Ռոմանոս

**Ռոմանոսներ**, կայսրեր Բյուզանդիայում։

**[[Ռոմանոս I Լեկափենոս]]** (ծննդյան թվականն անհայտ—948), հայազգի կայսր 920—944 թվականներիին։ Եղել է ծովակալ, մանկահասակ կայսր Կոստանդին Ծիրանածինի խնամակալը (919), որի հետ ամուսնացնելով իր դուստր Հելենեին, դարձել է «կայսերահայր», ստացել մագիստրոսի և կեսարի պատվաստիճաններ, հռչակվել կայսերակից, ապա՝ կայսր։ 921—924 թվականի ընթացքում կայսերակից է հռչակել իր որդիներ Քրիստափորին, Ստեփանոսին և Կոստանդինին, իսկ 16-ամյա Թեոփիլոսին նշանակել պատրիարք։ Ռոմանոս I պաշտպանել է մայրաքաղաքի պաշտոնյա ավագանու շահերը, պայքարել ազատ գյուղացիների (որոնք հիմնական հարկատուն էին և բանակը համալրողները) հողազրկման դեմ։ 922 թվականին մեծ բանակ է ուղարկել Դվինի ամիրա Սպուքի դեմ, սակայն վերջինս Աշոտ Բ-ի օգնությամբ վտարել է բյուզանդացիներին։ Պատերազմել է Բուլղարիայի և արաբների դեմ։ Կայսրության սահմանները հասցրել է մինչև վերին Եփրատ և Տիգրիս։ 941 թվականին պարտության է մատնել Կիևյան Ռուսիայի իշխան Իգորին, իսկ 944 թվականին նրա հետ կնքել հաշտության պայմանագիր։ Ռոմանոս I-ի դեմ բազմիցս կազմակերպվել են դավադրություններ․ 944 թվականին գահընկեց է արվել որդիներից, աքսորվել Պրոտե կղզի, դարձել վանական։ Ռոմանոս I-ի արտաքին քաղաքականությունը և ռազմական հաջողություններին մեծապես նպաստել են նրա հայազգի զորավարներ Հովհաննես Կուրկուասը, Թեոփիլոս Կուրկուասը, Մելիասը (Մլեհը), ծովակալ Ալեքսիոս Մուսելեն։

**[[Ռոմանոս II (Բյուզանդիայի կայսր)|Ռոմանոս II]]** (ծննդյան թիվն անհայտ—963), կայսր 959 թվականից։ Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայից։ Կոստանդին VII Ծիրանածինի որդին։ Ռոմանոս II-ի օրոք է գործել հայազգի զորավար, ապագա կայսր Նիկեփորոս II Փոկասը, որը խոշոր հաղթանակներ է տարել արաբների նկատմամբ։ 961 թվականին Ռոմանոս II-ի դեմ կազմակերպվել է անհաջող դավադրություն։ Ենթադրվում է, որ մահացել է թունավորումից։ Կոստանդին VII Ծիրանածինը իր «Կայսրության կառավարման մասին» աշխատությունը գրել է Ռոմանոս II-ի համար։

**[[Ռոմանոս III Արգիրոս]]** (մոտ 968—1034), կայսր 1028 թվականից։ Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայից։ Կայսր է դարձել 60 տարեկանում՝ ամուսնանալով Կոստանդին VIII-ի դուստր Զոեի հետ։ Պատերազմել է արաբների դեմ։ Ձգտելով իր ազդեցությունը տարածել Հայաստանում, 1030 թվականին իր զարմուհուն կնության է տվել «Մեծ Հայքի էքսուսիարխին» (հավանաբար հայոց թագավոր Հովհաննես-Սմբատի եղբայր Աշոտին)։ Ռոմանոս III-ի օրոք արաբներից ազատագրվել են Եդեսիան (1032), Բերկրին (1034)։ Հայկական աղբյուրները նշում են Ռոմանոս III-ի հակահայադավան քաղաքականությունը, նրան անվանում «խակամիտ, չարաբարո և հայադավանության հայհոյիչ»։ Ռոմանոս III-ին խեղդամահ են արել բաղնիքում՝ Զոեի համաձայնությամբ, այլ վարկածով՝ թունավորել է Զոեն։

**[[Ռոմանոս IV Դիոգենես]]** (ծննդյան թվականն անհայտ—1072), կայսր 1068—1071 թվականին։ Արտահայտել է ռազմաֆեոդալական ավագանու շահերը։ Սելջուկյան թուրքերի դեմ պայքարելու համար վերակազմել է բանակը։ 1068 թվականին մի շարք հաղթանակներ է տարել սելջուկների նկատմամբ, սակայն 1071 թվականին պարտվել է Մանազկերտի մոտ (1011) և գերի ընկել։ Ազատվել է Արսլանին զիջելով Մանազկերտը, Եդեսիան, Մենբիջը, Անտիոքը և ամենամյա հարկ տալու պայմանով։ 1071 թվականի հոկտեմբերին գահընկեց է արվել։ Գահը վերադարձնելու փորձն անհաջողության է մատնվել։ Հայկական աղբյուրներում ներկայացված է իբրև հայադավանության հալածիչ։ Թշնամաբար է վերաբերվել Սեբաստիայում հաստատված Վասպուրականի թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու որդիներ Ատոմին և Աբուսահլին։