Թաղման ուղեծիր

[thumb|}|link=|Անիմացվող պատկեր, որը ցույց է տալիս [Միջին մերձերկրյա ուղեծիր|Երկրի շուրջ միջին բարձրության ուղեծրերը, սկսած ցածր մերձերկրյաից մինչև բարձր մերձերկրյա ուղեծիրը (գեոհաստատուն ուղեծիր և իր թաղման ուղեծիրը, մոտավորապես մինչև Լուսինը ընկած տարածության մեկ իններորդում), պատկերվում է նաև Վան Ալլենի ճառագայթային գոտին և Երկիրը համեմատության համար]]

**Թաղման ուղեծիր**, կոչվում է նաև *աղբի ուղեծիր* կամ *դեն նետման ուղեծիր*, ուղեծիր է, որը գտնվում է սովորական կիրառվող ուղեծրերից հեռու: Թաղման ուղեծրերից մեկը գերգեոսինքրոն ուղեծիրն է, որը շատ հեռու է գտնվում գեոսինքրոն ուղեծրից: Որոշ արբանյակներ տեղափոխվում են նման ուղեծրեր իրենց գործառնական կյանքի ավարտին՝ ակտիվ տիեզերանավի հետ բախվելու և տիեզերական աղբ առաջացնելու հավանականությունը նվազեցնելու համար։

## Ընդհանուր նկարագրություն
Թաղման ուղեծիրն օգտագործվում է, երբ ուղեծրից իջեցնելու համար անհրաժեշտ արագության փոփոխությունը չափազանց մեծ է: Գեոհաստատուն արբանյակի ուղեծրից իջեցնելու համար անհրաժեշտ է մոտ 1500 մետր վայրկյանում արագություն, մինչդեռ այն թաղման ուղեծիր տեղակայելու համար անհրաժեշտ է ընդամենը մոտ 11 մետր վայրկյանումարագություն:

Գեոհաստատուն և գեոսինքրոն ուղեծրերում գտնվող արբանյակների համար թաղման ուղեծիրը գտնվում է գործառնական ուղեծրից մի քանի հարյուր կիլոմետր հեռավորության վրա: Գեոհաստատուն ուղեծրին մոտ գտնվող թաղման ուղեծիր տեղափոխելու համար անհրաժեշտ է նույն քանակությամբ վառելիք, որքան արբանյակին անհրաժեշտ է մոտ երեք ամիս իր ուղեծրի և դիրքի ապահովման համար: Այս ուղեծրի տեղափոխման մանևրի ընթացքում պահանջվում է հուսալի և ճշգրիտ կառավարում: Չնայած այն հանգամանքին, որ արբանյակային օպերատորների մեծ մասը պլանավորում է նման մանևր կատարել իրենց արբանյակների շահագործման ժամկետի ավարտին, մինչև 2005 թվականը միայն մոտ մեկ երրորդն է հաջողության հասել: Հաշվի առնելով գեոսինքրոն ուղեծրի բարձրության վրա դիրքերի պահպանման տնտեսական արժեքը արբանյակները տեղափոխվում են գերեզմանային ուղեծիր՝ շահագործումից հանելուց առաջ, եթե սարքի խափանումը չի խոչընդոտում դրան:

Միջգերատեսչական տիեզերական աղբի համակարգման կոմիտեի համաձայն՝ գեոհաստատուն ուղեծրից այն կողմ պերիգեի նվազագույն առաջարկվող բարձրությունը՝ \Delta{H}, կազմում է`

:\Delta{H} = 235\mbox{ km} + C_\mathrm{R} \frac{A \left[ \mathrm{m}^2 \right]}{m \left[ \mathrm{kg} \right]} \cdot 1000\mbox{ km}
որտեղ
:C_\mathrm{R}-ը արբանյակի արեգակնային ճառագայթման ճնշման գործակիցն է, որի արժեքը տատանվում է 1-ի (կլանման համար) և 2-ի (անդրադարձման համար) միջև, 
:A նրա ասպեկտային մակերեսն է,
:m-ը զանգվածը:

Այս բանաձևը ներառում է 200 կիլոմետր պաշտպանված գոտի գեոսինքրոն ուղեծրի համար, որպեսզի հնարավորություն տրվի նաև գեոսինքրոն ուղեծրում ուղեծրային մանևրներ կատարել առանց «թաղման» ուղեծիր մտնելու: Եվս 35 կիլոմետր միջակայք է ավելացվում գրավիտացիոն խանթարումների (հիմնականում արեգակնային և լուսնային) ազդեցության կոմպենսացման համար: Հավասարման մնացած մասը հաշվի է առնում արեգակնային ճառագայթման ճնշման ազդեցությունը, որը կախված է արբանյակի ֆիզիկական պարամետրերից։

Միացյալ Նահանգներում հեռահաղորդակցության ծառայություններ մատուցելու լիցենզիա ստանալու համար Դաշնային հաղորդակցությունների հանձնաժողովը (ԴՀՀ) պահանջում է, որ 2002 թվականի մարտի 18-ից հետո արձակված բոլոր գեոհաստատուն արբանյակների օպերատորները պարտավորվեն շահագործման ժամկետի ավարտին տեղափոխել արբանյակը «թաղման» ուղեծիր: ԱՄՆ կառավարության կանոնակարգերը պահանջում են մոտ 300 կմ բարձրության փոփոխության պաշար: 2023 թվականին DISH-ը ստացավ ԴՀՀ-ի կողմից առաջին տուգանքը՝ իր Էկոսթար VII արբանյակը լիցենզիայի պայմաններին համապատասխան ուղեծրից դուրս չբերելու համար:

«Թաղման» ուղեծիր տեղափոխված սարքը սովորաբար պասիվացվում է:

## Հեռացման ուղեծիր
Մինչդեռ ստանդարտ գեոսինքրոն արբանյակային թաղման ուղեծիրը ապահովում է միլիոնավոր տարիների ուղեծրային կյանքի սպասվող տևողության, արբանյակների թվի աճը, միկրոարբանյակների արձակումը և մինչև 2022 թվականը հազարավոր արբանյակներից բաղկացած մեծ խմբաքանակների պլանները անհրաժեշտություն առաջացրեցին ուղեծրից դուրս գալու նոր մոտեցումների ապահովման համար: Ի տարբերություն դեոսինքրոն թաղման ուղեծրերի, որոնց հասնելու համար անհրաժեշտ է երեք ամսվա վառելիք, ցածր մերձերկրյա ուղեծրում գտնվող մեծ արբանյակային ցանցերը պահանջում են ուղեծրեր, որոնք պասիվորեն քայքայվում են Երկրի մթնոլորտում: Օրինակ, OneWeb-ը և SpaceX-ը կարգավորող մարմինների առջև պարտավորություն են ստանձնել, որ շահագործումից դուրս եկած արբանյակները կիջներն ավելի ցածր ուղեծիր՝ *հեռացման ուղեծիր*, որտեղ արբանյակի ուղեծրի բարձրությունը կնվազի մթնոլորտային դիմադրության պատճառով, ապա բնականաբար կմտնի մթնոլորտ և կայրվի կյանքի ավարտից հետո մեկ տարվա ընթացքում:

## Տես նաև
Տիեզերանավերի գերեզման

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր