Լուիշ Սևերինու դի Ալմեյդա Կաբրալ

**Լուիշ Սևերինու դի Ալմեյդա Կաբրալ** (; ), Գվինեա Բիսաուի քաղաքական և պետական գործիչ, Գվինեայի և Կաբո Վերդեի Աֆրիկյան անկախության կուսակցության հիմնադիրներից մեկը (ՊԱԻԳԿ)։ Եղել է հակատանկային զինված պայքարի մասնակից, Համիլկար Կաբրալի խորթ եղբայրն ու զինակիցը։ 1973-1980 թվականներին եղել է նորանկախ Գվինեա Բիսաուի առաջին ղեկավարը։ Նրա իշխանությունը տապալվել է 1980 թվականի պետական հեղաշրջման արդյունքում։ Եղել է բանտարկության մեջ, որից հետո արտագաղթել է։

## Ազգակցություն Համիլկար Կաբրալի հետ
Ծնվել է Կաբո Վերդեի հայտնի դասախոս և գրականագետ Յուվենալ Կաբրալի ընտանիքում։ Հայրական կողմով Համիլկար Կաբրալի խորթ եղբայրն է եղել։ Համիլկարի մայրը՝ Իվա Պինյել Էվորան, որը հայտնի է որպես Դոն Իվա, եղել է աֆրիկուհի՝ Բոա-Վիշտից, իսկ Լուիշի մայրը՝ Ադելինա Կաբրալը, պորտուգալուհի է եղել։ Լուիշ Կաբրալը պորտուգալական Գվինեայի բնակչության մուլատական հատվածից է եղել։

Աշխատել է հաշվապահ՝ *«Compañía de Unión Fabril»* (CUF) բազմապրոֆիլ կազմակերպությունում, որն իր ձեռքն է վերցրել գաղութի տնտեսությամբ զբաղվելու մենաշնորհը։ Ծառայողական գործառույթով առնչվել է Բիսաուի պրոլետարական շերտերին։ Համիլկարի նման եղել է մարքսիստական աշխարհայացքի կողմնակից և Գվինեա-Բիսաուի անկախացման ակտիվ ջատագովներից։

## Հակահեղափոխական շարժման մեջ
1951 թվականին Լուիշ Կաբրալը Համիլկար Կաբրալի և Արիստիդեշ Պերեյրայի հետ մասնակցել է ընդհատակյա հակագաղութային շարժման ստեղծմանը։ 1956 թվականին եղել է Գվինեայի և Կաբո Վերդեի (ՊԱԻԳԿ) Աֆրիկյան անկախության կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ Ղեկավարել է կուսակցության արհմիութենական ուղղությունը։

1959 թվականի ամռանը Լուիշ Կաբրալը եղել է Բիսաուի նավահանգստային աշխատողների խոշոր գործադուլի կազմակերպիչներից մեկը։ Գործադուլը ջախջախվել է ՊԻԴԵ-ի ուժերով։ Գաղութային իշխանությունները զենք են կիրառել։ Ըստ Լուիշ Կաբրալի տվյալների՝ գնդակահարության հետևանքով զոհվել է մոտ 50 մարդ։ Հետապնդումներից խուսափելու համար Լուիշ Կաբրալը տեղափոխվել է Գվինեա, որտեղ տեղակայված է եղել ՊԱԻԳԿ-ի շտաբ-բնակարանը։

1963 թվականին սկսվել է Գվինեա-Բիսաուի անկախության պատերազմը։ Լուիշ Կաբրալը գտնվել է ՊԱԻԳԿ-ի բարձրագույն ղեկավարության և ՖԱՐՊ-ի կուսակցական զինված ուժերի հրամանատարության կազմում։ Եղել է պայքարի Գործադիր կոմիտեի և ՊԱԻԳԿ-ի Ռազմական խորհրդի անդամ, ղեկավարել է վերահսկվող տարածքների վարչակազմը, հյուսիսային ճակատի ապստամբական զորքերը, ինչպես նաև Աշխատավորների համընդհանուր միությունը (UNTG)՝ ՊԱԻԳԿ արհմիութենական միավորումը։ Ղեկավարել է նաև Դակարի կուսակցական ներկայացուցչությունը և կապ է պահպանել Սենեգալի նախագահ Լեոպոլդ Սեդար Սենգորի հետ։

Միևնույն ժամանակ հետազոտողները նշում են, որ Լուիշ Կաբրալը մշտապես գտնվել է ավագ եղբոր ստվերում։ Նա չի ունեցել ո՛չ Համիլկարի խարիզման, ո՛չ նախաձեռնողականությունը։ Կուսակցական իշխանության և ազդեցության ծավալով Լուիշ Կաբրալը զիջել է ոչ միայն Համիլկար Կաբրալին, այլև Արիստիդեշ Պերեյրային։

1973 թվականի հունվարի 20-ին Համիլկար Կաբրալը սպանվել է ՊԻԴԵ-ի դավադրության արդյունքում։ Դավադիրները պլանավորել են գրավել ՊԱԻԳԿ-ի ղեկավարությունը, սակայն դա նրանց չի հաջողվել։ Նրանք ձերբակալվել են գվինեական իշխանությունների կողմից։ Դատավարության արդյունքում գրեթե բոլորը մահապատժի են ենթարկվել։ ՊԱԻԳԿ-ի նոր գլխավոր քարտուղար է դարձել Արիստիդեշ Պերեյրան. նրա տեղակալը եղել է Լուիշ Կաբրալը։

Համիլկար Կաբրալի սպանությունը չի փոխել ռազմաքաղաքական իրավիճակը պորտուգալական Գվինեայում։ Հակատանկային շարժումը հաղթանակ է տարել։ 1973 թվականի սեպտեմբերի 24-ին հռչակվել է Գվինեա Բիսաուի անկախությունը։ 1974 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ «Գամիկի հեղափոխությունից» հետո, Պորտուգալիան ճանաչել է Գվինեա Բիսաուի անկախությունը։

## Գվինեա Բիսաուն՝ Լուիշի կառավարման տարիներին
Լուիշ Կաբրալը դարձել է Գվինեա-Բիսաու անկախ պետության առաջին ղեկավարը՝ պետական խորհրդի նախագահը։ Արիստիդեշ Պերեյրան գլխավորել է Կաբո Վերդեի հանրապետությունը, որի անկախությունը հռչակվել է 1975 թվականի հուլիսի 5-ին։ Գլխավոր պետական կառույցը՝ իշխող կուսակցությունը, միասնական է եղել. դրանում արտացոլվել է երկու երկրների ապագա միավորման գրավականը։ Կարևոր նշանակություն է ունեցել այն փաստը, որ և՛ Բիսաուում, և՛ Կղզիներում իշխում էին Կաբո Վերդեից ներգաղթածները, որտեղից որ ծագում էր Համիլկար Կաբրալը։ Դա լուրջ դժգոհություն է առաջացրել բանտու-ազգայնականների շրջանում, որոնք բնակչության մեծամասնությունն էին կազմում։

Լուիշ Կաբրալի ղեկավարությամբ Գվինեա Բիսաուում ստեղծվել է միակուսակցական մարքսիստական ռեժիմ՝ իրական սոցիալիզմի տեսակով։ Կաբրալը վարել է ԽՍՀՄ-ամետ և Կուբա-յամետ քաղաքականություն (կապեր է պահել նաև ՉԺՀ-ի հետ)։

Քաղաքական ճնշումները այստեղ չեն ընդունել այնպիսի մասշտաբներ, ինչպես Անգոլայում և Մոզամբիկում է եղել, սակայն Կաբրալն է պատասխանատու Պորտուգալիայի համար մղված կռվում բազմաթիվ աֆրիկացիների սպանությունների համար։ Քաղաքական այլախոհությունը խիստ հետապնդվել է։ Այսպես, Համիլկար Կաբրալի սպանությանը մեղսակից լինելու մեղադրանքով մահապատժի է դատապարտվել անկախության համար պայքարի վետերան, ՊԱԻԳԿ-ի առաջին նախագահ Ռաֆայել Բարբոզան։ Տնտեսությունը ծայրահեղ հետամնաց է եղել, պահպանվել է զանգվածային աղքատությունը։ Հասարակության մեջ և կուսակցությունում ուժեղացել է լարվածությունը նեգրական մեծամասնության և մուլատների, գվինեացիների և Կաբո Վերդեի բնակիչների միջև։

## Տապալում և արտագաղթ
1980 թվականի նոյեմբերի 14-ին Գվինեա Բիսաուում տեղի է ունեցել պետական հեղաշրջում։ Իշխանության է եկել հեղափոխական խորհուրդը՝ Ժուան Բերնարդ Վիեյրայի գլխավորությամբ, որը եղել է ազգայնական շարժման առաջնորդը՝ ընդդեմ Կաբրալի ճնշող տիրապետության։ Գվինեա Բիսաուի և Կաբո Վերդեի միավորման նախագիծը ձախողվել է։ Լուիշ Կաբրալը ձերբակալվել և բանտարկվել է, որտեղ անցկացրել է ավելի քան մեկ տարի։

Ազատվելուց հետո Կաբրալն անմիջապես արտաքսվել է։ Չնայած նախկին ընկերական հարաբերություններին՝ Արիստիդեշ Պերեյրան հրաժարվել է ընդունել նրան Կաբո Վերդեում։ Նա մեկնել է Կուբա, որտեղ երեք տարի ապրել է Ֆիդել Կաստրոյի մոտ։ 1984 թվականին Լուիշ Կաբրալը, նախագահ Ռամալ Էանեշի առաջարկով, տեղափոխվել է Պորտուգալիա։ Հրատարակել է *«Crónicas de libertação»* պատմական հուշագրությունները՝ ազատագրման ժամանակագրությունները։

Գվինեա Բիսաու վերադառնալ չի հաջողվել. Վիեյրան զգուշացրել է, որ անվտանգություն չի երաշխավորում։ Կաբրալին հաջողվել է հայրենիք վերադառնալ միայն 1999 թվականին՝ Վիեյրայի երկու կառավարումների միջև ընդմիջման ժամանակ։ Արտագաղթի մեջ Լուիշ Կաբրալը խուսափել է  Գվինեա Բիսաուի քաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ խոսելուց։ Բայց չի զսպել ատելությունը, երբ խոսքը վերաբերել է Ժուան Վիեյրային։ Երբ 2009 թվականին տեղեկություն է ստացվել Վիեյրայի սպանության մասին, հայտարարել է, որ «իրավիճակը դրանից ավելի վատը չի դառնա, իսկ փոփոխությունները դեպի լավը հնարավոր են»։

## Մահ և հիշատակ
Լուիշ Կաբրալը մահացել է 78 տարեկանում՝ Ժուան Վիեյրայի մահից երեք ամիս անց։ Պաշտոնական ցավակցություն է հայտնել Պեդրա Պիրեշը՝ այն ժամանակվա Կաբո Վերդեի նախագահը։ Պիրեշը Կաբրալին բնութագրել է որպես հայրենասեր, ազատության մարտիկ, որը, սակայն, «թեթևակիորեն թերագնահատել է Գվինեական հասարակության կողմից իրականացվող բարեփոխումներին ցուցաբերվող դիմադրությունը»։

2017 թվականին Համիլկարա Կաբրալի հիմնադրամը Կաբո Վերդեում առանձին գիրք է հրատարակել՝ գրելով Լուիշ Կաբրալի կենսագրությունը։

## Ընտանիք
Լուիշ Կաբրալը ամուսնացած է եղել, ունեցել է չորս որդի և երեք դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գվինեայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ