Այ ծովակ, ծավի ծովակ

«**Այ ծովակ, ծավի ծովակ**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Վարք հարանց» շարքի մեջ։

## Գնահատական
Ժողովրդական էպոսի մի բեկոր է հիշեցնում «Այ ծովակ, ծավի ծովակ» ժամանակակից ասքը, որի իմաստն այն է, որ հին ու նոր Ցավզիկները նույն առաքելությամբ են ապրում այս հողակտորի վրա կառուցելու, շենացնելու, իրենցով աշխարհը քաղցրացնելու համար։ Նրանք ծառ են տնկում մեռնող ծովակի ափամերձ «ավազախիր անկենդանության մեջ», գոգով ու զամբյուղով հող են լցնում ծառաբներին, որպեսզի ապրի ծավի ծովակը։ Ժամանակների հանդիպման պայմանականությունների շնորհիվ Սևանի պրոբլեմը երևում է ամբողջության մեջ, պատմականորեն պատճառաբանված՝ երեկը և այսօրը, իսկ վաղը պարզորոշ ընկալվում է՝ չի մեռնի ծովակը, որովհետև կան Ցավզիկները, նորօրյա թունելագործ Արշակը, կա համաժողովրդական սերը պատմության խոսուն վկա ու ժողովրդի հավատի խորհրդանիշ ծովակի հանդեպ։ Անցյալի ու ներկայի «հանդիպադրման» առումով խիստ բնորոշ է «Քարահերձի թզենին» պատմվածքի Կուճի Հաբու կերպարը: Ինչպես Բաբունց Խաչիկը, այնպես էլ Կուճի Հաբին կործանում է գյուղ ներխուժած թուրք ասկյարների մեծաքանակ ջոկատը ու հավերժ մնում մարդկանց հիշողության մեջ որպես հայրենասիրության խորհրդանիշ: Անցել են տարիներ, տասնամյակներ,  հիմա Կուճի Հաբու տղան տրակտորով վար է անում, ու հողը, որը ոչինչ չի մոռանում, «ծիր առ ծիր» փռվում է Քարահերձի թզենու ստվերում։

## Սյուժե
Ծովակը հանդարտ էր և չէր լսվում նրա երբեմնի ցնծության աղմուկը, ծովահավքերի ճիչը։ Նախորդ օրը թունելագործ Արշակը հեղինակին ասել էր, որ այդ օրը ծովակը կհանդարտվի։ Երեկ, երբ ծովակը փոթորկված էր, այն ավելի գեղեցիկ էր երևում։ Այդ ժամանակ նա իրեն շրջապատող լեռներից էլ բարձր էր երևում, իսկ երբ նա թուլացել էր՝ կորցրել էր իր հմայքը։ Ծովակը ծանծաղում էր և մարդիկ քայլեր էին ձեռնարկում հեռավոր գետի ջուրը ծովակ հասցնելու համար։ Թունելագործ Արշակն ասում էր, որ եթե իրենք կարողանան փրկել ծովակին, կփրկեն նաև տեղի հողը։ Եթե հողն ու ջուրը միասին են լինում, ապա կյանք է լինում։ Այդ պահին այդ դաշնությունը խախտվել էր։ Ծովակի ափին հին մատուռ կար՝ կարմրավուն գմբեթի քարերով։ Մատուռի գմբեթը ճաքած էր։ Ծովակը դեռ լրիվ չի մեռել, դեռ կենդանության նշաններ ունի։ Ջրերի միջից դուրս է գալիս Ցավղիկը։ Ցավղիկը հիշատակվում էր մատուռի գրերի մեջ։ Այդ գրերը հուշում էին, որ ութ հարյուր տարի առաջ եղել է Ցավղիկ անունով մի աղջիկ, որը շինել էր այդ մատուռը՝ ճայռի վրա՝ մի պատուհան թողնելով դեպի ծովակը։ Ապա խնկենի էր տնկել պատուհանի փեշի մեջ և հորինել  իր երգը․ «Ալի տուր, մարմինս առ, ա՜յ ծովակ, ծավի ծովակ»։ Ծովակը, որ շունչը պահած էր թվում, նորից հուզվել էր։ Նրա մեջից դուրս է գալիս պղնձագործ մեջքով Ցավղիկեի նշանածը։ Հիմա ապրեցնել էր պետք ծովակը, անտառակը, որ Ցավղիկն ու իր նշանածն են տնկել։ Նրանք ժամանակին դա տնկել են, որ մեռած հողին շունչ տան։ Նրան հող ու ջուր են բերել և կենդանություն տվել այդ ավազներին։ Տարիներ են անցել։ Ավազների տեղ արդեն եղևնիների պուրակն է աճում, լացող ուռիները իրենց առատ վարսերը փռել են ավազների վրա։ Թունելագործ Արշակը քանի տարի է արդեն ճանապարհ է փորում դեպի գետը, որ ծովակը հանկարծ չչորանա։ Արդեն թռչուններ էլ են հայտնվել տարածքում, դայլայլում են։ Ջրերից դուրս է գալիս հերթական աղջնակը՝ 3-4 տարեկան մի նոր Ցավղիկե և հուշում, որ ծովակը չի մեռնի, որ ծովակը դեռ երկար կապրի։

## Կերպարներ
* թունելագործ Արշակ
* Ցավղիկե
* Ցավղիկեի նշանածը

## Տես նաև
* Քարահերձի թզենին
* Ծովի երգը (Սերո Խանզադյան)
* Սևանի լուսաբացը

## Արտաքին հղումներ
* https://lsel65.blogspot.com/2016/11/blog-post_28.html
* https://www.youtube.com/watch?v=_4N_wYJye-k&t=256s

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ