open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բրիջթաուն (Բարբադոս)

**Բրիջթաուն** (, ինչը նշանակում է՝* «կամուրջ-քաղաք»*), անկախ Բարբադոս կարիբյան պետության մայրաքաղաքը։

## Քույր-քաղաքներ
* &nbsp;-&nbsp;Բրիջթաուն, Նոր Շոտլանդիա, Կանադա (2004-ի Հուլիսից)
* &nbsp;-&nbsp;Հեքնի (Լոնդոնի թաղամաս), Մեծ Բրիտանիա
* &nbsp;-&nbsp;Միլմինգտոն, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ (2004 թ. Հունվարի 28-ից)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1628 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բարբադոսի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Բարբադոսում
Աստերիա

**Աստերիա** (հուն.՝ Ἀστερία), տիտանուհի, տիտան Կիոսի (Կոյոսի) և Փոյբեի դուստրը։ Զևսի սիրահետումներից փրկվելու համար Աստերիան վերածվում է լորի։ Մեկ ուրիշ առասպելի համաձայն, նետվել է Էգեյան ծովն ու փոխարկվել Դելոս կղզու։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 26։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Ատլաս (դիցաբանություն)

**Ատլաս** (), տիտան, որն իր ուսերին պահում էր երկնակամարը. Հապետոսի և Կլիմենեի որդին, Պրոմեթևսի և Էպիմեթեսի եղբայրը, Պլեադաների, Հիադաների և Հեսպերուհիների հայրը։ Ըստ առասպելի, Ատլասը պարտավոր էր իր ուսերին պահել երկինքը՝ որպես պատիժ, աստվածների դեմ տիտանների պատերազմին մասնակցելու համար։

Հերակլեսի սխրանքներից մեկը կապված է Ատլասի մասին զրույցի հետ։ Ըստ հետագա մի առասպելի, Ատլասը եղել է Աֆրիկյան մի արքա, որը հրաժարվել է հյուրնկալելու Պերսևսին, որի համար էլ վերջինիս կողմից Մեդուսայի գլխի օգնությամբ, փոխարկվել է Ատլաս լեռան։ Ատլասի անունից ծագել է Ատլանտյան օվկիանոսի անվանումը։ Քարտեզների անդրանիկ ժողովածուների վրա Ատլասի պատկերումից ծագել է ատլաս անվանումը։ Ճարտարապետության մեջ ատլասներ կոչվում են տղամարդկանց այն արձանները, որոնք իրենց ուսերին պահում են ծածկը կամ սյունասրահը։ Ատլասի կերպարը հանդիպում է պոեզիայում։ Ատլաս ասում են քարտեզներին։

## Առասպելաբանություն
Կիրառվել է անտիկ շրջանում (Զևսի տաճարը Ակրագասում՝ Ակրագանտ, այժմ Ագրիջենտո, Իտալիա, 5-րդ դար մեր թվարկությունից առաջ) և 17-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի սկզբի ճարտարապետության մեջ (Թուլոնի ռատուշայի Ատլանտները, Ֆրանսիա, 1656-1657 թվականներին, քանդակագործ Պ. Պյուժե։ Լենինգրադի Նոր Էրմիտաժի սյունասրահի Ատլանտները, 1844-1849 թվականներին, քանդակագործ Ա. Ի. Տերեբենյով)։

Գառնիի հեթանոսական տաճարի (առաջին դար) հյուսիսային ճակատի աստիճանների երկու կողմում կան ատլանտը պատկերող բարձրաքանդակներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 30–31։

## Գրականություն
* Origin of the term "Atlas" as a name for a collection of maps 
* Robert Graves, *The Greek Myths*, London: Penguin, 1955; Baltimore: Penguin. ISBN 0-14-001026-2
* Smith, William; *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, London (1873). "Atlas" 

## Արտաքին հղումներ
* Warburg Institute Iconographic Database  (ca 140 images of Atlas)

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Մահառամ Բայրամով

**Մահառամ Բագիր օղլի Բայրամով** (), Հայաստանում ապրած և ստեղծագործած ադրբեջանական արձակագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

Ծնվել է Մասիսի շրջանի Սայաթ-Նովա գյուղում։ 1952 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Ս. Մ. Կիրովի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1952-54 թվականներին որպես հրահանգիչ աշխատել է Ադրբեջանի ԼԿԵՄ կենտկոմում, 1954-55 թվականներին՝ Հայաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմում։ 1955-64 թվականներին դասախոսական խմբի անդամ, ապա հրահանգիչ էր Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմում, 1964-66 թվականներին՝ կուսակցության Արարատի շրջկոմի քարտուղար, 1966-69 թվականներին՝ «Սովետ Էրմանիստանի» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1969-74 թվականներին՝ կուսակցության Ամասիայի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1974-81 թվականներին եղել է «Սովետ Էրմանիստանի» թերթի խմբագիրը։ Միաժամանակ դասախոսել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ադրբեջանական սեկտորում։ 1969 թվականին «Ա. Շիրվանզադեն և Ադրբեջանը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Ադրբեջաներեն առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա «Փոթորկից հետո» (Երևան, 1964), «Ջ. Մամեդկուլիզադեն և Շիրվանզադեն» (Երևան, 1966), «Երգիծական պատմվածքներ» (Բաքու, 1970), «Ա. Շիրվանզադեն և Ադրբեջանը» (Երևան, 1970)։

Նրա խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայ-ադրբեջաներեն բառարանը» (Երևան, 1978)։

Եղել է ՀԽՍՀ VIII, IX և X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահի տեղակալ։

Մահացել է Երևանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Հովհաննես Իոաննիսյան

**Հովհաննես Հայրապետի Իոաննիսյան** (*Հովհաննիսյան*, ), հայ դիրիժոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Ծնվել է Շուշիում։ Ավարտել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանը (1900), Նովոռոսիյսկի (Ռուսաստան) համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1910)։ Շուշիում եղել է բժիշկ և զինվորական նվագախմբի կապելմայստեր։ 1920 թվականին Բաքվում կազմակերպել է ժողգործիքների ադրբեջանական առաջին պետական նվագախումբը։

Մահացել է Բաքվում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Միքայել Ենգիբարյան

**Միքայել (Միշա) Հարությունի Ենգիբարյան** (), հայ կուսակցական-պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Աշտարակի շրջանի Բյուրական գյուղում։ Ավարտել է Երևանի ռուսական արական գիմնազիան։ 1919 թվականին մասնակցել է «Սպարտակ» կոմունիստական երիտասարդական կազմակերպության ժողովներին և նույն թվականին ընդունվել կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1920 թվականի մայիսմեկյան հակակառավարական ցույցին մասնակցելու համար բանտարկվել է և դատարանի որոշմամբ արտաքսվել Հայաստանից։ Մեկնել է Թիֆլիս, ապա՝ Բաքու, այնուհետև գործուղվել է ուսանելու Մոսկվայի Յա. Սվերդլովի անվան կոմունիստական ակադեմիայում։ 1921 թվականին ավարտելով իննամսյա դասընթացը՝ նշանակվել է ՀԿ(բ)կ Կենտկոմի տրանսպորտային ենթաբաժնի վարիչ։ Այնուհետև նշանակվել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) կուսակցական գավառային կոմիտեի քարտուղար, իսկ 1923 թվականին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի կազմակերպչական բաժնի վարիչի տեղակալ։ 1923-1926 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետում և ավարտելուց հետո նշանակվել ՀԿԿ ԿԿ կազմբաժնի վարիչի տեղակալ, ապա՝ Երևանի քաղկոմի երկրորդ քարտուղար։ 1929 թվականին գործուղվել է ուսանելու Մոսկվայի Կարմիր պրոֆեսուրայի համաշխարհային տնտեսության և համաշխարհային քաղաքականության ինստիտուտում, որն ավարտելուց հետո, ատենախոսության համար նյութեր հավաքելու նպատակով, 1933 թվականին վեց ամսով գործուղվել է Գերմանիա, որտեղից վերադառնալով՝ նշանակվել է Լենինականի մեքենատրակտորային կայանի քաղբաժնի պետ։ 1935 թվականին աշխատել է ՀԿ(բ)կ Կենտկոմի արդյունաբերական-տրանսպորտային բաժնի, ապա՝ գյուղատնտեսական բաժնի վարիչ։

1936 թվականին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

1937 թվականի հունվարի 17-ին նշանակվել է ԵՊՀ ռեկտոր, սակայն ընդամենը երեք ամիս անց նրան ազատել են աշխատանքից։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 28-ին ՀԽՍՀ գերագույն դատարանի հատուկ կոլեգիայի որոշմամբ, որպես «ժողովրդի թշնամի», դատապարտվել է գնդակահարության, որն ի կատար է ածվել հենց նույն օրը։ ՀԽՍՀ դատախազությունը 1955 թվականի սեպտեմբերի 22-ին կարճել է Մ. Ենգիբարյանի գործը և արդարացրել նրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Հովհաննես Այվազյան

**Հովհաննես Մնացականի Այվազյան** (), հայ հրատարակիչ, խմբագիր, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1998)։ «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչության» գլխավոր խմբագիր-տնօրեն (1999-ից)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊԻ քիմիա-տեխնոլոգիական ֆակուլտետը (1971)։ 1972–74-ին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Գորիսի ֆիզիկատեխնիկական կենտրոնում, 1974–79-ին՝ Փորձարարական կենսաբանության ինստիտուտում, 1979–99-ին՝ Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրի տեղակալ։

Այվազյանի գլխավորությամբ հրատարակվել են «Տնային տնտեսության» (1997), «Հանրամատչելի բժշկական» (2001), «Քրիստոնյա Հայաստան» (2002), «Հայ Սփյուռք» (2003), «Հայաստանի բնաշխարհ» (2006), «Ով ով է. հայեր» կենսագրական երկհատոր (2005–07), «Դպրոցական մեծ» (քառահատոր, 2007–10), «Հայաստան» (2012), «Հայ գրքի և գրքարվեստի» (2015), «Հայ երաժշտության» (2019), «Հովհաննես Թումանյան» (2020) հանրագիտարանները, «Հանրագիտական բառարանը» (հ. 1, 2016, հ. 2, 2018)։

Աշխատանքները վերաբերում են հայկական քիմիական անվանակարգության խնդիրներին, հայ ազգային-ազատագրական պայքարին՝ Առաջին համաշխարհային և Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին։ Մասնավորապես, «Զորավար Անդրանիկ և Հովհաննես Թումանյան» (2004) մենագրության մեջ Այվազյանը հարուստ փաստական նյութի հիման վրա ներկայացրել է նույն ճակատագրով ապրող 2 մեծերի փոխհարաբերությունների պատմությունը, մանրամասնորեն անդրադարձել է 1918-ի Ղարաքիլիսայի հերոսամարտի օրերին Անդրանիկ Զորավարի՝ Դսեղում տեղակայված զորաջոկատի գործողություններին, Անդրանիկի՝ Զանգեզուր տեղափոխվելուց հետո նրանց նամակագրությանը։ Աշխատության մեջ ուշագրավ փաստեր կան նրանց անձնական մտերմության մասին, որոնք չեն խզվել Անդրանիկի արտերկիր մեկնելով։ Հետաքրքրական է, որ Զորավարի ողջերթի հանդիսությունը Թիֆլիսում կազմակերպել է Թումանյանը, իսկ Վրաստանի ԱԳ նախարար Եվգենի Գեգեչկորիի հետ հանդիպմանը նա՝ որպես թարգմանիչ, ուղեկցել է Անդրանիկին։

Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում գեներալ-գնդապետ Գուրգեն Դալիբալթայանի գործունեությանն են նվիրված հեղինակի 3 գրքեր։

Եղել է «Ջավախք» հայրենակցական բարեգործական միության (1994–2006), այդ միության «Ասպնջակ» պաշտոնաթերթի խմբագրական խորհր­դի (2001–06) նախագահ։

## Երկեր
* Հայկական քիմիական անվանակարգության բարեփոխման հիմնախնդիրները, Երևան, 1998 (համահեղինակ)։
* Հաղթանակած բանակի գեներալը, Երևան, 2001։
* Զորավար Անդրանիկ և Հովհաննես Թումանյան, Երևան, 2004։
* Հաղթանակի և վերհուշի ճամփաներով, Երևան, 2006։
* Մի հայտնագործության պատմություն, Երևան, 2008։
* Հարսանիք, Երևան, 2008։
* Աշխարհի յոթ հրաշալիքներ և... Հայաստան, Երևան, 2005 («Դպրոցական հանրագիտարան մատենաշարով»)։
* Տիեզերք, Երևան, 2008 («Դպրոցական հանրագիտարան մատենաշարով»)։
* Էկոլոգիա, Երևան, 2010 («Դպրոցական հանրագիտարան մատենաշարով»)։
* Հաղթելու արվեստը, Երևան, 2011։
* Օրերի անձանձիր հոլովույթում, Երևան, 2015։
* Ձեռքս բաց մի թող, Երևան, 2019։
* Հրաշք լիներ..., Երևան, 2022։

## Պարգևներ
* ՀՀ «Երախտագիտության» մեդալ (2017)։
* ՀՀ ԳԱԱ «Վաստակագիր» (2017)։
* ԵՊՀ ոսկե մեդալ (2017)։
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2013)։
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե (2012) և «Գրիգոր Նարեկացի» (2015) մեդալներ։
* Ֆրիտյոֆ Նանսեն միջազգային հիմնադրամի հուշամեդալ (2002)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:«Հզոր հայրենիք» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Գեա

**Գեա** (հին հունարեն՝ Γαία, նշ. է երկիր), երկրի անձնավորումը։

Գեան համարվում էր մարդկանց նախամայրը և հողի գրկում թաղված մեռյալների մեծ օթևանը։

Ըստ Հեսիոդոսի Գեան առաջինն անջատվում է Քաոսից և իրենից ծնում է Ուրանոսին (Երկնքին), Հորաներին և Պոնտոսին (ծովը). Ուրանոսից Գեան ծնում է տիտաններին, կիկլոպներին, հեկատոնքեյրներին։ Գեան համարվում էր նաև Էրիննիաների, գիգանտների և մելիաների մայրը։ Պոնտոսի հետ Գեայի մերձեցումից լույս աշխարհ են եկել Ներևսը, Թավմասը, Փորկիսը, Կետոն և Եվրիբան։ Իբրև գիգանտների մայր, Գեան փորձել է օգնել գիգանտներին գիգանտոմաքիայի ժամանակ։

Գեայի պաշտամունքը մեծ դեր է խաղացել նախնիներին մեծարելիս։ Երդման ժամանակ նրա անունը ամենասրբազանն էր։ Իբրև բերք պարգևող (Գեա Կարպոֆորոս–բերքատու), Հունաստանում ամենուրեք մեծարում էին նրան։ Ըստ ավանդության, հին Դելփյան տաճարը, նախքան այստեղ Ապոլլոնի հայտնվելը, եղել է Գեայի սրբավայրը։ Դոդոնեում նա համարվում էր Զևսի կինը։ Հետագայում որպես Զևսի կին նրա մասին եղած պատկերացումները ետ են մղվում Դիոնեի, Հերայի, Դեմետրայի կերպարների շնորհիվ։ Ուշ շրջանում Գեային հաճախ շփոթել են Դեմետրիայի և Կիբելեի հետ։ Անտիկ աշխարհում Գեայի պատկերումները քիչ են. Պերգամի զոհասեղանի ֆրիզում Գեան մինչև իրանը հողի մեջ է, ձախ ձեռքին առատության եղջյուրը բռնած, նա աղաչում է Զևսին գթալ գիգանտներին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունական աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Ապելլես

մինի|Ապելլեսի գործերից մեկը համարվող «Իսսոսի ճակատամարտ» նկարը (վերականգնում)
մինի|Պոմպեի քաղաքում հայտնաբերված Աֆրոդիտե Անադիոմենեի որմնանկարը, որը հավանաբար հիմնվում է Ապելլեսի համանուն նկարի վրա
**Ապելլես** (, , շուրջ մ.թ.ա. 370 Կոլոփոն, Իոնիա - մ.թ.ա. 306 թթ.), հին հույն նկարիչ։ Սովորել է Սիկիոնում։ Աշխատել Է Եփեսոսում, Կոստյում, Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)։ Պլինուս Ավագի վկայությամբ, եղել Է մակեդոնյան թագավորների պալատական նկարիչը։ Աշխատել Է տեմպերայով, փայտե տախտակների վրա, հմտորեն կիրառել Է լույսի և ստվերի փոխհարսւբերումները։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու պալատական նկարիչն ու պատկերագիրն էր։ Նրա գործերն առանձնանում էին մեծ ռեալականությամբ։ Ապելլեսի գործերի մեջ հատուկ հռչակ էր վայելում Աֆրոդիտե Անադիոմենեի (Ծովից բարձրացող) նկարը։ Նկարչի մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը հին հռոմեացի հեղինակ Պլինիոս Ավագի «Բնական պատմություն» աշխատությունն է, որը նաև պարունակում է Ապելլեսի մասին մի քանի անեկդոտային բնույթի պատմություններ։ Ապելլեսի՝ ժամանակին փառաբանված գործերը չեն պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հին Հունաստանի պատմություն, Վ. Ի. Ավդիևի խմբ., Երևան, 1982։

Կատեգորիա:Հին հույն նկարիչներ
Լիսիաս

**Լիսիաս** (, ), աթենացի նշանավոր հռետոր և լոգոգրաֆ (ճառերի արհեստավարժ գրող)։ Նրա ճառերին բնորոշ էին վառ գույներն ու համոզիչ փաստարկումները։ Դրանցում արտահայտվել են այն ժամանակի ատտիկյան հասարակության կենցաղն ու բարքերը։

Մեզ է հասել Լիսիասի երեսունչորս ճառ. դրանից բացի հարյուր քսանյոթ ճառի մասին մենք իմանում ենք միայն վերնագրերով կամ պահպանված հատվածներից։ Մ.թ.ա. I դարում Լիսիասի անունով հայտնի էր շուրջ 400 ճառ, որից կեսը համարվում էր իսկապես գրված հույն հռետորի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* The Speeches of Lysias – links to online translations
* Life of Lysias – attributed to Plutarch
* 

Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ
Կատեգորիա:Հռետորներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն պատմիչներ
Հայնրիխ ֆոն Քլայսթ

**Հայնրիխ ֆոն Քլայսթ** (; ), գերմանացի դրամատուրգ, բանաստեղծ և արձակագիր։ Պատմվածքի ժանրի սկզբնավորողներից մեկը («Մարկիզուհի դ'Օ» 1808 թ., «Երկրաշարժը Չիլիում», «Պսակ Սան-Դոմինգոյում»)։ Քլայսթի 8 պիեսներից առավել հայտնի են և հեղինակի գլուխգործոցներ են համարվում վերջին երկուսը՝ «Հերմանի ճակատամարտը» (1808 թ.) և «Իշխան Ֆրիդրիխ Հոմբուրգցին» (1810 թ.)։

1811 թ. Քլայսթը ինքնասպանություն է գործել քաղցկեղով հիվանդ իր ընկերուհու՝ Հենրիետա Ֆոգելի հետ միասին։

«Երկրաշարժը Չիլիում» պատմվածքի հիման վրա «Երկրաշարժ» վերնագրով օպերա է գրել հայ անվանի կոմպոզիտոր Ավետ Տերտերյանը։ Այն բեմադրվել է Սպիտակի երկրաշարժի 20-րդ տարելիցի առթիվ Երևանի օպերային թատրոնում (ռեժիսոր՝ Լ. Իվանյան, դիրիժոր՝ Ռ. Ասատրյան)։

## Պիեսներ
* «Շրոֆենշթայն ընտանիքը» (հրատարակվել է 1803 թ.)
* «Ռոբերտ Գվիսկար» (1803 թ., ոչնչացվել է հեղինակի կողմից, պահպանվել է միայն առաջին գործողությունը)
* «Պենտեսիլեա» (1805-1807 թթ., հրատարակվել է 1808 թ.)
* «Քեթխենը Հայլբրոնից կամ Կրակով փորձությունը» (1807 թ., հրատարակվել է 1810 թ.)
* «Ջարդված կուժը» (1806՞ թ., հրատարակվել է 1811 թ.՞)
* «Ամֆիտրիոն» (1807 թ., ըստ Մոլիերի նույնանուն պիեսի)
* «Հերմանի ճակատամարտը» (1808 թ., հրատարակվել է 1821 թ.)
* «Իշխան Ֆրիդրիխ Հոմբուրգցին» (1810 թ., հրատարակվել է 1821 թ.).

1912 թ., երբ լրացավ գրողի մահվան 100-ամյակը, ստեղծվել է Հայնրիխ Քլայսթի անվան հեղինակավոր գրական մրցանակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Ֆինանսական ապահովագրություն

Շուկայական տնտեսության պայմաններում, ուր ամեն քայլափոխի առկա է տնտեսական գործունեությունը վտանգելու վախ, անհրաժեշտությու է առաջանում 
ձեռնարկել միջոցառումներ՝ պաշտպանելու գույքային շահերը հնարավոր առաջացող վնասներից։ Վերջիններս իրենց բնույթով կարող են լինել ինչպես նյութական, այնպես էլ ոչ նյութական։ Ամեն դեպքում դրանք ստանում են դրամային արտացոլում, այսինքնէ վնասը դառնում է չափելի։
Վնասների առաջացման հիմքը կազմում է ռիսկը։ Այսինքն, եթե չկա ռիսկը, չի կարող առաջանալ նաև վնաս։ Այդ կորուստները կարելի է կրել ինչպես տնտեսական գործունեության արդյունքում, այնպես էլ առօրյայում։ Բացառապես տնտեսական գործունեությանը վերաբերվող և ապահովագրման ենթակա գույքային շահերն են հանդիսանում ֆինանսական ապահովագրության օբյեկտ։
Ֆինանսական ապահովագրությունը տնտեսական գործունեության արդյունքում տարբեր չնախատեսված անբարենպաստ պատճառներից առաջացած ֆինանսական կորուստների բավարարմանն ուղղված դրամական նպատակային ֆոնդերի ձևավորման ու օգտագորխման հետ կապված տնտեսական հարաբերությունների համակարգ է։ Ապահովագրության հիմքում ընկած է ռիսկը, իսկ ֆինանսական ապահովագրության դեպքում՝ ֆինանսական ռիսկը։ Ամենաընդհանուր ձևակերպմամբ՝ ապահովագրական ռիսկը կորուստներ կրելու հնարավոր և պատահական վտանգն է։
Ֆինանսական ռիսկն առաջանում է ֆինանսավարկային հաստատությունների հետ հարաբերությունների ընթացքում, այդ թվում՝ փոխառու և սեփական կապիտալի միջոցների ոչ նպաստավոր հարաբերակցության հետևանքով։ Ֆինանսական ռիսկն առաջանում է տնտեսվարող սուբյեկտի գործունեության ոլորտում, կապված է նրա գործունեության ֆինանսական արդյունքների հետ և բնութագրվում է տնտեսական գործունեության ընթացքում հնարավոր դրամական կորուստներով։
Ֆինանսական ռիսկի անորոշությունը պայմանավորված է կազմակերպության տնտեսական գործունեության ֆինանսական արդյունքների անկանխատեսելիությամբ և ֆինանսական գործարքների շահութաբերության մակարդակով։ Ֆինանսական գործարքների արդյունավետության մակարդակը տատանվում է՝ կախված ռիսկի տեսակից և մակարդակից, ընդ որում՝ բավական լայն դիապազոնով։ Այդպիսով, ֆինանսական ռիսկը կարող է ուղեկցվել ինչպես էական ֆինանսական կորուստներով, այնպես էլ լրացուցիչ եկամուտների ձևավորմամբ։

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Յառաջ

[մինի|Օրաթերթի անդրանիկ համարը ([օգոստոսի 2, 1925)]]

**«Յառաջ»**, հասարակական-քաղաքական և գրական օրաթերթ Ֆրանսիայում (1925-2009)։ Խմբագիրներ՝ Շավարշ Միսաքյան, Արփիկ Միսաքյան։ Լույս է տեսել ընդամենը 22 214 օրինակով։ 1976 թվականից հրատարակվել է նաև օրաթերթի «Միտք և արվեստ» միամսյա հավելվածը։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1925 թվականից մինչև 2009 թվականը՝ Փարիզում։ Ընդհատվել է 1940-1945 թվականներին պատերազմի տարիներին։ Եղել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության բյուրոյի, ապա՝ ՀՅԴ Ֆրանսիայի կազմակերպության պաշտոնաթերթը։ Ապագային եղել է անկախ թերթ։

Թերթը լուսաբանում էր սփյուռքահայ, հատկապես ֆրանսահայ կյանքի իրադարձությունները («Ձայներ գավառեն», «Գաղութե գաղութ» բաժիններ), ներկայացրել է հայ քաղաքական կուսակցությունների, հասարակական, մշակութային կազմակերպությունների գործունեությունը։ Տպագրել է հայ և համաշխարհային դասական գրականության նմուշներ, անտիպ էջեր, պատմությանը, արվեստին, իրավունքին նվիրված հոդվածներ։

## Արտաքին հղումներ
«Յառաջ» օրաթերթի բոլոր համարները՝ Հայաստանի ազգային գրադարանի էլեկտրոնային արխիվում. https://tert.nla.am/mamul/Haraj-1925/NASLib.html

## Տես նաև
* Նոր Յառաջ

## Գրականություն
* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Փարիզի հայերի բարեգործական միություն

**Փարիզի հայերի բարեգործական միություն,** բարեգործական կազմակերպություն Փարիզում։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1892 թվականին ուսանողներին և գաղթականներին օգնելու նպատակով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո վերանվանվել է Հայ աղքատախնամ ընկերակցություն։ 1925-1950-ական թթ կազմակերպել է անվճար բուժօգնություն կարիքավոր ընտանիքներին։ 1937 թվականին միությունը պաշտոնապես գրանցվել է Ֆրանսիայի առողջապահության նախարարության կողմից։ Պատերազմից հետո հիմնել է ծերանոցներ Մոնմորանսիում, Գոնեսում, Սեն Ռաֆաելում։ Ներկայումս այն գործում է պետական սոցիալական ապահովության ցանցում, օգնություն է ցույց տալիս միայնակ ծերերին, նպաստներ սահմանում ուսանողների համար։

## Գրականություն
* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Դեբեդավան

**Դեբեդավան**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյան համայնքում։

## Անուն
Դեբեդավան է վերանվանվել 1978 թվականի հունվարի 25-ին։

## Աշխարհագրություն
Դեբեդվան գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի աջ ափին՝ Նոյեմբերյան քաղաքից մոտ 18 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Վրաստանի հետ սահման համարվող գծի անմիջապես հարևանությամբ է։

## Բնակչություն
Համաձայն Հայաստանի Հանրապետությունում 2011 թվականին անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Դեբեդավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 669, առկա բնակչությունը՝ 618 մարդ: 

Ստորև ներկայացված է Դեբեդավանի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է պտղաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-վրացական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Դեղձավան

**Դեղձավան**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյանի տարածաշրջանում, Նոյեմբերյան քաղաքից մոտ 12 կմ հյուսիսարևելք, Դեբեդ գետի աջափնյակում, Վրաստանի հետ պետական սահմանից 1-2 կմ հեռավորության վրա։

Դեղձավան է վերանվանվել 1978 թ.-ի հունվարի 25-ին։ Հիմնադրվել է 1978 թ.-ին՝ Արճիսի ձմեռանոցի արտադրական տեղամասի հիման վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Դեղձավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 287, առկա բնակչությունը՝ 225 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Լուսահովիտ

**Լուսահովիտ** (նախկին անվանումը՝ *Ծռվիզ*), գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Իջևանից մոտ 3 կմ հյուսիս-արևելք, Աղստևի հովտի անտառապատ աջ լանջին, Խաշթառակ գյուղից 1 կմ հարավ։ Վերանվանվել է *Լուսահովիտ* 1978 թ. հունվարի 25-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լուսահովիտի մշտական բնակչությունը կազմել է 364, առկա բնակչությունը՝ 304 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից անմիջապես հարավ-արևմուտք գտնվում է V-VII դարերի Մորո Ձորո վանքը։

## Տես նաև
* Լուսահովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Լճկաձոր

**Լճկաձոր**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյանի տարածաշրջանում, Նոյեմբերյան քաղաքից մոտ 7 կմ արևմուտք, Դեբեդ գետի աջափնյակում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լճկաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 433, առկա բնակչությունը՝ 365 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ.-ին գաղթել է Խոյի գավառից։

Լճկաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Լճկաձոր գյուղի բնակչությունը զբաղվում է նաև մեղվաբուծությամբ, Լճկաձոր գյուղին անվանում են 400 մեղվաընտանիքների և 400 մեղվի պես աշխատող մարդկանց գյուղ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լճկաձորից 3 կմ արևելքում կա XVIII դարի "Խեչի ձոր" մատուռ, 1 կմ հյուսիս-արևելքում գտնվում են մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի "Դանիելի" ամրոցը և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի դամբարանադաշտը, իսկ հյուսիսարևմտյան կողմում՝ "Արքունի" ամրոցը (մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ)։ Լճկաձոր գյուղի տարածքում է գտնվում  նաև XIX դարում կառուցված Սուրբ Սարգիս եկեղեցին,որը որոշ չափով քանդվել է նախկին Խորհրդային միության տարիներին,և հիմա գտնվում է քանդված վիճակում։ Լճկաձոր գյուղում է գտնվում նաև 1979 թվականին կառուցված Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձանը։ Կա նաև XIX դարի գերեզմանոց։ Գյուղի տարածքում է գտնվում նաև 1931 թվականին գյուղացիների կողմից կառուցված աղբյուրը,որը տեղացիները անվանում են Հեռու ջուր,քանի որ գտնվում է գյուղի ծայրամասերից մեկում,և այդ աղբյուրը մինչև ջրի հիմնախնդրի լուծվելը հանդիսացել է ջրի ամենամեծ աղբյուրը Լճկաձորում

## Տես նաև
* Լճկաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Դիտավան

**Դիտավան** (նախկին անվանումը՝ *Ռևազլու*), գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Իջևանից մոտ 9 կմ հյուսիս-արևելք, Աղստև գետի աջ կողմում։

## Պատմությունը՝ ըստ որոշ բնակիչների  ավանդազրույցի
Դիտավանը հիմնվել է 19-րդ դարի սկզբին։ Մինչև 1967 թվականը կոչվել է Ռևազլու՝ Ռևազ քյոխվայի անունով։ Ըստ ավանդազրույցի՝ Գյուղը Ռևազ քյոխվայից գնել են գյուղի հիմնադիրներից Ավետյանները՝ «երկու ջուխտ «խրոմի» սապոկով և մեկ հնդկահավով»։ Գյուղի առաջին բնակիչներն են՝ Ավետյանները (Ավետիսյաններ), Սարիբեկյանները, Առաքելյանները, Ղիասյանները, Յարալյանները և այլն։ Գյուղը եղել է ճալաում, կաղնուտի տակ և Քոռ-աղբյուրի տարածքում։ Գյուղացինները տեղափոխվել են ներկա տարածք որովհետև բամբակի այգինների պատճառով համաճարակ էր սկսվել գյուղում։ Սկզբում բնակավայրը ունեցել է 8 ընտանիք, որից հետո տարիների ընթացքում շրջակա գյուղերից մի քանի ընտանիքներ բնակություն են հաստատել այստեղ։

1950 թվականին գյուղում կառուցվել է դպրոց, բուժկետ, ակումբ։

Հայաստան համահայկական հիմնադրամն Արգենտինայի իր տեղական մարմնի ֆինանսավորմամբ 2009 թվականին գազաֆիկացրել է Դիտավան համայնքը և վերակառուցել գյուղապետարանը, 2010 թվականին կառուցել է խմելու ջրի համակարգ, իսկ 2013 թվականին կառուցել է դպրոց։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Դիտավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 348, առկա բնակչությունը՝ 314 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դիտավանից 2 կմ հարավ-արևմուտքում գտնվում են մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի «Ճգնավորի քար» ամրոցը, «Հացուտի» եկեղեցին և XII-XIII դարերի խաչքարերով գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Դիտավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիտավան
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Իծաքար

**Իծաքար**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում` նախկին Շամշադինի շրջանում, Բերդ քաղաքից մոտ 5 կմ հարավ-արևմուտք։ Հեռավորությունը Երևանից կազմում է 213 կմ, մարզկենտրոն Իջևանից՝ 80 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ 14 կմ։

## Պատմություն
Իծաքար գյուղը սկզբում որպես անասնապահական ամառանոց հիմնվել է 1888 թվականին։ Խորհրդային տարիներին Իծաքարը որպես փոքր բնակավայր համարվել է Նավուր գյուղի թաղամաս։ 1991 թվականին Իծաքարն առանձնացել է Նավուրից և ստացել ինքնուրույն համայնքի կարգավիճակ։

## Կլիմա
Գյուղը գտնվում է կլիմայական բարեխառն գոտում, ամռանը միջին ջերմաստիճանը + 18 C է, ձմռանը՝ -3 C։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1150 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Իծաքարի մշտական բնակչությունը կազմել է 292, առկա բնակչությունը՝ 281 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կարտոֆիլի, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

Համայնքն ունի դպրոց, բուժկետ։

## Տես նաև
* Իծաքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Հովք

**Հովք**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, Իջևան քաղաքից մոտ 12 կմ հարավ-արևմուտք, Աղստևի հովտի ձախափնյա լանջին։ Հովք է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Հովքի մշտական բնակչությունը կազմել է 435, առկա բնակչությունը՝ 422 մարդ։ Մինչև 1989 թվականին եղել է գերազանցապես ադրբեջանաբնակ, այնուհետև ադրբեջանցիները հեռացել են Ղազախի շրջան, նրանց փոխարեն գյուղում հաստատվել են Ադրբեջանից բռնագաղթած հայեր։

Հովքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Տես նաև
* Հովքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Պտղավան

**Պտղավան**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյանի տարածաշրջանում, Նոյեմբերյան քաղաքից մոտ 12 կմ հյուսիս-արմուտք, Դեբեդ գետի աջ ափին։ Գյուղից ոչ հեռու գտնվում է Բագրատաշենի սահմանային անցակետը:

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Պտղավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 345, առկա բնակչությունը՝ 271 մարդ։
Ներկայումս բնակիչները հայեր են, որոնց Նախնիների մի մասն այստեղ է եկել Բաքվից, Վարդաշենից, Խանլարից, Մինգեչաուրից։

Պտղավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, խաղողի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Առողջապահություն
Գյուղում առկա է բուժկետ։

## Տես նաև
* Պտղավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-վրացական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Լուսաձոր (Տավուշի մարզ)

**Լուսաձոր** (նախկիմ անվանումը՝ *Խավարաձոր*, նաև՝ *Ղարանլուղդերե*), գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Իջևանից 4 կմ հյուսիս, Մթնաձոր գետի ստորին հոսանքի շրջանում։ Վերանվանվել է Լուսաձոր 1935 թ. հունվարի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լուսաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 671, առկա բնակչությունը՝ 533 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները գաղթել են Արցախի Ջրաբերդի և Խաչենի գավառներից։

Լուսաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, խոզաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, դաշտավարությամբ, այգեգործությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի արևմտյան մասում է գտնվում Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (XIX դար), իսկ 2 կմ հարավ-արևմուտքում՝ Խավարաձոր գյուղատեղին (միջնադար)։

## Տես նաև
* Լուսաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Զորական

**Զորական**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Նոյեմբերյան քաղաքից հեռու է 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Զորական է վերանվանվել 2006 թվականի հուլիսի 4-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Զորականի մշտական բնակչությունը կազմել է 891, առկա բնակչությունը՝ 772 մարդ։ Մինչև 1989 թ. գյուղում բնակվել են ադրբեջանցիներ, որոնց նախնիները Ադրբեջանի Ղազախի շրջանի Շխլի և այլ գյուղերից են։ 1988-1889 թվականներից գյուղը բնակեցված է Ադրբեջանի Շամքորի շրջանի Խաչիսար (Չարդախլու) գյուղից այստեղ բռնագաղթած հայերով։

Զորականի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, ծխախոտագործությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Մրգերից մշակում են դեղձ, թուզ, արքայանարինջ, խաղող, նուռ, հոն, հատիկեղենից՝ ցորեն, գարի, եգիպտացորեն։ Զորականում նաև ընդեղեն են մշակում՝ ընկույզ, նուշ, պնդուկ։ Մթերքներն օրգանիկ են, մշակման ընթացքում տեղացիներն օգտագործում են միայն բնական գոմաղբը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում է դպրոց։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զորականից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևելքում կան հին ամրության ավերակներ։

Գյուղի տարածքում պահպանվում է ադրբեջանական գերեզման։

Բնությունը չքնաղ է։ Գյուղը սփռվել է անտառածածկ սարերի լանջերին։ Բազմագույն ծաղիկներ են աճում տարածքում։

Գյուղի պարծանքը հազարամյա հսկա չինարին է։

## Տես նաև
* Խաչիսար
* Տավուշի մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Վերին Ծաղկավան

**Վերին Ծաղկավան** (նախկին անվանումը՝ *Վելիգեղ*), գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ նախկին Շամշադինի շրջանում, Բերդ քաղաքից 7 կմ հյուսիս-արևմուտք, Վարագաջուր գետի ափին։ Վերանվանվել է **Ծաղկավան** 1939 թ. մայիսի 4-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Վերին Ծաղկավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 887, առկա բնակչությունը՝ 848 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 1920 թ. այստեղ են տեղափոխվել հարևան Վարագավան (նախկին Հախում) գյուղից։

Վերին Ծաղկավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, հացահատիկի և կարտոֆիլի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտք, ձորալանջին, անտառի մեջ է գտնվում Շխմուրադի Սուրբ Աստվածածին վանական համալիրը (12-13 դար)՝ կազմված եկեղեցուց, մատուռից և երկու գավթից։ Եկեղեցին (1181 թ) կառուցված է սպիտակագույն ֆելզիտից, լավ է պահպանված և ունի գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք՝ մեկ զույգ որմնամույթով։ Ուղղանկյուն ավանդատների մուտքը բեմից է։ Արևելյան ճակատը մշակված է զույգ խորշերով։ Համալիրի հարավ-արևելքում կիսավեր, միանավ մատուռն է։ Վանքի գավիթները եկեղեցու հարավային և արևմտյան կողմերում են։ Արևմտյան գավիթը քառակուսի հատակագծով դահլիճ է, մեկ զույգ ութանիստ մույթով, որոնցից դեպի եկեղեցու ճակատի որմնամույթերը ձգվող կամարների վրա բարձրանում է երդիկով ավարտվող կենտրոնական հատվածը։

Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակին «Պախրախաչ», մ.թ.ա. 6-րդ-5-րդ դարերում «Բերդաքար» և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում «Կալքար» ամրոցները; 13-17 դարերում «Քարագլուխ», «Հախսու» և «Ճաքած գյուղ» գյուղատեղիները։
## Հայտնի մարդիկ
* Գևորգ Աղաջանյան - երգիչ

## Տես նաև
* Վերին Ծաղկավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Հաղթանակ (Տավուշի մարզ)

**Հաղթանակ** (նախկինում՝ *Թումանյանի անվան սովխոզին կից ավան*), գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում, նախկին Նոյեմբերյանի շրջանում, Նոյեմբերյան քաղաքից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Դեբեդ գետի աջափնյակում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հաղթանակի մշտական բնակչությունը կազմել է 1161, առկա բնակչությունը՝ 946 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հաղթանակից 1,5 կմ հյուսիս գտնվում է մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի “Խրամաբերդ” ամրոցը։

## Տես նաև
* Հաղթանակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Աչաջուր

**Աչաջուր**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից հեռու է մոտ 14 կմ դեպի հյուսիս՝ Աղստևի ձախ կողմում։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 750 մ։

## Կլիմա
Աչաջուրն ունի բարեխառն կլիմա։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30C է, ձմռանը՝ -2 C։

## Պատմություն
Գյուղը հիշատակվում է դեռևս 16-րդ դարից։

### Պատմամշակութային կառույցներ

Աչաջուրի մեջ է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (XIX դար), 1 կմ արևմուտքում՝ Սուրբ Կիրակի եկեղեցին (X-XIII դարեր), 3 կմ հարավ-արևելք՝ «Աչաջուր» գյուղատեղին (XII-XIII դարեր), 3 կմ հյուսիս-արևմուտքում՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին (XIII դար), իսկ 4 կմ արևմուտքում՝ Մակարավանքի վանական համալիրը (X-XIII դարեր)։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Աչաջուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 4258, առկա բնակչությունը՝ 3737 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիներն գյուղ են տեղափոխվել Արցախից (մասնավորապես՝ Ջրաբերդի մելիքությունից), ինչպես նաև Գանձակի և Շամքորի շրջաններից։

Աչաջուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, ծխախոտի, հացահատիկի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ և խոզաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Ազատ (Գեղարքունիքի մարզ)

**Ազատ,** գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

## Անուն
20-րդ դարի սկզբներին, երբ Ազատում բնակություն էին հաստատել թուրքեր, բնակավայրը կոչվում էր Աղքիլիսա, ինչը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է Սպիտակ եկեղեցի*։*

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը մարզկենտրոն Գավառ քաղաքից հեռու է 86 կմ դեպի հարավ-արևելք։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 2050 մետր։

## Պատմություն
### Հրդեհ ՀՀ ՊՆ N զորամասում (2023)

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղում 16-18-րդ դարերի եկեղեցուց բացի կան նաև սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1618-1621) և «Արիստակես քահանայի» խաչքարը (1658 թ.)։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ազատի մշտական բնակչությունը կազմել է 101, առկա բնակչությունը՝ 82 մարդ։ Մինչև 1989 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ։

Ազատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կարտոֆիլի մշակությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Ազատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ախպրաձոր

**Ախպրաձոր**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Նախկինում *Վերին Զաղալու* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ **Ախպրաձոր** է վերանվանվել 1978 թ. հունվարի 25-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ախպրաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 355, առկա բնակչությունը՝ 350 մարդ։ Մինչև 1918 թ. գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։ Ախպրաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Դպրոց
Գյուղում կա մեկ դպրոց, որ ունի մոտավորապես 75 աշակերտ՝ 12–ամյա ուսուցմամբ։ Դպրոցի տնօրենը Գինեվարդ Ղուկասյանն է։ Դպրոցի հովանավորը շահույթ չհետապնդող the Hidden Road Initiative կազմակերպությունն է, որը մի շարք ամառային ծրագեր է կազմակերպում, ապահովում է համացանցով և համակարգիչներով։

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղացիների մեծ մասը կարտոֆիլ է աճեցնում և վաճառում։ Գյուղը նաև հայտնի է իր մեղրով։ Գյուղացիները նաև մշտապես վաճառում են պանիր և կարագ։

## Ճանապարհ
Գյուղ տանող գլխավոր ճանապարհը շատ սահմանափակ է և դժվարանցանելի։ Ձմեռվա ընթացքում ձյան պատճառով երթևեկությունը ավելի է բարդանում, իսկ երբեմն ընդհանրապես անանցանելի է դառնում։ ԱՄՆ–ի նախկին դեսպան Ջոն Հեֆերնը այցելել է Ախպրաձոր 2014 թվականի ամռանը և հովանավորել ճանապարհի ամբողջական կառուցումը։ Գյուղապետը խոսք է տվել, որ ճանապարհի կառուցումը կավարտվի 2016 թվականին։

## Ճարտարապետական հուշարձաններ
Գյուղը մի շարք ճարտարապետական և պատմական հուշարձանների բնօրրանն է։ Այնտեղ կան հնամյա շինություններ և նախկին թուրք բնակիչների դամբարաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Ակունք (Գեղարքունիքի մարզ)

**Ակունք**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Ծովի մակարդակից 1991 մետր բարձրության վրա։

Նախկինում *Ղըրխբուլաղ* անվանումով։Հիմնադիրը Ալհ   ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում, բայց մինչ Ղըրխբուլաղ անունը ստանալը, ունեցել է հայտնի **Ակներ** անվանումը։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ Վերանվանվել է **Ակունք** 1935 թվականին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ Ակունքը բարեկարգ գյուղ է, գազիֆիկացված, ապահովված խմելու և ոռոգման ջրով։ Ունի միջնակարգ դպրոց` հիմնանորոգված և ջեռուցվող, համակարգչային նոր տեխնոլոգիաներով հարուստ դասասենյակ։ Համայնքն ունի մշակույթի տուն, գրադարան, գործող մանկապարտեզ, առողջության առաջնային պահպանման կենտրոն:

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ակունքի մշտական բնակչությունը կազմել է 4443, առկա բնակչությունը՝ 4313 մարդ։ Ըստ առկա տվյալների` 1873 թվականից ի վեր բնակեցված է հայերով, որոնց մի մասը հին բայազետցիներ են։ Ակունքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Ակունքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գևորգ Խաչատրյան, Ակունքի կանաչ սիմֆոնիան, «Հայաստանի աշխատավորուհի», 1980, № 1, էջ 17-20։

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Հովտաշեն (Շիրակի մարզ)

**Հովտաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Ղութնիղշլաղ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 20 կմ հարավ-արևելք, Մանթաշ գետի աջ ափին։ Վերանվանվել է **Հովտաշեն** 1948 թ. հուլիսի 15-ին։

## Անվան ծագումնաբանություն
Նախկին անվան՝ Ղութնիղշլաղի բառակազմավորման ծագումնաբանական առումով բնորոշիչ տարրն է կազմում "ղութնի" բառը, որը յուրահատուկ է Սասնա բարբառին։ "Ղութնի" բառը նշանակում է "մետաքս" միայն Սասնա բարբառում, Արևմտահայաստանի այլ բարբառներում, այդ թվում նաև Կարսին բնորոշ Կարնո (Էրզրումի) բարբառում, հայերեն "մետաքս" բառի փոխարեն օգտագործվում են նաև ուրիշ այլալեզու անվանումներ՝ "խաս", "աբրեշում", "ղումաշ" (ռուս. - "ատլաս")։

## Պատմություն
Այժմյան Հովտաշեն գյուղը հիմնադրվել է 1829 թ. ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Էրզրումի նահանգից, ինչպես նաև Կարսից և շրջակա գյուղերից գաղթած հայերի կողմից։ XIX դարի վերջին քառորդից մինչև 1948 թ.-ը հայտնի է եղել Ղութնիղշլաղ անվամբ։

Գյուղի բնակեցման երկրորդ ալիքը տեղի է ունեցել 1877-1878 թ. ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, երբ 1877 թ.-ին Բիթլիսի նահանգի Սասուն գավառի Քաղկիկ բերդաքաղաքից (Ծմակ, Սասունի բերդ, Դավթի բերդ) Մելքոն Դիլանյանցի գլխավորությամբ հարյուր սասունցի ընտանիք տեղափոխվել է՝ սկզբից մերձակա Մշո գավառի Խասգյուղ և հետագայում Կարսի մոտակայքում գտնվող Բերնա գյուղ՝ դեպի ռազմաճակատի գիծ՝ հայազգի ռուս գեներալներ Միքայել Լորիս-Մելիքովի և Արզաս Տեր-Ղուկասովի հրամանատարության ներքո գործող ռուսական բանակին ընդառաջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հովտաշենի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել են 294 մարդ։ Գյուղը 1830 թ.-ին հիմնել են Կարսից գաղթածները։ Այդ ժամանակվանից մինչ օրս բնակիչները գրեթե ամբողջությամբ հայեր են։
Հովտաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, ճակնդեղի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հովտաշենում կան եկեղեցի և XVII դարի Սբ. Մինաս մատուռ։
Պատկեր:Հովտաշենի եկեղեցի 04.jpg|Եկեղեցի, 19-րդ դար
Պատկեր:Հովտաշենի եկեղեցի 01.jpg|Եկեղեցի, 19-րդ դար, ինտերիեր
Պատկեր:Հովտաշենի եկեղեցի 02.jpg|Եկեղեցի, 19-րդ դար


## Տես նաև
* Հովտաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հովտաշեն գյուղի էջը CAA կայքում 
* Հովտաշեն գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Լեռնակերտ

**Լեռնակերտ** (նախկին անվանումը՝ *Շիրվանջուղ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 28 կմ հարավ-արևելք։ Վերանվանվել է **Լեռնակերտ** 1948 թ. հուլիսի 15-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լեռնակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1412, առկա բնակչությունը՝ 1423 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են։ Ներկայիս բնակիչների նախնիների մի մասը 1915-1918 թթ.-ին գաղթել են Ալաշկերտի, Բիթլիսի և Մուշի գյուղերից։

Լեռնակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է կաթնաանասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լեռնակերտի արևելյան հատվածում կանգուն է 5–րդ դարի միանավ բազիլիկ եկեղեցին։ Գյուղի հարավարևելյան հատվածում՝ մատուռի մեջ  դրված են Պողոս-Պետրոս խաչքարերը, գյուղի հարավային և հարավարևելյան մասերում առկա են կիկլոպյան «Վարի Բերդ» և «Վերի Բերդ» ամրոցներ, դրանց շրջակայքի բնակավայրերը և դամբանադաշտերը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Լեռնակերտ.jpg|Գյուղի մուտքի մոտ
Պատկեր:Լեռնակերտի եկեղեցին.jpg|Լեռնակերտի եկեղեցին


## Տես նաև
* Լեռնակերտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեռնակերտ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հովտաշեն (այլ կիրառումներ)

**Հովտաշեն** կարող է վերաբերել՝

*Հովտաշեն, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում։
*Հովտաշեն, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում։
* Հովտաշեն (Մարտակերտի շրջան), գյուղ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում։
Ծովասար

**Ծովասար** (մինչև 2006 թ.՝ *Թազագյուղ*), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Մարտունու տարածաշրջանում։ Մյուս գյուղերի համեմատությամբ Ծովասարն ունի բարձրլեռնային դիրք։ Ծովասարի ամեն մի անկյունից երևում է Սևանա լիճը։ Նրա հարակից գյուղերն են՝ Ծակքարը, Լիճքը և Ձորագյուղը։ Ծովասարը շրջապատված է բարձր լեռներով, որոնցից մեկը Ծովասար լեռն է, իսկ մյուսը՝ Արմաղանը, իսկ հեռվում՝ Սևանա լճի ամբողջ երկայնքով՝ նաև Գեղամա լեռները։
Ծովասար է վերանվանվել 2006 թվականի հուլիսի 4-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծովասարի մշտական բնակչությունը կազմել է 2708, առկա բնակչությունը՝ 2228 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 1829 և 1878 թթ. եկել են Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի գյուղերից։ Ծովասարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի մշակությամբ և արտագնա աշխատանքով հիմնականում դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն։

## Տես նաև
* Ծովասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Լուսակերտ (Շիրակի մարզ)

**Լուսակերտ** (նախկին անվանումը՝ *Թալիբօղլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 16 կմ հարավ։ Վերանվանվել է **Լուսակերտ** 1948 թ. հուլիսի 15-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լուսակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 754, առկա բնակչությունը՝ 685 մարդ։ 1831 թվից ի վեր բնակիչները գրեթե ամբողջությամբ հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1915-1920 թթ.-ին գաղթել է Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառներից և Կարսի Քյուլվերան գյուղից։
Լուսակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

մինի|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Լուսակերտ

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, շաքարի ճակնդեղի, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լուսակերտն ունի XVII-XIX դարերի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի։ Շրջակայքում կան մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակին վերաբերող դամբարաններ և հնություններ։

## Տես նաև
* Լուսակերտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լուսակերտ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հայրավանք (գյուղ)

**Հայրավանք**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Գավառ համայնքում։

## Անուն
Հայրավանք է վերանվանվել 1991 թվականի օգոստոսի 8-ին։

## Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Գտնվում է Սևանա լճի արևմտյան ափին, մարզկենտրոն Գավառից 12 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1940 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Հայրավանք գյուղը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։ Համաձայն 2003 թվականի հունվարի 9-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման՝  Հայաստանի հուշարձանների պետական ցուցակում ընդգրկվել է 3 միավոր հուշարձանախումբ, որոնք ներառում են 32 հուշարձան։ Դրանցից է գյուղի հյուսիս-արևելյան կողմում՝ Սևանա լճի ափին գտնվող և մ․թ․ա․ 2-րդից 1-ին հազարամյակներից մինչև 18-րդ դարով թվագրվող բնակատեղին, այդ թվում՝ 9-ից 13-րդ դարերով թվագրվող Հայրավանք վանական համալիրը, ինչպես նաև 16-րդ դարով թվագրվող մատուռը և վերջինի շուրջ տարածվող և 9-ից 17-րդ դարերով թվագրվող խաչքարերով հարուստ գերեզմանոցը։

#### Հայրավանք վանական համալիր


Hayravank monastery, ՎԱՍ.jpg
Lake Sevan9.jpg|
Հայրավանք վանական համալիր 06.jpg|


## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած մարդահամարի արդյունքների՝ Հայրավանք գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 680, առկա բնակչությունը՝ 612 մարդ։

Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում՝ մինչև 1918 թվականը, բնակեցված է եղել մուսուլմաններով (ներկայիս ադրբեջանցիներով)։ 1930-ական թվականներից սկսած զուտ հայաբնակ գյուղ է։

Ստորև ներկայացված է Հայրավանք գյուղի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կարտոֆիլի մշակությամբ:

## Հայտնի անձինք
* Պարգև Վարդանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գավառ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր