open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ավետիս Ղլիճենց

**Ավետիս Ղլիճենց** Երևանցի, (ծննդյան թիվն անհայտ, Սպահան–1682 թվականից հետո), վաճառական, հրատարակիչ։

## Կենսագրություն
Ոսկան Երևանցու եղբայրն է։ Ամստերդամում Մատթեոս Ծարեցու տպագրական գործունեությանն աջակցելու նպատակով փակել է նրա տպարանի պարտքերը, նախապես Ծարեցու հետ պայմանավորվելով՝ տպարանը կոչել Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի անվան, և կտակել է Սուրբ Էջմիածնի և Ուշիի Սուրբ Սարգիս զորավար վանքերին (այդ անվամբ տպարանը գործել է շուրջ 28 տարի)։ Ծարեցու մահվանից հետո ստանձնել է տպարանի տնօրինությունը, ավարտել է նրա սկսած Ներսես Շնորհալու «Յիսուս Որդի» պոեմի տպագրությունը (1660–1661 թվականներ)։ Տպագրական գործը շարունակելու նպատակով դիմել է Հակոբ Ջուղայեցի կաթողիկոսին՝ եղբորը՝ Ոսկանին, Ամստերդամ ուղարկելու խնդրանքով։ Ավետիս Ղլիճենց ստիպված է եղել տպարանում կատարել նաև սրբագրական աշխատանք՝ չտիրապետելով գրաբարին։ Տպագրել է «Տետր ժամու եւ պարզատօմարի» (1661 թվական) համառոտ ժամագիրքը, Կարապետ Անդրիանացու հետ՝ Սաղմոսարան (1661–1662 թվական), Ժամագիրք (1662–1663 թվական), նաև վերջինիս «Այբբենարանը» (1662 թվական)։ 1663 թվականին, տպարանի և տպատառերի փոխանցման փաստաթուղթը պատրաստելուց հետո, Ավետիս Ղլիճենց մեկնել է Զմյուռնիա։ 1664 թվականին տպարանի տնօրինությունն ստանձնել է Ոսկան Երևանցին, որին տպագրության գործում շարունակել է օգնել Կարապետ Անդրիանացին։ Հետագայում վերադարձել է Ամստերդամ՝ աջակցելու եղբորը։

## Գրականություն
* Զարբահանալեան Գ., Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ, 1895 թվական։ 
* Սարուխան Ա., Հոլլանդան եւ հայերը 16-19 դարերում, Վիեննա, 1926 թվական։ 

Կատեգորիա:Հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ վաճառականներ
Անդրե Մարի Կոնստան Դյումերիլ

**Անդրե Մարի Կոնստան Դյումերիլ** (, ), ֆրանսիացի կենսաբան, Փարիզի բուսաբանական այգու՝ *Jardin des Plantes*-ի պրոֆեսոր։ Գործունեությունն սկսել է Ռուանում, ապա տեղափոխվել Փարիզ, որի բժշկական դպրոցում աշխատել է նախ՝ որպես կազմախոսական (անատոմիական) աշխատանքների ղեկավար, այնուհետև բժշկական ֆակուլտետի անատոմիայի և պաթոլոգիայի (ախտաբանության) պրոֆեսոր։ Բուսաբանական այգում աշխատելու տարիներին այնտեղ ստեղծել է սողունների առաջին վիվարիումը։

Իր գիտական աշխատանքներում, որոնցում զգալի տեղ է հատկացրել միջատների, երկկենցաղների, սողունների ու ձկների մանրակրկիտ, համակողմանի ուսումնասիրմանը, դասակարգել է մի շարք կենսաբանական տեսակներ։

Պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանով։

Անդրե Մարի Կոնստան Դյումերիլի որդին՝ Օգյուստ Անրի Դյումերիլը, նույնպես անվանի կենսաբան էր։

## Ի պատիվ Անդրե Դյումերիլի անվանված տաքսոններ
*Որդ՝ *Platynereis dumerilii* 
*Ձուկ՝ *Seriola dumerili*  
* *Callopora dumerilii*  
*Թիթեռ՝ *Luperina dumerilii* 
* *Rocinela dumerilii* 
* *Sphaeroma dumerilii* 
*Ձուկ՝ *Cantherhines dumerilii*
*Մողես՝ *Acanthodactylus dumerilii* 
* Բոա օձ՝ *Acrantophis dumerili* 
*Գայլաօձ՝ *Lycodon dumerili* 
*Կորալյան օձ՝ *Micrurus dumerilii* 
*Ամազոն գետի կրիա՝ *Peltocephalus dumerilianus* 
*Մողես՝ *Stenocercus dumerilii* 
*Օձ՝ *Urotheca dumerilii* 
*Վարան՝ *Varanus dumerilii* 

## Աշխատություններ
* «*Zoologie analytique*» (1806)
* «*Erpetologie generale*» (1834—1854)
* «*Ichthyologie analytique*» (1856)
* «*Entomologie analytique*» (1860)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Duméril's classification of the insects

Կատեգորիա:Թանգարանային աշխատակիցներ
Կատեգորիա:Կենսաբաններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ
Աշոտ Բաղդասարյան (նկարիչ)

**Աշոտ Միքայելի Բաղդասարյան** (), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող, Միքայել Բաղդասարյանի որդին։

## Կենսագրություն
1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, իսկ 1972 թվականին՝ Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 
1992–1996 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի Իջևանի մասնաճյուղում, 1993 թվականին՝ «Ռոսլին» արվեստի ինստիտուտում (1995–2010 թվականներին եղել է պրոռեկտոր), 2008 թվականից՝ Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում (2010 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ)։

1995–2008 թվականներին՝ Հայաստանի դիզայներների միության նախագահ։

2003 թվականից՝ Հայսատանի պետական ագրարային համալսարանի «Տեղեկագիր» գիտական միջազգային ամսագրի գեղարվեստական խմբագիր (ձևավորել է 40-ից ավելի համար)։

Նկարազարդել և ձևավորել է Վարդգես Պետրոսյանի «Գրական երաժշտական խաղեր» (1972), նաև «Հայաստանի քաղաքացիական ծառայություն» (2005), Գայանե
Ավագյանի և Արայիկ Նազարյանի «Պտուղների, բանջարեղենի և կարտոֆիլի հիվանդությունները պահպանման ժամանակ» (2006), Այդին Մորիկյանի «Միայնակ
ծերունին, որ զրուցակից է փնտրում» (2010, Հրանտ Թադևոսյանի նկարներով), «80-ամյակի հոբելյանական ձեռնարկ» (2010, նվիրված է ՀՊԱՀ-ին) գրքերը, «Ալմաստ» կատալոգը (2005), «Լևոն Մանասերյան» (2009) ալբոմը և այլն։

## Պարգևներ
* ՀՊԱՀ  ոսկե մեդալ (2010)
* ԵՃՇՊՀ «Ջիմ Թորոսյան» ոսկե մեդալ (2012)
Թիթեռների խաղեր

**«Թիթեռների խաղեր»** (), 2004 թվականի ռուսական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Անդրեյ Պռոշկինը Վլադիմիր Ժելեզնիկովի «Խրտվիլակ 2, կամ Թիթեռների խաղեր» () վիպակի հիման վրա։

## Սյուժե
16-ամյա սկսնակ երաժիշտ Կոստյան երաժշտական մրցույթի հրավեր է ստանում Մոսկվա, սակայն, որոշելով նշել այդ իրադարձությունը, հարբում է ընկերների հետ և մեքենա գողանում։ Տղաները մեքենայով հարվածում են մի մարդու և, թողնելով ջարդված մեքենան, փախչում են։ Կոստյան մերժում է հարազատների օգնությունը և մեկ տարի բանտ է նստում։ Նա բանտ է ընկնում ինքնահաստատման համար, որպեսզի ապացուցի, որ ինքն իրավունք ունի ինքնուրույն որոշումներ կայացնել և ոչ մեկի օգնության կարիքը չունի։

Ազատ արձակվելուց հետո նա այնքան է կոպտացել, որ բռնաբարում է իրեն սիրահարված Զոյային և վռնդում նրան։ Զոյայի հայրը՝ Ստեպանիչը, զայրույթի պահին լիցքավորում է որսորդական հրացանը, բայց Զոյան պաշտպանում է Կոստյային, որը փախչում է դեպի ջրամբար և երկար ժամանակ ծխում է մտախոհության մեջ՝ նայելով թափվող ջրին։ Շուտով տրամվայում նա հանդիպում է Զոյային և հրավիրում նրան իր հետ մեկնել մոր մոտ։

## Դերերում

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակներ՝ Վլադիմիր Ժելեզնիկով, Գալինա Արբուզովա, Անդրեյ Պրոշկին, Վլադիմիր Կոզլով
* Ռեժիսոր՝ Անդրեյ Պռոշկին
* Օպերատոր՝ Յուրի Ռայսկի

## Մրցանակներ
* 2004 – Ասիախաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի երկրների Pacific Meridian երկրորդ միջազգային կինոփառատոնի հանդիսատեսի համակրանքի մրցանակ
2004 - «Ստալկեր» մարդու իրավունքների ֆիլմերի միջազգային փառատոն, ՅՈՒՆԻՍԵՖ մանկական հիմնադրամի մրցանակ («Թիթեռների խաղեր»)
2004 - «Կինոտավր» փառատոնի մրցանակ «Բայց պարտությունը հաղթանակից դու ինքդ չպետք է տարբերես» («Թիթեռների խաղեր»)
2004 - «Բրիգանտինա» փառատոնի (Բերդյանսկ) հատուկ մրցանակ «Երիտասարդության ժամանակակից խնդիրների արտացոլման համար» (Ալեքսեյ Չադով և Անդրեյ Պրոշկին)
2004-Ռուսաստանի կինոգետների և կինոքննադատների գիլդիայի "Ոսկե Խոյ" մրցանակ ֆիլմի համար լավագույն երաժշտության համար (Վլադիմիր Չեկասին և Սերգեյ Շնուրով)
2004 - «Մոսկովյան պրեմիերա» փառատոնի մրցանակ տղամարդու լավագույն դերակատարման համար - Ալեքսեյ Չադով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Թիթեռների խաղեր» ֆիլմը «Энциклопедия отечественного кино» կայքում

Կատեգորիա:2000-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2004 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2004 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Խալիֆայի տուն-թանգարան

**Խալիֆայի տուն-թանգարան**, էթնոգրաֆիկ թանգարան, տեղակայված է Սուդանի Օմդուրման քաղաքում գտնվող Մուհամմադ Ահմադի դամբարանի առջև։ 19-րդ դարի վերջին դարձել է Մուհամմադ Ահմադի իրավահաջորդ Խալիֆա Աբդալլահ իբն Մուհամմադի (հայտնի է Խալիֆա անվամբ) նստավայրը։ Տունը վերածվել է թանգարանի 1928 թվականին Սուդանում բրիտանա-եգիպտական համատիրության տարիներին։

## Պատմական կառույց
Խալիֆայի տունն իրենից ներկայացնում է երկհարկանի կառույց միմյանց կապվող բակերով։ Առաջին հարկը կառուցվել է 1888 թվականին, իսկ վերնահարկը՝ 1891-ին։ Նրա կառուցվածքը պատմական մեծ արժեք ունի, քանզի պատկերացում է տալիս ժամանակի ճարտարապետական ոճի մասին։

## Էթնոգրաֆիկ թանգարան
Խալիֆայի տուն-թանգարանը ներառում է արտեֆակտներ, որոնք առնչվում են Սուդանյան Մահդիյա պետությանը, այդ թվում՝ մետաղադրամներ, Խալիֆայի անձնական իրերը։ Մի շարք սրահներ նվիրված են Օմդուրմանի կռվին, ներկայացված են հրացաններ, նիզակներ, որոնք պեղվել են կռվի դաշտից։ Հավաքածուն ներառում է նաև այդ ժամանակաշրջանի և հետագա՝ բրիտանական օկուպացիայի շրջանում մայրաքաղաք Խարթումի լուսանկարներ։ Բակում ցուցադրվում են այլ առարկաներ․ գմբեթ, որ պահպանվել է Մուհամմադ Ահմադի դամբարանի ավերակներից, ինչպես նաև Սուդանում առաջին ավտոմեքենան՝ Արոլ-Ջոնսթոնի շարժիչային տրակտորը։

## Վերականգնում
2018 թվականին Խալիֆայի տուն-թանգարանը ֆինանսավորում է ստանում Բրիտանական խորհրդի կողմից Արևմտյան Սուդանի հասարակական թանգարանների ծրագրի շրջանակներում։ 2 տարի անընդմեջ ներդրման շնորհիվ թանգարանի կառույցն ու հավաքածուն վերականգնվում են։ Աշխատակիցները անցնում են վերապատրաստումներ՝ կապված նյութերի պահպանման, հավաքածուի ղեկավարման, ցուցանմուշների պահպանման ու պաշտպանության հետ։ Ցուցանմուշները լուսանկարվել են ու թվայնացվել, և այդ տվյալնեը փոխանցվել են Բրիտանական խորհրդի կողմից ֆինանսավորվող՝ *Սուդանյան հիշողություն* կոչվող,մշակույթի պաշտպանության մեկ այլ ծրագրի։ Վերջինս իրականացվում է Սուդանի հնությունների ու թանգարանների ազգային կորպորացիայի հետ բրիտանա-սուդանյան համագործակցության շրջանակներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1928 հիմնադրումներ Աֆիկայում
Կատեգորիա:1928 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Սուդանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Արտաշատ (թերթ)

**«Արտաշատ»**, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական կիսամսյա (մինչև 1990 թվականը՝ երկօրյա) թերթ։

Արտաշատի քաղաքապետարանի (մինչև 1990 թվականը՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջկոմի, ժողպատգամավորների շրջանային և քաղաքական խորհուրդների) պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսնում 1931 թվականից Արտաշատում (մինչև 1958 թվականը՝ «Հարվածային բրիգադ», ապա՝ «Հարվածային թեմա», «Բոլշևիկյան կոլխոզ», «Կոլտնտեսական կյանք»)։

Խմբագիրներ՝ Նորայր Մանուկյան, Հայրիկ Բեջանյան, Մարգարիտ Հովհաննիսյան, Նելլի Բեգլարյան, Անահիտ Նիկողոսյան (2008 թվականից)։

Լուսաբանում է Արտաշատի մարզկենտրոնի և մարզի համայնքների կյանքը, անդրադառնում սոցիալական, տնտեսական, կրթական և մշակույթի հիմնախնդիրներին, ծանոթացնում է տարածքի պատմական հուշարձաններին, մշակութային ու մարզային առօրյային։

1982–2010 թվականներին լույս է տեսել «Նավասարդ» գրական-գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական հավելվածը, որը 2009 թվականին արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Հատուկ մրցանակի»։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Օլիմպոս (թերթ, Սալոնիկ)

**«Օլիմպոս»**, բժշկական և գրական ամսաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1926–1928 թվականներին Սալոնիկում, ապա՝ Աթենքում։

Խմբագիր՝ Մ. Մալաքյան։ Տպագրել է հանրամատչելի նյութեր առողջապահական և բնագիտական թեմաներով։

Սատարել է հայապահպանությանը, նպաստել հայրենադարձությանը։

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Օշական (հանդես)

**«Օշական»**, գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ կիսամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1920–1921 թվականներին Փարիզում (7 համար)։

Տնօրեն-խմբագիր՝ Արտաշես Հովհաննիսյան։

Տպագրել է Մինաս Չերազի, Արշակ Չոպանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Ռուբեն Զարդարյանի գործերից, նաև գրախոսություններ, թատրոնին ու կերպարվեստին նվիրված նյութեր։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Օրակարգ (թերթ)

**«Օրակարգ»**, տնտեսական օրաթերթ։

Հիմնադիր-հրատարակիչ՝ Սիվիլիթաս հիմնադրամ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2011 թվականից Երևանում։

Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան։

Լուսաբանում է Հայաստանի տնտեսության զարգացմանն ու նրա հիմնահարցերին վերաբերող խնդիրներ, անդրադառնում է
Հայաստանին և հայությանն առնչվող քաղաքական, սոցիալական, մշակութային հարցերի։

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Օշական (թերթ)

**«Օշական»**, կրոնական, ազգային, մշակութային պարբերաթերթ։

## Պատմություն
Հայ եկեղեցու Հալեպի թեմի ազգային առաջնորդարանի հրատարակություն։

Լույս է տեսել 1981–1989 թվականներին Հալեպում։

Խմբագիր՝ Խաչիկ Շահինյան։

Լուսաբանել է թեմի առօրյան, սիրիահայության կյանքը, անդրադարձել է Հայ առաքելական եկեղեցու, ինչպես նաև Հայաստանում, Արցախի Հանրապետությունում, Սփյուռքում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հալեպի թեմ
Հուշարար (թերթ)

**«Հուշարար»**, տեղեկատու պարբերաթերթ (քառամսյա, շաբաթաթերթ, կիսամսյա, 1920 թվականից՝ ամսաթերթ)։

## Պատմություն
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Ամերիկյան կենտրոնական հանձնաժողովի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսել 1914–1962 թվականներին։ Մինչև 1925 թվականը՝ Բոստոնում, 1925–1962 թվականներին՝ Նյու Յորքում։

Խմբագիրներ՝ Վահան Քյուրքճյան, Վահե Հայկ, Գրիգոր Գալուստյան (Կիլիկեցի), Երվանդ Մեսիայան, Գ. Խանամիրյան, Արշալույս Գույումճյան, Անդրանիկ Փոլատյան։

1963 թվականին «Հուշարար»-ի և «Միութիւն» թերթերի միավորումով ստեղծվել է «Յուշարար-Միութիւն» ամսաթերթը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Արեգակ (թերթ, Ջերսի Սիթի)

**Արեգակ**, գրական շաբաթաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1888 թվականին (12 համար) Ջերսի Սիթիում (ԱՄՆ)։

Ամերիկահայ առաջին պարբերականը։

Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հայկակ Էկինյան։

Տպագրել է նյութեր՝ Արևմտյան Հայաստանի և հայկական գաղթավայրերի մասին, լուրեր ու թղթակցություններ ամերիկահայ համայնքի կյանքից, քննադատել է աբդուլհամիդյան հայահալած քաղաքականությունը, հանդես եկել բնաշխարհից հայերի արտագաղթի դեմ։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Արեգակ (թերթ. Լոնդոն)

**Արեգակ**, գրական, հասարակական ամսաթերթ։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1964–1967 թվականներին Լոնդոնում (տպագրվել է Փարիզում)։ Հիմնադիր-խմբագրապետ՝ Հայկ Գալուստյան, խմբագիր՝ Ասատուր Կյուզելյան։
 
Ներկայացրել է սփյուռքահայ, մասնավորապես՝ անգլիահայ ազգային ու մշակութային կյանքը, արձագանքել հայրենի մշակույթի և գիտության նվաճումներին, նպաստել Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։

Տպագրել է արտերկրի հայ գրողների և հասարակական գործիչների ստեղծագործություններ ու հոդվածներ, մեծ տեղ հատկացրել խորհրդահայ գրողներին, արվեստագետներին և գիտնականներին։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական թերթեր
Բոլիվիայի հնագիտության ազգային թանգարան

**Բոլիվիայի հնագիտության ազգային թանգարան** (), հնագիտական թանգարան մայրաքաղաք Լա Պասում։ Մշակույթի նախարարությանը կից գործող մասնագիտացված Հնագիտության ազգային ինստիտուտը համարվում է Բոլիվիայի ամենահայտնի թանգարանը։ Վերջինս ընդգրկում է բոլիվիացիների մշակութային ժառանգությունը մինչկոլումբոսյան շրջանում։ Ներկայացված են տարբեր արձաններ, ինչպես նաև խեցեղեն, քարե ու մետաղական գունավորված առարկաներ։

## Պատմություն
Արքեպիսկոպոոս Ժոզե Մանուել Ինդաբուրոն համարվում է Բոլիվիայի հնագիտության հայրը, նա մեծ դեր է ունեցել թանգարանի հիմնադրման, նաև՝ հնագիտական, էթնոգրաֆիկ և բնական գիտություններին առնչվող նմուշների հավաքագրման գործում։ 1846 թվականի հունիսին գեներալ Ժոզե Բալիվիանի գլխավորությամբ քաղաքային թատրոնում բացվեց ոչ մեծ ցուցասրահ։ Թատրոնը տեղակայված էր Լա Պասի *Calle Genaro Sanjinés* փողոցում, այնուհետև այն անվանվեց *Հանրային թանգարան*, որի առաջին տնօրենն էր դոկտոր Մանուել Կորդովան։ 1919 թվականին Տիվանակու պալատում վարձակալության հիմունքներով բացվեց առաջին բազմապրոֆիլ Ազգային թանգարանը։ 1922 թվականի մայիսի 22-ի հրամանով նախագահ Բաուտիստա Սաավեդրան սահմանափակում դրեց թանգարանի տեղակայման համար հատկացված կառույցի գնման վրա։ Այն մնաց բազմապրոֆիլ թանգարան մինչև 1959 թվականի սկիզբը։ Տիվանակայում Հնագիտական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար դոկտոր Կարլոս Պոնսե Սանգինեսի ջանքերով էլ 1960 թվականի հունվարի 31-ին բացվում է Հնագիտության ազգային թանգարանը։

## Հավաքածու
Ազգային թանգարանը համարվում է Հնագիտության ազգային ինստիտուտի մի մասը։ Այն ընդգրկում է ավելի քան 50,000 ցուցանմուշներ, որոնք հայտնաբերվել են պեղումների և ուսումնասիրությունների արդյունքում։ Ցուցանմուշները ներկայացնում են արևելյան հարթավայրերի և արևմտյան լեռնային շրջանների պատմությունը։ Տրվում է լայն ինֆորմացիա վերջին մի քանի հարյուրամյակների ընթացքում Բոլիվիայի ժողովրդի մշակութային զարգացման մասին։ Մշտական ցուցադրության նմուշները առնչվում են Տիվանակուի, Չիրիպայի, Ինկերի և արևելյան բոլիվիական մշակույթներին։ Հնագիտական վերջին պեղումներրից հայտնաբերված ցուցանմուշների հետ մեկտեղ այստեղ են գտնվում նաև եպիսկոպոս Ինդաբուրոյի հավաքածուները։ Ներկայացվող առարկաները արտացոլում են վերջին մի քանի հարյուրամյակների ընթացքում զարգացած ժառանգությունը, այդ թվում՝ արձաններ, նկարներ, հնդկական և եվրոպական մշակույթների միաձուլումը նկարագրող երաժշտություն և պարեր։

## Պատկերասրահ

Axe Head with Animal Decoration.jpg
Bolivia-23 - National Museum of Archaeology (2218100842).jpg
Bolivia-27 - National Museum of Archaeology (2218101194).jpg
Precolombian Beasties.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Բոլիվիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ
Բրժետիսլավ Պոյար

[մինի|Բրժետիսլավ Պոյարը 42-րդ [Կառլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոն|ԿՎՄԿ-ում]]
**Բրժետիսլավ Պոյար** (, ), չեխ խամաճիկավար, նկարիչ-մուլտիպլիկատոր և կարճամետրաժ ու լիամետրաժ ֆիլմերի ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1923 թվականին, Չեխոսլովակիայի Սուշիցե () քաղաքում։ Պոյարն իր կարիերան սկսել է 1940-ականների վերջին՝ իր «Բաս թավջութակի պատմությունը» (1949) աշխատանքով, որը հիմնված է Անտոն Չեխովի «Սիրավեպ կոնտրաբասի հետ» պատմվածքի վրա և բեմադրվել է չեխ տիկնիկային անիմատոր Իրժի Տրնկայի կողմից։ Պոյարը ծառայել է որպես տիկնիկավար իր մենթորի՝ Տրնկայի մոտ։

Պոյարը որպես ռեժիսոր և անիմատոր աշխատելու մեծ փորձ է հավաքել Չեխոսլովակիայում։ Նա ֆիլմեր է նկարահանել ինչպես խամաճիկներ օգտագործելով, այնպես էլ ավելի տարածված ստոպ-կադր անիմացիայի տեխնիկան օգտագործելով։

1960-ականների կեսերին Պոյարը գաղթել է Կանադա, որտեղ երկարատև համագործակցություն է սկսել Ազգային կինոարվեստի կառավարման հետ։ Նրա կանադական աշխատանքներն ամենահայտնիներից են և մրցանակներ են ստացել հեղինակավոր միջազգային կինոփառատոններում։ Նրա «Տեսնել թե չտեսնել» («Հոգեբանություն») ֆիլմը 1970 թվականին արժանացել է կանադական «Տարվա ֆիլմ» կինոմրցանակին»։

Պոյարի աշխատանքը բնութագրվում է հզոր սոցիալական ենթատեքստով, ինչպես, օրինակ, «Բալաբլոկ» մուլտֆիլմում, որտեղ կլոր և քառակուսի ձև ունեցող փոքր արարածների բանակները կռվում են միմյանց դեմ, մինչև բոլորը դառնան անբաժան։ Հաճախ Պոյարի կարճամետրաժ ֆիլմերը պարունակում են քիչ խոսակցական երկխոսություններ կամ դրանք ընդհանրապես չեն պարունակում։

2000-ականների կեսերին Պոյարը վերադարձել է Չեխական կինոբիզնես՝ դառնալու լիամետրաժ անիմացիոն «Ֆիմֆարում 2» (հիմնված Յան Վերիխի () պատմվածքների վրա) ֆիլմի համառեժիսորը, որն էկրան է բարձրացել 2006 թվականին։ 2007 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Պոյարին շնորհվել Է Պրահայի 2-րդ շրջանի () պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Պոյարը մահացել է 2012 թվականին Պրահայում՝ 89 տարեկան հասակում։

## Մրցանակներ
* 1960&mdash;Annecy Cristal -ի գրան-պրի «Առյուծն ու երգը»։
* մոտ. 1969 - տարվա կանադական ֆիլմ. «Տեսնել թե չտեսնել»։
* մոտ. 1969 - Բեռլինի միջազգային կինոփառատոն. մրցանակ լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար «Տեսնել թե չտեսնել» ֆիլմի համար։
* 1972 - Կաննի կինոփառատոն. մրցանակ լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար «Բալաբլոկ»
* 1979 - Կաննի կինոփառատոն. ժյուրիի մրցանակ լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար «Բում»
* 1981 - Բեռլինի միջազգային կինոփառատոն. տարվա կանադական ֆիլմ. Օտտո Դիբելիուսի կինոմրցանակ նոր մեդիայի համար «Է».
* 1987 - Անիմացիայի համաշխարհային տոն. Լոս Անջելեսի կինոքննադատների մրցանակ «Սոխակ» ֆիլմի համար
* 2006 - «Անիֆեստ» (Չեխիա). մրցանակ լավագույն լիամետրաժ ֆիլմի համար «Ֆիմֆարում 2» - ի համար
* 2007 - եվրոպական անիմացիոն խաղարկային ֆիլմերի և հատուկ հեռուստատեսային ծրագրերի փառատոն (Հունգարիա). լավագույն հատուկ հեռուստաֆիլմ «Ֆիմֆարում 2» - ից «Թոմ Թամբ» - ի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Watch films by Břetislav Pojar at the NFB website
* 
* Miroslav Štěpánek at the Fdb
* Miroslav Štěpánek na ČSFD

Կատեգորիա:Չեխ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Չեխ մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Չեխ ռեժիսորներ
Beenox

**Beenox**, ստուդիա, որը զբաղվում է համակարգչային խաղեր մշակմամբ, հիմնադրվել է 2002 թվականին Քվեբեկ քաղաքում Դոմինիկ Բրաունի կողմից, 2005 թվականի մայիսի 25-ից համարվում է Activision ընկերության դուստր ընկերությունը։

## Պատմություն
2004-ից մինչև 2006 թվականները զբաղվել է համակարգչային խաղերի դյուրակիրամամբ։ Այդ ընթացքում ընկերությունը ավարտին է հասցրել 30 նախագիծ Microsoft Windows և Mac OS օպերացիոն համակարգերի համար։

2006 թվականին ընկերությունը սկսեց զբաղվել խաղերի մշակմամբ։ Ընկերության առաջին նախագիծը դարձավ DreamWorks Animation ստուդիա կողմից ստեղծված Bee Movie Game մուլտֆիլմի համակարգչային խաղի մշակումը։

2007 թվականի E3 միջոցառման ժամանակ Activision-ը հայտարարեց, որ Beenox-ը կզբաղվի Microsoft Windows օպերացիոն համակարգի համար նախատեսված Spider-Man: Friend or Foe խաղի տարբերակի մշակմամբ։

Beenox-ն ունի գրեթե 440 աշխատակից, որոնք զբաղբում են PlayStation 3, Xbox 360 և Wii խաղային համակարգերի համար նախատեսված խաղերի մշակմամբ։ Ընկերությունը մշակել է Հրեշներն ընդդեմ այլմոլորակայինների և Guitar Hero Smash Hits մուլտֆիլմների  Xbox 360, PlayStation 2, PlayStation 3, Wii խաղային համակարգերի համար նախատեսված տարբերակը։ Ավելի ուշ, Beenox-ը թողարկել է Spider-Man: Edge of Time, ինչպես նաև The Amazing Spider-Man և The Amazing Spider-Man 2 խաղերը։

2019 թվականի հուլիսի 21-ին թողարկել է Crash Team Racing Nitro-Fueled, որը համարվում է Crash Team Racing վերամշակված տարբերակը։

2020 թվականի մարտի 21-ին ստուդիան թողարկեց Call of Duty: Modern Warfare 2 խաղի վերաթողարկված տարբերակը PlayStation 4-ի համար։ 2020 թվականի ապրիլի 30-ին թողարկվեց նաև տարբերակը անհատական համակարգիչների և Xbox One-ի համար։

2022 թվականի մարտին Beenox ընկերությունը հայտարարեց երկրորդ գրասենայկի բացման մասին Մոնրեալ քաղաքում, ինչպես նաև 20%-ով ավելացրեց Քվեբեկ քաղաքի գրասենյակի անձնակազմը։

## Խաղերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Մեխանիկական համակարգի հավասարակշռություն

thumb
**Մեխանիկական համակարգի հավասարակշռություն**, մեխանիկական համակարգի վիճակ, որի դեպքում համակարգի բոլոր կետերը հաշվարկման տվյալ համակարգի նկատմամբ անշարժ են։ Եթե հաշվարկման համակարգը իներցիալ է, ապա հավասարակշռությունը կոչվում է բացարձակ, հակառակ դեպքում՝ հարաբերական։ Համակարգի հավասարակշռության համար նրա վրա ազդող ուժերը պետք է բավարարեն ստատիկայում դիտարկվող որոշակի պայմանների։ Օրինակ, ազատ պինդ մարմնի բացարձակ հավասարակշռության համար անհրաժեշտ է, որ կոորդինատային երեք առանցքներից յուրաքանչյուրի վրա մարմնի վրա կիրառված բոլոր ուժերի պրոյեկցիաների գումարները և այդ առանցքների նկատմամբ դրանց մոմենտների գումարները հավասար լինեն զրոյի՝
: \sum F_{kx}=0, \sum F_{ky}= 0, \sum F_{kz} = 0;
: \sum m_x(F_k)= 0, \sum m_y(F_k)=0, \sum m_z(F_k)=0:

Եթե հավասարակշռության մեջ գտնվող մասնիկն ունի զրոյական արագություն, ապա այդ մասնիկը գտնվում է ստատիկ հավասարակշռության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Կատեգորիա:Կառուցվածքային ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Համակարգերի գիտություն
Կատեգորիա:Պինդ մարմնի մեխանիկա
Կատեգորիա:Ստատիկա
Սեյրան Զաքարյան (այլ կիրառումներ)

**Սեյրան Զաքարյան**  անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց՝

* Սեյրան Զաքարյան - հայ գիտնական, փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր․
* Սեյրան Զաքարյան (Սերէոն) - հայ գրող, հրապարակախոս, կոմպոզիտոր, բիոէներգոթերապևտ, Աստվածաբան, հոգևոր ճանաչողության գիտակ։
Բոլիվիայի ազգային դրամահատարան

**Բոլիվիայի ազգային դրամահատարան** (), Բոլիվիայի Պոտոսի քաղաքում գտնվող դրամահատարան։ Այս դրամահատարանում է ստացվել արծաթի մեծ մասը, որը տեղափոխել են Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային ափերով։ Այդ ժամանակաշրջանոււմ հատված դրամներն այնքան հայտնի են դառնում ամբողջ աշխարհում, որ Միգել դե Սերվանտեսի մի արտահայտությունը Պոտոսի դրամների մասին՝ *մի Պոտոսի գին*, այսօր էլ գործածում են առօրյա խոսվածքում՝ արտացոլելու համար բարձր արժեք։

## Առաջին դրամահատարան
Արծաթի պաշարներով հարուստ Սերրո Ռիկո լեռան շահագործումը, բնակչության աճը և Պոտոսի քաղաքի աստիճանական զարգացումը ստիպեցին հիմնադրել դրամի հատման կենտրոն։ Դրամահատման գործընթացը սկսվեց մետաղի մշակման տեխնոլոգիայի հաստատումից անմիջապես հետո, որը կիրառվեց հաջորդ 212 տարիների ընթացքում՝ 1572-ից մինչև 1767 թվականը։ Առաջին դրամահատարանի կառույցի հիմնադրման առաջարկը պատկանում է Օրոպեսայի կոմս Ֆրանցիսկո դե Տոլեդոյին։ 1572 թվականին Արքայական պալատների հարևանությամբ գտնվող կառույցը ճարտարապետ Ժերոնիմո Լետոյի ղեկավարությամբ վերածվեց դրամահատարանի։ Շինարարական աշխատանքներն ավարտվեցին 3 տարում, ընդհանուր ծախսերը գերազանցեցին 8000 պեսոն, որն այժմ համարժեք է 10 միլիոն դոլարի։ Իսպանիայի արքա Չարլզ 3-րդը լսելով դրամահատարանի կառուցման ծախսերի չափը նշել է, թե կառույցը պետք է որ արծաթից կառուցված լինի։

## Երկրորդ դրամահատարան
Սկանդալից, դրան հաջորդած՝ հին գործարանի շենքի վերականգնման աշխատանքների քննությունից հետո, դրամահատարանի համար նոր շենք կառուցվեց հարևանությամբ գտնվող Գատո հրապարակում։ Նոր կառույցի շինարարությունը սկսվեց 1757 թվականին և ավարտվեց 1770-ին մի շարք դժվարությունների պատճառով։ Տեխնոլոգիան, որով իրականացնում էին դրամահատումը հետևյալն էր․ մաքուր մետաղի կտորը դրվում էր երկու ձողերի միջև, ապա վերևից հարվածող մուրճիկի միջոցով սստանում էին անհրաժեշտ պատկերը։ Այս կերպով մետաղադրամները հատվում են հին գործարանում ընդհուպ մինչև 1773 թվականը։ Այնուամենայնիվ, արդեն նոր գործարանում կիրառության մեջ դրվեցին հիդրավլիկ մամլիչ մեքենաներ, 1767 թվականին երևան եկան պտուտակավոր մամլիչի օգնությամբ հատված առաջին մետաղադրամները։
250px|մինի|ձախից|1768 թվականին հատված մետաղադրամ

## Հանրապետական դրամահատարաններ
Բոլիվիայի Հանրապետությունը կազմավորվել է 1825 թվականի օգոստոսի 6-ին։ 15 տարի տևած կոնֆլիկտներից հետո, չնայած բազմաթիվ դժվարություններին՝ Սիմոն Բոլիվարի և Անտոնիո Ժոզեի աջակցությամբ ստեղծվեց ադմինիստրատիվ և դրամային կառույց։ 2 տարի անց, իսպանական արտարժութային համակարգի կարգավորումից հետո, թողարկվեց առաջին հանրապետական մետաղադրամը։

1933 թվականին դրամահատարանի լքված շենքը օգտագործվում էր որպես շտաբ Բոլիվիայի և Պարագվայի միջև ընթացող Չակոյի պատերազմի ժամանակ։ Վերջինս ընթանում էր Հարավային Ամերիկայի Գրան Չակո տարածքի նշանակալի մասին տիրանալու համար։ Դրամահատարանի շենքը ծառայում էր որպես ախոռ գյուղական համայնքներից դեպի Պոտոսի քաղաք եկած առևտրականների համար։
Այժմ գաղութատիրական շրջանի տեխնիկան պահվում է դրամահատարանում բացառապես որպես թանգարանային ցուցանմուշ։ Այն համարվում էր Բոլիվիայի նշանակալի թանգարաններից մեկը։ 1987 թվականից Բոլիվիայի դրամահատարանի շենքը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես Պոտոսի քաղաքի մշակութային արժեք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոլիվիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Յուկա Կինոսիտա

**Յուկա Կինոսիտա**  (木下 ゆうか, ), ճապոնացի տեսաբլոգեր, որը զբաղվում է, տեսախցիկի առջև սնունդ ուտելով։

## Կենսագրություն
Յուկան սննդի թեմային նվիրված առաջին յուԹյուբյան հիմնական ալիքը ստեղծել է 2014 թվականի մայիսի 21-ին։ 2016 թվականի ապրիլին 15-ին ստեղծել է երկրորդ ալիքը։ 2018 թվականի փետրվարի դրությամբ նրա տեսահոլովակները հիմնական ալիքում ունեցել են մեկ միլիարդ հետևորդ և ավելի քան 22 միլիոն՝ երկրորդում։

Կինոսիտան ամեն օր տեսանյութեր է  բեռնում։ Դրանցում նա ուտում է 5000 և 23000 կալորիա էներգետիկ արժեք ունեցող ուտեստներ, սովորաբար նրա տեսահոլովակները տևում են 5-7 րոպե, սակայն երբեմն նա բեռնում է ավելի երկար տեսանյութներ։ Օրինակ տեսանյութերից մեկում Յուկան միանգամից ուտում է 100 կտոր հաց ջեմով, 4 դույլ KFC հավ և10 կիլոգրամանոց մի ձմերուկ։

Կինոսիտայի տեսահոլովակները հասկանալի են անգլալեզու հեռուստադիտողներին, քանի որ դրանք ուղեկցվում են անգլերեն սուբտիտրներով։ Նրա անձը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել Արևմուտքում։ Նա մասնակցել է ճապոնական «Օրգի» թոք շոուին։

Կինոսիտան փսխելու, դեֆեքացիայի ցանկություն չի զգում և չի գիրանում՝ չնայած կերած հսկայական քանակությանը։ Նրա ստամոքսը, ըստ երևույթին, կարող է շատ ձգվել, և ինքը պնդում է, որ շատ արագ նյութափոխանակություն ունի։ Բժշկական հետազոտությունը Կինոսիտայի մոտ առողջական լուրջ խնդիրներ չի հայտնաբերել։

Յուկա Կինոսիտան ամունացած է, երեխաներ չունի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Видео: как хрупкой девушке удалось съесть 100 ломтиков хлеба в один приём
* Yuka Kinoshita на сайте **

Կատեգորիա:Կին բլոգերներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային պրոդյուսերներ
Ֆանի Միլս

**Ֆանի Միլս** (, օգոստոսի 30, 1860, Օհայո - 1892 ), հայտնի է նաև որպես **Օհայոյի Մեծ ոտքերով աղջիկ,** կրկեսի ամերիկացի դերասանուհի, որ ուներ Միլրոյի հիվանդություն կոչվող հիվանդություն, որը մեծ այտուց էր առաջացրել նրա ոտքերում՝ այդպիսով դարձնելով դրանք հսկայական չափերի։

## Կենսագրություն
մինի|Ֆանի Միլս կամ «Օհայոյի մեծ ոտքով աղջիկ», 1900-ական թվականների լուսանկար, հեղինակ՝ Չարլզ Էյզենման
Ֆանի Միլսը  ծնվել է 1860 թվականին Սասեքսի Փուլբորո քաղաքում, Ջորջ Միլսի և Սառա Անսելի՝ Անգլիայից ներգաղթյալների  ընտանիքում։ ովքեր բնակություն են հաստատել ԱՄՆ Օհայո նահանգի Սանդուսկի բնակավայրիի հարևանությամբ։ Աղջկա մոտ, վաղ տարիներից սկսել է ի հայտ գալ  Միլրոյի հիվանդությունը կամ լիմֆոստազը, որը լիմֆատիկ համակարգի բնածին հիվանդություն է։ Ֆանի Միլսը կշռել է մոտ 90 կգ՝ միայն ոտքերը իր քաշի կեսն են եղել։ Նրա կարիերան Հրեշների շոուում սկսվել է 1885 թվականին, երբ նա, իր բուժքրոջ՝ Մերի Բրաունի ուղեկցությամբ, սկսել է ելույթ ունենալ իր քաղաքի մերձակայքում գտնվող կրկեսներում։ Վճռված լինելով օգուտ քաղել իր վիճակից, նա հանդես է եկել որպես «Օհայոյի մեծ ոտքով աղջիկ» 1980-ականներին արևելյան ափի հյուսիսում գտնվող թանգարաններում, որոնք նաև կոչվում են «հրաշք շոուներ»։ Այդ տիպի թանգարաններ այցելելն այն ժամանակ շատ ամերիկացիների շրջանում տարածված ժամանց է եղել։ Ընդամենը մեկ ցենտի գնով նրանք կարող էին տեսնել այնպիսի մարդկանց, ինչպիսին Ֆաննին է, որոնց առողջական վիճակը նրանց քիչ ընտրություն էր թողել, քան իրենց ցուցադրել փողի դիմաց։

Թանգարանային բիզնեսում զբաղվող գործարարները առաջարկում էին 5000 դոլար և ֆերմայի սեփականություն, այն տղամարդուն, որը կհամաձայներ ամուսնանալ Ֆանի Միլսի հետ, բայց իրականում նա արդեն ամուսնացած էր Ուիլյամ Բրաունի՝ իր բուժքույր Մերիի եղբոր հետ։

1892 թվականին Ֆաննին դադարել է ելույթ ունենալ մեկ այլ՝ անհայտ հիվանդության պատճառով։ Նա իր մնացած օրերն անցկացրել է իր ընտանեկան ֆերմայում, իսկ Ուիլյամը՝ նրա ամուսինը, մնացել է նրա կողքին ամբողջ ժամանակ մինչև նույն տարվա հոկտեմբերին նրա մահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաշմանդամություն ունեցող անձինք
Կատեգորիա:Կրկեսի դերասաններ
Ժյուստին Գուդո

**Ժյուստին Գուդո** (. ), ֆրանսիացի հետազոտող և բնագետ կոլեկցիոներ։

## Կենսագրություն

Գուդոն ծնվել է Ֆրանսիայի Ժուրա քաղաքում։ Նա կցվել է Փարիզի ազգային պատմական բնության թանգարանին՝ որպես կոլեկցիոներ բնագետ։ 1822 - 1842 թվականներին նրան մեղադրանք է առաջադրվել Նոր Գրանադայի կառավարության կողմից գիտական հաստատությունների հիմնման համար։

1828 թվականից Գուդոն սկսեց թռչունների կաշի հավաքել Փարիզի թանգարանի համար, որն այն ժամանակ աշխարհի ամենամեծ թռչունների հավաքածուն էր։ Նա նաև հավաքել է կաթնասուններ, սողուններ, փափկամարմիններ, միջատներ և այլ անողնաշարավորներ, ինչպես նաև բուսաբանական նյութեր։ Նա վերադարձավ Ֆրանսիա 1842 թվականի դեկտեմբերին և 1843-1846 թվականներին հրատարակեց մի շարք հոդվածներ Կոլումբիայի բուսական և կենդանական աշխարհի վերաբերյալ։ 1848 թվականից հետո նա կրկին այցելեց Կոլումբիա, որտեղ նա մահացել է մոտ 1850 թվականին։

Փայլուն-կանաչ կոլիբրին (Lepidopyga goudoti) անվանել է նրա պատվին Ժյուլ Բուրսիեն, իսկ Ռենե-Պրիմեվեր Լեսսոնը նրա համար անվանել է մանգաղաթև գուան (Chamaepetes goudotii): Գուդոյի հավաքած դիպտերան նկարագրվել է Պիեռ-Ժյուստին-Մարի Մակքվարտի կողմից։

Օձի մի տեսակ՝ Leptotyphlops goudotii, նրա պատվին անվանվել է Անդրե Մարի Կոնստան Դյումերիլի և Գաբրիել Բիբրոնի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցում

* Edited Laboratoire, 1981 *Histoire et nature : Cahiers de l' Association pour l' Histoire des Sciences de la Nature*  Paris,  Laboratoire d'Ethnobotanique.

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենդանաբաններ
Դրամական ծառայություններ մատուցող կազմակերպություններ

**Դրամական ծառայություններ մատուցող կազմակերպություններ**, իրավական տերմին, օգտագործվում է նկարագրելու այն ձեռնարկությունները, որոնք փոխանցում կամ փոխակերպում են փողը։ Սահմանումը ստեղծվել է, որպեսզի ներառի ոչ միայն բանկերը, որոնք սովորաբար մատուցում են այդ ծառայությունները, այլև ոչ բանկային ֆինանսական հաստատությունները։

Դրամական ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները ունեն տարբեր իրավասություններ, ընդհանուր առմամբ, ներառում է ցանկացած ֆինանսական ծառայություններ․ գումարի փոխանցում և ստացում, արտարժույթի փոխանակում, գումարի կանխիկացում կամ փողի հետ կապված այլ գործիքներ։ Այս կազմակերպությունները կարող են ներառել նաև ցանկացած այլ ծառայություններ, օրինակ փողերի լվացման դեմ պայքարի գործընթացների կազմակերպում։ Դրամական ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները կարգավորվում են տեղական կարգավորող մարմինների կողմից և պետք է համապատասխանեն հաշվապահական հաշվառման պահանջներին՝ հաճախորդների պատշաճ ստուգում իրականացնելու համար, եթե հաճախորդները պահանջում են արտարժույթի գումար, որը գերազանցում է փողերի լվացման հայտնաբերման համար սահմանված որոշակի շեմը։

Դրամական ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները հաճախ կարևոր ֆինանսական ծառայություններ են մատուցում թերզարգացած շրջաններին, որոնք ունեն սահմանափակ կամ առանց բանկային ծառայություններ։ Այն կարող է ներառել փոստային բաժանմունքներ, բանկերի կամ գործակալների տարածաշրջանային ցանցեր:։

## Տես նաև
* Ֆինանսական ծառայություններ
* Ֆինանսական հաստատություն
* Թվային բանկինգ
* Փող
* Արտարժույթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Փող
Խաղային փող

thumb|Խաղային մանրադրամներ

**Խաղային փող**, կեղծ թղթադրամներ կամ մետաղադրամներ, նախատեսված են որպես խաղային արժույթ օգտագործելու համար, օգտագործվում են սեղանի խաղերում, ինչպիսին է «Մոնոպոլիա» խաղը։ Մետաղադրամներն ու թղթադրամները խաղային փողերով հավաքվում են ամենուր։ Դրանք կարելի է գտնել մետաղից, ստվարաթղթից կամ, որն այսօր ավելի տարածված է, պլաստիկից պատրաստված։ Թղթախաղերի համար, ինչպիսին է պոկերը, սովորաբար օգտագործվում են խաղատան նշանները։

1997 թվականին Winston Million-ը (դրամական մրցանակների շնորհման ծրագիրի շրջանակներում) հաղթել է Ջեֆ Գորդոնը։ Նրան ուղեկցեցին պատվո հարթակ, որտեղ շաղ տվեցին Winston խաղային փողերը։

Շատ առցանց խաղային կայքեր առաջարկում են «խաղային փող»-ի խաղեր, որոնք կարելի է խաղալ ազատորեն հասանելի գումարի համար։ Դրանք սովորաբար առաջարկվում են «իրական փող»-ի խաղերի հետ միասին։ Այնուամենայնիվ, որոշ կայքեր առաջարկում են նաև ծրագրակազմ, որն առաջարկում է միայն փողով խաղեր խաղալ։ Նման ծրագրաշարը սովորաբար կարելի է ներբեռնել, որն այնուհետև կարող է գովազդվել լայն հանրությանը որպես ոչ խաղային կայք:

## Տես նաև
* Մոնոպոլիա
* Փող
* Առցանց խաղեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Play money – Collins Dictionary

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Փող
Ջուդի Նորսիկյան

**Ջուդի Նորսիկյան** (), ծնունդով **Ջուդիթ Լ. Նորսիկյան**, միջազգային ճանաչում ունեցող հայ հեղինակ, բանախոս, մանկավարժ, կանանց առողջության պաշտպան և սոցիալական արդարության առաջնորդ։ Նա առավել հայտնի է որպես «Մեր մարմինները, մենք ինքներս»` կանանց սեքսուալության և վերարտադրողական առողջության մասին գրքի բոլոր ինը հրատարակությունների համահեղինակ և խմբագիր։ Նորսիկյանը համահիմնադիր է Բոստոնի Կանանց առողջության միությունը, որը գործում է «Our Bodies Ourselves» կազմակերպության անվան տակ և 2001-2015 թվականներին եղել է նրա գործադիր տնօրենը։ Ներկայումս նա «Մեր մարմինները, մենք ինքներս» կազմակերպության տնօրենների խորհրդի նախագահն է։

Նորսիկյանը «Community Works»-ի հիմնադիր և երկարամյա խորհրդի անդամ է, որը միջոցներ է հավաքում Բոստոնի սոցիալական փոփոխություններին միտված կազմակերպությունների համար աշխատավարձի նվազեցման բարեգործական ծրագրերի միջոցով։

Նորսիկեանի աշխատանքը կենտրոնացած է կանանց և առողջապահական բարեփոխումների, աբորտի և հակաբեղմնավորման, ծննդաբերության և մանկաբարձության, գենետիկայի և վերարտադրողական տեխնոլոգիաների, ծխախոտի և կանանց, դեղերի և սարքերի անվտանգության վրա և այլն։

## Ծանոթագրություններ
Լիխտենշտայնի փոստային թանգարան

**Լիխտենշտայնի փոստային թանգարան** (), թանգարան Լիխտենշտայնի մայրաքաղաք Վադուցում՝ նվիրված փոստի և փոստային նամականիշերի պատմությանը։

## Պատմություն
Փոստային թանգարանը հիմնադրվել է 1930 թվականին՝ նպատակ ունենալով պահպանել տեղական փոստային պատմությունը և Լիխտենշտայնում թողարկված ֆիլատելիստական նյութերը։ Հավաքածուն այցելուների համար բացվել է 1936 թվականին։ Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում փոխելով մի քանի տարածքներ՝ փոստային թանգարանը 2002 թվականից գտնվում է Վադուցի կենտրոնում՝ «Անգլիացիների տան» շենքում։ Փոստային թանգարանը վարչականորեն կապված է Լիխտենշտայնի պետական թանգարանի հետ։

## Ցուցադրություն
Թանգարանային հավաքածուի հիմքում ընկած են 1912 թվականից ի վեր Լիխտենշտայնի Իշխանության կողմից թողարկված փոստային նամականիշները։ Ներկայացված են նաև դրանց էսքիզները, փորձնական պատճենները, փորագրման գործիքներն ու վահանակները, տպագրական գործիքները և այլն։ Այստեղ հավաքված են երկրում փոստային ծառայության զարգացումն արտացոլող կարևոր փաստաթղթեր, ինչպես նաև փոստային ծառայության հետ կապված հին իրեր (փոստատարների համազգեստ, անցած տարիների փոստարկղեր և այլն)։ Թանգարանում պարբերաբար տեղի են ունենում ժամանակավոր ցուցահանդեսներ։

## Այլ նյութեր
Վադուցի կենտրոնական հետիոտնային տարածքում 2011 թվականի մայիսից բազմաթիվ մասնագիտացված և հուշանվերների խանութներից կարելի է տեսնել և գնել Լիխտենշտայնի փոստային նամականիշեր ցանկացած քանակությամբ։ Լիխտենշտայնի 25 փոստային նամականիշերի մեծացված պատկերները տեղակայված են կամրջամասի հետիոտնային գոտու մայթին։


Fürst Hans Adam II..jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վադուցի թանգարաններ
Կատեգորիա:1930 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Փոստային և ֆիլատելիստական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ֆիլատելիա
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի թանգարաններ
Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Լիխտենշտայնում
Էդիկ Բաղդասարյան (ճարտարապետ)

**Էդիկ Բարդուղիմեոսի Բաղդասարյան**, **Էդիկ Գերմանիկ** (), ճարտարապետ, պատմաբան, խմբագիր։

## Կենսագրություն
1977 թվականին ավարտել է Շիրազի, Իրանի ազգային (1981), Սպահանի պետական (1986) համալսարանները։

1981 թվականից՝ Թեհրանում Հայկական ուսումնասիրությունների կենտրոնի (2002 թվականից գործում է Տորոնտոյում (Կանադա)) հիմնադիր-տնօրեն։

1995–1999 թվականներին՝ «Ապագայ» ամսագրի, 2000 թվականից՝ նույնանուն արևելագիտական եռամսյա հանդեսի և «Լոյս» մշակութային, հասարակական ամսագրի արտոնատեր և գլխավոր խմբագիր։

Կազմել է «Պարսկերէն–հայերէն–անգլերէն զրուցարան» (1998 թվական), «Անգլերէն–հայերէն–պարսկերէն պատկերազարդ բառարան» (2006 թվական)։

## Երկեր
Լույս են տեսել Բաղդասարյանի՝ 
*«Հայ ժողովրդի պատմութիւն» (հատոր 1–2, 1981 թվական)
*«Հայ մշակոյթի նշանաւոր գործիչներ. 5-18-րդ դարեր» (1982 թվական)
*«Իրանի Քեամարա գաւառի հայկական գաղթօջախի պատմութիւն», «Համառօտ ակնարկ իրանահայ համայնքի պատմութեան» (հայերեն, պարսկերեն), «Թեհրանահայ գաղութի պատմություն» (հայերեն, պարսկերեն, երեքն էլ՝ 2002 թվական) «Հայ եկեղեցու պատմություն» (պարսկերեն, 2001 թվական) 
*«Արցախի պատմություն» (պարսկերեն, 2002 թվական)
*«Ակնարկ հայոց ցեղասպանութեան» (2005 թվական) աշխատությունները
*«Հայերէն սովորենք» (1984 թվական)
*«Շահնամեն, Ֆիրդուսին և հայերը» (պարսկերեն, 2002 թվական) գրքերը
*«Իրանահայ տպագրություն» («Հայ գրադարանների միջազգային համաժողովի նյութեր», ժողովածու, 2012 թվական) հոդվածը, պարսկերեն է թարգմանել «Ավստրիական փաստաթղթերը Հայոց ցեղասպանության մասին» (1999 թվական) Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը» (2002 թվական, ծանոթագրությունները՝ Բաղդասարյանի)
*«Հայկական ճարտարապետություն» (2002 թվական)

 
Կատեգորիա:Իրանահայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Իրանահայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Իրանահայ պատմաբաններ
Լունա 10

***Լունա-10***, կամ *Ե-6Ս համար 206* (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր հասցնել կայանը Լուսնի ուղեծիր։ Արձակվել է 1966 թվականի մարտի 31-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։ Լունա 10 կայանը 1966 թվականի ապրիլի 3-ին հաշողությամբ դուրս եկավ Լուսնի ուղեծիր, դառնալով Երկրի արբանյակի շուրջ պտտվող առաջին արհեստական արբանյակը։

Կայանի աշխատանքի ընթացքում հաջողությամբ կատարվել են բազմաթիվ ուսումնասիրություններ և հետազոտություններ, այդ թվում. Լուսնի մգնիսական դաշտի հզորության չափումները, նրա ռադիացիոն գոտիների ուսումնասիրությունները, Լուսնի ժայռերի հետազոտությունները (դրանք գնահատվեցին որպես մոտ երկրային բազալտներին), ուսումնասիվեց տիեզերական ռադիացիան, և միկրոասուպների խտությունը։ Կայանի աշխատանքի արդյունքում կատարված ամենակարևոր հայտնագործություն են գնահատում Լուսնի ուղեծրի տատանումների պատճառ դարձած զանգվածի կենտրոնացումների առավել խիտ տեղաբաշումը լուսնային ծովերի ավազանների տակ։

## Կայանը
Լունա 10 կայանը խորհրդային արբանյակների *Ե-6Ս* դասին էր պատկանում, նախագծվել և կառուցվել էր Լավոչկինի անվ. բյուրոյի կողմից։ Էլեկտրական սնուցումն ապահովվում էր մարտկոցներով, և ուներ 540&nbsp;կգ չոր զանգված։ Կայանի վրա տեղադրված գիտական սարքավորումներն էին՝ գամմա ճառագայթների սպեկտրոմետր, եռաառանցք Մագնիսամետր, ասուպների գրանցող սարքը, արեգակնային պլազմայի հետազոտությունների սարքավորում, ինչպես նաև Լուսնի ռադիացիայի և ինֆրակարմիր ճառագայթման չափիչ սարքեր։ Կատարվել են նաև գրավիտացիոն ուսումնասիրություններ

## Թռիչք
«Լունա 9» կայանը արձակվեց 1966 թվականի մարտի 31-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։

Ապրիլի 1-ին կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր ապրիլի 3-ին։ Առաջին ուղեծրային պտույտը այն կատարեց 3 ժամում A 245-kilogram:

Լունա 10-ը աշխատեց մինչև 1966 թվականի մայիսի 30-ը, այդ ընթացքում իրկանացվեց 460 լուսնային ուղեծրի պտույտ և կատարեց 219 տվյալների հաղորդման սեանս։

## Ինտերնացիոնալ
Կայանի վրա տեղադրված էր ծրագրավորված օսցիլատոր, որը արտաբերում էր "Ինտերնացիոնալ" օրհներգի երաժշտությունը, որպեսզի այն հնարավոր լիներ ստանալ և վերարտադրել ԽՄԿԿ 23-րդ համաժողովի նիստի ընթացքում։ Ապրիլի 3-ին գիշերային փորձարկման ժամանակ ամեն ինչ կարգին էր, սակայն հաջորդ առավոտյան փորձարկման ընթացքում ստուգողները գտան նոտայի կորուստ երաժշտության մեջ և ստիպված եղան համաժողովի նիստի ժամանակ վերարտադրել գիշերային հաղորդման ձայնագրությունը, պնդելով որ դա ուղիղ հեռարձակում էր Լուսնից։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Zarya - Luna 10 chronology 
* 

Կատեգորիա:1966 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր
Քայլող մարդը

**«Քայլող մարդը»**, քանդակագործ Արտո Չաքմաքչյանի 2006 թվականին ստեղծած արձանը, որը 2021 թվականին տեղադրվել է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում, Հյուսիսային պողատայի սկզբնամասում։

## Պատմություն
Արտո Չաքմաքչյանի քանդակները գտնվում են աշխարհի տարբեր քաղաքներում և թանգարաններում։ Հեղինակի ցանկությունն է եղել իր քանդակներից մեկն ունենալ Երևանում։ «Քայլող մարդը» քանդակը Հյուսիսային պողոտայում տեղադրելու խոստում եղել է 2000-ական թվականների սկզբին, սակայն այն չի իրականացվել։

Արձանը տեղադրելու առաջարկը Երևանի ավագանու հավանությանն է արժանացել 2019 թվականի դեկտեմբերին։ 2020 թվականի դեկտեմբերին քանդակը ձուլելու և մոնտաժելու աշխատանքները, որոնց իրականացումը կազմակերպել էր ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը, ավարտվել էին։ Քանդակի տեղադրման աշխատանքները հետաձգվել էին COVID-19 համավարակի և 44-օրյա պատերազմի հետևանքով Հայաստանում հաստատված արտակարգ դրության պատճառով։

Արձանը պատրաստելու համար պետական բյուջեից հատկացվել է 37 միլիոն 800 հազար դրամ։

Արձանի բացումը տեղի է ունեցել 2021 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ Հայաստանի անկախության 30-ամյակի օրը։

## Տվյալներ
«Քայլող մարդը» քանդակը պատրաստված է բրոնզից, բարձրությունը 3,8 մետր է։ Ձուլման աշխատանքներն իրականացրել է քանդակագործ Մկրտիչ Մազմանյանը։

## Քանդակի խորհուրդը
Ըստ հեղինակ Արտո Չաքմաքչյանի՝ «Քայլող մարդը» քանդակը խորհրդանշում է այսօրվա Հայաստանը։ Արդեն արված քայլը մեր շարժումն է, իսկ պատվանդանի շարունակությունը (դատարկ) այդ շարժման պոտենցիալն է, և արվելիք հաջորդ քայլը տարածությունն է։

## Պատկերասրահ

Walking Man, Arto Chakmachyan, Yerevan 03.jpg
Walking Man, Arto Chakmachyan, Yerevan 06.jpg
Walking Man, Arto Chakmachyan, Yerevan 09.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արտո Չաքմաքչյանի «Քայլող մարդը» այսօր թրենդային է

Կատեգորիա:2006 քանդակներ
Կատեգորիա:2021 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Արտո Չաքմաքչյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Արամ Բաբայան

**Արամ Սահակի Բաբայան** (), բանասեր, մատենագետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավատնտեսագիտության ֆակուլտետը (1928 թվական), Մոսկվայի բարձրագույն մատենագիտական դասընթացները։ Մշակել է հայկական գրադարանային տերմինաբանություն։

1950 թվականին լույս են տեսել Բաբայանի «Գրադարանային տերմինների բառարան, ռուս–հայերեն, հայ–ռուսերեն»,  1959 թվականին՝ «Շիլլերը հայ գրականության մեջ և թատրոնում», 1963 թվականին՝ «Հայ գիրքը և տպագրությունը», 1969 թվականին՝ «Լրացումներ և փոփոխություններ տպագիր երկերի նկարագրության միասնական կանոնների մեջ»  և այլ աշխատություններ, «Հեղինակային աղյուսակներ։ 1977 թվականին Երկանիշ և եռանիշ»  ձեռնարկը։

1955 թվականին խմբագրել է «Տպագիր երկերի նկարագրության միասնական կանոններ» մատենագիտական գիրքը, 1965 թվականին՝ «Հայաստան» երկրագիտ-հայագիտական տարեգիրքը։

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Աստղիկ Գևորգյան (արվեստաբան)

**Աստղիկ Բագրատի Գևորգյան** (), բանասեր, արվեստաբան։

Արվեստագիտության թեկնածու (1972 թվական)։

## Կենսագրություն
1945 թվականին ավարտել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը։

1945 թվականից՝ Մատենադարանի գիտաշխատող։

Լույս են տեսել Գևորգյանի «Արհեստներն ու կենցաղը հայկական մանրանկարներում» (1978 թվական), «Հայ մանրանկարիչներ, մատենագիտություն, 9–17-րդ դարեր» (1998 թվական), «Ծաղկաքաղ Աւետարան» (2001 թվական), «Ծաղկաքաղ Սաղմոսներ» (2001 թվական), «Վայոց ձորի և Որոտանի մանրանկարչությունը 13–17-րդ դարեր» (2003 թվական), «Գրիգոր Նարեկացին մանրանկարներում և մեծ քերթողի տաղերը» (2005 թվական), «Անանուն հայ մանրանկարիչներ, մատենագիտություն, 9–17-րդ դարեր» (2005 թվական), «Անանուն հայ մանրանկարիչներ, մատենագիտութիւն, 18–19-րդ դարեր» (2007 թվական) աշխատությունները։

Կազմել է «Հայկական զարդատառեր» (1991 թվական), «Կենդանազարդեր» (1996 թվական) ալբոմ­ները։

Մանրանկարներ է ստեղծել տերևների, խեցիների, մարմարի, բազալտի վրա։

 
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործությունների ցանկ

Աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր **[[Արամ Խաչատրյան]]ի ստեղծագործություններն** իրենց ուրույն տեղն են գրավել համաշխարհային դասական երաժշտության գանձարանում և մեծ ժողովրդայնություն են վայելում ամբողջ աշխարհում։

2013 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ «Արամ Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաները և կինոերաժշտությունը» գրանցվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրի Միջազգային ռեեստրում։

Ստորև ներկայացված են կոմպոզիտորի ստեղծագործությունները՝ ըստ ժանրերի (ժամանակագրական կարգով)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործություններ
Արազ (թերթ)

**«Արազ»**, ազգային, գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ եռօրյա։

## Պատմություն

Լույս է տեսել 1932–1944 թվականներին Բուխարեստում։

Խմբագիրներ՝ Հովհաննես Դևեջյան, Հակոբ Սիրունի։

Տպագրել է քաղաքական լուրեր, տեղեկություններ սփյուռքահայության և Խորհրդային Հայաստանի առօրյայից, պատմաբանասիրական, կենսագրական հոդվածներ, թարգմանաբար ներկայացրել է ռումին և հունգար գրողների գործեր, թուրքական մամուլից արտատպել է հայերին վերաբերող նյութեր։

Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական թերթեր
Լունա 11

***Լունա-11***, կամ *Ե-6ԼՖ համար 101* (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր կատարել Լուսնի մակերևույթի լուսանկարում։ Արձակվել է 1966 թվականի օգոստոսի 24-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։ Լունա 11 կայանը 1966 թվականի օգոստոսի 27-ին հաշողությամբ դուրս եկավ Լուսնի ուղեծիր և սկսեց պլանավորված աշխատանքը։

Առաքելության նպատակներն էին՝ 
* Լուսնի գամմա և ռենտգեն ճառագայթման ուսումնասիրություններ, Լուսնի քիմիական կազմության բացահայտման նպատակով;
* Լուսնի գրավիտացիոն անոմալիաների բացահայտում;
* Լուսնի մոտ ասուպների հոսքերի խտության ուսումնասիրություններ;
* Լուսնի մոտ կոշտ ճառագայթման չափումներ։

Որպես առաքելության երկրորդական նպատակ էր դրված Լուսնի ուղեծրի տատանումների պատճառ դարձած զանգվածի կենտրոնացումների ուսումնասիրությունները։

Լունա 11-ը արձակվել էր ԱՄՆ-ի ՆԱՍԱ-ի կողմից արձակված Լունար Օրբիտեր-ից երկու շաբաթ անց։ Թռիչքի ընթացքում կայանի վրա տեղադրված հեռուստատեսային խցիկը հնարավոր չեղավ օգտագործել, քանի որ նրա ուղղորդման դիտակի տեսադաշտը փակվել էր չբացահայտված մարմնի կողմից։ Կայանի մնացած բոլոր սարքերը աշխատեցին մինչև առաքելության ավարտը, 1966 թվականի հոկտեմբերի 1-ը, երբ կայանի վրա տեղադրված մարտկոցների պաշարը սպառվեց։

## Կայանը
Լունա 11 կայանը խորհրդային արբանյակների *Ե-6ԼՖ* դասին էր պատկանում, նախագծվել և կառուցվել էր Լավոչկինի անվ. բյուրոյի կողմից։ Այս արբանյակային կայանների դասը նախատեսված էր ուղեծրից Լուսնի մակերևույթի լուսանկարումներ իրականացնելու համար։ Կայանի նախագծման ընթացքում օգտագործվեց *Ե-6* պլատֆորմը, որի իջեցվող սարքը փոխարինվեց գիտական սարքավորումների մոդուլով։ Կայանի վրա դրվեց լուսանկարման սարքավորումների բլոկ, որը նման էր Զոնդ 3 կայանի վրա տեղադրված բլոկին։ Լուսանկարների թույլտվությունը կազմում էր 15-20 մետր։ Քանի որ հնարավոր էր, որ լուսանկարների ժապավենը կարող էր վնասվել արեգակնային ռադիացիայի հետևանքով, նախատեսվել էր, որ բոլոր լուսանկարները կկատարվեին կայանի ուղեծրում գտնվելու առաջին 24 ժամերի ընթացքում։ Կայանի սարքավորումների մեջ ներառված էր նաև ատամնավոր փոխանցման արդյունավետության փորձարկման սարք, որի արդյունքները հետագայում պետք է օգտագործվեին լուսնագնացների նախագծման ընթացքում։

## Թռիչք
«Լունա 12» կայանը արձակվեց 1966 թվականի օգոստոսի 24-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։

Օգոստոսի 25-ին կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր օգոստոսի 27-ին։

Լունա 12-ը աշխատեց մինչև 1966 թվականի հոկտեմբերի 1-ը, այդ ընթացքում իրկանացվեց 277 լուսնային ուղեծրի պտույտ և կատարեց 137 տվյալների հաղորդման սեանս։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Zarya - Luna programme chronology 

Կատեգորիա:1966 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր