Սպորտային խմիչքներ

**Սպորտային խմիչքներ**,  ֆունկցիոնալ խմիչքներ, որոնց նպատակն է օգնել մարզիկներին փոխարինել ջուրը, էլէկտրոլիտները և էներգիան մարզումից առաջ կամ մրցումներից հետո։ Սպորտի և ֆիթնեսի համար առևտրային սպորտային ըմպելիքների օգտագործման արդյունավետությունը դեռ ապացուցված չէ։

Չափից շատ օգտագործումը կարող է վնասել առողջությունը կամ խոչընդոտել աշխատանքը։ Այդ խմիչքները կամ դրանց բաղադրիչերը,որոնցից են՝ շաքարը, որոշ դեպքերում կարող են նպատակահարմար չլինել։

## Կատեգորիաներ
Սպորտային խմիչքները բաժանվում են երեք հիմնական տիպերի՝

* Իզոտոնիկ սպորտային խմիչքները պարունակում են աղի և շաքարի նույն կոնցենտրացիաները՝ինչպես մարդու օրգանիզմը։
* Հիպերտոնիկ սպորտային խմիչքները պարունակում են աղի և շաքարի ավելի բարձր կոնցենտրացիաներ քան մարդու օրգանիզմը։
* Հիպոտոնիկ սպորտային խմիչքները պարունակում են աղի և շաքարի ավելի ցածր կոնցենտրացիաներ քան մարդու օրգանիզմը։

Սպորտային խմիչքների մեծ մասը իզոտոնիկ է և պարունակում է 4-5 թեյի գդալ շաքարավազ։

## Նպատակ և արդյունավետություն
Ակտիվ մարզվող մարզիկների օրգանիզմը ջրազրկվում է՝շնորհիվ քրտնարտադրության և էներգիայի ծախսի։ Սպորտային ըմպելիքները երբեմն ընտրվում են որպես այս խնդրի լուծում՝հեղուկի փոխարինման,ածխաջրերի բեռնման և սննդանյութերի հավելման միջոցով,չնայած,նույն աղբյուրը նշում է,որ «ջուր կամ սպորտային ըմպելիք օգտագործելը մարզիկի ընտրությունն է։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս,որ,ի տարբերություն ընդունված կարծիքի,էլէկտրոլիտ պարունակող սպորտային ըմպելիքի օգտագործումը չի պաշտպանում հիպոնատրեմիայից(արյան մեջ նատրիումի ցածր մակարդակ)։ Սա հավանաբար պայմանավորված է նրանով,որ այս ըմպելիքների նատրիումի պարունակությունը տատանվում է 20-ից 30մկ/լ-ի սահմաններում։

Սպորտային ըմպելիքների հիմնական նպատակը,որոնք իրենց կալորիաները ստանում են շաքարից,արդյունավետությունն ու դիմացկունությունը բարելավելն է։ Սպորտային ըմպելիքների օգուտները կախված են այլ գործոններից՝ներառյալ ընդունված ըմպելիքի որակը և ածխաջրերի տեսակը,թեև նույն աղբյուրը նշում է,որ «քիչ ապացույցներ կան,որ որևէ սպորտային ըմպելիք գերազանցում է շուկայում առկա մեկ այլ ըմպելիքի»։

2019-ի մետա-վերանայումը պարզել է,որ կաթնամթերքը կարող է ապահովել մկանների սնուցումը։

### Վնասակար ազդեցություններ
Առողջության վրա սպորտային ըմպելիքների վնասակար ազդեցություններից են՝քաշի ավելացումը,շաքարախտը և ատամների էրոզիան։ Այս ըմպելիքները հարուստ են կալորիաներով և շաքարով,ինչը կարող է նպաստել անառողջ սննդակարգին։ Ընդհանուր առմամբ,առևտրային սպորտային ըմպելիքները պարունակում են սովորական գազավորված ըմպելիքի մեջ պարունակվող շաքարի երկու երրորդը։ Այս սպորտային ըմպելիքներում առկա շաքարը գերազանցում է երեխայի համար օրական  թույլատրվող շաքարի քանակին։

Էներգետիկ ըմպելիքները, որոնք հաճախ շփոթում են սպորտային ըմպելիքների հետ,սովորաբար պարունակում են մեծ քանակությամբ կոֆեին՝ ի տարբերություն մյուս հավելումների։ Հաճախ կոֆեինի կոնսենտրացիան ավելի բարձր է լինում,քան զովացուցիչ ըմպելիքներում։ Չափավոր քանակությամբ կոֆեինը վնասակար չէ,և կարող է օգտակար լինել դիմադրողականության համար,սակայն մեծ քանակությամբ օգտագործելը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ։ Չնայած էներգետիկ խմիչքները պարունակում են տարբեր սննդային հավելումներ,առողջապահության ուսումնասիրությունները ապացուցել են,որ մանրակրկիտ պիտակավորման բացակայություն կա,ինչը նշանակում է,որ սպառողները միշտ չէ,որ տեղյակ են,թե ինչ են օգտագործում։

## Պատմություն
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին մարզիկները պարբերաբար գարեջուր էին խմում ջրի փոխարեն,որպեսզի օրգանիզմում վերականգնեին սննդանյութերն ու էներգիան։ Քանի որ գարեջրի պատրասման գործընթացում ջուրը եռացվում էր և այդպիսով մանրեազերծվում,գարեջուրն ավելի ապահով տարբերակ էր,քան ջուրը,որը վերցված էր որևէ անհայտ աղբյուրից։ Այնուամենայնիվ,ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս,որ նույնիսկ էթանոլի ցածր չափաբաժինը նվազեցնում է դիմացկունությունը։ Այն արգելակում է լյարդի գլյուկոզի արտազատումը վարժություներ անելիս,ինչպես նաև խաթարում է հոգեմետորական հմտությունները,ինչպիսիք են՝արձագանքման ժամանակը,ձեռք-աչքի համակարգումը և հավասարակշռությունը։

Առաջին Օլիմպիական խաղերից ի վեր,սպորտի ժամանակ հեղուկի ընդունումը շատ տարբեր է եղել՝ սպորտային ըմպելիքների օգտագործման վերաբերյալ գիտական համայնքում կոնսենսուսի բացակայության պատճառով։ 1900-ական թթ.-ին մի տարածված կարծիք կար,որ վարժություններ կատարելիս հարկավոր չէ հեղուկ օգտագործել։ Այնուամենայնիվ,1923 թվականին վարժությունների ֆիզիոլոգիայի առաջընթացով,ջերմակարգավորման սիրտ-անոթային մոդելը ուսումնասիրել է Ա.Վ.Հիլլը։ Այս մոդելի հիման վրա ընդգծվում է ջրի անբավարության և հեղուկի կարևորության դերը օրգանիզմում։

Էներգետիկ և սպորտային ըմպելիքները Եվրոպայում և Ասիայում առաջին անգամ հայտնվել են 1960-ական թվականներին՝ ի պատասխան օրգանիզմում սննդային հավելումների և էներգիայի պահանջին։ Taisho Pharmaceuticals-ը ճապոնական ընկերություն է,որը թողարկեց  Lipovitan D-ը,որը շուկայում առաջին էներգետիկ խմիչքն էր 1961 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր,էներգետիկ և սպորտային ըմպելիքները վերածվել են բազմամիլիարդանոց շուկայի։

## Առևտրային շուկա
Էներգետիկ և սպորտային ըմպելիքների թիվը շուկայում արագորեն աճում է։ Սպորտային խմիչքները ներառված են ֆունկցիոնալ ըմպելիքների շուկայում։ Ֆունկցիոնալ ըմպելիքների կատեգորիայի շրջանակներում սպորտային և էներգետիկ ըմպելիքներն ունեն ամենամեծ ծավալի աճը։ Այս ըմպելիքները ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում աճել են ավելի քան 240 տոկոսով։

Տարիների ընթացքում շուկայում ներկայացվել են տարբեր տեսակի խմիչքներ,որոնցից շատերը նախատեսված են երիտասարդ մարզիկների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ ազգային խոհանոցի մասին
Կատեգորիա:Ըմպելիքներ
Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Սպորտ
Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ
Կատեգորիա:Ֆիզկուլտուրա