open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայկական գրադարանային ասոցիացիա

**Հայկական գրադարանային ասոցիացիա** (ՀԳԱ), հիմնադրվել է 1994 թվականին Երևանում՝ ՀԱԳ-ի, ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտությունների, Խնկո Ապոր անվան մանկական հանրապետական, Ա. Իսահակյանի անվան քաղաքային կենտրոնական, գիտաբժշկական, գիտատեխնիկական գրադարանների, ՀՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության նախաձեռնությամբ (մինչև 2004 թվականը՝ Հայկական գրադարանային միություն)։

ՀԳԱ-ն կազմակերպում է գրադարանային գործի զարգացմանը, արդիական տեղեկատվությանը նվիրված գիտաժողովներ, խորհրդակցություններ, սեմինարներ, կլոր սեղաններ, բանավեճեր և այլն։ Համագործակցում է տարածաշրջանային և միջազգային նմանատիպ կազմակերպությունների հետ։ 1996-2003 թվականներին եղել է Գրադարանային ասոցիացիաների և հաստատությունների միջազգային դաշնության անդամ։ 1997 թվականին մասնակցել է դաշնության 4 մշտական հանձնաժողովների աշխատանքներին։ Ներկայացուցչություն է ունեցել Ազատ տեղեկատվության և արտահայտման ազատության հանձնաժողովում։ Մասնակցել է միջազգային գիտաժողովների, խորհրդաժողովների։

1990-ական թվականներին ՀԳԱ-ին անդամակցում է շուրջ 40 գրադարանի ավելի քան 240 ներկայացուցիչ։ Պաշտոնական տպագիր հրատարակությունը և խոսնակը «Հայկական գրադարան» տարեգիրքն է (սկզբում՝ «Տեղեկագիրք»)։

2002 թվականից անընդմեջ մինչև օրս ՀԳԱ-ն կազմակերպում և անցկացնում է հանրապետության գրադարանների տարվա գլխավոր իրադարձությունը՝ Ազգային գրադարանային շաբաթը;

ՀԳԱ-ի նախագահներ են եղել Ներսես Հայրապետյանը (1994–2003), Դավիթ Սարգսյանը (2003-2012), Ռուզան Տոնոյանը (2012 թվականից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Հեղինակային պայմանագիր

**Հեղինակային պայմանագիր**, համաձայնագիր գիտության, գրականության կամ արվեստի ստեղծագործության օգտագործման մասին. կնքվում է հեղինակի (նրա ժառանգի կամ իրավահաջորդի) և համապատասխան օգտագործող կազմակերպության (հրատարակչություն, թատրոն, կինոստուդիա և այլն) միջև։

Հեղինակային պայմանագրի կնքումը պարտադիր է՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ օրենքն ուղղակիորեն թույլատրում է ստեղծագործության օգտագործումը՝ առանց հեղինակային իրավունքի տիրոջ թույլտվության։

Պայմանագիրը պետք է լինի գրավոր, իսկ բանավոր հեղինակային պայմանագիրը թույլատրվում է միայն պարբերականներում, հանրագիտարաններում, հանրագիտական և այլ բառարաններում տպագրելիս։

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Հայոց պատմություն (բազմահատորյակ)

«**Հայոց պատմություն**», բազմահատորյակ, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի (քառահատոր, յուրաքանչյուրը՝ 2 գիրք) հրատարակություն։

Առաջին գիրքը (հ. 3, գիրք 1) լույս է տեսել 2010 թվականին։ Հայոց պատմությունը ներկայացնում է հայ պատմագիտության նվաճումների ընդհանրացման, համաշխարհային պատմության նոր դարաշրջանի կարևորագույն իրադարձությունների համադրման, արխիվային նորահայտ նյութերի և փաստաթղթերի հիման վրա։

Առաջին հատորն ընդգրկում է Հայաստանի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև IV դարի սկիզբը, երկրորդի 1-ին գիրքը՝ վաղ միջնադարից մինչև 885-ը, 2-րդ գիրքը (լույս է տեսել 2014 թվականին)՝ 885–1639 թվականները, երրորդի 1-ին գիրքը (2010)՝ XVII դարի կեսերից XIX դարի վերջը, 2-րդ գիրքը՝ XX դարի սկիզբը, նաև հայ գաղթաշխարհի և պարբերական մամուլի պատմությունը մինչև 1910-ական թվականներ, 4-րդ հատորի 1-ին գիրքը (2010)՝ Հայաստանի առաջին հանրապետության սկզբնավորումից (1918) մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը (1945), 2-րդ գիրքը՝ 1945-1991 թթվականները՝ ունենալով նաև Սփյուռքին վերաբերող բաժիններ և ներկայացենելով ԱՊՀ երկրների հայկական համայնքները, նաև սփյուռքահայ մշակույթը։

Հատորներն ունեն գունավոր և սև-սպիտակ պատկերազարդումներ, տեղանունների ու անձնանունների ցանկեր, քարտեզներ և այլն։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Հայաստանի գրողների միության հրատարակչություն

**Հայաստանի գրողների միության հրատարակչություն**, հիմնադրվել է 2002 թվականին Երևանում։ Տնօրեն՝ Բագրատ Ալեքյան։

Լույս է ընծայում հայ արդի և դասական գրողների ստեղծագործություններ (ցայսօր՝ շուրջ 500 անուն գիրք)։ Երիտասարդ գրողների ստեղծագործությունները տպագրվել են «Մուտք» մատենաշարով (ավելի քան 30 անուն)։ Կարևոր ծրագրերից է օտարազգի դասական և ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործությունների (թարգմանաբար) լույսընծայումը։ Ուշագրավ հրատարակություններից են Վ. Շեքսպիրի «Լուկրեցիայի պատվազրկումը» (2003) չափածո ողբերգությունը, Ա. Դանտեի «Աստվածային կատակերգություն»-ը (2004), Ֆ. Դոստոևսկու «Գրառումներ մեռյալ տնից» (2005) վեպը, Գ. Գուարչի «Հայկական տոհմածառը» (2005), Գ. Վերմիշևի «Ամիրսպասալար» (2012) պատմավեպը, Վ. Սարոյանի «Բան ունեմ ասելու» (2012) պիեսների ժողովածուն և այլն։ Անգլերեն և այլ լեզուներով հրատարակվել են «Հայ կին դրամատուրգներ», «Արդի հայ բանաստեղծներ», «Արդի հայ արձակագիրներ», «Արդի հայ դրամատուրգներ» ժողածուները։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Գրիգոր Խաչատրյան (նկարիչ)

**Գրիգոր Խաչատրյան** (), հայ նկարիչ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ (1988)։

## Կենսագրություն
1985 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի արվեստի և մշակույթի բաժինը։ 1985-1987 թվականներին եղել է Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի ցուցադրության բաժնի վարիչ։ 1987-1996 թվականներին եղել է «Գարուն» ամսագրի գեղարվեստական խմբագիրը, 1996-2001 թվականներին՝ ԱՐ հեռուստաալիքի գեղարվեստական տնօրենը, 2003-2017-ին Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի գեղարվեստական ղեկավարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Աալտո

**Աալտո** , ֆիննական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալվար Հուգո Հենրիկ Աալտո (1898-1976), ճարտարապետ։
* Այնո Մարիա Մարսիո-Աալտո (1894-1949), ճարտարապետ, դիզայներ։
* Սառա Աալտո (ծնվ․ 1987), փոփ-վոկալիստ, դաշնակահարուհի։
* Տոուկո Յուհանի Աալտո (ծնվ․ 1984), քաղաքագետ։

## Տես նաև
* Աալտոնեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիննական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Սեն Նազեր (շրջան)

**Սեն Նազերի շրջան** (ֆր․՝ Arrondissement de Saint-Nazaire), վարչական շրջան Ֆրանսիայի արևմուտքում՝ Լուարի երկիր երկրամասի Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտում։ Ունի 55 համայնք։ Զբաղեցնում է 1758,1 քառակուսի կիլոմետր տարածք, 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 327.907։ Շրջանի սուպրեֆեկտուրան (վարչական կենտրոնը) Սեն Նազեր քաղաքն է, որը նաև շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է։

## Պատմություն
Սեն Նազերի շրջանի ներկայումս զբաղեցրած տարածքի մի մասի վրա 1800 թվականին կազմավորվել է Սավենե շրջանը։ 1868 թվականից այդ շրջանի վարչական կենտրոն է դարձել Սեն Նազեր քաղաքը, որն արդեն իսկ այդ ժամանակ բուռն թափով աճում ու զարգանում էր։

2015 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած կանտոնների վերակազմավորման արդյունքում Սեն Նազերի շրջանում ձևավորվել են հետևյալ կանտոնները.

# Լա Բոլ-Էսկուբլակ/La Baule-Escoublac
# Բուրգնյոֆ ան Ռե/Bourgneuf-en-Retz
# Լը Կրուազիք/Le Croisic
# Գերանդ/Guérande
# Էրբինյակ/Herbignac
# Մոնտուար դը Բրետան/Montoir-de-Bretagne
# Պեմբոյոֆ/Paimboeuf
# Պոնշատո/Pontchâteau
# Պոռնիք/Pornic
# Սեն Ժիլդա դե Բուա/Saint-Gildas-des-Bois
# Սեն Նազեր՝ Կենտրոն/Saint-Nazaire-Centre
# Սեն Նազեր՝ Արևելք/Saint-Nazaire-Est
# Սեն Նազեր՝ Արևմուտք/Saint-Nazaire-Ouest
# Սեն Պեր ան Ռե/Saint-Père-en-Retz
# Սավենե/Savenay

## Տես նաև
Սեն Նազեր

Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Էլոյան

**Էլոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ավետիք Էլոյան (ծնվ․ 1975), ճարտարապետ։
* Ժան Սեդրակի Էլոյան (1912-1984), դերասան, ասմունքող։
* Յուրի Էլոյան (1940/41-2015), բեմադրիչ, դերասան։
* Նուշիկ Էլոյան, քաղաքական գործիչ։ 
* Վահե Ժիրայրի Էլոյան (ծնվ․ 1976), պետական գործիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Հայրյան

**Հայրյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արմեն Թևանի Հայրյան (1910-1966), մայոր, Խորհրդային Միության հերոս։
* Արտաշես Արտեմի Հայրիյան (ծնվ․ 1942), օպերային երգիչ։
* Բաբա Մաքսիմի Հայրյան (1965-1994), ազատամարտիկ։
* Գևորգ Արմենակի Հայրյան (1913-1999), բանաստեղծ, արձակագիր, գրականագետ, լրագրող։
* Կարեն Արամի Հայրյան (ծնվ․ 1945), մանկավարժ։
* Համլետ Գուրգենի Հայրյան (1971-1992), ազատամարտիկ։

## Տես նաև
* Պարույր Արշավիրի Հայրիկյան (ծնվ․ 1949), քաղաքական գործիչ, այլախոհ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիա

**Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիա** (ՀԱԱ), հիմնադրվել է 1998 թվականին Երևանում։ Հիմնադիր-նախագահ՝ Վահան Խաչատրյան, նախագահ՝ Մկրտիչ Կարապետյան (2010-ից)։ Անդամակցում են Հայաստանում և Արցախում գործող շուրջ 40 հրատարակչություններ, տպագրատներ, Սփյուռքից՝ Համազգայինի հրատարակչությունը (Բեյրութ), անհատ հրատարակիչներ՝ Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, ԱՄՆ-ից, Թուրքիայից։

ՀԱԱ-ն մասնակցում է միջազգային գիտաժողովների, գրքի միջազգային ցուցահանդեսների, կազմակերպում է սեմինարներ ու միջոցառումներ։ Լույս է ընծայում «Հայերեն գրքերի տպագրություն և վաճառք» եռամսյա հանդեսը, որտեղ ներկայացվում են գրքարդյունաբերության շուկայի ուսումնասիրության արդյունքները, լավագույն գրքերի տարեկան ցանկերը և այլն։

ՀԱԱ-ն հրատարակել է մտավոր սեփականությանը, հեղինակային իրավունքին, գրահրատարակչության շուկային և գրքի պատմությանը վերաբերող շուրջ 1 տասնյակ գրքեր։ Հայաստանի հանրային հեռուստատեսության հետ «Բարեկիրթ հասարակություն՝ գրքին և ընթերցանությանը նպաստող օրենքներով» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպել է «Գրատուն» ամենամսյա հաղորդաշարը, տեղեկատվություն է տարածել գրքի, ընթերցանության, հրատարակչական ոլորտի խնդիրների մասին։

Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Հրատարակությունների դասակարգումներ

**Հրատարակությունների դասակարգումներ**, տպագիր հրատարակությունների, վավերագրական փաստաթղթերի և տեղեկատվության այլ տեսակների դասակարգումը՝ ըստ նրանց բովանդակության, նշանակության, ուղղվածության, տեսակի, վայրի, տարեթվի և այլ հատկանիշների։ Նախատեսված է գրադարանային ֆոնդերի, գրացուցակների, քարտարանների և այլնի կազմման ու դրանց օգտագործումը դյուրացնելու համար։

Առավել հաճախ կիրառվում են համընդհանուր տասնորդական (ՀՏԴ), գրադարանամատենագիտական (ԳՄԴ) և միջազգային (ISBN և այլն) դասակարգումները, որոնց հիմքում դրված է հրատարակություններն ըստ ոլորտների 0–9 (տասը) թվերով բաժանումը. դրանց հաջորդաբար ավելացվող (դարձյալ՝ 0–9 միջակայքում) թվերով առանձնացվում են գիտելիքի ենթաբաժինները՝ դասեր, ենթադասեր, խմբեր, ենթախմբեր և այլն՝ աստիճանաբար ավելի նեղացնելով ու որոշակիացնելով հրատարակության տեսակն ու նշանակությունը։

Համընդհանուր տասնորդական դասակարգումը մշակել են բելգիացի մատենագետներ Պոլ Օտլեն և Անրի Լաֆոնտենը՝ 1895 թվականին հիմնադրված Բրյուսելի միջազգային մատենագիտական ինստիտուտում։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1897 թվականին։ Այդ համակարգը ստեղծվել է ամերիկացի մատենագետ Մ. Դյուիի՝ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի գրադարանի համար 1876 թվականին կազմած «Տասնորդական համակարգի» հիման վրա։ Աղյուսակներն առաջին անգամ հրատարակվել են 1905 թվականին՝ ֆրանսերեն, որոնք ներկայում հատուկ կազմավորված ՀՏԴ-ի միջազգային կոնսորցիումի (միավորում է աղյուսակները տարբեր լեզուներով օգտագործող հրատարակիչներին) մտավոր սեփականությունն են։

ՀՏԴ համակարգերի հիման վրա մշակված աղյուսակները ԽՍՀՄ-ում (նաև ՀԽՍՀ-ում) օգտագործվել են մինչև 1937 թվականը, որոնք 1938 թվականին վերամշակել է ռուս գրադարանագետ Լ. Տրոպովսկին, 1955 թվականին և 1960 թվականին՝ Զաքար Համբարձումյանը, և հրատարակել «Գրադարանային դասակարգման աղյուսակներ» վերնագրով։ Այնուհետև դրանք լրամշակվել են և 1960-1968 թվականներին տպագրվել (30 պրակ) «Գրադարանամատենագիտական դասակարգում» մատենաշարով՝ «Աղյուսակներ գիտական գրադարանների համար» խորագրով, որոնցով ցայսօր առաջնորդվում են նաև ՀՀ գրադարաններն ու ազգային գրապալատը։

2009 թվականի նոյեմբերին ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտությունների գրադարանը պայմանագիր է կնքել ՀՏԴ կոնսորցիումի հետ՝ ՀՏԴ-ի որոշ բաժիններ հայերեն թարգմանելու, նրա հայալեզու համառոտ տարբերակը հրատարակելու և օգտագործելու համար։

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Սեն Նազեր

**Սեն Նազեր** ( , ), նավահանգստային քաղաք Ֆրանսիայի արևմուտքում՝ Լուարի երկիր երկրամասի Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն շրջանի, ինչպես նաև Սեն Նազեր-1 և Սեն Նազեր-2 կանտոնների վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Լուար գետի աջ ափին՝ Բիսկայան ծոց նրա թափվելու վայրի մերձակայքում, երկրի մայրաքաղաք Փարիզից մոտավորապես 390, Նանտ քաղաքից՝ 60 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ազգային N171 ավտոմայրուղու վերջնակետն է։ Ունի երկաթուղային կայարան։ Զբաղեցնում է 46,79 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 67 097։ Ամենաբարձր կետը ծովի մակերևույթից ունի 47 մետր բարձրություն, ամենացածր կետը՝ 0 մետր։

Քաղաքն ունի ձկնորսության և նավաշինության հինավուրց ավանդույթներ։ Chantiers de l'Atlantique-ում, որն աշխարհի խոշորագույն նավաշինարաններից մեկն է, կառուցվել են օվկիանոսային այնպիսի համբավավոր լայներներ, ինչպես՝ SS Normandie-ն, SS France-ը, RMS Queen Mary 2-ը և կրուիզային MS Symphony of the Seas նավը, որը մինչև 2022 թվականը համարվում էր աշխարհի ամենամեծ ուղևորատար նավը։

## Ժողովրդագրություն

## Քույր քաղաքներ

## Պատկերասրահ

U-bootbunkers van Saint-Nazaire.jpg|
Zuidelijke sluis van Saint-Nazaire.jpg|
Zuidsluis van Saint-Nazaire.jpg|
U-bootbunker Saint-Nazaire.jpg|Սուզանավերի նախկին ապաստարանը
Forme Joubert - porte et usine de pompage.jpg|
Image:Port st-nazaire.jpg|Նավահանգիստը
Image:ChantiersAtlantique.jpg|Chantiers Atlantique նավաշինարանը
Image:Base ssmarin stnazaire.jpg|Սուզանավերի նախկին ապաստարանի տեղում հիմնված թանգարանը
Image:Blason_ville_fr_Saint-Nazaire_%28Loire-Atlantique%29.svg|
Image:Location Saint-Nazaire.svg|Սեն Նազերը դեպարտամենտի քարտեզին
Image:Nuvola apps kweather.png|
Image:Pont de Saint-Nazaire.jpg|Կամուրջը
Image:Queen Mary 2 05 KMJ.jpg|Սեն Նազերում կառուցված Queen Mary 2 նավը
Image:Saint-Nazaire ville-port.JPG|
Image:Espadon-chambre des torpilles.JPG|Սուզանավերի նախկին ապաստարանի տեղում հիմնված թանգարանի ցուցանմուշներից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Քաղաքի կայքէջը (անգլերեն)
*St-Nazaire submarine base (անգլերեն)
*Lancastria Association of Scotland (անգլերեն)
*Պաշտոնական կայքէջը (ֆրանսերեն)

Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Կլդիաշվիլի

**Կլդիաշվիլի** (), վրացական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Դավիթ Սամսոնի Կլդիաշվիլի (1862-1931), արձակագիր, դրամատուրգ։
* Սերգո Կլդիաշվիլի (1893-1986), արձակագիր, դրամատուրգ։
* Սիմոն Կլդիաշվիլի (1865-1920), ճարտարապետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվիլի վերջածանցով ազգանուններ
Վիկկի Լոսադա

**Մարիա Վիկտորիա «Վիկկի» Լոսադա Գոմես** (, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, «Ռոմա» ակումբի և Իսպանիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Կարիերա
«Բարսելոնայի» դպրոցի սան։ Գրեթե ամբողջ կարիերայի ընթացքում Իսպանիայի առաջնությունում հանդես է գալիս հարազատ թիմի կազմում, բացառությամբ 2007/08 մրցաշրջանի, որն անցկացվել է «Էսպանյոլում»։

2014 թվականին խաղացել է մրցաշրջան NWSL-ում «Վեսթերն Նյու Յորք Ֆլեշի» կազմում։

2015/16 մրցաշրջանն անցկացրել է Անգլիայի առաջնությունում՝ խաղալով «Արսենալի» կազմում։

## Հավաքական
2010 թվականից հանդես է գալիս ազգային հավաքականում։

Հավաքականի կազմում եղել է 2013 և 2017 թվականների Եվրոպայի առաջնություններում, ինչպես նաև մասնակցել է 2015 թվականի աշխարհի առաջնությանը։

## Ձեռքբերումներ
### Ակումբներ

; «Բարսելոնա»

* Իսպանիայի ֆուտբոլի առաջնություն (**4**)՝ 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15
* Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթի սեփականատեր (**4**)՝ 2011, 2013, 2014, 2017
* Հաղթող ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայում՝ 2020/21

; «Արսենալ»

* Կանանց ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթակիր՝ 2015/16
* Լիգայի Գավաթակիր՝ 2015

### Հավաքական
; Իսպանիա

* Ալգարվեի Գավաթ՝ 2017

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի կին ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Փերսի Օլիվեր

**ՓԵրիսավալ Քոուլ (Փերսի)** (, , ավստրալիացի լողորդ։ 1936 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից։

## Կենսագրություն
Փերսի Օլիվերը ծնվել է 1919 թվականի ապրիլի 1-ին Ավստրալիայի Պերտ քաղաքում։

Լողի մրցումներում հանդես է եկել Պերտ ակումբի կազմում։ 13 անգամ դարձել Է Ավստրալիայի չեմպիոն ազատ ոճում և մեջքի վրա։

1936 թվականին Բեռլինի ամառային Ամառային օլիմպիական խաղեր 1936-ում ընդգրկվել է Ավստրալիայի հավաքականի կազմում։ Մեջքի վրա 100 մետր մրցատարածությունում քառորդ եզրափակչում 1 րոպե 10,2 վայրկյան արդյունքով զբաղեցրել է 2-րդ տեղը, կիսաեզրափակչում՝ 3-րդ տեղը (1.09,4), եզրափակչում՝ վերջինը՝ 8-րդը (1.10,7)՝ 4,8 վայրկյան զիջելով ոսկի նվաճած Ադոլֆ Կիֆերին, որը ԱՄՆ-ից էր։

1938 թվականին Սիդնեյում կայացած Բրիտանական կասրության խաղերում նվաճել է 2 մեդալ։ Ոսկի՝ մեջքի վրա 110 յարդ մրցատարածությունում և բրոնզե մեդալ՝ Ավստրալիյի հավաքականի կազմում՝ Էռնեստ Հոբսի և Բիլ Ֆլեմինգի հետ միասին 3x110 յարդ համալիր լողի փոխանցումավազքում։

Ելույթներն ավարտելուց հետո Մաունթ Լոուլիի ավագ դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ և դպրոցի ադմինիստրատոր։ Զբաղվել է առագաստային սպորտով։

Մահացել է 2011 թվականի հուլիսի 9-ին Պերտում՝ այդ պահին լինելով Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի ամենատարեց օլիմպիականը։ Թաղվել է 2011 թվականի հուլիսի 15-ին Պերտ քաղաքի մոտակայքում գտնվող Քարաքաթ գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի օլիմպիական լողորդներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի լողորդներ
Ագուա դե Վալենսիա

**Ագուա դե Վալենսիա** (բառացիորեն *Վալենսիայի ջուր*), կոկտեյլ, որը պատրաստվում է կավայի կամ շամպայնի, նարնջի հյութի, օղու և ջինի հիման վրա։ Ընդհանուր առմամբ, այն մատուցում են տարբեր չափերի սափորներով և խմում կոկտեյլների լայն բաժակներից։

## Պատմություն
Այն առաջին անգամ պատրաստել է Կոնստանտե Ժիլը 1959 թվականին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքի Մադրիդ դե Վալենսիա բարում։ Գրող Մարիա Անխելես Արասոն իր «Գիշերային Վալենսիա» գրքում նշել է, որ այդ ժամանակ բար հաճախ այցելում էին բասկ ճանապարհորդների մի խումբ, ովքեր պատվիրում էին Ագուա Դե Բիլբաո (ջուր Բիլբաոյից)՝ այդպես անվանելով բարի լավագույն կավան։ Երբ նրանք հոգնել էին միշտ նույնը պատվիրելուց, խնդրեցին սեփականատիրոջը իրենց նոր բան առաջարկել,  նա  խորհուրդ տվեց փորձել Ագուա դե Վալենսիա ըմպելիքը։ Նրանք համաձայնեցին համտեսել այն, ինչ արեց Ժիլը, և նրանց դուր եկավ, նրանք շարունակեցին խմել այն հետագա այցերի ընթացքում։

Տասը տարվա ընթացքում Այս ըմպելիքը հայտնի էր միայն հաճախորդների փոքր խմբի համար, և միայն 1970-ականներին այն սկսեց տարածվել Վալենսիայում։ Այդ ժամանակից ի վեր այն դարձել է շատ սիրված ըմպելիք։

Կոնստանտե Ժիլը 2000 թվականին հեռացավ բարից և նվիրվեց նկարչությանը՝ պատկերելով «հասարակական միջոցառումներ սրճարանում»։ Ժիլը մահել է սրտի կաթվածից 2009 թվականի հունիսի 7-ին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Գինու կոկտեյլներ
Կատեգորիա:Իսպանական խոհանոց
Կատեգորիա:Կատալոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Կոկտեյլներ
Տրիպլ Սեկ

**Տրիպլ Սեկ** ( - «եռակի չոր»), նարնջի բույրով լիկյոր, որը նման է կյուրասաոյի լիկյորին (Curaçao), բայց պակաս քաղցր է և գույն չունի։ Ալկոհոլի պարունակությունը -15-40 %, խտություն - 1,09։

Հայտնագործվել է 1834 թվականին Ժան-Բատիստ Կոմբիեի կողմից Ֆրանսիայի Սոմյուր քաղաքում։ Ի սկզբանե այս լիկյորը նախատեսված էր հրուշակեղենի գործարանում իր սեփական արտադրության կոնֆետների և շոկոլադի մեջ ավելացնելու համար «Combier-Destre à Saumur»։ Մոտակայքում ռազմական հեծելազորային դպրոցի և մշտական գնորդների առկայությունը թույլ տվեց ոչ միայն ընդլայնել առևտուրը, այլև կազմակերպել համտեսման սենյակ, «Լիկյոր»։

Հիմնադրի որդին շարունակեց ընտանեկան բիզնեսը և այն հասցրեց միջազգային մակարդակի։ Вներկայումս «եռակի չոր» լիկյորը արտադրվում է աշխարհի բազմաթիվ ընկերությունների կողմից. բայց բնօրինակ արտադրողի «եռակի չոր»- ը վաճառվում է ապրանքանիշի ներքո «Original Combier»։ Լիկյորն օգտագործվում է «Մարգարիտա կոկտեյլ» պատրաստելու համար։

2000 թվականին «Maison Bollinger» ընկերությունը վաճառել է ձեռնարկությունը «Combier» Ֆրանկ Շուանին ()։ Լիկյորների արտադրությունը մնում է անփոփոխ. դրա վրա, մասնավորապես, օգտագործվում են ձեռքի աշխատանք և հին պղնձե սպիրտային խորանարդներ։

## Տես նայև
* Куантро
* Կյուրասաո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիկյորներ
Իկոտ-Էքփենե

**Իկոտ-Էքփենե** (), տեղական ինքնակառավարման տարածք և քաղաք Նիգերիայում՝ Ակվա Իբոմ նահանգում։ Գտնվում է Կրոսա և Իմո միջագետքում, «Ա342» Աբա-Ույո ավտոմայրուղու վրա, ավտոմոբիլային ճանապարհներով կապված է Իտուի և Ումուահիայի հետ։

Իկոտ-Էկփենեում զարգացել է հատկապես արժեքավոր (Կանոյից և Բիդայից պատրաստված իրերի հետ) ռաֆիայից հյուսված իրեր պատրաստելու արհեստը։ Առանձնացվում են հատկապես արժեքավոր (Իլորինից պատրաստված իրերի հետ) բարդ ձևի խեցեգործական անոթներ։ Լագոսի ազգային թանգարանում պահվում են Իկոտ-Էքպենեի ծիսական դիմակները։

Իկոտ-Էքպենեի շրջանում բնակվում են աննանգը և Հյուսիսային իբիբիոն կամ էնյոնգը։

Իկոտ-Էքպենեն կաթոլիկ եկեղեցու համանուն թեմի կենտրոնն է, որը պատկանում է Կալաբարայի մետրոպոլիային։ 1980 թվականի գնահատականով թեմում ապրել են 50-85 հազար կաթոլիկներ։

Նիգերիայում քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում քաղաքը մտել է Բիաֆրա ինքնահռչակ պետության մեջ, 1968 թվականի աշնանը՝ «ՕԱՈւ» օպերացիայի ընթացքում, համառ մարտերից հետո, գրավվել է Նիգերիայի ծովային հետևակի 3-րդ դիվիզիայի կողմից՝ գեներալ Բենջամին Ադեկունլեի հրամանատարությամբ, որը գրոհում էր Քալաբարից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիգերիայի բնակավայրեր
Ջոն Ալքոք

**Ջոն Ալքոք** (, ), անգլիացի երգեհոնահար և կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
14 տարեկանից սովորել է Սուրբ Պողոսի տաճարի կույր երգեհոնահար Քի Ջեյ Սթենլիի մոտ։ 1727 թվականին, որպես Սուրբ Պողոսի երգչախմբի միակ կրտսեր ներկայացուցիչ, նա երգել է Ջորջ II թագավորի թագադրման ժամանակ։

Արդեն 1735 թվականին նա Լոնդոնի երկու եկեղեցիների երգեհոնահար էր, այնուհետև ծառայեց Պլիմուտում՝ Սբ. Էնդրյուը (1737-1741), Ռեդինգ Սուրբ Լոուրենսի եկեղեցիներում (1741-1750), Լիխֆիլդի տաճարում (1750-1761), Սաթոն Քոլդֆիլդի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում (1761-1786) և վերջապես Թամու Սբ. Էդիթ եկեղեցում։ Նա նաև ծառայել է որպես Դոնեգալի մարկիզների երգեհոնահար։

1766 թվականին Օքսֆորդի համալսարանում ստացել է երաժշտագիտության դոկտորի կոչում։

Բացի իր սեփական երգերից, դաշնամուրային ստեղծագործություններից նա հրատարակել է եկեղեցական երաժշտության մի քանի ժողովածուներ (Սիոնի ներդաշնակություն, Աստվածային ներդաշնակություն 1752 և այլն) և աշխարհիկ օրհներգեր (Harmonia festi 1791 և այլն)։

Նրա «Միսս Ֆանի Բրաունի կյանքը» վեպը, որը նա հրատարակել է 1760 թվականին Ջոն Փայփեր կեղծանունով, պարունակում է ինքնակենսագրական մանրամասներ։

Նա ամուսնացել է Բրոմփթոնի Մարգարետ Բոմոնտի հետ 1738 թվականին, ունեցել է որդի և երեք դուստր։ Նրա որդին (1740–1791) կրել է իր անունը, եղել է երգեհոնահար և կոմպոզիտոր։

Ջոն Ալքոքը մահացել է 1806 թվականին, 91 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Alcock_Sr.,John
*Peter Marr: John Alcock (1715–1806) (engl., PDF) 
*Alcock, John(i)

Կատեգորիա:Անգլիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Պիեռ Դյումաժ

**Պիեռ Դյումաժ** (, ), ֆրանսիացի երգեհոնահար, ուշ բարոկկոյի շրջանի կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Երաժշտության առաջին ուսուցիչը հավանաբար եղել է նրա հայրը, որը ծառայել է որպես Բովեի տաճարի երգեհոնահար։ Երիտասարդ տարիքում Դյումաժը տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղ սովորել է Լուի Մարշանի մոտ։

1710 թվականին Պիեռ Դյումաժը նշանակվել է Լանա տաճարի գլխավոր երգեհոնահար։ Տաճարի ռեկտորի հետ լարված հարաբերությունների պատճառով 1719 թվականին թողել է ծառայությունը։ Այնուհետև նա որպես պաշտոնյա աշխատել է թագավորական վարչակազմում։ Այնտեղ նա հանդիպել է Նիկոլաս Լեբեգին, որը նույնպես Թագավորական մատուռի երգեհոնահար է եղել։ Այդ ընթացքի մասին նրա կոմպոզիտորական գործունեության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

Դյումաժի միակ աշխատությունը, որը հրատարակվել է 1708 թվականին՝ «Livre d'Orgue» (Suite du 1er ton, 1708), նվիրված էր Սեն-Քվենտինի տաճարին։

Այն ժամանակվա նրա ստեղծած նուրբ երաժշտությունը երաժշտագետների կողմից շատ բարձր է գնահատվել։

1711 թվականին, 38 տարեկանում, նա առաջին անգամ ամուսնացել է Բենուա Կարպոյի հետ։ Կնոջ մահից հետո, 1732 թվականին, նա երկրորդ անգամ ամուսնացել է Մարի Մագդելեն Դագնոյի հետ, որից ունեցել է հինգ երեխա։

Պիեռ Դյումաժը մահացել է 1751 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։

## Ընտրված երաժշտական ստեղծագործություններ
* «Grand jeu» (Из первой органной книги)
* Livre d’Orgue (Suite du 1er ton, 1708)
* Երգեհոնային հավաքածու երկու մասից
* Récit

## Գրականություն
* The New Grove Dictionary of Music and Musicians. — Vol. 5. — London, 1980.
* *Кривицкая Е. Д.* История французской органной музыки. — 2003.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Media: ''Plein jeu'', ''Récit sur le nasard avec tremblant'', ''Grand jeu''

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Ժամհարյան

**Ժամհարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Մարգար Ժամհարյան (1905), ֆիդայի, վրիժառու, ռազմական գործիչ։
* Նորայր Ռուբենի Ժամհարյան (ծնվ․ 1949), կոմպոզիտոր, բլուլահար, դուդուկահար։
* Ջերգիզ Խաչիկի Ժամհարյան (1903-1984), ռեժիսոր, սցենարիստ։
* Ռուդոլֆ Ջերգիզի Ժամհարյան (1938-2019), կինոօպերատոր։

## Գրական հերոսներ
* *Փանոս Ժամհարյան*, Վազգեն Ամիրբեկյանի «Մենավոր ծառը» վեպի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
«All Time Low» խմբի սկավառակագրություն

**«[[All Time Low|All Time Low»,]]**  ռոք խմբի սկավառակագրություն Մերիլենդ նահանգի, Բալտթիմոր քաղաքից։ Ներառում է 6 ստուդիական ալբոմ, 18 սինգլ, 1 DVD և 1 սաունդթրեք։

## Ալբոմներ
### Ստուդիական ալբոմներ

### Վիդեոալբոմներ

### Մինի-ալբոմներ

## Սինգլներ

## Այլ երգեր, որոնք հայտնվել են չարթերում

## Վիդեոհոլովակներ

## Այլ գործեր

## Ծանոթագրություններ
Սլավիկ Գալստյան

**Սլավիկ Գալստյան** (), հունահռոմեական ոճի հայ ըմբիշ, 2019 թվականի աշխարհի առաջնության և 2020, 2021, 2022 թվականների Եվրոպայի առաջնությունների մեդալակիր։ Ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի անդամ։

## Կենսագրություն
2019 թվականին Սերբիայում կայացած մինչև 23 տարեկան մարզիկների Եվրոպայի առաջնությունում արծաթե մեդալ է նվաճել մինչև 63 կգ քաշային կարգում։

Ըմբշամարտի աշխարհի 2019 թվականի առաջնությունում տղամարդկանց մինչև 63 կգ քաշային կարգում նվաաճել է բրոնզե մեդալ։

2019 թվականին Ղազախստանում կայացած մոլորակի նախաօլիմպիական առաջնությունում մինչև 63 կգ քաշային կարգում Սլավիկ Գալստյանը նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ կիսաեզրափակչում զիջելով ռուսաստանցի ըմբիշ Ստեփան Մարյանյանին։

Վարշավայում ընթացող ըմբշամարտի Եվրոպայի 2021 թվականի առաջնությունում մինչև 67 կգ քաշային կարգում հայ մարզիկը կարողացել է նվաճել բրոնզե մեդալ։

2021 թվականի մարտին մասնակցել է Հունգարիայի Բուդապեշտ քաղաքում կայացած Եվրոպական որակավորման մրցաշարին՝ հույս ունենալով, որ կընտրվի 2020 թվականի Տոկիոյի (Ճապոնիա) Ամառային օլիմպիական խաղերին մասնակցելու համար, սակայն հաջողության չի հասել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Լևոն Գեղամյան

**Լևոն Գեղամյան** (), հունահռոմեական ոճի հայ ըմբիշ։

1993 թվականին Լևոն Գեղամյանը դարձել է կադետների աշխարհի չեմպիոն, 1994 թվականին՝ աշխարհի պատանիների առաջնության չեմպիոն, իսկ 1997 թվականին՝ Եվրոպայի պատանիների առաջնության հաղթող։ Գեղամյանն արծաթե մեդալ է նվաճել Եվրոպայի 2003 թվականի ըմբշամարտի առաջնությունում։

Լևոն Գեղամյանը նաև երեք անգամ մասնակցել է Օլիմպիական խաղերի՝ հանդես գալով 1996 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում, 2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում և 2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում։ Նրա ամենաուշագրավ օլիմպիական նվաճումը եղել է 2008 թվականի Օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր Անդրեա Մինգուցիին դեմ տարած հաղթանակը, որին Գեղամյանը հաղթեց մեծ առավելությամբ (11-0) 2004 թվականի Օլիմպիական խաղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Արման Անդրեասյան

**Արման Հարությունի Անդրեասյան** (), ազատ ոճի հայ ըմբիշ, ըմբշամարտի Եվրոպայի 2024 թվականի չեմպիոն։

## Կարիերա
Արման Անդրեասյանը Սերբիայի Բելգրադ քաղաքում կայացած անհատական ըմբշամարտի աշխարհի 2020 թվականի առաջնությունում նվաճել է տղամարդկանց մինչև 70 կգ քաշային կարգի բրոնզե մեդալներից մեկը։

2021 թվականին Լեհաստանի Վարշավա քաղաքում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում Անդրեասյանը նվաճել է տղամարդկանց մինչև 70 կգ քաշային կարգի բրոնզե մեդալներից մեկը։ Երկու շաբաթ անց Բուլղարիայի Սոֆիա քաղաքում կայացած Համաշխարհային օլիմպիական որակավորման մրցաշարում Անդրեասյանը չի կարողացել որակավորվել 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին (Տոկիո, Ճապոնիա) մասնակցելու համար։ 2021 թվականի հոկտեմբերին Նորվեգիայի Օսլո քաղաքում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում պարտվել է բրոնզե մեդալի համար տղամարդկանց 70 կգ քաշային կարգում անցկացված մրցապայքարում։ 2021 թվականի նոյեմբերին մինչև 70 կգ քաշային կարգում Թեհրանում կայացած աշխարհի զինվորական առաջնությանը նվաճել է ոսկե մեդալ։

Սերբիայի Բելգրադ քաղաքում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի 2022 թվականի առաջնությունում հանդես է եկել տղամարդկանց մինչև 70 կգ քաշային կարգում։ 2022 թվականին Բուդապեշտում մինչև 70 կգ քաշային կարգում Եվրոպայի առաջնությանը դարձել է արծաթե մեդալակիր։

2023 թվականին Երևանում Ստեփան Սարգսյանի Գավաթի շրջանակներում 70 կգ քաշային կարգում դարձել է հաղթող։ 2023 թվականին Բելգրադում աշխարհի առաջնությանը մինչև 70 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալ։

2024 թվականի փետրվարի 17-ին Բուխարեստում կայացած Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ գոտեմարտում Արմանը, 7:3 հաշվով հաղթելով վրացի Ակակի Կեմերտելիձեին, դարձել է աշխարհամասի չեմպիոն։ Այդ հաղթանակը նա նվիրել է 44-օրյա պատերազմում հերոսացած եղբորը՝ Տարոնին։

## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Շուշիկի

**Շուշիկի** (կամ *Շուշիկի տրնգի*), հայկական կանացի մենապար կամ զուգապար Վաղարշապատից։ Պարի մեղեդին ձայնագրել և մշակել է Կոմիտասը դաշնամուրի համար։ Երբեմն կատարվում է «Մայրիկին յազմա բերին» կատակերգական երգի բառերով։

## Բնութագիր
Պարը կատարել են «սահուն, նազանքով», «շատ նուրբ, նազելի», «հեռանալով», «աշխույժ ու քնքուշ» (*Giocoso e con teneramente*), «ուրախ և նազանքով» (*Gioioso con grazia*), թառի և դափի ոճով՝ երաժշտական գործիքներ, որոնք օգտագործվել են նաև հայ սազանդարները։ Երաժշտական չափը կազմում է 6/8։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Երանգի

**Երանգի** (Ռանգի), հայկական կանացի մենապար Երևանից։ Պարի մեղեդին ձայնագրել և դաշնամուրի համար մշակել են Նիկողայոս Տիգրանյանը, Կոմիտասը կողմից։ Երանգին հայտնի է նաև որպես «Վաղարշապատի (Էջմիածնի) պար»՝ Առնո Բաբաջանյանի դաշնամուրային մշակման շնորհիվ։

## Բնութագիր
Պարը կատարվում է նրբագեղությամբ (Gracieux), թառ լարային գործիքի ոճով։ Չափը կազմում է 6/8 կամ 10/16։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Յուրայա Շելթոն

**Յուրայա Շելթոն** (), ամերիկացի դերասան։ «Երիտասարդ դերասան» մրցանակի թեկնածու (2008 թվական)։

## Վաղ կյանք
Ծնվել է Դալասում, Տեխաս նահանգում, մանկությունը անց է կացրել Ալաբամա նահանգի Մանգոլիա Սփրինգ փոքր քաղաքում։ Դեռահաս տարիքում զբաղվել է ընդհանուր մենամարտերով։

## Կարիերա
2016 թվականին ստացել է գլխավոր դեր «Ռազմիկների դարպասները» մարտաֆիլմում, որի պրոդյուսերն էր Լյուկ Բեսոնը։ Մոտավորապես նույն ժամանակ Շելթոնը հանդես եկավ *[[Disney Channel]]*-ի «Աղջիկը ճանաչում է աշխարհը» հեռուստասերիալում՝ Ջոշուա Մեթյուսի դերում։

2019 թվականին նկարահանվել է «Ալյասկայի որոնումներում» փոքր հեռուստասերիալում, որը Ջոն Գրինի համանուն վեպի էկրոնիզացիան է։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Պեյտոն Մայեր

**Պեյտոն Մայեր** (), ամերիկացի դերասան, առավել հայտնի է դարձել «Շուն կետ քոմ» սերիալի Ուես Մենինգ և *[[Disney Channel]]*-ի «Աղջիկը ճանաչում է աշխարհը» հեռուստասերիալի Լուկաս Ֆրեյար դերերի շնորհիվ (2014-2017 թվականներ)։

## Վաղ կյանք
Մայերը ծնվել է Ամերիկայի Նևադա նահանգի Լաս Վեգաս քաղաքում, Ռոբերտ և Էլիզաբեթ Մայերների ընտանիքում։ Պեյտոնն ունի երկու ավագ եղբայր՝ Կոուլ և Դիլոն Մայերները։

## Կարիերա
2013 թվականին Մայերը դեբյուտը կատարեց *[[Disney Channel|Disney]]-*ի պաշտոնական «Շուն կետ քոմ» սերիալում։ 2014 թվականին ստացավ գլխավոր դեր *Disney* ալիքի «Աղջիկը ճանաչում է աշխարհը» և «Տղան ճանաչում է աշխարհը» սփին-օֆֆ հեռուստասերիալներում, որտեղ նա խաղում էր Լուկաս Ֆրայերի դերը։ Մայերը նկարահանվել է «Ընդմիշտ լավագույն ընկերներ» հեռուստասերիալում, որտեղ նա կրկնեց իր Լուկաս Ֆրայեր դերը։

2016 թվականին Մայերը նկարահանվել է «Գիբբի» կատագերգական ընտանեկան ֆիլմում՝ Թոմմի դերում, որը պատմում է կապիկի մասին, ով երջանկություն է բերում դժբախտ աղջկան։ 2017 թվականին նա խաղաց Իտանի դերը *Go90* ալիքի *Versus* վեբ-սերիալում։ 2018-2021 թվականներին նա խաղում էր Թեյլորի (Մեգ Դոնել դերասանուհու կերպար) նոր ընկերոջ՝ Տրիպի դերը *ABC*-ի «Ամերիկյան տնային տնտեսուհի» սերիալում։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և անվանագրություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կալոսի պռկեն

**Կալոսի պռկեն** (բառացի՝ «անիվի ծայրին»), հայկական ժողովրդական պար, որը կատարում են տղամարդիկ։ Գոյություն ունի ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային տարբերակով։ Կարող է ուղեկցել հայկական հարսանեկան ծեսի որոշակի դրվագների։ Պարը տարածված է Շիրակի մարզում։

## Կատարում
Պարը կարելի է մոտավորապես բաժանել երկու մասի. առաջին մասը կատարվում է դանդաղ տեմպերով և կառուցված է խիստ, արժանապատվությամբ լի շարժումների վրա։ Երկրորդ, ավելի արագ մասում պարողը ցույց է տալիս իր խիզախությունն ու խառնվածքը։ Կատարումը կարող է ուղեկցվել մետաքսե թաշկինակով՝ առավել նշանակալից պահերը շեշտելու համար։ Հաճախ կատարվում է մի քանի երիտասարդների կողմից, ովքեր հստակ համակարգմամբ մերթ առաջին պլանում կողք-կողքի են շարժվում, մերթ առաջ ու հետ են շարժվում հարթակի երկայնքով։ Ըստ պրոֆեսոր Տ. Ս. Տկաչենկո՝ կալոսի պռկեն հայ պարարվեստի բազմաթիվ հայտնի տղամարդկանց պարերի մեջ առավել տարածվածն է, որոնք կառուցված են ուժի, խիզախության, ճարպկության ցուցադրության վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կալոսի պռկեն», Վաչե Հոսեփյան
* «Կալոսի պռկեն», Եղիշե Մանուկյան (կլառնետ)

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Աֆոգատո

**Աֆոգատո** (իտալերեն *affogato,* խեղդված), սուրճի վրա հիմնված դեսերտ։

Դեսերտը սովորաբար պատրաստվում է վանիլային պաղպաղակից, որի վրա լցվում է տաք էսպրեսոյի չափաբաժին։ Գոյություն ունեն դեսերտի տարատեսակներ՝ ամարետոյի կամ այլ լիկյորի ավելացմամբ։

Աֆոգատոն համտեսում են գդալով։ Կան նաև բաղադրատոմսեր՝ ընկույզի պաղպաղակով, կակաո-փոշով, սերուցքով կամ հալված շոկոլադով։ Իտալիայի ռեստորաններում և սրճարաններում աֆոգատոն համարվում է դեսերտ, Իտալիայից դուրս այն երբեմն համարվում է խմիչք։

Այն սովորաբար մատուցում են բարձր կոնաձև բաժակով, որում պաղպաղակը հալվում է և խառնվում ներքևում էսպրեսոյի հետ։ Աֆոգատոյին կարելի է ավելացնել կոկոս, հատապտուղներ, մեղր, տարբեր համերի պաղպաղակներ, նրա հետ կարելի է մատուցել բիսկոտո կամ ուրիշ թխվածքաբլիթներ։ Աֆոգատոն սովորաբար մատուցվում է ուտեստներից հետո, այն ուտում են գդալի օգնությամբ կամ խմում են ձողիկով։

Աֆոգատոյի բաղադրատոմսը Իտալիայում քիչ թե շատ ստանդարտ է, պլոմբիրի (առանց բուրավետ հավելումների) կամ վանիլային պաղպաղակի գնդիկներին ավելացվում է էսպրեսոյի չափաբաժին։ Եվրոպական և ամերիկյան ռեստորաններում կան այս դեսերտի տարբեր տեսակներ։

Աֆոգատոն «գլյասեից» տարբերվում է նրանով, որ ավելի քիչ սուրճ է պարունակում։ Բացի այդ, գլյասեի համար հարկավոր է սառեցված սուրճ, իսկ աֆոգատոյի համար՝ տաք սուրճ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Պաղպաղակ
Կատեգորիա:Սուրճ
Կատեգորիա:Սրճային ըմպելիքներ
Արսաբեր

**Արսաբեր** (, առաջացել է հայոց *Արշավիր* անունից), բյուզանդացի հայազգի ազնվական, ով 808 թվականին Բյուզանդական կայսրության գահին տիրանալու անհաջող փորձ է կատարել։

## Կենսագրություն
Արսաբերը հայազգի ազնվական էր, հավանաբար ծագում էր Կամսարականների կամ Արշակունիների տոհմից, ուներ պատրիկի տիտղոս և նիկեփորյան արքայատոհմի հիմնադիր Նիկեփորոս I կայսեր (802–811) մոտ ծառայում էր որպես քվեստոր (օրենքներ մշակող)։ Նիկիփորոսի իշխանությունից դժգոհ մի խումբ աշխարհիկ և եկեղեցական պաշտոնյաներ 808 թվականի փետրվարին գաղտնաբար որոշեցին պալատական հեղաշրջում կազմակերպել և Արսաբերին կայսր հռչակել։ Սակայն Նիկեփորոսին հաջողվեց բացահայտել դավադրությունը, և նա ձերբակալեց դրա մասնակիցներին, որոնք գանահարության ենթարկվեցին, զրկվեցին ունեցվածքից, և, այդ ամենից զատ, աքսորվեցին։ Ինքը՝ Արսաբերը, զղջաց, մեղա եկավ, խոնարհվեց կայսեր առաջ և աքսորվեց Բյութանիայի վանքերից մեկը։ Արսաբերի դուստրը՝ Թեոդոսիան, ամուսնացած էր ապագա կայսեր՝ Լևոն V Հայի (r. 813–820) հետ։ Լևոնը, որ այդ իրադարձությունների ժամանակ զորավար էր և մինչ այդ վայելում էր Նիկեփորոսի բարեհաճությունը, որոշ ժամանակով նույնպես աքսորվեց, ամենայն հավանականությամբ՝ Արսաբերի հետ ունեցած բարեկամական կապի պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*
*
*

## Գրականություն
* Alexander P. Kazhdan (Hrsg.): *The Oxford Dictionary of Byzantium.* Oxford University Press, New York NY 1991, ISBN 0-19-504652-8, S. 186.
* Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Ilse Rochow, Beate Zielke: *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit.* 1. Abteilung: *(641–867).* Band 1: *Aaron (#1) – Georgios (#2182).* Nach Vorarbeiten Friedhelm Winkelmann erstellt. Herausgegeben von der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften. De Gruyter, Berlin 1999, ISBN 3-11-015179-0, S. 193 Nr. 600.
* Ilse Rochow: *Byzanz im 8. Jahrhundert in der Sicht des Theophanes. Quellenkritisch-historischer Kommentar zu den Jahren 715–813* (= *Berliner byzantinistische Arbeiten.* Bd. 57). Akademie-Verlag, Berlin 1991, ISBN 3-05-000700-1, S. 289.
* Alexios G. Savvides, Benjamin Hendrickx (Hrsg.): * Encyclopaedic Prosopographical Lexicon of Byzantine History and Civilization*. Bd. 1: *Aaron – Azarethes*. Brepols Publishers, Turnhout 2007, ISBN 978-2-503-52303-3, S. 390–391.
* Christian Settipani: *Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs. Les princes caucasiens et l’Empire du VIe au IXe siècle.* De Boccard, Paris 2006, ISBN 978-2-7018-0226-8, S. 370–392.
* Cyrille Toumanoff: *Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l’Antiquité jusqu'au XIXe siècle: Tables généalogiques et chronologiques.* Rom 1990, S. 270–274.
* Warren T. Treadgold: *The Byzantine Revival, 780–842*. Stanford University Press, Stanford CA 1988, ISBN 0-8047-1462-2, S. 479.

Կատեգորիա:Կամսարականներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Գոբաոժոու

**Գոբաոժոու** (չինարեն 锅爆肉, նաև **գո բաո ժոու**), չինական խոհանոցի ուտեստ, որը պատրաստվում է օսլայում տապակված խոզի մսի կտորներից, մատուցվում է թթու-քաղցր թանձրուկով։ Ուտեստը բնորոշ է հյուսիսարևելյան Չինաստանին և, մասնավորապես, Հարբին քաղաքին։

## Պատմություն
Ուտեստը հորինվել է 1907 թվականին Հարբինյան խոհարար Չժեն Վենի կողմից ռուսների համար, ովքեր եկել էին քաղաք՝ չինական Արևելյան երկաթուղու շինարարության համար։ Ուտեստի մտահաղացումը տվել է խոհարարի ազգությամբ ռուս կինը։ Որպես հիմք վերցված է «տապակված խոզի մսի կտորներ» պեկինյան ուտեստ, խոհարարը ավելացրել է շաքարավազ՝ դարձնելով ուտեստի համը քաղցրի, որպեսզի այն ավելի լավ համապատասխանի ռուս հյուրերի ճաշակին։

## Պատրաստում
Ուտեստի հիմնական բաղադրիչներն են՝ խոզի միս, հեղուկ խմոր օսլայից, շաքարավազով և քացախով թանձրուկ։ Օսլայով խոզի միսը տապակում են սկզբում կրակի միջին ջերմաստիճանով, ապա բարձր։ Դրանից հետո մատուցում են թթու-քաղցր և քացախ և հալված շաքարավազ պարունակող թանձրուկով (այն կարող է փոխարինվել կետչուպով)։ Պատրաստված ուտեստը ունի սաթե գույն, ծամելու ընթացքում հիանալի խրթխրթում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուտեստներ խոզի մսից
Կատեգորիա:Չինական խոհանոց
Հարություն Ենոքյան (ըմբիշ)

**Հարություն Ենոքյան** (), ազատ ոճի հայ ըմբիշ։

## Կենսագրություն
Ենոքյանն մասնակցել է 2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին տղամարդկանց ազատ ոճի 84 կգ քաշային կարգում։ Նա որակավորվել է այդ խաղերին՝ զբաղեցնելով երրորդ տեղը Շվեյցարիայի Մարտինի քաղաքում անցկացված օլիմպիական որակավորման մրցաշարում։ Նա հասել է մրցաշարի քառորդ եզրափակիչ փուլ, որտեղ պարտվել է վրացի Ռևազ Մինդորաշվիլիին, որը երկրորդ շրջանի ավարտին կարողացել է վաստակել չորս միավոր։ Քանի որ Մինդորաշվիլին առաջ է անցել Տաջիկստանի ներկայացուցիչ Յուսուպ Աբդուսալոմովի դեմ եզրափակիչ խաղում, Ենոքյանին բրոնզե մեդալի համար պայքարելու ևս մեկ հնարավորություն է տրվել կրկնակի մենամարտում, որում նա պարտվել է գերմանացի Դավիթ Բիչինաշվիլիին տեխնիկական 3-4 հաշվով և դասակարգման 1-3 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*FILA Profile 
*NBC Olympic Profile
*Sports-Reference.com
 
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կարեն Ավագյան (ծանրորդ)

**Կարեն Ավագյան** (), հայ ծանրորդ։ 2021 թվականին Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի 2021 թվականի առաջնության ոսկե մեդալակիր մինչև 89 կգ քաշային կարգում, 2019 թվականին Ռումինիայի Բուխարեստ քաղաքում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի 2019 թվականի պատանիների և Մ23 տարեկանների առաջնության ոսկե մեդալակիր մինչև 89 կգ քաշային կարգում, Ֆինլանդիայի Ռովանիեմի քաղաքում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի 2021 թվականի պատանիների և Մ23 առաջնության ոսկե մեդալակիր։

## Կարիերա
2016 թվականին Կարեն Ավագյանն առաջին անգամ հանդես է եկել Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում, որտեղ գրավել է առաջին տեղը՝ 330 կգ արդյունքով։ Հանդես է եկել մինչև 85 կգ քաշային կարգում։ Նույն թվականին պատանիների աշխարհի առաջնությունում նա 318 կգ արդյունքով գրավել է երրորդ տեղը։

2017 և 2018 թվականներին հանդես է եկել Եվրոպայի երիտասարդների առաջնություններում և երկու անգամ էլ զբաղեցրել է 4-րդ տեղը՝ նախ մինչև 85 կգ, ապա մինչև 94 կգ քաշային կարգում։

2021 թվականի ապրիլին Մոսկվայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում, մինչև 89 կգ քաշային կարգում Կարեն Ավագյանը 375 կգ արդյունքով գրավել է ամփոփիչ առաջին տեղը և դարձել Եվրոպայի չեմպիոն։ «Պոկում» վարժությունում նա կարողացել է փոքր ոսկե մեդալ նվաճել 175 կգ արդյունքով, իսկ «հրում» վարժությունում 200 կգ քաշով նվաճել է փոքր արծաթե մեդալ։

## Նվաճումներ
;Եվրոպայի առաջնություններ

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարեն Ավագյանը IWF կայքում

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ
Ջիլ Ջաքոբ

**Ջիլ Ջաքոբ** (), ֆրանսիացի կինոքննադատ և էսսեիստ։ 2001 թվականից մինչև 2014 թվականը զբաղեցրել է Կաննի կինոփառատոնի նախագահի պաշտոնը։

## Կյանքը և կարիերան
Ծնվել է Փարիզում, հայրը գործարար էր։ Ջաքոբը սովորել է Լուի-լե-Գրան միջնակարգ դպրոցում, որտեղ իր հետ սովորում էր նաև Կլոդ Շաբրոլը։ Նա 17 տարեկանում համահիմնել է Կարճատև կինոյի *Ռաքորդս*։ Նա այն ժամանակ, որպես կինոքննադատ և լրագրող համագործակցել է մի քանի ամսագրերի հետ, որոնցից են *Սինեմա, Գրական Նորություններ* և *Էքսպրես ամսագրերը**։*

1976 թվականին Ջաքոբը նշանակվեց Կաննի կինոփառատոնի գլխավոր գեներալի պատվիրակ, ապա 1978 թվականին դարձավ գեներալի պատվիրակ, և վերջապես 2001 թվականից մինչև 2014 թվականը Ջաքոբը եղավ փառատոնի նախագահը։ Նա մնաց փառատոնի տնօրենների խորհրդում մինչև 2018 թվականը, այնուհետև դարձավ փառատոնի ընդհանուր ժողովի անդամ։ Նրա նախաձեռնությունների թվում էին «ինչ-որ տեսանկյունից» ընտրության հիմնադրումը, «ոսկե տեսախցիկ» մրցանակը և կինոհիմնադրամի ստեղծումը։

Իր կարիերայի ընթացքում Ջաքոբը արժանացել է տարբեր պարգևների և մասնավորապես Պատվո լեգեոնի շքանշանին։ Նա Վենետիկի 47-րդ միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինոքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Գայանե Սարգսյան

**Գայանե Ժորայի Սարգսյան** (), հայ բանջարաբույծ-կենսատեխնոլոգ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1996)։

## Կենսագրություն
Գայանե Սարգսյանը ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 6-ին Արծվանիստ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում)։ 1979 թվականին ավարտել է ԵՊՄԻ-ը։ 1987 թվականին սկսել է աշխատել Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնի կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայում․ 1998 թվականին դարձել է վարիչ (2006 թվականից՝ տնօրեն)։

Աշխատանքները վերաբերում են ծածկած գրունտի պայմաններում բանջարային մշակաբույսերի արդյունավետության բարձրացման հիմունքներին՝ կախված ջրային և սննդային պայմանակարգերից։

Կատեգորիա:Հայ բանջարաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ կենսատեխնոլոգներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Մասիս Սարգսյան

**Մասիս Աղասարի Սարգսյան** (), հայ կենսաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1999)։

## Կենսագրություն
Մասիս Սարգսյանը ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 2-ին Վերին Ճամբարակ գյուղում (ներկայում՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում)։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1984 թվականին սկսել է աշխատել Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտահետազոտական ինստիտուտի (այժմ՝ գիտական կենտրոն) անտառի պաշտպանության լաբորատորիայում․ 1998 թվականին դարձել է վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի և անտառային գլխավոր վնասատուների դեմ բակտերիային պատրաստուկների կիրառման կենսաէկոլոգիական խնդիրներին։ Ստեղծել է հինգ բակտերիային պատրաստուկներ և քիմիական իմունաընկճողների ենթամահացու կոնցենտրացիաերի զուգակցմամբ բարձրացրել դրանց արդյունավետությունը։

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Սամվել Սահակյան

**Սամվել Վարանցովի Սահակյան** (), հայ ճարտարագետ-հիդրոտեխնիկ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (2013)։

## Կենսագրություն
Սամվել Սահակյանը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 15-ին Ոսկեվազ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում)։ 1974-2006 թվականներին աշխատել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Հողագիտության, ագրոքիմիայի և մոլիերացիայի գիտական կենտրոնում, 2006 թվականին դարձել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության հողերի օգտագործման և հողաբարելավման վարչության հողբարելավման բաժնի պետ։

Աշխատանքները վերաբերում են Արարատյան դաշտի աղուտ-ալկալի հողերի աղաջրային ռեժիմի կարգավորման, աղազերծման և ալկալիազերծման շարժընթացների իրականացման, քիմիական հողբարելացման, իրացված հողերի գյուղատնտեսական օգտագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնական հարցերին։ Առաջարկել է մելիորատիվ հողագիտության նոր ուղղություն, որի հիմքում են հողային շարժընթացների արագացումը, ֆիզիկական և քիմիական համալիր մեխանիզմների (հարմոնիկ տատանումներ, եռաֆազ համակարգեր, էլեկտրական դաշտ և այլն) կիրառմամբ հողերի բարելավման անհրաժեշտ ժամանակամիջոցի, լվացման չափերի և ֆինանսական միջոցների կրճատումը։

## Երկեր
* Содовые солонцы-солончаки. Процессы рассоления-рассолонцевания и способы их ускорения, Е., 1994․

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ հիդրոտեխնիկներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Ռազմիկ Վարյան

**Ռազմիկ Սիմոնի Վարյան** (), հայ անասնաբույծ-ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, (1979), պրոֆեսոր (1989)։

## Կենսագրություն
Ռազմիկ Վարյանը ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 6-ին Բարում գյուղում (Ադրբեջանի Շամքորի շրջանում)։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1969-1983 և 1986–2003 թվականներին եղել է Հայկական անասնաբուծության և կերարտադրության ԳԱՄ-ի խոզաբուծության բաժնի վարիչ, 1983-1986 թվականներին՝ Բաղրամյանի շրջանի խոզաբուծության № 1 համալիրի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսության, կենդանիների բուծման, կերակրման, խոզերի պլանային ցեղերի կատարելագործման, մաքրացեղ բուծման և տրամախաչման ժամանակ մթերատվության գենոտիպի և արտաքին միջավայրի ազդեցության խնդիրներին։

Ռազմիկ Վարյանը մահացել է 2003 թվականի նոյեմբերի 5-ին Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ ընտրասերումնաբաններ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կարինե Շադոյան

**Կարինե Շադոյան** (), Ռուսաստանում ծնված հայ ազատ ոճի ըմբիշ։ Եվրոպայի 2006 թվականի ըմբշամարտի առաջնության բրոնզե մեդալակիր․ առաջին կին ըմբիշն է Հայաստանից, որը մեդալ է նվաճել ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1975 թվականի մարտի 4-ին Ստավրոպոլի երկրամասի Կիսլովոդսկ քաղաքում։ Տատը եղել է Երևանից (Հայաստան)։ Կարինե Շադոյանն իր մարզական կարիերան սկսել է լողի և թեթև աթլետիկայի ոլորտում։ 22 տարեկանում սկսել է լրջորեն հանդես գալ ազատ ոճի ըմբշամարտում, որտեղ արժանացել է Ռուսաստանի սպորտի վարպետի կոչմանը։ Հանդես է եկել Ուզբեկստանի մինչև 2004 թվականի հավաքականում, այնուհետև տեղափոխվել է Հայաստանի հավաքական, որտեղ նվաճել Է 2006 թվականի Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալ։

Կարինե Շադոյանի կարիերայի վերջին լուրջ մեկնարկը տեղի է ունեցել 2014 թվականի աշխարհի առաջնությունում։

Հետագայում բնակություն է հաստատել Մախաչկալայում, սկսել է զբաղվել Դաղստանում կանանց ըմբշամարտի զարգացմամբ, որտեղ Նատալյա Սմիռնովայի հետ միասին մարզում է մի քանի հայտնի մարզիկներ (Եվգենյա Զախարչենկո, Դանիելլա և Միլենա Վինոգրադովներ)։

Կարինե Շադոյանը Ռուսաստանի չեմպիոն Քսենիա Բուրակովայի անձնական մարզիչն է։

## Մարզական նվաճումներ
* Ասիայի առաջնություն 2004 - 5
* Ալեքսանդր Մեդվեդի Գրան պրի 2005 - 
* Եվրոպայի առաջնություն 2006 - 
* Աշխարհի առաջնություն 2006 - 7
* Դան Կոլով-Նիկոլա Պետրով 2007 - 
* Կիևի միջազգային մրցաշար 2011 - 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ո՞վ է Կարինե Շադոյանը՝ Հայաստանի միակ ներկայացուցիչը կանանց ըմբշամարտում

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ կանայք
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Հայ մարզուհիներ
Ռաշիդ Սարգսյան

**Ռաշիդ Թևոսի Սարգսյան** (), հայ անասնաբույծ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2006)։

## Կենսագրություն
Ռաշիդ Սարգսյանը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 12-ին Ճարտար գյուղում (Արցախի Հանրապետության Մարտունիի շրջանում)։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (այժմ՝ ՀԱԱՀ-ի կազմում)։ 1994-1995 թվականներին եղել է ինստիտուտի խոշոր եղջերավոր անասնաբուծության ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար, 2003-2009 թվականներին՝ ՀԱԱՀ-ի մասնավոր անասնաբուծության ամբիոնի վարիչ, 2009 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 
 
Աշխատանքները վերաբերում են տավարի տարբեր ցեղերի մսային տիպի տրամախաչման տնտեսական արդյունավետությանը, արդյունաբերական տրամախաչման լրամշակման և ներդրման, Հայաստանի պայմաններում տավարի մսի արտադրության տարբեր տեխնոլոգիաների կիրառմանը և այլ հարցերի։

2012 թվականին լույս է տեսել Ռաշիդ Սարգսյանի հեղինակած «Տավարաբուծություն» դասագիրքը։

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ