Շո (լիճ)

**Շո** (**Սշո**; ), լիճ Բելառուսի Վիտեբսկի մարզի Հլուբոկոյի շրջանում։ Այս լիճը համարվում է Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնի կարգավիճակի հավակնորդ։

## Անվանում
Հիդրոնիմը ունի բալթյան ծագում։ Շոշա հիդրոնիմը առաջացել է  հին հունարեն šեš արմատի հիման վրա, որը նշանակում է «սառը»։

Կան նաև անվան ծագման վերաբերյալ այլ վարկածներ՝

* Անվանումը տրվել է վարյագների կողմից Կիևյան Ռուսիայի ժամանակ և նշանակում է «լիճ»։ Ժամանակակից շվեդերենում կա նմանատիպ իմաստով *«sjö»* բառը։
* Անունն ի սկզբանե հնչել է որպես Սշո և գալիս է այժմ անհետացած ձկներից, որոնք ժամանակին տարածված էին միայն այս լճում։

## Աշխարհագրական դիրք
Լիճը գտնվում է Սվենցյան բարձրավանդակի տարածքում, Հլուբոկոյ քաղաքից 26 կմ արևելք։

Ափերին են գտնվում Նադոզերիե և Շո գյուղերը։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 171,7 մ։

Համաձայն 2000 թվականին բելառուսական տեղագրագետների կողմից հնչեցրած վարկածներից մեկի ՝ լճի հատակին կամ լճի և համանուն գյուղի սահմաններում գտնվում է Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը։

## Կազմաբանություն
Հայելու մակերեսը հասնում է 7,65 կմ քառակուսու, իսկ ջրհավաք ավազանի մակերեսը ՝ 110 կմ քառակուսու։ Լճի երկարությունը կազմում է 4,2 կմ, առավելագույն լայնությունը ՝ 2,12 կմ, ափագծի երկարությունը ՝ 12,4 կմ։ Առավելագույն խորությունը 3,1 մ է, միջին խորությունը ՝ 1,9 մ։ Լճում ջրի ծավալը 14,85 միլիոն մետր խորանարդ է։

Շո լիճը զբաղեցնում է ընդարձակ իջվածք, որը նախկինում եղել է մեծ սառցադաշտային լճի հատակի մի մաս։ Շրջանաձև մնացորդային տիպի ավազան, որը ձգվում է հյուսիսից հարավ: Ավազանի լանջերի բարձրությունը 2-4 մ է, թեք, ավազոտ, անտառապատ, տեղ-տեղ հերկվել են։ Հյուսիսային և հարավային լանջերի մի մասը ճահճացել է։

Առափնյա գիծը թույլ ձևավոևված է։ Ափերը ցածր են (բարձրությամբ մինչև 0,2 մ), ավազոտ-տորֆային, ճահճային, անտառով և թփով գերաճած։ Արևմտյան ափը, որի մոտով անցնում է ավազային հարթավայրը, հասնում է 0,5 մ բարձրության։

Հատակը հարթ է։ Հատակի մեծ մասը ծածկված է բարակ կոդետրիտային նեխախոտերով։ Առափնյա ծովահատակը 0,5-1 մ խորության վրա պատված է ավազներով և խճավազներով: Մակերեսային ջրի երկար շերտեր են անցնում արևմտյան և արևելյան ափերի երկայնքով։ Հարավային ափից 1․2 կմ հեռավորության վրա տարածվում է մեկ այլ երկար, մակերեսային տարածք։ Առավել խորություն նշվում է ջրամբարի կենտրոնական մասում։

Հատակային նստվածքների շերտի ծավալը կազմում է 31,4 մլն մ խորանարդ, որից 27,5 մլն մ խորանարդը բաժին է ընկնում նեխախոտին։ Շո լճի նեխախոտը կարող է օգտագործվել որպես պարարտանյութ։

## Ջրաբանություն
Ջրի միջին հանքայնացումը հասնում է 250 մգ / լ -ի, թափանցիկությունը ՝1,8 մ, քրոմը՝ 30°: Լճակը ենթակա է էվտրոֆիկացման։

Փոքր խորությունների և հարթ բաց ավազանի շնորհիվ ամռանը լիճը հավասարապես լավ տաքանում է և թթվածնով հագեցվում հատակից մինչև մակերես։ Ձմռանը ստորին շրջանում թթվածնի քանակը նվազում է 30-40% -ով։ Բացի այդ, ձմռանը ջրի հանքայնացումը մեծանում է. օրինակ ՝ հիդրոկարբոնատների պարունակությունը 128 մգ/լ-ից ավելանում է մինչև 183 մգ/լ։

Չնայած օրգանական նյութերի բարձր պարունակությանը և ավելի քան 10 մգ/լ օքսիդացմանը, ջուրն առանձնանում է էվտրոֆիկ ջրամբարների համար բավական բարձր թափանցիկության և հարաբերական մաքրություն ունենալու պատճառով։ 

Լիճը հոսող է։ Դոլգոե և Իվես լճերից թափվում են առվակներ և վտակներ,դուրս է գալիս Շոշա գետը։ Սնուցման կարևոր աղբյուրներն են մթնոլորտային տեղումները և մոտակայքում գտնվող ճահիճները։

Ֆիտոպլանկտոնը ներկայացված է ջրիմուռների 55 տեսակներով, որոնց մեջ գերակշռում են կապույտ-կանաչ ջրիմուռները։ Ֆիտոպլանկտոնի ընդհանուր կենսազանգվածը կազմում է 2,42 գ/մ խորանարդ։ Միջգետակը ունի 26 տեսակ, որոնք բնորոշ են մակերեսային էվտրոֆիկ ջրային մարմիններին։ Միջգետակի կենսազանգվածը կազմում է 2,36 գ/մ  խորանարդ։ Հիրոնոմիդի բենթոս տեսակը բնութագրվում է խեղճությամբ: Բենթոսի միջին կենսազանգվածը ամռանը կազմում է 1,42 գ/մ քառակուսի։

## Ֆլորա և ֆաունա
Լիճը մեծամասամբ բուսածածկվում է ամբողջ տարածքում։  Գերիշխող բույսը տելորեզն է, որը ձևավորում է շարունակական գորգեր, որոնք տարածվում են մինչև 1,5 մ խորությամբ։ Բացի այդ, տարածված են շերեփուկախոտը, ջրաժանտախտը, հարովյան ջրիմուռները։ 

Ափերի երկայնքով տարածվում է շամբի և եղեգնի շերտ, հիմնականում մինչև 30 մ լայնությամբ։  Շոշի ակունքի մոտ, որտեղ մակերևութային բուսականության շերտն ընդլայնվում է մինչև 50 մ, աճում է երկկենցաղ լեռնագնացը։

Ջրամբարի իխտոֆաունան՝ կարասալինային տեսակ է։ Կան կարաս, լին, պերկես, գայլաձուկ, կարմրախայտ, ռոճ, գուստերա։ Կատարվում է ձկան արդյունագործական որս:

## Էկոլոգիական իրավիճակ
Համաձայն 1980-ականների տեղեկությունների՝ Շո լճի վրա մարդածին ազդեցությունը դրսևորվել է միայն ձկնորսության և ձկնաբուծության ժամանակ։ Միևնույն ժամանակ, նշվել է, որ ջրամբարն ունի զգալի սննդային ռեսուրսներ։ Դրա ձկնարդյունաբերությունը բարձրացնելու համար առաջարկվել է Շոշիի աղբյուրի մոտ կառուցել ամբարտակ՝ միաժամանակ հեռացնելով նեխախոտերի վերին շերտը ներքևից սկսած։

Նշվում է, որ ներկայումս ջրամբարը ենթարկվում է աղտոտման մոտակայքում գտնվող ֆերմերային տնտեսությունների կողմից։ Այնուամենայնիվ, լիճը հայտնի է ձկնորսների շրջանում, այդ թվում՝ սառցե ձկնորսության սիրահարների շրջանում։ Իխտիոֆաունայի պահպանման նպատակով Շո լճում կազմակերպվում է վճարովի սիրողական ձկնորսություն։

## Տեսարժան վայրեր
2000-ական թվականներին Շո լճի շրջակայքում նախատեսվում էր կահավորել «Եվրոպայի Կենտրոն» զբոսաշրջային համալիրը։ Սակայն աշխատանքները դադարեցվել են, քանի որ 2008 թվականից սկսած Բելառուսում Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը համարվում է Պոլոցկ քաղաքը։

Պարզ եղանակին ջրամբարի հատակին տեսանելի են խաչաձև քարեր։ Ենթադրվում է, որ ժամանակին լճի մոտ եղել է գերեզմանատուն, որը հետագայում հայտնվել է ջրի տակ։ Գերեզմանատան ջրհեղեղի մասին կա տեղական լեգենդ։ Համաձայն դրա ՝ այստեղի քարտաշը դուստր ուներ Լյուբավա անունով՝ սիրահարված ռազմիկ Միկուլին։ Մի անգամ Միկուլան գնացել է երկար արշավի և անհետացել։ Չկարողանալով դիմանալ բաժանմանը՝ Լյուբավան մահացնում է տխրությունից։ Տարիներ անց Միկուլան, գերությունից վերադառնալով հայրենի վայրեր, գերեզմանատանը տեսնում է իր սիրելիի գերեզմանը: Չկարողանալով հաշտվել կորստի հետ, նա անեծք է արտասանում և լճի ջրերը կուլ են տալիս գերեզմանատունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*