open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
USB ֆլեշ կրիչ

մինի|աջից|USB ֆլեշ քարտի նկարը, և 24 մմ-ոց մետաղադրամի նկարը՝ ֆլեշ կրիչի չափերի գնահատման նպատակով

**USB ֆլեշ կրիչ** շարժական արտաքին հիշողության սարք (պահոց) է, որը հիմնված է NAND տիպի ֆլեշ հիշողության վրա և ինտեգրացված USB 1.1 կամ 2.0 միջերեսի հետ։ Այն փոքրիկ, թեթև, շարժական և բազմաթիվ անգամներ գրելու-կարդալու ունակությամբ՝ ինֆորմացիա կրող սարք է, որը կարող է կրել մինչև 64 ԳԲ ինֆորմացիա։ Ֆլեշ կրիչը, արագ տիպի հիշողությամբ սարք է, որը ավելի հուսալի է, քան ճկուն մագնիսական սկավառակը (floppy)։ Ֆլեշ կրիչներում օգտագործվում է շարժական հիշողության սարքերի՝ USB Mass Storage ստանդարտը։

Սարքը օգտագործելու համար, օպերացիոն համակարգը պետք է ունենա USB Mass Storage և ֆլեշ քարտում օգտագործվող ֆայլային համակարգի դրայվերների ապահովում։ Mac OS X օպերացիոն համակարգի բոլոր տարբերակները ունեն USB Mass Storage սարքավորումների ապահովում։ Microsoft Windows XP, 2000 և ME ևս ունեն այսպիսի սարքերի ապահովում, սակայն Windows-ի բոլոր նախկին տարբերակները պահանջում են դրայվեր, որը, սովորաբար, տրամադրում է արտադրողը։ Լինուքս միջուկում սպասարկումը ապահովված է սկսած 2.4 տարբերակից (2001)։

## Պատմություն
Ֆլեշ կրիչը ստեղծվել է 1998 թ.-ին IBM-ի կողմից, որպեսզի փոխարինի ճկուն մագնիսական սկավառակները՝ ThinkPad գծի արտադրանքների համար։ Չնայած, որ IBM-ն է առաջին անգամ հայտարարել այս սարքի մասին, սակայն նրանք չեն արտոնագրել այն, և, հետագայում, պայմանավորվել են M-Systems-ի հետ, որպեսզի նրանք զարգացնեն և արտադրեն այդ սարքերը։ Այս սարքի և նրա հետ կապված մի քանի այլ արտոնագրեր, այժմ պատկանում է M-Systems ընկերությանը։

Առաջին ֆլեշ կրիչները արտադրվել են M-Systems-ի կողմից՝ «disgo» ապրանքանիշի տակ, հետևյալ տարողություններով՝ 8ՄԲ, 16ՄԲ, 32ՄԲ և 64ՄԲ։ Սրանք ներկայացվում էին հանրությանը, որպես «ճկուն մագնիսական սկավառակները վերացնողներ», և այդ նույն կառուցվածքով արտադրվել էին մինչև 256ՄԲ։ Սակայն, շուտով, ասիական արտադրողները սկսեցին արտադրել իրենց սեփական ֆլեշ կրիչները՝ Disgo-ից ավելի էժան գներով։

մինի|աջից|Իսկական 28 ՄԲ-ոց «disgo»
Ժամանակակից ֆլեշ կրիչներում կիրառվում է USB 2.0 միացում։ Սակայն, տվյալ պահին, նրանք չեն օգտագործում այդ միացման ամբողջ 480 ՄԲիթ/վ արագությունը՝ բուն ֆլեշ հիշողության անգամներ ավելի փոքր արագության պատճառով։

Կատեգորիա:Համակարգչի հիշողության սարքեր
Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն կրիչներ
Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Հիշող սարքեր
Ժակ Շիրակ

**Ժակ Շիրակ** (, ), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, Ֆրանսիայի նախագահը 1995 թվականից մինչև 2007 թվականը։

## Կրթություն և գործունեության սկիզբ
Ժակ Շիրակի ծնողներ Աբել Ֆրանսուա Շիրակն (1893-1968) ու Մարի-Լուիզա Վալետը (1902-1973) ծնունդով Ֆրանսիայի Կորեզ դեպարտամենտից էին։ Նրա երկու պապերն էլ եղել են ուսուցիչներ, իսկ նախնիները՝ գյուղացիներ, որ բնակվել են Լիմուզանում։ Ժակ Շիրակը եղել է ընտանիքի միակ երեխան (քույրը մահացել է վաղ տարիքում)։

Ժակ Շիրակը սովորել է Կառնո և Լյուդովիկոս Մեծի լիցեյներում, երեք ամիս աշխատել է փոխադրանավում։ Ծառայել է ֆրանսիական բանակում, 1956-1957 թվականներին մասնակցել է Ալժիրի պատերազմին, որտեղ վիրավորվել է։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Ֆրանսիայի հեղինակավոր ուսումնական հաստատություններում՝ Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտում և Վարչության ազգային դպրոցում (1957)։ Ուսումն ավարտելուց հետո դարձել է պետական ծառայող (Հաշվիչ պալատի հաշվեստուգիչ, 1959 թվական), ապա սկսել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։ Երիտասարդ տարիքում տարված է եղել կոմունիստական գաղափարներով, տարածել «Յումանիտե» թերթը։ 1962 թվականին զբաղեցրել է իր առաջին քաղաքական պաշտոնը՝ Սան-Ֆերեոլի մունիցիպալ խորհրդական, այնուհետև գյուղատնտեսության նախարար, իսկ նախագահ Ժիսկար դ'Էստենի օրոք՝ Ֆրանսիայի վարչապետ։ 1988 թվականին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին և պարտվել Միտերանին։ Իսկ 1995 թվականի ընտրություններում նրա մասնակցությունը հաջողությամբ է պսակվել։

Ժակ Շիրակն ընտրվել է Ֆրասիայի նախագահ 1995 թվականին և այդ պաշտոնում աշխատել 12 տարի։ Ժակ Շիրակի գործունեությունն արժանացել է ֆրանսիական և արտասահմանյան բազմաթիվ պարգևների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բանակի սպաներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Բոինգ

**Բոինգ**, ամերիկյան օդանավաշինական ընկերություն։ Աշխարհում օդանավեր, ռազմանավեր և տիեզերանավեր արտադրող խոշորագույն ընկերություններից մեկն է։

Ընկերությունը 1916 թ. հիմնել է Ուիլյամ Բոինգը (անգլերեն՝ William Edward Boeing) Սիեթլում։
Հիմնական արտադրական օբյեկտների գտնվելու վայրը և, միևնույն ժամանակ, կորպորացիայի ծննդավայրը (Վաշինգտոն)։

Տասնամյակներ շարունակ, հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների խոշորագույն օդատիեզերական ընկերությունը, երկրի խոշոր արտահանողը, Սիեթլ արդյունաբերական շրջանի և Միացյալ Նահանգների հյուսիսարևմտյան խոշորագույն գործատուն, որպես ամբողջություն, աշխատողների թվաքանակի առումով։ Ընկերությունը երկրի տասներկու խոշոր արդյունաբերական կորպորացիաներից մեկն է և զենքի և ռազմական տեխնիկայի «Մեծ եռյակը» արտադրողներ (Lockheed Martin- ի և Raytheon- ի հետ միասին) [4] ԱՄՆ ռազմարդյունաբերական համալիրի առաջատար կապալառուները՝ ըստ պատվերի տարեկան ծավալի։ Առաջարկվող ապրանքների և ծառայությունների վաճառքից ստացված եկամտի մոտ կեսը կազմում է ռազմական պատվերի դաշնային ոլորտը։

Ընկերության գործունեությունը ռազմարդյունաբերական համալիր հատվածում տատանվում է զենքի և ռազմական տեխնիկայի արտադրությունից մինչև միջուկային փորձարկումները ներառյալ։ Կորպորացիան ներառում է երկու հիմնական արտադրական միավոր։ Դրանք են՝ Boeing Commercial Airplanes, Boeing Integrated Defense Systems։ Բացի վերը նշվածից, ընկերության արտադրական օբյեկտները ցրվում են ամբողջ երկրում։

## Պատմություն
1916 թվականի հունիսի 15-ին տեղի ունեցավ Ուիլյամ Բոինգի կողմից նավատորմի ինժեներ Georgeորջ Քոնրադ Վեստերվելտի օգնությամբ կառուցված երկու B&W ծովային օդանավերից մեկի առաջին թռիչքը, իսկ Pacific Aero Products ընկերությունը հիմնադրվեց հուլիսի 15-ին Սիեթլ Բոինգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդանավաշինական ընկերություններ
Հին Կտակարան

**Հին Կտակարան**, քրիստոնյա Աստվածաշնչային կանոնի առաջին մասը։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ընդունում է Հին Կտակարանի 48 գրքերը (որոնցից 39 համարվում են կանոնական, մնացածը՝ պարականոն կամ ըստ ՀԱԵ-ի՝ երկրորդականոն)։ Քրիստոնեական եկեղեցիներում ընդունված է Հին Կտակարանի գրքերի հետևյալ բովանդակային բաժանումը՝ օրենսդրական (Մովսես մարգարեի Հնգամատյանը), պատմական, իմաստության և մարգարեական։

## Հին կտակարանի գրքերը
### Օրենսդրական (Հնգամատյան)
Աստվածաշնչի և Հին կտակարանի առաջին հինգ գրքերն են, կոչվում են նաև Հնգամատյան։ Համաձայն քրիստոնեական վարդապետության՝ դրանք գրվել են Մովսես մարգարեի կողմից։ 
* Ծննդոց
* Ելք
* Ղևտական
* Թվեր
* Երկրորդ օրենք

### Պատմական
Պատմական գրքերում ներկայացվում է Իսրայելի պատմությունը Ավետյաց երկիր մտնելուց մինչև Սելևկյան պետության դեմ մղվող ազատագրական պայքարը։
* Հեսու
* Դատավորներ
* Հռութ
* Սամուելի առաջին գիրքը (կամ՝ ըստ հունարեն «Յոթանասնից» թարգմանության՝ Թագավորների առաջին գիրքը)
* Սամուելի երկրորդ գիրքը (կամ՝ Թագավորների երկրորդ գիրքը)
* Թագավորների առաջին գիրքը (կամ՝ Թագավորների երրորդ գիրքը)
* Թագավորների երկրորդ գիրքը (կամ՝ Թագավորների չորրորդ գիրքը)
* Առաջին Տարեգրություններ (Ա Մնացորդաց)
* Երկրորդ Տարեգրություններ (Բ Մնացորդաց)
* Ա Եզրաս*
* Բ Եզրաս (Եզրաս)
* Նեեմի
* Եսթեր
* Հուդիթ*
* Տոբիթ*
* Ա Մակաբայեցիներ*
* Բ Մակաբայեցիներ*
* Գ Մակաբայեցիներ*

### Բանաստեղծական
* Սաղմոս
* Առակներ
* Ժողովող
* Երգ երգոց

### Մարգարեական
* Եսայի
* Օսեե
* Ամոս
* Միքիա
* Հովել
* Աբդիա
* Հովնան
* Նավում
* Ամբակում
* Սոփոնիա
* Անգե
* Զաքարիա
* Երեմիա
* Բարուք*
* Ողբ
* Դանիել
* Եզեկիել
* Մաղաքիա
* Երեմիայի Ողբերը

## Տես նաև
* Աստվածաշունչ

## Ծանոթագրություններ
* Աստղանիշով նշված գրքերը չեն մտնում Աստվածաշնչի կանոնի մեջ (պարականոն գրքեր)
## Արտաքին հղումներ
* ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉ ՄԱՏԵԱՆ ՀԻՆ ԵՒ ՆՈՐ ԿՏԱԿԱՐԱՆՆԵՐԻ (արևելահայերեն նոր թարգմանությամբ)

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Կատովիցե

**Կատովիցե** (լեհերեն՝ Katowice, գերմաներեն՝ Kattowitz, չեխերեն՝ Katovice), քաղաք Լեհաստանի հարավում, Սիլեզիա նահանգում՝ Կլոդնիցա և Ռավա գետերի ավազանում։ Վերին Սիլեզիայի գլխավոր, ամենամեծ բնակչությամբ քաղաքն է։ 2021 թվականի դրությամբ Կատովիցեի պաշտոնական բնակչությունը կազմում է 286,960, իսկ բնակության իրավունք ունեցող բնակչությունը՝ մոտ 315,000 մարդ։ Կատովիցեն 2,3 միլիոն բնակչություն ունեցող ԳԶՄ () Մետրոպոլիսի կենտրոնական և ավելի մեծ Կատովիցե-Օստրավա մետրոպոլիսային տարածքի մի մասն է, որը տարածվում է մինչև Չեխիա և ունի մոտ 5 միլիոն բնակչություն՝ դարձնելով այն Եվրամիության ամենաբազմամարդ մետրոպոլիսային տարածքներից մեկը։

18-րդ դարի կեսերին Կատովիցեի տարածքում ածխի հարուստ պաշարների հայտնաբերումից հետո այն վերածվել է գյուղի: 19-րդ դարի առաջին կեսին արդյունաբերական հեղափոխութան արդոյւնքում տեղական ջրաղացներն ու ֆերմաները վերածվել են մետալուրգիական կոմբինատների, հանքերի, ձուլարանների և արհեստանոցների։ Այդ ժամանակից ի վեր քաղաքը փոխել է իր տնտեսությունը՝ ծանր արդյունաբերությունից մինչև մասնագիտական ծառայություններ, կրթություն և առողջապահություն: ըստ ՀՆԱ-ի՝ ամբողջ մետրոպոլիսի տարածքը տնտեսապես 16-րդ ամենահզոր քաղաքն է Եվրոպական միությունում՝ 114,5 միլիարդ դոլար արտադրանքով: Կատովիցե հատուկ տնտեսական գոտին զբաղեցնում է չորրորդ տեղը գլոբալ ազատ գոտիների թոփ 10 ցուցակում։

Գլոբալիզացիայի և համաշխարհային քաղաքների հետազոտական ցանցի կողմից Կատովիցեն դասակարգվել է որպես գլոբալ քաղաք և հարավային Լեհաստանում հանդիսանում է առևտրի, բիզնեսի, տրանսպորտի և մշակույթի կենտրոն՝ բազմաթիվ հասարակական ընկերություններով, որոնց գլխամասային գրասենյակը գտնվում է քաղաքում կամ նրա արվարձաններում, ներառյալ *Tauron Polska* էներգետիկ խումբը և մետաղական արդյունաբերության *Fasing* կորպորացիան, կարևոր մշակութային հաստատություններ, ինչպիսիք են Լեհաստանի ազգային ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը, մրցանակակիր երաժշտական փառատոները, ինչպիսիք են Off Festival-ը և Tauron New Music-ը, և տրանսպորտային ենթակառուցվածքներ, ինչպիսիք են Կատովիցեի միջազգային օդանավակայանը: Քաղաքում հյուրընկալում է նաև Կիբեռսպորտ տեսախաղերի մրցաշարի եզրափակիչ Intel Extreme Masters-ը: Կատովիցեն նաև մի քանի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների կենտրոնն է, մասնավորապես՝ Շլեզիայի համալսարանի, Շլեզիայի տեխնոլոգիական համալսարանի և Կարոլ Շիմանովսկու անվան երաժշտական ակադեմիանյի: Կառովիցեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ստեղծարար քաղաքների ցանցի անդամ է՝ ճանաչվելով որպես երաժշտության քաղաք։

## Պատմություն
1999 թ. ի վեր Կատովիցեն Սիլեզիա նահանգի մայրաքաղաքն է, նախկինում եղել է Կատովիցեի վոյեվոդայության և դրանից առաջ՝ Սիլեզիայի Ինքնավար Վոեվոդայության մայրաքաղաքը։ Հիմնվել է 19-րդ դարում պրուսական իշխանության օրոք և քաղաքի կարգավիճակ ստացել 1865 թվականին։ Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Զավյերչե բնակավայրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1598 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Ավետարան ըստ Մատթեոսի

[մինի|[Մատթեոս առաքյալ]]

Ավետարանների դասավորման մեջ առաջինը **Մատթեոսի Ավետարանն** է։ Այս Ավետարանի հեղինակը Մատթեոս առաքյալն է (9.9), որը կոչվել է նաև Ղևի (Մր 2.14, Ղկ 5.27)։ Մատթեոսը պաշտոնով մաքսավոր էր, այսինքն՝ հարկահավաք, երբ Հիսուսը առաքելության կանչեց նրան։

Մատթեոսի Ավետարանն իր ընթերցողներին, հատկապես իր ժամանակի հրեա քրիստոնյաներին հայտնում է, որ Հիսուսն է այն Փրկիչը, որ Աստված խոստացել էր Հին Կտակարանի մարգարեությունների մեջ։ Հիսուսը միայն եբրայեցի ժողովրդի Փրկիչը չէ, այլ ամբողջ աշխարհի։

Մատթեոսն իր Ավետարանը գրել է ժամանակագրական կարգով. այն սկսում է Հիսուսի ազգաբանությամբ և ծնունդով, նկարագրում է նրա մկրտությունն ու փորձությունը և ապա նրա քարոզչությունն ու բժշկությունները։ Այնուհետև նա նկարագրում է վերջին անգամ Հիսուսի մուտքը Երուսաղեմ, նրա կյանքի վերջին շաբաթվա դեպքերը, խաչելությունն ու հարությունը։

Մատթեոս ավետարանիչը Հիսուսին ներկայացնում է որպես այն մեծ ուսուցիչը, որ իշխանություն ունի մեկնաբանելու Աստծու Օրենքը և քարոզելու Աստծու արքայության մասին։ Հիսուսը Աստծու Օրենքի և Ուխտի հավատարիմ ծառան է, որը կատարում և ամբողջացնում է Աստծու ծրագիրը։ Մատթեոսի Ավետարանում Հիսուսի ուսուցումները տրվում են հատուկ խմբավորումով և ընդհանուր դասավորությամբ՝ ըստ հետևյալ կարգի.

Լեռան քարոզը, որով Հիսուսը մեզ հայտնում է մեր պարտավորությունները՝ Աստծու արքայությանը արժանի լինելու համար (5-7-րդ գլուխներ)։
Իր աշակերտներին տրված ցուցումներ՝ Աստծու արքայությունը քարոզելու իրենց առաքելության մասին (10-րդ գլուխ)։
Երկնքի արքայության խորհուրդը և հետագա մեծ հաղթանակը պատկերող յոթ առակներ (13-րդ գլուխ)։
Այս աշխարհում ինչպե՞ս ապրել որպես երկնքի արքայության զավակներ (18-րդ գլուխ)։
Ուսուցումներ ներկա ժամանակների վախճանի և Աստծու արքայության գալստյան մասին (24-25-րդ գլուխներ)։


ՄԱՏԹԵՈՍԻ ԱՎԵՏԱՐԱՆԻ ԱՄՓՈՓ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

* Հիսուսի ազգաբանությունը և ծնունդը (1.1-2.23)։
* Հովհաննես Մկրտչի առաքելությունը (3.1-12)։
* Հիսուսի մկրտությունը և փորձությունը (3.13-4.11)։
* Հիսուսի քարոզչությունը և նրա կատարած գործերը Գալիլեայում (4.12-18.35)։
* Նրա երթը Գալիլեայից Երուսաղեմ (19.1-20.34)։
* Վերջին շաբաթը Երուսաղեմում ու նրա շրջակայքում (21.1-27.66)։
* Տասը կույսերի առակը (25։1-13)
* Հիսուսի հարությունը և նրա երևալն իր աշակերտներին (28.1-20)։

## Արտաքին Հղումներ
* Ավետարան ըստ Մատթեոսի

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Ավետարան ըստ Մատթեոսի
Կատեգորիա:Ավետարան
Ավետարան ըստ Մարկոսի

մինի|Մարկոս ավետարանիչ։

**Ավետարան ըստ Մարկոսի** (), Նոր Կտակարանի կանոնի երկրորդ գիրքը։ Չորս Ավետարաններից ամենակարճն է և գրվել է մյուսներից առաջ։ Հեղինակը, ըստ առաջին եկեղեցու վկայության, Հովհաննես Մարկոսն է, որի մասին ծանոթություններ ունենք «Առաքյալների գործերը» գրքից և առաքելական նամակներից (Կղ 4.10, Փլմ 24, Բ Տմ 4.11, Ա Պտ 5.13)։ Դեպի Երուսաղեմ, Կիպրոս և Պամփիլիա կատարած ճանապարհորդության ընթացքում Մարկոսն ուղեկցել է Պողոսին և Բառնաբասին։ Որոշ ժամանակ նա աշակերտել է նաև Պետրոս առաքյալին։

Մարկոսի Ավետարանն սկսվում է այն հաստատումով, որ Հիսուս Քրիստոսը Աստծու Որդին է։ Այս Ավետարանը Հիսուսին ներկայացնում է որպես մեծ հեղինակության տեր մի անձի, որի իշխանությունը երևում է նրա ուսուցումներից, չար ոգիների վրա ունեցած ազդեցությունից և մարդկանց մեղքերը ներելուց։ Աստիճանաբար Հիսուսն ինքն իրեն հայտնի է դարձնում իր աշակերտներին, և որքան հայտնի է դարձնում իր Մեսիա լինելը, այնքան ավելի է խոսում իր չարչարանքների, մահվան և հարության մասին, որոնք պիտի տեղի ունենային Երուսաղեմում։ Հիսուսն ինքն իրեն կոչում է Մարդու Որդի, որն աշխարհ է եկել իր կյանքը տալու՝ մարդկությունը մեղքի կապանքներից ազատագրելու համար։

Մարկոսն իր Ավետարանում Հիսուսի պատմությունը մեզ ներկայացնում է առավելապես նրա կատարած գործերով, քան նրա խոսքերով և ուսուցումներով։ Հովհաննես Մկրտչի մասին կարճ ներածականից և Հիսուսի մկրտության և փորձության դրվագի համառոտ նկարագրությունից հետո Մարկոսն անմիջապես անցնում է Հիսուսի առաքելությանն ու նրա կատարած բժշկումներին։ Ժամանակի ընթացքում Հիսուսի հետևորդները հետզհետե ավելի լավ են հասկանում նրան, մինչդեռ, մյուս կողմից, նրա հակառակորդներն ավելի թշնամակամ դիրք են բռնում նրա հանդեպ։ Վերջին գլուխներում նկարագրված են Հիսուսի վերջին շաբաթը, հատկապես նրա խաչելությունը և հարությունը։

Մարկոսի Ավետարանը գործնական, պարզ ու արագ ոճով, բայց տպավորիչ կերպով է ներկայացնում Հիսուսին, այնպես որ յուրաքանչյուր ընթերցող, հռոմեացի հարյուրապետի նման, կարողանա գոչել. «Իսկապես որ այս մարդն Աստծու Որդին էր» (15.39)։
[մինի|ձախից|Մարկոսի ավետարանի առաջին էջը [Սարգիս Պիծակի նկարազարդմամբ]]

## Մարկոսի ավետարանի բովանդակություն

* Ավետարանի սկիզբը (1.1-13)
* Հիսուսի առաքելությունը Գալիլեայում (1.14-9.50)։
* Հիսուսի երթը Գալիլեայից Երուսաղեմ (10.1-52)։
* Վերջին շաբաթը Երուսաղեմում և նրա շրջակայքում (11.1-15.47)։
* Հիսուսի հարությունը (16.1-8)։
* Հարությունից հետո Հիսուսի երևալը երեք անգամ և համբարձումը (16.9-20)։

## Արտաքին Հղումներ
* Ավետարան ըստ Մարկոսի

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Ավետարան
Մարտի 12

**Մարտի 12**, տարվա 71-րդ (նահանջ տարիներին 72-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 294 օր։

## Դեպքեր
* 1229՝ Խաչակիրները գրավում են Երուսաղեմը
* 1519՝ իսպանացի կոնկիստադոր Էռնան Կորտեսը իր խմբով մտնում է ներկա Մեքսիկայի տարածք
* 1913՝ Ավստրալիայի մայրաքաղաքը դառնում է Կանբեռան։
* 1918՝
** Թուրքական բանակը գրավում է Կարինը։
** Մոսկվան 215 տարվա ընդմիջումից հետո կրկին դառնում է Ռուսաստանի մայրաքաղաք
* 1968՝ Մավրիկիոսը ձեռք բերում է անկախություն, իսկ 1992 թ. նույն օրը դառնում է հանրապետություն
* 1969՝ Փոլ Մաքքարթնին ամուսնանում է Լինդա Իսթմենի հետ
* 1999՝ Հյուսիսատլանտյան դաշինքին անդամակցում են Լեհաստանը, Հունգարիան և Չեխիան
* 2005՝ Կարոլոս Պապուլիասը դառնում է Հունաստանի նախագահ

## Ծնունդներ
* 1685 - Ջորջ Բերկլի, իռլանդացի փիլիսոփա (մ. 1753 թ.)
* 1710 - Թոմաս Արն անգլիացի կոմպոզիտոր (մ. 1778 թ.)
* 1824 - Գուստավ Ռոբերտ Կիրխհոֆ, գերմանացի ֆիզիկոս (մ. 1887 թ.)
* 1863 - Վլադիմիր Վերնադսկի, ռուս գիտնական (մ. 1945 թ.)
* 1900 - Վաղարշակ Արզումանյան, հայ կրկեսի հիմնադիր
* 1917 - Վարդան Հասրաթյան, հայ ինժեներ-շինարար
* 1928 - Էդուարդ Օլբի ամերիկացի դրամատուրգ
* 1938 - Վլադիմիր Մսրյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան (մահ. 2010 թ.)
* 1942 - Ռատկո Մլադիչ, սերբ գեներալ
* 1944 - Բորիս Խաչատուրով, օդաչու-հրամանատար
* 1946 - Լայզա Մինելլի ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի
* 1987 - Թեյմուր Ռաջաբով ադրբեջանցի շախմատիստ

## Մահեր
* 604 - Հռոմի Պապ Գրիգոր I, կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ (ծն. 540)։
* 1905 - Ռոմանոս Սետեֆճյան, հայ դերասան, դրամատուրգ
* 1925 - Սուն Յաթ-Սեն, չին քաղաքական գործիչ (ծն.1866)
* 1929 - Սիմոն Վեբեր,գերմանացի հայագետ 
* 1946 - Ֆերենց Սալաշի (Սալոսյան), հունգարացի քաղաքական գործիչ (ծն.1897)
* 1982 - Ալեքսանդր Արաքսմանյան, հայ արձակագիր (ծն.1911)
* 2001 - Վասիլի Աբաև, օս լեզվաբան, օսագետ, իրանագետ (ծ.1900)
* 2002 - Սպիրոս Կիպրիանու, Կիպրոսի 2-րդ նախագահը (ծն.1932)
* 2015 - Մանուել Սարգսյանց, սոցիոլոգ, քաղաքագետ, պատմաբան
* 2018 - Օլեգ Տաբակով, ռուս դերասան

## Տոներ
* Գաբոն՝ Անկախության օր, Հանրապետության օր
* Չինաստան՝ Ծառ տնկելու օր
1918

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվար – 1918 գրիպի համաճարակ. «Իսպանական գրիպը» առաջին անգամ հետազոտվեց Հասկել շրջանում (Կանզաս)։
* Հունվարի 4 – Ֆինլանդիայի անկախության հռչակագիրը ճանաչեցին Ռուսաստանը, Շվեդիան, Գերմանիան և Ֆրանսիան։  
* Հունվարի 8 – Վուդրո Վիլսոնը ներկայացրեց 14 կետերը։
* Փետրվարի 10 - Թիֆլիսում բացվում է անդրկովկասի սեյմը։
* Մարտ 3 - Ստորագրվեց Բրեստի պայմանագիրը։
* Մարտ 12 - Թուրքական բանակը գրավում է Կարինը։
* Ապրիլի 22 - Անդրկովկասյան սեյմը Անդրկովկասը հայտարարում է անկախ։
* Ապրիլի 25 - Թուրքական բանակը գրավում է Կարսը։
* Մայիսի 15 - Թուրքական բանակը գրավում է Ալեքսանդրապոլը։
* Մայիսի 22 -ից մայիսի 26 - Սարդարապատի ճակատամարտը։
* Մայիսի 25 - մայիսի 28 - Ղարաքիլիսայի հերոսամարտը։
* Մայիսի 26 - մայիսի 28 - ցրվում է անդրկովկասյան սեյմը։
* Մայիսի 28 - Հայաստանի անկախացումը
* Հունիսի 4 - Բաթումի պայմանագրի կնքումը։
* Սեպտեմբերի 20 - Բաքվի 26 կոմիսարների գնդակահարությունը։
* Հոկտեմբերի 30 - Մուդրոսի զինադադարի կնքումը
* Նոյեմբերի 11 - Հեղափոխությունը Գերմանիայում և Անտանտի հետ զինադադարի կնքումը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը։
* Դեկտեմբերի 9 - դեկտեմբերի 31 - հայ-վրացական զինված ընդհարում։
* Կովկասյան Թաթարները կամ Թուրքերը հիմնեցին Ադրբեջանական Հանրապետությունը

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 27 - Ժիրայր Չուլոյան, հայ նկարիչ, ոսկերիչ-արծաթագործ
* Հուլիսի 14 - Ինգմար Բերգման, կինոյի և թատրոնի շվեդ նշանավոր ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, գրող, դերասան։ Ճանաչված է որպես հեղինակային կինոյի մեծագույն ռեժիսորներից մեկը
* Սեպտեմբերի 18 - Լևոն Ազարյան, արվեստաբան, արվեստագիտության թեկնածու (1959)
* Նոյեմբերի 9 - Սպիրո Ագնյու, հույն քաղաքական գործիչ
* Դեկտեմբերի 1 - Արտավազդ Մխիթարյան, հայ խորհրդային մեխանիկ
* Մեիր Վիլներ, Իսրայելի կոմունիստական և բանվորական շարժման գործիչ
* Փետրվարի 2 - Իզրայիլ Գոլդշտեյն, խորհրդային կինոռեժիսոր, օպերատոր և սցենարիստ
* Մարտի 20 - Հրանտ Ստեփանյան, խորհրդային վաստակավոր նկարիչ
* Հունիսի 15 - Թըրք Վեն Լեյք, հայազգի ամերիկացի կոմպոզիտոր, գործիքավորող և ջազային կիթառիստ
* Սեպտեմբերի 12 - Ղազարոս Ավագյան, լեյտենանտ
* Բենիկ Մազմանյան, հայ նկարիչ։
* Սեդա Հայկազի Ղարագյոզյան, հայ գեղանկարիչ
* Հունվարի 8 - Հովհաննես Զարդարյան, նկարիչ
* Փետրվարի 18 - Արմենուհի Սրապյան, բանասեր, բնագրագետ
* Սեպտեմբերի 17 - Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան), հայ լեզվաբան, պրոֆեսոր (1964), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։ 
* Դեկտեմբերի 11 - Ալեքսանդր Սոլժենիցին, ռուս արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 2008)։ 
* Դեկտեմբերի 30 - Գիորգի Մելիքիշվիլի, խոշոր վրացի պատմաբան, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, հայտնի է դարձել Ուրարտուի պատմությանը վերաբերվող հետազոտությունների համար

## Մահեր
* Սեպտեմբեր 20 - Ստեփան Շահումյան, հայ քաղաքական գործիչ, հեղափոխական (ծ. 1878)
* Նոյեմբեր 9 - Գիյոմ Ապոլիներ, ֆրանսիացի բանաստեղծ (ծ.1880)
* Դեկտեմբեր 2 - Էդմոն Ռոստան, ֆրանսիացի պոետ, դրամատուրգ (ծ. 1868)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Էրզրում (այլ կիրառումներ)

**Էրզրում** բառը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները.
*Էրզրում քաղաք - Կարին (Էրզրում) քաղաքը Թուրքիայում
*Էրզրումի մարզ - ժամանակակից Թուրքիայի մարզից (իլերից) մեկը
*Էրզրումի վիլայեթ - Օսմանյան կայսրության հայկական յոթ վիլայեթներից մեկը (Արևմտյան Հայաստանում)
*Էրզրումի գավառ - վարչական միավոր (կազա) Օսմանյան կայսրության Էրզրումի վիլայեթում
*Էրզրումի դաշտ - դաշտավայր Բարձր Հայքում. տես՝ Կարնո դաշտ
*Էրզրումի գործողություն 1916 - ռազմական օպերացիա Կովկասյան ռազմաճակատում (1916)
Սոցիոնիկա

[thumb|[Աուշրա Աուգուստինավիչյուտե]]
**Սոցիոնիկա**, Կարլ Գուստավ Յունգի դասակարգման տարբեր հոգեբանական տեսակների մարդկանց միջև հոգեբանական համադրելիության տեսություն։ Սոցիոնիկան ստեղծել է լիտվացի սոցիոլոգ Աուշրա Աուգուստինավիչյուտեն։

## Արտաքին հղումներ
* Socionics: pros and cons

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Արմավիրի մարզ

**Արմավիրի մարզ**, վարչատարածքային միավոր Հայաստանում։ Արմավիրի մարզկենտրոնն Արմավիր քաղաքն է։ Տարածքը 1242 կմ² է, բնակչությունը 284 հազար մարդ։ Գտնվում է 800-1000 մ բարձրություններում։

Մարգարա գյուղի մոտ Արաքս գետի վրա կառուցված ավտոճանապարհային կամուրջը Հայաստանը միացնում է Թուրքիային։ Մարզի տարածքը եղել է պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի մի մասը։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Մթնոլորտային տեղումների քանակը չի գերազանցում 300 մմ։ Ամառը շոգ է, տևական (4-5 ամիս)։

Հաճախ ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչև 40-42&nbsp;°C։
Բնորոշ են լեռնահովտային քամիները։ Ձմեռը ցուրտ է, անամպ, անհողմ։ Գարունը կարճատև է։ Առանձնապես հաճելի է արևոտ, անհողմ, տևական աշունը, երբ հասունանում են այգիների ու դաշտերի բարիքները։ Հարթավայրային մասի բնական կիսաանապատային լանդշաֆտները խիստ փոփոխված են։
Ներկայումս տիրապետում են մարդածին լանդշաֆտները։
Բնական ծածկույթը, որը հումուսով աղքատ գորշահողեր են, հազարամյակների ընթացքում ոռոգովի երկրագործրության պայմաններում վերածվել է կուլտուր-ոռոգելի հողերի։ Հարթության ցածրադիր մասերում գոյացել են ճահճուտներ։

Մարզը հարուստ չէ օգտակար հանածոներով։
Բազմաթիվ են պատմական և ճարտարապետական հուշարձանները։
Հայտնաբերվել են Մեծամորի բրոնզեդարյան մետաղաձուլարանը, Վանի թագավորության քաղաք Արգիշտիխինիլիի ավերակները։

Պատմաճարտարապետական մեծագույն արժեք են ներկայացնում Էջմիածնի վանական կառույցները, Զվարթնոց տաճարի ավերակները, Վաղարշապատում Սուրբ Հռիփսիմե, Սուրբ Գայանե, Շողակաթ եկեղեցիները, ինչպես նաև Սարդարապատի հուշահամալիրը։

Արմավիրի մարզը բնակչության թվով և խտությամբ Հայաստանում գրավում է առաջին տեղը։ Մարզին բնորոշ է այն, որ չնայած ռելիեֆային պայմանների միատարրությանը՝ բնակչության տեղաբաշխումը հավասարաչափ չէ։ Նրա ամենամեծ կուտակումը մարզի արևելյան հատվածում է։ Դեպի արևմուտք շարժվելիս այն կտրուկ նվազում է։

Արմավիրի մարզի խոշոր գյուղերն են՝ Նալբանդյան, Արշալույս, Փարաքար, Սարդարապատ։

Արմավիրի մարզն ունի երեք քաղաք՝ Արմավիրը (29,319 բնակիչ), Վաղարշապատը (46,540 բնակիչ) և Մեծամորը (9,191 բնակիչ)։

## Տնտեսություն
### Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Ստորև ներկայացված է Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի փոփոխությունը ըստ տարիների։ Այն իրենից ներկայացնում է մարզի կրթական մակարդակի, կյանքի սպասվող տևողության և մեկ անձին ընկնող տարեկանի եկամուտների համախառն ցուցանիշ։

## Պատկերասրահ

Ruben Sevak museum3.jpg|Ռուբեն Սևակի թանգարանը Էջմիածնում
Մայր տաճարի բակը.JPG|Մայր տաճարի բակը (Մայր տաճար)
Եկեղեցին գարնանը.JPG|Եկեղեցին գարնանը (Մայր տաճար)
Ավագ խորանի մոտ.JPG|Ավագ խորանի մոտ (Մայր տաճար)
Մկրտարանի ներսում.jpg|Մկրտարանի ներսում (Մայր տաճար)
Մայր տաճարի ընդհանուր տեսքը.jpg|Մայր տաճարի ընդհանուր տեսքը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արմավիրի մարզային գրադարան
* Արմավիրի մարզպետարանի պաշտոնական կայքը 
* Արմավիրի մարզի մասին դասարան․ամ կայքում 

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզ
Հայոց նահապետներ

Ցուցակ Հայոց նահապետներու՝ Հայ Ազգի առաջնորդներու ըստ Հայոց աւանդապատումներու և Հայ պատմագիրներու, մասնաւորապէս՝ Մովսէս Խորենացու։ Որոշ թուականներ մօտաւրոապէս են տրուած։

Բոլոր թուականները՝ մ.թ.ա կամ՝ նախքան Քրիստոսի ծնունդը։

2550-1700 թթ.

*Հայկ Հայկ աղեղնաւոր, որդի Թոգոմի՝ որդւոյ Թիրասի, որդւոյ Յաբեթի, որդւոյ Նոյի
*Արմէնակ կամ Արամանեակ
*Արամայիս
*Ամասիա
*Գեղամ
*Հարմա
*Արամ, որի անունից է մեր ցեղի «Արմէններ» անուանումը

1770-1440 թթ.

*Արա Գեղեցիկ
*Արա Կարդոս կամ Արա Արայեան կամ Արա երկրորդ
*Անուշաւան
*Պարետ
*Արբակ
*Զաւէն
*Վարնաս կամ Վրէն
*Սուր
*Յաւանակ կամ Հաւան

1400-1200 թթ.

*Վաշտակ
*Հայկակ
*Ամպակ
*Առնակ
*Շաւարշ կամ Սաբարիս
*Նորայր
*Վստամ կամ Վըստամ
*Կար
*Գոռակ
*Հրանտ
*Ընձակ
*Գեղակ

1200-800 թթ.

*Հորոյ կամ Յորո
*Զարմայր, սրա մասին է, որ ասում են ըստ Մովսէս Խորնեացու «Պատմութեան» մէջ պահպանուած հաղորդման, թէ Տրոյան պաշտպանելիս զոհուեց, և ըստ Խորենացու արտայայտութեան, կարծւում է թէ Աքիլլեսի դէմ մարտնչելիս.
*Պերճ
*Արբուն
*Հոյ
*Յուսակ կամ Հուսիկ
*Գիսակ կամ Կիսակ կամ Գիսապ
*Սկայորդի, որի որդի Պարոյրը առաջին Պսակաւոր-ն է Հայոց, այսինքն՝ թագաւորը։

Կատեգորիա:Հայոց նահապետեր
1840

## Իրադարձություններ
* Ապրիլի 10 - Նիկոլայ Առաջին Ռոմանով կայսեր հրամանագրով, Հարավային Կովկասը բաժանվեց երկու մասի՝ Վրացա-Իմերեթական նահանգ՝ Թիֆլիս կենտրոնով և Կասպիական մարզ՝ Շամախի կենտրոնով։

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 23 - Կառլ Մենգեր, ավստրիական տնտեսագետ, Տնտեսագիտության տեսության ավստրիական դպրոցի հիմնադի
* Ապրիլի 2 - Էմիլ Զոլա, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս, քաղաքական գործիչ
* Հոկտեմբերի 12 - Հելենա Մոզեևսկա, լեհ դերասանուհի
* Ապրիլ 5 - Ղազարոս Աղայան, նշանավոր մանկավարժ, գրող, հրապարակախոս (վ. 1911)
* Մայիս 13 - Ալֆոնս Դոդե, ֆրանսիացի վիպասան, թատերագիր, (վ. 1897)
* Դեկտեմբեր 12 - Գարեգին Սրվանձտյան, բանասեր-բանահավաք, ազգագրագետ, հասարակական գործիչ (վ.1892)
* Սմբատ Շահազիզ - հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս (վ. 1907)

## Մահեր
* Մարտի 2 - Հենրիխ Օլբերս, գերմանացի աստղագետ, բժիշկ և ֆիզիկոս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1840
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հունիսի 24

**Հունիսի 24**, տարվա 175-րդ (նահանջ տարիներին՝ 176-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 190 օր։

## Դեպքեր
* 444 - Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ծաղկոտն գավառում կայացավ Հայ առաքելական եկեղեցու Շահապիվանի ժողովը։
* 1916 - Դերասանուհի Մերի Փիքֆորդը պայմանագիր ստորագրեց «Paramount Pictures» ընկերության հետ 1 040 000 ԱՄՆ դոլարով։
* 1934 - Ուկրաինայի մայրաքաղաքը Խարկովից տեղափոխվեց Կիև։
* 1935 - Բացվել է Երևանի տիկնիկային թատրոնը։
* 1947 - Ամերիկացի օդաչու Քենեթ Առնոլդը Վաշինգտոնի մերձակայքում սարերի վրայով թռչելիս օդում տեսավ 9 տարօրինակ օբյեկտ, նա դրանք նմանեցրեց ափսեների և այդտեղից էլ եկավ «թռչող ափսե» անվանումը (ՉԹՕ)։
* 2006 - Հայաստանի շախմատի հավաքականը դարձավ Օլիմպիադայի չեմպիոն։
* 2016 - Հռոմի Պապը ուխտագնացության գնաց Հայաստան։

## Ծնունդներ
* 1908 - Արտեմ Ալիխանյան, գիտնական (մահ. 1978)
* 1935 - Ռոբերտ Դաունի Ավագ, ամերիկացի ռեժիսոր և դերասան, նաև սցենարիստ, պրոդյուսեր, օպերատոր
* 1940 - Վիտորիո Ստորարո, իտալաամերիկացի կինոօպերատոր, Օսկարի եռակի դափնեկիր
* 1963 - Յուրի Կասպարյան, հայազգի երաժիշտ, եղել է ռուսական «Կինո» ռոք խմբի կիթառահար
* 1968 - Բորիս Գելֆանդ, իսրայելցի, նախկինում՝ խորհրդային և բելառուսցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1989)
* 1985 - Դիեգու Ալվեշ, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ
* 1987 - Լիոնել Մեսսի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 1967 - Ստեփան Քեչեկյան, հայ խորհրդային իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
* 1978 - Մստիսլավ Կելդիշ, խորհրդային մաթեմատիկոս, մեխանիկ, 1960-1961 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխպրեզիդենտ, 1961-1975 թվականին՝ նախագահ
* 2001 - Սպարտակ Սաֆյան, հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ
* 2025 - Գուժ Մանուկյան,հայ դերասան,Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության(ՀԽՍՀ) վաստակավոր արտիստ

## Տոներ
Փետրվարի 12

**Փետրվարի 12**, տարվա 43-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 322 (նահանջ տարիներին՝ 323) օր։

## Դեպքեր
*1818 - Չիլին հռչակում է անկախություն
*1832 - Էկվադորը գրավում է Գալապագոսի կղզիները
*1899 - Գերմանական կայսրությունը Իսպանիայից գնեց Կարոլինյան և Մարիանյան կղզիները
*1950 - ստեղծվեց Եվրոպական հեռարձակողների միությունը
*1988 - Ստեփանակերտում տեղի ունեցավ ժողովրդական առաջին զանգվածային ցույցը ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի հետ վերամիավորվելու պահանջով
*1994 - XVII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Լիլլեհամմեր, Նորվեգիա)

## Ծնունդներ
մինի|աջից|100px|Չարլզ Դարվին<br />Ծն. 1809 թ.
* 1809՝ 
** Չարլզ Դարվին, անգլիացի գիտնական, բնագետ և ճանապարհորդ (մահ. 1882 թ.)։
** Աբրահամ Լինքոլն, Միացյալ նահանգների 16-րդ նախագահը (մահ. 1865 թ.)
* 1866 - Լև Շեստով, ռուս փիլիսոփա (մ. 1938 թ.)։
* 1909 - Արամ Ղանալանյան, հայագետ, ակադեմիկոս, բանասեր (մահ. 1983 թ.)
* 1919 - Ֆերուչչո Վալկարեջի, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1923 - Ֆրանկո Ձեֆիրելի, իտալացի ռեժիսոր
* 1935 - Հրանտ Մաթևոսյան, հայ գրող, արձակագիր, կինոսցենարիստ (մահ. 2002 թ.)։
* 1941 - Վիլեն Գալստյան, բալետի հայ արտիստ, պարուսույց
* 1962 - Սարգիս Հացպանյան հասարակական, քաղաքական գործիչ (մահ. 2018 թ.)
* 1969 - Դարրեն Արոնոֆսկի, ամերիկացի ռեժիսոր
* 1980 - Քրիստինա Ռիչի, ամերիկացի դերասանուհի

## Մահեր
* 1286 - Հակոբ Ա Կլայեցի,Հայոց կաթողիկոս 1268-ից
* 1538 - Ալբրեխտ Ալթդորֆեր, գերմանացի նկարիչ (ծն. 1480)
* 1804 - Իմանուիլ Կանտ, գերմանացի փիլիսոփա (ծն. 1724)
* 1896 - Ամբրուազ Թոմա՝ ֆրանսիացի կոմպոզիտոր (ծն. 1841)
* 1908 - Արփիար Արփիարյան, գրող (ծն. 1851)
* 1741 - Հովհաննես Թ Կոլոտ Բաղիշեցի, Կ.Պոլսո հայոց պատրիարք (ծն. 1678)
* 1954 - Ձիգա Վերտով, խորհրդային կինոռեժիսոր
* 1984 - Խուլիո Կորտասար, արգենտինացի գրող (ծն. 1914)
* 1992 - Միհրան Սոսոյան, հայ գրաֆիկ, մանկավարժ

## Տոներ
* ՄԱԿ՝ Զինվորական երեխաների օր
* ԱՄՆ՝ Ազատ ամուսնության օր
* Մյանմա՝ Միասնության օր
Դեկտեմբերի 12

**Դեկտեմբերի 12**, տարվա 346-րդ (նահանջ տարիներին՝ 347-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 19 օր։
* Այս օրը նաև կատարվել է ՀՀ Սահմանադրության մեջ փոփոխություն։

## Դեպքեր
2016` Հալեպի ազատագրումը գրոհայիններից

## Ծնունդներ
* 1902 - Ռուբեն Ստեփանյան, հայ կոմպոզիտոր և դիրիժոր
* 1906 - Պիետրո Սերանտոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* 1913 - Բենիկ Սեյրանյան, հայ գրող
* 1914 - Վահան Արամունի, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող։
* 1922 - Էմիլ Միրզաբեկյան, գիտության գործիչ, ֆիզիկոս
* 1928 - Չինգիզ Այթմատով, ղրղըզ արձակագիր։
* 1955 - Սարգիս Գարուկյան, հայ նկարիչ
* 1958 - Կառլեն Աբրահամյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից (վ. 1994)
* 2009 - Հայկ Իսրայելյան , հայ դուդուկահար

## Մահեր
*1888 - Միքայել Լորիս-Մելիքով, Ռուսական Կայսրության հայազգի ռազմական և պետական գործիչ (ծ. 1825)
*1939 - Դուգլաս Ֆերբենքս, համր կինոյի ժամանակաշրջանի ամերիկացի դերասան, սցենարիստ և պրոդյուսեր (ծ. 1889)
*1940 - Մակո Սափարովա-Աբաշիձե, վրացական թատրոնի հայազգի դերասանուհի
*1992 - Ժիրայր Չուլոյան,հայ նկարիչ, ոսկերիչ-արծաթագործ
1851

## Իրադարձություններ
* Հունվար - Կ. Պոլսում Հովհաննես Հիսարյանի խմբագրությամբ հայերեն սկսում է հրատարակվել Բանասեր ազգային բանասիրական և քաղաքական ամսագիրը։ Տպագրվել է մինչև 1851 թվականի վերջը։
* Հունվար - Կ. Պոլսում Սուրբ Սահակյան վարժարանի աշակերտների ջանքերով հայերեն սկսում է հրատարակվել «Բուրաստան Սուրբ Սահակեան» ամսագիրը։ Տպագրվել է մինչև 1852 թվականի հուլիսը։
* Փետրվարի 19 - Թավրիզում հիմնվում է Արամյան դպրոցը։
* Մարտի 29 - Ստեղծվում է «Կովկասյան գրաքննական կոմիտեն»։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 14 - Լյուդվիգ Կլայզեն, գերմանացի քիմիկոս-օրգանիկ
* Հունվարի 19 - Դեվիդ Սթար Ջորդան, առաջատար ձկնաբան, մանկավարժ, եվգենիստ, խաղաղության ակտիվիստ։
* Մարտի 15 - Ուիլյամ Միտչել Ռամզի, շոտլանդացի հնագետ, պատմաբան, հայագետ (վ. 1939)։
* Ապրիլի 6 - Գիյոմ Բիգուրդան, ֆրանսիացի աստղագետ, գիտության պատմաբան և օդերևութաբան
* Մայիս 8 - Եղիա Տեմիրճիպաշյան, արևմտահայ գրող, փիլիսոփա (վ. 1908)։ 
* Օգոստոսի 2 - Պողոս Նուբար Փաշա, հայ ականավոր քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի վարչապետ Նուբար Փաշայի որդին, Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության հիմնադիրներից է և առաջին նախագահը (վ. 1930) 
* Դեկտեմբեր 21 - Արփիար Արփիարյան, գրող (վ. 1908)։
* 1851 - Միհրան Գալփակճյան, հայ դերասան (1851-1906)։

## Մահեր
* Հունվարի 24 - Գասպարե Սպոնտինի, իտալացի կոմպոզիտոր։
* Սեպտեմբերի 14 - Ֆենիմոր Կուպեր, ամերիկացի վիպասան, արկածային գրականության դասական գրող
* Զախարի Ստոյանով, բուլղար գրող, հասարակական գործիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1851
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1908

## Իրադարձություններ
* հուլիսի 10 - տեղի ունեցավ Երիտասարդ Թուրքերի հեղաշրջումը, որի հետևանքով սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը զրկվեց իշխանությունից։

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Արամ Նալբանդյան, ականավոր քիմիկոս, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, Պետական մրցանակի դափնեկիր
* Մայիսի 28 - Յան Ֆլեմինգ, անգլիացի գրող, Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող գրքերի հեղինակն է
* Վահագն Թերզիբաշյան, հայ քանդակագործ։
* Ապրիլի 15 - Լիտա Գրեյ, ամերիկացի դերասանուհի
* Ապրիլի 15 - Լևոն Իսահակյան, հայ անվանի կինոռեժիսոր և դերասան
* Ապրիլի 15 - Ֆրեդերիկ Ֆեյդի, ֆրանսիացի հայագետ, Սուրբ Ղազարի ճեմարանի անդամ (1937), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր։ 
* Հունիս 11 - Ռոլֆ Հակոբ, գերմանահայ դիրիժոր (վ.1998)
* Հունիս 24 - Արտեմ Ալիխանյան, գիտնական (վ.1978)
* Օգոստոս 23 - Արթյուր Ադամով, ֆրանսահայ արձակագիր և դրամատուրգ (վ. 1980)
* Սեպտեմբեր 17 - Առլեն Ֆրենսիս, հայազգի ամերիկյան դերասանուհի, հեռուստաաստղ (վ. 2001)
* Սեպտեմբեր 17 - Ռաֆայել Իսրայելյան, հայ ճարտարապետ (վ. 1973)
* Սեպտեմբեր 20 - Վազգեն Ա, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (վ. 1994)
* Սեպտեմբերի 25 - Ալեքսանդր Մանուչարյան, հայազգի խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ (վ. 1979)
* Հոկտեմբերի 3 - Վազգեն Ա Բուխարեստցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցու 130-րդ Կաթողիկոս, հայագետ և Հայաստանի ազգային հերոս։
* Հոկտեմբերի 10 - Աննա Տեր-Ավետիքյան, Հայաստանի առաջին կին ճարտարապետը
* Հոկտեմբերի 13 - Բորիս Սմիռնով, ռուս խորհրդային դերասան
* Նոյեմբեր 18 - Վիկտոր Համբարձումյան, աստղաֆիզիկոս, Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ, Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիր (վ. 1996)
* Նոյեմբերի 26 - Ղևոնդ Հակոբյան, ինժեներական զորքերի գեներալ-մայոր (1958)։ 
* Դեկտեմբերի 23 - Յուսուֆ Քարշ, կանադահայ լուսանկարիչ (վ. 2002)
* Դեկտեմբերի 25 - Էդուարդ Սարգսյան, հայ նկարիչ (վ. 1990)
* Դեկտեմբերի 27 - Հարություն Սարկիսով, հայ խորհրդային անասնաբույժ, մանրէաբան
* Դեկտեմբերի 28 - Արսեն Հովհաննիսյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1945)

## Մահեր

* Փետրվարի 12 - Արփիար Արփիարյան, գրող (ծ.1851)
* Հուլիսի 19 - Եղիա Տեմիրճիպաշյան, արևմտահայ գրող, փիլիսոփա (ծ. 1851)
* Հունիս 22 - Միսաք Մեծարենց, հայ բանաստեղծ (ծ. 1886)
* Օգոստոսի 30 - Մուրացան, հայ գրող (ծ. 1854)

Կատեգորիա:1908
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Դեկտեմբերի 21

**Դեկտեմբերի 21**, տարվա 355-րդ (նահանջ տարիներին՝ 356-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 10 օր։

## Դեպքեր
* 1912՝ Կ. Պոլսում Հայոց Ազգային ժողովը որոշում ընդունեց Հայկական հարցը բարձրաձայնել Լոնդոնում հրավիրվելիք դեսպանների կոնֆերանսում։
* 1917՝ Էջմիածնում փակվեց Գևորգյան ճեմարանը։
* 1920 - ՀԽՍՀ Հեղկոմի հրամանագրով Խորհրդային Հայաստանի սահմաններում վերանում է «Ռուսական կայսրության հավաք օրինաց»-ը այն փոփոխություններով, որ մտցրել էին ժամանակավոր կառավարությունը, անդրկովկասյան կոմիսարիատն ու սեյմը, Հայաստանի դեմոկրատական Հանրապետության կառավարությունը։

## Ծնունդներ
* 1773 - Ռոբերտ Բրոուն, բրիտանացի (շոտլանդացի) բուսաբան։
* 1851 - Արփիար Արփիարյան, հայ գրող, հրապարակախոս։
* 1879 - Իոսիֆ Ստալին, նշանավոր խորհրդային կուսակցական քաղաքական գործիչ, կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ։
* 1895 - Ձիգա Վերտով, խորհրդային կինոռեժիսոր։
* 1940 - Նվարդ Ավագյան, հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, լրագրող։
*1967 - Միխեիլ Սաակաշվիլի, վրացի պետական և քաղաքական գործիչ, Վրաստանի նախկին նախագահ
*1981 - Քրիստիան Ձակկարդո, իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, Միլան ակումբի խաղացող։

## Մահեր
*1375 - Ջովաննի Բոկաչչո, իտալացի նշանավոր գրող և բանաստեղծ, հումանիստ (ծ. 1313)
*1955 - Գարեգին Նժդեհ, Հայ պետական, ռազմական գործիչ և քաղաքագետ-իմաստասեր։
* 1964 - Մովսես Արազի, հայ գրող։
* 1992 - Ֆարկաս Ֆիլիպ, ամերիկացի նշանավոր վալտոռնահար։
*1998 - Հրայր Մարուխյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։
1892

## Իրադարձություններ

* Հանքային ջրերի և օշարակի գործարանի բացում (Երևան)

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 29 - Հրանտ Հրահան, հայ գրող, արձակագիր
* Մարտի 8 - Խուանա դե Իբարբուրո, ուրուգվայցի բանաստեղծ
* Ապրիլի 7 - Գեորգի Ադամովիչ, ռուս պոետ-ակմեիստ, գրաքննադատ, թարգմանիչ
* Դովլաթ Ղարանֆելյան, հայ նկարիչ-գորգագործ
* Հունվար 16 - Հրաչ Զարդարյան, գրող (վ.1986)
* Հունվարի 28 - Արմեն Տորյան, հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, խմբագիր, գրել է ֆրանսերեն և հայերեն, Մեծ Եղեռնի զոհ։
* Մայիս 19 - Համո Բեկնազարյան, հայ նշանավոր կինոռեժիսոր, Հայֆիլմ կինոստուդիայի հիմնադիր (վ.1965)
* Մայիսի 23 - Ռաֆայել Մորենո Արանզադի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Հոկտեմբեր 8 - Մարինա Ցվետաեվա, ռուս բանաստեղծուհի (վ. 1941)
* Նոյեմբերի 18 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող

## Մահեր
* Մարտի 8 - Բեննո Ադամ, Մյունխենի գերմանացի նկարիչ
*Մայիսի 29 - Բահաուլլա, Բահայի հավատի հիմնադիրը
* Օգոստոս 26 - Ռաֆայել Պատկանյան, հայ գրող, մտավորական (ծ.1830)
* Նոյեմբեր 4 - Խորեն Գալֆայան, բանաստեղծ (ծ.1831)
* Նոյեմբեր 5 - Գարեգին Սրվանձտյան, հռետոր (ծ.1840)
* Դեկտեմբեր 19 - Գրիգոր Արծրունի, հրապարակախոս (ծ.1845)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1892
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հունվարի 16

**Հունվարի 16**, տարվա 16-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 349 (նահանջ տարիներին՝ 350) օր։

## Դեպքեր
* 1547 - Իվան Գրոզնին դառնում է Ռուսաստանի առաջին ցար
* 1581 - Անգլիայի պառլամենտի կողմից կաթոլիկությունը հայտարարվում է օրենքից դուրս
* 1605 - Մադրիդում լույս է տեսնում Միգել Սերվանտեսի «Դոն Քիշոտ» վեպը
* 1780 - անգլիական նավատորմն իսպանացիներին հաղթելով, ազատագրում է Ջիբրալթարը
* 1920 - Փարիզում կայացավ Ազգերի լիգայի առաջին նիստը
* 1979 - Իրանի Խորասան մարզում տեղի ունեցած երկրաշարժի զոհ են դառնում հարյուրավոր մարդիկ
* 1989 - Մոնթե Մելքոնյանը Ֆրանսիայում ազատվեց բանտից

## Ծնունդներ
* 1728 - Նիկոլո Պիչինի, իտալացի կոմպոզիտոր (մ. 1800)
* 1894 - Մատթեոս Զարիֆյան, բանաստեղծ
* 1901 - Ֆուլխենսիո Բատիստա, Կուբայի 9-րդ նախագահը (մ. 1973)
* 1910 - Արշավիր Դարբնի, հայ առակագիր, բանաստեղծ (մ. 1980 թ.)։
* 1974 - Քեյթ Մոս, ֆոտոմոդել, բրիտանուհի
* 1980 - Սեյդու Կեյտա,մալիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1992 - Մայա Կեուչ, սլովենացի երգչուհի

## Մահեր
* 1886 - Ամիլկարե Պոնկիելլի, իտալացի կոմպոզիտոր (ծն. 1834)
* 1891 - Լեո Դելիբ, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր (ծն.. 1836)
* 1945 - Լև Շթայնբերգ, սովետական դիրիժոր և երգահան (ծն. 1870 թ.)։
* 1954 - Միխայիլ Պրիշվին, խոսքի վարպետ
* 1972 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դերասան, դաշնակահար (ծն. 1919)
* 2013 - Ասլան Ուսոյան, քրեական հեղինակություն (ծն. 1937)։

## Տոներ
* Աշխարհում՝ The Beatles-ի օր։
* Իսրայելում՝ Դրոշի օր կամ Դավթի աստղի օր։
Մայիսի 19

**Մայիսի 19**, տարվա 139-րդ (նահանջ տարիներին՝ 140-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 226 օր։

## Դեպքեր
* 1649 - Անգլիայի խորհրդարանի որոշմամբ Անգլիան հռչակվեց հանրապետություն (կարգավիճակը պահպանվեց հաջորդ տասնմեկ տարիների ընթացքում՝ մինչև միապետության վերականգնումը)։ .
* 1712 - Պետրոս I-ը Ռուսաստանի մայրաքաղաքը Մոսկվայից տեղափոխեց Սանկտ Պետերբուրգ։
* 1780 - Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքի մի մասի երկինքը պատվեց խավարով, պատմության մեջ այն կոչվեց «սև օր»։
* 1802 - Նապոլեոն Բոնապարտը սահմանեց Պատվավոր լեգեոնի շքանշանը։
* 1842 - տեղի ունեցավ Գաետանո Դոնիցետիի Լինդա դի Շամունի օպերայի պրեմիերան։
* 1911 - Կանադայում հիմնվեց աշխարհում առաջին ազգային այգի-պարկը։

## Ծնունդներ

* 1782 - Իվան Պասկևիչ, ծնունդով ուկրաինացի զինվորական
* 1892 - Համո Բեկնազարյան, հայ կինոդերասան և կինոռեժիսոր 
* 1913 - Մկրտիչ Կորյուն, հայ բանաստեղծ, առակագիր 
* 1927 - Գարիկ Բանդուրյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ 
* 1927 - Յուսուֆ Իդրիս, եգիպտացի արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, կինոսցենարիստ
* 1928 - Սերգեյ Մերգելյան, մաթեմատիկոս, ՀԳԱ ակադեմիկոս
* 1930 - Վեռնոն Ահմաջյան, հայազգի հայտնի քարաքոսաբան
* 1938 - Իգոր Տեր-Հովհաննիսյան, հայ խորհրդային մարզիկ (հեռացատկորդ)
* 1945 - Պիտ Թաունսենդ, բրիտանացի ռոք-կիթառահար, երգիչ, երգերի հեղինակ
* 1946 - Անդրե դը Ջայնթ, ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ և դերասան
* 1953 - Շավարշ Կարապետյան, հայ ջրասուզորդ, աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն
* 1955 - Ջեյմս Գոսլինգ, Օրաքլ ընկերության համահիմնադիրներից
* 1971 - Լեռա Կուդրյավցևա, ռուս հայտնի դերասանուհի, հեռուստահաղորդավար և երգչուհի
* 1971 - Արմեն Վաղինակի Գրիգորյան, հայ դուդուկահար
* 1974 - Էմմա Շապլին, ֆրանսիացի երգչուհի
* 1976 - Քեվին Գառնեթ, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ
* 1977 - Նատալիա Օրեյրո, ուրուգվայցի երգչուհի և կինոդերասանուհի
* 1979 - Դիեգո Ֆորլան, ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ,
* 1988 - Եվգենի Բալայկին, ռուս ֆուտբոլիստ, 
* 1995 - Հովհաննես Գաբուզյան, հայ շախմատիստ

## Մահեր
* 1226 - Կելեստին V, Հռոմի պապ
* 1536 - Աննա Բոլեյն, Անգլիայի արքա Հենրի VIII-ի երկրորդ կինը և Եղիսաբեթ I-ի մայրը
* 1895 - Խոսե Մարտի, կուբացի քաղաքական գործիչ, մտավորական, լրագրող, փիլիսոփա և բանաստեղծ
* 1940 - Սեմա, հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր։ 
* 1969 - Արսեն Երկաթ, հայ բանաստեղծ
* 1994 - Ժակլին Քենեդի, ԱՄՆ-ի 37-րդ Առաջին տիկին

## Տոներ
Օգոստոսի 22

**Օգոստոսի 22**, տարվա 234-րդ (նահանջ տարիներին՝ 235-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 131 օր։

## Դեպքեր
[մինի|աջից|130px|Voyager-2-ի լուսանկարած Նեպտունի օղակները<br />[1989 թ.]]
* 1962 - Ֆրանսիայի նախագահ Շառլ դը Գոլի դեմ կատարվում է սպանության անհաջող փորձ
* 1989՝ 
** ամերիկյան Voyager-2 տիեզերական սարքը լուսանկարում է Նեպտունի օղակները
** ղազախերենը հայտարարվում է Ղազախստանի պետական լեզու
## Ծնունդներ
* 1862 - Կլոդ Դեբյուսի Claude Debussy ֆրանսիացի կոմպոզիտոր
* 1892 - Ջոզեֆ Ուոքեր Joseph Walker ամերիկացի կինոօպերատոր
* 1894 - Հովհաննես Իսակով, Սովետական Միության նավատորմի ծովակալ
* 1897 - Վիկտոր Լազարև Виктор Лазарев արվեստաբան
* 1902 - Լենի Ռիֆենշթայլ Leni Riefenstahl գերմանացի ռեժիսոր, լուսանկարիչ
* 1908 - Անրի Կարտիե Բրեսոն Henri Cartier-Brasson ֆրանսիացի լուսանկարիչ
* 1914 - Գուրգեն Հայրապետյան
* 1917 - Մարգարիտ Աթաբեկյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ։
* 1920 - Ռեյ Բրեդբերի Ray Bradbury ամերիկացի ֆանտաստ և միստիկ գրող
* 1938 - Ռաֆայել Ղազանչյան, արձակագիր, լրագրող
* 1939 - Ալբերտ Նալչաջյան, հոգեբան, ազգագրագետ և փիլիսոփա
* 1940 - Դավիթ Երևանցի (Բաբայան), քանդակագործ
* 1957 - Սթիվ Դևիս, անգլիացի սնուկերիստ
* 1958 - Կոլմ Ֆիոր կանադացի կինոյի, թատրոնի և հեռուստատեսային դերասան
* 1959 - Գագիկ Սուրենի Հարությունյան, հայ պատմագետ։
* 1963 - Թորի Ամոս ամերիկացի երգչուհի և դաշնակահարուհի
* 1967 - Պավել Շեխտման Павел Шехтман պատմաբան
* 1968 - Աննե Նուրմի Anne Nivyeska Nurmi ֆինն դաշնակահարուհի և երգչուհի 
* 1971 - Ռիչարդ Արմիտաժ Richard Armitage անգլիացի դերասան
* 1973 - Արմինկա, հայ երգչուհի
* Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1955 - Իմիդ Առաքելյան
** 1956 - Ղարիբ Առուստամյան

## Մահեր
* 1584 - Յան Կոխանովսկի,լեհ բանաստեղծ
* 1806 - Ժան Օնորե Ֆրագոնար, ֆրանսիացի նկարիչ 
* 1865 - Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի, ամենայն հայոց կաթողիկոս
* 1958 - Ռոժե Մարտեն դյու Գար, ֆրանսիացի գրող
* 1991 - Բորիս Պուգո (Ինքնասպանություն) քաղաքական և պետական գործիչ
* 1999 - Ալեքսանդր Դեմյանենկո, ռուս սովետական դերասան 
* 2000 - Աբուլֆազ Էլչիբեյ, Ադրբեջանի 2-րդ նախագահ (1992-93 թթ.)
* 2012 - Սերգեյ Մարտիրոսյան, ռազմական գործիչ
* Արցախի պատերազմում զոհվածներ՝
** 1992՝
*** Արկադի Աղաջանյան
*** բուժքույր Հասմիկ Բաղդասարյան
** 1995 - Ռադիկ Առաքելյան

## Տոներ
* Ռուսաստան` Դրոշի օր
Դեկտեմբերի 19

**Դեկտեմբերի 19**, տարվա 353-րդ (նահանջ տարիներին՝ 354-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 12 օր։

## Դեպքեր
* 1909՝ Հիմնադրվել է «Բորուսիա Դորտմունդ» ֆուտբոլային ակումբը

## Ծնունդներ
* 1700 - Ժան Անտուան Նոլլե,ֆրանսիացի հոգևորական (աբբա) և ֆիզիկոս, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ
*1906 - Արտաշես Շահինյան, հայ մաթեմատիկոս, ակադեմիկոս և մանկավարժ (մ. 1978)
* 1911 - Կոստանդին Հովհաննիսյան,հայ ճարտարապետ,մահացել է 1984 թվին
* 1915 - Էդիթ Պիաֆ, ֆրանսիացի երգչուհի
* 1928 - Հրայր Մարուխյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ
* 1949 - Վրույր Հարությունյան, հայ դերասան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2017)
* 1963 - Թիլ Շվայգեր, գերմանացի դերասան։
* 1964 - Արվիդաս Սաբոնիս, լիտվացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական
* 1985 - Գարի Կեհիլ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան
*1986 - Յուրի Կրիվոռուչկո, ուկրաինացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2006)
*

## Մահեր
* 1892 - Գրիգոր Արծրունի, հրապարակախոս (ծ.1845)
* 1936 - Ալեքսեյ Սևերցով, խորհրդային կենսաբան, կենդանիների էվոլյուցիոն մորֆոլոգիայի հիմնադիրը
* 1957 - Նուցի Ագոնց, ծագումով հայ ռումինացի նկարչուհի
* 1962 - Գեորգի Վերեյսկի, սովետական նկարիչ
* 1980 - Հրանտ Ստեփանյան, խորհրդային վաստակավոր նկարիչ
* 1982 - Բորիս Սմիռնով, ռուս խորհրդային դերասան
*1996 - Մարչելլո Մաստրոյանի, իտալացի ճանաչված դերասան (ծ. 1924)
*2002 - Հրանտ Մաթևոսյան, հայ, գրող-պատմագիր
*2004 - Ռենատա Տեբալդի, իտալացի ճանաչված օպերային երգչուհի (ծ. 1924)
1831

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հովհաննես Ը Կարբեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1831-ից։ Հաջորդել է Եփրեմ Ա Ձորագեղցուն։
* Հունիսի 13 - Ջեյմս Մաքսվել, շոտլանդացի հռչակավոր ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, դասական էլեկտրադինամիկայի ստեղծողը, վիճակագրական ֆիզիկայի հիմնադիրներից
* Սեպտեմբեր 6 - Խորեն Գալֆայան, բանաստեղծ (վ.1892)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1831
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեպտեմբերի 6

**Սեպտեմբերի 6**, տարվա 249-րդ (նահանջ տարիներին՝ 250-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 116 օր։

## Դեպքեր
* 1885՝ Արևելյան Ռումելիան միավորվում է Բուլղարիայի հետ
* 1901՝ Ուիլյամ ՄաքՔինլին՝ Միացյալ Նահանգների 25-րդ նախագահը, գնդակահարվում է անարխիստ Լեոն Չոլգոշի կողմից։ Մահացել է ութ օր անց։
* 1955 - Ստամբուլում իշխանությունները կազմակերպում են հույն բնակիչների ջարդեր, տուժում են նաև քաղաքի հայ և հրեա բնակիչները
* 1972 - Պաղեստինցիների Սև սեպտեմբեր ահաբեկչական կազմակերպությունը Մյուխենում սպանում է պատանդ վերցրած օլիմպիական խաղերին մասնակցող իսրայելցի մարզիկներից իննին
* 1986՝ Ստամբուլում երկու արաբ ահաբեկիչ Նևե Շալոմ սինագոգում սպանում են շաբաթ օրվա ծիսակատարություն անող 22 հրեայի
* 1991՝
** Խորհրդային Միությունը ճանաչում է բալթյան երեք երկրների՝ Էստոնիայի, Լատվիայի և Լիտվայի անկախությունը
** 1924 թվականից Լենինգրադ անունը կրող Ռուսաստանի երկրորդ քաղաքին վերադարձվում է Սանկտ Պետերբուրգ անունը
* 1997 - Լոնդոնում տեղի է ունենում Դիանա արքայադստեր հուղարկավորության արարողությունը
* 2008՝ ընդունելով Սերժ Սարգսյանի հրավերը, Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլը Երևանում ներկա է գտնվում ֆուտբոլային խաղին

## Ծնունդներ
* 1766 - Ջոն Դալթոն, անգլիացի քիմիկոս ն ֆիզիկոս
* 1808 - Աբդ էլ-Կադիր, ալժիրցի ռազմական և կրոնական գործիչ, Ալժիրի ազգային հերոս
* 1817 - Միհայիլ Կոգըլնիչեանու Mihail Kogălniceanu ռումին պատմաբան, գրող, պետական և քաղաքական գործիչ
* 1831 - Խորեն Գալֆայան, բանաստեղծ և դրամատուրգ
* 1943 - Ռոջեր Ուոթերս Roger Waters անգլիացի երաժիշտ, երգիչ-երգահան
* 1957՝
** Ալի Դիվանդարի علی دیواندری իրանցի նկարիչ, քանդակագործ և լրագրող
** Վահան Ամատունի, լրագրող և լուսանկարիչ
* 1963 - Մալքոլմ Գլադուել Malcolm Gladwell կանադացի գրող և հրապարակախոս
* 1964 - Ալեքսանդր Պոդշիվալով, ֆուտբոլային դարբասապահ
* 1969 - Յան Միկալեֆ, Եվրոպայի խորհրդի պաշտոնյա
* 1983 - Պիպա Միդլթոն, անգլիացի լրագրողուհի

## Մահեր
* 1276 - Վիչեդոմինո դե Վիչեդոմինուս, իտալացի կարդինալ, որը 1275-1276 թվականներին եղել է կարդինալների կոլեգիումի դեկան
* 1566 - Սուլեյման I, Օսմանյան կայսրության սուլթան (1520 թվականից)
* 2007 - Լուչիանո Պավարոտի, իտալացի աշխարհահռչակ օպերային երգիչ, տենոր (ծ. 1935) 
**Արցախի պատերազմում զոհված մարտիկներ՝
***1993 - Կուսապատում Կիմա Անդրյան (* 1939 թ.)

## Տոներ
*Սվազիլենդ` Անկախության օր
*Բոնեյրե` Դրոշի օր
*Բուլղարիա` Միավորման օր
1832

## Իրադարձություններ

* Հունվար 14 - Բացվեց Երևանի գավառական դպրոցը

## Ծնունդներ
* Հունվարի 13 - Իվան Շիշկին, ռուս նկարիչ, ռեալիստական բնանկարի վարպետ։
* Հունվարի 27 - Լուիս Քերոլ, անգլիացի գրող (մահ. 1898)
* Ապրիլի 3 - Վիլհելմ Ֆիդլեր, գերմանա-շվեյցարացի մաթեմատիկոս, ճանաչված իր երկրաչափության դասագրքերով և իր ավանդով գծագրական երկրաչափության մեջ
* Օգոստոս 16 - Սրապիոն Հեքիմյան, հայ բեմի վերածննդի ականավոր գործիչ, դերասան և թատերագիր (վ. 1892)

## Մահեր

* Անտուան Ժան Սեն-Մարտեն, ֆրանսիացի հայագետ
* Մարտ 22 - Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե, գերմանացի մեծ քնարերգու է, մտածող և պետական այր (ծ. 1749)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1832
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հունվարի 14

**Հունվարի 14**, տարվա 14-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 351 (նահանջ տարիներին՝ 352) օր։

## Դեպքեր
մինի|աջից|90px|
մինի|աջից|90px|
*1814 - Նորվեգիան Դանիային զիջեց Գրենլանդիան և Ֆարերյան կղզիները։
*1832՝ Բացվեց Երևանի գավառական դպրոցը։
*1900 - Հռոմում տեղի ունեցավ իտալացի երգահան Ջակոմո Պուչչինիի «Տոսկա» օպերայի առաջնախաղը։ 
*2004 - Վրաստանն ընդունեց իր պետական դրոշը։

## Ծնունդներ
* մ.թ.ա. 83 - Մարկոս Անտոնիոս, (մ. մ.թ.ա. 30)
* 1841 - Բերտա Մորիզո, ֆրանսիացի կին նկարիչ (մ. 1895)
* 1851 - Լյուդվիգ Կլայզեն, գերմանացի քիմիկոս (մ. 1930)
* 1873 - Վանո Խոջաբեկյան, թիֆլիսահայ ինքնուս գծանկարիչ
* 1875 - Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկի, ռուս աշխարհագրագետ
* 1920 - Նորայր Ավագյան, դատաբժիշկ, փորձագետ
* 1930 - Էդգար Հովհաննիսյան, երգահան
* 1941 - Ֆեյ Դանաուեյ, ամերիկացի դերասանուհի
*1977 - Վահագն Ասատրյան, Հայաստանի ազգային հերոս, ՀՀ ԶՈՒ սպա
* 1982 - Վիկտոր Վալդես, իսպանացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 1676 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան (ծն. 1599)
* 1742 - Էդմունդ Հալլեյ, անգլիացի աստղագետ (ծն.1656)
* 1753 - Ջորջ Բերկլի, անգլիացի փիլիսոփա
* 1867 - Վիկտոր Կուզեն, ֆրանսիացի իդեալիստ փիլիսոփա
* 1867 - Դոմինիկ Էնգր, ֆրանսիացի նկարիչ (ծն. 1780)
* 1898 - Լուիս Քերոլ, անգլիացի գրող (ծն. 1832)
* 1949՝Գաբրիել Տեր-Միքելյան, հայ ճարտարապետ (ծն.1874)
* 1957 - Համֆրի Բոգարտ ամերիկացի կինոդերասան (ծն. 1899)
* 1966՝ Սերգեյ Կորոլյով, ուկրաինացի գիտնական (ծն.1906 թ.)
* 1978 - Կուրտ Գյոդել, ավստրիացի տրամաբան, մաթեմատիկոս (ծն. 1906)

## Պետական տոներ
* ՝ Հայրենիքի պաշտպանների օր