Քլեմենթ Էթլի

**Քլեմենթ Ռիչարդ Էթլի** (, ), բրիտանացի քաղաքական գործիչ, Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ, Էթլիի առաջին կոմս, 1945-1951 թվականներին զբաղեցրել է Միացյալ Թագավորության վարչապետի պաշտոնը։ 1940 թվականին Չեմբեռլենի պաշտոնազրկումից հետո ընդգրկվել է Ուինսթոն Չերչիլի գլխավորած կոալիցիոն գրասենյակում։ Զբաղեցրել է Խորհրդի Լորդ-նախագահի կոմիտեյի (որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պատասխանատու է եղել քաղաքացիական հարցերի համար) նախագահի պաշտոնը։ Չերչիլից հետո եղել է «Ռազմական գրասենյակի» երկրորդ մարդը։ Զբաղեցրել է դոմինիոնների քարտուղարի (1942-1943), վարչապետի տեղակալի (1942-1945) և Խորհրդի լորդ-նախագահի պաշտոնները։ Համարվում է Չերչիլի կառավարության միակ անդամը, ով անդընդհատաբար ընդգրկվել է կառավարության կազմի մեջ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լոնդոնում՝ փաստաբանի ընտանիքում։ 1904 թվականին ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը։ Որոշ ժամանակ նաց Էթլին ստացել է նաև իրավաբանական կրթություն։ Աշխատելով աշխատանքային դասարանի երեխաների հետ, Էթլին փոխել է իր հայացքները՝ պահպանողականից դառնալով սոցիալիստ և որպես հետևանք, 1908 թվականին համալրել է Անկախ լեյբորալիստական կուսակցության շարքերը։ 1909 թվականին կարճ ժամանակով զբաղեցրել է Բեատրիս Ուեբի քարտուղարի պաշտոնը։ 1911 թվականին Միացյալ Թագավորության կառավարությունից առաջադրանք ստանալով շրջել է ողջ երկրով մեկ և պարզաբանել է գանձարանի կանցլեր Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի նախաձեռնությամբ մշակված ազգային ապահովագրության մասին օրենքը։ 1912 թվականին դասավանդել է  Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Հարավլանքաշիրյան գնդի կապիտան և իր մասնակցությունն է ունեցել Դարդանելի օպերացիայի ժամանակ։ Մասնակցել է նաև միջագետքյան պատերազմին, որի ժամանակ ոտքից վիրավորում է ստացել։ 1917 թվականին ստացել է մայորի կոչում։ Պատերազմի վերջին ամիսները անցկացրել է Արևմտյան ռազմաճակատում։

Պատերազմից հետո կրկին դասավանդել է Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցում և վերադարձել է քաղաքականություն։ 1919 թվականին ընտրվել է Լոնդոնի Սթեփնի շրջանի քաղաքապետ։ 

### Պատգամավորի պաշտոնում
1922 թվականի ընտրությունների ժամանակկ Էթլին ընտրվել է Համայնքային պալատի անդամ։ 1922 թվականին եղել է Ջեյմս Մաքդոնալդի քարտուղարը։ 1924 թվականին առաջին անգամ պաշտոնավարել է կառավարությունում՝ ստանձնելով ռազմական նախարարի տեղակալի պաշտոնը։ 1926 թվականին չի աջակցել պետության պատմության մեջ ամենամեծ համընդհանուր գործադուլին։ 1927 թվականին ընդգրկվել է Ջոն Սայմոնի սահմանադրական հանձնաժողովում, որի գործառույթը կայանում էր Հնդկաստանի դիրքը ուսումնասիրելու և վերջինիս ինքնակառավարման հնարավորություն ընձեռելու մեջ։

1930 թվականին զբաղեցրել է Լանքասթերի դքսության կանցլերի պաշտոնը։ 1931 թվականի ճգնաժամի ժամանակ զբաղեցրել է փոստի նախարարության նախարարի պաշտոնը։ 

### Որպես լեյբորիստականների առաջնորդ
1935-1955 թվականներին Էթլին եղել է լեյբորիստականների առաջնորդ։ 

1935 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Էթլին նշանակվել է լեյբորիստականների կուսակցության ժամանակավոր առաջնորդ իսկ սույն թվականի նոյեմբերի 26-ին կայացած ներկուսակցական ընտրությունների արդյունքում պաշտոնապես ստանձնել է կուսակցության առաջնորդի պաշտոնը։

Ի սկզբանե Էթլին թերագնահատել է նացիստական Գերմանիայի զավթողական տրամադրվածությունը և դեմ է արտահայտվել Միացյալ Թագավորության վերազինման գործողություններին։ Այնուամենայնիվ Երրորդ Ռեյխի կողմից ցուցաբերվող սպառանալիքներին զուգընթաց լեյբորիստական կուսակցությունը հրաժարվել է իր խաղարար քաղաքականությունից, որի կողմնակիցն է եղել է վարչապետ Նևիլ Չեմբեռլենը։

1940 թվականին Էթլին տեղ է գտել պահպանողականներից, լեյբորիստականներից և լիբերալներից կազմված Չերչիլի կառավարությունում։ 1942 թվականի փետրվարից սկսած զբաղեցրել է վարչապետի տեղակալի պաշտոնը։ Որոշ ժամանակով զբաղեցրել է դոմինիոնների գործով պետական քարտուղարի պաշտոնը։

### Վարչապետի պաշտոնում
alt=|մինի|Գեորգ VI թագավորը Քլեմենթ Էթլիի հետ
1945 թվականի հուլիսի 26-ին հայտարարված խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում լեյբորիստականները հաղթանակ են տարել և առաջին անգամ  Համայնքների պալատում բացարձական մեծամասնություն են կազմել։ Այդ նույն օրը Էթլին փոխարինել է Չերչիլին Միացյալ Թագավորության վարչապետի պաշտոնում իսկ հուլիսի 28-ին՝ Պոտսդամի կոնֆերանսում։

Էթլիի պաշտոնավարման տարիները համընկել են հետպատերազմյան վերականգնման և սառը պատերազմի սկսվելու տարիների հետ։ Նրա պաշտոնավարման ներքո Միացյալ Թագավորության արտաքին քաղաքականությունը հինականում կենտոնացած է եղել ԱՄՆ-ի շուրջ և որպես հետևանք Միացյալ Թագավորությունը մասնակցել է Մարշալի պլանի իրագործման գործում։ Միաժամանակ, Հնդկաստանին անկախություն ընձեռելով, Էթլին կատարել է Բրիտանական կայսրությունը Ազգերի համագործակցության վերածելու առաջին և ամենակարևոր քայլը։
alt=|ձախից|մինի|Էթլին, Թրումենը և Ստալինը, 1945 թվականի օգոստոսի 1
Ներքին քաղաքականությունում բանվոր դասակարգի կենսամակարդակի բարձացման նպատակով իրականացվել է մի շարք սոցիալական բարեփոխումներ․ պատերազմից հետո նրանց ապահովել են աշխատատեղերով,  ազգայնացվել են բրիտանական տնտեսության մի շարք բնագավառներ (պողպատաձուլական և գազային արդյունաբերությունը, քաղաքացիական ավիացիան, էլեկտրոէներգետիկան, կոմունալ տնտեսությունը, Անգլիայի բանկը և այլն)։

Ընդհանուր առմամբ Էթլիի պաշտոնավարման օրոք սոցիալական պաշտպանությանը ուղղված պետական ծախսերը ավելացել են 2,5 անգամ։ Ընդունվել է անապահով մարդկանց օգնություն, տարեցներին և հաշմանդամներին թոշակով ապահովելու և այլ պետական օգնություններ տրամադրելու մասին օրենք։ Ուշադրության է առնվել դպրոցական համակարգը վերակազմակերպելու որոշումը և կառուցվել են համընդհանուր անվճար միջնակարգ դպրոցներ։ Լայնածավալ բնակարանաշինության շրջանակներում կառուցվել է շուրջ 1 միլիոն բնակելի շենք։ Բացի այդ կրճատվել են համայնքների պալատի անդամների քանակը։

1948 թվականին ծրագրած է եղել կասեցնել Լորդերի պալատի աշխատանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Drawing of Clement Attlee in the UK Parliamentary Collections

Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆինանսների նախարարներ