Ուշանկա

[մինի|300x300փքս|[Ոչխարենի|Ոչխարի մորթուց ձմեռային գլխարկ ուշանկա՝  ականջակալներով]]
**Ուշանկա** (ռուս․՝ ушанка, уши «ականջ» բառից), նաև  ուշանկա-գլխարկ (ռուս․՝ шапка-ушанка), ռուսական մորթյա գլխարկ է՝ ականջակալներով, որոնք կարելի է կապել միմյանց գլխարկի վերևի հատվածում կամ կզակի վրա՝ ականջները, ծնոտը և ստորին կզակը ցրտից պաշտպանելու համար։ Հագնելու այլընտրանքային տարբերակ է ականջակալները ետ թեքելն ու դրանք գլխի հետևում կապելը, որը կոչվում է «դահուկային ոճ»։ Խիտ մորթին նաև որոշակիորեն պաշտպանում է գլխի բութ հարվածներից։ Այն նաև սովորաբար կրում են Բալթյան տարածաշրջանում, ներառյալ Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում, Նորվեգիայում և ամբողջ Արևելյան Եվրոպայի տարածաշրջանում։
Պատկեր:Gray-sheepskin-hat.jpg|Ականջակալները դեպի ներքև
Պատկեր:Earflaps_behind.jpg|Ականջակալները հետևում ամրացված՝ դահուկային ոճով
Պատկեր:Ushanka_hat_look_from_the_front_with_earflaps_behind.jpg|Գլխարկի տեսքը առջևից՝ ականջակալներով ետևում ամրացված
Պատկեր:Back_of_an_ushanka_hat.jpg|Ուշանկայի հետևի հատվածը ականջակալներով
Պատկեր:Lining_of_an_ushanka_hat.jpg|Ուշանկա գլխարկի աստառապատում


## Մորթի և գործվածք
Ուշանկա գլխարկները պատրաստվում են ոչխարի մորթուց (ոչխարամուշտակ կամ մուտոն), կարակուլից, ճագարից, մշկառնետից, ջրաքիսից և շատ այլ մորթիներից։ Արտադրվում են նաև արհեստական մորթյա գլխարկներ, որոնք կոչվում են «ձկան մորթի», քանի որ գործվածքը իսկական կենդանուց չէ։ Ուշանկայի ամենասովորական «ձկան մորթին» պատրաստում են բրդյա թաղիքից՝ կտորի հիմքով, բացառությամբ ականջակալների։ Ջրաքիսի մորթու ուշանկաները լայնորեն օգտագործվում են Ռուսաստանի արկտիկական շրջաններում՝ պաշտպանելով կրողի ականջներն ու կզակը նույնիսկ «խորը սառնամանիքից», որը կազմում է մոտ −70-ից −40 °C (−94-ից −40 °F):

## Պատմություն
Մորթուց ականջակալաներով գլխարկները հայտնի են եղել դարեր շարունակ, հատկապես Բալկանյան երկրներում ՝ Բուլղարիայում, Սերբիայում, Ռումինիայում, Խորվաթիայում, Սլովենիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Հյուսիսային Մակեդոնիայում, ինչպես նաև Իտալիայի հյուսիս-արևելքում՝ Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում, Տրիեստում և հարակից տարածքներում, որտեղ դարեր շարունակ ապրել են մեծ սլավոնական ժողովուրդներ։ Նման գլխարկներ կարելի է տեսնել նաև սկանդինավյան երկրներում՝ Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և եվրասիական, եվրոպական սլավոնական երկրներում՝ Ուկրաինայում, Լեհաստանում, Մոլդովայում և կովկասյան տարածաշրջանում՝ Վրաստանում և Հայաստանում։ Կատարյալ կլոր վերնամասով ուշանկայի դիզայնը մշակվել է 17-րդ դարում, երբ կենտրոնական և հյուսիսային Ռուսաստանում կրում էին երկու ականջներով և մեկ ծալովի հետնամասով գլխարկ, որը կոչվում էր տրեուխ (ռուս․՝ треух, եռականջ)։ 1917 թվականի ուշանկայի ժամանակակից դիզայնը ոգեշնչված է նաև նորվեգական նորվեժկա գլխարկից, գլխարկ, որը հորինել են Արկտիկայի նորվեգացի հետազոտողները։ Տրեուխից հիմնական տարբերությունն այն է, որ նորվեժկայի ականջակալներն ավելի երկար են։ Բացի այդ, կուբանյան կազակները ազդել են ժամանակակից ուշանկայի դիզայնի վրա՝ կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի ժողովուրդների հետ փոխազդեցության շնորհիվ։

1917 թվականին, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Սիբիրի տիրակալ Ալեքսանդր Կոլչակը ներկայացրեց ձմեռային համազգեստի գլխարկ, որը սովորաբար կոչվում էր կոլչակովկա (ռուս․՝ Шапка-колчаковка)։ Դա նման էր ուշանկայի։ Այնուամենայնիվ, Կոլչակը և Սպիտակ բանակը պարտվեցին պատերազմում, և նրանց գլխարկները չընդունվեցին նոր Խորհրդային Միությունում։

Կարմիր բանակի զինվորները փոխարենը կրում էին բուդենովկա (ռուս․՝ Будёновка), որը պատրաստված էր ֆետրից։ Այն նախագծված էր պատմական բոգատիրների սաղավարտների նմանվելու համար և մեծ պաշտպանություն չէր ապահովում ցրտից։

Ֆինլանդիայի դեմ Ձմեռային պատերազմի ժամանակ կազմակերպչական ձախողումները և անբավարար սարքավորումները սովետական ​​շատ զորքեր խոցելի դարձրին ցրտից, և շատերը մահացան։ Ֆիննական բանակն ուներ շատ ավելի լավ սարքավորումներ, այդ թվում՝ ուշանկա ոճի մորթյա գլխարկ՝ turkislakki M36, որը ներկայացվել է 1936 թվականին։ 1939 թվականին՝ Ձմեռային պատերազմից կարճ ժամանակ առաջ, մի փոքր բարելավված turkislakki M39-ը ներկայացվեց, որը մինչ օրս օգտագործվում է։ Ձմեռային պատերազմից հետո Կարմիր բանակը ստացավ ամբողջովին վերափոխված ձմեռային համազգեստներ։ Բուդենովկաները վերջապես փոխարինվեցին ֆիննական օրինակի վրա հիմնված ուշանկաներով։ Սպաներին տալիս էին մորթյա ուշանկա, մյուս պաշտոնյաները ստանում էին պլյուշով կամ «ձկան մորթիով» պատրաստված ուշանկաներ։ Երբ գերմանացի զինվորները Մոսկվայի ճակատամարտի ժամանակ զգացին ռուսական դաժան ձմեռը , սկսեցին կրել ուշանկա և սովետական տիպի այլ ձմեռային հանդերձանքներ, քանի որ նրանց համազգեստը բավարար պաշտպանություն չէր ապահովում ծայրահեղ ցրտից։

Ուշանկան դարձավ Խորհրդային Միության, իսկ ավելի ուշ Ռուսաստանի Դաշնության խորհրդանիշն ու պատկերակը։ ԱՄՆ-ի նախագահ Ջերալդ Ֆորդի 1974 թվականին Խորհրդային Միություն կատարած այցի ժամանակ արված լուսանկարները դիտվում էին որպես միջազգային լարվածության թուլացում։
Պատկեր:Kolchak_decorating_troops.jpg|Ալեքսանդր Կոլչակը իր զորքի հետ, որը կրում է կոլչակովկաներ
Պատկեր:Kukkia_Mannerheimille.jpg|Ֆիննական բանակի գեներալ Կառլ Գուստավ Էմիլ Մաներհայմը սպիտակ *turkislakki-*ով,1938 թ․
Պատկեր:Aarne-edward-juutilainen.jpg|Ֆիննական բանակի կապիտան Աառնե Յուտիլանենը Ձմեռային պատերազմի ժամանակ Կոլլաայի ճակատամարտում, 1939 թ.
Պատկեր:Kekkonen_aseellinen.jpg|Ֆինլանդիայի նախագահ Ուրհո Կեկկոնենը այցը Զավիդովո, Ռուսաստան, 1965 թ․
Պատկեր:Photograph_of_President_Gerald_Ford_with_Soviet_General_Secretary_Leonid_Brezhnev_upon_Ford's_Arrival_at_Vozdvizhenka_Air_Base,_near_Vladivostok,_U.S.S.R._-_NARA_-_7157128.jpg|Ջերալդ Ֆորդը (ձախից) ուշանկայով, Լեոնիդ Բրեժնևը (աջից) գոգոլով


## Ներկայիս օգտագործում
Նույնականացված խորհրդային կարգերի և թողարկված Վարշավայի դաշինքի բոլոր բանակներում՝ ուշանկան այդ ժամանակվանից դարձել է Կանադայի և ցուրտ ձմեռ ունեցող արևմտյան այլ երկրների զինվորական և ոստիկանական ուժերի ձմեռային համազգեստի մի մասը։ Մոխրագույն (ամերիկյան քաղաքացիական ոստիկանություն), կանաչ (քողարկազգեստ), կապույտ (ոստիկանություն, Միացյալ Նահանգների առափնյա պահակախումբ և Միացյալ Նահանգների փոստային բաժանմունք) և սև տարբերակները ներկայումս օգտագործվում են։ 2013-ին Ռուսական բանակը հայտարարեց, որ զինվորները կստանան նոր ուշանկա՝ ավելի կլոր վերնամասով։ Այն նաև օգտագործվում է Լեհաստանի զինված ուժերի կողմից։

Ուշանկան օգտագործվել է արևելյան Գերմանիայի իշխանությունների կողմից մինչև Գերմանիայի միավորումը, իսկ հետո մնացել է գերմանական ոստիկանության ձմեռային համազգեստի մաս։ Ֆինլանդիայի զինված ուժերում M62 համազգեստի հետ օգտագործվում է մոխրագույն գլխարկ, իսկ տարբեր դիզայն ունեցող կանաչ գլխարկը M91 և M05 ձմեռային զգեստի մի մասն է։ Զրահատանկային զորքերը կրում են սև M92 գլխարկ, մինչդեռ գեներալները կարող են կրել սպիտակ M39 գլխարկ։ Կանադայի թագավորական հեծյալ ոստիկանությունը օգտագործում է «կարգավորիչ գլխարկ» (ուշանկայի և ավիատորի գլխարկի խառնուրդ), որը պատրաստված է մշկառնետի մորթուց։ Սա փոխարինում է նախկին կանադական զինվորական մորթյա սեպաձև գլխարկին։ Սրա նմանատիպը օգտագործվում է Տորոնտոյի երթևեկության կոմիսիայի աշխատակիցների կողմից ձմռանը։

Նմանատիպ գլխարկներ կրում են Չինաստանի Ժողովրդա-ազատագրական բանակի ձմեռային համազգեստի հետ։ Լեյ Ֆենի խորհրդանշական քարոզչական կերպարում ներկայացված գլխարկների այս տեսակը չինացիները հաճախ անվանում են «Լեյ Ֆենի գլխարկ» (չին․՝ 雷锋帽, Լեյ Ֆեն մաո)։

Պնդում են, որ պատերազմի ժամանակ բրիտանացի օդաչուները, ովքեր այցելում էին Կոլայի ծոց, որպեսզի օգնեն պաշտպանել Արկտիկայի շարասյունները, արագ սկսում էին կրել ուշանկա, քանի որ իրենց համազգեստի գլխարկները բավականաչափ տաք չէին, բայց «ականջակալները կապում էին վերևում, ինչպես կաներ ցանկացած ռուս, քանի որ դրանք մաշելը համարվում էր ոչ տղամարդկային վերաբերմունք»։ Այնուամենայնիվ, մինչ օրս Ռուսական բանակում ուշանկա կրելու ձևը՝ վերև, ներքև կամ դահուկային ոճով, համարվում է զինվորական համազգեստի մի մասը և սովորաբար որոշվում է ստորաբաժանման հրամանատարի կողմից։

## Նմանատիպ գլխարկներ
Թրափեր գլխարկները ավիատորի գլխարկի և ուշանկայի հիբրիդն են. դրանք համատեղում են առաջինի ոճը երկրորդի մորթու հետ։ Նրանք համարվում են ավելի առօրյա, քան ռազմական ծագում ունեցող ուշանկան։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Soviet_soldier_DN-SC-92-04942.jpg|Սովետական բանակի զինվորը կրում է աֆղանկայի ձմեռային տարբերակով ուշանկա, և՛ աֆղանկայի օձիքը, և՛ ուշանկան պատրաստված են «ձկան մորթուց»
Պատկեր:Tasavallanpresidentinvaihdos2012_07.JPG|Ֆինլանդիայի նախագահի փոխարինումը 2012 թ․
Պատկեր:Police_on_the_Berlin_Wall.JPEG|Արևելյան Գերմանիայի սահմանապահները  Բեռլինի պատի վերևում կանգնած
Պատկեր:Guard_Prague_castle_5768.jpg|Պրահայի ամրոցի չեխ պահակ


## Ծանոթաագրություններ