Ֆրիդրիխ Սարրե

**Ֆրիդրիխ Սարրե**  (, ), գերմանացի պատմաբան, հնագետ, իսլամական արվեստի կոլեկցիոներ և նրա հանրահռչակող, հետազոտող, բազմաթիվ գիտական աշխատանքների և Արևելքի երկրներ կատարած ուղևորությունների մասին գրառումների հեղինակ։

## Կյանք և գործունեություն
Ֆրիդրիխ Սարրեն ծնվել է ծագումով հուգենոտական ընտանիքում, նրա հայրը եղել է հաջողակ գործարար։ Այդ կապակցությամբ Ֆրիդրիխը հետագայում իր գիտական գործունեության մեջ միջոցների կարիք երբեք չի ունեցել։ Ավարտել է Բեռլինի «Ցում Գրաուեն Քլոսթեր» ավետարանական վարժարանը։ Ապա Բեռլինի և Լայպցիգի արվեստի համալսարաններում ուսումնասիրում է պատմություն։ Առաջին գիտական աստիճանը ստացել է 1890 թվականին Լայպցիգում՝ Մեքլենբուրգի Վերածննդի դարաշրջանի մասին իր աշխատանքի համար։ 1890-1893 թվականներին աշխատում է որպես գիտաշխատող Բեռլինի կիրառական արվեստի թանգարաններում և քաղաքային պատկերասրահում։ Այդ ընթացքում գիտնականը սկսում է հետաքրքրվել Արևելքի հնագիտությամբ։ 1895 և 1896 թվականներին նա երկու ճանապարհորդություն է կատարում Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջաններ, որտեղ ուսումնասիրում է միջնադարյան թուրքական ճարտարապետությունը և բազմաթիվ լուսանկարներ է անում, որոնք այսօր էլ կարևոր գիտական նշանակություն ունեն։ 1897-1898 թվականներին հետևում է նրա ուղևորությունը դեպի Պարսկաստան, և 1898-1900 թվականներին Թուրքմենստան։

1904 թվականից մինչև 1931 թվականը (թոշակի անցնելու տարի) Ֆրիդրիխ Սարրեն ղեկավարում է Բեռլինի Ֆրիդրիխ կայսեր իսլամական արվեստի թանգարանը։ 1928 թվականին նա դառնում է Դրեզդենի տեխնիկական համալսարանին կից գիտությունների պատվավոր դոկտոր։ Իսլամական արվեստի թանգարանի հիմքն է դարձել Ֆ. Սարրեի անձնական հավաքածուն, որն ավելի քան 600 նմուշ ունի, որոնք առաջին անգամ ցուցադրվել են այնտեղ։ Բացի այդ, թանգարանի տնօրենի պաշտոնում նա մի շարք ձեռքբերումներ է ունեցել Արևելքում, այնպես էլ Եվրոպայում։

Որպես արևելագետ գիտնական՝ Ֆ. Սարեն համագործակցել է մի շարք այլ հայտնի մասնագետների՝ Բերնգարդ Մորիցի, Մաքս Վան Բերհեմի, Օյգեն Միտվոխի հետ։  Այսպես, այդ համագործակցության արդյունքում լույս են տեսնում Սելջուկյանների միջնադարյան գորգագործության, Ռեզա Աբբասիի փորագրության արվեստի և այլ գիտական աշխատանքներ։ 1907-1908 թվականների ձմռանը Ֆ. Սարրեն իր ընկերոջ՝ հնագետ Էռնեստ Հերցֆելդի հետ մեկնում է Միջագետք՝ մուսուլմանական դարաշրջանի սկզբի քաղաքներում և բնակավայրերում պեղումներ իրականացնելու համար։ Մասնավորապես, 1911-1913 թվականներին այդ աշխատանքներն իրականացվել են խալիֆայության նախկին մայրաքաղաք Աբբասիդներում՝ Սամարայում։

Նա հավաքածուի մեծ մասը նվիրաբերել է Բեռլինի Kaiser Friedrich թանգարանին, որտեղ 1921-1931 թվականները  եղել է «իսլամական բաժնի» տնօրեն։

Գիտնականն իր հավաքածուները համալրել է մշտապես Թուրքիա, Պարսկաստան և Միջագետք ուղևորությունների ժամանակ։ Այնտեղ կենտրոնական տեղ էին զբաղեցնում արևելյան գորգերի և ձեռագրերի հավաքածուները։ 1899 թվականին նա առաջին անգամ ցուցադրության է դնում իր հավաքածուն Բեռլինի կիրառական արվեստի թանգարանում։ 1903 թվականին նրա հավաքածուն ցուցադրվում է Փարիզում իսլամական ցուցահանդեսի դեկորատիվ արվեստի թանգարանում (Marsan Pavilion): 1910 թվականին նման ցուցահանդես տեղի է ունենում Մյունխենում, 1932 թվականին Մայնի Ֆրանկֆուրտի քաղաքային արվեստի ինստիտուտում։

Ֆ. Սարեի հավաքածուի զգալի մասը, լուսանկարները և գրադարանը, նրա օրագրերը և այլ ժառանգություն ոչնչացվեցին նրա մահից անմիջապես հետո, երբ գիտնականի առանձնատունը պատրաստվում էր ընդունել 1945 թվականի Պոտսդամի խորհրդաժողովի հյուրերին։

## Աշխատություններ
**Die Berliner Goldschmiede-Zunft von ihrem Entstehen bis zum Jahre 1800. Ein Beitrag zur Kunst- und Gewerbe-Geschichte Berlins.* Stargardt, Berlin 1895.
**Reise in Kleinasien. Sommer 1895. Forschungen zur seldjukischen Kunst und Geographie des Landes.* Reimer, Berlin 1896.
**Transkaukasien — Persien — Mesopotamien — Transkaspien. Land und Leute.* Reimer, Berlin 1899.
**Denkmäler persischer Baukunst. Geschichtliche Untersuchung und Aufnahme muhammedanischer Backsteinbauten in Vorderasien und Persien.* 2 Bände. Wasmuth, Berlin 1901—1910.
* mit Ernst Herzfeld: *Archäologische Reise im Euphrat- und Tigris-Gebiet* (= *Forschungen zur islamischen Kunst.* Bd. 1, 1-4). 4 Bände. Reimer, Berlin 1911—1920.
**Konia. Seldschukische Baudenkmäler* (= *Denkmäler persischer Baukunst.* Bd. 1). Unter Mitwirkung von Georg Krecker und Max Deri. Wasmuth, Berlin 1921 (Zuerst in *Denkmäler persischer Baukunst* 1910).
**Die Kunst des alten Persien* (= *Kunst des Ostens.* Bd. 5, ). Bruno Cassirer Verlag, Berlin 1922.
** französisch *L’art de la Perse ancienne.* Éditions G. Crès & Cie, Paris 1921.
**Die Ergebnisse der Ausgrabungen von Samarra im Kaiser-Friedrich-Museum.* G. Grote, Berlin 1922.
**Islamische Bucheinbände* (= *Buchkunst des Orients.* Bd. 1). Scarabaeus-Verlag, Berlin 1923.
* mit Ernst Herzfeld: *Die Keramik von Samarra.* (= *Forschungen zur islamischen Kunst.* Bd. 2). Reimer, Berlin 1925.
**Keramik und andere Kleinfunde der islamischen Zeit von Baalbek.* W. de Gruyter, Berlin u. a. 1925 (Sonderabdruck aus *Baalbeck. Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1898 bis 1905.* Bd. 3).
* mit Hermann von Trenkwald: *Altorientalische Teppiche.* 2 Bände. Herausgegeben vom Österreichischen Museum für Kunst und Industrie. A. Schroll & Co., Wien 1926—1928.
**Der Kiosk von Konia.* Verlag für Kunstwissenschaft, Berlin 1936.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* J. Heinrich Schmidt: *Friedrich Sarre, Schriften. Zum 22. Juni 1935 zusammengestellt* (= *Forschungen zur islamischen Kunst.* Bd. 6). Reimer, Berlin 1935.
* Ernst Herzfeld: *Friedrich Sarre.* In: *Ars Islamica.* Bd. 11/12, 1946, S. 210—212.
* Ernst Kühnel: *Friedrich Sarre †.* In: *Der Islam.* Bd. 29, 1950, S. 291—295.
* Richard Ettinghausen: *Friedrich Sarre.* In: *Pantheon* 23, 1965, S. 319.
* Volkmar Enderlein: *Sarre, Friedrich.* In: Eric M. Meyers (изд.): *The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East.* Bd. 4: *
* Semavi Eyice: *Sarre, Friedrich .* в: *Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.* Bd. 36, Istanbul 2009, ISBN 978-975-389-566-8, S. 165—166.
* Julia Gonnella, Jens Kröger (изд.): *Wie die islamische Kunst nach Berlin kam. Der Sammler und Museumsdirektor Friedrich Sarre (1865—1945).'' Staatliche Museen zu Berlin, Museum für Islamische Kunst und Dietrich Reimer Verlag, Berlin 2015, ISBN 978-3-496-01544-4; ISBN 978-3-88609-769-2.

Կատեգորիա:1865 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արևելագետներ
Կատեգորիա:Բեռլին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հնագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հունիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 31 մահեր
Կատեգորիա:Պոտսդամ քաղաքում մահացածներ