Սիաոլոն մանթի

**Սիաոլոն մանթի** (), հայտնի խորտիկ, որն իր տարածումը սկսել է Չինաստանի Ծիաննան նահանգից, Վու բարբառի տարածման սահմաններից դուրս հայտնի է նաև **Սաիաոլոնպաո** անունով։ Այն տարածում ունի նաև Գուանդունում, Սիանկանում և Թայվանում։ Սիալոն մանթիները հայտնի են իրենց բարակ խմորով, մեծ միջուկով, հյութալի, թարմ համով և գեղեցիկ տեսքով։

Ապուր-մանթիները եկել են Հյուսիսային Սոն դինաստիայի մայրաքաղաք Կայֆինից։ Սիաոլոն մանթիների ժամանակակից տեսակը եկել է Յանցզի գետի հարավից, հետագայում տարածում է գտել նաև այլ վայրերում, և ավելացել են տարբեր համեր։

Սիաոլոն մանթիները  ավանդական խորտիկներ են համարվում Չանգժոուում, Ուսիում, Սուչժոուում, Նանկինում, Շանհայում, Հանչժոուում, Նինբոյում, Ծիասինում և այլ վայրերում։

Ցին դինաստիայի Տաոկուանի ժամանակաշրջանում ի հայտ եկավ սիաոլոնի ժամանակակից տեսակը, և ​​տարբեր վայրերում ուներ իր առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են Չանչժոուի թարմ համը, Նանկինի մաքուր համը, Ուսիի քաղցր համը, բայց, այնուամենայնիվ, բոլորն ունեին նույն բնութագիրը՝ բարակ խմոր, հյութալի միջուկ, թարմ համ։ Այն տարածված է եղել նաև Կայֆինում, Տյանցզինում և այլ վայրերում։

## Պատմություն
Սիաոլոն մանթիների պատմությունը սկսվում է Հյուսիսային Սոն դինաստիայի ժամանակներից, երբ այժմյան Հենան նահանգի Կայֆին քաղաքը Պիանծինի մայրաքաղաքն էր, և «ապուրի-մանթիները» հայտնի են մինչ օրս։ Ծինկանի միջադեպից հետո Սոն դինաստյան շարժվեց դեպի հարավ՝ իր հետ Կենտրոնական հարթավայրերից բերելով խմորից խորտիկներ ուտելու սովորությունը, որն աստիճանաբար դարձավ Ծիանճեի տեղական խորտիկներից，իսկ արդեն Ցին դինաստիայի Թոնճիի ժամանակաշրջանից հետո, Չանգժոուում և Ուսիում հայտնվեց շոգեխաշած բուլկիների ժամանակակից տեսակը։

Հետագայում, Սիաոլոն մանթիների պատմության ընթացքում առաջացել են տարբեր տարատեսակներ՝ Շանհայի Նանսիանի, Ուսիի, Շաոսինի, ծովախեցգետնի մսով մանթիներ, իսկ ավելի ուշ՝ Թայվան հասնելուց հետո, նաև Թայվանական մանթիներ։

## Տեսակներ
### Նանսիանի Սիաոլոն մանթի
alt=Խուան Մինսյանը՝ «Րիհուասուան» մանթիների խանութի սեփականատերը, առաջինն էր, ով սկսեց վաճառել Նանսյանի Սյաոլոն մանթիները|մինի|220x220փքս|Խուան Մինսյանը՝ «Րիհուասուան» մանթիների խանութի սեփականատերը, առաջինն էր, ով սկսեց վաճառել Նանսյանի Սյաոլոն մանթիները
Նանսիանի Սիաոլոն շոգեխաշած բուլկիները կամ Նանսիանի Սիաոլոն մանթիները նախկինում հայտնի էին որպես մսով լցոնված մեծ խմորե բուլկիներ, մեծ խճողակի համար էլ դրանք անվանվում էին «Նանսիանի մեծ շոգեխաշած բուլկիներ»։ Այն հայտնի է նաև որպես «Շանհայի սիաոլոն»։ Նանսիանի Սիաոլոն մանթին ստեղծվել է Խուան Մինսյանի կողմից, ով Նանսիան քաղաքի հայտնի խանութներից մեկի սեփականատերն էր։ Խուան Մինսյանը, ով հայտնի էր նաև Ճան Տաշեն անունով  ծնվել է Հանճոու նահանգի Շանսի քաղաքում, Ցին դինաստիայի ժամանակ, Սյանֆենի կառավարման երկրորդ տարում (1852 թ.)։ Հետագայում ծառայության է անցել Թայպինի բանակում և տեղափոխվել է Նանսիան։ Առաջին տարում (1862), երբ Թայպինի բանակը նահանջեց, նրան ուղարկեցին Նանսիան։  Ավելի ուշ նա որդեգրվեց «Րիհուասուան» հրուշակեղենի խանութի սեփականատիրոջ կողմից ՝ Խուան ազգանունով, և փոխեց իր անունը ՝ դառնալով Խուան Մինսյան։ Տասներորդ տարում (1871թ), երբ Խուանը մահացավ, Խուան Մինսյանը ժառանգեց «Րիհուասյուանը»։ Նախկինում Կույի պուրակի այս խանութը գրականագետների հավաքատեղի էր։ Խուան Մինսյանը, տեսնելով բիզնեսի հնարավորությունը, փոխեց հրուշակեղենի խանութը մանթիների և լապշայի խանութի։ Նա խանութում վաճառում էր շոգեխաշած մսով մեծ մանթիներ։ Դրանից հետո ավելի ու ավելի շատ էին ընդօրինակողները։ Այսպիսով, Խուան Մինսյանը մեծ մանթիներից անցում կատարեց դեպի փոքր մանթիների՝ խիտ միջուկով և բարակ խմորով։ Խմորի համար օգտագործվում էր նուրբ սպիտակ ալյուր, և ամեն չափաբաժնից հնարավոր էր պատրաստել 10 շոգեխաշած մանթի, որպես միջուկ օգտագործվում էր ազդրի միս, որը եփվում էր հավի արգանակի մեջ, խմորը սառեցնում են, իսկ միջուկը խառնում  աղացած մսի հետ ՝ միատարրություն ապահովելու համար։ Ապա թողնում են, որպեսզի ավելի շատ հյութ դուրս գա, վրան ավելացնում մանր աղացած քունջութի սերմեր՝ համ հաղորդելու համար; Կախված սեզոնից, ավելացվում են ծովախեցգետին կամ տարբեր բույսեր ՝ թարմություն հաղորդելու համար։ Մեկ այդպիսի մանթին, որն ունի 14 ծալք, արժե 3 յուան, գնի մեջ մտնում է նաև տուփը։ Խուան Մինսյանն ինքն էր ստուգում մանթիները, դրանցից որևէ մեկը դնում էր փոքրիկ ափսեի մեջ և փայտիկներով ծակում խմորը, եթե մեկ ափսեի համար հյութը չէր հերիքում, ապա այն վաճառքի չէր հանվում՝ այդպիսով այս մանթիները մեծ համբավ են ձեռք բերում, և տարածքի բոլոր ճաշարանները սկսում են  անվանվել «Նանսիանի Կույի պուրակի մանթիներ»։

Կուանսյուի կառավարման 26-րդ տարում (1900թ.) Վու Սյանշենը, ով աշակերտում էր Խուան Մինսիանի խանութում, Խուան Մինսիանի հետ գնում են Շանհայի Չենխուան տաճար և Ծյոցյու կամրջի մոտ տաղավար են վարձում, որը կոչվում էր «Չուանֆան», այն մասնագիտանում է շոգեխաշած մանթիների պատրաստման մեջ։ Հետագայում այն վերանվանվում է«Նանսիանի սիաոլոն մանթիների խանութ»։

Նանսիանի սիաոլոն մանթիներն ունեն խիստ արտադրական գործընթաց, որն ընդհանուր առմամբ բաղկացած է ինը քայլից՝ ներառյալ հունցումը, խմորի հանգստանալը (հունցելուց 15-ից 30 րոպե), սեղմումը, գրտնակումը, հավաքումը, խառնումը, գնդավորումը, փաթաթելը և գոլորշու վրա եփումը։ Բացառությամբ խմորի հունցման առաջին գործընթացի, որն արվում է մեքենայի միջոցով, խմորն այնուհետև պատրաստվում է ձեռքով։ Խորտիկների սիրահար Թան Լուսոնը մի անգամ նշել է, որ Նանսիանի սիաոլոն մանթիները «չորս կողմից հաստությամբ շատ հավասար են փաթաթվում, այնպես որ հյութը երբեք չի արտահոսում»։ ԱՄՆ նախկին նախագահ Բիլ Քլինթոնը և Կանադայի նախկին գլխավոր նահանգապետ Ռամոն Գնատիշինը ճաշակել են Նանսիանի սիաոլոն մանթիները, իսկ 2007-ին Նանսիանի սիաոլոն մանթիների արտադրությունը ներառվել է Շանհայի քաղաքապետարանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։ Բայց շնորհիվ իր փառքի՝ այժմ Շանհայում կան հարյուրավոր խանութներ՝ «Նանսիանի սիաոլոն մանթիներ» անունով։

### Ուսիի Սիաոլոն մանթի
Համեմատած այլ Սիաոլոն մանթիների հետ՝ Ուսիի մանթիներն ունեն այնպիսի բնութագրեր, ինչպիսիք են՝ ավելի հագեցնող, ավելի մեծ չափս, քաղցր համ, խիտ փաթաթված խմոր և այլն։ Ուսիի մանթիները կարելի է բաժանել երկու տեսակի՝ ավանդական և նոր։ Ավանդական մանթիները ծագել են այն ժամանակ, երբ Ցին դինաստիայի Ցյանլուն կայսրը ճամփորդել է դեպի Յանցզի գետի հարավ և կանգ է առել Խուիշանի Յիճան պուրակում, տեղի Ցին ընտանիքը պատրաստել է այս մանթիները որպես հյուրասիրություն կայսրին, հետագայում մանթիները Ցին ընտանիքի միջոցով սերնդեսերունդ փոխանցվել են մինչև 34-րդ սերունդը։ Ամենահայտնին ծովախեցգետնի մսով պատրաստված մանթիներն են։ Ցին դինաստիայի վերջում, երբ Յան Նայվուի վրայից հանեցին անարդար դատավճիռը, նա գնաց դեպի հարավ՝ իր հայրենի քաղաքը, որտեղ էլ փորձելով Սիաոլոն մանթիները, այնքան է գովում, որ խանութի տերը օգտագործում է այն որպես հաճախորդներ գրավելու միջոց և լայնորեն գովազդում։ Այսպիսով, Ուսիի Սիաոլոն մանթիները մեծ հայտնիություն են ձեռք բերում։

Ուսիի Սիաոլոն մանթիների երկու տեսակ կա՝ թարմ մսով և խեցգետնի մսով։ Թարմ մսով  մանթին ունի խիտ միջուկ, բարակ խմոր, շատ համեմունքներ և նուրբ ու անուշաբույր համ։ Իսկ Ուսիի հայտնի ծովախեցգետնով մանթիի պատրաստման համար խաշած ծովախեցգետնի միսը և յուղը խառնում են և  ավելացնում են թարմ մսի միջուկին, այս մանթիները ոչ միայն հարմար են անմիջապես օգտագործման համար, այլ նաև ընկերներին և հարազատներին նվիրելու համար։

Ինչ վերաբերում է Ուսիի մանթիների նոր տեսակին, որը հաճախ է հանդիպում  մեր օրերում, առաջացել է 1922 թվականին հիմնադրված «Վան Սինծի» խանութից։ Խանութի հիմնադրի հայրը՝ Վան Թինանը, Շանհայում շեֆ-խոհարար էր և իր գործում վարպետանալով երիտասարդ տարիքում կրպակ է բացում, իսկ ավելի ուշ, երբ նրա բիզնեսը հաջողվում է, Ուսիի պուրակի մոտ (այժմ՝ Չոնկանի քաղաքային այգի) խանութ է բացում և այն անվանում «Վան Սինծի»։ Այնտեղ նա սկսում է վաճառել Ուսիի մանթիների նոր տեսակը, որը Շանհայի և Ուսիի մանթիների համադրություն էր։ Այս ուտեստը հայտնի դարձավ Յանցզի գետի հարավում և հատկապես սիրվեց Շանհայի բնակիչների կողմից։

Այժմ  «Վան Սինծին» մանթիների ամենամեծ խանութն է և 2011 թվականին արժանացել է «Չինական պատվավոր ապրանքանիշ» տիտղոսին։ Այնուամենայնիվ, քանի որ նոր տեսակի մանթիները չափազանց քաղցր և յուղոտ էին, չէին համապատասխանում առողջության մասին մտածող հաճախորդների նախասիրություններին։ Այսպիսով այն փոխարինվում և իր փառքը վերադարձնում է Ուսիի ավանդական մանթիներին։

### Չանչոուի կրաբով Սիաոլոն մանթի
Կրաբի մսով Սիաոլոն մաթին, որը նաև հայտնի է որպես Կրաբով մանթի, Ցյանսու նահանգի Չանչոու քաղաքի ավանդական խորտիկներից է։ Այն առաջին անգամ ստեղծվել է Չանչոուի հարավային Սյաոխե կամրջի վրա գտնվող Վանխուա թեյարանում Ցին դինաստիայի Տաոկուանի ժամանակաշրջանում։ Այս մանթիները պատրաստում են ամեն տարի Չինական Նոր Տարուն, երբ օսմանտուսները ծաղկում են։ Կրաբով մանթիները ունեն բարակ և կիսաթափանցիկ խմոր, կրաբի արտահայտված համ, յուղայնություն, բայց ոչ յուղոտ հյութ և նուրբ մսային խճողակ։ Իմբիրի և քացախի հետ համն ավելի հիանալի է դառնում։ Կա կրաբով մանթիների 3 տեսակ՝ «Սուիհաո», «Տուեյսյան», «Ծյասիե»։ «Սուիհաո» մանթիները պատրաստվում են առանց յուղի, «Տուեյսյան» մանթիների չափաբաժնում 6-ը յուղով են, մյուս 6-ը՝ առանց։ «Ծյասիե» մանթիների չափաբաժնում բոլորը յուղով են։

Մեկ չափաբաժին մանթիներին նաև անվանում են հյուր, ուստի Չանճոուի տարեց բնակիչները հաճախ ասում են «2 հյուր «Տուեյսյան»» կամ «10 հյուր «Ծյասիե»»։ Կրաբով մանթիների սիրահարները հիմնականում ընտրում են «Տուեյսյան» տեսակը, նրանք կարծում են, որ միայն երկու տեսակների համադրությունը փորձելով կարող ես լիարժեք զգալ կրաբի համը։ Միայն մեկ տեսակը փորձելով կրաբի համը կսկսի քիչ զգալի թվալ, դրա համար էլ առաջացել է այս 2 տեսակների համադրությունը։ Քանի որ այս մանթիների խմորը շատ բարակ է, առաջացել է հետևյալ ասացվածքը՝ «Ավելի լավ է մարդը սպասի կրաբով մանթիին, քան մանթին՝ մարդուն»։ Միայն այդ դեպքում կարելի է լավագույնս զգալ համը։   

Մանթիներն ուտելիս այն թաթախում են քացախի մեջ, բռնում փայտիկներով, կծում խմորից և զգուշորեն խմում հյութը, որից հետո նորից թաթախում են քացախի մեջ, որպեսզի քացախը ներծծվի և այնուհետև ուտում են։

### Հայտնի ռեստորաններ

## Տարածումը արտերկրում
«Տին Թայֆուն» Թայվանական միջազգային բրենդը, Շանհայի «Նանսիանի Սիաոլոն մանթիները» և Ուսիի «Վան Սինծի» խանութների ցանցերը նպաստում են մանթիների արտասահմանյան սննդի շուկայի մուտք գործելուն՝ ձևավորելով հետաքրքիր մշակութային փոխանակում և մրցակցություն։ Դրանց թվում «Տին Թայֆունը» 1996 թվականին ընդլայնեց ճապոնական շուկան, Ճապոնիայում արագ մանթիների վաճառքի ալիք բարձրացավ, որն այդ ժամանակվանից լայնորեն հայտնի դարձավ և New York Times-ի կողմից ընդգրկվեց «աշխարհի լավագույն տասը ռեստորանների» շարքում։ Ցանցն ունի ավելի քան 160 ռեստորաններ Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Սինգապուրում, Թաիլանդում, Ինդոնեզիայում, Կորեայում, Մալայզիայում, Ավստրալիայում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Ֆիլիպիններում և Մեծ Բրիտանիայում։ 2003 թվականից Շանհայի «Նանսիանի Սիաոլոն մանթիներ» ռեստորանը բացել է մի քանի կետեր Ճապոնիայում, Կորեայում, Սինգապուրում, Ինդոնեզիայում, Մալայզիայում և Հոնկոնգում։ Առաջին արտասահմանյան կետը Ռոպպոնգիում՝ Ճապոնիայի կենտրոնում, ունի տարեկան ավելի քան 30 միլիոն յուանի վաճառք։ Ուսիի «Վան Սինծին» նույնպես ունի մի քանի կետեր արտերկրում:
Արտասահմանի  չինական ռեստորաններում, օրինակ՝ Իսպանիայում, Սիաոլոն մանթիները լավ հայտնի են, և իրենց համեղ համի պատճառով որոշ իսպանական ռեստորաններ և բարեր վաճառում են նաև չինական Սիաոլոն մանթիների նման սնունդ, որը կոչվում է չինական մսով սենդվիչ՝ պատրաստված Իսպանիայում։ 1990-ականներից ի վեր չինացիները  սկսեցին մեծ թվով գալ Իսպանիա, և չինական ռեստորանների թիվը սկսեց աճել, ինչի արդյունքում Սիաոլոն մանթին դարձավ չինական ռեստորանների հիմնական ուտեստը։ Այն մենյուներում հաճախ գրվում էր որպես «Սիաոլոն» կամ «Չինական Սիաոլոն», իսկ որոշ ռեստորաններ գրում էին անգլերեն «Բրյուս Լի» անունը՝ հաճախորդներին գրավելու համար։ Այսպես 2000 թվականից հետո «Սիաոլոն» անվանումը փոխվեց։ Մարտարվեստի ֆիլմերի զարգացման գործում Բրյուս Լիի ակնառու ներդրումը նշելու համար տարբեր երկրների հեռուստաալիքները սկսեցին ֆիլմեր ցուցադրել Բրյուս Լիի մասնակցությամբ։ Իսպանիայում բոլոր փողոցներում կարելի էր տեսնել Բրյուս Լին պատկերող գունավոր պաստառներ, իսկ իսպանացի երեխաները ամեն քայլափոխի արտասանում էին «Բրյուս Լի» և «չինական քունգ ֆու»։ Հենց այդ ժամանակ էր, որ «Բրյուսի մանթիներ» անվանումը առաջացավ, որոշ ռեստորաններ «Բրյուսի մանթիներ»-ը մեկնաբանեցին որպես «Բրյուս Լիի սիրելի չինական մանթիներ»։ Իսպանիայում «Սիաոլոնը»-ն կոչվում է «Բրյուս Լի»։ Երբ մարդիկ պատվիրում են, նրանք մատուցողին ասում են. «Ես Բրյուս Լի եմ ուզում», և մատուցողը հասկանում է, որ հաճախորդը ցանկանում է չինական Սիաոլոն մանթիներից։ Չինական Սիաոլոն մանթիները հայտնի են ամբողջ աշխարհում և անկասկած, նախուտեստների մեջ իրենց տեղն են զբաղեցնում։

## Նկարներ

Պատկեր:Xiao_Long_Bao_in_a_spoon.jpg|Սիաոլոն մանթին իր հյութի մեջ
Պատկեր:Shrimp_jiaozi_and_xiaolongbao_in_Kobe_by_OpenCage.jpg|Սիաոլոն մանթիները և ծովախեցգետնով մանթիները վաճառվել են Ճապոնիայի Կոբե քաղաքի Դոնտան շրջանի չինական ռեստորանում
Պատկեր:超越楼牛肉泡馍入口_Access_to_a_delicious_beef_soup_-_panoramio.jpg|Սիաոլոն մանթիների խանութ Սիան քաղաքում
Պատկեր:Cantonese_xiao_long_bao.jpg|Հոնկոնգյան ոճով ծովախեցգետնի մսով  մանթիներ
Պատկեր:小籠包.jpg|Հասարակ Սիաոլոն մանթիներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինական խոհանոց