Ադրիան Բերտրան

**Ադրիան Բերտրան** (, ), ֆրանսիացի գրող և լրագրող, Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիր (1914 թվական) «Երկրի կանչը» վեպի համար (շնորհվել է 1916 թվականին)։ Նրա կարճ կարիերան նշանավորվել է մի շարք վառ սյուրռեալիստական հակապատերազմական վեպերով, որոնք գրվել են այն ժամանակ, երբ Բերտրանը մահամերձ էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆրանսիական բանակում ծառայելու ընթացքում ստացած բարդությունների հետևանքով:

## Կենսագրություն
Ադրիան Բերտրանը մոր կողմից սերում էր Ֆրանսիայի Նոն շրջանի Վինների (Vigne) հնագույն տոհմից: Ունեցել է կրտսեր եղբայր՝ Ժորժ Էտյենը: Մանկության և պատանեկության տարիներն անցկացրել է Նոնում։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում, որն ավարտելուց հետո հաստատվել է Փարիզում, որտեղ հաճախել է գրական խմբակներ, այդ թվում՝ բանաստեղծ Կատյուլ Մենդեսի խմբակը: Ստացել է բարձրագույն կրթություն: Ապրուստ է վաստակել՝ աշխատելով որպես լրագրող մի քանի ամսագրերում (մասնավորապես՝ *Paris-Midi*-ում և *L’Homme libre*-ում)։ Հրատարակել է իր բանաստեղծությունները, որոնք կարելի է համարել սյուրռեալիստական և նեոկլասիցիստական։

1908 թվականի փետրվարին Ադրիան Բերտրանը Ալֆրեդ Մաշարի հետ հիմնել է Les Chiméres գրական ամսագիրը, որտեղ, ի թիվս այլ երիտասարդ բանաստեղծների, իր դեբյուտն է կատարել Վենսան Մյուզելլին: Այս ամսագիրը միջոց էր՝ հանրայնացնելու Բերտրանի սոցիալիստական գաղափարները և սյուրռեալիստական պոեզիան, ինչպես նաև ձայն տալու գաղափարակիր այլ մարդկանց:

Առաջին անգամ ամուսնացել է Արկաշոնում 1911 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Գաբրիել Ռոբերտի հետ, որը մահացել է կարճ ժամանակ անց: Նորից ամուսնացել է Փարիզում 1915 թվականի նոյեմբերի 11-ին դերասանուհի և երգչուհի Սյուզաննա Պերինի հետ բացառիկ վկաների՝ խորհրդի նախագահ Ժորժ Կլեմանսոյի, Էժեն Բրիյոյի, ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ Ֆերնան Գրեգի և իր եղբոր՝ Ժորժ Բերտրանի, ում նվիրված է *L'appel du Sol*-ը, ներկայությամբ: Երկրորդ կինը Սյուզաննա Ադրիան-Բերտրան անունով 1927 թվականին հրատարակել է «Փորձառություններ կամ ժամանակակից կինը տղամարդկանց և սիրո առջև» գիրքը (), որը պարունակում է ռեմինիսցենցիա ամուսնական կյանքից:

Ադրիան Բերտրանը պացիֆիստական հայացքներ է ունեցել, բայց Առաջին համաշխարհային պատերազմի հենց սկզբից անմիջապես միացել է ֆրանսիական բանակին (դեռ չէր լրացել նրա 26-ամյակը)։ Ծառայել է հեծելազորում, երեք ամիս մասնակցել է ֆրանս-գերմանական ռազմաճակատի մարտերին (Սահմանամերձ ճակատամարտ) և մի քանի անգամ աչքի ընկել: 1914 թվականի նոյեմբերի 1-ին Պարուի մոտ գտնվող անտառում լեյտենանտ Բերտրանը վիրավորվել է: Արկի բեկորը դիպել է կրծքավանդակին և վնասել թոքերը։ Նրան տեղափոխել են ամենացածր դասի զինվորական հոսպիտալ, որը, ըստ էության, հոսփիս էր։ Բժիշկները տեղեկացրել են, որ նրա թոքերն այլևս երբեք լիարժեք չեն աշխատի, նա մշտական անկողնային ռեժիմի մեջ կլինի: Այդ վիճակում մահն անխուսափելի էր։ Երկարատև հարկադիր անկողնային վիճակում անգամ Բերտրանը շարունակել է գրել և ավարտել է երկու գործ։ Այս վերքից գրողը մահացել է 1917 թվականի նոյեմբերի 18-ին Գրասում: Մահից առաջ նա Գոնկուրյան ակադեմիային է կտակել դրամական Ժառանգություն և հիմնել այսպես կոչված Գոնկուրյան բանաստեղծական բորսա։ Մնացած միջոցներն օգտագործվում են բանաստեղծներին իրենց ընդհանուր ժառանգության համար պարգևատրելու նպատակով: Պարգևատրվածների թվում են Կլոդ Ռուան (1985), Իվ Բոնֆուան (1986), Անդրե Շեդիդը (2002) և Ֆիլիպ Ժակոտեն (2003):

Կյանքի վերջին օրերին Ադրիան Բերտրանն ընկերներին բաժանել է իր ինքնագրերով գրքեր:

## Ստեղծագործություն
Ադրիան Բերտրանը, Անդրե Բիլիի բնորոշմամբ, արձակագիր էր, բայց ամենից առաջ բանաստեղծ էր: Իր երկու ստեղծագործություններով՝ «Հողի կանչը» () և «Փոթորիկ Կանդիդի այգում» (), նա հիմնեց *գաղափարախոսական վեպի* ժանրը: 1916 թվականին Բերտրանը ստացել է 1914 թվականի Գոնկուրյան մրցանակ այս վեպերից առաջինի համար, որը նկարագրում է ռազմաճակատի և զինվորների առօրյան, որոնք հայտնվում են պատերազմի մեջ, որին Բերտրանն ինքը մասնակցել էր։ Նրանք բախվում են սարսափների, որոնց մասին մի քանի շաբաթ առաջ չէին կարող անգամ պատկերացնել։ Այս զինվորները ուսումնասիրում են պատերազմի դրդապատճառները, խորհում իրենց իդեալների մասին, բայց միաժամանակ բացահայտում են ֆրանսիական կամքի և կույր հայրենասիրության կործանարար բնույթի պատճառները։

### Փոթորիկ Կանդիդի այգում
«Փոթորիկ Կանդիդի այգում» փիլիսոփայական վեպը բաղկացած է չորս մասից, որոնք հաճախ սյուրռեալիստական են և խորը ներհայեցողական: Վեպն ավարտվել է հեղինակի մահից մի քանի շաբաթ առաջ և, հավանաբար, սաստկորեն արտացոլում է այն աշխարհը, մռայլ իրավիճակը, որում Բերտրանն ինքն էր հայտնվել:

Առաջին մասը կոչվում է «Հանրապետության բանակի մի զինվորի արշավանքի օրագիր» (): Այս մասում («Անձրևի մասին, որն անսպասելիորեն գտավ Կանդիդին պարտեզում, և նրա` շատ կերպարների հետ հանդիպման մասին») Կանդիդը հանդիպում է աբբա Ժերոմ Կուանյարի, Աքիլլեսի, Դոն Կիխոտի, Ֆաուստի, պարոն Պիկվիկի հետ, ինչպես նաև կրտսեր լեյտենանտ Վեսեթի՝ Բերտրանի առաջին՝ «Հողի կանչը» վեպի գլխավոր հերոսի հետ: Նրանց զրույցի ընթացքում խոսքը Բերտրանի նախորդ աշխատանքի և պատերազմից ավերված աշխարհում ապագայի իդեալի մասին է: Այստեղ ներկայացված են Օգյուստ Ռուսեի՝ Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմի ժամանակ ֆրանսիական բանակի զինվորի հուշերը։ Նրա կերպարը մեծապես հիմնված է Բերտրանի ինքնակենսագրության վրա, և պատմությունը կիսաինքնակենսագրական է Ռուսեի կրած փորձառությունների մեծ մասում։ Սա ընդգծում է Բերտրանի սիրելի թեմաներից մեկը՝ պատմության ցիկլային բնույթը, կամ, ինչպես ինքն էր ասում. «Պատմությունը կրկնվում է»։

Երկրորդ մասը՝ «Պրեֆեկտ Մուկիուսի պատրանքը» (), հիմնված է Տակիտոսի ստեղծագործությունների վրա։ Գործողությունները զարգանում են հռոմեական ժամանակներում։ Գլխավոր հերոսը՝ հռոմեացի քրիստոնյա Մուսիուսը, պարտավորվում է Ավետարանը քարոզել գերմանացիներին, և արդյունքում ամեն ինչ ավարտվում է մի ճակատամարտով, որը շատ է հիշեցնում Մառնի առաջին ճակատամարտը, որի ժամանակ վիրավորվել է Բերտրանը։

Երրորդ մասը՝ «Հանրապետական բանակի զինվորի ռազմական գրառումները» (), ներկայացնում է Ֆրանսիայի կողմից մղվող հեղափոխական պատերազմների մասնակից Օգյուստ Ռուսեի հուշերը։ Այս մասը ամենատարօրինակն է: Պատմությունն ընդգծում է պատմության ցիկլայինության թեման: Այն պատմում է Աքիլլեսի, Դոն Կիխոտի, Ֆաուստի, պարոն Պիկվիկի և Բերտրանի առաջին վեպի՝ *L'Appel du sol*, հերոսի՝ Կանդիդի պարտեզում տեղի ունեցած հանդիպման մասին: Այս գեղարվեստական կերպարներն այնուհետև քննարկում են Բերտրանի նախորդ աշխատանքը և փորձում են իդեալական ապագա ձևավորել պատերազմից ավերված աշխարհի համար:

Չորրորդ մասը կոչվում է «Կենդանիները փոթորկի ժամանակ» (): Հեղինակը վերաշարադրել է Ժան Լաֆոնտենի մի քանի առակներ՝ նպատակ ունենալով, մասնավորապես, բարձրացնել ֆրանսիական գրական վերնախավին պատկանողների ունայնության և ամբարտավանության հարցը, հատկապես խոսքը Ռոմեն Ռոլանի մասին է, որը կարծում էր, որ արվեստն ու գրականությունը պետք է վեր կանգնեն պատերազմից, ոչ թե հարմարվեն դրան:

Ադրիան Բերտրանը գրել է նաև բանաստեղծություններ, պատմվածքներ և մեկ գործողությամբ չափածո պիես՝ «Առաջին Վերոնիկան», որն արժանացել է Ֆրանսիական ակադեմիայի *Prix Toirac* մրցանակին։ Պիեսը բեմադրվել է Կոմեդի Ֆրանսեզ ազգային թատրոնում գրողի կենդանության օրոք: Նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը հրատարակվել են հետմահու։

## Աշխատանքներ
* 1908. *Կատուլ Մենդես ()*
* 1910. *E. Brieux*
* 1915. *Պրիապուսի այգիները ()*
* 1916. *Հողի կանչը ()*
* 1917. *Փոթորիկ Կանդիդի այգում ()*
* 1917. *Կիպրոսի այգին ()*

## Գրականություն
* *Expériences, ou Une femme d’aujourd’hui devant les hommes et devant l’amour*, Suzanne Adrien-Bertrand, Flammarion, 1927, 245 p. - «Փորձառություններ կամ ժամանակակից կինը տղամարդկանց և սիրո առջև» 
* *Témoins: essai d’analyse et de critique des souvenirs de combattants édités en français de 1915 à 1928*, Jean Norton Cru, Presses universitaires de Nancy, 1993, 727 р.
* *Anthologie de la poésie française*. Robert Kanters, Maurice Nadeau, Éd. Rencontre, 1966
* *Histoire véridique de la Grande guerre*, Тоm 2. Jacques Isorni, Louis Cadars. Flammarion, 1970
* *L'époque contemporaine, 1905-1930*, André Billy, Tallandier, 1956, 365 p.)
* *Vingt-cinq ans de littérature française*, Eugène Montfort. Librairie de France, 192? - 779 р.
* *Essai sur l’orientation des littératures de langue française au XXe siècle*, Maurice Bémol. Nizet, 1960, 338 p.
* ''Guide du roman de langue francaise (1901-1950)''
* ''Siècle de Goncourt'', Jean-Louis Cabanès, Robert Kopp, Jean-Yves Mollier, Presses Univ. Septentrion, 2005-462 р.

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ