Զուգարանի թուղթ

**Զուգարանի թուղթ**, սանիտարահիգիենիկ նպատակների համար օգտագործվոող թղթային արտադրանք։ Արտադրվում է ժապավենային կամ թերթիկային տեսքով։ Զուգարանի թղթի արտադրությունը բավականին բարդ գործընթաց է. այն պետք է պատռվի խիստ սահմանված տեղից, միևնույն ժամանակ պետք է լինի ամուր և փափուկ։ Բացի այդ, այն պետք է արագ քայքայվի կոյուղաջրերում, հակառակ դեպքում այն կարող է խափանել կոյուղու խողովակները։

## Պատմություն
[|250 px|thumb|Զուգարանի թղթի թերթիկներ, որոնք ամրացված են [բրոշյուրի տեսքով, 1883 թվական]]
Զուգարանի թուղթն առաջին անգամ սանիտարահիգիենիկ նպատակներով օգտագործել են Չինաստանում։ Ավելի վաղ այս ամենի մասին հիշատակվել է մ.թ. ա. 589 թվականին։ 1391 թվականից կայսերական արքունիքում օրական դնում էին 720 հազար թերթ զուգարանի թուղթ (61x91 սմ), ինչպես նաև 15 000 հատուկ թերթ (19,4 սմ)` հաստ, փափուկ և նուրբ, որը նախատեսված էր կայսեր ընտանիքի համար։

1857 թվականին նյույորքցի գործարար Ժոզեֆ Գայետին արտադրեց զուգարանի թուղթ` կոկիկ, քառակուսի կտրված և տուփերում փաթեթավորված։ Նա այնքան էր տպավորված իր գյուտով, որ իր անունը տպագրել էր յուրաքանչյուր թղթի վրա։ Որպես այդպիսին` զուգարանի թուղթը (թերթիկի տեսքով) հայտնաբերվել է 1880-ական թվականներին բրիտանացի Ու. Օկլոկի կողմից և կոչվել է «թղթե փաթաթուկ»։ Զուգարանի գլանաթղթի առաջին սերիական արտադրությունը  սկսվել է 1890 թվականին ԱՄՆ-ի թղթի գործարանում, որը պատկանում էր Արթուր Սքոթին և կոչվում էր *Scott Paper*, սակայն, որքան էլ որ զարմանալի է, գործարանի անունը նշված չէր այդ ապրանքի վրա։
|250 px|thumb|Զուգարանի թղթի ստվարաթղթե առնակալներ
Գլանաթղթով ծակոտկեն զուգարանի թուղթը հորինվել է գերմանացի գործարար Հանս Կլենկի կողմից 1928 թվականին։ Յուրաքանչյուր գլանաթղթում նախատեսված էր հենց հազար թերթիկ` իրարից փորվածքով բաժանված։ Կլենկը կասկած չուներ «փաթաթուկ»-ի արդյունաբերական արտադրության անհրաժեշտության մեջ, և 1928 թվականին նա Լյուդվիգսբուրգ քաղաքում գործարան հիմնեց։ Գործարանի անվան համար նա կիրառեց իր անվան և ազգանվան առաջին տառերը` *Hakle*: Բացի այդ, նրա գլխում հոգեբանական տեսանկյունից մի փայլուն և արդյունավետ գաղափար ծագեց, որը գովազդային լոզունգ էր. «Օգտագործեք *Hakle* գլանափաթեթները և Դուք ստիպված չեք լինի գործածել «զուգարանի թուղթ» բառերը»։

15 տարի անց Լոնդոնում գտնվող սուրբ Էնդրյու թղթի գործարանը աշխարհին տվեց առաջին երկշերտ զուգարանի թուղթը, որը տարբերվում էր բարձրորակ փափկությամբ  և ամրությամբ։

Ցելյուլոզե թղթային արտադրատեսակների շարքում հատուկ արտադրված զուգարանի թուղթն առանձնանում է .

* Կտրելու միջոցով (փորվածք)` նպաստելով գլանաթղթում  մնացած հատվածից բաժանմանը։
* Գոլորշիների կլանման բարձր կայունությամբ։
* Թղթի բաղադրության մեջ բացակայում են կամ գրեթե չկան այնպիսի նյութեր, որոնք կարող են նպաստել թղթի քայքայմանը` ջրի կամ այլ գործոնների ազդեցությամբ։
* Իր մեջ կիրառվող գունանյութերը էկոլոգիական և բժշկական տեսանկյունից ստուգված են և աչքի են ընկնում հիմնականում չգունավորելու հատկանիշով։

## Ժամանակակից զուգարանի թուղթ
Այսօր զուգարանի թուղթն արտադրվում է սանիտարահիգիենիկ նպատակների համար ստեղծված հատուկ թղթից, որի համար հիմք է հանդիսանում թղթի թափոնը` (թղթի «գորշ» տեսակ) կամ  ցելյուլոզան (թղթի «սպիտակ» տեսակ)։

Զուգարանի թուղթը լինում է միաշերտ, երկշերտ և բազմաշերտ (եռաշերտ, հազվադեպ` 4-ից 6 շերտ)։ Թղթի շերտի 1 մ²-ի քաշը սովորաբար կազմում է 15-ից (միաշերտ) մինչև 35 գրամ (բազմաշերտ)։ Տիպիկ գլանաթղթի քաշը կազմում է 50-ից մինչև 150 գրամ։

20-րդ դարի վերջում շատ արդյունաբերողներ սկսեցին արտադրել զուգարանի խոնավ թուղթ, որը որոշ արտադրողներ առաջարկում են կիրառել հիմնական` զուգարանի չոր թղթից հետո, որը կհանդիսանա գործողության ավարտական փուլ։ Զուգարանի խոնավ թուղթը, ինչպես երևում է, սկսեցին արտադրել  խոնավ անձեռոցիկների ընդօրինակմամբ, բայց, ի տարբերություն դրանց, արագ են լուծվում  ջրում։

## Զուգարանի գլանաթղթի դիրքը

250 px|thumb|Երկու ամրակները միասին են` դեպի քեզ (աջից) և դեպի դուրս (ձախից):
|250 px|thumb|Հասարակական զուգարանում զուգարանի թղթի պահատուփ
Որպես կանոն` գլանաթղթի տեսքով զուգարանի թուղթը ամրացվում է առանցքներով հատուկ պահատուփի վրա, որը փակցվում է պատի մակերեսին, որի վրա տեղադրվում է բռնիչը։ Այս դեպքում կա գլանաթուղթը տեղադրելու երկու եղանակ` թուղթը դրա մեջ կախված է գլանի վրա կամ գլանի տակ։ Տարբերակների ընտրությունը  կախված է մարդու նախասիրությունից կամ սովորությունից։

Չնայած որ շատերն այս թեման համարում են քիչ կարևոր, ոմանք ակտիվորեն կարծիքներ են արտահայտում այս թեմայի շուրջ։ 1986 թվականին *Chicago Sun-Times* թերթի խմբագիր Է. Փ. Լեդերերը հասարակական կարծիքի հետազոտության ժամանակ  ստացել է 15 000 նամակ, որտեղ փաստարկներ են բերվում` հիմնված թղթի գեղագիտական, օգտագործման հարմարության, տարիքի, սեռի և նույնիսկ քաղաքացիների սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի մասին։ Հարցվողներից ոմանք առաջարկում են հեռու մնալ գլանաթղթի պարտադրված դիրքից և բռնիչը դարձնել այնպես, որ այն մի դիրքից փոխվի մեկ այլ դիրքի։ Մյուս տարբերակն այն է, որ կարող է լինել միանգամից երկու տարբեր տեսակի բռնիչներ։

Քննարկմանը միանում են նաև գիտնականներ։ Այսպիսով, *Eastern Institute of Technology* համալսարանի սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Էդգար Սլան Բարնսը իր *«Bathroom Politics: Introducing Students to Sociological Thinking from the Bottom Up»* հոդվածում նշել է մի քանի պատճառներ, ըստ որոնց զուգարանի թուղթն արժե ուսումնասիրել։ Միչիգանի համալսարանի հոգեբանության պրոֆեսոր *Christopher Peterson*-ը իր աշխատանքներում նկարագրել է զուգարանի թղթի ընտրության սկզբունքները` ցույց տալով, որ դա կարող է լինել մարդու ինքնուրույնության և սկզբունքների դրսևորման տարբերակ։ Այս հարցով զբաղվում են նաև այլ գիտնականներ, այն քննարկվում է նաև հեռուստատեսությունում, դրան են նվիրված մեծ ճանաչում ունեցող բազմաթիվ գրքեր։ Նույնիսկ հաղորդվում է հայտնի անհատների` զուգարանի թղթի դիրքի նախասիրությունների մասին։

Գլանաթղթի տեղադրման դիրքի ամենահաճախ հանդիպող տարբերակներն են.
***Դեպի քեզ***

* Նվազեցնում է ձեռքի մատներով պատին դիպչելու հավանականությունը։
* Գլանի ազատ ծայրի տեսողական հեշտ հատնաբերումը։
* Հյուրանոցի, գրասենյակի շենքի, հասարակական վայրի հավաքվածության ցուցադրումը։
* Թղթի արտադրողի ապրանքանիշի տեսանելիություն, քանի որ նկարը գտնվում է վերևում։

***Դեպի դուրս***

*Գլանի ազատ ծայրի աչքից թաքցնելու հնարավորություն, եթե դրա տեսքը թափթփված է։
*Նվազեցնում է գլանաթուղթը շրջելու ռիսկը, եթե այն հասանելի է երեխային կամ ընտանի կենդանուն։
*Եթե գլանաթուղթն օգտագործվում է շարժական վագոն տնակում, շարժման ընթացքում դրա փաթաթումը նվազում է։

## Տես նաև
* Զուգարանակոնք
* Անձեռոցիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զուգարանի թղթի պատմությունը. Հիտլերից մինչև Ջորջ Բուշ-կրտսեր
* Զուգարանի թղթի պատմություն 

Կատեգորիա:Զուգարան
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ