Ակացիա կոա

**Ակացիա կոա** (, ), ծառատեսակ լոբազգիների (*Fabaceae*) ընտանիքի ակացիա (*Acacia*) ցեղից, Հավայան կղզիների էնդեմիկ տեսակ։

## Բուսաբանական նկարագրություն
Ակացիա կոա, 15-25 մետր բարձրությամբ մեծ ծառ, պսակի լայնությունը՝ 6-12 մետր, խորը հրաբխային հողերում այն կարող է հասնել 30 մետր բարձրության, իսկ պսակը՝ 20 մետրի։ Հավայան ամենաարագ աճող ծառերից մեկն է, որը 5 տարում աճում է 6-9 մետր։

Առաջին տերևները բաղադրյալ են 12-24 զույգ տերևներով, ինչպես շատ այլ հատիկներում։ 6-9 ամսականից չոր կենցաղային պայմաններում դրանք փոխարինվում են տերևների հաստ կիսալուսնաձև ընդլայնված կոթուններով՝ ֆիլոդներով։ Ֆիլոդների ուղղահայաց դասավորությունը և հարթեցված կողմնորոշումը թույլ է տալիս արևի լույսը ներթափանցել ծառի ծածկի խորքը։

Ծաղիկները բաց դեղին են, հավաքված են 8-10 մմ տրամագծով գլխավերևում գտնվող գնդաձև ծաղկաբույլերում։ Ծաղկումը կարող է լինել սեզոնային կամ ամբողջ տարին՝ կախված բնակավայրից։

Լոբիներն ունեն 7-15 սմ երկարություն և 1,5-2,5 սմ լայնություն, պարունակում են միջինը 12 սերմ, հասունանալիս դառնում են դարչնագույն։

Սերմերը թեքաձև-էլիպսաձև են, մուգ շագանակագույն, 6-12 մմ երկարությամբ և 4-7 մմ լայնությամբ։ Դրանք ծածկված են կոշտ պատյանով, որը թույլ է տալիս քնած մնալ մինչև 25 տարի, հաջող բողբոջման համար անհրաժեշտ է երիտասարդ սերմերի ցանավորումը։

### Բնական միջավայր
Ակացիա կոան էնդեմիկ տեսակ է Հավայան կղզիներում։ Վայրի վիճակում աճում է Հավայան կղզիներում, Մոլոկայ, Մաուի, Լանաի, Օահու և Կաուայ կղզիներում։ Նախընտրում է ծովի մակարդակից 100-ից մինչև 2300 մետր բարձրություն, տարեկան տեղումների քանակը՝ 850-5000 մմ։

Աճում է թթվայինից մինչև չեզոք (pH 4-7,4) հրաբխային հողերում։ Կարևոր է բույսի ազոտը ֆիքսելու ունակությունը, ինչը թույլ է տալիս նրան աճել շատ երիտասարդ հրաբխային հողերում, որտեղ ակացիան դառնում է գերիշխող անտառային տեսակ։

## Սպառողներ
Ակացիայի ծաղիկներն ու պտուղները ուտում են *Udara Blackburni* թրթուրները։

Թիթեռները ծաղիկներից նեկտար են խմում, իսկ Կամեամեա թիթեռները (*Vanessa tameamea*) խմում են կոայի հյութը։

## Ցեղակից տեսակներ
Սերտորեն կապված տեսակն ապրում է միայն Վանուատու կղզում` *Acacia heterophylla*: Դրանք հավանաբար սերել են Ավստրալիայի մեկ նախնուց, որի քույր խումբը սև ակացիան է, նրանք ունեն նմանատիպ էկոլոգիական խորշեր և թռչունների սերմերը ցրելու միջոց։

Նմանատիպ տեսակ գոյություն ունի Ռեյունյոն կղզում, նրա կապը հաստատվում է գենետիկական անալիզով։ Տեսակների տարբերության գնահատված ժամանակը եղել է 1,4 միլիոն տարի առաջ։

Ցեղակից տեսակ է նաև ակացիա կոայան, որը հանդիպում է չոր վայրերում։ Տարբերվելով ավելի փոքր սերմերով, փայտն ավելի խիտ է, ծանր և մանրահատիկ, քան կոայի փայտը։ Այս տեսակն այժմ հազվադեպ է հանդիպում և կարելի է տեսնել Հավայան կղզու Հյուսիսային Կոհալա շրջանում գտնվող ռանչոյում։

## Փայտի օգտագործում
Կոա ակացիան առաջին անգամ օգտագործվել է հին հավայացիների կողմից վակա (կանոե) կառուցման համար բեղուն նավակ՝ եզրաքարով և *պապայա նաու* (սերֆինգի տախտակներ) կառուցելու համար։

Բարձր է գնահատվում որպես նյութ՝ փայտի փորագրության, կահույքի պատրաստման, երեսպատման և երաժշտական գործիքների պատրաստման մեջ՝ ուկուլելե, ակուստիկ կիթառ և հավայան սլայդ կիթառ։ Բ. Ս. Ռիչը կոան օգտագործել է էլեկտրակիթառների համար։ Կարմրավուն կոա փայտը շատ նման է սև ընկույզին։

## Բնության պաշտպանություն
Ակացիա կոան պահպանվող ծառատեսակ է։ Բույսերը մեծապես տառապում են անասունների արածեցումից և ծառահատումից։ Անասնաբուծական տարածքներում կոաների վերականգնումը հնարավոր չէ։ Սակայն եթե անասունները հեռացվեն կամ անտառները ցանկապատվեն, ապա անտառները կարող են վերականգնվել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Acacia_Koa_trees.jpg|մինի|Ակացիա կոայի վերին ճյուղերը, տեսանելի են կիսալուսնի ֆիլոդները, ծաղկագլուխները և սերմերը
Պատկեր:Taylor_Swift.jpg|մինի|Երգչուհի Թեյլոր Սվիֆթը կոա փայտի կիթառով
Պատկեր:Starr 070205 4082 acacia koa2.jpg|
Պատկեր:Starr_060325-6745_Acacia_koa.jpg|
Պատկեր:Starr_051122-5288_Acacia_koa.jpg|
Պատկեր:Starr_060312-6710_Acacia_koa.jpg|
Պատկեր:Starr_041214-1500_Acacia_koa.jpg|
Պատկեր:Starr_040220-0316_Acacia_koa.jpg|
Պատկեր:Starr_030405-0136_Acacia_koa.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ակացիա կոայից նկարներ Հավայան էկոհամակարգերում
* Պատմական նկարներ և ակացիա կոայի նկարագրությունը

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծառեր