open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արիովիստ

**Արիովիստ** (), հին գերմանական ժողովուրդների միության ղեկավար։

Մ․թ․ա․ 71 Արիովիստը՝ որպես Հռենոսի առաջնորդ, գալական ցեղեր սվեվների և սեկվաների խնդրանքով իր գերմանական մեծաքանակ զորքով հարձակվում է մեկ այլ գալական ցեղի՝ էդուիների վրա և հաղթանակ տանում նրանց նկատմամբ։

Հաղթանակից հետո Կեսարի կողմից գումարվում է գալլական ցեղերի առաջնորդների խորհրդակցություն։ Հանդիպման ժամանակ գալերը խնդրում են պրոկոնսուլին քշել իրենց հողերից սկզբնապես որպես վարձկաններ կանչված Արիովիստի գլխավորած սվեվների գերմանական ցեղին։ Սվեվները դե-ֆակտո իշխանություն էին ձեռք բերել Գալլիայի մեծ մասի վրա, հարկադրել էին շատ ցեղերի իրենց հարկեր վճարել՝ չխնայելով անգամ իրնեց վարձած սեկվաներին։ Հուլիոսը համաձայնում է օգնել գալլերին։ Ընդ որում՝ նախկինում հռոմեացիները ընկերական քաղաքականություն էին վարում սվեվների նկատմամբ, և Կեսարը կարող էր ունենալ ամուր հենարան գերմանացիների դեմ թշնամական գործողությունների ժամանակ։

Սվետոնիոսը փաստում է, որ Կեսարը կառավարիչ լինելու ժամանակ «բաց չէր թողնում պատերազմի ոչ մի առիթ, նույնիսկ անարդար կամ վտանգավոր և առաջինն էր հարձակվում ինչպես դաշնակից ցեղերի վրա, այնպես էլ՝ թշնամական և վայրի»։ Այլ տեսանկյունից ի դեմս Կեսարի՝ գալերը կարող էին գտնել կռիվ անելու հարմար զորահրամանատար, որն ի զորու էր քշել Արիովիստին։

Կեսարը առաջարկում է գալերին դադարեցնել գերմանացիներին տուրքեր տալը, ինչպես նաև պահանջում է հետ տալ պատանդներին։ Ինչից հետո Արիովիստը հարձակվում է գալերի վրա՝ մատնացույց անելով հաշտության կետի խախտումը։ Այդ ժամանակ պրոկոնսուլը կանչում է նրան բանակցությունների։ Գերմանացի զորահրամանատարը հրաժարվում է ընդունել հաշտության նոր պայմանները, որոնց թվում կար նաև գերմանացիների դեպի Հռենոսի ձախ ափ տեղափոխվելուց հրաժարվելը։ Բոլոր բանակցությունները ընթանում էին միջնորդների միջոցով, բայց երբ Կեսարը առաջարկում է գերմանացիների առաջնորդին անձամբ ժամանել իր մոտ, նա հրաժարվում է։ Այս կերպ հռոմեացիները մարտի էին հրավիրում կախյալ կառավարիչներին։

Հաստատվելով Գալլիայի տարածքում և իր համար ապահովելով անկախ դրություն՝ Արիովիստը աստիճանաբար իր շուրջը համախմբեց զգալի թվով գերմանացիների։ Մ․թ․ա․ 59 Հուլիոս Կեսարը ճանաչում է Արիովիստին Հռոմի սենատոր՝ ընդունելով նրան որպես հռոմեական ժողովրդի բարեկամ։ Սակայն երբ Արիովիստի կառավարումից դժգոհ գալլերը դիմում են Կեսարին օգնության համար՝ նա մ․թ․ա․ 58 ջախջախոմ է Արիովիստի զորքերին Բյուզանդիոնի մատույցներում։ Մարտում ծանր վիրավորում ստացած Արիովիստը իր զորքի փրկված մասի հետ անցնում է Հռենոսով դեպի Գերմանիա, որտեղ և մահանում է մարտում ստացած վերքերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանական ժողովուրդներ
Կատեգորիա:Գալլական պատերազմներ
Կատեգորիա:Հուլիոս Կեսար
Կատեգորիա:Գերմանական ցեղեր
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի մահեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի թշնամիներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Արայիկ Հարությունյանի երկրորդ կառավարություն

**Արայիկ Հարությունյանի երկրորդ կառավարություն**, 2020 թվականի մայիսի 21-ից սկսած Հարությունյանը հանդիսանում է Արցախի ղեկավար։ Ընտրվել է 2020 թվականի համընդհանուր ընտրությունների ժամանակ։

Այն «Ազատ հայրենիք» դաշինքի փոքրամասնության կառավարությունն է, որն ստեղծվել է «Միասնական հայրենիք» կուսակցության աջակցությամբ։

## Կառուցվածք
### Կառավարության կառուցվածք
Արցախի կառավարության կառուցվածքը բաղկացած է տասներկու նախարարություններից և երեք այլ մարմիններից։ Յուրաքանչյուր նախարարություն պատասխանատու է համապատասխան ոլորտում կառավարության որոշումների մշակման և իրականացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության կառավարության գործադիր մարմին
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Լուծում

մինի|173x173փքս
**Լուծում** ( «Ես լուծում եմ») էլեկտրաստատիկ փոխազդեցություն է լուծվող նյութի և լուծիչի մասնիկների իոնների, մոլեկուլների) միջև։ Ջրային լուծույթներում լուծումը կոչվում է հիդրացիա։ Լուծման արդյունքում առաջացած մոլեկուլային ագրեգատները կոչվում են սոլվատներ (ջրի դեպքում՝ հիդրատներ)։ Ի տարբերություն սոլվոլիզի, լուծույթում համասեռ մասնիկների միավորումը կոչվում է ասոցիացիա։

Լուծման պրոցեսի մասին առաջին պատկերացումները գիտության մեջ միաժամանակ ներդրվել են Իվան Կաբլուկովի և Վլադիմիր Կիստյակովսկու կողմից՝ 1889-1891 թվականներին։

## Մեխանիզմ
Լուծման պրոցեսի էությունը հետևյալն է․ լուծվող նյութի մոլեկուլը շրջապատվում է լուծիչի մոլեկուլներից բաղկացած ամպիկով, որտեղ լուծիչի մոլեկուլները քիչ թե շատ կապված են լուծված նյութի մոլեկուլների հետ։ Լուծման արդյունքում առաջանում են սոլվատներ՝ հաստատուն կամ փոփոխական կազմով գոյացություններ։ Սոլվատների կայունությունը որոշվում է միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների բնույթով և ինտենսիվությամբ. նույնիսկ ուժեղ փոխազդեցության դեպքում առանձին սոլվատի կայունությունը փոքր է՝ սոլվատային ամպիկում մասնիկների շարունակական փոխարկման պատճառով։

Ըստ միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների տեսակների՝ առանձնանում են ոչ սպեցիֆիկ և սպեցիֆիկ լուծույթներ։ Ոչ սպեցիֆիկ լուծույթները բնութագրվում են է Վան դեր Վաալսի փոխազդեցության ուժերով, իսկ սպեցիֆիկ լուծույթը դրսևորվում է հիմնականում էլեկտրաստատիկ փոխազդեցությունների, կոորդինացիայի և ջրածնային կապերով։

## Գործածություն
Լուծումը հանգեցնում է նրան, որ լուծիչի տեսակը փոխում է քիմիական ռեակցիաների արագությունը (մինչև 10^{9} անգամ), որոշում է տաուտոմերների, կոնֆորմերների, իզոմերների հարաբերական կայունությունը և ազդում ռեակցիայի մեխանիզմի վրա։ Թթվային-հիմնային հավասարակշռությունը հիմնականում որոշվում է լուծիչի սոլվատացնող ազդեցության առանձնահատկություններով։

Էլեկտրոնային կլանման և արտանետումների սպեկտրների բնութագրերի վրա լուծույթի ազդեցությունը սոլվատոքրոմիա կոչվող երևույթի հիմքն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Հայաստանի հարկում

**Հայաստանի հարկում**, կարգավորվում է պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից, որը հանդիսանում է Հայաստանի կառավարության հարկային մարմինը։ Միաժամանակ, Հայաստանի հարկային ծառայությունը պատասխանատու է հարկերի հավաքագրման, հարկային ծառայությունների մատուցման, հարկային խարդախությունների և հարկերից խուսափելու կանխարգելման, ինչպես նաև պետական եկամուտների կոմիտեի հետ համատեղ հարկային բարեփոխումների տարբեր ծրագրերի իրականացման համար։

## Հարկի տեսակ
### Աշխատողների եկամտահարկ
2020 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանն անցել է եկամուտների հարկման միասնական համակարգի, որն անկախ գումարից աշխատավարձը կհարկի 23%-ի չափով։ Մինչև 2023 թվականը հարկման դրույքաչափը աստիճանաբար կնվազի՝ 23%-ից հասնելով 20%-ի։

### Շահութահարկ
2019 թվականի հունիսին ընդունված բարեփոխումներն ուղղված են միջնաժամկետ տնտեսական ակտիվության խթանմանը և հարկային օրենսդրության համապատասխանության բարձրացմանը։ Ի թիվս այլ միջոցների, շահութահարկը նվազեցվել է երկու տոկոսային կետով՝ մինչև 18,0%, իսկ ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունների շահաբաժինների հարկը կրկնակի՝ մինչև 5,0%։

### Հատուկ հարկում փոքր բիզնեսի համար
2020 թվականի հունվարի 1-ից սկսած Հայաստանը հրաժարվել է երկու այլընտրանքային հարկային համակարգերից՝ ինքնազբաղված և ընտանեկան ձեռնարկատիրությունից։ Դրանք փոխարինվել են միկրոձեռնարկատիրությամբ՝ մինչև 24 միլիոն դրամ չհարկվող շեմով։ Մասնագիտացված գործունեություն իրականացնող տնտեսվարող սուբյեկտները, մասնավորապես՝ հաշվապահությունը, իրավաբանությունը և խորհրդատվությունը չեն դիտարկվի որպես միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտներ։ Միկրոձեռնարկություններն ազատվում են բոլոր տեսակի հարկերից, բացի շահութահարկից, որը յուրաքանչյուր աշխատողի համար կկազմի 5000 դրամ։

### Ավելացված արժեքի հարկ
2008 թվականի հունվար և օգոստոս ամիսներին հավաքագրված հարկային եկամուտների կեսից ավելին ստացվել է ավելացված արժեքի հարկի 20%-ի չափով։ Շահութահարկը կազմել է եկամտի 16 տոկոսից պակաս։ Սա խոսում է այն մասին, որ Հայաստանում հարկերի հավաքագրումը բարելավվում է հասարակ քաղաքացիների հաշվին, այլ ոչ թե մեծահարուստ քաղաքացիների։

## Տես նաև
*Հայաստանի տնտեսություն
*Հայաստանի ֆինանսների նախարարություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Հարկում
Տիգրան Դավթյան (ռեժիսոր)

**Տիգրան Ռուբենի Դավթյան** (), հայ ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
2002 թվականին ավարտել է Երևանի Համբարձում Գալստյանի անվան թիվ 83 միջնակարգ դպրոցը։

Սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում` ստանալով կինոռեժիսորի մասնագիտություն (Ռուբեն Գևորգյանցի արվեստանոց)։

Ուսումն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ աշխատել է Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիա, նախ որպես ռեժիսորի օգնական, այնուհետև` ռեժիսոր։

Մոսկվայից վերադառնալուց հետո աշխատել է «Շանթ» և «Հայ TV» հեռուստաալիքներում` որպես երկրորդ ռեժիսոր։

2010 թ․ Հայկական Երկրորդ հեռուստաալիքով հեղինակել և նկարահանել է «Cherchez La Femme» (Փնտրեք Կնոջը) հեռուստասերիալը։

Նկարահանել է նաև «Անակնկալ» հումորային նախագիծը։

Հեռուստասերիալի ավարտից հետո հրավեր է ստացել Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությունից, որտեղ նկարահանել է «Հրեշտակների դպրոցը» հեռուստասերիալը։

Նույն ժամանակ «Արմենիա» հեռուստաընկերությամբ նկարահանել է «Պահանջվում է գումար» հեռուստանախագիծը։

Նկարահանել է մի շարք գովազդային և երաժշտական տեսահոլովակներ։

Ունի մի քանի տպագրած հոդված` հայկական թերթերում։

2012 թվականից բնակվում և ստեղծագործում է Եվրոպայում։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Ռուբեն Սերգեյի Դավթյանը (ծնվ․ 9 հունիսի 1948)
* Մայրը՝ Էմմա Վիլենի Դավթյանը (ծնվ․ 24 հոկտեմբերի 1953)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Յու Ին-Սու

**Յու Ին-Սու** (, ), հարավկորեացի դերասան։ Հայտնի է իր դերերով այնպիսի դրամաներում, ինչպիսիք են՝ «Հզոր Դո Բոնգ Սուն)» (2017), «Կաննամի գեղեցկությունը» (2018), «Հեռվից գարունը կանաչ է» (2021), «Մենք բոլորս մահացած ենք» (2022) և «Հոգիների ալքիմիա» (2022-2023)։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստասերիալ

### Վեբ սերիալներ

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի արտիստներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ
Նեգասո Գիդադա

**Նեգասո Գիդադա Սոլոն** (; ), Եթովպիայի Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետության 1-ին նախագահ։ Կառավարել է 1995թ․ օգոստոսի 22-ից մինչև 2001 թվականի հոկտեմբերի 8-ը՝ Եթովպիայի՝ որպես խորհրդարանական հանրապետություն հաստատումից սկսած։

## Կենսագրություն
Եթովպիայի նախկին նախագահ Մելես Զելաուին խորհրդարանական հանրապետության հաստատման պահին զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը, ինչը նպաստել է նրան, որ Նեգասո Գիդադան ընտրվել է Եթովպիայի նախագահ։ 2001թվականին նրան փոխարինել է Գիրմե Վոլդե Գիորգիսը, որը մինչ այդ զբաղեցնում էր տեղեկատվության նախարարի պաշտոնը։ 2005 թվականին Գիդադան՝ որպես անկախ թեկնածու, ընտրվում է խորհրդարանի պատգամավոր։

Դասավանդել է պատմություն Ադիս Աբեբայի համալսարանում։ Ըստ հավատքի բողոքական էր։ 2008 թվականին եղել է նոր ընդդիմադիր կոալիցիայի՝ Դեմոկրատական երկխոսությունների ֆորումի հիմնադիրներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* Media ETHIOPIA People in Ethiopia

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Բողոքականներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Պատմաբաններ
Ագրոլիզինգ

**«Ագրոլիզինգ»,** լիզինգային վարկային կազմակերպություն, ստեղծվել է 1999 թվականին՝ ԱՄՆ-ի գյուղդեպարտամենտի *Մարկետինգի աջակցության* *ծրագրի* շրջանակներում։

## Պատմություն
2003 թվականին ստացել է Հայաստանում լիզինգային և վարկային գործունեության լիցենզիա։ Նպատակը վարկավորման և ֆինանսային վարձակալության միջոցով Հայաստանում գյուղատնտեսության և սննդի արդյունաբերության ոլորտում փոքր ու միջին բիզնեսի խթանումն է։ Իրականացրել է լիզինգային և վարկային ծրագրեր, տրամադրել է սարքավորումների ընտրության, տեղադրման, թողարկման ու շահագործման խորհրդատվական ծառայություններ։ Տրամադրում է սարքավորումներ և վարկեր՝ նորաստեղծ արտադրության կազմակերպման, ինչպես նաև գործող արտադրության ընդլայնման, գյուղատնտեսության զարգացման համար:

Կատեգորիա:Լիզինգային վարկային կազմակերպություններ
Զոֆիա Յարոշևսկայա

**Զոֆիա Յարոշևսկայա** (), թատրոնի, կինոյի և հեռուստաընկերության լեհ դերասանուհի, ռեժիսոր, ուսուցիչ։ Լեհաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր (1953, 1955, 1968 թվականներ)։

## Կենսագրություն
1920 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո, որոշ ժամանակ սովորել է դաշնամուր նվագել Վարշավայի կոնսերվատորիայում, հետո 1921-1922 թվականներին սովորել է Վարշավայի դրամատիկական դպրոցում։ 1922 թվականին ավարտեց Վարշավայի երաժշտական կոնսերվատորիայի դրամատիկական բաժինը (Հիմա Ֆրիդերիկ Շոպենի անվան երաժշտական համալսարան)։

1923 թվականին դեբյուտեց Զիգմունտ Կրասինսկովի «Իրիդիոն» դրամայի Էլսինոյի կերպարում, Լեհական Վիլնյուսի թատրոնում։ Ելույթ է ունեցել Վարշավայի, Կրակովի և Վիլնյուս թատրոններում։

1928 թվականից, երկրորդ համաշխարհայի պատերազմի սկզբից առաջ, դարձավ Կրակովի Սլովացկովի անվան թատրոնի դերասանուհի։ Գերմանական օկուպացիայի ժամանակ նա աշխատել է քաղաքի էլեկտրակայանում։

Ազատումից հետո շարունակեց ելույթ ունենալ Կրակովի բեմերում, Յուլիուշ Սլովացկովի անվան թատրոնում (1945-1946 թվականներ, 1955-1957 թվականներ և 1961-1972 թվականներ), Դրամատիկական թատրոնում (1946-1954 թվականներ) և Հին թատրոնում (1954-1955 թվականներ և 1957-1961 թվականներ)։

Խաղացել է ինչպես կատակերգական, այնպես էլ դրամատիկական դերեր։ 1963-1972 թվականներին դասավանդել է Կրակովի Պետական բարձրագույն թատերական դպրոցում։ 1967 թվականից եղել է Լոջի կինոդպրոցի պրոֆեսոր։

## Մասնակի թատրոնի դերեր
* Մերիլա, Ա. Միզկեվիչի «Քեռիներ»
* Լուիզա, Ա. Տոլստոյի «Դանտոնի Մահը»
* Ամալիա, ֆ. Շիլլերի «Ավազակներ»
* Լյուբով Յարովայա, Կ. Տրենեվայի «Լյուբով Յարովայա»
* Աննա Պավլովնա, Լ. Տոլստոյ «Պայծառության պտուղներ»
* Ռենեվսկայա, Ա. Չեխովի «Բալերի այգի»
* Ֆեդրա, Ռասինայի «Ֆեդրա»
* Ռաիսա, Ա. Օստրովսկու «Անտառ»
* Ամանդա, Տ. Ուիլյամս «Ապակե այգեգործարան»

Նկարահանվել է ֆիլմերում և հեռուստատեսությունում։ Պատերազմից առաջ նկարահնվեց միայն երկու ֆիլմում, հաջորդ դերերը ֆիլմերում խաղաց քառասուն տարի անց։ Խաղացել է ընդամենը 9 ֆիլմերում։

## Մասնակի կինեմատոգրաֆիա
* 1922 թվական, *Խանդ,* *Մարգարիտա*
* 1933 թվական, *Տասներկու աթոռներ*, *ապաստարանի աշխատող*
* 1975 թվական, *Իմ տղաների տունը* (1975 թվական), *Յադվիգա Գորեցկայա*
* 1977 թվական*, Տիկնիկ* (հեռուստասերիալ), նախագահ Զասլավսկայա
* 1977 թվական, *Սահման*, *Կոլիչովսկա, Էլզբիետայի մորաքույրը*
* 1979 թվական, Վիլկոյից երիտասարդ տիկնայք, *Վիկտորի մորաքույրը*
* 1981 թվական, *Պատուհան,* *Լոլա*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լեհ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ
Սվեն Նորդքվիստ

**Սվեն Նորդքվիստ** (, ), շվեդ գրող և մանկական գրքերի նկարազարդող, առավել հայտնի է իր «Փեթսոն և Ֆինդուսը» շարքով, որը պատմում է ծեր ֆերմեր Փեթսոնի և նրա տաղանդավոր Ֆինդուս կատվի մասին։ Նա նաև կոմիքսների հեղինակ է։

## Կենսագրություն
Սվեն Նորդքվիստը ծնվել է 1946 թվականին Շվեդիայի Հելսինգբորգ քաղաքում։ Երիտասարդությունն անցկացրել է Հալմստադում։ 15 տարեկանից նա ցանկացել է նկարիչ դառնալ։ Նույնիսկ մի քանի անգամ անհաջող փորձեր է արել արվեստի տարբեր հաստատություններ ընդունվելու համար։ Ի վերջո, նա ստիպված է եղել ճարտարապետություն սովորել Լունդ քաղաքի տեխնիկական դպրոցում, որտեղ որոշ ժամանակ դասախոսել է ճարտարապետություն։ Միաժամանակ նա աշխատել է որպես նկարազարդող Հալմստադում գովազդային ընկերությունում, որտեղ նախագծել է պաստառներ և գրքեր։

Ի վերջո, 1983 թվականին նա մասնակցել է գրքի լավագույն մանկական նկարազարդման մրցույթին, որն անց է կացրել «Օփալ» հրատարակչությունը։ Այդ նպատակով նա գրել է իր գիրքը («Ագաթոն Էմանը և այբուբենը» հեքիաթը) և, նկարազարդելով այն, գրավել է առաջին տեղը։ Հաջորդ տարի այդ հեքիաթը լույս է տեսել որպես առանձին գիրք։ Այդ ժամանակվանից նա սկսել է աշխատել միայն որպես մանկական գրքերի հեղինակ և նկարիչ։

1984 թվականին լույս է տեսել նրա «Ծննդյան տորթ» գիրքը՝ առաջինը հայտնի մատենաշարում ծեր ֆերմեր Փեթսոնի և նրա խելացի կատու Ֆինդուսի մասին։ Այդ մատենաշարի շնորհիվ, որը հետագայում հրատարակել է ևս 8 գիրք, նա հայտնի է դարձել նախ իր հայրենիքում, իսկ հետո Եվրոպայում, առաջին հերթին՝ Գերմանիայում, որտեղ նրա հերոսները հայտնի են Փեթերսոն և Ֆինդուս անունով։

Ֆինդուսի և Փեթսոնի մասին գրքերի հիման վրա ստեղծվել են ֆիլմեր և մուլտֆիլմեր, ինչպես նաև ստեղծվել է համակարգչային խաղ։

Բացի Փեթսոնի և Ֆինդուսի մասին գրքերից, Նորդքվիստը նաև հայտնի է որպես շվեդ գրողներ Յուի և Թոմաս Վիսլանդերի՝ Մամա Մայի և Ռավեն Կրաքսի արկածների մասին մի շարք հեքիաթների նկարազարդող և համահեղինակ։

2007 թվականին նա ստացել է Օգոստոսյան գրական մրցանակ՝ մանկական գրքերի անվանակարգում։

2005-2009 թվականներին Նուրդքվիստի բազմաթիվ գրքեր թարգմանվել են ռուսերեն և հրատարակվել Ռուսաստանում, որից հետո Նուրդքվիստը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել ռուսալեզու ընթերցողների շրջանում։ Ռոգաչովի կենտրոնի սրահներից մեկը զարդարված է Նուրդքվիստի էսքիզով արված նկարով։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Нурдквист С*. «Финдус переезжает» — Издательство: Белая ворона — 2014—ISBN 978-5-906640-08-6

### Համահեղինակությամբ
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт Петсона и Финдуса
* Интервью со Свеном Нурдквистом на Сноб.ру (07.04.10)
* Lambiek Comiclopedia article.

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Շվեդ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Շվեդ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ սցենարիստներ
Ռուուդ Լյուբերս

**Ռյուդոլֆյուս (Ռուուդ) Ֆրանսիսկյուս Մարի Լյուբերս** (, ՄՀԱ, , ), նիդեռլանդացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ճիզվիտական քոլեջը և Ռոտերդամի բարձրագույն տնտեսագիտական դպրոցը։ Տնտեսական գիտությունների դոկտոր է։ Ուսումնառության տարիներին ակտիվորեն մասնակցել է ուսանողական շարժմանը, եղել է կաթոլիկ ուսանողների միության նախագահ։ 1962-1963 թվականներին ծառայել է բանակում՝ ռազմաօդային ուժերում։ 1963-1973 թվականներին եղել է *Holland-Lubbers Brothers* ընտանեկան ընկերության տնօրեն։ Եղել է երկրի մի շարք կաթոլիկ ձեռներեցների միությունների խորհրդի անդամ և նախագահ։

Եղել է Կաթոլիկ ժողովրդական կուսակցության նշանավոր գործիչ (մինչև 1980 թվականը), այնուհետև անդամակցել է երկրի ամենամեծ կուսակցությանը՝ Քրիստոնեադեմոկրատական կոչին, որը ստեղծվել է երկու այլ կուսակցությունների հետ Կաթոլիկ ժողովրդական կուսակցության միաձուլման արդյունքում։

1973-1977 թվականներին եղել է էկոնոմիկայի նախարար։ 1977-1982 թվականներին՝ Ներկայացուցիչների պալատի (Խորհրդարանի) անդամ, իսկ 1978 թվականից՝ Քրիստոնեադեմոկրատական վերաքննիչ խմբակցության ղեկավար։

1982-1994 թվականներին եղել է Նիդեռլանդների վարչապետ և ընդհանուր գործերի նախարար։ Նրա կառավարությունը վարել է լիբերալ տնտեսական քաղաքականություն՝ հիմնականում առաջնորդվելով բրիտանական պահպանողականների և նրանց առաջնորդ Մարգարետ Թետչերի գաղափարախոսությամբ։ Լյուբերսի քարոզարշավի կարգախոսը հայտնի է՝ «Ավելի շատ շուկա, քիչ կառավարություն»։ Արժանացել է «Պետական նախարար» պատվավոր կոչման (1995)։

Վարչապետի պաշտոնը թողնելուց հետո առաջադրվել է ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում, սակայն ԱՄՆ-ն այդ թեկնածությունը մերժել է։ 1995 -2001 թվականներին դասավանդել է մի շարք բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, այդ թվում՝ Հարվարդում։ 2001-2005 թվականներին եղել է ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարը։ Նա պաշտոնը լքել է սեռական ոտնձգությունների մեղադրանքների պատճառով առաջացած սկանդալի պատճառով։ Լյուբերսը հերքել է մեղադրանքները, բայց ասել է, որ հեռանում է կոմիսարիատի աշխատանքին չխանգարելու համար։

2006 թվականին Յան Բալկենենդեի երրորդ կաբինետի ձևավորման ժամանակ ծառայել է որպես թագուհի Բեատրիքսի «տեղեկատու»։

Եղել է ամուսնացած, ունեցել է երեք երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների վարչապետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Դեմքի կմախք

**Դեմքի կմախք**, կազմվում է դիմային ոսկրերով, որոնք միանալով, գանգի մի մասն են կազմում, իսկ մնացած մասը նեյրոկրանիումն է։

Սաղմնային զարգացման ընթացքում դեմքի կմախքը երբեմն կոչում են նաև թաղանթակազմ վիզցերոկրանիում, որն իր կազմում ներառում է ստորին ծնոտը և դերմատոկրանիալ տարրերը, որոնք գանգատուփի մաս չեն կազմում։

## Կառուցվածք
Մարդու գանգի դիմային կմախքը կազմված է դեմքի տասնչորս ոսկրերից։ 
* Ստորին քթային խեցիներ (2)
* Արցունքոսկրեր (2)
* Ստորին ծնոտ 
* Վերին ծնոտ (2)
* Քթոսկրեր (2)
* Քմոսկրեր (2)
* Խոփ 
* Այտոսկրեր (2)

### Տարբերակներ
Աճառային վիսցերոկրանիումի տարրերը (այսինքն՝ սպլանխոկրանիալ տարրերը), ինչպիսիք են ենթալեզվային ոսկրը, երբեմն համարվում են դեմքի կմախքի մաս։ Երբեմն վերջինս ներառում է նաև մաղոսկրը (կամ դրա մի մասը), ինչպես նաև սեպոսկրը, սակայն մնացած դեպքերում սրանք համարվում են նեյրոկրանիումի մաս։ Քանի որ վերին ծնոտի ոսկրերը միաձուլվում են, դրանք հաճախ դիտվում են որպես մեկ ոսկր։ Ստորին ծնոտը սովորաբար դիտարկվում է գանգից առանձին։

### Զարգացում
Դեմքի կմախքը կազմված է դերմալ ոսկրից և առաջանում է նյարդային ցողունի բջիջներից (որը պատասխանատու է գլխուղեղի, ատամների և մակերիկամի միջուկի զարգացման համար), կամ սկլերոտոմից, որն առաջանում է մեզոդերմի մարմնային հատվածից։ Ինչպես նեյրոկրանիումի դեպքում, աճառային ոսկրերում և մյուս աճառային ողնաշարավորների մոտ դրանք չեն փոխարինվում ներաճառային (էնդոխոնդրալ) ոսկրացման ճանապարհով։

Տարբեր մարդկանց մոտ գանգադիմային ձևի տարբերությունները հիմնականում պայմանավորված են կենսաբանական ժառանգականության բազմաթիվ տարբերակներով։ Ոսկրաբանական փոփոխական և գենոմ կախյալ SNP-ների (եզակի նուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմ) խաչաձև հետազոտությունները բացահայտել են սպեցիֆիկ գեներ, որոնք կառավարում են գանգադիմային զարգացումը։ Պարզվել է, որ DCHS2, RUNX2, GLI3, PAX1 և PAX3 գեները որոշում են քթի մորֆոլոգիան, մինչդեռ EDAR-ը պայմանավորում է կզակի ելուստի ձևավորումը։

## Լրացուցիչ պատկերներ

Պատկեր:Slide2rome.JPG|Մարդու դիմային կմախք: Առջևի տեսք: 
Պատկեր:705 Lateral View of Skull-01.svg|Մարդու գանգ: Կողմնային տեսք:
Պատկեր:703 Parts of Skull-01.jpg|Դիմային ոսկրեր և նեյրոկրանիում (նշվում է որպես «գանգատուփ»).
Պատկեր:BodyParts3D Facial skeleton.stl|3D պատկեր: 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*  - "Facial Bone Anatomy"

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Գանգ
Կատեգորիա:Դեմք
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ
Պետրոս Տեփոյան

**Պետրոս Հակոբի Տեփոյան** (), հայ խմբագիր, գրականագետ, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՌԱԿ անդամ։

## Կենսագրություն
1905 թվականին ավարտել է Խարբերդի Եփրատ քոլեջը և ստանձնել Մալաթիայի ազգային վարժարանի տեսչությունը։ 1908 թվականին մեկնել է Բոստոն՝ հետևելու բժշկական համալսարանի դասընթացներին, սակայն նյութական դժվարությունների պատճառով ուսումը կիսատ է թողել։ Անդամակցել է Վերակազմյալ Հնչակյան կուսակցության այն թևին, որ պիտի ճանաչվեր իբրև Ազատական կուսակցություն։ 1915 թվականին, իբրև Կովկասյան ռազմաճակատի կամավոր, մեկնել է Թիֆլիս։ Կռիվների ժամանակ վիրավորվել է, փրկվել մահից։ արձել է Անդրանիկ Օզանյանի խորհրդատուն։ 1917-1918 թվականներին խմբագրել է Վերակազմյալ Հնչակյան կուսակցության «Հայկաշեն» պաշտոնաթերթը։ Սերտորեն համագործակցել է մշակականների և Հայ ժողովրդական կուսակցության պատասխանատուների հետ։ 1919 թվականին մեկնել է Կ․ Պոլիս և իբրև Ազգային խնամատարության ընդհանուր տնօրեն օգտակար է եղել հայ որբերին ու գաղթականներին։

1921 թվականին մասնակցել է Հայ սահմանադրական ռամկավար և Ազատական կուսակցությունների բանակցություններին և դարձել ՌԱԿ–ի հիմնադիր-անդամ։ 1923-1938 թվականներին պաշտոնավարել է Կահիրեի Մաթոյան ծխախոտային ընկերության մեջ։ 1939-1947 և 1948-1956 թվականներին որդու՝ Վահագի հետ աշխատացրել է էլեկտարական ապրանքների արտարություն։ 1947-1948 թվականներին եղել է «Արև» պարբերականի պատասխանատու խմբագիրը։ Եղել է ՌԱԿ Կենտրոնական վարչության անդամ (1926-1940) և Հայ ազգային հիմնարամի (1942) հիմնադիր։

## Ստեղծագործությունը
Գրել և տպագրվել սկսել է 1901 թվականից «Արևելյան մամուլի» մեջ։ Աշխատակցել է «Պահակ», «Հովիտ», «Արագած», «Առավոտ», «Ժողովրդի ձայն», «Արև» և «Զարթոնք» թերթերին, «Պայքար» և «Կյանք և գիր» տարեգրքերին։

Ուսումնասիրություններ է գրել Վահան Տերյանի, Դանիել Վարուժանի, Միսաք Մեծարենցի, Թլկատինցիի, Հովհաննես Թումանյանի և այլոց մասին։ 1988 թվականին լույս է տեսել նրա «Նիւթեր պատմութեան համար-մեր առաքելութեան ճամբով» գիրքը, որը ներկայացնում է Ատոմ Ասլանյանի կյանքն ու գործը։

Օգտագործել է *Կարմիր Հողերցի, Հրազդան Արաքսյան, Պ․ Տ․, Վ․ Արևակ, Վահրամ Նորիս* ծածկանունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ՌԱԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Նուպար Պերպերյան

**Նուպար Գևորգի Պերպերյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր, կուսակցական գործիչ, ՌԱԿ անդամ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունը ստացել է Հելիոպոլիսի Նուպարյան ազգային վարժարանում, այնուհետև՝ ֆրանսիական լիցեյում։ 1944 թվականին ավարտել է ֆրանսիական իրավաբանական ֆակուլտետը։ Որպես փաստաբան հանդես է եկել Եգիպտոսի դատարաններում։ Իրավաբանության դոկտորատուրայի երկամյա դասընթացը ավարտելուց հետո միջազգային իրավագիտության ոլորտի ատենախոսությունը ներկայացրել է 1947 թվականին Փարիզում, ոտեղ հետևում էր նաև լրագրության դասընթացների։

Խմբագրական ասպարեզ է մտել 1941 թվականին որպես օգնական ՌԱԿ-ի պաշտոնաթերթ «Արևի» խմբագիր Վահան Թեքեյանին։ 1950 թվականից եղել է Եգիպտոսի մամլո ընկերակցության անդամ։ Հաջորդաբար եղել է՝ 1947-1948 թվականներին «Ապագա» (Փարիզ), 1948-1958 թվականներին՝ «Արև», 1958-1960 թվականներին՝ «Նոր օր» (Բոստոն), 1961-1982 թվականներին՝ «Պայքար» (Բոստոն) պարբերականների պատասխանատու խմբագիրը։ Միևնույն ժամանակ վարել է ՌԱԿ Կալիֆոռնիայի շրջանային վարչության քարտուղարի պաշտոնը։ Եղել է ԱՄՆ-ի ՌԱԿ վասստակավորների հիմնադրամի ատենապետը։ Եղել է Թեքեյան մշակութային միության ԱՄՆ–ի և Կանադայի կենտրոնական վարչության անդամ։ Կուսակցական առաքելությամբ եղել է Մերձավոր Արևելքում, Եվրոպայում և Հարավային Ամերիկայում։

Գրել է նաև նորավեպեր և թատերախաղեր *Բյուրակն* ծածկանունով։ Նրա երկու թատերախաղերը բեմադրվել են Կահիրեում։

2011 թվականին Գարեգին Բ-ի կողմից պարգևատրվել է «Ս․ Սահակ-Ս․ Մեսրոպ» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՌԱԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Տեսակցություն (նկար, Մակովսկի)

«**Տեսակցություն**» (), ռուս նկարիչ, ակադեմիկոս, Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ Վլադիմիր Մակովսկու նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1883 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 40 × 31,5 սմ։

Այսօր «Տեսակցություն» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա, ՌԴ)։

## Պատմություն
«Տեսակցություն» ստեղծագործությունը բազմիցս տպվել է որպես բացիկ՝ 1956 թվականին (100 հազար տպաքանակով), 1959 թվականին (125 հազար տպաքանակով), 1982 թվականին (300 հազար տպաքանակով), 1987 թվականին (36 հազար տպաքանակով)։ «Տեսակցություն» կտավը լույս է տեսել նաև նամականիշի տեսքով՝ թողարկված 1971 թվականին։

## Նկարագիր
«Տեսակցություն» ստեղծագործությունը կտավ-երկխոսություն է՝ հանդիսատեսին ներկայացնելով բաց և հասկանալի սյուժե։

Նկարում պատկերված են մայր ու որդի։ Հնարավոր է, կերակրող հոր մահից հետո, մայրը ստիպված որդուն ուղարկել է քաղաք աշխատելու։ Տղան, որն ըստ էության մինչև տասներեք տարեկան է, աշխատում է որպես ենթավարպետ ինչ-որ փոքր ֆաբրիկայում կամ արհեստանոցում։

Կտավը շատ հաճախ օգտագործվում է դպրոցական ծրագրերում, որպես շարադրության նյութ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Տեսակցություն» ստեղծագործության մասին

Կատեգորիա:1883 նկարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ
Կատեգորիա:Վլադիմիր Մակովսկու նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Քլիֆ Յանգ

**Ալբերտ Էռնեստ Քլիֆորդ «Քլիֆ» Յանգ** (, ), ավստրալիացի ֆերմեր և ուլտրամարաթոնի վազորդ։ Նա հայտնի է դարձել Սիդնեյ-Մելբուռն ուլտրամարաթոնում հաղթելուց հետո 61 տարեկան հասակում։

## Կենսագրություն
Քլիֆորդը՝ Մերի և Ալբերտ Էռնեստ Յանգերի ավագ որդին, ծնվել է 1922 թվականի փետրվարի 8-ին։ Նա իր մանկությունն անցկացրել է 8,1 կմ² տարածքով ընտանեկան ֆերմայում, որը գտնվում է հարավ-արևմտյան Վիկտորիայում։ Քլիֆորդը սկսել է զբաղվել վազքով 57 տարեկանում։

## Սիդնեյ-Մելբուռն ուլտրամարաթոն
1983 թվականին 61-ամյա ֆերմերը հաղթել է առաջին Ուեսթֆիլդի ուլտրամարաթոնում (864 կմ) Ջո Ռեկորդի հետ վազքին նախապատրաստվելիս։ նրանք առաջին շաբաթը վազել 
[մինի|264x264px|Քլիֆ Յանգ հուշահամալիր ռետինե կոշիկների տեսքով, Բիչ Ֆորեսթ, [Վիկտորիա (նահանգ)|Վիկտորիա]]
են օրական 20 մղոն, երկրորդում՝ 30 մղոն, իսկ երրորդում՝ 50 մղոն։ Ուլտրամարաթոնի մեկնակետը և ավարտը գտնվել են Ավստրալիայի այն ժամանակվա ամենամեծ առևտրի կենտրոններում՝ Սիդնեյի *Westfield Parramatta-*ում և Մելբուրնի *Westfield Doncaster-*ում։ Քլիֆը վազել է դանդաղ տեմպերով և տարածության սկզբում ետ է մնացել մրցման առաջատարներից։ Բայց քանի որ նա ամեն գիշեր վեց ժամ քնի ընդմիջում չի արել, աստիճանաբար հասել է առաջատարներին և ի վերջո հաղթել է մեծ տարբերությամբ։

## Լեգենդ
Ըստ տարածված լեգենդի մինչ մրցավազքի մեկնարկը նա մամուլին հայտարարել է, որ նախկինում երբեմն երկու-երեք օր անընդմեջ աշխատել է անընդհատ՝ ոչխարներ քշելով։ Այնուհետև նա պնդել է, որ մրցույթի ժամանակ պատկերացրել է, որ ինքը ոչխարներ է հավաքում՝ փորձելով դա անել մինչև փոթորիկը սկսվելը։

## Մրցույթներ
Քլիֆորդը հաղթել է մրցույթը 5 օր, 15 ժամ և 4 րոպե արդյունքով՝ գրեթե երկու օրով բարելավելով Սիդնեյի և Մելբուռնի միջև անցկացված մյուս մրցումների նախորդ նվաճումները։ Մրցույթն ավարտած բոլոր վեց մասնակիցները գերազանցել են նախորդ ռեկորդը։

1984 թվականին ուլտրամարաթոնում նա երկրորդն է եղել, 1985 և 1986 թվականներին վազքը չի ավարտել, իսկ 1987 թվականին գրավել է 14-րդ հորիզոնականը։

Քլիֆ Յանգը մրցանակ է հիմնել լավագույն ավստրալացի վազորդի համար։

## Վերջին մեկնարկներ
1990 թվականի փետրվարի 3-4-ը Յանգը մասնակցել է առաջին միջազգային 24-ժամյա առաջնությանը Միլթոն Քեյնսում (Անգլիա)։ 1990 թվականի նոյեմբերի 18-24-ը Քեմփբելթաունում (Ավստրալիա), երբ Սանդրա Բարվիքը Նոր Զելանդիայից սահմանել է մինչև 2014 թվականը չհաղթահարված համաշխարհային ռեկորդ։

## Սպորտից հետո
Քլիֆ Յանգը 1973 թվականից մինչև իր մահը իրեն համարել էր բուսակեր։ Սակայն բուսակերության նորմերին համապատասխան 1980-ականների սկզբին Քլիֆ Յանգը սննդում օգտագործել է կաթ, պանիր, ինչի մասին պատմել է իր հարցազրույցում։ Նա ապրել է էր մոր և եղբոր՝ Սիդի հետ։ Ուլտրամարաթոնում հաղթելուց հետո 62-ամյա Քլիֆն ամուսնացել է 23-ամյա Մերի Հաուելի հետ։ Հարսանիքի ծախսերը վճարել է նույն խանութների ցանցը, որը հովանավորել է մարաթոնը։ Նրանք ամուսնալուծվել են հինգ տարի անց։

Հինգ տարվա հիվանդությունից հետո նա մահացել է քաղցկեղից 2003 թվականի նոյեմբերի 2-ին ժամը 17:21-ին 81 տարեկան հասակում։

## Հիշատակ
* Ավստրալիայի Կոլակա քաղաքում 2004-2005 թվականներին անցկացված 6-օրյա վազքի մրցումը կոչվել է Քլիֆ Յանգի անունով։
* 2010 թվականին դերասանուհի Հաննա Գադսբին Սիդնեյի կատակերգության փառատոնի ժամանակ «The Cliff Young Shuffle» շոուն անվանել Քլիֆի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացիներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի մարզիկներ
Պերպերյան

**Պերպերյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արտավազդ Շահանի Պերպերյան (1923-2002), նկարիչ։
* Հակոբ Պերպերյան (1872-1916), բժիշկ, դեղագործ։
* Համբարձում Բաղդասարի Պերպերյան (1905-1999), կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ։
* Հայկ Պերպերյան (1887-1978), հայագետ, արևելագետ։
* Մաննիկ Ռեթեոսի Պերպերյան (1883-1960), բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի։
* Նուպար Գևորգի Պերպերյան (1922-2016), հրապարակախոս, խմբագիր, կուսակցական գործիչ։
* Շահան Ռեթեոսի Պերպերյան (1891-1956), մանկավարժ, երաժշտագետ, խմբավար, հոգեբան, փիլիսոփա։
* Շնորհք Պերպերյան (1895-1927), բժիշկ, վիրաբույժ։
* Ռեթեոս Հակոբի Պերպերյան (1848-1907), բանաստեղծ, մանկավարժ, հրապարակախոս, տնտեսագետ։
* Օննիկ Ռեթեոսի Պերպերյան (1888-1959), կոմպոզիտոր, դիրիժոր։

## Հաստատություններ
* **[[Պերպերյան վարժարան (այլ կիրառումներ)|Պերպերյան վարժարան]]**
** Պերպերյան վարժարան (Կահիրե)
** Պերպերյան վարժարան (Ստամբուլ)

## Տես նաև
* Բերբերյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ավետիս Սափսզյան

**Ավետիս Սափսզյան** (), հայ մանկավարժ, լրագրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականին Բեյրութում։ Նախնական կրթությունը ստցել է «Թռչնոց բույն» գիշերօթիկ վարժարանում, այնուհետև Մելքոնյան կրթական հաստատության մեջ։ 1988 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետը։ 1988-1989 թվականներին եղել է «Շիրակ» ամսագրի և «Զարթոնք» օրաթերթի աշխատակից։ Պաշտոնավարել է Մելքոնյան կրթական հաստատության մեջ։ 1990 թվականին կատարել է «Արև» պարբերականի խմբագրի պարտականությունները։ Այնուհետև ուսուցչական աշխատանքի է նվիրվել ԱՄՆ-ում և Կանադայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ալիս թագուհի

**Ալիս Հեթումյան** կամ **Ալիս Կոռիկոսցի** (? - † 1329), Կոռիկոսի իշխանուհի, Կիլիկյան հայկական պետության թագուհի։ Հեթումյանների տոհմի Կոռիկոսի ճյուղի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Ալիսը ծնվել է Կոռիկոսի իշխան Օշին II- ի ընտանիքում։ 1320 թվականին մահանում է Կիլիկիայի թագավոր Լևոն IV-ը, գահը ժառանգաբար անցնում է նրա որդուն՝ Լևոն Ե-ին։ Սակայն վերջինս հոր մահվան ժամանակ դեռ անչափահաս էր, ուստի ստեղծվեց խնամակալակն խորհուրդ, որը ռեգենտ ընտրեց Ալիսի հորը՝ Օշին II- ին։ Վերջինս, իր ձեռքը վերցնելով իշխանության ղեկը, իր իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով դստերը՝ Ալիսին ամուսնացրեց Լևոն V- ի հետ։ Պսակադրությունը տեղի է ունեցել 1320 թվականի դեկտեմբերի 31-ին  Սիս մայրաքաղաքի կենտրոնական տաճարում։ Հետագայում էլ՝ գահի մյուս հավակնորդներին վերացնելու նպատակով Ալիսը, նրա հայրն ու հորեղբայրը կազմակերպել են նախորդ արքայի՝ Օշին Հեթումյանի կնոջ՝ Իզաբելայի և վերջինիս որդու սպանությունը։ Հասուն տարիքի հասնելուց և թագին տիրանալուց հետո՝ 1329 թվականին Լևոն V թագավորը սպանել է տվել Ալիսին, նրա հորը՝ Օշին Կոռիկոսցուն  և հորեղբորը՝ գունդստաբլ Կոստանդինին ։

## Ընտանիք
**Ամուսինը՝** Լեւոն V թագավոր (1310 - † 1342  )

**երեխաներ:**

* Հեթում (? - մահացել է մանուկ հասակում։

## Մեկնաբանություններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*

Կատեգորիա:1300-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1329 մահեր
Կատեգորիա:Կիլիկիայի Հայոց թագուհիներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ թագուհիներ
Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Սպանված թագավորական ընտանիքի անդամներ
Սափսզյան

**Սափսզյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանվան ստուգաբանություն
Սափսզյան ազգանունը ծագել է թուրքերեն *սափսզ* բառից, որը նշանակում է «անօգնական, անպաշտպան»՝ *-յան* վերջավորության հավելումով։

## Ազգանունը կրողներ
* Ավետիս Սափսզյան (ծնվ․ 1965), մանկավարժ, լրագրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ռիչարդ Կուկլինսկի

**Ռիչարդ Կուկլինսկի** (, ) մականունը՝ «Սառցե մարդ», ամերիկացի վարձկան մարդասպան։ Նա աշխատել է մի քանի իտալա-ամերիկյան ընտանիքներում և պնդում էր, որ սպանել է ավելի քան 100 մարդու։ Նրա կարիերան տևել է 30 տարի։

## Կենսագրություն
Կուկլինսկին ծնվել է Ջերսի Սիթիում՝ Նյու Ջերսի նահանգում՝ լեհ և իռլանդական ծագումով ամերիկացի ծնողների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Սթենլի Կուկլինսկին, հարբեցող էր, որը հաճախ էր բռնության ենթարկում և նվաստացնում նրան։ 1940 թվականին Սթենլի Կուկլինսկին ծեծելով սպանել է իր որդուն՝ Ֆլորիանին։ Կուկլինսկիների ընտանիքը ոստիկաններին հայտնել է, որ Ֆլորիանն ինքն է մահացել՝ պատահաբար ընկնելով աստիճաններից։

Ռիչարդը պնդում էր, որ սպանել է 100-250 մարդու և հաճախ դա անում էր ծայրահեղ դաժանությամբ և հենց այնպես։ Այս խոստովանությունների մեծ մասը չի հաստատվել։ Նա նաև պնդում էր, որ սպանել է մաֆիայի մի քանի ղեկավարների, ինչպիսին են Պոլ Կաստելանոն և Կարմայն Գալանտեն, ինչպես նաև ներգրավված է եղել արհմիության առաջնորդ Ջիմի Հոֆայի անհետացման և ենթադրյալ սպանության մեջ։ Այս խոստովանությունները կասկածելի են։

1988 թվականին Նյու Ջերսիում տեղի է ունեցել դատավարություն, որը Կուկլինսկուն մեղավոր է ճանաչել հինգ սպանությունների մեջ և դատապարտել մի քանի ցմահ ազատազրկման։

## Ֆիլմ
* Սառցե (ֆիլմ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Վարձու մարդասպաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:1935 ծնունդներ
Էմիլ Վարդազարյան

**Էմիլ Վարդազարյան** (), իրանահայ նախկին ռեգբի խաղացող և ֆուտբոլիստ, որը 1998-2006 թվականներին խաղացել է Հնդկաստանի ռեգբիի ազգային հավաքականում։ Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլ է խաղացել *Bengal Mumbai* ֆուտբոլային ակումբում Մումբայի առաջնությունում Կալկաթայի ֆուտբոլային լիգայի *Mohammedan Sporting* ակումբի հետ։

## Ակումբային կարիերա
1978 թվականին Վարդազարյանը մնացած հայերի նման տեղափոխվել է Հնդկաստան, որպեսզի սովորի Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանում։

Ռեգբիից բացի, Վարդազարյանը խաղացել է նաև ֆուտբոլ։ 2003-2004 թվականներին նա խաղացել է *MDFA* լիգայի *Bengal Mumbai* ֆուտբոլային ակումբում, որի մարզիչը Ջամշհիդ Նասիրին է եղել։

Նախկինում խաղացել է նաև Կալկաթայի *Mohammedan Sporting*-ում 2001-2002 թվականների մրցաշրջանում՝ Սենտ Քսավյերի քոլեջի ֆիլմագիտության բաժինը ավարտելուց հետո։

## Մարզչական կարիերա
***Տեխնիկական տնօրեն:** *Tamil Nadu* ռեգբի հավաքական (2008)
***Head Coach:** Իրանի ազգային ռեգբիի հավաքական (2007)

## Ձեռքբերումներ
1991-1995 թվականներին Վարդազարյանը խաղացել է իր քոլեջի ռեգբիի թիմում, սակայն քանի որ քոլեջը 19-տարեկանից ցածր աշակերտների համար թիմ չուներ, նա այլևս չի շարունակել այնտեղ խաղալ։ 1993-2001 թվականներին նա սկսեց խաղալ Հայկական ֆուտբոլային ակումբում։

Վերջին անգամ հայկական ակումբում խաղացել է 2001 թվականի Չեննայի դեմ անցկացվող խաղի ժամանակ և եղել է ռեգբիի հավաքականի կազմում։ 1998 թվականին եղել է Հնդկաստանի ռեգբիի ազգային հավաքականի կազմում։

## Մարզչային կարիերա
Մասնագիոտությամբ Վարդազարյանը եղել է Հարավային Հնդկաստանի ռեգբիի ֆուտբոլային ասոցիացիայի (*SIRFA*) տեխնիկական տնօրենը, Չեննայի թիմի հիմնական խաղացողը և Չեննայի ու Թամիլ Նադուի նահանգային թիմերի մարզիչը։ Եղել է նաև Հնդկաստանի մինչև 19 տարեկանների ռեգբիի հավաքականի մարզչի օգնականը։

Վարդազարյանը նաև եղել է Իրանի ազգային հավաքականի մարզիչը, որը 2007 թվականին հաղթել է Պակիստանի դեմ անցկացվող երկու ստուգողական խաղերում։

## Կենսագրություն
Վարդազարյանը ունի Կայկաթայի Սենտ Քսավյերի քոլեջի ֆիլմագիտության կրթություն։ Նա նկարահանվել է *Seven Up*, *Park Avenue* և էներգետիկ ըմպելիքների գովազդներում։ Նա ունի էթնիկ իրանա-հնդկական ռեստորան։ Վարդազարյանը Ավստրալիայում ստացել է սպորտային կառավարման մագիստրոսական դասընթացը և ներկայումս բնակվում է Վիկտորիա նահանգի Մելբուռն քաղաքում։

## Տես նաև
* Հայերը Հնդկաստանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rugby_gallery (Emil Vartazarian) at BBC (UK)
*https://web.archive.org/web/20110725013955/http://www.armeniancollege.org/cms/index.php?listing=Emil%20Vartazarian&option=com_directory&page=viewListing&lid=37&Itemid=34
*https://web.archive.org/web/20080119152305/http://www.indiarugby.co.in:8080/teamdetail.jsp?teamindiaid=23
*http://archive.indianexpress.com/news/fullback--------/160295/1

Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Կատեգորիա:Իրանահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայերը Կալկաթայում
Վարթեքս Փարսանյան

**Վարթեքս Փարսանյան** (, ), իրանահայ բռնցքամարտիկ։

Եղել է 1974 թվականի Թեհրանում անցկացվող Ասիական խաղերի Իրանի բռնցքամարտի ազգային հավաքականի անդամ՝ 75կգ քաշային կարգում։ 1974 թվականին Փարսանյանը ընդամենը մի քանի միավորով պարտվել է Կորեայի ներկայացուցիչ Կիմին և նվաճել է բրոնզե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանահայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արտաշես Հովհաննիսյան (քաղաքական գործիչ)

**Արտաշես** կամ **Արտաշիր Հովհաննիսյան** (պարսկերեն. آرداشس آوانسیان, ), հայկական ծագումով իրանցի կոմունիստ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1905 թվականին Իրանի Ռաշթ քաղաքում։ Նրա ընտանիքը Սալմաստից եկող հայկական ընտանիք է եղել։ Ստանալով դեղագործի կրթություն, որը նաև իր հոր մասնագիտությունն է եղել, Հովհաննիսյանը ներգրավվեց արմատական քաղաքականության մեջ։ Նա դարձավ Ռաշթի արմատական Մշակութային միության անդամ։ 1923 թվականին Հովհաննիսյանը դարձել է Իրանի կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1925 թվականին նրան ուղարկել են Արևելքի աշխատավորների կոմունիստական համալսարանում սովորելու։ 1926 թվականին վերադառնալուց հետո Հովհաննիսյանը հիմնադրել է տեղի դեգագործների արհմիությունը։ Հովհաննիսյանը կարևոր դեր է խաղացել Ադրբեջանում կումունիստական կուսակցության ստեղծման գործում՝ այցելելով շրջանի տարբեր քաղաքներ։

Հովհաննիսյանին իր գործունեության 11 տարի անցկացրել է Կասր բանտում, որտեղ նա և մյուս բանտարկված կոմունիստները ծավալել են կրթական և մշակութային գործունեություն մյուս բանտարկյալների համար։ Բանտում Հովհաննիսյանը ֆրանսերեն է սովորել։ 1941 թվականին բանտից ազատ արձակվելուց հետո դարձել է Իրանի Թուդե կուսակցության անդամ և կուսակցության Կենտրոնական կոմիտերի ժամանակավոր անդամ։ Ազատազրկվելուց հետո Հովհաննիսյանը գրել է ինքնակենսագրական գիրք իր բանտարկման տարիների և այնտեղ անցած փորձությունների մասին։

1944 թվականին Հովհաննիսյանը ընտրվել է Մեջլիսի հայկական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչ։ Նույն թվականին եղել է Թուդե կուսակցության համագումարի կենտրոնական կոմիտեի նախագահ և կենտկոմի անդամ։ Ամիր Կիզիի հետ եղել է հին Իրանի կոմունիստական կուսակցության անդամներից մեկը, որը ընդգրկված է եղել կենտկոմում։ Հովհաննիսյանը եղել է Թուդեի գլխավորած արհմիութենական շարժման գլխավոր դեմքը։

1945 թվականին Հովհաննիսյանը Ադրբեջանում կազմակերպել է գյուղացիական ապստամբություն։ Ավելի ուշ ոստիկանությունը Թեհրանում մի շարք փաստաթղթեր է գտել, որոնք հաստատում էին այն փաստը, որ Հովհաննիսյանը հակակառավարական դավադրության էր պատրաստվում։ Նա փախել է Ռաշթ, որտեղ դարձել է Ադրբեջանի ժողովրդական կառավարության գլխավոր տնօրեն։ Վերջինիս անկումից հետո նրան աքսորել են Խորհրդային Միություն։

1949 թվականի մայիսի 18-ին Իրանի դատարանի կողմից հեռակա ձևաչափով մահապատժի է ենթարկվել։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Իրանահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կարո Հախվերդյան

**Կարո Հախվերդյան** ( , ), իրանահայ նախկին ֆուտբոլիստ։

## Վաղ Կյանք
Հախվերդյանը սկսել է ֆուտբոլ խաղալ 13 տարեկանում՝ Գոհար սիրողական ֆուտբոկային ակումբում։ Մարզիչ Արշավիր Երիցյանի շնորհիվ նա դարձել է իր թիմի լավագույն խաղացողներից մեկը։ Սակայն նրա ծնողները անհանգստանում էին, որ ֆուտբոլը խանգարում էր նրա դասերին և զգուշացրել են, որ Հախվերդյանը դադարեցնի ֆուտբոլով զբաղվել և կենտրոնանա դասերի վրա։

Սակայն Հախվերդյանը դեմ է գնացել իր ծնողների որոշմանը և շարունակել է իր ֆուտբոլային կարիերան։ Նա բազմիցս օգնել է իր թիմին հաղթել մի շարք առաջնություններում։

## Կարիերա
1963 թվականին Հախվերդյանին նկատել է Թեհրանի Արարատ ֆուտբոլային ակումբի մարզիչ Գառնիկ Մեհրաբյանը։ նկատելով նրա տաղանդը՝ Մեհրաբյանը Հախվերդյանի հետ անմիջապես պայմանագիր է կնքել՝ մինչև մրցաշրջանի մյուս փուլը։ Նա այստեղ խաղացել է երեք մրցաշրջան։ Այնուհետև նրան նկատել է մարզիչ Զդրավկո Ռայկովը։ Էսթեգալ ֆուտբոլային ակումբում խաղացել է վեց մրցաշրջաններում, որտեղ խաղացել է Պերսեպոլիս ֆուտբոլային ակումբի դեմ։

## Միջազգային
Հախվերդյանը 23 հանդիպում է անցկացրել Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում՝ միակ գոլը խփելով *1970 RCD* առաջնությունում՝ Պակիստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ խաղում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* کارو حقوردیان - جام تخت جمشید

Կատեգորիա:Իրանահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իրանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Արոտավայրի ջրամատակարարում

**Արոտավայրի ջրամատակարարում**, արոտավայրում գյուղատնտեսական կենդանիներին և սպասարկող անձնակազմին ջրով ապահովող միջոցառումների համալիր։

## Օգտագործում
Արոտավայրերի արդյունավետությունից և տեղական այլ պայմաններից կախված՝ ջրելատեղ մատակարարվող ջուրն արդյունահանվում է տեղում, մոտեցվում կամ ներկրվում է։ Որպես ջրի աղբյուր՝ օգտագործվում են հիմնականում ջրհորերը։ Ստորգետնյա ջրերից զուրկ կամ դրանց որոշակի բարելավման համար մեծ ծախսեր պահանջող վայրերում օգտագործվում են բնական կամ լցովի ջրամբարներ։ Բարձրարդյունավետ արոտավայրերում, որտեղ պահվում են մեծ քանակությամբ գյուղաղտնտեսական կենդանիներ և պահանջվում է շատ ջուր, կառուցում են հարևան շրջաններից ջուրը ջրելատեղ հասցնող խողովակաշարեր։ Ջրելատեղերում տեղադրվում են բաքեր, ծորակներ, ջրման տաշտեր, երբեմն՝ պոմպեր, ինքնախմոցներ։ Ջրային պաշարներն արդյունավետ օգտագործելու, ջրի կորուստները կանխելու, որակն ապահովելու համար նպատակահարմար է ջուրը փոխադրել խողովակաշարերով։ ՀՀ-ում արոտավայրերը հիմնականում լեռնային են, ամառային, իսկ արոտավայրերի ջրամատակարարման համակարգերը բաղկացած են աղբյուրներից, խողովակաշարերից, ջրամբարներից և ջրման տաշտերից։

## Տես նաև
● Ջրարբիացում 

Կատեգորիա:Ջրամատակարարում
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում
Ավանդ (սմբուկի սորտ)

**Ավանդ**, սմբուկի սորտ։ Ստեղծել են Հ. Մխիթարյանը, Ա. Հովհաննիսյանը, Ա. Ավագյանը, Ի. Գազարյանը և Ա. Հովսեփյանը բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնում։

## Կառուցվածք
Բույսի արմատն առանցքային է, տերևները՝ հերթադիր են։ Ծաղիկները մեկական են, երկսեռ։ Պտուղը երկարավուն, գլանաձև է, մուգ մանուշակագույն, 200–210 գրամ միջին զանգվածով։ Միջավաղահաս սորտ է, ծլումից մինչև պտուղների տեխնիկական հասունացումը 145 օր է։ Մշակվում է բաց դաշտում։ Բերքատվությունը՝ 600–650 ցենտներ/հեկտար։

Կատեգորիա:Բանջարեղեն
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Աղաբույսեր

**Աղաբույսեր, հալոֆիտներ** (հունարեն՝ hals, սեռական հոլով՝ halos – աղ և phyton – բույս), աղակալած հողերում աճող բույսեր, հարմարված են քլորային և ծծմբաթթվային աղերով հագեցած ջրի օգտագործմանը։

## Կառուցվածք և գործառույթ
Աղաբույսին բնորոշ է բջջահյութի բարձր օսմոտիկ ճնշումը։ Սոկուլենտներ են՝ մսոտ հյութալի ընձյուղներով, աճում են անապատներում, կիսանապատներում։ Գրունտային ջրերի բարձր մակարդակով խոնավ աղուտներում և բջջահյութում կուտակում են քլորիդներ։ Ոչ սուկուլենտ չորաձևության հատկանիշներով աճում են ավելի ցածր մակարդակի գրունտային ջրերով տեղերում և բջջահյութում կուտակում են ածխաջրեր։ Որոշ հատուկ գեղձիկների օգնությամբ աղերի ավելցուկն արտազատելով, կարգավորում են բջջահյութի օսմոտիկ կոնցենտրացիան։ Բոլոր աղ պարունակող հողերի աղակալման աստիճանի ցուցիչներ են։ Մշակաբույսերի մեջ իսկական աղեր չկան։ Որոշ անապատային արոտավայրերի երաշտադիմացկուն և աղադիմացկուն կերաբույսեր են։
Իդա Բաչինի

**Իդա Բաչինի** (, ), իտալացի մանկագիր, լրագրող։ Հանդես է եկել նաև Մանֆրեդո կամ Մարինելլա դել Ռոսսո կեղծանուններով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1850 թվականին Ֆլորենցիայում Լեոպոլդո Բաչինիի (երկու հրատարակչությունների աշխատակից) և Էսթեր Ռինալտիի ընտանիքում։ Մայրը Պրատո քաղաքի հարուստ ագարակատիրոջ դուստր էր։ 1857 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Ջենովա, որտեղ հայրը զբաղվել է հրատարակչական գործով, այնուհետև 1960 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Տոսկանա։ Նրանք ապրում են Լիվորնոյում մինչև 1865 թվականը, այնուհետև հոր ձեռնարկության ձախողումից հետո վերադառնում են Ֆլորենցիա և ապրում մեծ քրոջ տանը։

1868 թվականի հոկտեբերին Իդան ամուսնանում է լիվորնոցի քանդակագործ Վինչեցո Չերրի հետ, սակայն երեք տարի անց ամուսնալուծվում է բնավորությունների անհամատեղելիության պատճառով։

1878 թվականին ծնվում է նրա Մանֆրեդո որդին, որին նա տալիս է իր ազգանունը։ 1904 թվականին Իդան ամուսնանում Տիտո Մարիոտինիի հետ։ Մահացել է 1911 թվականին թոքերի լայնացումից։

## Ստեղծագործական գործունեությունը
1872 թվականից հինգ տարի դասավանդել է Ֆլորենցիայի քաղաքպետարանի տարրական դպրոցում։ Այնուհետև ամբողջովին նվիրվել է մանկական գրքերի և պարբերականներում հոդվածների հրապարակմանը։ 1875 թվականին տպագրվում է նրա «Ճուտիկի հուշերը» գիրքը, որը մեծ հաջողություն է ունենում։

Հրապարակել է գրեթե հարյուր հատոր, այդ թվում՝ դպրոցական դասագրքեր և պատմվածքներ։ Աշխատակցել է տարբեր պարբերականների, որոնցից են՝ «La vedetta», «Fanfulla della Domenica», «La Nazione», «The European magazine»։ 1884 թվականին ստանձնում է երիտասարդ աղջիկների համար նախատեսված «Cordelia» ամսագրի ղեկավարումը և այն խմբագրեց մինչև իր մահը։ 1895 թվականին Licinio Cappelli Editore-ի համար ստեղծել է ամսագիր, որի ամբողջ նյութե գրել է գրեթե ինքնուրույն։ Սակայն այն այնքան էլ հաջողություն չունեցավ և ինը տարի անց ձուլվեց կիրակնօրյա թերթի մեջ։

## Իդա Բաչինին հայերեն
* Ճուտիկի հուշերը, Ե., Դարակ, 2020, 312 էջ։ Թարգմանիչ` Լուսինե Հակոբյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Ռուզիք իբն Տալաի

**Աբու-Շուջա ալ-Մալիք ալ-Ադիլ ան Նասր Մաջդ ալ-Իսլամ Ռուզիք իբն Տալաի իբն Ռուզիք** կամ **ալ-Ադիլ Ռուզիք**, Եգիպտոսի Ֆաթիմյան տոհմի վեզիր, ով կառավարել է 1161-1163 թվականներին՝ հաջորդելով իր հորը՝ Տալաի իբն Ռուզիքին։

## Կենսագրություն
Ռուզիք իբն Տալաին ծագումով հայ էր, դավանանքով՝ իմամիտ շիա, ինչպես և իր վեզիր հայրը, ում 1161 թվականի սեպտեմբեր ամսին սպանել են խալիֆ Ալ-Ադիդի մորաքույրերից մեկի հրամանով։

Հոր մահից հետո վեզիրի պաշտոնում հաջորդելով նրան՝ Ռուզիք իբն Տալաին փորձել է բարեփոխումներ իրականացնել խալիֆայությունն ամրապնդելու նպատակով, նվազեցրել է հարկերը։ Սակայն շատ բան չի հասցրել կենսագործել, քանի որ երկու տարի էլ դեռ չանցած՝ 1163 թվականի հունվարին պաշտոնանկ է արվել եգիպտացի երկու զորավարների՝ Շավարի ու Դիրղամի կողմից և այդ նույն տարվա օգոստոսին էլ սպանվել է։ Վեզիրի պաշտոնում նրան փոխարինել է Շավարը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* Thierry Bianquis - Ruzzīk b. Ṭalāʾiʿ, volume = 8, pages = 653–654, url = http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_6358 
* 
* 

Կատեգորիա:12-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Եգիպտահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Շիա մուսուլման հայեր