Վալյա Բալկանսկա

**Վալյա Մլադենովա Բալկանսկա** (բուլղարերեն՝ Валя Младенова Балканска, ծնյալ *Ֆեյմե Կեստեբեկովա* / *Фейме Кестебекова*. ), բուլղարացի երգչուհի, որ աչքի է ընկել ժողովրդական երգերի կատարումներով: Ոչ միայն Բուլղարիայում այլև նրա սահմաններից շատ հեռու առանձնապես հայտնի է *Излел е Дельо хайдутин* երգի նրա կատարումը, որը ներառվել է ամերիկյան « Վոյաջեր 1 » և « Վոյաջեր 2 » տիեզերանավերի Վոյաջերյան ոսկե ձայնասկավառակում և ուղարկվել տիեզերք:

## Կենսագրություն
Վալյա Մլադենովա Բալկանսկան ծնվել է իսլամադավան բուլղարական ընտանիքում: Նա ծնունդով Ռոդոպյան ֆոլկլորային շրջանից է: Երաժշտական իր կարիերան սկսել է 1960 թվականին՝ որպես Սմոլյան քաղաքի «Ռոդոպ» պետական ​​ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի մենակատարուհի։ 2002 թվականին ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ և երգարվեստում ունեցած բացառիկ նվաճումների համար Վալյա Բալկանսկան պարգևատրվել է *Ստարա Պլանինա* շքանշանով, որը բուլղարական բարձրագույն կառավարական պարգևն է։ 2003 թվականին նա Բուրգասում կայացած միջազգային ֆոլկլորային փառատոնում արժանացել է «Նեստինարկա» մրցանակի։ 2005 թվականին առաջադրվել է Սուրբ Պաիսիոս Հիլենդարեցու անվան պետական ​​մրցանակի։ 2005 թվականի դեկտեմբերին Բուլղարիայի փառքի ծառուղում բացվել է ժողովրդական երգչուհուն նվիրված աստղը։ Նրա մասին է պատմում բուլղար գրող Նիկոլայ Խայտովի դստեր՝ Ելենա Խայտովայի «Միայնակ՝ աստղերի մեջ / „Сама сред звездите“» գիրքը։

### "Izlel ye Delyo Haydutin" երգը և [[Վոյաջեր]]ը
Բալկանսկան Արևմուտքում առավել հայտնի է «Իզլել ե Դելյո Հայդուտին» երգով, որը նա ձայնագրել է 1968 թվականին՝ պարկապզուկահարներ Լազար Կանևսկու և Ստեփան Զահմանովի նվագակցությամբ։ Այդ երգի ամենատարածված ձայնագրությունը կատարվել է 1960-ականների վերջին՝ բուլղարական ֆոլկլորի ամերիկացի հետազոտող Մարտին Քյոնինգի կողմից, և վինիլային սկավառակով թողարկվել է Միացյալ Նահանգներում։ Մի քանի տարի անց ձայնասկավառակի մի նմուշ պատահաբար ընկել է այն ձայնասկավառակների մեջ, որոնք գնվել էին  «Ոսկե ձայնասկավառակի» պատրաստման համար. ծրագրված էր, որ «Ոսկե ձայնասկավառակը» պետք է լինի NASA-ի «Վոյաջեր» ծրագրի երկու նույնական տիեզերանավերով Արեգակնային համակարգից դուրս ուղարկվող ուղերձ երկրացիների կողմից։ Երգը ներառվել է Կարլ Սագանի վերջնական՝ 90-րոպեանոց երաժշտական ​​​​ընտրության մեջ և առաջինը թռել է Voyager 2-ով, որը տիեզերք է արձակվել 1977 թվականի օգոստոսի 20-ին, երկու շաբաթ անց էլ՝ 1977 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ Voyager 1-ով։ 2012 թվականի օգոստոսի 25-ին Voyager 1-ը դարձել է մարդկային ծագում ունեցող առաջին օբյեկտը, որը հատել է հելիոսֆերան և մտել միջաստղային միջավայր։

## Երգացանկ
Վալյա Բալկանսկան հայրենիքում ու արտասահմանյան երկրներում հանդես է եկել 300-ից ավելի ժողովրդական երգերի կատարմամբ: 2004 թվականին թողարկվել է նրա լավագույն կատարումներն ամփոփող «Գլաս օտ վեչնոստա» («Հավերժության ձայնը») ալբոմը: Բալկանսկայի կատարմամբ առավել տարածված ու սիրված են հետևյալ ժողովրդական երգերը.

* А бре, юначе лудо и младо
* А га бех мома лефтера
* Агне, вакло агне
* Ветър дуе мене мрези
* Видем та се вдим познавам
* Вчера се майче отидох
* Гори ми, гори, юначе
* Горо ле, горо зелена
* Дай си ма, майчо
* Девойко, бално ли ти е
* Добре ми дойде, юначе
* Излел е Делю Хайдутин
* Какво е ново станало
* Майчинко стара майчинко
* Марудо, кузум Марудо
* Мома сези на йодриво
* Момиченце, малачичко
* Момнеле мари хубава
* Проводи ма, майчинко
* Пукни са, тресни са юначе
* Развявай Кольо, байрака
* Руса девойка липсала
* Севдитце пиле шарено
* Страхил е страшен войвода
* Събрали са се моми ли млади невести
* Събрали са се събрали
* Сьодните, севдим, сьодните
* Триста са пушки пукнали
* Хайдутине се молеха
* Шар планино
* Яла ми яла девойко

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Галерия снимки на Валя Балканска на bulphoto.com
* Откъс за Валя Балканска от книгата „Майстори на народната музика-спомени и размисли“ на Тодор Бакалов 
* Валя Балканска изпълнява „Излел е Делю хайдутин“ (видео), VBox7
* Цветелина Шенева, „След 43 г. Валя Балканска разбра как песента ѝ е изпратена в Космоса“, в-к „24 часа“, 2 юли 2011

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի արվեստագետներ