Նիկոլայ Լունին (փոխծովակալ)

**Նիկոլայ Ալեքսանդրի Լունին** (, ), խորհրդային ռազմածովային սուզանավորդ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, Խորհրդային Միության հերոս (03.04.1942)։  Փոխծովակալ (18.02.1958)։

## Երիտասարդություն
Նիկոլայ Լունինը ծնվել է Օդեսայում նավաստու ընտանիքում 1907 թվականին։ 1910 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Մարիուպոլ, որտեղ նրա հայրը սկսեց աշխատել նավահանգստի հողափոր մեքենայի վրա։ Մարիուպոլում անցել են Նիկոլայի Ալեքսանդրովիչի մանկությունն ու պատանեկությունը։ Հեղափոխության և քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ուսումը ստիպված է եղել ընդհատել։ 1917 թվականին աշխատել է որպես

կաթսայատան մաքրող Մարիուպոլի նավահանգստի նավերում, իսկ 1920 թվականին՝ որպես սուրհանդակ։ Պատերազմից հետո Նիկոլայը վերսկսել է ուսումը Մարիուպոլի № 31 դպրոցում, որը ավարտել է 1924 թվականին։ Այդ տարվանից սկսել է աշխատել որպես խոհանոցային աշխատող, թիկնապահ և նավաստի նավահանգստի նավերում։ 1925 թվականին մեկնել է Դոնի Ռոստով սովորելու ծովային պոլիտեխնիկումում (այժմ՝ Գ. Յա. Սեդովի անվան Ջրային տրանսպորտի ինստիտուտ), որը ավարտել է 1930 թվականին։ ՀԿԿ(բ)-ի անդամ՝ 1928 թվականից։

1930 թվականի օգոստոսին Նիկոլայ Լունինը զորակոչվել է Կարմիր բանակ պարտադիր ծառայության, ծառայել է որպես կրիպտոգրաֆ Հյուսիսային Կովկասի ռազմական շրջանի շտաբում։ 1931 թվականի նոյեմբերին զորացրվել է պահեստազոր։

Զորացրվելուց հետո վերադարձել է առևտրային նավատորմ, 1932 թվականի հունվարից դասավանդել է Օդեսայի ջրային տրանսպորտի ինժեներների ինստիտուտում։ 1933 թվականի մայիսից սկսել է նավարկել «Վեգա» բարկենտինով Սև ծովում՝ որպես նավի երկրորդ օգնական, իսկ կարճ ժամանակ անց դարձել է ավագ օգնական և նավի կապիտան։ Այնուհետև նա նավարկել է «Վեգա», «Սերգո», «Ազնեֆտ», «Գրոզնի», «Սովետական նավթ» նավերով՝ որպես նավաստի և կապիտան։ Արտագնա նավարկություններ է կատարել դեպի Թուրքիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա և Դանիա։

## Ծառայությունը նավատորմում
1935 թվականի հոկտեմբերին Նիկոլայ Լունինը զորակոչվել է Աշխատավոր-Գյուղացիական Կարմիր նավատորմ և ուղարկվել է Աշխատավոր-Գյուղացիական Կարմիր բանակի Ռազմածովային ուժերի Կիրովի անվան ստորջրյա նավարկության ուսումնական խմբում ուսման։ Ավարտել է ուսումնական խմբի հրամանատարական բաժինը 1937 թվականի ապրիլին՝ ստանալով ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում և նշանակվել է Հյուսիսային նավատորմի «Щ-402» սուզանավի հրամանատարի օգնական։ 1938 թվականի ապրիլին նշանակվել է «Щ-404» սուզանավի հրամանատար։

1938 թվականի հոկտեմբերի 19-ին կապիտան-լեյտենանտ Լունինը հեռացվել է ՀԿԿ(բ)-ից։ 1938 թվականի հոկտեմբերի 25-ի գիշերը (այլ տվյալներով՝ նոյեմբերի 2-ին) նրան կալանավորել են սուտ մեղադրանքով և հետաքննության ընթացքում  պահել  բանտում։ Մեկ տարի բանտում գտնվելուց հետո, 1939 թվականի նոյեմբերի 27-ին, Հյուսիսային նավատորմի ռազմական տրիբունալի կողմից դատվել է՝ մեղադրվելով ԽՍՀՄ քրեական օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 10-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ։ Հյուսիսային նավատորմի ռազմական տրիբունալը նրան ամբողջությամբ արդարացրել է՝ մերժելով մեղադրանքը։  Նույն օրը նա ազատ է արձակվել և վերականգնվել է ՀԿԿ(բ)-ում։ 1939 թվականի դեկտեմբերի 9-ին վերականգնվել է նավատորմում՝ վերադարձնելով իր նախկին զինվորական կոչումը։ Հյուսիսային նավատորմի հրամանատարի ենթակայության տակ գտնվելուց հետո 1940 թվականի ապրիլին նշանակվել է «Щ-421» սուզանավի հրամանատար։ Շուտով ստացել է կապիտան-լեյտենանտի հերթական զինվորական կոչումը։
[մինի|[Հուշատախտակ Դոնի Ռոստովում]]

### «Щ-421» սուզանավի հրամանատար
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո 3-րդ աստիճանի կապիտան Նիկոլայ Լունինը շարունակեց ղեկավարել Հյուսիսային նավատորմի «Щ-421» սուզանավը, որը պատկանում էր «Շյուկա» տիպի X սերիային։ Առաջին մարտական արշավը սուզանավը սկսեց 1941 թվականի հունիսի 22-ի երեկոյան։ Հունիս 1941-ից մինչև 1942 թվականի փետրվար ամիսը նա իրականացրեց 5 մարտական արշավ և իրականացրեց 7 տորպեդային հարձակում հակառակորդի նավերի վրա։ Իր տվյալներով, «Щ-421»-ը խորտակել է հակառակորդի 7 փոխադրամիջոց՝ ընդհանուր 49 հազար տոննա ջրատարողությամբ։ Սակայն փաստաթղթավորված է միայն մեկ շոգենավի խորտակումը. 1942 թվականի փետրվարի 5-ին «Щ-421»-ը խորտակեց գերմանական «Konsul Schulte» (2975 բրտ) շոգենավը։ Սուզանավը ենթարկվել էր գրոհի կոնվոյի նավերից և ստացել է լուրջ վնասվածքներ, սակայն անձնակազմը կարողացել է փրկել նավը և վերադարձնել բազա։ 1942 թվականի ապրիլի սկզբին «Щ-421» սուզանավը պարգևատրվեց Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Խորհրդային Միության Հերոսի կոչման Ն.Ա. Լունինը ներկայացվել է՝ որպես «Щ-421» սուզանավի հրամանատար, հակառակորդի ընդհանուր 49․000 տոննա ջրատարողությամբ 7 տրանսպորտային նավերը խորտակելու համար։

ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության 1942 թվականի ապրիլի 3-ի հրամանագրով, «հրամանատարության մարտական առաջադրանքները օրինակելի կերպով կատարելու և այդ ընթացքում ցուցաբերած քաջության ու հերոսության համար» 3-րդ աստիճանի կապիտան Նիկոլայ Ալեքսանդրի Լունինին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ Լենինի շքանշանի և «Ոսկե աստղ» մեդալի հանձնմամբ։

1942 թվականի փետրվարի 28-ին Ն.Ա. Լունինը ստացել է նոր նշանակում՝ որպես «Կ-21» սուզանավային հածանավի հրամանատար։ Այս նավով նա կատարել է 7 մարտական արշավ (9181 մղոն), իրականացրել 13 տորպեդային հարձակում և զեկուցել 10 գերմանական նավի խորտակման մասին։ Նաև կատարել է 4 ականային տեղադրում և 1 արշավ՝ Նորվեգիայի ափերին հետախուզական խումբը իջեցնելու նպատակով։ 1942 թվականի մարտին նա հաջողությամբ իրականացրել է խորտակված «Щ-402» սուզանավի որոնման և փրկության առաջադրանքը բաց ծովում։

### «Տիրպից»-ի  գրոհումը
1942 թվականի հունիսի 18-ին «Կ-21» սուզանավը դուրս եկավ իր չորրորդ արշավի, որի նպատակն էր գործել թշնամու ծովային հաղորդակցությունների վրա Վարդյո շրջանի տարածքում։ Հունիսի 28-ին սուզանավը զբաղեցրեց դիրք Ռոլվսյո կղզու հյուսիսում՝ PQ-17 շարասյունը պաշտպանելու համար։ Հուլիսի 5-ին, ժամը 16։22-ին, սուզանավը հայտնաբերեց թշնամու նավատորմի ձայնային հետքը, իսկ ժամը 17։00-ին հաստատեց տեսողական կապ գերմանական էսկադրայի հետ, որը բաղկացած էր «Տիրպից» մարտանավից, ծանր հածանավերից՝ «Ադմիրալ Շեեր» և «Ադմիրալ Հիպեր», ինչպես նաև յոթ ականակիրներից և երկու կործանիչներից։

Լունինը որոշում է կայացնում հարձակվել թշնամու վրա և սկսում է մանևրել, ինչը ավարտվում է 18։01-ին չորս կարճինային տորպեդների համազարկով։ Դրանից հետո սուզանավը սկսում է հեռանալ էսկադրայից 30 մետր խորության վրա։ Հարձակումը բարդանում էր լավ տեսանելիությամբ և ծովի հանգիստ վիճակով, ինչը ստիպում էր Լունինին սահմանափակ օգտագործել պերիսկոպը, որպեսզի սուզանավը չհայտնաբերվի։ Գերմանական էսկադրան արագ էր և մանևրում էր, ինչը նույնպես դժվարացնում էր հարձակումը։ Չորս տորպեդների համազարկից հետո սուզանավը անմիջապես խորասուզվում է և հեռանում։ Լունինը անձամբ չի դիտարկում հարձակման արդյունքները, սակայն նավում 18։04-ին ֆիքսվում են երկու պայթյուններ, իսկ 18։31-18։38 ընկած ժամանակահատվածում մի շարք ձայներ հիշեցնող պայթյուններ։ Նավարկության հաշվետվությունում Լունինը համարում է հավանական, որ երկու տորպեդները խոցել են «Տիրպիցը» կամ ուղեկցող ականակիրները, ինչը կարող էր պայթյունների պատճառ դառնալ։ Այնուամենայնիվ, հարձակումը անհաջող էր, քանի որ տորպեդները արձակվել էին ավելի մեծ հեռավորությունից, քան նրանց անցողունակությունը, և հակառակորդը անգամ չէր ֆիքսել այդ հարձակումը։

Լունինի կողմից անմիջապես փոխանցված ռադիոհաղորդագրությունը, որը պարունակում էր տեղեկություններ գերմանական նավերի խմբի, այդ թվում՝ «Տիրպիցի» դիրքի մասին, բռնվել և ապակոդավորվել է գերմանացիների կողմից։ Ինչի արդյունքում գերմանական հրամանատարությանը համոզվում է, որ նրանց հայտնաբերել են, և անհրաժեշտ է նավերը վերադարձնել իրենց բազաներ, ինչը անմիջապես կատարվում է։

### Նորվեգական մոտորանավակների գնդակահարումը
1943 թվականի ապրիլի 3-ին, Կ-21-ը, Լունինի հրամանատարությամբ, դուրս եկավ իր իններորդ մարտական արշավին։ Ապրիլի 4-ին ստորջրյա նավը տեղադրեց ականային արգելափակում։ Ապրիլի 9-ին ականանավի վրա կատարվեցին վեց տորպեդային հարձակումները, որի ընթացքում ստորջրյա նավում լսվեցին 2-3 պայթյուններ, սակայն նավի ոչնչացումը անմիջականորեն չդիտարկվեց. հետպատերազմյան շրջանում հարձակման արդյունքները հաստատված չեղան։ Ապրիլի 12-ին, Սենյա կղզուց արևմուտք, ստորջրյա նավը հայտնաբերեց մոտորանավակների կայմերը։ Նախորդ արշավների ընթացքում, մասնավորապես երկրորդ և չորրորդ արշավների ժամանակ, Կ-21-ի վրա նորվեգական մոտորանավակները հարձակվել էին խորքային ռումբերով (հատկապես, երկրորդ արշավի ժամանակ, 1942 թվականի հունվարի 19-ին, Կ-21-ի վրա նետվել էր 85 խորքային ռումբ), ուստի Լունինը որոշեց վեր բարձրանալ և մարտի մեջ մտնել։ Ստորջրյա նավը վեր բարձրացավ նորվեգական ձկնորսական մոտորանավակների ֆլոտիլիայի կողքին, որը զբաղված էր ձկնորսությամբ (այս տարածքը, որը կոչվում է Սվենսգրունն, հարուստ է ձկներով) և, ինչպես հետագայում պարզվեց, անզեն։ Նորվեգացի ձկնորսները բարձրացրին իրենց ազգային դրոշը, սակայն Լունինը չհրաժարվեց հարձակումից։ Առաջինը հարձակման ենթարկվեց «Havegga» նավը՝ 7 հոգանոց անձնակազմով. հրետանային և հրաձգային կրակի հետևանքով երեք ձկնորս զոհվեցին, ևս երեքը վիրավորվեցին, իսկ նավը լուրջ վնասներ ստացավ։ Այնուհետև հարձակման ենթարկվեց «Baren» մոտորանավակը, որը փորձում էր լքել մարտի դաշտը. Կ-21-ը սահմանափակվեց մի քանի կրակոցներով և սիգնալով, որը նորվեգացիները սխալմամբ ընդունեցին որպես արգելք ափ դուրս գալու։ Հաջորդ հարձակման ենթարկվեց «Øistein» մոտորանավակը, որը հարձակվեց 100 մետր հեռավորությունից՝ ձկնորսները մտածեցին, որ ստորջրյա նավը եկել է թարմ ձուկ խնդրելու։ Մոտորանավակը լուրջ վնասներ ստացավ հրետանային կրակից, հինգ ձկնորս զոհվեցին, մեկը վիրավորվեց։ «Skreien» մոտորանավակից անձնակազմը, 7 հոգի, տեղափոխվեց ստորջրյա նավ։ Վերջինը հարձակման ենթարկվեց «Frøy» մոտորանավակը, որը վնասներից հետո խորտակվեց (մեկը զոհվեց, մեկը վիրավորվեց)։ Հարձակումների ժամանակ, հրետանուց բացի, օգտագործվեցին նաև հրաձգային զենքեր (ԴՊ ձեռքի գնդացիր, հրացաններ, ՊՊՇ ինքնաձիգ, Նագան ատրճանակ), ավելին Լունինը անձամբկրակեց ձկնորսների վրա՝ ձեռքի զենքով։

Ըստ սուզանավերի բրիգադի քաղաքական բաժնի պետի, 2-րդ աստիճանի կապիտան Բոլդրեւի զեկույցի (հեղինակի ուղղագրությամբ).

Կրակոցների ժամանակ ալիքները նավից ծով են նետել կարմիրբանակային Ալեքսեյ Լաբուտինին, որը զինամթերք էր բերում հրետանու համար։ Սուզանավի հրամանատարը չձեռնարկեց անհրաժեշտ միջոցները նրա փրկության համար՝ մտածելով, որ նա խեղդվել է։ Լաբուտինին փրկեց «Baren» մոտորանավակը և տարավ նրան նորվեգական գյուղ, որտեղ նա հանձնվեց գերմանական օկուպացիոն ուժերին և տեղադրվեց համակենտրոնացման ճամբարում։ 1944 թ.-ին նրան հաջողվեց փախչել, հասնել Շվեդիա, և այնտեղից՝ ԽՍՀՄ։ Նորվեգացի ձկնորսներին տեղափոխեցին Մուրմանսկ, և պատերազմից հետո չորսը վերադարձան Նորվեգիա, իսկ երեքը մահացան խորհրդային ճամբարներում։ Լունինի գործողությունները մոտորանավակների դեմ չհաստատվեցին հրամանատարության կողմից, բայց նա չպատժվեց։ Մարտի ավարտին Լունինը հայտարարեց չորս մոտորանավակի խորտակման մասին, բայց նորվեգական տվյալներով խորտակվել է մեկ մոտորանավակ, իսկ երեքը լուրջ վնասներ են ստացել։

### Հաղթանակներ
Ն. Ա. Լունինին պատերազմի ընթացքում վերագրվում էր թշնամու 17 ռանզմավերի և նավերի խորտակման դեպքեր, սակայն հետպատերազմյան ժամանակահատվածում հաստատվեց միայն 2 հաղթանակ՝ մեկ տրանսպորտային նավ և անզեն նորվեգական ձկնորսական մոտորանավակ, ինչպես նաև 3 մոտորանավակների վնասումը։

* 1942 թվականի փետրվարի 5-ին «Щ-421» սուզանավը երեք տորպեդային հարվածով կարճ հեռավորությունից խորտակեց գերմանական «Konsul Schulte» (2975 բրուտտո տոննա) շոգենավը, որը շարժվում էր գնդացիրներով զինվորների համար նախատեսված կոնվոյում (շոգենավի անձնակազմում 2 զոհ և 2 վիրավոր);
* 1943 թվականի ապրիլի 12-ին «К-21» սուզանավը հրետանային կրակով խորտակեց նորվեգական «Frøy» (40 բրուտտո տոննա) մոտորանավակը և վնասեց ևս երեքը՝ «Havegga», «Baren» և «Øistein»։

### Հաշվված, բայց չհաստատված հաղթանակներ, որպես «Щ-421» հրամանատար
* 2 նոյեմբերի 1941 թվական — Մեկ տորպեդային հարձակում Նուրկլուբեն հրվանդանում անպաշտպան բեռնված տրանսպորտի վրա (6000 տոննա)։ Անձնակազմը պայթյուն է լսել, սակայն, ջրի երես դուրս գալուց հետո, պերիսկոպի տակ թիրախը չի հայտնաբերվել։ Արտասահմանյան տվյալների համաձայն՝ գերմանական «João Pessoa» տրանսպորտային միջոցը (3023 բրտ) անհաջող հարձակման է ենթարկվել։
* 9 նոյեմբերի 1941 թվական —  երկու տորպեդների հարձակումը կործանիչով պահպանվող տրանսպորտի վրա (10,000-12,000 բրտ), անձնակազմը լսեց 2 պայթյուն և կողքից դիտեց տորպեդների պայթյուններ. արտասահմանյան տվյալների համաձայն՝ նորվեգական տրանսպորտային «Բրետան» հարձակման է ենթարկվել, և դրա մոտ ժամանակից շուտ պայթել են երկու տորպեդներ (ենթադրաբար ստորջրյա խոչընդոտների վրա հարձակումներից), շարասյան նավերը անհաջող հարձակվել են նավի վրա.
* 10 նոյեմբերի 1941 թվական — երկու տորպեդներով հարձակումը Վագեն ծովածոցի արևմուտքում գտնվող շարասյան մաս կազմող տրանսպորտի վրա (4000 տոննա) Կվենանգենֆյորդից ելքի մոտ, անձնակազմը նկատել է «ուղիղ հարված, խորտակվող մեքենա և մարդկանց հավաքող մոտորանավակները »; արտասահմանյան տվյալների համաձայն, անհաջող հարձակման է ենթարկվել Weissenburg (6281 բրտ) տանկերի և Magdalena Vinnen տրանսպորտային միջոցի (4594 բրտ) շարասյունը, տորպեդներն անցել են կողքով, նավը գրոհի է ենթարկվել շարասյան նավերի կողմից (նրանցից մեկը փոքր վնաս է ստացել սեփական խորքային ականի պայթյունից, սակայն նավը նույնպես վնասվել է, և նավարկությունն ընդհատվել է)։
* 13 դեկտեմբերի 1941 թվական — Չորս տորպեդներով հարձակումը մեկ տրանսպորտի վրա (5000 GRT) Բլուդսկուտուդդե հրվանդանից հյուսիս-արևմուտք։ Անձնակազմը լսեց 2 պայթյուն, սակայն հակառակորդը չնկատեց հարձակումը։
* 26 հունվարի 1942 թվական — Չորս տորպեդներով հարձակումը տրանսպորտի (8000 տոննա) վրա՝ կոնվոյում (4 հսկիչ նավ)՝ Կյելլե ֆյորդի բերաններից արևմուտք։ Անձնակազմը լսեց երկու պայթյուն։ Ըստ արտասահմանյան տվյալների, անարդյունավետ հարձակում  գերմանական «Nicoline Schiaffino» (4974 բրտ) տրանսպորտի, նորվեգական «Inger Johanne» (1202 բրտ) տանկերի և «Fasan» (1275 բրտ) գերմանական հիվանդանոցային նավի վրա։ Նկատվել է, որ մեկ տորպեդը ը անցել են կողքով, իսկ պարեկային նավը հարձակվել է նավի վրա.։
* 1 փետրվարի 1942 թվական — Երկու տորպեդով հարձակում Պորսանգեր ֆյորդում պարեկային նավի կողմից հսկվող տրանսպորտի վրա (10,000 տոննա)։ Անձնակազմը լսեց պայթյուն և ավելի ուշ նկատեց վառելիքի արտահոսք ծովի մակերեսին։ Հակառակորդը հարձակումը չի նկատել։

**Հաշվված, բայց չհաստատված հաղթանակներ, որպես «Կ-21» հրամանատար**

* 29 մարտի 1942 թվական — յոթ տորպեդով հարձակում  պարեկային նավի ուղեկցությամբ թշնամու տրանսպորտի վրա, անձնակազմը լսեց երկու պայթյուն, բարձրացրեց պերիսկոպը տորպեդների գործարկումից միայն 47 րոպե անց և չգտավ թիրախը։ Ըստ արտասահմանյան տվյալների՝ այս տարածքում եղել է շարասյուն՝ բաղկացած երկու տրանսպորտից՝ տանկերից և հակասուզանավային նավից, հարձակումը չի գրանցվել.
* 27 հունիսի 1942 թվական — որպես շարասյան մաս, «Tirpitz» ռազմանավի գրոհը;  անձնակազմը լսեց երկու պայթյուն. թշնամին չի նկատել հարձակումը.
* 19 օգոստոսի 1942 թվական — չորս տորպեդներով հարձակում ռազմանավերի ջոկատի վրա (ականապատ, 3 պարեկային նավ), անձնակազմը լսեց երեք պայթյուն,15 րոպե անց՝ պերիսկոպը բարձրացնելիս,  հայտնաբերվեց ընդամենը 2 պարեկային նավ, ինչից Լունինը եզրակացրեց, որ ականապատը և պարեկային նավը խորտակվել են.
* 19 օգոստոսի 1942 թվական (մեկ ժամ անց) — չորս տորպեդներով հարձակումը «փրկված» պարեկային նավի վրա, անձնակազմը լսել է երկու պայթյուն, 9 րոպե անց՝ պերիսկոպը բարձրացնելիս, թիրախը չի հայտնաբերվել. արտասահմանյան տվյալների համաձայն՝ հարձակման տարածքում գտնվում էր «Sevres» (5089 բրտ) գերմանական տրանսպորտային միջոցը, երկու պարեկային նավերի ուղեկցությամբ., հակառակորդը երկու հարձակումներներն էլ չի նկատել։
* 20 փետրվարի 1943 թվական — Համարձակ ներխուժումից հետո, ջրի մակերեսին՝ միացված նավագնացական լույսերով, դեպի պահպանվող Վոգեն ծոցը, «Կ-21»-ը չորս տորպեդներով հարձակվեց նավերի խմբի վրա, որոնք ամրացված էին նավամատույցի մոտ։ Անձնակազմը նկատեց երեք պայթյուն, իսկ հարձակումն ավարտելուց հետո «Կ-21»-ը մեծ արագությամբ դուրս պրծավ ֆյորդից դեպի բաց ծով։ Հետախուզության տվյալներով, ավելի ուշ «Կ-21»-ին հաշվեցին լողացող բազայի և մոտակայքում կանգնած չորս նավակների ոչնչացումը։ Թշնամու տվյալներով՝ գերմանացիները նկատել էին պայթյուններ ջրի եզրին, սակայն չէին հասկացել դրանց բնույթը և կարծել էին, որ բազան հարձակման է ենթարկվել գիշերային ռմբակոծիչի կողմից։
* 9 ապրիլի1943 թվական **—** վեց տորպեդով հարձակումը Սերեյ-սունդ նեղուցում միայնակ Z-20 «Karl Galster» կործանիչի վրա, անձնակազմը երկու պայթյուն է լսել, երբ 6 րոպե հետո պերիսկոպը բարձրացվեց, թիրախը չի հայտնաբերվել. թշնամին չի նկատել հարձակումը։

### Պատերազմի ավարտն ու հետագա կյանքը
1943 թվականի դեկտեմբերին 2-րդ աստիճանի կապիտան Լունինը նշանակվել է Հյուսիսային նավատորմի սուզանավերի բրիգադի դիվիզիայի հրամանատար։ 1944 թվականի մարտին նա ուղարկվել է սովորելու Կ. Ե. Վորոշիլովի անվան Ռազմածովային ակադեմիա, որը ավարտել է 1946 թվականին։ 1946 թվականի նոյեմբերից նա ծառայել է Բալթիկայում՝ որպես սուզանավերի ուսումնական բրիգադի շտաբի պետ, իսկ 1947 թվականի հունիսից՝ 8-րդ ռազմածովային նավատորմի 2-րդ սուզանավային բրիգադի ուսումնական դիվիզիայի հրամանատար։ 1949 թվականի հունիսից՝ նույն բրիգադի հրամանատար։

1950 թվականի հոկտեմբերին Լունինը նշանակվեց Լենինգրադի Հանձնաժողովի սուզանավերի խմբի Պետընդունման Մշտական Հանձնաժողովի սուզանավերի խմբի լիազոր։ 1951 թվականի հոկտեմբերից նա նշանակվեց Բալթիկի նավատորմի նավերի պետընդունման վարչության լիազոր։ 1956 թվականի մայիսից մինչև 1957 թվականի հունվար Լունինը եղել է Հյուսիսային նավատորմի 22-րդ առանձին սուզանավերի բրիգադի հրամանատար Յագելնայա Գուբայում։ 1957 թվականի հունվարից նա զբաղեցրել է ԽՍՀՄ Ռազմածովային նավատորմի Գլխավոր շտաբի 11-րդ բաժնի պետի պաշտոնը։ 1958 թվականի ապրիլից նա աշխատել է որպես Ռազմածովային նավատորմի 1-ին Գիտահետազոտական ինստիտուտի պետի տեղակալ, իսկ 1961 թվականի մարտից՝ այդ ինստիտուտի 9-րդ վարչության պետ։ 1961 թվականի հուլիսից Լունինը եղել է Արտակարգ իրավիճակների և փրկարարական կենտրոնական գիտահետազոտական լաբորատորիայի պետ, իսկ 1961 թվականի սեպտեմբերից՝ ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության 228-րդ լաբորատորիայի պետ։ 1962 թվականի ապրիլից՝ հիվանդության պատճառով, կոնտր-ծովակալ Լունինը պաշտոնաթող է եղել։

Նույնիսկ թոշակառու լինելով՝ նա շարունակում էր հեռավոր նավարկություններ կատարել։ 1962 թվականից եղել է «Օբ» դիզել-էլեկտրական նավի փոխարինող կապիտանը և կատարել է նավարկություն դեպի Անտարկտիդայի ափեր։ Այնուհետև նավարկել է «Սելենգա» շոգենավով, որով գնացել է Արկտիկա։ Հեռավոր նավարկությունների կապիտան։

1970 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ն. Ա. Լունինը մահացավ։ Նա զինվորական պատիվներով հուղարկավորվել է Լենինգրադի Բոգոսլովյան գերեզմանատանը։

## Գործունեության գնահատական
Կոնտր-ծովակալ Իվան Կոլիշկինը գրել է, որ Լունինը կռվում է «համարձակ, խելացի և […] մեծ թափով», «տակտիկայի առումով […] կարող է շատերից հարյուր միավորով առաջ գնալ, չնայած իր համեմատաբար կարճ ռազմական փորձի», «կարողանում է իր անձնակազմին հսկողության տակ պահել, լինել պահանջկոտ և խիստ», «ընդունում է փորձը և կարողանում է դասեր քաղել ինչպես հաջողություններից, այնպես էլ անհաջողություններից»։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս (3.04.1942)
* երկու Լենինի շքանշան (15.12.1941, 3.04.1942)
* երեք Կարմիր դրոշի շքանշան (2.06.1942, 24.08.1942, 26.10.1955)
* Ուշակովի 2-րդ աստիճանի շքանշան (8.05.1944)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (20.06.1943)
* Կարմիր աստղի շքանշան (2.06.1951)
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ (3.11.1944)
* «Խորհրդային Զապոլյարիայի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալ
* հոբելյանական մեդալներ
* անձնական զենք (1957)
* Բրիտանական կայսրության 4-րդ աստիճանի շքանշան (1944)

## Հուշեր
մինի|343x343փքս|Ն. Ա. Լունինը և Մ. Ի. Ղաջիևը հոբելյանական փոստային նշանների հավաքածուում։
մինի|252x252փքս|Ն. Ա. Լունինի հիշատակի հուշատախտակը Ֆրունզեի փողոցի 161 հասցեում, որտեղ նա ապրում էր 1944—1945 թվականներին, Սամարայում։

* Լունինի անունով անվանվել է Պրիմորսկի շրջանում գտնվող Մարիուպոլ  քաղաքի պողոտան, ինչպես նաև փողոցներ Օդեսայում, Սևաստոպոլում ևՊոլյարնիյ քաղաքում, ինչպես նաև Ռոստովի 66-րդ դպրոցը և Մուրմանսկի 48-րդ դպրոցը։
* Ազովի ծովային բեռնափոխադրող  ընկերության նախկին շենքում, Ռոստովի ծովային ուսումնարանի Գ. Յա. Սեդովի անվան շենքում և Մուրմանսկի մարզի Պոլյարնիյ քաղաքում գտնվող շենքերից մեկում տեղադրված են Լունինի հիշատակին նվիրված հուշատախտակներ։
* Լունինի անունով անվանվել է «Ադմիրալ Լունին» ուսումնական նավը (ծառայել է 1965—1989 թվականներին,  գրանցված է եղել Գ. Յա. Սեդովի անվան Ռոստովի ծովային ուսումնարանում, 1989 թվականին վաճառվել է արտասահման և 1999 թվականին խորտակվել է Հունաստանում)։
* Լունինը հավերժացվել է Հյուսիսային նավատորմի զինվորական քաղաքներից մեկում կանգնեցված Փառքի հուշարձանում։
* 2011 թվականի մայիսի 7-ին Մարիուպոլում, ծովային կայարանի հրապարակում հանդիսավոր կերպով բացվել է կոնտր-ծովակալ Ն. Ա. Լունինի հուշարձանը։ Հանրային հրապարակը նույնպես անվանվել է Լունինի անունով։
* Սամարայում Ֆրունզեի փողոցի 161 տան ճակատին, որտեղ ապրում էր Ն. Ա. Լունինը, տեղադրված է հուշատախտակ։
* Օդեսայում, կոնտր-ծովակալ Լունինի փողոցի 6 հասցեով գտնվող տան ճակատին տեղադրված է հուշատախտակ.։
* Լունինի անունով նաև կոչվել է Մուրմանսկի մարզի Սկալիստի (Ղաջիևո) Փակ վարչատարածքային սուբյեկտի № 279 միջնակարգ  դպրոցը (2000)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Сергеев К. М.* Лунин атакует «Тирпиц»! — ։ ГУП СПМБМ «Малахит», 1999. — 232 с. — (Вестник «Подводное кораблестроение. Прошлое, настоящее, будущее». Выпуск № 13). Позднее книга переиздавалась в 2005 и 2009 годах.
* *Герасименко Д. Я., Колкер И. И., Нехорошков Ф. А.* Славен героями Северный флот. — 2-е изд., доп. — Мурманск, 1982. — С. 18-19.
* Герои Советского Союза Военно-Морского Флота. 1937—1945. — М., 1977. — С.305.
* Кавалеры Золотой Звезды. — Донецк, 1976. — С. 243—244.
* Подвиг во имя жизни. — Одесса, 1984. — С. 186—189.
* *Доценко В. Д.* Словарь биографический морской. — СПб., 2000. — С. 239.
* *Платонов А. В.* Энциклопедия советских подводных лодок. 1941—1945. — М.։ ООО «Издательство АСТ»; СПб.։ ООО «Издательство „Полигон“», 2004. — 592 с. — С.210, 527.
* *Скрынников Н. Р.* Неизвестная атака командира Лунина. — М.։ Олма։ Арбис, 2019. — 446 с. — (История России).; ISBN 978-5-00111-243-3.
* *Сорокажердьев В. В.* Они сражались в Заполярье. — Мурманск, 2007.
* *Хаметов М. И.* Витязи подводных глубин. — М., 1978. — 136 с.
* *Морозов М.* Торпедная атака подлодки «К-21» на германский линкор «Тирпиц». // Тайны подводной войны, 1914—1945 [Махов С. П. и др.]. — М.։ Вече, 2012. — 412 с. — (Военные тайны XX века).; ISBN 978-5-9533-5743-2.
* *Jan Radziemski.* K-21 kontra Tirpitz. Trudne rozstanie z mitem. «Morze, Statki i Okręty». Nr 7-8/2013 (136), s. 54-61, 2013. ISSN 1426-529X

## Աղբյուրներ
* 
* Лунин Николай Александрович на сайте «Великая Отечественная под водой».
* Официальные результаты Лунина
* *А. Фидель*. Тайна атаки К-21.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա