում են թարմ, թթու դրած։ Բնափայտը ծանր է, ամուր, լավ հղկվող, դեղնագորշավուն կամ կարմրավուն, օգտագործվում է մանր ատաղձագործության մեջ։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառուտներով։ Մեղրատու է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*James B. Phipps։ Hawthorns and Medlars, 2003, ISBN 0-88192-591-8

## Արտաքին հղումներ
*Զկեռենին դպրոցական մեծ հանրագիտարանում 

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Տանիքանյութեր

**Տանիքանյութեր**, շենքերի և կառույցների տանիքների կառուցման համար օգտագործվող շինանյութեր։ Տանիքանյութերն օժտված են ջրանթափանցելիությամբ, սառնամանիքա և հրակայունությամբ, ամրությամբ ու դյուրատարությամբ։

## Տանիքանյութերի տեսակները

Ըստ օգտագործվող հումքի տեսակի տանիքանյութերը լինում են․
*օրգաական (բիտումային կամ ձյութի՝ ռուբերոիդ, տոլ, պերգամին և այլն) 
*սիլիկատային (ասբեստացեմենտային թերթեր և սալիկներ, կավե և ցեմենտավազային կղմինդր, բնական հերձաքար և այլն) 
*մետաղական (ցինկազօծ և սև տանիքապողպատ)

Պատկեր:Roof-Tile-3149.jpg
Պատկեր:Yanghewa.JPG
Պատկեր:Eternit.jpg

Լինում են փաթթոցային, մածիկային և հատավոր։ 
### Փաթթոցային տանիքանյութեր
Առավել լայն տարածում են ստացել բիտումի հիմքով փաթթոցային տանիքանյութերը (ռուբերոիդ, պերգամին, ապակեռուբերոիդ) և տոլը։ Փաթթոցային տանիքանյութերը համեմատաբար էժան են, տեղադրելիս՝ քիչ աշխատատար, օգտագործվում են ցանկացած ձևի տանիքների (կտուրների) համար՝ ստեղծելով թեթև և բարակ ծածկ։ Փաթթոցային բիտումային տանիքանյութերի երկարակեցությունը 10–15 տարի է, ձյութի տանիքանյութերինը (սովորաբար օգտագործվում է ժամանակավոր կառույցների համար)՝ 5–6 տարի։ Ձյութի փաթթոցային նյութերը (բիտումային փաթթոցային նյութերի համեմատությամբ) առավել կենսադիմացկուն են։ Առանձին դեպքերում, որպես տանիքանյութեր, կարող են օգտագործվել հիդրոիզոլը (բիտումով հագեցված ասբեստի ստվարաթուղթ) և իզոլը (ասբեստի թելքերով ամրանավորված ռետինաբիտումային նյութ)։

### Մածիկային տանիքանյութեր
Մածիկային տանիքանյութեր են պոլիմերներով մոդիֆիկացված բիտումային և ձյութի մածիկները։ Ճեղքերի առաջացման նկատմամբ դիմացկունությունը բարձրացնելու համար մածիկներին խառնում են ամրանավորող տարր (ապակեգործվածք)։ Փաթթոցային տանիքանյութերի համեմատությամբ մածիկային (բիտումային և ձյութի) տանիքանյութերը տեղադրելիս պակաս աշխատատար են և էժան։

### Հատավոր տանիքանյութեր
Հատավոր տանիքանյութեր են տանիքի պողպատը, արհեստական քարանյութերը (առավելապես ասբեստացեմենտային), փայտա և պոլիմերային նյութերը։ Տանիքի թերթավոր պողպատը (հատկապես ոչ ցինկապատվածը) պահանջում է պարբերական ներկում (թանկարժեք օլիֆի խառնուրդով), դրա համար էլ կիրառությունը կրճատվում է։ Արհեստական քարե տանիքանյութերից առավել տարածված են ալիքավոր և կիսաալիքավոր ասբեստացեմենտային թերթերը, համեմատաբար քիչ են տարածված հարթ սալիկները։ Արդյունաբերական շենքերի տանիքների համար տարածում են ստանում խարամասիտալից և ապակուց ստացված խոշորաչափ ալիքավոր թերթերը։ Փայտե հատավոր տանիքանյութերը (տանիքի բարակ տախտակ, գոնտ, տաշեղ) իրենց նշանակությունը պահպանել են անտառներով հարուստ շրջաններում՝ որպես տեղական նյութ գյուղական շինարարության համար, ինչպես նաև վերականգնման աշխատանքներում։ Պոլիմերային հատավոր տանիքանյութեր են ապակեպլաստիկներից ստացվող հարթ և ալիքավոր թերթերը, օրգանական ապակին։ Հնագույն տանիքանյութ է կավե կղմինդրը, որը ժամանակակից շինարարության մեջ համեմատաբար քիչ է կիրառվում։ Հին Հայաստանում լայն կիրառություն է ունեցել քարի մեծաչափ կղմինդրը, որի նմուշները պահպանվել են ճարտարապետական բազմաթիվ հուշարձաններում։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Շինարարություն
Նավթալին

**Նավթալին**, արոմատիկ ածխաջրածին, բնորոշ հոտով, անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը 80,3&nbsp;°C, եռմանը՝ 218&nbsp;°C, խտությունը՝ 1151,7 կգ/մ³։ Վատ է լուծվում ջրում, լավ՝ օրգանական լուծիչներում։ Հեշտ ցնդում է, թորվում է ջրային գոլորշիների հետ։ Նավթալինը տալիս է էլեկտրաֆիլ տեղակալման՝ նիտրման, հալոգենացման սուլֆացման, ալկիլման, ացիլման ռեակցիաներ։ Սովորաբար տեղակալվում են և՛ α և՛ β ջրածինները և ստացվում իզոմերների խառնուրդներ։ Նաֆթալինի նիտրմամբ ստանում են α-նիտրոնավթալին, հիդրմամբ՝ տետրալին և դեկալին, օքսիդացմամբ՝ ֆթալաթթվի անհիդրիդ։ Նավթալին ստանում են քարածխի խեժից (պարունակում է 8—10% նաֆթալին), նաև նավթի պիրոլիզի արդյունքներից։ Նավթալինն և նրա ածանցյալները բազմաթիվ օրգանական նյութերի և ներկանյութերի ստացման ելանյութ են։ Նաֆթալինի ածանցյալներից արդյունաբերական նշանակություն ունեն ֆթալանհիդրիդը, նավթոլները, նավթիլամինները և սուլֆոթթուները։ Քարածխի խեժը պարունակում է նաև մեթիլնավթալիններ, որոնք նաֆթալինի հոմոլոգներն են և օգտագործվում են բույսերի աճման կարգավորիչներ ստանալու համար։ Նաֆթալինն և բազմամեթիլ նաֆթալինները միջատասպան նյութեր են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արոմատիկ ածխաջրածիններ
Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Կատեգորիա:Նավթալիններ
Ալեքսանդր Նեկրասով

**Ալեքսանդր Իվանովիչ Նեկրասով** (, ), մեխանիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1906 թ., 1937 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Առաջարկել է ծանր անսեղմելի հեղուկի մակերևույթին առաջացող ալիքների ուսումնասիրության եղանակներ։ Մշակել է ոչ գծային ինտեգրալ հավասարումների լուծման նոր եղանակներ։ Հեղուկի հաստատված ալիքային շարժումների ոչ գծային տեսությանը վերաբերող աշխատանքների հեղինակ է։ Նեկրասովը եղել է ավիացիայի ասպարեզում գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպիչներից։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1952 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Լեոնարդո ԴիԿապրիոյի մրցանակների և առաջադրումների ցանկ

Հետևյալ ցուցակում գրված է ամերիկացի դերասան Լեոնարդո ԴիԿապրիոյին տրված մրցանակները և նոմինացիաները։

## Ֆիլմի մրցանակաբաշխություններ
### Օսկար

### BAFTA Awards

### Քննադատների ընտրությունը մրցանակաբաշխություն

### Ոսկե Գլոբուս

### MTV Ֆիլմ մրցանակաբաշխություն

### Ժողովրդի ընտրությունը մրցանակաբաշխություն

### Գիլդի մրցանակաբաշխություն

## Այլ ասպարեզի մրցանակաբաշխություններ
### AACTA

### Austin Film Critics Association

### Dallas-Fort Worth Film Critics Association Awards

### Kid's Choice Awards

### Los Angeles Film Critics Association Awards

### Սատուրն մրցանակաբաշխություն

### Teen Choice Awards

## Արտաքին հղումներ

Լեոնարդո ԴիԿապրիո
Տախոմետր

մինի|Ավտոմեքենայի տախոմետր
**Տախոմետր** ( — արագություն և մետր), մեքենաների և մեխանիզմների լիսեռների պտտման հաճախականությունը (անկյունային արագությունը) չափելու սարք։ Առավել տարածված են մեխանիկական կենտրոնախույս, մագնիսական (և էլեկտրական տախոմետրերը)։ Սակավ կիրառվում են պնևմատիկ և հիդրավլիկական տախոմետրեր։ Տախոմետրի չափումները կատարվում են 0-ից 1000000 պտ/ր սահմաններում, թույլատրելի սխալանքը ± 0,05-ից 4% աշխատանքային տիրույթի սահմաններում է։ Ցուցմունքների ավտոմատ գրանցումով տախոմետրը կոչվում է տախոգրաֆ։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Իգոր Ներսեսով

**Իգոր Լևոնի Ներսեսով** (), խորհրդային սեյսմոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ 1982։

## Կենսագրություն
1943 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը, 1949-1970 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Երկրի ֆիզիկայի ինստիտուտում, որպես ռեգիոնալ սեյսմիկության և երկրաշարժերի կանխատեսման լաբորատորիայի վարիչ, կոմպլեքսային սեյսմոլոգիական արշավախմբի պետ, 1955 թվականից՝ Տաջիկական սեյսմոլոգիական արշավախմբի պետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ սեյսմոլոգիայի և սեյսմակայուն շինարարության միջգերատեսչային խորհրդի նախագահի տեղակալ 1973 թվականից և ՀԽՍՀ ԳԱ վերգետնյա տիեզերական երկրաֆիզիկական սեյսմականխատեսումային համակարգի ստեղծման հատուկ կոնստրուկտորային բյուրոյի տնօրենի տեղակալ (1982 թվականից)։ Ներսեսովի գիտական աշխատանքները վերաբերում են Երկրի կեղևի և վերին թիկնոցի կառուցվածքի ուսումնասիրման և երկրաշարժերի կանխատեսման նոր մեթոդների մշակմանն ու սեյսմաշրջանացման խնդիրների լուծմանը։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ սեյսմոլոգներ
Նավաշինարան

[250px|մինի|Նավաշինարան [Բիլբաոյում (Իսպանիա)]]
**Նավանորոգարան**, **նավագործարան**, ջրից նավերը դուրս բերելու, դրանց ստորջրյա մասը զննելու և նորոգելու, ինչպես նաև նավեր կառուցելու համար նախատեսված ինժեներական կառույց։ Չոր անջրաթափանց խցիկ է, որը ջրավազանից անջատվում է առջևի մասում տեղադրված փակաղակներով (նավը ներս բերելուց հետո փակաղակները փակվում են, խցիկը չորացվում է, և նավը «նստում» է հենարաններին)։ Լողացող նավանորոգարանը բաղկացած է հարթ ուղղանկյուն կամրջանավից, որի տախտակամածի վրա տեղադրված են հենարաններ, և երկայնական աշտարակներից։ Նավի տեղակայման ժամանակ լողացող նավանորոգարանը ընկղմվում է ջրի մեջ։
Ներկարարություն

[մինի|Կաշվի ավանդական եղանակով ներկում [Մարոկկոյի Ֆես քաղաքում]]

**Ներկարարություն**, զանազան նյութերի ու առարկաների ներկման արհեստ։ Հայաստանում տարածված է եղել հնագույն ժամանակներից, իսկ միջին դարերում հասել է բարձր զարգացման, որի մասին վկայում են բազմաթիվ հնավայրերից հայտնաբերված նմուշները։ Հին դարերից սկսած հայտնի են եղել մի շարք ներկանյութեր, ներկեր, ներկերն ու ներկվածքը ամրացնող նյութեր, որոնք Հայաստանից առատորեն արտահանվել են նաև այլ երկրներ։ Ներկարարությունը սկզբում կատարվել է տնայնագործական, ապա՝ արհեստագործական եղանակով, մասնագիտացված արհեստանոցներում (կոչվել են ներկատուն, ներկոց և այլն)։ Ներկարարին անվանել են նարոտաներկ, ներկարար, ներկիչ։ Ներկելու համար օգտագործել են պարզ գործիքներ (կարասներ, պղնձե կաթսաներ, փայտե խառնիչ և այլն)։

19-րդ դարի Հայաստանի քաղաքներում և հայկական գաղթավայրերի մի շարք կենտրոններում գործել են ներկարարների համքարություններ, որոնց անունով հաճախ կոչվել են առանձին թաղամասեր, շուկայամերձ փողոցներ, կրպակների շարքեր։ Ներկարարյան դարավոր հմտություններն անցել են սերնդե սերունդ։ Արդի թեթև արդյունաբերության բնագավառներում, գունավոր տպագրության մեջ, արվեստի մի շարք ճյուղերում և այլուր կիրառվում է ներկարարյան մասնագիտական հնարանքների և ժողովրդական հմտությունների փորձը։

Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Տերմին

**Տերմին** (  — սահման, եզր), եզր,
# բառ կամ բառակապակցություն, որ արտահայտում է գիտության, տեխնիկայի, մշակույթի, հասարակական կյանքի որևէ բնագավառի մեկ հասկացություն։ Կատարելատիպ տերմին իմաստով եզրավորված է, այսինքն՝ մենիմաստ է (ոչ բազմիմաստ) և տվյալ հասկացությունն արտահայտում է ճշգրտորեն, որոշակի կերպով, առանց ոճազգացմունքային տարրի (թթվածին, ողնուղեղ, ձևույթ)։ Որևէ լեզվի տերմինները նրա բառապաշարի մի մասն են, ենթարկվում են այդ լեզվի բառակազմական ու քերականական կանոններին։ Միաժամանակ՝ տերմինային ամեն մի համակարգ կապված է զարգացող գիտության, մշակույթի և հասարակական կյանքի տվյալ բնագավառի հասկացությունների համակարգի հետ․ օրինակ, թոքաբորբ բժշկական տերմին մտնում է հայոց լեզվի բառապաշարի կազմի մեջ և միաժամանակ բժշկության մեջ հիվանդություններից մեկի անվանումն է։ Տերմինների և սովորական բառերի միջև անջրպետ չկա․ սովորական բառը կարող է իմաստով եզրավորվել, դառնալ տերմին» և՝ ընդհակառակը։ Այսպես, ջուր սովորական բառը քիմիայում տերմին է և նշանակում է H2O։ Որևէ բնագավառի տերմինն իր հերթին կարող է գործածվել իբրև սովորական բառ, օրինակ, ուղեղ, մոլեկուլ։ Տարբեր լեզուներում գիտատեխնիկական առաջադիմությանը համընթաց ստեղծվում են նոր տերմիններ․ այդ երևույթը կոչվում է տերմինաշինություն (եզրաշինություն)։ Հայերեն տերմիններ սկսել են ստեղծվել 5-րդ դարից, երբ սկզբնավորվեց օտար բոլոր բառերն ու բառակապակցությունները հայերեն համարժեքով արտահայտելու ավանդույթը։ Նոր տերմինները կազմվում են հայերենի բառակազմական օրենքներով՝ բառաբարդումով (բազմամարտ, կիսահաղորդիչ) և ածանցումով (լցոն, իջույթ), այլև հին, «մեռած» բառերին նոր իմաստ հաղորդելով (հաստոց, խոտան), բարբառային բառերի իմաստային եզրավոր մամբ (աղաթթու, արաժան), նոր բառակապակցություններ կազմելով (գերնոր աստղեր, տեսակարար ջերմունակություն)․ կատարվում են նաև տերմինների փոխառություններ (լագեր, նեյտրոն)։
# Սիլլոգիստիկայում և ավանդական տրամաբանության մեջ տերմինը սիլլոգիզմի եզրակացության և նախադրյալների սուբյեկտն ու պրեդիկատն է։ Եզրակացության սուբյեկտը կոչվում է փոքր տերմին, պրեդիկատը՝ մեծ տերմին, իսկ նախադրյալների ընդհանուր տերմինը՝ միջին տերմին։

Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Տաբու

**Տաբու** (պոլինեզ․՝ արգելք), նախնադարյան համայնական հասարակության մեջ տարածված և սրբագործված արգելքների համակարգ, որոնց խախտումն իբր ենթակա է «գերբնական ուժերի» պատժին։ Տաբուի սովորույթն առաջին անգամ (1771) Տոնգա կղզու (Պոլինեզիա) բնիկների օրինակով նկարագրել է անգլիացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկը։ Հետագա ուսումնասիրություններից պարզվեց, որ տաբուի սովորույթները տարածված են եղել աշխարհի բոլոր ժողովուրդների մեջ։ Տաբուացվել են մարդիկ, կենդանիներ, իրեր, տեղեր, գործողություններ, բառեր և այլն։ Նյութական առարկայի տաբուացման ցայտուն օրինակ է ուտեստային արգելքը՝ սկսած տոտեմին ուտելու արգելքից մինչև քրիստոնեական և իսլամական պահեցողությունները (պասքեր)։ Տաբուացմամբ երաշխավորվել են սրբավայրերի, տաճարների, բնակարանների անձեռնմխելիությունը, ամրապնդվել համայնքի անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, կարգավորվել թաղման կանոնները, սննդի բաժանումը առաջնորդների, զինվորների, կանանց, երեխաների միջև և այլն։ Սեռատարիքային տաբուն հանրությունը խստորեն բաժանել է ամուսնական խմբերի և դրանով իսկ բացառել սեռական հարաբերությունները մերձավոր արյունակիցների միջև։ Զարգացման համեմատաբար ավելի բարձր աստիճանում հասարակության ներքին և արտաքին հակասությունները ցայտունորեն դրսևորվել են նաև տաբուի համակարգում, խստորեն տաբուացվել են առաջնորդները, քրմերը, զինվորները, նրանց իրերը։ Հայտնի են նույնիսկ անունների (աստվածների, ոգիների, առաջնորդների, ննջեցյալների) արտասանման արգելքները (օրինակ, Եհովա աստծու «անասելի անունը»)։ Տաբուի համակարգն առանձնապես զարգացած է եղել Պոլինեզիայում, որտեղ այն փոխարինել է պետական օրենքին։ Պոլինեզիայում «գերբնական պատիժը» փոխարինվել է իրական պատժով․ տաբուն խախտողները ենթարկվել են մարմնական խիստ պատիժների, անգամ՝ մահվան։ Կրոնական արգելքի խախտման համար «քարկոծությամբ սպանելու» պատվիրանը հաճախ է կրկնվում նաև Հին կտակարանում։ Ուշ կամ զարգացած կրոններում տաբու հասկացությունը մոտավորապես համապատասխանում է «մեղքի» գաղափարին։

Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Ֆրոյդական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Ազգագրություն
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ավանդույթներ
Կատեգորիա:Օվկիանիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Բեաս դե Գուադիքս

**Բեաս դե Գուադիքս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Գուադիքս գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 16.24 կմ2։ Բնակչությունը 396 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 58 կմ հեռավորություն։

Քաղաքի հովանավորներն են համարվում սուրբ Մարկոսը և Սուրբ կույս Պասը։

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Նետաօձ

մինի
**Նետաօձ**, լորտուների ընտանիքի սողուն։ Մարմինը բարակ է, մինչև 120 սմ երկարությամբ, բաց կամ մուգ մոխրագույն։ Մեջքի վրայով անցնում են 4 մուգ շերտեր։ Տարածված է Առաջավոր և Կենտրոնական Ասիայում։ Անդրկովկասում հազվադեպ է։ Ապրում է հիմնականում ավազուտներում։ Շատ արագաշարժ է (այստեղից՝ անվանումը)։ Սնվում է գլխավորապես մողեսներով, որոնց սպանում է թունավոր ատամներով։ Բազմանում է ձվադրությամբ։ Մարդու համար նետաօձի խայթոցը վտանգավոր չէ։

Կատեգորիա:Սողուններ
Վիլտ

300px|մինի|աջից|Վիլտ

**Վիլտ** (—թառամել), թառամում, բույսերի անոթասնկային (տրախեամիկոզային) հիվանդություն։ Հարուցիչները անկատար սնկերի դասի Verticileum և Fusarium ցեղից են։ Ըստ հարուցիչների տեսակի տարբերում են վերտիցիլային (վերտիցիլիոզ) և ֆուզարիալ (ֆուզարիոզ) թառամում։ վերտիցիլիոզով վարակվում են մոտ 350 տեսակ երկշաքիլ բույսեր, օրինակ, բամբակենին, տաքդեղը, ավելի քիչ՝ խորդենին, սմբուկը, կարտոֆիլը, արևածաղիկը, դեղձենին, ծիրանենին, խնձորենին են, իսկ ֆուզարիոզով՝ բանջարաբոստանային (հատկապես դդմազգի) կուլտուրաները, հատիկաընդավորները, բազմամյա խոաբույսերը են։ Վարակի աղբյուրը հիմնականում հողը և վարակված սերմերն են, ինչպես նաև բուսական մնացորդները, ոռոգման ջուրը։ Հարուցիչները հողաբնակ են, որոնք, արմատային համակարգով թափանցելով բույսի քսիլեմի ջուր փոխադրող անոթները և սնվելով հյուսվածքներով, առաջացնում են բույսի վերերկրյա օրգանների թառամում (հաճախ ոչնչանում է ամբողջ բույսը, հազվադեպ՝ առանձին օրգանները)։ Բազմամյա բույսերի վիլտ արտահայտվում է առանձին ճյուղերի արագ թառամումով և չորացումով, իսկ բույսի մահացումը կարող է տեղի ունենալ տարիների ընթացքում։ Հիվանդության նշանները սովորաբար երևում են բույսի կոկոնակալման ժամանակ, երբեմն՝ ավելի վաղ։ Հիվանդ բույսի ցողունի շեղակի կտրվածքի վրա օղակների կամ կետերի ձևով նկատ վում է ջուր փոխադրող անոթների հյուսվածքների գոլորշիացում։ Պայքարի միջոցները, վիլտադիմացկուն սորտերի ստեղծում, հիվանդ բուսական մնացորդների այրում, առողջ սերմերով ցանք, ճիշտ ցանքաշջրանառություն (վարակվող կուլտուրաների փոխարինում չվարակվողներով), հողի մշակման արդյունավետ եղանակների կիրառում, սերմերի ախտահանում, ջերմատներում (ֆուզարիոզի դեպքում)՝ հողի վարակազերծում (քիմիական կամ ջերմային եղանակով) են։

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Ռազմական տակտիկա

250px|մինի|Ռազմական տակտիկա
**Ռազմական տակտիկա** ( τάΧτιχά - զորքերը ղեկավարելու, շարելու արվեստ, τάσσο— շարել), ռազմական արվեստի բաղկացուցիչ մաս, ներառում է ցամաքում, օդում և ծովում զորամիավորումները, զորամասերը (նավերը) և զինված ուժերի տարբեր տեսակները, զորատեսակները, հատուկ զորքերը մարտի նախապատրաստելու և այն վարելու տեսությունն ու պրակտիկան, ռազմատեսական գիտակարգ։ Ռազմական տակտիկան ընդգրկում է բոլոր տեսակի մարտական գործողությունների (հարձակում, պաշտպանություն, հանդիպակաց մարտ, տակտիկական վերախմբավորում և այլն) ուսումնասիրումը, մշակումը, նախապատրաստումը և վարումը։ Խորհրդային զինված ուժերում ռազմական տակտիկան ստորադաս դիրք ունի ստրատեգիայի և օպերատիվ արվեստի համեմատությամբ։ Օպերատիվ արվեստը որոշում է ռազմական տակտիկայի զարգացման խնդիրներն ու ուղղվածությունը՝ հաշվի առնելով զորամիավորումների, զորամասերի տակտիկական հնարավորություններն ու նրանց գործողությունների առանձնահատկությունները և բնույթը։ Զինված ուժերի բոլոր տեսակները, զորատեսակները ևս ունեն իրենց ռազմական տակտիկան։ Բուրժուական պետությունների ռազմական տեսության մեջ ռազմական տակտիկան ընդգրկում է հարցերի առավել լայն շրջանակ, քանի որ նրանում չկա «օպերատիվ արվեստ» հասկացությունը, որի փոխարեն օգտագործվում են «մեծ տակտիկա» կամ «փոքր ստրատեգիա» հասկացությունները։ Ռազմական տակտիկայի փոփոխությունը և զարգացումը կապված է արտադրության զարգացման մակարդակի և զենքի ու մարտական տեխնիկայի նոր տեսակների ստեղծման հետ։

Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Նետող մեքենաներ

մինի|Տրեբուշե
**Նետող մեքենաներ**, հին և միջին դարերում թշնամու կենդանի ուժը ոչնչացնելու և պաշտպանական կառույցներն ավերելու նպատակով կիրառվող ռազմական մեքենաներ։ 

Նետող մեքենաների կառուցվածքը հիմնված է ոլորված և ձգված թելքերի (ջիլեր, մազեր և այլն) էներգիայի օգտագործման վրա։ Նետող մեքենաներ հայտնի էին դեռ Հին Արևելքում (Ասորեստանում, Հնդկաստանում և այլն), Հին Հունաստանում և հատկապես Հին Հռոմում։ Այդ մեքենաները բաժանվում էին կատապուլտների և բալիստների։ V դարում Բյուզանդիայում սկսեցին կիրառել նետող մեքենաների նոր տեսակ՝ ֆրոնդիբոլը։

Կատեգորիա:Անտիկ զենք
Կատեգորիա:Պաշարողական գործիքներ
Կատեգորիա:Ռազմական տեխնոլոգիաներ
Վիլհելմ III Օրանացի

**Վիլհելմ III Օրանացի** (William III of England) (), թագավոր 1689 թվականից (1689—1694 թվականներին իշխել է կնոջ, Հակոբ II Ստյուարտի դստեր՝ Մարիայի հետ)։ 1674—1702 թվականներին՝ Նիդերլանդների շտատհալտեր (կառավարիչ)։ Վիլհելմ III-ին և Մարիային Անգլիա են հրավիրել վիգերը, պետական հեղաշրջումից հետո։ Վիլհելմ III Օրանացիի իշխանության ժամանակ Անգլիայում ձևավորվեց և ամրապնդվեց բուրժուա-կալվածատիրական պառլամենտարիզմը ի շահ բուրժուազիայի և նոր ազնվականության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Հետմահու երեխաներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Տալվեգ

frame|Սահմանն անցնում է գետի հունի ամենախոր մասով
**Տալվեգ** (, *Tal՝ հովիտ, Weg՝ ճանապարհ*), հովիտների, ձորակների ու հեղեղատների հատակի առանցքային ամենախոր մասերը միացնող գիծը։

Տալվեգը սովորաբար համեմատաբար ուղիղ կամ ոլորուն գիծ է։

Ավելի լայն առումով՝ **տալվեգը** ձգված իջեցման հատակն է։

## Քաղաքական նշանակություն
Տալվեգի սկզբունքը ջրահոսքերով բաժանված երկու պետությունների միջև պետական սահմանը որոշելու եղանակներից մեկն է
(որոշվում է հունի առավել խոր հատվածով)։ Պետական սահմանները որոշվում են նաև ըստ միջնագծի, աջ ափի, ձախ ափի և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհագրական տերմիններ
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Սարվանդիքար

**Սարվանդիքար**, Սարվանդի Քար, Սարվանի Քար, Սարվան, Սարվանդավ, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում, Ամանոսի լեռնանցքում, դժվարամատույց ժայռի գագաթին։

## Պատմություն
Ուներ բնական ամուր դիրք և հզոր կուրտինա-պարիսպներ։ 12-րդ դարում եղել է Ռուբինյանների իշխանապետության կարևոր ռազմակայան և բաժտուն (մաքսատուն) երկրի հարավարևելյան սահմանում։ 1185 թվականին Սարվանդիքարը խարդախությամբ զավթել է Անտիոքի դուքսը։ Սակայն Լևոն Բ Մեծագործը 1187-ին այն ազատագրել և պարգևել է իր քեռու՝ Պապեռոնի բերդատեր իշխան Վասակ Հեթումյանի որդի Սմբատին։ Վերջինիս հաջորդել է ավագ որդին՝ Ժոֆրի Հեթումյանը, որն աղբյուրներում հիշվում է «քաջամարտիկ զինվոր»։ Ժոֆրի Հեթումյանի մահից (1261) հետո Սարվանդիքարում իշխել է նրա ավագ որդի Կոստանդինը, որն ամուսնացած էր Հեթում Ա թագավորի դուստր Ռիթայի հետ։ Նա վերանորոգել է 1266 թվականի երկրաշարժից ավերված Սարվանդիքարը, առևտրական պայմանագիր կնքել (1271) դրացի խաչակիր ասպետների հետ։ 1276 թվականին Սարվանդիքարի մոտ տեղի ունեցած ճակաատամարտում հայկական զորաբանակը՝ Սմբատ Սպարապետի առաջնորդությամբ, ջախջախել է Կիլիկիա ներխուժած Մամլուքների սուլթանության զորքերին և մատնել խուճապահար փախուստի։ 13-րդ դարի վերջին և 14-րդ դարի սկզբին Սարվանդիքարում իշխել են Կոստանդին Հեթումյանի եղբայրներ Օշինն ու Սմբատը։ 1337 թվականին Սարվանդիքարը զավթել է Մամլուքների սուլթանությունը, իսկ 16-րդ դարում՝ օսմանյան թուրքերը։ Բերդն ավերել են նվաճողները։

## Բերդի ղեկավարները

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Unknown crusader castles* by Kristian Molin, Hambledon Continuum, 2001

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Բեաս դե Գրանադա

**Բեաս դե Գրանադա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Գրանադա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։

Համայնքը գտնվում է Վեգա-դե-Գրանադա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 23 կմ2։ Բնակչությունը՝ 1035 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 18 կմ հեռավորություն։

## Արտաքին հղումներ
* Web sobre Beas de Granada 
* Situación de Beas de Granada
* Página dedicada al entorno del Parque Natural de la Sierra de Huétor
* Página de la asociación Alfanevada

Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ներբող

**Ներբող** կամ **օդա**, չափածո ստեղծագործության հնագույն ժանր կամ երաժշտական ժանր։

# Որպես չափածո ստեղծագործական ժանր իրենից ներկայացնում է գովասանական կամ փառաբանական բովանդակություն ունեցող բանաստեղծություն։ Հին Հունաստանում նշանակել է երգեցողություն, երգչական ձայնով կատարվող ստեղծագործություն, ավելի ուշ՝ հանդիսավոր, բարոյախոսական բնույթի քնարական խմբերգային երգ։ Ներբողներ են գրել Պինդարոսը (մ.թ.ա. V դարում), Հորացիոսը (մ.թ.ա. I դարերին)։ Վերածննդի և Բարոկկոյի շրջանում (XVII—XVIII դարերին) «Ներբող» տերմինը գործածության մեջ է մտել պաթետիկորեն բարձր քնարական գործերը հատկանշելու համար (Պ. Ռոնսար՝ Ֆրանսիայում, Գ. Քյաբրերա՝ Իտալիայում, Ա. Քոուլի և Ջ. Դրայդեն՝ Անգլիայում, Գ. Ռ. Վեկեռլին՝ Գերմանիայում)։ Այնուհետե առաջատար ժանր է դարձել կլասիցիզմի (XVII— XVIII դարերին) գրականության մեջ (Ֆ. Մալերբ, Վոլտեր, Ժ. Բ. Ռուսո, Է. Լեբրեն՝ Ֆրանսիա)։ Ներբող իր տեսական ձևավորումն ստացել է ներբող Բուալոյի (1636—1711 թվականներին) «Քերթողական արվեստ» (1674 թվականին) տրակտատում։ Այն լայնորեն կիրառել են նաև ռուս բանաստեղծները (Վ. Տրեդյակովսկի, Մ. Լոմոնոսով, Գ. Գերժավին, Ա. Պուշկին)։ Հայ գրականության մեջ հայտնի են Դ. Վարուժանի («Ձոն»), Սիամանթոյի («Նավասարդյան աղոթք առ դիցուհին Անահիտ»), Ե. Չարենցի («էպիքական լուսաբաց» և «Գիրք ճանապարհի» ժողովածուներում) ներբողները։
# Որպես երաժշտական ժանր հնում հանդիսացել է որևէ մեկին ուղղված երաժշտական ստեղծագործություն։ XVII դարից արևմտաեվրոպական երկրներում ներբող նշանակել է նաև պալատական տոնակատարությունների համար գրված վոկալ-գործիքային երաժշտական ստեղծագործություն որևէ պալատականի պատվին։ Անգլիայում մոտիկ է եղել կանտատին (Հ. Պյորսել, Գ. Ֆ. Հենդել)։ Գերմանիայում, կանտատակերպ ներբողների կողքին (Յո. Ս. Բախ, «Սգո ներբող», Լ. Բեթհովեն, 9-րդ սիմֆոնիայի ավարտը), տարածում են գտել նաև այլ տիպի երգ ներբողներ՝ նվագակցությամբ (Գ. Ֆ. Տելեման, Ֆ. է. Բախ, Ք. Վ. Գլյուկ)։ Հետագայում ստեղծվել են գործիքային ներբողներ։ Ավելի ուշ ներբող են կոչվել բազմազան ձևերի, կատարողական տարբեր կազմերի համար գրված հանդիսավոր, հիմնի բնույթի երկերը։ Ներբողներ են գրել Լ. Քերուբինին, Ֆ. Լիստը, Ժ. Բիզեն, Ի. Ստրավինսկին, Ս. Պրոկոֆևը, Ա. Խաչատրյանը («Ներբող Վ. Ի. Լենինի հիշատակին», «Ուրախության ներբող»)։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Ներգալ

180px|մինի|Ներգալ աստծո քանդակը
**Ներգալ**, **նևրգաղ**, պատերազմի, արյունահեղությունների, հիվանդությունների և մահվան աստվածը Բաբելոնում։ Նույնացվել է Մարս մոլորակին։ Հետագայում մարմնավորել է Մարդուկ աստծու ուժը։ Պատկերվել է մարդու գլխով և թևավոր առյուծի տեսքով (սովորաբար նրա անդրին դրվել է արքունի պալատների ու տաճարների մուտքերի մոտ)։ Գլխավոր տաճարատեղին եղել է Քութու քաղաքը։

## Պաշտամունքը Հայասայում
Խեթական աղբյուրներից հայտնի է, որ Ներգալը պաշտվել է նաև Հայասայում։ Այն գրվել է սեպագրով U.GUR ձևով։

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջագետքի աստվածություն