Սսի Ը ժողով

**Սսի Ը եկեղեցական ժողով**, տեղի է ունեցել 1361 թվականին։1361 թվականին Մովսես Ա Արտազեցի կաաթողիկոսը (1359-1372 թվականներ) Սիս քաղաքում հրավիրեց եկեղեցական ժողով, որը չեղյալ հայտարարեց Սսի և Ադանայի եկեղեցական ժողովների ընդունած որոշումները։

## Կիլիկյան Հայաստանի գաղափարական-քաղաքական պայքարի սկիզբ և զարգացում
XIV դարի առաջին կեսին Կիլիկյան Հայաստանի գաղափարական-քաղաքական կյանքի առանձնահատկությունները պայմանավորված էին մի շարք գործոններով։ Խաչակրաց տիրույթների անկման հետևանքով պապականությունը Միջերկրական ծովի արևելյան հատվածում կորցրեց իր տիրապետությունը, ուստի սկսեց առավելագույն ուշադրություն դարձնել Կիլիկյան Հայաստանի վրա, քանզի Մերձավոր Արևելքում գոյատևող այդ քրիստոնյա երկիրը սերտորեն աղերսվում էր պապականության արևելյան քաղաքականության հետ։ Իշխանության թուլացումը և հայ-մոնղոլական զինակցության վախճանը Կիլիկյան Հայաստանին ստիպում էին ավելի սերտ հարաբերություններ հաստատել Արևմուտքի հետ։

Լատինական Արևմուտքի և Բյուզանդիայի հետ մշակվող հարաբերություններում որոշիչ դեր էր խաղում նաև կրոնական դիվանագիտություն, ուստի սուրհանդակները հաճախ թակում էին նայ պատրիարքական և պապական աթոռներիդռները։

Կիլիկյան Հայաստանի գաղափարական-քաղաքական կյանքըթերևս այնքան լարված ու ողբերգական միաժամանակ հակասություններով  լեցուն չի եղել, որքան XIII դարի վերջին և XIV դարի սկզբին։ Դա կապված էր նաև կրոնական թագավոր Հեթում Բ-ի եկեղեցական գործունեության հետ։ Լարված դրությբւնն իր կնիքն էր դնում նաև պետականության պահպանմամբ մտահոգ հասարակական-քաղաքական ուժերի գործունեության վրա։ Ձևավորված հասարակական իրավիճակն ավելի էր խորանում, քանի որ գաղափարական կյանքը սնուցող հիմնական միջավայրը դեռևս կրոնականացված էր, իսկ Կիլիյան Հայաստանում կային. Մի շարք դավանաբանական միջավայրեր։ Լարված իրավիճակի պատճառներից հաջորդը կապված էր երկրի արտաքին քաղաքական դրության հետ, ինչը Կիլիկյան Հայաստանի հասարակական-քաղաքական ուժերին ստիպում էր անընդհատ պետության գոյատևումն ապահովելու ճանապարհներ ու միջոցներ որոնել։ Այդ պատճառով ասպարեզ է հանվում մի քաղաքական ծրագիր, որի հիմնական դրույթները շարադրված էին  Գրիգոր Անավարզեցի կաթողիկոսի (1293-1307) ՝ Հեթում Բ թագավորին հղած նամակում, որում առաջադրված ծրագրային բոլոր դրույթները բովանդակվում են Սսի 1307 թ. Ժողովի (Սսի Ե ժողով) Սահմանադրության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանից սկսած Կիլիկյան Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում սկսեց կազմվել գաղափարական-քաղաքական պայքարի հիմնական բովանդակությունը:

XIV դ. 30-60-ական թթ Արևմուտքի հետ Կիլիկիայի հայկական պետության դիվանագիտական հարաբերություններն ավելի սերտ ու բազմակողմանի դարձան։ Պաշտոնական մակարդակով պապականության հետ հարաբերություններում շոշափվող դավանաբանական այս կամ այն դրույթի ընդունման շուրջ ընթացող բանակցություններն ինքնին դեռևս կաթոլիկ եկեղեցու հետ միավորվելու շարժում չէին։ Այդ խնդիրը չլուծեցին նաև Սսի և Ադանայի ժողովները, քանզի հրապարակ հանված համաքրիստոնեական ծրագիրը բովանդակում էր քրիստոնեական բոլոր եկեղեցիների միավորման գաղափարը։ Հայոց և կաթոլիկ եկեղեցիների միավորման խնդրի լուծմանը  ձեռնամուխ եղավ միարարական շարժումը։

1328 թ. Եսայի Նչեցին 1328 թ. Մարաղ է ուղարկում իր աշակերտներից Հովհան Քռնեցուն՝ Դոմինիկյան «շրջող եղբայրների» մասին տեղեկություններ իմանալու, սակայն նա անդամագրվում է միաբանությանը և այլևս չի վեդադառնում։  Վերջինս Քռնայում իր գործընկերների հետ 1330 թ. Ժողով է հրավիրում։ Ժողովի ընդունած կանոնադրությունը , որն արտացոլված էր նաև Հովհան Քռնեցու շրջաբերականում, նորություն էր հայ իրականության մեջ, քանի որ ստեղծվում էր միաբանություն, որն իր առջև նպատակ էր դրել Հայոց եկեղեցին միացնել հռոմեա-կաթոլիկականի հետ։

Կիլիկյան Հայաստանի համար ստեղծված ծանր իրավիճակում երկրի ներսում պայքար սկսվեց ավանդապահ հոսանքի և միարարների միջև, որին ստիպված միջամտում են կաթողիկոսն ու թագավորը։ Դրանցից դժգոհ միարարները դժգոհում են պապական աթոռին։ Հակոբ Սսեցի կաթողիկոսը (1327-1341 և 1355-1359), հավանաբար թագավորի խորհրդով, 1332 թ. Հրավիրում է ժողով։

Դավանաբանական-քաղաքական պայքարի լարվածությունն ավելի է մեծանում, քանի որ Կիլիկյան Հայաստանի աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների հետաքրքրությունների ու շահերի շրջանակները հաճախ չէին համընկնում։ Քաղաքական պայքարն ավարտվում է նրանով, որ Լևոն Դ թագավորն ու նրա կուսակիցները 1341 թ. Աթոռանկ են անում Հակոբ Սսեցուն։ Նրա փոխարեն կաթողիկոս է ընտրվում Մխիթար Գռներցին (1341-1355)։

Այդ ժամանակ Արևմուտքում դեգերող հայ միարարները Ներսես Պալիանենցի գլխավորությամբ պապական արքունիք են ներկայացնում մի գրքույկ, որը բովանդակում էր Հայոց եկեղեցուն վերագրվող «117 մոլորություններ»։ 1341 թ. Օգոստոսի 1-ին պապը հայ դեսպաններին է հանձնում այդ գրքույկից մի օրինակ ու երկու նամակ և խնդրում ընդհանուր ժողովով պատասխան տալ «117 մոլորություններին»։ Արքունիքից այդ պատասխանը Ավինյոն է տանում Կիլիկյան արքունիքի պատվիրակներից Դանիել Թավրիզեցին։ Այն իր բովանդակությամբ համընկնում է ավելի ուշ կայացած Սսի 1342 թ. ժողովի ընդունած որոշումներին, որտեղ քննարկվեց նաև կաթոլիկ եկեղեցու հետ ունեցած դավանաբանական տարբերություններից մինչև Հայոց եկեղեցուն ու նրա առանձին գործիչներին վերագրող անհիմն մեղադրանքներ։

Այսպիսով՝ կրոնական բնույթի հակասությունները հանգեցրին հայության շրջանում դավանաբանական մի քանի խմբերի ձևավորմանը՝ այդպիսով պառակտելով հասարակությունը։

## 1361 թ. Սսի ժողով
XIV դ. 50-ական թթ. Ավելի հաճախակի են դառնում մամլուքների և կարամանների հարձակումները Կիլիկյան Հայաստանի վրա։ 1355 թ. Մամլուքները գրավում ու ավերում են Տարսոն ու Ադանա քաղաքները։ 1360 թ. Հալեպի կուսակալը վերջնականապես գրավում է այդ քաղաքները, և Կիլիկիան մեկուսանում է Միջերկրական ծովից։

Այդ ժամանակ մամլուքներն ու կարամանները շրջափակում են նաև Կոռիկոսը։ Պաշարվածները պատգամավորներ են ուղարկում Կիպրոսի Պետրոս I թագավորի (1358-1369) մոտ  և օգնություն խնդրում։ Վերջինս ուղարկած զորքերին հաջողվում է 1360 թ. Գրավել Կոռիկոսը, որն անցնում է Կիպրոսին և նրա կազմում մնում մինչև 1448 թ.։

Պապականության կողմից անընդհատ ներկայացվող դավանաբանական պահանջների և դրանց դիմաց խոստացված օգնությունը չտրամադրելու հետևանքով նույնիսկ արևմտաեվրոպական կողմնորոշման շրջանակներում ձևավորվեց Արևմուտքի հետ շարունակվող դիվանագիտական հարաբերություններին ընդդիմադիր շարժում։ Որոշակի դեր խաղաց  նաև այն հանգամանքը, որ երկրի ծովափնյա շրջանների կորուստը նվազեցրեց արևմտաեվրոպական կողմնորոշում ունեցող առևտրական խավի սոցիալ-քաղաքական ազդեցությունը։ Այդերևույթը ցայտուն դրսևորվեց Մեսրոպ Արտազեցի կաթողիկոսի (1359-1372) գործունեության շրջանում։ Նրա նախաձեռնությամբ Կոստանդին Բ թագավորը 1361 թ. Սսում հրավիրեց եկեղեցական ժողով, որը չեղյալ հայտսրարեց Սսի և Ադանայի ժողովների որոշումները։ Թվում էր թե այդ միջոցառումը պետք է վերջ դներ Կիլիկիայի ու լատինական Արևմուտքի փոխհարաբերություններին, սակայն

Դրանք թևակոխեցին նոր փուլ, որում Հայոց եկեղեցու դավանաբանական զիջումները ՝ որպես նախապայմաններն, կորցրին իրենց նշանակությունը։

Միարարների կողմից հայ հավատացյալներին կաթոլիկ դարձնելու փորձերն առաջ բերեցին Հայոց կաթողիկոսության դիմադրությունը։ Հակոբ Բ Անավարզեցի կաթողիկոսը հատուկ  կոնդակով միարարներին արգելեց լատինական ծեսով կատարել  պատարագ, մկրտություն, հայերին դարձնել հռոմեադավան և այլն։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Հայոց եկեղեցական ժողովներ