Պանգոլին

**Պանգոլին** (), հսկայամողես, թեփուկավոր մրջնակեր կենդանի,[12] () կաթնասունների դասի, ընկերքավորների ենթադասի, մրջնակերների կարգի կենդանի է: Պանգոլինները պատկանում են Մանիդեաների ընտանիքին (), որը () կարգի միակ պահպանված ընտանիքն է։

### Կենսաբանական դասակարգում
* Թագավորություն (Regnum)	   Կենդանիներ
* Տիպ (Phylum)	                        Քորդավորներ
* Դաս (Classis)	                        Կաթնասուններ
* Կարգ (Ordo)	                                Մրջնակերներ
* Ընտանիք (Familia)	                Մանիդեներ
* Ցեղ                                     () (Ասիական տեսակների համար) և () և () (Աֆրիկյան տեսակների համար)
* Տեսակ (Species)	    Ընդհանուր՝ 8 տեսակ

	**Ասիա**

* Manis pentadactyla — Չինական պանգոլին
* Manis javanica — Սունդյան պանգոլին
* Manis crassicaudata — Հնդկական պանգոլին
* Manis culionensis — Փոքր Ֆիլիպինյան պանգոլին

	**Աֆրիկա**

* Phataginus tricuspis — Մոխրագույն ծառային պանգոլին
* Phataginus tetradactyla — Երկարապոչ ծառային պանգոլին
* Smutsia temminckii —  հարավաֆրիկյան գրավի պանգոլին
* Smutsia gigantea — Հսկա պանգոլին

Միակ գոյություն ունեցող ընտանիքը՝ Մանիդեն ()-ն, ունի երեք սեռ՝ (), () և ()։

()-ը ներառում է Ասիայում հանդիպող չորս տեսակ, մինչդեռ ()-ը և ()-ն ներառում են երկուական տեսակ, որոնք բոլորը հանդիպում են Սահարայի ենթասահարյան Աֆրիկայում:

Այս տեսակների չափերը տատանվում են 30-ից մինչև 100 սմ (12-ից 39 դյույմ): Հայտնի են նաև մի քանի անհետացած պանգոլինների տեսակներ:

Կախված տեսակից, կենդանիներն  ապրում են ծառերի խոռոչներում կամ բներում։ Պանգոլինները գիշերային կենդանիներ են, և նրանց սննդակարգը հիմնականում բաղկացած է մրջյուններից և տերմիտներից, որոնց  որսում են իրենց երկար լեզուներով։ Նրանք միայնակ կենսաձևին սովոր կենդանիներ են, հանդիպում են միայն զուգավորվելու համար։

Պանգոլինները արտաքնապես նման են զրահակիրներին, չնայած միմյանց սերտորեն կապված չեն. նրանք ենթարկվել են կոնվերգենտ էվոլյուցիայի։
մինի|250փքս|Հսկայամողես պանգոլին
Պանգոլինները վտանգված են որսագողության պատճառով՝ (իրենց մսի և թեփուկների համար, որոնք օգտագործվում են ավանդական բժշկության մեջ։
Բնական միջավայրերի գիշատչական շահագործման՝ անխնա անտառահատումների և այլնի պատճառով վտանգված կաթնասուններն են համարվում։

2020 թվականի հունվարի դրությամբ կան պանգոլինների ութ տեսակ, որոնց պահպանման կարգավիճակը դասվում է վտանգված տեսակների մակարդակին։ Դրանցից երեքը՝ () գտնվում են ծայրահեղ վտանգված վիճակում, երեքը (՝ վտանգված, իսկ երկուսը () խոցելի են համարվում Բնության պահպանության միջազգային միության վտանգված տեսակների կարմիր ցուցակում։

2023 թվականի սեպտեմբերին գրանցվել է ինը տեսակ:[15]

### Ստուգաբանություն
«Ֆոլիդոտա» անվանումը ծագում է հին հունարեն (), որը թարգմանաբար նշանակում է՝ «ծածկված թեփուկներով» () «թեփուկ» բառից։

«Պանգոլին» անվանումը ծագում է մալայերեն (pengguling) բառից, որը նշանակում է «գնդակի վերածվել»։ Այն օգտագործվել է սունդա պանգոլինի () համար։ Սակայն ժամանակակից անվանումը () է։ 
Ճավայերենում այն (terenggiling) է, իսկ ֆիլիպինյան լեզուներում՝ (goling, tanggiling կամ balintong) (նույն իմաստով)։

Հին Հնդկաստանում, ըստ Էելիանի, այն հայտնի էր որպես (phattáges (φαττάγης))։

### Նկարագրություն
մինի|250փքս|Կենդանու կմախք
Պանգոլինի ֆիզիկական տեսքը բնութագրվում է մեծ, կարծրացած, իրար վրա դասավորված, թիթեղանման թեփուկներով կենդանի։ Նորածին պանգոլինների մոտ թեփուկները փափուկ են, բայց կարծրանում են, երբ կենդանին հասունանում է:
Դրանք պատրաստված են կերատինից՝ նույն նյութից, որից պատրաստված են մարդու եղունգները և քառոտանի կենդանիների ճանկերը։

Կառուցվածքային և կազմային առումով դրանք տարբերվում են սողունների թեփուկներից: Պանգոլինի թեփուկավոր մարմինը տեսքով համեմատելի է սոճու կոնի հետ: Վտանգի պահին այն կարող է գնդաձև տեսք ստանալ, շնորհիվ թեփուկների դասավորության, որոնք ծառայում են որպես զրահ, մինչդեռ այն պաշտպանում է իր դեմքը՝ այն պոչի տակ թաքցնելով: Թեփուկները սուր են, ապահովելով լրացուցիչ պաշտպանություն գիշատիչներից:

Պանգոլինները՝ որպես պաշտպանական միջոց, կարող են արտանետել տհաճ հոտով քիմիական նյութ՝ հետանցքի մոտ գտնվող գեղձերից և վնասել իր կյանքի համար վտանգ համարվող կենդանուն:

Ունեն կարճ ոտքեր՝ սուր ճանկերով, որոնք օգտագործում են մրջյունների և տերմիտների բները փորելու և բարձրանալու համար:

Պանգոլինի լեզուն չափազանց երկար է, ինչպես հսկա մրջնակերի և խողովակաձև շուրթերով նեկտար ծծող չղջիկի լեզուն։ Լեզվի արմատը չի կպչում հիոիդ ոսկորին, այլ գտնվում է կրծքային հատվածում՝ կրծոսկրի և շնչափողի միջև։ 
Մեծ պանգոլինները կարող են իրենց լեզուները ձգել մինչև 40 սմ (16 դյույմ)՝ ընդամենը մոտ 0.5 սմ (1⁄5 դյույմ) տրամագծով։

### Վարքագիծ
մինի|250փքս|Կենդանու վարքագծի դրսևորման ձևեր
Պանգոլինների մեծ մասը գիշերային կենսակերպ վարող կենդանիներ են, որոնք օգտագործում են իրենց լավ զարգացած հոտառությունը միջատներ գտնելու համար: 
Երկարապոչ պանգոլինը ակտիվ է ցերեկը, մինչդեռ պանգոլինների այլ տեսակներ ցերեկային ժամերն անցկացնում են քնած՝ գնդիկի մեջ փաթաթված «պտույտ»-ի մեջ:

Ծառաբնակ պանգոլինները ապրում են փչակավոր ծառերի մեջ, մինչդեռ գետնի վրա ապրող տեսակները փորում են թունելներ մինչև 3.5 մ (11 ոտնաչափ) խորությամբ:

Որոշ պանգոլիններ քայլում են առջևի ճանկերը ծալած ոտնաթաթի տակ, չնայած նրանք օգտագործում են ամբողջ ոտնաթաթի բարձիկը իրենց հետևի վերջույթների վրա: Նրանցից ոմանք որոշակի վարքագիծ դրսևորելու համար քայլում են  ետևի զույգ ոտքերի վրա: Պանգոլինները նաև լավ լողորդներ են։

### Սննդառություն
Պանգոլինները միջատակեր են: Նրանց սննդակարգի մեծ մասը բաղկացած է մրջյունների և տերմիտների տարբեր տեսակներից և կարող են լրացվել այլ միջատներով, մասնավորապես՝ թրթուրներով: Նրանք որոշ չափով յուրահատուկ են և հակված են սպառել միջատների միայն մեկ կամ երկու տեսակ, նույնիսկ երբ կան բազմաթիվ տեսակներ:

Պանգոլինը կարող է օրական սպառել 140-200 գ (5-7 ունցիա) միջատներ: Պանգոլինները տերմիտների պոպուլյացիայի կարևոր կարգավորիչ տեսակ են հանդիսանում իրենց բնական միջավայրերում։

Պանգոլինները շատ վատ տեսողություն ունեն: Նրանք նաև ատամներ չունեն: Նրանք մեծապես կախված են հոտառությունից և լսողությունից, և ունեն այլ ֆիզիկական բնութագրեր, որոնք օգնում են նրանց ուտել մրջյուններ և տերմիտներ:

Նրանց կմախքային կառուցվածքը ամուր է, և նրանք ունեն ուժեղ առջևի ոտքեր, որոնք օգտագործվում են տերմիտների կույտերը ճեղքելու համար, ինչպես նաև՝ իրենց հզոր առջևի ճանկերը, ծառերի, հողի և բուսականության մեջ փորելու, որս գտնելու համար They use their powerful front claws to dig into trees, soil, and vegetation to find prey, They use their powerful front claws to dig into trees, soil, and vegetation to find prey,:

Լեզվի և ստամոքսի կառուցվածքը մեծապես օգնում է պանգոլիններին միջատներ ձեռք բերելու և մարսելու հարցում: Նրանց թուքը կպչուն է, ինչը մրջյուններին և տերմիտներին ստիպում է կպչել նրանց երկար լեզուներին causing ants and termites to stick to their long tongues when they are hunting through insect tunnels. Without teeth, pangolins cannot also chew;։

Առանց ատամների պանգոլինները չեն կարող նաև ծամել, բայց սնունդ փնտրելիս նրանք կուլ են տալիս փոքրիկ քարեր (գաստրոլիթներ), որոնք կուտակվում են նրանց ստամոքսում՝ մրջյուններին մանրացնելու ու տրորելու համար causing ants and termites to stick to their long tongues when they are hunting through insect tunnels. Without teeth, pangolins cannot also chew;։ Նրանց ստամոքսի այդ մասը կոչվում է փորիկ, որը ծածկված է կերատինային փշերով։ Այս փշերը լրացուցիչ նպաստում են որսի մանրացմանը և մարսմանը։

մինի|250փքս|Ճանկեր
Որոշ տեսակներ, ինչպիսիք են ծառային պանգոլինը, օգտագործելով իրենց ուժեղ պոչը՝ կարողանում է ծառի ճյուղերից կախվել ինչպես նաև բնից կեղևը հեռացնել, բացելով ներսում գտնվող միջատների բները։

### Բազմացում
Պանգոլինները միայնակ կենսաձև վարող կենդանիներ են և հանդիպում են միայն սեռական բազմացման ժամանակ։ Զուգավորումը սովորաբար տեղի է ունենում գիշերը, երբ արուն և էգը հանդիպում են ջրի մոտ։

Չափսերով արուներն ավելի մեծ են, քան էգերը, և ունեն 40%-ով ավելի քաշ։ Չնայած զուգավորման սեզոնը սահմանված չէ, նրանք սովորաբար զուգավորվում են տարին մեկ անգամ, սովորաբար ամռանը կամ աշնանը։

Արուները էգերին գրավելու նպատակով մեզով ու կղանքով մատնանշում են իրենց գտնվելու վայրերը, որի արդյունքում էգերը հեշտությամբ գտնում են նրանց։

Եթե մրցակցություն է առաջանում էգի համար, արուները օգտագործում են իրենց պոչերը որպես մահակներ՝ պայքարելու նրա հետ զուգավորվելու հնարավորության համար։
ձախից|մինի|Մայր կենդանին ձագի հետ
Հղիության ժամանակահատվածները տարբերվում են ըստ տեսակների՝ մոտավորապես 70-ից մինչև 140 օր։ Աֆրիկյան պանգոլինների էգերը սովորաբար ծնում են մեկ ձագ, բայց ասիական տեսակները կարող են ծնել մեկից մինչև երեք։

Ծնված կենդանու  քաշը կազմում է 80-ից մինչև 450 գ (2+3⁄4-ից մինչև 15+3⁄4 ունցիա), իսկ միջին երկարությունը՝ 150 մմ (6 դյույմ)։ 
Նրանց թեփուկները փափուկ են և սպիտակ։ Մի քանի օր անց դրանք կարծրանում և մուգ գույն են ստանում՝ նմանվելով չափահաս պանգոլինի ձագերին։

մինի|250փքս|Հսկայամողես պանգոլինը ձագը մեջքին
Որոշ ժամանակ մայրը մնում է իր ձագի հետ փոսում, կերակրում է նրան և փաթաթում է իր մարմինը նրա շուրջը, եթե վտանգ է զգում։ Ձագերը կառչում են մոր պոչին, երբ նա շարժվում է, չնայած փոսում ապրող տեսակների մոտ նրանք մնում են փոսում կյանքի առաջին 2-4 շաբաթների ընթացքում։

Մեկ ամսականում նրանք առաջին անգամ լքում են փոսը՝ մոր մեջքին նստած։ Կենդանիների կերակրումը դադարեցվում է մոտ երեք ամսականում, երբ ձագերը սկսում են միջատներ ուտել՝ կրծքով կերակրվելուց բացի։ Երկու տարեկանում ձագերը սեռական հասունություն են ձեռք բերում և նրանց լքում է մայրը։

### Սպառնալիքներ
ձախից|մինի|Կենդանու արտաքին տեսքը
Պանգոլինները մեծ պահանջարկ ունեն Հարավային Չինաստանում և Վիետնամում, քանի որ դրանց թեփուկները, ինչպես ենթադրվում է, բուժիչ հատկություններ ունեն չինական և վիետնամական ավանդական բժշկության մեջ։

Նրանց միսը նաև համարվում է նրբաճաշակ ուտեստ:
Տարեկան Չինաստան և Վիետնամ է տեղափոխվում 100,000 հատ կենդանատեսակ, ինչը վերջին տասնամյակում գերազանցում է ավելի քան մեկ միլիոնը:

Անտառահատումները, հանգեցրել են պանգոլինների թվի զգալի նվազմանը: Որոշ տեսակներ, ինչպիսիք են ()-ն, որոշակի տարածքներում առևտրային առումով ոչնչացել են որսագողության պատճառով:

2010 թվականի նոյեմբերին պանգոլինները ավելացվել են Լոնդոնի կենդանաբանական ընկերության էվոլյուցիոն առումով տարբեր և վտանգված կաթնասունների ցանկում:։

Պանգոլինի բոլոր ութ տեսակները IUCN-ի կողմից գնահատվում են որպես վտանգված, մինչդեռ երեքը դասակարգվում են որպես ծայրահեղ վտանգված:[20] Պանգոլինների բոլոր տեսակները ներկայումս ներառված են CITES-ի I հավելվածում, որն արգելում է միջազգային առևտուրը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ արտադրանքը նախատեսված է ոչ առևտրային նպատակներով և ունի թույլտվություն։

Մինչև 2018 թվականը Չինաստանը համարվում էր պանգոլինների որսի հիմնական նպատակակետ երկիրը, երբ նրան գերազանցեց Վիետնամը։ 2019 թվականին Վիետնամը հաղորդել է, որ բռնագրավել է պանգոլինների թեփուկների ամենամեծ ծավալները՝ այդ տարի գերազանցելով Նիգերիային։

Պանգոլիններին որսում և ուտում են նաև Գանայում և համարվում է վայրի կենդանիների մսի ամենապահանջված տեսակներից մեկը։ Տեղացի բուժողները պանգոլինն օգտագործում են որպես ավանդական բժշկության մեջ օգտագործվող միջոց։

Չնայած պանգոլինները պաշտպանված են միջազգային արգելքով՝ որը վերաբերում է դրանց առևտրին, կենդանիների տեսակները զգալիորեն տուժել են ապօրինի վաճառքից։ Արևելյան Ասիայում տարածված է համոզմունք, որ պանգոլինի փոշիացված թեփուկները կարող են խթանել կաթնարտադրությունը կամ բուժել քաղցկեղ ու ասթմա։ 
մինի|Մայր կենդանին ձագի հետ

Վերջին տասնամյակում Ասիայում տեղի են ունեցել բազմաթիվ բռնագրավումներ՝ կապված պանգոլինների և դրանց մսի ապօրինի առևտրի հետ։
Օրինակ՝ 2013 թվականի ապրիլին, երբ մի չինական նավ կանգ առավ Ֆիլիպինների ափերին, նրա վրա հայտնաբերվեց շուրջ 10,000 կգ (22,000 ֆունտ) պանգոլինի միս։

Մեկ այլ դեպք գրանցվել է 2016 թվականի օգոստոսին՝ Ինդոնեզիայում, երբ ոստիկանները խուզարկելով մի քաղաքացու տուն, նրա սառցարաններում հայտնաբերել են ավելի քան 650 պանգոլին։

Նմանատիպ վտանգ կա նաև Նիգերիայում, որտեղ պանգոլինների թվաքանակը կտրուկ նվազում է և գտնվում է վերացման եզրին՝ չափազանց շահագործման պատճառով։  Այդ շահագործումը պայմանավորված է ինչպես կենդանիների որսով՝ մսի և բժշկական նպատակների համար, այնպես էլ անտառահատումներով, որոնց հետևանքով քայքայվում է դրանց բնական միջավայրը։

### Վիրուսաբանություն
##### COVID-19 վարակ
Տես նաև՝ SARS-CoV-2-ի ծագումը
Պանգոլիններից վերցված կորոնավիրուսներին պատկանող սպիկ սպիտակուցի՝() որոշակի ընկալիչ-կապող տիրույթի նուկլեինաթթվային հաջորդականությունը, 99%-ով համապատասխանում է ()-ին (), որը COVID-19-ի պատճառն է և պատասխանատու է COVID-19 համավարակի համար:

Չինաստանի Գուանչժոու քաղաքի հետազոտողները ենթադրել են, որ SARS-CoV-2-ը ծագել է չղջիկներից և մարդկանց վարակելուց առաջ շրջանառվել է պանգոլինների շրջանում:

Առաջարկվեց, որ պանգոլինների ապօրինի առևտուրը Չինաստանում՝ չինական ավանդական բժշկության մեջ օգտագործման նպատակով, կարող էր լինել մարդու վարակման փոխանցման ուղի Ամբողջական գենոմի համեմատությունը պարզել է, որ պանգոլինների և մարդու կորոնավիրուսները կիսում են իրենց ՌՆԹ-ի միայն մինչև 92%-ը։

Էկոլոգները մտահոգված են, որ պանգոլինները վարակի աղբյուր լինելու մասին վաղ ենթադրությունները կարող են հանգեցրել այդ կենդանիների մասսայական ոչնչացման, ինչը նրանց համար սպառնալիք է և նման  SARS-ի բռնկման ժամանակ ասիական արմավենու ցիվետի հետ տեղի ունեցածին:  Արմավենու ցիվետը մեծ արձագանք է առաջացրել և ենթադրաբար այն սերտորեն կապված է եղել SARS-CoV (2003) վիրուսի փոխանցման հետ։ Չինաստանում համաճարակի սկզբում այս կենդանիներից մի քանիսը հայտնաբերվել էին շուկայում, և ենթադրվում էր, որ դրանք կարող էին միջանկյալ հյուրընկալող լինել վիրուսի՝ չղջիկից մարդուն փոխանցման ճանապարհին։

Հետագայում ապացուցվեց, որ թեստավորումը, որը ենթադրում էր, պանգոլինների պոտենցիալ վիրուսակիր  լինելու փաստը, թերի էր, երբ գենետիկական վերլուծությունը ցույց տվեց, որ սպիկային սպիտակուցը և դրա կապումը պանգոլինների ընկալիչների հետ, վիրուսից նվազագույն ազդեցություն են ունեցել և, հետևաբար, մարդկանց մոտ COVID-19 վարակի հավանական մեխանիզմներ չեն հայտնաբերվել։
մինի|250փքս|Հսկայամողես պանգոլինի թեփուկների դասավորություն

##### Պեստիվիրուս և կոլտիվիրուս
2020 թվականին մահացած () և () տեսակների գենոմներում հայտնաբերվել են երկու նոր ՌՆԹ վիրուսներ, որոնք հեռավոր կապ ունեն պեստիվիրուսների և կոլտիվիրուսների հետ:  Որպեսզի ընդգծեն թե՛ նմուշառման վայրը, և թե՛ հյուրընկալող տեսակը, վիրուսները անվանվել են Դոնյանգի պանգոլինի վիրուս՝ () և Լիշուիի պանգոլինի վիրուս ()։

DYPV պեստիվիրուսը նույնությամբ հայտնաբերվել է նաև () տեսակի տիզի նիմֆ փուլում՝ հիվանդ պանգոլինից։ Տիզի նիմֆ փուլը () տիզերի զարգացման երրորդ հարսնյակային փուլն է՝ ձվից դուրս գալուց հետո։ Հարսնյակը դեռևս չհասունացած տիզ է, որն արդեն ունի մեծահասակին բնորոշ արտաքին տեսք (8 ոտք ունի, ի տարբերություն 6 ոտանի լարվայի), բայց դեռ սեռապես անպտուղ է։ Այն  պետք է արյուն ծծի, որպեսզի կարողանա վերածվել վերջնական՝ հասուն փուլին։ Այս փուլը կարևոր է, որովհետև այդ ընթացքում տիզը կարող է կրել և փոխանցել հիվանդություններ (օրինակ՝ վիրուսներ, բակտերիաներ)։ Այս դեպքում նշված Amblyomma javanense տեսակի տիզի նիմֆը եղել է վարակված DYPV վիրուսով և հայտնաբերվել է հիվանդ փանգոլինից, ինչը ենթադրում է, որ տիզը կարող էր հանդիսանալ վիրուսի փոխանցող կամ միջանկյալ հյուրընկալող։

### Ժողովրդական բժշկություն
Պանգոլինի թեփուկներն ու միսը օգտագործվում են որպես բաղադրիչներ տարբեր ավանդական չինական բժշկության պատրաստուկների ստացման համար: Չնայած այդ մեթոդների արդյունավետության վերաբերյալ գիտական ապացույցներ չկան, և դրանք չունեն գործողության տրամաբանական մեխանիզմ, դրանց ժողովրդականությունը դեռևս խթանում է կենդանիների մարմնի մասերի սև շուկան՝ չնայած թունավորության, կենդանիներից մարդկանց հիվանդությունների փոխանցման և տեսակների ոչնչացման վերաբերյալ մտահոգություններին The ongoing demand for parts as ingredients continues to fuel pangolin poaching, hunting and trading.:

Մարմնի մասերի՝ որպես բաղադրիչների շարունակական պահանջարկը շարունակում է խթանել պանգոլինի որսագողությունը և առևտուրը:

Թան դինաստիայի օրոք՝ մ.թ. 682 թվականին, հայտնվել է չար ոգիները վանելու բաղադրատոմս, որն իր բաղադրության մեջ ներառում էր պանգոլինի թեփուկներ, բույսեր և հանքանյութեր։

752 թվականին, «Վայ Թայ Մի Յաոյում» («Կայսերական գրադարանի գաղտնի անհրաժեշտություններ»), առաջարկվել է ևս մի կիրառություն՝ պանգոլինի թեփուկները կարող են խթանել կաթնարտադրությունը կերակրող կանանց մոտ, որը դարձել է դրանց հիմնական օգտագործման ձևերից մեկը մինչ օրս։

Սուն դինաստիայի շրջանում՝ 992 թվականին, Վան Հուայինի կազմած «Թայփին շենգ հուի ֆան»-ում («Բարեսիրտ իմաստունների բաղադրատոմսեր խաղաղության և անդորրի ժամանակաշրջանից»), շեշտվում էր թեփուկների՝ մարմնի խցանումները թափանցելու և մաքրելու հատկությունը։

21-րդ դարում պանգոլինի թեփուկների հիմնական կիրառությունը շառլատանությունն է՝ հիմնված չապացուցված պնդումների վրա, որ թեփուկները նպաստում են են արյան մակարդուկների ներծծմանը, խթանում արյան շրջանառությունը կամ օգնում են կրծքով կերակրող կանանց կաթնատվության բարձրացմանը:

Ժողովրդական բժշկության ներկայացուցիչները կապում են պանգոլինի մսի ու թեփուկների «բուժիչ» հատկությունները նրա մրջյուններով սնվելու, երկար լեզվի և պաշտպանական թեփուկների հետ։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության պաշտոնական դեղագրքում () վաղուց ընդգրկված էին չինական պանգոլինի թեփուկները՝ ավանդական չինական բժշկության բաղադրատոմսերում օգտագործելու համար։

2020 թ. առաջին կեսից սկսած պանգոլինները դուրս են հանվել դեղագրքից, սակայն թեփուկները դեռ շարունակում են նշվել մի շարք պատրաստուկների բաղադրության մեջ՝ որպես առանցքային կարևորության բաղադրիչ։

Պանգոլինի մարմնի մասերն օգտագործվում են նաև բժշկական նպատակներով այլ ասիական երկրներում, ինչպիսիք են Հնդկաստանը, Նեպալը և Պակիստանը։ Հնդկաստանի և Նեպալի որոշ շրջաններում տարածված է համոզումը, որ պանգոլինի թեփուկներ կրելը կարող է կանխել թոքաբորբը։ Պանգոլինի թեփուկները կիրառվել են նաև Մալայզիայում, Ինդոնեզիայում և Հյուսիսային Մյանմայում՝ ավանդական բուժման նպատակներով։

Ֆիլիպինների հարավային Պալաուան կղզու բնիկ ժողովուրդների մեջ գոյություն ունի համոզմունք, որ տարեցները կարող են խուսափել շագանակագեղձի հիվանդություններից, եթե կրեն պանգոլինի թեփուկներից պատրաստված գոտիներ։
մինի|250փքս|Հասուն պանգոլին

### Պահպանություն
ձախից|մինի|Թալիսման կենդանու թեփուկներից
Պանգոլիններին սպառնացող աճող վտանգների՝ հատկապես մաշկի, թեփուկների և մսի ապօրինի միջազգային առևտրի ձևով, հետևանքով վերջին տարիներին այս տեսակները սկսել են ավելի մեծ ուշադրություն գրավել պահպանության ոլորտում։

2020 թվականի հունվարից սկսած՝ Բնության պահպանության միջազգային միությունը (IUCN) իր Սպառնացող տեսակների կարմիր ցուցակում բոլոր ութ պանգոլինների տեսակները դասել է սպառնացող։

Բնության պահպանության միջազգային միության (IUCN SSC) Պանգոլինի մասնագետների խումբը 2014 թվականի հուլիսին մեկնարկել է պանգոլինների պահպանման գլոբալ գործողությունների ծրագիր, որը կոչվում է «Պանգոլինի պահպանության ընդլայնում»: Այս գործողությունների ծրագիրը նպատակ ունի բարելավել պանգոլինների պահպանության բոլոր ասպեկտները՝ լրացուցիչ շեշտը դնելով կենդանու որսագողության և ապօրինի առևտրի դեմ պայքարի վրա՝ միաժամանակ համայնքներին կրթելով դրա կարևորության մասին:

Պանգոլինների (և ընդհանրապես վայրի կենդանիների) ապօրինի առևտրի դեմ պայքարի մեկ այլ առաջարկվող մոտեցում է ոչ թե «կենդանին հետևել», այլ՝ «փողին հետևել»։ Այս ռազմավարությունն ուղղված է քանդել ապօրինի առևտրով զբաղվողների շահույթը՝ խափանելով դրամական հոսքերը։ Ֆինանսական հետախուզական տվյալների հավաքագրումը կարող է դառնալ կարևոր գործիք այս կենդանիներին պաշտպանելու գործում։ Սակայն այս հնարավորությունը հաճախ անտեսվում է և բավարար չափով չի օգտագործվում։

2018 թվականին մի չինական հասարակական կազմակերպություն մեկնարկեց «Պանգոլիններ հաշվելը» շարժումը՝ կոչ անելով համատեղ ջանքերով փրկել այս կաթնասուններին ապօրինի առևտրից։ Վայրի բնության պահպանությամբ զբաղվող TRAFFIC կազմակերպությունը հայտնաբերել է 159 մաքսանենգության ուղի, որոնք օգտագործվում են փանգոլինների ապօրինի տեղափոխման համար, և նպատակ ունի փակել այդ ուղիները։

Պանգոլիններին գերության մեջ բուծելու բազմաթիվ փորձեր են արվել, սակայն նրանց լայնածավալ բնակավայրերից և շատ յուրահատուկ սննդակարգից կախվածության պատճառով այդ փորձերը հաճախ անհաջող են անցել։ Բացի այդ, պանգոլինները տառապում են գենետիկ խանգարումով, որի հետևանքով նրանց իմունային արձագանքները զգալիորեն թուլացած են։ Սա նրանց դարձնում է ծայրահեղ փխրուն ու խոցելի՝ հիվանդությունների ու արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ։
մինի|250փքս|Պանգոլինները վտանգված են անօրինական որսորդության և առևտրի պատճառով՝ ժողովրդական բժշկության մեջ դրանց օգտագործման պատճառով
Պանգոլինները զգայուն են մի շարք հիվանդությունների նկատմամբ։ Հատկապես գերված պայմաններում նրանց մոտ կարող են զարգանալ թոքաբորբ և խոցեր, որոնք հաճախ հանգեցնում են վաղաժամ մահվան։

Բացի այդ, ապօրինի առևտրից փրկված պանգոլիններն ավելի հաճախ վարակված են լինում մակաբույծներով, օրինակ՝ աղիքային ճիճուներով, ինչը է՛լ ավելի նվազեցնում է նրանց վերականգնման և բնություն վերադարձի հնարավորությունները։

Պանգոլինների ապօրինի առևտրի ծավալները նվազեցնելու նպատակով քննարկվել է պանգոլինների ֆերմային բուծման գաղափարը, սակայն այդ նախաձեռնությունները գրեթե հաջողության չեն հասել։

Փետրվարի երրորդ շաբաթ օրը նշվում է որպես Պանգոլինի համաշխարհային օր, որը նախաձեռնել է բնապահպանական () ոչ կառավարական կազմակերպությունը։ Այս օրը նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը փանգոլինների վիճակի, ապօրինի որսի ու առևտրի, ինչպես նաև՝ նրանց պահպանության անհրաժեշտության վերաբերյալ։

2017 թվականին Ջեքի Չանը մասնակցել է հանրային իրազեկման տեսահոլովակին՝ WildAid: Jackie Chan & Pangolins (Kung Fu Pangolin) վերնագրով, որում կոչ է անում պաշտպանել այս կենդանիներին։

2020 թվականի դեկտեմբերին իրականացված մի հետազոտություն ցույց տվեց, որ դեռ «ուշ չէ» ձեռնարկելու պահպանական միջոցառումներ ֆիլիպինյան փանգոլինի () համար։ Այս տեսակն էնդեմիկ է՝ հանդիպում է միայն Պալուան կղզային նահանգում (Ֆիլիպիններ), և համարվում է վտանգված, սակայն ուսումնասիրությունը շեշտում է, որ արդյունավետ քայլերով հնարավոր է կանխել նրա անհետացումը։[112][113]

### Թայվան
մինի|250փքս|Հագուստ կենդանու թեփուկներից
Թայվանը համարվում է աշխարհում պանգոլինների պաշտպանության եզակի կենտրոններից մեկը՝ շնորհիվ 1989 թվականին ընդունված Վայրի բնության պահպանության մասին օրենքի։

Վայրի կենդանիների վերականգնողական կենտրոնների հիմնադրումը, օրինակ՝ Լուանշանում (Յենփինի քաղաքամաս, Տայտունգ) և Սյուլինում (Հուալյանի քաղաքամաս), դարձել է կարևոր համայնքներ պանգոլինների և նրանց կենսավայրերի պահպանման գործում։ Այս կենտրոնները զգալիորեն բարելավել են պանգոլինների գոյատևման հնարավորությունները։

Կենտրոններն աշխատում են տեղական բնիկ ցեղերի և անտառային ոստիկանության (Ազգային ոստիկանության վարչության) հետ՝ կանխելու որսը, ապօրինի առևտուրը և մաքսանենգությունն, հատկապես Չինաստանի սև շուկաներ տեղափոխումը։ Այս կենտրոնները նույնպես նպաստել են Թայվանի պանգոլինների պոպուլյացիայի մահվան և վնասվածքների պատճառների բացահայտմանը։
Ներկայումս Թայվանն ունի փանգոլինների աշխարհի ամենաբարձր պոպուլյացիոն խտությունը Today, Taiwan has the highest population density of pangolins in the world.։

### Նամականիշներ

Stamp of Indonesia - 1956 - Colnect 231773 - Sunda Pangolin Manis javanica.jpeg
Stamp of Indonesia - 1958 - Colnect 231775 - Sunda Pangolin Manis javanica.jpeg
Stamp of Indonesia - 1958 - Colnect 231774 - Sunda Pangolin Manis javanica.jpeg
Stamp of Sarawak - 1950 - Colnect 306203 - Pangolin Manis sp.jpeg

Trenggiling, 40sen (1953).jpg

Stamp of Abkhazia - 1997 - Colnect 999819 - Manis javanica.jpeg

Philippine pangolin 2015 stamp of the Philippines.jpg
Stamp of Belgian Congo - 1959 - Colnect 990490 - Giant Pangolin Manis gigantea.jpeg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենդանիներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Կենդանիներ նամականիշների վրա
Կատեգորիա:Վիրուսային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրուսային վարակներ