open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1191

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1190-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1190 և 1192 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Աքքայի նվաճումից հետո Ֆիլիպ II-ը վերադարձավ Ֆրանսիա։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1179

Հանդիսանում է 12-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1170-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1178 և 1180 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1170

Հանդիսանում է 12-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 1160-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1169 և 1171 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1160

Հանդիսանում է 12-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ 1150-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1159 և 1161 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1150

Հանդիսանում է 12-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ 1140-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1149 և 1151 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1140

Հանդիսանում է 12-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ 1130-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1139 և 1141 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1130

Հանդիսանում է 12-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ 1120-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1129 և 1131 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1120

Հանդիսանում է 12-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1110-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1119 և 1121 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Մխիթար Հերացի, հայ մեծանուն գիտնական, բժիշկ, բնագետ և փիլիսոփա, հայկական դասական բժշկության հիմնադիրը

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1110

Հանդիսանում է 12-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1100-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1109 և 1111 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
.me

**.me**, Չերնոգորիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեյնն է, գրանցման համար բացվել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

Առաջին օրը՝ երբ դոմեյնը հասու դարձավ գրանցման համար, 20000 անուն գրանցվեց։ Ժողովրդականությունը հեշտ է բացատրել, անգլերենից թարգմանաբար «me» նշանակում է «ես» կամ «ինձ», այդ պատճառով շատ բառերի հետ հարմար բառակապակցություն է կազմում (օրինակ՝ love.me, see.me, feel.me և այլն)։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .me whois տեղեկություն 

me
.rs

**.rs**, Սերբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն, շահագործող դոմեյնային անունների գրանցամատյանը Սերբիայի ազգային ինտերնետային դոմեյնների գրանցամատյանն է (RNIDS): *rs* տառերը նշանակում են **' /  (Սերբիայի Հանրապետություն): Գրանցումը դոմենում սկսվել է [[2008]] թվականի [[մարտի 10]]-ին։ Նախապես որոշված էր նախկին՝ [[.yu]] դոմենում գրանցումները դադարեցնել, հետո որոշվեց ժամկետը երկարաձգել մինչև [[2009]] թվականի [[սեպտեմբերի 30]]-ը։

Այն նաև տարածված է Rust համայնքում, քանի որ «rs»-ը նաև Rust ֆայլի անվան ընդլայնումն է։ 

== Պատմություն ==
Նախկին [[Սերբիա և Չեռնոգորիա|Սերբիան և Չեռնոգորիան]] [[.yu]] դոմեյնն օգտագործեկ են դեռևս [[Սերբիա և Չեռնոգորիա|Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետություն]] կոչվելիս։ 2006 թվականի հունիսին Սերբիան և Չեռնոգորիան բաժանվել են երկու առանձին երկրների։ 2006 թվականի հուլիսին Սերբիայի գիտության նախարարությունը և 34 շահագրգիռ կազմակերպություններից բաղկացած խումբը հիմնադրել է Ազգային ինտերնետային դոմեյնների գրանցամատյանը (RNIDS): 2006 թվականի սեպտեմբերին ISO 3166 սպասարկման գործակալությունը որոշել է RS-ը հատկացնել որպես Սերբիայի ISO 3166-1 ալֆա-2 կոդ։ IANA-ն .rs-ը հատկացրեց որպես [[Վերին մակարդակի ազգային դոմեն|ccTLD]] այս երկրի համար։ IANA- ի կողմից անվան սերվերների պատվիրակումը սկսվել է 2007 թվականի սեպտեմբերին։ .rs դոմեյնային անունների գրանցումը սկսվել է 2008 թվականի մարտի 10-ին։

2007 թվականին [[ICANN|ICANN-ը]] նաև որոշել է, որ RNIDS-ը՝ նոր ''.rs'' դոմեյնի գրանցամատյանի օպերատորները, պետք է ժամանակավորապես շահագործեն նախկին [[.yu]] դոմեյնը մինչև դրա վերջնական վերացումը՝ 2009 թվականի սեպտեմբերի 30-ը կամ դրանից առաջ։ Սա թույլ է տվել երկամյա անցումային ժամանակահատված՝ առկա ''.yu'' անունները Սերբիայի համար ''.rs-''ի կամ Չեռնոգորիայի համար ''[[.me|.me-]]'' ի փոխանցելու համար։ [[.yu]] դոմեյնի ժամկետը վերջնականապես լրացավ 2010 թվականի մարտի 30-ին։ 

2018 թվականին [[Բրազիլիա|բրազիլական]] մի ընկերություն սկսել է .rs դոմեյնային անունների մարքեթինգ [[Ռիու Գրանդի դու Սուլ|Ռիու Գրանդի դու Սուլում]] գտնվող կազմակերպությունների համար, որոնք Բրազիլիայում կիսում են RS երկտառ կոդը, ինչպես նաև BR-RS ISO 3166 կոդը։ 

2018 թվականին .RS TLD-ն առաջարկել է [[Գաևիցա|սերբերեն լատինական տառերով]] դոմեյնի լրիվ գրանցում (Սերբիայում պաշտոնական փոքրամասնությունների խմբերի կողմից օգտագործվող այլ տառերի հետ միասին)՝ ընդհանուր առմամբ 67 տառ, որոնք կարող են օգտագործվել դոմեյնի անվան համար։ 

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.iana.org/root-whois/ax.htm **I'''ANA .am whois տեղեկություն] 

Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ
361

Հանդիսանում է 4-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 360-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 360 և 362 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
.mf

**.mf**, Սեն-Մարտենի (ֆրանսիական տարածք) վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Հաստատվել է 2007 թվականի նոյեմբերի 11-ին։ Այժմ Սեն-Մարտենում օգտագործվում են Գվադելուպայի .gp կոդը։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .am whois տեղեկություն 

mf
Ալյասկա (այլ կիրառումներ)

**Ալյասկա** - կարող է վերաբերել՝

* Ալյասկա (նահանգ) - ԱՄՆ-ի ամենամեծ նահանգն է, Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան մասում։
* Ալյասկա (ծովածոց) - ծովածոց է Խաղաղ օվկիանոսում։
* Ալյասկա (թերակղզի) - թերակղզի Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։
* Ալյասկայի լեռնաշղթա - լեռնաշղթա Ալյասկա թերակղզու հարավում, Հյուսիսային Ամերիկայի Կորդիլիեարների Խաղաղօվկիանոսյան գոտում։
* Ալյասկա - ձմեռային արտահագուստի տեսակ է։
Ալյասկայի ծովածոց

**Ալյասկայի ծոց** (), ծոց Խաղաղ օվկիանոսում։ Մակերեսը կազմում է 1327 կմ2։ Լայնությունը մուտքի մոտ՝ ավելի քան 2200 կմ է, խորությունը՝ մինչև 5659 մ։

Գլխավոր նավահանգիստներն են Սյուարդը (ԱՄՆ) և Պրինս Ռուպերտը (Կանադա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ծոցեր
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի ծոցեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կես դոլար

մինի|Շրջանառութան մեջ գտնվող ժամանակակից կես-դոլարանոց մետաղադրամը (ԱՄՆ 50 ցենտ)
**Կես դոլար** (անգլերեն՝ *half dollar*), ԱՄՆ դոլարի մանրուն դրամն է, 1 դոլարի կեսը, որը համապատասխանում է 50 ցենտի։

Մետաղադրամ է, որը սկզբում հատվել է արծաթից (1794 թվականից մինչև 1971-ը), իսկ 1971 թ.-ից սկսյալ՝ նաև այլ մետաղներից։ Կես դոլարի արժեք ունեցող մետաղադրամները ԱՄՆ-ում շրջանառության են թողվել տարբեր տեսակներով.

### Ընդհանուր շրջանառության կես դոլար մետաղադրամներ
* Կես դոլար («Իջնող մազերով պատկեր») (1794-1795)
* Կես դոլար («Ծալազարդ կիսանդրի») (1796-1797)
* Կես դոլար (հերալդիկ արծվով) (1801-1807)
* Կես դոլար («Ազատության աստվածուհի») (1807-1839)
* Կես դոլար («Ազատության աստվածուհին՝ նստած») (1839-1891)
* Կես դոլար («Բարբեր») (1892-1915)
* Կես դոլար («Ազատության աստվածուհին՝ քայլող») (1916-1947)
* Կես դոլար («Ֆրանկլին») (1948-1963)
* Կես դոլար («Քենեդի») (1964 - մինչև հիմա)

### Հոբելյանական կես դոլար մետաղադրամներ
* Կես դոլար («Կոլումբոսի էքսպո») (1892 - 1893)
* Կես դոլար («Պանամա - Խաղաղ օվկիանոս») (1915)
* Կես դոլար («Լինկոլն - Իլինոյս») (1918)
* Կես դոլար («Մեն») (1920)
* Կես դոլար («Ալաբամա») (1921)
* Կես դոլար («Միսսուրի») (1921)
* Կես դոլար («Ուխտագնաց») (1921)
* Կես դոլար («Գրանտ») (1922)
* Կես դոլար («Մոնրո») (1923)
* Կես դոլար («Հուգենոտ - վալոն») (1924)
* Կես դոլար («Կալիֆոռնիայի հոբելյանը») (1925)
* Կես դոլար («Լեքսինգթոն - Քոնքորդ») (1925)
* Կես դոլար («Ստոուն Մաունթեն») (1925)
* Կես դոլար («Ֆորտ Վանկուվեր») (1925)
* Կես դոլար («Հարյուր հիսունամյակ») (1926)
* Կես դոլար («Օրեգոն») (1926 - 1939)
* Կես դոլար («Վերմոնթ») (1927)
* Կես դոլար («Հավայական») (1928)
* Կես դոլար («Մերիլենդ») (1934)
* Կես դոլար («Բուն») (1934 - 1938)
* Կես դոլար («Տեքսաս») (1934 - 1938)
* Կես դոլար («Արկանզաս») (1935)
* Կես դոլար («Քոնեքթիքութ») (1935)
* Կես դոլար («Գուդզոն») (1935)
* Կես դոլար («Սան Դիեգո») (1935)
* Կես դոլար («Սպենիշ Թրեյլ») (1935)
* Կես դոլար («Օլբանի») (1936)
* Կես դոլար («Բեյ Բրիջ») (1936)
* Կես դոլար («Բրիջպորտ») (1936)
* Կես դոլար («Ցինցինատի») (1936)
* Կես դոլար («Քլիվլենդ») (1936)
* Կես դոլար («Կոլումբիա») (1936)
* Կես դոլար («Էլջին») (1936)
* Կես դոլար («Դելավեր») (1936)
* Կես դոլար («Նորֆոլք») (1936)
* Կես դոլար («Ռոդ Այլենդ») (1936)
* Կես դոլար («Ռոբինսոն - Արկանզաս») (1936)
* Կես դոլար («Վիսկոնսին») (1936)
* Կես դոլար («Յորք գավառ») (1936)
* Կես դոլար («Լինչբուրգ») (1937)
* Կես դոլար («Լոնգ-Այլենդ») (1937)
* Կես դոլար («Գեթիսբուրգ») (1937)
* Կես դոլար («Էնթիթեմ») (1937)
* Կես դոլար («Ռոանոք») (1937)
* Կես դոլար («Նյու Ռոշել») (1938)
* Կես դոլար («Այովա») (1946)
* Կես դոլար («Բուքեր Վաշինգտոն») (1946 - 1951)
* Կես դոլար («Վաշինգտոն - Քարվեր») (1951 - 1954)

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
.bl

**.bl**, Սեն-Բարտելմիի () վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Հաստատվել է Սեն-Բարտելմիին Ֆրանսիական համայնքի կարգավիճակ տալուց հետո՝ 2007 թվականի հուլիսի 15-ին։ Այժմ Սեն-Բարտելմիում օգտագործվում են Գվադելուպայի .gp և Ֆրանսիայի .fr կոդերը։

## Աղբյուրներ
* ISO 3166-1 Newsletter VI-1 (2007-09-21)։ Assignment of code elements for Saint Barthélemy and Saint Martin and update of France and other French Territories.
## Արտաքին հղումներ
* IANA .bl whois տեղեկություն

bl
ԲարՔեմփ

մինի|աջից|Առաջին ԲարՔեմփի մասնակիցները, միաժամանակ հետևում են պրեզենտացիային և լուսաբանում ու մեկնաբանում են միջոցառումը Համացանցում։

**ԲարՔեմփ**, մասնակիցների կողմից կազմակերպվող կոնֆերանսների միջազգային ցանց։ Այդ կոնֆերանսները «մասնակցային» աշխատանքային սեմինարներ են՝ միջոցառումներ, որտեղ մասնակիցները իրենք են բերում ներկայացվելիք թեմաները։ Առաջին ԲարՔեմփերի թեման վաղ-շրջանի համացանցային ծրագրերն էին և դրանց հետ փոխկապակցված բաց կոդով (open source) տեխնոլոգիաները, սոցիալական ցանցային պրոտոկոլները և տեղեկատվության բաց ֆորմատները։ ԲարՔեմփի ֆորմատը նաև օգտագործվել է այլ կարգի բազմազան թեմաներ ներկայացնելու, քննարկելու նպատակով, այդ թվում՝ հանրային փոխադրամիջոցների, առողջապահության և այլ ոլորտների։

## Պատմություն
մինի|Երևան 2013 ԲարՔեմփը
«ԲարՔեմփ» անվանումն առաջացել է միջոցառման ակունքը հանդիսացող հաքերական «ֆուբար» (անհայտ փոփոխական) տերմինի կեսկատակ նմանաձայնությամբ. ԲարՔեմփն առաջացել է Ֆու Քեմփ միջոցառումներից, որոնք բաց կոդով (open source) հրատարակչության նախաձեռնող Թիմ Օ'Ռայլիի կողմից նախաձեռնվող, միայն հրավերների հիման վրա և մասնակցային հիմունքներով անցկացվող կոնֆերանսներ էին։

Առաջին ԲարՔեմփը անցկացվել է Փալո Ալթոյում, ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգում, 2005 թվականի օգոստոսի 19-ից 21-ը, Socialtext-ի գրասենյակում։ Այն կազմակերպելու համար մեկ շաբաթից էլ պակաս ժամանակ պահանջվեց, միջոցառմանը 200 մարդ մասնակցեց։ Այդ ժամանակներից ի վեր աշխարհի ավելի քան 350 քաղաքներում ԲարՔեմփեր են կազմակերպվել՝ Հյուսիսային Ամերիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Աֆրիկայում, Եվրոպայում, Միջին Ասիայում, Ավստրալասիայում և Ասիայում։

ԲարՔեմփերը հաճախ դասում են այսպես կոչվող ոչԿոնֆերանսերի՝ ոչ ֆորմալ և կոնֆերանս բառերի միաձուլումից (անգլերեն unConference unformal + conference)։

## Արտաքին հղումներ
* Բարքեմփերի կենտրոնացված վիքի կայք, աշխարհում սպասվող բարքեմփեր, զանազան ընդհանուր նյութեր
* ԲարՔեմփ Երևան
* ԲարՔեմփի կանոնները
* Խորհուրդներ ԲարՔեմփ առաջին անգամ այցելողներին

Կատեգորիա:Կոնֆերանսներ
Աբու Դաբի

**Աբու Դաբի** (, «Եղջերուի հայրը»), Միացյալ Արաբական Էմիրությունների և Աբու Դաբիի Էմիրության մայրաքաղաքը։ Նավահանգիստ Պարսից ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1760 թվականին։ Մի գեղեցիկ լեգենդ կա ՄԱԷ-ի մայրաքաղաքի ստեղծման մասին։ Արաբ որսորդները օազիսներից մեկում եղջերուին հետապնդելիս հասնում են Պարսից ծոցի ափերը, որտեղ էլ եղջերուն ջուրն է նետվում և լողալով հասնում մի կղզու։ Որսորդները հետևում են եղջերվին, որն էլ նրանց հասցնում է քաղցրահամ աղբյուրի մոտ։ Որսորդներն, ի նշան երախտագիտության, չեն սպանում նրան։ Իսկ աղբյուրի մոտ հիմնված բնակավայրը կոչում են «Եղջերուի հայրը», ինչը արաբերեն հնչում է որպես Աբու Դաբի։

## Աշխարհագրություն
Պարսից ծոցի կղզիներից մեկում է՝ մայրցամաքից 4&nbsp;կմ հեռավորության վրա։ Կղզին մայրցամաքին կապված է 2 ավտոմոբիլային կամուրջներով։

## Տրանսպորտ
Քաղաքում է Մինա Զաիդ նավահանգիստը և Միջազգային օդանավակայանը։

Հիմնական փոխադրամիջոցը տաքսին է։ Փողոցները լայն են, արդիական կառուցապատմամբ, երթևեկությունը եռագիծ է բոլոր կողմերից։ Որպես կանոն՝ հյուսիսից հարավ ձգվում են ճանապարհները, իսկ արևմուտքից արևելք՝ փողոցները։ Փողոցները բաժանված են կենտրոնից, բաժանման գիծը պատված է արմավենիներով։

## Սպորտ
2009 թվականից Յաս կղզու ճանապարհին ընդունվում է Ֆորմուլա 1-ի էտապներից մեկը՝ Աբու Դաբիի գրան-պրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Աբու Դաբի
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Յուղ

մինի|Ձիթայուղ
**Յուղ** (նաև՝ *ճարպեր*), բնության մեջ լայնորեն տարածված կենդանական, հանքային կամ բուսական ծագում ունեցող նյութեր, կամ սինթետիկ միացություններ։ Յուղերը սովորաբար հեղուկ են, ճարպերն ընդհանրապես կարծր են կամ կիսակարծր՝ սովորական ջերմաստիճանի տակ։ Երկուսն էլ յուղալի են՝ շոշափելիս և յուղերի ու ճարպերի շատ տեսակները զանազան կերակուրների բաղկացուցիչ մաս են կազմում։

Տեխնիկական յուղերը օգտագործվում են արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ։

## Յուղերի տեսակներ

### Կենսաբանական ծագում ունեգող յուղեր

### Հանքային յուղեր

### Սինթետիկ յուղեր

## Տես նաև
* Կարագ
* Ձեթ
* Ճարպ
* Մարգարին
* Քսանյութեր

Կատեգորիա:Յուղեր
Կատեգորիա:Քսանյութեր
Բյուրականի աստղադիտարան

**Վիկտոր Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարան,** աստղադիտարան Հայաստանի Բյուրական գյուղում, Արագած սարի լանջին։ Պատկանում է Հայաստանի Գիտությունների Ակադեմիային և տնօրինվում նրա միջոցով։ Համարվում է Արևելյան Եվրոպայի և Միջին Արևելքի կարևորագույն աստղադիտարաններից մեկը։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1946 թվականին ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի ջանքերով, եղել է աստղադիտարանի առաջին տնօրենը։ Ճարտարապետն է Սամվել Սաֆարյանը։

Բյուրականի աստղադիտարանի առաջին աստղագետներից են եղել Հայկ Բադալյանը, Բենիամին Մարգարյանը, Ռուբեն Սահակյանը, Գրիգոր Գուրզադյանը, Լյուդվիգ Միրզոյանը, Նինա Իվանովան, Վաղարշակ Սանամյանը, Մարատ Առաքելյանը, Էդվարդ Խաչիկյանը և Կարլոս Գրիգորյանը։

## Տեղանքը և կառուցվածքը
Բյուրականի աստղադիտարանը գտնվում է Արագած լեռան հարավային լանջին՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Բյուրական գյուղում։ Նրա կոորդինատներն են 40°20′07″Հյ 44°16′25″Աե։ Գտնվում է Երևանից 50 կմ հյուսիս, 1500 մետր բարձրության վրա։

Աստղադիտարանը կազմված է երկու մասից՝ բնակելի ավանից և գործառնական մասից, որը ներառնում է դիտաշտարակները, վարչական և լաբորատորիայի շենքերը, ժողովասրահը և հյուրերի տունը։ Արտաքին մուտքի աստիճանավանդակը ունի յուրահատուկ ճարտարապետական ոճ։

## Աստղադիտակները
### Խոշոր աստղադիտակներ
մինի|220x220px|Տիեզերքը Բյուրականից|alt=
thumb|Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարանը Բյուրականում
* ZTA-2.7 - 2.7 մետր Կասեգրեյնի ռեֆլեկտորը Բյուրականի հիմնական աստղադիտակն է։ Աշխատում է 1975 թվականից։ Նախագծել է Բագրատ Հովհաննիսյանը, Ռուսաստանի LOMO ասոցիացիայում։
* 103/136/213 սմ Շմիդի համակարգի աստղադիտակը։ Գործածվում է 1960 թվականից։
* 53/53/180 սմ Շմիդի հեռադիտակ

### Փոքր աստղադիտակներ
* 50 սմ ռեֆլեկտոր
* 40 սմ ռեֆլեկտոր
* 20 սմ ռեֆլեկտոր

### Ռադիոօպտիկական աստղադիտակ
* PDS-1010A - միկրոդենսիտոմետր (խտությունը չափելու գործիք)

## Գրականություն
* Էդուարդ Խաչիկյան. Բյուրականի աստղադիտարանը, «Գարուն» 1967, № 6։ 

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Հայկական աստղագիտական ընկերություն
* Բյուրականի աստղադիտարանը (անգլերեն)

Կատեգորիա:Աստղագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի աստղադիտարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Բյուրականի շենքեր և կառույցներ
Շարջայի Էմիրություն

**Շարջայի Էմիրություն** ( *Aš Šāriqah)***,** էմիրություն ԱՄԷ-ում՝ համանուն մայրաքաղաքով։ Երկիրը կազմող յոթ էմիրությունների շարքում այն ​​զբաղեցնում է երրորդ տեղը թե՛ տարածքով, թե՛ բնակչությամբ։

Էմիրությունը ներառում է էքսկլավներ երկրի արևելքում՝ Կալբա, Դիբա Ալ-Իզն և Խոր-Ֆակկան։ Շարժայի կողքին գտնվում է ԱՄԷ-ի երկրորդ կարևորագույն քաղաքը՝ Դուբայը։ Քաղաքների միջև խորհրդանշական սահմանը ճանապարհային հանգույց է՝ կեսը Շարժայում, կեսը Դուբայում։ Բնակչությունը՝ ։

Կառավարման ձևը սահմանադրական միապետություն է։ Էմիրության կառավարիչը շեյխ Սուլթան բեն Մուհամմադ ալ-Քասիմին է։

## Ծանոթագրություններ
Քմերական կայսրություն

մինի|250px|Քմերական կայսրության ֆրանսիական քարտեզ
**Քմերական կայսրությունը** (նաև՝ **Կամբուջադեշա**) Հարավ-արևելյան Ասիայի միջնադարյան խոշորագույն երկրներից մեկն էր, որն ընդգրկում էր Հնդկաչինի մեծ մասը, այդ թվում՝ ժամանակակից Կամբոջան (որը Կայսրության կորիզն էր կազմում), Լաոսը, Մալայզիան և Թաիլանդի ու Մյանմարի մի մասը։

Քմերական կայսրության սկզբնավորումը վերագրվում է 802 թվականին, երբ ճավայեցի ազնվական Ջայավարմանը հայտնվեց Հնդկաչինում՝ քմերական «Կամբուջա» կոչվող երկրում և 790 թ. հայտարարվեց այդ երկրի թագավոր՝ որպես Ջայավարման II, իսկ ապա հիմնեց սքանչելի Անգկոր քաղաքը (802 թ.) և այդպիսով իրեն հռչակեց «քմերների չակրավարտին», որը հապամատասխանում է եվրոպական «կայսր» տիտղոսին։

Հետագայում Քմերական կայսրությունն ընդլայնեց իր սահմանները, գրավելով նորանոր տարածքներ բոլոր կողմերից, և XI դարում դարձավ Հարավարևելյան Ասիայի հզորագույն պետությունը։ Զարգանում էին արվեստները, առևտուրը, նավագնացությունը և այլ բնագավառներ։ Պետությունը բազմազգ էր, բայց արքունիքում տիրում էր սանսկրիտը և հնդկական այլ բարբառներ, իսկ քմերերենը հիմնական խոսակցական լեզուն էր երկրի կենտրոնական մասերում և մայրաքաղաքում՝ Անգկորում։ Իշխող դավանանքն էր բուդդայականությունը։

Հետզհետե պետությունը թուլացավ և սկսեց տրոհվել, իսկ երբ երկրի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Անգկորից Պնոմպեն (1443 թ.), դա համարվեց կայսրության վերջնական կործանումը։

Կատեգորիա:Կամբոջայի պատմություն
Կատեգորիա:Քմերական կայսրություն
Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ
Յալուցզյան

**Յալուցզյան** (չինարեն, պինյին տառադարձութամբ՝ *Yalu jiang*՝ *«Յալու գետ»*, կորեերեն՝ *Ամնոկկան*), գետ Մանջուրիայում, Կորեական թերակղզուց հյուսիս, հանդիսանում է Չինաստանի և Հյուսիսային Կորեայի պետական սահմանագիծը։ *Յալու* անունը ծագում է մանջուրերեն բառից, որը նշանակում է «երկու երկրների սահման»։ Որպես բնական և պատմական սահման, Յալուցզյանը միշտ ունեցել է կարևոր քաղաքական, ռազմավարական, տնտեսական նշանակություն։

## Աշխարհագրություն
Գետը սկիզբ է առնում Չանբայշան սարահարթում (Չինաստանի Գիրին նահանգ) և, հոսելով հարավարևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ, թափվում է Արևմտա-Կորեական ծոց։ Երկարությունն է 813 կմ, ավազանի տարածքը՝ 63 000 կմ²։

## Պատմություն
Յալուցզյան գետը հատկապես հայտնի է պատմության մեջ երկու ականավոր ռազմական իրադարձությունների կապակցությամբ.
* Յալու գետի ճակատամարտ (1894)՝ 1894 - 1895 թթ. Ճապոնա-չինական պատերազմի ընթացքում
* Յալու գետի ճակատամարտ (1904)՝ Ռուս-ճապոնական պատերազմի ընթացքում

## Տնտեսություն
Յալուցզյանի վրա կառուցված են մի շարք հիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք էլեկտրական էներգիա են մատակարարում երկու հարևան երկրների քաղաքները։ Այդ էլեկտրակայաններից առանձնապես նշանավոր է Սուփհունի ՀԷԿ-ը, որը հանդիսանում է Ասիայի հզորագույն հիդրոէլեկտրակայաններից մեկը։ Գետը նավարկելի է մինչև Հեսան քաղաքը, իսկ ծովային նավերի համար՝ միայն մինչև գետաբերանից ոչ հեռու գտնվող չինական Դանդուն քաղաքը։ Ձմռանը գետը սառցակալում է։ Յալուցզյանն օգտագործվում է նաև տրանսպորտի և ձկնորսության նպատակներով՝ տեղացի բնակչության կողմից։ Կառույցներից ամենանշանավորը թերևս Չինա-կորեական բարեկամության կամուրջն է, որը միացնում է գետաբերանի մոտ գտնվող չինական Դանդուն և կորեական Սինիյջու քաղաքները (կառուցված՝ 1943 թվականին)։

Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Դեղին ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Պարսից ծոց

մինի|300px|Պարսից ծոց
**Պարսից ծոց** ( - կարդ.՝ *խալիջ-ե ֆարս*,  - *ալ-խալիջ ալ-ֆարսի*, արաբական երկրներում հաճախ նաև կոչվում է  *ալ-խալիջ ալ-արաբի*, «Արաբական ծոց»), Արաբական թերակղզու և Իրանի միջև գտնվող ծոց։ Հորմուզի նեղուցով միացած է Օմանի ծոցին, Արաբական ծովին և Հնդկական օվկիանոսին։ Մակերեսը 239 հազար կմ² Է, լայնությունը՝ 180–320 կմ, խորությունը՝ 50–102 մ։ Պարսից ծոցի մեջ է թափվում Շատ ալ-Արաբ գետը։ Խոշոր կղզիներն են Բահրեյնը և Քեշմը։ Հիդրոլոգիական ռեժիմով միջերկրական ծով է։ Ջրի ջերմաստիճանը օգոստոսին 30–33°C է, փետրվարին՝ 15 –21°С, աղիությունը՝ մինչև 40‰։ Հոսանքներն ունեն ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղություն։ Կա ձկնորսություն, մարգարտի արդյունահանում։ Պարսից ծոցի հատակը և նրան հարող շրջանները հարուստ են նավթի և գազի պաշարներով։ Գլխավոր նավահանգիստներն են՝ Ֆաո, Բասրա (Իրաք), Աբադան, Բենդեր Խոմեյնի (նախկին Բենդեր Շահպուր), Բենդեր Մահշահր, Խարք (Իրան), Ալ-Քուվեյթ (Քուվեյթ), Ռաս Տանուրա (Սաուդյան Արաբիա), Մանամա (Բահրեյն), Ումմ–Սաիդ (Կատար), Աբու Դաբի (Արաբական Միացյալ Էմիրություններ)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Պարսից ծոց
Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Կուլտային կինո

**Կուլտային կինոն** (անգլերեն՝ cult film) այն տեսակ կինոն է, որ իր շուրջ է հավաքել վսեմաբար նվիրված բայց համեմատաբար քիչ թվով երկրպագուների խմբի։ Հաճախ, կուլտային կինոները իրենց երկրպագուների խմբից բացի հայտնի չեն. սակայն, կան բացառություններ, որոնց հաջողվել է հիմնական հոսքի ունկնդիրների մեջ հռչակ շահել։ Շատ կուլտային կինոներ իրենց կուլտային դիրքից անցել և դասական կինոների են վերածվել. սակայն որոշները «այնքան վատ է, որ լավն է» բազմազանության են պատկանում և ճակատագրված են մնալ խավարում։ Կուլտային կինոնկարները հաճախ բարգավաճ, համակված և կոնկրետված երկրպագուկան ենթամշակույթի աղբյուր են դառնում, որն էլ պատճառն է պաշտամունքային համանմանության։ Բայց ոչ ամեն կինո, որ ժանտ երկրպագուներ ունի, կուլտային կինո է։ Հաճախ, պաշտամունքային կինոները սահմանափակ, բայց շատ հատուկ կոչ ունեն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Իննոկենտիոս V

**Իննովկենտիոս V** (), աշխարհիկ անունը՝ **Պիեռ դը Տարանտեզ**, (ֆրանս.՝ Pierre de Tarentaise) (), Հռոմի պապ 1276 թվականի հունվարի 21-ից՝ հունիսի 22-ը։ Հաջորդել է Գրիգոր X պապին։ Կաթոլիկ եկեղեցու պատմության մեջ առաջին պապն է Դոմինիկյան միաբանությունից։

Աշխատակցել է կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր Ալբերտ Մեծի և Թովմա Աքվինացու հետ՝ Դոմինիկյան միաբանության փիլիսոփայությունը ուսումնասիրելու համար կանոններ մշակելու գործում։ Նա դոմինիկյան էր դարձել մոտավորապես 1240 թ. և ուսում է ստացել Փարիզի համալսարանում (1255 - 1259 թթ.), որտեղ նա հետագայում դասավանդել է 1259 - 1264 թթ., և ապա կրկին՝ 1267 - 1269 թթ.։ Մի քանի տարի դոմինիկյանների ֆրանսիական թեմը գլխավորելուց հետո, 1272-ին նա նշանակվել է Լիոնի արքեպիսկոպոս՝ Հռոմի պապ Գրիգոր X-ի կողմից, որին և Պիեռ դը Տարանտեզը հաջորդեց պապական աթոռին, ձեռնադրվելով որպես Իննովկենտիոս V։

Իր կարճատև գահակալթյան ընթացքում Իննովկենտիոս V-ը շարունակում էր Գրիգոր X-ի ջանքերը՝ ձեռնարկել մի նոր խաչակրաց արշավանք, վերամիավորել Հունական և Հռոմեական եկեղեցիները և միմյանց հետ հաշտեցնել Իտալիայի պատերազմող պետությունները։

Իննովկենտիոս V-ը ամենահարգված պապերի թվին է պատկանում Կաթոլիկ եկեղեցում և ժամանակակից շրջանում Վատիկանը նրան պաշտոնապես կարգեց սրբերի դասին (Լևոն XIII-ը, 1898 թվականին)։ Իննովկենտիոս V-ի օրը կաթոլիկների կողմից նշվում է հունիսի 22-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Աջման

**Աջման** (արաբ. عجمان‎‎), քաղաք Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Աջմանի Էմիրության վարչական կենտրոնը։

Բնակչությունը 225 հազ.&nbsp;մարդ (2003)։ Բնակչությամբ 5-րդ քաղաքը ԱՄԷ-ում։

Դեռ հին ժամանակներից հայտնի է որպես ձկնորսական կենտրոն, ինչպես նաև մարգարիտի հանքավայր։ Սակայն, մինչև վերջին ժամանակները համարվում էր փոքր քաղաք։ Միայն վերջերս քաղաքը սկսեց արագորեն զարգանալ՝ շնորհիվ հարևանությամբ գտնվող մեգապոլիսների՝ Դուբայ և Շարջա։

Քաղաքը գտնվում է Պարսից ծոցի ափին, Շարջայից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, Շարջա և Դուբայ քաղաքների հետ 2 միլիոն բնակչությամբ ստեղծելով քաղաքային ագլոմերցիա։

Քաղաքում կա նավահանգիստ։

Աջմանը միակ էմիրությունն է, որում չի հայտնաբերվել նավթ։ Սակայն Աջմանն ավելի հայտնի է իր նավաշինական գործունեությամբ, որտեղ մինչև օրս հնագույն մեթոդներով կառուցում են հին արաբական առագաստանավեր և ժամանակակից ապակեպլաստ նավեր։

Քաղաքը հայտնի է նաև իր Ազգային պատմական թանգարանով։ Կարելի նաև տեսնել քառակուսի աշտարակը, Ալ-Նուամի մզկիթը և ուղտերի մրցավազքի հարթակը։

## Արտաքին հղումներ
* Աջման &nbsp;-&nbsp;ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը

Կատեգորիա:ԱՄԷ
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Օլբանի

**«Օլբանի» կես դոլար** անունով հայտնի մետաղադրամը (50 ցենտ) արտադրվել և բաց է թողվել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարության կողմից 1936 թվականին, որպես հոբելյանական մետաղադրամ՝ նշելու համար Նյու Յորքի Օլբանի քաղաքի 250-ամյակը։

## Պատմություն
Օլբանի բնակավայրին քաղաքի կարգավիճակ տրվեց 1686 թվականի հուլիսի 22-ին, բրիտանական Նյու Յորք նահանգի նահանգապետ Թոմաս Դոնգանի կողմից։

Մետաղադրամը հատված է արծաթից, պետական ստանդարտով։ «Օլբանի» կես դոլարը համարվում է հազվագյուտ մետաղադրամ (հատվել է ընդամենը 17 671 հատ, որոնցից մի մասը ձուլել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին), և այն բարձր է գնահատվում կոլեկցիոներների կողմից։

## Նկարագրություն
### Դիմերես
Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում պատկերված է թխկու ճյուղը կրծող կուղբ, ներքևում՝ գրություն. *HALF DOLLAR* («կես դոլար»), վերևում՝ *UNITED STATES OF AMERICA* («Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ»)։

### Դարձերես
Ետևի կողմում՝ միմյանց ողջունող նահանգապետ Թոմաս Դոնգանը, Օլբանիի առաջին քաղաքապետ Փիթեր Շոյլերը և մեծահարուստ առևտրական, շոտլանդացի ազնվական Ռոբերտ Լիվինգստոնը։ Ներքևում գրված է՝ *ALBANY N.Y.* («Օլբանի, Ն.Յ.»), և տարեթիվ՝ *1936*, վերևում՝ *SETTLED - 1614 CHARTERED - 1686* («Բնակեցված՝ 1614, Կանոնադրված՝ 1686»)։

Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Հոբելյանական դրամներ
Կատեգորիա:Կղբի պատկերով դրամներ
Սրբազան լեռը

**Սրբազան Լեռը** (իսպաներեն՝ *La Montaña Sagrada*. անգլերեն՝ *The Holy Mountain*) 1973 թվականին նկարահանված պաշտամունքային կինո է, որի ռեժիսորն է Ալեխանդրո Խոդորովսկին, ով նաև մասնակցել է ֆիլմի ստեղծմանը իբրև դերասան, երգահան, սեթի և կոստյումի ձևավորող։

Ֆիլմը արտադրվել է ABKCO-ից Բիթլզի տնօրեն Ալեն Կլայնի միջոցով՝ նրանից հետո, որ Ալեխանդրո Խոդորովսկին ստոգետնյա հետնորդություն գտավ Խլուրդը ֆիլմի համար և շահեց Ջոն Լենոնի և Ջորջ Հարիսոնի գովքը (Ջոն Լենոնը և Յոքո Օնոն արտադրության գումար հատկացրին)։

Այն ցուցադրվել է տարբեր միջազգային կինոփարատոններում, նաև 1973 թվականի Կաննի Կինոփառատոնում, և սահմանափակ չափով Նյու Յորքում և Սան Ֆրանցիսկոյում։ Այնուամենայնիվ, ֆիլմը լայնորեն լույս չտեսավ մինչև 2007 թվական, երբ թողարկվեց ֆիլմի նոր տարբերակը ԱՄՆ-ում՝ Խլուրդը կինոյի հետ ցուցադրվելով, և նույն տարվա մայիսի 1-ին այն թողարկվեց նաև DVD-ի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1973 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալեխանդրո Խոդորովսկու ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սյուրռեալիստական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կրոնի մասին
Խլուրդը

**Խլուրդը** (իսպաներեն՝ *El Topo*) 1970 թվականի այլիմաստային պաշտամունքային կովբոյական ֆիլմ է, ռեժիսորը և գլխավոր դերասանն է Ալեխանդրո Խոդորովսկին։ Դա բնութագրված է իր օտարոտի բնութագրերով և դեպքերով, կիսանդամ և թզուկ ներկայացուցիչների օգտագործելով, և քրիստոնեական սիմվոլիզմի և արևելյան փիլիսոփայության ծանր բաժնեչափերով։

## Սյուժե
Ֆիլմը մի կատաղած, սևահագուստ հրացանակրի կնոջ լուսավորման փնտրտուքի մասին է։ Շատ տարիների ընթացքում ֆիլմը միայն կարելի էր կեսգիշերյա ցուցադրումներում, արվեստի կենտրոններում և ապօրինի տեսամագնիտոֆոններով տեսնել՝ մինչև իր պաշտոնական DVD-ի վրա լույս տեսնելը 2007 թ.-ի մայիսի 1-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ալեխանդրո Խոդորովսկու ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սյուրռեալիստական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեստերն ֆիլմեր
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների վարչական բաժանում

աջից|մինի|300px|ՄԱԷ-ի Էմիրությունները և քաղաքները

ՄԱԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրություններից՝ Աբու Դաբի, Աջման, Դուբայ, Ֆուջեյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարջա և Ումմ-ալ-Քուվեյն։ 7 էմիրությունները միասին գրավում են տարածք, որը համարժեք է Պորտուգալիային։ Աբու Դաբիի Էմիրությունը գրավում է պետության տարածքի 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրության՝ Աջմանի տարածքն է ընդամենը 250 քառ. կմ։

ՄԱԷ-ի յոթը էմիրություններն են՝

* Աբու Դաբիի Էմիրություն
* Աջմանի Էմիրություն
* Դուբայի Էմիրություն
* Շարջայի Էմիրություն
* Ռաս-ալ-Խայմայի էմիրություն
* Ումմ-ալ-Քուվեյնի Էմիրություն
* Ֆուջեյրայի Էմիրություն

*
3 լիրա (Միլան, Մարիա Թերեզա)

**Մարիա Թերեզայի 3 լիրա** մետաղադրամը (կես սկուդո) արտադրվել և բաց է թողվել Միլանի կիսանկախ կառավարության կողմից 1777 թվականից մինչև 1780 թ., ավստրիական թագուհի Մարիա Թերեզայի գերիշխանության ներքո։

Բաղադրությունը՝ 90% հարգի արծաթ, կշիռը՝ 11,6 գրամ, տրամագիծը՝ 31 մմ։

Երեք լիրայի արժեք ունեցող մետաղադրամները Միլանում շրջանառության են թողվել 2 տարբեր տեսակներով.

* **3 լիրա («Մարիա Թերեզա»)** (1777 - 1780 թթ.)
* 3 լիրա («Իոսիֆ II») (1781 - 1786 թթ.)

## Պատմություն
Մետաղադրամը հատված է արծաթից, Իտալական պետություններում ընդունված ստանդարտով (90% հարգի արծաթ, կշիռը՝ 11,6 գրամ, տրամագիծը՝ 31 մմ)։ «Մարիա Թերեզայի 3 լիրան» հատվել էր մեծ քանակով, և հետևաբար առանձնապես նումիզմատական արժեք չի ներկայացնում։

## Նկարագրություն
### Դիմերես
Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում պատկերված է Մարիա Թերեզայի ավանդական պրոֆիլը, վերևում՝ լատիներեն գրություն թագուհու անվամբ և տիտղոսով։

### Դարձերես
Ետևի կողմում՝ Մարիա Թերեզայի թագավորական զինանշանը և տարեթիվը։ Առկա է նաև փողերանոցի դրոշմը, քանի որ այս դրամը արտադրվել է ոչ միայն Միլանում, այլ նաև Վիեննայում։

Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Իտալական լիրա
Կատեգորիա:Իտալիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լիրա
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Լիրա

[մինի|աջից|1863 թ. [իտալական լիրա ։]]
**Լիրան** դրամական միավոր է մի շարք երկրներում։ Անվանումը իտալերեն է (lira), որը ծագում է լատիներեն libra բառից։ Libra-ն կշռի միավոր էր, որն օգտագործվում էր արծաթը կշռելու համար։ Համապատասխանում է բրիտանական ֆունտ ստեռլինգին, և ֆունտի՝ կշռի միավորի նշանը (հապավումը) առ այսօր ԱՄՆ-ում նշվում է lb տառերով։

Որպես տարադրամ, լիրան համատարած է եղել զանազան եվրոպական, ասիական և աֆրիկյան երկրներում։ Այսօր միայն Թուրքիայի դրամական միավորն է կոչվում «լիրա» (թուրքական լիրա)։

Նախկինում շրջանառության մեջ են եղել «լիրա» կոչվող հետևյալ տարադրամները.

*Բարդիի լիրա
*Բոցցոլոյի լիրա
*Եթովպական լիրա
*Եմենի լիրա
*Էմիլիայի լիրա
*Էրիտրեայի լիրա
*Իտալական լիրա
*Իտալական Սոմալիլենդի լիրա
*Լիբանանյան լիրա
*Լոմբարդա-վենետիկյան լիրա
*Լուկկայի լիրա
*Կազալեի լիրա
*Կաստիլիոնեի լիրա
*Մալտայի լիրա
*Մանտուայի լիրա
*Մասսայի լիրա
*Մասսերանոյի լիրա
*Միլանի լիրա
*Մոդենայի լիրա
*Նեապոլի լիրա
*Պարմի լիրա
*Ջենովայի լիրա
*Սան Մարինոյի լիրա
*Սարդինական լիրա
*Սիրիական լիրա
*Վատիկանի լիրա
*Վենետիկյան լիրա
*Վերչելլիի լիրա
*Տոսկանայի լիրա
*Ցիսպադանյան լիրա

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Լիրա
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Իտալիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Սան Մարինոյի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Վատիկանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Էրիթրեայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Եմենի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Սոմալիի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Լիբանանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Մալթայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Ծաղկեվանք (Արա լեռ)

**Ծաղկեվանք** կամ **Կույս Վարվառա**, քարանձավում փորած վանք, Հայաստանի Արա լեռան վրա։ Մոտակա բնակիչները այնտեղ տոնում են թե քրիստոնեական և թե հեթանոսական տոները։

## Աշխարհագրություն
Ծաղկեվանքը գտնվում է Արա լեռան վրա, Արագածոտնի մարզում։
Մամռոտ վանքի մեջ կա մի աղբյուր, որն ասվում է թե առողջարար հատկություններ ունի, հատկապես տեսողության կապակցությամբ։ Ջրում ցինկի նշանակալի մակարդակ կա, որը օգնում է տեսողության, ինչպես նաև հոդերի և մկանների ջղաձգության դեպքում։ Տեղի բնակիչները դրան «Սուրբ ջուր» են անվանում։

## Ավանդություններ
Ծաղկեվանքը Կույս Վարվառայի մահարձանն է համարվում։ Իսկ ըստ Վատիկանի՝ Սուրբ Վարվառան, ինչպես Սուրբ Քրիստափորը հավանաբար առասպելական է, իսկ եթե ոչ՝ ապա կամ իր դաժան հոր ձեռքին է զոհվել քրիստոնեություն ընդունելու համար, և կամ հափշտակվել հրեշտակների միջոցով։

Ըստ մի այլ լեգենդի, Ծաղիկ անունով մի կույս աղջիկ էր ապրում։ Հայկական իշխաններից մեկը հավանում է նրա գեղեցկությանը և ուզում է բռնի տիրանալ նրան։ Ծաղիկը վախենալով փախչում է Արայի լեռ թաքնվելու համար։ Լեռան ստորոտում նա հանդիպում է մի հովվի, որը գառներ էր արածեցնում և խնդրում ոչ մեկին չհայտնել իր տեղը։

Զայրացած իշխանը սկսում է փնտրել Ծաղիկին նրան պատժելու համար, հանդիպում է հովվին, հովիվը վախենում է նրանից և հայտնում Ծաղիկ կույսի տեղը։
Ծաղիկը տեսնելով, որ իշխանը ուր որ է կհասնի իրեն, բարձրանում է հսկա ժայռին և իրեն ներքև նետում։ Այդ պահին մատնիչ հովիվը իր ոչխարներով քարանում է։ Ծաղկի անվամբ էլ Արայի լեռան վրայի մատուռը կոչվում է իր անունով։ Մատուռի կտուրից կաթող ջուրը համարվում է Ծաղիկ կույսի արցունքները։ Մարդիկ գալիս են և տանում այդ ջրից, հավատալով, որ այն կբուժի իրենց և կենդանիների աչքերը։

## Գրականության մեջ
Խաչատուր Աբովյանը իր Առաջին Սերը պատմվածքի մեջ գրել է.

## Պատկերասրահ

Caxkevanq5.jpg
Caxkevanq1.jpg
View from inside kuys varvara.JPG|Տեսարան՝ Ծաղկեվանքից դեպի դուրս
Kuys varvara patker.JPG|աջից|Կույս Վարվառայի պատկերը Ծաղկեվանքում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քարանձավային վանքեր
Սրբի և պոռնիկի բարդույթ

Ֆրոյդական հոգեվերլուծության (փսիխոանալիզ) մեջ, **Տիրամայր-պոռնիկի բարդույթ** կամ **Մադոննա-պոռնիկի կոմպլեքսը** տղամարդու մեջ առաջացող հոգեբանական բարդույթ է։ Տերմինն օգտագործվում է նաև առօրյա կյանքում, հաճախ՝ տարբեր նրբերանգներով։

Ըստ ֆրոյդական հոգեբանության, այս բարդույթը հաճախ առաջանում է այն դեպքում, երբ մարդը մեծանում է սառը, չոր, հույզեր չարտահայտող մոր խնամքի տակ։ Այսպիսի տղամարդը հաճախ սիրահետում է իր մոր հատկանիշներով կանանց՝ հուսալով լրացնել իր մանկության ընթացքում չբավարարված մտերմության կարիքը։ Հաճախ կինն ամուսնու կողմից սկսում է դիտարկվել որպես մոր կերպար, և այդպիսով՝ ոչ որպես սեռական գրավչության հնարավոր օբյեկտ։ Այս պատճառով «հիվանդի» մտքում սերն ու սեռական հարաբերությունը չեն կարողանում խառնվել, և տղամարդը հակված չի լինում իր կնոջ հետ սեռական հարաբերություններ ունենալուն, որովհետև անգիտակցաբար մտածում է, որ դա արյունապղծություն կլինի։ Իր սեռական հակումները նա պահում է «վատ» կամ «կեղտոտ» կանանց համար, և այդ սեռական հարաբերություններում նրա մեջ չի զարգանում «նորմալ» սիրո զգացմունքը։ Այստեղ առաջ է գալիս այն դժվարին իրավիճակը, որի դեպքում տղամարդն անկարող է լինում սիրել այն կնոջը, ով կարող է բավարարել իր սեռական ցանկությունները, և միաժամանակ անկարող է լինում սեռական բավարարություն ստանալ այն կնոջից, ում կարող է սիրել։ Այս տերմինը հաճախ գործածվում է արդարացնելու այնպիսի տղամարդկանց վարքը, որոնք հետապնդում են բազում կանանց՝ այս կարիքներից ամեն մեկը հագեցնելու համար։

Առօրյայում այս տերմինն օգտագործվում է կանանց՝ որպես սեքսուալ էակների մեջ այս երկու հատկանիշների տարանջատվածությունը նկարագրելու համար։ Կինը կարող է լինել կամ կուսական Տիրամայր, այսինքն՝ կին, որին բացարձակապես չեն հետաքրքրում սեռական հարաբերությունները, և նա դրանց գնում է միայն սերունդ տալու համար, և պոռնիկ, որը սեռական հարաբերությունների մեջ է մտնում միայն հաճույքի համար և առանց խղճի խայթի կարող է բազմաթիվ սեռական զուգընկերներ ունենալ։ Տիրամայրը սուրբ է, պոռնիկը՝ կեղտոտ։ Մարդկանց որոշակի շրջանակների համար սա այլևս չի ընկալվում որպես բարդույթ, այլ, ավելի շուտ, կիրառվում է նկարագրելու այն կանանց, որոնք կամ չափազանց շատ են սեռական հարաբերություններ ունենում, կամ ոչ բավականաչափ։

## Ասպետ-անառակի բարդույթ

«Ասպետ-անառակի բարդույթ»-ը նույն «տիրամայր-անառակի բարդույթ»-ն է, սակայն՝ կանանց մոտ։ Ինչպես և տղամարդկանց մոտ հանդիպող «տիրամայր-անառակի բարդույթ»-ը, «ասպետ-անառակի» բարդույթը ներքին հակասություններ է առաջացնում, որն արտահայտվում է կնոջ կողմից «ասպետ»-ին և «անառակ»-ին ներկայացվող պահանջների տարբերության մեջ։ «Ասպետ»-ից (սովորաբար՝ կյանքի մշտական ուղեկցից, ամուսնուց) ակնկալվում է կնոջ համար անվտանգ և բարեկեցիկ կյանքի ապահովում, իսկ սեռականորեն փչացած, ցոփ ու շվայտ «անառակ»-ից (սովորաբար՝ սիրեկանից) ակնկալվում է միջինից բարձր սեռական գրավչություն /հիպերսեքսուալություն/, ուժ, կրքոտություն։

## Արտաքին հղումներ
* Տիրամայր/Պոռնիկի Բարդույթ՝ Մի Առաջնական Տեսության Մեկնաբանություն (անգլերեն)

Կատեգորիա:Ֆրոյդական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական բռնություն
Օմանի ծոց

**Օմանի ծոց** (արաբերեն خليج عمان‎‎- Khalīj ‘Umān, պարսկերեն دریای عمان - Daryâ-ye ‘Omân), գտնվում է Արաբական ծովի հյուսիս-արևմուտքում։ Հորմուզի նեղուցով միանում է Պարսից ծոցին։ Ծոցի երկարությունը կազմում է 450 կմ, իսկ լայնությունը մինչև 330 կմ։ Առավելագույն խորությունը՝ 3694 մ։ Նավահանգիստը՝ Մասկաթ քաղաքը (Օման)։

Ծոցի հյուսիսային ափը պատկանում է Իրանին, հարավայինը՝ Օմանին և արևմուտքինը՝ Միացյալ Արաբական Էմիրություններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի ծոցեր
Հակոբ Իշխանյան

**Հակոբ Միհրանի Իշխանյան** (), հայ ժամանակակից քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Հակոբ Իշխանյանը ծնվել է 1938 թվականի հուլիսի 27-ին Կահիրեում (Եգիպտոս)։ 1948 թվականին ընտանիքը ներգաղթել է Հայաստան։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը (այժմ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա), նույն թվականից մասնակցել է հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսների։ 1968 Հայաստանի Նկարիչների Միության անդամ է։ Մինչև 1977 թվականը դասավանդել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1977 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ ապրում և ստեղծագործում է։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* 1988 - Art Center College, Փասադենա (ԱՄՆ)
* 1994 - Biscotti Books, Փասադենա (ԱՄՆ)

## Խմբակային ցուցահանդեսներ
* 1967 - Բուլղարիա
* 1969 - Լեհաստան
* 1971 - Չեխոսլովակիա
* 1979- Skyline Center, Տոպանգա (ԱՄՆ)
* 1985- Armenian Center, Դետրոյթ (ԱՄՆ)
* 1987- Richard/Bennett Gallery, Լոս Անջելես (ԱՄՆ)
* 1987- Avian Gallery, Նյու Յորք (ԱՄՆ)
* 1988- Downtown Show, Լոս Անջելես (ԱՄՆ)
* 1989- Joslyn Art Center, Տորրանս (ԱՄՆ)
* 1993- Joslyn Art Center, Տորրանս (ԱՄՆ)
* 1998- Downey Museum of Art, Դաունի (ԱՄՆ)

## Գործերից
[280px|մինի|Հակոբ Իշխանյան «Անահիտ» [1964 թ.]]

* «Երաժշտություն» - բրոնզ, 1962
* «Մկրտիչը» - գրանիտ, 1963
* «Նետաձիգ» - արճիճ, 1963
* «Անահիտ» - տուֆ, 1964
* «Եվա» - տուֆ, 1964
* «Էրեբունի» - տուֆ, 1964
* «Ցողիկ» -գրանիտ, 1965 Հանրապետական II փառատոնում առաջին տեղ և ոսկե մեդալ։ 
* «Կարմիր կինը» - գիպս, 1966
* «Ծնունդ» - խառը տեխնիկա, 1967
* «Նունե» - բրոնզ, 1967
* «Երիտասարդ հնէաբանը» - բրոնզ, 1968
* «Հաղթողը» - բրոնզ, 1969
* «Մայրություն» - 1970
* «Երիտասարդություն» - վարդագույն մարմար, 1972
* «Խաղաղություն նորելուկին» - բրոնզ, 1974 (Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ)
* «Տիկինը» - գիպս, 1975
* «Աղավնիներ» - (շարք), խեցեգործություն, 1976
* «Արծիվ» - խառը տեխնիկա, 1978
* «Ծնողներս» - խառը տեխնիկա, 1984
* «Սեր» - խառը տեխնիկա, 1984
* «Երազանք» - խառը տեխնիկա, 1984
* «Համբույր» - Կրաքար, 1986
* «Երկրաշարժ» - Կրաքար, 1988
* «Գարուն» - Կրաքար, 1988
* «Թինա» - պլաստիկ ձուլվածք, 2002
* «Տատու» - պլաստիկ ձուլվածք, 2002
* «Բարբարա» - պլաստիկ ձուլվածք, 2003
* «Թավջութակ» - պլաստիկ ձուլվածք, 2007
* «Կիթառ» - պլաստիկ ձուլվածք, 2007
* «Տիրամայր» - պլաստիկ ձուլվածք, 2007
* «Առաջին օրվա ծրարներ» (գրաֆիկական շարք), խառը տեխնիկա
Հակոբ Իշխանյանի գործերից գտնվում են Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահում և մասնավոր հավաքածուներում։


Archer, 1963.jpg|Նետաձիգ 1963
Tsokhik.jpg|Ցողիկ 1965
Peace for Child,1971.jpg|Խաղաղություն նորելուկին 1974
Ecstasy, 1993.jpg|Բերկրանք 1984
Earthquake, 1998.jpg|Երկրաշարժ 1988
Zephyr, 2002.jpg|Զեփյուռ 2002


## Գրականություն
* Դանիել Դզնունի, *«Հայ կերպարվեստագետներ»* 1977 թ. Երևան 192-193 էջ
* *Armenian art agenda*, AAA Publishing House 1994 ISBN 0-9697-620-0-4 
* *Hagop Ishkhanian 1962-2008* 2008 ISBN 978-1-60725-611-3 
* Hagop Ishkhanian, *Miniature world* 2013 ISBN 978-1-4675-6135-8 

## Աղբյուրներ
 

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Իշխանյան 

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Աննա (մետաղադրամ)

[մինի|աջից|[Բրիտանական Հնդկաստանի քառորդ աննա, 1835։]]
**Աննան** (անգլերեն՝ *anna*) բրիտանական դրամական միավոր է (մետաղադրամ), շրջանառության մեջ է թողվել Բրիտանական Հնդկաստանում և այլ գաղութներում, ռուփիի մանրուն դրամն է (16 աննան հավասար էր 1 ռուփիի)։ Մեկ աննան բաժանվում էր 4 փայսայի։

Աննայի թողարկումն սկսվել է 18-րդ դարում և ավարտվել Հնդկաստանի, Պակիստանի և այլ գաղութների կողմից անկախություն ձեռք բերելու ժամանակ, կամ տեղական տարադրամը տասնորդական սիստեմի վերածելու արդյունքում։ Տարբեր արժողություն ունեցող դրամները հատվել են տարբեր մետաղներից՝ պղնձից, արծաթից, նիկելից։

«Աննա» դրամական միավորը թողարկվել է հետևյալ տեսակներով և հետևյալ երկրներում (գաղութներում).

* Բենգալիայի աննա
* Բոմբեյի աննա
* Բրիտանական Հնդկաստանի աննա
* Հնդկաստանի Հանրապետության աննա
* Ղուաթիի աննա
* Մադրասի աննա
* Մոմբասայի աննա
* Պակիստանի աննա
* Օմանի աննա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եմենի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Պակիստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Կատեգորիա:Ռուփի
Կատեգորիա:Քենիայի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Օմանի մետաղադրամներ
2 աննա (Բրիտանական Հնդկաստան)

**2 աննան** *(2 annas)* Բրիտանական Հնդկաստանում լայն շրջանառություն ունեցող բրիտանական գաղութային մետաղադրամ էր։ Հատվել է 1841 թ.-ից մինչև 1947 թվականը։ Սկզբում Բրիտանական Հնդկաստանի 2 աննա դրամը արծաթից էր հատվում, ապա (1918-ից սկսյալ)՝ պղնձի և նիկելի համաձուլվածքից։ Գոյություն ունեն նաև 2 աննա դրամներ, հատված ալյումինից և ոսկուց, բայց այս տարբերակները կամ փորձնական են, կամ էլ արտադրվել են որպես հուշանվեր։

Երկու աննայի արժեք ունեցող մետաղադրամները Բրիտանական Հնդկաստանում շրջանառության են թողվել 7 տարբեր տեսակներով.

* 2 աննա («Վիկտորիա», 1841-1849) (1841 - 1849)
* 2 աննա («Վիկտորիա», 1862-1876) (1862 - 1876)
* 2 աննա («Վիկտորիա», 1877-1901) (1877 - 1901)
* 2 աննա («Էդվարդ VII») (1903 - 1910)
* 2 աննա («Ջորջ V», 1911-1917) (1911 - 1917)
* 2 աննա («Ջորջ V», 1918-1936) (1918 - 1936)
* 2 աննա («Ջորջ VI») (1939 - 1947)

## 2 աննա («Վիկտորիա», 1841-1849)

**2 աննա (1841 - 1849)** մետաղադրամը արտադրվել և բաց է թողվել բրիտանական Արևելա-հնդկական ընկերության կողմից՝ 1841 թվականից մինչև 1849 թ., բրիտանական կառավարության անունից։

### Պատմություն
Տվյալ տեսակի 2 աննա դրամը հատված է արծաթից, բրիտանական ստանդարտով (917 հարգի արծաթ), կշիռը՝ 1,5 գրամ, տրամագիծը՝ 15 մմ։ Հատվել է Բոմբեյի, Մադրասի և Կալկաթայի փողերանոցներում, մեծ քանակով։

### Դիմերես
Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում պատկերված է Վիկտորիա թագուհու երիտասարդ պրոֆիլը, որի շուրջ, վերևում, անգլերեն գրված է՝ VICTORIA QUEEN («Վիկտորիա թագուհի»)։

### Դարձերես
Ետևի կողմում՝ պսակ, շրջապատված «EAST INDIA COMPANY» («Արևելա-հնդկական ընկերություն») գրությամբ, ներքևում՝ տարեթիվ, մեջտեղում՝ «2 աննա» լատինատառ և արաբատառ գրությունները՝ շրջապատված դափնե պսակով։

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Ռուփի
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Վիկտորիա թագուհու պատկերով դրամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Պակիստանի մետաղադրամներ
Սերգեյ Կիրիենկո

**Սերգեյ Վլադիլենի Կիրիենկոն** (ռուսերեն՝ *Сергей Владиленович Кириенко*, ), ռուս քաղաքագետ։ Եղել է Ռուսաստանի վարչապետ 1998 թվականի մարտի 23-ից մինչև օգոստոսի 23, Բորիս Ելցինի կառավարման ժամանակահատվածում։ Ղեկավարում է Ռոսատոմի պետական միջուկային էնեգիայի բաժնետիրությունը։

## Վաղ կյանք
Սերգեյ Կիրիենկոյի մեծ հայրը՝ Յակով Իսրայտելը հայտնի է եղել իբրև նվիրված կոմունիստ, և Լենինը նրան է պարգևել մի ներգծված ատրճանակ, իր կուսակցությանը լավ ծառայելու համար։

Կիրիենկոն ծնվել է 1962 թվականին, Աբխազիայի Ինքնահռչակ Հանրապետության մայրաքաղաք՝ Սուխումիում, մեծացել է Սոչիում, հարավային Ռուսաստանում։ Միջնակարգն ավարտելուց հետո սովորել է Նիժնի Նովգորոդ Ջրային փոխադրման ճարտարագիտության ինստիտուտի նավաշինական ֆակուլտետում, որտեղ նրա ամուսնալուծված հայրն էր դասավանդում։ Այս ժամանակ, նա փոխեց իր հրեական ազգանունը և ընտրեց Կիրիենկոն, իր մոտ ուկրաինական ազգանունը։

Ըստ Օլեգ Պլատոնովի, նա սայենթոլոգիայի հետևորդ է։

## Պարգևներ
* Պատվո շքանշան (2011)

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության հերոսներ
Սփյուռք

**Սփյուռք**ը էթնոսի մի մասն է, որը ապրում է պատմական հայրենիքի սահմաններից դուրս և իր ընդհանրության պահպանման և զարգացման համար ունի հատուկ սոցիալական ինստիտուտներ։

Սփյուռքը առաջանում է բռնի արտաքսման, ցեղասպանության քաղաքականության (հայկական սփյուռք, հրեական սփյուռք), որոշակի սոցիալ–պատմական գործոնների հետևանքով։ Եվրոպական լեզուներում և ռուսերենում սփյուռք հասկացության հոմանիշն է «դիասպորա» (հուն. διασπορά – սփռում, տարածում բառից) տերմինը, որը ձևավորվել և սկզբնական շրջանում կիրառվել է Բաբելոնի թագավոր Նաբուգոդոնոսոր II-ի (մ․թ․ա․ 605–562) և հռոմեացիների (մ․թ․ա․ II–1 դդ․) կողմից Պաղեստինից արտաքսված հրեաների նկատմամբ։ Հետագայում սփյուռք են անվանվել և այլ պատճառներով (տնտական, քաղաքական) առաջացած ազգային փոքրամասնությունները (իռլանդական, չինական, հունական, ուկրանիական ևն դիասպորա)։ Սփյուռք կազմող համայնքները (գաղութները) անկախ իրենց քանակական և որակական հատկանիշներից ներհյուսված են համապատասխան հասարակությանը, մշակույթին, դրանով էլ ամեն մի կոնկրետ երկրում նրանց զարգացումը ենթարկվում է տվյալ երկրի զարգացման օրինաչափություններին։ Սփյուռքի պայմաններում ամեն մի ժողովուրդ միաժամանակ մշակում է հատուկ ինստիտուտներ (եկեղեցական, բարեգործական, հայրենակցական, մշակութային ևն կազմակերպություններ), որոնց հիմնական խնդիրն է սփյուռքի միասնականության ապահովումը և ազգային դիմագծի պահպանումը։ Ամբողջ սփյուռքի կամ յուրաքանչյուր առանձին համայնքի՝ որպես անհատական ազգային–մշակութային ամբողջականության ինքնաապահովման և ինքնազարգացման գործում կարևորագույն տեղ է գրավում հայրենիքի գաղափարը։

Երկու ազգային (էթնիկական) մշակույթներին պատկանելու հանգամանքը սփյուռքի ժողովուրդների համար կարող է ստեղծել բարդ գոյավիճակ, քանի որ ազգային պատկանելությունը, կապված լինելով որոշակի սոցիալական կառուցվածքի հետ, ունի նաև քաղաքական նշանակություն։

## Խոշորագույն սփյուռքերը
* Չինական սփյուռք - ավելի քան 35 միլիոն մարդ
* Հնդկական սփյուռք - մոտ 25 միլիոն մարդ
* Ռուսական սփյուռք - մոտ 25 միլիոն մարդ
* Ուկրաինական սփյուռք - մոտ 12 միլիոն մարդ
* Հայկական սփյուռք - մոտ 8 միլիոն մարդ
* Հրեական սփյուռք - մոտ 8 միլիոն մարդ
* Գնչուական սփյուռք - մոտ 8 միլիոն մարդ
* Հունական սփյուռք - մոտ 8 միլիոն մարդ
* Գերմանական սփյուռք - մոտ 3,5 միլիոն մարդ

## Ծանոթագրություններ

*
Xkcd

[thumb|300px|"[http://xkcd.com/285/ Վիքիպեդիացի ցուցարարը]"](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Webcomic_xkcd_-_Wikipedian_protester_-_English.svg)
**ԷքսՔեյՍիԴի** (անգլերեն՝ *xkcd*), ցանցային ծաղրանկարների նախագիծ, որի հեղինակն է ստեղծել ՆԱՍԱ-ի նախկին աշխատող Ռանդալ Մանրոյը։ Մանրոն ինքը իր նախագիծը նկարագրում է որպես «ռոմանսի, սարկազմի, մաթեմատիկայի և լեզվի ցանցային ծաղրանկար»։ Xkcd-ն լայնորեն տարածված է համացանցում (կայքը 2007 թ.-ի հոկտեմբերին 60-ից 70 միլիոն էջադիտում է ունեցել) և հիմնական հոսքի լրատվամիջոցների ինչպես *[[The Guardian]]*-ի և պարբերաբար տպագրվում է Նյու Յորք Թայմսում։

Մանրոն նշում է՝ թե անվանումը ոչ մի հատուկ նշանակություն չունի, պարզապես չորս տառանոց բառ է առանց որևէ հնչյունական արտասանության, մի բան, որ ինքը նկարագրում է որպես «բարձր գնահատված և զգուշորեն պահպանված կետ չորս-տիպարանոց շարանների տիեզերքում»։ Ծաղրանկարի թեմաները բազմազան են։ Դրանց մի մասը վերաբերում են կյանքին և սիրոն (որոշ սիրո նախագծերը հասարկապես արվեստ են բանաստեղծության հետ), մյուսները մաթեմատիկական կամ գիտական շրջանի կատակներ են։ Որոշ նախագծեր բնութագրվում են հասարակ հումորով կամ հանրամատչելի մշակույթի մեջբերումներով։ Դրանով հանդերձ, որ ծաղրանկարը գծեր անձնավորություններ ունի դերերում, երբեմն ունենում է բնապատկերներ, խճճված մաթեմատիկական նախշանկարներ ինչպես ֆրակտալներ (օրինակ, նախագիծ #17 "Ինչ կլիներ եթե"-ն ցույց է տալիս մի Ապոլոնեական gasket, կամ #543 "Սիերպինսկի Վալենտինը" և #95 "Սիերպինսկի Արնանդամը" մի Սիերպինսկի եռանկյունի փոխարեն), կամ ուրիշ կարտունիստնետի ոճի ընդօրինակումները (ինչպես "ծաղրերգության շաբաթվա" ժամանակ)։

Ծաղրանկարները թողարկվում են Creative Commons Վերագրման Ոչ-առևտրային 2.5 արտոնագրով տակ։ Նոր ծաղրանկարներ կայքում ավելանում են շաբաթը երեք անգամ՝ ամեն երկուշաբթի, չորեքշաբթի և ուրբաթ Արևելյան Ժամանակով (Eastern Time) կես գիշերին, դրանով հանդերձ, որ չորս պարագայում շաբաթն ամեն օր են նորոցվել՝ ծաղրերգության շաբաթ, «Ընտրություններ» սերիան, «1337» սերիան, և «Քարտուղար» սերիան։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* RSS-սնուցում

Կատեգորիա:Ցանցային կոմիքսներ