Չարլզ Պրոտեուս Շտայնմեց

**Չարլզ Պրոտեուս Շտայնմեց** (, ;), գերմանական ծագում ունեցող ամերիկացի ճարտարագետ-էլեկտրիկ։

## Կենսագրություն
Ինչպես հայրը և պապը՝ ճարտարագետը նույնպես թզուկ էր, կուզիկ և տառապում էր ազդրի բնածին հոդախտով։ 1883 թվականին ընդունվել է Վրոցլավի համալսարան։ Ուսանողական տարիներին խմբագրել է «Սոցիալիստ» արգելված ամսագիրը։ Կառավարության և սոցիալիստական ագիտացիայի քննադատության համար ընկել է ոստիկանական հետախուզման տակ, որը ըստ սոցիալիստների դեմ բացառիկ օրենքի՝ սպառնում էր լուրջ ազատազրկման։ Չարլզը ստիպված էր հեռանալ Ցյուրիխից, որտեղ ընդունվել է շվեյցարական տեխնոլոգիական համալսարանի մեխանիկայի ֆակուլտետ։ 1889 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Աշխատել է Ռ. Այքեմեյերի փոքրիկ գործարանում, որտեղ և սկսել է հետաքրքրվել էլեկտրոտեխնիկայով։  
* 1890-1892 թվականներին հանել է էմպիրիկ բանաձև՝ հիստերեզի վրա կորուստները հաշվարկելու համար։
* 1893 թվականին գործարանը մտել է Ջեներալ էլեկտրիկի կազմի մեջ, որտեղ Շտեյնմեցը աշխատել է մինչև կյանքի վերջը։   
* 1893 թվականին մաթեմատիկորեն նկարագրել է փոփոխական հոսանքի երևույթը։ 
* 1897 թվականին մշակել է փոփոխական հոսանքի շղթայի հաշվման խորհրդանշական մեթոդի հիմունքները։  
* 1901 թվականից մինչև 1902 թվականը եղել է Ինժեներ-էլեկտրիկների ամերիկական համալսարանի նախագահ։ 
* 1903 թվականին դարձել է Յունիոն քոլեջի պրոֆեսոր։  
* 1921 թվականին Շտեյնմեցը նախագծել է այդ ժամանակվա համար եզակի բարձր լարման իմպուլսների գեներատոր, որը պատրաստվել է ընկերության գործարաններից մեկում, որը թույլ է տվել մինչև 120 կիլովոլտ լարում ստանալ մոտ 1 միլիոն ձիաուժ հզորությամբ։
* Մահացել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 26-ին 58 տարեկանում։ Մահացել է հիվանդության պատճառով։

ԱՄՆի քաղաքական կյանքում ակտիվ գործունեություն է ծավալել. Եղել է Ամերիկայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ, աջակցել է նրա թեկնածուներին, եղել է հայտնի հռետոր։ Դյու Բոյս Դյուբուայի, Մաքսիմ Գորկիի և Յուջին Դեբսի հետ մտնում Էր «New Review» ձախ ամսագրի խմբագրական խորհրդի մեջ։

## Նամակագրություն Վ. Լենինի հետ
1922 թվականի փետրվարի 16-ին Վլադիմիր Լենինին նամակ է գրել, որում նա օգնություն է առաջարկել երկրի էլեկտրաֆիկացման ծրագրի իրականացման հարցում։ Խորհրդային առաջնորդը հրաժարվել է առաջարկից՝ անհայտ պատճառներով, պատասխանելով. «Խորհրդային Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև պաշտոնական և օրինական ճանաչված հարաբերությունների բացակայությունը չափազանց դժվարացնում է և մեզ համար, և ձեզ համար Ձեր առաջարկի գործնական իրականացումը» (ինչն իրականում չի խանգարել նույն տարիներին Ռուսաստան ժամանելուն Ռուսաստանի տեխնիկական օգնության հասարակության գծով հազարավոր այլ ամերիկացի մասնագետների)։  Ընդ որում Շտեյնմեցի նամակը որոշվել է օգտագործել քարոզչական նպատակներով, և Լենինը հրապարակել է այն։

## Մի քանի փաստ
* Հուղարկավորման ժամանակ, երբ դագաղը նրա մարմնով իջեցրել են գերեզման, «General Electric» կոնցեռնի ձեռնարկություններում 5 րոպեով դադարեցվել են բոլոր աշխատանքները։
* ԱՄՆում նրան համարում են հզոր գիտնական և գյուտարար։
* Նկարում Շտեյնմեցը կանգնած է կենտրոնում, իսկ կողքին կանգնած են Ալբերտ ԱյնշտԱյնը և Դավիդ Սարնովը։
* «Ոչ ոք, քանի դեռ հարցեր է տալիս, իսկական հիմար չի դառնում»։
*Լենինի ցուցումով մանրամասն տեղեկություններ են հավաքվել Շտեյնմեցի մասին, իսկ 1920 թվականի ապրիլի 20-ին նրա կենսագրությունը հրապարակվել է «Պրավդա» թերթում։
* Տարին մեկ անգամ, էլեկտրական և էլեկտրոնային ճարտարագիտության չափանիշների զարգացման և բարելավման հատուկ ավանդի համար հատկացվել է Չարլզ Պրոտեուս Շտեյնմեցի անվան IEEE մրցանակ։
* Մահվան պահին ունեցել է ավելի քան 200 արտոնագրեր, այդ թվում՝ «փոփոխական հոսանքով բաշխման համակարգ», «եռաֆազ ինդուկցիոն հաշվիչ», «ասինխրոն էլեկտրաշարժիչ», «էլեկտրական բաշխման համակարգ», «ուղղիչ տեխնիկա»։
* Նրան է նվիրված Դոս Փասոսի «42-րդ զուգահեռական» վեպի «Պրոտեյ» գլուխը։  
Շտեյնմեցը նաև մոգ էր, հմայող։ Նա խոսել է Էդիսոնի հետ՝ օգտագործելով մորզեի այբուբենը:

## Ծանոթագրություն

մինի|305x305փքս

## Արտաքին հղումներ
* https://www.smithsonianmag.com/history/charles-proteus-steinmetz-the-wizard-of-schenectady-51912022/
* http://edisontechcenter.org/CharlesProteusSteinmetz.html

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ