open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խոտախառնուրդ

**Խոտախառնուրդ**, միամյա կամ բազմամյա թիթեռնածաղկավոր և հացազգի խոտաբույսերի համատեղ ու միաժամանակ ստեղծված արհեստական խոտակայքեր։

Ըստ օգտագործման առանձնացվում են արոտային և քաղովի (միահար, երկհար, բազմահար) խոտախառնուրդ։ Լինում է պարզ՝ կազմված 2 տեսակ խոտաբույսերից (սուդանի խոտ + գարնանացան վիկ, միամյա ռայգրաս + ոլոռ, առվույտ բազմամյա + ռայգրաս և այլն), և բարդ՝ կազմված 3, 4 (և ավելի) տեսակ բույսերից (կարմիր երեքնուկ + սիզախոտ + շյուղախոտ և այլն)։ Խոտախառնուրդներն ապահովում են ավելի բարձր բերք և կերային շատ միավորներ, քան նրանց բաղադրամասերի մաքուր ցանքերը։

Խոտախառնուրդում թիթեռնածաղկավորների արմատների վրա գտնվող պալարաբակտերիաների կենսագործունեության շնորհիվ հողում ազոտի քանակն ավելանում է, լավանում է հացազգի բույսերի սննդառությունը։ Սպիտակուցների պարունակությունը հացազգի խոտերի մեջ ավելանում է 8 - 12%-ով՝ մաքուր ցանքերի համեմատությամբ։ Խոտախառնուրդում հացազգի բույսերը թիթեռնածաղկավորներին պահպանում են պառկումից և հեշտացնում բերքահավաքի մեքենայացումը։ Խոտախառնուրդի խոտը ավելի շուտ է չորանում, քան թիթեռնածաղկավորներինը։ Խոտախառնուրդից հետո մշակվող կուլտուրաների բերքը 10 - 15%-ով ավելի բարձր է, քան մաքուր ցանքերից հետո մշակելու դեպքամ։ Բազմամյա խոտախառնուրդի բերքատվությունը բարձր և համաչափ է օգտագործման բոլոր տարիներին։ Թիթեռնածաղկավոր խոտաբույսերն առավելագույն բերք են տալիս օգտագործման 1-ին, 2-րդ տարիներին, իսկ հացազգիները՝ սկսած 2-րդ տարվանից։ խոտախառնուրդից ստացված կանաչ զանգվածը և խոտը պարունակում են ավելի շատ սննդանյութեր, բարձր է կերի որակը և մարսելիությունը։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոտակայք

**Խոտակայք**, բուսական ծածկոց, բաղկացած վայրի կամ ցանովի կերախոտերից (բազմամյա, միամյա կամ խառը)։ Վայրի խոտակայքերը տարբերակվում են ըստ տեղի (մարգագետնային, տափաստանային), բուսաբանական կազմի (հացագգիներ, բոշխազգիներ) կամ գերակշռող բույսի տեսակի (դեշանախոտեր, օշինդրներ)։ Ցանովի խոտակայքերը լինում են մաքուր (մեկ տեսակ) և խառը (երկու և ավելի տեսակ), կոչվում են հիմնական տեսակի անունով (սկզբում տրվում է գերակշռող տեսակի անունը)՝ երեքնուկա-սիզախոտային, վիկ-վարսակային։ Խոտակայքի կարևորագույն տնտեսական ցուցանիշներն են բարձրությունը և խտությունը։ խտությունը խոտադաշտի 1 մ² տարածությունում գտնվող բույսերի կամ ցողունների թիվն է։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոտակերներ (միջատների դաս)

մինի|աջից|250px|Խոտակեր
**Խոտակերներ** (Copeognatha կամ Psocoptera), փոքր (1 - 5 մմ) միջատների կարգ՝ ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ։ Բեղիկները թելաձև են։ Ոտքերը վազող են, 2 - 3-հատվածանի։ Թևերը թաղանթային են, անգույն կամ կետերով, հանգստի ժամանակ տանիքաձև ծալվում են մեջքի վրա։ Էգերի փորիկը վերջանում է փոքր ձվադիրով։ Հայտնի է ավելի քան 1500 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, հատկապես արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում։ Ապրում են բույսերի մնացորդներում, կեղևաճեղքերում, քարերի տակ, տներում, թռչունների, միջատների բներում։ Սնվում են սնկերով, քարաքոսերով, օրգանական մնացորդներով։ Որոշ տեսակներ (օրինակ, «գրքի ոջիլը») կարող են վնաս հասցնել գրքերին, հերբարիումի բույսերին։

Կատեգորիա:Խոտակերներ
Խոտան արտադրական

**Խոտան արտադրական**, սահմանված ստանդարտներին, նորմաներին, գծագրերին և տեխնիկական պայմաններին չհամապատասխանող արտադրանք։

Խոտանը լինում է երկու տեսակի՝ 
* ուղղելի՝ տեխնիկապես հնարավոր և տնտեսապես շահավետ է նորոգել
* վերջնական՝ տեխնիկապես անհնար և տնտեսապես անշահավետ է շտկել թերությունները

Խոտան արտադրականի պատճառներն են՝ հաստոցների սխալ կարգավորումը, սարքերի և գործիքների անսարքությունը, տեխնոլոգիայի խախտումը, բանվորների ցածր որակավորումը և այլն։ Խոտանի դեպքում վարձատրության չափը կախված է արտադրանքի պիտանիության և աշխատողի մեղավորության աստիճանից։ Խոտանի նվազեցումն ու կանխումը ապահովվում են կազմակերպական-տեխնիկական միջոցառումներով։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Խոտատենդ

**Խոտատենդ**, մարդու ալերգիական հիվանդություն, որն արտահայտվում է որոշ բույսերի ծաղկափոշու հանդեպ օրգանիզմի զգայնության բարձրացումով։ Պոլինոզների (լատ. pollen - ծաղկափոշի) տարատեսակ է։ Սկսվում է խոտաբույսերի և ծառերի ծաղկման շրջանում։ Որոշակի ծաղկափոշու հանդեպ օրգանիզմի անհատական զգայնությունից և տվյալ բույսի ծաղկման ժամանակից կախված՝ խոտատենդը լինում է գարնանային, ամառային և աշնանային։ Խոտատենդն արտահայտվում է քթի, աչքի լորձաթաղանթների գրգռումով, հազվադեպ՝ բրոնխային հեղձուկի նոպայի ձևով։

Բուժումը. միջնոպային շրջանում սպեցիֆիկ դեսենսիբիլացում (ապազգայնացում), սրացումների ժամանակ՝ ախտանշանային (էֆեդրին, ադրենալին) և հակահիստամինային պատրաստուկներ։

Կանխարգելումը. կլիմայափոխություն՝ հիվանդության զարգացման սեզոնում, ալերգենի հետ շփման վերացում։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Խոտի մամլիչ

մինի|աջից|250px| Խոտի մամլիչ
**Խոտի մամլիչ** կամ **մամլիչ-բարդոձիչ**, չոր խոտը կամ ծղոտը մամլող, ապա՝ հակավորող մեքենա։

Լայն տարածում ունեն մամլիչ-հավաքիչները, որոնք հակավորվող խոտը կամ ծղոտը (չորանալուց հետո) դաշտից հավաքում են և կապում ուղղանկյուն հակերի ձևով։ Մամլիչ-հավաքիչների աշխատանքային օրգանները շարժումն ստանում են տրակտորից։ Ունեն խոտը հավաքող, մատուցող, կապող մեխանիզմներ և մամլման խցիկ։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Աղամ

**Աղամ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում, Արածանիի հովտում, Բալու քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, լեռնալանջի վրա։

XX դարի սկզբին ուներ ավելի քան 200 հայ բնակիչ։ Գյուղն ավերվել ու ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

Բնակիչները զբաղվում Էին երկրագործությամբ այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

Աղամում կային եկեղեցի և նախակրթական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղայե-Շենլիկ

**Աղայե-Շենլիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում, լեռնային վայրում։ Գտնվում էր Բոլոմորից արևելք։

XX դարի սկզբին ուներ 360 բնակիչ, որից հայեր՝ 140-ը։ Մինչև Մեծ եղեռնը բնակիչների կեսից ավելին հայեր էին։ Գյուղում կար նախակրթական վարժարան։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրազործություն, անասնապահություն և մասամբ այգեգործությունն էր։ Աղայե-Շենլիկից արևելք գտնվում էին Ավետման և Քառասունմանկանց եկեղեցիների փլատակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղավնիս

**Աղավնիս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում, Երզնկա տանող ճանապարհին, Շապին-Գարահիսար քաղաքից մոտ 30 կմ հարավ-արևելք։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

XX դարի սկզբին ուներ շուրջ 1200 հայ բնակիչ (150 տուն), որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս. Գևորգ) և վարժարան։ Աղավնիսի բնակիչների մեծ մասը զոհվեց առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ աղետից փրկվածները տարագրվեցին օտար երկրներ։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղբի (Սասունի գավառ)

**Աղբի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում, Ծովասարից 8-10 կմ հեռավորության վրա, լեռնային վայրում։

Գյուղը բաժանված էր չորս թաղի։ Թաղերից երեքի անուններն են՝ Գյալաշառ, Թխիկ, Խտան։

1909 թվականին ուներ 548 հայ բնակիչ։ 1910-1913 թթ.-ին ուներ 90 տուն՝ մոտ 600 հայ բնակչով։

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ Աղբին ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Բնակիչների մի մասը զոհվել է, իսկ մյուս մասը գաղթել տարբեր երկրներ։ 1986 թ.-ի դրությամբ Աղբիում դեռևս կան մի քանի հայ ընտանիքներ, որոնց մասին կան աղոտ տեղեկություններ։

Աղբին ուներ **Ս. Սարգիս** և **Ս. Մարիամ** անուններով եկեղեցիներ։ Գյուղում կար վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղբլուր (Քղիի գավառ)

**Աղբլուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում, լեռնային վայրում։

Գյուղն ավերվել է, իսկ հայ բնակչության մի մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, մյուս մասը գաղթել տարբեր վայրեր։ Մեծ եղեռնի նախօրյակին ունեցել է ավելի քան 100 հայ և 30 այլազգի բնակիչ։ Բնակիչները զբաղվել են երկրազործությամբ ու անասնապահությամբ։

Հայերն ունեին եկեղեցի։ Գյուղի շրջակայքում կային զանազան հնություններ՝ ավերակ բնակավայրի մնացորդներ և հին գերեզամանոց։ Գյուղում գործում էր հայկական նախակրթական վարժարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆեդերատներ (այլ կիրառումներ)

**Ֆեդերատներ** եզրը կարող է վերաբերել՝

* Ֆեդերատներ - Հին Հռոմի հետ դաշինքով կապված համայնքներ կամ նրանց մոտ ծառայող բարբարոսական ցեղեր
* Ֆեդերատներ - Ֆրանսիայի պատմության մեջ տարբեր ժամանակաշրջանների զինվորականներ
Ֆեդերատներ (Հին Հռոմ)

**Ֆեդերատներ** (,  - դաշինք, պայմանագիր բառից)։

Հին Հռոմում ունեցել է հետևյալ նշանակությունները
# Հռոմի հետ դաշինքով կապված համայնքներ, որոնք սովորաբար անվանվել են դաշնակիցներ (socii)։ 
# Հռոմեացիների մոտ, կայսրության սահմաններում ծառայող բարբարոսական ցեղեր։ Ծառայության դիմաց բնակության համար ստացել են սահմանամերձ հողեր և ռոճիկ։ Ֆեդերատների դերն առանձնապես մեծ էր IV-V դարերում։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1957

**1957 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 2-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Ֆիորենտինային»։ Խաղը կայացել է Սանտյագո Բերնաբեու մարզադաշտում, Մադրիդ, Իսպանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1957 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1956

**1956 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 1-ին խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 4-3 հաշվով՝ «Ստեյդ Ռեյմսին»։ Խաղը կայացել է Պարկ դե Պրենս մարզադաշտում, Փարիզ, Ֆրանսիա։

## Տես նաև
*Եվրոպական գավաթ 1955–56

## Արտաքին հղումներ
*Եվրոպայաբ գավաթ 1955/56 ՈՒԵՖԱ-ի կողմից
*Եվրոպայաբ գավաթ 1955/56 RSSSF-ի կողմից
*

Կատեգորիա:1956 Փարիզում
Կատեգորիա:1956 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1958

**1958 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 3-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 3-2 հաշվով՝ «Միլանին»։ Խաղը կայացել է Հեյսել Մարզադաշտում, Բրյուսել, Բելգիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1958 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1959

**1959 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ**, Եվրոպական գավաթի 4-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Ստեյդ Ռեյմսին»։ Խաղը կայացել է Նեկարստադիոն մարզադաշտում, Շտուտգարտ, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1959 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Ֆեդերատներ (Ֆրանսիա)

**Ֆեդերատներ** (), Ֆրանսիայում տարբեր ժամանակներում ունեցել է հետևյալ նշանակությունները.

* Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխությունը ենթադրյալ ներքին հակահեղափոխությունից և օտարերկրյա ինտերվենցիայից պաշտպանելու համար ստեղծված կամավորական զորամիավորումների անդամներ։ Առանձնապես շատ է անդրադարձ կատարվում Մարսելի ֆեդերատներին, որոնք մասնակցել են 1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ժողովրդական ապստամբությանը (Փարիզ են բերել «Մարսելյեզը»)։ 
* 1815 թվականին, «Հարյուր օրվա» ժամանակ, օտարերկրյա ինտերվենցիայի դեմ պայքարելու և Բուրբոնների վերականգնումը խոչընդոտելու նպատակով ստեղծված կամավորական ջոկատների անդամներ։ 
* Փարիզի կոմունա, 1871-ի ժամանակ «Ազգային գվարդիայի հանրապետական ֆեդերացիայի» մեջ միավորված ազգային գվարդիականները՝ կոմունայի պաշտպանները։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Նիկոլայ Ֆեդոսեև

**Նիկոլայ Եվգրաֆովիչ Ֆեդոսեև** (, ), Ռուսաստանում մարքսիզմի առաջին պրոպագանդիստներից։

Ծնվել է քննիչի ընտանիքում։ Սովորել է Կատանի գիմնազիայում, ինքնուրույն ուսումնասիրել է մարքսիզմը։ Հեղափոխական պրոպագանդայի համար 1887 թվականին հեռացվել է գիմնազիայից։ 1888 թ.-ից սկսել է կազմակերպել մարքսիստական խմբակներ (1888-ի հոկտեմբերից մինչև 1889-ի մայիսը դրանցից մեկի անդամ է եղել նաև Վլադիմիր Լենինը)։ 1889 թվականին ձերբակալվել, իսկ 1890 թ. բանտարկվել է Պետերբուրգում։

1892 թվականին քարոզչական աշխատանք է կատարել Վլադիմիրում, կապեր հաստատել այլ քաղաքների մարքսիստների հետ։ 1892 թվականին սեպտեմբերին կրկին բանտարկվել Է։ Վլադիմիրի բանտում եղած ժամանակ նամակագրություն է ունեցել Լենինի հետ։ 1893 թ. աքսորվել է Սոլվիչեգոդսկ, 1895 թ.՝ Արևելյան Սիբիր։ Ինքնասպան է եղել։

Մի շարք աշխատությունների հեղինակ Է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Մրգաստան

**Մրգաստան** (նախկին անվանումը՝ *Հաջիլար*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 3 կմ հյուսիս։ Վերանվանվել է **Մրգաստան** 1935 թ. հունվարի 3-ին։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 3 կմ, մարզկենտրոնից՝ 28 կմ։ Նախկինում ունեցել է Խոջիլար, Հաջիլար, Հաջիլեր անվանումները։

Գյուղից արևմուտք գտնվում է մի հին բնակատեղի, կան նաև միջնադարյան խաչքարեր։

Գյուղը տեղակայված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ Քասաղ գետի հովտում, ծովի մակարդակից ունի 900 մ բարձրություն։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռներըն սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -15-ից -25։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24°-ից 26°, իսկ առավելագույնը՝ 42։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2022 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մրգաստանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1155, առկա բնակչությունը՝ 1012 մարդ։ Մինչև 1918 թ. գյուղն ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն, այնուհետ եղել հայաբնակ։ Ներկայիս բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թվականներին և 1915-1916 թվականներին տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Մոկսի և Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի շրջաններից։ Մրգաստանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ստորին Հրազդանի ջրանցքի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (144.47 հա), բազմամյա տնկարկներ (7 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 16 և 44 հեկտար։ Զբաղվում են պտղաբուծությաամբ, խաղողագործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։ Տեխնիկական մշակաբույսերից աճեցնում են խորդենի, որն օգտագործվում է եթերայուղերի արտադրության մեջ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Տես նաև
* Մրգաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Մոնթեավան

**Մոնթեավան** (մինչև 2021թ. դեկտեմբերի 5-ը' *Շահումյանի թռչնաֆաբրիկա*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։

## Պատմություն
Մոնթեավան գյուղի նախկին անունը առաջացել է գյուղում խորհրդային շրջանում գտնվող Շահումյանի թռչնաֆաբրիկայից։ 1950-ական թվականների սկզբին գյուղի տարածքում սկսվել է թռչնաբուծական ֆաբրիկայի կառուցումը։ 1953թ. ֆաբրիկան շահագործման է հանձնվել։ Թռչնաբուծական ֆաբրիկայում աշխատելու նպատակով Հայաստանի նախկին ԽՍՀՄ-ի տարբեր բնակավայրերից գյուղ են տեղափոխվել և հիմնական բնակություն հաստատել տարբեր տարիքի և զբաղմունքի աձինք։ Նախկին ֆաբրիկայի առկայության պատճառով գյուղը անվանվել է Շահումյանի թռչնաֆաբրիկա։ 2002թ. ՀՀ տնտեսական դատարանի կողմից թռչնաֆաբրիկան լուծարվել է և սնանկ ճանաչվել։ Բայց թռչնաբուծությունը շարունակում է մնալ բնակչության հիմնական զբաղմունքը։

2021թ. Կառավարության որոշմամբ գյուղը վերանվանվել է Մոնթեավան՝ ի պատիվ Արցախյան հերոս Մոնթե Մելքոնյանի։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 25 կմ, մարզկենտրոնից 33 կմ, ՀՀ պետական սահմանից 15 կմ։
Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 900 մ, բնակլիմայական պայմանները - չոր ցամաքային։
Պատմամշակութային կոթողներ չկան։

## Բնակչություն
Բնակիչները հիմնականում աշխատում են թռչնաֆաբրիկայում։

Մոնթեավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը։

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը՝ 366.5 հեկտար է, որից՝ 83.0 հեկտարը վարելահողերն են, իսկ 3.4 հեկտարը այգիները։
Համայնքն ունի բուժկետ, Մշակույթի տուն, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Պավել Ֆեդոտով

**Պավել Անդրեևիչ Ֆեդոտով** (, ), ռուս նկարիչ, քննադատական ռեալիզմի սկզբնավորողը ռուսական կերպարվեստում։

Լինելով սպա՝ 1834 թվականից հաճախել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայի գծանկարչության դասարանները, իսկ պաշտոնաթող լինելուց հետո (1844)՝ ամբողջապես նվիրվել արվեստին։ Սկզբնական շրջանի գործերը զինվորական կենցաղի ու ռեժիմի թեմաներով մատիտով ծաղրանկարներ, ուրվանկարներ, սեպիայով կոմպոզիցիաներ են։

Հասուն շրջանում (մինչև 1840-ական թթ․ վերջը) Ֆեդոտովն անցել է յուղաներկ աշխատանքների, ստեղծել ժամանակի բնորոշ տիպերի, պետերբուրգյան կենցաղի տգեղ ու ծիծաղելի տեսարանների մի ողջ պատկերասրահ՝ ցուցադրելով նիկոլաևյան Ռուսաստանի մռայլ դիմագիծը («Նորաթուխ ասպետը», 1846, «Չմահավան հարսնացուն», 1847, «Մայորի խնամախոսությունը», 1848, բոլորը՝ Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա)։ Նրա լավագույն դիմանկարները («Ե․ Գ․ Ֆլուգ», մոտ 1850, «Ն․ Պ․ Ժդանովիչ», 1849) հատկանշվում են գեղանկարչական ամբողջականությամբ։

Դժբախտ կնոջ տառապանքին, մարդու անկմանն ու կործանմանն են նվիրված նկարչի ուշ շրջանի գործերը («Այրի կինը», «Անկո՛ր, նորից անկոր», երկուսն էլ՝ 1851-52, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։

Պավել Ֆեդոտովը կյանքի վերջին տարիներին տառապել է հոգեկան ծանր հիվանդությամբ, մահացել է խելացնորների հիվանդանոցում։

## Գրականություն
* *Булгаков Ф. И.* Павел Андреевич Федотов и его произведения (СПб., 1893)
* *Шкловский В. Б.* Повесть о художнике Федотове. — М.: Молодая гвардия, 1965.
* *Гнедич П. П.* Рассказ «Горькое горе» (1880 г.)
* *Кирсанова Р. М.* Павел Андреевич Федотов. Комментарий к живописному тексту (2006)
* 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Pawel Andrejewitsch Fedotow 002.jpg|«Այրի կինը»
Պատկեր:Pavel Fedotov - Сватовство майора - Google Art Project.jpg|«Մայորի խնամախոսությունը»
Պատկեր:Pawel Andrejewitsch Fedotow 001.jpg|«Չմահավան հարսնացուն»
Պատկեր:Fedotov zavt arist.jpg|«Արիստոկրատի նախաճաշը»


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեդոտովի մասին ուսումնական տեսանյութ

Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Պտղունք

**Պտղունք**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

## Անուն
Հիմնադրվել է որպես ավան և կոչվել է Բաղրամյանի անվան սովխոզին կից ավան, Պտղաբուծական սովխոզ N9։ Պտղունք է վերանվանվել 1957 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Պտղունք գյուղը մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից հեռու է 33 կմ։ Տեղակայված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 870 մ բարձրություն։

### Կլիմա
Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը տեղափոխվել է նույն շրջանի և Հայաստանի տարբեր գյուղերից։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 1755 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 47%, կանայք՝ 53%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 23%, աշխատունակներ՝ 60%, հետաշխատունակներ՝ 17%։ Գյուղն ունի 507 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (64 հա), պտղատու (97 հա) և խաղողի այգիները (58 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով 26 հա։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Ջրարբի

**Ջրարբի** (նախկին անվանուը` *Ջրառատի թռչնաֆաբրիկային կից*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 7 կմ հարավ-արևմուտք։ Ջրարբի է վերանվել 2004 թ. դեկտեմբերի 14-ին։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 30 կմ, մարզկենտրոնից 38 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ մոտ 3 կմ։ 
Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 820 մ, բնակլիմայական պայմանները՝ չոր ցամաքային։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 835 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ջրարբիի մշտական բնակչությունը կազմել է 1600, առկա բնակչությունը՝ 1526 մարդ, որոնք հիմնականում աշխատում են թռչնաֆաբրիկայում։ Ջրարբիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը՝ 279,1 հեկտար է, որից՝ 3,3 հեկտարը վարելահողերն են։
Համայնքն ունի 1 դպրոց, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Գլիկերիա Ֆեդոտովա

**Գլիկերիա Նիկոլաևնա Ֆեդոտովա** (, ), ռուս դերասանուհի, Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի (1924), Աշխատանքի հերոս (1924)։

1858 թվականից հանդես է եկել Փոքր թատրոնի բեմում, 1863 թվականին ավարտել Մոսկվայի դրամատիկական ուսումնարանը (Իվան Սամարինի դասարանը) և ընդունվել նույն թատրոնի թատերախումբը։ Եղել է Միխայիլ Շչեպկինի հետևորդներից։

1885 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ, 1905 թվականին թողել է բեմը։ Գլիկերիա Ֆեդոտովան Պետրոս Ադամյանի հանդիսատեսներից էր Մոսկվայում (1883)։ Շուրջ 25 տարի սերտ բարեկամական կապեր է ունեցել Գաբրիել Սունդուկյանի հետ։

## Դերեր
Խաղացել է հերոսական, քնարական, ողբերգական, ինչպես և կենցաղային ու բնութագրական դերեր։ Առանձնապես հաջողություն է ունեցել Ալեքսանդր Օստրովսկու և Շեքսպիրի պիեսներում։ Ա․ Օստրովսկու պիեսներում կատարել է 29 դեր, որոնցից լավագույնը եղել է Կատերինան («Ամպրոպ», 1863, խաղացել է 35 տարի), այլ դերերից են՝ Վասիլիսա («Վասիլիսա Մելենտևա, 1868, դերը գրված է Ֆեդոտովայի համար), Լարիսա («Անօժիտը», 1878), Կրուչինինա («Անմեղ մեղավորներ», 1884), Շեքսպիրի պիեսներում՝ Բեատրիչե («Ոչնչից մեծ աղմուկ», 1865), Կատարինա («Կամակոր կնոջ սանձահարումը», 1871), Պորցիա («Վենետիկի վաճառականը», 1877), Լեդի Մակբեթ («Մակբեթ», 1890) և այլն։

## Գրականություն
* Гоян Г․, Гликерия Федотова․ Жизнь и творчество великой русской артистки, М - Л․, 1940
* Зограф Н. Малый театр второй половины XIX века. - М., 1960.
* Немирович-Данченко В. И. Речь на 50-летнем юбилее Г. Н. Федотовой, 8 января 1912 г.; О Г. Н. Федотовой. Из воспоминаний (1939) // Рождение театра. - М., 1989.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Փարաքար

**Փարաքար**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

## Անուն
Կավահանքը անվանվել է նաև փրփրաքար, ըստ ժողովրդական ստուգաբանության այս բառի աղավաղումից էլ առաջացել է «Փարաքար» անվանումը։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Երևան-Վաղարշապատ ավտոմայրուղու վրա։ Այստեղ է գտնվում Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանը։ Վաղարշապատ քաղաքից հեռու է 9 կմ, մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից՝ 35 կմ։

Համայնքը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 870 մ բարձրություն։

### Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Պատմություն
Պեղումների ժամանակ Փարաքար գյուղից 1,5 կմ հեռավորության հյուսիս բլրաշարի վրա հայտնաբերվել են աշտարակ-մեհյանի ավերակներ, որի մուտքի մոտ գտնվել է արամեական արձանագրության բեկորներ, որը վկայում է, որ այն կառուցել է Արտաշես I` մ.թ.ա. 189-161 թթ։ Համայնքում կառուցված է Սբ. Հարություն եկեղեցին։

## Բնակչություն
Փարաքարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2005 թվականին համայնքն ունեցել է 8970 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 48 %, կանայք՝ 52 %։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 22 %, աշխատունակներ՝ 67 %, հետաշխատունակներ՝ 11 %։ Գյուղն ունի 2135 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոցներ, գրադարաններ, մանկապարտեզ, հիվանդանոց, բուժկայան, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (115 հա), պտղատու (42 հա) և խաղողի այգիները (91 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ 14 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, անասնապահությամբ։ Մշակում են կերային կուլտուրաներ։
Ունի զարգացած արդյունաբերություն։ Այստեղ կան սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ՝ գինու և խաղողի հումքի մշակման գործարան։ Ունի նաև պլաստմասե տարրաների արտադրություն, կահույքի ֆաբրիկա, բազալտի, ավազի արդյունահանում։

Փարաքարում կան տուֆի և կավի հանքեր։

## Տես նաև
* Փարաքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Ֆերիկ

**Ֆերիկ** (նախկինում՝ *Քյորաքան*, *Քրդաշեն*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 5 կմ, մարզկենտրոնից 17 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է *Կարականչի, Կյուրականլու, Ղարաղանլի, Քարաքանլի, Քրդաշեն* անվանումները։ Ֆերիկ է վերանվանվել 1978 թ-ին։ Գյուղը անվանումը ստացել է ի պատիվ հեղափոխական գործիչ Ֆերիկ Պոլատբեկովի։

Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 885 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Ունի արտեզյան ջրեր, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ֆերիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 310, առկա բնակչությունը՝ 298 մարդ։ Ֆերիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 240 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 49%, կանայք՝ 51%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 34%, աշխատունակներ՝ 52%, հետաշխատունակներ՝ 14%։ Գյուղն ունի 45 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (74 հա), խաղողի այգիները (8 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 48 և 205 հեկտար։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ստորին Հրազդանի ջրանցքի ջրերով։ Զբաղվում են խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
ՔաուչՍերֆինգ

մինի|Քաուչսերֆերների քանակը աշխարհի տարբեր երկրներում
**ՔաուչՍերֆինգ** (), համաշխարհային կազմակերպություն, որ միավորում է 246 երկրներում ապրող ավելի քան 6 միլիոն մարդու (2012 թ.), ովքեր ճանապարհորդությունների ընթացքում անվճար հյուրընկալում են միմյանց (երբեմն հյուրընկալվողի հետ նախապես պայմանավորվում են, որ նա պետք է վճարի ուտելիքի կամ այլ ծախսերը) կամ կազմակերպում համատեղ ճանապարհորդություն։

ՔաուչՍերֆինգը սիրողների կարծիքով խթանում է տարբեր մշակույթների պատկանող մարդկանց շփումը մտերմիկ միջավայրում, փորձի փոխանակումը, նորի ճանաչումը և այլն։

## Պատմություն
Քեյսի Ֆենտոնը (Casey Fenton) 2000 թ. Իսլանդիա գնալու համար էժան տոմս էր գնում, սակայն գիշերն անցկացնելու տեղ չուներ։ Նա նամակներ է գրում իսլանդացի 1500 ուսանողի՝ խնդրելով գիշերելու տեղ հատկացնել իրեն։ Արդյունքում նա ծանոթացավ մի քանի խում ուսանողների հետ, ովքեր պատրաստակամություն էին հայտնել ծանոթացնել նրան իրենց քաղաքին։ Իսլանդիայում անմոռանալի օրեր անցկացնելուց հետո Քեյսի Ֆենտոնը որոշեց այլևս գումար չծախսել տուրիստական գործակալությունների ծառայություններից օգտվելու համար և ստեղծել կայք, որ կկատարի այդ գործառույթները։ Հետագայում Քեյսի Ֆենտոնը Դան Հոֆերի, Լեոնարդո Սիլվերիայի ու Սեբաստիան Լա Տուննի հետ ստեղծեց այդ կայքը, որ պատրաստ էր 2004 թ. հունվարին։

## Ինչպես է աշխատում
Հյուրընկալ գտնելու համար նախ պետք է գրանցվել կայքում. գրանցվել կարող են այն անձինք, ում 18 տարին արդեն լրացել է։ Գրանցումն անվճար է։

Գրանցված մասնակիցները կայքում կարող են որոնել տվյալ բնակավայրում ապրող մարդու և նրան խնդրել հյուրընկալել իրեն։ Սակայն նա կարող է նաև կայքում թողնել բաց խնդրանք, որին կարձագանքեն այն մարդիկ, ովքեր պատրաստակամ են հյուրընկալել նրան։

Կարելի է կայքում փնտրել նաև մարդկանց, ովքեր հյուրի հետ կշրջեն քաղաքում, կպատմեն քաղաքի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ճանապարհորդություն
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Վիրտուալ համայնքներ
Հայրիկ (ֆիլմ)

«**Հայրիկ**», 1972 թվականի հայկական ֆիլմ, որը նկարահանել է Հենրիկ Մալյանը «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։ Պատմում է բանվոր Հովսեփի ու նրա ընտանիքի կյանքի մասին։

## Սյուժե
Շինարար Հովսեփի տուն է գալիս գյուղում ապրող նրա հայրը, որն իր հետ բերել է իրենց նախապապերի նկարն ու մի կորած երգ, որ աշխարհում միայն ինքը գիտի։ Հովսեփի երեխաներից յուրաքանչյուրն ունի իր խնդիրները, և հայրը փորձում է օգնել իր երեխաներին՝ կյանքում գտնելու իրենց տեղը, բայց միաժամանակ հավատարիմ մնալ նախնիների ավանդույթներին ու սեփական սկզբունքներին։

## Դերերում
* Մհեր Մկրտչյան - *Հովսեփ*
* Ազատ Շերենց - *պապ*
* Վարդուհի Վարդերեսյան - *Նվարդ*
*Հրաչյա Կոստանյան - *Լևոն*
*
*
*Համլետ Դալլաքյան - *Առնո*
*Աշոտ Մելիքջանյան – *Մերուժան*
*Շաքե Թուխմանյան – *Լուսինե*
*Սերգեյ Չրչյան – *Կարապետ*
*Աշոտ Նիկողոսյան – *Ռուբիկ*
*Կարինե Սուքիասյան – *Մայա*
*Յուրի Կայուրով – *Սեմյոն Սեմյոնովիչ*
*Արմեն Խանդիկյան – *Անդրիկ*
*Գայանե Մկրտչյան – *աղջիկ*։
*Դրվագներում՝ Ռաֆայել Սարոյան, Ավետիք Ջրաղացպանյան, Հ. Հայրապետյան, Ս. Բաբայան, Ի. Սուքիասյան, Լ. Պարոնյան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում
*Ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում

Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հենրիկ Մալյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ռոբերտ Ամիրխանյանի
Կիսակայարան (ֆիլմ)

**Կիսակայարան**, 1983 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Երիտասարդ ամուսինները՝ Մանվելն ու Անահիտը, մեկնում են գյուղ, որտեղ նրանց սպասելու է իրենց ընկերը։ Սակայն գնացքից իջնելուց հետո պարզվում է, որ Այվազը չի եկել նրանց դիմավորելու։ Չորսաղբյուր հասնելուց հետո նրանք իմանում են, որ Այվազը չորս օր ծնողների տանը մնալուց հետո մեկնել է։

Ծնողներն սպասում են, թե իրենց ավագ որդին, որ ամուսնանալուց հետո ապրում է քաղաքում և հազվադեպ է գյուղ գալիս, կգա հոր տարեդարձին։ Որդու ընկերները որոշում են մնալ և մասնակցել ընտանիքի ուրախությանը։

## Դերերում
* Գալյա Նովենց - Այվազի մայրը 
* Կարեն Ջանիբեկյան - Վասիլ (հայրը)
* Ալլա Թումանյան - *Անահիտ*
*Լևոն Շարաֆյան - *Մանվել*
*Արմեն Մարգարյան-Ավետ

## Նկարահանող անձնակազմ
* Ռեժիսոր՝ Ռոբերտ Սարգսյան
* Սցենարի հեղինակ՝ Մանուկ Մնացականյան
* Օպերատոր՝ Ռոբերտ Բալասանյան
* Կոմպոզիտոր՝ Տիգրան Մանսուրյան
* Բեմադրող նկարիչ՝ Ռաֆիկ Պետրոսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մելոդրամաներ
Կատեգորիա:Ռոբերտ Սարգսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Տիգրան Մանսուրյանի
Խորոնք (Արմավիրի մարզ)

**Խորոնք** (մինչև 1946 թվականը` *Ներքին Այլանլու*, 1946-1991 թվականներին` *Լենուղի*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք։ Վերանվանվել է *Լենուղի* 1946 թ. ապրիլի 4-ին, **Խորոնք**` 1991 թ. օգոստոսի 8-ին։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 24 կմ, մարզկենտրոնից 27 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ 6 կմ։
Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Խորոնքի մշտական բնակչությունը կազմել է 2507, առկա բնակչությունը՝ 2451 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները այստեղ են գաղթել Վանի, Բայազետի, Արճեշի շրջաններից և Արծափից 1829-1830 թվականներին։

Խորոնքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Մշակույթ
Պատմամշակութային կոթողներ՝ բնակատեղի (մ.թ.ա. 1-ին դ. մ.թ. 1-ին դ), գերեզմանոց (18-20-րդ դդ.), եկեղեցի՝ Ս. Նշան (1880 թ.), 2-րդ աշխարհամարտում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան (1988 թ.), մատուռ (18-20 դդ.)։

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը՝ 698.0 հա, որից՝ 357.4 հա վարելահողեր, 19.6 հա այգի։
Համայնքն ունի 1 դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ, երաժշտական դպրոց, ըմբշամարտի մարզադպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Շահումյան (Արմավիրի մարզ)

**Շահումյան**,
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 4 կմ հյուսիս։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 28 կմ։ Ընկած է Վաղարշապատ-Աշտարակ ավտոխճուղու վրա։ Նախկինում ունեցել է Խաչի, Մոլադուրսուն, Մուլլադուրսուն, Շաումյան անվանումները։ Պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառում։ Գյուղի շրջակայքում պահպանված են ավերված եկեղեցու մնացորդներ։
Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 940 մ բարձրություն։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շահումյանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1642, առկա բնակչությունը՝ 1537 մարդ։ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին կեսին ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն, այնուհետ` եղել զուտ հայաբնակ։ Հայ բնակիչների նախնիները 1828-1829 թթ. ներգաղթել են Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի գավառներից։ Շահումյանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 1451 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 49%, կանայք՝ 51%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 27%, աշխատունակներ՝ 63%, հետաշխատունակներ՝ 10%։ Գյուղն ունի 493 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (121 հա), պտղատու (19 հա) և խաղողի այգիները (2 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 8 հա։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային և կերային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Տես նաև
* Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շահումյան, Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Խոտհարքաշրջանառություն

**Խոտհարքաշրջանառություն**, բնական ու ցանովի խոտհարքների արդյունավետ օգտագործման համակարգ, որն ընդգրկում է միմյանց հաջորդող ցանքաշրջանառություններ։ Խոտհարքաշրջանառությունը ներառնում է հողամասերում խոտհունձն սկսելու ժամկետների հաջորդափոխություն (ըստ տարիների), խնամքի միջոցառումներ՝ պարարտացում, ոռոգում, խոտասերմերի ենթացանք, խոտաբույսերի հունձ՝ աշնանախոտի արածեցման հետ։ Խոտհարքաշրջանառություն կիրառելիս միանման խոտհարքը բաժանում են 4 - 6 մասի, որի խոտածածկը հնձում են ըստ տարիների, գերակշռող բույսի վեգետացիայի տարբեր փուլերում՝ սերմերը հասունանալուց հետո։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոտհունձներ

**Խոտհունձներ** (Opiliones կամ Phalan-gida), սարդակերպերի դասի հոդվածոտանի կենդանիների կարգ։ Մարմնի երկարությունը՝ 1 - 22 մմ, նման են սարդերին։ Ոտքերը երկար են, բարակ, կարճ շոշափուկներով, հեշտությամբ պոկվում են մարմնից (ավտոտոմիա)։ Շնչում են տրաքեաներով։ Հայտնի է 2400 տեսակ, նախկին ՍՍՀՄ-ում՝ 72 տեսակ, տարածված ամենուրեք։ Ապրում են անտառային փռոցում, ծառերի կեղևի տակ, հաճախակի լինում են կառույցների և ցանկապատերի վրա։ Գիշատիչ են, գիշերային կյանք են վարում։ Հայաստանում համարյա ուսումնասիրված չեն։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սարդակերպներ
Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ
Խոտհար մեքենա

մինի

**Խոտհար մեքենա**, բնական և ցանովի խոտը հնձող մեքենա։ Որոշ դեպքերում հնձելուց հետո խոտը մանրացնում, հավաքում է՝ վիտամինային խոտալյուր կամ սիլոս պատրաստելու համար։

Խոտհար մեքենաները լինում են կցովի, կախովի և ինքնագնաց։ Հիմնական աշխատանքային օրգանը կտրող ապարատն է։ Մեծ աշխատանքային ընդգրկում ունեցող խոտհար մեքենաներն ունեն բարձր արտադրողականություն. օգտագործվում են հարթ և ընդարձակ դաշտերում։ Կան հատուկ խոտհար մեքենաներ, որոնք նախատեսված են լանջերին, այգիների միջտարածություններում, զբոսայգիներում աշխատելու համար։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոտհարք

[thumb|right|Խոտհարք ՌԴ [Տոմսկի շրջանում (Ռուսաստան)]]

**Խոտհարք**, համատարած խոտածածկով պատված գյուղատնտեսական հողահանդակ, որը կանոնավոր (սիստեմատիկ) կերպով հնձում են խոտի, սենաժի, սիլոսի կամ կանաչ կերի համար։ Լինում են ***ցանովի*** և ***բնական***։ Ցանովի խոտհարքները ստեղծվում են կերային, դաշտային և այլ ցանքաշրջանառություններում կամ ցանքաշրջանառությունից դուրս՝ բազմամյա ու միամյա խոտաբույսերի ցանքի միջոցով։ Խոտհարքի բերքատվությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է պարարտացում, ոռոգում, մոլախոտերի ոչնչացում, բազմամյա խոտասերմերի ենթացանք, ինչպես նաև խոտհարքաշրջանառություն։

##### Բնական խոտհարքներ
Բնական խոտհարքներ ծածկված են դաշտավլուկազգի, թիթեռնածաղկավոր և տարախոտային (աղվեսագի, դաշտավլուկ, ցորնուկ, երեքնուկ, եղջերառվույտ, գառնառվույտ, կաթնախոտ, հազարտերևուկ և այլն) բարձրարժեք կերային բույսերով։

##### Ցանովի խոտհարքներ
Ցանովի խոտհարքներ ստեղծվում են միամյա և բազմամյա մոնոկուլտուրաների (որոմ, կորնգան, առվույտ, երեքնուկ, շաբդար և այլն) ցանքի միջոցով։

Բնական կերային հանդակները Հայաստանում կազմում են շուրջ 827954 հա, որից 136510 հա խոտհարքներ են, իսկ 644914 հա արոտավայրեր։ Խոտհարքները շուրջ 5 անգամ պակաս են արոտներից (բնականոն փոխհարաբերությունը պետք է լինի 1։ 3)։

Ըստ գոտիների՝ բնական խոտհարքները կազմում են անապատային ու կիսանապատային գոտում՝ 7,6, տափաստանայինում՝ 18,7, մարգագետնատափաստանայինում՝ 16,4, հետանտառայինում՝ 13,9, մերձալպյանում՝28,9, ալպյանում՝ 11,8, արտագոտիականում՝ 2,8 %։

Ընդարձակ խոտհարքներ կան Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Շիրակի, Գեղարքունիքի մարզերում։

## Պատկերասրահ

Image:Hay Meadow - geograph.org.uk - 513892.jpg|Մարգագետիններ
File:Okolí Huklivého 001.jpg|
File:Kirschbaumbluete in Neidlingen 02.jpg|
File:Asino Sardo.jpg|
File:Valge toonekurg.JPG|
File:Beehives, On the Farm Track to Ankness - geograph.org.uk - 216047.jpg|


## Տես նաև
* Մարգագետիններ

## Արտաքին հղումներ
* Բնական կերհանդակների՝ արոտավայրերի և խոտհարքների կայուն առավարմանն ուղղված ծրագրերի համակարգման հարթակ 
* Irish Wild Meadows Website
* Flora locale - information on creating wildflower meadows 
* Meadow Planting 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխություն

մինի|200px
**MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխություն** (անգլերեն՝ MTV Video Music Awards), MTV հեռուստաընկերության կողմից անցկացվող ամենամյա մրցանակաբաշխություն տարվա լավագույն տեսահոլովակ անվանակարգերում։

Առաջին մրցանակաբաշխությունը անցկացվել է 1984 թվականին Նյու Յորքի «Ռադիո սիթի մյուզիք հոլում»։ Սովորաբար MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխությունը անցկացվում է Նյու Յորքում կամ Լոս Անջելեսում, սակայն արարողությունը հյուրընկալել են նաև Մայամին և Լաս Վեգասը։

Մրցանակաբաշխությունը նաև հայտնի է «Օսկար երիտասարդների համար» անվանմամբ։ Այսօր այն մեծ հեղինակություն է ձեռք բերել միլիոնավոր երիտասարդների շրջանում։

## Արարողությունների ցանկը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխություն
Կատեգորիա:Երաժշտական մրցանակներ
Սիմեոն Արճիշեցի

**Սիմեոն Արճիշեցի**, XIII դարի երկրորդ կես-XIV դարի սկիզբ, Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։

Սիմնեոն Արճիշեցու կյանքից քիչ բան է հայտնի՝ ապրել և ստեղծագործել է Վանա լճի հյուսիսային ափին գտնվող Արճեշ քաղաքում (Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Աղիովիտ գավառ, հետագայում մտել է Վանի նահանգի մեջ, այժմ՝ ջրասույզ)։ Սիմեոնին են վերագրվում իր գրչագրած ձեռագրերի մանրանկարները, որոնք միևնույն վրձնի աշխատանք են։ Նրա ստեղծած ձեռագրերից 4-ը պահվում են Երևանի Մատենադարանում (№ 4851, 4867, 4819, 2744)։ Դրանցից առաջինը թվագրվում է 1288 թ-ով, վերջինը՝ 1305 թ-ով։ Սիմեոն Արճիշեցին հիմանականում հենվել է հնավանդ պատկերագրական տիպերի վրա՝ միաժամանակ դրանք լրացրել ուշ շրջանի պատկերագրության առանձնահատկություններով։ Նրա ստեղծած և կիրառած պատկերագրական օրինակները հետագայում իրենց լայն դրսևորումը գտան Վասպուրականի մանրանկարիչների աշխատանքներում։ Այս առումով Սիմեոնը Վասպուրականի մանրանկարչական դպրոցի կարկառուն դեմքերից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
Ֆեոդոր Ֆեդորովսկի

**Ֆեոդոր Ֆեոդորովիչ Ֆեդորովսկի** (, ), ռուս բեմանկարիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1951), ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1947, 1947-1953 թթ. փոխնախագահ)։

Սովորել է Մոսկվայի Ստրոգանովյան կենտրոնական գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնարանում (1902-1907 թթ.)։ ԽՍՀՄ Մեծ թատրոնի գեղարվեստաբեմադրական մասի վարիչ, ապա նաև գլխավոր նկարիչ (1927-1929 և 1947-1953 թվականներ)։ Ձևավորել է Մեծ թատրոնում՝ Բորոդինի «Իշխան Իգոր» (1934, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941), Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով» (1948, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949) և «Խովանշչինա» (1950, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Ռիմսկի-Կորսակովի «Սադկո» (1949, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), Լենինգրադի Ս. Մ. Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում՝ Գլինկայի «Իվան Սուսանին» (1939), Մ. Կովալի «Եմելյան Պուգաչով» (1942, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1943) օպերաները։

Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гиляровская Н., Ф. Ф. Федоровский, «Искусство», М.-Л., 1945.
* Гиляровская Н., Ф. Ф. Федоровский, монография, «Искусство», М.-Л., 1946, 140 стр.
* Шавердян А., Большой театр Союза ССР, М., «Государственное музыкальное издательство», 1952, 230 стр.
* Рындин В., Музыка для глаз, журнал «Театр», М., 1956, N6, стр.59.
* Ф. Ф. Федоровский, Избранные произведения, М., «Советский Художник», 1956.
* Костина Е. М., Ф. Ф. Федоровский, М., «Советский художник», 1960, 244 стр.
* Голова Л. Г., О художниках театра, «Художник РСФСР», Л., 1972, 172 стр.
* Берёзкин В. И., Художники Большого театра, М., «Советский Художник», 1976, 176 стр.

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ֆեդչենկոյի սառցադաշտ

150px|մինի|աջից|Ֆեդչենկոյի սառցադաշտի տեսքը արբանյակից
**Ֆեդչենկոյի սառցադաշտ**, լեռնահովտային խոշոր սառցադաշտ Պամիրում, Տաջիկստանում։

Սկիզբ է առնում Յազգուլեմի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջից, Հեղափոխության, 26 կոմիսարների և Փարիզյան կոմունայի պիկերի ստորոտներից, իջնում Գիտությունների ակադեմիայի լեռնաշղթայի երկարությամբ՝ աջից ու ձախից ընդունելով 30 վտակ-սառցադաշտ։ Երկարությունը 77 կմ է, լայնությունը՝ 2600 մ, սառցի հաստությունը՝ միջին մասում մինչև 1000 մ, ընդհանուր տարածությունը՝ 824 կմ², շարժման արագությունը՝ 66, 8 սմ/օր, այն բևեռայաին սահմաներից դուրս գտնվող ամենաերկար սառցադաշտն է։

Նրանից սկիզբ է առնում Սելդարա գետը։ Ֆեդչենկոյի սառցադաշտի վրա է աշխարհի ամենաբարձր (ավելի քան 4200 մ) օդերևութաբանական կայանը, մոտ 4900 մ բարձրության վրա գործում է սառցադաշտաբանական կայան։ Հայտնագործել է Վասիլի Օշանինը, 1878 թվականին։ Անվանումը տրվել է ի պատիվ ռուս ճանապարհորդ և բևեռախույզ Ալեքսեյ Ֆեդչենկոյի (1844-1873)։

## Գրականություն
* Труды Памирской экспедиции 1928 г., в. 1 - Общий отчет, Л., 1929
* Долгушин Л. Д. , Осипова Г. Б.. Ледники. М։ «Мысль», 1989.
* Ледник Федченко, т. 1, Ташкент։ 1962.

## Արտաքին հղումներ
*"Fedchenko Glacier". Encyclopædia Britannica կայքում

Կատեգորիա:Սառցադաշտեր
Կատեգորիա:Տաջիկստանի աշխարհագրություն
Վասիլ Տղա

**Վասիլ Տղա**, հայ իշխան Կամսարականների տոհմից։ 1112-1117 թվականներին կառավարել է Եփրատեսի կամ Քեսունի իշխանությունը։ Հաջորդել է հորը՝ Գող Վասիլին։ Սկիզբ է տվել Բյուզանդիայում գործող հայկական հայտնի Կոկկովասիլիիների տոհմին։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կամսարականներ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայեր
Հրաչիկ Փանոյան

**Հրաչիկ Փանոյան** (), հայ բժիշկ, հոգեբույժ, առողջապահության կազմակերպիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1922 թ. դեկտեմբերի 18-ին Կիրովական (ներկայումս Վանաձոր քաղաքում՝ ծառայողների ընտանիքում։ 1930-1940 թթ. սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է Կիրովականի թիվ 2 դպրոցը։ 1940-1941 թթ. եղել է Սամարղանդի սանինստրուկտորների դպրոցի կուրսանտ։

1941-1945 թթ. մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի 2-րդ Ուկրաինական և Տափաստանային հետևակային դիվիզիայի 12-րդ գնդում՝ որպես ֆելդշեր։ Ծառայության բերումով եղել է Չեխոսլովակիայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում, Ավստրիայում, որտեղ պարգևատրվել է «Վիեննայի ազատագրման մեդալ»-ով։ 1946-1951 թթ. սովորել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում։

Վերապատրասստման դասընթացներ է անցել Երևանում (1951, 1968, 1988) և Մոսկվայում (1954, 1966, 1969, 1972)։ 1951-1955 թթ. աշխատել է Կիրովականի 1-ին բուժմիավորման հոգեբուժական կաբինետի բժիշկ։ 1955-1993 թթ. աշխատել է իր կողմից հիմնադրված Կիրովականի միջշրջանային հոգեբուժական դիսպանսերի գլխավոր բժիշկ։ 1973 թ. ԵրԲի-ում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ Հոգեկան հիվանդությունների էպիդեմիոլոգիան Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում թեմայով և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։

1951-1975 թթ. դասավանդել է Կիրովականի բժշկական ուսումնարանում։ 1975-1993 թթ. դասախոսել է Կիրովականի, այնուհետև՝ Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտում՝ 1982 թվականից հանդիսանալով մանկավարժության և հոգեբանության ամբիոնի դոցենտ։ Գիտական ուսումնասիրությունները նվիրված են հոգեբուժության և հոգեբանության խնդիրներին։ Հեղինակ է մեկ տասնյակ գիտական հոդվածների։ Մասնակցել է միջազգային միութենական և հանրապետական գիտաժողովների Մոսկվայում (1954, 1967, 1975), Վորոնեժում (1972), Երևանում։

Տիրապետել է հայերեն, ռուսերեն, գերմաներեն լեզուներին։

1943 թ. ընդունվել է Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Եղել է Հայաստանի Կոմկուսի 28-րդ համագումարի պատգամավոր։ 1965-1988 թթ. անընդմեջ եղել է Կիրովականի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է Կիրովականի քաղխորհրդի առողջապահության և սոցիալական ապահովության մշտական հանձնաժողովի նախագահը, Կիրովականի Սթափության ընկերության նախագահը, Գիտելիք ընկերության դասախոս, Պատերազմի և աշխատանքի վետերանների խորհրդի նախագահության անդամ։

Մահացել է 2000 թ. օգոստոսի 28-ին Վանաձոր քաղաքում։
## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի՝ 2 և Կարմիր աստղի շքանշաններով, Հայրենական Մեծ պատերազմի 11 մեդալներով, Առողջապահության գերազանցիկի նշանով, Գիտելիք ընկերության, Կարմիր խաչի և մահիկի պատվոգրերով, շնորհակալագրերով և այլն։ 1970 թ. արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր բժշկի կոչման։

## Հիշատակ
2002 թվականին նրա հիմնադրած հոգենյարդաբանական դիսպանսերը վերանվանվել է և կրում է Հրաչիկ Փանոյանի անվան Լոռու մարզի հոգենյարդաբուժական դիսպանսեր անունը։

## Աղբյուրներ
* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ