Սալեի ռմբակոծություն

**Սալեի ռմբակոծություն** (), Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերի հարձակումը Մարոկկոյի Սալե քաղաքի վրա, որը տեղի է ունեցել 1851 թվականի նոյեմբերի 26-ի և 27-ի գիշերը՝ ի պատասխան քաղաքի բնակիչների կողմից ֆրանսիական բեռնատար նավի թալանի։ Յոթ ժամ տևած մարտերի ընթացքում լուրջ վնասներ են կրել Մարոկկոյի հրետանին և քաղաքի ենթակառուցվածքները։

Ֆրանսիացիների կորուստները նվազագույն են եղել՝ ընդամենը չորս զոհ և 18 վիրավոր։ Մարոկկոյի զոհերը տատանվում էին 18-ից 22-ի սահմաններում, որոնց երկու երրորդը խաղաղ բնակիչներ էին։ Այնուամենայնիվ, ֆրանսիական զորքերը փախան առանց գողացված ապրանքների, և երկու կողմերն էլ հայտարարում էին հաղթանակի մասին։

## Նախապատմություն
Ֆրանսիացիների կողմից Ալժիրը գրավելուց հետո Աբդ ալ-Քադիրը պատերազմ հայտարարեց Ֆրանսիայի դեմ և օգնություն խնդրեց Մարոկկոյի սուլթան Մուլայ Աբդ ալ-Ռահմանից։ Սուլթանը ընդունեց առաջարկը, և դա նշանավորեց ֆրանկո-Մարոկկոյի պատերազմի սկիզբը։ Ֆրանսիան 1844 թվականի օգոստոսի 6-ին ռազմանավեր ուղարկեց Տանժերը ռմբակոծելու համար։ Այս հրետակոծության ժամանակ ավերվել է քաղաքի մեծ մասն ու նրա ամրությունները։ Այնուհետև ֆրանսիացիները ռմբակոծեցին Էս Սուվեյրան. Այն բանից հետո, երբ ֆրանսիական բանակը ջախջախեց Մարոկկոյի հեծելազորին Իսլի գետի ճակատամարտում, սուլթան Մուլայ Աբդ ար-Ռահմանը հաշտության հայց ներկայացրեց և 1844 թվականի սեպտեմբերի 10-ին  խաղաղության պայմանագիր կնքվեց Ֆրանսիայի հետ Տանժեր քաղաքում։ Մարոկկոյի պարտությունը Ռաբաթում և Սալեում ապստամբությունների պատճառ դարձավ, իսկ քաղաքային ազնվականությունը, որոնք մուսուլմանական երկրներում հայտնի էին որպես շերիֆ, բողոքել էին սուլթանին քաղաքում զենքի և զինամթերքի պակասի համար:

Միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայի կառավարության զայրույթը Մարոկկոյի նկատմամբ աճեց։ 1849 թվականի հոկտեմբերին տեղի ունեցած մի շարք միջադեպերը վատթարացրին երկու երկրների հարաբերությունները:1845-1851 թվականներին Մարոկկոն ենթարկվել է երաշտի հետևանքով առաջացած լուրջ ագրարային ճգնաժամի, որը հանգեցրել է բերքի լուրջ ձախողման։ Մարոկկոյի բնակիչները տուժել են ցորենի և գարու թանկացումից։ Սալեում շատ մարդիկ մահացան սովից, և Ֆրանսիայի հանդեպ նրանց զայրույթը ի վերջո հանգեցրեց առևտրական նավի կողոպուտին և այնուհետև ռմբակոծության:

## Պատրաստումներ
1851 թվականի ապրիլի 1-ին Սալեի ափերի մոտ շրջվել է ֆրանսիական բեռնատար նավը, որը 98 տոննա ապրանք էր տեղափոխում Ջիբրալթարից Ռաբաթ։ Մի քանի տոննա ապրանք հաջողվել է փրկել և ուղարկել քաղաք՝ պահեստավորման, սակայն հենց հաջորդ օրը հարյուրավոր քաղաքացիներ ներխուժել են պահեստ և գողացել ապրանքը ։ Գողերից մի քանիսին բռնել է Աբդելհադի Զնիբերը, բայց, չնայած դրան, արդյունքում ֆրանսիացիները նավից 11391 ֆրանկի ապրանք կորցրին։

Ֆրանսիացի դիվանագետ Նիկոլա Պրոսպեր Բուրին  զեկուցեց կառավարությանը Սալեում տիրող իրավիճակի մասին և միևնույն ժամանակ մեղադրեց քաղաքի բնակիչներին կողոպուտի մեջ, նրանց անվանեց ծովահեններ, ինչպես նաև ասաց, որ Ֆրանսիայի կառավարությունը պարտավոր է ռազմական ուժեր ուղարկել քաղաք։ .

1851 թվականի նոյեմբերի 10-ին Ֆրանսիայի նավատորմի նախարարը հրամայեց ծովակալ Լուի Դյուբորդյեին ստիպել Սալեի բնակիչներին հրաժարվել գողացված ապրանքներից և այդ նպատակով նրան հինգ նավ տվեց՝ «Հենրի IV» (զինված 100 հրացանով, որը ղեկավարում էր ծովակալ Լուի Անրի դե Գեդոնը), «Սանե» (14 հրացան), «Գոմերա» (14 հրացան), «Նարվալա» (4 հրացան), «Կատոնա» (6 հրացան)։ Նավերը հավաքվեցին Կադիսում նոյեմբերի 19-ին և սննդամթերք և ածուխ մատակարարելուց հետո նոյեմբերի 21-ին նավարկեցին դեպի Սալե։

## Ռմբակոծություն
մինի|Հոմեր, գոլորշու ֆրեգատ 14 հրացաններով
Նոյեմբերի 24-ին ֆրանսիական նավերից մի քանիսը նավարկեցին դեպի Տանգիեր, որտեղ նրանք վերցրին հյուպատոս Յուլիուս Դոազանին և նրա քարտուղար Ֆլյուրատին։ Նույն օրը երեկոյան Կատոն հասել է Սալե և սպասել հյուպատոս Էլթոնին և նրա ընտանիքին, որոնց նա պետք է տեղափոխեր Ռաբաթ՝ քաղաքի ռմբակոծության ժամանակ նրանց անվտանգությունն ապահովելու համար։ Հաջորդ օրը առավոտյան ժամը 11:00-ին Կատոն խարսխված է Ռաբաթ և Սալե քաղաքների միջև։ Նրա հրամանատարը բնակիչներից պահանջել է ներողություն խնդրել գողությունների ու արշավանքների համար և կրակի սպառնալիքի տակ անհապաղ վերադարձնել ավարը։ Երկու քաղաքների նավահանգստի աշխատակիցները խոստացել են երեք ժամվա ընթացքում պատասխանել Ֆրանսիայի պահանջներին ։ Երկու ժամ անց ֆրանսիական բոլոր նավերը հասան Բու Ռեգրեր գետի գետաբերանը Ռաբաթի և Սալեի միջև ։

Ֆրանսիական «Հենրի IV» անձնակազմերը հեռագիր ստացան ծովակալ Գվիդոնից, ով ենթադրում էր, որ քաղաքի ռմբակոծումը կսկսվի մոտ ապագայում ։ Ավելի ուշ, Ռաբաթում և Սալեում հավաքված բազմությունը դուրս էր եկել նայելու ֆրանսիական նավերին այն բանից հետո, երբ դրանք նկատվել էին Մարոկկոյի հրետանու կողմից։ Ծովակալ Գվիդոնը որոշեց հրետակոծել, երբ հյուպատոս Էլթոնը կգտնվեր Կատոն նավի վրա, բայց հյուպատոսը նավ եկավ միայն չորս ժամ անց:Նոյեմբերի 26-ի լուսադեմին, բրիտանական Յանուս շոգենավը նավարկեց դեպի Կատոն և վերցրեց հյուպատոս Էլթոնին և նրա ընտանիքին ։

Մարոկկոյի զինվորները Ռաբաթում և Սալեում պատրաստվել էին հետ մղել ֆրանսիական հարձակումը և զինվել էին հրետանիով :Այս պահին ֆրանսիական Սանե նավը նավարկեց դեպի Բու Ռեգրեր գետի գետաբերանին էր, իսկ «Հենրի IV» նավը մոտ էր Մարոկկոյի մարտկոցներին Սալեի հյուսիսում։ Հոմերը ժամանեց հարձակման դիրք, իսկ Նարվալն ու Կատոն պետք է նյութատեխնիկական աջակցություն ցուցաբերեին ճակատամարտում .

Ֆրանսիացիները կրակ էին բացել Սալեի ամրոցների վրա առավոտյան ժամը 10:00-ին, և մարոկկացիներն անմիջապես պատասխանել էին քառասուն հրետանու ։ Առճակատման մեկնարկից սկսած մեկ ժամվա ընթացքում Սալեում ոչնչացրել էին հրետանային մարտկոցներ, իսկ Ռաբաթում հրետանին խոցվել էր այն աստիճանի, որ նրա օգտագործումը գործնականում դարձել էր անօգուտ ։ Ժամը 15:30-ին Սալեի վրա ֆրանսիական կրակը ուժեղացվել էր, խոցված Մարոկկոյի հրետանային մարտկոցները հետ էին քաշվել քաղաքից, սակայն դիմադրությունը չդադարեց մինչև ժամը 17:00-ն : «Սանե» և «Հոմեր» նավերը չէին բավականացրել զինամթերքը և լքել էին մարտը , բայց միևնույն ժամանակ «Հենրի IV»-ը շարունակել է ուժեղ կրակը քաղաքի վրա մինչև առավոտյան ժամը 7:00։

## Հետևանքներ
Հաջորդ օրը Դյուբորդիեն զեկույց ուղարկեց ռազմական նախարարին՝ նկարագրելով ֆրանսիական կորուստները։ «Հենրի IV»-ը մի քանի անգամ հրետանային կրակոցներ էր արձակել, 1 մարդ զոհվել էր, 9-ը վիրավորվել ։ Սանեն ավելի ուժեղ հարված էր ստացել, քան Հոմերը, բայց ոչ մեկը լուրջ վնաս չէր ստացել։ Սանյայի վրա 3 մարդ զոհվել էր, 9-ը՝ վիրավորվել ։

Սալե քաղաքը մեծապես տուժեց հրետակոծության ժամանակ. Ալմոհադի ժամանակներում կառուցված պատը մեծ վնաս էր կրել։ Մի քանի տներ ավերվել էին, շատերն էլ այրվել։ Զոհվել էր 12-ից 15 խաղաղ բնակիչ, ինչպես նաև 6-ից 7 զինվոր ։ Մարտավարական առումով մենամարտը հաղթական էր Ֆրանսիայի համար։ Նմանատիպ ռմբակոծությունից խուսափելու համար Մարոկկոն համաձայնեց 1851 թվականի նոյեմբերի 29-ին ֆրանսիացիներին վճարել 100000 ֆրանկ։

Սակայն քաղաքականապես ճակատամարտը համարվում էր ձախողված Ֆրանսիայի համար։ Սկզբում Ֆրանսիան ցանկանում էր ապստամբել Սալեի նահանգապետի դեմ՝ քաղաքի կործանումից խուսափելու համար, սակայն դա տեղի չունեցավ։ Ֆրանսիացիները պահանջում էին, կտրել գողերի ձեռքերը, սակայն նահանգապետ Սալեն պարզապես վտարեց այդ մարդկանց քաղաքից ։

Այս առճակատումից հետո Ֆրանսիայի և Մարոկկոյի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները մի քանի ամսով ընդհատվեցին և վերականգնվեցին միայն 1852 թ. : Ռմբակոծությունից հետո Դյուբորդիեն նշանակվեց Պատվո լեգեոնի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1851 Աֆրիկայում
Կատեգորիա:Մարոկկոյի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ճակատամարտեր