open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոլֆ Հակոբ

**Ռոլֆ Հակոբ** (, ), ծագումով հայ գերմանական դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մյունխենում։ Պապը եղել է Կուտինայից (Քյոթահյա) Գերմանիա գաղթած Հակոբ անունով մի հայ։ Ստացել է երաժշտակահ հիմնավոր կրթություն և հռչակվել Գերմանիայում։ Ղեկավարել է մեծ նվագախմբեր Նյուրենբերգում և Դորտմունդում։ Հինգ տարի ղեկավարել է Զեգերլանդի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Հյուրախաղեր է ունեցել բազմաթիվ քաղաքներում, եղել է նաև Ստամբուլում և այդ առիթով այցելել է իր պապի ծննդավայրը՝ Կուտինա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանահայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:1998 մահեր
Կատեգորիա:Մյունխեն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հունիսի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 15 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Բենուե

**Բենուե**, գետ Կամերունում և Նիգերում, Նիգերի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Կամերուն բարձրավանդակի արևելյան լանջերից։ Երկարությունը 1300 կմ է։ Նավարկելի է մինչև Իբի քաղաքը, անձրևների շրջանում՝ մինչև Գարվա քաղաքը (գետաբերանից մոտ 900 կմ)։ Գետաբերանում է Լոկոջա քաղաքը։

Անվանումը բանտու լեզվով նշանակում է «մայր ջուր». կազմված է **բե** «ջուր» և **նուե** «մայր» բառերից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի գետեր
Կատեգորիա:Գվինեական ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Կամերունի գետեր
Կատեգորիա:Նիգեր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Նիգերի գետեր
Կատեգորիա:Նիգերիայի գետեր
Ժայռամագլցում

thumb|Հայ ժայռամագլցող Սարգիս Ղազարյանը ժայռամագլցողների միջազգային ճամբարում, Իրան, 2019
**Ժայռամագլցում** (), սպորտաձև և ակտիվ հանգստի ձև, երբ մասնակիցները մագլցում են բնական ժայռերը կամ արհեստականորեն ստեղծված ժայռապատերը։ Նպատակը լեռանգագաթին կամ նախապես սահմանված երթուղու վերջնակետին հասնելն է։ 
20-րդ դարի կեսերից այն մասամբ առանձնացավ ալպինիզմից՝ որպես առանձին ճյուղ։ 
Ալպինիզմում լեռան գագաթ տանող երթուղին կարող է ընտրված լինել ժայռերի վրայով, և այդ դեպքում վերելքը կոչվում է տեխնիկական ալպինիզմ, ինչը ներառում է ժայռամագլցման (երբեմն նաև միքս մագլցման) բոլոր տարրերը։ 
Ի տարբերություն տեխնիկական ալպինիզմի, ժայռամագլցման ժամանակ բարձրանում են ոչ թե լեռան, այլ ժայռային գոյացության կատարին, իսկ երբեմն մագլցման երթուղին կարող է վերջանալ ժայռի միջնամասում, քանի որ ապարի վատ որակը կատարին հասնելը կարող է դարձնել ոչ նպատակահարմար։
[thumb|Ժայռամագլցում՝ [Շվեյցարիայում]]
Ժայռամագլցումը ֆիզիկական և մտավոր կարողություններ պահանջող գործունեություն է, որի ժամանակ փորձության են ենթարկվում մագլցողի ուժը, հուզակամային կայունությունը, դիմացկունությունը, ճկունությունը և հավասարակշռությունը։ Պատկերավոր մտածողությունը և ստեղծագործական միտքը որոշիչ դեր են խաղում ժայռամագլցման մեջ։ Մագլցման տեխնիկային, հմտություններին և մագլցման գույքի օգտագործմանը տիրապետելը վճռական են մագլցման երթուղիներն ապահով անցնելու համար։

Աշխարհի տարբեր մասերում ժայռերի լայն տեսականու և բազմազանության հիման վրա ժայռամագլցումը տարբեր ոճերի և ենթատեսակների է բաժանվել, որոնք ներկայացված են ստորև։ Ժայռամագլցումը օլիմպիական երևույթ չէ, սակայն ՄՕԿ-ի կողմից որպես մարզանք է ճանաչվում։

## Ժայռամագլցումը Հայաստանում
Հայաստանում գոյություն ունի Ժայռամագլցման և լեռնագնացության ֆեդերացիա։ 2009 թ. հունիսի 1-ից 31-ը Up The Rocks ակումբի նախաձեռնությամբ մեկնարկեց «ԱՐԵՎ» Առաջնամագլցման Բաց Փառատոնը։ Այն մեկնարկել է Հրազդանի կիրճում և շարունակվել Նորավանքի կիրճում, Դժոխքի ձորում, Արփա գետի հովտում և Գառնիի ձորում։

2018 թվականին «Ապառաժ» ակումբը Հայաստանում կազմակերպել է ժայռամագլցման առաջին համահայկական առաջնությունը։

## Աղբյուրներ
*Օգտագործվել է անգլերեն Վիքիպեդիան

## Արտաքին հղումներ
*Ժայռամագլցում Հայաստանում (անգլերեն)

Կատեգորիա:Ժայռամագլցում
ՌոբոՔափ

մինի|300px|ՌոբոՔափի մրցույթի պատկերանիշը

**ՌոբոՔափը** (անգլերեն՝ *RoboCup*) միջազգային ռոբոտագիտության մրցույթ է, որը հիմնվել է 1997 թվականին։ Նպատակն է ստեղծել ինքնավար ֆուտբոլային ռոբոտներ՝ արհեստական բանականության բնագավառում հետազոտությունը և կրթությունը նպաստելու մտադրությամբ։ *ՌոբոՔափ* անվանումը մրցույթի լրիվ անվան՝ *Ռոբոտի ֆուտբոլի [[ՖԻՖԱ Աշխարհի գավաթ|աշխարհի գավաթ]]* (անգլերեն՝ *Robot Soccer World Cup*) կարճացման արդյունքն է, սակայն մրցույթն ունի այլ փուլեր, ինչպիսիք են «Փնտրիր և փրկիր» և «Ռոբոտային պար» փուլերը։

Նախագծի պաշտոնական նպատակը՝
:*Մինչ միջ-21-րդ դար, լրիվ ինքնավար մարդակերպ (humanoid) [[ռոբոտ]] [[ֆուտբոլ]]իստներ պիտի հաղթեն ամենավերջին [[ՖԻՖԱ Աշխարհի գավաթ|Աշխարհի գավաթակրի]] դեմ խաղը՝ հետևելով [[ՖԻՖԱ]]-ի պաշտոնական կանոններին*։

## ՌոբոՔափի մրցույթները
մինի|300px|Չորսոտանի լիգայի խաղ 2004 թվականի ՌոբոՔափից, Լիսբոն, Պորտուգալիա

մինի|Օսնաբրուքի և Շտութգարտի համալսարանների ռոբոտները իրար դեմ՝ 2009 թվականի մրցույթում

Մրցությունն առայժմ չորս հիմնական մրցույթներից է բաղկացած, որոնցից ամեն մեկը մի քանի լիգա ունի՝
* ՌոբոՔափՖուտբոլ (անգլերեն՝ *RoboCupSoccer*)
** Մոդելավորման լիգա
** Փոքր լիգա
** Միջին լիգա
** Ստանդարտ պլատֆորմի լիգա (նախկինում՝ Չորսոտանի լիգա), որում բոլոր խմբերը մրցում են նմանատիպ ռոբոտների հետ։ Ռոբոտները լրիվ ինքնավար են, այսինքն ոչ մի արտաքին ղեկավարում չկա մարդկանց կամ համակարգիչների կողմից։
** Մարդակերպ լիգա
* ՌոբոՔափՓրկում (անգլերեն՝ *RoboCupRescue*) [մինի|Վարվիք Մոբիլ Ռոբոտագիտության ռոբոտը ([Վարվիքի համալսարանից) ՌոբոՔափՓրկում մրցահարթակում 2009 թվականի մրցութում]]
** Փրկարարության մոդելավորման լիգա
** Իրական փրկարարության ռոբոտային լիգա
* ՌոբոՔափԿրտսեր (անգլրերեն՝ *RoboCupJunior*)
** Ֆուտբոլային մրցահրավեր
** Պարային մրցահրավեր
** Փրկարարական մրցահրավեր
** Ընդհանուր
* ՌոբոՔափ@Տուն (անգլերեն՝ *RoboCup@Home*), որն սկսվեց 2006 թվականից, և կենտրոնանում է մարդկային հասարակությունում ինքնավար ռոբոտների ծանոթացման վրա։

Ամեն խումբ բոլոր ՌոբոՔափի լիգաներում ամբողջովին ինքնավար է։ Երբ խաղն սկսում է, միակ ներդրումը որևէ մարդուց մրցավարի կողմից է։

## Վայրեր

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*ՌոբոՔափի պաշտոնական կայք (անգլերեն)

Կատեգորիա:Ռոբոտագիտության մրցույթներ
Կատեգորիա:Սպորտային մրցություններ
Ռուսերեն Վիքիպեդիա

**Ռուսերեն Վիքիպեդիան** () Վիքիպեդիայի ռուսերեն լեզվով բաժինն է։Հիմնադրվել է 2001 թվականի մայիսի 11-ին։ Ռուսերեն Վիքիպեդիան գտնվում է 8-րդ տեղում ըստ հոդվածների քանակի։ 2013 թ.-ի սեպտեմբեր ամսվա դրությամբ Ռուսերեն Վիքիպեդիայում կա ավելի քան 1 միլիոն հոդված։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ռուսերեն
Կատեգորիա:Սլավոնական Վիքիպեդիաներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիան ըստ լեզուների
Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիա

**Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիան** () Վիքիպեդիայի ադրբեջաներեն լեզվով բաժինն է։ Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիան ստեղծվել է 2004 թվականին։ 2013 թվականի հունիսի 9-ին Վիքիպեդիայի այդ հատվածում հոդվածների քանակը հասնում էր 94.855 (Վիքիպեդիայի բաժանումներ մինչև 47-րդ տեղ) և ուներ 59.026 գրանցված մասնակից։

## Պատմություն
* 2011 հուլիսի 29 — 75 000 հոդված (որոնցից 5 819 արաբագիր է)։ 75 000-րդ հոդվածը գրել է صفی‌خانلو E THP մասնակիցը։
* 2011 օգոստոսի 7 — Ebrahimibot բոտի գործունեության արդյունքում موعتصیم آباد(جوادیه) (تویسیرکان) հոդվածը դարձել է Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիայի արաբագիր 10 000-րդ հոդվածը, իսկ քիչ անց آشاغا طویلان (اسدآباد) հոդվածն էլ դարձել է 80 000-րդը Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիայում։
* Երկար ժամանակ եղել է թյուրքերեն Վիքիպեդիաների շարքում երկրորդը, սակայն 2011 թվականի հոկտեմբերին Ղազախերեն Վիքիպեդիան անցել է ադրբեջաներեն բաժնին, իսկ 2013-ին էլ նաև Ուզբեկերեն Վիքիպեդիան։

2014 թվականի մարտի 10-ին Բաքվում ացն է կացել *Ադրբեջանական առաջին ազգային վիքիկոնֆերանսը* (), որին մասնակցել է շուրջ հարյուր հոգի ։

## Հաճախելիություն
Գրաֆիկում ներկայացված է Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիայի հաճախելիությունը 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-31-ը ընկած ժամանակահատվածում։

Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիայի հաճախելիությունը կազմում է ընդհանուր Վիքիպեդիայի հաճախելիության 0,03%-ը։
 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:450 height:200
PlotArea = left:100 bottom:20 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:100
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1 text:Ադրբեջան
  bar:2 text:ԱՄՆ
  bar:3 text:Թուրքիա
  bar:4 text:Ռուսաստան
  bar:5 text:Այլ երկրներ
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1 from:0 till:86
  bar:2 from:0 till:2.9
  bar:3 from:0 till:2.2
  bar:4 from:0 till:1.1
  bar:5 from:0 till:7.8


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հետաքրքրաշարժ Ասկյարապեդիա» տեսանյութը «Անտիտոպոր» տեղեկատվական-վերլուծաբանական հասարակության կողմից 

Կատեգորիա:2004
Կատեգորիա:Ադրբեջաներեն
Ադրբեջաներեն
Նախագազաններ

**Նախագազանները** կամ **ձվածին կաթնասունները** (լատ. *Prototheria*) կաթնասունների մեջ առավել պրիմիտիվ և սակավատեսակ կենդանիներն են։ Այս ենթադասին են պատկանում բադակտուցը, պրոեքիդնան և եքիդնան, որոնք տարածված են Ավստրալիայում, Տասմանիայում և Նոր Գվինեա կղզիներում։ Սրանք, թռչունների նման, բազմանում են ձու դնելով։ Բեղմնավորված ձվաբջիջը շուրջ 15-16 օր մնում է էգի սեռական ուղիներում և զարգանում։ Բադակտուցը դնում է 1-3 ձու և թռչունների նման թխսում։ Եքիդնան դնում է 1-2 ձու, որից հետո տեղափոխում է պարկի մեջ։ Պարկում ջերմաստիճանը հասնում է 33-35±, որտեղ սաղմը շարունակում է զարգանալ ևս 10-11 օր։ Ձվից սաղմը դուրս է գալիս 8սմ երկարությամբ և ասեղանման մազերով։ Նա մնում է պարկում և սնվում կաթով։ Եքիդնայի մոտ դիտվում է չավարտված կենդանածնություն։ Նախագազանները ի տարբերություն ժամանակակից բոլոր կաթնասունների, ունեն կոյանոց, որի մեջ բացվում են ուղիղ աղիքը միզածորանները և սերմնատարները (կամ ձվատարները)։ Գլխուղեղի կիսագնդերի միջև կոշտուկային մարմին չկա։ Չունեն փափուկ շրթունքներ։ Բադակտուցն ունի բազմաբլուր ատամներ, իսկ հասուն առանձնյակներն անատամ են։ Մարմնի ջերմաստիճանը համեմատաբար ցածր է և անկայուն։

## Համակարգում

Այժմյան նախագազաններն ընդգրկված են մեկ՝ միանցքավորների կարգի մեջ, որը բաժանվում է երկու ընտանիքի՝
* կարգ միանցքավորներ կամ ձվադիրներ (*Monotremata*)
*** ընտանիք բադակտուցներ (*Ornithorhynchidae*)
**** բադակտուց (*Ornithorhynchus anatinus*)
*** ընտանիք եքիդնաներ (*Tachyglossidae*)
**** եքիդնա ավստրալիական (*Tachyglossus aculeatus*)
**** պրոեքիդնա (*Zaglossus bruijni*)
*** ընտանիք † *[[Kollikodontidae]]*
*** ընտանիք † *[[Steropodontidae]]*

Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Տեսակ

**Տեսակ,** ինչ որ բանի տարատեսակն է, Տեսակը ինչ որ բանի տարաձևության տարատեսակն Է ինչ որ բանի դասավորման մեջ դասակարգման տեսակավորման համար, Տեսակը ինչ որ բանի տարատեսակավորումն ներգրավելով (էտալոնը), և ներգրավումի դասավորելով տեսակավորումն ու դասակարգումը ինչ որ խմբավորման կամ դասակարգման մեջ Ընդհանուր առմամբ **"Տեսակ**" բառը շատ մեծ հասկացություն է որը օգտագործվում է որև է մի կատեգորիային պատկանող ինչ որ մի բազմազան հատկությունով նշումները ներառելով կամ ներգրավելով դասակարգելու համար, Տեսակը ինչ որ բանի տարաձևության տարատեսակն Է ինչ որ բանի դասավորման մեջ դասակարգման տեսակավորման համար, այնպես որ տեսակ բառը պարտադիր չի որ լինի կենդանու կամ ծառի տեսակ, անկախ ամենինչից։

Այս արտահայտության մեջ նշվում է, "այլ կերպ ասած մենք մերոնցով մեր մեջ ասած" *"Տեսակը ինչ որ բանի դասակարգման Տեսակն է, Տեսակը տեսակա"*

Օրինակ "Տեսակ" բառը կարող է լինել և նշանակել

# Նյութի տեսակի։
# Քիմիական տարրի **—** ատոմի տեսակ։
# Տիեզերական երկնային գոյացությունների և օբյեկտների տեսակ կամ Գալակտիկաների տեսակ, Աստղերի տեսակ, ինչպես նաև աստղերի սպեկտրային դասակարգումը, առբանյակների ու մոլորակների տեսակ։
# Ֆիզիկական մեծության (անվանում) ու միավորի տեսակ։
# Զենքի և սպառազինության տեսակ կամ զինվորական մեքենայի ու զինվորական զրահամեքենայի և զրահատեխնիկայի տեսակ։
# Կենդանու կենդանատեսակ կամ կենդանիների տեսակ, (ներտեսակ) ենթատեսակ — կենդանու ցեղատեսակ։
# Բույսերի կամ Ծառերի բուսատեսակ (ծառատեսակ), այս երկուսը 6-ը և 7-ը միավորվում կենսաբանական տեսակի մեջ։
# Մրգի ու Բանջարեղենի տեսակ, Ուտելիքի ու սնունդի և խմբելու որև է բանի, ըմպելիքի կամ խմիչքի տեսակ։
# Մարդկային Ռասայի տեսակ (Ռասայական տեսակ)։
# Փոխադրամիջոցի կամ Տրանսպորտ հասնդիսացող Շարժվող և Թռչող Տեխնոլոգիաների տեսակ։
# Էլեկտրոտեխնիկայի, Տեխնոլոգիայի և Էլեկտրոնիկայի կամ Էլեկտրական տեխնոլոգիայի տեսակ, չափիչ չափման գործիքների տեսակ։
# Գույնի և երանգի տեսակ։

Ապա Այնպես ՝ Որ՞ Ուրեմն "Տեսակ" բառը բավականին շատ մեծ՜՜՜ հասկացություն է։

Կատեգորիա:Բազմիմաստության փարատման էջեր
Միավորված տաքսոնոմիական տեղեկատվական ծառայություն

մինի|150px|Պատկերանիշը
**Միավորված տաքսոնոմիկ տեղեկատվական ծառայություն** (, *ITIS*) - ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Մեքսիկայի և մի շարք կազմակերպությունների ու մասնագետների մասնակցությամբ միջկառավարական համագործակցություն, որի նպատակն է բոլոր կենսաբանական տեսակների տաքսոնոմիկ տեղեկությունների բաց և բազմակողմանի բազայի ստեղծումն է։

## Տես նաև
* ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն

## Արտաքին հղումներ
* Կազմակերպության կենտրոնական պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Տաքսոնոմիա
Կատեգորիա:Տեղեկատվական բազաներ համացանցում
Բիա

**Բիա**, գետ Ալթայում, Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասում, Օբի աջ օժանդակը։ Արտահոսում է Տելեցկոյել ճից, միանալով Կատունին՝ սկիզբ է տալիս Օբ գետին։  Երկարություը 301 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 225 կմ։ Բիայի ափին է գտնվում Բիյսկ քաղաքը։

Անվանումը (ռուսերեն՝ *Би́я*) առաջացել է **բիյ** բառից, որն ալթայերեն նշանակում է «պատկառելի, նշանավոր, մեծ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կարայի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Օբ գետի վտակներ
Եժի Կավալերովիչ

**Եժի Ֆրանցիշեկ Կավալերովիչ** (, ), ծագումով հայ լեհ կինոռեժիսոր, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լեհաստանի Գվոզդեց քաղաքում։ Ըստ իր խոստովանության նախնիները եղել են հայ, որոնք դեռևս 17-րդ դարավերջին, փախչելով հալածանքներից, բնակություն են հաստատել Լեհաստանում։ Պապերն ապրել են Լվովում և լեհական պետությանը մատուցած ծառայությունների համար արժանացել են ասպետական աստիճանի, դրանից էլ առաջացել է նրանց *Կավալերով* ազգանունը։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Կրակովի կինոինստիտուտում (1946), ապա ուսումը շարունակել նույն քաղաքի գեղարվեստների ակադեմիայում և ավարտել այն 1948 թվականին։ Նախ աշխատել է որպես ռեժիսորի օգնական, ապա ինքը նկարահանել է ֆիլմեր, որոնք արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների, ցուցադրվել աշխարհի շատ երկրներում։ 1953-1954 թվականներին դասավանդել է Լոձ քաղաքի պետական կինոդպրոցում։ 1955 թվականին դարձել է «Կադր» կինոմիավորման գեղարվեստական ղեկավարը և ղեկավարել այն մինչև 1968 թվականը։ 1966 թվականից լեհ կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահն է եղել։ Արժանացել է լեհական կառավարության պետական մրցանակների։ 1967 թվականին իր տիկնոջ՝ կինոդերասանուհի Լյուցինա Վինիցկայայի հետ այցելել է Հայաստան։

## Ստեղծագործական կյանք
Կավալերովիչին առաջին հաջողությունը բերել է «Ցելյուլոզ» (1954 թվականին խորհրդային էկրաններում՝ «Կյանքի ճանապարհը») և «Փռյուգիական աստղի ներքո» (1954) դիլոգիան՝ նվիրված լեհ աշխատավորության դասակարգային ինքնագիտակցության արթնացմանն ու պայքարին։ Սուր արկածային ոճով նույն թեման է շոշափում «Ստվեր» (1956, խորհրդային էկրաններում՝ «Ո՞վ է նա») ֆիլմը։ Պատերազմի ողբերգական հետևանքների մասին է պատմում «Մեծ պատերազմի իսկական վերջը» (1957, խորհրդային էկրաններում՝ «Դա չի կարելի մոռանալ») կինոնկարը, իսկ «Գնացք» (1959), «Մայրապետ Իոհաննան ի հրեշտակաց» (1961) և «Փարավոն» (1965) ֆիլմերը հոգեբանական-փիլիսոփայական բնույթի աշխատանքներ են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվետլանա Գյուլյանի «Հայերը համաշխարհային կինոյում» հոդվածը «Ազգային գաղափար» ամսագրում

Կատեգորիա:Լեհահայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Լեհ արվեստագետներ
Բիրա (Ամուրի վտակ)

**Բիրա**, գետ Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզում։ Ամուրի ձախ վտակն է։ Կազմավորվում է Սուտարի և Փոքր Խինգան լեռնաշղթաներից սկիզբ առնող Սուտար և Կուլդար գետերի միախառնումից։ Երկարությունը 424 կմ, նավարկելի է գետաբերանից 89 կմ։ Բիրայի ափին է Բիրոբիջան քաղաքը։

Անվանումը (ռուսերեն՝ *Бира*́) ունի տունգուս-մանջուրական ծագում. բառացի նշանակում է «գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ամուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Օխոտյան ծովի ավազանի գետեր
Իզանի

**Իզանի** (), հայ թուրքալեզու աշուղ։

Ծնվել է Կեսարիայում։ Բուն անունը եղել է **Մկրտիչ Գասպարյան**։ Հորինել և սազի նվագակցությամբ կատարել է թուրքերեն երգեր, որոնցից նմուշներ տպագրված են «Ծաղիկ» պարբերականում, 1905 թ.:

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշուղներ
Կուտակված Ավելի Բարձր և Ավելի Խոր

[200px|մինի|Հորհե Չամը [Իլինոյի համալսարան Ուրբանա-Շամպեյնում տված խոսակցությունից հետո]]

**Կուտակված Ավելի Բարձր և Ավելի Խոր - Կյանքը (կամ նրա բացակայությունը) Ակադեմիայում** (անգլերեն՝ *Piled Higher and Deeper - Life (or the lack thereof) in Academia*) (նաև ճանաչված որպես **ՓիԷյչԴի Կոմիքս** (անգլերեն՝ *[[ասպիրանտուրա|PhD]] Comics*), թերթի և կայքային շարանկար է, որը գրում և նկարում է Հորհե Չամը։ Շարանկարը հետևում է բազմաթիվ ասպիրանտուրայի ուսանողների կյանքը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1997 թվականի աշնան, երբ Չամն անձամբ ասպիրանտուրայի ուսանող էր Ստանֆորդի համալսարանում։ Նկարաշարը շրջանավարտումից հետո համալսարանական կյանքի մասին է, և ընդգրկում է գիտական հետազոտության դժվարությունները, ձգձգման վտանգները, բարդ ուսանող-ղեկավարի հարաբերությունները, և ձրի ուտելիքի անվերջ փնտրտուքները։ Չամը շարունակեց գործել շարանկարի վրա երբ որպես մեքենայաշինության դասավանդող աշխատում էր Քալթեքում, իսկ ներկայում ամբողջ ժամանակն է հատկացրել շարանի նկարելուն և նրա մասին խոսակցություններ տալուն։ Սկզբում, նկարաշարն արվում էր սև ու սպիտակով, հետո անցավ մոխրագույնի սանդղակի, և վերջապես 2004 թվականի հունիսին գունավոր դարձավ։

## Արտաքին հղումներ
* ''Piled Higher and Deeper'' պաշտոնական կայք
* .

Կատեգորիա:1990-ական շարանկարներ
Կատեգորիա:2000-ական շարանկարներ
Կատեգորիա:Ակադեմիա
Կատեգորիա:Երգիծանք
Կատեգորիա:Աշակերտական մշակույթ
Աքվիտանիա (այլ կիրառումներ)

**Աքվիտանիա** (, ) բառը կարող է նշանակել՝

* Աքվիտանիայի թագավորություն՝ թագավորություն, որը եղել է ժամանակակից Ֆրանսիայի տարածքին
* Աքվիտանիա (երկրամաս)՝ ժամանակակից Ֆրանսիայի երկրամաս
* Աքվիտանիա (հռոմեական նահանգ)՝ Հին Հռոմի նահանգ
* Աքվիտանիա (դքսություն)՝ դքսություն միջնադարյան Ֆրանսիայում
* Աքվիտանիա (պատմական շրջան)՝ պատմական շրջան Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում
* Աքվիտանիա (նավ)՝ բրիտանական մարդատար լայներ
Բրազոս

**Բրազոս**, գետ ԱՄՆ-ի հարավում, Տեխաս նահանգում։ Կազմավորվում է Լյանո Էստակադո սարավանդից սկիզբ առնող Սոլթ Ֆորք և Դաբլ Մաունթին Ֆորք գետերի միախառնումից, հոսում Մեծ և Կենտրոնական հարթավայրերի հարավ-արևմուտքով, թափվում Մեքսիկական ծոցը։ Երկարությունը 1530 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 64 կմ, ամառային անձրևներից հետո՝ 400-500 կմ։ Բրազոսի ափին է Ուեյկո քաղաքը, գետաբերանում՝ Ֆրիպորտ նավահանգիստը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Մեքսիկական ծոցի ավազանի գետեր
Լիսանի

**Լիսանի** (19-րդ դար), հայ աշուղ։

Ծնվել է Ախալցխայում։ Բուն անունը եղել է *Գաբրիել*։ Հորինել է հայերեն և թուրքալեզու երգեր, որոնցից նմուշներ տպագրված են Գ. Թարվեդյանի «Հայ աշուղներ» ժողովածուում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշուղներ
Ինաի

**Ինաի** (**Էհրամճյան Խաչատուր**, ), աշուղ։

Ծնվել է Էրզրում քաղաքում։ 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի տարիներին գաղթել է Կովկաս։ Ապրել է Թիֆլիսում և Ալեքսանդրապոլում։ 1886 թվականին իր հորինած երգերից կազմել է մի ժողովածու՝ «Կարինի սրինգը», որի տպագրությունն արգելվել է հայրենասիրական բովանդակության պատճառով։ Ժողովածուն պահվում է Թիֆլիսի համալսարանի ձեռագրերի ֆոնդում։

Գրել է «Վարվառե կամ 19-րդ դարու զոհը» գիրքը, որը լույս է տեսել Թիֆլիսում, 1887 թվականին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշուղներ
Կատեգորիա:Էրզրում քաղաքում ծնվածներ
Բրահմապուտրա

**Բրահմապուտրա**, գետ Չինաստանում, Հնդկաստանում, Բանգլադեշում։ Կազմավորվում է Հիմալայների հյուսիսային լանջերից և Կայլաս լեռնաշղթայի հարավային լանջերից սկիզբ առնող մի քանի օժանդակների միախառնումից (մոտ 4800 մ բարձրության վրա)։ Ստորին հոսանքում հոսում է Բենգալյան հարթավայրով։ Թափվում է Բենգալյան ծոցը՝ Գանգեսի հետ առաջացնելով ընդհանուր դելտա (տարածքը ավելի քան 80 հազար կմ քառակուսի)։ Երկարությունը 2900 կմ. նավարկելի է 1290 կմ (Տիբեթում՝ առանձին հատվածներում)։

## Անվանում
Անվանումը սանսկրիտից թարգմանաբար նշանակում է «Բրահմա աստծու որդի» (Բրահման հնդկական աստվածային երորդության մեջ դիտվում է որպես գլխավոր և արարչագործ աստված)։ Առանձին հատվածներում անվանվում է Մացանգ, Յանգպո (Տիբեթում), Դիհանգ (Հիմալայները կտրելու տեղում), Ջամունա (Բանգլադեշում)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Բանգլադեշի գետեր
Կատեգորիա:Բենգալյան ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի գետեր
Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Կատեգորիա:Տիբեթի գետեր
Անդովկ Բ Սյունի

**Անդովկ (Անդոկ) Սյունի** (), հայ նախարար նախարար Մեծ Հայքում,  հայոց սպարապետ (338-)Սյունյաց աշխարհի տանուտերը (338-385), Վաղինակի, Բաբիկի, Սամի, Հայոց թագուհի և Փառանձեմի հայրը, Սյունիների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Ծնվել և գործել է Սյունիքի մայրաքաղաք Շաղատում։ Անդովկը IV դարի խոշոր պետական-քաղաքական գործիչ էր, ռազմավար և դիվանագետ։ 338 թ. վարել է Հայոց սպարապետության գործերը, կազմավորել Սյունյաց այրուձին, որը ըստ հանրահայտ «Զորանամակի», Հայաստանի բոլոր նահանգների մեջ ամենաստվարն էր։ Անդովկը Սիսական Գնդից առանձնացրեց 1700 ընտիր հեծելազորային և մտավ Պարսկաստան։ Հասնելով Տիզբոնի մատույցներին, գունդը թողնում է ծածուկ մի տեղ, փոքրիկ ջոկատով մոտենում պարիսպներին։ Իմանալով, որ Սիսական Անդովկն է, որը գնում է Շապուհին օգնության, պահակազորն ուրախությամբ ներս է թողնում Սյունյաց ջոկատին։ Գիշերը սպանվում են գլխավոր դարբասները հսկող պահակները, բացվում են քաղաքի դռները, և հռչակավոր Սիսական գունդը մտնում է արքայանիստ քաղաք։ Տիզբոնը հայերի ձեռքում էր։ Անդովկի հրամանով ավերվում են Շապուհի պալատն ու ազնվական թաղամասը, իշխանների տներն ու միջնաբերդը։ Պալատից դուրս են հանում արքայական գանձարանը։ Այն ամենը, ինչ հիշեցրել է Սասանյանների փառքն ու հզորությունը՝ բարձում են քաղաքից հավաքված գրաստների վրա։ Հսկայական քարավանը, Սիսական գնդի ուղեկցությամբ, շարժվում է դեպի Հայք։ Տիզբոնն ավերված էր ու անարգված։ Շապուհը նման անպատվություն դեռ չէր ստացել։ Այն, ինչ չկարողացան անել հռոմեական լեգեոնները, արեց Անդովկը՝ մի բուռ քաջերով։ Պարսից բանակի անհաջող գրոհներից հետո Անդովկն անցնում է Բյուզանդիա։ Նա գիտեր, որ քանի ողջ է Շապուհը, իր տոհմն այլևս չի կարող հանգիստ ապրել Հայքում, որ քանի Հայքում է Շապուհը միշտ էլ փնտրելու է իր գանձերն ու ամեն հարմար առիթով ասպատակելու է Սյունիքը։ Անդովկը պետք է մեկներ։ Նրա և Պապ արքայորդու Հայքից դուրս գալու դրդապատճառների ու ժամանակի մեջ մեծ կապ կա։ Ժամանակագրորեն դրանք համընկնում են։ Թողնելով պարսից արքունիքից բերված ողջ հարստությունը Շաղատի վանքի գաղտնարաններում՝ Անդովկը վերցնելով որդուն անցնում է դստեր՝ Փառանձեմ թագուհու մոտ։ Իշխանը չէր կարող հենց այնպես հեռանալ, երբ հայոց թագուհին իր օգնության կարիքն էր զգում։ Ողջ կյանքը հայոց պետականությանը նվիրաբերած հպարտ իշխանը չէր կարող հիմա լքել ծանր դրության մեջ գտնվող դստերը։ Բայց թագուհու կամքն այլ էր. Պապ արքայորդին պետք է անվտանգ մեկներ Բյուզանդիա՝ Շապուհի ձեռքը չընկնելու համար։ Հայոց թագուհին Անդովկից բացի ուրիշ ոչ ոքի չէր կարող վստահել որդու ճակատագիրը։ Եվ Անդովկը մեկնեց։ Հետն առնելով Պապին ու Բաբիկին՝ որդուն, Սյունյաց վեհաշուք նահապետն ընդմիշտ հեռացավ Հայոց աշխարհից։

Անդովկ Սյունու գործունեությանը, համարյա առանց բացառության, անդրադարձել են V և հետագա դարերի հայ պատմիչները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մովսես Խորենացի, Պատմություն Հայոց, Ե., 1968
* Փավստոս Բուզանդ, Պատմություն Հայոց, Ե., 1968
* Ստեփանոս Օրբելյան, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թ., 1910։

Կատեգորիա:Սյունիքի իշխաններ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության սպարապետներ
Կատեգորիա:3-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Մովսես Քերթող

**Մովսես Քերթող՝** VIII դարի եկեղեցական գործիչ, խոշոր քերական, հոգևոր երգերի հեղինակ։
Ըստ Ստեփանոս Օրբելյան պատմիչի, Մովսես եպիսկոպոս Քերթողը Սյունիքի մետրոպոլիտ է եղել 722-729 թթ.։ Լինելով Շաղատի վարդապետարանի շրջանավարտ և նրա սյուներից մեկը, նա ուսուցիչը դարձավ Ստեփանոս Մեծ Սյունեցու, որի կրթության ու դաստիարակության խնդրին առանձնահատուկ նշանակություն է տվել։ Մովսես Քերթողը հայտնի է որպես խոշոր քերական, ինչպես նաև հոգևոր երգերի հեղինակ և թարգմանիչ։ Ն. Ադոնցը Մովսես Քերթողին դնում է հույն քերական Դիոնիսիոս Թրակացու (մ.թ.ա. 2-1-ին դար) «Քերականական արվեստ» աշխատության հայ նշանավոր մեկնիչների շարքում։ Իսկ այդ երկը հայերեն էր թարգմանվել 5-րդ դարում և հիմք հանդիսացել հայերենի ուսումնասիրության տեսության մշակման և հայ քերականական ուսմունքի ստեղծման ու զարգացման համար։ Մովսես Քերթողը իր մեկնության մեջ անդրադարձել է հայերենի հնչունաբանությանը, դասակարգել խոսքի մասերը, ըստ այդմ՝ առաջնայինը համարելով գոյականը (անունը)՝ որպես էության արտահայտություն, ուստի և բայը ստորադասել է նրան։ Վերլուծել է նաև հոլովների, հոլովումների, բառաբարդման, ձևի քերականական հասկացության հետ կապված և մի շարք այլ հարցեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մետրոպոլիտներ
Բուխտարմա

**Բուխտարմա**, գետ Ղազախստանի Արևելաղազախստանյան մարզում, Իրտիշ գետի աջ վտակը (թափվում է Բախտարմայի ջրամբարը)։ Սկիզբ է առնում Հարավային Ալթայի լեռնաշղթայի սառցադաշտերից։ Երկարությունը 336 կմ է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Կարայի ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ղազախստանի գետեր
Կատեգորիա:Օբ գետի վտակներ
Խազայի

**Խազայի** (), հայ աշուղ։

Ծնվել է Աշտարակի շրջանում։ Բուն անունը եղել է *Հակոբ*։ Հորինել է հայերեն և թուրքալեզու երգեր, կատարել ջութակի նվագակցությամբ։

Նմուշներ տպագրվել են Գ. Թարվերդյանի «Հայ աշուղներ» ժողովածուում (Երևան, 1936)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Ույծ

**Ույծ**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում։

## Անուն
Գյուղի պաշտոնական անունը Ույծ է։ Ռուսական կայսրության և Խորհրդային Միության ժամանակաշրջաններում կոչվել է Ուզ։ 1995 թվականին վերանվանվել է Ույծ։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Սիսիան գետի ափերին՝ ծովի մակարդակից 1560-1600 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան մարզկենտրոնից ճանապարհով կազմում է մոտ 104 կմ, իսկ Սիսիան քաղաքից հեռու է 1-2 կմ դեպի հարավ-արևելք։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Ույծի մշտական բնակչությունը կազմել է 396, առկա բնակչությունը՝ 367 մարդ։ Գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել հայերով, որոնց նախնիները 1828-1829 թվականներին եկել են Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի շրջաններից։ Ստորև ներկայացված է Ույծ գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիսիան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Աշոտավան

**Աշոտավան**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում։

## Անուն
Նախկինում կոչվել է Հին Կիրակոսիկ։ Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի առաջարկությամբ 1948 թվականին գնդապետ Աշոտ Սարգսյանի հիշատակին վերանվանվել է Աշոտավան։

## Աշխարհագրություն
Աշոտավանը գտնվում է Որոտան գետի աջակողմյան վտակ Սիսիան գետի ձախ օժանդակ Կամրջակ գետակի ստորին հոսանքի շրջանում՝ Տոլորսի ջրամբարի արևմտյան ափին։ Ծովի մակերևույթից 1660-ից 1700 մ բարձրության վրա։ Սիսիան քաղաքից հեռու է մոտ 4-5 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։  Մարզկենտրոն Կապան քաղաքից հեռու է ճանապարհով մոտ 109 կմ։

## Պատմություն
Դարեր շարունակ գոյություն ունեցող հին գյուղը մնացել է Տոլորսի ջրամբարի տակ, որը կառուցվել է 1971-1972 թվականներին։ Ջրի մակարդակի տատանումների հետևանքով ժամանակ առ ժամանակ գյուղի որոշ շինություններ, մասնավորապես՝ եկեղեցին, սկսում են երևալ։ Նոր Աշոտավանը կառուցվել է 1970-1971 թվականներին՝ հին գյուղից վերև, այդ իսկ պատճառով ժողովուրդը այն անվանում է Քաշի (ներքևի, ցած գտնվող) գյուղ։ Նոր Աշոտավանի եկեղեցին կառուցվել է բնակիչների ջանքերով 21-րդ դարում։

Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում ընդգրկված է Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել նախ Խորհրդային Հայաստանի Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից՝ Սիսիանի շրջանի։ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո, երբ վերակազմավորվեց նոր վարչական միավորբները, Աշոտավանը 1995 թվականին ընդգրկվեց Սյունիքի մարզի մեջ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Գյուղն ունի 1903 թվականին կառուցված եկեղեցի, որի ավերակները կանգուն են Տոլորսի ջրամբարի ջրերում։ Քիչ հեռու Հացավանի բերդն է։ Ծայրամասերում նշմարվում են հին «Կիրակոսիկի» և «Խնոքի» ավերակները։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության էթնիկ կազմը հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թվականներին գաղթել է Պարսկահայաստանի Խոյի և Սալմաստի շրջաններից։

Ստորև աղյուսակի տեսքով ներկայացված է Աշոտավան գյուղի բնակչության վիճակագրական տվյալներն ըստ ժամանակաշրջանի.

## Պատկերասրահ




## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիսիան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Մենակսար

**Մենակսար**, հրաբխային ծագմամբ լեռնագագաթ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Լեռնանիստ գյուղից հեռու է 3 կմ դեպի հարավհարավ։

Ծովի մակարդակից բարձր է 2399,4 մ։ Հարաբերական բարձրությունը 250-350 մ է։ Հյուսիս-արևմտյան կողմից խառնարանը ունի ճեղքվածք, ուստի լիարժեք խառնարան չէ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Լյուճճեի

**Լյուճճեի** (19-րդ դար) - աշուղ։

Ապրել և գործել է 18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին։ Հորինել է մի շարք երգեր, որոնցից նմուշներ հասել են մեզ և պահվում են Երևանի մատենադարանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշուղներ
ა

**Ան** (), վրացական այբուբենի առաջին տառը։ Համագրությունները՝ թամիլական Անա, հայկական Այբ, տիբեթական Ա, հունական Ալֆա։

## Քերականություն
* Ամ ― այս
* Ան ― «կամ» անջատիկ կապ
* Առ ― «Ոչ» բացասական մասնիկ
* Արիս ― եզակի թվի երրորդ դեմքի բայ֊կապ
* Աք ― ցուցական դերանուն՝ «այստեղ»

## Սինոգլիֆ
* Ալիֆ - ﺍ‎‎
* Այաննա
* Ակարամու - అ
* A
* Ալեֆ - א
* Ալֆա - α
* Ակարամ - അ
* Ա (կանա) - あ, ア


Պատկեր:Owoce wisni.jpg|Ալուբալի - բալ
Պատկեր:COA_of_Akhalkalaki.svg|ახალქალაქი (Ախալքալաք)
Անի (այլ կիրառումներ)

**Անի** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

*Բնակավայրեր՝*
* Անի՝ Բագրատունիների թագավորության մայրաքաղաքը, որը ավերակ վիճակում գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության ծայր արևելքում,
* Անի՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Անի՝ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի մարզի Ախալցխայի շրջանում,
* Անի՝ համայնք Հայաստանի Շիրակի մարզում,
* Անի՝ Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի թաղամասներից,

*Կառույցներ՝*
* Անի - ամրոց Արևմտյան Հայաստանում, Արշակունիների տոհմական գերեզմանոցը
* Անի - հյուրանոց Երևանում

*Այլ՝*
* Անի - Աստերոիդների գոտու 791-րդ աստղակերպը
* Անի - վրացական այբուբենի առաջին տառը
* Անի - գետակ Թուրքիայում, Ախուրյանի աջակողմյա վտակներից
* Անի - հայ արվետսագետների միություն Փարիզում
* Անի - պարբերական Լիբանանում 1946-1955 թվականներին։
Միզային համակարգ

**Միզային օրգանները** (organa uropoetica) բաղկացած են՝
# Երկու գեղձերից (երիկամներից, որոնց արտազատուկը մեզն է) 
# Մեզի հավաքման ու արտազատման գործին ծառայող օրգաններից՝
::* միզածորաններ
::* միզապարկ
::* միզուկ
Տանկ

[մինի|[Աբրամս Մ1 տանկը]]
**Տանկը** կամ **Հրասայլը**, «Զրահասայլը» զրահապատ թրթուրավոր ռազմական մեքենա է, որի հիմնական զենքը սովորաբար հրանոթն է։

Տանկաշինության սկզբնական ժամանակաշրջաններում տանկերը շատ դեպքերում արտադրվում էին միայն գնդացրային զենքով, իսկ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո փորձեր էին արվում ստեղծելու հրթիռային հիմնական զենքով զինված տանկեր։ Հայտնի են տանկերի տեսակներ, որոնք ունեցել են հրանետ։

Տանկը ճշգրիտ բնորոշում չունի, քանի որ զանազան բանակներում տարբեր ժամանակաշրջաններում տանկերի դերն ու կիրառման եղանակները փոփոխվել են։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների տանկերն առաջին հայացքից կարող են անճանաչելի թվալ (ինչպես, օրինակ, *Սեն Շամոն* տանկը), քանի որ չափազանց քիչ են նմանվում ժամանակակից տանկերին։ Մի շարո շվեդ փորձագետներ Strv-103 մեքենան որակում են որպես տանկեր ոչնչացնող, այլ ոչ թե տանկ։ Որոշ մեքենաներ (օրինակ՝ 94 տիպը), որոնք ռուսաստանյան գրականության մեջ անվանվում են «փոքր տանկեր», արևմտյան գրականությունում անվանվում են տանկետկաներ։ Դրանք սկզբնապես նախատեսված էին հետևակին աջակցելու համար, սակայն թույլ զինվածության և զրահի բարակության պատճառով հարմար չհամարվեցին այդ նպատակով գործածվելուն և ներկայումս կիրառվում են զուտ հետախուզության և ռազմական օբյեկտների պահպանության նպատակներով :

ժամանակակից բանակների զինանոցում այժմ համարյա թե կա միայն մեկ տեսակի տանկ՝ այսպես կոչված հիմնական մարտական տանկը։ Այսպիսի տանկի դերը երկակի է՝ վարել ինքնուրույն մարտական գործողություններ հակառակորդի տանկային ուժերի դեմ և սատարել ռազմական մյուս ենթաուժերին իրենց մարտական խնդիրներում այսպես կոչված «միավորված ուժեր» (combined arms) տակտիկայով։

## Տանկի նախագիծը
##### Ընթացքային մասը

## Տես նաև
*Հիմնական մարտական տանկ
*Հակատանկային պաշտպանություն
*Տելետանկ
*Հետևակի մարտական մեքենա
*Զրահափոխադրիչ

## Գրականություն
* *Антонов А. С., Артамонов Б. А., Коробков Б. М., Магидович Е. И.* Танк  : Воениздат, 1954 г.
* *Бабаджанян А. Х. (ред.)* Танки и танковые войска  : Воениздат, 1980. 432 с.
* Энциклопедия бронетанкового вооружения и техники. Колесные и полугусеничные бронеавтомобили и бронетранспортеры
* Военный энциклопедический словарь / В 2 томах. Редкол.: А. П. Горкин, В. А. Золотарев, В. М. Карев и др. — М: Большая Российская энциклопедия; РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — Том 1. — 848 с. — Тираж 5000 экз.; Том 2. — 816 с. — Тираж 5000 экз. ISBN 5-85270-219-6

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տանկերի մասին դասարան․ամ կայքում 
* Տանկերի մասին հայ զինվոր հանդեսում
* Танку ПТУР не страшен. Защита бронетанкового вооружения и техники от высокоточного оружия 
* *Суворов С.* Танки: эра заката пока не предвидится  // «Национальная оборона», 2011
* Сухопутная техника  на сайте «Военное дело» las-arms.ru
* Чертежи танков и бронетехники
* ACHTUNG PANZER! (посвящён бронетанковой технике Германии периода Второй мировой войны)

Կատեգորիա:Զրահատեխնիկա
*
Ալեքսանդր Աբարյան

**Ալեքսանդր Ավագի Աբարյան** (), հայ ռեժիսոր, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դերբենտում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1916-1917 թվականներին մասնակցել է սիրողական ներկայացումների։ Ապա նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Աստրախան, որտեղ հաճախել է Վ. Վարդանյանի թատերական ստուդիայի պարապմունքներին, հանդես եկել մի շարք դերերում։ 1921-1926 թվականներին հանդես է եկել Կիսլովոդսկում. նախ խաղացել է տարբեր խմբերում, ապա 1925 թվականին ստեղծել է իր խումբը, բեմադրել «Դավաճանություն», «Չար ոգի», «Պեպո», «Քաջ Նազար», «Հին աստվածներ» և այլն, բոլոր պիեսներում խաղալով գլխավոր դերերը։ 1926-1927 թվականների թատերաշրջանում Բաքվում խաղալուց հետո տեղափոխվել է Թբիլիսի, մոտ երկու տասնամյակ՝ մինչև 1947 թվականը իր բախտը կապել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական և Պատանի հանդիսատեսի թատրոնների հետ, որի ղեկավարն ու ռեժիսորն է եղել մի քանի տարի։ 1937-1944 թվականներին եղել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը (1954 թվականից՝ ռեժիսոր), 1947–1953 թվականներին՝ Լենինականի պետթատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ Լենինականի թատրոնում աշխատելուց հետո նորից է մեկնել Թբիլիսի, որտեղ էլ անցել են նրա կյանքի վերջին 15 տարիները, դարձյալ Թբիլիսիի հայկական թատրոնում։ Մահացել է հունվարի 25-ին, Լենինականում, թաղվել Թբիլիսիում։

## Բեմադրություններ
Իր հիսնամյա ռեժիսորական և դերասանական գործունեության ընթացքում բեմադրել է հիսունից ավելի պիես, որոնցից հիշատակության արժանի են՝ «Թովմաս եղբոր տնակը», «Քաջ Նազար», «Գիքոր», «Շահնամե», «Խաթաբալա», «Լյուբով Յարովայա», «Քանդած օջախ», «Պեպո», «Ռուզան», «Դավիթ Բեկ», «Դավաճանություն», «Ուրիել Ակոստա», «Եկամտավոր պաշտոն», «Թշնամիներ», «Կինտո»,«Մեր քաղաքի երիտասարդը», «Արևելյան ատամնաբույժ», «Մաշենկա», «Հրաբխի վրա», «Բարձունքներում», «Եզոպոս» և այլն։ Կատարած դերերից են՝ Բագրատ («Պատվի համար»), Վուրմ («Սեր և խարդավանք»), Կոստիլյով («Հատակում») և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ս. Հարությունյան, Ալեքսանդր Աբարյան, Երևան, 1969

Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Աղձք

**Աղձք,** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Մարզկենտրոնից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Հիմնադրվել է 1939 թ.-ին հին բնակավայրի տեղում։

Նախկինում *Ախիզ* անվանումով մտել է Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի կազմի մեջ։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, երկրագործությամբ և այգեգործությամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Աղձքի մշտական բնակչությունը 1801, իսկ առկա բնակչությունը 1655 հոգի է։

Աղձքի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Պատմություն
Ժամանակին եղել է ուրարտական ամրոց, որի հետքերը այժմ պահպանվում են, ապա եղել է՝ հին հայոց սեփական ամրոցներից մեկը։ Այստեղ է գտնվում Արշակունյաց ստորերկրյա կամարակապ դամբարանը, որի մեջ հատուկ շինված տապանների ճակատին քանդակված են հայոց հնագույն շրջանի հատուկ քանդակներ։

Այս դամբարանին մոտիկ կա մի հին եկեղեցու մնացորդ, որի փլատակների բեկորները ցույց են տալիս, որ V դարում կանգնված մի եկեղեցի է եղել։ Այս շրջանի ձորերի մեջ խիստ շատ կան հետաքրքրական քարայրեր ուշագրավ մանրամասնություններով, որոնցից ոմանք քարե դռներով են։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Կոմիտաս Ա Աղցեցու (ծ. թ. անհայտ - 628) ծննդավայրն է։ 

Ռոբերտ Ավետիսյանի (Ավետիդ) ծննդավայրն է։

## Պատկերասրահ

Դամբարանը.jpg|Դամբարանը
Եկեղեցու ավերակները Աղձքում.jpg|Եկեղեցու ավերակները Աղձքում
Արշակունիներ.jpg|Արշակունիներ
Հնավայրը.jpg|Հնավայրը
Արշակուների հուշարձանը.jpg|Արշակուների հուշարձանը
Աղձք գյուղում.jpg|Աղձք գյուղում
Աղձք.jpg|Արշակուների դամբարան


## Տես նաև
* Աղձքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Անտառուտ (գյուղ)

**Անտառուտ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Արագածի լեռան հարավային լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 12 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1650 մ։
Մինչ 1949 թվականը ճանաչվել է որպես *Ինաքլու*։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2001 թվականի մարդահամարի, Անտառուտի մշտական բնակչությունը 225, իսկ առկա բնակչությունը 205 հոգի է։

Անտառուտի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
{| class="wikitable"

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնվել է XIX դարի երկրորդ կեսին և պարունակում է հնակերտ խաչքարեր։ Նախնիները գաղթել են Խոյից, Սալմաստից, Վանից, Մոկսից և Արևմտյան Հայաստանի այլ շրջաններից։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում է գտնվում XIX դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, իսկ 2 կմ հյուսիս՝ Զույգաղբյուր ամրոցը (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ)։

## Տես նաև
* Անտառուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ավան (գյուղ)

**Ավան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Արագածի հարավային լանջերին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 28 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1750մ(ըստ նոր չափումների),սակայն, ըստ հին չափումների, երկար ժամանակ հայտնի էր 1680մ բարձրությունը ծովի մակարդակից։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2001 թվականի մարդահամարի, Ավան համայնքի մշտական բնակչությունը 915, իսկ առկա բնակչությունը 813 հոգի է։

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Մուշից, Բաղեշից, Վանից և Կարսից։

Ավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարաբուծությամբ։
Գյուղի հողը շատ բերրի սևահող է, սակայ քարքարոտ է։
Գյուղում բարենպաստ եղանակային պայմաններ են բազմաթիվ ծառատեսակների համար, սակայն այնտեղ ամենատարածված ծառատեսակներն եմ ընկուզենին,խնձորենին, տանձենին, բարդին։
Գյուղում ակտիվ զբաղվում են անասնապահությամբ, քանի որ գյուղից հյուսիս և հյուսիս_արևելք ընկած են մեծ ալպյան արոտավայրեր։
Ավանը ունի շատ հարուստ բնաշխարհ, այն կարծես թաղված լինի տասնամյակներ առաջ տնկած ընկուզենիների մեջ։ 
Գյուղում բավականին ստաբիլ եղանակ է, լինում են ձնառատ ձմեռներ, բավականին սահուն անցում գարնանը, սկզբում զով հունիս, ապա տաք հուլիս և օգոստոս, իսկ հետո բերքառատ աշուն։

## Պատմական կոթողներ
Գյուղում է գտնվում V դարում կառուցված Սբ. Աստվածածին բազիլիկ եկեղեցին, «Թուխ Մանուկ» և X-XI դարերում կառուցված Սբ. Վարվառա մատուռները։ Ավանից 3 կմ արևելք գտնվում են մ.թ.ա. 3-րդ-1-ին հազարամյակում կառուցված «Ձյանբերդ», իսկ 500 մ հարավ՝ մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում կառուցված «Կզնուտ» ամրոցները։

Գյուղից հարավ են գտնվում երկաթե դարի կիկլոպյան ամրոցներ։
Գյուղի հիմնադիրն է Հեբիկ Կարապետյանը, որը հայտնի էր > անունով։ Նա Արևմտյան Հայաստանի Սասուն գավառի Իշխանաձոր(Իշխընձոր) գյուղից փախել է ցեղասպանության ժամանակ և եկել Արագածի լանջերին բնակություն հաստատելու նպատակով։ Այն նմանեցնելով հայրենի Սասունի լեռներին որոշել է մնալ։Այժմյան Ավանի տարածքում սառնորակ աղբյուր է գտել և գնացել է, այստեղ բերել իր եղբայրներին և իր հետ մազապուրծ եղած որոշ Սսասունցիների։ Ահա այսպես հիմնադրվել է Ավան գյուղը։

## Տես նաև
* Ավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մուղնի

**Մուղնի**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Հեռավորությունը Աշտարակից՝ 2 կմ հյուսիս, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1260 մ։

### Անվանում
Մուղնին նաև ճանաչված է եղել որպես Մղոն, Մոգնի, Մողան, Մողնի, Մուխնի, և Մուղնա գյուղ։

## Բնակչություն
Մուղնու բնակչության մի մասը տեղափոխվել Մաստարա գյուղից։ Ըստ Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի, Մուղնիի մշտական բնակչությունը կազմել է 781, իսկ առկա բնակչությունը՝ 610 մարդ։ Մուղնիի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
250px|մինի|Սուրբ Գևորգ եկեղեցի
Գյուղի հյուսիս արևելյան կողմում է գտնվում XVII դարի «Կարբո ծով» ջրամբարը, իսկ հարավային մասում՝ սբ. Գևորգ (1664-1669 թթ.) եկեղեցին և Մուղնու վանական համալիրը (XIV-XVII դդ.)։

### Սուրբ Գևորգ վանք

Սբ. Գևորգը XIV դարի վանք է, որը գտնվում է Մուղնիում։ Վանքը ժամանակին թե՛ քրիստոնյաների, և թե՛ մուսուլմանների համար ուխտագնացության վայր է համարվել։ Եկեղեցին վերակառուցվել է 1661-1669 թվականներին վարդապետ Հովհաննեսի պատվերով։ 1999-2000 թվականներին եկեղեցին գլխավոր վերականգնման է ենթարկվել։

## Տես նաև
* Մուղնիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Արագածոտն (գյուղ)

**Արագածոտնը** գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Արագածոտն համայնքում։
Հեռավորությունը մարզկենտրոն Աշտարակից ՝ 17 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1060 մ։ Գյուղի աշխարհագրական դիրքը հարևան բնակավայրերից` Ուջան գյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտք, Կոշ գյուղից 6 կմ հարավ-արևելք և Նոր Եդեսիա գյուղից 6 կմ հյուսիս-արևելք։ Կլիման չոր և շոգ է։  Գյուղին պատկանող հողատարածքներում կան բազմաթիվ պատմամշակութային կոթողներ մ․թ․ա․ 3000-ական թվականներից, ինչպես նաև 17-18րդ դարի ամրոց իր ջրահավաք ավազանով՝ խմելու ջրի ջրամբար, որը իր մասշտաբներով հայաստանում եզակի է։ Բերդը կոչվում է Քյոռողլու բերդ, Կարմիր կատար բլրի գագաթին 1300 մետր բարձրության վրա։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ։ Գյուղում հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ, մասնավորապես խաղողագործությամբ։ Գյուղն ունի մշակույթի տուն (չգործող)։ 

Նախկին սովխոզը հիմնվել է 1971 թվականին։

## Բնակչություն
1981 թվականին ուներ 613 բնակիչ։

Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Արագածոտնի մշտական բնակչությունը 1079, իսկ առկա բնակչությունը 770 հոգի է։

Արագածոտնի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տես նաև
* Արագածոտնի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1971 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Խնուսիկ

**Խնուսիկ** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակի տարածաշրջանի Ավան համայնքում։ Գյուղը գտնվում է մարզկենտրոնից 50 կմ հեռավորության վրա, Ավան գյուղից՝ 3 կմ հյուսիս-արևելք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1975 մետր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Ավան համայնքի մշտական բնակչությունը 915, իսկ առկա բնակչությունը 813 հոգի է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Արտաշավան

**Արտաշավան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Քասաղ գետի ափին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 9 կմ հյուսիս, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1630 մետր։ Արտաշավան համայնքը ներառում է ոչ միայն համանուն գյուղը, այլև Լուսաղբյուրը (Ղոյթուր) և Նիգատունը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Արտաշավան համայնքի մշտական բնակչությունը 624, իսկ առկա բնակչությունը 606 հոգի է։

Արտաշավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և թռչնաբուծությամբ։

## Պատմություն
### Եկեղեցիներ
մինի|ձախից|Արտաշավանի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, VII դար
Գյուղում են գտնվում 7-րդ դարի Սուրբ Ամենափրկիչ և 13-րդ դարի Սուրբ Թադևոս Առաքյալ եկեղեցիները, 17-ից 18-րդ դարերի «Թուխ Մանուկ» մատուռը։

### Ամրոց
Արտաշավանից 2 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է «Գազանոց» ամրոցը (մ.թ.ա. 3-րդ-1-ին հազարամյակ), 3 կմ հարավ-արևելք՝ «Գնդաքար» ամրոցը (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակ), 1 կմ հյուսիս՝ «Փոշտի դար» ամրոցը (մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակ), իսկ արևելյան մասում՝ «Ճգնավոր» քարայր-կացարանը (միջնադար)։

### Բնապատմական համալիր
մինի|«Արտաշավան» բնապատմական համալիր, Հայոց այբուբենի հուշարձան
Արտաշավան անունով բնության հուշարձանը գտնվում է համանուն գյուղի արևելյան եզրին։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում՝ 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն։

## Տես նաև
* Արտաշավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Լուսաղբյուր (Արագածոտնի մարզ)

**Լուսաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Արտաշավան համայնքում։

Գյուղը գտնվում է Արտաշավան գյուղից՝ 2 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1780 մ։

Պատկերասրահ

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Լուսաղբյուր համայնքի մշտական բնակչությունը 624, իսկ առկա բնակչությունը 606 հոգի է։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվել է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում են գտնվում XIX դարի եկեղեցին (եկեղեցին կիսաքանդ) և XX դարի «Լուսաղբյուր» մատուռը։ Մատուռը հայտնի է հարակից մասում՝ հատակից դուրս եկող աղբյուրով, որն էլ հայտնի է իր բուժիչ ջրով։

Ըստ նախկին Լուսաղբյուր (Կոթեր, Ղոյթուր) գյուղի, որը գտնվում էր Արևմտյան Հայաստանի, էրզրումի վիլայեթի, Դերջանի գավառակում։ Կոթերն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։

1940 թ - ին Լուսաղբյուրի բնակչությունը տեղափոխվելով Երևան քաղաքի Սիլիկյան թաղամաս (Երրորդ գյուղ), որից հետո գյուղն դատարկվել է։

Գյուղի հարևանությամբ է գտնվում Հայոց այբուբենի հուշարձանը։

## Տես նաև
* Լուսաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ագարակ (այլ կիրառումներ)

**Ագարակ** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները.

## Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրեր
* Ագարակ (քաղաք), քաղաք Հայաստանի Սյունիքի մարզում
* Ագարակ (Աշտարակի գյուղ), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Ագարակ համայնքում
* Ագարակ, համայնք Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանում, որն ընդգրկում է Ագարակ գյուղը
* Ագարակ (Թալինի գյուղ), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին տարածաշրջանի Ագարակ համայնքում
* Ագարակ, համայնք Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին տարածաշրջանում, որն ընդգրկում է Ագարակ գյուղը
* Ագարակ (գյուղ, Սյունիքի մարզ), գյուղ Սյունիքի մարզում։
* Ագարակ (Լոռու մարզ), գյուղ Լոռու մարզում։
* Ագարակ (Վնսար), գյուղ Սյունիքի մարզում։

## Աբխազիա
* Ագարակ, հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գուդաութայի շրջանում։

## Ադրբեջանական Հանրապետություն
* Ագարակ, գյուղ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։

## Արևմտյան Հայաստան
* Ագարակ (Դերջանի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառում։
* Ագարակ (Խլաթի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում
* Ագարակ (Խոզաթի գավառակ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառում
* Ագարակ (Քըղիի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի նահանգի Քըղիի գավառում
* Ագարակ (Չմշկածագի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառում
* Ագարակ (Շապին Գարահիսարի գավառ), գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, Շապին-Գարահիսար գավառում
* Ագարակ (Խութի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում
* Ագարակ (Խարբերդի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում
* Ագարակ (Թորթումի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում
* Ագարակ (Էրզրումի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում
* Ագարակ (Երզնկայի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում
* Ագարակ (Բայազետի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում
* Ագարակ (Ակնի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում

## Արևելյան Հայաստան
* Ագարակ (Կարսի գավառ), գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում
* Ագարակ (Սուրմալուի գավառ), գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում
* Ագարակ (Նոր Բայազետի գավառ), գյուղ, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում
* Ագարակ (Նախիջևանի գավառ), գյուղ, Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառում
* Ագարակ (Երևանի գավառ), գյուղ, Երևանի նահանգի Երևանի գավառում

## Այլ
* Ագարակ (հողակտոր), որը հատկացված է հողագործության և կենդանաբուծության համար։
* Ագարակ (մենաստան), մենաստան ու սրբատեղի Լոռու մարզում։
* Ագարակ (Շահբուզի շրջան), գյուղատեղի (նախկինում խոշոր գյուղ) Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում
Անտառուտ (այլ կիրառումներ)

**Անտառուտ** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները.

# Անտառուտ - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Անտառուտ համայնքում
# Անտառուտ - լեռնագագաթ Տավուշի մարզում։
Ավան (այլ կիրառումներ)

**Ավան** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Ավան - հայերեն բառ, «բնակավայր» իմաստով
* Ավան (վարչական շրջան) - Հայաստանի Երևան քաղաքի թաղամասերից մեկը
* Ավան (գյուղ) - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Ավան համայնքում
* Ավան (համայնք) - համայնք Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանում, որն ընդգրկում է Ավան և Խնուսիկ գյուղերը
* Ավան (Շվեդիա) - գյուղ Շվեդիայի Լուլեա (Luleå) համայնքում
* Ավան (քաղաք-պետություն) - հնագույն քաղաք-պետություն Էլամում
* Ավան - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում
* Ավան - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում
* Ավան - պարսպի (պատի) տակ փորվող անցք՝ գաղտնի կամ բռնի ներս խուժելու համար