open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խոցված Պեգաս

**«Խոցված Պեգաս»** (, կամ **«Ռուսաստանի մտավորականության հուշարձան»**, ), Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայի տեսարժան վայրերից մեկը, որը 2004 թվականին տեղադրվել է Զեմլյանոյ վալից ոչ հեռու, Անդրեյ Սախարովի անվան թանգարանի մոտի պուրակում։

## Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է 2004 թվականի հունիսի 29-ին Զեմլյանոյ վալից ոչ հեռու, Անդրեյ Սախարովի անվան թանգարանի մոտի պուրակում։ Քանդակային հորինվածքը ստեղծելու նախաձեռնությանը աջակցել են «Ալֆա-բանկը» և Անդրեյ Սախարովի հիմնադրամը։ Հեղինակներն են քանդակագործներ Դանիել Միտլյանսկին և Գալինա Շիլինան, ճարտարապետը՝ Գրիգորի Սաևիչը։

## Նկարագրություն
«Խոցված Պեգասը» 6,5-մետրանոց հորինվածք է ցավից ծռմռված, հուսահատ տառապյալ մռութով և շատ լարված դիրքով թևավոր ձիու տեսքով։ Պեգասը սավառնում է ատամնավոր պողպատե ուղղահայաց բազմաթիվ ցցերի վրայով, որոնցից երեքը խոցում են կենդանուն և միաժամանակ օգնում նրան թռիչքի ժամանակ։

## Հուշարձանի նշանակությունը
Հուշարձանի իմաստային նշանակության վերաբերյալ կան որոշ տարաձայնություններ։ Ըստ ստեղծագործության հեղինակների՝ «Խոցված Պեգասը» ծառայում է որպես մտավորականության լավագույն դրսևորումների կերպար, իսկ նրան խոցող ցցերը մտավորականներին խոչընդոտող, խանգարող բան են։ Այս տեսության մասին է վկայում նաև հուշարձանի վրա տեղադրված ցուցանակը։ Կարելի է նաև ենթադրել, որ քանդակը մարմնավորում է Պեգասի ծագմանն ու կյանքին նվիրված առասպելը։ Կա ևս մեկ վարկած, որը վերաբերում է հուշարձանի ոճերին։ Պեգասը քանդակված է կլասիցիզմի ոճով,  իսկ հորինվածքի ստորին մասը՝ ռուսական կոնստրուկտիվիզմի ոճով։ Այդ հողի վրա կարող են առաջանալ վեճեր հուշարձանի ստեղծման ժամանակ օգտագործված ճարտարապետական երկու ոճերի փոխհարաբերությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ընդհատակ (հեռուստասերիալ)

**Ընդհատակ**, ամերիկյան պատմական հեռուստասերիալ է։ Ստեղծվել է Միշա Գրինի և Ջո Պոկասկիի կողմից Անտեբելլում ժամանակաշրջանի Ջորջիայում գործող Ընդհատակյա երկաթգծի մասին։ Շոուի պրեմիերան կայացել է 2016 թ. մարտի 9-ին WGN America-յի եթերում։ 2016 թվականի ապրիլի 25-ին WGN America-ն հայտարարեց, որ շոուն ունենալու է 10 սերիայից բաղկացած երկրորդ եթերաշրջան, վերջինիս պրեմիերան կայացավ 2017 թվականի մարտի 8-ին։ 2017 թվականի մայիսի 30-ին հայտարարվեց, որ շոուն դադարեցվելու է երկրորդ եթերաշրջանից հետո։

## Դերերում
### Հիմնական դերեր
* Ջուրնի Սմոլեթ-Բելլ - *Ռոզալի* ։ Երիտասարդ, ամաչկոտ, ինչ-որ չափով ապահովված տնային ստրկուհի է Մեյքոնի ագարակում։ Մեյքոնի Յոթնյակից մեկը։
* Ալդիս Հոդջ - *Նոյ ։* Կենսունակ, հեռանկարային և անհանգիստ ստրուկ Մեյքոնի ագարակում։ Մեյքոն 7-նյակից մեկը։
* Ջեսիկա դե Գոու - *Էլիզաբեթ Հոուքս ։* սոցիալական հարգի խավի աղջիկ, ունի աբոլիցիոնիստական գաղափարներ։
* Ալանո Միլլեր - *Քեյթո ։* խորամանկ և խարիզմատիկ ստրուկ։ Մեյքոնի 7-նյակից։
* Քրիստոֆեր Մելոնի - *Ավգուստ Փուլմեն ։* 
* Ամիրա Վանն - *Էռնեստին ։*

### Երկրորդական դերեր
* Քրիստոֆեր Բաքուս - Ջերեմի Ջոնսոն
* Մարկ Բլուկաս - Ջոն Հոուքս
* Ռիդ Դայմոնդ - Թոմ Մեյքոն
* Ջեյմս Լաֆերթի - Կայլ Ռիդսին
* Ռենուիք Սքոթ - Հենրի
* Քրիս Չոլք - Ուիլիամ Սթիլլ
* Ադինա Փորթեր - Փեարլի Մեյ
* Մայկելթի Ուիլլիամսոն - Մովսես
* Թեոդոս Քլեյն - Զիկ
* Անդրեա Ֆրանկլ - Սյուզաննա Մեյքոն
* Ջոննի Ռեյ Ջիլլ - Սեմ
* Փի Ջեյ Մարշալ - Բիլլ Միիկս
* Դարիել Ստյուարտ - Բու
* Մաքեո Սմեդլի - Ջեյմս
* Միշել Էլլեին - Կորա
* Բրեդի Փերմենթեր - Բեն փուլման
* Ուիլլիամ Մարկ ՄքՔոլլու - Թեո
* Սեդի Սթրաթթոն - Պետի Քենոն
* Աիշա Հինդս - Հարիեթ Թաբմեն
* Բուկեմ Վուդբայն - Դենիել 
* Ջեսիկա Նիկոլ - Ջորջիա
* ԴեՎանդա Վայս - Կլարա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Մարթա Սթայնսվիք

**Մարթա Սթայնսվիք** (, ), նորվեգացի հեղինակ և թարգմանչուհի։ Եղել է կանանց իրավունքների չեմպիոն, հակասեմիտիզմի և հակակաթոլիկության կողմնակից, Նյունորսկի օգտագործման խթանող։

## Կենսագրություն
Սթայնսվիքը ծնվել է Ֆլեքֆյորդում։ Սովորել է բժշկություն Քրիստիանիայում, բայց չի ավարտել, որովհետև դեմ էր վիվիսեկցիային։ Նա նաև սովորել է մի քանի այլ առարկաներ` ներառյալ Եգիպտագիտություն Լոնդոնում։ 1902 թվականին Մարթա Սթայնսվիքը սովորել է արևելյան լեզուներ, որոնցից էին ասորերենը և հին եգիպտերենը։ Նա նաև հետաքրքրված էր էզոթերիկայով։ Նրա վրա մեզ ազդեցություն են ունեցել անգլիացի թոեսոֆիստ Էննի Բեսանտը և ավտրիացի փիլիսոփա Ռուդոլֆ Սթեյները։ Նա առաջին կինն էր, ով ավարտել էր Նորվեգիայի Աստվածաբանական դպրոցը, բայց թույլատրված չէր կիրառել այն։ Նա առաջին նորվեգացի կինն էր, ով 1910 թվականին քարոզել էր Օսլոյի Գրիլանդական եկեղեցում։ Նա հրավիրված էր մասնակցելու Գենևայում անցկացվող կանանց միջազգային կոնֆերանսին, և պատրաստվում էր հարց բարձրացնել կին քահանաների վերաբերյալ, մինչև որ Պապը արգելեց բոլոր կաթոլիկ կանանց մասնակցել կոնֆերանսին, եթե նա չփոխի հարցի թեման։

1894 թվականից սկսել է խմբագրել «Den 17de Mai» մամուլում, որը սկսել էր թողարկվել նույն տարում իր ապագա ամուսին Ռազմուս Սթայնսվիքի կողմից։ Որպես քարտուղարուհի աշխատել է Հանս Թեմբս Լայչի` «Քրինսիա» մշակութային ամսագրի խմբագրի և հիմնադրի մոտ։ 1910 թվականին նա դարձավ «Քրինսիա» մշակութային ամսագրի խմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կին գրողներ
Չապաևի հրապարակ (Սամարա)

**Չապաևի հրապարակ** (), հրապարակ Սամարայի Լենինյան շրջանում։ Հրապարակը ձևավորվել է Կույբիշև, Ֆրունզե, Վիլոնովսկի, Շոստակովիչ (նախկինում՝ Աշխատավորի) փողոցներով։ Հրապարակի մոտ է գտնվում Ստրուկովսկի այգին, հրապարակում է տեղակայված 
Սամարայի դրամատիկական թատրոնը։

## Հուշահամալիր
Չապաևի անվան հրապարակում 1932 թվականին կառուցվել է Չապաևի բազմաֆիգուր հուշարձանը, որի բարձրությունը 10 մետր է, չափերը՝ 17x22 մետր։

Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Մատվեյ Մանիզերը։ Հուշարձանի կրկնօրինակը կարելի է տեսնել Սանկտ-Պետերբուրգում՝  Սեմյոն Բուդյոննիի անվան կապի ռազմական ակադեմիայի դիմացի հրապարակում։

## Գերեզմանոց
thumb|Հուշատախտակ Շոստակովիչ փողոցի թիվ №5  տան պատին
Հրապարակում է թաղված 1917 թվականի նոյեմբերի 30-ին սպանված խողովակի գործարանի աշխատկից Միխայիլ Ստեպանովը, որը հսկում էր հեղափոխական կոմիտեի շենքը (Ֆրունզեի փողոց 167, այժմ` Սամարայի մշակույթի ինստիտուտի շենք)։ Դեկտեմբերի 26-ին եղբայրական գերեզմանում են թաղվել նույն շենքի նկուղում ահաբեկչության հետևանքով զոհված ութ կարմիրգվարդիականները, ինչպես նաև Օրենբուրգի շրջանում տեղի ունեցած մարտերում զոհված կարմիրգվարդիական Ի. Բուլատովը։

1921 թվականի օգոստոսի 16-ին հրապարակում թաղվեց Չեկայի տրանսպորտի ղեկավար Ա. Ֆ. Սիլինը, որը մահացել է Բուզուլուկի շրջանում ավազակախմբի լիկվիդացիայի ժամանակ։ 1922 թվականի հունվարին հուղարկավորվել են երկու չեկիստներ՝ Ս. Սոլլոգուբովն ու Վ. Սեմյոնով-Յակովլևը, ովքեր սպանվել են ապստամբների կողմից։

Գերեզմանոցները գտնվում են Մշակույթի ինստիտուտի շենքի և Չապաևի հուշարձանի միջև։

## Տրանսպորտ
Հրապարակին մոտ գտնվող հասարակական տրանսպորտ՝
* ավտոբուս
** «Ստրուկովսկի այգի/ Կրասնոարմեյսկայա/Արհմիությունների տուն» Կույբիշև փողոցի վրա
** «Սպաների շրջանային տուն» Շոստակովիչ փողոցի վրա (նախկինում՝ Աշխատավորի)
** «Ֆրունզեի փողոց» Կրասնոարմեյսկայա փողոցի վրա
* տրամվայ կանգառ «Ֆրունզեի փողոց» 1, 3, 5, 15, 16, 20 երթուղիներ

Սահմանված երթուղիների որոշակի փորձեր կան Շոստակովիչ փողոցով երթևեկելու համար, սակայն Սամարայի տրանսպորտի վարչությունից պաշտոնական թույլտվություն չեն ստացել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Площадь Чапаева на сервисе Яндекс.Панорамы.
* Площадь им. Василия Чапаева 3D-панорама Краеведческий портал «Самарская губерния. История и Культура»

Կատեգորիա:Սամարայի հրապարակներ
Թրինե Հաթերսթադ

**Թրինե Հաթերսթադ** (, ), նորվեգացի նիզականետորդուհի, Սիդնեյի ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոն։ Երկու անգամ դարձել է աշխարհի ռեկորդակիր։ Հինգ անգամ անընդմեջ մասնակցել է ամառային օլիմպիական խաղերին՝ 1984 թվականից 2000 թվականը։ Անձնական լավագույն ցուցանիշն ունեցել է 2000 թվականին՝ 69.48 մետր։

## Կարիերա
Հաթերսթադն առաջին անգամ որպես նիզականետորդուհի հանդես է եկել 1981 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում, որտեղ զբաղեցրել է 5 -րդ հորիզոնականը։ 1990 -ական թվականների սկզբին Հաթերսթադը համարվում էր նիզականետորդուհիների առաջատարներից մեկը։ 1993 թվականին նվաճել է իր առաջին միջազգային կոչումը՝ հաղթելով Շտուտգարտում կայացած թեթև աթլետիկայի աշխարհի  առաջնությունում։ Հաջորդ տարի, աշխարհի չեմպիոնի կոչմանը հավելել է Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոսը` հաղթելով Հելսինկիում կայացած թեթև աթլետիկայի Եվրոպայի առաջնությունում։ Օլիմպիական խաղերում Հաթերսթադն առաջին անգամ օլիմպիական մեդալ է նվաճել 1996 թվականին՝ Ատլանտայում (բրոնզե մեդալ)։ Հաջորդ տարի նա կրկին հաղթել է աշխարհի առաջնությանը, որն այս անգամ անցկացվել է Աթենքում։ Սակայն արդեն 1999 թվականին՝ Սևիլյայում կայացած աշխարհի առաջնությունում զրկվել է աշխարհի չեմպիոնի կոչումից՝ զբաղեցնելով միայն երրորդ հորիզոնականը։ Հաթերսթադի գլխավոր հաղթանակը 2000 թվականի Սիդնեյի ամառային օլիմպիական խաղերում էր, որտեղ նա դարձավ օլիմպիական չեմպիոն։

## Անձնական կյանք
Երիտասարդ տարիներին համարվել է խոստումնալից հանդբոլիստուհի՝ խաղալով նորվեգական երկրորդ լիգայում։

Ամուսնացել է Անդերս Հաթերսթադի հետ, ունի չորս զավակ։ Ամուսնուց բաժանվել է 2017 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Պրոֆիլը sports-reference.com կայքում 
*  Հեգե Ռիիսեի վիճակագրություն 

Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի հանդբոլիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մարզուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի նիզականետորդուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի օլիմպիական չեմպիոններ
Այլի Քեսքիթալո

**Այլի Քեսքիթալո** ( ), նորվեգացի սաամ քաղաքական գործիչ, 2008 թվականից Նորվեգիայի սաամերի  ասոցիացիայի ղեկավար, 2005-2007 թվականներին ինչպես նաև 2013 թվականի հոկտեմբերի 16-ից Նորվեգիայի Սաամերի ազգային ժողովի նախագահ։ Նրա մայրենի լեզուն նորվեգերնն է, բայց նա ազատ խոսում է նաև հյուսիսային սաամի լեզվով։

## Կենսագրություն
Քեսքիթալոն ունի պետական կառավարման մագիստրոսի կոչում, մագիստրոսական թեզը, որտեղ նա համեմատում է բարձրագույն կրթությունը Նորվեգիայում և Գրենլանդիայում այդ երկու երկրներում գործող երկու բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների օրինակով։ Մագիստրոսական իր թեզը նա պաշտպանել է 2005 թվականին Կոպենհագենի բիզնեսի դպրոցում։
2005 թվականին Քեսքիթալոն դարձավ  Նորվեգիայի Սաամերի ազգային ժողովի () երրորդ նախագահը փոխարինելով այդ պաշտոնում Սեվն-Ռոալյդ Նյուսին, դառնալով առաջին կինը, ով զբաղեցրեց այդ պաշտոնը։ Սակայն 2007 թվականի սեպտեմբերին խորհրդարանի փոխնախագահ Յոհան Միկկելի հետ տարաձայնությունների պատճառով Այլի Քեսքիթալոն լքեց այդ պաշտոնը  (խորհրդարանի նոր նախագահ դարձավ Էգիլ Օլլին)։
2003-2005 թվականներին, ինչպես նաև 2008-2013 թվականներին Քեսքիթալոն  Նորվեգիայի սաամերի  ասոցիացիայի  նախագահն էր
: 
Նորվեգիայի Սաամի խորհրդարանի ընտրություններում, որը տեղի է ունեցել 2013 թվականի աշնանը, իր նախընտրական ծրագրի հիմնական կետերից մեկը Սաամի խորհրդարանի Նորվեգիայի հանքարդյունաբերության վետոյի տրամադրման պահանջն էր։ Նա ներկա իրավիճակը համարում էր սխալ, երբ նման նախագծերի վերաբերյալ Նորվեգիայի խորհրդարանը որոշումներ էր ընդունում  առանց հաշվի առնելու Սաամերի կարծիքը։  Ընդհանրապես, նրա կարծիքով, մինչև հանքային ռեսուրսների զարգացմամբ զբաղվելը, «սամայի ժողովուրդը պետք է ստեղծի իր պայմանները սեփական կարիքները բավարարելու համար»
):

## Հրապարակումներ
* Torunn Pettersen, Jorunn Eikjok, Aili Keskitalo (2002): Vil de ikke — eller slipper de ikke til? En undersøkelse av den lave kvinnerepresentasjonen på Sametinget i Norge. Guovdageaidnu/Kautokeino, Sámi Instituhtta/Nordisk Samisk Institutt, Sámi allaskuvla/Samisk høgskole
* Aili Keskitalo (2005): Høyere utdanningsinstitusjoner for urfolk i en moderniseringstid: en komparativ analyse av endringer i rammebetingelser for Sámi allaskuvla/Samisk høgskole og Ilisimatusarfik ved årtusenskiftet

## Ընտանիք
Ամուսին՝ Նիլս Յուրգեն  (*Nils Jørgen Nystø*ծնվ. 1963).Երեխաներ՝ *Anja Márjá* (ծնվ. 1994), *Elina Kati* (ծնվ. 1997), *Inga Ristin* (ծնվ. 2008):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այլի Քեսքիթալոի անձնական էջը Նորվեգիայի Սաամերի խորհրդարանի կայքում
* Այլի Քեսքիթալոի անձնական էջ

Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կին քաղաքական գործիչներ
Սուրբ հոգու եկեղեցի (Պոտելիչ)

**Սուրբ Հոգու եկեղեցի** (ուկր. ՝ *Церква Святого Духа*), ուղղափառ, փայտաշեն եկեղեցի է Պոտելիչ գյուղում ( Լվովյան շրջան, Ուկրաինա), որն կառուցվել է 1502 թվականին։ Այն համարվում է Լվովյան շրջանի ամենահին եկեղեցին։ Ճարտարապետության և մոնումենտալ մշակույթի հուշարձան է։ 2013 թվականի հունիսիի 21-ի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժսռանգության 37-րդ նստաշրջանին, որն անցկացվում էր Կամբոջայում, Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, Կարպատյան շրջանի մյուս փայտաշեն եկեղեցիների հետ միասին, ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժսռանգության ցուցակի մեջ։

### Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1502 թվականին, Պոտելիչ գյուղի բրուտների կողմից՝ Բորիսի և Գլեբի եկեղեցու տեղում, որն այրել էին թաթարները։ Ըստ ավանդության Բոգդան Խմելնիցկին եղել է Սուրբ Հոգու եկեղեցում ժամերգության, երբ սպասում էր հետախուզությունից  բանբեր Բունյակի վերադարձին։

Եկեղեցին եռահատված է (եռամաս), չափսերը հասնում են 18,3 × 7,0 մետրի։ XVII դարում եկեղեցում տեղադրված է եղել նոր երկհարկանի (երկդստիկոն )  պատկերակալը։ Եկեղեցու որմնանկարները 1620-ից 1640 թվականներին են կատարվել։ «Դեիսուս» սրբապատկերը  նկարվել է հայտնի սրբապատկերագրիչ  Իվան Ռուտկովիչի կողմից1683թվականին։ 1718 թվականին կատարվել է եկեղեցու վերականգնման  աշխատանքներ՝  վարպետ Կազիմիր Դոմինիկովիչ  գլխավորությամբ։ 1736 և 1753 թվականներին հենց ինքն էլ անցկացրել է աշխատանքներ, որոնց արդյունքում էլ փոփոխվել են եկեղեցու զոհարանի վրայի  հիմնակմախքը և վերածածկը, վերանորոգվել է սանղամուտքը, ինչպես նաև արևմտյան և հարավային դռները։

Եկեղեցու վերակնգնման աշխատանքները շարունակվել են նաև 1831,1903 և 1923 թվականներին, որոնց ընթացքում էլ եկեղեցու կտուրի բոլոր կավարածածկ հատվածները և պատերի  կավարածածկ երեսվածքները փոխարինվել են թիթեղներով:1970-ից 1972 թվականների վերականգնման աշխատանքների ընթացքում վերականգնվել է եկեղեցու և որմնագրերի նախնական տեսքը։

Եկեղեցու հարևանությամբ է գտնվում խորանարդաձև, երկհարկանի 20 մետր բարձրություն ունեցող զանգակատուն-աշտարակը՝ 4,4 × 4,4 մ չափսերով, որը կառուցվել է եկեղեցու հետ միաժամանակ։ Զանգակատունը վերականգնել է Կազիմիր Դոմինիկովիչը 1736 թվականին, որի վերջին վերականգնումը եղել է 1970 թվականին։

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Քալաշյան

**Քալաշյան**, հայկական ազգանուն։
## Հայտնի կրողներ
* Գառնիկ Քալաշյան (1885–1921) – հայ բանաստեղծ և հասարակական գործիչ
* Գուրգեն Քալաշյան (1902–1974) – հայ հեղափոխական
* Լորիս Քալաշյան (ծ. 1922) – հայ խորհրդային փիլիսոփա
* Սաշուր Քալաշյան (ծ. 1936) – հայ ճարտարապետ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Սեսիլիե Լեգանգեր

**Սեսիլիե Լեգանգեր** (, ), նորվեգացի հանդբոլիստուհի, նախկինում՝ Նորվեգիայի կանանց հանդբոլի հավաքականի անդամ։

## Միջազգային առաջնություններ
Լեգանգերն Նորվեգիայի ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտն ունեցել է 1993 թվականին՝ 17 տարեկանում և երեք տարի անց, ընդամենը 20 տարեկանում՝ հեռացել է։ 1993 թվականին նվաճել է բրոնզե մեդալ աշխարհի կանանց հանդբոլի առաջնությունում՝ ընտրվելով որպես լավագույն դարպասապահ և համարվելով մրցաշրջանի ամենաթանկ ֆուտբոլիստը։ 1994 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում դարձել է լավագույն դարպասապահ։ 1995 թվականի աշխարհի առաջնությունում նա կրկին դարձել է լավագույն դարպասապահ։ Մեկ տարվա ընդմիջումից հետո վերադարձել է որպես ակումբի խաղացող, բայց չի խաղացել ազգային հավաքականում մինչև 1998 թվականի Եվրոպայի առաջնությունը, նվաճել է ոսկե մեդալ նորվեգական թիմի հետ և ընտրվել որպես առաջնության լավագույն դարպասապահ։ 1999 թվականի աշխարհի առաջնությունում կրկին ընտրվել է լավագույն դարպասապահ։ 2000 թվականի Սիդնեյի օլիմպիական խաղերում նվաճել է բրոնզե մեդալ։ 2001 թվականի աշխարհի առաջնությունում կրկին ընտրվել է լավագույն դարպասապահ։

## Ակումբային կարիերա
Որպես ակումբային խաղացող Նորվեգիայի չեմպիոն է ճանաչվել 1999 թվականին (ակումբ՝ *Bækkelaget*), Սլովենիայի չեմպիոն՝ 2004 թվականին (ակումբ՝ *Krim Ljubljana*), Դանիայի չեմպիոն՝ 2005 թվականին (ակումբ՝ *Slagelse dt*) նաև 2004/2005 թվականների և 2006/2007 թվականների ԵՀՖ չեմպիոնների լիգայի չեմպիոն։ 2010 թվականից մինչև 2014 թվականը խաղացել է Լարվիկ ՀԱ -ում, որտեղից էլ հեռացել է սպորտից և ճանաչվել բոլոր ժամանակների լավագույն դարպասապահ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սեսիլիե Լեգանգերի պրոֆիլը www.eurohandball.com կայքում 
* http://www.op.no/larvikhk/article7355874.ece
* http://www.bt.no/100Sport/handball/Kommentar-Den-motvillige-stjernen-463911_1.snd 
* http://www.aftenposten.no/100Sport/handball/--Norsk-handball-blir-fattigere-uten-henne-463870_1.snd 
* http://www.tv2.no/v/845943/  https://www.handball.no/nyheter/fikk-handballstatuetten/

Կատեգորիա:Նորվեգացի հանդբոլիստուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մարզուհիներ
Ղրիմի հանձնումը Խորհրդային Ուկրաինային (1954)

**Ղրիմի հանձնումը Խորհրդային Ուկրաինային** (), ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի կողմից ընդունված վարչաիրավական ակտ, որի համաձայն Ղրիմի մարզի ղեկավարումը Բոլշևիկյան Ռուսաստանից (ՌԽՖՍՀ) անցնում էր Ուկրաինայի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությանը։ Ակտն իրավական ուժ է ստացել 1954 թվականին և նույն տարում էլ Ղրիմը միացվել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ին։

## Հրամանագիր
1954 թվականի փետրվարի 19-ին Խորհրդային Միության գերագույն խորհուրդը ստորագրում է Ղրիմի մարզը ՌԽՍՖՀ-ից ՈւԽՍՀ-ին փոխանցելու մասին հրամանագիր։ Տեսական փաստերը, որոնք ներկայումս պահվում են Ռուսաստանի Դաշնության ազգային արխիվում, հավաստում են այն մասին, որ սկզբնապես այդ հրամանագիրը հաստատվել է ԽՍՀՄ Կոմունիստական կուսակցության խորհրդի կողմից, որին հաջորդել է 1954 թվականի հունվարի 25-ի գերագույն խորհրդի նախագահության որոշումը։ ԽՍՀՄ Սահմանադրության։ 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ Խորհրդային Միության հանրապետական սահմանները չեն կարող վերանայվել առանց հանրապետության համաձայնության։ Ղրիմի փոխանցումը հաստատվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության կողմից, չնայած որ նույն իրավական ակտի 33-րդ հոդվածը սահմանափակում էր պետական մարմնի այդ իրավունքը։ Մի քանի օր հետո ԽՍՀՄ ԳԽ-ի հրամանով վերանայվում է Խորհրդային Միության սահմանադրությունը՝ ի դեմս 22-րդ և 23-րդ հոդվածների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղրիմի պատմություն
Եկատերինա Բահաթուր

**Եկատերինա Բահաթուր** (Եկատերինա Բեգլարի Բահաթրյան, ), հայ դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Եկատերինա Բահաթուրը ծնվել է Արցախի Խանքենդ գյուղում (այժմ՝ Ստեփանակերտ)։ Սովորել է Շուշիի ռուսական, այնուհետև՝ Մարիամյան դպրոցներում։ 1900 թվականին տեղափոխվել է Բաքու։

1905 թվականին «Մուրճ» ամսագրում լույս է տեսել Բահաթուրի «Մռայլ օրեր» առաջին ակնարկը։ Բահաթուրի դրամատիկական լավագույն գործերից են «Կամքի եղերգը», «Արա և Շամիրամ»-ը (1915)։

Հարավային Կովկասում խորհրդային իշխանության հաղթանակից հետո գրել է պատմա-հեղափոխական թեմայով «Արտավազդ» (հրատարակվել է 1923 թվականին) հերոսական դրաման, որը բեմադրվել է Ալեքսանդրապոլում, Բաքվում, Թիֆլիսում և այլուր։ «Դիվան» դրամայում արտացոլված է հայ բանվորների ու գյուղացիների պայքարը նորաստեղծ պետության ամրապնդման համար (բեմադրվել է 1930 թվականին, Թիֆլիսում)։ Հեղինակել է նաև «Թոնդրակեցիներ» դրաման, որտեղ նկարագրել է հայ ազգի պայքարը օտար զավթիչների դեմ։

## Գրականություն
* Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1990, հ. 1-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Ռուսա ծով

**Ռուսա ծով** (նաև` հայկական աղբյուրներում **Երիցու լիճ**, Տերտերալիճ, թուրքական աղբյուրներում Քեշիշգյոլ, **Թուրնագյոլ** ()), արհեստական լիճ պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Հայոց ձոր գավառի հյուսիս-արևելքում, ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Վանի նահանգում։ Ծովի մակարդակից բարձր է 2550 մ-ով, ունի 4,3 կմ առավելագույն երկարություն և 2,1 կմ առավելագույն լայնություն։ Ի սկզբանե կառուցվել է այգիների և դաշտերի ոռոգման նպատակով և մինչ օրս էլ ծառայում է գյուղատնտեսական նշանակությամբ։

Կառուցել է Վանի թագավորության արքա Ռուսա Գ-ն, ինչի մասին վկայում է լճից 6 կմ հյուսիս գտնվող Էրմանց գյուղում 2002 թվականին հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունը։ Սեպագրի մի կողմում գրված է (սեպագիր արձանագրության վերծանում). 
 

Լճի ամբարտակը հազարամյակներ շարունակ կանգուն է եղել և բազում դարում ընթացքում ծառայել է իր նպատակին։ Հայտնի է, որ միջնադարում լիճն ու լճից գոյացած հասույթը պատկանել են Վարագավանքին։ Այս մասին հայտնի է դարձել նաև լճի ամբարտակի վրա փորագրված արձանագրությունից։

1813 թվականին լճի հեղեղման հետևանքով Ռուսա Գ թագավորի կառուցած ամբարտակը փլուզվել է, ինչի հետևանքով տեղի են ունեցել որոշակի ավերումներ։ Որոշակի վերականգնողական աշխատանքներ են իրականացվել 19-րդ դարի կեսերին կառավարության ֆինանսավորմամբ։ Այդ աշխատանքների հետևանքով լճի կառուցվածքը փոքր-ինչ փոփոխությունների է ենթարկվել, կառուցվել է 8 մ բարձրությամբ և 3 մ լայնությամբ նոր ամբարտակ, որի վրա առկա են մի քանի փոքր դռնակներ, որոնցով ջրի քիչ քանակություն հոսում է դուրս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Մարթա Գ․ Թուրվիկ

**Մարթա Գ․ Թուրվիկ** (), ծնունդով նորվեգացի, ամերիկյան աշխարհիկ տիկին, բժշկուհի Սան Ֆրանցիսկոյից, որի անձնական կյանքը սկանդալների և գլխագրերի պատճառ է հանդիսացել։

## Կենսագրություն
Մարթա Գուրին Թուրվիկը ծնվել է Նորվեգիայի Տինգվոլ կոմունայում և փոքր ժամանակ տեղափոխվել Չիկագո։ Սովորել է Ջեններ բժշկական քոլեջում և Իլինոյսի համալսարանում, որտեղ էլ 1901 թվականին ստացել է բժշկի որակավորում։

## Կարիերա
Թուրվիկը 1901 թվականից Սան Ֆրանցիսկոյում աշխատել է որպես բժիշկ։ 1920 թվականին աշխատել է Մենդոսինո պետական հիվանդանոցում։ 1921 թվականին հրաժարվել է Վենտուրայում գտնվող Կալիֆոռնիայի իգական դպրոցի բժշկի պաշտոնից․ հրաժարականն արագացրեց ամբողջ դպրոցով մեկ բռնի բողոքի բռնկումը։

Թուրվիկն ակտիվ էր նաև Սան Ֆրանցիկոյի սկանդինավյան կանանց կազմակերպություններում։ Հիմնադրել է «NORA»-ն (Նորվեգացի կանանց բարեգործական հիվանդանոցը) և մի քանի տարի եղել դրա նախագահը։ Օգնել է հիմնադրել նաև «Daughters of Norway Lodge Anna Kolbjornsen No. 4»-ը և եղել «Danish Sisterhood»-ի քարտուղարը։

## Անձնական կյանք
1915 թվականին Մարթա Գ․ Թուրվիկն ամուսնացել է իր հիվանդի՝ իտալացի կոմս և Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերան Նիսո դի Ջիանինիի հետ, ում հանդիպել էր Չիկագոյում։ Կոմսը շուտով Թուրվիկին մեղադրում է խաբեության, բժշկական անփութության և բռնության մեջ ու դատական գործ է հարուցում վերջինիս նկատմամբ։ Զույգն ամուսնալուծվում է․ 1917 թվականին կոմսը հայտարարում է Ֆրանսիա վերադառնալու մասին․ «Պատերազմի առաջին գիծը նախընտրում եմ ամուսնական կյանքից»։ Այդուհանդերձ, կոմսը շարունակում է սպառնալ Թուրվիկին՝ իր գործողությունների համար խուսափելով բանտարկվելուց։

Մարթա Գուրին Թուրվիկ դի Ջիանինին մահացել է 1921 թվականին 58 տարեկան հասակում ստամոքսի քաղցկեղից Սան Ֆրանցիսկոյում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Արևմտաամերիկյան տրիտոններ

**Արևմտաամերիկյան տրիտոններ** ()՝ իրական սալամանդրների պոչավոր երկկենցաղների կարգից երկկենցաղների ցեղ։

## Նկարագրություն
Ամֆիբիայի երկարությունը կարող է լինել մինչև 22 սմ։ Մաշկը հատիկավոր (անհարթ) է, մեջքին՝ բաց շագանակագույնից մինչև շագանակագույն և սև երանգի, որովայնը սովորաբար վառ գույն ունի (դեղին կամ նարնջագույն)։ Որոշ տեսակներ կողային հատվածներում ունեն մուգ բծեր։

## Տեսակները
* *Taricha granulosa*` Դեղնափոր տրիտոն
* *Taricha rivularis*` Կարմրափոր տրիտոն
* *Taricha sierrae*
* *Taricha torosa*` Կալիֆոռնիական տրիտոն

## Արեալ
Այն ընդգրկում է ԱՄՆ-ի արևմտյան ափը՝ Կալիֆոռնիայից միչև Ալյասկայի հարավը։

## Տոքսիկություն
Այս տեսակի բոլոր ներկայացուցիչները չափազանց թունավոր են. այս կենդանիների մաշկը կարող է արտազատել տարիխոտոկսին, որը համարժեք է տետրոդոտոքսինին։ Հատկապես թունավոր է կալիֆոռնիական տրիտոնի ձկնկիթը, որտեղ թույնի պարունակությունը կարող է հասնել մինչև 25 մկգ/գ (100 կգ ձվից հաջողվել է ստանալ 200 մգ՝ 300 մ.մ./կգ ակտիվությամբ թույն։ Բայց տրիտոնների տոքսիկությունը խիստ պասսիվ է՝ հակառակորդի մաշկածածկույթը վնասելու միջոցներ նրանք չունեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* California Newt (Taricha torosa) and Rough-skinned Newt (T. granulosa) (անգլ.) (թարգմանություն )
* Taricha on HumboldtHerps (անգլ.) 

Կատեգորիա:Երկկենցաղներ
Վոյցեխ Բալչուն

**Վոյցեխ Բալչուն** (, ), լեհ և ուկրաինացի անհատ ձեռնարկատեր, ռոք երաժիշտ, ինչպես նաև «Украинська зализныця» ԲԲԸ-ի տնօրեն։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կատովիցեում գտնվող Շլոնսկի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետը։ Այնուհետև բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի աստիճան է ստացել *Rotterdam School of Management Erasmus University*-ում։
Բալչուն սկսել է իր կարիերան *Trybuna Slaska* թերթի վաճառքի բաժնից։ Արդյունքում նա ստացավ մարքեթինգի տնօրենի պաշտոն *Poczta Polskiej S.A* փոստային կազմակերպությունում։ 
2005-2007 թվականներին Բալչուն գլխավորել է *PKP S.A.* կազմակերպության վերահսկիչ խորհուրդը։ 2008-2013 թվականներին Վոյցեխ Բալչուն եղել է *PKP Cargo* կազմակերպության գլխավոր կառավարիչը։
2007 թվականին ստեղծել է Chemia (Քիմիա) ռոք խումբը, որտեղ դարձել է կիթառահար։ 2010 թվականին խումբը սկսում է հյուրախաղերը և թողարկում իր առաջին ալբոմը։ 2011 թվականին վերաթողարկում է իր առաջին ձայնասկավառակը։ 2012 թվականի գարնանը Վանկուվեռում խումբը ձայնագրեց իր առաջին փոքր ալբոմը։ Նույն տարում խումբը ելույթ ունեցավ Կանադայում, որտեղ էլ ձայնագրեց իր ստուդիական երրորդ ալբոմը։ 2015 թվականին խումբը ձայնագրեց հաջորդ՝ *Let Me* ալբոմը։
2017 թվականի ապրիլ ամսին տեղի ունեցած մրցույթի արդյունքում Ուկրաինայի կառավարության կազմի կողմից նշանակվել է որպես «Украинська зализныця» ԲԲԸ-ի վարչության կառավարիչ։ Ընտրվելուց հետո Վոյցեխ Բալչուն ելույթ է ունենում Կառավարությունում լեհերեն լեզվով՝ առանց թարգմանչի, իսկ երբ նախարարները ոչինչ չհասկացան նրան փորձեց թարգմանել նորանշանակ վարչապետ Վ.Գրոյսմանին։ Ստանալով նոր պաշտոն, մեծն ռոք երաժիշտը շարունակեց մեկնել հյուրախաղերի :
2017 թվականի օգոստոսի 9-ին Վոյցեխ Բալչունը հրաժարական տվեց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.svoboda.org/content/article/27695421.html Վոյցեխ Բալչունի հարցազրույցը Ազատություն ռադիոկայանին

Կատեգորիա:Լեհ կիթառահարներ
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Համերգ ձվի մեջ (նկար)

**«Համերգ ձվի մեջ»** (), հոլանդացի նկարիչ, նիդերլանդական բնանկարների և կենցաղային ժանրի նախակարապետ Հիերոնիմոս Բոսխի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1516 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 108 × 126.5 սմ։ «Համերգ ձվի մեջ» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Գեղարվեստի պալատում (Լիլ, Ֆրանսիա)։

## Ստեղծման պատմություն
«Համերգ ձվի մեջ» ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է կյանքի մայրամուտին՝ 1516 թվականին։ Նկարի ստեղծման շուրջ կարծիքները հակասական են։ Ոմանք գտնում են, որ այն Հիերոնիմոս Բոսխիի վրձնին չի պատկանում. գերմանացի արվեստի պատմաբան Մաքս Ֆրիդլենդերը (1867-1958) կարծում է, որ այս կտավը ավելի ուշ է ստեղծվել կամ էլ կրկնօրինակ է։ Այս համոզմանն է վերջինս եկել այն բանից հետո, երբ նկարը դիտել է շրջված տեսքով։ Նոտաների գրքում կոմպոզիտոր Թոմաս Կրեկիոնի երգն է՝ «Toutes les nuits que sans vous je me couche pensant à vous» անվանումով, որը ստեղծվել է ավելի ուշ, այդ պատճառով էլ Մաքս Ֆրիդլենդերը ասում է, թե այդ դետալն ավելի ուշ կարող է ստեղծված լինել։ Ավելին, նա նշել է, որ կտավը կամ այդ դետալը ստեղծվել է 1549 թվականին՝ Հիերոնիմոս Բոսխի մահվանից 45 տարի ուշ։

## Սյուժե
«Համերգ ձվի մեջ» ստեղծագործությունում հեղինակը պատկերել է անիրական մեծ չափերի ձու, որի միջից աճել են երկու ծառ։ Ահյակ կողմի ծառից կախված է զամբյուղ, որի մեջ մրգեր ու թռչուններ են, իսկ աջ կողմի՝ անկյանք ծառին հեղինակը միայն մեկ օձ է պատկերել. այս ամենը խորհրդանշում են Եդեմական պարտեզն ու նրանից մարդկանց արտաքսումը։ Կոտրատված ձվի մեջ հեղինակը նկարել է բազմաթիվ ֆիգուրներ՝ կարդինալ, միանձնուհիներ, ազնվականներ, պարզ մարդիկ, չքավորներ և նույնիսկ կենդանիներ, այդ թվում երաժշտական գործիք նվագող կապիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Max Jakob Friedländer *Early Netherlandisch Painting. Volume V. Geertgen tot Sint Jans and Jerome Bosch*, 1969, Leiden, A.W. Slijthof; Brussels, La Connaissance.
*Koldeweij, A.M., P. Vandenbroeck en B. Vermet (2001) *Jheronimus Bosch. Alle schilderijen en tekeningen*, Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam: NAi Uitgevers, ISBN 90-5662-219-6

## Արտաքին հղումներ
«Համերգ ձվի մեջ» կտավը Լիլի Գեղեցիկ արվեստների պալատում

Կատեգորիա:1516 նկարներ
Կատեգորիա:Լիլի Գեղարվեստի պալատի նկարներ
Կատեգորիա:Հիերոնիմոս Բոսխի նկարներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստ
Էսթերա Մկրտումյան

**Էսթերա Մկրտումյան** (), Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Չիլիում և Պերուում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Կենսագրություն
Էսթերա Մկրտումյանը ծնվել է 1976 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։ 1993 թվականին ընդունվել է Երևանի Պետական համալսարանի Ռոմանագերմանական բանասիրության ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1998 թվականին։

## Աշխատանքային գործունեություն
Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1999 թվականին՝ զբաղեցնելով ՀՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների վարչության առաջատար մասնագետի պաշտոնը։ 2002-2012 թվականներին եղել է ՀՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների վարչության գլխավոր մասնագետը։ 2003-2013 թվականներին Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում զբաղեցրել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատվիրակության և Հայաստան-Իսպանիա, Հայաստան-Պորտուգալիա ՀՀ ԱԺ պատգամավորական բարեկամության խմբերի քարտուղարի պաշտոնները։ 2012-2013 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների վարչությունում որպես Եվրաինտեգրման և միջխորհրդարանական հարաբերությունների բաժնի վարիչ։

2013-2017 թվականներին զբաղեցրել է Արգենտինայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության խորհրդականի, հյուպատոսի պաշտոնը։ ՀՀ նախագահի` 2017 թվականի փետրվարի 11-ի հրամանագրով նշանակվել է Արգենտինայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան, այնուհետև նույն թվականի սեպտեմբերի 13-ի հրամանով՝ համատեղության կարգով նաև դեսպան Ուրուգվայի Արևելյան Հանրապետությունում, Չիլիի Հանրապետությունում և Պերուի Հանրապետությունում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* «Մխիթար Գոշ» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Ժոաո Ժորդի Մոնրոյ Արարատ

**Ժոաո Ժորդի Մոնրոյ Արարատ** (, ), կոլումբիական ծագումով հայ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս կոլումբիական «Դեպորտիվո Պերեյրա» ակումբի և Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է աջ պաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Սանտա Ֆե
Ժոաո Ժորդի Մոնրոյ Արարատն սկսել է իր կարիերան կոլումբիական Սանտա Ֆե ակումբի պատանեկան կազմում։ Նրա կարիերայի հետագա ընթացքի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Սանտա Ֆե ակումբի ուրուգվայցի մարզիչ Խերարդո Պելուսոն, ով ֆուտբոլիստին ներառել է թիմի պրոֆեսիոնալ կազմում։ Դրան է նպաստել նաև Սանտա ֆե ակումբի կոլումբիացի եզրային պաշտպան Յուլիան Անչիկոյի տեղափոխվելը Ատլետիկո Բուկարամանգա։ 2015 թվականին Ժորդի Մոնրոյը Սանտա Ֆե ակումբի կազմում դարձել է Հարավամերիկյան գավաթի հաղթող` դրա կազմում չմասնակցելով որևէ խաղի։ 2016 թվականին թիմը գլխավորած կոլումբիացի մարզիչ Ալեքսիս Գարսիան ֆուտբոլիստին տեղափոխել է թիմի երիտասարդական կազմ։ Նույն թվականին Սանտա Ֆե ակումբը գլխավորած արգենտինացի մարզիչ Գուստավո Կոստասը ֆուտբոլստին վերադարձրել է թիմի պրոֆեսիոնալ կազմ։

### Բոյակա Չիկո
2017 թվականի սկզբին Ժորդի Մոնրոյը իրավաբանական խնդիրների պատճառներով հեռացել է Սանտա Ֆե ակումբից և փորձաշրջան է անցել ֆրանսական Անժե, Դիժոն, Ստրասբուրգ, Տուր և Ամյեն ակումբներում, սակայն մշտական պայմանագիր չի կարողացել կնքել։ Ֆինանսական խնդիրների պատճառով ֆուտբոլիստն ստիպված է եղել թողնել ֆուտբոլը և զբաղվել այլ աշխատանքով, մինչև որ նույն թվականին պայմանագիր է կնքել Բոյակա Չիկո ֆուտբոլային ակումբի հետ։

## Միջազգային կարիերա
2018 թվականի մարտին Ժորդի Մոնրոյը հրավիրվել է Հայաստանի հավաքական՝ Էստոնիայի և Լիտվայի դեմ ընկերական խաղերի համար։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2018 թվականի մարտի 18-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Ակումբային

###### Սանտա Ֆե
* Կոլումբիայի առաջնություն․ 2016 Կլաուզուրա
* Կոլումբիայի գավաթ․ երկրորդ տեղ․ 2015
* Հարավամերիկյան գավաթ․ 2015
* Ռեկոպա Սուդամերիկանա․ 2016
* Սուրուգա բանկի առաջնություն․ 2016

###### Բոյակա Չիկո
* Կոլումբիայի երկրորդ դիվիզիոն․ 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժորդի Մոնրոյը transfermarkt.com-ում
* Ժորդի Մոնրոյը Eurosport.com կայքում

Կատեգորիա:Բոյակա Չիկոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանտա Ֆեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Վիկտորիա Բաղդասարյան

**Վիկտորյա Բաղդասարյան** (), 2016-2020 թվականներին եղել է Իտալիայում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

## Կենսագրություն
Վիկտորյա Բաղդասարյանը ծնվել է 1976 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Երևանում։ 1992 թվականին ավարտելով Երևանի Տ․ Շևչենկոյի անվան ռուսական դպրոցը՝ ընդունվել է Վենետիկի Մուրադ Ռաֆայելյան վարժարանը, որն ավարտել է 1994 թվականին։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Լոնդոնի առևտրաարդյունաբերական պալատում, որն էլ ավարտելուց հետո ընդունվել է Սորբոնի համալսարան՝ ստանալով բիզնես իրավունքի և միջազգային իրավունքի կրթություն։ Մեկ տարի անց՝ 2000 թվականին, ավարտել է նաև Սորբոնի միջազգային առևտրի իրավունք բաժինը։ Ուսումը շարունակել է Վերսալի փաստաբանների դպրոցում, որն ավարտել է 2002 թվականին։

## Աշխատանքային գործունեություն
1998-1999 թվականներին Վիկտորյա Բաղդասարյանը վերապատրաստում է անցել Ֆրանսիայի վճռաբեկ դատարանում։ 2000-2005 թվականներին աշխատել է «Deloitte & Touche» ընկերությունում որպես փաստաբան, որից հետո աշխատանքի է անցել «Accor group»-ում որպես միջազգային զարգացման տնօրեն (2006-2015)։

Անդամակցում է Ֆրանսիայում հայ իրավաբանների միությանը։

2016 թվականի մայիսի 17-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Իտալիայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 2020 թվականի ապրիլի 10-ին հետ է կանչվել Իտալիայի Հանրապետությունում և Մալթայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնից։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Արժանացել է «Errera Prize» մրցանակի «Խաչմերուկի վրա» պատմվածքի համար (1994, Իտալիա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կին դեսպաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Լաուրա Մանչինելլի

**Լաուրա Մանչինելլի** (, ), իտալացի գրող, պատմաբան-միջնադարագետ, մանկական գրքերի հեղինակ։

Համալսարանի դասախոս, թարգմանիչ, էսսեիստ (միջնադարյան պատմության բազմաթիվ ակնարկներ) և պատմական վեպերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Լաուրա Մանչինելլին ծնվել է Ուդինե 1933 թ.-ին, այնուհետեւ, Ռովերետո դի Տրենտոյում չորս տարի մնալուց հետո, որտեղ նա ապրել է վաղ մանկության տարի, ընտանիքը տեղափոխվել է Թուրին (1937)։

Հետագա տարիներին դոկտորանտուրան սովորել է միջնակարգ դպրոցում `տասներեք տարի` շարունակելով հետաքրքրել և աշխատել միջնադարյան գերմանական մշակույթի վրա. 1969 թ. Հրատարակվել է էսսե «Նիբելունգների երգը։ Խնդիրներ եւ արժեքներ» (La canzone dei Nibelunghi. Problemi e valori, 1969):

Յոթանասունական տարում համալսարանում սովորել է գերմանական բանասիրություն, այնուհետև նրան կոչ է արել Վենետիկ գերմանացի Լադիսլաո Միտտերի կողմից 1976 թ. Ստացել է Գերմանիայի պատմության ամբիոն, Կա Ֆոսկարի համալսարան։

Հետևելով իր գործընկերոջ եւ ընկեր Claudio Magris խորհուրդը 1972 թ. խմբագրել եւ թարգմանել է Նիբելունգների երգը, որը 1978 թ. հետևեց Տրիստան () դե Գոթֆրիդ Ստրասբուրգցի և 1989 թ. Գրիգորն () ու աղքատները Հենրիկ () կողմից Հարթման ֆոն Աուե։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
ձախից|մինի|Լաուրա Մանչինելլի պրոֆեսորական քարտը

Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի իտալացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի արձակագիրներ
Պորդենոնե (գավառ)

**Պորդենոնե** (), գավառ Իտալիայի Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա ինքնավար մարզում։ Մայրաքաղաքը Պորդենոնեն է։ 1968 թվականին Պորդենոնեն ստորաբաժանվել է Ուդինե գավառից։ Ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 312794 մարդ։

## Պատմություն
Պորդենոնեն հիմնադրվել է դեռևս մ. թ. ա 2000 թվականից առաջ։ Տեղակայված է եղել Վիլլանովյան և Հալշտատյան մշակույթների միջև։ Միջնադարում գտնվել է Տրևիզոյի իշխանության տակ, 1233 թվականին ավերվել է Աքվիլեայի զորքերի կողմից։ Հետագայում՝ 1278 ու 1508 թվականներին այստեղ կառավարել է Հաբսբուրգների արքայական դիանստիան, չնայած շրջակա տարածքը շրջափակված էր և գտնվում էր Վենետիկի իշխանության տակ։ 15-րդ դարում Պորդենոնեն թուղթ, տեքստիլ, կերամիկա, մետաքս, բուրդ արտադրող կարևոր կենտրոն էր և ըստ այդմ գրավում էր Տոսկանայի վաճառականներին։

1508 թվականին Վենետիկը գրավեց Պորդենոնե քաղաքը, հետևելով նախավենետիկյան բնակիչների կոչերին, սակայն այդ օկուպացիան լավ չընդունվեց։ Այդուհետ քաղաքն անցավ Բարտոլոմեո դ’Ալիվիանոյի հսկողության տակ, սակայն 1937 թվականին Վենետիկը վերստին գրավեց այն։ Պորդենոնեն մնաց վենետիկյան իշխանության ներքո մինչև 1797 թվականը, երբ տարածքը զավթեց Նապոլեոնը։ Հետագայում 1813-1866 թվականներին այն վերահսկվում էր Ավստրիայի կողմից։ 1866 թվականին Իտալիայի թագավորությունը նվաճեց գավառը։ 1888 թվականին Պորդենոնեն երրորդ հզոր հիդրոէլեկտրակայանն էր, Միլանից և Տիվոլիից հետո։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օկուպացվել է ավստրիացիների կողմից և ռմբակոծվել է քառասուներեք անգամ։

## Աշխարհագրություն
Պորդենոնեն Իտալիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիայի ինքնավար շրջանի չորս գավառներից մեկն է, որը տեղակայված է վերջինիս արևմտյան մասում։ Պրովինցիան արևելքից ու հյուսիսից սահմանակից է Ուդինե գավառին։ Արևմուտքից եզրագծում է Բելունոյին, հարավ-արևմուտքից՝ Տրևիզոյին, իսկ հարավից` Վենետիկ գավառին։ Տեղակայված է Պո-Վենետիկ հովտում, Վենետիկյան Ալպերի հարավում և Ֆրիուլի Ալպյան դաշտավայրում։ Պորդենոնեն ինքնավար տարածաշրջանում միակ գավառն է, որը չի սահմանակցում Ադրիատիկ ծովին։ Նրա մայրաքաղաքը եղել է հնագույն նավահանգիստ Նոնչելո գետի վրա։

Հիլլի երկիրը, որը գտնվում է հյուսիսում, ձգվում է դեպի Պադանի հարթավայր։ Գետերը հատում են գավառը հյուսիսից հարավ, որոնցով հոսում է Ալպերի ձնհալից առաջացած ջրերը։ Ջրի մեծ մասը մնում է ստորգետնյա շրջանում և հարթավայրերում ու հանդես է գալիս որպես «աղբյուրների գոտի»։

## Օտար համայնքներ
2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի ցուցանիշներով Պորդենոնե գավառում օտարերկրյա քաղաքացիությամբ բնակվող 10 առաջատար երկրներն են`
* Ռումինիա 8630
* Ալբանիա 6321
* Գանա 3489
* Հնդկաստան 1821
* Մարոկկո 1760
* Ուկրաինա 1308
* Մակեդոնիայի Հանրապետություն 1044
* Բանգլադեշ 970
* Մոլդովա 913
* Բուրկինա Ֆասո 826

## Պատկերասրահ

Sacile-Palaces.JPG
Polcenigo10.jpg
Sacile-Livenza1.jpg
Arzino.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զբոսաշրջության պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իտալիայի գավառներ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչական բաժանում
Վելինգտոն Նեմ

**Վելինգտոն Նեմ** (, ), բրազիլացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Շախտյոր Դոնեցկի կազմում։ Խաղում է հարձակվողի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Ֆլումինենսե
Վելինգտոն Նեմը իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է Ֆլումինենսեում։ 2011 թվականին վարձավճարով միացել է Ֆիգեյրենսեին։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2011 թվականի մայիսի 22-ին՝ Կրուզեյրոյի դեմ խաղում։ Իր առաջին պրոֆեսիոնալ գոլը խփեց 2011 թվականի հունիսի 26-ին՝ Ինտերնասիոնալի դեմ խաղում։ Այստեղ նա դարձավ 10 գոլի հեղինակ 29 խաղերում՝ ճանաչվելով բրազիլական Սերիա A-ի տարվա լավագույն նորեկ։

Հաջորդ մրցաշրջանում Վելիգտոն Նեմը վերադարձավ Ֆլումինենսե։ Ֆլումինենսեում իր դեբյուտը նշեց 2012 թվականի փետրվարի 8-ին՝ Արսենալ Սարանդիի դեմ խաղում։ Իր առաջին մրցաշրջանում բրազիլացին մասնակցեց 34 խաղի՝ դառնալով 6 գոլի ու 8 գոլային փոխանցման հեղինակ։

### Շախտյոր Դոնեցկ
2013 թվականի հունիսի 6-ին Վելինգտոն Նեմը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Շախտյոր Դոնեցկի հետ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 9 միլիոն եվրո։ Իր դեբյուտը նշեց 2013 թվականի հուլիսի 21-ին՝ Սևաստոպոլի դեմ խաղում։ Վելինգտոն Նեմը դարձավ պահեստային նստարանի խաղացող և իր առաջին մրցաշրջանում անցկացրեց ընդհանուր 140 րոպե՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

2017 թվականին Վելինգտոն Նեմը վարձավճարով տեղափոխվեց Սան Պաուլու։ Իր դեբյուտը Սերիա A-ում Սան Պաուլուի կազմում նշեց 2017 թվականի հունիսի 9-ին՝ Վիտորիայի դեմ խաղում։ Իր առաջին գոլը խփեց հունիսի 11-ին՝ Կորինտիանսի դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Վելինգտոն Նեմը հանդես է եկել Բրազիլիայի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում՝ մասնակցելով 3 խաղի և խփելով 1 գոլ։

Բրազիլիայի ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտը նշեց 2012 թվականի մայիսի 26-ին՝ Դանիայի դեմ ընկերական խաղում։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2018 թվականի մարտի 17-ի դրությամբ*

### Միջազգային վիճակագրություն
*2018 թվականի մարտի 17-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Ակումբային

###### Ֆլումինենսե
* Լիգա Կարիոկա․ 2012
* Սերիա A. 2012

###### Շախտյոր Դոնեցկ
* Ուկրաինայի առաջնություն․ 2013–14, 2016–17
* Ուկրաինայի գավաթ․ 2015–16

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վելինգտոն Նեմը transfermarkt-ում
* Վելինգտոն Նեմը soccerbase.com-ում
* Վելինգտոն Նեմը WhoScored.com կայքում
* Վելինգտոն Նեմը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կրուզեյրոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շախտյոր Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սան Պաուլուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիգեյրենսեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆլումինենսեի ֆուտբոլիստներ
Մարիե Մագդալենե Բուլլ

**Մարիե Մագդալենե Բուլլ** (, ), նորվեգացի դերասանուհի, որը Բերգենի «Det norske Theater» թատրոնի անդրանիկ ներկայացման մեջ մարմնավորել է գլխավոր կերպարին։ Ամուսնանալով թատրոնի երաժշտական ռեժիսոր Էդվարդ Ստորմ Բուլլի հետ՝ հրաժարվել է դերասանուհու կարիերայից և դարձել լուսանկարիչ՝ բացելով սեփական ստուդիան։

## Կենսագրություն
Մարիե Մագդալենե Բուլլը ծնվել է 1827 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Բերգեն քաղաքում՝ աճուրդավաճառ Վիլհելմ Քրիստիան Միդլինգի և Մարիա Մագդալենա Հերլուֆսենի ընտանիքում։

[thumb|left|[Յոհանես Բրան, լուսանկարիչ՝ Մարիե Բուլլ, 1855]]
Մեծացել է Բերգենում, որտեղ 1849 թվականի հուլիսի 25-ին թերթում հայտարարություն է տեսել, որն ազդարարում էր երկրի առաջին նորվեգախոս թատրոնի՝ «Det norske Theater» թատրոնի բացումը։ Հայտարարությունը կոչ էր անում աշխատանքի դիմել բոլոր հետաքրքրվածներին։ Մարիե Մագդալենեն անմիջապես դիմեց և աշխատանքի ընդունվեց որպես դերասանուհի և պարուհի՝ 1849 թվականի նոյեմբերի 21-ին հանդես գալով թատրոնի առաջին փորձին՝ հրավիրված հանդիսատեսի առջև, ինչպես նաև պաշտոնական բացմանը՝ 1850 թվականի հունվարի 2-ին։ Կատարել է Փերնիլի դերը Լյուդվիգ Հոլբերգի «Henrik og Pernille» ստեղծագործության մեջ։ Ներկայացումը դրական արձագանք է ստացել քննադատների կողմից։

1851 թվականի հունվարի 6-ին ամուսնացել է Էդվարդ Ստորմ Բուլլի հետ (1814-1907), որը թատրոնի երաժշտական ռեժիսորն էր և թատրոնի ռեժիսոր Ուլե Բուլի եղբայրը, որը նաև հայտնի ջութակահար էր։ Զույգն ունեցել է 7 երեխա։ Տվյալ ժամանակաշրջանի ավանդույթներին համաձայն՝ Մարիե Մագդալենեն 1850 թվականի նոյեմբերին՝ ամուսնությունից առաջ, հրաժարվել է դերասանուհու կարիերայից։ Այդուհանդերձ նա շարունակեց հետաքրքրվել թատրոնով՝ իր հուշերում նկարագրելով թատերական իր առաջին քայլերն ու թատրոնի առաջին շրջագայությունը Քրիստիանսունն 1850 թվականի ամռանը։

Թատրոնից հեռանալուց հետո սկսել է զբաղվել է լուսանկարչությամբ՝ բացելով սեփական ստուդիան։ Որպես իր օգնական աշխատանքի է վերցրել Գերման Մաքսիմիլիան Բեհրենդսին (1839-1903) մինչև 1867 թվականին քաղաքում իր ստուդիան բացելը։ Մարիե Բուլլի մի քանի աշխատանքներ պահպանվել են։ Ամենահինը՝ թվագրված 1855 թվականով, Յոհանես Բրունի լուսանկարն է։

Մարիե Մագդալենե Բուլլը մահացել է 1907 թվականի հուլիսի 17-ին Բերգենում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կին լուսանկարիչներ
Ֆիգեյրենսե

**Ֆիգեյրենսե** (), բրազիլական ֆուտբոլային ակումբ Ֆլորիանապոլիսից։ Ակումբը հիմնադրվել է 1908 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա B-ում՝ Բրազիլիայի երկրորդ դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է Օրլանդո Սկարպելի մարզադաշտում (19,584 տեղ)։ Սանտա Կատարինա նահանագում Ֆիգեյրենսեն ամենաշատը Սերիա A-ին մասնակցած ֆուտբոլային ակումբն է՝ 17 մրցաշրջան։

## Նվաճումներ
* **[[Ֆուտբոլի Բրազիլիայի գավաթ|Բրազիլիայի գավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 2007
* **[[Սերիա B (Բրազիլիա)|Սերիա B]]**
** *Երկրորդ տեղ (2)․* 2001, 2010
* **[[Լիգա Կատարինենսե]]**
** **Հաղթող (17).** 1932, 1935, 1936, 1937, 1939, 1941, 1972, 1974, 1994, 1999, 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2014, 2015
** *Երկրորդ տեղ (7)․* 1950, 1975, 1979, 1983, 1984, 1993, 2012
* **Սանտա Կատարինայի գավաթ**
** **Հաղթող (2).** 1990, 1996
** *Երկրորդ տեղ* (2). 1991, 1993
* **Մերկոսուլի գավաթ**
** **Հաղթող (1).** 1995

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիգեյրենսեի պաշտոնական կայքը
* Ֆիգեյրենսեի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Ֆիգեյրենսեի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Ֆիգեյրենսեի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Ֆիգեյրենսեն transfermarkt-ում
* Ֆիգեյրենսեն futbol24.com-ում
* Ֆիգեյրենսեն soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Բրազիլական ֆուտբոլային ակումբներ
Ամերիկա ՖԱ (Ռիո դե Ժանեյրո)

**Ամերիկա** (), բրազիլական ֆուտբոլային ակումբ Ռիո դե Ժանեյրոյից։ Ակումբը հիմնադրվել է 1904 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Լիգա Կարիոկայում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյի նահանգային առաջնությունում։ Ամերիկան մի քանի անգամ մասնակցել է Սերիա A-ին և հաղթել է Լիգա Կարիոկան 7 անգամ։ Տնային հանդիպումներն անցկացնում է Գյուլիտ Կոուտինյո մարզադաշտում, որը տեղավորում 13,544 հանդիսական և կառուցվել է 2000 թվականին։

## Նվաճումներ
* **[[Լիգա Կարիոկա]]**
** **Հաղթող (7).** 1913, 1916, 1922, 1928, 1931, 1935, 1960
* **Լիգա Կարիոկա B**
** **Հաղթող (2).** 2009, 2015
* **Ռիոյի գավաթ**
** **Հաղթող (1).** 1982
* **Չեմպիոնների գավաթ**
** **Հաղթող (1).** 1982
* **Գուանաբարայի գավաթ**
** **Հաղթող (1).** 1974
* **Իոդուրանի գավաթ**
** **Հաղթող (1).** 1917

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ամերիկայի պաշտոնական կայքը
* Ամերիկայի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Ամերիկան transfermarkt-ում
* Ամերիկան futbol24.com-ում
* Ամերիկան soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Բրազիլական ֆուտբոլային ակումբներ
Վերածնունդ (հուշարձան, Մոսկվա)

**«Վերածնունդ» հուշարձան** (), Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայի տեսարժան վայրերից մեկը, որը 2000 թվականին տեղադրվել է Կորպորատիվ բարեփոխումների ազգային ինստիտուտի (արդյունաբերող և բարերար Մորոզովների քաղաքային նախկին կալվածք) մասնավոր տարածքում։ Հասցեն՝ Բոլշայա Օրդինկա, 41, Վսպոլիեում Աստվածամոր Իբերոսյան սրբապատկերի տաճարից ոչ հեռու։

## Պատմություն
Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 2000 թվականի ապրիլի 18-ին։ Այդ ամսաթիվը, հնարավոր է, հարմարեցվել է քանդակի հեղինակ Էռնստ Նեիզվեստնիի ծննդյան 75-ամյակին։ Այն պատճառով, որ տարածքը, որտեղ գտնվում է հուշարձանը, մասնավոր է, հանդիսականները բացման արարողությանը հետևել են ցանկապատի վանդակաճաղերի արանքով։ Արարողությանը ներկա են եղել Ռուսաստանի գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Եգոր Ստրոևը, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդի նախագահ Վալենտինա Մատվիենկոն, Մոսկվայի պետական համալսարանի Հումանիտար ոլորտի մշակութային քաղաքականության և կառավարման բարձրագույն դպրոցի ֆակուլտետի գիտական ղեկավար, այն ժամանակ՝ մշակույթի նախարար Միխայիլ Շվիդկոյը և այլք։ Բացմանը թույլատրվել է նաև հեռուստաօպերատորի մասնակցությունը։

## Նկարագրություն
«Վերածնունդ» հինգմետրանոց հուշարձանը նոր Ռուսաստանի՝ բարգավաճող պետության յուրօրինակ խորհրդանշական մարմնավորում է։ Հորինվածքի կենտրոնական տարրը Միքայել Հրեշտակապետի բրոնզաձույլ կերպարն է, որը հանդես է գալիս որպես Աստծո օրենքի պահապան հանդիսացող Երկնային զորքերի հրամանատար և հիշատակվում է դեռևս առաքելական ժամանակներից։ Վերածնունդը բավական բարդ փորձություն է լինում Հրեշտակապետի համար. նա պայքար է մղում չարի դեմ, որը պատկերվում է պատվանդանի մոտից սողացող Օձի տեսքով, միաժամանակ փորձելով ազատվել  կապանքներից։ Ընդ որում՝ սուրբը հանդիսատեսին մատնացույց է անում Երուսաղեմի քարից պատրաստված հինավուրց պատը ճեղքող կյանքի ծիլը։

## Քննադատություն
«Վերածնունդ» կոթողը բազմիցս ենթարկվել է քննադատության։ Ըստ որոշ դիտողների՝ Օձը, որի հետ պայքարում է Հրեշտակապետը, ավելի շատ նման է առվի, կենտրոնում գնդով կիսաշրջանաձև որմնախորշ-պատուհանը, որը, հավանաբար, խորհրդանշում է արևածագը, բավական տարօրինակ է և չի տեղավորվում հորինվածքի մեջ։ Միարժեք կարծիքն չկա նաև ծառերի պտուղների և խաղողի վազերի տեսքով հորինվածքի ավարտի մասին, ինչպես նաև հասկի, որը մարմնավորում է ծլած սերմը կամ արեգակն ու լուսինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ռմբակոծություններից զոհված մոսկվացիների հիշատակին (քանդակ)

**«Ռմբակոծություններից զոհված մոսկվացիների հիշատակին»** (, նախկին անվանումը՝ **«Ռուսական ձմեռ»**, ), Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայի տեսարժան վայրերից մեկը, որը 1960 թվականին տեղադրվել է Խավսկայա փողոցում։

## Պատմություն
1941 թվականի աշնանը ֆաշիստական ինքնաթիռների առջև խնդիր էր դրվել ոչնչացնելու Մոսկվա քաղաքի  ռազմավարական կարևոր որոշ օբյեկտներ՝ Շուխովի աշտարակը և Գնդառանցքակալների գործարանը։ Գործողությունն իրականացնելիս արկերից մեկն ընկավ Խավսկայա փողոցի շրջանում, որտեղ այդ ժամանակ ընթանում էր ռմբապաստարանների շինարարություն։ Ռումբի ընկնելու վայրի անմիջական հարևանությամբ գտնվող բոլոր անձինք զոհվեցին, իսկ առաջացած ռմբաձագարը դարձավ յուրօրինակ եղբայրական գերեզման, քանի որ զոհվածների մարմինները ուժեղ հարվածից չէին պահպանվել։

1958 թվականին ուկրաինացի քանդակագործ, ճարտարապետ, վերականգնող և Ուկրաինայի արվեստի վաստակավոր գործիչ Լև Դավիդովիչ Մուրավինը ստեղծեց գրանիտե հորինվածք, որը սկզբնապես կոչվում էր «Ռուսական ձմեռ»։ Հետագայում քանդակը վերանվանվեց, ինչի մասին վկայում է 2009 թվականին նրա պատվանդանի վրա փակցված ցուցանակը. «Ռմբակոծություններից զոհված մոսկվացիների հիշատակին»։ Նոր անվանումը կապված է Ուկրաինայի որոշման հետ, որով հուշարձանը ներկայացվում է որպես նվեր Մոսկվային՝ ի հիշատակ Հայրենական մեծ պատերազմի իրադարձությունների։ Նաև համարվում է, որ հուշարձանը պատերազմում զոհված մայրերի ու երեխաների խորհրդանիշն է։

Հուշարձանը տեղադրվել է 1960 թվականին ռմբաձագարի տեղում ստեղծված պուրակում։ Բազմահարկ բնակելի շենքերի շինարարության ժամանակ քանդակը ժամանակավորապես տարհանվել է, իսկ աշխատանքների ավարտից հետո կրկին վերադարձվել։

## Նկարագրություն
«Ռուսական ձմեռ» կամ «Ռմբակոծություններից զոհված մոսկվացիների հիշատակին» գրանիտե հորինվածքը պատկերում է փոքրիկ երեխան գրկին նստած մորը։ Նրանք ձմեռային տաք հագուստներով են, ինչն էլ, ամենայն հավանականությամբ, հուշարձանի սկզբնական անվանման պատճառ է հանդիսացել։ Տարիներ առաջ քանդակը դարձել է վանդալության զոհ. մոր դեմքն այլանդակվել էր։ Հետագայում այն վերականգնվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ