Էդմոն Մարուքյան

**Էդմոն Հրաչիկի Մարուքյան** (), հայ կուսակցական-քաղաքական գործիչ, փաստաբան, «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության հիմնադիր-նախագահ, մինչև 2024 թվականի մարտի 1-ը՝ ՀՀ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան, Հայաստանի Սահմանադրության բարեփոխումների խորհրդի անդամ, «Human Rights Watch»-ի ազգային փորձագետ, 5-րդ գումարման ՀՀ ԱԺ անկախ պատգամավոր, «Ելք» կուսակցությունների դաշինքի վարչապետի թեկնածու և 6-րդ ՀՀ ԱԺ «Ելք» խմբակցության անդամ, 7-րդ գումարման ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար, Հայաստանի փաստաբանների պալատի անդամ, 2010 թվականից՝ «Ռազմավարական դատավարությունների կենտրոն» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպության խորհրդի նախագահ (2021-ին վերընտրվել է)։ 2022 թվականի մարտի 14-ին նշանակվել է հատուկ հանձնարարություններով դեսպան։

Մասնագիտությամբ իրավաբան է՝ մարդու իրավունքների և միջազգային իրավունքի մասնագիտացմամբ։ Գիտական մի շարք հոդվածների, վերլուծական ձեռնարկների և մարդու իրավունքների մասին զեկույցների հեղինակ և համահեղինակ է։

## Վաղ շրջան և կրթություն
Ծնվել է 1981 թվականի հունվարի 13-ին՝ Վանաձորում (Կիրովական, Գուգարքի շրջան, Հայկական ԽՍՀ), Հրաչ Մարուքյանի ընտանիքում։

Անդրադառնալով իր անվան ընտրության վերաբերյալ հարցին, Էդմոն Մարուքյանը նշել է, որ «Էդմոն» անունն ընտրվել է հոր կողմից, ով իր ծննդյան նախօրեին խորհրդային ժամանակաշրջանի հայկական անվանագրքում հայկական անձնանունների՝ արտասահմանյան ծագումնաբանության մասին տեղեկություններից զայրացած որոշել է ընտրել եվրոպական անձնանուն։

Էդմոն Մարուքյանն ավարտել է Վանաձորի թիվ 6 միջնակարգ դպրոցը։ Ժամկետային զինվորական ծառայության է անցել Հայաստանի զինված ուժերի Ագարակի զորամասի ինժեներասակրավորային վաշտում և ժամկետից շուտ զորացրվել հարթաթաթություն ունենալու պատճառով: Ըստ նրա՝ ունեցել է զինվորական դժվարին ծառայություն։

2002 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոմերցիայի և իրավունքի ինստիտուտի իրավագիտության բաժինը՝ ստանալով իրավագիտության բակալավրի աստիճան։

2005-2007 թվականներին սովորել է Հայաստանի Պետական կառավարման ակադեմիայի իրավագիտության մագիստրատուրան՝ ստանալով մագիտսրոսի կոչում։ Կառավարման ակադեմիայում սովորելու ընթացքում՝ 2006 թվականին, մեկնել է Վարշավա և մասնակցել «Հելսինկյան հիմնադրամի» կազմակերպած «Մարդու իրավունքների բարձրագույն դասընթաց» ծրագրին՝ ստանալով մարդու իրավունքների և շահերի պաշտպանության մասնագետի որակավորում։ 

Այնուհետև մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, որտեղ 2010 թվականին ավարտել է Մինեսոտայի համալսարանի իրավաբանական դպրոցը՝ «Մարդու իրավունքներ և միջազգային իրավունք» մասնագիտացմամբ։ 

Բացի հիմնական կրթությունից, 2001 թվականից ի վեր մասնակցել է մասնագիտական մի շարք դասընթաց-ծրագրերի (Հայաստան, Լեհաստան, Հունգարիա, ԱՄՆ, Շվեյցարիա, Դանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Ռուսաստան, Մեծ Բրիտանիա)։

Տիրապետում է հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն լեզուներին։

## Աշխատանքային գործունեություն
ձախից|մինի|240x240փքս|Էդմոն Մարուքյանը 2013 թվականին՝ անկախ պատգամավորի կարգավիճակում հարցազրույցի ժամանակ։
2002-2004 թվականներին եղել է «Մեդիա Գրուպ» լրատվական հասարակական կազմակերպության իրավաբանական բաժնի ղեկավար։

2007-2008 թվականներին՝ Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի փիլիսոփայության և քաղաքագիտության ամբիոնի դասախոս։

2005 թվականից համագործակցել է «Մարդու իրավունքների երիտասարդական շարժման միջազգային ցանցի» հետ՝ ներկայացնելով Վանաձորում գրանցված «Ժողովրդավարական նախաձեռնությունների երիտասարդական կենտրոն» հասարակական կազմակերպությունը:

2005 թվականին անդամակցել է «Բաց հասարակություն հիմնադրամ» կազմակերպության կողմից ֆինանսավորվող «Ձերբակալված անձանց պահելու վայրերում վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդական խմբին», իսկ 2006 թվականին՝ ընտրվել խմբի նախագահ։

2005-2012 թվականներին Էդմոն Մարուքյանն անդամակցել է ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող դիտորդական խմբին: Խմբի նախագահ Արթուր Սաքունցի ղեկավարությամբ պարբերաբար հանդես է եկել ասուլիսներով, հայտարարություններով՝ ներկայացրելով խմբի գործունեությունը:

2006 թվականից «Մարդու իրավունքների կրթության երիտասարդական ցանց» միջազգային կազմակերպության հիմնադիր-անդամ է։

Էդմոն Մարուքյանը 2008 թվականից Հայաստանի փաստաբանների պալատի անդամ է։ Որպես փաստաբան զբաղվել է մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ և 2011 թվականին հիմնադրել «Ռազմավարական դատավարությունների կենտրոն» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունը։ Նա աշխատել է որպես իրավախորհրդատու, իրականացրել դատական ներկայացուցչություն՝ պաշտպանելով քաղաքացիների իրավունքները դատարանում՝ ընդհուպ մինչև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում։

Մարուքյանը 2010-2012 թվականներին հանդիսացել է «Human Rights Watch» միջազգային կազմակերպության խորհրդատու՝ իրականացնելով հետազոտություններ մարդու իրավունքների խնդիրների ոլորտում, ինչպես նաև կազմելով հայտարարություններ, զեկույցներ, այլ կարևոր փաստաթղթեր։

## Կուսակցական գործունեություն

[մինի|257x257փքս|[Լուսավոր Հայաստան կուսակցություն|«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության հիմնադիր համագումարը։ Էդմոն Մարուքյանը՝ ներքևի շարքում ձախից երրորդը։]]
2015 թվականի դեկտեմբերին Էդմոն Մարուքյանը իր մի շարք գաղափարակիցների հետ հիմնադրում է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը։  
2015 թվականի դեկտեմբերի 12-ին «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության առաջին համագումարում Էդմոն Մարուքյանն ընտրվում է կուսակցության խորհրդի նախագահ։ ԼՀԿ  խորհրդի կազմում ընտրվում են նաև Մանե Թանդիլյանը, Հայկ Կոնջորյանը, Նորայր Մովսիսյանը, Արտակ Ոսկանյանը, Գրիգորի Դոխոլյանը, Կարեն Սիմոնյանը, Գևորգ Գորգիսյանը, Անի Սամսոնյանը, Դավիթ Խաժակյանը, Հայկազ Սիմիկյանը, Մարատ Դադունցը և Ջիվան Նադարյանը։

2016 թվականի հոկտեմբերին 2-ին «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը մասնակցում է Վանաձոր քաղաքի տիմ ընտրություններին (քաղաքապետի թեկնածու՝ Քրիստ Մարուքյան) և զբաղեցնում 2-րդ տեղը՝ զիջելով միայն իշխող ուժին և ստանալով ավագանու 33 մանդատներից 10-ը։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 12-ին «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» և «Հանրապետություն» կուսակցությունների հետ համատեղ, ձևավորում է «Ելք» դաշինքը, որի որոշմամբ Էդմոն Մարուքյանը գլխավորում է դաշինքի համամասնական ընտրական ցուցակը 2017 թվականի ապրիլի 2-ի խորհրդարանական ընտրություններում։ Խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով «Ելք» դաշինքը դառնում է 105 անդամից բաղկացած նոր խորհրդարանական գումարումը ձևավորած 4 քաղաքական ուժերից 3-րդը։ «Ելք» դաշինքն Ազգային ժողովում ներկայացված էր 9 պատգամավորով։

[մինի|257x257փքս|[Լուսավոր Հայաստան կուսակցություն|«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության տարբերանշանը]]

Թավշյա հեղափոխությանը հաջորդած 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցում էին 11 քաղաքական ուժ, որոնցից, սակայն, խորհրդարան անցան 3-ը։ «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը՝ Էդմոն Մարուքյանի գլխավորությամբ, ընտրություններում զբաղեցնում է երրորդ տեղը՝ ստանալով խորհրդարանի 132 մանդատներից 18-ը։ Էդմոն Մարուքյանն ընտրվում է «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար, իսկ Գևորգ Գորգիսյանը՝ քարտուղար։

2021 թվականին տեղի ունեցած Հայաստանի Ազգային ժողովի ընտրություններում Էդմոն Մարուքյանի ղեկավարած «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը հավաքել է ձայների 1,22 %-ը: Ընտրությանը մասնակցած 1.281.174 քաղաքացիներից «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության օգտին քվեարկել է 15.557 ընտրող:

## Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր
2012 թվականի մայիսի 6-ին Էդմոն Մարուքյանը մեծամասնական համակարգով թիվ 30 ընտրատարածքից ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ լինելով այդ գումարման միակ անկախ պատգամավորը։

2017 թվականի մայիսի 18-ին «Ելք» կուսակցությունների դաշինքով, որի մեջ ընդգրկված էին «Քաղաքացիական պայմանագիր», «Լուսավոր Հայաստան» և «Հանրապետություն» կուսակցությունները, ընտրվել է Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր։

[մինի|245x245փքս|Էդմոն Մարուքյանը և [Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը (25.06.2021)]]
Էդմոն Մարուքյանը եղել է Ազգային ժողովի հետևյալ հանձնաժողովների անդամ՝

* Արտաքին հարաբերությունների, Պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի, Պետական-իրավական  հարցերի (5-րդ գումարում),
* Պետական-իրավական և մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի (6-րդ գումարում),
* Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովներ (7-րդ գումարում)։՛

Միևնույն ժամանակ Էդմոն Մարուքյանը հանդիսացել է Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) անդամ, որտեղ անդամակցել է հետևյալ հանձնաժողովներին՝

* Մարդու իրավունքների և իրավական հարցերով հանձնաժողով (հանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ),
* Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատավորների ընտրության հարցերով հանձնաժողով,
* Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների պարտականությունների և պարտավորությունների կատարման հանձնաժողով (Մոնիթորինգի հանձնաժողով),
* Հավասարության և խտրականության արգելքի հանձնաժողով։
Եվրանեսթի խորհրդարանական վեհաժողովի անդամ (2013-2017),

ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի անդամ (2017-2018)։

## Հատուկ հանձնարարություններով դեսպան
2022 թվականի մարտի 14-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ, «Դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածի 1-ին մասով Էդմոն Մարուքյանը նշանակվել է ՀՀ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան։

Հատուկ հանձնարարություններով դեսպանի պաշտոնում Էդմոն Մարուքյանը տեղական և արտասահմանյան լրատվամիջոցներին տվել է մի շարք հարցազրույցներ: 

2023 թվականի հոկտեմբերի սկզբին հարցազրույց է տվել Ալ-Ջազիրա հեռուստաալիքին: Նա հայտարարել է, որ «Ադրբեջանն էթնիկ զտման է ենթարկել Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը»

2023 թվականի նոյեմբերի 4-ին 24news.am կայքին տված հարցազրույցում, անդրադառնալով Արցախյան հակամարտությանը, հայտարարել է, որ «ՀՀ-ում Արցախի ոչ մի ինստիտուտ չի գործելու, դա ազգային անվտանգության հարց է»: Որպես պաշտոնյա՝ նա պաշտպանել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության քաղաքականությունը Արցախի Հանրապետության ինստիտուտների փակման վերաբերյալ:

2024 թվականի մարտի 4-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրամանագրով ազատվել է Հատուկ հանձնարարությունների դեսպանի պաշտոնից:

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի և մեկ դուստր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:«Ելք» դաշինքի անդամներ
Կատեգորիա:«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի դեսպաններ
Կատեգորիա:Մինեսոտայի համալսարանի շրջանավարտներ