Սողոմոն թագավորի կնիք

**Սողոմոնի կնիք** կամ **Սողոմոնի մատանի** ( եբրայերեն` **' ; արաբերեն`  **'), լեգենդար մատանի-կնիք, ըստ միջնադարյան առեղծվածային ավանդույթների այն վերագրվում է Սողոմոն թագավորին, որտեղից այն զուգահեռ զարգացել է հրեական միստիցիզմի, իսլամական միստիցիզմի և արևմտյան օկուլտիզմի մեջ:

Այն հաճախ պատկերվում է կամ պենտագրամի կամ հեքսագրամի տեսքով: Իսլամական և հրեական առեղծվածային ավանդույթներում մատանին տարբեր կերպ նկարագրվում է, որ Սողոմոնին տվել է գերբնականը կառավարելու զորություն, ներառյալ դիվային ոգիներ շեդիմը (shedim) և ջինը, ինչպես նաև կենդանիների հետ խոսելու կարողություն: Սողոմոնի փառավոր իմաստության ավանդապատումների շնորհիվ այն սկսել է դիտվել որպես ամուլետ կամ թալիսման, կամ խորհրդանիշ, կամ կերպար եվրոպական միջնադարյան մոգության և վերածննդյան շրջանի մոգության, օկուլտիզմի և ալքիմիայի մեջ:

Կնիքը նախորդել է Դավթի աստղին, որը հրեական խորհրդանիշ է, և ժամանակակից վեքսիլոլոգիայում այն պատկերված է Իսրայելի դրոշի վրա: Մարոկկոյի դրոշի հնգագրամը նույնպես ներկայացնում է Սողոմոնի կնիքը: Սողոմոնի կնիքը պատկերված է եղել նաև բրիտանական գաղութատիրության շրջանի Նիգերիայի դրոշի վրա:

## Պատմություն
[մինի|Սողոմոնի կնիքով թալիսման մագաղաթ, 11-րդ դարի [Ֆաթիմյան խալիֆայություն]]Սողոմոնի կնիքի կամ նշանի մասին ամենավաղը հիշատակվել է հրեական ավանդույթներում: Այն առաջին անգամ հիշատակել է առաջին դարի հրեա պատմիչ Հովսեփ Փլավիոսը(8.41-49) և նմանապես հիշատակվել է երրորդ դարի «Սեֆեր հա-Ռազիմ» եբրայերեն մոգական տեքստում և Բաբելոնյան Թալմուդի  «Գիթին» (Gittin) ագգադայի (**, լեգենդ) ռաբինական տրակտատի «Նաշիմ» (, *«Կանայք»*) հատվածում: Զուգահեռաբար, հուդա-քրիստոնեական մոգության առաջին դարի հունական ձեռնարկը, որը հայտնի է որպես «Սողոմոնի Կտակարան», նույնպես հղում է անում Սողոմոնի կնիքին:

Հրեա գիտնականները պնդում են, որ Սողոմոնի կնիքի ավանդույթը հետագայում հայտնվել է իսլամական արաբական աղբյուրներում, ինչպես Կաբալայի ժամանակակից, ակադեմիական ուսումնասիրության հիմնադիր Գերշոմ Շոլեմն է վկայում.

Այնուամենայնիվ, այլ գիտնականներ ցույց են տվել Սողոմոնի կնիքի ծագման բազմաթիվ այլ աղբյուրներ, ներառյալ ուշ Բաբելոնը, հին Միջագետքի սեպագրերը, եգիպտական հիերոգլիֆները, վաղ հին հարավարաբական գրերը, թիֆինաղը (բերբերական բաղաձայնային կոնսոնատ գիրը), հին հունական այբուբենը, հնդկական հինդուիզմը և բյուզանդական հույները: Արաբական մշակույթում և արաբների հետ շփվող շատ մշակույթներում խորհրդանիշի այդ համատարած օգտագործումը  նման պնդումները կեղծ են դարձնում:

[մինի|«Սողոմոնի թաքնված կնիքի» տարբերակ, ինչպես երևում է 17-րդ դարի ''«Սողոմոնի փոքր բանալին»'' [Գրիմուար|գրիմուարում]]Սողոմոնի կնիքի մասին լեգենդը հետագայում մշակել են միջնադարյան մերձավորարևելյան հեղինակները, որոնցում ասվում է, որ մատանին փորագրել է Աստված և Սողոմոն թագավորին է տվել անմիջապես երկնքից: Մատանին պատրաստված է եղել արույրից և երկաթից, և այդ երկու մասերն օգտագործվել են համապատասխանաբար բարի և չար ոգիներին ուղղված գրավոր հրամանների վրա կնիք դնելու համար: Մի հեքիաթում դևը, կամ *[[Ասմոդեուս|Աշմեդայը]]* կամ *Սախրը*, խարդավանքով ձեռք է բերում մատանին և  քառասուն օր կառավարում է Սողոմոնի փոխարեն: Իսկ մեկ այլ` Հերոդոտոսի գրքերում մեծապես հիշատակված Պոլիկրատեսի մատանու հեքիաթի տարբերակում, դևն ի վերջո նետում է մատանին ծովը, որը կուլ է տալիս ձուկը, որին բռնում է ձկնորսը և կատարվածից անտեղյակ` դրանով կերակրում է գահընկեց Սողոմոնին՝ վերականգնելով նրա իշխանությունը:

Սողոմոնի կնիքի շուրջ լեգենդների ծագման տարեթիվը դժվար է հաստատել: Մոգական մատանու մասին լեգենդը, որով այն կրողը կարող էր կառավարել դևերին, արդեն հայտնի է եղել 1-ին դարում (Հովսեփոսը(8.2) պատմում է Եղիազարի մասին, ով նման մատանի է օգտագործել Վեսպասիանոսի ներկայությամբ), սակայն Սողոմոնի անվան կապը նման մատանու հետ, հավանաբար, միջնադարյան է, չնայած Սողոմոնի Կտակարանը` 2-րդ դարի ապոկրիֆային տեքստ է: Թալմուդի Gittin (էջ 68) տրակտատում կա մի պատմություն Սողոմոնի, Աշմեդայի մասին և Աստծո անվան փորագրությամբ մատանու մասին. Սողոմոնը մատանին և շղթան է տալիս Եհովիադայի (Jehoiada) որդի Բենայահուին (*Benaiahu*), որպեսզի բռնի դև Աշմեդային, որպեսզի դևից օգնություն ստանա տաճարը կառուցելու համար. Ավելի ուշ Աշմեդայը խաբեությամբ Սողոմոնից վերցնում է մատանին և կուլ տալիս այն:

Կնիքի ձևավորման հստակեցումը որպես վեցագրամ, կարծես թե բխում է միջնադարյան արաբական ավանդույթից, և գիտնականների մեծ մասը ենթադրում է, որ խորհրդանիշը միջնադարյան Իսպանիայի կաբալիստական ավանդույթ է մտել արաբական գրականությունից: Ընդհակառակը, հնգագրամով ներկայացնելը, թվում է, թե առաջացել է Վերածննդի մոգության արևմտյան ավանդույթում (որն իր հերթին կրել է միջնադարյան արաբական և հրեական օկուլտիզմի ուժեղ ազդեցությունը): Ուայթ Քենեթը (1660-1728) հղում է անում «Սողոմոնի հնգանկյունին», որն օժտված է դևերին դուրս մղելու ուժով:

Հեքսագրամները նշանավոր են հրեական էզոթերիկ գրականության մեջ վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջանից, և ենթադրվում է, որ Սողոմոնի կնիքի ավանդույթը կարող է իսլամից ավելի վաղ լինել և առաջացել է վաղ ռաբինական էզոթերիկ ավանդույթում կամ 3-րդ դարի Եգիպտոսում հելլենիստական հուդայականության վաղ ալքիմիայում:

Կնիքը հաճախ հայտնվում է Իսպանիայի Գրանադայում գտնվող 17-րդ դարի կաթոլիկ Սակրոմոնտե աբբայության ձևավորման մեջ՝ որպես իմաստության խորհրդանիշ: Սողոմոնի կնիքը հայտնաբերվել է նաև Պաղեստինում օսմանյան ժամանակաշրջանում, երբ այն փորագրվել է քարի վրա պատուհանների և դռների վերևում և մուսուլմանների գերեզմանների վրա: Մի քանի օրինակներ են հայտնաբերվել Երուսաղեմում, Սարիսի տներում և Յաֆայի գերեզմանների վրա:
[մինի|223x223փքս|[Եթովպիայի կայսերական զինանշանը Հայլե Սելասիեի օրոք. կենտրոնում Սողոմոնի զինանշանը]]
Թուրքիայի Երզնկա քաղաքում գտնվել է 1351 թվականի արծաթե դիրհամ Էրետնա սուլթանի պատվին: Այն ներառում է Սողոմոնի աստղ և «արդար սուլթան» (*սուլթան ադիլ) հին* ույղուրերեն մակագրություն:

1874 թվականին ստեղծված Եթովպիական կայսրության բարձրագույն պարգևը եղել է «Սողոմոնի կնիքի շքանշան»: Շքանշանը ստեղծվել է ի հիշատակ Սողոմոնի` Սողոմոնի դինաստիայի պնդմամբ (Եթովպական կայսերական տուն, որը պնդում է, որ ծագել է Սողոմոնից): Շքանշանով պարգևատրվել են այն մարդկանց, ովքեր աչքի են ընկել Եթովպական կայսրության օգտին արտասովոր ծառայություններով: 1930 թվականին կայսր Հայլե Սելասիեի որոշմամբ ստեղծվել է մեկ այլ շքանշան` Սողոմոնի շքանշանը, որպես Եթովպիայի բարձրագույն շքանշան:

## Մատանու հրաշքներ և կառուցվածք
մինի|Սողոմոնի կնիքը|ձախից|160x160փքսՍողոմոնին հաջողվել է մատանու միջոցով պղնձե անոթի մեջ կապել և կնքել 72 դև իշխանների՝ իրենց լեգեոնների հետ միասին։ Այնուհետև նա ղեկավարել է այս հոգիներին իր հայեցողությամբ: Ըստ լեգենդի՝ Սողոմոնին հաջողվել է հոգիներից շատ գաղտնի գիտելիքներ կորզել, որոնք կիրառել է իր կյանքում։ Այս կնիքի օգնությամբ Սողոմոնը արժանացել է շատերի ուշադրությանն ու բարի կամքին, կարողացել է հաղթել մարտերում և անվնաս մնալ։

Այս լեգենդների մեկնաբանությունների շատ հայտնի տեսակներ կան: Դրանցից մեկի համաձայն՝ մատանու վրա կար Աստծո անունն ու չորս քար, մյուսի համաձայն՝ այն ուներ խորհրդանիշ, որն այժմ հայտնի է որպես շրջանագծի մեջ առած «Դավթի աստղ»՝  իսկ գագաթների արանքում՝ կետեր կամ այլ նշաններ։ Օրինակ՝ վեց թերթիկներով վարդադրվագ ծաղիկներ՝ կենտրոնում յոթերորդ տարրով, որոնք հայտնաբերվել են Հին Միջագետքի, Եգիպտոսի և Հելլադայի զարդանախշերում։ Միջնադարում նրանք սկսել են կոչվել «յոթ շրջանաձև կնիք» և նույնպես կապված են Սողոմոնի կնիքի հետ։

Քրիստոնեության մեջ կնիքը մեկնաբանվում էր որպես «համաշխարհային պատմության յոթ դարերի» նշան, որը ղեկավարում էին Հրեշտակապետերը և կապված էր «յոթ մոլորակների» հետ: Միքայել հրեշտակապետը՝ որպես Արևի հրեշտակ, համարվում էր ղեկավար և ներկայացնում էր կնիքի կենտրոնի տարրը` եթերը (հինգերորդ տարրը): Մնացած վեց տարրերը գտնվում են նրա շուրջը։[մինի|[Մարոկկոյի 4 Falus մետաղադրամի դիմերեսին Սողոմոնի կնիք վեցանկյուն՝ թվագրված AH 1290 (AD 1873/4)]]Իսլամական աշխարհում շրջանի մեջ առած վեցաթև աստղը շրջանաձև կետերով համարվում է իմաստության խորհրդանիշ և տեղադրվում է կենցաղային իրերի ու ինտեիերի վրա։ Մարոկկոյում, օրինակ, Սողոմոնի կնիքը դրվել է մետաղադրամների վրա։ Մեր օրերում Դավթի աստղը և Սողոմոնի կնիքը երբեմն համարվում են մեկ խորհրդանիշ։

Շատ միստիկներ գտել և շարունակում են գտնել «թաքնված կնիքը», որը քողարկված է արվեստի բազմաթիվ գործերում՝ միջնադարյան և վերածննդի ժամանակաշրջանների խորանի նկարներում, արձաններում, գծագրերում և փորագրություններում: Յոթ շրջաններով կնիքի պատկերները կարելի է տեսնել լաբիրինթոսների կենտրոնում, օրինակ՝ Շարտրի տաճարի լաբիրինթոսում: Սողոմոնի կնիքի միստիկական նշանակությունը կապված է նաև Երուսաղեմում Սողոմոնի տաճարի կառուցման (Ելք 25:31) մասին լեգենդի հետ:

### Այլ ավանդույթներ
[մինի|Սողոմոնի մատանին [Լաջվարդ|լաջվարդից՝ Սողոմոնի մեծ զորության մատանին]]
Իսլամական մշակույթում Սողոմոն թագավորի կնիքը հայտնի է որպես Սուլեյման մարգարեի կնիք կամ մատանին («Մուհր-ի Սուլեյման» կամ «Խաթամ-ի Սուլեյման»): Ըստ լեգենդի՝ մատանու օգնությամբ Սուլեյմանը ղեկավարել է կենդանիներին և ջիներին։ Երբ նա գնում էր լվացվելու, հանում էր մատանին և տալիս կամ իր վեզիր Ասաֆին, կամ իր կնոջը՝ Ամինային։ Այդ ժամանակ նա կորցնում էր իր զորեղությունը:

Մի օր, երբ Սուլեյմանը մատանին տալիս է իր կնոջը, ջինը (իֆրիտ կամ դև) առնում է թագավորի կերպարանքը և վերցնում մատանին: Երբ թագավորը խնդրում է վերադարձնել մատանին, նրան հայտարարում են ինքնակոչ խաբեբա և վտարում պալատից։ Սուլեյմանը սկսում է ապրել ծովափնյա քաղաքում՝ ձկնորսների համար որպես բեռնակիր աշխատելով։ Որպեսզի մատանին չընկնի ուրիշի ձեռքը, 40 տարի անց դևն այն նետում է ծովը, բայց կենդանիներն ու ջիներն անմիջապես ապստամբում են նրա դեմ՝ պատառ-պատառ անելով խաբեբային։ Այդ ժամանակ ձկնորսը, ում համար աշխատել էր Սուլեյմանը, նրան ձուկ է տալիս որպես վճար։ Երբ երեկոյան, ցանկանալով եփել այն ընթրիքի համար, Սուլեյմանը կտրում է ձկան փորը, գտնում է իր մատանին, դնում է մատին և գնում պալատ։ Դրանից հետո նա ապրում է իր նախկին կյանքով և ավարտում իր մարգարեական առաքելությունը:

Այս լեգենդի հիման վրա մուսուլմանական աշխարհում տարածված ասացվածք կա. «Ով ունի կնիք, նա էլ Սուլեյմանն է»:

Իսլամական էսխատոլոգիայում կա Երկրի գազանի` Դաբբատ ալ-արդ (, ըստ Ղուրանի) անունով կերպար, որը գետնից դուրս է գալու Դատաստանի վերջին օրը կանխելու։ Նա Մովսեսի գավազանով սպիտակ կետ կդնի արդարների դեմքին, իսկ Սուլեյմանի մատանու օգնությամբ սև կետով կկնքի անհավատների ու մեղավորների քիթը։ Աստիճանաբար կետերը կմեծանան, և արդարների դեմքերը կդառնան սպիտակ, իսկ մեղավորների դեմքերը կսևանան:

## Վեքսիլոլոգիայում
Վեցթև աստղը, որը կապված էր Իսրայելի միացյալ պետության թագավոր Դավթի հետ, միջնադարում սկսեց հայտնվել որպես հուդայականության խորհրդանիշ։ Այն որպես այդպիսին առաջին անգամ օգտագործել է Պրահայի հրեական համայնքը 14-րդ դարում։ 1354 թվականին Բոհեմիայի թագավոր Կառլոս IV-ը Պրահայի հրեաների համար սահմանել էր կարմիր դրոշ, որի վրա Դավթի վահան և Սողոմոնի կնիք էր պատկերված: Մինչդեռ 15-րդ դարում հրեաները Հունգարիայի թագավոր Մատյաշին դիմավորել են կարմիր դրոշով, որի վրա պատկերված էր երկու պենտագրամ՝ երկու ոսկե աստղերով:

Հետագայում այն ​​սկսել է պատկերվել հրեական այլ համայնքների դրոշների և վիմպելների վրա՝ որպես քրիստոնեական խաչի հակադրվող նշան: Մեր օրերում խորհրդանիշը ձեռք է բերել աշխարհիկ հարթություն՝ որպես Թեոդոր Հերցլի ​​սիոնիստական կազմակերպության խորհրդանիշ և Իսրայել պետության դրոշ։ Հեքսագրամը կամ Դավթի աստղը, որը ժամանակակից ժամանակաշրջանում դարձել է հուդայականության խորհրդանիշ և առկա է Իսրայելի դրոշի վրա 1948 թվականից, հիմքում 14-րդ դարի Սողոմոնի կնիքի պատկերներն են:

Մարոկկոյի ներկայիս դրոշի հնգագրամը ներկայացնում է Սողոմոնի կնիքը, ինչպես նաև իսլամի հինգ սյուները:

Հայրեդին Բարբարոսա փաշայի դրոշի վրա Սողոմոնի կնիքն է պատկերված եղել զուլֆիքար սրի շեղբերների միջև:


File:Prague Praha 2014 Holmstad - den gammelnye synagogen - old-new synagogue - Josefov - banner with jewish hat.JPG|Պրահայի հրեական համայնքի պատմական դրոշը
File:Ethiopian imperial standard of Haile Selassie I (obverse).svg|Եթովպական կայսերական դրոշ (դիմերես)
File:Flag of Nigeria (1914–1952).svg|Բրիտանական Նիգերիայի դրոշ (1914–1960)
File:Flag of Israel.svg|1948 Իսրայելի դրոշ
File:Carte des environs de Béjaïa au XVIe siècle.jpg|Բեջայա շրջակայքի 1489 թվականի քարտեզ (Ալժիր)


## Ժողովրդական մշակույթում
Լիպման Մովսես Բյուշենթալը (մահացել է 1818 թվականին) գրել է ողբերգություն՝ *Der Siegelring Salomonis* («Սողոմոնի կնիքով մատանին») վերնագրով։

## Տես նաև
* Սինդրիկ*, Polygonatum multiflorum*, «Սողոմոնի կնիք» անունով բույս շուշանազգիների ընտանիքից
* Սիգիլ
* Դավթի աստղ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Եթովպիայի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Թալիսմաններ
Կատեգորիա:Իսրայելի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Կաբալա
Կատեգորիա:Հրեական մշակույթ
Կատեգորիա:Մատանիներ
Կատեգորիա:Մոգական իրեր
Կատեգորիա:Օկուլտականություն