Շաոլին

**Շաոլին** (), բուդդայական վանք կենտրոնական Չինաստանում (Հենան նահանգ, քաղաք Դենֆեն)։ Տեղակայված է Սունշան լեռան վրա։

## Պատմություն
Այս վայրում դեռևս 5-րդ դարի սկզբին ստեղծվել է դաոսական վանք, որտեղ բնակվում էր Կոու Ցյանչժին, սակայն ավելի ուշ դաոսականության հալածանքներից հետո վանքը զբաղեցրել են բուդդայականները։
 
մինի|ձախից|Հենան նահանգում գտնվող Շաոլինի տաճարի գլխավոր դարպասը
Հիմնադրվել է 495 թվականին Սյաո Վեն-դի կայսրի աջակցությամբ (Հյուսիսային Վեյ դինաստիա) Բհադրա անունով հնդկական բուդդայական վանականի կողմից (Բատո 跋陀 Bátuó, Buddhabhadra)։ 530-ական թվականներին վանքում կանգ է առել չան-բուդդայականության առաջին պատրիարք Բոդհիդհարման (Պուտիդամո, Դամո)։ Հնդկական վանական Բոդհիդհարման Շաոլինի վանականներին մեթոդ է փոխանցել, որն արմատապես փոխել է բուդդայականության պրակտիկայի ամբողջ ընթացքը։

1994 թվականին 34-րդ ժառանգի շաոլինյան վանական Շի Յանմինի կողմից ԱՄՆ-ում հիմնադրվել է շաոլինյան տաճար։ Այդ տաճարում մարդկանց լայն շրջանակին դասավանդվում է չան-բուդդայականության փիլիսոփայություն մարտարվեստների կամ մեդիտացիայի միջոցով, ինչպիսիք են կունգ-ֆուն, տայդիցյուանը և ցիգունը։ Սաների թվում են այնպիսի հայտնի մարդիկ, ինչպիսիք են Ուեսլի Սնայփսը և RZA-ն։

2006 թվականին շաոլինյան մարտիկ-վանական Շի Յանբինի կողմից Ռուսաստանում հիմնադրվել է Շաոլինի ցիգունի և կունգ-ֆուի դպրոցը։ Այդ դպրոցում մարդկանց սովորեցնում են մարտարվեստներ և մեդիտացիայի արվեստ՝ կունգ-ֆու, տայդիցյուան և ցիգուն։

## Առասպելական «Հարավային Շաոլին»
Ըստ առասպելի, «Հարավային Շաոլին»-ը գտնվում էր Ֆուցզյան նահանգում։ 1930-1940-ական թվականներին ուշուի պատմության չինացի հետազոտող Տան Խաոն դաշտային հետազոտություններ է իրականացրել և պարզել, որ «Հարավային Շաոլին» վանքը գոյություն չի ունեցել և այն, որ վանքը հորինվել է միջնադարյան «ասպետական» «Վան նյան Ցին» վեպում։

## Արտացոլումը մշակույթում
### Գրականության մեջ
մինի|աջից|300px| Շաոլինը զբոսաշրջիկների համար ուխտագնացության վայր է։
Հենրի Լայոն Օլդիի «Մեսիան մաքրում է սկավառակը» (Վեպը Շաոլինի վանքի (Չինաստան) և Ռուսաստանի Ֆեդերացիայի ուշուի պատվո շքանշան է ստացել)։

### Կինեմատոգրաֆում
* Շաոլինյան վանական Ցյան Գուանչանը (Կեյն Կվանչանգ) (Դևիդ Կերադին) համարվում է հայտնի Կունգ-գու սերիալի գլխավոր հերոսը (1972-1975)։
* 1988-1989 թվականները խորհրդային հեռուստատեսության Առաջին ալիքով ցուցադրվում էին չինական կինոնկարներ, որոնք կազմում էին Շաոլինի վանքի եռերգությունը։
Լի Լյանզեի (Ջեթ Լի) մասնակցությամբ այս ֆիլմերը հստակ և մատչելի օրինակների միջոցով փառաբանում էին ուժն ու երիտասարդությունը, եղբայրությունն ու հավասարությունը, քաջությունն ու ավանդույթներին հավատարմությունը։
* «Շաոլինի վանքը» (Shàolínsì; Shaolin Temple), 1982,
* «Շաոլինի երեխաները» (Shàolín Xiǎozǐ; ), 1983, ռեժիսոր՝ Սինյան Չժան,
* «Շաոլինի մարտարվեստը» (Nánběi Shàolín; ), 1986, ռեժիսոր Լյու Ցզելյան։
Չինական եռերգությանը զուգահեռ, Հոնկոնգում նկարահանվում էր Շաոլինի վանքի մասին մեկ այլ եռերգություն.
* «Շաոլինի երեսունվեց աստիճանը» (Shàolín sān shí liù fáng; The 36th Chamber of Shaolin), 1978,
* «Վերադարձ Շաոլինի 36 աստիճաններին» (Shao Lin ta peng hsiao tzu; Return to the 36th Chamber), 1980,
* «Շաոլինի 36 աստիճանների աշակերտները» (Pi li shi jie; Disciples of the 36th Chamber), 1985։

Շաոլինի վանքի մարտարվեստին որոշակիորեն առնչվող մի քանի այլ ֆիլմեր՝
* «Վիշապի մուտքը» (ԱՄՆ, Հոնկոնգ, 1973),
* «18 բրոնզե մարտիկները» (Թայվան, 1975),
* «18 բրոնզե մարտիկների վերադարձը» (Թայվան, 1976),
* «Շաոլինի արվեստը։ Օձը և կռունկը» (Հոնկոնգ, Թայվան, 1978),
* «Շաոլինի վանահայրը» (Հոնկոնգ, 1979),
* «Ոսկե ձեռքերով պատանին» (Հոնկոնգ, 1979),
* «Երկու մարտիկները» (Հոնկոնգ, 1993),
* «Հինգ տարերքների նինջա», հայտնի է նաև որպես «Չինական սուպերնինջա», կինոնկար Շաոլինի վանականների մասին (1983),
* «Շաոլինը նինջայի դեմ» (1983),
* «Մահացու ֆուտբոլ» (Siu lam juk kau) (Չինաստան, Հոնկոնգ, 2002),
* «Շաոլին» (Չինաստան, Հոնկոնգ, 2011), 1982 թվականի «Շաոլինի վանք» ֆիլմի վերանկարահանումը»,
* «Ճանապարհ» (Ռուսաստան, 2009),
* «Մարտ ստվերի հետ 3D: Վերջին ռաունդ» (Ռուսաստան, 2011)։

### Երաժշտության մեջ
* «Ակվարիում» երաժշտական խմբի «Ռադիո Աֆրիկա» ալբոմը ներառում է «Ռադիո Շաոլին» 1 րոպե 33 վայրկյան տևողությամբ կոմպոզիցիան։
* «Կար-մեն» խմբի «Հարավային Շաոլին» երգը։
* Ամերիկյան Wu-Tang Clan հիփ-հոփ խումբը իր երգերի մեջ քարոզում է Շաոլինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի վանքեր