Տրիմեթոպրիմ

**Տրիմեթոպրիմ**, հակաբիոտիկ, որն ակտիվ է գրամ-բացասական (E. coli, Proteus, Klebsiella) և որոշ գրամ-դրական միկրոօրգանիզմների դեմ՝ թողնելով բակտերիոստատիկ ազդեցություն։ Ազդեցության մեխանիզմը կապված է *դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազա* ֆերմենտի արգելակման հետ՝ տետրահիդրոֆոլաթթվի սինթեզի գործընթացում։

Այն հիմնականում կիրառվում է միզուղիների ինֆեկցիաներ բուժման ժամանակ։ Ինչպես նաև, օգտագործվում է միջին ականջի բորբոքման և ճանապարհորդական փորլուծության դեպքում։ Սուլֆամեթոքսազոլի կամ դապսոնի հետ այն կարող է կիրառվել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով հիվանդների մոտ թոքաբորբի բուժման համար։ Որպես կանոն, տրիմեթոպրիմը կիրառվում է դեղահաբերի տեսքով՝ օրալ կամ բերանացի ընդունման ճանապարհով։

Նման դեղամիջոցների, տարբեր դեղաչափերի կիրառման դեպքում, անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիվանդության պատմությունը, մասնավորապես՝ ֆոլաթթվային անբավարարություն, ալերգիկ ռեակցիաներ կամ գերզգայունություն, բրոնխիալ ասթմա, ինչպես նաև լյարդի և վահանաձև գեղձի դիսֆունկցիա: Երկարատև օգտագործման դեպքում անհրաժեշտ է համակարգված կերպով կատարել ծայրամասային արյան, լյարդի կամ երիկամների ֆունկցիոնալ վիճակի կլինիկական լաբորատոր հետազոտություններ:

Հաճախակի կողմնակի ազդեցություններից են՝ սրտխառնոց, համի և հոտի փոփոխություն, մաշկի վրա ցանավորում։ Նման դեղամիջոցի երկարատև օգտագործման դեպքում երբեմն զարգանում են արյան հետ կապված խնդիրներ, ինչպիսիք են՝ թրոմբոցիտոպենիա կամ լեյկեմիա, ինչպես նաև արևի լույսի նկատմամբ գերզգայունություն։ Այն խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության ընթացքում, ինչպես նաև երիկամային կամ լյարդի հիվանդություններ ունեցող անձանց, քանի որ նեֆրոտոքսիկ է։ Կրծողների վրա կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները մտահոգության տեղիք են տվել, քանի որ նման դեղամիջոցները կարող են մեծացնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Տրիմեթոպրիմը բժշկության մեջ առաջին անգամ կիրառվել է 1962 թվականին, իսկ դեղամիջոցի ջեներիկ տարբերակները կիրառվել են ավելի ուշ։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Այն հիմնականում կիրառվում է միզուղիների ինֆեկցիաների բուժման համար, չնայած որ,կարող է օգտագործվել աէրոբ մանրէների ցանկացած զգայուն տեսակի դեմ։ Այն կարող է նաև օգտագործվել (Pneumocystis jirovecii) տեսակի կողմից հարուցվող՝ թոքաբորբի բուժման և կանխարգելման համար։ Այն ընդհանուր առմամբ, խորհուրդ չի տրվում անաէրոբ օրգանիզմների կողմից հարուցվող վարակների, ինչպիսին է ()-ի հետ կապված կոլիտը (հակաբիոտիկների կիրառումից առաջացած փորլուծության հիմնական պատճառ)։ Տրիմեթոպրիմը նաև կիրառվել է ռետինիտի բուժման փորձարկումներում։

Այն խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության ընթացքում, ինչպես նաև երիկամային կամ լյարդի հիվանդություններ ունեցող անձանց, քանի որ նեֆրոտոքսիկ է։ Տրիմեթոպրիմը պատկանում է սուլֆանիլամիդային հակամանրէային դեղամիջոցների դասին: Հակաբիոտիկների մեկ այլ խմբերին են դասվում՝ պենիցիլին, ամոքսիցիլին և մետրոնիդազոլ: Այն կանխում է մարդու օրգանիզմում մանրէների աճը և կանխարգելում է բակտերիալ վարակները: Տրիմեթոպրիմը, հասանելի է դեղահաբի տեսքով, որը սովորաբար անհրաժեշտ է ընդունել օրական մեկ կամ երկու անգամ, ուտելուց 30 րոպե առաջ, կամ հետո: Միկրոօրգանիզմերի կայունությունը տրիմեթոպրիմի նկատմամբ մեծանում է, այնուամենայնիվ շատ զարգացող երկրներում, այն դեռևա մնում է առաջին շարքի հակաբիոտիկ։

### Զգայունության սպեկտր
Տրիմետոպրիմի նկատմամբ բակտերիաների զգայունություն և ռեզիստենտություն
* *[[Աղիքային ցուպիկ]] (Escherichia coli)*
* *[[Բակտերիաներ|Էնտերոբակտերիաներ]] (Proteus mirabilis)*
* *Կլեբսիելա պնևմոնիա (Klebsiella pneumonia)*
* *Էնտերոբակտերիաներ*
* *[[Ստաֆիլակոկեր]] (գրամ բացասական՝ Staphylococcus saprophyticus)*
* *[[Պնևմոկոկեր]]* *(Streptococcus pneumoniae)*
* *[[Հեմոֆիլուս ինֆլուենզա Բ տիպի պատվաստանյութ|Հեմոֆիլուս վարակներ]]* *(Haemophilus influenzae)*

## Կողմնակի ազդեցություններ
աջից|frameless|305x305փքս
* Սրտխառնոց
* Համի փոփոխություն
* Փսխում
* Փորլուծություն
* Եղնջացան
* Արևի լույսի նկատմամբ գերզգայունություն
* Ասեպտիկ մենինգիտ
* Ալեյկիա
* Լեյկեմիա
* Անեմիա
* Քոր

### Հազվագյուտ
* Կարող է զարգանալ թրոմբոցիտոպենիա (թրոմբոցիտների ցածր մակարդակ)՝ ֆոլաթթվի մակարդակի նվազման պատճառով, այն կարող է նաև առաջացնել մեգալոբլաստային անեմիա։

* Տրիմեթոպրիմը արգելափակում է էպիթելային խողովակի դիստալ (Na+) անցուղիները, գործելով որպես՝ ամիլորիդին։ Այն կարող է հանգեցնել օրգանիզմում կալիումի մակարդակի բարձրացման (հիպերկալեմիա)։
* Կարող է մրցակցության մեջ մտնել կրեատինինի հետ՝ երիկամային խողովակների մեջ սեկրեցիայի համար։ Այն կարող է հանգեցնել շիճուկային կրեատինինի մակարդակի արհեստական բարձրացման։
* Երկարատև կիրառման դեպքում, կարող է բերել «Շիգա տոքսին»ի կոնցենտրացիայի աճ։
կենտրոն|frameless|461x461փքս

### Հակացուցումներ
* Դեղորայքի նկատմամբ գերզգայունություն
* Ֆոլաթթվի անբավարարության հետևանքով՝ մեգալոբլաստային սակավարյունություն

Այն կարող է ներգրավվել դիսուլֆիրամինային ռեակցիայի մեջ, եթե դրա ընդունումից հետո կատարվել է ալկոհոլի չարաշահում, մասնվաորապես սուլֆամետօքսազոլի հետ համատեղ։

### Հղիություն
Ըստ կատարված հետազոտությունների տվյալների, արձանագրվել է, որ տրիմեթոպրիմը ներթափանցում է ընկերքի միջով և կարող է բացասական ազդել ֆոլաթթվի մետբաբոլիզմի վրա, որի հետևանքով ավելանում է՝ տրիմեթոպրիմի հետ կապված կառուցվածքային բնածին արատների ռիսկը, մասնավորապես հղիության առաջին եռամսյակում։ 2013 թվականին կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հղիության վաղ շրջանում՝ տրիմեթոպրիմ ընդունող կանանց մոտ վիժման ռիսկը կրկնակի մեծանում է։

## Ազդեցության մեխանիզմ

Տրիմեթոպրիմը կապվում է դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազի հետ և կանխում է դիհիդրոֆոլաթթվի (DHF) վերականգնումը տետրահիդրոֆոլաթթվի (THF)։ Տետրահիդրոֆոլաթթվի՝ թիմիդինի ցիկլի սինթեզի կարևոր նախանյութն է, և այս փուլում վերջինիս ազդեցությունը կանխում է բակտերիալ ԴՆԹ-ի սինթեզը։ Տրիմեթոպրիմի արգելակող ակտիվությունը բակտերիալ դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազի դեմ վաթսուն հազար անգամ ավելի մեծ է, քան մարդու դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազինը։ Քիմիական բանաձև՝ C14H18N4O3 և քիմիական անվանում 5-[(3,4,5-տրիմետօքսիֆենիլ)մեթիլ]-2,4-պիրիմիդինդիամին։

Սուլֆամեթօքսազոլը արգելակում է դիհիդրոպտերոատ սինթազին, որը նույն ցիկլի ավելի վերևում ներգրավված ֆերմենտ է։ Տրիմեթոպրիմը և սուլֆամեթոքսազոլը սովորաբար օգտագործվում են համակցված՝ հնարավոր սիներգետիկ ազդեցությունների և ռեզիստենտության զարգացման նվազման պատճառով։

## Պատմություն
Տրիմեթոպրիմը բժշկության մեջ առաջին անգամ կիրառվել է՝ 1962 թվականին։ 1972 թվականին՝ Ֆինլանդիայում, այն օգտագործվել է որպես միզուղիների ինֆեկցիաների պրոֆիլակտիկ բուժման միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալերգիաբանություն
Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Արոմատիկ ամիններ
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Պիրիմիդիններ
Կատեգորիա:Տոքսիններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ ըստ տարրերի
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա