Մեմելի ռազմագործողություն

**Մեմելի ռազմագործողություն**, 1944 թվականի հոկտեմբերի 5-22-ը խորհրդային զորքերի կողմից իրականացված հարձակողական գործողություն՝ 1-ին Բալթյան և 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատների 39-րդ բանակների կողմից, որի նպատակն էր կտրել «Հյուսիս» բանակային խմբի զորքերը Արևելյան Պրուսիայից։ Այն Բալթյան ռազմավարական գործողության մաս էր կազմում։ Այն իրականացվել է բանակի գեներալ Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարությամբ։

Գործողության արդյունքներն էին Լիտվայի հյուսիսային մասի ազատագրումը, Լատվիայում գերմանական զորքերի Արևելյան Պրուսիայից կտրելը, Կուրլանդական գրպանի ձևավորումը և Մեմելի շրջափակումը։ Գերմանական զորքերը զգալի կորուստներ են կրել։

## Կողմերի ուժեր
### Վերմախտ
* Կրիգսմարինեի տարբեր ստորաբաժանումներ
* 3-րդ տանկային բանակի հյուսիսային թև (գեներալ Էրհարդ Ռաուս)
* 551-րդ Ֆոլկսգրենադիերական դիվիզիայի մնացորդներ
* XXVIII կորպուս (գեներալ Հանս Գոլնիկ), շրջափակված էր Մեմելի պլացդարմում
* «Մեծ Գերմանիա» դիվիզիա (2 գունդ)
* 7-րդ տանկային դիվիզիա (մաս)
* 58-րդ հետևակային դիվիզիա
* XL տանկային կորպուս (գեներալ Զիգֆրիդ Հենրիչի)
* 5-րդ տանկային դիվիզիա
* 548-րդ Վոլկսգրենադիերական դիվիզիա
Նոյեմբերի վերջին «Մեծ Գերմանիա» տանկային դիվիզիան և 7-րդ տանկային դիվիզիան դուրս բերվեցին և փոխարինվեցին 95-րդ հետևակային դիվիզիայով։

### Կարմիր բանակ
* 1-ին Բալթյան ճակատ (մարշալ Հովհաննես Բաղրամյան)
* 5-րդ գվարդիական տանկային բանակ (գեներալ Վասիլի Վոլսկի)
* 43-րդ բանակ (գեներալ-լեյտենանտ Աֆանիսի Բելոբորոդով)
* 51-րդ բանակ (գեներալ-լեյտենանտ Յակով Կրայզեր)
* 4-րդ հարվածային բանակ (գեներալ-լեյտենանտ Պյոտր Մալիշև)
* 6-րդ գվարդիական բանակ (գեներալ-լեյտենանտ Իվան Չիստյակով)
* 3-րդ Բելառուսական ճակատ
* 39-րդ բանակ (գեներալ-լեյտենանտ Իվան Լյուդնիկով)

## Ընթացք
մինի|справа|Զորամասը մտնում է ազատագրված քաղաք։ Արևելյան Պրուսիայի հարձակողական գործողությունը։
1944 թվականի սեպտեմբերի 14-ին սկսված Բալթյան հարձակողական գործողության ընթացքում խորհրդային զորքերը ամսվա երրորդ տասնամյակի սկզբին ավարտեցին Էստոնիայի մայրցամաքային մասի ազատագրումը։

1-ին Բալթյան ռազմաճակատի զորքերը հասան Դաուգավայից հարավ գտնվող Ռիգայի մատույցներին։ Այնտեղ նրանք հանդիպեցին թշնամու ուժեղ դիմադրությանը։ Գերագույն հրամանատարության շտաբը որոշեց հարձակման հիմնական ուղղությունը տեղափոխել Մեմելի ուղղություն։ 1-ին Բալթյան ռազմաճակատի ուժերը վերախմբավորվեցին Շյաուլյայ քաղաքի տարածքում։ Խորհրդային զորքերի հրամանատարությունը պլանավորում էր ափ հասնել Պալանգա-Մեմել-Նեման գետի գետաբերան գծով՝ ճեղքելով Շյաուլյայ քաղաքից արևմուտք և հարավ-արևմուտք գտնվող պաշտպանությունը։ Հիմնական հարձակումն իրականացվեց Մեմելի ուղղությամբ, իսկ օժանդակ հարձակումը՝ Կելմետ-Թիլզիտ ուղղությամբ։

19 կմ լայնությամբ ճեղքման գոտում կենտրոնացված էին 35 հրաձգային դիվիզիա, 777 տանկ և ինքնագնաց հրանոթ, ինչպես նաև ամբողջ ամրապնդող հրետանին, ինչը հնարավորություն տվեց ստեղծել 50 տանկի և 200 հրանոթի ու ականանետի խտություն 1 կմ-ի վրա[1]: Մեմելի ուղղությամբ Վերմախտի ուժերի մեջ էին մտնում գեներալ-գնդապետ Է. Ռաուսի հրամանատարությամբ գտնվող 3-րդ տանկային բանակը և «Գրասեր» օպերատիվ խումբը։ Դրանք հաշվվում էին 16 դիվիզիա, 4 բրիգադ և 2 առանձին ծանր տանկային գումարտակ։ Դրանց թվում էին մոտ 130 հազար մարդ, մոտավորապես 1600 զենք և ականանետ, ավելի քան 400 տանկ, որոնք գործում էին զգալի թվով ինքնաթիռների աջակցությամբ։ Այս ուժերը բաշխված էին մի քանի գոտիների և գծերի վրա։ Գլխավոր պաշտպանական գիծը, որը գտնվում էր 3-5 կմ խորության վրա, ներառում էր անընդհատ խրամատների 2-3 շարք՝ գնդացիրային հարթակներով, հրաձգային խցիկներով, կապի անցումներով և ինժեներական արգելապատնեշներով։ Դրանից 14-28 կմ հեռավորության վրա կար երկրորդ գոտի, որը ձգվում էր Վենտա, Վիրվիչյայ և Կրոժենտա գետերի ափերով։ Մեմել և Թիլզիտ քաղաքների մուտքերը ամենաուժեղ կերպով ամրացված էին։ Այս քաղաքները, ինչպես Տրիշկյայինը, Յուրբուրգը, Վենտսպիլսը և Լիեպայան, վերածվեցին դիմադրության ուժեղ կենտրոնների:

Խորհրդային հրամանատարության որոշումը լիակատար անակնկալ էր թշնամու համար, որը սպասում էր Ռիգայի ուղղությամբ հարձակումների վերսկսմանը։ Մարտերի առաջին օրը խորհրդային զորքերը սկսեցին ճեղքել պաշտպանությունը և երեկոյան արդեն առաջ էին շարժվել մինչև 7-17 կմ խորություն։ Հոկտեմբերի 6-ին նախնական պլանի համաձայն պատրաստված բոլոր զորքերը տեղակայվեցին, այդ թվում՝ 1-ին և 19-րդ տանկային կորպուսներից բաղկացած բանակային շարժական խմբերը։ Շարժական խմբերի մարտում ներդրումը հնարավորություն տվեց բարձրացնել հարձակման տեմպը։ Արդյունքում, գերմանական զորքերը չկարողացան կազմակերպել դիմադրություն ոչ երկրորդ, ոչ էլ երրորդ պաշտպանության գծերում, որոնք անմիջապես հաղթահարվեցին խորհրդային զորքերի կողմից։ Չկարողանալով կանգնեցնել խորհրդային առաջխաղացումը, գերմանացիները սկսեցին դուրս բերել իրենց զորքերը Ռիգայի տարածքից, նախքան Արևելյան Պրուսիայից կտրվելը։

Հոկտեմբերի 8-ի վերջին ռազմաճակատի հարվածային խումբը 90 կմ ներթափանցել էր գերմանական զորքերի պաշտպանության խորքը և ընդլայնել ճեղքումը մինչև 260 կմ։ 4 օրում այն ​​ոչնչացրեց 551-րդ հետևակային դիվիզիան, Գրասերի օպերատիվ խմբի մասերը, ինչպես նաև 37-րդ, 51-րդ, 603-րդ, 609-րդ և 611-րդ անվտանգության գնդերը։ Լուրջ վնասներ հասցվեցին 548-րդ ժողովրդական նռնականետային դիվիզիայի, 5-րդ և 7-րդ տանկային դիվիզիաների, «Մեծ Գերմանիա» տանկային դիվիզիայի և մի շարք այլ ստորաբաժանումների:

Հոկտեմբերի 10-ին գերմանացիները կտրված էին Արևելյան Պրուսիայից։ Արդյունքում, Արևելյան Պրուսիայում և Կուռլանդիայում թշնամու խմբավորումների միջև ձևավորվեց մինչև 50 կիլոմետր լայնությամբ խորհրդային պաշտպանական գոտի, որը թշնամին այլևս ի վիճակի չէր հաղթահարել։ Հոկտեմբերի 22-ին Նեման գետի հյուսիսային ափի մեծ մասը մաքրվել էր թշնամուց։

Լատվիայում թշնամին հետ մղվեց դեպի Կուրլանդական թերակղզի և հուսալիորեն շրջափակվեց այնտեղ։ Բացի այդ, Մեմելում շրջափակման մեջ էին հայտնվել երեք գերմանական դիվիզիաներ (Մեմելը գրոհի ենթարկվեց 1945 թվականի հունվարի 28-ին):

Մեմելի ռազմագործողության արդյունքում ձեռք է բերվել մինչև 150 կմ առաջխաղացում, ազատագրվել է ավելի քան 26 հազար կմ² տարածք և ավելի քան 35 հազար բնակավայր։ Խորհրդային զորքերը ոչնչացրին ավելի քան 24 հազար գերմանացի զինվորների և սպաների, 420 տանկերի և հարձակողական զենքերի, գրեթե 1000 զենքերի և ականանետերի։ 78 խորհրդային ստորաբաժանումներ և կազմավորումներ արժանացան շքանշանների:

## Արվեստում
*Մեմելի ռազմագործողության նախապատրաստական ​​աշխատանքները Վ. Օ. Բոգոմոլովի «Քառասունչորսի օգոստոսին» վեպի սյուժեի մասն են կազմում։

## Գրականություն
*История второй мировой войны 1939—1945. Т. 4. — М., 1975.
*Борьба за Сов. Прибалтику в Вел. Отечеств. воине. 1941—1945, кн. 2, Рига, 1967.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեմելի հարձակողական ռազմագործողություն  Ռուսաստանի ՊՆ կայքում

Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմական գործողություններ
Կատեգորիա:Վերմախտ