Բութանի տնտեսություն

**Բութանի տնտեսությունը** հիմնված է գյուղատնտեսության և անտառային տնտեսության վրա, որոնք ապահովում են բնակչության ավելի քան 60%-ի ապրուստի հիմնական միջոցները։ Գյուղատնտեսությունը հիմնականում բաղկացած է գոյատևող հողագործությունից և անասնապահությունից։ Խորդուբորդ լեռները գերակշռում են տեղանքում և դժվարացնում են ճանապարհների և այլ ենթակառուցվածքների կառուցումը։ Բութանը մեկ շնչին ընկնող համախառն ներքին արդյունքով (անվանական) ամենահարուստ երկրների շարքում է Հարավային Ասիայում՝ 2022 թվականի դրությամբ՝ 3,491 դոլար, սակայն այն դեռ զբաղեցնում է 153-րդ տեղը և ամենաաղքատն է աշխարհում։ Ընդհանուր համախառն ներքին արդյունքը կազմում է ընդամենը 2653 մլն դոլար և 178-րդն է ըստ Արժույթի միջազգային հիմնադրամ-ի։

Բութանի տնտեսությունը սերտորեն կապված է Հնդկաստանի հետ ամուր առևտրային և դրամական կապերի և Հնդկաստանի ֆինանսական օգնությունից կախվածության շնորհիվ։ Արդյունաբերական հատվածում արտադրության մեծ մասը տնակային արդյունաբերության տեսակն է։ Զարգացման ծրագրերի մեծ մասը, ինչպիսիք են ճանապարհաշինությունը, հիմնված են հնդիկ միգրանտների աշխատանքի վրա։ Մոդելային կրթական, սոցիալական և բնապահպանական ծրագրերն իրականացվում են բազմակողմ զարգացման կազմակերպությունների աջակցությամբ։

Յուրաքանչյուր տնտեսական ծրագիր հաշվի է առնում երկրի շրջակա միջավայրն ու մշակութային ավանդույթները պաշտպանելու կառավարության ցանկությունը։ Օրինակ` կառավարությունը, զբոսաշրջային հատվածի իր զգուշավոր ընդլայնմամբ, խրախուսում է բարձրակարգ, էկոլոգիապես բարեխիղճ զբոսաշրջիկների այցելությունները։ Մանրամասն վերահսկողությունը և անորոշ քաղաքականությունը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են արդյունաբերության լիցենզավորումը, առևտուրը, աշխատուժը և ֆինանսները շարունակում են խոչընդոտել օտարերկրյա ներդրումներին։ Հիդրոէներգիայի արտահանումը դեպի Հնդկաստան՝ խթանել է Բութանի ընդհանուր աճին, թեև ՀՆԱ-ն անկում է ապրել 2008 թվականին՝ Հնդկաստանի արտահանման գերակշռող շուկայի դանդաղման հետևանքով։

1961 թվականից ի վեր Բութանի կառավարությունն ուղղորդել է տնտեսությունը հնգամյա պլանների միջոցով՝ տնտեսության զարգացմանը նպաստելու նպատակով

2023 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Բութանը եզրափակել է ՄԱԿ-ի ամենացածր զարգացվածություն ունեցող երկրների (LDCs) ցուցակը՝ այն 7-րդ երկիրն է, որն արել է դա և առաջինը 3 տարվա ընթացքում։

## Մակրոտնտեսական միտում
Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից Բութանի համախառն ներքին արդյունքի շուկայական գներով միտումների գծապատկերը

Բութանի հիդրոէներգետիկ ներուժը և նրա գրավչությունը զբոսաշրջիկների համար հիմնական ռեսուրսներն են։ Բութանի կառավարությունը որոշակի առաջընթաց է գրանցել երկրի արտադրողական բազայի ընդլայնման և սոցիալական բարեկեցության բարելավման գործում։

2010 թվականին Բութանը դարձել է աշխարհում առաջին երկիրը, որն արգելել է ծխելն ու ծխախոտի վաճառքը։ Համավարակի ընթացքում անդրսահմանային մաքսանենգությունը կանխելու համար ծխախոտի դեմ պայքարի նոր կանոններ և կանոնակարգեր, 2021 թվականին թույլ են տվել ծխախոտի արտադրանքի ներմուծումը, վաճառքը և սպառումը։

## Անդամակցություն տնտեսական կազմակերպություններին և պայմանագրերին
Առևտրի առումով Բութանը Հարավային Ասիայի ազատ առևտրի գոտու (SAFTA) և Բենգալյան ծոցի բազմաոլորտ տեխնիկական և տնտեսական համագործակցության նախաձեռնության (BIMSTEC) և Հարավային Ասիայի ենթատարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության (SASEC) անդամ է։ Բութանը նաև համաասիական համագործակցության երկխոսության (ACD) և Ասիական զարգացման բանկի անդամ է։

Բութանն առաջին անգամ ԱՀԿ-ին միանալու դիմել է 1999 թվականին և որպես դիմորդ արագ ստացել է դիտորդի կարգավիճակ։ Դրանից բացի՝ ԱՀԿ-ում անդամակցության գործընթացը շատ հետաձգվել և պարբերաբար դադարեցվել է՝ հիմնականում բխելով Բութանի կառավարության սեփական մտահոգություններից և նկատառումներից։ Բութանի կառավարությունը հավանություն է տվել ԱՀԿ-ին անդամակցելուն 2023 թվականի ապրիլին՝ մասամբ արագացնելով երկրի առաջիկա դուրս գալու գործընթացը ՄԱԿ-ի կողմից սահմանված «թույլ զարգացած երկրներ» (LDC) կատեգորիայից։ Համաձայն ԱՀԿ կանոնների և գործընթացների՝ LDC կարգավիճակ ունեցող երկրի վերելքը պայմանավորված է որոշակի պահանջներով, համապատասխանության ավելի մեղմ ժամկետներով և լրացուցիչ աջակցությամբ։ Այսպիսով՝ չնայած LDC կարգավիճակի կորստին՝ ինչպես եղավ 2023 թվականի դեկտեմբերին այն արտացոլում էր Բութանի հաջողությունը և զարգացման առաջընթացը, այն նաև նշանակում էր ԱՀԿ վերելքի հետագա ուշացում (այսինքն՝ վերելք LDC կարգավիճակի կորստից հետո)՝ էլ ավելի դժվարացնելով ճանապարհը դեպի ԱՀԿ լիիրավ անդամի կարգավիճակ։

## [[Համախառն ներքին երջանկություն|ՀՆԵ]]-ն ընդդեմ ՀՆԱ-ի
1970-ականներին թագավորը համախառն ազգային երջանկությունը վեր է դասել համախառն ներքին արդյունքից։

## Ծանոթագրություններ

## Այլ ընթերցանություն
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Համաշխարհային տնտեսական հեռանկարներ. Հարավային Ասիայի աճի հեռանկարներ Համաշխարհային բանկ, 13 դեկտեմբերի 2006

Կատեգորիա:Ասիայի տնտեսություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Բութան
Կատեգորիա:Հարավային Ասիա