open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քեյքավուս I

**Քեյքավուս I** կամ **Քեյ-Քավուս I** (), «Իզզ էդ-Դին Քեյքավուս իբնե Քեյխոսրով»; ), սելջուկ սուլթան։ Ղիյաս էդ-Դին Քեյխոսրով Ա-ի ավագ որդին։

## Գահաժառանգ
Մեանդրի դաշտում իրենց հոր մահից հետո Քեյքավուսի երկու եղբայրներ Քեյղուբադը և Քայֆերիդանը ապստամբում են իրենց եղբոր դեմ։ Քեյղուբադ Ա-ին աջակցում էին Կիլիկյան Հայաստանի արքա Լևոն Բ-ն և Էրզրումի ամիրան, իսկ Քայֆերիդանը հաստատվում է Անթալիայում և սպասում Կիպրոսի օգնությանը։

Սուլթանության ամիրաների մեծամասնությունը աջակցում էր Քավուսին, վերջինս ուներ հենակետ Մալաթիա քաղաքի տեսքով։ Դրանից հետո նա պաշարեց Կեսարիա և Իկոնիա քաղաքները, Լևոնը ստիպված հանձնում է քաղաքները։ Քեյղուբադը հաստատվում է Անկարայում՝ կաաստմոնու թուրքմենական ցաղերի ռազմական օգնությանը սպասելու, սակայն 1213 թվականին Քավուսին հաջողվում է գերեվարել իր եղբայրներին։
 
Գահակալական կռիվների ժամանակ, ապագա սուլթանը հաշտության պայմանագիր է կնքում իր հորը սպանոնեղ՝ Նիկիայի կայսրության կայսր Թեոդորաս Ա Լասկարիսի հետ, սակայն թուրքմեննորը պարբերաբար շարունակում էին գրոհել հռոմեական հողերը։

## Սինոպի գրավում
Այն բանից հետո, երբ 1214 թվականին սուլթանությանը հաջողվեց հետ վերադարձնել Անթալիան, Քավուսը որոշեց Սև ծով մուտք ազատել։ 1214 թվականին Սեբաստիայում սուլթանին տեղեկացրին այն բանի մասին, որ Սինոպը անցել է Տրապիզոնի կայսրությանը, իսկ կայսր Ալեքսիոս Մեծը ամեն օր քաղաքի շրջակայքում որսով է զբաղվում։

Քեյխոսրովի ուղակած ջոկատին հաջողվում է գերեվարել կայսերը։ Նույն ժամանակ սելջուկները պաշարում են Սինոպը, իսկ բնակիչները հրաժարվում են հանձնել քաղաքը։ Քեյքավուսը հրամայում է տանջել Ալեքսիոսին պաշարվածմերի աչքի առաջ։ Արդյունքում բնակիչները համաձայնվում են հանձնել քաղաքը հետևյալ պայմաններով՝
* Ալեքսիոս Մեծը ազատ է արձակվում։
* Քաղաքացիներին թույլատրվում է լքել քաղաքը իրենց ունեցվածքով հանդերձ։ 
* Տրապիզոնի կայսրությունը իրեն համարում է Իկոնիայի սուլթանության վասալ։
* Պաշտպանության դիմաց Տրապիզոնի կայսրությունը պարտավորվում է ամեն տարի սերջուկներին տրամադրել 12,000 ոսկի, 500 ձի, 2,000 կով, 10,000 ոչխար և 50 սայլ տարբեր ապրանքներով։
* Տրապիզոնցիները պարտավորվում են սելջուկներին անհրաժեշտության դեպքում զորք տրամադրել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կատեգորիա:Իկոնիայի սուլթանություն
Քեյխոսրով Ա

**Քեյխոսրով Ա** կամ *Ղիյաս էդ-Դին Քեյխոսրով իբնե Ղալաջ Արսլան* - (), սելջուկ սուլթան։

Քեյքավուս Ա-ի հայրը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Византийский временник т. I, в. 3 и 4

Կատեգորիա:Հռոմի սելջուկ սուլթաններ
Կատեգորիա:Սելջուկ թուրքեր
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Քեյղուբադ Ա

**Քեյղուբադ Ա** կամ **Ալա էդ-դին Քեյղուբադ իբնե Քեյքավուս** - Ղիյաս էդ-Դին Քեյխոսրով Ա-ի որդիներից, որը չժառանգեց սելջուկյան գահը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Византийский временник т. I, в. 3 и 4.

Կատեգորիա:Հռոմի սելջուկ սուլթաններ
Կատեգորիա:Սելջուկ թուրքեր
Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Կեսարիա

**Կեսարիա** կամ **Կայսերի** (, , նախկին անվանումը Փոքր Հայքի՝ **Մաժաք**), քաղաք ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում, որը նախկինում պատկանում էր Բյուզանդական կայսրությանը։ Մ.թ. 4-րդ դարի առաջին կեսին, մինչև Պապ թագավորը, այնտեղ էին օծվում և օրհնություն ստանում բոլոր հայոց կաթողիկոսները։

## Անվանում
Մովսես Խորենացու վկայությամբ՝ հայոց ավանդական թագավոր Արամը Կապադովկիայում կուսակալ է նշանակել Մշակին։ Վերջինս այստեղ՝ հետագա Կեսարիայի տեղում կառուցել է դաստակերտ, պատել պարիսպներով և այն անվանել իր անունով, որը հետագայում աղավաղվելով դարձել է **Մաժաք**։ Մ․ թ․ 17 թվականից Կապադովկիան դարձել է Հռոմեական նահանգ, իսկ Մաժաքը՝ ի պատիվ Գայոս Հուլիոս Օկտավիանոս կայսեր, վերանվանվել է Կեսարիա։

Քաղաքը թուրքերենում կոչվում է Կայսերի, որը թուրքերենի հնչյունաբանությանը հարմարեցված «Կեսարիա» անվանումն է։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքի մոտ գտնվում է *Այվասիլ* լեռնագագաթը, իսկ շրջակայքում՝ Կարմիրավան քաղաքի մոտ, Խորխունջաձորը։

## Պատկերասրահ
 
Ջամալյան ընտանիք, Կեսարիա - Jamjian (Djamdjian) family in Kesaria (1892).png|Հայկական Ջամալյան ընտանիք, 1892 թվականին
American quarterly of roentgenology (1909) (14777311563).jpg|Միհրան Քեսաբյան, հայ բժիշկ, 1909 թվական
Dikran Kelekian (1902).png|Տիգրան Քելեկյան, հասարակական գործիչ, դիվանագետ, հավաքորդ, 1902 թվական
Diran Kelekian.jpg|Տիրան Քելեկյան, հայ լրագրող, գրող, դասախոս, խմբագիր, մինչև 1915 թվականը


## Աղբյուրներ և գրականություն
* Հիմնական կանոնք և ծրագիր ուսմանց ժառանգաւորաց վարժարանի Ս. Կարապետի վանուց ի Կեսարիա, Գ. տիպ, Զմիւռնիա, տպ. Մատթէոս Մամուրեանի, 1897, 44 էջ։
* Սենեքերիմ Խըտրեան, Համառօտ պատմութիւն Կեսարիոյ Նիրզէ գիւղի, Ուոթրթաո՞ւն, 1918, 146, 2 էջ։
* **Արշակ Ալպօյաճեան**, Պատմութիւն հայ Կեսարոյ. Տեղագրական, պատմական և ազգագրական ուսումնասիրութիւն, հտ. Ա, Գահիրէ, 1937, ԼԴ+1-1295 էջ։
* **Արշակ Ալպօյաճեան**, Պատմութիւն հայ Կեսարոյ. Տեղագրական, պատմական և ազգագրական ուսումնասիրութիւն, հտ. Բ, Գահիրէ, 1937, 1295-2479 էջ։
* '''Տրդատ եպս. Պալեան''', Հայ վանորայք, հրատարակութեան պատրաստեց Կարինէ Աւետեանը, Ս. Էջմիածին, 2008։ 
* **Արիս Տ. Կ. Գալֆայեան**, Չօմախլու (Կեսարիա), Նիւ Եորք, Տպ. Կոչնակ, 1930, 168 էջ։
* **Ալէքս Գրիգորեան և Սեդրաք Գարակէօզեան**, Յիշատակարան Էվէրէկ-Ֆէնէսէի, Փարիզ, տպ. Տէր Յակոբեան, 1963, 967 էջ։ 
* **Aleksan Krikorian**, Evereg-Fenesse. Its Armenian history and traditions, Detroit, 1990, 186 p.. 
* **Garabed Kalfayan**, Chomaklou. The history of an Armenian village, trans. Krikor Asadourian, New York, 1982։
* **Raymond H. Kevorkian, Paul B. Paboudjian**, Les Arméniens dans l'Empire ottoman à la veille du génocide, Paris։ Arhis, 1992.

## Տես նաև
*Կեսարիայի բարբառ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կեսարեա. Հայրենագիտական կայք։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կապադովկիա
Կատեգորիա:Կեսարիա
Կատեգորիա:Կեսարիայի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Պետրոս Գալֆայան

**Պետրոս Գալֆայան** (), հայ մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Խարբերդի շրջանի Իջմե գյուղում։ Փոքր հասակից տեղափոխվել է Պոլիս, սովորել Խորենյան դպրոցում։ Ավարտելով ուսումը՝ զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, բաց արել թաղային մանկապարտեզ։ Մասնակցել է 1896 թվականի քաղաքական ցույցին, փախել Ռումինիա, այնտեղից՝ Լոնդոն։ Ապա՝ մեկնելով Բուլղարիա, հրատարակել է «Վերածնություն» շաբաթաթերթը, որը հետո շարունակել է Փարիզում «Ապագա» անունով։ Օսմանյան սահմանադրությունից հետո վերադարձել է Պոլիս, 1915 թվականի ապրիլի 24-ի գիշերը ձերբակալվել է և նահատակվել։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Քարլա Կարապետյան

**Քարլա Կարապետյան** (), հայազգի ռեժիսոր, լրագրող, փաստավավերագրական ֆիլմերի հեղինակ։ Հայոց և մի քանի այլ ժողովուրդների ցեղասպանությունների մասին պատմող «Ճչացողները» ֆիլմի ռեժիսորն։ Եղել է BBC World News-ի թղթակից։ Հանդիսանում է մի շարք փաստավավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր, դրանցից են՝ *«Գաղտնի պետության զավակները»*, որը Հյուսիսային Կորեայի մասին է, *«Մեռնել հանուն նախագահի»* Չեչնիայի մասին, *«Բարձրացնել Քողը»* Աֆղանստանի կանանց մասին և *«Գաղտնի Իրանը»*։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Արմին Վենգերի մարդասիրական մրցանակ

## Արտաքին հղումներ
* Կարլա Կարապետյանը IMDB-ում։

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Ոսկեհատ (Արագածոտնի մարզ)

**Ոսկեհատ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Ամբերդ գետի ստորին հոսանքի շրջանում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 7 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1025 մ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1829-1830 թվականներին։ Ըստ ավանդույթի՝ Ոսկեհատ գյուղի նախկին Փաթրինջ անվանումն առաջացել է գյուղի տարածքում հանդիպող Փաթրինջ ծաղկի անունից։

## Բնակչություն
Ոսկեհատի բնակչության նախնիները գաղթել են Խոյի գավառից

Ոսկեհատի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ոսկեհատում են գտնվում երկաթե դարի ամրոց և 14-րդ դարի եկեղեցու մնացորդները։
Գյուղի արևմտյան մասում է գտնվում սուրբ Սարգիս ամրոցը (17-19-րդ դարեր), որը կատարել է նաև եկեղեցու դեր, իսկ 1 կմ հյուսիս-արևելք՝ «Ճգնավորի այր» քարայր-կացարանը (12-13-րդ դարեր)։

## Տես նաև
* Ոսկեհատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1829 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ոսկեվազ

**Ոսկեվազ**, համայնք Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքում՝ Քասաղ գետի աջ կողմում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 5 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1040 մ։

## Պատմություն
Համայնքը հիմնադրվել է որպես գյուղ 1828 թվականին։ Գյուղի նախկին անունն է եղել Ղզլթամուր։ Ախթամուր գյուղը առնելուց և ավերելուց հետո, Լենկ Թեմուրը շարժվում է հարևան գյուղի վրա։ Սրա բնակիչները սեղան են գցում և խաբում  Լենկ Թեմուրին սպանում  նրա կողակիցներին։ Լենկ Թեմուրը նրանց չի կոտորում չհասկանալով պատահածը, հարակից գյուղերը ավերելուց թալանելուց հետո նա զորքը հետ է շրջում և ջարդելով պաշտպանությունը սպանում գյուղացիների մեծ մասին, գյուղացիների մի մասը թաքնվելով քարանձավներում և ըստ լեգենդի համաձաին Քասաղ գետոի մեջ գտնվող գախնարանում ողջ է մնում։ գյուղացիները նրան *Ղզլթամուր*՝ ոսկի Թամուր են անվանում։ Դրանից հետո գյուղի անունը դնում են Ղզլաթամուր։

## Բնակչություն
Ոսկեվազի բնակչության նախնիները գաղթել են Խոյի գավառի Ջամալավա գյուղից։ Այստեղ տարածված ազգանուններ են Սայադյաններ, Գրիգորյաններ, Աբրահամյաններ, Ինջիղուլյաններ և Հովհաննիսյաններ։   
Ոսկեվազի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, ծխախոտագործությամբ և հատապտուղի մշակությամբ։

համայնքում կան գործարաններ, ագրարաին տնտեսություններ և հանգստյան գոտիներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
մինի|250x250փքս|Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի
Համայնքում է գտնվում Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին, և 5-7-րդ դարի Բադալի Ժամ եկեղեցու մնացորդները, ինչպես նաև գյուղի երիտասարդների կողմից Արագածից Ոսկեվազ տեղափոխված մի նախապատմական վիշապ 2,5 կմ հարավ՝ մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի «Ճերմակ» քաղաքատեղին, համանուն ամրոցի համալիրը և 18-րդ դարի դղյակ որոնց մեծ մասը վտանգված է թալանվելուն**:**

## Նշանավոր մարդիկ
* Ասատուր Մնացականյան (Ասատուր Շեմս)
* Հակոբ Հակոբյան
* Սուրեն Սարգսյան
* Սերժ Մանուկյան

## Տես նաև
* Ոսկեվազի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

մինի

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Սաղմոսավան

**Սաղմոսավան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Սաղմոսավանը նաև ճանաչված է եղել որպես Սագմոսավան, Սագմոսավանկ, Սաղմոսավանք։

Գյուղը գտնվում է Քասաղ գետի աջափնյա մասում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 8 կմ հյուսիս-արևելք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1620 մ։ Հիմնադրվել է 1830-ական թվականներին։

## Բնակչություն
մինի|ձախից|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Սաղմոսավանի բնակչության նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Պարսկահայաստանից։

Սաղմոսավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

մինի|ձախից|Խաչքար Խաթունի

## Պատմական վայրեր

Գյուղում է գտնվում Սաղմոսավանքի համալիրը, որի մի մասը կառուցվել է 1215 թվականին Վաչե Վաչուտյան իշխանի և նրա կին՝ Մամախաթունի կողմից։ Գյուղում է գտնվում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անապատը (13-14-րդ դդ.), Սուրբ Աստվածածին (1225) և Սուրբ Սիոն (1215) եկեղեցիները։

## Պատկերասրահ

Վանական համալիր Սաղմոսավանք, ArmAg, 2015.JPG
Saghmosavank - octobre 2013 - 10.JPG


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Սասունիկ

**Սասունիկ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Քասաղ գետի ձախափնյա հարթավայրում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 4 կմ հարավ-արևելք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1070 մետր։

### Անվանում
Գյուղը հիմնադրվել է 1955 թվականի դեկտեմբերի 4-ին որպես Սովխոզ No39, իսկ 1964 թվականի օգոստոսի 15-ին վերանվանվել է Սասունիկ։

## Բնակչություն
Սասունիկի բնակչության նախնիների մի մասը եկել են Վրաստանից, Ադրբեջանից, իսկ մի մասն էլ հայրենադարձներ են։
Սասունիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, պտղաբուծությամբ և այգեգործությամբ։

## Կրթություն
Հայաստան համահայկական հիմնադրամը Մեծ Բրիտանիայի իր տեղական մարմնի հովանավորությամբ գյուղում կառուցում է մանկապարտեզ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 3 կմ հարավ-արևելք գտնվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի «Սասունիկի դաշտ» ամրոցը։

## Տես նաև
* Սասունիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Մամուլ
Արևշատ Ավագյան. Սասունիկ, «Գարուն», 1967, № 6

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Սասունիկի դամբարանադաշտի ուսումնասիրություն 

Կատեգորիա:1955 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Վերին Սասունիկ

**Վերին Սասունիկ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Արագած լեռան հարավային լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 23 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1625 մ։

### Անվանում
Վերին Սասունիկը նաև ճանաչված է եղել որպես Թիվ 39 սովխոզ, Թիվ 39 սովխոզին կից ավան, Նոր Սասունիկ, Սասունիկ, Սասունիկի սովխոզ։ Վերին Սասունիկ է 
վերանվանվել 1995 թվականի նոյեմբերի 7-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Վերին Սասունիկի մշտական բնակչությունը 81, իսկ առկա բնակչությունը 49 հոգի է։ Գյուղը դատարկվել է 1960 թվականին, և վերաբնակեցվել 1989 թվականին։
Վերին Սասունիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ 
250px|մինի|ձախից|Գերեզմանոց

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղը ունի 7-րդ դարի եկեղեցի։

## Տես նաև
* Վերին Սասունիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1989 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Տեղեր

**Տեղեր**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։

## Անվանում
Հայտնի է նաև Դգիր, Դըղըր, Դըղր, Դըղրի, Դիղիր, Դղեր, Դղըր, Դղըրի, Դղիր, Տեխեր անուններով։

## Աշխարհագրություն
Տեղեր գյուղը գտնվում է Արագած լեռան հարավային բարձրադիր լանջին՝ Տեղեր գետի աջ ափին, ծովի մակարդակից 1700 մ բարձրության վրա։ Մարզկենտրոն Աշտարակ քաղաքից հեռու է 19 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Տեղեր գյուղից հյուսիս, Պահլավունիների Ամբերդ ամրոցում 10-րդ դարում մշտապես կայազոր է պահվել։ Զինվորների ընտանիքները, Ամբերդի շրջակայքի խիստ կլիմայի պատճառով, բնակատեղի փնտրելու նպատակով իջել են հարավ։ Տեղեր գյուղի տարածքը համարելով հարմար, ասել են. «Լավ տեղեր են»։ Այդտեղից էլ բնակավայրը կոչվել է Տեղեր։ Մեկ այլ ավանդազրույցի համաձայն Տեղեր գյուղի անունը կապվում է իր շրջակայքում աճող դեղաբույսերի հետ։ Այդ պատճառով գյուղը անվանել են Դեղեր-Դղր։ Գյուղի տարածքում առկա են Սուրբ Վրթանես սրբավայրի ավերակները, որի հարավարևմտյան պատի քարերից մեկի վրա հայերեն արձանագրությունը թվագրված է 7-րդ դար։ Հետևաբար, մինչ 7-րդ դարը արդեն Տեղերը հայկական գյուղ է եղել։ Ամբերդը նվաճվել է թուրք սելջուկների, ազատագրվել Զաքարյանների, հետո կրկին նվաճվել մոնղոլների, թուրքերի կողմից, ինչի հետևանքով Տեղերը մի քանի անգամ լքվել ու վերաբնակեցվել է։ Ինչ-որ ժամանակ գյուղը բնակեցվել է նաև քրդերով։ Այդ մասին են վկայում գյուղի արևմտյան մասում քրդական գերեզմանոցը, գյուղի հարավարևմտյան մասում գոմերի և տեղանքների քրդերեն անվանումները (Բկո գեղ)։ Գյուղը հայերով վերաբնակեցվել է 1828-1829 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո 1830-1831 թթ. Արևմտյան Հայաստանից գաղթածներով։20-րդ դարի սկզբին գյուղում բնակվում էր 42 հայ ընտանիք։ 1962 թ. Խորհրդային բռնատիրության կամայական որոշմամբ տեղերցիները տեղահանվել են և բնակեցվել Պռոշյան ավանում։ 1989 թ. Տեղեր գյուղը կրկին վերաբնակեցվել է։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ

#### Տեղերի վանք

Գյուղի կենտրոնական բարձրադիր վայրում է գտնվում Տեղերի վանքը։ Կառուցել է Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ իշխանաց-իշխան Վաչե Ա Վաչուտյանի կինը՝ Մամախաթունը, իսկ ճարտարապետը եղել է Աղբայրիկ վարդպետը։ Բաղկացած է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց, գավթից և պաշտպանական աշտարակավոր պարսպից։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1213 թվականին մուգ մոխրագույն բազալտից։ Գավթի շինարարությունը տևել է 11 տարի և ավարտվել 1232 թվականին։ Վանական համալիրը շրջապատված է բարձր աշտարակավոր պարիսպներով։ Ընդգրկված է Տեղերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Վանքի տարածքում պահպանվել են խաչքարերի բեկորներ, որոնք ավելի հին են, քան եկեղեցին։

## Բնակչություն
Տեղերի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և երկրագործությամբ։

## Գրականություն
Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ։ Երևան, 2001 թ.։

Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Ե., 2023:

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տեղեր
Ուջան

**Ուջան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում, Երևան-Գյումրի ավտոմայրուղու աջ կողմում, Արագած լեռան հարավային լանջերին՝ կրկեսաձև գոգավորությունում՝ Վժան լեռնաճյուղի փեշերին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 13 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1150 մ։ Տարածքը՝ 19,47 կմ2։ Բնակչությունը՝ 4972(2024 թ․)։

### Անվանում
մինի|ձախից|Քարայր-կացարան
Ուջանը նաև ճանաչված է եղել որպես **Վժան**, **Ուժժան**, **Ուժան**։

## Բնակչություն
Ուջանի բնակչության նախնիները գաղթել են  Մոտկանից, Արճեշից և Վանից։
Ուջանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը գյուղատնտեսությունն է։ Տարածքի գյուղատնտեսական հողահանդակների հիմնական մասն օգտագործվում է որպես պտղատու այգիներ, վարելահողեր, արոտավայրեր, խոտհարքեր։ Բնակչությունը զբաղվում է  այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ՝ բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային մշակաբույսերի մշակմամբ, խաղողագործությամբ, նախկինում ծխախոտագործությամբ։ Պահուստային հողերը կազմում են համայնքի մոտ 70%-ը, որոնք բաշխված են հետևյալ կերպ՝

*արոտավայրեր՝ 500 հա
*վարելահողեր՝ 79 հա
*բազմամյա տնկարքներ՝ 29 հա
*խոտհարքեր՝ 190 հա։

Զբաղվում է խոշոր և մանր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Տարեկան մոտավորապես արտադրում են 800 տ․ ծիրան, 670 տ․ դեղձ, 910 տ․ բանջարեղեն, 525 տ․ հացահատիկ։

Հայ-ֆրանսիական բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը իրականացրել է գյուղի միջնակարգ դպրոցի կահավորման ծրագիր։ 2002 թվականին Հանրապետության գյուղատնտեսության և ջրային տնտեսության զարգացման ծրագրերի շրջանակներում, «ԱԵԿ-ի Շինարարություն» ՓԲԸ-ն կառուցել է ջրագիծ և ջրավազան։ Գյուղից Երևան երթևեկում է ավտոբուս, որի տոմսն արժի 350 դրամ.

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ուջանում է գտնվում քարանձավ, կիկլոպյան ամրոց և Անդրանիկ Զորավարի առաջին արձանը Հայաստանում, որը տեղադրվել է 1967 թվականին։

## III միջազգային վավերագրական կինոփառատոն
2017 թ. հոկտեմբերի 1-5-ը տեղի ունեցավ «Ծիրանի ծառ» փաստագրական ֆիլմերի երրորդ միջազգային փառատոնը։ Պաշտոնական բացումը տեղի ունեցավ Երևանում հոկտեմբերի 1-ին, իսկ ֆիլմերի ցուցադրությունը անցկացվեց Ուջանում։
Ֆիլմերի մրցանակային դիտումը տեղի է ունեցել Ուջանի դպրոցում, իսկ երեկոյան բացօթյա ցուցադրություն կազմակերպվել է զբոսայգում։ Բացի այդ, տեղի ունեցան սեմինարներ։ Հայտնի վավերագրական կինոնկարների վարպետներ իրենց փորձով կիսվեցին երիտասարդների հետ։ Փառատոնին մասնակցել է մեծն Արտավազդ Փելեշյանը։ Փառատոնի հյուրերը և ժյուրին հյուրընկալվում էին ուջանցիների տներում։

## Տես նաև
* Ուջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)
* Հայ հայդուկների հուշարձան (Ուջան)

## Գրականություն
* Մուշեղ Գալոշյանի «Դնդնոց» ակնարկը Ուջան գյուղի մասին

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Փարպի

**Փարպի**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Շաղվարդ գետի օժանդակի՝ Փարպու ափին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1100 մ։

Փարպի գյուղում է ծնվել V դարի հայ պատմիչ Ղազար Փարպեցին։

### Անվանումներ
Փարպին նաև ճանաչված է եղել որպես Դաշանլի ցեղը, Պարբի, Պարպի, Պարփի, Փարբի, Փարփի։

## Բնակչություն
Փարպիի ազգաբնակչության փոփոխությունը
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղում է գտնվում 5-րդ դարի Ծիրանավոր եկեղեցին, 7-րդ դարում կառուցված Թարգմանչաց եկեղեցին, և Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։ Նաև Փարպիում է գտնվում մի քարանձավ, որը 16-18-րդ դարերում օգտագործվել է որպես ապաստան։

## Պատկերասրահ

Փարպիի Ծիրանավոր եկեղեցի20.JPG|Փարպիի Ծիրանավոր եկեղեցի
-Փարպիի Թարգմանչաց եկեղեցին 2.jpg|Թարգմանչաց եկեղեցի


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Օհանավան

**Օհանավան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում, Քասաղ գետի բարձրադիր ափին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 3 կմ հյուսիս-արևելք, ծովի մակերևույթից՝ 1330 մետր։

Համայնքների բնակչության թիվը ներկայացված է  առ 01.07.2019 թ։ Օհանավան համայնքը հիմնադրվել է 1828 թվականին։ Գյուղը հիմնել են Պարսկաստանի Մակու Գավառից, 1826-1828 թթ. ռուս-պարսկական պատերազմից հետո կազմակերպված ընդհանուր գաղթի ժամանակ ապաստան գտած գաղթյալները։

### Անվանում
Օհանավանը նաև ճանաչված է եղել որպես **Անավանք**, **Հովհանու վանք**, **Օհանավանք** ։

## Բնակչություն
Օհանավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբոստանային և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Հիմնականում գյուղը զբաղվում է խնձորի մշակությամբ։

## Պատմական վայրեր

Գյուղի արևելյան մասում է գտնվում Հովհաննավանքի վանական համալիրը (4-13-րդ դդ.), «Սերկևիլի Կալեր» բնակատեղին (մ.թ.ա. 1-ին հզմ.), «Վասակամուտ» ամրոցը (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.), Կաթողիկե (սբ. Կարապետ) (1216 թ.) և 4-րդ դարի Սուրբ Կարապետ եկեղեցիները։ 
Օհանավանից 1 կմ հյուսիս գտնվում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ անապատը (Անապատ հրեշտակաբնակ) (10-13-րդ դդ.) և 
«Աղկունծ» (13-րդ դ.) եկեղեցին, 10-14-րդ դարերի «Այծանոց» քարայր-կացարանը, իսկ 2 կմ հյուսիս՝ Սերկևլի գյուղատեղին (10-15-րդ դդ.), 11-13-րդ դարերի ամրոցը, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (10-13-րդ դդ.), Սուրբ Աստվածածին (Կարմիր վանքեր) (10-13-րդ դդ.) եկեղեցիները և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի «Ապարանի առու» ջրանցքը։

## Պատկերասրահ

Hovhannavank (vue du sud), montagne et gorges de la rivière Kasakh.JPG|Վանական համալիր Հովհաննավանք
Քարայր-կացարանների համալիր, Օհանավան 02.jpg|Քարայր-կացարանների համալիր
Fontaine à Ohanavan.JPG|Հուշաղբյուր Օհանավան գյուղում


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Live in Bucharest: The Dangerous Tour

***Live in Bucharest: The Dangerous Tour***-ը DVD է Մայքլ Ջեքսոնի Dangerous շրջագայության շրջանակներում Բուխարեստի մարզադաշտում 1992 թվականի հոկտեմբերի 1-ին տեղի ունեցած համերգի ձայնագրությամբ։ Այն թողարկվել է 2005 թվականին։ Առաջին անգամ այս սկավառակը թողարկվել էր The Ultimate Collection բոքս սեթում։ Համերգին մասնակցել էին 70,000 երկրպագու։ Այս համերգը Մայքլ Ջեքսոնի միակ թողարկված համերգն է ԱՄՆ-ում։ Նրա այլ համերգներ թողարկվել են ԱՄՆ-ի տարածքից դուրս։

Գույություն ունի մեևնույն համերգի 2 տարբերակ, առաջին տարբերակը ցուցադրել է BBC հեռուստաալիքը Ջեքսոնի մահվանից մեկ օր անց։ Այդ տարբերակը հեռարձակվել էր BNN/Ned3 ալիքով։ Այդ տարբերակի բոլոր կադրերը նույն համերգից են։ DVD տարբերակը առաջին անգամ ցուցադրվել է 1992 թվականին HBO հեռուստաալիքով։ Այս տարբերակում ներառված են կադրեր այլ համերգներից, լավ մշակվել է երկրպագուների գոռոցները և հանվել է We Are The World Interlude-ը։

## Երգացանկ
# "Introduction"
# "Jam"
# "Wanna Be Startin' Somethin'"
# "Human Nature"
# "Smooth Criminal"
# "I Just Can't Stop Loving You" (զուգերգ Siedah Garrett-ի հետ)
# "She's out of My Life"
# "I Want You Back/The Love You Save"
# "I'll Be There"
# "Thriller"
# "Billie Jean"
# "Workin' Day and Night"
# "Beat It"
# "Will You Be There"
# "Black or White"
# "Heal the World"
# "Man in the Mirror"
# "Credits"

## Սերտեֆիկացիա

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:2005 ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի համերգային ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ
Վիզ (ֆիլմ)

**Վիզ**-ը () 1978 թվականի ամերիկյան երաժշտական ֆիլմ է, որը թողարկել են Motown Productions և Universal Pictures-ը, այն թողարկվել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1978 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Կատեգորիա:Պիեսների հիման վրա նկարահանված ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սիդնի Լյումետի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վհուկների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:1970-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1978 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր շների մասին
Սասունիկ (այլ կիրառումներ)

**Սասունիկ** կարող է վերաբերել հետևյալին՝

* Սասունիկ - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Սասունիկ համայնքում
* Վերին Սասունիկ - Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Վերին Սասունիկ գյուղի նախկին անվանումը
Ոսկեհատ (այլ կիրառումներ)

**Ոսկեհատ** կարող է վերաբերել հետևյալ իմաստներից մեկին՝

* Ոսկեհատ - Գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Ոսկեհատ համայնքում
* Ոսկեհատ - Գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի շրջանում
Ոսկեվազ (այլ կիրառումներ)

**Ոսկեվազ** կարող է վերաբերել հետևյալին՝

* Ոսկեվազ - Համաինք(գյուղ) Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Ոսկեվազ համայնքում
* Ոսկեվազ - Ոսկեվազ Համաինք(գյուղ) գտնվող Աշտարակի գինու գործարանի արտադրած սեղանի սպիտակ անապակ տեսակավոր գինի
Կարապետ Ադամյան

**Կարապետ (Շառլ) Մկրտչի Ադամյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ.Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, հետևել նկարչության, աշակերտելով պրոֆեսորներ Անտոնիո Պաոլետիին և Պիետրային (1887-1893 թթ.)։ Հաճախել է նաև Գեղարվեստի ակադեմիան, սակայն առանց ավարտելու վերադարձել է Պոլիս։ Այստեղ 1895 թվականի դեպքերի նախօրյակին կազմակերպել է իր նկարների առաջին ցուցահանդեսը, որն անցել է աննկատ, քաղաքական ծանր մթնոլորտի պատճառով։

1897 թվականին մեկնել է Փարիզ, զբաղվել գրքերի նկարազարդումով՝ մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները։ Նկարազարդել է 150-ից ավել ֆրանսերեն գրքեր, այդ թվում Անատոլ Ֆրանսի, Գի դը Մոպասանի վեպերը։ Հրապարակել է հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարին նվիրված գրաֆիկական գործեր։ Նա է նկարազարդել Բ. Լիտոնի «Պոմպեյի վերջին օրերը» գրքի ֆրանսերեն մի թարգմանությունը։ Աշխատակցել է ֆրանսիական «Իլյուստրասիոն», «Լը մոնդ իլյուստրե» և այլ պարբերականների։ Սկսած 1903 թվականից պարբերաբար մասնակցել է Փարիզի «Նասիոնալ» գեղարվեստական ընկերության տարեկան ցուցահանդեսներին՝ բնանկարներով, դիմանկարներով և այլն։ 1927 թվականից եղել է այդ ընկերության անդամ։ Նրա նկարները ցուցադրվել են Եվրոպայից մինչև Ամերիկա, Ճապոնիա և այլուր, ամենուրեք արժանանալով մամուլի բարձր գնահատականին։

Գործերից պահվում են Փարիզի Լյուքսեմբուրգյան և այլ թանգարաններում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է ծովային տեսարաններ («Ծովափին» (1910), «Ալիքներ», «Աղջնակը ծովափին», «Կինը ծովափին», «Ծովափնյա տեսարան», «Լողափին (հեղինակի թոռնիկը)» բոլորը՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), պլակատներ («Ոտքի ելե´ք, մեռյալներ», «Ողջունեցե´ք, ահա Վերդենը» և այլն)։ «Քանդված օջախ» նկարում անդրադարձել է թուրքական բռնակալության տակ տնքացող հայ ժողովրդի՝ դարեր շարունակ կրած տառապանքներից մի հուզիչ դրվագի։ Ադամյանը ինտենսիվ գույնի, հատկապես լույսի ճանաչված վարպետ է եղել։ 
Կրել է իմպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Կ. Պոլսում, Փարիզում, Բրյուսելում, Ստրասբուրգում։

## Գրականություն
* Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Երևան, 1958։

## Պատկերասրահ

Atamian На берегу моря 3.jpg|«Ծովափին»
Atamian На берегу моря 4.jpg|«Ծովափին»
Charles Atamian Les lavandières.jpg|«Լվացք անողներ կանայք»
Charles-AtamianHappy-Day-on-the-Beach.jpg|«Ծովափին»
Charles AtamianOne for the road.jpg|«Մեկը ճանապարհի համար»
Charles Atamian Свежие цветы.jpg|«Թարմ ծաղիկներ»
Charles Atamian рисунок 5.jpg
Vaudere - La Porte de felicite.djvu


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:1947 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Թուրքահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հայ ծովանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում օսմանյան ներգաղթյալներ
Լևոն Ալավերդյան

**Լևոն Ալեքսանի Ալավերդյան (Մելիք-Ալավերդյան)**, (), հայ դերասան, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1951)։

## Կենսագրություն
1890 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս, սովորել տեղի Ներսիսյան դպրոցում։ Մասնակցել է Պողոս Արաքսյանի Ամո Խարազյանի և Մուրակոյի թատրոններում գործող հայկական խմբերի ներկայացումներին։ 1907 թվականին մտել է Արտիստական ընկերության խմբի մեջ։ Բեմական առաջին ուսուցիչներն են եղել Հովհաննես Աբելյանը և Սիրանույշը։ 1908 թվականին Աբելյան-Արմենյան խմբի հետ մեկնել է Պոլիս, Զմյուռնիա, իսկ 1910-1911 թվականներին՝ Պարսկաստան։ Այնուհետև աշխատել է Բաքվի մշակութային ընկերության դրամատիկական խմբում, ամռանը մեկնել է Երևան, Ալեքսանդրապոլ, Բայազետ, Վան, 1913-1916 թվականներին խաղացել է Թիֆլիսի դրամատիկական խմբում, 1919-1924 թվականներին՝ Պարսկաստանում։ Ապա աշխատել է Բաքվի հայկական դրամատիկական թատրոնում, 1933 թվականից՝ նորից Թիֆլիսում։

Իր բեմական գործունեության ընթացքում կերտել է բազմաթիվ դերեր, ինչպես՝ *Կակուլի*, *Զիմզիմով* (Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»), *Բրիլիանդով* (Գաբրիել Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ»), *Օգսեն* (Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար Աղբար»), *Թովմաս* (Հակոբ Պարոնյանի «Ատամնաբույժն արևելյան»), *Պոլոնիուս* (Ուիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ»), *Բրաբանցիո*, *Յագո* (Ուիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո») և այլն։

1935 թվականին նշվել է նրա բեմական գործունեության 25-ամյակը։

## Դերեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Театральная энциклопедия. Том 1/Глав. ред. С. С. Мокульский - М.: Советская энциклопедия, 1961.- 1214 стб. с илл., 12 л. илл.

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Արթուր Իշխանյան

**Արթուր Միքայելի Իշխանյան** (), հայ ֆիզիկոս։ Իշխանյանի աշխատությունները վերաբերում են ատոմական, մոլեկուլային և օպտիկական ֆիզիկային, մակերևութային, ոչ գծային և մաթեմատիկական ֆիզիկայի բնագավառներին։

## Կենսագրություն
Ա. Իշխանյանը ծնվել է Արցախի Շոշ գյուղում 1960 թվականի մայիսի 18-ին։ Հայրը՝ Միքայել Իշխանյանը, եղել է մաթեմատիկայի դասատու։ 1977-1983 թվականներին ուսանել է Մոսկվայի Ֆիզիկատեխնիկական Ինստիտուտի Աերոֆիզիկայի և տիեզերական տեխնիկայի ֆակուլտետում։ 2004 թվականին Ա. Իշխանյանին շնորհվել է գիտությունների դոկտորի կոչում։ 2006 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից-անդամ։ Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին զբաղվել է զենքի նախագծմամբ և արտադրությամբ։

## Գիտական գործունեության հիմանական ուղղությունները
### Ոլորտներ
* Ատոմական Օպտիկա, Ուսաումնասիրել է ատոմների ցրումը լազերային ճառագայթմամբ։
* Մակերևութային Պլազմոնային Պոլյարիտոններ։
* Ատոմ-Մոլեկուլային փոխակերպումները սառնատոմական Բոզե-Էնշտեյնյան Կոնդենսատներում։
* Մաթեմատիկական Ֆիզիկա։

## Մանկավարժական գործունեություն
Իշխանյանը գիտական աշխատանքը զուգակցում է մանկավարժական գործունեության հետ։ ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի դասախոս է։ Նա հեղինակն է, դասախոսություններ է կարդացել։

## Գիտակազմակերպչական գործունեություն
ՀՀ ԳԱԱ «Մաշտոց» Ճարտարագիտական կենտրոնի գիտքարտուղար (1994-2005 թվականներ), այնուհետև՝ տնօրենի պաշտոնակատար (2005-2007 թվականներ)։
ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի Ֆիզիկաճարտարագիտական լաբորատորիայի վարիչ (2007 թվականից մինչ այժմ)։

## Հասարակական գործունեություն
Աշտարակի 7-րդ դպրոցի հիմնադիրներից է։

2007-2009 թվականներին ակտիվ հասարակական քննարկումներով մշակել է հայեցակարգ արտերկրի բարձր վարկանիշով համալսարաններում ուսանող հայ երիտասարդներին պետական աջակցության ցուցաբերման համար, որի արդյունքում 2009-ին ստեղծվեց «Լույս» հիմնադրամը։

## Մրցանակներ
2016 թվականին Տիգրան Շահվերդյանի և Տիգրան Իշխանյանի հետ միասին արժանացել է ՀՀ նախագահի 2015 թվականի մրցանակի՝ «Քվանտային երկմակարդակ խնդրի անալիտիկ մոդելներ» գիտական հոդվածների շարքի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարատ Օրդյանի հարցազրույցը Արթուր Իշխանյանի հետ «Վերնատուն» հաղորդաշարում (Տեսանյութ)

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Մարգարիտ Աթաբեկյան

**Մարգարիտ Լևոնի Աթաբեկյան** (), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1943 թվականից։ Բանաստեղծ Լևոն Աթաբեկյանի դուստրը, բանաստեղծ Աշոտ Գրաշու կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ 1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետը։ Հետագայում սովորել է նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Այդ տարիներին միաժամանակ աշխատել է ՀամԼԿԵՄ Կենտկոմի մանկապատանեկան գրականությունում որպես խմբագիր։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

1953 թվականին, Մոսկվայում, «Հովհաննես Թումանյանը գրաքննադատ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1956 թվականին Երևանում ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Հովհաննես Թումանյանը գրաքննադատ» մենագրությունը։ Աշխատել է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտում։ Կատարել է մի շարք թարգմանություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աթաբեկյաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ամպեր (չափման միավոր)

**Ամպերը** էլեկտրական հոսանքի ուժի միավոր է, որն այդպես է անվանվել է ի պատիվ Անդրե Մարի Ամպերի

## Ձևակերպումը
*Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։*

Ավելի ուշ՝ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է՝ *1 Ա այն էլեկտրական անփոփող հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1մ երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 -⁷ Ն ազդեցության ուժ։*

## Նշանակումը
* Հայերեն՝ **Ա**
* Անգլերեն՝ **A**

## Տես նաև
* Ամպերաչափություն
* Ամպեր-գալարներ
* Ամպեր-ժամ
* Ամպերի օրենք
* Ամպերմետր

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Արշալույս Բաբայան (գրականագետ)

**Արշալույս Հարությունի Բաբայան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1965), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից։ Բանասեր, թարգմանիչ Արամ Թոփչյանի և դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի մորական տատը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Զանգեզուրի Խդրանց գյուղում։ 1918 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Աստրախան, այնտեղից՝ Բաքու, որտեղ սովորել և 1925 թվականին ավարտել է Բաքվի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 22 հայկական միջնակարգ դպրոցը, 1929 թվականին Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ Այնուհետև վերադարձել է Բաքու և հայոց լեզու և գրականություն դասավանդել Վ. Ի. Լենինի անվան բանֆակում։ 1935 թվականին ընդունվել և 1938 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1937-1938 թվականներին հայ գրականություն է դասախոսել Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հայկական բաժնում, 1938 թվականից՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ 1938-1945 թվականներին եղել է Երևանի Խ. Աբովյանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը, 1939-1951 թվականներին՝ հայ գրականության ամբիոնի վարիչը, 1960-1964 թվականներին՝ ինստիտուտի պրոռեկտորը։ Դասախոսական աշխատանքին զուգընթաց 1944-1948 թվականներին եղել է «Գրական թերթի» խմբագիրը։ 1963 թվականին «Պերճ Պռոշյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

## Ա. Բաբայանի երկերի մատենագրություն
* Հայրենական մեծ պատերազմի շրջանի սովետահայ գրականության մի քանի բնորոշ գծերը, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 171 էջ։
* Չարենցը Հոկտեմբերի երգիչ, Երևան, ՀՍՍՀ Քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, 1958, 37 էջ։
* Պերճ Պռոշյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 335 էջ։
* Չարենցը և Հոկտեմբերը, Երևան, «Հայաստան», 1967, 92 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Արշի

**Արշալույս Մելիքսեթի Բաբայան (Արշի)** (), իրանահայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թավրիզում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Հայկազյան-Թամարյան երկսեռ դպրոցում, ապա սովորել է Թավրիզի թեմական միջնակարգ դպրոցում, ավարտել 1923 թվականին։ Գրել է բանաստեղծություններ, որոնք տպագրվել են իրանահայ և այլ պարբերականներում։ Աշխատակցել է «Արմենուհի», «Երիտասարդ հայուհի», «Լուսաբեր» և այլ պարբերականների։ 1925 թվականին Թավրիզում լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն «Երազ և հուշեր» վերնագրով։ 1938 թվականին Թեհրանում հրատարակել է «Ցեղիս և հողիս հետ» ժողովածուն, 1949 թվականին՝ «Մանկական պարտեզը», 1954 թվականին՝ «Կյանքի անցնող էջերից», իսկ 1955 թվականին՝ «Հայկի և Բելի կռիվը»։

## Ստեղծագործություններ
* Հիմնասիւներ հայրենական։ [Բանաստեղծություններ], 1981։ տիտղթ. (Արշի (Արշալույս Բաբայան))։
* Հայկի և Բէլի կռիւը։ [Բանաստեղծություններ], 1955։ տիտղթ. (Արշալույս Բաբայան (Արշի))։
* Կանաչ արտեր։ Մանկապատ. ոտանուորն. և թատերգութ. (1933-1966, Թաւրիզ-Թեհրան), 1967։ տիտղթ. (Արշի)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իրանահայ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Վալենսիա ՖԱ

**Վալենսիա**, պրոֆեսիոնալ **ֆուտբոլային ակումբ** Վալենսիա քաղաքից։ Այն ստեղծվել է 1919 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս իսպանական Լա Լիգայում։ Ներկայումս թիմը հանդես է գալիս 55,000 հանդիսական տեղավորող «Մեստալյա» մարզադաշտում։

Վալենսիան 6 անգամ դարձել է Իսպանիայի չեմպիոն, վերջին անգամ՝ 2004 թվականին։ Պատմական դասակարգման մեջ Վալենսիան Իսպանիայում զբաղեցնում է 4-րդ տեղը՝ զիջելով Բարսելոնային, Մադրիդի Ռեալին և Բիլբաոյի Ատլետիկին։ 2006-2007 մրցաշրջանից սկսած Վալենսիան Աշխարհի ամենահարուստ թիմերի ցուցակում զբաղեցնում էր 17-րդ տեղը։ Եվրոպայի ամենահեղինակավոր թիմերի դասակարգման մեջ Վալենսիան միշտ գտնվում է լավագույն տասնյակում։ 2002 թվականից Վալենսիան Գ14-ի անդամ է։

## Նվաճումներ
### Ազգային
* **[[Լա Լիգա]]**
: **Հաղթող (6).** 1941–42, 1943–44, 1946–47, 1970–71, 2001–02, 2003–04
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]]**
: **Հաղթող (2).** 1930–31, 1986–87
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ|Իսպանիայի գավաթ]]**
: **Հաղթող (8).** 1941, 1948–49, 1954, 1966–67, 1978–79, 1998–99, 2007–08, 2018-19
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի Սուպերգավաթ|Իսպանիայի սուպերգավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 1999
* **[[Էվա Դուերտայի գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 1949

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ Գավաթակիրների գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 1979–80
* **[[ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա|ՈՒԵՖԱ Գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 2003–04
* **[[Տոնավաճառների գավաթ]]** 
: **Հաղթող (2).** 1961–62, 1962–63
* **[[ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ]]**
: **Հաղթող (2).** 1980, 2004
* **[[ՈՒԵՖԱ Ինտերտոտո գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 1998
* **[[ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա]]**
: **Երկրորդ տեղ (2).** 1999–2000, 2000–01

## Ներկա կազմ
*2019 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ*

  (վարձավճարով Սելտա Վիգոյից)
 
 

 
 13px|Ավագ
 (վարձավճարով Վիլյառեալից)

## Արտաքին հղումներ
* Վալենսիայի պաշտոնական կայքը  

Վալենսիա
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Ավետում

մինի|Ավետման տեսարան XIII դ. 80-ական թթ. Ավետարանից, Կիլիկիայի մանրանկարչական դպրոց
[մինի|300px|<center>''Ավետում'', հեղինակ [Սանդրո Բոտիչելլի:]]
**Ավետում** (; ), ավետարանական պատմություն այն մասին, որ Մարիամ Աստվածածնի մոտ է գալիս Աստծու կողմից ուղարկված Գաբրիել հրեշտակը և ավետում, որ նրանից ծնվելու է Աստծու Որդին՝ մարդկության փրկիչը։ Ավետում է կոչվում նաև այս լուրին նվիրված քրիստոնեական տոնը։ Իրողությունը ավետում է կոչվում, որովհետև ավետել նշանակում է ուրախ լուր հայտնել։

Ավետումը Հայ Առաքելական Եկեղեցու անշարժ տոներից է. այն միշտ տոնվում է ապրիլի 7-ին։

Ապրիլի 7-ին Հայաստանում նշվում է նաև որպես Մայրության և գեղեցկության տոն։ Խորհրդանիշը բրաբիոն ծաղիկն է։ Այդ օրը նշում են Հիսուս Քրիստոսի մկրտության տոն

## Արտաքին հղումներ
* Ավետման մասին lusamut.net կայքում
* Սուրբ Աստվածածնի Ավետման տոնի մասին ter-hambardzum.com կայքում 

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու տոներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ
Գարեգին Խաժակ

thumb|Գարեգին Խաժակ
**Գարեգին Խաժակ (Չաքալյան)** (), հրապարակախոս, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։

Ծնվել է 1867 թվականին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1894 թվականին անցել է Շվեյցարիա՝ Ժնև, հետևել Ժնևի համալսարանի հասարակագիտական բաժնի դասընթացներին։ 1895 թվականին «Դրոշակ»–ի խմբագրության կողմից ուղարկվել է Բալկաններ` քարոզչության։ 1897–1898 թթ. կազմակերպչական առաքելությամբ եղել է Իզմիրում և Եգիպտոսում։ 1898 թվականին ավարտել է Ժնևի համալսարանի հասարակագիտության ֆակուլտետը։ Վերադառնալով Կովկաս, պաշտոնավարել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ 1903 թվականին Կ. Պոլսից անցել է Կովկաս, դասավանդել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, աշխատակցել «Մշակ» թերթին։ 1906 թվականից ՀՅԴ ականավոր գործիչներ Ավետիս Ահարոնյանի (Ղարիբ) և Եղիշե Թոփչյանի հետ խմբագրել է «Հառաջ» և «Ալիք» թերթերը։ 1912 թվականին մեկնել է Կ. Պոլիս, ստանձնել Սամաթիայի ազգային վարժարանի տնօրինությունը, աշխատակցել «Ազատամարտ» թերթին։ Սպանվել է թուրք ջարդարարների կողմից 1915 թվականի Հայոց Մեծ եղեռնի օրերին։

Ժամանակի պարբերական մամուլում տպագրել է հրապարակախոսական հոդվածներ։ Առանձին գրքերով լույս է ընծայել՝ «Ժողովրդի բանաստեղծ Գամառ-Քաթիպան», «Հարկերը Տաճկաստանում», «Հայկական շարժման պատճառները», «Ինչ է ազգությունը» (Կ. Պոլիս, 1912), «Տառապանքի գիշերը», «Հին արևելք» (1914) և այլն։ Զոհվել է եղեռնի օրերին։

Գարեգին Խաժակը գտնում էր, որ հայերի համար, որոնք դեռ չեն լուծել ազգային հարցը, դասակարգային պայքարը վաղաժամ է, որ յուրաքանչյուր ազգի բանվոր դասակարգ պետք է հետևի իր ազգային շահերին։ Գարեգին Խաժակի դեմ հրապարակախոսական ելույթներ են ունեցել հայ մարքսիստներ Ստեփան Շահումյանը, Սարգիս Կասյանը և ուրիշներ։

## Գրականություն
* Անանիկյան Բ. Հ., Դաշնակցության գաղափարական-քաղաքական կրախը, Ե., 1974:

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Դնեստր

**Դնեստր** (, , , ), գետ Ուկրաինայում և Մոլդովայում (մասամբ երկու պետությունների սահմանով)։ Սկիզբ է առնում Կարպատների հյուսիսային լանջերից, թափվում Սև ծովի Դնեստրի լիմանը։ Երկարությունը 1352 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 72 100 կմ²։ Միջին հոսանքում ջրի միջին ծախսը 310 մ³/վրկ. է։ Գետի տարեկան հոսքի ծավալը կազմում է 10,2 կմ³: Միջին թեքությունը 0,56 մ/կմ է։ Գետի լայնությունը ստորին հոսանքում հասնում է 200 մետրի, միջին խորությունը՝ 4-8 մետրի, առավելագույն խորությունը՝ 10-16 մետրի։ Հոսքի արագությունը միջին հոսանքում 1-1,5 մ/վրկ. է, ստորին հոսանքում՝ 0,5 մ/վրկ., գետաբերանային հատվածում՝ դրանից էլ պակաս։

Ափերին գտնվող առավել կարևոր քաղաքները՝ Մոգիլյով-Պոդոլսկի, Սորոկի, Ռիբնիցա, Բենդեր, Տիրասպոլ։

Գետի վրա կառուցվել են երկու խոշոր ջրամբար, որոնցից Դնեստրյանն ընկած է Ոիկրաինայի, Դուբոսարյանը՝ Մոլդովայի տարածքում։

Դնեստրի ջրերով աշխատում են հետևյալ խոշոր ջրէկերը.
* Դնեստրի ջրէկ — Ոիկրաինայի Նովոդնեստրովսկ քաղաքի մոտ, 702 մեգավատտ
* Դնեստրի ջրէկ-2 — Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Նագորյանի գյուղի մոտ, 40,8 մեգավատտ
* Դնեստրի ГАЭС — Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ռասկոպինցի գյուղի մոտ — առաջին հերթը՝ (3×ГА) 972 մեգավատտ/ 1248 մեգավատտ (պոմպային), նախագծված է (7×ГА)՝ 2268 մեգավատտ/2912 մեգավատտ
* Դուբոսարյան ջրէկ - Մոլդովայում՝ Մերձդնեստրյան Հանրապետության Դուբոսարի քաղաքի մոտ, 48 մեգավատտ

## Անվանում
Հին հույները գետն անվանել են *Տիրաս*։ Ենթադրում են, որ անվանումն ունի սկյութական ծագում. առաջացել է «արագ» նշանակող բառից։ Բյուզանդական աղբյուրներում հիշատակվում է *Դանաստրուս* անունով։ Որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ անվանման հիմքում ընկած է իրանական լեզուներում «գետ» նշանակող *դանու* բառը. հին իրաներեն *Dānu nazdya*, ինչը նշանակել է «սահմանային գետ»։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ Դնեպրի և Դնեստրի անուններն առաջացել են կելտերեն *don* («ջուր») բառից, համապատասխանաբար՝ *don-ieper* և *don-iester* — «վերևի գետ» և «ներքևի գետ»։ Որոշ ուսումնասիրողներ էլ Դնեստրի անունը կապում են սկյութա-սարմատական «*stūra» — «մեծ» բառի հետ, այսինքն՝ Մեծ գետ (Մեծ ջուր)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
*   в исполнении Надежды Чепраги

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Մոլդովայի գետեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Աթանաս Կոստանդնուպոլսեցի

**Աթանաս Կոստանդնուպոլսեցի** (), հայ մատենագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մխիթար Սեբաստացու այնտեղ գտնվելու տարիներին աշակերտել է նրան։ Սկզբում եղել է Հովհաննես Կոլոտ պատրիարքի քարտուղարը։ Հետագայում Հռոմի կողմից նրան տրվել է լիազորություններ Կ. Պոլսի հայերի մեջ քարոզչական աշխատանք կատարելու համար։ Ապրել է Վենետիկում և Հռոմում, սովորել իտալերեն և լատիներեն։ Թողել է գիտական, կրոնական երկեր, տաղեր, նամակներ, որոնցից են՝ *«Համառօտ քերականութիւն արարեալ իտալական, հայկական և տաճկական լեզուաւ»* (Վենետիկ, 1774), «Ծառ կենաց» (1750, 1781) և այլն։ Մեզ հասել են նրանից մի քանի կրոնական տաղեր, հորդորակներ, որոնք պահպանվել են Վիեննայի Մխիթարյանների մատենադարանում։ Նամակներից լույս է ընծայել Ղ. Տայանը *«Մայր դիւան Մխիթարեանց Վենետկոյ ի ս. Ղազար 1707-1773»* ժողովածուում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Գիլգամեշ արքա

**Գիլգամեշ** (, ոչ թե , *Gilgameš*, բնօրինակը` *Bilgamesh*- թարգմանաբար` «Նախահայրը երիտասարդ է» (*Bil.ga* «նախահայր», «տարեց» և *Mes/Mesh3* «երիտասարդ տղա»)), ըստ շումերական արքայացանկի, Ուրուկ քաղաքի 5-րդ արքա։ Հաջորդել է Դումուզ արքային և թագավորել մ.թ.ա. 2652-ից մինչև 2602 թ.։ Գիլգամեշը Լուգալբանդա արքայի և Նինսուն դիցուհու որդին էր։ Նա նկարագրվում է որպես մեկ երրորդով մարդ, իսկ երկու երրորդով աստված։

Գիլգամեշը հայտնի է հատկապես Գիլգամեշիի էպոսից։ Այս էպոսը կազմված է առասպելական հերոսապատումներից, որոնցում գլխավոր դերակատարն է Գիլգամեշը։ Այս պատմությունները դարեր շարունակ փոխանցվել են բանավոր կերպով, իսկ հետագայում գրի են առնվել սեպագրերով։ Այս էպոսի վերջնական տարբերակը հավանաբար ստեղծվել է մ.թ.ա. 12-րդ դարում։

Ըստ առասպելի, Գիլգամեշը պարտության է մատնել Ագգային՝ Քիշի արքային, և դրանով վերջ տվել Շումերի վրա Քիշի տիրակալությանը։ Սակայն ըստ պատմական տվյալների, ոչ թե Ուրուկն է պարտության մատնել Քիշին, այլ այն ժամանակ հզոր Ուր քաղաքը։

Էպոսի 11-րդ վահանակը պատմում է Գիլգամեշի դեպի հյուսիս՝ աստվածների երկիր ճանապարհորդության մասին։ Այդ երկիրը լեռնային է (Մինչդեռ Շումերը և հարակից երկրները դաշտավայր են) և գտնվում է Եփրատ գետի ափին։ Ժամանակին այդ երկրում է փրկվել Ութնապիշտի անունով մարդը, ում տապանը հասել էր Նացիր կոչված լեռան մոտ։ Որոշ մեկնաբաններ համարում են, որ խոսքը Հայկական լեռնաշխարհի մասին է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շումերական գրականություն
Կատեգորիա:Ուրուկի արքաներ
Կատեգորիա:Միջագետքի աստվածություն
Ալեքսանդր Ալեքսանդրյան

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրի Ալեքսանդրյան** (), հայ կոմպոզիտոր, երաժիշտ, երաժշտական գործիչ, թառահար։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշիում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը։ 1902 թվականին եղել է Գ. Սյունիի ժողովրդական գործիքների անսամբլի թառահարը, այնուհետև՝ ժողովրդական անսամբլների ղեկավարը։ 1921 թվականին տեղափոխվել է Երևան և աշխատել Երևանի քաղաքային աշխատավորական ակումբի ժողովրդական ինքնագործունեության բաժնում։ Այստեղ կազմակերպել է ժողովրդական գործիքների անսամբլ և սկսել համերգներ տալ։ 1930-1936 թվականներին աշխատել է Երևանի կոնսերվատորիայում, որպես արևելյան գործիքների ամբիոնի վարիչ, 1938 թվականից՝ Հայաստանի երգի-պարի անսամբլում որպես գործիքային խմբի ղեկավար։

Մշակել է ժողովրդական մի շարք երգեր։
Երգեր՝
* «Հոյ իմ նազանի յարը»
* «Մոկաց հարսներ»
* «Ես պուճուր եմ, ոսկե ջուր եմ»

Պարեղանակներ՝
* «Դիլիջան»
* «Զույգ սև աչեր»
* «Զուլեյկայի պարը»
* «Նազելի»
* «Նաիրյան աղջկա պարը»
* «Սևանի»
* «Նունե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Սիմոն Ալաջալով

**Սիմոն Հովհաննեսի Ալաջալով (Ալաջալյան)** (), հայ թատերական նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Ռոստովում։ 1920 թվականին ընդունվել է Նոր Նախիջևանի Գեղարվեստական ուսումնարանը, որտեղ աշակերտել է Մարտիրոս Սարյանին և Ստեփան Աղաջանյանին։ 1924 թվականին եկել է Երևան, որպես նկարիչ ձևավորող աշխատել Երևանի պետական առաջին թատրոնում, ռեժիսորներ Ա. Բուրջալյանի և Լևոն Քալանթարի հետ։ Այդ թատրոնում ձևավորել է «Առավոտից մինչև կես գիշեր», «Տարտյուֆ», «Ռևիզոր», «Պատվի համար», «Պարտիզպանի շունը», «Թույն», «Օթելլո», «Չար ոգի», «Եկամտավոր պաշտոն», «Մորգանի խնամին», «Տրիլբի», «Պաղտասար աղբար» և այլ բեմադրություններ։

1927 թվականին մեկնել է Մոսկվա, մինչև 1931 թվականը սովորել բարձրագույն նկարչական ուսումնարանում։ Այդ տարիներին նրա ձևավորումով Մոսկվայում Ռ. Ստուդիայում բեմադրվել են «Խաթաբալան» և «Ատամնաբույժն արևելյանը»։ Այնուհետև աշխատել է Մոսկվայի և խորհրդային այլ քաղաքների թատրոններում, պահպանելով սերտ կապը Հայաստանի հետ։ 1933 թվականին նրա ձևավորմամբ է բեմադրվել «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները» Գաբրիել Սունդուկյանի թատրոնում։ Ձևավորել է նաև Երևանի այլ թատրոնների մի քանի բեմադրություններ։ 1962 թվականին ծննդյան 60-ամյակի առթիվ Երևանում կազմակերպվել է նրա նկարների մեծ ցուցահանդես։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ