Վարուժան Ոսկանյան

**Վարուժան Ոսկանյան** (, ), ռումինահայ պետական-քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ, գրող։ Եղել է Ռումինիայի էկոնոմիկայի և առևտրի նախարարը (2006-2008 թվականներ, 2012-2013 թվականներ)։ Ռումինիայի Հայոց Միության նախագահն է 1990 թվականից, Ռումինիայի Գրողների Միության առաջին փոխնախագահը` 2005 թվականից։ Նրա գրքերը թարգմանվել են 18 լեզվով։
 
## Կենսագրություն
Վարուժան Ոսկանյանը ծնվել է Ռումինիայի Կրայովա քաղաքում Հայոց ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած հայերի ընտանիքում, 1958 թվականին։ Հորական կողմի արմատները Ափիոն Գարահիսարից և Կոստանդնուպոլսից են, իսկ մորական կողմինը` Ուրմիայից, Էրզրումից և բուլղարական Ռուսեից, ուր փախել էր նրա մորական տատիկի ընտանիքը 1894-1896 թվականների Համիդյան ջարդերի ժամանակ։ Նրա մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են Ֆոքշանում։ Ավարտել է Ֆոքշանի Ալեքսանդրու Իոն Կուզայի անվան դպրոցը, այնուհետև Բուխարեստի Տնտեսական գիտությունների ակադեմիայի առևտրի ֆակուլտետն (1982) ու Բուխարեստի համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը (1991)։ 1998 թվականին դառնում է տնտեսագիտության դոկտոր` պաշտպանելով թեզը ֆինանսական շուկաների բարեփոխումների վերաբերյալ։ 1978-1991 թվականների ընթացքում Բուխարեստի հայկական կիրակնօրյա դպրոցում դասավանդել է հայոց լեզու, պատմություն և մշակույթ։ Հարցազրույցներից մեկում Ոսկանյանը խոստովանել է, որ հայերեն գրել-կարդալ սովորել է տանը, քանի որ այն ժամանակ հայկական դպրոցն արդեն փակ էր։

Գերազանց խոսում է հայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն և իսպաներեն։

## Քաղաքական գործունեությունը
1989 թվականին Ոսկանյանը մասնակցել է Ռումինիայի հեղափոխական շարժմանը և 1990 թվականին դարձել Ազգային միության ժամանակավոր խորհրդի անդամ։ 1990-1992 թվականներին և 1992-1996 թվականներին եղել է Ռումինիայի խորհրդարանի պատգամավոր Ռումինիայի Հայոց Միության կողմից, Ազգային փոքրամասնությունների խորհրդարանական խմբի նախագահ, իր իսկ հիմնադրած Աջ Ուժերի Միություն (UFD) կուսակցության նախագահ (1996-2003), որը 2003 թվականին միացավ Ազգային-ազատական կուսակցությանը (PNL), իսկ Ոսկանյանը դարձավ վերջինիս փոխնախագահներից մեկը։ 1996-2000 թվականներին UFD ցուցակով, իսկ 2004-2016 թվականներին՝ PNL ցուցակով, ընտրվել է սենատոր, դարձել Սենատի էկոնոմիկայի, արդյունաբերության և ծառայությունների հանձնաժողովի նախագահ։ 2006-2007 թվականներին եղել է Ռումինիայի էկոնոմիկայի և առևտրի, 2007-2008 թվականներին՝ էկոնոմիկայի և ֆինանսների, 2012-2013 թվականներին` էկոնոմիկայի նախարար։ 2013 թվականի հոկտեմբերին հրաժարական է տվել քաղաքական նպատակներով իր դեմ հարուցված սկանդալային աղմուկից հետո, պահպանելով Սենատում իր աթոռը։

2016 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Յաշ քաղաքից ընտրվել է պատգամավոր Դեմոկրատների և Ազատականների Դաշինք կուսակցության (ALDE) ցուցակով։

Վարուժան Ոսկանյանը Ռումինիայի Հայոց Միության վերստեղծողներից է (1990 թվական, ՌՀՄ-ն հիմնադրվել է 1919 թվականին և գործել մինչև կոմունիստական ռեժիմի հաստատումը Ռումինիայում) և նրա անփոփոխ նախագահը, ինչի շնորհիվ վերակազմակերպվում է մեծ ավանդույթներ ունեցող համայնքային կյանքը։ Որպես էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարար իր պաշտոնավարման շրջանում Վարուժան Ոսկանյանը կառավարական բյուջեից խոշոր միջոցներ է հատկացրել Ռումինիայի հայկական եկեղեցիների վերանորոգման համար։ Նա աջակցել է «Արարատ» հրատարակչությանը, «Արարատ» և «Նոր Կյանք» պարբերականներին, հայկական միօրյա դպրոցներին և Հայոց Միությանը Ռումինիայի պետական բյուջեից տարեկան զգալի միջոցների հատկացմանը։

2011 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով, ինչպես նաև Ներսես Շնորհալու (2006) և Վիլյամ Սարոյանի (2012) մեդալներով։

## Երկեր
Ոսկանյանի գրական գործերից են՝ 
* Կապույտ Շամանը (Şamanul albastru, 1994 թվական)
* Կոմանդորի արձանը (Statuia comandorului, 1994 թվական, պատմվածքների ժողովածու, որի համար արժանացել է Բուխարեստի Գրողների ընկերակցության մրցանակին)
* Թագուհու սպիտակ աչքը (Ochiul cel alb al reginei, 2001 թվական)
* Հազար թևերով Հիսուսը (Iisus cu օ mie de brațe, 2004 թվական)
* Շշուկների մատյան (Cartea şoaptelor, 2009 թվական)
* Հարյուր տերևների խաղը և այլ պատմվածքներ (Jocul celor o sută de frunze și alte povestiri, 2013 թվական)
* Իմ չգրված բանաստեղծությունների գիրքը (Cartea poemelor mele nescrise, 2015 թվական)
* Պատերազմի երեխաները (Copiii războiului, 2016 թվական)
*Կապույտ շամանը* թարգմանվել է **հունգարերեն** (AB – ART, 2009), իսկ *Հարյուր տերևների խաղը և այլ պատմվածքներ* գիրքը՝ **բուլղարերեն** (SONM, 2016) և **գերմաներեն** (Zsolnay Verlag, 2016):

*[[Շշուկների մատյան]]ը* թարգմանվել է **իսպաներեն** (Pre – Textos, 2010), **իտալերեն** (Kellerdi Rovereto Trento, 2011), **հայերեն** (ՀԳՄ հրատարակչություն, 2012 թվական, Անտարես, 2014 թվական), **եբրայերեն** (Hakibbutz Hameuchad, 2012), **ֆրանսերեն** (Editions des Syrtes, 2013), **շվեդերեն** (2244, 2013), **գերմաներեն** (Zsolnay Verlag, 2013, Büchergilde Gutemberg, 2015), **բուլղարերեն** (Avangard Print, 2013), **հունգարերեն** (Orpheusz, 2014), **պորտուգալերեն** (էլեկտրոնային հրատարակություն, 2015), **պարսկերեն** (Ketabe Miamak, 2015), **լեհերեն** (Książkowe Klimaty, 2015), **հոլանդերեն** (Uitgeverit Pegasus, 2015), **չեխերեն** (Havran, 2016), **նորվեգերեն** (Bokvennen, 2017), **խորվաթերեն** (Sandorf, 2017), **անգլերեն** (Yale University Press, 2017): 2017-2018 թվականների ընթացքում գիրքը կհրատարակվի նաև սերբերեն, ուկրաիներեն։

Արժանացել է բազմաթիվ գրական մրցանակների (հիմնականում *[[Շշուկների մատյան]]* գրքի համար, այդ թվում՝ Ռումինիայի տարվա լավագույն գիրք (2009) մրցանակը, Կենտրոնական Եվրոպայի Անգելուս - 2016 մրցանակը, ինչպես նաև այս մրցույթի ժյուրիի առաջին նախագահ Նատալյա Գորբանևսկայայի անվան ընթերցողների ու լավագույն թարգմանության մրցանակները)։ Համաշխարհային մամուլը 1000-ից ավելի էջ է նվիրել *Շշուկների մատյանին*.

**Estandarte** (Իսպանիա) - *Շշուկների մատյանը* վերջին տարիների եվրոպական գրականության ամենակարևոր գրքերից է։

**Editorial Pre-Textos** (Իսպանիա) - Ընթերցողը գտնվում է մի վեպի առջև, որն ունեցել է արտակարգ հաջողություն և որը միաժամանակ նաև պատմական փաստաթուղթ է, պոեմ արձակի մեջ, երևակայություն և ցնցող իրականություն։ Հավանաբար կգա այն օրը, երբ 20-րդ դարի պատմությունը թերի կհամարվի, եթե չներառվի *Շշուկների մատյանի* բովանդակությունը կամ դրա որոշ էջեր։

**Figaro Histoire** (Ֆրանսիա) - *Շշուկների մատյանը* գունավոր, բուրավետ, քաղցր և դաժան որմնանկար է։

**Frankfurter Allgemeine Zeitung** (Գերմանիա) - *Շշուկների մատյանը* հրաշալի վեպ է, որը պատկանում է համաշխարհային գրականությանը՝ լինելով, հավանաբար, 21-րդ դարի տեղեկատուներից մեկը։ Գիրքն այնքան հրաշալի է, որ շունչ է կտրում։

**Der Spiegel** (Գերմանիա) - *Շշուկների մատյանը* Գաբրել Գարսիա Մարկեսի *100 տարվա մենություն* գրքի համարժեքն է Արևելյան Եվրոպայում։

**Haaretz** (Իսրայել) - Մեծագույն գրող Վարուժան Ոսկանյանը ստեղծել է Հայոց ցեղասպանության հզոր դիմանկարը առանց քարոզի, ոգևորության կամ ճնշող մեղքի։  Ոչ մեկը չէր սպասում, որ Վարուժան Ոսկանյանը կգրի ռումինական գրականության լավագույն վեպը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վարուժան Ոսկանյանի կենսագրությունը ռումիներեն
*Վարուժան Ոսկանյան, պաշտոնական կայքը
* Camera Deputaților - Varujan Vosganian 
* profilul lui Varujan Vosganian

Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի կառավարության անդամներ