open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անխզելիության հավասարում

մինի
**Անխզելիության հավասարում**, **անընդհատության հավասարում**, տարածության մեջ անընդհատ բաշխված որևէ ֆիզիկական մեծության (զանգվածի, էներգիայի, էլեկտրական լիցքի) պահպանում արտահայտող հավասարում՝

:\frac{\partial \rho}{\partial t} + div \vec{J} = 0

կամ

:\frac{\partial \rho}{\partial t} + \frac{\partial j_x}{\partial x} +\frac{\partial j_y}{\partial y} + \frac{\partial j_z}{\partial z} = 0,

որտեղ \rho(x, y, z)–ը տվյալ ֆիզիկական մեծության տարածական խտությունն է, \vec{j} (x, y, z)՝ հոսքի խտությունը։

## Կիրառություններ
Անխզելիության հավասարումն օգտագործվում է ֆիզիկայի տարբեր բաժիններում։ Հիդրոմեխանիկայում այն արտահայտում է շարժվող հեղուկի զանգվածի պահպանման օրենքը (որտեղ \rho-ն հեղուկի խտությունն է, \vec{j} =\rho \vec{v}, \vec{v}-ն՝ հոսքի արագությունը)։ Անսեղմելի հեղուկների համար (\rho = const)
:div \vec{V} =0։

Էլեկտրադինամիկայում անխզելիության հավասարումը արտահայտում է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը (այս դեպքում \rho-ն լիցքի խտությունն է, \vec{j}-ն՝ հոսանքի խտությունը)։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումներ
Նինո Նակաշիձե

**Նինո Նակաշիձե** ( 1872, հունվարի 1, Բախվի գյուղ, Օզրուգեթի շրջան, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1963, հուլիսի 2, Թբիլիսի, Վրաստան), վրացի մանկագիր, թարգմանիչ, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Նինո Նակաշիձեն ծնվել է 1872 թվականի հունվարի 1-ին, Ռուսական կայսրության, Քութայիսի նահանգի Օզրուգեթսկիի շրջանի Բախվի գյուղում։

1892 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի մանկաբարձական ինստիտուտը։ 1898 թվականին նա ծանոթանում է Լև Տոլստոյի հետ. լիովին կիսելով իր մանկավարժական հայացքները նրա հետ։

1904 թվականից նա աշխատում է «Նակադուլ» մանկական ամսագրում, իսկ արդեն 1910-1928 թվականներին նա դառնում է ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Մեծ ակտիվությամբ մասնակցում է 1905–1907 թվականներին Ռուսական հեղափոխությանը։ Այդ ժամամանկներում նա հալածվում էր ցարական իշխանությունների կողմից։ 1908 թվականին նա աքսորվում է Վյատսկի նահանգ։

## Ստեղծագործություններ
1908 թվականին նա հրատարակում է իր «Ո՞վ է մեղավորը» պիեսսը, որը նրան մեծ համբավ է բերում։

Նրա պատմվածքներն են («Ինչպիսի՞ն էր Թոմը», «Արիշկա», «Թեմիկոյի և Դևիկոյի արկածները» և ուրիշներ)։ Նա ամեն ստեղծագործությունը հագեցված է հայրենիքի սիրով, ազգի միասնականությամբ։

## Ընտրյալ մատենագրություն
Ուգու և Թեթ. պատմվածք, Թբիլիսի, 1959; Սունջ, Մ., 1964.
Նինո Նակաշիձեի հիշուղությունները, Լև Տոլստոյ (1954)։
Զբաղվել է իր պատմվածքների վրացերեն թարգմանությամբ։ բացի իր պատմվածքներից, վրավերեն թարգմանել է նաև Հանս Քրիստիան Անդերսենի պատմվածքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նինո Նակաշիձե

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Անիհիլացում

**Անիհիլացում ** (-ոչնչացում, անհետացում, <ad - դեպի + nihil—ոչինչ), մասնիկի և նրան համապատասխանող հակամասնիկի փոխակերպումը էլեկտրամագնիսական ալիքների՝ ֆոտոնների կամ ուրիշ մասնիկների՝ այլ բնույթի ֆիզիկական դաշտի քվանտների։

Հայտնի օրինակ է էլեկտրոնի և պոզիտրոնի անիհիլացումը, երբ առաջանում են երկու ֆոտոններ։ Դիտվում է նաև նուկլոն հականուկլոն անիհիլացում, որի հետևանքով առաքվում են մեզոններ։ Եթե անիհիլացումը ընթանում է վակուումում, ապա, համաձայն էներգիայի և իմպուլսի պահպանման օրենքների, առաջացած մասնիկների նվազագույն թիվը պետք է լինի երկու։ Իսկ եթե անիհիլացմանը մասնակցում է որևէ երրորդ մարմին (օրինակ, երբ էլեկտրոնը գտնվում է ատոմում կամ նուկլոնը՝ միջուկում), ապա հնարավոր է անիհիլացում մեկ մասնիկի առաքմամբ։

Անիհիլացման տեսական ուսումնասիրությունը կատարված է միայն էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների համար։ Տեղի ունի նաև անիհիլացման հակառակ պրոցես՝ զույգի առաջացում, երբ էլեկտրամագնիսական կամ այլ դաշտերի փոխազդեցության հետևանքով միաժամանակ առաջանում են մասնիկ և հակամասնիկ։ Անիհիլացման և զույգերի առաջացման հնարավորությունը, ինչպես և հակամասնիկների գոյությունը կանխագուշակել է Պոլ Դիրակը 1930 թվականին։ Իրեն և Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիները 1933 թվականին մագնիսական դաշտում տեղավորված Վիլսոնի խցիկում դիտել են ռադիոակտիվ աղբյուրից գամմա-քվանտներով էլեկտրոն–պոզիտրոն զույգի առաջացումը։

Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Հականյութ
Վրաստանի Ազգային բանկ

**Վրաստանի ազգային բանկ** (), Վրաստանի կենտրոնական բանկ։ Վրաստանի ազգային բանկը ստեղծվել է ԽՍՀՄ Պետական բանկի Վրացական հանրապետական բանկի հիման վրա 1991 թվականին։

## Պատմություն
Վրաստանի ազգային բանկը հիմնադրվել է 1919 թվականին, իսկ 1991 թվականին Խորհրդային միության փլուզումից հետո սկսել է գործել որպես ինքնուրույն ինստիտուտ։ Այդ ժամանակ Վրաստանի Վերին խորհրդի որոշման համաձայն՝ խորհրդային ֆինանսա-վարկային համակարգի հիման վրա ստեղծվեց Վրաստանի ազգային բանկը։

Պաշտոնապես անկախ Վրացական կենտրոնական բանկը ստեղծվել է 1991 թվականի օգոստոսին, ընդունված «Վրացական Հանրապետության Ազգային բանկի մասին» օրենքի համաձայն։ Այդ ժամանակ է ընդունվել նաև «Վրաստանի Հանրապետության Ազգային բանկի մասին» օրենքը, որը արտահայտում էր Կենտրոնական բանկի գործունեության հիմնական ոլորտները դրամավարկային քաղաքականության բնագավառում։ 
 
Ազգային բանկի այսօրվա կարգավիճակը որոշված է Վրաստանի Սահմանադրությամբ։ Համաձայն Սահմանադրության 95-րդ հոդվածի՝ Ազգային բանկը անկախ է իր գործունեության մեջ։ Ազգային բանկի իրավունքներն ու պարտականությունները, նրա գործունեության կարգը և անկախության երաշխիքները որոշվում են «Ազգային բանկի մասին» օրենքով, որը ընդունվել է Վրաստանի Խորհրդարանի կողմից 1995 թվականի հունիսի 23-ին։

## Կարգավիճակ
Ազգային բանկի կարգավիճակը սահմանված է Վրաստանի Սահմանադրությամբ։ Համաձայն վերջինիս 95-րդ հոդվածի՝ բանկն անկախ է իր գործունեության մեջ։

Ազգային բանկն ազատ է իշխանության և Վրաստանի խորհրդարանի միջամտությունից, որն ամեն տարի հաստատում է դրամա-վարկային և արժութային քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։

## Իրավունքներ և պարտականություն
Ազգային բանկի իրավունքներն ու պարտականությունները սահմանվում են «Ազգային բանկի մասին» օրենքով, որն ընդունվել է 1995 թվականի հունիսի 23-ին։

**Հիմնական իրավունքներն ու պարտականությունները.**
* դրամա-վարկային և արժութային քաղաքականության իրականացում,
* բանկային վերահսկողության անցկացում, 
* մոնետար և ֆինանսական ոլորտների կառավարման իրականացում,
* ազգային արժույթի սպառման ունակության և գների կայունության աջակցություն,
* դրամա-վարկային համակարգի արդյունավետ գործունեության ապահովում,
* համագործակցություն այլ երկրների ազգային բանկերի հետ։

## Տես նաև
* Վրաստանի տնտեսություն
* Վրացական լարի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*TBILISI Guide

Կատեգորիա:Բանկեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Միքայել Գրիգորյան (բեմադրիչ)

**Միքայել Կարապետի Գրիգորյան** (), հայ բեմադրիչ, դերասան, ռեժիսոր։ Վրաստանի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1982)։

## Կենսագրություն
Միքայել Գրիգորյանը ծնվել է 1940 թվականին, Թբիլիսիում՝ Խարփուխ թաղամասում։ 1957 թվականին եղել է Ստեփան Շահումյանի անունը կրող Թբիլիսիի պետական հայդրամայի թատրոնի օժանդակ դերասան։ Ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ, սակայն երրորդ կուրսից տեղափոխվել և 1965 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան գեղարվեստա-թատերական պետական ինստիտուտի՝ Դոդո Ալեքսիձեի դասարանը։ 1965 թվականից եղել է Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնի դերասան և ռեժիսոր, 1970-1974 թվականներին և 1980-1994 թվականներին եղել է թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, ապա նաև՝ գեղարվեստական ղեկավարը։ 1994 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ շուրջ տասը տարի աշխատել է որպես հեռուստախմբագիր, ապա՝ Ռուսաստանի OPT և PTP ալիքների ռադիոխմբագիր։

## Դերեր
* Ջայլամ՝ Գ. Տեր-Գրիգորյանի «Ա՜խ, ներվեր, ներվեր»
* Նեզնամով՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»

## Բեմադրություններ
* «Ծառերը կանգնած են մահանում»
*«Արշակ Երկրորդ»
* «Խաթաբալա»
* «Չար ոգի»
* «Սողոմոն Թեհլերյան»
* «Չարլեի մորաքույրը»
* «Կուկարաչա»
* «Հավերժության օրենքը»
* «Պատուհանից այն կողմ գարուն է»
1988 թվականին Սպիտակի երկրաշարժին նվիրված բեմադրել է «Եռաձայն պատարագ» պիեսը, որը բեմադրվել է նաև Հայաստանում և Լիտվայում։

## Մրցանակներ
* Վրաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ
* «Պատվո շքանշանի» ասպետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Անժառանգ գույք

**Անժառանգ գույք**, քաղաքացիական իրավունքում մահացածի գույքը, եթե ժառանգատուն ըստ օրենքի կամ կտակի ժառանգառու չունի, կամ եթե նրա բոլոր ժառանգները հրաժարվել, օրենքով կամ կտակով զրկվել են ժառանգությունից։ Անժառանգ գույքը անցնում է պետությանը, որը պատասխանատու է ժառանգատուի պարտքերի համար իրեն անցած գույքի իրական արժեքի չափով։ «Անժառանգ գույք» տերմինը գործող օրենքը չի օգտագործում, սակայն նշված իմաստով գործնականում հաճախ է կիրառվում։

## Անշարժ գույքի բնութագրերը
### Անշարժություն
Անշարժ գույքը անշարժ է: Սեփականատերերը չեն կարող իրենց հողը տեղափոխել ավելի բարենպաստ վայր, օրինակ՝ այլ քաղաք, վաճառքի համար: Այսպիսով, հողամասի ֆիքսված տեղադրությունը անմիջապես ազդում է նրա արժեքի վրա և հանդիսանում է հիմնական գործոն այն որոշելիս:

### Զարգացում
Ցանկալի ռեսուրսների գտնվելու վայրը գրավում է ուշադրություն։ Տարածքի բնական տեսարժան վայրերը ներառում են ջրամատակարարում, կլիմա, հողի բերրիություն, ափամերձ գիծ և օգտակար հանածոների պաշարներ: Այն հատվածների զարգացմանը զուգահեռ, որոնք պտտվում են այսպիսի բնական ռեսուրսների շուրջ, այս փոփոխությունները դառնում են այն բաղադրիչները, որոնց վրա պետք է ուշադրություն դարցնել՝ հողօգտագործումը և գույքի արժեքը որոշելիս։

### Արտաքին գործոններ
Մերձակայքում տեղի ունեցող փոփոխությունները անմիջականորեն ազդում են գույքի արժեքի վրա: Անշարժ գույքը ենթակա է արտաքին գործոնների ազդեցությանը իր անշարժելիության պատճառով: Գույքին չվերաբերող արտաքին գործոնները ազդում են նրա արժեքին, օրինակ՝ աղմուկը, որը ստեղծում են հարևանները և շինհրապարակները։

## Անշարժ գույքի նույնականացում
Որևէ արժեք ունենալու համար որևէ գույքի պահանջը պետք է ուղեկցվի գույքի ստուգելի և օրինական նկարագրությամբ։ Նման նկարագրություններում սովորաբար օգտագործվում են բնական կամ արհեստական սահմաններ, ինչպիսիք են ծովերի ափերը, գետերը, ջրանցքները, լեռնաշղթաների գագաթները, լճերի ափերը, ավտոմայրուղիները, ճանապարհները և երկաթգծերը կամ հատուկ տեղադրված նշաններ, ինչպիսիք են քարերի բուրգերը, տեղագրական սյունները, երկաթե խարիսխները կամ խողովակները, բետոնե հուշարձանները, ցանկապատերը, պաշտոնական պետական տեղագրական նշաններ (օրինակ՝ հիմնված Ազգային տեղագրական ծառայության կողմից)։ Շատ դեպքերում նկարագրությունն անդրադառնում է մեկ կամ մի քանի հատվածի, որոնք նշված են սեփականության սահմանային քարտեզի կամ նկարի վրա, որը պահվում է պետական արխիվներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ
Անիզոտրոպություն

**Անիզոտրոպություն ** ( - անհավասար + τροπος — ուղղություն), նյութի ֆիզիկական (մեխանիկական, օպտիկական, էլեկտրական և այլն) բոլոր կամ որոշ հատկությունների ոչ միատեսակությունը տարբեր ուղղություններով։ Օրինակ՝ բամբակե գործվածքը հեշտությամբ պատռվում է թելերի երկարությամբ (այդ ուղղությամբ գործվածքի նվազ ամրության հետևանքով)։

## Բնական անիզոտրոպություն
Բնական անիզոտրոպությունների *[[բյուրեղ]]ների* բնութագրական առանձնահատկությունն է։ Բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունները (ջերմահաղորդականությունը, լույսի բեկման ցուցիչը, առաձգականությունը և այլն) կախված են ուղղությունից, այսինքն բյուրեղներն անիզոտրոպ են։ Սակայն բյուրեղների ոչ բոլոր հատկություններն են անիզոտրոպ (օրինակ՝ խտությունը, տեսակարար ջերմունակությունը)։ Ընդհանրապես բյուրեղների անիզոտրոպությունը կախված է սիմետրիայից՝ որքան ցածր է սիմետրիայի կարգը, այնքան խիստ է արտահայտվում անիզոտրոպությունը։
## Անիզոտրոպ միջավայր

մինի
Անիզոտրոպ միջավայրը համասեռ է, եթե ֆիզիկական հատկությունների կախվածությունն ուղղությունից միևնույնն է նրա տարբեր կետերում, հակառակ դեպքում անիզոտրոպ միջավայրն անհամասեռ է կամ տեղային։ **Համասեռ Անիզոտրոպություն** կարող է պայմանավորված լինել նյութի կառուցվածքով, մոլեկուլների ասիմետրիայով և այլն։ **Տեղային Անտիզոտրոպություն** հետևանք է թրծման, ձգման, միակողմանի սեղմման և մեխանիկական այլ դեֆորմացիաների կամ ներքին լարումների անհավասար բաշխվածության։ Միևնույն միջավայրը կարող է անիզոտրոպ լինել մի հատկության (օրինակ՝ օպտիկական) և իզոտրոպ՝ մեկ այլ հատկության (օրինակ՝ մեխանիկական) նկատմամբ։ Միջավայրի օպտիկական հատկությունների, մասնավորապես՝ լույսի տարածման արագության կախվածությունը տարբեր ուղղություններից անվանում են **օպտիկական անտիզոտրոպություն** (օրինակ՝ երկբեկման երևույթը բյուրեղներում)։

Մարմինը կարող է հանդես բերել նաև **մագնիսական անտրիզոպություն**, երբ մարմնի մագնիսական հատկությունները կախված են ուղղությունից։ Անիզոտրոպ հատկությունները մաթեմատիկորեն բնութագրվում են վեկտորական և տենզորական մեծություններով՝ ի տարբերություն իզոտրոպ հատկությունների, որոնք նկարագրվում են սկալյար մեծություններով։

## Տես նաև
*[[Իզոտրոպություն]]*։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական հատկություններ
Ցոցխնարա

**Ցոցխնարա** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի երկրամասի Խաշուրի մունիցիպալիտետում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 800 մետր։ Բնակչությունը՝ 294 մարդ (ըստ 2014 թվականի տվյալների)։ Հեռախոսային կոդ՝ +995։

## Տես նաև
*Խաշուրի մունիցիպալիտետ
*Շիդա Քարթլի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաշուրի շրջանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Լամպրոբա

**Լամպրոբա** (), հնագույն սվանական ազգային տոն՝ ի նշան թշնամիների դեմ տարած հաղթանակի և նվիրված է սուրբ Գևորգին։ Տոնվում է Զատիկից 10 շաբաթ առաջ, որպես կանոն նշվում է փետրվարին։ Տոնակատարությունները հիմնական կապված մասն են կազմում վառվող խարույկները, ջահերով երթը և տոնական ուտեստները։

## Տոնելը
Լամպրոբայի օրը սվանների տներում վառում են այնքան ջահ, որքան որ տղամարդ կա այդ ընտանիքում։ Իսկ եթե տանը հղի կին կա, ապա ջահ են վառում նաև ի պատիվ այդ երեխայի, որը կարող է և տղա լինել։ Ջահը պատրաստում են ծառի ամբողջական բնից, որի վերևի մասը բաժանված է մի քանի մասերի։

Երթին մասնակցող տղամարդիկ վառվող ջահերով և սվաներեն լեզվով երգելով շարժվում են դեպի եկեղեցին։ Եկեղեցու դռանը ջահերից մեծ խարույկ են պատրաստում, այնտեղ էլ բացում են սեղաններ։ Ամբողջ գիշեր՝ մինչև արևի առաջին ճառագայթների դուրս գալը, սվանները աղոթում են և կենաց ասում։

## Արտաքին հղումներ
* Регіональний інформпортал

Կատեգորիա:Վրաստանի տոներ
Ղարթա

**Գարտա** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի երկրամասի Խաշուրի մունիցիպալիտետում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 980 մետր։ Բնակչությունը՝ 15 մարդ (ըստ 2014 թ. տվյալների)։ Հեռախոսային կոդ՝ +995։

## Տես նաև
* Խաշուրի մունիցիպալիտետ
* Շիդա Քարթլի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաշուրի շրջանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Լոբիանի

**Լոբիանի** (), վրացական ուտեստ, լոբիով լի հաց։ Վրաստանում առավել հայտնի է «ռաճուլի լոբիանի» (რაჭული ლობიანი) անվամբ, նման է խաչապուրիի, բայց լոբիով ու խոզապուխտով։

## Ստուգաբանություն
"*Լոբիանի*» բառը գալիս է վրացերեն լոբի բառից «*լոբիո*»։ Լոբին լոբիանիի առավել կարևոր բաղադրիչ է։

## Բաղադրատոմս
*Ալյուր՝ 0.5 կգ
*Ջուր՝ 400 մլ
*Բուսական յուղ՝ 5 ճաշի գդալ
*Թթխմոր՝ 1.5 թեյի գդալ
*Աղ՝ գդալի 3/4-ի մասով
*Շաքարավազ՝ 2 թեյի գդալ
*Պահածոյացված լոբի՝ (400 գրամ) 4 բանկա
*Ընկույզ՝ 100 գրամ
*Սոխ՝ 1 հատ
*Սխտոր՝ 3 պճեղ
*Գինձ՝ 1 փունջ
*Աղացած համեմ՝ 1 թեյի գդալ
*Կարմիր գինու քացախ՝ 1 ճաշի գդալ
*Կծու կարմիր պղպեղ՝ թեյի գդալի 1/4-ի չափով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Կատեգորիա:Հացամթերք
Կուճմաճի

**Կուճմաճի** (վրացերեն՝ კუჭმაჭი)՝ հանդիսանում է ավանդական վրացական ուտեստ՝ հավի լյարդով, սրտով, ընկույզով ու նռան հատիկներով։

## Բաղադրատոմս
*Գինձ (կանաչի)
*300 գրամ հավի սիրտ
*1 հատ մեծ նուռ
*1 հատ կծու պղպեղ
*Սխտոր՝ 4 պճեղ
*1 թեյի գդալ չոր ծորենու պտուղ 
*1 թեյի գդալ սունելի
*Չորացրած ռեհան
*300 գրամ հավի քարաճիկ
*0.5 բաժակ կարմիր չոր գինի
*300 գրամ հավի լյարդ
*Բուսական յուղ՝ 4 ճաշի գդալ
*Միջին չափի կտրտած սոխ
*1 թեյի գդալ գինձի մանրացված սերմեր
*Աղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Վախթանգ IV

**Վախթանգ IV** (, ), վրաց թագավոր։

Ալեքսանդր I կայսեր ավագ որդին։ Նա կառավարում էր, որպես վրացական Բագրատիոնիների հարստության ներկայացուցիչ։

Վախթանգի հոր կառավարման վերջին տարիներին կռիվներ սկսվեց նրա և իր երկու եղբայրների՝ Դմիտրիի և Գեորգիի միջև։ 1442 թվականին Վախթանգը իրեն հռչակում է Վրաստանի թագավոր, և իր երկու եղբայրներին նշանակում է մարզպաններ և հարկահաններ։ Վախթանգ IV-ը կառավարման վերջին տարիներին երկիրը թուլացել էր։ Լենկ Թեմուրի հետևորդները ներխուժեցին Վիրք։

Վախթանգ IV-ի կառավարման տարիներին թուրքմենները` Շահ Ջահանի գլխավորությամբ երրորդ անգամ ներխուժեցին Վրաստանի տարածք։ Վճռական ճակատամարտ տեղի ունեցավ Վրաստանի հարավային հատվածում` Ախալցխայում, սակայն թուրքմեններին չհաջողվեց նվաճել Վրաստանը։ 1446 թվականին արքան մահանում է և գահընկեց լինում։

## Գրականություն
* Cyrille Toumanoff, Manuel de généalogie et de chronologie pour le Caucase chrétien (Arménie, Géorgie, Albanie), p.&nbsp;127.
* Alexandre Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Paris, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, 1951, 476 p., p.&nbsp;255.
* Nodar Assatiani et Alexandre Bendianachvili, Histoire de la Géorgie .
* Marie-Félicité Brosset, *Histoire de la Géorgie depuis l’Antiquité jusqu’au, v. 1-7*, 1848-58

Կատեգորիա:Վրաց արքաներ
Ֆորեսթ Ուիթակեր

**Ֆորեսթ Սթիվեն Ուիթակեր III** (, ), ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Դասակ» (1986), «Հեռախոսախցիկ» (2002), «Շոտլանդիայի վերջին արքան» (2006), «Ծառայապետը» (2013), և մի շարք այլ ֆիլմերից։

«Շոտլանդիայի վերջին արքան» ֆիլմում Ուգանդայի բռնակալ Իդի Ամինին մարմնավորելու համար արժանացել է Օսկար, Ոսկե գլոբուս և BAFTA մրցանակների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բուսակերներ
Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Վրացիները Հունաստանում

**Վրացիները Հունաստանում,** էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Հունաստանում։ Հունաստանում ապրող վրացիների թիվը կազմում է մոտ 150,000-300,000 մարդ։ Հունաստանի վրացական բնակչությունը կենտրոնացած է հիմնականում մայրաքաղաք Աթենքում։ Որոշ մարդիկ ապրում են նաև Սալոնիկում, ինչպես նաև Կրետե կղզում՝ Հերակլիոնում։

Հունաստանի վրացական համայնքը դավանում է քրիստոնեություն (վրաց ուղղափառ եկեղեցի) և հիմնականում խոսում վրացերենով։ Այստեղ կա վրացական դպրոց և եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք
Նիկոլոս Իզորիա

**Նիկոլոս Իզորիա,** (, ), վրացի պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։

## Կենսագրություն
2004 թվականին Վրաստանում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ երրորդ փուլից հետո դուրս մնաց մրցարշարից, պարտվելով Ադրբեջանի ներկայացուցիչ Ֆուադ Ասլոնովին։

2004 թվականին տեղի ունեցած սիրողական բռնցքամարտի առաջնությունում նվաճել է երրորդ պատվավոր հորիզոնականը։ 2008 թվականի օլիմպիական խաղերի ընթացքում նա հաղթել է Թատո Բատշեգին՝ 14-4 հաշվով, սակայն հետո պարտվել Շային Իմրանովին՝ 9-18 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի բռնցքամարտիկներ
Կարեն Փարեմուզյան

**Կարեն Սերգեյի Փարեմուզյան** (), ՀՀ Ալավերդի քաղաքի քաղաքապետ՝ 2015 թվականից։

## Կենսագրություն
Կարեն Փարեմուզյանը ծնվել է 1971 թվականի հունվարի 16-ին Ալավերդի քաղաքում։ 1977-1987 թվականներին սովորել է Ալավերդու №5 միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1977-1987 թվականներին՝ Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և ստացել ինժեներ-էլեկտրոմեխանիկի մասնագիտություն։

1992-1995 թվականներին որպես տեսուչ է աշխատել Հայաստանի մաքսային ծառայության Այրումի մաքսակետում, այնուհետև որպես տեխնոլոգ՝ աշխատանքի է անցել Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատի մեխանիկական արտադրամասում։ Մեկ տարի անց՝ 1996 թվականից պաշտոնավարել է մեխանիկական նորոգման արտադրամասի պետի տեղակալի պաշտոնում։ 2004-2008 թվականներին ղեկավարել է նույն կոմբինատի մեխանիկական արտադրամասը։

2008-2011 թվականներին զբաղվել է մասնավոր բիզնեսով, այնուհետև մինչև 2015 թվականի սեպտեմբերի 15-ը աշխատել է «ՀԿԵ» ՓԲԸ-ում որպես Սանահինի մեխանիզացված գծային ուղեմասի պետ։

## Աղբյուրներ
*Կենսագրությունը Լոռու մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ֆրանկոֆոնիա

thumb|upright=1.5|աջից|Քարտեզ ցույց է տալիս Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ պետություններին (կապույտ և կանաչ)
** Ֆրանկոֆոնիա** (), միջազգային կազմակերպություն, ֆրանսախոս երկրների համագործակցություն։ Միավորում է 58 անդամների, որոնք պետություններ են կամ պետությունների մասեր։ Կան նաև 26 դիտորդ անդամներ։ Երկրում ֆրանսերեն լեզվին տիրապետելու մակարդակը և Ֆրանսիայի հետ ձևավորված մշակութային կապերը կազմակերպությանն անդամագրվելու նախապայման չեն հանդիսանում։ Այժմյան կարգավիճակով Ֆրանկոֆոնիան գործում է 1970 թվականից։ Կազմակերպության կարգախոսն է «Հավասարություն, փոխլրացում, համերաշխություն» ():

## անուն
**Ֆրանկոֆոնիա**, **ֆրանկոֆոնիա** և **Ֆրանկոֆոն տարածք**, շարույթային արտահայտություններ են, որոնք երբեմն սխալ են հասկանում։ Դրանք կարող են հոմանիշներ լինել, բայց շատ դեպքերում լրացնում են միմյանց։
* "francophonie" (ֆրանկոֆոնիա), փոքրատառ "f", վերաբերում է բնակչությանը և մարդկանց, ովքեր ֆրանսերեն են խոսում են հաղորդակցման / կամ իրենց առօրյա կյանքում
* "Francophonie"  (Ֆրանկոֆոնիա), մեծատառ "F", կարող է վերաբերել կառավարություններին, կառավարական և հասարակական կազմակերպություններին կամ ղեկավար պաշտոնյաներին, որոնք իրենց աշխատանքում օգտագործում են ֆրանսերեն
* "Francophone space", "Francosphere"  (Ֆրանկոֆոն տարածք), ներկայացնում է ոչ միայն լեզվական կամ աշխարհագրական իրականություն, այլև մշակութային ամբողջություն, օրինակ` նկարագրում է ցանկացած անձի, որը նույնականացվում է ֆրանկոֆոն մշակույթներից մեկի հետ ֆրանկոֆոն մշակույթներից մեկի հետ՝ սլավոններ, լատիներեն, կրեոլներ, Հյուսիսային Ամերիկա կամ Օվկիանիա։

## Տես նաև
* Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն
* Ֆրանկոֆոնիայի համալսարանական գործակալություն
* Ֆրանսիական ինստիտուտ
* Ալյանս Ֆրանսեզ
* Աֆրիկյան ֆրանսերեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն
Պաատա Բուրճուլաձե

**Պաատա Բուրճուլաձե,** (, ), վրացի օպերայի երգիչ։ Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
Պաատա Բուրճուլաձեն ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունվել է Թբիլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, ինչպես նաև Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի երեկոյան բաժինը։ Նա սովորել է նաև երկրի սահմաններից դուրս՝ Ուկրաինայում, Օդեսայի կոնսերվատորիայում։

1982 թվականին մասնակցել է Չայկովսկու անվան մրցույթին և ստացել մրցանակ։

## Վոկալ բաժիններ
* «Բորիս Գոդունով» Մ. Պ. Մուսորսկի- Բորիս Գոդունով
* «Խվանշինա» Մ. Պ. Մուսորսկի- Դոսիֆեյ
* «Դոն Կարլոս» Ջ. Վերդի- Ֆիլիպ արքա
* «Ատիլա» Ջ. Վերդի- Ատիլա
* «Ոսկե աքաղաղ» Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակով- Դոդոն ցար
* «Մագբեթ» Ջ. Վերդի- Բանկո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Каммерзингер Паата Бурчуладзе  Интервью журналу "New Style"

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Վրացի օպերային երգիչներ
Վրաց-հունական հարաբերություններ

**Վրաց-հունական հարաբերություններ,** միջազգային և դիվանագիտական հարաբերություններ Վրաստանի և Հունաստանի միջև։ Երկու երկրներն էլ հաստատել են դիվանագիտական հարաբերությունները 1992 թվականի ապրիլի 20-ին։ Որոշ քանակությամբ հույներ ապրում են Վրաստանում։

Կան նաև մեծ քանակությամբ Պոնտոսի հույներ Վրաստանում (մինչև 15,000-25,000)։ Սակայն, վրացիները Հունաստանում անհամեմատ ավելի շատ են։ 1990-ականներին վրացական հույները արտագաղթել են հիմնականում Հունաստան և Ռուսաստանի հարավ։

## Տես նաև
* Հունաստան
* Վրաստան
* Վրացիները Հունաստանում

## Արտաքին հղումներ
* Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը վրաց-հունական հարաբերությունների մասին 
* Վրացիների բնակեցումը Աթենքում 
* Հույն-վրացական հարաբերություններ 
* Թբիլիսիի հունական համայնք 

Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Ավթանդիլ Վարազի

**Ավթանդիլ Վարազի** (, ), վրացի հայտնի նկարիչ, վրացական փոփ արվեստի պիոներ։

Ավթանդիլ Վարազին ծնվել է 1926 թվականին Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Թբիլիսի քաղաքում։ Հայրը՝ Վասիլի Վարազին, եղել է նշանավոր գիտնական՝ ֆիզիոլոգ և կենսաքիմիկոս։

Ավթանդիլի առաջին նկարչական ուսուցիչը եղել է Լեոնիդ Պոտապովին։ Ունի տարբեր տեսակի ստեղծագործություններ նկարչական տարբեր ճյուղերից՝ գծանկար, գունանկար, գեղանկար, ճեպանկեր և այլն։ Նրա ստեղծագործություններից «Ցլի գլուխը» պահվում է Նյու Յորք քաղաքի մայր թանգարանում։

## Արտաքին հղումներ
* Ավթանդիլ Վարազիի մասին

Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վրացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Վրաց-ալբանական հարաբերություններ

**Վրաց-ալբանական հարաբերություններ,** միջազգային և դիվանագիտական հարաբերություններ Վրաստանի և Ալբանիայի միջև։ Երկու երկրներն էլ հաստատել են դիվանագիտական հարաբերությունները միմյանց հետ։ Որոշ քանակությամբ ալբանացիներ ապրում են Վրաստանում, իսկ վրացիներ՝ Ալբանիայում։

Նրանց միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1993 թվականի հուլիսի 8-ին։ Վրաստանը ունի ոչ մշտական դեսպան Տիրանայում։

## Արտաքին հղումներ
* Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությւոն 
* Վրաց-ալբանական դիվանագիտական հարաբերություններ 

Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի երկկողմ հարաբերություններ
Վրաց-սաուդական հարաբերություններ

**Վրաց-սաուդյան արաբական հարաբերություններ,** միջազգային և դիվանագիտական հարաբերություններ Վրաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև։ Երկու երկրներն էլ հաստատել են դիվանագիտական հարաբերությունները միմյանց հետ։ Որոշ քանակությամբ սաուդյան արաբներ ապրում են Վրաստանում (չնչին քանակությամբ), իսկ վրացիներ՝ Սաուդյան Արաբիայում։

Նրանց միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1994 թվականի մայիսի 27-ին։ Վրաստանը ունի ոչ մշտական դեսպան Էր Ռիադյում։

## Տես նաև
* Սաուդյան Արաբիա
* Վրաստան

## Արտաքին հղումներ
* Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությւոն 
*  Վրաստանի հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի հետ 

Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի երկկողմ հարաբերություններ
Սացիվի

**Սացիվի** (, «սառը ուտեստ»), սոուս, որը բնորոշ է վրացական խոհանոցին։ Այս սոուսը համարվում է պատրաստի ուտեստ և մեծ կիրառություն ունի Վրաստանում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում, Թուրքիայում և Ադրբեջանում։ Այս սոուսի մեջ առկա միսը կարելի է փոխել ըստ նախասիրությունների։ Սովորաբար ընդունված է սոուսում օգտագործել հավի միս։

Սոուսի տարբերակիչ առանձնահատկություններից մեկը նրա մեջ մանր կտրատված ընկույզն է։ Սոուսի մեջ առկա են նաև տարբեր տեսակի համեմունքներ և դեղաբույսեր, ինչպիսիք են՝ դարչինը, իմերեթի զադրան, սխտորը, պղպեղ և ըստ ճաշակի կարելի է ավելացնել նաև քացախի, կիտրոնի կամ նռան հյութ։ Վրաստանի որոշ բնակավայրերում սոուսի պատրաստման մեջ օգտագործում են նաև ալյուր, պնդությունը ապահովելու համար։

## Տես նաև
* Սոուս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Вильям Васильевич Похлёбкин - Кухни наших народов:Грузинская кухня

Կատեգորիա:Սոուսներ
Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Արեգ Գալստյան (պետական գործիչ)

**Արեգ Արեգի Գալստյան** (ծնվ. ), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ։

## Կրթություն
* 1966-1971 թթ. - սովորել և ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը` «Ջերմաէներգետիկ պրոցեսների ավտոմատացում» մասնագիտությամբ, ջերմաէներգետիկ ավտոմատացման գծով ինժեների որակավորմամբ։
* 1973-1976 թթ. - սովորել և ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկ ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1971-1992 թթ. - Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ջերմային ավտոմատիկայի և սառնարանային տեխնիկայի ամբիոնի ասիստենտ, ավագ դասախոս, ապա՝ դոցենտ։
* 1985-1986 թթ. - եղել է գիտական գործուղման մեջ Բելգրադի համալսարանում։
* 1992-1994 թթ. - ՀՀ էներգետիկայի նախարարի խորհրդական։
* 1994-1997 թթ. - ՀՀ էներգետիկայի նախարարության գիտության և կադրերի վերապատրաստման վարչության պետ։
* 1997-2000 թթ. - ՀՀ էներգետիկայի նախարարության տեխնիկական քաղաքականության գլխավոր վարչության պետ։
* 1992-1993 թթ. - ՀՀ կառավարության տնտեսագիտական վարչության գլխավոր մասնագետ, ապա բաժնի պետ։
* 2000 թ. - ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ էներգետիկայի նախարարի տեղակալ։
* 2008 թ. հուլիսի 17-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ՝ ազատվելով Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի նախարարի տեղակալի պաշտոնից։

## Պարգևներ և աստիճաններ
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2014)։
* ՀՀ Վարչապետի շնորհակալագիր։
* ՀՀ Վարչապետի հուշամեդալ։

Անկուսակցական է։ Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ էներգետիկներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Վաչե Գրիգորյան

**Վաչե Ռաֆայելի Գրիգորյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ Սյունիքի մարզպետի տեղակալ։

## Կրթություն
*1977 թ. ավարտել է Ղափանի թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը։
*1978-1983 թթ. - սովորել և ավարտել է Տաշքենդի ավտոճանապարհային ինստիտուտը՝ ինժեներ-շինարարի որակավորմամբ։
*1981 թ. ավարտել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1977-1978 թթ. - աշխատել է Ղափանի լուսատեխնիկական գործարանում («Հայէլեկտրալույս» արտադրական միավորում) որպես բանվոր։
*1984-1985 թթ. - աշխատել է «Քաջարանշին» տրեստում՝ որպես նախագծային բյուրոյի ինժեներ։ 
*1985 թ. - Կապանի քաղխորհրդի գործկոմի ավագ հրահանգիչ։
*1985 թ. ընտրվել է «Քաջարանշին» տրեստի ԼԿԵՄ կոմիտեի քարտուղար՝ պաշտոնավարելով մինչև 1988 թ.։
*1988-1991 թթ. - Կապանի շրջանային խորհրդի գործադիր կոմիտեի կազմհրահանգչական բաժնի վարիչ։
*1991-1993 թթ. - Կապանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի կազմակերպական բաժնի վարիչ։
*1996-1997 թթ. - ՀՀ բնապահպանության նախարարության կենդանական աշխարհի պահպանության վարչության Սյունիքի տեսչական խմբի պետ։
*1997-2002 թթ. - Սյունիքի մարզային լեռնատեխնիկական տեսչության լեռնային հսկողության գծով տեսուչ։
*2002-2003 թթ. - Հայլեռտեխհսկողության տեսչության Սյունիքի մարզային տեխնիկական հսկողության բաժնի գլխավոր մասնագետ։ 
*2003-2008 թթ. - ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի տեղական ինքնակառավարման և հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեության համակարգման վարչության պետ։
*2008 թ. հուլիսի 14-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ Սյունիքի մարզպետի տեղակալ։

Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ։ Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ։ Ունի ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կապան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Արա Սիմոնյան

**Արա Սենիկի Սիմոնյան** (ծնվ. 3 հունվարի 1950 թ., ավան Անիպեմզա, Անիի շրջան), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ։

## Կրթություն
* 1966-1971 թթ. - սովորել և ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։
* 1974-1977 թթ. - սովորել և ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկ ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1971-1974 թթ. - աշխատել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում որպես ուսումնական վարպետ, ասիստենտ, ապա՝ ավագ դասախոս։
* 1978-1992 թթ. - Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ավագ դասախոս, դոցենտ, այնուհետև՝ ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ, դեկանի պաշտոնակատար։
* 1999-2001 թթ. - ՀՀ կառավարությունան մարդասիրական օգնության կենտրոնական հանձնաժողովի աշխատակազմի վարչության պետ, հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ, ապա՝ ՀՀ կառավարության աշխատակազմի վարկային, դրամաշնորհային և մարդասիրական օգնության ծրագրերի վարչության պետ։
* 2001 թ. - ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ էներգետիկայի նախարարի տեղակալ։
* 2008 թ. հուլիսի 17-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ՝ ազատվելով Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի նախարարի տեղակալի պաշտոնից։
* «Բարձրավոլտ էլեկտրացանցեր» ՓԲԸ խորհրդի նախագահ։

Անկուսակցական է։ Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ էներգետիկներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Լևոն Շահվերդյան

**Լևոն Դավիթի Շահվերդյան** (), Հայաստանի պետական գործիչ, Հայաստանի էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ։

## Կրթություն
*1967-1972 թթ. - սովորել և ավարտել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի արդյունաբերական և քաղաքացիական շինարարության ֆակուլտետը՝ ինժեներ-շինարարի որակավորմամբ։
*1981 թ. ավարտել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1972-1974 թթ. - աշխատել է «Աբովյանշին» տրեստում որպես աշխատակազմի ավագ ճարտարագետ։
*1974-1980 թթ. - աշխատել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում որպես շինարարության ամբիոնի ասիստենտ։ 
*1980-1984 թթ. - ՀԿԿ Շահումյանի շրջկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի հրահանգիչ։
*1984-1985 թթ. - «Երևանշին» արտադրական շինմոնտաժային միավորման պետի տեղակալ։
*1985-1987 թթ. - ՀԿԿ Մաշտոցի շրջկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի պետ։
*1987-1988 թթ. - ՀԿԿ կենտկոմի շինարարության բաժնի հրահանգիչ։
*1988-1989 թթ. - ՀԽՍՀ Պետշինի գլխավոր վարչության պետի տեղակալ։
*1989-1990 թթ. - ՀԿԿ կենտկոմի ագրարային բաժնի հրահանգիչ։
*1990-1991 թթ. - «Պրոմեթևս» բաժնետիրական ընկերության նախագահի տեղակալ։
*1991-1992 թթ. - «Արմինէկս» ասոցիացիայի փոխնախագահ։
*1992-1996 թթ. - Երքաղխորհրդի գործկոմի կապիտալ շինարարության գլխավոր վարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ։
*1996-1997 թթ. - Երևանի քաղաքապետարանի շինարարության բաժնի վարիչ։
*1997 թ. - «Գյուղատնտեսական մեծածախ շուկա» ՓԲԸ գործադիր տնօրենի տեղակալ։
*1997-1998 թթ. - «Երևանի էլեկտրացանց» ՓԲԸ փոխտնօրեն։
*1998-1999 թթ. - «Երևանգազ» ՊՓԲԸ տնօրեն։
*1999 թ. - Էներգապետհսկողության գլխավոր վարչության պետի տեղակալ։
*1999-2001 թթ. - «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ «Գազաբաշխիչ» ՍՊԸ-ի տնօրեն, ապա՝ կապիտալ շինարարության վարչության պետ։
*2001 թ. - Երևանի քաղաքապետարանի քարտուղար։ 
*2001 թ. Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի էներգետիկայի նախարարի տեղակալ։
*2004-2005 թթ. - համատեղությամբ եղել է «Պետպոլիմեր» ՍՊԸ գլխավոր տնօրեն, «Նաիրիտ գործարան» ՓԲԸ կառավարիչ։
*2008 թ. հուլիսի 17-ին Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի տեղակալ՝ ազատվելով Հայաստանի էներգետիկայի նախարարի տեղակալի պաշտոնից։

## Պարգևներ
*Անանիա Շիրակացու մեդալ։
*Հայաստանի վարչապետի շնորհակալագիր։

Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ։ Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Քութայիսոբա

**Քութայիսոբա**, ազգային վրացական տոն, Քութայիս քաղաքի օրն է, տոնում են մայիսի 2-ին։ Տոնի պատմությունը սկսվել է 1905 թվականից։ Մարզպետ *Սաշա Չիկովանի* () կինը կազմակերպել էր բարեգործական միջոցառում որպեսզի գումարով օգնեն հիվանդանոցներին։

Քութայիսի բարձրաշխարհիկ կանայք, և դպրոցական աղջիկները վաճառում էին ծաղիկներ, և վաստակած գումարով օգնում էին հիվանդանոցներին, որպես բարեգործական միջոցառում։

## Արտաքին հղումներ
* Քութայիսոբա տոնի 100-ամյակ:

Կատեգորիա:Վրաստանի տոներ
Կատեգորիա:Քութայիս
Վրացական երաժշտական գործիքներ

thumb|200px|Փանդուրի վրացական ազգային գործիք
Վրացական երաժշտության գործիքների արմատները գալիս են հազարամյակներ առաջվանից։

Սկսած հնագույն ժամանակներից, վրացական գործիքներից են.

**Փողավոր գործիքներ**՝ վեց փողանի սոինարի (լարչեմի), նեստվի, ստվիրի, ավիլի, նայ (ֆլեյտայի տեսակ), բուկի, կվիրոստվիրի (այլատեսակ խողովակ), սակվիրի (ազդանշանի եղջյուր), կարախսա (ռոժոկ), գուդաստվիրի, չիբոնի (վոլվիկի)։

**Լարային գործիքներ**՝ չանգի (արֆա), քնարա, էբանի (լիրիի տեսակ), փանդուրի, չոնգուրու (լյուտնի տեսակ), ցինցիլի (ցամբալի տեսակ)։

**Լարային աղեղնավոր գործիքներ**՝ չիանուրի, չունիրի։

**Հարվածային գործիքներ**՝ բոբգանի (տիմպան), դաբդաբի, դումբո, նոբա, դոլի (թմբուկների բազմազանության տեսակներից մեկը), կոսի (մեծ ռազմական թմբուկ), թաբլակի (փոքր թմբուկ), ցինցիլա (ծնծղա), դայրա (բուբեն), սպիլենդզչուրի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Վրացական երաժշտություն
Նաբեղլավ (հանքային ջուր)

thumb|200px|'''Նաբեգլավի''', հանքային ջուր
**Նաբեղլավ** (), հանքային ջուր, որի աղբյուրը հանդիսանում է Վրաստանի Չոխատաուրի շրջանում գտնվող Նաբեգլավի գյուղը։ Այն պարունակում է սոդա։ Այս տեսակի հանքային ջուրը Վրաստանում ավելի հայտնի է, քան Բորժոմին։

## Քիմիական բաղադրություն
CO_2 1,4 M_{6'7} \frac{HCO_394C14}{Na77Mg13Ca^7} T13-15^\circ C

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանքային ջրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Գեորգի II (Աբխազիայի արքա)

**Գեորգի II** (), Աբխազիայի արքա 916-960 թվականներին։

Գեորգին Կոստանդին III արքայի որդին էր, սերում էր Անոսիդների տոհմից։ Իր կառավարման տարիները բնութագրվում են որպես մշակութային զարթոնքի, քաղաքական ու ռազմական հզորության ժամանակներ։

## Նվաճումներ
Գեորգին շարունակում է տարածքային ընդարձակման քաղաքականությունը և նվաճում է կենտրոնական Վրաստանի (Քարթլի-Իբերիայի թագավորության) որոշ գավառներ։ Իր դիրքերը աբխազական ազնվականության շրջանում ամրապնդելու համար իր որդուն՝ Կոստանդինին, նշանակում է Քարթլիի փոխարքա (էրիսթավի)։ Վերջինս, սակայն, որոշ ժամանակ անց՝ 920 թվականին, ապստամբում է հոր դեմ։ Գեորգին մտնում է Քարթլի և պաշարում է Ուփլիսցիխե (՝ «տիրակալի բերդ») ամրոցը։ Այն գրավելուց հետո կուրացնում է Կոստանդինին։

Գեորգի II-ը իր մյուս որդուն՝ Լևոնին, նշանակում է Քարթլիի էրիսթավի։ Արքան շարունակում է արշավանքը Կախեթի վրացական իշխանության դեմ, որտեղի տիրակալ Կյուրիկեն նույնպես հավակնում էր Քարթլիի տարածքներին։ Կյուրիկե իշխանը ձերբակալվում է, և ազատ արձակվում միայն այն ժամանակ, երբ ընդունում է Գեորգի արքայի գերիշխանությունը։

Իր գերիշխանությունը Քարթլիում ամրապնդելու նպատակով իր դստերը՝ Գուրանդուխտին, կնության է տալիս Տայքի կյուրոպաղատության իշխան Գուրգեն Բագրատունուն։ Շուտով Կյուրիկե Կախեթցին հարձակվում է Քարթլիի վրա։ Գեորգին Լևոնի գլխավորությամբ մեծաքանակ զորք է ուղարկում Քարթլի։ Արշավանքի ընթացքում Գեորգին մահանում է, և Լևոնը հաշտություն է կնքում Կյուրիկեի հետ։

## Գործունեություն
[մինի|[Չքոնդիդի տաճար]]
Գեորգի II-ը հայտնի է նաև ուղղափառ քրիստոնեության տարածմամբ։ Նրա աջակցությամբ քրիստոնեությունը հռչակվում է Ալանիայի պետական պաշտոնական կրոն։ Արքան կառուցում է բազմաթիվ եկեղեցիներ, որոնցից հայտնի են Չքոնդիդի տաճարը (Մարթվիլի) Սամգրելոյում (Մեգրելիա)։

## Տես նաև
* Աբխազիայի արքաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի արքաներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Աբխազական ազնվականություն
Հովհաննես (Աբխազիայի արքա)

**Հովհաննես Շավլիանի** (՝ Իոանի Շավլիանի) Աբխազիայի թագավոր 879-880 թվականներին։ Եղել է Շավլիանի տոհմի առաջին ներկայացուցիչը, ըստ երևույթին, այս ազգանունը պետք է լինի սվանական ծագմամբ։

Ծագում էր Շավլիանիների տոհմից, հայտնի էր որպես բռնապետ։ 879 թվականին գահի օրինական ներկայացուցիչ Գեորգի I-ից խլել էր գահը, որի այրի կինը արու զավակ չէր ունեցել։ Դրանից Հովհաննեսն հետո իր ժառանգորդ էր նշանակել որդուն՝ Ատրներսեհին։ Իր դիրքն ամրապնդելու համար որդուն ամուսնացրել է վրաց Բագրատունիներից սերող քաղաքական գործիչ Գուարամ Մամպալիի դստեր հետ։ Հայր և որդի Շավլիանիները, հետևելով նախորդ թագավորների օրինակին, շարունակեցին պայքարը տարածաշրջանում գերիշխանության հասնելու համար։

## Տես նաև
* Աբխազիայի արքաների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի արքաներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Աբխազական ազնվականություն
Շուշանիկի վարք

thumb|Սուրբ Շուշանիկի նկարը՝ ստեղծված վրացական հնագույն որմնանկարների հիման վրա, Սաբինին, 1882 թվական
thumb|Սուրբ Շուշանիկի ամենահին պատկերը
**Սուրբ Շուշանիկ թագուհու նահատակությունը** (, *Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ*), վրացական ինքնուրույն գրականության՝ մեզ հասած ամենահին նմուշը։ Ստեղծվել է հավանաբար 476 և 483 թվականների միջև, պահպանված ամենահին ձեռագիրը վերաբերում է 10-րդ դարին

Ստեղծագործության հեղինակը Յակով Ցուրթավելիի է, ով եղել է ստեղծագործության մեջ հիշատակվող դեպքերի ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է ստեղծվել նաև Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործության մեջ պատկերված է Վարդան Մամիկոնյանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանությունն իր ամուսնու՝ Վարսկենի (Վազգեն) ձեռքով, ով Հարավային Քարթլիի թագավորն է։ Պարսիկների հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականություն՝ նա նույնը պահանջեց նաև իր կնոջից ու երեխաներից։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարվել քրիստոնեությունից, վեց տարի անցկացրել է զնդանում՝ ենթարկվելով տանջանքների ու ստորացման, իսկ յոթերորդ տարում մահացել է։

Յակով Ցուրթավելին հավաստում է, որ ինքը եղել է թագուհու խոստովանահայրը, իր ստեղծագործության մեջ շարադրում է իր զրույցները թագուհու հետ, ինչը մեծ արժեք է տալիս երկին՝ որպես պատմական աղբյուրի։ Դրանում գրեթե չկան ավանդական վարքագրություններին հատուկ կաղապարված արտահայտություններ ու հատվածներ։ Երկում բավականին տեղեկություններ են պարունակվում երկրի պետական կառուցվածքի, պատմության, կրոնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչների առօրյա կյանքի մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» համարվում է վրացական արձակի փայլուն նմուշներից մեկը՝ շնորհիվ նրա լակոնիկ, բայց փոխաբերություններով հարուստ ոճի ու գեղարվեստական տարրերի (ինչի պատճառով այս ստեղծագործությունը երբեմն կոչում են «վարքագրական վեպ»)։

«Շուշանիկի վարքն» առաջին անգամ հրատարակվել է 1882 թվականին։ Այն թագմանվել է ռուսերեն, լատիներեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն և հունգարերեն։ 1979 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից նշվել է այդ գրական հուշարձանի 1500-ամյակը։

## Տես նաև
* Սուրբ Շուշանիկ
* Յակով Ցուրթավելի
* Վրացական միջնադարյան գրականության ժամանակագրություն

## Գրականություն
* Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Текст «Мученичества» в русском переводе 
* Статья о произведении 

Կատեգորիա:Վրաստանը վաղ միջնադարում
Կատեգորիա:Վրաց գրականություն
Դևիդ Դաթունա

**Դևիդ Դաթունա** (, իրական անունը՝ Դավիթ Միրզոյան, ), ամերիկացի նկարիչ, արվեստագործ, 2000-ական թվականներին հայտնվել է Համաշխարհային արվեստագործների ասպարեզում։

## Կենսագրություն
Դևիդը ծնվել է 1974 թվականի փետրվարի 10-ին, Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքում։

1999-ական թվականներին աշխատել է Նյու Յորքում։ Ըստ Business Insider-ի գնահատման, նա մտնում է աշխարհի ամենապահանջվող նկարիչների ցուցակում։ 2011 թվականին նրա ստեղծած Վլադիմիր Պուտինի մի դիմանկարը՝ «Պուտին - Մոնա Լիզա» անվանմամբ, վաճառվել է 269 000 դոլլարով, իսկ «Սթիվ Ջոբս» կտավը՝ 210 000 դոլլար։ Նրա ստեղծած «Վոդյանովան՝ միլիոնների սերը» կտավը Մոսկվայում վաճառվել է 600 000 եվրոյով։

## Ստեղծագործություններ
* *Chaotic Past* (2008),
* *USA — Viewpoints of Millions* (2007), 
* *CANADA — Viewpoints of Millions* (2008), 
* *Putin Couture* (2011).
* *Putin — Mona Lisa* (2011), 
* *Russia Today* (2012).
* *Vodianova — Love of Millions* (2012), 
* *Steve Jobs* (2011).
* *Box of Life* (2007), 
* *USA Today* (2008).
* *Marilyn — Sasha grey * (2012).
* *Israel — Behind a Dream* (2011).
* *White Flags — White Dreams* (2011).
* *Fashion Rules the World* (2008).
* *Reality Of Illusion* (2006—2012).
* *Mobile Application VIEWPOINTS* (2012).
* *LOVE* (2007).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* статья на Fox News
* Новостная статья на «Jewish Voice NY»
* Новостная статья на Cultofmac.com

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Վիրահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Վիրահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ
Աբխազիայի արքաների ցանկ

**Աբխազիայի արքաների ցանկ**, (՝ ափխազթա մեփեթա դիվանի), 10-11-րդ դարերում կազմված աբխազական թագավորների ցանկ։ Մեզ է հասել 15-րդ դարից մնացած դիվանը, որը մշակվել է Էվկտիմե Տակայիշվիլիի կողմից։ Թարգմանվել է ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։

Ցանկը կազմվել է որպես առաջին համայն վրաց թագավորի՝ Բագրատ III-ի նախորդների շղթա։ Նա Աբխազիայում գահ էր բարձրացել 978 թվականին։ Բագրատը սերում էր հայ Բագրատունիների ճյուղ՝ Բագրատիոնիների դինաստիայից։

Ստորև ներկայացվում են 22 թագավորները։ Մինչև 780-ական թվականները նրանք Բյուզանդական կայսրության վասալներն էին։ Անկախ թագավորության հիմքը դրել է Լևոն II-ը, ով վերջ է տվել արքոնտի ինստիտուտին և իրեն արքա հռչակել։ Իրեն հաջորդող թագավորները Անոսիդների տոհմից էին, բացառությամբ գահը զավթած Հովհաննես և Ատրներսեհ Շավլիանիների։

* Անոս (ანოს) (510-530)
* Ղոզար (ღოზარ) (530-550)
* Իստվինե (ისტვინე) (550-580)
* Փինիքտիոս (ფინიქტიოს) (580-610)
* Բառնուկ (ბარნუკ) (610-640)
* Դեմետրե I (დიმიტრი) (640-660)
* Թեոդոսիուս I (თეოდოს) (660-680)
* Կոստանդին I (კონსტანტი) (680-710)
* Թեոդոր (თეოდორ) (710-730)
* Կոստանդին II (კონსტანტი) (730-745)
* Լևոն I (ლეონ) (745-767)
* Լևոն II (ლეონ) (767-811)
* Թեոդոսիուս II (თეოდოს) (811-837)
* Դեմետրե II (დიმიტრი) (837-872)
* Գեորգի I Աղծեփելի (გიორგი აღწეფელი) (872-878)
* Բագրատ I (ბაგრატ) (887-898)
* Կոստանդին III (კონსტანტი) (898-916)
* Գեորգի II (გიორგი) (916-960)
* Լևոն III (ლეონ) (960-969)
* Դեմետրե III (დიმიტრი) (969-976)
* Թեոդոսիուս III (თეოდოს ბრმა) (976-978)
* Բագրատ III (ბაგრატ) (978-1014)

## Տես նաև
* Աբխազիայի թագավորություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աբխազիայի արքաներ 

Կատեգորիա:Ցանկեր:Վրաստան
Կատեգորիա:Աբխազիայի արքաներ
Իոանե Պետրիցի

**Իոանե Պետրիցի** (), XI—XII դարերի վրացի փիլիսոփա։ Հայտնի է Պրոկլի երկերի թարգմանությամբ ու դրանց ընդարձակ մեկնություններով։ Ավելի ուշ շրջանի աղբյուրներում հիշատակվում է նաև *Իոանե Չիմչիմելի* (იოანე ჭიმჭიმელი) անվամբ։

Իոանե Պետրիցիի կյանքի վերաբերյալ հստակ տվյալներ չկան։ Որոշ տեղեկություններ են պահպանվել իր երկերում, իսկ որոշ մանրամասներ էլ հաղորդվում են XVIII դարի վրացական աղբյուրներում։ Ամենայն հավանականությամբ, նա սերում էր Սամցխեում բնակված ազնվականական տոհմից, փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել Կոստանդնուպոլսում՝ Յոհան Իտալիուսի ու Միխայիլ Պսելուսի մոտ։ Իտալիուսի բանադրվելուց հետո, Իոանե Պետրիցին, ինչպես ենթադրվում է, հեռացել է ներկայիս Բուլղարիայի տարածքում գտնվող վրացական Պետրիցոնի վանք (ներկայում՝ Բրաչկովի վանք)։ Կյանքի վերջին տարիներին տեղի հոգևորականների հետ ունեցած վեճի պատճառով վերադարձել է հայրենիք, որտեղ վայելել է Դավիթ Շինարար թագավորի հովանավորությունն ու մասնակցել Գելաթի ակադեմիայի գործունեությանը, որն այն ժամանակ եղել է Վրաստանում նեոպլատոնական փիլիսոփայության կենտրոն։

Իոանե Պետրիցիի փիլիսոփայական հայացքները ձևավորվել են Պրոկլի ազդեցությամբ, ում գաղափարները նա փորձել է համատեղել քրիստոնեական աշխարհընկալման հետ։ Որոշ ուսումնասիրողներ նրա հայացքներում առանձնացնում են պանթեիզմին բնորոշ գծեր։ Իոանե Պետրիցին վրացերեն է թարգմանել ու մեկնաբանել ոչ միայն Պրոկլի, այլև Արիստոտելի, Հովսեփոս Փլավիոսի երկերից, հատվածներ Աստվածաշնչից, վարքագրություններ և այլն։ Նրա ինքնուրույն ստեղծագործություններից առավել կարևոր են Պրոկլի երկերի մեկնությունները, թեև նա գրել է նաև չափածո ստեղծագործություններ ու հիմներ։ Իոանե Պետրիցին մեծ ազդեցություն է թողել վրացական փիլիսոփայության ու բանահյուսության հետագա զարգացման ու մասնավորապես Շոթա Ռուսթավելու ստեղծագործության վրա։

## Հրատարակություններ
* Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. Пер. и исследование И. Д. Панцхава. — Тб., 1942.
* Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. — М., 1984. («Философское наследие»)

## Գրականություն
* Панцхава И. Д. Петрици. — М.: Мысль, 1982. — 128 с. («Мыслители прошлого»).
* Апостолов М., Шипочлиева В., Манойлова О. Иоанн Петриций и болгаро-грузинские медицинские связи // ИАН ГССР. Сер. истории, археологии, этнографии и истории искусства. — 1984. — № 2. — С. 123—128.
* Тевзадзе Г. В. Учение Аристотеля о времени и его рецепция в философии И. Петрици // ТГбГУ. — 1984. — Т. 249. — С. 405—422.
* Гвахария В. Пифагорова «гармония сфер» в интерпретации Иоанна Петрици и вопросы структуры древнегрузинской музыки // Кавказ и Средиземноморье. — Тбилиси: изд-во Тбилисского университета, 1980. — с. 225—239.

## Արտաքին հղումներ
* Статья в Философском словаре  

Կատեգորիա:Վրացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Շեն խար վենախի

**Շեն խար վենախի** (, տառադարձում՝ Շեն խար վենախի), Միջնադարում եղել է Վրաստանի հիմնը։ Հիմնի տեքստը ամբողջությամբ վերագրվում է Դեմետրե I թագավորին (1093-1156)։ Երգի կոմպոզիտորը հայտնի չէ։ Ենթադրվում է, որ Դեմետրե I-ն է գրել հիմնը Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիրում իր կալանքի ժամանակ։

Հիմնը նվիրված է Մարիամ Աստվածածնին, ինչպես նաև այն աղոթք էր Վրաց ուղղափառ եկեղեցուն։

Քանի որ երգը վերագրված չէր ոչ սրբերի, և ոչ էլ աստվածների անունով, այն միակ օրհներգն էր, որը աթեիստական Խորհրդային Միությունը թույլ տվեց իրականացնել։ Այդ ժամանակներում կար և՛ Արևելյան և՛ Արևմտյան Վրաստանների հիմներ, որոնք կատարվում էին տարբեր հնչերանգներով։

Հիմնը, որպես կանոն, կատարում են երգչախմբով առանց որոշակի գործիքների միջամտության։

## Տեքստի բառեր

## Արտաքին հղումներ
* The Recovering Choir Director - http://www.cantemusdomino.net/2005/08/02/shen-khar-venakhi/ 
* Sample Music by Kitka - http://www.kitka.org/music/qt/ShenKharVenakhi.html 
* "You Are the Vineyard, Newly Blossomed: Contemporary Performance Aesthetics in Georgian Orthodox Chant"
* http://www.georgianchant.org/jagraham/pubs/YouAreTheVineyard.pdf

Կատեգորիա:Վրաստանի օրհներգեր
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ