open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գարեգին Գաբրիելյան

**Գարեգին Աշոտի Գաբրիելյան** (), Հայաստանի ռազմական գործիչ, Հայաստանի Նախագահի գլխավոր ռազմական տեսչի առաջին տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Կրթություն
* 1979–1983 - սովորել և ավարտել է Բաքվի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարանը։
* 1989 - Սարատովում ավարտել է վերապատրաստման մասնագիտական դասընթացները։

## Զինվորական ծառայությունը
* 1983–1985 - Գերմանիայում զբաղեցրել է դասակի հրամանատարի, 1985–1988 թվականներին վաշտի հրամանատարի պաշտոնները։
* 1988 - վերադարձել է Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգ։
* 1988–1990 - զբաղեցրել է Շամշադինի զինվորական կոմիսարի տեղակալի պաշտոնը։
* 1990–1992 թ. սկիզբ - հանրապետական զինկոմիսարիատում զբաղեցրել է բաժնի պետի օգնականի, այնուհետև ավագ օգնականի պաշտոնները։
* 1992–1994 - ծառայել է ՀՀ ՊՆ Վարդենիսի պարետատանը որպես պարետ;
* 1994–1995 - ծառայել է ՀՀ ՆԳՆ ներքին զորքերի վարչությունում որպես մարտական պատրաստության բաժնի պետ,
* 1995–2000 - ներքին զորքերի թիվ 1033 զորամասի հրամանատար։
* 2000–2001 - ծառայել է՝ ՀՀ ՊՆ թիվ 68617 զորամասի հրամանատար,
* 2001–2005 - ՀՀ ՊՆ թիվ 60925 զորամասի հրամանատար,
* 2005–2007 - ՀՀ ՊՆ թիվ 16396 զորամասի հրամանատար,
* 2007–2008 - ՀՀ ՊՆ թիվ 24236 զորամասի հրամանատար։
* 2008 թվականի հուլիսի 2-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ ոստիկանության զորքերի հրամանատար, ոստիկանության պետի տեղակալի պաշտոնին։
* 2012 թվականի ապրիլի 2-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է ՀՀ ոստիկանության զորքերի հրամանատար, ոստիկանության պետի տեղակալի պաշտոնից։
* 2014 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի գլխավոր ռազմական տեսչի առաջին տեղակալ։

## Կոչումներ
* 1983 - լեյտենանտ,
* 1985 - ավագ լեյտենանտ,
* 1988 - կապիտան,
* 1991 - մայոր,
* 1993 - փոխգնդապետ,
* 1996 - գնդապետ,
* 2004 հունվարի 26 - ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում,
* 2010 հունիսի 17 - ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։

## Պարգևներ
* «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան։
* «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2006)։
* Արիության մեդալ (2010)։
* Մարտական ծառայության մեդալ (2011)
* Գերատեսչական բազմաթիվ մեդալներ։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր, մեկ որդի։

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ Ոստիկանության պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Արթիկ քրեակատարողական հիմնարկ

**«Արթիկ» փակ ռեժիմի բանտ**, քրեակատարողական հաստատություն Հայաստանի Արթիկ քաղաքում։

«Արթիկ» քրեակատարողական հաստատությունում բանտարկված է 348 մարդ, որից 34-ը կալանավոր։

Համաձայն ՀՀ Արդարադատության Նախարար Գևորգ Դանիելյանի 2007 թվականի հուլիսի 13-ի հրամանագրի «Արթիկ» ՔԿՀ բանտապետ Հովհաննես Թամրազյանը ազատվել է ծառայությունից, իսկ տասը աշխատակիցներ ենթարկվել են կարգապահական տարբեր տույժերի, ինչը տեղի է ունեցել հաստատությունում նշանակված ծառայողական քննությունից հետո։

2010 թվականի նոյեմբերի 30-ին «Հայկական ժամանակ» թերթի խմբագիր Նիկոլ Փաշինյանին «Կոշ» ՔԿՀ-ից տեղափոխել են «Արթիկ» ՔԿՀ։ Նրա պահման ռեժիմը փոխվել է. բացից փոխվել է փակի։

## Տես նաև
* Հայաստանի բանտերի ցանկ
* Նիկոլ Փաշինյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի բանտերը անհրաժեշտ ամեն բան ունեն A/H1N1 գրիպի դեմ պայքարի համար

Կատեգորիա:Հայաստանի բանտեր
ք
Կատեգորիա:Արթիկ քրեակատարողական հիմնարկ
Հարել Սկաաթ

**Հարել Սկաաթ** (, ), իսրայելացի երգիչ, երգերի հեղինակ։ Իսրայելի ներկայացուցիչը Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթում։ Բաց նույնասեռական է։

## Կենսագրություն
Հարել Սկաաթը ծնվել է Կֆար Սավա քաղաքում (Իսրայել), եմենյան հրեաների ընտանիքում։ Հարելը ընտանիքում միջնեկ երեխան է, ունի ավագ քույր և կտրսեր եղբայր։ Բեմական կարիերան սկսել է շատ երիտասարդ տարիքում։ Ձայնային տաղանդը տեսանելի էր մանկուց։ Հարելի հայրը սովորեցրել է նրան երգել, նրա համար կիթառ նվագելով։ Այդ տարիներին Հարելը մասնակցել է բազմաթիվ մանկական շոուների և համերգների։ 6 տարեկանում նա հաղթել է Կֆար Սավայում կազմակերպված երաժշտական մրցույթին, ինչպես նաև հայտնվել է «Պարպար նեհմադ» հեռուստատեսային շոուուի դրվագներից մեկում։

Պատանեկան հասակում Հարելը 3 տարի սովորել է դաշնամուր նվագել։ Այնուհետև Իսրայելի պաշտպանության բանակում ծառայություն անցնելու տարիներին, երգել է բաժնի երիտասարդական անսամբլում։ Զինվորական ծառայությունից հետո նա ընդունվել է «Բեյթ Ցվի» քոլեջ, որը մասնագիտացած է արվեստի ոլորտում։ Սակայն հասնելով լուրջ հաջողությունների, Հարելը թողեց ուսումը։

2010 թվականի հոկտեմբերին նա իր նույնասեռականության մասին խոսել է վավերագրական ֆիլմում, որը նկարահանվել է Իսրայելի հեռուստաալիքի կողմից։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* *Harel Skaat* (2006)
* *Dmuyot* (2009)
* *Eurovision 2010 (EP)* (2010)
* *Shuv Meushar* (2012)

### Սինգլներ
* *Ein Od Si'kui* (2002)
* *Ve'at* (2006)
* *Kama Od Efshar* (2006)
* *Mashehu Mimeni* (2006)
* *Kol Hatziporim* (2006)
* *Im Hu Yelech* (2007)
* *Muvan Li Achshav* (2009)
* *Boi Ha Yom* (2009)
* *Sof* (2009)
* *Od Yair Alay* (2009)
* *Milim* (2010)
* *Od Tihye Li Ahava*(2011)
* *21st Century*(2011)
* *How Many More Ways* (2011)

## Եվրատեսիլ 2010
Արելը նաև մասնակցել է Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթին և ներկայացրել Իսրայելը իր Milim երգով հավաքելով 71 միավոր, զբաղեցրեց 14-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսրայելցի երգահաններ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Պուշկին Սերոբյան

**Պուշկին Մխիթարի Սերոբյան** (), հայ հասարակական գործիչ, իրավապաշտպան։  1963 թ. ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։ Աշխատել է ՀԽՍՀ դատախազությունում և ՀՀ ՆԳՆ-ում, գնդապետ։ Դասավանդել է մի շարք բուհերում, «Զորավիգ» թերթի գլխավոր խմբագիր։

Մահացել է 2020 թվականի մայիսի 2-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Պիպ Շոու

**«Պիպ շոու»**, **«Փիփ շոու»** (), բրիտանական հեռուստասերիալ, սիթքոմ, Ռոբերտ Վեբի և Դևիդ Միտչելի հետ՝ գլխավոր դերերում։ Հեռարձակվռլ է 2003-2015 թվականներին, «Channel 4» հեռուստաալիքով։

## Կերպարներ
***Մարկ Կուրիգան** (Դևիդ Միտչել)
***Ջերեմի Օսբորն** (Ռոբերտ Վեբ)
***Սոֆի** (Օլիվիա Կոլման)
***Սուպեր Հանս** (Մեթ Կինգ)
***Ալան Ջոնսոն** (Ջոսեֆ Պատտերսոն)
***Ջեֆֆ** (Նեյլ Ֆիցմորիս)
***Նենսի** (Ռեյչել Բլանշարդ)
***Սյուզի** (Սոֆի Ուինկլեման)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանական սիթքոմներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալներ, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Ադրենալին (ֆիլմ)

**«Ադրենալին»** (), 2006 թ. ամերիկյան ֆիլմ՝ նկարահանված Մարկ Նևելդայնի և Բրայան Թեյլորի կողմից։ Գլխավոր դերում Ջեյսոն Սթեթհեմն է։

## Սյուժե
Վարձու մարդասպան Չև Չելիոսը, արթնանում է շատ վատ զգացողությամբ և իր համար թողնված DVD-ից պարզում է, որ իրեն սրսկել են մահացու չինական թույն՝ «Պեկինյան կոկտեյլ» և նրան մնացել է ապրելու մի քանի ժամ։ Չևը կարճ ժամանակում պետք է վրեժ լուծի նրանցից։ Նրա կյանքը մի քանի ժամով կարող է երկարացնել Էպինեֆրինը։

## Դերակատարներ

## Շարունակություն
2009 թ. նկարահանվեց ֆիմի շարունակությունը - «Ադրենալին 2՝ Գերլարում»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2005 թվականին
Ջերմաջուր (Շահումյանի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Ջերմաջուրը**, առողջարանային նախկին ավան Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Շահումյանի շրջանի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Քելբաջարի շրջանի բնակավայր։

## Անուն
Բնակավայրի պատմական անունն է՝ **Բաղնիք Արքունականք**։ Հիմնադրվել է Մեծ Հայքի թագավորության Արցախ Աշխարհի, Վայկունիք գավառում։
Ժամանակակից հայկական անունը Ջերմաջուր է։ Ջերմաջուր բառը նշանակում է ստորգետնյա ջրատար հորիզոնի կամ աղբյուրի ջուր, որն ունի բարձր ջերմաստիճան կամ այլ կերպ ասած ընդերքից բխող տաք հանքային ջուր։ Ադրբեջանցիները բնակավայրն անվանում են Իստիսու։

## ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Ջերմաջուրը գտնվում է 2200-2400 մ բարձրության վրա, Թարթառ գետի ափին, Քարավաճառ քաղաքից դեպի հարավ։

Ջերմաջուրը հարուստ է բնական տաք աղբյուրներով։ Այնտեղի հանքային ջուրն ունի բուժական հատկություններ և բաղադրությամբ նման է Կարլովի Վարի (Չեխիա) և Ջերմուկի հանքային ջրերին։ Այն օգտագործվում է բուժական լոգանքների համար։

Նախկինում Ջերմաջուրում գործել են բազմաթիվ առողջարաններ։

## Պատմություն
### 44-օրյա պատերազմ

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի քարվաճառյան հատվածը հայաթափվել և 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։

## Տես նաև
* Քարվաճառի ազատագրում
* Քարվաճառի հանձնում
* Ջերմուկի աղբյուրներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Ջերմաջուր (այլ կիրառումներ)

**Ջերմաջուր** անունը կարող է վերաբերել՝

* Ջերմաջուր` նախկին առողջարանային ավան Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում,
* Ջերմաջուր (հնավայր)՝ հնավայր Սյունիքում, Ուղտասարի հնավայրին մոտ,
* Ջերմաջուր (Սյունիքի մարզ)՝ աղբյուր Սյունիքի մարզում, Սառնակունք գյուղից 16 կմ հյուսիսարևելք,
* Ջերմաջուր (Վայոց ձորի մարզ)՝ աղբյուր Վայոց ձորի մարզում, Խաչիկ գյուղի հյուսիսարևմտյան մասում։
Տրանսակցիա

**Տրանսակցիա** ( , իր հերթին  -կնքում, պայմանագիր), մինիմալ, տրամաբանորեն իմաստավորված գործարք, որը իմաստ ունի և կարող է կատարվել միայն ամբողջովին (կամ ամբողջովին չեղյալ համարել)։ Օրինակ առքուվաճառքի գործարքի (փողերը և ապրանքը փոխում են իրենց տերերին, և այս և այն պետք է փոխանցվի, եթե դա հնարավոր չէ, գործարքն ամբողջովին չեղյալ է համարվում), ինչպես նաև փողերի փոխանցումը մեկ հաշվից մյուս հաշվի վրա և այլ գործարքներ։

Բանկային և տնտեսագիտական գրականությունում սովորաբար (բայց ոչ միշտ) օգտագործվում է ՏրանՍակցիա գրառումը, իսկ ինֆորմատիկայում առավելապես Տրանզակցիա։ Հոդվածում «Տրանզակցիա» հասկացությունը ավելի մանրամասնորեն է տրվում, այն արդարացի է և ընդհանուր իմաստով՝ բացառությամբ համակարգչային նրբությունների։

Հոգեբանությունում, օրինակ՝ ΗЛП-ում կամ տրանսակցիոն վերլուծությունում, տրանսակցիան երկու մարդկանց միջև շփման միավոր է, հաղորդակցական փաստ։

## Արտահին հղումներ
* Բիզնես-տերմինների ռուսերեն բառարան

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացողություններ
300 սպարտացիներ (այլ կիրառումներ)

**300 սպարտացիներ**, կարող է նշանակել՝

*300 սպարտացիները հերոսաբար զոհված սպարտական հոպլիտների ընտրյալ գունդն էր, որը մ.թ.ա. 480 հույն-պարսկական պատերազմի ժամանակ Ֆերմոպիլ լեռնանցքում դիմակայել է պարսից արքա Քսերքսես I-ի զորաբանակին։

## Կինոնկարներ

*300 սպարտացիներ, 2006 թվականի ամերիկյան ֆիլմ, որը Ֆրենկ Միլլերի և Լինն Ուոռլիի “300” կոմիքսի էկրանավորումն է։
*300 սպարտացիներ, 1962 թվականի ռեժիսոր Ռուդոլֆ Մատեի ֆիլմը, որի հիմքում Թերմոպիլեի ճակատամարտն է։

## Ծանոթագրություններ
Լիլա Դաունս

**Անա Լիլա Դաունս Սանչես** (, ), մեքսիկացի երգչուհի, հայտնի է դարձել 1999 թ. թողարկված «La Sandunga» սինգլի և 2001 թ. Անգլերեն դեբյուտային ալբոմը՝ «Border»-ը դարձավ միջազգային հիթ։ Ալբոմի «La Llorona» սինգլը 2001 թվականին գլխավորեց ԱՄՆ-ի, Մեքսիկա և Կանադա հիթ-շքերթները, իսկ 2009 թ. հունվարի 11-ին հայտնվեց առաջին տեղում Բրիտանիայում։ 2011 թ. «Pecados y Milagros» երգի շնորհիվ։ Ձայնագրող ընկերությունների Մեքսիկա ասոցիացիայի կողմից Պլատին սերտիֆիկատի արժանացած երկու սինգլներ՝ "Palomo del Comalito" և "Zapata se Queda"։ 2011 թ.-ին մեքսիկացի երգչուհին վաճառել է շուրջ 120,000 ալբոմներ։ Իր երաժշտական գործունեության 20 տարիների ընթացքում՝ 1994-2012 թթ., Լիլա Դաունսը թողարկում է շուրջ 13 ալբոմներ, որոնց հաջողությունները համաշխարհային ճանաչում են բերում։

## Սկավառակագրություն
* 1999։ *Լա Սանդընքա (La Sandunga)*
* 2000։ *Տրէէ ոֆ Լիֆէ (Tree of Life)*
* 2001։ *Border*
* 2004։ *One Blood*
* 2006։ *La Cantina*
* 2007։ *The Very Best of Lila Downs* (CD-DVD)
* 2008։ *[[Շաքեի Հեռու]]*
* 2010։ *En París- Live a FIP*
* 2011։ *[[Մեղքեր և հրաշքներ]]*
* 2015։ *[[Balas y Chocolate|Բուլեթս եւ Շոկոլադ]]*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Lila Downs Myspace։

Կատեգորիա:Մեքսիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մինեսոտայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ
Քլենսի Վիգամ

**Քլենսի Վիգամ** (), «Սիմփսոններ» մուլտսերիալի Սփրինգֆիլդի ոստիկանության բաժանմունքի ղեկավարը, որը մի քանի անգամ ազատվել է պաշտոնից։ Նա ամուսնացած է Սարա Վիգամի հետ և նրանք ունեն տղա, Ռալֆը։ Հնչունավորում է Հենք Ազարիան։

## Կենսագրություն
Քլենսին հավանաբար ծնվել է Բալթիմորում։ Նրա հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերան է, զոհվել է դժբախտ պատահարից շքահանդեսի ժամանակ 1979 թվականին։ Վիգամը բազմաթիվ թերություններ ունի՝ հիմար է, անկիրթ, կաշառք է վերցնում։ Ուշադրություն չի դարձնում քաղաքացիների իրավունքներին և հասարակության անվտանգությանը։ Բայց ունի նաև լավ կողմեր՝ սիրում է իր ընտանիքը, հատկապես տղային՝ Ռալֆին։

Կատեգորիա:Հորինված պետական դետեկտիվներ
Կատեգորիա:Հորինված ամերիկացիներ
Աստծո ձեռքը

**Աստծո ձեռքը** (), ամենահայտնի ֆուտբոլային գոլերից մեկը, որը խփվեց արգենտինացի Դիեգո Մարադոնայի կողմից 1986 թ. Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության քառորդ եզրափակչում Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դարպասը։

Հունիսի 22-ին «Ացտեկա» ստադիոնում, 51-րդ րոպեին Խորխե Վալդանոյի փոխանցումից հետո Դիեգո Մարադոնան գրավեց անգլիացիների դարպասը ձախ ձեռքի հարվածով։ Գլխավոր մրցավարը հաշվեց խփված գնդակը՝ համարելով, որ այն խփվել է ձեռքով, չնայած անգլիացիների բողոքին։ Խաղից հետո՝ հարցազրույցի ժամանակ, Մարադոնան հայտնեց, որ գոլը խփվել է, ոչ թե իր, այլ «Աստծո ձեռքով»։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1986
Սեյմուր Սքիներ

**Սեյմուր «Սպենկի» Սքինըր** (անգլերեն` Seymour Skinner) (ծնվել է Քեփիթըլ սիթիում 1953 թվական, ի ծնե անունը՝ *Արմին Թամզարյան* (, իսկ Սփրինգֆիլդում ավելի հայտնի է որպես «Տնօրեն Սքինըր»), «Սիմփսոններ» մուլտսերիալի  հայազգի կերպար, որին հնչունավորում է Հարի Շիրերը։

## Մասնագիտությունը
Սքիները Սփրինգֆիլդի նախնական դպրոցի տնօրենն է։ Անընդհատ պայքար է մղում աստիճանաբար քայքայվող դպրոցը վերահսկելու համար, դաժանացած եւ վայրենացած ուսուցիչների, աղմկարար եւ անկարգապահ աշակերտների դեմ։ Այդպիսի աշակերտներից է Բարթ Սիմփսոնը։

## Կենսագրություն
Սերիալում Սքիների ծննդյան թիվը նշվում է 1953 թ. հուլիսի 8-ին, սակայն մի այլ դրվագում ասվում է, որ նրա կենդանակերպի նշանն է կշեռքը, հետեւաբար, ծննդյան օրն ընկնում է սեպտեմբերի 24-ի եւ հոկտեմբերի 23-ի միջեւ։
Կարգապահության կողմնակից է, երկար ժամանակ ծառայել է բանակում, մասնակցել է Վիետնամի պատերազմին։ Սեյմուրի հայրը, Շելդոն Սքիները, ծառայել է Էյբի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Principal Սեյմուր Սկիները TheSimpsons.com կայքում

Կատեգորիա:Հորինված որբեր
Կատեգորիա:Դպրոցների հորինված տնօրեններ
Առաջնային սուկցեսսիա

**Առաջնային սուկցեսսիա**, կյանքից զրկված տարածքներում զարգացող սուկցեսսիան է- ժայռեր, զառիթափ, գետերի նստվածք, սորուն ավազ, պնդացած լավա, և այլն։ Այդ տարածքների հաստատման ընթացքում իրենց նյութափոխանակության շնորհիվ կենդանի օրգանիզմները փոխում են գոյության պայմանները, և փոփոխում են միմյանց։ Հիմնական դերը պատկանում է մահացած
բուսական մնացորդներին և տարալուծման արդյունքների կուտակմանը։ Դա կախված է բուսականության բնույթից, և այն ոչնչացնող միկրոօրգանիզմների, սնկերի և կենդանիների համալիրից։ Աստիճանաբար ձևավորվում է հողի պրոֆիլը, փոխվում է տարածքի ջրոլոգիական ռեժիմը, միկրոկլիման։ Նման սուկցեսսիաները երկրաբուսաբանության մեջ կոչվում է էկոգենիկ, քանի որ հանգեցնում են ապրելավայրի ինքնին փոխակերպումներին։ Բուսական ծածկի սկզբնական ձևավորման գործընթացը կոչվում է **սինգենետիկ սուկցեսսիա**։
Առաջնային սուբստրատի խոնավությունից կախված առաջնային սուկցեսսիաները բաժանվում են՝
# Կսերարխային (կսերոսերիաներ) - անջուր սուբստրատի վրա։ Կսերարխային սուկցեսսիայի դեպքում սկզբնական սուբստրատը խոնավանում է
## Պսամոկսերոսերիա - ավազների վրա
## Լիտոկսերոսերիա - քարերի և ժայռերի վրա
## Գեոկսերոսերիա - չոր կավերի, կավավազների վրա։
# Մեզարխային (մեզոսերիա) - բավականաչափ խոնավ սուբստրատի վրա։ Մեզարխային սուկցեսսիայի դեպքում սոուբստրատի խոնավությունը աննշան է փոփոխվում
## Էլյուվիլային
## Պրոլյուվիլային
## Ալյուվիալային և այլն։
# Հիդրարխային (իդրոսերիա) - էքստրեմալ խոնավ սուբստրատի վրա։ Այս սուկցեսսիայի դեպքում սովորաբար խոնավությունը նվազում է
## Օլիգոտրոֆային
## Մեզոտրոֆային
## Էվտրոֆային
## Գալոհիդրոսերիա
## Մանգրային։

Առաջնային սուկցեսսիան ընթանում է մի քանի փուլերով։ Օրինակ, անտառային գոտում. չոր, անկյանք սուբստրատ-քարաքոս-մամուռ-միամյա բուսական բազմազանություն-խոտաբույսեր և բազմամյա բույսեր-թփեր-առաջին գեներացիայի ծառեր-երկրորդ գեներացիայի ծառեր, տափաստանային գոտում՝ սուկցեսսիան ավարտվում է բույսերի փուլում, և այլն։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Քավեր տարբերակ

**Քավեր-տարբերակ** (), հեղինակային երաժշտական կոմպոզիցիա (հիմնականում հայտնի) այլ երաժշտի կամ կոլեկտիվի կատարմամբ։ Քավեր-տարբերակի կատարումը անպայման պետք է պարունակի բնօրինակ երաժշտական կոմպոզիցիայի տարրերը, որի (այդտեղից էլ անվանումն է՝ քավեր) վրա է դրվում նոր երաժշտական գործիքավորման տարրերը։ Մեկ հեղինակի կամ խմբի քավեր-տարբերակների հավաքածուն թրիբյուտ է կոչվում։

Քավեր-տարբերակը ռեմիքսի (երկի յուրաքանչյուր տարբերակի) մասնավոր դեպքն է։

## Տես նաև
* Քավեր խումբ
* Քավեր կատարող
* Թրիբյութ ալբոմ
## Արտաքին հղումներ
* COVERIUM - Cover Songs social network and catalog 
* Celebrities are not only talented 

Կատեգորիա:Երաժշտական երկեր
Բնական միջավայր

մինի|աջից|375px| Կենդանիների և բույսերի բնական միջավայր առանց մարդու միջամտության
**Բնական միջավայրը**, բնության այն մասն է, որ շրջապատում է կենդանի օրգանիզմներին և նրանց վրա ունենում է ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցություն։ Շրջակա միջավայրից մարմինները ստանում են կյանքի համար բոլոր անհրաժեշտությունները, և այնտեղ էլ արտազատում են նյութափոխանակության արդյունքները։ Յուրաքանչյուր օրգանիզմի միջավայրը բաղկացած է բազմաթիվ անօրգանական և օրգանական բնույթի տարրերից, որոնք ներկայացվում են մարդու և նրա արտադրական գործունեության հետևանքով։ Ընդ որում, որոշ տարրերի նկատմամբ մարմինները կարող են մասամբ կամ ամբողջովին անտարբեր մնալ, մինչդեռ մյուսները հարկավոր են, իսկ մյուսները կրում են բացասական ազդեցություն։

Առանձնացնում են բնական և արհեստական (մարդու կողմից ստեղծված) բնական միջավայր։
Օրգանիզմների վրա ազդող անհատական հատկությունները և շրջակա միջավայրի տարրերը, կոչվում են էկոլոգիական գործոններ։ Բոլոր էկոլոգիական գործոնները կարելի է բաժանել երեք մեծ խմբի՝
* Աբիոտիկ գործոններ - անօրգանական միջավայրի պայմանների համալիր, որը ազդում է մարմնի վրա (լույս, ջերմաստիճան, քամի, օդ, ճնշում և այլն)։
* Բիոտիկ գործոններ - մի օրգանիզմի մյուսի վրա ազդեցությունների համալիր (բույսերի և կենդանիների ազդեցությունը էկոհամակարգի մյուս անդամների վրա)։
* Անթրոպոգեն ազդեցություն - մարդկային հասարակության գործունեության բոլոր ձևերը, որոնք փոփոխում են բնությունը որպես կենդանի օրգանիզմների ապրելավայրեր կամ էլ ուղղակիորեն ազդում են դրանց կյանքի վրա։ Մարդկային գործոնների մեկուսացումը առանձին խմբում պայմանավորված է նրանով, որ ներկայումս Երկրի հողային ծածկույթի և առկա օրգանիզմների բոլոր տեսակների ճակատագիրը գործնականում գտնվում է մարդկային հասարակության ձեռքում։
Հնարավոր է նաև առանձնացնել շրջակա միջավայրի հետևյալ տարրերը՝ շրջակա միջավայրի բնական մարմիններ, հիդրոմիջավայր, օդային տարածություն, մարդածին մարմիններ, ճառագայթային դաշտ և շրջակա միջավայրի ձգողականություն։
ՄԱԿ –ը ստեղծել է հատուկ կազմակերպություն՝ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի մասին ծրագիր (UNEP)։ Շրջակա միջավայրի խնդիրների նկատմամբ ուշադրություն գրավելու նպատակով ՄԱԿ-ը սահմանել է Շրջակա միջավայրի հ
ամաշխարհային օր։

## Գրականություն
*Афанасьев В. Г.* Мир живого. Системность, эволюция и управление. - М։ Изд. полит. л-ры, 1986.

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Էկոտուրիզմ

[200px|մինի|[Խնձորեսկի քարանձավները]]
**Էկոլոգիական զբոսաշրջությունը** (էկոտուրիզմ, էկոզբոսաշրջություն), բնության, նրա բաղադրիչների և պատմամշակութային հուշարձանների ճանաչողության նպատակով կազմակերպվող զբոսաշրջություն։ Էկոզբոսաշրջության խնդիրներն են բնական և մշակութային ժառանգության պահպանության օժանդակումը, ազգաբնակչության էկոլոգիական կրթության և իրազեկության բարձրացումը։ էկոզբոսաշրջությունը զբոսաշրջության առավել արագ զարգացող ճյուղերից է, չի նախատեսում հարմարավետ հյուրանոցներ և բարձրակարգ սպասարկման ծառայություններ իրականացվում է ավտոմեքենայով, հետիոտն, ձիով, վրանային և այլ միջոցներով։ Ըստ բնույթի՝ էկոզբոսաշրջությունը լինում է բնապահպանական, գիտաճանաչողական, մշակութային և այլն։

## Արտաքին հղումներ
*Էկոտուրիզմ - Հակոբյան բնապահպանական կենտրոն

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Բույսերի էկոլոգիա

**Բույսերի էկոլոգիան**, էկոլոգիայի մի բաժին է, որն ուսումնասիրում է բուսական օրգանիզմների, ինչպես նաև բույսերի և շրջակա միջավայրի փոխադարձ կապը և փոխգործակցությունը։

## Բնական միջավայր
Հաշվի առնելով բուսական օրգանիզմների կյանքի առանձնահատկությունները բույսերի էկոլոգիայում շեշտը դրվում է շրջակա միջավայրի այնպիսի էկոլոգիական գործոնների վրա, ինչպիսիք են ջուրը, լույսը, ջերմությունը, քամին, հողի քիմիական բաղադրությունը, ռելիեֆը։

### Խոնավություն
Բարձրագույն երկրային բույսերը, որոնք կցված են հաստատուն սուբստրատին, ավելի մեծ չափով, քան կենդանիները, կախված են շրջակա միջավայրի խոնավության մակարդակից։ Կախված խոնավությանը և որևէ ջրային ռեժիմին հարմարվելու մեթոդներից, առանձնացվում են բույսերի հետևյալ հիմնական խմբերը, որոնք զգալիորեն տարբերվում են ինչպես արտաքնապես, այնպես էլ ներքին կառուցվածքով.
* հիդրոֆիտ,
* գիգրոֆիտ,
* մեզոֆիտ,
* կսերոֆիտ,
* կրիոֆիտ։
### Լուսավորություն
Այն բույսերի համար, որոնց կենսագործունեության հիմքը ֆոտոսինթեզն է, լուսավորության մակարդակը զարգացման էական գործոն է։ Կախված լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ լույսի քանակից, տարբերվում են բուսական օրգանիզմների հետևյալ բնապահպանական խմբերը.
* հելիոֆիտ (լուսասեր),
* սցիոֆիտ (ստվերասեր),
* ստվերադիմակայուն։
### Ֆոտոպերիոդիզմ
Օրվա լույս և մութ ժամանակների հարաբերակցությունը մեծապես ազդում է բույսերի աճի, զարգացման և վերարտադրության վրա։ Ըստ ֆոտոպերիոդիկ ռեակցիայի տեսակի առանձնացնում են հետևյալ խմբերը՝
* կարճ օրվա բույսեր. որպեսզի անցում կատարվի ծաղկմանը, պահանջվում է 12 և ավելի քիչ ժամ օրվա մեջ (կանեփ, կաղամբ, ոսկեծաղիկ, բրինձ),
* երկար օրվա բույսեր. ծաղկման և հետագա զարգացման համար նրանց օրվա մեջ անհրաժեշտ է շարունակական լույս՝ ավելի քան 12 ժամ (ցորեն, վուշ, սոխ, կարտոֆիլ, վարսակ, գազար),
* ֆոտոպերիոդիկ չեզոք. անտարբեր է օրվա ֆոտոպերիոդիկ տևողության նկատմամբ, և ծաղկում է օրվա ցանկացած տևողության դեպքում, բացառությամբ շատ կարճ (խաղող, լոլիկ, խլածաղիկ, և այլն)։

## Արտաքին հղումներ
* Экология растений. 6 класс. § 1. Что изучает экология растений 
* Вода в жизни организмов 
* Свет и его роль в жизни растений и животных 

Կատեգորիա:Բույսերի էկոլոգիա
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Գրեգուար Մուլենը՝ ընդդեմ մարդկության

**Գրեգուար Մուլենը՝ ընդդեմ մարդկության** (), 2001 թ. ֆրանսիական դրամա, կոմեդիա, որի հեղինակը և գլխավոր դերակատարը Արտյուս դե Պենգերնն է։

## Սյուժե
Գրեգորի Մուլինին ամբողջ կյանքում հետապնդել է անհաջողությունը։ Նա ունեցել է ծանր մանկություն և փչացված երիտասարդություն։ Խեղճ Մուլինը արդեն հավատացել էր, որ երջանկությունն անցել է իր կողքով։ Սակայն նա սիրահարվում է մի կնոջ և նույնիսկ համարձակվում է խոստովանել և որոշում հանդիպել նրա հետ։ Սակայն դա այդքան հեշտ չէ, քանի որ նույն գիշերը սկսվում է Ֆրանսիական ֆուտբոլի առաջնության խաղը, որը փոխում է քաղաքում ամեն ինչ։ Եթե Մուլինը իմանար, որ նրան հանդիպելու համար նա պետք է վազեր գիշերային Փարիզով` փրկվելով ֆուտբոլային ֆանատներից, հանցագործներից, խելագարված տաքսու վարորդից, նրան սիրահարված անծանոթ կնոջից և կեղծ Հիտլերից, նա միանգամից կհրաժարվեր այդ մտքից։ Այնուամենայնիվ նա որոշում է անցնել այդ ամենի միջով և դառնալ ամենաերջանիկ մարդը։

## Դերակատարներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Fiche AlloCiné
*  La critique du film  sur le site 1kult

Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ֆուտբոլի մասին
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կանաչ տնտեսագիտություն

**Կանաչ տնտեսագիտություն** (անգլ. *green economics*, *ecological economics*), ուղղություն է տնտեսական գիտության մեջ, ձևավորված վերջին 2 տասնամյակների ընթացքում, որի շրջանակներում համարվում է, որ տնտեսությունը կախված է բնական միջավայրից, որի շրջանակներում այն գոյատևում է և կազմում է նրա մասը։ Կանաչ տնտեսագիտության հայեցակարգը ներառում է տնտեսական գիտության և փիլիսոփայության բազմաթիվ ուրիշ ուղղությունների գաղափարներ այնպիսին ինչպիսիք են ֆեմինիստական տնտեսագիտություն, պոստմոդեռնիզմ, էկոլոգիական տնտեսասգիտություն, շրջակա միջավայրի տնտեսագիտություն, հակագլոբալիստիկա, միջազգային հարաբերությունների տեսություն և այլն։ 
Կանաչ տնտեսագիտության տեսությունը հիմնվում է 3 աքսիոմների վրա։
* հնարավոր չէ անսահման ընդլայնել ներգործության ոլորտը սահմանափակ տարածության մեջ,
* հնարավոր չէ պահանջել անսահման աճող պահանջմունքների բավարարում ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում,
* ամեն ինչ Երկրի վրա փոխկապակցված է։
Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցները քննադատում են նեոդասական դպրոցը այն բանի համար, որ նրա շրջանակներում բնական և սոցիալական գործոնները սովորաբար դիտարկվում են որպես էքստերնալներ, լավագույն դեպքում նրանք համարվում են ֆիքսված և չեն վերլուծվում դինամիկայում։
Կանաչ տնտեսագետները տնտեսական աճը համարում են թյուրիմացություն, քանի որ այն հակասում է առաջին աքսիոմին։ «Growthism» կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցները համարում են, որ այն խախտում է էկոհամակարգի գործունեությունը։
Կանաչ տնտեսագետների կողմից ենթադրվում է Թոբինի հարկերի սահմանումը բոլոր միջազգային առևտրային գործարքների 1%-ի չափով, այն նպատակով, որպեսզի հավաքված միջոցները ուղղեն աղքատ երկրներին՝ զարգացած և ոչ այնքան զարգացած երկրների միջև ուժգնացող տարբերակման (դիֆերենցիացիայի) արգելակման նպատակով։ Բացի դրանից, առաջարկվում է օգտագործել «Բնական կապիտալ» (Natural capital) կատեգորիան «Բնական ռեսուրսներ» կատեգորիայի փոխարեն, որը այսպես ասած վկայում է բնության պասիվ դերի մասին տնտեսագիտության մեջ։
Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցների շարքում առանձնանում են՝ Մ. Բուկչինը, Ջ. Ջեկոբսը, Ռ. Կարսոնը, Է. Ֆ. Շումախերը, Ռ. Կոստանցան, Լ. Մարգուլիսը, Դ. Կորտեն, Բ. Ֆալլերը, Խ. Դելին, Դ. Միդոուզը, Պ. Խոուկենը, Ա. Տվերսկին և այլք։
Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցների կողմից 2006 թվականից սկսած հրատարակվում է International Journal of Green Economics, ստեղծվել է Կանաչ տնտեսագիտության ինստիտուտ։

## Արտաքին հղումներ
* Сайт института зеленой экономики 
* Применение зеленой экономики в бизнесе

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Էներգիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Սոթք (գյուղ, Գեղարքունիքի մարզ)

**Սոթք**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

## Անուն
1991  թվականի ապրիլի 3-ին գյուղը վերանվանվել է Սոթք։ Մինչ այդ որոշ ժամանակ հայտնի է եղել Զոդ անունով:

## Պատմություն
### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2022)

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Սոթք գյուղը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով: Այստեղ հայտնաբերվել են նախաքրիստոնեական և քրիստոնեական ժամանակաշրջանների բազմաթիվ հուշարձաններ:

Գյուղի կենտրոնում է գտնվում Սոթքի ամրոցը անունով հայտնի ամրոցը: Այն թվագրվում է մ.թ.ա. 2-ից 1-ին հազարամյակից մինչև ուշ միջնադար: Տարածված է բլրի գագաթին և լանջերին: 

Գյուղից 1,5 կմ արևելք՝ դեպի ոսկու հանքավայր տանող ճանապարհի ձախակողմյան հատվածում գտնվում է «Հինգ քար» անունով հայտնի ամրոցը: Այն թվագրվում է մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակով: «Հինգ քար» ամրոցից 400 մ դեպի ոսկու հանքավայր, գտնվում է մ.թ.ա. 2-ից 1-ին հազարամյակով թվագրվող դամբարան:

Գյուղի կենտրոնում է գտնվում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին: Այն կառուցվել է 9-րդ դարում: 1276 թվականին, 17-րդ դարում և 1991 թվականին վերանորոգվել է: Եկեղեցու պատերին ագուցված են շուրջ 27 խաչքարեր, որոնք թվագրվում են 9-ից 16-րդ դարերով:

Գյուղի մեջ գտնվում է 9-ից 17-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց, որտեղ պահպանվել են երկու խաչքար և երկու մասի բաժանված մեկ վիշապաքար: Խաչքարերից առաջինը թվագրվում է 14-ից 15-րդ դարերով, իսկ մյուսը՝ 1684 թվականով: Վիշապաքարը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդից 1-ին հազարամյակով:

Գյուղից 9 կմ հյուսիս-արևելք՝ ոսկու հանքավայրի հարստացուցիչ կոմբինատի տարածքում, գտնվում է վաղ միջնադարից մինչև ուշ միջնադարով թվագրվող գյուղատեղի: Գյուղատեղիում առկա է վաղ միջնադարով թվագրվող քարավանատուն:

## Բնակչություն
Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Սոթքի մշտական բնակչությունը կազմել է 824, առկա բնակչությունը՝ 811 մարդ։ Խորհրդային Միության տարիներին՝ ինչև 1989 թվականը, գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Խորհրդային Ադրբեջանի Խանլարի շրջանի Ոսկանապատ գյուղից բռնագաղթած հայերով։

Ստորև ներկայացված է Սոթք գյուղի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիներ.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կերային կուլտուրաների և կարտոֆիլի մշակությամբ։ Գյուղից ոչ հեռու է գտնվում Սոթքի ոսկու հանքավայրը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վարդենիս համայնքի բնակավայրեր
Սաշա Սոն

**Սաշա Սոն** (իսկական անունը Դմիտրի Շարով, ), ծնվել է Լիտվայում և շատ հայտնի է այնտեղ։ Սաշան մասնակցել է Եվրոպական հեղինակավոր տարբեր մրցույթների, նրան նույնիսկ Լիտվայի նախագահն է շնորհակալագիր ուղարկել, նա մեծ ներդրում ունի Լիտվայի երաժշտական մշակույթի մեջ։ Նա 12 տարեկանում թողակել է Երազանքների Նավակ անվանում ունեցող ալբոմը, որը մեծ տարածում գտավ Լիտվայում։ Սաշան նաև նկարիչ է, 1995-ին նրա լեգենդար Մամա (Mama) երգը Բրավո մրցանակաբաշխությունում արժանացավ մրցանակի։

## Եվրատեսիլ 2009
2009 թվականին Սաշան մասնակցեց Եվրատեսիլ 2009-ին իր հեղինակային Love (Սեր) երգով նա մասնակցելով եզրափակչին հավաքեց 23 միավոր և զբաղեցրեց 23-րդ հորիզոնականը։

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթ
Էկոսոցիոլոգիա

**Էկոսոցիոլոգիան** (էկոլոգիական սոցիոլոգիա, ) հասարակական և բնական գիտությունների սահմանագծում գտնվող սոցիոլոգիայի ոլորտ է։ Սկսվելով 20-րդ դարի սկիզբին ամերիկյան քաղաքներում որպես մարդկային խմբակցությունների ուսումնասիրություն գործնական նպատակ ունենալով Եվրոպայից էմիգրացիայի հերթական ալիքի ադապտացիայի։ Այսօրվա դրությամբ էկոսոցիոլոգիան վեր է ածվել մարդու և կենսոլորտի միջև ուղիղ և հակադարձ կապերը բոլոր մակարդակներով ուսումնասիրող գլոբալիստիկայի ոլորտի, ներառյալ գլոբալիզացիայի ներգործությունը լոկալ կյանքի վրա։ Էկոսոցիոլոգիան սերտորեն կապված է ուրբանիստիկայի, տեղական ինքնակառավարման տեսության, տարածաշրջանության, ռիսաբանության հետ։ 
## Էկոսոցիոլոգիայի պատմությունը
Էկոլոգիական սոցիոլոգիայի հիմնադիրները՝ Ֆլորիան Զնանեցկին, Ռոբերտ Պարկը, Լյուիս Վիրտը և ուրիշները (մարդկային էկոլոգիայի Չիկագոյի դպրոց) 1920-1940-ական թվականներին սոցիոլոգիա ներմուծեցին այնպիսի կարևոր հասկացություններ, ինչպիսիք են՝ «օտար», «մարգինալ մարդ» և այլն։ Այդ նույն տարիներին ռուս գիտնական Վլադիմիր Վերնադսկին առաջ քաշեց «կենսոլորտի»՝ որպես սոցիոբնական օրգանիզմի հայեցակարգ։ Ռուսական հոգեկերտվածքի իր բնական լանդշաֆտից կախվածության մասին գրել են Դ. Ի. Մենդելևը, Վ. Վ. Դոկուչաևը, Դ. Ս. Լիխաչյովը, Ն. Ն. Մոիսեևը, Ա. Ի. Սոլժենիցինը, Վ. Ս. Սոլովյովը, Վ. Ն. Սուկաչյովը, գրողներ Վ. Գ. Ռասպուտինը և Ս. Պ. Զալիգինը։
20-րդ դարի սկզբից սկսած չեն դադարում սուր բանավեճերը քաղաքային համակեցությունների «իդեալական» կազմակերպման մասին (1910 Քաղաք-այգիներ, քննարկում 1920-1930 սոցքաղաքի մասին, 1950 «Տարաբնակեցման նոր տարր», 1930, 1960, 1990 «Մոսկվայի գլխավոր հատակագծի մասին» և այլն)։ 
Ժամանակակից Ռուսաստանում էկոսոցիալական հիմնախնդիրներով զբաղվում են Օլգա Ակսիոնովան, Սվետլանա Բանկովսկայան, Վյաչեսլավ Գլազիչևը, Դմիտրի Եֆրեմենկոն, Էդուարդ Կուլպինը, Իրինա Խալիյը, Օլգա Ցեպիլովան, Ելենա Շոմինան, Օլեգ Յանիցկին և ուրիշները, ԱՄՆ-ում՝ Riley Dunlap-ը, Իտալիայում՝ Mario Diani-ն, Մեծ Բրիտանիայում՝ Christopher Rootes-ը և Steve Yearley-ն, Կանադայում՝ Raymond Murphy-ն։ «Environment and Society» հետազոտական կոմիտեն ամենախոշորներից մեկն է Միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայում։ 
Սոցիոլոգիայի ՌԳԱ ինստիտուտի սոցիալ-էկոլոգիական հետազոտությունների բաժնում (ղեկավար պրոֆեսոր Օլեգ Յանիցկի) ուսումնասիրվում են այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են՝ էկոլոգիական մոդեռնիզացումը և էկոլոգիական շարժումը Ռուսաստանում, տարվում է Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում հիմնախնդրի հայեցակարգային մոտեցումների համեմատական վերլուծություն, ուսումնասիրվում է մարդկային համակեցությունների իրական և վիրտուալ փոխազդեցությունը, հավաքվում է հարցազրույցների և փաստաթղթերի արխիվ թեմայի վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ

thumb|
**Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ** () նաև **Գյովհար աղայի [[Ջումա մզկիթ]]** (), մզկիթ, որը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Շուշի քաղաքի ութ վերին թաղամասերից մեկում։

## Ներկա վիճակ
Մզկիթը՝ որպես կրոնական կառույց դադարել էր  գործել խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո։ Խորհրդային շրջանում այն օգտագործվել է որպես թանգարանի շենք:  Երբ 1992 թվականին Շուշին ազատագրվեց ԼՂՀ իշխանությունները այն վերցրին պետական պահպանության տակ: 2005-2007 թթ. դրությամբ մզկիթը գտնվում էր կիսաքանդ վիճակում՝ բացակայում էր վերնաճակատը և վնասված էին երեսպատելու սալիկները։ 2007 թվականին հաղորդել են Շուշիի մզկիթների վերականգնման նախագծի մասին։

2008-2010 թթ. ընթացքում ԼՂՀ տարածքում իսլամական մշակութային ժառանգության պահպանմանն ուղղված աշխատանքներ են իրականացվել։ Ինչպես հայտնել է ԼՂՀ կառավարության զբոսաշրջության վարչության պետ Սերգեյ Շահվերդյանը, 2009-ի սկզբին վերականգնվել է Շուշիի վերին մզկիթի տանիքը և մաքրվել է մզկիթին հարակից տարածքը։

Սերգեյ Շահվերդյանը ասել է՝

Սատարելով Արցախի կառավարության նախաձեռնությանը` 2014 թվականին «Արևելյան պատմական ժառանգության վերածնունդ» (Revival of Oriental Historical Heritage Foundation) հիմնադրամը ձեռնարկել է Վերին մզկիթի վերականգնման ծրագիրը, որն իրականացվում է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» (IdeA) հիմնադրամի` Արցախի զարգացման ծրագրի շրջանակում: Նախագծի շրջանակում մզկիթը վերականգնվել է` պահպանելով դրա առաջնային տեսքը: Հիմնովին վերականգնվել է նաև մեդրեսեի շենքը (հոգևոր վարժարան), ընդլայնվել և բարեկարգվել է մզկիթի հարակից տարածքը:

Աշխատանքները միջազգային լավագույն ստանդարտներին համապատասխանեցնելու նպատակով` ներգրավվել են տեղական և արտասահմանյան կազմակերպություններ: Մշտապես համագործակցելով Արցախի մշակույթի նախարարության հետ` ծրագրի իրականացման աշխատանքներում ներգրավվել են նաև «Part Saman Jahan» իրանական ճարտարապետական ընկերությունը, «TFA-Armenia» ճարտարապետական բյուրոն, «Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային խորհրդի Հայաստանի ազգային կոմիտեն»՝ ԻԿՕՄՕՍ-Հայաստանը, Լորենցո Յուրինան (Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս) և «Իրանական մշակութային ժառանգության, արհեստների և զբոսաշրջության կազմակերպությունը» (Iranian Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization): Մզկիթի վերականգնման աշխատանքների ավարտին նվիրված միջոցառումը տեղի ունեցավ 2019 թ. հոկտեմբերի 14-ին, Շուշիում:

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Գյովհար Աղայի ներքին մզկիթ

## Արտաքին հղումներ
* Շուշիի մզկիթթների հորինվածքային առանձնահատկությունները 

Կատեգորիա:Շուշիի մզկիթներ
Հոռոմայր

**Հոռոմայրի վանք,** միջնադարյան ճարտարապետական համալիր է Լոռու մարզի Օձուն գյուղից 1.5 կմ հարավ-արևելյան ուղղությամբ։ Օձուն - Այգեհատ ճանապարհից ձախ։

## Անվան ծագում
Հոռոմայրի վանք է կոչվում հույն իշխանի անունով, որը ճգնել է այդտեղի քարանձավներից մեկում (քաղկեդոնական դավանանքի հետևորդ)։

## Պատմություն
Վիմական արձանագրությունների համաձայն վերին և ստորին շինությունները կառուցվել են 12-րդ և 13-րդ դարերում։ Հոռոմայրի առաջին անգամ հիշատակվել է 7-րդ դարում։ Առաջին խմբի զլխավոր Սբ. Նշան միանավ թաղածածկ եկեղեցին կառուցել են Զաքարե և Իվանե սպասալարները, 1187 թ-ին, բազալտե սրբատաշ քարից։ Միակ՝ հյուսիսային մուտքի ճակատակալ քարին Աստվածածնի և մանուկ Հիսուսի բարձրաքանդակն է։ Տանիքի զանգակատունը կառուցվել է 1290 թ-ին։ Սբ. Նշան եկեղեցուն կից է վանքի երկրորդ՝ նույնպես միանավ եկեղեցին, որի կողքին 1201 թ-ին կառուցվել է փոքրիկ մատուռ։ Համալիրի հյուսիսում, քառակուսի հատակագծով, ոչ մեծ աբսիդով ժամատունն է (1301 թ), որից քիչ հեռու, պահպանվել են Սբ. Առաքյալ մատուռի (1216 թ) ավերակները։ Համալիրի շուրջը վանքի գերեզմանատունն է՝ 13-րդ դարի խաչքարերով ու տապանաքարերով։ Սարահարթի կառույցների խմբում են՝ երկու միանավ թաղածածկ եկեղեցիներ (1206 թ) և նրանց միջև ու կից տեղադրված գավիթը։

## Ճարտարապետություն
մինի|Հոռոմայրի ստորին հուշարձանախումբ|alt=|ձախից մինի|Հոռոմայրի վերին հուշարձանախումբ|alt=|ձախիցԲաղկացած է հուշարձանների երկու խմբից, որոնցից մեկը տեղակայված է Դեբեդ գետի ձախափնյա ձորալանջին՝ ուղղաձիգ կախված քարափի տակ (ստորին հուշարձանախումբ), իսկ մյուսը՝ ավելի բարձր, ձորաեզրի հարթության վրա (վերին հուշարձանախումբ)։

Վերին հուշարձանախումբը հայտնի է եղել նաև **Ձորաեզրի վանք** անվամբ, իսկ ստորին հուշարձանախումբը՝ **Սուրբ Նշան** կամ **Ձորամիջի վանք** անվամբ

Ձորամիջի վանքը բաղկացած է իրար կից մի շարքում տեղակայված ոչ մեծ եկեղեցի-զանգակատնից, առանձին գտնվող ժամատնից, մատուռներից, խաչքարերից, ժայռափոր անձավներից։

Ձորաեզրի վանքը կազմված է երկու եկեղեցիներից, գավթից և արևմտյան կողմում գտնվող միջնադարյան գերեզմանոցից։

## Վերին հուշարձանախումբ

## Ստորին հուշարձանախումբ

## Պատկերասրահ

File:Հոռոմայր վանական համալիր, ստորին հուշարձանախումբ.jpg|thumb|Монастырский комплекс Хоромайр
Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիր1.jpg|Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիր
Խաչքար Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիրի տարածքում.jpg|Խաչքար Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիրի տարածքում
Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիր2.jpg|Հոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիր
ՀուշատախտակՀոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիրի տարածքում.jpg|ՀուշատախտակՀոռոմայրի Սուրբ Նշան վանական համալիրի տարածքում


## Արտաքին հղումներ
* Հոռոմայր վանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գուգարաց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Մալխաս

**Մալխաս** (, ծննդյան անունը՝ *Արտաշէս Յովսէփեան*), հայ վիպասան, գրող և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տրապիզոնում։ Ուսումը ստացել է Կարինի Սանասարյան վարժարանում, ուր թրծվել է դաշնակցական գաղափարախոսությամբ եւ երիտասարդ տարիքից անդամագրվել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության կազմում։ Իր սերնդակիցների նման դիմել է պանդխտության Միացյալ Նահանգներ, որտեղ Հ.Յ.Դ.-ի պաշտոնաթերթ «Հայրենիք»-ին աշխատակցել է ազգային-հայրենասիրական հոդվածներով։

1900 թ. վերադարձել է Երկիր ու իբրև Դաշնակցության լիազոր գործիչ՝ ուղարկվել է հաջորդաբար Ուրմիա և Վան։ Մասնակցել է նաև Սասունի օգնության զինատար խմբերին։

1908 թվականի Օսմանյան սահմանադրության հռչակումով հաստատվել է ծննդավայր Տրապիզոնում, որտեղ ձեռնարկել է Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Խարիսխ» թերթի հրատարակության։ Մասնակցել է Տրապիզոնի հայության ինքնապաշտպանության գործին։

Հայ կամավորական շարժմանը միացել է՝ մասնակցելով Հայաստանի անկախության ճակատամարտներին։ Ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր և 1921 թվականի Փետրվարյան ապստամբությունից հետո ապաստանել է Պարսկաստան։

Վերջնականապես հաստատվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, ուր մասնակցել է Դաշնակցության կազմակերպչական և գաղափարախոսական աշխատանքներին։ Կանոնավոր աշխատակցել է Բոստոն-ի «Հայրենիք» ամսագրին։

Գրել է «Զարթոնք» նշանավոր վեպը, 19-րդ դարավերջից 1920 թ. երկարած հայոց պատմության ողբերգական և հերոսական ժամանակաշրջանից, որը պատմում է հայ ազատամարտիկների հերոսությունները ազատագրվելու Օսմանյան լծից։ «Զարթոնք» վեպը գրել է Միացյալ Նահանգներում, որտեղ Հովսեփյանը ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Դաշնակցության շարքերում։ «Զարթոնք»-ը համարվում է նրա կոթողական գործը։ Գրել է նաև իր հուշագրական երկը՝ «Ապրումներ» խորագրով։

Մալխասը 1961 թվականի վերջերին հրապարակային ելույթներով հրավիրվել է Բեյրութ, Լիբանան, որտեղ մահացել է սրտի կաթվածից 1962 թ. հունվարի 4-ին, 85 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Բեյրութում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մալխասը մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Էձել դղյակ

**Էձել ամրոց** (), ամրոց Շոտլանդիայի Անգուս շրջանում՝ Բրիքին քաղաքից մի քանի կիլոմետր դեպի հյուսիս։

## Պատմություն
Ամրոցը մոտավորապես 1520 թվականին հիմադրել է Քրոուֆորդի 9-րդ կոմս Դևիդ Լինդսեյը։ Նրա որդին՝ լորդ Էձելը, ընդարձակել է այն և, բացի այդ, 1604 թվականին այգի է գցել։ Իր տևական գոյության ընթացքում ամրոցը հիմնականում ծառայել է որպես քաղաքամերձ դղյակ և ոչ թե որպես պաշտպանական կառույց։ Մի  կարճ ժամանակ գրավվել է անգլիական զորքերի կողմից՝ Օլիվեր Կրոմվելի շոտլանդական ռազմարշավի ընթացքում՝ 1651 թվականին։ 1715 թվականին Լինդսեյներն ամրոցը վաճառել են, և այն դարձել է Դոլհուզիի կոմսի սեփականությունը։ 1930-ական թվականներին հանձնվել է պետության տնօրինությանը, վերածվել պարզապես տեսարժան վայրի։ Այցելուների առանձնահատուկ ուշադրությանն է արժանանում Վերածննդի ոճով կառուցված, փորագրաքանդակներով զարդարված պարսպով շրջանակված այգին, որ իր տեսակի մեջ եզակի է Շոտլանդիայում։ 1930-ական թվականներին այդ այգին նորացվել է, ընդ որում՝ էզոթերիկ ավանդույթները և մասոնականության դրոշմը պահպանվել են։

## Պատկերասրահ

Edzell motte.JPG|Ամրոցի շրջական
Edzell Castle plan.png|Ամրոցի հատակագիծը
Edzell garden.JPG|Այգու ընդհանուր տեսքը
Edzell west wall.JPG|Պարսպի արևմտյան հատվածը
Замок1.jpg
Edzell gate.JPG|Դարպասը
Edzell deities Mars.JPG|Մարս աստծո փորագրաքանդակը
Edzell Arts Arithmetic.JPG|Թվաբանության այլաբանությունը (ալեգորիան)
Geometria Edzell Garden.jpg|Երկրաչափության այլաբանությունը
Prudence, Edzell.jpg|Ողջախոհության այլաբանությունը
Image:Edzell gunhole.JPG|Մարտկոցներից մեկը
Image:Edzell fireplace.JPG|
Edzell summer house.JPG|Ամառային կեցավայրը
Edzell arms.JPG|Լորդ Էձելի տոհմական զինանշանը այգու դարպասի վերնամասում
Edzell doorway.JPG
 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Brown, Marilyn, 'The Patron and the Garden: Sir David Lindsay and Edzell Castle, 1604', *Architectural Heritage*, vol. 26.1, (November 2015), 141-156. 
*
*Glendinning, Miles, MacInnes, Ranald, & MacKechnie, Aonghus (1996). *A History of Scottish Architecture*, Edinburgh University Press. 
* Lindsay, Maurice (1986). *The Castles of Scotland*. Constable & Co. 
* MacGibbon, David, and Ross, Thomas (1887). *The Castellated and Domestic Architecture of Scotland*, Vol. I. D. Douglas, Edinburgh. 
* McKean, Charles (2004). *The Scottish Chateau* (2nd edition). Sutton Publishing. 
*
*Simpson, W. Douglas, and Tabraham, Chris (2007). *Edzell Castle* (2nd edition). Historic Scotland. 

## Արտաքին հղումներ

* Historic Environment Scotland: Visitor guide
*  Edzell Castle Virtual Tour 
* 'Geometria' information and colouring sheet created by Thomas Small: http://smallfindsdesign.co.uk/wp/wp-content/uploads/2022/02/Edzell-panel.pdf
* Լուսանկարներ Flickr.com կայքում

Կատեգորիա:Անգուս
Էձել
Գավազան (բերդ)

**Գավազան** կամ **Գավարզին**, ռազմական կառույց Գարդման գավառում, Ոսկեպար և Ջողազ գետակների ձախ կողմում, դաշտավայրի վրա՝ վեր խոյացող մի ահարկու ժայռ կա, որի արևելյան ստորոտը պարսպապատված է։

## Ճարտարապետություն
Ամրոցի ներսում սենյակներ ու խցեր են, դրանցից մեկում՝ նաև ջրհոր։ Ամրոցի հյուսիսային կողմում վտանգավոր մի արահետ տանում է դեպի ամրոցի գագաթը, որը մոտ 200 կմ հարթ տարածություն է, աճում են բռինչ, վայրի դեղձենի և ծառերի ու թփերի այլ տեսակներ։ Ժայռի արևմտյան կողմում, մոտ 200 մ բարձրության վրա կա մեծ քարայր, որի ճանապարհը հայտնի չէ։ Պատմում են, որ վաղ ժամանակներում արծիվներր այդ քարայրից հանել և ցած են գցել գորգի և կարպետի փտած կտորներ։

## Պատմություն

thumb|Հայ-ադրբեջանական սահմանը և Գավազան լեռը|ձախից

Գավարզին ամրոցի հարավարևելյան կողմում գտնվում է Դամիրչլա գյուղը, նրա շրջակայքում կա մեծ գերեզմանոց և ավերակ եկեղեցի։ Այստեղ անցյալում հայկական մի քանի գյուղեր են եղել, որոնց բնակիչները թշնամիների հարձակումներից պատսպարվել են այդ ամրոցում։ Ամրոցից ոչ հեռու, Ջողազ գետի վրա ուր այժմ կառուցվել է մեծ ջրամբար, պահպանվել են նախնադարյան կամրջի և փոստակայանի շենքի հիմնապատերը, որտեղ 1828 թվականին Պարսկաստան մեկնելիս գիշերել է Ա. Ս. Գրիբոյեդովը։

## Գրականություն
* 
* Յովհաննէսեան Հ. Մ., Հայաստանի բերդերը, Վենետիկ, 1970, էջ 487-492։

Կատեգորիա:Ղազախի շրջան
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Իրաքում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

**[[Իրաք]]ում [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգության]] օբյեկտների ցանկը** մեջ ընդգրկված է 3 օբյեկտ, ինչը կազմում է։ Բացի այդ, 2010 դրությամբ, Իրաքի տարածքում գտնվող ևս 9 օբյեկտ ցանկ մտնելու թեկնածուներ են։

## Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում օբյետկները գտնվում են ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ ընդգրկման կարգով։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դիրքը



## Թեկնածուներ
Աղյուսակում օբյեկտները գտնվում են ընդգրկման հերթի կարգով։ Այս ցանկում բերված են Իրաքի Կառավարության կողմից Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ ընդգրկելու առաջարկված օբյեկտները։

### Օբյեկտների աշխարհագրկան դիրքը



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Իրաք
*
Կատեգորիա:Ցանկեր:Իրաք
Կողես

**Կողես**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Կողես գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1350 մետր բարձրության վրա։

Բնակավայրի հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորի քաղաքից 52 կմ է, իսկ ամենամոտ քաղաքից՝ Ստեփանավանից, մոտ 18 կմ։

Կողես գյուղը զբաղեցնում է 1219.0 հա տարածք, որից 23 հա-ը բնակելի տարածք է։

### Կլիմա
Կողես գյուղի կլիման մեղմ է, բարեխառը։ Ձմռան ամիսներին համեմատաբար տաք է՝ հիմնականում կայուն ձյունածածկով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -4.5 է, հուլիսին՝ +20: Գրանցված առավելագույն ջերմաստիճանը +40 է, իսկ նվազագույնը՝ -32 է։ Մեղմ կլիմայի շնորհիվ ունի փարթամ բուսականություն։

### Ֆաունա և ֆլորա
Բնակավայրի վարչական տարածքում առկա են անտառային գոտիներ, որտեղ հիմնականում աճում են կաղնի, լորենի, սոճի, բոխի, վայրի տանձի։


Տեսարան դեպի Ձորագետ Կողես գյուղից.jpg|Տեսարան դեպի Ձորագետ Կողես գյուղից
Քարայր Կողես գյուղում.jpg|Քարայր Կողես գյուղում


## Պատմություն
Կողեսը որպես բնակավայր բնակեցված է եղել դեռևս 1000 տարի առաջ։

18-րդ դարում Լոռիում Պոնտոսից հանքագործ հույների տեղափոումով Կողեսը դարձել է հունաբնակ։ 20-րդ դարի սկզբներից գյուղում կրկին սկսել են բնակվել հայեր։ Հույների հեռանալուց հետո բնակչության ազգային կազմը դարձել է հիմնականում միատար։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կողեսն ունի հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն։ 2004 թվականի դրությամբ Հայաստանի պատմության և անշարժ հուշարձանների ցանկում ընդգրկվել է 20 միավոր հուշարձանախումբ ընդհանուր 54 հուշարձան։

Ցանկում ներառված են մ․թ․ա․ 2-ից 1-ին հազարամյակով թվագրվող դամբարանադաշտ, 6-րդ դարով թվագրվող կոթող, միջնադարով թվագրվող «Տուտկադուռ» կոչվող գյուղատեղին, 10-ից մինչև 17-րդ դարերով թվագրվող թվով 5 եկեղեցիներ (ավերակ և կիսավեր), 10-ից մինչև 13-րդ դարերով թվագրվող թվով 3 մատուռներ (ավերակ և կիսավեր), 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող կամուրջ, 10-ից 13-րդ դարերով թվագրվող քարայր-կացարան, 12-ից 17-րդ դարերով թվագրվող թվով 5 գերեզմանոցներ բազմաթիվ խաչքարերով, տապանաքարերով, թևավոր խաչերով և պատմամշակութային այլ հուշարձաններ։

Հուշարձաններից առավել հայտնի է Տուտիկ իշխանի խաչքար-հուշակոթողը, որը թվագրվում է 1241 թվականով։


Կողեսի գերեզմանոց (13-ից 17-րդ դարեր), Տուտիկ իշխանի դամբարան.jpg|Տուտիկ իշխանի հուշակոթող
Պատմական գերեզմանոց Կողես գյուղում.jpg|Պատմական գերեզմանոց Կողես գյուղում
Տապանաքարեր Կողես գյուղի գերեզմանոցում.jpg|Հնագույն տապանաքարեր


## Բնակչություն
2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքներով Կողեսի մշտական բնակչությունը կազմել է 381, առկա բնակչությունը՝ 290 մարդ։ 1800-ական թվականների վերջերից մինչև 1918-1920 թվականները բնակեցված է եղել հույներով: Խորհրդային Միության տարիներին ունեցել խառը հայ-հունական բնակչություն։ Ներկայումս բնակվում են հայեր։

Կողեսի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Հանրային կյանք
Ունի հիմնական դպրոց, ակումբ, գրադարան, կենցաղսպասարկման տաղավար, բուժկայան։
մինի|230px|աջից|Մանկական խաղահրապարակ

## Տնտեսություն
Տնտեսությունը՝ զբաղվում են անասնապահությամբ, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Համայնքում գործում է քարարդյունահանող մեկ ձեռնարկություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռի Բերդ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր