Բեռլին-Կառլսհորսթի թանգարան

**Բեռլին-Կառլսհորսթի թանգարան** (), նախկինում կոչվել է *Բեռլին-Կառլսհորսթի ռուս-գերմանական թանգարան / Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst*), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմության կարևոր դրվագներ արտացոլող թանգարան, որ գտնվում է Բեռլինի Կառլսհորսթ շրջանում:

## Թանգարանի շենքը
Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը շենքում գործել է վերմախտի սակրավորական ամրացված ուսումնարանը: 1945 թվականի ապրիլի վերջին՝ Բեռլինի ճակատամարտի ժամանակամիջոցում այստեղ է գտնվել 5-րդ հարվածային բանակի շտաբը՝ գեներալ-գնդապետ Նիկոլայ Բերզարինի հրամանատարությամբ (վերջինս հետագայում դարձել է Բեռլինի առաջին պարետը):

Թանգարանը տեղավորվել է սպայական ակումբի շենքում, որտեղ 1945 թվականի մայիսի 8-ի, լույս 9-ի գիշերը  (Մոսկվայի ժամանակով 0:43-ին) վերմախտի գեներալ-ֆելդմարշալ Վիլհելմ Կեյտելը, գեներալ-ծովակալ Հանս Գեորգ ֆոն Ֆրիդեբուրգը և գեներալ-գնդապետ Հանս Յուրգեն Շտումպֆը ստորագրել են Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիայի մասին ակտը, որը նշանավորել է Հայրենական մեծ պատերազմի և Եվրոպայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը: Կապիտուլյացիան խորհրդային հրամանատարության կողմից ընդունել է մարշալ Գեորգի Ժուկովը, իսկ դաշնակիցների հրամանատարության կողմից՝ բրիտանական ռազմաօդային ուժերի մարշալ Արթուր Թեդդերը: Կապիտուլյացիայի մասին ակտը վկայի կարգավիճակով  ստորագրել են ամերիկացի գեներալ Կարլ Սփաաթսը և ֆրանսիացի գեներալ Լաթր դը Տասինյին: Գերմանական զինված ուժերի անվերապահ կապիտուլյացիայի մասին ակտի ստորագրումը նշանավորվել է «1941-1945 թթ. պատերազմում ֆաշիստական Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիայի թանգարան»-ի ստեղծումով: Այդ թանգարանը բացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 5-ին:

1945 թվականի մայիսից մինչև 1949 թվականի հոկտեմբեր ամիսը այստեղ է գտնվել Գերմանիայում խորհրդային զինվորական վարչակազմի գլխավոր պետի՝ մարշալ Ժուկովի կեցավայրը: 1945-1953 թթ. այդ շենքում է գործել Գերմանիայում խորհրդային ստուգող հանձնաժողովը (Советская контрольная комиссия в Германии): Թանգարանի ներկայիս շենքում 1953—1954 թթ. ապրել է Գերմանիայում ԽՍՀՄ-ի գերագույն կոմիսար Վլադիմիր Սեմյոնովը: 

Գերմանիայից խորհրդային զորախմբի վերջին զորամասերի դուրբերումից հետո կապիտուլյացիայի թանգարանը փակվել է, դրա ցուցանմուշների մեծ մասը, 1994 թվականից սկսած, ոչ մի տեղ չի ցուցադրվել: Եվրոպայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտի 50-ամյակի կապակցությամբ Ռուսաստանի և Գերմանիայի կառավարությունները պայմանավորվածություն են ձեռք բերել վերականգնել թանգարանի գործունեությունը:

мини|250 px|Սրահը, որտեղ ստորագրվել է անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտը

## Ցուցադրությունը
Մշտական ցուցադրության հիմնական վերամշակման ավարտից հետո՝ 2013 թվականի ապրիլի 24-ին թանգարանը վերաբացվեց: Յուրաքանչյուր տարի այստեղ այցելում է շուրջ 40 000 մարդ: Ցուցադրությունն արտացոլում է գերմանա-խորհրդային հարաբերությունները 1917-ց մինչև 1990 թվականը: Ցուցանմուշները պատմում են նաև 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդած ժամանակաշրջանում խորհրդա-գերմանական հարաբերությունների մասին: Փաստաթղթերում արտացոլված են ԽՍՀՄ-ի հարաբերությունները ԳԴՀ-ի և ԳՖՀ-ի հետ: Մշտական ցուցադրությունում կենտրոնական տեղը գրավում է բանկետի նախկին սրահը, որտեղ ստորագրվել է կապիտուլյացիայի փաստաթուղթը: Թանգարանի բակում տեղադրված է խորհրդային Տ-34 տանկի և ռազմական այլ մեքենաների նմանությամբ հուշարձան: 
мини|250 px|Տ-34 տանկի հուշարձանը
мини|«Խորհրդային Միությունը պատերազմում» խորագիրը կրող ցուցադրասենյակը

## Ժամանակավոր ցուցադրություն
Ամեն տարի թանգարանում 100 քառակուսի մետրի վրա 2-3 ցուցահանդես է կազմակերպվում: Ժամանակավոր այդ ցուցադրություններում հիմնականում ուշադրությունը կենտրոնացվում է պատերազմական հուշերի և գերմանա-խորհրդային հարաբերությունների վրա: Ժամանակավոր ցուցադրությունների մի մասն արդեն ներկայացվել է նաև գերմանական այլ քաղաքներում, ռուսական, ուկրաինական մի շարք բնակավայրերում: Յուրաքանչյուր ցուցահանդեսի կապակցությամբ թանգարանը հրատարակում է ռուսերեն ու գերմաներեն կատալոգներ, ինչպես նաև անց է կացնում  գիտական նիստեր, կոնֆերանսներ, ուսումնական ուղևորություններ: 2011 թվականին դաշնային կառավարության հանձնարարությամբ թանգարանը ԽՍՀՄ-ի վրա Գերմանիայի հարձակման (Բարբարոսա գործողության) 70-ամյակի կապակցությամբ կազմակերպեց հիշատակի հատուկ օր, որի ընթացքում Բեռլինի ֆիլհարմոնիայում կայացավ հիշատակի համերգ, անցկացվեցին բազմաթիվ այլ միջոցառումներ:

## Գործընկերություն
Առ այսօր թանգարանը միակ բազմազգ հիմնարկությունն է, որ ֆինանսավորվում է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության կողմից: Ի հավելումն՝ թանգարանը գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել Մինսկի ու Կիևի՝ թեմայով համանման թանգարանների հետ:

Ամեն տարի մայիսի 8-ին թանգարանը կազմակերպում է տոնակատարություն «Հաղթանակի օրը Եվրոպայում» խորագրով:

"Ստալինգրադի ճակատամարտ. նշանակությունը, հետևանքները, հիշատակը" խորագրով 2017 թվականի նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 2-ը անցկացված միջազգային գիտագործնական կոնֆերանսի շրջանակում համագործակցության երկկողմ համաձայնագիր է ստորագրվել «Ստալինգրադի ճակատամարտ» թանգարան-արգելոցի և Բեռլին-Կառլհորսթի թանգարանի միջև: Այդ համաձայնագրի շրջանակում նախատեսված է ցուցահանդեսային մի շարք ընդհանուր նախագծեր իրագործել:

## Հավաքածուն
Թանգարանի հավաքածուի մոտավորապես քսաներորդ մասը կազմող մի շարք ցուցանմուշներ նրան պահ են տրված Զինված ուժերի մոսկովյան կենտրոնական թանգարանից: Հավաքածուն պարունակում է լուսանկարներ, պլակատներ, պատարազմական և առօրյա կյանքն արտացոլող փաստաթղթեր: Թանգարանում կա նաև ավելի քան 7000 զանազան գրքեր պահող գրադարան, գրքեր, որ նվիրված են ռուս-գերմանական հարաբերություններին:

## Կազմակերպված ցուցահանդեսներ
** *Ilja Ehrenburg und die Deutschen.* (27. November 1997 — 18. Januar 1998)
** *Das mitfühlende Objektiv.* Michail Sawin. Kriegsfotografie 1941—1945. (30. April — 31. Mai 1998)
** *Nach Berlin!*Timofej Melnik. Kriegsfotografie 1941—1945. (22. Oktober — 13. Dezember 1998)
** *Mordfelder.* Henning Langenheim. Orte der Vernichtung im Krieg gegen die Sowjetunion. (28. Januar — 18. April 1999 und 5. November 2004 — 30. Januar 2005)
** *Nikolai Bersarin, Generaloberst, Stadtkommandant (Berlin)*. (7. September — 21. November 1999, 8. Mai — 1. Juni 2003 und 1. April — 9. Mai 2004)
** *Heimatfront.* Iwan Schagin. Kriegsfotografie 1941—1945. (10. Dezember 1999 — 6. Februar 2000; 2005 in Schwerin)
** *Foto-Feldpost.* Geknipste Kriegserlebnisse 1939—1945. (30. März — 16. Juli 2000)
** *Moskau-Berlin.* Straßenbilder von Valerij Stignejew, Fotos 1996—1998. (26. Dezember 2000 — 11. Februar 2001)
** *Dokument und Konstrukt.* Arkadij Schaichet. Fotografie zwischen Neue Ökonomische Politik und Großem Vaterländischen Krieg. (29. März — 27. Mai 2001)
** *Juni 1941: Der tiefe Schnitt.* (22. Juni — 20. September 2001; gleichzeitig auch in Moskau und Kiew eröffnet)
** *Moskau im Krieg. 1941—1945.* (22. November 2001 — 17. Februar 2002)
** *Diesseits — jenseits der Front.* Michail Trachmann. Kriegsfotografie 1941—1945. (16. April — 18. August 2002)
** *Mascha, Nina und Katjuscha. Frauen in der Roten Armee.* (16. November 2002 — 23. Februar 2003; 2003 in KZ Ravensbrück; 2004 in Nowosibirsk)
** *Beutestücke. Kriegsgefangene in der deutschen und sowjetischen Fotografie 1941—1945.* (14. Juni — 12. Dezember 2003)
** *Stalingrad erinnern. Stalingrad im deutschen und russischen Gedächtnis.* (15. November 2003 — 21. März 2004; 2004 Moskau und Wolgograd)
** *Blockade Leningrads. 1941—1944.* Dossiers. (15. Mai — 5. September 2004; 2005 in Hamburg)
** *Triumph und Trauma. Sowjetische und postsowjetische Erinnerungen an den Krieg 1941—1945.* (4. Mai — 11. September 2005)
** *Kriegsspuren. Porträts deutscher und russischer Veteranen von Martin Hertrampf.* (17. November 2005 — 19. Februar 2006)
** *Russland und Deutschland: Kapitel aus der diplomatischen Geschichte, 1955—2005.* Fotoausstellung der Presseagentur Nowosti. (8. März — 18. April 2006)
** *Schussfeld. Die Schlacht um die Seelower Höhen 1945.* Eine fotografische Spurensuche von Karl Böttcher. (8. Mai — 18. Juni 2006)
** *Um zu Überleben — Deutsche und sowjetische Kriegsgefangener des Zweiten Weltkrieges.* Eine Ausstellung des Memorialmuseums deutscher Antifaschisten in Krasnogorsk bei Moskau (Filiale des Zentralen Museums des Großen Vaterländischen Krieges). (8. September — 5. November 2006)
** *Kunst im Auftrag.* Boris Ignatowitsch. Fotografien 1927—1946. (17. November 2006 — 11. Februar 2007)
** *Das Haus in Karlshorst. Geschichte am Ort der Kapitulation.* (20. April — 8. Juli 2007)
** *Die Suche nach dem Panorama: Wünsdorf — Moskau — Berlin*. Installation. (6. September — 4. November 2007)
** *Stalingrad.* Eine Fotoausstellung der Nachrichtenagentur RIA Nowosti. (23. November 2007 — 14. Februar 2008)
** *Unsere Russen — Unsere Deutschen. Bilder vom Anderen 1800—2000.* (Schloss Charlottenburg, 8. Dezember 2007 — 2. März 2008; Moskau, Staatliches Historisches Museum, April-Juni 2008)
** *Russischer Soldatenalltag in Deutschland 1990—1994. Bilder des Militärfotografen Wladimir Borissow*, (14. November 2008 — 1. März 2009).
** *Chandogin — Kriegsfotos aus Karelien und Leningrad 1939—1944*, (15. Oktober — 28. November 2010).
** *Juni 1941 — der tiefe Schnitt. 20 Biografien aus dem Krieg gegen die Sowjetunion*, (17. Juni — 14. August 2011).
** *Krieg, Holocaust, Gedenken. Eine Ausstellung des Weißrussischen Staatlichen Museums des Großen Vaterländischen Krieges 1941—1945, Minsk*, 22. September — 17. November 2011.
** *Hinterlassenschaften. Fundstücke nach dem Abzug der russischen Truppen 1994*, (27. August — 31. Oktober 2014)
** *Propagandafotograf im Zweiten Weltkrieg: Benno Wundshammer*, (13. November 2014 — 15. Februar 2015).
** *Russland und Deutschland. Von der Konfrontation zur Zusammenarbeit*, Martin-Gropius-Bau Berlin, (29. Oktober 2015 — 13. Dezember 2015); Moskau Staatliches Historisches Museum, (10. November 2015 — 17. Januar 2016).
** *Juni-Briefe. Ungelesene Feldpost aus Kamenez-Podolsk 1941*, (30. Juni 2016 — 28. August 2016).
** *Waffenbrüderschaft in der DDR — Konstruktion einer Tradition*, (23. September — 6. November 2016).
** *Der Abzug. Die letzten Jahre der russischen Truppen in Deutschland. Eine fotografische Dokumentation von Detlev Steinberg*, (17. November 2016 — 19. Februar 2017).

## Հրապարակումներ
* *Ilja Ehrenburg und die Deutschen [Илья Эренбург и немцы]*. Peter Jahn (Hrsg.), Berlin 1997.
* Michail Sawin: *Das mitfühlende Objektiv., Kriegsfotografie 1941—1945 [Михаил Шавин — Сопереживающий объектив — Военная фотография 1941—1945 гг.]* Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 1998.
* *Nach Berlin! Timofej Melnik, Kriegsfotografie 1941—1945 [На Берлин! — Тимофей Мельник — Военная фотография 1941—1945 гг.]* Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 1998.
* Henning Langenheim: *Mordfelder. Orte der Vernichtung im Krieg gegen die Sowjetunion [Поля смерти — Места уничтожения людей в войне против Советского Союза]*, Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 1999.
* *Bersarin, Nikolaj, Generaloberst, Stadtkommandant (Berlin) [Берзарин Николай — генерал-полковник, комендант города (Берлин)]*. Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 1999.
* *Heimat-Front. Iwan Schagin. Kriegsfotografie 1941—1945 [Родина и фронт — Иван Шагин, военные фотографии 1941—1945 гг.]* Margot Blank (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 1999.
* *Valerij Stignejew. Moskau-Berlin. Straßenbilder. Fotos 1996—1998 [Москва—Берлин — уличные фотографии. Фотографии 1996—1998 гг.]* Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst 2000.
* *FotoFeldpost. Geknipste Kriegserlebnisse 1939—1945 [Фотографии полевой почты — Боевые действия 1939—1945].* Peter Jahn (Hrsg.), Ulrike Schmiegelt (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2000.
* *Arkadij Schaichet. Dokument und Konstrukt.: Fotografie zwischen N.E.P. und Großem Vaterländischen Krieg [Аркадий Шайхет — Документ и конструктивизм — Фотографии между НЭП и Великой Отечественной войной]*, Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2001.
* *Moskau im Krieg 1941—1945 [Москва военная 1941—1945]*, Margot Blank (Hrsg.), Peter Jahn (Hrsg.), Museum Karlshorst, Berlin 2001.
* *Diesseits/Jenseits der Front [По одну и другую сторону фронта],* Margot Blank (Hrsg.), Peter Jahn (Hrsg.), Museum Karlshorst, Berlin 2002.
* *Mascha, Nina und Katjuscha. Frauen in der Roten Armee 1941—1945. [Маша, Нина и Катюша — Женщины в Красной Армии 1941—1945 г.]* Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2002.
* *Stalingrad erinnern. Stalingrad im deutschen und russischen Gedächtnis [Память о Сталинграде — Сталинград в немецко-русских воспоминаниях],* Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2003.
* *Blockade Leningrads 1941—1945. Dossiers [Блокада Ленинграда 1941—1945. Досье]*, Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2004.
* *Triumph und Trauma. Sowjetische und postsowjetische Erinnerung an den Krieg 1941—1945 [Триумф и горечь — Советские и постсоветские воспоминание о войне 1941—1945]*, Peter Jahn (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2005.
* *Martin Hertrampf Kriegsspuren. Porträts deutscher und russischer Veteranen [Мартин Хертрампф — Следы Войны — Портреты немецких и русских ветеранов]*, Margot Blank (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2005.
* *Boris Ignatowitsch. Kunst im Auftrag. Fotografien 1927—1946 [Борис Игнатович. Искусство по поручению. Фотографии 1927—1946]*, Margot Blank (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2006.
* *Unsere Russen — Unsere Deutschen. Bilder vom Anderen 1800 bis 2000 [Наши русские и наши немцы. Картины иного. 1800—2000]*, Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 2007.
* *Russischer Soldatenalltag in Deutschland 1990—1994. Bilder des Militärfotografen Wladimir Borissow [Повседневная жизнь русских солдат в Германии 1990—1994. Фотографии военного фотографа Владимира Борисова]*, Margot Blank (Hrsg.), Berlin 2008.
* *Die deutsche Kapitulation im Mai 1945 [Немецкая капитуляция в мае 1945]*, Museum Berlin-Karlshorst e. V., Berlin 2010. Sprachen: deutsch, russisch, englisch und französisch.
* *Nikolaj Chandogin. Kriegsfotos aus Karelien und Leningrad 1939—1944 [Николай Чандогин — Военные фотографии из Карелии и Ленинграда],* Margot Blank (Hrsg.), Museum Berlin-Karlshorst, Berlin 2010.
* *Juni 1941: Der tiefe Schnitt.*, Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 2011.
* *Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst [Немецко-российский музей Берлин-Карлсхорст]*. Katalog zur Dauerausstellung. Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 2014. Sprachen: deutsch, russisch, englisch.
* *Benno Wundshammer. Propaganda-Fotograf im Zweiten Weltkrieg [Военный фотограф во Второй мировой войне — Бенно Вундаммер]*, Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 2014.
* *Der Abzug. Die letzten Jahre der russischen Truppen in Deutschland. Eine fotografische Dokumentation von Detlev Steinberg [Вывод — последние годы пребывания российских войск в Германии в фотографиях Детлева Штайнберга]*, Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst (Hrsg.), Berlin 2016.

## Պարգևներ
* Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի շնորհակալագիր (12 օգոստոսի 2019 թ.) — *Հայրենիքի զոհված պաշտպանների հիշատակի հավերժացման, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունների ու դասերի մասին պատմական հիշողության պահպանման գործում ներդրած մեծ ավանդի համար*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Маркина Л. Г., Муравлёва Е. Н., Муравлёва Н. В. DEUTSCH-RUSSISCHES MUSEUM ГЕРМАНО-РОССИЙСКИЙ МУЗЕЙ // Культура Германии: лингвострановедческий словарь: свыше 5000 единиц / под общ. ред. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 198. — 1181 с. — ISBN 5-17-038383-5.
* Peter Jahn: *Konfrontation und Kooperation: Vom Kapitulationsmuseum der sowjetischen Streitkräfte zum Deutsch-Russischen Museum Berlin-Karlshorst.* In: Olga Kurilo (Hrsg.): *Der Zweite Weltkrieg im Museum: Kontinuität und Wandel*, Berlin 2007, S. 47-61. ISBN 978-3-930064-82-3.
* Peter Jahn: *Gemeinsam an den Schrecken erinnern. Das deutsch-russische Museum Berlin-Karlshorst*. In: Hans-Martin Hinz (Hrsg.): *Der Krieg und seine Museen*. Für das Deutsche Historische Museum, Campus, Frankfurt am Main u. a. 1997, ISBN 3-593-35838-7, S. 11 ff.
* Kristiane Janeke: *Windows of opportunity. Gedanken zu den deutsch-russischen Kulturbeziehungen.* In: Heidrun Hamersky, Heiko Pleines, Hans-Henning Schröder (Hrsg.): *Eine andere Welt? Kultur und Politik in Osteuropa 1945 bis heute. Festschrift für Wolfgang Eichwede*, Stuttgart 2007, S. 59-68. ISBN 978-3-89821-751-4.
* Thomas Sandkühler: *Rezension zu: Deutschland und die Sowjetunion im Zweiten Weltkrieg 1941—1945.* 25. April 2013 Berlin, in: H-Soz-Kult, 12. April 2014, www.hsozkult.de/exhibitionreview/id/rezausstellungen-180.
* Anne Hasselmann: *The Masternarrative of the Great Patriotic War in Berlin- Karlshorst*, in: ACTA 2013 *Combined and Joint Operations in the History of Warfare*, 39th ICMH Congress Proceedings, Bd. 1, S. 160; 1110—1126. ISBN 978-88-98185-07-8.
* Jörg Morré: *Das Deutsch-Russische Museum Berlin-Karlshorst als Erinnerungsort*, in: Andreas Wirsching, Jürgen Zarusky, Alexander Tschubarjan, Viktor Ischtschenko (Hrsg.): *Erinnerung an Diktatur und Krieg. Brennpunkte des kulturellen Gedächtnisses zwischen Russland und Deutschland seit 1945*, Berlin/Boston 2015, S. 271—279. ISBN 978-3-11-040476-0.
* Jörg Morré: *Deutsch-russische Zusammenarbeit am historischen Ort*, in: Corine Defrance, Ulrich Pfeil (Hrsg.): *Verständigung und Versöhnung nach dem Zivilisationsbruch? Deutschland in Europa nach 1945*. Brüssel 2016, S. 481—498. ISBN 978-2-87574-334-3.

## Արտաքին հղումներ
* Deutsch-Russisches Museum Berlin-Karlshorst
* Eintrag in der Berliner Landesdenkmalliste: Deutsch-Russisches Museum, Ehemaliges Offizierskasino
* Private Website zum Museum

Կատեգորիա:Բեռլինի թանգարաններ
Կատեգորիա:Բեռլինի պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատմության թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուս-գերմանական հարաբերություններ