Ստեատորեա

**Ստեատորեա** (կամ ճարպային կղանք), հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն, որի ժամանակ կղանքի հետ արտազատվում է օրական ավելի քան 7գ ճարպ։ Ամենից հաճախ ստեատորեայի ախտանիշնները դիտվում են՝ ենթաստամոքսային գեղձի էկզոկրին ակտիվության խանգարումների դեպքում, որը հավասարապես հայնտաբերվում և ախտորոշվում է՝ արական և իգական սեռի մոտ։ Սովորաբար զարգանում է 25-30 տարեկանում, կամ կարող է դրսևորվել մանուկ հասակում, որպես՝ բնածին արատ: Այն իրենից ներկայացնում է որպես առատ, չձևավորված կղանք՝ ճարպային փայլով, կղանքի մեջ չմարսված սննդի մասնիկներ, փորափքանք և ոչ տեղայնացված որովայնային ցավ։ Նման ախտաբանական վիճակը կարող է լինել ճարպային և յուղոտ մթերքի չափից ավելի օգտագործման կամ քրոնիկ պանկրեատիտի հետևանք։

## Պատճառներ
Ստեատորեայի զարգացման մեխանիզմը հիմնված է ստամոքսաղիքային տրակտում՝ խոռոչային, առպատային մարսողության և ներծծման ֆունկցիոնալ անհամապատասխանության վրա: Ախտածնության առաջատար գործոնը՝ ստամոքսաղիքային տրակտում, լիպիդային փոխակերպման տարբեր փուլերի խանգարումն է:  Ճարպերի առաջնային քայքայման անբավարարությունը, պայմանավորված է՝ մարսողական ֆերմենտների սեկրեցիայի նվազմամբ, որոնց հնարավոր պատճառներից են՝ հիմնական լիպոլիտիկ գործոնների (ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտներ, լեղաթթուներ) անբավարարություն, լեղապարկի բորբոքում (խոլեցիստիտ), լեղաքարային հիվանդություն և մալաբսորբցիա։ Այլ պատճառներից են՝ դեղամիջոցներ, որոնք խոչընդոտում են ճարպերի ներծծմանը, կամ սննդակարգում առկա դժվարամարս կամ տրանս–ճարպերը։

Շատ դեպքերում, նման պաթոլոգիա զարգանում է ճարպերի մարսողության վատթարացման կամ դրանց վատ ներծծման հետևանքով, որը դիտվում է ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտային անբավարարության դեպքում: Հենց այս օրգանն է պատասխանատու մարսողական ֆերմենտների արտադրության համար, որոնք ապահովում են բազմաթիվ սննդանյութերի ճիշտ մշակումը և դրանք պատրաստում հետագա մարսողության գործընթացներին: Հազվադեպ դեպքերում, ստեատորեա զարգանում է հաստ աղիքում՝ կղանքի չափազանց արագ անցման պատճառով, որը կարող է լինել ինչպես սննդակարգի առանձնահատկությունների, այնպես էլ լուծողականների չարաշահման հետևանք։ Բացի այդ, այս ախտանիշը կարող է վկայել բարակ աղիքի, լյարդի, ենթաստամոքսային գեղձի՝ սուր և քրոնիկ հիվանդությունների, ինչպես նաև լեղաքարային հիվանդության մասին: Ստեատորեայի առաջացման ամենատարածված պատճառներից է՝ քրոնիկ պանկրեատիտ կամ ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքում, որը առաջացնում է այս օրգանի դիսֆունկցիա։

### Առնչվող հիվանդություններ
* Ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիոնալ անբավարարություն, որը կարող է զարգանալ քրոնիկ պանկրեատիտի, ցիստիկ ֆիբրոզի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի պատճառով (եթե այն խոչընդոտում է լեղու հոսքին)։
* Լեղաքարային հիվանդություն (խոլելիթիազ), առաջնային սկլերոզացնող խոլանգիտ՝ լյարդի և լեղապարկի երկարատև ընթացող հիվանդություն, որը բնութագրվում է լեղուղիների բորբոքմամբ և ֆիբրոզ հյուսվածքի ձևավորմամբ, ինչը խանգարում է լեղապարկից լեղու նորմալ արտահոսքին, լյարդի հիվանդություններ, խոլեցիստէկտոմիայից հետո հետվիրահատական բարդություններ։
* Ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններ, որոնք առաջացնում են բարակ աղիներում ներծծման խանգարում, այդ թվում՝ ցելիակիա, բակտերիալ գերաճի համախտանիշ, արևադարձային սփրու, լամբլիոզ, Զոլինգեր-Էլիսոնի համախտանիշ, կարճ աղիքի համախտանիշ, աղիների բորբոքային հիվանդություն։
* Այլ պատճառներից են՝ օրլիստատ (ճարպակալման դեմ դեղամիջոց), օկտրեոտիդի ացետատի կամ լանրեոտիդի կողմնակի ազդեցություններ, որոնք օգտագործվում են ակրոմեգալիայի կամ այլ նեյրոէնդոկրին ուռուցքների բուժման համար: Այս հիվանդությունը կարող է նաև հայտնաբերվել՝ Գրեյվսի հիվանդության (աուտոիմուն հիպերթիրեոզ) դեպքում։

### Դեղորայք
*Օրլիստատ* (հայտնի է նաև *«Քսենիկալ»* ապրանքանիշի անվան ներքո) դեղամիջոց, որը արգելակում է լիպազա (ճարպերի հիդրոլիզն առաջացնող ֆերմենտ) ֆեմենտի ակտիվությունը: Լիպազան արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձի կողմից, համարվում է պանկրեատիկ հյութի կարևորագույն ֆերմետներից, որի միջոցով իրականացվում է ճարպերի ճեղքումը մարսողության ընթացքում: Նորմայում լիպազան պանկրեատիկ հյութի հետ անցնում է տասներկումատնյա աղիք, որտեղ նպաստում է նորմալ մարսողությանը: Քանի որ, թերի մարսված ճարպաթթուները դժվար են ներծծվում բարակ աղիներում, արդյունքում զարգացող կալորիականության դեֆիցիտը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ քաշի կարգավորման վրա։ Անկախ ստեատորեայի պատճառաբանությունից, հիվանդներին անհրաժեշտ է սննդակարգի շտկում՝ հաճախակի կոտորակային սնունդ, սննդային շատակերության կանխում (հատկապես կեսօրին), օրական սպառվող կենդանական և ջերմային մշակված ճարպերի քանակի սահմանափակում։ Խորհուրդ է տրվում լիովին հրաժարվել վնասակար սովորություններից, մասնավորպես՝ ծխելուց և ալկոհոլային խմիչքներից։

### Սննդակարգում ընդեղենի չարաշահում
Որոշակի ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզվել է, որ սննդակարգում ընկուզեղենի չարաշահումը բարձրացնում է կղանքում ճարպի քանակը՝ կարագի կամ ալյուրի համեմատ, քանի որ այն զգալիորեն ավելի դժվար է ներծծվում։

### Կենդանական և բուսական ճարպեր
Ինչպես պարզվել է, առօրյա կյանքում ժոժոբայի յուղի կիրառումը, առաջացնում է ստեատորեա և փորլուծություն, քանի որ այն դժվարամարս է։ Ճառագայթալողակ ձկների (օր․՝մոխրագույն սկումբրիա) և յուղաձկների օգտագործումը երբեմն ստեատորեայի առաջացման պատճառ է դառնում, որը նաև կոչվում է՝ գեմպիլոտոքսիկոզ կամ կերիոռեա։։

### Տրանս ճարպեր
Տրանս ճարպերի հաճախակի կիրառումը բավականին վնասակար է, ինչի հետևանքով՝ 2018 թվականին, ԱՄՆ–ի «Սննդի և դեղերի վարչություն»–ը (FDA) արգելեց դրանց ավելացումը սննդի մեջ։ Այնուամենայնիվ, տեղացիներին, և առավել ևս՝ օտարերկրյա քաղաքացիներին, խստորեն խորհուրդ է տրվում վերանայել իրենց սննդակարգը և հրաժարվել հետևյալ սննդատեսակներից՝ պատրաստի խմորեղեն և թխվածքաբլիթ, արագ սնունդ՝ ներառյալ տապակած կարտոֆիլի ֆրի, տապակած հավ և ծովամթերք, ինչպես նաև մարգարին և բուսական յուղեր։

## Ախտորոշում
Ստեատորեայի ախտորոշումը կատարվում է գաստրոէնտերոլոգի կողմից և որևէ դժվարություն չի ներկայացնում, ինչը բացատրվում է կղանքի բնորոշ տեսքով՝ հատկապես եթե այն ծավալուն է, և ունի բնորոշ տհաճ հոտ։  Ախտորոշման փուլը իրենից ներկայացնում է լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների համալիր՝ հիվանդի մոտ ախտաբանական վիճակի պատճառները հայտնաբերելու համար։ Առավել տեղեկատվական ախտորոշման ​​մեթոդներից են՝ կղանքի կենսանմուշի կոպրոլոգիական հետազոտություն, հաստ աղիքի էնդոսկոպիկ հետազոտություն կամ կոլոնոսկոպիա, որովայնի ՈՒՁՀ, սեկրետին-պանկրեոզիմինային հետազոտություն։ Արյան ընդհանուր անալիզը կարող է ցույց տալ աննշան լեյկոցիտոզ և ԷՆԱ-ի բարձրացում: Քրոնիկ ստեատորեայի դեպքում, արյան կենսաքիմիական անալիզի մեջ նկատվում է՝ հիմնային էլեկտրոլիտների (նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, երկաթ) մակարդակի նվազում։

## Բուժում
Բուժման մեթոդի ընտրությունը կախված է հիվանդության պատճառագիտությունից: Քանի որ, հիվանդների մեծ մասի մոտ այս պաթոլոգիան կապված է ենթաստամոքսային գեղձի կամ ստամոքսաղիքային համակարգի ֆունկցիոնալ անբավարարության հետ, ապա իրականացվում է սեկրեցիայի ուղղակի և անուղղակի խթանում, ինչպես նաև փոխարինող թերապիա: Եթե ստեատորեայի ժամանակ չի նկարագրվում՝ ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիոնալ ախտահարում, ապա բուժման մեթոդը կարող է ներառել՝ հակաբակտերիալ կամ հակամակաբուծային դեղամիջոցներ, հակալուծային միջոցներ, պրե- և պրոբիոտիկներ: Տրոֆոլոգիական խանգարումները շտկելու համար նշանակվում են՝ K, A, D, E, B12, B9 վիտամիններ, վիտամին-հանքային համալիրներ և ամինաթթուների խառնուրդներ։

## Տես նաև
* Ցելիակիա
* Ֆեկալ-օրալ ուղի
*Կրոնի հիվանդություն
*Կարճ աղիքի համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աղեստամոքսային տրակտի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Աղիքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Հիվանդություններ և խանգարումներ ըստ համակարգի
Կատեգորիա:Ճարպակալում
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ
Կատեգորիա:Ստամոքսի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ