open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարբյուրատոր

մինի
**Կարբյուրատոր**, թեթև հեղուկ վառելանյութից (բենզին, կերոսին և այլն) և օդից կազմված այրվող պարզագույն կարբյուրատորի սխեմա։ Բաղկացած է՝ 
# խառնման խցիկ, 
# դիֆուզոր, 
# օդի կարճախողովակ, 
# օդի սահափական, 
# վառելիքամուղ, 
# լողանի խցիկը մթնոլորտի հետ կապող անցք, 
# Փակիչ ասեղ, 
# լողան, 
# լողանի խցիկ, 
# ժիկլյոր, 
# փոշիացնող խողովակ, 
# դրոսելային սահաֆական խառնուրդ պատրաստող և վառելանյութը դոզավորող սարք՝ արտաքին խառնուրդագոյացումով ներքին այրման շարժիչները սնելու համար։

Կարբյուրատորում վառելանյութը փոշեցրվում է, ինտենսիվորեն խառնվում օդի հետ և գոլորշիանում։ Առաջացած այրվող խառնուրդն ուղղվում է դեպի շարժիչի գլանները։

Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ
Դինմուհամեդ Կունաև

**Դինմուհամեդ Ահմեդովիչ Կունաև** (, , ), ղազախ խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գունավոր մետաղների և ոսկու ինստիտուտը։ 1939 թվականին եղել է «Ալթայպոլիմետալ» կոմբինատի գլխավոր ինժեների տեղակալ, ապա՝ Ռիդերի հանքավարչության տնօրեն, 1942-1952 թթ.-ին՝ Ղազախական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1952-1955 թթ.-ին՝ Ղազախական ՍՍՀ ԳԱ նախագահ, 1955 թվականի ապրիլ 1960 թվականի հունվարը և 1962-1964 թվականներին՝ Ղազախական ՍԱՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ։

1960-1962 և 1964-1986 թվականներին եղել է Ղազախստանի կոմկուսի ԿԿ-ի առաջին քարտուղարը։ Կուսակցության 20-25 համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ, 1966 թվականի ապրիլից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի Քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1971 թվականի ապրիլից՝ անդամ։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ III—X գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ, 1962 թ.-ից՝ Նախագահության անդամ։ Աշխատությունները նվիրված են հանքագործության տեսական և պրակտիկ հարցերին։

Պարգևատրվել է Լենինի 5 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի վարչապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Կարբոնիումի իոններ

**Կարբոնիումի իոններ**, մոլեկուլային մասնիկներ, որոնք պարունակում են դրական լիցքավորված եռկովալենտ ածխածնի ատոմ։ Կարբոնիումի իոնները օժտված են փոխազդման մեծ ունակությամբ, այդ պատճառով անկայուն են։ Առաջանում են՝ C—X կապը հետերոլիտիկ ճեղքելիս, ապրոտոնային թթուներով ածխաջրածինների հալոգենածանցյալների վրա ազդելիս, բազմակի կապերին պրոտոն կամ այլ կատիոն միացնելիս և այլն։ Կարբոնիումի իոնները հեշտությամբ փոխազդում են անիոնների, չընդհանրացված էլեկտրոնային զույգով կամ բազմակի կապով մոլեկուլների և այլ միացությունների հետ։ Օրգանական բազմաթիվ ռեակցիաների՝ ալկիլացման, ացիլացման, օլեֆինների էլեկտրոֆիլ միացման, իզոմերացման ու կատիոնային պոլիմերացման, պինակոլինային, ռետրոպինակոլինային և այլ վերախմբավորումների միջանկյալ մասնիկներ են։

Կատեգորիա:Իոններ
Լյուբեն Կարավելով

**Լյուբեն Ստոյչև Կարավելով** ( ), բուլղար գրող, հրապարակախոս, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
1857-1866 թթ. ապրել է Մոսկվայում, համակվել հեղափոխական դեմոկրատներ Գերցենի, Չեռնիշևսկու, Դոբրոլյուբովի առաջավոր գաղափարներով։ Կարավելովի անդրանիկ երկերը լույս են տեսել ռուսերեն («Բուլղար ավազակապետը»` 1860 թ., հայերեն հրատարակությունը` 1887 թ., «Բուլղարների ժողովրդական կենցաղի հուշարձաններ»` 1861 թ.): 1867 թ-ին անցել է Սերբիա, ապա տեղափոխվել Ռումինիա։ 1869 թ-ին դարձել է Բուլղարական հեղափոխական կենտրոնական կոմիտեի անդամ, 1872 թ-ին՝ նախագահը։ Հրատարակել է «Ազատություն» (1869-1872 թթ.) և «Անկախություն» (1873-1874 թթ.) թերթերը։ Օսմանյան լծից ազգային ազատագրության միակ ուղին համարել է ժողովրդական հեղափոխությունը։ 1873 թ-ին, Վ. Լնսկոէ մահապատժից խորապես ցնցված, սկսել է զբաղվել սոսկ լուսավորական գործունեությամբ։ Հրատարակել է «Գիտելիք» հանդեսը (1875 թ.)։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Բուլղարիա է վերադարձել որպես ռուս բանակի գլխավոր հրամանատարության (շտաբի) թարգմանիչ, ողջունել է հայրենիքի ազատագրումը։ XIX դարի վերջին Կարավելովի մի շարք հայրենասիրական երկեր թարգմանվել են հայերեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի լրագրողներ
Կարբիի պաշտպանություն

**Կարբիի պաշտպանություն** 1724 թ., Կարբիի բնակիչների դիմադրությունը Հայաստան ներխուժած օսմանյան բանակին։ Անդրկովկասը գրավելու մտադրությամբ Երևան արշավող Աբդուլլահ Քոփուրլու փաշայի 75 հազարանոց բանակի առաջապահ ջոկատները 1724 թ.-ի մարտին Եղվարդ գյուղի մոտ պարտության մատնեցին Երևանի խան Միհրալիին, որը նահանջեց Երևան՝ անպաշտպան թողնելով շրջակա բնակավայրերը։ Օսմանյան զորաջոկատները պաշարեցին Կարբին։ Կարբեցիները ամրացրին իրենց տները, պատնեշեցին գյուղի մատույցները և օգնություն խնդրեցին Միհրալի խանից։ Շուտով մոտեցավ օսմանյան ողջ բանակը։ Խանից չստանալով խոստացված օգնությունը՝ կարբեցիները չընկճվեցին։ Տեսնելով պաշարվածների պայքարելու վճռականությունը՝ Աբդուլլահ փաշան բանակցություններ սկսեց նրանց առաջնորդների (Աղաբաբ, Սարգիս, Պողոս և Ավագ) հետ։ Կնքված համաձայնագրով կարբեցիները զինաթափվեցին, բայց թուրքերը չմտան Կարբի։

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Վասիլի Կարատիգին

**Վասիլի Անդրեևիչ Կարատիգին** (), ռուս դերասան։

1820 թվականից աշխատել է Պետերբուրգի Մեծ թատրոնում, 1832 թվականից՝ Ալեքսանդրյան թատրոնում։ Վաղ շրջանում հետևել է կլասիցիզմի ավանդույթներին։ Հանդես է եկել Ուիլյամ Շեքսպիրի, Ֆրիդրիխ Շիլլերի, Պիեռ Կոռնելի, Ժան Ռասինի, Ալեքսանդր Սումարոկովի, Վլադիսլավ Օզերովի և այլոց ողբերգություններում, ինչպես և մելոդրամաներում ու ռոմանտիկական դրամաներում։ Լավագույն դերերից են՝ Վելիզարիոս (Շենկի «Վելիզարիոս»), Լյուդովիկոս XI (Աուֆենբերգի «Կախարդված տուն»), Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ»)։ 1830-ական թվականներին խաղը մոտեցել է ռոմանտիկ ոճին։ Եղել է Չացկու (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»), Դոն Գուանի, Բարոնի (Պուշկինի «Քարե հյուրը», «Ժլատ ասպետը») դերերի առաջին կատարողը։

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կարբեաս

**Կարբեաս** (), պավլիկյանների գլխավոր զորահրամանատարը 843—844-ից։ Ազգությամբ՝ հայ։

Ծառայել է բյուզանդական բանակում՝ հասնելով պրոտոմանդատորի աստիճանի։ Պավլիկյանների դեմ սկսված հալածանքների ժամանակ, հոր զոհվելուց հետո, Կարբեասն անցել է 5000 պավլիկյանների գլուխ, Բյուզանդական կայսրության դեմ ռազմական դաշինք է կնքել արաբ խալիֆայի հետ և իրավունք ստացել իր աղանդակիցներով բնակվելու արաբա-բյուզանդական սահմանի վրա։ Հաստատվել է Արգաուսում (Արգովան), կառուցել Ամարան Տեֆրիկեն (այժմ՝ Տևրիկ)՝ վերջինս դարձնելով պավլիկյանների կենտրոն։ 
Այնուհետև, Մելիտենեի արաբ ամիրայի և Տարսոնի հայազգի ամիրա Ալի իբն Յահյա ալ Արմանիի հետ կռիվներ է մղել բյուզանդական բանակների դեմ։ 859-ին Սամոսատում պարտության է մատնել կեսար Վարդասի և Միքայել III կայսեր գլխավորած զորքին։

Ըստ պատմագիր Փոտի՝ Կարբեասը վախճանվել է բնական մահով, մի շարք ուսումնասիրողների կարծիքով՝ սպանվել Կյուրինի 863-ի ճակատամարտում։ Պավլիկյանների զորահրամանատարի պաշտոնը Կարբեասի մահից հետո ստանձնել է Խրիսոխիրը։ Կարբեասի կերպարը՝ հանձին «Կարոես»-ի, արտացոլվել է բյուզանդական «Դիգենիս Ակրիտաս» էպիկական պոեմում։

Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Ալեքսանդր Կարաօղլանով

**Ալեքսանդր Գավրիլովիչ Կարաօղլանով** (), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-գնդապետ (1977)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1978)։ ԽՍՀՄ վաստակավոր շինարար։ ՌՍՖՍՀ վաստակավոր շինարար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Վ. Կույբիշևի անվան ռազմաինժեներական ակադեմիան (1936)։ 1939 թվականին նշանակվել է Մոսկվայի հույժ կարևոր պաշտպանական կառույցների շինարարության պետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ Մոսկվայի պաշտպանության արևմտյան հատվածի պետ, 1943 թվականից Հյուսիս-արևմտյան, երկրորդ Մերձբալթյան և Լենինգրադյան ռազմաճակատների ռազմա-շինարարական վարչության պետ։ 1945-1961 թվականներին ծառայել է Մերձբալթյան և Մոսկովյան ռազմական օկրուգներում, 1964 թվականին ծառայել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության ռազմա-շինարարական գլխավոր վարչությունում։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1978 թվականի փետրվարի 21-ի հրամանագրով, ակնառու արտադրական նվաճումների համար Ալեքսանդր Գավրիլովիչ Կարաօղլանովին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում Լենինի շքանշանով և Մուրճ ու մանգաղ ոսկե մեդալով։

1986 թվականին զորացրվել է.:

Ալեքսանդր Գավրիլովիչ Կարաօղլանովը մահացել է 2000 թվականին։ Թաղված է Մոսկվայում։

## Զինվորական կոչումներ
* 1950 - գնդապետ
* 1961 - ինժեներական ծառայության գեներալ-մայոր
* 1967 - ինժեներական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ
* 1977 - ինժեներական ծառայության գեներալ-գնդապետ

## Պարգևներ
* Լենինի 2 շքանշան
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական Մեծ պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական Մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժուկովի մեդալ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինժեներատեխնիկական ծառայության հայ գեներալ-գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայ բոլշևիկներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կուլոն (այլ կիրառումներ)

**Կուլոն** (ֆրանսիացի ֆիզիկոս Շ. Կուլոնի անունով), բազմիմաստ անվանում, որը կարող է վերաբերել.

# էլեկտրականության քանակի (էլեկտրական լիցքի) միավորը Միավորների միջազգային համակարգում (ՄՀ)։ Կրճատ նշանակվում է կ (միջազգային նշանակումը՝ C )։ Կուլոնը էլեկտրականության այն քանակն է, որն անցնում է հաղորդիչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում։ Ա անփոփոխ հոսանքի դեպքում (1Կուլոն = 1 ա-վայրկյան)։ 
# էլեկտրական շեղման հոսքի (էլեկտրական ինդուկցիայի հոսքի) միավորը ՄՀ-ում։ 1Կուլոնը էլեկտրական շեղման հոսքն է 1 կ ազատ լիցք պարունակ ող փակ մակերևույթի միջով։

Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Կարբանիոններ

**Կարբանիոններ**, մոլեկուլային մասնիկներ, որոնք պարունակում են բացասական լիցքավորված եռկովալենտ ածխածնի ատոմ՝ —C~։ Ըստ տարածական կառուցվածքի տարբերում են հագեցած (ալկանային) և չհագեցած (ալկենային, ալկինային և արենային) Կարբանիոններ։ Հագեցած Կարբանիոնները գտնվում են sp3 հիբրիդացված վիճակում և ունեն բուրգի կառուցվածք։ Անկայուն են և հեշտությամբ ենթարկվում են ինվերսիայի։ Ալկենային (արենային) Կարբանիոնները գտնվում են sp2 հիբրիդացված վիճակում, ունեն հարթ կառուցվածք և ազատ Էլեկտրոնային զույգ՝ թափուր օրբիտալում։ Կայուն են, դժվարությամբ են ենթարկվում ինվերսիայի։ Ալկինային Կարբանիոնները գտնվում են sp հիբրիդացված վիճակում, ունեն գծային կառուցվածք և օժտված են մեծ կայունությամբ։ Կարբանիոնների կայունությունը կախված է նաև տեղակալիչների էլեկտրոնային և տարածական գործոններից։ Կայուն Կարբանիոններ են տրիֆենիլմեթիլը, ֆլուորենիլը, ցիկլոպենտադիենիլը։ Վերջինիս կայունությունը պայմանավորված է նրա արոմատիկությամր։ Կարբանիոնների ստացման աղբյուր են մետաղաօրգանական միացությունները, որոնք քիչ թե շատ իոնացված են։ Նատրիումի և կալիումաօրգանական միացությունները պարունակում են իրական Կարբանիոններ, իսկ լիթիումի, մագնեզիումի, ալյումինի, սնդիկի և այլ մետաղների օրգանական միացությունները չեն պարունակում, չնայած տալիս են նույն ռեակցիաները։ Կարբանիոնների (որպես միջանկյալ ակտիվ մասնիկների) առաջացման միտքը կիրառվում է բազմաթիվ ռեակցիաների (Պերկինի, Ֆիտիգի, Ֆավորսկու, անիոնային պոլիմերացման են) մեխանիզմները բացատրելու ժամանակ։ 

Կատեգորիա:Անիոններ
Կրտում

մինի|Խոզի կրտում
**Կրտում**, կենդանիների ամորձատում, մալում, ձվարանում, սեռական հիմնական գեղձերի արհեստական հեռացում։ Կենդանիներին կրտում են տնտեսական, հազվադեպ՝ բուժման (ամորձու և ամորձապարկի սալջարդ, նորազոյացություն, աճուկափոշտային ճողվածք, ձվարանի կիստա են) նպատակով։ Կրտումը կատարում են գլխավորապես վիրահատման միջոցով ամորձիները կամ ձվարանները հեռացնելով կամ նրանց սնուցումը խանգարելով։ Կրտված կենդանիներն արագ են բտվում, լավանում է նրանց մսի և ճարպի որակը, հեշտանում խնամքը, պահվածքը և շահագործումը։

Կատեգորիա:Ամորձի
Կատեգորիա:Վիրահատական հեռացման ընթացակարգեր
Հարթաչափում

մինի|Հարթաչափման աշխատանքներ
**Հարթաչափում**, ելակետի («բարձրության զրո») կամ ծովի մակարդակի նկատմամբ Երկրի մակերևույթի կետերի բարձրության որոշում։ Երկրաչափական հարթաչափումը կատարվում է հարթաչափի և նշաձողերի օգնությամբ։ 
* Եռանկյունաչափական հարթաչափման հիմքում ընկած է թեոդոլիտից տեղանքի երկու կետերով անցնող դիտոցային ճառագայթի թեքության անկյան կապը այդ կետերի բարձրությունների տարբերության և դրանց միջև եղած հեռավորության հետ։ 
* Բարոմետրական հարթաչափումը կատարվում է բարոմետրի միջոցով) հիմնված է ծովի մակերևույթի նկատմամբ կետի ունեցած դիրքից օդի ճնշման կախման վրա։ 
* Մեխանիկական հարթաչափումը կատարվում է ավտոմատ-հարթաչափով, որն ավտոմատորեն գծում է տեղանքի պրոֆիլը, չափում կից կետերի բարձրությունների տարբերությունը և դրանց միջև եղած հեռավորությունը։ 
* Հիդրոստատիկ հարթաչափման ժամանակ օգտագործվում է հաղորդակից անոթների հատկությունը։
* Աստղագիտական և աստղագիտա-գրավիմետրական հարթաչափման հիմքում ընկած է գեոիդի կամ քվազիգեոիդի բարձրությունների որոշումը ռեֆերենց-էլիպսոիդի նկատմամբ։

Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Վալերի Կուբասով

**Վալերի Նիկոլաևիչ Կուբասով** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1969, 1975), տեխնիկական գիտական թեկնածու (1968)։

Ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը (1958 թվական)։ Խորհրդային տիեզերագնացների ջոկատում Է ընդգրկվել 1966 թվականին։ 1969 թվականի հոկտեմբերի 11-16-ը, Գեորգի Շոնինի հետ, որպես բորտ-ինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-6» տիեզերանավով։ Առաջինն է իրականացրել տիեզերքում եռակցման աշխատանքների փորձը։ Մասնակցել է «Սոյուզ-7» (մեկօրյա), «Սոյուզ-7» և «Սոյուզ-8» (երեքօրյա) խմբային թռիչքներին, Երկրի շուրջը կատարել 80 պտույտ։ 1975 թվականի հուլիսի 15-21-ը, Ալեքսեյ Լեոնովի հետ, որպես բորտ-ինժեներ, մասնակցել է «Սոյուզ-Ապոլլոն» ծրագրով իրականացվող առաջին սովետա-ամերիկյան գիտափորձին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Հայաստանի բուսաշխարհագրական շրջանացում

**Բուսաշխարհագրական շրջանացում**, լանդշաֆտի, ռելիեֆի, հողերի, կլիմայի և այլ աշխարհագրական բաղադրիչներով պայմանավորված բուսատեսակների համախումբ բաշխման տարածքներ։ 
Հայաստանի և շրջակա երկրամասերի ժամանակակից երկրաբուսաբանական շրջանացման սխեմաներ մշակել են Ն. Կուզնեցովը, Ա. Գրոսհեյմը, Հ. Մաղաքյանը և Ա. Թախտաջյանը։

Ըստ Հ. Մաղաքյանի սխեմայի (1941)՝ Հայաստանի ֆլորան և բուսականությունը պատկանում են չորս բուսաաշխարհագրական նահանգների.
# Հայկական լեռնաշխարհի ֆլորիստիկական նահանգ, ընդգրկում է Շիրակի մարզի մի մասը (Ամասիա, Աշոցք և Ախուրյան) և Սևանի ավազանը։ Նահանգի ամենաբնորոշ բուսաաշխարհագրական առանձնահատկությունը խոնավասեր անտառային բուսականության բացակայությունն է։ Տիրապետողը լեռնաչորասեր և տափաստանային բուսական ֆորմացիաներն են՝ ասեղնատերև նոսրանտառևերի մասնակցությամբ։ 
# Կենտրոնական Կովկասի ֆլորիստիկական նահանգ, ընդգրկում է Ադրբեջանի ու Վրաստանի անտառները և Հայաստանի հյուսիսարևելյան մի մասը։ Անտառներում տիրապետող տեսակը վրացական կաղնին է, որն ավելի վեր փոխարինվում է հաճարենիով և արևելյան կաղնիով, էնդեմիկները սակավաթիվ են, երբեմն հանդիպում են մնացորդային ծառաթփատեսակներ՝ կենի և մրտավարդ։ 
# Իրանական ֆլորիստիկական նահանգ. ընդգրկում է ամբողջ Արարատյան գոգավորությունը, Գեղամա լեռնավահանի հարավային լանջերը, Վայքը, Մեղրին և Զանգեզուրի հյուսիսարևմտյան մասը։ Նահանգի բուսական կազմն ինքնատիպ է. աչքի է ընկնում լեռնաչորասեր բուսատեսակների բազմազանությունը, որոնց զգալի մասը էնդեմիկներ են. բնորոշ են տրագականտային կենսաձևերը։ Մեծ տոկոս են կազմում նաև Առաջավորասիական, Հայկ-իրանական, Փոքրասիա-իրանական տարածքները։ Արարատյան դաշտում տիրապետում են նաև Արալա-կասպյան ձևերը։ 
# Ղարաբաղի ֆլորիստիկական նահանգ, ընդգրկում է ԼՂՀ և ՀՀ Զանգեզուրի հյուսիսարևելյան և արևելյան մասերը։ Նահանգը հիմնականում անտառային է, գերիշխող ծառատեսակները՝ կաղնին ու հաճարենին։ 

Կատեգորիա:Բուսաշխարհագրական շրջանցում
Ղարաքիլիսե (քաղաք)

**Ղարաքիլիսե**, Կարաքյոսե, Ղարաքիլիսե, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթի Բագրևանդ գավառում, Արածանիի աջ ափին։ Այժմ Աղրի վիլայեթի վարչական կենտրոնն է։ Անունն ստացել է սև քարերով կառուցված հայկական եկեղեցուց։

1909 թվականին ուներ 600 տուն բնակիչ, որից 350-ը՝ հայ, մնացածը՝ թուրք։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։ Առևտրի և արհեստների զարգացմանը նպաստել է Ղարաքիլիսեով անցնող՝ Տրապիզոնից Պարսկաստան տանող բանուկ առևտրական ճանապարհի վրա գտնվելը։ Ուներ շուրջ 200 խանութ, կրպակ և արհեստանոց, որոնց կեսը պատկանում էր հայերին։ Հայկական եկեղեցին ուներ 25 կրպակ, ստացված հասույթով պահվում էր վարժարան։ Հայոց գերեզմանատանը կար 1721 թվականի արձանագրությամբ խաչքար։

Ռուս, զորքերը երեք անգամ՝ 1828, 1877 և 1916 թվականներին գրավել են Ղարաքիլիսան։ 1877—1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ շատ հայերը գաղթել են Արևելյան Հայաստան։ Մնացած հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ժամանակ։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Հարթաչափություն

**Հարթաչափություն**, երկրաչափության բաժին, որն ուսումնասիրում է մեկ հարթության պատկանող պատկերների (հարթ պատկերներ) հատկությունները։ Հարթաչափությունն առաջին անգամ առավել լրիվ ու համակարգված շարադրել է հույն գիտնական Էվկլիդեսը «Սկզբունքներ» աշխատությունում։

## Տես նաև
* Տարածաչափություն

Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Կատեգորիա:Տվյալների վիզուալացում
Հաշվողական կենտրոն

**Հաշվողական կենտրոն**, հաշվողական տեխնիկայի միջոցներով բարդ ու աշխատատար հաշվողական աշխատանքներ կատարող և դրանց հետ կապված գիտական ու գործնական հարցեր լուծող հիմնարկություն։ Հաշվողական կենտրոնները լինում են արտադրական և գիտահետազոտական։ Արտադրական հաշվողական կենտրոնը զբաղվում է տեղեկատվության ստացման, կուտակման, վերամշակման և ավտոմատացված տեխնոլոգիական գործընթացների ղեկավարման հարցերով։ Սովորաբար կապված է որոշ ձեռնարկությունների հետ և հիմնականում լուծում է այդ ձեռնարկությունների արտադրական խնդիրները։ Գիտահետազոտական հաշվողական կենտրոնը, բացի վերը նշվածներից, ուսումնասիրում է նաև հաշվողական տեխնիկայի ստեղծման շահագործման տեսական արմատական հարցեր։ Այժմ հաշվողական մեքենաները կենտրոնացվում են, ստեղծվում է համատեղ օգտագործման խոշոր հաշվողական կենտրոն։ Հաշվողական մեքենաները տեղադրվում են հիմնական հաշվողական կենտրոնում, իսկ փոքր հաշվողական կենտրոնները իրենց մոտ տեղադրված համապատասխան սարքերի օգնությամբ օգտագործում են դրանք։ Տարբեր արտադրողականություն ունեցող հաշվողական կենտրոնները ունեն սարքավորումների տարբեր կազմ։ Երևանում այժմ գործում են մի քանի տասնյակ արտադրական և մի քանի գիտահետազոտական հաշվողական կենտրոններ։ Հաշվողական կենտրոնների մեծ մասը ապահովված է բարձր արտադրողականություն ունեցող ժամանակակից մեքենաներով։

Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Կցորդիչ

thumb|Օպտիկական կցորդիչ
**Կցորդիչ**, լիսեռների, խողովակների, ճոպանների ժամանակավոր կամ մշտական միացման հարմարանք։ Լինում են՝ միացնող (միացման ամրությունն ու հերմետիկությունն ապահովող, կոռոզիայից պաշտպանող) և մեքենաների ու մեխանիզմների հաղորդակների (մեկ լիսեռից մյուսին կամ լիսեռից նրա վրա ազատ նստեցված դետալին՝ ատամնանիվին, փոկանվին պտտական շարժում և պատող մոմենտ հաղորդող)։ Հաղորդակների կցորդիչները ծառայում են նաև տեղակայման փոքր շեղումների կոմպենսացման, լիսեռների բաժանման, ավտոմատ կառավարման, փոխանցման հարաբերության անաստիճան կարգավորման, վթարային ռեժիմներում կոտրվածքներից դետալների պահպանման համար ևն։ Պտտող մոմենտի հաղորդումը **կցորդիչ**ին կարող է իրագործվել դետալների միջև մեխանիկական կապով (երկրաչափական միակցման կցորդիչով), շփման ուժերի կամ մագնիսական ձգողականության հաշվին (ուժային միակցման կցորդիչով), իներցիոն ուժերի կամ էլեկտրամագնիսական դաշտերի ինդուկցիոն փոխազդեցության հաշվին (դինամիկական միակցման կցորդիչով)։ Ըստ աշխատանքի բնույթի և հիմնական նշանակման կցորդիչները լինում են՝ մշտական միացնող, կառավարվող, ինքնակառավարվող և սահքի։ 
thumb|Խողովակ միացնող կցորդիչ
Մշտական միացնող կցորդիչները պատրաստվում են երկրաչափական միացմամբ և լինում են խուլ, կոմպենսացնող, շարժական և առաձգական՝ հաստատուն կամ փոփոխական կոշտության։ Կառավարվող կամ կցման կցորդիչները պատրաստվում են երկրաչափական և ուժային միակցմամբ, թույլ են տալիս լիսեռների միակցումը և անշատումը կատարել կառավարման համակարգից և լինում են բռնցքավոր, ատամնավոր ու ֆրիկցիոն, մեխանիկական, հիդրավլիկական, պնևմատիկ և էլեկտրամագնիսական կառավարման, չոր և յուղման պայմաններում աշխատող։ Ինքնակառա վարվող կցորդիչները ավտոմատ միացվում կամ անշատվում են՝ կախված մեքենայի աշխատանքի ռեժիմի փոփոխումներից։ 

Կատեգորիա:Կցորդ
Տիրան Կարապետյան (նկարիչ)

**Տիրան Կարապետյան** (), եգիպտահայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Կահիրեում՝ Ե. Դեմիրճյանի մոտ։ 1900 - 1905 թթ. սովորել է Փարիզի Ժյուլիան ակադեմիայում՝ աշակերտելով Ժ. Պ. Լորանսին և Բ. Կոնստանին։ Կարապետյանի ստեղծագործական անհատականության ձևավորմանը նպաստել է Պ. Սեզանի արվեստը։

Լավագույն աշխատանքներից են՝ «Չալմայով արաբը», «Կարմրազգեստ կինը», «Կոմպոզիցիա», «Միստիկական ճամփորդություն»։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Կահիրեում (1932, 1942, 1945 թվականներին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Fancy (երգ)

«**Fancy**», ավստրալիացի ռեփեր Իգի Ազալիայի երգն է, համագործակցությամբ անգլիացի երգչուհի Չարլի ԷքսՍիԷքսի հետ։ Երգը թողարկվել է 2014 թվականի փետրվարի 17-ին Def Jam Recordings և Virgin EMI Records լեյբլների կողմից, որպես Իգի Ազալիայի դեբյուտային՝ «The New Classic» ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Իգի Ազալիայի, Չարլի ԷքսՍիԷքսի, The Invisible Men պրոդյուսերական տրիոյի անդամների և The Arcade-ի դուետի անդամներից մեկի կողմից։

Երգը գլխավորել է միջազգային բազմաթիվ հիթ շքերթներ, այդ թվում ամերիկյան Billboard Hot 100-ը։ Երգը վաճառվել է 7 միլիոն օրինակով և դարձել է 2014 թվականի ամենավաճառված սինգլներից մեկը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի նկարահանումները տեղի են ունեցել 2014 թվականի փետրվարին և պրեմիերան կայացել է մարտի 4-ին Իգիի Vevo էջում։ Տեսահոլովակի ռեժիսորն է Director X-ը։

## Երգացանկ
* **Digital download**
# «Fancy» (Չարլի ԷքսՍիԷքսի հետ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր
Կատեգորիա:Չարլի ԷքսՍիԷքսի երգեր
Ջեմմա Քաղցրիկյան

**Ջեմմա Մնացականի Քաղցրիկյան** (), հայ երգչուհի։

Սովորել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) Չարենցի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1967 թ., ավարտելով դպրոցը՝ սովորել է Լենինականի Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում, վոկալ, ապա՝ խմբավարական բաժիններում։ Ուսմանը զուգընթաց աշխատել է Լենինականի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 12 միջնակարգ դպրոցում՝ որպես երգ-երաժշտության ուսուցչուհի և խմբավար։

1973-1978 թթ. սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Խմբավարական բաժնում։ 1973 թվականից աշխատել է Հայաստանի երաժշտական ընկերության Լենինականի բաժանմունքի մեթոդիստ, Ձայնի պահպանման ստուդիայում՝ սոլֆեջիոյի ուսուցչուհի, դասավանդել է Լենինականի Միքայել Նալբանդայի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, Լենինականի Նիկողայոս Տիգրանյանի անվան թ. 1 երաժշտական դպրոցում։

1982- 1986 թվականներին Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում անցել է մասնագիտական որակավորման բարձրացման կուրսեր։ 1989 թվականից աշխատել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) Ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբում՝ որպես երգչուհի։

Դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Գյումրու մասնաճյուղում։ 2001 թ. Գյումրու Ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորն է։

2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Եվգենի Բայբուրդյան

**Եվգենի Հարությունի Բայբուրդյան** (), հայ հնագետ-արևելագետ, հայագետ, կովկասագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1898 թվականին Ռուսական կայսրության Նոր Նախիջևան քաղաքում (այժմ Դոնի Ռոստով քաղաքի մաս է կազմում)։

1918 թվականին ընդունվել է Դոնի համալսարանի ինժեներաֆիզիկական ֆակուլտետը, իսկ 1920 թվականին անցել է Դոնի հնագիտական ինստիտուտ։ 1922 թվականից եղել է Մոսկվայի պետական համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետի հնագիտական բաժնում, որը ավարտել է 1925 թվականին։

Պրոֆեսոր Վասիլի Գորոդցովի ղեկավարության տակ Կոստրոմայի, Վլադիմիրի և այլ մարզեր կազմակերպված հնագիտական արշավների մասնակից է։
1926 թվականից ԽՍՀՄ ԿԸԿ-ին կից ԽՍՀՄ Արևելքի ժողովուրդների էթնիկական և ազգային մշակույթների գիտահետազոտական ինստիտուտի () կովկասյան բաժնի գերհաստիքային ասպիրանտ է։ Նույն թվականին Անդրկովկասում հնագիտական աշխատանքների անցկացման համար մեկնում է Հայաստան Հայկական ԽՍՀ թանգարանների հարցերով և հուշարձանների պահպանման բաժնի ենթակայության տակ։ Ապրել է Երևանում։ Եղել է Հայաստանի պետական թանգարանի և Հայաստանի հնությունների պահպանման կոմիտեի գիտական աշխատող։

1939 թվականի սեպտեմբերին Բորիս Պիոտրովսկու և Իգոր Դյակոնովի ղեկավարության ներքո մասնակցել է Կարմիր բլուրի պեղումներին։ Ենթարկվում է հալածանքների։ Շուտով ձերբակալվում է, իսկ նույն թվականի մայիսի 13-ին՝ գնդակահարվում։ Հետմահու արդարացվել է։

## Հիշատակ
2023 թվականին, Երևան քաղաքի ավագանու որոշմամբ, Երևանի Ներքին Շենգավիթի 8-րդ փողոցն անվանակոչվել է Եվգենի Բայբուրդյանի անունով։

## Աշխատություններ
* Псевдонеолитические поселения Армении // ПИМК. 1933. № 1/2. С. 39-42
* Глиняные подставки из Армении // ПИДО. 1934. № 7/8. С. 170-172
* Новые находки каменного века в Армении // СА. 1937. № 3. С. 206-208
* По поводу древней керамики из Шреш-Блура // Там же. С. 209-213
* Культовый очаг из раскопок Шингавитского поселения в 1936-1937 гг. // ВДИ. 1938. № 4. С. 255-259
* Последовательность древнейших культур Армении на основании археологического материала 2011 г.// Ереван, Музей Истории Армении, редактор доктор исторических наук Р.С. Бадалян

## Գրականություն
* Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов - жертв политического террора в советский период (1917-1991). Изд. подготовили Я. В. Васильков, М. Ю. Сорокина. СПб.։ Петербургское Востоковедение, 2003. 496 с. (Социальная история отечественной науки о Востоке)
* Юрасов Д. Г. "О них вспоминаю всегда и везде..." // СБ. 1988. № 5. С. 66

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայ կովկասագետներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Վիլյամ Ավերել Հարիման

**Վիլյամ Ավերել Հարիման** (, ), ամերիկացի դեմոկրատ քաղաքական գործիչ, գործարար և դիվանագետ։

Քաղաքական գործունեությունն սկսել է 1920-ական թթ. որպես հանրապետական, 1928 թ.-ից՝ դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ Եղել է Ֆրանկլին Ռուզվելտի (նախագահ՝ 1933-1945 թթ.) խորհրդականը ֆինանսական և արդյունաբերական հարցերով, դեսպան ԽՍՀՄ-ում (1943-1946 թթ.), Մեծ Բրիտանիայում (1946 թ.), առևտրի նախարար (1946-1948 թթ., 33-րդ նախագահ Հարի Թրումանի օրոք), Նյու Յորքի նահանգապետ (1954-1958 թթ.), «հատուկ հանձնարարությունների» գծով դեսպան (1961 թ. և 1965-1969 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի նահանգապետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեսպանները Մեծ Բրիտանիայում
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Հարինգներ

thumb|280px

**Հարինգներ**, ծովատառեխներ, (Clupeidae), հարինգակերպերի կարգի ոսկրային ձկների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը՝ 35-40 (հազվադեպ՝ մինչև 75 սմ)։ Արծաթավուն են, մեջքը՝ մուգ կապույտ կամ կանաչավուն։ Ատամները թույլ են զարգացած կամ բացակայում են։ Հայտնի է մոտ 50 սեռ, 190 տեսակ, տարածված հիմնականում արևադարձային գոտու ջրերում, գերակշռում են Հյուսիսային կիսագնդում, որոշ տեսակներ հանդիպում են նաև արկտիկական ծովերում։ Հիմնականում ծովային ձկներ են, կան նաև քաղցրահամ ջրերում ապրողներ և գաղթող ձկներ։ Վտառային ձկներ են, սնվում են պլանկտոնով, երբեմն մանր ձկնիկներով, մեծ մասը կատարում է հեռավոր միգրացիա։

Տարածված են Կասպից, Սև, Ազովի, Բալթիկ, Բարենցի, Սպիտակ և հեռավորարևելյան ծովերում։ Ունեն արդյունագործական մեծ նշանակություն, համաշխարհային որսը տարեկան հասնում է 5 միլիոն տ։ Օգտագործում են թարմ, աղի, ապխտած և պահածոյացված վիճակում։ 

Կատեգորիա:Հարինգներ
Կիմ Հյուն Ջունգ

**Կիմ Հյուն Ջունգ** (հանգըլ՝ 김현중, հանջա՝ 金賢重, ), հարավկորեացի դերասան, երաժիշտ և մոդել, SS501 խմբի առաջնորդը։

SS501 խմբի և Հյուն Ջունգի հայտնիության գագաթնակետը եկել է 2009 թվականին «Տղաներ՝ ծաղիկներից գեղեցիկ» դորամայում նկարահանման ժամանակ, որտեղ խաղացել է չորս գլխավոր հերոսներից մեկի՝ Յուն Ջի Հուի (Չիհու) դերը։

Հարկ է նշել, որ այն ժամանակ, երբ 2008-09 թթ. Հյուն Ջունգը և խմբի ևս մեկ մասնակից զբաղված էին այլ նախագծերով, խումբը ևս գտնվում էր բարձունքում՝ թողարկելով "U R Man" սինգլը։ Դորաման, ինքնին, ճապոնական հայտնի «Ծաղիկներ հատապտուղներից հետո» () դորամայի և մանգայի տարբերակն է։ Դորամայում խաղացած կերպարի համար "Seoul International Drama Awards" մրցանակաբաշխությունում հաղթել է «Լավագույն դերասան» անվանակարգում, ինչպես նաև հանրահայտության համար մրցանակ է ստացել "PaekSang Arts Awards" 45֊րդ արարողության ժամանակ։

Կիմ Հյուն Ջունգը իր դերասանական կարիերան շարունակվել է «Ուրախ համբույր» դորամայում, որտեղ խաղացել է Բեկ Սըն Ջոյի դերը։ Սակայն այս դորաման այդքան էլ մեծ հաջողություն չի ունեցել (վերջին սերիաները հեռարձակվել են ոչ թե հեռուստատեսությամբ, այլ՝ YouTube֊ում)։ Կիմ Հյուն Ջունգը նաև համարվում է Հարավային Կորեայի «ոճի կուռքը», որի համար մի քանի մրցանակներ է ստացել։

## Սկավառակագրություն
### Սաունդթրեկներ

### SS501 խմբի սոլո երգեր և ալբոմներ

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալներ

### Փաստագրական ֆիլմեր
*2012: ԱՇխարհը նվաճած Կ֊փոփ աստղ։ (MBC)

## Պարգևներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի պարային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կարապետ Կուսիկյան

**Կարապետ Բարսեղի Կուսիկյան** (), հայ գրականագետ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լազարյան ճեմարանի գիմնազիական դասընթացը (1884 թ.), Մոսկվայի համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը։ 1895 թ.-ից հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Լազարյան ճեմարանում՝ որոշակի դեր խաղալով առարկաների դասավանդումը բարելավելու գործում։

1900 թ.-ին Լ. Սարգսյանի հետ հրատարակել է 3-րդ և 4-րդ դասարանների ընթերցանության ձեռնարկ («Մայրենի լեզու»), որը բազմիցս վերահրատարակվել է։ 1915 թ.-ին նույնատիպ դասագիրք է կազմել Ալեքսանդր Ծատուրյանի հետ («Հատիկներ»)։

Ճեմարանում հիմք է դրել հայ գրականության նորագույն շրջանի կանոնավոր ուսումնասիրմանը։

1912 թ.-ին լույս է տեսել Կուսիկյանի «Դրական դեմքեր» աշխատությունը (Խաչատուր Աբովյան, Շիրվանզադե, Ալեքսանդր Ծատուրյան և ուրիշներ)։ 1910—1912 թթ.-ին Վահան Տերյանի, Ցոլակ Խանզադյանի, Պողոս Մակինցյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հետ հրատարակել է «Գարուն» գրական ալմանախը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կորնթոսի պարանոց

250px|մինի|Կորնթոսի պարանոցի լուսանկարը երկնքից

**Կորնթոսի պարանոց**, Կորնթոս և Սարոնիկոս ծոցերի միջև։ Պելոպոնես թերակղզին կապում է Կենտրոնական Հունաստանի հետ։ Երկարությունը 42 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 16 կմ։ Հատվում է Կորնթոսի ջրանցքով։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է իր ափին գոյություն ունեցած հունական Կորնթոս քաղաք-պետությունից։ Հնում կոչվել է *Իսթմոս* (, պարանոց)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Միջերկրական ծով
Կատեգորիա:Պարանոցներ
Բուսական հումք

[մինի|աջից|[Կարտոֆիլը բուսական հումքի աղբյուր է։ Այն օգտագործվում է որպես սննդանյութ, իսկ նրա վերամշակումից ստացվում է սպիրտ]]
**Բուսական հումք**, մարդու տնտեսական գործունեության մեջ օգտագործվող բույսերի մասեր կամ բուսական նյութեր։ Բուսական ծագում ունեցող հումքն ստացվում է ինչպես արդի աճող, այնպես էլ բրածո (քարածուխ, նավթ, տորֆ, հանածո կաուչուկ և այլն) բույսերից։

## Հումքային և պատվաստումային բույսեր
Պիտանի բույսերը բաժանվում են երկու խմբի՝ հումքային և պատվաստումային։ Հումքային բույսերից ստացված հումքը կամ անմիջապես սպառվում է առանց վերամշակման կամ օգտագործվում արդյունաբերության տարբեր բնագավառներում (փայտամշակման, մանածագործության, սննդի, դեղագործության և այլն)՝ հետագա վերամշակման համար։ Հումքային բույսերի մի մասը գործածման ընթացքում ոչնչանում է (ներկատու, արմատային կաուչուկատու, եթերայուղատու և այլն), մյուսներից (յուղատու, դեղատու, մրգատու և այլն) պահանջվող հումքն ստանալու համար օգտագործում են բույսի մասեր (բույսը մնում է կենսունակ)։

Հումքային բույսերի մի այլ խմբից (օրինակ՝ բալասանատու, լատեքսային կաուչուկատու, խեժատու և այլն) անհրաժեշտ նյութեր ստանալու նպատակով առաջացնում են փոքրիկ վնասվածքներ (կտրվածքներ, խոցումներ և այլն), որոնք գրեթե չեն ազդում բույսի կենսունակության վրա։ Պատվաստումային բույսերն օգտագործվում են տարբեր նպատակներով (գեղազարդիչ, հողաբարելավման, ավազամրացմաև և այլն)։

## Տեխնիկական և բնատնտեսական հումքեր
Բուսական հումքեր, ըստ ճանաչում գտած դասակարգման, բաժանվում է երկու խմբի՝ տեխնիկական և բնատնտեսական։ Տեխնիկական բուսական հումքերը ստացվում է այն բույսերից, որոնք պահանջվող արդյունքն ստանալու համար ենթարկվում են արտադրական վերամշակման։ Դրաևցից են կաուչուկատու, խեժատու, եթերայուղատու, բալասանատու, ներկատու, թելատու, փայտանյութատու և այլ բույսեր։

Բնատնտեսական բուսական հումքերը օգտագործվում է առանց հետագա արդտադրական վերամըշակման, կամ պահանջվում է ամենապարզ վերամշակում (չորացում, կալսում, եփում և այլն)։ Այս խմբին են պատկանում սննդային (հացահատիկային, բանջարաբոստանային, պտղատու, հատապտղատու, շաքարատու, բուրավետ և այլն), կերային (արոտային, խոտհարքային, խտակերային, սիլոսային և այլն), մեղրատու, դեղատու (ալկալոիդներ, սապոնիններ, վիտամիններ, եթերայուղեր, աղաղանյութեր, բազմաշաքարներ, սրտային գլիկոզիդներ, խեժեր, ճարպեր և ճարպանման նյութեր, բջջանյութ և բժշկական վիրակապական նյութեր պարունակող և այլն) և թունավոր (հակասնկիկային, միջատասպան, առնետասպան և այլն) բուսական հումքեր պարունակող բույսերը։

Այս դասակարգումը պայմանական է, քանի որ դժվար է սահմանազատել տեխնիկական և բնատնտեսական բույսերը (օրինակ՝ կարտոֆիլն օգտագործվում է որպես սննդանյութ, սակայն նրա վերամշակումից ստացվում է սպիրտ)։

Կատեգորիա:Բուսական հումք
Յուլիա Լիպնիցկայա

**Յուլիա Վյաչեսլավի Լիպնիցկայա** (; , Եկատերինբուրգ, ՌԴ), ռուս գեղասահորդուհի, հասակը 158 սմ է։

Դարձել է 2014 թ. Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, Եվրոպայի 2014 թ. չեմպիոն, պատանիների 2012 թ. աշխարհի չեմպիոն և 2013 թ. փոխչեմպիոն, 2012 և 2014 թթ. Ռուսաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր, 2012 թ. ՌԴ պատանիների առաջնության հաղթող։

2014 թ. փետրվարի 10-ից՝ ՌԴ սպորտի վարպետ, 2014 թ. փետրվար ամսվա դրությամբ չմշկասահորդների միջազգային ֆեդերացիայի վարկանիշային ցանկում 3-րդն է։

Յուլիա Լիպեցկայան թիմային մրցակարգով դառնալով օլիմպիական չեմպիոն գեղասահքում՝ գերազանցեց 1998 թ. ամերիկացի գեղասահորդուհի Տարա Լիպինսկիի այսպես ասած «տարիքային ռեկորդը». Յուլիան չեմպիոն դառնալու պահին 15 տարեկան 4 ամսական և 5 օրական էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չմշկասահորդների միջազգային ֆեդերացիայի կայքում
* Յուլիա Լիպնիցկայաի մասին 

Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ
Կատեգորիա:Ռուս օլիմպիական չեմպիոններ‎
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Գազ (բույս)

**Գազ** (), կռնի, խազիրան, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 2200, ՀՀ-ում՝ 150 (125) տեսակ։

## Նկարագրություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, երբեմն՝ գետնատարած, բարձրությունը՝ 40-60 մմ։ Տերևները կենտփետրաձև են, հազվադեպ՝ զույգփետրաձև, մանր, ամբողջաեզր, էլիպսաձև, կոթունները վերջանում են փշերով։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է կամ գլխիկ, ծաղիկները՝ դեղին, ծիրանագույն, սպիտակ, մանուշակագույն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղն ունդ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ, խեժ, որի բաղադրության մեջ մտնում են բազմաշաքարներ, օրգանական թթուներ, լորձ, ներկանյութ և այլն։ Խեժն օգտագործվում է նաև հրուշակեղենի, թղթի, լաքերի, ներկի, կաշվի արտադրության մեջ։ Գազի որոշ տեսակներ թունավոր են։ Մեղրատու է։

## Տարածումը Հայաստանում
Տարածված է բոլոր մարզերի լեռնային գոտիներում։ Աճում է չոր, քարքարոտ, անմշակ հողերում և լեռնալանջերին, երբեմն առաջացնում փշաբարձանման համակեցություններ։ Տարածված տեսակներից ավելի քան 25-ը՝ գազ Զանգեզուրի (*A. zangezuricus*), գազ Մեղրու (*A. megricus*), գազ Թախտաջյանի (*A. takhtadzjanii*), գազ Աղասու (*A. agassii*), գազ Վեդու (*A. vedicus*), գազ լճային (*A. uraniolimneus*) և այլն, էնդեմիկ են, 1-ը՝ գազ թավոտ (*A. erlopodus*)

Հանդիպում է Կոտայքի մարզում (Գառնի, Զովաշեն գ-եր)], գազ հացենատերև (A. fraxinifolius)՝ Լոռու մարզում (Մայմեխ լ.), գազ թեքված (A. refractus)՝ Սյունիքի մարզում]], գազ Շուշիի (*A. schuschensis*)՝ Գեղարքունիքի մարզում (Սոթք գազ) և այլն. գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Գազ (այլ կիրառումներ)

**Գազ** կարող է վերաբերել՝
* Գազ - Նյութի ագրեգատային չորս հիմնական վիճակներից մեկը։
* Գազ - Բույս, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։
Գազար (այլ կիրառումներ)

**Գազար** կարող է վերաբերել՝
* Գազար - նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի երկամյա, հազվադեպ՝ միամյա կամ բազմամյա բույսերի ցեղ
* Գազար - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում
* Գազար - գետակ Արևելյան Տիգրիսի ավազանում
Լևոն Թամրազյան

**Լևոն (Լավրենտ) Մայիլի Թամրազյան** (), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
1975-1978 թվականին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1989-1993 թվականներին Ստեփանակերտի, Ասկերանի ինքնապաշտպանական ջոկատնե
րի և ՊԲ ստորաբաժանումների կազմերում մասնակցել է Կրկժանի, Խոջալուի, Ասկերանի ինքնապաշտպանական և Կուբաթլուի ազատագրական մարտերին։ Ամուսնացած էր, երեխա չունի։

Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Հիլիսում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Զիկկուրատ

[thumb|260px|[Ուրի զիկկուրատ]]
**Զիկկուրատ** (աքադերեն *sigguratu* բառից, որը նշանակում է «բարձունք» կամ «լեռան գագաթ»), բազմաստիճան պաշտամունքային կառույց Հին Միջագետքում, որը տիպիկ էր շումերական, ասորական, բաբելոնյան և էլամյան ճարտարապետության համար։ Այլ տիպերի կողքին առաջացել է մ. թ. ա. 3-րդ հազարամյակի վերջերին, այնուհետև դարձել հին Միջագետքի ամենաբնորոշ շինություններից։

Ձևով աստիճանավոր, հոծ զանգվածեղ բուրգ էր` բաղկացած հաջորդաբար փոքրացող, մեկը մյուսին դրված հատած բուրգերից, որոնց փոխադարձ անցումն աստիճանների և թեք հարթակների (պանդուսների) միջոցով էր։ Բուրգն ավարտվում էր տաճարով, որ քաղաքի գլխավոր աստծո «բնակատեղին» էր։ Շինանյութը հում, երբեմն թրծված աղյուսն էր։ Տարբեր գույնի (հիմնականում՝ սև, կարմիր, սպիտակ) հարկերի պատերը մշակվում էին ուղղանկյուն, ոչ խորը խորշերով կամ ելուստներով, իսկ հարթակները՝ կանաչազարդվում։ Չափերով շատ մեծ էին․ էտեմենանկի զիկկուրատի («Բաբելոնի աշտարակ») միայն առաջին հարկն ուներ 33 մ բարձրություն` 90մХ90մ հատակագծային չափերով։ Զիկկուրատի կողքին, որը «վերինն» էր, պարտադիր լինում էր մի այլ տիպի «ներքևի» տաճարը։ Զիկկուրատներ պահպանվել են ժամանակակից Իրաքի (Բորսիպպա, Բաբելոն, Դուր Շարրուքին, բոլորը` մ.թ.ա. 1 հազարամյակից) ու Իրանի (Չողա Զանբիլ հնավայր, մ.թ.ա. 2 հազարամյակ) տարածքներում։

Համեմատաբար լավ է պահպանվել Ուրի զիկկուրատը։

Որոշ աստվածաշնչագետներ Բաբելոնի աշտարակի առասպելը կապում են Միջագետքի բարձր զիկկուրատների հետ։.

## Տես նաև
* Բաբելոնի աշտարակ
* Կանչո Ռոանչո
* Ուրի զիկկուրատ

## Արտաքին հղումներ
* Վարդան Հովհաննիսյանի «Վարդանանք» հաղորդման թողարկումը նվիրված զիկկուրատներին

## Գրականություն
* Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրոնական կառույցներ
*
Ծաղկարի (գետ)

**Ծաղկարի**, *Ծաղքար, Սակկար, Սակկարսու*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ողջիի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռների Ծաղկարի լճից և Քաջարան քաղաքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։ Ծաղկարի գետի վերնամասում, Քաջարան քաղաքից մոտ 10 կմ հարավ-արևմուտք, 3271,5 մ բարձրության վրա գտնվում է «Ծաղկարի» լիճ ջրագրական հուշարձան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ողջի գետի վտակներ
Մհեր Անդրեասյան

**Մհեր Անդրեասյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մհեր Անդրեասյանը ծնվել է 1956 թ. հունվարի 3-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է կենցաղային սպասարկման կոմբինատում։ 1983 թ-ից աշխատանքի է անցել Առաջաձորի սպառընկերությունում որպես խանութի վարիչ, իսկ 1988-ից՝ որպես մատակարար։ Արցախյան շարժման առաջին իսկ օրերից ծառայության է անցել Խաչենի գումարտակում։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 25-ին Թալիշ գյուղի մերձակայքում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ծաղկարի (լիճ)

**Ծաղկարի**, *Ծաղքարի, Սագքար, Սախկար, Սախկարսու, Սակկար*, լիճ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների կատարային հատվածում, Քաջարան քաղաքից 8 կմ հարավ-արևմուտք, ծովի մակարդակից 3270 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը՝ 3 հա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ծաղկարի լճի ճանապարհին (Gor Navoyan).jpg|Ծաղկարի լճի ճանապարհին
Պատկեր:Ծաղկարի լիճ 5 (Gor navoyan).jpg|Ծաղկարի լիճ
Պատկեր:Ծաղկարի լիճ 4 (Gor navoyan).jpg|Ծաղկարի լիճ
Պատկեր:Ծաղկարի լիճ (Gor navoyan).jpg|Ծաղկարի լիճ
Պատկեր:Ծաղկարի լիճ 1 (Gor navoyan).jpg|Ծաղկարի լիճ
Պատկեր:Ծաղկարի լճի ճանապարհին, Սյունիքի մարզ (Gor Navoyan).jpg|Ծաղկարի լճի ճանապարհին, Սյունիքի մարզ
Պատկեր:Ծաղկարի լճի ճանապարհին, Սյունիքի մարզ 1 (Gor Navoyan).jpg|Ծաղկարի լճի ճանապարհին, Սյունիքի մարզ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լճեր
Ծաղկարի (այլ կիրառումներ)

**Ծաղկարի** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Ծաղկարի (գետ), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Ծաղկարի (լիճ), լիճ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Գեղանուշ (գյուղ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում։
Կոնստանտին Կարանդեև

**Կոնստանտին Բորիսովիչ Կարանդեև** (, ), էլեկտրական չափումների և ավտոմատ վերահսկման բնագավառի խորհրդային գիտնական։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1958), Ուկրաինական ԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1954)։

Ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1930)։ 1958-1969 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Սիբիրի բաժանմունքի ավտոմատիկայի և էլեկտրաչափության ինստիտուտի տնօրենը։ Նա չափումների և ինֆորմացիոն չափիչ-համակարգերի տեսության գիտական դպրոցի հիմնադիրն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կարտեզիականություն

thumb|''Principia philosophiae'', 1685
**Կարտեզիականություն**, 17-ից 18-րդ դարեր փիլիսոփայական ուղղություն, որի ելակետը Ռենե Դեկարտի (, այստեղից՝ «Կարտեզիականություն») ուսմունքն է։ Կարտեզիականությանը հատուկ է հետևողական դուալիզմը, որը բնորոշվում է տարածական (մարմնական) և մտածական սուբստանցների սկզբունքային բաժանմամբ։ Կարտեզիականության մեջ առանձնացվում են մատերիալիստական-մոնիստական (Դե Ռուա) և իդեալիստկան օկկազիոնալիստական (Մալբրանշ) միտումներ։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Դուալիզմ
Ծաղկի (գետ)

**Ծաղկի**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Այրիգետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Երկայնորդ լեռնանցքից և Ցղունի գյուղի մոտ միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Այրիգետ գետի վտակներ
Ծառվան

**Ծառվան**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևելյան լանջերից և Կաթնառատ գյուղից 4 կմ հարավ-արևմուտքում ձախից միախառնվում Ձորագետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Ծաղկուտգետ (գետ)

**Ծաղկուտգետ**, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Ակունք գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Միափոր լեռան արևելյան լանջից և Այգուտ գյուղից 9 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 5,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ակունք գետի վտակներ
Ծանծաղ (գետ)

**Ծանծաղ** (նախկինում՝ **Գեդայդարասի**), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում։ Սկիզբ է առնում Ծղուկ լեռան հյուսիսարևելյան լանջից և Իշխանասար գյուղից 4,5 կմ հյուսիս-արևելքում միանում Սիսիանի ջրանցքին։ Երկարությունը՝ 11,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Հովսեփ Կուսիկյան

**Հովսեփ Կարապետի Կուսիկյան** (), հայ խորհրդային լեզվաբան, բանասեր, պրոֆեսոր (1921 թ.), դոկտոր (1961 թ.), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1962 թ.)։

Հայագետ Կարապետ Կուսիկյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Հովսեփ Կուսիկյանր ծնվել է 1890 թվականի հունիսի 26-ին, գրականագետ Կարապետ Կուսիկյանի ընտանիքում։ Գնալով հոր ճանապարհով՝ նա դարձել է հայագետ և բյուզանդագետ։ Աոռաջին անգամ Կուսիկյանը տպագրվել է 1918 թվականին, հետագայում աշխատակցել է բազմաթիվ ամսագրերի և ժողովածուների, այդ թվում նաև «Византийский временник», «История СССР», «Советская книга», «Սովետական գրականություն» և այլն, ինչպես նաև արտասահմանյան ամսագրերի։ Ապրել է Մոսկվայում, սակայն ամեն տարի այցելել է Հայաստան, դասախոսություններ կարդացել պետական համալսարանում, հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, ռուսական մանկավարժական ինստիտուտում։ 
 
1950 թ.-ից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ լեզվի ինստիտուտում։

## Գործունեություն
1915-1920 թթ.-ին Լազարյան ճեմարանում դասավանդել է հայերեն, ռուսերեն, լատիներեն, գրաբար, կովկասագիտություն և այլն, 1935-1937 թ.-ին Երևանի պետական համալսարանում և Մանկավարժական ինստիտուտում վարել է Հռոմի պատմության, բյուզանդագիտության, սլավոնագիտության, ընդհանուր լեզվաբանության դասընթացներ։

## Ուսումնասիրություններ
Կուսիկյանի ուսումնասիրությունները հիմնականում նվիրված են հայոց լեզվին։ Ունի նաև պատմագիտական, բյուզանդագիտական և սլավոնագիտական աշխատանքներ։ Կուսիկյան մասնակցել է «Սասունցի Դավիթ» էպոսի ռուսերեն թարգմանության խմբագրությանը։ Ռուսերեն է թարգմանել Րաֆֆու «Մամվել» պատմավեպը (հրտ. 1958 թ.)։

Կուսիկյանը գրել է բազմաթիվ հոդվածներ, աշխատակցել է հանրագիտարանների։ «Փոքր սովետական հանրագիտարանում» տպագրվել են Հովսեփ Կուսիկյանի հոդվածները Կուրղինյանի, Նալբանդյանի, Հովհաննիսյանի, Փափազյանի, Պարոնյանի, Պատկանյանի, Պեշիկթաշլյանի և Րաֆֆու մասին։ «Սովետական մեծ հանրագիտարանում» տպագրվել են Կուսիկյանի հետևյալ հոդվածները. «Հայոց լեզու», «Հրաչյա Աճառյան», «Աշխարհաբար», «Գրաբար», «Հայ հնագրություն»։

Հովսեփ Կուսիկյանի տպագիր աշխատությունների թիվը հասնում Է 90-ի, որոնց թվում՝ մի շարք մենագրություններ։ Նա ռուսերեն լեզվով հրատարակել է երեք մենագրություն. «Ժամանակակից հայ գրական լեզվի քերականություն» (1950), «Հայ գրական լեզվի պատմական շարահյուսության ուրվագծեր» (1959), «Փոփոխություններ սովետական շրջանի հայոց գրական լեզվի բառային կազմում» (1964)։ «Հայ գրական լեզվի քերականություն» աշխատությունը հայոց լեզվի նորմատիվ քերականությունն Է ռուսերեն լեզվով շարադրված։

## Գրականություն
* Грамматика современного литературного армянского языка, M.-Л., 1950; 
* Очерки исторического синтаксиса литературного армянского языка, M., 1959; 
* изменения в словарном составе литературного армянского языка советского перевода, M., 1964.

## Աղբյուրներ
* Ա․ Ղարիբյան, Հայկ․ ՍՍՌ ԳԱ ակադեմիկոս «Հովսեփ Կուսիկյան», պատմաբանասիրական հանդես №1, 1965, էջ 133-134

## Ծանոթագրություններ
»«

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ծար (գետ)

**Ծար**, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի լանջերից և Գոռգոչ գյուղից 0,5 կմ հյուսիսում աջից միախառնվում Մարմարիկ գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մարմարիկ գետի վտակներ
Կաթնագետ (գետ)

**Կաթնագետ** (Շիրկայուխ), գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սպիտակաջուր գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Կախակն գյուղի հարավային եզրին միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 6 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սպիտակաջուր գետի վտակներ
Կարապետ Աղթամարցի

**Կարապետ Աղթամարցի** (ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ են), XV դարի 2-րդ կեսի հայ մանրանկարիչ։ Սովորել է Մինաս նկարչի մոտ։ Ստեղծագործել է Աղթամար կղզում։ Զաքարիա նկարչի տոհմից էր։ Հոր անունը՝ Հովհաննես, մորը՝ Շարմելիք։ Որոշ ձեռագրեր եղբոր՝ Մուրադի հետ միասին է նկարազարդել։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում են Կարապետ Աղթամարցու տասը ձեռագրերը։ Կարապետ Աղթամարցու, Մուրադի և Կարապետ Բերկրեցու մանրանկարներում զգալի է նրանց ուսուցչի՝ Մինասի արվեստի ազդեցությունը։ Նկատելի է աշխարհիկ բովանդակությամբ պատկերների նկատմամբ Կարապետ Աղթամարցու նախասիրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ