Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի գործընթաց (2025)

**Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի գործընթաց**, քաղաքական և իրավական զարգացում, որը 2025 թվականին նախաձեռնել են Հայաստանի Ազգային ժողովի ընդդիմադիր խմբակցությունները՝ նպատակ ունենալով պաշտոնանկ անել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ նրան մեղադրելով պետական դավաճանության, սահմանադրական կարգի խախտման և ազգային շահերին հակասող քաղաքականություն իրականացնելու մեջ։

## Նախապատմություն
### Դիմադրության շարժում (2022)

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի հնարավորության վերաբերյալ ընդդիմադիր շրջանակներում քննարկումները սկսվել են դեռևս 2021 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Սահմանադրության համաձայն՝ ընտրություններից հետո մեկ տարվա ընթացքում վարչապետին անվստահություն հայտնել հնարավոր չէ, ինչն ամրագրված է որպես սահմանափակում։

2022 թվականի հունվարի 17-ին Ազգային ժողովում լրագրողների հետ զրույցում «Պատիվ ունեմ» խմբակցության ղեկավար, Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին տնօրեն Արթուր Վանեցյանը հայտարարել է․ «Ընդդիմությունն անում է իրենից կախված ամեն ինչ, հանդիպումներ է ունենում մարզերում, Երեւանում քաղաքացիների, քաղհասարակության ներկայացուցիչների, տարբեր գործիչների և մտավորականների հետ, փորձում է գեներացնել դժգոհությունը․․․ իմպիչմենտի հարց ընտրություններից հետո մեկ տարվա ընթացքում՝ ըստ Սահմանադրության, չի կարող լինել»։ 

2022 թվականի մայիսի 21-ին, երբ սահամանադրական արգելքի ժամկետը արդեն ավարտված էր, «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Ագնեսա Խամոյանը հայտարարում է, որ ընդդիմությունն ունի «մեկ գործիք»՝ իմպիչմենտի գործընթացը, և իր համոզմամբ՝ ընդդիմությունը պարտավոր է այն օգտագործել։

Հաշվի առնելով քաղաքական իրողությունները, հունիսի 24-ին, «Հրապարակ» օրաթերթին տված հարցազրույցում Արթուր Վանեցյանը նշում է, որ ինքը միայն ուրախ կլինի, եթե իմպիչմենտի վերաբերյալ կանխատեսումները իրականանան, սակայն միաժամանակ ընդգծում է, որ այս փուլում իմպիչմենտը այն գործիքը չէ, որը պետք է կիրառել։ 

### Բողոքի ցույցեր Տավուշում (2024)

2023 թվականից հետո, երբ Հայաստանը համաձայնեց սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացին Ադրբեջանի հետ, ներքին դժգոհությունը կառավարության նկատմամբ աճեց։ Հանրային բողոքի ալիք բարձրացրեց հատկապես 2024 թվականին Տավուշի մարզի որոշ տարածքների փոխանցումը Ադրբեջանին։ Բողոքի առաջնորդներից մեկը՝ Տավուշի թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանը, դարձավ համաժողովրդական շարժման առաջնորդ՝ պահանջելով վարչապետի հրաժարականը։

Այս իրադարձություններից հետո ընդդիմադիր խմբակցությունները՝ «Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքները, հայտարարեցին Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի գործընթաց սկսելու մտադրության մասին։

## Իրավական գործընթաց
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության համաձայն՝ վարչապետին անվստահություն հայտնելու որոշման նախագիծ կարող է ներկայացվել պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ երրորդի՝ 36 պատգամավորի ստորագրությամբ, եթե միաժամանակ, Սահմանադրության պահանջով՝ առաջարկվում է վարչապետի նոր թեկնածու: 2025 թվականի դրությամբ խորհրդարանում ներկայացված երկու ընդդիմադիր խմբակցությունները՝ «Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքները, միասին ունեն 34 պատգամավոր, սակայն նրանցից երկուսը՝ Գեղամ Նազարյանը և Իշխան Զաքարյանը, խմբակցություններից դուրս են եկել և գործում են առանձին: Նախագիծը ներկայացնելու համար անհրաժեշտ է առնվազն երկու լրացուցիչ պատգամավորի աջակցություն, իսկ դրա ընդունման համար՝ առնվազն 54 պատգամավորի ձայն: Եթե նախագիծը նույնիսկ հաջողվի ներկայացնել, ապա այն կընդունվի միայն «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորներից կամ անկախ պատգամավորներից որոշակի աջակցության դեպքում:

## Քաղաքական գործընթաց
Ընդդիմությունը դեռևս 2022 թվականի սեպտեմբերին փորձել է կոնկրետ ճնշման միջոցով հասնել իմպիչմենտի գործընթացի մեկնարկին՝ նաև հանրային ակցիայի տեսքով։ Սեպտեմբերի 15-ի կեսգիշերին, Հայաստանի Ազգային ժողովի մոտ տեղի ունեցավ ինքնաբուխ հանրահավաք, որի մասնակիցները մեկ ժամ ժամանակ տվեցին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորներին՝ իջնելու և Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի փաստաթուղթը ստորագրելու համար։ Իմպիչմենտի փաստաթուղթը պատրաստակամություն էին հայտնել ստորագրել ընդդիմադիր «Հայաստան» եւ «Պատիվ ունեմ» խմբակցությունների պատգամավորները։ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արամ Վարդևանյանը, հայտարարել էր, որ իմպիչմենտի գործընթաց սկսելու համար անհրաժեշտ է իշխող խմբակցությունից առնվազն 18 պատգամավորի ստորագրություն։ Չնայած այդ պահին գործընթացը լիարժեք չէր իրականացվում, այն արձանագրում էր ընդդիմության առաջին փորձերից մեկը՝ քաղաքացիական ճնշման միջոցով պարտադրել խորհրդարանական ընթացակարգ։ Սակայն իշխող ուժը հրաժարվեց արձագանքել նախաձեռնությանը, և գործընթացը հաջորդ ամինսերին կասեցվեց։

Իմպիչմենտի օրակարգը ոչ միայն խորհրդարանական ընդդիմության, այլև արտախորհրդարանական քաղաքական շարժումների կողմից էր առաջ մղվում։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, երբ Ադրբեջանը ռազմական գործողություններ սկսեց Արցախի Հանրապետությունում, Երևանում կրկին սկսվեցին զանգվածային բողոքի ցույցեր։ Այդ օրը՝ Կառավարության շենքի մոտ ելույթ ունենալով՝ «Մայր Հայաստան» դաշինքի ղեկավար, Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր Անդրանիկ Թևանյանը հայտարարեց․ «իշխանության աղբյուրը ժողովուրդն է և նա իր ճնշմամբ պետք է իրականացնի իշխանափոխություն»։ Թևանյանը նաև կոչ արեց բողոքի ցույցերին զուգահեռ քաղաքական ուժերին նախաձեռնել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հեռացման գործընթացը՝ իմպիչմենտի միջոցով։ Թեև այդ պահին խորհրդարանական ներգործություն չեղավ, առաջարկը դարձավ այն պարբերական կոչերից մեկը, որով ընդիմությունը փորձեց կապել փողոցային պայքարը և խորհրդարանական գործընթացը։

2024 թվականի մայիսի 2-ին, ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի ներկայացուցիչ Իշխան Սաղաթելյանը հայտարարեց, որ Փաշինյանին անվստահություն հայտնելու գործընթացը կնախաձեռնեն այն դեպքում, երբ կլինի փողոցում բավարար ուժ՝ քաղաքական կամք պարտադրելու համար։ Նրա այս հայտարարությունը փաստում էր, որ ընդդիմադիր շարժումը դիտարկում է խորհրդարանական ընթացակարգը որպես երկրոդային՝ առաջնային համարելով պայքարի ուժը։ Այս մոտեցումը շարունակություն էր ընդդիմության նախորդ տարիների մարտավարությանը՝ փորձել համադրել քաղաքացիական ճնշումը և խորհրդարանական գործիքակազմը, սակայն առանց իշխող ուժի ներսում պառակտման՝ գործընթացը շարունակաբար կանգ է առնում նախնական փուլերում։

2024 թվականի մայիսի 9-ին ընդդիմադիր շարժումը հերթական անգամ բարձրացրեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի իմպիչմենտի հարցը՝ այն ներկայացնելով որպես օրակարգային պահանջ։ Նույն օրը Ազգային ժողովում ընդդիմադիր պատգամավորները հանդես եկան նախաձեռնությամբ՝ պաշտոնապես քննարկման առարկա դարձնելու Փաշինյանի հեռացումը։ Պահանջն ուղեկցվում էր քաղաքացիական անհնազադնության ակցիաներով, որը իրականացվում էր «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման շրջանակում։ Հանրային բողոքի կազմակերպման գործում ակտիվ դերակատարում ուներ նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու արքեպիսկոպոս, Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ Գալստանյանը, ով մայիսի 9-ին հայտարարել էր, որ պայքարը շարունակվելու է մոտ 7-10 օր, ինչն ընկալվեց որպես շարժման ժամանակավոր պլանավորման ժամկետային շրջանակ։ Այդ օրերին հանրահավաքներն ու երթերը կենտրոնացած էին Կառավարության շենքի, Ազգային ժողովի և այլ պետական կառույցների մոտ, սակայն գործող իշխանությունը շարունակեց պահել իրավիճակի վերահսկողությունը։ Հունիսին, ընդդիմադիր խմբակցությունները չկարողացան հավաքել անհրաժեշտ 36 ստորագրությունը, որից բացակայում էր ընդամենը Իշխան Զաքարյանի ձայնը:

2025 թվականի իմպիչմենթի գործընթացը ձևակերպվել էր «Արթուն ենք» քաղաքացիական շարժման կողմից, որի անդամները ապրիլի 28-ին Ազգային ժողով են ներկայացրել նամակներ՝ հասցեագրված բոլոր 107 պատգամավորներին՝ վարչապետին անվստահություն հայտնելու պահանջով: Շարժման անդամները փաստարկում էին, որ գործող վարչապետն ու իր կառավարությունը գործում են 2021-2026 թվականների կառավարության ծրագրին հակառակ: «Արթուն ենք» շարժման անդամները հայտարարել էին, որ ընդունելի կլինի ցանկացած թեկնածու, որին կառաջադրեն ընդդիմադիր խմբակցություններից:

2025 թվականի մայիսի 2-ին Ազգային ժողովի ընդդիմադիր «Հայաստան» խմբակցությունը հայտարարեց, որ պատրաստ է տրամադրել իր 28 պատգամավորի ստորագրությունները վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նկատմամբ անվստահություն հայտնելու գործընթացի մեկնարկի համար՝ պայմանով, որ նախաձեռնողները կկարողնանան ապահովել պակասող 8 պատգամավորի աջակցությունը: Նույն օրը Հանրապետական կուսակցության անդամ Հայկ Մամիջանյանը հայտարարեց, որ «Պատիվ ունեմ» խմբակցությունը մոտ օրերս նիստ կհրավիրի և կհայտնի իր պաշտոնական դիրքորոշումը Փաշինյանի իմպիչմենտի վերաբերյալ։

Վարչապետի այլընտրանքային թեկնածուի հարցում ընդդիմությունը սկսեց քննարկումներ։ «Պատիվ ունեմ» դաշինքը առաջարկեց Մասիսի քաղաքապետ Դավիթ Համբարձումյանի թեկնածությունը՝ համազգային վստահություն վայելող թեկնածու չլինելու պայմաններում։ Ընդդիմության մի հատված շարունակում էր աջակցել Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի թեկնածությանը՝ չնայած վերջինս հոգևորական է և սահմանադրական արգելք ունի քաղաքական պաշտոն զբաղեցնելու համար։

## Հանրային արձագանք
Իմպիչմենտի նախաձեռնությունը ուղեկցվում էր բողոքի ցույցերով, որոնց մասնակիցները պահանջում էին վարչապետի հրաժարականը։ Միաժամանակ իշխանությունը հայտարարում էր, որ նախաձեռնությունը չունի իրավական ու քաղաքական հիմքեր։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, որը խորհրդարանում ունի մեծամասնություն (65 մանդատ), հրաժարվեց մասնակցել գործընթացին, ինչը գործնականում անհնար դարձրեց Փաշինյանի պաշտոնանկությունը։

## Քննադատություն և միջազգային արձագանք
Իշխանությունները իմպիչմենտի նախաձեռնությունը որակեցին որպես օրինական իշխանությունը տապալելու փորձ։ 2025 թվականի հուլիսին որոշ ընդդիմադիր և հոգևոր առաջնորդների դեմ քրեական գործեր հարուցվեցին՝ պետական հեղաշրջման փորձի մեդարանքով։ Մասնավորապես կալանավորվեցին Բագրատ Գալստանյանը, Միքայել Աջապահյանը և մի շարք այլ անձինք։

Միևնույն ժամանակ միջազգային կազմակերպությունները, այդ թվում՝ «Ֆրիդըմ Հաուս» ու «Ամնեսթի ինթերնեյշնլ» կազմակերպությունները հետևում էին զարգացումներին՝ մտահոգություն հայտնելով քաղաքական հալածանքների համար։

## Ներկա վիճակ
Մինչև 2025 թվականի հուլիսի վերջը պաշտոնապես իմպիչմենտի ընթացակարգը դեռ չի մեկնարկել, սակայն ընդդիմությունը շարունակում է պայքարը՝ թե՛ խորհրդարանական, և թե՛ փողոցային եղանակներով։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շարունակում է պաշտոնավարել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Հայաստանում
Կատեգորիա:Նիկոլ Փաշինյան