Եֆիմ Բոգոլյուբով

**Էֆիմ Դմիտրիևիչ Բոգոլյուբով** (, ), ռուս շախմատիստ, միջազգային գրոսմայստեր (1951): Մրցումներին ներկայացրել է Ռուսական կայսրությունը, ԽՍՀՄ-ը, Գերմանիան։ ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1924, 1925), Գերմանիայի քառակի չեմպիոն (1925, 1931, 1933, 1949),  շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդ: 1920-ական թվականների աշխարհի վեց ուժեղագույն շախմատիստներից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1889 թվականի ապրիլի 1-ին Ստանիսլավչիկ գյուղում (այժմ՝ Ուկրաինայի Կիևի մարզի Բելոցերկովի շրջանում), գյուղական քահանայի ընտանիքում։ Կիևի հոգևոր ճեմարանն ավարտելուց հետո սովորել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գյուղատնտեսական ֆակուլտետում։ Շախմատի հետ ծանոթացել է համեմատաբար ուշ, բայց անընդհատ մրցաշարերում խաղալով՝ արագ առաջ է անցել Կիևի առաջատար շախմատիստներից։ 1909/1910 թվականներին Օդեսայում տեղի ունեցավ «Հարավռուսական մրցաշար», որը համախմբեց ուկրաինացի ուժեղագույն շախմատիստներին։ Բոգոլյուբովը դրանում գրավեց 2-րդ տեղը (Վերլինսկուց հետո): 1910 թվականին նա որոշ ժամանակով դառնում է Վարշավայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ուսանող։ 1914 թվականի սկզբին Սանկտ Պետերբուրգում կայացած վարպետների Համառուսաստանյան մրցաշարում Բոգոլյուբովը նվաճեց վարպետի կոչում:

1914 թվականի ամռանը Բոգոլյուբովը մասնակցեց Գերմանիայի Մանհայմ քաղաքում անցկացված միջազգային մրցաշարին։ Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, ձերբակալվեցին Ռուսական կայսրության հպատակները։ Նրանցից ոմանց շուտով հաջողվեց վերադառնալ հայրենիք, բայց Բոգոլյուբովը գերմանական իշխանությունների կողմից ներկալվեց մնացած ռուս շախմատիստների հետ միասին (Վայնշտեյն, Մալյուտին, Ռաբինովիչ, Ռոմանովսկի, Սելեզնև և Ֆլամբերգ) Տրիբերգ-իմ-Սև անտառ քաղաքում: Պատերազմի տարիներին այստեղ կազմակերպվել են մի շարք մրցումներ ներգրաված շախմատիստների միջև։ Ընդհանուր առմամբ անցկացվել է ութ «ռազմագերիների մրցաշար», որոնցից հինգում Բոգոլյուբովը հաղթանակ է տարել։ Նա նաև հաղթեց Սելեզնևի դեմ խաղում (+3, -2, =3)։ Տրիբերգում հարկադիր մնալը մեծ նշանակություն ուներ Բոգոլյուբովի շախմատային զարգացման համար։ Այս տարիներին Բոգոլյուբովի եկամտի հիմնական աղբյուրը մրցանակներն էին, որոնք Բորիս Մալյուտինը կարողացավ կազմակերպել:

Տրիբերգում Բոգոլյուբովը տարվեց տեղի ուսուցչի դստեր՝ Ֆրիդա Կալտենբախի հետ, և երբ 1918թվականին հնարավորություն ունեցավ վերադառնալ Ռուսաստան, նա որոշեց մնալ Գերմանիայում: Վաստակի որոնման մեջ առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո նա որոշ ժամանակով հեռանում է Տրիբերգից, 1919-1920 թվականներին շատ է խաղում Բեռլինում և Շվեդիայում։ 1920 թվականի գարնանը Բոգոլյուբովը վերադառնում է Տրիբերգ։ 1920 թվականի օգոստոսի 26-ին նա ամուսնանում է Ֆրիդա Կալտենբախի հետ։ Հարսանիքից հետո սկսվում են նրա շախմատային կարիերայի ամենահաջող տարիները։ 1921 թվականին Տրիբերգում Բոգոլյուբովի շնորհիվ կազմակերպվում են մրցաշարի երկու փոքր, բայց կազմով առաջին կարգի մասնակիցներ, ինչպես նաև անցկացվում է նրա ցուցադրական հանդիպումը Ալյոխինի հետ։ 1922 թվականին Բոգոլյուբովը Պիեշտյանիի մրցաշարում գրավեց 1-ին տեղը՝ ետևում թողնելով Ալյոխինին և այլ հայտնի շախմատիստների։ Այս մրցաշարում  նա խաղացել է Ալյոխինի հետ պարտիա, որը հիշատակվում է Ստեֆան Ցվայգի «Շախմատային նովել» աշխատության մեջ։ Ստացված գումարով նա Տրիբերգում ձեռք է բերել եռահարկ առանձնատուն, որը հետագայում ստացել է «Haus Bogoljubow» անվանումը։

1923 թվականին Կարլսբադի սուպերմրցաշարում ալեխինի և Մարոցիի հետ կիսել է 1-3-րդ տեղերը։ 1924 թվականին Բոգոլյուբովը, ով այդ ժամանակ անցում կատարեց սովետական քաղաքացիության, նվաճեց շախմատի ԽՍՀՄ III առաջնությունը: ԽՍՀՄ լավագույն շախմատիստ համարվող Պյոտր Ռոմանովսկին նրան հրավիրել է հանդիպման, որում Բոգոլյուբովը վստահ հաղթանակ է տարել։ 1925 թվականին Բոգոլյուբովը կրկին հաղթում է ԽՍՀՄ առաջնությունը, ինչպես նաև հաղթում է Մոսկվայի շախմատի առաջին միջազգային մրցաշարում, որին մասնակցում էին Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա և Էմանուել Լասկերը։

200px|մինի|ձախից|Բոգոլյուբովը 1925 թվականին
1926 թվականին Բոգոլյուբովը հրավեր ստացավ Իտալիա միջազգային մրցաշարի, բայց Մուսոլինիի ֆաշիստական կառավարությունը հրաժարվեց մուտքի վիզա տրամադրել նրան, որպես ԽՍՀՄ քաղաքացի: Այդ իսկ պատճառով Բոգոլյուբովը որոշում է կայացրել դուրս գալ Խորհրդային քաղաքացիությունից, ինչի մասին նամակ է գրել խորհրդային շախմատի ֆեդերացիայի ղեկավար Նիկոլայ Կռիլենկոյին։ ԽՍՀՄ-ում Բոգոլյուբովի արարքը համարվում էր դավաճանություն։ Բոգոլյուբովը հեռացվել է շախմատի խորհրդային ֆեդերացիայից և զրկվել ԽՍՀՄ չեմպիոնի կոչումից։ Սովետական շախմատիստներից միակը, ով դրանից հետո հանդիպեց նրան տախտակի մոտ, Միխայիլ Բոտվիննիկն էր, ով 1936 թվականին Նոթինգհեմի մրցաշարում ջախջախիչ հարձակմամբ հաղթեց Բոգոլյուբովին։

1926 թվականից հետո խաղացել է որպես Գերմանիայի ներկայացուցիչ։ Նա հասել է նշանակալի մրցաշարային հաջողությունների, որոնցից ամենամեծը հաղթանակն էր բադ Կիսինգենի մրցաշարում (1928), որտեղ նա առաջ անցավ աշխարհի նախկին չեմպիոն Կապաբլանկայից։ Նույն թվականին հաղթել է Մաքս Էյվեին երկու խաղ ՖԻԴԵ-ի չեմպիոնի կոչման համար։ Այս հաղթանակները Բոգոլյուբովին առիթ տվեցին մարտահրավեր ուղարկել Ալյոխինին, բայց Բոգոլյուբովը պարտվեց նրան 1929 թվականին (+5, -11, =9)։ Նույն թվականին նա դարձավ Գերմանիայի քաղաքացի։

1931 թվականին Բոգոլյուբովը մասնակցեց շախմատի IV օլիմպիադային։ Բոգոլյուբովը առաջին խաղատախտակի վրա խաղացել է Գերմանիայում, թիմը զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը, Ընդ որում՝ ոչ-ոքի խաղալով չեմպիոն ամերիկացիների հետ և հաղթելով Չեխոսլովակիայի բրոնզե մեդալակիրներին։ Գերմանիան չկարողացավ հայտնվել մրցանակակիրների թվում Անգլիայից կրած պարտության պատճառով (3½-ից ½ միավորով):

Գերմանիայում  նացիստների իշխանության գալուց հետո Բոգոլյուբովը, որպես «նեարիացի», չմասնակցեց Գերմանիայի առաջնություններին, և Գերմանիայի համար Օլիմպիական խաղերին նույնպես այլևս հանդես չեկավ։

1934 թվականին Բոգոլյուբովը կրկին հանդիպում է Ալյոխինի հետ աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար խաղում, բայց կրկին պարտվում է (+3, -8, =15)։

1936-1937 թվականներին Էֆիմ Բոգոլյուբովը հաջողությամբ խաղաց աշխարհի նոր չեմպիոն Մաքս Էյվեի դեմ: Չկարողանալով պաշտոնական հանդիպում անցկացնել նրա հետ, նա հաղթեց նրան միջազգային մրցաշարերում անձնական հանդիպումների արդյունքում +2, -0,=2:

1940 թվականի մարտի 15-ին տեղափոխվել է Կրակով՝ ստանալով թարգմանչի աշխատանք։ Տեղափոխվելուց անմիջապես հետո՝ մարտի 19-ին, հանդիպել է օկուպացված Լեհաստանի տարածքում գտնվող գեներալ-նահանգապետության ղեկավար Հանս Ֆրանկի հետ՝ Վավելի ամրոցում գտնվող իր նստավայրում։ 1941 թվականի ապրիլի 1-ին միացավ Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցությունին: Թարգմանչի պաշտոնում աշխատել է մինչև 1941 թվականի ապրիլի 15-ը՝ անհայտ պատճառներով լքելով այն։ 1941 թվականի նոյեմբերին Բոգոլյուբովը Կրակովում ընդունվեց հիվանդանոցների շախմատային սպասարկման աշխատանք (Lazarettbetreuung Schach): Այս աշխատանքը ներառում էր շախմատի դասեր, դասախոսություններ, միաժամանակյա խաղերի սեանսներ և այլն։ 1943 թվականին գերմանացիների կողմից օկուպացված Վարշավայում մինի-հանդիպում է անցկացրել Ալյոխինի հետ, որն ավարտվել է ոչ-ոքի։
thumb|Բոգոլյուբովի Գերեզմանը
Պատերազմի ավարտից հետո բնակվել է Արևմտյան Գերմանիայում, շարունակել է մասնակցել մրցաշարերի։ Բադ Պիրմոնտի ՖԻԴԵ-ի զոնալ մրցաշարի մասնակից (1951), 7-րդ տեղ: Մահացել է 1952 թվականի հունիսի 18-ին Տրիբերգում։

## Ընտանիք
* Մայրը՝ Օլգա Տուրչանովիչ
* Հայրը՝ Դմիտրի Բոգոլյուբով, գյուղական քահանա
* Եղբայրներ՝
** Իվան, քահանա
** Իգոր
* Կին (26.08.1920-ից) - Ֆրիդա Կալտենբախ (28.5.1889-9.10.1978)
* Երեխաներ՝ դուստրեր՝
** Սոնյա (11.03.1923-?)
** Թամարա (29.03.1925-28.01.2002).

## Շախմատային ստեղծագործություն
### Ստեղծագործական ձևի բնութագրերը
 Սավելի Տարտակովեր. «Կապաբլանկան հղկում է իր հակառակորդներին, Ալյոխինը պայքարում է, Լասկերը մտածում է, Բոգոլյուբովը երևակայում է շախմատում»։

«Բոգոլյուբովը սոլիդ էր խաղում, իսկ նրա ոճը հիմնականում դիրքային էր։ Բացի այդ, նա ուներ վառ մարտավարական տաղանդ, որը հատկապես վառ էր արտահայտվում այն ժամանակ, երբ հակառակորդն արդեն ռազմավարական առումով վերախաղարկված էր»։

### Տեսության ներդրումը
Մշակել է իր անունը կրող պաշտպանություն, ինչպես նաև մի շարք տարբերակներ թագավորական գամբիտում, ֆրանսիական պաշտպանություն։

## Սպորտային արդյունքներ

## Գրքեր
* Избранные партии. Сборник шахмат. партий, игранных в 1919—1925 гг. с подробными примечаниями. Ч.1. [от начала 1919 года по июнь 1921 г.]. — Л.; М.: Книга, 1926. — 224 с.
* Избранные партии М. И. Чигорина. — Л.: Мысль, 1926. — 169 с.
* Международный шахматный турнир в Москве 1925 г. Сборник партий. Ч. 1. — Л.: Шахматный листок, 1927. — 152 с.
* Международный шахматный турнир в Москве 1925 г. Сборник партий. Ч. 2. — Л.: Шахматный листок, 1927. — 130 с.
* Современное начало 1.d2-d4! Теоретические исследования. — Л.: Шахматный листок, 1929. — 112 с.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* *Мацукевич А.* Второй отступник // 64 - Шахматное обозрение. - 1991. - № 15. - С. 24-27.
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Биография Ефима Боголюбова на сайте ФШР
* Лучшие шахматисты мира — Боголюбов
* Русский Архипелаг — Боголюбов
* *[[Михальчишин, Адриан Богданович|Михальчишин А.]]* Неизвестный Ефим Боголюбов // chesspro.ru
* Выступления Ефима Боголюбова в чемпионатах СССР
* Выступления Ефима Боголюбова на шахматных олимпиадах

  
Կատեգորիա:Գերմանացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ