Լիբիացի փախստականներ

**Լիբիացի փախստականներ** (), 2011 թվականի Լիբիական ճգնաժամի սկզբից ի վեր, այդ թվում՝ Լիբիայի Առաջին քաղաքացիական և Երկրորդ քաղաքացիական պատերազմների ժամանակ իրենց տներից փախած կամ վտարված լիբիացիներ։

Շատ մարդիկ Լիբիայից տեղահանվել են դեպի հարևան Թունիս, Եգիպտոս և Չադ, ինչպես նաև Միջերկրական ծովի եվրոպական երկրներ։ Լիբիայից փախստականների մեծ մասը արաբներ են, չնայած կային նաև ենթասահարական Աֆրիկայից միգրանտներ, որոնք ապրում էին Լիբիայում։ Այս խմբերը նաև առաջին փախստականների ալիքների շարքում էին, որոնք լքել են երկիրը։ Լիբիացի փախստականների ընդհանուր թիվը 2011 թվականի հունիսին գնահատվել է մոտ 1,000,000, որոնց մեծ մասը վերադարձել է Լիբիա Առաջին քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո։ 2013 թվականի հունվարին Լիբիայից 5,252 փախստական կար, ինչպես նաև 59,425 ներքին տեղահանված անձինք, որոնք գրանցվել են ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի կողմից։

2014 թվականի մայիսին Լը Մոնդի հրապարակած հոդվածի համաձայն՝ Թունիսում կար 600,000-ից մինչև 1,000,000 լիբիացի փախստական, որոնցից շատերը Լիբիայի հետ-Քադաֆիի կառավարության քաղաքական հակառակորդներ էին, այդ թվում՝ Քադաֆիի բազմաթիվ կողմնակիցներ։ Սա կազմում էր Լիբիայի 2011 թվականի քաղաքացիական պատերազմից առաջ բնակչության 10-15%-ը։ 2014 թվականի օգոստոսին Թունիսի նախագահ Մոնսեֆ Մարզուկին հայտարարել է, որ 2,000,000 լիբիացի, կամ 2011 թվականից առաջ բնակչության մեկ երրորդը, ապաստան է գտել Թունիսում։

## Պատմություն
thumb|Լիբիա-Թունիս սահմանի մոտ գտնվող փախստականների տարանցիկ ճամբար, 2011 թվականի մարտ

### Առաջին Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմի պատճառած արտագաղթը (2011)
Տրիպոլիի բռնությունից ճանապարհով փախչելով՝ 2011 թվականի քաղաքացիական պատերազմի առաջին օրերին Լիբիա-Թունիս սահմանը ամեն օր հատում էր մինչև 4000 փախստական։ Բռնությունից փախչողների թվում կային ինչպես տեղացի լիբիացիներ, այնպես էլ օտարերկրյա քաղաքացիներ, այդ թվում՝ եգիպտացիներ, թունիսցիներ և թուրքեր։

2011 թվականի մարտի 1-ի դրությամբ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի պաշտոնյաները հաստատել էին ենթասահարական Աֆրիկայի այն քաղաքացիների նկատմամբ խտրականության մեղադրանքները, որոնք պահվում էին վտանգավոր պայմաններում Թունիսի և Լիբիայի միջև գտնվող ոչ-մարդկային տարածքում։ 2011 թվականի մայիսի 10-ին The Week-ը հրապարակել է հոդված, որում նշվում էր, որ պատերազմի սկսվելուց ի վեր Լիբիայից փախել է մոտ 746,000 մարդ։

Լիբիա-Թունիս սահմանին գտնվող Ռաս Աջդիրում ստեղծվել է ժամանակավոր փախստականների ճամբար, որը նախատեսված էր 10,000 մարդու համար, սակայն այնտեղ կար մոտավորապես 20,000-30,000 փախստականներով։ 2011 թվականի մարտի 3-ին այնտեղ իրավիճակը նկարագրվում էր որպես լոգիստիկ մղձավանջ, իսկ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը զգուշացնում էր համաճարակների վտանգի մասին: Թունիսի Ռաս Աջդիր անցակետում գտնվող մարդկանց կարիքներին շարունակաբար արձագանքելու համար Համաշխարհային պարենային ծրագիրը և Secours Islamique-France-ը արդիականացրել են խոհանոցը, որը կարող էր նախաճաշել ընտանիքների համար: Առանձին, Կարմիր Խաչը տեղեկացրել է, որ Շուչա ճամբարում իր գործունեությունը հանձնում է Թունիսի Կարմիր մահիկին: 2011 թվականի մարտի 24-ից ի վեր Համաշխարհային պարենային ծրագիրը Սալումի սահմանին գտնվող երրորդ ազգերի բնակիչների համար մատակարարել է ավելի քան 42,500 պատրաստի կերակուր: Այս կերակուրները լրացնելու համար տրամադրվել է նաև ընդհանուր առմամբ 1,650 արկղ հարստացված արմավենու ձողիկներ (համարժեք է 13.2 մետրիկ տոննայի):

2011 թվականի ապրիլի 5-ից 12-ը Լիբիայի Նաֆուսա լեռներում գտնվող իրենց տներից փախել է ավելի քան 500, հիմնականում բերբեր լիբիացիներ և ապաստան գտել Թունիսի հարավ-արևելքում գտնվող Դեհիբա շրջանում:

Սանդեյ Թելեգրաֆը սեպտեմբերի 11-ին հաղորդել է, որ մոտ 10,000 բնակչություն ունեցող Թավերղա քաղաքի գրեթե ամբողջ բնակչությունը ստիպված է եղել լքել իր տները Քադաֆիի դեմ պայքարող զինյալների՝ բնակավայրի գրավումից հետո։ Հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ սևամորթ լիբիացիների գերակշռող Թավերգհա քաղաքը, հնարավոր է, էթնիկ զտման առարկա է եղել, որը հրահրել են Միսրաթանի զինյալները ռասիզմի և դառնության համադրությամբ՝ Միսրատայի պաշարման ժամանակ Քադաֆիին ցուցաբերած աջակցության պատճառով։

2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Կարմիր խաչի պաշտոնյա Աբդելհամիդ ալ-Մենդին հայտարարել է, որ փետրվարին պատերազմի սկսվելուց ի վեր Բենգազիում իրենց տներից լքել է ավելի քան 50,000 լիբիացի։

### Իրավիճակն առաջին Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմից հետո
2013 թվականի հունվարի դրությամբ Լիբիայից 5,252 փախստական կար՝ 59,425 ներքին տեղահանված անձանց հետ միասին։ Սակայն Լը Մոնդի 2014 թվականի մայիսի 14-ի հոդվածում նշվում էր, որ «Թունիսի Ներքին գործերի նախարարության տվյալներով՝ նրանց թիվը տատանվում է 600,000-ից մինչև 1,000,000: Եթե նրանց գումարենք, շատերը նաև բնակություն են հաստատել Եգիպտոսում, ապա սահմաններից դուրս կկազմեն մոտ 2,000,000 լիբիացիներ, որոնց ընդհանուր բնակչությունը գնահատվում է մի փոքր ավելի քան 6,000,000 բնակչություն»:

Բենգազին այն տարածքն է, որտեղ բնակվում են նույնականացված ներքին տեղահանվածների ամենամեծ մասը՝ այնտեղ բնակվում է 115,000 ներքին տեղահանված անձ, որոնք միասին կազմում են Լիբիայի բոլոր ներքին տեղահանվածների (27.6%): Դրան հաջորդում են Աջդաբիան՝ 31,750 ներքին տեղահանվածներով (7.6%), Էլ Բեյդան՝ 21,500 ներքին տեղահանվածներով (5.2%), Աբու Սալիմը՝ 21,475 ներքին տեղահանվածներով (5.1%), Բանի Վալեդը՝ 20,000 ներքին տեղահանվածներով (4.8%), Ալզինտանը՝ 19,425 ներքին տեղահանվածներով (4.7%), Թոբրուքը՝ 16,375 (3.9%), Ալ Աջայլաթը՝ 13,500 ներքին տեղահանվածներով (3.2%), Ջանզուրը՝ 10,105 ներքին տեղահանվածներով (2.4%), Սաբհան՝ 7,215 (1.7%) և Թարհունան՝ 7,150 ներքին տեղահանվածներով (1.7%): Այս 10 վայրերը միասին կազմում են նույնականացված ներքին տեղահանվածների ընդհանուր թվի 67.9%-ը: Ստորև ներկայացված աղյուսակում ներկայացված 31 տարածքները համատեղ բնակեցնում են նույնականացված ներքին տեղահանվածների ընդհանուր թվի 87.1%-ը։

### Երկրորդ Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմի փախստականները (2014–2020)
Որոշ աղբյուրներ գնահատում են, որ Լիբիայի բնակչության գրեթե մեկ երրորդը՝ մոտ 2,000,000 լիբիացի, երկրորդ լիբիական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ փախել է Թունիս որպես փախստական, այդ թվում՝ Թունիսի նախագահ Մոնսեֆ Մարզուկին։ Համաշխարհային պարենային ծրագրի տվյալներով՝ 435,000 լիբիացի ստիպված է եղել լքել իրենց տները։

2014 թվականի հուլիսի 30-ին Թունիսի արտաքին գործերի նախարար Մոնգի Համդին հայտարարել է, որ երկիրը չի կարողանում հաղթահարել Լիբիայից ժամանող փախստականների մեծ թիվը՝ վերսկսված քաղաքացիական պատերազմի պատճառով։ Նա նշել է. «Մեր երկրի տնտեսական վիճակը անկայուն է, և մենք չենք կարող հաղթահարել հարյուր հազարավոր փախստականների», և հավելել, որ Թունիսը անհրաժեշտության դեպքում կփակի իր սահմանները։ Լիբիայում բնակվող շատ եգիպտացիներ նույնպես փախստական են դարձել հակամարտության պատճառով, և 2014 թվականի օգոստոսին Ալժիրը բացել է իր սահմանը և հատուկ վիզաներ է առաջարկել փախչող եգիպտացիներին՝ թույլ տալով նրանց վերադառնալ Եգիպտոս երկրի միջով։

## Ներգաղթ դեպի Եվրոպա
2011 թվականի Թունիսում տեղի ունեցած հեղափոխությունից և Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմից հետո, փետրվարին Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար Ֆրատինին մտահոգություն հայտնել է, որ Իտալիա հասնել փորձող լիբիացի փախստականների թիվը կարող է հասնել 200,000-ից 300,000-ի: 2011 թվականի առաջին հինգ ամիսներին Լամպեդուզա է ժամանել ավելի քան 45,000 փախստական:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում
Կատեգորիա:Լիբիայի բնակչություն
Կատեգորիա:Փախստականներ