Ջուզեպպե Տորետտի

**Ջուզեպպե Տորետտի** կամ **Տորետտո** () իտալացի քանդակագործ Վենետիկից, որը ստեղծագործել է բարոկկոյի դարաշրջանում։

## Կենսագրություն
Քանդակագործի կյանքի մասին քիչ վկայություններ են պահպանվել։ Հայտնի է, որ նա ծնվել է Ազոլոյում, Տրևիզո նահանգում։ Մոտ 1680 թվականին տեղափոխվել է Վենետիկ, աշխատել է որպես քարագործ և փայտագործ։ Ենթադրվում է, որ պատրաստել է փայտե արձաններ վենետիկյան եկեղեցիների համար, սակայն դրանց վերաբերյալ հավաստի տեղեկություններ չկան։ 

Հետագայում Տորետտին Վենետիկում, Կաստելլո թաղամասում, ունեցել է իր արվեստանոցը։ 1710 թվականին Պիետրո Բարատտայի, ճարտարապետ Դոմենիկո Ռոսսիի և այլ արվեստագետների հետ միասին մեկնել է Հռոմ՝ ուսումնասիրելու հնագույն արվեստի հուշարձանները։ 1711 թվականով է թվագրվում փայտե Խաչելությունը, որը Տորետտոն ստեղծել է վենետիկյան Սան Մոիզե եկեղեցու համար։

Հելլենիստական շրջանի և նեոատտիկական դպրոցի հնագույն քանդակների ազդեցության ներքո Տորետտիի անհատական ոճը աստիճանաբար զարգացել է բարոկկոյից դեպի նեոկլասիցիզմ։ Նրա քանդակներում զգեստների նուրբ ծալքերը և ֆիգուրների երկարավուն համաչափությունները հիշեցնում են հելլենիստական վարպետների աշխատանքները։

Տորետտին հաջողությամբ աշխատել է վենետիկյան ազնվական Մանին ընտանիքի պատվերով։ Նա քանդակներ է պատրաստել Մեծ ջրանցքի մոտ Ռիալտո կամրջի մոտակայքում գտնվող Պալացցո Դոլֆին Մանին պալատի ինտերիերի համար։ Նա ստեղծել է հրեշտակապետ Միքայելի և Դելփյան սիբիլայի արձանները Մանինի կապելլայի համար, որը գտնվում է Սկալցի կամ Սանտա Մարիա դի Նազարեթ եկեղեցում (1716)։

Հաջորդ տարում, Ռոմանելլո Մանինի կամքով, Ջուզեպպե Տորետտին համագործակցելով ճարտարապետ Դոմենիկո Ռոսսիի հետ, սկսեց աշխատել Ուդինեի տաճարի գլխավոր զոհասեղանի վրա։ Նա ստեղծել է Մարիամ Աստվածածնի և Գաբրիել հրեշտակապետի ռելիեֆներն ու արձանները Ավետման տեսարանի համար։

Տորետտին աշխատել է Վենետիկի Սանտա Մարիա Ֆորմոզա և Սանտի Ջովանի  Պաոլո եկեղեցիների համար։ Նրա ամենահայտնի գործերից մեկը Վենետիկի Սանտա Մարիա դեյ Կարմինի եկեղեցու «Խոնարհություն» (dell’Umiltà) արձանն է։

1724 թվականին Տորետտին նշանակվեց Քանդակագործների կոլեգիայի առաջին աբբա (primo priore del Collegio degli scultori): Նրա ձեռքբերումներից մեկը համարվում է մասնագիտությունների բաժանման հաստատումը՝ արվեստագետ-քանդակագործների և արհեստավոր-քարագործների միջև։

Ջուզեպպե Տորետտին պատվերներ է ստացել դեկորատիվ քանդակներ ստեղծելու համար՝ նախատեսված քաղաքային առանձնատների, այգիների և զբոսայգիների համար։ 1716 թվականի օգոստոսին նա աշխատում էր Ռուսաստանի ցար Պետրոս I-ի վստահված անձի՝ Ս. Լ. Ռագուզինսկու պատվերով Սանկտ Պետերբուրգի Ամառային այգու քանդակների վրա։

Հաջորդ տարվա ապրիլին Տորետտին ստեղծեց Նարցիսի, Ադոնիսի, Վեներայի, Դիանայի՝ շան հետ քանդակները։ Վերջին երկուսն՝ ստորագրված, այժմ գտնվում են Սանկտ Պետերբուրգի Մենշիկովի պալատի հավաքածուում (Մենշիկովի պալատ-թանգարանն ընդգրկված է Էրմիտաժի կազմում): Ադոնիսի արձանը պահպանվում է Ձմեռային պալատում։ Մյուս քանդակները անհետացել են 20-րդ դարի առաջին կեսին։ Տորետտին ազդեցություն է ունեցել Վենետոյի շրջանում դասական ուղղության բազմաթիվ քանդակագործ վարպետների վրա

Ջուզեպպե Տորետտին մահացել է 1743 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ 79 տարեկանում։ Նրա քույրը՝ Չեչիլիան, ամուսնացել է առևտրական Սեբաստիանո Բերնարդիի հետ։ Նրանց որդին՝ Ջուզեպպե Բերնարդին, Տորետտի Ավագի զարմիկն ու աշակերտը, նույնպես քանդակագործ դարձավ։ Որպես շնորհակալություն նա վերցրեց Տորետտի ազգանունը և հայտնի դարձավ որպես Ջուզեպպե Տորետտի Երկրորդ (1694–1773) կամ Տորետտինո (Torrettino): Տորետտի Երկրորդը Անտոնիո Կանովայի առաջին ուսուցիչն էր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Interior of Chiesa dei Gesuiti (Venice) - Center of the transept - Archangel Selaphiel.jpg|Հրեշտակապետ Սելաֆիել. Սանտա Մարիա Ասունտա եկեղեցի, Վենետիկ
Պատկեր:Santa Maria degli Scalzi (Venice) - Delphic Sibyl.jpg|Դելփյան Սիբիլ. 1716. Սանտա Մարիա դի Նազարեթ, Վենետիկ
Պատկեր:Santa Maria dei Carmini (Venice) - Altare della Scuola dei Carmini - Umilità - Giuseppe Torretti.jpg|Խոնարհություն. 1716. Սանտա Մարիա դե Կարմինի
Պատկեր:Статуя «Адонис», скульптор Джузеппе Торретто, Государственный эрмитаж 1.jpg|Ադոնիս. 1716-1717 թթ. Ձմեռային պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ
Պատկեր:Saint Petersburg - Menshikov Palace 1710-27 - First Floor - Central Entrance Hall 2.jpg|Դիանա. 1716-1717 թթ. Մենշիկովի պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ
Պատկեր:Saint Petersburg - Menshikov Palace 1710-27 - First Floor - Central Entrance Hall 3.jpg|Վեներա. 1716. Մենշիկովի պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ