Էկվադորի տնտեսություն

**Էկվադորի տնտեսությունը** հիմնված է նավթի (երկրի եկամտի կեսից ավելին), գյուղատնտեսական արտադրանքի (բանան, ծովախեցգետին և այլն) և այլ բնական պաշարների (օրինակ՝ ոսկի) արտահանման վրա։ 2002 թվականին նավթի արտահանումը բերել է բոլոր եկամուտների 40%-ը, երկրորդ տեղում է բանանը, որն ապահովում է ամբողջ արտահանման մինչև 22%-ը։ Էկվադորը բանանի աշխարհի ամենախոշոր մատակարարն է (2002 թվականին՝ 936 մլն դոլար), աճեցվում է Կավենդիշ տեսակի բանանը, արտահանվում են նաև կարմիր բանան, մինի բանան և տնկարկներ։ 2015 թվականին Էկվադորին բաժին է ընկել Ռուսաստանի Դաշնություն բանանի բոլոր մատակարարումների 98,5%-ը (1204,4 հազար տոննա)։ Էկվադորյան բանանի արտահանումը 2018 թվականի առաջին ինն ամիսներին աճել է 5,24 տոկոսով։ Բանանի ընդհանուր վաճառքն արտերկրում առաջին 9 ամիսների ընթացքում։ 2018 թվականին կազմել է 2,065 մլրդ դոլար։ Էկվադորը 2017 թվականին աշխարհի առաջատար բանանի մատակարարն էր՝ կազմելով բոլոր առաքումների 25,3%-ը՝ առաջ անցնելով Ֆիլիպիններից, Բելգիայից և Կոստա Ռիկայից։ 2021 թվականի դրությամբ Էկվադորը երրորդ ամենաբարձր երկիրն է Հարավային Ամերիկայում ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձով (400 դոլար)։ Նվազագույն աշխատավարձից բարձր միայն Չիլիում՝ 441 ԱՄՆ դոլար և Ուրուգվայում՝ ամսական 423 ԱՄՆ դոլար։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $425 է։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $450 է։

Երկիրը նաև ծովախեցգետնի (2002 թվականին 251 միլիոն դոլար), ծաղիկների (2002 թվականին՝ 291 միլիոն դոլար) և ձկան պահածոների (2002 թվականին՝ 333 միլիոն դոլար) հիմնական արտահանողն է։ Բացի այդ, աճեցվում է սուրճ (Էկվադորյան Արաբիկան աճեցվում է Անդերի զառիթափ լանջերին, պլանտացիաները համարվում են աշխարհում ամենաբարձրերից մեկը, դրանց բարձրությունը ծովի մակարդակից 2000-ից 2800 մետր է) և կակաո (երկրում կա գրեթե 500.000 հեկտար կակաո, որը վերամշակվում է մոտ 110.000 արտադրողների կողմից, 2011 թվականին արտահանվել է 200.000 տոննա կակաո՝ 125.000 տոննա նուրբ համով կակաո)։

Մշակող արդյունաբերության առավել զարգացած ճյուղերն են սննդամթերքը և տեքստիլը։ Կաշվի և կոշկեղենի, փայտամշակման, ցելյուլոզայի և թղթի, քիմիական, նավթավերամշակման, ցեմենտի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, վերջին տարիներին՝ ավտոմեքենաների հավաքման ձեռնարկություններ։ Ժողովրդական արհեստներ։ Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը 10,395 մլրդ կՎտժ (2000 թվական), այդ թվում՝ 25% ՋԷԿ, 75% հիդրոէլեկտրակայաններ։ Սպառումը 9667 մլրդ կՎտժ, մեկ շնչի հաշվով՝ 624 կՎտժ (2000 թվական)։

Արտահանման ծավալը 2015 թվականին գնահատվում է 18,36 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Արտահանման հիմնական գործընկերներն են՝ ԱՄՆ, Չիլի, Պերու, Կոլումբիա, Պանամա։

Ներմուծման ծավալը 20,9 մլրդ դոլար է, ներկրվում է արդյունաբերական արտադրանք, վառելիք, սպառողական ապրանքներ։ Ներմուծման գործընկերներ՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Կոլումբիա, Պերու։

## Վիճակագրություն
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված են 1980-2017 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները։ 5%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ սլաքով։

## Նավթ և քաղաքականություն
Ամազոնի հովտում առաջին նավթահանքը հայտնաբերվել է 1967 թվականին ամերիկյան Texaco - Gulf Oil համընկերության կողմից։

1971 թվականին ընդունված «Ածխաջրածինների մասին» օրենքի համաձայն՝ նավթային պաշարների զարգացման առաջնահերթ իրավունքը պետք է ստանար պետական ընկերությունը։ Բայց դրա ստեղծման գործընթացը ձգձգվեց նոր, նավթային կոռուպցիայի ծաղկման ֆոնին։ Օտարերկրյա ընկերությունների ճնշման տակ կառավարությունն անգամ առաջարկեց օրենքի ուժի մեջ մտնելը հետաձգել մինչև 2025 թվականը։

Տեսնելով ընդունված օրենքը կյանքի կոչելու քաղաքացիական իշխանությունների անկարողությունը՝ զինվորականները՝ գեներալ Ռոդրիգես Լարայի գլխավորությամբ, հեղաշրջում կատարեցին։ Էկվադորը միացավ ՕՊԵԿ-ին, արտասահմանյան ընկերությունների զիջումները վերագրանցվեցին որպես աշխատանքի և մասնակցության պայմանագրեր, ավելացվեցին հարկերը։ Արդյունքում օտարերկրացիները սկսեցին կառավարությանը վաճառել նավթահանքերում իրենց բաժնետոմսերը։ Ամերիկյան ընկերությունների ստեղծած ենթակառուցվածքի հիման վրա ստեղծվել է CEPE պետական նավթային ընկերությունը։ Նրա եկամուտների զգալի մասն ուղղվել է սոցիալական ծրագրերի իրականացմանը։

1970-ականներին նավթի գների կտրուկ աճի պայմաններում Էկվադորի առավելությունները՝ կապված օվկիանոսների հասանելիության և ամերիկյան շուկայի հետ հարևանության հետ, կառավարությանը թույլ տվեցին կտրուկ ավելացնել եկամուտները՝ 1971-ի 43 միլիոն դոլարից մինչև 1974-ին՝ 350 միլիոն դոլար։ Նավթի եկամուտները հնարավորություն տվեցին պայքարել աղքատության դեմ և միևնույն ժամանակ զարգացնել արդյունաբերությունը։ Արդյունաբերական աճը հանգեցրեց քաղաքական զարգացման արագացման, և արհմիությունների, կուսակցությունների և բիզնեսի ճնշման տակ 1979 թվականին զինվորականները ստիպված եղան իշխանությունը զիջել քաղաքացիական կառավարությանը։

Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական կառավարումը հանգեցրեց արտաքին պարտքի անվերահսկելի աճի` 1979-ի 600 միլիոն դոլարից մինչև դարավերջին հասնելով գրեթե 17 միլիարդ դոլարի։

1980-ականների երկրորդ կեսին նավթի գների անկումը պետությանը դարձրեց իր նախկին տնտեսական քաղաքականության պատանդը, որը ստիպված էր ծախսերը ֆինանսավորել գնալով թանկացող վարկերով։ 1989 թվականին պետական CEPE ընկերությունը Petroecuador-ի վերածվելուց հետո նրա սոցիալական պարտավորությունները փոխանցվեցին պետությանը, ինչը փաստացի հանգեցրեց դրանց վերացմանը։ Հնդկաստանի բնակչությանը պետական աջակցության կրճատումը, որի տարածքում, փաստորեն, նավթ է արդյունահանվում, հանգեցրել է նրան, որ հնդիկները դարձել են հասարակության ամենաակտիվ ու հեղափոխական ուժը։

Իրավիճակից դուրս գալու համար որոշվեց ավելացնել նավթի արդյունահանումը, ինչի պատճառով 1990-ականների սկզբին երկիրը պետք է դուրս գա ՕՊԵԿ-ից։ Արդյունահանման աճը, սակայն, համընկավ նավթի ցածր գների երկար ժամանակաշրջանի հետ, ուստի հնարավոր չեղավ կտրուկ ավելացնել ներդրումները։

1998 թվականին նավթի գների անկումը ֆինանսական ճգնաժամի պատճառ դարձավ։ 1999 թվականին Էկվադորը չվճարեց արտաքին պարտքը։ Տնտեսությունը փրկելու համար Էկվադորը դիմեց ԱՄՀ-ի օգնությանը, և 2000 թվականի սկզբին ԱՄՆ դոլարը փոխարինեց սուկրեին՝ որպես ազգային արժույթ։ Ճգնաժամը հանգեցրել է աղքատության աճի։ Կենսապահովման մակարդակից ցածր եկամուտ ունեցող բնակչության համամասնությունը հասել է 70%-ի։

Միաժամանակ ԱՄՀ-ի հետ պայմանավորվածությունների շրջանակում նավթից ստացված գրեթե բոլոր եկամուտները սկսեցին ուղղվել արտաքին պարտքի մարմանը։ Չունենալով նավթարդյունաբերության զարգացման համար միջոցներ՝ պետությունը սկսեց իր տեղը զիջել արտասահմանյան ընկերություններին։

Դժգոհ լինելով կառավարության քաղաքականությունից՝ հնդկացիները սկսեցին զինված դիմադրություն նավթի մշակմանը և որոշ տարածքներում խողովակաշարերի կառուցմանը։ «Պաչակուտեկ»-ի հնդկական ճակատը 2000 թվականին խաղաղ երթ է կազմակերպել մայրաքաղաքում։ Գնդապետ Լուսիո Գուտերրեսի գլխավորած ռազմական խունտան օգտվեց դրանից և իրականացրեց իշխանության խաղաղ զավթում, սակայն Միացյալ Նահանգների ճնշման ներքո նրանք ստիպված եղան իշխանությունը զիջել փոխնախագահ Նաբոային, ով վերականգնեց նախկին ռեժիմը։

Լուսիո Գուտերրեսը մի քանի ամիս անցկացրեց բանտում՝ դառնալով ամենահայտնի քաղաքական գործիչներից մեկը։ Ազատ արձակվելուց հետո Գուտերրեսը միավորվեց «Պաչակուտեկ» հնդկացիների հետ և խոստացավ նավթը վերադարձնել Էկվադորի վերահսկողությանը։ Սա ապահովեց նրա հաղթանակը 2003 թվականի ընտրություններում։

Իշխանության գալով՝ Գուտերրեսը խաղադրույք կատարեց ԱՄՆ-ի հետ նոր համաձայնագիր գտնելու և PetroEcuador-ի փաստացի սեփականաշնորհման վրա։

Միևնույն ժամանակ նա փորձել է շեղել հասարակական կարծիքը՝ խոսելով կոլումբիացի ապստամբների կողմից երկրին սպառնացող վտանգի մասին։ Սկսվել է զորքերի վերաբաշխումը Կոլումբիայի սահման։ Բացի այդ, Գուտերրեսը համաձայնել է երկրում ամերիկյան ռազմաբազաների տեղակայմանը։

2005 թվականի ապրիլի 20-ին, չնայած Միացյալ Նահանգների աջակցությանը, Գուտերրեսը զրկվեց իր պաշտոնից երկրի խորհրդարանի կողմից։

## Էկվադոր և Ռուսաստան
Էկվադորը Ռուսաստանի երրորդ խոշոր առևտրային գործընկերն է Լատինական Ամերիկայում Բրազիլիայից և Արգենտինայից հետո։ Առևտրաշրջանառությունը 2004 թվականին կազմել է 330 մլն դոլար։ Հիմնական մասնաբաժինը բաժին է ընկնում բանանի և կտրատած ծաղիկների մատակարարմանը։ Էկվադորում բանան ներկրող մի քանի ռուսաստանցի բանանի սեփական պլանտացիաներ ունեն։

2018 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ռուսաստանի Դաշնության Խորհրդարանի Ստորին պալատն ընդունել է «Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության և Էկվադորի Հանրապետության կառավարության միջև կրկնակի հարկումից խուսափելու և կանխարգելման մասին կոնվենցիան վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը՝ հարկերից խուսափելու վերաբերյալ եկամտային հարկերի և դրա արձանագրության հետ կապված։

## Բնակչության եկամուտ

2018 թվականի դրությամբ Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $386 է։ 2019 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $394 է։ 2020 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $400 է։ Էկվադորն ունի 40 ժամ աշխատանքային շաբաթ։ 2021 թվականի դրությամբ Էկվադորը երրորդ ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձով երկիրն է Հարավային Ամերիկայում։ Նվազագույն աշխատավարձից բարձր միայն Չիլիում՝ 441 ԱՄՆ դոլար և Ուրուգվայում՝ ամսական 423 ԱՄՆ դոլար։ Բայց այս համեմատությունը կարող է ապակողմնորոշիչ լինել, քանի որ յուրաքանչյուր երկրում կյանքի արժեքը տարբեր է, ինչպես նաև շաբաթական աշխատանքային ժամերի առավելագույն քանակը։ Ըստ «բիգ մակ»-ի ինդեքսի՝ նվազագույն աշխատավարձը Չիլիում կարող է գնել ամենաշատ «բիգ մակ»-ները Հարավային Ամերիկայում, կամ ամսական 108։ Չիլիին հաջորդում է Էկվադորը, որտեղ նվազագույն աշխատավարձով կարելի է գնել 90 «բիգ մակ», միայն դրանից հետո հաջորդում է Ուրուգվային, որտեղից կարելի է գնել ամսական 88 «բիգ մակ» նվազագույն աշխատավարձով։ Մյուս կողմից, Վենեսուելայում աշխատողից կպահանջվի մոտ ինը ամսական նվազագույն աշխատավարձ մեկ «բիգ մակ» գնելու համար։ Որպեսզի նվազագույն աշխատավարձը համադրելի լինի երկրների միջև, անհրաժեշտ է հավասարեցնել աշխատանքային ժամերը, քանի որ ոչ բոլորն ունեն նույն առավելագույն աշխատանքային շաբաթը։ Այս ցուցանիշը կարևոր է, քանի որ թույլ է տալիս պարզել ընկերության համար աշխատող վարձելու իրական արժեքը։ Հաշվի առնելով, որ Էկվադորն ունի 40 ժամ աշխատանքային շաբաթ, Էկվադորն ունի ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձը Հարավային Ամերիկայում՝ շաբաթական աշխատած ժամերի հիման վրա։ Օրինակ՝ Հարավային Ամերիկայում կան երկրներ, որտեղ մարդիկ աշխատում են շաբաթական ավելի քան 40 ժամ, օրինակ՝ Կոլումբիան, որտեղ մարդիկ աշխատում են շաբաթական 48 ժամ, իսկ նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ընդամենը 261 ԱՄՆ դոլար։ Արգենտինայում, Պերուում, Բոլիվիայում և Պարագվայում մարդիկ աշխատում են շաբաթական 48 ժամ, Չիլիում շաբաթական աշխատանքային ժամերը 45 ժամ են, իսկ Ուրուգվայում՝ շաբաթական 44-ից 48 ժամ։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $425 է։ Նվազագույն աշխատավարձի 425 դոլարի բարձրացումը իրական ազդեցություն ունի Էկվադորի 8,3 միլիոնանոց տնտեսապես ակտիվ բնակչության 450 հազարի վրա։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ շուրջ 384,204 մարդ գործազուրկ է, իսկ 2 մլն մարդ՝ թերզբաղված, ովքեր ամսական նվազագույն աշխատավարձից ցածր են ստանում։ Եվս 2,3 միլիոն մարդ լիովին զբաղված չէ, այսինքն՝ նրանք ստանում են ամսական նվազագույն աշխատավարձից ցածր և չեն ցանկանում կամ չեն կարողանում աշխատել ավելի շատ վաստակելու համար։ Լրիվ զբաղվածության դեպքում 2,2 միլիոն մարդ նվազագույն աշխատավարձից ավելի է ստանում, ուստի բարձրացումից չի շահում։ Սոցիալական ապահովության համակարգին նպաստող 2,7 միլիոն մարդկանցից 450,000 մարդ աշխատում է 2021 թվականին ամսական 400 դոլար նվազագույն աշխատավարձով, որից 60%-ը տղամարդիկ են։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $450 է։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Էկվադոր
Կատեգորիա:ՕՊԵԿ