Նավթ արդյունահանող և արտահանող կարտելների արգելքի մասին օրենք

[alt=A white woman at a lectern on a Mobil gas station surrounded by another white woman and two white men.|մինի|ԱՄՆ սենատոր [Դեբբի Ստաբենաուն աջակցություն է հայտնել օրինագծին 2011 թվականին]]
**Նավթ արդյունահանող և արտահանող կարտելների արգելքի մասին օրենք** (ՆՕՊԵԿ), ԱՄՆ Կոնգրեսի օրինագիծ, որը երբեք չի ընդունվել, հայտնի է որպես H.R. 2264 (2007 թվականին), ապա՝ որպես H.R. 6074-ի մաս (2008 թվականին): ՆՕՊԵԿ-ն մշակվել էր պետական ​​անձեռնմխելիության վահանը վերացնելու և միջազգային նավթային կարտելի՝ նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության և դրա ազգային նավթային ընկերությունների դեմ ԱՄՆ հակամենաշնորհային օրենսդրության համաձայն դատական ​​​​հայց ներկայացնելու համար՝ նավթի համաշխարհային մատակարարումը սահմանափակելու և նավթի գների վրա դրա հետևանքով դրա ազդեցության համար: Չնայած ՕՊԵԿ-ի դեմ տարածված տրամադրություններին, կազմակերպության ինքնիշխան անձեռնմխելիությունը սահմանափակելու օրենսդրական առաջարկները մինչ օրս անհաջող են եղել: «2000 թվականից ի վեր ՆՕՊԵԿ-ի օրինագծի տարբեր ձևեր ներկայացվել են մոտ 16 անգամ, որոնց դեմ կտրականապես դիմադրել են նավթարդյունաբերությունը և դրա դաշնակից նավթային շահագրգիռ կողմերը, ինչպիսիք են Ամերիկյան նավթային ինստիտուտը և նրանց «K» փողոցի լոբբիստների լեգեոնը»։

ՆՕՊԵԿ օրենքը սկզբնապես հովանավորվել և ներկայացվել է սենատոր Հերբ Քոլի (դեմոկրատ, Վիսկոնսին) կողմից 2000 թվականի հունիսին (S. 2778): Օրինագիծն ուներ 9 երկկուսակցական համահովանավոր, այդ թվում՝ սենատոր Չակ Շումերը (դեմոկրատ, Նյու Յորք), սենատոր Պատրիկ Լիհին (դեմոկրատ, Վերմոնտ), սենատոր Չակ Գրասլին (հանրապետական, Այովա), սենատոր Արլեն Սպեկտերը (հանրապետական, Փենսիլվանիա) և սենատոր Ջոզեֆ Լիբերմանը (դեմոկրատ, Կոնեկտիկուտ): Այդ օրինագիծն ընդունվել է Սենատի դատական ​​​​հանձնաժողովի կողմից 2000 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ ՆՕՊԵԿ-ն 2007 թվականի մայիսին բոլոր Կոնգրեսներում սենատոր Քոլի կողմից վերստին ներկայացվել է Սենատում մինչև նրա թոշակի անցնելը, և ընդունվել է Սենատի դատական ​​կոմիտեի կողմից։

ՆՕՊԵԿ օրինագծի նույնական տեքստը Ներկայացուցիչների պալատ է ներկայացվել նաև ներկայացուցիչ Ջոն Քոնյերսի (դեմոկրատ, Միչիգան) կողմից 2007 թվականի մայիսին, ապա՝ որպես H.R. 6074՝ ներկայացուցիչ Սթիվ Քագանի (դեմոկրատ, Վիսկոնսին) կողմից։ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում 2007 թվականի օրինագիծն ուներ 12 երկկուսակցական համահեղինակ, որոնց թվում էր ներկայացուցիչ Դենիս Ջ. Կուչինիչը (դեմոկրատ, Օհայո)։ H.R. 2264-ը նաև երկկուսակցական ուժեղ աջակցություն ուներ ԱՄՆ Սենատում։ Դատական ​​​​կոմիտեի նախագահ Պատրիկ Լիհին (դեմոկրատ, Վերմոնտ) ասաց. «Վաղուց ժամանակն է, որ սա օրենք դառնա»։ H.R. 2264-ը Ներկայացուցիչների պալատի կողմից ընդունվել է որպես առանձին օրինագիծ 2007 թվականի մայիսին՝ 345-72 ձայների հարաբերակցությամբ։ Նույն ամսին այն նաև ընդունվեց Սենատի կողմից՝ 70-23 ձայների հարաբերակցությամբ՝ որպես էներգետիկայի վերաբերյալ իր միջոցառման մաս։ Գազի գնի մեղմացման մասին օրենքի շրջանակներում ՆՕՊԵԿ-ն (H.R. 6074) ընդունվեց Ներկայացուցիչների պալատում 2008 թվականի մայիսին՝ 324-84 ձայների հարաբերակցությամբ։ Նախագահ Ջորջ Ու. Բուշը կրկնեց իր նախկին խոստումը՝ վետո դնել օրինագծի վրա։ Վետոյի շարունակական սպառնալիքի տակ, սենատորների մի խումբ վերաներկայացրեց օրինագիծը նախագահ Բուշի պաշտոնը թողնելուց ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ։ Սակայն ՆՕՊԵԿ/H.R. 6074-ը այդ ժամանակ վերջնական քվեարկության չդրվեց Սենատում: Երկկուսակցական շարունակական աջակցությամբ, Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Սթիվ Շաբոտը (հանրապետական, Օհայո) 2011 թվականին հովանավորեց ՆՕՊԵԿ-ն՝ որպես H.R. 1346։ ՆՕՊԵԿ-ն հետագայում իր ներդրումից այն կողմ չի անցել։

ՆՕՊԵԿ-ն Կոնգրեսի ջանքերից մեկն էր լուծելու այն հարցը, որ դաշնային օրենքի համաձայն՝ օտարերկրյա կառավարություններին չի կարելի դատի տալ գիշատիչ գնագոյացման կամ դաշնային հակամենաշնորհային օրենքները չկատարելու համար: Այսպիսով, օրինագծի նպատակն էր ընդլայնել Շերմանի հակամենաշնորհային սպառողների իրավունքների պաշտպանությունը՝ ներառելով պաշտպանություն օտարերկրյա կառավարությունների և միջազգային կարտելների, ինչպիսին է Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպությունը (ՕՊԵԿ)։

Ինչպես գրվել և ընդունվել է, H.R. 2264-ը.Այն նաև ամփոփում է կիրառման պարամետրերը հետևյալ կերպ.

## Վետոյի սպառնալիքի տակ ընդունման շուրջ վեճեր
Անցման պահին ԱՄՆ վարորդները բենզինի համար վճարում էին 3.21 դոլար/գալոն: Լոնդոնում գտնվող Գլոբալ էներգետիկայի ուսումնասիրությունների կենտրոնը որպես 2008 թվականին նավթի գները բարելից 60 դոլարից բարձր բարձրացնելու շարժիչ ուժ նշել է ՕՊԵԿ-ի կողմից սահմանված արտադրության սահմանափակումները: Ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ ՕՊԵԿ-ի կողմից պայմանավորված գների այս աճը բենզալցակայանում սպառողական բենզինի գնի բարձրացման հիմնական պատճառն էր։

Օրինագծի բազմաթիվ երկկուսակցական կողմնակիցներ՝ Կոնգրեսում և այլուր, մերժեցին նախագահ Բուշի վետոյի համառ սպառնալիքները: Ներկայացուցիչ Քոնյերսը նշեց. «Բուշի վարչակազմի կողմից այս օրինագծին վետո դնելու սպառնալիքը ևս մեկ ապացույց է այն բանի, որ վարչակազմը նախընտրում է միջազգային նավթային կարտելին՝ ամերիկացի սպառողի փոխարեն»։ Այն ժամանակվա սենատորներ Բարաք Օբաման և Հիլարի Քլինթոնը երկուսն էլ «այո» քվեարկեցին ՆՕՊԵԿ-ի օգտին: Ապրանքային առևտրով զբաղվող և հեղինակ Ռեյմոնդ Ջ. Լիրսին այսպես արտահայտվեց. «Նավթային շահերին հակառակ՝ Կոնգրեսը մեծամասնությամբ քվեարկեց օրինագծի օգտին (Սենատում 70 ձայն՝ 23-ի դեմ, իսկ Ներկայացուցիչների պալատում՝ 345 ձայն՝ 72-ի դեմ): Սա մեր Կոնգրեսի կողմից թարմացնող և քաջարի առաջնորդության դրսևորում էր, որը մերժվեց միայն այն բանից հետո, երբ նախագահ Ջորջ Բուշը՝ նավթային շահերի այդ մեծ պաշտպանը և Սաուդյան Արաբիայի ընկերը, հստակեցրեց, որ վետո կդնի օրինագծի վրա, եթե այն հայտնվի իր սեղանին»։

Բուշի վետոյի կողմնակիցների թվում էր ԱՄՆ Առևտրի պալատը (USCC): Ներկայացուցիչների պալատի անդամներին ուղղված 2007 թվականի նամակում USCC-ն հայտարարեց օրինագծի դեմ. «Չնայած H.R. 2264-ը սահմանափակվում է նավթի, բնական գազի կամ նավթամթերքի առևտրի սահմանափակմամբ, այն կստեղծի վտանգավոր նախադեպ: Կլինի դոմինոյի էֆեկտ. երբ պետության կամ նրա գործակալների մեկ գործողության համար վերացվի ինքնիշխան անձեռնմխելիությունը, այն կարող է վերացվել բոլոր պետական ​​գործողությունների և պետության գործակալների գործողությունների համար»։ Էներգետիկ վերլուծաբան Քևին Բուքը նշել է, որ ՆՕՊԵԿ-ի հետևանքով կարգավորող մարմինների հետ կապված մտավախությունների աճը կարող է հանգեցնել կապիտալի արտահոսքի: Մյուսները, այդ թվում՝ նավթարդյունահանող երկրների որոշ պաշտոնյաներ, նույնպես մտահոգություն են հայտնել, որ «պոպուլիստական ​​շարժման մեջ հայտնված ազգը» կարող է փորձել բռնագրավել ԱՄՆ-ում էներգետիկայի հետ կապված գործարանները և նույնիսկ ոչ էներգետիկ ակտիվները, որոնք պատկանում են այդ օտարերկրյա կառավարություններին կամ դրանց կից ընկերություններին: Բուշի վարչակազմի որոշ պաշտոնյաներ համաձայն էին, որ ՕՊԵԿ երկրների ԱՄՆ ակտիվները կարող են թիրախավորվել, եթե դատարանը փոխհատուցում նշանակի հակամենաշնորհային հայցի շրջանակներում: Նրանք նաև վախենում էին, որ դա «հավանաբար կհանգեցնի այդ երկրներում ամերիկյան շահերի դեմ պատասխան գործողությունների և կհանգեցնի ԱՄՆ վերամշակող գործարանների համար հասանելի նավթի կրճատմանը»։

2012 թվականին տնտեսագետ Դամբիսա Մոյոն գրել է. «Անկասկած, եթե ՕՊԵԿ անդամ երկրները մասնավոր ընկերություններ լինեին, նրանք խիստ տուգանքների կենթարկվեին և/կամ նրանց ղեկավարներին կբանտարկեին Միացյալ Նահանգներում կամ Միացյալ Թագավորությունում»։ Միայն էներգետիկայից զատ, Մոյոն այնուհետև մեջբերեց Բուշի վետոն ՆՕՊԵԿ-ի նկատմամբ՝ «հանրային քաղաքականության նկատառումներից ելնելով» և շուկայական տնտեսությունները սատարելու նպատակով, որպես Չինաստանի համար ցուցում, որ նա նույնպես կարող է ակնկալել Չինաստանի ապագա միջազգային մենաշնորհային քաղաքականության վերաբերյալ «որևէ ուժի մեջ մտած միջազգային իրավունքի բացակայություն»՝ «գների վրա ազդելու և հակամենաշնորհային կանոնները խախտելու» համար։

## Դատավարություն
2011 թվականին ԱՄՆ շրջանային դատարանում երկու խմբային հայցեր էին ներկայացվել մասնավոր բենզինի մանրածախ առևտրականների կողմից նավթ արտադրող ընկերությունների դեմ, որոնց մեծ մասը ամբողջությամբ կամ մասամբ պատկանում էր ՕՊԵԿ անդամ երկրներին (Citgo և Վենեսուելայի պետական ​​նավթային ընկերություն (PDVSA)), որոնք մեղադրվում էին հակամենաշնորհային օրենսդրության խախտումների մեջ: Ինչպես եղել է առաջին անգամ ներկայացվելուց ի վեր, այս հարցերի շուրջ հանրային անհամաձայնությունները լայնորեն տարբեր էին: Սենատորի պաշտոնի ակնհայտ քաղաքականության փոփոխության հետ մեկտեղ, Օբամայի վարչակազմը կողմ էր նրա պաշտոնանկությանը միջազգային ապրանք արտադրողների համար «ինքնիշխան անձեռնմխելիության» պաշտպանությանը աջակցող դատարանի բարեկամ տեղեկագրմանը։

ԱՄՆ Վերաքննիչ դատարանի հինգերորդ շրջանային դատարանը որոշեց, որ եթե գործը ներկայացնում է քաղաքական հարց, ապա ինքը չունի առարկայական իրավասություն՝ համաձայնելով շրջանային դատարանի հետ, որ գործի դատաքննությունը խոչընդոտվում է քաղաքական հարցի դոկտրինի կիրառմամբ: Հաշվի առնելով, որ ՕՊԵԿ անդամ երկրների թվում էին Ալժիրը, Անգոլան, Էկվադորը, Իրանը, Իրաքը, Քուվեյթը, Լիբիան, Նիգերիան, Կատարը, Սաուդյան Արաբիան, Միացյալ Արաբական Էմիրությունները և Վենեսուելան, հինգերորդ շրջանային դատարանի կարծիքը նշեց գործերի մեծ մասի նախադեպը և նշեց. «Նման հարցերը բացառապես վստահված են կառավարության քաղաքական ճյուղերին, որ մեծ մասամբ անձեռնմխելի են դատական ​​​​հետաքննությունից կամ միջամտությունից»:

Տեքստային առումով, 2009 թվականի 111-րդ Կոնգրեսի ՆՕՊԵԿ օրենքը նույնպես հստակորեն կբացառի մասնավոր հայց ներկայացնելու իրավունքը և «ՕՊԵԿ անդամներին հետապնդելու որոշումը թողնում է գործադիր իշխանության ձեռքում՝ Արդարադատության նախարարությանը տալով հետապնդելու միակ լիազորությունը»: (սենատոր Արլեն Սպեկտերի հայտարարությունը): Այս տեսակետը հաստատում է դատարանի այն եզրակացությունը, որ անսովոր անհրաժեշտություն կա անվերապահորեն հետևելու ընտրողների առջև հաշվետու կառավարության ճյուղերի կողմից կայացված քաղաքական որոշմանը. «ԱՄՆ նավթի մատակարարումների վերաբերյալ ՕՊԵԿ երկրների հետ հարաբերությունները չպետք է իրականացվեն մասնավոր դատավարությունների միջոցով»: Իրենց amicus comment-ում Օբամայի վարչակազմը համաձայնել է, որ Միացյալ Նահանգների նպատակներին հասնելու համար, որոնք ներառում են միջազգային էներգետիկ շուկաները, համապատասխան միջոցները կայանում են գործադիր իշխանության և արդարադատության նախարարությանը ներառող դիվանագիտական ​​ջանքերում, ներգրավված երկրներով, այլ ոչ թե յուրաքանչյուր առանձին ընկերության կողմից ԱՄՆ դատարաններում ինքնիշխան պետությունների դեմ մասնավոր հայցերի մեջ: Համոզված լինելով, որ այս հարցերը խորապես ենթադրում են արտաքին և պաշտպանական քաղաքականության մտահոգություններ, որոնք սահմանադրորեն պատկանում են գործադիր և օրենսդիր մարմիններին, Հինգերորդ շրջանային դատարանը եզրակացրել է, որ իրենք իրավասություն չունեն ներկայացված պահանջները քննելու համար։

## Շարունակական քննարկումներ և ապագա հնարավորություններ
Ինչպես բոլոր կարտելների դեպքում, կարտելի անդամների կողմից կանոնակարգերի պահպանումը կենտրոնական գործոն է ցանկացած գնային կարգավորման արդյունավետության մեջ։

2015 թվականի սկզբին և մինչ օրս շարունակվող ջանքերը վերսկսվել են միջազգային գների ֆիքսման դեմ լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկելու և ԱՄՆ սպառողների համար ավելի խիստ միջազգային հակամենաշնորհային պաշտպանության ապագա հնարավորություններ ապահովելու ուղղությամբ։  2016 թվականին Սաուդյան Արաբիան և Ռուսաստանը՝ աշխարհի երկու խոշորագույն նավթարդյունահանողները, ստեղծեցին «աշխատանքային խումբ»՝ նավթի շուկան կանոնավոր ժամանակահատվածներում «մոնիտորինգի» համար։ 2018 թվականին 115-րդ Կոնգրեսը վերահաստատեց Օհայո նահանգից Հանրապետական ​​կուսակցության անդամ Սթիվ Շաբոտի և երկկուսակցական ևս վեց համահովանավորների կողմից ներկայացված NOPEC օրինագիծը, սակայն այն կրկին չընդունվեց օրենքի ուժով։

### Բայդենի վարչակազմ
2021 և 2022 թվականներին նավթի և գազի գների աճի բախվելով՝ Բայդենի վարչակազմը աջակցություն է խնդրել Կոնգրեսից՝ կրկին փորձելով պատասխանատվության ենթարկել օտարերկրյա կազմակերպություններին, ինչպիսին է OPEC-ը: Սա ենթադրում է բազմակողմանի մոտեցում՝ NOPEC-ի Շերմանի հակամենաշնորհային պաշտպանության համակցված ընդունման, ինչպես նաև «Արտասահմանյան կոռուպցիոն գործունեության մասին» օրենքի (FCPA) շրջանակներում արդեն իսկ գործող օրենսդրության ավելի խիստ կիրառման միջոցով։ 2021 թվականի նոյեմբերի 15-ին ընդունվեց «Էներգետիկ քաղաքականության և պահպանության մասին» օրենքը (EPCA): Այն սահմանափակ, հայեցողական գործադիր կարգավորող լիազորություններ է տալիս՝ լուծելու միջազգային հակամենաշնորհային վարքագիծը, որը կարող է տեղի ունենալ այդ օրենքի ընդունման մի քանի ամսաթվերից հետո՝ նավթի գնի վրա տարբեր սահմանափակող ազդեցություններով։

2022 թվականի մարտի 8-ին նախագահ Ջո Բայդենը ստորագրեց գործադիր հրամանագիր, որն արգելում էր ռուսական նավթի և գազի ներմուծումը՝ ի պատասխան Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի ներխուժման, և ստացավ գրեթե միաձայն երկկուսակցական աջակցություն Կոնգրեսից։ Ռուսաստանի շարունակական ներխուժումը Ուկրաինա՝ դրան ուղեկցող ավերածություններով, մարդկային զոհերիով և նավթի համաշխարհային գների, ինչպես նաև միջազգային գնաճի շարունակական մանիպուլյացիաներով, լավ փաստագրված է։ Եթե ​​Ուկրաինային երկկուսակցական կոնգրեսական աջակցությունը շարունակվի, ընդունումը կարող է թույլ տալ ավելի լայնորեն կիրառել ներկայումս գործող միջազգային հակամենաշնորհային կարգավորման լիազորությունները՝ ԱՄՆ-Սաուդյան Արաբիա ապագա հարաբերությունները լուծելու համար, որոնք էլ ավելի են սրվել ռուս-սաուդյան նավթի արդյունահանման վերաբերյալ գործող համաձայնագրի ազդեցության տակ։ ՆՕՊԵԿ-2022-ը վերստին ներկայացվել է 117-րդ Կոնգրեսում, S.977-ին՝ սենատոր Չակ Գրասլիի (հանրապետական, Այովա) կողմից, իսկ համահեղինակները՝ սենատոր Պատրիկ Լիհի (դեմոկրատ, Վերմոնտ), սենատոր Մայք Լին (հանրապետական, Յուտա) և սենատոր Էմի Քլոբուշարը (դեմոկրատ, Մինեսոտա)։ Նույնական օրինագիծը կրկին Ներկայացուցիչների պալատում ներկայացվել է Օհայո նահանգից հանրապետական ​​​​պատգամավոր Սթիվ Շաբոտի կողմից, իսկ համահեղինակները՝ Նյու Յորքից դեմոկրատ ներկայացուցիչ Ջերոլդ Նադլերի և Ռոդ Այլենդից դեմոկրատ ներկայացուցիչ Դեյվիդ Սիսիլինի կողմից։ ՕՊԵԿ+, որը ներառում է նավթ արտադրող լրացուցիչ երկրներ, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, Ռուսաստանը, Իրաքը, ԱՄԷ-ն և Ղազախստանը, 2022 թվականի օգոստոսի 3-ին տեսակոնֆերանսի միջոցով ավարտեց ՕՊԵԿ-ի և ոչ ՕՊԵԿ-ի 31-րդ նախարարական հանդիպումը։ Խմբի կողմից նավթի արտադրության կրճատումները հատուկ ուղղված են եղել ԱՄՆ-ում նավթի և բենզինի գների աճին, ինչպես նաև ազդել են հանրային ընկալումների վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* S.977 - NOPEC bill information on Congress.gov
* H.R.2393 - NOPEC bill information on Congress.gov

Կատեգորիա:Նավթարդյունաբերություն
Կատեգորիա:ՕՊԵԿ