open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վալերի Լոբանովսկի

**Վալերի Վասիլևի Լոբանովսկի** (, հունվարի 6, 1939, Կիև - մայիսի 13, 2002, Զապորոժիե), խորհրդային ֆուտբոլիստ, նախկին խորհրդային և ուկրաինացի մարզիչ։ Երկար տարիներ գլխավորել է «Դինամո»-ն, երկու անգամ հաղթել է ՈՒԵՖԱ-ի Սուպերգավաթը ()։ Երեք անգամ դարձել է ԽՍՀՄ-ի ֆուտբոլի մարզիչ, և գլխավորելով հավաքականը հաղթել 1988 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում։ 2000-2001 թվականներին գլխավորել է Ուկրանիայի ազգային հավաքականը։

ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1960)։ ԽՍՀՄ-ի հավաքականի վաստակավոր մարզիչ (1975)։ Ուկրանիայի հերոս (2002, հետմահու)։

Առաջին և լավագույն մարզիչը ֆուտբոլային պատմության մեջ, ընդգրկվել է վերջին 50 տարիների լավագույն մարզիչների ցանկում (1959-2009) ըստ World Soccer-ի, լավագույն մարզիչը, ըստ The Times-ի։ 7-րդ տեղում է որպես լավագույն մարզիչ, ըստ World Soccer-ի և 8-րդը, ըստ ESPN FC-ի։

## Ակումբային կարիերա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դինամո Կիևի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Իզերնոր

**Իզերնոր** (), համայնք Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Իզերնոր կանտոնի պաշտոնական կենտրոնը։ Հանդիսանում է Նանյուտա շրջանի օկրուգը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ *01192*։

## Տեղադրություն
Համայնքը տեղակայված է Փարիզից 380 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 75 կմ հյուսիս-արևելք, Բուրակ ան Բրես շրջանից 25 կմ դեպի հյուսիս։

Համայնքի միջով հոսում է Ուանյեն գետը՝ Էնի վտակը։

## Կլիմա
Համայնքում կլիման կիսացամաքային է՝ խիստ ամառ ու ձմեռ։ Անձրևները հաճախակի չեն լինում՝ հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 2278 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 1489 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1164-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 325-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 78,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 78,3 %)։ 1164 աշխատունակ բնակիչներից 1062-ը աշխատում էին (556 տղամարդ և 506 կին), անաշխատանք էին 102-ը (44 տղամարդ և 58 կին)։
325 անգործունակ մարդկանցից 116-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 118-ը թոշակառու, 91-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vallée d'Izernore.jpg|Իզերնորի հովիտ
Պատկեր:Grande-rue Izernore.jpg|Իզերնորի կենտրոնական փողոց(Գրանդ-Ռյու)
Պատկեր:Église Izernore.jpg|«Տիրամոր վերափոխում» եկեղեցին
Պատկեր:Ruines Gallo-romaine d'Izernore.JPG|Գալլա-հռոմեական տաճարի ավերակները
Պատկեր:Mairie izernore - ain.JPG|Մէիրա և զինվորական հուշամատյան
Պատկեր:Izernore-école.JPG|Դպրոց


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт мэрии 
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ալեքսանդր Բերիձե

**Ալեքսանդր Բերիձե** (, ), վրացի դաշնակահար, Նյու Յորքի դաշնամուրային փառատոնի հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար։ 29 տարեկանում դարձել է դաշնակահարների 53-րդ միջազգային մրցույթի ոսկե մեդալակիր։ 2011 թվականին Բերիձեն մենահամերգ է ունեցել Նյու Յորքի Ալիս Թուլի սրահում։ Նրա կատարումները հեռարձակվել են ԱՄՆ-ում, Վրաստանում, Ռուսաստանում և 54 այլ երկրներում։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Բերիձեն ծնվել է Թբիլիսիում։ Մայրը՝ ժուռնալիստ Մանանա Բեգիաշվիլին, հորդորել է որդուն ստեղծագործել և գնել է նրա առաջին դաշնամուրը։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի բաժինը և Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժինը։ Կվիրիս Պալիտրա վրացական թերթում հրապարակել է շուրջ 500 երաժշտական հոդվածներ և հարցազրույցներ է ունեցել հայտնի կատարողների և դիրիժորների հետ, ինչպիսիք են Մցիսլավ Ռոտրոպովիչը, Մաքսիմ Ենգերովը, Յուրի Բաշմետը, Գենադի Ռոժդենստվենսկին։ ԱՄՆ է մեկնել 2004 թվականին՝ Վլադիմիր Ֆելցմանի հրավերով, այնուհետև ստացել է իր առաջին մրցանակը Յակոբ Ֆլիեր մրցույթում։ Նյու Ջերսիի պետական համալսարանի Մասոն Գրոս արվեստի դպրոցից ստացել է երաժշտական արվեստի դոկտորի կոչում։

## Ստեղծագործական ուղի
Բերիձեն երաժշտական կատարումներով հանդես է եկել Վրաստանի նվագախմբերի հետ, այդ թվում՝ Թբիլիսիի պետական, Վրաստանի ազգային սիմֆոնիկ, պետական օպերայի և բալետի սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։ 2004 թվականին ԱՄՆ-ում իր առաջին դեբյուտային մենահամերգն է ունեցել Նյու Յորքում Հադսոն Վելի նվագախմբի հետ, դիրիժոր՝ Վլադիմիր Ֆելցման։ 2011 թվականի ապրիլի 19-ին մենահամերգով հանդես է եկել Լինքհոլն կենտրոնի Ալիս Թուլի սրահում, որպես համաշխարհային դաշնակահարների մրցույթի ոսկե մեդալակիր։ 2014 թվականի նոյեմբերի 12 Կուդերտ ինստիտուտի հովանավորությամբ մենահամերգով հանդես է եկել Կարնեգի սրահում։

Նյու Յորքում դուետով հանդես է գալիս կնոջ՝ ճապոնացի դաշնակահար Մե Կագայայի հետ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Դաշնակահարների համաշխարհային 53-րդ մրցույթի Ոսկե մեդալ, 2009
* Յակոբ Ֆլիեր դաշնակահարների միջազգային մրցույթի մրցանակակիր, 2004
* Վրաստանի նախագահական դրամաշնորհ, 2001 և 2005 
* Վլադիմիր Սպիվակովի անվան մրցանակ, 2003

## Ձայնագրություններ
* 2014: CD: *Alexander Beridze: Beethoven:Sonata No. 28 in A Major, Op. 101; Brahms: Two Rhapsodies, No. 1 in B Minor, Op. 79 Schumann: Kreisleriana, Op. 16*. NYClassics

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Բերիձեն արվեստագետների կայքում

Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Լևան Ծղիթիշվիլի

**Լևան Ծղիթիշվիլի** (, ), վրացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կարիերա
### Ակումբային
Թբիլիսի «Դինամոյի» սանն է։ Այնտեղ խաղացել է 1993-1998 թվականներին՝ 120 խաղում խփելով 32 գոլ։ 1998 թվականին տեղափոխվեց գերմանական «Ֆրայբուրգ»։ Այդ ժամանակակ նրա հետ թիմում խաղում էին հայրենակիցներ Լևան Կոբիաշվիլին և Ալեքսանդր Իաշվիլիին։

2005 թվականի մայիսին պայմանագիր կնքեց Դոնեցկի «Մետալուրգի» հետ։ Միայն թե նա թիմում երկար չմնաց։ Առաջնությունում անցկացնելով 3 խաղ, նա տեղափոխվեց գերմանական «Վոլսբուրգ»։

Ավելի ուշ խաղաց հունական «Պանիոնիոսում» և վրացական «Լոկոմոտիվում», չնայած որ կարող էր տեղափոխվել հոլանդական «ԱԶ-ը», գերմանական «Կայզերսլաուտերն» կամ անգլիական «Բիրմինգհեմ Սիթի»։

2009 թվականի փետրվարի 1-ին գերմանական «Վեեն Վիսբադենի» հետ մինչև 2010 թվականի հունիսի 30-ը կնքեց պայմանագիր։ 
### Հավաքականում
Վրաստանի հավաքականում առաջին խաղն անցկացրել է 1995 թվականի հունիսի 7-ին՝ Ուելսի հավաքականի դեմ։ Ծղիթիշվիլին համարվում է Վրաստանի հավաքականի ամենաարդյունավետ ֆուտբոլիստներից մեկը՝ խաղացել է 58 խաղ և խփել 1 գոլ։ Լևանը Իտալիայի հավաքականի դեմ խաղում եղել է թիմի ավագը (2-0)։

## Ձեռքբերումներ
* Վրաստանի չեմպիոն՝ 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998
* Վրաստանի գավաթի հաղթող՝ 1993, 1994, 1995, 1996, 1997
* Վրաստանի սուպերգավաթի հաղթող՝ 1996, 1997
* Երկրորդ Բունդեսլիգայի հաղթող՝ 2003

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է Մակայի հետ։ Ունի երկու աղջիկ՝ Նուցան և Սալոմեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* Վիճակագրությունը National Football Teams կայքում 

Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պանիոնիոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վեենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրայբուրգի ֆուտբոլիստներ
Թբիլիսիի կրկես

**Թբիլիսիի կրկես** (), Թբիլիսիի գլխավոր կրկեսը։ Այն գտնվում է 1939 թվականին ստալինյան ոճով կառուցված ռոտոնդա շենքում։

## Պատմություն
Թբիլիսիի կրկեսի պատմությունն սկսվում է 1888 թվականին, երբ քաղաքը Ռուսական կայսրության մաս էր կազմում։ Նախկին գլխավոր շենքն ավերվեց 1911 թվականի հրդեհի պատճառով և կրկեսը տեղափոխվեց գինու գործարանի շենքը, նախքան 1939 թվականին կտեղափոխվեր ներկայիս նեոդասական ոճով ստալինյան ժամանակաշրջանի շենք, որի ճարտարապետներն էին Նիկոլայ Նեպրիցևը, Վլադիմիր Ուրուշաձեն և Ստեփան Սաթունցը։ Շենքը տեղակայված է բլուրի վրա՝ Քուր գետի աջ ափին։ 
Կրկեսն ունի 2,000 նստատեղ և դասվում էր Խորհրդային միության ամենամեծ կրկեսների շարքում Մոսկվայի, Կիևի, Բաքվի կրկեսներից հետո։

### Վերակառուցում
Հետխորհրդային Վրաստանի քաղաքացիական հուզումները և տնտեսական փլուզումը 1990-ականներին հանգեցրեցին կրկեսի գործունեության դադարեցմանը։ Շենքը հայտնվեց անմխիթար վիճակում և տարածքը հայտնի դարձավ փողոցային մարմնավաճառներով։ 2003 թվականին վրացի մագնատ Բադրի Պատարկացիշվիլին գնեց կրկեսը և սկսվեցին լայնածավալ վերակառուցման աշխատանքները, որոնք դադարեցվեցին 2007 թվականին նրա քաղաքական ճգնաժամի մեջ ներգրավվելու և մահվան պատճառով։ Բադրի Պատարկացիշվիլու քույրը՝ Մզիա Թորթլաձեն միայն 2011 թվականին կարողացավ վերաբացել կրկեսը։ Այդ ժամանակից ի վեր, կրկեսում հանդես են գալիս խմբեր և կատարողներ աշխարհի տարբեր մասերից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Tbilisi Circus website 

Կատեգորիա:Թբիլիսիի մշակույթ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի շենքեր և կառույցներ
Սահմանային պետություն

**Սահմանային պետություն**, սահմանին գտնվող պետություն, պետական կազմավորում կամ տարածքային միավոր։ Լայն իմաստով, եզրը կարող է վերաբերվել տվյալ պետության յուրաքանչյուր հարևան սահմանակից երկրին։

Հին Հռոմում, սահմանային կամ *լիմիտրոֆ* () էին անվանում կայսրության սահմանին գտնվող նահանգները, որոնք պարտական էին սահմանային լեգեոններ կազմավորել և տրամադրել տվյալ տարածքի պաշտպանության համար, տեղակայելով դրանք լիմեսներում՝ սահմանային պահակակետերում։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բախարգելման պետություն
* Սանիտարային պահականոց

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Դիվանագիտություն
Կատեգորիա:Եվրասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պետություններ ըստ ուժային կարգավիճակի
Տալիսո

**Տալիսո ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Մտնում է Իզերնոր կանտոնի մեջ։ Շամպան ան Վալրոմե շրջանը՝ Բելլե։

Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01415։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 420 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 70 կմ դեպի արևելք, 55 կմ հարավ- արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսացամաքային է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը՝ տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում՝ ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 425 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիք (15-64 տարեկան) ունեցող 284 մարդկանցից 199-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 85-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 70,1 % է, 1999 թվականին՝ 62,2 %)։ 199 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 182-ը (100 տղամարդ, 82 կին), գործազուրկ է եղել 17 մարդ (8 տղամարդ և 9 կին)։ 85 պասիվներից 9 մարդ եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 29-ը՝ թոշակառու, 47-ը պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Talissieu.jpg|
Map_commune_FR_insee_code_01415.png|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 8 июня 2014

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Տեզիյիո

**Տեզիյիո ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Մտնում է Օտվիլ Լոնես կանտոնի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Բելլե։

Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01417։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 65 կմ դեպի արևելք, 45 կմ հարավ-արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման կիսացամաքային է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը՝ տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում՝ ամռան ամիսներին։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 324 մարդ։

## Ադմինիստրացիա

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիք (15-64 տարեկան) ունեցող 192 մարդկանցից 146-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 46-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 76,0% է, 1999 թվականին՝ 70,4 %)։ 146 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 139-ը (79 տղամարդ, 60 կին), գործազուրկ է եղել 7 մարդ (3 տղամարդ և 4 կին)։ 46 պասիվներից 11 մարդ եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 22-ը՝ թոշակառու, 13-ը պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* cassini.ehess.fr. Проверено 12 мая 2014.

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Իրոդիոն Եվդոշվիլի

**Իրոդիոն Եվդոշվիլի** (իսկական ազգանունը՝ Խոսիթաշվիլի, ), վրացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Իրոդիոն Եվդոշվիլին ծնվել է 1873 թվականի մայիսի 7-ին (մայիսի 19) Բոդբիսխևի գյուղում։ Սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարայում, սակայն 1893 թվականին հեռացվել է «անբարեհուսության» պատճառով։ Գրական գործունեությունն սկսել է 1893 թվականին՝ իր ստեղծագործությունները տպագրելով «Իբերիա» ամսագրում և այլ պարբերականներում, այնուհետև «Խվալի» վրացական սոցիալ-դեմոկրատական նոր հիմնադրված կուսակցության օրգանում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել 1905 թվականի հեղափախական շարժմանը։ Եվդոշվիլիի ստեղծագործության տարիները համընկնում են արդյունաբերական կապիտալիզմի զարգացման ու Անդրկովկասում դասակարգային հարաբերությունների սրման ժամանակաշրջանի հետ։ Իր ստեղծագործություններում Իրոդիոն Եվդոշվիլին արտացոլել է արդյունաբերության ոլորտում աշխատող բանվորների հեղափոխական տրամադրությունները։ 1905 թվականի հեղափոխության ժամանակ Եվդոշվիլիի բանաստեղծությունները դարձել էին հեղափոխական հիմներ։ Բանվորները դրանք երգում էին ցույցերի ժամանակ, ինչպես Մարսելյոզը։ 1905 թվականի հեղափոխությունից հետո վրա հասած ռեակցիայի պատճառով Եվդոշվիլիի ստեղծագործություններում հայտնվում են վատատեսական նոտաներ։ Սակայն հեղափոխության նկատմամբ հավատը հաղթում է վատատեսությանը։ Եվդոշվիլին, հեղափոխական թեմաներով բանաստեղծություններից բացի, գրել է նաև բանվորների առօրյան բացահայտող մի շարք ստեղծագործություններ։ «Շատրվան» պատմվածքում պատկերված է նավթարդյունաբերության ոլորտում աշխատող բանվորի ծանր, վտանգներով լի կյանքը։ Եվդոշվիլին իր ստեղծագործություններում անդրադարձել է նաև ցարական չինովնիկների կողմից հարստահարվող գյուղացիների կերպարներին՝ միաժամանակ պատկերելով նաև հեղափոխական գյուղացուն, ով պայքարում է ցարական ինքնակալության դեմ։

Իրոդիոն Եվդոշվիլիի չափածոնաչքի չի ընկնում իր ձևի ու ռիթմի ինքնատիպությամբ, սակայն նրա ստեղծագործությունների բովանդակության շնորհիվ նա համարվում է վրաց պրոլետար գրականության հիմնադիրը։.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Хуродзе В., Тематический анализ грузинской литературы, Тифлис, 1927.
* Хаханов А.С., Очерки по истории грузинской словесности, М., 1906.

## Աղբյուրներ
* Литературная энциклопедия 1929—1939

Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Բարբարոսա (այլ կիրառումներ)

**Բարբարոսա** տերմինը կարող է վերաբերել․

* '''Բարբարոսա''', Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արևելաեվրոպական ռազմական թատերաբեմում ԽՍՀՄ ներխուժելու Երրորդ Ռայխի ծրագիր և Հայրենական Մեծ պատերազմի նախնական փուլում այդ ծրագրին համապատասխան իրականացվող ռազմական գործողություն։
* '''Բարբարոսա''', աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում։
* **Բարբարոսա**՝ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուս կայսեր (1155-1190) անունը
Չուրչխելա

250px|մինի|Չուրչխելա
**Չուրչխելա** (՝ չորացված հատապտուղներ առանց կորիզների), հին վրացական ազգային քաղցրավենիք։ Այլ անվանումներով տարածվել է նաև Ադրբեջանում, Հայաստանում, Թուրքիայում, Կիպրոսում։

## Սննդային արժեք
Գլյուկոզայի ու ֆրուկտոզայի (30-52 %), բուսական յուղերի, սպիտակուցների, օրգանական թթուների (1,1-2 %), ազոտային ու ֆենոլային նյութերի ու վիտամինների բարձր պարունակության շնորհիվ առանձնանում է բարձր սնուցող հատկություններով։

Հայտնի են չուրչխելայի Կախեթի մարզական, իմերեթական և այլ տեսակներ։

## Պատրաստման եղանակ
Պատրաստում են՝ թելի վրա հավաքված ընկույզն իջեցնելով ալյուրով խտացված խաղողահյութի մեջ։

### Կախեթական չուրչխելա
Կախեթական չուրչխելայի պատրաստման համար օգտագործում են թզի հյութ, ընդ որում՝ օգտագործում են պրեսավորված, էքստրակտիվ նյութերով առավել հարուստ վիճակում։ Հյութը եռացնում են 30 րոպե, 10-12 ժամ թողնում են՝ հովանա։ Բացացված հյութը ֆիլտրում են և կաթսայի վրա այնքան են գոլորշիացնում՝ մինչև շաքարի պարունակությունը հասնի 30-40 %-ի։ Անհրաժեշտությկան դեպքում իջեցնում են ստացված հեղուկի թթվայնությունը նրա մեջ կավճի կամ մարմարային ալյուրի ավելացմամբ (5 գ/լիտր)։ Խտացված հյութը 5-6 ժամ թողնում են և հեռացնում նստվածքը։ Այնուհետև, տաքացնում են մինչև 30&nbsp;°C, ավելացնում ցորենի ալյուր և անընդհատ խառնելով եռացնում են մինչև ցանկալի խտության հասնելը։ Զանգվածի պատրաստ լինելը որոշում են թելի վրա անցկացված միջուկը նրա մեջ մտցնելով։ Ավելի լավ ջնարակելու համար մի քանի անգամ թելով միջուկը հանում են, թողնում են 2-3 ժամ, հետո նորից մտցնում են ստացված զանգվածի մեջ։ Կրկնում են այնքան, մինչև ստացվի 1,5-2 սմ հաստությամբ շերտ։ Չուրչխելան չորացնում են արևի տակ, 15-17 օր։ Այնուհետև տեղադրում են արկղերում, շերտերը ծածկում են և չոր ու հով տեղում թողնում են 2-3 ամիս։ Այս ընթացքում այն ձեռք է բերում համային երանգներ, որոնք բավականին մոտ են շոկոլադի համին։ Միջուկի համար օգտագործում են հունական ընկույզ, նուշ, պնդուկ, չամիչ, ծիրանի կամ դեղձի կորիզի միջուկ։ Դրանք ջրի մեջ պահվում են այնքան, որ կեղևազրկվեն, իսկ հետո բովում են թույլ շաքարային լուծույթում։

## Այլ
Բացի կախեթականից՝ Վրաստանում պատրաստում են չուրչխելայի այլ տեսակներ։ Դրանց պատրաստման տեխնոլոգիաները տարբերվում են միջուկի ընտրությամբ, ջնարակում պարունակվող ալյուրի որակով, հյութի պատրաստման ռեժիմով։

Չուրչխելան վրացական ամանորյա սեղանի անփոխարինելի բաղադրիչներից է։

Ավելի հաճախ կարելի է հանդիպել Կրասնոդարի շրջանի ծովափնյա շրջաններում և Վրաստանում։

2011 թվականի սեպտեմբերին վրացական կառավարությունը ձևավորեց պատենտներ՝ չուրչխելայի և այլ ազգային սննդամթերնքերի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Տրամուա

**Տրամուա ** (), համայնք Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Համայնքը մտնում է Ռեյրյո կենտրոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Բուրկ ան Բրես շրջանի օկրուգը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ *01424*։

## Տեղադրություն
Համայնքը տեղակայված է Փարիզից 390 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 17 կմ հյուսիս-արևելք, Բուրակ ան Բրես շրջանից 45 կմ դեպի հյուսիս։

Համայնքի միջով հոսում է Էշե գետը։

## Կլիմա
Համայնքում կլիման կիսացամաքային է՝ խիստ ամառ ու ձմեռ։ Անձրևները հաճախակի չեն լինում՝ հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 1674 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 1142 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 834-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 308-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 73,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 76,5 %)։ 834աշխատունակ բնակիչներից 791-ը աշխատում էին (406 տղամարդ և 385 կին), անաշխատանք էին 43-ը (22 տղամարդ և 21 կին)։
308 անգործունակ մարդկանցից 165-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 85-ը թոշակառու, 58-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:L'église de Tramoyes.JPG|Նոտր-Դամ եկեղեցի
Պատկեր:Town hall of Tramoyes.JPG|Քաղաքապետարան
Պատկեր:War memorial of Tramoyes.JPG|Զինվորական հուշամատյան
Պատկեր:Émetteur de Tramoyes - 2.JPG|Ռադիոմաշտ
Պատկեր:Croix Rue des Rapettes (Tramoyes) - 2.JPG|Ճանապարհի վրա տեղակայված խաչ
Պատկեր:Croix du cimetière de Tramoyes.jpeg|Գերեզմանում գտնվող խաչ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт 
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Տրեֆոր Կյուիզիա

**Տրեֆոր Կյուիզիա** (), համայնք Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Տրեֆֆոր Կյուիզյա կանտոնի պաշտոնական կենտրոնը։ Հանդիսանում է Բուրկ ան Բրես շրջանի օկրուգը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ *01426*։

## Տեղադրություն
Համայնքը տեղակայված է Փարիզից 370 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 70 կմ հյուսիս-արևելք, Բուրակ ան Բրես շրջանից 14 կմ դեպի հյուսիս։

## Կլիմա
Համայնքում կլիման կիսացամաքային է՝ խիստ ամառ ու ձմեռ։ Անձրևները հաճախակի չեն լինում՝ հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 2204 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 1423 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1119-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 304-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 78,6 %, 1999 թվականին եղել է՝ 76,6 %)։ 1164 աշխատունակ բնակիչներից 1041-ը աշխատում էին (561 տղամարդ և 480 կին), անաշխատանք էին 78-ը (34 տղամարդ և 44 կին)։
304 անգործունակ մարդկանցից 94-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 136-ը թոշակառու, 74-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Treffort-Cuisiat Vue generale.JPG|Տեֆոր-Կյուզիյա
Պատկեր:Musée départemental du Revermont, vue du potager.jpg|Գավառագիտական թանգարան
Պատկեր:Map commune FR insee code 01426.png|Համայնքի քարտեզը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт 
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բարդող

**Բարդող**, **Բարդուղ**, **Բարթուղյան լեռներ**, **Թակալթու**, **Թաքալդու**, **Թաքյալթի**, **Թաքյալթու**, **Տակյալտու**, **Տակյատլու**, լեռնաճյուղ և լեռնագագաթ Հայկական պար լեռնահամակարգում։ Սկսվում է Հայկական պար լեռների Սինակ գագաթից հյուսիս-արևմուտք և ձգվում է դեպի հյուսիս-արևելք՝ մոտ 28 կմ երկարությամբ, վերջանալով համանուն սրածայր լեռնագագաթով, որի բարձրությունը 2562 մ է։ Ունի հրաբխային ծագում։ Ջրառատ է ու ծաղկավետ։ Հարուստ է կերակրի աղի պաշարներով։ Նրա ստորոտին է գտնվում Կողբի հայտնի աղհանքերը։ Հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Ճակատք գավառի մեջ։ 1387 թվականին Լենկթեմուրի առաջին արշավանքի ժամանակ Մարտիրոս Կողբացին այս լեռան վրա ամրանալով դիմադրություն է ցույց տվել Լենկթեմուրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
ჱ

**ჱ** (հե, եյ, երբեմն նաև կոչվում է «է-ութերորդ»), վրացական այբուբենի տառ, որն այժմ չի օգտագործվում ժամանակակից վրացական այբուբենում։ Նախկին այբուբենում 8-րդն է եղել, թվային արժեքը՝ 8։ Այստեղից էլ եկել է նրա «**է-ութերորդ**» անվանումը։ Հին վրացերենում օգտագործվել է «ეჲ» համադրությամբ, ինչպես օրինակ՝

: ქრისტ**ეჲ** — ქრისტ**ჱ**
: მთვარ**ეჲ** — მთვარ**ჱ**

Իլյա Ճավճավաձեն և նրա դաշնակիցները 19-րդ դարում այս տառը հանել են վրացական այբուբենից։

## Տարատեսակներ

## Յունիկոդ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013
*Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013
*Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011
*The Unicode Standard, Version 6.3, (1) Georgian, 1991-2013
*The Unicode Standard, Version 6.3, (2) Georgian Supplement, 1991-2013
Գարթըզ

**Գարթըզ**, լեռ Ադրբեջանի Կուբաթլուի շրջանում, Զանգեզուրի լեռնահամակարգի  հարավարևելյան ծայրամասում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Կուբաթլուի շրջան
Օոգենեզ

245px|մինի|Օվոգենեզի գործընթացի գրաֆիկ
**Օվոգենեզ** (հին հունարեն՝ ᾠόν - ձու և γένεσις - առաջացում), կենդանիների, իգական սեռական բջջի՝ ձվաբջջի առաջացումը։ Ընդգրկում է ձվաբջջի բազմացման, աճման և հասունացման փուլերը, որոնց տևողությունը տարբեր կենդանիների համար տարբեր է։ Միտոզի ճանապարհով բազմացման ժամանակ ավելանում է սեռական բջիջների՝ օվոգոնիումների թիվը։ Միտոզի ավարտից հետո նշված բջիջներն անցնում են աճման փուլի և կոչվում 1-ին կարգի օվոցիտներ։ Սկզբնական շրջանում օվոցիտը մեծանում է աննշան չափով, սակայն կորիզում տեղի են ունենում գենետիկական նյութի ռեդուկցիան նախապատրաստող պրոցեսներ։ Հասունացման կամ մեյոզի շրջանն ընդգրկում է 2 հաջորդական բաժանում, որի հետևանքով քրոմոսոմների թիվը երկու անգամ պակասում է։ Առաջին բաժանման հետևանքով առաջանում են 2-րդ կարգի օվոցիտներ և առաջին բևեռային մարմնիկը, երկրորդից հասուն, հետագա զարգացման ընդունակ ձվաբջիջներ՝ քրոմոսոմների հապլոիդ հավաքով, և ) երկրորդային բևեռային մարմնիկը։ Տարբերում են դիֆուզ Օվոգենեզ, երբ ձվաբջիջները կարող են գոյանալ մարմնի ցանկացած մասում (սպունգներ, որոշ տափակ որդեր) և տեղակայված Օվոգենեզ, երբ ձվաբջիջներն առաջանում են միայն ձվարաններում (մնացած բոլոր կենդանիները)։ Երկու դեպքում էլ օվոցիտների աճումը կարող է ընթանալ սոլիտար (առանց օժանդակ բջիջների մասնակցության) կամ ալիմենտար ձևով։ Վերջինս միավորում է նուտրիմենտար և ֆոլիկուլային Օվոգենեզ․։ Նուտրիմենտար Օվոգենեզի ժամանակ լինում են օվոգոնիումներից զարգացող սնող բջիջներ (տրոֆոցիտներ), որոնք առավելագույն զարգացման են հասնում վիտելոգենեզի սկզբում, ապա կազմաՓոխվում են։ Դրանք առկա են շատ միջատների և որոշ որդերի ձվարաններում։ Ֆոլիկուլային Օվոգենեզի (բնորոշ է շատ անողնաշարավորների և բոլոր ողնաշարավորներին) դեպքում օժանդակ բջիջները զարգանում են ձվարանի մարմնական (սոմատիկ) բջիջներից։ Օվոգենեզ տեղի է ունենում օվոգոնիումներում, արքեգոնիումներում կամ սաղմնային պարկում։

Կատեգորիա:Կենդանիներ
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Գադա Կատիլ

**Գադա Կատիլ**, լեռնանցք Պոնտական լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Ճորոխի ձախակողմյան վտակներից մեկի վերնագավառում։ Լեռնանցի շրջապատն անտառապատ է։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Գուրգեն Բարձր

**Գուրգեն Բարձր**, լեռներ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Ղարաբաղի բարձրավանդակում, վերջինիս հյուսիսարևմտյան կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի բարձրավանդակ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Մերաբ Մերաբիշվիլի

**Մերաբ Մերաբիշվիլի** (, ), վրացի քանդակագործ։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1980)։ Վրաստանի (1996) և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (1988)։ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1973)։

## Կենսագրություն
Մերաբ Մերաբիշվիլին ծնվել է 1931 թվականին Թբիլիսիում, վրացի հայտնի քանդակագործ Կոստանտին Մերաբիշվիլիի (Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, Վրաստանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Շոթա Ռուսթավելու հուշարձանի հեղինակ) և Սոֆիայի ընտանիքում։

1956-1959 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Մերաբ Մերաբիշվիլին ստեղծագործական գործունեությունն սկսել է 1959 թվականից։

Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր է (1978), 1991-2004 թվականներին եղել է նկարչության ամբիոնի վարիչը, 2005 թվականից ակադեմիայում զբաղցեցնում է գլխավոր խորհրդականի պաշտոնը։

## Ստեղծագործություններ
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը Թբիլիսիում, բրոնզ, 1961, 5 մետր 40 սմ (առանց պատվանդանի), Միության 1-ին մրցանակ
* Հերակլ Երկրորդի ձիարձանը Թելավում, բրոնզ, 1971, 8,5 m մետր (առանց պատվանդանի), հանրապետական մրցույթի 1-ին մրցանակ 
* Պյոտր Բագրատիոնի ձիարձանը Թբիլիսիում, բրոնզ, 1984, 6 մետր (պատվանդանով)
* Գ. Դիմիտրովի հուշարձանը Մոսկվայում, բրոնզ, 1973 (Կ. Մերաբիշվիլու հետ), 6 մետր (առանց պատվանդանի),Միության 1-ին մրցանակ
* Շոթա Ռուսթավելու հուշարձանը Հունգարիայի Բուդապեշտ քաղաքում, բրոնզ, 2011 (Կ. Մերաբիշվիլու հետ)
* Գեներալ Պյոտր Բագրատիոնի ձիարձանը Մոսկվայում, Կուտուզով պողոտա, բրոնզ, 1999, 6 մետր (առանց պատվանդանի)
* Ակադեմիկ Ն. Բոգոլյուբովի հուշարձանը Դուբնայում, (Մոսկվայի շրջան, Ատոմային հետազոտության կենտրոն), բրոնզ, 2001, 3 մետր (պատվանդանով)
* Բանաստեղծ Ի. Մոսաշվիլիի հուշարձանը Թբիլիսիում, բրոնզ, 3 մետր (պատվանդանով)

## Մրցանակներ
* Վրաստանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1980
* Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Բողազմադեն

**Բողազմադեն**, լեռնանցք Կիլիկիայում, Կիլիկյան Տավրոս լեռնաշղթայում, Ալադաղի լեռների Ափիշքար գագաթի և Յոջեմիշի գետաձորի միջև, Բադեմքյոլ գյուղից մոտ 6 կմ արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Բարեհամ աղբյուր

**Բարեհամ աղբյուր**, աղբյուր Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղի գավառում (ոմանց կարծիքով՝ Երզնկայի գավառում, որը սխալ տեսակետ է)։ Գտնվում է Սեպուհ լեռան լանջին։ Ըստ ավանդության այստեղ է գտնվել Գրիգոր Լուսավորչի ճգնարանը և ըստ ավանդության հենց նրա հրաշագործությամբ է բխել աղբյուրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ
Օսցիլյատոր

200px|աջից
**Օսցիլյատոր**, *տատանակ*, տատանվող ֆիզիկական համակարգ։ Հավասարակշռության դիրքի շուրջը տատանողական շարժում կատարող մակրոսկոպիկ մարմինը կոչվում է դասական օսցիլյատոր։

## Գծային ներդաշնակ օսցիլյատոր
Ազատության մեկ աստիճան ունեցող օսցիլյատորը կոչվում է *գծային*։ Փոքր X շեղումների դեպքում գծային օսցիլյատորի պոտենցիալ էներգիան հավասար է

: { m \omega^2 x^2/2 },

որտեղ m-ը զանգվածն է,  \omega-ն՝ տատանման ցիկլային հաճախությունը։

Այսպիսի օսցիլյատորի շարժումը նկարագրվում է

:: {\ddot x + \omega^2 x =0 }

դիֆերենցիալ հավասարումով, որի լուծումը՝

:: {x = a \sin (\omega t + \varphi }),

կամ

:: {x = a \cos (\omega t + \varphi }),

(a-ն ամպլիտուդն Է,  \varphi –ն՝ սկզբնական փուլը), ցույց է տալիս, որ շեղումը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում է ներդաշնակ օրենքով։
 
150px|աջից

### Տատանման պարբերություն
Ներդաշնակ օսցիլյատորի տատանման պարբերությունը՝ 
:: {T = 2 \pi/ \omega }։ 
Ներդաշնակ օսցիլյատորի լրիվ էներգիան ուղիղ համեմատական է ամպլիտուդի քառակուսուն՝
 
:: { m \omega^2 a^2/2 }։

Դասական ներդաշնակ օսցիլյատորի օրինակներ են զսպանակից կախված բեռը, մաթեմատիկական ճոճանակը, կամերտոնը են՝ բավականաչափ փոքր ամպլիտուդների դեպքում։

## Քվանտային օսցիլյատոր
Քվանտային ներդաշնակ օսցիլյատորի վիճակները որոշվում են Շրյոդինգերի հավասարման

::  { \hat {H} \psi_n = E_n\psi_n }

լուծումներով, որտեղ

::  \hat{H} = - \frac {\hbar^2} {2m} {\partial^2\over\partial x^2} + \frac {m \omega^2 x^2} {2}

մեծությունը Համիլտոնի օպերատորն է, փոփոխականը՝ վիճակը նկարագրող ալիքային ֆունկցիան, En-ը՝ էներգիան․

:: { E_n = \hbar \omega (n+1/2) },

որտեղ  { n = 0, 1, 2, ... }-ը օսցիլյատորի քվանտային թիվն է։

Քվանտային օսցիլյատորի փոքրագույն էներգիան հավասար է  { \hbar \omega /2 }, ի տարբերություն դասական դեպքի, երբ

:: {E_{min} = 0 },

այսինքն՝ ըստ քվանտային տեսության, բացարձակ դադարի վիճակ գոյություն չունի։ Քվանտային օսցիլյատորի օրինակներ են ատոմների տատանումները մոլեկուլներում, մոլեկուլներինը՝ պինդ մարմիններում, իսկ ազատ ճառագայթման դաշտը համարժեք է տարբեր հաճախականություններով քվանտային օսցիլյատորների համախմբության։

## Պատկերասրահ

Coupled oscillators.gif
Animated-mass-spring.gif
AC wave Positive direction.gif


Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Կատեգորիա:Մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումներ
Ֆրանշլեն

**Ֆրանշլեն ** (), համայնք Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Մտնում է Սեն Տրիվյո սյուր Մուանյան համայնքի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Բուրկ ան Բրես շրջանի օկրուգը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ *01225*։

## Տեղադրություն
Համայնքը տեղակայված է Փարիզից 360 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից 36 կմ հյուսիս, Բուրակ ան Բրես շրջանից 36 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

## Կլիմա
Համայնքում կլիման կիսացամաքային է՝ խիստ ամառ ու ձմեռ։ Անձրևները հաճախակի չեն լինում՝ հիմնականում ամռանը։

## Պատմություն
Մինչև 1988 թվականի նոյեմբերի 30-ը համայնքը կրել է Ամարեն Ֆրանշլեն Սեսեն անվանումը ()։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 1323 մարդ։

## Վարչակազմ

## Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 863 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 691-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 172-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 80.1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 74.4%)։ 691 աշխատունակ բնակիչներից 650-ը աշխատում էին (349 տղամարդ և 301 կին), անաշխատանք էին 41-ը (18 տղամարդ և 23 կին)։
172 անգործունակ մարդկանցից 65-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 77-ը թոշակառու, 30-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Église Saint-Pierre-et-Saint-Paul d'Amareins - 6.JPG|Սուրբ Պյոտրի և Պավելի անվան եկեղեցի
Պատկեր:Église Saint-Martin de Francheleins - 5.jpg|Սուրբ Մարտինի եկեղեցին
Պատկեր:Town hall of Francheleins - 1.JPG|Քաղաքապետարան
Պատկեր:Ancienne mairie de Cesseins.JPG|Նախկին քաղաքապետարան
Պատկեր:City limit sign - Francheleins (Ain).JPG|Ֆրանշլենի ճանապարհի վրա գտնվող ցուցանակ
Պատկեր:Map commune FR insee code 01165.png|Համայնքի Քարտեզը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Աբաշիձեներ

մինի|Աբաշիձե տոհմի գերբը
**Աբաշիձեներ** (), Իմերեթի իշխանական տոհմ։

Տոհմը սկիզբ է առել խոր հնադարում։ Նրան նախնի Աբեշին VII դարում վրաց թագավոր Արչիլ II-ից ստացել է բնակեցված տարածքներ ու թավադի, այսինքն՝ իշխանի կոչում։ Տոհմն առանձնակի փառքի է հասել XVII դարի վերջին ու XVIII դարում։ Աբաշիձե իշխանները հայտնի են որպես Իմերեթի թագավորի հզոր վասալներ, որոնք հաճախ կռվել են նաև հենց թագավորի դեմ։ 1701—1707 թվականներից Գեորգի Աբաշիձեն արդեն թագավորում էր Իմերեթում։

1825 թվականի սեպտեմբերի 20-ին առաջին անգամ հիշատակվել են որպես իշխաններ. նրանց մասին գրվել է Թիֆլիսի նահանգի տոհմաբանական գրքի V բաժնում։ 1876 թվականի հուլիսի 29-ին շտաբ-ռոտմիստր իշխան Սիմոն Աբաշիձեին թույլատրվում է իր գերբին ու ազգանվանն ավելացնել իր աներոջ՝ մայոր Սեմյոն Գորլենկոյի գերբն ու ազգանունը և այդուհետ կոչվել իշխան Աբաշիձե-Գորլենկո՝ պայմանով, որ այդ ազգանունն անցնի միայն եկող սերնդի ավագ ներկայացուցիչներին։

## Գերբի նկարագրություն
Արծաթագույն ֆոնի վրա պատկերված է դեպի ձախ վարգող սև ձի է, որի վերևում խաչաձև երկու կապույտ թրեր են։ Ծիրանու վերևում իշխանական թագ է, իսկ դրա վերևում՝ ոսկե դաստապանով արծաթե կեռ թուր։

Վահանի վերևում ազնվականական սաղավարտ է, դրա վերևում՝ դեպի ձախ ծառս եղած սև ձի՝ կարմիր աչքերով ու լեզվով։ Վահանը բռնում են երկու ոսկեգույն առյուծներ՝ կարմիր աչքերով ու լեզվով։ Գերբը զարդարված է ծիրանագույն արքայական թիկնոցով՝ ոսկեգույն ծոպերով ու ոսկեգույն ժապավեններով, որի վերևում իշխանական թագ է։
մինի|175px|XIV, 5
Իշխան Սիմոն Կայխոսրով Աբաշիձե-Գորլենկոյի գերգը (Գերբը բաժանված է երկու մասի. աջ կողմում պատկերված է Աբաշիձեների գերբը, ձախ կողմում՝ Գորլենկոների գերբը) ներառված է Ռուսական կայսրության ազնվական տոհմերի գերբերի ընդհանուր գրքի 14 բաժնում, էջ 5։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Абашидзе // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона ։ в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Долгоруков П. В. Российская родословная книга. — СПб.։ Тип. Э. Веймара, 1856. — Т. 3. — С. 467-468.
* Руммель В. В., Голубцов В. В. Родословный сборник русских дворянских фамилий. — Т. 1. — С. 596—601, 607—608.
* Род:Абашидзе на Родоводе

Կատեգորիա:Վրաց ազնվական տոհմեր
Քարթլիի թագավորություն

**Քարթլիի թագավորություն (Քարթալինիա, Քարթլի)**, ավատատիրական պետություն Արևելյան Վրաստանում, որ ձևավորվել է XV դարի երկրորդ կեսին Վրացական միասնական թագավորության անկումից հետո։ Քարթլիի առաջին թագավոր է դարձել Կոնստանտին II-ը։

Մայրաքաղաքը եղել է Թբիլիսին։

1518 թվականից Քարթլիի թագավորության անկախության համար հիմնական ու մշտական վտանգ էին ներկայացնում Իրանում հաստատված ռազմատենչ ղըզըլբաշները։ Մյուս կողմից վտանգ էին ներկայացնում նաև հզորացող օսմանյան թուրքերը։

1555 թվականին օսմանյան թուրքերն ու ղըզըլբաշները պայմանագիր են կնքել՝ Կովկասը բաժանելով ազդեցության գոտիների։ Իմերեթի թագավորությունն ընկել է թուրքական (օսմանյան) տիրապետության տակ, Քարթլին ու Կախեթը՝ Պարսկաստանի (ղըզըլբաշների)։ Սակայն այս բաժանումը երկար չտևեց. Քարթլիի բնակիչները (այդ թվում նաև Գեորգի Սաակաձեն), ղըզըլբաշների ու օսմանյան թուրքերի հաշտությունը դիտելով որպես անխուսափելի չարիք, մշտապես պայքարել է հանուն անկախության։ Գեորգի Սաակաձեն, 1620 թվականին շահի կողմից նշանակվելով Քարթլիի մանկահասակ թագավոր Սիմոն II-ի խնամակալ, փաստորեն դարձել է Քարթլիի կառավարիչը։ Սաակաձեն գլխավորել Քարթլիի ու Կախեթի՝ Պարսկաստանի դեմ ապստամբած բնակիչներին։ 1625 թվականի հուլիսի 1-ի Մարաբդայի ճակատամարտում պարտվելուց հետո ապստամբները պարտիզանական պայքար են սկսել։ Արդյունքում պարսիկները հարկադրված Թեյմուրազ I-ին թագավոր ճանաչել են Քարթլի-Կախեթում թագավորությունում։

Գեորգի XI (1675-1709) թագավորը փորձել է թոթափել ղըզըլբաշների լուծը, սակայն դա նրան չի հաջողվել։ Իր կյանքի վերջին տարիները Գեորգի XI-ն անցկացրել է գերության մեջ։ 1722 թվականի օգոստոսից նոյեմբեր ամիսներին Քարթլիի թագավորությունը ղեկավարում էր արքայազն Վախուշտի Բագրատիոնին, որ հայտնի էնցիկլոպեդիստ է։

Հերակլ II թագավորի օրոք՝ 1762 թվականին, Քարթլիի թագավորությունը միացվեց Կախեթի թագավորությանը, և ձևավորվեց Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը։

1800 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Ռուսաստանի Պավել I ցարը մանիֆեստ ստորագրեց Վրաստանը Ռուսաստանին միացնելու մասին (Գեորգի XII-ի կտակի համաձայն)։ 1801 թվականի սկզբին Պավել I-ը նախատեսում էր Վրաստանի հետ ձևակերպել դինաստիաների ունիա։ Վրաստանը վերջնականապես Ռուսական կայսրությանը միացվեց 1801 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Պավել I-ի սպանությունից հետո, ինչն ամրագրվել է 1813 թվականին կնքված Գյուլիստանի պայմանագրով։

## Քարթլիի թագավորներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարթլիի թագավորություն
Գարու լեռներ

**Գարու լեռներ **, լեռ Ադրբեջանում, Զանգեզուրի լեռնաշղթաում, Երնջակի և Գիլանչայ գետերի ջրբաժանում։ Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի, թուրքերենով Գարու անունը աղավաղվել է և դարձել Դարվա լեռ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գռիձորի աղբյուրներ

**Գռիձորի աղբյուրներ**, հանքային աղբյուրներ Գեղամա լեռների շրջանում, Գռիձորում։ Քիմիական բաղադրությամբ և համով նման են Ջերմուկի հանքային ջրերին։ Սրանց ջերմաստիճանը համեմատաբար ցածր է՝ 14oC։ Առանձին աղբյուրների հոսքը մեկ վայրկյանում կազմում է մեկ լիտր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Վիլլա Կոլիբա

մինի|Ինտերիեր
**Վիլլա Կոլիբա** (), Թատրովյան թանգարանի մասնաճյուղ, որը գտնվում է Լեհաստանի Մալոպոլյան վոեվոդության Զակոպան քաղաքում։ Առաջին կառույցն է զակոպանյան ոճով, որը նախագծել է լեհ ճարտարապետ և գրող Ստանիսլավ Վիտկևիչը։ Գտնվում է Կոսցելիսկա փողոցում։ Շենքը մտնում է «Փայտե ճարտարապետության ուղի» տուրիստական երթուղու կազմի մեջ։ Մալոպոլյան վոեվոդության մշակութային հուշարձան է։

## Պատմություն
Շենքը կառուցվել է 1893 թ.։ Նրա անվանումը ծագել է «Koliba» բարբառային բառից, որը նշանակում է հովվական հյուղակ։ Վիլլան կառուցվել է հողատեր Զիգմունտ Գնատովսկու համար, ով սկզբում ցանկանում էր կառուցել հասարակ լեռնային խրճիթ, որպեսզի այնտեղ տեղավորի իր ազգագրական հավաքածուն։ Սակայն շինարարության նախագիծը փոփոխվեց Ստանիսլավ Վիտկևիչի կողմից, ով շենքին ավելացրեց առանձին արևմտյան մաս, որի առաջին հարկում տեղավորեց հյուրասենյակը և ննջասենյակը, իսկ երկրորդ հարկում՝ ևս մեկ ննջասենյակ և սենյակ սպասավորների համար։ 1901 թ. շենքին ավելացվել է ևս մեկ փոքրիկ շինություն։

1983 թ. մայիսի 2-ին շենքը գրանցվել է Մալոպոլյան վոեվոդության մշակութային հուշարձանների ցուցակում։

1993 թ. դեկտեմբերից շենքում սկսեց գործել զակոպանյան ոճով թանգարան Ստանիսլավ Վիտկևիչի անունով, որը դարձավ Թատրովյան թանգարանի մասնաճյուղը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Stanisława Witkiewicza styl zakopiański Teresa Jabłońska, wydawnictwo BOSZ, 2008, ISBN 978-83-7576-029-3

Կատեգորիա:1993 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի ազգագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Լեհաստանում
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Վիսենտե Լոպես)

**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, խաչքար Արգենտինայի Բուենոս Այրես պրովինցիայի Վիսենտե Լոպես քաղաքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու բակում։

## Պատմություն
Խաչքարը տեղադրվել է ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի, 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ Վիսենթե Լոպեսում բնակվող հայերի նախաձեռնությամբ և Վիսենթե Լոպեսի քաղաքապետարանի աջակցությամբ։

Խաչքարի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Արգենտինայում ՀՀ դեսպան Ալեքսան Հարությունյանը, համայնքային ներկայացուցիչներ և աշակերտներ։ Խաչքարի օրհնության կարգը կատարել է Բուենոս Այրեսի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր Մաղաքիա վարդապետ Ամիրյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայերը Բուենոս Այրեսում
Սերգեյ Յուրան

**Սերգեյ Նիկոլայի Յուրան** (հունիսի 11, 1969, Լուգանսկ, Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Խաղացել է հարձակման գծում։

Դինամո Կիևում նա հաղթել է տեղի առաջնությունում և ԽՍՀՄ-ի գավաթի խաղարկությունում։ Արժանացել է Միջազգային սպորտի վարպետ կոչմանը։ 1991 թվականին տեղափոխվել է Պորտուգալիայի առաջնություն, որտեղ խաղացել է «Բենֆիկա»-ում և «Պորտու»-ում։ Այդ ժամանակահատվածում երկու անգամ հաղթել է Պորտուգալիայի առաջնությունում և մեկ անգամ գավաթի խաղարկությունում։ 1992 թվականին դարձել է Չեմպիոնների Լիգայի լավագույն ռմբարկուն.։ Պորտուգալիայում նրա կարիերան ավարտվեց այն ժամանակ, երբ տեղափոխվեց Մոսկվայի «Սպարտակ», անգլիական «Միլլուոլլ»։

Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո Յուրանը սկսեց իր մարզչի կարիերան, և սկսեց գլխավորել ռուսական ակումբներ։

## Ակումբային կարիերա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոխումի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Կիևի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Զարյա Լուգանսկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Միլուոլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆորտունա Դյուսելդորֆի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Գուսկ Փունար

** Գուսկ Փունար**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Աշկալայի դաշտից հյուսիս-արևելք, Եփրատ և Ճորոխ գետերի ջրբաժանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան**, կարող է վերաբերել՝

* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Երևան)
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Թբիլիսի)
*Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Մոսկվա)
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Թբիլիսի)

**Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան**, ռուս մեծ գրող, դիվանագետ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովին նվիրված հուշարձան Թբիլիսիում։ Տեղադրվել է 1961 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Մերաբ Մերաբիշվիլի

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, բարձրությունը 5 մետր 40 սմ է (առանց պատվանդանի)։

## Տես նաև
* Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի հուշարձաններ
Անսեռ բազմացում

[մինի|[Լյարդամամուռների անսեռ բազմացում]]
**Անսեռ բազմացում**, բազմացման եղանակներ, որոնք իրականանում են առանց սեռական պրոցեսի՝ բեղմնավորության։ Անսեռ բազմացումը բնորոշ է բուսական և կենդանական միաբջիջ ու բազմաբջիջ օրգանիզմներին։ Անսեռ բազմացմանը մասնկացում է մեկ օրգանիզմ։

Անսեռ բազմացման հիմնական ձևերն են կիսումը, բողբոջումը, սպորագոյացումը, վեգետատիվ բազմացումը և այլն։ Որոշ կենսաբաններ անսեռ են համարում միայն սպորներով բազմացումը, երբ նոր օրգանիզմն առաջանում է միայն մեկ՝ մյուսի հետ չձուլվող սպորից (որով և տարբերվում է սեռական վերարտադրությունից)։ Անսեռ բազմացումը կարող է կատարվն համար առաջացող հատուկ գոյացություններով (միաբջիջները՝ սպորներով, բազմաբջիջներից սպունգները՝ գեմուլաներով են), որոնք հետագայում հասունանում են և սկիզբ տալիս դուստր օրգանիզմին։ Անսեռ բազմացում բնորոշ է համարյա բոլոր բույսերի զարգացման ցիկլին և միշտ հաջորդում է սեռական բազմացմանը։

Կատեգորիա:Բազմացման ֆիզիոլոգիա
Ուտրիա

** Ուտրիա** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Բրենո կանտոնի կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2010 թվականին՝ 256 մարդ։

## Պատմություն
Հիմնադրավել է 1878 թվականին։ Հնում մտել է Լանտենեի կազմի մեջ։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Էն գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շանֆրոմիե

**Շանֆրոմիե** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Պերոննա կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01081։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 677 մարդ։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գագիկ թագավորի աղբյուր

**Գագիկ թագավորի աղբյուր**, աղբյուր Արցախի Հադրութի շրջանի Տումի գյուղում։ Անվանումը հավանաբար կապված է Գագիկ Ա թագավորի անվան հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջան
Բողաբլուր

**Բողաբլուր**, *Շատիր*, բլուր Թուրքիայի Մուշի մարզում, պատմական Տուրուբերան աշխարհի Տարոն գավառում, Հացեկաց գյուղի հարավ-արևմուտքում։ Գտնվում է Մեղրագետի աջ կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի բլուրներ
Կատեգորիա:Մուշի մարզի աշխարհագրություն
Անսեռ սերունդ

**Անսեռ սերունդ**, սպորոֆիտ, բույսերի անհատական զարգացման փուլերից մեկը։ Բույսերի տարբեր խմբերի անսեռ սերունդի զարգացման աստիճանն ու կյանքի տևողությունը միանման չեն։ Մեզ շրջապատող բոլոր կանաչ բույսերը անսեռ սերունդներ են։ Սեռական սերնդի համեմատությամբ անսեռ սերունդի բջիջների կորիզի քրոմոսոմների քանակը կրկնապատկված է։

## Տես նաև
* Կլոնավորում

Կատեգորիա:Բազմացում
Բողազ (գետակ)

**Բողազ**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, Օլթի գետի աջակողմյան օժանդակը։ Գետակի ավազանը լեռնային է և անտառապատ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Օլթի գետի վտակներ
Գըզդաշ

**Գըզդաշ **, հրվանդան Վանա լճի արևմտյան ափին, Խլաթի և Աիծեթի միջև։ Սպիտակ փխրուն քարերով ծածկված երկրագիծ լեռ է։ Սրա լճափնյա մասերում առաջանում է կրաջուր, որը ողողում է շրջակայքը՝ դարձնելով անբերրի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հրվանդաններ
Գարկըլար

**Գարկըլար**, կիրճ Կիլիկիայում, Զեյթուն քաղաքի մոտ։ Այստեղ 1862 թվականին Հայ հերոս պաշտպանները ջախջախեցին թուրքական կանոնավոր զինված ուժերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզ
Անվավեր գրքեր

**Անվավեր գրքեր**, անվավերական գրքեր, բանասիրական տերմին։ Հին աշխարհում օգտագործվում էր ցույց տալու համար սրբազան համարված, բայց ոչ պաշտամունքային գրվածքները, որոնք գաղտնի պահվում էին մեհյաններում։

## Օրինակներ
Անվավեր գրքեր էին, օրինակ, Հին Եգիպտոսում դիցաբանական Թոթ աստծուն վերագրվող 42 նվիրական գրքերը, հունա-հռոմեական աշխարհում հայտնի «Աիբիլլյսւն պատգամներ»–ը։ Հրեաները նույնպես ունեին անվավեր գրքերը, որոնք, որպես սրբազան գրականություն, պահվում էին Երուսաղեմի Սողոմոնյան տաճարում։

Մխիթար Այրիվանեցին մեզ ավանդել է 13-րդ դարերին մի փոքրիկ ցուցակ, որը կրում է «Գիրք զոր ունին հրեայքն ի ծածուկ» խորագիրը և բովանդակում է 10 անուն։ Այդ ցուցակում նշված գրքերը, թերևս, միայն նրանք Էին, որոնք այդ ժամանակ գոյություն ունեին հայերեն թարգմանությամբ։ Միջնադարյան հայ մատենագրության մեջ անվավեր գրքերը կոչվել են «գաղտնի գրեանք» կամ «ծածուկ գրեանք»։

Հետագայում անվավերական անվան տակ երբեմն հասկացվել են նաև Սուրբ Գրքի բովանդակության հետ առնչվող, բայց նրա կազմի մեջ չընդունված գրվածքները։ Այստեղից Էլ՝ անվավեր գրքերը հասկացությունը հաճախ նույնացվել է անկանոն գրքեր հասկացության հետ։ Մեր օրերում բանասիրական գրականության մեջ «անվավերական» անունն օգտագործվում է ցույց տալու համար այն գրվածքները, որոնց ստեղծման ժամանակը և հեղինակը վիճելի են։ Հայ մատենագրության մեջ այսպիսի անվավերներից են «Թուղթ դաշանց», «Հարցմունք Սրբոյն Գրիգորի Լուսավորչի և պատասխանի հրեշտակին» և այլն։

Կատեգորիա:Գրքեր
Հայասայի արքաների ցանկ

մինի|Հայասա երկիրը
Ստորև ներկայացված է Հայասայի (մոտ 1400 մ.թ.ա.- 1316 մ.թ.ա.) արքաների ցանկը՝ ըստ հերթականության։

## Գրականություն

* Ադոնց Ն. «Հայաստանի պատմությունը», Երևան 1972 թ.,
* Ավետիսյան Հ.Մ. «Հայկական լեռնաշխարհի և Հյուսիսային Միջագետքի պետական կազմավորումների քաղաքական պատմությունը մ.թ.ա. XVII—IX դդ», Երևան 2002,
* Թովմասյան Պ.Մ. «Հայկական լեռնաշխարհը և Միջագետքը», Երևան 2006,
* Քոսյան Ա.Վ. «Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունները (ըստ խեթական սեպագիր աղբյուրների)», Երևան 2004,
* «Հայոց պատմություն», ՀՍՍՀ ԳԱ Երևան 1968.

։

Կատեգորիա:Հայասայի արքաներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Միապետերի ցանկեր‎
Անվերջություն (փիլիսոփայություն)

**Անվերջություն**, մատերիայի, նրա շարժման ու զարգացման, ժամանակի ու տարածության անսահմանափակությունն ու նրանց ճանաչման անսպառելիությունը բնութագրող հասկացություն։

Դասական կոսմոլոգիայում աշխարհի անվերջությունը ըմբռնվել է որպես մատերիայի, տարածության ու ժամանակի միասեռ, միօրինակ մասերի անսահմանափակ գումար, ուստի, որպես վերջավորների պարզ համադրություն, հնարավոր է համարվել աշխարհի վերջավոր մասի օրինաչափությունները անվերջի վրա տարածելը։ Այս պատկերացման անհետևողականությունը բացահայտվեց կոսմոլոգիական պարադոքսների շնորհիվ, և այն հաղթահարվեց նորագույն ֆիզիկայում։ Պարզվեց, որ միկրոաշխարհում մատերիայի բաժանման անվերջությունը պետք է դիտվի որպես նրա անվերջ փոխակերպումների հնարավորության։

Հարաբերականության տեսությունը, կապ հաստատելով տարածա-ժամանակի կառուցվածքի և մատերիայի բաշխման օրինաչափությունների միջև, սահմանազատում է մտցնում անվերջությունյան և անսահմանափակաթյան միջև՝
* առաջինը վերագրելով տարածա-ժամանակի ներքին կառուցվածքին
* երկրորդը՝ նրա չափելիությանը։

Այս հիմքի վրա ստեղծված տիեզերքի տարբեր մոդելները պետք է դիտել ոչ թե նրա վերջավորության ապացույց, այլ տարածա-ժամանակի կառուցվածքի արտահայտման միջոցներ։

Իմացաբանական առումով անվերջությունը աշխարհի ճանաչման պրոցեսի անվերջություն է։ Մարդկային պրակտիկ գործունեությունն ընթանում է վնրջավոր տիրույթում, սակայն իմացությունը, որքանով այն հավակնում է համընդհանուր և անհրաժեշտ լինելու, պարունակում է անվերջի տարր, ուստի այն անվերջի իմացություն է։ Մետաֆիզիկական տեսակետից անվերջություն ըմբռնվում է որպես «հոռի անվերջություն», որպես միատարր վերջավորների հանրագումար, նրանց պարզ կրկնություն։ Ուստի անհնարին է լինում բացատրել իմացության անցումը վերջավորից անվերջին, զգայականից տրամաբանականին, փաստականից տեսականին։ Դիալեկտիկական ըմբռնմամբ, թեև ամեն մի փաստական գիտելիք իր բովանդակությամբ վերաբերում է վերջավորին, կոնկրետին, սակայն իր ձևով, որպես գիտելիք ընդհանրապես, որպես ընդհանուր աշխարհըմբռնման մի մաս, օժտված է համընդհանուր և անհրաժեշտ բնույթով, ուստի և գիտելիք է անվերջի մասին։ Հետևաբար իմացությունը վերջավորի և անվերջի դիալեկտիկական հակասության հաղթահարման պատմական պրոցես է։

Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական տիեզերագիտություն
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Տեսություններ