open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսան Կիրակոսյան

**Ալեքսան Մաթևոսի Կիրակոսյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Սովորել է Հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, ավարտել Խարկովի Վ. Ի. Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ուսումնարանը (1942) և ՀԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական դպրոցը (1948)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի։

## Կենսագրություն
Եղել է Անիի շրջխորհրդի նախագահ (1948-1950), ՀԿԿ Ղուկասյանի (1952-1957) և Հոկտեմբերյանի (1958-1961) շրջկոմների առաջին քարտուղար, ՀԿԿ ԿԿ կուսօրգանների, ապա գյուղատնտեսական բաժինների վարիչ (1961-1965), ՀԽՍՀ կաթի և մսի արդյունաբերության նախարար (1965-1970)։ 1970 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1977 թվականից՝ առաջին տեղակալ։

Կիրակոսյանը ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի, ՀԽՍՀ 3-4-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էր, 1953 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ անդամ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։

Երևանի պատվավոր քաղաքացի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Hetq.am: «Ալեքսան Կիրակոսյան. մարդը, գործիչը, մտածողը»

Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կիրակոս (մանրանկարիչ)

**Կիրակոս** կամ **Կյուրակոս** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), հայ գրիչ և մանրանկարիչ։

Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի XIII դար 2-րդ կեսի նշանավոր ներկայացուցիչ։ Աշխատել է Հռոմկլայում։

Նրա ծաղկազարդած առաջին ձեռագիրը, որ հասել է մեզ, 1244 թվականի Ավետարանն է (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 151), մյուսը՝ Անթիլիասի վանքում պահպանվող 1248 թվականի Ավետարանը։ Այս ձեռագրերում Կիրակոսը դեռ մի շարք գծերով կապված է եղել XIII դարի վերջի կիլիկյան մանրանկարչության ավանդույթներին։

Առավել նշանակալից է 1249 թվականին ծաղկազարդած Ավետարանը, որ գրվել և պատկերազարդվել է Կոստանդին Ա կաթողիկոսի պատվերով։ Պարունակում է ավետարանիչների պատկերներ, ճոխ զարդարված խորաններ, անվանաթերթեր, լուսանցազարդեր։ Կիրակոսի պատկերազարդած ձեռագրերի մանրանկարները վկայում են, որ մանրանկարչության այն նրբագեղ ոճը, որ բնորոշ դարձավ կիլիկյան դպրոցին ընդհանրապես, կազմակերպված ձևով հանդես եկավ XIII դարի 40-50-ական թվականներին։

## Տես նաև
* Հռոմկլայի մանրանկարչության դպրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Մանրանկարչություն
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Արճճախոտ

**Արճճախոտ** (), արդղիկ, շեթարաճ, արդուխա, արճճախոտազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի և թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 15, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ ։
## Ձևաբանություն
Արմատային համակարգը հզոր է, ցողունի բարձրությունը՝ մինչև 1 մ։ Տերևները մերկ են, գեղձաատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ կարմիր, ծիրանագույն, մանուշակավարդագույն, վարդագույն, դեղին կամ սպիտակ։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսիև։ Պտուղը երկփեղկ է, ճայթող։ Պարունակում է աղաղանյութեր, ալկալոիդներ։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների քարքարոտ և ժայռոտ վայրերում։

Կատեգորիա:Արճճախոտազգիներ
Կաոլին

մինի|Կաոլին
**Կաոլին** (Չինաստանի Կաո-Լին լեռնաշղթայի անվամբ, որտեղ արդյունահանվում էր ճենապակու կավ), ապար, հիմնականում կազմված է կաոլինիտից։ Խառնուրդների ձևով սովորաբար պարունակում է քվարցի, դաշտային սպաթի, փայլարների հատիկներ։ Առաջանում է զանազան մագմատիկ դաշտասպաթային ապարների հողմահարումից։ Կաոլինի հանքավայրեր կան Ուկրաինայում, Ուրալում, Ղազախստանում, Մեծ Բրիտանիայում։ Կաոլինը լայնորեն կիրառվում է քիմիայում, թղթի արդյունաբերության, բժշկության մեջ, կերամիկայում, օծանելիքի արտադրության համար։ 

Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Ապարներ
Արմավաթուփ

**Արմավաթուփ, մուրտ** (), կարմրանազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի և կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ ։

## Ձևաբանություն
Ցողունը շագանակամոխրագույն է, բարձրությունը՝ 1, 5-2 մ։ Տերևները մանր են, նստադիր, գծանշտարաձև, ամբողջաեզր, ընձյուղի երկայնքով խիտ դասավորված։ Ծաղկաբույլը հասկ է, ծաղիկները՝ վարդագույն, կարմիր կամ սպիտակ։ Ծաղկում է ապրիլից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը տուփիկ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է աղաղանյութեր (հիմնականում՝ կեղևում), վիտամին C (տերևներում)։ Բույսի կանաչ մասերի եփուկն օգտագործում են կանանց հիվանդությունների ժամանակ։ Խոնավասեր է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, ցրտադիմացկուն է և լուսասեր։ Բույսի կեղևը գործածում են սև ներկ ստանալու համար։ Լայն կիրառում ունի ժողովրդական բժշկության մեջ։

Կանաչ շինարարությունում այն օգտագործում են որպես կենդանի ցանկապատ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Իրանում, Հնդկաստանում, Մոնղոլիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, ինչպես նաև Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է գետափերին, չոր գետահովիտներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարմրանազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Արդեշ (գավառ)

**Արդեշ** (), գավառ Ֆրանսիայի հարավում, անունն ստացել է Արդեշ գետից։ Գտնվում է պատմական Վիվարե գավառի տարածքում։

* Արդեշ դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 07։

## Մշակույթ
Արդեշն ունի բազմազան բնաշխարհ, իր գետերի և հոսանքների առատությունը նրան դարձնում է ամբողջ աշխարհից ժամանող կանոեներով և գետային նավակներով նավարկողների սիրած տեղ։ Արդեշի տարածքում է գտնվում Սեվեն ազգային զբոսայգու մի մասը։ Տարածքն իր կրաքարե և գրանիտե ժայռերի շնորհիվ լավ հայտնի է նաև ժայռամագլցողների միջավայրում։ Ամեն տարի Արդեշը հյուրընկալում է Ֆրանսիայի հեծանվավազքի ամենախոշոր միջոցառումներից մեկը՝ Արդեշուան, որը 2011 թ. ունեցել է 16 000 մասնակից։ Արդեշը հայտնի է նշանավոր "châtaigne d'Ardèche'" քաղցր շագանակով, որին 2006 թ. շնորհվել է «Ծագման իսկության վերահսկողության» ("AOC") հավաստագիր։

## Տեսարժան վայրեր

France Ardeche Thueyts 05.jpg|Սատանայի կամուրջը Թյուեյում։
Balazuc - pont sur l'Ardèche.jpg|Բալազյուկ
Pont d'Arc Ardèche.JPG|Վալոն-Պոն-դ'Արկ
Gours des grottes de Saint Marcel d'Ardèche, France.jpg|Քարանձավ Բիդոնի մոտ։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրեֆեկտուրայի պաշտոնական կայք  
* Գերագույն խորհրդի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կապան (բերդ)

**Կապան**, սահմանային բերդ և լեռնանցք Կիլիկյան Հայաստանում, Զեյթունից հարավ-արևմուտք, Ֆռնուզ և Աստվածաշեն լեռների միջև։ Կապանը պաշտպանում էր Դաշտային Կիլիկիայի մատույցները։

Առաջին անգամ հիշատակվում է որպես Լևոն Ա իշխանի (1129-1137) տիրույթ։ Լևոնի գերեվարությունից հետո գրավել են սելջուկյան թուրքերը, բայց շուտով այն ազատագրել է Թորոս Բ-ն։

Ռուբեն Գ իշխանը 1182 թվականին Կապանի հսկողությունը հանձնել է եղբորը՝ Լևոն Բ-ին Հայոց գահը ժառանգելուց հետո Լևոն Բ Կապանի պաշտպանությունը հանձնել է իր վասալներից լատին իշխան Տանգրին։

1217 թվականին Իկոնիայի Քեյքաուս Իզեդդին սուլթանը թեև պաշարել է Կապանը և Շողականի մերձակա դաշտի ճակատամարտում հաղթել հայկական փոքրաթիվ զորքին, սակայն չի կարողացել գրավել այն։ Կիլիկիայի հայոց պետության անկումից հետո էլ Կապանը մնում էր հայերի ձեռքում։ 20-րդ դարի սկզբին Կապանի մերձակա համանուն ավանում ապրում էին ավելի քան 400 տուն հայեր, որոնք տեղահան ու բնաջինջ եղան 1915-1921 թվականներին։

Այժմ էլ նշմարվում են Կապանի ավերակները։

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կաչին

**Կաչին**, **Կաչինի նահանգ** (), հյուսիսային նահանգ Մյանմայում՝ Իրավադի գետի վերին հոսանքի ավազանում։ Տարածությունը 89 հազար Կմ2 է, բնակչությունը՝ 1,7 միլիոն (2014)։ Գլխավոր քաղաքը՝ Մյիչինա։ Բարձրլեռնային, նոսր բնակեցված և տնտեսապես չյուրացված շրջան է։ Արդյունահանում են թանկարժեք քարեր (Տոմոյի շրջան)։ Զբաղվում են անտառամթերմամբ, բրնձի, շաքարեղեգի մշակությամբ։ 

Կատեգորիա:Մյանմայի վարչական բաժանում
Մոխրագույն

100px|right|thumb|Գույնի տեսակները
**Մոխրագույն**, սևի և սպիտակի խառնուրդ գույնը։ Գույնի մեջ կա նաև կանաչ և կարմիր։

Գույնի կոորդինատները՝

HEX

RGB¹
(r, g, b) (128, 128, 128)

CMYK²
(c, m, y, k) (0, 0, 0, 50)

HSV
(h, s, v) (0°, 0%, 50%)

Կատեգորիա:Գույներ
Կեսարիայի վերաշինական միավորում

**Կեսարիայի վերաշինական միավորում**, հայրենակցական միություն։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1905 թվականի հունվարի 8-ին, Նյու Յորքում՝ Աբրահամ Կյուրյունլյանի, Արմենակ Մեծյանի, Ավետիս Մերտինյանի և ուրիշների նախաձեռնությամբ։ Մասնաճյուղեր ունի Ֆրանսիայում, Միրիայում, Լիբանանում և այլուր։ Մինչև 1929 թվականը կոչվել է «Կեսարիո աղքատախնամ ընկերություն», ապա «Կեսարիայի վերաշինական միություն»՝ նպատակ ունենալով առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կորցրած Կեսարիայի փոխարեն Խորհրդային Հայաստանում հիմնադրել համանուն բնակավայր և այնտեղ փոխադրել տարբեր երկրներում ապաստանած կեսարացիներին։

Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը, ընդառաջելով կեսարացիների խնդրանքին, 1934 թվականի հուլիսի 12-ին որոշում ընդունեց Նոր Կեսարիա ավանի հիմնադրման մասին։ 1934 թվականի նոյեմբերից միությունը հրատարակել է «Նոր Կեսարիա» ամսագիրը (խմբագիր՝ Արշավիր Քաղցրունի, լույս է տեսել մինչև 1937 թվականը), որի էջերում կեսարահայերին կոչ է արվել համախմբվել կառուցվելիք Նոր Կեսարիայում։

1935 թվականի հունվարին կեսարիայի վերաշինական միավորումը և ֆենեսեցիների «Ռուբինյան ուսումնասիրաց ընկերությունը» կազմեցին «Նոր Կեսարիայի համագործակցական միություն»-ը, որի կանոնադրության մեջ նշվեց. 

Համագործակցական միության անդամ կազմակերպություններ դարձան նաև Թոմարզայի, էվերեկի, էֆքերեի, Պելեկեսիի, Թաշխանի հայրենակցական միությունները։

Խորհրդային Հայաստանի քարտեզի վրա 1969 թվականի հունվարին երևաց Նոր Կեսարիա անունը, երբ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով Հոկտեմբերյանի շրջանի խորդենու արտադրության պետական տնտեսության քաղաքատիպ ավանը անվանակոչվեց Նոր Կեսարիա (ավանի փողոցները կոչվեցին Արգեոս լեռան և Թոմարզա, էվերեկ, Թալաս բնակավայրերի անուններով)։ Կեսարիայի վերաշինական միավորումը (կենտրոնական վարչության ատենապետ՝ Հարություն Հազարյան, քարտուղար՝ Արամ Բագրատունի) սերտ կապերի մեջ է Նոր Կեսարիայի հետ։

Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կաշտանի (Կրասնոդարի երկրամաս)

**Կաշտանի** (), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Ադլերի շրջանում։ Գտնվում է Ադլեր շրջկենտրոնից 14 կմ հյուսիս, իսկ Սոչիի կենտրոնից 15 կմ արևելք, ծովի մակարդակից 210 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 664 բնակիչ, հիմնականում հայեր և ռուսներ, ովքեր զբաղվում են ծխախոտի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ տարրական դպրոց և ակումբ։

## Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրվել է 1900 թվականին։ Հայերը եկել են Աբխազիայից` 1930 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կաջո

**Կաջո** (), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, շրջկենտրոնից 26 կմ հյուսիս-արևելք։ Կաթնապրանքային պետական տնտեսություն է, որի մեջ մտնում են նաև Ագանա, Ալաթուման, Լոմատուրցխ, Մոտեգամ, Սիրկվա և Տուրցխ գյուղերը։ Զբաղվում են նաև հողագործությամբ։

Ունի երկու եկեղեցի (12-րդ դար և Սբ. Մինաս, 1862), ստորգետնյա ամրոց (մոտ 15-րդ դար)։ Կաջոյի հայերը գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Էրզրումի վիլայեթից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Կապիտալի արտահանում

**Կապիտալի արտահանում**, տնտեսագիտական տերմին, որը նկարագրում է որոշակի տնտեսությունից դուրս եկող (կամ հեռացող) կապիտալը։ Կարող է առաջանալ մի շարք տնտեսական կամ քաղաքական պատճառներով, սակայն հաճախ ծագում է որևէ ոլորտում առկա անկայունությունից։

Անկախ պատճառներից, կապիտալի արտահոսքն ընդհանրապես ընկալվում է որպես խսիտ անցանկալի երևույթ, ուստի շատ երկրներում ընդունվում են օրենքներ, որոնք սահմանափակում են կապիտալի տեղաշարժը երկրների սահմաններից դուրս (կապիտալի վերահսկողություն)։ Տվյալ միջոցառումը կարող է հաճախ տնտեսական խնդիրներ առաջացնել։

## Գրականություն
* Blustein, Paul. *And the Money Kept Rolling In (And Out)*

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Կապիտալ
Գենջի գավառ

**Գենջ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթում` նրա հյուսիսարևմտյան կողմում, Արածանիի հովտում։ Վարչական կենտրոնը Գենջ գյուղաքաղաքն է։ Գենջը մոտավորապես համապատասխանում է Չորրորդ Հայք աշխարհի Հաշտյանք գավառի տարածքին։ Պատմական աղբյուրներում հանդես է գալիս «Գինճ» անվամբ, ըստ Հակոբ Կարնեցու վկայության նախկինում կոչվել է Մանդակունյաց երկիր։ 

## Աշխարհագրություն
Բիթլիսի գավառը գրավում էր Բիթլիսի վիլայեթի հյուսիսարևմտյան մասը։

## Բնակչություն
1891 թվականին, ըստ Վ. Քինեի վիճակագրության, Գենջն ուներ 66 197 բնակիչ։

1895 թվականի կոտորածների ժամանակ 18 գյուղերի հայերը բռնի մուսուլմանացվեցին։ 1915-1916 թ թվականի ժամանակ գավառը զրկվեց հայությունից։

## Վարչական բաժանում
Հիմնադրվել էր 17-րդ դարում՝ որպես «Գենջի հյուքյումեթություն» (մուսուլմանական ժառանգական ֆեոդալական իշխանություն)՝ Դիարբեքիրի փաշայության ենթակայությամբ։ Ի սկզբանե Տարածվում էր Վանա լճից արևմուտք, Արածանի գետի հովտում։ Հետագայում մտնում էր Բիթլիսի նահանգի կազմի մեջ։

XIX դարի վերջերին գավառը բաժանված էր 4 գավառների, որոնք միասին ունեին 423 գյուղ։

Գենջի գավառի մեջ մտնում էին հետևյալ գավառակները.
* Գենջ
* Խուլփ
* Ճապաղջուր
* Սասուն

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Բարսեղ Արծրունի

**Բարսեղ Հակոբի Արծրունի** (, թաղված է Սևանի կղզում), հայ հասարակական գործիչ։

Մասնակցել է 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին և պարգևատրվել «Արիության համար» արծաթե մեդալով։ 1830 թվականին եղբոր՝ Մկրտիչ Արծրունու հետ կազմակերպել է արևմտահայերի գաղթը (հիմնականում Բայազետի շրջանից) Արևելյան Հայաստան և բնակեցումը Սևանա լճի ավազանում՝ հիմնադրելով Նոր Բայազետը (այժմ՝ Գավառ քաղաք)։ 1838 թվականին գլխավորել է Սևանի ավազանի 30 գյուղերի գյուղացիների հակացարական ելույթը, որի պատճառով շնորհազրկվել և բանտարկվել է։ Ներսես Աշտարակեցի կաթողիկոսի օրոք եղել է Նոր Բայազետի հոգևոր գործերի վերատեսուչ։ Հիմնել է Նոր Բայազետի արական (1852), ռուսական արական (1855) և օրիորդաց (1867)դպրոցները։

## Պատկերասրահ

Բարսեղ Արծրունին և Մարգար Արծրունին ընտանիքներով (Barsegh Artsruni և Margar Artsruni with families).png|Իշխաններ Բարսեղ Արծրունին և Մարգար Արծրունին ընտանիքներով
Մարգար Արծրունի - Margar Artsruni.png|Իշխան Բարսեղ Արծրունու եղբայր իշխան Մարգար Արծրունին
Prince Mkrtich Artsruni with his wife Srbuhi.jpg|Իշխան Բարսեղ Արծրունու եղբայր իշխան Մկրտիչ Արծրունին իր կնոջ՝ Սրբուհու հետ
Բարսեղ Արծրունի և Սենեքերիմ Արծրունի - Barsegh Artsruni and Senekerim Artsruni.png|Իշխան Բարսեղ Արծրունին (աջից) եղբոր որդու՝ Սենեքերիմ Արծրունու հետ (ձախից)
Մաքրուհի Արծրունի - Makruhi Artsruni.png|Իշխան Բարսեղ Արծրունու եղբոր՝ Մարգար Արծրունու դուստր Մաքրուհի Արծրունին
Սենիքերիմ Արծրունի - Senikerim Artsruni.png|Իշխան Բարսեղ Արծրունու եղբոր՝ Մարգար Արծրունու որդի Սենիքերիմ Արծրունին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Գևորգ Արծրունի

**Գևորգ Երեմիայի Արծրունի** (), հայ հասարակական գործիչ, ազնվական (Երան-Արծրունի տոհմից)։

## Կենսագրություն
1813 թվականին բնակություն է հաստատել Թիֆլիսում և ընդունել ռուսական հպատակություն։ 1820 թվականին կայսերական հրովարտակով ստացել է ազնվականի տիտղոս, որը պետք է փոխանցվեր ժառանգաբար։ Առևտրական, շինարարական և հասարակական լայն գործունեություն է ծավալել․ հիմնել է իջևանատներ, միջոցներ տրամադրել Ներսիսյան դպրոցի կառուցմանը և այլն։ 1819 թվականին Ամստերդամում գնել է հայկական տպարան և նվիրել Ներսիսյան դպրոցին։ Ներսես Աշտարակեցու Քիշնև աքսորվելուց հետո Գևորգ Արծրունին փաստորեն դարձել է դպրոցի տնօրենը։ Տպագրել է «Դարաստան խրատուց․․․ ի վայելս մանկանց Հայաստանի» (1829) ուսումնասիրությունը։ Նրա մի շարք անտիպ աշխատություններ հրո ճարակ են դարձել 1855 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կապիտալ նորոգում

մինի|Ճանապարհի բարեկարգում

**Կապիտալ նորոգում**, պլանային նորոգման տարատեսակ, հիմնական ֆոնդերի մասնակի վերարտադրության միջոց։ Նպատակն է՝ արագամաշ մասերի և հանգույցների նորոգման կամ փոխարինման միջոցով վերացնել հիմնական ֆոնդերի ֆիզիկական մաշվածքը, պահպանել աշխատունակությունը։ Հաճախ ուղեկցվում է նորացման (մոդեռնացում) ու վերակառուցման աշխատանքներով, որի շնորհիվ մասամբ կամ լրիվ վերացվում է նաև բարոյական մաշվածքը։ Կատարվում է մի քանի տարին մեկ, շենքերինը և կառույցներինը՝ 10—15 տարին մեկ։ Կապիտալ նորոգման փաստացի ծախսումների չափով նվազում է հիմնական ֆոնդերի մաշվածքը, նույն չափով ավելանում մնացորդային արժեքը։

Կատեգորիա:Նորոգում
Իվան Կապիտոնով

**Իվան Վասիլևիչ Կապիտոնով** (, ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

## Կենսագրություն
1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոմունալ շինարարության ճարտարագիտական ինստիտուտը։ 1941-1951 թվականներին կատարել է կուսակցական և խորհրդային ղեկավար աշխատանքներ։ 1951-1952 թվականներին եղել է կուսակցության Մոսկվայի մարզկոմի քարտուղար, 2-րդ քարտուղար, 1952 թվականից՝ ԽՄԿԿ Մոսկվայի քաղկոմի, 1954 թվականից՝ ԽՄԿԿ Մոսկվայի մարզկոմի, 1959-1964 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Իվանովոյի մարզկոմի առաջին քարտուղար։

1964 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի բաժնի վարիչ, 1965 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար։ Կուսակցության XIX-XXV համագումարների պատգամավոր էր, XIX, XX, XXII-XXV-ում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ 1964-1966 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի ՌԽՖՍՀ-ի գծով բյուրոյի անդամ։ ԽՄԿԿ III-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր է եղել, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ (1954-1962)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և 3 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սերովսկոյե գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքային արիության համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Վիկտոր Կապլան

**Վիկտոր Կապլան** (, ), ավստրիացի ճարտարագետ, հիդրոտուրբինների կոնստրուկտոր։ Մշակել է դարձաթիակավոր առանցքային ռեակտիվ տուրբինի կոնստրուկցիան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Martin Gschwandtner։ Aurum ex Aquis. Viktor Kaplan und die Entwicklung zur schnellen Wasserturbine.Phil. Diss. Salzburg 2006, zwei Bände.
* Клишевич Г., Виктор Каплан, «Гидротехническое строительство», 1935, № 8.

Կատեգորիա:1876 ծնունդներ
Կատեգորիա:1934 մահեր
Կատեգորիա:Ավստրիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ավստրիացիներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կապոն-Կապան

**Կապոն-Կապան**, հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ագչեապատ (Պլատանա) գավառակում։

20-րդ դարի սկզբին ուներ 22 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար քարաշեն եկեղեցի (Ս. Սարգիս, հիմնվել էր 1875 թվականին) և վարժարան։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ և զոհվել բռնագաղթի ճանապարհին, փրկվել են ընդամենը երկու հոգի։ 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կապիտուլյացիա

[մինի|Գեներալ-ֆելդմարշալ [Վիլհելմ Կեյտելը ստորագրում է Երրորդ ռայխի զինված ուժերի անվերապահ կապիտուլյացիայի փաստաթուղթը]]
**Կապիտուլյացիա** (), միջազգային իրավունքում՝ հաղթող կողմի պայմաններով կամ հրամանատարների համաձայնությամբ ցամաքային, օդային և ռազմածովային ուժերի կամ դրանց զորամասերի դիմադրության դադարեցումը ռազմական գործողությունների թատերաբեմում և ռազմական շրջաններում և պատերազմող պետության զինված ուժերի հանձնումը հաղթող կողմին։ Որպես կանոն՝ կապիտուլյացիայի ժամանակ պարտավորություններ են դրվում (քաղաքական, տնտեսական, ռազմական, և այլն) պարտված կողմի վրա։ Այն պայմանավորում է ողջ սպառազինության, ռազմական, նավերի ու ինքնաթիռների, ամրոցների, ամրացված ռազմակետերի և ռազմական գույքի հանձնումը հակառակորդին, իսկ անձնակազմը հաղթողին է հանձնվում որպես գերի։

Անվերապահ կապիտուլյացիան սովորաբար կնքվում է հակառակորդի ռազմական ուժերի լրիվ ջախջախման ժամանակ, երբ պարտված պետությունը ճանաչում է այդպիսի ջախջախումը և հանձնում ամբողջ զինված ուժերը։ Հաղթող կողմը կարող է պարտված պետության գերագույն իշխանությունը ժամանակավորապես վերցնել իր ձեռքն ու հաստատել օկուպացիոն ռեժիմ։ Անվերապահ կապիտուլյացիայի օրինակ է Հիտլերյան Գերմանիայի ու Ճապոնիայի կապիտուլյացիան ՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջում։

Կատեգորիա:Ռազմական իրավունք
Կատեգորիա:Պատերազմ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ

**[[Վաղարշապատ]]ի կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ**, խորհրդային շրջանում Հայաստանի տեղական արդյունաբերության նախարարության ձեռնարկությունների համախումբ։ Կազմակերպվել է 1977 թվականին։ Ներառել է Վաղարշապատի (գլխամասային, հիմնադրվել է 1968 թվականին) և Գյումրիի մետաղաիրերի (1956) գործարանները։

Կոմբինատը Ոսկուց, արծաթից, մելքիորից, չժանգոտվող պողպատից և պլաստմասսայից արտադրել է ճաշասպասք, խոհանոցային հավաքածու, ոսկերչական և կենցաղային այլ իրեր։

1977 թվականին թողարկել է 4,6 միլիոն խորհրդային ռուբլուն համարժեք արտադրանք։

Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև առաքվել Չեխոսլովակիա և Լեհաստան։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ Հայաստանում
Ալիմ Կեշոկով

**Ալիմ Պշեմախովիչ Կեշոկով** (,  (22), 1914 - հունվարի 29, 2001, Մոսկվա), կաբարդացի խորհրդային գրող, Կաբարդա-Բալկարական ԻԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1964)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։ 1959 թվականից՝ ՌԽՖՍՀ ԳՄ քարտուղար, 1971 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳՄ վարչության քարտուղար և ԽՍՀՄ գրական ֆոնդի վարչության նախագահ։

## Ստեղծագործություն
«Հեծյալի ճամփան» (1946), «Երիտասարդության երկիրը» (1948), «Բանաստեղծություններ» (1951, ռուսերեն) ժողովածուներն արտացոլում են Հայրենական պատերազմում խորհրդային մարդու հերոսությունը, ետպատերազմյան սոցիալիստական շինարարությունը։ Լայն տարածում է գտել «Գագաթները չեն քնում» երկերգությունը («Հրաշալի ակնթարթ», (գիրք 1-2) - 1960, «Կանաչ կիսալուսին» (1966, ՌԽՖՍՀ Գորկու անվան պետական մրցանակ, 1968)։

Գրել է նաև «Ալխո» (1950), «Վերջին վերստը» (1967) պիեսները, «Կոտրված պայտը» (1973, հայերեն հրատարակություն՝ 1977) վեպը։

## Աշխատանքներ և հրապարակումներ
* «Бгы лъапэхэм деж» (1941)
* «Шум и гъуэгу» (1946)
* «ЩIалэгъуэ щIыналъэ» (1948)
* «Стихи» (1951)
* «Идя за партией» (1953)
* «В новом доме» (1955)
* «Стихи и поэмы» (1956)
* «Долголетие» (1957)
* «Стихотворения, поэмы» (1957)
* Девочка с косичками.
* «Черкесские мотивы» (1963)
* «Мывэхуабэ» (1964)
* «Желаю здоровья» (1964)
* «Заоблачные люди» (1964)
* «Бабий приказ» (1965)
* «У меня в гостях» (1966)
* «Полет ласточки» (1966)
* «Дамыгьэ» (Тавро. 1969)
* «Плечом к плечу» (1970)
* «Земля добра и винограда»
* «Кубок неба» (1975)
* «Талисман» (1976)
* «Батырыбжьэ» (1977)
* «Вагъуэ махуэ» (1979)
* «Усэхэр» (1988)
* Алим Кешоков «Стихи-стрелы». (1981)
* Алим Кешоков «Свет в окне». (1982),
* Алим Кешоков. Звёздный час. 1979.
* Алим Кешоков. Собрание сочинений в четырех томах. М., Художественная литература, 1982.
* Алим Кешоков. Книга утра. Перевод Наума Гребнева, Я. Козловского. Советский писатель, М., 1983.
* А.Кешоков. Огонь для ваших очагов. Перевод Наума Гребнева, Я. Козловского. Современник, М., 1984.
* Алим Кешоков, Мёд воспоминаний. Авторизованный перевод с кабардинского Наума Гребнева и Я. Козловского, Современник, М., 1987.

## Գրականություն
* Краткая литературная энциклопедия. — М., 1966.

Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կանաչ պարարտացում

right|thumb|270px|Կանաչ պարարտացում
**Կանաչ պարարտացում** (սիդերացիա), ագրոտեխնիկական միջոցառում՝ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը բարձրացնելու նպատակով վարելով հողի մեջ մտցնում են բույսերի (սիդերատների) կանաչ զանգվածը։ Կանաչ պարարտացման շնորհիվ հողը հարստացվում է օրգանական նյութերով, բարելավվում են հողի ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները, բարձրանում է օգտակար միկրոֆլորայի ակտիվությունը։ Եթե սիդերատը ընդավոր մշակաբույս է, հողում մեծանում է յուրացվող ազոտի քանակը, վարելաշերտում կուտակվում են սննդարար տարրեր, որոնք ենթավարելաշերտերից վեր են բարձրանում սիդերատների արմատներով։ Կլիմայական, հողային և տարբեր պայմաններում սիդերատների տեսակները և դրանց օգտագործման եղանակները նույնը չեն։ Պարարտացվող զանգվածն աճեցվում է վեգետացիայի շրջանի այն հատվածում, երբ դաշտն ազատ է հիմնական մշակաբույսերի ցանքից։ Որպես սիդերատ հիմնականում ցանվում են ընդավոր բույսեր։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կապույտ (բերդ)

**Կապույտ**, բերդ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Երասխաձոր (Արշարունիք) գավառում, համանուն լեռան վրա։ Եղել է Հայոց Արշակունիների ռազմական կարևոր հենակետ։ Արշակունիների անկումից (428) հետո Կապույտում տեղակայվել է պարսկական զորք։ 450 թվականին հայկական զորքերն այն ազատագրել են պարսիկներից և դարձրել ապստամբական ուժերի հենակայան։

Արաբական տիրապետության ժամանակ Կապույտը պատկանում էր Բագրատունիներին։ Ասողիկը վկայում է, որ արաբ զորքերի դեմ 914 թվականին Ձկնավաճառի ճակատամարտում պարտվելով, Սմբատ Ա Բագրատունի թագավորը ամրացել էր անառիկ Կապույտում։

Կապույտը և Արտագերսը հավանորեն մտել են պաշտպանական նույն համալիրի մեջ, որի պատճառով Վարդան աշխարհագիրը նույնացնում էր այդ բերդերը։ Այնուհետև գրավոր աղբյուրներում չենք հանդիպում Կապույտի անվանը։

Ա. Զալալյանցը Կապույտը նույնացնում էր Կաղզվանի գավառի Հիրհետ գյուղի մերձակա ժայռին պահպանված պարսպապատ և աշտարակավոր բերդի ավերակների հետ, որի մեջ կանգուն էր Կապույտ մատուռը։ Իսկ Մ. Հայկունին Կապույտը նույնացնում էր նույն գավառի Կապուտա գետակի ժայռակոփ ափին գտնվող բերդի ավերակների հետ։

Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Կարսի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կոլխիդայի դաշտավայր

[մինի|Կոլխիդայի դաշտավայրի ափամերձ հատվածի մի մասը [Փոթի քաղաքի մերձակայքում]]
**Կոլխիդայի դաշտավայր** (**Կոլխիդայի հարթավայր**) (), դաշտավայր Վրաստանում, Արևմտյան Անդրկովկասում՝ Սև ծովի, Մեծ Կովկասի և Փոքր Կովկասի միջև։ Ծովափով ձգվում է Սուխումից մինչև Քոբուլեթ։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է այս վայրերում բնակված կոլխեր հին վրացական ցեղի անունից։ Հայտնի է նաև *Ռիոնի դաշտավայր* անունով։

## Նկարագիր
Կոլխիդայի դաշտավայրը սինկլինալ իջվածք զբաղեցնող ալյուվիալ հարթավայր է, որտեղ անթրոպոգենի ալյուվիալ նստվածքների հզորությունը մինչև 700 մ է։ Կան նավթազազային երևակումներ, հանքային աղբյուրներ (Ծղալտուբո)։

## Կլիմա
Կլիման խոնավ մերձարևադարձային է, մեղմ ձմեռով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 4,5-6&nbsp;°C է, օգոստոսինը՝ 23-24&nbsp;°C։ Հատվում է Ռիոն, Ինգուր և այլ գետերով։

## Գյուղատնտեսություն
Կոլխիդայի դաշտավայրում զբաղվում են հացահատիկի (գլխավորապես եգիպտացորեն), մերձարևադարձային կուլտուրաների մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի հարթավայրեր
Կոլիմայի դաշտավայր

**Կոլիմայի դաշտավայր**, ցածրադիր հարթավայր Ռուսաստանի Դաշնության Յակուտիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Ձգվում է 750 կմ Կոլիմա գետի երկայնքով, Արևելա-Սիբիրական ծովից մինչև Չերսկու լեռները։ Բարձրությունը՝ մինչև 100 մ (առանձին բլուրներ՝ մինչև 200—300 մ)։ Կազմված է լճա-գետային ավազակավերից և կավավազներից։ Կլիման մերձարկտիկական է։ Բնորոշ են սառցա-ջերմակարստային ռելիեֆի ձևերը, շատ են լճերն ու ճահիճները։ Հարավում տիրապետում են սաղարթավոր ճահճային նոսր անտառները, իսկ հյուսիսում լայնության 69°-ից հյուսիս թփուտա-խոտային տունդրաները։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Մագնիսական հաստատուն

**Մագնիսական հաստատուն**, ֆիզիկական հաստատուն, սկալյար մեծություն, որպես համեմատականության գործակից հանդես է գալիս էլեկտրամագնիսականության մի շարք օրենքներում, Միավորների միջազգային համակարգով գրելու դեպքում։ 
Երբեմն կոչվում է *վակուումի մագնիսական թափանցելիություն*։ Չափման միավորը՝ Հն/մ կամ Ն/Ա<sup>2</sup>։

## Թվային արժեքը
Մագնիսական հաստատունի թվային արժեքը բխում է հոսանքի ուժի՝ ամպերի սահմանումից, որը Միավորների միջազգային համակարգի հիմնական միավորներից մեկն է։ Ըստ IX Չափերի և կշիռների գլխավոր կոնֆերանցիայում ընդունված սահմանման (1948 թ.), «Ամպերը էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի այն ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածքի երկու հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով, նրանց ամեն մի մետր երկարության վրա առաջ է բերում 2 Նյուտոն փոխազդեցության ուժ»։
Մյուս կողմից, իրարից r հեռավորության վրա գտնվող երկու անվերջ երկար զուգահեռ հաղորդիչների փոխազդեցության ուժը, երբ հաղորդիչների միավոր երկարությամբ անցնում են I_1 և I_2 հոսանքներ, արտահայտվում է 
: F = \frac{\mu_0}{4\pi}\frac{2 I_1 I_2}{r}
առնչությամբ։ Ամպերի սահմանումը հաշվի առնելով, այս առնչությունից հետևում է **ճշգրիտ հավասարություն**՝
: \mu_0 = 4 \pi\ \times \ 10^{-7}\  Հն/մ։
Համապատասխանաբար տեղի ունի
: \mu_0  \approx 1,25663706\times 10^{-6}  Հն/մ  = 1,25663706 \times \ 10^{-6} Ն/Ա<sup>2</sup>:
Մագնիսական հաստատունը կապ է բացարձակ և հարաբերական մագնիսական թափանցելիությունների միջև։

## Նշանակությունը էլեկտրամագնիսականության մեջ
Մաքսվելի հավասարումներում մագնիսական թափանցելության միջոցով են կապված մագնիսական դաշտի լարվածության **H** վեկտորը և մագնիսական ինդուկցիայի **B** վեկտորը՝
:\boldsymbol{H}={\boldsymbol{B}\over\mu_0}-\boldsymbol{M},
որտեղ ***M***-ը մագնիսականացման խտությունն է։ Վակուումում ***M*** = 0 և
: \mathbf{B} = \mu_0 \ \mathbf{H}:

ՄՄ համակարգում լույսի արագությունը վակուումում ըստ սահմանման կապված է մագնիսական հաստատունի և *&epsilon;*0 էլեկտրական հաստատունի հետ՝
:c_0={1\over\sqrt{\mu_0\varepsilon_0}}:
Դասական էլեկտրամագնիսականության մեջ այս առնչությունը կարելի է ստանալ վակուումի համար Մաքսվելի հավասարումներից, սակայն այն օգտագործվում է որպես &epsilon;0-ի *սահմանում* c0 և &mu;0 սահմանված թվային արժեքների միջոցով

## Անվանումը
Պատմականորեն *μ*0 հաստատունը կոչվել է վակուումի թափանցելիություն կամ վակուումի մագնիսական թափանցելիություն։ Չնայած այդ տերմինը լայնորեն տարածված է, սակայն *μ*0-ի համար գերադասելի է *մագնիսական հաստատուն* անվանումը, քանի որ «վակուում» և «թափանցելիություն» տերմինները ֆիզիկական իմաստ ունեն, մինչդեռ *μ*0-ն սահմանված արժեք է, և ոչ թե փորձնական չափումների արդյունք։

## Տես նաև
* Էլեկտրական հաստատուն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հիմնարար ֆիզիկական հաստատուններ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Էուգեն Կապպ

**Էուգեն Արթուրովիչ Կապպ** (, ), էստոնացի խորհրդային կոմպոզիտոր և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956 թ.)։ 1944-1966 թվականներին Էստոնական ԽՍՀ կոմպոզիտորների միության նախագահ։ Կապպը Էստոնական խորհրդային առաջին օպերայի («Վրիժառության կրակներ», 1945 թ.), բալետի («Կալեվիպոեգ», 1947 թ.), մանկական օպերայի («Ձմեռային հեքիաթ», 1958 թ.) հեղինակն է։

ԽՍՀՄ պետական մրցանակների դափնեկիր է (1946 թ., 1949 թ., 1952 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Էստոնացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Արյեժ (գավառ)

**Արյեժ** (), գավառ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում, անունն ստացել է Արյեժ գետից։

* Արյեժ դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 09։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Արյեժն արևմուտքում և հյուսիսում սահմանակից է Վերին Գարոն, արևելքում՝ Օդ և հարավ-արևելքում՝ Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտներին, ինչպես նաև՝ Իսպանիային և Անդորրային` հարավում։

Զբաղեցնելով 4 890 կմ² տարածք` Արյեժը բաժանվում է երեք շրջանների՝ Ֆուա, Պամյե և Սեն-Գիրոն։
Բաղկացած է 23 կանտոններից և 332 համայնքներից։ 2009 թվականին Արյեժ Պիրենեյների բնական զբոսայգին զբաղեցնում էր դեպարտամենտի տարածքի շուրջ 40%-ը։

## Պատմություն
Արյեժը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտի 4-ին կազմավորված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Ֆուան Արյեժի ադմինիստրատիվ կենտրոնն է։ Այն բլրի վրա կառուցված ամրոցով միջնադարյան քաղաք է։ Ամրոցը բազմաթիվ անգամներ գրոհել են, այդ թվում, նաև՝ Սիմոն դը Մոնֆորը սակայն, գրավել չի հաջողվել։ Այն օգտագործվել է նաև որպես բանտ և պատերին գրված անգլիացի բանտարկյալների անունները մինչև հիմա պահպանվել են։

Մի այլ նշանավոր ամրոց կառուցված է Մոնսեգյուրում՝ 1200 մետր բարձրության ժայռոտ բլրի վրա։ 1244 թվականին ամրոցը ենթարկվել է խիստ ավերածությունների, երբ ավելի քան երկու հարյուր քահանաների վառել են ցցերի վրա որպես հերետիկոսներ։ Ամրոցը ռոյալիստների կողմից մասամբ վերակառուցվել է հաջորդ երեք հարյուր տարիների ընթացքում։

Տասնյոթերորդ դարի սկզբում տարածաշրջանը դարձավ բողոքականների և կաթոլիկների բախման տարածք։ 1621 թվականին հուգենոտների ուժերն ավերեցին Տուր-դյու-Կրիյո եկեղեցին։

Տասնիներորդ դարի արդյունաբերական զարգացումը պայմանավորված առատ ջրային ռեսուրսներով և երկաթի հանքաքարի արդյունահանումով։ 1817 թվականին է հիմնվել Պամյեի պողպատի արտադրության գործարանը, ինչը դարձավ տարածաշրջանի տնտեսության առաջատարը։

## Զբոսաշրջություն

Valier.JPG|Մոն-Վալյե լեռը։
Nickel de Vives.jpg|«Մերեն» ցեղատեսակի ձի։
Saint-Lizier - Cloître de la cathédrale - 20110308 (1).jpg|Սեն-Լիզյե եկեղեցու բակը։


## Արյեժ դեպարտամենտի հետ կապ ունեցած նշանավոր մարդիկ
* Գաբրիել Ֆորե (1845-1924)` երգահան, ծնվել է Պամյե քաղաքում։
* Պյեր Բեյլ (1647-1706)` փիլիսոփա և գրող, Կարլա-Բեյլում (այդ ժամանակ անունը եղել է՝ «Կարլա-լը-Կոմտե», համայնքի անունը փոխել են նրա պատվին)։
* Ֆաբիեն Բարտեզ՝ ֆուտբոլիստ, ծնվել է 1971 թ. հունիսի 28-ին, Լավլանե համայնքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Ռազմիկ Գրիգորյան (պատգամավոր)

**Ռազմիկ Ցոլակի Գրիգորյան** (), ՀՀ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը՝ գիտնական-անասնաբույժի որակավորմամբ։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ։ Աշխատել է Աշտարակի շրջխորհրդի գործկոմի նախագահ, ընտրվել Աշտարակի շրջխորհրդի գործկոմի նախագահ, ընտրվել Աշտարակի շրջխորհրդի և Կոշի գյուղխորհրդի պատգամավոր։ Աշխատել է Նաիրիի շրջանի Գետամեջի տոհմային թռչնաֆաբրիկայի տնօրեն, «Հայարդշին» բանկի Աշտարակի բաժանմունքի կառավարիչ։ Եղել է «Ագրարային» պատգամավորական խմբի անդամ։

## Կրթություն
*1955-1965 թթ. - Աշտարակի շրջանի Կոշ գյուղի միջնակարգ դպրոց։
*1966 թ. - Երևանի 25-րդ հերթափոխային հանրակրթական միջնակարգ դպրոցի 11-րդ դասարան։
*1967-1972 թթ. - Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի անասնաբուծական ֆակուլտետ։
*1971-1973 թթ. - Երևանի Մարքսիզմ-Լենինիզմի համալսարանը։
*1988-1989 թթ. - Կադրերի որակավորման դասընթացներ գյուղատնտեսական ինստիտուտում և Բաքվում՝ բարձրագույն կուսակցական դպրոց։ 
*1995-1999 թթ. - Երևանի տնտեսագիտական համալսարանի ֆինանսներ և վարկ ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1968-1971 թթ. - հայկական հակաժանտախտային կայանում, որպես հրահանգիչ։
*1971-1973 թթ. - Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի պետական կոմիտեի շինվերանորոգման վարչությունում՝ որպես բանվոր։
*1973-1974 թթ. - Երևանի Աերացիայի կայանում՝ որպես ավագ ինժեներ։
*1974-1981 թթ. - Սովետաշեն (Նուբարաշենի) խոզաբուծական ֆաբրիկայում՝ որպես արտադրամասի պետ։
*1981-1982 թթ. - Աշտարակի շրջանի Արուճի ճագարաբուծական սովխոզում՝ որպես ավագ անասնաբույծ։
*1982-1984 թթ. - Աշտարակի շրջխորհրդի գործկոմի գյուղատնտեսության վարչությունում՝ որպես վարչության պետի տեղակալ։
*1984-1987 թթ. - Աշտարակի շրջանի Կոշի սովխոզի տնօրեն։
*1987-1990 թթ. - Ժողովրդական դեպուտատների Աշտարակի շրջխորհրդի գործադիր կոմիտեում՝ որպես նախագահ։
*1990-1995 թթ. - «Հայթռչնարդի» հանրապետական արտադրական միավորման Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկայի տնօրեն։
*1995-2001 թթ. - «Արդշինբանկ» ԲԲԸ Աշտարակի բաժանմունքի կառավարիչ։ 
*2001 թ.-ից մինչ մահը - «ԱՐԱՄԵ» ՍՊԸ-ում՝ որպես տնօրեն։

## Քաղաքական գործունեությունը
*1985-1988 թթ. - Կոշի գյուղխորհրդի պատգամավոր։
*1988-1990 թթ. - Աշտարակի շրջխորհրդի պատգամավոր։
*1990-1995 թթ. - Հայաստանի Հանրապետության առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (թիվ 164 ընտրատարածք)։
*«Ագրարային» պատգամավորական խմբի անդամ։

Ամուսնացած։ Ունի 3 երեխա և 8 թոռ։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:2012 մահեր
Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կոշ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արտեզյան ավազան

մինի|'''''saturation level''''' – գրունտային ջրերի մակարդակը,<br/> '''''Artesian well''''' — արտեզյան հոր,<br/> '''''Pervious strat''''' — ջրային շերտ,<br/> '''''Impervious strata''''' — ջրապաշտպան շերտ
**Արտեզյան ավազան**, մեկ կամ մի քանի ճնշումային ջրատար հորիզոն պարփակող տեկտոնական կառուցվածք։ Արտեզյան ավազանի սահմաններում առանձնացնում են սնման, ճնշման և բեռնաթափման մարզեր։ Տարբերում են արտեզյան ավազան և արտեզյան լանջ։ Վերջինիս դեպքում բեռնաթափման մարզը, ի տարբերություն ավազանի, լինում է սնման մարզի մոտ։ Արտեզյան ավազաններում հանդիպում են թե՛ քաղցրահամ և թե՛ աղի ջրեր։ Արտեզյան խոշոր ավազաններ կան Հյուսիսային Աֆրիկայում և Ավստրալիայում։ ԱՊՀ տարածքում հայտնի են Արևմտա–սիբիրականը (3 միլիոն քառ․/կմ), Մոսկովյանը, Մերձբալթյանը, Դնեպրո–դոնեցկյանը։

Հայաստանի տարածքում հայտնի են Արարատյան, Գյումրու, Լոռու, Փամբակի արտզյան ավազանները։ Այս ավազանների ջրերը լայնորեն օգտագործվում են Արմավիրում, Վաղարշապատում, Մասիսում, Արտաշատում, Արարատում և հարակից բնակավայրերում խմելու, ոռոգման և տեխնիկական սպասարկման նպատակներով, որոնց, սակայն, սպառնում է ճահճացում անհեռանկարային օգտագործման պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրագրություն
Կատեգորիա:Ստորգետնյա ջրեր
Ռաջա Նայնգոլան

**Ռաջա Նայնգոլան** (, ), բելգիացի կիսապաշտպան, հանդիսանում է իտալական Ինտեր ակումբի ֆուտբոլիստ։

## Կենսագրություն
Ռաջա Նայնգոլանը ինդոնեզական բատակ Մարիանի որդին է, ով ծագումով Ինդոնեզիայի Բալի կղզուց է, և բելգիացի մոր՝ Լիզայի որդին։ Ռաջան քրոջ՝ Ռիանայի երկվորյակ եղբայրն է։ Երբ Ռաջան 6 տարեկան էր, նրա հայրը հետ գնաց Ինդոնեզիա, որպեսզի շարունակի իր բիզնեսը Դենպասարում։

Նայնգոլանը իր երիտասարդական կարիերան սկսել է Ժերմինալ Բեերսհոթ ակումբում, որտեղից տեղափոխվել է իտալական Սերիա B-ն ներկայացնող Պյաչենցա ակումբը։ 2006 թվականի մայիսի 28-ին Նայնգոլանը իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց ավագ թիմի կազմում, մրցակիցը Արեցցոն էր, հանդիպումը ավարտվեց հակառակորդ թիմի հաղթանակով 2։ 3 հաշվով, դրանից հետո ֆուտբոլիստը ևս 3 և կես մրցաշրջան անցկացրեց Պյաչենցայում, որտեղ անցկացրած 74 խաղում դարձավ 4 գոլի հեղինակ։

2018 թվականի հունիսի 26-ին Նայնգոլանը 38 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվեց Ինտեր։ Պայմանագիրը նախատեսված է մինչև 2022 թվականի հունիս։

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը goal.com-ում 
* Պրոֆիլը asroma.it-ում 
* Վիճակագրությունը soccerway.com-ում
* Վիճակագրությունը National Football Teams-ում
* Պրոֆիլը aic.football.it-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտվերպենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կալյարիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պիաչենցայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կապեր (շինարարություն)

thumb
**Կապեր շինարարական** կոնստրուկցիաներում, կարկասի հիմնական (կրող) կոնստրուկցիաների կայունությունն ու ամբողջ կառույցի տարածական կոշտությունն ապահովող միացնող տարրեր։ Ապահովում են նաև մեկ կամ մի քանի կոնստրուկտիվ տարրերին կիրառված բեռնվածքի վերաբաշխումը կից տարրերին և ամբողջ կառույցին։ Կապերի համակարգը սովորաբար կազմված է ձողային համակարգերից և առանձին ձորերից։ Կապերը հիմնականում կիրառվում են պողպատե կոնստրուկցիաներում և փայտե կոնստրուկցիաներում։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Մեխանիկական կապ

մինի|Մեխանիկական կապի պարզագույն նմուշ
**Մեխանիկական կապեր**, տարածության մեջ մեխանիկական համակարգի դիրքի կամ շարժման սահմանափակումներ։ Սովորաբար կապերն իրագործվում են այլ մարմինների (օրինակ՝ թել կամ ձող, որից կախված է դիտարկվող մարմինը, մեխանիզմի հանգույցները միացնող հոդակապեր) միջոցով։ Ոչ ազատ մեխանիկական համակարգը կարելի է դիտել որպես ազատ, որը շարժվում է իր վրա կիրառված բոլոր ուժերի ազդեցությամբ, ներառյալ կապերի հակազդումները։ Օրինակ ՝ անհարթ մակերևույթով շարժման դեպքում մեխանիկական կապերը կարելի է լրիվ հաշվի առնել՝ մարմնի վրա մակերևույթի հակազդման հավասար ուժ կիրառելով։ Այդ ուժի շոշափող բաղադրիչը շփման ուժն է։ Միայն դիրքը սահմանափակող կապերը կոչվում են երկրաչափական դիրքն ու շարժումը սահմանափակող կապերը՝ կինեմատիկական։ Երկրաչափական և ինտեգրելի հավասարումներով կինեմատիկական կապերը կոչվում են հոլոնոմ կապեր, չինտեգրվող հավասարումներով կինեմատիկական կապերը ՝ ոչ հոլոնոմ կապեր։ 

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կապիտալի պտույտ

**Կապիտալի պտույտ**, կապիտալի շրջապտույտ, որը դիտվում է ոչ իբրև առանձին գործողություն, այլ ամբողջ կանխավճարված կապիտալի շարժի պարբերական պրոցես։ Շարժման ընթացքում կապիտալն անցնում է արտադրության մեկ և շրջանառության երկու փուլ։ Արտադրության և շրջանառության ժամանակների գումարը կապիտալի պտույտի ժամանակն է։ Վերջինն արժեքի շարժի պարբերությունն է՝ կանխավճարման պահից մինչև վերադարձը՝ նախնական, դրամական ձևով, բայց հավելյալ արժեքի մեծությամբ ավելացած։ Կապիտալի պտույտների թիվը որոշվում է պտույտի ժամանակի չափման միավորի (տարի) և անհատական կապիտալի պտույտի ժամանակի հարաբերությամբ։ Որքան արագ է պտտվում կապիտալը, այնքան մնացած հավասար պայմաններում, մեծ է շահույթի նորման։ Արտադրողական կապիտալի պտույտի, արժեքի փոխանցման և փոխհատուցման բնույթը պայմանավորում Է նրա բաժանումը հիմնականի և շրջանառուի։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Ջրահավաք ավազան

մինի|Կապույտ գծերը գետի հոսքն է, շագանակագույն գիծը՝ ավազանի սահմանները
**Գետի ավազան**, ջրբաժան գծով սահմանափակված ցամաքի հատված, որի ջրհոսքերը հավաքվում են առանձին գոտում կամ գետային ցանցում։ Ընդգրկում է գետի մակերեսային և ստորերկրյա ջրահավաքները։ Վերջինիս սահմանները դժվար է որոշել, այդ իսկ պատճառով գետի ավազանի մակերեսը ընդունված է համարել մակերեսային ջրահավաքը։ Հիմնականում բնութագրվում է տարածությամբ, մակերեսի ուղղաձիգ գոտիների բաշխմամբ, լայնությամբ, երկարությամբ, միջին բարձրությամբ և թեքությամբ։

Ջրահավաք ավազանը ջրբաժանով առանձնացած երկրի մակերևույթի տեղամաս, որի ջրերը հոսում են գետը, գետային համակարգը կամ այլ ջրավազան։ 

Կատեգորիա:Ջրային էկոլոգիա
Կատեգորիա:Ջրային պաշարներ
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Երեմիա Արծրունի

**Երեմիա Գևորգի Արծրունի** (), հայ պետական հասարակական գործիչ, գեներալ-մայոր (1861 թվականից)։

Գևորգ Արծրունու որդին, Գրիգոր և Անդրեաս Արծրունիների հայրը։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի ազնվականական դպրոցում, ապա Պետերբուրգի ռազմական ուսումնարանում։ Որպես սպա մասնակցել է 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական և 1828-1929 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմներին։ 1830-ական թվականների վերջերին ստացել է գնդապետի աստիճան և նշանակվել Կովկասյան բանակի գլխավոր ինտենդանտ։

1840-ական թվականների սկզբին թողել է զինծառայությունը և բնակություն հաստատել Մոսկվայում։ 1841 թվականին ամուսանցել է իշխան Դավիթ Նազարյանի դստեր՝ Ագրիպինայի հետ, ում հետ ունեցել են 8 զավակ՝ 3 աղջիկ ու 5 տղա։ Որդիներից մեկը եղել է մեծ հրապարակախոս Գրիգոր Արծրունին։ Դուստրերից մեկը ամուսնացել է Քութաիսիի փոխնահանգաետ գերմանացի Ֆոն Բրուգենի հետ։

1857 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս։ 1860 թվականին նորից անցել է զինծառայության, որից վերջնականապես հրաժարվել է 1864 թվականին։ Եղել է Թիֆլիսի առաջին քաղաքագլուխը (1867)։ Երեմիա Արծրունին գործուն մասնակցություն է բերել Թիֆլիսի հայերի հասարակական-մշակութային կյանքին, զբաղվել է դպրոցական-կրթական հարցերով։ 1872 թվականին հրատարակել է «Խնդիր երկաթէ ճանապարհի վերա դեպ ի Հնդկաստան» գրքույկը (հայերեն և ռուսերեն), որտեղ արծարծել է Անդրկովկասից (Պարսկաստանի վրայով) Հնդկաստան տանող երկաթգծի կառուցման գաղափարը։

Երեմիա Արծրունին մտերիմ է եղել Միքայել Նալբանդյանի հետ։ Մեծ աջակցություն է ունեցել Վարագա դպրոցի կյանքում, ինչպես նաև արևմտահայության վիճակը բարելավելու գործում։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվում էր ընթերցանությամբ ու գրի էր առնում իր «Զինվորական հուշեր» գիրքը, որը սակայն մնում է անավարտ իր մահվան պատճառով։ 1877 թվականին Երեմիա Արծրունին մահանում է ու թաղվում Թիֆլիսի Վերայի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ գեներալ-մայորներ
Սենեքերիմ Արծրունի (դրամատուրգ, թարգմանիչ)

**Սենեքերիմ Մարգարի Արծրունի** (), հայ դրամատուրգ, թարգմանիչ։ Աշխատակցել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մեղու Հայաստանի» լրագրին։ Գրել է «Տփղիսեցի Ասպետյաններ» (1882) պիեսը, որը բեմադրվել է Թիֆլիսում՝ Պետրոս Ադամյանի, Ա․ Հրաչյայի, Մ․ Մնակյանի մասնակցությամբ։ Դրամայի հիմքը հայ ընտանիքի քայքայումն է օտարամուտ բարքերի ազդեցությամբ։ Սենեքերիմ Արծրունին կատարել է թարգմանություններ Վ․ Շեքսպիրից («Լիր արքա», «Համլետ», 1889)։ Պետրոս Ադամյանը շեքսպիրյան կերպարները մարմնավորելիս հաճախ հանդես է եկել այդ թարգմանություններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Օբ (գավառ)

**Օբ** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*` Aube), գավառ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում, անունն ստացել է Ալպեր լեռներից։ Բնակչության 303 327 (2010 թ.) ցուցանիշով գավառների մեջ 75-րդն է։

* Օբ դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 10։
Դեպարտամենտը հիմնադրվել է 1790 թ. հունվարի 15-ի Ազգային ժողովի որոշմամբ։ Վաթսուն այլ գավառների նման, իր անունն ստացել է գետից։

## Պատմություն
Քրիստոնեության տարածումն սկսվել է երրորդ դարի կեսերից։ Կրոնական հալածանքներն այս տարածաշրջանում եղել են առավել դաժան, սակայն արդեն 340 թ. քրիստոնյա համայնքն ունեցավ առաջին եպիսկոպոսը՝ սուրբ Ամատյուրը։

286 թ. Հռոմի կայսր Հուլիանոս II-ն իր զորքով գրավեց Օբի շրջակա տարածքները, այնտեղից դուրս մղելով բագաուդներին։

### XII դար և վանքեր
[մինի|[Կլերվո (աբբայություն)|Կլերվո աբբայությունը, մեր օրերում` ուղղիչ հիմնարկություն։]]
գավառի տարածքում հիմնադրվել է պետության պատմության մեջ մեծ նշանակություն ունեցած երկու վանք՝ Կլերվո աբբայությունը, որը հիմնադրել է Բերնարդ Կլերվոյեցին 1115 թ. և նրա մրցակից Պյեր Աբելարի հիմնադրած Պարակլետ աբբայությունը։ Բերնարդ Կլերվոյեցին հայտնի է դարձել 1129 թ. Թրուայում ունեցած ելույթով, որով կոչ էր անում սկսել Երկրորդ խաչակրաց արշավանքը և որն արդյունքում ունեցավ ծանր հետևանքներ։

### XX դար
1911 թ. ծագած «շամպանյան խռովություները» զավթեցին նաև Օբ գավառի տարածքը։ 1919 թ. կառավարությունը հրապարակեց դեկրետ, որով առաջին անգամ Օբում գտնվող գինեգործական տնտեսություններին թույլատրվեց արտադրել «շամպայն» գինիներ։

## Տնտեսություն
Օբի տնտեսությունը 19-րդ դարից սկսած կենտրոնացած է տեքստիլ արդյունաբերության վրա։ Տարածաշրջանային տնտեսական փոփոխությունների հետ կապված, մեր օրերում այս բնագավառը ճգնաժամ է ապրում։

2007 թ. գավառի աշխատունակ բնակչությունը եղել է 139 083 մարդ, որից 121 966-ն աշխատող և 17 117-ը՝ գործազուրկ։ Տնտեսության մեջ տղամարդկանց բաժինը կազմել է 53%, կանանցը՝ 47%։
#### Երկաթուղային ցանց
մինի|Թրուայի կայարանը

Օբը չունի խիտ երկաթուղային ցանց։ Դեպարտամենտով անցնող միակ գիծը Փարիզ-Մյուզուլ ոչ էլեկտրականացված երկաթգիծն է։

## Օբ գավառի հետ կապ ունեցած նշանավոր մարդիկ
*Կրետյեն դը Թրուա, գրող
*Ուրբան IV, Պապ
*Ժորժ Ժակ Դանտոն, հեղափոխական
*Հովհան դը Բրիեն, Երուսաղեմի թագավոր
*Օլիվյե Մեսիան (1928-1931), երգահան, երգեհոնահար, թռչնաբան, ծնվել է Ֆյուլինյիում, Օբ

## Մշակույթ
#### Ուտեստներ
*Անդուլետ Թրուայից
*Մոնգյո շամպայն գինի
*Շաուրս պանիր
*Սիդր Օթ համայնքից
* Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Աթմանլուի գավառակ

**Աթմանլու**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Դիադինի գավառի հետ միասին մոտավորապես համապատասխանում է հին հայկական Ծաղկոտն գավառին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Սենեքերիմ Արծրունի (այլ կիրառումներ)

**Սենեքերիմ Արծրունի** անուն ազգանունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Սենեքերիմ Արծրունի (թագավոր) — Վասպուրականի թագավորության վերջին թագավորը։
* Սենեքերիմ Արծրունի (դրամատուրգ, թարգմանիչ) — հայ դրամատուրգ, թարգմանիչ։