Ամո Խարազյան

**Ամո Ղևոնդի Խարազյան** (Համազասպ, ), հայ ռեժիսոր, բեմադրիչ, դերասան, թատերական գործիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1933)։

## Կենսագրություն
Ամո Խարազյանը սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում և վաղ հասակից հրապուրվել թատրոնով։ 1896 թվականին մեկնում է Մոսկվա, որտեղ հոր կամքին հակառակ, ընդունվում է Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի ֆիլհարմոնիան, որտեղ և սովորում է 2 տարի (1896-1898 թթ.)։ Այստեղ Խարազյանը ծանոթանում է Գեղարվեստական թատրոնի ապագա ռեժիսոր Գևորգ Բուրջալովի հետ, ով ցանկանում էր ժողովրդական թատրոն ստեղծել։

1899 թվականին վերադառնում է Թիֆլիս և սկսում է ներկայացումներ բեմադրել Ավճալայի բանվորական աուդիտորիայում՝ դնելով հայ ժողովրդական թատրոնի հիմքը։ Այնուհետև ներկայացումներ է բեմադրում Հավլաբարի լսարանում՝ քաղաքի այն հատվածում, որտեղ շատ հայեր էին ապրում։

Գնալով Բաքու՝ Խարազյանը, Ստեփան Շահումյանի խորհրդով, ներկայացումներ է բեմադրում նավթարդյունաբերության բանվորների համար։

1906 թվականին մեկնել է Փարիզ, հետևել Ժ. Մունե Սյուլիի, Ս. Բեռնարի, Ա. Անտուանի և Գ. Ռեժանի արվեստին, աշակերտել Պ. Մունեին։
մինի|Ամո Խարազյանի հուշատախտակը Երևանում
Ամո Խարազյանը կյանքի ընթացքում բազմաթիվ թատրոններ ու թատերախմբեր է ստեղծել և 1909 թվականին հիմնադրում է «Նոր դրամա» թատրոնը, որտեղ իբրև ռեժիսոր մեծ ուշադրություն է դարձնում ներկայացումների գեղարվեստական կատարելությանը։ Այս թատրոնում բեմադրությունները ձևավորում էր նկարիչը, իսկ երաժշտական ձևավորման համար երաժիշտներ էին հրավիրվում։ Այս ամենը նորություն էր հայ թատրոնում։ Թատրոնը գոյատևում է 6 տարի և 1914 թվականին փակվում։ «Նոր դրամայի» փակվելուց հետո Խարազյանը տեղափոխվում է Զուբալովի ժողովրդական տան թատերական սեկցիա, որտեղ ներկայացումներ է բեմադրում աշխատավոր հանդիսականի համար։ 1915-1918 թվականներին ղեկավարել է «Աշակերտա-ուսանողական դրամատիկ ընկերության» թատերախումբը, 1918 թվականին՝ Կաշեգործների միության բոլշևիկյան թևի հիմնած՝ «Պրոլետկուլտ» գրական-գեղարվեստական խմբակի (նախագահ՝ Ա. Վարդանյան) բանվորական թատերախումբը։Հայաստանում քաղաքացիական կռվի տարիներին Ամո-Խարազյանը դառնում է հեղափոխական թատրոնի ղեկավարը, 1921 թվականի փետրվարին կազմակերպում է Երևանի Գավգործկոմի, 1922-ին՝ ՀԽՄՀ Քաղլուսվարի, 1925 թվականին՝ «Ազատ կոլեկտիվ» շրջիկ թատերախմբերը Ղարաքիլիսայում (Վանաձոր) և շրջագայում Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Վերջինս 1926 թվականից կոչվել է Գյուղշրջիկ թատրոն, 1928 թվականին վերանվանվել Պետական շրջիկ թատրոն (1933 թվականից Խարազյանի անվան, տե՛ս Ամո Խարազյանի անվան պետական շրջիկ թատրոն)։ 1949 թվականից աշխատել է Էջմիածնում (թատրոնը փակվել է 1952 թվականին)։1955 թվականի դեկտեմբերի 26-ից Խարազյանի անունով է կոչվել Արտաշատի պետական թատրոնը։ Խարազյանն իր ղեկավարած տարբեր թատրոններում բեմադրել է ավելի քան 100 պիես, խաղացել շուրջ 300 դեր։ Բեմականացումների («Փոստակայանի վերակացուն», ըստ Պուշկինի, «Հացի խնդիր», ըստ Պ. Պռոշյանի, «Փոթորկածիններ», ըստ Ն. Օստրովսկու), պիեսների թարգմանությունների հեղինակ է։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի երեք շքանշաններով։

## Բեմադրություններ
* «Փոստակայանի վերակացուն»
* «Ցասում»
* «Հացի խնդիր»
* «Թշնամիներ»
* «Գայլեր և ոչխարներ»
*«Վաշխառու»
*«Ավազակներ»
*«Զոհի փոխարեն զոհ»
*«Խաթաբալա»՝ 1902
*«Էսթեր, դուստր Իսրայելի»՝ 1902
*«Եղբայր և քույր»՝ 1902
*«Ուրիել Ակոստա»՝ 1902
*«Երվանդ Բ»՝1902
*«Կյանքի խնջույքում»՝ 1903
*«Սամել»՝ 1903
*«Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը»՝ 1903
*«Ոճրագործի ընտանիքը»՝ 1903
*«Մարի-Ժան կամ Մայրական սեր»՝ 1903
*«Բարեգործության դիմակի տակ»՝ 1903 
*«Խանում»՝ 1903
*«Դոն Գրիգորիո»՝ 1903
*«Էս էլ մի մոցիքլութին»՝ 1903
*«Արշակ երկրորդ»՝ 1903

## Դերեր
* «էլիզբարով»
* «Ուրիել Ակոստա»
* «Ցագոր»
*Կարլ Մոոր՝ «Ավազակներ»
*Սեմյոն Բոչարով՝ «Զոհի փոխարեն զոհ»
*Դագոբեր՝ «Էսթեր, դուստր Իսրայելի»
*Գայող Փաղավա՝ «Եղբայր և քույր»
*Սանտո՝ «Կրեմոնի վնագործը»
*Լաերտ՝ «Համլետ»
*Վիտալի՝ «Երկրորդ երիտասարդություն»
*Բեգլար՝ «Ղարաբաղի աստղագետը»
*Վլադիմիր Խոտնև՝ «Կյանքի խնջույքում»
*Սամել՝ «Սամել»
*Զամբախով՝ «Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը»
*Կորրադո՝ «Ոճրագործի ընտանիքը»
*Բերտրան՝ «Մարի-Ժան կամ Մայրական սեր»
*Վանո Փանդիև՝ «Խանում»
*Պեռնիե՝ «Փարիզի աղքատները»
*Ալբերտ Մորիել՝ «Կույր»
*Արշակ՝ «Արշակ երկրորդ»
*Բանաստեղծ՝ «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
*Յազոն՝ «Մեդեա»՝ 1903

## Տես նաև
* Ամո Խարազյանի անվան պետական շրջիկ թատրոն
* Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոն

## Գրականություն Ամո Խարազյանի մասին
* Ս. Սարգսյան, Ամո Խարազյան, Երևան, 1959 թ.
* Խորհրդային Հայաստան, 1921 թ., N201
* Театральная энциклопедия. Том 5/Глав. ред. П. А. Марков - М.։ Советская энциклопедия, 1967. - 1136 стб. с илл., 8 л. илл.
* Օ. Գուլազյան, Հուշեր, Երևան, 1957 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ