Էդվարդ Սաիդ

**Էդվարդ Ուադի Սաիդ** (, ) պաղեստինցի և ամերիկացի գիտնական, գրական քննադատ և քաղաքական ակտիվիստ։ Որպես Կոլումբիայի համալսարանի գրականության պրոֆեսոր, նա հետգաղութային ուսումնասիրությունների հիմնադիրներից էր։ Որպես մշակութային քննադատ, Սաիդը առավել հայտնի է իր «Արևելագիտություն» (1978) գրքով, որը հիմնարար տեքստ է, որը քննադատում է արևելագիտության հիմք հանդիսացող մշակութային ներկայացումները՝ թե ինչպես է արևմտյան աշխարհը ընկալում Արևելքը։ Նրա տեքստային վերլուծության մոդելը վերափոխեց գրական տեսության, գրական քննադատության և Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների հետազոտողների ակադեմիական դիսկուրսը։

Ծնված լինելով Երուսաղեմում՝ Պաղեստինի մանդատում, 1935 թվականին, Սաիդը Միացյալ Նահանգների քաղաքացի էր հոր կողմից, որն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել էր Միացյալ Նահանգների բանակում։ 1948 թվականի պատերազմից հետո նա ընտանիքը տեղափոխեց Եգիպտոս, որտեղ նրանք նախկինում ապրում էին, ապա՝ Միացյալ Նահանգներ։ Սաիդը Եգիպտոսում գտնվելու ընթացքում ընդունվել է Վիկտորիա քոլեջի միջնակարգ դպրոց, իսկ Միացյալ Նահանգներ ժամանելուց հետո՝ Նորթֆիլդ Մաունթ Հերմոն դպրոց։ Նա ավարտել է Փրինսթոնի համալսարանը 1957 թվականին և 1964 թվականին Հարվարդի համալսարանում ստացել է անգլիական գրականության դոկտորի կոչում։ Նրա վրա հիմնական ազդեցություն են ունեցել Անտոնիո Գրամշիին, Ֆրանց Ֆանոնը, Էմե Սեզերը, Միշել Ֆուկոն և Թեոդոր Ադոռնոն ։

1963 թվականին Սաիդը միացել է Կոլումբիայի համալսարանին որպես անգլիական և համեմատական ​​գրականության ֆակուլտետների անդամ, որտեղ դասավանդել և աշխատել է մինչև 2003 թվականը։ Նա դասախոսություններ է կարդացել Հյուսիսային Ամերիկայի, Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի ավելի քան 200 այլ համալսարաններում։

Որպես հասարակական մտավորական՝ Սաիդը Պաղեստինի ազգային խորհրդի անդամ էր, որը պաշտպանում էր երկու պետությունների լուծման գաղափարը, որը ներառում էր պաղեստինցիների վերադարձի իրավունքը, նախքան 1993 թվականին հրաժարական տալը՝ Օսլոյի համաձայնագրերի քննադատության պատճառով։ Նա պաշտպանում էր Պաղեստինի պետության ստեղծումը՝ Իսրայելի կողմից օկուպացված տարածքներում քաղաքական և մարդասիրական հավասարություն ապահովելու համար, որտեղ պաղեստինցիները ականատես են եղել իսրայելական բնակավայրերի աճող ընդլայնմանը։ Սակայն, 1999 թվականին նա պնդում էր, որ կայուն խաղաղությունը հնարավոր է միայն մեկ իսրայելա-պաղեստինյան պետության հետ։ Նա իր ընդդիմադիր հարաբերությունը իսրայելական ստատուս քվոյի հետ սահմանեց որպես հանրային մտավորականի պարտականություն, որը պետք է «զտի, դատի, քննադատի, ընտրի, որպեսզի ընտրությունն ու գործունակությունը վերադառնան անհատին»։

## Կենսագրություն և կարիերա
### Վաղ կյանք

Սաիդը ծնվել է 1935 թվականի նոյեմբերի 1-ին պաղեստինցի քրիստոնյաների ընտանիքում՝ Երուսաղեմ քաղաքում, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Պաղեստինի համար բրիտանական մանդատի ներքո։ Նրա ծնողները ծնվել են Օսմանյան կայսրությունում. նրա մայրը՝ Հիլդա Սաիդը (ծննդյան ազգանունը՝ Մուսա), կիսով չափ պաղեստինցի էր, կիսով չափ՝ լիբանանցի, և մեծացել է Նազարեթ քաղաքում, իսկ նրա հայրը՝ Վադի «Վիլյամ» Սաիդը, Երուսաղեմում բնակվող պաղեստինցի գործարար էր։ Հիլդան և Վադին երկուսն էլ արաբ քրիստոնյաներ էին, որոնք հետևում էին բողոքականությանը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վադին ծառայել է Ամերիկյան արշավախմբային ուժերում, հետագայում իր և իր անմիջական ընտանիքի համար ձեռք բերելով Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն:

1919 թվականին Վադին և նրա զարմիկը գրենական պիտույքների բիզնես են հիմնել Կահիրեում։

Չնայած նա մեծացել էր որպես բողոքական, Սաիդը իր հետագա տարիներին դարձել է ագնոստիկ։

### Կրթություն
Սաիդի մանկությունն անցել է Երուսաղեմի և Կահիրեի միջև. նա ընդունվել է Երուսաղեմի Սուրբ Գևորգի դպրոց՝ տղաների բրիտանական դպրոց, որը ղեկավարվում էր տեղական անգլիկան թեմի կողմից, բայց դադարեցրել է հաճախել իր դասերին, երբ պաղեստինցի արաբների և պաղեստինցի հրեաների միջև աճող միջհամայնքային բռնությունը չափազանց վտանգավոր դարձրեց նրա համար շարունակել հաճախելը, ինչը ստիպեց նրա ընտանիքին լքել Երուսաղեմը 1947-1949 թվականների Պաղեստինյան պատերազմի սկզբում։ 1940-ականների վերջին Սաիդը Կահիրեում էր՝ ընդունված Վիկտորիա քոլեջի Կահիրեի մասնաճյուղ։  Սակայն, 1951 թվականին նա հեռացվեց խնդրահարույց վարքի համար, չնայած նրա ակադեմիական առաջադիմությունը բարձր էր: Միացյալ Նահանգներ տեղափոխվելուց հետո Սաիդը սովորեց Մասաչուսեթսի Նորթֆիլդ Մաունթ Հերմոն դպրոցում՝ սոցիալապես էլիտար, քոլեջին նախապատրաստվող գիշերօթիկ դպրոցում, որտեղ նա մեկ տարի պայքարում էր սոցիալական օտարացման դեմ: Այնուամենայնիվ, նա շարունակեց ակադեմիական առումով գերազանցել և 160 աշակերտներից բաղկացած դասարանում հասավ կամ առաջին (վալեդիկտորիական) կամ երկրորդ (սալուտատորիական) կոչմանը։

Հետադարձ հայացք գցելով՝ նա Մերձավոր Արևելքից հեռու ուղարկվելը համարում էր ծնողական որոշում, որը մեծապես ազդվել էր «մեզ՝ պաղեստինցիներիս նման ոչնչացված մարդկանց հեռանկարներից, որոնք այնքան անորոշ էին, որ լավագույնը կլիներ ինձ հնարավորինս հեռու ուղարկելը»: Շրջիկ կյանքի իրականությունները՝ միահյուսված մշակույթները, տեղից դուրս զգալը և տան կարոտը, այնքան էին ազդել դպրոցական Էդվարդի վրա, որ դիսոնանսի թեմաները առանձնանում էին ակադեմիկոս Սաիդի աշխատանքում և աշխարհայացքում: Դպրոցն ավարտելուց հետո նա դարձել էր Էդվարդ Վ. Սաիդ և ազատ տիրապետում էր անգլերեն, ֆրանսերեն և արաբերեն: Նա Փրինսթոնի համալսարանն ավարտել է որպես բակալավր՝ 1957 թվականին՝ «Բարոյական տեսլական. Անդրե Ժիդ և Գրեհեմ Գրին» վերնագրով ավագ թեզն ավարտելուց հետո։ Ավելի ուշ նա Հարվարդի համալսարանում ստացել է անգլիական գրականության մագիստրոսի (1960) և փիլիսոփայության դոկտորի (1964) աստիճաններ։

### Կարիերա
1963 թվականին Սաիդը միացել է Կոլումբիայի համալսարանին որպես անգլիական և համեմատական ​​գրականության ֆակուլտետների անդամ, որտեղ դասավանդել և աշխատել է մինչև 2003 թվականը։ 1974 թվականին նա Հարվարդի համեմատական ​​գրականության հրավիրված պրոֆեսոր էր. 1975–76 թվականներին նա Սթենֆորդի համալսարանի վարքային գիտությունների առաջադեմ ուսումնասիրությունների կենտրոնի անդամ էր։ 1977 թվականին նա դարձել է Կոլումբիայի համալսարանի անգլերենի և համեմատական ​​գրականության Պարի անվան պրոֆեսոր, իսկ հետագայում՝ Հին Դոմինիոն հիմնադրամի հումանիտար գիտությունների պրոֆեսոր, իսկ 1979 թվականին՝ Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի հումանիտար գիտությունների հրավիրված պրոֆեսոր։

Սաիդը նաև աշխատել է որպես հրավիրված պրոֆեսոր Եյլի համալսարանում և դասախոսություններ է կարդացել Հյուսիսային Ամերիկայի, Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի ավելի քան 200 այլ համալսարաններում։ Խմբագրական առումով Սաիդը եղել է Ժամանակակից լեզուների ասոցիացիայի նախագահ, Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի «Արաբական ուսումնասիրությունների եռամսյակ» ամսագրի խմբագիր, Միջազգային PEN-ի գործադիր խորհրդի անդամ, եղել է Ամերիկյան արվեստների և գրականության ակադեմիայի, Գրականության թագավորական ընկերության, Արտաքին հարաբերությունների խորհրդի և Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ: 1993 թվականին Սաիդը ներկայացրել է BBC-ի ամենամյա «Ռեյթ դասախոսություններ» շարքը՝ վեց դասախոսություններից բաղկացած «Մտավորականի ներկայացում» վերնագրով, որտեղ նա ուսումնասիրել է հանրային մտավորականի դերը ժամանակակից հասարակությունում, որը BBC-ն հրապարակել է 2011 թվականին։

Իր աշխատանքում Սաիդը հաճախակի ուսումնասիրում է մշակութային արխիվի տերմինը և հասկացությունը, հատկապես իր «Մշակույթ և իմպերիալիզմ» (1993) գրքում: Նա նշում է, որ մշակութային արխիվը հիմնական վայր է, որտեղ զարգանում են կայսերական նվաճումների ներդրումները, և որ այդ արխիվները ներառում են «պատմություններ, պատմություններ և ճանապարհորդական պատմություններ»։ Սաիդը ընդգծում է արևմտյան կայսերական նախագծի դերը մշակութային արխիվների խաթարման գործում և տեսություն է առաջ քաշում, որ համեմատական ​​գրականության, անգլերենի և մարդաբանության նման առարկաները կարող են ուղղակիորեն կապված լինել կայսրության հայեցակարգի հետ։

## Գրական գործունեություն
 
Սաիդի առաջին հրատարակված գիրքը՝ «Ջոզեֆ Քոնրադը և ինքնակենսագրության գեղարվեստական ​​​​գրականությունը» (1966), դոկտորական ատենախոսության ընդլայնումն էր, որը նա ներկայացրել էր՝ դոկտորի աստիճան ստանալու համար։ Աբդիրահման Հուսեյնը «Էդվարդ Սաիդ. Քննադատություն և հասարակություն» (2010) աշխատության մեջ ասել է, որ Քոնրադի «Մթության սիրտը» (1899) վիպակը «հիմնարար էր Սաիդի ամբողջ կարիերայի և նախագծի համար»։ «Սկիզբ. մտադրություն և մեթոդ» (1974) աշխատության մեջ Սաիդը վերլուծել է գրական քննադատության տեսական հիմքերը՝ հիմնվելով Վիկոյի, Վալերիի, Նիցշեի, դը Սոսյուրի, Լևի-Ստրոսի, Հուսերլի և Ֆուկոյի դիտարկումների վրա։ Սաիդի ուշ շրջանի աշխատանքներից են՝
* «Աշխարհը, տեքստը և քննադատը» (1983),
* «Ազգայնականությունը, գաղութատիրությունը և գրականությունը. Յեյթսը և ապագաղութացումը» (1988),
* «Մշակույթը և իմպերիալիզմը» (1993),
* «Մտավորականի ներկայացումները. Ռեյթի 1993 թվականի դասախոսությունները» (1994),
* «Հումանիզմը և ժողովրդավարական քննադատությունը» (2004) և
* «Ուշ ոճի մասին» (2006):

### Արևելագիտություն
Սաիդը դարձել է հաստատված մշակութային քննադատ «Արևելագիտություն» (1978) գրքով, որը արևելագիտության քննադատություն է՝ որպես արևմտյան-արևելյան հարաբերություններում կեղծ մշակութային ներկայացումների աղբյուր։ Արևելագիտության թեզը ենթադրում է «արաբա-իսլամական ժողովուրդների և նրանց մշակույթի նկատմամբ նուրբ և մշտական ​​եվրոկենտրոն նախապաշարմունքի» գոյությունը, որը սկիզբ է առնում արևմտյան մշակույթի՝ ընդհանուր առմամբ Ասիայի և մասնավորապես Մերձավոր Արևելքի կեղծ, ռոմանտիկ պատկերների երկարատև ավանդույթից: Սաիդը գրել է, որ նման մշակութային ներկայացումները ծառայել են որպես եվրոպական տերությունների և ԱՄՆ-ի գաղութային և կայսերական նկրտումների անուղղակի արդարացումներ: Նմանապես, Սաիդը դատապարտել է իշխող արաբական էլիտայի ռեժիմների քաղաքական և մշակութային անօրինականությունները, որոնք, նրա կարծիքով, յուրացրել են արաբական մշակույթի կեղծ և ռոմանտիկ պատկերացումները, որոնք ստեղծվել են անգլո-ամերիկացի արևելագետների կողմից։

Արևելագիտությունը պնդում էր, որ իսլամական քաղաքակրթության արևմտյան ուսումնասիրությունների մեծ մասը քաղաքական մտավորականություն է, որը նախատեսված է եվրոպական ինքնության ինքնահաստատման համար, այլ ոչ թե օբյեկտիվ ակադեմիական ուսումնասիրություն։ Այսպիսով, արևելագիտության ակադեմիական ոլորտը գործել է որպես մշակութային խտրականության և իմպերիալիստական ​​​​տիրապետության գործնական մեթոդ, այսինքն՝ արևմտյան արևելագետն ավելին գիտի «Արևելքի» մասին, քան «արևելցիները»:

Արևմտյան արվեստը, շարունակում է արևմտյան արևելագիտությունը, դեռևս հնագույն ժամանակներից ի վեր սխալ է ներկայացրել Արևելքը կարծրատիպերով, ինչպես Էսքիլոսի «Պարսիկները» (մ.թ.ա. 472) ողբերգության մեջ, որտեղ հույն գլխավոր հերոսը ընկնում է, քանի որ սխալ է ընկալել Արևելքի իրական բնույթը: Ասիայի վրա եվրոպական քաղաքական գերիշխանությունը կողմնակալ է դարձրել Արևելքի մասին նույնիսկ ամենաարտաքին օբյեկտիվ արևմտյան տեքստերը, այն աստիճանի, որ այն չի ճանաչվել արևմտյան գիտնականների կողմից, ովքեր իրենց համար յուրացրել են մշակութային գիտելիքների արտադրությունը՝ Ասիայի լեզուների, պատմությունների և ժողովուրդների ուսումնասիրության, ուսումնասիրման և մեկնաբանման ակադեմիական աշխատանքը: Հետևաբար, արևելագիտական ​​​​գիտությունը ենթադրում է, որ գաղութային ենթակայականները (գաղութացված ժողովուրդը) անկարող էին մտածել, գործել կամ խոսել իրենց անունից, հետևաբար անկարող են գրել իրենց սեփական ազգային պատմությունները: Նման կայսերական պայմաններում Արևմուտքի արևելագետ գիտնականները գրեցին Արևելքի պատմությունը՝ և այդպիսով կառուցեցին Ասիայի ժամանակակից մշակութային ինքնությունները՝ այն տեսանկյունից, որ Արևմուտքը ընդօրինակման ենթակա մշակութային չափանիշն է, նորմը, որից շեղվում են «էկզոտիկ և անհասկանալի» արևելցիները:

Արևելագիտությունը Սաիդի նկատմամբ մեծ մասնագիտական ​​և անձնական քննադատություն առաջացրեց գիտնականների շրջանում: Ավանդական արևելագետները, ինչպիսիք են Ալբերտ Հուրանին, Ռոբերտ Գրեհեմ Իրվինը, Նիկի Քեդին, Բեռնարդ Լյուիսը և Կանան Մակիյան, տուժեցին բացասական հետևանքներից, քանի որ արևելագիտությունը ազդեց հանրային ընկալման վրա նրանց մտավոր ամբողջականության և իրենց արևելագիտական ​​​​գիտելիքների որակի վրա։ Պատմաբան Քեդդին ասել է, որ Սաիդի քննադատական ​​աշխատանքը արևելագիտության ոլորտի վերաբերյալ իրենց ակադեմիական առարկաներում առաջացրել է.

«Արևելագիտություն» աշխատության մեջ Սաիդը անգլո-ամերիկացի արևելագետ Բեռնարդ Լյուիսին նկարագրել է որպես «հաստատության արևելագետի կատարյալ օրինակ [որի աշխատանքը] պնդում է, որ օբյեկտիվ, լիբերալ գիտական ​​​​գիտելիքներ ունի, բայց իրականում շատ մոտ է իր թեմայի դեմ քարոզչությանը»։

Լյուիսը պատասխանեց արևելագիտության կոշտ քննադատությամբ՝ մեղադրելով Սաիդին Մերձավոր Արևելքի գիտական ​​​​ուսումնասիրությունը (և մասնավորապես արաբագիտությունը) քաղաքականացնելու, արևելագետների գիտական ​​​​եզրակացությունները քննադատելուց անտեսելու և իր կողմնակալությանը «ազատություն» տալու մեջ։

Սաիդը հակադարձեց, որ «Եվրոպայի մուսուլմանական հայտնագործությունը» (1982) աշխատության մեջ Լյուիսը պատասխանեց իր թեզին այն պնդմամբ, որ այլ հասարակությունների մասին գիտելիքների արևմտյան որոնումը եզակի էր իր անշահախնդիր հետաքրքրասիրության դրսևորմամբ, որը մուսուլմանները չէին փոխադարձում Եվրոպայի նկատմամբ: Լյուիսն ասում էր, որ «Եվրոպայի մասին գիտելիքները [իրական գիտելիքի] միակ ընդունելի չափանիշն էին»: Ակադեմիական անաչառության դրսևորումը Լյուիսի դերի մի մասն էր որպես ակադեմիական հեղինակություն եռանդուն «հակաիսլամական, հակաարաբական, սիոնիստական ​​և սառը պատերազմի խաչակրաց արշավանքների» համար։ Ավելին, գրքի 1995 թվականի հրատարակության հետգրքում Սաիդը պատասխանեց Լյուիսի քննադատություններին «Արևելագիտություն» (1978) առաջին հրատարակության վերաբերյալ։

Ակադեմիայում «Արևելագիտությունը» դարձավ հետգաղութային ուսումնասիրությունների ոլորտի հիմնարար տեքստ, քանի որ բրիտանացի մտավորական Թերի Իգլթոնի խոսքերով՝ գրքի «կենտրոնական ճշմարտությունը... որ Արևելքի նվաստացուցիչ պատկերները և իմպերիալիստական ​​ներխուժումները նրա տարածք պատմականորեն իրար հետ են ընթացել»։

Ե՛վ Սաիդի կողմնակիցները, և՛ քննադատները ընդունում են արևելագիտության փոխակերպող ազդեցությունը հումանիտար գիտությունների վրա. քննադատներն ասում են, որ թեզը մտավորապես սահմանափակող ազդեցություն ունի գիտնականների վրա, մինչդեռ կողմնակիցներն ասում են, որ թեզը մտավորապես ազատագրող է։ Հետգաղութային և մշակութային ուսումնասիրությունների ոլորտները փորձում են բացատրել «հետգաղութային աշխարհը, նրա ժողովուրդներին և նրանց դժգոհությունները», որոնց համար արևելագիտության մեջ հետազոտության և արդյունավետության տեխնիկան հատկապես կիրառելի էր Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրություններում։

Այսպիսով, Սաիդի հետազոտությունն ու վերլուծությունը արևելագիտության մեջ հատկապես գործնական ապացուցվեց գրական քննադատության և մշակութային ուսումնասիրությունների մեջ, ինչպիսիք են Գյան Պրակաշի հետգաղութային Հնդկաստանի պատմությունները, Նիկոլաս Դիրկսի և Ռոնալդ Ինդենի ժամանակակից Կամբոջան՝ Սայմոն Սփրինգերի և Հոմի Կ. Բհաբհայի Գայատրի Չակրավորթի Սպիվակի և Համիդ Դաբաշիի գրական տեսությունները («Իրան. ընդհատված ժողովուրդ», 2007):

Արևելյան Եվրոպայում Միլիցա Բակիչ-Հեյդենը մշակեց «Բնադրվող արևելագիտություններ» (1992) հայեցակարգը, որը բխում է պատմաբան Լարի Վոլֆի («Արևելյան Եվրոպայի հորինումը. Քաղաքակրթության քարտեզը լուսավորության մտքում», 1994) և Սաիդի «Արևելագիտություն» (1978) գաղափարներից։ Բուլղարացի պատմաբան Մարիա Թոդորովան («Պատկերացնելով Բալկանները», 1997) ներկայացրել է «Բնադրվող բալկանիզմներ» ազգագրական հայեցակարգը (Ethnologia Balkanica, 1997), որը ծագում է Միլիցա Բակիչ-Հեյդենի «Բնադրվող արևելաբանություններ» հայեցակարգից:

«Աստվածաշնչյան արևելագիտության» ազդեցությունը տասնիններորդ դարի վերջին և քսաներորդ դարի սկզբին Պաղեստինում» (2014) աշխատության մեջ պատմաբան Լորենցո Կամելը ներկայացրել է «Աստվածաշնչյան արևելագիտության» հայեցակարգը՝ 1830-ական թվականներից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը տեղի ունեցած բարդ, տեղական պաղեստինյան իրականության պարզեցումների պատմական վերլուծությամբ: Կամելն ասել է, որ կրոնի ընտրողական օգտագործումը և պարզեցումը «Սուրբ Երկիր» անունով հայտնի վայրին մոտենալիս ստեղծել է այն տեսակետը, որ որպես վայր, Սուրբ Երկիրը չունի մարդկային պատմություն, բացի այն վայրից, որտեղ տեղի են ունեցել Աստվածաշնչյան պատմությունները, այլ ոչ թե որպես Պաղեստին, որը բնակեցված է բազմաթիվ ժողովուրդներով:

Արևելագիտության մեջ ներկայացված հետգաղութային դիսկուրսը նույնպես ազդել է հետգաղութային աստվածաբանության և հետգաղութային աստվածաշնչային քննադատության վրա, որի մեթոդով վերլուծական ընթերցողը սուրբ գրությանը մոտենում է գաղութային ընթերցողի տեսանկյունից: Այս ոլորտի մեկ այլ գիրք՝ Լիլա Գանդիի «Հետգաղութային տեսությունը» (1998), բացատրում է հետգաղութայինությունը պատմության ավելի լայն փիլիսոփայական և մտավոր համատեքստում դրա կիրառման տեսանկյունից։

## Քաղաքական գործունեություն
### Արաբ-իսրայելական հակամարտություն
1967 թվականին, Վեցօրյա պատերազմի հետևանքով, Սաիդը դարձավ հանրային մտավորական, երբ քաղաքականապես գործեց՝ հակազդելու ամերիկյան լրատվամիջոցների կողմից արաբա-իսրայելական հակամարտությանը բացատրող սխալ ներկայացումներին (փաստական, պատմական, մշակութային). ենթադրյալ ռեպորտաժները կտրված էին Մերձավոր Արևելքի պատմական իրողություններից, Իսրայելից և պաղեստինյան տարածքներից: Արևելականության ընկալումը քննարկելու, բացատրելու և ուղղելու համար Սաիդը հրատարակեց «Արաբի պատկերը» (1968) գիրքը, որը նկարագրական ակնարկ է «արաբի» պատկերների մասին, որոնք նախատեսված են Մերձավոր Արևելքում ներկայացված ժողովուրդների պատմական և մշակութային իրականության կոնկրետ քննարկումից խուսափելու համար, որոնք ներկայացված են լրագրության մեջ (տպագիր, լուսանկարչություն, հեռուստատեսություն) և որոշ տեսակի գիտական ​​​​ամսագրերում (մասնագիտական ​​​​ամսագրեր):

### Կարծիքներ սիոնիզմի մասին
«Սիոնիզմը իր զոհերի տեսանկյունից» (1979) ակնարկում Սաիդը պնդում էր հրեական հայրենիք ունենալու պահանջների և իրավունքի քաղաքական լեգիտիմության և փիլիսոփայական իսկության օգտին, միաժամանակ պնդելով պաղեստինյան ժողովրդի համար ազգային ինքնորոշման միաժամանակյա բնածին իրավունքը: Նա նաև բնութագրեց Իսրայելի հիմնադրումը այնպես, ինչպես այն տեղի ունեցավ, դրան ուղեկցող պաղեստինցի արաբների տեղահանումը և պաղեստինցիների ենթարկումը Իսրայելի կողմից օկուպացված տարածքներում որպես արևմտյան ոճի իմպերիալիզմի դրսևորում: Այս թեմայով նրա գրքերից են «Պաղեստինի հարցը» (1979), «Զրկման քաղաքականությունը» (1994) և «Խաղաղության գործընթացի ավարտը» (2000):

2003 թվականին Վաշինգտոնի համալսարանում դասախոսությունների ժամանակ Սաիդը հաստատեց, որ իսրայելցի հրեաները հիմքեր ունեն Պաղեստինի (կամ Իսրայելի երկրի) նկատմամբ տարածքային պահանջ ներկայացնելու համար, բայց պնդեց, որ դա «միակ կամ գլխավոր պահանջը» չէ մարդկության պատմության ընթացքում տարածաշրջանում բնակեցված մյուս բոլոր էթնիկ խմբերի (ներառյալ հրեաների և արաբների) նկատմամբ։

Սաիդի փաստարկը հրեա ֆունդամենտալիստների կողմից ավանդաբար պաշտպանվող կրոնական սիոնիզմի դեմ (այսինքն՝ Աստծուն հղում անելը՝ հրեական/իսրայելական պահանջը արաբական/պաղեստինյան պահանջի նկատմամբ գերակա ներկայացնելու համար) պնդում էր, որ նման արդարացումները բնույթով իռացիոնալ են, քանի որ դրանք, ի թիվս այլ գործոնների, հնարավորություն կտան բոլոր էթնիկ և մշակութային ծագում ունեցող քրիստոնյաներին և մուսուլմաններին իրենց հավատքի հիման վրա Պաղեստինի նկատմամբ տարածքային պահանջներ ներկայացնել։

### Պաղեստինյան ազգային խորհուրդ
1977-ից մինչև 1991 թվականը Սաիդը Պաղեստինյան ազգային խորհրդի (ՊԱԽ) անկախ անդամ էր։ 1988 թվականին նա Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության երկու պետությունների լուծման կողմնակից էր և քվեարկել է ի օգտին։ Պաղեստինի պետության ստեղծումը Ազգային խորհրդի՝ Ալժիրում կայացած նիստում: 1993 թվականին Սաիդը հրաժարվեց Պաղեստինի ազգային խորհրդի անդամակցությունից՝ բողոքելով ներքին քաղաքականության դեմ, որը հանգեցրեց Օսլոյի համաձայնագրերի (Ժամանակավոր ինքնակառավարման սկզբունքների հռչակագիր, 1993) ստորագրմանը, որոնք, նրա կարծիքով, անընդունելի պայմաններ ունեին, և քանի որ այդ պայմանները մերժվել էին 1991 թվականի Մադրիդի համաժողովի կողմից:

Սաիդը չէր սատարում Օսլոյի համաձայնագրերը, քանի որ դրանք չէին ստեղծում Պաղեստինի անկախ պետություն, և քանի որ դրանք քաղաքականապես զիջում էին Յասեր Արաֆաթի կողմից մերժված ծրագրին, որը Սաիդը ներկայացրել էր Արաֆաթին ԱՄՆ կառավարության անունից 1970-ականների վերջին։ Սաիդի համար հատկապես անհանգստացնող էր նրա համոզմունքը, որ Յասեր Արաֆաթը դավաճանել է պաղեստինցի փախստականների՝ 1967 թվականից առաջ Իսրայելի կանաչ գծի տարածքներում գտնվող իրենց տներն ու կալվածքները վերադառնալու իրավունքը, և որ Արաֆաթը անտեսել է օկուպացված տարածքներում իսրայելական բնակավայրերի աճող քաղաքական սպառնալիքը, որոնք ստեղծվել էին 1967 թվականին Պաղեստինի նվաճումից հետո:

1995 թվականին, Սաիդի քաղաքական քննադատություններին ի պատասխան, Պաղեստինի ինքնավարությունը արգելեց Սաիդի գրքերի վաճառքը։ Սակայն գրքերի արգելքը վերացվեց, երբ Սաիդը հրապարակավ գովաբանեց Յասեր Արաֆաթին՝ ԱՄՆ-ում Քեմփ Դեյվիդում (2000) կայացած Մերձավոր Արևելքի խաղաղության գագաթնաժողովում վարչապետ Էհուդ Բարաքի առաջարկները մերժելու համար։

1990-ականների կեսերին Սաիդը գրեց Իսրայել Շահակի «Հրեական պատմություն. Հրեական կրոն. Երեք հազար տարվա կշիռը» (1994) պատմական գրքի նախաբանը հրեական ֆունդամենտալիզմի մասին, որը ներկայացնում է այն մշակութային դրույթը, որ Իսրայելի կողմից պաղեստինցիների նկատմամբ վատ վերաբերմունքը հիմնված է հրեական պահանջի (թույլտվության) վրա՝ հրեաների համար հանցագործություններ, այդ թվում՝ սպանություններ, կատարելու համար՝ հեթանոսների (ոչ հրեաների) նկատմամբ։ Իր նախաբանում Սաիդն ասել է, որ «Հրեական պատմությունը, հրեական կրոնը» «ոչ պակաս, քան դասական և ժամանակակից հուդայականության համառոտ պատմություն է, այնքանով, որքանով սրանք կարևոր են ժամանակակից Իսրայելի ընկալման համար» և գովաբանեց պատմաբան Շահակին՝ ժամանակակից Իսրայելը որպես «հրեա-նացիստական» մշակութային մթնոլորտում ներառված ազգ նկարագրելու համար, որը թույլ է տալիս պաղեստինցի մյուսի անմարդկայնացումը․

1998 թվականին Սաիդը նկարահանեց «Պաղեստինի որոնումներում» (1998) BBC-ի վավերագրական ֆիլմը Պաղեստինի անցյալի և ներկայի մասին: Որդու՝ Վադիի ընկերակցությամբ Սաիդը վերանայեց իր մանկության վայրերը և բախվեց ժամանակակից Արևմտյան ափում սովորական պաղեստինցիների նկատմամբ կիրառվող անարդարություններին: Չնայած BBC կինոարտադրանքին տրված սոցիալական և մշակութային հեղինակությանը ԱՄՆ-ում վավերագրական ֆիլմը երբեք չի հեռարձակվել որևէ ամերիկյան հեռուստաընկերության կողմից։

### Միջադեպ Լիբանանում
2000 թվականի հուլիսի 3-ին, որդու՝ Վադիի հետ Մերձավոր Արևելքում շրջագայելիս, Սաիդը լուսանկարվել է Լիբանան-Իսրայել սահմանի «Կապույտ գիծ»-ի վրայով քար նետելիս, որը մեծ քաղաքական քննադատության է արժանացել նրա արարքի վերաբերյալ, որը ցույց է տվել ահաբեկչության նկատմամբ նրա ներքին, անձնական համակրանքը։ Իսկ «Commentary» ամսագրում լրագրող Էդվարդ Ալեքսանդրը Սաիդին անվանել է «Ահաբեկչության պրոֆեսոր»՝ Իսրայելի դեմ ագրեսիայի համար։ Սաիդը քար նետելը բացատրել է որպես կրկնակի գործողություն՝ անձնական և քաղաքական. հոր և որդու միջև միջմարդկային հմտության մրցույթ, և արաբ տղամարդու ուրախության ժեստ՝ Հարավային Լիբանանում Իսրայելի օկուպացիայի (1985–2000) ավարտի կապակցությամբ: «Դա խճաքար էր. այնտեղ ոչ ոք չկար: Պահակատունը գտնվում էր առնվազն կես մղոն հեռավորության վրա»։

Սաիդը միջադեպը նկարագրել է որպես աննշան և ասել, որ նա «քարը նետել է որպես խորհրդանշական գործողություն» «դատարկ տեղ»: Բեյրութի «ալ-Սաֆիր» («Դեսպան») թերթը հարցազրույց է վերցրել լիբանանցի տեղացի բնակչիից, ով ասել է, որ Սաիդը գտնվում էր Իսրայելի պաշտպանության ուժերի (IDF) երկհարկանի պահակատանը պահող զինվորներից տասը մետրից պակաս հեռավորության վրա, երբ նա նետել է քարը, որը հարվածել է պահակատան առջևի փշալարե ցանկապատին։ ԱՄՆ-ում Սաիդի արարքը քննադատության ենթարկվեց Կոլումբիայի համալսարանի որոշ ուսանողների և «Բնության Բրիթ Ինթերնեշնլ»-ի (Ուխտի որդիներ) հակա-զրպարտչական լիգայի կողմից: Համալսարանի ռեկտորը հրապարակեց հինգ էջանոց նամակ, որում նշվում էր, որ Սաիդի արարքը պաշտպանված է ակադեմիական ազատությամբ. «Իմ իմացության չափով, քարը ոչ մեկի դեմ չէր ուղղված. ոչ մի օրենք չէր խախտվել. ոչ մի մեղադրանք չէր առաջադրվել. պրոֆեսոր Սաիդի դեմ ոչ մի քրեական կամ քաղաքացիական գործողություն չի հարուցվել»։

2001 թվականի փետրվարին Ավստրիայում Ֆրոյդի ընկերությունը չեղարկեց Սաիդի դասախոսությունը քար նետելու միջադեպի պատճառով: Ֆրոյդի ընկերության նախագահն ասաց. «[Ընկերության] մեծամասնությունը որոշեց չեղարկել Ֆրոյդի դասախոսությունը՝ ներքին բախումից խուսափելու համար: Ես խորապես ցավում եմ, որ դա արվել է պրոֆեսոր Սաիդի հետ»:

### ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության քննադատությունը
«Իսլամի լուսաբանում. ինչպես են լրատվամիջոցները և փորձագետները որոշում, թե ինչպես ենք մենք տեսնում աշխարհի մնացած մասը» (1997) վերանայված հրատարակության մեջ Սաիդը քննադատել է արևմտյան լրատվամիջոցների Մերձավոր Արևելքի և իսլամի մասին լուսաբանումների արևելագիտական ​​կողմնակալությունը, մասնավորապես՝ «շենքեր պայթեցնելու, առևտրային ինքնաթիռները դիվերսիոն ենթարկելու և ջրամատակարարումը թունավորելու վերջին դավադրության մասին ենթադրությունները» խմբագրական դարձնելու միտումը: Նա քննադատել է Կոսովոյի պատերազմում (1998–99) ամերիկյան ռազմական ներգրավվածությունը որպես կայսերական գործողություն, և Քլինթոնի վարչակազմի օրոք հրապարակված «Իրաքի ազատագրման մասին» օրենքը (1998) որակել է որպես քաղաքական լիցենզիա, որը նախատրամադրել է ԱՄՆ-ին 2003 թվականին Իրաք ներխուժելուն, որը հաստատվել է Իրաքի բանաձևով (2002 թվականի հոկտեմբերի 2), և Իսրայելին ԱՄՆ հաջորդական նախագահական կառավարությունների կողմից շարունակական աջակցությունը՝ որպես Մերձավոր Արևելքում տարածաշրջանային քաղաքական անկայունությունը հավերժացնելուն ուղղված գործողություններ:

Ի դեպ, չնայած լեյկեմիայով հիվանդ լինելուն, որպես հասարակական մտավորական, Սաիդը շարունակեց քննադատել ԱՄՆ-ի կողմից Իրաք ներխուժումը 2003 թվականի կեսերին։ Եգիպտական ​​«Ալ-Ահրամ» շաբաթաթերթում «Հույսի ռեսուրսներ» հոդվածում (2 ապրիլի, 2003) Սաիդն ասաց, որ ԱՄՆ-ի պատերազմը Իրաքի դեմ քաղաքականապես վատ մտածված ռազմական ձեռնարկություն էր։

2003 թվականին Հեյդար Աբդել-Շաֆին, Իբրահիմ Դաքաքը, Մուստաֆա Բարղութին և Սաիդը ստեղծեցին «Ալ-Մուբադարան» (Պաղեստինի ազգային նախաձեռնությունը), որը գլխավորում էր Բարղութին, երրորդ կողմի բարեփոխական, ժողովրդավարական կուսակցություն էր, որը նախատեսված էր Պաղեստինի սովորական երկկուսակցական քաղաքականության այլընտրանք լինելու համար։ Դրա գաղափարախոսությունն է լինել այլընտրանք ծայրահեղական Ֆաթահի և իսլամիստական ​​Համասի քաղաքականությանը։ Սաիդի կողմից խմբի հիմնադրումը, ինչպես նաև Պաղեստինին վերաբերող նրա մյուս միջազգային քաղաքական գործունեությունը նկատվեցին ԱՄՆ կառավարության կողմից, և Սաիդը հայտնվեց ՀԴԲ-ի հսկողության տակ, որն ավելի ինտենսիվ դարձավ 1972 թվականից հետո: Էվերգրին նահանգային քոլեջի մարդաբան Դեյվիդ Փրայսը «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի միջոցով ձախակողմյան կենտրոնամետ CounterPunch ամսագրի անունից խնդրեց Սաիդի վերաբերյալ ՀԴԲ-ի ֆայլը և այնտեղ հրապարակեց իր եզրակացությունների վերաբերյալ զեկույց։ Սաիդի ՀԴԲ ֆայլերի հրապարակված էջերը ցույց են տալիս, որ ՀԴԲ-ն կարդացել է Սաիդի գրքերը և դրանց բովանդակության մասին զեկուցել Վաշինգտոնին։

## Երաժշտական ​​հետաքրքրություններ

Բացի հանրային մտավորական լինելուց, Էդվարդ Սաիդը հմուտ դաշնակահար էր, աշխատել է որպես երաժշտական ​​քննադատ «The Nation» ամսագրում և գրել է երաժշտության մասին չորս գիրք՝ «Երաժշտական ​​մշակումներ» (1991): «Զուգահեռներ և պարադոքսներ. Երաժշտության և հասարակության ուսումնասիրություններ» (2002), Դանիել Բարենբոյմի համահեղինակությամբ, «Ուշ ոճի մասին. երաժշտություն և գրականություն՝ հակառակ հունին» (2006) և «Երաժշտություն սահմաններում» (2007), որի վերջին գրքում նա խոսել է իր գրական և պատմական գաղափարների երաժշտական ​​արտացոլումների մասին համարձակ կոմպոզիցիաներում և ուժեղ կատարումներում:

Երաժշտական ​​աշխարհի այլուր կոմպոզիտոր Մոհամմեդ Ֆեյրուզը նշել է Էդվարդ Սաիդի խորը ազդեցությունը իր ստեղծագործությունների վրա. կոմպոզիցիոն առումով Ֆեյրուզի Առաջին սիմֆոնիան թեմատիկորեն հղում է կատարում «Հարգանքի տուրք փորիկ պարուհուն» (1990) էսսեին, որը պատմում է եգիպտացի պարուհի, դերասանուհի և քաղաքական գործիչ Տահիա Կարիոկայի մասին, և դաշնամուրային սոնատին՝ «Մտորումներ աքսորի մասին» (1984) վերնագրով, որը թեմատիկորեն վերաբերում է աքսորյալ լինելուն բնորոշ հույզերին:

1999 թվականին Սաիդը և Բարենբոյմը համատեղ հիմնադրել են Արևմտյան-Արևելյան Դիվանի նվագախումբը, որը կազմված է երիտասարդ իսրայելցի, պաղեստինցի և արաբ երաժիշտներից: Նրանք նաև Սևիլիայում հիմնադրել են Բարենբոյմ-Սաիդ հիմնադրամը՝ երաժշտության միջոցով կրթություն առաջարկող նախագծեր մշակելու համար: Արևմտյան-Արևելյան Դիվանի նվագախումբը կառավարելուց բացի, Բարենբոյմ-Սաիդ հիմնադրամը օգնում է Սևիլիայում գործող նվագախմբային ուսումնասիրությունների ակադեմիայի, Պաղեստինում երաժշտական ​​կրթության նախագծի և վաղ մանկության երաժշտական ​​կրթության նախագծի կառավարմանը:

## Պատվոգրեր և մրցանակներ
Բացի պատվոգրերից, անդամակցությունից և աշխարհի հեղինակավոր կազմակերպություններում աշխատանքից, Էդվարդ Սաիդը իր մասնագիտական ​​կյանքի ընթացքում՝ որպես ակադեմիկոս, քննադատ և գրականության մարդ, արժանացել է մոտ քսան պատվավոր համալսարանական աստիճանի: Նրան շնորհված պատվոգրերի թվում էին.

* Հարվարդի համալսարանի Բոուդոյի մրցանակը:
* Նա երկու անգամ ստացել է Լայոնել Թրիլինգի գրքի մրցանակը. առաջին անգամ այդ գրական մրցանակի շնորհումը տեղի է ունեցել 1976 թվականին՝ «Սկիզբներ. մտադրություն և մեթոդ» (1974) գրքի համար:
* Ամերիկյան համեմատական ​​գրականության ասոցիացիայի Վելեկ մրցանակը
* Սպինոզա Լինզի անվան առաջին մրցանակը:
* Լաննան գրական մրցանակ՝ կյանքի ընթացքում ունեցած նվաճումների համար՝ 2001 թվականին
* Աստուրիայի արքայազնի մրցանակ՝ «Կոնկորդ» գրքի համար՝ 2002 թվականին (կիսվել է Դանիել Բարենբոյմի հետ)։
* Առաջին ԱՄՆ քաղաքացին, որը ստացել է Սուլթան Օվայսի մրցանակը (մշակութային և գիտական ​​նվաճումների համար, 1996–1997 թվականներ):
* «Տեղից դուրս» ինքնակենսագրությունը (1999) արժանացել է երեք մրցանակի՝ 1999 թվականի «Նյու Յորքեր» գրքի մրցանակը՝ ոչ գեղարվեստական ​​գրականության համար, 2000 թվականի «Անիսֆիլդ-Վուլֆ» գրքի մրցանակը՝ ոչ գեղարվեստական ​​գրականության համար, և Մորթոն Դաուվեն Զաբելի մրցանակը՝ գրականության ոլորտում:

## Մահ և ժառանգություն

Սաիդը մահացել է 67 տարեկան հասակում Նյու Յորքում՝ 2003 թվականի սեպտեմբերի 24-ին՝ քրոնիկ լիմֆոցիտային լեյկոզի դեմ 12 տարի տևած պայքարից հետո։ Նրանից հետո մնացին կինը՝ Մարիամ Ս. Սաիդը, որդին՝ Ուադի Սաիդը, և դուստրը՝ Նաջլա Սաիդը: Հուղարկավորության մասնակիցների թվում էին Ալեքսանդր Քոքբըրնը («Հզոր և կրքոտ սիրտ»), Շեյմուս Դինը («Հումանիզմի ուշ ոճ»), Քրիստոֆեր Հիչենսը («Էդվարդ Սաիդի հրաժեշտ»), Թոնի Ջադթը («Արմատազուրկ կոսմոպոլիտը»), Մայքլ Վուդը («Էդվարդ Սաիդի մասին»), և Տարիկ Ալին («Էդվարդ Սաիդի հիշատակը, 1935–2003»)։[107] Սաիդը թաղված է Բրումանայի բողոքական գերեզմանատանը, Ջաբալ Լուբնան, Լիբանան։ Նրա տապանաքարը ցույց է տալիս, որ նա մահացել է 2003 թվականի սեպտեմբերի 25-ին։

Սաիդին նվիրված հարգանքի տուրքը ներառում է գրքեր և դպրոցներ։ Գրքերի թվում են՝ «Սպասելով բարբարոսներին. հարգանքի տուրք Էդվարդ Վ. Սաիդին» (2008), որը ներառում է Աքիլ Բիլգրամիի, Ռաշիդ Խալիդիի և Էլիաս Խուրիի էսսեները, «Էդվարդ Սաիդ. Քննադատության խարիզման» (2010), Հարոլդ Արամ Վիզերի կողմից, քննադատական ​​կենսագրություն, և «Էդվարդ Սաիդ. Ազատագրման և ներկայացումների ժառանգություն» (2010), որը ներառում է Ջոզեֆ Մասադի, Իլան Պապեի, Էլլա Շոհաթի, Ղադա Քարմիի, Նոամ Չոմսկու, Գայատրի Չակրավորթի Սպիվակի և Դանիել Բարենբոիմի էսսեները։

2002 թվականին Միացյալ Արաբական Էմիրությունների հիմնադիր և նախագահ Շեյխ Զայիդ իբն Սուլթան ալ-Նահյանը և ուրիշներ Կոլումբիայի համալսարանում հիմնադրեցին Էդվարդ Սաիդի ամբիոնը, որը 2003 թվականից մինչև 2024 թվականը իր թոշակի անցնելը զբաղեցրել է Ռաշիդ Խալիդին։

2004 թվականի նոյեմբերին Պաղեստինում Բիրզեյթ համալսարանը վերանվանեց իր երաժշտական ​​դպրոցը՝ դառնալով Էդվարդ Սաիդի անվան ազգային երաժշտական ​​կոնսերվատորիա։

Բարենբոյմ-Սաիդի ակադեմիան (Բեռլին) հիմնադրվել է 2012 թվականին։

2016 թվականին Ֆրեզնոյի Կալիֆոռնիայի պետական ​​համալսարանը սկսեց ընդունել Էդվարդ Սաիդի անունով կոչվող Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների նորաստեղծ պրոֆեսորական տեղի համար դիմորդների քննություն, սակայն դիմորդների քննությունից ամիսներ անց Ֆրեզնոյի պետական ​​համալսարանը չեղարկեց որոնումը։ Որոշ դիտորդներ պնդում են, որ չեղարկումը պայմանավորված էր իսրայելամետ անհատների և խմբերի ճնշման տակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* Brennan, Timothy. *Places of Mind: A Life of Edward Said* (2021). online review 
* Kennedy, Valerie. *[https://books.google.com/books?id=EYMQ44XjIegC&q=critical+introduction+edward+said Edward Said: A Critical Introduction]*. Key Contemporary Thinkers. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2000.
* McCarthy, Conor. *[http://www.cambridge.org/aus/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521683050 The Cambridge Introduction to Edward Said]*. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
*  .
* Rubin, Andrew N. ed. *Humanism, Freedom, and the Critic: Edward W. Said and After*. Washington, D.C.: Georgetown University Press, 2005.
* Said, Edward W. Moustafa Bayoumi, et al. *The Selected Works of Edward Said, 1966 – 2006* (2019) excerpt

## Արտաքին հղումներ
* Edward Said, 2000: "My Encounter with Sartre", *London Review of Books*.
* Review of ''Reflections on Exile and Other Essays'' and ''Edward Said: The Last Interview'', in *Other Voices (open-access journal of cultural criticism)*, vol. 3, no. 1.
* 
* Finding aid to Edward Said papers at Columbia University – Rare Book & Manuscript Library

Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քննադատներ
Կատեգորիա:Պաղեստինցի գրողներ