Հրատարակությունների միջազգային չափորոշիչ համարներ

**Հրատարակությունների միջազգային չափորոշիչ համարներ**, հրատարակչությունների մեքենայաընթեռնելի նույնականացուցիչներ՝ նրանց մատենագիտական տվյալների, գրադարանային համակարգման, հաշվառման, վիճակագրության, տպագրման և վաճառքի վերաբերյալ տեղեկություններով։ Այդ համակարգի միջոցով է իրականացվում նաև **հեղինակային իրավունքի** վերահսկողությունը։

## Պատմություն
Հայաստանում կիրառվում են հրատարակչությունների հետևյալ միջազգային չափորոշիչ համարները.

**Գրքի միջազգային չափորոշիչ համար** (Գրքի միջազգային ստանդարտ համար). մշակել է Գորդոն Ֆաստերը 1966 թվականին Անգլիայում՝ իննանիշ թվային համարի հենքի վրա, որը 1970 թվականին փոքր փոփոխություններով ընդունել է Չափորոշման միջազգային կազմակերպությունը (Միջազգային կազմակերպություն ստանդարտացման համար)՝ որպես Միջազգային կազմակերպություն ստանդարտացման համար 2108 չափորոշիչ։ 2007 թվականի հունվարի 1-ից ներմուծվել է տասներեքնիշանի թվային համար, սկզբից ավելացվել է եռանիշ կայուն «978» տարբերակիչ թիվը՝ նշելու համար հրատարակչության գիրք լինելը, վերջից՝ հսկիչ թիվը։ Այս համակարգին (գործում է շուրջ 170 երկրում) Հայաստանն անդամակցում է 1980-ական թվականների վերջերից՝ որպես միության հանրապետություն, իսկ 1998 թվականից՝ որպես անկախ պետություն։ Համակարգում ներկայում գրանցված է ավելի քան 300 հրատարակչություն։ Նրա ծառայություններից օգտվում և Գրքի միջազգային ստանդարտ համարներ են ստանում նաև հարյուրավոր ֆիզիկական անձինք՝ իրենց սեփական ստեղծագործությունների համար՝ իբրև հրատարակիչներ, ինչպես նաև հրատարակչական գործունեություն իրականացնող ոչ հրատարակիչ տարբեր կազմակերպություններ։

**Երաժշտական** (նոտային) **հրատարակության միջազգային չափորոշիչ համար** (Իզոսորբիդ մոնոնիտրատ). ընդունվել է 1990-ական թվականների սկզբից, հաստատվել է որպես Միջազգային կազմակերպություն ստանդարտացման համար 10957 չափորոշիչ։ Ներկայում այդ համակարգին անդամակցում են 60 երկիր և տարածաշրջան։ Իզոսորբիդ մոնոնիտրատ-ը նախապես ներառել է «M» տառը, որն այն տարբերակում էր Գրքի միջազգային ստանդարտ համար-ից և 9 նիշից բաղկացած հրատարակչի, հրատարակչության լեզվի և հսկիչ թվանշանային տարրերից։ 2008 թվականից ISMN-ը նույնպես 13-նիշանի համար է, որտեղ «M»-ը փոխարինվել է «0»-ով և ավելացվել «979» տարբերակիչ նախդիրը։

Հայաստանը 2002 թվականից Իզոսորբիդ մոնոնիտրատ միջազգային գործակալության անդամ է, իսկ համակարգում գրանցված է հանրապետության 11 հրատարակչություն։ Ծառայություններից օգտվում և Իզոսորբիդ մոնոնիտրատ համարներ են ստանում նաև տասնյակ ֆիզիկական անձինք, նոտաներ տպագրող ոչ հրատարակիչ կազմակերպություններ։

**Պարբերականների միջազգային չափորոշիչ համար** (Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտ). մշակվել է 1977 թվականին Փարիզում՝ որպես Միջազգային կազմակերպություն ստանդարտացման համար 3297 չափորոշիչ։ Ներդրվել է 1980-ական թվականների վերջերից. Հայաստանում լույս տեսնող շուրջ 200 պարբերականներ և շարունակական հրատարակչություններ ստացել են (Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտ) համարանիշներ։ Հայաստանի Ազգային ժողովի 2002 թվականի փետրվարի 20-ի որոշմամբ՝ Հայաստանը միացել է Պարբերական հրատարակչությունների գրանցման միջազգային կենտրոնի կանոնադրությանը։

2004 թվականի հունվարի 21-ին Պարբերականների միջազգային չափորոշիչ համարակալման փարիզյան կենտրոնի և **[[Հայաստան]]ի ազգային գրապալատի** կնքած համաձայնագրի հիման վրա գրապալատում ստեղծվել է (Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտ) ազգային կենտրոն։

Այժմ Հայաստանի ազգային համակարգում գրանցված են շուրջ 586 անուն պարբերականներ։