Կունգ ֆու (տերմին)

**Կունգ ֆու** տերմինը  ( կամ  **kungfu**; ) ընդհանուր առմամբ վերաբերում է չինական մարտարվեստին, որը կոչվում է նաև քվանֆա: Չինաստանում այն վերաբերում է ցանկացած ուսումնասիրության, ուսուցման կամ պրակտիկայի, որը պահանջում է համբերություն, էներգիա և ժամանակ ավարտելու համար: Իր սկզբնական իմաստով կունգ ֆուն կարող է վերաբերել ցանկացած առարկայի կամ հմտության, որը ձեռք է բերվում քրտնաջան աշխատանքի և համբերատարության միջոցով, այլ ոչ միայն պարտադիր մարտարվեստին (օրինակ՝ թեյ պատրաստելու առարկան կոչվում է գոնգֆուի թեյի արարողություն)։ «Չինական մարտարվեստի» բառացի տերմինը մանդարին լեզվով իրականում «ժոնգգուո վուշու»-ն (中國武術) է, որտեղ «վուշու»-ն նշանակում է «մարտական տեխնիկա»**։

Կան կունգ ֆուի բազմաթիվ ձևեր, ինչպիսիք են Շաոլին կունգ ֆուն, Վինգ չունը և թայ չին, և դրանք կիրառվում են ամբողջ աշխարհում: Կունգ ֆուի յուրաքանչյուր ձև ունի իր սկզբունքներն ու տեխնիկան, բայց այն առավել հայտնի է իր խորամանկությամբ և արագությամբ: Միայն քսաներորդ դարի վերջին է, որ այս տերմինը չինական համայնքի կողմից օգտագործվել է չինական մարտարվեստի իմաստով։ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանը «կունգ-ֆու» տերմինը սահմանում է որպես «հիմնականում անզեն չինական մարտարվեստ, որը նման է կարատեին» և «կունգ-ֆու» բառի առաջին տպագիր օգտագործումը վերագրում է «Punch» ամսագրին 1966 թվականին։ Սա ցույց է տալիս, թե ինչպես է այս տերմինի իմաստը փոխվել անգլերենում։ Այս փոփոխության ծագումը կարող է պայմանավորված լինել տերմինի թյուրըմբռնմամբ կամ սխալ թարգմանությամբ՝ ֆիլմերի ենթագրերի կամ կրկնօրինակումների միջոցով։

## Պատմություն
Չնայած Կունգ Ֆուն այսօր լայնորեն ճանաչված է որպես չինական մարտարվեստ, որոշ պատմական մեկնաբանություններ ենթադրում են, որ Կունգ Ֆուի ծագումը կարող է էական կապեր ունենալ հին հնդկական մարտական ավանդույթների, մասնավորապես՝ Կալարիպայատուի հետ, որը աշխարհի ամենահին հայտնի մարտական համակարգերից մեկն է։

Այս տեսության կենտրոնական դեմքը Բոդհիդհարման է՝ հնդիկ վանական, որը, ենթադրաբար, Հարավային Հնդկաստանի Պալլավա դինաստիայից Չինաստան է մեկնել մ.թ. 5-րդ կամ 6-րդ դարերի ընթացքում: Չինական պատմական աղբյուրները, ինչպիսին է Լուոյան Ջիալան Ջին, վերաբերում են Դամո անունով մի վանականի (Բոդհիդհարմայի չինական անվանումը), ով ժամանել է Շաոլինի վանք: Չնայած նրա հիմնական դերը Չան (Զեն) բուդդիզմի տարածումն էր, ասում են նաև, որ նա ներմուծել է ֆիզիկական վարժություններ, որոնք այժմ համարվում են Շաոլինի մարտարվեստի նախորդները։

Բոդհիդհարմայի մարզման մեթոդները, ըստ հաղորդումների, ներառում էին դինամիկ շարժումներ, շնչառության վերահսկում և մեդիտատիվ դիրքեր, որոնք նախատեսված էին երկար ժամերով մեդիտացիայից տառապող վանականների մարմինն ու միտքը ամրապնդելու համար: Այս մեթոդները շատ նման են հնդկական յոգայի և մարտական պրակտիկաներին, մասնավորապես՝ Կալարիպայատուում հանդիպող մարտական և հոգևոր կարգապահության խառնուրդին: Լեգենդի որոշ տարբերակներ պնդում են, որ Բոդհիդհարման վանականներին սովորեցրել է Լոհանի տասնութ ձեռքերը, որոնք դարձել են Շաոլինի կունգ ֆուի հիմքը։

Ավելին, Կունգ Ֆուի հայեցակարգային հիմքերը, ինչպիսիք են ներքին էներգիան (Չի), հոգևոր ներդաշնակությունը և շարժման միջոցով կարգապահությունը, արտացոլում են հնդկական յոգան, Այուրվեդայի և մարտական սուրբ գրությունները, ինչպիսին է Դհանուրվեդան, որը նախորդում է Արևելյան Ասիայի բազմաթիվ ավանդույթներին։ 

Չնայած ժամանակակից գիտնականները դեռևս բաժանված են Բոդհիդհարմայի դերի պատմական ճշգրտության հարցում, ամբողջ աշխարհում մեծ թվով պատմաբաններ, մշակութային հետազոտողներ և մարտարվեստի դպրոցներ այժմ ընդունում են հնդկական ազդեցության հնարավորությունը Կունգ Ֆուի վաղ զարգացման գործում։ Այս տեսությունը հատկապես հաստատվում է Հարավային Հնդկաստանի բանավոր ավանդույթներում, մարտարվեստի համայնքներում և բուդդայական պատմություններում, որոնք կապում են Հնդկաստանը և Չինաստանը, և ուսումնասիրվել է այնպիսի գիտնականների կողմից, ինչպիսիք են Մեյր Շահարը, Թոմաս Ա. Գրինը և դոկտոր Տրիլոչան Բեուրան։

Չնայած Կունգ Ֆուի զարգացումը Չինաստանում անհերքելիորեն լայնածավալ և անկախ է, դրա վաղ արմատները կարող են արտացոլել խորը միջմշակութային փոխանակում, որտեղ Հնդկաստանը հնարավոր է ցանի այն սերմը, որը հետագայում վերածվեց որպես չինական մարտարվեստի հսկայական ժառանգության։

## Հանրաճանաչ մշակույթում
Չինական մարտարվեստի հասկացությունների և կիրառման մասին հղումներ կարելի է գտնել հանրաճանաչ մշակույթում։ Պատմականորեն, չինական մարտարվեստի ազդեցությունը կարելի է գտնել գրքերում և Ասիային բնորոշ կատարողական արվեստներում: Վերջերս այդ ազդեցությունները տարածվել են նաև ֆիլմերի և հեռուստատեսության վրա, որոնք ուղղված են շատ ավելի լայն լսարանի: Արդյունքում, չինական մարտարվեստը տարածվել է իր ազգային արմատներից այն կողմ և ունի համաշխարհային գրավչություն:

Մարտարվեստը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում չինական գրական ժանրում՝ «wuxia» անունով, որը պտտվում է ասպետության թեմաների, առանձին մարտարվեստի հասարակության (wǔlín, 武林) և պատմությունների շուրջ, որոնցում մարտարվեստը խաղում է գլխավոր դեր: «wuxia»-ի արմատները կարելի է գտնել դեռևս մ.թ.ա. 2-րդ և 3-րդ դարերում՝ թափառող հերոսների և արդարությունը պաշտպանող զինվորների մասին պատմություններով: Ժանրը զգալի ժողովրդականություն է ձեռք բերել Թան դինաստիայի օրոք և աստիճանաբար վերածվել է վեպի Մին դինաստիայի օրոք: Այսօր «wuxia»-ն շարունակում է մնալ որպես մեծ ժողովրդականություն վայելող Ասիայի մեծ մասում՝ շարունակելով ձևավորել և ազդել հանրության կողմից մարտարվեստի ընկալման վրա՝ հաճախ պատմության, լեգենդի և փիլիսոփայության տարրերը համատեղելով մարտարվեստի և հերոսության դինամիկ պատկերումների հետ:

Մարտարվեստի ազդեցությունները կարելի է գտնել նաև պարում, թատրոնում և հատկապես չինական օպերայում, որի ամենահայտնի օրինակներից մեկը Պեկինի օպերան է: Այս հայտնի դրամայի ձևը սկիզբ է առնում Թան դինաստիայից և շարունակում է մնալ չինական մշակույթի օրինակ։ Որոշ մարտարվեստի շարժումներ կարելի է գտնել չինական օպերայում, իսկ որոշ մարտարվեստի վարպետներ՝ որպես կատարողներ չինական օպերաներում։

Ներկա ժամանակներում չինական մարտարվեստը հիմք է հանդիսացել «կունգ ֆուի ֆիլմ» կոչվող հայտնի կինոժանրի ստեղծման համար: Այս ժանրը միջազգային ուշադրություն է գրավել 1970-ականներին՝ հիմնականում Բրյուս Լիի ազդեցության շնորհիվ, ում ֆիլմերը կարևոր դեր են խաղացել չինական մարտարվեստը արևմտյան լսարանին ներկայացնելու գործում: Լիի համաշխարհային ազդեցությունը հաջորդել է նրա 1964 թվականի «Չինական բռնցքամարտի» հայտնի ցուցադրությանը Միացյալ Նահանգներում կայացած Լոնգ Բիչի միջազգային կարատեի առաջնությունում, որը տպավորել է ամերիկյան կարատեի համայնքին: Հաջորդող տասնամյակներում մարտարվեստի վարպետներ և դերասաններ, ինչպիսիք են Ջեքի Չանը, Ջեթ Լին և Դոնի Ենը, շարունակել են ընդլայնել ժանրի գրավչությունը: Մասնավորապես, Ջեքի Չանը հայտնի է դարձել ակրոբատիկ մարտերը կատակերգության հետ համատեղելով՝ ստեղծելով եզակի և լայնորեն սիրված ոճ: Չինական մարտարվեստի ֆիլմերը հաճախ անվանում են «կունգ ֆուի ֆիլմեր» (功夫片), և երբ դրամատիկական մարտական ​​տեսարանների համար օգտագործվում են մետաղալարով օժանդակվող լայնածավալ հնարքներ, դրանք երբեմն անվանում են «մետաղալար-ֆու»: Այս ֆիլմերը սերտորեն կապված են կունգ ֆուի թատրոնի ավանդույթի հետ և հաճախ համընկնում են այնպիսի հարակից ժանրերի հետ, ինչպիսիք են «wuxia»-ն և Հոնկոնգի մարտական ​​կինոն:

### Ազդեցությունը վաղ հիփ-հոփի վրա
1970-ականներին Բրյուս Լին սկսում էր ժողովրդականություն ձեռք բերել Հոլիվուդում իր մարտարվեստի ֆիլմերի շնորհիվ։ Այն փաստը, որ նա ոչ սպիտակամորթ տղամարդ էր, որը մարմնավորում էր ինքնաբավություն և ինքնատիրապետում, արձագանք գտավ սևամորթ հանդիսատեսի շրջանում և նրան դարձրեց կարևոր դեմք այս համայնքում։ 1973 թվականին «Վիշապի մուտքը» ֆիլմի թողարկումը կունգ ֆուի ֆիլմերը դարձրեց ամերիկյան հիմնական ժողովրդականություն բոլոր ժողովրդագրական խմբերի շրջանում, սակայն, նույնիսկ այն բանից հետո, երբ հանրության հետաքրքրությունը սկսեց մարել, սևամորթ հանդիսատեսը շարունակեց ընդունել և պահպանել ժանրի գրավչությունը։ Նյու Յորքում քաղաքային երիտասարդությունը բոլոր թաղամասերից ամեն երեկո հավաքվում էր Մանհեթենի Թայմս Սքվեր՝ դիտելու կունգ ֆուի մասին վերջին ֆիլմերը։

Այս նվիրված հանդիսատեսի թվում էին Բրոնքսից եկած երիտասարդներ, որտեղ հիփ հոփը նոր էր սկսում ձևավորվել: Դրա հիմնական ռահվիրաներից մեկը՝ DJ Kool Herc-ը, զարգացրեց ժանրի հիմքը՝ երգերից ռիթմիկ «դադարներ» առանձնացնելով և կրկնելով՝ ստեղծելով երաժշտության նոր ոճ: Այս նորարարությունից ի հայտ եկավ փողոցային պարի նոր ձև՝ բի-բոյինգ կամ բրեյքդանս՝ որը բնութագրվում էր իմպրովիզացված ակրոբատիկայով և ռիթմիկ շարժումներով: Վաղ շրջանի բրեյքդանսիստները կունգ ֆուի ֆիլմերը համարել են անմիջական ազդեցություն՝ ներառելով այնպիսի տեխնիկաներ, ինչպիսիք են կռացած ոտքերի սվեփը և «վերևից ճոճվելը», որոնք ընդօրինակում էին մարտարվեստի պարային մարտերի ուղղահայաց, մարտական ​​դիրքերը:

Այս շարժումների իմպրովիզացիոն բնույթը հանգեցրեց պարային մարտերի, դեմ առ դեմ մրցումների, որտեղ անհատները կամ խմբերը գնահատվում էին ստեղծագործականության, տեխնիկական հմտության և երաժշտական ​​ժամանակի հիման վրա: Այս բախումները նկարագրելիս՝ «Crazy Legs of the Rock Steady Crew»-ն դրանք համեմատել է դասական կունգ ֆուի ֆիլմերի մենամարտերի հետ, որտեղ «մեկ կունգ ֆուի վարպետ ասում է. «Քո կունգ ֆուն լավն է, բայց իմն ավելի լավն է», և հետո սկսվում է կռիվ»։ Մարտարվեստի պատկերների, փողոցային մշակույթի և երաժշտության այս միաձուլումը նպաստեց բրեյքդանսի՝ հիփ-հոփի որոշիչ տարրերից մեկի վերածելուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտարվեստի դպրոցներ
Կատեգորիա:Մարտարվեստի տեսակներ
Կատեգորիա:Չինաստան
Կատեգորիա:Սպորտ
Կատեգորիա:Սպորտ ըստ երկրի