open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կայեն

[մինի|Կայենը և Աբելը, [Տիցիան, 1570-1576 թվականներ]]
**Կայեն** (, , , ), ըստ Աստվածաշնչի՝ Ադամի և Եվայի ավագ որդին, Աբելի եղբայրը, ուրիշ աղբյուրներում՝ Սամաէլ հրեշտակի և Եվայի որդին կամ սատանայի և Եվայի որդին, Երկրում ծնված առաջին մարդը։

## Եղբայրների վեճը

Ըստ Աստվածաշնչի՝ Աստված ընդունել է հովիվ Աբելի ընծաները, իսկ Կայենինը՝ ոչ։ Նախանձից Կայենն սպանել է եղբորը, ինչի համար Աստված նրան խարանել է հատուկ նշանով («Կայենի կնիք»)։ Կայենի և Աբելի (Կաբիլ և Հաբիլ) մասին զրույցը տեղ է գտել նաև իսլամում։

2-րդ դարի կեսին հիշվում են Կայենյանք աղանդավորները, որոնք պաշտում էին Կայենին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Xavier Tilliette, Les philosophes lisent la Bible, Cerf, 2001, prix du Cardinal Grente de l'Académie française
* CAÏN, L'ENIGME DU PREMIER CRIMINEL de Jacques Laffitte 2012 Editions L'Arbre aux Signes ; site։ L'auteur, psychologue, analyse le mythe à partir du texte hébreu et fait le lien avec l'épisode précédent l'Arbre de Connaître Bien ou Mal. En dehors des optiques de foi ou religions.
* Կայեն. Գրանիշ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կժաձոր

**Կժաձոր** կամ **Քաջաձոր** (այժմ՝ *Աղբուլաղ* , մինչև 2003 թվականի մարտը կրում էր աղավաղված պատմական հայկական անվան ձևը՝ *Գյաջյազուր* ), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Նախիջևան գետի ձախ ափին, Շահբուզից Սիսիան տանող ճանապարհից 1&nbsp;կմ հեռավորությնան վրա, դեպի աջակողմյան լեռները։ Գյուղը տեղադրված է Սալվարդ լեռան ներքին փեշի հարթությունում, լեռներով շրջապատված։

## Պատմություն
Կժաձորը հին հայկական գյուղ է և Շահապունիքի աչքի ընկնող բնակավայրերից մեկն է եղել։ Այժմյան գյուղի շրջակայքում գտնվում են մի քանի ամրոցների հետքեր, 500-600 տապանաքարերով հայկական գերեզմանատուն։

Գյուղի շրջակայքում կան մի քանի հայկական սրբավայրեր, իսկ Խաչի ձոր կոչվող տեղամասի դաշտերում, բավական մեծ տարածության վրա տեսանելի են մի գյուղատեղի (գյուղաքաղաքի) հետքեր, որին տեղացիները կոչում են Դուքան-Բազար (նախև Չարսու-Բազար)։ Ըստ ավանդության այդտեղ եղել է հայկական հին գյուղաքաղաք։

## Մշակույթ
Գյուղի կենտրոնական թաղամասում կանգուն է Սուրբ Գևորգ գմբեթավոր եկեղեցին, որը թվագրվում է մոտավորապես 13-րդ դարի վերջին տասնամյակով։ Կժաձորի բնակչությունը հնուց հայկական է եղել։

## Տես նաև
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Կժաձոր)

## Արտաքին հղումներ
* Restauratiebedrijf "Sarvard"  

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Զարինե (գյուղ)

**Զարինե** կամ **Զռնել**, գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի ավերակները գտնվում են Կուքի (Քյուքիչայ) վտակի վերին հոսանքի շրջանում, Կուքի գյուղից 4—5&nbsp;կմ արևելք՝ մի մեծ ժայռի տակ։

## Անվանում
Ըստ ավանդության այս գյուղի հին անունը եղել է Զարինե, որը հետագայում աղավաղվել և դարձել է *Զիրպել*, *Զռնել*։

## Պատմություն
Պատմական գյուղը բավական մեծ է եղել, այդ են վկայում այժմյան ավերակներում պահպանված մոտ 600 քանդակազարդ տապանաքարերը։ Գյուղից մոտավորապես 1&nbsp;կմ վերև գտնվում է մի չորացած փոքրիկ լճակ, որի շուրջը կան չորս մեծ գուռեր։ Գյուղի շրջակայքում կան նաև բրոնզեդարյան բնակավայրեր, որոնց պեղումներից Բ. Ալեքսանյանը հայտնաբերել է խեցեղեն և այլ հնագիտական իրեր։

## Բնակչություն
Այս գյուղից հայերը տեղափոխվել են 1830—1840 թվականներին, որից հետո այստեղ՝ մինչև 1969 թվականը, բնակություն են հաստատել ադրբեջանցիները։

## Ճարտարապետություն
Զարինեի բարձրաբերձ ժայռի վրա գտնվում է գյուղի ամրոց-բերդը, որի հետքերը մինչև օրս տեսանելի են։ Ամրոցը իր բնական դիրքի շնորհիվ անառիկ է եղել, շրջապատված ամուր պարիսպներով։ Գյուղի հյուսիսարևելյան մասում դեռևս նկատելի են Զարինի եկեղեցու ավերակների հետքերը, որը 1873 թվականին կանգուն հուշարձան է եղել։ Գերեզմանատան հուշարձաններից արժանահիշատակ են նրա 11-12-րդ դարերի մի շարք խաչքարերը։

## Տես նաև
* Զարինեն (Զռնելը) Նախիջևանի քարտեզին 

## Գրականություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ
Էվան Թըրներ

**Էվան Մարսել Թըրներ** (անգլ.՝ *Evan Marcel Turner*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ։ Մարզական կարիերայում խաղացել է խաղարկողի, հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։

Հաճախել է Վեսթչեստերում (Իլինոյս նահանգ) գտնվող «Սենթ Ջոզեֆ» ավագ դպրոց։ Ավարտական տարում Թըրներն արդեն համարվում էր լավագույն դպրոցական բասկետբոլիստը իր խաղացած դիրքում։ Համալսարանային առաջնություններում ներկայացրել է Օհայոյի նահանգային համալսարանը, որի կազմում երեք տարի անցկացնելուց հետո 2010 թվականի NBA դրաֆթում ընտրվել է 2-րդ համարի ներքո՝ «Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերսի» կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չիկագո քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ
Միքայել Միանսարյանց

**Միքայել Մեսրոպի Միանսարյանց** (), հայ գիտական մատենագիտության հիմնադիր-լրագրող, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, Լազարյան ճեմարանում, ավարտել Պետերբուրգի կայսերական հեծելազորային բարձրագույն ուսումնարանը (1857)։ Եղել է փոխգնդապետ։ Աշխատակցել է «Հյուսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Кавказ» և այլ պարբերականների։ Կազմել է «Քնար հայկական» (1868) երգարանը, որի վերջաբանում, ինչպես նաև «Կանոնավոր և վայելուչ գրության պատմությունը և տեսութունը» (1872) աշխատության մեջ, ամփոփել է իր մանկավարժական հայացքները։ 1873 թվականին Լայպցիգում հայկական դպրոցների համար որպես ձեռնարկ հրատարակել է իր կազմած «Հայերեն կանոնավոր և վայելուչ գրության» վարժությունների 5 և տողանցքների 4 պրակ։ Կազմել է հայ տպագիր արտադրանքի ընդհանուր մատենագիտություն (անտիպ)։ 1874-1876 թվականներին լույս է ընծայել Կովկասի և Անդրկովկասի մատենագիտություն աշխատության առաջին հատորը, որտեղ հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, վրացերեն և այլ լեզուներով ներկայացված են մոտ 6000 գիրք, հոդված, քարտեզ, տպագիր ու ձեռագիր նյութեր։ Գերակշիռ մասը կազմում է հայերեն, ինչպես և տարբեր լեզուներով հայագիտական գրականությունը։

## Գրականություն
* Իշխանյան Ռ., *«Հայ մատենագիտության պատմություն»*, պրակ 2, Երևան, 1968

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Հեծանա

**Հեծանա** (այժմ կոչվում է *Ղարաբոյա* կամ *Կարաբոյա* ), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Անվան ստուգաբանություն
Հեծանա գյուղը կրում է Հարդագողի Հեծանակ աստղի անունը։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Սալասուղչայ վտակի ամենավերին մասում, Շամեն գյուղից մոտավորապես 3&nbsp;կմ հեռավորության վրա, ձորակի բարձրադիր վայրում։ Ժամանակակից գյուղի տեղում եղել է Շահապունիքի միջնադարյան Հեծանա պատմական գյուղը։

## Պատմություն
Գյուղի հնությունների ուսումնասիրությունների հիմք ենք տալիս ասլու, որ այն միջին մեծության հին հայկական գյուղ է եղել, նրա հնությունները վկայում են 9-10-րդ դարերի կյանքի մասին։ 1954-1955 թվականներին նրա բնակչությունը տեղափոխվել է Օծոփ, որից հետո Հեծանան ավերակների է վերածվել։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լքված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Կայա (նահանգ)

**Կայա**, նահանգ Մյանմայում, երկրի հարավ-արևելքում, սահմանակից է Թայլանդին։

Ադմինիստրատիվ կենտրոնը Լոյկո քաղաքն է։ Բնակչությունը կազմում է մոտ 350 000 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 29.82 մարդ/կմ²։ Նահանգում մշակվող հիմնական բույսը բրինձն է։

Կատեգորիա:Մյանմայի նահանգներ
Դեմար Դերոզան

**Դեմար Դարնել Դերոզան** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Սան Անտոնիո Սփըրս» ակումբում։ Խաղում է հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։

Ծնվել է Քոմթոն քաղաքում (Կալիֆորնիա նահանգ) և հաճախել նույն անունը կրող ավագ դպրոցը, որի բասկետբոլային թիմի կազմում հանդես գալու ավարտական տարում ունեցել է 29, 2 միավոր և 7, 9 անդրադարձ միջին ցուցանիշները։

Համալսարանային առաջնություններում ներկայացրել է Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանը, որի կազմում մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո 2009 թվականի NBA դրաֆթում ընտրվել է 9-րդ համարի ներքո՝ «Տորոնտո Ռեպտորսի» կողմից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 7 ծնունդներ
Կամֆորայի ծառ

**Կամֆորայի ծառ** (), դափնազգիների ընտանիքի մշտադալար ծառ։

## Նկարագրությունը
Բարձրությունը՝ 20—50 մ է, բնի տրամագիծը հասնում է մինչև 5մ։ Տերևները՝ հաստակեղև, բուրավետ, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակավուն։ 
Պտուղները գնդաձև են, մուգ կապույտ։ Բույսի բոլոր մասերը պարունակում են եթերային (կամֆորայի) յուղ և օքսիդացման հետևանքով դրանից ստացվող կամֆորա։

Կամֆորայի ծառի բնափայտը միջատներից չի վնասվում։

## Տարածվածություն
Աճում է Չինաստանի հարավում, Հարավային Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայի Չեժուդո կղզում։ Մշակվում է նաև Ռուսաստանում՝ Սև ծովի կովկասյան ափերին։

Կատեգորիա:Դափնազգիներ
Կատեգորիա:Ծառեր
Կայազոր

[մինի|աջից|260px|[Չինաստանի ազգային-ազատական բանակի կայազորը]]
**Կայազոր**, անցյալում՝ բերդի կամ քաղաքի պաշտպանության համար նրանում տեղակայված զորք, ներկայումս՝ զորամաս, ռազմա-ուսումնական հաստատություն կամ հիմնարկ, որը մշտապես կամ ժամանակավորապես գտնվում է որոշակի բնակավայրում կամ սահմանանշված շրջանում։

Դեռևս մ. թ. ա. 9-րդ դարի առաջին կեսին Ուրարտուի թագավոր Արամեն պետության սահմանապահ բերդերում ու քաղաքներում հաստատել էր կայազորներ, որոնք հսկում և պաշտպանում էին վտանգի ենթակա հենակետերը, մինչ հիմնական ուժերի կենտրոնացումը դիմակայում էր թշնամուն։ Կայազորի համանման դերն ու նշանակությունը պահպանվում էր միջնադարյան Հայաստանում և այլ երկրներում։

## Գրականություն
*Военный энциклопедический словарь (ВЭС), Москва (М.), Военное издательство (ВИ), 1984 год (г.), 863 страниц (стр.) с иллюстрациями (ил.),
*Основы советского военного законодательства. Учебник. Под общей редакцией С. С. Максимова, М., ВИ, 1978 г., 312 էջ․

Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Կատեգորիա:Ռազմական կյանք
Միքայել Ջաբար

**Միքայել Ալեքսանդրի Ջաբար** (*Ջաբարյան*), (), հայ թատերական գործիչ, իրավաբան, խմբագիր։

Ստացել է իրավաբանական կրթություն։ Եղել է Թիֆլիսի քաղաքային դումայի անդամ, քարտուղար, «Տիֆլիսկի լիստոկ» թերթի խմբագիր, Հայոց դրամատիկական ընկերության վարչության նախագահ, դերասանական խմբի ռեժիսոր։ Նրա նախաձեռնությամբ 1908 թվականին Թիֆլիսում նշվել է արևելահայ թատրոնի 50-ամյակը։ Այդ առթիվ հրատարակել է «Հայոց դրամատիկական ընկերությունը Թիֆլիսում 1907-1908։ Տեղեկագիր» ժողովածուն։ Հոդվածներ է գրել Պետրոս Ադամյանի մասին։

Կատեգորիա:1876 ծնունդներ
Կատեգորիա:1917 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի քաղաքային դումայի անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հունիսի 9 մահեր
Մանվել Ջախջախյան

**Մանվել Ջախջախյան** (), հայ բառարանագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1791 թվականից)։ Զբաղվել է քարոզչությամբ, ապա մանկավարժական, գիտական գործունեությամբ։ 1815-1816 թվականներին խմբագրել է «Դիտակ Բյուզանդյան» պարբերականը։ Գրել է բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը տպագրվել է «Մխիթարյան տաղարան» (1824) ժողովածուում՝ *Վահրամ Ռուբինյան* ստորագրությամբ։ Թարգմանել է Գ. Գոռացցայի («Արհեստ բարւոք սիրելոյ», 1819), Սալոմոն Գեսների («Քերթուած ի մահն Աբելի», 1825), Ֆրանսուա Ֆենելոնի («Արկածք Տելեմաքայ որդըոյն Ոդիսեայ», 1827) և այլոց ստեղծագործություններից։ 1804-ին Վենետիկում լույս է տեսել Ջախջախյանի «Բառարան յիտալական լեզուե ի հայ և ի տաճիկ» աշխատությունը (45 հազար բառահոդված, համառոտը՝ 1825 թվականին՝ 30 հազար բառահոդված), իսկ 1837 թվականին, ետմահու՝ «Բառգիրք ի բարբառ հայ և իտալական»-ը (60 հազար բառահոդված), որը հայ երկլեզվյան բառարանագրության լավագույն նմուշներից է. ամփոփում է հայ մատենագիտության մեջ օգտագործված, ինչպես նաև իր ժամանակի կենսունակ բառերը, նորաբանությունները։ Թարգմանության հետ միաժամանակ տրվում են բառի բացատրությունը, հաճախ՝ հոմանիշը, գրաբար, բարբառային համարժեքները, նշվում փոխառությունները։ Վերջում բերված են հայկական անձնանունները *(Վարդան-Vartano)* և տեղանունները *(Երասխ-Arasse)*՝ իտալերեն արտասանությամբ կամ թարգմանությամբ։

## Աշխատություններ
* Համառօտ Բառարան Յիտալականէ ի հայ եւ ի տաճիկ։ 1829, Տպարան Սրբոյն Ղազարու, Վենետիկ։
* Բառգիրք ի բարբառ հայ և իտալական (երկհատոր)։ 1837, Տպարան Սրբոյն Ղազարու, Վենետիկ (հայերէնէ հայերէն եւ իտալերէն)

## Գրականություն
* Լիանա Հարությունյան, Մանուել Ջախջախյանի «Հայերեն-իտալերեն բառարանի» տեղը հայ բառարանագրության մեջ.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2003, № 2, էջ 131-137։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալահայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Իտալահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կաթնախառնուրդներ

մինի|Կաթնախառնուրդներ
մինի|Շշից կերակրվող նորածին

**Կաթնախառնուրդներ**, կենդանիների կաթից պատրաստված սննդամթերք, որոնք օգտագործվում են վաղ մանկական հասակի երեխաների արհեստական, խառը և հավելյալ սնուցման համար։ Կաթնախառնուրդները բաժանում են 3 հիմնական խմբի՝ հասարակ, թթվային, բարդ կամ կալորիական։

Հասարակ կաթնախառնուրդներ ստանում են կաթը ջրով կամ ձավարեղենի (բրինձ, վարսակ, ցորեն, հնդկացորեն, սպիտակաձավար) եփուկով նոսրացնելով։ Ջրով նոսրացնելու դեպքում խառնուրդը նշում են թվերով (1, 2, 3), իսկ ձավարեղենի եփուկով նոսրացնելիս՝ տառերով (A, Б, B)։ A-խառնուրդը պարունակում է 1/3 կաթ և 2/3 եփուկ, Б-ն, համապատասխանաբար, 1/2 և 1/2, B-ն՝ 2/3 և 1/3։ Նոսրացումը նվազեցնում է սպիտակուցների, ճարպերի, ածխաջրերի պարունակությունը և կովի կաթի բաղադրությունը մոտեցնում մայրականին։

Ածխաջրերի քանակությունը լրացվում է շաքարով (մինչև 5%)։ Ցածր կալորիականության պատճառով 1 և A կաթնախառնուրդները հազվադեպ են օգտագործվում։ 2 և B կաթնախառնուրդները նշանակում են 1-1, 5 ամսական երեխաներին, կարճ ժամկետով (4-5 օր)։ Թթվային կաթնախառնուրդների առավելությունը թթվային ռեակցիան է, որը կասեցնում է բակտերիաների աճը, բարձրացնում ճարպի յուրացումը։ Դրանցից առավել տարածված են կեֆիրը, մածունը, ացիդոֆիլային կաթը՝ «Նարինե»-ն, և այլն։ Կեֆիրը սովորաբար նոսրացնում են եփուկով և նշում՝ B- կամ B-կեֆիր։ Բարդ կամ կալորիական կաթնախառնուրդները պատրաստում են կաթին յուղ, բոված ալյուր, շաքար (տարբեր հարաբերություններով) ավելացնելով։ պատրաստելու համար թողարկվում են հատուկ չոր կաթնախառնուրդներ (B-բրինձ, B-վարսակ, B-հնդկացորեն)։

Շատ կաթնախառնուրդներ իրենց բաղադրությամբ մոտ են մայրական կաթին և կիրառվում են էքսուդատիվ դիաթեզով, սնուցման խանգարումներով, մարսողության խանգարումով (դիսպեպսիա), սակավարյունությամբ տառապող երեխաների արհեստական սնուցման համար։

Կատեգորիա:Կաթնամթերք
Ջրավաճառ տղան (արձան, Երևան)

**«Ջրավաճառ տղան» քանդակ** (մյուս անվանումը՝ «Երևանի սառը ջուրը»), գտնվում է Երևանում` Անգլիական այգում, տեղադրվել է 1970 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Հին Երևանի խորհրդանիշներից է՝ նվիրված նախկին Բուլվարի ջրավաճառ պատանիներին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Սպարտակ Կնտեղցյան
* Քանդակագործ՝ Հովհաննես Բեջանյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է բրոնզից ու բազալտից, բարձրությունը 2,2 մետր է։

## Պատմություն
Քանդակը տեղադրվել է 1970 թվականի նոյեմբերին Շահումյանի հրապարակում։

1993 թվականի ապրիլին անհայտ անձինք պադվանդանից պոկել ու գողացել էին «Ջրավաճառ տղան» քանդակը։ Որոշ ժամանակ անց Ոստիկանության աշխատակիցների ջանքերով քանդակը վերադարձվեց նախկին տեղը։

2019 թվականին Երևանի քաղաքապետարանի և ՀՀ մշակույթի նախարարության նախաձեռնությամբ «Ջրավաճառ տղան» արձանը տեղափոխվել և տեղադրվել է Երևանի Անգլիական այգում` Պեպոյի արձանի հարևանությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sculpture The seller or water (17).JPG|«Ջրավաճառ տղան» քանդակը խոշոր պլանով
Պատկեր:Water saler boy.jpg|«Ջրավաճառ տղան» քանդակ. տեսք կողքից
Պատկեր:Jravachar patanin (4).jpg|«Ջրավաճառ տղան» քանդակ. ձմեռ
Պատկեր:Sculpture The seller or water - Autumn.jpg|«Ջրավաճառ տղան» քանդակ. աշուղ
The water seller boy.jpg|«Ջրավաճառ տղան» քանդակը Անգլիական այգում
Պատկեր:Sculpture The seller or water.JPG|«Ջրավաճառ տղան» քանդակի առջև տեղադրված QR-կոդով տախտակ-ուղեցույցը


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* «Ծաղկավաճառ ծերունի» քանդակ (Երևան)

Կատեգորիա:1970 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Բեջանյանի քանդակներ
Առնո Բաբաջանյանի հուշարձան (Երևան)

**Առնո Բաբաջանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Կարապի լճի մոտ՝ Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Լևոն Իգիթյան
* Քանդակագործ՝ Դավիթ Բեջանյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և գրանիտից, բարձրությունը 2,8 մետր է։

## Պատմություն
Հայ մեծանուն կոմպոզիտոր և դաշնակահար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Առնո Բաբաջանյանի ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ որոշվեց Կարապի լճի մոտ՝ Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում, տեղադրել նրա հուշարձանը։ Արձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2003 թվականի հուլիսի 4-ին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Arno Babajanyan (2).JPG
Պատկեր:Arno Babajanyan (1).JPG
Պատկեր:Հուշարձան՝_Առնո_Բաբաջանյանի_-_2020-02.jpg
Պատկեր:Հուշարձան՝_Առնո_Բաբաջանյանի_-_2020-03.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 քանդակներ
Կատեգորիա:Դավիթ Բեջանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Անդրոս Թաունսենդ

**Անդրոս Դերիլ Թաունսենդ** (; ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ֆուտբոլային ակումբի և Անգլիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Մարզական նվաճումներ
**«[[Տոտենհեմ Հոտսպուր]]»-ի կազմում**
* Անգլիայի ֆուտբոլի լիգայի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ մրցախաղի մասնակից (2014–15)

**Անգլիայի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի կազմում**
*Եվրոպայի մինչև 19 տարեկանների առաջնության եզրափակիչ մրցախաղի մասնակից (2009)

**Անհատական նվաճումներ**
*Անգլիայի պրեմիեր լիգայի ամենամսյա լավագույն գոլի հեղինակ. 2017 թվականի մարտ ամսվա, 2018 թվականի դեկտեմբեր ամսվա
*Անգլիայի պրեմիեր լիգայի տարեշրջանային լավագույն գոլի հեղինակ. 2018–19 տարեշրջան
*Լոնդոնի ֆուտբոլի տարշրջանային լավագույն գոլի հեղինակ. 2019

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Profile at the Everton F.C. website
*

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիդս Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սուոնսի Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Քրիսթալ Փելասի ֆուտբոլիստներ
Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Երևան)

**Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, տեղադրվել է 1987-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Էդմոնդ Տիգրանյան
* Քանդակագործ՝ Արտաշես Հովսեփյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից, բարձրությունը 5 մետր է։

## Պատմություն
Հայ երգահան, խմբավար, ՀԽՍՀ և ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, հայկական ազգային օպերայի հիմնադիր, «Անուշ» և «Դավիթ Բեկ» օպերաների հեղինակ Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը տեղադրվել է 1987 թվականին, Օղակաձև զբոսայգում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:A. Tigranyan (1).JPG|Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:A. Tigranyan.JPG|Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան. տեսք կողքից
Պատկեր:Հուշարձան` Արմեն Տիգրանյանի (5).JPG|Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան. տեսք կողքից


## Տես նաև
* Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)
* Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Գյումրի)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀՀ հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արտաշես Հովսեփյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1987 քանդակներ
Սպորտային սնունդ

[thumb|[Բոդիբիլդինգում և ֆիթնեսում օգտագործվող հավելումների մեջ ամենամեծ տարածումն ունեցող պրոտեինի շեյքը՝ պատրաստված պրոտեինի փոշուց (կենտրոնում) և կաթից (ձախ կողմում)]]
մինի|Սպորտային սննդի հավաքածու

**Սպորտային սնունդ**, **սպորտ սնունդ**. մարզիկների, բոդիբիլդերների, ֆիթնես մոդելների կամ առհասարակ առողջ ապրելակերպի հետևորդների կողմից օգտագործվող դիետիկ լրացակերերի և վիտամինային համակարգերի խումբ, սննդային հավելում։ Սպորտային սննդի ընդունումը նախևառաջ կոչված է բավարարելու օգտագործողի սննդային պահանջները՝ կարևոր սննդարար նյութերի բացակայության պայմաններում ապահովելով օրգանիզմի պատշաճ գործունեությունը, ինչպես նաև՝ բարձրացնելու մարդու դիմադրողականությունը և ուժը, լավացնելու մարզական արդյունքները, ամրապնդելու առողջությունը, կարգավորելու կամ կանխելու քաշի աճը, լայնացնելու մկանների չափը և, ի վերջո երկարացնելու կյանքի տևողությունը։

Վիտամինային լրացանյութերի մեջ ամենամեծ օգտագործումն ունեն պրոտեինը, շղթայական ամինաթթուները (BCAA), գլուտամինը, եթերային ճարպաթթուները, սննդի փոխարինողները, կրեատինը, քաշը նվազեցնող մթերքները և տեստոստերոնային խթանիչները։

## Ծանոթագրություններ
2. Հոդվածներ սպորտային սննդի մասին

Կատեգորիա:Սպորտային բժշկագիտություն
Կատեգորիա:Սնունդ
Զաք Սնայդեր

**Զակ Սնայդեր**, լրիվ անունը՝ Զաքարի Էդվարդ «Զակ» Սնեյդեր (; մարտի 1, 1966, 
Գրին Բեյ, Վիսկոնսին, ԱՄՆ), ամերիկացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր և սցենարիստ։

Ծնվել է 1966 թ.-ի մարտի 1-ին ԱՄՆ-ի Վիսկոնսին նահանգում։ Նա հայտնի ամերիկացի ռեժիսոր է, պրոդյուսեր է և սցենարիստ է։ Առաջին աշխատանքը կինոյում եղել է «Մեռյալների լուսաբացը» (Dawn of the Dead) ֆիլմը 2004 թվականին։

Հաջորդ աշխատանքը 2006 թ. նկարահանված 300 սպարտացիները ֆիլմն է, որտեղ նա ֆիլմի ռեժիսորն է և սցենարի հեղինակը։ 2013 թ. վերջին աշխատանքը Պողպատե մարդը ֆիլմն է։ Նկարահանել է նաև մեկ անիմացիոն ֆիլմ Պահապանների լեգենդը. Գահուլի բուերը։

Մեկ անգամ ստացել է «Սատուրն» կինոմրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
 
* IMDb կայքում

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդ ֆեմինիստներ
Վրաստանի հարկային համակարգ

**Վրաստանի հարկային համակարգը** հիմնված է Հարկային օրենսգրքի վրա, որը ընդունվել է 2005 թ.-ին։

## Նկարագրություն
Նախորդ հարկային ռեժիմի հետ համեմատ, որում գործել է 21 հարկ, 2005 թ. օրենսգրքում ընդունվել է 6 տեսակի հարկ.
* եկամտահարկ. 20% (հարթ)
* շահութահարկ. 15%
* ավելացված արժեքի հարկ (ԱԱՀ). 18%
* ակցիզ. տարբեր
* մաքսատուրք. 0%, 5% կամ 12%
* գույքահարկ. սեփականության ինքնագնահատված արժեքի 1%
 
Համաշխարհային Բանկի գնահատականի համաձայն Վրաստանը զբաղեցրել է 64-րդ տեղը համաշխարհային բիզնեսի անհոգ վարման ռեյթինգում (2010)։ Հարկատուների թիվը սկսել է աճել. եթե 2003-ին հավաքագրվել է 1,19 միլիարդ լարի (ՀՆԱ-ի 13,9%), ապա 2008-ում 4,75 միլիարդ լարի (ՀՆԱ-ի 24,9%)։ Ըստ նախկին վարչապետներից մեկի՝ երկիրը շարժվում էր «Լաֆֆերի կորով»։

## Խնդիրներ
Չնայած տեղի ունեցած դրական փոփոխությունների, բացասական տեղաշարժեր նույնպես տեղի ունեցան։ Transparency International-ը բնութագրում է այդպիսի հարկաբյուջետային հարաբերությունները որպես հարկային ահաբեկչություն։ Առավել հայտնի գործը վերաբերում է Elit Electronics ընկերությանը։ Կոռուպցիայի խոշոր գործ դարձավ ռոնի Ֆուկս և Զեէվ Ֆրենկել գործարարների հետ կապված սկանդալը, որոնք բանտ են նստել կաշառք տալու համար և հետագայում ներում է շնորհվել։

Հարկային վարչակազմը դեռևս արդյունավետ չէ և հատկապես ցույց տվեց անկարողություն ընկերությունների աուդիտի անցկացման համար ռիսկերի վերլուծության կիրառման և այլ աուդիտորական մեխանիզմների ընտրություն իրականացնելիս։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* The Georgian taxation system — an overview Tbilisi, May 2010
* Navigating Georgia’s Tax System for Investors

## Տես նաև
* Հարկերի դասակարգումը

Կատեգորիա:Հարկումը ըստ երկրի
Կատեգորիա:Վրաստանի տնտեսություն
Վասակ (պատմական դրամա)

**Վասակ**, Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմական դրաման է, որ նա գրել է 1912 թվականին։ Պիեսը բեմադրվել է 1914 թվականին Թիֆլիսի արտիստական թատրոնում, սակայն հաջողություն չի ունեցել։Եվ այդ պատճառով այլևս չբեմադրվեց

## Սյուժեն
Հայ նախարարները Տիզբոնում առերես կրոնափոխ լինելուց հետո վերադառնում են Հայաստան՝ ժամ առաջ բացահայտելու կեղծիքն ու ապստամբելու։ Սակայն Հազկերտն իր հազարապետի խորհրդով պատանդ է պահել Վասակի որդիներին՝ Ամիրին ու Բաբիկին, քանզի Վարդանն անգամ պատանդին չի հիշի, եթե ապստամբելու միտք ունենա, այնինչ Վասակը փառասեր է ու արկածախնդիր, նա կհսկի Վարդանին։

Հայաստան հասնելուց հետո Վասակն ամեն կերպ ձգտում է զսպել Վարդանին, որ շատ զոհեր չտան։

Կատեգորիա:Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամաներ
Կատեգորիա:Դերենիկ Դեմիրճյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Երկիր հայրենի (հերոսական դրամա)

**Երկիր հայրենի**, Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմական դրամաներից, որ գրվել է 1939 թվականին։ Բեմադրվել է 1941 թվականին։

## Սյուժեն
Պիեսի գործողությունները կատարվում են XI դարի առաջին կեսին Անի քաղաքում։ Քաղաքում նշում են Անիի պարիսպների վերանորոգման ավարտը։ Քաղաքի մեծահարուստ Բարունակ Հոնենցն իր գումարով բուրգ է կառուցել։ Հունաց կայսեր դեսպանը, տեսնելով Հոնենցի բուրգը, ասում է, թե նման կառույցները վայել են Բյուզանդիային, ոչ թե մի անուժ երկրի։

Քաղաք է մտնում Գագիկ թագավորը. ժողովուրդը հանդիսավորությամբ դիմավորում է քսանամյա արքային։ Գագիկը մերժում է վերանորոգել Բյուզանդիայի հետ կնքված հետկարը։

## Աղբյուրներ
* Դերենիկ Դեմիրճյան, Պիեսների ժողովածու, գիրք առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 484 էջ։

Կատեգորիա:Դերենիկ Դեմիրճյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Կատեգորիա:Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամաներ
Կալեդոնյան ծալքավորություն

260px|մինի|աջից|Կալեդոններ
**Կալեդոնյան ծալքավորություն** (Caledonia - Շոտլանդիայի լատիներեն անվանումից), արտահայտվել է հիմնականում ստորին պալեոզոյի (քեմբր, օրդովիկ) և սիլուրի ընթացքում։

Ծալքառաջացման գործընթացները առավել ուժեղ են դրսևորվել քեմբրի վերջում - օրդովիկի սկզբում (սալաիրյան փուլ), օրդովիկ-սիլուրում (աակոնյան փուլ), սիլուրի վերջում (արդենյան և էրիյան փուլեր)։ Տերմինն առաջարկել է ֆրանսիացի երկրաբան Մ. Բերտրանը՝ 1887 թվականին։ Կալեդոնյան ծալքավորության մարզերին (կալեդոնիդներին) են պատկանում Եվրոպայում՝ Իռլանդիայի, Շոտլանդիայի, Ուելսի, Հյուսիսային Անգլիայի, Սկանդինավյան թերակղզու, Շպիցբերգեն կղզու կալեդոնիդները, Ասիայում՝ Կենտրոնական Ղազախստանի արևմտյան մասի, Արևմտյան Սայանի, Լեռնային Ալթայի, Մոնղոլական Ալթայի և Հարավարևելյան Չինաստանի կալեդոնիդները։

## Գրականություն
* Cocks, L.R.M.; McKerrow, W.S. & Staal, C.R. van; 1997։ The margins of Avalonia, Geological Magazine 134, pp.&nbsp;627–636.
* Cocks, L.R.M. & Torsvik, T.H.; 2006։ European geography in a global context from the Vendian to the end of the Palaeozoic, in։ Gee, 
* D.G. & Stephenson, R.A. (eds.)։ European Lithosphere Dynamics, Geological Society of London Memoirs 32, pp.&nbsp;83–95.
* McKerrow, W.S.; Mac Niocaill, C. & Dewey, J.F.; 2002։ The Caledonian Orogeny redefined, Journal of the Geological Society 157, pp.&nbsp;1149–1154.
* Schätz, M.; Reischmann, T.; Tait, J.; Bachtadse, V.; Bahlburg, H. & Martin, U.; 2002։ The Early Palaeozoic break-up of northern Gondwana, new palaeomagnetic and geochronological data from the Saxothuringian Basin, Germany, International Journal of Earth Sciences 91(5), pp.&nbsp;838–849.
* Stampfli, G.M.; Raumer, J.F. von & Borel, G.D.; 2002։ Paleozoic evolution of pre-Variscan terranes։ From Gondwana to the Variscan collision, Geological Society of America Special Paper 364, pp.&nbsp;263–280.
* Torsvik, T.H. & Rehnström, E.F.; 2003։ The Tornquist Sea and Baltica–Avalonia docking, Tectonophysics 362, pp.&nbsp;67– 82.
* Torsvik, T.H.; Smethurst, M.A.; Meert, J.G.; Van der Voo, R.; McKerrow, W.S.; Brasier, M.D.; Sturt, B.A. & Walderhaug, H.J.; 1996։ Continental break-up and collision in the Neoproterozoic and Palaeozoic - A tale of Baltica and Laurentia, Earth-Science Reviews 40, p.&nbsp;229-258.
* Ziegler, P.A.; 1990։ Geological Atlas of Western and Central Europe, Shell Internationale Petroleum Maatschappij BV (2e druk), ISBN 90-6644-125-9.

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Մարութա սարի ամպերը

**Մարութա սարի ամպերը**, Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքների շարքը, որ ընդգրկում է 20 պատմվածք։

«*Մարութա սարի ամպերը*» պատմվածաշարի ստեղծագործություններում պատկերված է Արևմտյան Հայաստանից Հայոց Մեծ Եղեռնի տարիներին գաղթած ու Արևելյան Հայաստանում։ Նրանց բոլորին միավորում է մեկ ընդհանուր ճակատագիր. գաղթից հետո նրանք հաստատվում են ու տուն կառուցում, սակայն տուն վերադառնալու հույսները չեն կտրում, կարոտում են իրենց երկիրը։

«Մարութա սարի ամպերը» շարքի երկու պատմվածք 1978 թվականին տպագրվել են «Դրուժբա նարոդով» ամսագրում։ Այդ ստեղծագործություններն արժանացել են տարվա լավագույն պատմվածքի մրցանակին։

## Պատմվածքների ցանկ
**Էս հին ու նոր... էս մամռոտ օրեր...*
**Թուխ Մանուկ*
**Կանչը*
**Քեռի Թորոսը*
**[[Մամփրե արքան]]*
**Դավոն*
**[[Ներսեն]]*
**[[Ծովասարի Օհանը]]
**Թաթոն
**Աղորիք
**Փողփուչ Մելոն
**[[Ձեռնքաշ Հերոն]]
**Գինարբ ծաղիկ
*''Պատրանք
### Մամփրե արքան

«Մամփրե արքան» հեղինակի ամենահայտնի ստեղծագործություներից է, բազմիցս բեմադրվել է, և դրա հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ-ներկայացում։ Այն պատմում է Մամփրե պապի մասին, որը գաղթել է Արևմտյան Հայաստանից․ մանուկ հասակում նա սովորել է հայերեն այբուբենը վարժապետ Հարությունի դպրոցում, սակայն տառերը գրել սովորել չի հասցրել․ պատերազմ է եղել, իրենք գաղթել են, հետո նոր պատերազմ է եղել։ Եվ ութսունին մոտ տարիքում, տեսնելով, թե ինչպես է թոռնուհին տառերը սովորեցնում իր կրտսեր եղբորը, Մամփրեն որոշում է, որ ինքն էլ սովորի հայերեն տառերը։

### Դավոն
Դավոն՝ պատմվածքի գլխավոր գործող անձը, սասունցի փախստական է։ Եղել է զորավար Անդրանիկի բանակում, նրա լավագույն զինվորներից մեկը։ Բայց երբեմն չի հնազանդվել նաև Զորավարին։ Ու մի անգամ Անդրանիկը նրան նույնիսկ մահվան է դատապարտել, բայց Դավոն մնացել է նույն համառ, իր սկզբունքներին հավատարիմ սասունցին։ Ու մեռնելու պահին նա հիշում է իր ամբողջ կյանքը, իր ընկերներին և շարունակում է իր վեճն աշխարհի ու մարդկանց հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ
Արդու

**Արդու** (արտաբ, արտափ), թափուցիկ նյութերի (ցորեն, գարի և այլն) կշռի, տարողության և հողի մակերեսի չափի միավոր։

Կիրառվել է հին և միջին դարերում, Մերձավոր Արևելքի մի շարք երկրներում։ Ըստ հայ մատենագրական տվյալների, արդուն 72 քսեստ էր, այսինքն՝ 29,376 կգ։ Արդուի տարողությունը Հայաստանում հաշվել են 32,64 լ կամ 36,72 լ (Հակոբ Մանանդյան), 38,17 լ (Ղևոնդ Ալիշան), նորագույն տվյալներով՝ 39,384 լ։ Արդուի տարողությունը այլ երկրներում որոշվել է 36,37 լ - 36,45 լ (Եգիպտոս, Միջագետք, Հրեաստան), 39,33 լ (Եգիպտոս՝ պտղոմեոսյան շրջանում), 54,56 լ (Պարսկաստան) և այլն։ Արդուն այն հողատարածությունն է, որի վրա ցանվել է մեկ արդու (ցորեն, գարի և այլն)։ Որպես հողի մակերեսի չափի միավոր հովտային և որոշ նախալեռնային շրջաններում արդուն տատանվել է 1300—1500 մ² սահմաններում, նախալեռնային և լեռնային շրջաններում՝ դրանից 1,5-2 անգամ ավելի։

Որպես կշռի միավոր արդուն ուշ միջնադարյան Հայաստանում կազմել է 37, 20 կգ։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Արեալ

[thumb|Շատ քիչ կենդանիների արեալն է գտնվում [Անտարկտիդայում։]]
**Արեալ** (՝ տարածություն, հրապարակ), երկրի մակերևույթի (կամ ջրատարածության) էկոլոգիական հատված, տարածք, որին բնորոշ է կենդանիների, բույսերի որևէ տեսակ (ցեղ, ընտանիք և այլն)։ Դա այն բնական պայմաններն են, որտեղ տեսակն ապրում է կամ էլ տեսակի պոպուլյացիան շրջապատող ֆիզիկական պայմանները։ Արելը պարտադիր չէ լինի աշխարհագրական տարածք, մակաբույծ կենդանիների համար դա տիրոջ օրգանիզմն է կամ օրգանիզմի որոշակի տեղամասը կամ օրգանիզմի կոնկրետ բջիջը։

Արեալի չափերը տարբեր են։ Որոշ կենդանիներ և բույսեր բազմանում են խիստ սահմանափակ տարածություններում (օրինակ, առանձին լեռնային բարձունքում, կղզում, մեկուսացված լճում), մյուսները տարածված են մի քանի մայրցամաքներում և զբաղեցնում են հսկայական հատվածներ։ Օրգանիզմների խմբերը (ընտանիք և կարգաբանական այլ միավորներ, օրինակ, հացազգի բույսեր, ճնճղուկազգի թռչուններ), որոնք տարածված են ամբողջ աշխարհում, կոչվում են կոսմոպոլիտ։ Արեալը կարող է ընդարձակվել տեսակի տարաբնակեցման հետևանքով և փոքրանալ՝ արեալի առանձին հատվածներում նրա անհետացումից։ Արեալը քարտեզի վրա պատկերվում է գծերով, կետերով կամ գույներով։ Արեալի քարտեզներն օգտագործվում են բուսական և կենդանական պաշարների տեղաբաշխումը, գյուղատնտեսական կուլտուրաների և անտառային վնասատուների տարածումը պարզելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն
Արեալ (հրաբխային)

**Արեալ հրաբխայնություն**, բազմաելք հրաբխային ժայթքումներ, որոնք ընդգրկում են մեծ տարածություններ։ Ժայթքման կենտրոնները ներկայացված են գծային և կենտրոնական տիպի հրաբխային ապարատներով։ Հրաբխային կենտրոնները միածին են, այսինքն մեկ կամ մի շարք իրար հաջորդող ժայթքումների արդյունք են։ Արեալ հրաբխայնությունը տարածված է մայր ցամաքների երիտասարդ ու ժամանակակից հրաբխականության մարզերում։ ՀԽՍՀ տարածքում նորագույն հրաբխային ժայթքումները հիմնականում արեալ տիպի էին և ներկայացված էին գլխավորապես ոչ մեծ չափերի լավային ու խարամային կոներով, գծային և կենտրոնական տիպի ժայթքումներով։

Կատեգորիա:Հրաբխային ժայթքումներ
Արեալ (տնտեսական)

**Արեալ տնտեսական**, տարածք, որն առանձնացվում է ըստ տնտեսական այս կամ այն հատկանիշի կամ հատկանիշների։ Արեալ տնտեսական հասկացությունը օգտագործվում է գերազանցապես տնտեսական աշխարհագրության ու տնտեսական քարտեզագրության մեջ՝ նշելու համար տնտեսական տարբեր երևույթների մոտավոր տարածական սահմանները։ Այն կարող է ընդգրկել ամենատարբեր բնույթի ու բարդության երևույթներ (օրինակ՝ գյուղատնտեսական որևէ բույսի տարածման արեալից սկսած մինչև քաղաքի տնտեսական ազդեցության արեալը) և տարբեր մեծության տերիտորիաներ։

Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Արեգակնային ճառագայթում

մինի|Արեգակնային ճառագայթում
**Արեգակնային ռադիացիա**, Արեգակի էլեկտրամագնիսական և մասնիկային ճառագայթում։ Արեգակնային ռադիացիայի հիմնական մասը (մոտ 48%), որն ընկած է սպեկտրի տեսանելի տիրույթում ( \lambda = 0,4 - 0,76 \mu ), Երկրի վրա ու մթնոլորտում ընթացող պրոցեսների էներգիայի հիմնական աղբյուրն է։ Մթնոլորտի վերին սահմանում մեկ րոպեում, 1 սմ2 մակերեսին ուղղահայաց ընկնող ճառագայթման էներգիան կոչվում է արեգակնային հաստատուն և հավասար է 2 կալ/սմ2, իսկ ամբողջ Երկրագունդը մեկ րոպեում Արեգակից ստանում է 2, 5-1018 կալ էներգիա։ Ակտինոմետրիայում Արեգակնային ռադիացիան լայն իմաստով հասկացվում է որպես արեգակնային լույս, որը մասամբ կլանվում, անդրադառնում և ցրվում է Երկրի մթնոլորտում։ Մթնոլորտի վիճակից ու ճառագայթի անցած ճանապարհից կախված՝ Արեգակնային ռադիացիայի ինտենսիվությունը թուլանում է և Երկրի մակերևույթի վրա կազմում է 1, 0—1, 5 կալ/սմ2 ր՝ Արեգակնային ռադիացիան Երկրի մակերևույթ է հասնում անմիջական և ցրված վիճակում՝ կազմելով գումարային ռադիացիան, որի մեծությունը օրվա և տարվա ընթացքում աճում է Արեգակի բարձրությանը համընթաց։ Արեգակնային ռադիացիան ուժեղանում է ըստ բարձրության, ընդ որում մթնոլորտի ստորին շերտերում՝ ավելի արագ։

ՀՀ տարածքում Արեգակնային ռադիացիայի ինտենսիվությունը իրական պայմաններում մոտ 1, 0—1, 5 կալ/սմ2 է, իսկ տարեկան գումարային ռադիացիան՝ մոտ 140—150 կկալ/սմ2 տարի։ Երևանում (ծովի մակերևույթից 942 մ բարձր) 142 կկալ/սմ2 տարի է, Արագած լեռնային կայանում (ծովի մակերևույթից 3230 մ բարձր)՝ 163 կկալ/սմ2 տարի։ Անմիջական և ցրված ռադիացիայի էներգիաները ՀՀ-ում համապատասխանաբար փոփոխվում են հետևյալ սահմաններում․ 95 կկալ/սմ2 տարի (Մարտունի), 57 կկալ/սմ2 տարի (Տաշիր) և 65 կկալ/սմ2 տարի (Ուղեձոր), 50 կկալ/սմ2 տարի (Երևան)։ Արեգակի մասնիկային ճառագայթումը հիմնականում 500—1500 կմ/վրկ արագությամբ տարածվող պրոտոնների հոսք է․ միջին խտությունը մոտ 100 իոն/սմ3 է, իսկ Արեգակի ակտիվության ժամանակ հասնում է մինչև 1010 իոն/սմ3։ Խրոմոսֆերային բռնկումների պրոտոնների հոսքը օժտված է լինում մեծ էներգիայով և հասնում է 5•107-ից 2•1010 էվ։

Կատեգորիա:Արեգակնային էներգիա
Արևաբուժություն

**Արևաբուժություն**, հելիոթերապիա, արևի ճառագայթների օգտագործումը լոգանքների ձևով, հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման նպատակով։ Արևի ճառագայթների ազդեցությունը օրգանիզմի վրա գիտականորեն սկսել են ուսումնասիրել 1799 թվականից։

Արևաբուժության առաջին ինստիտուտը հիմնադրվել է Ավստրիայում (1855)։ Արևի սպեկտրը պարունակում է տեսանելի և ոչ տեսանելի (ինֆրակարմիր և ուլտրամանուշակագույն) ճառագայթներ։ Տեսանելի ճառագայթների ազդեցությունը տեղային է, առաջացնում է ջերմային էրիթեմա, երբեմն՝ մարմնի ընդհանուր ջերմության բարձրացումով։ Ոչ տեսանելի ճառագայթներն օժտված են կենսաբանական մեծ ակտիվությամբ, նրանց ազդեցությունից մաշկային ծածկույթների բջջանյութում առաջանում են քիմիական տեղաշարժեր, որի հետևանքով արյան մեջ են անցնում սպիտակուցների քայքայման ակտիվ նյութեր։ Լոգանքների ժամանակ օրգանիզմը ենթարկվում է ոչ միայն ճառագայթների, այլև շարժվող օդի ազդեցությանը։ Արևաբուժությունը բարձրացնում է օրգանիզմի տոնուսը և դիմադրողականությունը (ավշահանգույցների, մաշկի, ոսկրահոդային տուբերկուլոզի ժամանակ), կարգավորում կալցիումի և ֆոսֆորի փոխանակությունը, խթանում ոսկրագոյացման պրոցեսը (ռախիտի դեպքում)։ Արևաբուժության չարաշահումը կարող է պատճառ դառնալ արևային այրվածքների, նյարդային և սիրտ-անոթային համակարգի գործունեության խանգարումների և քրոնիկական բորբոքային պրոցեսների սրացման։ Հակացուցումները․ թոքերի տուբերկուլոզի ակտիվ ձևեր, անոթների (հատկապես՝ ուղեղի) սկլերոզ, սիրտ-անոթային անբավարարություն, հիպերտոնիկ հիվանդություն, արյունահոսային նախատրամադրվածություն և հյուծվածություն։ Արևաբուժությունը լայնորեն կիրառվում է առողջարաններում և մանկական ճամբարներում, որտեղ արևի լոգանքներ ընդունելու համար պատրաստում են հատուկ հրապարակներ՝ սոլյարիաներ։

## Տես նաև
* Օդաբուժություն

Կատեգորիա:Ֆիզիոթերապիա
Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կալադերե

**Կալադերե** կամ **Գալատերե**, գյուղ Կիլիկիայում, Վահկայի շրջանում։

Գտնվում է բլուրների վրա՝ շրջապատված այգիներով ու պարտեզներով։ 1915 թվականին ուներ մոտ 50 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և այգեգործությամբ։

Կալադերեի բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին և տարվել Սիրիայի անապատներ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է համաճարակից և ջարդից։ 1918 թվականին ողջ մնացած հատուկենտ կալադերեցիներ վերադարձել են հայրենի գյուղ, բայց 1921 թվականին՝ ստիպված հեռացել։

Այժմ Կալադերեն ավերակ է։

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գյուղեր
Արևագալ

**«Արևագալ»**, գրականության և արվեստի պարբերաթերթ։ Հրատարակվել է 1937-1939 թվականներին, Աթենքում։ Տպագրել է արձակ ու չափածո գործեր հայ և օտար (այդ թվում հույն) հեղինակների ստեղծագործություններից, գրական, բանասիրական հոդվածներ, Հունաստանի հայ գաղութի ազգային և մշակութային կյանքն ու գործունեությունը պատկերող նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Արևադարձային ցիկլոն

մինի|250x250փքս|Իզաբել փոթորիկը (2003) Միջազգային տիեզերական կայանից։
**Արևադարձային ցիկլոն**, արևադարձային գոտում առաջացող ցիկլոն, որի ոլորտում դիտվում են փոթորկային քամիներ․ սովորաբար 20-25, երբեմն՝ 60-65, առանձին պոռթկումների դեպքում՝ 100 մ/վրկ արագությամբ։ Զարգանում է համարյա բացառապես օվկիանոսների և ծովերի վրա, ամեն կիսագնդի 5-20° լայնությունների տակ։

Տրամագիծը՝ մի քանի հարյուր կմ, շարժվում է 10-20 կմ/ժ արագությամբ, հյուսիսային կիսագնդում սկզբում՝ դեպի հյուսիսարևմտյան (հարավային կիսագնդում՝ հարավարևմտյան), ապա, սկսած 20-30° լայնություններից՝ դեպի հյուսիսարևելյան (հարավային կիսագնդում՝ հարավարևելյան)։ Ճնշումը կենտրոնում սովորաբար նվազում է մինչև 950-970 մբ, դիտվել են դեպքեր՝ 885 մբ։ Ուղեկցվում է ուժեղ հորդառատ անձրևներով և ամպրոպներով, կենտրոնում դիտվում են թույլ քամիներ, երկինքը պարզվում է («ցիկլոնի աչք»)։

Կատեգորիա:Արևադարձային ցիկլոններ
Աալստ

**Աալստ** (, ), քաղաք Բելգիայի թագավորության Արևելյան Ֆլանդրիա պրովինցիայում։ Իր մեջ է ներառում բուն քաղաքը և Հայզեխեմ, Հոֆստադե, Բաարդեխեմ, Հերդեսեմ, Մելդերտ, Էրեմբոդեխեմ և Նիուվերքերքեն քաղաքատիպ ավանները։ Գտնվում է Դանդր գետի ափին։ Բնակչությունը՝ ։

## Քույր քաղաքներ
* , Գաբրովո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Արևելյան Ֆլանդրիա

**Արևելյան Ֆլանդրիա** (, , ), Բելգիայի թագավորության տասը նահանգներից և Ֆլանդրիայի հինգ նահանգներից մեկը։ Սահմանակցում է Արևմտյան Ֆլանդրիային, Անտվերպեն նահանգին, Ֆլամանդական Բարբանտին, Էնոյին և Նիդերլանդներին։

Վարչական կենտրոնը Գենտ քաղաքն է։ Բնակչությունը՝ ։

## Հիմնական տվյալներ
* **Տարածք՝** 2942 կմ²
* **Առավելագույն բարձրություն՝** Բոտելբերգ բլուր, ծովի մակերևույթից 157 մետր բարձրություն
* **Կարևորագույն գետեր՝** Շելդա, Լիս, Դյուրմե, Դենդր

## Վարչական բաժանում

## Տես նաև
* Բելգիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Արևելյան Ֆլանդրիան на www.eupedia.com կայքում
* Արևելյան Ֆլանդրիան dic.academic.ru կայքում

Կատեգորիա:Բելգիայի նահանգներ
Գենտ

**Գենտ** ( ,  ), քաղաք Բելգիայի Թագավորության Ֆլամանդական տարածաշրջանում։ Արևելյան Ֆլանդրիա նահանգի մայրաքաղաքն ու վարչական կետնրոնն է։

Բնակչությունը՝ ։ Տեղակայված է Լիս գետի՝ Շելդա գետ թափվելու տեղայնքում։ Նավահանգիստ է (կապված է Շելդայի գետաբերանի Գենտ-Թերնեուզեն ջրանցքի հետ)։

Խոշոր ուսումնական կենտրոն է։ Այստեղ են տեղակայված համալսարանը և չորս բարձրագույն դպրոցներ։

Գենտը կազմված է Գենտ քաղաքից և այն շրջապատող մի շարք փոքր քաղաքներից՝ Աֆսնեե, Դեստելդոնկ, Դրոնգեն, Գենտբրյուգգե, Լեդեբերգ, Մարիակերկե, Մենդոնկ, Օօստակեր, Սենտ Ամադսբերգ, Սենտ Դենիզ Վեստրեմ, Սենտ Քրյոյս Վինկել, Վոնդելգեմ և Զվեյնաարդե։ Քաղաքի տարածքը (մունիցիպալ տարածքը) կազմում է 1205 կմ² (465 քառակուսի մղոն)։

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումները վկայում են այն մասին, որ Լիս և Շելդա գետերի միախառնման վայրում գոյություն են ունեցել բնակավայրեր ընդհուպ մինչև քարի և երկաթի դարերը։ Հռոմեական ժամանակաշրջանի մասին գրավոր աղբյուրներ չկան, սակայն հնագիտական աշխատանքները վկայում են բնակավայրի գոյության մասին։

Քաղաքի հիմնադրման ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ, սակայն արդեն VII դարում քաղաքն արդեն խոշոր բնակավայր էր։ Ըստ վարկածներից մեկի, քաղաքը հիմնադրվել է դեռևս հին հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում և նրա անվանումը ծագում է կելտական «*condati*» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «*գետերի միախառնման վայր*»։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 665 թվականին որպես Գանդավում ()։

Ֆրանկների հարձակումից հետո 5-րդ դարի սկզբին հին նիդերլանդական լեզվին փոխարինեց լատիներենը և կելտերենը։

Մոտ 650 թվականին սուրբ Ամանդը Գենտի շրջանում հիմնադրել է երկու աբբայություններ (սուրբ Պետրոս և սուրբ Բավո)։

1000 և 1550 թվականների միջև Գենտը Եվրոպայի երկրորդ խոշոր քաղաքն էր՝ զիջելով միայն Փարիզին։

19-րդ դարում Գենտ քաղաքում արագորեն սկսեց զարգանալ տեքստիլ արդյունաբերությունը։ Տնտեսական աճին նպաստեց 19-րդ դարի սկզբում կառուցված Գենտ-Թերնեուզեն ջրանցքը։

## Տնտեսություն
Գենտի նավահանգիստը, որը գտնվում է քաղաքի հյուսիսում, համարվում է Բելգիայի երրորդ խոշոր քաղաքը։ Այն կապվում է Գենտ – Թերնեուզեն ջրանցքի միջոցով, որն ավարտվում է Արևմտյան Շելդայի մոտ գտնվող նիդերլանդական Թերնեուզեն նավահանգստի մոտ։ Բացի այդ, նավահանգիստը սպասարկում են այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են ArcelorMittal, Volvo Personvagnar, Volvo Trucks, Honda և Stora Enso ընկերությունները։

Գենտի համալսարանը և դրա հետ կապված մի շարք ընկերություններ տեղակայված են քաղաքի կենտրոնական և հարավային հատվածներում։ Որպես Արևելյան Ֆլանդրիա նահանգի խոշորագույն քաղաք, Գենտում կան բազմաթիվ հիվանդանոցներ, դպրոցներ և առևտրի կենտրոններ։

Գենտում նաև տեղակայված է Flanders Expo համալիրը, որը խոշորագույնն է Ֆլանդրիայում և մեծությամբ երկրորդը Բելգիայում։

## Կլիմա
Համաձայն Կյոպենի կլիմաների դասակարգման, Գենտ քաղաքը գտնվում է օվկիանոսային կլիմայական գոտում, որտեղ դիտվում են օդի ջերմաստիճանի հաճախակի տատանումներ։

## Քույր-քաղաքներ
Գենտ քաղաքն ունի 7 քույր-քաղաքներ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Զբոսաշրջային պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Բելգիայի նավահանգիստներ
Լամար Օդոմ

**Լամար Ջոզեֆ Օդոմ** (անգլ.՝ *Lamar Joseph Odom*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող, NBA-ի երկակի չեմպիոն (2009, 2010)։

Մասնագիտական կարիերան սկսել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Լոս Անջելես Կլիպերսում», սակայն առավել նշմարելի հաջողությունների հասել է Լոս Անջելեսը ներկայացնող մեկ այլ՝ «Լեյքերս» ակումբի կազմում՝ 2009 և 2010 թվականներին դառնալով NBA չեմպիոն, իսկ 2011 թվականին հաղթելով տարվա պահեստայինի մրցանակը։

Համալսարանային առաջնություններում ներկայացրել է Ռոդ Այլենդի համալսարանի «Ռեմս» կոչվող ակումբը։ Ընտրվել է NBA-ի 1999 թվականին անցկացված դրաֆթի առաջին ռաունդի 4-րդ ընտրությամբ, «Կլիպերսի» կողմից։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է եղել Քլոյի Քարդաշյանի հետ։

2015 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Օդոմին անգիտակից վիճակում հայտնաբերել են Նևադայի «Cherry Patch Ranch» հասարակաց տանը։ Նրան տեղափոխել են հիվանդանոց ուղեղի վնասվածք ստանալու պատճառով։ Լրատվական կայքերը հաղորդում էին, որ Օդոմը գտնվել կոկայինի գերդոզավորման տակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Արևադարձի կետեր

**Արևադարձի կետեր**, Խավարածրի ամենահյուսիսային ու ամենահարավային կետերը։ Ամառային արևադարձի կետում (նշանակվում է b, Այծեղջյուրի համաստեղության նշանով) Արեգակը լինում է հունիսի 22-ին և ունենում է առավելագույն հակում (23°27՛)։ Ձմեռային արևադարձի կետում (նշանակվում է 69, Խեցգետնի համաստեղության նշանով) Արեգակը լինում է դեկտեմբերի 23-ին և ունենում է նվազագույն հակում (-23°27՛)։ Ամառային արևադարձի ժամանակ հյուսիսային կիսագնդում լինում է տարվա ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը։ Ձմեռային արևադարձի դեպքում՝ հակառակը։ Առավելագույն ու նվազագույն ցերեկվա ու գիշերվա տևողությունները կախված են տեղի աշխարհագրական լայնությունից։ Հայաստանում դրանց առավելագույն տևողությունը 15 ժ է, իսկ նվազագույնը՝ 9 ժ։

Հունիսի 21-ին, Գրինվիչի ժամանակով առավոտյան 05:04, Արեգակն իր թվացյալ երկնային շարժման ընթացքում անցնում է երկնային հասարակածի նկատմամբ իր ամենաբարձր կետով, ինչն էլ աստղագիտական ամռան սկիզբն է համարվում։ Այդ օրը կոչվում է ամառային արևադարձի օր և դիտվում են տարվա ամենաերկար ցերեկն ու ամենակարճ գիշերը։ Երկրի պտտման առանցքը թեքված է Երկրի` Արեգակի շուրջ պտտման ուղեծրի հարթության նկատմամբ (23°26′), ինչն էլ պայմանավորում է տարվա եղանակների փոփոխությունը։

Տարբերվում են երկու տեսակի արևադարձեր՝ ամառային և ձմեռային։ Երկրի հյուսիսային կիսագնդում ձմեռային արևադարձը ներկայումս տեղի է ունենում դեկտեմբերի 21-ին, իսկ ամառայինը՝ հունիսի 21-ին։ Ամառային արևադարձի ժամանակ, ինչպես նշվեց, դիտվում է ամենաերկար ցերեկն ու ամենակարճ գիշերը, իսկ ձմեռային արևադարձի ժամանակ՝ հակառակը՝ ամենակարճ ցերեկն ու ամենաերկար գիշերը։

Երկրի միջին աշխարհագրական լայնություններում աստղագիտական ամռան և աշնան ընթացքում կեսօրին Արեգակը զենիթից ավելի ու ավելի է ցածր է դիտվելու (ցերեկվա տևողութունը սկսում է նվազել, իսկ գիշերվանը՝ աճել), աշնանային գիշերահավասարի ժամանակ ցերեկն ու գիշերը հավասարվում են, և ձմեռային արևադարձի ժամանակ, գտնվելով հորիզոնի նկատմամբ ամենացածր կետում, Արեգակը կարծես կանգ է առնում, և սկսում է շարժվել հակառակ ուղղությամբ (ցերեկվա տևողութունը սկսում է աճել, իսկ գիշերվանը՝ նվազել) մինչև ամառային արևադարձի ժամանակ կրկին հայտնվում է հորիզոնի նկատմամբ ամենաբարձր կետում։

Հարավային կիսագնդի ձմեռային արևադարձը համընկնում է հյուսիսային կիսագնդի ամառային արևադարձին, իսկ ամառայինը՝ հյուսիսային կիսագնդի ձմեռային արևադարձին։

Կատեգորիա:Աստղագիտական երևույթներ
Արաբիկա

**Սուրճ արաբիկա** սուրճի տեսակ, որը սկզբում ի հայտ է եկել Եթովպիայի լեռների հարավարևմտյան լանջերին։ Հայտնի է նաև որպես «Արաբիայի կոֆեի թուփ», «լեռնային կոֆե» կամ «արաբիկա կոֆե»։

Արաբիկա սուրճը համարվում է սուրճի առաջին տեսակը, որ մշակվել է Եթովպիայի հարավ-արևմուտքում ավելի քան 1,000 տարի։

Կատեգորիա:Սուրճ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Հերկուլանում

**Հերկուլանում**, կամ **Հերկուլանեում** (Herculaneum), հին քաղաք Կամպանիայում (Իտալիա), Նեապոլի ծոցի ափին, Նեապոլից հարավ-արևմուտք, Վեզուվի ստորոտին։ Առաջացել է մ.թ.ա. 7-րդ դարում, որպես օսկերի բնակավայր։ Հետագայում Հերկուլանումում բնակվել են էտրուսկներ, հույներ։ Մ.թ.ա. 307-ից ենթարկվել է Հռոմին։ 79 թ., Վեզուվի ժայթքման հետևանքով, ավերվել ու ծածկվել է հրաբխային լավայի ու մոխրի 10–12 մ հաստությամբ շերտով։ Պեղվում է XVIII դարից։ Բացվել են հրապարակը, սյունասրահը, 3 հազար տեղանոց թատրոն, 2 բաղնիք, մարզադպրոց, բնակելի թաղամասեր, մերձքաղաքային առանձնատներ (որոնցից մեկում՝ հունական մագաղաթյա ձեռագրեր պարունակալ գրադարան), արվեստի ու կենցաղային առարկաներ և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում
Կատեգորիա:Եվրոպայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգային թանգարաններ
Արեալ (այլ կիրառումներ)

**Արեալ** կարող է վերաբերել՝

* Արեալ - երկրի մակերևույթի (կամ ջրատարածության) հատված, որին բնորոշ է կենդանիների, բույսերի որևէ տեսակ։
* Արեալ - տարածք, որն առանձնացվում է ըստ տնտեսական այս կամ այն հատկանիշի կամ հատկանիշների։
* Արեալ - բազմաելք հրաբխային ժայթքումներ։
* Արեալ - համայնք Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի կազմում
Զառնատուն

**Զառնատուն** կամ **Եզատունք**, գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Այն գտնվում է Բջնակից մոտավորապես 4&nbsp;կմ ներքև, Նախիջևան գետի ձախ ափին, գետից, Շահբուզից Սիսիան տանող ճանապարհից մոտ 2&nbsp;կմ դեպի անտառապատ լեռնալանջերը։

## Պատմություն
Շահապունիքի պատմական Եզատունք գյուղը շրջանի ներկայիս Զառնատուն գյուղն է։ Ներկայիս գյուղի հայկական գերեզմանատան և մյուս հնությունների ուսումնասիրությունը հաստատում է գյուղի մեծ լինելը։ Սակայն պատմական աղբյուրներում այդ գյուղի անցյալի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Արտաքին հղումներ
* Restauratiebedrijf "Sarvard"  

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Թամաշաղ (գյուղ)

**Թամաշաղ** (*Գարմաչաթաղ, Գերմաչաթախ, Գյարմաչաթախ, Գյարմաչաթաղ, Թամաղաջ, Թամաշըխ, Թամաշըղ, Թամաշըք, Կամըջաթաղ, Քյամաչաթախ*), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Բզղոն գյուղից 2-3 կմ ներքև, Ճահուկ վտակի աջ կողմում, վտակից 2 կմ հեռավորության վրա, լեռնաբլուրներով շրջապատված ձորակում։

## Պատմություն
Տեղի հնության հետքերը վկայում են, որ գյուղի ունեցել է հայկական եկեղեցի, ամրոց, 50-60 տուն հայ ազգաբնակչության։ Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի, սա Երնջակ գավառի Կամրջաթաղ գյուղն է։ Ըստ Արգամ Այվազյանի, թե դա ճիշտ չէ, քանի որ գյուղը Երնջակ գավառի շատ և շատ հեռու է գտնվում։ Ըստ պատմվող ավանդությունների և գյուղի բնական դիրքի այս գյուղի Ստեփանոս Օրբելյանի նշած Ճահուկ գավառի Թամաշաղ գյուղն է։ Այս գյուղի մինչև 1965 թվականի մտնում էր Շահբուզի շրջանի կազմի մեջ, իսկ հետո՝ Նախիջևանի։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ