Ստյուարտ Ռասել

**Ստյուարտ Ջոնաթան Ռասելը** (), բրիտանացի համակարգչային գիտնական, ով հայտնի է արհեստական ​​բանականության (AI) ոլորտում իր ներդրմամբ։. Նա այժմ կոմպյութերագիտության պրոֆեսոր է Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում, իսկ 2008-ից 2011 թվականներին եղել է նյարդաբանական վիրաբուժության դոցենտ Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։ Նա զբաղեցնում է Սմիթ-Զադեհի անվան ճարտարագիտության ամբիոնի վարիչն է Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում։. Նա հիմնադրել և ղեկավարում է Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Մարդու հետ համատեղելի արհեստական ​​բանականության կենտրոնը (CHAI և Անվտանգ և էթիկ արհեստական ​​բանականության միջազգային ասոցիացիան (IASEAI)։ Ռասելը Պիտեր Նորվիգի հետ արհեստական ​​բանականության ոլորտի «Արհեստական ​​բանականություն. ժամանակակից մոտեցում»,  հեղինակավոր դասագրքի համահեղինակ է, որը օգտագործվում է 135 երկրների ավելի քան 1500 համալսարաններում։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ռասելը ծնվել է Անգլիայի Պորտսմութ քաղաքում և սովորել է Լոնդոնի Սուրբ Պողոսի դպրոցում: Նա ֆիզիկա է սովորել Օքսֆորդի Վադհեմ քոլեջում և 1982 թվականին ստացել բակալավրի աստիճան՝ առաջին կարգի գերազանցությամբ: 1986 թվականին նա տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ՝ Սթենֆորդի համալսարանում համակարգչային գիտությունների ինդուկտիվ և անալոգ դատողությունների վերաբերյալ դոկտորական ատենախոսություն կատարելու համար:։ Նրա դոկտորական ատենախոսությունը ֆինանսավորվել է Մեծ Բրիտանիայի գիտության և ճարտարագիտական ​​հետազոտությունների խորհրդի ՆԱՏՕ-ի ուսանողական ծրագրով:

## Կարիերա և հետազոտություն
1986 թվականին դոկտորական աստիճան ստանալուց հետո նա դարձավ Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի համակարգչային գիտությունների պրոֆեսոր։ 2008-ից 2011 թվականներին նա նաև նյարդաբանական վիրաբուժության դոցենտի էր Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանում, որտեղ հետազոտություններ էր իրականացնում  վերակենդանացման բաժանմունքում՝ հաշվողական ֆիզիոլոգիայի և մոնիթորինգի ոլորտներում: Նա նաև Օքսֆորդի Վադհեմ քոլեջի պատվավոր անդամ է: Արհեստական ​​բանականության ոլորտում նրա հետազոտությունները ներառում են մեքենայական ուսուցում, հավանականային դատողություն, գիտելիքների ներկայացում, պլանավորում, իրական ժամանակում որոշումների կայացում, բազմաթիրախային ուղղություններով հետևում, համակարգչային տեսողություն, և հակադարձ ուժեղացված ուսուցում։ Նա նաև ակտիվ մասնակցում էր ինքնակառավարվող զենքերի արտադրության և օգտագործման արգելման շարժմանը։

2016 թվականին նա Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում  հետազոտողներ Պիտեր Աբբիլի, Անկա Դրագանի, Թոմ Գրիֆիթսի, Բարտ Սելմանի, Ջոզեֆ Հալպերնի, Մայքլ Ուելմանի և Սատինդեր Սինգհ Բավեջայի հետ միասին հիմնադրել է Մարդու հետ համատեղելի արհեստական ​​բանականության կենտրոնը: Ռասելը մի քանի հարյուր կոնֆերանսներում և ամսագրերում հոդվածներ է հրատարակել։ Նա նաև վհրատարակել է մի քանի գրքեր՝ «Գիտելիքի օգտագործումը անալոգիայում և ինդուկցիայում» և «Անել ճիշտ բանը. ուսումնասիրություններ սահմանափակ ռացիոնալության մեջ» (Էրիկ Վեֆալդի հետ միասին): Պիտեր Նորվիգի հետ միասին նա «*[[Արհեստական ​​բանականություն. ժամանակակից մոտեցում]]*», դասագրքի հեղինակն է, որն օգտագործվում է 135 երկրների ավելի քան 1500 համալսարանների կողմից։ Նա «Կյանքի ապագայի ինստիտուտի» գիտական ​​խորհրդատվական խորհրդի և գոյաբանական ռիսկի ուսումնասիրության կենտրոնի խորհրդատվական խորհրդի անդամ է:

2017 թվականին նա համագործակցել է «Կյանքի ապագայի ինստիտուտի» հետ՝ նկարահանելու «Սլաութերբոտներ» անվանումով տեսանյութ, որը պատմում է քաղաքական հակառակորդներին սպանող անօդաչու թռչող սարքերի երամների մասին և այն ներկայացրել է ՄԱԿ-ի նիստին՝ նվիրված որոշակի  զենքերի մասին կոնվենցիային:

2018 թվականին նա հարցազրույց է տվել «Դուք վստահում եք այս համակարգչին» վավերագրական ֆիլմին։
2019 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Viking հրատարակչության կողմից հրատարակվել է նրա «Մարդկային համատեղելիություն. Արհեստական ​​բանականությունը և վերահսկողության խնդիրը» գիրքը։ Նրա աշխատանքները համահունչ են մարդակենտրոն արհեստական ​​բանականության թեմաներին:

Ռասելը BBC Radio 4-ով հեռարձակվող 2021 թվականի Ռեյթի դասախոսությունները շարքում կարդացել է «Կյանք արհեստական ​​բանականությամբ», «Մարդկության պատմության ամենամեծ իրադարձությունը», «Արհեստական ​​բանականությունը պատերազմում», «Արհեստական ​​բանականությունը տնտեսությունում»։ և «Արհեստական ​​բանականություն. մարդկանց ապագան» թեմաներով դասախոսություններ։

2023 թվականի մարտին Ռասելը ստորագրեց «Կյանքի ապագայի ինստիտուտի» բաց նամակը, որում կոչ էր արվում «բոլոր արհեստական ​​ինտելեկտի լաբորատորիաներին անհապաղ դադարեցնել առնվազն 6 ամսով GPT-4-ից ավելի հզոր արհեստական ​​ինտելեկտի համակարգերի մարզումը»։ Նամակը ստորագրել են ավելի քան 30,000 անհատներ, այդ թվում՝ արհեստական ​​ինտելեկտի հետազոտողներ, ինչպիսիք են Յոշուա Բենջիոն և Գարի Մարկուսը։ 2025 թվականի հունվարին Newsweek-ում հրապարակված հոդվածում Ռասելը գրել է. «Այլ կերպ ասած, արհեստական ​​ինտելեկտի մրցավազքը դեպի ժայռի եզրն ուղղված մրցավազք է»։

## Մրցանակներ և պարգևներ
1995 թվականին IJCAI Համակարգիչների և մտքի մրցանակակիրներից մեկն էր Արհեստական ​​բանականության միջազգային համատեղ կոնֆերանսում, որը 35 տարեկանից ցածր հետազոտողների համար արհեստական ​​բանականության ոլորտի առաջատար միջազգային մրցանակն է։ 2022 թվականին նա ստացավ IJCAI  հետազոտությունների գերազանցության համար մրցանակը՝ երկրորդը (Հեկտոր Լևեսկից հետո), ով արժանացել է IJCAI-ի երկու հիմնական հետազոտական ​​մրցանակներին։ Նա Արհեստական ​​բանականության զարգացման ասոցիացիայի (AAAI), (1997), Հաշվողական մեքենաների ասոցիացիայի (ACM)[ (2003) և Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի (2011) անդամ։ 2005 թվականին նա արժանացել է ACM-ի Կարլ Վ. Կարլստրոմի անվան ակնառու մանկավարժի մրցանակին։. 2012 թվականին նա նշանակվել է Փարիզի Բլեզ Պասկալի ամբիոնի վարիչ, որը շնորհվում է «բոլոր մասնագիտությունների միջազգային ճանաչում ունեցող օտարերկրյա գիտնականներին», ինչպես նաև Ֆրանսիայի Ազգային հետազոտությունների գործակալության ավագ գերազանցության նախագահ։

Ռասելը եղել է Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի արհեստական ​​բանականության և ռոբոտաշինության խորհրդի փոխնախագահ և ներկայումս Համաշխարհային արհեստական ​​բանականության խորհրդի անդամ է։ Նրա ստացած այլ մրցանակների թվում են Ազգային գիտական ​​հիմնադրամի երիտասարդ հետազոտողի նախագահական մրցանակը, Համաշխարհային տեխնոլոգիաների մրցանակը, Միտչելի մրցանակը և Արհեստական ​​բանականության զարգացման ասոցիացիայի «Ակնառու մանկավարժ» մրցանակը: 2021 թվականին նա արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի (OBE)՝ արհեստական ​​ինտելեկտի հետազոտություններին ունեցած ներդրման համար:

2025 թվականին Ռասելը ընտրվել է Թագավորական ընկերության անդամ, Ինժեներական ազգային ակադեմիայի անդամ։

## Ծանոթագրություններ