open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մալյանո Ռոմանո

**Մալյանո Ռոմանո** () քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1490 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 70 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 21 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 60, հեռախոսային կոդ — 06.

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան։

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:419
 bar:1881 from:0 till:455
 bar:1901 from:0 till:626
 bar:1911 from:0 till:697
 bar:1921 from:0 till:775
 bar:1931 from:0 till:927
 bar:1936 from:0 till:963
 bar:1951 from:0 till:1046
 bar:1961 from:0 till:1013
 bar:1971 from:0 till:985
 bar:1981 from:0 till:1030
 bar:1991 from:0 till:1096
 bar:2001 from:0 till:1322
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 419 fontsize:S text:419 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 455 fontsize:S text:455 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 626 fontsize:S text:626 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 697 fontsize:S text:697 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 775 fontsize:S text:775 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 927 fontsize:S text:927 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 963 fontsize:S text:963 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1046 fontsize:S text:1.046 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1013 fontsize:S text:1.013 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 985 fontsize:S text:985 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1030 fontsize:S text:1.030 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1096 fontsize:S text:1.096 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1322 fontsize:S text:1.322 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Վարչական կենտրոն
* Հեռախոս։ 06 9048005
* Էլեկտրոնային հասցե։ comune@comunedimaglianoromano.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comunedimaglianoromano.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Սուրբ Սարգիս (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Սարգիս** եզրը կարող է վերաբերել.

* Սուրբ Սարգիս - քրիստոնեական եկեղեցու սուրբ
* Սուրբ Սարգիս - Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից նշվող տոներից
* Սուրբ Սարգիս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանւմ

## Կառույցներ
* Սուրբ Սարգիս մատուռ (Ճահուկ) - գոյություն չունեցող մատուռ պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Շահապոնք 1-5 կմ հյուսիս-արևմուտք
* Սուրբ Սարգիս մատուռ (Ստամբուլ) - հայկական մատուռ-դամբարան Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Զեյթինբուրնու շրջանի Բալիքլի թաղամասում
* Սուրբ Սարգիս - մատուռ Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում
## Տես նաև
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Սպիտակափոր մանգաղաթև

**Սպիտակափոր մանգաղաթև** (), մանգաղաթևների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 20-22 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 54-60 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 110 գ։ Մարմինը վերևից, կրծքի շերտը, պոչի ստորին մակերեսը և թևատակը դարչնագույն են։ Կոկորդը և փորը սպիտակ են։ Թռիչքի ընթացքում շատ գեղեցիկ ու գրավիչ է՝ սևի ու սպիտակի համադրությամբ։ Ցերեկը մշտապես անցկացնում է օդում, հանգստանում է ժայռերի ու պատերի վրա։ Երկար թևերն ու կարճ ոտքերը թռչունին խոչընդոտում են գետնից պոկվելուն։ Ենթադրվում է, որ քնում է թռիչքի ընթացքում։

## Կենսակերպ
Ձայնը դողդոջուն է, ուժգին, որն աստիճանաբար վերածվում է մարող գվվոցների։ Բնակվում է ուղղաբերձ ժայռերով լեռներում, քարանձավներում և խոր ձորերում։ Սնվում է թռչող անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 1-ին տասնօրյակին։

## Բնադրում
մինի|Սպիտակափոր մանգաղաթևի ձուն
Բնադրումը գաղութային է (մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր զույգ թռչուն)։ Բնադրագույգերը ձևավորվում են ապրիլի ընթացքում։ Կենսաբանական բոլոր պահանջների (սնում, ծարավի հագեցում, բնի կառուցման համար նյութերի հայթայթում) կատարումը և զուգավորումը տեղի են ունենում թռիչքի ընթացքում։ Բույնը գավաթաձև է՝ թքով կպցրած բույսերից ու փետուրներից։ Բնադրում է ժայռաճեղքերում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են հավանաբար ապրիլ-մայիսի սկզբին։ Դնում 130 մմ տրամագծով, սպիտակ 3 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ հունիսից հուլիսի 1-ին տասնօրյակը։ Ձագերը հայտնվում են հուլիսի ընթացքում։

## Արտաքին հղումներ
* Սպիտակափոր մանգաղաթևը Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնում

Կատեգորիա:Մանգաղաթևանմաններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Հայաստանի զինված ուժերի զինանշան

2001 թվականի հունվարի 23-ին Հայաստանի Նախագահ, Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար Ռոբերտ Քոչարյանը հաստատեց Հայաստանի զինված ուժերի զինանշանը։

## Կառուցվածք
Զինանշանը պատկերված է վերևում՝ ուղղանկյուն, ներքևում՝ կիսաշրջանաձև վահանի վրա։ Վերին եզրում հորիզոնական կապույտ ֆոնի վրա սպիտակ տառերով գրված է՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ», ներքևում՝ կիսաշրջանին համապատասխան՝ կապույտ գույնով «ԶԻՆՎԱԾ ՈՒԺԵՐ» բառերը։
Վահանի մնացյալ դաշտը զինանշանային (հերալդիկ) տարրերով կազմված է հետևյալ պատկերային մասերից. Կենտրոնում պատկերված է թևատարած արծիվ՝ գլխով դեպի աջ շրջված, արծվի յուրաքանչյուր թևը բաղկացած է յոթական փետուրից (7 թիվը խորհրդանշում է արարչական շաբաթվա օրերի թիվը, կարող է արծվի գլխի հետ հասկացվել նաև պատմական Հայաստանի 15 նահանգները)։

### Արծիվ
Արծիվն իրականացված է մուգ կապույտ գույնով և կենտրոնական կերպար է զինանշանի վրա։ Խորհրդանշում է ուժ, հզորություն, խորաթափանցություն, սլացք, կամք։ Արծվի գլուխը պատկերված է արևի կլոր սկավառակի վրա, որը նույնպես իմաստավորվում է. քանի դեռ կա արևը, կլինեն նաև Հայաստանն ու Հայոց զինված ուժերը։ Արևի ճառագայթների վրա, արծվի թևերի բացվածքի մեջ պատկերված է Հայաստանի պետական խորհրդանիշ եռագույն դրոշը, որը հավաստում է, որ Հայաստանի զինված ուժերը գտնվում են պետության հովանու ներքո։ Արծվի մարմինը կազմում է հայկական կլոր վահանը՝ իրականացված ծիրանագույնի մուգ ու բաց երանգներով։

### Վահան
Վահանը խորհրդանշում է, որ զինված ուժերը երկրի գոյության պատվարն ու պահապանն են։ Վահանի ներսում պատկերված է հավասարաթև խաչ, որ մեր քրիստոնեական ժառանգորդության ու հավատի առհավատչյան է։
### Սուր
Զինանշանային վերջին տարրը սուրն է։ Այն հորիզոնական դիրքով գտնվում է վահանի տակ։ Աջ կողմում երևում է սրի կոթը, ձախ կողմում՝ սրի ծայրահատվածը։ Սուրը խորհրդանիշն է մշտարթուն վիճակի և հանուն հայրենյաց պատրաստ է իջնել թշնամու գլխին։ Զինանշանային պատկերագրության առումով, իր երևացող հատվածներով, սրի մասերը նաև խորհրդանշում են արծվի ճանկերը՝ ամբողջացնելով արծիվ-զինված ուժեր խորհրդանիշը։

## Հեղինակներ
Նկարիչներ Ռուբեն Արուտչյանը և Գագիկ Աբրահամյանը։

## Տես նաև
* Հայաստանի զինված ուժեր
* Հայաստանի զինանշան
* Զինանշան

Կատեգորիա:Հայաստանի Զինված ուժեր
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Զինանշաններ
Երկընտրանք

**Երկընտրանք** (), մտահանգում, որի նախադրյալները երկու պայմանական (իմպլիկատիվ) և մեկ բաժանարար (դիզյունկտիվ) դատողություն են․ ընդ որում, որպես բաժանարար դատողության անդամներ հանդես են գալիս պայմանական նախադրյալների հիմքերը՝ հաստատված ձևով, կամ հետևանքները՝ ժխտված ձևով (այսպիսի մտահանգումը անվանվում է նաև երկսայրաբանություն, դիլեմա)։ Առաջին դեպքում երկընտրանք կոչվում է կոնստրուկտիվ (հաստատող մոդուս), երկրորդ դեպքում՝ դեստրուկտիվ (ժխտող մոդուս), դրանք էլ, իրենց հերթին, լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ կոնստրուկտիվ երկընտրանքն ունի հետևյալ կառուցվածքը՝ եթե А, ապա В, եթե С, ապա В, А կամ С, հետևաբար В (լատիներեն տառերը նշանակում են պարզ դատողություններ)։ Օրինակ, եթե օրվա ընթացքում մարմինները տաքանում են, ապա նրանց ծավալը փոփոխվում է, եթե սառչում են, ապա նրանց ծավալը դարձյալ փոփոխվում է, իսկ օրվա ընթացքում մարմինները տաքանում են կամ սառչում են, հետևաբար օրվա ընթացքում մարմինների ծավալը փոփոխվում է։ Բարդ կոնստրուկտիվ երկընտրանքը ՝ եթե А, ապա В, եթե С, ապա D, А կամ С, հետևաբար В կամ D։ Պարզ դեստրուկտիվ երկընտրանք ՝ եթե А, ապա В, եթե А, ապա С, ոչ -В կամ ոչ -С, հետևաբար ոչ -А։ Բարդ դեստրուկտիվ երկընտրանք ՝ եթե А, ապա В, եթե С, ապա D, ոչ -В կամ ոչ -D, հետևաբար ոչ -А կամ ոչ -С։ Համանման կառուցվածքով լինում են նաև եռընտրանք, քառընտրանք։ 
 
* Երբեմն երկընտրանք կոչվում է նաև երկու անդամից բաղկացած խիստ դիզյունկտիվ (բաժանարար) դատողությունը (ալտեռնատիվ)։ 
* Փոխաբերական իմաստով երկընտրանք է կոչվում այն վիճակը, երբ մարդն ստիպված է լինում ընտրություն կատարել երկու համազոր, սովորաբար իր համար հավասարապես անցանկալի հնարավորությունների միջև (դիլեմա, ալտեռնատիվ)։

Կատեգորիա:Հռետորություն
Որոնման երկրաքիմիական մեթոդներ

**Երկրաքիմիական մեթոդներ որոնման**, կանխատեսում հանքային հումքի նոր աղբյուրներ։

## Ձևավորումը
Երկրաքիմիան որպես գիտություն ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջերին։

## Կապը այլ գիտությունների հետ
Օգտվում է քիմիական, սպեկտրալ, ռենտգենյան, ռադիոքիմիական և այլ վերլուծություններից, սերտ կապված է երկրաբանության մյուս ճյուղերի՝ քիմիայի, ֆիզիկայի, թերմոդինամիկայի, վիճակագրական մաթեմատիկայի և այլ գիտությունների հետ։

## Ոլորտի գիտնականներ և ամսագրեր
Երկրաքիմիայի ասպարեզում մեծ ծառայություն ունեն սովետական գիտնականներ Վ․ Ի. Վերնադսկին, Ա․ Ե․ Ֆերսմանը, Ա․ Պ․ Վինոգրադովը, Ն․ Ի․ Իփտարովը, արտասահմանում՝ Ֆ․ Ու․ Կլարկը, Վ․ Մ․ Հոլդշմիդը, Լ․ Ն․ Արհենսը, Կ․ Թուրեքյանը և ուրիշներ։ Երկրաքիմիաի բնագավառում հրատարակվում են երկրաքիմիական բազմաթիվ ամսագրեր («Геохи–мия», «Geochimica et cosmodiimica Acta»)։

Կատեգորիա:Երկրաքիմիա
Շահեն Երիցյան

**Շահեն Տիգրանի Երիցյան** (), աղեղնավոր երաժշտական գործիքների հայ վարպետ, Խորհրդային Հայաստանում ջութակաշինության հիմնադիրը։

## Գործունեություն
Մասնագիտացել է 1920-1925 թվականներին Կորֆուում (ուսանել է հույն վարպետների)։ 1925 թվականին Երևանում Եղիշե Չարենցի աջակցությամբ հիմնել է արհեստանոց, պատրաստել աղեղնավոր ու կսմիթվող գործիքներ, նպաստել նաև ժողովրդական երաժշտական գործիքաշինությանը։

Մասնակցել է ջութակի վարպետների համամիութենական մրցույթներին, (1956, 1966, 1970) և լարային գործիքների համամիութենական ցուցահանդեսներին (1975, 1976), արժանացել պարգնների։ Երիցյանի պատրաստած ջութակները գործածվում էին ԽՍՀՄ-ում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում և այլուր, աչքի էին ընկնում տեմբրի գեղեցկությամբ, տեխնիկապես բարձրորակ էին, կրում էին «Պատրաստված է Երևանում, Շահեն Երիցյան» () պիտակ։ Առանձին նմուշներ պահվում են ունիկալ գործիքների Հայկական պետական հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքների հայ վարպետներ
Մկրտիչ Եսայան

**Մկրտիչ Սամվելի Եսայան** (), հայ նկարիչ մանվածքի գծով, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
1932 թվականին ավարտել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումը, որպես նկարիչ աշխատակցել պարբերական մամուլին։ Սովորել է Թբիլիսիի Գեղարվեստի ակադեմիայի գրաֆիկայի ֆակուլտետում, աշխատել Երևանի կինոստուդիայում որպես մուլտիպլիկացիայի նկարիչ։ Մասնակցել է «Շունն ու կատուն», «Տերտերն ու այծը», «Կախադարկան գորգը» մուլտֆիլմերի աշխատանքներին։ 1935 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմի մասնակից է։ Ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականին եղել է Երևանի մետաքսի կոմբինատի նկարիչը։

## Ստեղծագործություններ
*«Աշնանային տերևները»
*«Ձկներ»
*«Ճյուղեր»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Եվրոպայի հայ ուսանողների միություն

**Եվրոպայի հայ ուսանողների միություն** (ԵՀՈԻՄ), Եվրոպայում հայ ուսանողներին միավորող կազմակերպություն է։ Հիմնվել է 1960-ական թվականներին՝ Իտալիայի Պարմա քաղաքի (մեծ մասամբ՝ Մխիթարյան նախկին սաներ), ինչպես նաև եվրոպական այլ երկրների հայ ուսանողների ջանքերով։ Մինչև 1970-ական թվականների կեսն աշխույժ գործունեություն է ունեցել, գումարել է հավաքույթներ, հրատարակել գիրք Հայ դատի մասին։

Կատեգորիա:Իտալահայ հասարակական կազմակերպություններ
Երկրաքիմիա

**Երկրաքիմիա**, գիտություն Երկրի քիմիական կազմի, քիմիական տարրերի տարածման ու տեղաբաշխման,  տարբեր օրինաչափությունների, բնական պրոցեսների ընթացքում ատոմների զուգակցման և միգրացիայի մասին։  Այն ուսումնասիրում է երկնաքարերի և երկնային այլ մարմինների (Լուսին, Արուսյակ) քիմիական կազմը, երկրաբանական պրոցեսների վերաբերյալ  քիմիական երևույթներ, մշակում է օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման նոր մեթոդներ, կանխատեսում է հանքային հումքի նոր աղբուրներ։ Երկրաքիմիայի հիմնադիրը հայազգի քիմիկոս Անդրեաս Արծրունին է։

## Երկրաքիմիան որպես գիտություն
Երկրաքիմիան որպես գիտություն ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջերին։ Օգտվում է քիմիական, սպեկտրալ, ռենտգենյան, ռադիոքիմիական և այլ վերլուծություններից։ Սերտ կապված է երկրաբանության մյուս ճյուղերի հետ։ Հիմնականում՝ քիմիայի, ֆիզիկայի, թերմոդինամիկայի, մաթեմատիկայի և այլ գիտությունների հետ։ Երկրաքիմիայի ասպարեզում մեծ ծառայություն ունեն խորհրդային գիտնականներ՝ Վլադիմիր Վերնադսկին, Ալեքսանդր Ֆերսմանը, Վինոգրադովը, Իփտարովը։ Արտասահմանում՝ Կլարկը, Վիկտոր Հոլդշմիդը, Արհենսը, Կարլ Թուրեքյանը և ուրիշներ։ Երկրաքիմիայի բնագավառում հրատարակվում են երկրաքիմիական բազմաթիվ ամսագրեր («Геохимия», «Geochimica et cosmodiimica Acta»)։ Հայաստանի տարածքում երկրաքիմիական ուսումնասիրություններ է կատարում ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի երկրաքիմիայի բաժինը։

## Արտաքին հղումներ
* Геохимия изотопов радиоактивных элементов (U, Th, Ra)
* Словарь геохимических терминов
* Учебник Геохимии 

Կատեգորիա:Գիտություններ Երկրի մասին
Կատեգորիա:Երկրաքիմիա
Սուրբ Վարդան (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Վարդան** եզրը կարող է վերաբերել.

* Սուրբ Վարդան - հայոց սպարապետ, քրիստոնեական եկեղեցու սուրբ
* Սուրբ Վարդան - գյուղ Վանի գավառում, Արևմտյան Հայաստանում
* Սուրբ Վարդան - գյուղ Հայոց Ձորի գավառում, Արևմտյան Հայաստանում
* Սուրբ Վարդան - հայկական եկեղեցի Նյու Յորքում, ԱՄՆ
* Սուրբ Վարդան - քանդված հայկական եկեղեցի Կուքիում, Ադրբեջան
* Սուրբ Վարդան - հայկական եկեղեցի Ալափարս գյուղում, Հայաստան
* Սուրբ Վարդան - քանդված հայկական եկեղեցի Ղազախում, Ադրբեջան
Ջրկանեփ

**Ջրկանեփ** (), **սարֆոտի, դատիսկենի**, ջրկանեփազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 2 տեսակ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է 1 տեսակ՝ ջրկանեփ (*Datisca cannabina*)։

Տարածված է Կոտայքի և Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է նախալեռնայինից մինչև միջին լեռնային գոտու խոնավ, ստվերոտ վայրերում, ձորակներում, գետերի և գետակների ափերին։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը մերկ է, ուղիղ, բարձրությունը՝ մինչև 1,5 մ և ավելի։ Տերևները խոշոր են, կենտփետրաձև, տերևիկները՝ նշտարաձև, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ միասեռ (բույսը երկբուն է), առանց ծաղկաթերթիկների։ Ծաղկում է ամռանը։ Պտուղը եռա կամ քառակող տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, կարմրաշագանակագույն։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է ալկալոիդներ (սերմերը), գլիկոզիդ (արմատներն ու տերևները), սապոնիններ (բույսի վերերկրյա մասը) և այլն։

Կատեգորիա:Ջրկանեփազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության երկրագործության գիտահետազոտական ինստիտուտ

**ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության երկրագործության գիտահետազոտական համալսարան**։ Կազմակերպվել է 1956 թվականին (1926 թվականին ստեղծած հիդրոմոդուլային կայանի հիման վրա)։ 1960-ական թվականներին նրա հիդրոտեխնիկայի և մելիորացիայի, գյուղատնտեսության կազմակերպման և էկոնոմիկայի, բույսերի պաշտպանության, հողագիտության և ագրոքիմիայի, գյուղատնտեսության էլեկտրիֆիկացման և մեքենայացման բաժինները վերածվել են ինքնուրույն ԳՀի-ների։ Ինստն ունի (1975 թվականին) ագրոտեխնիկայի, սելեկցիայի և բուսական ռեսուրսների ուսումնասիրման, գենետիկայի, սերմնաբուծության, բանջարաբոստանային կուլտուրաների, կարտոֆիլաբուծության, գիտատեխնիկական ինֆորմացիայի բաժիններ, ագրոքիմիայի, բույսերի կենսաքիմիայի և ֆիզիոլոգիայի, կենսաֆիզիկայի լաբորատորիաներ, փորձակայաններ՝ Լենինականում, Ստեփանավանում, Մարտունիում և Սիսիանում։ Գիտական հետազոտությունների նպատակն է կատարելագործել հանրապետությունում երկրագործության վարման գիտական հիմունքները՝ կապված գյուղատնտեսության ինտենսիվացման հետ, ստեղծել գյուղատնտեսության կուլտուրաների առավել բերքատու, բարձրորակ, հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ դիմացկուն սորտեր և հիբրիդներ։ Ինստում մշակվել են ցանքի և սածիլի տնկման լավագույն ժամկետների, տարբեր ռետարդանտների և հերբիցիդների կիրառման հարցեր, հիմնական գյուղատնտեսական գոտիների համար պարարտանյութերի մուծման հավաքանակներ։ Ստեղծվել են գյուղատնտեսության կուլտուրաների 40 բարձրորակ սորտեր, մշակվել ամբողջ տարին բանջարեղեն ստանալու գիտական հիմունքներ, գործում է հիդրոպոնիկ ջերմատուն։ Գործում է տեղեկատու գրադարան (100 հազար գիրք)։ 1948 թվականից հրատարակում է գիտական աշխատություններ։

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
ԽՄԿԿ Կենտկոմի նախարարների խորհրդի որոշում (մարտի 24, 1988)

**ԽՄԿԿ Կենտկոմի նախարարների խորհրդի որոշում**, 1988 թվականի մարտի 24, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման արագացման 1988-1995 թվականների միջոցառումների մասին որոշում, որով յոթնամյա զարգացման համար ԼՂԻՄ-ին հատկացվելու էր 400 մլմ ռուբլի «թույլ տված թերացումները հաղթահարելու համար»։ Ընդունված որոշմամբ արձանագրվել և մասամբ ի ցույց է հանվել ԼՂԻՄ-ում ու ողջ Ադրբեջանում հայ բնակչության իրավազրկությունը, մարզի բարձիթողի վիճակը և ադրբեջանական իշխանությունների վարած քաղաքականության ծանր հետևանքները։ Ծրագիրը նախատեսել էր ԼՂԻՄ-ում հայկական հեռուստատեսության ծրագրերի ամբողջական հեռարձակում, Ստեփանակերտի և ԼՂԻՄ-ի շրջանային կենտրոնների տպարանների վերակառուցում և ավելի մեծ քանակով հայերեն գրականության, լույս ընծայում՝ «նկատի ունենալով այդ գրականության նկատմամբ մարզի բնակչության պահանջմունքի բավարարումը»։ ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարությանը և ադրբեջանական իշխանություններին հանձնարարվել էր քննության առնել Բաքվում հայկական դրամատիկական թատրոն վերստեղծելու հարցը. մշակել և իրականացնել ԼՂԻՄ-ի տարածքում գտնվող պատմաճարտարապետական ու մշակութային հուշարձանների վերականգնման և նորոգման աշխատանքների համալիր միջոցառումներ՝ ՀՀ վարպետների ներգրավմանը։ 
## Կրթության ոլորտ
Կրթության ոլորտում ծրագիրը նախատեսում էր ԼՂԻՄ-ի և Ադրբեջանի մյուս շրջանների հայկական դպրոցներում մշակել և իրականացնել «աշխատանքը կատարելագործելու կազմակերպական-մանկավարժական և մեթոդական» միջոցառումներ։ ԽՍՀՄ ժողկրթության նախարարությանը հանձնարարվում էր Ադրբեջանական ԽՄՀ և Հայկական ԽՄՀ Նախարարների խորհուրդների հետ համատեղ 1988 թվականից նախատեսել Հայաստանի բուհերում ուսանողական տեղերի հատկացում՝ ԼՂԻՄ քաղաքացիների նպատակային ընդունելության համար, ինչպես նաև մշակել և իրականացնել Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի նյութատեխնիկական բազայի արագացված զարգացման, ուսումնական արդիական սարքավորումներով վերազինման, բարձրագույն կրթության մասնագետների որակը բարձրացնելու ծրագրեր։ Մաշման մեկ այլ կետով Ադրբեջանական ԽՄՀ Նախարարների խորհրդին հանձնարարվում էր քննարկել և լուծել հիմնարկների և կազմակերպությունների ցուցանակները նաև հայերեն գրելու՝ ԼՂԻՄ քաղաքացիների պահանջները։ Յոթնամյա զարգացման ծրագրով նախատեսվում էր նաև բնակարանային շինարարություն, ճանապարհների, ջրամբարների, գազամուղի, էլեկտրակայանների, հիվանդանոցների, մշակույթի կենտրոնների կառուցում, ԼՂԻՄ-ի օդանավակայանի վերակառուցում և վերազինում, գյուղատնտեսության և արդյունաբերության զարգացում և այլն։ ԽԱՀՄ կուսակցական և պետական բարձրագույն ղեկավարությունն ամեն կերպ ջանալով արցախահայության պայքարը բացատրել սոցիալ-տնտեսական չլուծված խնդիրներով և խուսափելով Լեռնային Ղարաբաղի հարցի արմատական լուծումից, իր որոշումը ներկայացրել է որպես մարզի հայ բնակչության պահանջների բավարարման միակ ու սպառիչ միջոց՝ չնշելով անգամ որոշման կենսագործման իրական լծակներ։

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության քաղաքականություն
Կատեգորիա:1988 Արցախում
ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի երկրաբանական վարչություն

**ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի երկրաբանական վարչություն**, գիտա-արտադրական կազմակերպություն Խորհրդային Հայաստանում։ Իրականացրել է Խորհրդային Հայաստանի տարածքի երկրաբանական հանույթը, օգտակար հանածոների հանքավարերի որոնումն ու հետախուզությունը։ Ստեղծվել է 1938 թվականին, ԽՍՀՄ ժողկոմխորհին առընթեր երկրաբանական գործերի կոմիտեի կազմում որպես Հայաստանի տերիտորիալ երկրաբանական վարչություն, միավորելով հանրապետությունում մինչ այդ գոյություն ունեցող երկրաբանական արտադրական կազմակերպությունները։ 1949-1950 թվականներին կոչվել է ԽՍՀՄ հայկական երկրաբանաետախուզական արշավախումբ, 1950-1957 թվականներին՝ ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարարության հայկական երկրաբանական վարչություն, 1957-1964 թվականներին՝ ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին առընթեր երկրաբանության ն ընդերքի պահպանման վարչություն, 1964-1965 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Պետական արտադրական երկրաբանական կոմիտե, 1965 թվականից՝ ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի երկրաբանական վարչություն։

Ունեցել է երկրաբանական արշավախմբեր, լաբորատորիաներ, արհեստանոցներ, նյութատեխնիկական մատակարարման բազաներ։ Վարչության կոլեկտիվը կազմել է ՀԽՍՀ տարածքի երկրաբանական, տեկտոնական, ինժեներա-երկրաբանական, ջրա–երկրաբանական, երկրաֆիզիկական, երկրաքիմիական և մետաղածնության քարտեզներ, հայտնաբերել և հետախուզել է օգտակար հանածոների հանքավայրեր, հրատարակել «ՀԽՍՀ ջրաերկրաբանության» 11-րդ (1968, ռուսական) և «ԽՍՀՄ երկրաբանության» 13-րդ դարի (1970, ռուսական) հատորները։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ կառավարում
Հերի բերդ

**Հերի բերդ**, Դաշտաձորի գետի հյուսիսային ափի բարձունքի լանջում կա մի կիկլոպյան ամրոց, որը կառուցված է վերը նկարագրված ամրոցի դիմաց։ Այս ամրոցը տեղացիները Հերի բերդ են անվանում, քանի որ նրա խիստ ժայռապատ ու թեք հարավային լանջում կան քարանձավներ։ Սա չնայած դիմացի ամրոցից փոքր է և թույլ իր հզորությամբ, սակայն հավանաբար խոշոր դեր է խաղացել Սևանի ավազանի ցեղային միության (Ուդուրի-Էտիունի) պաշտպանության գործում։ Մի կողմից նա դիմացի Դաշտաձոր ամրոցի հետ փակել է Դաշտիձորի մուտքը արևելքից և նրան հարող այլ ձորերի մուտքը, մյուս կողմից՝ Հերի բերդի մեկ պարիսպը միաձուլվում է Դաշտիձորի բարձունքների հյուսիսային կատարներով անցնող սահմանապահ պարսպին, որն անցնում է ու հասնում մինչև Գեղհովիտի մոտի Ջոջ լող ամրոցին։

## Աղբյուրներ
* Հայաստանի Հնագիտական Հուշարձանները Երևան 1968։

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Վանի թագավորության համայնքները

**Վանի թագավորության համանքները**, Ուրարտուի էկոնոմիկայում կարևորագույն տեղ են գրավել ազատ համայնքները։ Արքունական (պետական) և տաճարային տնտեսությունների հետ միասին, նրանք հանդիսացել են Ուրարտուի տնտեսության կարևոր օղակը։
Համաձայն հողերի չափերի ու քանակի, նրանց մշակման եղանակների, ազատ համայնքների ու նրանց շահագործման աստիճանի վերաբերյալ, դժբախտաբար էական ոչինչ հայտնի չէ։ Ենթադրվում է, որ այն, ընդհանուր առմամբ, շատ նմանություններ պետք է ունեցած լինի հարևան Ասորեստանի գյուղական համայնքի հետ։ Պետության ստեղծած ոռոգման ցանցից օգտվել են ոչ միայն արքունական ու տաճարային տնտեսությունները, այլև համայնքները։ Վերջիններս, ակներևաբար, մասնակցել են այդ ցացնի ստեղծմանը՝ իբրև պետական պարտույթ։
Շատ հավանական է, որ ուրարտական պետությունը ոչ միայն բռնագանձում էր պարենահարկի ձևով համայնքների եկամտի զգալի մասը, այլև տեր ու տնօրինություն էր անում նրանց վրա՝ սահմանափակելով կամ ընդլայնելով այս կամ այն տնտեսության հողատարածքները։
Դատելով Էրեբունիի, Թեյշեբաինիի և Արգիշտիխինիլիի տնտեսության մասշտաբներից, այստեղ, հավանաբար գոյություն են ունեցել բավականաչափ խոշոր համայնքներ։ Դա իհարկե, չի բացառում նրանց սահմաններից դուրս գտնված համայնքներից ևս պարենահարկի ձևով ստացված եկամուտները։
Թեյշեբաինիի տարատեսակ էթնիկ կազմը, ինչպես նաև նրանում առկա ուրարտական բնակչության զանազան խավերը վկայում են այդ քաղաքի սոցիալական բարդ կառուցվածքի մասին։ Քաղաքային թաղամասերի պեղած խոշոր շենքերը անկասկած պատկանել են բնակչության այն խավերի ներկայացուցիչներին, որոնք կոչված են եղել ի կատար ածելու ուրարտական իշխանությունը նվաճված տեղական համայնքների վրա։
Որոշ տվյալներից կարելի է եզրակացնել նաև, որ ուրարտական քաղաքներում գոյություն է ունեցել քաղաքային համայնք, օժտված որոշակի ինքնուրույնությամբ՝ ներքաղաքային խնդիրների լուծման ասպարեզում և որոշ իրավունքներով։

## Աղբյուրներ
*Հայ ժողովրդի պատմություն, էջ 343։ Հեղինակներ՝ Ժ. Պ. Աղայան, Բ. Ն. Առաքելյան, Գ. Ա. Գալոյան, Ս. Տ. Երեմյան, Լ. Ս. Խաչիկյան, Ա. Մ. Հակոբյան, Ա. Գ. Հովհաննիսյան, Մ. Գ. Ներսիսյան

Կատեգորիա:Վանի թագավորության տնտեսություն
Սուրբ Օհան (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Օհան** եզրը կարող է վերաբերել.

* Սուրբ Օհան - գյուղ Բայազետի գավառում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան Վերին - գյուղ Բայազետի գավառում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան Ներքին - գյուղ Բայազետի գավառում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան - գյուղ Կամախի գավառակում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան - գյուղ Վերին Բասենի գավառում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան - գյուղ Խոզաթի գավառում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
* Սուրբ Օհան - գյուղ Կիսկիմի գավառակում, Էրզրումի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան
Երկրաբանական հասակ

**Երկրաբանական հասակ**, երկրակեղևը կազմող ապարների հասակ։ Տարբերում են հարաբերական և բացարձակ երկրաբանական հասակ։ Նստվածքային և հրաբխածին ապարների հարաբերական հասակը որոշվում է շերտադրության հաջորդականության սկզբունքով յուրաքանչյուր շերտ (շերտավոր ապարների չխախտված տեղադրման դեպքում) երիտասարդ է իր տակի շերտից։ Երկրաբանական կտրվածքներում շերտադրության հաջորդականության ուսումնասիրությամբ կազմվում է տվյալ շրջանի շերտագրությունը։ Միմյանցից հեռու գտնվող շրջանների, երկրների կամ աշխարհամասերի շերտագրությունների համադրումը կատարվում է շերտերում եղած բրածո ֆաունայի ու ֆլորայի միջոցով՝ հնէաբանական մեթոդով, ըստ որի օրգանական աշխարհի զարգացումն անդարձելի ու էվոլյուցիոն պրոցես է և ընթանում է պարզից դեպի բարդը։ Հետևաբար 
# բարդ և բարձր զարգացած օրգանիզմների բրածո մնացորդներով շերտերը երիտասարդ են պարզ ձևեր պարունակողներից։ 
# միատեսակ բրածո ֆաունա և ֆլորա պարունակող շերտերը միևնույն հասակի են։

Երկրաբանների մի քանի սերունդների աշխատանքով բացահայտված է երկրակեղևը կազմող նստվածքային ապարների կուտակման ընդհանուր հաջորդականությունը և ստեղծված շերտագրական սանդղակ, որը երկրաբանական ժամանակագրության հիմքն է։ Ինտրուզիվ ապարների հարաբերական հասակը որոշվում է նստվածքային ապարների հետ ունեցած նրանց փոխհարաբերությամբ։ Ամեն մի ինտրուզիվ մարմին երիտասարդ է այն շերտերից, որոնց նա պատռվում է, և հին՝ նրանցից, որոնք գտնվում են նրա լվացված ու քայքայված մակերևույթի վրա (ծածկում են ինտրուգիային)։ Ապարների բացարձակ երկրաբանական հասակը ժամանակագությունը որոշվում է ռադիոլոգիական մեթոդներով, որոնց հիմքում ընկած է որոշ քիմիական տարրերի (Ս, Th, K, Rb, Re, C) ռադիոակտիվ տրոհման երնույթը (տես Ռադիոակտիվություն)։ Ապարների գոյացումից հետո նրանց մեջ սկսում են կուտակվել ռադիոակտիվ տարրերի տրոհման արգասիքները (Pb, Cs, Os, Ar), որոնց քանակը ժամանակի ընթացքում ավելանում է։ Որոշելով ապարում ռադիոակտիվ որնէ տարրի և նրա տրոհման արգասիքի քանակությունը՝ հաշվում են ապարի բացարձակ երկրաբանական հասակը ըստ աստղաբաշխական ժամանակի հետընթաց սանդղակի՝ սկսած մեր օրերից։ ԽՍՀՄ-ում կան ապարների բացարձակ երկրաբանական հասակի որոշման բազմաթիվ ռադիոլոգիական լաբորատորիաներ։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Եկեղեցու բաժանումը պետությունից

**Եկեղեցու բաժանումը պետությունից**, փիլիսոփայական և իրավաբանական միջոցառում, երբ աշխարհիկ պետությունը օրենսդրությամբ հրաժարվում է հարկադրել քաղաքացուն պաշտելու այս կամ այն կրոնը, չի միջամտում եկեղեցու ներքին կյանքին, արգելում եկեղեցու մասնակցությունը պետության կառավարմանը։

Կատեգորիա:Կրոն և քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կրոնական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կրոնի իրավունք
Երևանի թռչնաբուծական ֆաբրիկա

**«Երևանի թռչնաբուծական ֆաբրիկա»**, թռչնաբուծական մթերքներ արտադրող ձեռնարկություն։ Գտնվում է Երևանի հարավային մասում (Չարբախում)։ Կառուցվել է 1957 թվականին, վերակառուցվել 1971-1974 թվականներին։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1975 թվականի դրությամբ ունեցել է 100 հազար հավ, արտադրել 20 միլիոն ձու և 300 տ միս։ Թռչունները պահվում են վանդակներում, աշխատատար պրոցեսները մեքենայացված և ավտոմատացված են։

1999 թվականին սեփականաշնորհվել է «Իքս Գրուպ» ընկերության կազմի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Կիրան Գիբս

**Կիրան Գիբսը** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ։ Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել «Ուիմբլդոն» ակադեմիայում։ 2004 թվականին Գիբսը նախկին կանոնիրներ Աբու Օգոգոյի և Ջեյմս Դանի հետ տեղափոխվում է «Արսենալ»։ Այդ ժամանակ Գիբսը խաղում է ձախ կիսապաշտպանի դիրքում։ 2007 թվականի-ի սեպտեմբերին Կիրանը պրոֆեսիոնալ պայմանագիր է կնքում կանոնիրների հետ և ընդգրկվում է Չեմպիոնների լիգայի 2007/08 մրցաշրջանի հայտացուցակում։

2009 թվականիի փետրվարի 8-ին Կիրանը առաջին անգամ խաղադաշտ է դուրս գալիս Պրեմիեր Լիգայի «Արսենալ» - «Տոտենհեմ» խաղի ժամանակ՝ փոխարինելով վնասվածք ստացած Կլիշիին։ Գաելի վնասվածքը շատ լուրջ լինում, ինչն էլ պատճառ հանդիսանում, որպեսզի Գիբսը շարունակի ելույթները հիմանական կազմում։

2009 թվականի հունիսի 8-ին Գիբսը մասնակցում Անգլիա - Ադրբեջան ընկերական հանդիպմանը և դառնում երկու գոլի հեղինակ։ Թեո Ուոլկոտի հետ միասին նա մասնակցում է մինչև 21 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությանը։ Անգլիացիները եզրափակչում պարտվում են գերմանացիներին։
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Նորվիչ Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Սճճիլ

**Սճճիլ** ( Պարսկերէն ՝ سجیل ) Իրանական հրթիռ է պինդ վարելանութով աշխատող բալիստիկ հրթիռ է։ Սճճիլ հրթիռը կը համարուի Շիհապ հեշղուկ վարելանիւթով աշխատող հրթիռներու ընտանիքի փոխարէն բալիստիկ հրթիռն է։
Հրթիռը շատ կը համապատասխանէ եւ կը նմանի Աշուրա եւ Ղատր-110 հրթիռներուն։

## Սճճիլ-1
Սճճիլ հրթիռը երկու փուլի եւ պինդ վարելանիւթով աշխատող ցամաք-ցամաք բալիստիկ հրթիռ է, արտադրուծ է Իրանի կողմէ որ իրէն միջակայքը կը գերազանցէ 2400 Քմ առաջին հաջող փորձը տեղի ունեցաւ 13 նոյեմբեր 2008 ին այս մեծ միջակայքը թոյլ կուտայ Իրանին որպէսզի հարձակումներբ իրակացնէ Իսրայել եւ Հարավ - Արեւելեան Եվրոպաի մէջ գտնող թիրախներու վրայ սակայն Իրանը կը պնդէ թէ այս հրթիռը նախագծուած է զուտ պաշտպանական նպատակներով։

##### Նախագծում
Ըստ Jane տեղեկութիւներու խումբին մանարամսն տեղելութիւներ չկան հրթիռի համար բացի թէ հրթիռը կ՝ աշխատի միքանի փուլով եւ իրէն շարժիչը կ՝ աշխատի պինդ վարելանիւնթով, ինչպէս նաեւ Uzi Ruben նախկին տնօրեն Իսրաելի հրթիռաին պաշտպանութեան համակարգերու կազմակերպութեան նշեց թէ ( ի տարբերութիւն մոյս Իրանական հրթիռներու Սճճիլը չնմանիր Ռուսական , Հյուսիսային Կորեական , Չինական կամ Պակիստանական հրթիռներու եւ այս կը նշանակէ թէ Իրանը մեծ զգալի թռիչք ըրաւ հրթիռաին արտադրութեան կարողութիւներու մէջ եւ այս կը նշանակէ թէ Իրանը միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռներ արտադրելու ճանապարհին վրայ է)։

Սճճիլ-1 որպէս զենք կը ներկաիանայ մեծ վտանք Իրանի ապագայ թշնամիներուն որովհետեւ հրթիռը կ՝ աշխատի պինդ վարելանիւթի վրայ այսպիսով իրէն հարուածէլը շատ բարդ է։

## Սճճիլ-2
Սճճիլ-2 զարգացած տարեբերակն է Սճճիլ-1 էն իրէն առաջին արձակման փորձը եղաւ 20 մայիս 2009 թ ունի 2000 Քմ միջակայք եւ առաջնորդութեան համակարգ եւ ավելի մեծ կարողութիւն ծանր մարտագլխիկներ շալկելու եւ արձակաման մեծ արագութիւն եւ պահեստաին երկար կեանք եւ արգելումի ենդարկուելու գիչ հնարավորութիւն։

Սճճիլ-2 հրթիռը կը գործածէ պինդ վարելանիւթ հակառակ Շիհապ-3 հրթիռին որ կը գործածէ հեղուկ վարելանիւթ նաեւ Սճճիլը կարէլի է արձակել տարփեր անկիւներով հակառակ Շիհապ հրթիռի որ միայն ուղահաիաց կարէլի է արձակէլ իրէն եւ հրթիռի հնարավորութիւները ավելցան հակահրթիռաին պաշտպանութեան համակարգերը անձնելու որովհետեւ ավելի ճկուն շարժումներ կարող է ընել խուսափելու թնամու պաշտպանութեան համակարգերը նաեւ կարէլի է իրէն հարտու նիւթով ներկել որպէսզի իրէն ռատարաին հետքերը նվազի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բալիստիկ հրթիռներ
Պառավի կիկլոպյան ամրոց

մինի
**Պառավի կամ Իլիկյա վանքի ամրոց**, Գավառ քաղաքից 10 կմ հարավ, Լանջաղբյուր գյուղի հարավարևելյան կողմի բարձունքի վրա կա մի վանք՝ Պառավի կամ Իլիկյա անունով։ Վանքի շրջակայքում երևում են կիկլոպյան ամրոցի ու բնակատեղիի հետքեր, որի ամենաբարձր տեղում մասամբ պահպանվել է միջնաբերդը։

Սարահարթի արևմտյան լանջը թեք է և գագաթի մոտ վերջանում է քսան մետր բարձրություն ունեցող քարային ուղղաձիգ զանգվածով, նրա ստորին մասում որոշակի երևում են քարանձավների մուտքերը։ Այդ մուտքերով այժմ կարելի է ներս մտնել միայն սողալով, քանի որ մուտքերը լցված են քարով ու հողով։ Պարզ երևում են մուտքերի պատերը և նրանց ծածկերը, որոնք մեծ-մեծ սալաքարերով են կառուցված։

Միջնաբերդը գրավում է բարձունքի առավել հարթ, սակայն գերիշխող մասը։ Ի տարբերություն մյուս ամոցներում եղած միջնաբերդերի, այստեղ բնակարաններ ավելի շատ կան և դրանք կանոնավոր կերպով հիմնականում արևելյան պարիսպների տակ են շարված՝ օգտագործելով պարիսպը որպես արտաքին պատ։

Միջնաբերդի պարիսպների վրա հայտնաբերվեցին ինը աշտարակ, որոնք դասավորված են միջնաբերդի անկյուններում, մուտքերի մոտ և այն տեղերում, որտեղից ավելի լավ է դիտվում շրջապատը։

Բարձունքը, որի վրա գտնվում է ամրոցը, արևմտյան կողմում բարձր է իր շրջապատից ավելի քան 150 մետր, դեպի արևելք աստիճանաբար իջնում է մինչև հանդիպակաց լեռան ստորոտները, որտեղ կան բազմաթիվ դամբարաններ, հյուսիսից նույնպես իջնում է մինչև Գավառագետի հովիտը, միայն դեպի հարավ։ Բարձունքը ձգվում է մի քանի կիլոմետր, մինչև Գեղարքունիք գյուղը։ Արևմտյան լանջը գրեթե ուղղահայաց թեքություն ունի։ Ամրոցն ավելի անխոցելի դարձնելու համար երեք կողմից պատրաստված է 3, նույնիսկ տեղ-տեղ երևացող 4 կարգ պարիսպներով։

Միջնաբերդի առաջին՝ հիմնական պարիսպն ունի 5 մետր լայնություն, մյուսները՝ աստիճանաբար նեղանում են։ Քարերը շարված են առանց շաղախի, երկշար, որոնց մեջ լցված է մանր քար ու խիճ։ Պարիսպների միջանկյալ տարածությունների վրա նկատելի են բազմաթիվ բնակարանների հետքեր։

Ամրոցն իր չորս պարիսպներով զբաղեցնում է մոտ ութ հեկտար տարածություն, իսկ միջնաբերդը՝ շուրջ մեկ հեկտար։ Բացի դրանից, պարիսպներից դուրս կան մեծ քանակությամբ բնակարանների ավերակներ, որոնք կապված են եղել ամրոցի հետ։

Ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ Պառավի վանքի ամրոցն ունեցել է ջրամատակարարման համակարգ։ Նրա հարավարևելյան ուղղությամբ, 1,5 կմ հեռավորության վրա կա երկու ամբարտակ, ուր հավաքվել են հալված ձյան, ինչպես նաև անձրևային ու հեռավոր աղբյուրների ջրերը, ամրոցն ու շենը ջրով ապահովելու նպատակով։ 

Արտաքին՝ չորրորդ պարիսպը, որը շրջանցում է ամրոցը, ունի մուտք աջ ու ձախ կողմերում, միջանկյալ պարիսպների ու միջնաբերդի գլխավոր պարսպի վրա կան հզոր աշտարակների հետքեր։

Պառավի վանքի ամրոցից դեպի հարավ ու հարավ-արևելք կիկլոպյան տիպի բնակավայրեր կան, որոնք զբաղեցնում են շուրջ 70 հեկտար տարածություն։ Այդտեղ նկատելի են պարիսպների հետքեր, որոնք շրջապատում են կամ ամբողջ բնակատեղին կամ առանձին բնակարանների խմբեր տվյալ բնակավայրի կազմում։ Բնակատեղիներն իրենց շրջապատում ունեն դամբարանադաշտեր։

## Գրականություն
* Միքայելյան Գ.Հ., Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ, Երևան 1968 թ.,էջ 25

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Լիբերթի փողոց

**Լիբերթի փողոցը** գտնվում է Նյու Յորքում, որը միացնում է արևմուտքն ու արևելքում, հասնելով մինչև արևելյան գետը։ Այնտեղ են գտնվում Մանհեթեն Պլազան, Նյու Յորքի դաշնային բանկը, Լիբերթի պլազան, Լիբերթի պլազա այգին, Գեյթուեյ պլազան։

Արևմտյան մասում են գտնվում Սեպտեմբերի 11-ի դեպքերից տուժած երկու շենքերը։

Մինչև Ամերիկյան հեղափոխությունը, այս փողոցը անվանվում էր Crown Street։

1860–ից մինչև 1960 թվականը Նյու Ջերսիի կենտրոնական երկաթուղին Սկսվում էր այս փողոցի սկզբից Հուդսոն գետից։

Այստեղ է գտնվում FDNY Firehouse–ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյու Յորքի փողոցներ
Սոֆի Երամյան

**Սոֆի Երամյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Որպես նկարչուհի հանդես է եկել 1957 թվականից։ Մասնակցել է Լիբանանում կազմակերպված մի շարք ցուցահանդեսների։ Հեղինակ է ժանրային նկարների և բնանկարների։ 1964 թվականին բացել է անհատական ցուցահանդես Բեյրութում։
Ապրել և ստեղծագործել է Բեյրութում։ Մահացել է 1984 թվականին։

## Ստեղծագործություններ
* «Ռեստորանում»
* «Գյուղական հարսանիք»
* «Եկեղեցուց դուրս գալը»
* «Անթառամ ծաղիկներ»
* «Գարուն և ծիծեռնակներ»
* «Գնչուական պար»
* «Շուկայի օր»
* «Գյուղում»

## Մատենագրություն
Սոֆի Երամեանի նկարներուն ցուցահանդեսը։ «Այգ» 1963 թվականի փետրվարի 3-ին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Երկապետություն

**Երկապետություն**, դիարխիա, քաղաքական կարգ (այսպես կոչված՝ պրինցիպատ)՝ հաստատված մ. թ. ա. 27 թվականին, Հին Հռոմում՝ Օգոստոս կայսրի օրոք։ Երկրապետության դեպքում պետական բարձրագույն ևաստաաություն իրավաբանորեն համարվում էր սենատը, սակայն փաստացի իշխանությունը կայսրինն էր։

Կատեգորիա:Միապետություն
Կատեգորիա:Պետականության ձևեր
Երևանի կոշիկի Մասիս արտադրական միավորում

**Երևանի կոշիկի մասին արատադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն Հայաստանում։ Հիմնադրվել է 1962 թվականին։ Ներառում էր Երևանի № 1, 2, 4-րդ (Քանաքեռի), 5, 6, 7-րդ (Չկալովի անվան), 12 («Երկոշ») ֆաբրիկաները, կոշիկի նորաձևության տունը, Լենինականի № 2 և 3, Կիրովակաևի № 10 («Նոր-ուղի»), Կամոյի № 8 ֆաբրիկաները։ Միավորման գլխամասային ձեռնարկությունը Երևաևի № 2 և 3 ֆաբրիկան էր։

Արտադրել է տղամարդու, կանանց, մանկական կոշիկ։ 1962 թվականին թողարկել է 5 միլիոն 200 հազար, 1975 թվականին՝ 10 միլիոն 200 հազար զույգ կոշիկ, որի 10%-ն ուներ որակի նշան, 25%-ը՝ «Ն» ինդեքս, իսկ 6%-ը հատուկ նրբագեղ էր։ Արտադրանքն իրացվել է նախկին Խորհրդային ՄԻությունում, առաքվել Խորհրդային Ռուսաստան, միջինասիական հանրապետություններ, ինչպես նաև սոցիալիստական ճամբարի 3 երկիր՝ Վիետնամ, Չեխոսլովակիա, Լեհաստան։ Միավորման ձեռնարկություններում աշխատում էր մոտ 6 հազար մարդ։ 1976 թվականին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Պատերնա (քաղաք)

**Պատերնա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, որը մտնում է Վալենսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ գտնվող Վալենսիա պրովինցիայում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Ուերտա Օեստե* շրջանի (կոմարկի) կազմում։ Զբաղեցնում է 44 կմ² մակերես։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը 65 921 մարդ է։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 11 կմ է։

thumb|left|Պատերնա
thumb|left|Պատերնա

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պատերնայի քաղաքային կառավարման էջ
* Noticias, eventos y actos de Paterna en Hortanoticias.com, diario digital de l´Horta 
* Blog de Paterna
* Policía Local Paterna 
* Agencia de Desarrollo Local 
* Web de Turismo de Paterna realizada por la Agencia Valenciana de Turisme

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Հայերը Պարտիզակում

**[[Պարտիզակ, Նիկոմիդիա|Պարտիզակ]]** (այժմ՝ Բախչեջիկ), զուտ հայաբնակ գյուղաքաղաք Նիկոմեդիայից 20 կմ հարավ։ Հիմնադրել են Սեբաստիայի նահանգի Պարտիզակ գյուղից գաղթած հայերը 16-րդ դարում։ 20-րդ դարի սկզբին ունեցել է մոտ 10 հազար հայ բնակիչ։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի հայ մտավորականության ամառանոցը։ Մինչև 1912 թվականը քաղաքի կառավարումը գտնվել է հայ պաշտոնյաների ձեռքին (վերջին հայ քաղաքապետն էր գրող, հասարակական գործիչ Հ. Տեր-Հակոբյանը)։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվել է ծխախոտագործությամբ, շերամապահությամբ, փայտի ու փայտածուխի արտադրությամբ։ Գործել են ինչպես առաքելական (Սուրբ Թագավոր, Սուրբ Հակոբ), այնպես էլ կաթոլիկ և ավետարանական եկեղեցիներ, 8 դպրոց, որոնցից մեկը՝ բարձրագույն։ Հրատարակվել են «Փարոս» (1910-1912 թվականներ), «Պայքար» (1912-1914 թվականներ), «Մեղու» (1912-1914 թվականներ) և այլ պարբերականներ։ 1915 թվականին Պարտիզակի հայերը Նիկոմեդիայի գավառի հայ բնակչության հետ ենթարկվել են տեղահանության և կոտորածի։ 1918 թվականին ջարդից փրկված 3,5 հազար պարտիզակցի վերահաստատվել է հայրենի գյուղաքաղաքում, 1920 թվականի հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ կրկին տեղահանվել։

## Հայտնի պարտիզակցիներ
Պարտիզակում են ծնվել Վարդան Հացունին, Արսեն Ղազիկյանը, Մկրտիչ Պոտուրյանը, Թորգոմ Գուշակյանը, Գուրգեն Ալեմշահը, Վաղինակ Բեքարյանը, Ենովք Շահենը, Երվանդ և Հրանտ Տեր-Անդրեասյանները։

պ
Կատեգորիա:Պարտիզակ (Նիկոմիդիա) ավանում ծնվածներ
Երկխոսություն

մինի|Երկխոսություն
**[[Երկխոսություն աշխարհի երկու գլխավոր համակարգերի վերաբերյալ|''Երկխոսություն'']]**, դիալոգ ( - զրույց, խոսակցություն), խոսակցություն երկու անձանց միջն։ Երկխոսության յուրաքանչյուր արտահայտություն ուղղված է խոսակցին ի հարցումն կամ ի պատասխան։

Գրականության մեջ երկխոսությունը կերպարի բնութագրման միջոցներից է, թատերգական ժանրերում՝ խոսքի հիմնական ձևը, որը ներկայացման մեջ դառնում է բեմական իրադրությունների հիմք։ Բեմական երկխոսության մեջ խոսքի իմաստը որոշվում է նաև անխոս բեմավիճակներով։ Երկխոսությունը նաև գրական-փիլիսոփայական ժանր է․ փիլիսոփայական որոշ երկեր գրվել են երկխոսության ձևով։
Ուղղակի խոսքի դրսևորման ամենատարածված ձևը երկխոսությունն է,հարց ու պատսխան,մտքերի փոխանակումն ու պրզաբանումը։
Ուղղակի և անուղղակի խոսքի գործառության ամենալայն շրջանակը **առօրյա խոսքն է։**Առօրյա կյանքում մարդկանց փոխադարձ  շփումը կայանում է նախ և առաջ զրույցի միջոցով,իսկ զրույցը ոչ այլ ինչ է,եթե ոչ մարդկանց միջև մտքերի փոխանակություն,խոսակցություն կամ երկխոսություն։
Երկխոսությունը  իրականանում է  նվազագույնը երկու անձանց միջև և ենթարկվում է **սկբնամաս, հիմնամաս,ավարտ։**

Կատեգորիա:Հաղորդակցություն
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Երկաթային գլխարկ

[մինի|[Ազուրիտա-մալաքիտային երկաթային գլխարկի հանքաքար]]
**Երկաթային գլխարկ** (, , ), պղնձի, ցինկի, կապարի և պիրիտ պարունակող սուլֆիդային այլ հանքավայրերի վերին օքսիդացած մասը։ Կազմված է երկաթի ջրային օքսիդներից, սիլիկահողից և կավային միներալներից։ Պարունակում է բնածին մետաղներ (պղինձ, ոսկի) և հանքային մետաղների որոշ վատ լուծելի միացություններ։ Երկաթային գլխարկը խորքում գտնվող սուլֆիդային հանքավայրերի որոնման համար լավ նշան է։ Երկաթային գլխարկները տարածված են Ուրալում, Ղազախստանում, Անդրբայկալում և այլուր։

Կատեգորիա:Բնական երևույթներ
Կատեգորիա:Օգտակար հանածոների երկրաբանություն
Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Երևան (թերթ, Սոֆիա)

**«Երևան»**, խորհրդային շրջանի պրոպագանդիստական, գրական, հասարակական-քաղաքական և մշակութային շաբաթաթերթ (սկզբում՝ եռօրյա)։ «Երևան» մշակութային միության կենտրոնական վարչության պաշտոնաթերթ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1944 թվականին, Սոֆիայում՝ հայերեն, բուլղարերեն։ Խմբագիրներ՝ Մ. Փաչաճյան, Բ. Թյուֆենկճյան, Հ. Օրմանճյան, Կարո Հայրապեայան, 1996 թվականից՝ Վարդանուշ Թոքաբաշյան։ Լուսաբանել է բուլղարահայերի մասնակցությունը երկրի հասարակական-քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքին։

Եղել է Բուլղարահայ «Երևան» մշակութային միության կենտրոնական վարչության օրգանը։ 

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Սոֆիայում
Ջոջ կողի կիկլոպյան ամրոց

**Ջոջ կողի ամրոց**, գտնվում է համանուն բարձունքի հարավ-արևելյան լանջին, որի հարավ-արևելյան պարիսպը եղել է ընդհանուր նշված սահմանապահ պարիսպի հետ միասին։ Ամրոցն իր դիրքով իշխում է շրջապատի վրա։ Զբաղեցնում է մոտ երկու հեկտար տարածություն, որից միջնաբերդը 1/4 հեկտար։ Պարիսպների և աշտարակների կառուցումը հիշեցնում է Դաշտաձորի ամրոցի կառուցման տեխնիկան։ Ամրոցը երկարաձգված պայտի ձև ունի, որի առավել բարձր մասը կիսաշրջանաձև գրավում է միջնաբերդը, իր արևելյան պարսպում ունենալով տարբեր մեծության հինգ քարաբուրգ, որոնք միմյանցից համարյա հավասար հեռավորության վրա են (20-25 մետր) դասավորված։ Մի աշտարակ կանգնած է ընդհանուր պարսպի և ամրոցի մուտքը եղել է հյուսիսարևելյան անկյունում, իսկ միջնաբերդը՝ հարավային մասում։ Ամրոցը, միջնաբերդը և նրանց շրջապատը ծածկված են կացարանների միացորդներով։

## Աղբյուրներ
* Հայաստանի Հնագիտական Հուշարձանները, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ
Սուրբ Երրորդություն (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Երրորդություն ** եզրը կարող է վերաբերել.

* Սուրբ Երրորդություն - Հայր Աստված, Որդի Աստված, Սուրբ Ոգի
* Սուրբ Երրորդություն - ռուսական եկեղեցի Անտակտիկայում
* Սուրբ Երրորդություն - հայկական եկեղեցի Երևանում, Հայաստան
* Սուրբ Երրորդություն - վրացական եկեղեցի Թբիլիսիում, Վրաստան
* Սուրբ Երրորդություն - հայկական եկեղեցի Կուլիկամ գյուղում, Վրաստան
* Սուրբ Երրորդություն - հայկական եկեղեցի Կիրանց գյուղում, Հայաստան
* Սուրբ Երրորդություն - հայկական քանդված եկեղեցի Նոր գյուղում, Ադրբեջան
Երկրաբանական քարտեզներ

**Երկրաբանական քարտեզներ**, երկրակեղևի որևէ տեղամասի երկրաբանական կառուցվածքը արտահայտող գծագրեր։ Կազմվում են երկրաբանական հանույթի  երկրաբանական այլ աշխատանքների հիման վրա։ Տեղագրական քարտեզներում պայմանական նշանների (գունային, նրբագծային, տառաթվային ինդեքսների) օգնությամբ ցույց է տրվում շրջանում հանդիպող ապարների հասակը, տարատեսակները և սահմանները։ Նշաններով արտահայտվում են նաև ապարների տեղադրման տարրերը, խզումնային խախտումները, օգտակար հանածոների հանքավայրերն ու երնակումները։ Ըստ իրենց բովանդակության և կիրառական նշանակության Երկրաբանական քարտեզները լինում են ընդհանուր և հատուկ։ Վերջինների վրա ընդգծվում է տվյալ տեղամասի երկրաբանական կառուցվածքի որևէ առանձնահատկություններից մեկը և կատարվում են կիրառական նշանակություն ունեցող ընդհանրացումներ։ Ներկայումս օգտագործվում է հատուկ Երկրաբանական քարտեզի 50-ից ավելի տարատեսակ (օգտակար հանածոների, մետաղածնության, կանխատեսումների, երկրաֆիզիկական, ջրաքիմիական, ջրաերկրաբանական, ինժեներաերկրաբանական, լիթոլոգիական, ֆորմացիաների, ֆացիաների, նավթագազաբերության)։        
200px|մինի|Երկրաբանական քարտեզ                  
Տարբերում են՝                             
# փոքր կամ ակնարկային (1։500 000 ն ավելի փոքր),                     
# միջին կամ ռեգիոնալ (1։200 000 ն 1։100 000),                       
# խոշոր (1։50 000 ն 1։25 000), մանրամասն (1։10000 ն ավելի խոշոր) մասշտաբների երկրաբանական քարտեզներ։

Միջին, խոշոր և մանրամասն Երկրաբանական քարտեզներին կցվում են երկրաբանական կտրվածքներ և շերտագրական սյունակ։ ՀԽՍՀ տարածքի համար կան փոքր և միջին, իսկ  երկրաբանական տեսակետից առավել հետաքրքրական և օգտակար հանածոների հարուստ շրջանների տարածքի համար՝ խոշոր մանրամասն մասշտաբի Երկրաբանական քարտեզներ։  

Կատեգորիա:Երկրաբանական քարտեզներ
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ

350px|մինի|Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շենքը
**Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժության ինստիտուտ**, խորհրդային և մասամբ՝ հետխորհդային անասնաբուծական, անասնաբուժական և կաթնարդյունաբերության տեխնոլոգիական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանում։ 1994 թվականին վերամիավորվել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիային։

## Հիմնադրում

Հիմնադրվել է 1931 թվականին Անդրկովկասյան անասնաբուժական (հիմնադրվել է 1928 թվականին) և անասնաբուծական (հիմնադրվել է 1930 թվականին) ինստիտուտների միավորմամբ։ Հիմնադրմանը մասնակցել են Բ․ Մասինոն, Ս․ Սմիրենսկին, Ա․ Քալանթարը, Ա․ Թամամշևը, Բ․ Միխայլովը, Ֆ․ Միխայլովը, Ս․ Ղամբարյանը և ուրիշներ։ 1928-1974 թվականներին տվել է 8440 շրջանավարտ, որոնք աշխատանքի են անցել ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետություններում։ 1974-1975 ուսումնական տարում սովորում էր 2650 ուսանող։ Ունի անասնաբուծական (ցերեկային և հեռակա), անասնաբուժական, կաթնարդյունաբերության, ինժեներատեխնոլոգիական և տնտեսագիտական (միամյա) ֆակուլտետներ՝ հայկական և ռուսական բաժիններով։

## Ասպիրանտուրա և գիտական խորհուրդ

1932 թվականից սկսել է գործել ասպիրանտուրան։ Ինստիտուտի գիտական խորհուրդը իրավունք է ունեցել շնորհել գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան և երաշխավորել դոկտորի գիտական աստիճանում հաստատվելու համար։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1975 թվականին աշխատում են գիտությունների 32 դոկտոր և 152 թեկնածու։ Գիտնականների ուսումնասիրությունները նվիրված են եղել Հայաստանում բուծվող գյուղատնտեսական կենդանիների տեղական ցեղերի կատարելագործման, մարգագետինների ու արոտավայրերի բուսակազմի բերքատվության բարձրացման, կերերի սննդարարության ու տիպերի, կաթի և կաթնամթերքների արտադրության տեխնոլոգիայի, իմունոգենեզի և ախտածին մանրէների վրա անտիբիոտիկների ներգործության, հիվանդությունների ժամանակ միկրոտարրերի դերի, վարակիչ, ոչ վարակիչ, պարազիտային, ճիճվային հիվանդությունների բուժման ու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումների պրոբլեմներին։

## Վարչական կազմ
Ունեցել է 30 ամբիոն, այդ թվում՝ կաթնային գործի, նյութերի փոխանակության, անտիբիոտիկների, գյուղատնտեսական կենդանիների անպտղության, ոչ վարակիչ հիվանդությունների (Ստեփանավան), լաբորատորիաներ, ուսումնափորձնական տնտեսություն, կաթի գործարան, ոչխարաբուծական հենակետ, Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի նյութերի փոխանակության լաբորատորիայում ապարան, երկու թանգարան, գրադարան (300 000 կտոր գիրք), սպորտային համալիր։ Պրոֆեսորադասախոսական կազմը և ուսանողակաև գիտական ընկերությունը (ՈւԳԸ) բարեկամական ու գիտական կապերի մեջ են եղել Վրաստաի, Ադրբեջանի, ինչպես նաև Արևելյան Գերմանիայի, Չեխոսլովակիայի և այլ երկրների համապատասխան ինստիտուտների հետ։

## Գրականություն
* Камалян Г․ В#, Ереванский зооветеринарный институт․ К 40-летию Советской Армении, "Труды Ереванского зоовет․ ин-та", 1960, в․ 24․ Տ․ Մադոյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:1931 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կուսանաց անապատ (Շինուհայր)

**Շնհերի կուսանաց անապատ**, Հայաստանի Սյունիքի մարզի Շինուհայր գյուղի հին գյուղատեղիի հարավային ծայրին։ Հիմնվել է 17-րդ դարում։ Հայ ճանապարհորդ, վաճառական Զաքարիա Ագուլեցու՝ 1669 թվականի այցելության ժամանակ անապատն ուներ 60 միանձնուհի։ Ըստ շինարարական արձանագրության, անապատի Սուրբ Աստվածածին՝ մեկ զույգ խաչաձև մույթերով, կիսաշրջանաձև խորանի երկու կողմերում ուղղանկյուն ավանդատներով երկթեք ծածկով եռանավ բազիլիկը կառուցել է ագուլիսցի մահտեսի Ազարիան 1676 թ.-ին՝ վասպուրականցի ճարտարապետ Ուստա Մուրադի ձեռքով։ Հարավային կողմում կանգուն երկու թաղակիր կամարներով սեղանատունը կառուցել են ցղնեցի Հովհաննեսը և նրա որդի Աստվածատուրը՝ 1720 թվականին։ Անապատը 17-րդ դարի վերջին դարձել է գրչության կենտրոն, իսկ միանձնուհիների թիվն անցել է 100-ից։ Այստեղ 1694 թվականին գրված Ավետարանի հիշատակարանում նշվում է, որ այն գրչագրել է Հռիփսիմե կրոնավորը Շնհերի կուսանաց անապատ, որտեղ կար 120 միանձնուհի։ Սակայն18-րդ դարի մենաստանը անմխիթար վիճակում էր, Աբրահամ Գ Կրետացի կաթողիկոսի 1735 թվականի այցելության ժամանակ կար ընդամենը 20 միանձնուհի, իսկ շինությունները կիսավեր էին։ 19-րդ դարի վերջին անապատի համալիրի ներսում կառուցվել է դեպի ընդհանուր պատշգամբ բացվող դասասենյակներով եկեղեցական-ծխական դպրոց։

Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունյաց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Հանդես (հանդես, Թեհրան)

**«Հանդես»**, գրական-գեղարվեստական եռամսյա պարբերական։ Լույս է տեսնում 2001 թվականիի դեկտեմբերից, Թեհրանում։ Արտոնատեր և խմբագիր՝ Վարուժ Սուրենյան։

Կատեգորիա:Իրանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում