Դոպլերի էֆեկտ

մինի|աջից|Ալիքի երկարության փոփոխությունը շարժման հետևանքով
մինի|աջից|Շարժապատկեր, որը ցույց է տալիս,թե ինչպես Դոպլերի էֆեկտի ազդեցությամբ  մեքենայի շարժիչը մոտենալիս ավելի  բարձր ձայն է հանում, քան հեռանալիս. վարդագույն կորերը ներկայացնում են ձայնային ալիքները
մինի|աջից|Լողացող կարապի շուրջը ջրի շարժման հետևանքով դիտվում է Դոպլերի Էֆեկտ
**Դոպլերի էֆեկտ**, ալիքի երկարության կամ հաճախականության փոփոխությունն ընդունիչի և ալիքի աղբյուրի շարժման դեպքում։ Իրարից անկախ հայտնաբերել են ավստրիացի ֆիզիկոս Քրիստիան Դոպլերը (1842 թ.) և ֆրանսիացի ֆիզիկոս Իպոլիտ Ֆիզոն (1848 թ.)։ Դոպլերի էֆեկտը դիտվում է Էներգիայի տարածման ցանկացած ալիքային պրոցեսի դեպքում։ Տատանման հաճախականության փոփոխությունը կախված է ալիքների տարածման միջավայրի նկատմամբ աղբյուրի և ընդունիչի շարժման արագությունից։ Ձայնային ալիքների համար Դոպլերի էֆեկտը դրսևորվում է ձայնի տոնի բարձրացմամբ, երբ աղբյուրն ու ընդունիչը մոտենում են իրար, և ընդհակառակը, ցածրացմամբ, երբ դրանք հեռանում են իրարից։ Վակուումում Էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման դեպքում հաճախականության փոփոխությունն արտահայտվում է

: \upsilon= \upsilon_0 \frac{\sqrt{1-\beta^2}}{1-\beta\cos\alpha} 

օրենքով, որտեղ՝

* \upsilon_o-ն առաքված տատանումների հաճախականությունն Է, 
* \upsilon  -ն ընդունիչի գրանցած տատանումների հաճախականությունն Է,
* \beta=\upsilon/c  ( \upsilon -ն աղբյուրի կամ ընդունիչի հարաբերական արագությունն Է, c-ն՝ ալիքի տարածման արագությունը),
* \alpha -ն ընդունվող ճառագայթի կազմած անկյունն է շարժման ուղղության հետ։

Բեկող միջավայրում հաճախականության փոփոխման օրենքն ավելի բարդ է (հաշվի է առնվում նաև բեկման ցուցչի կախումը հաճախականությունից)։ Դոպլերի էֆեկտ հասկցությունն ընդհանրացվում է նաև ձգողական դաշտում էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հաճախականության փոփոխման համար (Էյնշտեյնի ձգողության տեսության էֆեկտ)։

## Դոպլերի Էֆեկտի կիրառումը
Դոպլերի էֆեկտն օգտագործվում է աստղերի ճառագայթային արագությունները և երկնային մարմինների պտույտը որոշելու համար։ Հեռավոր գալակտիկաների սպեկտրային գծերի դոպլերյան շեղումների հետազոտությունները հաստատեցին հարաբերականության ընդհանուր տեսությունից բխող այն տեսական դրույթը (Ա․ Ֆրիդման), ըստ որի Մետագալակտիկան ընդարձակվում է։

Դոպլերի էֆեկտն օգտագործվում է նաև ռադիոլոկացիայում, հիդրոլոկացիայում (նպատակակետի արագությունը որոշելու համար) և գիտության ու տեխնիկայի այլ բնագավառներում։

## Պատմություն
Էֆեկտի մասին Դոպլերն առաջին անգամ ազդարարել է 1842 թվականին իր 1842 *Über das farbige Licht der Doppelsterne und einiger anderer Gestirne des Himmels* (Երկնային կրկնակի աստղերի և մի քանի այլ աստղերի գունավոր լույսի մասին) տրակտատում։ Ձայնային ալիքների համար հիպոթեզը ստուգել է Քրիստափոր Բեյս Բալլոտը 1845 թվականին։ Նա հաստատեց, որ երբ ձայնի աղբյուրը մոտենում է իրեն, ձայնի բարձրությունը ավելի մեծ է առաքված հաճախությունից, իսկ երբ ձայնի աղբյուրը հեռանում է, հաճախությունը ավելի փոքր է։ 1848 թվականին այս նույն երևույթը Դոպլերից անկախ հայտնաբերեց Իպոլիտ Ֆիզոն էլեկտրամագնիսական ալիքների համար (Ֆրանսիայում Դոպլերի էֆեկտը երբեմն կոչվում է *Դոպլեր-Ֆիզոյի էֆեկտ*, սակայն աշխարհում այս անվանումն ընդունված չէ, քանի որ Ֆիզոյի հայտնագործությունը Դոպլերի ազդարարածից վեց տարի հետո էր)։ 1848 թվականին Բրիտանիայում Դոպլերի էֆեկտը ուսումնասիրելու համար փորձ է դրել Ջոն Սկոտ Ռասելը։

## Տես նաև
*Կարմիր շեղում
*Կոսմոլոգիական սկզբունք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Doppler effect - The Feynman Lectures on Physics

Կատեգորիա:Ալիքային երևույթներ
Կատեգորիա:Ալիքային տեսություն