Լիբիայի թագավորություն

**Լիբիայի Թագավորություն** - (նաև հայտնի է որպես Լիբիայի Միացյալ Թագավորություն մինչև 1963 թվականը) երկիր Հյուսիսային Աֆրիկայում, որը ձևավորվել է 1951 թվականի դեկտեմբերի 24-ին և դադարեց գոյություն ունենալ 1969 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Մուամար Քադաֆիի կողմից կազմակերպված պետական ​​հեղաշրջումից հետո, երբ նա տապալեց թագավոր Մուհամմադ Իդրիսին և հիմնեց Արաբական թագավոր Մուհամմադ Իդրիսին:

## Սահմանադրություն
Թագավորությունը սահմանադրական միապետություն էր, որը գլխավորում էր Սենուսի սուֆիական կարգը՝ ի դեմս Իդրիս ալ-Սանուսիի։ 1951 թվականի հոկտեմբերի սահմանադրության համաձայն՝ պետությունը ղեկավարում էր թագավորը՝ որպես պետության ղեկավար՝ գահին հաջորդելով արական սեռի ժառանգներին (1951 թվականի Սահմանադրության 44 և 45 հոդվածներ).Նշանակալից քաղաքական իշխանությունը պատկանում էր թագավորին։ Կառավարության գործադիր մարմինը բաղկացած էր վարչապետից և նախարարների խորհուրդից, որոնք նշանակվում էին թագավորի կողմից, բայց նաև պատասխանատու էին Ներկայացուցիչների պալատում՝ երկպալատ օրենսդիր մարմնի ստորին պալատում։ Սենատը կամ վերին պալատը բաղկացած էր երեք գավառներից յուրաքանչյուրի ութ ներկայացուցիչից։ Սենատորների կեսը նշանակվել է թագավորի կողմից, որը նաև իրավունք ուներ վետո դնել օրինագծի վրա և ցրել ստորին պալատը։ Գավառներում տեղական ինքնավարությունն իրականացվում էր գավառական կառավարությունների և օրենսդիր մարմինների միջոցով։ Տրիպոլին և Բենղազիին փոխարինեցին որպես ազգային մայրաքաղաք.

Սահմանադրությունը մշակվել է ՄԱԿ-ի հովանու ներքո և ենթադրվում էր, որ այն ներառում է մարդու իրավունքների պաշտպանության կարևոր մեխանիզմներ:.Ի վերջո, փաստաթուղթը ստեղծեց ինստիտուցիոնալ ապարատ, որը նպաստում էր թափանցիկությանն ու բռնապետության դեմ երաշխիքներին:. Մասնավորապես, Սահմանադրությունը նախատեսում է մեխանիզմներ՝ երաշխավորելու պաշտոնյաների և իշխանությունների հաշվետվողականությունը հանրային գործառույթների կատարման և Լիբիայի բոլոր քաղաքացիների իրավահավասարությունը օրենքի առաջ։.Սահմանադրության ընդունման ժամանակ այն ողջունվում էր որպես պետությունում լավ կառավարման և ուժերի հավասարակշռության դրական և հեռանկարային մոդել:.

## Պատմություն
1949թ. նոյեմբերի 21-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց բանաձև, որում ասվում էր, որ Լիբիան պետք է անկախություն ստանա մինչև 1952թ. հունվարի 1-ը: Հետագա բանակցություններում Լիբիան ներկայացրեց Մուհամմադ Իդրիս ալ-Սանուսին: 1951 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Լիբիան հռչակեց իր անկախությունը՝ դառնալով առաջին արաբական պետությունը, որն անկախություն ձեռք բերեց ՄԱԿ-ի որոշմամբ և առաջին անկախ աֆրիկյան պետություններից մեկը։ Լիբիան հայտարարվեց սահմանադրական միապետություն, իսկ Իդրիսը դարձավ թագավոր։

Լիբիայի պատմության մեջ արմատացած մի քանի գործոններ ազդեցին նորանկախ երկրի քաղաքական զարգացման վրա: Դրանք արտացոլում էին գավառների տարբեր քաղաքական կողմնորոշումները և լիբիական միապետությանը բնորոշ երկիմաստությունները։ Նախ՝ 1952 թվականին Լիբիայում առաջին համընդհանուր ընտրություններից հետո, որոնք տեղի ունեցան փետրվարի 19-ին, քաղաքական կուսակցությունները վերացան։ Ազգային Կոնգրես կուսակցությունը, որը քարոզարշավ էր մղում դաշնային կառավարման ձևի դեմ, պարտություն կրեց ամբողջ երկրում: Այն ճանաչվեց օրենքից դուրս, իսկ նրա առաջնորդ Բաշիր Սաադավին վտարվեց երկրից: Երկրորդ, միջգավառական կապերը շարունակում էին ավելի կարևոր լինել, քան ազգայինները, և դաշնային և նահանգային կառավարությունները մշտապես վիճում էին իրենց իրավասության ոլորտների շուրջ: Երրորդ, Իդրիսի համար ուղղակի գահաժառանգի բացակայությունը անկայունություն և իշխանության համար պայքար է առաջացրել իշխանության մոտ գտնվող էլիտայի տարբեր խմբերի միջև։

### Մինչև նավթի և գազի հանքավայրերի հայտնաբերումը
Լիբիայի թագավորությունն իր արտաքին քաղաքականության մեջ պատկանում էր Արաբական լիգայի պահպանողական-ավանդական դաշինքին, որի անդամ դարձավ 1953 թվականին։.

Կառավարությունը սերտ ռազմական համագործակցության մեջ էր Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի հետ. Երկու երկրներն էլ պահպանեցին Լիբիայում ռազմակայանների իրավունքը։ Միացյալ Նահանգները պաշտպանեց ՄԱԿ-ի բանաձևը, որը նախատեսում էր Լիբիայի անկախությունը 1951 թվականին և Տրիպոլիում իր գրասենյակը բարձրացրեց գլխավոր հյուպատոսությունից մինչև առաքելություն: Լիբիան գրասենյակ բացեց Վաշինգտոնում 1954 թվականին: Այնուհետև երկու երկրներն էլ իրենց առաքելությունները հասցրին դեսպանատների մակարդակին և փոխանակեցին դեսպաններ:

1953 թվականին Լիբիան Միացյալ Թագավորության հետ կնքեց բարեկամության և դաշինքի քսանամյա պայմանագիր, որով վերջինս ստացավ ռազմաբազաներ՝ ֆինանսական և ռազմական օգնության դիմաց։ Հաջորդ տարի Լիբիան և ԱՄՆ-ը ստորագրեցին համաձայնագիր, որով Միացյալ Նահանգները նույնպես ստացավ ռազմաբազայի իրավունքներ, որոնք ենթակա էին նորացման 1970 թվականին՝ Լիբիային տնտեսական օգնության դիմաց: Լիբիայում Միացյալ Նահանգների օբյեկտներից ամենակարևորը Տրիպոլիի մոտ գտնվող Ուիլուս ավիաբազան էր, որը համարվում էր ռազմավարական արժեքավոր հաստատություն 1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին: Անապատում առանձնացված ռեզերվներն օգտագործվել են Եվրոպայում տեղակայված բրիտանական և ամերիկյան ռազմական օդանավերի կողմից որպես ուսումնամարզական բազա։ Լիբիան սերտ կապեր հաստատեց Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Հունաստանի, Թուրքիայի հետ և լիակատար դիվանագիտական ​​հարաբերություններ հաստատեց ԽՍՀՄ-ի հետ 1955 թվականին, սակայն մերժեց խորհրդային տնտեսական օգնության առաջարկները։
ձախից|մինի|Ալ-Մանարի նախկին թագավորական պալատը Կենտրոնական Բենգազիում, հետագայում Լիբիայի համալսարանի առաջին համալսարանը, որը ստեղծվել է թագավորական հրամանագրով 1955 թվականին:
Որպես օգնության լայն փաթեթի մաս, ՄԱԿ-ը համաձայնեց հովանավորել կրթական և մշակութային ծրագիր: Լիբիայի համալսարանը հիմնադրվել է 1955 թվականին թագավորական հրամանագրով Բենգազիում։ Արտասահմանյան տերությունները, մասնավորապես, Բրիտանիան և Միացյալ Նահանգները, տրամադրեցին զարգացման օգնություն: Տնտեսության կայուն բարելավում կար, բայց աճը դանդաղ էր, և Լիբիան մնաց աղքատ և թերզարգացած երկիր, որը մեծապես կախված էր արտաքին օգնությունից:

Ինչպես արդեն նշվեց, Իդրիս թագավորը ուղղակի ժառանգ չուներ, ինչը սաստկացրեց գահի համար պայքարը Սանուսիների ընտանիքում։ Իր առաջին կնոջ՝ Ֆաթիմայի հետ ամուսնությունից, որը Ահմադ Շարիֆի դուստրն էր, միապետն ուներ միայն դուստր, որը, ըստ իսլամական օրենքի, չէր կարող հավակնել թագավորական գահին։ Եգիպտացի Ալիայի (1955–1957) հետ նրա ամուսնությունից երեխաներ չկային, որից հետո միապետը 1953 թվականին գահաժառանգ հռչակեց իր եղբորը՝ Մուհամմադ ար-Ռիդային։.

1954 թվականի հոկտեմբերի 20-ին թագավորական հրամանագրով Սանուսիների ընտանիքում իրավահաջորդության գիծը սահմանափակվեց միայն Իդրիսի ճյուղով։ Սակայն Իդրիսի եղբայրն ու ժառանգորդը մահացել են 1955 թվականին, որից հետո 1956 թվականի հոկտեմբերի 26-ին թագավոր է նշանակվել նոր գահաժառանգ՝ Սայիդ Հասան ար-Ռիդա ալ-Մահդի ալ-Սենուսին, նրա հանգուցյալ եղբոր՝ Մուհամմեդի որդին։.

1966 թվականի օգոստոսի 15-ին հատուկ հրամանագրով Իդրիսը կնոջը շնորհում է թագուհու կոչում։ Թագաժառանգ Հասան ալ Ռիդային տրվել է «Նորին թագավորական մեծություն» տիտղոսը։ Թագավորական տան բոլոր արական սեռի անդամներին տրվել է արքայազնի տիտղոս՝ «Նորին մեծություն» տիտղոսով։. Այս հրամանագրով թագավորը վերջ դրեց Հասան ար-Ռիդայի դեմ ընդդիմությանը միապետության կողմնակիցների շրջանակներում։. Բայց միապետը թագաժառանգին հնարավորություն չտվեց դրսևորել իր քաղաքական կամ կառավարչական կարողությունները։.

Իդրիսի կողմից իր եղբորորդուն՝ Հասան ալ-Ռիդային գահաժառանգ նշանակելու պատճառը կապված էր պալատական ​​վերնախավում ամերիկամետ և բրիտանամետ կուսակցությունների կուլիսային պայքարի հետ։ Իդրիսը նաև ցանկանում էր վերջ տալ խոսակցություններին, թե ով է լինելու իրենից հետո թագավոր։ Այսպիսով, 1957 թվականի մայիսի 25-ին անգլիացիների ճնշման ներքո Մուստաֆա Բեն Հալիմի կառավարությունը ստիպված եղավ հրաժարական տալ։ Թագավոր Իդրիսը վախենում էր Բեն Հալիմի վերելքից, ով ձգտում էր սահմանափակել միապետի լիազորությունները՝ կառավարությունը ենթարկելով ոչ թե թագավորին, այլ խորհրդարանին։ 1954 թվականի դեկտեմբերին թագավորին ներկայացված հուշագրում Բեն Հալիմը մանրամասնում է կառավարման դաշնային համակարգը ունիտարի վերածելու իր ծրագրերը՝ Լիբիան հռչակելով հանրապետություն։.Բեն Հալիմն ակնհայտորեն հույս ուներ ստանձնել փոխնախագահի պաշտոնը նոր պետական ​​ապարատում.

Իրենց հերթին, ամերիկացիները թագավորին խորհուրդ են տվել գահը հանձնել թագաժառանգ Հասան ալ-Ռիդային, քանի դեռ նա ողջ է, որպեսզի նրա գործունեությունը որպես թագավոր, գոնե սկզբում, հենվի հենց Իդրիսի իշխանության և աջակցության վրա: Դրան կտրականապես դեմ էին բրիտանամետ ուժերը։.

### Նավթի և գազի հանքավայրերի հայտնաբերումից հետո
Երկրի վատ տնտեսական իրավիճակը հանկարծակի և կտրուկ փոխվեց 1959 թվականի հունիսին, երբ Էսսոյի (հետագայում վերանվանվեց) հետախույզները հաստատեցին Կիրենայկայի Զալթանի խոշոր նավթահանքերի գտնվելու վայրը: Հետագա հայտնագործությունները հաջորդեցին, և առևտրային զարգացումը արագորեն մեկնարկեց կոնցեսիոներների կողմից, ովքեր իրենց շահույթի 50%-ը վերադարձրեցին Լիբիայի կառավարությանը հարկերի տեսքով: Նավթի շուկայում Լիբիայի առավելությունը ոչ միայն քանակի, այլեւ հում նավթի բարձր որակի մեջ է։ Լիբիայի մոտիկությունը և Եվրոպայի հետ ուղիղ ծովային կապերը լրացուցիչ մարքեթինգային առավելություններ էին: Նավթի հայտնաբերումն ու արտադրությունը հսկայական, սակավ բնակեցված, աղքատ երկիրը վերածեցին անկախ, հարուստ պետության՝ լայնածավալ զարգացման ներուժով և, այդպիսով, մեծ շրջադարձային պահ եղավ Լիբիայի պատմության մեջ: Լիբիայի նավթային օրենքը, որն ի սկզբանե ընդունվել է 1955 թվականին, փոփոխվել է 1961 թվականին և կրկին 1965 թվականին՝ ավելացնելու համար Լիբիայի կառավարության մասնաբաժինը նավթային եկամուտներում:.

Քանի որ նավթի պաշարները զարգանում էին 1960-ականների սկզբին, Լիբիան սկսեց իրագործել 1963–68-ի իր առաջին հնգամյա ծրագիրը: Այնուամենայնիվ, նավթային նոր հարստության բացասական հետևանքներից մեկը գյուղատնտեսական արտադրանքի անկումն է, որը հիմնականում անտեսման պատճառով է: Թեև նավթը զգալիորեն փոխեց երկրի ֆինանսական վիճակը, սակայն դրա արտադրությունից ստացված եկամուտը կենտրոնացվեց իշխող նեղ դասի ձեռքում, ինչը դժգոհություն առաջացրեց հասարակության մեջ։ Լիբիայի ներքին քաղաքականությունը մնաց կայուն, բայց դաշնային կառավարման ձևը ցույց տվեց անարդյունավետ և ծանրաբեռնված: 1963 թվականի ապրիլին վարչապետ Մոհիեդդին Ֆիկինին ապահովեց թագավորի կողմից հաստատված օրինագծի ընդունումը խորհրդարանում, որը վերացնում էր կառավարման դաշնային ձևը՝ դրա փոխարեն սահմանելով կառավարման միատարր ոճ՝ գերիշխող կենտրոնական կառավարությունով: Համաձայն նոր օրենքի՝ երկրի բաժանումը Կիրենայկա, Տրիպոլիտանիա և Ֆեզզան պետք է վերացվեր, և երկիրը պետք է բաժանվեր տասը նոր գավառների, որոնցից յուրաքանչյուրը կգլխավորեր թագավորի կողմից նշանակված կառավարիչը։ Օրենսդիր մարմինը վերանայել է սահմանադրությունը 1963 թվականին, որպեսզի արտացոլի անցումը դաշնայինից միատարր պետության։

Միաժամանակ թագավորը միջոցներ ձեռնարկեց միապետությունը ամրապնդելու համար։ Դեռևս 1965 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Իդրիսը կառավարություն մտցրեց մի շարք համոզված միապետների և նախկին վարչապետ Մահմուդ ալ-Մունթասիրին նշանակեց իր կանցլերի ղեկավար՝ տալով նրան լայն լիազորություններ։ Վարչապետ Հուսեյն Մազիկի առաջարկությամբ երկրի անվտանգության ուժերը վերակազմավորվեցին. Ներքին գործերի նախարարության հետախուզության և հակահետախուզական գործակալությունների մեկ վարչության փոխարեն ստեղծվեցին արևելյան, արևմտյան և հարավային նահանգների անվտանգության ուժերի անկախ բաժիններ: Այսպիսով, կառավարության կարծիքով, բացառվում էր անվտանգության ուժերի համատեղ գործողությունների հնարավորությունն այն դեպքում, երբ նրանց շարքերում ձևավորվի հակամիապետական ​​ընդդիմություն։ Միևնույն ժամանակ, նահանգային իշխանությունները դրվեցին երկակի հսկողության տակ՝ կառավարության և անվտանգության ուժերի: Թագավորին կից ստեղծվեց խորհրդատվական մարմին, որի կազմում ընդգրկված էին խորհրդարանի երկու պալատների նախագահները, մուֆթին, Իսլամական համալսարանի ռեկտորը և շարիաթի գերագույն դատարանի նախագահը։ Սենատը, որը միապետի աջակցությունը խորհրդարանում, նույնպես կրկնապատկվեց:.

Տարածաշրջանային հարցերում Լիբիան օգտվել է իր հարևանների հետ ակտիվ սահմանային վեճեր չունենալու առավելությունից։ Լիբիան 1963 թվականին ստեղծված Աֆրիկյան միության նախորդի՝ Աֆրիկյան միության կազմակերպության երեսուն հիմնադիր անդամներից մեկն էր, իսկ 1964 թվականի նոյեմբերին Մարոկկոյի, Ալժիրի և Թունիսի հետ միասին մասնակցեց Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների միջև տնտեսական համագործակցությանն ուղղված համատեղ խորհրդատվական կոմիտեի ձևավորմանը: Թեև Լիբիան աջակցում էր արաբական շարժումներին, ներառյալ Մարոկկոյի և Ալժիրի անկախության շարժումները, այն ակտիվ մասնակցություն չունեցավ արաբա-իսրայելական հակամարտությանը կամ 1950-ականների և 1960-ականների սկզբի միջարաբական բուռն քաղաքականությանը:.

Այնուամենայնիվ, Եգիպտոսի նախագահ Գամալ Աբդել Նասերի կողմից քարոզվող պանարաբիզմի բրենդը աճող ազդեցություն է ունեցել հատկապես երիտասարդ լիբիական սերնդի շրջանում՝ ազդված եգիպտացի ուսուցիչների ներհոսքից դեպի Լիբիա: Ինչպես ասվում է մի զեկույցում.Եգիպտացի ուսուցիչների ներկայությունը բացատրում է, թե ինչու են այդքան շատ դասասենյակներ ցուցադրում եգիպտական ​​քարոզչության ազդեցությունը: Աշակերտները գունավոր մատիտներով նկարում են եգիպտական ​​զորքերը, որոնք հաղթում են Իսրայելին կամ Մեծ Բրիտանիային: Բենգազիում միջնակարգ դպրոցի աշակերտներին դասավանդում են Եգիպտոսի պատմության ամբողջական դասընթաց: Ավագ դպրոցում արվեստի ցուցահանդեսում ներկայացված էին Եգիպտոսի առաջատար կառավարիչների լուսանկարները. Մի կողմում «վատ» կառավարիչներն էին, մյուս կողմում՝ «լավ» կառավարիչները։ Վատ կառավարիչները սկսեցին Քեոպս փարավոնից, ով «ստրկացրեց իր ժողովրդին բուրգերը կառուցելու համար», և ավարտվեց Եգիպտոսի թագավոր Ֆարուկով: Լավ կառավարիչները սկսվեցին Ախենաթեն փարավոնից և ավարտվեցին, իհարկե, Գամալ Աբդել Նասերով.Ի պատասխան 1964-ին հակաարևմտյան գրգռվածության, Լիբիայի էապես արևմտամետ կառավարությունը պահանջեց տարհանել բրիտանական և ամերիկյան բազաները մինչև պայմանագրերում նշված ժամկետները: Բրիտանական զորքերի մեծ մասը փաստացիորեն դուրս եկավ 1966 թվականին, թեև օտարերկրյա ռազմական օբյեկտների, այդ թվում՝ RAF Wheelus-ի տարհանումը ավարտվեց մինչև 1970 թվականի մարտը: Ըստ եվրոպական և ամերիկյան թերթերի, մի քանի տարի Իդրիսի կառավարությունը գտնվում էր Նասերի Եգիպտոսի ճնշման տակ և դրսից դիվերսիոն գործողությունների սպառնալիքի տակ էր:.

Արևմտյան մամուլում (հղում կատարելով Լիբիայի կառավարությանը) հրապարակումներ են եղել, որոնք խոսում են միապետությունը վերացնելու և հանրապետություն ստեղծելու «դավադրության» մասին՝ «Եգիպտոսի հետ միավորվելու» հետագա հեռանկարով։ 1965 թվականի մարտի 25-ին բրիտանական Foreign Report ամսագրում հայտնվեց հոդված, որտեղ նկարագրվում էր լիբիական «նասերիստների» տեսակետը, որոնք կարծում էին, որ թագավորի մահից հետո «քաոս կարող է առաջանալ», և Լիբիայի շահերը կպահանջեն միավորվել Եգիպտոսի հետ։ Անգլիական մամուլը նշում էր, որ նախկինում Հասան ալ-Ռիդան որոշ չափով հետաքրքրված էր արաբական ազգայնականությամբ, սակայն թագաժառանգ հռչակվելուց հետո նա սկսեց դատապարտել հեղափոխությունը և բռնի հեղաշրջման ցանկացած փորձ։ Սա նշանակում էր, որ բրիտանացիները պաշտոնապես պաշտպանում էին նրա թեկնածությունը։ Սակայն իրականում անգլիացիները, որոնք մեծ ռազմական ներկայություն ունեին Լիբիայում և սերտ կապեր ունեն լիբիական բանակի բարձրագույն հրամանատարության հետ, սկսեցին ռազմական հեղաշրջում նախապատրաստել՝ օգնելով Շալհի եղբայրներին՝ Իդրիս Իբրահիմ Շալհիի երկարամյա գլխավոր խորհրդականի որդիներին, ով սպանվել էր 1954 թվականի աշնանը թագուհու եղբորորդու կողմից:. Բրիտանացիները դժգոհ էին Իդրիսի թույլ արևմտամետ քաղաքականությունից, և նրանք նույնպես չէին ցանկանում գահին տեսնել թագաժառանգ Հասանին, քանի որ նա, տեսականորեն, կարող էր, ինչպես կարծում էին բրիտանացիները, ընկնել Եգիպտոսի և, որպես հետևանք, Խորհրդային Միության ազդեցության տակ: Այսպիսով, բրիտանացիները կարծում էին, որ Շալհի եղբայրները ավելի հավանական է, որ ավելի լավ առաջ տանեն իրենց շահերը երկրում:. Շալհի ընտանիքը, որը շատ ազդեցիկ էր Կիրենայկայում և վատ համբավ ուներ ժողովրդի մեջ որպես «չափազանց կոռումպացված», և Իդրիսի կախվածությունը նրանցից առաջացրեց լիբիական ժողովրդի դժգոհությունը։
մինի|Տրիպոլիի թագավորական դղյակը
Այդ տարվա սեպտեմբերի 27-ին և 28-ին ֆրանսիական Le Monde թերթը տարեց միապետի մահից հետո Լիբիայի համար կանխատեսեց երկու հնարավոր սցենար՝ կա՛մ «անարխիայի ուղին», կա՛մ «ներկայիս կայունացման ճանապարհը»:.

Միապետության կողմնակիցներն ակնկալում էին, որ թագավորի մահից հետո բանակի գլխավոր շտաբը իշխանությունը կվերցնի իրենց ձեռքը և «հանգիստ» գահին կդնի օրինական ժառանգորդին։ «Խռովության» դեպքում Անգլիան, անգլո-լիբիական «բարեկամության» պայմանագրի հիման վրա, իր զորքերը մտցնի Լիբիա։ Սակայն միապետության կողմնակիցների մեջ չկար միասնություն Հասան ար-Ռիդայի իրավահաջորդի հարցում։ Հետեւաբար, թագաժառանգի հակառակորդները փնտրում էին Լիբիայի գահի մեկ այլ հավակնորդի։ Անգլիական մամուլը նշում էր, որ նախկինում Հասան ալ-Ռիդան որոշ չափով հետաքրքրված էր արաբական ազգայնականությամբ, սակայն թագաժառանգ հռչակվելուց հետո նա սկսեց դատապարտել հեղափոխությունը և բռնի հեղաշրջման ցանկացած փորձ։ Պալատական ​​վերնախավի շրջանակներում մշակվեց մի ծրագիր, ըստ որի, եթե ամերիկացիները փորձեին միջամտել ներքաղաքական իրավիճակին՝ օգտագործելով 6-րդ նավատորմի ուժը, բրիտանացիները պետք է մտցնեին իրենց զորքերը և գրավեին Լիբիան։.

1967 թվականի հունիսին Իսրայելի և նրա արաբ հարևանների միջև վեցօրյա պատերազմը բուռն արձագանք առաջացրեց Լիբիայում, մասնավորապես Տրիպոլիում և Բենգազիում, որտեղ նավահանգստի և նավթի աշխատողները և ուսանողները մասնակցեցին դաժան ցույցերին: Անկարգությունների հետևանքով վնասներ են հասցվել ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատներին և նավթային ընկերությունների գրասենյակներին: Հարձակման ենթարկվեցին նաև փոքր հրեական համայնքի անդամները, ինչը հանգեցրեց լիբիական մնացած գրեթե բոլոր հրեաների արտագաղթի: Կառավարությունը վերականգնեց կարգուկանոնը, սակայն այդ ժամանակից ի վեր Լիբիայի փոքր և անարդյունավետ բանակի արդիականացման և լիբիական խիստ անարդյունավետ բյուրոկրատիան բարեփոխելու ջանքերը բախվեցին պահպանողական ընդդիմության հետ:

Թեև Լիբիան ակնհայտորեն պաշտոնապես աջակցում էր արաբական շարժումներին ընդհանուր առմամբ, երկիրը մեծ դեր չի խաղացել արաբական քաղաքականության մեջ: Այնուամենայնիվ, 1967 թվականի սեպտեմբերին Խարտումում կայացած արաբական գագաթնաժողովի ժամանակ Լիբիան, Սաուդյան Արաբիայի և Քուվեյթի հետ միասին, համաձայնեցին նավթային եկամուտներից առատաձեռն սուբսիդիաներ տրամադրել Եգիպտոսին, Սիրիային և Հորդանանին, որոնք հունիսին պարտվել էին Իսրայելին: Բացի այդ, Իդրիսը նախ առաջ քաշեց համաշխարհային շուկայում նավթի գների բարձրացման համար հավաքական միջոցներ ձեռնարկելու գաղափարը։ Լիբիան, սակայն, շարունակում էր սերտորեն համագործակցել Արևմուտքի հետ, մինչդեռ Իդրիսի կառավարությունը ներքին էությամբ պահպանողական կուրս էր վարում:

1969 թվականի ապրիլին թագավորի թիկունքում և բրիտանացիների օգնությամբ Շալհի եղբայրները ամրապնդում էին իրենց իշխանությունը և պատրաստվում էին տապալել միապետությունը։ Աբդուլ Ազիզ Շալհին դարձավ Լիբիայի բանակի շտաբի պետ, իսկ Օմար Շալհին դարձավ թագավորական խորհրդական։.1969 թվականի կեսերին Իդրիսը բուժման նպատակով մեկնեց Թուրքիա և Հունաստան՝ սեպտեմբերի 5-ին Շալհի եղբայրների կողմից ծրագրված ապագա պետական ​​հեղաշրջման մասին տարածված լուրերի ժամանակ։.

Հիվանդ Իդրիսը, հասկանալով, որ այլևս չի կարող գլուխ հանել իր պարտականություններից և պարուրաձև իրավիճակից, Սենատի ղեկավարին ուղարկեց 1969 թվականի օգոստոսի 4-ին իր ստորագրած փաստաթուղթը, որով թագավորը պետք է իշխանության ղեկը հանձներ թագաժառանգին։ Փաստաթղթում նշվում էր գահից հրաժարվելու ամսաթիվը սեպտեմբերի 2-ը, այն օրը, երբ թագավորը պաշտոնապես պարտավորվել է թոշակի անցնել և իշխանությունը փոխանցել իր ժառանգին:.Իսկապես, մինչ հեղաշրջումը թագաժառանգն արդեն սկսել էր թագավորական պարտականություններ կատարել Իդրիս թագավորի անունից։

## 1969 թվականի հեղաշրջումը և միապետության ավարտը
Ազատ սպաներ կազմակերպությունը՝ կապիտան Մուամար Քադաֆիի գլխավորությամբ, Եգիպտոսի գաղտնի ծառայությունների (Մուխաբարաթ Էլամ) անմիջական աջակցությամբ, հասկանալով, որ իրենց համար ավելի լավ պահ չի լինի, 1969 թվականի սեպտեմբերի 1-ին իրականացրեցին իրենց պետական ​​հեղաշրջումը, հինգ օրով ծեծելով Շալհի եղբայրներին և բրիտանացիներին։ Միապետությունը վերացավ։ Հեղափոխականները ձերբակալել են բանակի շտաբի պետ Աբդուլ Ազիզ Շալհիին և թագավորության անվտանգության ծառայության ղեկավարին։ Ենթադրվում է, որ երբ Աբդուլ Ազիզ Շալհին ձերբակալվեց, նա զինվորներին ասաց..Իմանալով հեղաշրջման մասին՝ Իդրիս թագավորը սկզբում այն ​​մերժել է որպես «աննշան».Երբ ազատ սպաները զավթեցին իշխանությունը, թագաժառանգը, որն այն ժամանակ կառավարում էր երկիրը Իդրիս թագավորի անունով, բանտարկվեց երկու տարի, իսկ հետո տնային կալանքի տակ մնաց լիակատար մեկուսացման մեջ հաջորդ յոթ տարիները:. Քադաֆիի շրջապատի կողմից հրապարակայնորեն նվաստացած՝ նա կաթված ստացավ, որը ստիպեց նրան բուժվել Բրիտանիայում 1988 թվականին: Այնուհետև նա իր երկրորդ որդու՝ արքայազն Մուհամմեդ ալ-Սենուսիի հետ մեկնեց Եվրոպա և մահացավ 1992 թվականին Լոնդոնում՝ իր ընտանիքի շրջապատում:.Երբ հանգուցյալ թագաժառանգ արքայազնի վերջին կտակը ընթերցվեց 1992 թվականի հունիսի 18-ին մամուլի ասուլիսում, մամուլի և նրա հինգ երեխաների ներկայությամբ, արքայազն Մուհամեդը պաշտոնապես նշանակվեց որպես Լիբիայի գահի օրինական ժառանգորդ [1][2]: Միապետության տապալումից հետո երկիրը դարձավ Լիբիայի Արաբական Հանրապետություն։

Հեղաշրջումից հետո խորհրդային ռազմածովային ուժերը տեղակայվեցին Լիբիայի ափերի երկայնքով։ Խորհրդային ուժերն ավելի ուշադիր հետևում էին ԱՄՆ 6-րդ նավատորմի նավերին: Սովետներն այս գործողությամբ անուղղակիորեն զգուշացնում էին ամերիկացիներին հեռու մնալ Լիբիայի իրադարձություններից։ Ամենայն հավանականությամբ, ԽՍՀՄ-ը փորձում էր հետ պահել ԱՄՆ-ին այնպիսի գործողություններից, ինչպիսին 1958-ի ճգնաժամի ժամանակ Լիբանանում վայրէջք կատարվեց կամ 1965-ին Դոմինիկյան Հանրապետությունում միջամտությունը: Միևնույն ժամանակ, Խորհրդային Միությունը որոշակի քաղաքական և հոգեբանական կապիտալ վաստակեց արաբների աչքում: Հեղաշրջումից անմիջապես հետո Լիբիայի նոր կառավարությունը հրապարակավ «երախտագիտություն» հայտնեց Խորհրդային նավատորմին՝ ԱՄՆ 6-րդ նավատորմին թույլ չտալու համար «միջամտել» երկրի ներքաղաքական գործերին։.

### Հետևանքները
Թեև թագավորը և թագաժառանգը մահացել են աքսորում, և երիտասարդ լիբիացիների մեծ մասը ծնվել է Ջամահիրիայի ժամանակ, Սանուսիները որոշ չափով վերադարձել են Լիբիայի 2011 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, հատկապես դինաստիայի ավանդական հենակետ Կիրենայկայում: Ցուցարարներն օգտագործել են թագավորության հին եռագույն դրոշը, որոշների վրա նախկին թագավորի դիմանկարները:եւ երգեց հին ազգային օրհներգը՝ «Լիբիա, Լիբիա, Լիբիա»։ Փրկված Սանուսի վտարանդիներից երկուսը պլանավորում էին վերադառնալ Լիբիա՝ աջակցելու ցուցարարներին.

## Պետական ​​կառավարման համակարգ
Լիբիայի թագավորությունը սահմանադրական միապետություն էր, օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում էր միապետը խորհրդարանի հետ համատեղ:

### Թագավորական իշխանություն
Սահմանադրությամբ թագավորը սահմանվել է որպես պետության գերագույն ղեկավար։ Նախքան սահմանադրական լիազորությունները ստանձնելը, թագավորը պետք է երդվեր խորհրդարանի երկու պալատների առաջ։ Խորհրդարանի կողմից ընդունված բոլոր օրենքները պետք է հաստատվեին և հրապարակվեին թագավորի կողմից: Թագավորը պարտավոր էր նաև բացել և փակել խորհրդարանի նիստերը և ցրել Ներկայացուցիչների պալատը Սահմանադրության դրույթներին համապատասխան: Թագավորը թագավորության զինված ուժերի գերագույն հրամանատարն էր։

### Կառավարություն (Նախարարների խորհուրդ)
 Թագավորը պատասխանատու էր վարչապետների նշանակման և պաշտոնանկության համար։ Թագավորը նաև վարչապետի առաջարկությամբ և առաջարկությամբ նախարարներ է նշանակել և ազատել։ Նախարարների խորհուրդը պատասխանատու էր պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության վարման համար, իսկ կառավարությունը հաշվետու էր Ներկայացուցիչների պալատին։ Հենց որ վարչապետը հրաժարական տվեց, դա ինքնաբերաբար հանգեցրեց ողջ կառավարության հրաժարականին։.

### խորհրդարան
ПԹագավորության խորհրդարանը բաղկացած էր երկու պալատից՝ Սենատից և Ներկայացուցիչների պալատից։ Երկու պալատներն էլ սկսեցին և դադարեցրին աշխատանքը միաժամանակ։

Սենատը բաղկացած էր թագավորի կողմից նշանակված 24 անդամներից։ Սենատում տեղ հատկացվել է միայն Լիբիայի առնվազն քառասուն տարեկան քաղաքացիներին: Թագավորը նշանակեց Սենատի նախագահին, իսկ Սենատն ինքն ընտրեց երկու փոխնախագահների, որոնք այնուհետև պետք է հաստատվեին թագավորի կողմից։ Նախագահը և փոխնախագահը պաշտոնավարել են երկու տարի ժամկետով: Այս ժամկետի ավարտից հետո թագավորն ազատ էր վերանշանակել նախագահին կամ փոխարինել նրան մեկ ուրիշով, մինչդեռ փոխնախագահները պետք է վերընտրվեին։ Սենատորի պաշտոնավարման ժամկետը 8 տարի էր։ Սենատորը չէր կարող անընդմեջ պաշտոնավարել, բայց հետագայում կարող էր վերանշանակվել: Բոլոր սենատորների կեսը պետք է փոխվեր չորս տարին մեկ:

1963 թվականի ապրիլի 25-ի սահմանադրական փոփոխություններից հետո Ներկայացուցիչների պալատի անդամներն ընտրվեցին Լիբիայի բոլոր քաղաքացիների կողմից համընդհանուր գաղտնի քվեարկությամբ. նախկինում կանանց թույլ չէին տալիս քվեարկել։ Պալատում պատգամավորների թիվը որոշվել է քսան հազար մարդու հաշվով մեկ պատգամավորի չափով։ Ընտրություններն անցկացվում էին չորս տարին մեկ անգամ, եթե խորհրդարանը ավելի վաղ չցրվեր: Անդամները պատասխանատու էին Ներկայացուցիչների պալատի նախագահի և երկու փոխնախագահների ընտրության համար:

## Բանակի դերը միապետական ​​Լիբիայի քաղաքական համակարգում
Ազգային բանակի դերն ու տեղը Լիբիայի քաղաքական կյանքում փոխվել է՝ կախված պետական ​​կառուցվածքի բնույթից և երկրի ղեկավարության վերաբերմունքից զինված ուժերի և նրանց կատարած խնդիրների նկատմամբ։ Մինչև 1960-ականների երկրորդ կեսը Լիբիայի զինված ուժերը դանդաղ զարգացան։ Իդրիս թագավորը չէր ցանկանում ուժեղ բանակ ունենալ։ Նա վախենում էր, որ զինվորականները կարող են տապալել միապետությունը՝ հետևելով հարևան Եգիպտոսի օրինակին, և այդպիսով նրանց պահել էր հատուկ հսկողության տակ։ Սպայական կորպուսը սերտորեն կապված էր միապետական ​​ռեժիմի հետ անկախությունից հետո առաջին տարիներին: Բայց աստիճանաբար միջին և կրտսեր սպաների կազմը որակապես փոխվեց միջին խավից մարդկանց համալրման պատճառով։

1967 թվականին Իսրայելի հետ պատերազմում արաբների պարտությունից հետո երկրում և հատկապես բանակում ուժեղացան հայրենասիրական տրամադրությունները, ինչը միապետական ​​ռեժիմը չէր կարող անտեսել։ Սպայական կորպուսում ուժեղացավ հակամիապետությունը։ 1964 թվականին երիտասարդ սպաներ Մուամար Քադաֆին, Աբդել Սալամ Ջալլուդը, Աբու Բաքր Ջաբերը և մի շարք այլ անձինք ստեղծեցին «Ազատ սպաներ միությանիստ-սոցիալիստներ» (FOUS) ընդհատակյա կազմակերպությունը: Նրա հայտարարված նպատակներն են՝ միապետության տապալումը, երկրի ազատագրումը իմպերիալիզմի տնտեսական գերիշխանությունից, օտարերկրյա ռազմակայանների լուծարումը, դարերի հետամնացության հաղթահարումը, սոցիալական արդարության հաստատումը և արաբական միասնության ձեռքբերումը։ Կազմակերպության կարգախոսն էր՝ «Ազատություն, միասնություն, սոցիալիզմ»։ Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունների Միության վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել 1952 թվականի Եգիպտոսի հեղափոխության և նրա առաջնորդ Գ.Ա.Նասերի գաղափարները։ Ընդհանրապես, «ազատ սպաները» չունեին քաղաքական և հասարակական գործունեության մեծ փորձ, սոցիալական փոփոխության որևէ կոնկրետ ծրագիր և առավել եւս՝ հաստատված քաղաքական համոզմունքներ։ Այնուամենայնիվ, չնայած իր երիտասարդությանը և փորձի պակասին, Մ.Քադաֆին և նրա համախոհները կարողացան հաջողությամբ հիմնել լավ քողարկված հեղափոխական կազմակերպության աշխատանքը։.

Իրենց կրթությունը շարունակելու համար Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունների Միության շատ անդամներ ընդունվեցին տեղի համալսարան, ուսումնասիրեցին պետական ​​կառավարման սկզբունքներն ու մեթոդները և ձեռք բերեցին քաղաքական, տնտեսական, ֆինանսական, իրավական և դիվանագիտական ​​գիտելիքներ:

Բանակում աճող անկարգությունները և երկրում ընդհանուր լարվածության աճը նպաստեցին Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունների Միության շարքերի ամրապնդմանը։ Մինչև 1969 թվականը կազմակերպությունը ներառում էր զինված ուժերի բոլոր ճյուղերի սպաներ, այդ թվում՝ բարձրաստիճան սպաների առանձին ներկայացուցիչներ: Այդ ժամանակ նույնիսկ Իդրիսին հավատարիմ զինվորականներից շատերը հստակ հասկացան, որ միայն կանխարգելիչ իշխանափոխությունը կարող է երկիրը փրկել տարեց միապետի մահից հետո սպասվող անկարգություններից:

1969 թվականի սկզբին Քադաֆին որոշեց, որ ՍՍՍ-ը կարող է մոբիլիզացնել բավական ուժեր՝ թագավորական ռեժիմը տապալելու համար։ Մինչեւ մարտ ավարտված են իշխանության զավթման նախապատրաստական ​​աշխատանքները։ Գործողությունների հստակ ծրագիր է մշակվել՝ հաշվի առնելով տարբեր հանգամանքներ, այդ թվում՝ արտաքին հնարավոր միջամտությունը։

1969 թվականի օգոստոսի 31-ի լույս սեպտեմբերի 1-ի գիշերը «Ազատ սպաները» հեղաշրջում կատարեցին։ Նրանց հավատարիմ ստորաբաժանումները արագ և գրեթե առանց կորուստների գրավեցին Տրիպոլիի և Բենգազիի հիմնական թիրախները: Ձերբակալվել են թագավորական ընտանիքի անդամները, այդ թվում՝ գահաժառանգ արքայազն Հասան ալ-Ռիդան և մի շարք բարձրաստիճան սպաներ ու նախարարներ։ Երկիրը հռչակվեց Լիբիայի Արաբական Հանրապետություն։ Իշխանությունն անցել է 24 հոգուց բաղկացած Հեղափոխական հրամանատարական խորհրդին (ՀՀԽ) (հեղաշրջման ժամանակ ՀՌԿ-ում կար 200 սպա)։ Սեպտեմբերի 4-ին գնդապետ Մ.Քադաֆին պաշտոնապես դարձավ ՌՀԿ-ի նախագահ, իսկ սեպտեմբերի 8-ին նրան շնորհվեց գնդապետի զինվորական կոչում։ Հեղափոխությունից հետո առաջին ամիսներին Խորհուրդը խաղում էր «ստվերային» ռազմական կաբինետի դեր՝ վերահսկելով բանակը և պետական ​​ապարատի առանցքային մասերը։ Լիբիայում փաստացի հաստատվեց ռազմական ռեժիմ.

## Վարչական բաժանում
### երեք նահանգ (1951-1963)
Լիբիայի նահանգները մինչև 1963 թվականը: Անկախությունից հետո մինչև 1963 թվականը թագավորությունը բաժանված էր երեք գավառների՝ Տրիպոլիտանիա, Կիրենայկա և Ֆեզզան, որոնք Լիբիայի երեք պատմական շրջաններն են: Ինքնավարությունը գավառներում իրականացվում էր գավառական կառավարությունների և օրենսդիր մարմինների միջոցով։

### 1963թ․ վերակազմավորում
1963 թվականին երկրի դաշնային կառուցվածքը վերացնող սահմանադրական փոփոխություններից հետո երեք նահանգները վերակազմավորվեցին տասը նահանգների (արաբերենով գավառներ)՝ կառավարվող նշանակված նահանգապետի կողմից։.

* Բայդա, նախկինում Կիրենայկայի մաս
* Ալ-Խումս, նախկինում Տրիպոլիտանիայի մաս
* Ավբարի, նախկինում Ֆեզզանի մաս
* Ազ-Զավիա, նախկինում Տրիպոլիտանիայի մաս
* Բենգազի, նախկինում Կիրենայկայի մաս
* Դարնա, նախկինում Կիրենայկայի մաս
* Ղարյանը, նախկինում Ֆեզզանի և Տրիպոլիտանիայի մաս
* Միսուրատա, նախկինում Տրիպոլիտանիայի մաս
* Սաբհա, նախկինում Ֆեզզանի մաս
* Տարաբուլուս, նախկինում Տրիպոլիտանիայի մաս

## Ժառանգություն
Մուամար Քադաֆիի 40-ամյա կառավարման ավարտից ի վեր՝ 2011 թվականին, Լիբիան պայքարում է կառավարության և օրենքների հիմնական ինստիտուտներ ստեղծելու համար: 1951 թվականի Սահմանադրությունը, որը փոփոխվել է 1963 թվականին, վերջին տարիներին եղել է քաղաքական քննարկումների կենտրոնում:.Փաստորեն, փաստաթուղթը լայնորեն համարվում է որպես կարևոր գործիք և ամուր հիմք Լիբիայում քաղաքական ճգնաժամի կարգավորման համար։.

Լիբիայում աճող տեղական աջակցությունն առ այն, որ սահմանադրական միապետությունը, որը հիմնված է նախահեղափոխական սահմանադրության վրա, պետք է վերականգնվի որպես կայունության, միասնության և արդար կառավարման ուժ, առաջացել է 2011թ.-ից:.

2013 թվականին Աֆրիկյան միությունը հանրային միջոցառման ժամանակ հարգել է թագավոր Իդրիսին որպես աֆրիկյան հերոսի և գաղութատիրությունից Լիբիայի անկախության ճարտարապետի։. Իրականում, Իդրիսը դեռ լայնորեն համարվում է անկախ և միացյալ Լիբիայի հայրը, ով ղեկավարել է երկիրը գաղութատիրական ուժերին դիմադրելու համար: Լինելով լուռ, բայց հաստատուն կառավարիչ, նա միավորող դեր խաղաց ինչպես Լիբիայում, այնպես էլ իսլամի տարբեր հոսանքների և լիբիական բազմաթիվ ցեղերի միջև, ինչպես նաև ամբողջ տարածաշրջանում:. Նա հիշվում է որպես «անզիջում» իր թշնամիների նկատմամբ՝ անկախ իր գործողությունների հետեւանքներից։.1983-ին Associated Press-ի մահախոսականում հիշեցվում էր, որ նա զրկել էր թագավորական ընտանիքի երեսուն անդամներից իրենց արտոնություններից և իրավունքներից, աքսորել էր յոթ արքայազների և հրամայել մահապատժի ենթարկել իր եղբորորդուց մեկին, ով սպանել էր վստահելի թագավորական խորհրդականին:.

2014 թվականի ապրիլին Al-Hayat-ին տված հարցազրույցում Լիբիայի արտաքին գործերի նախարար Մուհամմեդ Աբդելազիզն ասել է, որ սահմանադրական միապետության վերադարձը 1951 թվականի Սահմանադրությամբ սահմանված ինստիտուցիոնալ շրջանակում մինչև 1963 թվականի փոփոխությունները կարող է ծառայել որպես ազգի միավորող խորհրդանիշ և քաղաքական հովանոց, որը կերաշխավորի դաշնային ինստիտուտի լեգիտիմությունը: աղանդավորական հակամարտություն..

2015 թվականի հուլիսին աջակցությունը 1951 թվականի Սահմանադրության վերականգնմանը և միապետության վերադարձի խթանմանը հրապարակայնորեն արտահայտեցին Սահմանադրական նախագծային ժողովի մի քանի անդամներ՝ նոր սահմանադրությունը գրելու հանձնաժողովը, սոցիալական ցանցերում տարածված միջնորդության միջոցով, ինչպես նաև պաշտոնական նամակի միջոցով, որը հրապարակվել էր Ալի Հուսեյն Բուբակերի, այն ժամանակվա կարևոր քաղաք Բայդա քաղաքում:.

2015 թվականի օգոստոսին Cyrenaica ֆեդերալիստական ​​կուսակցությունը՝ Ազգային դաշնային դաշինքը, խնդրեց խորհրդարանին հաստատել 1951 թվականի Սահմանադրությունը՝ որպես ամբողջ երկրի հիմնարար օրենք: Կուսակցությունը հանդիպում է անցկացրել Բայդայում, որին մասնակցել են Կիրենայկայի իշխանությունները, ինչպես նաև Թոբրուկում գտնվող Ներկայացուցիչների պալատի անդամները՝ «Վերադարձ 1951 թվականի հիմնադիր հայրերի չփոփոխված Սահմանադրությանը լիբիական ազգի միասնությունն ապահովելու» կարգախոսով։ Կազմակերպիչների պատրաստած եզրափակիչ հայտարարությունը վերահաստատեց 1951 թվականի Սահմանադրությունը Լիբիայում քաղաքական վերամիավորման հասնելու միակ միջոց դիտարկելու անհրաժեշտությունը։.

Հատկանշական է, որ 2015 թվականի հունիսի 4-ին բրիտանական խորհրդարանի Արտաքին հարաբերությունների ընտրված հանձնաժողովի անդամ Դանիել Կավչինսկին հոդված է հրապարակել՝ պաշտպանելով 1963 թվականին փոփոխված 1951 թվականի Սահմանադրության վերադարձը, որը համահունչ է Լիբիայի խոշոր քաղաքներում գրանցված զանգվածային աջակցության աճին:.

Ընդհանուր առմամբ, այս լուծման կենսունակության և արդիականության նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը, ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային մակարդակով, գրավեց 2016 թվականի փետրվարին Declan Walsh-ը, New York Times-ի թղթակիցը, ով զգալի ժամանակ է անցկացրել Լիբիայում:. Այս թեմայի վերաբերյալ սոցիալական ցանցերի էջերի և իրադարձությունների աճը արտացոլում է այս միտումը:.

Արքայազն Մուհամեդը խոստովանել է 1951 թվականի Սահմանադրության և միապետության վերականգնման նկատմամբ աճող խանդավառությունը: Նա մշտապես շեշտել է, որ իր համար պատիվ կլինի վերադառնալ և ծառայել իր երկրին, եթե դա պահանջի Լիբիայի ժողովուրդը:

## Примечания

## Գրականություն
* 
*