Սուլթանական ձուկ

մինի|250փքս|Սուլթանական ձուկ
**Սուլթանական ձուկ կամ Բարաբուլկա**, ( Mullus)-փայլուն, պերկեսազգի ձկների կարգի՝ barabulidae (Mullidae) ձուկ է։ Ներկայացված է 4 տեսակով։ Ամենահայտնիներից են  Mullus barbatus/Եվրոպական/ և Mullus surmuletus /Զոլավոր սուլթանական/  ձկների տեսակները։ 
Փոքրիկ ծովային ձուկ է, հետաքրքիր ոչ միայն իր վառ տեսքով, այլև իր օգտակար ու համային հատկություններով: 
մինի|250փքս|Ձկան կառուցվածքը

### Անատոմիական կառուցվածք
Սուլթանական ձուկն ունի փոքր չափսեր։ Մարմինը երկարաձգված է և կողքերից սեղմված, ունի 10-30 սմ երկարություն [2], սակայն կան նաև 45 սմ երկարություն ունեցող անհատներ։ Մեջքի և հետանցքային լողակները կարճ են, պոչը՝ կտրտված։ Մարմինը անհավասար կարմիր է, որովայնը՝ արծաթագույն, լողակները՝ բաց դեղին։ Գլուխը մեծ է՝ առաջ թեքված, ցաած կախված ծնոտով և խոշոր աչքերով։ Բերանը, փոքր է և ներքևում տեղադրված՝ զինված տարբերակված ատամներով, բայց սովորաբար քիչ։ Ծնոտի վրա կան զույգ շատ երկար բեղեր, որոնք նստած են հիոիդ ոսկորի առջևի ծայրին։ Երկար բեղերը ձկներին օգնում են սնունդ գտնել։ Ձուկը դանդաղ շարժվելով և զգուշորեն «շոշափելով» ջրի հատակի մակերեսը բեղերով՝ փնտրելով որսում է փոքր հատակային կենդանիներ: Սնվում է ստորջրյա անողնաշարավորներով։
Այս ձուկը շատ ուշագրավ հատկություններ ունի։ Այն առաջին հերթին աչքի է ընկնում վառ գույնով, որը հատկապես արտահայտված է արական սեռի մոտ՝ բեղմնավորման շրջանում։ Որսից հետո ձուկն աստիճանաբար փոխում է գույնը՝ անցնելով ծիածանի գրեթե բոլոր գույները։

### Անվան ստուգաբանություն
Ձկան անունը ծագել է թուրքերեն barbunya բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «երկար մորուք»։ Ձկան երկրորդ անունը կապված է բեղերի հետ՝ սուլթանական, քանի որ նման շքեղ բեղեր կարող էր ունենալ միայն մուսուլման տիրակալը[4]։ Այն կոչվում է սուլթան, քանի որ միջնադարում՝ Օսմանյան Պորտայի ժամանակ, այս ձկան ողջ որսը նախատեսված էր բացառապես սուլթանի արքունիքի համար։
Հին հռոմեացիները խնջույքի կեսին ձկանը սպանելու ծես ունեին:
Փիլիսոփա Սենեկան այդ մասին գրել է.

Բարաբուլկան արժանացել է նաև մեծ իմպրեսիոնիստների ուշադրությանը՝ այն նկարել են Կլոդ Մոնեն, Էդուարդ Մանեն, Պիեռ Օգյուստ Ռենուարը։

### Տարածվածություն
Տարածված են Ատլանտյան օվկիանոսի արևմտյան և արևելյան ջրերում, հանդիպում են Միջերկրական և հարակից ծովերում։ Սև ծովում ապրում է M. barbatus և M. surmuletus երկու տեսակ, իսկ Ազովի ծովում՝ M. barbatus: 
Ձկները սնվում են մանր խեցգետնակերպերով, փափկամարմիններով ու այլ օրգանիզմներով: Ձկան միսն ունի բարձր համային հատկություններ։ Աշխարհում տարեկան որսը մոտենում է 100 հազ. տոննա [2]: Այն այսօր վերացող տեսակ է համարվում՝ իր անխնա որսի ու անհեռատես ոչնչացման համար։ 
Այս ձկները ապրում են մեծ խմբերով, քիչ են շարժվում։ Ամառվա կեսին նրանք հայտնվում են ծանծաղուտներում, ավազոտ ափամերձ վայրերում, որտեղ և ձվադրում են:
### Տեսակներ
Տարբերվում են ձկների չորս տեսակ և երկու ենթատեսակ

* Mullus argentinae — Արգենտինական սուլթանական ձուկ
* Mullus auratus — Ոսկեգույն սուլթանական ձուկ
* Mullus barbatus — Սովորական սուլթանական
* Mullus barbatus barbatus — Եվրոպական սուլթանական ձուկ
* Mullus barbatus ponticus — Սևծովյան սուլթանական ձուկ
* Mullus surmuletus — Զոլավոր սուլթանական կամ  Միջերկրական սուլթանական ձուկ։

### Բազմացում
Սեռական հասունությունը սկսվում է կյանքի երկրորդից երրորդ տարում։ Ձվադրում են մայիսից օգոստոս ամիսներին, 10-55 մետր խորություններում ցեխոտ կամ ավազոտ հատակին մոտ տարածքներում: Էգերը ձվադրումով առաջացնում են ձվակույտ և մեկ սեզոնին կազմում է 100000 ձկնկիթ: Բեղմնավորված ձկնկիթը բարձրանում է ջրի վերին շերտեր և մի քանի օր հետո՝ կախված ջերմաստիճանից, դրանից դուրս են գալիս փոքր [շերեփուկներ։ Մատղաշները ջրում սնվելով երիտասարդ մանր կենդանական օրգանիզմներով, սկսում են զարգանալ։ Ունենալով արծաթափայլ կապտականաչ գույն, քողարկվում են [գիշատիչներից։ Մոտավորապես 1,5-2 ամիս հետո նրանք մոտենում են ափերին, հասնելով 4-6 սմ երկարության, ապա շարժվելով սուզվում են հատակը և ստանում հասուն ձկներին բնորոշ տեսք ու գունավորում։
Ձմռանը ձկները տեղափոխվում են ավելի մեծ խորություններ: Հասուն առանձնյակների կյանքի տևողությունը 10-12 տարի է, նրանց երկարությունը կյանքի առաջին տարում կարող է հասնել 4-12 սմ-ի կախված ձվադրման ժամկետներից:
մինի|250փքս|Ջուկ և ձկնկիթ

### Օգտակար հատկություններ
Սուլթանական ձուկը նրբահամ ձուկ է, որն ունի բացառիկ համային հատկություններ։ Այն գնահատվում է նաև իր հատուկ ճարպի համար՝ ունի յուրահատուկ համ և հիանալի բույր։ Հնում այն շատ գնահատված էր Հին Հռոմում և մեծ ժողովրդականություն էր վայելելում: Ըստ լեգենդի՝ ազդեցիկ սուլթաններն իրենց քաշով հավասար քանակությամբ արծաթ էին վճարում ձկան դիմաց։ Ըստ լեգենդի՝ խոշոր ձկներն ավելի մեծ պահանջ ունեին։ 
Այն պատկանում է շատ օգտակար ձկների տեսակին և կարող են օգտագործել ինչպես մեծերը, այնպես էլ երեխաները։ Ձկների կանոնավոր օգտագործումը.

* նվազեցնում է էկզեմայի և տարբեր մաշկային հիվանդությունների ռիսկը երեխաների մոտ
* բարելավում է սրտանոթային և նյարդային համակարգի աշխատանքը
* կանխում է այտուցը
* բարելավում է վահանաձև գեղձի աշխատանքը
* նպաստում է ստամոքսահյութի արտադրությանը
* բարելավում է եղունգների և մազերի վիճակը
* վերականգնում է ուժը ծանր ֆիզիկական աշխատանքից հետո
* ամրացնում է ոսկորները
* նվազեցնում է խոլեստերինի մակարդակը
* վերականգնում է օրգանիզմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Ճառագայթալողակ ձկներ
Կատեգորիա:Ոսկրային ձկներ
Կատեգորիա:Կարմիր գիրք