Ադիպոցիտներ

մինի|354x354փքս|Ադիպոցիտներ
**Ադիպոցիտներ,** հայտնի որպես լիպոցիտներ և ճարպային բջիջներ, հիմնականում ճարպային հյուսվածքը կազմող, մասնագիտացած էներգիան որպես ճարպ կուտակող բջիջներ։ Ադիպոցիտները առաջանում են մեզենքիմալ ցողունային բջիջներից, որոնք ադիպոգենեզի միջոցով առաջացնում են ճարպային բջիջներ։ Բջջային կուլտուրայում ճարպային բջիջների նախորդները կարող են նաև ձևավորել օստեոբլաստներ, միոցիտներ և բջիջների այլ տեսակներ։ Գոյություն ունի ճարպային հյուսվածքի երկու տեսակ՝ սպիտակ ճարպային հյուսվածք (WAT) և գորշ ճարպային հյուսվածք (BAT), որոնք նաև հայտնի են որպես սպիտակ և գորշ ճարպ, համապատասխանաբար, և ներառում են երկու տեսակի ճարպային բջիջներ։

## Կառուցվածքը
### Սպիտակ ճարպային բջիջներ
thumb|Դեղին ճարպային հյուսվածք պարաֆինումthumb|224x224px|Գորշ ճարպային բջիջ
մինի|231x231փքս|Մարդու մաշկ՝ 400x մեծացմամբ 1-Ադիպոցիտ, 2-Ադիպոցիտի կորիզ, 3-շարակցական հյուսվածք, 4-Վենուլա, 5-Էրիթրոցիտներ
Սպիտակ ճարպային բջիջները պարունակում են մեկ մեծ լիպիդային կաթիլ, որը շրջապատված է ցիտոպլազմայի շերտով։ Կորիզը հարթվում է և մղվում դեպի ծայրամաս։ Սովորաբար ճարպային բջիջների տրամագիծը 0,1 մմ է, որոնցից ոմանք կրկնակի չափսի են, մյուսները՝ կիսով չափ փոքր։ Այնուամենայնիվ, ճարպային բջիջների չափի գնահատումները մեծապես կախված են չափման մեթոդից և ճարպային հյուսվածքի տեղակայությունից։ Կուտակված ճարպը գտնվում է կիսահեղուկ վիճակում և բաղկացած է հիմնականում տրիգլիցերիդներից և խոլեստերինի էսթերից։ Սպիտակ ճարպային բջիջները արտազատում են բազմաթիվ սպիտակուցներ, որոնք գործում են որպես ադիպոկիններ, ինչպիսիք են ռեզիստինը, ադիպոնեկտինը, լեպտինը և ապելինը։ Միջին վիճակագրական մարդն ունի 30 միլիարդ ճարպային բջիջ՝ 30 ֆունտ կամ 13,5 կգ քաշով։ Եթե երեխան կամ դեռահասը ավելորդ քաշ է ունենում, ճարպային բջիջների քանակը կարող է աճել մինչև քսանչորս տարեկան։ Եթե չափահասը (ով երբևէ գեր չի եղել) ավելորդ քաշ է ունենում, ճարպային բջիջները սովորաբար մեծանում են չափերով, ոչ թե քանակով, թեև կան որոշ անհասկանալի ապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, որ ճարպային բջիջների թիվը կարող է աճել, եթե առկա ճարպային բջիջները բավականաչափ մեծանան(գիրության հատկապես ծանր մակարդակներում)։ Դժվար է նվազեցնել ճարպային բջիջների քանակը սննդային միջամտության միջոցով, թեև որոշ ապացույցներ ցույց են տալիս, որ ճարպային բջիջների թիվը կարող է նվազել, եթե քաշի կորուստը պահպանվի բավական երկար ժամանակ։

Սպիտակ ճարպային հյուսվածքի բջիջների չափսը կախված է չափման մեթոդներից, կուտակված ճարպային հյուսվածքից, տարիքից և մարմնի զանգվածի ինդեքսից։ Ճարպակալումը, ճարպային բջիջների չափսի մեծացումը կապված է նաև գլյուկոզայի և լիպիդային նյութափոխանակության խանգարմամբ։

### Գորշ(շագանակագույն) ճարպային բջիջներ
Գորշ ճարպը ստացվում է դերմատոմիոցիտային բջիջներից։ Ի տարբերություն սպիտակ ճարպային բջիջների՝ այս բջիջներն ունեն զգալի ցիտոպլազմա՝ մի քանի լիպիդային կաթիլներով, որոնք ցրված են ամբողջ տարածքում, և հայտնի են որպես բազմաշերտ բջիջներ։ Միջուկը կլոր է և, չնայած էքսցենտրիկորեն տեղակայված, այն բջջի ծայրամասում չէ։ Գորշ գույնը պայմանավորված է միտոքոնդրիումներով։ Գորշ ճարպը, որը նաև հայտնի է որպես «մանկական ճարպ», օգտագործվում է ջերմագոյացման համար։

### Ոսկրածուծի ճարպային բջիջներ
Ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքը վատ է ուսումնասիրված իր ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի և ոսկրերի առողջության ապահովման գործառույթի առումով։ Ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքն ընդլայնվում է ոսկրի ցածր խտության պայմաններում, բայց լրացուցիչ ընդլայնվում է գիրության պայմաններում։ Մարմնամարզության նկատմամբ արձագանքը նման է սպիտակ ճարպային հյուսվածքի արձագանքին։ Ֆիզիկական վարժությունները նվազեցնում են ինչպես ճարպային բջիջների չափսը, այնպես էլ ոսկրածուծի ճարպային հյուսվածքի ծավալը, որը  գնահատվում է օսմիումով ներկված ոսկրերը ՄՌՇ կամ ՀՇ պատկերման միջոցով։
մինի|416x416փքս

## Զարգացում
thumb|Լիպոբլաստների հյուսվածաբանական առանձնահատկությունները,ներկումը՝ հեմոտոքսիլին-էոզինով|415x415փքսՆախաադիպոցիտները չտարբերակված ֆիբրոբլաստներ են, որոնք կարող են խթանվել՝ առաջացնելով ճարպային բջիջներ։ Ուսումնասիրությունները լույս են սփռել նախաադիպոցիտների մոլեկուլային մեխանիզմների վրա, թեև ադիպոցիտների առաջացման մեխանիզմը ճշգրիտ դեռևս պարզ չէ։ Մարմնի ճարպի բաշխման փոփոխությունները, որոնք առաջանում են նորմալ աճից, ազդում են սննդային և հումորալ վիճակի  վրա՝ կախված յուրաքանչյուր ճարպային պահեստում հայտնաբերված բջիջներից։

Մեզենխիմալ ցողունային բջիջները կարող են տարբերվել ճարպային բջիջներից, շարակցական հյուսվածքից, մկաններից կամ ոսկրերից։

Հասուն բջջի նախորդը կոչվում է լիպոբլաստ, և այս տեսակի բջիջների ուռուցքը հայտնի է որպես լիպոբլաստոմա։

## Գործառույթ
### Բջջային շրջանառություն

Պարզվել է, որ որոշ մկների ադիպոցիտների քանակը նվազում է քաղցի հետևանքով և ցրտին ենթարկվելիս։

Եթե մարմնի ադիպոցիտները հասնում են ճարպի իրենց առավելագույն տարողունակությանը, կարող են բազմանալ՝ թույլ տալով լրացուցիչ ճարպ կուտակել։ Ըստ որոշ զեկույցների և դասագրքերի, ճարպային բջիջների թիվը կարող է աճել մանկության և պատանեկության տարիներին, թեև մեծահասակների մոտ այդ քանակությունը սովորաբար հաստատուն է։ Անհատները, ովքեր գիրանում են չափահաս տարիքում, այլ ոչ թե դեռահաս, ճարպային բջիջների քանակի ավելացում չունեն։

Ադիպոցիտները տեղային արձագանքում են շատակերությանը։ Մարմնի վերին մասում ճարպային բջիջների չափսերի աճը կորելացվում է այդ հատվածում ճարպի կուտակմամբ, սակայն ճարպային բջիջների քանակն էականորեն չի փոխվում։ Ի տարբերություն սրան, փորձի ընթացքում մարմնի ստորին հատվածի ճարպային բջիջների քանակը զգալիորեն ավելացել է։ Հատկանշական է, որ մարմնի ստորին մասի ճարպային բջիջների չափսերի փոփոխություններ չկար։

Տարեկան ադիպոցիտների մոտավորապես 10%-ը  թարմացվում է հասուն տարիքում։

### Հարմարվողականություն
Ճարպակալումը բնութագրվում է ճարպային զանգվածի կուտակմամբ՝ ճարպային բջիջների չափսի մեծացմամբ (հիպերտրոֆիա) և  բջիջների բազմացումով (հիպերպլազիա)։ Գեր մարդկանց ճարպային հյուսվածքում ավելանում է նյութափոխանակության մոդուլատորների արտադրությունը, ինչպիսիք են գլիցերինը, հորմոնները, մակրոֆագ խթանող քիմոկինները և նախաբորբոքային ցիտոկինները, ինչը հանգեցնում է ինսուլինային ռեզիստենտության զարգացմանը։ Այս մոդուլատորների արտադրությունը և դրա արդյունքում ինսուլինի դիմադրության պաթոգենեզը, հավանաբար, պայմանավորված են ճարպային բջիջներով, ինչպես նաև իմունային համակարգի մակրոֆագներով, որոնք ներթափանցում են հյուսվածք։

Ադիպոցիտներում ճարպերի արտադրությունը խթանվում է ինսուլինի կողմից։ Վերահսկելով պիրուվատդեհիդրոգենազի և ացետիլ-CoA կարբոքսիլազա ֆերմենտների ակտիվությունը՝ ինսուլինը նպաստում է չհագեցած ճարպաթթուների սինթեզին։ Այն նաև նպաստում է գլյուկոզայի կլանմանը և առաջացնում SREBF1, որն ակտիվացնում է լիպոգենեզը խթանող գեների տրանսկրիպցիան։

SREBF1-ը տրանսկրիպցիոն գործոն է, որը սինթեզվում է որպես ոչ ակտիվ սպիտակուց և տեղադրվում  **էնդոպլազմային ցանցի (ER)** մեմբրանի մեջ երկու թաղանթապատ պարույրներով։ ER թաղանթում խարսխված է նաև **SCAP-ը (SREBF-ճեղքումն ակտիվացնող սպիտակուց)**, որը կապում է SREBF1-ը։ SREBF1-SCAP համալիրը պահպանվում է ER թաղանթում **INSIG1-ով (գենի սպիտակուց 1,ինսուլինով խթանված)**։ Երբ ստերոլի մակարդակը նվազում է, INSIG1-ն անջատվում է SCAP-ից, և SREBF1-SCAP համալիրը կարող է տեղափոխվել տրանսպորտային վեզիկուլների մեջ, որոնք պատված են COPII-ով՝ արտադրված  Գոլջիի համալիրում։ Գոլջիի համալիրում SREBF1-ը տրոհվում և ազատվում է որպես տրանսկրիպցիոն ակտիվ հասուն սպիտակուց։ Այնուհետև այն ազատ տեղափոխվում է միջուկ և ակտիվացնում իր թիրախ գեներին։

Կլինիկական հետազոտությունները բազմիցս ցույց են տվել, որ թեև ինսուլինային ռեզիստենտականությունը սովորաբար կապված է գիրության հետ, գեր հիվանդների ճարպային բջիջների թաղանթային ֆոսֆոլիպիդները հիմնականում դեռ ցույց են տալիս ճարպաթթուների չհագեցվածության բարձր աստիճան։ Սա, ցույց է տալիս հարմարվողական մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս ճարպային բջիջներին պահպանել իր ֆունկցիոնալությունը՝ չնայած գիրության և ինսուլինի դիմադրության հետ կապված պահեստավորման մեծ պահանջներին:thumb|SREBF-ով վերահսկվող լիպիդային կենսասինթեզի պրոտեոլիտիկ ակտիվացում։|344x344փքս

2013-ին անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ չնայած INSIG1 և SREBF1 միկրո-ՌՆԹ  նվազել է ճարպակալած մկների և մարդկանց ճարպային հյուսվածքում, իսկ  ակտիվ SREBF1-ի քանակն աճել է նորմալ մկների և ոչ գեր հիվանդների համեմատ։       INSIG1-ը իրականացնում է INSIG1/SREBF1 օղակի վերահսկում, ինչը թույլ է տալիս պահպանել ակտիվ SREBF1 մակարդակները։ Սա, ըստ երևույթին, օգնում է փոխհատուցել ինսուլինային ռեզիստենտականության հակալիպոգենիկ ազդեցությունը և այդպիսով պահպանել ճարպերի կուտակման կարողությունները և ճարպաթթուների անհագեցվածության համապատասխան մակարդակների առկայությունը՝ ի դեմս գիրության սննդային ճնշման։

### Ներզատիչ դերը
Ադիպոցիտները կարող են անդրոգեններից էստրոգեններ սինթեզել, ինչը պոտենցիալ պատճառ է հանդիսանում, որ քաշի անբավարարությունը կամ ավելորդ քաշը անպտղության ռիսկի գործոններ են։ Բացի այդ, ճարպային բջիջները պատասխանատու են լեպտինի արտադրության համար։ Լեպտինը կարևոր դեր ունի ախորժակի կարգավորման համար և հանդես է գալիս իբրև հագեցման գործոն։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Բջիջներ
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Հյուսվածաբանություն