open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միջին նորոգում

**Միջին նորոգում**, պլանային նորոգման տարատեսակ, հիմնական ֆոնդերի կամ անձնական երկարատև օգտագործման առարկաների սպառողական արժեքի վերականգնում և պահպանում։ Միջին նորոգման ժամանակ ստուգվում է սարքավորումների հանգույցների տեխնիկական վիճակը, փոխարինվում կամ վերականգնվում են մաշված մասերը, վերացվում բացահայտված թերությունները, կատարվում են նաև ընթացիկ նորոգման աշխատանքներ։ Միջին նորոգումը իրականացնում են շարժական և ստացիոնար նորոգման ծառայությունները։ Նորոգման պարբերականությունը մեկ տարուց ավելի լինելու դեպքում, այն կատարվում է տարեկան ամորտիզացիոն հատկացումների, մյուս դեպքերում՝ ձեռնարկության ընթացիկ ծախսերի հաշվին։

Կատեգորիա:Նորոգման տարատեսակ
Ռուբեն Աբովյան

**Ռուբեն Հարությունի Աբովյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1990)։

## Կենսագրություն
1968 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1979 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության և նկարիչների միջազգային միության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) անդամ է։ Աբովյանի արվեստին բնորոշ են համարձակ շեշտադրումները, կատարողական բարձր վարպետությունը, քնարականությունը։

1997 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, 2003 թվականին՝ Մոսկվա։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* Մոսկվա, 1978,
* Մոնրեալ, 1983,
* Լոնդոն, 1986, 1991,
* Փարիզ, 1997,
* Երևան, 2001,
* Նյու Յորք, 1998, 2003,
* Մայամի, ԱՄՆ, 2004,
* Բեյրութ, Հայկազյան համալսարանի արվեստի կենտրոն, 2010։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Բիշքեկի գեղարվեստի ազգային թանգարանում։

## Ստեղծագործություններ
* «Երաժիշտներ»
* «Համբույր»
* «Առլեկին»
* «Պատուհան»
* «Դիմակահանդես»
* «Խաղատուն»
* «Կոմեդիանտներ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուբեն Աբովյան, Արամե պատկերասրահ 
*  Artodyssey, Ռուբեն Աբովյան 
* Ռուբեն Աբովյան
* Ռուբեն Աբովյան

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Շողագավանք

**Շողագավանք**', Հայ առաքելական եկեղեցի, հայկական միջնադարյան ճարտարապետական հուշարձան Հայաստանի Մարտունու շրջանում՝ Ձորագյուղի արևմտյան կողմում։ Գլխավոր՝ սուրբ Պետրոս եկեղեցին կառուցվել է 9-րդ դարի վերջին քառորդին՝ Գեղարքունիքի մեծ տիկին Մարիամի միջոցներով։

Պահպանվել են հյուսիսային պատը և մյուս հատվածների հիմնապատերը՝ կառուցված մոխրագույն տուֆի կանոնավոր մշակված սրբատաշ քարերից։ Ըստ հատակագծային հորինվածքի եռապսիդ, չորս անկյուններում միահարկ ավանդատներով եկեղեցի է։ ճակատները մշակված են եղել հատվածքում կիսաշրջանաձև (եզակի երևույթ), զույգ խորշով։ Պահպանվել են շինարարական արձանագրության առանձին բեկորներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Մագնիսա-տելուրական զոնդավորում

**Մագնիսա-տելուրական զոնդավորում** (մագնիս և լատ. tellus, սեռական հոլովում՝ telluris-Երկիր), երկրի ներքին կառուցվածքը հետազոտելու մեթոդ. հիմնված է արտերկրային ծագման փոփոխական էլեկտրամագնիսական դաշտի ուսումնասիրության վրա։ Առաջարկել են (1950-53) խորհրդային գիտնական Ա. Ն. Տիխոնովը և ֆրանսիացի գիտնական Լ. Կանյարը։ Երկրի մակերևույթին որոշակի կետում փոխուղղահայաց կերպով տեղադրում են երկու մագնիսամետր և երկու էլեկտրաչափիչ հողակցված գծեր՝ յուրաքանչյուրը 500 մ երկարությամբ։ Այդ սարքերի օգնությամբ դիտարկում են էլեկտրամագնիսական տատանումները, որոնց պարբերությունը կազմում է վայրկյանի մասերից մինչև օր, և էլեկտրական ու մագնիսական տատանումների ամպլիտուդների հարաբերությամբ որոշում ապարների թվացող (միջին) դիմադրությունը ուսումնասիրվող շրջանում։ Մագնիսա-տելուրական զոնդավորման օգնությամբ կազմում են հիմքի կամ բարձր դիմադրությամբ այլ հորիզոնի ստորգետնյա (խորությունը՝ մինչև 5 Կմ) ռելիեֆի քարտեզներ, հետազոտում ապարների էլեկտրահաղորդականության տեղաբաշխման օրինաչափությունները մինչև 400-500 Կմ խորությունը։ Մագնիսա-տելուրական զոնդավորումը և նրա պարզեցված տարբերակը՝ մագնիսա-տելուրական պրոֆիլավորումը, կիրառում են նավթի ու գազի որոնողական աշխատանքներում։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մագնիսաօպտիկա

**Մագնիսաօպտիկա**, ֆիզիկայի բաժին. ուսումնասիրում է մագնիսական դաշտի ազդեցությունը միջավայրի օպտիկական հատկությունների վրա, ինչպես նաև օպտիկական ճառագայթման (լույսի) առաքման, տարածման ու կլանման երևույթները մագնիսական դաշտում գտնվող նյութերում։ Մագնիսաօպտիկական հիմնական երևույթներն են. մագնիսական դաշտում սպեկտրային գծերի տրոհումը բաղադրիչների (Զեեմանի երևույթ), լույսի բևեռացման հարթության պտտումը (Ֆարադեյի երևույթ), լույսի երկբեկումը մագնիսական դաշտում գտնվող իզոտրոպ նյութում (Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտ), Քերի մագնիսաօպտիկական երևույթը (Քերի երևույթ)։

20-րդ դարի 60-70-ական թթ. զարգացավ կիսահաղորդիչների և մագնիսակարգավորված բյուրեղների (ֆերիտներ, հակաֆեռոմագնիսական նյութեր) մագնիսաօպտիկան։ Մագնիսաօպտիկական մեթոդները կիրառվում են օպտիկական անցումները պայմանավորող քվանտային վիճակների, նյութի ֆիզիկաքիմիական կառուցվածքի, մետաղների և կիսահաղորդիչների էլեկտրոնային կառուցվածքի, ֆազային անցումների հետազոտման ժամանակ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական օպտիկա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մագնիտուդ

**Մագնիտուդ** (լատ. magnitudo-մեծություն, magnus-մեծ), պայմանական մեծություն, որը բնութագրում է երկրաշարժերի կամ պայթյունների հետևանքով առաջ եկող առաձգական տատանումների ընդհանուր էներգիան։

Կատեգորիա:Սեյսմոլոգիա
Շրեշտասար

**Շրեշտասար**, *Շերեշտ, Շրեշսար, Շրեշտ, Շրեշտսար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վարդենիսի լեռնահամակարգում, Ելփին գետի ձախափնյակում, Ելփին գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը՝ 2098 մ։ Ջրառատ է, ունի փարթամ արոտավայրեր։

## Պատկերներ

Yelpin_village.jpg|Ելփին գյուղը Շրեշտասարի գագաթից
Lake_near_Yelpin.jpg|Տեսարան Շրեշտասարից
Rocks_on_Shreshtasar_02.jpg|Ժայռեր գագաթին
Flowers_on_Shreshtasar_01.jpg|Ծաղիկներ Շրեշտասարի լանջին
Drakhtisar.jpg|Դրախտիսարի գագաթը ձախում, Շրեշտասարը՝ աջում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Մեղվակաթ

մինի|Մեղուն նեկտար հավաքելիս
**Մեղվակաթ**, աշխատավոր մեղուների վերծնոտային և ըմպանային գեղձերի արտազատուկը, որով մեղուները լցնում են մեղրահացի մայրաբջիջները (մեկ մայրաբջջում՝ 0,2 — 0,5 գ)։ Մեղվակաթի արտադրման համար, բացի մեղրից, մեղուներին անհրաժեշտ է նաև ծաղկափոշի։ Մայրացու մեղվի թրթուրը մեղվակաթ է ստանում 5 օր անընդմեջ, իսկ աշխատավոր մեղվինը՝ 2,5 օր (ցածր որակի մեղվակաթ)։ Մեղվակաթը պարունակում է (չոր նյութի հաշվով) սպիտակուց 40—50%, ճարպ 5—18%, շաքար մոտ 26%, ինչպես նաե վիտամիններ, հանքային աղեր, կենսա- բանորեն ակտիվ այլ նյութեր։ Մեղվակաթից ստանում են ապիլակ պատրաստուկը, որը կիրառվում է բժշկության և օծանելիքի արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Միջատներ
Սևքար լեռ (Մադինա)

**Սևքար**, լեռնագագաթ Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռնահամակարգում, Գեղհովիտ գյուղից 8,5 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 3063 մ։ Հյուսիսային լանջին է գտնվում «Սևսարի երկնադիտարանը»։

## Պատկերներ

Sevsar volcano 02.JPG|Սևքար
Sevsar volcano 03.JPG|Սևքար
Sevsar_astronomical_observatory.JPG|«Սևսարի երկնադիտարան»
Astronomical_observatory_02.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Մեղեդի

մինի|Մեղեդու օրինակ
**Մեղեդի** (հունարեն՝ μελῳδία — երգ, երգեցողություն), բարձր կազմակերպված մեկձայնանի ինտոնացիոն-ռիթմական կառուցվածք, որ օժտված է կերպարային- արտահայտչական բովանդակությամբ և երաժշտության կարևորագույն սկզբնատարրն է։ Ընդգրկում է երաժշտական լեզվի գրեթե բոլոր արտահայտչամիջոցները՝ չաղի հիման վրա կազմակերպվող հնչյունային բարձրությունների և մետրի հիման վրա ընթացող հարաբերությունների հետ՝ նաև որոշակի ուժգնություն, տեմբր, կատարման կերպ, ներդաշնակ կառուցվածք և այլն։ Մեղեդիի շարժումը լինում է վերընթաց, վարընթաց, միևնույն բարձրության պահպանումով, ավելի հաճախ՝ ալիքաձև։ Բոլոր շարժումների դեպքում առավել բնորոշ է աստիճանական ընթացքը, որը սովորաբար ընդմիջվում է այս կամ այն լայնքի թռիչքներով։ Մեղեդային գծի շարժման վերելքների և անկումների մեջ արտացոլվում է հուզականության սաստկացումը և մարումը, լարումը և պարպումը, որի շնորհիվ էլ մեղեդին դրսևորվում է որպես երաժշտության հուզական-կերպարային բովանդակության կրող, մասնակցում նրա ձևակառուցման պրոցեսին։ Բազմաձայն երաժշտության մեջ պարզորոշ առանձնանում է ընդհանուր շարժումից և ընկալվում որպես որոշակի երաժշտական միտք, որի առավել վառ (քան ընդհանուր շարժումը) արտահայտչականությունը պայմանավորված է անհատականացված երաժշտական նյութի շարժման յուրահատուկ տրամաբանությամբ։ Ոչ մեղեդային շարժման հետ համեմատած, Մեղեդին՝ (անկախ երաժշտության ոճից և ժանրից) առավել հագեցված լինելով կոմպոզիցիոն հնարներով, տվյալ ընդհանուր շարժման խտացված, ընդհանրացված ձևն է։ Սակայն մեղեդիական և ոչ մեղեդիական շարժումների միջև գոյություն չունի խիստ անջրպետ։ Վոկալ երաժշտության մեջ մեղեդին բնորոշվում է երգայնությամբ, ցայտուն ներդաշնակ կերտվածքով ու ճկունությամբ և, այդ առումով, մոտիկ է մարդկային խոսքի ելևէջային բնույթին։ Գործիքային երաժշտության մեջ մեղեդին զերծ է երգչական ձայնի հնարավորությունների որոշ՝ բնական սահմանափակումներից, նրանում, վոկալ երաժշտությանը հատուկ հնարների հետ մեկտեղ, օգտագործվում են նաև այս կամ այն նվագարանի տեխ․նիկական հնարավորությունները (այստեղից՝ ստորաբաժանումը վոկալ և գործիքային Մեղեդիների)։ Մեղեդիի բնույթը, ձևը, տեսակը, ինչպես նաև կառուցվածքային առանձնահատկություններն ու ծավալը շատ կողմերով պայմանավորված են նաև ստեղծագործության ժանրային պատկանելությամբ, երաժշտության ազգային երանգով ու ոճով։ Միաժամանակ, գոյություն չունի այնպիսի «օրինակելի» մեղեդի, որը հավասարապես բավարարեր տարբեր դարաշրջանների երաժշտական ուղղություններին բնորոշ մտածելակերպի պահանջները։ Ուստի մեղեդին, որպես բովանդակային կատեգորիա, հարաբերական է և նրա գնահատականը պահանջում է յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում պատմական մոտեցում։ Միաձայն երաժշտության մեջ մեղեդին մարմնավորում է ավարտված ամբողջական երաժշտական կերպար։ Այս առումով բնորոշ են տարբեր ժողովուրդների ժողովրդական երգերի մեղեդիները։ Հայ ժող․ և ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտության տարբեր ճյուղերը (գյուղական, քաղաքային, գուսանական, աշուղական, հոգևոր և այլն) հարուստ են հնագույն դարերից մեզ հասած ու հղկված վոկալ և գործիքային մեղեդիների բազմազան տեսակի նմուշներով (տես նաև Մոնոդիա), որոնցում մեղեդիակերտման վարպետությունը հասցված է բարձրագույն մակարդակի։ 

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Մեղադրական եզրակացություն

**Մեղադրական եզրակացություն**, դատավարական փաստաթուղթ, որը ավարտված նախաքննության (հետաքննության) հիման վրա ամփոփում է կատարված հանցագործության մասին տվյալներն ու անձին առաջադրված մեղադրանքի էությունը։ Բաղկացած է նկարագրական և եզրափակիչ մասերից։ Նկարագրական մասում շարադրվում է հանցագործության բովանդակությունը, տեղը, ժամանակը, միջոցներն ու շարժառիթները, հետևանքները, մասնակիցներից յուրաքանչյուրի դերը, տուժողի մասին տեղեկությունները, պատասխանատվությունը ծանրացնող կամ թեթևացնող հանգամանքները, ապացույցների վերլուծությունը։ Եզրափակիչ մասում նշվում է, թե տվյալ հանցագործության համար պատիժ նախատեսող հոդվածով ում է առաջադրված մեղադրանք և ձևակերպվում է մեղադրանքը։ Մեղադրական եզրակացությանը կցվում են դատակոչի ենթակա անձանց ցուցակը, նախաքննության ժամկետի, խափանման միջոցի, իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի մասին տեղեկանքները։ Դատախազն իրավասու է Մեղադրական եզրակացությունը հաստատել և գործն ուղարկել դատարան, վերադարձնել լրացուցիչ քննության կամ կարճել։ Դատախազը կարող է նաև Մեղադրական եզրակացությունը փոխել։

Կատեգորիա:Քրեական դատավարական իրավունք
Մեղայականով ներկայանալ

**Մեղայականով ներկայանալ**, դատարանին, դատախազությանը, նախաքննության կամ հետաքննության մարմնին իր կատարած հանցագործության մասին քաղաքացու կամավոր հայտարարությունը (գրավոր կամ բանավոր)՝ մինչև որպես կասկածյալ ձերբակալվելը, կամ որպես մեղադրյալ հարցաքննվելը։

Հայտարարությունն ընդունող պաշտոնատար անձը ստուգում է ներկայացողի ինքնությունը հայտարարության մասին կազմում է արձանագրություն, որը ստորագրում են ներկայացողն ու արձանագրություն կազմողը։ Մեղայականով ներկայանալը կարող է դիտվել, որպես մեղքը մեղմացնող հանգամանք, եթե հայտարարությունը հավաստի է և կատարված հանցագործության մասին պատմվել է լրիվ։

Օրենքով նախատեսված դեպքերում մեղայականով ներկայանալը կարող է պատիժը մեղմացնող հանգամանք դիտվել կամ ազատել քրեական պատասխանատվությունից (օրինակ, առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանք կատարելու դեպքում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Հանրահաշվական գործողություններ

**Հանրահաշվական գործողություններ** , A բազմության վրա, ո-տեղանի. արտապատկերում A^n = A \times A \times A  \times... \times A դեկարտյան արտադրյալից A բազմության մեջ։

Առավել կիրառություններ ունեն երկտեղանի (n=2) հանրահաշվական գործողությունները։ Մաթեմատիկական տեսակետից այս խիստ սահմանումը հետևյալ (պարզ բնույթի) դիտարկումների վերացարկումն է։ Երկու՝ a և b թվերի գումարումը կարելի է դիտարկել որպես  R \times R  դեկարտյան արտադրյալի (R-ը թվերի բազմություն է) (a, b) տարրից R-ին պատկանող մի նոր՝ a+b տարրի ստացում (համապատասխանեցում)։ Նույնը կարելի է ասել երկու վեկտորների, ֆունկցիաների, մատրիցների գումարման մասին։ Այսպիսով, երկու օբյեկտների (թվեր, վեկտորներ, ֆունկցիաներ և այլն ․․․) գումարումը հանրահաշվական գործողություն է։ Այս ընդհանրական տեսակետից բազմապատկումը նույնպես հանրահաշվական գործողություն է։

Գումարում տերմինն օգտագործվում է միայն զուգորդական և տեղափոխական, իսկ բազմապատկումը՝ հիմնականում զուգորդական հանրահաշվական գործողությունների նկատմամբ։ Նույն բազմության վրա կարող է տրված լինել մի քանի հանրահաշվական գործողություն։ Օրինակ, թվերի բազմության վրա տրված են բազմապատկման (X) և գումարման (+) գործողություններ։ Եթե A բազմությունը Աբելյան խումբ է, a-ն և b-ն՝ նրա տարրերը, ապա a+ (-b) անվանում են a-ի և b-ի տարբերություն և նշանակում a-b-ով. իսկ (a-b)-ի ստացումը անվանում են հանում։

Եթե A բազմությունը խումբ է բազմապատկման «X» գործողությամբ, a-ն և b-ն՝ նրա տարրերը, ապա a*b^{(-1)}-ը անվանում են a-ի և b-ի քանորդ, այն նշանակում են \frac{a}{b}-ով, իսկ \frac{a}{b} ստացումն անվանում են բաժանում։

## Տես նաև
* Վեկտորական հաշիվ
* Զուգորդականություն
* Տեղափոխականություն
* Խումբ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գործողություններ
Կատեգորիա:Հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա
Մեյ Լան Ֆան

**Մեյ Լան Ֆան** (ավանդական՝ 梅蘭, պարզեցված՝ 梅兰, ), չինացի դերասան, մանկավարժ, թատերական և հասարակական գործիչ։ Կատարել է կանանց դերեր։ 1910-ական թթ․ ստեղծել է «արդի զգեստներով ներկայացման» («Սիրահարները հանդիպում են բանտում» և այլն) և դասական սյուժեներով ու հնաոճ զգեստներով ներկայացման («Չան Է-ն փախ չում է Լուսին» և այլն) նոր տեսակներ։ 1949 թվականից աշխատել է Պեկինի երաժշտական դրամայի թատրոնում, 1951 թվականից եղել Ավանդական երաժշտական դրամայի ԴՀԻ (ավելի ուշ՝ Ավանդական երաժշտական թատրոնի ակադեմիա) տնօրեն։ Լավագույն դերերը խաղացել է «Տիեզերքի սուրը», «Զբոսանք այգում և ընդհատված երազ» և այլ ներկայացումներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի դերասաններ
Կատեգորիա:1894 ծնունդներ
Կատեգորիա:1961 մահեր
Կատեգորիա:Մանկավարժներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինացի երգիչներ
Կատեգորիա:Չինացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Չինացի արվեստագետներ
Մեղադրանք

**Մեղադրանք**, 1․ քրեական դատավարությունում իրավասու մարմինների կամ անձանց դատավարական գործունեությունը՝ ուղղված քրեական պատասխանատվության կանչված անձի մեղավորությունն ապացուցելուն։ Խորհրդային օրենսդրությունը տարբերում է մեղադրանքի երեք տեսակ՝ պետական, հասարակական և մասնավոր։ Պետական մեղադրանքը պաշտպանում է դատախազը, հասարակական մեղադրանքը՝ աշխատավորների կազմակերպության լիազորված ներկայացուցիչը (հասարակական մեղադրող), մասնավոր մեղադրանքը՝ տուժողը, կամ նրա ներկայացուցիչը։

Որոշակի դեպքերում մասնավոր մեղադրանքի գործերով, տուժողի կամ նրա ներկայացուցչի հետ զուգահեռ, որպես մեղադրող, կարող է հանդես գալ նաև դատախազը։

2․ Անձին Մեղադրող առաջադրելու մասին որոշմամբ ձևակերպված մեղադրական թեզիսի բովանդակությունը։

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Մանկական մամուլ

**Մանկական մամուլ**, պարբերական հրատարակություններ՝ նախադպրոցական, կրտսեր, միջին ու բարձր տարիքի դպրոցական երեխաների համար։

Հայկական առաջին մանկական հրատարակություններ են «Բուրաստան Սուրբ Սահակյան»-ը (1851-52 թթ, Կ. Պոլիս) և «Թութակ Հայկազյան»-ը (1854-1955 թթ, Զմյուռնիա)։ XIX դ. վերջին քառորդում Կ. Պոլսում լույս են տեսել «Երկրագունդ»-ը (1870-71 թթ), «Ավետաբեր տղայոց համար»-ը (1872-1978 թթ), «Բուրաստան մանկանց»-ը (1882-1993 թթ), «Թատրոն բարեկամ մանկանց»-ը (1876-1978 թթ)։ Նշանակալի էր «Աղբյուր»-ի (1883-1918 թթ, Թիֆլիս) գործունեությունը, որը, ելակետ ընդունելով Խ. Աբովյանի և Մ. Նալբանդյանի դաստիարակչական սկզբունքները, նպաստեց հայ մանկական ռեալիստական գրականության զարգացմանը։ Տարբեր ժամանակներում շուրջ երկու տասնյակ այլ պարբերականներ են լույս տեսել Թիֆլիսում, Լոնդոնում, Ալեքսանդրիայում, Բուխարեստում, Փարիզում, Թեհրանում, Հալեպում և այլ քաղաքներում։ Սովետահայ առաջին մանկական հրատարակությունը «Պատկոմ»-ն էր (1923-1924 թթ), որին փոխարինեց «Պիոներ»-ը (1925 թ-ից)։ 1923-1941 թթ-ին հրատարակվել է «Կարմիր ծիլեր»-ը, 1925 թ-ից լույս է տեսել «Պիոներ կանչ» թերթը, 1978 թ-ից՝ «Ծիծեռնակ»-ը։

## Գրականություն
* Գյուլնազարյան Խ. Մ., Ակնարկներ հայ մանկական գրականության պատմությունից, Ե., 1961։ 
* Նազարյան Ս., Հայ մանկա-պատանեկան մամուլը (1861-1917 թթ), Ե., 1979 թ։ 	
* Ս.Նազարյան

Կատեգորիա:Մանկական մամուլ
Ալեսսանդրո Նեստա

**Ալեսսանդրո Նեստա** (, ),&nbsp;իտալացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, իր ժամանակի լավագույն պաշտպաններից մեկը։ Կարիերայի ընթացքում հիմնականում խաղացել է Լացիոյի և Միլանի կազմում, ինչպես նաև Իտալիայի ազգային հավաքականում։ Չորս անգամ ճանաչվել է Սերիա A-ի տարվա լավագույն պաշտպան։ Աշխարհի 2006 թ.-ի առաջնության հաղթող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նեստայի վիճակագրությունը figc.it կայքում 

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Քվարցիտ

**Քվարցիտ** կամ **ջեսպիլիթ**, փոխակերպային ապար՝ կազմված հիմնականում քվարցից (SiO2)։ Բացի քվարցից, հաճախ հանդիպում են նաև ուիրիշ միներալներ, ըստ դրանց էլ առանձնացվում են քվարցիտի հատուկ տեսակներ՝ փայլարային, նռնաքարային և այլն։ Քվարցիտի առաջացումը կապված է փոխակերպման ընթացքում ավազաքարերի վերաբյուրեղացման հետ։ Երկաթային (մագնետիտային) քվարցիտները երկաթի արժեքավոր հանքանյութ են։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։ Տարածված է Հայաստանի Արարատի, Լոռու, Տավուշի, Վայոց ձորի մարզերում և Արցախի Մարտակերտի շրջանում։
 
Անգլիա-հասպիս և Հունաստանի-քարավանը հասպիսի նմանությամբ երկաթախառն քվարցիտ խիստ մետամորֆացած նստվածքային կամ հրաբխածին-նստվածքային քվարկեց-երկաթա-յին ապար։ Կազմված է ցայտուն շերտավորված, սովորաբար զոլավոր քվարց կամ սիլիկատ-մագնետիտային կամ հե-մատիտային ապարներից, որոնց առանձին բարակ շերտերում գերակշռում է որևէ միներալ՝ քվարց, մագնետիտ կամ մաբտիտ հեմատիտ քլորիտ սերիցիտ, բիոտիտ, ամֆիբոլ և այլն։ Տարածված է մինչքեմբրիի գոյացումներում։ 25-30% ավելի երկաթի պարունակության դեպքում հարստացման ենթակա երկաթի արդյունաբերական հանքանյութ է։ Ջեսպիլիթ-ի խոշոր հանքավայրեր կան ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Կանադայում Բրազիլիայում Հնդկաստանում Հարավային Աֆրիկայում։

 

Կատեգորիա:Ապարներ
Գևորգ Միրաղյան

**Գևորգ Բարսեղի Միրաղյան** (), հայ դերասան, մանկավարժ։

Գեդեոն Միրաղյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Գևորգ Միրաղյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1864 թվականին ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը, ապա սովորել Կլասիկական գիմնազիայում։ 1869-1875 թվականներին ռուսաց լեզու և թվաբանություն է դասավանդել Սուրբ Գևորգ եկեղեցու երկսեռ դպրոցում։ Թատերական գործունեությունն սկսել է 1864 թվականից։ 1867-1869 թվականներին խաղացել է Վահունի բեմական անունով։ Եղել է ռեալիստական ուղղության կատակերգակ դերասան, աչքի ընկել հայկական կենցաղային պիեսներում։

## Դերեր
* Օսկան Պետրովիչ` Սունդուկյանի «Օսկան Պետրովիչը դժոխքում»
* Իսայի՝ Սունդուկյանի «Խաթաբալա»
* Սուրաթով՝ Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ»
* Ժոզեֆ՝ «Կարդինալ Ռիշելիե»
* Եղել է Գիքոյի (Սունդուկյանի «Պեպո») առաջին դերակատարը հայ բեմում (1871)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մանկական և պատանեկան հանրագիտարաններ

**Մանկական և պատանեկան հանրագիտարաններ**, գիտամասսայական տեղեկատու գրականություն՝ նախատեսված երեխաների և պատանիների ինքնակրթության ու դաստիարակության համար։ Մանկական և պատանեկան հանրագիտարանները ընթերցողներին ծանոթացնում են շրջապատող աշխարհին, գիտական հիմնական դիսցիպլիններին, գիտության, տեխնիկայի, մշակույթի նվաճումներին, հայրենի երկրին, արտասահմանյան երկրներին։ Ձևավորվել է մանկական և պատանեկան հանրագիտարանների երկու հիմնական տեսակ՝ սիստեմատիկ և այբբենական-բաոարանային. երբեմն երկու տեսակները զուգակցվում են։ Պատանեկան հանրագիտարանի նախատիպ է համարվել Ա. Կոմենսկու «Զննական աշխարհ նկարներով» գիրքը։ Ռուսաստանում առաջին մանկական հանրագիտարանը՝ «Մանկական հանրագիտարան կամ Բոլոր գիտությունների նոր կրճատումնեը»-ը, հրատարակվել է 1802 թ-ին։ Մինչհեղափոխական շրջանի լավագույնը համարվում է Ի. Դ. Սիտինի 10-հատորանոց «Մանկական հանրագիտարանը» (1913-1914 թթ)։ 
ԽՍՀՄ-ում հրատարակվել են սիստեմատիկ «Մանկական հանրագիտարան» (1 հրտ. 1958-62 թթ, հ. 1-10, 2 հրտ. 1964-1969 թթ, հ. 1-12), այբբենական-բառարանային հրատարակությունը՝ «Ինչ է, Ով է», հ. 1-4, 1978 թ։ Մանկական և պատանեկան հանրագիտարաններ հրատարակվել են արտասահմանյան շատ երկրներում։ Առավել նշանավոր են Մեծ Բրիտանիայում՝ «Օքսֆորդի պատանեկան հանրագիտարան»-ը («Oxford Junior Encyclopedia», v. 1-13, Oxf., 1964 թ), «Պատանեկան գիտական հանրագիտարան» («Junior Science Encyclopedia», v. 1-8, L., 1966 թ), «Մանկական հանրագիտարան»-ը («Բրիտանական հանրագիտարան» («Children’s Britannica», v. 1-12, L.f 1964 թ), Հնդկաստանում՝ «Մանկական հանրագիտարան» («Սաչիտրա Վիշվակոշ», հ. ΙΙΟ, Դելի, 1967 թ, հինդի լեզվով), Իտալիայում՝ «Այբբենական հանրագիտարան տղաների և աղջիկների համար» («Enciclopedia alfabetica per ragazzi», v., 3, Milano, 1956), «Իտալացի երեխայի գանձը» («II tesoro del ragazzo italiano», v. 1-8, Torino, 1968 թ), ԱՄՆ-ում՝ «Գիտության նոր գիրք»։ Մանկական հանրագիտարան («The New Book of Knowledge», The Children’s Encyclopedia, v. 1-20, N. Y., [1969]թ]), Ֆրանսիայում՝ Ռ. Գիյոյի «Լարուսի հանրագիտարանը երեխաների համար» (Guillot R., [«Encyclopedic Larousse des enfants», P., 1956 թ), «Հանրագիտարան երիտասարդության համար» («Encyclopedie pour lajeunesse», t. 1-4, P., 1958 թ-1962 թ), ԳՖՀ-ում՝ «Մեյերի մանկական բառապաշար» («Meyers Kinderlexikon», Mannheim, 1960 թ) են։  

Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն
Մանկական ստեղծագործություն

մինի|334x334փքս
**Մանկական ստեղծագործություն**, ստեղծագործության դրսևորում, որի պրոցեսում զարգանում է երեխայի բանականությունն ու հուզականությունը, նա կարողանում է ճանաչել կյանքն ու որոշել իր տեղը, ձեռք է բերում աշխատանքի փորձ, տարբեր նյութերով ու գործիքներով աշխատելու հմտություն, ինքնատիրապետում։

Տեխնիկական մանկական ստեղծագործությունը պոլիտեխնիկական կրթության ու մասնագիտական կողմնորոշման կարևոր միջոցներից է։ Նպաստում է տեխնիկայի հանդեպ երեխայի կայուն հետաքրքրության ձևավորմանը, նորարարական և գյուտարարական հակումների, մտածողության զարգացմանը, խթանում կրթության գիտական մակարդակի բարձրացմանը։ Տեխնիկական մանկական ստեղծագործությունը ավելի շատ իրականացվում է արտադասարանական պարապմունքներում և դրսևորվում է ռոբոտներ, մոդելներ, սարքեր, մեխանիզմներ, ոչ բարդ մեքենաներ նախագծելու և պատրաստելու ընթացքում։

## Գեղարվեստական մանկական ստեղծագործություն
Երեխայի ստեղծագործական գործունեությունը արվեստի բնագավառում դրսևորվում է իմպրովիզացիաների (պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, մեղեդիներ, պարային շարժումներ, խաղեր և այլն) ձևով։ մանկական ստեղծագործությունը արվեստի բնագավառում նպաստում է երեխայի գեղագիտական ճաշակի դաստիարակությանը և գեղարվեստական կրթությանը։

Կերպարվեստի մանկական ստեղծագործությունը երեխայի համար ամենազանգվածայինն է։ Երեխան իր ճանաչած առարկան, որպես կանոն, սկսում է պատկերել 3-4 տարեկանից։ Նրա պատկերածը տեսանելի է և գործուն։ Ավելի ուշ շրջանի մանկական նկարը խաղային թեքում և բովանդակություն ունեցող գծանկարչական պատմվածք է։ Գրական մանկական ստեղծագործության տարրերը երեխայի մոտ դրսևորվում են մայրենի լեզվին տիրապետելուց հետո։ Տարեցտարի երեխայի գրական ստեղծագործությունը դառնում է էլ ավելի նպատակասլաց, երեխան սկսում է հասկանալ գրական ստեղծագործությունների հասարակական արժեքը, դրանց ստեղծումը դառնում է նրա ստեղծագործական պրոցեսի նպատակը, որոշակիորեն դրսևորվում են հակումները գրական տարբեր ժանրերի նկատմամբ։ Երաժշտության բնագավառում մանկական ստեղծագործությունը դիտվում է որպես երաժշտական դաստիարակության մեթոդ։

Կատեգորիա:Ստեղծագործական գործունեություն
Օգտակար հանածոներ

right|thumb|Միներալներ
**Օգտակար հանածոներ**, միներալային հումք, երկրակեղևի անօրգանական և օրգանական բնական միներալային գոյացումներ, որոնք տնտեսության նյութ, արտադրության ոլորտի հիմքն են։ Ըստ ֆիզիկական վիճակի՝ օգտակար հանածոները լինում են պինդ (ածուխներ, մետաղային և ոչ մետաղային), հեղուկ (նավթ, հանքային ջրեր) և գազային (բնական այրվող և իներտ գազեր)։

## Տեսակներ
Օգտակար հանածոներն ընդունված է բաժանել 3 հիմնական խմբերի՝ 
* վառելիքային
* մետաղային 
* ոչ մետաղային

Օգտակար հանածոները ձևավորվել են երկրակեղևի զարգացման ողջ պատմության ընթացքում՝ ներծին և արտածին շարժընթացների հետևանքով։ Օգտակար հանածոների ձևավորման համար անհրաժեշտ նյութերը տեղափոխվում են Երկրի վերին միջնապատյանից, երկրակեղևից և մակերևույթից՝ մագմայական հալոցքների, հեղուկ և գազանման լուծույթների միջոցով։

## Տարածվածություն
Հայաստանի տարածքում առավել տարածված են մետաղային և ոչ մետաղային oգտակար հանածոները։ Մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերը հիմնականում ջրաջերմային են․ առավել կարևոր են պղինձ-մոլիբդենային (Ագարակ, Քաջարան, Թեղուտ
և այլն), պղնձի (Ալավերդի, Կապան, Շամլուղ և այլն), ոսկու (Սոթք, Լիճքվազ-Թեյ, Մեղրաձոր, Արմանիս և այլն), բազմամետաղային (Ախթալա, Գլաձոր, Կաքավասար, Մովսեսգեղ, Պրիվոլնոյե), երկաթի (Կապուտան, Հրագդան, Սվարանց և այլն) հանքավայրերը։ Կարևոր նշանակություն ունեն մագմայական (նեֆելինային սիենիտ, երկաթ, քրոմիտ) և փոխակերպային (մարմար, տիտան և այլն) հանքավայրերը։ Հայաստանի մետաղային հանքավայրերը պարունակում են նաև հազվագյուտ, ցրված և ազնիվ տարրեր (արծաթ, ռենիում, սելեն, թելուր, բիսմութ, կադմիում, ցերիում, լանթան և այլն)։ Համեմատաբար ոչ մեծ հանքավայրեր և հանքերևակումներ են առաջացնում քրոմը (Շորժա), մանգանը (Սևքար, Սարիգյուղ), ծարիրը (Ամասիա), սնդիկը (Խոսրով, Բահար) և այլ մետաղական տարրեր։

Հայկական լեռնաշխարհը բացառիկ հարուստ է հրաբխային, նստվածքային և փոխակերպային ծագման ոչ մետաղային օգտակար հանածոներով։ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակն առանձնանում է բնական շինանյութերով՝ տուֆ, բազալտ, անդեզիտ, բազալտային անդեզիտ, պեռլիտ, պեմզա, կրաքար, մարմար, տրավերտին, խարամ և այլն, լեռնաքիմիական հումքով և բնական սորբենտներով՝ քարաղ, բենթոնիտային կավ, ցեոլիթ, բարիտ, պիրիտ, գիպս և այլն, հրակայուն հումքով՝ կավ, քվարցիտ, մագնեզիտ և այլն, ձայնավերմամեկուսիչ, թթվա- և հիմնակայուն հումքով՝ դիատոմիտ, ասբեստ, քվարց, ագաթ և այլն։

Հայաստանում կան թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր, հանքային ջրերի բազմաթիվ ելքեր, որոնք հիմնականում կապված են երկրակեղևի խախտման գծերի հետ։

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Գևորգ Միրիմանյան

**Գևորգ Միրիմանյան** (), հայ բանաստեղծ, մշակութային գործիչ։ Մասնագիտությամբ տնտեսագետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Լազարյան ճեմարանում, ապա Դորպատի համալսարանում (1849-1853)՝ Ռ․ և Ք․ Պատկանյանների, Գ․ Դոդոխյանի հետ։ Ուսումնառության տարիներից զբաղվել է գրականությամբ, ձեռագիր վիճակում ուսանողության շրջանում տարածել է Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպը։

Գրել է երգեր, որոնցից լայն ճանաչում է գտել «Հայոց աղջիկներ, ձեր հոգուն մատաղ» երգը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Մանկան հոգեբանություն

**Մանկան հոգեբանություն**, երեխայի հոգեբանություն, հոգեբանության այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է երեխայի հոգեկան զարգացման փաստերն ու օրինաչափությունները։ Սերտորեն կապված է մանկավարժության, մանկավարժական հոգեբանության, հասակային մորֆոլոգիայի, ֆիզիոլոգիայի, հատկապես երեխայի բարձրագույն նյարդային գործունեության ֆիզիոլոգիայի հետ։ Մանկան հոգեբանության առարկա են. հոգեկան կառուցվածքի օնտոգենեզի պայմաններն ու շարժիչ ուժերը, առանձին հոգեկան պրոցեսները (կամային, հուզական, ճանաչողական), անձի որակների ձևավորումը, երեխաների տարիքային ու անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև մանկան գործողության տարբեր ձևերը (խաղ, աշխատանք, ուսուցում)։ Առանցքային հիմնախնդիրներից են. կենսաբանական (հատկապես ժառանգական) և սոցիալ-մշակութային գործոնների փոխներգործության օրինաչափությունները, անձի զարգացման մեխանիզմների և ընթացքի վրա անհատական միկրոմիջավայրի ներգործելու հնարավորությունները և այլն։ 
Այդ խնդիրների ուսումնասիրման մեթոդներից են անընդմեջ դիտումները, զրույցները, երեխայի աշխատանքային գործունեության (նկարչություն, ծեփակերտում, կոնստրուկտորական աշխատանք, գրական ստեղծագործություն) արդյունքների վերլուծությունը։ Տարիքային զարգացումն ուսումնասիրելիս կիրառվում է ինչպես «լայնական կտրվածքի» (կարճատև փորձերի ու թեստերի օգնությամբ տարիքային զարգացման տվյալ աստիճանի առանձնահատկությունների և գոյացությունների բացահայտում), այնպես էլ «երկայնական» (տևական ժամանակաշրջանի ընթացքում) ուսումնասիրության մեթոդները։ 
Մանկան հոգեբանությունը, որպես գիտության ինքնուրույն բնագավառ, սկսեց զարգանալ XIX դ. 2-րդ կեսից՝ Դարվինի գաղափարների ազդեցությամբ, սակայն փորձարարական հետազոտությունները ծավալվեցին միայն XX դ.։ Առաջին տասնամյակների ընթացքում, կուտակված փաստերի ընդհանրացման առումով, մեծ էին Վ. Շտեռնի, Կ. Բյուլերի, Կ. Կոֆկայի և Ա. Գեզելլի ծառայությունները։ 	Հետագայում	արտասահմանում առավել կանխակշիռ ներդրումներ կատարեցին ժ. Պիաժեն, Բ. Ինհելդերը, Ա. Վալլոնը, Զ. Բրուները, Ե. էրիկսոնը, Թ. Բաուերը և ուրիշներ։ Այդ հեղինակների հետազոտությունները, որոշ բացառություններով, հենվում են բիհևիորիզմի, ֆրեյդիզմի, պերսոնալիզմի, գեշտալտիզմի և հոգեբանության այլ դպրոցների գաղափարների վրա։

Երեխայի հոգեկան զարգացման շատ կողմեր դեռևս բավարար չափով լուսաբանված չեն։ Երեխայի հոգեբանության բնագավառում որոշ հետազոտություններ կատարվել են նաև Հայաստանում (Գ. էդիլյան, Մ. Մազմանյան, Ե. Ալեքսանդրյան, Մ. Երիցյան և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկություն
Կատեգորիա:Երեխաներ
Կատեգորիա:Հոգեբանության բաժիններ
Կատեգորիա:Հոգեվերլուծություն
Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն
Մանկապատանեկան մարզական դպրոց

[մինի|Մանկապատաներկան մարզական դպրոց [Սևաստոպոլում]]
**Մանկապատանեկան մարզական դպրոց**, (), նախկին Խորհրդային Միությունում, այնուհետև՝ Ռուսաստանում և ԱՊՀ այլ երկրներում արտադպրոցական հատուկ մարզական հիմնարկ, որոնց գլխավոր նպատակը բարձրորակ պատանի մարզիկներ պատրաստելն ու նրանց ֆիզիկական դաստիարակությունն է, ինչպես և հասարակական ֆիզկուլտուրային ակտիվի ստեղծումը դպրոցներում տարվող զանգվածային մարզական աշխատանքի համար։

Կան կոմպլեքսային (սպորտի մի քանի ձևեր) և մասնագիտացված (սպորտի մի ձև) մանկապատանեկան մարզական դպրոցներ։ Կարող են լինել շրջանային, քաղաքային, մարզային, հանրապետական։ Դպրոցներն ընդունվում են համապատասխան ֆիզիկական պատրաստություն ունեցող 8-14 տարեկան ընտրովի երեխաներն ու պատանիները՝ հանրակրթական դպրոցների երաշխավորությամբ։ Մանկապատանեկան մարզական դպրոցում, որպես կանոն, կազմակերպվում են նախապատրաստական, պատանեկան 2-րդ և 1-ին ու մեծահասակների 2-րդ և 1-ին սպորտային կարգերի, սպորտի վարպետության թեկնածուների, սպորտի վարպետների ծրագրերով խմբեր։ Ուսումնական ժամկետը 1-2 տարի է։ Յուրաքանչյուր տարվա համար սահմանված են ընդհանուր և հատուկ ֆիզիկական պատրաստության ու սովորողների սպորտային նվաճումների մակարդակին համապատասխան նորմաներ։

Խորհրդային Միությունում և սոցիալիստական ճամբարի երկրներում, մասնավորապես` Արևելյան Գերմանիայում (ԳԴՀ) մարզադպրոցները ֆիզիկական կուլտուրայի և մարզական կրթության հզոր համակարգի հիմքն էին համարվում։

Կատեգորիա:Դպրոց
Միկրոշարժիչ (գործարան)

**«Միկրոշաժիչ» գործարան**, խորհրդային շրջանի էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերական ձեռնարկություն Գորիսում։

Հիմնադրվել է 1959 թվականին։ Արտադրել է փոքր հզորության էլեկտրաշարժիչներ և առաստաղային օդափոխիչներ։ 1969 թվականին մտել է «հայ-էլեկարաշարժիչ» արտադրական միավորման կազմի մեջ։
Ֆրանցիսկո Այալա

**Ֆրանցի՛սկո Այա՛լա Գարսի՛ա-Դուա՛րտե** (, ), իսպանացի արձակագիր, թարգմանիչ, մասնագիտությամբ՝ իրավաբան, սոցիոլոգիական և քաղաքականության փիլիսոփայության գիտությունների դոկտոր։

Մինչև 1936 թվականն աշխատել է Մադրիդի համալսարանում, քաղաքացիական պատերազմում հանրապետականների պարտությունից հետո վտարվել Արգենտինա, 1950–1969 թվականներին ապրել ԱՄՆ-ում, սոցիոլոգիա և իսպանական գրականություն դասավանդել տեղի համալսարաններում։ 1980 թվականին վերադարձել է Իսպանիա։ 1983 թվականից մինչև կյանքի վերջը Իսպանական Թագավորական Ակադեմիայի անդամ է եղել։ 1998 թվականին Գրանադայում և Սևիլիայում հիմնադրամներ են ստեղծվել գրողի անունով։ 2008 թվականին նա մի ծրար է հանձնել Սերվանտեսի համալսարանին, որի բովանդակությունը պարզ կդառնա միայն 2057 թվականին։ Այալան վախճանվել է 2009 թվականին, 103 տարեկան հասակում։

## Նորագույն գրականություն
* Francisco Ayala cumple 100 años։ ensayos sobre su obra. Laramie։ University of Wyoming, 2006
* Juárez R., Vida J. Retratos y autorretratos de Francisco Ayala. Sevilla։ Fundación José Manuel Lara, 2006
* Landeira R. En torno a Francisco Ayala. Benalmádena։ E.D.A. Libros, 2007
* Ribes Leiva A. J. Paisajes y retratos del siglo XX։ sociología y literatura en Francisco Ayala. Madrid։ Editorial Biblioteca Nueva, 2007
* Homenaje a Francisco Ayala/ Iris M. Zavala, ed. San Juan։ Editorial de la Universidad de Puerto Rico, 2008.

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արդի իսպանալեզու պատմվածք, հատոր 1, Ե., «Գրական էտալոն», 2011, էջ 278։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանցիսկո Այալայի ֆոնդի կայք 

Կատեգորիա:Իսպանացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Սերվանտես մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Մետաքսյա գործվածքների արդյունաբերություն

**Մետաքսյա գործվածքների արդյունաբերություն**, տեքստիլ արդյունաբերության ճյուղ, որը զուտ մետաքսյա, բնական ու սինթետիկ, ինչպես նաև խառը մանրաթելերից գործվածքներ է արտադրում։ Մետաքսագործության հայրենիքը համարվում է Չինաստանը։

Հայկական լեռնաշխարհում շերամապահությամբ և մետաքսագործությամբ զբաղվել են հեռավոր ժամանակներից։ Ավատատիրական կալվածքներում և հատուկ «գործատներում» պատրաստվում էին մետաքսաթել, գործվածքներ և «Մետաքսի ճանապարհով» արտահանվում հարևան ու հեռավոր երկրներ։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին անցնելուց հետո մուտք գործեց ռուսական մետաքսյա գործվածքը, որն աստիճանաբար դուրս մղեց տեղական տնայնագործական արտադրանքը։ Այնուամենայնիվ, բոժոժից մետաքսաթելերի ստացումն ու գործվածքների արտադրությունը պահպանվեց և 1860-ական թվականներին ստացավ մանուֆակտուրային բնույթ։ Դարավերջին Հայաստանում գործում էր տարեկան 350—400 փութ մետաքսաթել արտադրող 32, նաև տնայնագործական սեզոնային 7 արհեստանոց, որոնք հիմնականում կենտրոնացված էին Երևանի նահանգում ու Մեղրու շրջանում։ Ընդ որում, գործվածք թողարկելու համար մետաքսաթելի մոտ 70%-ը առաքվում էր Ռուսաստան։ 1921 թվականին մետաքսաթելի ու գործվածքների ձեռնարկություններն ազգայնացվեցին, այնուհետև վերացվեցին մետաքսաթելի մանր արհեստանոցները։ 1928 թվականին գործարկվեց Երևանի Մարտի 8-ի անվան մետաքսաթելի ֆաբրիկան, որին 1931 թվականին հանձնվեց Ղափանի մետաքսաթելի ֆաբրիկայի ամբողջ սարքավորումը։ 1940 թվականին արհեստագործական կոոպերացիայի Երևանի ու Շահումյանի մետաքսյա գործվածքների արտելները միավորվեցին և ընդգրկվեցին թեթև արդյունաբերության համակարգի մեջ։ 1953 թվականին դրանց բազայի վրա ստեղծվեց Երևանի մետաքսի կոմբինատը, որին միավորվեց նաև Մարտի 8-ի անվ․ մետաքսաթելի ֆաբրիկան (1958 թվականին)։ Մետաքսյա գործվածքների արդյունաբերության ձեռնարկությունների սարքավորումների նորացման, քիմ․ մանրաթելերի արտադրության զարգացման շնորհիվ աճել էր արտադրության ծավալը, ընդլայնվել թողարկվող գործվածքների տեսականին։ 1979 թվականին արտադրվել է 21, 7 միլիոն մ² մետաքսյա գործվածք։ Ճյուղի տեխնիկական զարգացման գիտահետազոտական ու կոնստրուկտորափորձարարական աշխատանքներով զբաղվում էր թեթև և տեքստիլ մեքենաշինության համամիութենական ԳՀԻ-ի Երևանի մասնաճյուղը։

Կատեգորիա:Արդյունաբերության ճյուղեր
Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Մետաքս
Միլան ՖԱ-ի ֆուտբոլիստների ցանկ

Միլան ֆուտբոլային ակումբում 100 և ավելի խաղեր անցկացրած ֆուտբոլիստների ցուցակն է, որն ընդգրկում է մոտ 150 հոգու։ Ամենաշատ խաղերն անց է կացրել Պաոլո Մալդինին. 25 սեզոնների ընթացքում՝ 902 խաղ։ Ավելի քան 500 խաղեր են անցկացրել Ֆրանկո Բարեզին (719), Ալեսսանդրո Կոստակուրտան (663), Ջաննի Ռիվերան (658) և Մաուրո Տասսոտտին (583)։
[thumb|upright|[Պաոլո Մալդինին Միլանի կազմում ամենաշատ խաղերն է անցկացրել]]
Գուննար Նորդալը խփել է ամենաշատ գնդակները Միլանի կազմում. 268 խաղերի ընթացքում 221 գնդակ։ Ընդ որում նա միակն է ակումբի կազմում, ով խփել է 200-ից ավել գնդակներ։
[thumb|upright|[Գուննար Նորդալ]]

## Ֆուտբոլիստների ցանկ
Թարմացվել է օգոստոսի 31-ին, 2014։

## Աղբյուրներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Միլան ՖԱ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Մագնիսաստրիկցիա

**Մագնիսաստրակցիա** (մագնիս և լատ. strictio-սեղմում, ձգում), մարմնի ձևի և չափերի փոփոխությունը մագնիսացման ժամանակ։ Երևույթը հայտնաբերել է Ջ. Ջոուլը 1842-ին։ Բազմաբյուրեղային նմուշի մագնիսաստրակցիան քանակապես բնութագրվում է մագնիսական դաշտի ուղղությամբ (երկայնական մագնիսաստրակցիա) և դաշտին ուղղահայաց ուղղությամբ (լայնական մագնիսաստրակցիա) նմուշի ΔL/L հարաբերական երկարացմամբ։ Մագնիսաստրակցիան զգալի է միայն ֆեռո- և ֆեռիմագնիսական նյութերի համար։ Մագնիսաստրակցիայի հակառակ երևույթը (ֆեռոմագնիսական մարմնի մագնիսացվածության փոփոխությունը դեֆորմացման ժամանակ) կոչվում է մագնիսաառաձգական էֆեկտ կամ Վիլարիի էֆեկտ։ Մագնիսաստրակցիայի վրա է հիմնված մագնիսաստրիկցիոն փոխակերպիչների և մագնիսաառաձգական փոխակերպիչների աշխատանքը։

Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի էլեկտրադինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Մետեորա (հանդես)

**«Մետեորա»**, գիտական, հասարակական և գրական կիսամյա հանդես։ Լույս է տեսել 1880-1881 թվականներին, Զմյուռնիայում։ Խմբագիր՝ Գրիգոր Մսերյան։ Նպաստել է արևմտահայ լուսավորական-դեմոկրատական շարժմանը, անդրադարձել հայ ժողովրդի արևմտյան հատվածի պատմական ճակատագրին, մատնանշել ինքնօգնությունը և հավաքական գործունեությունը, որպես ազատագրության ուղի։ Մեծ տեղ է հատկացրել կաթոլիկ եկեղեցու և նրա միսիոներների դեմ մղվող պայքարին։ Պրոպագանդել է գիտության նվաճումները, ընդգծել նրա դերն ու նշանակությունը հասարակության առաջընթացի ճանապարհին։ Տպագրել է Պ․ Փիշարի, է․ Լիթրեի, է․ Զոլայի աշխատությունները՝ խմբագրի առաջաբաններով։ Գրական և հայագիտական նյութերի շարքում արժեքավոր են Գյոթեի «Ֆաուստի» անդրանիկ թարգմանությունը, Խ․ Պաղտասարյանի «Վարդի վեպ» պոեմը, Քերովբե Պատկանյանի «Խուզարկություն հայ լեզվի կազմության վրա» ուսումնասիրությունը։ «Մետեորա»-ին աշխատակցել են Մեսրոպ Նուպարյանը, Գ․ Խորասանճյանը, Ստեփան Ոսկանյանը (Օրպել), Գալուստ Կոստանդյանը (Տայտր) և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Նիկոլայ Մետներ

**Նիկոլայ Կարլովիչ Մետներ** (, ), ռուս կոմպոզիտոր, դաշնակահար։

## Կենսագրություն
1900 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի Վ․ Սաֆոնովի դաշնամուրի դասարանը (երաժշտության տեսություն ուսումնասիրել է Ա․ Արենսկու և Ս․ Տանեևի մոտ)։ Համերգներ է տվել Ռուսաստանում, 1904 թվականից նաև արտասահմանում, կատարել է հիմնականում իր երկերը։

1909—1910 թվականներին և 1915—1921 թվականներին եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (դաշնամուր)։ 1921 թվականին մեկնել է արտասահման, 1936 թվականից հաստատվել Լոնդոնում։

1927 թվականին համերգներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում։

Ա․ Սկրյաբինի և Ս․ Ռախմանինովի հետ Մետները ռուսական դաշնամուրային երաժշտության խոշոր վարպետ է։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է 3 կոնցերտ, 14 սոնատ, շուրջ 40 «Հեքիաթ», «Մոռացված մեղեդիներ» (3 տետր)։ Լավագույն սոնատներից են՝ «Իդիլիա», «Ողբերգական», «Հիշողություն»։ «Հեքիաթ»-ները (էպիկական, քնարական, դրամատիկ) պիեսներ են՝ հիմնված ռեալ և ֆանտաստիկ կերպարների հակադրման վրա։ Մետներն ունի շուրջ 100 ռոմանս՝ ռուս և գերմանացի բանաստեղծների տեքստերով։ Գրել է նաև դաշնամուրային կվինտետ, ջութակի 3 սոնատ, մանրանվագներ։ Մետների երաժշտական ոճը ձևավորվել է դասականների (Մոցարտ, Բեթհովեն), ռոմանտիկների (Շուման, Վագներ) ավանդույթների, ռուսական ժողովրդական ու հոգևոր երաժշտության հիման վրա։

Բնորոշ են ռոմանտիկ երազանքներն ու փիլիսոփայական խորհրդածությունները, ռացիոնալ խստությունն ու զգացմունքների արտահայտման խորությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Երկեր
* Муза и мода, Париж, 1935; Повседневная работа пианиста и композитора, М․, 1963

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Ռոմանոս Միշվիլյան

**Ռոմանոս Հովհաննեսի Միշվիլյան**, (), հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1891)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պետերբուրգի կայսերական բժշկավիրաբուժական ակադեմիան (1870) և աշխատել որպես զինվորական բժիշկ։ 1880 թվականին եղել է Խասնավյուրտի զինվորական հոսպիտալի, ապա՝ Ղզլարի զինվորական գնդի բժիշկ, 1886-1896 թվականներին՝ Ղզլարի զինվորական հոսպիտալի գլխավոր, 1896 թվականին՝ 2-րդ կազակային կամավոր դիվիզիայի բժիշկ։ 1898 թվականին պաշտոնաթող է եղել որպես պետ․ խորհրդական։ Միշվիլյանի և Ա․ Սուլթանշահի նախաձեռնությամբ 1908 թվականին Ղզլարում բացվել է հիվանդանոց, որը նա գլխավորել է ավելի քան 15 տարի։ 1909 թվականից եղել է հայկական երկսեռ դպրոցների հոգաբարձու և օրիորդաց գիմնազիայի հոգաբարձական խորհրդի նախագահը։ Միշվիլյանին հատուկ անկյուն է հատկացված Ղզլարի հայրենագիտական թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Միքսիններ

մինի|աջից

**Մեքսիններ**, (անգլ.՝Myxini), անծնոտների դասի ողնաշարավոր կենդանիների ենթադաս։ Մարմնի երկարությունը 45-70 սմ է։ Բերանը և կենտ քթանցքը շրջապատված են մսալի 6-8 բեղիկներով։ Արյունատար համակարգը բաց է, ունեն 1 հիմնական և 3 լրացուցիչ սիրտ։ Հայտնի է մեքսինների 15 տեսակ, տարածված համաշխարհային օվկիանոսի բարեխառն և մերձարևադարձային շրերում։ Գիշատիչ են, սնվում են գլխավորապես թուլացած ձկներով, որոնց մարմնի մեջ են խրվում հզոր, ատամնավոր լեզվի օգնությամբ։ Որոշ մեքսիններ վնաս են հասցնում ձկնորսությանը։

Կատեգորիա:Անծնոտներ
Մերկել (այլ կիրառումներ)

**Մերկել** ազգանուն է, որի կրողներից են՝

* Գառլիբ Մերկել, (1769-1850), լատվիական լուսավորիչ։
* Անգելա Մերկել, ծնվել է 1954 թ հուլիսի 17-ին Համբուրգում, Գերմանիա։ Գերմանացի քաղաքական գործիչ է։
Ֆիլէմբրիոգենեզ

**Ֆիլէմբրիոգենեզ**' () - ցեղ, սեռ, տեսակ և էմբրիգոնեզ՝ սաղմնաբանություն բառերից), օրգանիզմների անհատական զարգացման՝ օնտոգենեզի փոփոխությունը էվոլյուցիայի ընթացքում։

Տերմինն առաջարկել է Ա․ Ն․ Սներցովը 1910 թվականին։ Համաձայն ֆիլէմբրիոգենեզի տեսության, ֆիլոգենեզի սկզբնապատճառ են հանդիսանում օնտեգենեզի փոփոխությունները, առանց որոնց սերունդները չեն տարբերվի նախնիներից։ Ֆիլոգենեզն, այսպիսով, իրենից ներկայացնում է տարբեր օնտոգենեզների հաջորդականություն։ Ֆիլէմբրիոգենեզի միջոցով կարող է փոփոխվել ինչպես ողջ օրգանիզմի, այնպես էլ նրա առանձին մասերի զարգացման ընթացքը, ընդ որում՝ օնտոգենեզի ցանկացած փուլում։

## Գրականություն
* Северцов А. Н., Собр. соч., т. 3, М. — Л., 1945, с. 361—452; т. 5, М. — Л., 1949, с. 372—456
 

Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Զազին մետրոյում

**Զազին մետրոյում** (), ֆրանսիացի գրող Ռայմոն Քենոյի 1959 թ.-ին լույս տեսած վեպը։

## Սյուժեն
Վեպում պատմվում է 12- ամյա Զազի անունով ֆրանսիացի աղջնակի մասին, ով առաջին անգամ եկել է Փարիզ և գաղտնի նպատակ ունի իրականացնել իր երազանքը՝ սեփական աչքերով տեսնել մետրոն։ Նա ինքնակորույս տեղաշարժվում է ողջ Փարիզով, ամեն անգամ հայտնվում ծիծաղելի իրադարձությունների կենտրոնում։ Վեպը ներկայացվում է կատակերգական-աբսուրդ ոճով, որտեղ բավական շատ են գրքի հերոսների երկխոսությունները։

## Հիշատակումներ
«Զազին մետրոյում» վեպը զբաղեցրել է 36-րդ հորիզոնականը «Լը Մոնդ» թերթի կողմից 1999 թ.-ին կազմած «XX դարի 100 լավագույն գրքերը» ցանկի։

## Էկրանավորումը
1960 թ.-ին վեպը էկրանավորվել է ֆրանսիացի ռեժիսոր Լուի Մալի կողմից։

## Տես նաև
* Դարի 100 գրքերն ըստ Լը Մոնդ օրաթերթի

## Արտաքին հղումներ
* Վեպի ռուսերեն թարգմանությունը Մաքսիմ Մոշկովի գրադարանում
* Apibeursdé Touillou Zazie! Komment K'tu causes ? avec Marie Desplechin - Jeu-concours du 15 septembre au 6 décembre 2009
* Ressources pédagogiques sur le film, sur le site « Lettres volées

Կատեգորիա:1959 վեպեր
Կատեգորիա:Ռայմոն Քենոյի վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Կատեգորիա:1959 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Լեմուր

300px|մինի|Լեմուրի տեսակներ
**Լեմուրներ**, պրիմատների կարգի կիսակապիկների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 13–37 սմ է, պոչինը՝ 16–56 սմ։ Ետին վերջավորությունները առջևիններից երկար են, հարթ եղունգներով։ Մեծ մատը հակադրված է 3-րդ և 4-րդ մատներին։ Մազածածկը խիտ է, փափուկ, հաճախ վառ գունավորված։ Ունեն երկար դունչ, 36 ատամ։ Ստորին ծնոտի վրա գտնվող «ատամնային սանրիկով» և լեզվի օգնությամբ սանրում են և հարթեցնում մազածածկը։ Լեզվի տակ ունեն «ստորին լեզու», որով մաքրում են ստորին ծնոտի ատամները։ Լեմուրների գլխուղեղը թույլ է զարգացած; Ապրում են միայն Մադագասկարի արևադարձային անտառներում։ Լավ բարձրանում, վազում ու թռչում են ծառերի ճյուղերով։ Սնվում են պտուղներով, տերևներով, հատապտուղներով, ծաղիկներով, միջատներով ու նրանց թրթուրներով։ Ակտիվ են մթնշաղին կամ գիշերը, ցերեկը քնում են ծառերի փչակներում ու բներում։ Լեմուրների ընտանիքը բաժանվում է 2 ենթաընտանիքի։ Հայտնի է 6 սեռ, մոտ 14 տեսակ։ Հանդիպում են ոչ մեծ խմբերով, երբեմն միայնակ կամ զույգերով։ Հղիությունը 2–5 ամիս է, ունենում են 1–3 ձագ։ Լեմուրների թիվը խիստ կրճատվել է և գտնվում են պաշտպանության տակ։

Լեմուրների շատ տեսակներ կան։ Օրինակ այ-այ, կատվային լեմուր, մկնային լեմուր և այլն։
Կատվային լեմուրները իրար հետ շփվում են հոտերի միջոցով։ Նրանց թաթերը սուր հոտ են արտադրում։ Աջ և ձախ թաթերը իրաից տարբեր հոտ ունեն։ Լեմուրն իր թաթը քսում է ծառերին ու հոտավետ հետք թողնում դրանց վրա. այդպես գծում են իրենց տարածքը, որտեղ ուրիշ խնբի լեմուները չպիտի մտնեն։
Կատվային լեմուրը ունի շքեղ պոչ 13 սև ու 13 սպիտակ զոլերով։ Պոչն օգնում է նրան հավասարակշռությունը պահելու, երբ նստած է բարակ ճյուղին կամ ճյուղից ճյուղ է թռչկոտում։
Լեմուրներն իրար հայհոյում են. պոչը քսում թևատակերին, որ վատ հոտ քսվի պոչի ծայրին։ Հետո վատ հոտով պոչը ցցում են ուղիղ հակառակորդի քթի առաջ։ Դա ամենամեծ վիրավորանքն է լեմուրի համար։ Ում պոչն ավելի ուժեղ է «բուրում», նա էլ հաղթողն է։
Լեմուրը Մադագասկար կղզու էնդէմիկ տեսակ է։

 

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մադագասկարի էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Լեմուրներ
Վիկտոր Մայեր

**Վիկտոր Մայեր** (, ), գերմանացի քիմիկոս։

Գյոթինգենի (1885-1889) և Հայդելբերգի (1889) համալսարանների պրոֆեսոր։ Առաջինն է ստացել (1872 թ.) նիտրոմիացություններ և ուսումնասիրել դրանց քիմիական հատկությունները։ Քարածխի խեժի բենզոլային ֆրակցիայում հայտնաբերել է (1882) թիոֆեն, հետազոտել դրա և շատ ածանցյալների հատկությունները։ Հայտնագործել է ալդեհիդների և կետոնների ռեակցիան հիդրօքսիլամինի հետ և առաջինն ստացել օքսիմներ և այլն։ Առաջարկել է (1878-1880) գոլորշու խտությամբ նյութի մոլեկուլային զանգվածի որոշման մեթոդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Մեղմիչ

մինի|Հիդրավլիկ ամորտիզատոր զսպանակով
**Մեղմիչ**, մեքենաների և կառույցների կոնստրուկցիաներում տատանումների մարման և հարվածների մեղմման համար ծառայող սարք։ Տարբերում են մեխանիկական, հիդրավլիկական և պնևմատիկ մեղմիչներ։ Մեղմիչները կիրառում են անհարթ ճանապարհով ավտոմոբիլի շարժման ժամանակ տատանումների մարման, ինքնաթիռի վայրէջքի ժամանակ հարվածի մեղմման համար և այլն։ Մեղմիչների կոնստրուկցիաներում օգտագործում են զսպաններ, ռետինե տարրեր, ինչպես նաև հեղուկներ և գազեր։

Կատեգորիա:Տեխնիկական սարքեր