Պեռլիտ

thumb|Պեռլիտ
[մինի|Պեռլիտի հանքավայր Հայաստանի Արագածոտնի մարզի [Արգածավան (համայնք)|Արագածավան համայնքում]]
մինի|Պատրաստի արտադրանք
**Պեռլիտ**, (՝ մարգարիտ), թթվային հրաբխային ապակի՝ կազմված դաշտային սպաթ, սանիդին, բիոտիտ, հոռնբլենդ, մագնետիտ միներալներից։

## Կազմություն
Պեռլիտի հիմնական բաղադրիչներն են սիլիցիումի երկօքսիդը՝ SiO2 (65-75 %), ալյումինի օքսիդ՝ AI2O3 (10-16 %), կալիի օքսիդ՝ К2О (մինչև 5 %), նատրիումի օքսիդ՝ Na2O (մինչև 4 %), երկաթի (III) օքսիդ՝ Fe2O3, (մինչև 3 %), մագնեզիումի օքսիդ՝ MgO (մինչև 1 %), կալցիումի օքսիդ՝ CaO (մինչև 2 %), ջուր՝ H2O (2-6 %). Կարող են լինել այ քմիական տարրեր ևս։

## Հատկություններ
Պեռլիտը մանր է, կեղևավոր (ունի պեռլիտային կառուցվածք), արտաքին տեսքին նման է բնորոշ փայլով մարգարիտների։ Այլ հրաբխային ապարներից պեռլիտը տարբերվում է կոնստիտուցիոն ջրի առկայությամբ (ավելի քան 1%)։ Ծակոտկենությունը կարող է լինել 8-40%։ Պեռլիտ կարող է լինել սև, կանաչ, կարմիր-շագանակագույն, շագանակագույն, սպիտակ և բազմերանգ։

Հրակայուն է. կիրառման ջերմաստիճանը -200-ից մինչև 900° С. Ունի ջերմա-և ձայնամեկուսացնող հատկություններ, բարձր ներծծողականություն. կարող է մինչև սեփական քաշի 400% - ը հեղուկ կլանել։ Էկոլոգիապես մաքուր և ստերիլ նյութ է, ոչ թունավոր, չի պարունակում ծանր մետաղներ։

## Առաջացում
Առաջացել է Երկրի մակերևույթին կամ երկրակեղևի ոչ մեծ խորություններում։ Կազմված է 1-15 մմ տրամագծով գնդիկներից։ Պարունակում է 3-5% ջուր։ Կառուցվածքը վարդանման է, սոխուկանման՝ համակենտրոն թերթիկավոր և մարգարտափայլ (այստեղից՝ անվանումը)։ Հաճախ կոչվում է նաև լեռնային մարգարիտ։ Ստացվում է նաև արհեստական եղանակով՝ վանակատից կամ լրիվ փքված ապակուց՝ հատուկ վառարաններում՝ որոշակի ճնշման և բարձր ջերմաստիճանի (900-1200&nbsp;°C) պայմաններում։

## Կիրառություն
Պեռլիտն օգտագործվում է թեթև բետոնների (լցանյութ), ջերմա- և էլեկտրամեկուսիչների, նուրբ քամիչների, բյուրեղապակու, հեղուկ ապակու և այլ նյութերի արտադրության, գյուղատնտեսության (հողի կառուցվածքը բարելավող բաղադրիչ), նավթարդյունաբերության մեջ և այլ բնագավառներում։

* Պեռլիտը կարող է օգտագործվել բնական ձևով (շինարարության մեջ), բայց ավելի հաճախ օգտագործվում է մանրացված տարբերակով։ Շինարարության մեջ պեռլիտի օգտագործումը թույլ է տալիս բարձրացնել կառուցվածքների ջերմա-ձայնամեկուսացման և հրդեհա-անվտանգության հարցերը, ընդ որում՝ զգալիորեն կրճատելով կառուցվածքների զանգվածն ու ծավալները։ մանրացված պեռլիտը կիրառվում է ինքնուրույն (որպես ավազի և մանրախիճի փոխարինում, հատակի, պատերի, տանիքի համար ջերմամեկուսիչ լցանյութ) կամ այլ շինարարական նյութերի հետ խառնուրդներում (որպես ջերմամեկուսիչ արտադրատեսակների, գաջի, թեթև շինարարական լուծումների, լինոլեումի համար լցանյութերի, ներկերի, չոր շինարարական խառնուրդների պատրաստման բաղադրիչ)։
* Պեռլիտը նաև հղկանյութային գործիք է։
* Սպորտային և առողջարարական կազմակերպություններում, սպորտային վայրերում և գոլֆի դաշտերում պեռլիտը լցվում է հողի վրա, որի շնորհիվ անձրևի ժամանակ հողը չոր է մնում, իսկ ամռան տապին, իր բարձր ներծծողականության շնորհիվ, հողը չի ջրազրկում։
* Նավթավերամշակման և գազի արդյունաբերության ոլորտում.
* Պեռլիտն ավելացվում է նավթի և գազի հորատանցքերի ամրացման համար նախատեսված ցեմենտին։
* Բնակարանային կոմունալ տնտեսությունում պեռլիտը օգտագործվում է քիմիական աղտոտումից հետո ջրի մաքրման և այն սպառողին հասցնելուց առաջ, կեղտաջրերի մաքրման համար։
* Սննդի արդյունաբերության մեջ. օրինակ՝ գինու, շաքարի օշարակների, գարեջրի, մրգային հյութերի, բուսական յուղերի մաքրման ֆիլտր։
* Էկոլոգիայի մեջ՝ քիմիական և արդյունաբերական աղտոտումներից ջրի և հողերի մակերեսների մաքրում։
* Դեղանյութերի արդյունաբերության մեջ՝ դեղագործական պատրաստուկների ֆիլտրացման համար
* Ապակու, մետալուրգիայի, քիմիական արդյունաբերության, գյուղատնտեսության (ագրոբիզնեսի) ոլորտներում։
* Ծխախոտի արդյունաբերության մեջ.

## Ագրո-պեռլիտի կիրառում
Ագրոպերլիտը 1-5 մմ մանրացված պեռլիտն է, որն առավել հարմար է գյուղատնտեսության մեջ հետևյալ նպատակներով օգտագործելու համար.

* Սերմերի աճի և սերմերի արմատակալման համար։ Ջրային արմատակալման դեպքում ջուրը պեռլիտով փոխարինելը կանխում է դրանց փտումը: Բանջարեղենի և ծաղիկների սածիլներ պեռլիտում աճեցնելը նվազեցնում է սնկային հիվանդությունների (սև ոտիկ և այլն) առաջացման ռիսկը: Սակայն անհրաժեշտ է իմանալ, որ պեռլիտը չի պարունակում սննդարար նյութեր, և առողջ սածիլ ստանալու համար անհրաժեշտ է պարարտանյութի ջրային լուծույթով ջուր լցնել և հատուկ միկրոֆլորայի ստեղծման համար կիրառել բակտերիալ դեղամիջոցներ։ Այս դեպքում պետք է օգտագործել համալիր պարարտանյութեր։
* Ցանքի խառնուրդի համար։ Պեռլիտի օգտագործումը որպես սուբստրատի բաղադրիչ (մինչև 40 %) թույլ է տալիս զգալիորեն բարելավել ցանքի խառնուրդի բնութագրերը։ Արմատները համաչափ են տարածվում հողի մեջ։ Բացի հողի օդափոխությունից, պեռլիտը պաշտպանում է արմատային համակարգը արտաքին ջերմաստիճանի տատանումներից։ Պեռլիտի օգտագործումը նվազեցնում է հողի խառնուրդի ընդհանուր քաշը, որն առավել կարևոր է մեծ չափերով հողերի համար։
* Բույսերի հիդրոպոնիկ աճեցման համար։ Պեռլիտը օգտագործվում է մաքուր ձևով կամ որպես սուբստրատի բաղադրիչ, սնուցող լուծույթների վրա բույսերի հիդրոպոնային աճեցման ժամանակ։
* Օդի խոնավությունը բարձրացնելու համար.
* Հողի վերին շերտի ցանքածածկման՝ մուլչացման համար։
* Պեռլիտը բարենպաստ միջավայր է սոխուկների, պալարների, կոճղարմատների պահպանման համար։ Տնկանյութը տեղադրվում է 2-7 սմ պեռլիտի շերտերի վրա։ Այսպիսով, այն ապահովում է պաշտպանություն փտումից, անբարենպաստ արտաքին ջերմաստիճանային և ջրային ազդեցություններից, վաղաժամ աճից։

## Հայաստանում
Հայաստանը հարուստ է պեռլիտի պաշարներով (Արտենի, Ջրաբեր, Գութանասար, Գեղասար, Բազենք և այլ հանքավայրեր), ամենաորակյալը Արագածի պեռլիտի հանքավայրն է։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կատեգորիա:Ապարներ
Կատեգորիա:Հրաբխային ապարներ
Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Բնական նյութեր
Կատեգորիա:Այգեգործություն