Երևութականություն

**Երևութականություն** կամ **դոկետիզմ** ( – թվում եմ բառից), I դարից սկիզբ առած հերետիկոսական ուսմունք, ըստ որի, Հիսուս Քրիստոսի Մարդեղությունը և չարչարանքներն իրական չեն, այլ՝ երևութական, թվացյալ, «առ աչօք», իսկ Քրիստոսն անմարմին էակ է:

## Ուսմունք
Երևութականության վարդապետությունը շարադրում և այն գնոստիկյան աղանդ է համարում Հիպպոլիտոս Բոստրացին (մահ. 235) «Ընդդեմ հերձվածների» երկում (8, 8–11): Ուսմունքի հիմքում ընկած են մի շարք հեթանոսական պատկերացումներ Աստծո և նյութական աշխարհի մասին: Երևութականությունն արմատացել է հատկապես գնոստիկյանների ուսմունքներում:

Ըստ երևութականների, Քրիստոսն իրականում չի խաչվել և մեռել, այլ հրաշքով ազատվել է, իսկ նրա փոխարեն խաչվել է Հուդա Իսկարիովտացին կամ Սիմոն Կյուրենացին, որին Քրիստոսն իր պատկերն էր տվել, իսկ ինքը նրա պատկերով կանգնած էր խաչի մոտ: Ըստ գնոստիկյան մի ուղղության, Գերագույն հայրը հրեաների աստծուն գահընկեց անելու, չար մարդկանց ու չար ոգիներին ոչնչացնելու և բարի մարդկանց փրկելու համար ուղարկում է փրկիչ Քրիստոսին, որը երևան է գալիս Հիսուսի մեջ որպես մարդ՝ երևութաբար, առանց ծնվելու և մարմնական կերպարանք ստանալու: Դրանով նրանք ուրանում էին Քրիստոսի Մարդեղությունը, նրան վերագրում գերմարդկային բնություն և երևութական մարմին:

Երևութականությանն առավել բնորոշ է եղել գնոստիկյան Վալենտինի (Վաղենտինոս) և նրա դպրոցի ուսմունքին: Ըստ Վալենտինի, Քրիստոսը մարմին է ընդունել միայն տեսանելի դառնալու համար. նա Մարիամի միջով անցել է ինչպես ջուրը խողովակի միջով, առանց նյութի հետ առնչվելու կամ նրանով պղծվելու: Հետևաբար Քրիստոսի ամբողջ երկրային գոյությունը՝ ծնունդը, կյանքը, չարչարանքները, խաչելությունն ու մահը, միայն երևութական է և ոչ իրական: Հետագա եկեղեցական հայրերը, այդ թվում՝ հայ, քննադատելով քրիստոնյա երևութականներին, հաճախ համեմատության եզրեր են մատնանշել նրանց և հատկապես Վալենտինի ուսմունքների միջև:

## Այլ ուղղություններ
Պավլիկյանները ևս կրել են երևութական գաղափարներ: Ինչպես գնոստիկյանները, նրանք ևս չեն ընդունել, որ Քրիստոսը մարմին է առել Մարիամից, այլ իր հետ երկնքից բերած մարմնով, ինչպես ջուրը խողովակի, անցել է Կույս Մարիամի միջով: Երևութականությունը, լինելով գնոստիկյան երևույթ, հետագայում զանազան ձևերով հանդես է եկել քրիստոնեական աղանդավորների ուսմունքներում: Քրիստոսաբանության մեջ Տիրոջ Մարդեղության որևէ թերի կամ ոչ իրական խոստովանություն անխուսափելիորեն հանգեցրել է երևութական ծայրահեղությունների, որոնց դրսևորումներից են Եվտիքեսի (տես Եվտիքականություն) և հուլիանոսականների վարդապետությունները:

6-8-րդ դարերում երևութականությունն աշխուժացել է հուլիանոսականների շնորհիվ, Հայաստանում տարածվել է 7-8-րդ դարերում և կոչվել «Մայրագոմեցու աղանդ» (հուլիանոսականության հայ հետևորդ Սարգիս Մայրագոմեցու անունով): Հայ եկեղեցին սուր պայքար է ծավալել երևութականության դեմ: Մանազկերտի եկեղեցական ժողովում (726) դատապարտել է Հայաստանում նրա դրսևորումներից մեկը՝ հուլիանոսականությունը: Երևութականության դեմ առանձին աշխատություններով հանդես են եկել Թեոդորոս Քռթենավորը, Հովհաննես Գ Օձնեցին, Խոսրովիկ Թարգմանիչը:

Ավելի ուշ՝ 12-րդ դարում, Հայաստանում երևութականների գոյության մասին փաստել է Ներսես Շնորհալին: Հայոց կաթողիկոսը, խոսելով երևութական աղանդավորների մասին, նրանց ուսմունքի մի շարք կետեր նմանեցրել է Եվտիքեսի, Ապողինարիոսի, մանիքեցիների, գնոստիկյան Վալենտինի երևութական գաղափարներին:

## Տես նաև
* Աստվածաբանական-դավանաբանական գրականություն

## Գրականություն
* 
* Алексей Фёдорович Лосев, История античной философии в конспективном изложении, М., 1998
* Николай Васильевич Покровский Докетизм // Православная богословская энциклопедия. Том 4. Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» за 1903 г.
* Михаил Эммануилович Поснов, История христианской церкви (до разделения Церквей — 1054 г.) Первое, сокращенное издание: София, 1937. Второе в изд-ве «Жизнь с Богом», полное: Брюссель, 1964. Репринт: Брюссель, ЖсБ, 1988.
* Ronnie Goldstein, Guy Stroumsa, *The Greek and Jewish Origins of Docetism: A New Proposal*, in *Zeitschrift für Antikes Christentum*, т. 10, № 3, июнь 2007, стр. 423—441
* Guy Stroumsa, *Le rire du Christ. Essais sur le christianisme antique*, Bayard, 2006, см. текст
* Bauer W., Paulsen H. Die Briefe des Ignatius von Antiochia und der Brief des Polykarp von Smyrna. Tub., 1985
* Darrell D. Hannah, *The Ascension of Isaiah and Docetic Christology*, в *Vigiliae Christianae*, Т. 53, № 2, май 1999, стр. 165—196
* A.K.M. Adam, *Docetism, Kasemann, and Christology*, в *Scottish Journal of Theology*, Т. 49, № 4, 1996, стр. 391—410
* Norbert Brox, *Doketismus, eine Problemanzeige*, в *Zeitschrift für Antikes Christentum*, № 95, 1984, стр. 301—314
* Jerry W. McCant, *The Gospel of Peter: Docetism Reconsidered*, в *New Testament Studies*, Т. 30, № 2, 1984, стр. 258—273
* Edwin Yamauchi, *The Crucifixion and Docetic Christology*, в *Concordia Theological Quarterly*, № 46, 1982, стр. 1-20
* Michael Slusser, *Docetism : A Historical Definition*, в *Second Century*, Т.1, № 3, 1981, стр. 163—172
* J.N.D. Kelly, *Early Christian Doctrines*, HarperCollins, 1978, стр. 141—142
* Winrich Löhr, Josef van Ess, Art. *Doketismus I. Christentum II. Islam*. In: RGG, 4. Aufl., Bd. 2.
* Peter Weigandt, *Der Doketismus im Urchristentum und in der theologischen Entwicklung des zweiten Jahrhunderts*. 2 Bde., Diss. Heidelberg 1961
* Slusser M. Docetism: A Historical Definition // The Second Century: J. of Early Christian Stud. 1981. Vol. 1. P. 163—172
* Ulrich B. Müller, *Die Menschwerdung des Gottessohnes. Frühchristliche Inkarnationsvorstellungen und die Anfänge des Doketismus*. Stuttgarter Bibelstudien 140. Verl. Kath. Bibelwerk, Stuttgart 1990 ISBN 3-460-04401-2
* Wolfram Uebele, *«Viele Verführer sind in die Welt ausgegangen». Die Gegner in den Briefen des Ignatius von Antiochien und in den Johannesbriefen*. BWANT 151. Kohlhammer, Stuttgart/Berlin/Köln 2001 ISBN 3-17-016725-1
* Benjamin Walker, *Gnosis. Vom Wissen göttlicher Geheimnisse*. Diederichs, München 1992 ISBN 3-424-01126-6

Կատեգորիա:Գնոստիկյան աղանդներ
Կատեգորիա:Հերետիկոսություն