Վոլուզիան

**Գայ Վիբիուս Աֆերնիուս Գալլուս Վելդումնիանուս Վոլուզիանուս** (), հռոմեական պատմագրության մեջ առավել հայտնի որպես Վոլուզիան՝ հռոմեական կայսր, որը կառավարել է 251-253 թվականներին։

Հին էտրուսկյան տոհմից սերող Վոլուզիանը եղել է Տրեբոնիան Գալլի որդին, որը Մեզիայի նահանգներից մեկի կառավարիչն էր։ Երբ 251 թվականին հռոմեական բանակը պարտություն է կրել գոթերից Աբրիտտի ճակատամարտում, որտեղ զոհվել են կայսր Դեցիոս Տրայանոսը և նրա որդի Հերեննիուս Էտրուսկուսը, Վոլուզիանի հայրը հռչակվել է կայսր։ Նա իր որդուն նշանակել է կեսար, իսկ շուտով՝ օգոստոս։ Նրանց կառավարման ժամանակ Հռոմեական կայսրության վրա բռնկվել են ժանտախտի լայնածավալ համաճարակ, որի հետ միաժամանակ պարսկական ներխուժումը ավերել է արևելյան նահանգները։ Իշխանության գալուց երկու տարի անց Գալլը և Վոլուզիանը սպանվել են իրենց զինվորների կողմից՝ Մեզիայի կառավարիչ՝ Մարկոս Էմիլիուս Էմիլիանուսի ապստամբության ժամանակ։

## Կենսագրություն
Գայ Վիբի Աֆինիուս Գալլուս Վելդումնիան Վոլուզիանը ծնվել է մոտ 230 թվականին՝ կայսր Տրեբոնիան Գալլուսի և Աֆինիա Գեմինա Բեբիանայի ընտանիքում։ Նրա ամբողջական անունը վերականգնվել է Անտիոքում հատված մետաղադրամների վրայի մակագրություններից։ Վոլուզիան ծագումով եղել է էտրուսկյան հին տոհմից՝ ումբրիականՊերուզիայից։ Դ. Կինաստի ենթադրությամբ՝ նրա նախնին կարող էր լինել Գայոս Վիբիոս Գալլուս Պրոկուլեյանը, իսկ պապը՝ Գայոս Վիբիոս Վելդումնիանը, որոնց անունները հայտնի են մոտավորապես 205 թվականին թվագրվող արձանի հիմքի վրա արված նվիրական արձանագրությունից։ Վոլուզիանը նաև ուներ քույր՝ Վիբիա Գալլա անունով։

Վոլուզիանի իշխանության գալու պահին նրա հայրը զբաղեցնում էր մեկ մեսիական պրովինցիայի պրոպրետոր լեգատի պաշտոնը։ 250 թվականին կարպերը ներխուժել է Դակիա, մինչդեռ գոթերը՝ իրենց թագավոր Կնիվայի գլխավորությամբ, հարձակվել են Մեսիայի վրա։ Տրեբոնիան Գալլը հաջողությամբ հետ է մղել նրանց հարձակումը Նովիի վրա։ Շուտով ռազմական գործողությունների թատերաբեմ ժամանել է կայսր Դեցիուս Տրայանը իր որդու՝ Հերենիուս Էտրուսկուսի հետ։ Նրանք փոփոխական հաջողությամբ կռվել են ներխուժողների դեմ, բայց 251 թվականի հունիսին զոհվել են Աբրիտտի ճակատամարտում։ 5-րդ դարի բյուզանդացի պատմաբան Զոսիմոսը կարծում էր, որ հռոմեական բանակի պարտությունը տեղի է ունեցել Տրեբոնիանի դավաճանության հետևանքով, ով դավադրություն էր կազմել գոթերի հետ, թեև ժամանակակից պատմաբանները նրա վարկածը համարում են անհիմն։ Աղետից մազապուրծ եղած զինվորները կայսր են հռչակել Վոլուզիանի հորը։

Իշխանության գալով, Տրեբոնիան Գալլը անբարենպաստ խաղաղություն է կնքել գոթերի հետ։ Նա թույլ է տվել նրանց տանել բոլոր գերիներին և թալանված ավարը, ինչպես նաև սկսել է վճարել ամենամյա տուրք։ Հռոմ ժամանելուն պես նա որդեգրել է Դեցիուս Հոստիլիանոսի երկրորդ որդուն և նրան օգոստոս հռչակել։ Վոլուզիանը ստացել է կեսարի տիտղոսը։ Գոյություն ունի մի վարկած, որը, սակայն, հուսալի ապացույցներ չունի, թե նա ամուսնացել է Դեցիուսի դստեր հետ։ Շուտով, հուլիսին կամ օգոստոսին Գոստիլիանը մահացավ ժանտախտից, թեև Զոսիմոսը մեղադրել է Տրեբոնիան Գալլին նրա դեմ մահափորձ կազմակերպելու մեջ։ Գոստիլիանոսի մահից հետո Վոլուզիանը դարձել է օգոստոս և իր հոր հետ համակառավարիչ։ Լ. Գրոզդանովան կարծել է, որ Վոլուզիանը ոչ միայն ձևականորեն է զբաղեցրել այդ պաշտոնը, այլև ակտիվորեն մասնակցել է կայսրության կառավարմանը հոր հետ միասին։ Այդ ժամանակ պետության վրա սկսվել է ժանտախտի լայնածավալ համաճարակ, որը լրջորեն թուլացրել է նրա տնտեսական և ռազմական ներուժը։ Երբ ժանտախտն սկսել է ավերել մայրաքաղաքը, Տրեբոնիան Գալլը ապահովել է բոլոր զոհերի պատշաճ թաղումը, նույնիսկ բնակչության ամենաաղքատ շերտերի համար, ստանալով ժողովրդի աջակցությունն ու ճանաչումը։ Գալլիենոսի և Վոլուզիանոսի օրոք տեղի են ունեցել քրիստոնյաների առանձին ճնշումներ, թեև Դեցիոսի ժամանակաշրջանի կենտրոնացված հալածանքների շարունակության մասին խոսել չարժե։ Հաճախ պատմական աղբյուրներում հայրն ու որդին մեղադրվել են դանդաղկոտության և պետական գործերին անտարբերության մեջ, և այդ կարծիքը տեղափոխվել է ժամանակակից հետազոտությունների մեջ։ Սակայն, որոշ պատմաբաններ նշում են, որ գավառական արձանագրություններում Վոլուզիանի հիշատակումները հանդիպել են նույնիսկ ավելի հաճախ, քան նրա հոր հիշատակումները։ Դրանից ելնելով՝ նրանք կարծում են, որ երիտասարդ կառավարիչն ավելի շատ ժամանակ է անցկացրել գավառներում, քան Տրեբոնիան Գալլը, և որոշակի ազատություն է ունեցել որոշումներ կայացնելիս։ Բազմաթիվ նվիրական արձանագրություններ, որոնք թվագրվում են 252 թվականին, վկայում են այն մասին, որ երիտասարդ օգոստոսը ճանապարհորդել է Իտալիայով և եղել է որոշ գավառներում՝ Բետիկայում, Նորիկում, Ստորին Պանոնիայում, Դալմաթիայում և Դակիայում։

Ներքին խնդիրների հետ մեկտեղ Հռոմեական կայսրությունը Տրեբոնիան Գալլի և Վոլուզիանի կառավարման ժամանակաշրջանում բախվել է նաև արտաքին սպառնալիքների։ 251 թվականին պարսից արքա Շապուհ I-ը ներխուժել է Հայաստան և միացրել է այն իր պետությանը։ Հայոց թագավոր Խոսրով II-ը սպանվել է, իսկ նրա որդի Տրդատը տարվել է Հռոմ, ինչը հանգեցրել է Փիլիպոս I Արաբի և Սասանյանների միջև կնքված պայմանագրի խախտմանը։ Նրա փախուստը դարձել է պարսկական ներխուժման ձևական պատճառը հռոմեական տարածք։ Սակայն իրականում ավելի հավանական պատճառը կայսրության անկայուն դրությունն էր, որը չէր կարողանում համարժեքորեն արձագանքել սպառնալիքին։ Արդյունքում Շապուհը օգտվել է դրանից և հարձակվել է Սիրիա նահանգի վրա։ Արդեն 251 թվականի վերջին։ Ինչպես նշել են պատմաբանները, այդ ժամանակ Անտիոքի դրամատունը հատել է բազմաթիվ անտոնինիաններ։ Դա անուղղակիորեն ցույց է տալիս, որ, հավանաբար, Տրեբոնիան Գալլը պատրաստում էր արշավ դեպի պարսիկներ, իսկ մետաղադրամները նախատեսված էին զինվորներին աշխատավարձ վճարելու համար։ Ըստ որոշ հետազոտողների, Վոլուզիանը անձամբ ժամանել է ռազմական գործողությունների թատերաբեմ և գլխավորել պայքարը, մյուսները կարծում են, որ նա չի հասցրել հասնել Անտիոք, քանի որ այն գրավվել էր պարսիկների կողմից։ Բացի այդ, երիտասարդ կայսրը կարող էր մասնակցել Գոթերի կողմից Փոքր Ասիա կատարվող արշավանքների դեմ պայքարին։

Այդ ընթացքում Մյոզիայի կառավարիչ Մարկ Էմիլիուս Էմիլիանը հրաժարվել է պահպանել Գալլի կնքած հաշտության պայմանագիրը և տուրք վճարել գոթերին։ Երբ նրանք ի պատասխան ներխուժեցին Դանուբի մերձակա նահանգներ, նա ջախջախել է նրանց։ Արդյունքում զինվորները նրան կայսր են հռչակել։ Էմիլիանը անմիջապես իր բանակով արշավել է դեպի Հռոմ։ Ձգտելով խանգարել Էմիլիանին հասնել Իտալիա, Գալլուսը և Վոլուզիանուսը հավաքել են զորք և շարժվել դեպի հյուսիս։ Նաև Տրեբոնիանը Պուբլիուս Լիցինիուս Վալերիանին ուղարկել է լրացուցիչ ուժեր հայթայթելու գալլական և գերմանական նահանգներից՝ ուժեղացնելու իր բանակը, որը շարժվել էր դեպի հյուսիս, բայց Վալերիանը ժամանակին չի հասցրել վերադառնալ։ Գալլուսի և Վոլուզիանուսի բանակը դանդաղ էր շարժվում և Ինտերամնա հասել միայն 253 թվականի օգոստոսին, երբ նրանց հասան լուրեր, որ Էմիլիանը արդեն մտել է Իտալիա մեծ ուժերով և արագ մոտենում է։ Իմանալով այդ մասին և վախենալով պարտությունից, Գալլուսի զորքերը ապստամբել են և սպանել երկու համակառավարիչներին։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Գալլը և Վոլուզիանը մահացել են Ֆորում Ֆլամինիա քաղաքի մոտ։ Բյուզանդացի պատմաբան Հովհաննես Զոնարան վկայել է, որ մարտնչող կողմերի միջև տեղի է ունեցել ճակատամարտ։

Վոլուզիանի մահից հետո նա անիծվել է հիշողության մեջ, բայց հետագայում նրան աստվածացրին, ըստ երևույթին, Վալերիանի կառավարման օրոք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

;Աղբյուրներ
# 
# 
# 
# 

;Գրականություն
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:230 ծնունդներ
Կատեգորիա:3-րդ դարի մահեր
Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմի կայսրեր
Կատեգորիա:Սպանված միապետներ