Կորեայի մշակույթ

[250px|thumb|Թանջոն՝ [Կյոնբոկուն պալատի դեկորատիվ գունավորումը]]

Կորեայի ներկայիս ժամանակակից բաժանումը Հյուսիսայինի և Հարավայինի հանգեցրել է նաև ժամանակակից մշակույթի բաժանմանը. չնայած դրան, **Կորեայի ավանդական մշակույթը** միավորում է երկու պետություններին իր ավելի քան 5000-ամյա պատմության մեջ, և համարվում է ամենահներից մեկը։

## Ավանդական արվեստ
### Երաժշտություն

Կորեայում երաժշտությունը զարգացել է չինական ազդեցության ներքո, սակայն ճապոնական օկուպացիայից քիչ առաջ ժողովրդական երաժշտական ժանրերը ուժեղ վերելք են ապրել, ինչի շնորհիվ առաջացել են այնպիսի ժանրեր, ինչպիսիք են փանսորին, սիջոն, սանջոն, կագոկը և ուրիշներ։ Ավանդական գործիքները, ինչպիսիք են թեգիմը, կայագիմը և չանգուն, օգտագործվում են դասական ստեղծագործությունների կատարման ժամանակ։

### Նկարչություն
[thumb|left|200px|[Տանո (տոն)|Տանո օրվա տեսարան]]

Կորեական թերակղզում հայտնաբերված ամենահին նկարները նախապատմական ժայռապատկերներն են։ Հնդկաստանից Չինաստանով բուդդիզմի ներթափանցման հետ երկրում ի հայտ են եկել այլ բազմազան տեխնիկաներ։ Շատ արագ դրանք դարձել են հիմնական, չնայած տեղական տեխնիկաները պահպանվել են և շարունակել զարգանալ։

Գեղանկարչության մեջ հայտնի միտում է դարձել նատուրալիզմը՝ իրատեսական լանդշաֆտների, ծաղիկների և թռչունների մոտիվներով։ Նկարների մեծ մասը արված է թթենու թղթի կամ մետաքսի վրա։

18-րդ դարում տեղական տեխնիկաները շատ են առաջադիմել․ հիմնականում գեղագրության և տպագրական փորագրության ոլորտում։

Հյուսիսային Կորեայում արվեստը գտնվում է ավանդույթների և ռեալիզմի ազդեցության ներքո։ Չոն Սոնի «Կիմգան լեռան Չհոնյո գագաթը» կտավը կորեական բնապատկերի դասական օրինակ է՝ բարձրացող ժայռերով, թաքնված մառախուղով։
### Կերամիկա
200px|left|thumb|Գորիո արքայատոհմի սալադոնից ծխաման

Կորեական թերակղզում կավե իրերի օգտագործումը իր արմատներով գնում է մինչև նեոլիթ։ Կորեական կերամիկայի պատմությունը երկար է և ներառում է վաղ ծիսական և դեկորատիվ ապրանքների ստեղծումը։ Երեք պետությունների շրջանում խեցեգործությունը ծաղկել է Սիլայում։ Կավի արտադրատեսակները մշակվել են հատուկ կրակով, ինչը հանգեցրել է հատուկ մոխրագույն-երկնագույն սելադոնային գույնի առաջացմանը։ Մակերևույթը զարդարվում էր տարբեր երկրաչափական նախշերով։

Կորյոյի ժամանակաշրջանում հայտնի են դարձել նեֆրիտա-կանաչ սիլադոնից արտադրանքները։ 12-րդ դարում մշակվել են մոդայիկ նոր մեթոդներ՝ թույլ տալով ստեղծել տարբեր գույներով ավելի բարդ զարդեր։ Էվելին Մաքունեն գրում է․ «12-րդ դարում խեցեղենի արտադրությունը հասել է իր կատարելությանը։ Մի քանի նոր տեսակներ հայտնվել են քառորդ դարում, որոնցից մեկը, դրվագազարդումը, կարող է համարվել լիովին կորեական հայտնագործություն»։ Ո՛չ Չինաստանում, ո՛չ Ճապոնիայում դրվագազարդված սելադոն չեն արտադրել, որը յուրահատուկ էր Կորյոյի արտադրանքներին։

15-րդ դարում հայտնի է դարձել սպիտակ ճենապակին։ Շուտով այն սելադոնից ավելի հայտնի է դարձել։ Սպիտակ ճենապակին հաճախ զարդարվում էր կամ ներկվում էր պղնձով։

16-րդ դարում Իմջինյան պատերազմի ընթացքում բազմաթիվ կավագործական ապրանքներ է առևանգվել Ճապոնիայի կողմից, որտեղ ուժեղ ազդեցություն են ունեցել ճապոնական կերամիկայի վրա։ Ճապոնական շատ հայտնի բրուտագործական տոհմեր այժմ էլ կարող են հետևել իրենց արմատներին Ճապոնիայի կողմից Կորեական թերակղզին նվաճելու ընթացքում։

Չոսոնի ուշ շրջանում (19-րդ դարի վերջ) հայտնի է դարձել կապույտ-սպիտակ ճենապակին։
### Այգիներ
[thumb|250px|left|''Հյանվոնջոն,'' այգի Կյոնբոկունում, [Սեուլ]]

Տաճարային և մասնավոր այգիների կառուցման սկզբունքները նույնն են։ Հիմնականում այգիների ոճի վրա ազդեցություն է ունեցել շամանությունը։ Շամանությունը կապված է բնության և միստիկայի հետ և առանձնանում է բնապատկերի մանրամասների նկատմամբ առավելագույն ուշադրությամբ։ Ի տարբերություն Չինաստանի և Ճապոնիայի այգիների, որտեղ կան մարդկանց կողմից պատրաստված տարրեր, կորեացիները խուսափում են բոլոր արհեստական այգիներից, այգիներին փորձում են ավելի «բնական» տեսք տալ, քան բնությունն է։

Լոտուսների լճակը կորեական այգու կարևոր մասնիկն է։ Եթե այգում կա իսկական առու, ապա մոտակայքում սովորաբար կառուցվում է տաղավար, որը թույլ է տալիս հաճույքով հետևել ջրին։ Նաև հաճախ բազմամակարդակ թմբեր։

Գյոնգջուի կողքին գտնվող Պխոսոկչոնը ստեղծվել է Սիլայի ժամանկաշրջանում։ Դրանում ընդգծվում է ջրի կարևորությունը ավանդական այգիներում։ Սիլա պետության գոյության վերջում թագավոևի հյուրերը նստում էին գետահունի երկայնքով, մինչդեռ գինիով բաժակները լողում էին նրան միջև։

### Խոհանոց
thumb|left|200px|Պիբիմպապ

Բրինձը Կորեայի հիմնական սնունդն է։ Այն բանի պատճառով, որ երկիրը մինչև վերջին ժամանակները եղել է ագրարային, բաղադրատոմսերը կատարելագործվել են դարերի փորձով։ Կորեայում հիմնական մշակաբույսերն են՝ բրինձը, գարին և լոբազգիները, չնայած օգտագործվում են նաև ուրիշները։ Ձուկը և մյուս ծովամթերքները նույնպես կարևոր մաս են, քանի որ Կորեան գտնվում է թերակղզու վրա։

Բաղադրատոմսերը, որոնցում օգտագործվում է խմորումը, բացահայտվել են վաղ ժամանակներում։ Այդ թվում՝ ձկների և բանջարեղենի մարինացումը։ Նմանատիպ ուտելիքները ապահովում էին անհրաժեշտ սպիտակուցներ և վիտամիններ ձմռան ընթացքում։

Տաճարային խոհանոցի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ նրանում չի օգտագործվում կորեական խոհանոցի հինգ ամեաուժեղ բաղդրամասերը՝ սխտոր, կանաչ սոխ, վայրի սոխ ռոկամբոլի, պրաս, կոճապղպեղ և միս։

Ավանդական կերակրատեսակներն են՝ սսամբապ, պուլկոգի, սինսոլո, կիմչի, պիբիմպապ և կուջոլպխան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Корейское классическое искусство. Сборник статей. Москва, издательство "Наука", Главная редакция восточный литературы, 1972 г. Составитель Л.И.Киреева, ответственный редактор Л.Р. Концевич.
*
* Korea Society Podcast: The Origins of Koreans and Their Culture — Part I 
* Korea Society Podcast: The Origins of Koreans and Their Culture — Part II 
* Проект, посвящённый ранним фотографиям, снимавшим бытовые сцены, здания 1895—1930 

Կատեգորիա:Կորեայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մշակույթ