Յուրի Վերխովսկի

**Յուրի Նիկանդրովիչ Վերխովսկի** (, ), ռուս և խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրականության պատմաբան։ Նկարչուհի Լիդյա Վերխովսկայայի և քիմիկոս Վադիմ Վերխովսկու եղբայրը՝ թատերական քննադատ  Նիկիտա Վերխովսկու հայրը։

## Կենսագրություն
Յուրի Վերխովսկին ծնվել է 1878 թվականի մայիսի 23-ին (հունիսի 4) Սմոլենսկի գավառի Դուխովշչինսկի գավառի Գրիշնևո գյուղումերդվյալ հավատարմատարի ազնվական ընտանիքում։ Մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Սմոլենսկում, որտեղ նախնական կրթություն է ստացել տանը, իսկ հետո սովորել դասական գիմնազիայում։

1898 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի IV Լարինյան գիմնազիան, 1902 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետի ռոմանագերմանական բաժինը։ Իր թեկնածուական թեզը՝ գռեհիկ լատինական պոեզիայի վերաբերյալ գրել է Ալեքսանդր Վեսելովսկու ղեկավարությամբ։ Մնացել է համալսարանում, տարբեր ուսումնական հաստատություններում դասախոսել է ընդհանուր և ռուս գրականություն։ Վեսելովսկու մահից հետո նա իր գիտական ​​հետաքրքրությունները հիմնականում կենտրոնացրել է պուշկինյան դարաշրջանի ռուս գրականության վրա։

Որպես բանաստեղծ նրա ստեղծագործությունները սկսել են հրատարակվել 1899 թվականից։ Վերխովսկիների ընտանիքին է պատկանել Շչելկանովո կալվածքը, որը գտնվել է Մոնաստիրշչինայից 20 կմ հեռավորության վրա, որտեղ Յուրին և նրա եղբայր Վադիմը ամռան ամիսներին հրավիրել են մայրաքաղաքի իրենց գրական ծանոթներին։ Հենց այնտեղ է 1905 թվականի ամռանը Միխայիլ Կուզմինը գրել իր հայտնի «Թևեր» վիպակը։ Վերխովսկին, Կուզմինը և նրա եղբորորդի Աուսլենդերը պատկանել են «ոսկե դարի» ռուսական բանահյուսության ոճաբանների խմբակին։ Որոշ հրապարակումներում նրանք խմբավորված են «դասական սիմվոլիստներ» անվան տակ։

Ըստ Ալեքսանդր Լավրովի, «հնամյա» բառը Վերխովսկու համար պարունակում էր բանաստեղծական ներշնչանքի ողջ սպեկտրը»։ Թեև նրա ժամանակակիցները Վերխովսկուն գնահատել են որպես «Պուշկինի դարաշրջանի մեծագույն գիտակ և այդ ժամանակվա բանաստեղծների հմուտ ընդօրինակող», նրա՝ հարյուրամյա հնության չափածոյի վերականգնման վարժությունները արագ ձանձրալի են դարձել ինչպես հրատարակիչների, այնպես էլ ընթերցողների համար։ 1907 թվականի հունվարին Կուզմինն իր օրագրումգրել է․

1907-1908 թվականներին Վերխովսկին ընկերական բանաստեղծական նամակագրություններ է փոխանակել Վյաչեսլավ Իվանովի հետ («Ասկետ և ակրոբատ ոտանավորը / Կուլ էր տալիս սուր և սառը դանակներ / Եվ անմիջապես թռչում պարանի վրա / Տաղտկալի ալիտերացիա»)։ 1908 թվականին «Կարիճ» հրատարակչության կողմից հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների առաջին գիրքը՝ «Տարբեր բանաստեղծություններ»։ 1910 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում լույս է տեսել երկրորդ գիրքը՝ «Հովվերգություններ և եղերերգություններ», որը համակրանքով է ընդունվել Բլոկի կողմից («Եվ աշնան մռայլ աղմուկի մեջ / Ես քեզ հիշեցի, ես արդեն սիրում եմ քեզ / Նոր բանի ձեր  յուրաքանչյուր ակնարկի համար / հնամյա  տխուր գծանկար»)։

1911-1915 թվականներին  Վերխովսկին դասավանդել է Թիֆլիսի կանանց բարձրագույն դասընթացների արևմտաեվրոպական գրականության ամբիոնում, հոդվածներ հրապարակել ռուս գրականության վերաբերյալ «Կովկասյան խոսք» թերթում։

1918-1921 թվականներին եղել է Պերմի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետի ռուս գրականության պատմության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Այդ ժամանակ նա հրատարակության է պատրաստել դեկաբրիստ բանաստեղծների և պուշկինյան  դարաշրջանի բանաստեղծների անթոլոգիան, որոնց բաժանել է «երգիչ բանաստեղծների, Պատկերավոր բանաստեղծների և խոսքի մտքի բանաստեղծների»։ Ղեկավարել է գրականության մեթոդաբանության և մեթոդիկայի առարկայական հանձնաժողովը։ 

Երկար տարիներ հավաքել է Անտոն Դելվիգի կենսագրության և ստեղծագործական ժառանգության հետ կապված նյութեր և այցելել դելվիգյան վայրեր։ Այդ ուսումնասիրությունների արդյունքում գրել է Դելվիգի կենսագրությունը, որը հրատարակվել է 1922 թվականին։

1921 թվականին տեղափոխվել է Պետրոգրադ և բնակվել քրոջ՝ Օլգայի և նրա ամուսնու՝ Վյաչեսլավ Կարատիգինի հետ։ 1924 թվականից բնակվել է Մոսկվայում։ 1930-ական թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի մասնագիտական ​​ուսումնական հաստատության գրական դասընթացներում, եղել է Գեղարվեստական գիտությունների պետական ​​ակադեմիայի թղթակից անդամ (1925-1930)։               

1930-ական թվականներին ապրուստի միջոցներ է վաստակել թարգմանելով Բոկաչիոյին, Վերածննդի դարաշրջանի բանաստեղծներին, Միցկևիչին և վրացի քնարերգուներին։ 1940-ական թվականներին Բորիս Պաստեռնակը տպագրության է պատրաստել Վերխովսկու պոեզիայի վերջնական ժողովածուն, սակայն հրատարակությունը չի կայացել․

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, տարհանվելով Սվերդլովսկ, նա իր հետ տարել է իր ողջ կյանքի աշխատանքը՝ Բարատինսկու մասին նյութերը, սակայն այդ ճամպրուկը ճանապարհին անհետացել է։ Այդ տարիներին Վերխովսկին հրատարակել է «հակաֆաշիստական ​​սոնետներ» «Ուրալը խոսում է», «Ուրալյան  ժամանակակից», «Ուրալի բանվոր», «Գրական ուրալ», «Տագիլի բանվոր» հրատարակություններում։

Նրա բանաստեղծությունների վերջին, կյանքի հինգերորդ ժողովածուն լույս է տեսել Սվերդլովսկում, 1943 թվականին։ Վերխովսկու բանաստեղծությունների ձեռագրերը, որոնք պահվել են նրա քրոջ՝ Օլգա Նիկանդրովնա Կարատիգինայի մոտ, Լենինգրադում, կորել են նրա մահից հետո՝ պաշարման ժամանակ։

Մոսկվա վերադառնալուց հետո թարգմանել է վրացի բանաստեղծներ Ալեքսանդր Քութաթելիին և Վիկտոր Գաբեսկիրիային, համագործակցել է Պետական ​​հրատարակչության հետ։

## Մատենագիտություն
* Стихотворения:
** Разные стихотворения. — : Скорпион, 1908. — 116 с.
** Идиллии и элегии. — : Оры, 1910. — 80 с.
** Стихотворения. Т. 1: Сельские эпиграммы. Идилии. Элегии. — М.: Мусагет, 1917. — 246 с.
** Солнце в заточении: Стихотворения. — Пг.: Мысль, 1922. — 96 с.
** Будет так. — Свердловск: Свердлгиз, 1943. — 32 с. — 5 000 экз.
** Струны: Собрание сочинений / Сост., подгот. текста, статья и коммент. В. Калмыковой. — : Водолей Publishers, 2008. — 928 с. — 2 000 экз. — (Серебряный век. Паралипоменон). — ISBN 978-5-9796-0111-3.

;Թարգմանություններ
** Боккаччо Дж. Фьезоланские нимфы / Перевод Ю. Н. Верховского; ред. и статья А. К. Дживелегова. — М.: Academia, 1934.
** Бальзак Оноре де. Евгения Гранде / Перевод Ю. Верховского; прим. Е. Ф. Корша. — М.: Гослитиздат, 1935.
** Поэты Возрождения. — 2-е изд. / Перевод Ю. Н. Верховского. — М.: ГИХЛ, 1948.  — 1955.

;Գրական քննադատություն
** Е. А. Боратынский: Материалы к его биографии. Из Татевского архива Рачинских / С введением и примеч. Ю. Н. Верховского. — Пг.: Тип. Имп. акад. наук, 1916. — IV + XXXIII + [1] + 152 с.
** Поэты пушкинской поры / Редакция и вступит. ст. Ю. Н. Верховского. — М.: Изд. М. и С. Сабашниковых, 1919. — 364 с.
** Барон Дельвиг. Материалы биографические и литературные. — Пг.: Изд. А. С. Кагана, 1922.
** Поэты-декабристы: Сб. / Под ред., со вступит. ст. и примеч. Ю. Н. Верховского. — М.; Л.: Гос. изд-во, 1926.

## Գրականություն
**Звонова С. А., Татьяна Николаевна Фоминых* Ю. Н. Верховский — профессор Пермского университета // Русская литература: историко-литературный журнал. 04/2005а. — № 2. — С. 207—216.
* *Стабровский А. С.* Верховский Юрий Никандрович // Профессора Пермского государственного университета: (1916—2001) / Гл. ред. Владимир Владимирович Маланин. — Пермь: Изд-во Перм. ун-та, 2001. — С. 25.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Юрий Верховский''. Стихи // Слова. Серебряный век.
* *Баринов Д. А.,  Евгений Анатольевич Ростовцев* Верховский Юрий Никандрович // Биографика СПбГУ

Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս սիմվոլիստ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ