open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազեր Ռզաև

**Ազեր Հյուսեյն օղլու Ռզաև** (, ), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1972), պրոֆեսոր (1977),  Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990), «Փառքի» շքանշանի (2000) և «*Humay*» մրցանակի (2002) դափնեկիր։

## Կենսագրություն
[thumb|200px|ձախից|[Ջահանգիր Ջահանգիրով, Թոֆիկ Կուլիև, Ազեր Ռզաև, Սեիդ Ռուսթամով, Սոլթան Հաջիբեկով, Նիյազի, Կարա Կարաև, 1965 թ.]]
Ազեր Ռզաևը ծնվել է 1930 թվականի հուլիսի 15-ին Բաքվում, Հուսեյն Ռզաևի և օպերային երգչուհի Հաղիղաթ Ռզաևայի ընտանիքում։ Նա առաջին կրթությունը ստացել է Ու.Հաջիբեկլիի անվան Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի 11-ամյա միջնակարգ երաժշտական դպրոցում։ Նա իր երաժշտական կրթությունը շարունակել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում և ավարտել այն 1953 թվականին։ 1953 թվականին սկսել է իր կարիերան երաժշտական դպրոցում՝ որպես ջութակի ուսուցչուհի և կոնսերվատորիայում՝ որպես կոնցերտմայստեր։

Նա 1954 թվականից եղել է Ադրբեջանի Կոմպոզիտորների միության անդամ, իսկ 1957 թվականից՝ Ադրբեջանի կոմպոզիտորների խորհրդի անդամ։ 1957 թվականից աշխատել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում՝ որպես ուսուցիչ, ավագ ուսուցիչ, այնուհետև՝ պրոֆեսոր։ 1965 թվականին եղել է Մ.Մագոմաևի անվան պետական ֆիլհարմոնիայի գեղարվեստական ղեկավար, իսկ 1972-1987 թվականներին՝ Ադրբեջանի պետական օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոնի տնօրեն։

Ազեր Ռզաևը մահացել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 460 — ISBN 5-85270-033-9
* Абезгауз И. В., Азер Рзаев. — М., 1958.
* Касымова С. Д., Азер Рзаев. — Баку, 1981.

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բաքվի երաժշտական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կարին Սյոդեր

**Կարին Անն-Մարի Սյոդեր** (, ծննդյան անունը՝ Ներգենֆուր, ), շվեդ քաղաքական գործիչ։ Շվեդիայում առաջին կինն է, որ ընտրվել է երկրի հիմնական կուսակցության առաջնորդ։ 1985-1987 թվականներին ղեկավարել է շվեդական «Կենտրոն» կուսակցությունը։ Աշխարհում առաջին կին արտաքին գործերի նախարարն է։

## Կենսագրություն
Սյոդերը ծնվել է Վերմլանդ լենի Կիլ հայանքի Ֆրիկերուդ բնակավայրում։ Ավարտել է Գյոթեբորգի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև սովորել է Ֆալուն համայնքում։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Վերմլանդում, ապա՝ Ստոկհոլմի հյուսիսում գտնվող Տեբյու համայնքում, որտեղ 1963-1971 թվականներին եղել է տեղական խորհրդի անդամ։ 1969-1973 թվականներին ընդգրկված է եղել Ստոկհոլմի քաղաքային խորհրդի կազմում։ Մահացել է Տեբյուում 2015 թվականին։

## Քաղաքական կարիերա
### Գերիշխող ազդեցություն
1971 թվականին Սյոդերն ընտրվել է Շվեդիայի խորհրդարանի պատգամավոր և պաշտոնավարել մինչև 1991 թվականը։ Նույն թվականին դարձել է խորհրդարանի անդամ և «Կենտրոն» կուսակցության երկրորդ փոխնախագահը։ Երբ 1976 թվականին Շվեդիան «Կենտրոն» կուսակցությունից վարչապետ Տյուրբորն Ֆելդինի ղեկավարությամբ ստանձնեց իշխանությունը, Սյոդերը նշանակվեց Արտաքին գործերի նախարար, առաջին կինը, ով երբևէ զբաղեցրել էր այդ պաշտոնը Շվեդիայում։ Սյոդերի կուսակցությունը հեռացավ իշխանությունից 1978 թվականին միջուկային էներգետիկայի հարցով կոնֆլիկտի պատճառով, Սյոդերին լիբերալ կուսակցությունից հաջորդեց Հանս Բլիքսը։ 1979 թվականին Կենտրոն կուսակցությունը վերամիավորվեց կոալիցիային, իսկ Սյոդերը վերադարձավ կառավարություն՝ 1979 թվականին զբաղեցնելով Առողջապահության և սոցիալական հարցերի նախարարի պաշտոնը։ Նույն թվականին նա ընտրվեց որպես կուսակցության առաջին փոխնախագահ։ Որպես նախարար պաշտոնավարել է մինչև կենտրոնական աջ կոալիցիան Սոցիալ-դեմոկրատներին պարտվել է 1982 թվականի ընտրություններում։

մինի

### Կենտրոն կուսակցության առաջնորդ
1985 թվականին, երբ Տյուրբորն Ֆելդինը անհաջող ընտրություններից հետո հրաժարական տվեց, Սյոդերը կուսակցությունում վերջապես հասավ բարձր դիրքի՝ դառանալով Շվեդիայի հիմնական կուսակցության առաջին կին առաջնորդը, թեև պաշտոնավարել է կարճ ժամանակահատված։ Առողջական պատճառների պատճառով հեռացել է կուսակցության ղեկավարությունից 1987 թվականին։ Նրան հաջորդել է Օլոֆ Յոհանսոնը։

### Այլ պաշտոններ
Քաղաքականությամբ զբաղվելու տարիներին եղել է նաև որպես «Փրկեք երեխաներին, Շվեդիա» կազմակերպության նախագահը (1983-1995), 1984-1985 և 1989-1990 թվականներին՝ հյուսիսարևելյան խորհրդի նախագահ։ Սյոդերը եղել է նաև մի շարք ընկերությունների խորհուրդների անդամ, ներառյալ *Skandia* և *Wermlandsbanken*, ինչպես նաև Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտի խորհրդի անդամ։ Սյոդերը ևս մեկ անգամ քաղաքական խորագրերում հայտնվել է 2003 թվականին, երբ նա ստորագրեց մի հոդված, որով կոչ էր անում իր կուսակիցներին «Այո՛» քվեարկել շվեդական եվրոյի հանրաքվեում՝ դեմ արտահայտվելով պաշտոնական կուսակցությանը։

Չնայած Սյոդերի բազմազան նվաճումներին՝ Շվեդիայում նա հայտնի է որպես 1980 թվականի բարեփոխմամբ, ըստ որի շաբաթ օրերին փակում են *Systembolaget*-ը ՝ ազգային ալկոհոլային խմիչքների մանրածախ առևտրի մենաշնորհի խանութները։ Այս քաղաքականությունը գործեց երկար տարիներ և վերացավ 2001 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի կին նախարարներ
Կատեգորիա:Շվեդ կին դիվանագետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքական գործիչներ
Գետնաելակը ձյան տակ

**Գետնաելակը ձյան տակ** (), ռուսական կարճամետրաժ մուլտֆիլմ։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմի սյուժեն հիմնված է ճապոնական ժողովրդական հեքիաթի վրա։ 
Մի ընտանիքում մեծանում էին երկու աղջիկներ։ Նրանցից մեկի անունը օ-Տիյո էր. նա աշխատասեր էր, տնային գործեր էր անում, գնում էր ջուր բերելու, ծաղիկներն էր ջրում, փայտ կրում։ Իսկ մյուս աղջիկը, որի անունը օ-Խանա էր, միայն քնում էր, հանգստանում և վայելում կյանքը։ Եվ մի անգամ ձմռանն այս ալարկոտը գետնաելակ ուտել է ցանկանում և քրոջը դուրս է անում, որ նա գնա ու գտնի հատապտուղը։ Աղջկան օգնում է լեռնային ծեր հոգին։ Նա ձմռանն ամառ է ստեղծում, որպեսզի աղջիկը կարողանա գետնաելակ հավաքել քրոջ համար։ Բայց հանկարծ ալարկոտը ցանկանում է կապույտ գետնաելակ համտեսել։ Օ-Տիյոյին կրկին ուղարկում են անտառ և աղջկան նորից օգնում է ծեր հոգին։ Բայց երբ օ-Խանան և նրա մայրն ուտում են կապույտ գետնաելակը, նրանք կիցունե են դառնում։

## Հեղինակներ

* Հեղինակները ներկայացված են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերերի։

## Տես նաև
* Տասներկու ամիսներ (մուլտֆիլմ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

## Արտաքին հղումներ
* 
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

Կատեգորիա:1994 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Լռակյաց գերմանամուկը

**Լռակյաց գերմանամուկը** (), խորհրդային կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1972 թվականին։ «Ուրախ կարուսել» մուլտիպլիկացիոն ալմանախի երեք սյուժեներից երկրորդն է։

## Սյուժե
Փքված այտերով գերմանամուկը քայլում էր անտառով` որևէ մեկին ուշադրություն չդարձնելով և նույնիսկ առանց բարևելու։ Յուրաքանչյուրը, որ ցանկանում էր ողջունել նրան և զրուցել հետը, միայն անքաղաքավարի լռության էր արժանանում։ Գերմանամուկի այդ պահվածքը զայրացնում էր բոլորին, և բոլորն սկսում են նրան ալարկոտ անվանել։ Իսկ գերմանամուկը, ոչ մեկին չլսելով, գնում էր դեպի իր բույնը՝ թաթերով պահելով իր այտերը։ Տուն հասնելով` նա իր բերանից թափում է մեծ քանակությամբ հացահատիկ։

## Նկարահանող խումբ

## Գրաքննություն
Ըստ գրաքննիչների պնդումների՝ մուլտֆիլմի վերջին տեսարանը կրճատվել է։ Մուլտֆիլմի ամենավերջում, երբ գերմանամուկը հացահատիկը տանում է իր պահեստ, լսվում է նրա մենախոսությունը․ «Լավ, թող նրանք ինձ սովորեցնեն, իսկ ես, ոչ մի բառ չասելով, մի փութ հացահատիկ բերեցի իմ բույն»։ Մենախոսության հաջորդ մասն ու սյուժեն կտրված են․ «Ոչ ոք դա չի տեսել, ոչ ոք դա չգիտի, ոչ ոք նախանձով չի նայել։ Լռակյաց լինելն ավելի լավ է»։ Եվ այդ ժամանակ հացահատիկի կույտը թափվում է ներքև, գետնի տակ։ Փոսից դուրս է գալիս խլուրդը ու ասում․ «Շշշշ»։ Այդպես գերմանամուկը դատարկաձեռն է մնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* «Լռակյաց գերմանամուկը» online-mult կայքում
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կենդանիների մասին
Սովորական պատմություն (մուլտֆիլմ)

**Սովորական պատմություն** (), խորհրդային տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ մեծահասակների համար, որը նկարահանվել է 1962 թվականին։ Ռեժիսորն Իոսիֆ Բոյարսկին է։ Տեքստը կարդում է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Զինովի Գերդտը (նա սկզբում հայտնվում է հեքիաթասացի դերում)։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է տղամարդու կոշիկի և կանացի նուրբ տուֆլիի սիրո պատմության մասին։ Սերը փոխադարձ էր, և որոշ ժամանակ հետո նրանք փոքրիկ մաշիկ են ունենում։ Կոշիկը հոգնում է երեխայի լացից։ Մի անգամ նա որոշում է տուն չվերադառնալ և սկսում է հարբել։ Կոպիտ վերաբերմունքի պատճառով տուֆլին և մաշիկը հեռանում են նրա տնից։ Կոշիկը փորձում է հետ պահել նրանց, բայց ճանապարհին ընկնում է։

## Հեղինակներ
* Սցենարի հեղինակ` Արկադի Սնեսարև
* Ռեժիսոր` Իոսիֆ Բոյարսկի 
* Բեմադրող նկարիչ` Յու. Կրասնի
* Օպերատոր` Թեոդոր Բունիմովիչ
* Կոմպոզիտոր` Միխայիլ Մեերովիչ
* Հնչյունային օպերատոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* Մուլտիպլիկատոր տիկնիկավարներ` Յուրի Կլեպացկի, Պավել Պետրով, Մ. Զուբովա, Վյաչեսլավ Շիլոբրեև
* Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են` Ա. Աբակումով, Վլադիմիր Ալիսով, Սվետլանա Զնամենսկայա, Սեմյոն Էտլիս, Ռոման Գուրովի ղեկավարությամբ 
* Խմբագիր` Նատալյա Աբրամովա
* Ռեժիսորի օգնական` Տատյանա Սազոնովա
* Մուլտֆիլմի տնօրեն` Նաթան Բիտմին
* Պատմությունը պատմում է` Զինովի Գերդտ
* Հեղինակները ներկայացված են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։

## Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Բացի հեքիաթասացից կերպարներից ոչ մեկը բառ չի ասում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*Боярский И.Я. «Куклы могут всё» 2005.

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:1962 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Ալեքսեյ Կուրզենյով

**Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Կուրզենյով** (, ), ռուս ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

## Կարիերա
### Ակումբային
Թաթարստանի «Զելենոդոլսկ» և «Ռուբին» ֆուտբոլային ակումբների սան է։ 2012 թվականին, երբ արդեն Ռուսաստանի մինչև 17 տարեկանների պատանեկան հավաքականի խաղացող էր, տեղափոխվել է «Լոկոմոտիվ»։ Մոսկովյան ակումբի կազմում կատարել է իր նորամուտը երիտասարդական առաջնությունում՝ 18 խաղերում խփելով 1 գոլ։ 2013 թվականի օգոստոսի 15-ին տեղափոխվել է Մոսկվայի ԲԿՄԱ (6 խաղ, 0 գոլ երիտասարդական առաջնությունում), խաղացել է ՈՒԵՖԱ պատանեկան լիգայում (6 խաղ, 0 գոլ)։

2014 թվականի փետրվարի 21-ին տեղափոխվել է «Ամկար»։ Երիտասարդական առաջնության գարնանային հատվածի 6 խաղերում կատարած երեք արդյունավետ հարվածների շնորհիվ Կոնստանտին Պարամոնովի գլխավորությամբ կատարել է նորամուտը Ռուսաստանի առաջնությունում՝ փոխարինման դուրս գալով Կռիլյա Սովետով ակումբի դեմ խաղի 75-րդ րոպեին։ Հաջորդ տուրի՝ ԲԿՄԱ-ի դեմ խաղում առաջին անգամ խաղադաշտ է դուրս եկել «Ամկարի» մեկնարկային կազմում։

2016 թվականին տեղափոխվել է Մոլդովայի «Ակադեմիա ՈՒՏՄ» ակումբ, ապա՝ ռուսական «Զենիթ-Իժևսկ»։ 2017 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել Սարատովի «Սոկոլ» ակումբի հետ։ 2018 թվականի մարտին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Արարատ»։ 2018 թվականի երկրորդ մասն անցկացրել է Մոգիլյովի «Դնեպր» ակումբում։ 2019 թվականին տեղափոխվել է Ուլյանովսկի «Վոլգա» ակումբ՝ կնքելով պայմանագիր մինչև 2020 թվականը։

### Հավաքականում
2010-2014 թվականներին հանդես է եկել Ռուսաստանի 1995 թվականին ծնվածների պատանեկան հավաքականում։ Այդ ընթացքում անցկացրել է 29 խաղ, որոնցում խփել է 11 գոլ։ 2015 թվականին Ռուսաստանի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի կազմում անցկացրել է 6 խաղ, որոնցում խփել է 2 գոլ։

## Վիճակագրություն
### Ակումբային
: *2018 թվականի սեպտեմբերի 10-ի տվյալներով*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ամկար Պերմի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԿՄԱ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կոմալ Օլի

**Կոմալ Օլի** (, ), նեպալցի հեռուստառադիոհաղորդավար, ժողովրդական երգիչ, ժամանցային և քաղաքական գործիչ։ 
Նա վերջերս է ներգրավվել Նեպալի քաղաքական կյանքում և դաշնային ազգային ժողովում ներկայացնում է Նեպալի Կոմունիստական կուսակցությունը (NPC)` կանանց համար տրամադրված քվոտայի շրջանակներում։
Երգել է շատ ժողովրդական երգեր։ Երբևէ ամուսնացած չի եղել, և նրա ամուսնական կարգավիճակը մեծ ուշադրություն է գրավել, երբ Կոմալը կատարել է *Poila Jaana Paam!* (Թույլ տվեք փախչել իմ սիրած մարդու հետ) հիթը։

## Վաղ կյանք
Կոմալը ծնվել է ապրիլի 16-ին Տիկարիում, Դանգում, Լալիթ և Դիփա Օլիների ընտանիքում։ Նա չորս երեխաներից ավագն էր։ Իր ողջ մանկությունն անցկացրել է հայրենի քաղաքում՝ ավարտելով տեղի դպրոցը։ Նա ինքնուրույն երաժշտություն է սովորել դեռ դպրոցական տարիներից։

## Նեպալի ռադիո և ժողովրդական երգիչ
Նա ըստ բենգալյան օրացույցի 2046 թվականին մասնակցել է Նեպալի ռադիոյի կողմից կազմակերպված ազգային ժողովրդական երգի մրցույթին, և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։
Նույն թվականին նրան երաժշտական գործարք են առաջարկել Նեպալի ռադիոյում մի երաժշտական ալբոմի համար։ Ըստ բենգալյան օրացույցի 2049 թվականին նա տեղափոխվել է Կատմանդու և որպես հաղորդավար աշխատանքի է ընդունվել Նեպալի ռադիոյում։

## Հաջողություն և ճանաչում
Որպես Նեպալի ռադիոյի հաղորդավար և ժողովրդական երգիչ, նրա ձայնը արագ հայտնի է դարձել նեպալյան տներում` երկրի հեռավոր շրջաններում ռադիոյի հասանելիության պատճառով։ Իր կարիերայի ընթացքում նա թողարկել է ավելի քան մեկ տասնյակ ալբոմ։ Բացի այդ, նա նաև մշակութային-հասարակական միջոցառումների հանդիսավար է։ Նաև դասավանդում է սկսնակ հեռուստառադիոլրագրողներին։

## Քաղաքականություն
Նա թողել է Նեպալի ռադիոյում իր աշխատանքը` միանալու Նեպալի Rastriya Prajatantra Party կուսակցությանը, որը կողմ էր միապետության և Հինդու պետության վերականգնմանը։ Այնուամենայնիվ, 2017 թվականի ընտրություններից առաջ նա միացել է Նեպալի կոմունիստական կուսակցությանը։ Չընդգրկվելով կուսակցական թեկնածուների ցուցակում` նա հանդես է եկել որպես ընդդիմադիր և գրանցվել որպես անկախ թեկնածու։ Ավելի ուշ նա հանել է իր թեկնածությունը և հայտարարել կուսակցական թեկնածուին աջակցելու մասին։ Ներկայումս նա Ազգային ժողովի անդամ է։ Նա առաջադրվել է իր կուսակցության կողմից` լրացնելու կանանց համար վերապահված քվոտան իր հայրենի մարզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Նեպալի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նեպալցի երգիչներ
Օլեգ Էրբերգ

**Օլեգ Եֆիմովիչ Էրբերգ** (, ), ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ, արևելագետ և սցենարիստ։

## Կենսագրություն
Օլեգ Էրբերգը ծնվել է 1898 թվականին։

1925 թվականին ավարտել է Լենինգրադի արևելյան ինստիտուտը։ Աշխատել է Աֆղանստանում և Իրանում՝ որպես ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ։

Նիչևոկներ (Ничевоки) բանաստեղծների գրական խմբի անդամ է։

Արևելագետ է։ «Ռևիզոր» կատակերգությունը թարգմանել է տաջիկերեն (1936 թվականին)։ Հայտնի է նաև ռուս դասականների այլ ստեղծագործությունների թարգմանությամբ՝ կրկին տաջիկերենով։

Մահացել է 1956 թվականին։ Մարմինն ամփոփված է Նոր Դոնի գերեզմանոցում։

## Մատենագիտություն
* Արկածների աշխարհ (ալմանախ) - Мир приключений . - 1957
* Ճանապարհ դեպի Նաուբեխարու - Путь к Наубехару. 1957
* Կատագերգու Նովրուզի տիկնիկային թատրոնը - Кукольный театр комедианта Новруза

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://don.aif.ru/issues/685/11_01?print
* http://lucas-v-leyden.livejournal.com/90460.html

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012 (ընտրական փուլ, խումբ E)

## Խաղերի արդյունքները

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եվրո 2012 -ը ՈՒԵՖԱ պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:2010 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:2011 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Եվրո 2012
Սամիրա Մուսա

**Սամիրա Մուսա** (), (), եգիպտացի միջուկային ֆիզիկոս, որն ուներ դոկտորի աստիճան միջուկային ֆիզիկայից և աշխատում էր բժշկական տեսանկյունից ատոմային տեխնոլոգիաները հասանելի դարձնել բոլորի համար։ Նա կազմակերպեց «Ատոմային էներգիան խաղաղության համար» խորագրով կոնֆերանսը և օժանդակեց «Ատոմները խաղաղության համար» միջազգային կոնֆերանսի կազմակերպմանը։ Նա առաջին կինն էր, ով աշխատեց Կահիրեի համալսարանում։

## Երիտասարդություն և քոլեջ
Մուսան ծնվել է 1917 թվականին Եգիպտոսում (Ղարբիա (մուհաֆազ))։ Նրա մայրը մահացել է քաղցկեղից։ Հայրը հայտնի քաղաքական ակտիվիստ էր, ով այնուհետև իր աղջկա հետ տեղափոխվեց Կահիրե և ներդրեց իր գումարը Էլ-Հուսեին շրջանում փոքր հյուրանոց կառուցելու գործում։ Հոր պահանջով Մուսան հաճախեց Կահիրեյի ամենահին դպրոցներից մեկը՝ Կասեր Էլ-Շոկ տարրական դպրոցը։ Տարրական կրթությունը ստանալուց հետո Մուսան ընդունվեց Բանաթ Էլ-Աշրաֆ դպրոցը, որը կառուցվել և ղեկավարվում էր նրա հոր կողմից։

Չնայած այն փաստին, որ Մուսան ուներ բարձր գնահատականներ իր միջնակարգ կրթության ընթացքում և կարող էր դառնալ ճարտարագետ, նա ցանկացավ ընդունվել Կահիրեյի համալսարանի գիտությունների ֆակուլտետ։ 1939 թվականին Մուսան ստացավ ռադիոլոգիայի բակալավրի աստիճան։ Դոկտոր Մուստաֆա Մոուշարաֆան, ֆակուլտետի առաջին դեկանը, հավատում էի իր ուսանողին այնքան, որ օգնեց նրան դառնալ նշանավոր դասախոս՝ ֆակուլտետում։ Արդյունքում նա դարձավ նույն ֆակուլտետի առաջին դոցենտը և առաջին կինը, ով զբաղեցնում էր համալսարանական պաշտոն, առաջինը, ով դոկտորական աստիճան ուներ ատոմային ճառագայթումից։

## Միջուկային հետազոտություններ
Մուսան հավատում էր «Ատոմները խաղաղության համար» նշանաբանին և ասում․- «Ես կդարձնեմ միջուկային բուժումն այնքան մատչելի և այնքան էժան, որքան Ասպիրինը»։ Նա քրտնաջան աշխատում էր այդ նպատակի համար և իր ինտենսիվ փնտրտուքների արդյունքում նա հանգեց պատմական հավասարման, որը կօգներ բաժանել էժան մետաղների ատոմները, ինչպիսին պղինձն է՝ ճանապարհ բացելով էժան միջուկային ռումբի ստեղծման համար։

Նա կազմակերպեց «Ատոմային էներգիան խաղաղության համար» և հովանավորեց «Ատոմները խաղաղության համար» խորագրով կոնֆերանսներըը, որին հրավիրվեցին շատ ականավոր գիտնականներ։

## Այցելություն ԱՄՆ
Մուսան ստացավ կրթաթոշակ Ֆուլբրայթի ծրագրից, որպեսզի ծանոթանա Կալիֆոռնիայի համալսարանի ժամանակակից հետազոտությունների սարքավորումներին։

## Մահ
1952 թվականի օգոստոսի 5-ին, ԱՄՆ առաջին այցելությունից հետո նա մտադրվել էր տուն վերադառնալ, բայց հրավիրվեց ճամփորդության։ Ճանապարհին մեքենան գլորվեց 40 ոտնաչափ բարձրությունից և նա նամիջապես մահացավ։ Պատահարի առեղծվածը (քանի որ հետագայում պարզվեց, որ Կալիֆոռնիա հրավերն իրական չէր, բացի այդ անհետացած վարորդը, ով դուրս էր ցատկել մեքենայից, մինչ այն կընկներ) որոշներին ստիպեց հավատալ, որ դա նախապես պլանավորված սպանություն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կահիրեի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մահվան պատճառը վիճարկելի
Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ
Վլադիմիր Բակլանով

**Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանով** (, ), ռուս նկարիչ-գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Բակլանովը ծնվել է 1934 թվականի օգոստոսի 7-ին Կրասնոդարի երկրամասի Եյսկ քաղաքում: 1954 թվականին լաքապատված մանրանկարների գեղարվեստական դպրոցը։ 1961 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի տպագրական ինստիտուտ, որն ավարտել է 1967 թվականին։ Նրա ուսուցիչն ու դաստիարակն է եղել ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Անդրեյ Գոնչարովը։ 1966 թվականից Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանովը մասնակցել է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների։ Նկարչի առավել նշանակալի գործերը կապված են Դոնի գրողների գրքերի նկարազարդման հետ։ Ռոստովի գրահրատարակչությունում Վլադիմիր Միխայլովիչը նկարազարդել է ավելի քան 250 գիրք։ Նկարիչ-պատկերազարդող Վլադիմիր Բակլանովը նկարազարդել է Դոնի գրող Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի ստեղծագործությունները։ 1981 թվականին նկարիչը նկարազարդել է «Հերկած խոպան» գիրքը ջրաներկով և տուշով։ 1983 թվականին Բակլանովը խիստ սև-սպիտակ գունավորմամբ  նկարազարդել է «Նրանք մարտնչում էին հանուն Հայրենիքի» գիրքը` ընդգծելով վեպի հերոսների խիստ պարզությունը։ 1984 թվականին Դնեպրոպետրովսկի  «*Промiнь*» հրատարակչությունը լույս ընծայեց «Նրանք մարտնչում էին հանուն Հայրենիքի» և «Մարդու ճակատագիրը» ժողովածուն ռոստովցի նկարիչ Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանովի նկարազարդմամբ։ Նա ձևավորեց «Ուղի-ճանապարհ» (1984) վիպակը, որոնց շարքում կա նրա «Հայրը սպայի հետ» աշխատանքը։ Նկարիչ Բակլանովի այս նկարների հավաքածուն պահվում է Մ. Ա. Շոլոխովի Պետական թանգարան-արգելոցում։

Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանովը ապրում և աշխատում է Դոնի Ռոստով քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шолоховская энциклопедия/ Колл. авторов; глав. ред. Ю. А. Дворяшин; вступ. ст. М. М. Шолохов. — М.: Издательский дом «СИНЕРГИЯ», 2013. — 1216 с.: ил. ISBN 978-5-94238-022-9

## Արտաքին հղումներ
* Государственный музей-заповедник М. А. Шолохова. Работы художников — в дар музею
* Работы художника В. М. Бакланова

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի տպագրական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Աշոտ Գառնակերյան

**Աշոտ Գեորգիի Գառնակերյան** (, ), խորհրդային բանաստեղծ, գրաքննադատ։

## Կենսագրություն
Աշոտ Գառնակերյանը ծնվել է 1907 թվականին։ Սովորել է Ռոստովի պետական մանկավարժական ինստիտուտում։ Գրել սկսել է 1930-ական թվականներից։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է եղել 1944 թվականից, Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ՝ 1940 թվականից։

Հընթացս հիսնամյա ստեղծագործական կյանքի՝ հրապարակել է բանաստեղծությունների և պոեմների ավելի քան 50 ժողովածու։ Հեղինակի մի շարք բանաստեղծություններ նվիրված են Դոնի շրջանին, նրա բնությանը, մարդկանց, ռուսական մշակույթին ու պատմությանը, ինչպես նաև բանաստեղծի նախնիների ծննդավայրին՝ Հայաստանին։

Անատոլի Գրիցենկոյի, Ալեքսեյ Կորկիշչենկոյի և այլոց ստեղծագործությունների գրաքննադատն է եղել։

## Բանաստեղծությունների ժողովածուներ
* «Տեղատարափ ծիածանի միջից» (1932)
* «Հայրենի երկրում» (1938)
* «Բանաստեղծություններ» (1940)
* «Հանուն հայրենիքի» (1941)
* «Դեպի մարտ» (1941)
* «Ռազմի բանաստեղծություններ» (1942)
* «Հայրենի երկրի համար» (1944)
* «Բանաստեղծություններ» (1945)
* «Տեղատարափ ծիածանի միջից» (1946)
* «Բանաստեղծություններ և պոեմներ» (1947)
* «Գարուն է գալիս» (1949)
* «Բանաստեղծություններ» (1951)
* «Առագաստներ քամու տակ» (1953)
* «Ճամփաներն են կանչում» (1955)
* «Հանդիպումներ» (1957)
* «Քնարերգություն» (1958)
* «Ծարավ» (1960)
* «Լայն բացված հորիզոններ» (1961)
* «Գետնից մինչև աստղեր» (1963)
* «Սիրում եմ և ատում» (1965)
* «Ինքնության հավաստագիր» (1967)
* «Քնարերգություն» (1973)
* «Լայն բացված հորիզոններ» (1974, լրացուցիչ հրատարակություն)
* «Հատընտիր։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ» (1977)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Энциклопедия Таганрога. — Р-н/Д: «Ростиздат», 2003. — 512 с — ISBN 5-7509-0662-0.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Поэма А. Гарнакерьяна «Марухский перевал» в Библиотеке Мошкова
* К столетию со дня рождения

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռոստովի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Դմիտրի Գիրս

**Դմիտրի Կոնստանստինովիչ Գիրս** (, ), ռուս գրող և լրագրող։

## Կենսագրություն
Դմիտրի Գիրսը ծնվել է 1837 թվականի հուլիսի 24-ին Տագանրոգ քաղաքում, որտեղ նրա հայրը՝ Գիրսերի ցեղից սերող Կոնստանտին Կառլովիչ Գիրսը, զբաղեցնում էր կարանտինի պետի պաշտոնը։ Սովորել է կադետային կորպուսում և ճարտարագիտական ուսումնարանում։

1855-1864 թվականներին Դմիտրի Գիրսը ծառայել է որպես սակրավոր։ 1868 թվականին նա ստիպված էր մեկնել Պետերբուրգից՝ Պիսարևի թաղման արարողության ժամանակ ունեցած ելույթի պատճառով։

Գրել սկսել է «Կոնստանտինով» կեղծանվամբ 1862 թվականին «Ռուսսկի վեստնիկ» ամսագրում։ «Օտեչեստվեննիե զապիսկի» ամսագրի 1868 թվականի 3-րդ և 4-րդ համարներում Գիրսը հրապարակել է «Հին և նոր Ռուսաստան» վեպի սկիզբը, որն ուժեղ տպավորություն է թողել և մեծ հույսեր արթնացրել։ Սակայն այս հույսերը չեն իրականացել։ Գիրսի մնացած ստեղծագործությունները («Անդունդի եզրին»՝ «Դելո», 1870 թվական), «Կալիֆորնիական հանքարան»՝ «Օտեչեստվեննիե զապիսկի», 1872 թվական, «Նոտարական գրագրի օրագիրը»՝ նույն տեղում, 1883 թվական, «Երկամուսին Ավդոտյան»՝  1884 թվական, «Ռուսսկայա միսլ» և այլն) ունեն միջակից ցածր մակարդակ։

1876 թվականին Գիրսը «Սանկտ-Պետերբուրգսկիե վեդոմոստիի» Սերբիայի թղթակիցն էր, իսկ 1877 թվականին Վ. Ֆ. Կորշի «Սևեռնի վեստնիկի» թղթակիցը ռազմաճակատում։ 1878-1880 թվականներին Գիրսը հրատարակում էր «Ռուսսկայա պրավդա» թերթը (որտեղ գրում էր ֆելիետոններ Դոբրո-Գլագոլ կեղծանունով), որը մեծ հաջողություն չունեցավ, բայց իր պատվավոր տեղն ունեցավ պարբերական մամուլում։ Թերթը ենթարկվել է բազմաթիվ վարչական տույժերի և կասեցումների։ Առանձին հրատարակվել են «Զինվորականի գրառումները» և «Կալիֆոռնիական հանքարանը» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1872)։

Դմիտրի Կոնստանտինովիչ Գիրսը մահացել է 1886 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։

## Աղբյուրներ
* 

## Գրականություն
* О. Давыдова. Гирс, Дмитрий Константинович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Նիկոլայ Աբրամովիչ

**Նիկոլայ Յակովլևիչ Աբրամովիչ** (, կեղծանուններ՝  **Ն. Կադմին** և **Նիկոլայ Մուրավյով**, ), ռուս գրաքննադատ, արձակագիր, բանաստեղծ և հրապարակախոս։

Ռուս գրող և բանաստեղծ, լրագրող Վլադիմիր Աբրամովիչի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Աբրամովիչը ծնվել է աղքատ դերձակի ընտանիքում։ Ավարտել է գիմնազիայի 7 դասարանները։ 15-ից 16 տարեկան հասակում իր ստեղծագործությունները տպագրել է «Դոնի խոսք» («Донская речь»), «Մերձազովյան երկրամաս» («Приазовский край») և այլ պարբերականներում։

Առաջին անգամ հեղինակի բանաստեղծությունները լույս են տեսել 1899 թվականին։

1900-ական թվականների սկզբից ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում և Մոսկվայում։ «Կրթություն»,  «Ժամանակակից աշխարհ», «Ռուսական միտք», «Կյանք» և «Ամսագիր բոլորի համար» ամսագրերի, «Ռուսական ճշմարտություն», «Օրվա լուրեր», «Ուսանողական կյանք» թերթերի աշխատակից է եղել։ «Պրոտալինա» ալմանախի հրատարակիչն էր (1907):

Հեղինակն ազդվել է Նիցշեից, Բերգսոնից։

Կյանքի վերջին տարիներին Նիկոլայ Աբրամովիչը տառապում էր հոգեկան հիվանդությամբ։

## Ստեղծագործություններ
* Գրաքննական ակնարկներ, 1909
* Կյանք և արվեստ, 1909
* Աշնանային այգիներում, 1909
* Գեղեցկության և տառապանքի կրոն։ Օ. Ուայլդ, 1909
* Ապագայի մարդը, 1909
* Նկարիչներ և մտածողներ (գրաքննական ակնարկների II հատորը), 1911
* Կինը և տղամարդու կուլտուրայի աշխարհը 
* Սպանության փիլիսոփայություն (Մոսկվա, 1913) 
* Տոլստոյի կրոնը (Մոսկվա, 1914)
* Դոստոևսկու Քրիստոսը (Մոսկվա, 1914)
* Դինաստիայի անկումը։ Հեղափոխության չար ուժերը (Մոսկվա, 1917)
* Ռուս ինտելիգենտների ընդհատակ  
* Հողի և ոգու կրոն (Մոսկվա, 1918)
* Ժամանակակիչ քնարերգուներ՝ Կլյուև։ Իվնև։ Շերշենևիչ

*Ն. Կադմին* կեղծանունով թողարկել է.

* Ռուս գրականության պատմության ակնարկներ, 1912
* Ռուսսական պոեզիայի պատմություն, 1915-1919 (2 հատորով)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի (Բլագոդարնի)

**Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի**, Մոսկվայի պատրիարքության Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Ստավրոպոլի և Նևիննոմիսկի թեմի ծխական եկեղեցին Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասի Բլագոդարնի քաղաքում։

Սրբատոնի օրերը՝ սեպտեմբերի 12-ին և հոկտեմբերի 14-ին։

## Պատմություն
Սուրբ բարեպաշտ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու  անունը կրող եկեղեցին Բլագոդարնի քաղաքում կառուցվել է 1894 թվականին՝ ի հիշատակ կայսր Ալեքսանդր II-ի թագավորության 25-ամյակի։ Տաճարի շինարարությունը հասարակության համար արժեցել է 57 000 ռուբլի։

Եկեղեցին առանձնացել է հարուստ ներքին ձևավորմամբ, ունեցել հինգ շարքով իկոնոստաս ավելի քան 60 սրբապատկերներով, սրբապատկերների բազմաթիվ փորագրված ու ոսկեզօծված պահարաններ, որտեղ պահվել են Ստավրոպոլի և Մոսկվայի սրբանկարիչների ստեղծած սրբապատկերներ։ Տաճարի զանգակատունն ունեցել է մի քանի զանգ։

Եկեղեցին ունեցել է քահանա, սարկավագ և սաղմոսող։ Քահանան ապրել է եկեղեցական տանը։ Եկեղեցին ունեցել է շուրջ 3 000 ծխական։ Եկեղեցու ծխական դպրոցը գտնվել է եկեղեցու պահակատնակում։

Կոլեկտիվացման շրջանում տաճարը բոլշևիկների կողմից օգտագործվել է որպես հացահատիկի պահեստ։ Վերաբացվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։

Տաճարն ունի երկու սրբատոն։ Սեպտեմբերի 12-ը Սուրբ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու՝ տաճարի երկնային հովանավորի մասունքների տեղափոխման օրն է, իսկ հոկտեմբերի 14–ը՝ Մարիամ Աստվածածնի հիշատակի օրը։

Տաճարին կից բացվել և գործում է անօթևանների օգնության կենտրոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Владимир Пузиков. Храмы селений Благодарненского уезда

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1894 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Գենադի Սուխորուչենկո

**Գենադի Անատոլևիչ Սուխորուչենկո** (, ), ռուս խորհրդային գրող, հրապարակախոս։ ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Գենադի Սուխորուչենկոն ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ 1966 թվականից եղել է Ժուռնալիստների միության անդամ, 1978 թվականից՝ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։ Երկար տարիներ ապրել է Տագանրոգում։

## Բանաստեղծական ժողովածուներ
* Երիտասարդ ձայներ։ 1959։
* Սիրում եմ, երբ հեշտ չէ։ 1962։
* Երաժշտություն լուսաբացին։ 1976։
* Արևոտ անձրև։ 1981։
* Ձեր պայծառ անունը։ 1984։
* Գովազդի մյուս կողմը։ 1986։
* Երիցուկի կեսօր։ 1984։
* Լուսաբացի տերևներ։ 1988։
* Կախարդական կղզի։ 1991։
* Ռուսական աղաղակ։ 2001։

## Հիշատակ
2002 թվականին Դոնի Ռոստովի այն տանը (Վորոշիլովսկի պողոտա 77), որտեղ  ապրել է Գենադի Սուխորուչենկոն, տեղադրվել է հուշատախտակ։

## Աղբյուրներ
* Энциклопедия Таганрога. - Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2003. - 512 с. - ISBN 5-7509-0662-0.

## Արտաքին հղումներ
* Г. Сухорученко на сайте «Биография. Ру»

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Ալեքսեյ Կարասյով

**Ալեքսեյ Ալեքսեևիչ Կարասյով** (, ) , ռուս գրող, լրագրող, փաստաբան։

## Կենսագրություն
Ալեքսեյ Կարասյովը ծնվել է 1834 թվականի փետրվարի 2-ին Օստրովսկայա ստանիցայում, մանկությունն անցկացրել է ծնողների տանը Ուստ-Մեդվեդիցկայա ստանիցայում։ Սովորել է ծխական և տեղական շրջանային ուսումնարանում, այնուհետև Նովոչերկասկի գիմնազիայում։ Ուսումնառության ընթացքում սկսել է ստեղծագործել բանաստեղծություն և արձակ։

Ընդունվել է Վ. Կարազինի անվան Խարկովի ազգային համալսարան, սովորել իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ղրիմի պատերազմի տարիներին գրել է հայրենասիրական պիես, որը բեմադրվել է Խարկովի թատրոնում։ Խարկովի համալսարանն ավարտելուց հետո մեկնում է Նովոչերկասկ, որտեղ աշխատում է գյուղացիների կենցաղի բարելավման հանձնաժողովում. պարգևատրվել է արծաթե մեդալով։

Այնուհետև աշխատել է գյուղացիական գործերով զորական քարտուղարի ներկայացուցիչ։

1869 թվականից Ալեքսեյ Կարասյովը զբաղվելէ իրավաբանական գործունեությամբ, աշխատում է զորական քաղաքացիական դատարանում, երկու տարի անց ընտրվել է Չերկասկի շրջանի հաշտարար դատավոր։ Հետագայում շրջանային դատարանում 15 տարի շարունակ աշխատել է երդվյալ հավատարմատար (փաստաբան)։  Այնուհետև Ալեքսեյ Ալեքսեևիչը զբաղվել է լրագրողական գործունեությամբ։

Ալեքսեյ Կարասյովը եղել է Դոնի երկրամասի «Դոնի տեղեկագիր» (1866-1869) և «Դոնի լրագիր» (1873-1879) մասնավոր թերթերի առաջին խմբագիր հրատարակիչը։ Կարասյովը համարվում է Դոնի պատմության և ժամանակակից կյանքի մասին հոդվածների հեղինակ, որոնք հրատարակվել են Դոնի մարզային վիճակագրական կոմիտեի աշխատություններում և ժողովածուներում, «Պատմական տեղեկագիր», «Ռուսական արխիվ» ամսագրերում, «Նոր ժամանակ», «Ռուսական հաշմանդամ», «Ձայն», «Ս.-Պետերբուրգյան տեղեկագիր» և այլ թերթերում։

Ալեքսեյ Կարասյովը գրել է ակնարկներ գավառագիտական թեմաներով, այդ թվում` «Դոնի-Ռոստով», «Ատաման Ստեպան Դանիլովիչ Եֆրեմով», «Դոնի ատամանները անցած կես դարում», «Դոնի գյուղացիները», «Վասիլի Դմիտրիևիչ Սուխոռուկով», «Բանաստեղծ Ժուկովսկին Նովոչերկասսկում», «Ատաման Խոմուտով և իշխան Դոնդուկով Կորսակով», «Կարասևների ազգանունը» և այլն։ Պատմական թեմայով նրա աշխատություններից են` «Խռովություններ Դոնում 1862-1863 թվականներին», «Ատաման Եֆրեմով», «Գնդապետ Գրուզինով», «Չեռնիշևը Դոնում», «Երկու դիակ», «Դոնի հոգեվարքի խոսքը» և այլն, որոնք հրապարակվել են «Ռուսական արխիվում», «Ռուսական հնությունում», «Պետերբուրգյան տեղեկագրերում», «Կազակական զորքերի տեղեկագրում»։

Մահացել է 1913 թվականի մարտի 22-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Карасёв Алексей Алексеевич
* РГБ. Карасёв, Алексей Алексеевич. Донские картинки
* Карасёв Алексей Алексеевич

Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուսական Կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսական Կայսրության լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուսական Կայսրության փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Գենադի Գոնչարենկո

**Գենադի Իվանովիչ Գոնչարենկո** (, ), խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
Գենադի Գոնչարենկոն ծնվել է 1921 թվականին։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողություններին։ Մարտերին մասնակցել է Հարավային Բուգի սահմանին, որպես գնդացրային դասակի հրամանատար։ Հետո նաև որպես  վաշտի, գումարտակի հրամանատար է ծառայել։ Եղել է հրաձգային գնդի հրամանատարի տեղակալ (Հարավարևմտյան ճակատ), 54-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ Մասնակցել է Մոսկվայի, Վոլգայի, Ստալինգրադի ճակատամարտերին։ Ծանր վիրավորվել և կոնտուզիայի է ենթարկվել Ելնյայի գործողության ժամանակ (1941): Երկրորդ անգամ ծանր վիրավորվել է 1944 թվականին։ Պատերազմն ավարտել է մայորի կոչմամբ։

Մարտական գործողություններին մասնակցելու համար պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով։

Պատերազմից հետո ավարտել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (1948) և Վ. Ի. Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիան (1952):

ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է եղել (1958):

## Հատընտիր ստեղծագործություններ
Գենադի Գոնչարենկոն գրել է տասներկու վեպ, ինչպես նաև մի շարք պատմվածքներ մարտական պատմությունից։ Ստեղծագործությունների հիմնական թեման «խորհրդային մարդկանց խիզախությունն է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին»։

* Ինքնաթիռը չվերադարձավ (1958)
* Փորձության տարիներ։ Վեպ երեք հատորով՝ Պատիվ (1957), Ճեղքում (1960), Ջախջախում (1969)
* Սխրագործության ծնունդը (1967)
* Ստալինգրադի մարտիկները 
* Վոլգա՝ ռուսական գետ (1970)
* Մոսկվան մեր հետ է (1973)
* Վոլգայի ափերին (1974)
* Ճակատամարտ Վոլգայում. Ստալինգրադի պաշտպանության վավերագրական ակնարկներ (1976)
* Կոչում (1979)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Писатели Москвы — участники Великой Отечественной войны. М., 1997

## Արտաքին հղումներ
* Газета «Советская Россия». РУССКИЕ СТОЯТ, КАК КАМЕННЫЕ ГЛЫБЫ. 22.11.2007.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Հերթա Ֆիրնբերգ

**Հերթա Ֆիրնբերգ** (, ), ավստրիացի քաղաքագետ։

## Կյանք
Հերթա Ֆիրնբերգը ծնվել է 1909 թվականի  սեպտեմբերի 18-ին Վիեննայի 18-րդ շրջանում` Վահրինգում։ Ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվել է  Նիեդերուբաք (Ստորին Ավստրիայում), որտեղ նրա հայրն աշխատել է որպես  համայնքային բժիշկ։ Հերթայի մայրիկը նրա ծննդից հետո հրաժարվում է իր աշխատանքից որպես քաղաքացիական ծառայող և Հերթայի համար լույս աշխարհ է բերում երկու եղբայր և մեկ քույր։

Տարրական դպրոցից հետո Հերթան Վիեննայում` Հերնալսում, հաճախել է միջին դպրոց։ 1926 թվականին նա միացել է Սոցիալիստական միջին դպրոցի աշակերտների ասոցիացիային (VSM), որտեղ շուտով դարձել է նախագահի տեղակալ։ Որպես Վիեննայի համալսարանի ուսանող` ընդգրկվել է Ուսանողների սոցիալիստական ասոցիացիայի կազմում, եղել է  ուսանողների սոցիալիստական ասոցիացիայի (VSST) անդամ։ 1928 թվականին Ֆիրնբերգը միացել է Աշխատավորների սոցիալ-դեմոկրատական Կարմիր Վիեննա առաջատար կուսակցությանը։ Քրոջ հետ միասին նա տեղափոխվել է բնակարանային անշարժ գույքի գործակալություն (10-րդ շրջանում, ֆավորիտ)։

Երկու կիսամյակից հետո ֆիրնբերգը անցել է տնտեսական և սոցիալական բաժին։

1930 թվականին կարճ ժամանակով Հերթա Ֆիրնբերգը սովորել է Ֆրեյբուրգի համալսարանում։ 1934 թվականի փետրվարին նրա քաղաքական կուսակցության գործունեությունն արգելվել է։  1936 թվականին նա ստացել է իր դոկտորականը։ Աշխատանքը հրատարակվել է 1935 թվականին Դոփշի կողմից, և նա ճանաչվել է որպես Հերթա ֆոն Ֆիրնբերգ։

Պատերազմից հետո Հերթա Ֆիրնբերգը ստանձնել է գրադարանավարի և Վիեննայի համալսարանի ադմինիստրատորի պաշտոնները։ Ի հավելումն դրա` ուսումնասիրել է վիճակագրություն և ծանոթացել տնտեսական և սոցիալական կյանքի հետ նրա ունեցած կապերին։ Հերթա Ֆիրնբերգը 1948 թվականին դարձել է  Ավստրիայի Ստորին պալատի (որը վերակառուցման շրջանում էր) աշխատող, ապա՝ գլխավոր  քարտուղար, վիճակագրական վարչության և ուսումնական գրադարանի ղեկավար։

1941-1945 թվականներին նա աշխատել է Chic Parisienne-ում` ղեկավարելով մոդայի հրատարակչությունը, միաժամանակ սովորել է հաշվապահություն և օպերատիվ կառավարում։

Ի հավելումն դրա նա աշխատել է վիճակագրական և գովազդային գործակալություններում։

## Քաղաքական կարիերա
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ոչ շատ առաջ նա երկու անգամ ամուսնացել է։ Երկուսն էլ ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։

Որպես ակտիվ սոցիալ-դեմոկրատ՝ Ֆիրնբերգը չկարողացավ գործնականում հանդես գալ որպես սոցիալական հետազոտող։
1959-1963 թվականներին Ֆիրնբերգը եղել է Վիեննայի դաշնության խորհրդի անդամ, իսկ 1963-1983 թվականներին՝ Ազգային խորհրդի անդամ։ 1967 թվականից նա սոցիալիստ կանանց նախագահի պաշտոնում փոխարինել է Ռոզա Հոխմանին և այդ պաշտոնը զբաղեցրել է  մինչև 1981 թվականը։ Նա, որպես արտաքին գործեր կոմիտեի ներկայացուցիչ,  պաշտոն է զբաղեցրել Ազգային խորհրդում ֆինանսների, կրթության և դատական հարցերով։

1959-1970 թվականներին Եվրոպական խորհրդի խորհրդատվական ասամբլեայում եղել է ավստրիական պատվիրակրության անդամ
։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://web.archive.org/web/20181113032147/https://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf

Կատեգորիա:Ավստրիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
2028

## Իրադարձություններ
* Հունիսի 9 - Հուլիսի 9 - 2028թ. ՈՒԵՖԱ-ի Եվրոպայի Առաջնություն (ՈՒԵՖԱ Եվրո 28) (Անգլիա, Շոտլանդիա, Ուելս, Իռլանդիա)
* Հուլիսի 21 - օգոստոսի 6 - XXXIV ամառային օլիմպիական խաղեր (Լոս-Անջելես, ԱՄՆ)։
* Օգոստոսի 23 - սեպտեմբերի 3 - XVIII ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր։
* Հոկտեմբերի 26 - (35396) 1997 XF11 աստերոիդը կմոտենա Երկիր մոլորակին 951 000 կմ հեռավորության վրա.
* Նախատեսվում է գործարկել ARIEL տիեզերական աստղադիտակը, որով նախատեսվում է ուսումնասիրել էկզոմոլորակների մթնոլորտը.

### Առանց հստակ ամսաթվի
* Ըստ Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ Երկիր մոլորակի բնակչությունը կհասնի 8 միլիարդի։
* Վենետիկը կդառնա կյանքի համար ոչ պիտանի։

## Տես նաև
* 2027
* 2029

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2028
Վալենտին Յուշչենկո

**Վալենտին Տիմոֆեևիչ Յուշչենկո** (, ), ռուս խորհրդային գրող, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Վալենտին Տիմոֆեևիչ Յուշչենկոն ծնվել է 1913 թվականի նոյեմբերի 27-ին (դեկտեմբերի 10-ին), Ալեքսանդրովսկ-Գրուշևսկի (այժմ՝ Շախտի, Ռոստովի մարզ) քաղաքում, բանվորի ընտանիքում։ Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ էր 1943 թվականից։

Ավարտել է Հյուսիսային Կովկասի մամուլի երկրամասային պոլիտեխնիկումը (Դոնի Ռոստով, 1933)։ 1933-1941 թվականներին եղել է Վորոնեժի գրահրատարակչության աշխատակից։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Յուշչենկոն ծառայել է ՍՄԵՐՇ-ի ռազմական գրաքննության բաժնում։ Զորացրվելուց հետո նշանակվել է «Մոլոդոյ կոմունար» թերթի (1950-1957), «Պոդյոմ» ամսագրի (տպագրվել է 1933 թվականից), ինչպես նաև «Լիտերատուրնի Վորոնեժ» ալմանախի պատասխանատու քարտուղարի պաշտոններում։ 1958 թվականից եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։

Վալենտին Յուշչենկոն մահացել է 1986 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Թաղված է Վորոնեժի Կոմինտեռնովսկոյե գերեզմանատանը։

Նրա դուստրերն են գրադարանավարուհի Տատյանա Յուշչենկոն և դերասանուհի Գալինա Ռազուվաևան։

## Գրքեր
* «Հանդիպումներ» (Վորոնեժ, 1941) 
* «Միշտ քեզ հետ» (Դոնի Ռոստով, 1954, Վորոնեժ, 1958, 1967) 
* «Հավերժական կրակ» (Վորոնեժ, 1962, 1964, 1976), բեմադրվել է Ն. Ֆ. Պոգոդինի անվան դրամատիկական թատրոնի բեմում (Շախտի, 1967) 
* «Երեք գաղտնիքների ափ» (Վորոնեժ, 1963, Չեբոքսարի, 1977, չուվաշերեն)

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (14.5.1945) 
* «Մարտական ծառայությունների» մեդալ (22.05.1943)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Իլյա Դվորկին

**Իլյա Լվովիչ Դվորկին** (, ), ռուս խորհրդային գրող, բանաստեղծ, սցենարիստ, արձակագիր, մանկագիր։

## Կենսագրություն
Իլյա Դվորկինը ծնվել է 1937 թվականին։ 1961 թվականին ավարտել է Լենինգրադի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներների ինստիտուտը։ Աշխատել է որպես վարպետ, աշխղեկ։

1960-ականների սկզբին սկսել է հրապարակել և տպագրել իր ստեղծագործությունները։ 1964 թվականին լույս է տեսել գրողի անդրանիկ գիրքը՝ մանկական բանաստեղծությունները։

## Ընտիր ստեղծագործություններ
* Օրը սկսվում է առավոտից (1965),
* Առագաստով թիկունքից (1966)
* Խոտը արևով է բուրում (1967) 
* Պաշկա Ռուկավիշնիկովի բուռն ամառը (1969)
* Մի երկար գիշեր (1970) 
* Սափորի շուրջ (1973), Յակով Դլուգոլենսկու համահեղինակությամբ 
* Պայթյուն (1976)
* Ութ ժամվա թռիչք
* Անտիկ աստվածուհու գլուխը (1976) 
* Նայիր երկնքին (1979) 
* պատմվածքներ, ռադիոբեմադրություններ, հեռուստաներկայացումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Писатели Ленинграда: Биобиблиографический справочник 1934—1981/ Авт.-сост. В.Бахтин, А.Лурье.-Л.: Лениздат, 1982.-376с.

## Արտաքին հղումներ
* Книги И.Л.Дворкина на сайте Lib.ru
* Дворкин Илья Львович на сайте Ленинградской областной детской библиотеки
* Իլյա Դվորկին

Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Ալեքսանդր Ռանով

**Ալեքսանդր Իսահակովիչ Ռանով** (, ), ռուս բանաստեղծ, «Նիչևոկի» գրական խմբի անդամ (կեղծանունը՝ Աեցի Ռանով)։ Եղել է համաճարակաբանության ոլորտի մասնագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1899 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։

Ավարտել է Մոսկվայի առաջին պետական բժշկական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։

«Աեցի Ռանով» կեղծանվամբ ընգրկված է եղել «Նիչևոկի» գրական խմբում, որը հիմնադրվել էր Մոսկվայում 1920 թվականի սկզբին և վերջնականապես ձևավորվել նույն թվականի օգոստոսին՝ Դոնի Ռոստովի Բանաստեղծների միությանը կից։

1920 թվականի հուլիսին Աեցի Ռանովը, Ռյուրիկ Ռոկը և Լազար Սուխարեբսկին Մոսկվայում հրատարակել են նիչևոկ բանաստեղծների «Ձեզ» բանաստեղծական ժողովածուն։

1922-1926 թվականներին Ռանովն աշխատել է Ուրալի մարզում նախ որպես օրդինատոր, ապա՝ շրջանային բժիշկ։

Ծառայությունից հեռացել է 1979 թվականին՝ տեղափոխվելով որդու մոտ՝ Դուշանբե, որտեղ էլ ողբերգաբար զոհվել է։

## Պետական պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան 
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում փառապանծ աշխատանքի համար» մեդալ

## Ընտանիք
* Ելենա Ալեքսանդրովնա Ռանովա (1897-1979)՝ կինը, ուսուցչուհի, բանաստեղծուհի։ 
** Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Ռանով (1922-1941)՝ որդին։ 
** Վադիմ Ալեքսանդրովիչ Ռանով (1924-2006), որդին, հնագետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Ռանովի կենսագրությունը

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս համաճարակաբաններ
Միխայիլ Գրեշնով

**Միխայիլ Նիկոլաևիչ Գրեշնով** (, ), ռուս գրող, հրապարակախոս, ֆանտաստ։

## Կենսագրություն
Միխայիլ Գրեշնովը ծնվել է ներկայիս Ռոստովի մարզի Դյաչկինո սլոբոդայում։ Սովորել է  ֆաբրիկագործարանային ուսումնարանում։ Աշխատել է որպես փականագործ շոգեքարշային դեպոյում։ Սովորել է նաև Ռոստովի համալսարանում։ 1938 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի համալսարան։ 1940-ից 1947 թվականներին ՌՍՖՍՌ ժողկոմխորհի կողմից նշանակումով մեկնել է աշխատելու Մեձբայկալ՝ Բուրյաթիա։ Ավարտել է Կրասնոդարի մանկավարժական ինստիտուտը (1958): Աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ, հետո նաև տնօրեն։

Եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։

## Հատընտիր
* Երեք հանդիպում։ Պատմվածքներ։ Ստավրոպոլ, 1962
* Հետդարձ կապ։ Պատմվածքներ։ Նովոսիբիրսկ, 1967
* Փարավոնի դեմքը։ Ստավրոպոլ, 1971
* Կախարդական ջրհորը։ Պատմվածքներ, 1974
* Նարնջի մի կորիզ։ Կրասնոդար, 1975
* Քների վաճառականը։ Կրասնոդար, 1980
* Արձագանք։ 1988
* Ինչի մասին են խոսում վարդակակաչները։ Կրասնոդար, 1989
* Սագան-Դալիլ։ 1991

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография и библиографяи на сайте Лаборатория Фантастики
*  Грешнов М.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Լապտեր

[thumb|230px| XIX դարի [Ռիգայի կայարանային կերոսինային լապտեր՝ Մոսկվայի երկաթգծային թանգարանում]]
[thumb|230x230px|Լապտերներ [Թուրքմենստանում]]
**Լապտեր** ( ) փոխադրական կամ տեղակայված արհեստական լույսի աղբյուր։ Օրվա մութ ժամերին որոշակի տարածություն լուսավորելու համար նախատեսված սարք։ Լապտեր բառի սկզբնարմատը ծագել է հունական ջահ բառից։ Լապտեր բառի համանուն անունով թաղամաս է եղել Կոստանդնուպոլսում։

## Պատմություն
Ձեռքի լապտերների մասին առաջին հիշատակումները եղել են անտիկ ժամանակներում։ Հայտնի է, որ Դիոգենես Սինոպացին  լապտերը ձեռքին քայլել է փողոցով և կանչել  "Մարդ եմ փնտրում": Համարյա նույն ժամանակահատվածում  (III մ.թ.ա.) Արևելքում հայտնվում են չինական լապտերները և արդյունքում հաստատվում են լապտերների տոնակատարությունները։ Հին Հռոմում կային լապտերագործ վարպետներ (*lanternarius*), որոնք պետք է գիշերը լուսավորեին ճանապարհները։ Աստվածաշնչում միայն մեկ անգամ է հիշատակվում լապտերը, երբ հռոմեացի զինվորները գալիս են ձերբակալելու Քրիստոսին (Աստվածաշունչ | Հովհաննես 18:3)։

Միջնադարյան Գերմանիայում ավանդույթ է եղել Սուրբ Մարտինի օրը՝ նոյեմբերի 11-ը նշել լապտերներով երթով։ Անգլիայում միջնադարում հայտնվել են փողոցային լապտերներ։ Լոնդոնում դրանք առաջին անգամ վառվել են  1417 թվականին՝ քաղաքապետ Հենրի Բարտոնի  հրամանով։ Այդ ժամանակ լապտերների մեջ օգտագործվել են մոմեր։

1669 թվականին հոլանդեացի Յան վան դեր Հեյդենը հայտնագործում է փողոցային լապտեր, որն այրվում էր  բամբակով և ձեթով:Ամստերդամի Կարմիր լապտերների թաղամասը նույնացվում է հասարակաց տների հետ։ 17-րդ դարում  ի հայտ է գալիս կախարդական լապտեր անվանումով պրոյեկտոր։ 1720 թվականին յուղով վառվող  ապակե լապտերներ հայտնվել են նաև Սանկտ Պետերբուրգում։ Որպես վառելիք օգտագործվել է կանեփի յուղը, իսկ դրանց մատակարարմամբ զբաղվել են ֆուրգոնապանները։ Հեռավոր Արևելքում տարածված են ճապոնական լապտերները։
մինի|314x314փքս
1807 թվականին Լոնդոնում ի հայտ են եկել  գազային լապտերներ, հայտնագործողը Վիլյամ Մերդոկն էր, իսկ  1839 թվականին դրանք օգտագործվում էին նաև Սանկտ Պետերբուրգում։

1879 թվականին Լիթեյյան կամրջի վրա այրվել են  Յաբլոչկովի էլեկտրական լապտերները։ 1883 թվականին դրանք լուսավորել են նաև Նևսկի պողոտան։

## Մշակույթում
* 1847 թվականին Հանս Քրիստիան Անդերսենը  գրել է "Փողոցի հին լապտերը հեքիաթը (*Gadelygte*)
* 1912 թվականին Ալեքսանդր Բլոկը գրել է "Գիշեր, փողոց, լապտեր, դեղատուն"  ստեղծագործությունը  
* 1923 թվականին  Կոռնեյ Չուկովսկին գրել է Տզզան ճանճը բանաստեղծությունը, որում հիշատակվում է մոծակի ձեռքի փոքրիկ լապտերը։
* 1908 թվականին  Իսահակ Իսահակյան գրել է «Հսկա քաղաքի լապտերները վառ» բանաստեղծությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լույսի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կենցաղային գործիքներ