Կապույտի և կանաչի տարբերակումը լեզվում

thumb|350px|Ժամանակակից եվրոպական լեզուներում «կանաչ» հասկացությունը համապատասխանում է մոտ 520–570 նմ լույսի ալիքի երկարություններին, սակայն պատմական և ոչ եվրոպական շատ լեզուներ այլ ընտրություն են կատարել, օրինակ՝ օգտագործելով տերմին տիրույթի համար 450–530 նմ («կապույտ/կանաչ») և մյուսը՝ մոտ 530–590 նմ («կանաչ/դեղին»):
Շատ լեզուներում **«կապույտ» և «կանաչ» կոչվող գույներ նշանակող բառերը համակցվել են**, այսինքն՝ արտահայտվում են մեկ եզրույթով, որը նկարագրում է երկուսն էլ։ Անգլերենում այս երկիմաստ հասկացությունը ներկայացնելու համար լեզվաբաններն օգտագործում են համակցված *grue* բառը, որը ծագում է անգլերեն *green* «կանաչ» և *blue* «կապույտ» բառերից։ Այս եզրույթը ոչ այս նշանակությամբ հորինել է փիլիսոփա Նելսոն Գուդմանը 1955 թվականի «Փաստ, հերյուրանք ​​և կանխատեսում» իր գրքում՝ ցույց տալով «ինդուկցիայի իր նոր հանելուկը»։

«Կապույտ» և «կանաչ» բառերի ճշգրիտ սահմանումը կարող է բարդանալ նրանով, որ խոսողները հիմնականում չեն տարբերում երանգը, այլ օգտագործում են եզրույթներ, որոնք նկարագրում են գույնի այլ բաղադրիչներ, ինչպիսիք են հագեցվածությունը և պայծառությունը կամ նկարագրվող օբյեկտի այլ հատկանիշներ: Օրինակ՝ «կապույտը» և «կանաչը» կարող են տարբերվել, բայց մեկ եզրույթ կարող է օգտագործվել երկուսի համար, եթե գույնը մուգ է: Ավելին, կանաչը կարող է զուգորդվել դեղինի հետ, իսկ կապույտը՝ սևի կամ մոխրագույնի հետ:

Համաձայն Բրենտ Բեռլինի և Փոլ Քեյի 1969 թվականի «Գունային հիմնական եզրույթներ։ Դրանց համընդհանրությունը և էվոլյուցիան» ուսումնասիրության՝ շագանակագույն, մանուշակագույն, վարդագույն, նարնջագույն և մոխրագույն հստակ տերմիններ չեն առաջանա լեզվում, քանի դեռ լեզուն չի տարբերակել կանաչը և կապույտը: Գունային եզրույթների զարգացման մեջ առաջին եզրույթներն են սպիտակը/սևը (կամ բացը/մուգը), կարմիրը և կանաչը/դեղինը։

## Աֆրասիական լեզուներ
### Լիբիա-բերբերական լեզուներ
Լիբիա-բերբերական լեզուներում (բերբերերեն) կապույտի համար բառը *azerwal*-ն է։ Բերբերերենի որոշ բարբառներում, ինչպիսիք են շիլհան կամ քաբիլը, *azegzaw* բառը կիրառվում է և՛ կապույտի, և՛ կանաչի համար։ Այդ ձևով նա նման է անգլերեն *azure* բառին, որը ներկայացնում է կապույտի և ցիանի միջակայքի գույնը։
տուարեգ, զենետ, տամազիգտ, տաշելհայթ, զենագա

### Արաբերեն
Դասական արաբական քնարերգության որոշ բարբառներում երկնքի գույնը երբեմն տրվում է «կանաչ» բառով, որը *al-khaḍrā' * (الخضراء) ձևով է։ Արաբերենում կապույտի համար բառը *azraq* (أزرق) է, իսկ կանաչը *akhḍar* (أخضر) է։

Մարոկյան արաբերենում բաց կապույտի բառը *šíbi* է, կապույտը՝ *zraq* (زرق), իսկ կանաչը՝ *khḍar* (خضر)։ *Zrag* (زرڭ) բառն օգտագործվում է շնչահեղձ մարդուն նկարագրելու համար, կիրառվում է նվաստացուցիչ իմաստով որպես «հիմար, անխելք» բառերի հոմանիշ։
### Եգիպտերեն
Հին եգիպտերենում ​​*wadjet* բառն ընդգրկում էր կապույտ, կապույտ-կանաչ և կանաչ գույների շրջանակը: Այն Ստորին Եգիպտոսի հովանավոր աստվածուհու անունն էր, որը ներկայացվում էր որպես կոբրա, որը կոչվում էր Ուաջիթ՝ «կանաչը», կամ որպես Հորուսի աչք, որը նույնպես կոչվել է նույն անունով։ Միևնույն ժամանակ, *wedjet* բառը օգտագործվել է հախճապակու կերամիկայի մեջ եգիպտական ​​կապույտի համար:

### Եբրայերեն
Եբրայերենում *כחול* (արտասանվում է /kaˈχol/) բառը նշանակում է կապույտ, մինչդեռ *ירוק* (արտասանվում է /jaˈʁok/) նշանակում է կանաչ և ունեն նույն արմատը՝ *י־ר־ק* (j-r-q), ինչպես «բանջարեղեն» բառը (*ירקות*, jeʁaˈkot): Այնուամենայնիվ, դասական եբրայերենում *ירוק* կարող է նշանակել և՛ կանաչ, և՛ դեղին, ինչը հանգեցնում է այնպիսի արտահայտությունների, ինչպիսիք են *ירוק כרישה* «պրաս կանաչ» (տիբերական եբրայերենում /jɔːˈroːq kəriː'ʃɔː/)՝ դեղինից տարբերակելով կանաչը: Ինչպես ռուսերենն ու իտալերենը, եբրայերենն ունի բաց կապույտի առանձին անվանում (תכלת, tekhelet)՝ երկնքի գույնը և ծիսական հագուստի գույնը։ Այս գույնը հատուկ խորհրդանշական նշանակություն ունի ինչպես հուդայականության համար, այնպես էլ հրեական մշակույթում։

## Ամերիկյան լեզուներ
### Չահտա
Չահտա լեզուն ունի երկու բառ՝ *okchʋko* և *okchʋmali*, որոնք տարբեր իմաստներ ունեն՝ կախված աղբյուրից։ 1852 թվականին *okchakko*-ն տարբեր կերպ թարգմանվել է որպես գունատ կապույտ կամ գունատ կանաչ, *okchakko chohmi*՝ «որոշակի *okchakko*»-ն տրվում է որպես թխագույն, իսկ *okchamali*-ն սահմանվում է որպես մուգ կապույտ, մոխրագույն, կանաչ կամ երկնագույն: 1880 թվականին *okchakko*-ն և *okchʋmali*-ն երկուսն էլ տրվում են որպես կապույտ, իսկ կանաչը հատուկ նշված չէ որպես գույն: 1892 թվականի բառարանում *okchamali*-ն մուգ կապույտ կամ կանաչ է, *okchakko*-ն՝ գունատ կապույտը կամ բաց կանաչը, իսկ երրորդ բառը՝ *kili̱koba*՝ վառ կանաչը (kili̱kki՝ թութակի տեսակի նմանությամբ): 1915 թվականին հեղինակավոր Բայինգթոն բառարանը *okchako*-ին տալիս է կապույտ, իսկ *okchamali*-ն՝ կանաչ, կապույտ, մոխրագույն, կանաչավուն բացատրությունները: 2001 թվականի դասընթացի գիրքը տարբերակում է պայծառության հիման վրա՝ տալով *okchʋko*-ին որպես վառ կապույտ/կանաչ, իսկ *okchʋmali*-ին որպես գունատ կամ խամրած կապույտ/կանաչ: Օկլահոմայի Չահտա ժողովրդի լեզվի դպրոցում *okchʋko*-ն ժամանակակից կիրառմամբ կապույտն է, իսկ *okchʋmali*-ն կանաչը՝ առանց պայծառության տարբերության:

### Կանիենկեհա
Աքվեսասնեի Կանիենկեհակա ժողովրդի լեզուն գտնվում է Բեռլին-Քեյ սանդղակի VII աստիճանում և ունի հստակ տերմիններ սպեկտրային ու ոչ սպեկտրային գույների լայն շրջանակի համար, ինչպիսիք են *oruía* «կապույտ», *óhute* «կանաչ», *kahúji* «սև», *karákA* «սպիտակ» և *atakArókwa* «մոխրագույն»: Հետազոտողներից մեկի համաձայն՝ Կանիենկեհակայի մանուշակագույնի համար *arihwawakunéha* եզրույթը, որը թարգմանվում է որպես «եպիսկոպոս [-ի գույն]», վերջին, հետքրիստոնեական նշանակությամբ է: Ձևը, որով մանուշակագույնը դասակարգվել և հիշատակվել է մինչև այս վերջին տերմինի ավելացումը, հայտնի չէ:
### Լակոտա
Լակոտա լեզվում *tȟó* բառն օգտագործվում է և՛ կապույտի, և՛ կանաչի համար, սակայն *tȟózi* բառը (*tȟó* «կապույտ/կանաչ» և *zí* «դեղին» բառերի խառնուրդը) ավելի կիրառելի է դարձել (օգտագործվում է նաև *zítȟo* ձևը)։ Սա համահունչ է *zíša/šázi* «նարնջագույն» (*šá* նշանակում է «կարմիր») և šátȟo/tȟóša «մանուշակագույն/յասամանագույն» բառերի կիրառման հետ։

### Մապուդունգուն
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Գույներ