open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միխայիլ Միխեև

**Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Միխեև** (, ), ջերմատեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953, թղթակից անդամ՝ 1946)։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1925-1934 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտում, 1933 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Գ․ Մ․ Կրժիժանովսկու անվան էներգետիկական ինստիտուտում։ 1935-1954 թվականներին միաժամանակ եղել է Մոսկվայի էներգետիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր։

Հիմնական աշխատությունները նվիրված են ջերմահաղորդման և ջրային պրոցեսների ֆիզիկական մոդելավորման հարցերին։

Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1941, 1951)։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Մեսինայի նեղուց

**Մեսինայի նեղուց** (), գտնվում է Ապենինյան թերակղզու և Սիցիլիա կղզու միջև։ Միացնում է Հոնիական և Տիրենյան ծովերը։ Երկարությունը մոտ 40 կմ է, լայնությունը՝ 3,1-22 կմ, նվազագույն խորությունը՝ 115 մ։ Հայտնի է ուժեղ ջրապտույտներով։ Նավահանգիստներն են Մեսինան և Ռեջո դի Կալաբրիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նեղուցներ
Կատեգորիա:Սիցիլիա
Նիկոլայ Միխայլովսկի

**Նիկոլայ Կոնստանտինովիչ Միխայլովսկի** (), ռուս հրապարակախոս, լիբերալ նարոդնիկության տեսաբան, գրաքննադատ։ Ծագումով՝ ազնվական։

## Ուսում
Սովորել է Պետերբուրգի հանքային ինժեներների ինստիտուտում, հեռացվել ուսանողական հուզումներին մասնակցելու համար։ Աշխատակցել է ժամանակի առաջադիմական մամուլին։ 1879 թվականին հարել է «Նարոդնայա վոլյա»-ին։ Իրեն համարում էր Ն․ Չեռնիշևսկու հետևորդ, իրականում, նրա համեմատությամբ,

Պ․ Լավրովի հետ մշակել է «իդեալի» ազատ ընտրության գաղափարը, որն առաջավոր մտավորականության առաջադրած ուղիով հասարակության վերափոխման փիլիսոփայական հիմնավորումն էր։ Միխայլովսկին տարբերակում և իրար է հակադրում օբյեկտիվ (բնության ուսումնասիրության) և սուբյեկտիվ (հասարակության ուսումնասիրության) մեթոդները։ Սուբյեկտիվ մեթոդը հասարակությունը դիտում է որպես գործունեության ազատ ընտրության գիտակցությամբ օժտված մարդկանց հանրագումար, մերժում օբյեկտիվ օրինաչափությունները։ Ըստ Միխայլովսկու, անհատը պատմական հետազոտման ելակետն է և հասարակական արժեքների բարձրագույն չափանիշը։ «Նարոդնայա վոլյա»-ի ջախջախումով սկսվում և հետզհետե խորանում է Միխայլովսկու գաղափարական ճգնաժամը, որն արտահայտվեց «հերոսների և ամբոխի» ուսմունքում։ Միխայլովսկու համոզմամբ, արդի հասարակարգի դաժան օրենքները ժողովրդական զանգվածներին վերածում են «ամբոխի», պատմությունը կերտում է «հերոսը», որն իր օրինակով կարող է սխրանքի կամ հանցանքի մղել «ամբոխին»։ Միխայլովսկին անդրադարձել է Կարլ Մարքսի տեսական ժառանգությանը և պաշտպանել նրա տնտեսագիտական հայացքները։ Սակայն, ինչպես նկատել է Վ․ Ի․ Լենինը, նրան «․․․վերին աստիճանի բնորոշ է այդ դոկտրինան լիովին չըմբռնելը․․․»։

## Քնադատություններ
Անհիմն քննադատել է մարքսիստներին կապիտալիզմը պաշտպանելու, 1860-1870-ական թվականների հեղափոխական ժառանգությունից հրաժարվելու համար։ Վլադիմիր Իլիչ Լենինը բացահայտել է Միխայլովսկուու հայացքների սնանկությունը, միաժամանակ նշել նրա

Որպես գրաքննադատ Միխայլովսկին շարունակում էր հեղափոխական դեմոկրատների լավագույն ավանդույթները։ Գրողը հասարակության բարոյական դատավորն է, գրականությունը՝ խղճի ձայնը։ Աշխատանքներ է նվիրել Լև Տոլստոյին, Ֆ․ Դոստոևսկուն, Գ․ Ուսպենսկուն, Վ․ Գարշինին, Մաքսիմ Գորկուն և այլոց, պայքարել է «մաքուր արվեստի» և նատուրալիզմի դեմ։ Հայ իրականության մեջ Միխայլովսկու հայացքներին անդրադարձել և որոշ ըմբռնումներն որդեգրել են Ե․ Ֆրանգյանը և նրան հարող այլ փիլիսոփաներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս քննադատներ
Մետիսներ

[thumb|right|250px|«Մամելյուկո» աղջիկ (պորտուգալացի և տուպիի զավակ), [Բրազիլիա, նկարիչ՝ Ալբերտ Էքհաութ, շուրջ 1641-1644 թվականներ]]
**Մետիսներ** (ֆրանսերեն, եզակի թիվը՝ metis, < ուշ լատիներեն misticius — խառը, < լատիներեն misceo — խառնել), միջռասայական ամուսնություններից սերվածները։ Մարդաբանորեն մետիսները գրավում են միջանկյալ դիրք խառնասերվող ռասաների միջև։ Ամերիկայում մետիսներ անվանում են սպիտակամորթների ու հնդկացիների, Միջին Ասիայում՝ մոնղոլոիդների և եվրոպեոիդների ամուսնություններից ծնվածներին։ Բրազիլական մետիսները, որ պորտուգալացիների և երկրի բնակչության մեծամասնությունը կազմող տուպի հնդկացիների ամուսնություններից ծնվածներն են, հայտնի են *մամելյուկոս* անունով, հնկացիների և աֆրիկական նեգրերի ամուսնություններից ծնվածները՝ *պարդո*։

## Պատմություն
Տարբեր ռասսաների ներկայացուցիչների խառն ամուսնությունները պատմականորեն կապված են մի երկրից մյուսը բնակչության տեղափոխությունների հետ։ Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները դարձել են առաջին նշանակալի խթանն այդ գործընթացի համար։ Տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչների խառն ամուսնությունների թվի ավելացման հարցում մեծ դեր է խաղացել Հոլանդիայի, Անգլիայի, Պորտուգալիայի, Իսպանիայի ստրկատիրական առևտուրը։ Մետիսը՝ որպես բնորոշում, տարբեր ռասաների ծնողների սերունդների անվանում է։ Եվրոպեոիդների և նեգրոիդների սերնդին անվանում են մուլատ, եվրոպեոիդներից ու մոնղոլոիդներից սերվածին՝ «եվրասիացի»։ Շատ երկրներում նկատվում է մետիսների քանակի աճ այլ ռասաների ներկայացուցիչների համեմատ։ Այդ ֆոնի վրա նկատելի է նեգրոիդների և բնիկ ազգերի քանակի կրճատում այլ ժողովուրդների համեմատ։

## Աշխարհագրական տարածում
Մետիսներ կան Արևմտյան կիսագնդի գրեթե բոլոր երկրներում, այդ թվում նրանք կազմում են բնակչության մեծամասնությունը հետևյալ երկներում՝ Մեքսիկայում, Նիկարագուայում, Կոստա Ռիկայում, Պերուում, Բոլիվիայում, Չիլիում, Կոլումբիայում, Վենեսուելայում, Էկվադորում, Պարագվայում, Գվատեմալայում, Պանամայում։ Այնպիսի իսպանալեզու երկրներում, ինչպիսիք են Արգենտինան և Ուրուգվայը, բնակչության մեծամասնությունը սպիտակամորթներ են։ Մետիսներ կան նաև Ռուսաստանում և Միջին Ասիայում (Ուզբեկստան, Ղրղզստան, Ղազախստան), Սիբիրում, Ուրալում և Պովոլժիեում։

## Հայտնի մետիսներ
* Ինկա Գարսիլասո դե լա Վեգա (1539-1616), պերուացի պատմաբան,
* Ժան Բատիստ Ուիլկի (1803-1886), կանադացի մետիսների առաջնորդներից մեկը 19-րդ դարում,
* Գաբրիել Դյումոն (1837-1906), կանադացի մետիսների ներկայացուցիչ, կանադացի մետիսների ու հնդկացիների ամպտամբության առաջնորդներից մեկը,
* Գաստոն Ժերվիլ Ռեաշ (1854-1908), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, Գվադելուպայի բնակիչ,
* Շարոն Բրունո (ծնվ.՝ 1964), կանադացի մետիսների ներկայացուցիչ, մոդել, կուլտուրիստ,
* Քալիբ Ստարնես (, ծնվ.՝ 1975), կանադացի մետիսների ներկայացուցիչ, ընդհանուր մենամարտերի մարտիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Մեր կյանքը

**Մեր կյանքը (հանդես)**, գրական, հասարակական հանդես։ Լույս է տեսել 1910—1912 թվականին, Աստրախանում (24 համար)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Ապրեսյան։ Լուսաբանել է տեղի հայ համայնքի առօրյան, մտահոգվել հայկական դպրոցների վիճակով։ Անդրադարձել է Աստրախանի հայ գրական-գեղարվեստական ընկերության գործունեությանը, տպագրել առանձին ստեղծագործություններ։ Ծանոթացրել է Ռուսաստանի քաղաքական կյանքին, միջազգային իրադարձություններին, բողոքի ձայն բարձրացրել Լենայի գնդակոծության կապակցությամբ։ Դատապարտել է դաշնակցության գործակցությունը երիտթուրքերի հետ։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերն Աստրախանում
Մեր ձայնը

**Մեր ձայնը (շաբաթաթերթ)**, քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ եռօրյա։ Լույս է տեսել 1907—1909 թվականներին, Նոր Նախիջևանում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հ․ Մալխասյան։ Հանդես է եկել հայ ազգայնական կուսակցությունների, մասնավորապես դաշնակցության դեմ։ Լուսաբանել է Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի,Նոր Նախիջևանի և Միջին Ասիայի հայերի կյանքը։ Կարևոր տեղ է հատկացրել հայկական դպրոցներին, գրականության ու թատրոնի հարցերին։ Տպագրել է գրախոսականներ, ակնարկներ, ֆելիետոններ, գեղարվեստական գործեր։ Կազմակերպել է նյութական օգնություն հայ մտավորականներին։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նոր Նախիջևան
Սուրբ Աննա եկեղեցի (Մալիշկա)

**Սբ. Աննա եկեղեցի**, Սուրբ Աստվածածնի մոր՝ Ս. Աննայի անունը կրող եկեղեցին գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Մալիշկա գյուղում։ Այն կառուցվել է 2000 թ.` բարերարությամբ Արա Արշավիրի Աբրահամյանի և օծվել նույն թվականի նոյեմբերի 4-ին` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ. «Ի Հայրապետութեան Տ.Տ. Գարեգին Բ Սրբազնագոյն Կաթողիկոսի Ամենայն Հայոց 2000 թ. կառուցաւ Ս. Աննայ եկեղեցին Արա Արշավիրի Աբրահամյանի բարերարութեամբ»։

= Կառույցը =
Ս. Աննան քառաթև կենտրոնագմբեթ վեհաշուք եկեղեցի է, ունի մեկ խորան, մեկ մկրտության ավազան, երկու փայտաշեն դռներ՝ եկեղեցու արևելյան ու հարավային կողմերում, երկու ավանդատուն, որոնցից մեկը մոմավառության համար է օգտագործվում։

Եկեղեցին լուսավորվում է հինգ էլեկտրական ջահերի, ինչպես նաև գմբեթի ութ և եկեղեցու երեսուն լուսամուտների շնորհիվ։

Ս. Աննա եկեղեցին ներսից ունի հիանալի տեսք, այն գրեթե ամբողջովին զարդարված է որմնանկարներով։ Խորանի վերևի պատի վրա պատկերված է Ս. Հոգու աղավնակերպ էջը, այնուհետև գմբեթի կաթողիկեն պահող չորս կամարների անկյուններում պատկերված են չորս Ավետարանիչների՝ Ս. Մատթեոսի, Ս. Մարկոսի, Ս. Ղուկասի ու Ս. Հովհաննեսի որմնանկարները։

Եկեղեցու պատերին պատկերված են Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան, մկրտության, խաչելության, հրեշտակի կողմից հարության ավետումի դրվագները, ինչպես նաև Հայաստան աշխարհում քարոզած առաքյալների՝ Ս. Թադեոսի ու Ս. Բարդուղիմեոսի, Հայոց դարձի, գրերի գյուտի և Լուսավորչի տեսիլքի դրվագները հավերժացնող որմնանկարները։ Եկեղեցում առանձնահատուկ դիրք է գրավում Ս. Աննայի որմնանկարը, ում անունով էլ կոչվել է եկեղեցին։ Ս. Աննա եկեղեցին շրջապատված է պտղատու և դեկորատիվ ծառերով։ Եկեղեցու բակում կանգնեցված է հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամությունը հավերժացնող հուշահամալիր, որն ունի հայերեն ու ռուսերեն արձանագրություն։ Ս. Աննայի տարածքում առանձնահատուկ կերպով աչքի է ընկնում հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամության թանգարանը։

= Պատկերասրահ =

Մալիշկայի սուրբ Աննա եկեղեցի, ArmAg (2).jpg|Սուրբ Աննա եկեղեցի
Մալիշկայի սուրբ Աննա եկեղեցի, ArmAg (3).jpg|Խաչքար Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
Մալիշկայի սուրբ Աննա եկեղեցի, ArmAg (4).jpg
Մալիշկայի սուրբ Աննա եկեղեցի, ArmAg (6).jpg|Հուշաղբյուր Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
Մալիշկայի սուրբ Աննա եկեղեցի, ArmAg (1).jpg


= Արտաքին հղումներ =
Վայոց ձոր 

ա
Կատեգորիա:Վայոց ձորի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Միապրանքային մասնագիտացում

**Միապրանքային մասնագիտացում՝** Երկրի տնտեսության միակողմանի զարգացում, երբ արտահանման նպատակով հիմնականում արտագրվում է ապրանքների մեկ-երկու տեսակ (հիմնականում գյուղատնտեսական և հանքային հումք)։ Բնորոշ է նախկին գաղութային և կախյալ երկրների մեծ մասին։ Միապրանքային մասնագիտացման հաղթահարումը, տնտեսության դիվերսիֆիկացումը այդ երկրների տնտեսական ինքնուրույնության ապահովման պայմանն է։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Սկադի

**Սկադի** (հին սկանդինավերեն Skaði; մյուս գրելաձևերը. Skade, Skadi, Skadhi, Skathi ) սկանդինավյան դիցաբանությունում ինեիստական հսկա, որսի ներկայացուցիչը։ Հիմնական հատկանիշները՝ նետ, աղեղ, դահուկներ։ Սկզբում նա եղել է պտղաբերության աստվածուհի։ Սկադին երկրին տալիս է ձմեռ և սառույց, Նյորդի կինն է։ Սկանդինավյան առասպելների համաձայն, երբ Ասերը սպանեցին նրա հորը՝ Տյացցի հսկային, Սկադին ուղևորվեց Ասգարդ` վրեժ լուծելու։ Բայց ասերը առաջարկեցին Սկադիին վրեժի փոխարեն նրանցից մեկին ընտրել որպես ամուսին։ Նա համաձայնվեց, սակայն պայման դրեց. ասերը պետք է ծիծաղեցնեին նրան։ Դա ոչ ոքի չէր հաջողվում։ Միայն Լոկին կարողացավ ծիծաղեցնել Սկադիին։ Այնուհետև նրան ասացին, որ ընտրի ամուսնուն։ Ընտրելիս նա պետք է տեսներ միայն ասերի բոբիկ ոտքերը։ Նա ցույց տվեց իր ընտրած ոտքերի զույգը, ենթադրելով, որ դա Բալդր աստվածն է, սակայն պարզվեց, որ ոտքերը Նյորդինն էին։ Վերջապես, Օդինը վերցրեց Տյացցիի աչքերը և նետեց երկինք, այդպես ստեղծվեցին աստղերը և խաղաղություն տիրեց Սկադիի և ասերի միջև։ Սկադին երազում էր ապրել Տրյումհեյմում` սարերում, այնտեղ, որտեղ ապրել էր հայրը։ Իսկ Նյորդը ցանկանում էր ապրել ծովի մոտ։ Նրանք որոշեցին 9 օր ապրել սարերում, 9 օր՝ ծովի մոտ։ Մի օր, սարերից վերադառնալով, Նյորդը ասաց.

Leið erumk fiöll,
Չեմ սիրում լեռները,

vark-a ek lengi á,
չնայած եղել եմ այնտեղ

nætr einar níu;
9 օր միայն։

úlfa þytr
Ես չեմ փոխի

mér þótti illr vera
Կարապի ձայնը

hjá söngvi svana.
գայլի ոռնոցի հետ.

Դրան Սկադին պատասխանեց։

Sofa ek né máttak
Քնել չեն թողնում ինձ

sævar beðjum á
թռչնի ձայները

fugls jarmi fyrir;
Ծովի ափից,

sá mik vekr,
ամեն առավոտ

er af víði kemr,
արթնացնում է ինձ

morgun hverjan már.
ծովային ճայը.

Սկադին վերադարձավ սարեր և հաստատվեց Տրունհեյմում, որտեղ վերադարձավ իր սովորական զբաղմունքներին.

Կատեգորիա:Սկանդինավյան դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Որսորդության աստվածուհիներ
Մանուֆակտուրա

**Մանուֆակտուրա** (ուշ լատ. manufactura, լատ. manus-ձեռք և factura-պատրաստում), աշխատողների ձեռքի աշխատանքի և առանձին արտադրական գործընթացների աշխատանքի բաժանման վրա հիմնված ձեռնարկություն։ Ծագել է 16րդ դարի կեսերին Արևմտյան Եվրոպայում և մինչև 18րդ դարի վերջին երեսնամյակը եղել է արտադրության կազմակերպման իշխող ձևը։

16րդ դարում Եվրոպայում Իտալիայի քաղաքներում և նահանգներում առաջին անգամ հայտնվեցին արտադրամասեր, որոնք հետագայում տարածվեցին Նիդերլանդներում, Անգլիայում և Ֆրանսիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Արտադրություն
Մեքենայացում

**Մեքենայացում**, արտադրության, ձեռքի աշխատանքի միջոցների մասնակի կամ լրիվ փոխարինում մեքենաներով, մեխանիզմներով ու սարքերով։ Ընդգրկում է նաև մտավոր աշխատանքի ոլորտը։

Մեքենայացման գլխավոր նպատակը աշխատանքի արտադրողականության բարձրացումը և ծանր, աշխատատար ու հոգնեցուցիչ օպերացիաներ կատարելուց մարդուն ազատելն է։ Այն նպաստում է հումքի, նյութերի, էներգիայի ռացիոնալ օգտագործմանը, արտադրանքի որակի բարձրացմանը, ինքնարժեքի իջեցմանը։ Մեքենայացման տեխնիկայի առաջընթացի գլխավոր ուղղություններից է, արտադրության արդյունավետության բարձրացման և արտադրողական ուժերի զարգացման նյութական հիմքը։

## Տեսակներ
Տարբերում են մասնակի ու համալիր մեքենայացումներ։

**Մասնակիի** դեպքում մեքենայացվում են արտադրական առանձին օպերացիաներ կամ աշխատանքներ (առավել աշխատատար), բայց պահպանվում է ձեռքի աշխատանքի զգալի մասը։

**Համալիր մեքենայացման** ժամանակ տեխնոլոգիական պրոցեսի բոլոր հիմնական օպերացիաներում և օժանդակ աշխատանքներում ձեռքի աշխատանքի միջոցները փոխարինվում են մեքենաներով։ Համալիր մեքենայացումից հետո արտադրական գործընթացի զարգացման հաջորդ աստիճանն արտադրության ավտոմատացումն է։

Մեքենայացումը գնահատվում է տարբեր ցուցանիշներով․ աշխատանքի մեքենայացման գործակից (մեքենայացված ու ձեռքի աշխատաժամանակների հարաբերություն), արտադրության մեքենայացման գործակից (մեքենայական եղանակով թողարկված արտադրանքի և արտադրանքի ընդհանուր ծավալների հարաբերություն), աշխատանքի մեքենազինվածություն (արտադրական մեքենաների ու մեխանիզմների արժեքի ու բանվորների թվի հարաբերություն), աշխատանքի էներգազինվածություն կամ, երբեմն՝ էլեկտրազինվածություն (մեխանիկական և էլեկտրական էներգիայի ու բանվորների թվի հարաբերություն) և այլն։

Հասարակական արտադրության մեքենայացումը սկսվել է 18-րդ դարի վերջերին։ Այն ընթացել է աշխատաձևերի ու աշխատամիջոցների զարգացման, ունիվերսալ շոգեմեքենայի ստեղծման, մեքենաների ու մեխանիզմների կիրառման ուղիով, որի շնորհիվ հեղաշրջում է կատարվել արդյունաբերության մեջ, և բոլոր զարգացած երկրներում լայն տարածում է ստացել մեքենայական արտադրությունը։ Աստիճանաբար կիրառվել է ներքին այրման շարժիչը, ստեղծվել են բանող ու տրանսպորտային մեքենաներ, էներգիայի փոխակերպման նոր եղանակներ, էլեկտրական հոսանքի գեներատորներ, էլեկտրաշարժիչներ և այլն։ 

Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Միապտղային բույսեր

**Միապտղային բույսերը** մոնոկարպ բույսեր են, որոնք կյանքում մեկ անգամ են ծաղկում և պտղաբերում, որից հետո սովորաբար մահանում են։ Միապտղային բույսեր են բոլոր միամյա և երկամյա բույսերը, իսկ բազմամյաներից՝ բամբուկի, ագավայի, արմավենու որոշ տեսակներ են։

Կատեգորիա:Բույսեր
Միագունություն

[մինի|[Կազիմիր Մալևիչի Սպիտակը սպիտակի վրա ստեղծագործությունը]]
**Միագունություն**, մոնոքրոմիա, կերպարվեստում և ճարտարապետության մեջ, միագույն գեղարվեստական ստեղծագործություն։ Գեղանկարչության, գրաֆիկայի, ինչպես նաև դեկորատիվ-կիրառական արվեստի մեջ միագույն են համարվում այն աշխատանքները, որոնք ստեղծվում են որևէ մեկ գույնով կամ նրա երանգներով։ Գոյություն ունի դեկորատիվ գեղանկարչության տեսակ, որը հիմնվում է միագունության վրա Ճարտարապետության և քանդակագործության մեջ միագունությունը ստացվում է միագույն նյութերի կիրառմամբ կամ երանգավորմամբ։

Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստ
ArmComedy

[մինի|աջից|250px|ArmComedy (ԱրմՔոմեդի) հաղորդավարներ Սերգեյ Սարգսյանն (աջ կողմում) և Նարեկ Մարգարյանը (ձախ կողմում) «Հայակ 2014» մրցանակաբաշխության ժամանակ կինոռեժիսոր [Սերժ Ավետիքյանի հետ։]]
**ArmComedy** (ԱրմՔոմեդի), հայկական քաղաքաերգիծական հաղորդում, որը 2012 թվականի մարտից հեռարձակվում է Արմնյուզ հեռուստաալիքով։ Այն վարում են Սերգեյ Սարգսյանը և Նարեկ Մարգարյանը։

2013 թվականի հուլիսին հաղորդումն արժանացել է Երևանի մամուլի ակումբի Վալերի Այդինյանի անվան մրցանակին՝ ընտրությունները քաղաքական սատիրայով արտացոլելու համար։

Հաղորդումներից մեկի ընթացքում հաղորդավար Նարեկ Մարգարյանը հիշատակել է, որ ArmComedy-ն «ոգեշնչվել է» ամերիկյան The Daily Show հաղորդումից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կայք
* Պաշտոնական էջը Ֆեյսբուքում
* Պաշտոնական էջը Թվիթթերում
* Պաշտոնական էջը ՅուԹյուբում
* [Պաշտոնական էջը [Գուգլ|Google +]-ում]

Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Հայաստանում
Միասմբակավորներ

մինի
**Միասմբակավորներ** (), կաթնասունների կարգ։ Խոշոր, հազվադեպ միջին մեծության կենդանիներ են։ Առջևի վերջավորություններն ունեն 1, 3 կամ 4, ետին վերջավորությունները՝ 1 կամ 3 մատ։ Առավել զարգացած է երրորդ մատը, որը կրում է մարմնի հիմնական ծանրությունը։ Մատների ծայրային ֆալանգները պատված են սմբակներով։ Ի տարբերություն երկսմբակավորների՝ միասմբակավորների ազդրոսկրերն ունեն երրորդ թմբիկ։ Բուսակեր են, ստամոքսը պարզ է, միախցիկ։ Ժամանակակից միասմբակավորներն ընդգրկում են 3 ընտանիք՝ ձիազգիներ, ռնգեղջյուրներ, գետակինճեր։

Կատեգորիա:Միասմբակավորներ
Հակոբ Անանիկյան

**Հակոբ Հարությունի Անանիկյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1965)։

## Կենսագրություն
Հակոբ Անանիկյանը ծնվել է Ալեքսանդրապոլում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1940 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ինստիտուտ։ 1939-1941 և 1944-1966 թվականներին դասավանդել է Գյումրիի նկարչական դպրոցում։ 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*) գործողություններին։ 1947-1966 թվականներին եղել է Լենինականի քաղաքային թանգարանի տնօրենը։ 1952 թվականին էքստերն կարգով ավարտել է Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1965 թվականին արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր մանկավարժի կոչման

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է բնապատկերներ`
* «Լենինական» (1940, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* «Երդում» (1947)
* «Տեսարան Մանթաշից» (1959)
* «Կառնուտ գյուղը» (1962)
* «Աշունը Ջաջուռի սարերում» (1963)

Դիմանկարներ՝ 
* «Երկաթուղային Կիրակոսյանը» (1949, ՀԱՊ)
* «Աղջիկը ծառի տակ» (1960)
* «Ծեր կոշկակարը» (1971, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան))
* «Պոլոզ Մուկուչը» (1973, ԺԱԹ)

## Ցուցահանդեսներ
1940 թվականից մասնակցել է հանրապետական, իսկ ավելի ուշ՝ համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների (Հայաստան, Ռուսաստան, Չեխոսլովակիա, Լեհաստան, Արգենտինա, Մոնղոլիա)։ Դասավանդել է Սերգեյ Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում (Լենինական)։

1978 թվականին կազմակերպվել է հետմահու ցուցահանդես (Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան)։

Աշխատանքները գտնվում են Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Երևան), Հայաստանի Ազգային պատկերասրահում (Երևան), Հայաստանի մշակույթի նախարարության ֆոնդերում (Երևան), Հայաստանի տարբեր մարզերի մշակույթի տներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Անանիկյան 
* Հակոբ Անանիկյան 

Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Միաշաքիլավորներ

[275px|մինի|[Ցորեն]]

**Միաշաքիլավոր բույսեր**(), ծածկասերմերի կամ ծաղկավոր բույսերի մեծությամբ երկրորդ դասն է։ Միաշաքիլավորներն ունեն մոտ 59000 տեսակ, 2800 ցեղ, և  60 ընտանիք, որկազմում են ծաղկավոր բույսերի ընդհանուր բազմազանության մոտ 1/4-ը։ Միաշաքիլավորները բնորոշվում են միաշաքիլ սաղմով, գլխավոր արմատի փոխարեն հավելյալ արմատների գերակշռող զարգացմամբ, տերևների զուգահեռ կամ աղեղնային ջղավորությամբ։ Ի տարբերություն երկշաքիլավորների, միաշաքիլավորների փոխադրող խրձերը սովորաբար անկանոն են դասավորված, փակ են, կամբիումից զուրկ, որի հետևանքով ցողունը և արմատը հիմնականում հաստությամբ չեն աճում։ Մեծ մասի սերմնարանը վերնադիր է, ծաղկի առանցքը՝ կոնաձև, մասամբ՝ ուռուցիկ կամ հարթ։ Ցողունները թույլ են ճյուղավորված, տերևները սովորաբար պարզ են, ամբողջական։ Ենթադրվում է, որ միաշաքիլավորներն առաջացել են երկշաքիլավորներից՝ նախակավճի շրջանում կամ զարգացել են դրանց զուգահեռ։ Հայտնի է միաշաքիլավորների 65 000 տեսակ։ Աճում են ամենուրեք։ Հյուսիսային և բարեխառն լայնություններում ներկայացված են գլխավորապես խոտաբույսերով․ ծառատեսակներ, հատկապես ցողունի երկրորդային աճով, հանդիպում են մերձարևադարձային, ավելի հաճախ՝ արևադարձային շրջաններում։

Կազմում են մարգագետինների, տափաստանների, սավաննաների խոտածածկի նշանակալի մասը։ Միաշաքիլավորներից են՝ հացազգիները, շաքարեղեգը, արմավենիները, սիզախոտը, շյուղախոտը, վարդակակաչը, շուշանը, ինչպես նաև որոշ թելատու բույսեր, դեղաբույսեր։ 

Կատեգորիա:Միաշաքիլավորներ
Կատեգորիա:Բույսերի դասեր
Մերակային մեքենա

**Մերակային մեքենա**, մերակների լցման համար նախատեսված կարի մեքենա։ 
Մերակային մեքենան կիսաավտոմատ է․ մերակների եզրերը կտրելուց բացի, այն կտրում է անհրաժեշտ չափսեր և ձև ունեցող անցքեր, ամրացնում մերակի ծայրերը, կտրում
ավելորդ թելերը։ Ուղիղ և կլոր մերակները սովորաբար շրջակարում են թելերի հասարակ չքանդվող մաքոքային միահյուսմամբ, իսկ ձևավոր մերակները՝ ավելի գեղեցիկ նախշ ստեղծող երկթել շղթայական միահյուսմամբ։ Արտադրողականությունը՝ 8 ժամում 2500-3300 մերակ։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Սոլոմոն Միխոելս

մինի|Սոլոմոն Միխոելս
**Սոլոմոն Միխայլովիչ Միխոելս** (, իսկական ազգանունը՝ Վովսի) (), հրեա խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1939)։

## Կենսագրություն
1919 թվականին ընդունվել է Պետրոգրադի հրեական թատերական ստուդիան, որի հիմքի վրա ստեղծվել է Մոսկվայի հրեական կամերային թատրոնը (1925 թվականից՝ Մոսկվայի պետական հրեական թատրոն)։ Նույն թատրոնում (լեզուն՝ իդիշ) Միխոելսը եղել է դերասան, ռեժիսոր, 1929 թվականից՝ գեղարվեստական ղեկավար։ Միխոլեսի ստեղծած բեմական կերպարներն առանձնանում էին փիլիսոփայական խորությամբ, քաղաքական կրքոտ տեմպերամենտով, ձևի մոնումենտալությամբ և սրությամբ։ Սկզբում խաղացել է կենցաղային և կատակերգական դերեր, նրանց հաղորդելով կերպարների սեփական արժանապատվության զգացողությունը, կյանքի թշվառ իրավիճակից հոգեպես բարձրանալու ձգտումը (Բենիամին 3-րդ, Մենդելե Մոյխեր-Սֆորիմի «Բենիամին 3-րդի ճանապարհորդությունը»)։ Որպես ողբերգակ դերասան, Միխոելսի տաղանդը առավելապես բացահայտվել է Լիր արքայի (Շեքսպիրի «Լիր արքա», 1935) և կաթնավաճառ Տեվյեն (Շոլոմ Ալեյխեմի «Կաթնավաճառ Տեվյեն», 1938) դերերում։ Միխոելսի ռեժիսորական լավագույն աշխատանքը հրեական երաժշտական ֆոլկլորի մոտիվներով ստեղծված «Ֆրեյլեխս» (1945, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946) ներկայացումն էր։ Իր հոդվածներում և դասախոսություններում Միխոելսը պրոպագանդել է փիլիսոփայական խոր մտքի, համարձակ ու վառ արտահայտչականության թատրոնը։ Դասավանդել է Մոսկվայի հրեական թատրոնին կից ուսումնարանում (1941 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ‎
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Լատվիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Մետալեզու

**Մետալեզու**, միջանկյալ լեզու, որն օգտագործվում է որոշ դասի լեզուների ուսումնասիրության ու նկարագրության համար։ Մետալեզուն որոշակի կանոններով սահմանափակած բնական լեզվի համակարգ է, որտեղ բացակայում են բազմիմաստությունը, փոխանունությանը և այլն։ Մետալեզվի գաղափարը ներմուծվեց ալգորիթմական՝ ծրագրավորման լեզուների ուսումնասիրության ու նկարագրության կապակցությամբ։ Մետալեզվի կիրառումը հնարավորություն տվեց մշակելու այդ լեզուներով գրված Էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների ծրագրերի շարահյուսական վերլուծության ու վերահսկման ալգորիթմներ, որոնք հիմք ստեղծեցին մեքենաների մուտքային ու ելքային լեզուների տրանսլյատորների նախագծման ու իրականացման համար։ Եթե առկա է ձևային համակարգ, ապա նրա ճշգրիտ նկարագրությունը և քննությունը կարելի է կատարել մետալեզվի միջոցներով, որոնք ամփոփվում են մետատեսության մեջ։ Օրինակ, մետամաթեմատիկան ձևային համակարգերի հատկությունների քննություն է, որը կատարվում է բովանդակային մաթեմատիկայի մեթոդներով որևէ մետալեզվի շրջանակներում։ Որպես մետալեզու կարելի է օգտագործել հայերենը (կամ այլ բնական լեզու), ընդ որում այն օգտագործվելու է բովանդակային իմաստով, այսինքն՝ ոչ թե ձևային կանոնների, այլ բառիմաստների հիման վրա։ Ուսումնասիրվող լեզուն առարկայական լեզու է տվյալ մետալեզվի նկատմամբ։ Առանձին դեպքերում թե՛ առարկայական լեզուն, թե՛ մետալեզուն կարող են հանդես գալ որպես բնական լեզուներ։ Այսպես, եթե անգլերենի կամ ռուսերենի ուսումնասիրության (կամ ուսուցման) համար որպես օժանդակ լեզու օգտագործվում է հայերենը, ապա վերջինս կհամարվի մետալեզու, իսկ անգլերենը կամ ռուսերենը՝ առարկայական լեզուներ։ Հայերենի (այսինքն՝ մետալեզվի) միշոցներով ձևակերպվում է մի մետատեսություն, որի նպատակն է տվյալ մետալեզվի (այսինքն՝ հայերենի) օգնությամբ ներկայացնել ու մեկնաբանել առարկայական լեզվի (տվյալ դեպքում՝ անգլերենի կամ ռուսերենի) բառային կազմը, բառակազմական ու ձևակազմական օրենքները, շարահյուսությունը և այլն։ Քանի որ առարկայական լեզվի ուսումնասիրության ու նկարագրության ժամանակ նրանում հանդիպող բոլոր օբյեկտներն ու երևույթներն արտահայտվելու են մետալեզվի միջոցներով, ապա վերջինս պետք է՝ ա․ ունենա բավարար միջոցներ առարկայական լեզվի առանձնահատկությունները նկարագրելու համար, բ․ լինի այնչափ հարուստ, որ առարկայական լեզվի յուրաքանչյուր արտահայտություն համարժեքության մեջ դրվի մետալեզվով գրված արտահայտության հետ, գ․ պարունակի առարկայական լեզվից ոչ պակաս հարուստ տրամաբանական բառարան։ Նշված պայմանների խախտման դեպքում առաջ են գալիս տարիմաստային մեկնաբանություններ։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Նշանագիտություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տրամաբանություն
Միխայիլ Նիկոլաևիչ

**Միխայիլ Նիկոլաևիչ Ռոմանով ** (, ), մեծ իշխան, Նիկոլայ I-ի չորրորդ որդին, գեներալ-ֆելդմարշալ (1878 թ.)։ 1852 թվականից՝ գեներալ ֆելդցայխմայստեր։ Կովկասի փոխարքա և Կովկասյան բանակի հրամանատար (1862-1882 թթ.), 1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ՝ Կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատար։ Պետական խորհրդի նախագահ (1881-1905 թթ.)։ Արտահայտել է ազնվականության պահպանողական շրջանների շահերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոմանովներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Ավետիք Միդոյան

**Ավետիք Ավետիքի Միդոյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ, ուրոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1969), ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963)։ Հանդիսանում է Խորհրդային Հայաստանում ուրոլոգիայի հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Օդեսայի բժշկական ինստիտուտը։ Աշակերտել է պրոֆեսոր Ռուբեն Յոլյանին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1942-1970 թվականներին աշխատել է Երևանի 3-րդ կլինիկական հիվանդանոցում, ուր նրա նախաձեռնությամբ 1960 թվականին բացվել է ուրոլոգիական բաժանմունք և կազմակերպվել (1963) «արհեստական երիկամ» լաբորատորիա։ 1960 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության գլխավոր ուրոլոգ, եղել ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության 4-րդ գլխավոր վարչության ուրոլոգ-խորհրդատու։ 1970 թվականից մինչև 1991 թվականը եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ուրոլոգիայի ամբիոնի վարիչը։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են որովայնի օրգանների վիրաբուժությանը, տրավմատիզմի և ինֆեկցիայի դեմ պայքարի, ուրոլոգիայում կորտիզոնի կիրառման հարցերին։ Հայաստանում առաջինն է հաջողությամբ կիրառել հեմոդիալիզի մեթոդը՝ սուր երիկամային անբավարարության դեպքում, կատարել երիկամների մասնատում՝ երիկամաքարային հիվանդության բուժման և կանխարգելման նպատակով, միզապարկի հեռացում և պատվաստում։ «Սուր որովայնի» ախտորոշման նպատակով կիրառել է քրոնոցիստոսկոպիայի, իսկ երիկամային խիթի դեպքում՝ իզոտոպային ռենոգրաֆիայի մեթոդները։ Աշխատակիցների հետ համատեղ գործնական ուրոլոգիայում ներդրել է 12 նորարարություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ
Միասնական էներգահամակարգ

**Միասնական էներգահամակարգ**, երկրի ամբողջ տարածքի կամ դրա զգալի մասի էներգամատակարարման համար էներգահամակարգերի միավորում։ Միասնական էներգահամակարգում էներգահամակարգերը միացվում են գերբարձր լարման (500, 700 կվտ և ավելի) էլեկտրահաղորդման գծերով։ Միասնական էներգահամակարգն ունի մի շարք առավելություններ առանձին և միացյաչ Էներգահամակարգերի նկատմամբ, աշխատանքի բարձր հուսալիություն, անխափան էներգամատակարարում, հզորության անհրաժեշտ ռեզերվ ստեղծելու դյուրինություն և այլն։ Միասնական էներգահամակարգն օժտված է մեծ համակարգերին բնորոշ հատկություններով (մեծ չափեր, բարդ միջհամակարգային կապեր, կարգավորման նպատակաուղղվածություն)։

Միասնական էներգահամակարգի ստեղծումը նպաստում է միջանկյալ շրջանների էլեկտրիֆիկացման ծախսերի նվազմանը, էլեկտրակայանների հզորության և էներգիայի լավագույն օգտագործմանը, կայանների ու էներգահամակարգերի շահավետության և հուսալիության բարձրացմանը։ Բացի այդ, տարբեր ժամային գոտիներում գտնվող էներգահամակարգերի միավորումը նվազեցնում է առավելագույն գումարային բեռնվածքը։

Կատեգորիա:Էներգետիկա
Մետաղաբերություն

**Մետաղաբերություն**, մետաղային հանքավայրերի և հանքաերևակումների առկայությունը որոշակի շրջաններում կամ երկրաբանական գոյացումներում (ապարներում, հաստվածքներում, շերտախմբերում)։ Առաջին դեպքում տերմինն օգտագործվում է, երբ խոսքը վերաբերում է որևէ տարածքի, օրինակ, Ուրալի, Կենտրոնական Ղազախստանի, Փոքր Կովկասի մետաղաբերությանը, իսկ երկրորդ դեպքում՝ եթե նկատի ունեն ինտրուզիվների, նստվածքային ապարների, տեկտոնական զոնաների մետաղաբերությունը։ Հանքային նյութի կուտակումը սովորաբար տեղի է ունենում մագմատիկ հալոցքի ներդրման, օջախից ջրային և գազաջրային լուծույթների, գազերի անջատման ու գործունեության հետևանքով։ Հանքաբեր լուծույթների առաջացումը և հանքավայրերի ձևավորման համար անհրաժեշտ մետաղային միացությունների կուտակումն ընթանում է երկրաբանական և ֆիզիկաքիմիական բարենպաստ պայմաններում։ 

Կատեգորիա:Մետաղագիտություն
Մժեժ Ա Գնունի

**Մժեժ Գնունի** (), հայ նախարար Սասանյան Պարսկաստանում, Հայոց մարզպան (517-548), Գնունիների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Սկզբում իշխել է Սասունում։ 6-րդ դարի սկզբին, երբ հոները ասպատակեցին Մարզպանական Հայաստանը, Մժեժ Գնունին միավորեց հայկական որոշ իշխանների զորուժը և ջախջախեց հոներին։ Այս հաղթանակի համար պարսից արքան նրան նշանակեց Հայոց մարզպան։ Մժեժ Գնունու օրոք Հայաստանում տիրել է խաղաղություն։
մինի|5-6-րդ դարերի արծաթե գավաթ, Պարսկաստան, Մազենդարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ նախարարներ
Միատուն բույսեր

**Միատուն բույսեր** բույսեր, որոնց միասեռ՝ արական (առէջքային) և իգական (վարսանդային) ծաղիկները գտնվում են միևնույն անհատի վրա։ Միատուն բույսեր են վարունգը, եգիպտացորենը, դդումը, ձմերուկը, վայրի խաղողը, տխլենին, կաղնին, կեչին, կոկոսյան արմավենին և այլն։ Միատուն բույսեր կոչվում են նաև ծաղիկներ չունեցող այն բույսերը, որոնց արական և իգական սեռական օրգանները գտնվում են նույն բույսերի վրա․ օրինակ, բազմաթիվ մամուռներ, ջրիմուռներ։

## Տես նաև
* Երկտուն բույսեր
* Բազմատուն բույսեր

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Միացյալ էներգահամակարգ

**Միացյալ էներգահամակարգ**, միասնական դիսպետչերական կետից կառավարվող, զուգահեռ աշխատող էներգահամակարգերի համախումբ։ էլեկտրաէներգիայի փոխանցումն առանձին էներգահամակարգերի միջև կատարվում է 220—800 կվ էլեկտրահաղորդման գծերով։

էներգահամակարգերի միավորումը կարող է նպաստել էլեկտրամատակարարման հուսալիության բարձրացմանը (միավորման մեջ մտնող էներգահամակարգերի փոխօգնության շնորհիվ) և էներգետիկական բեռնվածքների անհավասարաչափության նվազմանը։ Միացյալ էներգահամակարգերի միշև բարձր լարման էլեկտրահաղորդման գծերի անցկացման միջոցով ստեղծվում է միասնական էներգահամակարգ։

Կատեգորիա:Էներգետիկա
Մետաղագիտություն

**Մետաղագիտություն**, գիտություն, որն ուսումնասիրում է մետաղների և համաձուլվածքների բաղադրության, կառուցվածքի և հատկությունների միջև եղած կապը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի ներգործությունների (քիմիական, ջերմային, մեխանիկական) հետևանքով առաջացող փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Որպես ինքնուրույն գիտություն մետաղագիտությունը ծագել և ձևավորվել է XIX դարում՝ մետաղաբանության անվան տակ։ «Մետաղագիտություն» տերմինը մտցվել է XX դարի 20-ական թվականներին Գերմանիայում (Metallkunde), իսկ «մետաղաբանություն» տերմինն առաջարկվել է պահպանել միայն ․մետաղների և համաձուլվածքների միկրո- և մակրոկառուցվածքների ուսումնասիրման համար։ Մետաղագիտության զարգացման առաջին փուլում (XIX դարի 70-ական թվականներ) ուսումնասիրվել են մետաղների միկրոկառուցվածքը, տեխնիկական մետաղների և համաձուլվածքների հատկությունների վրա ջերմային մշակման ազդեցությունը։ Ստեղծվել է մետաղական համակարգերի վերլուծության ֆիզիկաքիմիական եղանակ, ձևակերպվել են մետաղական նյութերի որակի գնահատման կարևորագույն չափանիշները, մշակվել որակյալ և լեգիրացված պողպատի արտադրության հիմունքները։ Մետաղագիտության պատմության նոր փուլը սկսվել է XX դարի 20-ական թվականներին՝ ռենտգենակաոուցվածքային վերլուծության կիրառմամբ։ Վերջինս հնարավորություն տվեց բացահայտելու մետաղների ատոմական կառուցվածքի՝ ջերմային, քիմիական և մեխանիկական մշակման հետևանքով առաջացած փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Մետաղագիտության զարգացման այս ժամանակաշրջանը բնութագրվում է ֆիզիկայի նորագույն մեթոդների լայն օգտագործմամբ (տես Մետաղաֆիզիկա, Էլեկտրոնագրաֆիա, Նեյտրոնագրաֆիա)։ Ռենտգենակառուցվածքային վերլուծությունից բացի մետաղների ատոմաբյուրեղային կառուցվածքի ուսումնասիրման համար կիրառվում է էլեկտրոնային սպեկտրոսկոպիան, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համաձուլվածքների կառուցվածքի տեղային խախտումները (տես Արատանշում)։ Մետաղագիտությունը պայմանականորեն բաժանվում է տեսականի և կիրառականի (տեխնիկական)։ Տեսական մետաղագիտությունն ուսումնասիրում է տարբեր ներգործություններից մետաղներում և համաձուլվածքներում տեղի ունեցող պրոցեսների հիմունքներն ու կառուցվածքի օրինաչափությունները։ Տեսական մետաղագիտության հիմնական բաժիններն են․ մետաղների և համաձուլվածքների մետաղական վիճակի և ֆիզիկական հատկությունների տեսությունը, բյուրեղացումը, մետաղներում և համաձուլվածքներում ֆազային հավասարակշռությունը, դիֆուզիան, պինդ վիճակում ֆազային փոխակերպումները, պլաստիկ դեֆորմացիայի, ամրության, քայքայման և վերաբյուրեղացման պրոցեսների տեսությունը։ Կիրառական մետաղագիտության խնդիրներն են․ մետաղական նյութերի կոնկրետ խմբերի (օրինակ, երկաթածխածնային համաձուլվածքների, կառուցվածքային պողպատի, չժանգոտող պողպատի, մագնեզիումի համաձուլվածքների և այլն) բաղադրության, կառուցվածքի, մշակման տեխնոլոգիական պրոցեսների և հատկությունների ուսումնասիրությունը։

Կատեգորիա:Մետաղագիտություն
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Միաեղջյուր (համաստեղություն)

**Միաեղջյուր** (լատ․ Monoceros), համաստեղություն երկնքի հասարակածային գոտում։ Գտնվում է Երկվորյակներ, Փոքր շուն, Հիդրա, Նավախել, Մեծ Շուն, Նապաստակ, Օրիոն համաստեղությունների միջև։ Ամենապայծառ աստղը 3, 8-րդ աստղային մեծության է։

Հայաստանի տարածքից լավ է երևում հատկապես ձմռանը։
Ապերցեպցիա

**Ապերցեպցիա**, ընկալման գործընթացի և արդյունքի կախվածությունը մարդու անցյալի փորձից, գիտելիքներից, դիրքորոշումներից, էտալոնային պատկերացումներից և հոգեվիճակից։

Ընկալման յուրաքանչյուր առանձին գործընթացների լրացնող գիտելիքների, կենսափորձի ամբողջությունն անվանում են «ապերցեպցիոն զանգված»։
 
Ապերցեպցիա առաջ բերող գործոն է նաև դիրքորոշումը։

«Ապերցեպցիա» տերմինը գիտության մեջ մտցրել է գերմանացի փիլիսոփա և մաթեմատիկոս Գոթֆրիդ Վիլհելմ Լայբնիցը (1646-1716 թթ.)։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Մետաղական կոնստրուկցիաներ

**Մետաղական կոնստրուկցիաներ**, մետաղներից պատրաստված շինարարական կոնստրուկցիաների ընդհանուր անվանումը։ Առավել տարածված են պողպատե կոնստրուկցիաները։ Արդյունավետ են թեթև համաձուլվածքներից պատրաստված կոնստրուկցիաները։

## Տես նաև
*Ալյումինե կոնստրուկցիաներ

Կատեգորիա:Շինարարություն
Մթնոլորտային ճնշում

**Մթնոլորտային ճնշում**, մթնոլորտում գտնվող առարկաների և Երկրի մակերևույթի վրա գործող օդի ճնշում։ Մթնոլորտի վիճակի կարևորագույն բնութագիրն է, հավասար է մթնոլորտի տվյալ մակարդակից մինչև նրա վերին սահմանը տարածված օդի միավոր մակերեսով սյան կշռին։ Չափվում է բարոմետրով, արտահայտվում՝ միլիբարերով (մբ, 1 մբ= 1000 դին/սմ2), բարոմետրի սնդիկի սյան բարձրությամբ (մմ սնդ․ ս․) նյուտոններով 1 մ2 մակերեսի վրա, պասկալներով և այլն։

Ծովի մակարդակի վրա մթնոլորտային ճնշման միջին արժեքը 1013, 25 մբ կամ 760 մմ սնդիկի սյուն է (0°С, 45° լայնության տակ), որն ընդունված է որպես ճնշման նորմալ մեծություն։ Մթնոլորտային ճնշումը նվազում է ըստ բարձրության։ Նվազման առավել ինտենսիվությունը նկատվում է ստորին շերտերում․ 5 կմ բարձրության վրա մթնոլորտային ճնշումը հավասար է ծովի մակարդակի վրա եղած արժեքի մոտ կեսին։ Դրա պատճառը օդի խտության բաշխումն է ըստ բարձրության։ Մթնոլորտային ճնշումն անհավասար է բաշխվում նաև հորիզոնական ուղղությամբ, որը տեղի է ունենում ինչպես օրինաչափ պարբերությամբ, այնպես էլ ոչ օրինաչափ։ Վերջինս, որը հաճախ է դիտվում, հիմնականում կախված է մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառության պայմաններից։ Քանի որ ցուրտ օդային զանգվածներում բարձր խտության հետևանքով մթնոլորտային ճնշման անկումն ըստ բարձրության տեղի է ունենում ավելի արագ, քան տաք զանգվածներում, ուստի առաջին դեպքում տրոպոսֆերայի ստորին շերտերում առաջանում է ցածր ճնշման շրջան, իսկ երկրորդ դեպքում՝ բարձր։ Դրա ճիշտ հակառակ պատկերը տեղի է ունենում երկրամերձ շերտերում։

Ծովի մակարդակի վրա մթնոլորտային ճնշման տատանման ծայրագույն արժեքները հասնում են մինչև 1080 մբ (Ասիական անտիցիկլոնում) և 887 մբ (արևադարձային ցիկլոններում)։ Օրվա ընթացքում դիտվում են մթնոլորտային ճնշման երկու առավելագույն (9—10 և 21—22 ժամերին) և երկու նվազագույն (3—4 և 13—16 ժամերին) արժեքներ։ 

Կատեգորիա:Մթնոլորտ
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Միակամություն

**Մոնոֆելիտություն (Միակամություն)**, Բյուզանդիայում 7-րդ դարում ձևավորված քրիստոնեական դավանաբանական ուսմունք։ Հեղինակներն են Թեոդորոս Փառանաի եպիսկոպոսը և Կ․ Պոլսի պատրիարք Սարգիսը։ Ընդունելով երկաբնակների վարդապետությունը՝ միակամության հետևորդները գտնում էին, որ Հիսուս Քրիստոսն ունի մեկ կամք և մեկ ներգործություն։ Սրանով մոնոֆելիտները (միակամներ) ցանկանում էին հաշտեցնել մոնոֆիզիտներին (միաբնակներ) և երկաբնակներին ու վերամիավորել պառակտված եկեղեցին։ 680 թվականի Կ․ Պոլսի տիեզերական ժողովում քաղկեդոնական եկեղեցիները միակամությունը դիտեցին որպես միաբնակության մի նոր արտահայտություն և դատապարտեցին այն․ ընդունվեց Հիսուս Քրիստոսին երկու կամք, երկու բնություն և երկու ներգործություն վերագրող սկզբունքը։ Միակամության մերժումով ավելի խորացավ միաբնակ և երկաբնակ եկեղեցիների մեկուսացումը։ 

Կատեգորիա:Քրիստոսաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Միակողմանի մակերևույթներ

**Միակողմանի մակերևույթներ**, մակերևույթներ, որոնք, ի տարբերություն քառակուսու, գլանի, սֆերայի, չունեն երկու տարբեր երես (կողմ)։ Միակողմանի մակերևույթները բնութագրվում են հետևյալ հատկությամբ, եթե վերջինիս որևէ կետում վերցնենք այդ մակերևույթի նորմալ վեկտորը և այն անընդհատ տեղափոխենք մակերևույթի վրա ընկած փակ կորով, ապա, վերադառնալով սկզբնական կետը, նորմալը կընդունի հակադիր ուղղությունը։ Միակողմանի մակերևույթի օրինակ է Մյոբիուսի թերթը։

Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Մետաղահատ գործիքներ

մինի|ձախից
մինի|աջից
**Մետաղահատ գործիքներ**, տաշեղահանման եղանակով մետաղե նախապատրաստուկ մշակելու գործիք։ Տարբերում են հաստոցային և ձեռքի մետաղահատ գործիքներ։ Ըստ տեխնոլոգիական նշանակման հաստոցային մետաղահատ գործիքները բաժանվում են հետևյալ ենթախմբերի․ կտրիչներ, ֆրեզներ, միջաձգիչներ, ատամնահատիչ, պարուրակատաշիչ, անցքերի մշակման, հղկանյութային ու ալմաստային գործիքներ և այլն։ Ձեռքի գործիքների դասին են պատկանում հատիչները, նադֆիլները, մետաղասղոցները, քերանները և այլն։ Մետաղահատ գործիքների կտրող մասի պարամետրերի ընտրությունը կախված է մշակվող նյութի հատկություններից, կտրման պայմաններից և կտրման մակերևույթների առաջացման կինեմատիկայից։ Մետաղահատ գործիքների կտրելու ունակությունը որոշվում է կտրող մասի նյութի հատկություններով։ Առավել կարևոր ցուցանիշներից է նյութի շիկակայունությունը։ Մետաղահատ գործիքների տեխնոլոգիական պարամետրերը կախված են կարման խորությունից, մատուցումից, կտրման արագությունից։ 

Կատեգորիա:Կտրող գործիքներ
Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Մետաղածնական դարաշրջան

**Մետաղածնական դարաշրջան**, հանքայնացման պրոցեսների զարգացման երկրաբանական ժամանակահատված, որը համապատասխանում է տեկտոնամագմատիկ ցիկլին (լեռնակազմական ժամանակաշրջանին)։ Մետաղածնական դարաշրջան հասկացությունն առաջարկել է դը Լոնեն, հետագայում Լինդգրենը մետաղածնական կամ հանքածնական դարաշրջաններ է անվանել ժամանակի այն հատվածները, որոնք նպաստավոր են եղել որոշակի օգտակար հանածոյի առաջացման համար։ Այդ ժամանակահատվածները տևողությամբ և երկրաբանական բովանդակությամբ տարբեր են և մի դեպքում համապատասխանում են օրոգեն դարաշրջաններին (հերցինյան և այլն), իսկ մյուս դեպքում՝ երկրաբանական ժամանակաշրջաններին (պալեոզոյան, յուրայի, կավճի մետաղածնական դարաշրջան)։ Նախընտրելի է ծալքավոր մարզերի ներծին մետաղածնության հարցերով զբաղվող հետազոտողների մեծամասնության տեսակետը, որի համաձայն մետաղածնական դարաշրջանը համապատասխանում է տեկտոնամագմատիկ ցիկլին։
Ճնշմամբ մետաղամշակում

մինի|աջից
մինի|աջից
**Մետաղամշակում ճնշմամբ**, տեխնոլոգիական պրոցես, որի հետևանքով տեղի է ունենում մետաղական նախապատրաստուկի ձևի փոփոխություն՝ պլաստիկ դեֆորմացիայի միջոցով (առանց տաշեղ հանելու)։ Հիմնական տեսակներն են *գլոցումը*, *մամլումը*, *քարշումը*, *կռումը* և *դրոշմումը*։ Մետաղամշակում ճնշմամբ կիրառում են նաև մակերևույթի որակը լավացնելու համար։ Տարբերում են ճնշմամբ մետաղամշակման *տաք* և *սառը* եղանակներ։ Տաք եղանակը բնութագրվում է ետդարձի և վերաբյուրեղացման երևույթներով, ամրացման (մակակոփման) բացակայությամբ, մետաղի մեխանիկական և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների աննշան փոփոխությամբ։ Սառը եղանակն ուղեկցվում է ամրացմամբ, որի հետևանքով փոխվում են մետաղի մեխանիկական և ֆիզիկա-քիմիական բնութագրերը։ Օգտագործելով ճնշմամբ մետաղամշակման ազդեցությունը մետաղի հատկությունների վրա, կարելի է նվազագույն զանգվածի դեպքում պատրաստել լավագույն հատկություններով օժտված դետալներ։ Ճնշմամբ մետաղամշակման օպերացիաների և դեֆորմացման պայմանների ճիշտ ընտրությունը թույլ է տալիս ոչ միայն մեծացնել ձևի թույլատրելի փոփոխությունը, այլև կիրառել մետաղամշակում ճնշմամբ բարձրամուր, դժվար դեֆորմացվող համաձուլվածքներից դետալներ պատրաստելու համար։ Ճնշմամբ մետաղամշակման տեխնոլոգիական պրոցեսների նախագծման և կառավարման գիտական հիմունքները տալիս է ճնշմամբ մետաղամշակման տեսությունը և *պլաստիիկության տեսությունը*։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Մետաղային օգտակար հանածոներ

մինի|աջից|Ոսկու չմշակված ձուլակտոր
մինի|աջից|Արծաթի չմշակված ձուլակտոր
**Մետաղային օգտակար հանածոներ**, մեկ կամ մի քանի մետաղներ պարունակող հանքանյութերի բնական կուտակումներ, որոնց մշակումից տնտեսապես շահավետ եղանակով հնարավոր է մետաղ ստանալ։ Մետաղային օգտակար հանածոների հանքանյութերը արդյունաբերության մեջ օգտագործման բնագավառներով ստորաբաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ 1․ *սև մետաղներ*՝ երկաթ, մանգան, քրոմ, 2․ *հազվագյուտ մետաղներ*՝ տիտան, վանադիում, նիկել, կոբալտ, մոլիբդեն, վոլֆրամ, անագ, բիսմութ, մկնդեղ, ծարիր, սնդիկ, 3․ *գունավոր մետաղներ*՝ պղինձ, կապար, ցինկ, ալյումին, մագնեզիում (վերջին երկուսը հաճախ միավորվում են թեթև մետաղների խմբում), 4․ *ազնիվ մետաղներ*՝ արծաթ, ոսկի, պլատին և պլատինի խմբի մետաղներ՝ պալադիում, օսմիում, իրիդիում, ռոդիում, ռութենիում, 5․ *ռադիոակտիվ մետաղներ*՝ ուրան, թորիում, ռադիում, 6․ *ցրված և հազվագյուտ հողային մետաղներ*։ Մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերն ըստ առաջացման պայմանների լինում են՝ 1․ *խորքային*՝ մագմատիկ և ետմագմատիկ (պեգմատիտային, կոնտակտային կամ սկառնային, հիդրոթերմալ), 2․ *մակերեսային*՝ հողմահարման ու նստվածքային, և 3․ *մետամորֆային*։ Բուն մագմատիկ պայմաններում (մագմատիկ հալոցքի բյուրեղացման հետևանքով) առաջանում են երկաթաքարի (գաբբրոներում և պիրոքսենիտներում), քրոմի (սերպենտինիտներում), բնածին պլատինի (դունիտներում) հանքանյութերը։ Ետմագմատիկ հանքանյութերն առաջանում են մագմայից անջատվող հանքաբեր գազանման լուծույթներից։ Երկրի մակերեսային պայմաններում հողմահարման պրոցեսների հետևանքով կարող են առաջանալ օգտակար հանածոների հետևյալ տիպերի կուտակումներ՝ 1․ «գլխարկներ» սուլֆիդային հանքավայրերում, 2․ «հողմահարման կեղև» ապարներում, 3․ ինֆիլտրացիոն հանքավայրեր և 4․ էլյուվիալ ու դելյուվիալ կուտակումներ։ Կարևոր նշանակություն ունեն պղնձի, ոսկու, մանգանի, երկաթի, նիկելի և այլ մետաղների հանքանյութերը։ Նստվածքային հանքանյութերն առաջանում են ջրային ավազանների հատակին, ձևավորելով երկաթի, մանգանի, ալյումինի, պղնձի արդ. կուտակումներ։ Մետամորֆային հանքանյութերը առաջացնում են երկաթի, մանգանի, ոսկու հսկայական հանքավայրեր։ Մետաղային օգտակար հանածոներից յուրաքանչյուրի համար բացահայտված են որոշակի ծագումնային պայմաններ, որոնց դեպքում բնական պրոցեսների շնորհիվ այն առաջացնում է զգալի կուտակումներ, ինչպես նաև հանքավայրերի տիպեր, որոնք ունեն առավել արդ․ նշանակություն։ 

Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Կատեգորիա:Մետաղներ
Մերիսթեմա

մինի|աջից|Մերիսթեմա
**Մերիսթեմա** (< հուն. μεριστόζ- բաժանելի), առաջացնող հյուսվածք, բույսերի հյուսվածք, որը երկար ժամանակ պահպանում է կիսվելու և նոր բջիջներ առաջացնելու ունակությունը։ Մերիսթեմայինիցող բջիջները միշտ գտնվում են սաղմնային վիճակում և կիսվելով ապահովում են բույսի աճումը։ Մերիսթեմայի մյուս բջիջներն աստիճանաբար տարբերակվելով առաջացնում են բույսի հիմնական հյուսվածքներ (ծածկող և այլն)։ Մերիսթեմա առաջանում է սաղմի պրոտոմերիսթեմայից, որից գոյանում են գագաթային մերիսթեմա (ցողունի և արմատի աճման կոնը) և կողմնային մերիսթեմա (պրոկամբիումը և կամբիումը)։ Աճման ընթացքում մերիսթեման մասնակիորեն պահպանվում է բույսի տարբեր մասերում, արմատներում, ընձյուղների միջհանգույցներում, տերևների հիմքերում, բողբոջներում և այլն։ Մերիսթեմայի բջիջները մշտական հյուսվածքների բջիջներից տարբերվում են իրենց մանրությամբ, խիտ դասավորությամբ, բարակ առաջնային թաղանթով, կենտրոնական կորիզով, էնդոպլազմային ցանցի, միտոքոնդրիաների և դիկտիոսոմների թույլ զարգացվածությամբ, ռիբոսոմների մեծ քանակով և նյութափոխանակության ակտիվությամբ։ 

Կատեգորիա:Հյուսվածքներ
Ագրեսիա

[մինի|Արու սպիտակ [բենգալյան վագրերը գազանանոցում]]
**Ագրեսիա**, ճնշող, բռնի, գիտակցական կամ ենթագիտակցական մոտիվացիա ունեցող այնպիսի գործողություններ, որոնց նպատակը ուրիշին վնաս պատճառելն է։ Ագրեսիան կամ ագրեսիվ գործողությունները պայմանավորված են անձի կամ խմբի ֆրուստրացվածությամբ, բայց կարող են լինել նաև ընդօրինակման արդյունք։ Ռազմական ուժի՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրության տեսանկյունով հակաօրինական ցանկացած գոր­ծադրություն։ Երբեմն օգտագործվում է նաև նախահարձակում տերմինը։ Ագրեսիա հասկացության ընդհանուր ձևակերպումը տրվում է 19-4-ի դեկտեմբերի 14-ի ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի բանաձևով։ Ըստ այդ բանաձևի առաջ֊ին հոդվածի․ «Ագրեսիա է պետության կողմից այլ պետութ­յան ինքնիշխանաթյան, տարածքային անձեռնմխելխության կամ քաղաքական անկա­խության դեմ ռազմական ուժի գործադ­րումը կամ Միավորված ազգերի կազմա­կերպության Կանոնադրությանն անհա­րիր որևէ այլ գործողություն»։ Ագրեսիա որակելու համար պարտադիր է առաջինը կամ նախաձեռնող լինելու հատկանիշը (որևէ պետության կողմից ռազմական ուժն առաջինը գործադրելը)։ Ագրեսիան համարվում է իոսղադուբյան և մարդկության անվտանգության դեմ ուղղված ծանրագույն հանցագործություն։
Ըստ իրականաց­ման եղանակի՝ ագրեսիան կարոդ է լինել․
* ուղղակի
* անուղղակի

## Ագրեսիվություն
Անձի ընդհանուր դիրքորոշում և հոգեվիճակ է, որոնց առկայության դեպքում անձն ունի ճնշող, բռնի գործողություններ կատարելու ձգտում։ Ագրեսիվություն դրսևորվում Է ինչպես միջանձնային փոխհարաբերություններում, այնպես էլ անշունչ առարկաների նկատմամբ։
Սխալ դաստիարակության և հոգեկան որոշ հիվանդությունների դեպքում ագրեսիվությունը խիստ ուժեղանում է։

## Տես նաև
* Ագրեսիվ վարք

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Ագրեսիա
Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Կատեգորիա:Հոգեվերլուծություն
Կատեգորիա:Վերլուծական հոգեբանություն
Չարլզ Ռայթ Միլս

**Չարլզ Ռայթ Միլս** (, ), ամերիկացի սոցիոլոգ, հրապարակախոս, Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր (1946-1962)։

Քննադատել է ամերիկյան սոցիոլոգիայի էմպիրիզմը և վերացական ակադեմիզմը, հիմնավորել «նոր սոցիոլոգիայի»՝ սոցիալապես ակտիվ սոցիոլոգիայի, անհրաժեշտությունը («Սոցիոլոգիական երևակայությունը», 1959)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Շուշանիկ Միլտոնյան

**Շուշանիկ Միլտոնյան** (**Սուսաննա Միլտոնյան**) (), բելգիահայ տավղահարուհի և երաժշտական մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սուսաննա Միլտոնյանը ծնվել է 1940 թվականի հուլիսի 2-ին, Վենետիկում։

1959 թվականին, ավարտելով Վենետիկի կոնսերվատորիան (Մարգարիտ Չիկոնյարիի դասարան), դարձել է նույն կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ Համերգային ելույթները սկսվել են 13 տարեկանից, շրջագայել է աշխարհի շատ երկրներում (Հայաստանում հանդես է եկել 1968 թ.-ին)։ 1959 թվականին Թել Ավիվում տավղահարների միջազգային մրցույթի, 1962 թվականին՝ Փարիզի ազգային կոնսերվատորիայի, 1964 թվականին՝ Շվեյցարիայի, 1971 թվականին Մարսել Տուրնիեի անվան և տասնյակ այլ միջազգային մրցույթների դափնեկիր է։ 
[մինի| Նիդեռլանդների թագուհի Յուլիանան և արքայադուստր Մարգրիտն ընդունել են Սուսաննա Միլտոնյանին։ Միլտոնյանի կողքին իր 3-ամյա դուստրն է՝ Ալիսան, 1969թ․ [Ամստերդամ)]]
1960 թվականից բնակվել է Փարիզում, ապա դարձել է Բրյուսելի սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարը։ Համերգային հայտագիրն ընդգրկում է հնագույն երաժշտությունից մինչև նորագույնը։

Շուշանիկ Միլտոնյանը մահացել է 2022 թվականի հոկտեմբերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Susanna Mildonian

Կատեգորիա:Հայ տավղահարուհիներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ