Ստրեպտոլիզին

**Ստրեպտոլիզիններ,** թարախածին ստրեպտակոկի (Streptococcus pyogenes-ի) կողմից արտադրվող երկու համասեռ էկզոտոքսիններ: Տեսակները ներառում են ստրեպտոլիզին O-ն (SLO, slo), որը թթվածնազգայուն է և ստրեպտոլիզին S-ը (SLS; sagA), որը թթվածնակայուն է:

SLO-ն պատկանում է թիոլ-ակտիվացված ցիտոլիզինների ընտանիքին: Այն օժտված է հեմոլիտիկ ակտիվությամբ միայն դարձելի վերականգնված վիճակում: Այն հակածնային է, ուստի դրա նկատմամբ առաջացած հակամարմինը՝ անտիստրեպտոլիզին O-ն, կարող է հայտնաբերվել անտիստրեպտոլիզին O-ի տիտրի (ASLO) որոշման միջոցով:

SLS-ը կայուն է թթվածնի առկայության դեպքում: Այն հակածնային չէ՝ իր փոքր չափերի պատճառով: Սինթեզի ուղու նմանությունների պատճառով այն երբեմն դասվում է բակտերիոցինների շարքին։

## Ստրեպտոլիզին Օ
Ստրեպտոլիզին O-ն (SLO) բակտերիային տոքսին է, որը կազմված է չորս սպիտակուցային դոմեններից և հայտնի է կենդանական բջիջների պլազմային թաղանթների թափանցելիությունը բարձրացնելու հատկությամբ: Սա տեղի է ունենում թաղանթի վրա ծակոտկեն համալիրներ ստեղծելու միջոցով. սկզբում մոնոմերը կապվում է թիրախային թաղանթի խոլեսթերինին, այնուհետև ձևավորում է օլիգոմերային տրանսմեմբրանային (միջթաղանթային) ծակոտի։ Այս տոքսինն արտազատում է գրամ-դրական Streptococcus pyogenes բակտերիան և դասակարգվում է որպես թիոլ-ակտիվացված ցիտոլիզին կամ խոլեստերին-կախյալ ցիտոլիզին: Որպեսզի Ստրեպտոլիզին O-ն արդյունավետ գործի, թիրախային թաղանթում անհրաժեշտ է զգալի քանակությամբ խոլեսթերինի առկայություն: Ի տարբերություն այլ խոլեստերին-կախյալ ցիտոլիզինների, SLO-ն պարունակում է 60 ամինաթթվից բաղկացած N-տերմինալ դոմեն, ինչը հեշտացնում է դրա նույնականացումը։

Ապացուցվել է, որ մարդու շիճուկային ալբումինը չեզոքացնում է ստրեպտոլիզին O-ի ցիտոտոքսիկ և հեմոլիտիկ ազդեցությունները։ Դա տեղի է ունենում ալբումինի՝ II դոմենում գտնվող ոչ ավանդական տեղամասին կապվելու միջոցով, որը, ըստ նախկին տվյալների, փոխազդում է նաև C. difficile բակտերիայի տոքսինների հետ։

Այս թույնն օժտված է բարձր հակածնային հատկություններով, ինչի շնորհիվ այն առաջացնում է հակաստրեպտոլիզին O հակամարմիններ։ Կլինիկական տեսանկյունից այս հակամարմինների առկայությունը կարող է մատնանշել վերջերս տարած A խմբի ստրեպտոկոկային վարակի մասին։ Ստրեպտոլիզին O-ն հայտնի է նաև կերատոցիտների ապոպտոզը խթանելու հատկությամբ, որն իրականացնում է թիրախային բջջի թաղանթով տեղափոխելով NAD+ գլիկոհիդրոլազ ֆերմենտը (SPN)։ Այնուհետև այն հեռացնում է N-տերմինալ դոմենը, ինչը դադարեցնում է SPN-ի տեղափոխումը և հանգեցնում SPN-ով միջնորդավորված ապոպտոզի։

### A խմբի ստրեպտոկոկային վարակներ
A խմբի ստրեպտոկոկային վարակները տարեկան 517,000 մահվան պատճառ են դառնում ամբողջ աշխարհում: Բնական վարակների ժամանակ ազդեցության հստակ մեխանիզմների մասին դեռևս շատ բան հայտնի չէ, սակայն, երբ վարակը հայտնվում է բջիջների ներսում, այն կարող է կործանարար հետևանքներ ունենալ: Մարդու էնդոմետրիումի բջիջների վրա կատարված փորձարկումների ժամանակ բջիջների 50%-ը ոչնչացել է առաջին երկու ժամվա ընթացքում՝ Ստրեպտոլիզին O-ի և SpeB պրոտեազների կողմից խթանված գործընթացների հետևանքով: Նկատվել է նաև, որ թե՛ Ստրեպտոլիզին O-ն և թե՛ SpeB պրոտեազը սահմանափակում են բնածին իմունային պատասխանը։

## Ստրեպտոլիզին S
Ստրեպտոլիզին S-ը (SLS) ցիտոլիտիկ վիրուլենտության գործոն է, որը պատկանում է թիազոլ/օքսազոլ-ձևափոխված միկրոցինների (TOMM) ընտանիքին: Այս ցիտոլիզինը հետտրանսլյացիոն ձևափոխված պեպտիդ է, որը սինթեզվել է բնական էվոլյուցիոն ուղիով: SLS-ը պատասխանատու է թարախածին ստրեպտակոկի բետտա-հեմոլիտիկ տեսքի համար, երբ այն աճեցվում է արյան ագարի վրա: Դրա կենսասինթեզը լիովին հայտնի չէ, սակայն այն հանդիսանում է կրիտիկական վիրուլենտության գործոն թարախածին ստրեպտակոկ վարակների համար: SLS-ն իրականացնում է իր վիրուլենտությունը՝ վնասելով փափուկ հյուսվածքները, ինչպես նաև կարող է հանդես գալ որպես ազդանշանային մոլեկուլ: Տիրոջ օրգանիզմ թափանցելիս այն ազդում է ֆագոցիտների վրա և օգնում է A խմբի ստրեպտոկոկին (GAS) անցնել մաշկային արգելքը։

## Ստրեպտոլիզին O-ի կիրառությունները և ախտորոշիչ նշանակություն (SLO)
Ստրեպտոլիզին Օ–նառանցքային նշանակություն ունի կլինիկական պայմաններում հակաստրեպտոլիզին O (ASO/ՀՍԼՕ) հակամարմինների հայտնաբերման համար նախատեսված թեստերի մշակման գործում: Այս հետազոտությունները վճռորոշ են հետստրեպտոկոկային հիվանդությունների ախտորոշման համար, ինչպիսիք են սուր ռևմատիկ տենդը և հետստրեպտոկոկային գլոմերուլոնեֆրիտը: Երբ SLO հակածինը միացվում է լատեքսային մասնիկներին, այն առաջացնում է տեսանելի ագլյուտինացիայի ռեակցիա ASO հակամարմինների առկայության դեպքում, ինչը թույլ է տալիս որոշել հակամարմինների մակարդակը բուժառուներնմուշներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոքսիններ
Կատեգորիա:Ֆերմենտներ