Խերուվիզմ

[մինի|Խերուվիզմ ախտորոշմամբ 41-ամյա կնոջ [Եռաչափ տարածություն|եռաչափ համակարգչային շերտագրություն (ստորին ծնոտի զգալի լայնացում և վերին ծնոտի երկկողմանի ուռուցիկ տեսք)|369x369փքս]]
**Խերուվիզմ,** վերին և ստորին ծնոտների հազվագյուտ հանդիպող ժառանգական հիվանդություն, որի անվանումը ծագել է Վերածննդի դարաշրջանի նկարներում պատկերված (Putto կամ իտալական վերածննդի արվեստում հրեշտակի կերպարով տղա երեխա) մեծ աչքերով, կլոր կամ գեր դեմքով նորածինների հետ ժամանակավոր նմանությունից, որոնց հաճախ սխալմամբ «Քերովբեներ» էին անվանում։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Նման ախտահարում ունեցող մարդկանց արտաքինը պայմանավորված է ստորին ծնոտի ոսկրային հյուսվածքի կորստով, որը փոխարինվում է ավելցուկ մանրաթելային շարակցական հյուսվածքով: Շատ դեպքերում արտաքին տեսքը փոխվում է երեխայի մեծանալուն զուգընթաց։ Ստորին և վերին ծնոտների ախտահարման դեպքում, դեմքը, ի հաշիվ ծնոտների առաջակողմնային հատվածների երկկողմանի ուռածության, երեխաների մոտ դիտվում է այտուցված, դիմականման տեսք: Քիթշրթունքային ծալքերը հարթված են, դիմախաղը խախտված։ Խերուվիզմը նաև առաջացնում է կաթնատամների վաղաժամ կորուստ և մշտական ​​ատամների ծկթման բացակայություն կամ տեղաշարժ։

Խերուվիզմը աուտոսոմ-դոմինանտ խանգարում է, որը ժամանակ հիմնականում ախտահարվում է ստորին ծնոտը, կամ էլ միաժամանակ ախտհարվում են վերին և ստորին ծնոտների ոսկրային հյուսվածքը: Բժշկական ամսագրերում նկարագրված է մոտ 200 դեպք, որոնց մեծ մասը տղամարդիկ են: Խերուվիզմը սովորաբար առաջին անգամ ախտորոշվում է յոթ տարեկանում և շարունակվում է մինչև սեռական հասունացում, և երբեմն կարող է շարունակել զարգանալ տարիքի հետ զուգընթաց։ 
[մինի|Putto կամ կլոր դեմքով հրեշտակ՝ ուշագրավ են մեծ աչքերը և լայն դեմքը, որին հաճախ շփոթում են «[Քերովբեներ|քերովբե» հասկացության հետ, ինչը կրոնական տեսանկյունից սխալ է|300x300փքս]]
Հիվանդությունը զարգանում է անհամաչափ: Առավել ինտենսիվ աճի փուլ նկատվում է 3-4 տարեկանից մինչև սեռահասունացում: Հետագայում նկատվում է ծնոտների տեսանելի ձևախախում և սեռահասունացումից հետո, պրոցեսի մարում։ Վերին և ստորին ծնոտների ախտաբանական օջախներում տեղի է ունենում ինտենսիվ ոսկրագոյացում՝ օստեոկլաստիկ և օստեոբլաստային վերակառուցումը նպաստում է նորմալ ոսկրային հենքի փոխարինմանը շարակցական հյուսվածքով։ Հաճախ խախտվում է ատամների նորմալ ձևավորումը կամ ծկթումը, նկատվում է դիստոպիա, ռետենցիա կամ կաթնատամների վաղաժամ անկում: Հայացքն ուղղված է լինում դեպի վեր, ինչի հետ կապված, երբեմն աչքի շաղկապենու սպիտակ գոտիները ստորին կոպի շրջանում նկատելի են։ Խերուվիզմի պատճառը, ենթադրաբար, կապված է 4p16.3 քրոմոսոմի SH3BP2 գենի մուտացիայի հետևանքով առաջացած ժառանգական արատի հետ։ 

Թեև նման հիվանդության զարգացման ընթացքը անցավ է, հիվանդները հիմնականում գանգատվում են դեմքի դեֆորմացիայից։ Խերուվիզմի հետևանքները կարող են նաև խանգարել ստորին ծնոտի նորմալ շարժմանը և խոսքին։ Հիվանդության արտահայտված շրջանում նկատվում է կտրուկ ուռածություն ստորին ծնոտի աջ և ձախ անկյունների շրջանում: Ուռած հատվածների ուրվագծերը հավասար են, կլորավուն, պինդ։ Ոսկրի ուռածությունը ստորին ծնոտում լինում է դրսային ուղղությամբ, իսկ վերինում` առաջային և քմային մակերեսներին։ Սեռական հասունացումից հետո կլինիկական ախտանիշների մեծ մասը անհետանում է, հիվանդի դեմքը ձեռք է բերում նորմալ տեսք, սկայան որոշ հիվանդների մոտ պահպանվում են կոպիտ դիմագծեր։

Խերուվիզմը դրսևորվում է ժառանգական կոնֆորմացիայով և այն դեպքում, երբ ստորին և վերին ծնոտների ախտահարված հատվածներում հայտնաբերվում են ավելցուկային օստեոկլաստներ: Դիտվում են մի շարք յուրահատուկ առանձնահատկություններ, առաջին հերթին` ախտահարման սիմետրիկությունը և երկու կողմում նմանատիպ փոփոխություններ: Ստորին ծնոտի վրա, առաջին հերթին դեֆորմացվում է անկյան և ճյուղի շրջանում ոսկրային հենքը: Աստիճանաբար պրոցեսը տարածվում է դեպի ստորին ծնոտի մարմին, ապա կզակի շրջան: Պսակաձև ելունը պրոցեսի մեջ ընդգրկվում է գրեթե միշտ, միևնույն ժամանակ հոդային ելունի ախտահարում չի դիտվում: Բնորոշ է ստորին ծնոտի մարմնի ձևախախտում: Ստորին սնոտի մարմնի և ճյուղի հավասարաչափ հաստացման հետ մեկտեղ, նաև առաջանում է ստորին ծնոտի ստորին եզրի ալիքաձև փոփոխություն: Բազմակի հստակ խորշավոր կիստոզ գոյացություններին հաջորդում են կոպիտ, տձև, չկրակալված ոսկրային տրաբեկուլներ։

## Պատճառներ
Խերուվիզմը աուտոսոմ-դոմինանտ խանգարում է, որը հայտնաբերվել է պատահական գենային մուտացիայի արդյունքում այն ​​անձի մոտ, ով չունի հիվանդության ընտանեկան պատմություն։ Այնուամենայնիվ, լիովին պարզ չէ, թե ինչու է հիվանդությունն ավելի հաճախ հանդիպում արական սեռի մոտ։ Խերուվիզմով տառապող երեխաները տարբերվում են վերին և ստորին ծնոտների ոսկրային ախտահարումների ծանրության աստիճանով։ Հիվանդությունը դրսևորվում է բոլոր տուժածների 80-ից 100%-ի մոտ։ Այս գենն ունեցող ընտանիքների բազմաթիվ սերունդների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ արական սեռի մոտ զարգանում է խերուվիզմ, սակայն աղջիկների 30-50%-ը որևէ ախտանիշ չի դրսևորվում։

Կա կարծիք, որ այս հիվանդության պատճառ է համարվում՝ SH3BP2 գենի մուտացիան։ Խերուվիզմը հայտնաբերվել է նաև այլ ժառանգական խանգարումների հետ համատեղ, այդ թվում՝ Նունանի համախտանիշ, Ռամոնի համախտանիշ և փխրուն X համախտանիշ։ SH3BP2 գենի մուտացիաները հանդիպում են խերուվիզմի միայն 75% դեպքերում։ Ենթադրվում է, որ SH3BP2 գենի մուտացիան մեծացնում է այս գենի կողմից գերակտիվ սպիտակուցների արտադրությունը։ SH3BP2 գենը գտնվում է քրոմոսոմ 4-ի փոքր թևի վրա՝ 16.3 դիրքում։ SH3BP2 գենը մասնակցում է իմունային համակարգի բջիջների՝ մակրոֆագեր և B լիմֆոցիտներ, քիմիական ազդանշանային փոխանցմանը։

SH3BP2 գենի մուտացիաների հետևանքները դեռևս ուսումնասիրվում են, սակայն մասնագետները կարծում են, որ գենի մուտացիան խաթարում է ոսկրային հյուսվածքի պահպանման հետ կապված բջիջների և իմունային համակարգի որոշ բջիջների կարևորագույն ազդանշանային ուղիները։ Գերակտիվ սպիտակուցը, հավանաբար, բորբոքում է առաջացնում ծնոտի ոսկորերում և խթանում է օստեոկլաստների արտադրությունը, որոնք իրենց հերթին քայքայում են ոսկրային հյուսվածքը, ոսկրի վերակառուցման ընթացքում։

Ոսկրային հյուսվածքի կորուստը և բորբոքումը, հանգեցնում են շարակցական հյուսվածքի աճին և կիստաների ձևավորմանը։ Օստեոկլաստը ոսկրային բջջի տեսակ է, որի ավելցուկը նպաստում է վերին և ստորին ծնոտների ոսկորների քայքայմանը։ Խերուվիզմին բնորոշ կիստաանման գոյացությունների հիմքում, հավանաբար, ոսկրային կորստի և բորբոքման համադրությունն է։

## Ախտորոշում
Քիմիական անհավասարակշռությունը սովորաբար ախտորոշվում է, երբ հայտնաբերվում են ստոմատոլոգիական անոմալիաներ: Այդպիսի անոմալիաներից են՝ կաթնատամների վաղաժամ ծկթում և մշտական ​​ատամների աննորմալ աճ՝ կիստաների և վնասվածքների տեղաշարժի պատճառով: Գրագետ ախտորոշման միակ ճշգրիտ միջոցը SH3BP2 գենի հաջորդականության վերլուծությունն է։ Հիվանդի նախնական ախտորոշումը սովորաբար կատարվում է ռենտգեն հետազոտության և համակարգչային շերտագրության միջոցով։ Նեյրոֆիբրոմատոզը կարող է նմանվել խերուվիզմին և կարող է ուղեկցել այս վիճակին: Գենետիկական թեստավորումը վերջնական ախտորոշման գործիքն է:

## Կանխարգելում
Քանի որ այս հիվանդությունը համարվում է ժառանգական անոմալիա, ապա գենետիկական թեստավորումը կարող է լինել խերուվիզմի հաճախականությունը նվազեցնելու միակ միջոցը։ Ծնողների մոտ ծանր ախտանիշների բացակայությունը կարող է հիվանդության ախտորոշման ձախողման պատճառ լինել: Նման հիվանդությունը գենետիկական մուտացիայի արդյունք է, և պարզվել է, որ այս գենը ինքնաբուխ մուտացիայի ենթարկման հակում ունի։ Հետևաբար, կանխարգելիչ որևէ մեթոդ կարող է գոյություն չունենալ։

## Բուժում
Հիմնականում վիրաբուժական մեթոդի սկզբունքից կախված, առաջարկվում են մոդելավորող կամ էքսկոխլեացիայի տիպի վիրահատություններ: Կախված տարիքից և ախտահարման ծավալից, ցուցում կարող են հանդիսանալ՝ ֆունկցիոնալ խանգարումներ, դեմքի այլանդակում և այլն: Սովորաբար, միջին ծանրության դեպքերը հսկվում են մինչև դրանց անհետացումը կամ անցումը ավելի ծանր վիճակի: Ծանր դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել վիրահատություն՝ վերին և ստորին ծնոտների մեծ կիստաները և շարակցահյուսվածքային գոյացությունները հեռացնելու համար: Վիրահատությունը նախընտրելի է կատարել 5-ից մինչև 15 տարեկան հիվանդների համար։

Դիմային շրջանի վիրահատությունների ժամանակ հատուկ ուշադրություն պետք է ցուցաբերել՝ խուսափելով դիմային նյարդի ստործնոտային ծայրային ճյուղից, ինչպես նաև թշային ճյուղի վնասումից։ Օրթոդոնտիկ բուժումը սովորաբար անհրաժեշտ է դեռևս չծկթած մշտական ​​ատամների անկանոն կծվածքի և անհավասար դասավորվածության պատճառով առաջացող մշտական ​​ատամնաբուժական խնդիրները կանխելու համար: Հիվանդները պետք է ստանան օրթոդոնտիկ և օրթոպեդիկ բուժում` ուղղված ատամների դիրքից, և պետք է պատրաստվեն ֆունկցիոնալ-կոսմետիկ շարժական պրոթեզների կիրառման։ Երկտեսություն (դիպլոպիա), էկզօֆթալմիա (աչքի արտափքումը ակնակապճից), նաև տեսողության կորստի հետ կապված խնդիրներ ունեցող հիվանդները կարիք կունենան ակնաբուժական բուժման։

## Կանխատեսում
Նման հազվադեպ հանդիպող հիավնդությունների հետևանքով, դժվար է հուսալիորեն գնահատել դրանց վիճակագրությունը։ Այնուամենայնիվ, 2006 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը, որը միջինում 8.5 տարի հետևել է 7 դեպքի, նշել է, որ «Ընդհանուր առմամբ, խերուվիզմը վատ կանխատեսում չունի։ Նշվել է, որ այն սեռական հասունացումից հետո չի զարգանում։ Հիվանդի հասունացմանը զուգընթաց ծնոտի ոսկրային ախտահարումները սովորաբար անհետանում են, և աստիճանաբար նկատվում է ծնոտի ավելի նորմալ տեսք»։

## Պատմություն
Խերուվիզմն առաջին անգամ նկարագրվել և անվանվել է 1933 թվականին Օնտարիո նահանգի Քինգսթոն քաղաքի բժիշկ՝ Վ. Ա. Ջոնսի կողմից, որը ներկայացրել է ռուս-հրեական ծագում ունեցող նույն ընտանիքից երեք քույր-եղբայրների դեպքը։ Այդ ժամանակ հայտնի էր միայն ուռուցքներին բնորոշ օրինաչափությունը, ոսկրային վնասվածքների մեծացումը և հետագա նահանջը։ Երեխաների սեռահասունացման տարիքին զուգընթաց, ակնհայտ դարձավ դեմքի դեֆորմացիան, և 1943 թվականին երեխաներին վիրահատեց բժիշկ Ջոնսի թիմը՝ նվազեցնելով ծնոտների կտրուկ տեսքը։ Վիրահատություններից չորս տարի անց ծնոտների դեֆորմացիայի կրկնություն չի նկարագրվել։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում, վիրահատությունից հետո դիսպլազիան կրկնվել է, ինչը պահանջել է լրացուցիչ վիրահատություններ:

## Տես նաև
* Օստեոմա
* Օստեոիդ օստեոմա
* Օստեոդիսպլազիա
* Օդոնտոգեն միքսոմա
* Անատոմիական ձևափոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
*  Collection of research papers as PDFs
* National Library of Medicine. Cherubism
* GeneReviews/NIH/UW entry on Cherubism
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բժշկական գենետիկա
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ժառանգականություն
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Հիվանդություններ և խանգարումներ ըստ համակարգի
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքների տեսակներ