open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դմիտրի Բիկով

**Դմիտրի Լվովիչ Բիկով** (, ), ռուս բանաստեղծ, գրող, լրագրող, կինոքննադատ, սցենարիստ։ Միխայիլ Եֆրեմովի հետ թողարկել է «Гражданин поэт», «Господин хороший» ծրագրերը։

Ծնվել է հրեական ծագման ծնողների ընտանիքում, դաստիարակվել է ուսուցչուհի մոր կողմից։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետը։ Դասավանդում է մոսկովյան դպրոցներում։

Մայակովսկու, Պաստեռնակի մասին կենսագրական գրքերի հեղինակ է, մի շարք հեղինակավոր գրական մրցանակների դափնեկիր։

2013 թվականին հրատարակել է «Երանություն» բանաստեղծությունների ժողովածուն։

Ունի ընդդիմադիր հայացքներ։ ԽՍՀՄ համակիր է։ Ընդդիմության համակարգող խորհրդի անդամ է, հանդես է եկել ցույցերում։

## Հակահայ արտահայտություններ
Ստեղծագործություններում և հանրային ելույթներում կայսերապաշտական դիրքերից հանդես է գալիս հակահայ արտահայտություններով ու արցախյան շարժման կտրուկ քննադատությամբ։ Ըստ նրա, "ԽՍՀՄ փլուզումը 1988-ին կարելի էր կանխարգելել, եթե Լեռնային Ղարաբաղում գլուխ բարձրացրած քարանձավային ազգայնականությունը ժամանակին լռեցվեր":

"Կվարտալ" վեպում Բիկովի հերոսը ասում է․ "Երկար կյանքն ինձ սովորեցրել է, որ հայերի բողոքներին, որոնք միշտ շատ արցունքոտ են, պետք է հավատալ մեծ զգուշավորությամբ"։ "Բուլատ Օկուջավա" գրքում Բիկովն անհաջող փորձ է անում ապացուցել Օկուջավայի հրեական ծագումը և նշում, որ նրա մոր հայկական ծագումը հիասթափեցնում է և հրեաներին, և հակասեմականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բիկովը www.sobesednik.ruում 
* Բիկովը «Эхо Москвы»ում

Կատեգորիա:21-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:«Մեծ գիրք» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Պորտալ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Հակահայկականությունը Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Ռաֆիկ Առստամյան

**Ռաֆիկ Առստամյան** (21 հոկտեմբերի, 1952, Մինգեչաուր&nbsp;-&nbsp;12 մարտի, 1992, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Առստամյանը ծնվել է 1952 թ. հոկտեմբերի 21-ին Մինգեչաուր քաղաքում։ 1966 թ. մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով ընտանիքով տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։ 1968 թ. ավարտել է թիվ 3 միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել «Ռոսիա» կինոթատրոնում որպես կինոմեխանիկ, իսկ 1978 թ. տեղափոխվել էլեկտրատեխնիկական գործարան։ Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից էր։ Մասնակցել է Քարին տակ, Կրկժան, Դահրազ և շատ այլ գյուղերի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. մարտի 12-ին Ասկերան-Աղդամ հատվածում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 12 մահեր
Կատեգորիա:Մինգեչաուր քաղաքում ծնվածներ
Պորտ Արթուր

**Պորտ Արթուր** (), քաղաք Ջեֆերսոն քաղաքի մերձակայքում, Տեխաս նահանգ։ 2000 թ. տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 57 755 մարդ։

## Պատմություն եւ աշխարհագրություն
Պորտ Արթուրը գտնվում է Սաբին-լեյկ լճի արևմտյան ափին։ Նեչես գետի կամուրջը միացնում է Պորտ Արթուրը Բրիջ Սիթիի հետ. Պորտ Արթուրը կառուցվել է Արթուր Ստիլուելի կողմից XIX դարի վերջում։ Կար ժամանակ, երբ քաղաքը աշխարհի նավթային կենտրոններից էր։
1940 թ. սկսվում է աֆրոամերիկացիների ներհոսքը, որոնք Պորտ Արթուր եկել են հարևան քաղաքներից։ Դա տարավ նրան, որ սպիտակամորթները սկսեցին հեռանալ քաղաքից։ 1950-ականների վերջում քաղաքը բաժանվեց և աֆրոամերիկացիները ստիպված էին տեղափոխվել քաղաքի արևմտյան մաս։ Այնտեղ քաղաքապետարանի կողմից կառուցվել էր Քարվեր Տերրաս համալիրը չունևոր աֆրոամերիկացիների համար։ 1970-ական թվականներին արդեն աֆրոամերիկացիները կարող էին տներ կառուցել երկաթուղու մյուս կողմում և շատ սևամորթ ընտանիքներ տեղափոխվեցին երկրի այլ մասեր։ 2006 թ. տվյալներով երկրի տարածքի 60%-ը զբաղեցնում են աֆրոամերիկացիները։

## Հայտնի անձինք
Պորտ Արթուրի հայտնի ծնունդների մեջ են մտնում.
* Ջորջ Բեյլի — դերասան,
* Սթիվեն Ջեքսոն — բասկետբոլիստ «Շարլոթ Բոբկետս»,
* Ջիմի Ջոնսոն — մարզիչ «Dallas Cowboys»,
* Ջենիս Ջոպլին — երգչուհի,
* Էվելին Քեյս — դերասանուհի,
* Ռոբերտ Ռոուշենբերգ — նկարիչ.

Քաղաքից ոչ հեռու է գտնվում Փլեժեր-Այլենդը — մշակութային կղզի, որը գրունտից ստեղծվել է 1899-1908 թվականներին։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեխասի քաղաքներ
Կենացջուր (աղբյուր)

**Կենացջուր**, աղբյուր Հայաստանի Լոռու մարզում` Արքայանիստ լեռան հյուսիսարևելյան լանջին, Կաճաճկուտ գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի ջրագրություն
Կենգերի (գետ)

**Կենգերի**, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սառցալի լեռան հյուսիսային լանջերից և Ջերմուկ քաղաքից 6 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր

**Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր**, առաջնային պայթուցիկ նյութեր, քիմիական միացություններ, որոնք հարվածից, շփումից կամ կրակից հեշտությամբ պայթում են՝ անջատելով երկրորդային (փշրտող) պայթուցիկ նյութերում դետոնացում (անդրպայթյուն) հարուցելու համար բավարար Էներգիա։ Կարևորագույններն են՝ շառաչող սնդիկը, կապարի ազիդն ու եռնիտրոռեզորցինատը, տետրազենը։ Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր են նաև ծանր մետաղների ազիդներն ու ֆուլմինատները (շառաչող թթվի աղերը), օրգանական ազիդներն ու գերօքսիդները, տետրազոլի ու տետրազենի ածանցյալները և այլն։ Օգտագործվում են ռազմական տեխնիկայում և պայթեցման գործում՝ պատիճ-դետոնատորներն ու Էլեկտրադետոնատորները լիցքավորելու, իսկ օքսիդիչների ու այրվող նյութերի հետ խառնված՝ պատիճ-բոցավառիչները լիցքավորելու համար։ Պայթունավտանգության պատճառով հարուցիչ պայթուցիկ նյութերը փոխադրում են պատրաստի արտադրանքի (պատիճների) ձևով։

Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Հնարավոր տեղափոխություններ

**Հնարավոր տեղափոխություններ**, տարրական (անվերջ փոքր) տեղափոխություններ, որոնք կարող են կատարել մեխանիկական համակարգի կետերը ժամանակի տվյալ պահին զբաղեցրած դիրքից՝ առանց խախտելու համակարգին կիրառված կապերը։ Հնարավոր տեղափոխությունները զուտ երկրաչափական հասկացություններ են, կախված չեն ազդող ուժերից և որոշվում են միայն համակարգին կիրառված կապերով։ Հնարավոր տեղափոխությունները մտցվում են որպես այդ կապերի բնութագրեր և ցույց են տալիս, թե կիրառված կապերի առկայությամբ համակարգի կետերի որ տեղափոխություններն են հնարավոր։ Օրինակ, եթե կետի համար կապը որևէ մակերևույթ է, և կետը ժամանակի տվյալ պահին գտնվում է այդ մակերևույթի վրա՝ M դիրքում, ապա կետի հնարավոր տեղափոխությունները այդ պահին կլինեն ds երկարության տարրական հատվածները (վեկտորները), որոնք ուղղված են M կետից մակերևույթին տարված շոշափողներով։ Ցանկացած այլ ուղղությամբ տեղափոխությունները հնարավոր տեղափոխություններ չեն լինի, քանի որ այդ դեպքում կապը կխախտվի (կետը չի մնա մակերևույթի վրա)։ Եթե կապը ժամանակի ընթացքում չի փոփոխվում, ապա M դիրքից շարժվող կետի ds իրական տարրական տեղափոխությունը համընկնում է հնարավոր տեղափոխություններից որևէ մեկի հետ։ Հնարավոր տեղափոխություններ հասկացությունից օգտվում են մեխանիկական համակարգի հավասարակշռության պայմանները և շարժման հավասարումները որոշելու, ինչպես նաև համակարգի ազատության աստիճանների թիվը գտնելու համար։

## Տես նաև
* Դ'Ալամբերի սկզբունք

Կատեգորիա:Տեսական մեխանիկա
Կատեգորիա:Դինամիկ համակարգեր
Պատվանդան

**Պատվանդան**, հիմք, որի վրա կանգնեցվում է արձան (արձանախումբ, կիսանդրի) կամ սկահակ, սյուն, կոթող և այլն։ Պատվանդանները լինում են տարբեր ձևերի՝ երկրաչափորեն կանոնավոր (սովորաբար ճարտարապետական օրդերների տարրերի կիրառումով, հաճախ զարդարված հարթաքանդակներով) կամ ոչ կանոնավոր (օրինակ, բնական, անմշակ քարից)։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Արձաններ
Սերգեյ Առստամյան

**Սերգեյ Առստամյան** (6 դեկտեմբերի, 1965, Հաթերք, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;5 հունվարի, 1993, Ղուբաթլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Առստամյանը ծնվել է 1965 թ. դեկտեմբերի 6-ին Մարտակերտի շրջանի Հաթերք գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Սարսանգի հիդրոհանգույցում։ Մասնակցել է ԼՂՀ տարածքային ամբողջականության պաշտպանության համար մղված մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. հունվարի 5-ին Ղուբաթլվում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Հաթերքի գերեզմանատանը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 5 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հաթերք գյուղում ծնվածներ
Հարավային Հիդրա

մինի
**Հարավային Հիդրա** (), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։ Գտնվում է Օկտանտ, Տուկան, էրիդան, Ժամացույց, Սեղանասար, Ցանց, Ոսկե ձկնիկ, Ճանճ համաստեղությունների միջև։ Հարավային Հիդրան միջին լայնություններից չի երևում։
Հարախոնք

**Հարախոնք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում։ 1909 թվականին ուներ 40 ընտանիք հայբնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Աղետից փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Մուշի գավառի բնակավայրեր
Ալեքսանդր Հարությունով

**Ալեքսանդր Իվանի Հարությունով** (), հայ խորհրդային նյարդավիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1944), պրոֆեսոր (1945), Ուկրաինայի ԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱԱ իսկական անդամ (1967), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1904 թվականի հունվարի 3-ին Երևանում։ 1929 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, 1941-1944 թվականներին եղել է տարբեր ռազմաճակատների գլխավոր վիրաբույժ, 1944-1945 թվականներին՝ խորհրդային բանակի ռազմա-սանիտարական գլխավոր վարչության ավագ վիրաբույժ-խորհրդատու։ 1945 թվականից ղեկավարել է Կիևի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի նյարդավիրաբուժության ամբիոնը։ 1950 թվականից Ուկրաինայի ՄԱՀ նյարդավիրաբուժության ԴՀԻ-ի, 1964 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԲԴԱ Ն. Ն. Բուրդենկոյի անվան նյարդավիրաբուժության ԴՀԻ-ի տնօրեն, 1965 թվականին՝ նաև Բժիշկների կատարելագործման կենտրոնական ինստիտուտի նյարդավիրաբուժության ամբիոնի վարիչ։ 1965 թվականին ընտրվել է Նյարդավիրաբույժների համաշխարհային միության առաջին փոխնախագահ, իսկ 1969 թվականին՝ պատվավոր նախագահ։

Եղել է Նյարդավիրաբույժների համամիութենական միության նախագահը, ինչպես նաև «Նյարդային համակարգի հիվանդությունների վիրաբուժական ախտաբանություն» համամիութենական կոմիտեի նախագահը, Չեխոսլովակիայի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Հարավսլավիայի, Լիտվայի, Էստոնիայի նյարդավիրաբույժների միության պատվավոր անդամ։  ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Մահացել է 1975 թվականի հունիսի 5-ին Մոսկվայում։

## Գիտական աշխատանքներ
Հարությունովի գիտական աշխատանքները նվիրված են նյարդային համակարգի ուռուցքների վիրահատական բուժման հարցերին։ Հարությունովը մշակել է գլխուղեղի անոթների անևրիզմների և արյունազեղումային կաթվածների բուժման, ռազմական և խաղաղ ժամանակաշրջանների նյարդատրավմատոլոգիայի հարցերը։

* Туберкуломы головного мозга (1959)
* Опухоли головного и спинного мозга (1963)
* Тотальная церебральная ангиография (1971)

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։ Հարությունովը եղել է Նյարդավիրաբույժների համամիութենական գիտական ընկերության նախագահ, Նյարդավիրաբույժների համաշխարհային ֆեդերացիայի պատվավոր նախագահ, Չեխոսլովակիայի բժշկական ընկերության պատվավոր անդամ, ԱՄՆ-ի, Հարավսլավիայի և այլ երկրների նյարդավիրաբույժների գիտական ընկերության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդավիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Հարակից նստեցում

**Հարակից նստեցում**, անլուծելի նյութի՝ կրողի առաջացման ընթացքում լուծելի նյութերի կլանվելը և նստվածքի հետլուծույթից անջատվելը։ Դա կիրառում են աղերի լուծույթները մաքրելու և լուծույթում հետքային քանակներով պարունակվող նյութերն անջատելու և խտացնելու նպատակով։ Առանձին դեպքերում նման միջոցով կարելի է անջատել և որոշել մինչև 10^{-10} - 10^{-12} գ-իոն/լ կոնցենտրացիայի միկրոխառնուրդները։ Հատկապես լավ է ընթանում, եթե կրողը առաջանում է խիստ զարգացած մակերևույթ ունեցող նստվածքի ձևով։ Հաճախ օգտագործվող կրողներն են Fe (OH)_3, Al (OH)_3, CdS, HgS, CuS PbS, BaSO_4, Ca_3 (PO_4)_2, (\beta-նավթոլը, օքսիքինոլինը, կուպֆերոնը և այլն)։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Հարավային Օրկնեյան կղզիներ

**Հարավային Օրկնեյան կղզիներ** (South Orkney Islands), կղզիների խումբ Ատլանտյան օվկիանոսի հարավարևմտյան մասում, Անտարկտիդայում։ Բաղկացած են 4 մեծ և 40 մանր կղզիներից։ Տարածությունը 621 կմ² է, բարձրությունը՝ մինչև 1266 մ։ Մեծ մասը ծածկված է ձյունով և սառույցով։ Փոկերի և ծովառյուծների մակաղատեղի է, հարուստ է ծովային թռչուններով։ Հայտնագործվել է 1821 թվականին։ Հարավային Օրկնեյան կղզիների վրա հիմնված է արգենտինական (Օրկադես, 1903 թվականից) և մեծ բրիտանական գիտական երեք կայան։ Կա կետորսություն։

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վիճելի տարածքներ
Հիմնատակ

մինի|Հիմնատակ
**Հիմնատակ** կառույցների, կառույցի բեռնվածքներն անմիջականորեն կրող ապարների զանգված։ Հիմնատակ կարող է լինել բնական, եթե հիմքի հատակը հենվում է նախապես չամրացված բնական գրունտի վրա, և արհեստական, երբ թույլ գրունտի դեպքում վերջինս ինչ-որ եղանակով ամրացվում կամ խտացվում է։ Հիմնատակի նկատմամբ հիմնական պահանջ է՝ երկրաբանական պրոցեսների և սեյսմիկ ներգործությունների նկատմամբ գրունտի զանգվածի ընդհանուր կայունության ապահովումը։ Հիմնատակի հնարավոր դեֆորմացիան չպետք է գերազանցի կառույցի ընդունված կոնստրուկցիայի համար թույլատրելի դեֆորմացիան և դրա շահագործման պայմանները։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Հարականջագեղձի բորբոքում

**Հարականջագեղձի բորբոքում**, հարականջային թքագեղձի բորբոքում։ Լինում է ոչ համաճարակային և համաճարակային։

Սուր, ոչ համաճարակայինը նկատվում է վարակիչ հիվանդություններից (տիֆ, դիզենտերիա) և ծանր վիրահատումներից հետո։ Առաջանում է նաև տեղական պատճառներից, թքաքարերի, թքածորանների մեջ օտար մարմինների առկայության, թքագեղձի հարակից հյուսվածքների բորբոքային պրոցեսների, վնասվածքների, բերանաբորբերի դեպքերում։ Հիվանդությունն սկսվում է գեղձի ցավերով, ուռածությամբ, պնդացմամբ, բերանի չորության զգացումով։ Նկատվում է ստորին ծնոտի շարժումների սահմանափակում, ջերմության բարձրացում՝ 38-ից 39&nbsp;°C։ Հնարավոր բարդությունները, թարախակույտի առաջացում, գեղձի մեռուկացում, դիմային նյարդի բորբոքում, թքային խուղակներ։ Երբեմն հիվանդության ընթացքը կարող է վերածվել քրոնիկականի։ Բուժումը չգրգռող դիետա, մեծ այտուցների դեպքում 1-2-րդ օրը նշանակում են 0,1%-անոց ատրոպինի լուծույթ (թքահոսությունը պակասեցնելու նպատակով), ՈԻԲՏ թերապիա, կոմպրեսներ գեղձի շրջանում, հակաբիոտիկների ներարկումներ, 3-4-րդ օրը՝ թքահոսությունն արագացնող միջոցներ (աղաթթվային պիլոկարպին), թարախակույտի դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։

## Տես նաև
* Խոզուկ

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Ալեքսանդր Աբրահամյան (հրամանատար)

**Ալեքսանդր Աբրահամի Աբրահամյան** (), Արցախի Հանրապետության ՊԲ հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1976 թվականի օգոստոսի 26-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Գերազանց գնահատականներով ավարտել է թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակել ԱրՊՀ-ի Ժողտնտեսության ֆակուլտետում։

1994 թվականի ապրիլի 1-ին զորակոչվել և ծառայել է հրետանային ուսումնական կենտրոնում՝ որպես կուրսանտ։ Ավարտելուց հետո՝ 1994 թվականի օգոստոսի 1-ին շնորհվել է լեյտենանտի կոչում և նշանակվել նույն զորամասում՝ որպես դասախոս։ 2001 թվականին Ոսկե մեդալով ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի ռազմահրետանային համալսարանը։ Թիվ 39138 զորամասում ծառայել է 2001 թվականից, սկզբում որպես փոխհրամանատար, իսկ 2005 թվականից՝ զորամասի հրամանատար։

Նվիրված, անբասիր ծառայության համար արժանացել է ՀՀ և ԼՂՀ «Մարտական ծառայության համար», «Անբասիր ծառայության համար» (1-ին և 2-րդ աստիճան), «Մարշալ Բաղրամյան», և «Դրաստամատ Կանայան» մեդալների։ Մահացել է 2008 թվականին ապրիլի 3-ին, ծառայության ժամանակ։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ
Գառնիկ Ավթանդիլյան

**Գառնիկ Հրաչիկի Ավթանդիլյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի մարտի 22-ին Ասկերանի շրջանի Բալուջա (այժն Այգեստան) գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումում։ Այնուհետև ստացել է ավտովարորդի մասնագիտություն։

Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Հայաստանում։ 1991 թվականին ավարտել է գյուղատնտեսական տեխնիկումի մեխանիզացիայի բաժինը։ Կամավորագրվել է ինքնապաշտպանական ջոկատներից մեկում։ 1993 թվականի վերջին աշխատանքի է անցել Ներքին գործերի վարչությունում։ Միլիցիայի ջոկատի կազմում մասնակցել է մի շարք մարտերի։ Անհայտ կորել է 1994 թվականի հունվարի 16-ին, Ֆիզուլու շրջանում։

Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այգեստան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անհետ կորած անձինք
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Վահան Սավադյան

**Վահան Լևոնի Սավադյան** (փետրվարի 23, 1943, Մելիքաշեն, Հադրութի շրջան, ԼՂԻՄ - հունվարի 20, 2000), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1943 թվականի հունվարի 7-ին Հադրութի շրջանի Մելիքաշեն գյուղում։ Ավարտել է տեղի ութամյա դպրոցը և ավտոդպրոցը։

Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես ավտվարորդ։

Կամավորագրվել է գյուղի ջոկատում և մասնակցել մի շարք պաշտպանական ու ազատագրական մարտերի։ Այնուհետև ծառայել է Հադրութի 1-ին ՊՇ թիվ 38401 զորամասում՝ որպես ավտովարորդ։ Հիվանդացել և մահացել է 2000 թվականի հունվարի 20-ին ծառայության ժամանակ։

Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Հադրութի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Իշխան Միրզոյան

**Իշխան Էդուարդի Միրզոյան** (հունվարի 8, 1974, Ջրաբերդ, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 29, 1992, Հայկաջուր, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թ. հունվարի 8-ին Մարտակերտի շրջանի Ջրաբերդ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը։

Մասնակցել է հայրենի գյուղի և շրջակա սահմանամերձ գյուղերի պաշտպանությանը։ Անհայտ կորել է 1992 թ. հունիսի 29-ին Հասանղայա գյուղի պաշտպանության ժամանակ։ Ամուսնացած չէր։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհետ կորած անձինք
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հասանղայա գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Ջրաբերդ գյուղում ծնվածներ
Ռոբերտ Տոնյան

**Ռոբերտ Սուրենի Տոնյան** (1966 հուլիսի 22, Դրախտիկ, Հադրութի շրջան - 1994 ապրիլի 26, Ներքին Սեիդահմեդլի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի հուլիսի 22-ին, Հադրութի շրջանի Դրախտիկ գյուղում։ Ավարտել է գյուղի ութամյա, Ազոխի միջնակարգ դպրոցները, Բաքու քաղաքի թիվ 81 տեխնիկական ուսումնարանը, Ստեփանակերտի ավտոդպրոցը։

1985-87 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Արցախյան պայքարի ակտիվ մասնակիցներից էր։ Եղել է դասակի հրամանատար։ Մասնակցել է Ղաջարի, Ղարամամուտլուի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի, Ջաբրայիլի, Ղուբաթլուի, Զանգելանի ազատագրման համար մղված մարտերին։

Զոհվել է 1994 թվականի ապրիլի 26-ին, Ներքին Սեիդահմեդլի գյուղում, ականի բեկորից։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Դրախտիկի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 26 մահեր
Կատեգորիա:Դրախտիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ներքին Սեիդահմեդլի գյուղում մահացածներ
Էդուարդ Մանասյան

**Էդուարդ Ալեքսանդրի Մանասյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ասկերանի շրջանի Ներքին Սզնեք գյուղում։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիայի ֆակուլտետը։

Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ուսումը տեղափոխել է հեռակա բաժին և վերադարձել գյուղ։

1991 թվականին կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատում։ Մասնակցել է Մարտակերտի և Ասկերանի շրջանների պաշտպանական մարտերին։

1993 թվականի մարտի 15-ին վիրավորվել է Աղդամի շրջանի Շելլիի գրոհի ժամանակ և ապրիլի 8-ին մահացել Երևանի հիվանդանոցներից մեկում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։

Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ներքին Սզնեքի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ներքին Սզնեք գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 8 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Միքայել Պողոսյան (ազատամարտիկ)

**Միքայել Գրիգորիի Պողոսյան** (, Սեյիդահմեդլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1956 թվականի օգոստոսի 2-ին, Հադրութ ավանում, ծառայողի ընտանիքում։ Ավարտել է Հադրութի Մ.Մանվելյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսական ինստիտուտի ֆինանսական բաժինը։

1974-76 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո շարունակել է ուսումը և ստացել ֆինանսական կրթություն։ Ավարտելուց հետո աշխատել է Հադրութի կենտրոնական շրջանային խնայդրամարկղում։ 1980 թվականից Հադրութի խնայդրամարկղի վարիչն էր։ 1983-85 թվականներին աշխատել է Շրջգյուղքիմիայում՝ որպես տնտեսագետ։ Ապա աշխատել է Ժողովրդական վերահսկողության կոմիտեում՝ որպես հրահանգիչ։

1992 թվականի հունվարին կամավորագրվել է Արցախի Հանրապետության Ինքնապաշտպանական ուժերում, եղել է թիվ 38401 զորամասի հակատանկային դասակի հրամանատարը։

Զոհվել է 1994 թվականի ապրիլի 21-ին, Սեյիդահմեդլուի մարտում։

Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Հադրութի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հադրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 21 մահեր
Կատեգորիա:Սեյիդահմեդլու գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ապրես Հովսեփյան

**Ապրես Միքայելի Հովսեփյան** (1966 հուլիսի 18, Ակնաղբյուր - 1993 օգոստոսի 15), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի հուլիսի 18-ին Հադրութի շրջանի Ակնաղբյուր գյուղում։ Ավարտել է գյուղի 8-ամյա դպրոցը, ապա՝ Ուխտաձորի միջնակարգ դպրոցը։

1984-86 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ստեփանակերտի քարհանքի Հադրութի շրջանի Վարդաշատ գյուղի մասնաճյուղում։

Արցախյան շարժմանը մասնակցել է 1988 թվականից։ Մասնակցել է շրջանի սահմանամերձ գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թվականի օգոստոսի 15-ին մարտական գործողությունների ժամանակ։

Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ակնաղբյուր գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 15 մահեր
Հենրիխ Հարությունյան

**Հենրիխ Վաչենի Հարությունյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի հունիսի 25-ին Մարտունու շրջանի Գյունե Ճարտար գյուղում։ Ստացել է միջնակարգ կրթություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է կոնդենսատորների գործարանի Ճարտարի մասնաճյուղում։ Արցախյան շարժմանը մասնակցել է 1991 թվականից։ Մասնակցել է Խոջավենդի, Ամիրանլարի, Կուրոպատկինոյի, Մուղանլուի, Ղուրուչուխի, Ղարադաղլուի, Մարտակերտի շրջանի, Գևորգավանի, Սիփան դիրքի համար մղված մարտերին։

Զոհվել է 1994 թվականին հունվարի 27-ին «Սիփան 1» դիրքում։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա, որը ծնվել է նրա զոհվելուց հետո։ Հանգչում է Ճարտարի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Գյունե Ճարտար գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 27 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Հրայր Ստեփանյան

**Հրայր Ռաֆիկի Ստեփանյան** (մարտի 10, 1968, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 27, 1992, Քարագլուխ, Հադրութի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թ. մարտի 10-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է № 5 միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը, իսկ № 21 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանում ստացել է խառատի մասնագիտություն և միջնակարգ կրթություն։

Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Թբիլիսի և Բաքու քաղաքներում։ 1989 թ. զորացրվելուց հետո կամավորագրվել է պաշտպանական ջոկատներից մեկում։ Եղել է ՀՄՄ-2 զրահամեքենայի մեխանիկ վարորդ։ Մասնակցել է Կրկժանի, Շուշիի, Քյոսալարի, Ջանհասանի, Ջամիլուի, Նախիջևանիկի, Դահրազի, Քարագլխի համար մղված մարտերին։

Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 27-ին, Քարագլուխ գյուղի պաշտպանության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԱՀ «Արիության համար» և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 27 մահեր
Կատեգորիա:Քարագլուխ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Առնոլդ Բալայան

**Առնոլդ Միքայելի Բալայան** (, Նախիջևանիկ, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1954 թվականի հունիսի 19-ին Բաքու քաղաքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընտանիքով տեղափոխվել է Ստեփանակերտ, աշխատել էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ Մասնակցել է մի շարք մարտերի։

Զոհվել է 1992 թվականի հուլիսի 15-ին, Ասկերանի շրջանի Նախիջևանիկ գյուղի մոտ։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 15 մահեր
Կատեգորիա:Նախիջևանիկ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ռոմա Սիմոնյան

**Ռոմա Աթանեսի Սիմոնյան** (, Քարինտակ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականի նոյեմբերի 22-ին Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում։

1979-1981 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում` Մոսկվա քաղաքում։

Զորացրվելուց հետո վերադարձել է հարազատ գյուղ։ Ավարտել է Ստեփանակերտի հաշվապահական ուսումնարանը, աշխատել հայրենի գյուղում՝ որպես պահեստապետ։ Կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատի կազմում և մասնակցել շրջանի տարածքների պաշտպանությանը։

Զոհվել է 1992 թվականի հունվարի 26-ին, Քարինտակի համար մղված մարտում։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Շոշ գյուղի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1961 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շոշ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 26 մահեր
Կատեգորիա:Քարինտակ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Վանյա Ավագիմյան

մինի**Վանյա Էդիկի Ավագիմյան** (1966 հունիսի 10, Բաքու - 1992 օգոստոսի 27, Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի հունիսի 10-ին, Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։

Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է հայրենի գյուղում։

Արցախյան շարժման սկզբից Ազատագրական բանակի կազմում կամավոր մասնակցել է Գետաշեն, Շահումյան, Լենինավան, Մարաղա, Թալիշ, Ղազանչի, Հադրութ, Քարինտակ, Շուշի, Մարտունի, Ջանյաթաղ, Գյուլաթաղ բնակավայրերում մղված պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թվականին օգոստոսի 27-ին Մեհմանա գյուղի ազատագրության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։

Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում։
մինի|516x516փքս

## Տես նաև
մինի
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կուսապատ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 27 մահեր
Կատեգորիա:Մեհմանա գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ալբերտ Դավթյան

**Ալբերտ Էռնիկի Դավթյան**  (1969 մարտի 1, Բաքու - 1994 հունվարի 4, Փափրավենդ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։
## Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականի մարտի 1-ին Բաքու քաղաքում, արմատներով Արցախի Հանրապետության  Ասկերանի շրջանի Դահրավ գյուղից է։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Բաքվի Մոնտին ավանի դպրոցում։Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1988 թվականին  Բաքվից ընտանիքով տեղափոխվել են Ստեփանակերտ, ակտիվորեն մասնակցել Արցախյան պատերազմին, այնուհետև կամավորագրվել նորաստեղծ բանակի շարքերում և մասնակցել մի շարք գյուղերի ազատագրմանը։

Զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 4-ին Փափրավենդի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԱՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է  Արցախի հանրապետության Ասկերանի շրջանի Դահրավի գերեզմանատանը։
## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 4 մահեր
Կատեգորիա:Փափրավենդ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից

__INDEX__
__ՀՂՈՒՄ_ՆՈՐ_ԲԱԺՆԻ_ՎՐԱ__
Վահրամ Պողոսյան

**Վահրամ Սերգեյի Պողոսյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի հուլիսի 16-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը, Երևանի պետական համալսարանի ֆիզկուլտուրայի ֆակուլտետը, աշխատել Ստեփանակերտի սպորտկոմիտեում՝ որպես մարզիչ, սպորտի վարպետ էր։

1988 թվականից Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից էր։ Կամավորագրվել է ԼՂՀ ինքնապաշտպանության ուժերում, մասնակցել է բազմաթիվ մարտերի։ Այնուհետև ծառայել է թիվ 1 վաշտի առաջին դասակում, շարքայինից հասել մինչև ավագ լեյտենանտի կոչման։ 1993 թվականից Հադրութի գնդում գումարտակի հրամանատարի տեղակալ էր։ Աշխատել է ԼՂՀ Ազգային Անվտանգության վարչությունում։

Զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 10-ին, Հորադիզում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար», «Մարտական ծառայություն» և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու տղա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 10 մահեր
Կատեգորիա:Հորադիզ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Սանասար Ծատուրյան

**Սանասար Գուրգենի Ծատուրյան** (1968 հունիսի 22, Խանաբադ - 1993 հոկտեմբերի 30, Ասկերան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թվականի հունիսի 22-ին Ասկերանի շրջանի Խանաբադ գյուղում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում։ 1986 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, ծառայել է Վրաստանի Գորի քաղաքի տանկային զորամասում՝ որպես մեխանիկ-վարորդ։

Զորացրվելուց հետո ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսական ինստիտուտի ֆինանսատնտեսագիտական բաժինը։ Տեղափոխվելով հեռակա բաժին՝ 1990 թվականին վերադարձել է հայրենի գյուղ և աշխատել Ասկերանի հակահրդեհային ջոկատում՝ որպես պահակախմբի պետ։ Եղել է Արցախյան շարժման առաջին ազատամարտիկներից։ Խանաբադում ջոկատի հրամանատար էր։ Մասնակցել է Ասկերանի շրջանի Քարագլուխ, Խանաբադ, Աղբուլաղ, Քյաթուկ, Նախիջևանիկ, Աղդամի շրջանի Ջինլի, Շահբուլաղ, Բոզդաղ, Ղուբաթլուի շրջանի Խանլըղ, Լաչինի շրջանի Ֆինգա, և Մարտակերտի շրջանի մի շարք գյուղերի ազատագրական ու պաշտպանական մարտերին։ Շուշիի ազատագրումից հետո նշանակվել է Խանաբադի և Քարագլխի պաշտպանության ղեկավար։ Ցուցաբերած սխրագործությունների շնորհիվ նշանակվել է Ասկերանի գնդի հրամանատարի տեղակալ։

Զոհվել է 1993 թվականին հոկտեմբերի 30-ին Ասկերանում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ»1-ին աստիճանի շքանշանով եւ «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Խանաբադի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 30 մահեր
Կատեգորիա:Ասկերան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Արթուր Խաչիյան

**Արթուր Շահենի Խաչիյան** (1961 սեպտեմբերի 5, Վարանդա - 1993 հունիսի 23, Հախուլլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Վարանդա քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։

Ծառայել է նախկին Խորհրդային բանակում։ 1988 թվականին տեղափոխվել է Ստեփանակերտ, իսկ հետո՝ Հախուլլու։ Անդամագրվել է Արցախյան պայքարին և մասնակցել մի շարք մարտերի։

Զոհվել է 1993 թվականի հունիսի 23-ին Հախուլլու գյուղում։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Հախուլլուի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վարանդա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 23 մահեր
Կատեգորիա:Հախուլլու գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Էդուարդ Ավետիսյան

**Էդուարդ Ավանեսի Ավետիսյան** (1951 մարտի 19, Հայադ, Մարտակերտի շրջան - 1993 փետրվարի 11, Մեհմանա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականի մարտի 19-ին Մարտակերտի շրջանի Հայադ գյուղում։ Ավարտել է Առաջաձորի միջնակարգ դպրոցը։

Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Չեխոսլովակիայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել շինվարչությունում, այնուհետև էլեկտրատեխնիկական գործարանում՝ որպես բանվոր։ Շուշիի ազատագրումից հետո կամավորագրվել է ԿՊՇ-ի, 2-րդ գումարտակին՝ որպես հետևակային։ Մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի գյուղերի պաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Զոհվել է 1993 թվականի փետրվարի 11-ին, Մեհմանա գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի հինգ երեխա, որից երկուսը զոհվել են Շուշիից հրթիռակոծության ժամանակ՝ իրենց տան բակում, իսկ մեկը անհայտ կորել է Տոնաշենում, զինվորական ծառայության ժամանակ։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը՝ իր երեխաների հետ կողք-կողքի։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայադ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 11 մահեր
Կատեգորիա:Մեհմանա գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Մանինիլ

**Մանինիլ**, հակաշաքարախտային սուլֆանիլմիզանյութի ածանցյալ, դեղանյութ, հայտնի է նաև գլիբուրիդ անվանումով։ Արյան մեջ շաքարի քանակության իջեցման մեխանիզմը պայմանավորված է ենթաստամոքսային գեղձի β-բջիջների խթանմամբ, որն ուղեկցվում է ինսուլինի սինթեզման և արտազատման ուժեղացմամբ։ Մանինիլը ուժեղացնում է նաև օրգանիզմ ներմուծած ինսուլինի ազդեցությունը՝ արգելակելով այն քայքայող ֆերմենտի՝ ինսուլինազի ակտիվությունը։ Օգտագործվում է ներքին ընդունման ձևով (օրական 1—2 հաբ, ուտելուց հետո)։ 

Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Մավրիկ Հայրապետյան

**Մավրիկ Սալիմի Հայրապետյան** (դեկտեմբերի 8, 1966, Գիշի, Մարտունու շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 22, 1992, Վերին Վեյսալու, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Մարտունու շրջանի Գիշի գյուղում։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Հետո ուսումը շարունակել է Մարտունու պրոֆտեխուսումնարանում։

Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է հայրենի գյուղի կոլտնտեսությունում՝ որպես տրակտորիստ։ 1990 թվականից մասնակցել է շրջանի պաշտպանական մարտերին։

Զոհվել է 1992 թվականի փետրվարի 22-ին, Վերին Վեյսալու գյուղում։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Գիշիի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Անդրանիկ Մարգարյան (ազատամարտիկ)

**Անդրանիկ Վանյայի Մարգարյան** (1967 օգոստոսի 27, Բերդաշեն - 1994 մայիսի 9, Կարմիրավան, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 27-ին Բերդաշեն գյուղում։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։

Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղում՝ որպես անասնաբույժ։ Ղարաբաղյան շարժմանը մասնակցել է 1988 թվականից։ Մասնակցել է հայրենի գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին, ինչպես նաև Մարտակերտի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի շրջաններում մղված այլ ռազմագործողություններին։

Զոհվել է 1994 թվականի մայիսի 9-ին Մարտակերտի շրջանի Կարմիրավան գյուղում։ Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Բերդաշենի գերեզմանատանը։

## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Բերդաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կարմիրավան գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 9 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 27 ծնունդներ
Մանրաձկներ

մինի|''Coregonus albula''
**Մանրաձկներ**, սաղմոնների ընտանիքի սիգերի սեռի ձկներ։ Հայտնի է երկու տեսակ, բալթիկական կամ եվրոպական մանրաձկներ (Coregonus albula)՝ հիմնականում տարածված են Բալթիկ ծովում և Կարելիայի լճերում։ Շատ շարժունակ են, մեջքը կանաչավուն է, կողքերը և փորը՝ արծաթավուն։ Սնվում են պլանկտոնով։ Սիբիրական մանրաձկներ (C. sardinella), գետային ձկներ են, ապրում են Սիբիրի գետերում։ Սնվում են խոշոր խեցգետնակերպերով, ուրիշ ձկների մատղաշով։ Երկու տեսակն էլ ունեն արդյունագործական նշանակություն։

Կատեգորիա:Ձկներ
Տարածաչափություն

**Տարածաչափություն**, տարրական երկրաչափության բաժին, որն ուսումնասիրում է տարածական պատկերների հատկությունները, ի տարբերություն հարթաչափության, որն ուսումնասիրում է հարթության մեջ գտնվող պատկերների հատկությունները։

Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան տարածաչափություն
Մանրապատում

**Մանրապատում**, գեղարվեստական արձակի ամենափոքրածավալ ժանրը։ Ունի խոհափիլիսոփայական լիցք, քնարական շունչ, ավարտուն բովանդակություն և կառուցվածք։ Նյութը տրվում է խտացված։ Հատուկ է մտքի կոնկրետությունը։ Հաճախ ունենում է անսպասելի ավարտ։ Աղերսվում է անեկդոտին, արձակ բանաստեղծությանը։ Մեծ մասամբ չունի ամբողջական սյուժե, հանգամանալից բնութագրված կերպարներ։
Տարանտո

**Տարանտո** (), քաղաք և նավահանգիստ Հարավային Իտալիայում, Հոնիական ծովի Տարանտոյի ծոցի ափին։ Տարանտոյի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է 245 հազար մարդ (1977 թվականի տվյալներով)։

Հին հունական գաղութ Իտալիայի հարավ–արևելքում, Տարանտոյի ափին, այժմյան Տարանտո քաղաքի տեղում։ Հիմնել են սպարտացիները, մեր թվարկությունից առաջ մոտ 700 թվականին։ Սկզբում կառավարել են թագավորները, մեր թվարկությունից առաջ 6-րդ դարի 2-րդ կեսից հաստատվել է տիրանիա (Տիրանոս), մեր թվարկությունից առաջ 5-րդ դարի սկզբին՝ ստրկատիրական դեմոկրատիա։ Ծաղկման է հասել մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ դարի 1-ին կեսին՝ փիլիսոփա (պյութագորական) Արքիտասի կառավարման ժամանակ։ Եղել է առևտրաարհեստավորական խոշոր կենտրոն։ Մեր թվարկությունից առաջ 272 թվականից (մեր թվարկությունից առաջ 282-272 թվականների պատերազմում պարտվել է Հռոմից հետո՝ Հռոմից կախյալ դաշնակից։ Պունիկյան 2-րդ պատերազմի (մեր թվարկությունից առաջ 218-201 թվականները) ժամանակ դաշնակցել է Հաննիբալին, սակայն մեր թվարկությունից առաջ 209 թվականին դարձյալ ենթարկվել է Հռոմին։ Մեր թվարկությունից առաջ մոտ 125 թվականին Տարենտի տարածքում հիմնվել է հռոմեական Նեպտունիա գաղութը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Molo Sant'Eligio.jpg| 
Պատկեր:Palazzo di città (Taranto).jpg| 
Պատկեր:Colonne Doriche - Taranto.jpg|
Պատկեր:Ponte Girevole (Taranto).jpg| 
Պատկեր:Castello Aragoneses (Taranto).jpg| 
Պատկեր:Castello Aragonese - Taranto.jpg|
Պատկեր:Castello Aragonese.JPG| 
Պատկեր:Castello Aragonese2.JPG|
Պատկեր:Palazzo delle Poste e Telegrafi Taranto.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հայպետնախագիծ

**Հայպետնախագիծ**, Պետշինի պետական նախագծային ինստիտուտ Խորհրդային Հայաստանում։ Հիմնադրվել է 1954 թվականին, Երևանում։ Սինչև 1960 թ-ը կոչվել է «Հայբնակքաղշիննախագիծ»։ Ինստիտուտում մշակվել են երկրի քաղաքների, շրջկենտրոնների, բանավանների գլխավոր հատակագծեր (բացի Երևանից) և կառուցապատման, զանգվածային շինարարության և կարևորագույն շենքերի ու համալիրների նախագծեր։ 1958 թվականից սկսվել են մշակվել նաև բնակելի հասարակական շենքերի տիպային նախագծեր։

Հայպետնախագծում մշակված նախագծերով են կառուցվել «Հրազդան» մարզադաշտը, «Ռոսիա» կինոթատրոնի, Երիտասարդության պալատի շենքերը, Արևմտյան օդանավակայանը, Եղեռնի զոհերի հուշարձանը Երևանում, Սռավյանի անվան թատրոնի, հյուրանոցի շենքերը Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Բյուրականի աստղադիտարանի կառույցները, Մեծամոր ավանը և այլն։ Ինստիտուտն ունեցել է ճարտարապետական գոտիական արվեստանոցներ, ինչպես նաև նախագծերի բազմացման ու թողարկման բաժիններ։ 1962 թվականին բացվեց «Հայպետնախագծի» արվեստանոցը Գյումրիում։

1996 թվականին ինստիտուտի սեփականաշնորհմամբ ստեղծվել է «Հայնախագիծ» բաց բաժնետիրական ընկերությունը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ կառավարում
Յան Իսահակյան

**Յան Սուրենի Իսահակյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1987), ճարտարապետության թեկնածու (1965), պրոֆեսոր (1990)։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1964-1968 թվականներին աշխատել է Շինարարության և ճարտարապետության ԳՀԻ-ում, 1973-1980 թվականներին՝ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ, 1980-1991 թվականներին` ՀԽՍՀ պետշինի վարչության պետ, 1985-1992 թվականներին` Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության քարտուղար, 1991-1997 թվականներին` ԵՊՃՇՀ ամբիոնի վարիչ։
մինի|ձախից
Իսահակյանի համահեղինակությամբ նախագծվել և իրականացվել են՝
* Էջմիածնի հասարակական կենտրոնի (1973-1985)
* «Վաղարշապատ» թաղամասի բնակելի շենքերի կառուցապատումը (1975-1980 թվականներին, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ, 1981 թվականին)
* Կապի տունը (1983-1984)
* Երևանի Ավան-Առինջ թաղամասի բնակելի տները (1975) և կառուցապատումը (1978-1984)
* «Երիտասարդական» բնակելի համալիրը (1978-1985)

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1987)
* Խորհրդային ճարտարապետության 1976-1980 թվականների նվաճումների համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մուշեղ Աղայան

**Մուշեղ Ղազարոսի Աղայան** (), հայ երաժշտագետ և կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)։

Ղազարոս Աղայանի որդին։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում (Թիֆլիս), ապա աշակերտել Մակար Եկմալյանին։ 1907-1911 թթ. սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի երաժշտական ուսումնարանում, 1925-1930 թթ.` Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ Աշխատել է որպես երաժիշտ-մանկավարժ, եղել է երգիչ (բարիտոն)։ Համերգներով հանդես է եկել Երևանում, Թիֆլիսում և Մոսկվայում։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Երևան, Շարա Տալյանի հետ կազմել ու հրատարակել է Սայաթ-Նովայի (1946) և Ջիվանու (1955) երգերի նոտագրած ժողովածուները, կազմել է Կոմիտասի «Ազգագրական ժողովածու»-ի 2-րդ գիրքը (1950), խմբագրել Սպիրիդոն Մելիքյանի «Հայ ժողովրդական երգեր ու պարեղանակներ» ժողովածուի 1-ին, 2-րդ հատորները (1949, 1952), Շերամի երգերի ժողովածուն (1959)։ Գրել է երգեր, ռոմանսներ, խմբերգեր, ձայնագրել և մշակել ժողովրդական և գուսանական երգեր («Ջան յարո ջան», «Կարմիր վարդ», «Ջաղցի դռնով», «Գյուլիզարի բադի բլբուլը» և այլն)։ 1934-1939 թվականներին եղել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահ։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։

## Գրականություն
* Երաժշտական ակնարկներ, Մ., 1927 
* Հայ գուսանները և գուսանա-աշուղական արվեստը, Ե., 1959

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Վագոն

մինի|աջից
մինի|աջից
**Վագոն**, (,  - սայլակ), երկաթուղային տրանսպորտի միջոց, որը նախատեսված է ռելսային գծերով ուղևորների և բեռների փոխադրման համար։ Ըստ նշանակման՝ տարբերում են մարդատար և բեռնատար, մայրուղային ու արդյունաբերական տրանսպորտի, ինչպես նաև լայն ու նեղ երկաթուղային աղուրի համար նախատեսված վագոններ։ ժամանակակից վագոնները լինում են ոչ ինքնագնաց և ինքնագնաց (տրամվայի, մետրոպոլիտենի, երկաթուղու առանձին վագոններ, որոնք ունեն մոտորային տեղակայանքներ և կառավարման խցիկներ)։ Մարդատար վագոնները լինում են ուղևորների, փոստի, ուղեբեռի փոխադրման համար, ինչպես նաև հատուկ նշանակման մարդատար վագոն (լաբորատորիաներ, ակումբներ և այլն)։ ժամանակակից մարդատար կուպեավոր վագոններն ունեն 24-32 տեղ, կոշտ կուպեավորները՝ 38 ննջատեղ։ Բեռնատար վագոնները լինում էին հետևյալ հիմնական տեսակների, ծածկած կիսավագոններ, բաց վագոններ, ցիստեռններ, իզոթերմիկ և հատուկ նշանակման վագոններ (վագոն-փոխադրիչներ՝ ծանր ու մեծածավալ բեռների փոխադրման, մեքենաների, անասունների, ցեմենտի փոխադրման, ինչպես նաև երկաթուղու կարիքների համար ծառայող վագոններ, վագոն-արհեստանոցներ, վերականգնիչ և հրշեջ գնացքների վագոններ և այլն)։

Բոլոր տիպերի վագոնները բաղկացած են հետևյալ հիմնական հանգույցներից, ընթացային մասից, թափքից, հարվածաքարշիչ սարքերից և արգելակներից։ Ընթացային մասերն ապահովում են վագոնի ընթացքը ռելսերով և երթևեկության անվտանգությունը պահանջվող արագության դեպքում, սահուն ընթացքր և շարժման նվազագույն դիմադրությունը, ինչպես նաև հիմք են ծառայում թափքի համար։ Թափքը բաղկացած է շրջանակից, որին ամրացվում են հարվածաքարշիչ սարքերը և արգելակման սարքավորման մի մասը։ Արգելակները ծառայում են շարժման արագությունը ավտոմատ կարգավորելու և վագոնը կամ գնացքը կանգնեցնելու համար։ Իզոթերմիկ վագոնները նախատեսված են շուտ փչացող բեռների (միս, ձուկ, միրգ և այլն) փոխադրման համար։ Դրանք լինում են համապիտանի և մասնագիտացված (կենդանի ձուկ, կաթ, հանքային ջուր, գինի փոխադրելու համար)։ Վագոնի նախատիպը՝ լեռնահանքային ձեռնարկություններում փայտե ռելսերով շարժվող սայլակը, որը շարժման մեջ էր դրվում ձեռքով, ապա՝ ձիաքարշով, առաջին անգամ կիրառվել է Անգլիայում 18-րդ դարի երկրորդ կեսին։

Կատեգորիա:Տրանսպորտի տեսակներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային շարժական միջոցներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Գնացքներ
Ժոաո Կառլոս

**Ժոաո Կառլոս Պինտո Չավես** (Բրազիլական պորտուգալերեն՝ João Carlos Pinto Chaves, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան, խաղում է Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբի կազմում։

## Կարիերա
[thumb|Ժոաո Կառլոսը Սպարտակի կազմում|Ժոաո Կառլոսը [Սպարտակ (ֆուտբոլային ակումբ, Մոսկվա)|Սպարտակի կազմում]]

Ֆուտբոլիստի պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2001 թ. Ռիո դե Ժանեյրոյի «Վասկո դա Գամա» ակումբում, որի կազմում երկրի առաջնության խաղերում անցկացրել է 13 հանդիպում։ 2002 թ. տեղափոխվել է բուլղարական ԲԿՄԱ, որի կազմում էլ հենց մեկնարկային մրցաշրջանում կարողանում է դառնալ երկրի առաջնության հաղթող։ 2004 թ. հուլիսին ֆուտբոլիստը տեղափոխվում է բելգիական «Լոքերեն» ակումբ։ Լոքերենի կազմում մնում է 4 տարի ու այդ ընթացքում հասցնում մասնակցել երկրի առաջնության 114 հանդիպման։ Բելգիական մեկ այլ Գենկ ակումբի հետ ունեցած երկարատև բանակցություններից հետո վերջապես 2008 թ. հունիսի 10-ին ֆուտբոլիստը կնքում է պայմանագիր։ 1 տարի անց Ժոաո Կառլոսը Գենկի կազմում կարողանում է նվաճել Բելգիայի գավաթը։

2011 թ. հունվարի 29-ին բրազիլացին պայմանագիր է ստորագրում Մախաչկալայի «Անժի» ակումբի հետ։ Անժիի կազմում իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է մարտի 1-ին, երբ թիմն իր հերթական հանդիպումն էր անցկացնում երկրի Գավաթի խաղարկությունում։ Այդ խաղում նրանց մրցակիցն էր Սանկտ Պետերբուրգի Զենիթը։ Անժիում Ժոաոն իրեն հիանալի դրսևորեց իր վստահ խաղի շնորհիվ, իրեն լավ էր դրսևորում հատկապես երկրորդ հարկում։

2013 թ. օգոստոսի 21-ին Անժին և Սպարտակը համաձայության եկան ֆուտբոլիստի տեղափոխության համար։ Որոշ տեղեկություններով Սպարտակը ֆուտբոլիստի համար վճարել է 1 միլիոն դոլար։

## Անձնական կյանք
Իր կնոջ՝ Ֆերնանդայի հետ ծանոթ է եղել դեռ մանուկ հասակում։ Ֆերնանդան փոքր է նրանից 1 տարով։ Նրանք ունեն 2 երեխա. մեծ աղջիկը՝ Մարիա Էդուարդուն և փոքր որդին՝ Ժուան Պելեն։ Ընտանիքն ապրում է Մոսկվայում, երեխաները սովորում են անգլիական դպրոցում։

## Նվաճումներ
** ԲԿՄԱ (ֆուտբոլային ակումբ, Սոֆիա)**

• Բուլղարիայի չեմպիոն&nbsp;-&nbsp;2002/03

• Բուլղարիայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր&nbsp;-&nbsp;2003/04
• Բուլղարիայի Գավաթի եզրափակիչ փուլի մասնակից&nbsp;-&nbsp;2003/04

** [[Գենկ (ֆուտբոլային ակումբ)|Գենկ]]**

• Բելգիայի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;2008/09

** [[Անժի]]**

• Ռուսաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր&nbsp;-&nbsp;2012/13
• Ռուսաստանի Գավաթի եզրափակիչ փուլի մասնակից&nbsp;-&nbsp;2012/13

## Վիճակագրություն

*Վերջին թարմացումը -  2013 թ. հունվարի 24*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժոաո Կառլոսը rus.rfpl.org կայքում 
* Ժոաո Կառլոսը weltfussball.de կայքում 
* Ժոաո Կառլոսը transfermarkt.de կայքում 

Կատեգորիա:Անժիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գենկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վասկո դա Գամայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ