Օդոնտոմա

**Օդոնտոմա**, որը նաև հայտնի է որպես օդոնտոմ` բարորակ ուռուցք, որը կապված է սաղմնային ատամների զարգացման հետ: Մասնավորապես, այն ատամնային ծագման է, հետևաբար օդոնտոմաների տեղակայման տեղում հաճախ նշում են ատամի ծկթման ուշացում։ Այն բաղկացած է ինչպես կարծր օդոնտոգեն, այնպես էլ փափուկ հյուսվածքներից: Օդոնտոմա ախտորոշվում է երիտասարդ տարիքի անձանց մոտ, միջինում` 14 տարեկան: Այս վիճակը հաճախ կապված է մեկ կամ մի քանի չծկթած ատամների հետ և այն հաճախ հայտնաբերվում է ատամների ծկթման ժամկետների ուշացման պատճառով: Չնայած շատ դեպքերում ախտահարված ատամները հայտնաբերվում են ծնոտի հաստության մեջ, կան դեպքեր, երբ օդոնտոմաները ծկթում են բերանի խոռոչ:

## Տեսակներ
Գոյություն ունեն երկու հիմնական տեսակներ՝ բարդ և կոմպլեքս:

* Բարդ օդոնտոման բաղկացած է չորս տարբեր կրակալած ատամնային հյուսվածքներից (էմալ, դենտին, ցեմենտ և պուլպա), որոնք ներդրված են շարակցական հյուսվածքի մեջ և շրջապատված շարակցական պարկուճով: Այն ունի է պինդ կոնգլոմերատի տեսք, որտեղ առանձին ատամնային հյուսվածքների հստակ սահմանազատում չկա: Այս տեսակ օդոնտոմաները սովորաբար հայտնաբերվում են ծնոտի առջևի մասում և ունեն 20մմ-ից պակաս տրամագիծ:
* Կոմպլեքս տեսակի դեպքում ատամի սաղմը և դրա փափուկ հյուսվածքները չեն տարբերակվում, որպես կանոն, դա տարբեր խտության ռենտգեն թափանցիկ տարածք է, ինչը վկայում է էմալի առկայության մասին: Այն սովորաբար հայտնվում է ստորին ծնոտի հետին մասում և կարող է հասնել մինչև մի քանի սանտիմետրի:
Բացի վերը նշված ձևերից, կա նաև լայնացած օդոնտոմա հասկացություն, որը ատամների զարգացման հազվադեպ փոփոխություն է, և կարող է տեղակայվել ատամնաբնի ցանկացած հատվածում և կարող է ազդել կաթնատամների ​​և մշտական ատամների ծկթման վրա: «Ատամը ատամի մեջ» դա զարգացման անոմալիա է, որը առաջանում է պսակի մի մասի ինվագինացիայից, որը ձևավորվում է էմալի ներսում`օդոնտոգենեզի ժամանակ: «Ատամը ատամի մեջ» պաթոլոգիայի ամենածանր ձևը հայտնի է որպես լայնացած օդոնտոմա: Գոյություն ունեն այլ երկու տեսակի ախտահարումներ, որոնք համարվում են բարդ օդոնտոմա՝ ամելոբլաստիկ ֆիբրոմային նմանվող փափուկ հյուսվածքի ընդգծված բաղադրիչով: Այս ախտահարումները նախկինում թերի էին սահմանված և հեռացվել են ԱՀԿ-ի գլխի և պարանոցի ուռուցքների դասակարգումից (2017թ.): Նրանք այժմ համարվում են «զարգացող» օդոնտոմա, քանի որ հյուսվածքաբանական տեսակետից տարբերություններ չկան:
* Ամելոբլաստիկ ֆիբրոդենտինոմա` միայն դենտինի առկայությամբ
* Ամելոբլաստիկ ֆիբրո-օդոնտոմա, կազմված` էմալից և դենտինից

## Հիստոպաթոլոգիա
Օդոնտոմները կազմված են խառը էպիթելային և մեզենխիմային բաղադրիչներից, որոնք անհրաժեշտ են ատամների զարգացման, նաև  էմալի, դենտինի, ցեմենտի և պուլպայի հյուսվածքի ձևավորման համար:

## Ներկայացում
Օդոնտոմաները սովորաբար անախտանիշ են և ախտորոշվում են պատահական ռենտգեն հետազոտության դեպքում, հաճախ մանկական և դեռահասության շրջանում, երբ ատամները չեն ծկթում ակնկալվող ժամկետներում: Երբեմն օդոնտոմաները կարող են ծկթել բերանի խոռոչում,որը կարող է հանգեցնել ատամի թարախակույտի նմանվող սուր բորբոքային պրոցեսի: 

Օդոնտոմայի զարգացման վաղ փուլում, նկատվում են ռենտգենթափանցիկ բծեր: Զարգացման ավելի ուշ փուլերում տեսանելի է խիտ ռենտգեն-կոնտրաստ զանգված` էմալի և դենտինի տեսքով: Ընդհանուր էթիոլոգիան անհայտ է: Այնուամենայնիվ, օդոնտոմաները կապված են տեղային տրավմաների, բորբոքային պրոցեսների, ժառանգական անոմալիաների հետ, ինչպիսիք են` Գարդների և Հերմանի համախտանիշները, որտեղ նշվում է օդոնտոբլաստների հիպերակտիվություն, նաև հասուն օդոնտոբլաստների և ատամի սաղմի մնացորդներ:

### Գարդների համախտանիշ
Գարդների համախտանիշը ընտանեկան ադենոմատոզ պոլիպոզի ենթատեսակ է։ Այս համախտանիշի կլինիկական պատկերը ներառում է բազմաթիվ օդոնտոմաներ: Սակայն այս տեսակ ախտահարումը ունի չարորակացման բարձր ռիսկ` աղիքային ադենոկարցինոմա:

## Բուժում
Ամենատարածված բուժումը վիրաբուժական էնուկլեացիան է՝ շնորհիվ օդոնտոմաայի ամուր պարկուճի առկայության, որը թույլ է տալիս այն շերտազատել հարակից ոսկրային հյուսվածքներից: Այն չբուժելու դեպքում կարող է առաջանալ ֆոլիկուլյար կիստա:

## Համաճարակաբանություն
Օդոնտոմաները համարվում են աշխարհում օդոնտոգեն ուռուցքների երկրորդ ամենատարածված տեսակը (ամելոբլաստոմայից հետո), որը կազմում է այս համեմատաբար հազվագյուտ ուռուցքային կատեգորիայի բոլոր դեպքերի մոտավորապես 20%-ը: 2019թ.-ին Հնդկաստանի Չեննայ քաղաքի մոտակայքում գտնվող Տիրուվալուր թաղամասից, վիրահատվել է 7-ամյա տղա երեխա` բարդ օդոնտոմա ախտորոշմամաբ, որի վիրահատության ընթացքում ստորին ծնոտի աջ կողմում հեռացվել է շուրջ 526 ատամի սաղմ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Բժշկական գրականություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Ուռուցք
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքների տեսակներ