Դելֆյան խաղեր

**Դելֆյան խաղեր**, արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող մրցությունների (մրցույթներ, փառատոններ), ինչպես նաև ցուցահանդեսների և ցուցադրությունների համախումբ։ Ժամանակակից Դելֆիական խաղերի ակունքները գալիս են անտիկ Պիթիական խաղերից, որ անցկացվել են Հին Հունաստանում՝ Դելֆիում։ Դելֆիական խաղերի մասնակիցների և հաղթողների թվում բազմաթիվ են այն մարդիկ, որոնք հետագայում շարունակում են իրենց գործունեությունն արվեստի ոլորտում։

## Պատմություն
[right|thumb|120px|Դելֆյան կառավար, մ.թ.ա. 5-րդ դար, Հնագիտական թանգարան, [Դելֆի, Հունաստան]]
Համազգային հունական Պիթիական խաղերը, որ անցկացվել են Դելֆիում՝ Պառնաս լեռան ստորոտում, նվիրված էին Ապոլլոն աստծո փառաբանմանը, որը, համաձայն առասպելների, հաղթել է հնագույն պատգամախոսական տաճարը պաշտպանող Պիթոն վիշապին և իր հաղթանակի պատվին հիմնադրել պատգամախոսական տաճարը և նոր Ագոնը։ Պիթիական խաղերի խաղերի պատմությունը բավական հստակ ներկայացվում է մ.թ.ա. 582 թվականից, երբ առաջին Սրբազան պատերազմից հետո՝ մոտ մ.թ.ա. 586 թվականին, խաղերի ղեկավարումն անցել է Դելֆիական Ամֆիկտիոնիային՝ տասներկու հունական ցեղերի խորհրդին։ Այդ ժամանակից ի վեր Պիթիական խաղերը, որ նախկինում անցկացվում էին ութ տարին մեկ, սկսել են անցկացվել ամեն չորս տարին մեկ՝ Օլիմպիական խաղերի անցկացմանը նախորդող տարում։ Բազմաթիվ ավանդազրույցները, լեգենդներն ու պատմական հաղորդագրությունների պահպանված պատառիկները վկայում են, որ անտիկ Պիթիական խաղերը եղել են Հելլադայի ինքնատիպ երաժշտական կենտրոն։

Պիթիական խաղերի ծրագրում ներառվել են արվեստի տեսակներ և ատլետիկական մրցություններ ու կառքերով մրցարշավներ։ Երաժշտական մրցույթների շարքում գերակշռել է երգեցողությունը կիֆարայի ուղեկցությամբ, որ եղել է Ապոլլոն աստծո սիրած երաժշտական գործիքը։ Պիթիական խաղերն իրենց արտացոլումն են գտել հին հունական արվետում։ Մինչ օրս պահպանվել է Դելֆյան կառավարի արձանը, որ կազմում է Պիթիական խաղերում կառավարների թիմի տարած հաղթանակին նվիրված կոմպոզիցիայի մաս։

Միասնական Հռոմեական կայսրության վերջին կայսր Թեոդոսիոս I-ն արգելել է Պիթիական խաղերը՝ որպես հեթանոսական հավատքի մնացորդ անտիկ Օլիմպիական խաղերի հետ միասին մեր թվարկության 394 թվականին։

Սկսած հինգերորդ Օլիմպիական խաղերից՝ բարոն Պիեռ դը Կուբերտենի նախաձեռնությամբ սկսել են անցկացվել նաև գեղարվեստական մրցույթներ։ Օլիմպիական խաղերում արվեստի մրցույթներ անցկացվել են 1912 թվականից մինչև 1948 թվականը։ Դրանք ներառել են արվեստի տարբեր տեսակներին վերաբերող անվանակարգեր, որոնք բոլորն էլ թեմատիկ կապ են ունեցել սպորտի հետ։

[right|thumb|150px|[1927 թվականի Դելֆյան փառատոնի ազդագիր]]
20-րդ դարի առաջին կեսից հույն բանաստեղծ և դրամատուրգ Անգելոս Սիկելիանոսն իր ամերիկացի կնոջ՝ արվեստագետ և խորեոգրաֆ Եվա Պալմեր Սիկելիանոսի հետ միասին փորձել է վերահաստատել Դելֆյան գաղափարը՝ արվեստի միջոցով համախմբելու մարդկանց հանուն մարմնի և հոգու ներդաշնակ զարգացման։ Նրանք միասին կազմակերպել և անցկացրել են երկու Դելֆյան խաղեր (1927 և 1930 թվականներին) Պիթիական խաղերի հայրենիքում՝ Դելֆիում։ Չնայած այդ փառատոնների վայելած մեծ ժողովրդականությանը՝ դրանց անցկացումը 1930 թվականից հետո ընդհատվել է Մեծ ճգնաժամի ժամանակ վրա հասած ֆինանսական խնդիրների պատճառով։

Ժամանակակից Դելֆյան խաղերն անցկացվում են Դելֆիի Եվրոպական մշակութային կենտրոնի և քաղաքային մունիցիպալիտետի նախաձեռնությամբ։

## Ժամանակակից Դելֆյան խաղեր
Դելֆյան խաղերի վերսկսման հերթական նախագիծն ի հայտ է եկել 20-րդ դարի վերջին Քրիստիան Կիրշի նախաձեռնությամբ և հայտնի անձանց, տարբեր երկրների մշակույթի և արվեստի գործիչների աջակցությամբ։

1994 թվականին Բեռլինի Շյոնհաուզեն պալատում հիմնադրվել է Դելֆյան միջազգային խորհուրդը (ՄԴԽ)։ 1996 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, Եվրոպայի խորհրդի և քաղաքապետարանի հովանու ներքո անցկացվել է ՄԴԽ-ի առաջին Դելֆյան կոնգրեսը, որի ընթացքում Օլիմպիական խարտիայի օրինակով ընդունվել է Դելֆյան խարտիան, սահմանվել են Դելֆյան շարժման նպատակներն ու խնդիրները։ Հենց ամենասկզբից Դելֆյան խաղերի կայացման գործում մեծ դերկատարում է ունեցել նաև Ռուսաստանը։ Ազգային Դելֆյան կազմակերպությունների ստեղծման գործում առավել մեծ ակտիվություն են ցուցաբերել Բելառուսը, Գերմանիան, Հունաստանը, Վրաստանը, Չինաստանը, Նիգերիան, Ռուսաստանը, Միացյան Նահանգները, Ֆիլիպինները, Ճապոնիան։ Առաջին տարածաշրջանային երիտասարդական Դելֆիադաներն անցկացվել են Վրաստանում, Ալբանիայում և Ռուսաստանում։ Ազգային կազմակերպությունները, որ ընդգրկվում են ՄԴԽ-ի կազմում, հնարավորության դեպքում բացում են իրենց պաշտոնական կայքը և հետագայում փոխում այն՝ հաշվի առնելով դելֆիական արդիական իրադարձությունները։

2003 թվականին գրանցվել է Դելֆյան միջազգային կոմիտեն (ԴՄԿ), որի գլխավոր գրասենյանը տեղակայված է Մոսկվայում, իսկ կայքը բացվել է 2006 թվականին։ Դրանում տեղեկություն է հայտնվել Դելֆյան խաղերի պատմությունը, որ տարբերվում է նախկինում Ռուսաստանի Դելֆյան ազգային խորհրդի կայքում տեղադրվածից։

Ժամանակակից Դելֆյան խաղերն անցկացնում են երկու կազմակերպություններ՝
# Դելֆյան միջազգային խորհուրդը (ԴՄԽ), որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Բեռլինում, և 1994 թվականից այն գլխավորում է Քրիստիան Կիրշը,
# Դելֆյան միջազգային կոմիտե (ԴՄԿ), որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում, 2004 թվականից այն գլխավորում է Վլադիմիր Պոնյավինը։

Վրաստանի Դելֆյան միջազգային խորհուրդը և Դելֆյան միջազգային կոմիտեն Թբիլիսիում 1997 թվականի ապրիլի 25-30-ին անվցկացրել են միջազգային երիտասարդական Դելֆյան խաղերը։

Ռուսաստանի Դելֆյան միջազգային խորհուրդը և Դելֆյան միջազգային կոմիտեն Մոսկվայում 2000 թվականի դեկտեմբերի 1-7-ն առաջին անգամ անցկացրել են չափահասների միջազգային Դելֆյան խաղերը։

Միջազգային Դելֆյան խաղերին մասնակցելու համար պատվիրակություններ ընտրելիս տարբեր երկրների կազմակերպություններ կարող են անցկացնել մրցութային ընտրություններ և տարբեր մասշտաբների փառատոններ՝ տեղայինից մինչև մայրցամաքային։

1999 թվականից Ռուսաստանի Ազգային Դելֆյան խորհուրդը, որ ընդգրկվել է Միջազգային Դելֆյան խորհրդի կազմում, սկսել է անցկացնել Երիտասարդական Դելֆյան խաղեր Ռուսաստանում։ Միջազգային Դելֆյան խորհրդի հովանու ներքո առաջին անգամ այդ խաղերն անցկացվել են Սարատովում (17-21 նոյեմբերի, 1999 թվական), իսկ երկրորդ անգամ՝ Սմոլենսկում (21-26 սեպտեմբերի, 2001 թվական)։ Սկսած 2006 թվականից՝ նմանատիպ խաղերն անցկացվում են Դելֆյան միջազգային կոմիտեի հովանու ներքո։

Միջազգային Դելֆյան խորհրդի հովանու ներքո Բրյանսկում 2002 թվականի սեպտեմբերի 13-18-ը Ռուսաստանի Ազգային Դելֆյան խորհուրդն առաջին անգամ անցկացրել է ԱՊՀ երիտասարդական Դելֆյան խաղերը, իսկ Միջազգային Դելֆյան կոմիտեի հովանավորությունն այդ խաղերն սկսել են ստանալ 2008 թվականից։ Սարատովում (19-25 սեպտեմբերի, 2008 թվական) Միջազգային Դելֆյան կոմիտեն ու Ռուսաստանի Ազգային Դելֆյան խորհուրդն անցկացրել են երկրորդ միջազգային Դելֆյան խաղերը։ Վոլգոգրադում (2-7 մայիսի, 2014 թվականի) Միջազգային Դելֆյան կոմիտեի հովանու ներքո անցկացվել են առաջին երիտասարդական Եվրոպական Դելֆյան խաղերը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միջազգային Դելֆյան խորհրդի պաշտոնական կայք
* Դելֆյան գաղափար
* Միջազգային Դելֆյան կոմիտեի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Դելֆյան խաղեր
Կատեգորիա:Մրցույթներ