open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պրայա

**Պրայա** ( – «ծովափ»), Կաբո Վերդե կղզային պետության մայրաքաղաք և խոշորագույն քաղաք, որը տեղակայված է Ատլանտյան օվկիանոսում, Սենեգալի առափնյայի մոտակայքում։ Գտնվում է Սանտյագու կղզու վրա։ Բնակչությունը՝ :

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնվել է XV դարի վերջում։ 1770 թվականին կղզու ամենահին՝ Ռիբեյրա Գրանդի (Մեծ վտակ) բնակավայրում ջրի պաշարների սպառման պատճառով Պրայա տեղափոխվեց կղզեխմբի կենտրոնը։

1832 թվականի հունվարի 16-ին քաղաքը «Բիգլ» երկկայմ առագաստանավով այցելել է Չարլզ Դարվինը։

## Տնտեսություն
Նարնջի, շաքարավազի և սուրճի արտահանում։ Գործում է ծովային միջատլանտյան հաղորդակցության հանգույցը։ Սննդի (ձկան և ծովամթերքի մշակում), կահույքի, շինանյութի (երկաթ-բետոնի գործարան, կերամիկական ապրանքների և շինանյութի գործարաններ) արտադրություն։ Գործում են կարի ֆաբրիկաներ, տնայնա-գեղարվեստական արհեստանոցներ, էլեկտրական կենցաղային սարքավորումների հավաքման և վերանորոգման ձեռնարկություններ։ Զարգացած է ձկնորսությունը։

## Առողջապահություն
Գործում է բորի դեմ պայքարի կենտրոն։

Քաղաքի մոտակայքում գտնվում են հանգստավայրեր (օվկիանոսային ծովափեր), որոնք գտնվում են արևմուտքում՝ Պրայա Մար և Կուեբրա Կանելա։

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի տեսարժան վայրերից են համարվում Ալբուկերկի հրապարակը, նախագահական պալատը (XIX դարի վերջ), ազգագրական թանգարանը, Դիոգու Գոմեշի հուշարձանը (Սանտյագու կղզու առաջին հայտնագործողը)։ 10 կմ դեպի արևմուտք գտնվում է Սիդադի Վելյան (Հին քաղաք)՝ եվրոպացիների առաջին բնակավայրը կղզեխմբում Ռեալ դե Սան Ֆիլիպե ամրոցով, որը կառուցվել է պարտուգալացիների կողմից XVI դարում։

## Կլիմա

## Տես նաև
* Կաբո Վերդե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Муниципальный сайт города 
* Столица Кабо-Верде — город Прая (Praia) 

Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաբո Վերդեի քաղաքներ
2006

## Իրադարձություններ
* Հունիսի 24 - Հայաստանի շախմատի հավաքականը դարձավ Օլիմպիադայի չեմպիոն։ 
* Փետրվարի 10-26 - XX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Թուրին, Իտալիա)։
* Մայիսի 18-20 - Հայաստանը առաջին անգամ մասնակցեց Եվրատեսիլ Երգի Մրցույթին և զբաղեցրեց 8-րդ տեղը։
* Հունիսի 3 - Չեռնոգորիան անկախություն ձեռք բերեց հանրաքվեի արդյունքում և դարձավ ՄԱԿ-ի 192-րդ անդամ։ Երկու օր անց Սերբիայի և Չեռնոգորիայի պետական միությունը պաշտոնապես լուծարվում է այն բանից հետո, երբ Սերբիան նույնպես հռչակեց իր անկախությունը։
* Հունիսի 9-հուլիսի 9 - ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Գերմանիա)։
* հուլիսի 9 - Իրկուտսկի օդանավակայանում վայրէջքի ժամանակ Airbus A310 ինքնաթիռի վթարից 203 մարդուց զոհվում են 124-ը
* Օգոստոսի 24 - Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կարգավիճակը։

## Ծնունդներ
* Հունիսի 25 - Մաքքենա Գրեյս, ամերիկացի դերասանուհի
* Հոկտեմբերի 5 - Ջեյկոբ Թրամբլե, կանադացի դերասան

## Մահեր
* Փետրվարի 3 - Կարապետ Եղիազարյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)
* Մարտի 21 - Գևորգ Աշուղյան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1967)
* Հուլիսի 5 - Քենեթ Լեյ, ամերիկացի գործարար, առավել հայտնի որպես «Էնրոն» կորպորացիայի հիմնադիր և գործադիր տնօրեն
* Հուլիսի 19 - Գաբրիել Արկալիյան, հայկական ծագումով հունգարացի դերասան, Հունգարիայի ժողովրդական արտիստ
* Օգոստոսի 19 - Գեղամ Մալխասյան, հայ նկարիչ
* Օգոստոսի 25 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի
* Սեպտեմբերի 4 - Սթիվ Իրվին, հայտնի ավստալացի բնագետ, հեռուստալրագրող և բնության մասին բազմաթիվ կինոնկարների հեղինակ
* Հոկտեմբերի 8 - Գեդիմինաս Յակուբոնիս, լիտվացի խորհրդային քանդակագործ
* Հոկտեմբերի 15 - Վարդուհի Վարդանյան, հայ երգչուհի (ծ․ 1976)
* Նոյեմբերի 7 - Արամ Ասատրյան, հայ երգիչ, երգահան (ծ․ 1953)
* Դեկտեմբերի 10 - Աուգուստո Պինոչետ, չիլիական պետական և ռազմական գործիչ, գեներալ-կապիտան
* Դեկտեմբերի 18 - Ջոզեֆ Բարբերա, ամերիկյան մուլտիպլիկատոր, մուլտիպլիկացիոն նկարիչ, կինոստուդիայի սցենարային բաժնի նկարիչ, պրոդյուսեր
* Դեկտեմբերի 21 - Սափարմուրատ Նիյազով, թուրքմեն քաղաքական գործիչ, նախագահ 1990-2006
* Դեկտեմբերի 25 - Ջեյմս Բրաուն, ամերիկացի սոուլ, ֆանկ և առ ընդ բի երգիչ, երաժիշտ, պարող
* Դեկտեմբերի 26 - Ջերալդ Ֆորդ, ԱՄՆ նախագահ 1974-1977
* Դեկտեմբերի 30 - Սադդամ Հուսեյն, իրաքցի պետական և քաղաքական գործիչ

## Ծանոթագրություններ

2006
Կատեգորիա:Տարեթվեր
2005

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 14 - ՅուԹյուբ-ը գործարկվել է
* Ապրիլի 23 - ՅուԹյուբում բեռնվել է առաջին՝ Ես գազանանոցում տեսահոլովակը։
* Հայաստանը հռչակեց նոր սահմանադրությունը

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Ապրիլի 2 - Հովհաննես Պողոս II, Հռոմի Պապ (ծ. 1920)
* Ապրիլի 12 - Գևորգ Արմենյան, երաժիշտ, մանկավարժ
* Մայիսի 31 - Արչիլ Գոմիաշվիլի, վրացի խորհրդային և ռուսական թատրոնի և կինոյի դերասան, գործարար, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966 թ.):
* Հուլիսի 6 - Գևորգ Ջահուկյան, հայ ականավոր բանասեր, լեզվաբան
* Նոյեմբերի 2 - Ֆերուչչո Վալկարեջի, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* Նոյեմբերի 7 - Միխայիլ Գասպարով, ռուս գրականագետ, բանասեր, անտիկ գրականության և ռուսական պոեզիայի պատմաբան, թարգմանիչ
* Նոյեմբերի 8 - Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյան, հայ գեղանկարչուհի։
* Նոյեմբերի 12 - Յուրի Մկրտումյան, հայ ազգագրագետ, դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան
* Դեկտեմբերի 4 - Գրիգոր Ավագյան (ակադեմիկոս), տնտեսագետ, աշխարհագրագետ, պրոֆեսոր (1974), աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1972), Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1992)

Կատեգորիա:2005
Կատեգորիա:Տարեթվեր
2004

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* հունվարի 1-ից – Հանրային սեփականության օր, (), միջազգային ոչ պաշտոնական տոն։
* հունվարի 4 – Միխեիլ Սաակաշվիլին հաղթեց Վրաստանի նախագահական ընտրություններում։

### Փետրվար
* Փետրվարի 4 – Իր աշխատանքը սկսեց Ֆեյսբուքը

### Մարտ
* Մարտի 14 – Ռուսաստանի նախագահական ընտրություններում ձայների 71, 31%-ով երկրի նախագահ է վերընտրվում Վլադիմիր Պուտինը։

### Ապրիլ
* Ապրիլի 1 – Գուգլն ակտիվացրեց ՋիՄեյլ էլեկտրոնային փոստի ծառայությունը։ 
* Ապրիլի 22 – Հյուսիսային Կորեայում երկու գնացքների ընդհարման և դրան հաջորդած պայթյունի զոհ է դառնում առնվազն 150 մարդ։

### Հունիս
* Հունիսի 14-ից հուլիսի 7 – Պորտուգալիայում անցկացվեց Եվրոպայի 12-րդ ֆուտբոլի առաջնությունը (Եվրո-2004)։ Եզրափակիչ հանդիպումն անցկացվեց Լիսաբոնի «Դա Լուժ» մարզադաշտում՝ Պորտուգալիայի և Հունաստանի հավաքականների միջև։ 54-րդ րոպեին արձանագրված Հունաստանի հավաքականի հարձակվող Անգելոս Խարիստեասի գոլի շնորհիվ Հունաստանը նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։

### Հուլիս
* Հուլիսի 4 – Առաջին անգամ ֆուտբոլի պատմության մեջ Հունաստանը նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։

### Օգոստոս
* Օգոստոսի 13-29 – XXVII Ամառային Օլիմպիական խաղեր, Աթենք, Հունաստան

### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 21 – Սկսվեց աշխարհի ամենաբարձր շենքի՝ Բուրջ Խալիֆայի շինարարությունը։ Ավարտվեց 2010 թվականի հունվարի 4-ին։

### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 2 – ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում ձայների 50, 73%-ով նախագահ է վերընտրվում Ջորջ Բուշը։
* Նոյեմբերի 22 – Նարնջագույն հեղափոխությունը սկսվում է Ուկրաինայի վիճելի նախագահական ընտրություններից հետո, որտեղ Վիկտոր Յանուկովիչը հաղթեց Վիկտոր Յուշչենկոյին՝ ընտրակեղծիքների մեղադրանքների ֆոնին։ Վերաքվեարկության արդյունքում հաղթող ճանաչվեց Յուշչենկոն։

### Դեկտեմբեր
* Դեկտեմբեր 26 – Հնդկական օվկիանոսում երկրաշարժ և ցունամի

## Ծնունդներ
* Մայիսի 1 - Չարլի Դ'Ամելիո, ամերիկացի պարուհի, որը ստեղծում է կարճ պարային տեսանյութեր Tik Tok հավելվածում

## Մահեր
* Փետրվարի 19 - Գուրգեն Մարգարյան, լեյտենանտ
* Հունիսի 5 - Ռոնալդ Ռեյգան, ԱՄՆ նախագահ 1981-1989
* Հունիսի 23 - Վահան Խորենյան, հայ նկարիչ
* Հունիսի 25 - Տիգրան Լևոնյան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, երգիչ, ռեժիսոր
* Հունիսի 28 - Գեորգի Մինասյան, հայ էստրադային երգիչ, տենոր
* Հուլիսի 28 - Բորիս Ստուկալին, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ
* Սեպտեմբերի 3 - Անդրե Ստիլ, ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս
* Սեպտեմբերի 24 - Ֆրանսուազ Սագան, ֆրանսիացի կին գրող
* Հոկտեմբերի 4 - Իվան Շամյակին, բելառուս խորհրդային գրող և պետական գործիչ
* Նոյեմբեր 2 - Զայիդ իբն Սուլթան ալ-Նահյան, էմիրացի քաղաքական գործիչ, նախագահ 1971-2004
* Նոյեմբեր 11 - Յասեր Արաֆաթ, Պաղեստինի նախագահ
* Դեկտեմբեր 10 - Խորեն Աբրահամյան, դերասան և ռեժիսոր

Կատեգորիա:2004
Կատեգորիա:Տարեթվեր
2003

## Իրադարձություններ
*Փետրվարի 19 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների առաջին փուլը
*Մարտի 5 - Հայաստանում անցկացվում է նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլը, վերընտրվել է Ռոբերտ Քոչարյանը
*Մարտի 20 - Իրաքյան պատերազմի մեկնարկ
*Ապրիլի 9 - Ամերիկյան ուժերը վերահսկողության տակ են վերցրել Բաղդադը
*Նոյեմբերի 22 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն հրաժարական է տվել այն բանից հետո, երբ երկրում բողոքի ցույցեր են սկսվել վիճելի խորհրդարանական ընտրություններից հետո
*Դեկտեմբեր 13 - Սադդամ Հուսեյնը գրավվում է ԱՄՆ բանակի կողմից

## Ծնունդներ
* Հունվարի 3 - Գրետա Թունբերգ, շվեդ քաղաքական ակտիվիստ
* Փետրվարի 20 - Օլիվիա Ռոդրիգո, ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի
* Մարտի 26 - Դանիել Բրեգոլի, ամերիկուհի ռեփեր և ինտերնետ հայտնիություն
* Մայիսի 19 - Ջոջո Սիվա, ամերիկացի պարուհի, երգչուհի, դերասանուհի

## Մահեր
* Հունվարի 1 - Գրիգոր Ազիզյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985)
* Հունվարի 1 - Սուրեն Առաքելյան, հայ ռեժիսոր
* Փետրվարի 17 - Իզրայիլ Գոլդշտեյն, խորհրդային կինոռեժիսոր, օպերատոր և սցենարիստ
* Փետրվարի 25 - Ալեքսանդր Քեմուրջյան, հայ ականավոր գիտնական, ինժեներ-կոնստրուկտոր, գյուտարար
* Մայիսի 2 - Արտաշես Աբրահամյան, հայ բնանկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (1980)
* Մայիսի 24 - Բենիկ Սեյրանյան, հայ խորհրդային գրող
* Հուլիսի 8 - Վաչագան Վլասով, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր
* Հուլիսի 22 - Արմեն Խոստիկյան, հայ դերասան, կատակերգու
* Սեպտեմբերի 1 - Էռնեստ Հարությունյան, կենդանաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր
* Սեպտեմբերի 12 - Ջոնի Քեշ, ամերիկացի երգիչ
* Նոյեմբերի 3 - Ռասուլ Համզաթով, խորհրդային պոետ և հասարակական գործիչ, Դաղստանի ԻԽՍՀ ազգային պոետ
* Նոյեմբերի 17 - Հովիկ Կռնչոյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Նոյեմբերի 22 - Մարիո Բեկարիա, իտալացի քաղաքական գործիչ՝ Քրիստոնեական ժողովրդավարություն կուսակցությունից
* Դեկտեմբերի 12 - Հեյդար Ալիև, ադրբեջանցի քաղաքական գործիչ, նախագահ 1993-2003

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003
Կատեգորիա:Տարեթվեր
2002

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հունվարի 11 - Անրի Վերնոյ, ֆրանսահայ կինոբեմադրիչ (ծ. 1920 թ.)
* Հունվարի 19 - Կիմ Արզումանյան, ռեժիսոր,բեմադրիչ (ծ. 1926 թ.)
* Ապրիլի 1 - Ալեքսանդր Կովալենկո, ԽՍՀՄ ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* Ապրիլի 19 - Գիորգի Մելիքիշվիլի, խոշոր վրացի պատմաբան, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, հայտնի է դարձել Ուրարտուի պատմությանը վերաբերվող հետազոտությունների համար (ծ. 1918 թ.)
* Մայիսի 5 - Վալենտին Չեռնիկով, ԽՍՀՄ սուսերամարտիկ, աշխարհի չեմպիոն (1961), սուսերամարտի թիմային մրցույթների Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (1960), ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1958) (ծ. 1937 թ.)
* Մայիսի 15 - Վազգեն Գևորգյան, հայ գրականագետ, թարգմանիչ (ծ. 1923 թ.)
* Հունիսի 23 - Մկրտիչ Սարգսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր (ծ. 1924 թ.)
* Հուլիսի 13 - Յուսուֆ Քարշ, կանադահայ լուսանկարիչ (ծ. 1908 թ.)
* Օգոստոսի 12 - Ժան Գառզու, ֆրանսահայ նշանավոր նկարիչ, բեմանկարիչ, ֆիգուրատիվ արվեստի վարպետ
* Դեկտեմբերի 6 - Ռուզան Քյուրքչյան, հայ քանդակագործ
* Դեկտեմբեր 18 - Հրանտ Մաթևոսյան, անվանի գրող, արձակագիր, կինոսցենարիստ (ծ. 1935 թ.)
* Դեկտեմբերի 28 - Տիգրան Նաղդալյան, հայ լրագրող, Հայաստանի ազգային հեռուստատեսության գործադիր տնօրեն (1998-2000), ՀՀ հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի նախագահ (2001-2002) (ծ. 1966 թ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2002
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Նջամենա

**Նջամենա** (, ), մինչ 1973 թվականը՝ **Ֆորտ Լամի** (), Չադի մայրաքաղաք, Շարի Բագիրմի պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը։ Նջամենա քաղաքը նաև համարվում է Չադի 22 մարզերից մեկը և վարչականորեն, որպես մարզ, բաժանվում է 10 քաղաքային մարզերի։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1900 թվականին ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից և նրանց կողմից օգտագործվել է որպես ռազմական հենակետ Ֆորտ Լամի անվան տակ (դրանից առաջ մարտում զոհված ֆրանսիացի հրամանատար Ֆրանսուա Լամի պատվին)։ 1904 թվականից այն մտնում էր ֆրանսիական Ուբանգի Շարի գաղութի կազմի մեջ։ 1910 թվականին քաղաքը պատկանում էր Ֆրանսիական Հասարակածային Աֆրիկային։ 1958-1960 թվականները Ֆորմ Լամին եղել է ինքնավար Չադի Հանրապետության մայրաքաղաք, իսկ 1960 թվականից հետո դարձել է անկախ Չադի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Քաղաքի ժամանակակից անվանումը օգտագործվում է 1973 թվականից։

## Բնակչություն
Բնակչությունը՝ : Հիմնական էթնախմբերն են՝ դազա (16,97 %), արաբներ (11,08 %), հաջարայ (9,15 %), նգամբայե (6,41 %), բիլալա (5,83 %), կանեմբու (5,80 %), մաբա (4,84 %), կանուրի (4,39 %), գոր (3,32 %) և այլն։ Պաշտոնական լեզուներն են համարվում ֆրանսերենը և արաբերենը։

Քաղաքի բնակչության աճի դինամիկան ըստ տարեթվերի.

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Քաղաքը գտնվում է երկրի հարավարևմտյան հատվածում, Շարի գետի աջ ափին, նրա մեջ Լոգոնե գետի թափվելու վայրում, ծովի մակարդակից 299 մ բարձրության վրա։ Քաղաքի տարածքն ընկած է բավականին ճահճոտ տեղանքում։

### Կլիմա
Նջամենան գտնվում է Սահելի գրեթե կենտրոնում։ Կլիման շատ շոգ է, մերձհասարակածային, կրում է վառ արտահայտված մուսոնային բնույթ։ Ամենաշոգ ամիսը ապրիլն է, խոնավ սեզոնից առաջ, ամենացուրտ ամիսը՝ դեկտեմբերը։ Ամբողջ տարվա ընթացքում շոգ է, ապրիլին ջերմաստիճանը կարող է հասնել +46&nbsp;°C-ի։
Բացարձակ նվազագույնը կազմել է +8&nbsp;°C (դեկտեմբեր և հունվար)։ Խոնավ սեզոնը տևում է մայիսից մինչև հոկտեմբեր, այլ ամիսներին անձրևը երբեմն է տեղում։

## Քույր-քաղաքներ
*  Թուլուզ, Ֆրանսիա (1980 թ)
*  Ստուպինո, Ռուսաստան (2000 թ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1900 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Չադի քաղաքներ
2000

## Իրադարձություններ
* Մարտի 22 - մահափորձ Արցախի հանրապետության նախագահ Արկադի Ղուկասյանի դեմ
* Մայիսի 2 - ՀՀ վարչապետ Արամ Սարգսյանը և ՀՀ պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանը պաշտոնանկվեցին
* Մայիսի 12 - Անդրանիկ Մարգարյանը նշանակվեց ՀՀ վարչապետ
* Նոյեմբեր 8 - Ֆրանսիայի սենատը ընդունեց 1915 թ. հայոց ցեղասպանության բանաձևը

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Հուլիսի 28 - Արմենուհի Սրապյան, հայ խորհրդային բանասեր, բնագրագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1974)
* Ջուլիետ Մատինյան,  հայ դերասանուհի, ռեժիսոր և արձակագիր
* Հունվարի 19 - Բորիս Խաչատուրով, օդաչու-հրամանատար, Հայաստանի բանակի գնդապետ (1998), Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ 
* Հունվարի 19 - Վլադիմիր Խաչատրյան, հայ օդաչու-հրամանատար
* Մարտի 28 - Կարպ Դոմբաև, ջութակահար, մանկավարժ
* Մայիսի 24 - Օլեգ Եֆրեմով, ռուս խորհրդային դերասան և ռեժիսոր
* Հունիսի 3 - Մերտոն Միլլեր, ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ ֆինանսական էկոնոմիկայի տեսության վերաբերյալ աշխատությունների համար (1990)։
* Հունիսի 21 - Ալան Հովհաննես, կոմպոզիտոր (ծ. 1911 թ.)
* Հուլիսի 21 - Վլադիմիր Բաղիրով (Բաղիրյան), ԽՍՀՄ-ը, այնուհետև Լատվիան ներկայացրած հայազգի շախմատիստ, գրոսմայստեր, ինժեներ-մեխանիկ
* Օգոստոսի 12 - Գառզու, հայտնի նկարիչ (ծ. 1907 թ.)
* Հունիսի 30 - Վահէ Օշական - սփյուռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր (ծ. 1922 թ.)
* Հոկտեմբերի 14 - Շավարշ Մարգարյան, հայ խորհրդային տնտեսագետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1996

## Իրադարձություններ
* Հուլիսի 19 - տեղի ունեցավ Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1 - Անդրեաս Պերեյրա, բելգիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Մարտի 25 - Ադիբեկ Գրիգորյան, հայ քանդակագործ
* Հունիսի 18 - Ալեն Հալիլովիչ, խորվաթ ֆուտբոլիստ
* Հունիսի 20 - Դանիելե Վերդե, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Նոյեմբերի 16 - Ռոբերտ Աբաջյան, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Պաշտպանության Բանակի զինծառայող, Պաշտպանության բանակի կրտսեր սերժանտ, հետմահու Արցախի հերոս (մ. 2016)։

## Մահեր
* Փետրվարի 1 - Սուրեն Ազիզյան, հայ նկարիչ
* Փետրվարի 21 - Վահագն Դավթյան, հայ բանաստեղծ (ծ․ 1905)
* Մարտի 16 - Ադիբեկ Գրիգորյան, հայ քանդակագործ (ծ. 1922)
* Մայիս 29 - Հրանտ Շահինյան, հայ մարմնամարզիկ, Օլիմպիական խաղերի (Հելսինկի 1952) կրկնակի մեդալակիր և կրկնակի արծաթե մեդալակիր (ծնվ. 1923)
* Մայիսի 29 - Թամարա Թումանովա, բալետի պարուհի, կինոդերասանուհի, երգչուհի
* Հունիս 18 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազային երգչուհի (ծնվ. 1917)
* Հունիս 18 - Մայքլ Տեր-Պողոսյան, հայազգի ֆիզիկոս, գյուտարար (ծնվ. 1925)
* Հուլիս 10 - Ալեք Մանուկյան, հայ հասարակական գործիչ, մեծահարուստ բարերար, ճարտարագետ, արդյունաբերող, Հայաստանի ազգային հերոս (ծնվ. 1901)
* Հուլիսի 25 - Միքայել Թարիվերդիև, ազգությամբ հայ ճանաչված երգահան (ծնվ. 1931)
* Օգոստոս 12 - Վիկտոր Համբարձումյան, աստղաֆիզիկոս, Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ, Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիր (ծնվ. 1908)
* Սեպտեմբերի 13 - Թուփաք Շակուր, ամերիկյան հիփ-հոփ երգիչ (ծնվ. 1973)
* Հունիսի 15 - Էլլա Ֆիցջերալդ, ամերիկացի ջազ երգչուհի (ծնվ. 1917)։ 
* Սեպտեմբերի 17 - Սպիրո Ագնյու, հույն քաղաքական գործիչ
* Վահագն Դավթյան - հայ բանաստեղծ (ծ. 1922)

Կատեգորիա:1996
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կահիրե

**Կահիրե** (, *al-Qāhira* &nbsp;-&nbsp;«հաղթական»), Եգիպտոսի Հանրապետության մայրաքաղաքը և Աֆրիկայի խոշորագույն բնակավայրը։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Հիմնադրել է Ջուհեյր Սիցիլացին 969 թվականին և ի նշան Եգիպտոսի նվաճման անվանել Միսր ալ֊ Կահիրա՝ «Հաղթական Եգիպտոս»․ այստեղից էլ քաղաքի այժմյան արաբական Ալ֊Կահիրա անվանումը։

Եգիպտացիները հաճախակի են կոչում այն **مصر**՝ Մասր։

## Ընդհանուր բնութագիր
Կահիրեն Աֆրիկայի ու արաբական աշխարհի խոշորագույն քաղաքն է։ Բուն քաղաքի բնակչությունն ավելի քան 7 միլիոն է։ Այն գտնվում է Նեղոսի ափին ու կղզիների վրա՝ դելտայից քիչ հարավ։ Կահիրեն Եգիպտոսի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններից է և տալիս է արտադրության 1/4-ը։ Արդյունաբերությունը բազմաճյուղ է, սակայն առաջատարներն են մեքենաշինությունը, տեքստիլը, քիմիականն ու սննդի արդյունաբերությունը։ Շրջապատի մի շարք քաղաքների (Գիզա, Շուբրա Էլ Ղեյմա, Հելուան) հետ ստեղծվել է հսկայական քաղաքային ագլոմերացիա՝ Մեծ Կահիրե՝ 16 միլիոն բնակչությամբ։ Կահիրեի տեղում քաղաքային բնակավայր գոյություն է ունեցել անհիշելի ժամանակներից՝ Բաբելոն (չխառնել Միջագետքի Բաբելոնի հետ), այնուհետև՝ Ֆուստատ անվանումներով։
thumb|left|Մզկիթը Իբն Tulun
thumb|left|Կահիրեի հայկական եկեղեցին

## Քույր-քաղաքներ

## Տես նաև
* Թահրիր հրապարակ

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:969 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր

Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Ալեքսանդրիա

**Ալեքսանդրիա** (), քաղաք Եգիպտոսի Հանրապետությունում։ Հիմնադրել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին, անցյալում եղել է Եգիպտոսի Պտղոմեոսյանների պետության մայրաքաղաքը, Միջերկրական ծովի ափին, Նեղոսի դելտայի արևմտյան եզրին։ Ներկայիս Ալեքսանդրիայում բնակվում է շուրջ 5000 հայ։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա 332 թվականին Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից։ Այս քաղաքի ստեղծումը եղավ նրա ամենամեծ գործը, որ նա հասցրեց անել իր հաղթարշավի ընթացքում՝ Եգիպտոսում հայտնվելու շրջանում։ Քաղաքը չափազանց հարմար դիրք ուներ՝ Միջերկրական ծովի ափին էր և խիստ հարմար նավահանգստի տեղ ուներ։ Մակեդոնացին չէր էլ կարող պատկերացնել, որ քաղաք-նավահանգիստը կարող էր դառնալ հելլենիստկական մշակույթի կենտրոն։ Մակեդոնացին քաղաքի կառավարումը հանձնեց Պտղոմեոսին, որի հետ ուսում էր առել Արիստոտելի մոտ։

Անտիկ աշխարհում մեծ համբավ էր վայելում Ալեքսանդրիայի գրադարանը։
thumb|left|Հելլենիստական թատրոն (Ալեքսանդրիա)
Ալեքսանդրիայով է կատարվում Եգիպտոսի արտաքին առևտրի փոխադրումների 80% (գլխավորապես՝ բամբակ, բամբակի սերմ և բրինձ)։ Ունի համալսարան (1942), Հունա–հռոմեական հնությունների թանգարան (1891)։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին (որի անունով էլ կոչվում է քաղաքը) Ալեքսանդրիա քաղաքը հիմնադրել է մ.թ.ա. 332–331-ին՝ Ռակոտիս գյուղակի տեղում, ճարտարապետ Դեյնոկրատեսի հատակագծով։ Մ.թ.ա. 305–330 թթ. եղել է Պտղոմեոսների հունա–եգիպտական պետության մայրաքաղաքը։ Հելլենիստական աշխարհի, ապա՝ Հռոմեական և Բյուզանդական կայսրությունների մշակութային և առևտրական գլխավոր կենտրոններից էր։ Հայտնի էին Ալեքսանդրիայի մուսեյոնը և Ալեքսանդրիայի գրադարանը։ 1-ին դարում Ալեքսանդրիան մեծությամբ աշխարհի երկրորդ քաղաքն էր (Հռոմից հետո)։ 641 թ.-ին քաղաքն անցավ արաբներին։ Թուրքերի նվաճումից հետո (1517) անկում ապրեց։ XIX դ. Ալեքսանդրիայի տնտեսական նշանակության բարձրացմանը մեծապես նպաստեց Սուեզի ջրանցքի բացումը (1869)։ Պահպանվել են այսպես կոչված Պոմպեոսի սյունը, մեծ գերեզմանատներ, կատակոմբներ։ Փարոս կղզու վրա եղել է Ալեքսանդրիայի փարոսը։ Ժամանակակից Ալեքսանդրիան բաժանվում է հին (խղճուկ տներ, նեղ փողոցներ) և նոր (ասֆալտապատ պողոտաներ, ժամանակակից ճարտարապետությամբ բազմահարկ շենքեր, հարմարավետ մենատներ, գեղեցիկ առափնյակ) մասերի։ Կան շատ մզկիթներ։ Ռաս–էտ–Թին (XIX դ. սկիզբ), Մունթազա (XX դ. սկիզբ) և Մուհամմեդ–Ալիի (XX դ.) պալատներն այժմ թանգարանների են վերածված։ Կենտրոնական հրապարակն է Ատ–Թահրիրը՝ ձիու վրա նստած Մուհամմեդ–Ալիի արձանով։ Ալեքսանդրիայում գործում են 5 թանգարան, Ազգային գրադարանը։

## Քույր-քաղաքներ
*  Բրատիսլավա (), Սլովակիա
*  Քլիվլենդ (), ԱՄՆ
*  Կոնստանցա (ռումին.՝ Constanța), Ռումինիա
*  Օդեսա (), Ուկրաինա
*  Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան (2005)
*  Գյումրի (), Հայաստան
*  Կահիրե (), Եգիպտոս
*  Եվլախ (), Ադրբեջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 331 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Ասմարա

**Ասմարա** (նաև **Ասմերա**) (), Էրիթրեայի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը։ «Ասմարա» անվանումը տիգրինյա լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «ծաղկափթիթ անտառ»։ Բնակչությունը՝ ։
 
Քաղաքում են գտնվում տեքստիլ, կարի, կոշիկի, սննդի, կերամիկական արտադրությունները։ Այստեղ են գտնվում նաև համալսարանը (1967), հանրային գրադարանը (1955), օդանավակայանը, երկաթուղային կայարանը։

## Պատմություն
Ասմարան առաջացել է 4 գյուղերից, որոնք հիմնադրվել են XII դարում։ Այն եղել է առևտրային կետ, իսկ արդյունքում՝ Ռաս Ալուլայի մայրաքաղաք։ Գաղութացվել է Իտալիայի կողմից 1889 թվականին, իսկ 1897 թվականին դարձել գաղութի մայրաքաղաք։ 1930-ական թվականների վերջում իտալացիները ձևափոխել են քաղաքը, ստեղծել նոր ենթակառուցվածք և կառուցել նոր շինություններ։ Ասմարան սկսեցին անվանել «փոքր Հռոմ» ()։ Մինչ օրս քաղաքի բազմաթիվ շինություններ իտալական ծագում ունեն, իսկ խանութները իտալական անվանումներ են կրում (օրինակ՝ «Բար Վիտորիա») (), «Պաստիչերիա մոդեռնա» (), «Կազա դել ֆորմաջո» (), «Ֆերամենտա» ()։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 649 000 մարդ։ Հիմնական էթնիկ խմբերն են կազմում տիգրայի (77%) և տիգրե (15%) ժողովուրդները։ Բնակչության 60%-ը կազմում են Էրիթրեական ուղղափառ եկեղեցու հետևորդները, 15%-ը՝ կաթոլիկները, 25%-ը՝ մուսուլմանները (սունիտներ)։

Ասմերայում հիմնական լեզուներն են համարվում անգլերենը, իտալերենը, արաբերենը և տիգրինյան։

## Կլիմա
Ասմարայում տարածված է մերձհասարակածային հատկանիշներով լեռնային կլիման։ Ցերեկը տաք է, իսկ գիշերը՝ համեմատաբար ցուրտ։ Ծովի մակարդակից մեծ բարձրության վրա գտնվելու հետ կապված չոր սեզոնին նույնիսկ լինում են ցրտահարություններ։ Ձյուն շատ երբեմն է տեղում, քանի որ չոր սեզոնին տեղումները գրեթե բացակայում են։ Խոնավ սեզոնը շատ կարճ է տևում (հուլիս-օգոստոս)։ Օդի ջերմաստիճանի տատանումները նվազում են խոնավ սեզոնի ընթացքում, և ուժեղանում են դրա ավարտվելուն պես՝ հունվարին հասնելով առավելագույնի։

## Տնտեսություն
Քաղաքում է գտնվում Էրիթրեայում առաջին Asmara Brewery գարեջրագործարանը։

## Քույր-քաղաքներ
*  Ֆլորենցիա (), Իտալիա
*  Խարթում (), Սուդան
*  Ատլանտա (), ԱՄՆ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ասմարա // Բրոքհաուսի և Եփրոնի հանրագիտական բառարան, 1890—1907:

Կատեգորիա:1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Էրիթրեայի քաղաքներ
Սուվա

**Սուվա** (), Ֆիջիի մայրաքաղաք։ Համարվում է Կենտրոնական շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Բնակչություն
2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է 85 691 մարդ։ Ագլոմերացիայի (կամ Մեծ Սուվայի) բնակչության թիվը կազմել է 167 975 մարդ։

Սուվան բազմազգ քաղաք է։ Բնակչության մեծ մասը կազմում են արմատական ֆիջիացիները և ֆիջիացի հնդկացիները։ Դրանք համարվում են Ֆիջիի երկու գլխավոր էթնախմբերը։ Սակայն Սուվայում բնակվում են նաև ասիացիներ, այդ թվում նաև չինացիներ։

Ամենատարածված լեզուն անգլերենն է, սակայն տեղաբնիկները խոսում են նաև ֆիջիերեն, հինդիուրդու լեզուներով։

## Աշխարհագրություն
Սուվան համարվում է Ֆիջիի տնտեսական և քաղաքական կենտրոնը, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի սահմաններից դուրս գտնվող Օվկիանիայի հարավային հատվածի խոշորագույն քաղաքը։ Ֆիջիի գլխավոր ծովային նավահանգիստն է։

Սուվա քաղաքը գտնվում է Վիտի Լեու կղզու հարավարևելյան ափին։ Անցյալում քաղաքի մեծ մասը զբաղեցնում էին ճահիճները։

## Վարչություն
Սուվան ունի մունիցիպալային կարգավիճակ։ Քաղաքը գլխավորում է լորդ-քաղաքապետը։ Գործում է քաղաքային խորհուրդը, որը բաղկացած է 20 պատգամավորից։

## Տրանսպորտ
Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Նաուսորի միջազգային օդանավակայանը, որտեղից իրականացվում են ներքին չվերթներ և չվերթներ դեպի Տուվալու։ Միջազգային չվերթները սպասարկում է Նանդի միջազգային օդանավակայանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Fiji*, by Korina Miller, Robyn Jones, Leonardo Pinheiro — Travel — 2003, published by Lonely Planet, pages 139—141, *details on Suva City.*
* *The Suva City Library*: A Brief History and Development, 1909—1980, by S Baksh — 1980
* *Pluralism and Social Change in Suva City*, Fiji, by Alexander Mamak — 1974, Thesis/dissertation; Ethnology (Fiji, Suva City); Suva City, Fiji Islands (Social conditions)
* *A History of the Pacific Islands*: Passages Through Tropical Time — Page 162, by Deryck Scarr 2001—323 pages.
* *Frommer’s South Pacific*, by Bill Goodwin — Travel — 2004, pages 258—263

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքը 
* Սուվայի թանգարան  
* Ֆիջիի բժշկության դպրոց  
* Հարավխաղաղօվկիանոսյան համալսարան  

Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆիջիի քաղաքներ
1997

## Իրադարձություններ
*Ապրիլի 22՝ Պերուի մայրաքաղաք Լիմայում հատուկ ջոկատայինները գրոհում են Ճապոնիայի դեսպանի նստավայրը և ազատագրում այնտեղ 126 օր պահված 71 պատանդներին, ևս մեկը մահանում է սրտի կաթվածից, սպանվում են երկու զինծառայող և բոլոր 14 զինյալները։ 
*Սեպտեմբերի 15-ին բացվեց Գուգլ որոնողական համակարգը

## Ծնունդներ
* Հունվարի 5 - Խեսուս Վալյեխո, իսպանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* Մարտի 21 - Մարտինա Շտոսսել, արգենտինացի երգչուհի և պարուհի
* Սեպտեմբերի 1 - Չոն Չոնկուկ, հարավկորեացի երգիչ, BTS բոյզբենդի անդամ
* Մարտի 27 - Լիսա Մանոբան, թաիլանդացի երգչուհի, պարուհի և ռեփեր, հարավկորեական Blackpink գըրլ բենդի անդամ

## Մահեր
* Հուլիսի 21 - Էդմոնտ Յաղճյան, նկարիչ
* Օգոստոսի 6 - Սիմոն Ալաջալով, հայ թատերական նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* Օգոստոս 21 - Յուրի Նիկուլին, ռուս դերասան (ծ. 1921 թ.)
* Օգոստոս 30 - Ֆրունզե Դովլաթյան, հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան (ծ. 1927 թ.)
* Սեպտեմբերի 2 - Արթուր Այդինյան, հայ օպերային երգիչ, տենոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Սեպտեմբերի 4 - Հանս Յուրգեն Այզենկ, անգլիացի գիտնական-հոգեբան, հոգեբանության կենսաբանական ուղղության մեջ (ծնվ․ 1916)
* Նոյեմբերի 5 - Ռոբերտ Խաչատրյան, հայ ազատամարտիկ
* Նոյեմբերի 11 - Ալբերտ Պապիկյան, հայ նկարիչ, ՌԴ վաստակավոր նկարիչ (1971)
* Նոյեմբերի 22 - Հրաչյա Հովհաննիսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ
* Դեկտեմբերի 24 - Տոսիրո Միֆունե, ճապոնացի դերասան, հայտնի է առավելապես Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմերից
* Դեկտեմբերի 25 - Անիտա Կոնտի, ազգությամբ հայ, ֆրանսիացի բնախույզ, աշխարհում առաջին կին օվկիանոսագետ, լուսանկարիչ
* Հոկտեմբերի 10 - Կարապետ Հայրապետյան, հայ ջութակահար (ծ. 1942 թ.)
* Հոկտեմբերի 31 - Ռաֆայել Մանգասարյան,  հայ խորհրդային դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (ծ. 1927 թ.)
* Մորիս Փոցխիշվիլի, վրացի բանաստեղծ (ծ. 1930 թ.):

Կատեգորիա:1997
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Լիբրևիլ

**Լիբրևիլը** (), Գաբոնի մայրաքաղաքը։ Նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի Գվինեական ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Հիմնադրել են ֆրանսիացիները 1849 թվականին՝ որպես Հասարակածային Աֆրիկայում ֆրանսիական գաղութների վարչական կենտրոն և անվանել Լիբրևիլ (. Libre՝ «ազատ» և ville՝ «քաղաք»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1849 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գաբոնի քաղաքներ
Բանջուլ

**Բանջուլը** (անգլերեն՝ *Banjul*) Գամբիայի մայրաքաղաքն է։ Ծովային նավահանգիստ Սենտ Մերի կղզու արևելքում, Գամբիա գետի գետաբերանում։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Հիմնադրել են անգլիացիները 1816-ին և բրիտանական գաղութների մինիստրի անունով կոչել **Բաթերստ** (Bathurst), 1973-ին վերանվանվել է **Բանջուլ** (Banjul. արտասանվում է նաև *Բանժուլ*)։

Կատեգորիա:1816 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Գամբիայի մարզեր
Կատեգորիա:Գամբիայի տեղական ինքնակառավարման տարածքներ
Կատեգորիա:Գամբիայի քաղաքներ
Սենտ Ջորջես

**Սենտ Ջորջես** (), Գրենադայի մարյրաքաղաք, քաղաքական և տնտեսական կենտրոն։ Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում էր 33 734 մարդ։ Գտնվում է Գրենադա կղզու արևմտյան ափին։ Կարևոր տրանսպորտային հանգույց է հանդիսանում։ Գործում է ծովային նավահանգիստ, միջազգային օդանավակայան։ Զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։
Քաղաքը հիմնադրվել է 1650 թվականին։ 1885-1958 թվականներին եղել է բրիտանական գաղութ Հողմակողմ կղզիների մայրաքաղաք, 1974 թվականից՝ անկախ Գրենադայի մայրաքաղաք։ Իր անվանումը ստացել է Սենտ Ջորջես եկեղեցու անունից (սուրբ Գեորգի եկեղեցի)։

## Քաղաքի զարգացման պատմություն
Սենտ Ջորջես քաղաքը հիմնադրվել է 1650 թվականին ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից։ Ի սկզբանե այն իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ բնակավայր, այնուհետև ֆրանսիացիները Սենտ Ջորջես նավահանգստի շրջանում ամրոց են կառուցել, որը նախատեսված էր բրիտանական զորքերից քաղաքը պաշտպանելու համար։ Անգլիացիներին հաջողվեց գրավել Սենտ Ջորջեսը միայն 1762 թվականին, Յոթամյա պատերազմի ընթացքում։ Պատերազմական գործողությունների ընթացքում Բրիտանիայի կողմից գրավվել է ամբողջ Գրենադա կղզին, սակայն 1799 թվականին այն կրկին անցել է Ֆրանսիային։ Բրիտանական տիրապետությունը կղզու վրա, և մասնավորապես Սենտ Ջորջեսում, պաշտոնապես հաստատվել է 1783 թվականի Վերսալի պայմանագրի ստորագրումից հետո։

## Բնակչություն, լեզու, կրոնադավանություն
Քաղաքի բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում էր 33 734 մարդ։ Սենտ Ջորջես քաղաքում էթնիկ կազմը հետևյալն է՝ սևամորթներ – ավելի քան 50 % (հիմնականում Աֆրիկայից բերված սևամորթ ստրուկների ժառանգները), մուլատներ – բնակիչների մոտ 40 %-ը, բնակչության մնացած մասը կազմում են հնդկացիները և եվրոպացիները։

Պետական լեզու է համարվում անգլերենը, բնակչության աննշան մասը տիրապետում է նաև պատաու լեզվին (բարբառ ֆրանսերենի հիման վրա)։ Գերակշռող կրոնը քրիստոնեությունն է (կաթոլիկություն և բողոքականություն)։

## Բնական պայմաններ
Սենտ Ջորջես քաղաքը գտնվում է Գրենադա կղզու արևմտյան ափին, որը պատկանում է Կարիբյան ծովի Փոքր Անտիլյան կղզիների խմբին։ Քաղաքը գտնվում է գեղատեսիլ ծովախորշի ափին, ծովի մակարդակից 188 մետր բարձրության վրա։ Մայրաքաղաքի եղանակային պայմանները ձևավորվում են արևադարձային պասիվ կլիմայի ազդեցության տակ։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +26 ˚C: Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը կազմում է 1960 մմ։ Անձրևների սեզոնը տևում է մայիսից հոկտեմբեր։ Հուլիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում քաղաքում հաճախ մոլեգնում են փոթորիկները։

Սենտ Ջորջեսը գտնվում է արևադարձային անտառների գոտում։ Բնական բուսականությունից այստեղ տարածված է մեխակածառը, կակաոյի ծառը և ցիտրուսայինները։ Առափնյա ջրերում հանդիպում են բազմաթիվ ձկներ, փափկամարմիններ և խեցգետնանմաններ։ Քաղաքի սահմաններում և նրա արվարձաններում տարածված են տարբեր թռչունների մեծ քանակություն։

## Մշակութային նշանակություն
Մայրաքաղաքի պատմամշակութային տեսարժան վայրերին են դասվում քրիստոնեական եկեղեցիները, որոնք կառուցվել են 17-18-րդ դարերում, և ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից կառուցված հնադարյան քաղաքային ամրոցը Սենտ Ջորջես ծովախորշի մոտ։ Սենտ Ջորջես քաղաքում բացվել է Վեստ Ինդիայի համալսարանի մասնաճյուղը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն ունեն ստանալ բարձրագույն կրթություն՝ չլքելով մայրցամաքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրենադայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ
Կոնակրի

**Կոնակրի** (), Գվինեայի մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Տոմո կղզում, որը ջրաթմբով միացված է մայրցամաքին։ Նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Քաղաքը հիմնել է ֆրանսիական պատասխանատու կողմը 1880-ական թթ.: Այն ներառում էր մի քանի ձկնորսական գյուղեր։ Քաղաքը երկրի տնտեսական կենտրոնն է։ Այնտեղ գործում են երկաթգծի կայան և միջազգային օդանավակայան։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է այն գյուղի անունից, որտեղ ֆրանսիացի գաղութարարները 19-րդ դարի վերջին սկսեցին կառուցել նավահանգիստ և Արևմտյան Աֆրիկայի այդ մասում իրենց ունեցած տիրույթների (Ֆրանսիական Գվիանա) վարչական կենտրոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գվինեայի քաղաքներ
Ջորջթաուն

**Ջորջթաուն** (), Գայանայի Հանրապետության մայրաքաղաք, պետության խոշորագույն տնտեսական և տրանսպորտային կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 235,017 մարդ (2012 թվականի դրությամբ)։

## Բնակչություն, լեզու, կրոնադավանություն
ձախից|մինի|250px|Կառավարության շենքը Ջորջթաունի կենտրոնում
Ջորջթաունի բնակչության թիվը արվարձանների հետ միասին կազմում է ավելի քան 250 հազար մարդ։ Մայրաքաղաքում բնակվող հիմնական էթնիկ խմբի ներկայացուցիչները հնդկացիական ցեղերի ժառանգներն են (քաղաքի բնակիչների գրեթե կեսը)։ Այստեղ բնակվում են նաև աֆրիկացիներ, եվրոպացիներ (մասնավորապես Պորտուգալիայի քաղաքացիները) և մուլատները։ Երկրի արտատական բնակիչները՝ ամերիկյան հնդկացիները գրեթե չկան, քանի որ նրանք հիմնականում բնակեցնում են Գայանայի ներքին շրջանները և քոչվորական կյանք են վարում։ Պետական լեզուն անգլերենն է, բնակչության որոշ շերտերում տարածված են նաև հինդին և ուրդուն։ Ջորջթաունի բնակչության կեսից ավելին քրիստոնեություն են դավանում (կաթոլիկներ և բողոքականներ), մնացյալները դավանում են հինդուիզմ և իսլամ։

## Բնական պայմաններ
Ջորջթաունը գտնվում է Գայանայի հյուսիսարևելյան հատվածում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, նրա մեջ Դեմերարա գետի թափվելու վայրում։ Քաղաքի սահմաններում եղանակը պայմանավորված է խոնավ մերձհասարակածային կլիմայական գոտու ազդեցությամբ։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +26&nbsp;°C - +28&nbsp;°C սահմաններում։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է մոտ 2250 մմ։ Խոնավ սեզոնը բաժանվում է երկու ժամանակաշրջանի՝ առաջինը տևում է ապրիլի կեսերից մինչև օգոստոսի կեսերը, երկրորդը՝ նոյեմբերի կեսերից մինչև հունվարի վերջերը։ Տեղումների մեծ մասը թափվում է դեկտեմբերին։ Ատլանտյան առափնյային մոտ գտնվելու հետևանքով քաղաքում օդի հարաբերական խոնավությունը շատ բարձր է (որպես կանոն, 75-80% ցերեկը և գրեթե 90%՝ վաղ առավոտյան)։ Ամբողջ տարվա ընթացքում քաղաքը ենթարկվում է հյուսիսարևելյան պասատային քամիների ազդեցությանը։ Քաղաքը գտնվում է սավաննաների զոնայում։ Այստեղ պահպանվել է սավաննաներին բնորոշ բուսականությունը՝ ակացիաները, մանրատերև թփուտները, հացահատիկային խոտաբույսերը։

## Քույր-քաղաքներ
*  - Սենթ Լուիս ԱՄՆ
*  - Պորտ օֆ Սփեյն, Տրինիդադ և Տոբագո
*  - Պարամարիբո, Սուրինամ
*  - Փենյան, Հյուսիսային Կորեա
 
մինի|600px|կենտրոն|Տեսարան քաղաքից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1781 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գայանայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Պորտ-օ-Պրենս

**Պորտ-օ-Պրենս** (), Հայիթիի մայրաքաղաքը և արտաքին առևտրային նավահանգիստ։ 2015 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում է 1,897,859 մարդ, ագլոմերացիայի հետ միասին՝ 3,296,386 մարդ։ Հայիթիի Վիճակագրության և ինֆորմատիկայի ինստիտուտի (IHSI) որոշման համաձայն, Պորտ-օ-Պրենսի քաղաքամերձ գոտու մեջ են մտնում հետևյալ շրջանները՝ Դելմաս, Սիթե Սոլեյ, Տաբարե, Քարֆուր և Պետիոնվիլ։

Պորտ-օ-Պրենսը տուժել է 2010 թվականի հունվարի 12-ի երկրաշարժից : Բազմաթիվ շինություններ վնասվել կամ ավերվել են։ Հայիթիի կառավարության գնահատմամբ, զոհերի թիվը կազմել էր 230 000 մարդ։

## Պատմություն
thumb|2008 թվականի սեպտեմբերի 15
1706 թվականին Գոնավ ծովածոց է ժամանել ֆրանսիական «Պրենս» (Արքայազն) նավը։ Նավապետը ծովածոցն անվանեց Պորտ-օ-Պրենս, ինչը նշանակում էր ««Արքայազն» նավի նավահանգիստ»։ Հիմնադրվել է 1748 թվականին, որպես նավահանգիստ։ Տեղաբնակ հնդկացիները դաժանորեն ոչնչացվել են գաղութարարների կողմից, իսկ այնուհետև այստեղ բերվել են աֆրիկացի ստրուկներ ոսկե հանքերում և պլանտացիաներում աշխատելու համար։ 
1770 թվականից քաղաքy եղել է ֆրանսիական Սան Դոմինգո գաղութի կենտրոնը։

## Քաղաքի ճարտարապետություն
Պորտ-օ-Պրենսը կառուցված է ամֆիթատրոնի տեսքով նավարկության համար ամենահարմար և ամենագեղատեսիլ ծովածոցի ափին։ Մայրաքաղաքի կենտրոնը կառուցապատված է գեղեցիկ սպիտակ շինություններով։ Մասնավորապես շատ գեղեցիկ են երկու հրապարակները՝ Շամ-դե-Մարսը (Մարսի դաշտ), որը իրենից ներկայացնում է զբոսայգու և շքերթների համար նախատեսված հրապարակի ինքնատիպ համադրություն, և Անկախության հրապարակը, որը հայտնի է իր գեղեցիկ գազոններով և բույսերով։ Հրապարակում է գտնվում նախագահի պալատը, պերճաշուք հյուրանոցներ։ Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում շատ գեղեցիկ զբոսայգի։ Տեսարժան վայրերի շարքին է դասվում նար Նոտր Դամ տաճարը։

## Տուրիզմ
Մինչ 1983 թվականը տուրիզմը Պորտ-օ-Պրենսում համարվում էր քաղաքային բյուջեի կարևոր մասը։ Օտարերկրացիներին գրավում էին վուդու արարողությունները, ինչպես նաև յուրօրինակ հուշանվերների ձեռքբերումը։

## Բնական պայմաններ
Մայրաքաղաքը գտնվում է Պորտ-օ-Պրենս հարմարավետ ծովածոցում, Հայիթի կղզու արևմուտքում։ Այստեղ կլիման արևադարձային պասատային է։ Տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը աննշան տատանվում է +25-ից մինչև +28&nbsp;°C-ի սահմաններում։ Առկա է երկու անձրևային սեզոն՝ ապրիլից հունիս և սեպտեմբերից նոյեմբեր։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մոտ 1500 մմ։ Քաղաքի արվարձաններում բուսականությունն արևադարձային է, սակայն հաճախ կարելի է հանդիպել կակտուսների և իշակաթնուկների, որոնք երաշտակայուն են։ Կենդանական աշխարհը շատ աղքատ է բազմաթիվ կենդանատեսակների լրիվ ոչնչացման պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1749 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայիթի
Կատեգորիա:Հայիթիի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Նյու Դելի

**Նյու Դելի** ( (, *naī dillī*; , *nayee dillī*), Հնդկաստանի մայրաքաղաքը։ Նյու Դելին Հնդկաստանի կառավարության և Դելիի ազգային մայրաքաղաքային տարածքային կառավարության նստավայրն է։ Նյու Դելին Դելի ագլոմերացիայի կենտրոնն է։ Քաղաքը Դելիի միութենական տարածքների ինը շրջաններից մեկն է։ Քաղաքի ընդհանուր տարածքը՝ 42,7&nbsp;կմ²։

## Արտաքին հղումներ
* Նյու Դելիի մասին 
* Նյու Դելիի համայնքին խորհուրդ 
* Նյու Դելիի հատակագիծ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1911 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Դելի
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
*
1994

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 12 - 27 – Նորվեգական Լիլլեհամմեր քաղաքում անցկացվեցին 17-րդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։ 
* Ապրիլ 20 - Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու հարցի վերաբերյալ քվեարկություն Ռուսաստանի Պետդումայում
* Մայիսի 5 - Հայաստանի, ղարաբաղի և Ադրբեջանի խորհրդարանական կառույցները ստորագրել են Բիշքեկի արձանագրությունը `զինադադար հաստատելու կոչով։
* Մայիսի 12 - Արցախյան պատերազմն ավարտվում է հայկական հաղթանակով։
* Գերմանական Դարմշտադտ քաղաքի Վիսհաուզն համայնքում գտնվող Հելմհոլցի ծանր իոնների ուսումնասիրության կենտրոնում առաջին անգամ ստացվել է Դարմշտադտիումը։
* ստեղծվել է «Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորումը, որը ինքնադատաստան է տեսնում Սալվադորում գործող կազմակերպված հանցավոր խմբավորումների ներկայացուցիչների նկատմամբ։

## Ծնունդներ
*Հունվարի 13 - Թոմ Լոուրենս, ուելսցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
*Փետրվարի 18-Ջոնգ Հոսոկ հարավկորեացի ռեփեր,BTS բոյզբենդի անդամ
* Մարտի 1 - Ջասթին Բիբեր, կանադացի փոփ և առ ընդ բի երգիչ։ 
* Մարտի 13 - Ժերար Դելոֆեու, իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Մարտի 15 - Ալվարո Մեդրան, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Ապրիլի 7 - Կինգսլի Բոատենգ, իտալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Ապրիլի 13 - Անխելո Էնրիկես, չիլիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Հունիսի 30 - Արմեն Լևոնի Հովհաննիսյան, կրտսեր սերժանտ։
* Սեպտեմբերի 12 - Rap Monster, հարավկորեացի երգիչ, Bangtan Boys բոյ բենդի անդամ
* Սեպտեմբերի 25 - Իննա Խոջամիրյան, հայ դերասանուհի

## Մահեր

*Հունվարի 5 - Գագիկ Պետրոսյան, մանկավարժ-ազատամարտիկ, հրետանավոր, Արցախյան գոյամարտի մասնակից, զոհվել է 1994թ․ հունվարի 5-ին, Բոյուք-Բահմանլուում
*Հունվարի 7 - Կարեն Կարախանյան, ուսանող–հրետանավոր, նշանառու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
* Փետրվարի 17 - Արև Բաղդասարյան, հայ պարուհի, երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի։
* Մարտի 28 - Էժեն Իոնեսկո, ֆրանսիական դրամատուրգ, ազգությամբ՝ ռումին։
* Ապրիլի 22 - Ռիչարդ Նիքսոն, ԱՄՆ 37-րդ նախագահ։
* Ապրիլի 26 - Մասուտացու Օյամա, քյոքուշինքայ կարատեի հիմնադիր վարպետն է։
* Մայիսի 12 - Էրիկ Էրիկսոն, եղել է հոգեբան հոգեվերլուծության և հոգեբանության զարգացման բնագավառներում։
* Մայիսի 30 - Ագոստինո Դի Բարտոլոմեյ, իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Հունիսի 3 - Աբել Սիմոնյան, հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր։
* Հուլիսի 2 - Անդրես Էսկոբար, կոլումբիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, որի մահվան պատճառ դարձավ ինքնագոլը
* Հուլիսի 8 - Կիմ Իր Սեն, Հյուսիսային Կորեայի նախկին առաջնորդ
* Օգոստոսի 18 - Վազգեն Ա Բուխարեստցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցու 130-րդ Կաթողիկոս, հայագետ և Հայաստանի ազգային հերոս։
* Օգոստոսի 30 - Բաբկեն Քոլոզյան, նկարիչ, մանկավարժ
* Սեպտեմբերի 14 - Սեյրան Խաթլամաջյան, հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ
* Նոյեմբերի 20 - Մհեր Աբեղյան, հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1960)։
* Դեկտեմբերի 14 - Նվարդ Աբալյան, հայ դերասանուհի (ծ. 1920):
* Դեկտեմբերի 29 - Մորա Վալվերդե, Կոստա Ռիկայի կոմունիստական շարժման գործիչ
* Արմեն Աթաբեկյան, վիրաբույժ, Հայաստանի ռազմաբժշկական ծառայության կազմակերպիչներից
* Հակոբ Կարապենց, հայ գրող, վիպասան (ծ. 1925)

Կատեգորիա:1994
Կատեգորիա:Տարեթվեր
1995

## Իրադարձություններ
*Հուլիսի 5 - Հայաստանի Սահմանադրության ընդունումը։

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 7 - Գաել Անդոնյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* Փետրվարի 16 - Եվա Զոհրաբյան, հայ դերասանուհի
* Փետրվարի 18 - Նատան Ակե, հոլանդացի ֆուտբոլիստ
* Փետրվարի 19 - Վլադիմիր Ֆեդոսեև, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (2011)3
*
* Մարտի 19 - Էկտոր Բելիերին, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* Ապրիլի 18 - Դիվոկ Օրիջի, բելգիացի ֆուտբոլիստ, ֆրանսիական Լիլի և Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հարձակվող
* Մայիսի 19 - Հովհաննես Գաբուզյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր
* Օգոստոսի 30 - Էլեն Սարգսյան, հայ դերասանուհի
* Հոկտեմբերի 13 - Չիմին, հարավկորեացի երգիչ, BTS բոյզբենդի անդամ
* Նոյեմբերի 28 - Թին Եդվայ, խորվաթ ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* դեկտեմբերի 30 - Թեհյոն, հարավկորեացի երգիչ, դերասան, BTS բոյզբենդի անդամ

## Մահեր
### Հունվար
* Հունվարի 1 - Յուջին Վիգներ, ամերիկյան ֆիզիկոս-տեսաբան, ծագումով՝ հունգարացի։
* Հունվարի 7 - Ռոտբարդ Մյուրեյ, ամերիկացի տնտեսագետ (ծնվ. 1926)
* Հունվարի 9 - Սուֆանուվոնգ, Լաոսի առաջին նախագահ (ծնվ. 1909)
* Հունվարի 13 - Գևորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։ ՌՍՖՍՌ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)
* Հունվարի 30 &ndash; Ջերալդ Դարրել, բրիտանացի բնագետ, կենդանաբան, բնապահպան, գրող և հեռուստատեսային հաղորդավար (ծնվ. 1925)
* Հունվարի 31 &ndash; Ջորջ Էբբոտ Ֆրենսիս, ամերիկացի ռեժիսոր և պրոդյուսեր (ծնվ. 1887)
### Փետրվար
* Փետրվարի 6 - Ռաֆայել Իշխանյան, լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ
### Մարտ
* Մարտի 9 - Եվգենի Կադիլով, խորհրդային հյուսվածաբան
### Ապրիլ
* Ապրիլի 7 - Լենա Փաշինյան, դերասանուհի
### Հուլիս
* Հուլիսի 21 - Մամիկոն Առուստամյան, փիլիսոփա, մանկավարժ
### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 9 - Իոսիֆ Սիսակյան, հայ ֆիզիկոս
* Լերմոնտ Մովսիսյան, հայ ռադիոֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
* Արմեն Զաքարյան, կենսաֆիզիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2003)
* Դեկտեմբերի 29 - Լիտա Գրեյ, ամերիկացի դերասանուհի
* Լևոն Զավեն Սյուրմելյան - ամերիկահայ անգլագիր գրող, բանասեր (ծնվ. 1905)

Կատեգորիա:1995
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Դուբլին

**Դուբլին** (, արտասանվում է *Դաբլին* ˈdʌblin, ), Իռլանդիայի մայրաքաղաք և խոշորագույն բնակավայր։ Գտնվում է Իռլանդիա կղզու արևելյան ափի գրեթե մեջտեղում, Լիֆի գետի բերանին և Դուբլինի մարզի կենտրոնում։ Հիմնադրվել է 9-րդ դարում  վիկինգների կողմից, ապա դարձել վիկինգական փոքր Դուբլինի Թագավորության կենտրոնը։ Դարձել է կղզու գլխավոր քաղաքը 12-րդ դարում՝ նորմանների կողմից Իռլանդիայի նվաճումից հետո։ 17-րդ դարից սկսած քաղաքն արագ տեմպերով ընդլայնվել է՝ դառնալով Բրիտանական Կայսրության երկրորդ և Եվրոպայի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքը։

## Անվանում
Իռլանդական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվում է 291 թվականին։ Անվանումն առաջացել է հին իռլանդերեն Dubhlinn ձևից, որը բառացի նշանակում է «սև ջրափոս»։ Քաղաքն այսօր իռլանդերեն կոչվում է նաև Բալյե Ահա Քլիահ (Baile Atha Cliath), որը բառացի նշանակում է «վայր՝ հյուսապատված անցահունի մոտ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:841 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի քաղաքներ
Ամման

**Ամման** (), Հորդանանի մայրաքաղաքը և երկրի ամենախոշոր քաղաքը։ Նախկինում անվանվել է **Ռաբբաթ-Ամմոն**, հելլենիստա-հռոմեական դարաշրջանում՝ **Ֆիլադելֆիա**։ VII-IX դարերում մտնում էր արաբական խալիֆայության կազմի մեջ։ 1516 թվականից և մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը գտնվել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։

Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Մ.թ.ա. XIII դարում Ամման քաղաքը (այն ժամանակ Ռաբբաթ-Ամմոն) Ամմոնյան թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Այդ տարածքն ավելի ուշ գրավել են ասորիները, հետո՝ պարսիկները։ Եգիպտոսի հույն կառավարիչ Պտղոմեոս II Ֆիլադելֆը այն անվանափոխել է Ֆիլադելֆիայի։ Այն դառնում է նաբաթական թագավորության մաս մինչև 106 թվականը, ինչից հետո Ֆիլադելֆիան հայտնվում է հռոմեական վերահսկողության տակ և միանում է Դեկապոլիսին։

Մ.թ.ա. 326 թվականին քրիստոնեությունը դառնում է կայսրության հիմնական կրոնը, իսկ Ֆիլադելֆիան՝ բյուզանդական դարաշրջանի քրիստոնեության կենտրոն։ Այդ ժամանակաշրջանի եկեղեցիներից մեկը գտնվում է քաղաքի ամրոցում։
 
Ֆիլադելֆիան անվանափոխվել է Ամմանի Հասանիդների ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Քաղաքն ավերվել է մի շարք երկրաշարժերի և տարերային աղետների հետևանքով և մինչև 1887 թվականը մնում էր ավերակների տեսքով։ Քաղաքի վերակառուցումը սկսվեց, երբ Օտոմանյան սուլթանը որոշում է կայացնում Ամմանով երկաթուղի անցկացնել՝ միացնելով Դամասկոսը և Մեդինան՝ դրանով իսկ հեշտացնելով և՛ ամենամյա հաջի ուխտագնացությունը, և՛ առևտուրը։

## Տնտեսություն
Քաղաքը համարվում է կարևոր արդյունաբերական կենտրոն։ Ամմանում կենտրոնացած են սննդի, ցեմենտի, նավթամշակման, տեքստիլ և ծխախոտի արդյունաբերությամբ զբաղվով ձեռնարկություններ։ Գործում է միջազգային օդանավակայան։

Ամմանում է գտնվում «Արաբ բանկ» բանկի գլխավոր գրասենյակը։

## Սպորտ
2009 թվականին Ամմանում անց է կացվել կրոսի աշխարհի առաջնությունը։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
Քաղաքը գտնվում է Մեռյալ ծովից 35 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, Միջերկրական ծովից 110 կմ դեպի արևելք և Երուսաղեմից 65 կմ դեպի արևելք։

Քաղաքը տեղակայված է յոթ բլուրների վրա, որոնք աստղի ձևով պատկերված են Հորդանանի դրոշի վրա։

Ամմանի կլիման մոտ է միջերկրածովյանին, սակայն տարբերվում է իր ցամաքայնությամբ։ Մեծ ազդեցություն ունի ծովի մակարդակից մեծ բարձրությունը (773 մ)։ Բոլոր տեղումները թափվում են բացառապես ձմռան սեզոնին, ձմռանը հաճախ ձյուն է տեղում և հաճախ լինում են ցրտահարություններ։ Քաղաքում շատ հաճախ ուժեղ մառախուղներ են լինում։

## Տեսարժան վայրեր
**Թանգարաններ**
* Հորդանանի հնագիտական թանգարան
* Ազգային ավանդույթների Հորդանանի թանգարան
* Ժողովրդական բանահյուսության Հորդանանի թանգարան
* Հորդանանի Համալսարանի հնագիտական թանգարան
* Հորդանանի Համալսարանի մարդաբանական թանգարան
* Դրամագիտության թանգարան / Հորդանանի կենտրոնական բանկ
* Ավտոմոբիլային թագավորական թանգարան
**Ավերակներ**
* Ջեբել կալյաա («Ջեբել» բառը արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «լեռ»)
* Ամֆիթատրոն, նախատեսված 6000 հանդիսատեսի համար։

## Բնակչություն

## Քույր-քաղաքներ

## Տես նաև
* Հորդանան
* Օսմանյան կայսրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Amman in Encyclopædia Britannica Online 

Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հորդանանի քաղաքներ
Փհենյան

**Փհենյան** (կորեերեն՝ 평양, հանգըլ՝ 평양직할시, հանջա՝ 平壤直轄, *Փյոնգ Յանգ*), Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքը։

Փհենյան համարվում է երկրի վարչական, մշակութային և պատմական կենտրոնը։ Քաղաքի անվանումը կորեերենից թարգմանաբար նշանակում է *«լայնատարած երկիր»* կամ *«հարմարավետ տարածք»*։

1946 թվականից վարչականորեն մտնում է Հյուսիսային Կորեայի Փհենան Նամդոյի մարզի մեջ, որի կազմում էլ ունի մայրաքաղաքային ինքնավարություն և քաղաքային անմիջական ենթակայություն։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Տեդոնգան գետի ափին՝ գետի և Դեղին ծովի միախառնման տեղում։

Ըստ Հյուսիսային Կորեայի վարչա-տարածքային բաժանման, Փհենյանը հանդես է գալիս որպես առանձին տարածքային միավոր՝ մարզի կարգավիճակով։

Փհենյան քաղաքի և հարակից արվարձանների միացյալ բնակչությունը գերազանցում է 4 մլն մարդը։ Բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը կազմում են կորեացիները։ Բնակչության հիմնական լեզուն համարվում է կորեերենը։

### Կլիմա
Քաղաքի կլիման մուսսոնային է, անձրևառատ։ Թեև Կորեական թերակղզին գտնվում է ցածր լայնություններում և երեք կողմերից շրջապատված է ծովային ավազաններով, այնուհանդերձ նրա կլիման ավելի խիստ է՝ մի շարք այլ պետությունների համեմատությամբ, որոնք գտնվում են նույն աշխարհագրական լայնություններում։

Ձմռան ամիսներին սառը օդի հզոր հոսքեր անցնում են Անդրբայկալով և Մոնղոլիայով՝ Կորեական թերակղզի բերելով չոր օդային զանգվածներ, որի արդյունքում էլ ձևավորվում է քաղաքի խոնավ կլիման։

Ամառային կլիման ձևավորվում է օվկիանոսային տաք և սառը ծովային հոսանքների ազդեցությամբ։ Ամառային երեք ամիսներին տեղումների քանակը կազմում է 50-60 % (933 մմ)։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,6&nbsp;°C: Տարվա ամենացուրտ եղանակը հունվարն է (-6&nbsp;°C), իսկ ամենատաքը՝ օգոստոսը +25&nbsp;°C:

Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք Սեուլի համեմատ Փհենյանի կլիման ավելի զով է, իսկ տեղումները՝ ավելի քիչ։

## Դիվանագիտական հարաբերություններ
### Քույր քաղաքներ
2013 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ Փհենյան քաղաքը ունի 10 քույր քաղաքներ, որոնք բացառությամբ Մոսկվայի և Ջորջթաունի ասիական քաղաքներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի քաղաքներ