Ենթասպա

**Ենթասպա**ն ռազմական կոչում է հայկական բանակում և Հայաստանի Հանրապետության մի շարք ուժային կառույցներում։ Համապատասխանում է անգլերեն Warrant Officer, «վորընթ օֆիսըր»  բառեզրին, ռուսերէն՝ прапорщик, «պրապորշչիկ»։ Վերջինս նշանակում է նշանակում ՝ դրօշակիր, այսինքն՝ պրապոր–ը, դրօշը տանող սպա կամ ենթասպա։ Հայերեն ճիշտ թարգմանութիւնը պետք է լիներ «վառատար», այսինքն՝ «վառ»–ը, դրօշը տանող սպա կամ ենթասպա։ «Վառատար» ռազմական կոչումն օգտագործուել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան բանակում։

մինի|100px|Հայկական բանակի ենթասպայի ուսադիր
մինի|100px|Հայկական ռազմաօդային ուժերի և Հակաօդային զորքերի ենթասպայի ուսադիր

## Ենաթսպա կոչումը Հայկական բանակում
Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերում՝ նրանց ստեղծման օրվանից մտցվել է ՙենթասպա՚ ռազմական կոչումը և սահմանվել է զինծառայողների առանձին մի կատերգորիա։
Մասնավորապես՝ ՀՀ ԶՈՒ Ներքին ծառայության կանոնագիրքը սահմանում է հետևյալը՝

## Ենթասպա կոչումը տարբեր բանակներում
Ենթասպա կոչումը, որպես «պրապորշչիկ»՝ Пра́порщик, առաջացել է հին սլավոնական «պրապոր»՝ пра́поръ բառից։ Հայերեն պրապոր–ը թարգմանվում է «դրոշ», իսկ հին հայերեն՝ «վառ», որը նոյն նշանակութիւնն ունի՝ դրոշ։

Ենթասպա կամ պրապորշչի բառեզրով նշանակվում էր այն ռազմական կոչումը, որը տրվում էր մի շարք պետությունների զինված ուժերի և այլ ուժային կառույցների որոշակի զինծառայողների։

### Ենթասպա կոչումը զանազան երկրների բանակներում
Որոշ երկրներում ենթասպա ռազմական կոչումը ունի զանազան անվանումներ, սակայն մոտավորապես համարժեք է արդի հայկական բանակի ենթասպա և արդի ռուսական բանակի պրապորշչիկ կոչումներին։
; Հետևյալ երկրներում ենթասպա ռազմական կոչումը արտասանվում է տարբեր ձևով։
Մասնավորապես, նախկին Վարշավյան պակտի երկրնեից մի քանիսում այդ կոչումները համարժեք են ՙենթասպային՚ սակայն հնչում են իրենց ազգային առանձնահատուկ կերպով․
* Ադրբեջան ⇒ Գըզիր՝ 
* Արևելյան Գերմանիա՝  ⇒ Ֆեհնրիխ՝ 
* Լեհաստան ⇒ Խորունժիյ՝ 
* Սերբիա ⇒ Զաստավնիկ՝ 
* Հունգարիա ⇒ Ժասլոս՝ 

Իսկ հետևյալ երկրներում թե՛ հնչումը և թե համարժեքությունը գրեթե նույնանման են ռուսական ՙպրոպորշչիկ՚ կոչման հետ՝
* Բելառուս ⇒ Պրապարշչիկ՝ 
* Չեխիա ⇒ Պրապորշչիկ՝ 
* Վրաստան ⇒ Պրոպորշչիկի՝ 
* Ղազախստան ⇒ Պրապորշչիկ՝ 
* Սլովակիա ⇒ Պրապորչիկ՝ 
* Սլովենիա ⇒ Պրոպորշչիկ՝ 
* Ուկրաինա ⇒ Պրապորշչիկ՝ . Ուկրաինայում 2016 թ․ բարեփոխումից հետո, զինվորականների այդ կատեգորիան, ինչպես նաև ՙպրոպորշչիկ՚ ռազմական կոչումը դուրս եկան բանակի կոչումների ցանկից։.

## Ռուսական թագավորությունում, ռուսական կայսրությունում, ԽՍՀՄ–ում և արդի Ռուսաստանի Դաշնությունում
Ռուսական թագավորությունում, ռուսական կայսրությունում, ԽՍՀՄ–ում և արդի Ռուսաստանի Դաշնությունում ենթասպաները՝ պրապորշչիկները զինծառայողների մի կատեգորիա են, որոնք ծառայում են զինված ուժերում, այլ զորքերում, ուժային այլ կառույցներում, և ըստ աստիճանակարգի գտնվում են սպայական կազմի և սերժանտական կազմի միջև, այսինքն՝ իրենց ծառայողական դիրքով սպաներից ցածր են, իսկ սերժանտներից բարձր։

մինի|ձախից|100px|Արդի Ռուսաստանի Դաշնության ոստիկանության ենթասպայի ուսադիր։

;Ենթասպաների՝ Պրոպորշչիկների տարբերանշանների օրինակներ՝ Ռուսական կայսրությունում

### Ենթասպա կոչման ի հայտ գալը Ռուսական պետությունում

[մինի|[Կապտենարմուս և ենթա–պրապորշչիկ մուշկետյորների վաշտում, հետևակային զորագունդ՝ 1763–ից մինչև 1786 թթ․։]]

Ռուսական թագավորության բանակում ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչ Ռոմանովի հրամանագրով առաջին անգամ 1649 թվականին ենթասպաներ կամ դրոշակիրներ՝ *прапорщик*–ներ սկսեցին այն դրոշակիրներին, որոնք նշանակվում էին առավել խիզախ զինվորների թվից, որոնք ֆիզիկապես ամուր էին և մարտերում ստուգված։

Պետրոս I Ռոմանով ցարը, որը ստեղծեց Ռուսաստանի կանոնավոր բանակը, 1712 թվականին բանակ ներմուծեց պրապորշչիկ՝ *прапорщик* ռազմական կոչումը, որպես առաջին (կրտսեր) աստիճան՝ նախատեսված օբեր–սպայական կազմի որոշ անդամների համար։ Ընդ որում՝ կոչումը մտցվեց թե՛ հետևակում, թե՛ հեծելազորում։

Ռուսական կայսերական բանակում հետևակային զորքերի ենթասպա՝ կամ պրապորշչիկ՝ *«прапорщик»* կոչումին 1712–1796 թթ․ համապատասխանում էր շտիկ–յունկեր կոչումը հրետանային զորքերում։

Փաստորեն, դա սպայական, առաջին կոչումն էր։ Արդի տերմինով ասած՝ առաջին կրտսեր սպայական կոչումը, իսկ հին ռուսական և եվրոպական տերմինով՝ առաջին օբեր սպայական կոչումը։ Օբեր սպաներից ներքև ունտեր սպաներն էին, այսինքն ենթասպաները կամ սերժանտները։ Շփոթության պատճառն այն է, որ իրականում սերժանտները պետք է կոչուեն ենթասպաներ, իսկ պրապորշչիկները՝ փոխսպաներ։

1884 թվականից Ռուսաական կայսերական բանակում ռազմական ուսումնարանների շրջանավարտների համար առաջին սպայական կոչումը դարձավ պոդպորուչիկը կամ ենթապորուչիկը։ Հեծելազորում դրան համապատասխանում էր կորներտը՝ корнет։ Սակայն ենթասպա՝ прапорщик կոչումը, որպես առաջին սպայական կոչում կազակական աշխարհազորային զորքերում, ինչպես նաև պատերազմական ժամանակի համար։ Նույն կերպ այն համարվում էր առաջին սպայական կոչում պահեստազորի ենթասպաների՝ *прапорщик запаса* կատերգորիայի համար։ Բացի այդ, ենթասպա, այսինքն՝ *прапорщик* աստիճանը շնորհվում էր որպես մարտում աչքի ընկնելու համար սպայական կազմի մեջ ընդգրկված զինվորականներին՝ որպես առաջին սպայական կոչում։

## Խորհրդային Միություն
Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո Խորհրդային Ռուսաստանը և նրան փոխարինած Խորհրդային Միությունը չեն ունեցել ենթասպա, կամ պրապորշչիկ կոչումը իրենց բանակներում, մասնավորապես՝ 1917−1946 թթ. այսպես կոչված Բանվորագյուղացիական Կարմիր Բանակում, իսկի դրանից հետո՝ մինչև 1972 թվականը՝  Խորհրդային բանակում։

Խորհրդային Միության Զինված Ուժերում ենթասպա՝ պրապորշչիկ՝ прапорщик կոչումը մտցվել է 1972 թվականի ունվարի մեկից։ Միաժամանակ՝ Ռազմածովային նավատորմում մտցվել է միչման ռազմական կոչման համար նոր տարբերանշաններ։ Այդ բոլորի մասին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության հրամանագիրը հրապարակվել է 1971 թվականի նոյեմբերի տասնութին։

1981 թվականի հունվարի տասներկուսից Խորհրդային բանակում, ռազմածովային ուժերի առափնյա զորամասերում և օդատորմում, ԽՍՀՄ սահմանապահ և ներքին զորքերում մտցվել է նաև ավագ ենթասպա, կամ ավագ պրապորշչիկ՝ старший прапорщик ռազմական կոչումը։ Միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմում մտցվել է դրան համարժեք ավագ միչման՝ старший мичман կոչումը։

### Նախկին ԽՍՀՄ–ի և արդի Ռուսաստանի Դաշնության ենթասպաների՝ պրապորշչիկների ուսադիրները (1971 − 1994)

; Համազգեստի թևքերի նշաններ՝ թևքանշաններ։

## Նմանատիպ կոչումներ
ԱՊՀ–ի երկրներում և հատկապես սլավոնական երկրներում ենթասպա՝ прапорщик և ավագ ենթասպա՝ старший прапорщик ռազմական կոչումները՝ նմանատիպ տարբերանշաններով գոյություն ունեն մինչև այժմ։ Հատկապես Բելառուսում և Ուկրաինայում։ Կան նաև Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Միջին Ասիայի և Մերջբալթյան հանրապետություններում։
Բայց աստիճանաբար կատարվում է հեռացում ռազմական կոչումների ռուսական համակարգից։ Մասնավորապես՝ Ուկրաինայի ազգային ոստիկանությունում «прапорщик» հատուկ կոչումը վերացվել է։ Միլիցիայի պրապորշչիկներին, որոնք տեղափոխվել են ազգային ոստիկանություն՝ տրվել է հետևյալ հատուկ կոչումը՝ ոստիկանության ավագ սերժանտ՝  «старший сержант полиции»։ Արևելաեվորապակն երկրները անցնում են դեպի ՆԱՏՕ–ի ռազմական կոչումների համակարգը։ Ադրբեջանը և թյուրքախոս երկրները՝ դեպի Թուրքիայի օղուզալեզու ռազմական կոչումների համակարգը։ Հայաստանը փորձելու է վերադառնալ Հին և Միջնադարյան Հայկական ռազմական կոչումների համակարգին, որի ջատագովներից մեկը ռազմական պատմաբան Գնդապետ Մնացական Ռ․ Խաչատրեանն է։ Թաջիկստանը փորձում է վերադառնալ հին իրանական ռազմական կոչումների համակարգին։

### Ուկրաինայի ենթասպաների ուսադիրները

UA-WOF-GSB.jpg|Ենթասպա՝ Прапорщик, Ուկրաինայի զինված ուժեր (2009)
UA-CWO-GSB.jpg|Ավագ ենթասպա՝ Старший прапорщик, ՈւԶՈւ (2009)
UA shoulder mark 07.svg|Ենթասպա՝ Прапорщик, ՈւԶՈւ (2016)
UA shoulder mark 08.svg|Ավագ ենթասպա՝ Старший прапорщик, ՈւԶՈւ (2016)


### Սլովենիա և Չեխիա
Սլովենիա և Չեխիա երկրների ազգային Զինված Ուժերում կան համանման ռազմական կոչումներ, ինչպես նաև ենթասպաների առավել տարատեսակ կատեգորիաներ.

#### Սլովենիայի ենթասպաների ուսադիրներ

Պատկեր:Slovenska vojska pcast prap.jpg|Ենթասպա՝ *Praporščak - Прапорщик*
Պատկեր:Slovenska vojska pcast viprap.jpg|Ավագ ենթասպա՝ *Višji praporščak - Старший прапорщик*
Պատկեր:Slovenska vojska pcast stabprap.jpg|Շտաբային ենթասպա՝ *Štabni praporščak - Штабной прапорщик*
Պատկեր:Slovenska vojska pcast vistabprap.jpg|Ավագ շտաբային ենթասպա՝ *Višji štabni praporščak - Старший штабной прапорщик*


#### Չեխիա
;Չեխիայի Զինված ուժերում ենթասպաների կատեգորիայի մեջ դասվում են (*praporčický sbor, praporčíci*):
Չեխիայի բանակաի զինծառայող ենթասպաների ուսադիրները՝

Պատկեր:CzAF 2011 OR5-Rotmistr shoulder.jpg|Ռոտմիստր՝ *Rotmistr - Ротмистр*
Պատկեր:CzAF 2011 OR6-Nadrotmistr shoulder.jpg|Ավագ ռոտմիստր՝ *Nadrotmistr - Надротмистр*
Պատկեր:CzAF 2011 OR7-Praporcik shoulder.jpg|Ենթասպա՝ *Praporčík - Прапорщик*
Պատկեր:CzAF 2011 OR8-Nadpraporcik shoulder.jpg|Ավագ ենթասպա՝ *Nadpraporčík - Надпрапорщик*
Պատկեր:CzAF 2011 OR9-Stabni praporcik shoulder.jpg|Շտաբային ենթասպա՝ *Štábní praporčík - Штабной прапорщик*


### Այլ սլավոնական երկրներ
Որոշ սլավոնական երկրներում կա ենթասպայի «խորունժիյ» կոչվող տեսակը՝ *[[хорунжий]]* սլավոնական խորուգվ՝ *[[Хоругвь]]* դրոշ կամ դրոշազոր բառից, որը նշանակում՝ մեկ դրոշակի տակ ծառայող զորագունդ կամ բրիգադ։

Նման սլավոնական երկրներց է Լեհաստանը։

#### Լեհաստանի խորունժիների ուսադիրները և տարբերանշանները

### Սերբիա
Սերբիա սլավոնական երկրում ենթասպայի համարժեքը կոչվում է «Զաստավնիկ»՝ «заставник», սերբերեն՝ «застава», այսինքն՝ դրոշ բառից։

## Անգլոսաքսոնական ենթասպայական ռազմական կոչումներ
Մի շարք անգլոսաքսոնական երկրներում ենթասպայի կամ պրապորշչիկի համարժեք կամ իմաստով մոտ կոչումը համարվում է *[[վորընթ–օֆիսըր]]ը*։ Մի շարք երկրներում առկա նաև էնսին կոչումը, որը նշանակում է դրոշը կրող զինծառայող։

## Ֆրանսախոս երկրներ
Ֆրանսախոս երկրներում ենթասպայի կոչմանն առավել մոտ է «անսեն» կամ էնսին կոչումը, որը նույնպես նշանակում է դրոշը կրող զինծառայող։

Կա նաև Ասպիրանտ կոչումը՝ Aspirant։ Այն տրվում է այն թեկնածուներին, որոնք ցանկանում են զբաղեցնել թափուր սպայական պաշտոնները։

## Իսպանախոս երկրներ
Իսպանիայում և Լատինական Ամերիկայի երկրներում ենթասպային, կամ պրոպորշչիկին՝ հայկական «վառատարին» համապատասխանող կոչում կարելի է համարել ալֆարեսը՝ ()։

## Պորտուգալախոս երկրներ
Պորտոգալիայում, իսկ նախկինում նաև Բրազիլիայում «վառատար» կամ ենթասպա՝ «դրոշակիր» տերմինին համարժեք կարելի է համարել ալֆերեշը՝ (, որը մեկ աստիճան բարձր է ասպիրանտից՝ այսինքն՝ սպայական կոչման հավակնորդից կամ թեկնածուից, պորտուգալերեն՝ «Ասպիրանտե»՝ ()։ Վերջինս մեկ աստիճան ցած էր կրտսեր լեյտենանտից՝ պորտուգալերեն՝ «տենենտե»՝ ()։ Պորտուգալական «ալֆերեշ» տերմինը, ինչպես նաև իսպանական «ալֆարեսը» պարզորոշ կերպով խագում են Ռեկոնկիստայի ժամանակներից, երբ իսպանա–պորտուգալական պետություները ազատագրում՝ վերամվաճում էին իրենց պապենական հողերը և դուրս մղում արաբական նվաճողներին։ Ահա վերջիններից էլ նրանք վերցրեցին արաբական ալ–ֆարիս կամ ալ ֆարես ռազմական կոչումը՝  *al-fāris*, որը պորտուգալերենում ստացել էր «հեծյալ»՝ «կավալեյրո»՝ (, ասինքն՝ ասպետ իմաստը, կամ նաև՝ «զինակիր»՝ էսկուդեյրո՝  իմաստը։. Կրտսեր սպայական կազմի այս կոչումը պետք է չշփոթել գլխավոր դրոշակրի բարձրագույն ռազմական պաշտոնի հետ, որը Պիրենեյան թերակղզու միջնադարում թագավորություններում հետագայում դարձել էր պատվավոր տիտղոս։ Օրինակ՝ Պորտուգալիո Ալֆարեշ–Մոր։ Սակայն այդ արքունական բարձր ռազմական կոչումը անհետացավ 1910 թվականին՝ Պորտուգալիայում թագավորության անկումից և հանրապետության հռչակումից հետո։ Ըստ Գնդապետ Մնացական Ռ․ Խաչատրեանի՝ Պիրենեյան պետություններոի միջնադարում ռազմական կոչումների էվոլյուցիայի այդ գործընթացը հիշեցնում է վաղնջական Հայաստանում և վաղ միջնադարյան Հայաստանում ռազմական կոչումների առաջացման համակարգը։ Մասնավորապես՝ ասպետ տերմինը որպես հասարակ զինվորական, հեծելազորային սպա, և «Հայոց Ասպետ» նախարարական գործակալությունը, որպես Մեծ Հայքի թագավորության արքունիքի բարձրագույն կոչումներից մեկը, որը ժառանգաբար կրում էին Բագրատունիները։

## Գերմանախոս երկրներ

### Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Զինված ուժերի՝ Բունդեսվերի ենթասպաներ
Բունդեսվերում Օբերշտաբսֆելդֆեբելը՝ գերմաներեն՝ *Oberstabsfeldwebel*, որը կրում է ՆԱՏՕ–ի ռազմական կոչումների դասակարգման OP-9 կոդը, հանդիսանում է ենթասպայական ռազմական կոչումներից ամենաբարձրը։ Նրան համարժեք է համարվում *Օբերֆենրիխը*՝ գերմաներեն՝ *Oberfähnrich*, որը համարվում է սպայական կոչման թեկնածու կամ Բունդեսվերի ռազմական ուսումնարաններից որևէ մեկի ուսանող՝ կուրսանտ՝ սերժանտի կոչմամբ։.

;Տարբերանշաններ։

Պատկեր:HD H 21a Fahnenjunker FJg.svg| Ֆահնեն–յունկեր, Գերմանիայի ցամաքային զորքերՖելդ–եգերական կորպուս 
Պատկեր:LD B 21a Fahnenjunker.svg|Ֆահնեն–յունկերԼյուֆթվաֆֆե՝ Ռազմաօդային ուժեր
Պատկեր:HD H 31a Fähnrich Pi.svg|ՖեհնրիխՃարտարագիտական զորքեր՝ ՃԳԶ
Պատկեր:LD B 31a Fähnrich.svg|ՖեհնրիխԼյուֆթվաֆֆե
Պատկեր:HD H 33a Oberfähnrich HFlg.svg|Օբեր–ՖեհրնիխՌՕՈՒ և Ցամաքային Զորքեր
Պատկեր:LD B 33a Oberfähnrich.svg|Օբեր–ՖեհրնիխՌՕՈՒ 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանակ
Կատեգորիա:Ռազմական կոչումներ
Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Պատերազմ
Կատեգորիա:Ռազմական գիտություն
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Կառավարում