Միաբան Սուրբ Աստվածածին տաճար (Կարին)

**Միաբան Սուրբ Աստվածածին տաճար**, հայկական տաճար Արևմտյան Հայաստանում, պատմական Բարձր Հայք նահանգի Կարինի գավառի Կարին քաղաքում։ Այն եղել է հայկական հոգևոր և մշակութային կարևոր կոթողներից: Ներկայումս տաճարը հիմնահատակ ավերված է։

## Պատմություն
Տաճարը կառուցվել է 1838-1844 թվականներին՝ քաղաքի հյուսիսում, երկու հին եկեղեցիների (Վերի Ժամ և Վարի Ժամ) տեղում, որոնք քանդվելու վտանգի տակ էին: Հակոբ Կարնեցի քահանայի վկայությամբ, նույն վայրում հին վանքի հիմքը դրել է Մեսրոպ Մաշտոցը, իսկ այն հետագայում շենացրել են Դավիթ Անհաղթը ու Մովսես Խորենացին։ Պատմիչը գրում է, որ 1653 թվականին տաճարը կողոպտվել է, սակայն գողերը հայտնաբերվել և պատժվել են։ Վանքը վերանորոգել է Կարին քաղաքի առաջնորդ Սարգիս վարդապետը։

1859 թվականին եկեղեցին վնասվել է երկրաշարժից, որի հետևանքով փլվել են գավիթը և զանգակատունը: Դրանք վերակառուցվել են 1869 թվականին, իսկ 1879-ին ավելացվել է փայտե վերնաշենք՝ դասական հայկական եռաստիճան զանգակատան ոճով: 1901 թվականի երկրաշարժի հետևանքով եկեղեցին թեթև վնասվել է, սակայն արագ վերանորոգվել է:

Տաճարի հարավային կողմում տեղակայված էր մի մատուռ, որը համարվում էր 7-րդ դարի կառույց: Այն ուխտատեղի էր և վերանորոգվել է 1895-1897 թվականներին: Այստեղ պահվել են հին ձեռագրեր, որոնք 1865 թվականին տեղափոխվել են: 1913 թվականին դպրոցը տեղափոխվել է հայկական գերեզմանատան հարավային կողմում կառուցված նոր շենք:

## Ճարտարապետություն
Տաճարը համեմատաբար փոքր էր, բայց ամուր կառուցվածքով: Այն ուներ հաստ պատեր, սրածայր տանիք և անկյունային ամրություններ: Թեև եկեղեցու վերաբերյալ արձանագրություններ չեն պահպանվել, սակայն նրա տեսքն ու կառուցվածքը վկայում էին կառույցի վաղնջականության մասին: Այն ծառայում էր ոչ միայն որպես աղոթատեղի, այլև որպես ուխտատեղի, որի բարեխոսությանը դիմում էին Կարինի բնակիչները:

Զանգակատունը ներառյալ տաճարի երկարությունը 47 մետր էր, իսկ լայնությունը՝ 27 մետր: Այս տաճարը, Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցու հետ միասին, համարվում էր Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգների ամենամեծ հայկական եկեղեցիներից: Տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1838 թվականին Կարինի թեմի առաջնորդ Պետրոս Ալթունյանի նախաձեռնությամբ և ավարտվել 1844 թվականին առաջնորդ Եփրեմ Բաբայանի օրոք: Նախագծման և շինարարական աշխատանքները սկզբում իրականացրել է Հովհաննես Փափազյանը, իսկ հետագայում՝ ճարտարապետ Երանոսը:

Տաճարը հնգանավ բազիլիկ կառույց էր՝ վեց հատվածով, հենված քսան սյուների և տասը կիսասյուների վրա, որոնք ունեին 4.5 մետր բարձրություն (առանց խոյակների և հիմքերի): Կառուցված էր ամուր հիմքերի վրա՝ կամարակապ առաստաղով: Պատերը ամրացվել էին մետաղական ամրաններով, իսկ բեմը պարունակում էր երեք խորան և երկու կողային ավանդատներ:

1914-1915 թվականներին տաճարը դեռևս կանգուն էր, սակայն Հայոց ցեղասպանությունից հետ այն ենթարկվել է ավերածությունների: Տաճարի տեղում գտնվող հայկական գերեզմանատան շիրմաքարերը օգտագործվել են պետական շենքերի կառուցման համար: Հայկական համայնքի գույքը, ներառյալ եկեղեցին, առաջնորդարանը, դպրոցները և այլ շինությունները, գնահատվել էին 100,000 թուրքական ոսկե ֆունտ, սակայն դրանք բոլորը ոչնչացվել կամ օտարվել են:

Կարնո Միաբան Սուրբ Աստվածածին տաճարը եղել է Կարինի հայկական հոգևոր և մշակութային կենտրոններից մեկը: Այն ոչ միայն ուխտատեղի էր, այլև պատմականորեն կարևոր ճարտարապետական կառույց, որը խորհրդանշում էր հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգությունը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի ավերված եկեղեցիներ