Խնամակալություն (ԱՄՆ)

**Խնամակալություն** (), ԱՄՆ օրենսդրության մեջ դատական կարգով սահմանվող վիճակ, երբ դատավորը նշանակում է խնամակալ կամ պաշտպան՝ այլ անձի (այսուհետ՝ խնամարկյալի) անձնական կամ ֆինանսական գործերը կառավարելու համար։ Այս քայլին դիմում են այն դեպքերում, երբ անձը տարիքային, ֆիզիկական կամ մտավոր սահմանափակումների պատճառով, ի վիճակի չէ լիովին կառավարել իր սեփական գործերը։ Խնամակալության ներքո գտնվող մեծահասակ անձին անվանում են «խնամարկյալ» ()։ Երբ խնամակալության տակ է անչափահաս երեխան, նրան անվանում են «խնամյալ» ()։ Հատկանշական է, որ խնամակալությունը կարող է կիրառվել ոչ միայն ֆիզիկական անձանց, այլև կորպորացիաների և կազմակերպությունների նկատմամբ։

Խնամակալը կարող է նշանակվել կա՛մ միայն գույքի (ֆինանսական գործեր) կառավարման համար, կա՛մ կարող է լինել անձի խնամակալ։ Վերջին դեպքում խնամակալը պատասխանատու է խնամարկյալի առօրյա գործունեության, ինչպես, օրինակ, առողջության կամ կենսապայմանների վերահսկողության համար։ Անձի խնամակալին ավելի հաճախ անվանում են օրինական խնամակալ ()։ 2021 թվականի տվյալներով՝ ԱՄՆ-ում մոտ 1.3 միլիոն մարդ գտնվում էր խնամակալության ներքո****։

## Տերմինաբանություն
Գործերը կառավարելու համար նշանակված անձը կոչվում է խնամակալ (), իսկ խնամակալության տակ գտնվող անձը՝ խնամարկյալ ()։ Երբ խոսքը վերաբերում է խնամակալությանը, նշանակված անձը խնամակալ () է, իսկ նրա ենթակա անձը՝ խնամյալ ()։ Ինչ վերաբերում է մասնավոր կորպորացիաների նկատմամբ պետական վերահսկողությանը, ապա խնամակալությունը, ի տարբերություն ազգայնացմանը, ենթադրում է ավելի ժամանակավոր վերահսկողություն։

Որոշ իրավասություններում, օրինակ՝ Կալիֆոռնիայում, տարբերություն է դրվում մեծահասակի և ծնողական հսկողության տակ գտնվող անչափահասի խնամակալության միջև։ Նման իրավասության դեպքում, խնամակալության ենթակա այն անձինք, ովքեր սովորաբար նկարագրվում են որպես խնամակալության տակ գտնվող, կոչվում են «անձի խնամակալ» ()։ Այլ իրավասություններ, ինչպիսին է Նյու Յորքը, երկու համատեքստում էլ օգտագործում են «խնամակալություն» () տերմինը։

Սահմանափակ խնամակալությունը սովորաբար վերաբերում է զարգացման խնդիրներ ունեցող, բայց իրենց համար կարևոր որոշումներ կայացնելու ունակությունը պահպանող անհատների գործերի նկատմամբ խնամակալի սահմանափակ իրավական պարտականություններին։ Այս դեպքերում այն խնամարկյալները, որոնց վերաբերում է սահմանափակ խնամակալությունը, կարող են ավելի մեծ վերահսկողություն պահպանել իրենց անձնական գործերի նկատմամբ, քան մյուս խնամարկյալները. օրինակ՝ նրանք կարող են պահպանել իրենց բնակության վայրը որոշելու իրավունքը։

## Նշանակում
Խնամակալությունը սահմանվում է կա՛մ դատարանի որոշմամբ (ֆիզիկական անձանց նկատմամբ), կա՛մ օրենսդրական կամ կարգավորող մարմնի լիազորության միջոցով (կազմակերպությունների, ինչպես, օրինակ, բիզնես կազմակերպությունների նկատմամբ)։ Այլ իրավական տերմիններով, խնամակալությունը կարող է վերաբերել այն անձի նկատմամբ իրավական պարտականություններին, ով ունի հոգեկան հիվանդություն։ Սա ներառում է այն անհատներին, ովքեր տառապում են փսիխոզով, ունեն ինքնասպանության հակումներ, հիվանդ են դեմենցիայով, անգործունակ են կամ այլ կերպ ի վիճակի չեն իրենց անունից կայացնել իրավական, բժշկական կամ ֆինանսական որոշումներ։

## Դեր ու պարտականություններ
Խնամակալությունը իրավական տերմին է, որը վերաբերում է խնամակալի իրավական պարտականություններին այն անձի գործերի նկատմամբ, ով դատարանի կողմից ճանաչվել է ծանր հաշմանդամ և անկարող՝ իր հիմնական կարիքները (սնունդ, հագուստ և ապաստան) հոգալու։ Դրանք կարգավորվում են յուրաքանչյուր նահանգի անհատական օրենքներով։ Տերմինաբանությունը կարող է տարբեր լինել, և որոշ նահանգներ կամ իրավասություններ կարող են երբեմն խնամակալին անվանել գույքի խնամակալ կամ հավատարմատար։

Խնամակալությունները սովորաբար սահմանվում են այն մարդկանց համար, ովքեր ունեն հոգեկան հիվանդությամբ պայմանավորված ծանր խնդիրներ, տարեց անհատների համար, ովքեր առողջական խնդիրների պատճառով ունեն մտավոր անգործունակություն, ինչպիսին է դեմենցիան, կամ զարգացման արատներ ունեցող անհատների համար, ովքեր չունեն իրենց սեփական գործերը կառավարելու կարողություն։ Խնամակալության տիպիկ գործընթացներում ենթադրյալ հոգեպես անգործունակ անձը պետք է գնահատվի որակյալ բժշկի կամ հոգեբույժի կողմից, ով պատրաստում է զեկույց՝ փաստելով անձի մտավոր կարողությունը, որը տրամադրվում է դատարանին և կարող է օգտագործվել որպես ապացույց։

Խնամակալի պարտականությունների օրինակներից են՝ խնամարկյալին պատկանող ակտիվների, ինչպիսիք են գույքը և գումարը, գտնելը և կառավարելը. այդ ակտիվները խնամարկյալի համար սնունդ գնելուն, խնամարկյալի խնամքը կամ հոգեկան հիվանդության բուժումն ապահովող հաստատությունում տեղավորումը կազմակերպելուն և վճարելուն, խնամարկյալի հաշիվները վճարելուն, գույքը կառավարելուն՝ վճարելով գույքի ապահովագրության, հիփոթեքային վճարումների կամ վարձավճարի, գույքի մաքրման համար, կամ վճարելով գույքի կառավարման ընկերությանը՝ գույքը վարձակալելու համար։

Խնամակալի կամ հավատարմատարի բժշկական պարտականությունների օրինակ է, երբ դատարանը նրանց բժշկական լիազորություն է տրամադրում, և նրանք իրավունք են ստանում բժշկին լիազորել՝ սնուցող խողովակ տեղադրել պաշտպանված անձի ստամոքսում, եթե դրա բժշկական անհրաժեշտություն կա։ Հաճախ մեկ անձը զբաղեցնում է երկու պաշտոնն էլ և կոչվում խնամարկյալի «խնամակալ և հավատարմատար», թեև խնամակալ կամ հավատարմատար կարող է նշանակվել միայն անձի, միայն գույքի կամ երկուսի համար։ Ընդհանուր առմամբ, գույքի խնամակալ կամ հավատարմատար նշանակվում է միայն այն դեպքում, եթե խնամարկյալն ունի ակտիվներ, որոնք պետք է պաշտպանվեն, կառավարվեն և տնօրինվեն։ Այս տերմինները կարող են հանդիպել Միասնական կտակային օրենսգրքի () իրավասություններում, թեև UPC-ն երկու դեպքում էլ օգտագործում է «պաշտպանված անձ» տերմինը։ Շատ նահանգներում որոշում կայացնելուց առաջ դատարանը պահանջում է, որ արտաքին կողմը կամ գործակալությունը ուսումնասիրի գործի փաստերը և ներկայացնի զեկույց (սովորաբար՝ գրավոր)՝ խնամակալություն կամ խնամառություն սահմանելու հարցում։ Սովորաբար, արտաքին կողմը տեղական շրջանի հոգեկան առողջության ներկայացուցիչն է, որը կոչվում է քննիչ։ Նրանք հաճախ պետք է լինեն համապատասխան ոլորտի մասնագետներ, ինչպիսիք են սոցիալական աշխատանքը, հոգեկան առողջությունը, բժշկությունը կամ իրավունքը։ Մեծահասակների խնամակալության ընթացակարգերը հաճախ տարբերվում են անչափահասների համար նախատեսված ընթացակարգերից։

Դատարանը կարող է փաստաբան նշանակել՝ ներկայացնելու առաջարկվող խնամարկյալին կամ խնամյալին։ Եթե առաջարկվող խնամարկյալը կամ խնամյալը, որևէ խանգարման պատճառով, ի վիճակի չէ փաստաբան-հաճախորդ հարաբերություններ հաստատել, դատարանը կարող է նշանակել հատուկ խնամակալ (), ով հաճախ նաև փաստաբան է։ Հատուկ խնամակալը ցուցումներ չի ստանում հաճախորդից, այլ գործում է նրա անունից և դատարանին ներկայացնում այն, ինչ իր կարծիքով լավագույնս է բխում առաջարկվող խնամարկյալի կամ խնամյալի շահերից՝ անկախ նրանից, թե ինչ է ցանկանում վերջինս։ Խնամարկյալն ունի փաստաբանի կողմից ներկայացվելու իրավունք, և եթե նա չի կարող իրեն թույլ տալ մասնավոր փաստաբան, նրան անվճար տրամադրվում է պետական պաշտպան։

### Կալիֆոռնիա
Կալիֆոռնիա նահանգում գոյություն ունի խնամակալության երկու տեսակ՝ Լանտերման-Պետրիս-Շորթ () և Պրոբատային խնամակալություն (): Խնամակալության այս ձևերը կարգավորվում են Կալիֆոռնիայի Պրոբատային օրենսգրքով, ինչպես նաև Բարեկեցության և հաստատությունների օրենսգրքերով:

LPS խնամակալությունները սկսվում են 30-օրյա ժամանակավոր խնամակալությամբ, և եթե խնամարկյալը մնում է ծանր հաշմանդամ, խնամակալը վերանշանակվում է մեկ տարով։ LPS խնամակալությունը կարող է երկարաձգվել ամեն տարի կամ դադարեցվել, եթե դրա կարիքն այլևս չկա։ Պրոբատային խնամակալությունները կոչվում են «ընդհանուր խնամակալություններ» և սովորաբար ժամանակավոր շրջան չունեն, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առկա է շտապ արտակարգ իրավիճակ, որը վտանգ է ստեղծում անձի կամ նրա գույքի համար։ Ի տարբերություն LPS խնամակալությունների, որոնք ինքնաբերաբար ավարտվում են, եթե խնամակալի կողմից չեն երկարաձգվում, պրոբատային խնամակալությունները ինքնաբերաբար չեն ավարտվում։

LPS խնամակալության դեպքում դատարանի կողմից նշանակված անձի խնամակալը պատասխանատու է խնամարկյալի տեղակայման, բժշկական որոշումների և հոգեկան առողջության բուժման կառավարման համար։ Գույքի խնամակալը պատասխանատու է խնամարկյալի ակտիվների հավաքագրման, պաշտպանության և կառավարման համար։ Խնամակալը հաշվետու է իրեն նշանակած դատարանին և վերահսկվում է այն շրջանի վերահսկող դատական մարմնի կողմից, որտեղ խնամարկյալը մշտապես բնակվում է։

LPS խնամակալությունները սովորաբար սկիզբ են առնում շրջանային հոգեկան առողջության համակարգից և ուղղորդվում են սուր հոգեբուժական հիվանդանոցներից։ Մինչդեռ պրոբատային խնամակալությունները կարող են առաջանալ ցանկացած ուղղորդման աղբյուրից՝ պայմանով, որ հաստատված լինեն համապատասխան բժշկական փաստաթղթերով։ Հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձինք ունեն հիվանդի իրավունքների պաշտպան ունենալու իրավունք և սուր հիվանդանոցում գտնվելու ընթացքում անցնում են մի շարք լսումներ՝ նախքան խնամակալի կարիք ունենալու կետին հասնելը։

2022 թվականին ընդունվել է մի օրենք, որը Կալիֆոռնիայի դատավորներից պահանջում է փաստաթղթավորել խնամակալության բոլոր այլընտրանքները նախքան դրանց տրամադրումը, ինչպես նաև Կալիֆոռնիայում խնամակալ ընտրելու հարցում պոտենցիալ խնամարկյալներին տրամադրել նախապատվություն, և հեշտացնել պրոբատային խնամակալությունների դադարեցումը։

### Միջազգային համարժեքներ
Անհատների համար նախատեսված խնամակալությունը տարբեր երկրներում ունի տարբեր անվանումներ.

* Անգլիայում, Ուելսում և Շվեյցարիայում այն կոչվում է «փոխանորդություն» () (նախկինում՝ «խնամակալություն»)։
* Շոտլանդիայում այն կոչվում է «օրինական խնամակալություն» ()։
* Հյուսիսային Իռլանդիայում դա «վերահսկողություն» () է։
* Հնդկաստանում օգտագործվում է «օրինական խնամակալություն» () տերմինը։
* Իսկ Ավստրալիայում այն հայտնի է որպես «խնամակալություն և կառավարում» ()։

### Հարավային Կորեա
Կորեայի Հանրապետությունում (Հարավային Կորեա) խնամակալությունը կոչվում է խնամառություն։

**Կորեական խնամառության օրենքով նախատեսված խնամակալների տեսակներ**

* Մեծահասակների խնամակալ (): Եթե մեծահասակն իր հիվանդության, հաշմանդամության, ծերության կամ այլ վիճակների պատճառով քրոնիկ կերպով զուրկ է իր գործերը կառավարելու մտավոր կարողությունից, ապա Կորեայի դատարանը կարող է նշանակել մեծահասակների խնամակալ։ Խնամառության այս տեսակը Կորեայում գրեթե ամբողջական իշխանություն է տալիս խնամակալին խնամյալի նկատմամբ։
* Սահմանափակ խնամակալ (): Անձը կարող է նաև նշանակվել որպես «հատուկ խնամակալ», որին վստահվում է սահմանափակ լիազորություն խնամյալի շահերի նկատմամբ։ Օրինակ՝ հատուկ խնամակալին Կորեայում կարող է տրվել իրավական լիազորություն՝ որոշելու, թե ինչպես վարվել խնամյալի ակտիվների հետ՝ առանց խնամյալի անձի նկատմամբ որևէ վերահսկողություն ունենալու։
* Հատուկ խնամակալ (): Հատուկ խնամակալը այն անձն է, ով նշանակվում է՝ ներկայացնելու անձի շահերը որոշակի դատական վարույթի կամ գործընթացի հետ կապված։

#### Խնամակալի նշանակում կորեական դատարաններում
Կորեայում խնամակալի նշանակման լիազորությունը, որպես կանոն, պատկանում է Կորեայի ընտանեկան դատարաններին։ Ընդհանուր մեծահասակների խնամակալը պատասխանատու է ինչպես խնամյալի ֆինանսական շահերի, այնպես էլ անձնական բարեկեցության համար։ Կորեայի ընտանեկան դատարանը կամ դրա մասնաճյուղերից մեկը լիազորություն ունի խնամյալի բնակության վայրի նկատմամբ և քննում է խնամակալության գործը։ Եթե խնամյալի բնակության վայրում խնամակալության դատարանը բացակայում է, ապա սովորաբար տվյալ հարցի նկատմամբ լիազորություն ունի տարածքային դատարանը կամ դրա մասնաճյուղը։

Սովորաբար, խնամյալի առողջական վիճակի բժշկական գնահատումից հետո սկսվում են դատական վարույթները։ Դատարանը հաճախ հարցաքննում է խնամյալին և լսում նրա ցուցմունքները՝ կապված խնամակալության հետ, որպեսզի խնամյալն առավելագույնս օգտագործի իր պահպանված կարողությունները և ընտրի հարմար խնամակալ։ Դատարանն իրավասու է որոշելու խնամակալության սկիզբը, խնամակալի ընտրությունը, խնամակալի փոփոխությունը, խնամակալության դադարեցումը, իրավական ներկայացուցչի լիազորությունների շրջանակը և այլն։

## Կազմակերպությունների խնամակալություն
Միացյալ Նահանգների որոշ նահանգներում կորպորացիաները կարող են հայտնվել խնամակալության ներքո՝ որպես ռիսկի կառավարման ավելի մեղմ այլընտրանք։ Եթե ռիսկի կառավարիչից ակնկալվում է բաժնետերերի և ղեկավարների իրավունքների դադարեցում, ապա խնամակալից ակնկալվում է միայն այդ իրավունքների ժամանակավոր ստանձնումը՝ դրանք ի վերջո վերադարձնելու հեռանկարով։ Ֆինանսական հարցերում մասնագիտացած իրավագիտության պրոֆորներ Ռոբերտ Ռամզին և Ջոն Հեդը կեղծ հույսերից և բարոյական ռիսկերից խուսափելու համար անվճարունակ բանկին առաջարկել են անցնել ռիսկի կառավարման, այլ ոչ թե խնամակալության։

2008 թվականի հուլիսին Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարությունը, ի դեմս Դաշնային ավանդների ապահովագրման կորպորացիայի (), ձախողվող IndyMac Bank-ը վերցրել է վարչական ռիսկի կառավարման տակ։ Բանկի ակտիվներն ու ապահովված պարտավորությունները փոխանցվել են հատուկ ստեղծված IndyMac Federal Bank, FSB անունով անցումային բանկին, որը նույնպես FDIC-ի հսկողության ներքո դրվել է խնամակալության։

ԱՄՆ դաշնային մակարդակում, 2008 թվականի սեպտեմբերին, Fannie Mae-ի և Freddie Mac-ի գործադիր տնօրեններն ու տնօրենների խորհուրդները հեռացվել են։ Այնուհետև, ԱՄՆ գանձապետարանի քարտուղար Հենրի Պոլսոնի աջակցությամբ և ֆինանսական աջակցությամբ՝ այդ ընկերությունները, Դաշնային բնակարանային ֆինանսների գործակալության () տնօրեն Ջեյմս Բ. Լոքհարթ III-ի որոշմամբ, կորպորացիաների վճարունակությունը պահպանելու նպատակով տեղադրվել են FHFA-ի խնամակալության տակ։ Այս երկու կազմակերպությունների խնամակալությանը հանգեցնող միջամտությունը դարձել է կառավարության պատմության մեջ ամենամեծը։ Այն արդարացվել է որպես անհրաժեշտ քայլ՝ կանխելու ֆինանսական համակարգին հասցվելիք վնասը, որը կառաջանար դրանց սնանկացումից։ Նման կազմակերպությունները համարվում են «չափազանց մեծ՝ ձախողվելու համար»։

Դյուկի համալսարանի պրոֆեսորներ Լոուրենս Բաքսթերը, Բիլ Բրաունը և Ջիմ Քոքսը խնամակալության մոդելի էլ ավելի հավակնոտ կիրառություն են առաջարկել։ Նրանք առաջարկել են, որ խնդրահարույց ԱՄՆ բանկերը տեղադրվեն խնամակալության տակ, դրանց «լավ ակտիվների» մի մասը տեղափոխվի նոր ստեղծված «լավ բանկ» դուստր ձեռնարկություններ (ենթադրաբար՝ նոր ղեկավարության ներքո), իսկ մնացած «վատ ակտիվները» թողնեն կառավարման խնամակալության կառուցվածքի հսկողության ներքո։

## Տես նաև
* Օրինական խնամակալություն
* Լիազորագիր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Montana Code Annotated 72-1-103(8) (2005) Example state law

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Իրավաբանական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Ծերաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Սոցիալական աշխատանք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք