Աբիդոսյան հարսնացուն

**«Աբիդոսյան հարսնացուն»** (), Ջորջ Գորդոն Բայրոնի պոեմը, որ գրվել է 1813 թվականին։ Նրա ամենավաղ ստեղծագործություններից մեկը։ Այսպես կոչված «արևելյան պոեմներից» երկրորդն է («Գյավուր» (1813), «Աբիդոսյան հարսնացուն» (1813), «Ծովահենը» (1814), «Լարա» (1814), «Կորնթոսի պաշարումը» (1816), «Փարիզինա» (1816)։  Պոեմի պրոտագոնիստ Սելիմը տիպիկ բայրոնյան հերոս է, որ զրկվել է բախտից, բայց չի կոտրվել։ Պոեմի սյուժեի հիմքում ընկած է նրա սերն իր քրոջ՝ Զուլեյկայի հանդեպ, որը նրանց երկուսին էլ տանում է կործանման։

## Ստեղծման պատմություն
«Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմը քսանվեցամյա Բայրոնը գրել է շատ կարճ ժամանակում՝ չորս գիշերվա (գրառում օրագրում նոյեմբերի 16-ին) կամ մեկ շաբաթվա ընթացքում (նոյեմբերի 12-ին Գիֆորդին ուղարկված նամակ), 1813 թվականի նոյեմբերի առաջին կեսին։ Առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել դեկտեմբերի 2-ին։ Իր օրագրում Բայրոնը նոյեմբերի 16-ին նշել է, որ «Աբիդոսյան հարսնացուն» գրել է «stans pede in uno» («մի ոտքի վրա կանգնած», քաղվածք Հորացիոսից, *Sat. I 4 10*)՝ նկատի ունենալով փողի համար արագ վատ բանաստեղծություններ գրելը։ Չնայած դրան՝ հայտնի է, որ նա մի քանի անգամ վերանայել է պոեմի տեքստը, թեև պահպանված ձեռագրերում առկա են միայն մանր փոփոխություններ։ Իր նամակներից մեկում Բայրոնը նշել է իր մտադրությունը՝ սյուժեի հիմք դարձնել եղբոր ու քրոջ միջև ծագած արգելված սերը, բայց վերջնական տարբերակն ընտրվել է պոեմի վրա աշխատանքն սկսելուց առաջ։

«Աբիդոսյան հարսնացուն» հրատարակվել է Բայրոնի առաջին «արևելյան պոեմի»՝ «Գյավուրի» վերջնական խմբագրության լույս տեսնելուց առաջ (27 դեկտեմբերի, 1813 թվական)։ Այդպիսով՝ երկրորդ պոեմի վրա նա աշխատել է առաջինի մշակմանը զուգահեռ։

## Գործող անձինք
* Յաֆար (*Giaffir*) – օսման փաշա
* Սելիմ (*Selim*) – Յաֆարի որդին
* Զուլեյկա (*Zuleika*) – Յաֆարի դուստրը
* Հարուն (*Haroun*) – ծառա

## Սյուժե
մինի|ձախից|''Զուլեյկա և Յաֆար'', անհայտ հեղինակի փորագրանկար (1871)
«Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմը կազմված է երկու երգից (), որ բաժանված են անհավասար թվով տողերով տների։ Պոեմն ընդհանուր առմամբ ունի 1214 տող։ Այն ունի բնագիր Ռոբերտ Բյոռնսից («Ae fond kiss» անաստեղծությունից) և ձոն լորդ Հոլանդին։

Առաջին երգի սկիզբը հիշեցնում է Մինոնի «Kennst du das Land» հայտնի երգը Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի «Վիլհելմ Մեյստերի ուսման տարիները»։ Ի տարբերություն «Գյավուրի» նախաբանի՝ «Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմում Բայրոնը սահմանափակվում է միայն Արևելքի կարճ նկարագրությամբ (տուն I) և անմիջապես ընթերցողին ներկայացնում Յաֆաի դիվանը։ Սելիմը հորից ներողություն է խնդրում նրա համար, որ ուշ գիշերով այգում գաղտնի զբոսնել է Զուլեյկայի հետ։ Փաշան կշտամբում է նրան ու զգուշացնում, որ հետագայում այդպես չանի։ Նրանք ատում են միմյանց, սակայն Զուլեյկային փաշան, ընդհակառակը, շատ է սիրում (II—V)։ Նրա հայտնվելը փաշային ստիպում է լացել։ Նա հայտարարում է, որ Զուլեյկային ամուսնացնելու է ծեր Օսմանի հետ, որի հետ միություն կազմելուց հետո Յաֆարի համար այլևս սարսափելի չի լինի նույնիսկ սուլթանը։ Աղջիկը վշտանում է, իսկ փաշան գնում է դիտելու զորքերը (VI-VIII)։

մինի|աջից|''Զուլեյկա և Սելիմ'', անհայտ հեղինակի փորագրանկար (1845)
Զուլեյկան գնում է վշտահար Սելիմի մոտ և փորձում ուրախացնել նրան. նա ջուր է ցողում նրա վրա, երգելով վարդ բերում, բայց անարդյունք (IX—X)։ Հուսահատվելով՝ Զուլեյկան հայտարարում է, որ իր ձեռքը չի տա Օսմանին առանց Սելիմի համաձայնության և հույս ունի չբաժանվել եղբորից (XI)։ Այդ խոստովանությունը Սելիմին ստիպում է բացահայտել իր զգացմունքները, և նա սպառնում է վրեժ լուծել Յաֆարից (XII)։ Զուլեյկան զարմանում է նրանում տեղի ունեցած փոփոխությունից։ Նրանք համբուրվում են ու որոշում փախչել։ Սելիմո խոստանում է գիշերը մտնել հարեմ և տանել նրան (XIII-XIV)։

*Երկրորդ երգն* սկսվում է Հելիսպոնտի և մերձակա տարածքների նկարագրությամբ (I—IV)։ Զուլեյկան լքում է իր տունն ու Սելիմի հետ գնում քարանձավ, որտեղ սովոր էր ժամանակ անցկացնել։ Այժմ այնտեղ զենք է դարսված։ Սելիմը հագնվել է ավազակի պես (V—IX)։ Նա խոստովանում է, որ Յաֆարն իր հայրը չէ և պատմում է, թե ինչպես է փաշան նենգությամբ թունավորել իր եղբորը՝ Աբդալին, բայց խղճացել է նրա մանկահասակ որդուն՝ Սելիմին։ Այդ պատմությունը նա իմացել է Աբդալի հավատարիմ ծառայից՝ Հարունից։ Սելիմը հույս ունի համախմբել Յաֆարի թշնամիներին  ու վրեժ լուծել (X—XVI)։ Փաշայից գաղտնի նա կապ էր հաստատել ավազակների հետ և արդեն վաղուց մասնակցում էր նրանց սխրանքներին, իսկ Յաֆարը նրան համարում էր փափկասուն և կռվելու ոչ ընդունակ (XVII—XXI)։ Զուլեյկան ի պատասխան լռում է։

Լռությունը խախտում է ջոկատի հետ Յաֆարի մոտենալը։ Զուլեյկան վերադառնում է պալատ, իսկ Սելիմը մնում է պայքարելու՝ հույս ունենալով, որ ավազակները շուտով օգնության կգան։ Սկսված մարտում նա գրեթե հասցնում է նահանջել, բայց Յաֆարը կրակում է, և ալիքները տանում են Սլիմի մարմինը (XXII—XXVI)։ Զուլեյկան մահանում է վշտից, և նրա գերեզմանին աճում է անթառամ վարդ (XXVII—XXVIII)։

## Պոեմի հիման վրա ստեղծված ստեղծագործություններ
### Օպերաներ
մինի|էջից|Տեսարան Ադրիան Բարտի «Աբիդոսյան հարսնացուից»
1863 թվականի հուլիսին Կամիլ Դուսեն, որը դրանից կարճ ժամանակ առաջ նշանակվել էր պետական թատրոնների գլխավոր վարիչ, հայտարարել է մրցույթ Հռոմեական մրցանակի դափնեկիրների միջև, որի նպատակն էր գրել երեք գործողությունից բաղկացած օպերա Ժյուլ Ադենիի՝ «Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմի հիման վրա գրված լիբրետոյով (*La fiancée d'Abydos*)։ Մրցույթին մասնակցել են Ադրիան Բարտը, Ժան Կոնտը, Սամյուել Դավիդը, Էմիլ Պալադիլը և Թեոդոր Դյուբյուան։ 1864 թվականի հոկտեմբերի վվերջին և նոյեմբերի սկզբին տեղի են ունեցել լսումներ Կոնսերվատորիայում, որոնց արդյունքում ժյուրին միաձայն հաղթող է ընտրել Ադրիան Բարտին։ Վերջինիս օպերայի առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել 1865 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, սակայն հաջողություն չի ունեցել և կատարվել է ընդամենը տասնինը անգամ։

1897 թվականին բեմադրվել է բելգիացի կոմպոզիտոր Պոլ Լեբրենի «Աբիդոսյան հարսնացուն» (*La fiancée d'Abydos*)։

### Նկար
Էժեն Դելակրուայի վրձնին է պատկանում «Աբիդոսյան հարսնացու» («Սելիմ և Զուլեյկա»)(*La fiancée d'Abydos*; *Selim et Zuleika*) հայտնի նկարը (1857), որում պատկերված են երկու սիրահարներ ափի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''The Bride of Abydos'' 

Կատեգորիա:Ջորջ Բայրոնի պոեմներ
Կատեգորիա:Օրիենտալիզմ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր