Ալաբամայի պատմություն

Այժմյան Ալաբաման իր պատմությունը սկսել է հազարավոր տարիներ առաջ, երբ այն դեռ բնակեցված է եղել բնիկ ժողովուրդներով։ Փայտանյութի ժամանակաշրջանը (Woodland period) տեղի է ունեցել մ.թ.ա. մոտ 1000 թվականից մինչև մ.թ. 1000 թվականները և նշանավորվել է Արևելյան գյուղատնտեսական համալիրի զարգացմամբ։ Դրան հաջորդել է հնդկացիների միսիսիպիական մշակույթը, որը տևել է մինչև 1600 թվականը։ Առաջին եվրոպացիները, որոնք կապ են հաստատել Ալաբամայի հետ եղել են իսպանացիները, իսկ առաջին մշտական եվրոպական հաստատությունը եղել է Մոբիլը, որը հիմնադրվել է ֆրանսիացիների կողմից 1702 թվականին։thumb|270px| Ալաբամայի դրոշը

Լինելով Միսսիսիպիի տարածքի (1798–1817 թվականներ) և այնուհետև Ալաբամայի տարածքի (1817–1819 թվականներ) մաս՝ Ալաբաման պետական կարգավիճակ է ստացել 1819 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։ Հնդկացիների տեղահանումով բնիկ ժողովուրդների մեծ մասը բռնի տեղափոխվել է Միսիսիպիի արևմուտք՝ այն ժամանակ հնդկացիների տարածք (այժմ Օկլահոմա) կոչվող վայր, այդ ժամանակահատվածում եկել են մեծ թվով եվրոպական ծագմամբ ամերիկացիները, որոնցից ոմանք իրենց հետ բերել կամ գնել են աֆրոամերիկացի ստրուկներ։

19-րդ դարի սկզբից մինչև նույն դարի կեսը պետության հարուստ տնտեսվարող դասը ստրկությունը համարել է իրենց տնտեսության էական մասը։ Լինելով ամենամեծ ստրկատիրական նահանգներից մեկը՝ Ալաբաման առաջին վեց նահանգներից է եղել, որ անջատվել էր Միությունից: Իր հեռացման մասին հայտարարել է 1861 թվականի հունվարին, իսկ Կոնֆեդերատ Նահանգների Միությանը միացել է փետրվարին։ Հաջորդող Քաղաքացիական պատերազմի (1861–1865 թվական) ժամանակ Ալաբաման ունեցել է պատերազմի և մարտերի չափավոր մակարդակ։ Լինքոլնի 1863 թվականի Էմանսիպացիայի հայտարարագիրը ազատել է բոլոր մնացած ստրկացված մարդկանց։ 1865 թվականին տեղի ունեցած Հարավի հանձնումը ավարտել է Կոնֆեդերատ պետական կառավարությունը, որից հետո Ալաբաման անցել է վերակառուցման շրջան (1865–1877 թվականներ)։ Այդ ժամանակաշրջանում իր երկրորդական կառավարությունը հիմնել է առաջին պետական դպրոցները և սոցիալական ծառայությունները։

Քաղաքացիական պատերազմին հաջորդող կես դարի ընթացքում Ալաբաման հիմնականում եղել է տնտեսապես աղքատ և զգալիորեն գյուղական, քիչ արդյունաբերությամբ շրջան։ Գյուղատնտեսական արտադրությունը հիմնականում հիմնված է եղել բամբակի արտահանման վրա և եղել է պետության հիմնական տնտեսական շարժիչը։ Հողագործների մեծ մասը վարձու են եղել, բաժնեկցություն են վարել կամ աշխատել են հողատերերի համար։ Վերակառուցման շրջանն ավարտվել է այն ժամանակ, երբ դեմոկրատները, որոնք կոչում էին իրենց «Վերականգնողներ» վերականգնել են պետական օրենսդիր մարմնի վերահսկողությունը՝ օրինական և արտաօրինական միջոցներով (ներառյալ բռնությունը և հետապնդումները)։ 1901 թվականին Հարավի դեմոկրատները Ալաբամայում ընդունել են պետական Սահմանադրություն, որը փաստորեն զրկել է քվեարկության իրավունքից աֆրիկացի ամերիկացիների մեծ մասին (որոնք 1900 թվականին կազմել են պետության բնակչության ավելի քան 45 տոկոսը), ինչպես նաև տասնյակ հազարավոր աղքատ սպիտակներին։ 1941 թվականին ընդամենը 600,000 աղքատ սպիտակներ և 520,000 աֆրիկացի ամերիկացիներ զրկվել են քաղաքական իրավունքներից։

Ալաբամայում բնակվող աֆրիկացի ամերիկացիները 20-րդ դարի սկզբներից մինչև կեսը փորձել են անարդարության հիմնական ձևերը՝ ընտրական իրավունքից զրկումը, խտրականությունը, բռնությունը և ոչ բավարար ֆինանսավորմամբ դպրոցները։ Տասնյակ հազարավոր աֆրիկացի ամերիկացիներ Ալաբամայից միացել են Մեծ միգրացիային՝ հեռանալով Հարավից 1915-1930 թվականների ընթացքում և տեղափոխվել են արդյունաբերական քաղաքներ, հիմնականում Հյուսիս և Միջին Արևմուտք։ Սև բնակչության արտաքսումը աստիճանաբար ավելացել է 20-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակներին. 1900-ից 1910 թվականներին արտագաղթել են 22,100 հոգի, 1910-ից 1920 թվականներին՝ 70,800 հոգի, իսկ 1920-ից 1930 թվականներին՝ 80,700 հոգի։ Արդյունքում, աֆրիկացի ամերիկացիների ընտրական իրավունքից զրկման և գյուղական սպիտակ բնակչության օրենսդրական վերահսկողության պատճառով, պետական քաղաքականությունը գերակշռել են դեմոկրատները՝ «Կոշտ Հարավ» համակարգի մասերակցությամբ։

1930-ական թվականներին Մեծ դեպրեսիան խիստ հարվածել է Ալաբամայի տնտեսությանը։ Սակայն Նոր գործարքի գյուղատնտեսական ծրագրերը օգնել են բարձրացնել բամբակի գինը՝ բերելով որոշ տնտեսական թեթևացման։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և դրանից հետո Ալաբաման սկսել է տեսնել տնտեսական բարգավաճում՝ զարգացնելով արտադրական և ծառայությունների հիմքը։ 20-րդ դարի կեսին բամբակը կորցրել է իր տնտեսական նշանակությունը մեքենայացման տեխնոլոգիաների, գյուղատնտեսական աշխատուժի նվազող պահանջարկի և տարբեր ոլորտներում նոր աշխատանքային հնարավորությունների հետևանքով։ Բազմաթիվ պայքարներից հետո, 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների մասին օրենքի և 1965 թվականի Քվեարկության իրավունքի մասին օրենքի ընդունումը վերացրեց խտրականությունը՝ աֆրիկացի ամերիկացիներին կրկին թույլ տալով իրականացնել իրենց սահմանադրական քվեարկության իրավունքը։

20-րդ դարի կեսերից մինչև վերջը NASA-ն Ալաբամայի Հանսվիլ քաղաքում հիմնել է Մարշալ տիեզերական թռիչքների կենտրոնը, որը օգնել է պետության տնտեսական աճին՝ զարգացնելով աերոտիեզերական արդյունաբերությունը։ 1986 թվականին Գի Հանտի ընտրությունը նահանգապետի պաշտոնում նշանավորել է Ալաբամայի անցումը դեպի Հանրապետական կուսակցության ուժեղ հենարան նախագահական ընտրություններում՝ նահանգի ընտրողների կողմնորոշումն ուղղելով դեպի Հանրապետական կուսակցությունը։ Դեմոկրատական կուսակցությունը շարունակում էր գերակշռել տեղական և օրենսդրական պաշտոնների մեծ մասում, բայց դեմոկրատական լիակատար գերակշռությունը ավարտվել էր։ 21-րդ դարի սկզբին Ալաբամայի տնտեսությունը մասամբ սնվել է աերոտիեզերական, գյուղատնտեսական, ավտոմեքենաների արտադրության և ծառայությունների ոլորտներից։

## Բնիկ ժողովուրդներ, վաղ պատմություն
### Նախնական կապ
Առնվազն 12,000 տարի առաջ բնիկ ամերիկացիները կամ պալեո-հնդկացիները հայտնվել են այն տարածքում, որը այժմ կոչվում է «Հարավ»։ Հարավարևելքի պալեո-հնդկացիները որսորդներ և հավաքողներ են եղել, որոնք հետապնդում էին կենդանիների լայն շրջանակ, այդ թվում՝ մեծ կենդանիները, որոնք ոչնչացել են Պլեյստոցենի դարաշրջանի ավարտից հետո։ Նրանց սննդի հիմնական մասը բույսերն են եղել, որոնք հավաքել և մշակել են կանայք՝ սովորելով ընկույզների, հատապտուղների և այլ պտուղների, ինչպես նաև բազմաթիվ բույսերի արմատների մասին։ Փայտանյութի շրջանը՝ մ.թ.ա. 1000 թվականից մ.թ. 1000 թվականները նշանավորվել է խեցեգործության և Արևելյան գյուղատնտեսական համալիրի փոքր մասշտաբի այգեգործության զարգացմամբ։ 

Միսիսիպիական մշակույթը ծագել է հացահատիկի և լոբու մեզոամերիկյան մշակաբույսերի աճի հետևանքով, ինչը հանգեցրել է բերքի ավելցուկի և բնակչության աճի։ Բնակչության խտության աճը հանգեցրել է քաղաքային կենտրոնների և տարածաշրջանային հարսարակապետությունների ձևավորմանը, որոնց մեջ ամենանշանավորը Կահոկիա քաղաքն էր՝ ներկայիս Իլինոյսում՝ Իլինոյս և Միսիսիպի գետերի միջև։ Մշակույթը տարածվել է Օհայո և Միսիսիպի գետերի և նրանց վտակների երկայնքով։ Իր գագաթնակետին նրա բնակչությունը 20,000-ից 30,000 հոգի էր, ինչը գերազանցում էր Հյուսիսային Ամերիկայի եվրոպական ցանկի քաղաքների բնակչությանը մինչև 1800 թվականը։ Զարգացել են շերտավորված հասարակություններ՝ ժառանգական կրոնական և քաղաքական վերնախավով, որոնք ծաղկել են ներկայիս Միջին, Արևելյան և Հարավարևելյան Միացյալ Նահանգներում 800-ից 1500 թվականներին։thumb|270px|Նկարիչների հայեցակարգը ''Moundville'', Միսիսիպյան մշակութային վայր Հեյլի շրջանի Black Warrior գետի վրա

Առևտուրը հյուսիս-արևելքի բնիկ ժողովուրդների հետ (Օհայո գետի միջոցով) սկսվել է Դամավանդակման շրջանում (մ.թ.ա. 1000 - մ.թ. 700 թվականներ) և շարունակվել է մինչև եվրոպացիների հետ կոնտակտը։ Գյուղատնտեսական Միսիսիպիական մշակույթը ծածկել է պետության տարածքի մեծ մասը մ.թ. 1000-ից մինչև 1600 թվականները, որի խոշոր կենտրոններից մեկը եղել է Մաունդվիլի արքեոլոգիական վայրը Մաունդվիլում, Ալաբամա, որը դարաշրջանի երկրորդ ամենամեծ համալիրն է Միացյալ Նահանգներում։ Այս վայրում պահպանվել է 29 հողային բլուրներ։

Մաունդվիլից հայտնաբերված իրերի վերլուծությունը հիմք է հանդիսացել գիտնականների կողմից Հարավարևելյան Արարողակարգային Համալիրի (SECC) բնութագրերի ձևակերպման համար։ Հակառակ լայնորեն տարածված կարծիքի՝ SECC-ն չունի ուղղակի կապ մեզոամերիկյան մշակույթի հետև այն զարգացել է անկախ։ Արարողակարգային համալիրը Միսիսիպիական ժողովուրդների կրոնի հիմնական բաղադրիչներից մեկն է և հանդիսանում է նրանց կրոնը հասկանալու հիմնական միջոցներից մեկը։

Վաղ պատմական Մուսկոգին համարվում են Միսիսիպիական մշակույթի հավանական ժառանգորդները Տեննեսի գետի մոտ՝ ներկայիս Տեննեսիում, Որջիայում և Ալաբամայում։ Հնարավոր է, որ նրանք կապված են եղել Հարավային Որջիայի Ուտինահիկա ժողովրդի հետ։ Իսպանացիների՝ Մեքսիկական ծոցի ափերից ներքին տարածքներ առաջին անգամ ներխուժելիս, Միսիսիպիական քաղաքական կենտրոնների մեծ մասն արդեն անկում էր ապրում կամ լքված էր։

Ներկայիս Ալաբամայի տարածքում եվրոպացիների հետ կոնտակտի պահին բնիկ ամերիկացի ժողովուրդներից էին մուսկոգեան խոսող Ալաբամա (Ալիբամու), Չիքասո, Չոկտոու, Կրիկ, Կոասատի և Մոբիլ ժողովուրդները։ Տարածաշրջանում նաև բնակվում էին իրոկեան խոսող Չերոկի ժողովուրդը՝ տարբեր ընտանիքից և մշակութային խմբից։ Ենթադրվում է, որ նրանք տեղափոխվել են հարավ՝ Մեծ Լճերի տարածքից, իրենց լեզվի նմանության հիման վրա Իրոկեյի կոնֆեդերացիայի և Մեծ լճերի շրջակայքի այլ իրոկեան խոսող ցեղերի լեզուների հետ։ Ալաբամայի բնիկ ժողովուրդների պատմությունը արտացոլված է նրա տեղանունների մեծ մասում։

## Եվրոպական գաղութացում
thumb|270px|Նկարիչի պատկերացումը Տասկիգի տեղանքի մասին, ամրացված բլուրի և գյուղի մասին՝ Վետումպկայի մոտ, Ալաբամա նահանգում
Իսպանացիները առաջիններն են եղել եվրոպացիներից, որոնք մտել են Ալաբամա՝ հողեր պահանջելով իրենց Թագավորության համար: Նրանք տարածաշրջանը կոչել են Լա Ֆլորիդա, որը տարածվել է դեպի հարավարևելք՝ ներկայումս այդ անունով նահանգում:

Թեև Պանֆիլո դե Նարվաեսի 1528 թվականի արշավախմբի մի անդամ կարող էր մտնել Հարավային Ալաբամա, սակայն առաջին լիովին փաստագրված այցը կատարել է Էռնանդո դե Սոտոն: 1539 թվականին նա կատարել է դժվարին արշավ Կուսա և Տոմբիգբի գետերի երկայնքով:

Ալաբամայի տարածաշրջանը եվրոպացիների հետ շփման ժամանակաշրջանում լավագույնս կարելի է նկարագրել որպես միջին չափի բնիկ պետությունների (ինչպիսիք են Կուսա պետությունը՝ Կուսա գետի վերին հոսանքում, և Տուսկալուսա պետությունը՝ Կուսա, Տալապուսա և Ալաբամա գետերի ստորին հոսանքում) հավաքածու, որը խառնված է լրիվ ինքնավար գյուղերով և ցեղային խմբերով:

Դե Սոտոյի հանդիպած բնակավայրերի մեծ մասն ուներ հարթակի բլուրներ և պաշտպանական պարիսպներով պատվարված գյուղեր՝ նետաձիգների համար` բաստիոններով։ Հարավ-Ապպալաչյան Միսիսիպիան մշակույթի Բիգ Էդդի փուլը նախնականորեն նույնականացվել է որպես Տուսկալուսա նահանգ, որին հանդիպել է դե Սոտոյի արշավախումբը 1540 թվականին։ Բիգ Էդի փուլի Տասկիգի բլուրը հարթակի վրա գտնվող բլուր է և ամրացված գյուղ, որը տեղակայված է Կուսա, Տալապուսա և Ալաբամա գետերի միախառնման կետում՝ Վետումպկա քաղաքի մոտ, Ալաբամա նահանգում: Այն պահպանվում է Ֆորտ Թուլուզ-Ֆորտ Ջեքսոն պետական պատմական հուշարձանի տարածքում և ընդգրկված է Ալաբամայի համալսարանի թանգարանների «Ալաբամայի բնիկների բլուրների արահետում»։

Անգլիացիները նույնպես հավակնություններ ներկայացրին Մեքսիկական ծոցի հյուսիսային տարածաշրջանին: Անգլիայի Չարլս II-ը ժամանակակից Ալաբամայի տարածքի մեծ մասը ներառեց Կարոլինա պրովինցիայում՝ հողեր շնորհելով իր որոշ նախընտրելի անձանց 1663 և 1665 թվականների կոնդակներով: Կարոլինայից անգլիական վաճառականները արդեն 1687 թվականից սկսած հաճախակի այցելում էին Ալաբամա գետի հովտ՝ բնիկ ամերիկական ժողովուրդների հետ այծյամի մորթիների առևտուր իրականացնելու համար:

Ֆրանսիացիները նույնպես գաղութացրել են տարածաշրջանը։ 1702 թվականին նրանք հիմնել են բնակավայր Մոբիլ գետի մոտ՝ կառուցելով Լուի ամրոցը։ Հաջորդ ինը տարիների ընթացքում այն եղել է Նոր Ֆրանսիայի կամ Լա Լուիսիանայի կառավարության կենտրոնը։ 1711 թվականին նրանք լքել են Լուի ամրոցը՝ կրկնվող ջրհեղեղների պատճառով։ Բնակիչները վերակառուցել են ամրոցը ավելի բարձր հողի վրա՝ անվանելով Կոնդե ամրոց։ Սա սկիզբ դրեց այն բնակավայրին, որը զարգացավ՝ դառնալով ներկայիս Մոբիլ քաղաքը, որը Ալաբամայում առաջին մշտական եվրոպական բնակավայրն էր: Բիլոքսին մեկ այլ վաղ ֆրանսիական բնակավայր էր Մեքսիկական ծոցի ափին, այժմ՝ Միսիսիպի նահանգում՝ արևմուտքում:thumb|270px|1725 թվականի Մոբայլի քարտեզ, Ալաբամայի առաջին մշտական եվրոպական բնակավայրը
Ֆրանսիացիները և անգլիացիները մրցակցել են այս տարածաշրջանում՝ յուրաքանչյուրը փորձելով ամուր դաշինքներ կնքել հնդկական ցեղերի հետ: Իրենց դիրքերը ամրապնդելու, հնդկացի դաշնակիցներին պաշտպանելու և այլ ցեղերին իրենց կողմը քաշելու համար ֆրանսիացիները հիմնել են ռազմական հենակետեր՝ Թուլուզ ամրոցը՝ Կուսա և Տալապուսա գետերի միախառնման կետի մոտ, և Տոմբեկբե ամրոցը՝ Տոմբիգբի գետի վրա:

Ֆրանսիացիները և անգլիացիները մրցակցել են հնդկացիների հետ առևտրի հարցում այն տարածքում, որտեղ այժմ Ալաբամա նահանգն է, մոտավորապես 1690-ական թվականներից մինչև 1750-ական թվականները, որից հետո սկսվեց Ֆրանսիական և հնդկացիական պատերազմը: Դա Եվրոպայում երկու երկրների միջև Յոթամյա պատերազմի հյուսիսամերիկյան ճակատն էր: Չնայած ֆրանսիացիները պնդում էին, որ տարածքը իրենցն է և փորձում էին կառավարել այն Թուլուզ ամրոցից՝ հնդկացիների հետ առևտուր անելու համար, Կարոլինայից անգլիական վաճառականները թափանցում էին տարածաշրջան՝ նույնպես առևտուր իրականացնելով: Չիկասո ցեղը այս մրցակցության ժամանակ հաճախ նախընտրում էր անգլիացիներին։

Ընդհանուր առմամբ, այս ժամանակաշրջանում անգլիացիները ավելի հաջող առևտրականներ և գաղութարարներ էին: Նրանք գործել են անկախ, մինչդեռ ֆրանսիական կառավարությունը ավելի անմիջականորեն էր ներգրավված իր գաղութներում: Այս առումով Էդմունդ Բերքը հետագայում նշել է, որ ամերիկյան գաղութացիները իրենց ազատությամբ պարտական են «Թագավորական անուշադրությանը, քան նրա նպատակին»: Սա քաղաքականություն էր, որը կոչվում էր «բարեկամական անտեսում»: Գաղութների և հայրենի երկրների միջև հեռավորությունը նշանակում էր, որ նրանք միշտ կարող էին գործել որոշ ազատությամբ։

Անգլիական Թագավորական տան՝ Ջեյմս Օգլտորպին և նրա գործընկերներին 1732 թվականին տրամադրած Ջորջիայի կոնդակը ներառել է ներկայիս հյուսիսային Ալաբամայի մի մասը: 1739 թվականին Օգլտորպին այցելել է Չաթթահուչի գետից արևմուտք գտնվող Կրիկ հնդկացիներին և նրանց հետ պայմանագիր կնքել։

1763 թվականի Փարիզի պայմանագիրը, որը ավարտեց Յոթնամյա պատերազմը Ֆրանսիայի պարտությունից հետո, հանգեցրեց նրան, որ Ֆրանսիան զիջեց իր տարածքները Միսիսիպիի արևելքում գտնվող Բրիտանիային։ Մեծ Բրիտանիան անվիճելի վերահսկողություն ստացավ Չաթթահուչի և Միսիսիպիի գետերի միջև գտնվող տարածքի նկատմամբ՝ այլ եվրոպական տերությունների համեմատ։ Իհարկե, նա չէր խորհրդակցել այն բազմաթիվ բնիկ ժողովուրդների հետ, որոնց նա անվանականորեն «կառավարում» էր։ Ալաբամայի այն մասը, որը 31-րդ զուգահեռականից ներքև է, համարվել է Բրիտանական Արևմտյան Ֆլորիդայի մաս։ Բրիտանական Թագավորությունը այս գծից հյուսիս գտնվող տարածքը սահմանել է որպես «Իլինոյսի Երկիր». Ապպալաչյան լեռներից արևմուտք ընկած տարածքը պետք է պահվեր բնիկ ամերիկյան ցեղերի օգտագործման համար։ Եվրո-ամերիկյան բնակիչները չպետք է ներխուժեին այդ տարածք, բայց շուտով այդպես վարվեցին: 1767 թվականին Բրիտանիան ընդարձակեց Արևմտյան Ֆլորիդայի նահանգը՝ մինչև 32°28' հյուսիսային լայնություն:

Ավելի քան տասնամյակ անց, Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ, Բրիտանիան ոչ պաշտոնապես զիջեց այս Արևմտյան Ֆլորիդա տարածաշրջանը Իսպանիային։ Վերսալյան պայմանագրով, 1783 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես զիջեց Արևմտյան Ֆլորիդան Իսպանիային: Փարիզի պայմանագրով (1783), որը ստորագրվել է նույն օրը, Բրիտանիան զիջեց նորաստեղծ Միացյալ Նահանգներին այս նահանգի այն հատվածը, որը գտնվում էր 31°N-ից հյուսիս՝ այսպիսով հիմք դնելով երկար վեճի:

1795 թվականի Մադրիդի պայմանագրով Իսպանիան զիջել է Միացյալ Նահանգներին Միսիսիպի գետից արևելք գտնվող հողերը՝ 31°N-ից մինչև 32°28'N: Երեք տարի անց՝ 1798 թվականին, Կոնգրեսը կազմավորել է այս շրջանը որպես Միսիսիպի տարածք: Ալաբամայի և Միսիսիպիի ներկայիս հյուսիսային սահմանագծին մոտ 12 կամ 14 մղոն լայնությամբ հողաշերտ պահանջվել է Հարավային Կարոլինայի կողմից՝ արևելյան գաղութների արևմուտք տարածվելու հույսով: 1787 թվականին՝ սահմանադրական բանակցությունների ժամանակ, Հարավային Կարոլինան այս պահանջը զիջել է դաշնային կառավարությանը: Ջորջիան նույնպես պահանջել է բոլոր հողերը՝ 31-ից մինչև 35-րդ զուգահեռականների միջև՝ իր ներկայիս արևմտյան սահմանից մինչև Միսիսիպի գետ, և չի հրաժարվել իր պահանջից մինչև 1802 թվականը։ Երկու տարի անց, Միսիսիպի տարածքի սահմանները ընդլայնվել են՝ ներառելով Ջորջիայի զիջած հողերը:270px|thumb|Միսիսիպիի տարածքի փոփոխություններ 1798–1817 թվականներ
1812 թվականին Կոնգրեսը Միսիսիպի տարածքին միացրեց Արևմտյան Ֆլորիդայի Մոբիլ շրջանը՝ պնդելով, որ այն ներառված է Լուիզիանայի գնման մեջ: Հաջորդ տարի Ջեյմս Ուիլկինսոն գեներալը զինվորական ուժերով զբաղեցրել է Մոբիլ շրջանը: Իսպանացիները դիմադրություն չեն ցուցաբերել: Այդպիսով, ներկայիս Ալաբամա նահանգի ամբողջ տարածքը անցել է Միացյալ Նահանգների իրավազորության ներքո: Մի քանի հզոր բնիկ ամերիկյան ցեղեր դեռ զբաղեցնում էին հողերի մեծ մասը, որոնց որոշ պաշտոնական սեփականության իրավունք ճանաչվել էր Միացյալ Նահանգների հետ կնքված պայմանագրերով: Հինգ խոշոր ցեղեր հայտնի դարձան որպես «Հինգ քաղաքակիրթ ցեղեր», քանի որ նրանք ունեին բավականին բարդ մշակույթներ և որդեգրել էին եվրո-ամերիկյան մշակույթի որոշ տարրեր:

1817 թվականին Միսիսիպի տարածքը բաժանվել է: Արևմտյան հատվածը, որը ավելի արագ էր բնակեցվել, դարձավ Միսիսիպի նահանգ: Արևելյան հատվածը դարձավ Ալաբամա տարածք՝ Սբ. Սթեֆենսով Թոմբիգբի գետի վրա՝ որպես ժամանակավոր կառավարության կենտրոն:

Ալաբամայի տարբեր ցեղերի և ամերիկացի եկվորների միջև բախումները արագորեն ավելացել էին 19-րդ դարի սկզբին, քանի որ ամերիկացիները շարունակաբար ներխուժում էին բնիկ ամերիկյան տարածքներ: Մեծ Շոնի ցեղապետ Տեկումսեն այցել է տարածաշրջան 1812 թվականին՝ փորձելով կազմել հնդկացիական դաշինք այս ցեղերի միջև՝, որպեսզի միանան իր դիմադրությանը Մեծ Լճերի տարածաշրջանում: 1812 թվականի պատերազմի սկզբում, Բրիտանիան խրախուսել էր Տեկումսեի դիմադրական շարժումը՝ հուսալով վտարել ամերիկացի եկվորներին Ապպալաչյան լեռներից արևմուտք: Մի քանի ցեղեր, տարբեր կարծիքներով պայմանավորված, բաժանվել էին:

Կրիկ ցեղը պառակտվել է քաղաքացիական պատերազմում (1813–1814 թվականներ)։ Բռնությունները Կրիկների և ամերիկացիների միջև սրվել էին՝ հասնելով Ֆորթ Մինմսի կոտորածին։ Լիակատար պատերազմ էր սկսվել Միացյալ Նահանգների և «Կարմիր Գավազան» Կրիկ ցեղի միջև. նրանք ավելի ավանդական անդամներ էին իրենց հասարակության մեջ, որոնք դիմադրում էին ԱՄՆ-ի ներխուժմանը։ Չիկասաու, Չոքթաու, Չերոքյան ազգը և այլ Կրիկ խմբավորումներ չեզոք էին մնացել կամ դաշնակցել էին Միացյալ Նահանգների հետ պատերազմի ժամանակ. նրանք խիստ ապակենտրոնացված էին ցեղերի դաշինքներում։ Որոշ մարտիկներ ցեղական խմբերից ծառայել են ամերիկյան զորքերում։ Ջորջիայի, Հարավային Կարոլինայի և Տեննեսիի կամավոր միլիցիաները առաջ մղվեցին Ալաբամա՝ կռվելով «Կարմիր գավազան» ցեղերի դեմ:

Ավելի ուշ, դաշնային զորքերը դարձան Միացյալ Նահանգների հիմնական մարտական ուժը: Անդրեյ Ջեքսոն գեներալը Կրիկի պատերազմի և 1812 թվականի պատերազմի ժամանակ Բրիտանիայի դեմ ուղղված շարունակական ջանքերի ընթացքում Ամերիկյան ուժերի հրամանատարն էր: Նրա ղեկավարությունը և ռազմական հաջողությունները պատերազմների ընթացքում նրան դարձրին ազգային հերոս: Ֆորտ Ջեքսոնի պայմանագիրը (1814 թվականի օգոստոսի 9) ավարտեց Կրիկի պատերազմը: Պայմանագրի պայմաններով, Կրիկ ցեղը՝ Կարմիր գավազանները, և չեզոքները միասին զիջեցին Միացյալ Նահանգներին ներկայիս Ալաբամա նահանգի մոտ կեսը: 1816 թվականի Չիկասաուի, Չոքթաուի, Չերոքյան ազգի հետագա զիջումների շնորհիվ՝ նրանք պահեցին իրենց նախկին տարածքների միայն մոտ մեկ քառորդը Ալաբամայում:

## Վաղ պետականություն
1819 թվականին Ալաբաման ճանաչվել է Միացյալ Նահանգների 22-րդ նահանգ: Իր սահմանադրությունը սահմանել է հավասար ընտրական իրավունք սպիտակամորթ տղամարդկանց համար, սակայն հրաժարվեց այս սկզբունքից 1901 թվականի սահմանադրությամբ, որը կրճատեց աղքատ սպիտակամորթների և գրեթե բոլոր սևամորթ մարդկանց ընտրական իրավունքները՝ տասնյակ հազարավոր ընտրողների զրկելով ձայնից։

Նոր նահանգի առաջին խնդիրներից մեկը ֆինանսն էր։ Քանի որ շրջանառության մեջ եղած դրամական միջոցները բավարար չէին ավելացող բնակչության պահանջները բավարարելու համար, ստեղծվել էին պետական բանկերի համակարգ: Թողարկվել էին պետական պարտատոմսեր և վաճառվել պետական հողեր՝ կապիտալ ձեռք բերելու համար, և բանկերի վավերագրերը, որոնք տրվում էին որպես վարկ, դարձել էին փոխանակման միջոց: 1836 թվականին օրենսդիր մարմինը, հուսալով բանկերից եկամուտ ստանալ, վերացրել էր բոլոր հարկերը պետական նպատակներով: 1837 թվականի խուճապը ջնջել էր բանկերի ակտիվների մեծ մասը՝ թողնելով նահանգը աղքատ: Այնուհետև եկել էր բանկերի կառավարման անփույթ և կոռումպացված լինելու բացահայտումները: 1843 թվականին բանկերը դրվել էին լուծարման: Բոլոր հասանելի ակտիվները վաճառելուց հետո, պետությունը վերցրել է մնացած պարտավորությունները, որոնց համար երաշխավորել էր իր հավատարմությունն ու վարկանիշը:

thumb|250px|1823 թվականի Ալաբամայի քարտեզ
1830 թվականին Կոնգրեսը Անդրեյ Ջեքսոնի ղեկավարության ներքո ընդունել է Հնդկացիների տեղահանման մասին օրենքը, որը լիազորում էր դաշնային կառավարությանը տեղահանել հարավ-արևելյան ցեղերին Միսիսիպի գետից արևմուտք, այդ թվում՝ Հինգ քաղաքակիրթ ցեղերին՝ Կրիկ, Չերոկի, Չոկտո, Չիկասո և Սեմինոլ (Ֆլորիդայում): 1832 թվականին պետական կառավարությունը նախատեսել է Կրիկ ցեղի տեղահանումը Կուսետա պայմանագրի միջոցով: Մինչև տեղահանումը 1834-1837 թվականներին, նահանգային օրենսդրությունը կազմակերպել է շրջաններ հողերում, որոնք պետք է զիջվեին, և եվրո-ամերիկյան հաստատվողները ներխուժել էին նախքան բնիկ ամերիկացիների հեռանալը։

Մինչև 1832 թվականը, Դեմոկրատական-Հանրապետական կուսակցությունը միակ կուսակցությունն էր նահանգում, որը սկիզբ էր առել Ջեֆերսոնի ժամանակներից: Վեճերը՝ արդյոք նահանգը կարող էր չեղյալ հայտարարել դաշնային օրենքը, բաժանել էին Դեմոկրատական կուսակցությանը։ Մոտավորապես նույն ժամանակ ի հայտ եկավ Վիգերի կուսակցությունը՝ որպես ընդդիմադիր ուժ: Այն աջակցություն էր ստացել տնտեսներից և քաղաքային բնակիչներից, մինչդեռ Դեմոկրատները ամենաուժեղը էին աղքատ ֆերմերների և Մոբիլ շրջանի կաթոլիկ համայնքների (ֆրանսիական և իսպանական գաղութարարների հետնորդների) շրջանում: Որոշ ժամանակ Վիգ կուսակցությունը գրեթե նույնքան մեծաթիվ էր, որքան Դեմոկրատները, բայց նրանք երբեք չեն ապահովել նահանգի կառավարման վերահսկողությունը: Պետական իրավունքների խմբավորումը փոքրամասնության մեջ էր. այնուամենայնիվ, իրենց հետևողական առաջնորդ Ուիլյամ Լ. Յանսիի (1814–1863) օրոր, նրանք համոզել էին Դեմոկրատներին 1848 թվականին ընդունել իրենց ամենահամարձակ տեսակետները։

Ուիլմոտ Պրովիզոյի վերաբերյալ հուզումների ժամանակ, որը կարգելեր ստրկությունը տարածքներում, որոնք ձեռք էին բերվել Մեքսիկական պատերազմի արդյունքում (1848), Յանսին ստիպել է 1848 թվականի Դեմոկրատական նահանգային համաժողովին ընդունել այսպես կոչված «Ալաբամայի հարթակը»: Այն հայտարարել է, որ ո՛չ Կոնգրեսը, ո՛չ որևէ տարածքի կառավարություն իրավունք չունեն միջամտել տարածքում ստրկությանը, և  որ նրանք, ովքեր ունեն հակառակ կարծիքը, Դեմոկրատներ չեն, և որ Ալաբամայի Դեմոկրատները չեն աջակցի նախագահության թեկնածուին, եթե վերջինս չհամաձայնի իրենց հետ: Այս հարթակը հաստատվել է Ֆլորիդայի և Վիրջինիայի համաժողովներում և Ջորջիայի ու Ալաբամայի օրենսդրական մարմիններում։

Նախապատերազմյան Ալաբամայում հարուստ տնտեսողները ստեղծել էին մեծ բամբակի պլանտացիաներ՝ հիմնված նահանգի կենտրոնական բերրի Սև Գոտի կոչվող տարածքում, որը հենված էր աֆրիկացի ստրկաների աշխատանքի վրա:  Տասնյակ հազարավոր ստրուկներ տեղափոխվել և վաճառվել էին նահանգում՝ ստրկավաճառների կողմից, ովքեր ձեռք էին բերել նրանց Վերին Հարավից։ Լեռներում և նախալեռներում աղքատ սպիտակամորթները զբաղվում էին ապրուստի անհրաժեշտության համար գյուղատնտեսությամբ: 1860 թվականին սևամորթները (գրեթե բոլոր ստրուկները) կազմում էին նահանգի 964,201 բնակչության 45 տոկոսը:

Ստրկությանը վերաբերող լարվածությունները բաժանեցին շատ նահանգային պատվիրակություններ Կոնգրեսում, երբ այս մարմինը փորձել էր որոշել Միսիսիպիից այն կողմ գտնվող տարածքների ապագան: 1850 թվականի Համաձայնության ընդունումից հետո, որը որոշ տարածքներ նշանակել էր որպես ստրկատիրական կամ ազատ, Ալաբամայում մարդիկ սկսել էին քաղաքական վերադասավորում կատարել: Պետական իրավունքների խմբավորումը, միանալով շատ Դեմոկրատներին, հիմնեց Հարավային Իրավունքների կուսակցությունը, որը պահանջել էր Համաձայնության չեղարկում, քարոզել էր դիմադրություն ապագա միջամտություններին և պատրաստվել անջատման: Վիգերին միացան մնացած Դեմոկրատները և կոչեցին իրենց «Միությանականներ»: Կուսակցությունը ոչ կամովին ընդունել էր Համաձայնությունը և ժխտել, որ Սահմանադրությունը նախատեսում է անջատում:

19-րդ դարի սկզբից խոշոր բամբակի պլանտացիաների զարգացում տեղի ունեցավ վերին շրջանի Սև Գոտում՝ բամբակի ջինի գյուտից հետո, որը կարճաթելք բամբակը դարձրել է շահութաբեր: Բամբակը նշանակալի կերպով ավելացրել էր նահանգի հարստությունը: Սեփականատերերի հարստությունը հիմնվել էր հարյուր հազարավոր աֆրո-ամերիկացի ստրուկների աշխատանքի վրա, որոնցից շատերը սկզբնական շրջանում տեղափոխվել էին Վերին Հարավից՝ ներքին առևտրի միջոցով, ինչի արդյունքում մեկ միլիոն աշխատող տեղափոխվել էր Հարավ: Նահանգի այլ հատվածներում հողը թույլ էր տալիս միայն ապրուստի անհրածեժտության համար գյուղատնտեսությունը: Հողագործների մեծ մասը քիչ կամ ընդհանրապես ստրուկներ չունեին: 1860 թվականին, բամբակի արտադրությունում ներդրումների և շահույթի արդյունքում, տնտեսողները տիրապետում էին 435,000 աֆրո-ամերիկացի ստրուկների, որոնք կազմում էին նահանգի բնակչության 45%-ը:

Նահանգի հիմնադրման ժամանակ, Ալաբամայի հին բնակիչները որդեգրել էին սպիտակամորթ բնակչության համընդհանուր ընտրական իրավունքը: Նրանք հայտնի էին սահմանային դեմոկրատիայի և հավասարության ձգտելու ոգով, սակայն այն նվազել էր ստրկատիրական հասարակության զարգացումից հետո: Ջեյ Միլս Թորնտոնը փաստել է, որ Վիգերը աշխատում էին դրական պետական գործողությունների համար՝ ի շահ ամբողջ հասարակության, մինչդեռ Դեմոկրատները վախեցել էին կառավարության կամ պետական հաստատությունների՝ կենտրոնական բանկերի իշխանության ցանկացած աճից: Սրընթաց քաղաքական ճակատամարտեր են ծավալվել Ալաբամայում՝ բանկային գործից մինչև Կրիկ հնդկացիների տեղահանումը։ Թորնտոնը առաջարկել է, որ նահանգում հիմնական հարցը սպիտակ ամորթ մարդկանց ազատությունն ու հավասարությունը պահպանելն էր: Հյուսիսային գործիչների՝ իրենց արժեքային համակարգին և տնտեսության հիմք հանդիսացող ստրկությանը սպառնալու վախը ընտրողներին պատրաստ է դարձրել առանձնանալու, երբ 1860 թվականին Աբրահամ Լինքոլնը ընտրվել էր։

## Անջատում և քաղաքացիական պատերազմ (1861–1865)
1851 և 1852 թվականների ընտրություններում «Միությունների կողմնակիցները» հասել են հաջողության։ Կանզաս-Նեբրասկա օրենքի ընդունումը և ստրկությանը դեմ հուզումների անորոշությունը 1856 թվականի պետական Դեմոկրատական համաժողովին ստիպել է վերականգնել «Ալաբամայի հարթակը»։ Երբ Դեմոկրատական Ազգային Համաժողովը Չարլզտոնում (Հարավային Կառոլինա) 1860 թվականին չի հաստատել «Ալաբամայի հարթակը՝, Ալաբամայի պատգամավորները, այլ «բամբակի նահանգների» պատգամավորների հետ հեռացել են։ Աբրահամ Լինքոլնի ընտրությունից հետո նահանգապետ Էնդրյու Մուրը նախապես օրենսդրության կողմից հրահանգված կերպով հրավիրել է նահանգային համաժողով։ Շատ նշանավոր մարդիկ դեմ են եղել Ալաբամայի անջատմանը։ Հյուսիսային Ալաբամայում փորձ է արվել կազմակերպել չեզոք նահանգ՝ Նիկաջակ անունով։ 1861 թվականի ապրիլին նախագահ Լինքոլնի զինակոչով անջատման դեմ գրեթե բոլոր դիմադրությունները դադարել են։

1861 թվականի հունվարի 11-ին Ալաբամայի նահանգը Միությունից ընդունել է անջատման հրամանագրերը (61-39 քվեով)։ Ալաբաման միացել է Կոնֆեդերացիայի Նահանգներին, որոնց առաջին անգամ կառավարություն են կազմավորել Մոնտգոմերիում՝ 1861 թվականի փետրվարի 4-ին։ Այն իր ժամանակավոր մայրաքաղաքը հաստատել է Մոնտգոմերիում և Ջեֆերսոն Դեյվիսին ընտրել է որպես նախագահ։ 1861 թվականի մայիսին, Կոնֆեդերացիայի կառավարությունը լքեց Մոնտգոմերիան՝ մինչև հիվանդանոցային սեզոնի սկսվելը, և տեղափոխվեց Ռիչմոնդ, Վիրջինիա նահանգ։ Հետագա Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում, Ալաբաման ուներ պատերազմի չափավոր մակարդակ։

Նահանգապետ Մուրը եռանդուն աջակցեց Կոնֆեդերացիայի պատերազմական ջանքերին։ Նույնիսկ մինչև ռազմական գործողությունների սկիզբը, նա գրավեց դաշնային օբյեկտները, գործակալներ ուղարկեց հյուսիս-արևելքում հրացաններ գնելու համար և փնտրեց զենքեր նահանգում։ Չնայած որոշ դիմադրությանը նահանգի հյուսիսային մասում, Ալաբաման միացավ Կոնֆեդերացիայի Նահանգներին (ԿՆ)։ Կոնգրեսական Վիլիամսոն Ռ. Վ. Քոբբը Միությունների կողմնակից էր և խնդրում էր հաշտություն։ Երբ 1861 թվականին իջավ Կոնֆեդերացիայի կոնգրես, պարտվեց։ (1863 թվականին, պատերազմական հոգնածությունը աճելով Ալաբամայում, նա ընտրվեց հակապատերազմական տրամադրությունների ալիքով)։

thumb|Ջեֆերսոն Դևիսի երդմնակալությունը Մոնտգոմերիում 1861 թվականի փետրվարի 18-ին։
Կարող ենք որոշ գաղափար կազմել ներկա տրանսպորտային միջոցների և Կոնֆեդերացիայի խիստ ներքին լոգիստիկ խնդիրների մասին՝ հետևելով Ջեֆերսոն Դեյվիսի ճամփորդությանը իր այգիներից Մոնտգոմերի։ Քիչ ճանապարհների և երկաթուղիների պայմաններում, նա նավարկեց գոլորշենավով իր այգիներից Միսիսիպի գետով մինչև Վիքսբուրգ, որտեղ նստեց գնաց դեպի Ջեքսոն, Միսսիսիպի։ Նա վերցրեց մեկ այլ գնացք դեպի հյուսիս՝ Գրանդ Ջանկշն, հետո՝ մեկ այլ արևելք՝ Չաթանուգա, Թենեսիում և չորրորդ գնացք հարավ՝ հիմնական հանգույցում Ատլանտա, Ջորջիա։ Նա վերցրեց մեկ այլ գնացք Ալաբամայի սահմանին և վերջին մեկը՝ Մոնտգոմերի նահանգի կենտրոնում։

Պատերազմի ընթացքում, դաշնային ուժերը գրավեցին նավահանգիստները Միսսիսիպի գետի վրա, այրեցին կամուրջները և երկաթուղային կամուրջները և քանդեցին ուղիները։ Կոնֆեդերացիայի տկար երկաթուղային համակարգը խափանվեց և գրեթե փլուզվեց՝ վերանորոգումների և փոխարինող մասերի պակասի պատճառով։

Քաղաքացիական պատերազմի սկզբնական շրջանում, Ալաբաման ռազմական գործողությունների վայր չէր։ Նահանգը Կոնֆեդերացիային տրամադրեց մոտ 120,000 զինվոր։ Զինվորների մեծ մասը հավաքագրվել է տեղական մակարդակով և ծառայել են մարդկանց հետ, ում ճանաչում էին, ինչը ամրապնդել է զինվորական ոգին և կապերը տնային շրջանակի հետ։ Բժշկական պայմանները ծանր էին բոլոր զինվորների համար։ Մահերի շուրջ 15%-ը տեղի ունեցել է հիվանդությունների պատճառով, ավելի շատ քան 10%-ը՝ մարտական գործողություններից։ Ալաբաման քիչ հագեցված հիվանդանոցներ ուներ, սակայն շատ կամավորներ էին տնային ճակատում, որոնք խնամում էին հիվանդներին և վիրավորներին։ Զինվորները վատ էին հագեցված, հատկապես 1863 թվականից հետո։ Հաճախ նրանք կողոպտում էին մահացածների հանդերձանքը՝ կոշիկներ, գոտիներ, ջրաման, վրան, գլխարկներ, շապիկներ և տաբատներ հայթայթելու համար։

Անհաշվելի հազարավոր ստրուկներ հարկադրվել էին աշխատել Կոնֆեդերացիայի զորքերի համար. նրանք խնամել են ձիերը և սարքավորումները, եփել և լվացել են, փոխադրել են պաշարներ, օգնել են դաշտային հիվանդանոցներում։ Այլ ստրուկներ կառուցել են պաշտպանական կառույցներ, հատկապես Մոբիլի շուրջ։ Նրանք հարթեցրել են ճանապարհները, վերանորոգել են երկաթուղիները, քշել են պահեստային սայլակները, աշխատել են երկաթի հանքերում, երկաթի լցման արտադրամասերում և նույնիսկ զինամթերքի գործարաններում։ Ստրուկների ծառայությունը հարկադրական էր՝ նրանց անվճար աշխատանքը հարկադրվել է իրենց անվճար տիրոջը։ Մոտ 10,000 ստրուկներ նահանգում փախել են և միացել են Միության բանակին։

Շուրջ 2,700 սպիտակամորթ տղամարդիկ Ալաբամայից, որոնք հարել են հարավային Միությունների կողմնակիցներին՝ ծառայել են Միության բանակում, որոնք մեծ մասամբ ծառայել են Ալաբամայի առաջին հեծելազորային գնդում։

Երեսունինը ալաբամացիներ հասել են դրոշի աստիճանի, առավել նշանավոր՝ գեներալ-լեյտենանտ Ջեյմս Լոնգստրիտը և ծովակալ Ռաֆայել Սեմմեսը։ Հոսիա Գորգասը, ով Փենսիլվանիայից եկավ Ալաբամա, Կոնֆեդերացիայի զինամթերքի պետն էր։ Նա տեղակայեց նոր զինամթերքի գործարաններ Սելմայում, որոնք զբաղեցրել են 10,000 աշխատող մինչև Միության զինվորները այրեցին գործարանները 1865 թվականին։ Սելմա Արսենալը արտադրել է Կոնֆեդերացիայի ամբողջ զինամթերքի մեծ մասը։ Սելմայի Ծովային զինարկղերի գործարանը արտադրել է հրետանի՝ դուրս բերելով մեկ հրետանոց ամեն հինգ օրը։ Կոնֆեդերացիայի Ծովային Նավարկը կառուցել է նավեր և հայտնի է դարձել՝ 1863 թվականին պատրաստելով CSS *Թեննեսի* նավը՝ Մոբիլի ծոցը պաշտպանելու համար։ Սելմայի Կոնֆեդերացիայի Նիտրե գործարանները հայթայթել են նիտրե՝ հրացանային барутի համար, կրաքարային քարանձավներից։ Երբ պաշարները ցածր էին, նրանք գովազդում էին տնային տնտեսուհիներին՝ պահել իրենց խոնավ աման բերդակների բովանդակությունը, քանի որ մեզը ազոտի հարուստ աղբյուր էր։

1863 թվականին, Միության ուժերը ամրացրել են հենակետ Ալաբամայի հյուսիսում՝ չնայած գեներալ Նաթան Բ. Ֆորեստի դիմադրությանը։ 1861 թվականից, Միության ծովային պաշարը փակել է Մոբիլը, և 1864 թվականին, Մոբիլի արտաքին պաշտպանությունը գրավվել է Միության նավատորմով. քաղաքը դիմադրել է մինչև 1865 թվականի ապրիլը։

Ալաբամայի զինվորները մասնակցել են հարյուրավոր մարտերի. նահանգի կորուստները Գեթիսբերգի ճակատամարտում ամենաբարձրն էին՝ 1,750 զոհ և ավելի շատ գերի կամ վիրավոր. «Ալաբամայի բրիգադան» կորցրել է 781 զինվոր։ Նահանգապետ Լուիս Է. Պարսոնսը 1865 թվականի հուլիսին կազմել է կորուստների նախնական գնահատական, համաձայն որի մոտ 122,000 ալաբամացի զինվորներից շուրջ 35,000-ը մահացել են պատերազմի ընթացքում։ Հաջորդ տարի նահանգապետ Ռոբերտ Մ. Պատոնը գնահատել է, որ 20,000 վետերաններ վերադարձել են տուն՝ մշտական հաշմանդամությամբ։ Բամբակի գներն ցածր էին, իսկ ֆերմերական տնտեսությունների արժեքը կրճատվել է 176 միլիոն դոլարից 1860 թվականին մինչև ընդամենը 64 միլիոն դոլար 1870 թվականին։ Անասնապահական պաշարները նույնպես կրճատվել են, ձիերի թիվը՝ 127,000-ից 80,000, իսկ ջորիների թիվը՝ 111,000-ից 76,000։ Ընդհանուր բնակչության աճը մնացել է նույնը, աճը, որ կարող էր ակնկալվել, չեզոքացվել է մահերի և նահանգից արտագաղթի պատճառով։

## Վերակառուցում (1865–1875)
Նախագահական վերակազմակերպման պլանի համաձայն՝ 1865 թվականի հունիսին Ալաբամայի համար նշանակվել էր ժամանակավոր նահանգապետ: Նույն տարվա սեպտեմբերին հրավիրվել էր նահանգային համաժողով, որը չեղյալ էր հայտարարել առանձնանալու որոշումը և վերացրել ստրկությունը: Նոյեմբերին ընտրվել էին օրենսդիր մարմինն ու նահանգապետը, որոնք անմիջապես ճանաչվել էին նախագահ Էնդրյու Ջոնսոնի կողմից, բայց ոչ Կոնգրեսի, որը հրաժարվեց պատվիրակներին տեղ տալը: Ջոնսոնը հրաման էր տվել բանակին՝ թույլ տալ նահանգապետի երդման արարողությունը օրենսդիր մարմնի կողմից 1865 թվականի դեկտեմբերին Տասներեքերորդ փոփոխությունը վավերացնելուց հետո: Բայց «Սև օրենքների» ընդունումը՝ ուղղված ազատված ստրուկներին վերահսկելուն, որոնք շարժվում էին պլանտացիաներից դեպի քաղաքներ, ինչպես նաև վերջինիս մերժումը Տասնչորսերորդ փոփոխությամբ ավելի է սրել Կոնգրեսի թշնամությունը Նախագահական ծրագրի նկատմամբ:

thumb|350px|1872 թվականին Ալաբամայի նահանգային օրենսդիր մարմնի անդամները Վերակառուցման ժամանակաշրջանում Մոնթգոմերիում Կապիտոլիումի աստիճանների վրա։
1867 թվականին Վերակառուցման կոնգրեսական պլանը ավարտվեց և Ալաբաման ընկավ զինվորական կառավարման ներքո: Ազատված ստրուկները գրանցվեցին որպես ընտրողներ։ Միայն այն սպիտակամորթները, որոնք կարող էին երդվել Երկաթյա երդումով, որը նշանակում էր, որ երբեք կամովին չեն աջակցել Կոնֆեդերացիային, կարող էին ընտրության իրավունք ստանալ: Այս պահանջը ներկայացվել էր հյուսիսային բլրային շրջանների սպիտակամորթների կողմից՝ տեղական կառավարությունը վերահսկելու նպատակով: Արդյունքում, հանրապետականները վերահսկում էին նահանգային սահմանադրական համաժողովի 100 տեղերից 96-ը։  Հանրապետական կուսակցությունը, որը բաղկացած էր ազատված ստրուկներից, հարավային սպիտակամորթ միության համակիրներից (scalawags) և հյուսիսից Հարավ տեղափոխվածներից (carpetbaggers), իշխանությունը իր ձեռքերն էր վերցրել պատերազմի ավարտից երկու տարի անց: 1867 թվականի նոյեմբերի սահմանադրական համաժողովը ձևավորել էր սահմանադրություն, որը շնորհել էր բոլոր տղամարդկանց ընտրական իրավունք և պահանջել Երկաթյա երդում, այնպես որ սպիտակամորթները, որոնք աջակցել էին Կոնֆեդերացիային, ժամանակավորապես զրկվեցին պաշտոնավարելու իրավունքից: Կոնգրեսի վերակառուցման օրենքները պահանջում էին, որ նոր սահմանադրությունը վավերացվի նահանգի իրավական ընտրողների մեծամասնության կողմից: Սպիտակամորթների մեծ մասը բոյկոտեց ընտրությունները, և նոր սահմանադրությունը չհաջողվեց: Կոնգրեսը որոշեց, որ ընտրված քվեների մեծամասնությունը բավարար կլինի։ Այսպիսով, սահմանադրությունը ուժի մեջ մտավ, նահանգը վերամիավորվեց Միությանը 1868 թվականի հունիսին, և ընտրվեցին նոր նահանգապետ և օրենսդիր մարմին: 

Շատ սպիտակամորթներ դիմադրում էին պատերազմից հետո տեղի ունեցող փոփոխություններին՝ բողոքելով, որ Հանրապետական կառավարությունները աչքի էին ընկնում օրենսդրական անփույթ վարքագծով և կոռուպցիայով: Բայց Հանրապետական բազմռասային կոալիցիան ստեղծել էր նահանգում հանրակրթական առաջին համակարգը, որը կօգներ ինչպես աղքատ սպիտակամորթ երեխաներին, այնպես էլ ազատված ստրուկներին: Նրանք նաև ստեղծել էին բարեգործական հանրային հաստատություններ, ինչպիսիք են հիվանդանոցները և որբանոցները՝ բոլոր քաղաքացիների օգտին: Հողատերերը հանրային ներդրումներ չէին կատարել և իրենց հարստությունը պահել էին իրենց համար: Երբ նահանգը փորձեց բարելավել հաստատությունները և ենթակառուցվածքները ապագայի համար, նահանգային պարտքը և հարկերը աճեցին։ Նահանգը երաշխավորեց երկաթուղային պարտատոմսեր՝ մեկ մղոնի հաշվով $12,000 և $16,000, մինչև նահանգային պարտքը աճեց ութ միլիոնից տասնյոթ միլիոն դոլարի: Տեղացի սպիտակամորթները միավորվել էին՝ Ալաբամա հարավային սպիտակամորթ միության շատ համակիրների հեռացնելով Հանրապետական կոալիցիայից, և 1870 թվականին ընտրեցին նահանգապետ և օրենսդիր մարմնի ներքին պալատի մեծամասնություն՝ ընտրություններում, որոնք բնորոշվել էին լայնածավալ բռնությամբ և խարդախությամբ։ Քանի որ նոր կառավարությունը ընդհանուր առմամբ ձախողում էր, 1872 թվականին ընտրողները վերընտրեցին Հանրապետականներին:

1874 թվականին, սակայն, Հանրապետականների իշխանությունը տապալվել է, և Դեմոկրատները վերականգնել են իրենց իշխանությունը բոլոր նահանգային պաշտոններում: Նահանգային պարտքը ուսումնասիրող հանձնաժողովը պարզեց, որ պարտքը կազմում է $25,503,000, և համաձայնության արդյունքում, այն նվազեցվեց մինչև $15,000,000: 1875 թվականին ընդունվել էր նոր սահմանադրություն, որը չեղարկել էր նախորդ սահմանադրության երաշխիքը՝ ռասայի, գույնի կամ նախկին ստրկության կարգավիճակի հիման վրա ընտրական իրավունքը։ Նրա դրույթները արգելում էին նահանգին ներքին բարեփոխումներ իրականացնել կամ իր վարկանիշը տալ որևէ մասնավոր ձեռնարկության, ինչը հակաարդյունաբերական դիրքորոշում էր, որը պահպանվել էր և սահմանափակել նահանգի առաջընթացը մինչև 20-րդ դարի տասնամյակները:

Հարավում 1860-ական թվականների խռովարար ժամանակաշրջանի մեկնաբանումը խիստ տարբերվել է ռասայական առումով: Ամերիկացիները հաճախ մեկնաբանում էին մեծ իրադարձությունները կրոնական տեսանկյունից: Պատմաբան Վիլսոն Ֆալլինը համեմատում է Քաղաքացիական պատերազմի և Վերակառուցման մեկնաբանումը սպիտակամորթ և սևամորթ քարոզիչների միջև: Սպիտակամորթ քարոզիչները արտահայտել են այն տեսակետը, որ.

Կտրուկ հակադրությամբ սևամորթ քարոզիչները Քաղաքացիական պատերազմը, ազատագրումը և Վերակառուցումը մեկնաբանել են հետևյալ կերպ՝

## Ժողովրդավարական քաղաքականություն և ընտրական իրավունքից զրկում
1874 թվականից ի վեր Դեմոկրատական կուսակցությունը մշտական վերահսկողություն է ունեցել պետական կառավարման մեջ։ Այդ ժամանակ Հանրապետական կուսակցությունը հիմնականում աջակցվել է աֆրիկյան ամերիկացիների կողմից։ Հանրապետականները չէին զբաղեցնում տեղական կամ պետական պաշտոններ, բայց կուսակցությունն ուներ որոշ դաշնային պատրոնաժ։ Նա չկատարեց պաշտոնական առաջադրումներ 1878 և 1880 թվականներին և աջակցեց Greenback կուսակցության տոմսակին 1882 թվականին։

Հանքարդյունաբերության և արտադրության զարգացումը զուգորդվեց տնտեսական դժվարություններով գյուղացիական դասի շրջանում, որը արտահայտվեց Ջեֆերսոնյան Դեմոկրատական կուսակցության ստեղծմամբ 1892 թվականին։ Ընտրվեց կանոնավոր Դեմոկրատական տոմսակը, և նոր կուսակցությունը միաձուլվեց Պոպուլիստական կուսակցության հետ։ 1894 թվականին Հանրապետականները միավորվեցին Պոպուլիստների հետ, ընտրեցին երեք կոնգրեսական ներկայացուցիչներ և ստացան շատ շրջանների վերահսկողությունը։ Նրանք չկարողացան տանել պետությունը։ Պոպուլիստական կոալիցիան հաջորդ արշավներում ավելի քիչ հաջողության արժանացավ։ Կուսակցական կողմնակցությունը դարձավ սաստիկ, և Դեմոկրատների՝ սև ընտրողների կոռումպացման մեղադրանքները համապատասխանեցին Հանրապետականների և Պոպուլիստների կողմից Դեմոկրատների կողմից խարդախության և բռնության մեղադրանքներին։

Հանրապետականների և Պոպուլիստների դիմադրությանը հակառակ՝ Դեմոկրատները ավարտեցին իրենց գերիշխանությունը 1901 թվականի նոր սահմանադրության ընդունմամբ, որը սահմանափակեց ընտրական իրավունքը և փաստորեն զրկեց ընտրական իրավունքից մեծ մասամբ աֆրիկացի ամերիկացիներին և շատ աղքատ սպիտակներին՝ ընտրողների գրանցման համար պահանջներ սահմանելով, ինչպիսիք են ընտրական հարկերը, գրագիտության թեստերը և խիստ բնակության պահանջները։ 1900-ից 1903 թվականներին սպիտակ գրանցված ընտրողների թիվը նվազեց ավելի քան 40,000-ով՝ 232,821-ից դառնալով 191,492, չնայած բնակչության աճին։ Մինչև 1941 թվականը ավելի շատ սպիտակներ, քան սևեր էին զրկվել ընտրելու իրավունքից. 600,000 սպիտակ՝ 520,000 սևի դիմաց։ Դա հիմնականում պայմանավորված էր կուտակային ընտրական հարկերի հետևանքներով։

Վնասը աֆրիկացի ամերիկացիների համայնքին եղավ ծանր և ամենուրեք։ Գրեթե բոլոր իրավասու քաղաքացիները կորցրին քվեարկելու հնարավորությունը։ 1900 թվականին Ալաբամայի բնակչության 45%-ը աֆրիկացի ամերիկացիներ էին՝ 827,545 քաղաքացի։ 1900 թվականին տասնչորս Սև գոտու շրջաններում (որոնք հիմնականում աֆրիկացի ամերիկացիներ էին) ընտրացուցակում ավելի քան 79,000 ընտրող կար։ 1903 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ գրանցված ընտրողների թիվը նվազեց մինչև 1,081-ի։ Դալաս և Լաունդս շրջաններում, որոնք յուրաքանչյուրը 75% սևերով էին բնակեցված, միայն 103 աֆրիկացի ամերիկացի ընտրող կարողացավ գրանցվել։ 1900 թվականին Ալաբամայում ավելի քան 181,000 աֆրիկացի ամերիկացիներ ունեին ընտրելու իրավունք։ 1903 թվականին միայն 2,980-ը կարողացան «որակավորվել» գրանցման համար, չնայած որ առնվազն 74,000 սև ընտրողներ գրագետ էին։ Արգելքը երկարատև էր։ Աֆրիկացի ամերիկացիների կրած առանձնացման հետևանքները ծանր էին։ Օրինակ, Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին, Բիրմինգհեմի սև Կոլեջվիլ համայնքում, 8,000 աֆրիկացի ամերիկացիների բնակչությունից միայն տասնմեկ ընտրողներ էին «իրավասու» համարվում գրանցվելու համար։ Ընտրական իրավունքից զրկումը նաև նշանակում էր, որ սևերը և աղքատ սպիտակները չէին կարող ծառայել որպես սակրանավոր, ուստի ենթարկվում էին արդարադատության համակարգի, որում նրանք որևէ մաս չունեին։

## Պրոգրեսիվ շրջան (1900–1930 թվականներ)
thumb|350px|Պայթուցիկ վառարանները, ինչպիսիք են Tennessee Coal, Iron and Railroad Company-ի Ensley Works-ը, Բիրմինգհեմը դարձրեցին երկաթի արտադրության կարևոր կենտրոն 20-րդ դարի սկզբին։
Ալաբամայում Պրոգրեսիվ շարժումը, չնայած այլ նահանգներում նույնքան գունագեղ կամ հաջող չի եղել, սակայն «սնվել է» արագ աճող միջին խավի էներգիայից և ծաղկում է ապրել 1900-ական թվականներից մինչև ուշ 1920-ականները։ Ընդունված բարեփոխումները ներառում էին 1915 թվականի կոռուպցիոն գործողությունների օրենքը, 1915 թվականի գրանցման օրենքը, ԱՄՆ սենատորների ուղղակի ընտրությունը, քաղաքային կառավարման հանձնաժողովի ստեղծման խրախուսումը և 19-րդ փոփոխության վավերացումը՝ կանանց ընտրելու իրավունք տալու համար։ Նրանք կուսակցական համաժողովի միջոցով առաջադրումը փոխարինեցին առաջնային ընտրություններով՝ թեկնածուներ առաջադրելու համար։ Չնայած պրոգրեսիվները զրկեցին սևերին և շատ աղքատ սպիտակներին ընտրելու իրավունքից, նրանք միջին խավի սպիտակներին ավելի շատ հնարավորություններ տվեցին մասնակցելու կառավարությանը։

Բի Քոմերը (1848–1927 թվականներ) նահանգի ամենանշանավոր պրոգրեսիվ առաջնորդն է եղել, հատկապես իր կառավարչության ժամանակ (1907–1911)։ Միջին խավի բարեփոխողները իրենց օրակարգի վրա բարձր էին դրել երկաթուղիների կարգավորումը, ավելի լավ դպրոցական համակարգը՝ պարտադիր կրթությամբ և մանկական աշխատանքի արգելմամբ։ Կոմերը փնտրեց 20 տարբեր երկաթուղային օրենքներ՝ ամրապնդելու երկաթուղային հանձնաժողովը, նվազեցնելու քաղաքականներին տրված անվճար անցագրերը, լոբբինգը և գաղտնի զեղչերը նախընտրելի բեռնափոխադրողներին։ Օրենսդրությունը հաստատեց իր փաթեթը, բացառությամբ մի դրույթի, որը փորձում էր արգելել ուղևորային գնացքների աշխատանքը կիրակի օրերին։ Արդյունքում նվազեցին և ուղևորային, և բեռնային սակագները։ Երկաթուղիները դիմադրեցին ակտիվորեն՝ դատարանում և հանրային կարծիքում։ Հարցը կրքոտ քննարկվեց տարիներով՝ Ալաբամային դարձնելով հետամնաց երկաթուղային սակագների վերահսկման հարցում հարավային նահանգների շրջանում։ Վերջիվերջո 1914 թվականին հաշտություն կնքվեց, որի համաձայն երկաթուղիները ընդունեցին նվազեցված ուղևորային սակագները, բայց ազատ էին դատական համակարգի միջոցով բարձր բեռնային սակագներ փնտրելու համար։

Առաջադիմական բարեփոխումները ծախսեր են պահանջել, հատկապես դպրոցական համակարգի բարելավման համար։ Հարկերի հավաքագրման համակարգի անարդյունավետությունների վերացումը մի փոքր օգնել է դրան։ Բարեփոխողները ցանկանում էին վերջ դնել կալանավորների վարձակալության համակարգին, բայց այն կառավարությանը տարեկան մի քանի հարյուր հազար դոլար եկամուտ է բերել։ Վերջապես օրենսդիր մարմինը մեծացրել է դպրոցների համար պետական ​​ֆինանսավորումը և հաստատել է առնվազն մեկ ավագ դպրոցի քաղաքականությունը յուրաքանչյուր վարչաշրջանում։ Մինչև 1911 թվականը շրջանների կեսում գործել է սպիտակամորթների համար նախատեսված պետական ​​ավագ դպրոցներ: Պարտադիր կրթությանը դեմ են եղել բանվոր դասակարգի ընտանիքները, որոնք ցանկացել են, որ իրենց երեխաները գումար վաստակեն և նրանք անվստահություն են հայտնել միջին խավի դպրոցական կրթության հանդեպ: Բայց այն վերջնականապես ընդունվել է 1915 թվականին, այն կիրառվել է միայն սպիտակամորթների համար և չի կիրառվել ֆերմաների վրա: 1910 թվականին Ալաբամա նահանգի դպրոցներում սովորել են երեխաների 62 տոկոսը, մինչդեռ ազգային միջինը կազմել է 71 տոկոս:

Առաջադիմականները կատարել են ծանր աշխատանք հիվանդանոցային և հանրային առողջապահական համակարգը բարելավելու համար՝ պահանջելով ծնունդների և մահերի գրանցում՝ անհրաժեշտ տեղեկություններ ստանալու համար։ Պրոգրեսիվ կազմակերպչական ոգին և հանրային բարիքին նվիրվածությունը ամենաքիչ վիճելին և հավանաբար ամենահաջողվածն է եղել հանրային առողջապահության ոլորտում։ Արգելքը ողջ երկրում բողոքական եկեղեցիների սիրելի բարեփոխումն է եղել և 1870-ականներից մինչև 1920-ականները Ալաբաման ընդունել է մի շարք ավելի սահմանափակող օրենքներ, որոնք պահանջ են հանդիսացել «Սթափության կանանց քրիստոնեական միության» (WCTU) և բարեփոխումների այլ տարրերի կողմից։

Քաղաքներում միջին խավի բիզնեսի և մասնագիտական ակտիվիստները հիասթափված են եղել հնաոճ քաղաքականացված քաղաքային կառավարումներից և պահանջել են հանձնաժողով՝ քաղաքային գործերը մեծ մասամբ փորձագետների, այլ ոչ քաղաքականների կողմից վարելու համար։ Էմմետ Օ'Նիլը, որն ընտրվել է կառավարիչ 1910 թվականին՝ հանձնաժողովային համակարգը դարձրել է իր նախընտրելի բարեփոխումը և ապահովեց նրա ընդունումը օրենսդրության կողմից 1911 թվականին։ Բիրմինգհեմ, Մոնտգոմերի և Մոբիլ քաղաքները արագորեն որդեգրեցին հանձնաժողովային ձևը։

Արգելքով ոգեշնչված կանայք իրենց պայքարի էներգիան ուղղեցին կանանց ընտրական իրավունքի համար։ Նրանք չկարողացան հաղթահարել արական գերիշխանությունը, մինչև ազգային շարժումը ընդունեց 19-րդ փոփոխությունը՝ կանանց ընտրելու իրավունք տալով 1920 թվականին։

### Երկաթուղիներ և արդյունաբերություն
Ալաբամայի տնտեսությունը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին հիմնականում հիմնված է եղել գյուղատնտեսության և արդյունաբերության վրա։ Բամբակը հիմնական մշակաբույսն էր նահանգում, որը լրացվում էր եգիպտացորենով և անասնապահական արտադրանքով։ Փայտանյութը նույնպես կարևոր մաս էր կազմում տնտեսության մեջ, քանի որ փշատերև անտառների մեծ տարածքներ հատվում էին փայտանյութի և ծովային պաշարների, ինչպիսիք են տերպենտինը և խեժը, համար։ Երկաթը հանվում էր Ապալաչյան լեռներից և տեղափոխվում նահանգի պողպատի գործարաններ։ 1880-ական թվականներին Ալաբաման ածխի խոշոր արտադրող է եղել և նահանգի երկաթուղիները օգնում էին տեղափոխել ածուխը այլ շուկաներ։ Արդյունաբերությունը նույնպես սկսել է տարածվել նահանգում՝ բամբակի գործարանների, փայտանյութի գործարանների և այլ արդյունաբերության ստեղծմամբ։

1920-ական թվականներին քաղաքային տնտեսությունը հիմնականում հիմնված էր արդյունաբերության վրա, որտեղ հիմնական արդյունաբերությունները բամբակյա մանածագործությունը, փայտանյութի արտադրանքը, երկաթը և պողպատն էին։ Սակայն 1930-ական թվականների Մեծ տնտեսական կրճատումը զգալի անկում պատճառեց նահանգի տնտեսությանը։

Բիրմինգհեմը հիմնադրվեց 1871 թվականի հունիսի 1-ին անշարժ գույքի գովազդողների կողմից, ովքեր վաճառեցին հողատարածքներ Ալաբամա և Չաթանուգա և Հարավ և Հյուսիս երկաթուղիների պլանավորված խաչմերուկի մոտ։ Տեղանքը նշանավոր էր մոտակա երկաթի հանքերի, ածխի և աղյուսաքարի առկայությամբ՝ այն երեք հիմնական հումքերը, որոնք օգտագործվում են պողպատ արտադրելու համար։ Նրա հիմնադիրները որդեգրեցին Անգլիայի հիմնական արդյունաբերական քաղաքի անունը՝ նոր քաղաքը գովազդելով որպես երկաթի և պողպատի արտադրության կենտրոն։ Չոլերայի բռնկումներով հանդերձ, այս «Հարավի Փիթթսբուրգի» բնակչությունը աճեց 38,000-ից մինչև 132,000՝ 1900-ից 1910 թվականներին, գրավելով գյուղական սպիտակ և սև միգրանտներին ամբողջ տարածաշրջանից։ Բիրմինգհեմը այնպիսի արագ աճ ապրեց, որ կոչվեց «Կախարդիչ քաղաք»։ 1920-ական թվականներին Բիրմինգհեմը ԱՄՆ-ի 19-րդ խոշորագույն քաղաքն էր և ուներ նահանգի բնակչության 30%-ից ավելին։ Ծանր արդյունաբերությունը և հանքարդյունաբերությունը տնտեսության հիմքն էին։ Քիմիական և կառուցվածքային սահմանափակումները խոչընդոտեցին Ալաբամայի երկաթից և ածխից արտադրված պողպատի որակին։ Այնուամենայնիվ այս նյութերը կիրառվում էին հալվածքային երկաթ ստանալու համար։ Ցածր տրանսպորտային և աշխատուժի ծախսերի շնորհիվ Բիրմինգհեմը արագորեն դարձավ ամենամեծ և էժան հալվածքային երկաթ արտադրող տարածքը։ 1915 թվականին ազգային հալվածքային երկաթի 25 տոկոսը արտադրվում էր Բիրմինգհեմում։

## Նոր Հարավի դարաշրջանի սկզբնավորում (1914–1945 թվականներ)
Չնայած Բիրմինգհեմի հզոր արդյունաբերական աճին և նահանգի տնտեսությանն ու քաղաքացիներին ներդրումներին՝ նրա բնակիչները և այլ նոր զարգացող շրջանների բնակիչները տարիներ շարունակ թերներկայացված էին նահանգային օրենսդրական մարմնում։ Գյուղական տիրապետող օրենսդրությունը մերժում էր վերաբաշխել նահանգի Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի տեղերը 1901-ից մինչև 1960-ականները։ Բացի այդ, նահանգի օրենսդրական մարմնում սենատը հիմնված էր մեկ տեղի սկզբունքով՝ յուրաքանչյուր շրջանից։ Նահանգային օրենսդրական պատվիրակությունները վերահսկում էին շրջանները։ Դա հանգեցրեց սպիտակ գյուղական փոքրամասնության կողմից նահանգի իշխանությանը։ Քաղաքների արդյունաբերացման և քաղաքացիների արդի հետաքրքրությունները բավարար չափով ներկայացված չէին կառավարությունում։ Դրա արդյունքներից մեկն այն էր, որ Ջեֆերսոն շրջանը, որը Բիրմինգհեմի արդյունաբերական և տնտեսական հզորության տունն էր, նահանգային հարկերի եկամուտի ավելի քան մեկ երրորդը։ Նա ետ էր ստանում հարկային գումարի ընդամենը 1/67-ը, քանի որ նահանգի օրենսդրությունը ապահովում էր հարկերի հավասարաչափ բաշխումը յուրաքանչյուր շրջանի միջև՝ անկախ բնակչության թվից։

Մեծ Միգրացիայի ժամանակ՝ 1910-ից մինչև 1940 թվականները տասնյակ հազարավոր աֆրիկացի ամերիկացիներ Ալաբամայից արտագաղթել են այլ շրջաններ, ինչպիսիք են Սեյնթ Լուիսը, Չիկագոն, Դետրոյթը և Քլիվլենդը։ Նրանք դա արել են աշխատանք, երեխաների կրթություն և հյուսիսային և կենտրոնական արևմտյան քաղաքներում սպանդից ազատություն փնտրելու համար։ Այս քաղաքներում շատ արդյունաբերական աշխատատեղեր են եղել, բայց միգրանտները նաև մրցակցում էին նոր եվրոպական ներգաղթողների հետ։ Ալաբամայի բնակչության աճի տեմպը 1900 թվականին 20.8%-ից նվազել է, 1910 թվականին այն հասել է 16.9%-ի, իսկ 1920 թվականին 9.8%-ի՝ արտացոլելով արտագաղթի ազդեցությունը։ Պաշտոնական ընտրական իրավունքից զուրկ մնալու օրենքը վերացվել է միայն 1960-ական թվականների կեսից հետո, երբ աֆրիկացի ամերիկացիները ղեկավարեցին Քաղաքացիական իրավունքների շարժումը և ձեռք բերեցին դաշնային օրենսդրություն իրենց ընտրական և քաղաքացիական իրավունքները պաշտպանելու համար։ Սակայն նահանգը մշակեց նոր միջոցներ նրանց քաղաքական իշխանությունը նվազեցնելու համար։ Այդ ժամանակ աֆրիկացի ամերիկացիները կազմում էին ավելի փոքր փոքրամասնություն, քան դարի սկզբում, և մեծամասնություն՝ որոշ գյուղական շրջաններում։

Երկրի տարածքում արագ փոփոխությունների տեմպը, հատկապես աճող քաղաքներում, նոր ներգաղթի և սահմանային սպիտակների ու սևերի քաղաքներ տեղաշարժի հետ համատեղ, բոլորը նպաստեցին հուզական սոցիալական միջավայրի ձևավորմանը և 1915 թվականից հետո Հարավի և Միջին Արևմուտքի մեջ երկրորդ Քու Կլուքս Կլանի (ՔԿԿ) վերելքին։ Շատ շրջաններում այն ներկայացնում էր ինքն իրեն որպես համայնքին օգնող ընկերակցական խումբ։ Ֆելդմանը (1999 թվական) ցույց է տվել, որ երկրորդ ՔԿԿ-ն ուղղակի ատելության խումբ չէր. այն ցուցաբերում էր իսկական ցանկություն՝ քաղաքական և սոցիալական բարեփոխումների համար աղքատ սպիտակների անունից։ Օրինակ՝ Ալաբամայի Քլան անդամներ, ինչպիսին է Հյուգո Բլեքը, առաջնային պաշտպաններն էին ավելի լավ հանրակրթական դպրոցների, արդյունավետ արգելքի կիրառման, ճանապարհաշինության ընդլայնման և այլ «առաջադիմական» միջոցառումների՝ աղքատ սպիտակների օգտին։ 1925 թվականին Քլանը հզոր քաղաքական ուժ էր նահանգում, և քաղաքային քաղաքական գործիչներ, ինչպիսիք են Ջ. Թոմաս Հեֆլինը, Դեյվիդ Բիբբ Գրեյվսը և Հյուգո Բլեքը, շահարկում էին ՔԿԿ անդամների անդամությունը՝ ուղղված «Մեծ Մուլեյի» արդյունաբերողների և հատկապես Սև Գոտու պլանտատորների իշխանությանը, որոնք երկար ժամանակ տիրապետել են նահանգին։

1926 թվականին դեմոկրատ Բիբբ Գրեյվսը, նախկին մասնաճյուղի ղեկավարը, ՔԿԿ անդամների աջակցությամբ դարձավ նահանգապետ։ Նա ղեկավարում էր նահանգի պատմության ամենաառաջադիմական վարչակազմերից մեկը՝ ուժեղացնելով կրթությանն ուղղված ֆինանսավորումը, բարելավելով հանրային առողջապահությունը, իրականացնելով նոր ճանապարհաշինություն և ընդունելով աշխատանքային օրենսդրություն։ Միևնույն ժամանակ, ՔԿԿ-ի վրիժառուները՝ կարծելով, որ վայելում են կառավարական պաշտպանություն, 1927 թվականին սկսեցին ֆիզիկական ահաբեկման ալիք՝ նպատակաուղղված և՛ սև, և՛ սպիտակ բնակչության դեմ։ Հանրապետականները արձագանքեցին. խոշոր լրագրերը շարունակաբար բարձրաձայնում էին Քլանի բռնությունների և հակաամերիկյան բնույթի մասին։ Շերիֆները ճնշում գործադրեցին Քլանի բռնությունների դեմ, և 1920-ական թվականներին Քլանի ղեկավարների ազգային մասշտաբի մի սկանդալ շատ անդամների հեռացրեց։ Նահանգը քվեարկեց դեմոկրատ Ալ Սմիթի օգտին 1928 թվականին՝ չնայած նրան, որ նա հռոմեական կաթոլիկ էր (ՔԿԿ-ի նպատակակետ)։ Քլանի պաշտոնական անդամակցությունը 1930 թվականին իջավ վեց հազարից ներքև։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Ալաբաման կարևոր դերակատարում է ունեցել Միացյալ Նահանգների տնային ռազմաճակատում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Նահանգը զինվորական ծառայությանը տրամադրեց հազարավոր զինվորներ, ծովայիններ և օդաչուներ։ Այն զգալի քանակությամբ պարենավորում, փամփուշտներ և այլ պաշարներ ապահովեց։ Ալաբաման նաև տեղակայման վայր էր բազմաթիվ զինվորական բազաների և գործարանների, որոնք արտադրում էին զինվորական պաշարներ, սարքավորումներ և նավեր։ Ավելին, նահանգում տեղակայված էին մի քանի պատերազմական գերիների ճամբարներ և բանակի ու նdoսնության հիվանդանոցներ։ Բիրմինգհեմի երկաթի և պողպատի արդյունաբերությունները հարմարվեցին պատերազմական արտադրությանը՝ վերաբացելով այն փեչերը, որոնք փակված էին Մեծ տնտեսական անկման ժամանակ՝ պատասխանելով Պատերազմական արտադրության խորհրդի պայմանագրերի պահանջներին։ Ալաբամայի Ինգալլս երկաթի գործարանը առաջատար դարձավ Ազատության նավերի կառուցման մեջ՝ 1940 թվականի հոկտեմբերին արձակելով առաջին լրիվ եռակցված նավը, օգնելով հեղափոխել նավաշինական արդյունաբերությանը։

1945 թվականի փետրվարի 12-ին Հարավարևելյան Միացյալ Նահանգներում տեղի ունեցավ կործանարար պտտահողմերի բռնկում, որի հետևանքով զոհվեց 45 մարդ և վիրավորվեց 427-ը։ Այս բռնկումը ներառում էր մի կործանարար պտտահողմ, որը հարվածեց Մոնթգոմերի, Ալաբամա քաղաքին և սպանեց 26 մարդու։ Միացյալ Նահանգների եղանակի բյուրոն այս պտտահողմը նկարագրեց որպես «պատմության մեջ առավել պաշտոնապես դիտարկվածը», քանի որ այն հասավ Եղանակի բյուրոյի գրասենյակից 0,5 մղոն (0,80 կմ) հեռավորության։ Պտտահողմերի փորձագետ Թոմաս Պ. Գրազուլիսը Մոնթգոմերի պտտահողմի ինտենսիվությունը գնահատեց F3՝ Ֆուջիտա սանդղակի համաձայն։

## Քաղաքացիական իրավունքների շարժում և վերաբաժանում (1945–1975 թվականներ)
Տնտեսական առումով Ալաբամայի հիմնական ուժը գյուղատնտեսության մեխանիզացումն ու կենտրոնացումն է եղել։ Մեխանիկական բամբակահավաք մեքենաները հասանելի դարձան պատերազմից հետո, նվազեցնելով գյուղատնտեսական աշխատողների կարիքը։ Նրանք միտված էին տեղաշարժվել տարածաշրջանի քաղաքային շրջաններ։ Այնուամենայնիվ, 1963 թվականին, նահանգի բամբակի միայն մոտ մեկ երրորդն էր հավաքվում մեքենայով։ Բամբակից դիվերսիֆիկացումը սոյայի, թռչնաբուծության և կաթնամթերքի արտադրությանը նույնպես աշխատուժին դուրս մղեց հողից։ Նահանգի երեսունհինգ ապալաչյան շրջաններից քսանմեկը բնակչություն կորցրեց 1950-ից 1960 թվականների միջև։ Այն, ինչ նախկինում գյուղական նահանգ էր, ավելի արդյունաբերական և քաղաքային դարձավ։

Գյուղական սպիտակ փոքրամասնության՝ օրենսդրական մարմնում իշխանությունը շարունակվեց՝ ճնշելով նահանգը արդիականացնելու ավելի առաջադիմական տարրերի փորձերը։ 1960 թվականի ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ գյուղական գերակայության պատճառով «Ընդհանուր նահանգային բնակչության մոտ 25 տոկոսը մեծամասնություն է կազմում Ալաբամայի օրենսդրական մարմնում»։ Հաշվի առնելով օրենսդրական մարմնի վերահսկողությունը շրջանային կառավարությունների նկատմամբ, գյուղական շահերն ունեին ավելի մեծ իշխանություն։ Օրենսդիրները և այլ կողմեր հայց ներկայացրին 1960-ական թ՝վականներին՝ վերաբաժանումն ու վերաբաշխումը ապահովելու համար։ Պահանջվեցին տարիներ և դաշնային դատարանի միջամտություն՝ «մեկ մարդ, մեկ ձայն» սկզբունքով ներկայացուցչություն հաստատելու համար՝ *Բեյկեր v. Կառ* (1962) և *Ռեյնոլդս v. Սիմս* (1964 թվական) գործերի արդյունքում։ Դատարանը որոշեց, որ բացի նահանգներում ընտրական շրջանները տասնամյակային մարդահամարին համապատասխան վերաբաժանելուց, պետական կառավարման երկու պալատները պետք է հիմնված լինեն բնակչության շրջանների ներկայացուցչության վրա, այլ ոչ թե աշխարհագրական շրջանների, ինչպես նահանգային սենատն էր, քանի որ սենատի կազմը խոչընդոտում էր հավասար ներկայացուցչությանը։

1960 թվականին՝ կարևոր քաղաքացիական իրավունքների մարտերի նախաշեմին, Ալաբամայի բնակչության 30 տոկոսը, կամ 980,000 մարդ, աֆրոամերիկացիներ էին։

Քանի որ Բիրմինգհեմը Ալաբամայի արդյունաբերության և բնակչության կենտրոնն էր, 1963 թվականին քաղաքացիական իրավունքների առաջնորդները որոշեցին այնտեղ սեգրեգացիայի դեմ արշավ սկսել։ Դպրոցները, ռեստորանները և մեծ խանութները սեգրեգացված էին. ոչ մի աֆրոամերիկացի չէր աշխատեցվում խանութներում, որտեղ նրանք գնումներ էին կատարում, կամ քաղաքային կառավարությունում, որը մասամբ ֆինանսավորվում էր իրենց հարկերից։ Ոստիկանության ուժերում աֆրոամերիկացի անդամներ չկային։ Չնայած սեգրեգացիային, աֆրոամերիկացիները տնտեսապես առաջընթաց էին ապրում։ Սակայն 1947-ից 1965 թվականներին Բիրմինգհեմը տուժեց «մոտ 50 ռասայական դրդումով պայթյուններից»։ Անկախ խմբեր, որոնք կապված էին ՔԿԿ-ի հետ, պայթեցնում էին անցումային բնակելի թաղամասեր՝ սևերին դրանց տեղափոխվելուց հետ պահելու համար. 19 դեպքում նրանք պայթեցրել են քաղաքացիական իրավունքների համար ակտիվ համայնքներ ունեցող սև եկեղեցիներ և նրանց քահանաների տները։

Իր 1963 թվականի նոյեմբերյան սպանությունից առաջ, նախագահ Ջոն Ֆ. Քեննեդին աջակցել էր քաղաքացիական իրավունքների օրենսդրությանը։ 1964 թվականին նախագահ Լինդոն Ջոնսոնը օգնեց ապահովել դրա ընդունումը և ստորագրեց Քաղաքացիական իրավունքների մասին օրենքը։ 1965 թվականի Սելմաից Մոնթգոմերիի երթերը ներգրավեցին ազգային և միջազգային մամուլի ու հեռուստատեսության ուշադրությունը։ Ազգությունը շոկի մեջ էր՝ տեսնելով խաղաղ ցուցարարների ծեծը՝ շրջան մտնելիս։ Այդ տարի Ջոնսոնը օգնեց ընդունել 1965 թվականի Քվեարկության իրավունքների մասին օրենքը՝ դաշնային վերահսկողություն և կիրարկում ապահովելու համար՝ բոլոր քաղաքացիների քվեարկելու կարողությունը երաշխավորելու նպատակով։

Դատական մարտահրավերները, կապված «մեկ մարդ, մեկ ձայն» սկզբունքի և 1965 թվականի Քվեարկության իրավունքների մասին օրենքի հետ, վերջնականապես հիմք են ստեղծել դաշնային դատարանի որոշումների համար։ 1972 թվականին դաշնային դատարանը պահանջեց օրենսդրական մարմնին ստեղծել ամբողջ նահանգի վերաբաժանման պլան՝ շտկելու համար ներկայացուցչության անհավասարությունները օրենսդրական մարմնում՝ կապված բնակչության պատկերի հետ։ Վերաբաժանումը, համատեղ ընտրողների գրանցման և ընտրական պրակտիկաների դաշնային վերահսկողության հետ հնարավորություն է տվել Ալաբամայի հարյուր հազարավոր քաղաքացիներին (սպիտակ և սև) առաջին անգամ քվեարկել և մասնակցել քաղաքական համակարգին։

## Ուշ 20-րդ դար (1975–2000 թվականներ)
1970-ական թվականների ընթացքում Ալաբաման շարունակում էր պայքարել ռասայական անհավասարության և սեգրեգացիայի հետ կապված խնդիրների դեմ։ 1972 թվականին դաշնային դատարանը հրահանգեց Բիրմինգհեմի քաղաքին ապասեգրեգացնել իր հանրային դպրոցները։ Նահանգը շարունակում էր մնալ Քաղաքացիական իրավունքների շարժման կենտրոնում, իսկ կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Հարավային քրիստոնեական առաջնորդության կոնֆերանսը և Ուսանողական ոչ բռնի համակարգող կոմիտեն, շարունակում էին ակտիվ լինել նահանգում։ 1991 թվականին դաշնային դատարանը հրաման տվեց նահանգին վերանայել իր կոնգրեսական շրջանները՝ ապահովելու համար աֆրոամերիկացի ընտրողների ավելի մեծ ներկայացուցչություն։

1974 թվականին Ջորջ Ուոլեսը, որը որպես նահանգապետ 1963 թվականին կանգնել էր Ալաբամայի համալսարանի դռան մոտ՝ աֆրոամերիկացի ուսանողների ընդունելությունը կանխելու համար երրորդ անգամ վերընտրվել է նահանգապետ։ Այնուամենայնիվ Ուոլեսը այլևս սեգրեգացիոնիստ չի հանդիսացել։ Նա այժմ ավելի շատ կենտրոնացել է տնտեսական զարգացման և կրթության աջակցության հարցերի վրա՝ իր վերջին պաշտոնավարման ժամանակ։

Գյուղատնտեսության նշանակությունը նվազել է, իսկ արտադրության և ֆինանսների ոլորտները ծաղկել են։ Զբոսաշրջային վայրերը, ինչպիսիք են Գալֆ Շորսը և Օռանժ Բիչը այցելուներ էին հրավիրում ամբողջ երկրից։ Քաղաքացիական իրավունքների դարաշրջանի ճգնաժամային վայրերը դարձել են զբոսաշրջային վայրեր։

## 21-րդ դար (2001–առ այսօր)
21-րդ դարում Ալաբաման շարունակել է տնտեսական աճը և քաղաքական փոխակերպումը՝ դեմոկրատներից դեպի Հանրապետական կուսակցություն՝ նահանգային և ազգային ընտրություններում։ Նա նշանակալի ներդրումներ է կատարել կրթության, առողջապահության, ենթակառուցվածքների և տնտեսական զարգացման մեջ։ Ալաբաման ընտրեց առաջին հանրապետական նահանգապետին վերակառուցումից ի վեր՝ Բոբ Ռայլիին 2002 թվականին։ Նա նեղ մեծամասնությամբ պարտության մատնեց գործող նահանգապետ Դոն Սիգելմանին, ով վերջին դեմոկրատն էր այդ պաշտոնում։ Ռայլին բարելավեց հանրային կրթական համակարգը, ընդլայնեց Մեդիքեյդը և իրականացրեց հարկային բարեփոխումների պլան։ Նա վերընտրվեց 2006 թվականին։ 2007 թվականի մայիսին նա հայտարարեց, որ գերմանական ThyssenKrupp կորպորացիան ժամանակակից պողպատի գործարան կկառուցի Մոբիլից հյուսիս։ Ընդհանուր ծախսը հասավ մինչև 5 միլիարդ դոլարի՝ լինելով ԱՄՆ-ի բիզնես պատմության մեջ ամենամեծ արտասահմանյան նախագիծը։ Այժմ գործարանում աշխատում է 2,700 աշխատող։

2015 թվականին նահանգային բյուջեի կրճատումները՝ 83 միլիոն դոլարի չափով, հանգեցրին հինգ պարկերի փակման՝ ըստ Ալաբամայի բնության պահպանության և բնական ռեսուրսների դեպարտամենտի ($3 միլիոն)։ Բացի այդ, նահանգը կրճատեց ծառայությունները վարորդական իրավունքի գրասենյակներում, փակելով դրանք սևամետ շրջանների մեծ մասում։ Սա ընտրողների գրանցումը դարձրեց ավելի դժվար, քանի որ գրասենյակները մատուցում էին երկու ծառայություն էլ։ 2018 թվականի դրությամբ Ալաբամայի նահանգը առաջարկում է առցանց ընտրողների գրանցում։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
### Ակնարկներ
* *Encyclopedia of Alabama* (2008) Online coverage of history, culture, geography, and natural environment. online
* Rogers, William Warren, Robert David Ward, Leah Rawls Atkins, and Wayne Flynt. *Alabama։ The History of a Deep South State* (3rd ed. 2018; 1st ed. 1994), 816pp; the standard scholarly history online older edition; online 2018 edition
* Alabama State Department of Education. *History of Education in Alabama* (Bulletin 1975, No. 7.O) Online free
* Bridges, Edwin C. *Alabama։ The Making of an American State* (2016) 264pp excerpt
* Dodd, Donald B.  *Historical Atlas of Alabama* (1974) online free
* Flynt, Wayne. *Alabama in the Twentieth Century* (2004)
* Flynt, J. Wayne. "Alabama." in *Religion in the Southern States։ A Historical Study*, edited by Samuel S. Hill. 1983
* Flynt, J. Wayne. *Poor But Proud։ Alabama's Poor Whites*  1989.
* Flynt, J. Wayne. *Alabama Baptists։ Southern Baptists in the Heart of Dixie* (1998)
* Hamilton, Virginia. *Alabama, a bicentennial history* (1977)  online; short popular history
* Holley, Howard L. *A History of Medicine in Alabama*. 1982.
* Owen, Thomas M. *History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography* 4 vols. 1921. online
* Jackson, Harvey H. *Inside Alabama։ A Personal History of My State* (2004)
* Thomas, Mary Martha. *Stepping out of the Shadows։ Alabama Women, 1819–1990* (1995)
* Thornton, J. Mills.  *Archipelagoes of My South։ Episodes in the Shaping of a Region, 1830–1965* (2016)  online; scholarly essays on political episodes.
* Webb, Samuel L., and Margaret Armbrester, eds. *Alabama Governors։ A Political History of the State* (University of Alabama Press, 2001).
* Wiggins, Sarah Woolfolk, ed. *From Civil War to Civil Rights—Alabama, 1860–1960։ An Anthology from the Alabama Review*  (U of Alabama Press, 1987). 29 scholarly essays by experts.
*Williams, Benjamin Buford. *A Literary History of Alabama։ The Nineteenth Century* 1979.
*WPA. *Guide to Alabama* (1939)

### Տեղական պատմություն
Տեսեք առանձին հոդվածներ յուրաքանչյուր վայրի վերաբերյալ։
*Brownell, Blaine A. "Birmingham, Alabama։ New South City in the 1920s." *Journal of Southern History* 38 (1972)։ 21–48. in JSTOR
* English, Bertis D. *Civil Wars, Civil Beings, and Civil Rights in Alabama's Black Belt։ A History of Perry County* (University Alabama Press, 2020).
* Fallin Jr, Wilson. *The African American Church in Birmingham, Alabama, 1815–1963։ A Shelter in the Storm* (Routledge, 2017).
*Fitzgerald, Michael W.  *Urban Emancipation։ Popular Politics in Reconstruction Mobile, 1860–1890*. (2002). 301 pp.&nbsp;.
**Fitzgerald, Michael W. "Railroad Subsidies and Black Aspirations։ The Politics of Economic Development in Reconstruction Mobile, 1865–1879." *Civil War History* 39#3 (1993)։ 240–256.
*Harris, Carl V. *Political Power in Birmingham, 1871–1921* 1977.
*Norrell, Robert J. "Caste in Steel։ Jim Crow Careers in Birmingham, Alabama." *Journal of American History* 73 (December 1986)։ 669–94. in JSTOR
* Thornton III, J. Mills. *Dividing Lines։ Municipal Politics and the Struggle for Civil Rights in Montgomery, Birmingham, and Selma* (2002) excerpt
*WPA. *Guide to Alabama* (1939)

### Նախա 1876-ականներ
* "Alabama" in ''The American year-book and national register for 1869'' (1869) online pp 275–280.
* Abernethy, Thomas Perkins *The Formative Period in Alabama, 1815–1828* (1922)  online free
* Barney, William L. *The Secessionist Impulse։ Alabama and Mississippi in 1860.* (1974).
* Bethel, Elizabeth. "The Freedmen's Bureau in Alabama," *Journal of Southern History* Vol. 14, No. 1, Feb. 1948  pp.&nbsp;49–92 online at JSTOR
* Bond, Horace Mann. "Social and Economic Forces in Alabama Reconstruction," *Journal of Negro History* 23 (1938)։290–348 in JSTOR
* Dupre, Daniel S..  *Alabama's Frontiers and the Rise of the Old South* (Indiana UP, 2017) online review
*Dupre, Daniel. "Ambivalent Capitalists on the Cotton Frontier։ Settlement and Development in the Tennessee Valley of Alabama." *Journal of Southern History* 56 (May 1990)։ 215–40. Online at JSTOR
*Fitzgerald, Michael W.  *Reconstruction in Alabama։ From Civil War to Redemption in the Cotton South* (LSU Press, 2017) 464 pages; a standard scholarly history replacing Fleming 1905
**Fitzgerald, Michael W.  "Reconstruction in Alabama" *Alabama Encyclopedia* (2017) online
** Fitzgerald, Michael W. "" To Give Our Votes to the Party"։ Black Political Agitation and Agricultural Change in Alabama, 1865–1870." *Journal of American History* 76#2 (1989)։ 489–505.
**Fitzgerald, Michael W. "Radical Republicanism and the White Yeomanry During Alabama Reconstruction, 1865–1868." *Journal of Southern History* 54 (1988)։ 565–96.  JSTOR
** Fitzgerald, Michael W. "The Ku Klux Klan։ property crime and the plantation system in Reconstruction Alabama." *Agricultural history* 71.2 (1997)։ 186–206.
* Fleming, Walter L. *Civil War and Reconstruction in Alabama* (1905). a detailed study; Dunning School full text online from Project Gutenberg
*Going, Allen J. *Bourbon Democracy in Alabama, 1874–1890*. 1951.
* Hamilton, Peter Joseph.  ''The Reconstruction Period'' (1906), full length history of era; Dunning School approach; 570 pp; ch 12 on Alabama
*Jordan, Weymouth T. *Ante-Bellum Alabama։ Town and Country*. (1957).
*Kolchin, Peter. *First Freedom։ The Response of Alabama Blacks to Emancipation and Reconstruction* (1972).
* McIlwain, Christopher Lyle. *Civil War Alabama* (University of Alabama Press, 2016); 456 pp; a major scholarly survey. [Will  excerpt]
*McWhiney, Grady. "Were the Whigs a Class Party in Alabama?" *Journal of Southern History* 23 (1957)։ 510–22. Online at JSTOR
* Moore, A. B. "Railroad Building in Alabama During the Reconstruction Period," *Journal of Southern History* (1935) 1#4 pp.&nbsp;421–441 in JSTOR
* Rogers, William Warren, Robert David Ward, Leah Rawls Atkins, and Wayne Flynt. *Alabama։ The History of a Deep South State* (3rd ed. 2018; 1st ed. 1994), 816pp; the standard scholarly history; online 2018 edition 
* Schweninger, Loren. "James Rapier of Alabama and the Noble Cause of Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. *Southern Black Leaders of the Reconstruction Era* (1982) pp.&nbsp;79–100.
*Sellers, James B.  *Slavery in Alabama*  1950. 
* Severance, Ben H. "To Fight and Die for Dixie։ Alabama’s Manpower Contribution to the Confederate War Effort, 1861–1865." *Alabama Review,*74#4 (2022), pp.&nbsp;283–303. doi։10.1353/ala.2022.0029.
*Sterkx, Henry Eugene. *Partners in Rebellion։ Alabama Women in the Civil War* (1970).
*Thornton, J. Mills III. *Politics and Power in a Slave Society։ Alabama, 1800–1860*  (1978). online edition
*Wiener, Jonathan M. *Social Origins of the New South; Alabama, 1860–1885*.  (1978).
*Wiggins, Sarah Woolfolk. *The Scalawag in Alabama Politics, 1865–1881* (1991)
*Wiggins, Sarah Woolfolk. "Alabama։ Democratic Bulldozing and Republican Folly." in *Reconstruction and Redemption in the South*, edited by Otto H. Olson.  (1980).

### Մինչև 1876 թվական
* Barnard, William D. *Dixiecrats and Democrats։ Alabama Politics, 1942–1950* (1974)
*Bond, Horace Mann. *Negro Education in Alabama։ A Study in Cotton and Steel* (1939). online, a famous classic
* Cronenberg, Allen. *Forth to the Mighty Conflict։ Alabama and World War II* (University of Alabama Press, 2003).
* Feldman, Glenn. *Politics, Society, and the Klan in Alabama, 1915–1949* (1999) 
* Feldman, Glenn. "Southern Disillusionment with the Democratic Party։ Cultural Conformity and 'the Great Melding' of Racial and Economic Conservatism in Alabama during World War II," *Journal of American Studies* 43 (Aug. 2009), 199–230.
* Feldman, Glenn.  *The Irony of the Solid South։ Democrats, Republicans, and Race, 1865–1944* (University of Alabama Press; 2013) 480 pages; how the South became "solid" for the Democrats, then began to shift with World War II.
* Frederick, Jeff. *Stand Up For Alabama։ Governor George Wallace* (University of Alabama Press, 2007).
*Grafton, Carl, and Anne Permaloff. *Big Mules and Branchheads։ James E. Folsom and Political Power in Alabama* 1985.
*Hackney, Sheldon. *Populism to Progressivism in Alabama* 1969.
*Hamilton, Virginia. *Lister Hill։ Statesman from the South*  1987.
* Jett, Brandon T. " 'We Crave to Become a Vital Force in this Community'։ Police Brutality and African American Activism in Birmingham, Alabama, 1920-1945" *Alabama Review* (2022) 75#1 pp.&nbsp;50–72 DOI։ 10.1353/ala.2022.0013
* Jones, Allen. "Political reforms of the progressive era" *Alabama Review* (1968)  21#3 pp 173–194. 
*Key, V. O. Jr. *Southern Politics in State and Nation*. 1949.
*Lesher, Stephan. *George Wallace։ American Populist* (1995)
*Norrell, Robert J. "Labor at the Ballot Box։ Alabama Politics from the New Deal to the Dixiecrat Movement." *Journal of Southern History* 57 (May 1991)։ 201–34. in JSTOR
* Oliff, Martin T., ed. *The Great War in the Heart of Dixie։ Alabama During World War I* (2008)
* Permaloff, Anne, and Carl Grafton. *Political Power in Alabama* (University of Georgia Press, 1995)
*Sellers, James B. *The Prohibition Movement in Alabama, 1702–1943* 1943.
*Thomas, Mary Martha. *The New Women in Alabama։ Social Reform and Suffrage, 1890–1920*  (1992)
*Thomas, Mary Martha. *Riveting and Rationing in Dixie։ Alabama Women and the Second World War* (1987)

### Պատմագրություն և հիշողություն
* Atkins, Leah Rawls. “The Alabama Historical Association։ The First Fifty Years.” *Alabama Review* 50#4 (1997)։ 243–266.
* Brown, Lynda et al. eds. *Alabama History։ An Annotated Bibliography,*  (Greenwood, 1998).
* Bridges, Edwin C. "A Tribute to Mills Thornton" *Alabama Review* (2014) 67#1 pp 4–9.
* Cox, Richard J. “Alabama’s Archival Heritage, 1850-1985.” *Alabama Review* 40#4 (1987)։ 284–307.
* Kennington, Kelly. "Slavery in Alabama։ A Call to Action." *Alabama Review* 73.1 (2020)։ 3-27. excerpt
* Mathis, Ray. "Alabama Freedmen, Politics, And Progressive Historiography։ An Essay-Review." *Georgia Historical Quarterly* 58.4 (1974)։ 414–421. online
* McKenzie, Robert H. "Clio’s Partners։ The Significance of Alabama History and the Contributions of Its Contemporary Historians." *Alabama Review*   (1975) 28#4։ 243–259.
* Pearson, Joseph W. "A Conversation with J. Mills Thornton" *Southern Historian* (2013), Vol. 34, pp 7–25.
* Rigdon, John. *A Guide to Alabama Civil War Research* (2011)
* Rudder, Justin A. "Grassroots Historians and African American Historiography in Alabama." *Alabama Review* 72.4 (2019)։ 259–300. excerpt
* Simpson, Robert R. “The Origin of the Alabama Department of Archives and History,” *Alabama Historical Quarterly* 34#2  (Summer 1972)։ 155–170.
* Stephenson, Wendell H. “Some Pioneer Alabama Historians III։ Thomas M. Owen.”* Alabama Review* 2#1 (1949)։ 45–62.
* Sulzby, James F. Jr. “Alabama Historical Association։ Human Retrospective of Forty Years.” *Alabama Review* 41#2 (1988)։ 83–102.
* Wiggins, Sarah Woolfolk, ed. *From Civil War to Civil Rights, Alabama 1860–1960։ An Anthology from The Alabama Review* ( University of Alabama Press, 1987) 29 scholarly articles.

### Առաջնային աղբյուրներ
*
*
*
*
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն ըստ նահանգի
Կատեգորիա:Ալաբամա