Կանացի աշխատանք

**Կանացի աշխատանք'',**'' ըստ սեռի աշխատանքային գործունեության որոշակի տեսակ է։ Քանի որ տղամարդիկ և կանայք կազմում են բնակչության մոտավորապես կեսը, սոցիալական արտադրության գործընթացում կանանց համամասնական ներկայացվածությունը  թույլ է տալիս որոշակի դատողություններ անել տվյալ հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակի վերաբերյալ։ Նահապետական համայնքներում սոցիալական պայմաններ են մշակվում կանանց անհավասարությունը պահպանելու համար, որոնք, ի թիվս այլ բաների, արտահայտվում են աշխատանքային հարաբերությունների բնույթով, ինչպես նաև աշխատանքի բաժանմամբ կանանց և տղամարդկանց միջև։ Ինչպես ցույց է տալիս Ճապոնիայի և մի շարք այլ երկրների օրինակը, մեծ թվով կանանց աշխատանքի էմանսիպացիայի համար նրանց ազատումը բացառապես կենցաղային դերերից, միայն տեխնոլոգիական առաջընթացը բավարար չէ. տղամարդկանց հետ լիարժեք հավասարությունը հնարավոր է միայն ակտիվ ֆինանսական և բարոյական աջակցությամբ և պետության, որն աջակցում է մշակութային և մտավոր վերաբերմունքի տեղաշարժերին։

Պետք է նաև հաշվի առնել, որ կանայք զգալի ջանքեր են գործադրում չվճարվող աշխատանքային գործունեության մեջ, մասնավորապես՝ տնային տնտեսության և երեխաների դաստիարակության համար, և այդ ջանքերը հաճախ չեն հաշվվում և չեն մտնում ՀՆԱ- ի մեջ։ Կանայք միջինում երկու անգամ ավելի շատ ժամանակ են հատկացնում տնային գործերը կատարելուն և չորս անգամ ավելի շատ ժամանակ՝ երեխաներին խնամելու համար, քան տղամարդիկ։
մինի|400x400փքս|15-64 տարեկան աշխատող կանանց համամասնությունն ըստ երկրների

## Պատմություն
[մինի|150x150փքս|Բանջարեղեն և մրգեր վաճառող կինը [Պիտեր Արտսեն|Պիտեր Արցենի նկարը, 1567 թ]]
Հին Բաբելոնում  մ.թ.ա 2 հազ․ տարի առաջ  կանայք կարող էին զբաղվել բիզնեսով և աշխատել որպես գրագիր։ Հին աշխարհում կարծում էին, որ հարուստ ընտանիքների կանայք պետք է տնային գործերով զբաղվեին, և միայն ամենաաղքատները կամ նույնիսկ ստրուկները կարող էին արդյունավետ աշխատանք կատարել։ Կանանց աշխատանքն օգտագործվում էր այնտեղ, որտեղ պահանջվում էին միայն ամենացածր որակավորումները։ Հին Հունաստանում կանայք առևտուր էին անում աղով, հացով և կարող էին աշխատել որպես լվացքուհիներ։ Միջնադարում արհեստավորներն ամենուր օգտագործում էին ընտանիքի անդամների, ներառյալ կանանց աշխատանքը արտադրության մեջ։ Եվրոպայում կանանց, որպես կանոն, թույլ չէին տալիս մտնել արհեստավորների գիլդիա, բայց երբեմն գիլդիան կարող էր անդամ ընդունել վարպետի այրուն, եթե նա հաստատեր իր որակավորումը։ Իսկ 14-րդ դարում որոշ գիլդիաներ արդեն բաղկացած էին բացառապես կանանցից, օրինակ՝ ժանյակագործների գիլդիան։
մինի|150x150փքս|Գործարանի բանվորներ Դանիայում, Ռասմուս Քրիստանսենի նկարը, 1890 թ
Բայց  մինչև 19-րդ դարը բոլոր երկրներում բնակչության մեծ մասը գյուղացիներ էին։ Գյուղացի կանայք պատասխանատու էին անասունների, թռչնաբուծության, այգեգործության, արմատային կուլտուրաների, կակաչի սերմերի և կտավատի աճեցման, եփելու, հաց թխելու, կաթը կարագի և պանրի վերածելու, միս, մրգեր և կաղամբ պահածոյացնելու և հագուստ լվանալու համար։ Գյուղացի կանայք մշտապես կատարում էին ամենադժվար ֆիզիկական աշխատանքը։
[մինի|150x150փքս|[Նոր Օռլեան|Նոր Օռլեանի դրամահատարանում աշխատող կանայք, 1897 թ]]
Արդյունաբերական հեղափոխությունը նոր հնարավորություններ բացեց կանանց համար, ովքեր իրենց ապրուստը վաստակում էին ձեռքի աշխատանքի միջոցով։ Մեքենաների ներդրումը նվազեցրեց աշխատանքային գործառույթները համեմատաբար պարզ տեխնիկայի կատարմանը և թույլ տվեց օգտագործել ցածր որակավորում ունեցող վարձու աշխատողներ։ Արդյունքում, կանանց աշխատուժը ունեցավ լայն տարածում, քանի որ կանանց ցածր սոցիալական կարգավիճակի պատճառով նրանց աշխատանքը շատ ավելի ցածր վարձատրվեց, քան տղամարդկանց աշխատանքը։ 19-րդ դարի առաջին կեսին արտադրության մեջ կանանց աճող դերը սկսեց բուռն քննադատություն առաջացնել։ Նշվում էր, որ կանանց հիմնական աշխատանքը երեխաներ մեծացնելն ու տանը աշխատելն է։ Միևնույն ժամանակ, արդյունաբերական հեղափոխության շնորհիվ առաջացած տնից դուրս աշխատելու հնարավորությունը թուլացրեց կնոջ կախվածությունը հորից կամ ամուսնուց։

19-րդ դարում հասարակական գիտակցության մեջ սկսեց ավելի ու ավելի թափանցել այն գաղափարը, որ կանայք, հատկապես չամուսնացած կանայք, պետք է մասնագիտություն ձեռք բերեն։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին կանայք սկսեցին աշխատել որպես ուսուցիչ, բժիշկ և գործավարուհի։ Աստիճանաբար ծավալվեց այնպիսի գործունեության տեսակների յուրացման գործընթացը, որոնք հասարակության աչքում «էլ ավելի առնական» էին համարվում՝ փաստաբանություն, գիտություն։ Ավելին, մի շարք երկրներում 19-րդ դարի վերջից մինչև 1970-ականները գործել է պրակտիկա, երբ կինը ամուսնանալու դեպքում (հատկապես կրթական, գործավարական և այլ մասնագիտություններով աշխատելիս) ենթակա է աշխատանքից հեռացման։

### Կանանց աշխատուժը ԽՍՀՄ-ում
250px|մինի ԽՍՀՄ իշխանությունների քաղաքականությունը նպատակաուղղված էր առավելագույնի հասցնել կանանց ներգրավվածությունը տնից դուրս արդյունավետ աշխատանքին։ Իրականացվել են հատուկ կազմակերպված արշավներ՝ խրախուսելու կանանց տիրապետել «ոչ իգական» մասնագիտություններին։ Եթե 1950-ական թվականներին ԽՍՀՄ աշխատունակ կանանց կեսը ներգրավված էր սոցիալապես կազմակերպված աշխատանքի մեջ, ապա 1980-ականների վերջին այդ ցուցանիշը կազմում էր գրեթե 90% (ներառյալ ուսանողները)։ Միևնույն ժամանակ, միջինում կանանց աշխատավարձերը ավելի քան մեկ երրորդով ցածր են եղել տղամարդկանցից։

ԽՍՀՄ 1970 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բարձրագույն և միջնակարգ (ամբողջական և թերի) կրթություն ունեցող յուրաքանչյուր 1000 զբաղված անձին բաժին էր ընկնում 654 տղամարդ և 651 կին։ Աշխատողների և աշխատողների կատեգորիայի մեջ մտնող կանանց թիվը 1928 թվականին 2,8 միլիոնից աճել է մինչև 45,8 միլիոն 1970 թվականին։ Արդյունաբերության որոշ ոլորտներում կանայք կազմում էին ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության աշխատողների կեսից ավելին (աշխատողների և աշխատողների 51%-ը և կոլեկտիվ ֆերմերների 54%-ը), բոլոր մասնագետների 58%-ը, ղեկավար անձնակազմի 61%- 72%-ը։ Բոլոր գիտաշխատողների մոտ 47%-ը, արդյունաբերության բոլոր աշխատողների 48%-ը (մեքենաշինության և մետաղամշակման ոլորտներում՝ 40%) նույնպես կանայք էին։ Միայն մի քանի ոլորտներում կանայք շարունակեցին փոքրամասնություն լինել, բայց նույնիսկ այնտեղ նրանց ներկայությունը դարձավ զգալի կամ տեսանելի (1970թ. շինարարության ոլորտում աշխատողների 29%-ը կանայք էին)։ Հատկապես հարկ է նշել ՌՍՖՍՀ բժիշկների շրջանում կանանց գերակշռության փաստը, որը չի նշվել աշխարհի ոչ մի զարգացած երկրում։

## Կանանց աշխատուժը Ռուսաստանում
Ռուսաստանում, 2013 թվականի տվյալներով, զբաղվածների տեսակարար կշիռը 15-72 տարեկան բնակչության ընդհանուր կազմում կազմել է 59,8% կանանց և 70.4% տղամարդկանց համար։ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի տվյալներով՝ 2014 թվականին Ռուսաստանում կանանց աշխատավարձը 29 անգամ ցածր է եղել տղամարդկանցից, որը գերազանցում է ՏՀԶԿ երկրների միջին գենդերային տարբերությունը։

## Կանանց աշխատուժը ԱՄՆ-ում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմաճակատ մեկնած տղամարդկանց պակասը լրացնելու համար շատ կանայք սկսեցին աշխատել։ Նախագահ Ռուզվելտի խոսքով, առաջնագծի հետևում աշխատող խաղաղ բնակիչների զոհաբերությունը նույնքան կարևոր էր հաղթանակի համար, որքան ռազմաճակատում գտնվող զինվորների հերոսությունը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աշխատող Ամերիկայի խորհրդանիշը Ռոզի գետն էր՝ ամերիկուհիների հավաքական կերպարը:Նրանց  տնտեսական նշանակությունն ու կշիռը հասարակության մեջ համապատասխանաբար զգալիորեն աճել են։ Թեև պատերազմից հետո շատ աշխատող կանայք կորցրին իրենց աշխատանքը ռազմական արտադրության փակման և վետերանների քաղաքացիական կյանք վերադառնալու պատճառով, զգալի թվով կանայք մնացին արտադրությունում, և նրանց դուստրերը նույնպես հետևեցին իրենց մայրերի օրինակին։ Այդ ժամանակից ի վեր, կանանց աշխատանքը, տղամարդկանց հետ մեկտեղ, դարձել է սոցիալական նորմ Միացյալ Նահանգներում, թեև պատերազմից առաջ ամերիկուհիների մեծ մասը դեռ տնային տնտեսուհի էր։

Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս պատերազմի ընթացքում տղամարդկանց և կանանց զբաղվածության վիճակագրությունը արտադրության ոլորտում։

## Կանանց աշխատուժը Լատինական Ամերիկայում
Սկզբում կանանց աշխատանքը Մեքսիկայի և Լատինական Ամերիկայի տնտեսական զարգացման անբաժանելի մասն էր, թեև սկզբնական շրջանում այն հիմնականում տնային աշխատանքն էր։ 20-րդ դարի վերջում կանանց աշխատանքը դարձավ բազմաթիվ համատեղ ձեռնարկությունների շարժիչ ուժը։ Նրանց տնօրենները՝ հիմնականում տղամարդիկ, նախընտրում էին կանանց աշխատանքը, քանի որ կանայք ավելի հնազանդ էին, համբերատար, ճկուն և նուրբ։ Բայց միևնույն ժամանակ նրանք շարունակում էին քիչ վարձատրվել և խտրականության ենթարկվել մաշկի գույնի և հղիության պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գենդերային հետազոտություններ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ