open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պետական դումայի ընտրություններ (2011)

մինի
**[[Ռուսաստան|Ռուսաստանի Դաշնության]] [[Դաշնային Ժողով]]ի [[Պետական Դումա]]յի 6-րդ գումարման** ընտրությունները տեղի են ունեցել 2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին։ Առաջին անգամ Պետական Դուման ընտրվել է 5 տարով։ Երկրորդ և վերջին անգամ Պետական Դումայում լիակատար ներկայացուցչության համար կուսակցությունները պիտի անցնեին 7-տոկոսանոց արգելքը, սակայն 5%-ից մինչև 6% հավաքած կուսակցությունը ստանում է մեկ տեղ Պետդումայում, իսկ 6%-ից մինչև 7%՝ երկու տեղ։ Առաջին անգամ ընտրություններում մասնակցել էին Ռուսաստանի բոլոր գրանցված կուսակցությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 6-րդ գումարման Պետական Դումայի ընտրությունները Ռուսաստանի Կենտրոնական ընտրողական կոմիսիայի կայքում 
* 2011 թվականի Պետական Դումայի ընտրությունների խախտումների քարտեզ (Գազետա.ռու-ի և «Գոլոս» ասոցիացիայի համատեղ նախագիծ) 

Կատեգորիա:2011 Ռուսաստանի քաղաքականությունում
Կատեգորիա:2011 ընտրություններ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 4-ի իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ընտրախախտումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի 6-րդ գումարման Պետական Դումա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պետական Դումայի ընտրություններ
Դաշնության ժողով

**Դաշնության (Դաշնային) Ժողով** (), Ռուսաստանի մշտապես գործող բարձրագույն ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմին, երկրի խորհրդարանը։ Դաշնության Ժողովի կարգավիճակը հաստատված է ՌԴ Սահմանադրության 5-րդ գլխում։ Համաձայն Սահմանադրության 95-րդ հոդվածի Դաշնության Ժողովի ֆունկցիաները և լիազորությունները բաշխված են երկու պալատների՝ Պետական Դումայի և Դաշնության Խորհրդի միջև։

Երկու պալատն էլ կարող է համատեղ հավաքվել երկրի Նախագահի, Սահմանադրական դատարանի, օտարերկրյա պետությունների ղեկավարների  ուղերձների ունկնդրման համար։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Ռուսաստանի պետական իշխանության կառուցվածքը և Դաշնության Ժողովը 


Կատեգորիա:Ռուսաստանի կառավարություն
Արա (Իսրայել)

**Արա** (, ) արաբաբնակ գյուղ Իսրայելի Հայֆայի մարզում։ 1985 թվականից մտնում է Արարա համայնքի մեջ։ Գտնվում է 65 Մայրուղու հյուսիսային մասում՝ Արարա և Կաֆր Քարա քաղաքների միջև։ 2004 թ. բնակչություն կազմում էր 4.600 մարդ։

Առաջին անգամ հիշատակվում է 1596 թ.՝ օսմանյան աղբյուրների մեջ։

Կատեգորիա:Իսրայելի բնակավայրեր
Սմբուկ

**Սմբուկ****, բադրիջան** կամ **մանծակ** (), մորմազգիների ընտանիքի միամյա և բազմամյա բույս, որը բավականին մեծ տեղ է զբաղեցնում սննդի և պահածոների արդյունաբերությունում։ Հայաստանում տարածված է մշակության մեջ։

## Անվանում
Սմբուկը երբեմն անվանում են «հայկական վարունգ» (չշփոթել հայկական վարունգի՝ սեխի տեսակի հետ)։ Հայտնի ճանապարհորդ Ա. Բ. Կլոտ-Բեյը, Եգիպտոսով ճանապարհորդելիս նկարագրելով բանջարանոցային բույսերը, նշում է, որ այդ երկրում առանձնացնում են հայկական վարունգի երկու տեսակ. սպիտակ (Բադրիջան աբադ) և մանուշակագույն (Բադրիջան էսուետ).

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|Ծաղիկը
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, թավոտ, բարձրությունը՝ 70–180 սմ։ Տերևները խոշոր են, պարզ, հերթադիր, կոթունավոր, թավոտ, ձվաձևից մինչև լայն նշտարաձև։ Ծաղիկները մանուշակագույն են՝ մեկական կամ ողկույզներով։

Պտուղը կլորավուն, տանձաձև, գլանաձև, մանգաղաձև, բացից մինչև մուգ մանուշակագույն հատապտուղ է (զանգվածը՝ 40–100 գ)։ Սննդի մեջ պտուղներն օգտագործվում են տեխնիկական հասունացման փուլում։

Մերձարևադարձային և բարեխառն գոտիներում մշակում են սածիլներով՝ որպես միամյա բույս։ Սերմերը ջերմատներում և ջերմոցներում ցանում են դաշտ տեղափոխելուց 45-60 օր առաջ։

## Քիմիական կազմ
Սմբուկի պտուղների չոր նյութը կազմում է 7-12%, իսկ շաքարը՝ 3-4%։ Բացի այդ, սմբուկի պտուղները պարունակում են 0,034% ֆոսֆոր, 0,001% երկաթ և 0,01% կիր, որոնք շատ անհրաժեշտ են մարդու օրգանիզմի համար։ Սմբուկը վիտամիններով առանձնապես հարուստ չէ, թեև պարունակում է որոշ քանակությամբ B2, PP և C վիտամիններ։

Պտուղը պարունակում է չոր նյութեր, շաքարներ, սպիտակուցներ, ճարպեր, վիտամիններ, կալցիումի, ֆոսֆորի, երկաթի և այլ աղեր։ Սմբուկը ջերմա- և խոնավասեր է, սննդանյութերի նկատմամբ՝ պահանջկոտ։

## Նշանակություն և կիրառում
Սմբուկից պատրաստում են բազմազան ճաշեր։ Սմբուկի պտուղներից հրուշակեղենի արդյունաբերությունում պատրաստում են բարձրորակ մուրաբաներ և ցուկատներ։

Հայկական խոհանոցում սմբուկով ուտեստները չունեն հատուկ անուններ, սակայն շատ նման են իրենց պատրաստման եղանակով հայտնի ռատատույ ֆրանսիական և այլ երկրների կերակրատեսակների հետ։

## Տարածում
Վայրի սմբուկն աճում է Հարավարևելյան Ասիայում (Հնդկաստան, Մյանմա)։ Մշակվում է Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Հյուսիսային և Կենտրոնական Ամերիկայում։

Հայաստանում սմբուկի մշակությունը լայնորեն տարածված է։ Մշակում են առավելապես Արարատյան դաշտում, նախալեռնային գոտում։

## Վիճակագրություն
thumb|300px|right|Ամբողջ աշխարհում սմբուկի արտադրությունը

## Սորտեր


Eggplant White.jpg
Gaziantep 1250671.jpg
Valencia market - aubergines.jpg
Starr 080610-8271 Solanum melongena.jpg
Starr 070207-4280 Solanum melongena.jpg



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սմբուկ․ օգտակար հատկությունները, կալորիականությունն ու հակացուցումները
* սմբուկով և լոլիկով ուտեստ 

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Մորմազգիներ
Էպիկտետոս

**Էպիկտետոս** (, ), հին հույն փիլիսոփա, սկզբում ստրուկ էր, հետո ազատ է արձակվել։ Պատկանել է ստոիկյան դպրոցին։ Ինքը՝ Էպիկտետոսը չի թողել գրավոր ժառանգություն։ Նրա ուսմունքը գրի է առել և հրատարակել է աշակերտներից մեկը՝ Արիանոսը։ «Զրույցներ» () և «Ձեռնարկ» () երկերը թարգմանվել են լատիներեն՝ լայն տարածում գտնելով և ազդելով հետագա դարերի փիլիսոփայական մտքի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Էպիկտետոսը standardebooks.org֊ում

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:1-ին դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:2-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ստոյիկականություն
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի փիլիսոփաներ
Արդար Ռուսաստան

**«Արդար Ռուսաստան»** (), ձախ ցենտրիստական քաղաքական կուսակցություն Ռուսաստանի Դաշնությունում, որը հետևում է սոցիալ-դեմոկրատական և մոդեռնիզացված սոցիալիզմի գաղափարախոսությանը։

Ստեղծված է եղել 2006 թ. հոկտեմբերի 28-ին «Հայրենիք» (), Ռուսաստանի Կյանքի կուսակցության և Թոշակառուների ռուսաստանյան կուսակցության միավորման արդյունքում։ Նոր կուսակցության հիմնական բազան է դարձել նախկին Ռուսաստանյան Կյանքի կուսակցության կառուցվածքը։

2007 թվականից «Արդար Ռուսաստան» կուսակցությունը Սոցինտերն միջազգային կազմակերպության դիտաժողովի անդամ է։

2008 թ. «Կանաչներ» ռուսաստանյան էկոլոգիական կուսակցությունը իր 15-րդ համագումարում, որը նախկինում եղել է «Ռուսաստանյան Կյանքի կուսակցության» դաշնակիցը, նույնպես մտել է «Արդար Ռուսաստան» կազմը, իսկ հետո կուսակցությանն է միացել Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը և Ռուսաստանի սոցիալիստական միավորված կուսակցությունը։

2011 թվականից կուսակցության նախագահն է Նիկոլայ Լևիչյովը, Պետական Դումայում ֆրակցիայի ղեկավարը Սերգեյ Միրոնովը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական կուսակցություններ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություններ
Հայկ Հովսեփյան

**Հայկ Ալեքսանդրի Հովսեփյան** ()&nbsp;-&nbsp;1937), ռազմական գործիչ, 2-րդ կարգի բանակային կոմիսար։ ՌՍԴԲԿ անդամ 1913 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը (1911), սովորել է ՄՊՀ բժշկական ֆակուլտետում։ 1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է Կովկասյան ռազմաճակատում։ Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից (1917) հետո աշխատել է Ռուսաստանի ազգությունների և առողջապահության կոմիսարիատներում (1918-1920)։ 1921 թվականին գործուղվել է Հայաստան, 1922 թվականին՝ նշանակվել Հայկական հրաձգային դիվիզիայի կոմիսար և քաղբաժնի պետ։ 1925-1927 թվականներին Կովկասյան բանակի քաղ. վարչության պետի տեղակալ։ 1927 թվականին ընտրվել է ՀԿ (բ) Կ ԿԿ առաջին քարտուղար, 1928 թվականին նշանակվել Մերձվոլգյան զինվորական օկրուգի քաղ. վարչության պետի տեղակալ։ 1929-1937 թվականներին՝ կարմիր բանակի գլխավոր քաղ. վարչությունում՝ բաժնի պետ, վարչության պետի տեղակալ, առաջին տեղակալ։ Անդրֆեդերացիայի ԿԳԿ անդամ։ Անհիմն բռնադատվել է, հետմահու արդարացվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղարներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:ՀԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Լիանա Հովսեփյան

**Լիանա Սամվելի Հովսեփյան** (), հայ լեզվաբան, հայագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1988)։

## Կենսագրություն
Լիանա Հովսեփյանը ծնվել է 1941 թվականին Երևանում։ 1963 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը։ 1974-1981 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտի գիտ-քարտուղար, 1981-1986 թվականներին՝ տիպաբան-զուգադրական հետազոտությունների բաժնի վարիչ, 1986-1990 թվականներին՝ հայոց լեզվի պատմության բաժնի վարիչ, 1990-1995 թվականներին՝ փոխտնօրեն։ Զբաղվում է գրաբարի, միջին հայերենի, հայ լեզվաբանության պատմության, հայոց լեզվի տիպաբանության հարցերով, ինչպես նաև հանրալեզվաբանական որոշ խնդիրներով։ Հովսեփյանը գրել է «Ակնարկներ միջին գրական հայերենի պատմության» (1975, համահեղինակ), «Սովետահայ լեզվաբանությունը 60 տարում» (1982), «Գրաբարի բառակազմությունը» (1987) և այլ աշխատություններ։

## Երկեր
* Ակնարկներ միջին գրական հայերենի պատմության, հ. Բ, «Հոլովում» բաժինը, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1975։
* Սովետահայ լեզվաբանությունը 60 տարում, ՀՍՍՀ ԳԱ, Երևան, 1982։
* Գերմաներեն - հայերեն - ռուսերեն զրուցագիրք, Լեգալ պլյուս հրատարակչություն, Երևան, 2003։
* Գրաբարի բառակազմությունը, ՀՍՍՀ ԳԱ, Երևան, 1987։
* ԺԳ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների լեզուն, «Վան Արյան» հրատարակչություն, Երևան, 1997։
* Գերմաներեն - հայերեն - ռուսերեն զրուցագիրք, Լեգալ պլյուս հրատարակչություն, Երևան, 2003։
* Հայոց լեզու. Գրականություն, Երևան, Անտարես հրատարակչություն, 2006։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Մանուկ Հովսեփյան

**Մանուկ Կարապետի Հովսեփյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1963 թ.)։ ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի գեղարդ տեխնիկումը (1938 թ.), ԵԳԻ (1950 թ.), նույն թվականից՝ ինստիտուտի դասախոս, 1967 թվականից՝ ԵԳԹԻ պրոռեկտոր, 1976 թվականից՝ պրոֆեսորի պաշտոնակատար։ Ստեղծագործել է հիմնականում հաստոցային գրաֆիկայի բնագավառում։ 1952 թվականից մասնակցել է հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործություններ
* «Բանջարանոց» (1956 թ.)
* «Նորքի ճանապարհը» (1958 թ.)
* «Ալավերդի» (1962 թ.)
* «Երևանը երեկոյան» (1967 թ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Նինա Հովսեփյան

**Նինա Հովհաննեսի Հովսեփյան** (), դերասանուհի։ Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1962)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի հայկական թատրոնին կից դրամատիկական ստուդիան, 1934 թվականից եղել է Ստեփանակերտի հայկական դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։

Աչքի է ընկել հատկապես քնարական, նուրբ զգացմունքային կանանց դերերում։
### Դերեր
* *Սուսան*՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Նամուս»
* *Մարգարիտ*՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* *Նատալյա*՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Խաթաբալա»
* *Կրուչինինա*՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»
* *Էմիլյա*՝ Շեքսպիրի «Օթելլո»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ռենո Կապյուսոն

**Ռենո Կապյուսոն** (, ), ֆրանսիացի ջութակահար։

## Կենսագրություն
Սովորել է իր հայրենի Շամբերի քաղաքի կոնսերվատորիայում, այնուհետև Փարիզի կոնսերվատորիայում՝ Ժերար Պուլեի դասարանում։ Աշխատել է տարբեր նվագախմբերում։ Հանդես է գալիս Ժերար Կոսսեի, Նիկոլա Անգելիխի, Հելեն Գրիմոյի, իր թավջութակահար եղբոր՝ Գոտիե Կապյուսոնի և այլ անվանի երաժիշտների հետ։ Նա նվագում է իտալացի վարպետ Գվարներիի 1737 թ. պատրաստած ջութակով։ Նրա առավել հայտնի կատարումներից են Ռոբերտ Շումանի և Ֆելիքս Մենդելսոնի կոնցերտները։ Որպես կամերային երաժշտության փայլուն կարատող, նա նվագում է Յոհաննես Բրամսի, Ֆրանց Շուբերտի, Մորիս Ռավելի ստեղծագործությունները։ Նրա դիսկոգրաֆիան ընդգրկում է Լյուդվիգ վան Բեթհովենի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Ֆելիքս Մենդելսոնի, Ֆրանց Շուբերտի, Գաբրիել Ֆորեյի և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* official website 

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Սեթ Հովսեփյան

**Սեթ Միսակի Հովսեփյան** (1907, դեկտեմբերի 12, գ. Չիգդամլու (այժմ՝ գ. Ազատավան, Հայաստան Արարատի մարզ)&nbsp;-&nbsp;1990, ապրիլի 16, գ. Ազատավան), դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978)։

## Կենսագրություն
1928-1932 թվականներին եղել է Հայաստանի Առաջին պետթատրոնի, 1932-1934 թվականներին՝ Կիրովականի, 1934-1935 թվականներին՝ Դիլիջանի թատրոնների դերասան, 1935 թվականից աշխատել է Ամո Խարազյանի գլխավորած շրջիկ թատրոնում, 1950 թվականից՝ Արտաշատի պետթատրոնի դերասան։

## Դերեր
* Գևորգ Մարզպետունի՝ Մուրացանի ,Գևորգ Մարզպետունի»
* Պեպո՝ Գաբրիել Սունդուկյանի Պեպո»
* Գիժ Դանիել՝ Շիրվանզադեի «Չար ոգի»
* Բարխուդար՝ Շիրվանզադեի «Նամուս»
* Մարգար՝ Պապայանի« Աշխարհն, այո՛ ,շուռ է եկել»

## Աղբյուր
* Հայկական համառոտ հանրագիտարան. Հատոր 4, 2003

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Սրապիոն Հովսեփյան

**Սրապիոն Գևորգի Հովսեփյան** (), հանքային ճարտարագետ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1966 թ.), պրոֆեսոր (1996 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊԻ (1958 թ.)։ 1967 թվականից աշխատում է ՀՊՃՀ-ում, 1978-1983 թվականներին՝ հանքային գործի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են հանքավայրերի բաց մշակման, բաց հանքերի կողերի ձևավորման եղանակներին, բաց հանքերի շահագործման օպտիմալ պարամետրերի որոշմանը, ինչպես նաև հանքաքարի որակի հաշվառմամբ հանքային աշխատանքների ռեժիմների օրացուցային գրաֆիկների կազմման սկզբունքների մշակմանը։ Մասնակցել է հանքերի շահագործման համար նոր պայթուցիկ նյութի մշակման աշխատանքներին։ Կազմել է ուսումնական ձեռնարկներ և դասագրքեր։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Վիտամին E

thumb|360px|right|Վիտամին E-ի.α-տոկոֆերոլ տեսակը
**E վիտամին**, պատկանում է ճարպալույծ միացություններին, որի մեջ են մտնում տոկոֆերոլներն ու տոկոտրիենոլները։ E վիտամինի շատ տարբեր տեսակներից γ-տոկոֆերոլն ամենատարածվածն է Հյուսիսային Ամերիկայի դիետներում։ 
γ-տոկոֆերոլ պարունակում են եգիպտացորենի, սոյայի ձեթը, մարգարինը և աղցանները α-տոկոֆերոլը` E վիտամինի կենսաբանորեն  ամենաակտիվ տեսակը, հաջորդ տարածված տեսակն է Հյուսիսային Ամերիկայի ռացիոնում։ E վիտամինի այս տարբերակով  հարուստ են  ցորենի սաղմը, արևածաղիկը և արևածաղկի ձեթը։ Որպես ճարպալույծ  անտիօքսիդանտ, այն կասեցնում է թթվածնի ռեակտիվ տեսակների արտադրությունը, որոնք գոյանում են ճարպի թթվեցման ժամանակ։

## Ֆունկցիաները

E վիտամինն ունի բազմաթիվ կենսաբանական ֆունկցիաներ։ E վիտամինի ֆունկցիաներից ամենակարևորն անտիօքսիդանտն է  և դրանով է E վիտամինն առավել կարևոր և հայտնի։ Լինելով ճարպալույծ, այն պարուրված է բջջային մեմբրանով, որը և պաշտպանում է նրան թթվեցման վտանգից։ Սակայն կան այլ ֆունկցիաներ ևս, որ նույնպես կարևոր են համարվում։ α-Տոկոֆերոլն ունի կարգավորող ներգործություն էնզիմային ռեակցիաների վրա։ Օրինակ, C պրոտեինկինասը (PKC),  որը կարևոր է մկանների աճի համար, կարող է արգելակվի  α-տոկոֆերոլի կողմից։

## Ազդեցությունը առողջության վրա
Վիտամին E-ն մահացելիությունը չի նվազեցնում, նույնիսկ մեծ չափաբաժիններով, և կարող է չնչին ավելացնել այն։ Այն չի լավացնում շաքարի պարունակությունը արյան մեջ շաքարախտով հիվանդ մարդկանց մոտ կամ իջեցնում  ռիսկի գործոնը։  Վիտամին E-ի ամենօրյա հավելումը չի նվազեցնում շագանակագեղձի քաղցկեղի ռիսկը, այլ կարող է այն բարձրացնել։
### Անբավարարություն
E վիտամինի անբավարարությունը կարող է առաջացնել`
*սպինացերեբելյար ատաքսիա 
*մյոպատիա՝ մկանների հիվանդություն
*ատաքսիա 
*կմախքային մյուրապատիա
*ռետինապատիա
*իմունային համակարգի խանգարում

## Օրական թույլատրելի չափաբաժին
Վիտամին E-ի օրվա պահանջը 10-30 մգ է։

## Սննդի աղբյուրներն ու [[հավելումներ]]
Վիտամին E պարունակում են ճարպոտ ձուկը, ընկուզեղենը, բուսայուղերը և այլն։ Վիտամին E-ի բացակայության կամ անբավարարության դեպքում կարող է առաջանալ մաշկի թեփոտվածություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճարպալույծ վիտամիններ
Կատեգորիա:Վիտամիններ
Հայոց Միջագետք

**Հայոց Միջագետք** նաև՝ *Հայկական Միջագետք*, *Հյուսիսային Միջագետք*, *Միջագետք Հայոց*, երկրամաս Միջագետքում, նահանգ Մեծ Հայքում, նրա հարավ-արևմտյան կողմում։

## Սահմանները
Հայոց Միջագետքը ընդգրքում էր Մասիուս լեռնաշղթայի հարավային, մասամբ հյուսիսային շրջանները, Եփրատ գետի ձախ կողմում։ Հյուսիսից սահմանակից էր Ծոփք և Աղձնիք աշխարհներին, հարավից Ասորական Միջագետքին, արևմուտքից Կոմմագենեին, հարավ-արևելքից Ադիաբենեին։

## Գյուղատնտեսություն
Հայոց Միջագետքը ուներ արգավանդ հողատարածություններ, որոնք ոռոգվում էին Եփրատի և Տիգրիսի ու նրանց վտակների ջրերով։ Հայտնի էր խաղողի, տարբեր տեսակի պտուղների, բամբակի ու հացահատիկների մշակությամբ, խոշոր ու մանր անասնապահությամբ ու ձիաբուծությամբ։ Հնում երկրամասի տարածքում եղել են նաև անտառներ։ Ընդերքն ունի նավթի հարուստ պաշարներ։

## Պատմություն
Ոմանք Հայոց Միջագետքը նույնացնում են Աղձնիքի և Չորրորդ Հայքի հարավային գավառների հետ, որը անընդունելի է։ Հայոց Միջագետքը հնագույն ժամանակներից մտնում էր Մեծ Հայքի կազմի մեջ։ Մ.թ.ա. 37 թվականին Մեծ Հայքից անջատվեց, բայց նրա հյուսիսային գավառները մնացին Աղձնիքի և Ծոփքի կազմում։ Դրանից հետո, երկար ժամանակ Հայոց Միջագետքը դարձավ կռվախնձոր Հռոմի և Պարսկաստանի համար, դրա համար էլ Անանիա Շիրակացու կողմից վերամշակված և, այդ պատճառով՝ թյուրիմացաբար վերջինիս վերագրված «Աշխարհացույց»-ում այն իբրև Մեծ Հայքի նահանգ չի հիշատակվում։

## Բնակչությունը
Հայոց Միջագետքի ազգաբնակչության մի զգալի մասը մ.թ.ա. 37 թվականի հետո էլ դարեր շարունակ կազմում էին հայերը։

## Նշանավոր քաղաքները
Հայոց Միջագետքի նշանավոր քաղաքներն էին Ամիդը, Մծբինը, Ուռհան։

## Թուրքական տիրապետություն
Թուրքական տիրապետության շրջանում երկրամասի տարածքը բաժանված էր Ուրֆայի, Ռակկայի, Բիրեջիքի, Մոսուլի, Մարդինի և այլ շրջանների, որոնցում ապրող հայերը զանգվածաբար կոտորվեցին կամ տարագրվեցին 1915-1920 թվականներին։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հայոց Միջագետք
ՀՊՃՀ Քիմիական տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ճարտարագիտության դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Քիմիական տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ճարտարագիտության ֆակուլտետը** սկիզբ է առնում Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետից և ապա 1932 թ.-ին նրա հիմքի վրա բացված Հայաստանի քիմիատեխնոլոգիական ինստիտուտից, որը, 1933 թ.-ին միավորվելով շինարարական ինստիտուտի հետ, դարձավ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի երկու հիմնադիր ֆակուլտետներից մեկը։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Ստեփան Ղամբարյանը (1930-31, 1936-37), 
*Հովհաննես Չալտիկյանը (1931-34), 
*Հուսիկ Պողոսյանը (1934-36), 
*Հայրիկ Գրիգորյանը (1938-39, 1947-51), 
*Լևոն Ղազարյանը (1939-44), 
*Ազատ Ալչուջյանը 1944-47, 1951-58), 
*Արտաշես Հովհաննիսյանը (1958-72),
*Ազատ Գյուլզադյանը (1972-89), 
*Կարապետ Թահմազյանը (1989-2001),
*2001 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է դոցենտ Արտաշես Թադևոսյանը։

Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ Հայաստանի ցեոլիտների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և կիրառման բնագավառների ուսումնասիրում, հանքային հումքի և օգտակար հանածոների համալիր քիմիական մշակում, պղինձ պարունակող հանքանյութերից և արտադրական թափոններից պղնձի ստացման տեխնոլոգիայի, բարձր ջերմաստիճաններում թթվային կոռոզիան կանխող արդյունավետ ինհիբիտորների ստացում ու տեխնոլոգիական գործընթացների մշակում, պոլիմերային ֆլոկուլանտների ստացում ու նրանց կիրառմամբ արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման գործընթացների մշակում, միջֆազային կատալիզ, շրջակա միջավայրի մոնիտորինգ, ապակիների և ապակեբյուրեղային նյութերի ստացում, հոսանքի քիմիական աղբյուրների ուսումնասիրություն, արեգակնային էներգիայի էլեկտրաքիմիական կերպափոխիչների ուսումնասիրություն։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Էլեկտրատեխնիկական դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1942 թ.–ին։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ էլեկտրական մեքենաների և ապարատների, արտադրական պրոցեսների, տեղակայանքների ավտոմատացման և էլեկտրաբանեցման, տեսական և ընդհանուր էլեկտրատեխնիկայի, որտեղ դասավանդում են 9 պրոֆեսոր, 30 դոցենտ, 11 ասիստենտ և դասախոս։ 
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Ալեքսանդր Խաչատրյանը(1942-1943)
*Վիկտոր Խաշչինսկինը (1943-1947), 
*Երեմ Սաֆարյանը (1947-1948),
*Վիկտոր Պետրոսյանը (1948-1952), 
*Սուրեն Ավագյանը (1952-1956), 
*Էմիլ Դիլանյանը (1956-1961), 
*Վազգեն Գյուլխանդանյանը (1961-1978), 
*Յուրի Չատինյանը (1978-1990), 
*Միքայել Մնացականյանը (1990-1994), 
*Ժորա Միրզաբեկյանը (1994-1998),
*Սուրեն Հովսեփյանը (1998-2008).
*2009 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է Վարդան Համբարյանը։

Ֆակուլտետի 50 դասախոսներից 40-ը (80%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 4 ծրագրերի 2 մասնագիտությունների գծով ֆակուլտետում սովորում են 404 ուսանող, 29 մագիստրանտ, 9 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքի հիմնական ուղղություններն են՝ անհամասեռ միջավայրում էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի, շարժվող տարրական մասնիկների էլեկտրակամագնիսական դաշտի հետազոտում, գծային և ոչ գծային շղթաների հաշվարկի նոր մեթոդների մշակում, մետաղական և ոչ մետաղական հանքաքարերի մանրացման գործընթացն ապահովող էլեկտրամեխանիկական համակարգի մոդելավորում և լավարկում, ֆոտոփոխակերպիչների կողմնորոշման և դրանց ինֆորմացիոն չափիչ համակարգերի հետազոտում, շահագործման ընթացքում խոշոր հիդրոգեներատորների ախտորոշման համակարգերի որակային կատարելագործված մշակում, ավտոմատացման և կառավարման նոր էլեկտրամագնիսական համակարգերի մշակում, էլեկտրամեկուսիչ նյութերի և կառուցվածքների ախտորոշման մեթոդների մշակում։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
Հրանտ Հովսեփյան (նկարիչ)

**Հրանտ Սարգսի Հովսեփյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)։ ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Հրանտ Հովսեփյանը ծնվել է 1919 թվականի փետրվարի 10-ին  Բյուրական գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզ)։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումը։

### Մասնակցություն Հայրենական պատերազմին
Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծառայել է Խարկովում, 217-րդ հրաձգային գնդում, մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի, Կուբանի, Ղրիմի, Ուկրաինայի ազատագրման համար մղվող մարտերին։ 1943 թվականի փետրվարի 19-ին նկարիչն աջ ոտքից ծանր վիրավորվել է, տեղափոխվել հոսպիտալ։ Հովսեփյանը պարգևատրվել է Հայրենակամ մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով, Կովկասի պաշտպանության համար և այլ մեդալներով, բազմիցս արժանացել է բանակի գլխավոր հրամանատարության շնորհակալագրերին։

### Ստեղծագործական ուղի
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1958-1964 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարությանը կից շրջիկ արվեստանոց-ցուցահանդեսի գեղարվեստական ղեկավար, այնուհետև անցել է մանկավարժական գործունեության։ 1964-1987 թվականներին դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1950 թվականից։ Ստեղծագործել է թեմատիկ կոմպոզիցիոն պատկերի, դիմանկարի, բնանկարի և նատյուրմորտի ժանրերում։ Լավագույն աշխատանքներից են՝ «Մեծ տան մայրը» (1959), «Հայրեր և որդիներ» (1965), «Աղավնաձոր» (1965), «Հնձվորները» (1980), «Հողը և մարդը» (1983), «Կժերով նատյուրմորտ» (1987), «Կոստան դային», «Աշնանային օր», «Հողի մշակ Սերոբ ամին» և այլն։ Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում (1969 թ.)։

## Պարգևներ
* Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կովկասի պաշտպանության համար մեդալ

## Մատենագրություն
*М. Казарян, Грант Овсепян, (буклет), Ереван, 1971 г.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
ՀՊՃՀ Մեքենաշինության դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Մեքենաշինության ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1944 թ.-ին որպես մեխանիկական ֆակուլտետ, որը 1961 թ. վերանվանվեց մեխանիկա-մեքենաշինական։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ մեքենաշինական արտադրության տեխնոլոգիաներ և սարքավորումներ, մեքենաշինության ավտոմատացման և համալիր մեքենայացման, մեքենաշինական արտադրության էկոնոմիկայի, կազմակերպման և կառավարման, որտեղ դասավանդում են 9 պրոֆեսոր, 20 դոցենտ, 16 ավագ դասախոս և ասիստենտ։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Ռուբեն Ախշարումովը (1944-46, 1955-1959),
*Արտեմ Գազարովը (1946-1955),
*Կարլեն Սարգսյանը (1959-1960),
*Ռաֆայել Սաղաթելյանը (1960-1988),
*Ռազմիկ Ջավախյանը (1988-1995),
*Մինաս Ֆահրադյանը (1995-2001),
*Ռուբեն Շատվորյանը (2001-2006),
*2006 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է դոցենտ Արմեն Արշակյանը։

Ֆակուլտետի 45 դասախոսներից 32-ը (71%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Ֆակուլտետում կրթական 4 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 535 ուսանող, 60 մագիստրանտ, 10 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ տաշեղագոյացման, էլեկտրաէրոզիոն, գերձայնային և այլ եղանակներով նյութերի մշակման արդյունավետ տեխնոլոգիական գործընթացներ, մետաղների և քարերի մշակման բարձր արտադրողական սարքավորումներ և գործիքներ, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացում, ռոբոտատեխնիկական համակարգերի հետազոտում և ստեղծում, մեքենաշինական ձեռնարկությունների գործարար և ռազմավարական պլանավորում, նորամուծությունների և ֆունկցիոնալ կառավարման արդյունավետ համակարգի հետազոտում և ստեղծում։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Կիբեռնետիկայի դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1961 թ.-ին, առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից որպես ավտոմատիկայի և հաշվիչ տեխնիկայի ֆակուլտետ, 1966 թ. վերանվանվել է տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ կառավարման համակարգերի, էլեկտրոնային տեխնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի և կենսաբժշկական սարքերի, չափիչ տեխնիկայի և ստանդարտացման ու սերտիֆիկացման, տեխնիկական համակարգերի ինֆորմացիոն ապահովման, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 28 դոցենտ, 40 ասիստենտ և դասախոս։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
*Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Կոնստանտին Աբրահամյանը(1961-1972)
*Գևորգ Հակոբջանյանը (1972-1988),
*Սենիկ Մկրտչյանը (1988-1991),
*Արամ Մեջլումյանը (1991-1997),
*Մարատ Մուրադյանը (1997-2004),
*Գուրգեն Բարեղամյանը (2004-2017)։

Ֆակուլտետի 75 դասախոսներից 39-ը (52%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 759 ուսանող, 70 մագիստրանտ, 23 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ համակարգային վերլուծություն, կառավարման համակարգերի անալիզ և սինթեզ, միկրոէլեկտրոնիկա, միկրոսխեմատեխնիկա, ինտեգրալ տեխնոլոգիաներ, օպտոէլեկտրոնիկա, միկրոպրոցեսորներ, միկրոպրոցեսորային բժշկական սարքեր, թվային և միկրոպրոցեսորային սարքավորումներ, էլեկտրաէներգիայի ստատիկ և ֆիզիկական մեծությունների առաջնային կերպափոխիչներ, գերբարձր հաճախականային սարքավորումներ, կենսատեխնիկական համակարգերի կառավարում, թվային չափիչ սարքերի, անալոգաթվային և թվաանալոգային կերպափոխիչների և ստանդարտների մշակում։ Պարբերաբար լույս է տեսնում “Моделирование, Оптимизация, Управление” գիտական աշխատանքների ժողովածուն։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Էներգետիկայի դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Էներգետիկայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1972 թ.-ին՝ առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ ջերմաէներգետիկայի և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության, էլեկտրաէներգետիկայի, արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոնոմիկայի, կազմակերպման, պլանավորման և էներգետիկայի, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսորներ, 30 դոցենտներ, 25 ասիստենտներ և դասախոսներ։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Լիպարիտ Ղուլոյանը (1972-1978)
*Գուրգեն Հայրապետյանը (1978-1981),
*Մամիկոն Բուբուշյանը (1981-1986),
*Հրանտ Բուռնաչյանը (1986-1987),
*Ոստանիկ Մարուխյանը (1987-1990),
*Լաերտ Հովհաննիսյանը (1990-1993),
*Համբարձում Հովսեփյանը (1993-2012)
*Արտակ Ռաֆայելյան (2012 թ.-ից առ այսօր)

Ֆակուլտետի 62 դասախոսներից 39-ը (63%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 5 մասնագիտությունների գծով սովորում են 656 ուսանող, 69 մագիստրանտ, 14 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի հիմնական գիտահետազոտական ուղղություններն են՝ ջերմային և ատոմային էլեկտրակայանների տեխնոլոգիական սխեմաների կատարելագործում, էլեկտրակայանների շահագործման և աշխատանքային ռեժիմների լավարկում, էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի կայունացված և օպտիմալ ռեժիմների, էներգախնայողության հիմնահարցերի ուսումնասիրում, էլեկտրակայանների վնասակար արտանետումներից շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության միջոցառումների մշակում, էներգախնայողական տեխնոլոգիաների և սարքավորումների մշակում։
Ֆակուլտետում դասավանդում են գիտությունների 5 պրոֆեսոր՝ տ.գ.դ., 3 պրոֆեսոր՝ տ.գ.թ., 30 դոցենտ՝ տ.գ.թ., 2 դոցենտ, 6 ասիստենտ՝ տ.գ.թ.։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Ռադիոտեխնիկայի և կապի համակարգերի դետարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Ռադիոտեխնիկայի և կապի համակարգերի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1972 թ.-ին՝ առանձնանալով տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետից։ Ֆակուլտետն ունի 4 ամբիոն՝ ռադիոսարքավորումների, ռադիոսարքերի կոնստրուկտավորման և արտադրության, կապի համակարգերի, կապի ճյուղի ձեռնարկությունների տնտեսագիտության և կառավարման, որտեղ դասավանդում են 4 պրոֆեսոր, 18 դոցենտ, 25 ասիստենտ և դասախոս։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետի առաջին դեկանն էր Էդուարդ Բուռնուսուզյանը։ Նույն թվականին Դիլիջանում կապի միջոցների և ռադիոէլեկտրոնային սարքաշինության «Իմպուլս» գործարանի բազայի հիման վրա ստեղծվում է ֆակուլտետի բաժանմունքը, որը գործում էր մինչև 1989 թ.։ 1978 թ. ֆակուլտետը վերակազմավորվեց և վերանվանվեց ռադիոտեխնիկական ֆակուլտետ, որի դեկանն էր Գուգարք Ղազարյանը։ 2000 թ.-ից 2008 թ.-ը ֆակուլտետը ղեկավարել է դոցենտ Հայկազ Ստեփանյանը։ Այժմ ֆակուլտետի դեկանն է Մարտին Ցոլակի Այվազյանը։ Ֆակուլտետի 47 դասախոսներից 26-ը (55%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 4 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 605 ուսանող, 67 մագիստրանտ, 8 ասպիրանտ։ 2002 թ.-ից «Բազմաճյուղ հեռուստակապային համակարգեր» մասնագիտությամբ անգլերեն լեզվով ուսումնառություն է իրականացվում օտարերկրյա քաղաքացիների համար։ Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ ազդանշանների թվային մշակում, ձայնային ազդանշանների ճանաչում և սինթեզ, կապի թվային համակարգերի մոդելավորում, բացարձակ և հարաբերական ճնշման գերզգայուն տվիչների մշակում, ինտեգրալ սխեմաների նախագծում և բնութագրերի օպտիմալացման մեթոդների մշակում, օպտիկաթելքային կապի համակարգերի հաճախահամալարվող նեղշերտ զտիչների համակարգչային մոդելավորում և նախագծում, ինտեգրալային օպտիկական փոխանջատիչների և մոդուլյատորների մշակում, հեռավոր տիեզերական կապ և ռադիոաստղագիտություն, ռադիոհոլոգրաֆիա, հեռահաղորդակցման համակարգերում կիրառվող անտենաների նախագծում, ֆիրմաների ֆինանսատնտեսական գործունեության փորձագիտական գնահատում, զարգացման կանխատեսումային մոդելների և կառավարման համակարգի կատարելագործում։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Քոմփյութերային համակարգերի և ինֆորմատիկայի դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Քոմփյութերային համակարգերի և ինֆորմատիկայի ֆակուլտետը** կազմավորվել է 1979 թ.-ին որպես հաշվողական տեխնիկայի ֆակուլտետ՝ տեխնիկական կիբեռնետիկայի և ռադիոտեխնիկայի ֆակուլտետների բազայի վրա։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ հաշվողական տեխնիկայի, էլեկտրոնային հաշվողական միջոցների ավտոմատացված նախագծման, ալգորիթմական լեզուների և ծրագրավորման, տեղեկատվության անվտանգության և ծրագրային ապահովման, ավտոմատացված կառավարման համակարգերի, որտեղ դասավանդում են 6 պրոֆեսոր, 36 դոցենտ, 57 ասիստենտ և դասախոս։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետի առաջին դեկանն էր Կոնստանտին Աբրահամյանը (1979-90), Ռուբեն Աղգաշյանը (1990-2004)։ 2004 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է դոցենտ Սամվել Սողոմոնյանը։ Ֆակուլտետի 99 դասախոսներից 46-ը (47%) ունեն գիտական աստիճաններ։ 4 կրթական ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 1023 ուսանող, 189 մագիստրանտ, 12 ասպիրանտ։ Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ հաշվողական համակարգերի և ցանցերի նախագծում ու ներդրում ըստ կիրառության բնագավառների, կիսահաղորդչային սարքերի հետազոտություն և նախագծում, էլեկտրոնային հաշվողական միջոցների էլեմենտային բազայի նախագծում, արհեստական բանականություն, կոդավորման տեսություն, դինամիկ համակարգերի հետազոտում և նախագծում, ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների կիրառում կենսաբժշկական համակարգերում, Ինտերնետում ագենտների գործունեության տեխնոլոգիաներ, բարդ համակարգերի կառավարում և նրանց դեկոմպոզիցիայի մեթոդները, ֆինանսական և բանկային համակարգերի օպտիմալ պորտֆելների ձևավորում և ռիսկերի կառավարում։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Մեխանիկայի և մեքենագիտության դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Մեխանիկայի և մեքենագիտության ֆակուլտետը** ստեղծվել է 1994 թ.-ին մեխանիկա-մեքենաշինական ֆակուլտետի տեսական մեխանիկայի, նյութերի դիմադրության, մեխանիզմների և մեքենաների տեսության, մեքենաների մասերի ամբիոնների հիման վրա։ Ֆակուլտետի առաջին դեկանն էր դոցենտ Միքայել Հարությունյանը։ 2006 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է դոցենտ Կարեն Արզումանյանը։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ մեքենագիտության, մեխանիկայի, կիրառական մեխանիկայի, որտեղ դասավանդում են 6 պրոֆեսոր, 21 դոցենտ, 14 ասիստենտ և դասախոս։ Ֆակուլտետի 41 դասախոսներից 30-ը (73%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 4 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 153 ուսանող, 23 մագիստրանտ, 4 ասպիրանտ։

Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ մեքենաների և մեքենաների մասերի օպտիմալ նախագծում և կառավարում, մեքենաների մասերի ամրություն, երկարակեցություն և շփագիտություն, փոշենյութերի մշակման տեխնոլոգիական գործընթացների մոդելավորում, կոմպոզիցիոն նյութերի մեխանիկա, մեխանիզմների և մեքենաների տեսություն, դեֆորմացվող պինդ մարմնի մեխանիկա, կենսամեխանիկական և բժշկական սարքերի նախագծում, պոլիգրաֆիա։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Մաթեմատիկայի դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Մաթեմատիկայի ֆակուլտետը** ստեղծվել է 1992 թ. համալսարանում գործող բարձրագույն մաթեմատիկայի երեք ամբիոնների միավորմամբ։ Ստեղծման օրվանից ֆակուլտետի դեկանն է ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Վանիկ Զաքարյանը։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետն ունի 2 ամբիոն՝ ընդհանուր մաթեմատիկական կրթության և մասնագիտական մաթեմատիկական կրթության, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 38 դոցենտ, 16 ասիստենտ և դասախոս։ Ֆակուլտետի 61 դասախոսներից 48-ը (79%) ունեն գիտական աստիճան։ Կրթական 3 ծրագրերի 1 մասնագիտությամբ ֆակուլտետում սովորում են 110 ուսանող, 30 մագիստրանտ, 3 ասպիրանտ։

Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ Մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումները և դրանց կիրառությունը էլեկտրադինամիկայում, եզրային խնդիրներ անալիտիկ ֆունկցիաների դասերում և դրանց կիրառությունը էլիպտիկ հավասարումների եզրային խնդիրներում, դիսկրետ սխեմաների հանրահաշվական նկարագրությունը և դրա կիրառումն ավտոմատացված նախագծման մեջ։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Տրանսպորտային համակարգերի դեպարտամենտ

ՀՊՃՀ-ի **Տրանսպորտային համակարգերի ֆակուլտետը** ստեղծվել է 1985 թ.-ին, որի առաջին դեկանն էր Հենրիկ Քոչինյանը, 1990-2006 թթ. ֆակուլտետի դեկանն է եղել դոցենտ Գագիկ Մուսայելյանը, 2006-2007 թթ.` դոցենտ Պարգև Բալջյանը, ներկայումս ֆակուլտետի դեկանն է Գագիկ Մուսայելյանը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն` ավտոմոբիլների, փոխադրումների և ճանապարհային երթևեկության կազմակերպման, ճանապարհաշինարարական մեքենաների պնևմահիդրոսարքավորումների և հիդրավլիկայի, որտեղ դասավանդում են 15 դոցենտ, 17 ասիստենտ և ավագ դասախոս։ Ֆակուլտետի 32 դասախոսներից 18-ը (57%) ունեն գիտական աստիճան։ Կրթական 3 ծրագրերի 3 մասնագիտությունների գծով ֆակուլտետում սովորում են 492 ուսանող, 20 մագիստրանտ, 5 ասպիրանտ։

Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ ավտոմայրուղային փոխադրումներ, ճանապարհային երթևեկության անվտանգ կազմակերպում, ավտոմոբիլների ագրեգատների հաշվարկման մեթոդների մշակում, բարձունքային պայմաններում ավտոտրակտորային դիզելների հզորության կորստի փոխհատուցման և տուրբոներմղման դեպքում դրանց արդյունավետ ցուցանիշների բարելավման ուղիների հետազոտում։
## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
ՀՊՃՀ Ընդերքաբանության և մետալուրգիայի դեպարտամենտ

**ՀՊՃՀ Ընդերքաբանության և մետալուրգիայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1953 թվականին որպես լեռնային ֆակուլտետ, որի առաջին դեկանն էր Ավետիք Տեր-Իսրայելյանը (1953-1955)։ 1956 թվականից ֆակուլտետի գործունեությունն ընդհատվել էր։ 1965 թվականի սեպտեմբերին լեռնային ֆակուլտետը վերաբացվեց լեռնամետալուգիական անվանումով։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ ընդերքաբանության, երկրաբանության և հետախուզման տեխնոլոգիայի, մետալուրգիայի, նյութագիտության, լեռնամետալուրգիական ձեռնարկությունների տնտեսագիտության և կառավարման, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 26 դոցենտ, 18 ասիստենտ և դասախոս։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
*Ավետիք Տեր-Իսրայելյանը (1953-1955 թթ.)
*Մամիկոն Յուզբաշովը (1955-1957 թթ.),
*Ազատ Վեհունին (1965-1975 թթ.),
*Գևորգ Խաչատրյանը (1975-1995 թթ.),
*Սուրեն Աղբալյանը (1995-2003 թթ.),
*Սպարտակ Մամյանը (2003- 2008 թ.),
*2008 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է Հենրիկ Արամի Կարապետյանը։

Ֆակուլտետի 51 դասախոսներից 38-ը (75%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 492 ուսանող, 57 մագիստրանտ, 12 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ Հայաստանի ընդերքի յուրացման տեխնիկատեխնոլոգիական և տնտեսագիտական հիմնախնդիրների մշակում, երկրակեղևի կազմության, կառուցվածքի, էվոլյուցիայի և գեոդինամիկական գործընթացների ուսումնասիրություն, երկրաշարժերի ժամանակ ռադոնի վարքագծի հետազոտում, Հայաստանի բազմամետաղ հանքերից գունավոր մետաղների կորզման և համաձուլվածքների ստացման նորագույն տեխնոլոգիաների մշակում, անհարժեշտ հատկություններով բարձրամուր, հակաշփական, ամրանավորված, մաշակայուն և ջերմակայուն կոմպոզիցիոն նյութերի ստացման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների մշակում։

## Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
Միասնական Ռուսաստան

**Միասնական Ռուսաստան** (), ռուսաստանյան աջ քաղաքական կուսակցությունը, երկրի խոշորագույն կուսակցությունը։ 2003 թ-ի ընտրությունների արդյունքներով «Միասնական Ռուսաստանը» Պետական դումայում խորհրդարանական մեծամասնություն է կազմել, իսկ 2007-ին՝ սահմանադրական մեծամասնություն։ Կուսակցության ղեկավարը, ով գլխավորում էր կուսակցության ընտրական ցուցակը 2007 թվականի Դումայի ընտրություններում, Ռուսաստանի Կառավարության այժմյան նախագահ Վլադիմիր Պուտինն է։

2011 թ. փետրվարի դրությամբ կառավարությունում կուսակցության անդամներից կային հինգ նախարար՝ Վյաչեսլավ Վոլոդինը, Ալեքսանդր Ժուկովը, Ելենա Սկրիննիկը, Յուրի Տրուտնևը և Սերգեյ Շոյգուն։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դրությամբ «Միասնական Ռուսաստանի» մեջ են մտնում դաշնության սուբյեկտների 83 ղեկավարներից 75-ը։

2011 թվականի Պետական Դումայի ընտրություններում Ռուսաստանի քաղաքական պատմության մեջ առաջին անգամ ընտրական ցուցակի կազմավորումը տեղի է ունեցել Համառուսաստանյան ժողովրդական ճակատի հետ համատեղ անցկացրած նախնական ընտրությունների արդյունքների հիման վրա։

Համաձայն 2011 թվականի սեպտեմբերի 24-ին «Միասնական Ռուսաստանի» 12-րդ համագումարին ընդունված որոշումների, 2011-ի Դումայի ընտրություններին կուսակցության նախնական ցուցակը գլխավորել է Դմիտրի Մեդվեդևը, իսկ 2012 թվականի Ռուսաստանի նախագահական ընտրություններին «Միասնական Ռուսաստանից» թեկնածուն կլինի Վլադիմիր Պուտինը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Կուսակցական խումբը Ֆեյսբուքում

Կատեգորիա:Ռուսաստանի կուսակցություններ
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Վլադիմիր Պուտին
Անտիոքոս Ա Կոմմագենեցի

**Անտիոքոս Ա Կոմմագենեցի** (), Կոմմագենեի (Կամախ) թագավոր մ.թ.ա. 70-ից, հայոց Երվանդունիների արքայատոհմից։ Հաջորդել է հորը՝ Միհրդատ Ա Կալինիկոսին (Հաղթանակող) (մ.թ.ա. 120 – մ.թ.ա. 63), որը Կոմմագենեի թագավոր էր մ.թ.ա. 96-մ.թ.ա. 70։ Մայրը եղել է Լաոդիկեն (սելևկյան արքայադուստր)։ Եղել է Կոմմագենեի հզորագույն արքան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Campbell-Scott, Roger. «Nimrud Dagh — A Sacred Mountain in Anatolia», in *Vanished Civilizations: The Hidden Secrets of Lost Cities and Forgotten Peoples*, pp.&nbsp;194–197, Hong Kong, 1988. ISBN 0-276-42658-4

Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի հայեր
Կատեգորիա:Կոմմագենեի թագավորներ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ
Մանուկ Պետրոսյան

**Մանուկ Հովհաննեսի Պետրոսյան** (), լեզվաբան, ավագ դասախոս, դոցենտ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Ապարանի միջնակարգ դպրոցը, 1948 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1948-1962 թվականներին եղել է Երևանի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցի ուսումնական մասի վարիչ և մայրենի լեզվի ու գրականության ուսուցիչ, 1962-1966 թվականներին ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող։ 1966 թվականին նշանակվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ավագ դասախոս։ Հեղինակ է հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի վերաբերյալ մի շարք ուսումնասիրությունների։

## Հրատարակել է
* Ուղղախոսության ուսուցման իմ փորձը, ուսումնական ձեռնարկ։ 
* Լեզվաոճական աշխատանքները գրավորներին նախապատրաստվելիս, ուսումնական ձեռնարկ։
* Լեզվի և ոճի հարցեր։ Դասախոսություններ։ Երևան, 1980 թ., 66 էջ։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 110-111։

Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Վարդենիս գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Միքայել Արամյանց

**Միքայել Հովսեփի Արամյանց** (), 19-րդ դարի երկրորդ կեսի և 20-րդ դարի սկզբի հայ նավթարդյունաբերող, բարերար, Թիֆլիսի «Ազգային բարեգործական ընկերության» հիմնադիր։ Ալեքսանդր Մանթաշյանի մտերիմ ընկեր ու գործընկեր։ Մանթաշյանի հետ Բաքվում զբաղվում էր նավթարդյունաբերությամբ և առաջիններից էր, որ իր կապիտալի մեծ մասը տեղափոխեց Բաքու՝ նավթը երկաթուղով, ցիստեռններով տեղափոխելու համար։

Եղել է Ներսիսյան դպրոցի մշտական հոգաբարձուն ու հովանավորը։ Աջակցել է Թիֆլիսի նշանավոր «Արամյանցի հիվանդանոցի» (ներկայումս Թբիլիսիի թիվ 1 կլինիկական հիվանդանոց) կառուցմանը՝ նվիրաբերելով հարյուր հազար ռուբլի։ Արամյանցի անվան հետ է կապված նաև Թբիլիսիի «Մարիոտ» հյուրանոցը, որը նա կառուցել է իր սիրելի նավի՝ «Մաժեստիկի» նմանությամբ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ապաստաններ է կառուցել հայ գաղթականների համար։

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո, Արամյանցը կորցրել է գրեթե ողջ կարողությունը։ Զրկվելով հարստությունից ու դիրքից՝ 1922 թվականին մահացել է սովի ու աղքատության մեջ։

Արամյանցը թաղվել է հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Ստալինյան ժամանակաշրջանում գերեզմանատունն ավերվել է, իսկ 1990-ական թվականներին գերեզմանատան տեղում կառուցվել է վրացական Սամեբա տաճարը։ Կատարված հողային աշխատանքների հետևանքով հարյուրավոր աճյուններ, այդ թվում և Արամյանցինը ոչնչացվել են։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Elizabeth Aramyants.jpg|Եղիսաբեթ Արամյանցը
Պատկեր:Mikael Aramyants family in 1903.jpg|Միքայել Արամյանցը ընտանիքի հետ՝ Ախթալայի տանը
Պատկեր:Aramyants-family-in-akhtala.jpg|Արամյանցների ընտանիքը Ախթալայի առանձնատանը
Պատկեր:Aramyants-hospital.jpg|Արամյանցի հիվանդանոցը
Պատկեր:Aramyants-Majestic-Hotel.jpg|Արամյանցի Մաջեստիկ հյուրանոցը, ներկա Մարիոթ Թբիլիսին


## Աղբյուրներ
* Արամյանցի մասին հոդված Անկախ շաբաթաթերթում
*http://www.diplomat.am/publ/public/1/14-1-0-1833 

Կատեգորիա:Հայ նավթարդյունահանողներ
Կատեգորիա:Վիրահայ բարերարներ
Կատեգորիա:Վիրահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Նոր Մարաղա

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Նոր Մարաղա**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում։ Գտնվում է հանրապետության արևելյան հատվածում։ Մարտակերտ շրջկենտրոնից գտնվում է 17 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 38 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը հարթավայրային է, ունի 1291.88 հա տարածք, որից 1103.94 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 77.7 հա անտառային հողեր։ Նոր Մարաղա համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Խաչեն գետը։ Համայնքի տարածքում առկա է թվով 1 աղբյուր`«Կամոյի» աղբյուրը։

## Պատմություններ
Գյուղը վերաբնակեցվել է 1995 թվականից։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Բնակչություն
2015 թվականին Նոր Մարաղա համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 529 մարդ, կա 170 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ` դամբարաններ (մ.թ.ա. II-I հազ.):

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 70 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր
Մարաղա (գյուղ)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Մարաղա**, անբնակ գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում, որը 1992 թվականից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման, այն հանդիսանում է Մարտակերտի շրջանի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Թարթառի շրջանի բնակավայր։

## Աշխարհագրություն
Մարաղան գտնվում է Կուրի վտակ Թարթառ գետի աջ ափին, Թարթառ քաղաքից 4 կմ, իսկ Բարդա քաղաքի երկաթուղային կայարանից՝ 24 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
1895 թվականին գյուղն ուներ 104 տուն՝ 540 հայ բնակչով, իսկ 1989 թվականին բնակչությունը հասել էր 4644 մարդու, ճնշող մեծամասնությունը՝ հայեր։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնել են 1828 թվականին Պարսկաստանի Մարաղա քաղաքից գաղթած հայերը և այն ի պատիվ իրենց նախկին բնակավայրի կոչել են «Մարաղա»։

Ռուսական կայսրության ժամանակ մտնում էր Ելիզավետպոլի նահանգի Ջևանշիրի գավառի մեջ։

1954 թվականի հունիսի 30-ին Մարգուշևան գյուղը և Մարաղա գյուղը միավորվել են մեկ գյուղխորհրդի մեջ և ստացել «Լենինավան» անվանումը։ Մինչ Արցախյան հակամարտությունը գյուղը գտնվել է ԼՂԻՄ Մարտակերտի շրջանում՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ Միր-Բաշիրի (այժմ՝ Թարթառի) շրջանի սահմանին։

1980 թվականի դրությամբ զբաղվում էր խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ և հացահատիկի մշակությամբ, անասնապահությամբ։ Մարաղայում գործում էր խաղողի նախնական վերամշակման գործարան, կենցաղսպասարկման կոմբինատ, Արցախի (գյուղատնտեսական թեքումով) զոնալ փորձակայանի մասնաճյուղը։ Ուներ 2 միջնակարգ դպրոց, 3 գրադարան, կուլտուրայի պալատ, կապի բաժանմունք, հիվանդանոց, մսուր-մանկապարտեզ։

### Մարաղայի կոտորած

1992 թվականի ապրիլի 10-ին ադրբեջանական միլիցիայի հատուկ նշանակության ջոկատը Մարաղա գյուղում հրկիզել է գյուղը և կոտորել բնակչությանը։ Մարաղայի ողբերգական դեպքերի ընթացքում սպանված հայերի թիվը տատանվում է 80-100-ի միջև։ Ավելի քան 40 մարդ վիրավորվել է, 63-ը՝ գերի վերցվել։ Սպանդը շարունակվել է ապրիլի 22-23-ին, երբ կենդանի մնացած մարաղացիները վերադարձել էին մահացածներին հողին հանձնելու համար։ Տվյալները հաստատվել են «Հյուման Րայթս Վոթչ» միջազգային իրավապահ կազմակերպության կողմից։ Մարաղայի կոտորածը հայկական կողմից գնահատվում է որպես ցեղասպանություն։

Մարաղան 1992 թվականաից սկսած շարունակում է մնալ Ադրբեջանի հսկողության տակ և վերջինի կողմից համարվում է Թարթառի շրջանի տարածք։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Մարաղան ուներ քարաշեն, փայտածածկ սուրբ Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Անվանի մարդիկ
Այստեղ է ծնվել բանասեր, Կիլիկիայի կաթողիկոս Գարեգին Հովսեփյանը (1867-1952)։

## Տես նաև
* Մարաղայի կոտորած

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր
Ֆեմիստո (արբանյակ)

**Ֆեմիստո** (հին հունարեն՝ Θεμιστώ), Յուպիտերի ուղիղ ուղեծրային պտույտով անկանոն արբանյակներից է։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականին, ապա կորցվել է և նորից հայտնաբերվել 2000 թվականին։ Անվանվել է հունական դիցաբանության գետերի աստված Ինաքի դստեր Ֆեմիստոյի պատվին։ Նույնպես գրանցված է որպես Յուպիտեր XVIII:

## Հայտնաբերման պատմությունը
Ֆեմիստոն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Չառլզ Կովալի և Էլիզաբեթ Ռյոմերի կողմից 1975 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, այդ մասին հայտնվել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 3-ին.
Արբանյակը ստացել է ժամանակավոր **S/1975&nbsp;J&nbsp;1** անվանումը։
Սակայն կատարված դիտարկումների արդյունքները բավարար չէին ուղեծրի հաշվարկի համար, և հետագայում արբանյակը կորցվել էր։ Այնուհետև, 2000 թվականին, նոր արբանյակ էր հայտնաբերվել Սքոթ Շեփարդի, Դեվիդ Ջուիտի, Յանգա Ֆերնանդեսի և Յուջին Մագնայերի կողմից, և ստացել էր **S/2000&nbsp;J&nbsp;1** ժամանակավոր անվանումը։
Շուտով հաստատվեց, որ նոր հայտնաբերված մարմինը համապատասխանում է 1975 թվականին հայտնաբերված մարմնին։

Արբանյակի անհատական անվանումը տրվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։

## Առանձնահատկությունները
մինի|ձախից|300px|Ֆոմիստոյի ուղեծիրը պատկերող դիագրամը (վերևում ձախից) համեմատած Յուպիտերի այլ անկանոն արբանյակների հետ։ Հորիզոնական առանցքից վեր պատկերված են ուղիղ պտույտի ուղղությամբ արբանյակները, իսկ նրանից ներքև` հակադարձ պտույտով արբանյակները։ Ամեն մի դեղին հատվածը միացնում է արբանյակի պերիկենտրոնը և ապոկենտրոնը, ցույց տալով նրա ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը։

Ի&nbsp;տարբերություն Յուպիտերի մյուս արբանյակների, որոնք իրենց ուղեծրային տվյալների համապատասխան կազմում են խմբեր, Ֆեմիստոն պտտվում է միայնակ, միջանկյալ դիրք զբաղեցնելով Գալիլեյան արբանյակների և ուղիղ պտտման ուղղությամբ անկանոն արբանյակների Հիմալիայի խմբի միջև։

Ֆեմիստոյի տրամագիծը կազմում է մոտ 8&nbsp;կիլոմետր, եթե ընդունենք, որ նրա ալբեդոն հավասար է 0,04։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ