Արտաշես Սուճյան

**Արտաշես Սուճյան** (, թաղված է Թիֆլիսում), կամավորական շարժման հայ գործիչ, Անդրանիկ Օզանյանի զորաբանակի առաջին վաշտի հրամանատար։ Մասնակցել է 1915-1916-ական թվականների մի շարք ճակատամարտերի՝ Մոկսի, Դիլմանի, Դատվանի և Վանի ուղղություններով մարտերին։ Պարգևատրվել է Գեորգիևյան երկրորդ և երրորդ աստիճանի խաչերով։

## Գործունեություն
Արտաշես Սուճյանը, ծառայելով Անդրանիկի զորաբանակում որպես առաջին վաշտի հրամանատար, մասնակցել է բազմաթիվ մարտերի։ Նա բազմիցս կանգնել է մահվան դեմ առ դեմ, սակայն կարողացել է հաղթանակով դուրս գալ պայքարից։ Դեռ պատանեկությունից նա անցել էր Նեմրութի, Կարկառի, Սասունի ու Մուշի ճանապարհներով, կռվել Սասնա արծիվների հետ և մշտապես գտնվել առաջնագծում։ Ամենուր, որտեղ մղվում էր պայքար ազնիվ գաղափարի և ազգային արժանապատվության համար, Սեպուհի, Դումանի, Սմբատի ու Մանվելի կողքին կանգնած էր նաև Արտաշես Սուճյանը՝ իր քաջ զինվորներով։

1915 թվականին նրա հրամանատարությամբ գործող զորամիավորումը մասնակցել Մոկսի, Դիլմանի, Դատվանի և Մուսա լեռան մարտերին, այնուհետև տեղափոխվել Նախիջևան։ Անդրանիկի կարգադրությամբ նա մեկնել է Բուլղարիա՝ Սոֆիայի, բարձրագույն զինվորական դպրոցում ուսանելու, սակայն ուսումը չավարտած՝ հետ է կանչվել և հատուկ հանձնարարությամբ ուղարկվել Օդեսա։ Այնտեղ նա ձերբակալվեց՝ դինամիտ տեղափոխելու մեղադրանքով։ Թեև նա կարողացավ վարպետորեն թաքցնել փաստերը, որպես կասկածելի անձ աքսորվեց Սիբիր։

Հետագայում Արտաշես Սուճյանը հայտնվեց Անդրկովկասում։ Այցելեց իր ծննդավայր Ախալցխա՝ երկար տարիների բաժանումից հետո հանդիպելով հարազատներին, ապա ճանապարհ ընկավ դեպի Ուրմիա, Թավրիզ, Ստամբուլ և Վան։ Տեղեկանալով, որ զորավար Անդրանիկը Բուլղարիայում է, մեկնեց այնտեղ և համալրեց հայ ֆիդայիների ստորաբաժանումը՝ մասնակցելով բուլղար ժողովրդի ազատագրական պայքարին թուրքերի դեմ։ Վառնայի մերձակայքում նա շրջափակեց թշնամու հետևակային դասակը, ծանր մարտում վիրավորվեց, բայց շարունակեց կռվել՝ գերեվարելով կենդանի մնացած զինվորներին։

Բուլղարիայից վերադառնալով՝ Անդրանիկը Քանաքեռում կազմակերպում էր հայկական գունդը և Արտաշեսը ևս այնտեղ էր։ Առաջին վաշտի հրամանատարն առաջադրանք ստացավ մեկնել Աղթամար և դիրքեր զբաղեցնել Նարեկավանքում։ Շրջափակման մեջ հայտնված վաշտը գիշերային հարձակմամբ ոչնչացրեց թշնամու պարեկներին և ազատեց իր զինվորներին։ Ինքը՝ Արտաշեսը, վանքի պարսպից ցած նետվելիս ծանր վիրավորվեց, սակայն չհեռացավ առաջնագծից և անցավ հակահարձակման՝ հետապնդելով թշնամուն մինչև Վան։

Նա դարձավ բանակի սիրելին։ Հայ կամավորները նրա անունով էին երդվում։ Արտաշես Սուճյանը պարգևատրվեց Գեորգինյան երկրորդ և երրորդ աստիճանի խաչերով ու մեդալներով։ Նման պատվի արժանացած կամավորների թվում էին նաև Անդրանիկը, Ավոն, Սեպուհը, Սմբատը և Դումանը։ Զորավար Անդրանիկը նրան նվիրեց իր «Քիշմիշ» անունով նժույգը։

Ճակատագրական եղավ Դիլմանի ճակատամարտը։ 1916 թվականի մարտին նա ծանր վիրավորվեց, բայց մինչև վերջ չլքեց դիրքերը։ Զինակիցները նրան տեղափոխեցին Կարս, սակայն քաղաքի մատույցներում քաջ վաշտապետը մահացավ։ Նրա հոգեհանգստի արարողությունը կատարվեց Կարսի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում և որոշվեց մարմինը հողին հանձնել Թիֆլիսում։

Թաղման հանձնաժողովի նախագահը զորավար Անդրանիկն էր։ Թիֆլիս էին ժամանել Ախալցխայի քաղաքապետ Զորի Զորյանը, հերոսի քույրը՝ Հայկանուշը, Շառլ Ազնավուրի տատը, հարազատներն ու զինակիցները։ Արտաշես Սուճյանը մեծ շուքով հուղարկավորվեց Խոջիվանքի գերեզմանատանը՝ զորավար Քեռու կողքին։

1916 թվականի ապրիլին «Հորիզոն» թերթը մի ամբողջ էջ նվիրեց նրա հիշատակին՝ լուսանկարով։ Հուղարկավորության պահին, երբ հնչում էին «Մահ քաջորդույն» և «Թաղումն քաջորդույն» երգերը, զորավար Անդրանիկը մոտեցավ հերոսի մորը և ասաց. «Մի՛ լաց, մայրս, մի՛ լաց. դու որդիդ կորցրիր, իմ աջ թևս կտրվեցավ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ