open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շվեդիայի ազգային թանգարան

**Շվեդիայի ազգային թանգարանը** (), ամենամեծ ազգային թանգարանն է Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում։ Թանգարանում պահուստում կա 16000 քանդակներ և մոտ 30000 կտավ։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1792 թ-ին։ Տնօրենը Սոլֆրիդ Սոդերլինդն է։

## Ընտրված նմուշներ թանգարանի հավաքածուից
* Պերուջինո, *Սուրբ Սեբաստիան*, 174 x 88&nbsp;cm.
* Լուկաս Կրանախ Ավագ, *Մուծում*, 108 x 119&nbsp;cm.
* Էլ Գրեկո, *Սուրբ Պողոս և Պետրոս առաքյալները*, 124 x 93&nbsp;cm.
* Պիտեր Պաուլ Ռուբենս, *Վակխանալիան Անդրոսի վրա* 200 x 215&nbsp;cm.
* Նիկոլա Պուսեն, *Վակխ և Էրիգոնա*, 98 x 74 xm.
* Խոսե դե Ռիբերա, *Սուրբ Բարդուղիմեոսի տանջանքը*, 208 x 157&nbsp;cm.
* Ռեմբրանդտ վան Ռեյն, *Հուլիոս Ցիվիլիսի երդումը*, 196 x 309&nbsp;cm.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1792 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Կատեգորիա:1792 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգային պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի թանգարաններ
Հայնի

**Հայնի** (**Հայնե, Հանի**), քաղաք, համանուն գյուղախմբի կենտրոնը Արևմտյան Հայաստանի Դիարբեքիրի նահանգի Լըջե գավառակում, Դիարբեքիր (Ամիդ) քաղաքից մոտ 60 կմ հյուսիս-արևելք, Անբար (Ամբըրչայ) գետի գեղատեսիլ հովտում։

Հանդիսացել է համանուն գյուղախմբի կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Շրջակայքում կային մեծ քանակությամբ ջերմուկներ, աղի, քարի, կրաքարի չօգտագործվող հանքեր։ Հայնիի մերձակա Ներիբ լեռնաշղթայի երբեմնի խիտ կաղնու անտառները, անխնա հատման հետևանքով, XX դարի սկզբին գրեթե վերացել էին։

## Պատմություն
Հայկական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվում է Տարոնի Սուրբ Հովհաննես (Եղրդուտի) վանքի 1445 թվականի կոնդակում։

1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանության ժամանակ Հայնիի հայերը բռնությամբ տեղահանվել և բնաջնջվել են։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1878 թվականին՝ ավելի քան 3000, 1914 թվականին՝ մոտ 8000 հայ բնակչություն։ Հայնիում բնակվում էին նաև դմլիկներ (զազաներ)։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին արհեստներով (հատկապես ջուլհակությամբ և կոշկակարությամբ), այգեգործությամբ, առևտրով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայկական 2 համայնքները (լուսավորչական և բողոքական) ունեին մեկական եկեղեցի (լուսավորչականը՝ Սուրբ Աստվածածին), 5 վարժարան՝ ավելի քան 700 աշակերտով։ Նշանավոր էր քաղաքի կենտրոնում գտնվող Էնգեբիր (Այնի Քեբիր) աղբյուրը, որից, ըստ ժողովրդական ստուգաբանության, առաջացել է Հայնի անվանումը։

## Անվանի մարդիկ
Հայնիում է ծնվել հայ կրթական գործիչ, մանկագիր և հրապարակախոս Բենիամին Ժամկոչյանը։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի նահանգ
Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ասատուր Սարյան

**Ասատուր Գևորգի Սարյան** () հայ գրականագետ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ասատուր Սարյանը ծնվել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, Երևանում, մտավորականի ընտանիքում։ 1986 թվականին ավարտել է Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան 67 միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1993 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Սովորելու տարիներին ծառայել է ՀՕՊ զորքերում (ք.Վորոնեժ)։

1993-1996 թթ. ժամանակակից հայոց լեզու և արևմտահայերեն է դասավանդել Երևանի “Անանիա Շիրակացի” միջազգային հարաբերությունների համալսարանում և ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղում/։ 1993-2000 թթ. աշխատել է ԵՊՀ հայագիտության գիտահետազոտական լաբորատորիայում որպես գիտաշխատող։ 1997 թ. նշանակվել է Երևանի Ն.Վ. Գոգոլի անվան 35 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1999 թվականից բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արշակ Մադոյանի ղեկավարությամբ պաշտպանել է ատենախոսություն՝ ստանալով բանասիրության թեկնածուի գիտական աստիճան։ ”ԺԷ դարի հայկական ուղեգրություններ” թեմայով ատենախոսությունը լրացված տարբերակով առանձին գրքով հրատարակվել է 2000 թվականին։

2008 թվականին Վիլյամ Սարոյանի ծննդյան 100 ամյա հոբելյանի շրջանակներում լույս է տեսել գրողի ”Մարդկության տունը” գիրքը, որը կազմել և ծանոթագրել է Ա. Սարյանը։ Ժողովածուում զետեղված պատմվածքների, իսկ հատվածաբար բերվող ինքնակենսագրական բնույթի գործերի մի մասը թարգմանել է Ա. Սարյանը։ Ա. Սարյանը կատարել է նաև Վ. Սարոյանի ”Ձեռնամարտ ի սեր Հայաստանի” գրքի /Երևան, 2009/ կազմման, թարգմանության և ծանոթագրման աշխատանքները։ Գրքում ընդգրկված բոլոր նյութերը հայ ընթերցողին ներկայացվում են առաջին անգամ։ Երկու գրքերն էլ ստեղծվել են թիվ 35 դպրոցի ուսուցիչների և աշակերտների գործուն մասնակցությամբ։ Դրանք լայնորեն լուսաբանվել են գրական ու էլեկտրոնային մամուլում՝ արժանանալով բարձր գնահատության։

Ասատուր Սարյանը զբաղվում է հայ հին և միջնադարյան գրականության, բանահյուսության, մանկավարժության, դպրոցների պատմության հորցերով, որոնց անդրադարձել է իր գիտական հոդվածներում, հրապարակումներում և գրախոսություններում։

2012 թվականին ընտրվել է Արցախի գրողների միության անդամ։
## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Երևանի քաղաքապետի, ՀՀ ԿԳ նախարարության, քաղաքապետարանի հանրակրթության վարչության, Էրեբունի վարչական շրջանի ղեկավարի, ՀՀ Լեզվի պետական տեսչության, ՌԴ դեսպանատան, ՀՀ կրթութըան ու գիտության աշխատողների արհմիության հանրապետական խորհրդի պատվոգրերով ու շնորհակալագրերով և ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» մեդալով։

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայի առաջնություն

**Ֆուտբոլային Լիգայի Առաջնություն** (, պաշտոնական անվանումը՝ *Npower Ֆուտբոլային Լիգայի Առաջնություն*, երբեմն օգտագործվում է նաև *Չեմպիոնշիպ* և *Չեմպիոն Լիգա* անվանումները), հանդիսանում է Անգլիայի Ֆուտբոլային Լիգայի բարձրագույն դիվիզիոնը և իր կարևորությամբ երկրորդը Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայից հետո։

Ստեղծվել է 2004 թ-ին։ 2004-05 մրցաշրջանում հռչակվել է աշխարհի ամենահարուստ ֆուտբոլային երկրորդ դիվիզիոնը և վեցերորդ ամենահարուստ ֆուտբոլային առաջնությունը Եվրոպայում։

## Փոփոխությունները համեմատած նախկին մրցաշրջանի հետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Ջեյսոն

**Ջեյսոն** (հունարեն գրությամբ՝ *Ἰάσων* (Յասոն), անգլերեն՝ *Jason*), արական սեռի անձնանուն է Արևմտյան Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում, որն նշանակում է «բուժող»։

Այս անձնանունը առաջացել է հունական դիցաբանության աստված, Յասոնից։

## Հայտնի անվանակիրներ
* Ջեյսոն Սթեթհեմ, անգլիացի դերասան
* Ջեյսոն Բեյթման, ամերիկացի դերասան
* Ջեյսոն Կապոնո, ամերիկացի բասկետբոլիստ
* Ջեյսոն Քիդ, ամերիկացի բասկետբոլիստ
Ալեքսանդր Սոնգ

**Ալեքսանդր Սոնգ** (, ), կամերունցի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Նախկինում ելույթ է ունեցել Արսենալում, ներկայումս՝ Բարսելոնայում։ Հանդես է գալիս Կամերունի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։

Ալեքսանդրե Դիմիտրի Սոնգ Բիլոնգը (Alexandre Dimitri Song Billong) ծնվել է Դուալայում (Կամերուն)՝ 1987 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ 2004 թվականին, երբ 17 տարեկան էր, նա տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որպեսզի խաղա իր առաջին պրոֆեսիոնալ թիմում՝ Բաստիայում։ Իր առաջին մրցաշրջանում նա մասնակցեց 32 հանդիպման, գրավելով Արսենալի ուշադրությունը, որն ի վերջո նրան գնեց։
Արսենալում անցկացրած իր առաջին մրցաշրջանում նա Պրեմիեր լիգայում մասնակցել է 9 հանդիպման, իսկ պաշտոնական խաղում նորամուտը նշել է Հայբերի մարզադաշտում, փոխարինման դուրս գալով Արսենալ 2&nbsp;-&nbsp;0 Էվերտոն հանդիպման ժամանակ։
2006/2007 մրցաշրջանի ձմեռային տրանսֆերային պատուհանի ընթացքում Արսենալը Սոնգին վարձավճարով տվեց Չարլտոն Ատլետիկին։ Դրանից առաջ նա զինագործների կազմում խփել էր իր առաջին գոլը, Լիգայի գավաթի շրջանակներում գրավելով Լիվերպուլի դարպասը։ Էնֆիլդում կայացած այդ խաղում Արսենալը հաղթել էր 6&nbsp;-&nbsp;3 հաշվով։
Հաջորդ մրցաշրջանում Սոնգը վերադարձավ Արսենալ, իսկ 2007/2008 մրցաշրջանի ընթացքում սկսեց ավելի ու ավելի հաճախ հայտնվել խաղադաշտում, դառնալով Արսեն Վենգերի ամենավստահված խաղացողներից մեկը։ Խոսքն առավելապես վերաբերում է մրցաշրջանի վերջնամասին։
2008/2009 մրցաշրջանում Ալեքս Սոնգին հաջողվեց հիմնավորվել մեկնարկային կազմում՝ հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում։ Պաշտպանությունում ողջ խաղը հենվում էր նրա վրա։
Մինչ Բարսելոնա տեղափոխվելը, Ալեքս Սոնգը 7 մրցաշրջան է անցկացրել Պրեմիեր լիգայում, մասնակցելով 150 հանդիպման ու դառնալով 7 գոլի հեղինակ։
Կամերունի հավաքականում նա երկար տարիներ շարունակ առանցքային դեր է խաղացել և շարունակում խաղալ։ 2008 թվականին Գանայում կայացած Աֆրիկայի ազգերի գավաթի խաղարկությունում Կամերունը գրավեց 2-րդ տեղը, իսկ Սոնգը թիմի առաջատարներից էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բաստիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կամերունի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կամերունցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չառլտոն Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեդ Սթարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սյոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վեստ Հեմ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Հովհաննես (անձնանուն)

**Հովհաննես**, հայկական տարածված անձնանուն, փոխառյալ է եբրայերենից, Աստվածաշնչի միջոցով։ Բառացի նշանակում է «օժտված Յեհովայից»։ Տարածված է նաև նրանով կազմված Հովհաննիսյան ազգանունը։

* Հովհաննես Աբելյան, դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Հովհաննես Ադամյան, հայ ճարտարագետ և գյուտարար, գունավոր հեռուստացույցի ստեղծող
* Հովհաննես Այվազովսկի, հայազգի նկարիչ Ռուսական կայսրությունում
* Հովհաննես Բաղրամյան, Խորհրդային Միության նշանավոր զորահրամանատար
* Հովհաննես Դավթյան, հայ թարգմանիչ, մանկավարժ, Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, լրագրող, երեժշտագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ
* Հովհաննես Թումանյան, հայ մեծագույն գրող ու բանաստեղծ
* Հովհաննես Մկրտիչ, Քրիստոնեական կրոնի գլխավոր գործող սուրբ
* Հովհաննես Շիրազ, հայ մեծանուն բանաստեղծ

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան անուններ
Ժիրայր

**Ժիրայր**, հայկական տարածված անձնանուն։ Բառացի նշանակում է «աշխույժ մարդ» (Ժիր և Այր)։

## Հայտնի անվանակիրներ
* Ժիրայր Անանյան, հայ դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ
* Ժիրայր Ավետիսյան, հայ կինոռեժիսոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր
* Ժիրայր Ավետիսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ
* Ժիրայր Ալթունյան, Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական համույթի գեղարվեստական ղեկավար, Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ
* Ժիրայր Դադասյան, Երևանի մնջախաղի պետական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար
* Ժիրայր Հակոբյան, հայ թատերագետ, դրամատուրգ, սցենարիստ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* Ժիրայր Հովհաննիսյան, հայ ըմբիշ
* Ժիրայր Պողոսյան, քաղաքագետ, Լեռնային Ղարաբաղի նախկին վարչապետ
* Ժիրայր Սեֆիլյան, հայ ազատամարտիկ, ռազմաքաղաքական գործիչ

## Գրական հերոսներ
* **Ժիրայր Գլենց**, Մկրտիչ Արմենի համանուն վեպի հերոսը
* > երգի գլխավոր հերոս

## Ծանոթագրություններ
Ջորջ Բիշոպի աստղադիտարան

**Ջորջ Բիշոպի աստղադիտարան** (), մասնավոր աստղադիտարան, որը հիմնվել է Ջորջ Բիշոպի կողմից 1836 թվականին Լոնդոնի Ռեջենս-պարկում. Գործել է մինչև 1877 թ.։

## Աստղադիտարանի ղեկավարները
* 1844 - 1854 - Ջոն Հինդ

## Աստղադիտարանի պատմությունը
Այս մասնավոր աստղադիտարանը հիմնվել է 1836 թ. լոնդոնյան գարեջրագործ և խոշորագույն գինու մանուֆակտուրայի ղեկավար Ջորջ Բիշոպի կողմից։ Բիշոպը հրավիրում էր իր աստղադիտարան և վճարում էր այն ժամանակի հայտնի աստղագետներին։ 1861 թ. Ջորջ Բիշոպի մահից հետո աստղադիտարանը փակվեց, իսկ 1863 թ. գործիքները տեղափոխվեցին Մեդոուբանկ (Տուիկենհեմ)։ Տուիկենհեմի աստղադիտարանը իր հերթին փակվել է 1877 թ. և բոլոր գործիքները տեղափոխվեցին Նեապոլ, Կապոդիմոնտե աստղադիտարան։ XX դարում «South Villa» շենքը տեղափոխեցին Ռեջենս քոլեջ։

## Հետազոտությունների ուղղությունները
* Աստերոիդների որոնում
* Փոփոխական աստղերի որոնում և հետազոտություն
* Գիսաստղերի դիտարկումներ
* Կրկնակի աստղեր

## Հիմնական նվաճումները
* 10 աստերոիդների հայտնաբերումը Հինդի կողմից՝ 

* Հինդի կողմից փոփոխական աստղերի հայտնաբերումը և հետազոտությունները՝ R Նապաստակ, U Երկվորյակներ և Т Ցուլ (նույնպես հայտնի է որպես Հինդի փոփոխական միգամածություն), μ Ցեֆեոս։
* Մեր ժամանակների առաջին Նոր աստղի հայտնաբերումը Հինդի կողմից՝ Օձակրի Նոր 1848 թվականի (V841 Օձակիր)։
* Մեկ աստերոիդի հայտնաբերումը Ալբերտ Մարտի կողմից՝ (29) Ամֆիտրիտե։
* Խավարածրի մոտ գտնվող աստղերի կատալոգի ստեղծումը, որը հեշտացրեց աստերոիդների որոնումները։

## Հայտնի աշխատակիցները
* Էդուարդ Ֆոգել (1851-53)
* Ալբերտ Մարտ (1853-55)
* Չարլզ Թելմեջ (1860-61)
* Նորման Պոգսոն (1850-51)
* Ուիլիամ Դեյվզ (1839-44)

## Արտաքին հղումներ
* Ջորջ Բիշոպը (1785-1861) և նրա South-Villa աստղադիտարանը
* Բիշոպի "South Villa" Ռեջենս Պարկում, Լոնդոն
* Աստղադիտարանի կոորդինատների աղբյուրը
* Աստղադիտարանների կոդերի ցանկը 1986 թվականին
* Աստերոիդների ցանկ (արխիվային ֆայլում նշված են աստղադիտարանները և հայտնաբերողների անունները)

## Տես նաև
* Աստղագիտական գործիքների ցանկ
* Աստղադիտարանների կոդերի ցանկ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Մեծ Բրիտանիայում
Նյու Ջերսի Դևիլս

**«Նյու Ջերսի Դևիլս»** (անգլերեն՝ *New Jersey Devils*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայում (NHL) արևելյան կոնֆերենցիայի ատլանտիկ դիվիզիոնում։ Տեղակայված է ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգի Նյուարք քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Նյու Ջերսի Դևիլս
Լատիներենի այբուբեն

[մինի|աջից|350px|Լատինական այբուբենի տարածվածությունը աշխարհում։ Մուգ կանաչով ցույց են տրված այն երկրները, որտեղ լատինական այբուբենը պաշտոնական կամ [դե ֆակտո գիրն է, բաց կանաչով` այն երկրները որտեղ լատինական այբուբենը օգտագործվում է այլ այբուբենի հետ միասին։]]

**Լատինական այբուբեն**, ռոմանական, գերմանական և մի շարք այլ լեզուների գիրը։ Բաղկացած է 26 տառից։

Լատինական այբուբենը օգտագործում է ռոմանական, գերմանական, կելտական, բալթիական լեզուները, սլավոնական, ֆիննո-ուգորական, թյուրքական, սեմական և իրանական որոշ լեզուներ, ալբաներենը, բասկերենը, ինչպես նաև Հնդկաչինի (վիետնամերեն), Մյանմայի որոշ լեզուներ, Զոնդյան կղզիների, Ֆիլիպինների Աֆրիկայի (Սահարայից հարավ), Ամերիկայի, Ավստրալիայի և Օվկիանիայի լեզուների մեծամասնությունը։ Լատինական այբուբենը ստեղծվել է հին հռոմեացիաների կողմից և հիմնված է հունական այբուբենի վրա։

Կատեգորիա:Լատինական այբուբեն
Կատեգորիա:Լատիներեն
Տառ

[120px|մինի|[Հայերեն մեծատառ (երկաթագիր) Այբ]]
[120px|մինի|[Հայերեն փոքրատառ Այբ]]
**Տառ**, այբուբենի առանձին, որոշակի գրանշան։

Սովորաբար տառը համապատասխանում է բանավոր խոսքի որևէ հնչյունի, սակայն դա պարտադիր չէ։

Տառը կարող է ունենալ գրառման մի քանի ձև, որը, սակայն, չի փոխում վերջինիս արտասանությունն ու իմաստը։

Տառերից ձևավորվում է վանկը, վանկերից՝ բառը։

Այբուբեններում տառերի թիվը կարող է տարբեր լինել։ Օրինակ, մի շարք այբուբենների տառերը՝

*Արաբերենի. (գրվում է աջից ձախ) ﺍ, ﺏ, ﺕ, ﺙ, ﺝ, ﺡ, ﺥ, ﺩ, ﺫ, ﺭ, ﺯ, ﺱ, ﺵ, ﺹ, ﺽ, ﻁ, ﻅ, ﻉ, ﻍ, ﻑ, ﻕ, ﻙ, ﻝ, ﻡ, ﻥ, هـ, ﻭ, ﻱ.
*Հունարենի. Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.
*Հայերենի. Ա, Բ, Գ, Դ, Ե, Զ, Է, Ը, Թ, Ժ, Ի, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Ո, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Ւ, Փ, Ք, Օ, Ֆ
*Եբրայերենի. (գրվում է աջից ձախ) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת
*Կյուրեղագիր. А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ў, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Ы, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ, Ё.
*Լատիներենի. A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

## Տես նաև
* Այբուբեն

Կատեգորիա:Տառեր
Քիլթ

մինի|Ժամանակակից շոտլանդական քիլթը
**Քիլթ** (), շոտլանդական ժողովրդական տարազի տղամարդու հագուստի տարր, Շոտլանդիայի լեռնականների ավանդական հագուստը։ Քիլթը հետևից ծալքերով հավաքված և 2-3 ճարմանդների և գոտիների օգնությամբ ամրացված ու իրանի շուրջ փաթաթված գործվածքի մի կտոր է ներկայացնում։ Սովորաբար քիլթը հագնում են սպորրանի՝ ման-մունր իրերի հատուկ պայուսակի հետ։ Քիլթը իր պատմությունն է սկսում «մեծ շալից» (great plaid, belted plaid) և ըստ էության ներկայացնում է նրա ներքևի մասը։ Պատմականորեն «մեծ պլեդը» այնքան երկար և լայն էր, որ այն կարելի էր գցել ուսի վրա և փակվել վատ եղանակի ժամանակ։ Քիլթը պատրաստում են բրդյա կտորից ավանդական շոտլանդական զարդվածքով՝ թարթանով։

## Պատմություն
Կիլտը առաջին անգամ հայտնվեց XVI դարում որպես մեծ կիլտ, բրեկեն կամ գոտիով վանդակավոր շրջազգեստ։ Ֆիլեադ մոր, կամ մեծ կիլտը, ներկայացնում էր երկար հանդերձանք, որի վերին մասը կարելի էր կրել որպես թիկնոց՝ ուսի վրայով գցելով, կամ գլխին փաթաթելով։ Ֆիլլիդ-բեգի (ֆիլիբեգ), կամ փոքր կիլտի, ժամանակակից կիլտի նման տարբերակը հայտնագործվեց Լանկաշիրից անգլիացի քվակեր Թոմաս Ռոուլինսոնի կողմից մոտ 1720-ական թվականներին։ Նա կարծում էր, որ գոտիով վանդակավոր շրջազգեստը «ծանրաբեռնված և անհարմար» էր, և որոշեց բաժանել շրջազգեստը և այն դարձնել առանձին հագուստ մարդիկ, ովքեր սկսեցին այն կարել։ Նրա գործընկեր Իեն Մակդոնելը, Ինվերնեսի Մակդոնելլների կլանի առաջնորդը, նույնպես սկսեց այն կրել, և երբ կլանի անդամները, ովքեր զբաղված էին անտառահատումով, ածուխի արտադրությամբ և երկաթի ձուլմամբ, տեսան, որ իրենց առաջնորդը կրում է նոր հագուստ, նրանք շուտով նույնպես սկսեցին կիլտ կրել։ Այդ պահից այն տարածվեց «կարճ ժամանակում» բարձրլեռներում և նույնիսկ հյուսիսային հարթավայրերի որոշ բնակիչների մոտ։ Առաջարկվել է, որ ֆիլիբեգը չկարված ծալքերով հայտնվել է 1690-ական թվականներին։

## Կիլտի կրելու ոճեր
Այսօր շատ շոտլանդացիներ համարում են կիլտը պաշտոնական հագուստ կամ ազգային զգեստ։ Չնայած դեռևս կան մի քանի մարդիկ, ովքեր ամեն օր կրում են կիլտ, այն սովորաբար գնում են կամ վարձույթով վերցնում են հարսանիքների կամ այլ պաշտոնական միջոցառումների համար, և այն կարող է կրել ցանկացած մարդ, անկախ ազգությունից կամ ծագումից։ Կիսաֆորմալ միջոցառումների համար կիլտը սովորաբար կրում են «Արքայազն Չարլի» բաճկոնով կամ «Արգայլ» պատմուճանով։ Լրիվ պաշտոնական հագուստի կոդը՝ սպիտակ փողկապով և ավելի ֆորմալ վերարկուով, ինչպիսիք են շերիֆի կրկնակուսի վերարկուն կամ ֆորմալ կրկնակուսի վերարկուն։ Իռլանդական պաշտոնական հագուստի կոդը տարբերվում է շոտլանդականից նրանով, որ այն օգտագործում է Բրայան Բորուի բաճկոնը՝ փոփոխված «Արքայազն Չարլի»-ի շալը, շղթայական կոճքույրով և կլոր կոճակներով։ Այս բոլոր դեպքերում վերարկուն կրում են ժիլետի (փողկապի) հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Как правильно надевать Great Plaid с фотографиями 
* The Scottish Tartans Authority
* Acts Against the Highland Dress
* Kilts and Kilt Suits 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շոտլանդական տարազ
Քենեդիների կլան

**Քենեդիների կլան** (Kennedy / Ceannaideach), շոտլանդական կլան, որը տարբերակներից մեկի համաձայն սերում է Գոլլոուեյի կելտական լորդերից մեկից, և ծագումով նրանք կապված են Շոտլանդիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Էրշիրի Քարրիկա շրջանի հետ։

## Պատմություն
Ջոն Քենեդի Դանյուր և Քասիլիսից ամուսնացել է Քարրիկի կոմսերի ժառանգուհու հետ։ Նրա թոռը, սեր Ջեյմս Քենեդին (մահ. 1408), կոմս Դանյուրը, ամուսնացել է Ռոբերտ Գ թագավորի դստեր Մարիա Ստյուարտի հետ, ում նա երկու որդի է բերել։ Ինչպես որ թագավորի թոռները, 1457 թվականին ավագը՝ Հիլբերտը (1406-1480), դառնում է առաջին Քենեդի լորդը, իսկ մյուսը՝ Ջեյմսը (1408-1465), նշանակվում է Սենթ Էնդրյուսի եպիսկոպոս և Շոտլանդիայի լորդ-կանցլեր և հետագայում դառնում է Ջեյմս Բ-ի խորհրդական։ Ջեյմս Բ-ի մահից հետո Ռոքսբորոյի պաշարման ժամանակ (1460 թ.) եպիսկոպոս Քենեդին օգնում էր նրա այրուն պետության ղեկավարման և մանկիկ Ջեյմս Գ-ի ուսուցման հարցերով։ Նա նաև համարվում է Սենթ Էնդրյուսի համալսարանի հիմնադիրներից մեկը։

Բարքլայ
Ֆանտոմասը կատաղել է

**«Ֆանտոմասը կատաղել է»**, ֆրանսիական տարբերակում՝ «Ֆանտոմասն ընդդեմ Ինտերպոլի» ֆրանսիական արկածային կինոկատակերգություն նկարահանված Մարսել Ալենի և Պիեռ Սուվեսթրի ավանտյուրային վեպերի հիման վրա։ Անորսալի հանցագործ Ֆանտոմասի և կոմիսար Ժյուվի անհավանական արկածների մասին նվիրված եռագրության երկրորդ ֆիլմն է։ Գլխավոր դերերը մարմնավորել էն Լուի դը Ֆյունեսը և Ժան Մարեն։

Մեկ տարի անց այն միջադեպից հետո, երբ կոմիսար Ժուվը և Ֆանդորը ձեռքերից բաց թողեցին Ֆանտոմասին, մեծ հանցագործը կրկին իր մասին իմաց տվեց՝ առևանգելով հայտնի գիտնականի։ Հաջորդ զոհը պետք է դառնար գիտնականի օգնականը՝ պրոֆեսոր Լեֆևրը։ Ֆանդորը իրեն ներկայացնում է որպես պրոֆեսոր և մեկնում է Հռոմ և ընկնում է Ֆանտոմասի ձեռքը։ Օգնության շտապելով Ժուվը և Էլենն էլ են ընկնում թակարդը։ Հիմա մնում է մտածել, թե ինչպես փրկել սեփական մաշկերը և փախչեկ Ֆանտոմասի որջից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1965 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իտալական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Իտալական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր գիտնականների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Ադրբեջանը Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**Ադրբեջանը** Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում առաջին անգամ մասնակցելու է 2012 թվականին՝ այս տարի։ 2008 թվականին նրանք հայտ էին ներկայացրել, սակայն հետ կանչեցին այն։

## Մասնակիցներ

Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը

«**Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը**» (1836 - 1837 թթ.) Չարլզ Դիքենսի առաջին վեպն է, որը մեծ հռչակ է բերել գրողին։ Դիքենսը գրել է ուրախ և ունևոր մարդկանց մի ակումբի մասին։ Նրանք ճանապարհորդում են ամբողջ Անգլիայով և հետևում «մարդկային բնությանը»։ Այդ կերպ գրողն իր վեպում արտացոլել է նաև հին Անգլիայի բարքերն ու մարդկային խառնվածքների բազմազանությունը։ Վեպը գրելու պատվերը Դիքենսը ստացել է Ուլյամ Հոլից։ Մտահղացումը շատ պարզ էր. գրել պատմություն զվարճալի ջենթլմենների մասին, որոնք պատկերված են Ռոբերտ Սեյմուրի կտավում։ Վեպի ավարտից մեկ օր առաջ գրած նամակում Դիքենսն ասում է. «Վերջապես ես ձեռնամուխ եղա Պիկվիկին, որին վիճակված է ընթերցողի առաջ ներկայանալ իր փառքի ու մեծության ողջ փայլով»։

Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Չարլզ Դիքենսի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Չարլզ Դիքենսի վեպեր
Կատեգորիա:1837 վեպեր
Զոնդյան կղզիներ

**Զոնդյան կղզիներ** (, ), խոշոր կղզեխումբ Հարավարևելյան Ասիայում` Մալակկա թերակղզու և Նոր Գվինեայի, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների միջև։ Բաժանվում է Մեծ Զոնդյան և Փոքր Զոնդյան կղզիների։

Զոնդյան կղզիների կազմի մեջ մտնում են մի քանի մեծ և հազարավոր փոքր կղզիներ։ Այդ կղզիների մեծ մասը պատկանում է Ինդոնեզիային, Կալիմանտան կղզու հյուսիսը` Մալազիային, իսկ մի փոքր մասն էլ՝ Բրունեյին։

Սկսած 2002 թվականից Թիմոր կղզու մի մասը պատկանում է Արևելյան Թիմորին։ Վերջին սառցե դարաշրջանի ժամանակ, երբ ծովի մակարդակը 100 մետրով ցածր էր, Զոնդյան կղզիները միացած են եղել իրար և Հնդկաչինին։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է Ճավա կղզու արևմտյան մասում ապրող *Զուդնա* (սուդնա) ցեղի անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Թիմորի կղզիներ
Կատեգորիա:Բրունեյի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Մալայզիայի կղզիներ
Աշխարհամաս

**Աշխարհամաս**, ցամաքի տարածքներ, որոնք ընդգրկում են մայցամաքներն իրենց շրջապատող կղզիների հետ միասին։
[մինի|250px|Աշխարհամասերը՝

[Ավստրալիա և Օվկիանիա - մանուշակագույն Ասիա - նարնջագույն  Ամերիկա - կանաչ Անտարկտիդա - երկնագույն Աֆրիկա - դեղին Եվրոպա - կարմիր]]
Սովորաբար առանձնացվում են վեց աշխարհամասեր՝
* Ավստրալիա և Օվկիանիա
* Ասիա
* Ամերիկա
* Անտարկտիդա
* Աֆրիկա
* Եվրոպա

Երբեմն առանձնահատուկ մաս առանձնացվում Օվկիանիան։ Ավելի հազվադեպ, Ավստրալիա և Օվկիանիան  Ավստրալիա մայրցամաքի հետ միասին դիտվում է որպես աշխարհի կրկնակիացած մաս (Օվկիանիա)։

Չպետք է շփոթել մայրցամաքների բաժանումը աշխարհամասերի բաժանման հետ, ինչպես նաև Հին աշխարհը (Եվրասիան և Աֆրիկան), որը հայտնի էր մինչև Ամերիկայի  բացահայտումը, և Նոր աշխարհը (Հյուսիսայի Ամերիկա և Հարավային Ամերիկա)։ Ցամաքների բաժանումը աշխարհամասերի զարգացել է պատմականորեն։

Գոյություն ունի տարբերություն «մայրցամաք» և «աշխարհամաս» եզրույթների միջև։ Մայրցամաքների առանձնացումը կատարվում է այլ մայրցամաքներից ջրային տարածությունների անջատումով, իսկ աշխարհամասն ավելի պատմամշակութային հասկացություն է։ Աշխարհամասերը մայրցամաքներից բացի ընդգրկում են նաև իրենց շրջապատող կղզիները։ Աշխարհամասերի բաժանումը է պայմանական է։ Օրինակ՝ Եվրասիա մայրցամաքը բաժանվում է Ասիա և Եվրոպա աշխարհամասերի։ Ամերիկա աշխարհամասը ընդգրկում է երկու մարյցամաքներ՝ Հյուսիսային Ամերիկան և Հարավային Ամերիկան, իրենց հարակից կղզիների հետ միասին։ Ավստրալիա մայրցամաքի ափերը ողողող Խաղաղ օվկիանոսի  կղզիների հետ միասին կոչվում է Ավստրալիա և Օվկիանիա աշխարհամաս։ Անդտարկտիդա մայրցամաքը հարակից կղզիների հետ միասին կազմում է Անտարկտիկա աշխարհամասը։

## Ծանոթագրություններ

աշխարհամասեր
Կատեգորիա:Աշխարհամասեր
*
Ֆանտոմասն ընդդեմ Սքոթլանդ Յարդի

**«Ֆանտոմասն ընդդեմ Սքոթլանդ Յարդի»** (), ֆրանսիական արկածային կինոկատակերգություն նկարահանված Մարսել Ալենի և Պիեռ Սուվեսթրի ավանտյուրային վեպերի հիման վրա։ Անորսալի հանցագործ Ֆանտոմասի և կոմիսար Ժյուվի անհավանական արկածների մասին նվիրված եռագրության վերջին ֆիլմն է։ Գլխավոր դերերը մարմնավորել էն Լուի դը Ֆյունեսը և Ժան Մարեն։

Այս անգամ հազար դեմք ունեցող չարագործը որոշում է գումար պահանջել աշխարհի ամենահարուստ մարդկանցից՝ խոստովանելով դրա դիմաց ապահովագրել նրանց կյանքը։ Կոմիսար Ժուվը իր հավատարիմ ընկերների՝ Ֆանդորի և Էլենի հետ, գալիս է շոտլանդական ամրոց, որպեսզի պաշտպան կանգնի ամրոցի տիրոջը և կրկին փորձի բռնել Ֆանտոմասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1966 կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:1966 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իտալական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Իտալական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1967 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Սամյուել դը Շամպլեն

**Սամյուել դը Շամպլեն** (; ), ֆրանսիացի ճանապարհորդ, 1601 թվականին ստացել է «թագավորական աշխարհագրագետ» կոչումը, Կանադայի առաջին ֆրանսիական բանակավայրերի հիմնադիրը։ 1633 թվականին նշանակվել է Նոր Ֆրանսիայի՝ ներկայիս Քվեբեկի նահանգապետը։ Համարվում է Կանադայի պատմության նշանավոր անձանցից մեկը, քանի որ նրա շնորհիվ կազմվեց Կանադայի առաջին ճշգրիտ քարտեզն ու հիմնադրվեցին առաջին եվրոպական բնակավայրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ծովագնացներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի զինվորական սպաներ
Կատեգորիա:Կանադայի գլխավոր նահանգապետեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վիտուս Բերինգ

**Վիտուս Յոհանսեն Բերինգ** (, նաև՝ **Իվան Իվանովիչ Բերինգ**, ), ծովագնաց, ռուսական նավատորմի կապիտան-կոմանդոր։ Ազգությամբ դանիացի։

1725&nbsp;-&nbsp;1730 և 1733&nbsp;-&nbsp;1741 թվականներին ղեկավարել է Առաջին և Երկրորդ Կամչատկյան էքսպեդիցիաները։ Անցել է Չուկոտյան թերակղզու և Ալյասկայի միջև գտնվող նեղուցով (հետագայում՝ Բերինգի նեղուց), հասել է Հյուսիսային Ամերիկա և հայտնաբերել է Ալեուտյան կղզիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Լնդախտից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովագնացներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:Դանիացի բևեռախույզներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ադրբեջանական գրականություն

**Ադրբեջանական գրականություն** (), ադրբեջաներենով գրված աշխատությունների ամբողջություն։ Ադրբեջաներենը Ադրբեջանական Հանրապետության պետական լեզուն, ինչպես նաև տարածված է Իրանի հյուսիսարևմտյան մասում, Վրաստանում, Թուրքիայում և Ռուսաստանում։

## Պատմություն
### Ադրբեջաներենով գրականության ստեղծումը
Ադրբեջաներենը պատկանում է թյուրքական լեզվաընտանիքի օղուզական ենթախմբին։ Այդ լեզվի կազմավորման ընթացքը սկսել է 11-12-րդ դարերից, երբ Միջին Ասիայից Կովկաս եկան առաջին թյուրքախոս ցեղերը։ Սկսած այդ ժամանակներից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը այդ թյուրքախոս ցեղերին անվանում էին «կովկասյան թաթարներ», իսկ իրանք իրենց անվանում նաև ուղղակի «մուսուլմաններ», լեզուն էլ՝ «թաթարերեն»։ Այդպիսով մինչև 20-րդ դարի սկիզբը այդպես կոչված «ադրբեջանական գրականություն» գոյություն չի ունեցել, այլ եղել է ներկայիս ադրբեջանցիների նախնիների՝ կովկասյան թաթարների թյուրքական գրականությունը, որը հետագայում, խորհրդային տարիներին, սկսեցին անվանել «ադրբեջանական», ժողովրդին՝ «ադրբեջանցիներ», իսկ երկրին՝ «Ադրբեջան»։ Համաձայն Սովետական Մեծ Հանրագիտարանի, գրական ադրբեջաներենը սկսվել է կազմավորվել 11-րդ դարում, սակայն Ն.Գ. Վոլկովան, իր հերթին, նշում է, որ գրական լեզուն սկսվել է կազմավորվել 13-րդ դարից, սակայն գրային ադրբեջաներեն գրականությունը առաջացել է 14-15-րդ դարում։

Օղուզական ցեղերի գրային վեպերգական հուշարձան է հանդիսանում Միջին Ասիայում ստեղծված Դեդե Կուրկուդ հերոսական էպոսը, որը վերջանականապես կազմավորվում է ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում, որտեղ որ օղուզները սկսում են ավելի կոմպակտ ապրել։ 11-րդ դարից կազմավորվող էպոսը համընդհանուր տեքստը ձևավորվել է միայն 15-րդ դարում։

13-րդ դարի մոնղոլական ներխուժման հետ ուժեղանում է դեռ նախկին ժամանակաշրջանում սկսված ներկայիս Ադրբեջանի տարածք թյուրքայնականացման գործընթացը։ 15-րդ դարի վերջում դա բերում է ադրբեջանական ժողովրդի կազմավորմանը։ Գրային, դասական ադրբեջանական գրականությունը սկիզբ է առել մոնղոլական ներխուժումից հետո և սկսել զարգանալ միայն 16-րդ դարի այն պահից, երբ Սեֆե հարստությունը սկսում է իշխել Պարսկաստանում։ Ադրբեջանական գրականությունը զարգանում էր պարսկական գրականության ուժեղ ազդեցության տակ, և ադրբեջանա-թյուրքերենով գրող հեղինակները, որպես կանոն, երկլեզվանի էին։

## Տես նաև
* Ադրբեջաներեն
* Ադրբեջանական այբուբեն

## Արտաքին հղումներ
* «Գրական Ադրբեջան» պարբերականը

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ադրբեջաներեն
Քրիս Թաքեր

**Քրիստոֆեր Թաքեր** (, ), ամերիկացի կատակերգակ դերասան և պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Փողերը որոշում են ամեն ինչ», «Պիկ ժամ», «Պիկ ժամ 2», «Պիկ ժամ 3» և «Հինգերորդ տարրը» ֆիլմերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 31 ծնունդներ
Բենգալերեն

**Բենգալերեն**, կամ **բենգալի** (), բենգալացիների լեզուն, պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդիրանական ճյուղին։ Տարածված է Հնդկաստանի Արևմտյան Բենգալիա նահանգում և Բանգլադեշում։

Խոսողների ընդհանուր թիվը կազմում է շուրջ 250 միլիոն, որի շնորհիվ այն համարվում է աշխարհում 6-րդ ամենախոսվող լեզուն։

Բենգալարենում օգտագործվում է բենգալական այբուբենը։ Առաջացել է սանսկրիտից։

## Աշխարհագրական տարածում և կարգավիճակ
Բենգալերենը պատմականորեն տարածված է հարավային Ասիայի հյուսիսարևելյան մասում՝ *Բենգալիա* անվամբ հայտնի շրջանում։ Այն Բանգլադեշի պաշտոնական լեզուն է, ինչպես նաև Հնդկաստանի 23 պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Հնդկական մարզերի շրջանում լեզուն պաշտոնական կարգավիճակ ունի Արևմտյան Բենգալիայում, որտեղ այդ լեզվով խոսողները կազմում են մարզի բնակչության 85%-ը, և Տրիպուրում, որտեղ այդպիսիների քանակը կազմում է 67%։ Խոսողների հիմնական մասն ապրում է Ասսամ մարզում՝ մարզի բնակչության 28%-ը, Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիներում` 26%, Ջարկհանդում` մոտ 10%, Արունաչալ-Փրադեշում և Միզորամում` ավելի քան 9%, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում ու արևմտյան երկրներում` ներգաղթածների շնորհիվ։ Բենգալերենը մոլորակի վրա ապրող ավելի քան 200 մլն. մարդկանց համար մայրենի լեզու է և խոսողների քանակով աշխարհում 6-րդն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Thompson, Hanne-Ruth (2012). *[https://books.google.comM/books?id=C7vz0ABJnJsC Bengali]*. Volume 18 of London Oriental and African Language Library. John Benjamins Publishing. ;
* Dasgupta, Probal (2003). Bangla. In George Cardona and Dhanesh Jain, (eds) *The Indo-Aryan languages*. London/New York: Routledge, 351-390.
* Быкова Е. М., Бенгальский язык, М., 1966;
* Alam, M. 2000. *Bhasha Shourôbh: Bêkorôn O Rôchona (The Fragrance of Language: Grammar and Rhetoric)*. S. N. Printers, Dhaka.
* Cardona, G. and Jain, D. 2003. *The Indo-Aryan languages*, RoutledgeCurzon, London.
* Chatterji, S. K. 1921. *Bengali Phonetics*. Bulletin of the School of Oriental and African Studies,
* Chatterji, S. K. 1926. *The Origin and Development of the Bengali Language: Part II*. Calcutta Univ. Press.
* Ferguson, C. A. and Chowdhury, M. 1960. *The Phonemes of Bengali*, Language, Vol. 36, No. 1, Part 1. (Jan. — Mar., 1960), pp.&nbsp;22–59.
* Hayes, B. and Lahiri, A. 1991. *Bengali intonational phonology*, Natural Language & Linguistic Theory, Springer Science.
* Klaiman, M. H. 1987. *Bengali*, in Bernard Comrie (ed.), The World’s Major Languages, Croon Helm, London and Sydney, pp.&nbsp;490–513.
* Masica, C. 1991. *The Indo-Aryan Languages.* Cambridge Univ. Press.
* Radice, William. 1994. *Teach Yourself Bengali: A Complete Course for Beginners.*Hodder Headlin, Ltd., London.
* Ray, P, Hai, M.A. and Ray, L. 1966. *Bengali language handbook*. Center for Applied Linguistics, Washington.
* Sen, D. 1996. *Bengali Language and Literature*. International Centre for Bengal Studies, Calcutta.

## Արտաքին հղումներ

* 
* Bengali language at *[[Encyclopædia Britannica]]*
* Bangla Academy 
* The South Asian Literary Recordings Project, The Library of Congress. Bengali Authors.
* Уроки бенгальского языка на русском 

Կատեգորիա:Հնդկաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի լեզուներ
Կատեգորիա:Բենգալերեն
Բեդիայի վանք

**Բեդիայի վանք** (), միջնադարյան ուղղափառ վանք Աբխազիայում։ Գտնվում է Թքուարչալի շրջանի Ագուբեդիա գյուղում։ Տաճարը փաստացի գտնվում է Աբխազ ուղղափառ եկեղեցու վերահսկման տակ, սակայն պաշտոնապես այն մնում է Վրաց ուղղափառ եկեղեցու օրենսդրության ներքո։

Բեդիայի վանքը կառուցել է 10-րդ դարում Աբխազիայի թագավոր Բագրատ Բ-ն (ով հետագայում դառնում է Վրաստանի թագավոր Բագրատ Գ անվան տակ) Սուրբ Աստվածամոր Բլախերնյան սրբապատկերի պատվին։ Տաճարում է գտնվում է Բագրատի գերեզմանատունը։ 13--րդ դարում Բեդիայի տաճարը վերանորոգվել է, նորից են կառուցվել գմբեթը և ճակատը։ Ճարտարապետական առումով տաճարը կարելի է անվանել գմբեթավոր։ Պատերը կատարված են սրբատաշ քարից։ 16--րդ դարից սկսած մինչև 19-րդ դարը այստեղ որևէ եկեղեցական արարողություններ չեն անցկացվել։

Այժմ Բեդիայի տաճարում վերականգնողական աշխատանքներ են ընթանում, որոնց վրացական կողմը «վանդալություն» է անվանում։ Վրաց ուղղափառ եկեղեցին նաև նշում է, որ վերանորոգման ընթացքում ներկածածկ են անում տաճարի պատերին թողած վրացական որմնանկարները, փոխվում է վանքի ընքհանուր տեսքը։ Բացի այդ, Վրաստանի ԱԳՆ-ն կոչ է արել ՅՈւՆԵՍԿՕ-ին խոչընդոտել է Աբխազիայի տարածքում վրացական պատմական և մշակութային հուշարյանների նպատակամետ ոչնչացմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լրացուցիչ տեղեկություններ և լուսանկարներ 
* О Бедийском Храме/ Сост. О.Ермолаева. - Сухум։ Типография Я.А.Шейнберга, 1913 (на внутренней обложке - 1912). - 21 с., вкладка (фото). (Издание Сухумской Церковно-Археологической комиссии)

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:10-րդ դարում հիմնադրված քրիստոնեական վանքեր
Ցուցամատ

thumb|200px|Ցուցամատ
**Ցուցամատ** (), ձեռքի երկրորդ մատը։ Գտնվում է բութ մատի և միջնամատի միջև։ Սովորաբար ամենազգայուն և արագաշարժ մատն է։ Ցուցամատը որոշ մարդկանց մոտ մատնեմատից կարճ է, մյուսների մոտ՝ երկար։

Ցուցամատի ամենակարևոր ֆունկցիաներից մեկը մատնացույց անելն է (որից էլ անունը)։ Չնայած տարբեր մշակույթներում ցուցամատով մատնացույց անելը համարվել է վիրավորական և դրա փոխարեն օգտագործվել են միջնամատը (հին հույներ) կամ բութ մատը (ասիական երկրներ)։
Ցուցամատով կանչելը համարվում է վիրավորական ժեստ։

### Հետաքրքիր փաստեր
* Տնկած ցուցամատը, երբ մյուս մատները ծալված վիճակում են, նշանակում է «մեկ» կամ «մի հատ»։
* Աջ ու ձախ կամ առաջ ու հետ թափահարելիս զգուշացում է կամ սպառնալիք («մատ թափ տալ»)։
* Շուրթերին մոտեցված ցուցամատը նշանակում է՝ խնդրել կամ պահանջել լռություն։
* Ցուցամատը և բութ մատը ծայրերը կպցրած և օ-ի տեսքով ցույց տալը նշանակում է՝ «Ամեն ինչ լավ է»։


Պատկեր:Valerie Adams Istanbul 2012.jpg|Մեկ
Պատկեր:Dewi Sandra at Surabaya Urban Jazz Crossover 2010 (1) crop.jpg|Դու
Պատկեր:Asian woman shushing.jpg|Խնդրում եմ՝ լռություն
Պատկեր:Diving signal ok.jpg|Ամեն ինչ լավ է


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատներ
Նյու Յորք Ռենջերս

**«Նյու Յորք Ռենջերս»** (անգլերեն՝ *New York Rangers*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ, որն հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) արևելյան կոնֆերենցիայի ատլանտիկ դիվիզիոնիում։ Տեղակայված է Նյու Յորքի Մանհեթեն թաղամասում։

## Արտաքին հղումներ
* Նյու Յորք Ռենջերսի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Նյու Յորք Ռենջերս
Ուեսլի Սնայփս

**Ուեսլի Տրենթ Սնայփս** (, )՝ ամերիկացի դերասան և պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Կործանողը», «Պատերազմի արվեստը», «Բլեյդ», «Բլեյդ 2» և «Բլեյդ. Եռյակ» ֆիլմերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Նյու Յորք Այլենդերս

**«Նյու Յորք Այլենդերս»** (անգլերեն՝ *New York Islanders*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) արևելյան կոնֆերենցիայի ատլանտիկ դիվիզիոնում։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Նյու Յորք Այլենդերս
Անրի Դեբեոն

**Անրի Դեբեոն** (, ծնվել է 1928 թվականին, Բելգիայի Նամուր նահանգի Մայլեն քաղաքում, մահացել է 2007 թ. դեկտեմբերի 9-ին, Ուկկելում։ Աշխատել է Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանում Ուկկել քաղաքում և մասնագիտացել է գիսաստղերի և աստերոիդների աստղաչափության մեջ։ Իր կյանքի ընթացքում հայտնաբերել է 717 աստերոիդ, այդ թվում (6090) 1989 DJ և (65210) 2002 EG տրոյացիները։

## Տես նաև
* Ջորջ Սիրլ
* Ֆեռնան Կուրտի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Gedachten bij het heengaan van Henri Debehogne (1928-2007), lid van onze Vereniging  
* Անրի Դեբեոն (վիդեո) 

Կատեգորիա:Բելգիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Բելգիացի գիտնականներ
Բրայան Սկիֆ

**Բրայան Սկիֆ** (Brian A. Skiff), ամերիկացի աստղագետ է, աշխատում է Լոուելի աստղադիտարանում, որտեղ նա 2003 թվականի հոկտեմբերին, աշխատելով LONEOS ծրագրում, կրկին հայտնաբերել է կորսված համարվող (69230) Հերմես աստերոիդը, ինչպես նաև  Երկրին մոտեցող աստերոիդը։ Ընդհանուր առմամբ, մասնակիորեն Թոմաս Նորմանի հետ համատեղ, հայտնաբերվել են 55 աստերոիդ, նրանց թվում մեկ տրոյացի՝ ։

Բացի այդ իր աշխատանքի ընթացքում Բրայան Սկիֆը կարողացել է հայտնաբերել մի քանի գիսաստղներ, այդ թվում պարբերականներ՝ 114P/Wiseman-Skiff, 140P/Bowell-Skiff, P/2001 R6 ԼԻՆԵԱՐ-Skiff, P/2000 S1 Skiff 1, P/2002 S1 Skiff 2, P/2004 V1 Skiff 3։

Որպես Բրայան Սկիֆի ներդրման ճանաչում հիմնական գոտու աստերոիդներից մեկը անվանվել է (2554) Սկիֆ։

## Տես նաև
* Ջորջ Հենյի
* Թոմաս Նորման

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բրայան Ա. Սկիֆ  

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կոռնելիս վան Հաուտեն

**Կոռնելիս վան Հաուտեն** (, ), հոլանդացի աստղագետ, աշխատել է Լեյդենի համալսարանում, զբաղվել է աստերոիդների որոնմամբ և հետազոտություններով։

Կոռնելիս վան Հաուտեն ծնվել է Հաագայում, իր կյանքի մեծ մասն աշխատել է Լեյդենի համալսարանում, բացառությամբ կարճ ժամանակահատվածի (1954-ից 1956), երբ նա աշխատել է որպես գիտաշխատող Յերկյան աստղադիտարանում։ Նա ստացել է իր ուսանողական կոչումը 1940 թվականին, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ընդհատել է նրա հետազոտությունները, Փիլիսոփայության դոկտորի կոչում նա ստացել է միայն 1952 թվականին։ Ամուսնացել է աստղագետ Ինգրիդ Գրունևելդի հետ (, ամուսնությունից հետո՝ Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ, ), հետագայում նրանք հետազոտում էին աստերոիդները միասին։ Նրանք ունեին մեկ որդի, Կարելը (Karel)։

Կոռնելիսը և Ինգրիդը համատեղ Թոմ Գերելսի հետ () հայտնաբերել են մի քանի հազար աստերոիդներ։ Կոռնելիսը հայտնաբերել է, որ աստերոիդները միավորվում են որոշակի «ընտանիքներով»։ Նա նույնպես ուսումնասիրել է մոտ գտնվող կրկնակի աստղերի շառավղային արագությունները։ Նա երբեք չի դադարեցրել իր հետազոտությունները, նոր աշխատանքներ և հետազոտության արդյունքներ հրատարակվել են մինչև նրա մահը։

## Տես նաև
* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
* Թոմ Գերելս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Կենսագրությունը 

Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Թոմ Գերելս

**Թոմ Գերելս** (, 1925 թ. փետրվարի 21-ին Նիդերլանդներում, Հարլեմերմեյրում, - 2011 թ. հուլիսի 11-ին ԱՄՆ-ի Թուսոն քաղաքում), ամերիկյան աստղագետ, աստղագիտության և մոլորակագիտության պրոֆեսոր Արիզոնայի համալսարանում (Թուսոն)։

## Հետազոտություններ
Գերելսը առաջինը 50-ական թվականներին սկսեց օգտագործել աստերոիդների որոնման ֆոտոմետրիկ մեթոդը, ինչպես նաև հետազոտեց ալիքի երկարության կախումը աստղերի և մոլորակների բևեռականացումից, հրատարակելով իր հետազոտությունները «Աստղագիտական ամսագրում» ()։

Համատեղ Կոռնելիս վան Հաուտենի և Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի հետ հայտնաբերել է ավելին քան 4 հազար աստերոիդներ, ներառյալ Ապոլոնի աստերոիդները, Ամուրի աստերոիդները և բազմաթիվ Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ։ Իր դիտարկումների համար Թոմ Գերելսը օգտագործում էր 48-դյույմանոց Շմիդտի համակարգի աստղադիտակ Պալոմարյան աստղադիտարանում և ուղարկում էր ֆոտոթերթիկները երկու հոլանդացի աստղագետներին Լեյդենյան համալսարան, ովքեր և վերլուծում էին դրանք և հայտնաբերում նոր, անհայտ, աստերոիդներ։ Այս եռյակին են վերագրում մի քանի հազար աստերոիդների հայտնաբերումը։ Գերելսը նույնպես հայտնաբերել է մի շարք գիսաստղեր։

Նա է հանդիսացել գլխավոր գիտնական-ֆոտոբևեռացնողը Պիոներ-10-ի և Պիոներ-11-ի վրա տեղադրած ֆոտոբեևեռացուցիչի () հետ աշխատանքներում։

Գերելսը գրել է մի շարք դասագրքեր տիեզերական հետազոտությունների թեմայով, հանդիսացել է Արիզոնայի համալսարանի թերթի առաջին 30 համարների գլխավոր խմբագիր։ Նա նույնպես սկսել է Սփեյսուոչ ծրագիրը և հանդիսացել է այս ծրագրի հիմնական հետազոտողը։

(1777) Գերելս աստերոիդը անվանվել է նրա պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Կոռնելիս վան Հաուտեն
* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
* Սփեյսուոչ ծրագիր

## Արտաքին հղումներ
* Թոմ Գերելս 
* Սփեյսուոչ ծրագիր

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Նորման Թոմաս

} Բրայան Սքիֆի հետ
#  Րոբերթ Բարնհեմի հետ
#  Հենրի Հոլթի հետ
|}

**Նորման Թոմաս** (, ), ամերիկացի աստղագետ։

Աշխատում է Լոուելի աստղադիտարանում օգտագործելով բլինկ-կոմպարատոր, աշխատելով համատեղ Ռոբերտ Բերնհեմի հետ։

Հանդիսանում է 55 աստերոիդների հայտնաբերող, ներառյալ որոշ աստերոիդներ ապոլոններից (4544) Քսանտուս և (4581) Ասկլեպիուս, ինչպես նաև ամուրներից (3352) ՄակԱուլիֆը։

## Տես նաև
* Բրայան Սկիֆ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Լադիսլավ Բրոժեկ

**Լադիսլավ Բրոժեկ** (Ladislav Brožek, ), սլովակ աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերող, ծնվել է չեխական Պլզեն քաղաքում։ Աշխատում է Կլետի աստղադիտարանում։ 1979 թ.-ից 1982 թվականը ընկած ժամանակահատվածում նրա կողմից հայտնաբերվել են 23 աստերոիդ, որոնք հիմնականում ստացել են անվանումներ չեխերեն և սլովակերեն լեզուներից։ Հայտնաբերված աստերոիդներից մեկը (2613) Պլզենը նա անվանել է իր հարազատ քաղաքի պատվին։

## Տես նաև
* Միլան Անտալ
* Յոզեֆ Վիլագի
* Ալեքսանր Պրավդա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սլովակ աստղագետներ
Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ

**Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ** (, օրիորդական անունը՝ Ինգրիդ Գրունևելդ, , ), հոլանդուհի աստղագետ։

Ավարտել է Հայդելբերգի համալսարանը (1944)։ Աշխատել է Լեյդենյան համալսարանում, զբաղվել է աստերոիդների որոնմամբ և հետազոտություններով։

## Հետազոտություններ
Համատեղ իր ամուսնու՝ Կոռնելիս վան Հաուտենի և Թոմ Գերելսի հետ նա հայտնաբերել և հետազոտել է հազարավոր աստերոիդներ (ավելին քան 4 հազար), ներառյալ Ապոլոնի աստերոիդները, Ամուրի աստերոիդները և բազմաթիվ Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ։

Իր դիտարկումների համար Թոմ Գերելսը օգտագործում էր 48-դյույմանոց շմիդտի համակարգի աստղադիտակ Պալոմարյան աստղադիտարանում և ուղարկում էր ֆոտոթերթիկները երկու հոլանդացի աստղագետներին Լեյդենյան համալսարան, որոնք և վերլուծում էին դրանք և հայտնաբերում նոր, անհայտ, աստերոիդներ։ Այս եռյակին են վերագրում մի քանի հազար աստերոիդների հայտնաբերումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Տես նաև
* Կոռնելիս վան Հաուտեն
* Թոմ Գերելս

## Արտաքին հղումներ
* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ 
* Ինգրիդ վան վան Հաուտեն-Գրունևելդ 

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Կին աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 30 մահեր
Լա Սիլյայի աստղադիտարան

**Լա Սիլյայի աստղադիտարան** (աստղադիտարանի կոդերը` «262», «809» և «I03»), աստղադիտարան է Չիլիում, որը պատկանում է Եվրոպական հարավային աստղադիտարանին (ESO)։ Աստղադիտարանում տեղակայված են 18 աստղադիտակներ։ Դրանցից ինը կառուցվել են Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի միջոցներով։ Այս աստղադիտարանը հանդիսանում է հարավային կիսագնդի խոշորագույն աստղադիտարաններից մեկը։ Վայրը, որտեղ տեղակայված է աստղադիտարանը, սար է Ատակամա անապատի հարավային մասում, նրա բարձրությունն է 2400 մետր։

Աստղադիտարանը տեղակայված է մոտ 160 կմ դեպի հյուսիս Լա Սերենայից, 600 կմ դեպի հյուսիս Սանտյագոից, 27 կմ դեպի հարավ Լաս Կամպանաս աստղադիտարանից և 100 կմ դեպի հյուսիս Սերո Տոլոլո միջամերիկյան աստղադիտարանից։

Ի սկզբանե, սարը, որի վրա տեղակայված է աստղադիտարանը, հայտնի էր, որպես «Սինչադո» (), սակայն հետագայում վերանվանվեց Լա Սիլյա (, թարգմանաբար՝ *թամբ*)՝ իր անսովոր ձևի համար։ Աստղադիտարանը տեղակայված է ամբողջովին մեկուսացված և հեռավոր տեղում ցանկացած արհեստական լույսի կամ փոշու աղբյուրներից։ 
մինի|ձախից|440px|Լա Սիլյայի աստղադիտարան

## Տես նաև
* High Accuracy Radial velocity Planet Searcher
* Աստղադիտարան
* Եվրոպական հարավային աստղադիտարան

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Լա-Սիլայի աստղադիտարանի պատմությունը

Կատեգորիա:Չիլիի աստղադիտարաններ
Կատեգորիա:Եվրոպական հարավային աստղադիտարան
Ձորաղբյուր

**Ձորաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 46 կմ հարավ-արևմուտք, Երևանից 15 կմ հեռավորության վրա։

Ձորաղբյուր է վերանվանվել 1946 թ.-ի ապրիլի 4-ին։

## Պատմական ակնարկ
Ձորաղբյուր,պատմական անունը ըստ 1886 թվականի Այսրկովկասի երկրամասի մարդահամարի տեղեկատուի Թեջրաբադ, գյուղական համայնքը գտնվում է Կոտայքի մարզում, սահմանակից է Երևան քաղաքին և մարզի 6 գյուղերի վարչական տարածքներին։ Գտնվում է մարզկենտրոն Հրազդանից 45, իսկ Հայաստանի պետական սահմանից 27 կմ հեռավորության վրա։ Այստեղով են անցնում Երևան-Զովք-Մայակովսկի և Աբովյան-Գառնի ճանապարհները։ Ձորաղբյուր գյուղի ներկայիս բնակչության նախնիները գաղթել Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ գավառներից 1828 թ.-ին։ Նախկինում գյուղը կոչվել է Տաճարապատ, հետո Թեժրաբեկ, այժմ՝ Ձորաղբյուր։

## Աշխարհագրական դիրք
Ձորաղբյուրը ծովի մակերևույթից բարձր է 1530 մ։ Վարչական տարածքը կազմում է 2695,7 հա։ Գյուղի աշխարհագրական դիրքը նախալեռնային է, կլիմայական պայմանները՝ համեմատաբար անբարենպաստ։ Տարվա եղանակներից համեմատաբար լավ է գարունը, ամռանը տաք է, առանց տեղումների։ Տարեկան տեղումները քիչ են, վերջին տարիներին նկատվում է ձյան սակավություն։ Լինում է նաև կարկտահարություն։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնիների մի մասը գաղթել է 1828-1830 թթ.-ին գաղթել է Խոյից և Ալաշկերտից։

1886թվականի Այսկովկասի երկրամասի մարդահամրի 1886թվականին գյուղը ունեցել է 537 բնակիչ, չորս տղամարդ և կին իշխանական տիտղոսով։Ձորաղբյուրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործություն, այգեգործություն և անասնապահություն։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ձորաղբյուրի շրջակայքում պահպանվել են “Պատվար” ամրոցի ավերակները (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակ) և Սբ.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (XVIII-XIX դարեր)։

## Հասարակական կառույցներ
Ձորաղբյուրն ունի դպրոց, բուժ. ամբուլատորիա, գրադարան։

## Տես նաև
* Ձորաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Ձորաղբյուրի գյուղապետարանի տվյալներ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Ջովաննի Դե Սանկտիս

**Ջովաննի Դե Սանկտիս** (, ), իտալացի աստղագետ, աշխատում է Թուրինի աստղադիտարանում։ Երբեմն նրա ազգանունը գրվում է ԴեՍանկտիս, հատկապես Փոքր մոլորակների կենտրոնի հաղորդագրություններում։ Նա հայտնաբերել է 43 աստերոիդ, որոնցից 38-ը նա հայտնաբերել է այլ աստղագետների հետ համատեղ։

(3268) Դե Սանկտիս աստերոիդը անվանել են նրա պատվին՝ գիտության մեջ ունեցած նրա ներդրման համար։

## Տես նաև
* Ջովաննի Ինգիրամի
* Գուլելմո Ռիգինի
* Անջելո Սեկկի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Piero Bianucci, ''Alba il 13 novembre sarà gemellata con un pianetino'' , La Stampa։ Il Cielo, 2009-11-11

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Լինդա Տալի

**Լինդա Տալի** (, ), ալժիրյան ծագումով կանադացի երգչուհի։ Երգում է ֆրանսերեն, բայց երբեմն նաև արաբերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով։

## Ալբոմներ
*2002: *Sablier*
*2005: *Lynda Thalie*
*2008: *La rose des sables*

## Գրքեր
*2011: *Survivre aux naufrages*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ