Հոսքաքար

[մինի|''Սարացենի վրանը'' [Վիրջինիա նահանգի  համարվում է աշխարհի ամենալավ ձևավորված հոսուն քարե վարագույրներից մեկը]]

**Հոսքաքար, հոսող քար** կամ **հոսանքանստվածք,**  կալցիտի կամ այլ կարբոնատային միներալների թերթաձև նստվածքներ, որոնք առաջանում են այնտեղ, որտեղ ջուրը հոսում է քարանձավի պատերով կամ հատակով: Դրանք սովորաբար հանդիպում են «լուծույթային քարանձավներում», կրաքարերում, որտեղ դրանք ամենատարածված *սպելեոթեմներ*` հոսքային գոյացություններ են։ Այնուամենայնիվ, դրանք կարող են առաջանալ ցանկացած տեսակի քարանձավում, որտեղ մտնում է ջուր, որը հավաքել է լուծված միներալներ։ Հոսքաքարերն առաջանում են վադոզա զոնաների պերկոլացիոն ջրերի գազազերծման միջոցով:

Հոսող քարը կարող է նաև առաջանալ մարդաշատ կառույցների վրա՝ բետոնից, կրից կամ շաղախից կալցիումի հիդրօքսիդի արտահոսքի արդյունքում: Քարանձավային միջավայրից դուրս ստեղծված այս երկրորդային նստվածքները, որոնք ընդօրինակում են սպելեոթեմների ձևերն ու պատկերները, դասակարգվում են որպես «կալթեմիտներ» և բետոնի քայքայման արդյունք են:

## Ձևավորում
աջից|մինի|Կաթիլային քարանձավային կառուցվածքների դիագրամ ( հոսքաքարը նշված է AB պիտակով)

Հատակների երկայնքով կամ թեք պատերով շարժվող ջրի հոսող թաղանթները կուտակում են կալցիումի կարբոնատի (կալցիտի), արագոնիտի, գիպսի կամ այլ քարանձավային միներալների շերտեր: Այս միներալները լուծվում են ջրի մեջ և նստվածք են տալիս, երբ ջուրը կորցնում է իր լուծված ածխաթթու գազը խառնման մեխանիզմի միջոցով, ինչը նշանակում է, որ այն այլևս չի կարող պահել միներալները լուծույթում: Հոսող քարը ձևավորվում է, երբ այս նստվածքների բարակ շերտերը կուտակվում են միմյանց վրա, երբեմն ձևավորելով ավելի կլոր ձևեր, երբ նստվածքը հաստանում է:

Գոյություն ունեն հոսող քարերի երկու տարածված տեսակ՝ տուֆ և տրավերտին։ Տուֆը սովորաբար առաջանում է կալցիումի կարբոնատի նստվածքից և բնույթով սպունգանման կամ ծակոտկեն է։ Տրավերտինը կալցիումի կարբոնատի նստվածք է, որը հաճախ առաջանում է առվակներում կամ գետերում։ Այն բնույթով շերտավոր է և ներառում է այնպիսի կառուցվածքներ, ինչպիսիք են ստալագմիտներն ու ստալակտիտները։

Նստվածքները կարող են կուտակվել բարակ շերտերի մեջ, որոնք կոչվում են «վարագույրներ», որոնք իջնում են պատի կախված հատվածներից: Որոշ վարագույրներ կիսաթափանցիկ են, իսկ որոշներն ունեն շագանակագույն և բեժ շերտեր, որոնք շատ նման են բեկոնի (հաճախ անվանում են «քարանձավային բեկոն»):

մինի|Սղոցաատամ նախշերով վարագույր (10 սմ մասշտաբով) Բրիստոլի քարանձավներից

Չնայած հոսող քարերն ամենամեծ սպելեոթեմներից են, դրանք կարող են վնասվել մեկ հպումից։ Մարդու մատների ճարպը ստիպում է հոսող ջրին շրջանցել այդ տարածքը, որից հետո ջուրը չորանում է։

Հոսող քարերը նաև վկայում են անցյալի երաշտների ժամանակաշրջանների մասին և լավ նույնականացուցիչներ են, քանի որ դրանց զարգացման համար անհրաժեշտ է ջրի որոշակի տեսակ. այդ ջրի բացակայությունը երկար ժամանակահատվածում կարող է հետքեր թողնել ապարների վրա՝ հոսող քարերի բացակայության կամ առկայության, ինչպես նաև դրանց մասնիկային կառուցվածքի միջոցով։

Հաճախ անտեսվում է ստալակտիտների և ստալագմիտներին բնորոշ սղոցի ատամների նմանվող հոսքաքարերին տարածված նախշը։ Սա պայմանավորված է կալցիտի բյուրեղների աճեցման եղանակով, որի դեպքում բյուրեղի երկար առանցքը ուղղահայաց է վարագույրի ստորին եզրին։

## Բետոնից առաջացած հոսքաքար
Բետոնից, կրից կամ շաղախից ստացված հոսքաքարը կարող է առաջանալ արհեստական կառույցների վրա շատ ավելի արագ, քան բնական քարանձավային միջավայրում՝ տարբեր քիմիական բաղադրության պատճառով։  Բետոնե կառույցների վրա այս երկրորդային նստվածքները բետոնի քայքայման արդյունք են, երբ կալցիումի իոնները լուծույթի մեջ լուծվել են բետոնից և վերստին նստել կառույցի մակերեսին՝ առաջացնելով հոսքաքար, ստալակտիտներ և ստալագմիտներ։ Ածխաթթու գազը ( CO2 ) ներծծվում է հիպերալկալային հոսքաջրի լուծույթի մեջ, երբ այն դուրս է գալիս բետոնից։ Սա նպաստում է քիմիական ռեակցիաներին, որից կալցիումի կարբոնատը (CaCO3) նստում է ուղղահայաց կամ թեք մակերեսների վրա՝ հոսքաքարի տեսքով:

Բետոնից ստացված երկրորդային նստվածքները դասակարգվում են որպես «կալթեմիտներ»։ Այս կալցիումի կարբոնատային նստվածքները ընդօրինակում են քարանձավներում ստեղծված սպելեոթեմների ձևերը, օրինակ՝ ստալագմիտներ, ստալակտիտներ, հոսող քարեր և այլն։ Ամենայն հավանականությամբ, կալթեմիտային հոսող քարը նստվածք է ստանում արտահոսքի լուծույթից՝ որպես կալցիտ, «նախընտրելով մյուս, պակաս կայուն պոլիմորֆ նյութերին՝ արագոնիտին և վատերիտին»։

Այլ միկրոտարրեր, ինչպիսիք են ժանգոտվող ամրաններից առաջացող երկաթը կամ խողովակաշարերից առաջացող պղնձի օքսիդը, կարող են տեղափոխվել արտահոսքի միջոցով և նստեցվել CaCO3- ի հետ միաժամանակ։  Սա կարող է հանգեցնել կալթեմիտների արտահոսքից օքսիդների գույների ստացմանը:

## Օգտագործումներ
**Քարանձավային օնիքսը** տարբեր տեսակի հոսող քար է, որը կիրառվում է դեկորատիվ ճարտարապետական նպատակներով: «Քարանձավային օնիքս» տերմինը տարածված էր Միացյալ Նահանգների որոշակի տարածքներում, մասնավորապես՝ Թենեսի - Ալաբամա - Ջորջիա տարածքում և Օզարկսում, 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբին, և կիրառվում էր կալցիտային սպելեոթեմների մասին, որոնք շերտավորված էին այնպես, որ հուշում էին իսկական օնիքսի մասին:

ԱՄՆ-ում կան մի շարք քարանձավներ, որոնք կոչվում են « Օնիքսի քարանձավ»՝ դրանցում նման նստվածքների առկայության պատճառով։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:MysteryCaveFlowstone.jpg|alt=Flowstone in Mystery Cave, Minnesota|Հոսող քարը Խորհրդավոր քարանձավում (Մինեսոտա)
Պատկեր:Gunns_caves_flowstone.JPG|alt=Flowstone on the ceiling at Gunns Plains Cave, Tasmania|Հոսող քարը Գաննս Փլեյնս քարանձավիառաստաղին (Թասմանիա)
Պատկեր:Flowstone_in_Mammoth_Cave,_KY.jpg|alt=Travertine flowstone formation in Mammoth Cave, KY, USA|Տրավերտինային հոսքաքարային գոյացություն Մամոթ քարանձավում (Կենտուկի, ԱՄՆ)
Պատկեր:Calthemite_flowstone_on_concrete_-_Iron_Stained.jpg|alt=Calthemite flowstone on concrete wall, colored by iron oxide deposited with the CaCO3. A sign of concrete degradation.|Բետոնի վրա կալթեմիտային հոսքաքար՝  գունավորված <sub>CaCO3-</sub>ի և երկաթի օքսիդի միացումից. բետոնի քայքայման նշան
Պատկեր:Calthemite_flowstone_with_Iron_Oxide_deposited_along_with_CaCO3.jpg|alt=Calthemite flowstone on concrete wall.|Կալթեմիտային հոսաքար բետոնե պատի վրա։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիրտուալ քարանձավ. Ֆլոուսթոուն

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Կրաքարային քարանձավներ
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Քարեր