Ստանիսլավ Մարկելով

**Ստանիսլավ Յուրևիչ Մարկելով** (, ), ռուս իրավաբան, Մոսկվայի մարդու իրավունքների կենտրոնի մարդու իրավունքների պաշտպան, Իրավունքի գերակայության ինստիտուտի նախագահ, Կոլեկտիվ գործողությունների ինստիտուտի աշխատակից, ձախակողմյան ակտիվիստ և հակաֆաշիստ։ Եղել է Էլզա Կունգաևայի ընտանիքի փաստաբանը լայնորեն լուսաբանված Բուդանովի գործով։ Լրագրող Անաստասիա Բաբուրովայի հետ միասին Մոսկվայի կենտրոնում տեղի ունեցած աղմկահարույց սպանության զոհերից մեկն է։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|Ս. Մարկելովը Սիբիրյան սոցիալական ֆորումի ժամանակ 2008 թվականին
Մարկելովը եղել է Պետական դումայի պատգամավոր Միխայիլ Մարկելովի եղբայրը:

Ավարտել է 721 դպրոցը, սովորել է Անդրեյ Նովիկով-Լանսկու հետ նույն դասարանում։ 1993 թվականի հոկտեմբերին Մոսկվայում տեղի ունեցած իրադարձությունների ժամանակ Ստանիսլավ Մարկելովը մասնակցել է Մաքսիմիլիան Վոլոշինի անվան սանիտարական ջոկատի աշխատանքներին, որը օգնել է տուժածներին: 1994 թվականին համագործակցել է «Աշխատավորների դիմադրություն» անկախ արհմիության հետ: Մասնակցել է անարխիստական «Պրյամուխինսկայա ազատ արտելի» աշխատանքներին: Մարկելովն եղել է Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ձախ սոցիալ-դեմոկրատների խմբակցություն) և «Ուսանողական պաշտպանություն» արհմիության գործադիր կոմիտեի անդամ, ինչպես նաև եղել է 1995 թվականի ապրիլի 12-ին Մոսկվայում կայացած ամենամեծ ուսանողական ցույցի կազմակերպիչներից մեկը:

1996 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական իրավաբանական ակադեմիան։ 1997 թվականից եղել է Միջհանրապետական փաստաբանական ասոցիացիայի, Իրավաբանների միջազգային միության և Իրավաբանների միջազգային ակումբի անդամ։

2006 թվականից եղել է Իրավունքի գերակայության ինստիտուտի նախագահ։

Մասնակցել է սոցիալական ֆորումների աշխատանքներին և կազմակերպմանը:

2007 թվականին մասնակցել է «Պրյամուխինյան ընթերցումներ» կոնֆերանսին, որը նվիրված է եղել ժամանակակից ռուսական անարխիզմին:

2008 թվականին Մալմյոյում (Շվեդիա) կայացած Եվրոպական սոցիալական ֆորումում եղել է ռուսական պատվիրակության կազմակերպիչներից մեկը:

Թաղված է 2009 թվականի հունվարի 23-ին Մոսկվայի Օստանկինո գերեզմանատանը:

## Մասնագիտական գործունեություն
Ստանիսլավ Մարկելովը հայտնի է եղել Մոսկվայի մարդու իրավունքների կենտրոնում իր՝ ռազմական հանցագործությունների, մարդու իրավունքների, շրջակա միջավայրի և ռազմական հարցերի հետ կապված աշխատանքներով։

1997-1999 թվականներին Մարկելովը պաշտպանել է Հեղափոխական կոմունիստական երիտասարդական միության ակտիվիստ Անդրեյ Սոկոլովին, որը մեղադրվել է ահաբեկչության մեջ՝ Վագանկովսկոյե գերեզմանատանը Ռոմանովների ընտանիքի հուշատախտակը պայթեցնելու, ինչպես նաև Մոսկվայի մարզի Տայնինսկոյե գյուղում Նիկոլայ II-ի հուշարձանի պայթեցմանը մասնակցելու և Պետրոս I-ի հուշարձանը ականապատելու մեջ (վերջին երկու գործերը հետագայում առանձնացվել են առանձին վարույթի՝ «ՀՌԽ գործի» մեջ՝ առանց Սոկոլովի մասնակցության): Մարկելովին հաջողվել է վերացնել գաղտնիության դասակարգումը, որից հետո մեղադրանքը վերաորակվել է որպես ուրիշի գույքին վնաս հասցնելու, և Սոկոլովը դատապարտվել է տուգանքի։ Դատավարության սկզբում Մարկելովը նաև պաշտպանել է Իգոր Գուբկինին «ՀՌԽ գործով», սակայն հետո հրաժարվել է համագործակցել նրա հետ՝ Գուբկինի գործունեության ակնհայտորեն հանցավոր բնույթի պատճառով:

1999 թվականին Ստանիսլավ Մարկելովը հանդես է եկել որպես Ուֆայի «Տիտան» ռադիոկայանի տնօրեն Ալտաֆա Գալեևի փաստաբան։

1999 թվականին եղել է Լարիսա Շչիպցովայի փաստաբանը «Կրասնոդարի գործով» (նրան մեղադրել են Կրասնոդարի երկրամասի նահանգապետ Նիկոլայ Կոնդրատենկոյի դեմ ահաբեկչական հարձակում նախապատրաստելու մեջ), կարծիքներ են հնչել, որ դատավարության ընթացքում թույլ են տրվել քրեական դատավարության օրենսդրության կոպիտ խախտումներ և փաստաբանի վրա աննախադեպ ճնշում է գործադրվել: Դրանից հետո Մարկելովը փորձել է պաշտպանել նրան «ԱԱԾ գործով», սակայն գործին ներգրավվել է որպես վկա և այդպիսով զրկվել է որպես փաստաբան հանդես գալու հնարավորությունից:

Եղել է Բուդանովի գործով Էլզա Կունգաևայի ընտանիքի փաստաբաններից մեկը։

2004 թվականին պաշտպանել է Վլադիմիրի զինվորների մայրերի կոմիտեի ղեկավար Լյուդմիլա Յարիլինային, որը մեղադրվել է զինվորական ծառայությունից խուսափելուն օժանդակելու մեջ:

2004 թվականից ի վեր պաշտպանել է չեչեն նախկին զինյալ Զաուր Մուսիխանովին, որը վայր է դրել իր զենքը, սակայն հրաժարվել է միանալ Ռամզան Կադիրովի անվտանգության ծառայությանը, դրանից հետո ձերբակալվել և հետագայում դատապարտվել է անօրինական ազատազրկման, ավազակության և զենքի ու զինամթերքի անօրինական պահման համար։ Մարկելովը գործը հասցրել է մինչև ՌԴ Գերագույն դատարան, որտեղ պարտվել է, իսկ այնուհետև դիմել է Եվրոպական մարդու իրավունքների դատարան:

Ներկայացրել է տուժածների շահերը 2004 թվականի դեկտեմբերին Բլագովեշչենսկում բաշկիրական ՕՄՕՆ-ի կողմից իրականացված զանգվածային ծեծի գործով։

2005 թվականին Գրոզնիում կայացած դատավարության ժամանակ ներկայացրել է տուժող Աստեմիր Մուրդալովի շահերը, որի որդին՝ Զելիմխան Մուրդալովը, գերի է վերցվել և խոշտանգվել 2001 թվականին, որից հետո, ենթադրաբար, սպանվել է։ Նա հասել է այն բանին, որ գործից բացառվեն ապացույցները, որոնք ստացվել էին օրենքի խախտմամբ, ինչի արդյունքում Սերգեյ Լապինի («Կադետ») դեմ մեղադրական դատավճիռը հիմնվել է ոչ թե նրա խոստովանության, այլ օբյեկտիվ փաստերի վրա, ինչը թույլ չի տվել այն բողոքարկել: Այս գործի կապակցությամբ նաև պաշտպանել է Աննա Պոլիտկովսկայային:

Ներկայացրել է Դուբրովկայի թատերական կենտրոնում պատանդ վերցնելու գործով մի շարք զոհերի շահերը, մասնավորապես՝ Յախա Նեսերխոևայի, որը կասկածվել է ահաբեկիչների հետ համագործակցելու մեջ և հետագայում ճանաչվել է որպես տուժող:

2004-2006 թվականներին Մարկելովը պաշտպանել է թոշակառու Իրինա Բատուրինային, որը մեղադրվել է թմրանյութեր պարունակող բույսեր, մասնավորապես՝ խաշխաշ աճեցնելու մեջ։

Եղել է Մագոմեդսալախ Մասաևի պաշտպանը Չեչնիայի իշխանությունների դեմ հարուցված դատական գործընթացում՝ կապված նրա անօրինական բանտում երկարատև կալանքի հետ մինչև Մասաևի անհետացումը 2008 թվականի օգոստոսին: Մարկելովը այս գործով դատական հայց է պատրաստել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:

Եղել է «Խիմկինսկայա պրավդա» թերթի գլխավոր խմբագիր Միխայիլ Բեկետովի փաստաբանը՝ Խիմկի քաղաքի քաղաքապետ Վլադիմիր Ստրելչենկոյի դեմ զրպարտության գործով։ 2008 թվականի նոյեմբերի 13-ին Բեկետովը հարձակման է ենթարկվել Խիմկիի Ստարբեևո շրջանում։

«Նովայա գազետա»-ի գլխավոր խմբագիր Դմիտրի Մուրատովը նշել է, որ Մարկելովը զբաղվել է հրատարակության բոլոր իրավական հարցերով:

## Մահ
2009 թվականի հունվարի 19-ին Մոսկվայի կենտրոնում՝ Պրեչիստենկա փողոցի թիվ 1 տան մոտ, Ստանիսլավ Մարկելովի դեմ զինված հարձակում է իրականացվել, որի ընթացքում նա գլխի շրջանում ստացել է հրազենային վնասվածք, որը եղել է մահացու։ Մարկելովի կողքին է եղել Մոսկվայի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետի հինգերորդ կուրսի ուսանողուհի, «Նովայա գազետա»-ի ազատ լրագրող (նախկինում «Իզվեստիա» թերթի աշխատակից), անարխո-էկոլոգիական շարժման ակտիվիստ Անաստասիա Բաբուրովան։ Նա նույնպես գլխի շրջանում մահացու վիրավորում է ստացել և նույն օրվա երեկոյան հիվանդանոցում մահացել է՝ գիտակցության չգալով։ Ստանիսլավ Մարկելովը մահացել է տեղում։

## Հետաքննություն
2009 թվականի հոկտեմբերի 27-ին նրա եղբայրը՝ «Արդար Ռուսաստան» կուսակցության Տվերի մասնաճյուղի ղեկավար Միխայիլ Մարկելովը, հայտնել է, որ Ստանիսլավի մարդասպանները հայտնաբերվել են

Զուգահեռաբար իրավապահ մարմինների քննությանը՝ ես անցկացրել եմ իմ սեփական հետաքննությունը։ Դրա մեջ ինձ օգնել են ինչպես լրագրողները, այնպես էլ մարդիկ, որոնք ինձ հետ աշխատել են Ռուսաստանի Դաշնության Պետական դումայի չորրորդ գումարման ժամանակ, այսինքն՝ իմ կապերը։ Չի կարելի ասել, որ այն անկախ է եղել․ ես սերտորեն համագործակցել եմ քննության հետ։ Իմ հետաքննության եզրակացությունները լիովին համընկնում են այն մարդկանց կարծիքի հետ, որոնք իրականացնում են իմ եղբոր սպանության պաշտոնական քննությունը։ Ինձ հստակ հայտնի է՝ սա փաստ է, թե ով է սպանել իմ եղբորը։ Ես գիտեմ այդ մարդկանց անուններն ու ազգանունները․ դա անձանց շրջանակ է, և դրան մասնակցել է ոչ միայն մեկ մարդ։ Ինձ հայտնի է նրանց գտնվելու վայրը։  Այս մարդիկ անմիջական կապ ունեն մի շարք, եթե կարելի է այսպես ասել, ոչ պաշտոնական կազմակերպությունների հետ, որոնք գործում են ինչպես Ռուսաստանի տարածքում, այնպես էլ Արևմուտքում։ Եվ ես վստահ եմ, որ այս մարդկանց հիմա այլևս չի հաջողվի խուսափել պատժից, և անհնար կլինի նրանց համար անցնել որևէ սահման։


2009 թվականի նոյեմբերի 4-ին լրատվամիջոցները, հղում անելով «իրավապահ մարմինների աղբյուրին», հաղորդել են որ նոյեմբերի 3-ին երկու կասկածյալներ ձերբակալվել են սպանության գործով, որը ենթադրաբար կատարվել է «Ռուսաստանի ազգային միասնություն » (ՌԱՄ) ազգայնական կազմակերպության նախկին անդամների կողմից, սպանության դրդապատճառը եղել է փաստաբանից վրեժխնդրությունը՝ ՌԱՄ անդամների հետ կապված դատական գործերում նրա մասնագիտական գործունեության համար: 2009 թվականի նոյեմբերի 5-ին Մոսկվայի Բասմանի դատարանը ձերբակալման հրաման է տվել Նիկիտա Տիխոնովի և նրա ընկերուհի Եվգենիա Խասիսի համար, որոնց մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ «երկու կամ ավելի անձանց սպանություն»: 2011 թվականի ապրիլի 28-ին Տիխոնովին և Խասիսհ ին մեղավոր են ճանաչել Մարկելովի և Բաբուրովայի սպանության մեջ:

2011 թվականի մայիսի 6-ին Տիխոնովը դատապարտվելէ ցմահ ազատազրկման, իսկ Խասիսը դատապարտվել է 18 տարվա ազատազրկման: 

2021 թվականին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) գնահատել է փաստաբան Ստանիսլավ Մարկելովի և լրագրող Անաստասիա Բաբուրովայի դատավարությունը: ՄԻԵԴ-ը Տիխոնովի և Խասիսի դատավարությունը համարել է անարդար: Դատավճիռը ցույց է տվել, որ ատենակալները եղել են կողմնակալ: Տիխոնովի դատավճիռը, որի համաձայն դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման, ենթակա է վերանայման Ռուսաստանի Գերագույն դատարանի կողմից ՄԻԵԴ-ի որոշման ուժի մեջ մտնելուց հետո:

### Հանրային արձագանք
Սպանության օրը չեչեն իրավապաշտպանները հայտարարել են, որ կապ են տեսնում Մարկելովի սպանության և Բուդանովի գործի միջև: Նույն օրվա վերջում Ռոսպիրոդնադզորի ղեկավարի տեղակալ Օլեգ Միտվոլը չի բացառել, որ Մարկելովի սպանությունը կարող է կապված լինել «Խիմկինսկայա պրավդա» թերթի գլխավոր խմբագիր և լրագրող Միխայիլ Բեկետովի վրա հարձակման հետ (Մարկելովը Բեկետովի փաստաբանն էր):

Նույն օրը «Նովայա գազետա»-ի սյունակագիր Վյաչեսլավ Իզմայլովը նշել է, որ Ստանիսլավ Մարկելովի սպանության հնարավոր պատճառները պետք է փնտրել Մագոմեդսալիխ Մասաևի գործում, որը, ըստ նրա, մի քանի ամիս անցկացրել է Չեչնիայի նախագահ Ռամզան Կադիրովի գերության մեջ և անհետացել է 2008 թվականի օգոստոսի 2-ին Չեչնիայում՝ Իզմայլովի կողմից նույն թվականի հուլիսին նրա մասին հրապարակումից հետո:

2009 թվականի հունվարի 20-ին Չեչնիայի նախագահ Ռամզան Կադիրովը հայտարարել է, որ հանրապետության ղեկավարությունը պատրաստ է օգնել հանցագործության բացահայտմանը․ «Ստանիսլավ Մարկելովը ապացուցեց, որ ազնիվ մարդ է և սկզբունքային քաղաքացիական դիրքորոշում ունեցող հայրենասեր։ Այս մարդը բացահայտեց ֆաշիզմը և քսենոֆոբիան։ Նա ապրեց արժանապատիվ կյանքով և զոհվեց արդար գործի համար»։ Նույն օրը Կադիրովը հետմահու Մարկելովին շնորհել է «Չեչենական Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» մեդալը։

Հունվարի 20-ին, կեսօրին, մոտ 150 մարդ՝ մարդու իրավունքների պաշտպաններ, ընդդիմադիր գործիչներ, ձախակողմյան ակտիվիստներ, հակաֆաշիստներ, զոհերի ընկերներն ու ծանոթները, եկան Մարկելովի և Բաբուրովայի մահվան վայր՝ ծաղիկներ դնելու և նրանց հիշատակը հարգելու: Հաջորդ շաբաթներին զոհերի հիշատակին նվիրված միջոցառումներ անցկացվեցին Ռուսաստանի և այլ երկրների տարբեր քաղաքներում:

Մոսկվայի մարդու իրավունքների կենտրոնը, որտեղ աշխատել է Ստանիսլավ Մարկելովը, ինչպես նաև «Լրագրողներ առանց սահմանների» միջազգային լրագրողական համայնքը և մի շարք միջազգային մարդու իրավունքների կազմակերպություններ՝ Human Rights Watch-ը և Amnesty International-ը, կոչ են արել անցկացնել անկախ հետաքննություն։

Քաղաքագետ Սերգեյ Կարագանովը «Ռոսիյսկայա գազետա»-ում գրել է, որ սպանությունը «կարող է շատ ավելի խորը հետևանքներ ունենալ, քան քաղաքական բնույթի նախորդ սպանությունները: Եթե այս քայլի համար պատասխանատու անձինք և կազմակերպությունները անհապաղ չհայտնաբերվեն և չպատժվեն, դա կարող է կասկածի տակ դնել կառավարության ինքնությունը»:

Նրա մահվան առաջին տարելիցի առթիվ՝ 2010 թվականի հունվարի 19-ին, հիշատակի միջոցառումներ անցկացվեցին, և տասնյակ ծաղիկներ դրվեցին ողբերգության վայրում՝ Պրեչիստենկա փողոցի թիվ 1 տան մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Станислава Маркелова на сайте Института верховенства права
* 
* 
* Стивен Шварц (Stephen Schwartz). Убийство в Москве («The Weekly Standard», США). // 23 февраля 2009 ИноСМИ.Ру (оригинал статьи)
* Дарья Митина. Ещё как есть незаменимые люди (RJ, 21.01.09)

Կատեգորիա:Հայտնի սպանվածներ
Կատեգորիա:Ռուս իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում սպանվածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ