open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1888

## Իրադարձություններ
### Հունվար-Մարտ
* Հունվարի 3 &ndash; Առաջին անգամ օգտագործվեց Կալիֆոռնիայի Լիկի աստղադիտարանի 91 սանտիմետրանոց աստղադիտակը։
* Հունվարի 13 &ndash; Ազգային աշխարհագրական կազմակերպությունը հիմնադրվեց Վաշինգտոն ԿՇ-ում։
* Փետրվարի 6 &ndash; Գիլիս Բիլդտը դարձավ Շվեդիայի վարչապետ (1888&ndash;1889).

## Ծնունդներ

*Հունվար 6 - Վահրամ Փափազյան, նշանավոր դերասան, գրող (վ. 1968)
* Փետրվարի 18 - Բորիս Ապրելև, ռուս ծովային սպա, գրող
* Հուլիսի 6 - Գրիգոր Չուբարյան,  հայ իրավաբան, հասարակական, քաղաքական գործիչ
* Նոյեմբերի 9 - Ժան Մոնե, Ածխի և պողպատի եվրոպական համայնքի նախագահ
* Նոյեմբերի 19 - Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա, եղել է աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստներից մեկը 1910-1930 թվականներին, բազմաթիվ միջազգային մրցությունների հաղթող
* Իվան Վարդանյան, դիվիզիային զինվորական կոմիսար
* Օգոստոսի 28 - Գուիդո Արա, իտալացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Դեկտեմբերի 10 - Արմենակ Սալմասլյան, հայ մատենագետ
* Լյուդմիլ Ստոյանով, բուլղար գրող, հասարակական գործիչ
* Բալա Մելիքյան, հայ թառահար
* Փետրվար 9 - Երվանդ Կողբետլյանց, ռուսահայ մաթեմատիկոս, երկրաֆիզիկոս և գյուտարար (վ. 1974)
* Մարտ - Մարիետա Շահինյան, գրող
* Հոկտեմբեր 24 - Լեռ Կամսար, գրող, երգիծաբան (վ. 1965)

## Մահեր

* Առնոլդ Մաթյու, անգլիացի բանաստեղծ, քննադատ
* Փետրվար 17 - Ծերենց, հայ նշանավոր վիպասան, հրապարակախոս (ծ. 1822)
* Ապրիլի 15 - Մեթյու Առնոլդ, անգլիացի բանաստեղծ և արվեստի տեսաբան։ 
* Ապրիլ 25 - Րաֆֆի, հայ գրականության դասական (ծ. 1835)
*Դեկտեմբերի 12 - Կոմս Միքայել Լորիս-Մելիքով, Ռուսաստանի Կայսրության պետական գործիչ, հեծելազորի գեներալ, Ցարի շքախմբի համհարզ-գեներալ (ծ. 1825)

Կատեգորիա:1888
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1828

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 8 – Ձևավորվեց ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցությունը։
* Թուրքմենչայի պայմանագիր
* Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսական կայսրությանը

## Ծնունդներ

* Պետկո Ռաչև Սլավեյկով, բուլղար բանաստեղծ, լուսավորիչ, հասարակական քաղաքական գործիչ
* Փետրվար 8 - Ժյուլ Վեռն, ֆրանսիացի գրող (վ. 1905)
* Օգոստոս 18 - Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1868)
* Օգոստոս 18 - Լև Տոլստոյ, ռուս նշանավոր գրող, մտավորական (վ. 1910 թ.)

## Մահեր

* Ապրիլ 16 - Ֆրանցիսկո Գոյա, իսպանացի հայտնի գեղանկարիչ, Իսպանիայի պալատական դիմանկարիչ, (ծ. 1746)
* Հուլիսի 9 - Գիլբերտ Սթյուարտ, ամերիկացի գեղանկարիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1828
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1884

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Հարություն Տիրիդյան (Տիրիթ), հայ գեղանկարիչ։
* Ապրիլի 4 - Գրիգոր Շարաբաբչյան, հայ բեմանկարիչ
* Ասատուր Տեր-Վարդանյան, Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից
* Փետրվար 11 - Աշխարհբեկ Քալանթար, հայագետ, հնագետ, և պատմաբան (վ. 1942) 
* Մարտի 15 - Վերդի, հայ աշուղագետ
* Ապրիլ 20 - Դանիել Վարուժան, հայ բանաստեղծ, գրական հասարակական գործիչ (վ. 1915)
*Ռուբեն Սևակ-հայ բանաստեղծ (վ.1915 թ.)

## Մահեր
* Նոյեմբերի 25 - Ադոլֆ Վիլհելմ Հերման Կոլբե, գերմանացի քիմիկոս
* Միխայ Տանչիչ, հունգարացի հեղափոխական դեմոկրատ
* Հունվարի 18 - Գրեգոր Մենդել, Ժառանգության մասին գիտության հիմնադիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1884
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1933

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 5 – Սկսվեց Ոսկե դարպասներ կամուրջի շինարարությունը Սան Ֆրանցիսկոյում։
* Հունվարի 12 - Գործարկվում է Երևանի առաջին տրամվայը
* Հունվարի 20 - Բացվեց Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնը
* Հունվարի 24 - Շահագործման հանձնվեց Երևանի ծխախոտի ֆաբրիկան

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Լևոն Կուկուլյան, հայ դերասան։ ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2006)
* Հունվարի 5 - Գարրի Ռաշիդյան, մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1999)
* Հունվարի 30 - Գաբրիել Մոլոյան, հայ հասարակական գործիչ, Նոր սերունդ մշակութային միության հիմնադիր
* Մարտի 11 - Սանդրա Միլո, իտալացի դերասանուհի, հեռուստահաղորդավարուհի։
* Ապրիլի 6 - Ստանիսլավ Լյուբշին, սովետական և ռուսական թատրոնի և կինոյի դերասան, կինոռեժիսոր։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Ապրիլի 14 - Յուրի Հովհաննիսյան, ֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1981), ՌԳԱ ակադեմիկոս (1997, թղթակից անդամ՝ 1990 թվականից)
* Ապրիլի 16 - Գեորգի Միրզոև, հայկական արմատներով խորհրդային կոնստրուկտոր,
* Հուլիսի 24 - Վազգեն Սեմերջյան, հայ սրտաբան
* Սեպտեմբերի 30 - Միշել Աուն, Լիբանանի Նախագահ
* Սաբիր Ստեփանյան, ՀԽՍՀ հասարակական-պետական գործիչ, տնտեսության գործիչ, երկրաբան
* Մարտի 23 - Գուստավո Ջանիոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* Ապրիլի 1 - Բարսեղ Թուղլաճյան - հայ բանասեր, բառարանագիր
* Ապրիլի 16 - Մարկիտոս, իսպանացի ֆուտբոլիստ, Պաշտպան
* Օգոստոսի 1 - Զորայր Խալափյան, գրող, արձակագիր և դրամատուրգ (վ. 2008)
* Հոկտեմբերի 21 - Ֆրանսիսկո Խենտո, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Հոկտեմբերի 28 - Գարինչա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Նոյեմբերի 16 - Զավեն Ավետիսյան, հայ գրականագետ
* Դեկտեմբերի 18 - Ելենա Ալեքսանյան, հայ գրականագետ, քննադատ, թարգմանչուհի
* Հունվարի 17 - Դալիդա, իտալական ծագմամբ ֆրանսիական երգչուհի և դերասանուհի

## Մահեր
* Հունվարի 5 - Քալվին Քուլիջ, ԱՄՆ-ի 30-րդ նախագահ (1923-1929)
* Փետրվարի 3 - Հակոբ Տաշյան, անվանի հայագետ, Մխիթարյանների Վիեննայի դպրոցի ականավոր գործիչներից։
* Հոկտեմբերի 6 - Զաքարե Փալիաշվիլի, վրացական ազգային պրոֆեսիոնալ երաժշտության հիմնադիրների
* Էդուարդ Վիլդե, էստոնացի գրող
* Փետրվարի 4 - Արչիբալդ Հենրի Սեյս, անգլիացի արևելագետ։ Խեթագիտության հիմնադիրներից
* Մայիսի 4 - Սպիրիդոն Մելիքյան, հայ կոմպոզիտոր, խմբավար
* Հուլիս 13 - Նար Դոս, հայ գրող (ծ. 1867)
* Հոկտեմբերի 12 - Ջոզեֆ Լինդսեյ, շոտլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ

Կատեգորիա:1933
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1931

## Իրադարձություններ
* հոկտեմբերի 31- լույս տեսավ «Աշտարակ» շրջանային թերթը։
* դեկտեմբերի 11 - Վեստմինստերյան ստատուտ, 1931, անգլիական պառլամենտի ակտը (1931 թվականի դեկտեմբերի 11-ին), որով սահմանվել են դոմինիոնների իրավական դրությունն և փոխհարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Սերգեյ Ադյան, մաթեմատիկոս, ՌԳԴԱ ակադեմիկոս
* Հունվարի 1 - Վիլհելմ Մաթևոսյան, հայ արվեստաբան
* Հունվարի 8 - Սերգեյ Մատինյան, հայ խորհրդային ֆիզիկոս
* Հունվարի 31 - Ռաֆայել Աթոյան, նկարիչ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ
* Մարտ 2 - Միխայիլ Գորբաչով, ԽՍՀՄ առաջին և վերջին նախագահ։ 
* Մարտի 22 - Բարտոն Ռիխտեր, ամերիկացի ֆիզիկոս
* Մարտի 29 - Ալեքսեյ Գուբարև, տիեզերագնաց-օդաչու, փոխգնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս
* Ապրիլի 14 - Թաթուլ Բոլորչյան, հայ բանաստեղծ
* Ապրիլի 15 - Թոմաս Թրանսթրյոմեր, շվեդ բանաստեղծ, թարգմանիչ, հոգեբան, դաշնակահար, 2011 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր
* Մայիսի 16 - Վույադին Բոշկով, հարավսլավացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ։
* Հունիսի 14 - Լենա Փաշինյան, դերասանուհի
* Օգոստոսի 15 - Միքայել Թարիվերդիև, ազգությամբ հայ ճանաչված երգահան (վ. 1996)
* Օգոստոսի 25 - Գևորգ Աղաջանյան, հայ բանաստեղծ, լրագրող։
* Սեպտեմբերի 5 - Լեոնարդ Սարգսյան, հայ դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ
* Սեպտեմբերի 9 - Մաքսիմ Մարտիրոսյան, բալետի հայ խորհրդային արտիստ և բալետմայստեր
* Սեպտեմբերի 30 - Ջանսուղ Չարկվիանի, վրացի բանաստեղծ։
* Վաչե Ավագյան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 
* Վիկտոր Բալայան, հայ արձակագիր, լրագրող, թարգմանիչ։ 
* Թամազ Ճիլաձե, վրացի արձակագիր, դրամատուրգ։ 
* Ալբերտ Շարուրյան, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 
* Ջոն Ռոբերտ Շրիֆեր, ամերիկացի ֆիզիկոս։

## Մահեր

* Փետրվարի 19 - Թովմաս Նազարբեկյան, հայ ռազմական գործիչ, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր, Հայաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության գեներալ-լեյտենանտ, զորատեսակի գեներալ (բանակի գեներալ), սպարապետ։
* Փետրվար 24 - Երվանդ Լալայան, ազգագրագետ (ծ. 1864)
* Մայիսի 10 - Արման Մանուկյան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որը հայտնի է իր Հավայան կղզիների բնանկարներով
* Օգոստոսի 3 - Օլգա Մայսուրյան, հայ դերասանուհի
* Սեպտեմբերի 19 - Դեվիդ Սթար Ջորդան, առաջատար ձկնաբան, մանկավարժ, եվգենիստ, խաղաղության ակտիվիստ
* Ռուբեն Որբերյան - արևմտահայ բանաստեղծ (ծ. 1873)

Կատեգորիա:1931
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1930

## Իրադարձություններ

* Հունվար 17 - Երևանում բացվեց գրողների տունը
* Մարտ 3 - Բացվեց Համազգային ճեմարանը
* Երևանի Պետական Համալսարանից առանձնացավ բժշկական ֆակուլտետը՝ վերանվանվելով Երևանի Բժշկական Ինստիտուտ։

## Ծնունդներ

* Հունվարի 14 - Էդգար Հովհաննիսյան, երգահան
* Փետրվարի 11 - Խաչիկ Միրիջանյան, հայ քանդակագործ
* Փետրվարի 18 - Ալեքսանդր Ազատյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ
* Մարտի 8 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։
* Մարտի 11 - Ռուզան Քյուրքչյան, հայ քանդակագործ
* Ապրիլի 1 - Խորեն Աբրահամյան, դերասան և ռեժիսոր (վ. 2004)
* Մայիսի 1 - Վլադիմիր Աբրահամյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող։
* Հունիսի 11 - Մորիս Փոցխիշվիլի, վրացի բանաստեղծ (վ. 1997):
* Հունիսի 16 - Շավարշ Մարգարյան, հայ խորհրդային տնտեսագետ
* Հուլիսի 4 - Մհեր Մկրտչյան, հայ դերասան (վ. 1993)
* Հուլիսի 9 - Արտաշես Մարտիրոսյան, հայ խորհրդային բանասեր, պատմաբան
* Հուլիսի 16 - Հրաչ Սաֆարյան, հայ բանաստեղծ
* Օգոստոսի 7 - Թողրուլ Նարիմանբեկով, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ
* Օգոստոսի 8 - Ջերրի Թարխանյան, հայ բասկետբոլի մարզիչ
* Օգոստոսի 21 - Քրիստիան Լեգրան, հայ ֆրանսիական էստրադայի երգչուհի։
* Օգոստոսի 27 - Վիկտոր Աբալակին, ռուս աստղագետ։
* Սեպտեմբերի 30 - Սվետլանա Գրիգորյան, հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական դերասանուհի։
* Նոյեմբերի 3 - Ցուտոմու Սեկի, ճապոնացի աստղագետ
* Նոյեմբերի 22 - Կիմ Երիցյան, հայ դերասան (վ. 2010)
* Դեկտեմբերի 29 - Սոֆի Ավագյան, հայ թարգմանչուհի

## Մահեր

* Հունվարի 5 - Լյուդվիգ Կլայզեն, գերմանացի քիմիկոս-օրգանիկ
* Գաբրիել Կաֆյան, ազգային-ազատագրական, շարժման գործիչ
* Օնիկ Ստեփանյան, հայ դերասան
* Ֆրիտյոֆ Նանսեն, նորվեգացի հետախույզ, գիտնական, դիվանագետ և ականավոր հումանիստ (ծ. 1861)

Կատեգորիա:1930
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1878

## Իրադարձություններ
* մարտի 3 - 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմում թուրքերը պարտություն կրեցին։ 
* մարտի 3 - Կնքվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը։ 
* հուլիսի 13 - Կայացավ Բեռլինի վեհաժողովը։

## Ծնունդներ
* Լևոն Տեր-Հովսեփյան, բանվոր հեղափոխական, Հարավային Կովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից
* Արամ Բակալյան, նկարիչ
* Հունվարի 6 &ndash; Կարլ Սենդբերգ, Ամերիկացի բանաստեղծ և պատմաբան (վ. 1967)
* Հունվար 21 - Վահան Թեքեյան, հայ ժողովրդական բանաստեղծ (վ. 1948)
* Հունվար 30 -Անտոն Տամսաարե, էստոնացի գրող (վ. 1940)
* Փետրվար 3 - Զապել Եսայան, հայ գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր (վ. 1943)
* Մարտ 4 - Ալեքսանդր Թամանյան, ճարտարապետ, ակադեմիկոս (վ. 1936)
* Մարտի 7 - Բորիս Կուստոդիև խորհրդային նկարիչ և դիզայներ (վ. 1927)
* Մարտի 16 - Ռեզա շահ Փահլավի Իրանի շահ (վ. 1944)
* Ապրիլի 1 - Արազի (Մովսես Հարությունյան), հայ գրող (վ. 1964)
* Հոկտեմբեր 13 - Ստեփան Շահումյան, հայ քաղաքական գործիչ, հեղափոխական (վ. 1918)
* Օգոստոս 15-Սիամանթո - արևմտահայ բանաստեղծ, բանասեր (վ. 1915)
* Դեկտեմբերի 3 -Ազատ Մանուկյան, հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ և խմբավար (վ. 1958)
* Դեկտեմբերի 18 - Իոսիֆ Ստալին, բոլշևիկ հեղափոխական, այնուհետև՝ խորհրդային կուսակցական, քաղաքական և զինվորական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ, ԽՄԿԿ կենտկոմի գլխավոր քարտուղար (վ. 1953)

## Մահեր
* Վիկտոր Էմանուիլ II, Սարդինիայի թագավոր 1849—1861-ին և միավորված Իտալիայի առաջին թագավորը 1861-1878 թվականներին
* Մայիսի 23 - Կղեմես Սիպիլյան, հայ դրամագետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1878
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1932

## Իրադարձություններ
Փետրվարի 4 - Փետրվարի 15 - Ամերիկյան Լեյք Փլեսիդ քաղաքում անցկացվեցին երրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը

## Ծնունդներ

* Հունվարի 29 - Հրաչյա Անդրեասյան, ռազմական գործիչ։ ՀՀ բանակի գեներալ-լեյտենանտ
* Փետրվարի 18 - Վիլեն Ասլանյան,  ֆիզիկոս։ ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր՝ (1975)
* Փետրվար 24 - Միշել Լեգրան, ազգությամբ հայ ֆրանսիական կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր, երգիչ
* Մարտի 7 - Կարապետ Եղիազարյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)
* Մարտի 8 - Մեդեա Աբրահամյան, թավջութակահարուհի
* Մարտ 24 - Վլադիմիր Ենգիբարյան, աշխարհահռչակ բռնցքամարտիկ, Եվրոպայի աշխարհի և օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, միջազգային կարգի մրցավար
* Ապրիլի 1 - Ժորժ Կառվարենց, կոմպոզիտոր, կինոկոմպոզիտոր
* Ապրիլի 4 - Անդրեյ Տարկովսկի, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, ռեժիսոր, սցենարիստ
* Ապրիլի 19 - Ֆեռնանդո Բոտերո, կոլումբիացի նկարիչ և քանդակագործ
* Մայիսի 23 - Գևորգ Աճեմյան, հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի հիմնադիր (վ. 1998)
* Հունիսի 6 - Դևիդ Սկոտ, ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի գնդապետ
* Հուլիսի 16 - Վիլեն Նիկողոսյան, մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1998), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ
*Հունիսի 19- Սուրեն Գյանջումյան, պարուսույց, ՀՀ մշակույթի վաստակ. գործիչ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի, ՀՀ ժողովրդական արտիստ։ Մահացել է՝ 2019 թվականին։
*
*Օգոստոսի 9 - Վարդգես Պետրոսյան-հայ գրող
* Նոյեմբեր 29 - Ժակ Շիրակ, Ֆրանսիայի նախագահ
* Ապրիլի 17 - Կարեն Դեմիրճյան, հայ քաղաքական և պետական գործիչ (վ. 1999)
*Ժորժ Կառավարենց-Հունահայ կոմպոզիտոր (վ.1993)
* Դեկտեմբերի 11 - Արման Քուչուկյան, ՀԽՍՀ և ՀՀ գիտության գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։

## Մահեր

* Փետրվարի 28 - Գիյոմ Բիգուրդան, , ֆրանսիացի աստղագետ, գիտության պատմաբան և օդերևութաբան
* Մայիսի 11 - Ֆելիքս Բոա, իսպանացի ճանապարհային ինժեներ
* Հուլիսի 6 - Քենեթ Գրեհեմ, բրիտանացի արձակագիր, որին համաշխարհային հռչակ է բերել «Քամին ուռիների մեջ» գիրքը
* Ալեքսանդր Ստոպանի, խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ
* Հունիս 10 - Սիրանույշ (Մերոպե Գանթարճյան), դերասանուհի, հայ բեմի տաղանդավոր դեմքերից և հայ թատերական մշակույթի գագաթներից մեկը (ծ. 1857)
* Հոկտեմբերի 3 - Մաքսիմելիան Ֆրանց Յոզեֆ Կորնելիուս Վոլֆ, գերմանացի աստղագետ, աստղալուսանկարչության առաջին օգտագործողը
* Նոյեմբերի 14 - Լեո (Առաքել Գրիգորի Բաբախանյան), հայ նշանավոր պատմաբան, հասարակական գործիչ, հրապարակախոս և գրող (ծ. 1860)

Կատեգորիա:1932
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1934

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 – Հիմնադրվեց Հեռահաղորդակցության միջազգային միություն։
* Հունվարի 7 – *[[Ֆլեշ Գորդոն]]* կոմիկս ստրիպը առաջին անգամ հրատարակվեց Միացյալ Նահանգներում
* Հունվարի 15 – 8.0 մագնիտուտով երկրաշարժ տեղի ունեցավ Նեպալում և Բիհարում` խլելով 6-ից 10 հազար մարդու կյանք։
* Հունվարի 20 – Հիմնադրվեց ճապոնական Fujifilm ընկերությունը։
* Հունվարի 26 – Նացիստական Գերմանիան և Լեհաստանի երկրորդ հանրապետությունը ստորագրեցին 10-ամյա Գերմանա-լեհական չհարձակման պակտը։
* Հունվարի 30 – Նացիստական Գերմանիայում դաշնային պետությունների քաղաքական իշխանությունը լուծարվեց համաձայն «Ռայխի վերակառուցման մասին օրենքի» (*Gesetz über den Neuaufbau des Reiches*):
### Օգոստոս
* Օգոստոսի 1-ից 5-ը տեղի է ունեցել ՀԳՄ 1-ին համագումարը։ 
### Նոյեմբեր
* Նոյեմբեր 29 - Տեղի է ունենում Երևան-Քանաքեռ երկաթգծի հանդիսավոր բացումը

## Ծնունդներ

* Մարտի 9 - Յուրի Գագարին, ԽՍՀՄ № 1 տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս, պետական բարձրագույն պարգևների ասպետ, Ռուսաստանի և արտասահմանի շատ քաղաքների պատվավոր քաղաքացի (մ. 1968 թ.)
* Մայիսի 1 - Հրաչյա Բեգլարյան, հայ բանաստեղծ, լրագրող, ԱՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (մ. 2009 թ.)
* Հունիսի 14 - Գուրգեն Մարտիրոսյան, հայ խորհրդային քիմիկոս (մ. 2001 թ.)
* Հունիսի 22 - Գառնիկ Անանյան, հայ գրականագետ, հրապարակախոս (մ. 2007 թ.)
* Հունիսի 23 - Թելման Գևորգյան, հայ ճարտարապետ (մ. 1998 թ.)
* Հուլիսի 14 - Ժիրայր Անանյան, հայ դրամատուրգ (մ. 2004 թ.)
* Դեկտեմբերի 15 - Հենրիխ Վարդանյան, հայ խորհրդային երկրաբան

## Մահեր

* Հունվարի 1 - Յակով Վասերման, գերմանացի գրող
* Հոկտեմբերի 4 - Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Հունիսի 19 - Սիպիլ, (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ ծ.1863)
* Օգոստոսի 23 - Վիկտոր Կապլան, ավստրիացի ինժեներ, հիդրոտուրբինների կոնստրուկտոր
* Բագրատ Այվազյան - հայ գրող, «Աշոտ Երկաթ» վեպի հեղինակ (ծ.1862)

Կատեգորիա:1934
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1949

## Իրադարձություններ
* Մարտ 18 - Երևանում սկսեց երթևեկել առաջին տրոլեյբուսը։
* Հոկտեմբերի 1 - Հռչակվեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 5 - Գայանե Ներսիսյան, հայ երգչուհի, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ
* Հունվարի 5 - Ռոբերտ Խաչատրյան, հայ ազատամարտիկ
* Հունվարի 21 - Չիոնգ Տան Շանգ, վիետնամցի քաղաքական-պետական գործիչ՝  Վիետնամի Նախագահ 2011 թվականի հուլիսի 25-ից
* Մարտ 3 - Արթուր Մեսչյան, հայ ճարտարապետ, երգահան, երգիչ
* Մարտի 8 - Անտոնելլո Վենդիտտի, իտալացի փոփ երգիչ
* Մարտի 22 - Ջոն Թոշակ, ուելսցի ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* Ապրիլի 12 - Բագրատ Ալեքյան, գրող, լրագրող
* Ապրիլի 15 - Ալլա Պուգաչովա, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1991), պետական մրցանակի դափնեկիր, Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (1995)
* Ապրիլի 26 - Կառլոս Բիանկի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Մայիսի 2 - Ալեն Թերզյան, ֆրանսահայ անվանի կինոգործիչ
* Մայիսի 15 - Աշոտ Ղազարյան, դերասան, կատակերգու, երգիչ
* Վրեժ Իսրայելյան - Հայ արձակագիր
* Պարույր Հայրիկյան - Հայաստանի Նախագահի թեկնածու
* Հունիսի 15 - Լևոն Բլբուլյան, գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, հրապարակախոս
* Հունիսի 15 - Սամվել Հակոբյան (երկրաֆիզիկոս), հայ երկրաֆիզիկոս
* Հուլիսի 20 - Սամվել Ղազարյան, քանդակագործ, նկարիչ-ձևավորող
* Օգոստոսի 4 - Աբաս Աբասով, ադրբեջանցի պետական, քաղաքական գործիչ է
* Սեպտեմբերի 12 - Սամվել Սևադա, գեղանկարիչ, լուսանկարիչ, բանաստեղծ
* Հոկտեմբերի 8 - Սիգուրնի Ուիվեր, ամերիկացի դերասանուհի Ոսկե Գլոբուս մրցանակի դափնեկիր
* Նոյեմբերի 16 - Արտաշես Թումանյան, Հայաստանի պետական գործիչ, դիվանագետ, Իրանում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան

## Մահեր
* Հունվարի 15 - Յակոբ Կյունցլեր, շվեյցարիացի, Հայկական ցեղասպանության ականատես
* Մելքոն Քեպապչյան, հայ գեղանկարիչ
* Փետրվարի 6 - Առաքել Սարուխան, հայ պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ
* Մելքոն Քեպապչյան, հայ գեղանկարիչ
* Հունվարի 19 - Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ, ռուս խորհրդային գրող
* Երվանդ Մանվելյան, հայ մանրէաբան, հասարակական գործիչ
* Ապրիլի 18 - Լեոնարդ Բլումֆիլդ, լեզվաբանության հիմնադիրներից մեկը, ամերիկյան լեզվաբանական ընկերության նախագահ (1935-ից)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1887

## Իրադարձություններ
* Հնչակյան կուսակցության հիմնադրումը Ժնևում
* Թաիրյանի օղու, սպիրտի և գինու գործարանի հիմնում (Երևան)

## Ծնունդներ

* Հունվարի 21 - Հակոբ Անտոնյան, հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ
* Օգոստոսի 12 - Էրվին Շրյոդինգեր, ավստրիացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի ստեղծողներից։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1933)
* Հոկտեմբերի 28 - Թագուհի Շահնազարյան, Դաշնակահար
* Նոյեմբերի 25 - Նիկոլայ Վավիլով, Խորհրդային խոշոր գիտնական, ակադեմիկոս, գենետիկ, բուսաբան, աշխարհագրագետ
* Դեկտեմբերի 17 - Յոզեֆ Լադա, չեխ նկարիչ և գրող
* Յուրի Շումսկի, ուկրաինացի խորհրդային դերասան
* Գասպար Ոսկանյան, խորհրդային ռազմական գործիչ, քաղաքացիական պատերազմի հերոս
* Փետրվար 6 - Գայ, Հայկ Բժշկյանց, ռազմական գործիչ, քաղաքացիական պատերազմի հերոս (վ.1937)
* Փետրվար 17 - Գրիգոր Ղափանցյան, հայ լեզվաբան-հայագետ (վ.1956)
* Մարտ 20 - Հովսեփ Օրբելի, խորհրդային ականավոր գիտնական (վ. 1961)
* Ապրիլի 1 - Լեոնարդ Բլումֆիլդ, լեզվաբանություն|լեզվաբանության]] հիմնադիրներից մեկը, ամերիկյան լեզվաբանական ընկերության նախագահ (1935-ից)
* Մայիսի 31 - Ալեքսի Լեժե Սեն-Ժոն Պերս, ֆրանսիացի բանաստեղծ, դիվանագետ
* Հուլիս 7 - Մարկ Շագալ, եվրոպացի նկարիչ (վ. 1985)
* Օգոստոսի 3 - Ավգուստ Կորկ, խորհրդային ռազմական գործիչ, բանակի 2-րդ կարգի հրամանատար
* Հոկտեմբեր 5 - Ցոլակ Ամերիկյան, հայ դերասան ( վ. 1964)
* Արմեն Օհանյան - հայ պարուհի, դերասանուհի, գրող, թարգմանչուհի, գրականագետ (վ. 1976)

## Մահեր
* Նոյեմբերի 19 - Էմմա Լազարուս, ամերիկացի գրող և բանաստեղծուհի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1887
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1592

Հանդիսանում է 16-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1590-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1591 և 1593 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Մարտ 29 - Նահապետ Քուչակ, աշուղ-երգիչ (ծ. անթիվ)

## Ծանոթագրություններ
1936

## Իրադարձություններ
Փետրվարի 6 - Փետրվարի 16 - Գերմանական Գառմիշ Պարտենկիրխեն քաղաքում անցկացվեցին չորրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը

## Ծնունդներ

* Հունվարի 5 - Ռաֆայել Սահակյան, հայ բանաստեղծ
* Հունվարի 5 - Պավել Արսենով, հայ, խորհրդային դերասան և ռեժիսոր
* Հունվարի 27 - Բարի Բերիշ, ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
* Հունիսի 19 - Ռուդոլֆ Մուրադյան, ֆիզիկոս-տեսաբան։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1970), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս
* Օգոստոսի 7 - Էրիկ Մամիջանյան,  հայ խորհրդային ֆիզիկոս
* Օգոստոսի 16 - Վլադիմիր Բաղիրով (Բաղիրյան), ԽՍՀՄ-ը, այնուհետև Լատվիան ներկայացրած հայազգի շախմատիստ, գրոսմայստեր, ինժեներ-մեխանիկ
* Սեպտեմբերի 14 - Ֆերիդ Մուրադ, ալբանական ծագումով ամերիկացի բժիշկ, դեղագետ
* Հոկտեմբերի 2 - Ֆրիդ Սողոյան, հայ քանդակագործ, նկարիչ
* Հուլիսի 25 - Դորենց Սահակյան, հայ նկարիչ՝ կիրառական արվեստի գծով
* Փետրվարի 29 - Գրիգոր Կիրակոսյան, հայ անվանի տնտեսագետ
* Մարտի 10 - Մարտին Պետրոսյան, հայ նկարիչ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1976)
* Հուլիսի 12 - Կարլեն Աբրահամյան, հայ արձակագիր
* Հուլիսի 13 - Ալիսիա Կիրակոսյան, հայ բանաստեղծուհի
* Հուլիսի 30 - Նորայր Ադալյան, հայ արձակագիր, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* Դեկտեմբեր 14 - Տիգրան Լևոնյան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, երգիչ, ռեժիսոր (վ. 2004)
* Փետրվարի 12 - Հրանտ Մաթևոսյան, հայ գրող (վ. 2003 թ.)

## Մահեր

* Հունվարի 18 - Ռեդյարդ Կիպլինգ, անգլիացի հայտնի գրող, բանաստեղծ և արձակագիր (ծնվ․ 1865)
* Փետրվար 20 - Ալեքսանդր Թամանյան, ճարտարապետ (ծ. 1878)
* Հուլիսի 27 - Արշակ Հարությունյան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* Օգոստոսի 16 - Պետեր Յենսեն, գերմանացի արևելագետ, Մարբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։ 
* Դեկտեմբերի 19 - Ալեքսեյ Սևերցով, խորհրդային կենսաբան, կենդանիների էվոլյուցիոն մորֆոլոգիայի հիմնադիրը
* Հուլիսի 1 - Հովհաննես Աբելյան, դերասան (ծ. 1865)

Կատեգորիա:1936
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1867

## Իրադարձություններ
### Հունվար–Մարտ
[thumb|[Փետրվարի 17. Սուեզի ջրանցքը գործածության մեջ:]]

* Հունվարի 8 &ndash; Վաշինգտոն ԿՇ-ում Աֆրոամերիկացի տղամարդկանց տրվեց ընտրելու իրավունք։
* Հունվարի 11 &ndash; Բենիտո Խուարեսը նորից դարձավ Մեքսիկայի նախագահ։
* Հունվարի 30 &ndash; Ճապոնիայի Կոմեյ կայսրը հանկարծամահ եղավ 36 տարեկանում` թողնելով 14 ամյա որդուն Մեյձի կայսրին որպես ժառանգորդ։
* Հունվարի 31 &ndash; Մարոնիական կաթոլիկ եկեղեցու ազգայնական առաջնորդ Յուսուֆ Բեյ Կարամը լքեց Լիբանանը ֆրանսկանա նավով և տեղափոխվեց Ալժիր։

## Ծնունդներ
* Էլիկում Բաբայանց, հայազգի ռուսաստանցի մինցմեյստեր, լեռնային ճարտարագետ, հասարակական գործիչ
* Մարտ 1 - Նար-Դոս, հայ գրող (վ. 1933):
* Օգոստոսի 23 - Ալեքսեյ Դավիդով, ռուս կոմպոզիտոր, թավջութակահար, ավելի ուշ՝ կառավարիչ, արդյունաբերող և գործարար։
* Դեկտեմբերի 5 - Անտի Աարնե, ֆինն բանագետ (վ. 1925):

## Մահեր
* Հունվարի 14 - Վիկտոր Կուզեն, ֆրանսիացի իդեալիստ փիլիսոփա, քաղաքական գործիչ
* Օգոստոսի 31 - Շառլ Բոդլեր, ֆրանսիացի բանաստեղծ, արվեստաբան (ծ.1821)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1867
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1864

## Իրադարձություններ
*Ապրիլի 22՝ Միացյալ Նահանգներում ընդունվում է օրենք, ըստ որի այսուհետ բոլոր դրամների վրա արվում է ''In God We Trust'' գրությունը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ (բաս - բարիտոն)
* Ապրիլ 14 - Հովհաննես Հովհաննիսյան, բանաստեղծ (վ. 1929)
* Հունիս 11 - Ռիխարդ Շտրաուս, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1949)
* Օգոստոսի 14 - Աննա Ելիզարովա-Ուլյանովա, ռուս հեղափոխական, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Վլադիմիր Իլիչ Լենինի քույրը և զինակիցը
* Դեկտեմբերի 3 - Լևոն Մանվելյան, հայ գրող
* Աղբյուր Սերոբ (վ. 1899)
* Հրայր Դժոխք (վ. 1904՝ Սասունի գոյամարտում)
* Մկրտիչ Ավետիսյան- (վ.1896 )

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1864
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1452

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ 1450-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1451 և 1453 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ապրիլ 15 - Լեոնարդո դա Վինչի, վերածննդի իտալացի գեղանկարիչ, քանդակագործ, ճարտարապետ, երաժիշտ, և գրող մաթեմտիկոս, մեխանիկ, քաղաքագետ և գյուտարար (վ. 1519)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1938

## Իրադարձություններ
* Սեպտեմբերի 29 - Մյունխենի համաձայնագիր, Չեխոսլովակիայի անդամահատման վերաբերյալ համաձայնագիր, ստորագրել են Մյունխենում՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, ֆաշիստական Գերմանիայի և ֆաշիստական Իտալիայի ղեկավարները։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան (բժիշկ), հայ զինվորական բժիշկ, հոգեբույժ, առողջապահության կազմակերպիչ
* Հունվարի 6 - Ադրիանո Չելենտանո, իտալացի երգիչ, երգահան, կինոդերասան, կատակերգու, կինոռեժիսոր, հեռուստահաղորդավար և հասարակական գործիչ
* Հունվարի 21 - Ֆելիքս Դանիելյան, հայ կենդանաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (2002)
* Հունվարի 21 - Գևորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։ ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)
* Փետրվար 5 - Լևոն Հակոբյան, քիմիկոս (վ. 1999 )
* Փետրվարի 20 - Միքայել Ախտյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
* Փետրվար 22 - Արտավազդ Փելեշյան, արտիստ, ռեժիսոր։ 
* Մարտի 8 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս
* Մարտի 14 - Իսիդորո Դիաս, մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Մարտի 15 - Կիմ Աղաբեկյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 
* Մարտի 26 - Անտոնիո Տրեբիչիանի, իտալացի ֆուտբոլայի մարզիչ, մարզել է իտալական Ռոման
* Մայիսի 19 - Իգոր Տեր-Հովհաննիսյան, հայ խորհրդային մարզիկ (հեռացատկորդ)
* Մայիսի 27 - Իգոր Զայցև, խորհրդային և ռուսաստանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր, շախմատային տեսաբան, գրող
* Հուլիս 18 - Պերճ Զեյթունցյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ և թարգմանիչ։
* Հուլիսի 27 - Հակոբ Իշխանյան, քանդակագործ, գրաֆիկ
* Հոկտեմբերի 12 - Ներսես Հովհաննիսյան, հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ

## Մահեր

* Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ (բաս - բարիտոն)
* Երվանդ Դեմիրճյան, Խորհրդային Հայաստա
* Հովհաննես Տեր-Միրաքյան, հայ մանկավարժ-մեթոդիստ
* Հունվարի 15 - Հովհաննես Քաջազնունի, հայ ականավոր քաղաքական գործիչ, Անդրկովկասի սեյմի անդամ, ԱԺԴՀ խնամատարության նախարար, Հայաստանի առաջին հանրապետության առաջին վարչապետ (ծ. 1868)
* Մարտի 4 - Գուիդո Բացցանի, իտալացի ֆուտբոլային մարզիչ
* Մարտի 6 - Խորեն Ա Տփղիսեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (1932-1938)։ Հաջորդել է Գևորգ Ե Սուրենյանցին
* Սարգիս Մանուկյան, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից
* Մարտ 7 - Շերամ (գուսան) հայ գուսան–երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորող (ծ. 1857)
* Դեկտեմբերի 27 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրականագետ։ 
* Օգոստոս - Արշակ Աթայան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ, ՍՍՀՄ գրողների միության անդամ (ծ. 1877)
* Օգոստոսի 7 - Կոնստանտին Ստանիսլավսկի, ռուս դերասան, ռեժիսոր, թատրոնի ռեֆորմիստ (ծ. 1863) 
* Նոյեմբերի 10 - Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք, Թուրքիայի հանրապետության հիմնադիր (ծ. 1881)

Կատեգորիա:1938
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1940

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 3 - Փետրվարի 12 - Պլանավորված էր անցկացնել V Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը Ճապոնիայի Սապպորո քաղաքում։ 
* Հոկտեմբեր 6 - Բացվում է Երևանի բուսաբանական այգին
* Նոյեմբեր 24 - Երևանի կենդանաբանական այգին հիմնադրվեց
* Երևանում հիմնվել է Նաիրիտ գործարանը։
* Հրաչյա Աճառյանի կողմից Երևանի պետական համալսարանում հիմնադրվում է արևելյան բանասաիրության ամբիոն

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Ռուբեն Հովնաթանյան, հայ նկարիչ
* Փետրվարի 15 - Անահիտ Բայանդուր, հայ թարգմանչուհի (վ. 2011)
* Հունվարի 3 - Յուրի Մանուկյան, հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի միավորված կոմունիստական կուսակցության նախկին առաջին քարտուղար
* Հունվարի 15 - Մելանյա Աստվածատրյան, մանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր
* Փետրվարի 23 - Ծովինար Բեքարյան, գեղանկարիչ
* Փետրվարի 23 - Երվանդ Պետրոսյան, հայ բանաստեղծ
* Մարտի 4 - Ռաֆայել Համբարձումյան, ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր
* Մարտի 28 - Վերա Ասլանյան, հայ թարգմանչուհի
* Մայիսի 4 - Վլադիմիր Աթանյան, հայ խեցեգործ, ձևավորող, նկարիչ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1985)
* Հունիսի 13 - Գոյկո Միտիչ, դերասան, ռեժիսոր, կասկադյոր
* Հուլիս 7 - Ռինգո Սթար, անգլիացի ռոք-երաժիշտ
* Հուլիսի 15 - Խոսե Սարուխան Կերմեզ, մեքսիկացի կենսաբան
* Հուլիս 24 - Արևշատ Ավագյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ
* Օգոստոս 30 - Լևոն Ադյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ
* Հոկտեմբեր 9 - Ջոն Լենոն, անգլիացի ռոք-երաժիշտ (վ. 1980)
* Դեկտեմբեր 21 - Նվարդ Ավագյան, հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, լրագրող
* Ռազմիկ Դավոյան - Հայ գրող

## Մահեր

* Փետրվարի 15 - Լուի Դարտիժ դի Ֆուրնե, ֆրանսիացի փոխծովակալ
* Մայիսի 6 - Ալեքսանդր Աբելյան, հայ դրամատուրգ, թատերական գործիչ։
* Նևիլ Չեմբեռլեն, Մեծ Բրիտանիայի պետական գործիչ, պահպանողական կուսակցության ղեկավարներից
* Մարտի 5 - Ալեքսեյ Դավիդով, ռուս կոմպոզիտոր, թավջութակահար, ավելի ուշ՝ կառավարիչ, արդյունաբերող և գործարար
* Դեկտեմբերի 24 - Գասպար Ոսկանյան, խորհրդային ռազմական գործիչ, քաղաքացիական պատերազմի հերոս
* Անտոն Տամսաարե, էստոնացի գրող
* Դեկտեմբերի 12 - Մակո Սափարովա-Աբաշիձե, վրացական թատրոնի հայազգի դերասանուհի
* Իսահակ Մանասյան - Խորհրդային Միության հերոս (7.4.1940)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։ 
* Մայիս 19 - Սեմա, (Գեղամ Աթմաճյան), հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր (ծ. 1910)
* Օգոստոսի 24 - Սմբատ Մելիք-Ստեփանյան, հայ հասարակական, քաղաքական, տնտեսական գործիչ
* Դեկտեմբեր 13 - Ստեփան Աղաջանյան, հայ դասական գեղանկարիչ և ԽՍՀՄ-ի ժողովրդական նկարիչ (ծ. 1863)

Կատեգորիա:1940
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1942

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 5 - Ազատ Ենգիբարյան, հայ ախտաբան, ֆիզիոլոգ
* Նոյեմբերի 8 - Սանդրո Մացցոլա, Ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, Եվրոպայի չեմպիոն (1968), Իտալիայի լավագույն ֆուտբոլիստ (  ֆ  ), Իտալիայի լավագույն ռմբարկու։
* Փետրվարի 20 - Կարապետ Հայրապետյան, հայ ջութակահար (մ. 1997 թ.)
* Հունվարի 17 - Մուհամմեդ Ալի, պրոֆեսիոնալ ծանրքաշային կարգի բռնցքամարտիկ, մարդասեր և հասարակական գործի
* Մարտի 8 - Տիտալ Ջնդոյան, իրավաբան, ՀՀ պետական գործիչ
* Օգոստոսի 17 - Մուսլիմ Մագոմաև, Խորհրդային, ադրբեջանական և ռուսական օպերային և էստրադային երգիչ (բարիտոն), երգահան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։
* Նոյեմբերի 14 - Նատալիա Գուտման, ռուս թավջութակահարուհի
* Հունիսի 4 - Րաֆֆի Պարույր Արմենյան, կանադահայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, խմբավար
* Հունվարի 8 - Վառլեն Ալեքսանյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
* Հունվարի 25 - Էյսեբիո, ծագումով մոզամբիկցի, պորտուգալացի նշանավոր ֆուտբոլիստ (մ. 2014 թ.)
* Մարտի 12 - Ռատկո Մլադիչ, Բոսնիական պատերազմի սերբ գեներալ
* Մարտի 18 - Սասուն Գրիգորյան, հայ ճարտարապետ (մ. 1993 թ.)
* Ապրիլի 15 - Քենեթ Լեյ, ամերիկացի գործարար, առավել հայտնի որպես «Էնրոն» կորպորացիայի հիմնադիր և գործադիր տնօրեն
* Ապրիլի 19 - Աբրահամ Տերյան, բանասեր, հայագետ
* Հունիսի 18 - Փոլ Մաքքարթնի, երաժիշտ
* Հուլիսի 13 - Հարիսոն Ֆորդ, դերասան, պրոդյուսեր
* Հուլիսի 21 - Կլոդ Մութաֆյան, հայազգի մաթեմատիկոս, պատմաբան, հայագետ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ[1], Երևանի պետական համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսոր
* Օգոստոսի 28 - Արտեմ Սարգսյան, հայ հաղորդավար, լեզվաբան, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ
* Սեպտեմբերի 9 - Ռաֆայել Քոթանջյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2003) (մ. 2022 թ.)
* Նոյեմբեր 23 - Լեոնիդ Ազգալդյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս (մ. 1992 թ.)
* Դեկտեմբերի 6 - Փեթեր Հանդքե, ավստրիացի գրող, դրամատուրգ և թարգմանիչ

## Մահեր
* Մարտի 8 - Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա, եղել է աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստներից մեկը 1910-1930 թվականներին, բազմաթիվ միջազգային մրցությունների հաղթող
* Մայիսի 7 - Ֆելիքս ֆոն Վայնգարտներ, ավստրիացի դիրիժոր, կոմպոզիտոր
* Հունիսի 1 - Գրիգոր Շարաբաբչյան, հայ բեմանկարիչ
* Ռիխարդ Վիլշտետեր, գերմանացի քիմիկոս, կենսաքիմիկոս, Ռուսաստանյան ԳԱ արտասահմանյան թղթակից-անդամ (1923)
* Ապրիլի 20 - Լուիջի Բարբեսինո, իտալացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Հունիսի 21 - Թաթուլ Հուրյան, հայ բանաստեղծ
* Դեկտեմբերի 25 - Աուրել Ստոդոլա, սլովակ ինժեներ և ջերմատեխնիկ
* Միխայիլ Սումգին, խորհրդային գիտնական, սառցույցագիտության հիմնադիրներից
* Հրաչյա Մելիքյան, հայ կոմպոզիտոր
* Խաչատուր Մելիքյան, ավագ լեյտենանտ
* Հունվար 27 - Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, բանասեր (ծ. 1871 թ.)
* Մարտ 21 - Վահան Միրաքյան, բանաստեղծ (ծ. 1866 թ.)

Կատեգորիա:1942
Կատեգորիա:Տարեթվեր
.ac

**.ac**, Համբարձման կղզու () վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Ղեկավարվում է «Ascension Island Network Information Centre» ընկերության կողմից՝ «Internet Computer Bureau»-ի վերահսկողությամբ (Մեծ Բրիտանիա)։ Դոմենի գրանցումը բաց է բոլորի համար։ Գրանցատեղին ընդունում է միջազգայնացված դոմենային անունների գրանցումներ։

## Որպես .ac հապավում
Քանի որ այն նման է .ac (“academic”) երկրորդ մակարդակի դոմենին, որը գոյություն ունի որոշ երկրների վերին մակարդակի դոմենների տակ․ որոշ կրթական հաստատություններ նույնպես գրանցված են .ac վերին մակարդակի դոմենի տակ՝
* Քուրդիստանի Հյուլեր համալսարան
* Սավաննայի Ռալսթոն քոլեջ, ԱՄՆ
* Էդինբուրգի Բայբլ քոլեջ, Շոտլանդիա
* Բանգկոկի «Mahidol Oxford Tropical Medicine Research Unit», Թաիլանդ
* Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցի Information Network Focus on Religious Movements
* Նյուքասլի առցանց համալսարանը, որը որևէ կապ չունի Մեծ Բրիտանիայի և Ավստրալիայի Նյուքասլի համալսարանների հետ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ac whois տեղեկություն

ac
.ad

**.ad**, Անդորրայի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Մուտք է գործել 1996 թվականին, և Գուգլի հաշվարկներով արդեն 2008 թվականին այն օգտագործում էր 1 300 000 կայք։ Այս դոմենով գրանցվել կարող են միայն Անդորրայի բնակիչները և ապրանքանիշերի սեփականատերերը, ընդ որում դոմենի անունը պետք է նույնը լինի, ինչ ապրանքանիշն է։ Օգտատերերի անձնական էջերն կրում են nom.ad հասցեն։ Դոմենի կազմակերպիչն է «Servei de Telecommunicacions d'Andorra» ընկերությունը, գրանցող կազմակերպությունը՝ «Nic.ad»-ը։

## 2-րդ և 3-րդ մակարդակի դոմեններ
Այս ազգային դոմենում 2009 թվականի հունվարի տվյալներով հաշվվում է մոտ 1 910 000 կայք

Ներկայումս օգտագործվում և գրանցման ընդունվում են երրորդ մակարդակի հետևյալ դոմենային ածանցյալները (համապատասխանաբար գոյություն ունեն նաև 2-րդ մակարդակի այսպիսի դոմեններ)՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ad whois տեղեկություն

Կատեգորիա:1996 հայտնվածներ
ad
.ae

**.ae**, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների վերին մակարդակի ազգային դոմենը, ղեկավարվում է առանձին՝ .aeDA կազմակերպության Telecommunications Regulatory Authority-ի կողմից։

## Երկրորդ և երրորդ մակարդակի դոմենների գրանցում
Նշելով լրացուցիչ ենթադոմենների կատեգորիան՝ Գրանցումը թույլատրվում է անմիջականորեն երկրորդ մակարդակում (ազատ գոտում) և երրորդ մակարդակում (սահմանափակ տարածք)։ 1995-ից մինչև 2003 թվականը .co.ae subdomain-ը օգտագործվել է առևտրային նպատակներով, սակայն 2003 թ. ԱՄԷ-ի կողմից վերափոխվել է առևտրային օգտագործման նպատակով երկրորդ մակարդակի դոմենային գրանցումների համար։ Սակայն առկա *.co.ae*' գրանցման հարթակում գրանցումը թույլատրվում էր միայն սեփականատիրոջ ցանկությամբ, երբ .ae տիրույթը հանձնվել է TRA (Հեռահաղորդակցության կարգավորող մարմին-Telecommunications Regulatory Authority), հրապարակվեց նոր հնարավորություն subdomain.co.ae-ի համար, ըստ որի, այն նախատեսված է միայն տեղական կոմերցիոն ընկերությունների համար, որոնք պահպանում են ընկերության անունը և, որոնք ա գտնվում են ընկերության բիզնեսի ոլորտում։

Ընդհանուր առմամբ, ենթադոմենների կառուցվածքը հետևյալն է.
* **.ae** – ընկերությունների, կազմակերպությունների և անհատների համար;
* **.co.ae** – ընկերությունների համար;
* **.net.ae** – ցանցային պրովայդերների համար;
* **.gov.ae** – կառավարության և նախարարությունների համար;
* **.ac.ae** – քոլեջների, համալսարանների, ինստիտուտների և ակադեմիաների համար;
* **.sch.ae** – հանրակրթական և մասնավոր դպրոցների համար;
* **.org.ae** – ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար;
* **.mil.ae** –ռազմական հաստատությունների համար;
* **.pro.ae** – մասնագիտական նպատակներով, 2008 թվականին .aeDA-ն կասեցրեց գրանցումները;
* **.name.ae** – ֆիզիկական անձանց համար,2008թվականին .aeDA-ն կասեցրեց գրանցումները։

**.ae** դոմենում կարող են գրանցվել միայն **.ae** հավատարմագրված անձինք։

## Հավատարմագրված գրանցողներ
2015 թվականի ապրիլի 26-ին գործում էին 20 հավատարմագրված գրանցողներ **.ae** դոմենում։
* Etisalat
* Du
* Ascio
* Instra Corporation
* Mark Monitor
* IP Mirror
* DataCenter99 
* AEserver
* InterNetworX
* CPS-Datensysteme
* Safenames
* 123Domain
* Consultix
* Internetx
* 101Domain
* Durraq
* Abu-Ghazaleh
* Marcaria
* BB-Online
* DREAMSCAPE
* EPAG
* BUZINESSWARE

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ae whois տեղեկություն

ae
.af

thumb|աջից|250px|Վերին մակարդակի դոմենների քարտեզ
**.af**, Աֆղանստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Կառավարվում է *AFGNIC*-ի կողմից, որը Միավորված ազգերի կազմակերպության Զարգացման ծրագրի մասնաճյուղային ծառայություններից մեկն է:

## Պատմություն
.af դոմեյնը Աբդուլ Ռազիկին է հանձնվել 1997 թվականին՝ մեկ տարի անց այն բանից հետո, երբ թալիբները գրավեցին Քաբուլը և հիմնադրեցին Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրությունը։

Լոնդոնի NetNames-ը սկզբնական շրջանում՝ IANA-ի (Internet Assigned Numbers Authority) հետ համաձայնագիր կնքելուց հետո պահպանեց դոմեյնը։ Ռազիկը հետագայում անհետացավ, ինչի հետևանքով որոշ ծառայություններ դադարեցվեցին:

Դոմեյնը վերաբացվեց 2003 թվականի մարտի 10-ին՝ որպես ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի և Աֆղանստանի կապի նախարարության համատեղ ծրագիր։

2020 թվականի օգոստոսի 26-ի դրությամբ .af-ն օգտագործվում էր 5960 դոմեյնների կողմից։

2021 թվականին՝ Քաբուլի անկումից հետո, .af դոմեյնը կրկին անցավ Թալիբանի վերահսկողության տակ։ ICANN-ը (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) հայտարարեց, որ այն «որոշումների կայացումը փոխանցվում է, տեղափոխվում երկրի մակարդակի»։

## Սահմանափակումներ և գրանցման ժամկետներ
.af դոմենի տիրույթում  անվանման գրանցման և օգտագործման սահմանափակումներ չկան։ Գրանցման ժամկետը սովորաբար մեկից երկու ամիս է, առավելագույն ժամկետը վեց ամիս է։

Երկրորդ մակարդակում գրանցումը զերծ է սահմանափակումներից, բայց ավելի թանկ է։ Միջազգային գրանցողների համար բոլոր վճարները ավելի բարձր են։

Երրորդ մակարդակի դոմեյններն ունեն սահմանափակումներ՝ կախված նրանից, թե երկրորդ մակարդակի որ դոմեյնի տակ են դրանք գրանցված։

## Սահմանափակումներ
2024 թվականին մի շարք .af դոմեյններ, այդ թվում՝ «broke.af»-ը և «queer.af»-ը, անջատվեցին ցանցից։

Աֆղանստանի կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը հայտարարեց, որ դրանք գրանցվել են «Գանդի»-ի միջոցով, որը դոմեյնների անունների գրանցող կազմակերպություն է՝ տեղակայված Ֆրանսիայում, և որպես կասեցման պատճառ նշեց «Գանդի»-ի կողմից վճարումներ չկատարելը։

## Երկրորդ մակարդակի դոմենների ցանկ
* **com.af** — կոմերցիոն կայքեր
* **edu.af** — կրթական կայքեր
* **gov.af** — կառավարական կայքեր
* **net.af** — ցանցային պրովայդերներ
***.tv.af** — հեռուստատեսային կայքեր
* **org.af** —ոչ առևտրային կայքեր
***.media.af**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .af whois տեղեկություն
* AFGNIC-ի պաշտոնական կայքը
* AfghanServer, .af registrant

Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ
af
1945

## Իրադարձություններ

*Փետրվարի 23՝ Ջո Ռոզենթալն անում է իր հայտնի Իվոձիմայի վրա դրոշ բարձրացնելը պատմական լուսանկարը։ 
*Ապրիլի 22՝ լսելով, որ խորհրդային զորքերն առանց կռվելու գրավել են Էբերսվալդեն, Ադոլֆ Հիտլերն իր ստորգետնյա բունկերում ընդունում է պարտությունը և հայտարարում ինքնասպանության մտադրության մասին։ 
*Մայիս 8-9՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Գերմանիան ենթարկվում է պարտության; 
*Նոյեմբեր 25՝ Երևանում տեղի է ունեցավ «Հաղթանակ» կամրջի բացումը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Լևոն Մալխասյան,  հայ ջազմեն, կոմպոզիտոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2013)
* Հունվարի 20 - Սամվել Մուրադյան, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր
* Հունվարի 24 - Ռոմիկ Սարդարյան, հայ բանաստեղծ
* Հունվարի 24 - Սվետլանա Սարգսյան (երաժշտագետ), երաժշտագետ, մանկավարժ
* Փետրվարի 17 - Դավիթ Հովհաննես, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
* Մայիսի 19 - Պիտ Թաունսենդ, բրիտանացի ռոք-կիթառահար, երգիչ, երգերի հեղինակ
* Օգոստոսի 7 - Հովհաննես Գրիգորյան, հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1975 թվականից
* Հոկտեմբերի 25 - Արևշատ Ավագյան, հայ քանդակագործ, նկարիչ
* Նոյեմբերի 30 - Ռադու Լուպու, ռումինացի դաշնակահար
* Հայկ Քոթանջյան, հայ ռազմական դիվանագետ է, ՀՀ ՊՆ Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի (ԱՌՀԻ) հիմնադիր
* Հունվար 9 - Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Հայաստանի երկրորդ հանրապետության առաջին նախագահ
* Հունվարի 24 - Սվետլանա Սարգսյան, երաժշտագետ, մանկավարժ
* Ապրիլի 1 - Հերման Գոլց, գերմանացի գիտնական, աստվածաբան
* Ապրիլի 11 - Պիրրի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Մայիսի 9 - Յուպ Հայնկես, գերմանացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Հունիսի 19 - Ռադովան Կարաջիչ, սերբ քաղաքական գործիչ, առաջին նախագահ Սերբական հանրապետության, բանաստեղծ և հոգեբույժ

## Մահեր

* Հունվարի 22 - Ղազարոս Ավագյան, լեյտենանտ
* Փետրվարի 21 - Անդրե Տարդիյո, ֆրանսիացի քաղաքական և պետական գործիչ
* Միհրան Տամատյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող, մանկավարժ (ծ. 1863)
* Մարտի 10 - Ալեքսանդր Խատիսյան, հայ քաղաքական գործիչ և լրագրող, Հայաստանի առաջին հանրապետության առաջին արտաքին գործերի նախարար և երկրորդ վարչապետ, շուրջ 7 տարի եղել է Թիֆլիսի քաղաքապետ (ծ. 1874)
* Մարտի 24 - Սուրեն Սարգսյան, Խորհրդային Միության հերոս, գվարդիայի սերժանտ
* Մայիսի 20 - Ալեքսանդր Ֆերսման, ռուս երկրաքիմիկոս և հանքաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս
* Հուլիսի 30 - Գաբրիել Էլ-Ռեգիստան, հայազգի խորհրդային լրագրող, գրող, ԽՍՀՄ օրհներգի խոսքերի համահեղինակ
* Թոմաս Մորգան, ամերիկացի կենսաբան, գենետիկայի հիմնադիրներից, ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ պրեզիդենտ (1927-1931)
* Փետրվարի 27 - Անդրանիկ Մանուկյան, Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 27, 1945), գվարդիայի կապիտան
* Ապրիլ 15 - Արսեն Հովհաննիսյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1908)։ 
* Ապրիլ 30 - Ադոլֆ Հիտլեր, գերմանացի կանցլեր (ծ.1889)
* Օգոստոս 26 - Ֆրանց Վերֆել, ավստրիացի գրող և հումանիստ (վ. 1890)

Կատեգորիա:1945
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հոկտեմբերի 7

**Հոկտեմբերի 7**, տարվա 280-րդ (նահանջ տարիներին՝ 281-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 85 օր։
* մ.թ.ա. 3761 թ.՝ հրեական օրացույցի համաձայն աշխարհի ստեղծման օրն է։

## Դեպքեր
* 1960 - Նիգերիան միանում է ՄԱԿ-ին
* 1971 - Օմանը միանում է ՄԱԿ-ին
* 1987 - սիկհերը հայտարարում են Հնդկաստանից անկախ Խալիստան պետություն ստեղծելու մասին
* 1988 - Ռիգայում 1940 թվականից ի վեր առաջին անգամ բարձրացվում է Լատվիայի դրոշը

## Ծնունդներ
* 1885 - Նիլս Բոր, դանիացի գիտնական, ֆիզիկոս
* 1896 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* 1900 - Հայնրիխ Հիմլեր, գերմանացի հրամանատար և քաղաքական գործիչ (մ. 1945)
* 1902 - Զահարիա Ստանկու, ռումին գրող և քաղաքական գործիչ
* 1926 - Մարտունի Պողոսյան, հայ ճարտարագետ
* 1927 - Էդուարդ Աբալյան, հայ դերասան, կինոռեժիսոր (վ. 1987)
*1937 - Ռաֆիկ Խաչատրյանը, հայ նշանավոր քանդակագործ (մ. 1993)
* 1947 - Արմեն Տեր-Կյուրեղյան, ամերիկահայ ճարտարագետ
* 1952 - Վլադիմիր Պուտին, Ռուսաստանի չորրորդ նախագահ
* 1954 - Լևոն Մութաֆյան, հայ թատերագետ, թատերագիր
* 1955 - Յո-Յո Մա, ամերիկացի թավջութակահար
* 1967 - Թոնի Բրեքսթոն, ամերիկացի երգչուհի-երգահան
* 1970 - Նիկոլ Արի Փարկեր, ամերիկացի մոդել և դերասանուհի
* 1972 - Լյուկ վան Վելի, հոլանդացի շախմատիստ, գրոսմայստեր
* 1976 - Ժիլբերտու Սիլվա, բրազիլացի ֆուտբոլիստ
* 1982 - Ջերմեյն Դեֆո, անգլիացի ֆուտբոլիստ
* 1986 - Հոլլանդ Ռոդեն, ամերիկացի դերասանուհի
* 2001 - Մերի Սուլեյմանյան, արցախցի նկարիչ-մոդելավորող

## Մահեր
մինի|աջից|100px|Էդգար Ալան Պո<br />Մ. 1849 թ.
* 1849 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ, գրաքննադատ (ծն. 1809)
* 1937 - Գևորգ Ասատուր, հայ բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ (ծն. 1868)
* 1939 - Հարվի Ուիլյամ Կուշինգ, ամեր. նեյրովիրաբույժ (ծն. 1869)
* 1944 - Միքայել Մանվելյան, հայ դերասան և գրող (ծն. 1877)
* 2001 - Լևոն Գրիգորյան (թավջութակահար), թավջութակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961)

## Տոներ
* ՝ Գրադարանավարի օր
* Ճարտարապետության համաշխարհային օր
.se

**.se**, Շվեդիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ 2025 թվականի հունիս ամսվա տվյալներով շուրջ 1.400.000 օգտատերեր կիրառում էին  *.se*-ն:

Դոմեյնի գործածմանը սատարելու համար պատասխանատու կազմակերպությունը NIC-SE-ն է, որը, սակայն, նոր դոմեյններ չի գրանցում. դա կարող են անել միայն լիազորված գրանցողները։ Վերջիններս սկզբնական վճարն ստանում են նոր դոմեյնի գրանցման ժամանակ։ Հետագա վճարումները ստանում է NIC-SE-ն։ Գրանցման համար վճարման առավելագույն ժամկետը մեկ տարի է։

Մինչև 2003 թվականի ապրիլը .se դոմեյնի գրանցման կանոնները շատ խիստ էին, և դա սահմանափակում էր ազատ գրանցումը։ Միայն գլոբալ գործունեություն ծավալող կազմակերպություններին էր թույլատրվում գրանցել դոմեյն, ընդ որում՝ դոմեյնի անունը պետք է ճշգրիտ արտացոլեր կազմակերպության պաշտոնական անվանումը։ Ընկերություններին չէր թույլատրվում առանձին դոմեյններ գրանցել հատուկ իրենց արտադրանքի համար, նույնիսկ եթե դրանք գրանցված ապրանքանիշեր էին։

Անհատներին թույլատրվում էր գրանցել միայն մեկ դոմեյն՝ .pp.se երկրորդ մակարդակի դոմեյնում (PP, մասնավոր անձ)։ Շվեդիայի միայն մեկ շրջանում գրանցված ընկերություններին թույլատրվում էր դոմեյն գրանցել միայն համապատասխան երկրորդ մակարդակի դոմեյնում՝ .code lena.se։ Այս խիստ կանոնները հանգեցրին այլընտրանքային բարձր մակարդակի դոմեյնների՝ .nu-ի և .com-ի լայնորեն կիրառմանը։

Նոր կանոնները կազմակերպություններին և անհատներին թույլ են տալիս գրանցել անսահմանափակ թվով ցանկացած դոմեյններ՝ նվազ սահմանափակումներով։ 2003 թվականի հոկտեմբերից NIC-SE-ն սկսեց գրանցել նաև այն դոմեյնները, որոնց անունները կարող էին պարունակել å, ä, ö, ü և é տառերը։ 2024 թվականի մարտի 31-ի տվյալներով գրանցված դոմեյնների թվաքանակը հասել էր 1.466.636-ի:

Երկրորդ մակարդակի նախկին դոմեյնները հետևյալներն էին.

Երկրորդ մակարդակի այս դոմեյններից 2021 թվականի դրությամբ միայն մի քանիսն էին դեռևս գործածվում որպես ակտիվ կայքային հասցեներ / web addresses:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .se whois տեղեկություն 

se
.de

**.de**, Գերմանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ .de դոմեյնների համար պատասխանատու ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը` DENIC-ը չի պահանջում երկրորդ մակարդակի որոշակի դոմեյններ, և .de ccTLD-ի ներքո պաշտոնական ccSLD-ներ չկան, ինչպես, օրինակ, .uk դոմեյնների շարքի դեպքում, որը մինչև 2014 թվականը պահանջում էր .co.uk դոմեյն։

.de դոմեյնը գրանցված հասցեների քանակով երկրորդ կամ երրորդն է աշխարհում. հաջորդում է .com-ին և մրցակցում է .cn-ի հետ։

Առաջին դոմեյնը *uni-dortmund.de*-ն էր։

2006 թվականի հունիսի 26-ին գրանցվեց .de դոմեյնի 10 միլիոներորդ հասցեն. դա *huettenberger-case-fabrik.de*-ն էր։

## Անվանումը
Անվանումը հիմնված է Գերմանիայի գերմաներեն անվանման (Deutschland) առաջին երկու տառերի վրա: Մինչև 1990 թվականը Արևելյան Գերմանիան ուներ առանձին ISO 3166-1 կոդ (dd) և ccTLD՝ .dd երբեք չի պատվիրակել:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .de whois տեղեկություն 
* DENIC
* List of DENIC members
* DNSSEC in the .de Zone

de
.fi

**.fi**, Ֆինլանդիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է Ֆինլանդիայի տրանսպորտի և կապի գործակալության՝ TRAFICOM-ի կողմից։

1986 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ֆինլանդացի օգտատերերի Unix խումբը, որ գործում էր Տամպերեում, ուղարկեց Ֆինլանդիայի համար վերին մակարդակի դոմեյն գրանցելու դիմում։ Դիմումն ընդունվեց, և .fi TLD-ի կառավարումը տրամադրվեց Տամպերեի տեխնոլոգիական համալսարանին։ Հետագայում կառավարումը փոխանցվեց FICIX-ին, այնուհետև՝ TRAFICOM-ին։

Անցյալում TRAFICOM-ը շատ խիստ էր կարգավորում .fi դոմեյնները։ Դոմեյնային անունները թույլատրվում էին միայն այն ընկերություններին, որոնք տիրապետում էին ապրանքանիշերի։ Այս քաղաքականությունը հանգեցրեց նրան, որ ֆիննական ընկերությունները դոմեյնների համար դիմեցին վերին մակարդակի այլ դոմեյնների։ Այդ քաղաքականությունը փոխվեց 2003 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։ Իսկ 2016 թվականի սեպտեմբերից չեղարկվեցին նաև դիմումատուի առնվազն 15 տարեկան լինելու և պարտադիր կարգով Ֆինլանդիայում բնակվելու պահանջները: Այդ ժամանակվանից  աշխարհի ցանկացած վայրում ցանկացած անձ կարող է դոմեյնային անուններ գրանցել .fi TLD-ի ներքո։ 2025 թվականի մարտի 21-ի տվյալներով՝ այդտեղ գրանցված դոմեյնների թվաքանակը կազմել է 554.434: 

fi-ն մի ժամանակ ինտերնետի ոչ ֆիննական օգտատերերի շրջանում առավել հայտնի էր որպես Penet remailer-ի (anon.penet.fi) TLD: Դա մասնավոր սերվեր էր, որը 1990-ականների սկզբին օգտատերերին  թույլ էր տալիս անանուն էլեկտրոնային նամակներ և Usenet հաղորդագրություններ ուղարկել:] 1990-ականների սկզբին մեկ այլ տարածված .fi հասցե էր nic.funet.fi-ն, որն այդ ժամանակվա ամենամեծ հանրային ֆայլերի սերվերներից մեկն էր: Դա Ֆինլանդիան դարձրեց ԱՄՆ-ից դուրս գտնվող միակ երկիրը, որն ուղարկում էր ավելի շատ տվյալներ, քան ստանում էր։

2005 թվականի սեպտեմբերի 1-ից  թույլատրված է, որ .fi դոմեյնները պարունակեն ֆիննական այբուբենի ä, å, ö տառերը, չնայած խորհուրդ չի տրվում  դրանք օգտագործել որպես հիմնական դոմեյն։ 

.fi դոմեյնը կարող է նաև որոշ սահմանափակ դեպքերում օգտագործվել դոմեյնի կոտրման համար։ Օրինակ՝ Spotify-ն ունի դոմեյնի կոտրման Spoti.fi անունով գործիք։

2010 թվականի վերջից .fi դոմեյնային անունների համակարգի անվտանգությանը (DNSSEC) սկսել է աջակցել FICORA-ն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .fi whois տեղեկություն 
* FICORA.fi
* Ficora domains
* .fi top-level domain registration application
* Miten Internet tuli Suomeen - Nic.funet.fi (en. How the Internet came to Finland)

fi
.dk

**.dk**, Դանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .dk whois տեղեկություն 

dk
.no

**.no** Նորվեգիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է, որի գոտում գրանցումներ կատարողը նորվեգական պետական *Uninett Norid AS* ընկերությունն է: Վերջինս, ինչպեսև իր մայր ընկերությունը՝ UNINETT-ը, գտնվում է Տրոնդհայմում և պատկանում է Նորվեգիայի կրթության և հետազոտությունների նախարարությանը: Norid-ը գործում է ամերիկյան IANA ընկերության հետ կնքված պայմանագրի համաձայն և կառավարվում է նաև Նորվեգիայի փոստի և հեռահաղորդակցության վարչության կողմից:

## Պատմություն և վիճակագրություն
Ազգային դոմեյնի ստեղծման տարեթիվ է համարվում 1983 թվականը: Դրա գոտում առաջինը գրանցվել են Նորվեգիայի հեռահաղորդակցության վարչության (tor.nta.no) և Օսլոյի համալսարանի համակարգչային գիտությունների ամբիոնի (ifi.uio.no) հասցեները: 1991-1992 թվականներին բոլոր պետական համալսարաններն ու քոլեջները միացան ինտերնետին և ստացան դոմեյնային անուններ, ինչը գրանցումների բում առաջացրեց: 1995 թվականին արդեն գրանցվել էր հազարերորդ անունը: Սկզբնական շրջանում գործում էին գրանցման բարդ կանոններ, որոնք կազմակերպությանը թույլ էին տալիս գրանցել միայն մեկ դոմեյնային հասցե: 2001 թվականին գրանցման կանոնները ազատականացվեցին, և դա գրանցումների երկրորդ ու մինչ օրս ամենանշանակալին համարվող բումի հանգեցրեց: Երրորդ բումը տեղի ունեցավ 2004 թվականի փետրվարին, երբ թույլատրվեց նորվեգերենին բնորոշ նիշերի (æ-ի, ø-ի, å-ի և 20 այլ գրանիշերի) օգտագործումը: 2011 թվականի հունվարին գրանցվեց 500.000-րդ դոմեյնը: 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի դրությամբ գրանցվել էր 557.991 դոմեյն:

## Նորվեգական այլ դոմեյններ
1997 թվականից Norid-ը պատասխանատու է նաև .bv և .sj դոմեյնների համար, որոնք Բուվե, Շպիցբերգեն և Յան Մայեն կղզիների վերին մակարդակի դոմեյններն են: Դրանք ներկա պահին չեն օգտագործվում: Այդուհանդերձ՝ .bv և .sj դոմեյններով անունները կարող են ի պահ թողնվել ապագայում օգտագործելու համար:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
* IANA .no whois տեղեկություն 
* Norid դոմեյնների գրանցամատյանի պաշտոնական կայք
* .no դոմեյնների քանակական վիճակագրություն

no