Վաասա

**Վաասա** (), Վասա (), հին տարբերակ Վազա ()  քաղաք և քաղաքապետարան Ֆինլանդիայի արևմուտքում՝ Բալթիկայի Բոտնիկ ծոցի ափին (Վազասկա նահանգի նախկին վարչական կենտրոն), հայտնի է նաև որպես Նիկոլայստադ (), Նիկոլայստադտ կամ Նիկոլայշտադտ (от ; , Նիկոլաինկաուպունկի)։

Վաասայի բնակչությունը կազմում է 68 969 մարդ (2023 թվական)։ Քաղաքը Օստրոբոտնիա նահանգի վարչական կենտրոնն է, իսկ շվեդերենը Վաասայի բնակչության մոտ 25%-ի մայրենի լեզուն է։

## Պատմություն
Ստացել է քաղաքային կանոնադրություն 1606 թվականին, Շվեդիայի թագավոր Կառլ IX-ի օրոք և անվանվել Վասայի (Վասա) թագավորական տան պատվին։ 1808-1809 թվականների պատերազմի ժամանակ քաղաքը մի քանի անգամ մարտում գրավվել է ռուսական զորքերի կողմից։

Ի սկզբանե գտնվում էր Բոտնիկի ծոցի ափին, հետագայում, ափերի բարձրացման շնորհիվ, 19-րդ դարում այն արդեն գտնվում էր ափից զգալի հեռավորության վրա, ուստի 1852-ի հրդեհից հետո, որը լիովին ոչնչացրեց այն, քաղաքը տեղափոխվեց արևմուտք՝ դեպի ծովափ։

Ըստ Ֆ. Ա. Բրոքհաուսի և Ի. Ա. Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարանի, 1887 թվականին բնակչությունը հասնում էր 8689 մարդու։ Քաղաքում գտնվում էր նահանգապետի և դատական պալատի նստավայրը (Hofrätt), որի իրավասությունը տարածվում էր Ֆինլանդիայի Մեծ Դքսության Վասա և Ուլեոբորգ (Ուլեբորգ) նահանգների վրա։ Գործում էին դասական լիցեյ՝ շվեդերենով, մասնավոր դասական լիցեյ՝ ֆիններեն, 4-դասարանական ֆիննական նախակրթարան, շվեդական ռեալ դպրոց և շվեդական աղջիկների ավագ դպրոց (Fruntimmerskola)։ Վասայում էին գտնվում Վասա բանկի գլխավոր գրասենյակը, որը հիմնադրվել է 1879 թվականին, և Ֆինլանդիայի պետական բանկի մասնաճյուղը։ Վասա-Տամմերֆորս երկաթուղին արդեն միացրել է Վասային ֆիննական երկաթուղային ցանցի մնացած մասի հետ։ Ըստ 1886 թվականի տվյալների՝ Վասայում կար 361 գործարան և արհեստանոց՝ 1171 աշխատողներով և 3709320 ֆիննական մարկ արտադրական արժեքով հատկապես նշանակալի էր բամբակի արտադրությունը՝ մոտ 2 մլն մարկ։ Վասան մեծ առևտրային նշանակություն ուներ Վասա նահանգի համար, այն ուներ բրենդ (Brändö) առևտրային նավահանգիստ։ Արտահանման առարկաներն էին՝ հացահատիկային հաց (վարսակ՝ 300,000 հեկտոլիտր և տարեկանի մշակաբույսերի համար), կենդանի անասուններ (որոնք հիմնականում արտահանվում էին Շվեդիա), կովի կարագ (միլիոն կիլոգրամ), խեժ և այլն: Մաքսատուրքերի գումարը հասնում էր տարեկան 1½ միլիոն մարկի։

1940 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, համաձայն ֆիննական տարածքով դեպի հյուսիսային Նորվեգիա և հակառակ ուղղությամբ գերմանական զորքերի տեղափոխման («տարանցման») համաձայնագրի, գերմանական առաջին փոխադրամիջոցները զորքերով և զենքով ժամանեցին Վաասա նավահանգիստ։

### Անվանում
Տարիների ընթացքում Վաասան մի քանի անգամ փոխել է իր անունը՝ ուղղագրության, քաղաքական որոշումների և լեզվի վիճակի փոփոխության արդյունքում։ 

Սկզբում քաղաքը կոչվում էր *Մուստասարի* ( «Սև կղզի») կամ *Մուսոր* (այն գյուղի անունով, որի տեղում հիմնադրվել է 1606 թվականին), բայց մի քանի տարի անց անունը փոխվել է *Վասա* (Վասա)՝ ի պատիվ շվեդական թագավորական դինաստիայի: 1606 - 1855 թվականներին քաղաքը հայտնի է եղել Վասա անունով։ 1855 թվականին, Ռուսաստանի կայսր Նիկոլայ I-ի մահվան կապակցությամբ, որը միաժամանակ կրում էր Ֆինլանդիայի Մեծ Դքսի տիտղոսը, քաղաքը ստացավ պաշտոնական անվանումը՝ Նիկոլայիստադտ կամ Նիկոլաիստադ ( գերմաներեն ՝ *Nikolaistadt*, շվեդերեն ՝ *Nikolaistad* և ֆիններեն ՝ *Nikolainkaupunki* ), չնայած. սա, հին անունը, որը սերում էր շվեդ թագավորների Վասա ընտանիքից, մնաց ամբողջ ժամանակ գործածության մեջ (ի տարբերություն հին *Վասա* - *Գամլա Վասայի*, այն կոչվում էր *Նոր Վասա* - *Նյա Վասա*): 1918 թվականից այն պաշտոնապես հայտնի է դարձել *Vasa (* շվեդերեն) և *Vaasa (* ֆիններեն) անուններով։ 

Ֆիննական անունը հիմնական դարձավ մոտավորապես 1930 թվականից ի վեր, երբ քաղաքի բնակիչների շրջանում ֆիններեն խոսողները դարձան մեծամասնություն: Մոտավորապես այս ժամանակից մինչև 1989 թվականը ռուսալեզու քարտեզների վրա քաղաքի անունը գրվել է որպես Վաասա, ավելի ուշ ուղղագրությունը մոտ է եղել ֆիննական անվանը։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Բալթիկ ծովի Բոտնիկ ծոցի ափին՝ իր ամենանեղ վայրում, որը կոչվում է Նորրա-Կվարկեն։ Հեռավորությունը Շվեդիայի ափին այս վայրում պակաս, քան 80 կմ։

## Հայտնի բնիկներ և բնակիչներ
* Բաքման, Աստա (1917- 2010) ֆինն դերասանուհի։
* Ֆրեդերիկա Էլեոնորա Բատիստ (27 հուլիս 1827) շվեդ դերասանուհի և դրամատուրգ, Ֆինլանդիայի թատրոնի աստղ 19-րդ դարի սկզբին:
* Նելիմարկկա, Էերո (1891-1977) ֆինն նկարիչ։ Ֆինլանդիայի բարձրագույն պետական մրցանակի դափնեկիր արվեստի գործիչների համար Pro Finlandia։

## Քույր-քաղաքներ
*  Մալմյո, Շվեդիա (1940)
*  Ումեո, Շվեդիա (1949)
*  Հարսթադ, Նորվեգիա (1949)
*  Հելսինգյոր, Դանիա (1949)
*  Պյառնու, Էստոնիա (1956)
*  Շվերին, Գերմանիա (1965)
*  Քիլ, Գերմանիա (1967)
*  Շումպերկ, Չեխիա (1984)
*  Մորոգորո, Տանզանիա (1988)
*  Բելինգհեմ, ԱՄՆ (2009)

## Լուսանկարներ

Պատկեր:Vaasa_Rewell_Center.jpg|Rewell Center առևտրի կենտրոն
Պատկեր:Vaasa_Trinity_Church.jpg|Սուրբ Երրորդություն Եկեղեցի
Պատկեր:Vaasa_Wasaborg.jpg|Wasaborg
Պատկեր:Vaasa_Town_Hall.jpg|Քաղաքապետարան
Պատկեր:Vasa_universitet%2C_huvudentr%C3%A9n%2C_sommaren_2003..jpg|Վաասայի համալսարան
Պատկեր:Tritonia%2C_Vasa_vetenskapliga_bibliotek%2C_sommaren_2003..jpg|Համալսարանի գրադարան
Պատկեր:Barracks_building_in_Vaasa.JPG|Զորանոց
Պատկեր:Court_of_appeal_in_Vaasa.JPG|Վաասայի Վերաքննիչ դատարան
Պատկեր:The_Market_Hall_in_Vaasa.JPG|Kauppahalli գիշեր
Պատկեր:Vaasan_vesitorni.jpg|Ջրային աշտարակ
Պատկեր:Orthodox_Church_of_Vaasa.JPG|Նիկոլսկայա եկեղեցի
Պատկեր:Ruins_of_St._Maria_Church_in_Vaasa.JPG|Հին քաղաքի Սուրբ Մարիամ եկեղեցու ավերակները


## Գրականություն
* 
* Կապույտ ճանապարհ (ֆին. Sininen tie), տուրիստական երթուղի (Նորվեգիա-Շվեդիա-Ֆինլանդիա-Ռուսաստան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Վաասա քաղաքի մասին

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Քաղաք
Կատեգորիա:Ֆինլանդիա
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ