Թիթ Ենսեն

**Մարիա Կիրստին Դորոթեա Ենսեն** (, ամուսնություն **Ֆենգեր**, *Fenger*), ավելի հայտնի է որպես **Թիթ Ենսեն** (, ), դանիացի գրող։ Կանանց իրավունքների պաշտպան լինելով՝ նա մտավ 20-րդ դարի դանիական գրականության պատմության մեջ:Հիմնականում  բազմաթիվ պատմավեպերի հեղինակ է։ Դանիայի գրողների միություն նախագահն էր (1931-1932)։

## Կենսագրություն
Թիթ Ենսենը ծնվել է 1876 թվականի հունվարի 19-ին Ֆարսյո փոքրիկ քաղաքում, գտնվում է Յուտլանդ թերակղզու հյուսիսային մասում՝ Հիմերլենդ շրջանում,որը հետագայում իր հետքն է թողել նրա աշխատանքի վրա,ծնվել է անասնաբույժի ընտանիքում ։Ծնողները ունեցել են տասնմեկ (տասը) երեխա, որոնցից չորսը գրողներ դարձան, ավելի մեծ հաջողությունների  հասավ Թիթի համեմատ Յոհաննես Վիլհելմը  (1873–1950). 

Թիթը մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել Յոհանիսի հետ իր երիտասարդության տարիներին, հետագայում նրանք հակադրությունների մեջ են մտնում և չեն համակերպվում միմյանց հետ։ Տիտոսի մոր ջանքերը հետագայում ծննդաբերելու և մեծացնելու համար նույնպես իրենց հետքն է թողել նրա աշխատանքի վրա։ Մինչ Թիթի եղբայրները կրթություն էին ստանում, նա դայակ էր և տնային ուսուցչուհի իր կրտսեր եղբայրների և քույրերի համար։ Նրա տան պայմանները ստիպեցին Թիթին 22 տարեկանում հեռանալ տնից և աշխատել որպես տնային ուսուցիչ և տնային տնտեսուհի ուրիշների տներում:.

Նա իր կյանքի մեծ մասն ապրել է Կոպենհագենում, որտեղ նա սկսեց նաև իր գրական կարիերան։ Թիթի առաջին գիրքն է  «Երկու քույր» (*To Søstre*, 1903) և «Սթորմի ընտանիքը» (*Familjen Storm*, 1904) նվիրված ընտանեկան պայմաններին։ «Սթորմի ընտանիքը» վեպում նկարագրված է կոնկրետ և մանրակրկիտ դիմադրության պատկեր , որը  պետք է հաղթահարի երիտասարդ կինը, եթե նա չի գնում ամուսնության ծեծված ճանապարհով:«Նահատակություն»   (*Martyrium*, 1905) և «Թափառումներ անապատում» (*Ørkenvandring*, 1907) սոցիալական գրքերի հերոս դարձավ անօգնական երիտասարդ կին ՝ օժտված տաղանդով, բայց միամտաբար ամուսնանալով, թվացյալ վստահելի մարդու,ով ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերում ալկոհոլիզմ և խելագարություն։ Ամուսնության օրենքների պատճառով և չնայած իր քրտնաջան աշխատանքին, գլխավոր հերոսը նայում էր , թե ինչպես է իր ընտանիքը քանդվում:Այնուհետև Թիթը փախչում  է իր ամուսնուց և գրում է պատմական վեպ *Prins Nilaus af Danmark* (1907): Այնուհետև միստիկան և կրոնը դարձան նրա ստեղծագործության կարևորագույն տարրերը։ Թիթի հայր հոգևոր էր, Թիթը շարունակում է հոր գործը։ Նա պնդում էր, որ շփվում է թագավոր Վալդեմար Ատերդագի հետ։ Պատմական վեպը  *Jørgen Lykke: rigens sidste ridder* (1931) պատմում է 16-րդ դարի դանիացի ազնվականի մասին Լիկե, Յորգեն:Վեպը *Stygge Krumpen* (1936) պատմում է 16-րդ դարի կաթոլիկ եպիսկոպոս Ստիգե Կրումպեն մասին ։ В 1940—1953 տարիներին նա գրել է մի շարք գրքեր Վալդեմար Ատերդագի մասին։ Բացի այդ, նա շատ ակտիվ էր 1919—1928 տարիներին՝ դասախոսություններով, որտեղ նա քննարկել է արդի սոցիալական և բարոյական տարբեր խնդիրներ, հատկապես կանանց հիմնախնդիրները, մասնավորապես՝ կամավոր մայրության, աբորտի, ծննդաբերության, հղիության կանխարգելման հարցը,  պաշտպանելով իրենց մարմինը տնօրինելու կանանց իրավունքը :  Ջոնաթան Լյունբախ բժշկի հետ (*Jonathan Leunbach*),նա հիմնել է սեռական կրթության ասոցիացիան (*Foreningen for seksuel Oplysning*) 1924 թվականին, որի նպատակը հակաբեղմնավորիչների մասին գիտելիքների տարածումն էր։ Դասախոսություն «Կամավոր մայրություն» (*Frivilligt Moderskab*) հրատարակվել է որպես բրոշյուր 1924 թ։ 

Թիթ Ենսենը «Պարգևատրության իրավունք»-ի հեղինակն էր (*Biblioteksafgift*). Խոսքը հեղինակի՝ իր գրքերը հանրային օգտագործման թողարկելու համար դրամական փոխհատուցում ստանալու իրավունքի մասին էր։ Նա կարծում էր, որ ինքը կորցնում է վաճառքի եկամուտը, քանի որ իր գրքերը հեշտությամբ հասանելի են հանրային  գրադարաններում։ Նա առաջինն էր, ով 1918 թվականին ելույթի ժամանակ առաջարկեց, որ գրադարանները հեղինակին վճարեն 5 øre յուրաքանչյուր գրքի համար, որը օգտվողները վերցնում են գրադարանից։ Առաջարկն այն ժամանակ բազմաթիվ հակասությունների տեղիք տվեց, սակայն ի վերջո ընդունվեց։Պիտեր Ֆրոյխենն արգելել է գրադարաններին գնել իր «Հյուսիսային կետ» գիրքը(Nordkaper, 1923). Երբ որոշ գրադարաններ վերջապես գնեցին գիրքը, նա դատի տվեց և հաղթեց Դանիայի գերագույն դատարանում. 1946 թվականին Դանիան ստեղծեց Հանրային վարկավորման իրավունքը (RPO) կամ Հանրային վարկավորման իրավունքը (RPL) դանիերեն լեզվով հրատարակված աշխատանքների համար։ Ձևավորվում է  գրադարաններում հեղինակների գրքերն օգտագործելու փոխհատուցման ֆոնդ.

1931-1932 թվականներին եղել է Դանիայի գրողների միության նախագահ.

Մահացել է 1957 թվականի մայիսի 14-ին Բագսվերեում։ Թաղված է Ֆարսոյում

## Անձնական կյանք
1912 թվականին Թիթը ամուսնացավ նկարիչ Գուստավ Ֆենգերի հետ (*Gustav Fenger*). Զույգը բաժանվել է 1918 թվականին։ Ամուսինը գրողից 11 տարով փոքր էր և միանում է մեկ այլ կնոջ։ Գրողը վեպ է գրել անհաջող ամուսնության մասին *Den erotiske hamster*, որը հրատարակվել է 1919 թ։

## Ծանոթագրություն

  
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:Դանիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իրավապաշտպաններ