Ստեֆան Հելլ

**Ստեֆան Ուոլթեր Հելլl** () ռումինացի-գերմանացի ֆիզիկոս է և Գյոթինգենի Մաքս Պլանկի բազմապրոֆիլ գիտությունների ինստիտուտի, և Հայդելբերգի Մաքս Պլանկի բժշկական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեններից մեկը, որոնք երկուսն էլ գտնվում են Գերմանիայում: 2014 թվականին նա Էրիկ Բեթցիգի և Ուիլյամ Մոերների հետ համատեղ ստացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ «գերթողունակությամբ ֆլուորեսցենտային մանրադիտակի մշակման համար»։

## Կյանք
Ծնվել է Ռումինիայի Արադ քաղաքում հռոմեական կաթոլիկ բանատ շվաբերի ընտանիքում, որը մինչև 1920 թվականը մինչև Տրիանոնի պայմանագիրը Հունգարիայի Թագավորության մաս էր կազմում՝ որպես Partium, Տրանսիլվանիա, և որտեղ շվաբները (կաթոլիկ գերմանացիները Հունգարիայում) դեռ կազմում էին երրորդ ամենամեծ էթնիկական խումբը, 1910 թվականին բնակչության մոտ 7%-ը: Նա հավանաբար Հերտա Մյուլլերի հետ երկրորդ լիովին շվաբ Նոբելյան մրցանակակիրն է։ Նա մեծացել է իր ծնողների տանը՝ մոտակա Սինտանայում։ Հելլը այնտեղ, 1969-1977 թվականներին, հաճախել է տարրական դպրոց։ Այնուհետ, նախքան ծնողների հետ 1978 թվականին Արևմտյան Գերմանիա մեկնելը, նա մեկ տարի միջնակարգ կրթություն է ստացել Տիմիշոարայի Նիկոլաուս Լենաու միջնակարգ դպրոցում։ Նրա հայրը ինժեներ էր, իսկ մայրը՝ ուսուցչուհի։ Գաղթելուց հետո ընտանիքը հաստատվել է Լյուդվիգսհաֆենում։

Հելլը իր ուսումը սկսել է Հայդելբերգի համալսարանում 1981 թվականին, որտեղ և 1990 թվականին ստացել է ֆիզիկայի դոկտորի կոչում։ Նրա թեզի խորհրդատուն պինդ մարմնի ֆիզիկոս Զիգֆրիդ Հանկլինգերն էր: Ատենախոսության վերնագիրն էր «Թափանցիկ միկրոկառուցվածքների պատկերումը կոնֆոկալ մանրադիտակում»։ Այնուհետ որոշ ժամանակ նա անկախ գյուտարար էր, աշխատել է կոնֆոկալ մանրադիտակի խորության (առանցքային) թողունակության բարելավման վրա, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես 4Pi մանրադիտակ։ Թողունակությունը դա երկու նմանատիպ առարկաներ իրարից հեռու բաժանելու հնարավորությունն է և, հետևաբար, մանրադիտակի ամենակարևոր հատկությունը։

1991 թվականից մինչև 1993 թվականը Հելլն աշխատել է Հայդելբերգի Եվրոպական մոլեկուլային կենսաբանության լաբորատորիայում, որտեղ նրան հաջողվել է ցուցադրել 4-Pi մանրադիտակի սկզբունքները։ 1993-ից 1996 թվականներին նա աշխատել է Տուրկուի համալսարանում (Ֆինլանդիա) որպես խմբի ղեկավար բժշկական ֆիզիկայի ամբիոնում, որտեղ նա մշակել է արտանետումների նվազեցման խթանված STED մանրադիտակի սկզբունքը: 1993-ից 1994 թվականներին Հելլը վեց ամիս այցելու գիտնական էր Օքսֆորդի համալսարանում (Անգլիա)։
1996 թվականին Հեյդելբերգի համալսարանից ստացել է ֆիզիկայի հավալիտացիա։ 2002 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Հելլը դարձավ Գյոթինգենի Մաքս Պլանկի կենսաֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտի տնօրենը, և նա հիմնեց Նանոբիոֆոտոնիկայի բաժինը: 2003 թվականից Հելլը նաև Հայդելբերգի Քաղցկեղի հետազոտական ​​կենտրոնի (DKFZ) «Օպտիկական նանոսկոպիայի բաժին» ամբիոնի ղեկավարն է և Հայդելբերգի համալսարանի ֆիզիկայի և աստղագիտության ֆակուլտետի «ոչ բյուջետային պրոֆեսոր»։ Նա 2004 թվականից Գյոթինգենի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի փորձարարական ֆիզիկայի պատվավոր պրոֆեսոր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ