Գանայի բանկ

**Գանայի բանկ** (կրճատ՝ **BoG**), Գանայի կենտրոնական բանկն է։ Այն ձևավորվել է 1957 թվականին և գտնվում է Ակրայում։ Գանայի բանկն ունի յոթ տարածաշրջանային գրասենյակ՝ Ակրայում գտնվող գլխավոր գրասենյակից բացի։ Տարածաշրջանային գրասենյակները տեղակայված են հետևյալ քաղաքներում՝ Հոհոե, Կումասի, Սունյանի, Թամալե, Տակորադի, Բոլգատանգա, Վա: Տարածաշրջանային գրասենյակները պատասխանատու են Գանայի բանկի քաղաքականության և հրահանգների իրականացման համար իրենց համապատասխան տարածաշրջաններում։ Նրանք նաև բանկային ծառայություններ են մատուցում կառավարությանը, ֆինանսական հաստատություններին և հանրությանը։

Բանկը ակտիվորեն զբաղվում է ֆինանսական ներառման քաղաքականությունների մշակմամբ և Ֆինանսական ներառման դաշինքի անդամ է։

## Գանայի բանկի հիմնադրումը
Գանայի բանկը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1957 թվականի մարտի 4-ին՝ Գանայի քաղաքական անկախության հռչակումից ընդամենը երկու օր առաջ։Բրիտանական խորհրդարանը 1957 թվականին ընդունեց Գանայի բանկի մասին որոշումը (թիվ 34)՝ այն  դարձնելով պաշտոնական: 1957 թվականի հուլիսի կեսերին ավարտվեցին բոլոր անհրաժեշտ նախապատրաստական աշխատանքները Հայ Սթրիթում գտնվող բանկի նոր գլխավոր գրասենյակի պաշտոնական բացման համար։

1957 թվականից սկսած Գանայի բանկը ենթարկվել է տարբեր օրենսդրական փոփոխությունների։ Գանայի բանկի մասին 1957 թվականի սկզբնական որոշումը (թիվ 34) փոխարինվեց Գանայի բանկի մասին 1963 թվականի օրենքով՝ 182-րդ օրենքով, որը հետագայում փոփոխվեց 1965 թվականի Գանայի բանկի (փոփոխությունների մասին օրենք) (282-րդ օրենք) կողմից։ Ի վերջո, 1992 թվականի «Գանայի բանկի մասին» օրենքը, PNDCL 291, համախմբեց բանկի իրավական շրջանակը՝ չեղյալ հայտարարելով 182-րդ և 282-րդ օրենքները։

## Պատմություն
աջից|մինի|350x350փքս|
Գանայի կենտրոնական բանկի արմատները սկիզբ են առնում Ոսկե Ափի Բանկից (BGC) կամ Գանայի առևտրային բանկից, որտեղ էլ այն ձևավորվել է։ Հենց որ տեղական քաղաքական գործիչներն ու տնտեսագետները 1950-ականների կեսերին տեսան քաղաքական անկախության ի հայտ գալը, կենտրոնական բանկի ստեղծման պահանջի շուրջ պայքարը վերսկսվեց։ Պնդվում էր, որ կենտրոնական բանկը այն հաստատությունն է, որը իրական իմաստ կհաղորդի քաղաքական անկախությանը։ Կարելի է հիշել, որ դեռևս 1947 թվականին որոշ առաջատար քաղաքական գործիչներ կոչ էին արել ստեղծել ազգային բանկ, որի կենտրոնական բանկը կկատարի կառավարության բանկիրի դերը և կսպասարկի տնտեսության տեղական հատվածը։

Կենտրոնական բանկի կողմնակիցների առաջարկներն ընդունվեցին, և 1955 թվականի սկզբին կառավարությունը ստեղծեց մեկ այլ ընտրովի հանձնաժողով՝ Թրևորի զեկույցը վերանայելու և Գանայում կենտրոնական բանկի ստեղծման հիմքերը նախապատրաստելու համար։ Կենտրոնական բանկային գործառնությունների խորհուրդն արդեն իսկ հիմք էր դրել. անհրաժեշտ էր միայն կենտրոնական բանկային գործունեության ոլորտում հատուկ պատրաստված անձնակազմ և բանկի մեկնարկի համար համապատասխան տարածք։

1956 թվականի վերջին ամեն ինչ պատրաստ էր Գանայի բանկի ստեղծման համար։ Ակրայի Մետրոպոլիտեն ժողովի (AMA) հարևանությամբ՝ Հայ Սթրիթում, կառուցվել էր նոր և ժամանակակից հինգհարկանի շենք, որտեղ տեղակայվելու էին և՛ Գանայի բանկը, և՛ Գանայի առևտրային բանկը (GCB):

2012 թվականի մարտին Գանայի բանկը հայտարարեց, որ Մայաների հռչակագրի շրջանակներում ստանձնելու է ֆինանսական ներառման հատուկ պարտավորություններ։

## Գանայի բանկի կառավարումը
Բանկի առաջին կառավարիչը պարոն Ալֆրեդ Էգլսթոնն էր, BGC-ի նախկին կառավարիչ տնօրենը և շոտլանդացի փորձառու բանկիր, որը գործուղվել էր Գանա Հնդկաստանի Իմպերիալ բանկից։ Նրա տեղակալը պարոն Դուգլաս Ֆ. Սթոունն էր, մեկ այլ հայտնի բրիտանացի կենտրոնական բանկիր, որը նույնպես գործուղվել էր Անգլիայի բանկից։

Բանկի ընդհանուր կառավարումը վստահված էր յոթ անդամից բաղկացած տնօրենների խորհրդին, որը գլխավորում էր կառավարիչը:

Առաջին նախագահների խորհուրդը հետևյալն էր.

# Ալֆրեդ Էգգլսթոն, նախագահ
# Դուգլաս Ֆ. Սթոուն, փոխնահանգապետ
# Ռ.Ս. Բլեյ, տնօրեն
# Ն. Թ. Քլերկ, տնօրեն
# Ս.Ե. Օսեյ, տնօրեն
# Ռ.Կ. Պարկին, տնօրեն

Բանկի կառավարիչին և նրա տեղակալին նշանակել է Ոսկե Ափի կառավարչը՝ վարչապետի առաջարկությամբ, համաձայն 1957 թվականի որոշման 10(1) բաժնի։ Նահանգապետը և նրա տեղակալը նշանակվում էին հինգ տարի ժամկետով և կարող էին վերանշանակվել։ Այդ երկու պաշտոնյաները հաշվետու էին խորհրդի առջև բանկի գործերի ընդհանուր կառավարման ընթացքում իրենց գործողությունների և որոշումների համար։ Վարչությունը նաև հաշվետու էր Ֆինանսների նախարարությանը բանկի արդյունավետ կառավարման համար։ Խորհրդի մյուս տնօրեններին նույնպես նշանակել էր վարչապետը՝ Ոսկե Ափի նահանգապետի հաստատմամբ՝ երեք տարի ժամկետով՝ երկարաձգման հնարավորությամբ։

### Կառավարիչներ
Ստորև ներկայացված է մինչ օրս գործող կառավարիչների ցանկը.

* Ալֆրեդ Էգլսթոն, օգոստոսի 1, 1957 թվական - ապրիլի 3, 1959 թվական
* Հյուբերտ Քեսելս, օգոստոսի 21, 1959 թվական - 8 սեպտեմբերի 8, 1962 թվական
* Վ.Մ.Ք. Հալմ, հոկտեմբերի 5, 1962 թվական – օգոստոսի 13, 1965 թվական
* Ա. Ադոմակո սեպտեմբերի 10, 1965 թվական – փետրվարի 9, 1968 թվական
* Ջ.Հ. Ֆրիմպոնգ-Անսա, մարտի 8, 1968 թվական - փետրվարի 28, 1973 թվական
* Ամոն Նիկոի, մարտի 16, 1973 թվական – հունիս, 1977 թվական
* Ա.Ե.Կ. Աշիաբոր, հուլիսի 15, 1977 թվական – մարտի 8, 1983 թվական
* Ջ. Ս. Ադդո, մարտի 29, 1983 թվական – հունիսի 3, 1987 թվական
* Գ.Կ. Ագամա, հուլիսի 15, 1988 թվական - հուլիսի 16, 1997 թվական
* Կվաբենա Դաֆուոր, հուլիսի 17, 1997 թվական - սեպտեմբերի 30, 2001 թվական
* Փոլ Ա. Ակվա, հոկտեմբերի 1, 2001 թվական – սեպտեմբերի 30, 2009 թվական
* Կ. Բ. Ամիսսա-Արթուր, հոկտեմբերի 1, 2009 թվական – օգոստոսի 6, 2012 թվական
* Հենրի Քոֆի Վամպահ, օգոստոսի 6, 2012 թվական – մարտի 31, 2016 թվական
* Աբդուլ Նաշիրու Իսահակու, ապրիլի 1, 2016 թվական - մարտի 31, 2017 թվական
* Էռնեստ Ադիսոն, ապրիլի 1, 2017 - 2025 թվականներ
* Դոկտոր Ջոնսոն Ասիամա, փետրվարի 3, 2025 – մինչ այսօր

## Բաժիններ
1957 թվականին բանկը սկսեց իր գործունեությունը վեց հիմնական բաժիններով՝

* Նահանգապետի գրասենյակը
* Վարչակազմի/անձնակազմի բաժին
* Բանկային բաժին
* Հարցերի բաժին
* Հաշվապահական հաշվառման/աուդիտի բաժին
* Տնտեսագիտության/վիճակագրության բաժին

Կառավարչի գրասենյակը գլխավորում էր խորհրդի քարտուղարը, իսկ մյուս բաժինները՝ կառավարիչներ, ովքեր անմիջականորեն հաշվետու էին փոխնահանգապետին կամ հատուկ դեպքերում՝ նահանգապետին։ Բաժինները ղեկավարում էին կառավարիչները՝ համաձայն ներքին կառավարման կողմից կայացված քաղաքականության և որոշումների, որոնք կայացնում էր ներքին կառավարման կոմիտեն, որը բաղկացած էր նահանգապետից, նահանգապետի տեղակալից և նահանգապետի կողմից նշանակված երեք կամ չորս բաժնի վարիչներից:

Այդ սկզբնական կազմակերպչական կարգավորումներով Գանայի բանկը ստանձնեց իր կենտրոնական դերը Գանայի բանկային համակարգում, որն այդ ժամանակ ներառում էր կենտրոնական բանկը, երկու արտասահմանյան առևտրային բանկեր՝ Արևմտյան Աֆրիկայի Բրիտանական բանկը (BBWA) (*այժմ՝ Standard Chartered Bank*) և Barclays Bank Limited-ը (Dominion, Colonial and Overseas), ինչպես նաև նոր Գանայի առևտրային բանկը (GCB):

Կար նաև Post Office Savings Bank-ը (POSB), որը, ըստ էության, սահմանմամբ բանկ չէր, այն ընդամենը կառավարության կողմից ստեղծված հաստատություն էր՝ երկրում գործող բազմաթիվ փոստային բաժանմունքների միջոցով հանրային խնայողությունները մոբիլիզացնելու և պետական թղթերի մեջ ներդրումներ կատարելու համար։

Համակարգի մյուս բանկերի հետ հարաբերությունները կարգավորվում էին 1957 թվականի որոշման 39-42-րդ հոդվածներով։ Սկզբում հարաբերությունները շատ ամուր չէին։ Կենտրոնական բանկը պետք է գործեր որպես այլ բանկերի բանկիր և համագործակցեր նրանց հետ՝ հանրության համար համարժեք և ողջամիտ բանկային ծառայությունները խթանելու և պահպանելու համար։ Այն նաև նպատակ ուներ ապահովել վարքագծի և կառավարման բարձր չափանիշներ բանկային համակարգում։ Բանկին նաև տրվեցին լիազորություններ՝ պահանջելու բանկերից պահպանել իրենց ակտիվների որոշակի մասը սահմանված ձևով և ամսական հաշվետվություններ ներկայացնել Կենտրոնական բանկին իրենց գործունեության վերաբերյալ։ Սակայն, որոշման մեջ հատուկ չէր ընդգծվում բանկային վերահսկողությունը կամ բանկային ստուգումը։

## Գործառույթներ
Որպես Գանայի կենտրոնական բանկ, այն գործում է հետևյալ կերպ.

* Մշակել և իրականացնել բանկի նպատակներին հասնելուն ուղղված դրամավարկային քաղաքականություն։
* Դրամական միջոցներով նպաստել արժույթի արժեքի կայունացմանը Գանայի ներսում և դրսում։
* Միջոցառումների ընդունում, որոնք, հավանաբար, դրական ազդեցություն կունենան վճարային հաշվեկշռի, պետական ֆինանսների վիճակի և ազգային տնտեսության ընդհանուր զարգացման վրա։
* Կարգավորել, վերահսկել և ուղղորդել բանկային և վարկային համակարգը և ապահովել ֆինանսական հատվածի անխափան գործունեությունը։
* Խթանել, կարգավորել և վերահսկել վճարային և հաշվարկային համակարգերը։
* Թողարկել և մարել թղթադրամներ և մետաղադրամներ։
* Ապահովել Գանայի արտաքին ֆինանսական ծառայությունների արդյունավետ պահպանումը և կառավարումը։
* Լիցենզավորել, կարգավորել, խթանել և վերահսկել ոչ բանկային ֆինանսական հաստատությունները։
* Գործել որպես կառավարության բանկիր և ֆինանսական խորհրդատու։
* Խթանել և պահպանել հարաբերությունները միջազգային բանկային և ֆինանսական հաստատությունների հետ և, Սահմանադրությանը կամ որևէ այլ համապատասխան ակտին համապատասխան, իրականացնել միջազգային դրամավարկային համաձայնագրեր, որոնց կողմ է Գանան։
* Կատարել բոլոր այլ գործողություններ, որոնք պատահական են կամ նպաստում են իր գործառույթների արդյունավետ կատարմանը սույն օրենքով և ցանկացած այլ օրենսդրական ակտով։

## Գանայի բանկը նորություններում
### Դատական հայցեր

#### Դոկտոր Պապա Կվեսի Նդուոմը և մյուսները
2019 թվականի օգոստոսին դոկտոր Պապա Կվեսի Նդուոմը և այլ անձինք դատական հայց ներկայացրեցին Գանայի բանկի և այլ կողմերի դեմ՝ GN Bank/Savings-ի լիցենզիայի չեղարկման վերաբերյալ։

Գանայի բանկը վիճարկեց Բարձրագույն դատարանի իրավասությունը՝ պնդելով, որ «Բանկային գործունեության մասին» օրենքի համաձայն՝ լիցենզիայի չեղարկման հարցերը պետք է լուծվեն արբիտրաժի միջոցով, այլ ոչ թե դատական վարույթի միջոցով։

### Հակասություններ
#### Գանայի բանկի նոր գլխավոր գրասենյակը
2023 թվականի օգոստոսին Գանայի բանկը մամուլի ասուլիսի ժամանակ հիմնավորումներով նկարագրեց իր ներկայիս շենքի փոխարեն 13 հարկանի նոր գլխավոր գրասենյակ կառուցելու իր քայլը։ Ակրայում գտնվող Գանայի բանկը 2023 թվականի օգոստոսի 21-ին հրապարակել է այս բացահայտումը պարունակող փաստաթուղթ:

Նոր շենքը կառուցելու որոշումը խառը արձագանքներ ստացավ, քանի որ Գանայի խորհրդարանի փոքրամասնությունը և որոշ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ կտրականապես դեմ արտահայտվեցին նոր շենքի կառուցմանը՝ նշելով, որ նման նախագծերը անհրաժեշտ չեն՝ հաշվի առնելով երկրի ներկայիս տնտեսական վիճակը։ Հետևաբար, նրանք քննադատեցին Գանայի բանկի կառավարչին և նրա տեղակալներին՝ կոչ անելով նրանց հրաժարական տալ, և հայտարարեցին 2023 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Գանայի բանկի մոտ բողոքի ցույց անցկացնելու իրենց մտադրության մասին՝ պահանջելով այդ պաշտոնյաների հրաժարականը:

Հասարակության այլ հարգելի անդամներ, ներառյալ Դորմաահենը, Օսագյեֆո Օսեադեյո Ագյեմանգ Բադու II-ը նույնպես իրենց վերապահումներն են արտահայտել Գանայի բանկի ղեկավարության որոշման նկատմամբ:

Մյուս կողմից, առևտրի փոխնախարար, դոկտոր Սթիվեն Ամոան, նահանգապետի հրաժարականը պահանջողների գործողությունները անվանեց ավելորդ։

## Մրցանակներ և պաշտոններ
2020 թվականի հոկտեմբերին Գանայի բանկը յոթերորդ Կենտրոնական բանկային մրցանակաբաշխության ժամանակ ճանաչվեց լավագույն կենտրոնական բանկ։

## Տես նաև
* Սեդի, Գանայի արժույթը
* Գանայի տնտեսությունը
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
*Bank of Ghana official site
*Bank of Ghana headquarters

Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Աֆրիկայում
Կատեգորիա:1957 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր