Էռեբրու

**Էռեբրու** ( ․ |əːr|ə|ˈ|b|r|uː ,․ ), քաղաք Շվեդիայում՝ պատմական Ներկե մարզում։ Նույնանուն լենի/շրջանի և համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Ներկե դաշտավայրում՝ Ելմարեն լճի արևմտյան ծայրակետի մերձակայքում, Սվարտեն գետի ափին։ Զբաղեցնում է 1․380,11 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2020 թվականի տվյալներով եղել է 126 604․ այդ ցուցանիշով Շվեդիայի բնակավայրերի ցանկում զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը։ Հիմնադրվել է 1200 թվականին, քաղաքի կարգավիճակ ստացել 1404 թվականին։

Երկրի տրանսպորտային և առևտրային խոշոր կենտրոններից է․ ունի օդանավակայան, երկաթուղային կայարան, մի շարք խոշոր հանրախանութներ։ Այստեղ է գտնվում Միջին Շվեդիայի ամենամեծ համալսարանը՝ առընթեր գործող ընդարձակ հիվանդանոցով։ Քաղաքը ճանաչված է նաև միջնադարյան ամրոցով ու Գուստավսվիկ ջրաշխարհով, որ ամենաընդարձակն է Սկանդինավյան երկրներում։

## Ստուգաբանություն
Բնակավայրի վրա տարածվել է Սվարտեն գետի կամրջի անվանումը և նշանակում է գլաքարե կամուրջ  (**' - գլաքար, **' - կամուրջ)։

## Կլիմա
Կլիման տարին տարվա վրա տարբերվում է․ օրինակ՝ 2010 թվականի դեկտեմբերը բավականին ցուրտ էր, օդի օրական միջին ջերմաստիճանը՝ -9 C, մինչդեռ 2006 թվականի դեկտեմբերին օդի միջին ջերմաստիճանը եղել է 4.3 C։ Ըստ կատարված գրանցումների՝ ամենատաք ամիսը եղել է 2018 թվականի հուլիսը՝ 21.8 C միջին ջերմաստիճանով, ամենացուրտը՝ 1987 թվականի հունվարը՝ -12.8 C միջին ջերմաստիճանով։ Ընդ որում՝ ձմռան ամիսները հաճախ անցնում են առանց ձնածածկույթի, ինչը բացառիկ է 59-րդ զուգահեռականից հյուսիս ընկած տարածքի համար։ Ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1975 թվականի օգոստոսի 7-ին՝ 36 C, որը չափազանց բարձր է հյուսիսային լայնության համար։ 21-րդ դարում ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է 2018 թվականի օգոստոսի 8-ին՝ 33.9 C։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1966 թվականի փետրվարին՝ -30 C։ Ըստ Շվեդիայի օդերևութաբանական և ջրագրական ինստիտուտի վիճակագրական տվյալների՝ 2010-ական թվականներին գրանցվել են մի քանի ամիսների՝ մարտի, մայիսի, հուլիսի, հոկտեմբերի ռեկորդային բարձր և դեկտեմբերի ռեկորդային ցածր ջերմաստիճաններ։ Խոնավությունը բարձր է տարվա մեծ մասի ընթացքում, համեմատաբար ցածր՝ ամռան ամիսներին։ Չնայած դրան՝ ամառն ամենատեղումնառատն է, որը հետևանք է մայրցամաքային տաք ու սառը հոսանքների բախումների։ 2010 թվականին ձմեռային արևադարձի ընթացքում արձանագրվել է 13.1 C միջին ջերմաստիճան, որը չափազանց բարձր է ներցամաքային տարածքների համար արևի ցածր դիրքի շրջանում։

## Ժողովրդագրություն

## Տեսարժան վայրեր
[thumb|120px|right|Սվամպեն (Սունկ) ջրաբաշխիչ աշտարակը, որի վերին հատվածում ռեստորան է գործում։ Աշտարակի նմանակը 1971 թվականին կառուցվել է [Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաք Էր Ռիյադում։]]
Էռեբրուի հին քաղաքամասում՝ Wadköping-ում, որ ձգվում է Սվարտեն (*Սև հոսք*) գետի ափերի երկայնքով, պահպանվել են 18-րդ և 19-րդ դարերի փայտաշեն կառույցներ, որոնցից մի քանիսում գործում են թանգարաններ, պատկերասրահներ։ 

File:Engelbrekt Engelbrektsson Large.jpg|Ապստամբության առաջնորդ Էնգելբրեկտի արձանը քաղաքապետարանի առջև
File:Lindhska bokhandeln.jpg|Lindhska գրախանութը քաղաքի կենտրոնական մասում
File:Centralpalatset, Örebro, Sweden.jpg|Քաղաքի գլխավոր փողոցներից մեկի՝ Centralpalatset-ի անկյունը


## Մշակույթ
* Գործում է Շվեդական կամերային նվագախումբը։
* Էռեբրուում են ծնունդ առել փանք ու ռոք մի շարք երաժշտախմբեր՝ Millencolin-ը, Smash Into Pieces-ը, Truckfighters-ը, Blues Pills-ը, Witchcraft-ը, Troubled Horse-ը․․․ ԱԲԲԱ համբավավոր երաժշտախմբի հարվածային գործիքնր նվագող Օլա Բրունկերտը, Graveyard-ի հիմնական երգիչ Յոակիմ Նիլսոնը ծնունդով էռեբրուցի են։
* Լայն ժողավրդականություն վայելող և ազդեցիկ Nasum երաժշտախումբը նույնպես կազմավորվել է Էռեբրուում։
* Քաղաքում գործում են տեղական հեռուստատեսային և ռադիոկայաններ։

Էռեբրուում *Բաց արվեստ* խորագրով 2008, 2009, 2011 և 2013 թվականներին կազմակերպվել են գեղարվեստական ցուցահանդեսներ։ 2013 թվականին ցուցադրվել են շվեդ և արտասահմանյան 90 արվեստագետների աշխատանքներ։ 2015 թվականի ամռանը կայացել է *Բաց արվեստի* հինգերորդ ցուցահանդեսը։

Էռեբրուի համալսարանը Շվեդիայի ամենաերիտասարդ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից է, բացվել է 1999 թվականին, *högskola*-ի՝ համալսարանական քոլեջի հիմքի վրա։ Ներկայումս ունի շուրջ 16․000 ուսանող, 1․100 աշխատող։ Իր վարկանիշով տեղ է զբաղեցնում աշխարհի լավագույն բուհերի ցանկում՝ 351–400 միջակայքում, իսկ աշխարհի լավագույն երիտասարդ բուհերի հարյուրյակում 2018 թվականին գրավել է 62-րդ տեղը։

Գուստավսվիկ ջրաշխարհը, որ ամենաընդարձակն է հյուսիսային երկրներում, ընկած է քաղաքի կենտրոնից ընդամենը մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա, տարեկան ունենում է 700․000-ից ավելի այցելու, զբոսաշրջային և ժամանցային ամենասիրված վայրերից է Շվեդիայում․ ժողովրդականության տեսակետից զիջում է միայն Լիզեբերգին, Գրյոնա Լունդին և Սկանսենին։ Ամռանը բազմաթիվ այցելուներ է ունենում նաև Կառլսլունդ դաստակերտը։

## Պատկերասրահ

File:Örebro universitet 2013.jpg|Համալսարանի մասնաշենքերից մեկը
File:Rudbecksskolan, Örebro.jpg|Ռուդբեկի անվան դպրոցի գլխավոր մասնաշենքը
File:Karlslunds herrgård.jpg|Կառլսլունդի դաստակերտը
File:Örebro Slottet.jpg|Միջնադարյան ամրոցը
File:OP syd.jpg|Olaus Petri եկեղեցին
File:Allehandaborgen.jpg|Տեղական Nerikes Allehanda լրագրի խմբագրության նախկին գրասենյակը
File:Örebro vattentorn.jpg|*Svampen* ջրաբաշխիչ աշտարակի տեսքը Կիլսբերգեն լեռնաշղթայի խորապատկերին
File:Allehandaborgen from Svartan river in Örebro, Sweden.jpg|Allehandaborgen-ը՝ դիտված Սվարտեն գետի ափից
File:Ronnie-peterson-statue.jpg|Formula 1-ի ավտոմրցարշավորդ Ռոնի Պետերսոնի հուշարձանը


## Անվանի անձինք
* Ենս Բերգենստեն (ծնվ. 1979) — ծրագրավորող, Մայնկրաֆտի և այլ խաղերի ստեղծող
* Յալմար Բերգման (1883—1931) — արձակագիր և թատերագիր
* Ստիգ Բլոմկվիստ (ծնվ. 1946) — ավտոմրցարշավորդ, 1984 թ․ աշխարհի չեմպիոն
* Ենս Բյուգմարկ (ծնվ. 1985) — լեռնադահուկորդ, աշխարհի կրկնակի փոխչեմպիոն
* Տորստեն Կումֆելդտ (1886—1966) — ջրագնդորդ և լողորդ, օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր
* Բերտիլ Լինդբլադ (1895—1965) — աստղագետ, Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի նախագահ
* Լաուրենտիուս Պետրի (1499—1573) — Ռեֆորմացիայի գործիչ, Շվեդիայում ավետարանական-լյութերական առաջին արքեպիսկոպոսը
* Օլաուս Պետրի (1493—1552) — Ռեֆորմացիայի գործիչ, գրող
* Ռոնի Պետերսոն (1944—1978) — ավտոմրցարշավորդ, որ հանդես է եկել Ֆորմուլա-1 դասում, 1971 և 1978 թվականներին նվաճել աշխարհի փոխչեմպիոնի տիտղոսը
* Յուհան Ռյոյլեր (ծնվ. 1981) — չմշկավազորդ, աշխարհի պատանիների չեմպիոն
* Կարլ Մաննե Գեորգ Սիգբան (1886—1978) — ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
* Եսպեր Ֆլորեն (ծնվ. 1990) — ֆուտբոլիստ
*Ստեֆան Բերգ (ծնվ․ 1957), կոմպոզիտոր և երգերի հեղինակ, Եվրատեսիլի 1991 թվականի մրցույթում հաղթած երգի հեղինակ
*Ենս Բոգրեն (ծնվ․ 1979), ձայնագրման ֆիրմայի ղեկավար
*Օլա Բրունկերտ (1946–2008), ABBA-ի թմբկահար
*Յոզեֆ Ֆարես (ծնվ․ 1977), լիբանանա-շվեդական կինոռեժիսոր
*Յասմինա Կարա (ծնվ․ 1988), երգչուհի
*Ռոբ Մարչելլո (ծնվ․ 1977), կիթառահար
*Նինա Պերսոն (ծնվ․ 1974), երգչուհի
*Մաթս Ռոնանդեր (ծնվ․ 1954), երգիչ, կիթառահար, կոմպոզիտոր
*Մարի Ստևին (ծնվ․ 1957), Ջեյմս Բոնդի մասին ֆիլմերից երկուսում նրա սիրուհու կերպարի մարմնավորող, Միսս աշխարհ - 1977 մրցույթի հաղթող
*Դան Սվանյո (ծնվ․ 1973), երգիչ և բազմաթիվ գործիքներ նվագող

## Քույր քաղաքներ
Էռեբրուի քույր քաղաքներն են՝

*, Դրամեն
*, Քոլդինգ
*, Լապենրանտա
*, Լոձ

*, Ստիկիշոլմուր
*, Տերասա
*, Վելիկի Նովգորոդ
*, Յանթայ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Շվեդիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ