Սերբական Հանրապետության արխիվ

**Սերբական Հանրապետության արխիվ** (), վարչական կազմակերպություն Սերբական Հանրապետության Կրթության և մշակույթի նախարարության կազմում։ Արխիվի շտաբ-բնակարանը գտնվում է Բանյա Լուկայում, և ունի իր տարածաշրջանային գրասենյակները Դոբոյում, Զվորնիկում, Ֆոչայում, Սոկոլացում և Տրեբինեում։
Արխիվը ներկայումս ունի 794 ֆոնդ և 35 հավաքածու, որոնք ընդգրկում են 17-րդ դարից մինչև մեր օրերը։

## Գործունեություն

Սերբական Հանրապետության արխիվի աշխատանքը ներառում է մասնագիտական արխիվային, մշակութային, վարչական, հետազոտական և սպասարկման գործունեություն։ Այն կարգավորվում է «Արխիվային գործունեության մասին» օրենքով («*Законом об архивной деятельности*»), որն ընդունվել է Հանրապետության Ազգային ժողովի կողմից, ինչպես նաև կանոնակարգերով և ցուցումներով, որոնք հրապարակվել են Հանրապետության կառավարության Կրթության և մշակույթի նախարարության կողմից։ Օրենքի համաձայն՝ Արխիվի առաքելությունն է հավաքել, տեսակավորել, մշակել, հետազոտել, պահպանել և պաշտպանել հանրային վավերագրական և արխիվային նյութերը, ինչպես նաև հրապարակել և ապահովել դրանց հասանելիությունը։ Այս կերպ Արխիվի խնդիրներից մեկն է պաշտպանել ինչպես Հանրապետության շահերը, այնպես էլ նրա առանձին քաղաքացիների անձնական իրավունքները

Փաստաթղթային և արխիվային նյութերը, որոնք հավաքում է Արխիվը, ստացվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության մարմիններից, հասարակական հաստատություններից, բիզնես կազմակերպություններից, քաղաքացիական միավորումներից և այլ իրավաբանական անձանցից, ինչպես նաև ֆիզիկական անձանցից, որոնց աշխատանքն ու գործողությունները համարվում են կարևոր սոցիալական, մշակութային, գիտական, իրավական և այլ հարցերում։  Արխիվն իրավասու է վերահսկել արխիվային նյութերի պահպանությունը, քանի դեռ դրանք պահվում են դրանց ստեղծողների և սեփականատերերի մոտ, մինչև դրանց վերջնական փոխանցումը Արխիվ

Արխիվը ներգրավված է հետազոտական նախագծերում և գրքերի ու գիտական աշխատությունների հրատարակման մեջ, հիմնականում արխիվային գիտության, պատմության և իրավունքի ոլորտներում։ Նրա հրատարակչական գործունեությունը հիմնականում իրականացվում է Սերբական Հանրապետության արխիվագետների ասոցիացիայի միջոցով, որը նաև սեմինարներ է կազմակերպում ռեեստրի աշխատակիցների համար։ Արխիվը համագործակցում է այլ երկրների հարակից հաստատությունների հետ և համագործակցության համաձայնագրեր է ստորագրել Սերբիայի, Հարավսլավիայի արխիվի, Խորվաթիայի պետական արխիվի, Մակեդոնիայի Հանրապետության պետական արխիվի, Բուդապեշտի քաղաքային արխիվի, Տրիեստի արխիվային գիտության միջազգային ինստիտուտի հետ, նաև Մարիբորը և մի շարք տարածաշրջանային արխիվներ Սերբիայում։ Այս համագործակցությունն առաջին հերթին արտացոլվում է արխիվային նյութերի ցուցադրությունների փոխանակման մեջ։

2014 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի հարյուրամյակի կապակցությամբ, Սերբական Հանրապետության արխիվը պատրաստեց *Երիտասարդ Բոսնիա* և *Սարաևոյի սպանությունները* ցուցահանդեսը, որը շրջեց Բելգրադում և Սերբիայի այլ քաղաքներում, ինչպես նաև Սկոպիեում։

Արխիվը նշանակված է որպես Հանրապետության մշակութային ժառանգության պաշտպանության կենտրոնական հաստատություն Սերբական Հանրապետության Ազգային և Համալսարանական գրադարանների, ժամանակակից արվեստի թանգարանի հետ միասին։

## Կառուցվածք
Արխիվը պատկանում է Սերբական Հանրապետության Կրթության և մշակույթի նախարարությանը։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Բանյա Լուկա քաղաքում, կան տարածաշրջանային մասնաճյուղեր Դոբոյում, Զվորնիկում, Ֆոչայում, Սոկոլացում և Տրեբինեում։ Հաստատության կազմակերպչական կառուցվածքը ներառում է երկու հատված, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իրեն ենթակա երկու բաժին։ Արխիվը ղեկավարում է տնօրենը, մասնաճյուղերը ղեկավարում են փոխտնօրենները։

Ամբողջ արխիվի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2774 քառակուսի մետր, որից 1550-ը հատկացված է պահեստային տարածքին՝ արխիվային նյութերը պահելու համար։ Բանյա Լուկայի գլխավոր շենքը, որտեղ գտնվում է շտաբը, հայտնի է որպես *Ցարսկա Կուչա*։ Այն կառուցվել է 1878 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայի ավստրո-հունգարական օկուպացիայի ժամանակ՝ կայսերական բանակի կարիքները հոգալու համար։ Ունի ուղղանկյուն ձև՝ 58,2 × 13,8 մետր կողերով, ներառում է երկու հարկ, բայց առանց նկուղի։ Շենքը երկու անգամ հիմնանորոգվել է՝ 2003 և 2006 թվականներին, ձեռք են բերվել սարքավորումներ արխիվային փաստաթղթերի վերականգնման և պահպանման համար։

Տարածքով և պահվող փաստաթղթերի քանակով մարզային մասնաճյուղերը զգալիորեն զիջում են գլխամասին։ 2013 թվականի դրությամբ կազմակերպությունում աշխատում էր 32 աշխատակից, որոնցից 22-ը գտնվում են Բանյա Լուկայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.arhivrs.org/, Արխիվի պաշտոնական կայք
* 
Արխիվի ֆոնդերի և հավաքածուների ցուցակներ
**Բանյա Լուկա 
**Դոբոյ 
**Ֆոչա 
**Տրեբինյե 
**Զվորնիկ 

Կատեգորիա:Գիտությունը Սերբական հանրապետությունում
Կատեգորիա:Կրթական նյութեր
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետություն