Փորկապություն

**Փորկապություն**, կղազատման ակտի (դեֆեկացիա) դժվարացումը կամ  ցածր հաճախականությունը։ Կղանքը հաճախ պինդ է և չոր։ Մյուս ախտանշաններից են՝ որովայնային ցավը, վքնածությունը և ոչ լիարժեք կղազատման զգացումը։ Փորկապության բարդություններից են թութքը, հետանցքի ճաքը, կղանքային քարերի առաջացումը, որոշ դեպքերում՝ դիվերտիկուլյոզը։ Կղազատման հաճախականության նորմա է համարվում օրական երեքից մինչև շաբաթական երեք անգամը։ Նորածինները օրական ունենում են երեքից չորս, իսկ մանուկները՝ հիմնականում երկուսից երեք դեֆեկացիոն ակտ։

Փորկապության առաջացման պատճառները բազմազան են։ Հաճախակի պատճառներից են՝ հաստ աղու լուսանցքով կղանքային մասսաների դանդաղ ընթացքը, գրգռված աղու համախտանիշը և կոնքի հատակի հիվանդությունները։ Հիմնական փոխկապակցված հիվանդություններից են հիպոթիրոիդիզմը, շաքարային դիաբետը, Պարկինսոնի հիվանդությունը, ցելիակիան, գլյուտենի հանդեպ գերզգայունության այլ տիպերը, հաստ աղու ուռուցքը, դիվերտիկուլիտը և գրգռված աղու համախտանիշը։ Փորկապություն առաջացնող դեղորայքներ են՝ օփիոիդները, որոշ անտացիդներ, կալցիումային անցուղիների ներհակորդները և անտիխոլիներգիկները։ Օփիոիդային շարքի դեղորայք օգտագործողների 90 %-ի մոտ զարգանում է փորկապություն։ Փորկապությունը ավելի անհանգստացնող է, երբ առկա է քաշի կորուստ կամ սակավարյունություն, կղանքում արյան առկայություն, հիվանդի ընտանեկան անամնեզում գրգռված աղու համախտանիշ կամ հաստ աղու ուռուցք, կամ հիվանդության առաջնային արտահայտում՝ մեծ տարիքում։

Փորկապության բուժումը կախված է առաջացման պատճառից և տևողությունից։ Օժանդակ միջոցառումների թվին են պատկանում բավարար քանակի հեղուկի ընդունումը, բջջանյութի ավելացումը սննդակարգում և վարժությունները։ Եթե դա արդյունավետ չէ, հնարավոր է՝ կարիք լինի օգտագործել կղանքի ծավալը մեծացնող, փափկեցնող, օսմոտիկ և լուբրիկացիոն տիպի լուծողականներ։ Պերիստալտիկան ակտիվացնող լուծողականները օգտագործվում են մյուսների անարդյունավետության դեպքում։ Ուրիշ բուժումները ներառում են կենսաբանական հետադարձ կապ կամ հազվագյուտ դեպքերում՝ վիրահատություն։

Ընդհանուր բնակչության մեջ փորկապության տարածվածությունը կազմում է 2-30 %։ Ծերանոցներում ապրող տարեցների մոտ փորկապության տարածվածությունը 50-75 % է։ ԱՄՆ-ի ազգաբնակչությունը փորկապության դեղամիջոցների համար տարեկան ծախսում է 250 մլն ԱՄՆ $:

## Սահմանում
մինի|Bristol Stool Chart
Փորկապությունը ախտանշան է, ոչ հիվանդություն։ Փորկապությունը համարվում է դեֆեկացիայի ցածր հաճախականություն, սովորաբար շաբաթը երեք անգամից քիչ կղազատում։ Այնուամենայնիվ, մարդիկ կարող են ուրիշ գանգատներ էլ նշել՝

* Լարված կղազատում
* Երկարատև կղազատում
* Կարծր կղանքային մասսաներ
* Լարված կղազատման պատճառով առաջացող ցավ
* Որովայնային ցավ
* Որովայնի վքնածություն
* Չավարտված (ոչ լրիվ) կղազատման զգացողություն

Հռոմեական չափորոշիչները սահմանված են մի խումբ ախտանշանների համար, որոնք օգնում են տարբեր տարիքային խմբերում փորկապության ստանդարտացված ախտորոշմանը։ Այս չափորոշիչները օգնում են թերապևտներին ավելի լավ տարբերակել փորկապությունը։

## Պատճառագիտություն
Փորկապության առաջացման պատճառները կարելի բաժանել բնածին, առաջնային և երկրորդային պատճառների։ Ամենատարածված տեսակը առաջնայինն է և կյանքին չի սպառնում։ Փորկապությունը կարելի է նաև դասակարգել ըստ տարիքի, օրինակ՝ երեխաների և տարեցների։

Առաջնային կամ ֆունկցիոնալ փորկապությունը տարբերակվում է վեց ամսից ավել տևող ախտանշաններով, որոնց առաջացման պատճառ չեն հանդիսանում առողջական վիճակը կամ դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները։ Այն չի ուղեկցվում որովայնային ցավերով՝ այսպիսով տարբերվելով գրգռված աղու համախտանիշից։ Այն ամենատարածված փորկապության տեսակն է և բազմապատճառային է։ Չափահասների մոտ փորկապության առաջացման հիմնական պատճառներից են՝ սննդակարգային՝ բուսական մանրաթելի և հեղուկների ընդունման անբավարար քանակությունը, կամ ապրելակերպային՝ անբավարար ֆիզիկական ակտիվությունը։ Տարեցների մոտ նշված պատճառներին ավելանում են դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները, հիպոթիրոիդիզմը և հաստ աղու քաղցկեղով պայմանավորված անանցանելիությունը։

Երկրորդային պատճառներից են՝ օփիոիդային խմբի դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները, էնդոկրին և մետաբոլիկ խանգարումները(հիպոթիրոիդիզմ), և օբստրուկցիաները (հաստ աղու ուռուցքներ)։ Ցելիակիան և ոչ ցելիակային գլյուտենային գերզգայունությունը կարող են նույնպես հանդես գալ փորկապության ախտանշաններով։ Ցիստոցելեն կարող է առաջանալ փորկապության արդյունքում։

### Սննդակարգ
Փորկապությունը կարող է առաջանալ կամ խորանալ ցածր քանակի բջջանյութի, հեղուկների ընդունման կամ սննդակարգի այլ խախտումների պատճառով։ Բջջանյութով հարուստ սննդակարգը օգնում է հաստ աղով կղանքային մասսաների տեղափոխման դանդաղեցմանը, ծավալի մեծացմանը և, միևնույն ժամանակ, փափկեցմանը։ Այդ պատճառով բջջանյութով աղքատ դիետաները կարող են հանգեցնել առաջնային փորկապության։

### Դեղորայք
Բազմաթիվ դեղորայքներ՝ որպես կողմնակի ազդեցություն, հանգեցնում են փորկապության։ Դրանցից են՝ օփիոիդները, միզամուղները, հակադեպրեսանտները, հակահիստամինայինները, սպազմոլիտիկները, հակացնցումայինները, եռցիկլիկ հակադեպրեսանտները, հակաառիթմիկները, բետա-ադրենոպաշարիչները, հակալուծողականները, 5ՀՏ3 ընկալիչների ներհակորդները (օնդանսետրոն) և ալյումինային անտացիդները։ Որոշ կալցիումային անցուղիների պաշարիչներ, ինչպիսիք են նիֆեդիպինը և վերապամիլը, կարող են հանգեցնել ծայրաստիճան փորկապության հաստ աղու ռեկտոսիգմոիդալ հատվածի մոտորիկայի դիսֆունկցիայի պատճառով։ Կալցիումի և երկաթի հավելումները նույնպես կարող են ունենալ փորկապությունը՝ որպես կողմնակի ազդեցություն։

### Ուղեկցող հիվանդություններ
Փորկապություն առաջացնող մետաբոլիկ և էնդոկրին խնդիրներից են՝ հիպերկալցեմիան, հիպոթիրոիդիզմը, հիպերպարաթիրոիդիզմը, պորֆիրիան, քրոնիկ երիկամային անբավարարությունը, պան-հիպոպիտուիտարիզմը, շաքարային դիաբետը և մուկովիսցիդոզը։ Մկանային դիստրաֆիա ունեցող մարդկանց մոտ փորկապությունը հաճախակի է հանդիպում։

Համակարգային հիվանդությունների շարքից են ցելիակիան և համակարգային սկլերոզը։

Փորկապության կառուցվածքային պատճառները (մեխանիկական, ձևաբանական, անատոմիական) առաջացնում են ծավալային գոյացություններ, որոնք դժվարացնում են  կղանքային մասսաների առաջընթացը հաստ աղու լուսանցքով,  ինչպիսիք են՝ հաստ աղու քաղցկեղը, ստրիկտուրաները, ռեկտոցելեն, հետանցքի սեղմանի դեֆեկետները և հետվիրահատական փոփոխությունները։ Արտաաղիքային ծավալային գոյացությունները, օրինակ՝ մետաստատիկ փոփոխությունները նույնպես կարող են հանգեցնել փորկապության աղու ճնշման պատճառով։

Փորկապությունը ունի նաև նյարդաբանական պատճառագիտություն՝ ներառելով դիսսիներգիկ դեֆեկացիան, շեքի մկանների թուլությունը և Հիրշպրունգի հիվանդությունը։ Երեխաների շրջանում փորկապության հետ ամենահաճախ ասոցացվող հիվանդությունը Հիրշպրունգի հիվանդությունն է։ Դիսսիներգիկ դեֆեկացիան առաջանում է փոքրաքանակ խումբ մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն քրոնիկ փորկապություն կամ օբստրուկցված դեֆեկացիա է։

Ողնուղեղի ախտահարումները և նյարդաբանական խանգարումները, որոնցից են Պարկինսոնի հիվանդությունը և կոնքի հատակի դիսֆունկցիան, նույնպես կարող են հանգեցնել փորկապության։

### Հոգեկան կարգավիճակ
Կղազատման ինքնակամ զսպումը փորկապության առաջացման հոգեբանական տարածված պատճառներից է։ Զսպմանը կարող է հանգեցնել վախը՝ ցավից և հանրային զուգարաններից, կամ ալարկոտությունը։ Երեխայի մոտ զսպման պատճառով առաջացած փորկապության պրոֆիլակտիկան խրախուսման, հեղուկների և բջջանյութի ընդունման, ինչպես նաև լուծողականների կիրառման շնորհիվ կարող է հանգեցնել խնդրի լուծմանը։ Վաղաժամ միջամտությունները զսպման փորկապությունների ժամանակ կարևոր է, քանի որ կարող է առաջանալ հետանցքի ճաք։

### Բնածին
Փորկապությունը կարող է հանդես գալ որպես բազմաթիվ բնածին հիվանդությունների հետևանք։ Դրանք հանդիսանում են Հիրշպրունգի հիվանդությունից զատ խումբ։ Կան նաև բնածին կառուցվածքային արատներ (հետանցքի առաջային տեղակայում, հետանցքի բացակայություն, նեղացումներ, փոքր վայրէջ հաստ աղու համախտանիշ), որոնք առաջացնում են փորկապություններ։

## Ախտորոշում
մինի|Զգալի փորկապություն 8-ամյա երեխայի պարզ ռենտգենում
Ախտորոշումը հիմնականում կատարվում է հիվանդի գանգատների հիման վրա։ ԴԺվարացած, պնդացած կղազատումը կամ մանր կտորներով պինդ կղանքային մասսաները (նապաստակի կղանքին նմանվող) համարվում են փորկապության արտահայտում, նույնիսկ եթե առկա է ամենօրյա կղազատում։ Փորկապությունը, ըստ ավանդույթի, համարվում է շաբաթական երեք կամ ավելի քիչ անգամ դեֆեկացիան։ Մյուս ախտանշաններից են վքնածությունը, որովայնային ցավը, գլխացավը, ընդհանուր թուլությունը և նյարդային հյուծվածությունը, կամ ոչ ամբողջական կղազատման զգացողությունը։ Թեև փորկապությունը կարող է հանդես գալ որպես առանձին հիվանդություն, այն սովորաբար դիտարկվում է ինչպես ախտանշան, որը կարող է որևիցե հիվանդության արտահայտման ձև հանդիսանալ։

### Նկարագրություն
Սուր (օրեր, շաբաթներ) կամ քրոնիկ(ամիսներ կամ տարիներ) սկիզբ ունեցող փորկապության տարբերակումը կարևորագույն նախապայման է տարբերակիչ ախտորոշման համար։ Սա՝ մնացած բոլոր գանգատների հետ միասին, բժշկին օգնում է ախտորոշել փորկապության պատճառը։ Մարդիկ հաճախ նկարագրում են իրենց փորկապությունը որպես դժվարացած, պնդացած դեֆեկացիա, չափերով մեծ, կարծր կղանքային մասսաներ, տևական նքոցներով։ Վքնածությունը և որովայնային ցավերը հաճախ ուղեկցում են փորկապությանը։ Քրոնիկ փորկապությունը (ախտանշանների արտահայտում առնվազն ամսական երեք օր, երեք ամսից ավել տևողությամբ), ուղեկցված լինելով որովայնում դիսկոմֆորտի զգացումով, եթե ուրիշ պատճառներ չեն հայտաբերվել, հաճախ ախտորոշվում է որպես գրգռված աղու համախտանիշ։

Գանգատների և ախտանշանների շնորհիվ փորկապության առկայության հաստատումից հետո հարկավոր է գտնել նրա առաջացման պատճառը։

Կյանքին վտանգ սպառնացող և չսպառնացող պատճառների տարբերակիչ ախտորոշումը մասնակիորեն կարելի է իրականացնել՝ հիմնվելով ախտանշանների վրա։ Օրինակ՝ հաստ աղու քաղցկեղի կասկած կարող է առաջանալ, եթե հիվանդի մոտ առկա է տվյալ հիվանդության դեպքեր ընտանիքում, ջերմություն, քաշի կորուստ և հետանցքից արյունահոսություն։ Մյուս տագնապային ախտանշաններից են ընտանեկան կամ անձնական պատմությունում գրգռված աղու համախտանիշը, հիվանդության սկիզբը հիսունից բարձր տարիքում, սրտխառնոցը, փսխումը և նյարդաբանական ախտանշանները, ինչպիսիք են՝ ընդհանուր թուլությունը, թմրածությունը, դժվարացած միզարձակումը։

### Զննում
Ֆիզիկալ զննումը պետք է ներառի առնվազն որովայնի և ուղիղ աղու զննումը։ Որովայնային զննումը կարող է տեղեկություն տալ ծավալային կղանքային մասսաների և որովայնային դիսկոմֆորտի մասին։ Ուղիղ աղու մատնային զննումը իր հերթին տալիս է տեղեկություն հետանցքի սեղմանի տոնուսի մասին և արդյոք կան կուտակված կղանքային մասսաներ, թե ոչ։ Ուղիղ աղու մատնային զննումը նաև ինֆորմատիվ է կղանքի կոնսիստենցիայի, թութքի, արյան և շեքի հիվանդությունների մասին (մաշկային բարորակ գոյացություններ, կոնդիլոմա, ճաք)։ Ֆիզիկալ զննումը կատարվում է բժշկի կողմից, որի հիման վրա կուղղորդվեն հետագա ախտորոշման եղանակները։

### Ախտորոշման եղանակներ
Ֆունկցիոնալ փորկապությունը տարածված է և չի պարտադրում ախտորոշիչ միջոցների կիրառումը։ Ճառագայթային և լաբորատոր ախտորոշիչ եղանակները հիմնականում նշանակվում են անհանգստացնող նշաններ և ախտանշաններ ունեցող հիվանդներին։

Լաբորատոր ախտորոշումը ընտրվում է կախված փորկապություն առաջացնող ենթադրյալ հիվանդությունից։ Սա կարող է ներառել արյան ընդհանուր քննությունը, վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ քննությունը, շիճուկային կալիում և կալցիում և այլն։

Որովայնի ռենտգեն զննումը հիմնականում կիրառվում է կոպրոստազի (կղանքային կանգ) ժամանակ և կարող է ցույց տալ կղանքային ծավալային կուտակումներ հաստ աղու խոռոչում կամ էլ հայտնաբերել տվյալ ախտանշանների առաջացման մեկ այլ պատճառ։

Կոլոնոսկոպիան կիրառվում է հաստ աղու նորագոյացությունների կասկածի դեպքում։ Մյուս ախտորոշիչ եղանակներից են՝ հետանցքի սեղմանի մանոմետրիան, էլեկտրոմիոգրաֆիան և դեֆեկոգրաֆիան։

Հաստ աղու առաջընթաց գալարակծկումները պատասխանատու են կղանքային մասսաների շարժմանը և ունեն կարևորագույն նշանակություն նորմալ դեֆեկացիայի համար։ Այս գալարակծկումների հաճախականության, ամպլիտուդի և տարածման աստիճանի պակասի դեպքում առաջ է գալիս դեֆեկացիոն ծայրահեղ դիսֆունկցիա։ Այս տարօրինակ գալարակծկումների նորմալացումը կբարելավի խնդիրը։ Սրբանային նյարդի ստիմուլյացիայի նորարական միջոցը կիրառվում է ծայրահեղ փորկապությունների դեպքում։

### Չափորոշիչներ
Ըստ Հռոմի երրորդ համագումարի չափորոշիչների՝ ֆունկցիոնալ փորկապություն ախտորոշումը հաստատվում է նշված չափորոշիչներից առնվազն երկուսի առկայության դեպքում (սկսվել են 6 ամիս առաջ կամ ավելի շուտ, և տևել են առնվազն երեք ամիս)։

* Ուժեղ տնքոցներ՝ կղազատման առնվազն 25 %-ի ընթացքում
* Մեծ և կարծր կղանքային մասսաներ՝ դեպքերի առնվազն 25 % դեպքերում
* Ոչ լիակատար կղազատման զգացողություն առնվազն 25 % դեպքերում
* Խցանման/պաշարման զգացողություն հետանցքում կամ ուղիղ աղում առնվազն 25 % կղազատումների դեպքում
* Կղազատմանը օգնող մատնային մանևրներ՝ առնվազն 25% կղազատումների ժամանակ
* Շաբաթական 3 անգամից քիչ դեֆեկացիա
* Երբեմն լուծի առկայություն՝ առանց լուծողականների օգտագործման
* Չկան բավարար չափորոշիչներ՝ գրգռված աղու համախտանիշ ախտորոշելու համար

## Կանխարգելում
Փորկապությունը հիմնականում ավելի հեշտ է կանխարգելել քան բուժել։ Փորկապության թեթևացման նպատակով հարկավոր է ֆիզիկական ակտիվություն, հեղուկների ընդունում և բջջանյութով հարուստ սննդակարգ։

## Բուժում
Փորկապության առաջացման քիչ քանակի պատճառներ անհետաձգելի միջամտությունների կարիք ունեն, քանի որ կարող են հանգեցնել բարդագույն հետևանքների։

Փորկապության բուժումը պետք է ուղղված լինի առաջացման պատճառի վերացմանը։ Առողջության և խնամքի կատարելագործման ազգային ինստիտուտը չափահասների փորկապությունը բաժանում է երկու խմբի՝ անհայտ պատճառագիտության քրոնիկ փորկապություն և օփիոիդներով պայմանավորված փորկապություն։

Անհայտ պատճառագիտության քրոնիկ փորկապության բուժումը ներառում է առատ հեղուկների և բջջանյութի (սննդի կամ հավելումների միջոցով) ընդունումը։ Լուծողականների տևական և ամենօրյա ընդունումը չի խրախուսվում, քանի որ կարող է հանգեցնել կղազատման ակտի կայացմանը միայն նրանց ընդունման արդյունքում։ Հոգնաները կարող են օգտագործվել որպես կղազատման մեխանիկական խթանիչ։ Մեծածավալ հոգնաները կարելի է կիրառել, որպեսզի հաստ աղին ինչքան հնարավոր է շատ մաքրել կղանքային մասսաներից։

### Մանրաթելային հավելումներ
Լուծելի մանրաթելերով հավելումները (եզան լեզու) համարվում են քրոնիկ փորկապության բուծման առաջնահերթ միջոց անլուծելի մանրաթելերի համեմատ, ինչպիսին է ցորենի թեփը։ Մանրաթելային հավելումների կողմնակի ազդեցություններից են վքնածությունը, փորափքանքը, լուծը և երկաթի, կալցիումի, որոշ դեղորայքի հավանական մալաբսորբցիա (աղիներում ներծծման խանգարում)։ Օփիոիդներով պայմանավորված փորկապության դեպքում մանրաթելային հավելումների օգտագործումից ամենայն հավանականությամբ դրական տեղաշարժ չի նկատվի։

### Լուծողականներ
Լուծողականներից առաջնահերթ խորհուրդ է տրվում օգտագործել մագնեզիումի հիդրօքսիդ և պոլիէթիլեն գլիկոլ՝ իրենց մատչելիության և ապահովության պատճառով։ Վերջիններիս անէֆեկտիվության ժամանակ միայն կարելի է նշանակել խթանիչներ։ Քրոնիկ փորկապությունների դեպքում պոլիէթիլեն գլիկոլի օգտագործումը ավելի նախընտրելի է, քան լակտուլոզինը։ Պրոկինետիկները օգտագործվում են աղեստամոքսային ուղու գալարակծկանքների ակտիվացման նպատակով։ Բազմաթիվ նոր միջոցներ ցուցաբերել են դրական դինամիկա քրոնիկ փորկապությունների ժամանակ, որոնցից են պրուկալոպրիդը և լուբիպրոստոնը։ Ցիսապրիդը լայն տարածում ունի երրորդ կարգի երկրներում, սակայն Արևմուտքում նույնպես գաղտնի հասանելի է։ Այն ապացուցված առավելություն չի ցուցաբերել մյուսների համեմատ, մինչդեռ հանգեցնում է առիթմիաների և մահվան։

### Ֆիզիկական միջամտություն
Այն դեպքերում, երբ փորկապությունը վերոնշյալ բուժման եղանակներին չի ենթարկվում, հնարավոր է՝ կարիք առաջանա մանուալ միջամտության՝ կղանքային կարծրացած մասսաների մանուալ մանրացում։ Կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը կթեթևացնի քրոնիկ փորկապության ընթացքը։

### Վիրահատական միջամտություն
Բուժման հանդեպ կայուն դեպքերում վիճակի լավացման նպատակով հնարավոր է կատարել վիրահատական միջամտություն։ Սրբանային նյարդի խթանումը դրական արդյունք ցուցաբերել է քիչ դեպքերում։ Իլեոռեկտալ բերանակցմամբ իրականացված կոլէկտոմիան ցուցված է հաստ աղու պերիստալտիկայի թուլությամբ տառապող հիվանդներին։ Քանի որ այն հանդիսանում է բավականին բարդ հիվանդություն, հնարավոր են բարդություններ՝ որովայնային ցավի, օբստրուկցիաների և հետվիրահատական ինֆեկցիաների տեսքով։ Ավելին, բուժման արդյունավետությունը տատանվում է և մեծ կախվածություն ունի տվյալ դեպքից։

## Կանխատեսում
Փորկապությունից առաջացող բարդություններից են՝ թութքը, հետանցքի ճաքը, ուղիղ աղու արտանկումը և կղանքային քարերի առաջացումը։ Երկարատև նքոցները հանգեցնում են թութքի առաջացմանը։ Փորկապության ուշ փուլերում որովայնը կարող է փքվել, պնդանալ և ցավոտ դառնալ։ Ծայրահեղ դեպքերում (կոպրոստազ կամ «չարորակ» փորկապություն) կարող է առաջ գալ աղիքային անանցանելիության (սրտխառնոց, փսխում, ցավոտ որովայն) և պարադոքսալ փորլուծության պատկեր, երբ բարակ աղու ջրիկ պարունակությունը կուտակվում է հաստ աղում՝ հանդիպելով կարծրացած կղանքային մասսաների։

## Համաճարակաբանություն
Չափահասների շրջանում քրոնիկ փորկապությունը աղեստամոքսային տրակտի ամենատարածված խանգարումն է։ Կախված դրված ախտորոշումից՝ այն տատանվում է բնակչության 2 %-ից 20 %-ի շրջանում։ Այն առավել տարածված է կանանց, տարեցների և երեխաների մոտ։ Անհայտ ծագումով փորկապությունը ավելի տարածված է կանանց մոտ, քան տղամարդկանց։ Տարեցների մոտ դրա առաջացման հաճախականության ավելացումը պայմանավորված է ուղեկցող հիվանդություններով և պակաս ֆիզիկական ակտիվությամբ։

* Երկրի բնակչության 12 %-ը նշում է փորկապություն
* Տարվա կտրվածքով՝ մանկական հիվանդանոց դիմած բոլոր ամբուլատոր հիվանդների 3 %-ի մոտ ախտորոշվում է փորկապություն
* Փորկապության հետ կապված առողջապահական ծախսերը ԱՄՆ-ում տարեկան կազմում են 6.9 միլիարդ ԱՄՆ դոլար
* Չորս միլիոնից ավելի ամերիկացի ունենում է հաճախակի փորկապություններ՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ տարեկան 2.5 միլիոն մարդ դիմում է բժշկի։
* ԱՄՆ-ում տարեկան մոտ 725 միլիոն ԱՄՆ դոլար ծախսվում է լուծողական միջոցների վրա։

## Պատմություն
մինի|19-րդ դարի երգիծական մուլտֆիլմ կապիկի մասին, որը մերժում է հին ոճի կլիստերը նոր դիզայնի համար՝ լցված մարշմալով և ափիոնով
Դեռ հին ժամանակներից տարբեր քաղաքակրթություններ ունեցել են փորկապությունով տառապող հիվանդի նկատմամբ տարբեր բժշկական մոտեցումներ։ Տարբեր ժամանակներում և վայրերում բժիշկները պնդում էին, որ փորկապությունը ունի բազմաթիվ բժշկական և սոցիալական պատճառներ։ Պատմության ընթացքում բժիշկները փորկապությունը բուժում էին տարբեր հիմնավորված և չհիմնավորված եղանակներով, ներառելով նույնիսկ գդալիկների օգտագործումը։

Հիվանդության ինֆեկցիոն բնույթի վարկածի հայտնաբերումից հետո ինքնաթունավորման կարծիքը լայն տարածում գտավ արևմտյան մտածելակերպում։ Հոգնան, որպես գիտական բժշկական բուժում, և հաստ աղու լվացումները (հիդրոկոլոնոթերապիա) բժշկական պրակտիկայում լայն տարածում գտան։

1700թ-ից սկսած կար ընդունված կարծիք, որ փորկապություն ունեցող մարդիկ ունեն ագահության և ալարկոտության որոշակի բարոյական խնդիրներ։

## Բնակչության հատուկ խմբեր
### Երեխաներ
Երեխաների մոտավորապես 3 %-ը փորկապություն ունի՝ տղաների և աղջիկների հավասար հիվանդացությամբ։ Հաշվառվել է փորկապության գանգատով այց մանկաբույժին՝ 5 % և մանկական գաստրոէնտերոլոգին՝ 25 % դեպքերում. այս ախտանշանը հանգեցնում է առողջապահական համակարգի ֆինանսական մեծ կորուստների Քանի դեռ դժվար է գնահատել, թե որ տարիքին է ավելի հատկանշական փորկապությունը երեխաների մոտ, նրանք հաճախ տառապում են փորկապությամբ՝ կապված տարիքային փոփոխությունների հետ։ Օրինակ՝ հարմարեցում զուգարանին, սկսում է դպրոց հաճախել կամ փոխում է դպրոցը, և սննդակարգի փոփոխություններ։ Հատկապես նորածինների մոտ արհեստական կերերի փոփոխությունը կամ կրծքով կերակրումից անցումը արհեստական կերերի կարող է հանգեցնել փորկապության։ Փորկապությունների մեծամասնությունը երեխաների մոտ կապված չէ որևիցե հիվանդության հետ, և բուժումը կարող է իրենից ներկայացնել ընդամենը ախտանշանների թեթևացում։

### Հետծննդաբերական շրջան
Հետծննդաբերական շրջանը ծննդաբերությանը հաջորդող վեց շաբաթն է։ Այս շրջանում կանայք փորկապության մեծ ռիսկի են ենթարկվում։ Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ  ենթադրում են առաջին երեք ամսում փորկապության առաջացում մոտ 25 %-ի մոտ։ Փորկապությունը կարող է առաջացնել դիսկոմֆորտ կանանց մոտ, քանի որ հետծննդաբերական պատռվածքներից և էպիզիոտոմիայից (բժշկի կողմից կատարված հեշտոցի կտրվածք) հետո նրանք դեռ գտնվում են վերականգնման փուլում։ Այս խմբի մարդկանց մոտ փորկապության առաջացման ռիսկի գործոններն են՝

* Հետանցքը բարձրացնող մկանի պատռվածքներ՝ ծննդաբերության ժամանակ
* Աքցաններով ծննդօգնություն
* Ծննդաբերության ձգձգված երկրորդ փուլ
* Մեծ պտղի ծննդաբերություն
* Թութք

Թութքը հաճախակի հանդիպող հիվանդություն է հղիների մոտ, և փորկապությունը սաստկացնում է նրա ընթացքը։ Ցանկացած ցավ՝ կախված կղազատման հետ(թութք, հետծննդաբերական պատռվածք, էպիզիոտոմիա) պացիենտի մոտ առաջանում է դեֆեկացիայի հանդեպ վախ և դրանով իսկ առաջ է բերում փորկապություն։

Կոնքի հատակի մկանները կարևոր դեր ունեն դեֆեկացիոն ակտի օգնության մեջ։ Վերոնշյալ ռիսկի գործոնների (աքցաններով ծննդօգնություն, ծննդաբերության ձգձգված երկրորդ փուլ, մեծ պտղի ծննդաբերություն) պատճառով այս մկանների պատռվածքները կարող են հանգեցնել փորկապությունների։ Այնուամենայնիվ, փաստերը անբավարար են այս խմբի մարդկանց մոտ լուծողականների օգտագործման էֆեկտիվությունը հաստատելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փորկապություն - Մեդեքս
* Constipation - Introduction (UK NHS site)
* MedlinePlus Overview *[https://medlineplus.gov/constipation.html constipation]*
* *[https://www.merckmanuals.com/home/digestive-disorders/symptoms-of-digestive-disorders/constipation-in-adults 09-129b].* at Merck Manual of Diagnosis and Therapy Home Edition
* Constipation and its correction by exercise by C. O. Benson

Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ