Մարտական ռոբոտ

[thumb|[Legged Squad Support System մարտական ռոբոտը]]
**Մարտական ռոբոտ**, մարտական իրավիճակներում մարդու կյանքը պահպանման համար մարդուն փոխարինող հեռակառավարվող ինքնավար ռոբոտ, որը կիրառվում է տրանսպորտային, հետախուզական, փրկարարական, հարձակման և այլ նպատակներով։

Մարտական ռոբոտ է համարվում ոչ միայն մարդուն մասամբ և ամբողջությամբ փոխարինող մարդկային գործառույթներ կատարող ավտոմատ սարքավորումները, այլ նաև մարդու բնական միջավայր չհանդիսացող՝ օդային և ջրային տարածքներում գործող ռոբոտները։

Այժմ մարտական ռոբոտների մեծամասնությունը իրենցից հեռաներկայության սարքավորումներ են ներկայացնում և շատ քիչ մոդելներ ունեն առանց օպերատորի միջամտության որոշ խնդիրների ինքնավար կատարման հնարավորությունը։

## Պատմություն
Լայն իմաստով, մարտական ռոբոտները սկիզբ են առնում Երկրորդ համաշխարհային և Սառը պատերազմներից ի դեմս գերմանական Գողիաթ ինքնագնաց ականի և խորհրդային հեռուստատանկերի։

Գիտական ֆանտաստիկայում ավանդականորեն նկարագրվող ռոբոտների կիրառումը մարտական գործողություններում արդեն դարձել մոտ ապագայի պատերազմների հնարավոր միջոցների մեկը։ Արդեն մեր օրերին բազմաթիվ մարտական ռոբոտներ օգտագործվում են տարբեր երկրների զինված ուժերի շարքերում։

Ոմանք կարծում են, որ ժամանակակից պատերազմները ընթանալու են ինքնավար զենքերի համակարգերով ()։ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը զգալի մոջոցներ է ներդնում ավտոմատացված համակարգերի հետազոտության և մշակման ուղղությամբ։ Այժմ կիրառվող ամենանշանավոր ինքնավար համակարգն է հանդիսանում IAI Pioneer & RQ-1 Predator անօդաչուն, որը զինված է «օդ-երկիր» հրթիռներով և հրամանատարական կենտրոնի հետ փոխկապակցված հեռակառավարման համակարգով։

### XXI դար
thumb|Ռուսաստանի զինված ուժերի «Ուրան-6» մարտական ականազերծման ռոբոտ
մինի|Մանիպուլյատորով ականազերծման ռոբոտ
21-րդ դարի սկզբից բազմաթիվ երկրներ զգալիորեն մեծացրել են ներդրումները ռոբոտատեխնիկայի և նոր տեխնոլոգիաների մշակման ոլորտում։ Պենտագոնի տվյալներով՝ 2007–2013 թվականներին Միացյալ Նահանգները մինչև 2010 թվականը նմանատիպ սարքերի զարգացման համար հատկացրել է մոտ 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։
2000 թվականին Չեչնիայում կիրառվել է «Վասյա» հետախուզական ռոբոտը, որը նախատեսված էր ռադիոակտիվ նյութերի հայտնաբերման և վնասազերծման համար։
2005 թվականին Ռուսաստանի ռազմածովային նավատորմը Բալթիկ ծովում փորձարկել են «Գնոմ» ստորջրյա հետախուզական ռոբոտը։ Այն հագեցած է շրջանաձև դիտարկման լոկատորով, որը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել օբյեկտներ ավելի քան 100 մետր հեռավորության վրա և ինքնուրույն իրականացնել ականների վնասազերծում։
2006 թվականին Հարավային Կորեայում ստեղծվել է «ռոբոտ-պահակ», որը նախատեսված է Հյուսիսային Կորեայի հետ սահմանների վերահսկման համար։
Ամերիկյան Foster-Miller ընկերությունը մշակել է մարտական ռոբոտ, որը հագեցած էր խոշոր տրամաչափի գնդացիրով։ 2007 թվականի ամռանը այդ ընկերության երեք ռոբոտ հաջողությամբ փորձարկվել են Իրաքում, ինչից հետո ստացվել է շուրջ 80 միավորի արտադրության պատվեր։
2007 թվականի հունիսին մի շարք ամերիկյան ընկերություններ հայտարարել են բազմաֆունկցիոնալ մարտական ռոբոտների ստորաբաժանումների ստեղծման մասին։ Նախատեսվում էր, որ այդ համակարգերը կգործեն «կոլեկտիվ բանականության» սկզբունքով, որը նման է միջատների (օրինակ՝ մրջյունների) համայնքների վարքագծին՝ ապահովելով ինքնուրույն և համակարգված գործողություններ՝ նույնիսկ կապի կորստի պայմաններում։
2012 թվականին ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության բարձր տեխնոլոգիական հետազոտություններով զբաղվող DARPA գործակալությունը հայտարարել է «Avatar» նախագծի մեկնարկի մասին, որի նպատակն էր մարդանման մարտական ռոբոտների ստեղծումը։
2016 թվականին «Ռոսօբորոնէքսպորտ» ընկերությունը հայտարարեց «Ուրան-9» բազմաֆունկցիոնալ մարտական ռոբոտատեխնիկական համալիրի միջազգային շուկա առաջխաղացման մասին։ Համալիրը ներառում է երկու հետախուզական և կրակային աջակցության ռոբոտ, դրանց տեղափոխման համար նախատեսված քարշակ և շարժական կառավարման կետ։ Այն նախատեսված է հեռավար հետախուզության իրականացման և համազորային, հետախուզական ու հակաահաբեկչական ստորաբաժանումներին կրակային աջակցություն տրամադրելու համար։ Ռոբոտների սպառազինությունը ներառում է 30 մմ տրամաչափի 2Ա72 ավտոմատ թնդանոթ և դրա հետ զուգակցված 7,62 մմ գնդացիր, ինչպես նաև «Ատակա» հակատանկային կառավարվող հրթիռներ։ Սպառազինության կազմը կարող է փոփոխվել՝ կախված պատվիրատուի պահանջներից։ Բացի այդ, ռոբոտները համալրված են լազերային ճառագայթման մասին նախազգուշացման համակարգով և սարքավորումներով, որոնք ապահովում են թիրախների հայտնաբերում, ճանաչում և ուղեկցում։
2017 թվականին Մոսուլի գործողության ընթացքում «Իսլամական պետություն» (ԻԳ) զինված խմբավորման զինյալները ստեղծել են հեռակառավարվող ռոբոտացված սարք, որն իր վրա կարող էր կրել հակատանկային ական։ Այն օգտագործվել է զրահապատ տեխնիկայի դեմ՝ մոտենալով թիրախին և տեղակայվելով դրա տակ, ինչից հետո իրականացվել է պայթեցում։
2020 թվականին ամբողջությամբ ինքնավար անօդաչու սարքը առաջին անգամ հարձակվել է մարդկանց վրա։ Դա տեղի է ունեցել Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում՝ Լիբիայի կառավարության ուժերի և Խալիֆա Հաֆթարի ուժերի միջև բախման ժամանակ։ Հաֆթարի ուժերը հայտնաբերվել և հարձակման են ենթարկվել թուրքական Kargu-2 անօդաչու սարքերի կողմից, որոնք զինված էին մարտագլխիկներով։

## Ռոբոտատեխնիկայի միլիտարիզացիայի դեմ փաստարկներ
### Էթիկական և իրավական խնդիրներ
* Interviews on ethical and legal aspects of Robotic Combat Systems 
* Public Say It's Illegal to Target Americans Abroad as Some Question CIA Drone Attacks, according to Fairleigh Dickinson University PublicMind poll - February 7, 2013
*The future of warfare: Why we should all be very afraid (2014-07-21), Rory Tolan, *[[Salon (magazine)|Salon]]*
* Archive on air wars, *Geographical Imaginations*
* Logical Limitations to Machine Ethics, with Consequences to Lethal Autonomous Weapons. Also discussed in: Does the Halting Problem Mean No Moral Robots?  
* Robots in War: Issues of Risk and Ethics - 2009

### Կազմակերպություններ
* United States Joint Forces Command website: "Leading the transformation of the U.S. military" 
* irobot.com , builder of the PackBot and the R-Gator systems
* Boston Dynamics, builder of BigDog

### Կոմյունիկեներ
* USJFC: 'Robotics to play major role in future warfighting' 
* "From bomb disposal to waste disposal"  Robots help deal with hazards, emergencies and disasters (International Electrotechnical Commission, July 2011)
* "War robots still in Iraq" , DailyTech, April 17, 2008
* New Model Army Soldier Rolls Closer to Battle (SWORDS)
* TALON Small Mobile Robot
* TWG Military Robots 
* Carnegie Mellon University's snooping robot going to Iraq 
* PackBot Battlefield robotic Platform 
* Miniature Unmanned Aerial Systems - UAV 
* Guardium Autonomous Security Vehicle 
* Unmanned Ground Systems from Israel 
* High-Tech Military in Due Course 
* Launching a new kind of warfare
* 
*As Wars End, Robot Field Faces Reboot April 11, 2012

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* "Biomass military robot in development" 
* EATR: Energetically Autonmous Tactical Robot - Phase II Project

Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Մարտական ռոբոտներ
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ