Տվյալների բազաների կառավարման համակարգ

**Տվյալների բազաների կառավարման համակարգ** (**ՏԲԿՀ**), ընդհանուր ծրագրային և լեզվական միջոցների կամ հատուկ նշանակության ծրագրային միջոցների համադրություն՝ տվյալների բազայի ստեղծման և ապահովման համակարգ։

## ՏԲԿՀ ընդհանուր գործառույթներ
* Արտաքին հիշողության տվյալների կառավարում (սկավառակների),
* Օպերատիվ հիշողության տվյալների կառավարում  սկավառակի քեշի կիրառմամբ,
*  Փոփոխությունների մուտքագրում, պահուստային պատճենում և վերականգնում՝ տվյալների բազաների ձախողումից հետո,
*  Տվյալների բազայի լեզուների աջակցություն (Տվյալների սահմանման լեզու, տվյալների մանիպուլյացիայի լեզու)։

## ՏԲԿՀ կառուցվածք
Ժամանակակից ՏԲԿՀ-ն պարունակում է հետևյալ բաղադրիչները՝
* **միջուկ**, որը պատասխանատու է արտաքին և օպերատիվ հիշողության տվյալների կառավարման և փոփոխությունների ենթարկված տվյալների մուտքագրման համար,
* **տվյալների բազայի մշակման լեզու**, որն ապահովում է տվյալների արտածման և փոփոխման խնդիրները, որպես կանոն, անկախ մեքենայական կոդի օպտիմալացում։
* **ռեսուրսային աջակցության ենթահամակարգը**, որը մեկնաբանում է տվյալների մանիպուլյացիաների ծրագրերը, որոնք ստեղծված  են ՏԲԿՀ-ով,
* **սպասարկման ծրագրեր** (արտաքին ուտիլիտներ), տեղեկատվական համակարգի պահպանման համար ապահովում է մի շարք լրացուցիչ հնարավորություններ։

## ՏԲԿՀ դասակարգումներ
; Տվյալների մոդելներով
Օրինակներ՝
* Հիերարխիկ
* Ցանցային
* Հարաբերական
* Օբյեկտի վրա հիմնված
* Հայտարարագրված օբյեկտներ

; Ըստ բաշխման աստիճանների
* Լոկալ ՏԲԿՀ (Լոկալ ՏԲԿՀ ամբողջ բաժինները՝ դասավորված մեկ համակարգչի մեջ)
* Տեղակայված ՏԲԿՀ   (ՏԲԿՀ բաժինները կարող են տեղակայված լինել ոչ թե միայն մեկ, այլ նաև երկու  և ավելի համակարգիչների մեջ)։

; ՏԲ մուտքի ձևերով
* Ֆայլ-սերվերային
:ՏԲԿՀ ֆայլ- սերվրներում տվյալների ֆայլերը տեղակայված են կենտրոնացված ֆայլ-սերվերնրում։ ՏԲԿՀ-ն տեղակայվում է բոլոր հաճախորդների համակարգիչներում (աշխատանքային տիրույթում)։ Նրանից տվյալներ ստանալու համար գոյություն ունի  լոկալ ցանց։

: Այս ճարտարապետության առավելությունն այն է, որ  ֆայլային սերվերի պրոցեսորի վրա մեծ ծանրաբեռնվածություն չի առաջացնում։
Թերություններ։ լոկալ ցանցի խիստ ծանրաբեռնվածություն; կենտրոնական կառավարման դժվարություն կամ անհնարինություն, արագ հասանելիության խափանում կամ դժվարացում, անվտանգության ոչ լիարժեք ապահովում։
; . Դրանք առավել հաճախ օգտագործվում են տեղական ծրագրերում, որոնք օգտագործում են տվյալների բազայի կառավարման գործառույթները։
; . տվյալների բազայում  տվյալների վերամշակման ցածր ինտենսիվության և պակաս արդյունավետության համակարգերով։

Տվյալ պահին ֆայլային սերվերի տեխնոլոգիան համարվում է հնացած, իսկ դրա օգտագործումը  բարձր տեղեկատվական համակարգերում թերություն է.

Օրինակներ։  Microsoft Access, Paradox, dBase, FoxPro, Visual FoxPro:
* Հաճախորդ- սերվերային
: Հաճախորդ-սերվերային ՏԲԿՀ-ն տեղակայված է սերվերի վրա Տվյալների բազայի հետ միասին։ անմիջականորեն իրականացնում է հղումը տվյալների բազային, բացառիկ ռեժիմով։  Հաճախորդների տվյալների մշակման բոլոր  հրամանները կենտրոնացված կերպով մշակվում են ՏԲԿՀ հաճախորդ-սերվերի կողմից։
: ՏԲԿՀ Հաճախորդ-սերվերների աշխատանքային թերությունները կարող են առաջանալ չափից շատ հրամանների պատճառով։

: Առավելություններ։ լոկալ ցանցի անհամեմատ քիչ ծանրաբեռնվածություն, կենտրոնացված համակարգի աշխատանքի  հարմարավետություն, բարձր արդյունավետություն, անվտանգություն և արագ հասանելիություն։

:Օրինակներ.  Oracle Database, Firebird, Interbase, IBM DB2, Informix, MS SQL Server, Sybase Adaptive Server Enterprise, PostgreSQL, MySQL, Caché, ЛИНТЕР:
* Ներկառուցված
; ՏԲԿՀ ուղղակի գրառումներով
Ներկառուցված ՏԲԿՀ-ն  տվյալների բազա է, որը կարող է տրամադրվել որպես ծրագրային ապահովման բաղադրիչ, առանց հատուկ ինքնակառավարման տեղադրման կարգի։ Ներկառուցված ՏԲԿՀ- ն նախատեսված է իր տեղական տվյալների  պահպանման համար եւ նախատեսված չէ ցանցում հավաքական օգտագործման համար։
; ՏԲԿՀ  առանձնացված գրառումներով
Ֆիզիկապես կառուցված ՏԲԿՀ-ն  ավելի հաճախ իրականացվում է որպես կից գրադարան։ Դիմող կողմին տվյալների հասանելիությունը կարող է իրականացվել SQL-ի կամ հատուկ ծրագրավորման ինտերֆեյսի միջոցով։
Օրինակներ։ OpenEdge, SQLite, BerkeleyDB, Firebird Embedded, Microsoft SQL Server Compact, ЛИНТЕР:
## Արտաքին հիշողության հետ աշխատելու կանոնակարգ
; СУБД ուղղակի ձայնագրությամբ
Այս ռազմավարությունը կիրառվում է միայն արտաքին հիշողության բարձր արդյունավետությամբ.
Նման ՏԲԿՀ-ներում փոփոխությունները կուտակվում են արտաքին հիշողությունների բուֆերներում, առաջ անցնելով հետեւյալ իրադարձություններից որեւէ մեկով.
;ՏԲԿՀ-ն առանձնացված գրառումներով
* Վերահսկման կետ՝
* Սահմանափակ հիշողության ծավալ. ՏԲԿՀ-ն ստեղծում է վերահսկման կետ և սկսում է գրել սկզբից, նախորդ տեղեկատվությունը ջնջելով։ 
* Դադար. ՏԲԿՀ-ն սպասում է, մինչև  բուֆերի ողջ ինֆորմացիան կտեղափոխվի արտաքին հիշողություն, որից հետո կատարում է նշումներայն մասին, որ տվյալների բազայում ամեն ինչ ճշգրտորեն կատարվեց։ 
* Արտաքին հիշողության բուֆերների համար օպերագտիվ հիշողության սահմանափակություն։
Այս ռազմավարությունը թույլ է տալիս խուսափել արտաքին հիշողության հաճախակի փոխանակումներից և զգալիորեն բարձրացնել ՏԲԿՀ-ների արդյունավետությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ
Կատեգորիա:Կառավարման համակարգեր
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում