open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պլաստիկ վիրաբուժությունը և միկրովիրաբուժությունը Հայաստանում

**Պլաստիկ վիրաբուժության միկրովիրաբուժության զարգացումը հանրապետությունում** պայմանավորված է Վիրաբուժության ինստիտուտում 1982 թվականին միկրովիրաբույժևերի նախաձեռնող խմբի կազմավորմամբ։ 1985 թվականից այն գործում է որպես առանձին ստորաբաժանում (գիտական ղեկավար՝ Ա. Սահակյան)՝ Պլաստիկ և վերակառուցողական միկրովիրաբուժական հանրապետական կենտրոն։ 1983 թվականին կատարվել է 1-ին հաջող վերապատվաստումը (ռեպլանտացիա), 1985 թվականին՝ 1-ին փոխպատվաստումը՝ տրանսպլանտացիան (Ա. Սահակյան, Տ. Սուլւտանյան)։ 1989 թվականին Ա. Սահակյանը պաշտպանել է 1-ին գիտական ատենախոսությունը՝ նվիրված դաստակի ֆունկցիայի վերականգնմանը՝ տարածուն վնասվածքների և նյարդագրկման ժամանակ ազատ անոթավորված փոխպատվաստանյութի (տրանսպլանտատ) կիրառմամբ։ Արցախյան պատերազմի տարիներին կենտրոնի աշխատակիցները բուժել են հարյուրավոր զինվորների, վիրաբույժներ Լ. Բաղդասարյանը, Արտավազդ Սահակյանը, Ա. Սարկիսովը, Ա. Քոչարյանը մասնակցել են պատերազմին։ 1990 թվականից կենտրոնում կատարվում են գեղագիտական վիրահատություններ։ 1991 թվականին Վիրաբուժության ինստիտուտում Լուիզ Սիմոն Մանուկյանի նախաձեռնությամբ բացվել է պլաստիկ վիրաբուժության ևս մեկ բաժանմունք (Գ. Ստամբոլցյան, Գ. Բաբլոյան)։ 1996 թվականին Երևանի պետական բժշկական համալսարաում հիմնադրվել է պլաստիկ վիրաբուժության և միկրովիրաբուժության կլինիկա և ամբիոն, որը հենակետեր ունի Համալսարանի № 1 կլինիկա, հիվանդանոցում (ղեկավար՝ Արտավազդ Սահակյան), «էրեբունի» (ղեկավար՝ Ա. Հովհաննիսյան), «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» (ղեկավար՝ Գ. Բաբլոյան) ՀԲԿ-ներում։ Պլաստիկ վիրաբուժության բաժանմունքներ են գործում «Արմենիա» ՀԲԿ-ում (ղեկավար՝ Լ. Բաղդասարյան), 8-րդ հիվանդանոցում (ղեկավար՝ Կ. Դանիելյան)։ Համանուն ծառայություններ կան նաև «Նաիրի», «Մալաթիա» ՀԲԿ-ներում և Ստեփանակերտում։ Համալսարան. № 1 կլնիկական հիվանդանոցի պլաստիկ վերակառուցող, վիրաբուժության և միկրովիրաբուժության կլինիկայում տարեկան կատարվում է ավելի քան 1000 վիրահատություն։ Ամբիոնի գիտական աշխատանքները վերաբերում են վերջույթների վնասվածքների բուժման, ինչպես նաև դեմքի և կրծքագեղձի ուռուցքային ախտահարումների պատճառով առաջացած թերությունների շտկման հարցերին։ Ամբիոնը հրատարակել է «Պլաստիկ ռեկոնստրուկտիվ վիրաբուժություն և միկրովիրաբուժություն» (հայերեն և անգլերեն) ուսումնական ձեռնարկը։ Ա. Սահակյանն աշխարհում առաջինն է նկարագրել վիրահատությունների ժամանակ օգտագործվող բազմաթիվ բարդ լաթեր՝ միջային ներբանային լաթ, ոտնաթաթի կարճ տարածիչ մկանից վերցրած լաթ, այտային բարդ մաշկալորձաթաղանթային լաթ, միջնակ նյարդի զարկերակի վրա հիմնված լաթ (Ջամի Բերտելիի հետ), բազկային հյուսակի վնասվածքների ժամանակ կիրառել է որովայնի առաջային պատի նյարդավորված ուղիղ մկանը, ինչպես նաև ծղիկային նյարդավորված մկանախմբերն ու մեջքի լայնագույն մկանը։ 1998 թվականին հիմնադրվել է Պլաստիկ վիրաբույժների (նախագահ՝ Ա. Սահակյան), 2004 թվականին՝ Պլաստիկ և վերակառուցող, վիրաբույժների (նախագահ՝ Ա. Հովհաննիսյան) հայկական ընկերակցությունը, որոնք ներկայումս միավորված են։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Աջոյ Կումար Գհոշ

**Աջոյ Կումար Գհոշ** (, ), հնդիկ կոմունիստ գործիչ։

Ավարտել է Ալլահաբադի համալսարանը։ 1928 թվականին մտել է Հնդկաստանի սոցիալիստական հանրապետական միության մեջ։ 1931 թվականին ղեկավար աշխատանք է վարել Կանպուր քաղաքի արհմիությունում, եղել միավորված պրովինցիաների Բանվորա֊գյուղացիական կուսակցության քարտուղար, ապա Համահնդկական բանվորա֊գյուղացիական կուսակցության գործադիր կոմիտեի անդամ և դրա օրգան «Կրանտի կարի» («Հեղափոխական») թերթի խմբագիր։ Եղել է Հնդկաստանի կոմկուսի համահիմնադիրներից, 1933 թվականից դրա կենտկոմի, 1936 թվականից՝ քաղբյուրոյի անդամ, 1951–1962 թվականներին եղել է ՀԿԿ գլխավոր քարտուղարը, 1958 թվականին՝ Ազգային խորհրդի քարտուղար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 13 մահեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ
Արմենակ Արմենակյան

**Արմենակ Մանասերի Արմենակյան** (), ազատամարտիկ-հրամանատար, հասարակական գործիչ։ 1973-1977 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ հյուսիսային նավատորմում։ Ավարտել է Երևանի տնտեսագիտաիրավաբանական համալսարանը (1994)։

## Գործունեություն
1988 թվականին կազմավորել է «Նորք-Մարաշ» կամավորական ջոկատը, եղել «Մեծն Տիգրան» աշխարհազորային գնդի հրամանատարը։ 1995-1999 թվականներին՝ Երևանի «Նորք-Մարաշ» համայնքի թաղապետ։

1988-1994 թվականներին մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Վայքի (Բարձուրնի), Նոյեմբերյանի (Կոթի, Բաղանիս, Ոսկեպար), Իջևանի, Եղեգնաձորի, Գորիսի (Կոռնիձոր, Շուռնուխ, Հարթաշեն), Սիսիանի (Մոֆլու, Թասիկ, Թանահատ, «Փիրդաղի» բարձունք), Կապանի, Մեղրիի, Ճամբարակի, Վարդենիսի և ԼՂՀ Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ, Հաթերք, Ջանյաթաղ, Հոռաթաղ, Սարսանգի ջրամբար, Մաղավուզ, Զագլիկ, Մոխրաթաղ), Աղդամի (Փափրավենդ), Լաչինի, Ասկերանի, Մարտունու շրջանների և Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Արմենակյանի նախաձեռնությամբ Նորքում վերականգնվել և օծվել է (2000) Ս. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։ Առաջադրվել և հոգևոր համայնքի կողմից հաստատվել է եկեղեցու ծխական խորհրդի ատենապետ։ Երևանի քաղաքային խորհրդի (1990), ՀՀ ԱԺ (1995-1999 և 1999 թվականից) պատգամավոր, «Նորք-Մարաշ» երկրապահ կամավորականների (1993) և նույնանուն հայրենակցական բարեգործական (1989) միությունների նախագահ։ Զոհվել է ՀՀ Աժ դահլիճում 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին կատարված ոճրագործության ժամանակ։

## Պարգևատրումներ
300px|մինի|ձախից|Հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակին ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի բակում տեղադրված Բիբլիական Դավիթը, հեղինակ՝ Եևվանդ Քոչար
Պարգևատրվել է ՀՀ 1-ին աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով, «Արիություն» մեդալով. «Մարշալ Բաղրամյան-100» հուշամեդալով և այլն։ Արմենակյանի անունով են կոչվել Երևանի թիվ 124 (բակում տեղադրված է Արմենակյանի կիսանդրին), ՆՈՐ Լևեշի արևելյան մարզաձևի դպրոցները, Նորք- Մարաշ համայնքի փողոցներից մեկը։ Թաղված է Ս. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու բակում, որտեղ տեղադրված է նրա հուշարձանը (քանդակագործ՝ Մ. Շահինյան)։

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության զոհեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Մարիա Գյոպերտ-Մայեր

**Մարիա Գյոպերտ-Մայեր** (, ), ֆիզիկոս, ԱՄՆ-ի արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը (1930)։ 1930 թվականից աշխատում է ԱՄՆ-ում։ Միջուկային հետազոտությունների Է․ Ֆերմիի համալսարանի (Չիկագո) պրոֆեսոր (1946-1959)։ 1960 թվականից Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են քվանտային մեխանիկային, բյուրեղային ցանցի տեսությանը, վիճակագրական մեխանիկային, միջուկային ֆիզիկային։ 1951 թվականին առաջարկել է ատոմի միջուկի թաղանթային մոդելը։ Արժանացել է Նոբելյան մրցանակի (1963)։

## Տես նաև
* Միջուկային մոդելներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանում դասավանդողներ
Մոնտեն պողոտա

**Մոնտեն** (), պողոտա 615 մ. երկարությամբ Փարիզի 8-րդ շրջանում Ռոն-Պուեն հրապարակի և Ալմա կամրջի միջև։

## Անվանում
Նախկինում փողոցը կոչվում էր Վդովի ծառուղի, քանի որ մի քնի դարեր այդտեղ հիմնականում հավաքվում էին այրիները, այնուհետև ծառուղին հայտնի ֆրանսիական գրող Միշել Մոնտենի անունով։

## Նորաձևություն
1980-ական թվականներին ծառուղին դարձավ բարձրակարգ տեղի Փարիզի փողոցների շարքում, գլխավորի դերից հանելով Ֆոբուր Սենթ-Օնորեին։ Մոնտեն պողոտայի վրա են տեղակայված նոր բուտիկների մեծ քանակ. Dolce&Gabbana և Emmanuel Ungaro, Prada, Jimmy Choo, Ines de la Fressange, Valentino, Giorgio Armani, Louis Vuitton, Dior, Chanel, Bulgari, Loewe։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.avenuemontaigneguide.com 

Կատեգորիա:Փարիզի փողոցներ
Գծային հավասարում

**Գծային հավասարում**, հավասարում, որի անհայտները միայն առաջին աստիճանի են և չունի այդ անհայտների արտադրյալը պարունակող անդամներ։ Պարզագույն Գծային հավասարումն ունի ах = b տեսքը, որի լուծումն է (аǂ0 դեպքում) b/а թիվը։ Միևնույն անհայտների նկատմամբ մի քանի գծային հավասարում կազմում են գծային հավասարումների համակարգ։ C1, C2, ․․․, Cn թվերը կոչվում են գծային հավասարումների համակարգի լուծում, եթե անհայտները դրանցով համապատասխանաբար փոխարինելիս հավասարումները դառնում են նույնություններ։ Գծային հավասառումների համակարգը կարող է ունենալ միակ լուծում, անվերջ բազմությամբ լուծումներ (անորոշ համակարգ), ինչպես նաև լուծում չունենալ (անհամատեղ համակարգ)։ Եթե A11X1+ A12X2+ • • • + A1nXn=b1, A21X1-I-A22X2+ • • • + A2nXn=b2, (*) Anixi+АпгхН Ւ Annxn=bn համակարգի որոշիչը (D), որը կազմված է անհայտների գործակիցներից, զրոյից տարբեր է, ապա Xk անհայտը հավասար է մի կոտորակի, որի հայտարարն ու համարիչն են համապատասխանաբար D-ն և նրա K-րդ սյունը bi, b2, ․․․, bn-երով փոխարինած որոշիչը։ D=0 դեպքում (*) համակարգը լուծում չունի կամ ունի անվերջ բազմությամբ լուծումներ։ Եթե բոլոր bj=0 (համասեռ համակարգ) և D=/=0, ապա (*) համակարգն ունի միայն զրոյական լուծում (այսինքն, բոլոր Ck = 0)։ Գ․ հ֊ների համասեռ համակարգն այն և միայն այն դեպքում ունի ոչ զրոյական լուծում, երբ D=0։

Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ
Բժշկական մանրէաբանությունը Հայաստանում

**Բժշկական մանրեաբանություն**, Բժշկական մանրէաբանության զարգացումը Հայաստանում պայմանավորված է 1923 թվականին ԵՊՀ-ում մանրէաբանության ամբիոնի (վարիչ՝ Ա. Իսահակյան) հիմնադրմամբ։ Սկզբնական շրջանում զբաղվել են արևադարձային տեղական վարակների ուսումնասիրություններով։ Ա. Իսահակյանն առաջինն է բացահայտել պապատաչի տենդը, լեյշմանիոզները, տզային հետադարձ տիֆը, նախակենդանիներով փոխանցվող աղիքային վարակները և մալթայան տենդը (բրուցելոզ) հանրապետությունում։ Ուսումնասիրվել են այդ հիվանդությունների հարուցիչները, տարածման ուղիները, մշակվել դրանց դեմ պայքարի միջոցներ։ Հետագայում զբաղվել են երկրամասային ախտաբանության՝ աղիք, վարակների հարցերով (Բ. Ավետիքյան, Վ. Միքայելյան, Ա. Միրզաբեկյան, Ջ. Ահարոնովա, Լ. Ֆրանգուլյան, Վ. Շեկոյան և ուրիշներ)։ Ոաումնասիրվել են նաև դիֆթերիայի (Ջ. Ամյան), վերքային վարակների (Բ. Ավետիքյան, Մ. Ալավերդյան) հարուցիչները և միկոպլազմաներով հարուցված թոքաբորբը (Ն Բաբայան), հակաբիոտիկների, արդյունաբերական թույների, գյուղատնտեսական թունաքիմիկատների ազդեցությամբ օրգանիզմի իմունաբանական տեղաշարժերը, նյարդահումորալ մեխանիզմների (մասնավորապես՝ հարվահանագեղձերի) դերն օրգանիզմի իմունային շարժընթացների կարգավորման հարցում (Վ. Շեկոյան)։ 1986 թվականին ԵՊԲՀ մանրէաբանության ամբիոնը վերակազմակերպվել է բժշկ. մանրէաբանության, վիրուսաբանության և իմունաբանության ամբիոնի (վարիչ՝ Վ. Շեկոյան), որտեղ ուսումնասիրվում են իմունաբանական շարժընթացներում նյարդային և իմունային համակարգերի փոխազդեցության հարցեր։ Ուսումնասիրվել է հիպոթալամուսի մոդուլացնող դերը մոնոնուկլեար ֆագոցիտային համակարգի բջիջների ակտիվացման մեջ (Վ. Շեկոյան)։ Բացահայտվել է ԳԱԿԹ-ի՝ որպես իմունոմոդուլյատորի, նպատակաուղղված օգտագործման հնարավորությունը իմունային շարժընթացների կարգավորման նպատակով՝ նորմայում և տարբեր ախտաբան, շարժընթացներում (Վ. Շեկոյան, Դ. Մուրադյան Վ. Թովմասյան, Ս. Զալինյան, Ք. Աբգարյան, Գ. Պողոսյան)։ Ամբիոնում ուսումնասիրվել են նաև էլեկտրաստատիկ դաշտի ազդեցությունն առաջնային իմուն պատասխանի և մակրոֆագերի ակտիվության վրա (Վ. Թովմասյան), սրտավիրաբուժական միջամտությունների ազդեցությունն իմունակարգավորման օղակի վրա և վերջինիս դերը թարախասեպտիկ բարդությունների առաջացման խնդրում (Լ. Մխեյան), անօդակյաց-օդակյաց մանրէների փոխազդեցության միջնորդավորված դերը վերքայի և վարակների ախտածնության մեջ (Ն. Թարվերդյան), ժամանակակից հրազենային վնասվածքի մանրէաբանական հատկանիշների փոփոխման դինամիկան (Կ. Բարոյան), երեխաների ու դեռահասների կազմվածքի զարգացման ու սեռական հասունացման տեմպերի և աղիների բնականոն միկրո կենսահամակեցության վիճակը Երևանում (Մ. Հովհաննիսյան), ռոտավիրուսային ստամոքսաղիքաբորբով հիվանդացությունը Հայաստանում (Կ. Մանուկյան), աղիք, վարակիչ հիվանդություններով հիվանդացության համաճարակաբանությունը ԼՂՀ-ում (Զ. Ասրիյան) և այլն։

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Պյատրո Գլեբկա

**Պյատրո Ֆեոդորովիչ Գլեբկա** (), ), բելառուս բանաստեղծ և դրամատուրգ, ԲԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1957)։

Տպագրվել է 1925 թվականից։ Գրել է «Արիություն» (1934 թ.) պոեմը՝ նվիրված Վլադիմիր Իլյիչ Լենինին և «Այն օրերին» (1937 թ., նոր խմբագրություն 1957 թ.) պոեմը՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հերոսական իրադարձությունների մասին։ Գլեբկայի բանաստեղծական վարպետության հասունացումը կապված է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիների հետ։ Ունի նաև դրամատիկական պոեմներ՝ «Բերյոզա գետի վրա» (1939 թ.), «Լույսը արևելքից» (1946-1947 թթ., նոր խմբագրություն 1955 թ.)։ Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բելառուս գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բելառուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բելառուսի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բելառուս մանկագիրներ
Լիթիումի հիդրիդ

**Լիթիում հիդրիդ**, անգույն, բյուրեղային (խորանարդային համակարգում) նյութ՝ LiH բանաձևով։
 
## Ստացումը
Լիթիումի հիդրիդը ստացվում է լիթիումի և ջրածնի փոխազդեցությունից.

:\mathsf{2Li + H_2 \ \xrightarrow{500-700^oC}\ 2LiH }

Լիթիումի նիտրիդը ջրածնով վերականգնելիս

:\mathsf{Li_3N + 3H_2 \ \xrightarrow{300^oC}\ 3LiH + NH_3 }

## Ֆիզիկական հատկությունները
250px|մինի|Լիթիումի հիդրիդի ճաքած բյուրեղները
Խտությունը՝ 0.78 գ/սմ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 690&nbsp;°C (իներտ մթնոլորտում) ΔH0գոյ. -90.7 կՋ/մոլ, ΔH0հալ.՝ -21.8 կՋ/մոլ։ Նկատելիորեն ցնդում է ~727&nbsp;°C ջերմաստիճանում։ Հալույթն անցկացնում է էլեկտրական հոսանք։ Ռենտգենյան և Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցության ներքոձեռք է բերում կապույտ գույն։

## Կիրառությունը
Կիրառվում է որպես ջրածնի ստացման աղբյուր. աէրոստատների և փրկարարական հարմարանքներիլցման համար, որպես վերականգնիչ՝ բորաջրածինների ստացման սինթեզում, տրիտիումի խտացման համար։

Փոխազդում է ածխածնի, թթվածնի, ազոտի, հալոգենների և այլ նյութերի հետ (համեմատաբար կայուն է չոր օդում)։ Վերականգնում է մետաղների և ոչ մետաղների օքսիդները։

## Քիմիական հատկություններ
2Li+2C=Li_2C_2+H_2 (t0)
 
3LiH+N_2=LiNH2+LiNH_2+LiNH(t>300&nbsp;°C)

4LiH+N_2=(Li_2N)_2+2H_2(t>330&nbsp;°C)

2LiH+O_2=Li2O + H2O(t=430&nbsp;°C)

LiH+Cl_2=LiCl + HCl (t0)

LiH+H_2O_2=LiOH+H_2 + 1260 կՋ (հնարավոր է բոցավառում)

2LiH+BeCl_2=2LiCl + BeH_2

4LiH+AlCl_3=Li[AlH_4] + 3LiCL (t0)

3X LiH + X PCl3=(PH_3)X + 3X LiCl

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ։ Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.։ Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0
* Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.։ Мир, 1971. — Т. 1. — 561 с.
Իլյա Արբատով

**Իլյա Արբատով** (իսկական անուն-ազգանունը՝ **Եղիա Յաղուբյան**, ), բալետմայստեր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), հայ ազգային բալետի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Իլյա Արբատովը 1916-1921 թթ. Թիֆլիսում սովորել է Պերինիի բալետի ստուդիայում, աշակերտել ռուս հանրաճանաչ բալետմայստեր Միխայիլ Մորդկինին։

## Թատերական աշխատանք
1922–1926 թթ. եղել է Բաթումի թատրոնի պարող, 1926–1938 թվականներին՝ նաև բալետմայստեր Թբիլիսիի, Տաշքենդի, Խարկովի, Բաքվի, Կազանի և այլ քաղաքների օպերայի և բալետի թատրոններում։ Այդ տարիներին բեմադրել է Պյոտր Չայկովսկու «Կարապի լիճը», Լեո Դելիբի «Կոպելիա», Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Շեհերազադե» և այլ բալետներ։ Այդ ընթացքում նաև մի շարք արտիստների է ուսուցանում և դասավանդում, օրինակ՝ Օրդոյան եղբայրներին։

1938–1958 թթ., ընդմիջումներով, եղել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գլխավոր բալետմայստերը։ Այս թատրոնում Արբատովը ստեղծել է մի շարք բարձրարվեստ բեմադրություններ՝ Արամ Խաչատրյանի «Երջանկություն», Բորիս Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը», Ռեյնգոլդ Գլիերի «Պղնձե հեծյալը», Գրիգոր Եղիազարյանի «Սևան», Էդգար Հովհաննիսյանի «Մարմար», Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Խանդութ» և այլ բալետներ։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ», Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» և այլ օպերաներում բեմադրել է պարային տեսարանները։

Արբատովը՝ որպես մենապարող, ստեղծել է մի շարք ցայտուն կերպարներ, որոնցից ուշագրավ են Գիրեյը («Բախչիսարայի շատրվանը»), Լի Շանֆուն և Պետրոս I-ը ( Գլիերի «Կարմիր կակաչ» և «Պղնձե հեծյալը»), Գաբոն («Երջանկություն»), Մաթոն («Սևան»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ բալետմայստերներ
Արշավներ

**Արշավներ**, լայն իմաստով՝ արշավը որոշակի նպատակով կազմակերպված ուղևորություն կամ երթ։ Հատուկ նպատակով արշավի են մեկնում զինվորները, ճանապարհորդները, տարբեր հետազոտողներ ( բուսաբաններ, կենդանաբաններ, հնէաբաններ, երկրաբաններ) և այլք։ Առանձնանում են նաև սպորտային արշավները՝ մրցարշավները։ Պատմությունից մեզ հայտնի են բազմաթիվ ռազմական արշավներ՝ արշավանքներ։ Այս ամենից զատ՝ արշավները նաև ամառային հանգստի հրաշալի տեսակ են նրանց համար, ովքեր սիրում են բնությունը և բնության գրկում լինելը։ Բնության մեջ «քաղաքակիրթ» հանգստից արշավները տարբերվում են նրանով, որ այս դեպքում մարդիկ գիշերում են ոչ թե տներում, այլ վրաններում։
մինի|աջից
## Արշավը նաև ակտիվ հանգիստ է
Որոշ մարդիկ գերադասում են արշավների գնալ փոքր խմբերով։ Նրանք վրաններ են խփում անտառների թավուտներում, լեռնալանջերին կամ առափնյա շրջաններում։ Բազմաթիվ դպրոցներ, մանկական և երիտասարդական կազմակերպություններ ստեղծում են վրանային ճամբարներ, որտեղ դեռահասներն ու երեխաներն անցկացնում են ամառային արձակուրդները։ Ավելի ու ավելի շատ են հայտնվում վրանային ճամբարները, որոնք նախատեսված են ընտանեկան հանգստի համար։ Արշավները կարող են ընդգրկել նաև հետիոտն ճամփորդություններ։ Իրենց ողջ հագուստն ու ուտելիքը արշավախմբի անդամները կրում են ուսապարկերում. վերցնում են թեթև, հավաք հանդերձանք, ինչպես նաև փոքրիկ վրան ու քնապարկ։ Եթե արշավի երթուղին անցնում է վայրի, չբնակեցված վայրերով, ապա արշավորդները վերցնում են ուտելիք, ջուր, քարտեզ ու կողմնացույց։
Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում բնության մեջ հանգստի սիրահարները հետիոտն արշավի փոխարեն գերադասում են ավտոճամբարները, որտեղ հանգստացողները բնակվում են ավտոմեքենայի բնակելի ավտոկցորդում։ ինֆորմացիա

Կատեգորիա:Արշավ
Կատեգորիա:Հանգիստ
Գլոցման հաստոն

**Գլոցման հաստոն,** մետալուրգիայում, մետաղներն ու դրանց համաձուլվածքները գլոցման գրտնակների օգնությամբ ճնշմամբ մշակելու մեքենա կամ մեքենաների համակարգ։ Ջուլուկների կամ նախապատրաստուկների փոխադրում մինչև տաքացման վառարաններն ու հաստոնի գրտնակները, գլոցվող նյութի փոխանցումը մի տրամաչափից (գրտնակների միջև եղած բացվածքը) դեպի մյուսը, գլոցուկի եզրաշրջում, հովացում, ուղղում, կտրում, փաթթոցում, փոխադրում պատրաստի արտադրանքի պահեստ։ Աշխատանքային հանգույցը կազմված է հենոցից և նրա վրա մոնտաժված գլոցման աշխատանքային գրտնակներից, որոնք ձևափոխում (գլոցում) են մետաղը, հենարանային գրտնակներից, գրտնակների առանցքակալների հենարաններից, սեղմող մեխանիզմից, որը նախատեսված է գրտնակների միջև եղած հեռավորությունը (բացակը) փոփոխելու համար։ Օժանդակ սարքավորում են տարբեր հարմարանքներն ու մեքենաները, որոնք նախատեսված են գլոցուկի հետագա մշակման (մկրատներ, սղոցներ, ուղղող, տեսականշող մեքենաներ և այլն), ինչպես նաև մետաղի տեղաշարժման (հոլովակուղիներ, մանիպուլյատորներ, եզրակիչներ, հրիչներ են) համար։ Գլոցման հաստոցները դասակարգվում են ըստ գլոցվածքային պրոֆիլի չափերի և ձևի։ Դրան համապատասխան գլոցման հաստոնները լինում են․ շրջասեղմիչ, այդ թվում՝ բյումինգներ և սլյաբինգներ, նախապատրաստուկային, տեսակավոր գլոցուկի, մետաղալարի գլոցման և այլն։

Կատեգորիա:Հաստոցաշինություն
Նիեբլա (քաղաք)

**Նիեբլա** (իսպ.՝ Niebla)՝ քաղաք և համայնք Իսպանիայում, գտնվում է Ուէլվա նահանգում՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Քաղաքը գտնվում է Էլ-Կոնդադոյի շրջանում։ Զբաղեցնում է 225 կմ2 մակերես։ Բնակչությունը՝ 4214 մարդ (2010)։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից 29 կմ է։

## Պատմություն
Հնագիտական տվյալները վկայում են այստեղ դեռ դասական ժամանակներում գոյություն ունեցած բնակավայրերի մասին։ Գտնվել է Տարտես պետության իշխանության տակ։ Տարտեսցիները քաղաքն անվանում էին Իլիպուլա (Ilípula)։ Հռոմեացիների ժամանակ ունեցել է մեծ նշանակություն և ստացել Իլիպլա ({{lang-lat|Ilipla) լատինական անվանումը։ Հետագայում քաղաքը նվաճվել է վեսթգոթների կողմից, որոնք այն անվանեցին Էլեպլա (Elepla)։

Իսպանիայում արաբական արշավանքների ժամանակ մուսուլմանները խլեցին քաղաքը վեսթգոթներից և այն վերանվանեցին Լեբլու (Lebla), իսպանացիներն էլ քաղաքը կոչեցին Նիեբլա։ Մինչև 13-րդ դարի կեսերը Նիեբլան այն կայսրության կենտրոնն էր, որը 1262 թվականին՝ Ալֆոնսոմ X քաղաքի 9-ամսյա պաշարումից հետո միացվել էր Քասթիլիին։ Մի շարք պատմաբաններ պնդում են, որ այդ պաշարումը նշանավորվել է եվրոպական հրետանիու ծննդյամբ։

1369 թվականին թագավորը Նիեբլան՝ որպես վարչաշրջան հանձնեց իր փեսային, ով գուսմանների ցեղից էր։ Այդ ցեղի ներկայացուցիչերը ձեռնարկել են շինարարական մեծ գործունեություն։ Նիեբլայի ծաղկունքը գուսմանների ժամանակ շարունակվել է մինչև 16-րդ դարի վերջը։ 17-րդ դարում քաղաքն անկում է ապրում, իսկ 1755 թվականին քանդվում է Լիսաբոնյան երկրաշարժից։

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի գլխավոր տեսարժան վայրը հանդիսանում են լավ պահապանված 2,5 կիլոմետրանոց պատերը, որոնք կառուցվել են ալմոխադների ժամանակաշրջանում։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լիբանանահայ օգնության խաչ

**Լիբանանահայ օգնության խաչը** (ԼՕԽ) Լիբանանում Հայ օգնության միության (ՀՕՄ) մասնաճյուղն է։ Համարվում է ՀՀԳ ուղեկից կազմակերպություններից։ Գործում է 1929 թվականից։ Պետական ճանաչման է արժանացել 1935 թվականին։ 1939 թվականից զուտ կանանց կազմակերպություն է։ Ներկայումս (2003) ունի 26 մասնաճյուղ և ավելի քան 4 հազար անդամ։ Ծավալել է բազմակողմանի բարեսիրական գործունեություն, ձրի սնունդ մատակարարել հայ չունևոր աշակերտներին, հաշմանդամ և կարոտյալ ծերերին, կրթանպաստ հայթայթել հարյուրավոր աշակերտների, նյութապես օժանդակել կարիքավոր ընտանիքների են։ 1948 թվականից ունի մի շարք թաղային դարմանատներ, որոնցից կարևորագույնն է Բուրջ Համուդի «Արաքսի Պուլղուրճյան» ընկերաբժշկական կենտրոնը (գործում է 1987 թվականից), ունի դեղատուն, լաբորատորիա, ատամնաբուժական և այլ բաժանմունքներ։ ԼՕԽ-ը Բեյրութում ստեղծել է հայ ավանդական ձեռարվեստի աշխատանոց վաճառատուն (1976) և «Նարոտ Արտալճյան» մանկապատանեկան գրադարանը (1993)։ Կազմակերպում է առողջապահական թեմաներով դասաիտսությունների շարքեր։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Անֆիմով Մոչեգ (գետ)

**Անֆիմով Մոչեգ**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանում, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Բերդ գետի աջ ափից 272 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 14 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։ թափվելու վայրը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200512115200004503
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115200450
* Ավազանի կոդը - 13.01.02.005
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գլիկոլներ

[thumb|right|[Էթիլենգլիկոլ]]
**Գլիկոլներ**, դիոլներ, երկատոմ սպիրտներ, երկու սպիրտային խումբ պարունակող ալիֆատիկ շարքի միացություևներ։ Կախված հիդրօքսիլ խմբերի գտնվելու տեղից, լինում են՝ 1,2-գլիկոլներ (HOCH2-CH2OH), 1,3-գլիկոլներ (НОСН2СН2СН2ОН2) և այլն։ 1,1-գրամ, որոնց մոլեկուլում 20Н խումբը միացած է մեկ ածխածնի ատոմին, սովորաբար անկայուն են և հեշտությամբ կորցնելով մեկ մոլեկուլ ջուր՝ առաջացնում են ալդեհիդներ կամ կետոններ։ Գլիկոլների ստորին ներկայացուցիչները մածուցիկ, անգույն, քաղցր համով հեղուկներ են, լավ լուծվում են ջրում և սպիրտում, բարձրերը՝ պինդ նյութեր են, լավ լուծվում ևն սպիրտում և եթերում, վատ՝ ջրում։ Քիմիական հատկություններով գլիկոլներ նման են միատոմ սպիրտներին։ Գլիկոլների դեհիդրատացման ժամանակ, կախված մոլեկուլում ОН խմբերի դիրքից և դեհիդրատացման պայմաններից, առաջանում են կարբոնիլմիացություններ կամ ցիկլավոր եթերներ։ Օրինակ, Էթիլենգլիկոլից կարելի է ստանալ քացախալդեհիդ կամ դիօքսան։ Գլիկոլների ստացման ընդհանուր եղանակներից են՝ դիհալոգենածանցյալների (1-րդ) կամ քլորհիդրիդների (2-րդ) հիդրոէթիլենգլլիզը, օքսիդների (3-րդ) հիդրատացումը, օլեֆինների օքսիդացումը (4-րդ) և այլն․ գործնական կիրառություն ունեն 1,2-գլիկոլներ և նրանց ածանցյալները։

Կատեգորիա:Սպիրտներ
Վարդուհի Վարդանյան

**Վարդուհի Ռուբենի Վարդանյան** (), հայ երգչուհի։

Մասնակցել է մի շարք միջազգային մրցույթների և մշտապես ստացել բարձր պարգևներ։ Մահացել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Սևան-Մարտունի մայրուղում տեղի ունեցած ավտովթարից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1976 թվականի հունիսի 27-ին, Երևան քաղաքում։ Ընտանիքի 3 զավակներից մեկն էր։

1983 թվականին դպրոցում բացվում է երգի խմբակ, որին հաճախում է նաև Վարդուհին։ Հետագայում խմբակը դարձավ Աշոտ Բզնունու երաժշտական խումբ։

1986 թվականին Վարդուհին որոշում է երգը տեղափոխել պրոֆեսիոնալ հարթակ և սկսում է հաճախել Նաիրա Գյուրջինյանի վոկալ խումբ։ Այնուհետև նա սովորում է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ Այս տարիների ընթացքում նա ձեռք է բերում իր սեփական երաժշտական ճաշակը։ Ամենից շատ նա ցանկանում էր երգել Ուիթնի Հյուսթոնի հետ։

## Կրթություն
* 1992 թվական՝ ավարտել է Ալեքսանդր Պուշկինի անվան դպրոցը։
* 1993 թվական՝ ավարտել է երաժշտական դպրոցը։
* 1993 թվական՝ ընդունվում է Վալերի Բրյուսովի անվան լեզվաբանական համալսարանի անգլերենի և քաղաքագիտության բաժինը։
* 1994 թվական՝ ընդունվել է Հայաստանի երգի պետական թատրոն։
* 1994-1999 թվականներ՝ համալսարանն ավարտելուց հետո դպրոցում աշխատել է որպես անգլերենի ուսուցչուհի։
* 1995 թվական՝ աշխատել է երգի պետական թատրոնում։
* 2003 թվական՝ ավարտել է Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։

## Կարիերա
* 1994 թվական՝ «Ջազ-փոփ» խմբի հետ միասին մասնակցել է Սվերդլովսկում կայացած միջազգային մրցույթին և ստացել «գրան պրի»։
* 1995 թվական՝ սկսել է աշխատել երգի պետական թատրոնում
* 1996 թվական՝ մասնակցել է երիտասարդ կատարողների "Յալթա - Մոսկվա" տրանզիտին, որտեղ ստացել է մրցանակ լավագույն կատարման համար.
* 1999 թվական՝ Ճանաչվել է Հայաստանի լավագույն երգչուհի.
* 2000 թվական՝ Բուլղարիայում կայացած "Discovery" մրցույթում ստացել է "գրան պրի" և "հանդիսատեսի համակրանք" մրցանակը
* 2000 թվական՝ Մակեդոնիայում ստացել է "գրան պրի"
* 2000 թվական՝ Սլավյանսկի բազար մրցույթում գրավել է երկրորդ հորիզոնականը
* 2001 թվական՝ Երիտասարդական "Море друзей 2001" միջազգային մրցույթում գրավել է երկրորդ հորիզոնականը։

## Մահ
Մահացել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Սևան-Մարտունի մայրուղում տեղի ունեցած ավտովթարի հետևանքով։

## Ընտանիք
* ամուսին՝ Արամ Ավոյան, ծնված 1971 թվականին
* տղա՝ Ռուբեն Ավոյան, ծնված 1998 թվականին

## Սկավառակագրություն
* Խառնաշփոթ (2003), (2006)
* Только ты (2007)
* 13 երգ՝ նվիրված Վարդուհի Վարդանյանին (2008)
* Իմն ես (2011)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վարդուհի Վարդանյանի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Շեփոր (հանդես)

«**Շեփոր**», գրական-պատմագիտական պատկերազարդ հանդես։ Լույս է տեսել 1912—1913 թվականներին, Բուխարեստում։ Հայերեն առաջին պարբերականը Ռումինիայում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Լ․ Շահազիզյան։ Փորձել է նպասետել հայապահպանությանը, կրթական գործի կազմակերպմանը։ Ունեցել է գրականության, պատմության, ազգային, թարգմանական և տեղեկատու բաժիններ։ Հանդեսում տեղ են գտել Շահան Նաթալիի, Հ․ Իոսնլարյանի, Ա․ Տիրոյանի, Վահրամ Փափազյանի, Եղիա Տեմիրճիպաշյանի և այլոց գրական ստեղծագործությունները, Կարապետ Բասմաջյանի, Մկրտիչ Պոտուրյանի, Վահրամ Թորգոմյանի հայագիտական ուսումնասիրությունները։ Թարգմանաբար տպագրվել են ռումինացի գրողների գործերը, ինչպես նաև նմուշներ Ջորջ Բայրոնից, Ալեքսանդր Պուշկինից և այլն։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սոչի օդանավակայան

**Սոչի օդանավակայան**, միջազգային օդանավակայան, որը գտնվում է Սոչիում։ Օդանավակայնը զբաղեցնում է 7-րդ տեղը ըստ ուղևորների թվով (2,43 միլիոն ուղևոր)։ Ամենամեծ միջազգային օդանավակայաններից է ողջ Ռուսաստանում։

Օդանավակայանը երկրում 5-րդ տեղն է զբաղեցնում մոսկովյան Շերեմետևո, Դոմոդեդովո, Վնուկովո և Սանկտ Պետերբուրգ Պուլկովո քաղաքներից հետո ուղևորաշրջանառության առումով (6,772,062 ուղևոր)։ Օդանավակայանից Մոսկվա հեռավորությունը շուրջ 1360 կմ է, թռիչքի ժամանակը ՝ 2 ժամ։

Օդանավակայանի օպերատորը Սոչիի միջազգային օդանավակայանն է։ Ներառված է «Բազել Աերո» օդանավակայանում։

## Պատմություն
Օդանավակայանը կառուցվել է Սև ծովի ափին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Օդանավակայանի շինարարությունը սկսվել է 1941 թվականի հուլիսի 9-ին։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 1-ին օդանավակայանը ստանում է իր առաջին ուղևորատար ինքնաթիռը։ 1956 թվականին կառուցվում է նոր տերմինալի շենքը։ 1957 թվականին օդանավակայանը տեղափոխել է ավելի քան 35 հազար ուղևոր և 1 տոննա բեռ։ 1965 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 900 հազար ուղևորների։ 1981 թվականին օդանավակայանը սկսեց կանոնավոր չվերթներ իրականացնել Սոչիից դեպի՝ Բրատիսլավա, Բուդապեշտ և Պրահա։ Ավելի ուշ բացվեցին նոր չվերթներ դեպի Մերձավոր Արևելք և Արևմտյան Եվրոպա։

Ադլերի օդանավակայանը պաշտոնապես ձևավորվում է 1945 թվական թ.-ի նոյեմբերի 23-ի Քաղաքացիական օդային նավատորմի գլխավոր տնօրենի հրամանով թիվ 236 թռիչքների և բարձր արագությամբ ինքնաթիռներ Li-2, Il-12:

## Ուղղություններ

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օդանավակայնի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օդանավակայաններ
Ջոն Հյուսթոն

**Ջոն Մարսելուս Հյուսթոն** (, ), ամերիկացի ռեժիսոր, նաև դերասան և սցենարիստ։

Դերասան Ուոլտեր Հյուսթոնի որդին, դերասանուհի Անժելիկա Հյուսթոնի հայրը։

Ծնվել է 1906 թ. Միսսուրի նահանգի Նևադա քաղաքում։ Իր ծնողների՝ Ուոլտեր Հյուսթոնի և Ռիա Հյուսթոնի միակ երեխան էր։ 14 տարեկանում թողել է դպրոցը որպեսզի դառնա բռնցքամարտիկ, և մի անգամ նույնիսկ հաղթել է Կալիֆորնիայի առաջնությունը թեթև քաշային կարգում։ Ըստ որոշ աղբյուրների, 1945 թ. մի ծեծկռտուքի ժամանակ հարվածել է դերասան Էռոլ Ֆլինին, ինչի հետևանքով նրան տեղափոխել են հիվանդանոց։ 19 տարեկանում սկսել է փոքր դերեր խաղալ թատրոնում հանդես գալով Նյու Յորքում, բայց հետո տեղափոխվել է Մեքսիկա զինվորական ծառայության անցնելով, զբաղվել է ձիերի բուծմամբ և խնամքով։ 1930 թ. հոր հետքերով վերադարձել է Հոլիվուդ և աշխատել որպես սցենարիստ։ Որպես ռեժիսոր առաջին աշխատանքը կինոյում «Մալթյան բազեն» ֆիլմն էր, որն առաջին մեծության աստղ դարձրեց գլխավոր դերակատար Համֆրի Բոգարտին, իսկ ֆիլմում էպիզոդային դերով հանդես է եկել նաև հայրը՝ Ջոն Հյուսթոնը։ Մյուս նշանավոր ֆիլմերից են «Սիերրե Մադրեի գանձերը», «Մարդ, որ ուզում էր դառնալ թագավոր», «Ասֆալտե ջունգլիներ», «Աֆրիկական թագուհին», «Կի Լարգո»։

40-ից ավելի ֆիլմերի ռեժիսոր է, որպես դերասան խաղացել է մոտ 50 ֆիլմում, մոտ 40 ֆիլմի սցենարի հեղինակ։ 5 անգամ ամուսնացած է եղել, ունեցել 3 դուստր, դերասանուհիներ Անժելիկա Հյուսթոն, Դեննի Հյուսթոն և սցենարիստ ու մոնտաժող Ալլեգրա Հյուսթոն։ Նրա լավագույն ընկերներց են եղել Օրսոն Ուելսը, Էռնեստ Հեմինգուեյը և Համֆրի Բոգարտը։ Հյուսթոնի արձանը տեղադրված է Մեխիկոյում։

Մահացել է 1987 թ. թոքաբորբից, որն առաջացել էր շատ ծխելու հետևանքով։

15 անգամ տարբեր անվանակարգերում ներկայացվել է Օսկարի, ստացել 2 Օսկար, ստացել է նաև 3 Ոսկե Գլոբուս, 1 BAFTA, 1 անգամ ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնի Ոսկե արմավենու ճյուղ մրցանակի, 3 անգամ մրcանակ ստացել Վենետիկի կինոփառատոնում։ Հյուսթոնների ընտանիքը դարձավ առաջին կինոյի պատմության մեջ, ում հաջողվեց 3 սերնդի ներկայացուցիչների Օսկար մրցանակ ստանալ (Ուոլտեր Հյուսթոն, Ջոն Հյուսթոն և Անժելիկա Հյուսթոն)։

## Պատկերներ

JohnHustoninPV.jpg|արձանը Մեխիկոյում
Grave of John Huston.jpg| Ջոն Հյուսթոնի և մոր՝ Ռիա Հյուսթոնի գերեզմանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*գրականություն Ջոն Հյուսթոնի մասին
* Ջոն Հյուսթոնի ֆիլմեր

Կատեգորիա:1906 ծնունդներ
Կատեգորիա:1987 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Վարչական դատավարության իրավունք

**Վարչական դատավարության իրավունը** կարգավորում է պետական կառավարման ոլորտում անհատական վարչական գործեր քննելու և լուծելու ընթացքում առաջացած հասարակական հարաբերություններ։ Վարչական դատավարությունը պետք է սահմանել որպես վարչական գործի հարուցման, դատաքննության նախապատրաստման, դատաքննության և գործի լուծման կապակցությամբ դատարանի և վարչական դատավարության մասնակիցների գործողությունների (անգործության) կապացությամբ առաջացող իրավահարաբերությունների ամբողջություն:Վարչական դատավարությունը սերտորեն կապված է հանրային իրավունքի բնագավառի հետ: Վարչական դատավարության իրավունքի նորմերը որոշում են պետական կառավարման ապարատում քաղաքացիների դիմումների ու բողոքների ընդունման և քննարկման, վարչական որոշ (այդ թվում՝ վարչական հարկադրանքի կիրառման) ակտերի հրապարակման կարգը, ամրապնդում են վարչաիրավական հարաբերությունների մասնակիցների միջև առաջացող վեճերի լուծման կարգը, սահմանում քաղաքացիների և վարչական դատավարության այլ մասնակիցների իրավունքների երաշխիքները, որոշում են վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործերի քննարկման և ընդունված որոշումների կիրառման կարգը։ Իրավաբանական գրականությունում տարբերում են Վարչական դատավարության իրավունքի հետևյալ նորմերը՝

* վարչական իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներ,
* վարչական դատավարության մասնակիցների կոնկրետ իրավունքներ, 
* վարչական գործեր քննող մարմինների իրավասություններ և այդ գործերի քննության կարգը, 
* վարչական դատավարության բոլոր փուլերի ժամկետները,
* ընդունված որոշումների բողոքարկման և գանգատարկման կարգը սահմանող նորմեր
Վարչական դատավարության սկզբունքներն են՝

* օրինականությունը,
* արդարադատության իրականացումը միայն դատարանների կողմից,
* դատարանների անկախությունը,
* հավասարությունն օրենքի և դատարանի առջև,
* դատավարությունը պետական լեզվով իրականացնելը, 
* փաստական հանգամանքներն ի պաշտոնե պարզելը, 
* դատավորների անփոփոխելիությունը,
* դատական վարույթի հրապարակայնությունը,
* քննության միանձնյա և կոլեգիալ կարգի զուգորդումը

Կատեգորիա:Վարչական դատավարության իրավունք
Անահիտ Մարտիրոսյան

**Անահիտ Մարտիրոսյան Շաքոյի** (ծնվել է մարտի 13,1971, Բաքու), ազատամարտիկ, բուժքույր։ «Անահիտ» ջոկատի հրամանատար։

## Կրթություն
Ավարտել է Բաքվի նավթաքիմիայի ինստիտուտը (1987)։

## Կենսագրություն
Բաքվում ապրելով ամեն օր սարսափելի դեպքերի մասին էին լսում ու ականատես լինում։ Ամուսնու հետ որոշում են վերցնել երեխաներին ու գալ Հայաստան։

1989 թ հոկտեմբերի 27-ին առավոտյան ճանապարհ են ընկնում, երկու թաղամաս էլ չէին անցել իրենց շենքից, երբ վայրի ավազակախումբը, որի մեջ իրենց հարևանի տղան էլ էր, կտրում են նրանց ճանապարհն, երկու որդիների և իր աչքի առաջ գլխատում ամուսնուն՝ Վիկտորին։
Անահիտը և որդիները հրաշքով փրկվելով հասանում են օդանավակայան, որտեղից Մերձբալտիկայի ինքնաթիռով մեկնում Երևան։ Երևանից էլ տեղափոխվում Բագրատաշեն գյուղ (ՀՀ Տավուշի մարզ)։ Անահիտի ծնողների մոտ։

## Զինվորական ծառայությունը
1991 թ․-ի հոկտեմբերին թողնելով երեխաներին ծնողների մոտ մեկնում է առաջին գիծ՝ վրեժ լուծելու։ Հավաքակայանում մերժում են նրան տարիքից շատ ավելի փոքր՝ 24տ․ 45կգ, երևալու պատճառով։ Սակայն ադրբեջաներեն իմանալու շնորհիվ նա կարողանում է մեկնել մարտի դաշտ՝ որպես բուժքույր։

Մարաղայից հետո,երբ ապաքինվեցին իր փրկած 13 տղաները, ստեղծվեց «Անահիտ» ջոկատը։ Որը գտնվում էր Արկադի Տեր-Թադեւոսյանի ենթարկայությանը։ Պարգև Սրբազանը այդ ջոկատին կցեց նաև Ռուսաստանից ժամանած «Սուրբ խաչի» 14 նվիրյալների խմբին։
Այդպես ստեղծվեց մեր հետախուզական ջոկատը։

1992 թվականի ապրիլից ղեկավարեց «Անահիտ» ջոկատը։

1992-ին նահանջող հակառակորդը Դրմբոնում անսպասելի դիրքավորվեց և կատաղի դիմադրություն ցույց տվեց։ «Անահիտ» ջոկատին հաջողվեց հակառակորդին շրջափակման մեջ գցել և 14 հոգու գերևարել։
Նրանց թվում Անահիտի Բաքվի հարևանն էր, ում հայրն ադրբեջանցի էր, մայրը՝ հայ։

1993-ի օգոստոսի 26-ին Մարտակերտում նրա կողքին արկ է պայթել, դրանից հետո վեց ամիս կուրացել է։ Ընդհանուր թվով 28 վիրահատություն է տարել։

1992-1994 թվականներին մասնակցել է ԼՂՀ Մարտակերտի (Մաղավուզ, Կարմիրավան, Մեծշեն, Հոռաթաղ, Դրմբոն և այլն) շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մի քանի անգամ վիրավորվել է։

1994 թվականից ծառայում է ՀՀ ԶՈՒ-ում։

ՀՀ բանակի ավագ լեյտենանտ (1996)։

## Պարգևներ և կոչումներ

2010 թ. պարգևատրվել է Արիության մեդալով։

2014 թ. «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատերազմն ու կինը. Հրամանատար Անահիտ Մարտիրոսյանը
* Հրամանատար Անահիտը

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Բուժքույրեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
180 (թիվ)

**180** (**հարյուր ութսուն**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* (180) Գարումնան Աստերոիդների գլխավոր գոտու աստերոիդ է։

## Այլ ոլորտներում
* Տարվա 180-րդ օրը հունիսի 29-ն է (նահանջ տարիներին՝ հունիսի 28-ը)

## Տես նաև
* 180 թ., 
* Մ.թ.ա. 180 թ.

Կատեգորիա:180
Թաթուլ Խաչատրյան

**Թաթուլ Այդինի Խաչատրյան ** (փետրվարի 1, 1956, գյուղ Ջրառատ (այժմ՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում) - նոյեմբերի 16, 1991, Հադրութ) ազատամարտիկ։

1974-1976 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1990-ական թվականներին Արցախ զենք տեղափոխելու մեղադրանքով մի խումբ ազատամարտիկների հետ ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ներքին զորքերի կողմից և դատապարտվել 15 տարվա բանտարկության, տեղափոխվել Շուշիի, ապա Բաքվի, Թբիլիսիի, Երևանի բանտերը։ 1991 թվականին ազատվելէ կալանքից և 1990-1991 թվականներին մասնակցել է Հադրութի շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։ Ջրառատի միջնակարգ դպրոցը կոչվել է Խաչատրյանի անունով։ Թաղված է Ջրառատում։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 16 մահեր
Կատեգորիա:1991 մահեր
Black Ice (ալբոմ)

**Black Ice**, Ավստրալիական AC/DC խմբի երաժշտական 15-րդ ալբոմը՝ թողարկված 2008 թվականին Columbia Records լեյբլում։

## Ալբոմի մասին
Ձայնասկավառակը ութ տարվա մեջ առաջինն ստուդիոն ձայնասկավառակն է, և դրա թողարկման և այն մասին, որ այն կարելի է գնել միայն Wal-Mart-ի միջոցով, տեղեկացվել է 2 ամսվա ընթացքում։ Օգոստոսի 28-ին լույս տեսավ Rock 'N Roll Train երգը, որը գրավեց ամերիկյան հիթ-շքերթների առաջին հորիզոնականները։ Պաշտոնական թողարկումից 2 շաբաթ առաջ ալբոմը ներբեռվեց համացանց, և մարդիկ այն ներբեռնեցին մոտ 400 հազար անգամ։ Ավստրալիայում վաճառքը սկսելուց մեկ շաբաթ հետո այն դարձավ պլատինե և գրավեց 29 երկրների հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականը, իսկ տարվա վերջին ստացավ պլատինե կարգավիճակ 13 երկրում՝ ներառյալ ԱՄՆ-ն։ 5 ձայնասկավառակ, ինչպես նաև երաժշտական գործիքներ խաղարկվեցին «լավագույն տեսահոլովակ» անվանակարգի համար։

AC/DC-ի ալբոմի թողարկումից հետո տեղի ունեցավ համերգ մի հիվանդ երեխայի աջակցության համար, ով AC/DC խմբի երկրպագու էր։ Այս համերգը ճանաչվեց Տարվա գլխավոր տուրը։ Դրա արդյունքում թողարկվեց Live at River Plate համերգային ալբոմը։

## Երգացանկ
Ալբոմի հեղինակները Անգուս Յանգի և Մալքոլմ Յանգի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբոմի երգի բառերը 
* Black Ice-ը՝ discogs.com-ում 

Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Գեորգե Գեորգիու-Դեժ

**Գեորգե Գեորգիու-Դեժ** () (), ռումինացի էլեկտրի և կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Ռումինիայի կոմունիստական կուսակցության (ՌԿԿ) անդամ (1930)։

1930-ական թվականների կեսերից ակտիվորեն մասնակցել է կոմունիստական շարժումներին։ Զգալի ներդրում է ունեցել խորհրդա-ռումինական բարեկամության ամրապնդման մեջ։ Աշխատել է որպես Ռումինիայի Կոմկուսի գլխավոր քարտուղար (1955-1965), Ռումինիայի Ժողովրդական հանրապետության պետական խորհրդի նախագահ (1961-1965)։

Մահացել է 1965 թվականին, թոքերի քաղցկեղից։ Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում Գեորգիու-Դեժին փոխարինելու եկավ նրա երբեմնի «աշակերտ» Նիկոլաե Չաուշեսկուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Գևորգ Սկևռացի

**Գևորգ Սկևռացի** (Լամբրոնացի, Սսեցի, ), հայ լեզվաբան, մատենագիր, երաժիշտ-տեսաբան։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է մորեղբոր՝ Գրիգոր Սկևռացու, ապա՝ Բջնիի Գրիգոր արքեպիսկոպոսի մոտ։ Քերականության մեջ խորանալու համար մեկնել է Վիրապ միաբանություն և աշակերտել Վարդան Արևելցուն։ Վերադառնալով Սկևռա վանքը՝ զբաղվել է գրչության արվեստով։ Նրա ընդօրինակած մատյաններն օժտված են գրչության արվեստի բարձր կուլտուրայով։ Գրել է բանաստեղծություններ («Գեորգ պատանին է գրեաց», աքրոստիկոս), մեկնություններ («Համառօտ մեկնութիւնն Գործոց Առաքելոց», «Մեկնութիւն Եսայեայ» և այլն)։ Լեզվաբանության պատմության համար կարևոր նշանակություն ունեն Գևորգ Սկևռացու լեզվաբանական երեք աշխատությունները («Խրատ վասն հանգամանաց հեգից․․․», «Խրատք վասն առոգանութեանցն», «Խրատք յաղագս գրչութեան արուեստի»), ուր նա քննել է հայերենի վանկատության, ուղղագրության, կետադրության, հնչյունակազմի հարցերը, սահմանել կանոններ։ Գևորգ Սկևռացին հորինել է գանձեր, որոնցից մի քանիսը ձեռագրերում հանդիպում են որպես տաղեր։ Հավանաբար XIII դարի վերջին քառորդում հատուկ զբաղվել է Գրիգոր Խուլի խմբագրած Շարակնոցով։ Գործնականում մշակելով առոգանության խազանշանների երաժշտական կիրառության կատարելագործված սկզբունքներ՝ նոր մակարդակի է բարձրացրել միջնադարյան երաժշտա-ծիսական երգարանների արվեստը։

## Գրականություն
* Թահմիզյան Ն., Հիմ­նական խաղերի միակցությունը, ԲՄ, № 9, 1969։

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Skillet

**Skillet** - Խումբը ձևավորվել է 1996 թվականին` Միացյալ Նահանգներում։ Անդամներն են` Ջոն Կուպեր (վոկալ, Բաս-կիթառ), Կորեյ Կուպեր (Ռիթմիկ կիթառ, Սինթեզ, վոկալ), Ջեն Լեդջեր Հարվածային գործիքներ (Հարվածային գործիքներ, վոկալ), Սեթ Մրիսոն (Կիթառ)։

Խումբը թողարկել է ութ ալբոմ՝
# Skillet
# Hey You, I Love Your Soul,
# Invincible
# Alien Youth
# Ardent Records 
# Collide
# Comatose
# Awake,
«Skillet» խումբը երկու անգամ արժանացել է Գրեմմիի։

Ստեղծման օրից խումբը կրել է բազմաթիվ փոփոխություններ՝ թողնելեվ Ջոն Կուպերին՝ որպես մնացած խմբի միակ հին անդամ։
Խմբի վաճառված երաժշտական ալբոմների թիվը անցնում է երկու միլիոնը։

Սկզբնական շրջանում անդամները երկուսն էին՝ «Seraph» խմբի նախկին վոկալիստ Ջոն Կուպերը. և Քեն Սթեյրստը։ Շուտով նրանց միացավ նաև Թրեյ Մկքլիուրկինը՝ որպես ժամանակավոր թմբկահար։

Շուտով խումբը թողարկեց ալբոմ՝ «Skillet» անվամբ։ Ինչու հենց skillet. այդ շրջանում խումբը շրջագայում էր Միացյալ Նահանգներում, և նրանց պետք էր գրավիչ անվանում՝ ինչն էլ պատճառ դարձավ կոչելու «Skillet»: Խմբի անդամները իրենց անվանը լուրջ չէին վերաբերվում, իսկ հիմնադիր Ջոն Կուպերը ասել է, որ իրեն մինչև հիմա էլ դուր չի գալիս այդ անվանումը։

Խմբի երկրորդ ալբոմը՝ թողարկված 1998-ի ապրիլին` կոչվում էր Hey You, I Love Your Soul: Ալբոմի թողարկումից անմիջապես հետո, խմբին է միանում Ջոն Կուպերի կինը` Քորեյը։

Որոշ ժամանակ անց, Սկսում են ձայնագրել երրորդ ալբոմը, այդ ժամանակ Սթեյրսը անսպասելի լքում է խումբը, իսկ նրա փոխարեն խմբին է միանում Քևին Հոլանդը (կիթառահար)։

Չորրորդ՝ Invincible ալբոմից հետո լքեց Skillet-ին, և նրա տեղը զբաղեցրեց Լորյա Պետերսը։ 2000 թվականին լույս տեսավ խմբի չորրորդ ալբոմը՝ Alien Youth: Ալբոմի թողարկվելուց հետո Հոլանդը լքում է խումբը, իսկ Բեն Կասիկան զբաղեցնում նրա տեղը։ 2003 թվականին լույս է տեսնում խմբի Ardent Records ալբոմը։

2006 թվականի հոկտեմբերի 26֊-ին լույս տեսավ Skillet-ի Comatose ալբոմը։

2008 թվականի հունվարին խումբը հայտարարեց, որ իրենց թմբկահար Լորի Պետերսը հեռանում է խմբից, նրան հաջորդում է Ջեն Լեդջերը։

2008֊ հոկտեմբերին լույս տեսավ Awake, ալբոմը։

Կատեգորիա:1996 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոք խմբեր
Գեոֆոն

thumb|upright|140px|Գեոֆոն (SM-24), 10-240Հց հաճախականություն, 375Ω դիմադրություն
**Գեոֆոն** (՝ գեո և ֆոն), երկրակեղևի վերին շերտերում տարածվող ձայնային ալիքների ընդունիչ։ Գեոֆոնը մի տուփ է, ուր մետաղական երկու բարակ ճկուն թիթեղիկների միջև ձիգ ամրացված է ծանր մասսան։ Ժամանակակից գեոֆոնները (հետախուզական սեյսմոգրաֆները) ունեն էլեկտրամեխանիկական փոխարկիչներ՝ ուժարար և օսցիլոգրաֆ։ Գեոֆոնը օգտագործվում է ապարների ակուստիկ ուսումնասիրման, սակրավորային, ինչպես նաև լեռնափրկարար աշխատանքների ժամանակ։

Կատեգորիա:Սեյսմագրություն
Կատեգորիա:Երկրաբանական սարքեր
Գետային խեցգետիններ

280px|մինի|''Pacifastacus leniusculus''
մինի|Մեքսիկական ոճով խեցգետին
**Գետային խեցգետիններ**, տասնոտանի խեցգետնանմանների կարգի անողնաշարավոր կենդանիներ։ Մարմնի երկարությունը՝ 6-30 սմ։ Տարածված են ամենուրեք, բացի Աֆրիկայից։ Մեծ մասն ապրում է քաղցրահամ ջրերում։ Գիշերային կենդանիներ են․ ցերեկը թաքնվում են բներում, գիշերը դուրս են գալիս կեր որոնելու։ Սնվում են ջրային բուսականությամբ, երբեմն՝ նաև կենդանական կերով։ Կյանքի տևողությունը մինչև 25 տարի է։ Ազով-Սևծովյան ավազանում առավելապես տարածված են երկարամատ և հաստամատ խեցգետինները, որոնք օգտագործվում են որպես սնունդ՝ թարմ վիճակում կամ պահածոների ձևով։

Ընդգրկում է հետևյալ ընտանիքները՝
* Astacidae
* Cambaridae
* Parastacidae

Կատեգորիա:Տասնոտանիներ
Շվեյցարացի հայասերների միություն (Լիբանան)

**Շվեյցարացի հայասերների միությունը** (հիմնվել է 1896 թվականին) Լիբանանում սկսել է գործել 1920-ական թվականներին 2-րդ կեսից։ 1927 թվականից նրա հոգածության ներքո էր Լիբանանի հայ հաշմանդամների կենտրոնը, որն իբրե կարանոց 1922 թվականին հիմնել էր Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտեն Ղազիր գյուղում։ Կարանոցը, որին կից գործում էին նաև կույրերին հատուկ դպրոց և արհեստանոց, 1946 թվականին փոխադրվել է Բուրջ Համադ թաղամաս, որտեղ և 1960 թվականին ավելացվել է կանանց ծերանոցի բաժինը։ 1989 թվականից ծերանոց են ընդունվում նաև տարիքավոր, միայնակ տղամարդիկ։ 1964 թվականից Բուրջ Համուդի ծերանոց կարանոցը, որտեղ 1998 թվականին պատսպարվել են շուրջ 150 ծերեր, այրիներ և կույրեր, գործում է հայ առաքելական և ավետարանական համայնքների ներկայացուցիչներից բաղկացած վարչության հովանավորության ներքո և ունի շուրջ 500 հազար դոլարի տարեկան բյուջե։ Ունի նաև դժվար սովորող, խուլ և կույր աշակերտների համար հատուկ դպրոցներ, աշխատանոց։

## Հայ առաքելական և ավետարանական համայնքներ
Հայ առաքելական և ավետարանական համայնքները միասնաբար հովանավորում են Ազունիեի Ազգային բուժարանը (1923-1938 թվականներին գործել է ծովափնյա Մաամելթեյն ավանում), որտեղ պատսպարվում ու բուժվում են թոքախտավորներ և այլատեսակ հիվանդներ, ծերունիներ։

## Այլ միություններ
Բարեսիրական գործունեություն են ծավալում նաև Ս. Եդիա Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցուն կից ժողովրդապետության Հայ կաթողիկե աղքատախնամ միությունը (1939 թվականից), Բուրջ Համուդի Հայ կաթողիկե բարեսիրական միությունը, Հայ ավետարանական ընկերային ծառայության գրասենյակը (1936 թվականից) են։

Վերոհիշյալ բոլոր հայկական բարեսիրական հաստատություններն օժանդակում են նաև Լիբանանի ոչ հայկական համայնքներից իրենց դիմող անհատներին և ընտանիքներին, հատկապես՝ առողջապահության բնագավառում։

## Հիվանդանոցներ, մայրանոցներ
Անցյալում Բեյրութում գործել են նաև լիբանանահայ անհատ բժիշկների սեփականությունը հանդիսացող «Քրիսչըն մեդիքըլ սենթր», Մերուժան Պաղչեճյանի «Սուրբ Պողոս», Վարուժան Սահակյանի, Վահրամ Տոնելյանի, Գեղամ Հակոբյանի, Միսաք Պարսամյանի և Վահան Կյոչերյանի հիվանդանոցներն ու մայրանոցները։ 1960-1970-ական թվականներին «Հովարդ Կարագյոզյան», «Գալուստ Կյուլպենկյան», «Սթիվն Փիլիպոսյան» բարեսիրական հաստատությունների և Շվեյցարիացի հայասերների միության համատեղ ջանքերով Բեյրութի արվարձաններից Ռաուդայում կառուցված ժողովրդային բնակարաններին (ԷՀԼԱՆ) առընթեր գործում է նաև ընկերային մի կենտրոն, որը խորհուրդներ ու գործնական օժանդակություն է ցույց տալիս շրջանի շուրջ 145 հայ ընտանիքների։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Արապիխա (գետ)

**Արապիխա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանում, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ինյա գետի աջ ափով 150 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 27 կմ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։ թափվելու վայրը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200512115200003568
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115200356
* Ավազանի կոդը - 13.01.02.005
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 2

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
182 (թիվ)

**182** (**հարյուր ութսուներկու**), բնական թիվ է։

## Աստղագիտության մեջ
* (182) Էլզան Աստերոիդների գլխավոր գոտու S դասի աստերոիդ է։

## Այլ ոլորտներում
* Տարվա 182-րդ օրը հուլիսի 1-ն է (նահանջ տարիներին՝ հունիսի 30-ը)

## Տես նաև
* 182 թ., 
* Մ.թ.ա. 182 թ.

Կատեգորիա:182