Ադրբեջանի արդարադատության նախարարություն

**Ադրբեջանի արդարադատության նախարարություն**, Ադրբեջանի արդարադատության ոլորտում գործադիր մարմինը։

## Պատմություն
### ԱԴՀ-ի ժամանակաշրջան
1918 թվականին Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության ստեղծումից ի վեր երիտասարդ հանրապետությունը, հաշվի առնելով երկրում, ինչպես նաև ողջ նախկին Ռուսական կայսրությունում տիրող քաոսը, խիստ կարիք ուներ վերականգնելու արդարադատության ավերված կառույցները, դատաքննության և հետաքննության ոլորտները: 1918 թվականի նոյեմբերի 22-ին Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության խորհրդարանի նիստում ընդունվել է դրույթ արդարադատության նախարարության մասին։

Ադրբեջանի արդարադատության առաջին նախարարը եղել է «Մուսավաթ» կուսակցության անդամ Խալիլ-բեկ Խասմամեդովը, որը նախկինում աշխատել է որպես դատախազի օգնական։ Մինչ այդ նաև եղել է Ռուսական կայսրության Պետդումայի պատգամավոր Ելիզավետպոլի նահանգից։

### Ադրբեջանական ԽՍՀ ժամանակաշրջան
Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո՝ 1920 թվականի ապրիլի 28-ին, Ադրբեջանի Հեղկոմի որոշմամբ վերացվել է ԱԴՀ արդարադատության նախարարությունը։ Փոխարենը ստեղծվել է Աշխատանքի և արդարադատության ժողովրդական կոմիսարիատը։

1930 թվականին Կոմիսարիատը լուծարվեց։ Նրա բոլոր լիազորությունները փոխանցվել են Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն դատարանին, Կենտրոնական գործադիր կոմիտեին, դատախազությանը և այլ մարմիններին։

1933 թվականին վերակազմավորվել է Արդարադատության ժողովրդական կոմիսարիատը։ Նրա լիազորությունները ներառում էին օրինագծեր պատրաստելը, օրենքների մեկնաբանումը, դատավորների վերապատրաստումը, բնակչությանը իրավական օգնություն ցուցաբերելը և քրեակատարողական համակարգի կառավարումը:

1937 թվականին հաստատվել է Արդարադատության ժողովրդական կոմիսարիատի մասին նոր կանոնակարգ։ Արդյունքում նրա լիազորությունները զգալիորեն սահմանափակվեցին։

1959 թվականի դեկտեմբերի 7-ին արդարադատության նախարարությունը կրկին վերացվել է։ Դատական իշխանության կառավարումը կրկին փոխանցվել է Գերագույն դատարանին։

Ադրբեջանական ԽՍՀ Արդարադատության նախարարության երկրորդ ծննդյան օրը համարվում է 1970 թվականի հոկտեմբերի 27-ը՝ հանրապետությունում Հեյդար Ալիևի իշխանության գալով։

### Ժամանակակից ժամանակաշրջան
2000 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Արդարադատության նախարարության առաջին կանոնակարգի հաստատման օրը (նոյեմբերի 22-ը) հայտարարվել է դատական աշխատողների մասնագիտական օր։

ԱՀ Նախագահի 2009 թվականի փետրվարի 6-ի հրամանով հաստատվել է Ադրբեջանի դատարանների զարգացման 2009-2013 թվականների պետական ծրագիրը։

## Կառուցվածք
Արդարադատության նախարարությունը ղեկավարում է նախարարը՝ երեք տեղակալներով, ինչպես նաև քրեակատարողական ծառայության պետը։

Արդարադատության նախարարության ապարատը ներառում է՝

* Կազմակերպման և վերահսկողության գլխավոր տնօրինություն
* Օրենսդրական հարցերի գլխավոր տնօրինություն
* Գրանցման և նոտարական գրասենյակի գլխավոր վարչություն
* Հարկադիր կատարման գլխավոր վարչություն
* Քաղաքապետարանների հետ աշխատանքի կենտրոն
* Պրոբացիոն ծառայություն
* Միջազգային համագործակցության վարչություն
* Մարդու իրավունքների և հանրային կապերի գրասենյակ
* Քննչական վարչություն
* Մարդկային ռեսուրսների բաժին
* պատիժների կատարման վերահսկողության տեսչություն
* Քարտուղարություն
* Ֆինանսների և աջակցության վարչություն
Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների տնօրինություն Նախարարության իրավաբանական մարմիններն են՝
* Բանտային ծառայություն
* Արդարադատության ակադեմիա
* Դատաբժշկական գիտական կենտրոն
* Գլխավոր բժշկական տնօրինություն
* ԱՀ բնակչության պետական ռեգիստրի ծառայություն
* Տարածաշրջանային, տեղական և այլ կազմակերպություններ

## Գործառույթներ
* Մասնակցում է արդարադատության ոլորտում միասնական պետական քաղաքականության ձևավորմանը և ապահովում այդ քաղաքականության իրականացումը
* Ապահովում է դատական համակարգի զարգացումը
* Իրականացնում է իրավապահ մարմինների գործունեություն
* Նախապատրաստում է օրենսդրական ակտերի նախագծեր, իրականացնում է նորմատիվ իրավական ակտերի իրավական փորձաքննություն և պետական գրանցում
* Իրականացնում է նոտարական գործունեություն
* Իրականացնում է ոչ առևտրային իրավաբանական անձանց, օտարերկրյա ոչ առևտրային իրավաբանական անձանց ներկայացուցչությունների և մասնաճյուղերի պետական գրանցում
* Իրականացնում է ԱՀ բնակչության պետական ռեգիստրը
* Օրենքով սահմանված կարգով աջակցություն է ցուցաբերում դատարանների, քրեակատարողական հիմնարկների և քաղաքապետարանների գործունեությանը
* Իրականացնում է գիտական հետազոտություն իրավագիտության բնագավառում
* Ապահովում է Ադրբեջանի Հանրապետության ստանձնած պարտավորությունների կատարումը, որոնք կարգավորվում են ԱՀ միջազգային պայմանագրերով
* Գործում է օրենքով սահմանված այլ ոլորտներում

## Նախարարներ
* Ալիսա Օրուջով (1991 թվականի փետրվարի 5 - 1992 թվականի ապրիլի 7)
* Իլյաս Իսմայիլով (1992 թվականի ապրիլի 8 - 1995 թվականի հունվարի 13)
* Սուդաբա Հասանովա (1998 թվականի հունվարի 10 - 2000 թվականի ապրիլի 18)
* Ֆիքրեթ Մամեդով (2000 թվականի ապրիլի 19  - 2024 թվականի փետրվարի 14)
* Ազեր Ջաֆարով (2024 թվականի փետրվարի 16 - 2024 թվականի փետրվարի 27)
* Ֆարիդ Ահմադով (2024 թվականի փետրվարի 27-ից)

## Գործունեություն
Նախարարությունը ստեղծել է e-qanun.az կայքը, որում տեղադրված են Ադրբեջանում ընդունված կարգավորող և իրավական ակտերը։ 2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ e-qanun.az-ի այցելուների թիվը հասել է 5 միլիոնի։

2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ նախարարությունը տրամադրում է ավելի քան 30 տեսակի ծառայություններ թվային ձևաչափով:

Նախարարությունը մշակել և ներդրել է «ƏN TEZ» սպասարկման հարթակը։ Ծառայությունը թույլ է տալիս տեսազանգով հեռակա կապ հաստատել նախարարության հետ, օգտվել առցանց նոտարական ծառայություններից, իրականացնել քաղաքացիական կացության ակտերի պետական գրանցում, դիմել դատարան և դատական որոշումների կատարման համար հարուցել կատարողական վարույթ: Ծառայությունն իրականացվում է Կայուն և օպերատիվ սոցիալական ապահովության գործակալությունում, ASAN ծառայությունում և Հեյդար Ալիևի միջազգային օդանավակայանում։

### 2023 թվական
2023 թվականին նախարարությունը փոփոխություններ է մտցրել շուրջ 1600 օրենսդրական ակտերում։ Իրականացվել է ավելի քան 3700 ակտերի իրավական փորձաքննություն։

Կատարվել է 5,1 մլն նոտարական ակտ։ Գրանցվել է քաղաքացիական կացության 262 հազարից ավելի ակտ։

Բջջային նոտար հավելվածից օգտվողների թիվը կազմել է 900 հազար։

2023 թվականի նոյեմբերի 17-ին Բաքվի մերձակայքում գտնվող Չելիդագ գյուղում գործարկվել է քրեակատարողական համալիր։

### 2024 թվական
2024 թվականի հունվարի 16-ին շահագործման է հանձնվել Լենքորանի քրեակատարողական համալիրը։

2024 թվականի ապրիլին ներդվել է «SİMA İmza» էլեկտրոնային թվային ստորագրությունը «Բջջային նոտար» հավելվածում:

2024 թվականի հոկտեմբերին ներդրվել է էլեկտրոնային աճուրդով կատարողական թերթի կատարման հետ կապված պարտապանի գույքի վաճառքը։

## Միջազգային համագործակցություն
Արդարադատության նախարարությունը համագործակցում է ՌԴ արդարադատության նախարարության հետ։ 2001 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Մոսկվայում երկու նախարարությունների միջև ստորագրվել է համագործակցության համաձայնագիր։ Արդարադատության նախարարությունը համագործակցության պայմանագրեր ունի նաև ԱՊՀ երկրների, այդ թվում՝ Ուզբեկստանի, Ղազախստանի և Բելառուսի հետ։
աջից|մինի|Լենքորանի քրեակատարողական համալիր
Ադրբեջանի արդարադատության նախարարը նաև Հակակոռուպցիոն մարմինների միջազգային ասոցիացիայի գործադիր կոմիտեի փոխնախագահն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ադրբեջանի արդարադատության նախարարության պաշտոնական կայքը
* Արդարադատության նախարարություն
* Արդարադատության նախարարության կանոնակարգ
* Արդարադատության նախարարություն։ Այս տարի e-ganun.az միասնական էլեկտրոնային ռեսուրսին հարցումների թիվն աճել է 50 տոկոսով

Կատեգորիա:Ադրբեջան
Կատեգորիա:Ադրբեջանի իրավունք
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կառավարություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքականություն