Տետրացիկլին

**Տետրացիկլին**, վաճառքային անվանումն է **Սումիցին**, հակաբիոտիկ, որն օգտագործվում է բազմաթիվ ինֆեկցիաներ բուժելու նպատակով։ Դրանք ներառում են խոլերան, հասարակ ակնեն, խոլերան, բրուցելոզը, ժանտախտը, մալարիան և սիֆիլիսը։ Այն օգտագործվում է պերօրալ։

Կողմնակի ազդեցություններից են սրտխառնոցը, լուծը, ցանը և ախորժակի կորուստը։ Այլ կողմնակի ազդեցություններից են ատամների թերի զարգացումը մինչև 8 տարեկան երեխաների կողմից օգտագործվելու դեպքում, երիկամի հետ կապված խնդիրները և արևայրուքի հեշտ առաջանալը։ Հղիության ընթացքում օգտագործելը կարող է վնասել երեխային։ Տետրացիկլինը տետրացիկլինների խմբի դեղորայք է։ Այն խանգարում է բակտերիաների սպիտակուց արտադրելու ֆունկցիան։

Տետրացիկլինը պատենտավորվել է 1953 թվականին և սկսվել է օգտագործվել 1978 թվականին։ Այն ԱՀԿ-ի հիմնական դեղերի ցուցակում է որպես ամենաանվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոցներից մեկը։ Տետրացիկլինը կարող է օգտագործվել որպես ունիվերսալ դեղորայք։ Զարգացող երկրներում արժեքը 0.35$-ից 1.78$ է՝ բուժման մեկ կուրսի համար։ ԱՄՆ-ում բուժման մեկ կուրսի արժեքը 25$-ից քիչ է։ Տետրացիկլինը ստանում են Streptomyces տիպի բակտերիաներից։

## Բժշկական կիրառություն
Այն առաջին շարքի դեղ է Ռիկետսիաների առաջացրած հիվանդությունների, Լայմի հիվանդության, Q-տենդի, պսիտակոզի դեպքում, Mycoplasma pneumoniae-ով հարուցված թոքաբորբի դեպքում։ Այն օգտագործվում է մենինգոկոկի կրողների մոտ այդ հարուցիչը վերացնելու նպատակով։ Տետրացիկլինը օգտագործվել է Հնդկաստանում 1994 թվականին, ժանտախտի բռնկման ժամանակ։

### Բակտերիաների ընկալունակության սպեկտր
Տետրացիկլինները լայն ազդեցություն ունեն։ Նրանք ունեն որոշակի բակտերիոստատիկ ակտիվություն համարյա թե բոլոր մանրեների նկատմամբ՝ բոլոր աերոբ և անաերոբ, գրամ-դրական և բացասական բակտերիաների նկատմամբ, որոշակի բացառություններով, որոնցից են՝ Կապտաթարախային ցուպիկը, Պրոտեուսը։ Այդ մանրեները ունեն ռեզիստենտություն։ Սակայն, ձեռքբերովի ռեզիստենտությունը տարածվել է շատ պաթոգեն մանրեների շրջանում։ Ոսկեգույն ստաֆիլոկոկի, Ստրեպտոկոկների, Նեիսերիաների, անաերոբների, Enterobacteriaceae խմբի բակտերիաների և այլ՝ նախկինում զգայուն մանրեների մոտ ռեզիստենտությունը այժմ բավականին հաճախ է նկատվում։ Տետրացիկլինները լավ են ազդում ներբջջային բակտերիաների վրա, որոնցից են Խլամիդիան, Միկոպլազման և Ռիկետսիան։ Նրանք ազդում են նաև սպիրոխետների առաջացրած ինֆեկցիաների վրա՝ սիֆիլիս, լեպտոսպիրոզ և Լայմի հիվանդություն։ Որոշ հազվադեպ և էկզոտիկ ինֆեկցիաներ նույնպես զգայուն են տետրացիկլինի նկատմամբ, օրինակ՝ սիբիրախտ, ժանտախտ և բրուցելոզ։ Տետրացիկլինները ազդում են նաև որոշ էուկարիոտ մակաբույծների վրա, որոնցից են մալարիան և բալանտիդիազը։
Ներքևում ցույց է տրված որոշ մանրեների դեպքում կիրառվող դեղաչափը։
* Աղիքային ցուպիկ՝ 1 μg/mL – >128 μg/mL
* Շիգելլա՝ 1 μg/mL – 128 μg/mL

### Ռեզիստենտության մեխանիզմներ
Բակտերիաները հաճախ ձեռք են բերում ռեզիստենտություն գեների տրանսֆերի միջոցով, որոնք կոդավորում են հատուկ պոմպ, կամ ռիբոսոմային պաշտպանական սպիտակուց։ Այդ պոմպերը արդյունավետ կերպով հեռացնում են տետրացիկլինը բջջից, կանխարգելելով տետրացիկլինի մեծ քանակով հավաքվելը ցիտոպլազմայում։ Ռիբոսոմային պաշտպանական սպիտակուցները փոխազդում են ռիբոսոմի հետ և հեռացնում են տետրացիկլինը ռիբոսոմից, այդպիսով թույլ են տալիս, որ սպիտակուցների տրանսլյացիան շարունակվի։

## Նախազգուշոցում
Տետրացիկլինի խմբի հակաբիոտիկների օգտագործումը կարող է առաջացնել՝
* Ատամների գույնի փոփոխություն (դեղին-մոխրագույն-շագանակագույն)՝ պրենատալ շրջանից մինչև ամբողջ մանկությունը և հասուն տարիքը։ Տետրացիկլինով և գլիցիլցիկլինով կարճատև, երկարատև բուժում ստացող երեխաների մոտ ատամները կարող են գունավորվել շագանակագույն։
* Ապաակտիվանում են կալցիումի իոններով, ուսի չպետք է օգտագործվեն կաթի, յոգուրտի և այլ կաթնամթերքի հետ։
* Ապաակտիվանում են ալյումինով, երկաթով և ցինկի իոններով, ուստի չպետք է օգագործվեն որոշ գաստրոպրոտեկտիվ պրեպարատների հետ։
* Առաջացնում են մաշկի գերզգայունություն, ուստի խորհուրդ չի տրվում երկար մնալ արևի տակ։
* Առաջացնում են դեղորայքով հարուցված կարմիր գայլախտ և հեպատիտ։
* Առաջացնում է լյարդի ճարպային դիստրոֆիա։
* Առաջացնում է աղմուկ ականջներում (տինիտ)։
* Փոխազդում է մետոտրեքսատի հետ՝ դուրս մղելով նրան սպիտակուցի հետ կապից։
* Առաջացնում է շնչառական բարդություններ, անաֆիլակտիկ շոկ որոշ մարդկանց մոտ։
* Ազդում է պտղի ոսկրային աճի վրա, ուստի չպետք է օգտագործվի հղիության ժամանակ։
* Ֆանկոնիի համախտանիշ, որը առաջանում է ժամկետնանց տետրացիկլին օգտագործելու պատճառով։

Երկարատև կիրառության ժամանակ կրծքով կերակրելու դեպքում պետք է զգույշ լինել։ Կարճատև օգտագործումը անվտանգ է, կաթի մեջ տետրացիկլինի կենսամատչելիությունը մոտ է զրոյին։ Ըստ ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության կենտրոնի, Ստիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշի, տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզի և բազմաձև էրիթեմայի դեպքեր կան գրանցված, բայց տետրացիկլինի դերը դրանցում չի պարզվել։

### Այլ կիրառություններ
thumb|Տետրացիկլինը օգտագործվում է դեղին փոշու տեսքով
Ոսկորի մեջ ներծծվելուց հետո, այն օգտագործվում է որպես աճի մարկեր մարդկանց մոտ։ Տետրացիկլինը օգտագործվում է ոսկորի աճը պարզելու համար, սովորաբար 21 օրվա ընթացքում։ Ներծծվելուց հետո այն հայտնաբերվում ֆլյուորեսցենտային մեթոդով։ Տետրացիկլինի կրկնակի կիրառման մեթոդի դեպքում երկրորդ դոզան տրվում է առաջինից 11-14 օր հետո, իսկ ոսկրանյութի քանակը, որը առաջանում է այդ ընթացքում, կարող է որոշվել՝ չափելով ֆլուորեսցենտային նշումների միջև եղած հեռավորությունը։

Տետրացիկլինը նաև օգտագործվում է որպես բիոմարկեր վայրի բնության մեջ։

Գենետիկ ինժեներիայում տետրացիկլինը օգտագործվում է տրանսկրիպցիան ակտիվացնելու նպատակով։ Այն նաև այն հակաբիոտիկների խմբի մեջ է, որոնք օգտագործվում է Հելիկոբակտեր Պիլորի-ով առաջացրած խոցերը բուժելու նպատակով։ Այն ազդում է կանգնեցնելով բակտերիաներում տեղի ունեցող սպիտակուցի տրանսլյացիան, ուստի բակտերիաները չեն կարողանում աճել և վերականգնվել։ Սպիտակուցի սինթեզը նաև խանգարվում է էուկարիոտ բջիջներում։ Դա բերում է հետևանքների, որոնք կարող են խառնել փորձարարական տվյալները։

Տետրացիկլինը օգտագործվել է քրոնիկ միելոգեն լեյկեմիան արհեստականորեն "անջատելու", կամ "ակտիվացնելու" համար մկների մոտ։ Հնարավոր եղավ ստեղծել ռետրովիրուս, որը առաջացնում էր լեյկեմիա մկների մոտ, իսկ նրա ընթացքը հնարավոր էր լինում "անջատել", կամ "միացնել" տետրացիկլինի միջոցով։ Այն կարող էր օգտագործվել մկների մոտ քաղցկեղ առաջացնելու և կոնկրետ փուլում կանգնեցնելու համար, հետագա ուսումնասիրություն կատարելու նպատակով։

Մեթոդ է ստեղծվել, որը թույլ է տալիս փոփոխել *Aedes aegypti* մոծակներին՝ օգտագործելով գենետիկորեն մոդիֆիկացված շտամմ։ Այդ շտամմին անհրաժեշտ է տետրացիկլին՝ թրթուրի փուլում աճելու համար։ Լաբորատորիայում աճեցված փոփոխված արուները զարգանում են նորմալ և կարող են դուրս գալ բնություն։ Նրանց սերունդը ժառանգում է այս հատկանիշը, բայց չի ունենում տետրացիկլին՝ աճելու համար, ուստի չի վերածվում հասուն տեսակի։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Տետրացիկլինը խաթարում է սպիտակուցի սինթեզը՝ պաշարելով ամինոացիլ-Փ-ՌՆԹ-ի միացումը ռիբոսոմի A-հատվածի հետ։ Տետրացիկլինը միանում է մանրեների ռիբոսոմների 30S ենթամիավորին։ Այդպիսով այն խանգարում է ամինաթթուների ներդրումը նոր առաջացող սպիտակուցային շղթայի մեջ։ Այս ազդեցությունը սովորաբար դարձելի է և պրեպարատի օգտագործման դադարեցումից հետո կարող է վերսկսվել։ Կաթնասունների բջիջների վրա այն ավելի քիչ է ազդում, չնայած այն փաստի, որ տետրացիկլինը միանում է և էուկարիոտների և պրոկարիոտների ռիբոսոմների փոքր ենթամիավերներին (40S և 30S համապատասխանաբար)։ Դա լինում է այն պատճառով, որ բակտերիաները ակտիվորեն իրենց ցիտոպլազմայի մեջ են մղում տետրացիկլինը, նույնիսկ հակառակ կոնցենտրացիոն գրադիենտի, իսկ կաթնասունների բջիջները դա չեն անում։ Դրանով է բացատրվում տետրացիկլինի փոքր ազդեցությունը մարդու բջիջների վրա։

## Պատմություն
Տետրացիկլինների խմբի հակաբիոտիկները հայտնաբերվել են Բենյամին Մինգ Դուգգարի կողմից 1945 թվականին՝ որպես բնական մթերք, իսկ առաջին անգամ նշանակվել են 1948 թվականին։ Բենյամին Դուգգարը իր աշխատանքի ընթացքում հայտնաբերեց առաջին հակաբիոտիկ տետրացիկլինը՝ քլորտետրացիկլինը (Աուրեոմիցին) 1945 թվականին։

1950 թվականին Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր՝ Ռոբերտ Բերնս Վուդվարդը տվեց նմանօրինակ նյութի՝ օքսիտետրացիկլինի (Տերրամիցին) կառուցվածքային բնութագիրը։ Այդ նյութի արտադրման պատենտը նույնպես տրվեց այդ տարի։ Քիմիկոս Լլոյդ Կոնովերը, որը Պֆայզերի հետզոտական թիմի 8 գիտնականներից մեկն էր, համագործակցում էր Վուդվարդի հետ մոտ 2 տարի, ինչը բերեց տետրացիկլինի բացահայտմանը։

Պֆայզերը գտնում էր որ նա արժան էր տետրացիկլինի պատենտի իրավունքը ձեռք բերելուն, ուստի ներկայացրեց հայտը 1952 թվականի Հոկտեմբերին։ 1953 թվականի մարտին պատենտի համար դիմել էր նաև Կիանամիդը, իսկ Հեյդեն-Քեմիքլսը 1953 թվականին։ Սա ստեղծեց մեծ պայքար, որտեղ հաղթողը պետք է ապացուցեր իր դերը տետրացիկլինի հայտնաբերման մեջ։

### Ապացույցներ հնագույն ժամանակներում
1990 թվականին ուսումնասիրված նուբիական մումիաներում հայտնաբերվել է տետրացիկլինի մեծ քանակ։ Այդ ժամանակ պատրաստվող գարեջուրը հավանաբար եղել է աղբյուրը։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Արժեք
Ըստ EvaluatePharma-ի տվյալների, որը հրատարակվել է *Բոստոն Գլոուբ*-ում, տետրացիկլինի արժեքը 2013 թվականին եղել է $0.06 250-միլիգրամանոց կոճակի համար, իսկ 2015 թվականին աճել է մինչև $4.06 մեկ կոճակի համար։

### Անվանումներ
Վաճառքային անվանումներն են՝ Սումիցին, Տետրացին և Պանմիցին։ Ակտիզիդը օգտագործվում է ստոմատոլոգիայում

Այն նաև օգտագործվում է որոշ կիսասինթետիկ դեղորայքներ արտադրելու համար, որոնք միասին հայտնի են որպես տետրացիկլինային հակաբիոտիկներ։ "Տետրացիկլին" անվանումը նաև ցույց է տալիս 4 օղակների առկայությունը, որը իրենց մեջ պարունակում են տետրացիկլինների բոլոր ներկայացուցիչները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Կարբոնային թթուների ամիդներ