Օմանի կայսրություն

**Օմանի կայսրություն** (), նախկին ծովային կայսրություն, որը մրցել է Պորտուգալիայի և Բրիտանիայի հետ՝ առևտրի և ազդեցության համար Պարսից ծոցում և Հնդկական օվկիանոսում: 18-րդ դարում տարածաշրջանային դերակատար դառնալուց հետո, 19-րդ դարում կայսրությունը իր ազդեցությունը տարածել է Հորմուզի նեղուցից մինչև Իրան և Պակիստան, հասնելով մինչև Դելգադո հրվանդանը: Սաիդ բին Սուլթանի մահից հետո՝ 1856 թվականին, կայսրությունը բաժանվել է նրա որդիների միջև՝ երկու սուլթանությունների. աֆրիկյան բաժինը (Զանզիբարի սուլթանություն), որը կառավարվել է Մաջիդ բին Սաիդի կողմից, և ասիական բաժինը (Մուսկատի և Օմանի սուլթանություն), որը կառավարվել է Թուվեյնի բին Սաիդի կողմից:

## Պատմություն
### Տարածաշրջանային ուժ դառնալը
Մուսկատը, որ տեղակայված է եղել առևտրային ուղիների ռազմավարական դիրքում, ընկել է Պորտուգալական կայսրության վերահսկողության տակ 1507-1650 թթ.: Պորտուգալացիները չենն կարողացել վերահսկել Օմանը ամբողջությամբ: 17-րդ դարի կեսերին օմանյան ցեղերը վերացրել ենն պորտուգալացիներին Մուսկատում:

1696 թվականին, Սեյֆ բին Սուլթանի կառավարման ժամանակ, օմանյան նավատորմը հարձակվել է Մոմբասայի վրա՝ պաշարելով Ֆորտ Հեսուսը, որտեղ ապաստան էին գտել 2,500 քաղաքացիներ: Ամրոցի պաշարումը տևել է 33 ամիս՝ մինչև հրետանավորները, սովից մահանալով, հանձնվել են օմանցիներին: 1783 թվականին Օմանական կայսրությունը տարածվել է արևելք՝ հասնելով Գվադարի (այժմյան Պակիստան): Օմանցիները շարունակել են հարձակումները Արևմտյան Հնդկաստանի պորտուգալական հենակետերի վրա, սակայն չեն կարողացել գրավել որևէ մեկը: Հյուսիսում օմանցիները մուտք են գործել Պարսից ծոց՝ գրավելով Բահրեյնը պարսիկներից և պահելով այն մի քանի տարի: Օմանական տիրույթների և ազդեցության ընդարձակումը հարավ ներառել է Զանզիբարի առաջին խոշոր բնակեցումը օմանյան միգրանտներով:

### Յարուբիդների դինաստիա
մինի|Յարուբիդների դրոշը
Յարուբիդները (1624–1719) կարողացել են կառուցել հզոր և լավ կազմակերպված պետություն՝ այն բանից հետո, երբ պորտուգալացիները խափանել են արաբական ծովային առևտուրը տարածաշրջանում: Պորտուգալական ներխուժումը, որը տնտեսական ճգնաժամի է մատնել շրջանը, մարտահրավեր է նետվել օմանցիների կողմից, որոնք վերականգնել են իրենց ավանդական դերը՝ որպես տեղական ծովային վաճառականներ: Դրա հետ մեկտեղ, տեղի են ունեցել նշանակալի տնտեսական և քաղաքական զարգացումներ։

Օմանում գյուղատնտեսությունը զգալի բարելավման է ենթարկվել Սեյֆ բին Սուլթանի կողմից: Նա հայտնի է դարձել՝ ջուր տրամադրելով Օմանի ներքին հողերին, միաժամանակ խրախուսելով օմանյան արաբներին տեղաշարժվել ներքին շրջաններից և բնակվել ափամերձ տարածքներում՝ արմատավորելով արմավենիներ Ալ Բատինահ շրջանի ափերին։ Օմանի ներքին շրջանի Ալ Համրա քաղաքում ոռոգման համակարգը բարելավվել է նոր կառուցված խոշոր ֆալաջի շնորհիվ, և թվում է, որ Յարուբա դինաստիան աջակցել է բնակեցման և գյուղատնտեսական աշխատանքներին, ինչպիսիք են Վադի Բանի Ավֆ շրջանի տեռասավորումը։ Սեյֆ բին Սուլթանը կառուցել է նոր դպրոցներ։ Նա իր բնակավայրը դարձրել է Ռուսթաքի ամրոցը, ավելացնելով Բուրջ ալ Ռիահ քամու աշտարակը։

Սեյֆ բին Սուլթանը մահացել է 1711 թվականի հոկտեմբերի 4-ին: Նա թաղվել է Ռուսթաքի ամրոցում՝ շքեղ դամբարանում, որը հետագայում ոչնչացվել է վահաբիական գեներալի կողմից։ Իր մահվան պահին նա ունեցել է մեծ հարստություն, որը ներառել է 28 նավ, 700 ստրուկ և Օմանի արմավենիների մեկ երրորդը: Նրան հաջորդել է իր որդին Սուլթան բին Սեյֆ II (կառ. 1711–1718) իր մայրաքաղաքը հիմնել է Ալ-Հազմում՝ Ռուսթաքից ափ տանող ճանապարհին: Այժմ դա ընդամենը գյուղ է, սակայն դեռևս պահպանվել են նրա կողմից 1710 թվականին կառուցված մեծ ամրոցի մնացորդները, որի մեջ նաև գտնվում է նրա դամբարանը։

### Դաշինք Մեծ Բրիտանիայի հետ
Սուլթան բին Ահմադը կառավարություն է ստանձնել իր եղբորորդու մահից հետո և ամրապնդել արդեն հզոր նավատորմը՝ ավելացնելով թնդանոթներով զինված նավեր և բեռնատար նավեր: Նա նաև կարիք է ունեցել ուժեղ դաշնակցի, որը կօգներ նրան վերականգնել վերահսկողությունը Մոմբասայի նկատմամբ Մազրուի ցեղից, դիմադրել այն շարժումին, որ տարածվել է այն տարածքից, որը այժմ Սաուդյան Արաբիան է, և զսպել Պարսկաստանի Լենգեհ քաղաքի Քասիմի ցեղերին Օմանից դուրս: Նա այդ ընդունակ դաշնակիցը գտել է Մեծ Բրիտանիայում, որը 18-րդ դարի վերջերին պատերազմել է Ֆրանսիայի դեմ և գիտեր, որ ֆրանսիական կայսրը, Նապոլեոն Բոնապարտը, պլանավորել է անցնել Պարսկաստանով և գրավել Մուսկատը՝ Հնդկաստան ներխուժելու ճանապարհին: 1798 թվականին Բրիտանիան և Օմանը համաձայնագիր ստորագրել են առևտրի և նավագնացության մասին։

Սուլթան բին Ահմադը առաջնորդել է Հնդկաստանում բրիտանական շահերի օգտին, և նրա տարածքները դարձել են արգելված ֆրանսիացիների համար: Նա թույլ է տվել Բրիտանական Արևելահնդկական ընկերությանը հիմնել առաջին առևտրային կայանը Պարսից ծոցում, և բրիտանական հյուպատոսորանը տեղակայվել է Մուսկատում: Բացի Բոնապարտին պարտության մատնելուց, բրիտանացիները ունեցել են նաև մեկ այլ շարժառիթ Օմանի հետ պայմանագիր կնքելու համար՝ նրանք ցանկացել են ճնշում գործադրել սուլթանի վրա՝ վերջ դնելու ստրկությանը, որը հայտարարվել է ապօրինի Անգլիայում 1772 թվականին: Այս ժամանակ Աֆրիկայից Օման առևտուրը դեռևս ծաղկել է, և Զանզիբարի դիրքը՝ որպես կարևոր առևտրական կենտրոնի, ևս ամրապնդվել է, երբ Մոզամբիկից Հնդկաստան փղոսկրի մատակարարումը կանգ է առել՝ պորտուգալական չափազանց բարձր արտահանման տուրքերի պատճառով: Վաճառականները պարզապես իրենց փղոսկրը փոխադրել են Զանզիբարով: Օմանյան ռազմանավերը մշտապես կռվել են ծոցով վեր ու վար, ինչը զբաղեցնում էր Սուլթանին: Հենց իր արշավներից մեկի ժամանակ՝ 1804 թվականին Պարսից ծոցում նավի վրա, Սեյիդ Սուլթանը կրակոցից գլխին վիրավորվել է: Նա թաղվել է Լենգեհում։

### Կապեր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ
Կապեր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ 1833 թվականի սեպտեմբերի 21-ին կնքվել է բարեկամության և առևտրի պատմական պայմանագիր ԱՄՆ-ի հետ: Այն երկրորդ առևտրային պայմանագիրն է եղել, որը ձևավորվել է ԱՄՆ-ի և արաբական պետության միջև (Մարոկկոն առաջինն է եղել 1820 թվականին): ԱՄՆ-ն և Օմանը երկուսն էլ ակնկալել են օգուտ, քանի որ ԱՄՆ-ն՝ ի տարբերություն Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի, տարածքային հավակնություններ չուներ Միջին Արևելքում և հետաքրքրված էր միայն առևտրով: 1840 թվականի ապրիլի 13-ին «Ալ-Սուլթանահ» նավը կանգ է առել Նյու Յորքում՝ դառնալով առաջին արաբական պատվիրակությունը, որը երբևէ այցելել է Նոր աշխարհ: Նրա 56 արաբ նավաստիները հուզմունք են առաջացրել քաղաքի 300 հազար բնակիչների մոտ: «Ալ-Սուլթանահ»-ը բերել է փղոսկր, պարսկական գորգեր, համեմունքներ, սուրճ, արմավ և շքեղ նվերներ՝ նախագահ Մարտին Վան Բյուրենին։

Այցը տևել է գրեթե չորս ամիս, որի ընթացքում պատվիրակը՝ Ահմադ բին Նա'աման Ալ Քաաբին (առաջին արաբական պատվիրակը ԱՄՆ-ում), և նրա սպաները ընդունվել են պետական և քաղաքային պաշտոնյաների կողմից: Նրանք ստացել են պաշտոնական մարմինների բանաձևեր, շրջագայել Նյու Յորքով և տեսել շրջաններ, որոնք մի քանի տասնամյակ անց դարձել էին արաբախոս միգրանտների թաղամասեր:

### Սաիդ բին Սուլթանը Ալ-Բուսայդ դինաստիայից
Սաիդ բին Սուլթանը եղել է Սուլթան բին Ահմադի որդին, որը կառավարել է Օմանը 1792-1804 թվականներին: Սուլթան բին Ահմադը մահացել է 1804 թվականին՝ արշավ իրականացնելով Բասրա: Նա նշանակել է Մոհամեդ բին Նասիր բին Մոհամեդ ալ-Ջաբրիին՝ որպես խնամակալ իր երկու որդիների՝ Սալիմ բին Սուլթանի և Սաիդ բին Սուլթանի համար: Քաիս բին Ահմադը, Սոհարի կառավարիչը, որոշել է իշխանություն զավթել: 1805 թվականի սկզբին Քաիսը և իր եղբայրը Մոհամեդը շարժվել են հարավ՝ ափով, և հեշտությամբ գրավել Մութթրահը: Քաիսը սկսել է պաշարել Մուսկատը: Մոհամեդ բին Նասիրը փորձել է կաշառել Քաիսին՝ հեռանալու համար, բայց չի հաջողվել:

1806 թվականին Սաիդ բին Սուլթանը Բարկաում վիրավորել է Բադր բին Սայֆին և սպանել նրան: Սաիդը հռչակվել է Օմանի կառավարիչ: Ժողովուրդը նրան ընդունել է որպես վահաբիներից ազատարար: Քաիս բին Ահմադը անմիջապես աջակցություն է հայտնել Սաիդին:

1832 թվականին Սաիդ բին Սուլթանը մայրաքաղաքը փոխադրել է Օմանից Զանզիբար: Այդ ժամանակ կայսրության աֆրիկյան տիրույթները տարածվել են Սվահիլի ափով՝ մինչև Մոզամբիկի Ռուվումա գետից 12 մղոն հարավ: Չնայած կայսրության հիմնական կառավարումը կենտրոնացել է ափամերձ շրջաններում, այնուամենայնիվ, նա վերահսկողություն է հաստատել մի շարք աֆրիկյան տրիբուտար պետությունների նկատմամբ:

### Անկում
1798 թվականի Անգլո-Օմանի Բարեկամության պայմանագրով Բրիտանիան երաշխավորել է սուլթանի իշխանությունը: Երբ 1856 թվականին տեղի է ունեցել իրավահաջորդության ճգնաժամ, Օմանի կայսրությունը բաժանվել է Օմանի և Մուսկատի սուլթանության և Զանզիբարի սուլթանության միջև: Ավելի ուշ՝ 1891 թվականին, առաջինը դարձել է բրիտանական պրոտեկտորատ, որտեղ սուլթանը վերահսկել է Մուսկատի ափը, մինչդեռ Իմամը կառավարել է ներքին տարածքը Նիզվայից:

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*
*
* Cited in: 
*
*
*
*
*
*
*

* 
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Արաբական երկրների պատմություն
Կատեգորիա:Գաղութային կայսրություններ
Կատեգորիա:Կայսրություններ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ
Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Պատմական սուլթաննություններ
Կատեգորիա:Օմանի պատմություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ