Աուտիզմի առաջացման պատճառներ

մինի|Այս սխեման ցույց է տալիս ուղեղի բաժինները և թե ինչպես է աուտիզմը կապված դրանց հետ։
**Աուտիզմի առաջացման** բազմաթիվ **պատճառներ** են առաջարկվել, բայց աուտիզմի պատճառագիտությունը և աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների պատճառների տեսությունների սահմանումը թերի է։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ժառանգականության գործոնը գերակշռում է։ Սակայն աուտիզմի ժառանգական փոխանցելիությունը բարդ է, և անհայտ են դրա համար պատասխանատու գեները։ Երբեմն աուտիզմի առաջացումը սերտորեն կապում են սաղմնային զարգացման խանգարումների հետ, որոնցով զբաղվում է տերատոլոգիան (հրեշաբանությունը)։ Մեծաթիվ այլ պատճառներ են առաջարկվել, օրինակ՝ մանկական պատվաստումները, բայց բազմաթիվ համաճարակաբանական հետազոտությունները չեն հանգել որևէ գիտական եզրահանգման, որը ցույց է տալիս պատվաստանյութերի և աուտիզմի միջև կապի առկայությունը։

## Հարակից խանգարումներ
Աուտիզմն իր մեջ ներառում է ուղեղի ոչ տիպիկ զարգացումը, ինչը հաճախ ակնհայտ է դառնում երեխայի սոցիալական և վարքային զարգացմանը զուգահեռ՝ մինչ նրա երեք տարեկան դառնալը։ Այն կարող է դրսևորվել սոցիալական փոխազդեցության և հաղորդակցության մեջ առկա խանգարումներով, ինչպես նաև սահմանափակ հետաքրքրու­թյուն­ներով և կարծրատիպային վարքագծով, և այդ առանձնահատկությունները հանդես են գալիս շեշտված նյարդաբանական խանգարումներից անկախ։ Մյուս բնութագրերը ներառում են նրանց վարքային և զգայական հետաքրքրություններում նկատվող կրկրնվող գործողությունները։ Այստեղ կիրառվում են աուտիզմ և աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներ հասկացությունները՝ մատնանշելու համապատասխանաբար դասական աուտիզմի ու աուտիզմի դրսևորումների և ախտանիշների լայն տարածումը։

Աուտիզմի առաջացման պատճառականության տեսությունը թերի է։ Երկար ժամանակ կարծում էին, որ աուտիզմի առաջացման պատճառը նյարդային, ժառանգական և կոգնիտիվ մակարդակներում գոյություն ունեցող աուտիզմին բնորոշ ախտանիշներն են։ Այնուամենայնիվ, հետազոտողների մոտ ավելանում է կասկածն առ այն, որ աուտիզմը չունի առաջացման մեկ պատճառ, այլ համալիր խանգարում է՝ մի շարք հիմնական բաղադրիչներով, որոնք հստակ պատճառներ ունեն։ Կար կարծրատիպ, որ ուղեղի տարբեր շեշտված դիսֆունկցիաները հանդիսանում են աուտիզմի տարածված ախտանիշներ այնպես, ինչպես ուղեղի լիովին տարբեր խնդիրները հանգեցնում են մտավոր հետամնացության։ «Աուտիզմ» կամ «աուտիզմի սպեկտորի խանգարումներ» հասկացությունները հիվանդության գործընթացների լայն շրջանակ են ընդգրկում։ Չնայած այս տարբերակված պատճառները ենթադրաբար հաճախ համատեղ են հանդիպում, կարծիք կա նաև, որ պատճառների միջև փոխհարաբերությունները չափազանցված են։ Աուտիզմ ունեցող մարդկանց թիվն էապես աճել է 1980 թվականից ի վեր՝ առնվազն մասամբ ախտորոշման ընթացակարգերի փոփոխություններով պայմանավորված։ Հստակ չէ՝ արդյոք աուտիզմի տարածվածությունը ևս աճել է, թե ոչ։

Աուտիզմի գլխավոր հետազոտողների միջև համաձայնություն կա, որ ժառանգական գործոնները գերակշռում են։ Արտաքին գործոնները, որ ըստ պնդումների նպաստում են աուտիզմին և սրում են նրա ախտանիշները, կամ կարող է կարևոր լինել հաշվի առնել հետագա հետազոտություններում, ներառում են ուտելիքի որոշակի տեսակներ, վարակիչ հիվանդություններ, ծանր մետաղներ, լուծիչներ, դիզելային վառելիքի արտանետումներ, պոլիքլորային դիֆենիլներ, ֆտալատներ, ֆենոլներ, որոնք օգտագործվում են պլաստմասսե արտադրանքներում, պեստիցիդներ, բրոմինացված անտիպիրեններ, ալկոհոլ, ծխախոտ և թմրանյութերի արգելված տեսակները։ Ի շարս այս գործոնների՝ պատվաստանյութերն ավելի ուշագրավ են, քանի որ ծնողները երեխաների մոտ աուտիկ ախտանշաններն առաջին անգամ նկատում են պատվաստումների շրջանում, ուստիև պատվաստանյութերի վերաբերյալ ծնողների մտահոգությունը հանգեցրել է մանկական պատվաստումների նվազման և կարմրուկի դեպքերի հավանականությաան աճի։ Այնուամենայնիվ, կա ճնշող գիտական ապացույց, որը կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ (ԿԿԽ) պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև որևէ պատճառահետևանքային կապ չի ցույց տալիս, և որևէ գիտական փաստարկ չկա, որ պատվաստանյութում պարունակվող պաշտպանիչ թիոմերսալը աուտիզմ է առաջացնում։

## Ժառանգականություն
Ժառանգական գործոնները աուտիզմի սպեկտորի խանգարումների գլխավոր պատճառն են։ Երկվորյակների առավել վաղ հետազոտությունները ժառանգականության դերը գնահատում են 90%-ից ավել, այսինքն գենետիկան 90%-ով կանխատեսում է՝ արդյոք երեխայի մոտ աուտիզմ կզարգանա, թե ոչ։ Այնուամենայնիվ, սա կարող է չափազանցություն լինել, քանի որ երկվորյակների նոր ուսումնասիրությունները ժառանգականության ազդեցությունը գնահատում են 60–90% միջակայքում։ Աուտիզմ չունեցող շատ երկվորյակներ զուգահեռ ուսումնական կամ սոցիալական խնդիրներ են ունենում։ Չափահաս քույրեր/եղբայրների՝ աուտիզմի նկարագրում առկա մեկ կամ ավելի առանձնահատկություն ունենալու ռիսկը կարող է լինել 30%։

Այնուամենայնիվ, չնայած հզոր ժառանգականությանը, աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների դեպքերը հիմնականում ընտանեկան պատմության փաստեր չունեն։ Ենթադրվում է, որ հոր սերմնահեղուկում կամ մոր ձվաբջջում տեղի ունեցող ինքնաբուխ մուտացիան է նպաստում աուտիզմի առաջացման հավանականությանը։ Այս վարկածը հաստատող ապացույցների երկու ուղղություն գոյություն ունի։ Նախ, աուտիզմ ունեցող մարդկանց պտղաբերության զգալի կրճատումը, նրանց երեխա ունենալու հավանականությունը միջինից 20 անգամ քիչ է։ Երկրորդ, աուտիզմով երեխայի ծնվելու հավանականությունը հոր տարիքի հետ աճում է, և սպերմայում տեղի ունեցող մուտացիաները մարդու կյանքի ընթացքում աստիճանաբար կուտակվում են։

Աուտիզմ զարգանալու ռիսկ պարունակող առաջին գեները հայտնաբերվել են 1990-ական թվականների սկզբին, X քրոմոսոմի մուտացիաներից առաջացող աուտիզմի սեռով պայմանավորված հատուկ ձևերի հետազոտություններով զբաղվով գիտնակաների կողմից։ Տղաների մոտ FMR1 գենում ՑԳԳ կրկնություններն առաջացնում են փխրուն X համախտանիշը, և այս մուտացիայով տղաների առնվազն 20%-ը աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներին համապատասխանող վարքագիծ ունեն։ MECP2 գենը պասիվացնող մուտացիաները Ռետտի համախտանիշ են առաջացնում, որն աղջիկների դեպքում աուտիստիկ վարքագծի հետ է կապված, իսկ տղաների մոտ մուտացիան սաղմի մահացություն է առաջացնում։

Այս վաղ օրինակներից բացի, մուտացիայի դերն աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներում առաջին անգամ ակնհայտ դարձավ, երբ ԴՆԹ միկրոչիփի տեխնոլոգիաները բավարար զարգացան թույլ տալու արձանագրել գեների կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունը մարդկային գենոմում։ Կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունը գենոմի կառուցվածքային բազմազանության ամենատարածված տեսակն է, որը բաղկացած է մեկ կիլոբազից մինչև մի քանի մեգաբազ չափերի միջակայքում ԴՆԹ ջնջումներից և կրկնօրինակումներից։ Միկրոչիփի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ գենի կրկնօրինակների քանակի նոր բազմազանությունները նշանակալիորեն ավելի շատ են աուտիզմ ունեցողների մոտ համեմատած նրանց հարազատների և անկախ ստուգիչ խմբերի մոտ։ Մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ գենի կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունները մոտավորապես չորս անգամ ավելի հաճախ են հանդիպպւմ աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներ ունեցողների մոտ, քան ստուգիչ խմբերում և պայմանավորում են դեպքերի մոտ 5-10%-ը։

## Էպիգենետիկա
Էպիգենետիկական մեխանիզմները կարող են մեծացնել աուտիզմի առաջացման ռիսկերը։ Էպիգենետիկակակն փոփոխությունները տեղի են ունենում ոչ թե ԴՆԹ-ի հաջորդականության փոփոխությունների, այլ քրոմոսոմային հիստոնների կամ ԴՆԹ-ի հիմքերի փոփոխության արդյունքում։ Նման փոփոխություններն ի հայտ են գալիս շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությամբ՝ ներառյալ սնունդը, դեղորայքները և հոգեկան ճնշումները։ Հետաքրքրություն առաջացրել են քրոմոսոմների տպագրված 15q և 7q հատվածները։

## Նախածննդաբերական գործոններ
Աուտիզմի ռիսկը կապված է մի շարք նախածննդյան գործոնների հետ՝ ներառյալ երկու ծնողի մեծ տարիքը, շաքարախտը, հղիության ընթացքում արյունահոսությունը և դեղորայքների ընդունումը։ Աուտիզմը կապվել է նաև բեղմնավորման առաջին 8 շաբաթում առաջացող բնածին խանգարումների հետ, թեպետ այդ դեպքերը հազվադեպ են։

### Վարակային գործընթացներ
Նախածննդյան վիրուսային վարակը աուտիզմի առաջացման հիմնական ոչ ժառանգական պատճառն է։ Հղիության ընթացքում կարմրախտի կամ ցիտոմեգալովիրուսի առաջացումը ակտիվացնում է մոր իմունային պատասխանը և կարող է զգալիորեն մեծացնել աուտիզմի առաջացման վտանգը մկների մոտ։ Կարմրախտի բնածին համախտանիշը աուտիզմի առաջացման ամենահամոզիչ միջավայրային պատճառն է։ Վաղ հղիության ընթացքում վարակների հետ կապված իմունոլոգիական ազդեցությունները կարող են ավելի շատ ներգործել նյարդային զարգացման վրա, քան ուշ հղիության վարակաները, ընդ որում ոչ միայն աուտիզմի, այլ ենթադրյալ նյարդային զարգացման ծագումնաբանություն ունեցող հոգեբուժական խանգարումների, հատկապես շիզոֆրենիայի առաջացման հետկապված։

### Միջավայրային գործոններ
Տերատոգեները շրջակա միջավայրի այնպիսի գործոններ են, որոնք բնածին արատներ են առաջացնում։ Որոշ գործոններ, որոնք տեսականորեն բնածին արատներ են առաջացնում, նույնպես առաջարկվել են որպես աուտիզմի ռիսկի հնարավոր գործոններ, թեպետ չնչին գիտական փաստեր կան նմանատիպ պնդումների համար։ Դրանք ներառում են վալպրոինաթթվի, պարացետամոլի, թալիդոմիտի կամ միսոպրոստոլի ազդեցությունը սաղմի վրա։ Այս դեպքերը հազվադեպ են։ Նաև հարց է առաջանում`արդյոք էթանոլը (հացահատիկային ալկոհոլը) մեծացնում է աուտիզմի ռիսկը որպես պտղի ալկոհոլի համախտանիշի կամ ալկոհոլի հետ կապված բնածին արատ։ Բոլոր հայտնի տերատոգենները կարծես գործում են բեղմնավորման առաջին ութ շաբաթնվա ընթացքում, և չնայած բացառված չէ, որ աուտիզմը կարող է ավելի ուշ առաջանալ կամ ձևավորվել, այնուամենայնիվ հաստատված է, որ այն ի հայտ է գալիս զարգացման վաղ փուլերում։
### Աուտոիմուն և բորբոքային հիվանդություններ
Մայրական բորբոքային և աուտոիմուն հիվանդությունները կարող են վնասել սաղմի և պտղի հյուսվածքները՝ բարդացնելով գենետիկական խնդիրը կամ վնասելով նյարդային համակարգը։

### Մոր հետ կապված այլ հանգամանքներ
Ենթադրվում է, որ վահանագեղձի հետ կապված խնդիրները, որոնք հղիության 8-12-րդ շաբաթում մոր մոտ թիրոիդ հորմոնի պակաս են առաջացնում, պայմանավորում են պտղի գլխուղեղի՝ աուտիզմի հանգեցնող փոփոխություններ։ Թիրոքսինի անբավարարությունը կարող է պայմանավորված լինել սննդակարգում յոդի պակասով և միջավայրային գործոններով, որոնք խոչընդոտում են յոդի ընդունմանը կամ վահանաձև գեղձի թիրոիդ հորմոնների արտադրմանը։ Միջավայրային հնարավոր գործոնները ներառում են սննդում ֆլավոնոիդների գործածումը, ծխախոտի ծխի և հերբիցիդների մեծ մասը։ Այս վարկածը չի փորձարկվել։

Հղիության ընթացքում մայրիկի շաքարախտը աուտիզմի առաջացման ռիսկային գործոն է. 2009 թվականի մետավերլուծությունը ցույց է տվել, որ հղիության ժամանակ շաքարային դիաբետը կրկնակի բարձր ռիսկ է առաջացնում։ 2014 թվականի հետազոտությունը նույնպես բացահայտել է, որ մայրական շաքարախտը զգալիորեն կապված է աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների ռիսկի մեծացման հետ։ Թեև շաքարախտը նյութափոխանակության ու հորմոնալ խանգարումների և թթվային սթրեսի պատճառ է դառնում, հայտնաբերված չէ որևէ կենսաբանական մեխանիզմ հղիության ընթացքում շաքարային դիաբետի և աուտիզմի առաջացման ռիսկի միջև։

Մոր գիրությունը ևս հղիության ընթացքում կարող է մեծացնել աուտիզմի առաջացման վտանգը, թեև այդ ոլորտում հետագա ուսումնասիրությունների կարիք կա։

Հղիության ժամանակ անբավարար սնունդը ազդում է պտղի նյարդային զարգացման վրա։ Ներարգանդային աճի սահմանափակումը կապված է աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների հետ ինչպես հասուն, այնպես էլ անհաս երեխայի մոտ։

## Նախածննդաբերական միջավայր
Աուտիզմն առնչվում է որոշ պերինատալ և մանկաբարձական վիճակներին։ 2007 թվականի դիտարկման համաձայն աուտիզմի առաջացման ռիսկի գործոններից մեկը պայմանավորված է նաև մանկաբարձական պայմաններով, որոնք ներառում էին ցածր քաշով ծնունդ, հղիության տևողություն և՝ հիպոքսիան ծննդաբերության ընթացքում։ Արդյունքում, շեշտված խնդիրները կարող են բացատրել ինչպես աուտիզմը, այնպես էլ այդ պայմանները։ Այստեղ ի հայտ են գալիս փաստեր, որ օդի աղտոտվածության ենթարկված պերինատալ ազդեցությունը կարող է հանդիսանալ աուտիզմի ռիսկի գործոն, թեև այդ փաստն ունի մեթոդաբանական սահմանափակումներ՝ ներառյալ քիչ քանակով ուսումնասիրություններն ու այլ պոտենցիալ գործոնների վերահսկողության ձախողումը։

## Հետծննդաբերական միջավայր
Աուտիզմի առաջացմանը նպաստող շատ հետծննդաբերական գործոններ են առաջարկվել՝ ներառյալ ստամոքս-աղիքային կամ իմունային համակարգի աննորմալությունները, ալերգիաները և երեխաների պաշտպանված չլինելը դեղերից, պատվաստանյութերից, վարակներից, որոշակի սննդամթերքից կամ ծանր մետաղներից։ Այս ռիսկի գործոնների վկայությունը հիմնավորված չէ և չի հաստատվել հուսալի ուսումնասիրություններով։

### Աուտոիմուն հիվանդություն
Այս տեսությունը ենթադրում է, որ ուղեղը կամ ուղեղի նյութափոխանակության տարրերը թիրախավորող աուտոհակամարմիննները կարող են առաջացնել կամ ուժեղացնել աուտիզմը։ Դա վերաբերում է մորից վարակման տեսությանը, բացառությամբ այն, որ ազդեցությունը պայմանավորված է անհատի սեփական հակամարմիններից՝ շրջակա միջավայրի ներգործությունից հետո։ Այն նաև կապված է որոշ այլ ենթադրյալ պատճառների հետ. օրինակ, վիրուսային վարակը ենթադրաբար աուտիզմ է առաջացնում աուտոիմուն մեխանիզմի միջոցով։

Իմունային համակարգի և նյարդային համակարգի միջև փոխազդեցությունը սկսվում է սաղմնային զարգացման փուլում, և հաջող նյարդային զարգացումը կախված է համակցված իմունային պատասխանից։ Հնարավոր է, որ անուղղակի իմունային ակտիվությունը նյարդային զարգացման կարևոր ժամանակահատվածներում Աուտիզմի սպեկտորի խանգարման մեխանիզմի մի մասն է։ Աուտիզմի դեպքերի փոքր տոկոսը կապված է վարակի հետ, սովորաբար ծննդից առաջ։ Իմունային հետազոտություններից ստացված արդյունքները հակասական են։ Որոշ անոմալիաներ հայտնաբերվել են հատուկ ենթախմբերում, և դրանցից մի քանիսը վերարտադրվել են։ Անհայտ է, թե այդ աննորմալությունները, օրինակ՝ վարակի կամ աուտոմիուն հիանդությունները, էակա՞ն են, թե՞ երկրորդական աուտիզմի պաթոլոգիայի համար։ Քանի որ աուտոհակամարմինները հայտնաբերվել են ոչ միայն Աուտիզմի սպեկտորի հիվանդություններում, և միշտ չէ, որ առկա են Աուտիզմի սպեկտորի հիվանդություններում, իմունային խանգաումների և աուտիզմի միջև փոխկապակցվածությունը մնում է անհասկանալի և հակասական։ 2015-ի համակարգված դիտարկումը և մետավերլուծությունը ցույց են տվել, որ աուտիզմով հիվանդների ընտանեկան պատմություն ունեցող երեխաները աուտիզմի առաջացման առավել մեծ վտանգ ունեն, քան առանց այդպիսի պատմության երեխաները։

Երբ առկա է մայրական աուտոիմունային հիվանդություն, պտղի շրջանառվող հակամարմինները կարող են նպաստել աուտիզմի սպեկտրրի խանգարումների զարգացմանը։

### Վիտամին D-ի պակաս
Աուտիզմի մեջ վիտամինը D-ի պակասի դերակատարումը կենսաբանորեն հավանական է, բայց հետազոտված չէ։

### Կապար
Կապարային թունավորումը առաջադրվել է որպես աուտիզմի առաջացման հնարավոր ռիսկի գործոն, քանի որ աուտիզմ ունեցող երեխաների արյան մեջ կապարի մակարդակը զգալիորեն ավելի բարձր է, քան սովորականում։ Աուտիզմով տառապող երեխաների ուտելիքային վարքագիծը, դժվարացնում է որոշել, թե արդյոք ավելորդ կապարի մակարդակը աուտիզմի պատճառ, թե հետևանք է։

### Սառնարան-մայրիկ
Բրունո Բեթելհեյմը կարծում է, որ աուտիզմը կապված է վաղ մանկության տրավմաների հետ, և նրա աշխատանքը տասնամյակների ընթացքում մեծ ազդեցություն է ունեցել բժշկական և հանրային ոլորտներում։

Աուտիզմով տառապող երեխաների ծնողներին՝ հատկապես մայրերին, մեղադրում էին երեխաների տվայալ վիճակի մեջ։ Լեո Կանները, ով առաջին անգամ նկարագրել է աուտիզմը, առաջարկել է, որ ծնողական սառնությունը կարող է նպաստել աուտիզմի առաջացմանը։ Չնայած, Կաններն ի վերջո հրաժարվեց այդ տեսությունից, Բեթելհեմը շարունակեց դա շեշտել իր բժշկական հայտնի գրքերում։ Այդ տեսությունների հիման վրա բուժումները չկարողացան օգնել աուտիզմով երեխաներին, իսկ Բեթելհեմի մահից հետո պարզվեց, որ բուժման մասին նրա հաղորդման ցուցանիշները (մոտ 85%) եղել են կեղծ"

#### Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութ
Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութ՝ որպես աուտիզմի առաջացման պատճառ, լայն քննարկումների է ենթարկվել։ Էնդրյու Վաքֆիլդը  հետազոտել է 12 երեխաների, որոնք ունեն աուտիզմի և աղիքային ախտանիշներ՝ Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութից հետո։ Թեև նյութը, որը հետագայում հետաձգվեց, ամսագրի կողմից եզրակացրեց. «Մենք չենք հաստատում կարմրուկի, խոզի և կարմրախտի պատվաստանյութի և նկարագրված համախտանիշի միջև կապը» Վաքֆիլդը, այնուամենայնիվ, 1998 թվականին առաջարկեց երեխաների պատվաստումները կատարել երեք առանձին չափաբաժիններով, քանի որ դա ավելի անվտանգ կլինի, քան մեկ չափաբաժինը։

2004 թվականին, Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապի մեկնաբանումը պաշտոնապես մերժվեց Վաքֆիլդի *համահեղինակների կողմից*։ The *Sunday Times* հետաքննություն անցկացրեց և պնդեց, որ Վեկֆիլդը անիրավ և անպատասխանատու վարվեց»։ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի բժշկության ինստիտուտը և Մեծ Բրիտանիայի ազգային առողջապահական ծառայությունը բոլորն էլ եզրակացրել են, որ չկա Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապ։

2010 թվականի փետրվարին *The Lancet- ը*, որը հրապարակել է Վաքֆիլդի հետազոտությունը, լիովին հրաժարվել է այն բանից հետո, երբ անկախ լսարանը գտավ, որ ուսումնասիրությունը սխալ է։ 2011 թվականի հունվարին *BMJ* ամսագրում հրապարակված հետաքննությունը Վաքֆիլդի ուսումնասիրությունը նկարագրեց որպես դիտավորյալ խարդախության և տվյալների մանիպուլյացիայի արդյունք։

#### Թիոմերսալ
Հավանաբար, սնդիկի և աուտիզմի մեջ կապի ամենատարածված հիպոթեզը ներառում է սնդիկի վրա հիմնված բարդ թիոմերսալի կիրառումը, համակցություն, որը դուրս է բերվել մանկական հիմնական պատվաստումներից զարգացած երկրներում՝ ներառյալ ԱՄՆ և ԵՄ-ն։ Ծնողները կարող են տեղեկանալ իրենց երեխայի աուտիստիկ ախտանիշների մասին առաջնային պատվաստումների ժամանակ։ Չկա որևէ գիտական ապացույց թիոմերսալի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապի, սակայն ծնողական մտահոգությունը թիոմերալ հակասությունների վերաբերյալ հանգեցրել է մանկական պատվաստումների մակարդակի նվազեցմանը և հիվանդության տարածման հավանականության մեծացմանը։ 1999 թվականին ԱՄՆ-ի հանրային առողջապահության ծառայությունը հորդորեց, որ թիոմերսալը հեռացվի մանկական պատվաստումների ցանկից, իսկ 2002 թվականին՝ գրիպի պատվաստանյութը․ միակ մանկական պատվաստանյութն է, որը պարունակում է ավելի մեծ քանակությամբ թիմերոսալ։ Չնայած նրան, որ աուտիզմի դրսևորումների չափը չի նվազում թիոմերսալի հանելուց հետո, ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում թիոմերսալը նույնպես հեռացրել են իրենց մանկական պատվաստումների շարքից։

Թիմերոսալի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապը հերքվել է միջազգային գիտական և բժշկական արհեստավարժ մարմինների կողմից, ինչպիսին օրինակ, Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան, Ամերիկյան մանկաբուժության ասոցիացիան, Բժշկական Թունաբանության Ամերիկյան քոլեջ, Կանադայի մանկաբուժական միությունը, ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիան, Պարենի և դեղորայքների հարցերով ծառայությունը/FDA/, Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը, Կանադայի Հանրային առողջապահական գործակալությունը, Եվրոպական դեղորայքի գործակալությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աուտիզմ