open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նյու Յորքի հանրային գրադարան

**Նյու Յորքի հանրային գրադարան** (), աշխարհի խոշորագույն գրադարաններից մեկը։ Բացի այդ, աշխարհի խոշորագույն գիտական գրադարանային համակարգերից մեկը։ Հանրային կոչմամբ մասնավոր ոչ առևտրային կազմակերպություն է և օգտվում է ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական ֆինանսավորումից։ Պատմաբան Դավիդ Մաքքալոուն անվանել է Նյու Յորքի հանրային գրադարանը ԱՄՆ-ի հինգ կարևորագույն գրադարաններից մեկը (նրանից բացի հնգյակի մեջ են մտնում Կոնգրեսի գրադարանը, Բոստոնի հանրային գրադարանը և Հարվարդ և Եյլի համալսարանների գրադարանները)։

մինի|ձախից|Կատալոգների դահլիճի մուտքը
մինի|ձախից|Քարտերի բաժին

Նյու Յորքի հանրային գրադարանի մասնաճյուղերը գտնվում են Մանհեթենում, Բրոնքսում և Սթաթեն Այլենդում։ Նյու Յորքի մյուս երկու շրջանները՝ Բրուքլինը և Քուինսը, սպասարկում են Բրուքլինյան հանրային գրադարանը և Քուինսի գրադարանը համապատասխանաբար։ Այս երկու գրադարանները հիմնվել են մինչ Նյու Յորքին միանալը։

Ներկայումս Նյու Յորքի հանրային գրադարանը ներառում է 87 ենթաբաժիններ. առանց տուն տանելու տրվող գրքերով չորս գիտական գրադարաններ, բաժանորդային հանձնումով չորս գլխավոր գրադարաններ, սահմանափակ ունակություններով մարդկանց համար գրադարան և 77 շրջանային մասնաճյուղեր։ NYPL համակարգի բոլոր գրադարաններից օգտվելն անվճար է բոլոր ցանկացողների համար։ 2008 թվականին համակարգի ֆոնդերը պարունակում էին 44 160 825 դիրքեր (գրքեր, տեսաձայնագրություն, քարտեզ և այլն), որոնցից 15 985 192-ը գրքեր են։ Մասնաճյուղերում պահպանվում էին 7 565 579 դիրքեր, որոնցից 4 416 812-ը՝ գիրք։ 2009 թվականին հիմնական հավաքածուն պարունակում էր 44 356 334 դիրքեր և 8 708 869՝ մասնաճյուղերում։ Ընդհանուր առմամբ համակարգի ֆոնդերը պարունակում են ավելի քան 50 մլն կտոր, որոնցից ավելի քան 20 մլն կազմում են գրքերը։ Այսպիսով, ֆոնդերի չափերով Նյու Յորքի հանրային գրադարանը զիջում է միայն Կոնգրեսի գրադարանին և Բրիտանական գրադարանին։

thumb|center|700px|Գլխավոր ընթարցասրահի համայնապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նյու Յորքի հանրային գրադարան 
* 
* NYPL Research Libraries
* LIVE from the NYPL
* Databases and Indexes Online From Home
* NYPL Digital Collections
* Picture Collection Online
* NYPL Best of Reference
* NYPL Treasures Video series
* The Life of Samuel J. Tilden

Կատեգորիա:1895 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրադարաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի թանգարաններ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի շենքեր և կառույցներ
Աշխարհագրական ցիկլ

**Աշխարհագրական ցիկլ**, գեոմորֆոլոգիական հասկացություն՝ տրված Ու. Մ. Դևիսի կողմից, XIX դարի վերջին։ Ըստ Դեվիսի, ռելիեֆի բազմազան ձևերի առաջացումը պայմանավորված է երկրաբանական կառուցվածքի և արտածին պրոցեսների փոխազդեցությամբ՝ որոշակի ժամանակաշրջանում։ Այս վերջինն էլ նա անվանում է աշխարհագրական ցիկլ, որի ընթացքում սկզբնական բարձրադիր ռելիեֆն աստիճանաբար մասնատվում է, դենուդացիայի ենթարկվում և վերածվում պենեպլենի։ Աշխարհագրական ցիկլի՝ ընթացքում ռելիեֆի զարգացումն ապրում է «երիտասարդության», «հասունության» և «ծերության» փուլեր։ Միայն երկրակեղևի նոր տեկտոնական բարձրացումները կարող են երիտասարդացնել ռելիեֆը և սկիզբ հանդիսանալ նոր աշխարհագրական ցիկլի։

Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Աստղային ճանապարհ

**«Աստղային ճանապարհ»** (), այսօրվա դրությամբ վեց հեռուստասերիալ (այդ թվում մուլտիպլիկացիոն), 13 լիամետրաժ ֆիլմ, հարյուրավոր գրքեր և պատմվածքներ, մեծ թվով համակարգչային խաղեր գիտաֆանտաստիկ մեդիաֆրանշիզա։ Կինոէպոպեայի հիման վրա ստեղծված են ֆան արտի բազմաթիվ նմուշներ։ «Աստղային ճանապարհը» զգալի ներդրում է կատարել ամերիկյան և համաշխարհային զանգվածային մշակույթի մեջ և առանձնահատուկ ենթամշակույթ է առաջացրել։

1966 թվականի սեպտեմբերի 6-ից էկրաններին «Աստղային ճանապարհ. բնօրինակ սերիալ» սերիալի լույս տեսնելուց ի վեր իր սկիզբն առնող գաղափարի հեղինակ և «Աստղային ճանապարհի» Տիեզերքի հիմնադիրն է Ջին Ռոդենբերին։

## Ընդհանուր տեղեկություն
«Աստղային ճանապարհի» տիեզերքը նկարագրում է առաջին հայացքից ուտոպիա թվացող տիեզերական ապագան, որտեղ գոյություն ունի Մոլորակների միավորված դաշնությունը, որին անդամակցում է Երկիրը։ Նույն ժամանակ Ծիր Կաթին գալակտիկայի զգալի հատվածները մնում են չուսումնասիրված և հետազոտողներին բազմաթիվ անակնկալ բացահայտումներ են պատրաստում։ «Մեր նպատակն է՝ համարձակորեն գնալ այնտեղ, որտեղ չի գնացել ոչ մի մարդ», ահա այսպիսին է «Աստղային ճանապարհի» հերոսների կարգախոսը։

«Աստղային ճանապարհի» տիեզերքը հորինված տիեզերքներից ամենամանրակրկիտ մշակվածն է։ Ամեն կերպար ունի իր կենսագրությունը, ամեն քաղաքակրթություն՝ իր մշակույթը, ավանդույթները և պատմությունը։ Պաշտոնական աղբյուրներում կարելի է գտնել տիեզերքի մանրակրկիտ պատմությունը, աստղագնացների տեխնիկական տվյալները, ամեն մանրուքի հստակ նկարագրությունը՝ սկսած քլինգոնական ավանդական ուտեստներից մինչև եռաչափ շախմատի խաղի կանոնները։

Աշխարհում «Աստղային ճանապարհի» տիեզերքի մի քանի միլիոն երկրպագու կա, որոնք իրենց անվանում են «թրեքիներ» (*Trekkies*) կամ «թրեքերներ» (*Trekkers*):

### Ռասաներ

**«Աստղային ճանապարհի»** () աշխարհը բնակեցված է բազմաթիվ ռասաներով, որոնցից ամենահայտնիներն են՝ անդորիացիները, բորգերը, վուլկանցիները, քլինգոնները, կարդասիացիները, ռոմուլացիները և երկրացիները։ Երկրացիները վուլկանցիների, անդորիացիների և թելարիտների հետ Միավորված մոլորակների դաշնության հիմնադիրներն են։

## Արտաքին հղումներ
* 
* Memory Alpha: ''Star Trek'' wiki
* ''Star Trek'' at NASA - Enterprising Nebulae

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտական գեղարվեստական հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Մեդիաֆրանշիզաներ
Կատեգորիա:Տիեզերքը գեղարվեստում

Կատեգորիա:Հեռուստատեսության ֆրանշիզաներ
Կատեգորիա:Ֆիլմերի համար տեղայնացած հեռուստածրագրեր
Կատեգորիա:Կոմիքսներ համար տեղայնացած հեռուստածրագրեր
Կատեգորիա:Վիդեոխաղեր համար տեղայնացած հեռուստածրագրեր
Կատեգորիա:Վեպերի համար տեղայնացած հեռուստածրագրեր
Ռամզես II-ի արձան (Կահիրե)

**Ռամզես II փարավոնի արձան** (), հնագույն արձան, որը կառուցվել է մոտ 3200 տարի առաջ և հայտնաբերվել է եգիպտագետ Ջովաննի Բատտիստա Կավիգլիայի կողմից։

Ներկայումս կանգնեցված է Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեում։ Արձանը ամբողջովին կառուցված է կարմիր գրանիտից՝ յուրահատուկ ճարտարապետական ոճով։

## Պատմություն
Հին Եգիպտոսի փարավոն Ռամզես II-ի արձանը կանգնեցված է Կահիրեի Սալահ Սալեմի փողոցում։ 1820 թվականին հայտնաբերվել է արձանի վեց կտորները։

1955 թվականին Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչապետ Գամալ Աբդել Նասերը արձանը տեղափոխել է Կահիրեի Բաբ ալ-Հադիդի հրապարակ, որից հետո հրապարակը վերանվանվելով կոչվել է Ռամզես փարավոնի հրապարակ։ Այստեղ արձանը վերակառուցվել է և կանգնեցվել 11 մետր բարձրությամբ։

Ռամզես փարավոնի արձանը կանգնեցվել է երեք մետրանոց պաատվանդանի վրա։ Արդյունքում՝ արձանի երկարությունը կազմել է 14 մետր։

Ժամանակի ընթացքում պարզ դարձավ, որ Ռամզեսի հրապարակը այնքան էլ նպաստավոր պայման չէ արձանի կանգնեցման համար։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ հրապարակում այն ենթարկվում էր աղտոտման։ Դա է պատճառը, որ արձանը ժամանակավորապես տեղափոխվում է առավել նպատակահարմար վայր։

Կահիրեում տեղակայված այս արձանը կշռում էր 83 տոննա։ Ի վերջո՝ Ռամզես II-ի արձանը կանգնեցվեց Սալահ Սալեմի փողոցում։ Ներկայումս գտնվում է կանգուն վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Արձաններ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի շենքեր և կառույցներ
Վալի Ռաց

**Վալի Ռաց** (, ), հունգարացի երգչուհի, դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Վալի Ռացը ծնվել  է Հունգարիայի Գոլ գյուղում, կաթոլիկ ընտանիքում։ Հայրը եղել է գյուղի դպրոցի տնօրենը։ Օրիորդաց դպրոցում սովորելուց հետո տեղափոխվել է Բուդապեշտ։ 1932 թվականին ավարտել է Բուդապեշտի Ֆերենց Լիստի անվան երաժշտական ակադեմիան։ 1933-1934 թվականներին խաղացել է քաղաքային թատրոնում, ապա՝ Հունգարիայի թատրոնում։ 1936 թվականին երգել է «Terézkörúti Színpad» և երեք տարի քաղաքային թատրոնում։ 1945 թվականից հետո  եղել է թագավորական Revue, Medgyaszay թատրոնների, ապա՝ Կամարա Վարիետե թատրոնի անդամ։ Հանդես է եկել ավելի քան քսան ֆիլմերում, սակայն հիմնականում եղել է երգչուհի։ Մենահամերգներով հանդես է եկել երաժշտական ակադեմիայում և Վիգադո համերգասրահում, ինչպես նաև պարբերաբար հայտնվել է Hangli Kioszk գիշերային ակումբում։ 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության նախաշեմին ամուսնու՝ Պիտեր Հոլասի և երկու երեխաների՝ Մոնիկայի և Վալերի հետ հեռացել է հայրենիքից, բնակվել Նյու Յորքում, ապա՝ Լոնդոնում, 1975 թվականին հաստատվել է Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում։

## Անձնական կյանք
1946 թվականին Վալի Ռացն ամուսնացել է գրող և լրագրող Պիտեր Հոլասի հետ։ Նրանց որդի՝ Վալերը, ծնվել է 1950-ական թվականներին, երկու տարի անց ծնվել է դուստրը՝ Մոնիկան (հետագայում՝ լոնդոնաբնակ լրագրող Մոնիկա Պորտեր)։ 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ ընտանիքը գաղթել է Ամերիկա, 1970-ական թվականներին տեղափոխվել Եվրոպա։ 1975 թվականին Վալին ամուսնու հետ հաստատվել է Մյունխենում, որտեղ ամուսինը եղել է Եվրոպայի ազատություն ռադիոյի հաղորդավար, գրող։ Մոնիկա Պորտերի գիրքը՝ «Deadly Carousel: A Singer’s Story of the Second World War», նվիրված մոր պատերազմական շրջանի սխրագործություններին, առաջին անգամ լույս է տեսել 1990 թվականին՝ լայն հասարակության ուշադրությունն սևեռելով Հունգարիայից դուրս Վալի Ռացի կյանքին ու գործունեությանը։

## Պարգևներ
1992 թվականի մայիսի 25-ին Երուսաղեմում Յադ Վաշեմի կողմից արժանացել է «Ճշմարիտ ոչ-հրեա» պարգևին՝ Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների կյանքեր փրկելու համար։

## Մահ
Մահացել է 1997 թվականի փետրվարի 12-ին՝ 85 տարեկան հասակում։

## Ֆիլմեր, դերեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Children of Glory captures my parents' struggle - article
* Vali Rácz IMDB pageՎալի Ռացի մասին imdb.com կայքում
* «Ծնողներ և հերոսներ», հոդված
* «Հռչակի պատ» 
* Rácz Vali at the website of Gölle 
* Monica Porter tells Vali Rácz's story | Holocaust Memorial Day Trust 
* 

Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հունգարացի երգիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասանուհիներ
Աշխարհագրական զոնայականության օրենք

մինի|Ֆիզիոգրաֆիկ քարտեզ «Օհայոյի աշխարհագրությունից», 1923
**Աշխարհագրական զոնայականության օրենք**, Երկրի աշխարհագրական թաղանթի զարգացման օրինաչափություններից մեկը, որն արտահայտվում է հասարակածից դեպի բևեռները տարբեր տիպի լանդշաֆտների հերթափոխությամբ և տարբեր աշխարհագրական գոտիների, աշխարհագրական զոնաների և ենթազոնաների առաջացմամբ։

Օրենքի հիմքում ընկած է ըստ աշխարհագրական լայնության Արեգակի ճառագայթային էներգիայի անհավասարաչափ բաշխումը, որն առաջացնում է ջերմության, խոնավության, հանքային և օրգանական նյութերի շրջանառության լարվածության փոփոխություն։ Աշխարհագրական զոնայականության հետ են կապված կլիմայական, հիդրոլոգիական, գեոքիմիական, գեոմորֆոլոգիական, հողային և կենսաաշխարհագրական պրոցեսները։

Տարբերում են զոնայականության երկու տիպ. լայնական զոնայականություն՝ հարթավայրերում, և ուղղաձիգ գոտիականություն՝ լեռներում, որը և Հայաստանում, լեռնային ռելիեֆի պատճառով, լավ է արտահայտված։ Բնության առանձին տարրերի զոնայականությունը վաղուց ապացուցված էր մասնավորապես կլիմայի և բուսականության համար, սակայն լանդշաֆտաաշխարհագրական զոնայականությունը, բնական համալիրների զոնայականությունը, որպես աշխարհագրական գիտության հիմնական օրենք, մշակվել է 20-րդ դարի վերջին, Վասիլի Դոկուչաևի կողմից։

## Գրականություն
* Докучаев В. В., К учению о зонах природы, М., 1948

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Գառնու ջրանցք

**Գառնու ջրանցք**, ջրանցք Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Կառուցվել է 1949 թվականին, վերակառուցվել 1972 թվականին։ Մինչև վերակառուցումը սնվում էր Գառնի և Գողթն գյուղերի աղբյուրներից։ 1972 թվականից ջրանցքը սնող աղբյուրների ջրերի մեծ մասը տրվել է Երևանին։ Ոռոգման ջրի պակասը լրացնելու համար 1973 թվականին կառուցվել է 11&nbsp;կմ երկարությամբ ինքնահոս խողովակաշար, որով Գառնիի ջրանցքին լրացուցիչ ջուր է տրվում Ազատ գետից։ Երկարությունը 21,4&nbsp;կմ է, ջրթողունակությունը՝ 0,95 մ³/վ։ Ոռոգում է Գառնի գյուղի հողատարածքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի ջրանցքներ
ջ
Ալեքսանդր Բորտնիկով

**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Բորտնիկով** (, ծնվ.՝ ), ռուս պետական գործիչ, բանակի գեներալ (դեկտեմբերի 20, 2006 թվական)։ 2008 թվականի մայիսի 12-ից Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայության տնօրեն, Միջազգային հակաահաբեկչական կոմիտեի նախագահ, ԱՊՀ երկրիների հատուկ ծառայությունների և անվտանգության մարմինների ղեկավարների խորհրդի նախագահ։

## Կենսագրություն
1966 թվականին համալրում է կոմերիտականների շարքերը։

1973 թվականին ավարտել է Լենինգրադի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներական ինստիտուտը։

1975 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ֆելիքս Ձերժինսկու անվան ԽՍՀՄ ՊԱԿ բարձրագույն դպրոցը, հենց այս ժամանակ էլ ընդունվեց ԽՄԿԿ։

1975 թվականին ավարտելով կրթությունը սկսել է աշխատել պետական անվտանգության մարմիններում։ Ծառայություն է անցել և պաշտոն զբաղեցրել ԽՍՀՄ Լենինգրադի շրջանի ՊԱԿ-ի հակահետախուզական օպերատիվ կառավարման խորհրդի ստորաբաժանման կազմում։

Մինչև 2003 թվականը եղել է ԽՍՀՄ Լենինգրադի շրջանի ՊԱԿ-ի պետի տեղակալը հակահետախուզական օպերացիաների գծով։

2003 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 2004 թվականի փետրվարի 28-ը՝ ԽՍՀՄ Լենինգրադի շրջանի ՊԱԿ-ի ղեկավար։

2004 թվականի մարտի 2-ից՝ Ռուսաստանի ԱԴԾ պետի տեղակալ, Ռուսաստանի ԱԴԾ տնտեսական անվտանգության դեպարտամենտի ղեկավար։

2004 թվականի հուլիսի 11-ից՝ Ռուսաստանի ԱԴԾ տնտեսական անվտանգության ծառայության ղեկավար։

2004 թվականի հոկտեմբերին դարձել է տնտեսական ինտեգրացիայի հարցերով կառավարական հանձնաժողովի անդամ։

2005 թվականի ապրիլից դարձել է Ռուսաստանի Դաշության արտահանման հսկողության հանձնաժողովի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ՊԱԿ սպաներ
Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Կատեգորիա:Ռուս հետախույզներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Ալինա Փահլևանյան

**Ալինա Աշոտի Փահլևանյան** (Հոկտեմբերի 18, 1936, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, ֆոլկլորագետ։ Արվեստագիտության թեկնածու (1989):
## Կենսագրություն
Ալինա Փահլևանյանը ծնվել է Երևանում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի, 1961 թվականին՝ երաժշտագիտության բաժինները։
1970 թվականից դասավանդում է Երևանի կոնսերվատորիայում, պրոֆեսոր՝ 1994 թվականից, 1992 թվականից՝ կոնսերվատորիայի ֆոլկլորագիտության ամբիոնի վարիչ։
[մինի|Աջից՝ ձախ. երաժշտագետներ Ալինա Փահլևանյան, [Գևորգ Գյոդակյան, Սուսաննա Ամատունի, Արմեն Բուդաղյան և կոմպոզիտոր Գեղունի Չթչյան, 2001 թվական, ՀՀ ԳԱԱ, Առնո Բաբաջանյանին նվիրված գիտաժողով]]

## Ստեղծագործություններ
Հեղինակ է նաև դասագրքերի ու մեթոդ, ձեռնարկների։

Կազմել է ժողովածուներ՝
* «Հայրենի երգեր» (1980)
* «Թալին, հայկական ժողովրդական երգեր և նվագներ», 1984 (համահեղինակ)
* «Հայրենական մեծ պատերազմը հայ ժողովրդական և գուսանական երգերում», 1995 (համահեղինակ)
* «Սասնա ծռեր» դյուցազնավեպ» (1996, համահեղինակ)
* «Կարոս խաչ» վիպական ասքի նորահայտ պատումները, Երևան։ Ամրոց գրուպ, 2004 (համահեղինակ)
* Вопросы армянской музыкальной фольклористики, Ереван: Изд-во ЕГК, 2005.
* Армянские композиторы об искусстве
* «Երաժշտություն 2», ISBN 978-9939-99-021-7, 2023 (համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալինա Փահլևանյան 

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վանկուվերի ծովային թանգարան

**Վանկուվերի ծովային թանգարան** (), ծովային թանգարան, նվիրված է Վանկուվերի, Բրիտանական Կոլումբիայի և Կանադական Արկտիկայի ծովային պատմություններին։

## Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1959 թվականին։ Այն Կանադայի հնագույն ծովային թանգարանն է և Հյուսիսային Ամերիկայի ծովային թեմայով թանգարաններից լավագույններից մեկը։ Թանգարանի հավաքածուի լավագույն նմուշներից է հանդիսանում Թագավորական ձիավոր ոստիկանությանը պատկանող «St. Roch», երկկայմ առագաստանավը, որն առաջինն է շրջանցել ողջ Հյուսիսային Ամերիկան` անցնելով Պանամայի ջրանցքով։

Հավաքածուի մեջ է գտնվում նաև NASA «Ben Franklin (PX-15)» հետազոտական ստորջրյա նավը։ Ներկայացված են Ջեյմս Կուկին պատկանող նկարված քարտեզներ և տարբեր նյութերից` թուղթ, ստվարաթուղթ, ոսկոր և այլն, պատրաստված շատ նավերի մոդելներ։

## Պատկերասրահ

Vancouver Maritime Museum.jpg|Վանկուվերի ծովային թանգարանը գիշերը
St roch vancouver 1.jpg|"St. Roch" երկկայմ առագաստանավ
St roch vancouver 4.jpg|"St. Roch" երկկայմ առագաստանավ
Ben franklin today.jpg|NASA "Ben Franklin (PX-15)" հետազոտական ստորջրյա նավ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Ванкуверского морского музея

Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ Կանադայում
Կատեգորիա:1959 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ծովային թանգարաններ
Կատեգորիա:Կանադայի թանգարաններ
ԱՄՆ բաց առաջնության կանանց զուգախաղ 2015

225px|մինի|աջից|Կանանց զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Մարտինա Հինգիսը
225px|մինի|աջից|Կանանց զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Սանիա Միրզան
**ԱՄՆ բաց առաջնության կանանց զուգախաղ 2015**, թենիսի կանանց զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշրջանի վերջին մրցաշարը։ Անց է կացվել 2015 թվականի օգոստոսի 31-ից մինչև սեպտեմբերի 13-ը, Նյու Յորքի «USTA Billie Jean King National Tennis Center» («USTA Բիլի Ջին Քինգի անվան թենիսի ազգային կենտրոն») ակումբի կորտերում, ԱՄՆ։

Եկատերինա Մակարովան և Ելենա Վեսնինան նախորդ մրցաշարի հաղթողներն էին, սակայն Մակարովան որոշել էր չմասնակցել մրցաշարին, իսկ Վեսնինան հանդես էր գալիս Էժենի Բուշարի հետ զույգով, սակայն դուրս են մնացել երկրորդ շրջանի հանդիպումից՝ Բուշարի ուղեղի ցնցման պատճառով։

Մարտինա Հինգիսը և Սանիա Միրզան հաղթել են Մեծ Սաղավարտի զուգախաղի իրենց երկրորդ մրցաշարում, եզրափակիչում 6-3, 6-3 հաշվով առավելության հասնենլով Քեյսի Դելակուա-Յարոսլավա Շվեդովա զույգի նկատմամբ։

## Դասակարգում

## Հատուկ հրավիրվածներ (WC)

## Հիմնական ցանց
* Հապավումներ
** Q - Որակավորված
** WC - Wild card, Ջոկեր
** LL - Երջանիկ անհաջողակ
** PR - Պաշտպանված վարկանիշ


### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4





### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4







### Քառորդ եզրափակիչ

### Կիսաեզրափակիչ

### Եզրափակիչ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայք 
* Կանանց զուգախաղի մրցաշարի ցանց 
* Կանանց զուգախաղի մրցաշարի արդյունքներ 
* ԱՄՆ բաց առաջնության կանանց զուգախաղի եզրափակիչի մասնակիցներն ու հաղթողները

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Կատեգորիա:2015 կանանց թենիսում
Անդրիա-Կորատո գնացքների բախում

**Անդրիա-Կորատո գնացքների բախում**, ուղևորափոխադրող 2 գնացքների բախում Բարի-Բարլետա մենուղի ճանապարհին՝ Իտալիայի Անդրիա և Կորատո քաղաքների միջև 2016 թվականի հուլիսի 12-ին։ Զոհվեց 27 մարդ, 50-ը՝ հոսպիտալացվեց։

Ուղեգծի հատվածը սպասարկում է Ferrotramviaria երկաթուղային ընկերությունը։

## Բախում
Բախվող գնացքներն են Stadler FLIRT (ETR-340 և Alstom ELT-200 (Coradia)։ Առաջին գնացքը շարժվում էր Անդրիայից հարավ-արևելք, մյուսը՝ ուղևորվել էր Կորատո քաղաքից հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ։ Բախման պահին 2 գնացքներն էլ ընթանում էին մեծ արագությամբ։ Գնացքների առջևի՝ ETR-340 և ELT-200 վագոնները դուրս եկան ռելսերից։

Բախումը տեղի ունեցավ գյուղական բնակավայրում՝ ձիթենու պուրակի մոտ։ Եղանակը բախման պահին տաք էր և արևոտ։

### Փրկարար գործողություն
Աղետի վայրում կազմավորվեց դաշտային հոսպիտալ։

## Արձագանք
Իտալիայի վարչապետ Մատեո Ռենցին ընդհատեց իր այցը Միլան և վերադարձավ մայրաքաղաք։

## Հետաքննություն

Ներկայումս հետաքննությունը շարունակվում է, աղետի պատճառը պարզվում է։ Ենթադրվում է, որ բախումը տեղի է ունեցել մեքենավարների սխալի կամ էլ երկաթուղու ազդանշանային համակարգի խափանման պատճառով։ Գնացքներից մեկի սև արկղը հանվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Timetable of Bari–Barletta railway. Valid from 20 June 2016
* Picture of ELT 200 with comments by railfan from Bari with information about units running numbers that have been crashed

Կատեգորիա:2016 Իտալիայում
Կատեգորիա:Երկաթուղային աղետներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային աղետներ Իտալիայում
Արմաշի առողջության կենտրոն

**Արմաշի առողջության կենտրոն**, **Ակադեմիկոս Արսեն Հայրիյանի անվան Արմաշի առողջության կենտրոն ՓԲԸ**, հիմնադրվել է 1953 թվականին, որպես գյուղական բժշկական տեղամաս Արարատի շրջանի Արմաշ գյուղում։ Կենտրոնը կոչվում է հիմնադրի՝ ԽՍՀՄ բժշկագիտության ակադեմիայի թղթակից անդամ, բժշկական գիտությունների դոկտոր պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր, ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի Սեմաշկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր Արսեն Հայրիյանի անունով։

## Պատմություն
1959 թվականին Արմաշում Արսեն Հայրիյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է ԽՍՀՄ-ում միակ «Սանիտարական կուլտուրայի թանգարան»-ը։ 1962 թվականին կառուցվել է նոր հիվանդանոց, որն ունեցել է 25 մահճակալ և թերապևտիկ, մանկական և ծնունդօգնություն բաժանմունքներ։ 1964 թվականին կառուցվել է բուժամբուլատորիայի առանձին մասնաշենքը, որը սպասարկել է Սուրենավան, Արմաշ և Երասխ գյուղերը։ 1987 թվականին կառուցվել է հիվանդանոցի նոր մասնաշենքը՝ 60 մահճակալ թերապևտիկ, մանկական, ծնունդօգնություն, ֆիզիոթերապևտիկ բաժանմունքներով։ 1987 թվականին հիվանդանոցը վերանվանվել է «Արմաշի գյուղական առողջության կենտրոն», որտեղ 1987 թվականին տեղի է ունեցել ԽՍՀՄ բժշկագիտության ակադեմիայի արտագնա նիստը՝ նվիրված սոցիալ հիգիենայի և առողջապահության զարգացման հիմնախնդիրներին։ Արմաշի առողջության կենտրոնը սպասարկել է Արարատի շրջանի Երասխի տարածաշրջանի և մոտակա լեռնային գյուղերը։ 2001 թվականին հիվանդանոցում բացվել է 30 մահճակալ ունեցող հոգեբուժական բաժանմունք։ 2006 թվականին Արմաշ առողջության կենտրոնը ձևափոխվել է՝ դառնալով հոգեկան հիվանդների բուժման և խնամքի կենտրոն։ Մանկական, ծնունդօգնություն, ֆիզիոթերապևտիկ բաժանմունքների գործունեությունը կասեցվել են։

Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահություն
Հայ-չինական հարաբերություններ

**Հայ-չինական հարաբերություններ** (), դիվանագիտական հարաբերությունները Հայաստանի և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության միջև։
[մինի|[Հայ-չինական բարեկամության դպրոց Երևանում]]

Հայ-չինական հարաբերությունների մասին առաջին հիշատակումները եղել են 5-րդ դարում՝ Մովսես Խորենացու և 6–րդ դարում՝ Անանիա Շիրակացու աշխատություններում։

Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը Հայաստանի անկախությունը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։

Հայաստանի և Չինաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի ապրիլի 6-ին՝ համապատասխան իրավական ակտով։

1992 թվականից Երևանում գործում է Չինաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն, իսկ 1996 թվականի օգոստոսի 10-ից Հայաստանի դեսպանություն է գործում նաև Պեկինում։

Հայաստանի նախագահներ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը աշխատանքային այցեր են կատարել դեպի Չինաստան համապատասխանաբար 1996 և 2004 թվականներին։ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը Պեկինում եղել է 2010 թվականին՝ «Շանհայ Էքսպո 2010»-ի բացման արարողության ժամանակ։

## Տես նաև
* Հայաստանում Չինաստանի դեսպանություն
* Հայերը Չինաստանում
* Հայ-չինական բարեկամության դպրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-չինական հարաբերություններ
Ջորջ Փեհլիվանյան

**Ջորջ Փեհլիվանյան** (, ), հայազգի դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Ջորջ Փեհլիվանյանը ծնվել է Լիբանանում, հայկական արմատներ ունեցող հայկական ընտանիքում. մայրը երգչուհի, դաշնակահարուհի Արփինե Փեհլիվանյանն է։ Ջորջ Փեհլիվանյանը  վաղ տարիքից ջութակ և դաշնամուր նվագել է սովորել։ 1975 թվականին հաստատվել է Լոս Անջելեսում, եղել է ջութակահար։ Դիրիժորության դասեր է առել Պիեռ Բուլեզի, Լորին Մաազելի,  Ֆերդինանդ Լեյթների մոտ, ինչպես նաև Իտալիայի Կիջիի անվան երաժշտական ակադեմիայում։

2005- 2008  թվականներին եղել է Սլովենիայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի առաջին օտարերկրյա գլխավոր դիրիժորը, 2007 թվականին՝ Իտալիայի Սարդինիա կղզու Կալիարի քաղաքի օպերային թատրոնի գլխավոր հյուր-դիրիժոր, 2002-2012 թվականներին՝ Deutsche Staatsphilharmonie RheinlandPfalz-ի գլխավոր հյուր-դիրիժոր, Հաագայի ֆիլհարմոնիկ և Վիեննայի կամերային նվագախմբերի գլխավոր հյուր-դիրիժոր։ 1996 թվականից համագործակցել է Իսպանիայի ազգային նվագախմբի հետ։

2010 թվականից եղել է Տուկեի միջազգային երաժշտական փառատոնի (Ֆրանսիա) գեղարվեստական տնօրեն և հիմնադիր, 2012 թվականից՝ Փարիզի ազգային երաժշտական կոնսերվատորիայի նվագախմբային դիրիժորության պրոֆեսոր։

Որպես դիրիժոր հանդես է եկել Լոնդոնի, Լա Սկալայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի, Լայպցիգի Gewandhaus նվագախմբի, Համբուրգի սիմֆոնիկ, Սանտա Սեսեիլիայի ազգային ակադեմիական նվագախմբի, Իսրայելի, Չեխիայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի, Պալերմոյի Մասիմո թատրոնի, Նեապոլի Սան Կառլո թատրոնի նվագախմբի, Ռոտերդամի, Մոնտե Կառլոյի, Կատարի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի, Սուրբ Պողոսի կամերային նվագախմբի հետ։ Ռուսաստանում հանդես է եկել Մարիինյան թատրոնի, Ռուսական ազգային նվագախմբի, Մոսկվայի ֆիլհարմոնիկ, Մոսկվայի ռադիոյի և հեռուստատեսության նվագախմբի հետ։

Համագործակցել է մենակատարներ Լեոնիադաս Կավակոսի, Վադիմ Ռապինի, Ջուշուա Բելի, Յանին Յանսենի, Գիդոն Կրեմերի, Գիլ Շահամի, Սաեա Չանգի, Ժան Այվես Տիբոդետի, Էմանուել Աքսի, Արկադի Վոլոդոսի, Անդր Վաթսի, Միշա Մայսկիի, Լին Հարելի, Մորիս Անդրեի և այլոց հետ։

Հայաստանի պետական կամերային նվագախումբը դիրիժորի ղեկավարությամբ կատարել է Չայկովսկու, Միրզոյանի, Կոմիտասի և Ասլամազյանի հայտնի ստեղծագործությունները։

## Պարգևներ
* 1991 թվականին Ֆրանսիայում արժանացել է Գրան պրի մրցանակի 
* 2014 թվականի հունիսին արժանացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջորջ Փեհլիվանյան
* http://robertgilder.co/george-pehlivanian/
* http://hbartistmanagement.com/?page_id=2068
* http://www.musicaglotz.com/musiciens/pehlivanian-george/

Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Արևելյան պարկամուկ

**Արևելյան պարկամուկ** (), կաթնասունների դասի պարկամկների կամ օպպոսումների ընտանիքին պատկանող հարավամերիկյան կենդանատեսակ։

Տարածված է միայն Հարավային Ամերիկայում և համարվում է Բրազիլիայի էնդեմիկ կենդանատեսակ։

## Տարածվածություն
Արևելյան պարկամուկը համարվում է հարավամերիկյան կաթնասունի տիպիկ օրինակ։ Տարածված է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի արևելյան հատվածներում՝ Բրազիլիայի արևելքում։

Ապրում է միայն Բրազիլիայի տարածքում և դա է պատճառը, որ համարվում է Բրազիլիայի էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Տարածված են Ատլանտյան օվկիանոսի արևելյան ափին՝ Բրազիլական սարահարթի արևմուտքում՝ մինչև Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության Սան Պաուլու նահանգը։

Ապրում են արևադարձային կլիմայական գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-ից 1300 մետր բարձրության վրա։

## Նկարագրություն
Ի համեմատություն պարկամկների ընտանիքի գլխավոր ներկայացուցիչ վիրջինյան պարկամկի՝ արևելյան օպպոսումը բավականին փոքրիկ է։

Սեռահասուն արուի մարմնի երկարությունը կազմում է 270-430 մմ։ Էգերը համեմատաբար ավելի փոքր են՝ 240-360 մմ։ Կշռում են մինչև 140 գրամ։

Ունի բավականին երկար և ճկուն պոչ, որի օգնությամբ կարողանում է մագլցել ծառերի վրայով։ Մարմինը ունի գորշ գունավորում, իսկ փորի հատվածը առավելապես սպիտակ է։

Սեռական դիմորֆիզմը լավ է արտահայտված. արուները ավելի մեծ են էգերից և ունեն առավել խիտ մազածածկույթ։ Վարում է առավելապես գիշերային կենսակերպ։ Սնվում է փոքր միջատներով և հատապտուղներով։

## Տես նաև
* Վիրջինյան պարկամուկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Պարկամկներ
Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիա

thumb|111px|RIAA-ի տարբերանշան
**Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիա** (, *RIAA*), ասոցիացիա, որը ներկայացնում է ԱՄՆ ձայնագրող արդյունաբերության հետաքրքրությունները։

## Պատմություն
RIAA-ն ձևավորվել է 1952 թվականին։ Նրա առաջին գործնական նվաճումը եղել է գրամձայնագրության հաճախականությունների ստանդարտ սխեմայի հաստատումը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես «RIAA-ի կոր» կամ «RIAA- կորեկցիա»։

RIAA-ն առաջարկել է մասնակցություն ունենալ ձայնագրության և ձայնաստեղծման ստեղծման և աջակցության տեխնիկական ստանդարտների ստեղծմանը։

RIAA-ն նաև կառավարում է երաժշտության բնագավառում հեղինակային պարգևատրումներով և հավաստագրմամբ։

RIAA-ն պատասխանատու է ԱՄՆ-ում սինգլների և ձայնասկավառակների այսպես կոչված RIAA հավաստագրման համար, որի դեպքում շնորհվում են ոսկե, պլատինե կարգավիճակներ։

## Դատական հայցեր
Վերջերս RIAA -ն սկսում է մեղադրանքներ ներկայացնել՝ «ծովահենության մեջ» մեղադրելով ցանցի հասարակ օգտատերերին։ Օրինակ, RIAA-ի հայցերից մեկը ուղղված էր ընդդեմ միայն մայր Թանի Անդերսենի, որը, իբր թե, երգեր էր բեռնում KaZaA-ից։ Մասաչուսեթսի 66-ամյա բնակչուհի Սառա Սիբերի Ուարդի համար «ապօրինի է p2p ցանցի այլ օգտատերերին երկու հազարից ավել երաժշտական ստեղծագործություն տրամադրել»։ 2008 թվականի դեկտեմբերին RIAA-ն դատարանի միջոցով 8 հազար դոլար վաստակեց մի դեռահաս աղջկանից, որը հիվանդ էր պանկրեատիտով և որը «օնլայն տեղադրել էր 10 երգ և դրանով իսկ խաթարել էր մարդկանց իրավունքները»։

## Քննադատություն
Վերջին ժամանակներում RIAA-ի դերը բավականին ոչ միանշանակ է գնահատվում հասարակության կողմից։ Դա կապված է այն ակտիվ գործողությունների հետ, որը ասոցիացիան կատարում է ֆայլերի փոխանակման ցանցերի զարգացման և երաժշտության զարգացման այլ տեխնոլոգիաների հետ կապված։ RIAA-ի քննադատները նշում են այն, որ ասոցիացիան պաշտպանում է միայն ձայնագրող ընկերությունների շահերը, ոչ թե սպառողների կամ երաժիշտների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* **[http://www.riaa.com riaa.com]** — պաշտոնական կայք
* FSF-տ մնում է պայքարի մեջ RIAA-ի հետ

Կատեգորիա:1952 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտության արդյունաբերություն
Կատեգորիա:1952 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի երաժշտական կազմակերպություններ
Եթովպական ոզնի

**Եթովպական ոզնի** (), ոզնիների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանատեսակ։

Չորասեր կենդանի է և տարածված է հիմնականում անապատային և կիսաանապատային կլիմայական գոտում գտնվող պետությունների տարածքներում։

## Տարածվածություն
Տարածված է անապատային և կիսաանապատային կլիմայական գոտիներում։ Ապրում է արաբական պետությունների տարածքներում։

Տարածման արեալը ընդգրկում է գրեթե ամբողջ Արաբական թերակղզին և Հյուսիսային Աֆրիկայի մի փոքր հատված՝ այդ թվում Եգիպտոսի և Լիբիայի հյուսիսային ափամերձ հատվածը։

Ապրում է հիմնականում անապատներում։ Ապրում է Արևմտյան Սահարայի, Թունիսի, Եգիպտոսի, Եթովպիայի, Սիրիայի, Իրաքի, Հորդանանի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Եմենի, Օմանի, Սաուդյան Արաբիայի և Քուվեյթի տարածքներում։

Որոշ պոպուլյացիաներ հայտաբերվել են նաև Իրանի արևմուտքում՝ Իրաքի հետ սահմանի մոտ։ Սուդանում և Իսրայելում ապրում են մեկուսացված պոպուլյացիաներով։

## Նկարագրություն
Մարմնի երկարությունը կազմում է 15-25 սմ, որը միջինում կազմում է 18,5 սմ։ Պոչը կարճ է և ունի 1-4 սմ երկարություն և շատ դեպքերում նկատելի չէ։

Կաթնասունների քաշը բավականին չնչին է՝ 400-ից առավելագույնը 700 գրամ։ Ունեն մարմնի համաչափ կառուցվածք։ Ոզնու ասեղները ունեն վառ շագանակագույն գունավորորում։

Ճակատը և կոկորդային հատվածը առավելապես սպիտակ են։ Ականջները կլորացած են և մարդու աչքի համար հստակ տեսանելի։ Ոտքերը կարճ են և ունեն մուգ գույն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Գրպանի ժամացույց

200px|մինի|Գրպանի ոսկյա ժամացույց շղթայով
**Գրպանի ժամացույց**, ժամացույցի հատուկ տեսակ, որը նախատեսված է գրպանում պահելու համար։ Սովորաբար ունենում են շղթա, որ նախատեսված է ժամացույցը հարմարավետ պահելու և գրպանից ապահով դուրս բերելու համար։

## Պատմություն
200px|մինի|Գրպանի մեխանիկական ժամացույց
Շղթայով գրպանի ժամացույցները ի հայտ են եկել 17-րդ դարում, երբ հայտնագործվեց փոքր չափերի ժամացույցի մեխանիզմը, ինչը թույլ էր տալիս այն պահել գրպանում, ոչ թե գցել վզին, ինչպես նախկինում։

Հետաքրքիր է, որ հետագայում ձեռքի ժամացույցների մշակումն ու գործածությունը գրպանի ժամացույցների կիրառման վրա չազդեց, քանի որ շատ մարդիկ էին կարծում, որ ժամացույցը ձեռքին կրելը այնքան էլ հարմար չէ։ Այսօր էլ շատ մարդիկ նախընտրում են ժամացույցը կրել գրպանում։

Գրպանի ժամացույց կրելու հիմնական եղանակը նրան կախազարդով շղթա ամրացնելն է։ Ժամացույցը սովորաբար պահում են տաբատի կամ բաճկոնի առանձին գրպանում, որը որպես կանոն աշխատող ձեռքի հակառակ կողմում է լինում։ Այդ առանձնահատկությունը հետևանք է այն բանի, որ հաճախ հարկ է լինում գրել` միաժամանակ ժամին հետևելով։

200px|մինի|ձախից|Գրպանի փայտե ժամացույց
Հարկ է նշել, որ այդպիսի ժամացույցների հայտնագործումն իր ազդեցությունն է թողել նորաձևության վրա. աստիճանաբար սկսել են գործածել ժամացույցի համար հատուկ գրպան ունեցող բաճկոններ։ Երբեմն գրպանի ժամացույցն ամրացրել են կոճակներին այնպես, որ կախազարդը ևս երևա` դառնալով լրացուցիչ աքսեսուար։

Ուշագրավ է, որ 19-րդ դարի կեսին գրպանի ժամացույցների մեծ մասն աշխատում էր բանալու օգնությամբ, որն իր ուղղանկյուն կտրվածքով ժամացույցը լարելիս միանում էր գլանի լիսեռին, իսկ մնացած ժամանակ պահվում շղթայի վրա` ժամացույցի կողքին։ Այդպիսով` առանձին գրպանի առկայությունը նորաձևության օրինաչափ պատասխանն էր տեխնիկական առաջընթացին։

## Արտաքին հղումներ
* Ս. Միխալ, «Գնոմոնից մինչև ատոմային ժամացույց»

Կատեգորիա:Ժամացույցներ
Բալբինա Բեբլեր

**Բալբինա Բեբլեր** (, ), շվեյցարացի հնագետ, Հյուսիս Սևծովյան մասնագետ։

Գերմանացի դասական բանասեր Հայնց-Գյունտեր Նեսելրատի կինը։
## Կենսագրություն
Բալբինա Բեբլերը ծնվել է Շվեյցարիայի Գլարուս բնակավայրում։ Սովորել է Բեռնի և Մյունխենի համալսարաններում։
Ծրագրային դասընթացն ավարտել է 1997 թվականին։ Դիսերտացիայի թեման է եղել «Ջանասեր թրակիացիներն ու ուժեղ սկյութները. դասական ժամանակահատվածում Աթենքի ոչ հույն բնակչությունը և նրա հնագիտական ժառանգությունը» («Fleissige Thrakerinnen und wehrhafte Skythen. Nichtgriechen im klassischen Athen und ihre archaologische Hinterlassenschaft»): Հնագիտական ժամանակագրության և թաղման մշակույթների փորձագետ է, ինչպես նաև Էքսետերի համալսարանի պատվավոր անդամ։ Աշխատել է Համբուրգի, Հաննովերի և Գյոթինգենի համալսարաններում։ Neue Pauly հանրագիտարանում մի շարք հոդվածների հեղինակ է։

2013 թվականի ապրիլի 19-ին Հայնց-Գյունտեր Նեսելրատն ու Բալբինա Բեբլերը Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի դասական բանասիրության ֆակուլտետի հրավերով հանդես են եկել Հերոդոտոսի մասին դասախոսությամբ։

[thumb|Բալբինա Բեբլերը Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի դասական բանասիրության ֆակուլտետի հրավերով [Հերոդոտոսի մասին դասախոսություն է կարդում, 2013, ապրիլի 19]]

## Հրատարակություններ
# Fleissige Thrakerinnen und wehrhafte Skythen. Nichtgriechen im klassischen Athen und ihre archäologische Hinterlassenschaft, Teubner, Stuttgart-Leipzig 1998 ISBN 3-519-07657-8# Die Welt des Sokrates von Konstantinopel. Studien zu Politik, Religion und Kultur im späten 4. und frühen 5. Jh. n. Chr. (Hrsg. mit Heinz-Günther Nesselrath), Saur, München-Leipzig 2001 ISBN 3-598-73003-9
# Archäologie und Chronologie. Eine Einführung, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2004 (Einführung Archäologie) ISBN 3-534-15898-9
# Ars et Verba. Die Kunstbeschreibungen des Kallistratos. Einführung, Text, Übersetzung, Anmerkungen, archäologischer Kommentar (mit Heinz-Günther Nesselrath), Saur, München-Leipzig 2006 ISBN 3-598-73056-X

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բալբինա Բեբլերի էջը Գյոթինգենի համալսարանի կայքում
* Բալբինա Բեբլերի մասին ՄՊՀ դասական բանասիրության կայքում 

Կատեգորիա:Շվեյցարացի հնագետներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բեռնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի կին գիտնականներ
ՀՀ տաճարների ու եկեղեցական համալիրների ցանկ

Ստորև ներկայացվում է Հայաստանում գտնվող տաճարների ու եկեղեցական համալիրների ցանկը

## Տես նաև
* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ
* ՀՀ վանական համալիրների ցանկ
* Արցախի վանական համալիրների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հայաստանի հոգևոր կենտրոններ
ԱՄՆ բաց առաջնության տղամարդկանց զուգախաղ 2015

225px|մինի|աջից|Տղամարդկանց զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Պիեռ Հյուգո Էրբերը
225px|մինի|աջից|Տղամարդկանց զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Նիկոլաս Մայուն
225px|մինի|աջից|Պիեռ Հյուգո Էրբերը և Նիկոլաս Մայուն
**ԱՄՆ բաց առաջնության տղամարդկանց զուգախաղ 2015**, թենիսի տղամարդկանց զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշրջանի վերջին մրցաշարը։ Անց է կացվել 2015 թվականի օգոստոսի 31-ից մինչև սեպտեմբերի 13-ը, Նյու Յորքի «USTA Billie Jean King National Tennis Center» («USTA Բիլի Ջին Քինգի անվան թենիսի ազգային կենտրոն») ակումբի կորտերում, ԱՄՆ։

Բոբ և Մայք Բրայանները հանդիսանում էին գործող չեմպիոններ, սակայն առաջին իսկ շրջանում պարտվել են Սթիվ Ջոնսոնին և Սեմ Կուերիին, ընդհատելով իրենց հաղթանակների ռեկորդային շարքը՝ վերջին 10 տարիների ընթացքում առնվազն մեկ Մեծ Սաղավարտի տիտղոս յուրաքանչյուր տարի։

Պիեռ Հյուգո Էրբերը և Նիկոլաս Մայուն արժանացել են մրցաշարի հաղթողի տիտղոսին, եզրափակիչում 6-4, 6-4 հաշվով հաղթանակ տանելով Ջիմի Մարրեյի և Ջոն Պիրսի նկատմամբ։ Էրբերը և Մայուն շահել են կարիերայում իրենց առաջին Մեծ Սաղավարտի տիտղոսները, իսկ Մարրեյը և Պիրսը մրցաշրջանի ընթացքում պարտություն են կրել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի երկրորդ եզրափակիչում (2015 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշար)։

## Դասակարգում

## Հատուկ հրավիրվածներ (WC)

## Հիմնական ցանց
* Հապավումներ
** Q - Որակավորված
** WC - Wild card, Ջոկեր
** LL - Երջանիկ անհաջողակ
** PR - Պաշտպանված վարկանիշ


### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4





### Վերին ցանց
#### Բաժին 1

#### Բաժին 2

### Ստորին ցանց
#### Բաժին 3

#### Բաժին 4







### Քառորդ եզրափակիչ

### Կիսաեզրափակիչ

### Եզրափակիչ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայք 
* Տղամարդկանց զուգախաղի մրցաշարի ցանց 
* Տղամարդկանց զուգախաղի մրցաշարի արդյունքներ 
* ԱՄՆ բաց առաջնության տղամարդկանց զուգախաղի եզրափակիչի մասնակիցներն ու հաղթողները

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Բաքվի հայկական տպագրություն

մինի|300x300փքս|1872 թվականին Բաքվի հայկական տպարանում լույս տեսած «
Հնդկացւոյ անցքը անմարդաբնակ կղզիներում» գիրքը։

**Բաքվի հայկական տպագրություն**, առաջին տպարանը հիմնել է Մարդասիրական ընկերությունը, 1870 թվականին։

## Պատմություն

Իր գործունեության 13 տարվա ընթացքում տպարանը հրատարակել է 20-ից ավելի գրքեր, Բաքվի հայկական թատրոնի խմբի կազմը (1928) Բաքվի հայկական տպագրության հրատարակություններից որոնցից նշանավոր են «Հնդկացւոյ անցքը անմարդաբնակ կղզիներում» թարգմանական վիպակը, «Սոխակ Հայաստանի» երգարանի 4 պրակները, Գոշի, Օլիմպիանոսի և Եզոպոսի առակները, Մարդասիրական ընկերության հաշվետվությունները։

1877-1878 թվականներին այստեղ է տպագրվել Խորեն Ստեփանեի «Հայկական աշխարհ» պարբերականը։ 1874 թվականից գործել են «Մալաֆյանցի և ընկերներ», 1876 թվականից՝ Ա․ Ղասաբյանցի տպարանները։

1885 թվականից մինչև դարավերջ բացվել են «Արոր», Ա․ Տեր-Հովհաննիսյանցի, Հ․ Դյուլբասարյանի, Ս․ Շահբաղյանի, Ղազարյան եղբայրների տպարանները («Արոր»-ը և Շահբաղյանի տպարանը գործել են մինչև 1920 թվականը)։ 20-րդ դարի սկզբներին ավելացան Ն․ Երևանցյանի, Ս․ Անտոնյանցի, Ա․ Թառայանի, Լ․ Միրզոյանի, Կ․ Խատիսյանի, «Արծվաբերդ», «Արամազդ», Կարապետյան եղբայրների տպարանները։

Բաքվում գործող մի շարք բազմալեզու տպարաններում ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն հրատարակությունների հետ տպագրվել են նաև հայերեն գրքեր ու պարբերականներ։ Այդպիսիններից էին Մ․ Վոլչկինի տպարանը 19-րդ դարի վերջերին (ուր տպագրվել են Ս․ Հայկունու «Րաֆֆիի «Կայծերը», 1884 և այլ գրքեր) և 20-րդ դարի սկզբներից գործող բոլշևիկյան ընդհատակյա «Նինա», ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի, Տարաևի և Միրզոյանի, Շեյդերովի, Ելեկանցովայի, «Տրուդ», Բաքվի քաղաքապետարանի, «Տրուժեննիկ» տպարանները։ Առանձնապես հայերեն շատ տպագիր արտադրանք է տվել «Баку» («Բաքու») ռուսերեն թերթի տպարանը։

Բաքվում լույս տեսած հայերեն գրքերի թիվը հարյուրների է հասնում։ 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներում հրատարակվել են շուրջ 60, իսկ հեղափոխությունից հետո՝ 30 անուն պարբերական։ Սովետական իշխանության տարիներին Բաքվում հայերեն թերթերն ու այլ պարբերականները լույս են ընծայվում «Կոմունիստ» հրատարակության, իսկ գրքերը՝ Ադրբեջանի պետական հրատարակչության (Ազերնեշր) տպարաններում։

## Տես նաև
* Ամստերդամի հայկական տպագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Թեոդիկ, Տիպ ու տառ, Կոստանդնուպոլիս, 1913, էջ 184։
* Լևոնյան Դ․, Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Երևան, 1958, էջ 230։
* Իշխանյան Ռ․, Հայ գիրքը, Երևան, 1981։

Կատեգորիա:Ադրբեջանահայ մամուլ
Կատեգորիա:Հայերը Բաքվում
Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Կարաթաշ (Վարդոյի գավառ)

**Կարաթաշ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Վարդոյի գավառակում։ Գտնվում է Չարբոհարի գետի հովտում, վերջինիս ստորին հոսանքում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարաթաշ (Իչելի գավառ)

**Կարաթաշ**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգի Իչելի գավառի Էրղատի գավառակում։ Հանդիսանում էր Էրղատի կենտրոնը։

## Պատմություն
Ըստ ոմանց հնարավոր է, որ Կարաթաշը լինի հնում նկարագրվող Մալլոս բնակավայրը։

Տեղի հայ բնակչությունը կոտորվել է 1909 թվականի ջարդի ժամանակ։

## Բնակչություն
1894 թվականին ուներ 500 հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռուբեն Ենսեն

**Ռուբեն Իտերգարդ Ենսեն** (, ), նորվեգացի ֆուտբոլիստ, հոլանդական «Գրոնինգեն» ֆուտբոլային ակումբի և Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

2008 թվականից Ռուբեն Ենսենը սկսել է հանդես գալ Նորվեգիայի բարձրագույն լիգայում՝ «Տրոմսյո» ֆուտբոլային ակումբի հիմնական կազմում և ժամանակի ընթացքում դարձել է ակումբի կարևորագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։

Դրանից հետո Ռուբեն Ենսենը տեղափոխվել է գերմանական «Կայզերսլաուտերն ՖԱ»։ Սկզբնական շրջանում Ռուբենը խաղադաշտում հանդես է եկել վինգերի կարգավիճակով, սակայն ներկա պահին խաղում է որպես կենտրոնական կիսապաշտպան։ Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում Ենսենը իր նորամուտը կատարել է 2010 թվականի մայիսին և սկսած այդ պահից դարձել է ազգային հավաքականի հիմնական կազմի ֆուտբոլիստներից մեկը։

Ռուբենը նախկին ֆուտբոլիստ Տրուլս Ենսենի որդին է։

## Անձնական կյանք
Ռուբենը ծնվել է Նորվեգիայի Տրոմսյո բնակավայրում՝ 1988 թվականի մայիսի 4-ին։ Երիտասարդ տարիներին Ռուբենը մարզվել է տեղի «Ֆլոյա» ակումբի կազմում։ Ռուբենը ընտանիքով տեղափոխվում է Սոգն օգ Ֆյուրանե, երբ իր հայրը՝ Տրուլս Ենսենը 1997 թվականի մրցաշրջանում նշանակվել է «Սոգնդալ» ֆուտբոլային ակումբի մարզիչ։ Ինը ամյա Ռուբենը չի կորցնում պահը և սկսում է մարզվել ակումբի երիտասարդական դպրոցում։

Ենսենի մայրը՝ Ան-Տորիլդը (նախկինում եղել է «Տրամսյո» բասկետբոլային ակումբի խաղացող), չէր ցանկանում, որպեսզի իր որդին զբաղվի ֆուտբոլով և ցանկանում էր, որ որդին գնա կա՛մ իր ճանապարհով, կամ  զբաղվի գեղարվեստական մարմնամարզությամբ։ Մեկ տարի մոր պնդմամբ զբաղվելով բասկետբոլով, Ռուբենը մորը հարցնում է, թե արդյոք ինքը կարող է թողնել բասկետբոլը։

## Ակումբային կարիերա
«Տրոմսյոյի» երիտասարդական ակումբի կազմում ելույթները ավարտելուց հետո Ռուբեն Ենսենը 2006 թվականի մրցաշրջանում սկսում է հանդես գալ հիմնական կազմում։ 2006 թվականի ապրիլ ամսին Ենսենը «Տրոմսյոյի» ֆուտբոլային ակումբի հետ կնքում է չորսամյա պայմանագիր։ Ակումբի սպորտային տնօրեն Շտեյնար Նիլսենը այդ շրջանում հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասում է, որ Ենսենը ամենատաղանադավոր ֆուտբոլիստներից մեկն է, որին ակումբը երբևէ հանդիպել է։ Իր հերթին՝ «Տրոմսյոյի» գլխավոր մարզիչ Իվար Մորտեն Նորմարկը հավաստիացրել է, որ երիտասարդ տաղանդների և Հյուսիսային Նորվեգիայի ֆուտբոլի զարգացումը խթանելու համար ավելի լավ է պայմանագիր կնքել Ենսենի հետ, քան Ռոնալդինիոյի։

Դեռևս վաղ ժամանակներից՝ Ենսեն Ռուբենը ֆուտբոլայն խաղադաշտում հանդես էր գալիս կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում, սակայն 2006 թվականից սկսած նա սկսում է խաղադաշտում կատարել աջ վինգերի պարտականությունները։ «Տրոմսյոյի» կազմում նա իր նորամուտը կատարում է 2006 թվականի ապրիլի 9-ին կայացած «Մոլդե» ֆուտբոլային ակումբի դեմ տեղի ունեցած հանդիպման ընթացքում։ Մրցաշրջանի սկզբում Ռուբենը դուրս էր գալիս խաղադաշտ թիմի մեկնարկային կազմի հետ, սակայն մի քանի շաբաթ անց նա հայտնվում է պահեստայինների նստարաններին։ Հերթական անգամ նա հայտնվում է հիմնական կազմում միայն մրցաշրջանի վերջում, երբ ակումբը պայքարում էր դիվիզիոնային կարգավիճակը չկորցնելու համար։ Նրանց ուշադրության կենտրոնում հայտնվում է հենց Ենսենը, ում թիմի կողմից հղվում է տեղափոխման առաջարկ, սակայն Ենսենը մերժում է այդ առաջարկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Հեղափոխության որբերը

**Հեղափոխության որբերը**,  1979 թվականին Կանադական ազգային կինոխորհրդի և  կանադացի ռեժիսոր, սցենարիստ Ջոն Ն. Սմիթի նկարահանած կարճամետրաժ ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է մի մարդու մասին, ով 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ դստեր՝ Կլարայի հետ փախչում է Կանադա։ Նրանք զղջում են հայրենիքը թողնելու համար, քանի դեռ չի վերադարձել Կլարայի քեռին՝ Ջանոսը։

## Դերեր
* Ռուդի Լիպ
* Բրոնվեն Մանտել

## Մրցանակներ, անվանակարգեր
Ֆիլմն 6 անվանակարգերում առաջադրվել է Ջինի կինոմրցանակի։ Ռուդի Լիպն արժանացել է Ջինի մրցանակի լավագույն դերասանական կատարման համար (ոչ խաղարկային)։

## Տեխնիկական տվյալներ
* Վերնագիր՝ «Հեղափոխության որբերը»
* Ռեժիսոր՝ Ջոն Ն. Սմիթ
* Երկիր՝  
* Ժանր՝ կարճամետրաժ
* Տևողություն՝ 27 րոպե
* Տարեթիվ՝ 1979

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կարճամետրաժ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական անգլերեն ֆիլմեր
Պիտեր Խարանիս

**Պիտեր Խարանիս** (, , ծննդյան անունը՝ **Պանագիոտիս Խարանիս** ()), հունական ծագմամբ ամերիկացի գիտնական-պատմաբան, բյուզանդագետ և հայագետ։ Եղել է Ռատգերսի համալսարանի պատմական գիտությունների դոկտոր, աշխատել է Դումբարթոն Օկսում։

## Կենսագրություն
Պիտեր Խարանիսը ծնվել է 1908 թվականին Հունաստանի Լեմնոս կղզում։ 1920 թվականին ընտանիքի հետ արտագաղթել է ԱՄՆ և հիմնավորվել Նյու Ջերսիում։ Ավարտելով նախնական կրթությունը՝ ընդունվել է Ռաթգերի համալսարան, որտեղ ստացել է բակալավրի աստիճան։ Վիսկոնսինի համալսարանում Ալեքսանդր Վասիլևի ղեկավարությամբ ավարտել է դոկտորանտուրան։ Որպես ասպիրանտ շարունակել է կրթությունը Բրյուսելի համալսարանում բյուզանդագետ Անրի Գրեգուարի գլխավորությամբ։ 1936-1938 թվականներին, մասնակցելով Գրեգուարի դասընթացին, Խարանիսը ծանոթանում է իր ապագա կնոջ՝ Մադլեն Շիլտզի հետ, ինչպես նաև աշխատել է Նիկողայոս Ադոնցի և Պաուլ Վիտեկի հետ։ Բրյուսելում գտնվելու ժամանակ տարվել է հայկական պատմությամբ, որի արդյունքում նրա հետազոտությունների մեծ մասը նվիրված է Բյուզանդիայում հայերի դերին։

Պիտեր Խարանիսը որոշ ժամանակ դասավանդել է Սալոնիկի համալսարանում, որից հետո 1938 թվականին վերադառնում է ԱՄՆ, որտեղ շարունակում է աշխատանքը Ռատգերսի համալսարանում։ Այդ ժամանակ ԱՄՆ-ում բյուզանդագիտության մակարդակը բավականին ցածր էր, բայց կարճ ժամանակ անց Խարանիսի ջանքերով համալսարանում բացվում է բյուզանդական հետազոտությունների մասնագիտացված կենտորն, որի դասախոսությունները ժամանակի ընթացքում շատ տարածված դարձան համալսարանում։ 1963 թվականին Խարանիսը դառնում է պատմության պրոֆեսոր։ 1964-1966 թվականներին Պիտեր Խարանիսը գլխավորել է համալսարանի պատմության մասնաճյուղը։ 1976 թվականին նա թողել է համալսարանի աշխատանքը։

Գիտնականը մահացել է 1985 թվականի մարտի 23-ին։

## Ընտրյալ մատենագրություն
* "An important short chronicle of the fourteenth century", *Byzantion* **13** (1938)
* "Byzantium, the West and the origin of the First Crusade", *Byzantion* **19** (1949)
* "On the Social Structure and Economic Organization of the Byzantine Empire in the Thirteenth Century and Later", *Byzantinoslavica* **12** (1951)
* "Ethnic Changes in the Byzantine Empire in the Seventh Century", *Dumbarton Oaks Papers* **13** (1959)
* "The Armenians in the Byzantine Empire", *Byzantinoslavica* **22** (1961), Repr. Lisbon, 1963, London, 1972
* "Observations on the Demography of the Byzantine Empire", *XIII International Congress of Byzantine Studies*,  Oxford, 1966

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*

*

Կատեգորիա:Ամերիկացի բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հայագետներ‎
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հույն բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Հույն հայագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռատգերսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Գրանդ բազար

thumb|right|140px|Գրանդ բազար
thumb|right|220px|Գրանդ բազարի ընդհանուր տեսքը

**Գրանդ բազար** (Փակ շուկա, Քափալըչարշի, ), աշխարհի ամենամեծ փակ շուկաներից մեկը։ Գտնվում է Ստամբուլի պատմական հատվածում` Ֆաթիհ թաղամասում։ Զբաղեցում է ավելի քան 30 700 քառակուսի մետր տարածք։ Շուկայում առկա է ավելի քան 4000 խանութներ, որոնք գտնվում են շուկայի 66 փողոցների վրա։ Ամեն օր Գրանդ բազար է այցելում ավելի քան կես միլիոն այցելու և զբոսաշրջիկ։ 2013 թվականին դարձել է աշխարհի ամենաայցելվող տեսարժան վայրը։

Գրանդ բազարում վաճառվող ապրանքների տեսականին մեծ է։ Այստեղ վաճառվում են հուշանվերենր, զարդեր, հնատիպ իրեր, կաշի, տեքստիլ, գորգեր, տուրիստական ապրանքներ, փայտից և կերամիկայից պատրաստված առարկաներ։ Գրանդ բազարի ներսում գործում են ռեստորաններ, աղբյուրներ, մզկիթներ, բնակելի շինություններ, նույնիսկ գերեզմանատուն։

## Գրանդ բազարի պատմությունը և ճարտարապետությունը
Բազարի կառուցումը սկսվել է դեռևս Մեհմեդ II Ֆաթիհի օրոք՝ Կոստանդնուպոլսի անկումից անմիջապես հետո։ Նախկինում այդ վայրերում են գտնվել բյուզանդական քաղաքային շուկաները։ Սուլթանի հրամանով կառուցվել է երկու բեդեստան, որոնց շուրջը կառուցվել է շուկան։ Հաջորդող տարիներին շուկան մեծապես կառուցվել և վերաշինվել է։ 1894 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո, տեղի է ունեցել շուկայի լայնամասշտաբ վերանախագծում։ Օսմանյան ժամանակաշրջանում Գրանդ բազարում զբաղվել են ոչ միայն առևտրով, այլ նաև ֆինանսական և տնտեսական գործունեությամբ։ Բազարում գործել են բանկեր, առկա է եղել նաև բորսա։ Մինչ XIX դարի կեսը Գրանդ բազարը եղել է ստրկավաճառության խոշոր կենտրոն։

Գրանդ բազարը ունի, ընդհանուր առմամբ, 18 դարպասներ, որոնց թվում հայտնի է կենտրոնական «Նուրուօսմանիե» դարպասը (տեղակայված է Չեմբերլիթաշ հրապարակում)։ Դարպասի վրա գրված է «Աստված ներում է նրան, ով իրեն տալիս է առևտրին»։ Հայտնի է նաև Բեյազիդ դարպասը, որը գտնվում է Բեյազիդ հրապարակում։ Հին () և սանդալային () բեդեստանները, որոնք գտնվում են Գրանդ բազարի կենտրոնում, ունեն կամարաձև և գմբեթանման առաստաղ և համարվում են բազարի ամենահին կառույցները։ Շուկայի փողոցները պահպանել են իրենց հին անվանումները՝ Ակնագործների փողոց (), Նարգիլեագործների փողոց (), Ինքնաեռի փողոց () և այլն։

2013 թվականին Գրանդ բազարը դարձել է աշխարհի ամենաայցելվող տեսարժան վայրը։ 2013 թվականին ավելի քան 91 միլիոն մարդ է այցելել Գրանդ բազար։

## Տես նաև
* Եգիպտական շուկա

## Արտաքին հղումներ
* Գրանդ բազար
* Փակ շուկա 
* Շուկան WikiMAPIA-ում

Կատեգորիա:Ստամբուլի առևտրի կենտրոններ
Կատեգորիա:Ստամբուլի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ֆաթիհ
Կատեգորիա:Սուլեյման I
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ստամբուլի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Ստամբուլում
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Բիոբիո (այլ կիրառումներ)

**Բիոբիո**, կարող է վերաբերել՝
* Բիոբիո - նահանգ Չիլիի Բիոբիո տարածաշրջանում
* Բիոբիո - տարածաշրջան Չիլիում, երկրի առաջին մակարդակի վարչական միավորներից մեկը
Բիոտա (այլ կիրառումներ)

**Բիոտա**, կարող է վերաբերել՝
* Բիոտա - օրգանիզմների ամբողջականությունն է որոշակի աշխարհագրական շրջանում կամ ժամանակի ընթացքում
* Բիոտա - բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում