Մուդրա

[մինի|Հինդու աստծո Նատարաջայի ([Շիվա) 10-րդ դարի Չոլա դինաստիայի բրոնզե քանդակ, որը պատկերում է տարբեր մուդրաներ։]]
մինի|Հնդկական Բուդդա Շակյամունիի արձանը պատրաստում է բհումիսպարշա կամ «երկրի վկա» մուդրան
մինի|12-րդ դարի ճապոնական մագաղաթ, որը ցույց է տալիս մուդրաների տարբեր ժեստեր**Մուդրա** ( - «կնիք», «նշան» կամ «ժեստ»), խորհրդանշական կամ ծիսական ժեստ կամ դիրք հինդուիզմում, ջայնիզմում և բուդդիզմում: Թեև որոշ մուդրաներ ներգրավում են ամբողջ մարմինը, շատերն իրականացվում են ձեռքերով և մատներով:

Բացի հնդկական կրոնների պատկերագրության և հոգևոր պրակտիկայի մեջ օգտագործվող հոգևոր ժեստեր լինելուց, մուդրաները նշանակություն ունեն հնդկական պարի և յոգայի բազմաթիվ ձևերում: Յուրաքանչյուր ոլորտում (և կրոնում) օգտագործվող մուդրաների տեսակները տարբեր են, բայց որոշ չափով համընկնում են: Բացի այդ, բուդդայական մուդրաներից շատերը օգտագործվում են Հարավային Ասիայից դուրս, և այլ տեղերում զարգացել են տարբեր տեղական ձևեր:

Հաթհա յոգայում մուդրաներն օգտագործվում են պրանայամայի (յոգիկ շնչառական վարժություններ) հետ համատեղ, սովորաբար նստած դիրքում, շնչառության հետ կապված մարմնի տարբեր մասերը խթանելու և պրանայի հոսքի վրա ազդելու համար: Այն նաև կապված է բինդուի, բոդհիչիտտայի, ամրիտայի կամ մարմնի գիտակցության հետ: Հին տանտրիկ մուդրաներից տարբերվող հաթհա յոգայի մուդրաները, որպես կանոն, ներքին գործողություններ են, որոնք ներառում են կոնքի հատվածը, դիաֆրագման, կոկորդը, աչքերը, լեզուն, հետանցքը, սեռական օրգանները, որովայնը և մարմնի այլ մասերը: Մուդրաների այս բազմազանության օրինակներն են Մուլա Բանդհան, Մահամուդրան, Վիպարիտա Կարանին, Խեչարի մուդրան և Վաջրոլի մուդրան: Դրանց թիվը Ամրիտասիդդհիում 3-ից ընդլայնվեց մինչև 25 Գհերանդա Սամհիտայում, իսկ Հաթհա Յոգա Պրադիպիկայում առաջացավ տասը դասական հավաքածու:

Մուդրան օգտագործվում է Հնդկական ենթացամաքի հինդուիստական և բուդդայական արվեստի իկոնագրաֆիայում և նկարագրված է սուրբ գրքերում, ինչպիսին է «Նատյաշաստրան», որը թվարկում է 24 «ասամյուտա» (բաժանված, նշանակում է «մեկ ձեռք») և 13 «սամյուտա» (միացված, նշանակում է «երկու ձեռք») մուդրա: Մուդրայի դիրքերը սովորաբար ձևավորվում են թե՛ ձեռքով, թե՛ մատներով: Միասին Ասանաների (նստած դիրքեր) հետ, դրանք օգտագործվում են ստատիկ կերպով մեդիտացիայում և դինամիկ կերպով հինդուիզմի «Նատյա» պրակտիկայում:

Հինդուիստական և բուդդայական պատկերագրությունները որոշ ընդհանուր մուդրաներ ունեն։ Որոշ շրջաններում, օրինակ՝ Լաոսում և Թաիլանդում, դրանք տարբեր են, բայց ունեն միմյանց հետ կապված պատկերագրական կոնվենցիաներ։

Ըստ Ջամգյոն Կոնգրուլի՝ Հևաջրա Տանտրայի վերաբերյալ իր մեկնաբանության մեջ, զայրացած աստվածությունների և կախարդների զարդերը պատրաստված էին մարդկային ոսկորներից, հայտնի նաև որպես մուդրա «կնիքներ»։

## Ստուգաբանություն և անվանակարգում
*Մուդրա* բառը սանսկրիտական արմատներ ունի։ Գիտնական սըր Մոնիեր-Ուիլյամսի կարծիքով՝ այն նշանակում է «կնիք» կամ «կնքման համար օգտագործվող ցանկացած այլ գործիք»։

## Բուդդայական պատկերագրություն
Բուդդայի պատկերը կարող է ունենալ մի քանի տարածված մուդրաներից մեկը՝ համակցված տարբեր ասանաների հետ։ Օգտագործվող հիմնական մուդրաները ներկայացնում են Բուդդայի կյանքի որոշակի պահեր և դրանց համառոտ պատկերներն են։

### Աբհայա մուդրա
Աբհայամուդրան՝ «անվախության ժեստը» խորհրդանշում է պաշտպանություն, խաղաղություն, բարեգործություն և վախի վերացում: Թերավադա բուդդիզմում այն սովորաբար կատարվում է կանգնած վիճակում՝ աջ ձեռքը ծալած և ուսի բարձրության վրա բարձրացրած, ափը դեպի առաջ ուղղված, մատները փակ, ուղղահայաց ուղղված, իսկ ձախ ձեռքը՝ կողքի վրա դրված: Թաիլանդում և Լաոսում այս մուդրան կապված է Քայլող Բուդդայի հետ, որը երբեմն պատկերվում է նաև երկու ձեռքերով՝ կատարելով կրկնակի միատարր աբհայա մուդրա:

Այս մուդրան, հավանաբար, օգտագործվել է բուդդայականության ի հայտ գալուց առաջ որպես բարի մտադրությունների խորհրդանիշ՝ առաջարկելով բարեկամություն անծանոթներին մոտենալիս: Գանդհարական արվեստում այն հանդիպում է քարոզչության գործողությունը ցույց տալիս: Այն նաև օգտագործվել է Չինաստանում 4-րդ և 7-րդ դարերի Վեյի և Սույի դարաշրջաններում:

Այս ժեստը կիրառվել է Բուդդայի կողմից, երբ փիղը հարձակվել է նրա վրա՝ նրան զսպելով, ինչպես ցույց է տրված մի քանի որմնանկարներում և ձեռագրերում։

Մահայանա բուդդիզմում աստվածությունները հաճախ պատկերվում են որպես Աբհայա Մուդրան մեկ այլ Մուդրայի հետ զույգեր՝ օգտագործելով մյուս ձեռքը։

### Բհումիսպարշա մուդրա
Գաուտամա Բուդդայի բհումիսպարշան կամ «երկրի վկա» մուդրան բուդդիզմի ամենատարածված խորհրդանշական պատկերներից մեկն է: Այլ անվանումներից են՝ «Բուդդան կոչ է անում երկրին վկայել» և «երկրին դիպչող»: Այն պատկերում է բուդդայական լեգենդի պատմությունը այն պահի մասին, երբ Բուդդան հասել է լիակատար լուսավորության։ Բուդդան նստած է մեդիտացիայի մեջ՝ ձախ ձեռքը, ափը ուղղահայաց, ծնկներին, իսկ աջ ձեռքը դիպչում է երկրին: Լեգենդի համաձայն, Բուդդային մարտահրավեր է նետել չար Մարան, որը պահանջում է վկայի վկայություն՝ դրան հասնելու իր իրավունքը հաստատելու համար: Մարային ի պատասխան՝ Բուդդան դիպավ գետնին, և երկրի աստվածուհի Ֆրա Մե Թորանին հայտնվեց որպես Բուդդայի լուսավորության վկա:

Արևելյան Ասիայում այս մուդրան (որը կոչվում է նաև Մարավիջայա դիրք) կարող է ցույց տալ, որ Բուդդայի մատները չեն հասնում գետնին, ինչպես սովորաբար լինում է բիրմայական կամ հնդկական պատկերներում։

### Բոդհյանգի մուդրա
Բոդհյանգի մուդրան ՝ «վեց տարրերի մուդրան» կամ «իմաստության բռունցքը», ժեստ է, որի ժամանակ ձախ ձեռքի ցուցամատը բռնվում է աջ ձեռքով։ Այն հաճախ հանդիպում է Վայրոկանա Բուդդայի արձանների վրա։

### Դհարմաչակրա Պրավարտանա մուդրա
Բուդդան իր առաջին քարոզը Լուսավորությունից հետո կարդաց Սարնաթի Դիր Պարկում: Այդ պահը ներկայացնում է դհարմաչակրա Պրավարտանա կամ «անիվի պտտում» մուդրան: Ընդհանուր առմամբ, միայն Գաուտամա Բուդդան է պատկերված այս մուդրան կատարելիս, բացառությամբ Մայտրեայի՝ որպես օրենքի տարածողի: Դհարմաչակրա մուդրան երկու ձեռքեր են, որոնք մոտ են կրծքավանդակին՝ վիտարկայի մեջ, աջ ափը դեպի առաջ, իսկ ձախ ափը՝ դեպի վեր, երբեմն ուղղված են կրծքավանդակին: Կան մի քանի տարբերակներ, ինչպես օրինակ՝ Աջանտա քարանձավների որմնանկարներում, որտեղ երկու ձեռքերը բաժանված են, և մատները չեն դիպչում: Գանդհարայի հնդկա-հունական ոճում աջ ձեռքի սեղմված բռունցքը, կարծես, ծածկում է ձախ ձեռքի բութ մատներին միացված մատները: Ճապոնիայում Հորյու-ջիի պատկերներում աջ ձեռքը դրված է ձախի վրա: Ամիտաբհայի որոշ կերպարներ այս մուդրան օգտագործում են 9-րդ դարից առաջ Ճապոնիայում:

### Դհյանա մուդրա
Դհյանա մուդրան (մեդիտացիայի մուդրա) մեդիտացիայի, «Բարի Օրենքի» և սանգհայի կենտրոնացման ժեստ է: Երկու ձեռքերը դրված են ծնկներին, աջ ձեռքը՝ ձախ կողմում՝ մատները լիովին ձգված (չորս մատները միմյանց վրա են հենված, իսկ բթամատները՝ վերև ուղղված, անկյունագծով), ափերը՝ վերև ուղղված։ Այս կերպ ձեռքերն ու մատները կազմում են եռանկյան ձև, որը խորհրդանշում է հոգևոր կրակը կամ Երեք թանկարժեք քարերը: Այս մուդրան օգտագործվում է Գաուտամա Բուդդայի և Ամիտաբհայի պատկերներում: Երբեմն դհյանա մուդրան օգտագործվում է «Բհայսաջյագուրու» որոշակի պատկերներում՝ որպես «Բժշկական Բուդդա», ձեռքերի վրա դրված դեղամանով: Այն ծագել է Հնդկաստանում, ամենայն հավանականությամբ, Գանդհարայում և Չինաստանում Հյուսիսային Վեյի ժամանակաշրջանում:

Այն լայնորեն օգտագործվում է Հարավարևելյան Ասիայում Թերավադա բուդդիզմում, սակայն բութ մատները դրվում են ափերի մոտ։ Դհյանա մուդրան հայտնի է նաև որպես «սամադի մուդրա» կամ «յոգա մուդրա»։

Միդա նո ջոինը (弥陀定印) դհյանա մուդրայի մի տարբերակի ճապոնական անվանումն է, որի դեպքում ցուցամատները միացվում են բութ մատների հետ։ Սա հիմնականում օգտագործվել է Ճապոնիայում՝ Ամիտաբհային (հետևաբար՝ «միդա» Ամիդա բառից) Վայրոկանա Բուդդայից տարբերելու համար և հազվադեպ է օգտագործվել այլուր։

### Վարադա մուդրա
Վարադամուդրայի «առատաձեռնության ժեստը» խորհրդանշում է զոհաբերություն, ողջունում, բարեգործություն, կարեկցանք և անկեղծություն: Այն գրեթե միշտ արվում է ձախ ձեռքով այն հարգված անձի կողմից, որը նվիրված է մարդուն ագահությունից, զայրույթից և մոլորությունից փրկելուն: Այն կարող է արվել ձեռքը ծռած և ափը թեթևակի վերև ուղղված, կամ ձեռքը դեպի ներքև ուղղված դեպքում՝ ափը մատները ուղղահայաց կամ թեթևակի ծալած ներկայացնելով: Վարադա մուդրան հազվադեպ է հանդիպում առանց աջ ձեռքի կողմից օգտագործվող մեկ այլ մուդրայի, որը սովորաբար աբհայա մուդրայի է: Այն հաճախ շփոթում են վիտարկա մուդրայի հետ, որին այն շատ նման է: Չինաստանում և Ճապոնիայում, համապատասխանաբար, Հյուսիսային Վեյի և Ասուկայի ժամանակաշրջաններում մատները կոշտ էին, ապա աստիճանաբար սկսում էին թուլանալ ժամանակի ընթացքում, ինչը ի վերջո հանգեցրեց Թան դինաստիայի ստանդարտին, որտեղ մատները բնականաբար կոր էին:

Հնդկաստանում վարադա մուդրան օգտագործվում է ինչպես նստած, այնպես էլ կանգնած՝ Բուդդայի, բոդհիսատվաների և այլ կերպարների համար, իսկ հինդուիստական արվեստում այն հատկապես կապված է Վիշնուի հետ։ Այն օգտագործվել է Ավալոկիտեշվարայի պատկերներում՝ սկսած Գուպտա արվեստից (4-րդ և 5-րդ դարեր) սկսած։ Վարադա մուդրան լայնորեն օգտագործվում է Հարավարևելյան Ասիայի արձաններում։

### Վաջրա մուդրա
Վաջրա մուդրան՝ «որոտի ժեստը», գիտելիքի ժեստ է։

### Վիտարկա մուդրա
Վիտարկա մուդրան՝ «քննարկման մուդրան», բուդդայական ուսմունքի քննարկման և փոխանցման ժեստ է: Այն կատարվում է բութ մատի և ցուցամատի ծայրերը միացնելով և մյուս մատները ուղիղ պահելով, ինչպես աբհայա և վարադա մուդրաները, բայց բութ մատները դիպչելով ցուցամատներին: Այս մուդրան Մահայանա բուդդիզմում ունի բազմաթիվ տարբերակներ: Տիբեթյան բուդդիզմում դա Տարաների և բոդհիսատտաների միստիկ ժեստ է՝ Յաբ-Յումի աստվածությունների որոշ տարբերություններով: Վիտարկա մուդրան հայտնի է նաև որպես Վյախյանա մուդրա (բացատրության մուդրա): Սա նաև կոչվում է չին-մուդրա:

### Ջնյանա մուդրա
Ջնյանա մուդրան (իմաստության մուդրա) կատարվում է բութ մատի և ցուցամատի ծայրերը միմյանց դիպչելով՝ շրջան կազմելով, և ձեռքը պահվում է ափով՝ դեպի ներս, դեպի սիրտը։ Հնդկական ծագում ունեցող կրոններում մուդրան խորհրդանշում է հոգևոր լուսավորություն։ Երբեմն սադհուները նախընտրում էին կենդանի թաղվել այս սամադհի դիրքով։ Ռաջաստանի Բալաթալում հայտնաբերվել է 2700 թվականի նման դասավորված կմախք, ինչը ենթադրում է, որ այդ ժամանակ կարող էր գոյություն ունենալ յոգայի նման մի բան։

### Կարանա մուդրա
Կարանա մուդրան մուդրա է, որը վտարում է դևերին և հեռացնում այնպիսի խոչընդոտներ, ինչպիսիք են հիվանդությունը կամ բացասական մտքերը: Այն ցուցադրվում է ցուցամատը և ճկույթը բարձրացնելով և մյուս մատները ծալելով: Այն գրեթե նույնն է, ինչ արևմտյան «եղջյուրների նշանը», տարբերությունն այն է, որ Կարանա մուդրայում բութ մատը չի պահում միջնամատը և մատնեմատը: Այս մուդրան հայտնի է նաև որպես թարջանի մուդրա:

### Պատկերասրահ

Պատկեր:「연가_칠년」이_새겨진_금동불입상_02_(cropped).jpg|Կորեայի ազգային գանձը 119. Աջ ձեռքը ցույց է տալիս աբհայամուդրան, իսկ ձախը՝ վարադամուդրան
Պատկեր:Buddha_sitting-MGR_Lyon-IMG_9878_(cropped).jpg|Բուդդան նստած է բհումիսպարշա մուդրայում։ Բիրմա։ Սպիտակ մարմար՝ բազմագույնության հետքերով։ Լիոն-Ֆուրվիերի գալա-հռոմեական թանգարան
Պատկեր:철원_도피안사_철조비로자나불좌상.jpg|Բոդհյանգի Մուդրա
Պատկեր:Buddha_in_Sarnath_Museum_(Dhammajak_Mutra).jpg|Բուդդայի արձանը Սառնաթից, Ուտար Պրադեշ, Հնդկաստան, մ.թ. 4-րդ դար: Բուդդան պատկերված է ուսուցանելով՝ պատրաստելով Դհարմաչակրա Պրավարտանա մուդրան


Պատկեր:Amitabha_of_Phat_Tich_pagoda_(reproduction),_Bac_Ninh_province,_1057_AD_DSC04844.JPG|Հանոյի Ֆաթ Տիչ տաճարի Ամիտաբհա արձանի վերարտադրությունը, որը ցուցադրում է դհյանա մուդրան
Պատկեր:VajraMudra.JPG|Մուդրա
Պատկեր:VitarkaMudra.JPG|Վիտարկա մուդրա, Տարիմի ավազան, 9-րդ դար
Պատկեր:Pressapochista14_Karana_Mudra.jpg|Չոսոնի կերպարը ցուցադրում է կարանա մուդրան


## Հնդկական դասական պար
Հնդկական դասական պարում և դրանցից ածանցյալ պարերում (օրինակ՝ քմերերեն, թայերեն կամ բալիերեն) օգտագործվում է «Հաստա Մուդրա» տերմինը (այնուամենայնիվ, ածանցյալ պարերում, օրինակ՝ քմերերեն «Կայվիկիր Դայ»-ում, մուդրաների համար օգտագործվում են տերմիններ): *Նատյա Շաստրան* նկարագրում է 24 մուդրա, մինչդեռ Նանդիկեշվարայի *Աբհինայա Դարպանան* տալիս է 28: Հնդկական դասական պարի բոլոր ձևերում մուդրաները նման են, չնայած անուններն ու կիրառությունները տարբեր են: Բհարատանատյամում կա 28 (կամ 32) արմատային մուդրա, Կաթակալիում՝ 24, իսկ Օդիսիում՝ 20: Այս արմատային մուդրաները համակցվում են տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են՝ մեկ ձեռքը, երկու ձեռքերը, ձեռքերի շարժումները, մարմնի և դեմքի արտահայտությունները: Կաթակալիում, որն ունի ամենամեծ թվով համադրությունները, բառապաշարը կազմում է մոտ 900: Սանյուկտա մուդրաներում օգտագործվում են երկու ձեռքերը, իսկ ասանյուկտա մուդրաներում՝ մեկ ձեռքը: Թաիլանդական պարերում կա 9 մուդրա:

## Յոգա
մինի|Մուդրաների որպես յոգայի պրակտիկայի օգտագործման օրինակ։
[մինի|Յոգայի տարբեր մուդրաները ներառում են մարմնի տարբեր մասեր և համապատասխանաբար բազմազան ընթացակարգեր, որոնք սովորաբար նախատեսված են [Պրանա|պրանայի կենսական էներգիան պահպանելու համար: «Վիպարիտա Կարանի»-ում մարմինը շրջված է, որպեսզի ձգողականությունը պահպանի բինդուն: «Ջոգա Պրադիպիկա» -ի նկարազարդ ձեռագիր, 1830թվական]]
Յոգական կնիքների դասական աղբյուրներն են «Գերանդա Սամհիտան» և «Հաթհա Յոգա Պրադիպիկան»։ Հաթհա Յոգա Պրադիպիկան նշում է մուդրաների կարևորությունը յոգայի պրակտիկայում, «Հետևաբար, Բրահմայի դռան մուտքի մոտ ողնաշարի հիմքում քնած «Կունդալինի» աստվածուհին պետք է անընդհատ արթնանա բոլոր ջանքերով՝ մանրակրկիտ կատարելով մուդրան»։ 20-րդ և 21-րդ դարերում յոգայի ուսուցիչ Սաթյանանդա Սարասվատին, Բիհարի Յոգայի դպրոցի հիմնադիրը, շարունակեց ընդգծել մուդրաների կարևորությունը իր «Ասանա, Պրանայամա, Մուդրա, Բանդհա» ուսուցողական տեքստում։

### Ձեռքի ժեստեր
Յոգայում կան բազմաթիվ ձեռքի ժեստերի մուդրաներ: Ձեռքի ժեստերից յուրաքանչյուրը հիմնված է հինգ տարրերի հայեցակարգի վրա, քանի որ դրանք կապված են մարդու մատների հետ:

### Հաթհա յոգա
Յոգայի մուդրաները բազմազան են մարմնի ներգրավված մասերով, անհրաժեշտ ընթացակարգերով և ենթադրյալ ազդեցություններով, ինչպես օրինակ՝ Մուլա Բանդհայում, Մահամուդրայում, Վիպարիտա Կարանիում, Խեչարի մուդրայում, և Վաջրոլի մուդրայում։

#### Մուլա Բանդհա
մինի|Մուդրաների գործողության եղանակը՝ էներգետիկ հեղուկների (շնչառություն, պրանա, բինդու, ամրիտա) կլանումը և այդպիսով կենտրոնական սուշումնա ալիքի ապաբլոկավորումը
Մուլա Բանդհան՝ Արմատային կողպեքը, բաղկացած է մեկ կրունկը հետանցքին սեղմելուց, սովորաբար ոտքերը խաչած նստած ասանայի միջոցով, և շեքի կծկումից՝ ստիպելով պրանան մտնել կենտրոնական սուշումնա ալիք:

#### Մահամուդրա
Մահամուդրան՝ Մեծ կնիքը, նմանապես կրունկներից մեկը սեղմված է շեքի մեջ։ Ջալանդհարա Բանդհայում՝ Կոկորդի կողպեքում, կզակը սեղմված է կրծքին, և շունչը պահվում է մարմնի վերին և ստորին բացվածքները փակ վիճակում՝ կրկին պրանան սուշումնա ալիքի մեջ մղելու համար :

#### Վիպարիտա Կարանի
Վիպարիտա Կարանին՝ շրջողին, գլուխը ներքև և ոտքերը վերև պահող դիրք է, որն օգտագործում է ձգողականությունը՝ պրանան պահպանելու համար: Աստիճանաբար դիրքում անցկացրած ժամանակը մեծանում է, մինչև այն կարողանա պահպանվել «երեք ժամ»: Դատտատրեյայոգաշաստրան պնդում է, որ այս պրակտիկան ոչնչացնում է բոլոր հիվանդությունները, վերացնում մոխրագույն մազերը և կնճիռները:

#### Խեչարի մուդրա
Խեչարի մուդրան՝ Խեչարի կնիքը, բաղկացած է լեզուն «գանգի խոռոչի մեջ» հետ շրջելուց, հարկավոր է բինդու հեղուկը փակել այնպես, որ այն դադարի գլխից կաթել և կորչել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ յոգին «գրկում է կրքոտ կին»: Որպեսզի լեզուն բավականաչափ երկար և ճկուն լինի, որպեսզի ծալվի, Խեչարիվիդյան հորդորում է յոգին շաբաթը մեկ անգամ լեզվի վրա մազի լայնությամբ կտրվածք անել: Այս բուժման վեց ամիսը ոչնչացնում է սանձիկը, թույլ տալով լեզվին հետ ծալվել։ Այնուհետև յոգին խորհուրդ է տրվում մարզվել լեզուն դուրս ձգելով, այն կտորով բռնելով, երկարացնելով և սովորել հերթով դիպչել յուրաքանչյուր ականջին և կզակի հիմքին: Վեց տարվա մարզումից հետո, որը չի կարելի շտապեցնել, ասում են, որ լեզուն կարողանում է փակել սուշումնա խողովակի վերին ծայրը:

## Մարտարվեստ
Ասիական որոշ մարտարվեստի ձևեր պարունակում են այս մուդրաներին նույնական դիրքեր (ճապոներեն՝ in): Թենդայ և Շինգոն բուդդիզմները ենթադրաբար հզոր ժեստերը ստացել են Միկկյո բուդդիզմից, որոնք դեռևս կարելի է գտնել 17-րդ դարից առաջ հիմնադրված շատ Կո-րյու (հին) մարտարվեստի Ռյուներում (դպրոցներ): Օրինակ՝ «դանակի ձեռքը» կամ շուտո ժեստը նրբորեն թաքնված է որոշ Կորյու կատաներում և բուդդայական արձաններում՝ ներկայացնելով լուսավորության սուրը:

## Տես նաև
* Թեյի արարողակարգ

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ
* 
* Draeger, Donn (1980). "Esoteric Buddhism in Japanese Warriorship", in: No. 3. 'Zen and the Japanese Warrior' of the *International Hoplological Society Donn F. Draeger Monograph Series*.  The DFD monographs are transcriptions of lectures presented by Donn Draeger in the late 1970s and early 1980s at the University of Hawaii and at seminars in Malaysia.
* 
* 
* 

## Գրականություն

* E. Dale Saunders|Saunders, Ernest Dale (1985). *Mudra: A Study of Symbolic Gestures in Japanese Buddhist Sculpture*. Princeton University Press. .
* Hirschi, Gertrud. *[https://web.archive.org/web/20140120095158/http://www.scribd.com/doc/17928000/Mudras-Yoga-in-Your-Hands Mudras: Yoga in Your Hands]*.
* Taisen Miyata: *A study of the ritual mudras in the Shingon tradition: A phenomenological study on the eighteen ways of esoteric recitation in the Koyasan tradition*. Publisher s.n.
* Acharya Keshav Dev: *Mudras for Healing; Mudra Vigyan: A Way of Life*. Acharya Shri Enterprises, 1995.  .
* Gauri Devi: *Esoteric Mudras of Japan*. International. Academy of Indian Culture & Aditya Prakashan, 1999. .
* Lokesh Chandra & Sharada Rani: *Mudras in Japan*. Vedams Books, 2001. .
* Emma I. Gonikman: *Taoist Healing Gestures*. YBK Publishers, Inc., 2003. .
* Fredrick W. Bunce: *Mudras in Buddhist and Hindu Practices: An Iconographic Consideration*. DK Printworld, 2005. .
* A. S. Umar Sharif: *Unlocking the Healing Powers in Your Hands: The 18 Mudra System of Qigong*. Scholary, Inc, 2006. .
* Dhiren Gala: *Health at Your Fingertips: Mudra Therapy, a Part of Ayurveda Is Very Effective Yet Costs Nothing*. Navneet, 2007. .
* K. Rangaraja Iyengar: *The World of Mudras/Health Related and other Mudras*. Sapna Book house, 2007. .
* Suman K Chiplunkar: *Mudras & Health Perspectives: An Indian Approach*. Abhijit Prakashana, 2008. .
* Acharya Keshav Dev: *Healing Hands (Science of Yoga Mudras)*. Acharya Shri Enterprises, 2008. .
* Cain Carroll and Revital Carroll: *Mudras of India: A Comprehensive Guide to the Hand Gestures of Yoga and Indian Dance*. Singing Dragon, 2012. .
* Joseph and Lilian Le Page: *Mudras for Healing and Transformation*. Integratieve Yoga Therapy, 2013. .
* Toki, Hôryû; Kawamura, Seiichi, tr. (1899). "Si-do-in-dzou; gestes de l'officiant dans les cérémonies mystiques des sectes Tendaï et Singon", Paris, E. Leroux.
* Adams, Autumn: *The Little Book of Mudra Meditations*. Rockridge Press, 2020. .

## Արտաքին հղումներ
* Mudras of the Great Buddha: Symbolic Gestures and Postures
* Mudras in Indian Dance
* Meaning of Mudras
* Mudras photo gallery 
* Mudras in the Buddhist tradition

Կատեգորիա:Բուդդայական արվեստ
Կատեգորիա:Բուդդայականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Բուդդայականություն
Կատեգորիա:Բուդդայի արձաններ
Կատեգորիա:Դաոսականություն
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Ժեստեր
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Կատեգորիա:Հինդուիզմի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Ձեռք
Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Յոգա
Կատեգորիա:Ջայնիզմ
Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ