open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կումնա դաստակերտ

**Կումնա դաստակերտ** (, ), կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանի Կումնա գյուղում։

## Պատմություն
Դաստակերտը հիմնադրվել է 1620-ական թվականներին։ Նրա առաջին սեփականատերն է Յոհան Կնոպիուսն (), ում անունով տվյալ շրջանն էստոներոնում կոչվել է *Կնոբուս*։ Հետագայում կալվածքը պատկանել է տարբեր մարդկանց, իսկ 1893 թվականից պատկանել է Մեյենդորֆների () ազնվականական ընտանիքին։

Նախապես դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը եղել է փայտե շինություն, որ հավանաբար կառուցվել է 18-րդ դարի սկզբին։ 19-րդ դարում այն վերակառուցվել է։ Շինությունը զարդարված է փայտե բազմաթիվ նախշերով։

1910 թ. հին շինության հյուսիսային կողմում կառուցվում է երկհարկանի նոր շենք նեոկլասիցիզմի ոճով։ Նոր շենքի կառուցումն ավարտվել է 1920 թվականին։

Կալվածքի կենտրոնական մասում է գտնվում Կումնա մեծ այգին, որ ներկայումս բնապահպանական օբյեկտ է։

Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում ներառված են նաև հետևյալ շինությունները․
* հին գլխավոր շենքը (բարոկկո ոճով մեկհարկանի փայտե շենք, 21.06.2017 դրությամբ՝ վատ վիճակում էր),
* նոր գլխավոր շենք (սեփականատիրոջ տունը նեոկլասիցիզմի ոճով, 14.04.2016-ի դրությամբ՝ վերականգնվում էր),
* կառավարչի տուն (12.04.2012-ի դրությամբ՝ գտնվում էր բավարար վիճակում),
* ամբար-չորանոց (21.06.2017-ի դրությամբ՝ գտնվում էր լավ վիճակում)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Kumna mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կարմիր Կոնգո

**Կոնգո կարմիր**, C_{32}H_{24}O_6N_2S_2Na_2, ազոներկանյութ է. ստացվում է դիազոտացված բենզիդինը համակցելով երկու մոլեկուլ նավթինաթթվի հետ։ Կարմիր կոնգոյի լուծույթը չեզոք կամ թույլ թթվային միջավայրում ունի կարմիր գույն, ուժեղ թթվային միջավայրում (pH 5,2 - 3,0)՝ կապույտ։ Օգտագործում են որպես ինդիկատոր։

Կատեգորիա:Քիմիական ինդիկատորներ
Կատեգորիա:Ազոմիացություններ
Կոնգլոմերատ (ապար)

260px|աջից|մինի|Կոնգլոմերատ
**Կոնգլոմերատ** ( — խիտ, հոծ), նստվածքային ապար, ցեմենտացված կոպիճ։ Խառնուրդներից սովորաբար առկա են ավազ, խճաքար և գլաքար։

Կոնգլոմերատում ցեմենտը ներկայացված է երկաթի օքսիդներով, կարբոնատներով, կավային նյութով և սակավ՝ սիլիկաթթվով։ Կոնգլոմերատները կարող են կազմված լինել տարբեր ապարների (պոլիմիքտային) և միևնույն ապարի (մոնոմիքտային) կոպիճից։ Ըստ բեկորային նյութի կուտակման եղանակի կոնգլոմերատները լինում են ծովային, ալյուվիալ, պրոլյուվիալ, լճային։

Լայնորեն տարածված են տարբեր հասակի նստվածքներում, հատկապես լեռնային շրջաններում և նրանց հարող մարզերում։ Երբեմն կոնգլոմերատները (սովորաբար ցեմենտում) պարունակում են ոսկու, պլատինի և այլ օգտակար հանածոների ցրոնային հանքավայրեր։

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կոմպլեքսային կլիմայագիտություն

**Կոմպլեքսային կլիմայագիտություն**, կլիմայագիտության  ժամանակակից ուղղություն, որը կլիման ուսումնասիրում է եղանակների միջոցով (կլիման եղանակներով)։ Կոմպլեքսային կլիմայագիտություն ուսումնասիրում է եղանակի ազդեցությունը բուսական և կենդանական աշխարհի, մարդու ու նրա գործունեության տարբեր օբյեկտների վրա։ Կոմպլեքսային կլիմայագիտությունում վերլուծությունը կատարվում է եղանակների կատալոգի կամ պերֆոքարտերի միջոցով։ Որպես հաշվման միավոր օգտագործվում են «օրվա եղանակ» կամ «մոմենտի եղանակ» հասկացությունները։ Կլիմայի համեմատական ուսումնասիրություններում օրվա եղանակի բազմազանությունն ամփոփվում է ձևաբանական հիմունքներով կառուցված եղանակի 16 դասերով, որից 8-ը՝ անսառնամանիքային, 2-ը՝ տաքացումային (երբ ջերմաստիճանը օրվա ընթացքում տատանվում է 0&nbsp;°C-ի շուրջը), 6-ը՝ սառնամանիքային։ Դասերը սահմանազատվում են ջերմաստիճանի և խոնավության որոշակի ցուցանիշներով։ Վայրի կլիման բնորոշվում է տարվա ամիսների եղանակի դասերի կրկնման հաճախականությամբ կազմված կլիմայի ստրուկտուրայի գրաֆիկներով։ Կոմպլեքսային կլիմայագիտություն օգտագործում է նաև օդերևութաբանական տարրերի տվյալները, կազմում եղանակի առանձին դասերի (չոր խորշակային, չափավոր չոր, տաք, քիչ ամպամած, անձրեվային, թույլ սառնամանիքային) հաճախականության քարտեզներ, իսկ լեռնային շրջանների համար՝ նաև գրաֆիկներ ու կտրվածքներ։ 

Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Res Publica կուսակցություն (Էստոնիա)

**Res Publica կուսակցություն** (), պահպանողական կուսակցություն Էստոնիայում։ Հիմնադրվել է 2001 թ.-ի դեկտեմբերի 8-ին։ «Res Publica» քաղաքական կազմակերպությունը ձևավորվել է 1989 թ.-ին և հանդես է եկել որպես երիտասարդ պահպանողականների միություն։ Տարբեր ժամանակներում մանդատներ է ունեցել Էստոնիայի խորհրդարանում։

## Արտաքին հղումներ
* Կուսակցության պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Էստոնիայի կուսակցություններ
Վազալեմա դաստակերտ

**Տաապեգեռա ամրոց** (, ), դաստակերտ Էստոնիայում։

Պադիսե դաստակերտի սեփականատերերը՝ ֆոն Ռամմիների ընտանիքը, 1825 թ. Վազալեման բաժանել են որպես առանձին կալվածք, որը 1886 թ. դարձել է ֆոն Բեգագուֆվուդտների ազնվականական ընտանիքի սեփականությունը։ 1894 թվականին Կոնստանտին Վիլկենի նախագծով կառուցվել է երկհարկանի տուն, որի անկյուններից մեկում գտնվում է ութանկյուն աշտարակ։

1992 թվականից Վազալեմա դաստակերտում գործում է դպրոց։

## Դաստակերտային համալիր
Պահպանված տնտեսական նշանակության շինություններից ամենակարևորը դաստակերտի կենտրոնից մի քանի հարյուր մետր դեպի հյուսիս տեղակայված աշտարակն է։ Վազալեմա գետի վրա կառուցված քարե կամրջից մնացել են միայն եզրային սյուները, ժամանակակից կամուրջը տեղափոխվել է մի քանի տասնյակ մետր հյուսիս։

Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում գրանցվել են սողանքային համալիրի 10 օբյեկտներ․
* գլխավոր շենք,
* այգի,
* դարպասներ,
* ամբար,
* ջրմուղ աշտարակ,
* մառան,
* երկսենյակ մառան,
* դարբնոց,
* ամբար-չորանոց,
* ձիթհանք։

## Պատկերասրահ

File:Vasalemma mõisa peahoone, 1893 (1).jpg|Գլխավոր մասնաշենք
File:Vasalemma mõisa veetorn, 19.-20.saj (2).jpg|Աշտարակ
File:Vasalemma mõisa ait-kuivati, 19.-20.saj (1).jpg|Հացահատիկի պահեստ
Vasalemma mõisa kaheruumiline kelder, 19.-20.saj.jpg|Նկուղ
File:Vasalemma mõisa kelder, 19.-20.saj.jpg|Նկուղ
File:Vasalemma mõisa sepikoda, 19.-20.saj.jpg|Դարբնոց


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վազալեմա դաստակերտ 
* Վազալեմա դաստակերտ 

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կոմպլեքսային պարարտանյութեր

**Կոմպլեքսային պարարտանյութեր**, բույսերին անհրաժեշտ 2-3 հիմնական սննդատարր (N, P2Os, K20) պարունակող պարարտանյութեր։ Դրանց կազմին կարելի է ավելացնել նաև միկրոտարրեր (B, Mn, Cu, Zn, Mo ևն)։ Կոմպլեքսային պարարտանյութեր պարունակում են սննդանյութերի մեծ քանակ և քիչ բալաստ, երկար պահելիս չեն պնդանում, մեքենաներով պարարտացնելիս լավ են ցրվում։ Սննդանյութերի հարաբերակցությունը կախված է արտադրման եղանակից, ելային բաղադրիչներից, բույսերի պահանջներից։ Կոմպլեքսային պարարտանյութեր լայնորեն կիրառվել են 1950 թվականից, հատկապես ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Անգլիայում, Նիդերլանդներում, Ճապոնիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, որտեղ դրանց արտադրությունը կազմում է պարարտանյութերի քանակի 50%-ից ավելին։ ԽՍՀՄ-ում (1978) դրանց արտադրությունը կազմում էր ընդհանուր պարարտանյութի քանակի 80%-ը։

## Տեսակներ
Կոմպլեքսային պարարտանյութերը լինում են կրկնակի (ֆոսֆոր-կալիումական, ազոա-ֆոսֆորական, ազոտ-կալիումական)և եռակի (ազուո-ֆոսֆոր-կալիումական), ըստ արտադրման եղանակի՝ բարդ, բարդ -խառը և խառը։ Կիրառում են բոլոր կուլտուրաների, բարդ պարարտանյութերը՝ առաջին հերթին տեխնիկական կուլտուրաների (բամբակենի, շաքարի ճակնդեղ են) համար։ Բարդպարարտանյութերը ստանում են ելային բաղադրիչների՝ ամոնիակի, ֆոսֆորական և ազոտական թթուների, ֆոսֆորիտների, ապատիաների, կալիումի բնական աղերի և այլ նյութերի քիմիական փոխազդեցությամբ։ Թողարկում են հատիկավորված։ ԽՍՀ-ում առավել տարածված են ամոֆոսը (սննդանյութերի պարունակությունը՝ 56-64%), դիամոֆոսը (71-74%), նիտրոֆոսը (38%), կալիումական բորակը (57%), նիտրոամոֆոսկան (50-54% ), նիտրոֆոսկան (36% )։ Բարդ խառը պարարտանյութերն ստանում են պատրաստի պարարտանյութերը խառնելով, ապա՝ մշակելով ծծմբական և ազոտական թթուներով, ամոնիակով կամ ամոնիակատներով։ Սննդանյութերի պարունակությունը դրանցում կախված է ելային բաղադրիչներից U հասնում է 58%-ի։ Խառը պարարտանյութերը պատրաստի պարարտանյութերի մեխանիկական խառնման արդյունք են (հիմնականում՝ սուպերֆոսֆատը ազոտական պարարտանյութերի և կալիումի քլորիդի հետ)։

Խառնուրդների ֆիզիկական հատկությունները բարելավելու նպատակով ավելացնում են չեզոքացնող նյութեր՝ կիր, դոլոմիտ, ցեմենտի փոշի են։ Լավագույն ՝ խառը պարարտանյութերը ստացվում են հատիկավորված բաղադրիչներից։ Սննդանյութերի հարաբերակցությունը խառը պարարտանյութերում կախված է բույսերի պահանջներից և հողի հատկություններից։ 

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Կատեգորիա:Սննդարար նյութեր
Սիմուլա (այլ կիրառումներ)

**Սիմուլա** կարող է նշանակել՝

* Սիմուլա ― գյուղ Էստոնիայի Հաանյա շրջանում
* Սիմուլա ― ծրագրավորման լեզու
Կաուտյալա դաստակերտ

thumb|350px|right|Կաուտյալա դաստակերտ
**Կաուտյալա դաստակերտ** , ), քաղաքային նախկին դաստակերտ Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանում։

## Պատմություն
Կաուտյալա դաստակերտը հիմնադրվել է XVII դարի վերջին, երբ այն առանձնացվել է Ռաե դաստակերտից։ Հիմնադրումից մինչև 1919 թ. ազգայնականացումը դաստակերտը պատկանել է Տալլին քաղաքին։

Դաստակերտի գլխավոր շինությունը միհարկանի քարե շենք է, որ կառուցվել է 1850 թվականին։ Տարտուի խճուղուց դեպի Կաուտյալա դաստակերտն էր ձգվում 1.8 կմ երկարությամբ ճանապարհ։

Դաստակերտի օժանդակ կառույցները հիմնականում գտնվել են գլխավոր մասնաշենքի կողքերին։ Վերջինիս շուրջը տարածվում էր ոչ մեծ այգի։

Ներկայումս Կաուտյալա դաստակերտը քիչ թե շատ պահպանել է իր սկզբնական տեսքը, իսկ օժանդակ շինությունները հիմնականում վերակառուցվել են։ Դաստակերտից արևելք գտնվող կառույցների մեծ մասը ներկայումս օգտագործվում է որպես ֆերմա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kautaja mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Օռիկյուլա (Սաարեմաա)

**Օռիկյուլա** (), տեղանք Էստոնիայում, Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանում, որտեղ կազմակերպվում են ավտոարշավներ։

ԽՍՀՄ տարիներին «Օռիկյուլա» վայրում տեղակայված էր ԽՍՀՄ զինվորական կայազոր, ներկայումս՝ չբնակեցված վայր։

## ԽՍՀՄ զորքերը Օռիկյուլայում
Օռիկյուլայում տեղակայվել էր ԽՍՀՄ զինված ուժերի 210-րդ ՀՕՊ բրիգադը։ Այստեղ էր նաև տեղակայվել 508-րդ ռադիոտեխնիկական կենտրոնը։

## Օռիկյուլայի ավտոարշավները
Էստոնիայից ԽՍՀՄ զորքերի դուրսբերումից հետո Օռիկյուլայում կառուցվեց ավտովազքուղի, որտեղ յուրաքանչյուր տարի կազմակերպվում են ավտոմրցումներ, որն էլ իր հերթին հանդիսանում է Էստոնիայի առաջնության մի փուլը։

### Օռիկյուլայի ավտոարշավների փուլերը
* youtube
* youtube
* youtube

## Արտաքին հղումներ
* ՀՕՊ բրիգադի կառավարման կետը Wikimapia
* Форум выпускников ВРТУ-ВВКУРЭ ПВО
* Saaremaa Rally: старт - сегодня! 

Կատեգորիա:Սաարեմաա
Մուռաստե դաստակերտ

**Մուռաստե դաստակերտ** ( ), ազնվականական դաստակերտ Տալլինից արևմուտք՝ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանի Մուռաստե գյուղում։

## Պատմություն
Մոռռաստի (Մուռաստե) դաստեկերտը հիմնադրվել է 1620-ական թթ.։ Նրա առաջին սեփականատերն է եղել Էրիցիուս Բեկը ()։ Շինության աջ մասում վեր է խոյանում քառահարկ աշտարակ։

1848 թ-ից դաստակերտի սեփականատերն է եղել ծովագնաց ու հետազոտող Օտտո ֆոն Կռուզենշտերնը՝ հայտնի ծովագնաց Իվան Կռուզենշտերնի թոռը, ով 1851 թվականին հրամայեց կառուցել դաստակերտի նոր շենք, որ պահպանվել է մինչ մեր օրերը.։

Հետագայում դաստակերտը պատկանել է տարբեր մարդկանց, իսկ 1919 թվականին դարձել է պետական գույք։ Մինչ 1991 թվականը դաստակերտն օգտագործվել է որպես մանկապարտեզ, ինչի համար 1980-ական թվականներին կառուցվել են մի շարք շինություններ, որ դաստակերտի հետ կապվել են պատկերասրահի միջոցով։
left|350px|thumb|Մուռաստե դաստակերտի ժամանակակից տեսքը

1995 թվականին դաստակերտը դարձել է մասնավոր սեփականություն, սակայն 2001 թվականի հրդեհից հետո շինությունն այլևս պիտանի չէ բնակության համար։ 2010 թվականի տվյալներով՝ դաստակերտը գտնվում է կիսավեր վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Muraste mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի ճարտարապետություն
Պուռիլա դաստակերտ

thumb|350px|right|Կալվածատիրոջ տունը
**Պուռիլա դաստակերտ** (, ), նախկին դաստակերտ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռապլա շրջանում։

## Պատմություն
Մոտավորապես 1500 թվականին Պուռիլայի հողատեր Առնդ Հանս Յունգեն (Arnd Hans Junge) իր տարածքները վաճառում է Պիռիտայի Սուրբ Բրիջիտի մենաստանին։ Գրավոր աղբյուրներում Պուռիլա դաստակերտն (*Purgel*) առաջին անգամ հիշատակվում է 1513 թվականին որպես մենաստանին պատկանող դաստակերտ։

1611 թվականին դաստակերտի սեփականատերն էր Միքայել ֆոն Էնգելհարդտը (Michael von Engelhardt), իսկ 1739 թվականին Պուռիլան դառնում է ռուսական կայսերական դաստակերտ։ 18-րդ դարի վերջին դաստակերտն անցնում է Ֆրիդրիխ ֆոն Հոլֆրիխին (Friedrich von Helffreich)։ Հենց նրա օրոք՝ 1810 թվականին է կառուցվել ներկայումս պահպանված կալվածատիրոջ տունը։

1900 թվականին դաստակերտը դառնում է Մեյդելների (Maydell) ընտանիքի սեփականությունը և Ֆրիդրիխ ֆոն Մեյդելի (Friedrich von Maydell) սեփականությունն է մնում մինչև 1919 թվականին հողերի պետականացումը։ Դաստակերտը վարձով է տրվում Տավարաբուծության միությանը (Maakarja Kasvatuse selts), որն էլ Պուռիլայում բացում է խոշոր եղջերավոր անասունների բուծման դպրոց։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դաստակերտն ու նրա շուրջը տարածվող այգին անցնում են 8-րդ հրաձգային կորպուսին։ 1953–1957 թվականներին շինությունը գտնվում էր Էստոնական ԽՍՀ մինիստրների խորհրդի տրամադրության տակ, իսկ հետագայում դաստակերտում տեղավորված էր սովխոզի ղեկավարությունը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:15346 Purila mõis.jpg|Որմնանկար
Պատկեր:Purila mõisa park.jpg|Այգի
Պատկեր:Purila mõisa vesiveski 3.jpg|Ջրաղաց
Պատկեր:Purila mõisa ait-kuivati 1.jpg|Պահեստ-չորանոց
Պատկեր:Purila mõisa karjakastell.jpg|Անասունների գոմ
Պատկեր:Purila mõisa möldrimaja.jpg|Ալրաղացի տուն
Պատկեր:Purila mõisa valitsejamaja 2.jpg|Կալվածատիրոջ տունը
Պատկեր:Purila mõisa peahoone 4.jpg|Հիմնական մասնաշենք
Պատկեր:Purila mõisa tall-tõllakuur.jpg|Կառքերի տնակ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Մուռիլա գյուղի ու դաստակերտի պատմությունը 
* Պուռիլա դաստակերտ
* Պուռիլա դաստակերտ մշակութային կոթողների ռեգիստրում
* EHA: Պուռիլա դաստակերտի սեփականատերերը

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կոմունա

**Կոմունա** (  — ընդհանուր), Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Բելգիայում, Ալժիրում, Սենեգալում և մի քանի այլ երկրներում քաղաքային կամ գյուղական տիպի բնակավայր, որը վարչատարածքային ամենափոքր միավորն է։ Շատ երկրներում Կոմունան ղեկավարում է ընտրովի քաղաքային խորհուրդը։ Խորհրդի գործադիր մարմինը քաղաքագլուխն է, որին ընտրում է խորհուրդը կամ նշանակում կառավարությունը։ Քաղաքագլխի և քաղաքային խորհրդի գործունեությունը վերահսկում է կենտրոնական կառավարությունը, որն իրավունք ունի Կոմունայի ղեկավար մարմինների որոշումները բեկանել կամ հաստատել, ցրել քաղաքային խորհուրդը և փոխել քաղաքագլխին։ 

Կատեգորիա:Վարչական միավորներ
Կուռեսսառե (օդանավակայան)

thumb|right|200px
**Կուռեսաառե**, օդանավակայան Էստոնիայի Սաարեմաա կղզու Կուռեսաառե քաղաքում։

Առաջին թռիչքուղին կառուցվել է 1930-ական թվականների երկրորդ կեսին, սակայն պաշտոնապես օդանավակայանը բացվել է 1945 թ.-ի մարտի 6-ին։ Հետագա տարիներին թռիչքների քանակը ավելանում է և արդեն 1949-1953 թթ.-ին օրական 10-14 չվերթ էր իրականացվում։ Այդ ընթացքում Տալլինից Կուռեսաառե և հակառակ ուղղությամբ օրական 400 մարդ էր թռչում։ Մինչև 1958 թ.-ը օդանավակայանը էլեկտրաֆիկացված չէր։ Օդանավակայանի ներկայիս շենքը կառուցվել է 1962 թ.-ին, իսկ երկրորդ թռիչքուղին՝ 1976 թ.-ին։ 1999 թ.-ին երկարացվել և արդիականացվել է հիմնական թռիչքուղին, իսկ 2007 թ.-ին՝ օդանավակայանի շենքը։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկատվություն օդանավակայանի գործունեության մասին 

Կատեգորիա:Էստոնիայի օդանավակայաններ
Տարտուի օդանավակայան

**Տարտու**, օդանավակայան Էստոնիայի Տարտու քաղաքից 9.5 կմ հարավ-արևմուտք։ Մինչև վերջերս այստեղ կանոնավոր չվերթներ չէին իրականացվում։ Օդանավակայանը բացվել է 1946 թ.-ին, իսկ ներկայիս շենքը՝ 1981 թ.-ին։ 2009 թ.-ին թռիչքուղին երկարացվել է մինչև 1799 մ։

## Արտաքին հղումներ
* Օդանավակայանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Էստոնիայի օդանավակայաններ
Կեռն

right|thumb|240px|Արկղի մեջ դրված նմուշներ
**Կեռն** ( - միջուկ), ապարի գլանաձև սյունակ։ Ստացվում է սյունակային հորատման միջոցով։

Կարևոր երկրաբանական փաստաթուղթ է հատկապես այն դեպքում, երբ նստվածքները կամ օգտակար հանածոները չեն մերկանում Երկրի մակերևույթի վրա։

Կեռնի ճիշտ և մանրազնին ընտրությունն ու պահպանումը խիստ կարևոր են տվյալ շրջանի երկրաբանական կառուցվածքի և օգտակար հանածոյի հանքավայրի ճշգրիտ գնահատման համար։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Ավարերեն

**Ավարերեն**, ավարների լեզուն։ Պատկանում է նախ-դաղստանյան լեզվաընտանիքի ավարա-անդյան խմբին։

Խոսողների քանակը կազմում է մոտ 790.000 մարդ։ ՌԴ-ում ավարարենով խոսողների թիվը հասնում է 715.300 մարդու (անդյան ժողովուրդներն ավարերենը օգտագործում են որպես առօրյա խոսակցական լեզու)։

## Բարբառները
Լեզուն հարուստ է բարբառներով, որոնք իրարից բավականին շատ են առանձնացված, և շատ դեպքերում տարբեր բարբառներով խոսողները միմյանց դժվարությամբ են հասկանում։ Բարբառները կարելի է բաժանել խմբերի՝

# հյուսիսային, որի վրա է հիմնված գրական ավարերենը,
# հարավարևմտյան (բաթլուխյան և գիդյան բարբառները),
# հարավարևելյան (անդալալյան, անցուխյան, քարախյան, կուսուրյան և զաքաթալյան բարբառները)։

**Ավարերեն այբուբենը** վերջնական տեսքով հաստատվեց 1938 թվականին ռուսական գրաֆիկայի՝ կիրիլիցայի հիման վրա։

## Փաստեր
Հետաքրքրական փաստերից են ավարերենի վերաբերյալ իմամ Շամիլի խոսքերը. «Արաբերենից բացի ես գիտեմ երեք լեզու՝ ավարերենը, կումիկերենն ու չեչեներենը։ Ավարերենի հետ ես գնում եմ մարտի, կումիկերենով՝ կանանց հետ բացատրվում, իսկ չեչեներենով կատակ եմ անում»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կոմպլեքսաչափություն

**Կոմպլեքսաչափություն**, խևլաչափություն, տրիլոնաչափություն, տիտրաչափական վերլուծության եղանակ, հիմնված է գրեթե բոլոր կատիոնների և ամինաբազուքակարբոնաթթուների փոխազդեցության դեպքում ջրում լավ լուծվող և քիչ դիսոցվող կոմպլեքս միացությունների ստացման վրա։ Տիտրման վերջնակետը հաստատում են կոմպլեքսաչափական և այլ ինդիկատորների օգնությամբ։ Պղտոր կամ խիստ գունավորված լուծույթների համար օգտագործում են առանց ինդիկատորի տիտրման եղանակներ, օրինակ, պոտենցաչափություն, կոնդուկտաչափություն են։ Կոմպլեքսաչափությունը կիրառում են հանքանյութերում, մետաղագործական արտադրանքներում, դեղագործական պատրաստուկներում մետաղի պարունակությունը, ջրի կոշտությունը որոշելու համար։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Կոմպլեքսային միացություններ
Կատեգորիա:Կոորդինացիոն քիմիա
Կոմսություն (այլ կիրառումներ)

**Կոմսություն** (, , , ),

# Ֆեոդալիզմի դարաշրջանում ֆեոդալական ժառանգական տիրույթ, որ գլխավորում է կոմսը։ 
# Կիլիկիայի հայկական պետությունում կոմսություն էր Կոռիկոսը։ 
# Անգլալեզու մի շարք պետություններում վարչատարածքային միավոր։ ԱՄՆ-ում 46 նահանգներ բաժանված են ավելի քան 3 հզ. կոմսությունների։ Մեծ Բրիտանիայում գոյություն ունեն վարչական կոմսություններ և քաղաք-կոմսություններ։ Կոմսություններ կան նաև Ավստրալիական Միությունում, Նոր Զելանդիայում, Կանադայի որոշ նահանգներում։
Կոմուներոս

**Կոմուներոս** (` համայնք), Կաստիլիայի (Իսպանիա) ինքնավար քաղաքների 1520-1522-ի ապստամբությունը թագավորական բացարձակապետության դեմ՝ ի պաշտպանություն քաղաքային ազատությունների։ Ապստամբները պահանջում էին քաղաքային ինքնավարության ընդլայնում, կորտեսների կանոնավոր հրավիրում։ Նրանց շարժումը ժողովրդավարական բնույթ էր կրում։ 1521-ի ապրիլին Վիլյալարեի մարտում կոմուներոսի զորքերը պարտվեցին։ 1522-ին կոմուներոսը վերջնականապես ճնշվեց։ Կոմուներոս են կոչվել նաև Նոր Գրանադայի (ներկայիս՝ Կոլումբիա) հակաիսպանական ապստամբության (1781) մասնակիցները, ինչպես նաև 1820-1823-ի Իսպանական հեղափոխության ձախ հոսանքը, որը հայտնի էր «Իսպանական կոմուներոսների կոնֆեդերացիա» անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմություն
Կոմուտացման առնչություններ

**Կոմուտացման առնչություններ**, տեղափոխման առնչություններ, քվանտային մեխանիկայի մաթեմատիկական ապարատի հիմնական առնչությունները։ Մուծել է Պ. Դիրակը՝ համապատասխանության սկզբունքի հիման վրա ընդհանրացնելով դասական մեխանիկայի պուասոնյան փակագծերի սահմանումը՝  {(F,G)=} \sum_{k=1}^{n} (\frac{F}{pk} \frac{G}{qk}  \frac{F}{qk} \frac{G}{pk}), որտեղ F և G կամայական ֆունկցիաները կախված են ընդհանրացված իմպուլսներից (p_k), դրանց համալուծ ընդհանրացված կոորդինատներից (q_k) և ժամանակից։ Քվանտային մեխանիկայում վերոհիշյալ ֆունկցիաներին համապատասխանում են ածանցման որոշակի գործողություններ՝ F և G օպերատորներ, որոնցից կազմված [F, G]=FG-GF արտահայտությունը կոչվում է կոմուտացման առնչություն։ Եթե [F, G]=0, ապա F և G օպերատորները կոչվում են կոմուտատիվ. դրանց համապատասխանող ֆիզիկական մեծությունները համատեղելի են, այսինքն գոյություն ունեն վիճակներ, որոնցում այդ մեծությունները միաժամանակ ունեն որոշակի արժեքներ։ Ճիշտ է նաև հակառակը՝ համատեղելի ֆիզիկական մեծություններին համապատասխանող օպերատորները կոմուտատիվ են։ Ոչ կոմուտատիվ օպերատորներին համապատասխանող մեծությունները միաժամանակ չեն կարող ունենալ որոշակի արժեքներ։ Օրինակ, դեկարտյան կոորդինատները (x, y, z) և համապատասխան կանոնիկ համալուծ իմպուլսները (p_x, p_y, p_z) անհամատեղելի են։ Հիմնարար նշանակություն ունեն [x,p_x]=[y,p_y]=[z,p_z]=i \hbar; [x_k,p_j]=0, երբ k \neq j, (x_{k,j}=x, y, z); [x_k, x_j]= [p_k, p_j]=0 կոմուտացման առնչություններ (\hbar  Պլանկի հաստատունն է), որոնց վրա է կառուցված քվանտային մեխանիկայի տրամաբանական ողջ շարադրանքը։

= Տես նաև =
* Անորոշությունների առնչություններ

Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ֆիզիկա
Կոմունիզմի ուղիով

**«Կոմունիզմի ուղիով»** խորհրդային շրջանի հայկական երկօրյա թերթ։ Հանդիսացել է ՀԿԿ էջմիածնի շրջկոմի, ժողովրդական դեպուտատների շրջանային և քաղաքային սովետների օրգանը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1964 թվականին, էջմիածնում։

Լուսաբանել է արտադրական ձեռնարկությունների ու գյուղատնտեսական միավորումների աշխատանքային գործունեությունը։ Կարևոր տեղ էր հատկացնում «ժողովուրդների բարեկամությանն ու պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմին», «սովետական հայրենասիրության» և երիտասարդության կոմունիստական ագիտացիոն դաստիարակության հարցերին։ Լուսաբանում էր շրջանի հասարակական, մշակութային և մարզական առօրյան, տպագրում բժշկական, իրավաբանական խորհուրդներ։

Հաջորդել է «Բամբակի համար» (1931—34), «Կոլխոզ ֆրոնտ» (1934-1955), «էջմիածնի կոլտնտեսական» (1956-1962) և «Կոմունիզմի ուղիով» (միջշրջանային, 1962-1964) թերթերին։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հայկ Նահապետի արձան (Երևան)

**Հայկ նահապետի արձան**, գտնվում է Երևանում, Նոր Նորք վարչական շրջանի 2-րդ զանգվածում, Գայի պողոտայի մոտ։ Քանդակը սկզբնապես տեղադրվել է «Մոսկվա» կինոթատրոնի մոտ (1970 թվականին), այնուհետև 1975 թ. տեղափոխվել է ներկայիս վայրը։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Կառլեն Նուրիջանյան
* Դրվագող՝ Գասպար Գասպարյան

## Տվյալներ
մինի|100px|ձախից|Հայփոստի նամականիշ Հայկի արձանի պատկերով
Քանդակը կոփածո պղնձից է, բարձրությունը 3,5 մետր է։

## Պատմություն
Հայ ժողովրդի անվանադիր նախնի և ռազմի գերագույն աստված Հայկ նահապետի արձանը սկզբնապես տեղադրվել է «Մոսկվա» կինոթատրոնի մոտ (1970 թվականին), հետագայում՝ 1975 թվականին, տեղափոխվել է Նոր Նորքի 2-րդ զանգված՝ Գայի պողոտայի մոտ։

## Արձանի պատկերի օգտագործումը
Հայկ նահապետի արձանի պատկերն օգտագործվել է Հայփոստի 1997 թվականի 170 դրամ անվանական արժեքով նամականիշում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Հայկ Նահապետի արձանը Նոր Նորքում.JPG
Պատկեր:Հայկ Նահապետի արձանը Նոր Նորքում 1.JPG
Պատկեր:Hayk 6.JPG
Պատկեր:Հայկ Նահապետի արձան.jpg
Պատկեր:Հայկ1.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կառլեն Նուրիջանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1970 քանդակներ
Այաքս Լասնամյաե

**«Այաքս Լասնամյաե»** (), էստոնական ֆուտբոլային ակումբ է։ Հիմնադրվել է Տալլին քաղաքում՝ 1993 թվականին։

## Թիմի պատմություն
«Այաքս Լասնամյաէ» ֆուտբոլային ակումբը 1993 թվականին, 2003 թվականից 2005 թվականը ակումբի անունը եղել է «Այաքս Էստել Տալլին»։ 2006 թվականին առաջին անգամ մտել է Մեյստրիլիգա, Էստոնիայի բարձրագույն դիվիզիոնում, և զբաղեցրեց 8-րդ տեղը, որը դարձավ ակումբի ամենալավ արդյունքը ակումբի պատմության մեջ։ 2007 թվականին «Այաքս Լասնամյաէ»-ն զբաղեցրեց վերջին տեղը և թռել է Էսիլիգա։ Հետո ծախսեց 3 մրցաշրջան Էսիլիգայում, 2011 թվականին «Այաքսը» ստացավ իրավունք հանդես գալու լավագույն դիվիզիոնում, սակայն առաջնության արդյունքները ավարտվեց մի սարսափելի խփած և բաց թողնված գոլերի տարբերությամբ՝ 11-192։ Այս արդյունքով թիմը սահմանեց Մեյստրիլիգայի հակառեկորդ (1992 թ.ից սկսած)։ Առաջնության առաջին կեսում ակումբը բաց է թողել 66 գոլ, իսկ երկրորդում - 126 գոլ։

## Նախորդ անունները
* 1993 — 2003 «Այաքս Լասնամյաէ»
* 2003 — 2005 «Այաքս Էստել Տալլին»
* 2005 — «Այաքս Լասնամյաէ»

## Ակումբն Էստոնիայի առաջնություններում վերջին տարիներին

## Հայտնի ֆուտբոլիստներ
*  Նիկիտա Անդրեև

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ակումբի Պաշտոնական կայքը 
* Պրոֆիլը soccerway.com կայքում  
* Պրոֆիլը weltfussballarchiv.com կայքում 

Կատեգորիա:Էստոնական ֆուտբոլային ակումբներ
Կոյլավ

**Կոյլավ** (Coilav), Կոյլավյան, ռումինահայ ազնվական գերդաստան XVII—XX  դարերում։

## Պատմություն
Տոհմում պահպանված ավանդության համաձայն, Կոյլավների նախնիները գաղթել են Հայաստանի Անի քաղաքից։ Նախ անցել են Ղրիմ, ապա՝ Գալիցիա, Հունգարիա և ի վերջո հանգրվանել Մոլդովայի Սուչավա (այժմ՝ Ռումինիայում) մայրաքաղաքում։ Սակայն մայրաքաղաքը Յաշ (այժմ՝ Ռումինիայում) փոխադրելու ժամանակ (XVI դ.) տեղափոխվել և վերջնականապես հաստատվել են Բոտոշան քաղաքում։ Կոյլավների նախապապ Աստվածատուրը (Բոտոշան, 1667-?) զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ, անասնաբուծությամբ և առևտրով։ Նրա սերունդներից Կոյլավ Դավիթը (Բոտոշան, 1748—1821) երկրին մատուցած ծառայությունների համար Մոլդովայի իշխան Ալեքսանդրու Մորուզիից ստացել է (1804) ազնվականության տիտղոս և նշանակվել իշխանական պալատի կլուչեր (մատակարար)։ 1845-ին ազնվականական աստիճաններ ու նշանակումներ են ստացել Դավթի որդի Խաչերեսը (Քրիստեա, 1802—1883)՝ սերդար (զորքի հրամանատար), Կոյլավ Գասպարը՝ սպըտար (իշխանի թիկնապահ և բանակի հրամանատար) և ուրիշներ։ 1865-ին Կոյլավները ձեռք են բերել Ռնգիլեշտի կալվածքը (Պրուտի ափին), զբաղվել անասնաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, հացահատիկի մշակությամբ (ցորեն են արտածել նույնիսկ Անգլիա), կառուցել ջրաղացներ, սպիրտի գործարան և զարկ տվել Բոտոշան գավառի ու քաղաքի տնտեսական կյանքի բարգավաճմանը։ Հատկապես մեծ դեր են կատարել տեղի հայ գաղութի մշակութային կյանքում։ Սերնդեսերունդ ստանձնել են Բոտոշանի հայոց եկեղեցիների հոգաբարձությունն ու հայկական դպրոցների վերատեսչությունը (Գասպար, Ստեփան, Հարություն, Գրիգոր և այլն), նորոգել Ս. Աստվածածին (1826), Ս. Երրորդություն (1829—1838) եկեղեցիները, կառուցել արական (1839—1840) և իգական (1866—1867) դպրոցների շենքերը, հայոց գերեզմանատան Ավետում Ս. Աստվածածին մատուռը (1884), հիմնադրել (1866) «Բարեգործական ընկերություն»։ Կոյլավների գործունեությունն առավել ծավալվել է Մոլդովայի հայերի՝ քաղաքացիական իրավունքներ ստանալուց (1856) հետո, երբ նրանք մուտք են գործել երկրի հասարակական-քաղաքական կյանք, տարածվելով Մոլդովայի և Ռումինիայի 44 տարբեր բնակավայրերում։ XIX դ. երկրորդ կեսին միայն Բոտոշանում հաշվվել է 70 Կոյլավ, իսկ ամբողջ երկրում՝ հարյուրավոր Կոյլավներ։

Կոյլավների շառավիղները հիմա էլ ապրում են Բոտոշանում, Սուչավայում, Բուխարեստում, Պիատրայում, Գալացում և այլուր։ Նրանց մեջ կան իրավաբաններ, ուսուցիչներ, բժիշկներ, ճարտարապետներ և այլն։

## Հայտնի Կոյլավներ
* Կոյլավ Ժան (Հովհաննես, 1851—1926), իրավաբան, քաղաքական գործիչ։ Հայեցի կրթություն է ստացել Թեոդոսիայի խալիբյան վարժարանում, ապա՝ ուսանել Ստրասբուրգում և Ժնևի ու Բրյուսելի համալսարաններում. վերջինում էլ ստացել է իրավաբանության դոկտորի աստիճան։ Եղել է Դորոհոյի (Ռումինիայում) դատական ատյանի նախագահ, Ռումինիայի պահպանողական կուսակցության, պառլամենտի անդամ և սենատոր։
* Կոյլավ Դիոնիսիե (Բոտոշան, 1861-1926), բժիշկ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Սովորել է Վիեննայի համալսարանում, որտեղ և ստացել է դոկտորի աստիճան։ Եղել է Բոտոշանի քաղաքապետ և Ռումինիայի պառլամենտի անդամ։
* Կոյլավ Պայ Մարի (Մարիե, 1887—1929), երաժիշտ, թարգմանիչ։ Սովորել է Մյունխենում և Իռլանդիայում։ Կազմել է Կոյլավների տոհմածառը (1930)։
* Կոյլավ Բոգդան (1890—1974), թարգմանիչ, լրագրող, հասարակական գործիչ։ Հրատարակել է (1916) «Երկրի լոզունգը՝ ոչ մի դեպքում Ռուսաստանի դեմ» գրքույկը։

## Տես նաև
* Գրիգոր Կոյլավ

Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակություն
Կատեգորիա:Կոյլավ
Գրիգոր Կոյլավ

**Գրիգոր Կոյլավ** (), հայազգի ռումինական հասարակական-քաղաքական գործիչ, հայագետ, իրավաբան, արվեստագետ, Կոյլավ ազնվական տոհմից։

Նախնական կրթությունն ստացել է Բոտոշանի հայոց արական դպրոցում, 1860-1868 թվականներին՝ Չեռնովցիում (այժմ՝ Ուկրաինայում)։ 1869-1872 թվականներին իրավաբանություն, փիլիսոփայություն, բնական գիտություններ ու նկարչություն է ուսանել Ստրասբուրգի, Վիեննայի, Մյունխենի համալսարաններում և Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1880-1886 թվականներին եղել է Բոտոշանի հայոց իգական դպրոցի տնօրեն, ապա՝ քաղաքային խորհրդի անդամ, փոխքաղաքապետ (1888, 1892 և 1900 թթ.), գավառային խորհրդական և Սուչավայի (այժմ՝ Ռումինիայում) ընդհանուր խորհրդի փոխնախագահ (1894-1895 թթ.)։

Մի քանի անգամ ընտրվել է Ռումինիայի սենատոր, եղել Միջխորհրդարանական խաղաղության կոնֆերանսի անդամ, Բոտոշանի «Արմենիա» երաժշտական ընկերության փոխնախագահ, Բուխարեստի աշխարհագրական, պատմական ընկերությունների անդամ, «Բոտոշանի կուրիեր» թերթի հիմնադիրներից և Բուխարեստի «Էպոկա» թերթի խմբագիր։

1906 թվականին մասնակցել է Բուխարեստում հայ արվեստի ու մշակույթի ցուցահանդեսի կազմակերպմանը և արժանացել շքանշանի։ Ռումինական մամուլում հրատարակել է հոդվածներ հայ կարիճվորաց եղբայրությունների, հայ, ռումին և մոլդավ ժողովուրդների հարաբերությունների, ազգագրության, երաժշտության վերաբերյալ, կատարել թարգմանություններ։

## Աշխատություններ
Ուսումնասիրել է Մոլդովայի և Ռումինիայի հայոց եկեղեցիների արձանագրությունները, հայ ձեռագրերը, դիվանական նյութերը և հրատարակել (ռումիներեն) հայագիտական աշխատություններ՝
* «Հայերը իբրև քաղաքների հիմնադիրներ Արևելյան Եվրոպայում», 1909 թվական, 
* «Ռումինական երկրների հայերի ավանդությունները, սովորույթները և հավատալիքները», 1911 թվական, 
* «Ռումինական երկրների հայկական եկեղեցիները», 1912 թվական

Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոյլավ
Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինահայ հայագետներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ արվեստագետներ
«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետների ցանկ

Ստորև ներկայացված է **[[«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան (Հայաստան)|«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի]] ասպետների ցանկը**։ Ներկայացված են միայն ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

## Այլ շքանշանակիրներ
* Շուլի Հակոբյան
* Յուրի Խաչատուրով
* Վալերի Գրիգորյան
* Ռոմիկ Մարգարյան
* Հենրիկ Մուրադյան
* Ալբերտ Քարամյան
* Մարտին Կարապետյան
* Լևոն Երանոսյան
* Կամո Քոչունց
* Արծվին Գրիգորյան
* Առանձին հատուկ նշանակության բրիգադ
* Գարեգին Գաբրիելյան
* Արթուր Սիմոնյան
* Արշալույս Փայտյան
* Հայկազ Բաղմանյան
* Վլադիմիր Հայրապետյան
* Լեոնիդ Մարտիրոսով
* Միքայել Գրիգորյան
* Էնրիկո Ապրիամով
* Մելիքսեթ Բաղդասարյան
* Ռուբիկ Եղոյան
Մանվել Խաչատրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Վլադիմիր Կոմարով (ԽՍՀՄ հերոս)

**Վլադիմիր Միխայլովիչ Կոմարով** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, ինժեներ-գնդապետ, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (հոկտեմբերի 19, 1964 և ապրիլի 24, 1967)։

Ավարտել է Մոսկվայի ռազմաօդային ուժերի հատուկ դպրոցը (1945), Բատայսկի ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1949) և Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան (1959)։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում ընգրկվել է 1960 թվականին։ 1964 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, աշխարհում առաջին անգամ, Կոնստանտին Ֆեոկտիստովի և Բորիս Եգորովի հետ, որպես տիեզերանավի հրամանատար, թռիչք է կատարել «Վոսխոդ» բազմատեղանոց տիեզերանավով։ Տիեզերքում մնացել է մեկ օր, որի ընթացքում Երկրի շուրջը կատարել է 16 պտույտ՝ անցնելով 700 հզ. կմ։

Զոհվել է 1967 թվականի ապրիլի 24-ին, «Սոյուզ-1» նոր տիեզերանավի մեկօրյա փորձարկման ժամանակ։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։ Կոմարովի անունով է կոչվում Լուսնի հակառակ երեսի խառնարաններից մեկը ((1836) Կոմարով)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:1927 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օդաչուներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Մարսել Կոհեն

**Մարսել Կոհեն** (, ), ֆրանսիացի լեզվաբան։ Ֆրանսիայի կոմկուսի անդամ։

Ավարտել է Սորբոնի համալսարանը (1911 թ.)։

Արևելյան կենդանի լեզուների դպրոցի պրոֆեսոր (1926 թվականից)։ Աշխատանքները նվիրված են սեմա-քամյան լեզուներին («Ալժիրի հրեաների արաբական լեզուն», 1912 թ., «Սեմական բայական համակարգը և ժամանակների արտահայտությունը», 1924 թ.)։ Զբաղվել է նաև լեզվի սոցիոլոգիայի («Լեզվի սոցիոլոգիայի հարցերի շուրջը», 1956 թ., «Ժամանակակից լեզվաբանությունը և իդեալիզմը», 1958 թ.), ֆրանսերենի գրության և խոսքի մշակույթի տեսության ու պատմության հարցերով, ինչպես նաև գրական ֆրանսերենի պատմությամբ։ Մեյեի հետ Կոհենը եղել է «Աշխարհի լեզուները» գրքի (1924 թ., երկրորդ հատոր 1952 թ.) խմբագիրը։

## Հիմնական աշխատությունները
* *Système verbal sémitique et l’expression du temps*. 1924.
* *Études d'éthiopien méridional*. 1931.
* *Traité de langue amharique* (Abyssinie). 1936.
* *Essai comparatif sur le vocabulaire et la phonétique du chamito-sémitique*. 1947.
* *Histoire d’une langue, le français*. 1950.
* *Pour une sociologie du langage*. 1956.
* *La grande invention de l'écriture et son évolution*. 1959; 2005.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Տրիպոլի (Լիբանան)

**Տրիպոլի** (, ), Լիբանանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը, ինչպես նաև՝ երկրորդ նավահանգիստը  մայրաքաղաք Բեյրութից հետո։ [Հյուսիսային Լիբանան նահանգի և Տրիպոլիի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչության թվաքանակը հասել է մոտավորապես կես միլիոնի, որի 80 տոկոսը սուննի մուսուլմաններ են, 10 տոկոսը՝ քրիստոնյաներ։ Ունեցել է հայկական գաղութ, եկեղեցի, դպրոց, մարզական և մշակութային ակումբներ ու միություններ։

Հնագույն ժամանակներում քաղաքի տեղում կազմավորված է եղել Փյունիկյան Համադաշնությունը՝ Տյուրոս, Սիդոն և Արվադ քաղաքների եռյակով։ Հենց այդ պատճառով էլ հին հույները բնակավայրն անվանել են Տրիպոլի, այսինքն՝ եռակի քաղաք։ Հետագայում Տրիպոլին ընկել է պարսիկների, հին հռոմեացիների, արաբների, խաչակիրների, մամլյուքների, թուրքերի տիրապետության տակ։ 
== Ծանոթագրություններ ==




[Կատեգորիա:Լիբանանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Լիբանանում
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կոմանդոր (այլ կիրառումներ)

**Կոմանդոր** (), ունի մի քանի նշանակություն՝

## Կոմանդորի զբաղեցրած պաշտոնները
Կոմանդորը կարող է վերբերել,
*Բարձր կոչում միջնադարյան ասպետական և կրոնական օրդեններում։ 
* Բարձրագույն աստիճաններից *մասունության հիերարխիայում*։ 
* Նավակումբի նախագահ ԽՍՀՄ-ում (մինչև 1926 թվականը), Արևմտյան Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ 
* Ձիարշավների, դահուկավազքերի և տարբեր մրցումների ղեկավար։ 
* Կապիտան-Կ.՝ Անգլիայում, Նիդերլանդներում և այլ երկրներում ծովակալի աստիճան չունեցող նավախմբի պետ։ 
*Ռուսաստանում (18-19-րդ դարերի սկիզբ)՝ սպայական աստիճան 1-ին կարգի կապիտանի և 4-րդ աստիճանի դեր-ծովակալի միջև։ 

Կատեգորիա:Կոչումներ
Կոմունիզմի դրոշով

**«Կոմունիզմի դրոշով»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրյա թերթ, Նախկին ՀԿԿ (Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցություն) Թալինի շրջկոմի և ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի օրգան։ Լույս էր տեսնում 1953-1962 թվականներին, իսկ 1965 թվականից՝ Թալինում։

Լուսաբանել է շրջանի կուսակցական, արհմիութենական և կոմերիտական կազմակերպությունների աշխատանքները, կոլեկտիվ և խորհրդային տնտեսությունների առօրյան, նյութեր տպագրել գյուղատնտեսության և արդյունաբերության ենթադրյալ զարգացման ուղիների վերաբերյալ, անդրադարձել անասնապահության խնդիրներին, շրջանի աշխատավորությանը մոբիլիզացնել ԽՄԿԿ և ՀԿԿ համագումարների որոշումների իրագործման համար։

Լայն տեղ էր հատկացրել սոցմրցությանը, քարոզել առաջավոր համարվող տնտեսությունների փորձը, անդրադարձել երիտասարդության ագիտացիոն դաստիարակությանը, գիտության և արտադրության հարցերին։ Տպագրել է մշակութային ու մարզական կյանքը պատկերող հաղորդումներ ու լուրեր, գրական ստեղծագործություններ, բժշկական, իրավաբանական խորհրդատվություններ։

Հաջորդել է «Բոլշևիկյան դրոշով» (1932-1953 թվականներ) թերթին։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Հայաստանը Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում

**[[Հայաստան]]ը** մասնակցել է **[[Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթ]]ին**, որը անցկացվել է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենում։ Հայաստանը ներկայացրել է երգիչ, հումորիստ և շոումեն Արամ Mp3-ն իր «Not Alone» երգով։

## Ներքին ընտրություն
2013 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ազգային հեռարձակող Հանրային հեռուստաընկերությունը հայտարարեց որ Հայաստանի ներկայացուցչի անունը հայտարարվելու է դեկտեմբերի 31-ին հեռուստաընկերության Ամանորյա ծրագիր ընթացքում։ Ներքին ընտրությամբ Հայաստանը մրցույթում ներկայացնելու է երգիչ և հումորիստ Արամ Mp3-ն։ Փետրվարի 21-ին հրապարակվեց որ Հանրային հեռուստաընկերությունը հայ և արտասահմանյան երգահաններից ստացել է 75 երգ։ Մարտի 14-ին հայտարարվում է որ մրցույթում Արամը երգելու է իր և Գարիկ Պապոյանի հեղինականած «Not Alone» երգը։

## Եվրատեսիլում
Հայաստանը Եվրատեսիլում հանդես է եկել առաջին կիսաեզրափակչում՝ մայիսի 6-ին, առաջին համարի ներքո։ Կիսաեզրափակչի քվեարկության արդյունքում Հայաստանը 121 միավորով եզրափակիչ է անցնում 4-րդ հորիզոնականով։ Մայիսի 10-ին մրցույթի եզրափակչում Հայաստանը հանդես է գալիս 7-րդ համարի ներքո և քվեարկության արդյունքում հավաքելով 174 միավոր զբաղեցնում է 4-րդ հորիզոնականը։

### Հայաստանի ստացած միավորները

Հայաստանը միավոր չի ստացել հետևյալ երկրներից.

, , , , , , , , , 

### Հայաստանի տված միավորները

#### Առաջին կիսաեզրափակիչ
Հայաստանի տված միավորները առաջին կիսաեզրափակչում.

#### Եզրափակիչ
Հայաստանի տված միավորները եզրափակչում.

## Հետաքրքիր փաստեր
*Եվրատեսիլում Հայաստանի ներկայացնող Արամ Mp3-ի ելույթի ժամանակ բեմի հարթակին արտացոլվել է արևախաչի պատկերը։

## Տես նաև
* Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Սայդա

**Սայդա** (Արաբերեն։صيدا Լատիներեն Saïda ), քաղաք Լիբանանի արևմտքում, Հարավային Լիբանան մուհաֆազի վարչական կենտրոնը։ Միջերկրական ծովի ափին։ Արտահանում է նավթ, որն ստացվում է Սաուդյան Արաբիայից՝ Աբկայկ–Սայդա նավթամուղով։ Զբաղվում են նավթավերամշակությամբ, սննդի արտադրությամբ, ձկնորսությամբ։ Գյուղատնտ․ շրջանի (ցիտրուսայիններ, բանան, ցորեն, գարի) առևտրական կենտրոնն է։ Հիմնադրվել է մ․ թ․ ա․ IV հազարամյակում։ Պահպանվել են հռոմեական նավահանգստային կառույցների փլատակներ, Ս․ Լյուդովիկոսի (XII դ․), խաչակիրների ծովային (XIII դ․) դղյակներ, Մեծ մզկիթ (XIII դ․), կարավանատուն (XVI–XVII դդ․)։ Ավերվել է Իսրայելի ագրեսիայի ժամանակ (1982)։

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Լիբանանում
Կատեգորիա:Լիբանանի քաղաքներ
Մահեր Զեյն

**Մահեր Զեյն** (արաբերեն ماهر زين լատիներեն Maher Zain, , Լիբանան), լիբանանցի - շվեդացի միջազգային երգիչ իսլամական հոգևոր երգերի (նաշիդների) և ժողովրդական երաժշտության։ Բազմալեզու երգիչ, երգահան։ Երգում է անգլերեն, արաբերեն, ֆրանսերեն, թուրքերեն, հնդկերեն, ուրտու, ինդոնեզերեն, մալեզերեն։

## Ալպոմներ
*2009: Thank You Allah [Awakening Records]
*2012: Forgive Me [Awakening Records]

## Սինգլներ
*2009: "Palestine Will Be Free"
*2010: "Insha Allah"
*2010: "Allahi Allah Kiya Karo (Live)"
*2010: "The Chosen One"
*2011: "Freedom"
*2011: "Ya Nabi Salam Alayka"
*2011: "For the Rest of My Life"
*2012: "Number One For Me"
*2012: "So Soon"
*2013: "Love Will Prevail"
*2013: "Ramadan"

;Featured in
*2011: "I Believe" (Իրֆան Մաքքի feat. Մահեր Զեյն) 
*2011: "Never Forget" (Մեսութ Քուրդիս feat. Մահեր Զեյն)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մահեր Զեյն, կենսագրություն

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Արաբ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Շվեդ ճարտարագետներ
33 (թիվ)

**33** (**երեսուներեք**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 33 կարգային թիվն է կրում Պոլիհիմնիա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 33-ը Մկնդեղի ատոմային թիվն է
* 33-ը՝ 
** Ռուսաստանի դաշնության Վլադիմիրի մարզի կոդն է
** Ֆրանսիայի Ժիրոնդ դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 33-րդ հարավային զուգահեռական
* 33-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* Prime Curios! 33 Prime Pages-ից
34 (թիվ)

**34** (**երեսունչորս**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 34 կարգային թիվն է կրում Սիրսե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 34-ը Սելենիումի ատոմային թիվն է
## Ֆիզիկայում
## Այլ
* 34-ը Ֆրանսիայի Էրո դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 34-րդ հարավային զուգահեռական
* 34-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* Prime Curios! 34 Prime Pages-ից
Հարավային մարզ (Լիբանան)

**Հարավային Լիբանանը** կամ **Հարավը** ( - *Ալ Ժանուբ*), մարզ Լիբանանի Հանրապետության հարավային մասում։ Հարավային Լիբանանի մայրաքաղաք ու մեծագույն քաղաքն է Սայդան, (հնագույն և սուրբ գրային անվամբ Սիդոն)։

## Տես նաև
* Լիբանանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրությունենր

Կատեգորիա:Լիբանանի մարզեր
35 (թիվ)

**35** (**երեսունհինգ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 35 կարգային թիվն է կրում Լևկոթեա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 35-ը Բրոմի ատոմային թիվն է
## Այլ բնագավառներում
:* Ֆրանսիայի Իլ և Վիլեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է
:* Ռուսաստանի Դաշնության Վոլոգդայի մարզի կոդն է
## Տես նաև
* 35-րդ հարավային զուգահեռական
* 35-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Ալեքսանդրիայի օպերային թատրոն

thumb|right|300px
**Ալեքսանդրիայի օպերային թատրոն** կամ **Սայեդ Դարվիշի թատրոն**, կառուցվել է 1918 թ.-ին, բացվել 1921 թ.-ին Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում և կոչվել Մուհամմեդ Ալիի անունով։

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդրիայի օպերա "Սայեդ Դարվիշի թատրոն"  cairoopera.org կայքում
* https://hy-am.facebook.com/Alex.opera.house Ալեքսանդրիայի օպերա "Սայեդ Դարվիշի թատրոն"] ֆեյսբուքյան էջը

Կատեգորիա:Եգիպտոսի օպերային թատրոններ
Ալիկ Միրզաբեկյան

**Ալիկ Ռազմիկի Միրզաբեկյան** (), ՀՀ ռազմական գործիչ, ՀՀ Պաշտպանության նախարարի նախկին տեղակալ-Նյութատենիկական ապահովման դեպարտամենտի պետ, գեներալ-լեյտենանտ։ 2016 թվականի ապրիլի 26-ին ՊՆ տեղակալ-ՆՏԱ պետ պաշտոնից պաշտոնանկ է արվել ըստ ՀՀ նախագահի հրամանագրի։

## Կրթություն
* 1976-1981 թթ. սովորել և ավարտել է Սևաստոպոլի ռազմածովային ինժեներական բարձրագույն ուսումնարանը։
* 2000-2001 թթ. - ՌԴ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիա։

## Զինվորական ծառայությունը
* 1981-1992 թթ. – ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում, զբաղեցրել է հրետանային հաշվարկի պետի օգնականի, գլխավոր մեխանիկ-բաժանմունքի պետի, բազայի շտաբի պետի պաշտոնները։
* 1988-1994 թթ. – Մասնակցել է Լեռնային Ղարաբաղի ազատագրական պայքարին
* 1992-1994 թթ. – ՀՀ ՊՆ սպառազինության վարչության շտաբի պետ
* 1994 թ. – ՀՀ ՊՆ սպառազինության վարչության պետ
* 1995-1998 թթ. – ՀՀ ՊՆ ինժեներական զորքերի պետ
* 1998-1999 թթ. – ՀՀ ՊՆ սպառազինության վարչության պետ
* 2001 թ. – ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։
* 2007-2016 – ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ-Նյութատենիկական ապահովման դեպարտամենտի պետ։

## Պարգևներ
* «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան (2012)
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան,
* «Ներսես Շնորհալի» շքանշան,
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2008)
* Մարտական ծառայության մեդալ
* ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ
* ԼՂՀ «Մարտական ծառայություն» մեդալ,
* ՌԴ ՊՆ «Մարտական համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ,
* ԽՍՀՄ «Անբասիր ծառայության համար» մեդալ։

Ամուսնացած է, ունի 3 երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտներ
Խուան Կառլոս Լորենցո

**Խուան Կառլոս Լորենցո** (, ), արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել արգենտինական, իտալական, իսպանական և ֆրանսիական ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են Մադրիդի Ատլետիկոն, իտալական Լացիոն և Ռոման։

## Նվաճումներ
### Մարզչական
*1959 Իսպանիայի երրորդ դիվիզիոն (Մալյորկա)
*1960 Իսպանիայի երկրորդ դիվիզիոն (Մալյորկա)
*1972 Արգենտինայի առաջնություն (Սան Լորենցո)
*1973–1974 Չեմպիոնների գավաթ երկրորդ տեղ (Ատլետիկո Մադրիդ)
*1976 Արգենտինայի առաջնություն (Բոկա Խունիորս)
*1977 Լիբերտադորեսի գավաթ (Բոկա Խունիորս)
*1977 Միջմայրցամաքային գավաթ (Բոկա Խունիորս)
*1978 Միջմայրցամաքային գավաթ (Բոկա Խունիորս)
*1983 Արգենտինայի երկրորդ դիվիզիոն (Ատլանտա՝ մարզել է առաջին 12 խաղում)

## Արտաքին հղումներ
*Կենսագրությունը Մալյորկայի կայքում  (իսպաներեն)
*''Տոտո'' Լորենցոն Մալյորկայում  (իսպաներեն)
*Լորենցոյի կենսագրությունը  (իսպաներեն)
* Կենսագրությունը Լացիոյի երկրպագուների կայքում  (իտալերեն)
*El Toto in Unión  (իսպաներեն)

Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի մարզիչներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոկա Խունիորսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լացիո ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Մալյորկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռայո Վալեկանոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Հերցիանա Մատմույա

**Հերցիանա Մատմույա** (ալբաներեն՝ Herciana Matmuja, ), ալբանացի երգչուհի-երգահան։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 28-ին հաղթելով «Festivali i Këngës» մրցույթում, հնարավորություն է ստանում ներկայացնելու Ալբանիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում իր «One Night's Anger» երգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ալբանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ալբանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ
Կոնկրետ երաժշտություն

250px|մինի|Կոնկրետ երաժշտության ստեղծում, մագնիտոֆոնի ժապավենի զանազան բարդ շարժումների միջոցով։
**Կոնկրետ երաժշտություն** (), հնչյունային կոմպոզիցիա, որ ստեղծվում է մագնիտոֆոնի ժապավենի զանազան բարդ շարժումների (ժապավենի շարժման արագացում, դանդաղեցում կամ հակառակ շարժում), «ֆոնոգենի» և հատուկ ստերեոֆոնիկ սարքավորումների օգնությամբ՝ շրջապատի կոնկրետ, ռեալ աղմուկները, ձայները (շոգեքարշի, մեքենայի շարժիչի ձայներ, զանազան հարվածներ, ճիչեր, շշուկներ և այլն) եռաժապավեն, բազմասկավառակ մագնիտոֆոնով միաժամանակյա գրանցման միջոցով։

Կոնկրետ երաժշտություն արդի արևմտաեվրոպական երաժշտության ժամանակակից հոսանքներից է։

«Գյուտարարը» և պրոպագանդիստն է ֆրանսիացի ինժեներ-ակուստիկ Պ. Շեֆֆերը, որը 1948 թվականին ստեղծել է իր առաջին «կոնկրետ» ստեղծագործությունը։ Կոնկրետ երաժշտության նմուշներից են Պ. Շեֆֆերի «Աղմուկների կոնցերտ», «Սև Էտյուդ», Պ. Շեֆֆերի և Պ. Անրիի «Որփեոս 53», Պ. Անրիի «Որփեոսի առագաստը», Պ. Բուլեզի «էտյուդ մեկ հնչյունով» ստեղծագործությունները։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Հնչյուններ
Կիսակ

**Կիսակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում, Խոտորջրի գյուղախմբում։ Խոտորջրի յոթ թաղերից մեկը։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակիչները տեղահանվել են և բնաջնջվել։ Կենդանի է մնացել ընդամենը 21 մարդ, որոնք բնակություն են հաստատել Կովկասում և Ուկրաինայում։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 434 (62 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կիսակում էր տեղավորված Խոտորջրի առաջնորդարանը։ Գյուղից հյուսիս՝ Լիպյատինց թաղամասում, գտնվում էր Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցին (կառուցված 1770-1780 թվականներին, 1896-1898 թվականներին նրա տեղում կառուցվել է ավելի ընդարձակ, քարաշեն եկեղեցի) և հին գերեզմանոց։ Հորքուրանց թաղամասում կար մեկ մատուռ։

Գյուղի մոտ պահպանվում էր հին բերդի կիսավեր աշտարակը։ Տեղացիներիը այն կոչում էին Կիսակու կամ Լիպայտինց բերդ։

## Ճարտարապետություն
Տները քարաշեն էին, մեծ մասամբ՝ եռահարկ։ Գյուղը բաժանված էր երեք թաղամասերի՝ Լիպայտինց, Հորքուրանց և Հին Կիսակ։

## Կրթություն
Կիսակն ուներ վարժարան

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոնովալովի ռեակցիա

**Կոնովալովի ռեակցիա**, պարաֆինային և ցիկլոպարաֆինային միացություններում, ինչպես նաև ճարպարոմատիկ միացությունների կողմնային շղթայում ջրածնի ատոմի տեղակալում նիտրո (NO_2) խմբով՝ ազոտական թթվով ուղղակի նիտրացմամբ. R-H+HNO_3 \to R-NO_2+H_2O ։

Կոնովալովի ռեակցիան իրականացվում է նոսր ազոտական թթվով (12-20%-անոց) հեղուկ ֆազում, 140-150&nbsp;°C-ում և բարձր կամ նորմալ ճնշման տակ։ Հեշտ տեղակալվում է երրորդային ածխածնի ջրածինը, դժվար՝ առաջնայինը։ Ճարպարոմատիկ միացություններում նիտրացվում է կողմնային շղթայի a-դիրքը։ Կոնովալովի ռեակցիան կիրառվում է քիմիական արդյունաբերության մեջ նիտրոմիացություններ ստանալու համար։ Պրոցեսն իրականացնում են գոլորշի ֆազում (>400&nbsp;°C)։ Ռեակցիան հայտնաբերել է Մ. Ի. Կոնովալովը, 1888 թվականին։

Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Քսերոքս ընկերություն

**Xerox Corporation** (արտասանվում է որպես «*Զիէրոքս քորփորեյշն*» , Հայաստանում տարածված է գրադարձված «*Քսերոքս*» արտասանությունը), ամերիկյան կորպորացիա, տպագրության և փաստաթղթերի կառավարման ոլորտում համաշխարհային առաջատարներից մեկը, պատճենահանող սարքերի զանգվածային արտադրության առաջամարտիկ։

Ընկերության գլխամասային գրասենյակը տեղակայված է Նորոուլկ քաղաքում (Կոննեկտիկուտ, ԱՄՆ), բայց աշխատակցների մեծ մասը գտնվում է Ռոչեստեր (Նյու-Յորք) քաղաքում, որտեղ ընկերությունը հիմնադրվել է 1906 թվականին։

Ընկերությունը զբաղեցնում է 449-րդ հորիզոնականը 2011 թ. Fortune Global 500 ցուցակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ