Երկու Ֆոսկարի (պիես)

**Երկու Ֆոսկարի** (), լորդ Ջորջ Բայրոնի պատմական ողբերգություն հինգ գործողություններով բանաստեղծություն՝ գրված 1821 թվականին։ Սյուժեն, որի գործողություններն իրականացվում են Վենեցիայում XV դարի կեսերին, շատ առումներով հիմնված է դոժ Ֆրանչեսկո Ֆոսկարիի և նրա որդու՝ Ջակոպոյի անկման իրական պատմության վրա։ Պիեսում նկարագրվում է Ջակոպո Ֆոսկարիի վերադարձը աքսորից, որտեղ նա ուղարկվել էր սպանության մեջ մասնակցելու մեղադրանքի պատճառով։ Նա կրկին կանգնում է Տասի Խորհրդի դատարանի առաջ։ Այս անգամ նրան մեղադրում են հայրենիքի դավաճանության մեջ, ինչը իրական հայրենասեր Ջակոպոն ի զորու չէ հանդուրժել։

## Ստեղծման պատմություն
Բայրոնը «Երկու Ֆոսկարի» պիեսը գրել է Ռավեննայում մեկ ամսից ոչ պակաս ժամանակում՝ 1821 թվականի հունիսի 12-ից հուլիսի 9-ը ընկած շրջանում։ Այն հրապարակվել է Ջոն Մյուրեյի կողմից 1821 թվականի դեկտեմբերի 19-ին՝ նրա «Կաին» և «Սարդանապալ» պիսների հետ մեկ հատորում։ Իսկզբանե Բայրոնը մտադրված էր «Երկու Ֆոսկանին» նվիրել իր ընկերոջը՝ պարոն Վալտեր Սքոթին, սակայն ավելի ուշ մտափոխվում է և նրան նվիրում «Կաին»-ը։

## Գործող անձինք
* Ֆրանչեսկո Ֆոսկարի (Francesco Foscari)՝ Վենետիկի դոժ
* Ջակոպո Ֆոսկարի (Jacopo Foscari)՝ նրա որդին
* Ջակոպո Լորեդանո (Jacopo Loredano)՝ պատրիկ
* Մարկո Մեմմո (Marko Memmo)՝ Մեծ խորհրդի անդամ
* Բարբարիգո (Barbarigo)՝ սենատոր

## Սյուժե

Պիեսը հիմնված է իրական պատմական իրադարձությունների վրա, որոնք տեղի են ունենում Վենետիկի հանրապետությունում։ 1457 թվականին Տասի Խորհուրդը ստիպում է Միլանի հետ պատերազմի հերոս դոժ Ֆրանչեսկո Ֆոսկարիին հրաժարվել գահից, երբ վերջինիս որդին մեղադրվում է օսմանյան սուլթանի և Ֆրանչեսկո Սֆորցի հետ հարաբերությունների մեջ։

Վենեցիայի դոժի որդին՝ Ջակոպո Ֆոսկանին, երկու անգամ աքսորվել է․ առաջին ագնամ կոռուպցիայի և երկրորդ անգամ Տասի խորհդրի անդամ Դոնատոյի սպանությանը մասնակցելու համար։ Նա իր երկրորդ աքսորից հետ է կանչվում, որպեսզի պատասխան տա դավաճանության մեջ առաջադրված մեղադրանքի առաջ, և պիեսի սկզում նա ընթերցողներին է ներկայանում հարցաքննության նստաշրջանների միջև։ Խորհուրդը դատավճռում է ոչ թե մահապատժի ենթարկել նարան, այլ որոշում է նրան երրորդ աքսորի ուղարկել, բայց այս անգամ ցմահ։ Նրա հայրը՝ դոժ Ֆրանչեսկո Ֆոսկարին, ստորագրում է աքսորի մասին դատավճիռը՝ չնայած նրա ոգին կոտրված էր այդ նոր խայտառակությունից։ Ջակոպոյի հայրենասիրական ոգին չի հանդուրժում այդպիսի դատավճիռը, նա երազում է մահվան մասին, և իսկապես մահանում է։ Տասի խորհուրդը հրամայում է դոժին հրաժարվել գահից, և, երբ սկսում են ղողանջել նոր դոժի ընտրվելը ազդարարող զանգերը, ծեր Ֆոսկարին ընկնում և մահանում է։

## Ստեղծագործություններ՝ հիմնված «Երկու Ֆոսկարի» հիման վրա
«Երկու Ֆոսկարի» պիեսի հիման վրա Ջուզեպպե Վերդին գրել է «Երկու Ֆոսկարի» օպերան Ֆրանչեսկո Մարիա Պյավեի լիբրետոյով։ Պիեսը ոգեշնչել է նաև Էժեն Դելակրուային նկարել «Երկու Ֆոսկարի» նկարը և Ֆրանչեսկո Հայեցին ստեղծել դոժ Ֆոսկարին հանդիպում է աքսորի դատապարտված որդուն «Վենետիկյան պատմության դրվագ» նկարը։

## Թարգմանություններ
* «Երկու Ֆոսկարի», Ե․Ֆ․ Զարինի բանաստեղծական թարգմանություն (1861 թվական)։
* «Երկու Ֆոսկարի», Ա․Լ․Սոկոլովսու  բանաստեղծական թարգմանություն (1905 թվական)։

## Կերպարվեստում

Պատկեր:Francesco_Hayez_-_The_Two_Foscari_-_WGA11217.jpg|Ֆրանչեսկո Ֆոսկարին աքսորում է իր որդի Ջակոպոյին դավաճանության մեջ մեղադրանքի պատճառով։ Ֆրանչեսկո Հայեցի նկարը, մոտավորապես 1852 թվական։
Պատկեր:Les_Deux_Foscari_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_Condé.jpg|«Երկու Ֆոսկարի» Էժեն Դելակրուա (1855 թվական)
Պատկեր:Artgate_Fondazione_Cariplo_-_Hayez_Francesco,_L'ultimo_abboccamento_di_Giacomo_Foscari_figlio_del_doge_Giuseppe.jpg|Վենետիկյան պատմության դրվա։. «Ջակոպո Ֆոսկարիի վերջին հանդիպումը ընտանքի հետ»։ Ֆրանչեսկո Հայեց (1838-1840 թվականներ)։


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Julian Budden|Budden, Julian, The Operas of Verdi, Volume 1: From ' Oberto to Rigoletto. London: Cassell, 1984. ISBN 0-304-31058-1.
* Paolo Preto. Art. Foscari, Francesco, venetianischer Doge (1373—1457). / Lexikon des Mittelalters. Bd. 5 (1989), Sp. 670—671.

Կատեգորիա:Ողբերգություններ