Էքրեմ Չաբեյ

**Էքրեմ Չաբեյ** (ալբաներեն` *Eqrem Çabej.* ),  լեզվի պատմության ալբանացի մասնագետ, ով բազմաթիվ ուսումնասիրությունների հրապարակման շնորհիվ ձեռք է բերել ալբանական լեզվի, գրականության, ազգագրության և լեզվաբանության վերաբերյալ հետազոտությունների հիմնական փորձագետի համբավ։

## Կրթություն
Էքրեմ Չաբեյը ծնվել է 1908 թվականի օգոստոսի 6-ին Հուդավենդիգարի վիլայեթի Էսքիշեհիր քաղաքում։ Հուսենի և Այշեի երկրորդ որդին էր μετά τον Σελαουντίν.: Տարրական կրթությունն ավարտել է 1921 թվականին հարավալբանական Գիրոկաստեր քաղաքում։ 12 տարեկանում տեղափոխվել է Ավստրիա, որտեղ շարունակել է իր ուսումը. սկզբում Սանկտ Պյոլտենում, այնուհետև Կլագենֆուրտում (1923–26), որտեղ ստացել է բակալավրի աստիճան։ Ուսանել է նաև Գրացի (1927), ապա՝ Վիեննայի (1930–33) համալսարանում։ Ունկնդրել է այնպիսի լեզվաբանների դասախոսություններ, ինչպիսիք են Փոլ Կրետշմերը, Կարլ Պացը, Նիկոլայ Տրուբեցկոյը և Նորբերտ Ջոկլը, Չաբեյը Ջոկլի ղեկավարությամբ խորամուխ է եղել ալբանական լեզվի պատմական զարգացման հարցերում։ 1933 թվականի վերջին՝ Ալբանիա վերադառնալուց առաջ, Վիեննայի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն *Italoalbanische Studien* ( Ի*տալաալբանական ուսումնասիրություններ*) թեմայով։

## Կարիերան որպես մանկավարժ և գիտնական
13 տարվա բացակայությունից հետո 25-ամյա Չաբեյը վերադարձել է Ալբանիա և որպես միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ հինգ տարի աշխատել Շկոդրայում, Էլբասանում, Գիրոկաստերում և Տիրանայում։ 1939 թվականի ապրիլի 7-ին՝ Մուսոլինիի ղեկավարած Իտալիայի կողմից Ալբանիայի օկուպացիայից հետո նա հեռացել է Ալբանիայից և բնակություն հաստատել Հռոմում։ 1942 թվականին ստացել է ալբանական հետազոտությունների նորաստեղծ ինստիտուտում աշխծատելու հրավեր, որը նա մերժել է։ 1943 թվականին նրան առաջարկվել է կրթության նախարարի պաշտոնը վարչապետ Ռեջեփ Միտրովիցայի գլխավորած կառավարությունում, որից նույնպես հրաժարվել է։ 1944 թվականի գարնանը վերադառնալով Ալբանիա՝ շարունակել է աշխատել որպես ուսուցիչ։ 1947 թվականին աշխատանքի է անցել Տիրանայի գիտությունների ինստիտուտում՝ Տիրանայի համալսարանի նախնական հաստատությունում,որպես գիտաշխատող։ 1952 - 1967 թվականներին աշխատել է որպես ալբաներենի պատմության և պատմական հնչյունաբանության պրոֆեսոր։ 1972 թվականին դարձել է Ալբանիայի գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիր անդամ։ Մինչեւ կյանքի վերջն աշխատել է Տիրանայի լեզվաբանության եւ գրականության ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։

Չաբեյը մահացել է Իտալիայի Հռոմ քաղաքի կլինիկայում իր ծննդյան 72-ամյակի լրանակուց մեկ շաբաթ անց։

## Աշխատանքներ և հարգանքի տուրք
Էքրեմ Չաբեջի բազմաթիվ աշխատություններ, որոնք վերաբերում են ալբաներենին և նրա պատմությանը, ներառում են.

* «Introduction *to the History* of the Albanian language», Տիրան 1958; վերահրատարակված 2008 թ.
* «Պարաշտատ է լեզվի հայերեն» (ալբաներենի նախածանցներ) Ալեքսանդր Ջուվանիի հետ համագործակցությամբ, 1956 թ.
* «Պրապաշտատ է լեզվի հայերեն» (ալբաներեն վերջածանցներ) Ալեքսանդր Ջուվանիի հետ համագործակցությամբ, 1962 թ.
* «Die älteren Wohnsitze der Albaner auf der Balkanhalbinsel im Lichte der Sprache und der Ortsnamen» *Atti dil VII Congresso Internazionale di Scienze Onomastiche* 7, 1962: 241–251: (Վերատպվել է ալբաներեն «Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve në Gadishullin Ballkan në լույսn e gjuhës e të emrave të լեզվով»։ Rexhep Ismajli, et al., eds., *Studime Shqiptare: Vepra të zgjedhura Prishtinë*, Akadëmia e Shkencave dhe e Artëve, 2008: 515–524.)
* *"[[:en:Meshari|Meshari]]" i [[:en:Gjon Buzuku|Gjon Buzukut]]* (The Missal of Gjon Buzuku) քննադատական հրատարակություն (Տիրան 1962–68)
* «Einige Grundprobleme der alteren albanischen Sprachgeschichte», *Studia Albanica* 1 (1964): 69–89.
* *Fonetika historike e shqipes* (ալբաներենի պատմական հնչյունաբանություն). Տիրանա, 1968 թ.
* *Shumësii singularized në gjuhën shqipe* (The Singularized Plural in Albanian) 1967 թ.
* «Mbi disa izoglosa të shqipes me sllavishten», *Studime Filologjike* 2 (1976): 63–74.
* *Studime etimologjike në fushë të shqipes* (Etymological Studies in Albanian). 7 հատոր. Տիրան՝ Akademia et Shkencave e Republikës Popullore të Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, 1976–2014:
** Հատ. II: A–B. – 1976, 617 էջ;
** Հատ. I: *Hyrje* (Ներածություն) – 1982, 343 էջ;
** Հատ. III. Գ–Դ. – 1987, 565 էջ;
** Հատ. IV՝ Դ–Ջ. – 1996, 624 էջ;
** Հատ. VI: N–Rr. – 2002, 522 էջ;
** Հատ. VII՝ Ս–Ժ. – 2006, 434 էջ;
** Հատ. V: K–M. – 2014, 478 էջ – )

Նրա հոդվածներն ու մենագրությունները հավաքվել են 9 հատորանոց *Studime gjuhësore* (Լեզվաբանական ուսումնասիրություններ) հրատարակությունում։ Պրիշտինա։ 1976–77. Նրա պատվին է անվանվել Գիրոկաստրի Էքրեմ Չաբեջ համալսարանը։

## Տես նաև
* Շաբան Դեմիրաջ
* Անդրոկլի Կոստալարի
* Մահիր Դոմի
* Իդրիզ Աջեթի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Akademia e Shkencave e Shqipërisë (2008) ( ալբաներեն ), Fjalor Enciklopedik Shqiptar 1 (Albanian encyclopedia), Tirana,
* 
* 
* 
* Wąsik, Zbigniew (1985). *Պրոֆեսոր դոկտոր Էքրեմ Չաբեյ (1908–1980), wybitny filolog, twórca współczesnego językoznawstwa albańskiego* *[Պրոֆեսոր դոկտոր Էքրեմ Չաբեյ (1908–1980), անվանի բանասեր, Ժամանակակից լեզվաբանության ստեղծող,* ալբանական լեզվաբանության ստեղծող18, Ժամանակակից լեզվաբանության ստեղծող s 99–114 .

## Արտաքին հղումներ
* Էքրեմ Չաբեյի կենսագրությունը -ում ( ալբաներեն)

Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանասերներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ալբանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա