Ֆրենկ Հարրիս

**Ֆրենկ Հարրիս** (), իռլանդա-ամերիկացի խմբագիր, վիպասան, պատմվածքների հեղինակ, լրագրող և հրատարակիչ, որը մտերիմ է եղել իր օրերի շատ հայտնի գործիչների հետ։ Ծնվել է Իռլանդիայում, նա գաղթել է Միացյալ նահանգներ կյանքի վաղ շրջանում՝ աշխատելով մի շարք ոչ հմուտ աշխատանքներում, նախքան Կանզասի համալսարան հաճախելը իրավաբանություն սովորելու համար: Ավարտելուց հետո նա արագ հոգնեց իր իրավաբանական կարիերայից և 1882 թվականին վերադարձավ Եվրոպա: Նա ճանապարհորդել է մայրցամաքային Եվրոպայում, նախքան Լոնդոնում հաստատվելը՝ լրագրողական կարիերան շարունակելու համար: 1921 թվականին՝ վաթսունն անց, նա դարձավ ԱՄՆ քաղաքացի։ Թեև նա իր կյանքի ընթացքում մեծ ուշադրություն է գրավել իր դյուրագրգիռ, ագրեսիվ բնավորությամբ, հայտնի պարբերականների խմբագրությամբ և տաղանդավոր ու հայտնի մարդկանց հետ բարեկամությամբ, նա հիշվում է հիմնականում իր «Իմ կյանքը և սերը» բազմահատոր հուշագրությամբ, որն արգելված էր աշխարհի երկրներում իր սեռական կողմորոշումը բացահայտելու  պատճառով:

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Հարրիսը ծնվել է 1855 թվականին, Իռլանդիայի Գոլվեյ քաղաքում, ուներ ուելսացի ծնողներ։ Նրա հայրը՝ Թոմաս Վերնոն Հարրիսը, ծովային սպա էր Ֆիշգարդից, Փեմբրոքշիր, Ուելս: Ավագ եղբոր հետ ապրելու ընթացքում նա մեկ տարի կամ ավելի աշակերտ էր Արմաղի թագավորական դպրոցում: 12 տարեկանում նրան ուղարկեցին Ուելս՝ շարունակելու իր կրթությունը որպես գիշերօթիկ Դենբիղշիրի Ռուաբոն քերականական դպրոցում, մի ժամանակ, որը նա պետք է հիշեր ավելի ուշ «Իմ կյանքը և սերը» գրքում: Հարրիսը դժգոհ էր դպրոցում և մեկ տարվա ընթացքում փախավ:1869-ի վերջերին նա գաղթեց Միացյալ Նահանգներ և առանց գրոշի հասավ Նյու Յորք։ 14 տարեկանում դեռահասը տարօրինակ գործեր էր անում, որպեսզի հոգա իր ապրուստը. սկզբում նա աշխատում էր որպես կոշիկ փայլեցնող, բեռնակիր, բանվոր և շինարար Բրուքլինի կամրջի շինարարության վրա: Հետագայում Հարրիսն իր վաղ մասնագիտական ​​փորձառությունները վերածեց արվեստի՝ ներառյալ ոլորտի պատմությունները իր «Ռումբը»գրքում:

Նյու Յորքից Հարրիսը տեղափոխվեց ամերիկյան Միջին Արևմուտք՝ հաստատվելով երկրի մեծությամբ երկրորդ քաղաքում՝ Չիկագոյում, որտեղ նա աշխատանք գտավ որպես հյուրանոցի գործավար, ապա՝ որպես մենեջեր։ Մսի փաթեթավորման ոլորտում Չիկագոյի կենտրոնական դիրքի շնորհիվ Հարրիսը հանդիպեց մի քանի անասնապահների, որոնք ոգեշնչեցին նրան հեռանալ մեծ քաղաքից և դառնալ կովբոյ: Ի վերջո, հոգնելով անասնաբուծության ոլորտում կյանքից, նա ընդունվեց Կանզասի համալսարան, որտեղ սովորեց իրավաբանություն և ստացավ դիպլոմ՝ ընդունվելով Կանզաս նահանգի փաստաբանների ասոցիացիա։ 1878 թվականին Անգլիայի Բրայթոն քաղաքում նա ամուսնացավ Ֆլորենս Ռութ Ադամսի հետ, որը մահացավ հաջորդ տարի։

### Վերադարձ Եվրոպա
մինի|Հարրիսի ծաղրանկարը OWL-ի կողմից Vanity Fair-ում, 1913 թվական
Հարրիսը չէր ցանկանում լինել իրավաբան և շուտով որոշեց իր ուշադրությունը կենտրոնացնել գրականության վրա: Նա 1882 թվականին տեղափոխվեց Անգլիա, հետագայում իր գրական որոնումների համար ճանապարհորդեց Գերմանիայի, Ավստրիայի, Ֆրանսիայի և Հունաստանի տարբեր քաղաքներ։ Նա կարճ ժամանակով աշխատել է որպես ամերիկյան թերթի թղթակից, նախքան հաստատվելը Անգլիայում՝ լրջորեն զբաղվելու լրագրության մասնագիտությամբ։

Հարրիսն առաջին անգամ հայտնվեց ազգային ուշադրության կենտրոնում՝ որպես լոնդոնյան մի շարք հրապարակումների խմբագիր, այդ թվում՝ «Evening News», «Fortnightly Review» և «Saday Review», որոնցից վերջինը նրա լրագրողական կարիերայի գագաթնակետն էր. Հերբերտ Ուելսը և Ջորջ Բերնարդ Շոուն դրանում հոդվածների կանոնավոր հեղինակներ էին։

1908-ից 1914 թվականներին Հարրիսը կենտրոնացավ իր աշխատանքի վրա որպես վիպասան՝ գրելով մի շարք հայտնի գրքեր, ինչպիսիք են «Ռումբը», «Մարդը Շեքսպիրը», «Դեղին տոմսը և այլ պատմություններ»: 1914 թվականի ամռանը Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ Հարրիսը որոշեց վերադառնալ Միացյալ Նահանգներ։ 

1916-1922 թվականներին նա խմբագրել է Pearson's Magazine ամսագրի ամերիկյան հրատարակությունը, որը հայտնի ամենամսյա հրատարակություն է, որը միավորում էր կարճ պատմությունները ժամանակակից նորությունների թեմաներով սոցիալիստական ​​հոդվածների հետ: Հրատարակության մեկ համարն արգելվել է փոստով ուղարկել փոստատար գեներալ Ալբերտ Ս. Բուրլեսոնի կողմից Առաջին համաշխարհային պատերազմին Ամերիկայի մասնակցության ժամանակ: Չնայած դրան, Հարրիսին հաջողվեց նավարկել ձախակողմյան մամուլի առջև ծառացած նուրբ իրավիճակը և Պիրսոնի ամսագիրը գործուն և վճարունակ պահեց պատերազմի տարիներին:

Հարրիսը դարձել է Ամերիկայի քաղաքացի 1921 թվականի ապրիլին։ 1922 թվականին նա մեկնել է Բեռլին՝ հրատարակելու իր ամենահայտնի աշխատանքը՝ «Իմ կյանքը և սերերը» ինքնակենսագրականը (հրատարակվել է չորս հատորով, 1922–1927 թթ.)։ Այն հայտնի է Հարրիսի ենթադրյալ սեքսուալ հանդիպումների իր վառ նկարագրություններով և նրա արկածների չափն ու պատմության մեջ նրա դերը չափազանցելով: Տարիներ անց «Թայմ» ամսագիրը 1960 թվականի մարտի 21-ի համարում մտածում էր. «Եթե նա աղմկոտ ստախոս չլիներ, Ֆրանկ Հարրիսը մեծ ինքնակենսագիր կլիներ նա մի հաշմանդամ թերություն ուներ. նա ճշմարտությունն ասաց, ինչպես Մաքս Բիրբոմը նշեց, միայն «երբ նրա գեղարվեստական գրականությունը թուլացավ»: Հինգերորդ հատորը, իբր վերցված նրա գրառումներից, բայց կասկածելի ծագում ունի, լույս է տեսել 1954 թվականին՝ նրա մահից շատ անց։

Հարրիսը նաև գրել է պատմվածքներ և վեպեր, երկու գիրք Շեքսպիրի մասին, կենսագրական էսսեների հինգհատորանոց շարք, որը կոչվում է «Ժամանակակից դիմանկարներ», ինչպես նաև իր ընկերներ Օսկար Ուայլդի և Ջորջ Բեռնարդ Շոուի կենսագրությունները։ Պիեսներ գրելու նրա փորձերը պակաս հաջողակ էին, բեմում բեմադրվեց միայն պարոն և տիկին Դավենտրիները (1900 թվական) (հնարավոր է Օսկար Ուայլդի գաղափարի հիման վրա):

### Մահ և ժառանգություն
Երեք անգամ ամուսնացած Հարրիսը մահացավ Նիցցայի Rue de la Buffa 9 հասցեում 75 տարեկան հասակում 1931 թվականի օգոստոսի 26-ին սրտի կաթվածից: Այնուհետև նա թաղվեց Cimetière Sainte-Marguerite-ում, Cimetière Caucade-ի հարևանությամբ, նույն քաղաքում:

Նրա մահից անմիջապես հետո հրատարակվեց Hugh Kingsmill-ի  կողմից գրված կենսագրությունը (Hugh Kingsmill Lunn կեղծանունը):

## Աշխատություններ
* Dulce Domum London: Kegan Paul, (1886թվական): Վերատպված հոդվածներ շաբաթօրյա ամսագրից
* Էլդեր Քոնկլին։ Եվ այլ պատմություններ (1894թվական)
* Մոնտես Մատադորը և այլ պատմություններ (Լոնդոն: Գրանդ Ռիչարդս, 1900թվական)
* Ռումբը (1908թվական)
* Շեքսպիրը և նրա ողբերգական կյանքի պատմությունը (Լոնդոն: Ֆրենկ Փալմեր, 1909թվական)
* Unpath'd Waters (1915թվական): Պատմություններ.
* Դեղին տոմսը և այլ պատմություններ (Լոնդոն: Գրանդ Ռիչարդս, 1914թվական)
* The Spectacle Maker (1913թվական) հիմք 1934 ֆիլմի համար
* The Veils of Isis*, և Այլ Պատմություններ*  (1915թվական)
* *Անգլիա թե՞Գերմանիա* (1915թվական)
* *Ժամանակակից դիմանկարներ… չորս հատորով* (1915–1923թվականներ)
* Օսկար Ուայլդ, նրա կյանքը և խոստովանությունները (1916թվական)
* Իմ կյանքն ու սերերը(1922–1927թվականներ, 1931, 1954, 1963 )
* Undream'd of Shores (Լոնդոն, Գրանթ Ռիչարդս, 1924թվական): Պատմություններ.
* The Tom Cat: An Apologue (1928թվական)․ կարճ պատմություն.
* Իմ հիշողությունները որպես կովբոյ (1930թվական)
* Խոստովանական (1930թվական)․ շարադրություններ.
* Պանտոպիա*:* Նովել (1930թվական)
* Բեռնարդ Շոու(1931թվական)
* Ֆրենկ Հարրիսի կարճ պատմությունները, ընտրանի (1975թվական): Էլմեր Գերց, խմբ.

## Մշակութային անդրադարձներ
1920 թվականին ֆրանսիացի գրող և դիվանագետ Փոլ Մորանդը Նիցցայում հանդիպեց տարեց Ֆրենկ Հարրիսին և մեծապես փոխառեց նրա անհատականությունից՝ կերտելու Օ'Պատաչի կերպարը՝ ականավոր գրող, հրատարակիչ և իռլանդացի հայրենասեր, «իռլանդական բարդներից վերջինը» իր «Գիշեր Պորտոֆինոյում» պատմվածքում (*Fermé la nuit* պատմվածքների հանրահայտ ժողովածուի մի մասը հրատարակված «The Gallos» պատմվածքների հայտնի ժողովածուի «Gallimard» 1923-ում»: .

1922թվականին Ուիթաքեր Չեմբերսը Կոլումբիայի համալսարանի ուսանողական ամսագրում The Morningside-ում հրապարակեց «հայհոյական» և «սրբապիղծ» պիեսը, որը կոչվում էր «Պիես տիկնիկների համար», որը հիմնված էր Ֆրենկ Հարրիսի 1919 թվականի «Խարանի հրաշքը» պիեսի վրա, որի համար Չեմբերսը թողեց դպրոցը, որպեսզի խուսափի հեռացումից: («Դրա մեծ մասը այնքան բացահայտ սրբապիղծ է, որ այն չի կարող վերարտադրվել»:

1929 թվականին Քոուլ Փորթերի «After All, I'm Only a Schoolgirl» երգում հիշատակվում է Հարրիսը և «Իմ կյանքը և սերերը», մի աղջկա մասին հեքիաթում, ով սովորում է չափահաս հարաբերությունների մասին մասնավոր դաստիարակից:

1936 թվականին Հարրիսը հանդես եկավ որպես հերոս Լեսլի և Սյուել Սթոքսի Օսկար Ուայլդի պիեսում, որը սկզբում նկարահանվել է Լոնդոնի Gate Theatre ստուդիայում (1936), իսկ ավելի ուշ՝ Ֆուլթոն թատրոնում, Նյու Յորք, 1938 թվականին, երկու դեպքում էլ գլխավոր դերում Ռոբերտ Մորլին:

1958 թվականին «Կովբոյ» գեղարվեստական ​​ֆիլմը «Իմ հիշողությունները որպես կովբոյ» կիսաինքնակենսագրական վեպի ադապտացիա է։ Հարրիսին մարմնավորում է Ջեք Լեմոնը։

1960 թվականին նա դիտվում է որպես անչափահաս կերպար «Օսկար Ուայլդի դատավարությունները» ֆիլմում, որը մարմնավորում է Փոլ Ռոջերսը։ Հարրիսը հատուկ նախազգուշացրել էր Ուայլդին Քուինսբերիին քրեական զրպարտության համար քրեական հետապնդման դեմ, ինչը հանգեցրեց նրա անկմանը:

1972 թվականին «Էդվարդիանները» սերիալի դրվագում նրան մարմնավորել է Ջոն Բենեթը։ 

Շերլոկ Հոլմսը և դոկտոր Ուոթսոնը հանդիպում են Հարրիսին Նիկոլաս Մեյերի 1976 թվականի «The West End Horror» վեպում։ Ուոթսոնը մեկնաբանում է Հարրիսի՝ միշտ շատ բարձր խոսելու սովորությունը։

Ֆրենկ Հարրիսի մի հատորը բազմոցին բարձրացրեց «Վեց մեծ բոբիկներ» (1985թվական) «Allo 'Allo!»-ի դրվագում:

Հեռուստատեսությամբ Հարրիսին մարմնավորել է Լեոնարդ Ռոսիթերը 1978 թվականին BBC-ի շաբաթվա պիեսում՝ «Անվախ Ֆրենկ» կամ «Ակածախնդիր կյանք» ֆիլմում։

1980 թվականին Բրոդվեյում՝ Princess Theatre-ում, Բրոդվեյում կարճ ժամանակով ցուցադրվեց անվախ Ֆրանկի երաժշտական ​​բեմական ադապտացիան, որի գլխավոր դերում Նայլ Թոյբինն էր։ Այն ուներ Էնդրյու Դեյվիսի գիրքն ու խոսքերը, երաժշտությունը՝ Դեյվ Բրաունը, իսկ ռեժիսորը՝ Ռոբերտ Գիլեսփին։ Արտադրությունն իրականացվել է 13 նախադիտումների և 12 ներկայացումների համար:

Հարրիսը հայտնվում է որպես վամպիր Քիմ Նյումանի 1992 թվականի «Աննո Դրակուլա» վեպում, որպես վեպի գլխավոր հերոսներից մեկի դաստիարակ և վամպիր հայր:

Նա 1997 թվականին նկարահանված Թոմ Ստոպարդի «Սիրո գյուտը» պիեսի կերպարն է, որը վերաբերում է Էյ. Հուսմանի կյանքին և Օսկար Ուայլդի դատավարություններին։

Նա հանդես է գալիս որպես Օսկար Ուայլդի մտերիմ ընկեր Մոզես Կաուֆմանի մրցանակակիր «Վուլգար անպարկեշտություն. Օսկար Ուայլդի երեք փորձությունները» պիեսում։

Նա հայտնվում է Հ. Գ. Ուելսի «Անվերջ կյանքի աշխարհները» (2001 թ.) մինի սերիալի առաջին էպիզոդում է, որտեղ նա մերժում է Ուելսի պատմությունը՝ այն չափազանց երկար և անհավատալի լինելու համար:

ITV-ի պարոն Սելֆրիջ (2013թվական) սերիալում Սամուել Ուեսթը խաղում է թերթի խմբագրի և հրատարակչի՝ Ֆրենկ Էդվարդս անունով, կերպար՝ հիմնված Ֆրենկ Հարրիսի վրա։

Հանցագործության Pulp կատակերգությունում Մայքլ Քեյնը մարմնավորում է վիպասանի, ում ինչ-որ մեկը համեմատում է Ֆրենկ Հարրիսի հետ, որտեղ Քեյնը նրբորեն պատասխանում է. «Ֆրենկը սկսնակ էր»:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հյու Քինգսմիլ, Ֆրենկ Հարրիս. Ջոնաթան Քեյփ, 1932թվական; վերանայված կենսագրություն, 1987թվական, Մայքլ Հոլրոյդի ներածությամբ
* Ֆիլիպա Պուլար, Ֆրենկ Հարրիս. Համիշ Հեմիլթոն, 1975 թվական
* Ռոբերտ Բրեյնարդ Փիրսալ, Ֆրենկ Հարրիս. Նյու Յորք: Twayne հրատարակչություն, 1970թվական
* Սթենլի Վայնտրաուբ (խմբ.), Դրամատուրգը և ծովահենը, Բեռնարդ Շոու և Ֆրենկ Հարրիս. Փենսիլվանիայի պետական ​​համալսարանի հրատարակչություն, 1982 թվական։
* Չարլի Չապլին, Իմ ինքնակենսագրությունը, էջեր 242–244: Սայմոն և Շուստեր, 1964 թվական 
* Քեյթ Սթիվենս, Ֆրենկ Հարրիսի սուտն ու զրպարտությունը, Նյու Յորք, Անտիգոնե մամուլ, 1929 թվական
* Էլզա Գիդլոու, «Էլզա, ես գալիս եմ իմ երգերով», 1986 թ. էջեր 271–2, 306–9, 83, 138–43, 145–6, 149–50

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Extensive website by Alfred Armstrong
* Extended bibliography at ibiblio.com
* Esar Levine's Harris collection at Princeton
* Biographical sketch, Crowley diary quotes
* 
* Frank Harris Collection  at the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin
*Frank Harris Collection at the Kenneth Spencer Research Library at the University of Kansas

 
Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ