Աշոտ Ամատունի

**Աշոտ Հաբեթի Ամատունի** (), հայազգի գեներալ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1923 թ. դեկտեմբերի 23-ին ք. Գյումրի (Շիրակի մարզ, ՀՀ)։ Զորակոչվել է ԶՈւ 1941 թ. հունվարի 1-ին Լենինականի ՔԶԿ-ի կողմից։ ՀՄՊ-ին մասնակցել է 1941 թ. հուլիսի 16-ից։ Մարտնչել է Ուկրաինայում որպես գնդացրորդ։ Մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին, 1943 թ. հունվարի 22-ին ծանր վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո տանկային դասակի (135-րդ Տանկային բրիգադ) հրամանատար Ամատունին 1944 թ. մասնակցել է Կռիվոյ Ռոգ, Վոզնեսենսկ, Օդեսա, Տիրասպոլ, Նիկոլաև, Մարիուպոլ, Մազովեցա, Դեմգլինա, Լյուբեն, Վարշավա, Պոզնան քաղաքների ազատագրմանը։ 1945 թ. հունվարի 14-22-ին 1-ին տանկային դասակի (3-րդ Տանկային գումարտակ, 49-րդ Տանկային բրիգադ) գվ. լեյտենանտ Ամատունին Սոխաչև քաղաքի շրջանում ոչնչացրել է 3 շոգեքարշ, 110 ավտոմեքենա, 2 հրանոթ, 2 զենիթային թնդանոթ, 6 ականանետ, 8 զինապահեստ և գերությունից ազատել 250 զինվոր և 150 քաղաքացի։ Լյուբեն քաղաքի համար մղվող մարտերում Ամատունու դասակը գրոհով օդանավակայանում ոչնչացրել է 17 ինքնաթիռ անձնակազմով, իսկ ք. Ինովրացլավում գրավել է 3 էշելոն շարժակազմ, ոչնչացրել 3 շոգեքարշ, 2 հրանոթ, 2 տանկ, իսկ օդանավակայանում՝ 10 ինքնաթիռ, ավելի քան 250 զինվոր։ Լեհական Սոխաչև, Լյուբեն և Ինովրացլավ քաղաքների ազատագրման ժամանակ հրամանատարության հատուկ առաջադրանքների հաջող կատարման ու ցուցաբերած արիության և հերոսության համար 1-ին տանկային դասակի (3-րդ Տանկային գումարտակ, 49-րդ գվ. Տանկային բրիգադ) հրամանատար գվ. լեյտենանտ Աշոտ Ամատունուն ԽՍՀՄ ԳԽՆ 1945 թ. փետրվարի 25-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (№ 33040) և «Ոսկե աստղ» մեդալով (№ 5829, ԽՄՀ գրքույկ № 6604, ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայական № 7419, Շքանշանային գրքույկ № 575340): Աչքի է ընկել Օդերի Ֆրանկֆուրտ քաղաքի համար մղվող մարտերում, պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի» շքանշանով։ 1951 թ. ավարտել է Ի. Ստալինի անվ. Զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ռազմական ակադեմիան։ 1952-1958 թթ. ծառայել է տանկային գնդի (ք. Տիրասպոլ, Մոլդովա), 1958-1963 թթ.՝ տանկային դիվիզիայի (ք. Բելցի, Մոլդովա) հրամանատար, 1963-1973 թթ.՝ կորպուսի (ք. Սիմֆերոպոլ, Ղրիմ) հրամանատարի տեղակալ, 1973-1984 թթ.՝ 7-րդ Բանակի (Երևան) հրամանատարի տեղակալ։ Գնդապետ (Հր. ԽՍՀՄ ՊՆ, № 0181, 8.02.65), գեներալ-մայոր (Որոշում ԽՍՀՄ ԳՆԽ, 7.05.80): 1981 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Զինվորական կոմիսարի տեղակալ, 1984 թ. զորացրվել է պահեստ։ 1984-1995 թթ. եղել է «Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմում» թանգարանի տնօրեն։ 1995-2004 թթ.՝ Պաշտպանության նախարարության զինվորական թանգարանի գիտական գծով փոխտնօրեն: Հետագայում տեղափոխվել է բնակության Սիմֆերոպոլ քաղաք։ 

2006-2010 թթ․ եղել է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բարձրագույն խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավոր։

Կյանքի վերջին տարիներին էլ զբաղվել է հասարակական աշխատանքներով, աշխատել է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության վետերանների խորհրդում:

Մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, զինվորական կարգով հուղարկավորվել է Սիմֆերապոլի Հայկական գերեզմանատանը, եղել է Ղրիմի Հանրապետության վերջին ԽՍՀՄ Ազգային հերոսը:

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է՝
* 1945 թ.՝ Խորհրդային միության հերոս։
* 1980 թ.՝ բանակի գեներալ-մայոր։
* Գեներալ-լեյտենանտ։
* Կարմիր դրոշի (Հր. 2-րդ գվ. Տանկային բրիգադ, № 04, 3.02.45),
* Կարմիր աստղի (1. Հր. 135-րդ գվ. Տանկային բրիգադ, № 195, 23.03.44, № 575924; 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 30.12.56, № 3517866),
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի, (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 30.04.75, № 5653)
* «ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում Հայրենիքին ծառայության համար 3-րդ աստիճանի» (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 30.04.75, № 5653) շքանշաններով,
* «Մարտական վաստակի համար» (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 17.05.51) մեդալով։

## Հիշատակ
* 2019 թվականի մարտի 28-ին Սիմֆերապոլի քաղաքային խորհրդի որոշմամբ N 30 դպրոցը անվանակոչվել է Ամատունու անվամբ.
* 2020 թ․ հունիսի 24-ին նույն դպրոցի բակում տեղադրվել է նրա արձանը.

## Տես նաև
* 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմ
* 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ստացած հայերի ցանկ
* 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմին մասնակցած հայ գեներալներ և ծովակալներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։ Երկու հատորով), Հայկական հանրագիտարանի խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005։

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության «Մայր Հայաստան» ռազմական թանգարանի պաշտոնական կայք։ ԱՄԱՏՈՒՆԻ ԱՇՈՏ ՀԱԲԵԹԻ http://www.mayrhayastan.am/arm/heroes/heroes-of-the-su-and-ch-of-order-of-glory/2/ 
* «Հայ ազգ» հիմնադրամի հանրագիտարան։ Համացանցային հանրագիտարան։ Ամատունի Աշոտ Հաբեթի:http://am.hayazg.info/%D4%B1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB_%D4%B1%D5%B7%D5%B8%D5%BF_%D5%80%D5%A1%D5%A2%D5%A5%D5%A9%D5%AB 
* Герои страны կայքում

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ