open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կլադոֆորա

**Կլադոֆորա** (), կանաչ ջրիմուռների ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100 (այլ տվյալներով՝ 150), ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ կլադոֆորա հավաքական (*C. glomerata*)։

## Էկոլոգիա
Բնակվում է ծովերում և քաղցրահամ ջրավազաններում։ Ամրանում է հիմնանյութիև և ջրին տալիս կեղտոտ կանաչ գույն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Կլադոֆորա մարմինը թփանման է՝ կազմված բազմաթիվ ճյուղավորված թելիկներից, որոնք հատվածավորված են առանձին բազմակորիզ բջիջների և ունեն ցանցաձև քրոմատոֆոր։ Բազմանում է անսեռ (զոոսպորներով) և սեռական (իզոգամիա) ճանապարհներով։

## Տեսակներ
մինի|300px
**[[Cladophora aegagropila]]* - not anymore; now again *Aegagropila linnaei*.
**[[Cladophora albida]]*
**[[Cladophora aokii]]*
**[[Cladophora brasiliana]]*
**[[Cladophora catenata]]*
**[[Cladophora coelothrix]]*
**[[Cladophora columbiana]]*
**[[Cladophora crispata]]*
**[[Cladophora dalmatica]]*
**[[Cladophora fracta]]*
**[[Cladophora glomerata]]*
**[[Cladophora graminea]]*
**[[Cladophora montagneana]]*
**[[Cladophora ordinata]]*
**[[Cladophora prolifera]]*
**[[Cladophora rivularis]]*
**[[Cladophora rupestris]]*
**[[Cladophora scopaeformis]]*
**[[Cladophora sericea]]*
**[[Cladophora vagabunda]]*

## Արտաքին հղումներ
*Images  of *Cladophora* at Algaebase

## Գրականություն
*Guiry, M.D.; Guiry, G.M. (2008). "Cladophora". AlgaeBase. World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway. Retrieved 2009-02-06.
*T. J. Entwisle & M. D. Guiry (2005-11-12). "Cladophora Kützing 1843: 262". AlgaeBase.
*Cladophora Index. Monterey Bay Aquarium
*Marsin, P. and J. Tomasz. (2005). Introductory studies on the morphology of the genus Cladophora from the Gulf of Gdańsk. Ocean. Hydrob. Studies, 34(Supl.3)։ 187-193

Կատեգորիա:Կանաչ ջրիմուռներ
Ողողումներ

**Ողողումներ** (ջրածածկումներ), սելավային հոսքերով, տեղատարափ անձրևներով, ամբարտակների ճեղքումով և այլ վթարային իրավիճակներով պայմանավորված ջրածածկումներ (հիմնականում առաջանում են մակերևույթի հարթ կամ մեղմաթեք վայրերում)։ Հայաստանում ողողումները դիտվում են Արաքս, Հրազդան, Որոտան, Աղստև և այլ գետերի ավազաններում ու մեծ վնաս են (հատկապես նյութական կորուստներ) պատճառում բնակչությանը։ Հայտնի են Արաքսի 1896 թվականի հորդացման հետևանքով առաջացած ողողումներ, երբ գետը, Մուղանի դաշտում ճեղքելով իր նստվածքները, փոխել է հունը՝ ողողելով մոտ 180 000 հա տարածություն։ Մովսես Խորենացու վկայությամբ՝ ողողումներ նկատվել են նաև անցյալում. Արաքսի հունն Արարատյան դաշտում հաճախ է փոխվել և ավերածությունների ու ջրածածկումների պատճառ դարձել։
Հոլանդական տավար

thumb|Հոլանդական տավար
**Հոլանդական տավար**, կաթնատու տավարի ցեղ։ Բուծվել է Հոլանդիայում։ Անցյալում հոլանդական տավարն ուներ ֆրիզլանդական (սև խայտաճամուկ), ռեյնիգելյան (կարմիր խայտաճամուկ) և գրոնինգենյան (սպիտակագլուխ կարմիր և սև գույնի) երեք ենթացեղ։ XIX դարում դրանք ձևավորվել են որպես առանձին ցեղեր։ Սև խայտաճամուկ ցեղի կենդանիների իրանը լայն է, խոր, վերջին հատվածը լավ զարգացած։ Ցուլերի կենդանի զանգվածը՝ 900—1000, կովերինը 550—600 կգ է։ Տարեկան միջին կաթնատվությունը 4500 կգ է (ռեկորդայինը՝ 13000 կգ)։ Կաթի միջին յուղայնությունը 3,9-4,0% է։ Տարածված է Նիդերլանդներում (երկրի տավարի գլխաքանակի 70% -ը), Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Շվեդիայում, Իտալիայում, և այլն։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Հոլի էֆեկտ

[thumb|'''Հոլի Էֆեկտը''' <br /> 1.[Էլեկտրոններ  2.Զոնդ  3.Մագնիստեր  4.Մագնիսական դաշտ  5.Էլեկտրական հոսանքի աղբյուր]]
**Հոլի Էֆեկտ**, մագնիսական դաշտում գտնվող հոսանքակիր հաղորդիչում կամ կիսահաղորդիչում լայնական էլեկտրական դաշտի առաջացումը։ Լայնական գալվանամագնիսական երևույթներից․ հայտնաբերել է ամերիկացի ֆիզիկոս Էդվին Հոլը 1879 թվականին։ Իզոտրոպ հաղորդչի կամ կիսահաղորդչի համար էլեկտրական դաշտի լարվածությունը՝  E_H = R[H,J] , որտեղ  H -ը մագնիսական դաշտի լարվածությունն է,  J -ն՝ հոսանքի խտությունը, իսկ  R -ը՝ Հոլի հաստատունը։ Հոլի Էֆեկտ-ը պայմանավորված է մագնիսական դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկի վրա ազդող Լորենցի ուժով։ Վերջինիս առկայությամբ լիցքերը շեղվում են իրենց շարժման հետագծից։ Հաղորդչի հանդիպակաց կողմնային նիստերի վրա լիցքերի կուտակումը շարունակվում է այնքան, մինչև որ ծագած εΥ լայնական էլեկտրական դաշտը հավասարակշռում է մագնիսական ուժը։  R -ի արժեքը ընդհանուր դեպքում կախված է լիցքակիրների խտությունից, դրանց ցրման մեխանիզմից, իսկ նշանը՝ հաղորդականության տեսակից (օրինակ, կիսահաղորդչի էլեկտրոնային հաղորդականության դեպքում R, իսկ խոռոչային հաղորդականության դեպքում R>0)։ Հոլի Էֆեկտի փորձնական ուսումնասիրությունը կարևոր տեղեկություններ է տալիս պինդ մարմինների և հատկապես կիսահաղորդիչների պարամետրերի մասին։ Այսպես,  R -ի նշանով որոշվում է լիցքի նշանը, իսկ մեծությամբ՝ լիցքակիրների խտությունը։ Իմանալով հաղորդչի էլեկտրահաղորդականությունը և  R -ը, կարելի է որոշել լիցքակիրների շարժունությունը։  R -ի ջերմաստիճանային կախման փորձնական կորերի իմանալը հնարավորություն է ընձեռում որոշել կիսահաղորդչի արգելված գոտու մեծությունը սեփական հաղորդականության տիրույթում, ինչպես նաե խառնուրդային ատոմների ակտիվացման էներգիան՝ խառնուրդային հաղորդականության տիրույթում։

## Արտաքին հղումներ
* The Hall effect - The Feynman Lectures on Physics

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Սքաութ Թուֆանքջյան

**Սքաութ Թուֆանքջյան** (, ), ամերիկահայ ֆոտոլրագրող։ 2006-2008 թվականներին նա եղել է այն միակ լրագրողը, ով հետևել է սենատոր Բարաք Օբամային քարոզարշավի սկզբից մինչ այն օրը, երբ հայտարարվեցին քվեարկության արդյունքները՝ նրա հաղթանակով։

Թուֆանքջյանն արել է ավելի քան 12.000 լուսանկար ամբողջ քարոզարշավի ընթացքում։ Նա հրապարակել է գիրք՝ «Այո մենք կարող ենք. Բարաք Օբամայի պատմությունը նախագահական քարոզարշավի ժամանակ» վերնագրով, որտեղ տեղ գտան նրա արած լուսանկարները։

2012 թվականին Սքաութ Թուֆանքջյանը լուսանկարել է Միշել Օբամայի և Բարաք Օբամայի համատեղ լուսանկարը, որտեղ նրանք գրկախառնվում էին, դրանից հետո այն հայտնվեց Օբամայի Ֆեյսբուքի և Թվիթթերի պաշտոնական էջերում արդեն՝ երկրորդ նախագահական ընտրության գիշերը (Նոյեմբերի 6, 2012 թվական)։ Այս նկարը դարձել է պատմության մեջ ամենաշատ հավանվածը (liked) Ֆեյսբուք սոցիալական կայքերում և ամենաշատ ռեթվիտվածը Թվիթթեր միկրոբլոգում։

## Աշխատանքներ
* *Yes We Can։ Barack Obama's History-Making Presidential Campaign* (2008)
* *There Is Only the Earth: Images from the Armenian Diaspora Project*, Melcher Media, 2015. A photojournalist's study of the Armenian diaspora on its 100th anniversary. (*Միայն Աշխարհը Կայ*)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սքաութ Թուֆանքջյանի կայքէջը
* Հարցազրույց Շանթ ՀՏ-ի «Հայտնի Հայեր» ծրագրին
* Հայկական արմատներ, ճամփորդություն Արեւմտյան Հայաստանում եւ աշխատանք Օբամայի հետ. Սկաուտ Թուֆանկջյանի հարցազրույցը, *[[news.am]]*, Նոյեմբեր 19, 2012
* Նկարներ Աքաութ Թուֆանքջյանի «Միայն աշխարհը կայ» գրքից

Կատեգորիա:Ամերիկահայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ լրագրողներ
Հոլանդացիներ

**Հոլանդացիներ** կամ **նիդերլանդացիներ** (), ազգ, Նիդերլանդների հիմնական բնակչությունը (13 մլն.)։ Մոտ 5 միլիոն հոլանդացիներ բնակվում են ԱՄՆ-ում, 1 մլն՝ Կանադայում, Վեստ Ինդիայում, Ինդոնեզիայում և այլ երկրներում։

Խոսում են հոլանդերեն։ Հավատացյալների մեծ մասը բողոքականներ են (կալվինականներ և այլն), կան կաթոլիկներ, բապտիստներ և այլն։

XIV— XV դարերում ձևավորված հոլանդական ազգության միջուկը կազմել են գերմանական ցեղերը (ֆրիզներ, բատավներ, սաքսեր և ֆրանկներ), որոնք միասերվել են կելտերի հետ։ XVI դարում Նիդերլանդական բուրժուական հեղափոխությունը և ազգային-ազատագրական պայքարն Իսպանիայի դեմ նպաստեցին հոլանդացիների ազգային համախմբմանը։

Հոլանդացիների մեծ մասն աշխատում է արդյունաբերության մեջ, համեմատաբար փոքր մասը կազմում է գյուղական բնակչությունը (զբաղվում են անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, ծաղկաբուծությամբ, առափնյա շրջաններում՝ ձկնորսությամբ)։ Լեզվով, ծագմամբ և մշակույթով հոլանդացիները շատ մոտ են երկրի հարավում բնակվող ֆլամանդացիներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիդերլանդների ազգեր
Կատեգորիա:Հոլանդացիներ
Անձրև

մինի|Ցողի կաթիլներ
մինի|300px|աջից|Անձրևից հետո առաջացած ծիածան
**Անձրև**, մթնոլորտային տեղումների տեսակ, որը դրսևորվում է ամպերից թափվող հեղուկի՝ 0,5 - 7 միլիմետր միջին տրամագիծ ունեցող կաթիլների տեսքով։ Ավելի փոքր տրամագիծ ունեցող կաթիլներով արտահայտվող հեղուկ տեղումները անվանվում են *շաղ*։
Իսկ 6—7 միլիմետրից մեծ տրամագիծ ունեցող կաթիլները ամպերից ընկնելու ընթացքում տրոհվում են ավելի մանր կաթիլների, այնպես, որ նույնիսկ ամենաուժգին տեղատարափի ժամանակ երկրի մակերևույթին հասնելիս դրանց տրամագիծը 6—7 միլիմետրը չի գերազանցում։ Անձրևի ուժգնությունը տատանվում է ժամում 0,25 միլիմետրից (շաղի ժամանակ) մինչև 100 միլիմետրի (ուժգին տեղատարափի ժամանակ) սահմաններում։ Եվրոպայում ամենաուժգին տեղատարափը՝ րոպեում 15,5 միլիմետր ինտենսիվությամբ, արձանագրվել է 1920 թվականին, Գերմանիայում։

Տեղումների այս տեսակը թափվում է հիմնականում շերտաանձրևային և կույտաանձրևային ամպերից։ Անձրև կարող է գալ միայն Երկիր մոլորակի և Սատուրն մոլորակի արբանյակ Տիտանի վրա։ Դա կապված է մթնոլորտի տարբեր ջերմաստիճանների հետ։ Եթե արեգակը ջերմացնում է անձրևի կաթիլները, ապա գոյանում է ծիածան։

Առաջանում է ջրային գոլորշիների անմիջական խտացման, բյուրեղային մասնիկների հալման կամ տարբեր չափերի մանր կաթիլների միաձուլման հետևանքով։ Աշխարհում ամենաշատ անձրևները գրանցվել են Հնդկաստանի Չերապունջի բնակավայրում, մոտ 23000 մմ (միջինը՝12000 մմ)։ Հայաստանում ամենաշատ անձրևները թափվում են Գեղամա լեռնավահանի կատարային մասում՝ տարեկան 650 մմ, ամենաքիչը՝ Արածո դաշտում՝ մինչև 100 մմ։ Հայաստանում տարվա ընթացքում առկա են անձրևի 2 բարձր արժեքներ՝ գարնանը և, մասամբ, աշնանը։ Անձրևը մաքրում է օդը, կանոնավորում օդի և հողի խոնավությունը, մասնակցում ջրի շրջապտույտին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* What are clouds, and why does it rain?
* BBC article on the weekend rain effect
* BBC article on rain-making
* BBC article on the mathematics of running in the rain

Կատեգորիա:Անձրև
Կատեգորիա:Եղանակ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ
Կատեգորիա:Ջուր
Սիմոն Շահրիկյան

**Սիմոն Շահրիկյան** (), եգիպտահայ նկարիչ, դիմանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սիմոն Շահրիկյանը ծնվել է Կահիրեում 1911 թվականին։ Նախնիները Թամզարայից են, ովքեր տեղափոխվել են Ստամբուլ` ավելի բարեկեցիկ կյանք որոնելու և զավակներին ավելի լավ կրթություն տալու նպատակով։

Սովորել է Եգիպտոսի Գալուստյան ազգային վարժարանում, աշակերտել է Ալեքսանդր Սարուխանին, Մարտիրոս Պալայանին (1891-1957): Արվեստի պատմությունն ուսումնասիրել է ինքնուրույն։

1938 թվականի սեպտեմբերին Եգիպտոսում բրիտանական զորքերի գլխավոր շտաբում աշխատել է որպես նախագծող ճարտարապետ։
1931-1941 թվականներին Կահիրեի Նուբարյան ազգային վարժարանում դասավանդել է նկարչություն և գեղագիտություն։ 1935 թվականին միաժամանակ հաճախել է հարավսլավացի նկարիչ Յարո Հիլբերտի մասնավոր դպրոցի դասընթացներին։ Չորս տարիների ընթացքում ձեռք բերած լուրջ ակադեմիական կրթությունը հնարավորություն է ընձեռում նրան դառնալու կայացած դիմանկարիչ։

Որպես նախագծող-ճարտարապետ է աշխատել «Մոքաթթամ» քաղաքաշինության ընկերությունում։ 1979 թվականից մինչև կյանքի վերջը Շահրիկյանը մասնավոր դասեր է տվել մի քանի ուսանողների, այդ թվում Նաիրի Համբիկյանին ու Արմեն Կրպոյանին։

Կյանքի մի ընթացք Շահրիկյանը տառապել է առողջական լուրջ խնդիրներով (տասներկումատնյա աղիքի խոց, շագանակագեղձի քաղցկեղ, երիկամի անհանգստություններ և այլն), և դա որոշակիորեն խոչնդոտել է նրա ստեղծագործական կյանքը։ Նա երբեք չի ընկճվել, բայց լարված տրամադրություններն արձագանք են գտել նրա կտավներում,։

## Ստեղծագործություններ
* «Գլխափաթթոցով ծերունին»
* «Չալմայով նուբիացի կինը»
* «Դռնապան Ֆարշալին»
* «Տեղացին` երկրի զավակը»
* «Եգիպտացին»
* «Աշխատավորը»
* «Ամբոխը»
* «Խորհրդածություն»
* «Բարկացած երեխան»
* «Դերասանը»
* «Մուշտակով տիկինը»
* «Սիրվարդ»
* «Երիտասարդ աղջիկը գլխարկով»
* «Երեխան»
* «Երկու կին»
* «Էքստազ»
* «Ծերունին»
* «Ճաղատ ծերուկը»
* «Անտառը»

## Ցուցահանդեսներ
Ունեցել է 20 խմբակային («Սալոն դյու Կեր») և երկու անհատական ցուցահանդես (առաջինը 1970 թվականի հուլիսին՝ Կահիրեում, երկրորդը՝ 1982 թվականին, Ալեքսանդրիայում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Նոստոկ

**Նոստոկ** (), կապտականաչ ջրիմուռների ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Nostoc pruniforme''
Կազմում է տարբեր ձևերի (գնդաձև, ձվաձև, տանձաձև, սալորաձև և այլն) և չափերի (մանրադիտակայինից մինչև 30 սմ տրամագծով) դոնդողանման գաղութներ, որոնց արտաքին մակերևույթը պատված է լորձնային թաղանթով։ Գաղութները չոր վիճակում սև են, իսկ խոնավ ժամանակ՝ ձիթապտղագույն-կանաչ։ Որոշ տեսակներ սկզբնական շրջանում ապրում են հիմնանյութին կպած։ Շատերը քարաքոսերի ֆիկոբիոնտ են։ Համարվում են ազոտյուրացնողներ։ Բազմանում են վեգետատիվ ձևով։

## Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 5 տեսակ՝
* նոստոկ սովորական (*N. commune*),
* նոստոկ սալորանման (*N. pruniforme*) և այլն։
Բնակվում է քաղցրահամ ջրերում, ջրավազաններում և հողի վրա։

## Կիրառում
Մի շարք երկրներում որոշ տեսակներ օգտագործում են սննդի մեջ։

## Տեսակներ
* *[[Nostoc azollae]]*
* *[[Nostoc caeruleum]]*
* *[[Nostoc carneum]]*
* *[[Nostoc comminutum]]*
* *[[Nostoc commune]]*
* *[[Nostoc ellipsosporum]]*
* *[[Nostoc flagelliforme]]*
* *[[Nostoc linckia]]*
* *[[Nostoc longstaffi]]*
* *[[Nostoc microscopicum]]*
* *[[Nostoc muscorum]]*
* *[[Nostoc paludosum]]*
* *[[Nostoc pruniforme]]*
* *[[Nostoc punctiforme]]*
* *[[Nostoc sphaericum]]*
* *[[Nostoc sphaeroides]]*
* *[[Nostoc spongiaeforme]]*
* *[[Nostoc verrucosum]]*
## Գրականություն
* Guiry, M.D.; Guiry, G.M. (2008). "Nostoc". AlgaeBase. World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway.

## Արտաքին հղումներ
* ''Nostoc spp.'' in lichens 
* ''Nostoc'' spec. in lichens 

Կատեգորիա:Կապտականաչ ջրիմուռներ
Կոնստանտին Բազելյուկ

**Կոնստանտին Սերգեևիչ Բազելյուկ** (ռուսերեն՝ Константин Серге́евич Базелю́к, ), ռուս ֆուտբոլիստ, հարձակվող, խաղում է ԲԿՄԱ ակումբում, Ռուսաստանի մինչև 21 տարեկանների ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
[thumb|250px|left|Բազելյուկը տոնում է «[Ռոստով (ֆուտբոլային ակումբ)|Ռոստովի» դարպասը խփած մեկնարկային գոլը]]

**ԲԿՄԱ (Մոսկվա)**

«ԲԿՄԱ» ակումբի կազմում իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է 2013 թ. ապրիլի 17-ին, երբ թիմը մրցում էր «Ենիսեյ» ակումբի հետ Գավաթի խաղարկության 1/4 եզրափակչում։ Այդ խաղում Բազելյուկը խաղադաշտ մտավ 73-րդ րոպեին, փոխարինելով Ահմեդ Մուսային, իսկ խաղն ավարտվեց Բազելյուկի թիմի տարած հաղթանակով՝ 3։ 0 հաշվով։

2013 թ. սեպտեմբերի 14-ին Ռուսաստանի առաջնության 8-րդ տուրի խաղում, երբ թիմը մրցում էր «Ռոստով») ակումբի հետ, Բազելյուկը խաղադաշտ մտավ խաղի 68-րդ րոպեին, փոխարինելով Պրեմիեր լիգայում մեկնարկային հանդիպում անցկացնողի՝ Վիտինյոին։ 2 րոպե անց՝ 70-րդ րոպեին, ֆուտբոլիստը գլխի հարվածով գրավում է մրցակցի դարպասը Ահմեդ Մուսայի կատարած փոխանցումից հետո։ Այդ խաղում կրկին հաղթանակ տարան Բազելյուկի խաղընկերները։

2013 թ. սեպտեմբերի 17-ին իր մեկնարկային հանդիպումն է անցկացնում ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայում, երբ թիմը մրցում էր «Բավարիա» ակումբի հետ Մյունխեն քաղաքում։ Այդ խաղում ԲԿՄԱ-ն զիջեց մրցակցին 3։ 0 հաշվով։

## Ազգային հավաքականի կազմում
Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականի կազմում Բազելյուկը խաղացել է Եվրոպայի 2015 թ. առաջնության ընտրական խաղերում։ Մասնակցել է 6 հանդիպման, դարձել 5 գոլի հեղինակ։

## Նվաճումներ
## Թիմային
;  **ԲԿՄԱ (Մոսկվա)** 
* 15px Ռուսաստանի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;2012/2013
* 15px Ռուսաստանի սուպերգավաթակիր&nbsp;-&nbsp;2013

## Անձնական
* 2013 թ. տվյալներով Բազելյուկը ճանաչվել է Ռուսաստանի լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստը։

## Վիճակագրություն
2014 թ. մարտի 15-ի տվյալներով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.rfs.ru/national_team/man/youth_team/contains/15766.html
* Բազելյուկը soccerway.com կայքում 
* Բազելյուկը transfermarkt.co.uk կայքում

Կատեգորիա:1993 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԲԿՄԱ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անժիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էշտորիլ Պրայայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մորդովիա Սարանսկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նեֆտեխիմիկ Նիժնեկամսկի ֆուտբոլիստներ
Հողային օդային ռեժիմ

**Հողային օդային ռեժիմ**, օդի հաշվեկշիռ, որ բնութագրվում է հողում օդի քանակի և կազմի պարբերական փոփոխությամբ։ Մեծ նշանակություն ունի հողի մանրէների կենսագործունեության, բույսերի աճման և զարգացման համար։ Հողային օդային ռեժիմը ջրային և սննդային ռեժիմի հետ հողի բերրիության կարևոր գործոնն է։ Հողի օդը կարող է լինել ազատ վիճակում (դատարկություններում, որոնք լցված չեն ջրով), աբսորբված (հողի մանր անցքերում), ադսորբված (հողի մասնիկների մակերևույթին) և հողի լուծույթում։ Բույսերի համար առավել կարևոր է ազատ վիճակում գտնվող օդը, որի պարունակությունը կախված է հողի ծակոտկենությունից և խոնավությունից։ Հողի օդն իր կազմով տարբերվում է մթնոլորտայինից. այնտեղ ավելի շատ են ածխաթթու գազը և ջրային գոլորշիները, թթվածնի կոնցենտրացիան վերին շերտում 0, 5—1, 5%-ով պակաս է, առանձին դեպքերում կարող են կուտակվել ծծմբաջրածին և մեթան, ինչպես նաև ցնդող կամ գազանման օրգանական որոշ նյութեր։ Թթվածինն անհրաժեշտ է բույսերի շնչառության և մանրէների կենսագործունեության համար։ Ածխաթթուն հողում առաջանում է մանրէների և հողի ֆաունայի գործունեությունից, արմատների շնչառությունից և այլ կենսաքիմիական պրոցեսներից։ Ածխաթթվի պարունակությունը կախված է հողի տիպից և մեխանիկական կազմից։ Ածխաթթվի առավել քանակը դժվարացնում է արմատների շնչառությունը։ Կենսական պրոցեսների բնականոն ընթացքը կախված է հողի աերացիայից՝ հողի և մթնոլորտային օդի գազափոխանակությունից։ Հողի վատ աերացիան (թթվածնի պակասը և ածխաթթու գազի ավելցուկը) բացասաբար է ազդում սերմերի ծլունակության և բույսերի աճի վրա, նպաստում ախտածին մանրէների զարգացմանը և ուժեղացնում վերականգնման պրոցեսները։ Հողի տարբեր տիպերն ունեն ոչ միանման օդային ռեժիմ։ Օրինակ, սևահողերը, որոնք ունեն լավ ծակոտկենություն, շատ օդ են պարունակում։ Ճմապոդզոլային և պոդզոլային հողերը, սովորաբար ծանր մեխանիկական կազմ ունեն, ոչ հավասարաչափ և ավելորդ խոնավության պայմաններում հաճախ զուրկ են օդային բնականոն ռեժիմից։ Գյուղատնտեսական բույսերի բարձր բերքի համար ջրի և օդի լավագույն փոխհարաբերությունը հողում համարվում է այն, երբ ծակոտիների 60% ֊ը լցված է ջրով, իսկ 40% ֊ը՝ օդով։ Հողային օդային ռեժիմի բարելավման հիմնական միջոցառումներն են՝ հողի ճիշտ մշակումը, պարարտացումը օրգանական նյութերով (գոմաղբ, տորֆ, կանաչ պարարտացում), կնձկանման կառուցվածքի ստեղծում, խորը վար, միջշարքերի փխրեցում, ցանքսերի փոցխում, ցամաքուրդի, չորացնող առուների կիրառում։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Հոլոթուրիաներ

thumb|right|500px|'''Ծովային վարունգ''' (a — շոշափուկներ, b —անալ անցք, c — շարժունակ ոտիկները, d — մեջքի փշերը)
**Հոլոթուրիաներ**, փշամորթների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս մյուս անվանումը՝ ծովային վարունգ։

Մարմինը որդանման է, մեկ ծայրում գտնվում է շոշափուկներով պատված բերանը, մյուսում՝ անալ անցքը։ Խոշոր տեսակների երկարությունը հասնում է մինչև 2 մ-ի։ Լավ արտահայտված է հինգ ճառագայթների համաչափությունը։ Զարգանում է ձևափոխությամբ, ձվից դուրս է գալիս լողացող թրթուրը։ Հայտնի մոտ 1100 տեսակներն ապրում են ծովերի հատակին, դանդաղաշարժ են, սողացող։ Սնվում են տիղմով, մանր պլանկտոնով։ Չինաստանում չորացրած վիճակում հոլոթուրիաները օգտագործվում են սննդի մեջ։ ՍՍՀՄ-ում, Հեռավոր Արևելքում ևս հոլոթուրիաներ ունեն արդյունագործական որոշ նշանակություն, նաև մարդիկ հոլութորիաները օգտագործում են որպես սնունդ։

Կատեգորիա:Անողնաշարավոր կենդանիների դաս
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փշամորթներ
Հոլոնոմ և ոչ հոլոնոմ համակարգեր

**Հոլոնում և ոչ հոլոնում համակարգեր**։ 
* 1. Հnլոնnմ՝ մեխանիկական համակարգ, որում բոլոր կապերը երկրաչափական են (հոլոնոմ), այսինքն՝ սահմանափակում են համակարգի կետերի և մարմինների դիրքերը (կամ տեղափոխությունները շարժման ընթացքում), բայց ոչ արագությունների մեծությունները։ Կապը կոչվում է կինեմատիկական, եթե այն սահմանափակում է համակարգի կետերի և մարմինների արագությունները, այսինքըն՝ այդ արագությունների միջև ստեղծում է որոշակի առնչություններ։ Եթե դրանք կարելի է հանգեցնել երկրաչափական (համակարգի կետերի և մարմինների տեղափոխությունների միջև) առնչությունների, ապա այդպիսի կապը նույնպես հոլոնոմ է։ 
* 2. Ոչ հոլոնոմ՝ մեխանիկական համակարգ, որում կինեմատիկական կապերը չեն հանգեցվում երկրաչափականի։ Մեխանիկական համակարգերի բաժանումը հոլոնոմ և ոչ հոլոնոմ համակարգերի շատ կարևոր է, քանի որ մի շարք հավասարումներ, որոնց միջոցով հեշտությամբ լուծվում են մեխանիկայի խնդիրները, կիրառելի են միայն հոլոնոմ համակարգերի համար։

Կատեգորիա:Համակարգեր
Հոլով

**Հոլով**, թեքական և կցական լեզուներում անվանական խոսքի մասերին (գոյական, ածական, թվական) և դերանուններին հատուկ քերականական կարգ, որն արտահայտում է տարբեր առարկաների, առարկայի ու հատկանիշի, առարկայի ու գործողության միջև եղած հարաբերությունները և դրսևորվում է բառի վերջավորություններով, հիմքի հերթագայություններով (հոլովական թեքույթներ) կամ այդ երկուսի, որոշ դեպքերում նաև նախդիրների, զուգակցումով։ Հոլով են կոչվում նաև հոլովական թեքույթներով բաղադրված առանձին բառաձևերը (հոլովաձևեր), որոնք ունեն իրենց անվանումները և որոնց ամբողջությունը՝ նրանց կազմության եղանակների ու միջոցների հետ, կազմում է տվյալ լեզվի հոլովման համակարգը։

## Հայերենի հոլովներ
Հայերենում հոլովվում են գոյականը և որոշ դերանուններ, ինչպես և գոյականաբար առնված բառեր ու արտահայտություններ։ Ժամանակակից գրական արևելահայերենի քերականության մեջ (մասնավորապես՝ դպրոցական) հոլովման համակարգը ներկայացվում է 7 հոլովով։ Այդ հոլովներն են՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյական։ Որոշ լեզվաբաններ տարբերակում են 5 հոլով՝ ուղղական, տրական, բացառական, գործիական, ներգոյական, ոմանք ընդունում են 6 հոլով՝ ն որոշիչ հոդը համարելով սեռականի է՝ տրականի տարբերակիչ հատկանիշ։ Ուղղականը համարվում է ուղիղ հոլով և մյուս՝ թեք հոլովներին հակադրվում է հոլովական թեքույթի բացակայությամբ։ Դա անփոփոխ (մաքուր) հիմքով յուրատեսակ սկզբնաձև է, որից կազմվում են մյուս հոլովները։

Որոշ հետազոտողներ, այդ թվում՝ Մանուկ Աբեղյանը անկախ հոլով են անվանում ժամանակակից արևելահայերենի ուղղական և «կոչական» հոլովները, որոնցով դրսևորված բառերը նախադասության մեջ կամ անկախ են կամակցությունից (կոչական), կամ եթե ցույց են տալիս առարկաների հարաբերություններ, ապա այդ անում են ներունակությամբ, անկախ լրացական գործառույթից։

## Գրականություն
* Ալեքսանդր Մարգարյան, Հայերենի հոլովները, Ե., Երևանի համալսարանի հրատ., 2000, 200 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլովներ‎
Հոկտեմբեր միություն (Լենինական)

Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) այսպես կոչված՝ բանվորագյուղացիական գրողների **«Հոկտեմբեր» միությունը** հիմնվել է 1925 թվականի ապրիլին՝ Գուրգեն Մահարու նախաձեռնությամբ։ Միության կազմի մեջ մտնում էին Մկրտիչ Արմենը, Սողոմոն Տարոնցին, Գեղամ Սարյանը, Սարմենը (սկզբում) և ուրիշներ։ Պատվավոր նախագահ էր Եղիշե Չարենցը։

Ապրիլի 26-ին Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցիացիան հանդես եկավ հայտարարությամբ, որով «Հոկտեմբեր» միությունը իր մասը չէր համարում։ Միությանը չհաջողվեց դառնալ համահայաստանյան գրական կազմակերպություն և գործելուց դադարեց նույն թվականի սեպտեմբերին։ Նրա բոլոր անդամներն ընդգրկվեցին Չարենցի՝ Երևանում հիմնադրած «Նոյեմբեր» միության մեջ։ 

Կատեգորիա:Միություններ
Հոկտեմբերյանի ջրանցք

**Արմավիրի ջրանցք** (նախկինում՝ Հոկտեմբերյանի ջրանցք), սկիզբ է առնում Արաքս գետից։ Կառուցվել է 1926-1930 թվականներին։ Մայր ջրանցքի երկարությունը 44 կմ է, սկզբնահատվածում թողունակությունը 30 մ3/վրկ-ն է։ Ջրանցքից սկիզբ է առնում առափնյա ճյուղը (15 կմ երկարությամբ), որի ջրանկման մասում կառուցված է Արմավիրի ՀԷԿ-ը։ Ջրանցքը հիմնականում անցնում է հողային հունով։ Ջրի ներծծման դեմ պայքարելու նպատակով վերջնամասում (10 կմ երկարությամբ) կատարվել են տղմակալման աշխատանքներ։ Ջրանցքի վրա կառուցված են ակվեդուկներ, դյուկերներ, հեղեղաթողներ, նաև պոմպակայաններ։

Ոռոգում է մարզի 24 հազար հեկտար հողատարածություն (խաղողի և պտղատու այգիների, խորդենու, բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային բույսերի դաշտեր), որի 50% -ից ավելին, մինչև 1930 թվականը ոռոգվում էր ուրարտական ժամանակաշրջանում կառուցված հին Սարդարապատի և այլ ջրանցքներով։

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի ջրանցքներ
Հոլիզմ

**Հոլիզմ** ( - ամբողջ, բոլոր, «ամբողջականության փիլիսոփայություն»), իդեալիստական ուսմունք, ըստ որի աշխարհը կառավարում է ստեղծագործական էվոլյուցիայի պրոցեսը (հոլիստական պրոցես)։

Հաստատելով, որ էվոլյուցիայի ընթացքում մատերիայի ձևերը մշտապես վերակառուցվում և նորոգվում են, հոլիզմը այդպիսով ժխտում է նաև մատերիայի պահպանման օրենքը։

Ամբողջը հոլիզմում մեկնվում է որպես փիլիսոփայական բարձրագույն հասկացություն։ «Ամբողջականության գործոնին» հաղորդելով միստիկական բնույթ, հոլիզմը այն համարում է ոչ մատերիական և անճանաչելի։ Հոլիզմի հիմնադիրը Յա. Ք. Սմետսն է։ Այն զարգացրել են Ջ. Ս. Հոլդեյնը, Ա. Մայեր-Աբիխը, Ա. Լումանը։

Կատեգորիա:Իդեալիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Սոցիալական տեսություններ
Հոմոլոգիական շարքեր

**Հոմոլոգիական շարքեր**, օրգանական միացությունների խմբեր, որոնք ունեն քիմիական միանման հատկություններ և կառուցվածք, բայց տարբերվում են ածխաջրածնային ռադիկալի բաղադրության մեջ մտնող մեկ կամ մի քանի մեթիլենային խմբով։

Մեթիլենային խումբը (-CH2-) կոչվում է հոմոլոգիական տարբերություն։

*Մեթանը (CH_4), 
*էթանը (C_2H_6),
*պրոպանը (C_3H_8) և այլն կազմում են (C_nH_2n+_2) ընդհանուր բանաձևով հագեցած ածխաջրածինների (ալկանների), 
*էթիլենը (C_2H_4), 
*պրոպիլենը (C_3H_6), 
*բութիլենը (C_4H_8) և այլն,
՝ մոլեկուլում մեկ կրկնակի կապով (C_nH_10) ընդհանուր բանաձևով չհագեցած ածխաջրածինների (ալկենների) հոմոլոգիական շարքեր։

Հայտնի են նաև հագեցած միատոմ սպիրտների, հագեցած միահիմն թթուների հոմոլոգիական շարքեր, համապատասխանաբար՝ (C_nH_2n+_1OH) և (C_nH_2n+_1COOH) ընդհանուր բանաձևերով և այլն։

Հաճախ հոմոլոգիական շարքեր անվանում են ըստ շարքի առաջին անդամի (մեթանի հոմոլոգիական շարքեր, էթիլենի հոմոլոգիական շարքեր և այլն)։

## Հատկություններ
Յուրաքանչյուր հոմոլոգիական շարքերի միացությունների (հատկապես միջին անդամների) համար բնորոշ է ֆիզիկական որոշ հատկությունների համեմատաբար օրինաչափ փոփոխություն։ Այսպես, հոմոլոգիական շարքերի միջին մասում հարևան անդամների (չճյուղավորված շղթայով միացությունների համար) եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը մոտավորապես 20-25&nbsp;°C է (հոմոլոգիական շարքերի բարձր անդամների մոտ այդ մեծությունն աստիճանաբար նվազում է)։
Օրինակ, ուղիղ շղթայով սպիրտները՝ 
*նպրոպիլսպիրտը՝ ( CH_3CH_2CH_2OH), 
*նբուտիլսպիրտը՝ CH_3(CH_2)_2CH_2OH, 
*նամիլսպիրտը՝ CH_3(CH_2)_3CH_2OH,
*նհեքսիլսպիրտը՝ CH_3(CH_2)_4CH_2OH, 
եռում են համապատասխանաբար՝ 97, 4, 117, 7, 137, 8 և 157, 2&nbsp;°C-ում։ Հոմոլոգիական տարբերության հետ կապված բաղադրության փոփոխությանը համապատասխանում է նաև մոլեկուլային ծավալի (մոտ 22), այրման ջերմության (150-160 կկալ), մոլեկուլային ռեֆրակցիայի (4, 6) հաստատուն աճ։

Իզոլոգիական շարքեր իրենց հասկացությամբ հոմոլոգիական շարքերին մոտ են իզոլոգիական և գենետիկական շարքերը։ Իզոլոգիական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ և ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող միացությունների խմբեր են, որոնք տարբերվում են իրենց չհագեցվածության աստիճանով։

Օրինակ՝ էթանի իզոլոգիական շարքը կազմում են՝ 
*էթանը (CH_3 - CH_3), 
*էթիլենը (CH_2 = CH_2), 
*ացետիլենը (CH = CH)։

Իզոլոգիական շարքեր են առաջացնում նաև ալիցիկլիկ և հեաերոցիկլիկ միացությունները, օրինակ՝ ցիկլոհեքսենը, ցիկլոհեքսադիենը, բենզոլը։

Գենետիկական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ պարունակող օրգանական միացությունների խմբեր են, որոնք ունեն տարբեր ֆունկցիոնալ խմբեր։

Օրինակ, էթանի գենետիկական շարքը կազմում են՝ 
*էթանը (CH_3- CH_3), 
*էթիլքլորիդը (CH_3- CH_2Cl), 
*էթիլսպիրտը (CH_3CH_2OH) և այլն։

Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Ստեփան Գիշյան

**Ստեփան Զավենի Գիշյան** (), հայ տնտեսագետ, Ակբա բանկի նախկին գլխավոր գործադիր տնօրեն։

## Կրթություն
1981-1986 թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ֆինանսահաշվային ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1995-2000 թթ. - Հայգյուղփոխբանկի վարչության նախագահ։
* 2000-2006 թթ. - Հայգյուղփոխբանկի գլխավոր տնօրեն։
* 2006-2014 թթ. - Ակբա բանկի գլխավոր գործադիր տնօրեն։
* 2003-2014 թթ. - «ԱԳԲԱ Լիզինգ» Վարկային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն։
* 2003-2014 թթ. - «ԱԳԲԱ Լիզինգ» Վարկային կազմակերպության խորհրդի նախագահ։
* 2006-2014 թթ. - «Հայաստանի Ալիանս Ֆրանսեզ» ՓԲ ընկերության նախագահ։
* 2013-2014 թթ. - «ԱՄՈՒՆԴԻ-ԱԿԲԱ ԱՍԵԹ ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ» ՓԲԸ ներդրումային և կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարիչ ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահ։

## Հասարակական գործունեություն
* 2006-2007 թթ. - Հայաստանի բանկերի միության նախագահ։
* 2009-2014 թթ. - Հայաստանի Հանրային խորհրդի անդամ։
* Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։

## Պարգևներ
* Անանիա Շիրակացու մեդալ։
* «Վաստակի համար» ազգային շքանշան (Ֆրանսիա)։

Տիրապետում էր հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին։

Ամուսնացած էր, զավակներ չուներ։

## Արտաքին հղումներ
*Ստեփան Գիշյան բարեգործական հիմնադրամ

Կատեգորիա:Հայ բանկիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերյան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանրային խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կարապետ Քարամյան

**Կարապետ Ներսեսի Քարամյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1977)։

## Կենսագրություն
Կարապետ Քարամյանը ծնվել է Նախիջևանում։ 1934-1936 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի Ս. Տիմոշենկոյի անվան ռազմատրանսպորտային ակադեմիայում։ 1940 թ. ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1932-1934 թվականներին եղել է Երևանի ինդուստրիալ ինստիտուտի, 1937-1939 թվականներին՝ ՀԿԿ Երքաղկոմին կից երեկոյան կոմունիստական համալսարանի տնօրեն։ 1941-1942 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, այնուհետև նշանակվել Թելավի զինվորական ուսումնարանի ավագ դասախոս։ 1944-1948 թվականներին եղել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտորը, 1948-1963 թվականներին՝ ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչը։ 1963 թվականից աշխատել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում (ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչ, պատմության ֆակուլտետի դեկան)։

## Ստեղծագործական ուղի
Աշխատությունները հիմնականում նվիրված են հայ ժողովրդի պատմության նոր շրջանին։ 1966 թվականին նրա գրած «Միջազգային դիվանագիտությունը և հայկական եղեռնը» աշխատության մեջ տրված է հայկական հարցի դիվանագիտական պատմությունը սկզբնավորման օրից մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը։ 1969 թվականին գրած «Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի և ագգային-ազատագրական շարժման օրինաչափության հարցը» ուսումնասիրության մեջ Քարամյանը նկարագրել է թուրքական բռնատիրության տակ գտնվող արևմտահայերի սոցիալական ծանր վիճակը, որը և հանդիսացել է ազգ-ազատագրական պայքարի հիմնական պատճառը։

## Երկեր
* Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի և ազգային-ազատագրական շարժման օրինաչափության հարցի շուրջը, Երևան, 1969։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Հոսանքի քիմիական աղբյուրներ

**Հոսանքի քիմիական աղբյուրներ**, սարքեր, որոնք օքսիդավերականգնման ռեակցիայի քիմիական էներգիան ուղղակիորեն փոխարկում են էլեկտրականի։ Առաջին հոսանքի քիմիական աղբյուրները ստեղծվել են XIX դարում (Վոլտայի սյուն, 1800 թվականին, Դանիել-Յակոբիի էլեմենտ, 1836 թվականին, Լեկլանշեի էլեմենտ, 1865 թվականին։ Մինչև XIX դարի 60-ական թվականները դրանք էլեկտրաէներգիայի միակ աղբյուրներն էին էլեկտրական սարքերը սնուցելու և լաբորատոր հետազոտությունների համար։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրները կազմված են երկու էլեկտրոդից (մեկը՝ օքսիդիչ պարունակող, մյուսը՝ վերականգնիչ), որոնց միջև կոնտակտը հաստատվում է էլեկտրոլիտով կամ էլեկտրոլիտով ծծեցված թաղանթ-անջատիչով։ Էլեկտրոդների միջև ստեղծվում է պոտենցիալների տարբերությունը՝ էլեկտրաշարժ ուժ (էլշու), որը համապատասխանում է օքսիդավերականգնման ռեակցիայի ժամանակ ազատ էներգիայի փոփոխությանը։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրների աշխատանքը պայմանավորված է նրանով, որ արտաքին փակ շղթայի դեպքում բացասական էլեկտրոդի վրա վերականգնիչը օքսիդանում է, առաջացած ազատ էլեկտրոններն արտաքին շղթայով անցնում են դեպի դրական էլեկտրոդ և մասնակցում օքսիդիչի վերականգնման ռեակցիային։ Ըստ շահագործման յուրահատկությունների և էլեկտրա-քիմիական համակարգի (նյութերի և էլեկտրոլիտների ընդհանրություն) բնույթի, հոսանքի քիմիական աղբյուրները լինում են գալվանական էլեմենտներ, որոնք նյութերի ծախսվելուց (լիցքաթափումից) հետո դառնում են ոչ պիտանի, և կուտակիչներ, որոնցում նյութերը վերականգնվում են լիցքավորվելիս։ Այդպիսի բաժանումը պայմանական է, քանի որ որոշ էլեմենտներ կարող են մասնակիորեն լիցքավորվել։ Հեռանկարային հոսանքի քիմիական աղբյուրներն են. էլեկտրաքիմիական գեներատորները, որոնք ընդունակ են տևական անընդհատ աշխատանքի, քիմիական ռեագենտների նոր բաժինների մշտական մատուցման և ռեակցիայի արգասիքների հեռացման շնորհիվ։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրներում որպես օքսիդիչ նյութեր օգտագործում են PbO_2, NiOOH, MnO_2 ևն, վերականգնիչներ՝ Pb, Cd, Zn և այլ մետաղներ, իսկ էլեկտրոլիտներ՝ ալկալիների, թթուների, աղերի ջրային լուծույթներ։

Կատեգորիա:Փոխակերպիչներ
Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Սերգեյ Ռևյակին

**Սերգեյ Պավլովիչ Ռևյակին** (ռուսերեն՝ Серге́й Па́влович Ревя́кин, ապրիլի 2, 1995 թ., Կրոնշտադտ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), ռուս ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, խաղում է ԲԿՄԱ ակումբում։

## Կարիերա
## Ակումբային
thumb|left|160px|Սերգեյը Ազգային հավաքականի կազմում (մինչև 17 տ.)
Ռևյակինը ծնվել է Կրոնշտադտում, 10 տարեկանից սկսած սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով, մարզվել է «Զենիթ» ակումբի դպրոցում, որտեղ նրա մարզիչն էր Անվեր Կոնեևը։ Մինչև 12 տարեկանը խաղում էր հարձակվողի դիրքում։ Մարզչի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով ֆուտբոլիստը ստիպված էր հեռանալ, իսկ 2008 թ. նա արդեն խաղում էր «ԲԿՄԱ» ակումբի դպրոցում։ 2011 թ. նա ընդգրկվեց «Բանակայինների» հայտացուցակում 2011/12 մրցաշրջանի համար։ Նույն տարվա նոյեմբերի 27-ին առաջին անգամ հայտնվեց ԲԿՄԱ-ի հիմնական կազմի հայտացուցակում։ Այդ խաղում նրանց մրցակիցը «Անժի» ակումբն էր։ Խաղի 87-րդ րոպեին վերջին հույսի խախտման համար խաղադաշտից հեռացվեց ԲԿՄԱ-ի դարպասապահ Սերգեյ Չեպչուգովը։ Ռևյակինը խաղադաշտ մտավ փոխարինելով Գեորգի Շեննիկովին, սակայն չկարողացավ անառիկ պահել դարպասը։ Արդյունքում հաղթեցին «Անժի» ակումբի ֆուտբոլիստները։

Այդ խաղում մտնելով խաղադաշտ, Ռևյակինը սահմանեց միանգամից մի քանի ռեկորդ. Ռուսաստանի առաջնություններում նա դարձավ առաջին 16-ամյա դարպասապահը (Անժիի հետ խաղում նա 16 տարեկան և 239 օրական էր)։ Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ առաջնություններում Սերգեյից ավելի երիտասարդ եղել է միայն Դմիտրի Խարինը, ով խաղադաշտ մտավ «Տորպեդո» ակումբի կազմում 1984 թ., երբ նա 16 տարեկան և 97 օրական էր։ Ռուսաստանի առաջնություններում խաղացած ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստների ցանկում Ռևյակինը զբաղեցնում է 7-րդ տեղը։ Ամենաերիտասարդ մեկնարկային ֆուտբոլիստը Ալեքսեյ Ռեբկոն է, ով խաղադաշտ մտավ 2002 թ. «Սպարտակ» ակումբի կազմում, երբ նա ընդամենը 16 տարեկան և 78 օրական էր։ Ռևյակինը նաև դարձավ Ռուսաստանի առաջնություններում հանդես եկած «Բանակայինների» ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, անցնելով Վլադիսլավ Ռադիմովի սահմանած ռեկորդը 1992 թ.։ Այդ ժամանակ Ռադիմովը խաղադաշտ մտավ 16 տարեկան և 247 օրական տարիքում։

2012 թ. մարտի 3-ին կայացած «Զենիթ» ակումբի հետ խաղը Ռևյակինը խաղաց ամբողջությամբ։ Չնայած այն բանին, որ դարպասպահը բաց թողեց 2 գնդակ, այնուամենայնիվ շատ դեպքերում կարողացավ փրկել իր թիմին։

## Մրցելույթների վիճակագրություն
2012 թ. սեպտեմբերի 21-ի տվյալներով

## Նվաճումներ
• Երիտասարդական առաջնության բրոնզե մեդալակիր&nbsp;-&nbsp;2011, 2011/12, 2012/13

• Ռուսաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր&nbsp;-&nbsp;2011/12

• Ռուսաստանի առաջնության չեմպիոն&nbsp;-&nbsp;2012/13

## Հետաքրքիր փաստեր
• Սերգեյը «Արսենալ» ակումբի երկրպագուն է

• Աշխարհի ամենաուժեղ դարպասապահ է համարում Իկեր Կասիլյասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ревякин  на официальном сайте ЦСКА
* Ревякин  на сайте РФС
* Ревякин на сайте transfermarkt.co.uk

Կատեգորիա:1995 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Ուեյն Գրեցկի

**Ուեյն Դուգլաս Գրեցկի** (անգլ.՝ *Wayne Douglas Gretzky*, ծնվ.՝ հունվարի 26, 1961 թ.), կանադացի նախկին հոկեյիստ, կենտրոնական հարձակվող, Հոկեյի փառքի սրահի անդամ, բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր։ Մասնագիտական կարիերան (1979-1999) անցկացրել է Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) «Էդմոնտոն Օյլերս» «Լոս Անջելես Քինգս» «Սենթ Լուիս Բլյուզ» և «Նյու Յորք Ռենջերս» ակումբներում՝ ընդհանուր առմամբ խաղալով 20 մրցաշրջան։ Բազմաթիվ սպորտային վերլուծաբանների, մարզիկների և հենց լիգայի կողմից Գրեցկին անվանվել է որպես *«բոլոր ժամանակների մեծագույն հոկեյիստ»*։ Գրեցկին NHL-ի պատմության բոլոր ժամանակների խոշորագույն միավոր բերող հոկեյիստն է, ինչպես նաև իր հաշվին ունի ավելի շատ արդյունավետ փոխանցումներ, քան ցանկացած այլ հոկեյիստ ունի միավոր, չորս մրցաշրջանում իր հաշվին գրանցել է 200-ական միավոր, բացի այդ գրանցել է 100 միավոր 16 մրցաշրջաններում, որոնցից 14-ում անընդմեջ։

1978 թվականին Գրեցկին պայմանագիր է կնքում Հոկեյի աշխարհի ասոցիացիայի (WHA) «Ինդիանապոլիս Ռեյսերս» ակումբի հետ, որտեղ կարճ ժամանակ անցկացնելուց և ասոցիացիայի լուծարվելուց հետո տեղափոխվում է Հոկեյի ազգային լիգայի «Էդմոնտոն Օյլերս» ակումբ։ Գրեցկու շնորհիվ «Օյլերսը» կարողանում է չորս անգամ նվաճել Սթենլիի գավաթը։ 1988 թվականի օգոստոսի 8-ին Գրեցկին տեղափոխվում է «Լոս Անջելես Քինգս»։ Գրեցկու օգնությամբ թիմը հասնում է մինչև 1993 թվականի Սթենլիի գավաթի խաղարկությանը, սակայն այդ ամենից զատ Գրեցկին առանցքային դեր է ունենում Կալիֆորնիա նահանգում հոկեյի մասսայականցման գործում։ Կարճ ժամանակով հանդես է եկել «Սենթ Լուից Բլյուզ» ակումբում, իսկ կարիերայի վերջին տարիներն անցկցրել է «Նյու Յորք Ռենջերսում»։

1999 թվականին հոկեյիստի կարիերայից հեռունալու հետո անմիջապես առաջադրվել է Հոկեյի փառքի սրահ։ Հոկեյի ազգային լիգայի տնօրինությունը որոշում է հավերժացնել Գրեցկիի կրած 99 համարի մարզաշապիկը ոչ միայն այն ակումբներում, որտեղ հանդես էր եկել, այլ նաև լիգայի բոլոր մնացած ակումբներում։ Եղել է Կանադայի հոկեյի ազգային հավաքականի գործադիր տնօրենը, ում տնօրինությամբ թիմը նվաճում է ոսկե մեդալ 2002 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում։ 2000 թվականին Գրեցկին դառնում է «Ֆինիքս Կայոտիս» ակումբի մասնատեր, իսկ NHL-ի 2004–05 մրցաշրջանի լոկաուտից հետո արդեն զբաղեցնում է թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնը։ Պարգևատրվել է Կանադայի օրդեն բարձրագույն շքանշանով։

1988 թվականին ամուսնացել է ամերիկացի դերասանուհի Ջանեթ Ջոնսի հետ և ունի 5 զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* էջը NHL.com կայքում

Կատեգորիա:Կանադացի հոկեյիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական մարզիկներ
Կատեգորիա:Կանադացի մարզիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հարմոնիկ անալիզ

**Հարմոնիկ անալիզ**, մաթեմատիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է պարբերական ֆունկցիաները եռանկյունաչափական շարքերի և ինտեգրալների վերլուծելու հարցերը։ Հարմոնիկ անալիզի հիմնական խնդիրներից մեկը f(x) պարբերական ֆունկցիան եռանկյունաչափական շարքի գումարի տեսքով ներկայացնելն է, այսինքն՝ պարբերական ֆունկցիան տրոհել պարզ հարմոնիկ բաղադրիչների։ T=2\pi պարբերություն ունեցող f(x) ֆունկցիայի համար այդպիսի վերլուծությունն ունի

f(x)=\frac{a_0}{2} + \sum^{\mathcal {1}}_{n=1} (a_ncosnx+b_nsinnx) տեսքը, որտեղ a_n և b_n գործակիցները որոշվում են

a_n=\frac{1}{n}\int\limits_{- \pi}^{+ \pi} f(x)consnxdx, n=(0, 1, 2...)

b_n=\frac{1}{n}\int\limits_{- \pi}^{+ \pi}f(x)sinnxdx, n=(1, 2...) բանաձևերով։

Հանգունորեն, (- \infty, + \infty) միջակայքում արված f(x) ֆունկցիան որոշակի պայմանների դեպքում ներկայացվում է Ֆուրիեի ինտեգրալով՝ 
:f(x)=\frac{1}{\pi} \int\limits_{- \mathcal {1}}^{+ \mathcal {1}} dz \int\limits_{- \mathcal {1}}^{+ \mathcal {1}} f(t)cosz(t-x)dt ,

որը կարելի է գրել նաև կոմպլեքս տեսքով՝
:f(x)=\frac{1}{\pi}\int\limits_{- \mathcal {1}}^{+ \mathcal {1}} e^{-ixu}~~du  \int\limits_{- \mathcal {1}}^{+ \mathcal {1}} f(t)e^{iut}~~dt :

Վերջինս տրոհվում է երկու բանաձևերի՝
:F(u)=\frac{1}{\sqrt{2\pi}}\int\limits_{- \mathcal {1}}^{ \mathcal {1}} f(t)e^{iut}~~dt 
:f(x)=\frac{1}{\sqrt{2\pi}}\int\limits_{- \mathcal {1}}^{ \mathcal {1}}~~F(u)e^{-iux}~du։

F(x)-ը կոչվում է f(x) ֆունկցիայի Ֆուրիեի ձևափոխություն։ Ֆուրիեի շարքերը և ձևափոխությունների տեսությունները կարևոր դեր են խաղում մաթեմատիկայի մի շարք բաժիններում, ֆիզիկայում, էլեկտրատեխնիկայում, ռադիոֆիզիկայում և այլն։ Հարմոնիկ անալիզի վերը նշված հարցերը ուսումնասիրել են դեռևս Բ. Ռիմանը, Ա. Լեբեգը, հետագայում սովետական մաթեմատիկոսներ Ն. Ն. Լուզինը, Դ. Ե. Մենշովը, Ա. Ն. Կոլմոգորովը, Ն. Կ. Բարին։ Հայ մաթեմատիկոսներից այդ բնագավառում զգալի ավանդ են ներդրել Մ. Մ. Ջրբաշյանը և Ա. Ա. Թալալյանը։

## Տես նաև
* Ֆուրիեի շարք

Կատեգորիա:Հարմոնիկ անալիզ
Հարմոնիկ շարք

**Հարմոնիկ շարք**,  1+ \frac{1}{2}+\frac{1}{3}+ ... +\frac{1}{n}+ ...  թվային շարքը, որի յուրաքանչյուր անդամը (սկսած երկրորդից) երկու հարևան անդամների միջին հարմոնիկն է։ Հարմոնիկ շարքի համար տեղի ունի զուգամիտության անհրաժեշտ պայմանը, այսինքն՝ նրա ընդհանուր անդամը ձգտում է զրոյի, սակայն հարմոնիկ շարքը տարամետ է։ Այս փաստն առաջին անգամ նկատել է Գոթֆրիդ Լայբնիցը (1673 թվականին)։ Լեոնարդ Էյլերն ապացուցել է, որ հարմոնիկ շարքի մասնակի գումարները արտահայտվում են  S_n=\ln n + C + \varepsilon _n  ասիմպտոտիկ բանաձևով, որտեղ \varepsilon_n\rightarrow0 երբ n\rightarrow \infin, իսկ C = 0,57721... իռացիոնալ թիվն անվանում են Էյլերի հաստատուն։

## Տես նաև
* Միջիններ

Կատեգորիա:Շարքեր
Աբրո

**Աբրո** (**Մկրտիչ Սահակյան**) (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Ապրել է Կինավթագործարանում, հիմնել բանվորական խմբեր, որոնց դրամական միջոցներով օգնել է Արևմտյան Հայաստան մեկնող մտավորական գործիչներին ու կամավորներին։ 1895 թվականին փոքր խմբով անցել է ռուս-թուրքական սահմանը և հասել Տարոն, հիմնել տեղի դաշնակցական կազմակերպությունը։ Մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել Տարոնի և Սասունի գավառներում։ Գործունեության հիմնական նպատակը ժողովրդին զինելն ու ինքնապաշտպանության նախապատրաստելն էր։ Մեզրեուր սարից իջնելիս մնացել է ձյան տակ և խեղդվել։ Թաղված է Գելիեգուզանում։

Կատեգորիա:Ֆիդայական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Օղակա-գծային տաուտոմերիա

**Օղակա-գծային [[տաուտոմերիա]]**, միացության գոյություն միաժամանակ 2 ձևով՝ օղակային և գծային։ Հիդրօքսիլ խումբ պարունակող իմինները ցուցաբերում են օղակա-գծային տաուտոմերիա։

Օղակա-գծային տաուտոմերիայի գոյությունը հիդրօքսիիմինների մոտ առաջին անգամ հաղորդվել է Կոպոյի և նրա աշխատակիցների կողմից 1942 թ-ին։ Այն հիմնված է մի շարք ալդեհիդների և կետոնների էթանոլամինի հետ կոնդենսացումից ստացված արգասիքների մոլեկուլային ռեֆրակցիայի վրա։ Այսինքն՝ հիդրօքսիիմինները միաժամանակ կարող են գոյություն ունենալ և գծային և օղակային ձևով։ Ստեղծված տաուտոմեր հավասարակշռության վրա կարող են ազդել մի շարք գործոններ՝ ռեագենտների ընտրությունը, լուծիչի տեսակը, կատալիզատորը և այլն, որի հետևանքով կարող է ռեակցվել տաուտոմերներից մեկը։

Նշված համակարգերում տաուտոներ հավասարակշռության գոյությունը միանշանակորեն ապացուցվել է ԻԿ և ՄՄՌ-սպեկտրոսկոպիայի միջոցով ՄակԴոնախի և Սմիտի կողմից։ 

Այս կամ այն տաուտոմեր ձևերի կայունացման համար, որպես օրենք, կարեոր նշանակություն ունեն համապատասխան կապերի էներգիայի մեծությունները և զուգորդումը։ Երկու տաուտոմեր ձևերը տարբերվում են միմյանցից մի քանի կապերով՝ իմիններում C=N և O-H կապերի փոխարեն օքսազացիկլոալկանները ունեն C-O, N-H և C-N կապերը։ Առաջին երկու կապերում գումարային էներգիան կազմում է մոտավորապես 253, իսկ մյուս երեք կապերում՝ 247 կկալ/մոլ։ Այսպիսով, իմինային ձևը մոտավորապես 6 կկալ/մոլ-ով ավելի կայուն է ցիկլային ձևից։ Ելնելով այս տվյալներից և զուգորդման էֆեկտից, ցույց է տրվել, որ իմինները, որոնք ստացվում են արոմատիկ և հետերոցիկլիկ ալդեհիդների փոխազդեցությունից էթանոլ- և պրոպանոլամինների հետ, հիմնականում գտնվում են գծային տաուտոմեր ձևում։

## Գրականություն
*Cope A.C., Hancock E.M.// J.Am.Chem.Soc., 1942, v.64, №7, p.&nbsp;1503
*Саргсян М.С., Конькова С.Г.// Хим.ж.Армении, 58, 45, (2005)
*McDonagh A.F., Smith H.E.// /J. Org. Chem., 1968, v. 33, №1, p.&nbsp;1-8 
*Марч Дж. Органическая химия, т. 1, М., Мир, 1987, с. 41
*Goodson L.H., Christopher H.// J.Am.Chem.Soc., 1949, v. 71, №3, p.&nbsp;1117 
*Walker G.,N., Moore M.A.// J. Org. Chem., 1961, v. 26, №2, p.&nbsp;432

Կատեգորիա:Իզոմերիա
Կատեգորիա:Քիմիական կապեր
Բաբկեն Սյունի

**Բաբկեն Սյունի** (**Պետրոս Փարյան**) (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Կենտրոնական վարժարանը։ Կատարել է գաղափարական, կազմակերպչական, զինման աշխատանքներ, ղեկավարել և իրականացրել ահաբեկչական գործողություններ։ 1896 թվականին ծրագրել և կազմակերպել է Օսմանյան բանկի գրավման գաղափարը։ Բանկի գրավման օրը նախատեսվել էր գործողություններ սկսել նաև Կոստանդնուպոլսի տարբեր շրջաններում։

1896 թվականի օգոստոսի 14-ին ներխուժել է բանկ՝ կատարելով վերջապահի դերը, սակայն, խոցվելով գնդակից, ընկել և ձեռքի ռումբերի պայթյունից զոհվել։ Բաբկեն Սյունու զինված խումբը մտել է բանկ։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Բաբշենի կռիվ (1898)

**Բաբշենի կռիվ**ը տեղի է ունեցել 1898 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, երբ Աղբյուր Սերոբն իր խմբով գտնվում էր Բիթլիսի շրջանի Բաբշեն գյուղում։ Մատնության շնորհիվ իմանալով Սերոբի խմբի Բաբշենում գտնվելու մասին՝ թուրքական զորքն ու ոստիկանությունը շտապում են դեպի Բաբշեն։ Սերոբն իր խմբով բարձրանում է գյուղի հանդիպակաց բարձունքներն ու հարմար դիրք գրավում ժայռերի մեջ։ Թուրքական համազարկերը մինչև ժայռերը չեն հասնում, իսկ հայդուկների մոսին հրացաններից արձակված գնդակները թուրքերից նորանոր զոհեր են խլում։

Բաբշենի կռվին Սերոբիի հետ մասնակցում են Առյուծ Ավագը, Փալապեխ Կարապետը, Սարսափ Առաքելը, Բիթլիսցի Մուշեղը, Երկար Նատոն, խնձորեսկցի Նատոն, Զուլումաթը, բուլանըղցի Սարգիսը և ուրիշներ (ընդհանուր հաշվով 14 հայդուկ)։ Կռիվը տևում է մինչև երեկո, որի ընթացքում թուրքական զորքին են միանում նաև շրջակա գյուղերի քրդերը և Բիթլիսի խուժանը։ Թշնամին գործի է դնում նաև թնդանոթ։

Երեկոյան, օգտվելով մթությունից, Սերոբի խումբը լեռան հակառակ կողմով հեռանում է և անցնում Գրգուռ լեռը։ Բաբշենի կռվում թուրքական կողմից սպանվում է շուրջ 70 ասկյար, իսկ հայդուկներից զոհվում է բուլանըղցի Սարգիսը և վիրավորվում Զուլումաթը։

Բաբշենի կռիվը հայդուկային շարժման պատմության հերոսական էջերից է։ Բաբշենի կռվից հետո Սերոբը հեռացել է Խլաթից, որովհետև թուրքական կառավարությունը ամենուրեք հետապնդել է նրան և այդ պատրվակով սրի ու ավերածության ենթարկել հայկական գյուղերը։

## Գրականություն
* Կարօ Սասունի, Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, Պէյրութ, 1957։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Գ. հատ., Թեհրան, 1982։
* Գևորգյան Համլետ, Էջեր հայոց ազատամարտի, Երևան, 2010։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1898
Ջո Մանտենյա

**Ջոզեֆ Էնթոնի (Ջո) Մանտենյա կրտսեր** (, ), իտալական ծագմամբ ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր և ռեժիսոր։ Առավել հայտնի է «Կնքահայրը 3», «Փոքրիկը զբոսնելիս», «Հրաժեշտ Փարիզին» ֆիլմերում խաղացած դերերով, «Մտածել որպես հանցագործ» հեռուստասերիալում խաղացած Դևիդ Ռոսիի դերով և «Սիմփսոնները» մուլտսերիալում կատարած գեր Թոնիի հնչյունավորմամբ։

## Կենսագրություն
Ջո Մանտենյան ծնվել է 1947 թվականի նոյեմբերի 13-ին Չիկագոյում։ Նրա խոսքերով՝ դեռ ավագ դասարաններում, երբ «Վեսթսայդյան պատմություն» մյուզիքլում դեր է փորձել, հասկացել է, թե ինչ է դառնալու։ Այդ ժամանակ նա դեր չստացավ։ Բայց դրա փոխարեն նրա դերասանական առաջնաելույթը տեղի է ունեցել ոչ պակաս հայտնի բեմադրությունում՝ «Մազեր»-ում։ 1975 թվականից նկարահանվել է ավելի քան 150 ֆիլմերում։

1990 թվականի ապրիլի 17-ին Մանտենյան ունեցել է դուստր՝ Ջիան, որը 13 տարեկանից սկսել է նկարահանվել կինոյում և հեռուստատեսությունում։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ
1988 թվականի *Վենետիկի փառատոնում* «Ամեն ինչ փոխվում է» ֆիլմում կատարած լավագույն տղամարդկային դերի համար ստացել է «Վոլպիի գավաթ»։ 1999 թվականին «Առնետների ոհմակ» հեռուստաֆիլմում խաղացած դերի համար առաջադրվել է «Ոսկե գլոբուս»-ի Հեռուստատեսությամբ մինի սերիալում կամ ֆիլմում երկրորդ պլանի լավագույն դերասան կատեգորիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Չիկագո քաղաքում ծնվածներ
Յան Թյերսեն

**Յան Թյերսեն** (ֆր. Yann Tiersen, ), ֆրանսիացի երաժիշտ, կոմպոզիտոր, մուլտիինստրումենտալիստ և դիրիժոր։ Տիրապետում է բազմաթիվ երաժշտական գործիքների (ջութակ, դաշնամուր, ակորդեոն, ակուստիկ և էլեկտրական կիթառ, թավջութակ, կլավեսին, մանդոլինա, բանջո և այլն)։

## Արտաքին հղումներ
* Յան Թյերսենի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հունիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Գայլ Վահան

**Գայլ Վահան** բնօրինակ անունը՝ **Մինաս Տոլպաշյան** (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։

## Կենսագրություն
Գայլ Վահանը 1887-1888 թվականներին գնացել է Կոստանդնուպոլիս, ուր անդամագրվել է հնչակյան կուսակցությանը։ Այնուհետև անցել է Բուլղարիա, այնտեղից էլ՝ Ամերիկա, որտեղ դարձել է ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

1902 թվականին եկել է Կովկաս, հաստատվել սահմանամերձ մի գյուղում, որտեղ զբաղվել է Արևմտյան Հայաստան զինված խմբեր ու զինամթերք փոխադրելու գործով։

1904 թվականին 60 հոգուց կազմված «Մասիս» զինված խումբը Գայլ Վահանի հրամանատարությամբ հարձակվել է Մոսունի և Քորունի թուրքական պահականոցների վրա և ավերել դրանք։ Դեպքի վայր ժամանած թուրքական բազմաքանակ ուժերի հետ տեղի ունեցած կռվում Գայլ Վահանը նահատակվել է։

Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Ղրիմի թաթարներ

**Ղրիմի թաթարներ** (, եզակի թիվ՝ ) կամ **ղրիմցիներ** (, եզակի թիվ՝ ), Ղրիմի թերկղզու տարածքում ձևավորված և այժմ այնտեղ բնակվող թյուրքախոս ժողովուրդ։ Ղրիմի թաթարների մեծամասնությունը սուննի մուսուլմաններ են և պատկանում են Հանաֆիական մազհաբին։

մինի|Ղրիմի թաթարներ

## Բնակեցում
Հիմնականում բնակվում են Ղրիմում (շուրջ 260 հազար), մայրցամաքային Ռուսաստանի հարակից շրջաններում (2, 4 հազար, հիմնականում Կրասնոդարի երկրամասում), Ուկրաինայում (2,9 հազար), ինչպես նաև Թուրքիայում, Ռումինիայում (24 հազար), Ուզբեկստանում (90 հազար), գնահատ.՝ 10-ից մինչև 150 հազար), Բուլղարիայում (3 հազար)։ Տեղական ղրիմթաթարական կազմակերպությունների տվյալներով Թուրքիայում ղրիմթաթարների թիվը հասնում է մի քանի հարյուր հազարների, սակայն հստակ թվերը բացակայում են, քանի որ Թուրքիայում չեն հրապարակվում երկրի ազգային կազմի տվյալները։ Թուրքիայի այն բնակիչների ընդհանուր թիվը, որոնց նախնիները ժամանակին արտագաղթել են Ղրիմի կազմում է շուրջ 5-6 միլիոն, սակայն դրանց մեծ մասը ձուլվել է տեղացի թուրքերի հետ և իրենց համարում է ոչ թե ղրիմթաթար, այլ ղրիմական ծագում ունեցող թուրքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ղրիմի թաթարների մեջլիսի կայք
* Ղրիմը և ղրիմի թաթարները 

Կատեգորիա:Ղրիմի թաթարներ