Ռուսական հեղափոխություն (1905-1907)

**Ռուսաստանի առաջին հեղափոխություն**, պատմական իրադարձություններ, որոնք տեղի են ունեցել 1905 թվականի հունվարից մինչև 1907 թվականի հունիսը Ռուսական կայսրությունում:

Հեղափոխության մեկնարկի պատճառը հունվարի 3-ին Պուտիլովի գործարանում տեղի ունեցած գործադուլն է։ Գործադուլը առիթ է հանդիսացել՝ 1905 թվականի հունվարի 9-ին (22) Սանկտ Պետերբուրգում բանվորների խաղաղ ցույցի զորքերի գնդակահարության՝ քահանա Գեորգի Գապոնի գլխավորությամբ (96 սպանված և 333 վիրավոր, որոնցից հետո մահացել է ևս 34 մարդ, ըստ ոստիկանության դեպարտամենտի տնօրեն Ա.Ա. Լոպուխինի փետրվարյան զեկույցի։

Այս ժամանակահատվածում գործադուլային շարժումը ձեռք է բերել հատկապես լայնածավալ անկարգություններ և ապստամբություններ բանակում և նավատորմում, ինչը հանգեցրել է միապետության դեմ զանգվածային բողոքի ակցիաների։ 1905 թվականի օգոստոսի 6-ի Նիկոլայ II-ի «Պետական դումայի ստեղծման մասին» մանիֆեստը ստեղծել է Պետական դուման որպես միապետի օրենսդիր մարմին։ Սակայն խռովությունները չեն դադարել։ Ելույթների արդյունքը եղել է 1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ի հռչակագիրը, որը քաղաքացիական ազատություններ է շնորհել անձնական ամբողջականության, խղճի, խոսքի, հավաքների և միությունների ազատության հիման վրա։ Մանիֆեստն ընդլայնեց ապագա Պետդումայի լիազորությունները. օրենսդիր խորհրդատվական մարմնից այն դարձավ օրենսդիր մարմին։

Ռուսաստանի Առաջին հեղափոխության պատճառ դարձած սոցիալական լարվածությունը ամբողջությամբ չի վերացել, ինչը դարձել է 1917 թվականի հետագա հեղափոխական ապստամբության նախադրյալ։

## Հեղափոխության պատճառներ
### Գյուղացիություն
Գյուղացիները կազմել են Ռուսական կայսրության ամենամեծ խավը՝ ընդհանուր բնակչության մոտ 77%-ը: Բնակչության արագ աճը 1860-1900 թվականներին հանգեցրել է նրան, որ միջին տեղաբաշխումը նվազել է մոտավորապես 1,7-2 անգամ, մինչդեռ միջին բերքատվությունն այս ժամանակահատվածում աճել է ընդամենը 1,34 անգամ։ Այս անհավասարակշռության արդյունքը եղել է գյուղատնտեսական բնակչության մեկ շնչի հաշվով հացահատիկի միջին բերքի մշտական անկումը և որպես հետևանք, ամբողջ գյուղացիության տնտեսական վիճակի վատթարացումը։

Բացի այդ, Եվրոպայում մեծ տնտեսական փոփոխություններ են տեղի ունենցել, որոնք պայմանավորված են եղել այնտեղ ամերիկյան համեմատաբար էժան հացահատիկի հայտնվելով։ Սա Ռուսաստանին, որտեղ հացահատիկը արտահանման հիմնական արտադրանքն էր, շատ ծանր դրության մեջ է դրել։

Հացահատիկի արտահանման ակտիվ խթանման ընթացքը, որը ձեռնարկել է ռուսական կառավարությունը 1880-ականների վերջից, ևս մեկ գործոն է, որը վատթարացրել է գյուղացիության պարենային վիճակը։ Օրինակ, երբ Ռուսական կայսրությունում հացահատիկի միջին տարեկան արտադրությունը 1891-1900 թվականներին կազմել է 47,7 միլիոն տոննա իսկ 1896-1900 թվականներին հացահատիկի միջին տարեկան արտահանումը կազմել է 5,21 միլիոն տոննա։ Կարգախոսը «մենք չենք ավարտի, բայց մենք այն կարտահանենք», որը ներկայացրել է ֆինանսների նախարար Իվան Վիշնեգրադսկին։ Սա պատճառներից մեկն էր, որը հանգեցրել է 1891-1892 թթվականների սովին: Սկսած 1891 թվականի սովից՝ գյուղատնտեսական ճգնաժամն ավելի ու ավելի էր ճանաչվում որպես Կենտրոնական Ռուսաստանի ողջ տնտեսության երկարաժամկետ և խորը վատթարացում:

Գյուղացիների մոտ աշխատանքի արտադրողականությունը բարձրացնելու մոտիվացիան ցածր էր։ Դրա պատճառները Վիտտեն իր հուշերում նշել է հետևյալը.Ինչպես կարող է մարդը դրսևորել և զարգացնել ոչ միայն իր աշխատանքը, այլև նախաձեռնությունը իր աշխատանքում, երբ նա գիտի, որ իր մշակած հողը որոշ ժամանակ անց կարող է փոխարինվել մեկ այլով (համայնքով), որ իր աշխատանքի պտուղները կկիսվեն ոչ թե ընդհանուր օրենքների և կտակարանային իրավունքների հիման վրա, այլ սովորույթի համաձայն (և հաճախ սովորույթը հայեցողություն է),Երբ նա կարող է պատասխանատու լինել ուրիշների կողմից չներդրված հարկերի համար (շրջանաձև դրույք)... երբ նա չի կարող ոչ տեղաշարժվել, ոչ էլ թողնել իր, հաճախ թռչնի բույնից ավելի աղքատ կացարանը առանց անձնագրի, որի տրամադրումը կախված է հայեցողությունից, երբ, մի խոսքով, նրա կյանքը որոշ չափով նման է ընտանի կենդանու կյանքին այն տարբերությամբ, որ սեփականատերը հետաքրքրված է ընտանի կենդանու կյանքով, քանի որ դա նրա ունեցվածքն է, և Ռուսաստանի պետությունն այդ գույքն ունի պետականության զարգացման այս փուլում ավելցուկի մեջ, և այն, ինչ առկա է ավելցուկի մեջ, կամ քիչ է, կամ ընդհանրապես չի գնահատվումԲնակչության ժողովրդագրական աճի պատճառով հողատարածքների չափերի մշտական նվազումը («հողերի պակաս») հանգեցրել է նրան, որ 1905 թվականի հեղափոխության ռուս գյուղացիության ընդհանուր կարգախոսը հողի պահանջն էր՝ մասնավոր սեփականության (հիմնականում հողատերերի) վերաբաշխման միջոցով։ )հող՝ հօգուտ գյուղացիական համայնքների.

### Հեղափոխության նախադրյալներ

## Հեղափոխության սկիզբ
ձախից|մինի|286x286փքս|Գ․ Գապոն «Ռուսական գործարանի աշխատողների ժողովում» լուսանկարը՝ Կարլ Բուլլայի
1904 թվականի վերջին երկրում սրվել է քաղաքական դիմակայությունը։ Կառավարության կողմից հռչակված Սվյատոպոլկ-Միրսկի հասարակության հանդեպ վստահության կուրսը հանգեցրել է ընդդիմության գործունեության ակտիվացմանը։ Այդ պահին ընդդիմության առաջատար դեր է խաղել լիբերալ «Ազատագրման միությունը»։ Սեպտեմբերին միության և հեղափոխական կուսակցությունների ներկայացուցիչները հավաքվել են Փարիզի կոնֆերանսում,  որտեղ քննարկեցին ինքնավարության դեմ համատեղ պայքարի հարցը։ Համաժողովի արդյունքներով կնքվել են մարտավարական համաձայնագրեր, որոնց էությունն արտահայտվել է «առանձին քայլել և միասին ծեծել» բանաձևով։ Նոյեմբերին Սանկտ Պետերբուրգում "ազատագրման միության" նախաձեռնությամբ տեղի ունեցավ Զեմսկի համագումար, որով մշակվել է բանաձևը պահանջով ժողովրդական ներկայացուցչություն և քաղաքացիական ազատությունների. Համագումարը զարկ տվեց զեմստվոյի խնդրագրերի արշավին, որոնք պահանջում էին սահմանափակել պաշտոնյաների իշխանությունը եւ հասարակությանը պետության կառավարման կոչ անել. Կառավարության կողմից թույլ տրված գրաքննության թուլացման հետևանքով Zemstvo-ի խնդրագրերի տեքստերը ներթափանցել են ՄԱՄՈՒԼ և դարձել համընդհանուր քննարկման առարկա։ Հեղափոխական կուսակցությունները պաշտպանում էին լիբերալների պահանջները և կազմակերպում ուսանողական ցույցեր։

1904 թվականի վերջին իրադարձություններին ներգրավվել է երկրի ամենամեծ օրինական աշխատանքային կազմակերպությունը՝ «Սանկտ Պետերբուրգի ռուսական գործարանի աշխատողների ժողովը»։ Կազմակերպությունը ղեկավարել է քահանա Գեորգի Գապոնը։ Նոյեմբերին Ազատագրական միության մի խումբ անդամներ հանդիպել են Գապոնի և Համագումարի ղեկավար շրջանակի հետ և հրավիրել են նրանց հանդես գալ քաղաքական բովանդակությամբ խնդրագրով։ Նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին «Համագումար»-ի ղեկավարությունում քննարկվել է միջնորդություն ներկայացնելու գաղափարը։ Դեկտեմբերին Պուտիլովի գործարանում միջադեպ է տեղի ունեցել՝ աշխատանքից ազատելով չորս աշխատողների։ Միջադեպի հետաքննությունը ցույց է տվել, որ վարպետի գործողություններն անարդար են եղել և թելադրված են կազմակերպության նկատմամբ թշնամական վերաբերմունքով։ Գործարանի տնօրինությունից պահանջել են վերականգնել աշխատանքից ազատված աշխատողներին և հրշեջ վարպետ Տետյավկինին։ Ի պատասխան վարչակազմի մերժման՝ «Ասամբլեայի» ղեկավարությունը սպառնացել է գործադուլով։ 1905 թվականի հունվարի 2-ին «Ասամբլեայի» ղեկավարության նիստում որոշվել է գործադուլ սկսել Պուտիլովի գործարանում, իսկ պահանջները չկատարելու դեպքում այն ​​վերածել ընդհանուրի։1905 թվականի հունվարի 3-ին 12500 աշխատողներով Պուտիլովի գործարանը գործադուլ է հայտարարել, իսկ հունվարի 4-ին և 5-ին գործադուլավորներին են միացել ևս մի քանի գործարան։ Պուտիլովի գործարանի վարչակազմի հետ բանակցություններն անհաջող են անցել, և հունվարի 5-ին Գապոնը հրաժարվել է ցարին օգնության համար դիմելու գաղափարից։ Հունվարի 7-ին և 8-ին գործադուլը տարածվել է քաղաքի բոլոր ձեռնարկություններում և դարձել համընդհանուր։ Ընդհանուր առմամբ գործադուլին մասնակցել է Սանկտ Պետերբուրգի 625 ձեռնարկություն՝ 125 հազար աշխատողներով։ Այդ նույն օրերին Գապոն և մի խումբ բանվորներ կազմեցին խնդրագիր՝ ուղղված բանվորների կարիքների մասին կայսրին, որը, տնտեսական պահանջների հետ մեկտեղ, պարունակում էր քաղաքական բնույթի պահանջներ։ Ստորագրահավաքը պահանջել է համընդհանուր, ուղղակի, գաղտնի և հավասար քվեարկության հիման վրա համաժողովրդական ներկայացուցչություն հրավիրել, քաղաքացիական ազատությունների ներդրում, նախարարների պատասխանատվությունը ժողովրդի առջև, կառավարման օրինականության երաշխիքներ, 8-ժամյա աշխատանքային օր։ Հունվարի 6-ին, 7-ին և 8-ին «Համագումար»-ի բոլոր 11 վարչություններում հանրագիրը ընթերցվել է, դրա տակ հավաքվեցին տասնյակ հազարավոր ստորագրություններ։ Աշխատողներին հրավիրել են կիրակի օրը՝ հունվարի 9-ին, գալ Ձմեռային պալատի հրապարակ՝ խնդրագիրը ցարին ներկայացնելու «ամբողջ աշխարհի հետ»։.

Հունվարի 7-ին խնդրագրի բովանդակությունը հայտնի դարձավ ցարական կառավարությանը։ Դրանում պարունակվող քաղաքական պահանջները, որոնք ենթադրում էին ինքնավարության սահմանափակում, անընդունելի են եղել իշխող ռեժիմի համար։ Կառավարության զեկույցում նրանք համարվում էին «համարձակ»: Միջնորդությունն ընդունելու հարցը իշխանական շրջանակներում չի քննարկվել։ Հունվարի 8-ին Սվյատոպոլկ-Միրսկու գլխավորությամբ կառավարության նիստում որոշվել է թույլ չտալ աշխատողներին հասնել Ձմեռային պալատ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ ուժով կանգնեցնել նրանց։ Այդ նպատակով որոշվել է քաղաքի գլխավոր մայրուղիներում զորքերի շրջափակեր տեղադրել, որոնք պետք է փակեին բանվորների ճանապարհը դեպի քաղաքի կենտրոն։ Քաղաք են բերվել ավելի քան 31000 զինվոր ընդհանուր թվով զորքեր։ Հունվարի 8-ի երեկոյան Սվյատոպոլկ-Միրսկին մեկնել է Ցարսկոյե Սելո կայսր Նիկոլայ II-ին տեսնելու՝ ձեռնարկված միջոցառումների մասին զեկույցով։ Այս մասին թագավորը գրել է իր օրագրում։ Գործողության ընդհանուր ղեկավարությունը վստահված է եղել պահակային կորպուսի հրամանատար արքայազն Ս.Ի.Վասիլչիկովին։
[մինի|[Վալենտին Սերով «Զինվորներ, քաջ տղաներ, ո՞ւր է ձեր փառքը», 1905 թվական]]
Հունվարի 9-ի առավոտյան բանվորների շարասյունները, որոնց ընդհանուր թիվը կազմել է մինչև 150,000 մարդ, տարբեր շրջաններից շարժվել են դեպի քաղաքի կենտրոն։ Սյուներից մեկի գլխին՝ խաչը ձեռքին, քայլում էր Գապոն քահանան։ Երբ շարասյուները մոտեցել են ռազմական ֆորպոստներին, սպաները պահանջել են, որ բանվորները կանգ առնեն, բայց նրանք շարունակել են առաջ շարժվել։ Վստահ լինելով ցարի մարդկայնության վրա՝ բանվորները համառորեն ձգտում էին Ձմեռային պալատի համար՝ ուշադրություն չդարձնելով նախազգուշացումներին և նույնիսկ հեծելազորային հարձակումներին։ Որպեսզի քաղաքի կենտրոնում գտնվող 150.000-անոց ամբոխին թույլ չտան մուտքը դեպի Ձմեռային պալատ, զորքերը սկսել են հրացաններով կրակել։ Համազարկային կրակոցներ են արձակվել Նարվա դարպասի, Երրորդության կամրջի, Շլիսելբուրգյան տրակտի, Վասիլևսկի կղզու, Պալատական հրապարակի և Նևսկի պողոտայի վրա։ Պաշտոնական տվյալներով՝ ընդհանուր առմամբ հունվարի 9-ի օրը զոհվել է 96, վիրավորվել՝ 333 մարդ, իսկ վերքերից մահացածներին հաշվի առնելով՝ 130-ը զոհվել է, 299-ը՝ վիրավորվել  Խորհրդային պատմաբան Վ.Ի.Նևսկու հաշվարկներով՝ մինչև 200 սպանված և մինչև 800 վիրավոր։

Աշխատավորների անզեն երթի ցրումը ցնցող տպավորություն է թողել հասարակության վրա։ Երթի կրակոցների մասին հաղորդումները, որոնք բազմիցս գերագնահատում էին զոհերի թիվը, տարածվել են ապօրինի հրապարակումներով, կուսակցական հայտարարություններով և փոխանցվում բանավոր։ Ընդդիմությունը կատարվածի ողջ պատասխանատվությունը դրել է կայսր Նիկոլայ II-ի վրա և ավտոկրատ ռեժիմի վրա։ Ոստիկանությունից մազապուրծ եղած Գապոն քահանան զինված ապստամբության և դինաստիայի տապալման կոչ արեց։ Հեղափոխական կուսակցությունները կոչ են արել տապալել ինքնավարությունը։ Գործադուլների ալիքը, որն անցկացվում էր քաղաքական կարգախոսների ներքո, ընդգրկել է ողջ երկիրը։ Շատ վայրերում գործադուլները ղեկավարում էին կուսակցական աշխատողները։ Աշխատավոր զանգվածների ավանդական հավատը ցարի նկատմամբ սասանվեց, և հեղափոխական կուսակցությունների ազդեցությունը սկսել է աճել։ Կուսակցական շարքերի թիվն արագորեն ընդլայնվել է։ Ժամանակակիցներից շատերի կարծիքով՝ ցարական կառավարությունը սխալվել է՝ որոշելով ուժ կիրառել անզեն աշխատավորների դեմ։ Ապստամբության վտանգը կանխվել է, բայց թագավորական իշխանության հեղինակությունը անուղղելիորեն վնասվեց։ Հունվարի 9-ի դեպքերից անմիջապես հետո նախարար Սվյատոպոլկ-Միրսկին պաշտոնանկ է արվել։

## Հեղափոխության ընթացք
ձախից|մինի|1905 թվականի գարուն։ Լեհ նկարիչ Ստանիսլավ Մասլովսկու նկարը։
Հունվարի 9-ի իրադարձություններից հետո Պ.Դ. Սվյատոպոլկ-Միրսկին ազատվել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնից և նրան փոխարինել է .Ալեքսանդր Բուլիգին։ Սահմանվել է Պետերբուրգի գեներալ-նահանգապետի պաշտոնը, որին հունվարի 10-ին նշանակվել է գեներալ Դ.Ֆ.Տրեպովը։

Հունվարի 29-ին (փետրվարի 11-ին) Նիկոլայ II-ի հրամանագրով սենատոր Շիդլովսկու նախագահությամբ ստեղծվել է հանձնաժողով՝ նպատակ ունենալով «շտապ պարզաբանել Սանկտ Պետերբուրգի և նրա արվարձանների աշխատողների դժգոհության պատճառները և վերացնել նրանց… ապագան»։ Նրա անդամները պետք է լինեին Պետերբուրգի բանվորների պաշտոնյաներ, գործարանատերեր և տեղակալներ։ Քաղաքական պահանջները նախապես անընդունելի էին ճանաչվել, բայց հենց դրանք են առաջադրել աշխատավորներից ընտրված պատգամավորները (հանձնաժողովի նիստերի թափանցիկություն, մամուլի ազատություն, կառավարության կողմից փակված Գապոնի «Ժողովի» 11 բաժանմունքների վերականգնում, ազատ արձակել ձերբակալված ընկերներ): Փետրվարի 20-ին (մարտի 5-ին) Շիդլովսկին զեկույց է ներկայացրել Նիկոլայ II-ին, որտեղ նա ընդունում է հանձնաժողովի ձախողումը։ Նույն օրը թագավորական հրամանագրով Շիդլովսկու հանձնաժողովը լուծարվել է։
աջից|մինի|Իվանովո-Վոզնեսենսկի բանվորական պատգամավորների քաղաքային խորհրդի անդամներ։
Հունվարի 9-ից հետո գործադուլների ալիքը տարածվել է ամբողջ երկրում։ Հունվարի 12-14-ը Ռիգայում և Վարշավայում տեղի է ունեցել բողոքի համընդհանուր գործադուլ՝ ընդդեմ Սանկտ Պետերբուրգի բանվորների ցույցի գնդակահարության։ Ռուսական երկաթուղիներում գործադուլային շարժում և գործադուլներ սկսվեցին։ Սկսվել են նաև համառուսաստանյան ուսանողական քաղաքական գործադուլները։ 1905 թվականի մայիսին սկսվեց Իվանովո-Վոզնեսենսկի տեքստիլ արդյունաբերողների ընդհանուր գործադուլը, որը տևեց ավելի քան երկու ամիս: Բազմաթիվ արդյունաբերական կենտրոններում առաջացել են բանվորական պատգամավորների խորհուրդներ, որոնցից առաջինը և ամենահայտնիներից մեկը Իվանովո-Վոզնեսենսկի խորհուրդն էր:

Փետրվարի 18-ին հրապարակվեց ցարի հռչակագիրը, որը կոչ էր անում արմատախիլ անել ապստամբությունը՝ հանուն իսկական ինքնավարության ամրապնդման, և Սենատի հրամանագիրը թույլ տվեց ցարին առաջարկներ ներկայացնել «պետության բարելավման» համար։ Նիկոլայ II-ը ստորագրել է գրություն ներքին գործերի նախարար Ա.Գ. Բուլիգինի անունով՝ ընտրովի ներկայացուցչական մարմնի՝ օրենսդրական Դումայի մասին օրենքի նախապատրաստման կարգադրությամբ:

Հրապարակված ակտերը կարծես թե ուղղություն են տվել հետագա սոցիալական շարժմանը։ Զեմստվոյի ժողովները, քաղաքային դումաները, պրոֆեսիոնալ մտավորականությունը, որը ստեղծել է մի շարք տարբեր արհմիություններ և առանձին հասարակական գործիչներ, քննարկեցին բնակչությանը օրենսդրական գործունեության մեջ ներգրավելու և Չեմբեռլենի նախագահությամբ ստեղծված «Հատուկ ժողովի» աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքը։
ձախից|մինի|Զեմստվոն և քաղաքային ղեկավարները, ովքեր կայսրին ներկայացրել են ժողովրդական ներկայացուցչության խնդրագիր:  6 հունիսի 1905 թվական. Կանգնած՝ Ն. Ն. Լվով, Ֆ. Ի. Ռոդիչև, Գ. Է. Լվով, Ֆ. Ա. Գոլովին, Ն. Ն. Կովալևսկի, Պ. Դ. Դոլգորուկով, Ս. նստած՝ Պ.Լ.Կորֆ, Պ.Ա.Հեյդեն, Ի.Ի.Պետրունկևիչ, Մ.Պ.Ֆեդորով, Ա.Ն.Նիկիտին։
Զեմստվոների կողմից կազմակերպված փետրվար, ապրիլ և մայիսյան համագումարները, որոնցից վերջինը տեղի է ունեցել քաղաքների ղեկավարների մասնակցությամբ, ավարտվել են հունիսի 6-ին Գերիշխան կայսրին հատուկ պատվիրակության միջոցով համակողմանի ուղերձով: 1905 թվականի ապրիլի 17-ին ընդունվել է հրամանագիր կրոնական հանդուրժողականության սկզբունքների ամրապնդման մասին։ Նա թույլ տվեց «հեռանալ» ուղղափառությունից դեպի այլ դավանանքներ։ Օրենսդրական սահմանափակումները հին հավատացյալների, աղանդավորների և մասամբ միությունականների նկատմամբ վերացվել են։ Լամաիստներին այսուհետ արգելվել է պաշտոնապես կոչվել կռապաշտներ և հեթանոսներ:
ձախից|մինի|«Լեյտենանտ Շմիդտի երդումը», նկարազարդում իտալական Il Secolo թերթից, 1905 թվական։
Հունիսի 15-ին Լիեպայաում սկսվել է Բալթյան նավատորմի ռազմական նավաստիների զինված ապստամբությունը:

1905 թվականի հունիսի 21-ին Լոձում սկսվել է ապստամբություն, ինչը դարձել է 1905-1907 թվականների հեղափոխության գլխավոր իրադարձություններից մեկը Լեհաստանի Թագավորությունում։

Սոցիալական հակամարտությունները սրվել են էթնիկական հողի վրա հակամարտություններով։ Կովկասում սկսվել են բախումներ հայերի և ադրբեջանցիների միջև, որոնք շարունակվել են 1905-1906 թվականներին։

Կառավարությունն ակտիվորեն ներգրավել է բանակը հեղափոխական ապստամբությունները ճնշելու գործում։ Այսպիսով, 1905 թվականին զորքերը կանչվել են «անկարգությունները ճնշելու համար» և կատարել այլ առաջադրանքներ 3893 անգամ, իսկ 311 անգամ զենք են կիրառել։ Այս տարվա ընթացքում զոհվել է 73, վիրավորվել՝ 350, վիրավորվել՝ 179 զինծառայող։

1905 թվականի օգոստոսի 6-ին Նիկոլայ II-ի հռչակագիրը ստեղծել է Պետական դումա որպես *«հատուկ օրենսդրական խորհրդատվական հաստատություն, որին տրվում է օրենսդրական առաջարկների նախնական մշակում և քննարկում և պետական եկամուտների և ծախսերի ցանկի քննարկում»*: Գումարման օրը նշանակվել է՝ ոչ ուշ, քան 1906 թվականի հունվարի կեսերը։

Միևնույն ժամանակ հրապարակվել է 1905 թվականի օգոստոսի 6-ի ընտրությունների կանոնակարգը՝ սահմանելով Պետդումայի ընտրությունների կանոնները։ Ժողովրդավարական չորս ամենահայտնի և տարածված նորմերից (համընդհանուր, ուղղակի, հավասար, գաղտնի ընտրություններ) Ռուսաստանում իրականացվել է միայն մեկը՝ գաղտնի քվեարկությունը։ Ընտրությունները  եղլե են ոչ համընդհանուր, ոչ ուղղակի, ոչ էլ հավասար։ Պետդումայի ընտրությունների կազմակերպումը վստահվել է Ներքին գործերի նախարար Բուլիգինին։
աջից|մինի|Ջարդը Թիֆլիսի խորհրդում 1905 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։
Հոկտեմբերին Մոսկվայում գործադուլ է սկսվել, որը տարածվել է ամբողջ երկրում և վերաճել է համառուսաստանյան հոկտեմբերյան քաղաքական գործադուլի: Հոկտեմբերի 12-ից 18-ը ավելի քան 2 միլիոն մարդ գործադուլ է հայտարարել տարբեր ոլորտներում։
մինի|Իլյա Ռեպին, 17 հոկտեմբերի 1905 թվական։
Այս համընդհանուր գործադուլը և, առաջին հերթին, երկաթուղու աշխատողների գործադուլը, ստիպել են կայսրին զիջումների գնալ։ Հոկտեմբերի 17-ի հռչակագիրը շնորհել է քաղաքացիական ազատություններ՝ անձնական ամբողջականություն, մտքի, խոսքի, հավաքների և միավորումների ազատություն: Ստեղծվել են արհմիություններ և մասնագիտական-քաղաքական արհմիություններ, աշխատավորներ պատգամավորների սովետներ, ամրապնդվել են Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը և Սոցիալիստական հեղափոխական կուսակցությունը, ստեղծվել են Սահմանադրական դեմոկրատական կուսակցությունը, «Հոկտեմբերի 17-ի միությունը», «Ռուս ժողովրդի միությունը» և այլն։ Պետդումայի ընտրությունների մասին օրենքը հրապարակվել է 1905 թվականի դեկտեմբերի 11-ին։

Այսպիսով, լիբերալների պահանջները կատարվեցին։ Ինքնավարությունը սկսել է խորհրդարանական ներկայացուցչության ստեղծումը։ Հռչակված քաղաքական ազատությունները, սակայն, չեն բավարարել հեղափոխական կուսակցություններին, որոնք մտադիր են եղել իշխանություն ձեռք բերել ոչ թե խորհրդարանական ճանապարհով, այլ իշխանության զինված զավթմամբ և առաջ են քաշել «Վերջ իշխանությունը» կարգախոսը։ Իր հերթին իշխանությունները նկատել են, որ նահանջի այլ ճանապարհ չկա, և սկսել են վճռականորեն պայքարել հեղափոխության դեմ։
[աջից|մինի|Բարիկադներ [Մոսկվայի դեկտեմբերյան զինված ապստամբություն|Մոսկվայի դեկտեմբերյան ապստամբության ժամանակ։]]
Սանկտ Պետերբուրգի խորհրդի պատգամավորները, որը գործադուլի կազմակերպչական կենտրոնն էր, ձերբակալվել են 1905 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։ Երկրում զինված պայքարն իր ամենաբարձր կետին է հասել 1905 թվականի դեկտեմբերին՝ Մոսկվայի և մի շարք այլ խոշոր քաղաքների (Խարկով, Եկատերինոսլավ, Դոնի Ռոստով) ապստամբության ժամանակ։

Պետդումայի ընտրությունները հիմնականում անցկացվել են 1906 թվականի փետրվար-մարտին։ Դրանք բոյկոտվել են ինչպես ձախակողմյան, այնպես էլ ծայրահեղ աջ կուսակցությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Դումայի լիազորությունները վերջնականապես սահմանվել են 1906 թվականի փետրվարի 20-ի օրենքով, որը զգալիորեն նվազեցրել է դրանք։ Խորհրդարանն աշխատել է 72 օր՝ տարբեր խմբակցություններից ագրարային խնդրի շուրջ երկու նախագիծ քննարկելով։ Որոշ պատգամավորներ պահանջել են նաև քաղաքական համաներում հայտարարել (1906 թվականի մայիսին, օրինակ, Մոսկվայից արտասահման մեկնելը այնքան ուժեղացավ, որ տրվեց մինչև 6000 անձնագիր), Պետական խորհրդի լուծարում և օրենսդրական իրավունքների ընդլայնում։ դումայի։ Արդյունքում, 1906 թվականի հուլիսի 8-ին Նիկոլայ II-ը կարծում էր, որ Դուման ոչ միայն չի հանգստացնում ժողովրդին, այլև էլ ավելի է հրահրում անկարգություններ (1906 թվականի հուլիսի «ագրարային խռովությունները» ընդգրկել են Ռուսաստանի 32 գավառներ, իսկ 1906 թվականի օգոստոսին՝ գյուղացիական անկարգություններ. ընդգրկում էր Եվրոպական Ռուսաստանի շրջանների 50%-ը), լուծարեց այն։ Հաջորդ 8 ամիսների ընթացքում հեղափոխությունը ճնշվեց։ 1906 թվականի հոկտեմբերի 5-ի օրենքով գյուղացիներին տրվեցին հավասար իրավունքներ երկրի մնացած բնակչության հետ։ 1906 թվականի նոյեմբերի 9-ի հողային երկրորդ օրենքը նաև ցանկացած գյուղացու թույլ էր տալիս ցանկացած պահի պահանջել համայնքային հողի իր բաժինը։

## Հրեական ջարդեր
1905 թվականի գարուն-ամառ ջարդերից հետո Մելիտոպոլում, Սիմֆերոպոլում, Ժիտոմիրում, 1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ցարի հռչակագրի հրապարակումից հետո, շատ  քաղաքներում տեղի են ունեցել հզոր հակակառավարական ցույցեր, որոնցում հրեա բնակչությունը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել։ Հեղափոխական և հայրենասիրական ցույցերի բախման արդյունքում սկսվել են հրեական ջարդերը, որոնք լյումպենների միանալուց հետո վերածվեցին հրեական ունեցվածքի սովորական թալանի։ Ամենամեծ ջարդերը տեղի են ունեցել Օդեսայում (մահացել է ավելի քան 400 հրեա), Դոնի Ռոստովում (ավելի քան 150 զոհ), Եկատերինոսլավում՝ 67, Մինսկում՝ 54, Սիմֆերոպոլում՝ ավելի քան 40 և Օրշայում՝ ավելի քան 100 զոհ։

## Քաղաքական սպանություններ
Ընդհանուր առմամբ, 1901-1911 թվականներին հեղափոխական ահաբեկչության ժամանակ սպանվել և վիրավորվել է մոտ 17 հազար մարդ (որից 9 հազարը տեղի է ունեցել անմիջապես 1905-1907 թվականների հեղափոխության ժամանակ)։ 1907 թվականին ամեն օր միջինը 18 մարդ էր մահանում։ Ըստ ոստիկանության, միայն 1905 թվականի փետրվարից մինչև 1906 թվականի մայիսը սպանվել են հետևյալը՝ գեներալ-նահանգապետեր, նահանգապետեր և քաղաքապետեր՝ 8, փոխնահանգապետեր և գավառական խորհուրդների խորհրդականներ՝ 5, ոստիկանապետեր, շրջանի պետեր և ոստիկաններ՝ 21, ժանդարմերիա։ սպաներ՝ 8, գեներալներ (մարտականներ)՝ 4, սպաներ (մարտականներ)՝ 7, կարգադրիչներ և նրանց օգնականներ՝ 79, ոստիկաններ՝ 125, ոստիկաններ՝ 346, ոստիկաններ՝ 57, պահակներ՝ 257, ժանդարմերիայի ստորին կոչումներ՝ 55, անվտանգություն։ գործակալներ՝ 18, քաղաքացիական պաշտոնյաներ՝ 85, հոգեւորականներ՝ 12, գյուղական իշխանություններ՝ 52, հողատերեր՝ 51, գործարանատերեր և գործարանների ավագ աշխատողներ՝ 54, բանկիրներ և խոշոր վաճառականներ՝ 29։ Ահաբեկչության նշանավոր զոհերը՝
[մինի|Նախիջևանի [Հայ-թաթարական ընդհարումներ|հայ-թաթարական ջարդերի զոհերը։]]

* Հանրային կրթության նախարար Ն.Պ. Բոգոլեպովը (02/14/1901),
* Ներքին գործերի նախարար Դ. Ս. Սիպյագին (04/2/1902),
* Ուֆայի նահանգապետ Ն. Մ. Բոգդանովիչ (05/06/1903),
* Ներքին գործերի նախարար Վ.Կ. Պլեհվե (07/15/1904),
* Մոսկվայի գլխավոր նահանգապետ, Մեծ Դքս Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ (02/04/1905),
* Մոսկվայի քաղաքապետ կոմս Պ. Պ. Շուվալով (06/28/1905),
* նախկին պատերազմի նախարար, ադյուտանտ գեներալ Վ.Վ.
* Տամբովի փոխնահանգապետ Ն. Ե. Բոգդանովիչ (12/17/1905),
* Պենզայի կայազորի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Վ. Յա Լիսովսկին (01/2/1906),
* Կովկասյան ռազմական օկրուգի շտաբի պետ, գեներալ-մայոր Ֆ.Ֆ. Գրյազնովը (16/01/1906),
* Տվերի նահանգապետ Պ.Ա. Սլեպցով (03/25/1906),
* Սևծովյան նավատորմի հրամանատար, փոխծովակալ Գ. Պ. Չուխնինը (06/29/1906),
* Սամարայի նահանգապետ Ի. Լ. Բլոկը (07/21/1906),
* Պենզայի նահանգապետ Ս. Ա. Խվոստովը (08/12/1906),
* լ-գվարդիայի հրամանատար։ Սեմենովսկու գնդի գեներալ-մայոր Գ.Ա.Մին (08/13/1906),
* Սիմբիրսկի նահանգապետ գեներալ-մայոր Կ.Ս.Ստարինկևիչ (09/23/1906),
* Կիևի նախկին գեներալ-նահանգապետ, Պետական ​​խորհրդի անդամ, կոմս Ա. Պ. Իգնատիև (12/9/1906),
* Ակմոլայի նահանգապետ գեներալ-մայոր Ն.Մ. Լիտվինովը (15/12/1906),
* Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքապետ Վ.Ֆոն դեր Լաունիցը (12/21/1906),
* Գլխավոր զինվորական դատախազ Վ.Պ. Պավլովը (12/27/1906),
* Պենզայի նահանգապետ Ս.Վ.Ալեքսանդրովսկին (01/25/1907),
* Օդեսայի նահանգապետ գեներալ-մայոր Կ.Ա.Կարանգոզովը (02/23/1907),
* Բանտի գլխավոր տնօրինության ղեկավար Ա.Մ.Մաքսիմովսկի (10/15/1907):

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bundesarchiv_Bild_183-S01260,_St._Petersburg,_Militär_vor_Winterpalast.jpg|1905 թվականի հունվարի 9-ին Պևչեսկի կամրջի մոտ hեծելազորայինները հետաձգում են երթի շարժումը դեպի Ձմեռային պալատ ։
Պատկեր:The_Russian_Revolution,_1905_Q81546.jpg|Խռովություն Պոտյոմկին ռազմանավի վրա. 1905 թվականի ամառ
Պատկեր:Witold_Wojtkiewicz_manifestacja_uliczna_-1905-.jpg|Փողոցային ցույց. Վիտոլդ Վոյտկևիչի նկարը։
Պատկեր:Finländaren_Lennart_Hohenthal_skjuter_prokuratorn_Eliel_Soisalon-Soininen,_den_6_februari_1905.jpg|Ֆին ակտիվիստ Լենարտ Հոհենթալը 1905 թվականի փետրվարի 6-ին Հելսինկիի իր տանը սպանում է դատախազ Սոյսալոն-Սոյինենին:
Պատկեր:Pomnik_1905.jpg|1905 թվականի հեղափոխության հուշարձան Լոձում։
Պատկեր:Bolshevik_bombs.jpg|Ռումբերով զամբյուղ, որը գտնվում է Հաապալա գյուղի բոլշևիկյան լաբորատոր դպրոցում.
Պատկեր:Aresztowanie_1906.jpg|Զինվորները ղեկավարում են բանտարկյալների խումբը։ 1906 թվական
Պատկեր:Strzaly.jpg|Զինված տղամարդը կրակում է ոստիկանի վրա։ Լուսանկար լեհական սոցիալիստական ​​Robotnik թերթից, 1907 թվական
Պատկեր:Neft.jpg|Կազակական պարեկություն Բաքվի նավթահանքերի մոտ, որոնք այրվել են հայ-թաթարական ջարդերի ժամանակ, 1905վական
Պատկեր:Депутаты_Всероссийского_дворянского_съезда_(1906).jpg|Ազնվականների համառուսաստանյան կոնգրեսի պատգամավորներ. Սանկտ Պետերբուրգ, 1906 թվական
Պատկեր:1905_Требования_рабочих_завода_Гартмана_в_Луганске.jpg|Հարթմանի գործարանի աշխատողների պահանջները Ռուսաստանի առաջին հեղափոխության ժամանակ. 1905 թվական։
Պատկեր:Miodowa_bomba.jpg|Փողոց Վարշավայում ՊՊԾ զինյալի կողմից ռումբի պայթյունից հետո, 1906 թվական
Պատկեր:Tiflis_railway_strike_1905.jpg|Թիֆլիսում գնացք է շրջվել Անդրկովկասյան երկաթուղու աշխատակիցների գործադուլի ժամանակ։
Պատկեր:Dikar'_1906_Marx_Russia.jpg|«Կարլ Մարքս՝ հիվանդ Ռուսաստանի բժիշկ», 1906 թվական


## Ֆիլատելիայում

Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1925_231.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1925, նվիրված ռուսական առաջին հեղափոխության 20-ամյակին։ Գործադուլ
Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1925_232.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1925, նվիրված ռուսական առաջին հեղափոխության 20-ամյակին։ Հանրահավաք
Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1925_233.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1925, նվիրված ռուսական առաջին հեղափոխության 20-ամյակին։ Բարիկադներ
Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1930_362.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1930 թ. 1905-1907 թվականների հեղափոխության 25-ամյակին։ Պոտյոմկին ռազմանավ
Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1930_363.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1930 թ. 1905-1907 թվականների հեղափոխության 25-ամյակին։ Բարիկադ Կրասնայա Պրեսնյա
Պատկեր:Stamp_Soviet_Union_1930_364.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1930 թ. 1905 թվականի հեղափոխության 25-ամյակի համար՝ Կարմիր դրոշը բարիկադների վրա։
Պատկեր:Stamp_of_USSR_1868.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1956 թվական։
Պատկեր:Почтовая_марка_СССР_№_3234._1965._60-летие_Первой_русской_революции.jpg|Առաջին ռուսական հեղափոխության 60 տարին
Պատկեր:Почтовая_марка_СССР_№_3235._1965._60-летие_Первой_русской_революции.jpg|Առաջին ռուսական հեղափոխության 60 տարին
Պատկեր:Почтовая_марка_СССР_№_3236._1965._60-летие_Первой_русской_революции.jpg|Առաջին ռուսական հեղափոխության 60 տարին
Պատկեր:Почтовая_марка_СССР_№_3237._1965._60-летие_Первой_русской_революции.jpg|Առաջին ռուսական հեղափոխության 60 տարին
Պատկեր:1975_CPA_4515.jpg|Առաջին ռուսական հեղափոխության 60 տարին
Պատկեր:Почтовая_марка_СССР_№_5589._1985._80-летие_Первой_русской_революции.jpg|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1985. Ռուսական առաջին հեղափոխության 80-ամյակը:


## Տես նաև
* Հայ-թաթարական ընդհարումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Ленин В. И.* О революции 1905—1907 гг., М., 1955
* *Пясковский А. В.* Революция 1905 −1907 гг. в России, М., 1966
* Первая революция в России: взгляд через столетие. Под ред. А. П. Корелина, С. В. Тютюкина. — М.: Памятники исторической мысли, 2005. — 602 с.
* 
* 
* 
* 
* *Флеровский И.* Наша первая рабоче-крестьянская революция 1905 г. — М.; Л.: Государственное издательство, 1925. — 122 с.
* 
* *Авилов, Роман Сергеевич|Авилов Р. С.* На пути к революции — гарнизон Владивостокской крепости в 1905 г. // Социальные и гуманитарные науки на Дальнем Востоке. — 2015. — № 2. — С. 7—16.http://www.eastjournal.ru/journalm.htmhttps://web.archive.org/web/20170303124749/https://www.dvfu.ru/library/scientific-publication/Avilov-2015-6.pdf

## Արտաքին հղումներ
* 1905 թվականի հունվարի 9-ի խնդրագիր
* Հեղափոխություն 1905-1907 թվական, Ռուսաստանում։ Իրադարձությունների տարեգրություն.
* Ռուսաստանը 20-րդ դարի առաջին տարիներին. Իրադարձությունների խրոնիկա HRONO.RU կայքից
* Առաջին ռուսական հեղափոխությունը. Աղբյուրներ և գրականություն
* Սև  ահաբեկչություն 1905-1907 թվականներին
* Անհատական քաղաքական ահաբեկչություն Ռուսաստանում:
* Ռուսական հեղափոխության պատճառների մասին. նեոմալթուսական հեռանկար
* Ռուսական առաջին հեղափոխությունը և 1905-1908 թվականների կուսակցական ապստամբությունները Ուրալում
* II-ի օրագիրը 1905 թվական
* 1905 թվականի ռուսական հեղափոխության հարյուրամյակին նվիրված թեմատիկ թողարկում; «Արտակարգ ռեզերվ» ամսագիր 2005, № 6(44)
* Ռուսական հեղափոխության պատճառների մասին
* Ռուսաստանի երկու տնտեսություն
* Է.Վ.Դեմիդովա. 1905 թվականի հեղափոխության ոչ բռնի բաղադրիչ 
* Օ. Քեն. Հեղափոխություն 1905-1907 թվականներին, ինչպես նոր ժամանակների հեղափոխությունը
* Գ.Չուվարդին. Ռուսական կայսերական գվարդիան 1905-1907 թվականների հեղափոխության իրադարձություններում.
* Ա.Չեռնյակ. Ուրեմն ո՞վ վառեց հեղափոխությունների բոցը։
* «Ուֆան 1905 թվականին» 
* «Ռուսաստանում բարեփոխումներն իրականացվել են զենքի սպառնալիքով». // Лента.ру, 17.05.2015 (հարցազրույց պատմաբան Օլեգ Բուդնիցկու հետ)

Կատեգորիա:1905 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Ապստամբություններ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Բանվորական շարժում
Կատեգորիա:Բողոքի ակցիաներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Նիկոլայ II
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռուսական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ռուսական հեղափոխություն (1905–1907)
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 1