Վարկային օրինագծեր

**Վարկային օրինագծեր ** կառավարության կողմից թողարկված թղթադրամների նման փաստաթղթեր են, որոնք ներկայացնում են կառավարության պարտքը սեփականատիրոջը։ Դրանք սովորաբար նախագծված են որպես արժույթի կամ արժույթի փոխարինողներ շրջանառվելու համար։ Ակրեդիտիվները նշված են Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության 1-ին հոդվածի 10-րդ բաժնի 1-ին կետում (հայտնի է նաև որպես Պայմանագրի դրույթ), որտեղ արգելված է դրանց թողարկումը նահանգների կառավարությունների կողմից։

## Պատմություն
### Օգտագործում ամերիկյան գաղութներում ( մինչև 1775 թվական)

Վաղ ամերիկյան արժույթը Միացյալ Նահանգների գաղութային և հետհեղափոխական պատմության ընթացքում անցել է զարգացման մի քանի փուլ։ Ջոն Հալը լիազորված էր Մասաչուսեթսի օրենսդիր մարմնի կողմից 1652 թվականին կատարել գաղութի ամենավաղ մետաղադրամները (ուռենու, կաղնու և սոճու շիլլինգներ)։

Քանի որ տասներեք գաղութներում քիչ մետաղադրամներ են հատվել, որոնք հետագայում դարձան Միացյալ գաղութներ, իսկ հետո՝ Միացյալ Նահանգներ, իսպանական դոլարի նման արտասահմանյան մետաղադրամները լայնորեն շրջանառվեցին։ Գաղութային կառավարությունները երբեմն թղթային փող էին թողարկում՝ հեշտացնելու տնտեսական գործունեությունը։ Բրիտանական խորհրդարանը 1751, 1764 և 1773 թվականներին ընդունեց արժութային ակտեր՝ գաղութային թղթային փողերը կարգավորելու համար։

Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ գաղութները դարձան անկախ պետություններ։ Այլևս չենթարկվելով բրիտանական պառլամենտի կողմից կամայականորեն պարտադրված դրամական կանոնակարգերին, պետությունները սկսեցին թղթային փողեր թողարկել ռազմական ծախսերը վճարելու համար։ Մայրցամաքային կոնգրեսը նաև հեղափոխության ժամանակ թողարկեց թղթային փող, որը հայտնի է որպես մայրցամաքային արժույթ՝ պատերազմի ջանքերը ֆինանսավորելու համար։ Պատերազմի դրամական պահանջները բավարարելու համար նահանգային և մայրցամաքային կառավարությունները տպագրեցին մեծ քանակությամբ արժույթ, ինչը հանգեցրեց արագ արժեզրկման։ Պատերազմի ավարտին այս թղթային գրառումները փաստորեն անարժեք դարձան։ Բացի այդ, բրիտանական կեղծարար խմբավորումները հետագայում նպաստեցին արժեքի նվազմանը։ Նրա եզրակացությամբ՝ հանցագործության համար բռնվել և կանխարգելիչ կերպով կախվել են միայն մի քանի կեղծարարներ։

Բրիտանական Ամերիկայի գաղութներում կար փողի երեք ընդհանուր տեսակ՝ տեսակ (մետաղադրամներ), տպագիր թղթադրամ և առևտրի վրա հիմնված ապրանքային փող։ Ապրանքային փողը օգտագործվում էր այն ժամանակ, երբ կանխիկ գումարը (մետաղադրամներ և թղթադրամ) սակավ էր։ Ապրանքներ, ինչպիսիք են ծխախոտը, կաղամբի կաշին և վամպումը, տարբեր ժամանակներում շատ վայրերում ծառայում էին որպես փող։

Գաղութներում կանխիկ դրամը արտահայտված էր ֆունտով, շիլլինգով և պենսով։ Յուրաքանչյուր դավանանքի արժեքը տատանվում էր գաղութից գաղութ. Մասաչուսեթսի ֆունտը, օրինակ, համարժեք չէր Փենսիլվանիայի ֆունտին։ Բոլոր գաղութային ֆունտները ավելի քիչ արժեք ունեին, քան բրիտանական ֆունտ ստեռլինգը։ Գաղութային դարաշրջանում շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամները, ամենից հաճախ, իսպանական և պորտուգալական ծագում ունեն։ 17-րդ և 18-րդ դարերի մեծ մասի ընթացքում իսպանական դոլարը ժողովրդի կողմից լայնորեն ընդունված մի քանի արժեքներից մեկն էր, ինչի արդյունքում այն ​​ծառայեց որպես գաղութատերերի միջանկյալ արժույթ։ Միացյալ Նահանգների փողերը դոլարով արտահայտված են, այլ ոչ թե ֆունտով։

Գաղութները մեկ առ մեկ սկսեցին թողարկել իրենց թղթադրամները՝ փոխանակման հարմար միջոց ծառայելու համար։ 1690 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Մասաչուսեթս Բեյ նահանգը ստեղծեց «արևմտյան աշխարհի ցանկացած կառավարության կողմից թողարկված առաջին լիազորված թղթադրամը»։ Այս թղթային փողը թողարկվել է Վիլյամ թագավորի պատերազմի ժամանակ ռազմական արշավախմբի համար վճարելու համար։ Մյուս գաղութները հետևեցին Մասաչուսեթսի ծոցի օրինակին՝ թողարկելով իրենց սեփական թղթային արժույթը հետագա ռազմական հակամարտությունների ժամանակ։

Ամենահին պահպանված թղթադրամը կրում է «1690 թվականի փետրվարի 3» ամսաթիվը և 20 Մասաչուսեթսի շիլլինգի համար է, որը համարժեք է մեկ ֆունտին։

Այնուամենայնիվ, երբ գաղութները սկսեցին տպել իրենց սեփական փողերը, շուտով հետևեցին գտնվելու վայրի վրա հիմնված սոցիալ-տնտեսական խնդիրներ։ Այս մտահոգությունների մեծ մասը արմատավորված էր յուրաքանչյուր գաղութում, որն ունի դոլարի տարբեր արժեքներ, ինչը շփոթեցնող խառնաշփոթ էր դարձնում միջգաղութային ցանկացած գործարք։ Այն ժամանակ, երբ խորհրդարանը որոշեց արգելել գաղութներում թղթային փողերի տպագրությունը, նրանց վարձու կեղծարարները կարողացան օգտվել հասարակ մարդկանց առավելություններից՝ ընդլայնելով բացերը սոցիալ-տնտեսական դասերի միջև։

Գաղութների կողմից թողարկված թղթային թղթադրամները հայտնի էին որպես «կրեդիտային մուրհակներ»։ Վարկային մուրհակները չեն կարող փոխանակվել ֆիքսված քանակությամբ ոսկյա կամ արծաթե մետաղադրամների հետ՝ ըստ պահանջի, բայց դրանք մարման ենթակա էին ապագայում սահմանված ժամանակում։ Վարկային մուրհակները սովորաբար թողարկվում էին գաղութատիրական կառավարությունների կողմից՝ պարտքերը վճարելու համար։ Այնուհետև կառավարությունները կթողարկեն արժույթը՝ ընդունելով հարկերի վճարման օրինագծերը։ Երբ գաղութային կառավարությունները թողարկեցին չափազանց շատ վարկային մուրհակներ կամ չկարողացան հարկել դրանք շրջանառությունից դուրս, գնաճ էր առաջանում։ Դա տեղի ունեցավ հատկապես Նոր Անգլիայում և հարավային գաղութներում, որոնք, ի տարբերություն Միջին գաղութների, հաճախ էին պատերազմում։ Փենսիլվանիան, սակայն, պատասխանատու էր չափազանց մեծ արժույթ չթողարկելու համար՝ առաջարկելով կառավարության կողմից կառավարվող դրամավարկային համակարգի հաջողված օրինակ։ Փենսիլվանիայի թղթային արժույթը, որն ապահովված էր ցամաքային միջոցներով, ընդհանուր առմամբ պահպանեց իր արժեքը ոսկու նկատմամբ 1723 թվականից մինչև 1775 թվականի հեղափոխության բռնկումը։

Գաղութային արժույթի այս արժեզրկումը վնասակար էր Մեծ Բրիտանիայի պարտատերերի համար, երբ գաղութատերերը վճարում էին իրենց պարտքերը արժեք կորցրած փողերով։ Բրիտանական խորհրդարանն ընդունեց մի քանի արժութային ակտեր՝ գաղութների կողմից թողարկվող թղթային փողերը կարգավորելու համար։ 1751 թվականի օրենքը սահմանափակեց թղթային փողերի թողարկումը Նոր Անգլիայում։ Այն թույլ է տվել գոյություն ունեցող օրինագծերը օգտագործել որպես օրինական վճար պետական ​​պարտքերի համար (այսինքն՝ հարկեր վճարել), սակայն արգելել է դրանք օգտագործել մասնավոր պարտքերի համար (օրինակ՝ առևտրականներին վճարելու համար)։ 1776 թվականին բրիտանացի տնտեսագետ Ադամ Սմիթը քննադատեց գաղութատիրական վարկերը իր ամենահայտնի աշխատության մեջ՝ «Ազգերի հարստությունը»։

Մեկ այլ արժութային ակտ, 1764 թվականին, ընդլայնեց սահմանափակումները Նոր Անգլիայի հարավում գտնվող գաղութների վրա։ Ի տարբերություն նախկին ակտի՝ այս ակտը չէր արգելում խնդրո գաղութներին թղթային փող թողարկել, սակայն արգելում էր նրանց նշանակել իրենց արժույթը որպես օրինական վճար պետական ​​կամ մասնավոր պարտքերի համար։ Այդ արգելքը լարվածություն ստեղծեց գաղութների և մայր երկրի միջև և երբեմն դիտվել է որպես ամերիկյան հեղափոխության գալուն նպաստող գործոն։ Երկար լոբբինգից հետո խորհրդարանը 1773 թվականին փոփոխեց ակտը՝ թույլ տալով գաղութներին թողարկել թղթային արժույթ՝ որպես պետական ​​պարտքերի օրինական վճարում։ Դրանից կարճ ժամանակ անց որոշ գաղութներ նորից սկսեցին թղթադրամ թողարկել։ Երբ 1775 թվականին սկսվեց Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմը, բոլոր ապստամբ գաղութները, որոնք շուտով կդառնան անկախ պետություններ, թողարկեցին թղթային փող՝ վճարելու ռազմական ծախսերը։

Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական գաղութները կթողարկեին վարկային մուրհակներ՝ հարկաբյուջետային ճգնաժամերը հաղթահարելու համար, թեև դա անելը առանց դրանք որպես եկամուտ ստանալու նույն քանակությամբ, կմեծացներ փողի զանգվածը, ինչը կհանգեցներ գների գնաճի և ֆունտ ստեռլինգի համեմատ արժեքի անկմանը։ Փաստաթղթերը շրջանառվում էին այնպես, կարծես դրանք արժույթ լինեին, և գաղութատիրական կառավարությունները դրանք կընդունեին որպես պարտքերի վճարում, ինչպես հարկերը։ Դրանք միշտ չէ, որ համարվում էին մասնավոր պարտքերի օրինական վճարում։

Վարկային մուրհակների թողարկման վերաբերյալ գաղութային որոշումները հաճախ վեճերի առարկա էին նաև գաղութի տարբեր խմբակցությունների և թագավորական կողմից նշանակված կառավարիչների միջև։ 1690 թվականից 1750 թվականներին այդ հարցը կանոնավոր կերպով քննարկվում էր Մասաչուսեթս Բեյ նահանգում, որտեղ վաճառականներն ու վարկատուները կորցնում էին արժեքը, երբ թողարկվում էին նոր մուրհակներ, իսկ վարկառուները շահելու էին, քանի որ նրանք կարող էին մարել իրենց պարտքերը արժեզրկված թղթադրամներով։ Մասաչուսեթսի օրինագծերը վերջնականապես դադարեցվեցին 1749 թվականին, երբ նահանգը մետաղադրամով մեծ վճար ստացավ 1745 թվականի Լուիսբուրգի պաշարմանը իր ֆինանսական ներդրումների համար։ Նյու Ջերսի նահանգը թողարկել է կրեդիտային մուրհակներ՝ սկսած 1710-ական թվականներից, սակայն հաջողությամբ կարողացել է խուսափել զգալի գնաճային ազդեցություններից։

Ստորև բերված գաղութային արժույթի Տասներեք գաղութը Սմիթսոնյան ինստիտուտի ազգային դրամագիտական ​​հավաքածուից է։ Օրինակներն ընտրվել են՝ ելնելով ստորագրողների նշանակալիությունից, որին հաջորդում են թողարկման ամսաթիվը և պայմանը։ Նշանավորության սկզբնական ընտրության չափանիշները կազմվել են արժույթի ստորագրողների ցուցակից, ովքեր նույնպես հայտնի են եղել, որ մասնակցել են 1765 թվականի Նամականիշի օրենքի կոնգրեսին կամ ստորագրել Միացյալ Նահանգների Անկախության հռչակագիրը, Համադաշնության հոդվածները կամ Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը։
### Ներդրում Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության մեջ
I հոդվածի 10-րդ բաժնի 1-ին կետն արգելում է պետություններին կրեդիտների թողարկումը։ Վարկային օրինագծեր թողարկող պետությունների արգելքը ուղղակիորեն արձագանքեց նրան, թե ինչպես էին պետությունները ղեկավարում իրենց ֆինանսական քաղաքականությունը Կոնֆեդերացիայի հոդվածների ժամանակաշրջանում։ Թեև բոլոր նահանգները տեսականորեն ճանաչում էին ամերիկյան մայրցամաքը որպես իրենց պաշտոնական արժույթ, իրականում գրեթե յուրաքանչյուր նահանգ թողարկեց իր վարկային մուրհակները, որոնք էլ ավելի արժեզրկեցին մայրցամաքը և հանգեցրին դրա վերջնական փլուզմանը որպես արժույթ։

Մայրցամաքային դոլարի անխափան գնաճի և փլուզման ցավալի փորձը սահմանադրական կոնվենցիայի պատվիրակներին դրդեց ներառել Պայմանագրի դրույթը Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության մեջ, որպեսզի առանձին նահանգները չկարողանան թողարկել վարկային մուրհակներ կամ «ստեղծել որևէ բան, բացի ոսկուց և արծաթե մետաղադրամ՝ պարտքերի վճարման մրցույթ»։ Վարկային օրինագծերի այս սահմանափակումը տարածվեց Դաշնային կառավարության վրա, քանի որ Կոնֆեդերացիայի հոդվածներից «օրինագծեր թողարկելու» լիազորությունը վերացավ՝ Կոնգրեսին թողնելով «փոխառություններ վերցնելու» իրավասությունը։

## Օգտագործումը պատմության ընթացքում
Միացյալ Նահանգների կառավարությունը բազմաթիվ անգամներ ամերիկյան պատմության ընթացքում թողարկել է վարկային մուրհակներ՝ թղթային արժույթի փոխարեն օգտագործելու համար։ Դրա դեպքերի մեծ մասը տեղի է ունեցել պատերազմի ժամանակ։
### 18-րդ դար
#### Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմ (1775–1783)
Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ մայրցամաքային կոնգրեսը հաճախակի թողարկում էր վարկային օրինագծեր, որոնք կոչվում էին «Continentals»: Գնաճի պատճառով դրանք արագորեն նվազեցին իրենց արժեքը, ինչը հանգեցրեց անբարենպաստ համեմատության, որ ինչ-որ բան «չարժե մայրցամաքային»։
### 19-րդ դար
#### Միացյալ Նահանգների թղթադրամներ
1862 թվականին Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարությունը սկսեց թողարկել Միացյալ Նահանգների թղթադրամներ՝ որպես Միացյալ Նահանգների պարտավորություններ։ Միացյալ Նահանգների թղթադրամները վարկային մուրհակների օրինակներ են, քանի որ դրանք օգտագործվել են գանձապետարանի կողմից առանց տոկոսների շրջանառության մեջ մտցնելու համար (Այդ թղթադրամների արտադրությունը դադարեցվել է 1971 թվականին՝ Բրետտոն Վուդսի համակարգի դադարեցման ժամանակ, սակայն Կոնգրեսը պահպանում է ավելին ներդնելու իրավասությունը։ Ցանկացած պահի շրջանառության մեջ է, և 300 միլիոն դոլար դեռ մնում է շրջանառության մեջ)։
### Տոկոսային թղթադրամներ
Տոկոսաբեր թղթադրամները Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանի ԱՄՆ գանձապետարանի վարկային արտանետումների մուրհակների մի խումբ են։ Խմբավորումը ներառում է 1863 թվականի մարտի 3-ի ակտով լիազորված մեկ և երկու տարի ժամկետով թղթադրամները, որոնք տարեկան տոկոսադրույք էին կազմում հինգ տոկոս, անվանական արժեքով օրինական վճարում էին և թողարկվում էին $10, $20, $50, $100, $500 եւ $1000 անվանական արժեքներով։
### Բաղադրյալ տոկոսով գանձապետական ​​թղթադրամներ

Համակցված տոկոսադրույքով գանձապետական ​​թղթադրամները Միացյալ Նահանգների գանձապետական ​​դեպարտամենտի արտանետումներ էին, որոնք լիազորված էին 1863 և 1864 թվականներին՝ ինչպես թղթային փողի, այնպես էլ պարտքի ասպեկտներով։ Դրանք թողարկվել են $10, $20, $50, $100, $500 և $1000 անվանական արժեքներով։ Թեև դրանք անվանական արժեքով օրինական վճարման միջոց էին, դրանք կարող էին մարվել երեք տարի հետո՝ տարեկան վեց տոկոս տոկոսադրույքով, որը գումարվում էր կիսամյակային կտրվածքով։

Արդյունավետ ներդրումային բանկերի բացակայության դեպքում այս գործիքների հիբրիդային բնույթը կառավարությանը թույլ տվեց ուղղակիորեն բաշխել պարտքը` վճարելով պարտատերերին որպես օրինական վճար, այնուհետև ապավինելով տոկոսներ փնտրող կողմերին, որոնք ի վերջո կհանեն դրանք շրջանառությունից` մարելու համար։

### Փոխհատուցման վկայագիր
Փոխհատուցման վկայագիրը տոկոսով թղթադրամի տեսակ էր, որը Միացյալ Նահանգների գանձապետարանը թողարկեց 1879 թվականին։ Նրանք թողարկեցին այն միայն 10 դոլար արժողությամբ՝ Բենջամին Ֆրանկլինի պատկերով։ Դրանց թողարկումն արտացոլում է մետաղադրամների կուտակման շրջանի ավարտը, որը սկսվել է Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ և ներկայացնում էր վերադարձ դեպի թղթադրամների նկատմամբ հանրության վստահությունը։
### 20 -րդ դար
#### Դաշնային պահուստային բանկի թղթադրամներ
Դաշնային պահուստային բանկի թղթադրամները, որոնք թողարկվել են 1915-1934 թվականներին, կրեդիտային մուրհակներ են, որոնք օրինական վճարման միջոց են Միացյալ Նահանգներում։ Դրանք նույն արժեքն ունեին, ինչ նույն անվանական արժեքով այլ տեսակի նոտաները։ Դաշնային պահուստային բանկի թղթադրամները տարբերվում են Դաշնային պահուստային թղթադրամներից նրանով, որ դրանք ապահովված են տասներկու Դաշնային պահուստային բանկերից մեկի կողմից, այլ ոչ թե բոլորի կողմից միասին։ Դրանք ապահովված էին Ազգային բանկի թղթադրամների նման՝ օգտագործելով ԱՄՆ պարտատոմսերը, բայց թողարկված էին Դաշնային պահուստային բանկերի կողմից՝ կանոնադրական ազգային բանկերի փոխարեն։ Դաշնային պահուստային բանկի թղթադրամներն այլևս չեն թողարկվում։

## Թղթային փողի հետ շփոթություն
Իրավաբանական գրողները, ի տարբերություն տնտեսական պատմաբանների, սխալ են ենթադրում, որ «Վարկերի մուրհակներ» սահմանադրական արտահայտությունը պարզապես թղթային փողի հոմանիշն էր, սակայն այն վերաբերում է միայն մեկ, թեև շատ կարևոր, թղթային արժույթի տեսակին[10]: Սահմանադրությունը բացահայտորեն արգելում է նահանգներին վարկային մուրհակներ թողարկել և փող շրջանառել։ Պետություններին թույլատրվում է միայն ոսկե և արծաթե մետաղադրամների օրինական վճարում կատարել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր