Բարանկին, մարդ եղիր

**«Բարա՛նկին, մա՛րդ եղիր»** (), խորհրդային գրող Վալերի Մեդվեդևի հեքիաթ-վիպակը։ Առաջին անգամ տպագրվել է «*Пионер*» ամսագրում 1962 թվականին (թիվ 6-8) Յ. Վլադիմիրովի և Ֆ. Տերպեցկու գծանկարներով։ Պատմությունը պատմում է երկու դպրոցականների արկածների մասին, ովքեր երազելով անհոգ գոյության մասին՝ փորձել են վերածվել թռչունների, ապա միջատների՝ հույս ունենալով, որ դա կհեշտացնի իրենց կյանքը։

Առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել նույն 1962 թվականին՝ Գենրիխ Վալկի նկարազարդումներով: Այնուհետև այն բազմիցս վերատպվել և թարգմանվել է բազմաթիվ օտար լեզուներով։ Արդեն 1960-ականներին վիպակի հիման վրա նկարահանվել է մուլտֆիլմի, նրա հիման վրա բեմադրվել է օպերետ ու մանկական ներկայացում։  Առաջին պատմությանը հաջորդել են շարունակությունները, որոնք ձևավորել են Վալերի Մեդվեդևի ստեղծագործությունների շարքը դպրոցական Յուրա Բարանկինի մասին։ Շարքի հերոսների նախատիպերն էին գրողի դասընկերները՝ Չելյաբինսկի թիվ 1 դպրոցի աշակերտները։

Պատմվածքն ունի ենթավերնագիր՝ «36 իրադարձություն Յուրա Բարանկինի կյանքից...» (), դրա բաղկացուցիչ գլուխները կոչվում են «իրադարձություններ»։ Առաջին (ամսագրի) հրապարակման մեջ ենթավերնագիրը եղել է «Ութ բավականին հավանական և քսանութ բոլորովին անհավանական իրադարձություններ Յուրի Բարանկինի կյանքից...» («Восемь вполне ВЕРОЯТНЫХ и двадцать восемь совершенно НЕВЕРОЯТНЫХ событий из жизни Юрия Баранкина...»):

## Սյուժե
Երկու դպրոցական ընկերներ՝ Յուրա Բարանկինը (ում անունից ներկայացվում է պատմությունը) և Կոստյա Մալինինը, ուսումնական տարվա հենց սկզբում վատ գնահատականներ են ստանում երկրաչափությունից, ինչը քննադատության է ենթարկում իրենց դասընկերների կողմից։ Դասարանի ավագ Զինկա Ֆոկինան ևս մեկ անգամ դիմում է Յուրկային իր ատելի արտահայտությամբ. «Բարա՛նկին, մա՛րդ եղիր»։ Հանկարծ ի պատասխան լսում է, որ նա «հոգնել է մարդ լինելուց»: Երկու տղաներից էլ պահանջվում է հնարավորինս շուտ ուղղել իրենց գնահատականները, ուստի կիրակի օրը նրանք պետք է պատրաստվեն դասին գերազանց աշակերտ Միշկա Յակովլևի հետ միասին։ Իսկ ստիպված են լինելու բակում ծառեր տնկել այլ աշակերտների հետ միասին։ Կիրակի առավոտյան Բարանկինը, անդրադառնալով իր կյանքին, գալիս է այն եզրակացության, որ ինքը նախընտրում է դառնալ ազատ թռչուն, որ ստիպված չէ դպրոց գնալ, տնային աշխատանք կատարել և այլն։ Նա Մալինինին ասում է, որ գիշերը հնարել է  կախարդանք, որի օգնությամբ իրենք կարող են դառնալ ճնճղուկներ։  Արդյունքում Յուրան և Կոստյան դառնում են ճնճղուկներ։ Սակայն հեշտ, հաճելի, առանց քաշքշուկների կյանքի հույսերը չեն իրականանում. սկզբում նրանց վրա հարձակվում է մեկ այլ ճնճղուկ, հետո քիչ է մնում նրանց կատուն ուտի, իսկ հարևան տղա Վենկան պարսատիկով կրակում է նրանց վրա։ Ճնճղուկը, նրանց շփոթելով իր երեխաների հետ, երեխաներին տանում է դեպի թռչնաբույն, որտեղ ճնճղուկների մի ամբողջ երամ կռվում է այդ շքեղ բնին տիրանալու համար։ Բարանկինը և Մալինինը որոշում են, որ նման բուռն գոյությունն իրենց հարմար չէ, և որոշում են թիթեռների վերածվել։

Եվ այսպես, Մալինինը դառնում է մախաոն, իսկ Բարանկինը` կաղամբաթիթեռ։ Բայց անմիջապես նրանք նորից սկսում են անախորժություններ ունենալ. նախ՝ նրանց աչքի առաջ ճնճղուկը կտցում է թիթեռին, հետո տղաներին փորձում են սպանել ծաղկանոցում՝ շփոթելով նրանց ծաղկի վնասատուների հետ։ Ի վերջո, աղջիկները՝ դասարանի ավագ Զինկա Ֆոկինայի գլխավորությամբ, նկատելով Կոստյա-մախաոնին, ցանցով հետապնդում են նրան՝ ցանկանալով հազվագյուտ նմուշ ստանալ՝ թիթեռների հավաքածուն համալրելու համար։ Բարանկինը համոզում է Մալինինին արագ վերածվել մեղուների, քանի որ բոռերի, որոնք, նրա կարծիքով, անկասկած վայելում են պարապությունը։ Բայց հանկարծ Մալինինը սկսում է քուն մտնել, իսկ հետո սխալմամբ կախարդանքի խոսքեր է ասում «մրջյունի» վերածվելու համար: Բարանկինը հետևում է նրան։

Բարանկինը ուշքի է գալիս մարդու կերպարանքով՝ վստահ լինելով, որ ինչ-որ անուղղելի բան է տեղի ունեցել և ինքն այլևս ընկեր չունի, քանի որ Կոստյան մահացել է։ Բայց շուտով հայտնվում է Մալինինը և ուրախ զարմանք է հայտնում՝ տեսնելով Յուրային. նա կարծում էր, որ Բարանկինն բռնել է ջրածիծառը: Տղաները քննարկում են կատարվածը և հասկանում, որ ամենալավը մարդ լինելն է։ Նրանք հանդիպում են իրենց դասընկերներին և ուրախությամբ սկսում պատրաստվել դասին, իսկ հետո սկսում են ծառեր տնկել: Ավելի ուշ Բարանկինը և Մալինինը սկսեում են ավելի լավ սովորել, և Զինկա Ֆոկինան դադարում ամեն առիթով ասել. «Բարա՛նկին, մարդ եղիր»:

## Քննադատություն
Նատալյա Բաևան գրում է, որ Մեդվեդևի պատմվածքում «երկու ծույլեր՝ Բարանկինը և Մալինինը, կրկնեցին Պինոքիոյի՝ անհոգ ապրելու փորձը», մինչդեռ հեղինակը շատ ուրախ և աննկատ «առաջնորդում է փոքրիկ ընթերցողին դեպի ազատության և անհրաժեշտության փիլիսոփայական հասկացությունները». Ազատությունը գիտակցված անհրաժեշտություն է... և ոչ ավելին։ Իսկ տարբեր «անհրաժեշտությունների» միջև ընտրությունը տրված չէ ոչ մեկին, բացի մարդուց։ Իսկ դպրոցում «երկուսն» ուղղելն ամենևին էլ դժվար չէ, բայց կենդանական աշխարհում «երկուսը» կենսունակության անհաջող թեստ է, նշանակում է մահ։
Այսպիսով, պարզվում է, որ կրթությունն այն է, ինչը «տարբերում, ավելի ու ավելի է հեռացնում մարդուն կենդանուց, հենց դա է դաստիարակում նրա մարդկային էությունը։ Սա նշանակում է, որ որքան բարձր է կրթությունը, այնքան ԱԶԱՏ է դրա տերը»։

## Ադապտացիաներ
1963 թվականին ռեժիսոր Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայան պատմվածքը հիման վրա նկարահանել է համանուն մուլտֆիլմը, որը արժանացել է բրոնզե մեդալի Վենետիկի մանկապատանեկան XV կինոփառատոնում (1963 թ.):

Պատմվածքի սյուժեի հիման վրա 1960-ական թվականներին Մոսկվայի օպերետային թատրոնում Սերաֆիմ Տուլիկովի երաժշտությամբ բեմադրվել է համանուն օպերետ (երգերի տեքստը՝ Գ. Խոդոսովի, ռեժիսոր՝ Ա. Զակս)։ 1989 թվականին լույս է տեսել Էֆրեմ Պոդգայիցի «Մենք ճնճղուկներ էինք» օպերան (մանկական ներկայացման համար) Լև Յակովլևի լիբրետոյով, որը հիմնված է նույն պատմության վրա։ Առաջին բեմադրության մեջ Յուրա Բարանկինի դերը կատարել է դպրոցական, Պատանի դերասանի մանկական երաժշտական ​​թատրոնի արտիստ  Կոլյա Բասկովը։ 21-րդ դարում այս երաժշտական ​​ներկայացումը «Բարանկին, մարդ եղիր» վերնագրով և Ա․ Ֆեդորովի կողմից բեմադրված տարբերակով ընդգրկված է նույն թատրոնի խաղացանկում.

1972 թվականին «Мелодия»-ն թողարկել է գրամոֆոնի ձայնագրություն։ 1980 թվականին ուկրաինական լրատվական-վավերագրական ֆիլմերի ստուդիան ստեղծել է «Բարանկին, մարդ եղիր» դիաֆիլմ Մարկ Դրայցունի նկարազարդումներով։

## Տես նաև
* Կարիկի և Վալյայի անհավանական արկածները

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Valery Medvedev. Barankin's fantasy world. (Two stories. Be a man, Barankin! The super-adventures of a super-cosmonaut). Translated by Kathleen Cook. Издательство "Детская литература". 1991. 271

Կատեգորիա:Գրքեր դպրոցի մասին