Էքրեմ Իմամօղլուի ձերբակալություն

**Էքրեմ Իմամօղլուի ձերբակալություն**, քաղաքական գործողություն, որի արդյունքում 2025 թվականի մարտի 19-ին թուրքական ոստիկանությունը կոռուպցիայի, շորթման, կաշառակերության, փողերի լվացման և ահաբեկչությանը, մասնավորապես՝ Քրդական աշխատավորական կուսակցությանը ( ) աջակցելու կասկածանքով ձերբակալել է Ստամբուլի քաղաքապետ և ընդդիմադիր Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության (՝) նախագահի թեկնածու Էքրեմ Իմամօղլուին։

Իմամօղլուին ավելի ուշ՝ 2025 թվականի մարտի 23-ին, կոռուպցիայի մեղադրանքով մեկ անգամ արդեն ձերբակալել և ուղարկել էին Մարմարա բանտ։ Նույն օրը ավելի ուշ կայացած 2025 թվականի ՀԺԿ-ի նախագահական նախնական ընտրություններում ավելի քան 15 միլիոն մարդ քվեարկել է Իմամօղլուի օգտին։ Նրա ձերբակալությունը, ինչպես նաև ավելի քան 100 այլ անձանց ձերբակալությունը, լայնածավալ բողոքի ցույցերի և անհնազանդությունների պատճառ է դարձել՝ ենթադրյալ քաղաքական դրդապատճառներով։

Եվրոպայի խորհուրդը, Եվրոպական խորհրդարանը և Human Rights Watch-ը խստորեն դատապարտել են Իմամօղլուի կալանավորումը՝ այն որակելով որպես ժողովրդի կամքին հակառակ։

## Նախապատմություն
Շատ ընդդիմադիր քաղաքապետեր ձերբակալվել և պաշտոնանկ են արվել, այդ թվում՝ 1999 թվականին գործող նախագահը և հարավ-արևելքում գտնվող քրդական կուսակցության քաղաքապետերը։ Եվրոպական դատավորները՝ հանուն ժողովրդավարության և ազատության, նշել են, որ արդարադատության համակարգը անկախ չէ, և որ Թուրքիայում կան «կամայական արդարադատության և անօրինական կալանքի բազմաթիվ օրինակներ»։ 2025 թվականի առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում ձերբակալվել են մի շարք ցուցարարներ, լրագրողներ և ընդդիմադիր քաղաքապետ։ 2022 թվականի դատավարությունը ներառյալ, Էքրեմ Իմամօղլուի դեմ մի քանի հետաքննություններ և դատավարություններ են անցկացվել, որոնցից մի քանիսը շարունակվում են։

### Համալսարանական աստիճանի չեղյալ հայտարարում
2025 թվականի մարտի 18-ին Ստամբուլի համալսարանը չեղյալ է հայտարարել Իմամօղլուի դիպլոմը՝ վերջինիս ապօրինությունների պատճառով։ Քանի որ Թուրքիայի նախագահի թեկնածուները պետք է ունենան համալսարանական դիպլոմ, դա փաստացի խոչընդոտելու էր նրա նախագահի պաշտոնում առաջադրվելուն։ Որոշումը կայացվել է ընդդիմադիր կուսակցության նրան նախագահի պաշտոնում առաջադրելուց մի քանի օր առաջ։

2019 թվականին Իմամօղլուի Ստամբուլի քաղաքապետի պաշտոնում պաշտոնապես ընտրվելուց անմիջապես առաջ, «Սաբահ» թերթը պնդել է, որ Իմամօղլուի տեղափոխությունը Հյուսիսային Կիպրոսի Գիրնեի ամերիկյան համալսարանից Ստամբուլի համալսարան անօրինական է եղել։ 2020 թվականին Ստամբուլի համալսարանի նախագահությունը բողոքին ի պատասխան հայտնել է, որ Իմամօղլուն դիմել է համալսարանի կողմից հայտարարված միջազգային տեղափոխման քվոտային, և որ նրա դիմումը գնահատվել և ընդունվել է կանոնակարգին համապատասխան։ Սակայն, 2024 թվականին Բարձրագույն կրթության խորհուրդը հայտարարել է, որ 1990 թվականին, երբ Իմամօղլուն տեղափոխվել է, Գիրնեի ամերիկյան համալսարանը որոշումը չի ճանաչել։ Իմամօղլուի փաստաբանները նշել են, որ այդ ժամանակ տեղափոխման համար ուղարկող համալսարանի ճանաչումը պարտադիր չէր, ուստի Ստամբուլի համալսարանի նրան ընդունելը բավարար է եղել։ Նրա համալսարանական աստիճանը վերականգնելու  դատական ​​գործընթացը շարունակվում է։

## Ձերբակալություն
2025 թվականի մարտի 19-ի առավոտյան թուրքական ոստիկանությունը շրջապատել է Իմամօղլուի Ստամբուլի բնակարանը։ Տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 7-ին թվիթերում հրապարակված տեսանյութում Իմամօղլուն ասել է. «Մենք մեծ ճնշման ենք ենթարկվում, բայց ես չեմ հանձնվի։ Ես ինձ վստահում եմ իմ ազգին»։ Կարճ ժամանակ անց Իմամօղլուն և մոտ 100 այլ անձինք, այդ թվում՝ նրա խորհրդական Մուրաթ Օնգյունը, ձերբակալվել են։

Նույն գործողության շրջանակներում ձերբակալվել են Ստամբուլի երկու շրջանների քաղաքապետեր՝ ՀԺԿ-ից, ինչպես նաև մի քանի լրագրողներ և գործարարներ։ Այս զարգացումները տեղի են ունեցել Իմամօղլուի՝ ՀԺԿ-ի նախագահի թեկնածու դառնալու առավոտյան։ ՀԺԿ-ն դատապարտել է ձերբակալությունները՝ դրանք որակելով որպես «հեղաշրջման փորձ» և իր աջակցությունը հայտնել Իմամօղլուին։ Մարտի 23-ին ձերբակալվել են ևս քսան մարդ, այդ թվում՝ Media Inc.-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ և Իմամօղլուի խորհրդական Մուրաթ Օնգյունը, Ստամբուլի քաղաքաշինության գործակալության նախագահ Բուղրա Գյոքչեն, Իմամօղլուի շինարարության գլխավոր տնօրեն Թունջայ Յըլմազը և IBB Kültür A.Ş.-ի գլխավոր տնօրեն Մուրաթ Աբբասը։ Քառասունութ մարդ, այդ թվում՝ Իմամօղլուն, ձերբակալվել է կոռուպցիայի հետաքննության շրջանակներում, երեք մարդ՝ ահաբեկչության հետաքննության շրջանակներում, իսկ քառասունմեկ անձի նկատմամբ կայացվել են դատական ​​վերահսկողության որոշումներ։ Այդ օրը Իմամօղլուն միակ թեկնածուն էր ՀԺԿ-ի նախագահական նախնական ընտրություններում, որոնք տեղի են ունեցել Թուրքիայի առաջիկա նախագահական ընտրություններում կուսակցության թեկնածուին առաջադրելու համար: ՀԺԿ-ի նախագահ Օզգյուր Օզելի խոսքով՝ Իմամօղլուն ստացել է ավելի քան 14.85 միլիոն քվե։

Ստամբուլի գլխավոր դատախազությունը Իմամօղլուին մեղադրել է «հանցավոր կազմակերպության առաջնորդ» լինելու մեջ՝ պնդելով կոռուպցիայի, շորթման, կաշառակերության և մունիցիպալ պայմանագրերի հետ կապված փողերի լվացման մասին: Նրան նաև մեղադրել են Քրդստանի աշխատավորական կուսակցությանը (PKK) օգնելու մեջ՝ 2024 թվականի մունիցիպալ ընտրությունների ժամանակ քրդամետ «Ժողովրդական հավասարություն և ժողովրդավարություն կուսակցության» () հետ ընտրական դաշինք կազմելով: Կառավարությունը պնդել է, որ այս «քաղաքային կոնսենսուսը» մեծացրել է ՔԺԿ-ի ազդեցությունը քաղաքային տարածքներում: Իմամօղլուն և նրա կողմնակիցները մերժել են մեղադրանքները՝ դրանք համարելով շինծու՝ պնդելով, որ դրանք նախատեսված էին Իմամօղլուին որպես նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի համար քաղաքական սպառնալիք վերացնելու համար: Ստամբուլի գլխավոր դատախազությունը նաև հայտարարել է, որ հետաքննության շրջանակներում առգրավվել է Իմամօղլուի շինարարական ընկերությունը, իսկ գլխավոր տնօրենը ձերբակալվել է։

Համաձայն NetBlocks ինտերնետային վերահսկող մարմնի տվյալների՝ Թուրքիայի կառավարությունը նաև չորսօրյա արգելք է սահմանել Ստամբուլում հանրային ցույցերի վրա, փակել է գլխավոր ճանապարհները և սահմանափակել Twitter-ի, YouTube-ի և Instagram-ի նման սոցիալական ցանցերի հասանելիությունը։ Իմամօղլուն տեղափոխվել է Ստամբուլի «Վաթան» անվտանգության վարչություն, որտեղ նա մինչև հետագա դատական ​​գործընթացները մնացել է կալանքի տակ։

## Հետևանքներ
Ռադիոյի և հեռուստատեսության գերագույն խորհուրդը () տուգանել է չորս հեռուստաընկերությունների՝ Իմամօղլուի մասին հաղորդումների համար։

### Տնտեսական ազդեցություն

Էքրեմ Իմամօղլուի ձերբակալությունը հանգեցրել է Թուրքիայի տնտեսության զգալի տատանումների, քանի որ այն մեծացրել է քաղաքական անորոշությունը: Կենտրոնական բանկը վաճառել է մոտ 10 միլիարդ դոլարի արտարժույթ, ուստի թուրքական լիրան ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ ընկավ ընդամենը 3%-ով: BIST 100 ինդեքսը ընկել է գրեթե 9%-ով: Թուրքիայի 2045 թվականի մարման ժամկետով դոլարային պետական պարտատոմսերը կորցրել են իրենց արժեքը 1.6 ցենտով՝ իջնելով մինչև 80.9 ցենտ:

Թուրքիայի գանձապետարանի և ֆինանսների նախարար Մեհմեթ Շիմշեքը հայտարարել է. «Արվում է այն ամենն, ինչ անհրաժեշտ է շուկաների առողջ գործունեությունն ապահովելու համար: Մեր կողմից իրականացվող տնտեսության բարելավման ծրագիրը շարունակվում է»: Արտասահմանյան ներդրողների վստահությունը նվազել է, և որոշ փորձագետներ ասել են, որ տնտեսական ամբողջական ազդեցությունը պարզ կդառնա միայն տարվա ընթացքում:

2025 թվականի ապրիլի 17-ին Իմամօղլուի ձերբակալությունից հետո Գերմանիան արգելափակել է 40 Eurofighter Typhoon-ների վաճառքը Թուրքիային՝ հղում անելով քաղաքական լարվածությանը։

### Իմամօղլուի փաստաբանի կալանավորում
2025 թվականի մարտի 28-ին իշխանությունները ձերբակալել են Իմամօղլուի շահերը ներկայացնող փաստաբան Մեհմեթ Փեհլիվանին, ապա ազատ արձակել նրան։ Սակայն հունիսի 19-ին նորից բանտարկել են։

## Արձագանք

### Տեղական
* ՀԺԿ-ի նախագահ Օզգյուր Օզելը Իմամօղլուի ձերբակալությունը որակել է որպես «հեղաշրջում» և Իմամօղլուի մասին ասել է «[․․․] մեր հաջորդ նախագահը»։
* Անկարայի քաղաքապետ Մանսուր Յավաշը (ՀԺԿ) հայտարարել է. «Նման գործողությունները ընտրված քաղաքապետի դեմ բացարձակապես անընդունելի են»։ Նա նախկինում հայտարարել էր. «Եթե Իմամօղլուի թեկնածությունը կասեցվի, ես նույնպես կկասեցնեմ իմ թեկնածությունը»։
* Դեմոկրատական կուսակցության համանախագահ Թունջեր Բաքըրհանը քննադատել է ձերբակալությունը. «Կառավարությունը երկիրը ներքաշում է ավելի ու ավելի բռնի անկարգությունների մեջ՝ լռեցնելով ընդդիմությանը»։ Փոխնախագահ Էբրու Գյունայը հայտարարել է, որ «Ստամբուլում տեղի ունեցածը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ այս երկիրը կարիք ունի իրական ժողովրդավարության», միաժամանակ պնդելով, որ «Քրդերի վրա է դրվում (կառավարության կողմից նշանակված պաշտոնյաներին որպես հոգաբարձուներ օգտագործելու), բռնաճնշումների և ձերբակալությունների սպառնալիքը, և հիմա դա տեղի է ունենում Թուրքիայի ընդդիմության հետ։ Չկա որևէ երաշխիք, որ դա վաղը չի պատահի ուրիշների հետ»։
* «Ապագա կուսակցության» նախագահ և նախկին վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուն քննադատել է իրավիճակը՝ նշելով. «Թուրքիայի համար ամենամեծ ամոթն ու սկանդալն է, որ պետության բարձրագույն պաշտոնին՝ նախագահական պաշտոնին հասնելու համար դիպլոմային պատերազմներ են մղվում»։
* «Լավ կուսակցության» նախագահ Մուսավաթ Դերվիշօղլուն դեմ է արտահայտվել ձերբակալությանը՝ պնդելով, որ ընդդիմությունը պետք է բոյկոտի ընտրությունները։ Նա նաև իրավիճակը անվանել է «քաղաքացիական հեղաշրջում»։
* «Նոր բարեկեցություն» կուսակցության նախագահ Ֆաթիհ Էրբաքանը հայտարարել է. «Թուրքիայի հիմքերը խաթարելը, արդարադատության համակարգը՝ պետության հիմքը, խարխլելը և տնտեսության կայունության ու վստահության կարիքը խաթարելը ոչ մեկին օգուտ չի տալիս»։
* Իմամօղլուի կինը՝ Դիլեքը, ասել է. «Էքրեմի ձերբակալությունը և պաշտոնից կասեցումը նպատակ ունեին նրան և հանրությանը վախեցնել: Փոխարենը, դրանք ոգևորել են մարդկանց ամբողջ Թուրքիայում»։

### Միջազգային
* Եվրոպայի խորհուրդը խստորեն դատապարտել է Իմամօղլուի ձերբակալությունը՝ այն որակելով որպես «ժողովրդի կամքի դեմ ուղղված գործողություն»։ Խորհուրդը հայտարարել է, որ հարցը կքննարկվի Տեղական և տարածաշրջանային իշխանությունների կոնգրեսի մարտի 24-ի նիստում։
* Human Rights Watch-ի Թուրքիայի տնօրեն Էմմա Սինքլեր-Ուեբը դատապարտել է ձերբակալությունը՝ նշելով, որ դրանք «քաղաքական դրդապատճառներով հետաքննությունների շարքի» մաս էին կազմում, որոնք ուղղված էին ընդդիմության գործունեությունը խոչընդոտելուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* 

Կատեգորիա:2025 Թուրքիայում
Կատեգորիա:2025 իրավունքում
Կատեգորիա:2025 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Բողոքի ցույցեր Թուրքիայում
Կատեգորիա:Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն