Էթնիկ կենսազենք

**Էթնիկ կենսազենք** (կամ **բիոգենետիկ զենք**) հիպոթետիկ կենսաբանական զենքի տեսակ, որն առավելապես թիրախավորում է որոշակի էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչներին կամ որոշակի գենոտիպ ունեցող մարդկանց։

## Պատմություն
Ժամանակակից գրական քննարկումներից մեկը էթնիկ զենքերի վերաբերյալ հանդիպում է Ռոբերտ Ա. Հայնլայնի 1942 թվականի «Վեցերորդ սյուն» վեպում (վերաթողարկվել է ինչպես՝ «Վաղը չէ մյուս օրը»), որտեղ այսպես կոչվող «պան-ասիական» գրոհողի դեմ կիրառվում է ռասայական առանձնահատկություններին հատուկ ռադիացիոն զենք:

### Գենետիկական զենքեր
1997 թվականին  ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարար Ուիլյամ Քոենը անդրադարձել է էթնիկ կենսազենքի գաղափարին՝ այն անվանելով հնարավոր ռիսկ:  1998 թվականին կենսաբանական զենքի որոշ փորձագետներ կարծում էին, որ նման «գենետիկական զենքը» իրատեսական է և կարծում էին, որ նախկին Խորհրդային Միությունում որոշ ուսումնասիրություններ են կատարվել մարդու գեների վրա տարբեր նյութերի ազդեցության վերաբերյալ:

Իր 2000 թվականի «Ամերիկայի պաշտպանունակության վերականգնումը» քաղաքական փաստաթղթում «Նոր ամերիկյան դարաշրջանի նախագիծ» (PNAC) վերլուծական կենտրոնը էթնիկ կենսաբանական զենքը նկարագրեց որպես «քաղաքականորեն օգտակար գործիք», որը կարող էր դառնալ խթան ԱՄՆ-ի հակառակորդների համար՝ այն մշակելու և կիրառելու:

«Գենետիկական ռումբի» հնարավորությունը ներկայացված է Վինսենթ Սարիչի և Ֆրենկ Միելիի '''«'''Ռասա․ մարդկային տարբերությունների իրականությունը» գրքում, որը հրատարակվել է 2004 թվականին։ Հեղինակները նման զենքերը դիտում են որպես տեխնիկապես իրագործելի, սակայն քիչ հավանական, որ դրանք երբևէ կկիրառվեն (փափուկ կազմով հրատարակության 248-րդ էջ)։

2004 թվականին «The Guardian» թերթը հաղորդեց, որ Բրիտանական բժշկական ասոցիացիան (BMA) դիտարկել է կենսաբանական զենքի ստեղծման հնարավորությունը՝  նախատեսված որոշակի էթնիկ խմբերի համար, ինչպես նաև ընդգծել է այն խնդիրները, որոնք կապված են գիտության առաջընթացի հետ այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են «Ալցհայմերի և այլ թուլացնող հիվանդությունների բուժումը, կարող են օգտագործվել նաև չարամիտ նպատակներով»:

2005 թվականին Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի պաշտոնական կարծիքը հանգում էր հետևյալին. «Կենսաբանական գործակալով որոշակի էթնիկ խմբին թիրախավորելու հնարավորությունը, հավանաբար, հեռու չէ իրագործումից։ Այս սցենարները ԿԽՄԿ-ի երևակայության արդյունք չեն, այլ կամ արդեն տեղի են ունեցել, կամ հայտնաբերվել են անհամար անկախ և պետական փորձագետների կողմից»:

2007 թվականի մայիսին հաղորդվեց, որ Ռուսաստանի կառավարությունը արգելել է մարդու կենսանմուշների բոլոր արտահանումները: Արգելքի պատճառը, ըստ տեղեկությունների, եղել է Ռուսաստանի Անվտանգության դաշնային ծառայության (ՖՍԲ) ղեկավար Նիկոլայ Պատրուշևի՝ Վլադիմիր Պուտինին ներկայացրած զեկույցը։ Զեկույցում պնդվում էր, որ արևմտյան հաստատությունները շարունակում են «գենետիկական կենսազենքերի» մշակումն, որոնք ուղղված են ռուսական բնակչությանը։

2008 թվականին ԱՄՆ կառավարությունը անցկացրեց Կոնգրեսի հանձնաժողովի նիստ՝ «Գենետիկա և մարդու այլ փոփոխման տեխնոլոգիաներ․ խելամիտ միջազգային կարգավորում, թե՞ նոր տեսակի սպառազինությունների մրցավազք» թեմայով, որի ընթացքում քննարկվեց, թե ինչպես «կարող ենք կանխատեսել մի աշխարհ, որտեղ ապստամբ (և նույնիսկ այնքան էլ ապստամբ չհամարվող) պետություններն ու ոչ պետական կազմակերպությունները փորձելու են մանիպուլացնել մարդու գենետիկան այնպիսի ձևերով, որոնք սարսափեցնում են մեզ»:

2012 թվականին «The Atlantic» ամսագիրը գրել էր, որ մոտ ապագայում լիովին հնարավոր է որոշակի ԴՆԹ հաջորդականությամբ մարդկանց վարակող հատուկ վիրուսի առաջացումը։ Ամսագիրը ներկայացրեց հիպոթետիկ սցենար մի վիրուսի մասին, որը հասարակ բնակչության մոտ առաջացնում էր թեթև գրիպ, բայց Միացյալ Նահանգների նախագահի համար՝ մահացու ախտանշաններ։ Նրանք որպես ապացույց մատնանշեցին անհատականացված գենային թերապիայի առաջընթացները:

2016 թվականին «Foreign Policy» ամսագիրը ենթադրել է վիրուսի օգտագործման հնարավորությունը որպես էթնիկ կենսաբանական զենքի, որը կարող է ստերիլացնել՝ թիրախավորելով «գենետիկորեն հարազատ էթնիկ բնակչությանը»:

## Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
2017 թվականին Չինաստանի Ժողովրդա-ազատագրական բանակի Ազգային պաշտպանության համալսարանի կողմից հրատարակված «Ռազմավարական գիտություն» դասագիրքը ներկայացրեց կենսաբանական պատերազմի ներառման հնարավորությունը՝ «հատուկ էթնիկ գենետիկական հարձակումների» միջոցով: Նույն տարում Ժողովրդա-ազատագրական բանակի նախկին գեներալ Չժան Շիբոն հեղինակեց գիրք, որտեղ եզրակացնում էր, որ «ժամանակակից կենսատեխնոլոգիաների զարգացումը աստիճանաբար դրսևորում է հարձակողական կարողություններին բնորոշ ուժեղ նշաններ», ներառյալ՝ «հատուկ էթնիկ գենետիկական հարձակումները» (特定种族基因攻击): 2020 թվականին նույն ՉԺԱԲ-ի (Չինաստանի Ժողովրդա-ազատագրական բանակի)  համալսարանի պրոֆեսորներից մեկը խոսեց «թիրախային հարձակման պատերազմի հսկայական արդյունավետության» մասին, որը կարող է ոչնչացնել մի ամբողջ ռասա կամ մարդկանց հատուկ խումբ»: 2021 թվականին Ջեյմս Մարտինի անվան զենքի չտարածման հետազոտությունների կենտրոնի ուսումնասիրությունը նշել է, որ Չինաստանի կառավարության հետաքրքրությունը կենսաբանական զենքերի նկատմամբ պայմանավորված է սեփական գենետիկական թիրախավորման խոցելիության գիտակցմամբ, քանի որ երկրի բնակչությունը լայնորեն միասեռ է, և ավելի քան 90 տոկոսը էթնիկ Հան չինացիներ են: 2023 թվականի հոկտեմբերին Պետական անվտանգության նախարարությունը հրապարակայնորեն նախազգուշացրեց «գենետիկական զենքերի» հնարավորության մասին, որոնք ստեղծվել են նախապես որոշված ռասայի ներկայացուցիչներին սպանելու համար:

## Իսրայելական «էթնոբոմբի» շուրջ ստեղծված վեճ
1998 թվականի նոյեմբերին «The Sunday Times » պարբերականը հաղորդեց, որ Իսրայելը փորձում էր ստեղծել «էթնոբոմբ», որը պարունակում էր կենսաբանական մանրէներ և կարող էր հատուկ թիրախավորել արաբական բնակչությանը բնորոշ գենետիկական հատկանիշները  : Այս պատմության մասին հաղորդել է ինչպես  «Wired News»-ը,  այնպես էլ «Foreign Report»-ը:

Միկրոբիոլոգներն ու գենետիկները կասկածանքով էին վերաբերվում նման կենսաբանական մանրէների գիտական իրատեսականությանը։ «The *[[New York Post]]*» թերթը,  որն անվանել է այս պնդումները  «արյունալի զրպարտություն», հաղորդել է, որ այս պատմության հավանական աղբյուրը Իսրայելցի գիտնական Դորոն Ստանիցկուի հորինված գիտաֆանտաստիկ աշխատությունն է։ Ստանիցկին երկու տարի առաջ իր ամբողջությամբ գեղարվեստական գործն ուղարկել էր իսրայելական թերթերին։ Հոդվածը նաև նշում է գենետիկ հետազոտողների կարծիքները, որոնք այս գաղափարն անվանել են «ամբողջովին ֆանտաստիկ», իսկ մյուսներն ասում են, որ զենքը տեսականորեն հնարավոր է, բայց դժվարանում էին բացատրել, թե ինչպես է հնարավոր դա իրականացնել:

## Տես նաև
* Կենսաբանական պատերազմ
* SARS-ի դավադրության տեսություն

## Ծանոթաքգրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Genetic weapons: a 21st-century nightmare?, Ethirajan Anbarasan, UNESCO *Courier*, March 1999
* Is all fair in biological warfare?, *Journal of Medical Ethics*, June 2009.
* New biological weapons: Science fiction or moral imperative? , Robin Coupland, *Red Cross Red Crescent*, July 1999
* US military agency invests $100m in genetic extinction technologies  Neslen, Arthur, 2017-12-04, *The Guardian*, access date 2018-05-01

Կատեգորիա:Գենետիկական ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Կատեգորիա:Զանգվածային ոչնչացման զենք
Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական զենք
Կատեգորիա:Մարդու գենետիկա
Կատեգորիա:Ռազմական մարտավարություն
Կատեգորիա:Ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Քիմիական զենք