open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բութ մատ

thumb|200px|Բութ մատը
**Բութ մատ** (**բթամատ**)**,** ձեռքի ամենահաստ և կարճ մատը։ Բժշկության մեջ (որտեղ մատները նշվում են հռոմեական թվերով) բութը որպես առաջին մատ նշվում է **մատ I** (dig. I)։

Բութը ձեռքի միակ մատն է, որ երեքի փոխարեն ունի երկու ֆալանգ (մատոսկր)։ Սակայն զգալիորեն ավելի շարժունակ է, քան մյուս մատները։ Այն կարող է հպվել բոլոր մյուս մատների ծայրերին. սա հատուկ է պրիմատների մեծ մասին։

## Հետաքրքիր
* Բռունցքված ձեռքով վեր պարզած բութ մատը նշանակում է «լավ է»։ 20px
* Ցած իջեցված բութ մատը նշանակում է «վատ է»։ 16px
* Նշված երկու եղանակներով հռոմեական կայսրերը նշան էին անում՝ պարտված գլադիատորին խնայել կամ սպանել։ Ներքև ուղղված բութ մատը նշանակում էր հեռացնել արենայից, այսինքն չսպանել։
* Բութ մատի լայնության հիման վրա է ստեղծվել «դյույմ» չափման միավորը։ Անվանումը ծագում է հոլանդերեն *duim*՝ «բութ մատ» բառից։

## Այլ ազդանշանային համակարգերում
### Օդագնացություն

Պատկեր:US Navy 020921-N-5972C-003 Aviation Boatswain's Mate Airman Donny Swanson gives a thumbs up signal to indicate a green deck for the launch of an AV-8 Harrier.jpg|
Պատկեր:US Navy 021211-N-6895M-503 plane director positions an F-14.jpg|
Պատկեր:US Navy 060619-N-7711S-328 Sailors assigned to Airborne Early Warning Squadron One One Three (VAW-113) give the thumbs up to signal everything is ready for the launch of an E-2C Hawkeye.jpg|
Պատկեր:US Navy 041021-N-6433N-040 Aviation Structural Mechanic 2nd Class Shayne Campbell of Memphis, Tenn., gives a thumbs up signaling safe to launch.jpg|
Պատկեր:US Navy 060619-N-7711S-328 Sailors assigned to Airborne Early Warning Squadron One One Three (VAW-113) give the thumbs up to signal everything is ready for the launch of an E-2C Hawkeye.jpg|


### Ավտոստոպ

Պատկեր:Hitchhiker's gesture.jpg|
Պատկեր:Hitchhiker-Luxemburg-1977.jpg|
Պատկեր:Alwin Tallinjpg.jpg|
Պատկեր:Oakland, California. Hitch-hiking. Thumbing is used as a means of transportation within city limits. Although within... - NARA - 532092.tif|
Պատկեր:US no hitchhiking signs.svg|


Կատեգորիա:Մատներ
Բութ (այլ կիրառումներ)

**Բութ**, կարող է վերաբերել՝

* բութ - հայերենի կետադրական նշաններից մեկը
* բութ մատ - մարդու մատներից ամենակարճը
* Բութ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառում։
* Բութ - լեռ Հայկական Տավրոս համակարգում
* Բութ - խոշոր փողոց Օտտավայի արևմուտքում
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Վարդենիկ)

**Վարդենիկի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, գործող հայկական առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիկ գյուղում։ Ընդգրկված է Վարդենիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարտունու շրջան (ՀԽՍՀ)
Խուջանդ

**Խուջանդ** (, , ), քաղաք Տաջիկստանի հյուսիսային մասում, Սոգդիյան մարզում։ Սովետական տարիներին կրել է Լենինաբադ անվանումը (սկսած 1936 թ.)։ Բնակչությունը 163 հազար մարդ։ Միջին Ասիայի հնագույն քաղաքներից մեկն է, զարգացած մետաքսագործությամբ։ Սովետական իշխանության տարիներին, Դուշանբեից հետո, Խուջանդը դարձել է հանրապետության արդյունաբերական խոշոր կենտրոն։ Խուջանդում են ՍՍՀՄ մետաքսի խոշոր կոմբինատներից մեկը, գրենայի և բամբակազտիչ գործարաններ, կարի, կոշիկի, կահույքի ֆաբրիկաներ, սննդարդյունաբերության ձեռնարկություններ, ապակետարայի, «Տորգմաշ» գործարանները և այլն։ Ունի մանկավարժական ինստիտուտ, տեքստիլ, շինարարական, հաշվապլանային տեխնիկումներ, մանկավարժական, բժշկական և երաժշտական ուսումնարաններ, երաժշտական կոմեդիայի թատրոն, պատմա-հայրենագիտական թանգարան, Տաջիկական ՍՍՀ ԳԱ բուսաբանական այգի։ Խուջանդը հիշատակվում է VII դարի 2-րդ կեսից։

## Բնակչություն
Խուջանդը բնակչության քանակով երկրորդն է մայրաքաղաք Դուշանբեյից հետո։

Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տաջիկստան
Կատեգորիա:Տաջիկստանի քաղաքներ
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Սիսիան)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, Սիսավանի վանք կամ Սիսիանի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի, միջնադարյան քրիստոնեական կառույց Հայաստանի տարածքում։ Գտնվում է Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքում։

## Պատմություն
Ըստ պատմիչ Ստեփանոս արքեպիսկոպոս Օրբելյանի, Սյունյաց վանքի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (հետագայում վերանվանվել է Սուրբ Հովհաննես) հայոց թվականությունից առաջ հիմնադրել է Սյունյաց Վարազդուխտ իշխանուհին։ Վանքի առջև Սյունյաց իշխանները կառուցել են արքունական տուն և իշխանանիստ ապարանք։ Եկեղեցին VII դ. վերջին քառորդում հիմնովին վերակառուցել են Կոհազատ իշխանն ու Սյունյաց եպիսկոպոս Հովսեփ Ա-ն (670-689)՝ Թեոդորոս Սիոն վանականի օժանդակությամբ։ Ստեփանոս արքեպիսկոպոս Օրբելյանը Սյունյաց վանքն իր նշանակությամբ համարել է Սյունիքի վանքերից երրորդը։

## Ճարտարապետություն
Սրբատաշ կապտավուն բազալտից կառուցված Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին ունի «հռիփսիմեատիպ» միջանկյալ երեք քառորդ խորշերով քառախորան, չորս անկյուններում ավանդատներով հորինվածք։ Գմբեթի տասներկունիստանի թմբուկը զարդարված է կամարաշարով, քիվերը՝ հյուսածո զարդաքանդակով, գմբեթակիր կամարները հենվում են ոլորազարդ խոյակների վրա։

Գմբեթի քիվին չորս ավետարանիչների դիմապատկերներն են՝ քանդակված մինչև գոտի, աջ ձեռքը վեր բարձրացրած (անունները փորագրված են ներքևում)։ Արմ. ճակատին Հովհաննես եկեղեցապանի խիստ եղծված հարթաքանդակն է։ Ներսում, գմբեթի կիսաոլորտի ներքևի մասում Կոհազատ իշխանի, Հովսեփ եպիսկոպոսի և Թեոդորոս վանականի պատկերաքանդակներն են, որոնք աչքի են ընկնում ընդգծված անհատականությամբ։ Սյունյաց վանքի սուրբ Գրիգոր եկեղեցու քարերին շինարար վարպետների նշաններն են՝ մեծ մասամբ անվան սկզբնատառի ձևով։ Սյունյաց վանքը վերանորոգվել է 1959-61 թվականներին։

Տաճարի հիմնադիրների մեծադիր պատկերաքանդակները՝ համապատասխան մակագրություններով տաճարի ներսում են, գմբեթի հիմնատակի փոքր տրոմպների շարքում։ Տաճարի պատերին առկա են քարտաշ վարպետների բազմաթիվ նշանագրեր։ Կառուցված է բազալտից, եռաստիճան որմնախարսխի վրա։ Ըստ իր հատակագծային լուծման կրկնում է կառույցների Ավան-Հռիփսիմե տիպի հիմնական հատկանշական գծերը։ Ի տարբերություն նույնատիպ տաճարների, գմբեթատակ տարածությունը այստեղ ճիշտ քառակուսի է, բոլոր աբսիդները հավասար են միմյանց և ունեն երեքական մեծադիր լուսամուտ, իսկ արևելյան անկյունային սենյակներում կան լայնանիստ, կանոնավոր խորաններ։

Արտաքին ճակատները մշակված են լայնանիստ, հատվածքում եռանկյունաձև, սլացիկ խորշերով, որոնք կառույցի ծավալատարածական մշակման ուշագրավ տարրերն են։ Կառույցի բոլոր դեկորատիվ տարրերը (ներսում՝ որմնասյուների ոլորազարդ խոյակները, լուսամուտների և խորշերի պսակները) համահունչ են 7-րդ դարի 2-րդ կեսում ընդհանրացված զարդաձևերին։ Հատկապես ուշագրավ է թմբուկի բազմանիստ, հյուսածո զարդաձևերով մշակված քիվը, որի չորս հիմնական նիստերի վրա առկա են ավետարանիչների դիմաքանդակներ՝ համապատասխան մակագրություններով։

Միջնադարում, զավթիչների ասպատակումների հետևանքով, շրջակա բնակավայրերը ամայացել էին, իսկ վերաբնակեցված ժողովրդին հայտնի չէր եկեղեցու իսկական անունը։ Այդ պատճառով տեղացիներին այն ավելի հայտնի է Ս.Հովհաննես անունով, որը տրվել էր արևմտյան պատին պահպանված «ՅՈՀԱՆԷՍ ԵԿԵՂՑԵՊԱՆ» արձանագրության հիման վրա։

գ
գ
գ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Փող (հրազենի)

[մինի|105 մմ [տրամաչափի տանկային հրանոթի փողի ուսումնական մոդել]]
մինի|330px|Փողի հատույթները
մինի|330px|Փող

**Փողը** հրազենի հիմնական մասն է, նախատեսված է արկը (ականը, նռնակը, գնդակը) ցանկալի ուղղությամբ ու որոշակի սկզբնական արագությամբ նետելու համար։ Փողը հիմնականում մետաղական խողովակ է, որը լիցքի բռնկումից առաջացած գազերի շնորհիվ արկին հաղորդում է ուղղորդված արագացված շարժում։ *Փողանցքը* բաղկացած է, լիցքախցից(փամփշտանոց) և հիմնական մասից։ Փողի ետնամասի(լիցքախցին համապատասխան մասի) հակառակ մասը կոչվում է փողաբերան։ Փողի այն մասը, որ ընկած է լիցքախցի և փողաբերանի միջև կոչվում է փողի աշխատող երկարություն։ Փողի երկարությունը չափվում է փողի տրամաչափի քանակներով կամ միլիմետրերով (որոշ երկրներում դյույմերով)։

Հրազենը կարող է լիցքավորվել փողի կամ ետնամասից կամ բերանից։ Փողաբերանից լիցքավորվող զենքերի դեպքում փողի ետնամասը փակ է լինում։ Ժամանակակից զինատեսակները հիմնականում լիցքավորվում են փողի ետնամասից՝ լիցքախցից, այն ձեռքի հրազենների դեպքում կոչվում է *փամփշտանոց*։ Լիցքավորելուց հետո փողի լիցքախուցը փակվում է փակաղակով։ Որոշ հրանոթների դեպքում փակաղակը փակվելիս մտնում է փողի ետնամասի մեջ ընդհուպ մինչև լիցքախուց։ Փողանցքի խոռոչի այդ մասը, որը փակվելիս գրավում է փակաղակը կոչվում է լցամաս։ Շատ հաճախ կրակոցի հետևանքով առաջացած ետհարվածը մեղմացնելու նպատակով թնդանոթների փողաբերանին ամրացվում է փողային արգելակ։ Տանկային և որոշ հրետանային փողերը վառոդային գազերից մաքրելու համար փողի վրա պատրաստված է հատուկ արտարկիչ։

Փողի հիմնական մասը ծառայում է պահանջվող սկզբնական արագությամբ արկին (գնդակին) ուղղորդված արագացում հաղորդելու համար։ Ակոսափող հրազենի դեպքում արկին թռիչքը ավելի կայունացնելու համար, փողանցքի մակերևույթին իրականացվում են հատուկ ակոսներ՝ արկին իր թռիչքի ուղղության շուրջ պտտեցնելու համար։

Անետգլորք հրանոթների և ականանետերի փողերը հիմնականում հարթ են։ Անետգլորք հրանոթների փողը լցամասում ունեն հատուկ լայնացում, որը ծառայում է կրակոցից առաջացած գազերի մի մասը փողի ետնամասից բաց թողնելու համար։ Ձեռքի հրազենների փողը համեմատաբար ավելի բարակապատ է և կրակելիս քիչ է տաքանում։ Որոշ դեպքերում միջին և մանր տրամաչափի ավտոմատ հրազենների փողերը ունենում են հիդրավլիկ հովացման համակարգ։

## Կառուցվածք

## Արտաքին հղումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրազենի մասեր
Կատեգորիա:Հրազեն
Կատեգորիա:Հրետանի
Բասրա

**Բասրա** (), քաղաք Իրաքի հարավային մասում՝ Շատ ալ-Արաբ գետի վրա՝ Քուվեյթի և Իրանի մեջև։ Քաղաքը Իրաքի գլխավոր նավահանգիստն է։ Բնակչությունը 2012 թվականի տվյալներով մոտ 1.5 միլիոն մարդ.: Բասրան նաև Իրաքի գլխավոր նավահանգիստն է, չնայած ջրի խորությունը այնքան մեծ չէ, որքան Ումմ Քասրինը։

Քաղաքի անվանումը գալիս է արաբական «բասրա» բառից, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «փափուկ սպիտակ քար» և կարող էր ծագել քաղաքի կառույցների շինանյութի տեսակից, սակայն գոյություն ունեն նաև այլ վարկածներ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Քրիստոսից հետո 637 կամ 638 թվականին խալիֆ Օմարի կողմից, որպես արաբների հենակետ նրանց կողմից գրավված Միջագետքում։ VIII-IX դարերում եղել է Խալիֆայության կարևոր մշակութային և տնտեսական կենտրոններից մեկը։ 1258 թվականին ջախջախվել է մոնղոլների կողմից։ 1528 թվականին գրավվել է թուրք սուլթան Սուլեյմանի կողմից և մտել Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։

Այժմյան Բասրա քաղաքը առաջացել է միայն XVII դարում, Հին Բասրայի անկումից հետո։

1638 թվականին, երբ Մուրադ IV-ը գրավել է քաղաքը, ամբողջ տարածքը անցել է թուրքերին և այժմյան Բասրա քաղաքը դարձել է մեծ փաշայության գլխավոր քաղաքը։ XVII դարի վերջին այն գրավել են պարսիկները, իսկ 1701 թվականին այն կրկին հետ են վերցրել թուրքերը, այնուհետև 1771 թվականին պարսիկները կրկին գրավել են քաղաքը, սակայն 1778 թվականին պետք է զիջեին այն թուրքերին, իսկ 1787 թվականին Բասրան անցել է արաբներին և, ի վերջո, կրկին անցել է թուրքերին։ 1810 թվականից վահաբականները բազմիցս սպառնում էին քաղաքին և արգելափակել են այն, սակայն 1815 թվականին պարտություն կրել եգիպտական Իբրահիմ փաշայի զորքերին։ 1832-1840 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Բասրան գտնվում էր Մուհամադ Ալիի ձեռքում։
 
1914 թվականի նոյեմբերի 22-ին օկուպացվել է անգլիական զորքերի կողմից, Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո մտել է Իրաքի կազմի մեջ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բասրան, իրանական Բուշիրի հետ հավասար, եղել է հիմնական նավահանգիստ, որով ԽՍՀՄ-ում (Իրանի տարածքի միջով) վարձակալությամբ ապրանքներ էին մատակարարվում։

1980-1987 թվականներին քաղաքը տուժել է (հատկապես նավահանգիստը) Իրան-իրաքյան պատերազմի ընթացքում իրանական հրետանային ռմբակոծության, ինչպես նաև Իրաքյան պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ-ի ներխուժման արդյունքում։

## Տրանսպորտ
Քաղաքում գործում է միջազգային օդանավակայան, տրանսպորտային հանգույց (երկաթուղիներ և մայրուղիներ)։

## Կլիմա
Բասրան ունի արևադարձային անապատային կլիմա։ Ամառը ջերմաստիճանը կարող է լինել 50&nbsp;°C-ից բարձր, ձմռանը երբեմն լինում են թեթև ցրտահարություններ։ Ձմեռը տաք է, ամառը՝ շատ շոգ։ Տեղումների տարեկան քանակը 150 մմ է, որոնց հիմնական մասը թափվում է ձմռանը։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Густерин Павел Вячеславович Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4
* Басра // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:636 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իրաքի քաղաքներ
Հովանոցավորներ

**Հովանոցավորներ** կամ **նեխուրազգիներ** (*Umbelliferae*, *Apiaceae*), երկշաքիլ բույսերի ընտանիք։ Բազմամյա խոտաբույսեր են, հազվադեպ՝ թփեր կամ ցածրաճ ծառեր։

## Ընդհանուր տեղեկություններ

Ցողունը սնամեջ է՝ հաստացած հանգույցներով։ Տերևները հերթադիր են, առանց տերևակիցների, երկակի կամ եռակի փետրաձև կտրտված, ծաղիկները՝ կանոնավոր, մանր, երկսեռ՝ խմբված պարզ կամ բարդ հովանոցներում, երբեմն՝ գլխիկներում։ Խոշոր ցեղերից են անիսոնը, երնջնակը, նարդեսը, եզնակողը և այլն։ Հովանոցավորների մեջ կան վայրի և մշակովի արժեքավոր բույսեր (գազար, համեմ, սամիթ, սիբեխ, նեխուր և այլն), բազմաթիվ մոլախոտեր (ջամջամ, տուրգենիա, աստղագազար, շուշանբանջար և այլն)։ Շատ տեսակներ դեղաբույսեր են (սմիրնիոպսիս, մարգացնծու և այլն)։ Որոշ հովանոցավորներ լավագույն եթերայուղատու են։

## Հայաստանում
Հայաստանում հայտնի է 67 ցեղ՝ 134 տեսակով, որոնք աճում են ալպիական մարգագետիններից (գետնահովանոցուկ) մինչև անապատներն (օշակ) ու կիսաանապատները (սիբեխ)։ Կան ճահճային, խիստ չորասեր և միջանկյալ էկոլոգիական ձևեր։ 
Հազվագյուտ, էնդեմիկ և անհետացող ավելի քան 20 տեսակ (Զեդելմեյերի մարգացնծու, Սոֆիայի գինեծաղիկ, Շովիցի նարդես, Վանատուրի երնջնակ, Վայքի ստենոտենիա և այլն) գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Ակնա (Արմավիր)

**Ակնա**, Հայաստանի ամենացածրադիր լիճն է։ Գտնվում է Արարատյան դաշտում՝ զբաղեցնելով 50 հա մակերես։ Ունի 2 մ խորություն, ձագարաձև ուրվագիծ և ստորերկրյա սնում։ Ենթադրվում է, որ Այղր լիճը Արաքսի հին հունի մի հատվածն է։ Լճից սկիզբ է առնում Մեծամոր (Սևաջուր) գետը, որն օգտագործվում է բացառապես ոռոգման նպատակով։

## Անվանում
Գոյություն ունի *Մեծամոր* պատմական անվանման ծագման շուրջ երկու ավանդապատում․

# Մի անգամ հովիվը այծի ետևից նետում է գավազանը, որն ընկնում է Արագածի գագաթին գտնվող լճի մեջ։ Մինչև նա մոտենում է լճին՝ տեսնում է, որ գավազանն անհայտացել է։ Մի շաբաթից, ոչխարները դաշտ իջեցնելիս, հովիվն իր գավազանը տեսնում է լճում։ Շալակում է մի ջվալ դարման, բարձրանում Արագածի վրա և դարմանը դատարկում այնտեղի լճի մեջ։ Երկու օր անց հովիվը դարմանի հետքը գտնում է Մեծամորի լճում՝ Այղր գյոլ։
# Այս լիճը լիքն է հրեղեն ձիերով, սպիտակ գոմեշներով, մարդաձկներով և ուրիշ կենդանիներով։ Հրեղեն ձիերի ցեղիցն է նաև Քյոռ-օղլու թևավոր Ղռաթը։ Խառատ՝ հյուսն Մուրատը ականատես է եղել, որ երբ Քյոռ-օղլու մատակ ձին արածելիս է եղել Մեծամորի ափին, մի հրեղեն սպիտակ որձ ձի՝ այղր դուրս է եկել լճից, թռել մատակի վրա և նորից մտել ջրի հատակը։ Դրանից հետո լիճը կոչվել է Այղր-գյոլ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գաբրիելյան Գ. Կ. Новые данные о бассейне питания озера Айгерлич и реки Севджур = Նոր տվյալներ Այղր-լճի և Սևջուր գետի սնման ավազանների մասին։. — Доклады Академии наук Армянской СССР. — 1967. — Т. XLV. — С. 130-133.

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լճեր
Վունգտաու

**Վունգտաուն** ,() (*Հանոյական ակցենտ* , *[[Հոշիմին]]ի ակցենտ:*  ), քաղաք է Վիետնամի հարավային մասում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 240 հազար մարդ, տարածքը 140 կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը 1296 թվականին հայտնի էր նաև Թյամբո անունով։ 1658 թվականին Նգուեն Ֆուկ Թան իշխանը երկու հազարանոց զորքով գրավեց քաղաքը և տվեց Թամթհանգ անունը, իսկ շուրջը ձևավորվեց Ֆիոկտյոմի գավառը։

1776 թվականին Վունգտաու թերակղզին հիշատակվեց վիետնամացի պատմաբան Լե Կյուի Դոնի «Առևտրի կառավարման մասին տարբեր նշումներ» տարեգրքում։ Նա գրել է, որ Վունգտաու ծովախորշը հետաքրքրում է բազմաթիվ ձկնորսների, շնորհիվ լեռներից իջնող գետերի։

1775 թվականից ծովածոց սկսեցին մտնել Պորտուգալիայի և Ֆրանսիայի նավերը։ Եվրոպացիները տեղանքը անվանում էին  միս Սեն-Ժակա։ Առևտրային նավերը գրավում էին ծովահեններին, և Զյա Լոնգ կայսրը իր կառավարման վերջում հրամայեց ափի պաշտպանության համար ամրոց կառուցել։ Ամրոցում հերթապահում էին երեք բանակներ։ Նրանց հրամանատարները՝ Ֆան Վան Ձին, Լե Վան Լոկը և Նգո Վան Հոցեն, 1822 թվականին կայսր Մին Մանգի կողմից Վունգտաու կղզում պարգևատրվեցին հողերով։ Այդ հողերը դարձան առաջին գյուղերը՝ Տհանգնյատը, Տհանգնին, Տհանգտամը։

1859 թվականի փետրվարի 10-ին ամրոցի պաշտպանները գնդակոծեցին 12 նավերից բաղկացած իսպանական նավատորմը ծովակալ Շառլ Ռիգո դը Ժենույի հրամանատարությամբ։ 
Վիետնամցիները պարտություն կրեցին, իսկ ֆրանսիացիների ճանապարհը բաց էր դեպի Հոշիմինի, որը նրանք գրավել էին մարտին։
Վունգտաուն կարևոր կետ դարձավ ծովի կողմից Հոշիմինիի պաշտպանության համար։ 1864 թվականին Վունգտաուն քաղաքը միացվեց Բարիա քաղաքին և հանձնվեց Հոշինիմայի կառավարությանը։

1895 թվականին Կոհինհինայի գեներալ-նահանգապետը հանդես եկավ հրամանագրով Սեն-Ժակը դարձնել ինքնավար քաղաք-հանգստավայր, սակայն 1898 թվականին կրկին միացվեց
Մեկ տարի անց սկսվեց Հոշիմինի - Բարիա - Վունգտաու ճանապարհների շինարարությունը։
Ընդհանուր առմամբ 1895-1890 թվականներին ֆրանսիացիները այդ տարածաշրջանում շատ բաներ արեցին զբոսաշրջության համար։ Կառուցեցին ճանապարհներ, հյուրանոցներ, էլեկտրակայաններ, ենթակառուցվածքներ։
1991 թվականի Վունգտաուն ստացավ քաղաքի կարգավիճակ և մտավ մարզի ենթակայության տակ։ 1999 թվականի սեպտեմբերի 16-ին վարչապետը ստորագրեց հրամանագիր №186/1999/QD-TTg Վունգտաու քաղաքը ստացավ երկրորդ կարգ։ Առաջին կարգ տրվել է 2013 թվականի ապրիլի 23-ին վարչապետի հրամանագրով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 450 հազար մարդ (2016)։ Տարածքը կազմում է 140 կմ²։ Գավառի վարչական կենտրոնը Բարիա-Վուգտաուն է։ Քաղաքում գտնվում է Վունգտաու օդանավակայանը։

## Վարչատարածքային բաժանում
Քաղաքը բաղկացած է 16 քաղաքային բլոկներից և մեկ Լոնգշոն գյուղից։

## Պատկերասրահ

պատկեր:Ha Long Road in Vungtau.jpg|Վունգտաու
պատկեր:Statue of Jesus in Vungtau.jpg|Հիսուս Քրիստոսի 32 մետրանոց արձանը
պատկեր:Bờ biển Vũng Tàu.JPG
պատկեր:Một phần Vũng Tàu 2.JPG


## Եղբայր քաղաքներ
* , Բաքու
* , Գանձակ 
* , Պադանգ
* , Պարամատտա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
Քոնյա

**Քոնյա** (, , Իկոնիոն), քաղաք Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Քոնյայի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Անատոլիայի կենտրոնական մասում։ Քաղաքը հայտնի է իր պատմությամբ և մշակույթով։

## Անվանում
Անվանումը հին Փռյուգիայի նույն տեղում գոյություն ունեցած Իկոնիա քաղաքի անվան ձևափոխությունն է։

## Պատկերասրահ

Սահակյան դպրոցի աղջիկ սաները, Կոնիա, Քոնյա - Girl students of the Armenian Sahakyan school, Konya (1910).jpg|Քոնյա քաղաքի հայկական Սահակյան դպրոցի աղջիկ սաները, 1910թ․


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոնիայի պատկերներ
* Կաթոլիկ հանրագիտարան

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Քոնյայի մարզի բնակավայրեր
Սուրբ Նշան եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Նշան եկեղեցի** կարող է վերաբերել՝

## Վրաստան
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Թբիլիսիում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի (ավելի հաճախ՝ Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցի), Հայ կաթոլիկ եկեղեցի Ախալցխայում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի գյուղ Սամղրեթ, Վրաստան։

## Արցախի Հանրապետություն
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, հայկական առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Գետաշեն գյուղում։

## Հայաստան
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Տավուշի մարզի Նավուր գյուղում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Տավուշի մարզի Գետահովիտ գյուղում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։
* Սուրբ Նշան եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում։

## Տես նաև
* Սուրբ Նշան վանք (այլ կիրառումներ)
Ակնաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**Ակնաղբյուր** անունը կարող է վերաբերել՝
* Ակնաղբյուր՝ գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում,
* Ակնաղբյուր՝ գյուղ Արցախ Հանրապետության Հադրութի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Ակնաղբյուր՝ գյուղ Արցախ Հանրապետության Ասկերանի շրջանում,
* Ակնաղբյուր (Ակն)՝ գետակ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Եփրատի ավազանում,
* Ակնաղբյուր, հայկական կամավորական ռազմական ջոկատ։
Խանձաձոր

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Խանձաձոր**, գյուղ Արցախի Հադրութի շրջանում, հանրապետության հարավային հատվածում, Հադրութ շրջկենտրոնից՝ 52 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 124 կմ հեռավորության վրա։

Խանձաձոր համայնքի կազմի մեջ ընդգրկված է նաև Հայկավան գյուղը։ Հայկավան գյուղում բնակվում է 70 մարդ, կա 15 տնտեսություն։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 3751,92 հա տարածք, որից 983,1 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 2725,4 հա անտառային հողեր։ Համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Չախմախ գետը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 11 աղբյուրներ` «Արզուման», «Հորդ», «Քար», «Ակնեն», «Համբարձումեն», «Տանձուտեն», «Շրոտտանեն», «Թթոտեն», «Կիզապատեն», «Ցուլ» և «Սնախի»։

## Բնակչություն
Խանձաձոր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 122 մարդ, կա 33 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Անասնապահությունից բացի, գյուղացիների մեծ մասը զբաղվում է մեղվաբուծությամբ։

## Պատմություն
Մակար եպիսկոպոս Բարխուտարյանցը վկայում է՝

### [[Արցախյան պատերազմ]]
«Օղակ» գործողության ժամանակ գյուղի բնակչությունը ամբողջապես տեղահանման է ենթարկվել Հայաստան Ադրբեջանի ՕՄՕՆ-ի և խորհրդային բանակի կողմից, առաջին անգամ 1991 թվականի մայիսի 13-ից 16-ը, բնակիչների մի մասը կրկին վերադարձել է գյուղ, սակայն 1991 թվականի հունիսի 3-ից 4-ը նորից տեղահանման է ենթակրվել։

### Պատերազմից հետո
Ներկայիս գյուղը վերահիմնվել է նախկին գյուղի հարևանությամբ, քանի որ պատերազմի ժամանակ գյուղն ամբողջովին ավերվել էր։ Գյուղում գործում է հիմնական դպրոց 15 աշակերտներով և 9 ուսուցիչներով։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1698 թ.), Կատարովանք եկեղեցի (XVII դ.), գերեզմանոց (XVIII-XIX դդ.), խաչքար (XVII դ.), հաշվառված է 11 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում են 30 աշակերտներ։

## Տես նաև
* Հադրութի շրջան
* Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Խանձաձոր)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Խանձաձոր
Աղջաքենդ (այլ կիրառումներ)

**Աղջաքենդ** կարող է վերաբերել՝
* **Շահումյան**, գյուղ ԼՂՀ Շահումյանի շրջանում (ներկայումս բռնագրավված է Ադրբեջանի կողմից և վերանվանված է Աշաղի Աղջաքենդ։
* **Վերինշեն**, գյուղ ԼՂՀ Շահումյանի շրջանում (ներկայումս բռնագրավված է Ադրբեջանի կողմից և վերանվանված է Յուխարի Աղջաքենդ։
Դրախտիկ (այլ կիրառումներ)

**Դրախտիկ անունը** կարող է վերաբերել՝
* Դրախտիկ՝ գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում,
* Դրախտիկ՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում (գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Դրախտիկ՝ համայնք Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում (համայնքի բոլոր բնակավայրերը գտնվում են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Դրախտիկ՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Դրախտիկ՝ գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում,
* Դրախտիկ՝ լեռ Լեռնային Կիլիկիայում, Զեյթունի շրջանում
Մուշավակ

**Մուշավակ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։

## Պատմություն
## Աշխարհագրություն

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Ղարաղուլլար

**Ղարաղուլլար**, **Կարակուլլար** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։

Կարակուլլար անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 476 կովկասի թաթար բնակիչ։

## Արտաքին հղումներ
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Ղազախլու (այլ կիրառումներ)

**Ղազախլու** կարող է վերաբերել՝
* Ղազախլու, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։
* Ղազախլու, գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Սամուխի շրջանում։
Ղազախյոլչուլար

**Ղազախյոլչուլար**, **Կազախյոլչուլար** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։

## Պատմություն
## Աշխարհագրություն

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Ուսանողների միջազգային օր

**Ուսանողների միջազգային օր** (), ուսանողների միջազգային համերաշխության օր։ Ամենամյա այս տոնը նշվում է նոյեմբերի 17-ին։

1939 թվականի հոկտեմբերի 28-ին՝ ֆաշիստների կողմից գրավված Չեխոսլովակիայում, ուսանողները և դասախոսները դուրս են գալիս փողոց, որպեսզի նշեն Չեխոսլովակիայի պետության կազմավորման (1918-ի հոկտեմբերի 28) տարեդարձը։ Սակայն խաղաղ ցույցը ցրվում է զավթիչների կողմից։ Այդ իրադարձությունների ժամանակ գնդակահարվում է բժշկական ֆակուլտետի ուսանող Յան Օպլետալը (Jan Opletal), ում հուղարկավորությունը վերածվում է բողոքի ակցիայի, ձերբակալվում են տասնյակ ուսանողներ։
Նոյեմբերի 17-ի վաղ առավոտյան գեստապոյականներն ու էսէսականները շրջապատում են ուսանողական հանրակացարանները։ Շուրջ 1200 ուսանող ձերբակալվում և ուղարկվում է Զաքսենհաուզենի համակենտրոնացման ճամբար։ Տասնյակ ուսանողներ ու շարժման ակտիվիստներ բանտի պատերից ներս՝ առանց դատի ենթակվում են մահապատժի։ Հիտլերի հրամանով չեխական բոլոր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները փակվում են մինչև պատերազմի ավարտը։

Երկու տարի անց, Լոնդոնում տեղի է ունենում ֆաշիզմի դեմ պայքարող ուսանողների միջազգային հանդիպում, որի ժամանակ որոշվում է ի հիշատակ նահատակ հայրենասեր ուսանողների նոյեմբերի 17-ը ամեն տարի նշել որպես ուսանողի օր։ 1946 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ Պրահայում ընթացող Ուսանողների համաշխարհային կոնգրեսը այդ օրը հռչակում է Ուսանողության միջազգային օր։

Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Հարանց անապատ

**Հարանց անապատ** (կամ **Սյունյաց Մեծ անապատ**), ճարտարապետական համալիր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Հալիձոր գյուղի մոտ, Որոտան գետի աջ ափին։

## Պատմություն
Հիմնադրման հստակ ժամանակը հայտնի չէ։ Ենթադրվում է, որ կառուցվել է 1608-1613 թթ.-ին։ Հիմնադիրներն են եղել Սաղմոսավանքի Սարգիս վարդապետը և Տրապիզոնից քահանա Կիրակոսը։ Ըստ Առաքել Դավրիժեցու՝ մինչ այդ նրանք ուխտի էին մեկնել Երուսաղեմ, ծանոթացել անապատների կանոնադրությանը, այնուհետև այցելել Տաթևի վանք, Թանահատի վանք, ապա առավել խաղաղ և ապահով վայր որոնելով՝ Որոտան գետի աջ ափին անապատ են հիմնել, կառուցել եկեղեցի և մենակյացին պատշաճ խավար ու մթին փոքր խցեր։

## Ճարտարապետություն
Համալիրի այժմյան կազմում են արևմուտքից գավիթ-սրահով և հյուսիսից կից երկու սենյակներով եկեղեցին (երկու զույգ մույթերով եռանավ բազիլիկ) թաղակապ, ձգված համաչափություններով սեղանատունը և պարիսպների մնացորդները, որոնք (բացի եկեղեցուց) կառուցվել են 1658 թ.-ի երկրաշարժից հետո, երբ անապատի նախկին բոլոր շինությունները կործանվել են, իսկ եկեղեցին սահել իջել է այժմյան տեղը։ Երկրաշարժից երկու տարի անց միաբանությունը տեղափոխվել է և հիմնել Տաթևի Մեծ Անապատը։ XVIII դ. սկզբին Հարանց անապատը վերակենդանացել է, այստեղ նորոգումներ և կառուցումներ են կատարել Տաթևի վանքի առաջնորդները։ Հարանց անապատի համալիրը և եկեղեցին չափազանց կարևոր են ուշ միջնադարի հայկական ճարտարապետական առանձնահատկությունների բացահայտման համար այստեղից են եկել Հայաստանի XVII դարի մյուս անապատների հիմնադիրները՝ տարածելով նաև համալիրի հորինվածքի ու առանձին շենքերի լուծումները։

## Վիմական արձանագրություններ

## Տես նաև
* Հարանց անապատի դպրոց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հասրաթյան Մ., Սյունիքի XVII-XVIII դարերի ճարտարապետական համալիրները, Ե., 1973։
* **Առաքել Դավրիժեցի,** Պատմություն, Երևան, 1988

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաթևի վանական համալիր
Մամքան (անձնանուն) (այլ կիրառումներ)

**Մամքան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Մամքան Սյունեցի, Սյունիքի իշխանուհի, Արցախի իշխան Ջալալի կինը, 13-րդ դար
* Մամքան Օրբելյան, Օրբելյան տան իշխանադուստր, 14-րդ դար
* Մամքան Դոփյան, Դոփյան տան իշխանադուստր, 14-րդ դար
Հուստինիանոս Բ Ռինոտմետոս

**Հուստինիանոս II Ռինոտմետոս** (Քթատ) (), բյուզանդական կայսր 685-695 թվականներին և 705 թվականից։

Հերակլիոսների դինաստիայից։ Պատերազմ է սկսել Արաբական խալիֆայության դեմ՝ նպատակ ունենալով նվաճել Հայաստանը, Հարավային Կովկասը, Կիպրոսը, Ասորիքը։ 689 թվականին ներխուժել է Հայաստան, Վրաստան և Աղվանք. Հայոց իշխան կարգել Ներսեհ Կամսարականին։ Նույն թվականին խալիֆայության հետ կնքել է հաշտություն, որով Հայաստանի զգալի մասն անցել է Բյուզանդիային։ Գահընկեց է արվել և մահապատժի ենթարկվել հայազգի զորավար Վարդանի (հռչակվել է կայսր՝ Փիլիպպիկոս-Վարդան անունով) կազմակերպած դավադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Միքայել Արուտչյան

**Միքայել Ավետի Արուտչյան** (), հայ բեմադրող-նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1958)։ Հայ խորհրդային բեմանկարչության հիմնադիրներից։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Սերգեյ Արուտչյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1916 թվականին ավարտել է Բաքվի արական գիմնազիան, 1919 թվականին՝ Սարատովի բարձրագույն գեղարվեստատեխնիկական արվեստանոցները։ Առաջին բեմական ձևավորումը կատարել է 1919 թվականին Սարատովի թատրոնում («Փաստաբան Պատլեն»)։ 1919–1920 թթ.-ին ծառայել է Հայկ Բժշկյանի (Գայ) հեծյալ կորպուսում։ Արուտչյանը 1921–1923 թթ.-ին սովորել է Բեռլինի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, 1924– 1925 թթ.-ին՝ Փարիզի Կոլառոսսի ակադեմիայում։ 1925 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1927-1929 թթ.-ին տնօրինել է Արմենկինոյի նկարչական բաժինը։ Արուտչյանը 1928-1939 թթ. եղել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան, 1939-1949 թթ.՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնների գլխավոր նկարիչը։ Արուտչյանը ներկայացումներ է ձևավորել նաև Երևանի, Բաքվի, Թբիլիսիի, Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) թատրոններում։ Միքայել Արուտչյանը շարունակել է Գեորգի Յակուլովի նորարարական ավանդույթները, արմատապես վերափոխել հայ թատրոնի բեմական մշակույթը։

Միքայել Արուտչյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
Արուտչյանը ձևավորել է շուրջ 100 ներկայացում, գրքեր, կինոնկարներ, կինոազդագրեր ու կրկեսային ատրակցիոն։

#### Գրաֆիկական գործեր
*Գեորգի Յակուլովի դիմանկարը, 
*Հակոբ Կոջոյանի դիմանկարը, 
*Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», գրքի նկարազարդում, 
*Միգել Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ», գրքի նկարազարդում, 
*«Ֆաշիզմի դեմքը» նկարաշարը։

#### Թատերական ձևավորումներ
*Դմիտրի Ֆուրմանովի «Խռովություն», 
*Վաղարշ Վաղարշյանի «Օղակում» (1930 թ)
*Մկրտիչ Ջանանի «Շահնամե», (1935 թ)
*Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», 
*Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար» դրամատիկական, 
*Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ», 
*Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին», 
*Ջակոմո Պուչչինիի «Տոսկա», 
*Հ. Ստեփանյանի «Լուսաբացին» օպերայի բեմադրության էսքիզ (1939 թ., Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն)
*Արտեմի Այվազյանի «Թափառնիկոս», 
*Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա» օպերային ներկայացումների ձևավորումները։ 
*«Բեկում»
*«Խռովություն»
*«Զրահագնացք 14-69» (1928 թ)
*«Հրե կամուրջ» (1929 թ)
*«Կացնի պոեմ» (1931 թ)
*«Ալմաստ» (1933 թ)
*«Ֆիգարո»
*«Ամպրոպ» (1935 թ)
*«Արսեն» (1937 թ)
*«Մեծապատիվ մուրացկաններ» (1934 թ)
*«Օթելլո» (1940 թ)

#### Կինոձևավորումներ
Արուտչյանը Հայֆիլմում նկարահանված մի շարք ֆիլմերի բեմադրող-նկարիչն է։ 
*«Խասփուշ», 1927 թ., 
*«Զամալլու», 1928 թ., 
*«Պեպո», 1935 թ., 
*«Դավիթ Բեկ», 1943 թ., 
*«Հյուսիսային ծիածան», 1960 թ.։

#### Կինոազդագրեր
* Զարե, 1926 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Հայաստան (հրատարակչություն)

**«Հայաստան» հրատարակչություն**, հրատարակչություն է Երևանում։ Հրատարակում է հասարակական-քաղաքական, գիտական, գիտահանրամատչելի, գյուղատնտեսական գրականություն, ինչպես նաև տեղեկատուներ, օրացույցներ, պլակատներ և այլն։

Հիմնվել է 1921 թվականի հունիսին (մինչև 1964 թվականը կոչվել է «Հայաստանի պետական հրատարակչություն», կրճատ՝ «Հայպետհրատ»)։ Հայպետհրատի առանձին բաժինների հիման վրա ստեղծվել են մի շարք հրատարակչություններ՝ Կուսհրատ, Քաղհրատ, «Խորհրդային գրող» (1947-1948), Հայպետգիտտեխհրատ (1959-1960), Հայպետուսմանկհրատ (1955 թվականից, 1964 թվականից՝ «Լույս»)։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Վերակառուցում (ԽՍՀՄ)

[մինի|Վերակառուցմանը նվիրված խորհրդային փոստային նամականիշ ([1988)]]
**Վերակառուցում** կամ **Պերեստրոյկա** (ռուսերեն՝ перестройка ) 1986 թվականին Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (ԽՄԿԿ) կողմից իրականացվող քաղաքական շարժում, որի հիմնադիրն էր կենտկոմի այդ ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովը։ Վերակառուցումը իրենից պետք է ներկայացներ տնտեսական բարեփոխումների մի համակարգ։ Ըստ մի շարք պատմաբանների, վերակառուցումը հանդիսացավ ԽՍՀՄ փլուզման գլխավոր շարժառիթներից մեկը։

ԽՍՀՄ-ում ցանկացած տնտեսություն գտնվում էր պետության ձեռքում, և չկային սեփական հողատարածքներ կամ բիզնեսներ։ Սակայն «պերեստռոյկայով» նույնիսկ արտոնություններ էին տրվում որոշ մարդկանց ստեղծելու և սեփականաշնորհելու որևէ հիմնարկ։ Այդ ամենն արվում էր երկրի տնտեսական վիճակը բարելավելու համար, սակայն գործը հաջողությամբ չպսակվեց և մի քանի տարի անց Խորհրդային Միությունը փլուզվեց։

## Արտաքին հղումներ
* Յակովլևը Վերակառուցման մասին 

Կատեգորիա:1980-ականներ քաղաքականությունում
Կատեգորիա:1980-ականների տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ներքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ փլուզում
Կատեգորիա:Խորհրդային դարձվածքներ
Կատեգորիա:Ռուսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Վերակառուցում
Մագնիսական լեռ

[մինի|300px|[Մագնիսական բլուր (Հնդկաստան)|Մագնիսական լեռ Լադախում, Հնդկաստան]]
[300px|մինի|Մագնիսական լեռ, Moncton, [Կանադա]]
**Մագնիսական լեռ**, երկրագնդի վրա որոշակի վայր է, որտեղ շրջակա միջավայրի լանդշաֆտը մարդու մոտ առաջացնում է տեսողական խաբկանք. թվացյալ զառիթափը, պարզվում է, փոքրիկ բլուր է, և հակառակը։ Այսինքն՝ շարքից դուրս եկած ավտոմեքենան հանգիստ կարող է «վեր բարձրանալ» երկրի ձգողության ուժի շնորհիվ։

Երկրագնդի վրա մագնիսական լեռներ կան Հայաստանում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Չինաստանում, Ֆրանսիայում և այլուր։

## Բացատրությունը
Մագնիսական լեռների թեքությունը միմիայն օպտիկական խաբկանք է, թեև այս վայրերում նման երևույթները ասոցիացվում են մագնիսական ու նույնիսկ գերբնական ուժերի հետ։

Երևույթը նկարագրող փաստերից ամենակարևորն այն է, որ հորիզոնը ամբողջովին կամ մասամբ անհարթ է, «խախտված»։ Քանի որ այն կամայական ձև ունի, մակերեսի թեքությունը որոշելը բավականին դժվար է. չկա այնպիսի կայուն ձևով մակերես, որի վրա հիմնվելով հնարավոր լինի հստակ իմանալ թեքությունը, նրա ուղղությունը, ձևը և չափը։ Հետաքրքիրն այն է, որ խաբկանքը չի վերաբերում տվյալ մագնիսական լեռան վրա գտնվող առարկաներին, մարդը դրանց տեսնում է գրեթե իրենց «տեղում»։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տեսողական պատրանքներ
Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունք

**Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունքը** ճառագայթման տեղափոխման կամ մասնիկների դիֆուզիայի ընթացքների ուսումնասիրության եղանակ է։ Առաջարկել է Վ. Համբարձումյանը 1942 թ-ին և դրա հիման վրա մշակել պղտոր միջավայրերում լույսի ցրման արդի տեսությունը *ԽՍՀՄ պետական մրցանակ*, 1946)։ Ըստ Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունքի՝ կիսանվերջ միջավայրին մտովի կամայական հաստության շերտ ավելացնելիս, միջավայրը դարձյալ մնում է կիսանվերջ, իսկ դրա անդրադարձման հատկությունը՝ անփոփոխ (*ինվարիանտ*)։ Վերջավոր հաստության միջավայրերի դեպքում, ըստ Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունքի, շերտի թափանցման և անդրադարձման հատկությունները մնում են անփոփոխ, եթե դրա մի եզրին ավելացվում, իսկ մյուս եզրից անջատվում է միևնույն հաստության շերտ։ Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունքը կիրառվում է Արեգակի և մոլորակների մթնոլորտների հատկությունների և աստղերի ընդերքում կատարվող ֆիզիկական երևույթների, Երկրի մթնոլորտի և ջրային ավազանների երկրաֆիզիկական հետազոտություններում, միջուկային ռեակտորում նեյտրոնների տեղափոխման խնդիրները լուծելիս։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր

մինի|աջից|420px|Ծիծեռնակաբերդը 2009 թ.-ի ապրիլի 24-ին
**Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր**, նշվում է ամեն տարի ապրիլի 24-ին (1915-ի այդ օրը թուրքական իշխանությունները Կ. Պոլսում ձերբակալել և աքսորել են հայ մտավորականների մի մեծ խմբի)։ Մշտապես նշվել է սփյուռքահայ համայնքներում։ Խորհրդային Հայաստանում ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրն առաջին անգամ պետական մակարդակով նշվել է 1965-ի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 50-ամյա տարելիցին։

Երևանում տեղի է ունեցել բազմահազարանոց ցույց՝ Թուրքիայի կառավարող շրջանների հրեշավոր ոճրագործության դեմ բողոքի և պատմական արդարությունը վերականգնելու պահանջի կարգախոսներով։ Ցույցն ավարտվել է Կոմիտասի գերեզմանի մոտ հանրահավաքով։ Նույն օրը կայացել է ցեղասպանության հիշատակին նվիրված ժողով, որին մասնակցել են հասարակայնության, պետական մարմինների և հոգևորականության ներկայացուցիչներ։ Հանրապետության կառավարությունը որոշում է ընդունել Երևանում ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր կառուցելու մասին։ Մայրաքաղաքի Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրի կառուցումից հետո, ամեն տարի ապրիլի 24-ին համաժողովրդական երթ է կատարվում դեպի համալիր։ 1988-ի նոյեմբերի 22-ին ՀԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը ընդունել է 1915-ի Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող օրենք, որով ապրիլի 24-ը հայտարարվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր և համարվել ոչ աշխատանքային օր։

## Պատկերներ

Պատկեր:Armenian Genocide Museum Yerevan courtesy of american times.jpg|Ծիծեռնակաբերդը
Պատկեր:Armenian Genocide Memorial, Montebello, California.jpg|Հայոց Ցեղասպանության զոհերին նվիրված հուշահամալիր Մոնթեբելլոյում
Պատկեր:Armenian Genocide Memorial, Burgas, Bulgaria.jpg|Հայոց Ցեղասպանության զոհերին նվիրված հուշահամալիր Բուրգասում, Բուլղարիա
Պատկեր:Memorial Chapel to the Armenian Genocide in Margadeh Syrian desert.jpg|Ուխտագնացույթուն դեպի սիրիական Դեր Զոր անապատը


Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Հայաստանի հիշատակի օրեր
PHP արտոնագիր

**PHP արտոնագիրը** բաց կոդով ծրագրային ապահովման արտոնագիր է, որն օգտագործում է PHP ծրագրավորման լեզուն։ Արտոնագիրն հաստատված է OSI-ի կողմից, սակայն *PHP* անվան օգտագործման սահմանափակման պատճառով անհամատեղելի է GPL-ի հետ։

## Արտոնագրի պայմանները
PHP արտոնագիրը open source նախատեսված է ընթացիկ կոդերի տարածումը խթանելու համար։ Արտոնագիրը թույլ է տալիս տարածել նյութերը ընթացիկ կամ բինար ձևով, փոփոխություններով կամ առանց դրանց՝ հետևելով հետևյալ պայմաններին՝
# PHP արտոնագրի տեքստի ներառումը,
# ապրանքի անվան մեջ *PHP* բառը չի կարող ներառվել առանց PHP Group-ի կողմից գրավոր հաստատման,
# հետևյալ նախազգուշացումը պետք է ներառվի նյութերի տարածման ցանկացած ձևում՝

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* PHP Licensing

Կատեգորիա:PHP
Կատեգորիա:Ազատ արտոնագրեր
Ֆարենհայտի սանդղակ

մինի|60px|աջից|Ֆարենհայտի և Ցելսիուսի համեմատական սանդղակ
**Ֆարենհայտի աստիճան**, գծային սանդղակով ջերմաստիճանի չափման միավոր, որի հեղինակը գերմանացի գիտնական Դանիել Ֆարենհայտն է, ով առաջարկել է այն օգտագործման 1724 թվականին։

Նշանակվում է °F սիմվոլով։

Երկար ժամանակ Ֆարենհայտի սանդղակը անգլիալեզու երկրներում համարվում էր ջերմաստիճանի չափման հիմնական միավորը, սակայն սկսած 1960-70 ական թթ. այն գործնականում գրեթե դուրս մղվեց Ցելսիուսի աստիճանի ներմուծումից հետո։ Ներկայումս միայն ԱՄՆ-ում և Բելիզում այն բավականին լայն կիրառություն ունի կենացաղում։

Ֆարենհայտի սանդղակով սառույցի հալման ջերմաստիճանը +32&nbsp;°F, իսկ ջրի եռման ջերմաստիճանը +212&nbsp;°F (նորմալ մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)։ Իսկ Ֆարենհայտի աստիճանը հավասար է այդ ջերմաստիճանների տարբերության 1/180 մասին։

0°…+100° միջակայքը Ֆարենհայտի սանդղակով մոտավորապես հավասար է Ցելսիուսի −18°…+38° միջակայքին։ Զրոն այս սանդղակով համապատասխանում է ջրի, սառույցի և նաշադրի սպիրտի խառնուրդի սառեցման աստիճանին, իսկ +100&nbsp;°F աստիճան համարվում է մարդու մարմնի նորմալ ջերմաստիճանը։

Հետաքրքիր մի փաստ, ժամանակակից չափումները ցույց են տալիս, որ Ֆարենհայտը մի փոքր սխալվել է, քանի որ իր առաջարկած սանդղակով նորմալ մարդու ջերմաստիճանը հավասար է ոչ թե 100՝ այլ 97,9&nbsp;°F։ Կարծիք կա, որ 100&nbsp;°F գիտնականը հիմք է ընդունել իր կնոջ մարմնի ջերմաստիճանը, ով սակայն այդ ժամանակ հիվանդ էր տենդով։

Ցելսիուս-Ֆարենհայտ փոխակերպման բանաձևը հետևալն է՝

: t_F = t_C \cdot {9 \over 5} + 32

իսկ Ֆարենհայտ-Ցելսիուս հաշվարկվում է այս բանաձևով
: t_C = (t_F-32) \cdot {5 \over 9}

thumb|350px|

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Ջերմաստիճանի չափման միավորներ
Կատվախոտ

**Կատվախոտ** (), կատվախոտազգիների ընտանիքի բազմամյա յուրահատուկ հոտով խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Բույսի արմատները բազմաթիվ են, երկար և կարճ երկրորդական արմատներով։ Ցողունը կանգուն է, կողավոր, սնամեջ, վերին մասում` ճյուղավորվող,բարձրությունը ՝ 0,5-2 մ։ Տերևները կենտփետրաձև են, ստորինները՝ կոթունավոր, վերինները՝ նստադիր, ամբողջական են կամ փետրաձև հատվածավորված։ Բաժակը բացակայում է։ Պսակը հնգաթերթ, բաց վարդագույն է կամ սպիտակ։ Առէջները երեքն են։ Ծաղկաբույլը վահանանման կամ հուրանանման է, ծաղիկները՝ մանր, բուրավետ, սպիտակից մինչև մուգ վարդագույն։ Ծաղկում է մայիսի վերջերից մինչև սեպտեմբերի սկիզբը։ Պտուղը երկարավուն-ձվաձև, բաց գորշագույն, փուփուլավոր սերմիկ է (ունի հաճելի հոտ, որից կատուները գրգռվում են, այստեղից էլ՝ կատվախոտ անվանումը)։

## Տեսակներ
Հայտնի է ավելի քան 217 տեսակ։ Առավել տարածված է դեղորայքային կատվախոտը (*Valeriana officinalis*)։
Արմատի թուրմն ու մզվածքն ունեն սիրտանոթային համակարգի աշխատանքը կարգավորող,
նյարդերը հանգստացնող, մարսողությունը լավացնող ներգործություն։
Հայտնի է ավելի քան 200, Հայաստանում՝ 6 տեսակ՝
*կատվախոտ դեղատու (*V. officinalis*),
*կատվախոտ սխտորուկատերեվ (*V. alliariifolia*),
*կատվախոտ ավլախոտատերեվ (*V. sisymbriifolia*) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է մինչև ալպյան մարգագետիններ (ստորին լեռն, գոտուց), ամենաբազմազան տիպի հողերում և ջերմային պայմաններում, սակայն գերադասում է խոնավ հողերը։

## Քիմիական բաղադրություն
Կոճղարմատում և արմատներում հայտնաբերված է 0,5-2% բնորոշ վալերիանայի հոտով եթերայուղ, որը պարունակում է վալերիանա - բորնեոլայի եթեր, իզովալերիանաթթու, բորնեոլ, միտրենոլ, կամֆեն, պինեն, տերպինեոլ, լիմոնեն, սեսկվիտերպեններ, սպիրտ, մրջնաթթու, քացախաթթու, կարագաթթու, խնձորաթթու, ստեարինաթթու, պալմիտինաթթու, այնուհետև՝ ալկալոիդներ (վալերին և խատինին), գլիկոզիդ վալերիդ, դաբաղանյութեր, շաքար, քիմիական տարրերից՝ կալիում, կալցիում և մագնեզիում, օսլա, խեժ և այլն։

## Նշանակություն և կիրառում
Դեղաբույս է. պարունակում է եթերայուղ (որից ստանում են հանրահայտ վալերիանայի կաթիլները), ալկալոիդներ, գլիկոզիդներ, թթուներ, շաքար և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործվում են անքնության, նյարդ, գրգռվածության, սրտի նևրոզի, հեղձուկի, ստամոքսաղիքային համակարգի կծկանքի ժամանակ։ Օգտագործվում է նաև որպես համեմունք, ավելացնում են աղցաններին, թուրմերին, լիկյորներին և այլն։ Խոտաբույսերից պատրաստվող որոշ թեյերի բաղադրամասերից է։ Մեղրատու է։

Կատվախոտ բրդատերևը (*V. eriophylla*) անդրկովկասյան բնաշխարհիկ է, Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի մարզի ենթալպյան գոտում՝ թփուտներում,
ժայռերի վրա. գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտազգիներ
Կատեգորիա:Կատվախոտազգիներ
Խաղողաթթու

**Խաղողաթթու** (C_4H_6O_6\cdot H_2O), երկհիմն օրգանական թթու։ Աջ (D) և ձախ (L) գինեթթուների ռացեմիկ խառնուրդ է։

## Խաղողաթթվի քիմիական հատկությունները
Անգույն բյուրեղներ են, լուծվում են ջրում, հողմահարվում՝ օդում։ Անջուր խաղողաթթուն հալվում է 203-204&nbsp;°C-ում։ Օպտիկապես ակտիվ չէ։ Կոտորակային բյուրեղացումից ճեղքվում է աջ և ձախ գինեթթուների։ Առաջանում է միզոգինեթթվի հետ աջ գինեթթուն ալկալու լուծույթում տաքացնելիս։ Ստացվում է աջ և ձախ գինեթթուների հավասար քանակով լուծույթները միմյանց խառնելիս։ Կիրառվում է վերլուծական քիմիայում, ինչպես նաև գործվածքներ ներկելիս։

Կատեգորիա:Թթուներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Հայ խոսնակ

**Հայ խոսնակ**, բարոյագիտական, գրական, կրոնական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1924-1939 թթ.-ին, Կոստանդնուպոլսում։

Խմբագիրներ՝ Ա․ Սյուրմեյան, Մ․ Նարոյան, Զ․ Կեզյուրյան։ Ծանոթացրել է հայ հին և նոր գրականությանը, տպագրել թարգմանություններ ռուս և արևմտաեվրոպական գրողներից։ Ուշագրավ են հայ հոգևոր երաժշտությանը նվիրված հոդվածները («Հայ շարականները եվրոպական ձայնագրությամբ», № 1, 1929)։ Կարևոր դեր է հատկացրել հայերենի ուսուցմանը սփյուռքի դպրոցներում։ 1932-1934 թթ.-ին հրատարակել է «Հայ խոսնակ մանկանց» հավելվածը, որտեղ տեղ են գտել գրական գործեր, թվաբանական խնդիրներ, հանելուկներ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Արտակ Հերիքյան

**Արտակ Բորիսի Հերիքյան** (մարտի 27, 1977, Նորաշեն, Շամշադինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հաղորդավար, մեկնաբան, լրագրող, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1977 թվականի մարտի 27-ին Տավուշի մարզի Նորաշեն գյուղում։
* 1984 -1994 թթ. սովորել է Երևանի 105 միջնակարգ դպրոցում։
* 1994-1999 թթ. սովորել է Վալերի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտում` ստանալով ֆրանսագետի մասնագիտություն։
* 1999-2001 թթ. ծառայել է Հայաստանի Հանրապետության բանակում։
* 2005 թվականին Լեզվի պետական տեսչության կողմից ճանաչվել է Լավագույն լեզվամտածողությամբ հաղորդավար։
* 2005 թվականին և 2006 թվականին Հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման կենտրոնի կողմից ճանաչվել է «Տարվա մեկնաբան», 2009 թվականին՝ «Լավագույն հատուկ թղթակից»։
Մասնակցում է բարեգործական ծրագրերի, մասնավորապես, համագործակցում է Հայաստան համահայկական հիմնադրամի հետ։ 2008 թվականին նշանակվել է Հանրային հեռուստաընկերության եվրոպական գրասենյակի ղեկավար, թղթակից։ 2011 թվականին եղել է «Առաջին» լրատվական ծրագրի մեկնաբանը և պրոդյուսերը։ 2012 թվականին նշանակվել է «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Ժամը» լրատվական ծրագրի տնօրեն, 2016-2018 թվականներին եղել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության լրատվական հաղորդումների ղեկավար-պրոդյուսերը։
2019 թվականից «5-րդ ալիք» հեռուստաընկերության լրատվական հաղորդումների ղեկավարն է։

Տիրապետում է ֆրանսերենին, ռուսերենին։

Ֆրանսերենից նրա թարգմանությամբ լույս են տեսել Էմանուել Մակրոնի «Հեղափոխություն» գիրքը (2018) և Ազնավուրի «Կյանքից կառչած» ինքնակենսագրականը (2019)։

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2018 թ.

ԼՂՀ «Երախտագիտություն» մեդալ։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի դուստր եւ որդի։

## Տես նաև
* Նորաշեն (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նորաշեն (Տավուշի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Հայ-հոնական դաշինք

**Հայ-հոնական դաշինք**, ռազմական դաշինք, կնքվել է հայերի և հոների միջև՝ ընդդեմ Սասանյան Պարսկաստանի։ Կնքվել է Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, 450 թ.-ի Խաղխաղի ճակատամարտում հայերի հաղթանակից հետո։ Խաղխաղի ճակատամարտի հաղթական ելքից հետո, հայ–աղվանական ուժերը, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ, գրավեցին Ճորա պահակը և ոչնչացրին պարսկ. կայազորը։ Վարդան Մամիկոնյանը Ճորա պահակի ռազմական հսկողությունը հանձնարարեց Աղվանից իշխան Վահանին, որը և փոխօգնության դաշինք կնքեց Կովկասյան մեծ լեռնաշղթայի հս–արլ. շրջաններում հաստատված հոների (նույնպես ենթարկված Սասանյանների հարձակումներին) հետ։ Սակայն հոները հայերին օգնեցին միայն Ավարայրի ճակատամարտից (451) հետո, երբ պարսկ. զորքերին դիմադրող հայ իշխանները վերստին դիմեցին նրանց։ Վերջիններս, ավերելով նորից պարսիկներին անցած Ճորա պահակի ամրությունները, ասպատակեցին Պարսից տերության սահմանները և վերադարձան մեծ ավարով ու գերիներով։ Եղիշեն գրում է, որ Պարսից արքունի ատյանը հոների այդ արշավանքի մեղադրանքը նույնպես բարդեց Հայոց մարզպան Վասակ Սյունու վրա։

## Գրականություն
* Եղիշե, Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին, Ե., 1971:

Կատեգորիա:Վարդանանց պատերազմ
Ժորժ Ռոդենբախ

**Ժորժ Ռոդենբախ** (, ), բելգիացի գրող, գրել է ֆրանսերեն։

Կրթությամբ՝ իրավաբան։ Կյանքի երկրորդ կեսին ապրել է Փարիզում, կապված է եղել ֆրանսիական սիմվոլիստների հետ («Անաղարտ պատանեկություն», 1886, «Լռության թագավորություն», 1891, «Ինքնամփոփ կյանք», 1896, «Հայրենի երկնքի ցոլքերը», 1898, բանաստեղծությունների ժողովածուներ, «Մեռած Բրյուգեն», 1892, «Ժամկոչը», 1897, վեպեր)։

Պահպանողական–ռոմանտիկական դիրքորոշում ունենալով բուրժուական քաղաքակրթության նկատմամբ, Ռոդենբախը դրան հակադրել է անցյալի, քարացածի գեղագիտությունը՝ հին Ֆլանդրիայի անկենդան քաղաքների պատկերներ, դրանց բնակիչների անշարժ կյանքն ու ավանդական կենցաղը։ Ռոդենբախի ստեղծագործությունը հագեցած է կաթոլիկական սիմվոլիկայով և կրոնական միստիկայով։ Մեծ վարպետությամբ օգտագործելով ավանդական չափերը, Ռոդենբախը միտում է դեպի գեղարվեստական գաղափարի արտահայտման դասական հստակությունն ու պարզությունը։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժորժ Ռոդենբախ. Տեղափոխություն

Կատեգորիա:Բելգիացի գրողներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Բելգիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բելգիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Բելգիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ արվեստագետներ