Զբոսաշրջային հարկ

**Զբոսաշրջային հարկ**, հարկի ցանկացած ձև, որը նպատակ ունի եկամուտ ստանալ զբոսաշրջիկներից կամ զբոսաշրջային ոլորտից։

Զբոսաշրջային հարկերը, ընդհանուր առմամբ, կառավարությունների համար միջոց են համախմբված ֆոնդի համար եկամուտ ստանալու համար, բայց կարող են նաև լինել հիպոթետիկ հարկ, որն օգտագործվում է զբոսաշրջության ազդեցությունը հասցեագրելու համար։

Հարկը կարող է օգտագործվել ենթակառուցվածքների և հանրային ծառայությունների նկատմամբ աճող պահանջարկը մեղմելու, զբոսաշրջության բնապահպանական և կայուն ազդեցությունը լուծելու և հարկային բեռի արդարացի բաշխումն ապահովելու համար։

Զբոսաշրջային հարկերը նաև օգտագործվում են որպես գործիք՝ զբոսաշրջիկների հոսքը կարգավորելու, որոշակի միջոցառումների կամ նախագծերի համար միջոցներ տրամադրելու, ուղղությունը խթանելու և շուկայավարելու կամ զբոսաշրջությունից կախված տարածքների տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու համար։

Զբոսաշրջային հարկերի վճարման գործընթացը կարող է լինել կամ նախապես՝ որպես վիզայի գործընթացի մաս, կամ առցանց պորտալի միջոցով, անմիջապես ժամանման պահին կամ հյուրանոցում գրանցվելիս, կամ ներառված լինել հաշվի կամ ավիատոմսի մեջ։

## Տեսակներ
### Հյուրանոցային հարկ
Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում զբոսաշրջային հարկի ամենատարածված տեսակը կացության հարկի գանձումն է, որը հայտնի է որպես **հյուրանոցի հարկ**, **բնակության հարկ**, **կացության հարկ** կամ **մահճակալի հարկ**։ Հարկը գանձվում է անհատներից, երբ նրանք վարձակալում են կացարան (սենյակ, սենյակներ, ամբողջ տուն կամ այլ բնակելի տարածք) հյուրանոցում, պանդոկում, զբոսաշրջային տանը կամ տանը, մոթելում կամ այլ տեսակի կացարանում։

Երկրների մեծ մասում հարկը գանձվում է մունիցիպալ, տարածաշրջանային կամ ազգային կառավարությունների կողմից և սովորաբար գանձվում է գրանցման պահին կամ, որոշ դեպքերում, որպես ամրագրման գործընթացի մաս։ Հյուրանոցային հարկը վճարվում է ԱԱՀ-ի և այլ հարկերի հետ միասին։

Հարկի կիրառումը տարբեր է քաղաքից քաղաք: Օրինակ՝ Ռեյկյավիկը գանձում է ֆիքսված վճար մեկ գիշերվա և մեկ սենյակի համար, մինչդեռ Ամստերդամը գանձում է ֆիքսված տոկոս ընդհանուր կացության արժեքից: Փարիզում գանձվում է ֆիքսված վճար կացության տևողության համար, որը տատանվում է՝ կախված կացարանի աստղային վարկանիշից։ Իսլանդիան և Ռումինիան գանձում են ֆիքսված հարկ ամբողջ երկրում, մինչդեռ Իսպանիայում և Ֆրանսիայում հյուրանոցների հարկերը տարբերվում են ըստ համայնքի։

2024 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում ամենաբարձր հյուրանոցային հարկը Հյուստոնում է, որը կազմում է 17%, իսկ Եվրոպայում ամենաբարձր դրույքաչափը Ամստերդամում է, որտեղ գանձվում է 12.5% ​​հարկ։

### Ժամանման հարկ
Ժամանման հարկերը վճարվում են երկիր ժամանող այցելուների կողմից և գանձվում են կամ մուտքի ժամանակ, կամ ժամանումից առաջ՝ վիզայի դիմումի գործընթացի շրջանակներում: Հարկերը կարող են լինել կամ ֆիքսված վճար, օրինակ՝ 100 նորզելանդական դոլար Նոր Զելանդիայում մնալու ողջ տևողության համար, կամ 200 ԱՄՆ դոլար օրական Բութան այցելողների համար (համարվում է, որ սա զբոսաշրջային հարկի ամենաբարձր տեսակն է)։

Ի տարբերություն հյուրանոցային հարկերի, որոնք սովորաբար գանձվում են սենյակի համար, ժամանման հարկերը գանձվում են անհատից։

Որոշ ժամանման հարկեր խստորեն զբոսաշրջային հարկեր չեն, քանի որ դրանք կարող են կիրառվել բոլոր տեսակի ուղևորների համար։

Ժամանման հարկերը կարող են տարբեր լինել՝ կախված մուտքի նավահանգստից, ճանապարհորդության եղանակից, ճանապարհորդության նպատակից, ճանապարհորդության դասից, քաղաքացիությունից կամ տարիքից։

### Մեկնման հարկ
Ժամանման հարկերի նման, մեկնման հարկերը գանձվում են սահմանին երկիր այցելողներից մեկնելիս։

2019 թվականին Ճապոնիան երկրից մեկնող այցելուների համար մտցրել է 1000 իենի չափով «Սայոնարա հարկ», իսկ Ինդոնեզիան գանձում է զբոսաշրջիկների մեկնման հարկ, որը տարբերվում է օդանավակայանից օդանավակայան։

Մեկնման հարկերը կարող են բազմաթիվ փոփոխականներ ունենալ, ինչը նշանակում է, որ նույն չվերթի ուղևորներից կարող է պահանջվել վճարել տարբեր մակարդակի հարկ՝ կախված ճանապարհորդության դասից, վերջնական նպատակակետից, ճանապարհորդության տեսակից, քաղաքացիությունից կամ տարիքից։

Չնայած մեկնման հարկերը սովորաբար գանձվում են իրենց նպատակակետ երկրից մեկնող օտարերկրյա զբոսաշրջիկներից, Թուրքիայի կառավարությունը մեկնման հարկ ունի, որը վճարում են միայն զբոսաշրջության կամ բիզնեսի նպատակով երկրից մեկնող Թուրքիայի քաղաքացիները։

Ոչ բոլոր մեկնման հարկերն են խստորեն զբոսաշրջային հարկեր, քանի որ դրանք կարող են կիրառվել ուղևորների նկատմամբ՝ անկախ ճանապարհորդության տեսակից։

### Նավարկության հարկ
Որոշ իրավասություններում զբոսանավերի ուղևորները երբեմն ենթարկվում են տարբեր հարկերի, քան այլ տեսակի այցելուները։

Նիդերլանդներում գործում է հատուկ զբոսաշրջային հարկ, որը գանձվում է երկրում կայանված զբոսանավերի վրա մնացող մարդկանց համար։ Մինչդեռ Հունաստանը զբոսանավերի ուղևորների համար տուրք է սահմանել գագաթնակետային ժամանակահատվածներում որոշակի կղզիներ այցելող զբոսանավերի ուղևորների համար։

Այնուամենայնիվ, զբոսանավերը ստանում են արտոնյալ հարկային կարգավորումներ այլ եղանակներով, ինչպիսիք են՝ նավի վրա ռեստորանային և սննդի մատակարարման ծառայությունները, որոնք չեն ենթարկվում ԱԱՀ-ի հարկային իրավասությունների մեծ մասում։

### Անուղղակի և զբոսաշրջային հարկի այլ ձևեր
Երկիր այցելելիս զբոսաշրջիկները ենթակա են այլ հարկերի, որոնք պետք է վճարեն նաև ոչ զբոսաշրջիկները: Զբոսաշրջիկներից ակնկալվում է վճարել ԱԱՀ ապրանքների և ծառայությունների համար (չնայած որոշ երկրներ խթանում են զբոսաշրջիկների ծախսերը՝ անհարկային գնումների միջոցով), ինչպես նաև ոչ զբոսաշրջիկների համար նախատեսված այլ հարկեր, ինչպիսիք են համընդհանուր մեկնման հարկերը, ինչպես օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայից մեկնող բոլոր օդային ուղևորների համար գանձվող օդային ուղևորների տուրքը, Իռլանդիայում օդային ճանապարհորդության հարկը և Գերմանիայի օդային ուղևորների հարկերը:

Կան նաև այլ դեպքեր, երբ զբոսաշրջիկներից սպասվում է ավելի բարձր հարկի դրույքաչափ վճարել, քան ոչ զբոսաշրջիկները: Զբոսաշրջային տեսարժան վայրերը հաճախ կարող են տարբեր կերպ գներով սահմանվել քաղաքացիների, քան այցելուների համար, ինչպես դա տեղի է ունենում Ասիայի մեծ մասում։ Նմանապես, Եվրոպայում մշակութային վայրերը երբեմն կարող են ավելի էժան կամ անվճար լինել ԵՄ քաղաքացիների համար, իսկ լրիվ գնով՝ ոչ ԵՄ քաղաքացիների համար։

Որոշ երկրներ տուրիզմի հետ կապված ծառայությունների համար նախատեսում են հարկային նվազեցումներ, որոնք երբեմն կարող են տարածվել զբոսաշրջիկների վրա, ներառյալ վաճառքի հարկի և ԱԱՀ-ի ցածր մակարդակ՝ կացության ծառայությունների, ուղևորափոխադրման, ռեստորանային և սննդի մատակարարման ծառայությունների համար, իսկ մարզական միջոցառումների մուտքի տոմսերը և որոշ մշակութային ծառայություններ լիովին ազատված են հարկերից։

Որոշ գործունեությունների համար որոշ կառավարություններ հատկապես թիրախավորում են զբոսաշրջային հարկերի ավելի բարձր դրույքաչափերը, ինչպես դա տեղի է ունենում Ֆրանսիայում, որտեղ դահուկային լիֆտերը և լեռնադահուկային սպորտաձևերից դուրս հասանելիությունը հարկվում են։ Նմանապես, Կորեայում տաք աղբյուրներից օգտվողներից գանձվում է լրացուցիչ լոգանքի հարկ։

## Ազդեցություն
Զբոսաշրջային հարկերը, ինչպես մյուս բոլոր հարկերը, հիմնականում կառավարությունների եկամուտներն ավելացնելու միջոց են։ Այնուամենայնիվ, զբոսաշրջային հարկերը կարող են օգտագործվել որպես արդյունավետ միջոց՝ լուծելու այն ազդեցությունը, որը զբոսաշրջությունը կարող է ունենալ քաղաքի կամ տարածաշրջանի վրա, և ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործվում գերզբոսաշրջության և կլիմայական ճգնաժամի ազդեցությունը կառավարելու համար այն տարածքներում, որտեղ սահմանվում են զբոսաշրջային հարկեր։

Նոր Զելանդիայի 35 նորզելանդական դոլար այցելուի պահպանման և զբոսաշրջության վճարը, Բութանի կայուն զարգացման վճարը, Հունաստանի կլիմայական ճգնաժամի դիմակայունության վճարը և Բալիի զբոսաշրջային հարկը բոլորն էլ կայունության նախաձեռնությունների համար նախատեսված զբոսաշրջային հարկերի օրինակներ են։ Չնայած այն բոլոր տարածքներում շրջանակված չէ, զբոսաշրջային հարկից ստացված եկամուտները հաճախ դեռևս օգտագործվում են կայուն նպատակներով: Օրինակ՝ Կոմո լիճը հյուրանոցային հարկից ստացված եկամտից 350,000 եվրո է օգտագործել քաղաքի օրգանական թափոնների հավաքումը ֆինանսավորելու և լճի ափամերձ տարածքների պահպանման ծրագիրը բարելավելու համար։ Իսպանիայի Բալեարյան կղզիներն ունեն առանձին կայուն զբոսաշրջության հարկ, որը տարբերվում է Իսպանիայի մնացած տուրիստական հարկերից։ Կայուն զբոսաշրջության հարկը հատկապես հիպոթետիկորեն կառավարվում է ջրային ենթակառուցվածքների, մշակութային վերականգնման և շրջակա միջավայրի պահպանման հարցերով զբաղվող հատուկ կառավարական հանձնաժողովի կողմից։ Նրանք նաև 2024 թվականին որոշում են կայացրել իրենց զբոսաշրջային հարկից ստացված եկամտի մի մասն օգտագործել իրենց տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու և զբոսաշրջային արդյունաբերությունից կախվածությունը նվազեցնելու համար։

2002 թվականին Բալեարյան կղզիները զբոսաշրջիկների համար մտցրել են էկոհարկ՝ մահճակալի հարկի տեսքով, որը 16 տարեկանից բարձր բոլոր անձանցից գանձում էր 1-2 եվրո մեկ գիշերվա համար։ Հարկերը չեղարկվել են 2 տարի անց, երբ զբոսաշրջիկների թիվը նվազեց 25%-ով։

Վենետիկը և Չիվիտա դի Բանյորեջիոն մուտքի վճար են վերցնում՝ զբոսաշրջիկների թիվը սահմանափակելու համար՝ գանձելով 5 եվրո մուտքի վճար։ Առաջին տարում վճարը քիչ ազդեցություն է ունեցել այցելուների թվի վրա և որոշների կողմից ձախողվել է։ Այնուամենայնիվ, առաջին 11 օրվա ընթացքում վճարը կազմել է 1 միլիոն եվրո, որն օգտագործվել է Վենետիկի բնակիչների համար ծառայությունները բարելավելու համար։

## Իրականացում
Զբոսաշրջության ոլորտը ենթակա է բարձր գնային առաձգականության, ինչը նշանակում է, որ զբոսաշրջային հարկի փոքր փոփոխությունները մեծ ազդեցություն են ունենում որոշակի ուղղության պահանջարկի վրա, երբ դիտարկվում են անկախ։ Այնուամենայնիվ, զբոսաշրջային հարկերի զբոսաշրջիկին փոխանցվող մակարդակը կարող է մեծապես ազդել դրանց նպատակային արդյունավետության վրա, երբ օգտագործվում է որոշակի սպառողական վարքագիծ խրախուսելու համար։ Երբ զբոսաշրջային հարկերը նվազեցվեցին՝ դարձնելով դրանք խթանող զբոսաշրջություն, ազդեցությունը նվազագույն էր Պորտուգալիայում, որտեղ վաճառողները փոխանցել են նախատեսված խնայողության միայն 25%-ը, համեմատած Ֆինլանդիայի հետ, որը մեծ խթան է տեսել իր զբոսաշրջային արդյունաբերության համար, երբ ԱԱՀ խնայողությունների 100%-ը փոխանցվել է սպառողներին։ Ապացուցված է նաև, որ տարբեր տեսակի ուղղություններ այցելող զբոսաշրջիկներն ավելի արագ են արձագանքում որոշակի հարկային փոփոխություններին։ Օրինակ՝ քաղաքներ այցելող զբոսաշրջիկները ցուցաբերում են ավելի մեծ ճկունություն, քան լողափեր այցելող զբոսաշրջիկները։

Զբոսաշրջային ուղղակի հարկերի նկատմամբ արձագանքները երբեմն կարող են բացասաբար ընդունվել զբոսաշրջիկների և զբոսաշրջային արդյունաբերության կողմից՝ թե՛ նպատակակետում, թե՛ այն երկրներում, որտեղից զբոսաշրջիկները գալիս են։ Այս հարկերի վերաբերյալ հանրային ընկալումները, ինչպես ցույց է տրվել, անմիջական ազդեցություն ունեն զբոսաշրջիկների թվի վրա։ Երբ Բալեարյան կղզիներում առանց խորհրդակցության ներդրվել է մահճակալի հարկ, զբոսաշրջիկների թիվը 25%-ով պակասել է, ինչը մասամբ պայմանավորված է ոչ թե ուղղակիորեն հարկով, այլ տուրիստական ​​գործակալությունների կողմից իրենց բիզնեսը այլուր տեղափոխելու արձագանքով։

Հարկերն ավելի կոնկրետ թիրախավորելու համար կարող են օգտագործվել տարբեր մոտեցումներ, ինչպիսիք են՝ գործուղումներից գումար չգանձելը, միայն օտարերկրյա քաղաքացիներից գումար գանձելը, վճարը փոփոխելը՝ կախված մնալու տևողությունից, սակագները տարբերակելը՝ կախված ժամանման եղանակից կամ մուտքի նավահանգստից, կամ հարկ գանձել միայն գագաթնակետային ժամանակահատվածներում։

2023 թվականի մարտին, Մեծ Բրիտանիայում ազգային պարկերի ֆինանսավորման կրճատման վերաբերյալ մտահոգություններին ի պատասխան, էթիկական ճանապարհորդական Responsible Travel ընկերությունը հարցում է անցկացրել Մեծ Բրիտանիայի 670 ճանապարհորդների շրջանում՝ պարզելու համար, թե արդյոք նրանք պատրաստ կլինեն վճարել հարկ՝ բնության պահպանությանը աջակցելու համար՝ ազգային պարկ կամ ակնառու բնական գեղեցկության տարածք այցելելիս: Հարցվածների իննսուն տոկոսը հաստատել է, որ ուրախ կլինի վճարել 2-ից 10 ֆունտ ստեռլինգ մեկ գիշերվա համար, եթե ստացված գումարը հատկացվի տեղական պահպանության նախագծերին։ ԱՄՆ ազգային պարկերի կողմից ընդունված մոտեցում։

Զբոսաշրջային հարկերը կարող են բացասաբար ընկալվել զբոսաշրջային վայրերի բնակիչների կողմից, երբ նրանք չեն տեսնում, որ զբոսաշրջային հարկերը վերաներդրվում են տուժած համայնքներում: Սա դարձել էր Բարսելոնայում և Մալյորկայում տեղի ունեցած որոշ բողոքի ցույցերի պատճառը՝ որպես Իսպանիայի ավելի լայն հակազբոսաշրջային բողոքի ցույցերի մաս։ Բողոքի ցույցեր են առաջանում նաև այն ժամանակ, երբ որոշ դեպքերում, օրինակ՝ Կանարյան կղզիներում, զբոսաշրջային հարկերի պակաս կա։ ՄԱԿ-ի Զբոսաշրջության հարցերով հանձնաժողովի զեկույցը պարզել է, որ եթե զբոսաշրջային հարկերը ճիշտ չեն կիրառվում, դրանք կարող են բացասական և չնախատեսված հետևանքներ ունենալ։

ՄԱԿ-ի զբոսաշրջության վարչությունը սահմանել է յոթ սկզբունք, որոնք պետք է հաշվի առնվեն զբոսաշրջային հարկի հարկային քաղաքականությունը մշակելիս։ Նրանք խորհուրդ են տալիս, որ զբոսաշրջային հարկը պետք է լինի հետևյալը.
* **Ցանկապատված** է ընդհանուր զբոսաշրջության խթանման կամ վերականգնողական նպատակներով։
* **Տեղականորեն կառավարվող**՝ քաղաքական աջակցություն ապահովելու և անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ հատկացնելու համար։
* **Թափանցիկություն** զբոսաշրջիկների և սպառողների հետ զբոսաշրջային հարկերի նպատակների և օգտագործման վերաբերյալ 
* Նախագծված է **համայնքներին ներգրավելու** համար՝ բնակիչների և տեղական բիզնեսների աջակցությունը ստանալու համար։
* Իրականացվել է տեղական բիզնեսներին հարկային կանոնակարգերի փոփոխություններին և վարչական բեռին համապատասխանելուն օգնելու **աջակցությամբ**։
* **Հսկվում և գնահատվում** է՝ համոզվելու համար, որ հարկերն ունեն նախատեսված ազդեցությունը։
* **Հաշվի առնելով զբոսաշրջության բեռը և օգուտները**։ Հասկանալով զբոսաշրջության տնտեսական օգուտները՝ միաժամանակ լուծելով զբոսաշրջության կողմից շրջակա միջավայրի և տեղական համայնքի վրա ստեղծվող բեռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն