open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տափաստանային ծիծառակտցար

**Տափաստանային ծիծառակտցար** (), ծիծառակտցարների ընտանիքի թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

thumb|''Glareola nordmanni''

## Մարմնի կառուցվածքը
Մարմնի երկարությունը 25 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 60-68 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 7-105 գ։ Պոչի ծայրը փակված թևերի ծայրին հավասար է կամ նրանից ավելի կարճ։ Բնադրման շրջանում հասունի փետրածածկը վերևից մուգ դարչնագույն է՝ կանաչավուն երանգով։ Կտուցը հիմնականում սև է, հիմքում՝ փոքր կարմիր բծով։ Թռչելիս նկատելի են սև թևատակը, թևի մուգ հետնեզրը, սպիտակ գոտկատեղը և մկրատաձև պոչը։ Թևի սև գծերը հաճախ աննկատելի են։ Թևավերևի ծածկող և սևավուն թափահարող փետուրների ցայտերանգությունը բացակայում է։ Հետբնադրման շրջանում կոկորդի գիծը բեկվածքով է, կուրծքը՝ մոխրադարչնագույն խայտերով։ Երիտասարդի կոկորդը և կուրծքը խայտերով են։

## Բազմացում
Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի վերջ հուլիսի սկզբին։ Դնում է 32 մմ տրամագծով, մոխրադեղնավուն՝ մուգ դարչնագույն և մանուշակագույն պտերով 3 ձու (1 ձվի զանգվածը կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի 10%-ը)։ Հունիսի վերջին հանդիպում են բնից դուրս եկած ձագեր, որոնց դեռևս կերակրում են ծնողները։ Աշնանային չուն մինչև հոկտեմբերի կեսն է։ Որպես հազվագյուտ տեսակ՝ կարիք ունի անհատական պաշտպանության։ Բնադրում է կիսաանապատային գոտում, Արարատյան դաշտի ձկնաբուծական լճակների մերձակայքում՝ չոր, աղքատ բուսականությամբ տարածքներում, փոքր ջրածիծառի, ոտնացուպիկի, ծովային քարադրի, ավելի հաճախ՝ մարգագետնային ծիծառակտցարի հարևանությամբ։

## Կենսաբանական տարածումը
Բնադրող-չվող և հազվագյուտ տեսակ է։ Հանդիպում է կավային և ավազային (կավավազային) կիսաանապատներում, խոնավ մարգագետիններում և աղուտաբույսերով հարուստ լեռնատափաստանային խոնավ տարածքներում։ Ցամքարով կամ առանց դրա բույնը ոչ խորը փոսիկ է, որը գտնվում է գետնին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Դունայի ստորոտների տափաստաններից մինչև մերձբալթյան տափաստաններ, դեպի հյուսիս` մինչև հարավային Բելառուս, Դոնի միջին հոսանք, Սամարա, Օմսկ, դեպի հարավ` մինչև Նախակովկաս, Աստրախան, Արալյան ծով և Զայսան լիճ։ Տեղ-տեղ բնադրում է Ռումինիայում։

Հայաստանում չուի շրջանում հանդիպում է Արմավիրի, Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերում։

## Պահպանություն
Հայաստանում հազվագյուտ և չուի շրջանում հանդիպող տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Չվող երամակները նկատվում են ոչ կանոնավոր և սովորաբար կազմված են 5-15 առանձնյակներից։

Տեսակի ամբողջ արեալում նկատվում է թվաքանակի կրճատում։

Սպառնացող վտանգներից է տնտեսական գործունեության արդյունքում բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը  և որսագողությունը։

Չուի շրջանում օգտագործվող տարածքների մի մասը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Տափաստանային ծիծառակտցար - Հայաստանի թռչունները

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Քարադրանմաններ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Մեխանիկ (ֆիլմ, 2011)

**Մեխանիկ**,  Սայմոն Ուեսթի ֆիլմը, 1972 թվականին նկարահանված նույնանուն ֆիլմի նոր տարբերակը։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականի հունվարին ԱՄՆ-ում։

## Սյուժե
Վարձու մարդասպան Արթուր Բիշոպը (Ջեյսոն Սթեթհեմ), որ աշխատում է «Կազմակերպություն» անվամբ ընկերությունում, հայտնի է իր սառնասրտությամբ և հաշվենկատությամբ։ Նա կարող է վարպետորեն և վայրկյանի ճշտությամբ դիտարկել յուրաքանչյուր իրավիճակ։ Նման մարդասպաններին անվանում են «մեխանիկներ»։

Մի անգամ Բիշոպը ստանում է հերթական առաջադրանքը. սպանել իր լավագույնը ընկերոջը՝ Հարրի Մաքքենային (Դոնալդ Սազերլենդ),ով դավաճանել է համընդհանուր գործը։ Արթուրը՝ քարը սրտում, կատարում է առաջադրանքը։ Հուղարկավորման ժամանակ նա հանդիպում է Սթիվին (Բեն Ֆոսթեր)՝ հանգուցյալի որդուն։ Սթիվը ցանկանում էր «մեխանիկ» դառնալ, իսկ Արթուրը դառնում է նրա ուսուցիչը։

Մի քանի սպանություններից հետո Արթուրն իմանում է, որ իրեն խաբել են, և իր ընկեր Հարրին ոչ ոքի չի դավաճանել։ Դրանից հետո Բիշոպը սկսում է վրեժ լուծել։ Սակայն նախապատրաստման ժամանակ Սթիվը գտնում է հոր ատրճանակը՝ ապացույցը, որ Արթուրը մասնակից է եղել նրա հոր սպանությանը...

## Դերերում
* Ջեյսոն Սթեթհեմ - *Արթուր Բիշոպ*
* Բեն Ֆոսթեր - *Սթիվ Մաքքենա*
* Թոնի Գոլդուին - *Դին*
* Դոնալդ Սազերլենդ - *Հարրի Մաքքենա*
* Մինի Անդեն - *Սառա*

## Արտադրությունը
Ֆիլմի նկարահանումները սկսվել են 14 հոկտեմբերի 2009 թվականի Նոր Օռլեանում և տևել են 9 ամիս։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Դրվագներից մեկում գլխավոր հերոսները քննարկում են ադրենալինի միջոցով սպանության հնարավորությունը, նաև այն, որ ադրենալինը համատեղելի չէ էպինեֆրինի հետ, որից կօգտվեն այնտեղ ժամանած բժիշկները։ Իրականում ադրենալինը և էպինեֆրինը նույն քիմիական նյութի տարբեր անուններ են։
* Անզուսպները 2 ֆիլմի ռուսերեն թարգմանության ժամանակ կա մի դրվագ, որում Սթեթհեմի հերոսը ասում է. «Չէ՞ որ ես մեխանիկ-պրոֆեսիոնալ եմ»։ Այս արտահայտությունը ցույց է տալիս միանգամից 2011 թվականին նկարահանած ֆիլմ՝ «Մեխանիկ» և «Պրոֆեսիոնալը», որոնցում գլխավոր դերակատարը Ջեյսոն Սթեթհեմն է։
* Ֆիլմում խոսվում է, որ կետամինը կանխում է ադրենալին գործունեությունը։ Իրականում կետամինը ոչ մի նման գործառույթ չունի։
* Մինչև "Մեխանիկ" -ը Ջեյսոն Սթեթհեմը և Դոնալդ Սազերլենդը միասին նկարահանվել էին "Կողոպուտ իտալական ձևով" ֆիլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Նոր Օռլեանում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սայմոն Ուեսթի ֆիլմեր
Սկյուռ Աբերտի

**Սկյուռ Աբերտի** (), կրծողների տեսակ սկյուռանմանների ընտանիքից։ Տարածված է ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում։

## Արտաքին տեսքը
250px|մինի|ձախից|Սյուռ Աբերտիի մեջքի մուգ բիծը
Աբերտի սկյուռի երկարությունը կազմում է 46-58 սմ, պոչինը՝ 19-25 սմ։ Ինչպես սովորական սկյուռը, սկյուռ Աբերտին նույնպես ունի վրձնանման մազերի փունջ ականջների վրա, որի երկարությունը հասնում է 2-3 սմ-ի։ Մորթին մոխրագույն է, մեջքին նշմարվում է մուգ գիծ։ Գլուխը կլոր է, աչքերը սև են։ Դնչին ունի զգայուն բեղիկներ։

## Դասակարգում
Ներկայումս սկյուռ Աբերտիի համար ընդունված է *Sciurus aberti* գիտական անվանումը։ Գոյություն ունեն 10 ենթատեսակներ, այդ թվում նաև կայբաբյան սկյուռը(*Sciurus aberti kaibabensis*), որը մինչ այդ համարվում էր առանձին տեսակ։
* *S. a. aberti* (Woodhouse). Տարածվածությունը — Արիզոնա.
* *S. a. barberi* (Allen). Տարածվածությունը — Չիուաուա.
* *S. a. chuscensis* (Goldman). Տարածվածությունը — Նյու-Մեքսիկո.
* *S. a. durangi* (Thomas). Տարածվածությունը — Դուրանգո.
* *S. a. ferrous* (True). Տարածվածությունը — Կոլորադո.
* *S. a. kaibabensis* (Merriam). Տարածվածությունը — Արիզոնա.
* *S. a. mimus* (Merriam). Տարածվածությունը — Նյու-Մեքսիկո.
* *S. a. navajo* (Durrant & Kelson). Տարածվածությունը — Յուտա.
* *S. a. phaeurus* (Allen). Տարածվածությունը — Դուրանգո և Չիուաուայի հարավ։

## Կենսակերպը և սնունդը
250px|մինի|ձախից|Աբերտի սկյուռը սնվում է սերմերով
Որպես բույն սկյուռն ընտրում է սոճի դեղինը։ Սնվում են սոճու սերմերով, կեղև ներքին մակերևույթով և ծաղկափոշով։ Նրանց սննդացանկում իրենց ուրույն տեղն ունեն նաև կաղինները։ Սնվում են նաև սնկերով։

Ջուրը ստանում են հիմնականում սննդի միջոցով, սակայն երբեմն կարող են խմել լճերից կամ անձրևափոսերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սկյուռանմաններ
Կատեգորիա:Կրծողներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Մալթան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում

Մալթան մասնակցել է Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթին, որը կայացել է Շվեդիայում, Մալմյոյում։ Մալթայի ազգային ընտրությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի փետրվարի 2-ին, որի արդյունքում հաղթող է ճանաչվում 24-ամյա Ջանլուկան իր Tomorrow երգով։

## Եվրատեսիլում
Մալթան Եվրատեսիլ 2013-ում ելույթ է ունեցել մայիսի 16-ին՝ երկրորդ կիսաեզրափակչի ժամանակ և եզրափակիչ է անցել 4-րդը 118 միավորով, իսկ եզրափակչում Մալթան զբաղեցրել է 8-րդ հորիզոնականը 120 միավորով։

### Մալթայի ստացած միավորները

### Մալթայի տված միավորները

#### Երկրորդ կիսաեզրափակիչ
Մալթայի տված միավորները երկրորդ կիսաեզրափակչում.

#### Եզրափակիչ
Մալթայի տված միավորները եզրափակչում.

## Տես նաև
* Մալթան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
* Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթ

Կատեգորիա:Երկրներ Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում
Գալյեգոս դել Պան (քաղաք)

**Գալյեգոս դել Պան** ( Gallegos del Pan), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, որը գտնվում է Սամորա պրովինցիայի *Կաստիլիյա և Լեոն* ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռա դել Պան* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 15.66 կմ², բնակչությունը՝ 141 մարդ (2011 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի հովանավորններ են սուրբ Ժուան Բաուտիստան և դել Րոսարիոն։

## Լուսանկարներ

Պատկեր:Carreteras_Gallegos_del_Pan.png|
Պատկեր:Poblacion-Gallegos-del-Pan-1857-2006.png|
Պատկեր:Poblacion-Gallegos-del-Pan-1900-2006.png|

Պատկեր:Estandarte-Gallegos-del-Pan.jpg|
Պատկեր:Iglesia-Gallegos-del-Pan.jpg|Եկեղեցի


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Սերմերի ախտահանում

Ախտահանում սերմերի, սնկային, մանրէային, վիրուսային հիվանդությունների հարուցիչներից սերմերի վարակազերծում։ Կիրառվում են ախտահանման քիմիական և ջերմային եղանակներ։ Քիմիականի ժամանակ օգտագործվում են սերմերի ծլունակության և բույսերի աճի վրա բացասաբար չազդող թունաքիմիկատներ՝ սնկասպաններ։ Կատարվում է 3 ձևով՝ չոր, երբ սերմերը փոշեպատում են ախտահանիչ նյութով (գրանոզան, մերկուրան են), թաց, երբ սերմերը խորասուզում են ախտահանիչ լուծույթի մեջ (ֆորմալինի ջրային լուծույթ են), կիսաչոր, երբ սերմերը խոնավացնում են բարձր խտության ախտահանիչ լուծույթով կամ սուսպենզիայով։ Ջերմային ախտահանումը կատարվում է սերմերը տաք ջրի մեջ պահելու միջոցով։ Կիրառվում է ցորենի, գարու փոշեմրիկի դեմ։ Ախտահանումը կատարվում է ախտահանիչ մեքենաներով։ Սեքենայի խառնարանում չոր, խոնավ կամ հեղուկ թունաքիմիկատը սահմանված քանակով խառնվում է սերմերին և, բարակ շերտով ծածկելով նրանց մակերեսը, վարակազերծում։ Ախտահանիչ մեքենաները լինում են անընդհատ և ընդհատ գործողության՝ թաց և չոր ախտահանման համար։ Աշխատում են մեխանիկական շարժիչով կամ ձեռքով։

Կատեգորիա:Բնագիտություն
Ռևիլյառուս (քաղաք)

**Ռևիլյառուս** (), քաղաք Իսպանիայում, մտնում է Բուրգոս պրովինցիայի Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզի կազմի մեջ։ Քաղաքը պատկանում է Ալֆոս դե Բուրգոս շրջանին։ Բնակչությունը 462 մարդ է (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Զանգվածի ատոմական միավոր

**Զանգվածի ատոմական միավոր**, ատոմների, մոլեկուլների և տարրական մասնիկների զանգվածի չափման միավոր։ Կրճատ նշանակվում է *զ. ա. մ*, միջազգային նշանակումը՝ *u* կամ դա (da, դալտոն)։ Մեկ զանգվածի ատոմական միավորը մոտավորապես հավասար է մեկ նուկլոնի (պրոտոնի կամ նեյտրոնի) զանգվածին և սահմանվում է որպես հիմնական էներգետիկ մակարդակում գտնվող ածխածին-12 իզոտոպի զանգվածի մեկ տասներկուերորդ մասը։ Այն համարժեք է 1,660538921(73)×10−27 կգ։

## Պատմություն
Մինչն 1961 թվականը քիմիայում օգտագործվում Էր զանգվածի *քիմիական ատոմական միավորը*՝ հավասար թթվածնի ատոմի զանգվածի 1/16-ին։ Ֆիզիկայում օգտագործվում Էր զանգվածի *ֆիզիկական ատոմական միավորը*՝ հավասար թթվածնի ամենաթեթև կայուն իզոտոպի զանգվածի 1/16-ին։ Ատոմների և մոլեկուլների զանգվածի չափման համար 1961 թվականին սահմանվել է զանգվածի միասնական ատոմական միավոր, որը որոշվում է որպես ածխածնի С12 իզոտոպի զանգվածի 1/12-ը ն հավասար է 1,660538921(73)·10−24 գրամ։

## Կապը այլ միավորների հետ
Զանգվածի ատոմական նոր միավորը 1,0003179 անգամ մեծ է ֆիզիկական ատոմական նախկին միավորից և շատ մոտ է քիմիական նախկին միավորին։ Զ․ ա․ մ․ Էներգետիկ միավորներով հավասար է 932,1 Մէվ։ Տարրական մասնիկների ֆիզիկայում միավոր է ընդունված էլեկտրոնի զանգվածը, որը հավասար է 9,1091·1−28 գրամ կամ 5,48610−4 միասնական զ․ ա․ մ․։

## Տես նաև
* Ատոմային զանգված

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Զանգվածի միավորներ
Անահիտի մեհյան (Մուշ)

**Անահիտի մեհյան**, Անահիտ դիցուհուն նվիրված հայկական հեթանոսական տաճար Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառում, Մուշ քաղաքից հյուսիս-արևելք, Ծիրնկատար լեռան վրա։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Մուշի մարզում։

Ըստ ավանդության այս մեհյանում էր դրված եղել Անահիտի արձանը։ Մեհյանը կործանել է տվել Գրիգոր Լուսավորիչը և այդ տարածքը նվիրվել Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Ենո Բորի

**Ենո Բորի** (, ), հունգարացի քանդակագործ և ճարտարապետ, մանկավարժ, պրոֆեսոր, նկարչության հունգարական թագավորական դպրոցի ռեկտոր։

## Կենսագրություն
Փականագործի որդի է։

Բորին սովորել է Բուդապեշտի համալսարանի ինժեներա-կառուցողական ֆակուլտետում։ 1903 թվականին ընդունվում է նկարչության հունգարական դպրոցի քանդակագործության բաժինը։ Ա. Շտրոբլի (քանդակագործություն) և Բ. Սեկայի (բնանկար) աշակերտն է։ Այնուհետև 2 տարվա ընթացքում ճանապարհորդել է Գերմանիայով և Իտալիայով, որտեղ ծանոթացել է մարմարից քանդակագործության արվեստին։ Այդ ժամանակ ծանոթանում է իր ապագա կնոջ ՝ Իլոնայի հետ (1885-1974), ով նույնպես նկարչուհի էր և Բ. Սեկայի աշակերտն էր։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է բանակ և Սարաևոյում նշանակվել պաշտոնական զինվորական նկարիչ, ինչի համար պարգևատրվել է Ֆրանց-Իոսիֆի շքանշանով։

1911-1946 թվականներին նկարչության հունգարական թագավորական դպրոցի պրոֆեսոր է եղել, միաժամանակ՝ Իոսիֆի անվան թագավորական տեխնիկական համալսարանի դասավանդող (1921-1944 թվականներ)։

1943-1945 թվականներին եղել է Հունգարիայի համալսարանի կիրառական արվեստի ռեկտոր։

## Արվեստ
Բորին հուշարձանների, քանդակագործական և հուշարձանային համալիրների մի ամբողջ շարքի հեղինակ է։

1906-1944 թվականներին ստեղծել է ավելի քան 185 քանդակագործական արտադրանք՝ հիմնականում Սեկեշֆեհերվարում և Բուդապեշտում։ Մասնակցել է խմբակային ցուցադրությունների։ Ստացել է մի քանի պետական և միջազգային մրցանակներ։

Բորիի արվեստի գագաթնակետ է համարվում Սեկեշֆեհերվարի ամրոցը, որն անվանում են հավերժական սիրո ամրոց, քանի որ Ենո Բորին նվիրել է այս ստեղծագործությունը սիրելի կնոջը՝ Իլոնային։ Ամրոցի կառուցումը տևել է 40 տարի (1912-1959 թվականներ)։ Շինարարությունն ընթացել է անձամբ Ենո Բորիի և մի քանի օգնականների կողմից։

Բորիի ամրոցը Սեկեշֆեհերվարի միակ քանդակագործական տեսարժան վայրն է՝ ստեղծված 20-րդ դարում։ Կառույցը էկլեկտիկ ոճում է, սակայն միաժամանակ հարմոնիկ է։ Գտնվում է քաղաքի հյուսիս-արևելքում՝ կենտրոնից շատ հեռու։

## Պատկերասրահ

Bory-var 2006 June.jpg|Բորիի ամրոցը Սեկեշֆեհերվարում
Szekesfehervar 2005 11 009 kicsi.JPG|Բորիի հուշարձանը Սեկեշֆեհերվարում
Kaposvár Bory Szent István-kút.jpg|Քանդակ Կապոշբարի քաղաքային տաճարում
Kecskemét piarista iskola Bory1.JPG|Քանդակ Կեչկեմետում
Czakó Adolf sírja.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Բորիի ամրոցի մասին 

Կատեգորիա:Հունգարացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հունգարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Հերման Զուդերման

**Հերման Զուդերման**, (, ), գերմանացի արձակագիր, դրամատուրգ։

Սովորել է Քյոնիգսբերգի և Բեռլինի համալսարաններում։ Գերմանական նատուրալիստական գրականության ականավոր ներկայացուցիչներից։ «Պատիվ» (1889), «Սոդոմի կործանումը» (1891), «Հայրենիք» (1893) դրամաները պատկերում են բարձր հասարակության բարոյական քայքայումը, արվեստագետի ճակատագիրը կապիտալիզմի օրոք։ Զուդերմանի պատմական և սիմվոլիկ պիեսներից են «Մահվան դատապարտվածները» (1897), «Հովհաննես Մկրտիչ» (1898) ողբևրգությունը և այլն։ Հայտնի են նրա «Հոգսը» (1887), «Եղելություն» (1894) վեպերը։

## Հերման Զուդերմանը հայերեն
* Պատիւ (կոմեդիա 4 գործողութեամբ), Թիֆլիս, տպ. Արօր, 1893, 145 էջ։ Թարգմ.՝ Ա. Թարխանեանի։
* Հոգսը (ռոման), Թիֆլիզ, տպ. Ն. Աղանեանի, 1913, 298 էջ։ Թարգմ.՝ Գևորգ Ալթունյան։
* Հոգսը (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1958, 237 էջ։ Թարգմ.՝ Գևորգ Ալթունյան։
* Հոգսը (վեպ), Ե., Անտարես, 2014, 240 էջ։ Թարգմ.՝ Գևորգ Ալթունյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Աշե ան Ամենուա

**Աշե ան Ամենուա** (), կոմունա հյուսիսային Ֆրանսիայում, մտնում է Պիկադիա մարզի Սոմ գավառում՝ Ամյեն շրջանում, կանտոնի կենտրոնը՝ Կոնտի, Ամենից 28 կմ հյուսիս-արևելք։ Բնակչության թիվը՝ 550 մարդ (2009 թվականի տվյալներով)։

## Ճարտարապետական հուշարձաններ
* Եկեղեցու սրբեր Կիրա և Ջուլիետ 18-րդ դարում։

## Վարչակազմ
Աշյո-ան-Ամենուայի վարչակազմը 2001 թվականից գլխավորում է Ժան-Պոլ Դեվոշելը։

## Գծապատկեր

**Բնակչության գծապատկերը, անձ.**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize = width:455 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:250 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2009 text:2009

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1793 from:0 till:743
  bar:1831 from:0 till:900
  bar:1851 from:0 till:870
  bar:1876 from:0 till:655
  bar:1901 from:0 till:607
  bar:1926 from:0 till:576
  bar:1954 from:0 till:490
  bar:1975 from:0 till:464
  bar:1990 from:0 till:424
  bar:1999 from:0 till:514
  bar:2006 from:0 till:533
  bar:2009 from:0 till:550



## Արտաքին հղումներ
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Իռլանդական թատրոն

[մինի|[Օսկար Ուայլդը մնում է Իռլանդիայի ամենահայտնի դրամատուրգներից մեկը։]]
**Իռլանդական թատրոն**ի սկզբը համարվում է 16-րդ դարի սկիզբը։

16-րդ դարում Դուբլինում անգլիական համքարական գիլդիաները կազմակերպել են միստերիաների ներկայացումներ։ 17-րդ դարում անգլիական վերնախավի համար ստեղծվել են թատրոններ։

Արդեն 1899 թվականին բանաստեղծ Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսը և Իզաբելա Օգաստա Գրեգորին Դուբլինում ստեղծեցին Իռլանդական գրական թատրոն (1899-1901 թթ., այժմ՝ Աբբայության թատրոն)։ 1922 թվականին հիմնվել է Դրամատիկական միություն։ 1929 թվականին Հիլթոն Էդվարդսը և Մայքլ Մակ-Լիամոիրը Դուբլինում հիմնադրեցին ժամանակակից խաղաոճի թատրոն։

Կատեգորիա:Իռլանդիայի արվեստ
Անահիտի տաճար (Երիզա)

**Անահիտի տաճար**, Անահիտ դիցուհուն նվիրված հայկական հեթանոսական տաճար Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգի Եկեղյաց գավառի Երիզա ավանում, որն այժմ Երզնկա քաղաքն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Զուլֆիա

**Զուլֆիա** (Զուլֆիա Իսրայիլովա, ), ուզբեկ սովետական բանաստեղծուհի։

«Կյանքի էջերը» բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1932 թվականին։ 1941-1945 թվականներին գրել է հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ «Խուլկար» (1947), «Արշալույսն եմ երգում» (1950) բանաստեղծություններում պատկերում է ետպատերազմյան կյանքը, ստեղծում «խորհրդային աշխատավոր կնոջ կերպարը»։ «Սրտիս մոտիկները» (1958), «Սիրտը ճանապարհին» (1966) ժողովածուները նվիրված են խաղաղության համար պայքարին, ժողովուրդների բարեկամությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ուզբեկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տաշքենդ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տաշքենդ քաղաքում մահացածներ
Անահիտի մեհյան (Արավիս)

**Անահիտի մեհյան**, Անահիտ դիցուհուն նվիրված հայկական հեթանոսական տաճար Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Արավիս (այժմ Արևիս) գյուղի մոտ, որի տեղը հետագայում, ըստ Ղևոնդ Ալիշանի, կառուցվել է Թանահատի վանքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Տերարիում

մինի
**Տերարիում**, (լատ․՝ *terra* - ցամաք, հող), ցամաքային ոչ մեծ կենդանիների, հիմնականում սողունների և երկկենցաղների պահպանության տեղ։ Տերարիումի պատրաստման համար օգտագործում են արկղեր, որոնց պատերը մասամբ ապակեպատ են կամ ցանցապատ։ Հատակին փռում են ավազ, հող, մանր քարեր, մամուռ, ճիմ և բույսեր աճեցնում։ Տերարիումի հատակին ամրացված է ոչ խորը անոթ՝ ջրի համար։ Տերարիումը լուսավորվում և տաքացվում է էլեկտրական լամպով, անհրաժեշտ է նաև բնական ցերեկային (ցանկալի է արևի) լույսը։ Տերարիումներում ձգտում են ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որոնց կենդանիները հարմարվել են բնության մեջ։ Այն կենդանիները, որոնց զետեղում են տերարիումներում, մարմնի կայուն ջերմաստիճան չունեն, իսկ շատերն առհասարակ ի վիճակի են ապրելու միայն տաք միջավայրում։ Ուստի տերարիումներում միշտ պահպանում են անհրաժեշտ ջերմաստիճան։ Լինում են  շատ մեծ տերարիումներ, որտեղ ապրում են, օրինակ, վիշապօձեր կամ վարաններ (հսկա մողեսներ)։ Փոքր տերարիումները հարմար են գորտերի կամ մողեսների համար։ Ամպոտ ու ցուրտ օրերին տերարիումի բնակիչները կարող են դառնալ դանդաղաշարժ կամ առհաարակ «քնել»։ Այդպիսի օրերին տերարիումները հիմնականում տաքացվում են լամպով և ստեղծվում է անհրաժեշտ ջերմաստիճանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Հոբբի
Կատեգորիա:Սողուններ
Ակի Ավնի

**Ակի Ավնի** (եբր.` אקי אבני‎, ), իսրայելցի դերասան։

## Կենսագրություն
Ակի Ավնին ծնվել է 1967 թվականի ապրիլի 27-ին Իսրայելի Ռեհովոտ քաղաքում։

Աշխատել է BBC-ում, 1987-1988 թվականներին ծառայել է Թել Ավիվի բանակում, որտեղ նրան շնորհվել է սերժանտի կոչում։ Դրանից հետո աշխատել է որպես ծաղրածու, բարեգործական ծրագրերի է մասնակցել` հիվանդ երեխաներին ուրախացնելով, նաև նկարահանվել է տարբեր գովազդներում։ Սովորել է Յորամա Լևենշտեյնի դերասանական ստուդիայում։

2001-2008 թվականներին Ակին ապրել է իսրայելցի մոդել, Սենդի Բարի հետ, նրանցից ծնվել է 1 տղա, սակայն 2008 թվականին նրանք բաժանվել են։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ակի Ավնին` Internet Movie Database կայքում
* תרבות ובידור
* Հայտնիների խոսքերը` Ակի Ավնիի մասին: 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Իսրայելացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իսրայելացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հրեա դերասաններ
Միհրի տաճար (Վաղարշապատ)

**Միհրի տաճար**, Միհր դիցին նվիրված հին հայկական հեթանոսական տաճար Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արագածոտն գավառի Վաղարշապատ քաղաքում։ 4-րդ դարում Հայաստանում քրիստոնեությունն պետական կրոն ընդունելիս տաճարը քանդվել է և տեղը կառուցվել է Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:4-րդ դարի կազմալուծումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Կատեգորիա:Վաղարշապատի տաճարներ
Միհրի մեհյան (Որդուար)

**Միհրի մեհյան**, հին հայկական հեթանոսական մեհյան Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթան գավառի Որդուար (այժմ՝ Օրդուբադ) քաղաքում։ Այժմ այդ քաղաքը մտնում է Ադրբեջանական Հանրապետության կազմի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Վահագնի մեհյան (Քարքե)

**Վահագնի մեհյան**, հին հայկական հեթանոսական մեհյան Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառում, Քարքե լեռան վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Բորբոնա

**Բորբոնա** (), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիոյի մարզում, ենթարկվում է Ռիետիի վարչական կենտրոնին։
250px|մինի|աջից|Դիրքը Ռիետիի նահանգում
Բնակչությունը կազմում է 643 մարդ (2008), խտությունը կազմում է 14 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 46 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 2010, հեռախոսային կոդ - 0746։

Բորբոնան սահմանակից է Անտրոդոկո, Կագնանո Ամիտերնո, Չիտարալե, Միչիգլիանո, Մոնտերեալե, Պոստա մունիցիպալիտետներին։

Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Ռեստիտուտա Սորսկայան։ Տոնը նշվում է մայիսի 27-ին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1637
  bar:1871 from:0 till:1768
  bar:1881 from:0 till:1856
  bar:1901 from:0 till:2237
  bar:1911 from:0 till:2361
  bar:1921 from:0 till:2443
  bar:1931 from:0 till:2280
  bar:1936 from:0 till:2109
  bar:1951 from:0 till:1752
  bar:1961 from:0 till:1536
  bar:1971 from:0 till:924
  bar:1981 from:0 till:751
  bar:1991 from:0 till:734
  bar:2001 from:0 till:725
PlotData=
  bar:1861 at: 1637 fontsize:S text:1.637 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1768 fontsize:S text:1.768 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1856 fontsize:S text:1.856 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2237 fontsize:S text:2.237 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2361 fontsize:S text:2.361 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2443 fontsize:S text:2.443 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2280 fontsize:S text:2.280 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2109 fontsize:S text:2.109 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1752 fontsize:S text:1.752 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1536 fontsize:S text:1.536 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 924 fontsize:S text:924 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 751 fontsize:S text:751 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 734 fontsize:S text:734 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 725 fontsize:S text:725 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Միհրի մեհյան (Բագառիճ)

**Միհրի մեհյան**, Միհր դիցին նվիրված հայկական հեթանոսական տաճար Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգի Դերջան գավառի Բագառիճ ավանում։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Էրզինջանի մարզում։ 
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Վիլյամոր դե լոս Էսկուդերոս (քաղաք)

**Վիլյամոր դե լոս Էսկուդերոս** (իսպ.` Villamor de los Escuderos) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Սամորա պրովինցիայի, Կաստիլյա և Լեոն ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Գվարենյա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 56,27 կմ2, իսկ բնակչությունը՝ 481 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Վարկո Սաբինո

**Վարկո Սաբինո** (), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիոյի մարզում, ենթարկվում է Ռիետիի վարչական կենտրոնին։
250px|մինի|աջից|Դիրքը Ռիետիի նահանգում
Բնակչությունը կազմում է 235 մարդ (2008), խտությունը կազմում է 10 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 25 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 2020, հեռախոսային կոդ - 0765։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1115
  bar:1871 from:0 till:1220
  bar:1881 from:0 till:1114
  bar:1901 from:0 till:1151
  bar:1911 from:0 till:1169
  bar:1921 from:0 till:1130
  bar:1931 from:0 till:1062
  bar:1936 from:0 till:1036
  bar:1951 from:0 till:878
  bar:1961 from:0 till:770
  bar:1971 from:0 till:562
  bar:1981 from:0 till:383
  bar:1991 from:0 till:250
  bar:2001 from:0 till:263
PlotData=
  bar:1861 at: 1115 fontsize:S text:1.115 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1220 fontsize:S text:1.220 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1114 fontsize:S text:1.114 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1151 fontsize:S text:1.151 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1169 fontsize:S text:1.169 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1130 fontsize:S text:1.130 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1062 fontsize:S text:1.062 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1036 fontsize:S text:1.036 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 878 fontsize:S text:878 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 770 fontsize:S text:770 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 562 fontsize:S text:562 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 383 fontsize:S text:383 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 250 fontsize:S text:250 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 263 fontsize:S text:263 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչություն
* Հեռախոս։ 0765 758225

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Եռատամիկ

**Եռամատիկ** (), զիբալդիա, վարդազգիների (վարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կարճ է, բարձր.՝ 3-10 սմ, ընձյուղները՝ փայտացած՝ պատված տերևակոթունների և տերևակիցների մեռած, գորշ մնացորդներով։ Տերևները եռակի են, մերձարմատայինները՝ կոթունավոր։ Ծաղկաբույլը վահանաձև է, ծաղկակիր ընձյուղները՝ կարճացած։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը ձվաձև, հարթ ընկուզիկ է։ Ալպյան մարգագետինների չարորակ մոլախոտ է։

## Տեսակներ
Հայտնի է 10, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ 
*Եռամատիկ կիսամերկ (*S.semiglabra*) և 
*Եռամատիկ մանրածաղիկ (*Տ. parviflora*)։

## Տարածում
Տարածված է ալպյան գոտու մարգագետիններում և գորգերում։ Առաջացնում է ճիմ։

## Արտաքին հղումներ
* 

## Գրականություն
* Taimistoviljelijät ry։ Viheralueiden puut ja pensaat
* John Kunkel Small։ Manual of the Southeastern Flora. The University of North Carolina Press, Chapel Hill 1933, S. 613, Digitalisat.
* Hans Simon (Hrsg.)։ Die Freiland-Schmuckstauden. Handbuch und Lexikon der Gartenstauden. Begründet von Leo Jelitto, Wilhelm Schacht. 5. völlig neu bearbeitete Auflage. Band 2։ I bis Z, Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2002, ISBN 3-8001-3265-6, S. 860.

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Իսլանդական դեպրեսիա

[260px|մինի|Իսլանդական դեպրեսիա, [2003 թվականի սեպտեմբերի 4]]
**Իսլանդական դեպրեսիա**, մթնոլորտի գործողության կարևորագույն կենտրոն Հյուսիսային կիսագնդում, ցածր ճնշման մարզ Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսում։

Կլիմայական քարտեզների վրա նրա հիմնական կենտրոնը տեղադրվում է Իսլանդիայի և Հարավային Գրենլանդիայի միջև, որտեղ հունվարին մթնոլորտի ճնշումը 996 մլ բարից ցածր է։ Ձմռանը այլ կենտրոններ են ի հայտ գալիս Գրենլանդիայից արևմուտք և Բարենցի ծովի վրա։ Ամռանը Իսլանդական դեպրեսիան թուլանում և բաժանվում է երկու կենտրոնի՝ Դանիական նեղուցի վրա և Գրենլանդիայից արևմուտք։ Երկրամերձ շերտում օդային զանգվածները իսլանդական դեպրեսիան հարավային եզրով շարժվում են Ատլանտյան օվկիանոսից դեպի Եվրոպա՝ ձևավորելով Արևմտյան Եվրոպայի ծովային կլիման։

Ըստ բարձրության՝ իսլանդական դեպրեսիան արագ շարժվում է դեպի Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևելյան շրջանները՝ վերածվելով Մերձբևեռային դեպրեսիայի լեզվակի, որն առաջացնում է օդի արևմտյան հոսք Հյուսիսային կիսագնդի տրոպոսֆերայի մեծ մասում և ստրատոսֆերայի ստորին մասում։

Իսլանդական դեպրեսիայի դերը զգալի է Հայաստանի կլիմայի ձևավորման գործում։

Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոս
Կատեգորիա:Բարենցի ծով
Կատեգորիա:Գրենլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իսլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կանադայի աշխարհագրություն
Իսլանդական շպատ

260px|մինի|Իսլանդական սպաթի բյուրեղ
**Իսլանդական սպաթ** ( ― Իսլանդիա կղզու անվանումից), միներալ, կալցիտի անգույն, թափանցիկ տեսակը։ Իսլանդական սպաթի առաջացումը հիմնականում կապված է հիդրո-թերմալ լուծույթների գործունեության հետ։ Ամենաարժեքավոր կուտակումները հանդիպում են բազալտներում։ Հանքավայրերը հայտնի են Իսլանդիայում, Ռուսաստանում՝ Յակուտիայում, Միջին Ասիայում, Հեռավոր Արևելքում։

## Հանքավայրեր Հայաստանում
Հայաստանում կա Տավուշի մարզում։ Իսլանդական սպաթի օգտագործվում է օպտիկայում՝ մանրադիտակների նիկոլների, ինչպես նաև հնչուն կինոյի, հեռուստատեսության և ֆոտոհեռագրման ապարատների բևեռացնող պրիզմաների պատրաստման համար։

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Ֆուկուոկա (այլ կիրառումներ)

**Ֆուկուոկա**, կարող է վերաբերել՝

* Ֆուկուոկա (քաղաք) - քաղաք Ճապոնիայում
* Ֆուկուոկա (պրեֆեկտուրա) - Ճապոնիայի պրեֆեկտուրաներից մեկը
* Ֆուկուոկա (աստերոիդ) - աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում
* Ֆուկուոկա (խանություն) - խանություն Ճապոնիայում (1603—1867)
Իսլանդական թատրոն

19-րդ դարի երկրորդ կեսից գործել են սիրողական թատերախմբեր։ 1897 թվականին ստեղծվել է Ռեյկյավիկի թատերական ընկերությունը, որ բեմադրել է իսլանդական խոշոր դրամատուրգներ Գ. Կամբանի, է. Կվարանի և ուրիշների պիեսները։ 1950 թվականին ընկերության բազայի վրա ստեղծվել է Ազգային թատրոնը, որտեղ տրվում են դրամատիկական և երաժշտական ներկայացումներ։

Նշանակալի երևույթ են Հ. Կ. Լաքսնեսի պիեսների բեմադրությունները։ Խաղացանկում են նաև Հ. Իբսենի, Բերնարդ Շոուի, Ա․ Ստրինդբերգի, Անտոն Չեխովի, Ալեքսեյ Արբուզովի և ուրիշների երկերը։ Թատերարվեստի գործիչներից են՝ Ի. Վոգեն, Լ. Պաուլսոնը, Խ. Բյոռնսոնը։

Կատեգորիա:Իսլանդիայի արվեստ
Իսրայել եպիսկոպոս

**Իսրայել** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), VII դարի հայ եկեղեցական գործիչ։ Եղել է Արցախի Մեծ Կվենք գավառի թեմի եպիսկոպոսը։ Ամրապնդել է Աղվանքի ու Հայաստանի հոգևոր նվիրապետությունների կապը։

Աղվանից կաթողիկոս Եղիազարի (682֊689) նախաձեռնությամբ, որպես Հայոց իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանի (661֊685), Հայոց կաթողիկոս Սահակ Գ Ձորոփորցու (677֊703) և Գարդմանքի Վարազ-Տրդատ իշխանի բանագնաց՝ խաղաղության այցով 680-ական թվականներին եղել է Հոնաց ու Խազարաց աշխարհներում, հաջող բանակցություններից հետո զբաղվել քարոզչությամբ և քրիստոնյա դարձրել հոների ու խազարների զգալի մասին։ Նրանց մեծ իշխանները Հայոց ու Աղվանից կաթողիկոսներին խնդրել են իրենց հոգևոր առաջնորդ նշանակել Իսրայելին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Ֆուկոքսանտին

**Ֆուկոքսանտին** ( - գորշ ջրիմուռ և հունարեն - ոսկեդեղին), քիմիական բանաձը՝ C42H58O6, գորշ, ոսկեգույն և դիատոմային ջրիմուռների դեղին, քսանթոֆիլների խմբի պիգմենտ։

Մասնակցում է ֆոտոսինթեզին, ապահովում կլանված լույսի տեղափոխությունը քլորոֆիլին և այլն։

Հոկայդոյի համալսարանում առնետների և մկների վրա անցկացված մետաբիոլոգիական և սննդային հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ֆուկոքսանտինը նպաստում է ճարպի այրմանը օգանիզմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Фукоксантин как перспективное средство для лечения ожирения, сахарного диабета и онкологических заболеваний

Կատեգորիա:Գունանյութեր
Իսահակյաններ

**Իսահակյաններ**, հայ գերդաստան։ Իսահակյաններն Արևմտյան Հայաստանի Բայազետ քաղաքից 1828 թվականին եկել և հաստատվել են Գյումրի քաղաքում և մերձակա Ղազարապատ (այժմ՝ Իսահակյան) գյուղում։ Գերդաստանի նահապետն է եղել Նիկողայոս Իսահակյանը (1800-1878)։ Նրա թոռն է բանաստեղծ Ավետիք Իսահակյանը։

Իսահակյանների տոհմից սերում են հայ մշակույթի մի շարք երախտավորներ, այդ թվում՝ բանահավաքներ Մկրտիչ Իսահակյանը (1870-1920) և Հայկ Իսահակյանը (1875-1947), թարգմանիչ Արամ Իսահակյանը (1867-1940), բանաստեղծ Իսահակ Իսահակյանը, բանասեր Աբաս Իսահակյանը, կինոօպերատոր Վիգեն Իսահակյանը, գրականագետ Ավետիք (Ավիկ) Իսահակյանը՝ Ավետիք Իսահակյանի թոռը։

Կատեգորիա:Գերդաստաններ
Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)

280px|մինի|Կարսի պաշարումը
280px|մինի|Ախալցխայի պաշարումը
**Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)**, ռուսական բանակը, Պասկևիչի գլխավորությամբ, անցավ Ախուրյան գետը և շարժվեց դեպի Կարս։ Հակառակորդը մեծ ուժեր էր կուտակել Կարսի անառիկ համարվող բերդում։ Երեք օր ու գիշեր կատաղի մարտեր էին մղվում բերդի պարիսպների մոտ։ Ի վերջո ռուսներին հաջողվեց գրոհով վերցնել ռազմական կարևոր նշանակություն ունեցող այդ հենակետը։ Ռուսների ձեռքն անցավ մեծաքանակ ռազմամթերք, իսկ գերիների թիվը անցնում էր 1300-ից։ Կարևոր այդ հաղթանակից հետո գրավում են Ախալքալաքը, Ախալցխան, Արդահանը։ Ռուսական մի զորամաս, գեներալ Ճավճավաձեի գլխավորությամբ, գրավում է Բայազետը և Ալաշկերտը։

## Կարսի պաշարումը
Ռուսների հաջողությունները և' Կովկասում, և' Բալկաններում մեծ իրարանցում առաջացրին ոչ միայն Թուրքիայի, այլև եվրոպական պետությունների կառավարող շրջաններում։ Անգլիայի հրահրումով Թուրքիան մեծ ուժեր է կուտակում Էրզրումում և 1829 թվականի գարնանը հարձակման է անցնում։ Նրանք կարողանում են ներխուժել Ախալցխա և կորուստներ պատճառել տեղի կայազորին։

Ռուսական զորքերին հաջողվում է կասեցնել թուրքերի գրոհները, անցնել հարձակման և գրավել Էրզրումը` Թուրքիայի ռազմական ամենակարևոր կենտրոնը։ Այդ օրերին Պասկևիչի բանակ եկավ ռուս մեծ բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինը, նա եղավ Էրզրում քաղաքում, որի մասին իր ուղեգրություններում գրում է. «Մենք տեսանք քաղաքը, որ զարմանալի տեսարան էր։ Թուրքերն իրենց տափակ կտուրներից մռայլ նայում էին մեզ։ Հայերը, աղմկելով, վխտում էին նեղ փողոցներում։ Նրանց տղաները վազում էին մեր ձիերի առջևից` խաչակնքելով և կրկնելով' քրիստոնյաներ, քրիստոնյաներ»։

## Իրադարձությունները
Շարունակելով հաղթարշավը՝ ռուսական զորքերը գրավում են Օլթին, Խնուսը, Մուշը և այլ բնակավայրեր։

Արևմտահայությունը ձգտում էր թոթափել թուրքական տիրապետությունը, ուստի պատերազմի ընթացքում օգնում էր ռուսական զորքին։ Արևելյան Հայաստանի նման այստեղ էլ կազմակերպեցին կամավորական ջոկատներ։ Բայազետում Մելիք Մարտիրոսյանի գլխավորությամբ ձևավորվեց 500 հոգուց բաղկացած ջոկատ, որը մասնակցում էր ռազմական գործողություններին։ Արևելահայերը իրենց հերթին օգնության ձեռք էին մեկնում հայրենակիցներին։ Ղարաբաղից կամավորական փոքր հեծյալ զորախումբ էր մասնակցում կռիվներին։ Ա. Պուշկինը գրել է. «Հունիսի 17-ի առավոտյան մենք նորից լսեցինք հրաձգության ձայներ և երկու ժամ հետո տեսանք Ղարաբաղի գունդը, որը վերադառնում էր` բերելով թուրքական 8 դրոշակ»։

## Տես նաև
* Ռուս-պարսկական պատերազմ (1804-1813)
* Ռուս-թուրքական պատերազմ (1806-1812)
* Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)

Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:1828 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Վրաստանի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:19-րդ դարը Վրաստանում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ
Կաղամբաթիթեռ

**Կաղամբաթիթեռ** (), ճերմակաթիթեռների ընտանիքի թիթեռ։ Հայաստանում հանդիպում է բոլոր մարզերում։ Թևերի բացվածքը 5,5-6 սմ է։

## Ձվադրում
200px|մինի|ձախից|Ձվադրումը
Ձմեռում է հարսնյակը։ Թիթեռների թռիչքը՝ մարտի վերջ-ապրիլի սկզբին։ Ձվադրում է խաչածաղկավոր բույսերի տերևների ստորին երեսին՝ միաշերտ խմբերով (մինչև 200 ձու)։ 1 էգը դնում է 250-300 ձու։ 3-4 օր անց ձվերից դուրս են գալիս թրթուրները (երկար է ՝ մինչև 6 սմ), որոնք սնվում են տերևների ստորին երեսին և ուտում են փափուկ հյուսվածքը։ 
300px|մինի|աջից|Կաղամբաթիթեռ

## Սնունդ
Մինչև 2-րդ մաշկափոխությունը թրթուրները միասին են, ապա ցրվում են ամբողջ բույսի վրա։ Կախված ջերմաստիճանից՝ թրթուրները զարգանում են 17-30 օրում՝ 3-4 անգամ մաշկափոխվելով։ Սնվելն ավարտելով՝ թրթուրները մետաքսյա ոստայնի գոտիով ամրանում են հիմևանյութին և հարսնյակավորվում։ Տարեկան կարող է 3-4 սերունդ տալ։ Զանգվածային բազմացման տարիներին կաղամբաթիթեռների թրթուրները մեծ վտանգ են ներկայացնում բանջարանոցային կաղամբազգիների համար։

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △


## Պատկերասրահ

Pieris brassicae - lt.jpeg
Large Whites mating.JPG|Վարքագիծը
Large_White_Caterpillars_on_Nasturtium_leaves.JPG|Թրթուռները
Pieris brassicae (caterpillar).jpg|Թրթուռը
Dojranski zelki.jpg
Large_White_eggs_600.jpg|Ձվերը
Pieris.brassicae.pupa.jpg
Großer Kohlweißling.jpg
Pieris brassicae caterpillars, Groot koolwitje rupsen.jpg|Թրթուրները
Pieris brassicae front female.jpg
Couple of Pieris brassicae 8956.jpg
Insect cabbage white butterflies 20070713 0122.jpg


## Տես նաև
*Այգաթիթեռ
*Ճերմակաթիթեռներ
*Թիթեռներ

## Արտաքին հղումներ
* Бабочки и гусеницы — страница о капустнице
* Капустница на сайте Eurobutterflies
* Мотыльки и бабочки Европы и северной Африки
* Капустница ''(Pieris brassicae)'' 
* Naturligvis 
* Sommerfugle i Europa og Nordafrika
* zdjęcia i opis ''Pieris brassicae'' 
* zdjęcia

Կատեգորիա:Թիթեռներ
Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Գրիգոր Մխիթարյան

**Գրիգոր Սևակ Մխիթարյան** (, ), բրազիլահայ շախմատիստ, Բրազիլիայի կրկնակի չեմպիոն (2012, 2016), գրոսմայստեր 2010 թվականից։ Բրազիլիայի հավաքականի անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1986 թվականին բրազիլահայ մոր և լիբանանահայ հոր ընտանիքում։ Սովորել է Սան Պաուլույի հայկական դպրոցում։ Շախմատ խաղալ սովորել է հորից՝ 7 տարեկանում։ Այնուհետև պարապել է մարզչի մոտ և չորս տարի անց առաջին անգամ մասնակցել է Սան Պաուլուի նահանգի առաջնությանը՝ գրավելով 22-րդ տեղը։

Բազմիցս մասնակցել է Բրազիլիայի տարբեր տարիքային խմբերի առաջնություններին և հինգ անգամ դարձել մեդալակիր, այդ թվում՝ երկու անգամ հաղթող մինչև 20 տարեկանների պայքարում (2003, 2004)։ Նա նաև երկիրը ներկայացրել է Համաամերիկյան խաղերում (2003 թ. Բոգոտայում դարձել է բրոնզե մեդալակիր մինչև 18 տարեկանների պայքարում) և պատանիների աշխարհի առաջնությունում։

2006 թվականին լրացրել է միջազգային վարպետի նորմը և ստացել այդ կոչումը։

Գրոսմայստերի կոչման հասել է ութ ամսում՝ առաջին նորմը լրացնելով 2009 թվականին Բրազիլիայի 26-րդ առաջնությունում, որտեղ 11 հնարավորից վաստակել է 7½ միավոր և արժանացել բրոնզե մեդալի։ Երկրորդ նորմը Մխիթարյանը լրացրել է 2010 թ. ապրիլին Իսպանիայում, La Laguna մրցաշարում (6 9-ից), իսկ երրորդ և վերջնականը՝ նույն տարվա հունիսին Ռումինիայում կայացած Eforie միջազգային շախմատային փառատոնում՝ 11 հնարավորից վաստակելով 8 միավոր։

Բրազիլիայի անհատական առաջնություններին մասնակցում է 2005 թվականից և այդ ընթացքում նվաճել է չորս մեդալ՝ 2012 և 2016 թվականներին դառնալով հաղթող, 2013 թվականին՝ արծաթե, իսկ 2009 թվականին՝ բրոնզե մեդալակիր։

2013 թվականին Նիդերլանդներում մասնակցել է Tata Steel Chess հեղինակավոր փառատոնի C խմբի մրցաշարին և զբաղեցրել 4-րդ տեղը (8 11-ից)։

## Հաջողությունները տարբեր մրցաշարերում
* 2006, Վիտորիա, Իսպանիա՝ 1-ին տեղ
* 2008, Մադրիդ, Իսպանիա՝ 1-ին տեղ
* 2010, Դիերեն, Նիդերլանդներ՝ բաժանել է 2-րդ տեղը
* 2010, Երևան, Հայաստան (Համահայկական խաղերի շախմատի մրցաշար)՝ բաժանել է 1-ին տեղը Տիգրան Լ. Պետրոսյանի և Պողոս Նահապետյանի հետ
* 2010, Կալվի, Ֆրանսիա՝ բաժանել է 2-րդ տեղը

## Թիմային մրցաշարեր
Երկրի հավաքականի կազմում Մխիթարյանը երեք անգամ մասնակցել է շախմատի համաշխարհային օլիմպիադաներին
* Շախմատային օլիմպիադա 2010. 4-րդ տախտակ, 3½ 8-ից (+1 =5 -2)
* Շախմատային օլիմպիադա 2012. պահեստային, 3 6-ից (+1 =4 -1)
* Շախմատային օլիմպիադա 2014. 4-րդ տախտակ, 6½ 10-ից (+5 =3 -2)

## Վարկանիշ
Առավելագույն անհատական վարկանիշ ունեցել է 2014 թ. փետրվարին՝ 2572։ Ներկայումս Բրազիլիայի չորրորդ շախմատիստն է։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Կապը հայրենիքի հետ
Գրիգոր Սևակ Մխիթարյանը պորտուգալերենին զուգահեռ տիրապետում է նաև հայերենին։ Առաջին անգամ Հայաստանում եղել է 1999 թվականին, հոր հետ։ Գրիգորը հպարտանում է հայ լինելուց։ Կապեր ունի հայաստանցի որոշ շախմատիստների հետ։ Շատերի հետ շփվում է համացանցով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրիգոր Սևակ Մխիթարյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Գրիգոր Սևակ Մխիթարյանի պարտիաները 
* Գրիգոր Սևակ Մխիթարյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում
* Գրիգոր Սևակ Մխիթարյանի անձնական քարտը  OlimpBase.org կայքում

Կատեգորիա:Բրազիլահայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:Սան Պաուլու քաղաքում ծնվածներ
Սմբատ Տեր-Ավետիսյան

**Սմբատ Վարդանի Տեր-Ավետիսյան** (), հայ խորհրդային պատմաբան, հնագետ, մանկավարժ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1936)։

## Կենսագրություն
1894-1898 թվականներին սովորել է Գևորգյան ճեմարանում, 1901-1904 թվականներին՝ Պետերբուրգի համալսարանում։ 1902 թվականին, դեռևս ուսանող, գործուղվել է Պարսկաստան՝ Նոր Ջուղայի հայկական ձեռագրերն ուսումնասիրելու, նկարագրել է մոտ 600 գրչագիր և կազմել Նոր Ջուղայի հայկական ձեռագրերի («Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց Նոր-Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի»), հետագայում՝ նաև Նախավկայի վանքի 300 ձեռագրերի ցուցակները։ Հավաքել է Հայաստանի ու հայկական գաղթավայրերի արձանագրությունները և կազմել հայկական վիմագիր արձանագրությունների ժողովածու։ 1904 թվականին մասնակցել է Նիկողայոս Մառի ղեկավարությամբ Անիում կատարված հնագիտական աշխատանքներին։ Հետագայում պեղումներ է կատարել Ղազախի շրջանում, Ղարաբաղում, Գիլանում, Նախիջևանում, Արմավիրում, Կարսում, Դվինում և այլուր։ 1915-1917 թվականներին, Կայսերական գիտությունների ակադեմիայի գործուղմամբ, Վանի, Բիթլիսի ու Էրզրումի վիլայեթներում հավաքել է ավելի քան հազար ձեռագիր, պատմական վավերագիր և ազգագրական նյութեր։ 1925-1931 թվականներին Թիֆլիսում եղել է Կովկասի հնագիտական ինստիտուտի տնօրենի տեղակալը, 1931-1934 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան բաժանմունքի գիտությունների քարտուղարը։ 1937 թվականներին, տեղափոխվելով Երևան, գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական բաժանմունքի հնագիտության սեկտորը, միաժամանակ դասախոսել է Երևանի համալսարանում, եղել այդ հաստատության հնագիտության ամբիոնի վարիչը։ Տեր-Ավետիսյանի աշխատությունները վերաբերում են հիմնականում Նոր Ջուղայի վաճառականների առևտրական հարաբերություններին, պարսից Նադիր շահի՝ Հայաստան կատարած արշավանքներին, աղբյուրագիտական նշանակության այլ խնդիրների։ Հնագիտական ուսումնասիրություններն ամփովում են գլխավորապես իր պեղումների արդյունքները։

## Երկեր
* Նադիր Շահի արշավանքները (ըստ Հակոբ Շամախեցու), Երևան, 1940։

Կատեգորիա:1875 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Եղջերասունկ

**Եղջերասունկ** (), պայուսակավոր սնկերի մակաբույծ ցեղ։

## Հացազգիների եղջերացավ հիվանդություն
մինի|ձախից|Սպորների կառուցվածքը (''Claviceps purpurea'')
«Եղջրացավ» հիվանդության հարուցիչ է. ախտահարում է դաշտավլուկազգի (մշակովի և վայրի) ավելի քան 170 տեսակ (առավելապես՝ աշորան)։ Հասկի մեջ ձևավորվում են մուգ մանուշակագույն եղջյուրներ՝ սկլերոցիումներ, որոնք թափվում են հողի վրա և ձմեռում։ Գարնանը ծլում և առաջացնում են երկար ոտիկի վրա Նստած կարմրավուն գլխիկներ՝ ստրոմաներ, որոնք կրում են սնկի պտղամարմինները՝ պայուսակասպորներով։

## Տարածում
Նշված բույսերի ծաղկման ժամանակ եղջերասնկի հասունացած սպորները քամու կամ միջատների միջոցով ընկնում են ծաղիկների վրա, ախտահարում սերմնարանը. սկսվում է սնկի կոնի-դիումային փուլը։ Այդ ընթացքում արտադրվում է քաղցր, կպչուն հեղուկ՝ «մեղրացող», որը գրավում է միջատներին։ Մեղրացողով պատված կոնի-դիումները կպչում են միջատներին և այդպես տարածվում։

## Թունավորում
Եղջերասնկի սկլերոցիումները թունավոր են. պարունակում են մեծ քանակությամբ պեպտիդային ալկալոիդներ, շաքարներ, սպիրտներ և այլ նյութեր։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց (մանկաբարձության մեջ), նաև որոշ նյարդային հիվանդությունների և հիպերտոնիայի ժամանակ։
մինի|Հիվանդության հարուցիչի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա

## Claviceps purpurea ցեղեր
Գոյություն ունի 3 ցեղ՝ *Claviceps purpurea*, իրարից ֆենոտիպորեն տարբերվող։
* G1 — գտնվում են հացահատիկային դաշտերում և մարգագետիններում
* G2 — անտառներում, հացահատիկներում 
* G3 (*C. purpurea* var. *spartinae*) 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
### Ռուսերեն
* Описание спорыньи
* Д. Абсентис. Христианство и спорынья 
* Рожки спорыньи  — подробное описание химического состава

### Անգլերեն
* http://www.entheology.org/edoto/anmviewer.asp?a=37&z=5 
* http://www.ext.nodak.edu/extpubs/plantsci/crops/pp551w.htm 
* Abundant Respirable Ergot Alkaloids from the Common Airborne Fungus Aspergillus fumigatus 
* PBS Secrets of the Dead: «The Witches Curse» (concerning the Salem trials and ergot) 
* New England Journal of Medicine — Dopamine Agonists and the Risk of Cardiac-Valve Regurgitation 
* HealthDay — Parkinson’s Drugs Can Damage Heart Valves 

Կատեգորիա:Ասկոմիցետներ
Կատեգորիա:Դեղասնկեր
Կատեգորիա:Մակաբույծ սնկեր