Աստված իմ, Աստված իմ, ինչո՞ւ թողեցիր ինձ

«**Աստվա՛ծ իմ, Աստված իմ, ինչո՞ւ թողեցիր ինձ**», արտահայտություն, որը հանդիպում է և՛ Հին Կտակարանում, և՛ Եբրայերեն Աստվածաշնչում, Սաղմոսների գրքում, ինչպես նաև քրիստոնեական Աստվածաշնչի Նոր Կտակարանում, որպես խաչված Հիսուսի խոսքերից մեկը, ըստ Մատթեոս 27.46-ի և նաև Մարկոս 15.34-ի:

Սաղմոսներում դրանք Սաղմոս 22-*ի* սկզբնական բառերն են՝ եբրայերեն բնօրինակով. אֵלִ֣י אֵ֖לִי לָמָ֣ה עֲזַבְתָּ֑נִי *Eli, Eli, lama azavtani*, բառացի՝ **Աստված իմ, Աստված իմ, ինչո՞ւ թողեցիր ինձ'։''

[[Նոր Կտակարան]]ի մեջ արտահայտությունը խաչված Հիսուսի յոթ ասույթներից միակն է, որը հայտնվում է մեկից ավելի [[Ավետարան]]ում։ Այն գրված է մի փոքր այլ տարբերակով [[Ավետարան ըստ Մատթեոսի|Մատթեոսի Ավետարանում]], որտեղ այն [[հունարեն]] տառադարձվում է որպես Ἠλί, Ἠλί, λεμὰ σαβαχθανί, իսկ [[Ավետարան ըստ Մարկոսի|Մարկոսի Ավետարանում]] այն տրված է որպես Ἐλωΐ, Ἐλωΐ, λαμὰ σαβαχθανί: Տարբերությունն այն է, որ առաջին երկու բառերը նշված են որպես ''Էլի'' կամ որպես ''Էլոյ'':

Հունարեն ''σαβαχθανί'' բառը երկուսում էլ արամեերեն שבקתני բառի հունարեն տառադարձումն է, [[Գրադարձություն|տառադարձված՝]] ''šəḇaqtani,'' որը նշանակում է «լքել են ինձ»: Այն ''šǝḇaq''/''šāḇaq'' բայի խոնարհված ձևն է՝ «թույլ տալ, թույլատրել, ներել և թողնել»՝ կատարյալ ժամանակի վերջավորությամբ ''-t'' (2-րդ դեմք եզակի՝ «դու») և առարկայի վերջածանցը ''՝ anī'' (1-ին դեմք եզակի՝ «ես»): Արամեական  ձևը (''šbq'') 'լքել' համապատասխանում է [[եբրայերեն]]ի    (''azav'')-ին, որը նաև նշանակում է «թողնել, լքել»:

== Նոր Կտակարան ==
[[Ավետարան ըստ Մատթեոսի|Մատթեոս]] 27:46:
 
Իններորդ ժամին Հիսուսն բարձր ձայնով աղաղակեց՝ ասելով. "Էլի, Էլի, լեմա սաբախթանի?" ինչը նշանակում է. "Իմ Աստված, իմ Աստված, ինչո՞ւ ես ինձ թողել։"
[[Ավետարան ըստ Մարկոսի|Մարկոս]] 15:34:
 
Իններորդ ժամին Հիսուսն բարձր ձայնով աղաղակեց՝ ասելով. "Էլոյ, Էլոյ, լամա սաբախթանի?" ինչը նշանակում է. "Իմ Աստված, իմ Աստված, ինչո՞ւ ես ինձ թողել։"

== Լեզվաբանական վերլուծություն ==
Այս արտահայտությունը, որը խաչված Հիսուսի յոթ խոսքերից մեկն է, հայտնվում է երկու տարբերակներում։ [[Ավետարան ըստ Մատթեոսի|Մատթեոսի Ավետարանում]] օգտագործված տարբերակը հունարենում տառադարձվում է որպես Ἠλί, Ἠλί, λεμὰ σαβαχθανί։ [[Ավետարան ըստ Մարկոսի|Մարկոսի Ավետարանում]] ներկայացված տարբերակն է՝ Ἐλωΐ, Ἐλωΐ, λαμὰ σαβαχθανί։ Երկուսի միջև եղած տարբերություններն այն է, որ Մարկոսում օգտագործվում է ''elōi'', այլ ոչ թե ''ēli'', և ''lama'', այլ ոչ թե ''lema'':

Ընդհանուր առմամբ, երկու տարբերակներն էլ [[արամեերեն]] են, այլ ոչ թե [[եբրայերեն]],  (''šbq'') «լքել» բայի պատճառով, որը գոյություն ունի միայն արամեերենում։  Այս բառի աստվածաշնչյան եբրայերեն նմանակը՝  ( ''zb**, ժամանակակից եբրայերենում թարգմանված է որպես *azav* ), երևում է Հին Կտակարանի Սաղմոս 22- ի երկրորդ տողում, որը մեջբերում է: Այսպիսով, Հիսուսը մեջբերում է ոչ թե կանոնական եբրայերեն տարբերակը ( *ēlī ēlī lāmā 'azabtānī* ), որը որոշ հրեական մեկնաբանություններում վերագրվում է հենց Դավիթ թագավորին, այլ Արամեերեն Թարգումի տարբերակը (Աստվածաշնչի թարգմանություն)։ Փրկված Արամերեն Թարգումներն իսկապես օգտագործում են *šbq* բայը Սաղմոս 22-ի իրենց թարգմանություններում։

Մարկոսի Ավետարանում *իմ աստծո* համար օգտագործված բառը՝ Ἐλωΐ, համապատասխանում է արամեերեն אלהי, *elāhī* բառին։ Մատթեոսի Ավետարանում օգտագործված Ἠλί-ն ավելի լավ է համապատասխանում եբրայերեն բնագրի Սաղմոսին։

Հաջորդ աստվածաշնչյան համարում երկու պատմություններում էլ ոմանք, ովքեր լսում են Հիսուսի աղաղակը, կարծում են, որ նա օգնություն է կանչում Եղիայից ( արամեերեն *Ēlīya* ):

Գրեթե բոլոր հին հունական ձեռագրերը ցույց են տալիս Մարկոսի և Մատթեոսի մոտ Հիսուսի խոսքի երկու փոքր-ինչ տարբեր տարբերակները նորմալացնելու փորձի նշաններ: Օրինակ, *Codex Bezae* գրքում երկու տարբերակներն էլ ներկայացվում է որպես ηλι ηλι λαμα ζαφθανι ( *ēli ēli lama zaphthani* ): Ալեքսանդրյան, արևմտյան և կեսարյան տեքստերը արտացոլում են Մատթեոսի և Մարկոսի տեքստերի միավորումը: Միայն բյուզանդական տեքստերում կարելի է  տարբերություն գտնել։

## Մեկնաբանություններ
Ասացվածքը ոմանց կողմից ընդունվում է որպես Հոր կողմից Որդու լքում: Մեկ այլ մեկնաբանություն ասում է, որ այն պահին, երբ Հիսուսն իր վրա վերցրեց ողջ մարդկության մեղքերը, Հայրը պետք է թողներ իր Որդուն, քանի որ Հայրը «ավելի մաքուր աչքերով է չարը տեսնելու համար և չի կարող սխալին նայել»։

Կիարա Լյուբիչը մեկ այլ մոտեցում է առաջարկել այս հարցի վերաբերյալ, որտեղ լքումը դիտվում է որպես անբաժանելի փոխադարձության տարր՝ կապված «Որ բոլորը մեկ լինեն» աղոթքի հետ Հովհաննես 17.21-23-ում։

Հիսուսը Իր մահապատժի իրականացումից առաջ բազմիցս անգամ մեկնաբանել է իր խաչելությունը։ Նա ասել է Իր աշակերտներին «21 Այդ ժամանակվանից սկսած Հիսուսը սկսեց բացատրել իր աշակերտներին, որ ինքը պետք է  Երուսաղեմ գնա և շատ չարչարվի երեցների, քահանայապետների և օրենքի ուսուցիչների կողմից, և որ Ինքը պետք է սպանվի և երրորդ օրը հարություն առնի»։ 22 Եվ նա ասաց. «Մարդու Որդին պետք է բազմիցս անգամ չարչարվի և մերժված լինի երեցների, քահանայապետների և օրենքի ուսուցիչների կողմից, և իրեն պետք է սպանեն և ինքը երրորդ օրը պիտի հարություն առնի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան արտահայտություններ
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ