Կարտոֆիլի, բանջարեղենի և մրգերի պահպանում

**Կարտոֆիլի, բանջարեղենի և մրգերի պահպանում**, մինչև իրացումը պահպանման միջոցառումների համալիր կամ թարմ արտադրանքի վերամշակում։ Պահեստավորման ճիշտ կազմակերպումը հնարավորություն է տալիս երկար ժամանակ պահպանել արտադրանքի որակը և նվազագույնի հասցնել զանգվածի կորուստը։ Կարտոֆիլի, բանջարեղենի և մրգերի պահպանման դեպքում դժվարությունները կապված են դրանց մեջ մեծ քանակությամբ ջրի (ազատ վիճակում) պարունակության հետ։ Բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում պահպանումն առաջացնում է բջիջների և հյուսվածքների ինտենսիվ շնչառություն, ակտիվացնում է հասունացման ու թարմությունը կորցնելու կենսընթացները, ուժեղացնում գոլորշացումը և ախտածին մանրէային ֆլորայի զարգացումը, որոնք էլ առաջացնում են արտադրանքի զանգվածի և որակի զգալի կորուստ։ Դրա համար ձգտում են ստեղծել պահպանվող արտադրանքի և միկրոօրգանիզմների կենսընթացները դանդաղեցնող պայմաններ։ Բերքահավաքից հետո առաջին օրերին հյութալի արտադրանքը բնականոն շնչում է, իսկ հաջորդ օրերին շնչառության ինտենսիվությունը դանդաղում է (հատկապես՝ եթե կարտոֆիլը, բանջարեղենը կամ պտուղներն արագ հովացվեն)։ Պահպանման ընթացքում օդի խոնավության նվազման դեպքում գոլորշացումը և ախտածին միկրոօրգանիզմների շնչառությունն ու զարգացումն ուժեղանում են։ Շնչառության ինտենսիվության վրա ազդում է նաև պահեստների օդի բաղադրությունը։ Թթվածնի պարունակության նվազումը և ածխաթթու գազի ավելացումը ճնշում են հյութալի արտադրանքի շնչառությունը, դանդաղեցնում պտուղների և բանջարեղենի թարմության նվազումը, ավելացնում դրանց պահպանման ժամկետները։ Հիվանդություններ (փտում, բորբոս և այլն) առաջացնող ախտածին միկրոօրգանիզմների զարգացումը հաճախ ուղեկցվում է մեծ քանակությամբ ջերմության անջատմամբ և ինքնաայրմամբ, որը կարող է հանգեցնել արտադրանքի փչացման։

## Մշակում
Արտադրանքի պահպանվածության վրա զգալիորեն ազդում են սորտիորակը, աճեցման գոտին, վեգետացիայի և բերքահավաքի ժամանակ եղանակային պայմանները, պարարտացման համակարգը, բերքահավաքի, փոխադրման և հետ բերքահավաք. մշակման տեխնոլոգիան, պահեստարանի նախապատրաստումը, պահպանման ռեժիմը և այլն։ Խնձորի ամառային սորտերը վատ են պահպանվում, ուստի դրանք արագ են իրացնում։ Մինչև նոր բերքը պահպանվում են խնձորի Ռենետ Սիմիրենկո, Ռենետ շամպայնի, Պարմեն ձմեռային ոսկե, տանձերի՝ Կյուրե, Բերե Արդանպոն, Դեան կա ձմեռային և այլն սորտերը։ Լավ պահորակումով են օժտված կաղամբի ուշահաս սորտերը։ Ավազահողերում աճեցրած կարտոֆիլն ավելի լավ է պահպանվում, քան կավահողային դաշտերից ստացվածը։ Սովորաբար անձրևային ցուրտ ամռանը պտուղների և բանջարեղենի պահորակումը նվազում է։ Հյութալի արտադրանքի պահպանվածության վրա զգալիորեն ազդում են պարարտանյութերը։ Օրինակ՝ ազոտային պարարտանյութերի ավելցուկը դանդաղեցնում է պտուղների հասունացումը և նվազեցնում ելքն ապրանքային արտադրանքի պահպանման շրջանում։ Բերքահավաքի, փոխադրման, մշակման ժամանակ առաջացած մեխանիկական վնասվածքները, չհասունացած արմատապտուղների, պալարների և պտուղների վաղ և գերհասունացած արտադրանքի բերքահավաքը նույնպես պահպանման ժամանակ նվազեցնում են նրա պահորակումը։ Կարտոֆիլը, բանջարեղենը և մրգերը պահեստավորում են համապատասխան պահեստներում։ Նոր բերքն ընդունելուց առաջ պահեստը վարակազերծում են ֆորմալինով կամ ծծմբային գազով, սպիտակեցնում թարմ հանգած կրով, չորացնում են և սառեցնում մինչև պահպանման համար նախատեսված ջերմաստիճանը։ Կարտոֆիլը և բանջարեղենը պահեստավորում են սփռակույտով, ամբարներում, դարսակներով, բեռնարկղերում կամ արկղերում (երբեմն դրանք նախապես փաթեթավորում են դիֆուզորային ներդիրներով պոլիէթիլեն. պարկերում, ոչ մեծ տարողությամբ պոլիէթիլեն. փաթեթներում և այլն), պտուղները՝ զամբյուղներում, արկղերում, պոլիէթիլեն. ներդրակներով բեռնարկղերում, պոլիէթիլեն. պարկերում և այլն։

## Պահպանման ջերմաստիճան
Հյութալի արտադրանքը հիմնականում պահում են ցածր կայուն ջերմաստիճանի և օդի բարձր խոնավության պայմաններում։ Արտադրանքի զանգվածի ջերմաստիճանն արագ նվազեցնելու համար կիրառում են ակտիվ օդափոխություն և սառնարան. սարքեր։ Պտուղների և բանջարեղենի պահպանման համար ավելի լայնորեն կիրառում են կարգավորվող գազային միջավայրով (այսինքն՝ օդում թթվածնի և ածխաթթու գազի որոշակի պարունակությամբ) հերմետիկ խցիկները։ Այդպիսի պայմաններում արտադրանքն ավելի երկար է պահպանում իր ապրանք. որակները, նվազում է բնական կորուստը։ Պահպանման նպատակով կարտոֆիլը և արմատապտուղները դասավորելուց առաջ չորացնում են և տեսակավորում։ Կարտոֆիլի պահպանման նպատակահարմար ջերմաստիճանը 2–4o C է, գարնանային շրջանում այն իջեցնում են մինչև 1,5–2o C, որպեսզի պալարների ծլումը կանխվի, օդի հարաբերական խոնավությունը պետք է լինի 90–95%, արմատապտուղներինը՝ համապատասխանաբար՝ 0–1o C և 90–98%։ Կաղամբը պահում են օդի նույն ջերմաստիճանի և խոնավության պայմաններում։ Սոխը պահեստում դասավորելուց առաջ չորացնում են 30–35o C-ում։ Ցուրտ եղանակի դեպքում պահպանման ջերմաստիճանը –3–1o Cից բարձր չէ, օդի խոնավությունը՝ 70–75%, տաք եղանակի դեպքում՝ համապատասխանաբար՝ 18–22o C և 60–70%։ Մրգերը պահելու համար դասավորում են բերքահավաքի օրը։ Խնձորի ու տանձի ձմեռային սորտերը, խաղողը երկարատև պահպանվում են –0,5–0o C-ում և 90–95% օդի հարաբերական խոնավության պայմաններում։ Պահպանվող արտադրանքը կանոնավոր կերպով հսկվում է։

## Պահպանում
Հուսալի պահպանման գրավականն արտադրանքի զանգվածում բարենպաստ ջերմաստիճանն է։ Այն բարձրանալու դեպքում արտադրանքը սառեցնում են։ Հյութալի արտադրանքի որոշ տեսակներ պահում են մի քանի օր (օրինակ՝ մորենու հատապտուղները), մյուսները՝ 1–4 շաբաթ (կեռաս, ծիրան, սամիթ, մաղադանոս և այլն), երրորդները՝ միքանի ամիս կամ մինչև նոր բերքը (կարտոֆիլ, բանջարեղեններ, խնձոր, տանձ, խաղող և այլն)։

## Գրականություն
*Աթաբեկյան Ե., Բանջարեղենի պահպանումը, Ե., 1968։ 
*Սնապյան Գ., Պտուղների և խաղողի պահպանումը, Ե., 1986։ 
*Ասլանյան Գ., Բանջարեղենի մշակությունը ջերմատներում, Ե., 1988։ 
*Կազումով Ն., Կազումյան Կ., Պտուղների և բանջարեղենի պահածոների տեխնոլոգիա, Ե., 1993։ 
*Ավագյան Գ., Նազարյան Ա., Պտուղների, բանջարեղենի և կարտոֆիլի հիվանդությունները պահպանման ժամանակ, Ե., 2006։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Կատեգորիա:Բուսաբանություն