Թուրքերը Գերմանիայում

**[[Թուրքեր]]ը [[Գերմանիա]]յում** (, ), Գերմանիայում ծնված Գերմանիայի քաղաքացիներ կամ մշտական բնակիչներ, որոնք էթնիկ թուրք են և/կամ ունեն լրիվ կամ մասնակի թուրքական, ինչպես նաև թուրք-քրդական ծագում։ Թուրքերը Գերմանիայում օտարերկրացիների ամենամեծ խումբն են (բոլոր օտարերկրացիների 17,1 %-ը՝ 2015 թվականի տվյալներով)։ Հիմնականում պահպանում են մայրենի լեզուն՝ թուրքերենը, կրոնը (իսլամը), հայրենի ավանդույթներին, երաժշտությանը և մշակույթին նվիրվածությունը։ Ընդ որում, թուրքական սփյուռքում բնակչության բնական աճը (տարեկան 1,2-1,5 %) մնում է զգալի։

## Պատմություն
### Վաղ բնակավայրեր
Գերմանական պետությունները թուրքերի հետ շփվել են 17-րդ և 18-րդ դարերից, երբ Օսմանյան կայսրությունը փորձում էր ընդլայնել իր տարածքները Հյուսիսային Բալկաններից դուրս։ Վիեննայի երկու պաշարումները թուրքերի կողմից ձեռնարկվել են 1529 և 1683 թվականներին։ Օսմանյան կայսրության բանակի նահանջից հետո մնացին մեծ թվով թուրքեր, որոնք առաջին անգամ սկսեցին մշտապես ապրել Գերմանիայում։

[thumb|left|[Բեռլինի թուրքական գերեզմանատունը օսմանյան ոճով մզկիթի մոտ, որը կառուցվել է 1863 թվականին]]

Նոր փուլը սկսվել է Պրուսիայի ընդլայնմամբ 18-րդ դարի կեսերին։ 1731 թվականին Կուրլանդիայի դուքսը 20 թուրք գվարդիականներին ներկայացրել է թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ին, ինչպես նաև մի ժամանակ, ինչպես պնդում են, 1000 մուսուլման զինվորներ ծառայել են պրուսական հեծելազորում։ Պրուսիայի թագավորի լուսավորությունը արտացոլվել է նրա մուսուլման զինվորների կրոնական կարիքների նկատմամբ ուշադրությամբ։

1740 թվականին Ֆրիդրիխ Մեծը հայտարարել է (կաթոլիկների հանդուրժողականությունը հաստատելու համատեքստում). «բոլոր կրոնները հավասար են և լավ, քանի դեռ նրանց հետևորդները ազնիվ մարդիկ են։ Եվ եթե թուրքերն ու հեթանոսները հասնեին և ցանկանային ապրել մեր երկրում, մենք նրանց էլ մզկիթներ և աղոթարաններ կկառուցեինք»։

Գործնականում թուրք գվարդիականների արդեն առաջին զորախմբին հնարավորություն է տրվել կիրակի օրերին օգտագործել աղոթասենյակները։ Շուտով անհրաժեշտություն է առաջացել Բեռլինում ստեղծել թուրքական գերեզմանատուն, որտեղ 1866 թվականին ավարտվել է մզկիթի կառուցումը։

Բեռլինի և Կոստանդնուպոլսի (ներկայիս Ստամբուլ) միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 18-րդ դարում, իսկ 19-րդ դարում երկու քաղաքների միջև ստորագրվել են առևտրային պայմանագրեր։ Այս իրադարձությունները առաջ բերեցին քաղաքացիների փոխադարձ միգրացիա Օսմանյան կայսրության և գերմանական պետությունների միջև։ Արդյունքում Գերմանիայում և հատկապես Բեռլինում թուրքական սփյուռքը զգալիորեն աճել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիներին։

### Ներգաղթ Գերմանիա
1960-ականների սկզբից թուրք աշխատողների լայնածավալ ներգաղթը մի կողմից պայմանավորված էր Թուրքիայում բնակչության բարձր աճով և զանգվածային գործազրկությամբ, իսկ մյուս կողմից՝ հյուսիսարևմտյան Եվրոպայում աշխատողների անհրաժեշտությամբ։ Արևմտյան Գերմանիան, ինչպես Արևմտյան Եվրոպայի մնացած երկրները, 1950-ականների սկզբից սկսեց աշխատուժի պակաս ունենալ։ Միջերկրածովյան երկրներից աշխատողներ վարձելը այս խնդիրը լուծելու հեշտ միջոց էր։ 1961 թվականին Բեռլինի պատի կառուցումը սրում է դեֆիցիտը՝ սահմանափակելով ԳԴՀ-ից ներգաղթյալների հոսքը։ Թուրքիան միաժամանակ բախվում է գործազրկության բարձր մակարդակի հետ։ Թուրքիայի կառավարությունը Գերմանիային առաջարկել է թուրք ներգաղթյալներ վարձել։ Աշխատանքի և հանրային հարցերի նախարար Թեոդոր Բլանկը դեմ էր նման համաձայնագրերին։ Նա կարծում էր, որ Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև մշակութային անջրպետը չափազանց մեծ է, բացի այդ Գերմանիան նոր աշխատողների կարիք չունի, քանի որ Գերմանիայի աղքատ շրջաններում կան բավականաչափ գործազուրկներ, որոնք կարող են զբաղեցնել այդ աշխատատեղերը։ 1962 և 1963 թվականներին գերմանացի գործատուների ճնշումը առանցքային դեր է խաղացել Արևմտյան Գերմանիայում թուրք աշխատողների երկամյա մնալու սահմանը վերացնելու գործում։

1961 թվականին աշխատանքի ընդունման պայմանագրերը կտրուկ մեծացրեցին Թուրքիայից աշխատողների հոսքը Գերմանիա՝ այն դարձնելով հիմնական հյուրընկալող երկիր թուրք ներգաղթյալների համար։ 1961 թվականին Գերմանիա է ներգաղթել ընդամենը 7116 թուրք բանվոր, սակայն նրանց թիվը արագորեն աճել է։ Արդեն 1971 թվականին Գերմանիայում ապրել և աշխատել է 652 000 թուրք քաղաքացի, իսկ 1981 թվականին՝ 1 546 000։ Արդյունքում, մինչև 1973 թվականը Արևմտյան Եվրոպայի բոլոր թուրքերի մոտ 80 %-ը ապրում էր Գերմանիայում, և չնայած այդ մասնաբաժինը մինչև 1990 թվականը նվազել էր մինչև 70 %, Գերմանիան շարունակում էր մնալ թուրք ներգաղթյալների կարգավորման հիմնական երկիրը։ Թուրքերի մեծ մասը, ինչպես և գերմանացիների մեծ մասը, համոզված էին, որ թուրք ներգաղթյալները Գերմանիայում ժամանակավորապես են, և կգա մի օր, երբ նրանք կվերադառնան Թուրքիա՝ իրենց վաստակած գումարներով նոր կյանք սկսելու համար։ 1966-1967 թվականների անկման ժամանակ Գերմանիայից հեռացող թուրքերի թիվը զգալիորեն աճել է, ինչպես 1973 թվականի նավթային առաջին ճգնաժամի ժամանակ։ 1981-1984 թվականներին մեկնողների թվի վերջին աճը պայմանավորված էր Գերմանիայում զանգվածային գործազրկությամբ և թուրքերի վերամիգրանքի նյութական խրախուսման քաղաքականությամբ։ Սակայն, ի վերջո, Թուրքիա վերադարձած ներգաղթյալների թիվը մնաց համեմատաբար փոքր, և նրանց մեկնումը չխանգարեց Գերմանիայի թուրք բնակչության արագ աճին։

### Ընտանիքների վերամիավորում
1970-ականներին մոտ 400 000 թուրք բանվորներ վերադարձան Թուրքիա, իսկ մնացածներն օգտվեցին ընտանիքի վերամիավորման իրավունքից, որպեսզի իրենց ընտանիքները տեղափոխվեն Գերմանիա։ Արդյունքում, 1974-1988 թվականներին Գերմանիայում թուրքերի թիվը գրեթե կրկնապատկվել է, սեռերի հարաբերակցությունը նորմալացել է, իսկ տարիքային կառուցվածքը զգալիորեն երիտասարդացել է, քան գերմանական բնակչության թիվը՝ մեկ ընտանիքի համար ավելի շատ երեխաների պատճառով։ 1987 թվականին էթնիկ գերմանացիների 21 %-ը 21 տարեկանից փոքր էր, մինչդեռ Գերմանիայում թուրքերի շրջանում այդ թիվը կազմում էր 42 %։ 1967 թվականի անկումը ժամանակավորապես կասեցրեց նոր աշխատողների հավաքագրման գործընթացը, երբ այն վերսկսվեց, նրանց կազմը մեծապես փոխվեց, քանի որ BfA-ն (Bundesversicherungsanstalt für Angestellte) աշխատանքային վիզաներ տրամադրում էր հիմնականում կանանց։ Դա մասամբ պայմանավորված էր ծառայությունների ոլորտի ցածր վարձատրվող ցածր եկամուտ ունեցող ոլորտներում աշխատուժի շարունակական պակասուրդով. և մասամբ՝ ընտանիքների վերամիավորման գործընթացով։ Ընտանիքների վերամիավորումը օտարերկրյա աշխատողների, միայնակ տղամարդկանց, հանրակացարաններում ապրող և ավելորդ միջոցներ ունեցող ենթադրյալ սոցիալական սպառնալիքի լուծում էր։ Շատ կանայք տեղափոխվում էին իրենց ամուսինների մոտ, բայց գալիս էին նաև կանայք, ովքեր հույս ունեին հետագայում իրենց ամուսիններին և երեխաներին տեղափոխել Գերմանիա։ Բացի այդ, թուրք բանվորներին հնարավորություն էր տրված բավականաչափ գումար վաստակել տուն վերադառնալու, ամուսնանալու և իրենց կանանց Գերմանիա տեղափոխելու համար, հատկապես այն բանից հետո, երբ 1974 թվականի «ընտանիքների միավորման մասին» օրենքը զգալիորեն հեշտացրեց այդ գործընթացը։ 1976 թվականին Գերմանիայում թուրքերի 27 %-ը կանայք էին։

### Բեռլինի պատի փլուզում
1989 թվականին Բեռլինի պատի փլուզումը և Արևմտյան և Արևելյան Գերմանիայի միավորումը լայն հանրային քննարկումներ են առաջացրել ազգային ինքնության և քաղաքացիության խնդիրների շուրջ, ներառյալ թուրք փոքրամասնության տեղը ապագա Միացյալ Գերմանիայում։ Այս բանավեճն ուղեկցվել է թուրք բնակչության նկատմամբ ազգային հողի վրա այլատյացության և բռնության դրսևորումներով։ Հակամիգրանտական տրամադրությունները հատկապես ուժեղ էին նախկին Արևելյան Գերմանիայի տարածքներում, որոնք միավորման գործընթացում զգալի սոցիալական և տնտեսական վերափոխումների էին ենթարկվել։ Թուրքական սփյուռքը վախենում էր Գերմանիայի տարածքում իր անվտանգության համար, քանի որ ազգային հողի վրա բռնության շուրջ 1500 դեպք էր գրանցվել։ Քաղաքական հռետորաբանությունը, որը կոչ էր անում ստեղծել ներգաղթյալներից զերծ գոտիներ (Ausländer-freie Zonen) և նեոնացիստական շարժման վերելքը լայն աջակցություն է առաջացրել լիբերալ գերմանացիների շրջանում Գերմանիայի՝ որպես «բազմամշակութային» հասարակության հակառակ գաղափարին։ Քաղաքացիության մասին օրենքներն ըստ ծննդյան վայրի, այլ ոչ թե ծագման, ընդունվել են միայն 2000 թվականին, և երկքաղաքացիության սահմանափակումները դեռ ուժի մեջ են։ Սակայն երկրորդ սերնդի թուրքերի թիվը, որոնք ընտրություն են կատարել հօգուտ Գերմանիայի քաղաքացիության, ավելանում է, և նրանք ավելի ակտիվ են մասնակցում քաղաքական կյանքին։

Գերմանիայում թուրք ներգաղթյալների ձուլման աստիճանը տատանվում էր՝ կախված այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են տարիքը, կրթության մակարդակը, կրոնականությունը, ծննդյան վայրը և այլն։ Քանի որ թուրք ներգաղթյալների մեծ մասը տարիներ շարունակ ոչ թե քաղաքային բնակիչներ էին, այլ Անատոլիայի գյուղերից եկածներ, նրանց ձուլումը տեղի է ունեցել դժվար և երկարատև։ Այնուամենայնիվ, Գերմանիայում թուրք ներգաղթյալները, ովքեր գաղթել են Անատոլիայի գյուղերից, չեն կարողացել ձուլվել։ Քիչ կրթված, շատ կրոնական և գերմանացիների հետ սոցիալական շփման հակում չունեցող ավագ սերնդի մարդիկ հիմնականում ապրում էին իրենց բավականին մեկուսացված համայնքներում և գերմանացիների հետ շփվում էին հիմնականում միայն աշխատանքի ընթացքում։ Նրանց երեխաները և, հատկապես, թոռները, շատ ավելի մեծ չափով ձուլված են և հաճախ իրենց զգում են Գերմանիայի լիարժեք քաղաքացիներ։ Ներգաղթյալների երիտասարդ սերնդի բնորոշ ներկայացուցչի լավագույն օրինակներից մեկը 23-ամյա Մետե Քան Յամանն է (Mete Kaan Yaman), որը 2009/2010 թվականներին դարձել է «Միստր Գերմանիա» գեղեցկության մրցույթի հաղթող։ Միջին տարիքի թուրք ներգաղթյալի հաջող ձուլման օրինակ կարելի է անվանել գերմանացի պետական և քաղաքական գործիչ, Կանաչների կուսակցության համանախագահ Ջեմ Օզդեմիրին։ Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, Գերմանիայի թուրքական համայնքն առայժմ միայն առաջին քայլերն է արել ամբողջական ինտեգրման ուղղությամբ։

## Ժողովրդագրություն

2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ Գերմանիայում գտնվել է 1 658 083 թուրք քաղաքացի (870 472 տղամարդ և 787 611 կին), ինչը կազմում է բոլոր օտարերկրացիների 24,8 %-ը, այդպիսով հանդիսանալով Գերմանիայի խոշորագույն ազգային փոքրամասնությունը։ Գերմանիայում Թուրքիայի քաղաքացիություն ունեցող թուրքերի պաշտոնական թիվը նվազում է, հիմնականում այն պատճառով, որ շատերը վերցնում են Գերմանիայի քաղաքացիություն, իսկ 2000 թվականից Գերմանիայում ծնված երեխաները Գերմանիայի քաղաքացիություն ստանալու իրավունք ունեն։

2005 թվականին կար 840 000 թուրք գերմանացի քաղաքացի։ Իսկ թուրքական արմատներ ունեցող Գերմանիայի բնակիչների ընդհանուր թիվը 2009 թվականին կազմել է մոտավորապես 2 812 000 մարդ կամ Գերմանիայի բնակչության 3,4 %-ը։ Այլ գնահատականները ցույց են տալիս, որ ներկայումս Գերմանիայում ապրում է ավելի քան 4 միլիոն թուրքական ծագում ունեցող մարդ։

### Տարածքային բաշխում
Գերմանիայում Թուրքերը հիմնականում ապրում են խոշոր քաղաքային ագլոմերացիաներում։ Թուրք ներգաղթյալների մոտ 60 % ապրում է խոշոր քաղաքներում, ևս մեկ քառորդը՝ փոքր քաղաքներում։ Ճնշող մեծամասնությունն ապրում է նախկին Արևմտյան Գերմանիայի տարածքում։ Շատերն ապրում են արդյունաբերական շրջաններում, ինչպիսիք են Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիան և Բադեն-Վյուրթեմբերգը, Բեռլինի նման խոշոր քաղաքների աշխատանքային ծայրամասերում (հատկապես Կրոյցբերգում, որը հայտնի է որպես փոքր Ստամբուլ և Նոյկյոլն), Քյոլն, Դույսբուրգ, Դյուսելդորֆ, Ֆրանկֆուրտ, Մաննհայմ, Մայնց, Մյունխեն և Շտուտգարտ։

### Կառուցվածք
Տարիքային կազմը թուրքերի Գերմանիայում սկզբունքորեն տարբերվում է գերմանական բնակչության. այն դեպքում, երբ գերմանացիների մեկ քառորդը կազմում են 60-ից բարձր տարիքի մարդիկ, թուրքերի մեջ այդպիսիք միայն 5 %-ն են։ 1973 թվականը կարևոր հանգրվան է թուրք միգրանտների սոցիալական կառուցվածքում տեղի ունեցած պատմական զարգացումների և փոփոխությունների հետ կապված։ Դա առաջին հերթին կապված է ընտանիքների վերամիավորման գործընթացի հետ։ Մոտ 53 %-ը ներգաղթել է Գերմանիա ընտանիքի վերամիավորման միջոցով, իսկ Գերմանիայում բնակվող թուրքերի արդեն 17 %-ը ծնվել է երկրում։

Տղամարդկանց և կանանց համամասնությունը հավասարակշռված էր մոտավորապես 1960-ականներին։ Գերմանիայում թուրքերի 54,2 %-ը տղամարդիկ են, 45,8 %-ը՝ կանայք։ 50,5 %-ը 14-ից 29 տարեկան մարդիկ են, մինչդեռ գերմանացիների շրջանում այդ թիվը կազմում է բնակչության միայն 25 %- ը։ Թուրքերի միայն 15,7 %-ն է 50 տարեկանից բարձր, մինչդեռ գերմանացիների շրջանում այդ թիվը կազմում է 43 %։ Այսպիսով, Գերմանիայում թուրքերը միջին հաշվով զգալիորեն երիտասարդ են գերմանացիներից։

### Առանձնահատկություն
Գերմանիայի իշխանությունները վիճակագրություն չեն վարում էթնիկ պատկանելության վերաբերյալ, այլ Թուրքիայից ներգաղթածների էթնիկ խմբերը դասակարգում են որպես թուրքական ազգային ծագում ունեցող։ Սա հանգեցնում է նրան, որ Թուրքիայի ազգային փոքրամասնությունները կոչվում են նաև «թուրքեր»։ Այնուամենայնիվ, Գերմանիայում թուրքերի մեկ հինգերորդը էթնիկ քրդեր են (մոտավորապես 750,000 մարդ)։ Բացի այդ, Բուլղարիայից, Կիպրոսից, Հունաստանից, Հյուսիսային Մակեդոնիայից, Ռումինիայից և Օսմանյան կայսրության մաս կազմող թուրքերի բնակության այլ ավանդական շրջաններից Գերմանիա ներգաղթած էթնիկ թուրքերի թիվը անհայտ է, քանի որ այդպիսի ներգաղթյալները հաշվի են առնվում իրենց քաղաքացիության, այլ ոչ թե թուրքական էթնիկ ծագման պատճառով։

## Մշակույթ

[thumb|right|Մանկական թուրքական փառատոն [Ութերզենում, 2007 թվական]]
Գերմանիայի և Թուրքիայի աշխարհագրական հարևանության պատճառով մշակութային փոխանակումն ու ծագման երկրի ազդեցությունը շարունակում են զգալի մնալ թուրքական փոքրամասնության շրջանում։ Բացի այդ, երկրորդ սերնդի թուրքերի մեծ մասը մշակութային և հուզական կապեր ունի ինչպես ծնողների ծագման երկրի, այնպես էլ այն երկրի հետ, որտեղ նրանք բնակվում են և պատրաստվում են մնալ։ Թուրքերի մեծ մասն ապրում է երկու հակամարտող մշակույթներում՝ վարքի տարբեր ձևերով։ Աշխատավայրում կամ դպրոցում, ընդհանուր առմամբ, գերակշռում է գերմանական մշակույթը, մինչդեռ ազատ ժամանակ սոցիալական կապերը տեղի են ունենում թուրքական մշակույթի էթնիկ խմբերի շրջանակներում։ Միգրանտների առաջին սերնդում սոցիալական կապերը գրեթե ամբողջությամբ թուրքական էին, և այժմ երկրորդ և երրորդ սերնդի համար այդ բաժանումը պակաս նշանակալի չէ։

### Լեզու
Թուրքերենը Գերմանիայի երկրորդ լեզուն է։ Թուրքերի երկրորդ և երրորդ սերունդները սովորաբար թուրքերեն են խոսում գերմանական առոգանությամբ և նույնիսկ գերմանական բարբառների ազդեցությամբ։ Ոմանք փոխում են իրենց թուրքերենը՝ ավելացնելով գերմանական քերականական և շարահյուսական կոնստրուկցիաներ։ Մեծամասնությունը թուրքերեն է սովորում տանը, հարևանների հետ շփումներում և թուրքական սփյուռքում։ Ոմանք հաճախում են թուրքական դասընթացների տեղի դպրոցներում, իսկ մյուսները թուրքերեն են սովորում որպես օտար լեզու, նման հնարավորություն այժմ տրվում է գերմանական շատ դպրոցներում։ Գերմանիայի որոշ տեղերում թուրքերենը նույնիսկ պաշտոնապես հաստատվել է դպրոցն ավարտելուց հետո հանձնելու առարկաների ցանկում (:en:Abitur)։ 2010 թվականի տվյալներով՝ Գերմանիայում յուրաքանչյուր հինգերորդ թուրքը վատ է կամ ոչ մի կերպ չի տիրապետել գերմաներենին։

Գերմանիայի շատ խոշոր քաղաքներում թուրքական սփյուռքի կոմպակտ բնակության պատճառով ինտեգրման գործընթացը կարող է թույլ տեղի ունենալ, հատկապես թուրք երիտասարդների շրջանում, սոցիալական անապահով խավերից։ Արդյունքում, գերմաներենի փոխարեն, երիտասարդների մի զգալի մասը հաղորդակցության համար օգտագործում է աղավաղված խոսք, որում առանձնանում են նկատելի թուրքական առոգանությունը և պարզեցված քերականությունը։ Գերմանական շատ բառեր փոխարինվում են թուրքերենից կամ արաբերենից (իսլամական տերմիններ) անալոգներով, կամ օգտագործվում են եզակի նորաբանություններ, որոնք բնորոշ են միայն այս խոսքին։ Խոսքը պաշտոնական անուն չունի, բայց ժողովրդականորեն հայտնի է որպես Kanak Sprak։ Ընդ որում, քանաքիշում շփումը որոշ չափով մոդայիկ է համարվում թուրք երիտասարդների շրջանում, այդպիսով նրանք ընդգծում են իրենց ազգային ինքնագիտակցությունը և հակադրվում «գերմանական մեծ մշակույթին»։

thumb|200px|left|Սելիմիե մզկիթը Լյունենում
[thumb|[Մանհայմի Յավուզ Սուլթան Սելիմի մզկիթը, որը Գերմանիայի ամենամեծ մզկիթն է]]

### Կրոն
Թուրքերը Գերմանիայի հիմնական մուսուլման էթնիկ խումբն են։ Փաստացի, 1960-ականներին թուրքը մուսուլման բառի հոմանիշն էր։ 2009 թվականի տվյալներով թուրքերը կազմում էին Գերմանիայի իսլամադավան բնակչության 63,2 %-ը այսպիսով, Գերմանիայում իսլամը հիմնականում ներկայացված է թուրքերի միջոցով։ Գերմանիայում թուրքերի համար կրոնը հատկապես կարևոր նշանակություն ունի ազգային ինքնության հետ ավելի շատ կապված պատճառներով, քան իրական հավատքով։ Ավելին, քան իրենց մշակույթի այլ դրսևորումները, իսլամը դիտվում է որպես այն առանձնահատկությունը, որն առավելապես տարբերակում է թուրքերին գերմանական բնակչության մեծ մասից։

## Ինտեգրում և հարմարեցում
### Խտրականություն

Գերմանական հասարակության մեջ թուրքերի նկատմամբ խտրականության մոդելը նրանց ցածր տնտեսական և սոցիալական կարգավիճակի պահպանումն է, ինչպես նաև նրանց սոցիալական զարգացման սահմանափակումը։ Չնայած Գերմանիայում երկարատև մնալուն, թուրքերը շարունակում են բախվել թշնամանքի հետ, որն ուժեղացել է 1970-ականների կեսերից։ Ազգային հողի վրա բռնության ալիքը, որն իր առավելագույնին հասավ 1991-1993 թվականներին, ցույց տվեց, թե ինչպես են ազգային փոքրամասնությունները ինտեգրված և խոցելի մնում գերմանական հասարակության մեջ։

Գերմանիայում գերմանացիների կողմից բռնության գործողությունների թիվը կտրուկ աճել է 1990-ից 1992 թվականներին։ 1992 թվականի նոյեմբերի 25-ին Մելնում (Արևմտյան Գերմանիա) հրկիզման արդյունքում երեք թուրք է սպանվել։ Այս հարձակումը լուրջ տարակուսանք է առաջացրել, քանի որ զոհերը փախստական չեն եղել և հանրակացարանում չեն բնակվել։ Նմանատիպ դեպք է տեղի ունեցել 1993 թվականի մայիսի 29-ին Հյուսիսային Ռեյն-Վեստֆալիա նահանգի Սոլինգեն քաղաքում, որտեղ հրկիզման արդյունքում 23 տարի Գերմանիայում բնակվող ընտանիքի հինգ անդամներ ողջ-ողջ այրվել են։ Սակայն գերմանացիների մի մասը դատապարտել է ներգաղթյալների վրա այդ հարձակումները և մասնակցել զոհերի հիշատակին մոմերով երթին։

Գրեգ Նիսը Գերմանիայի մասին իր աշխատության մեջ, որը գրվել է 2000 թվականին, հայտարարել է, որ «պահպանողական գերմանացիները սկզբունքորեն դեմ են թուրքերին քաղաքացիություն տրամադրելուն, քանի որ նրանք մուսուլման են և մաշկի ավելի մուգ գույն ունեն»։

2013 թվականին բրիտանական կառավարության արխիվներից հայտնի դարձավ, որ 1982 թվականին Գերմանիայի այն ժամանակվա կանցլեր Հելմուտ Կոլը Մեծ Բրիտանիայի այն ժամանակվա վարչապետ Մարգարետ Թետչերի հետ կիսվեց իր ծրագրերով չորս տարվա ընթացքում կրկնակի կրճատել Գերմանիայում Թուրքիայի քաղաքացիների մասնաբաժինը, որոնց թիվն այն ժամանակ կազմում էր 1,5 միլիոն մարդ, քանի որ նրանք այնքան էլ լավ չէի անդրադառնում գերմանական հասարակության մեջ։

### Քաղաքացիություն
Գերմանական օրենսդրության նախորդ տարբերակի համաձայն՝ Գերմանիայում օտարերկրացիներից ծնված երեխաները գերմանական քաղաքացիություն ստանալու իրավունք չունեին, քանի որ օրենսդրությունը հիմնված էր jus sanguinis-ի վրա (արյան իրավունք)։ Բայց դա փոխվեց 1991 թվականին և 1999 թվականից ի վեր Գերմանիայի քաղաքացիության մասին օրենքը ճանաչում է jus soli (հողի իրավունք), այսինքն՝ Գերմանիայում ծնված մարդիկ այժմ կարող են պահանջել քաղաքացիություն։ 2000 թվականին ընդունվեց օրենսդրություն, որը Գերմանիայի քաղաքացիություն է տալիս 1990 թվականից հետո Գերմանիայում ծնված բոլոր օտարերկրացիների երեխաներին, և հեշտացվեց հպատակագրման գործընթացը։ Բայց երկքաղաքացիությունը թույլատրվում է միայն Եվրամիության և Շվեյցարիայի քաղաքացիների համար, իսկ մյուսները (ներառյալ Թուրքիայի քաղաքացիները) պետք է 18-ից 23 տարեկան ընտրեն, թե որ քաղաքացիությունն են ցանկանում պահպանել և հրաժարվել այլ անձնագրերից։ Եթե ծնողներից մեկը Գերմանիայի քաղաքացի է, ապա օրենսդրությունը չի պահանջում հրաժարվել գերմանական քաղաքացիությունից՝ այլ պետությունների քաղաքացիությունը պահպանելու դեպքում։ Այս դրույթը խիստ քննադատվում է Գերմանիայի լիբերալ կուսակցությունների և գերմանա-թուրքական հարաբերություններին նվիրված բազմաթիվ հաստատությունների կողմից՝ այն անվանելով սխալ, քանի որ նույնիսկ Գերմանիայում ծնված թուրք ներգաղթյալների երկրորդ սերունդը դիտվում է որպես երկրորդ կարգի քաղաքացիներ, չնայած նրանց հարազատների զգալի ներդրմանը գերմանական տնտեսական հրաշքի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիայի վերականգնման գործում։

## Քաղաքական կյանք
Սկզբում թուրքերը թույլ ներգրավված էին գերմանական քաղաքականության մեջ, քանի որ թուրք ներգաղթյալների առաջին սերունդը Գերմանիայում իրենց մնալը համարում էր ժամանակավոր։ Բացի այդ, միայն մի քանի թուրքեր ունեին Գերմանիայի քաղաքացիություն և թուրքերի մեծ մասի ուշադրությունը կենտրոնացած էր ոչ թե գերմանական, այլ թուրքական քաղաքականության վրա։ Սակայն վերջին տարիներին նկատվում է Գերմանիայի քաղաքական կյանքին թուրքերի մասնակցության զգալի աճ, նույնիսկ նրանց, ովքեր Գերմանիայի քաղաքացիություն չունեն։ Ներգաղթի և հպատակագրման աջակցության դիրքորոշման պատճառով շատ թուրքեր աջակցում են Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությանը։ 2005 թվականի Բունդեսթագի ընտրություններից հետո հարցումը ցույց է տվել, որ նրանց գրեթե 90 %-ը քվեարկել է ՍԴՀԿ դաշինքի օգտին՝ Գերհարդ Շրյոդերի գլխավորությամբ և Կանաչների կուսակցության։ Ներկայումս բազմաթիվ խորհրդարանականներ՝ ինչպես տեղական, այնպես էլ դաշնային մակարդակներում, թուրքական ծագում ունեն։ 2008 թվականին Գերմանիայում ծնված երկրորդ սերնդի թուրք Ջեմ Օզդեմիրը դարձել է Գերմանիայի Կանաչների կուսակցության համանախագահ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* .
* .
* 
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գերմանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Թուրքական ծագմամբ գերմանացիներ
Կատեգորիա:Թուրքեր
Կատեգորիա:Ներգաղթ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակչություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի հասարակություն
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր