Ռոժե Բալյան

**Ժան Ռոժե Բալյան** (, ), ֆրանսահայ տեսաբան ֆիզիկոս, որն աշխատում է դաշտի քվանտային տեսության, քվանտային թերմոդինամիկայի և չափումների տեսության վրա։ Բալյանը Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ է։ Նրա կարևոր աշխատությունը Բալյան-Լոու թեորեմն է։ Պոլիտեխնիկական դպրոցում դասավանդում է վիճակագրական ֆիզիկա։ 2004 թվականից Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ է։ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ։

## Կենսագրություն
Ռոժե Բալյանի հայրը՝ Նուբարը, որը Ֆրանսիա էր ժամանել 1920 թվականին, էլեկտրիկ էր։ Մոր անունը Նվարդ Ավետիսյան էր։

Ռոժե Բալյանը նախ եղել է տեխնիկական քոլեջի ուսանող։ Այնուհետև նա ընդունվել է Պոլիտեխնիկական դպրոց (ավարտել է 1952 թվականին), դարձել է հանքարդյունաբերության ինժեներ (1957) և վերջապես հանքարդյունաբերության գլխավոր ինժեներ (1975)։

Բալյանն իր ողջ կարիերան անցկացրել է Սակլեի Էներգիայի ատոմային և այլընտրանքային տեսակների կոմիսարիատում (CEA)՝ որպես ինժեներ գործուղվելով, սկզբում մաթեմատիկական ֆիզիկայի բաժին (1958-1967), այնուհետև՝ տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտ (1967-1979), որի ղեկավարն է եղել 1979-1987 թվականներին։ Այժմ նա CEA-ի գիտական խորհրդատուն է։

Բալյանը վիճակագրական ֆիզիկա է դասավանդել Պոլիտեխնիկական դպրոցում, որպես դասախոս՝ 1972-1978 թվականներին, այնուհետև որպես պրոֆեսոր՝ 1978-1998 թվականներին։

Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ է, ընտրվել է թղթակից 1977 թվականի նոյեմբերի 14-ին, անդամ է ընտրվել 1995 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Նա նաև Ուփսալայի Գիտությունների թագավորական ընկերության անդամ է (1988 թվականից), ինչպես նաև 2004 թվականից Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

Նա գործունեություն է ծավալում վիճակագրական ֆիզիկայի և դաշտի քվանտային տեսության ոլորտներում (Բալյան-Լոու թեորեմ)։ Նա նաև Բալյան-Բլոխի բազմաթիվ արտացոլումների տեսության համահեղինակն է։

Ռոժե Բալյանին են պատկանում տարրական ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի, վիճագրական մեխանիկայի, քվանտային մեխանիկայի, ջերմադինամիկայի, աստղաֆիզիկայի զարգացման նոր ուղիների, կապերի և մեթոդների մշակումները։ Բազմաթիվ հիմնարար աշխատությունների հեղինակ է։ Կարևոր գործերից է վիճագրական ֆիզիկայի մասին երկհատորյա «Միկրոֆիզիկայից մինչև մակրոֆիզիկա։ Եղանակները և կիրառությունները» մենագրությունը։

Ռոժե Բալյանի ջանքերով Հայաստանի գիտությունը զգալիորեն մերձեցել է եվրոպականին՝ 1993 թվականին ֆիզիկոսների հայկական ընկերությունն ընդգրկելով «Ֆիզիկոսների եվրոպական միության» կազմում։

## Անձնական կյանք
Ռոժե Բալյանն ամուսնացած է Լորիս Դենիս Սեմերջյանի հետ։ Նրանք ունեն երեք զավակ՝ Ժակ, Կատյա, Պիեռ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Անրի Պուանկարեի մրցանակ (1954)
* Գիտությունների ակադեմիայի Լապլասի մրցանակ (1954)
* Գիտությունների ակադեմիայի Ռիվո և Լամբ մրցանակ (1954)
* Ֆրանսիական ֆիզիկական ընկերության Լանժևենի մրցանակ (1966)
* Գիտությունների ակադեմիայի լաբորատորիաների մրցանակ (1972)
* Ֆրանսիայի ֆիզիկական ընկերության Ժան-Ռիկարի մրցանակ (1977)
* Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
* Ծառայությունների համար ազգային շքանշանի ասպետ
* Ակադեմիական արմավենիների շքանշանի ասպետ

## Հրապարակումներ
* Roger Balian ; *Du Microscopique au Macroscopique - Cours de physique statistique de l'École polytechnique* (2 tomes), Ellipses (1973-1974) (révisions annuelles jusqu'en 1982, éditions jusqu'en 1986), 640 pp.,  et . Cours de physique statistique s'appuyant sur la connaissance préalable de la mécanique quantique. Niveau second cycle universitaire.
* A. Aspect, R. Balian, G. Bastard, J.P. Bouchaud, B. Cabane, F. Combes, T. Encrenaz, S. Fauve, A. Fert, M. Fink, A. Georges, J.F. Joanny, D. Kaplan, D. Le Bihan, P. Léna, H. Le Treut, J-P Poirier, J. Prost et J.L. Puget, *Demain la physique*, (Odile Jacob, 2009) 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Liste complète de publications (Service de Physique Théorique du CEA).
* Roger Balian ; ''Le plaisir des mathématiques'', Revue de Mathématiques Spéciales **116 (3)** (2006).
* Roger Balian ; ''Le temps macroscopique'' : texte d'une conférence sur l'irréversibilité et l'entropie donnée lors du premier colloques "Physique & Interrogations Fondamentales" : *Le Temps et sa Flèche* organisé par la Société Française de Physique le 8 décembre 1993 à Paris. Publié par : Etienne Klein & Michel Spiro (éditeurs) ; *Le Temps et sa Flèche*, Les Editions Frontières (1994) pp.&nbsp;155–211. Repris en poche par Flammarion, Collection Champs (1995).
* Roger Balian ; ''Entropie, information : un concept protéiforme'' : texte d'une conférence donnée à l'Université de tous les savoirs (239e conférence : Les Etats de la matière, 26 août 2000, Conservatoire national des Arts et Métiers, Paris). Publiée par Yves Michaud (éditeur) ; Université de tous les savoirs (Vol. 4), Odile Jacob (2001) pp.&nbsp;947–959 / Repris en édition de poche : Université de tous les savoirs (Vol. 17), Poches Odile Jacob (2002) pp.&nbsp;205–220
* Roger Balian, ''Physique fondamentale et énergétique : les multiples visages de l'énergie'' : cours donné par l'auteur (Service de physique théorique du CEA, Saclay) à la première École d'été « e2phy » : *L'énergie sous toutes ses formes : données scientifiques, contraintes, enjeux*, 27-30 août 2001, site universitaire de Caen.
* Roger Balian, ''Entropy, a Protean Concept'' : texte (en anglais) d'une conférence introductive donnée par l'auteur (Service de physique théorique du CEA, Saclay) au séminaire Poincaré du 6 décembre 2003 consacré à l'entropie. Publié dans : J. Dalibard, B. Duplantier et V. Rivasseau (éd.) ; *Poincaré seminar 2003*, Progress in Mathematical Physics 38, Birkhäuser (2004), 119-144.

Կատեգորիա:Լիոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ