Ալեքսանդր Ռուցկոյ

**Ալեքսանդր Վլադիմիրի Ռուցկոյ** (, սեպտեմբերի 16, 1947, Պրոսկուրով, Կամենեց-Պոդոլսկի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ) խորհրդային և ռուս զինվորական, պետական և քաղաքական գործիչ, Խորհրդային Միության հերոս (1988), ավիացիայի պաշտոնաթող գեներալ-մայոր (1991), տնտեսագիտության դոկտոր, ռազմական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր, Աֆղանական պատերազմի մասնակից, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավոր (1990-1991), ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի ազգությունների խորհրդի անդամ, ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության անդամ, ժամանակակից Ռուսաստանի պատմության մեջ միակ փոխնախագահ (1991-1993), Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի պաշտոնակատար (1993 թ. սեպտեմբերի 22- հոկտեմբերի 4, չնայած նրա լիազորությունները չէին ճանաչվում Բորիս Ելցինի կողմից), Կուրսկի մարզի նահանգապետ (1996-2000), Դաշնային խորհրդի անդամ, Դաշնության խորհրդի տնտեսական քաղաքականության հանձնաժողովի անդամ։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Ռուցկոյը ծնվել է 1947 թ. սեպտեմբերի 16-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Կամենեց-Պոդոլսկի (այժմ՝ Խմելնիցկի) մարզի Պրոսկուրով քաղաքում՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից կադրային զինվորականի (սպա-տանկիստի) ընտանիքում :

Նա մանկությունն անցկացրել է հոր զինվորական ծառայության վայրի կայազորներում:

1964 թ. նա ավարտել է ութամյա միջնակարգ դպրոցը: 1964-1966 թթ.-ին նա հաճախել է երեկոյան դպրոց, միաժամանակ աշխատելով որպես ավիամեխանիկ ռազմական օդանավակայանում: Իններորդ դասարանից նա հաճախել է ավիաակումբի օդաչուական բաժին: Ռուցկոյների ընտանիքը ժամանակավորապես Լվով տեղափոխվելուց հետո (հոր՝ 1966 թ. պահեստազոր զորացրվելու պատճառով), նա աշխատել է Լվովի ավիացիոն և վերանորոգման գործարան որպես փականագործ-հավաքող:

### Զինվորական ծառայություն
1966 թ. նոյեմբերին Ալեքսանդր Ռուցկոյը զորակոչվել է զինվորական ծառայության Խորհրդային բանակի շարքերում։ Ծառայել է Կրասնոյարսկի երկրամասի Կանսկ քաղաքում՝ օդային հրաձիգ-ռադիստների դպրոցում։ 1967 թ. սերժանտի կոչումով ընդունվել է Բառնաուլի Կ. Ա. Վերշինինի անվան օդաչուների բարձրագույն ռազմական ավիացիոն ուսումնարան և ավարտել այն 1971 թ.-ին։ 1971-1977 թթ.-ին ծառայել է Բորիսոգլեբի Վ. Պ. Չկալովի անվան բարձրագույն ռազմական ավիացիոն ուսումնարանում։ Զբաղեցրել է օդաչու-հրահանգչի, ավիացիոն օղակի հրամանատարի, ավիացիոն էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալի պաշտոններ։ 1980 թ. ավարտել է Յու. Ա. Գագարինի անվան ռազմաօդային ակադեմիան։  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո էսկադրիլիայի հրամանատարի կողմից ուղարկվել է Գերմանիայում խորհրդային զորքերի խումբ: Ծառայել է կործանիչ-ռմբակոծիչների գվարդիական գնդում։ Վերջին պաշտոնում եղել է գնդի շտաբի պետ։

### Մասնակցություն Աֆղանստանում ռազմական գործողություններին
1985-1988 թթ.-ին Ալեքսանդր Ռուցկոյը Աֆղանստանում Խորհրդային զորքերի սահմանափակ զորախմբի կազմում մասնակցել է մարտական գործողություններին: Զբաղեցրել է 40-րդ համազորային բանակի առանձին ավիացիոն գրոհային գնդի հրամանատարի պաշտոնը։ Աֆղանական պատերազմի ընթացքում Սու-25 գրոհիչով իրականացրել է 485 մարտական թռիչք և խոցվել է երկու անգամ։

1986 թ. ապրիլի 6-ին, ժամը 22:00-ին, 360-րդ մարտական թռիչքի ժամանակ, ավիագնդի հրամանատար, փոխգնդապետ Ռուցկոյի ինքնաթիռը Ջավարայի բազայի համար մղված ճակատամարտի ժամանակ խոցվել է «FIM-43 Redeye» դյուրակիր զենիթահրթիռային համալիրից արձակված հրթիռով: Վառվող շարժիչներով ինքնաթիռում օդաչուն փորձել է հասնել մինչև յուրայիններին և այդ պատճառով կատապուլտվել է 50 մետր բարձրությունից գետնին բախվելուց ընդամենը մի քանի վայրկյան առաջ։ Գետնին հարվածելիս լրջորեն վնասել է ողնաշարը (բժիշկների ախտորոշման համաձայն՝ ստացել է ողնաշարի սեղմման կոտրվածք)։ Ընտրվել է աֆղանական բանակի զրահափոխադրիչով, սակայն փոխհրաձգության ընթացքում ստացել է երկու վիրավորում (ոտքին և մեջքին), որից հետո խորհրդային ուղղաթիռով տարհանվել է 40-րդ համազորային բանակի հոսպիտալ։ Բժիշկների խոսքով՝ հրաշքով է փրկվել, նա պետք է կյանքի մնացած մասն անցկացներ անվասայլակում և ընդմիշտ մոռանար թռիչքների մասին։ Բայց, ի հեճուկս բոլոր բժշկական կանխատեսումների, անկումից արդեն մեկուկես ամիս անց, ամենաբարդ վերականգնման և համառ մարզումների արդյունքում Ռուցկոյը վերականգնվեց և սկսեց ինքնուրույն քայլել սկզբում հենակներով, իսկ հետո առանց դրա։ Հոսպիտալում բուժվելուց հետո նա հեռացվեց թռիչքից և 1986 թ. դեկտեմբերին նշանակվեց Լիպեցկում գտնվող ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի ռազմաճակատային ավիացիայի մարտական օգտագործման և վերապատրաստման կենտրոնի պետի տեղակալ:

Ռուցկոյի մասին առաջին հիշատակումը լրատվամիջոցներում հայտնվել է 1986 թ. հունիսի 13-ին «Կարմիր աստղ» թերթում:

Կրկին թույլատրվել է թռչել տիեզերական բժշկության 7-րդ ինստիտուտում տիեզերագնացների ծրագրի բժշկական հանձնաժողով անցնելուց հետո: 1988 թ. ապրիլին նշանակվել է Թուրքեստանի ռազմական օկրուգի 40-րդ համազորային բանակի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ և կրկին ուղարկվել Աֆղանստանի Հանրապետություն (Աֆղանստանի Հանրապետությունում խորհրդային զորքերի սահմանափակ զորակազմ): Ապրիլ-օգոստոս ամիսներին կատարել է 97 մարտական թռիչք, որից 48-ը՝ գիշերվա ընթացքում։ 1988 թ. օգոստոսի 4-ին երկրորդ անգամ խոցվել Է Պակիստանի ՌՕՈՒ «F-16» կործանիչով («Սայդուինդեր» հրթիռով), որը վարել է օդաչու Աթեր Բոհարին, Քիշլաք Շաբոհեյլի մոտ Խոստից հարավ աֆղան մոջահեդների զինամթերքի պահեստներին գիշերային ռմբակոծիչ-գրոհային հարված հասցնելու ժամանակ, որտեղից աֆղանա-պակիստանյան սահմանին մնացել է ընդամենը 6-7 կիլոմետր (խորհրդային ավիացիային արգելվում էր սահմանին մոտենալ 5 կիլոմետրից ավելի)։ Այս հանգամանքը խորհրդային կողմը հետագայում երբեք չի վիճարկել, վիճարկվել են սուբյեկտիվ պատճառները, թե ինչու է Ռուցկոյի «Սու-25» ինքնաթիռն այնտեղ հայտնվել: Ռուցկոյի ինքնաթիռը որսալու գործողությանը մասնակցած երկու պակիստանցի օդաչուներից մեկը խորհրդային ռազմական ավիացիոն ուսումնարանի շրջանավարտ էր: Ռուցկոյի վկայությամբ, նրան դավաճանել է իր իսկ գործընկերը՝ կազմակեպության կործանիչների խմբի հրամանատարը, որը պակիստանյան կողմին հայտնել է, որ հենց Ռուցկոյն է մեկնելու առաջադրանքի, և նրա գտնվելու վայրի կոորդինատները տվել է պակիստանյան ՀՕՊ կործանիչներին։ Ռուցկոյը վայրէջք է կատարել անտառի վրա, որից հետո, իր իսկ խոսքերով, հինգ օր հեռացել է հետապնդումից՝ անցնելով քառասունմեկ աստիճան շոգին և առանց սննդի 28 կմ: Ինչպես պատմել է Ռուցկոյը, նա երկար ժամանակ կրակել է իրեն շրջապատող դուշմաններից, կարողացել է ոչնչացնել նրանց գրեթե բոլորին, թաքնվել է լեռներում և գրեթե հասել է իր իսկ յուրայիններին, բայց օգոստոսի 9-ին իրեն հետապնդող աֆղան մոջահեդներին հանձնել է ճանապարհին պատահաբար հանդիպած տեղի բնակչուհուն: Ինչպես հիշում է Ռուցկոյը, նա բանտարկվել է աֆղանական դաշտային հրամանատար Գուլբեդդին Հեքմատիյարի մոտ, որտեղ գրեթե երկու օր կախված է եղել պրկարանից։ Օգոստոսի 11-ին մոջահեդները նրան հանձնել են Պակիստանի հետախուզությանը։ Պակիստանի իշխանությունները գնդապետ Ռուցկոյին մեղադրեցին Պակիստանի տարածքը ռմբակոծելու մեջ, կոշտ ձևով հարցաքննում էին նրան օրական 8-10 ժամ, պահանջում էին տեղեկություններ տալ խորհրդային զորքերի կազմի, ռազմական օբյեկտների և օդանավակայանների պաշտպանության համակարգի մասին՝ փաստորեն հակելով նրան դավաճանության: Ինչպես հիշում է Ռուցկոյը, նրանք փորձել են հավաքագրել նրան, հայրենիքի դավաճանության համար առաջարկել են Կանադայի քաղաքացու անձնագիր և 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար, բայց օդաչուն հրաժարվել է: Գիտակցելով, որ խորհրդային գերուն դավաճանության դրդել չի հաջողվի, պակիստանցի զինվորականները օգոստոսի 18-ին նրան բերել են ինչ-որ գյուղի ծայրամաս, մտցրել կավե տուն և ծնկի բերել։ Տանը նրան սպասում էին չորս զինված մոջահեդ ինքնաձիգներով։ Գնդակահարությունից առաջ, հիշում է Ռուցկոյը, պակիստանցի զինվորականները նրան վերջին հնարավորությունն են տվել բացահայտելու խորհրդային բանակի գաղտնի տվյալներ, բայց Ռուցկոյը կրկին հրաժարվել է։ Զինվորականները դուրս են եկել՝ օդաչուին թողնելով ավազակների հետ, նրանցից մեկը նրա կրծքին ինքնաձիգ է դրել և ձգան բարձրացրել, բայց կրակոց այդպես էլ չի հնչել։  Զինվորականները կազմակերպել են Ռուցկոյի մահապատժի իմիտացիա, բայց դա նրան չի կոտրել: 1988 թ. օգոստոսի 20-ին նա հանձնվել Է Իսլամաբադում խորհրդային դիվանագիտական ներկայացուցիչներին՝ ԽՍՀՄ-ի դեմ լրտեսության մեջ մեղադրվող Պակիստանի քաղաքացու դիմաց։ Օգոստոսի 21-ին Ռուցկոյը մեկնել է Մոսկվա։ Ռուցկոյի ազատ արձակմամբ անմիջականորեն զբաղվել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր վարչության ղեկավար Վլադիմիր Կրյուչկովը։ Այլ տեղեկություններով, մասնավորապես, Բորիս Գրոմովի հայտարարության համաձայն, Ռուցկոյը երկու անգամ է գերությունից գնվել:

1988 թ. դեկտեմբերի 8-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության հրամանագրով Ալեքսանդր Ռուցկոյը Աֆղանստանի Հանրապետությանը միջազգային օգնություն ցուցաբերած արիության և հերոսության համար արժանացել է «Խորհրդային Միության հերոս» կոչման՝ Լենինի շքանշանի և «Ոսկե աստղ» մեդալի շնորհմամբ:

1990թ. գերազանցությամբ ավարտել է Կ. Վորոշիլովի անվան ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան: Պաշտպանել է ռազմական հոգեբանության գծով ռազմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսություն և Լիպեցկ քաղաքում նշանակվել ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի ռազմաճակատային ավիացիայի մարտական կիրառման և թռիչքային անձնակազմի վերապատրաստման կենտրոնի պետ:

1991 թ. օգոստոսի 24-ին ԽՍՀՄ նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի հրամանագրով Ալեքսանդր Ռուցկոյին շնորհվել է ավիացիայի գեներալ-մայորի զինվորական կոչում:

### Քաղաքական և պետական գործունեություն
1988 թ. անդամակցել է Մոսկվայի «Հայրենիք» ռուսական մշակույթի ընկերությանը։ 1989 թ. մայիսին ընտրվել է այդ ընկերության վարչության նախագահի տեղակալ: 1990-ի սկզբին նա հեռացավ այդ կազմակերպությունից:

#### ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավորների առաջադրում
1989 թ. մայիսին նա առաջադրեց իր թեկնածությունը Կունցևի № 13 տարածքային ընտրական շրջանի ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավորների համար: Ռուցկոյի առաջադրմանն աջակցել են ԽՄԿԿ շրջկոմը, «Հայրենիք» և «Հիշողություն» շարժումները: Ռուցկոյի վստահված անձինք են եղել «Հայրենիքի» խորհրդի անդամ, փոխգնդապետ Վալերի Բուրկովը և Վոլոկոլամսկի միտրոպոլիտ Պիտիրիմը: Նրա մրցակիցները հիմնականում «դեմոկրատներն» էին՝ բանաստեղծ Եվգենի Եվտուշենկոն, դրամատուրգ Միխայիլ Շատրովը, «Լույսի» և «Երիտասարդության» խմբագիրներ՝ Վիտալի Կորոտիչը և Անդրեյ Դեմենտևը, հրապարակախոս Յուրի Չեռնիչենկոն, իրավաբան Սավիցկին։ Ընտրությունների առաջին փուլում Ռուցկոյը առաջ է անցել մնացած բոլոր թեկնածուներից, սակայն երկրորդ փուլում հավաքել է ձայների 30,38 տոկոս «կողմ» և 66,78 տոկոս «դեմ»՝ պարտվելով «Մոսկովյան ճշմարտություն» թերթի գլխավոր խմբագիր և Բորիս Ելցինի կողմնակից Վալենտին Լոգունովին:

1990 թ. մարտի 18-ին Կուրսկի № 52 ազգային-տարածքային ընտրատարածքից ընտրվել Է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավոր: Առաջին փուլում, որտեղ առաջադրվել է 8 թեկնածու, ստացել է ձայների 12,8 %-ը։ Երկրորդ փուլում նա դուրս եկավ առաջին հորիզոնական՝ առաջ անցնելով իր գլխավոր մրցակցից՝ քահանա Նիկոդեմոս Երմոլատիոսից՝ հավաքելով ընտրողների ձայների 51,3%-ը (Երմոլատիուս՝ 44,1 %):

ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավորների 1-ին համագումարում ընտրվել է ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի Ազգությունների Խորհրդի անդամ, հաշմանդամների, պատերազմի և աշխատանքի վետերանների հարցերով Գերագույն խորհրդի հանձնաժողովի նախագահ, զինծառայողների և նրանց ընտանիքների անդամների սոցիալական պաշտպանություն, Գերագույն Խորհրդի նախագահության անդամ:

#### Աշխատանք ՌԽՖՍՀ ԳԽ-ում
1990 թ. հունիսին սեփական խոսքերով չի պաշտպանել ՌԽՖՍՀ պետական ինքնիշխանության մասին հռչակագիրը։

Գերագույն Խորհրդի 3-րդ նստաշրջանում սատարել է Ելցինին, որը դատապարտել է ԽՍՀՄ ղեկավարության գործողությունները 1991 թ. հունվարին Վիլնյուսում տեղի ունեցած իրադարձությունների ժամանակ:1991 թ. մարտի 11-ին Ռուսլան Խասբուլաթովի հետ միասին ստորագրել է նամակ՝ ուղղված Գերագույն Խորհրդի նախագահության մի խումբ անդամների (Գորյաչևա, Սիրովատկո, Իսակով և այլք) դեմ, որոնք ընդդիմություն էին կազմում Ելցինին և առաջարկում էին նրան լքել Գերագույն Խորհրդի նախագահի պաշտոնը:

#### Աշխատանքային գործունեություն
ձախից|մինի|Ալեքսանդր Ռուցկոյը 1991 թ. նոյեմբերին
1990 թ. ամռանը նա դարձավ ՌԽՖՍՀ Կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր համագումարի պատվիրակ (ԽՄԿԿ Ռուսաստանի հանրապետական կազմակերպություն): Ընտրվել Է ՌԽՖՍՀ կոմկուսի կենտկոմի անդամ։ Հետագայում Ռուցկոյը հայտարարել է, որ Կենտկոմում ընտրվել է Հանրապետության կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Ի. Պոլոզկովի նախաձեռնությամբ՝ հեռակա և առանց սեփական համաձայնության։  1990 թ. հուլիսին ընտրվել է ԽՄԿԿ 28-րդ համագումարի պատվիրակ:

1991 թ. մարտի 31-ին ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավորների 3-րդ համագումարի ժամանակ հայտարարեց «կոմունիստները հանուն ժողովրդավարության» պատգամավորական խմբի (խմբակցության) ստեղծման մասին, որը ոմանք անվանեցին «գայլեր բուսակերության համար»: Նա մեղադրեց «Ռուսաստանի կոմունիստներ» խմբակցությանը 19-րդ համամիութենական համաժողովի և ԽՄԿԿ 28-րդ համագումարի որոշումներից հեռանալու մեջ և հայտարարեց նոր պատգամավորական խմբի մտադրության մասին՝ ամուր աջակցություն ցուցաբերել ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդին Ռուսաստանի ինքնիշխանության հաստատման և տնտեսական ճգնաժամից դուրս գալու միջոցառումների համար: 1991 թ. ապրիլից եղել է Ռուսաստանի կոմունիստների դեմոկրատական կուսակցության կազմկոմիտեի անդամ: 1991 թ. հուլիսի 1-ին Կենտրոնական ԶԼՄ-ներում հրապարակվեց «Հանուն ժողովրդավարության և բարեփոխումների ուժերի միավորման» դիմում, որում հռչակվում էր Ժողովրդավարական բարեփոխումների շարժում ստեղծելու անհրաժեշտություն. ստորագրողների թվում էր նաև Ռուցկոյը, ով մտավ ԺԲՇ կազմկոմիտե, իսկ «Կոմունիստներ հանուն ժողովրդավարության» պատգամավորական խումբը դարձավ շարժման հավաքական անդամ:

1991 թ. հուլիսի 2-3-ին տեղի ունեցավ Ռուսաստանի կոմունիստների դեմոկրատական կուսակցության (ՌԿԴԿ) հիմնադիր համաժողով ԽՄԿԿ-ի կազմում: Բացելով համաժողովը՝ Ռուցկոյը, որն այդ ժամանակ արդեն ընտրվել էր ՌԽՖՍՀ փոխնախագահ, հայտարարեց, որ ստեղծվող կուսակցությունը, ի տարբերություն ՌԽՖՍՀ կոմկուսի, կաջակցի Ռուսաստանի ժողովրդի կողմից օրինականորեն ընտրված իշխանությանը և շեշտեց, որ ՌԿԴԿ-ն մտադիր է, առաջնորդվելով ԽՄԿԿ կանոնադրության 22-րդ հոդվածով, մնալ իր շարքերում, քանի դեռ հույս կա, որ ԽՄԿԿ-ի բարձրագույն ղեկավարությունը հավատարիմ է ժողովրդավարական բարեփոխումների ընթացքին: Համաժողովում ընտրվել է ՌԿԴԿ խորհրդի նախագահ:

1991 թ. օգոստոսի 6-ին ՌԽՖՍՀ Կոմկուսի Կենտկոմի պլենումը ԽՄԿԿ կանոնադրությանը հակասող գործողությունների համար Ռուցկոյին դուրս բերեց կենտկոմի կազմից: Առաջարկվել է նաև նրան հեռացնել կուսակցությունից «այն պառակտելուն ուղղված գործողությունների համար»: Ռազմաօդային ուժերի քաղաքական վարչության կուսակցական կազմակերպությունը, որտեղ գրանցված էր Ռուցկոյը, աջակցեց կենտրոնական կոմիտեի որոշմանը և նրան բացառեց ԽՄԿԿ շարքերից «խմբակցային գործունեության համար»:

1991-ի հոկտեմբերի 26-27-ը ՌԿԴԿ-ի I համագումարում կուսակցությունը վերանվանվեց «Ազատ Ռուսաստան» ժողովրդական կուսակցության (ԱՌԺԿ): Ռուցկայան ընտրվել է ԱՌԺԿ-ի նախագահ:

1991 թ. դեկտեմբերի 14-15-ը Ժողովրդավարական բարեփոխումների միջազգային շարժման հիմնադիր համագումարում ընտրվել է շարժման քաղաքական խորհրդի անդամ (մինչև 1992 թ. դեկտեմբերի 26-ը):

1992 թ. փետրվարին, ի հեճուկս ԱՌԺԿ-ի այլ ղեկավարների կարծիքի, մասնակցել է Վիկտոր Աքսյուչիցի նախաձեռնությամբ հրավիրված Քաղաքացիական և հայրենասիրական ուժերի կոնգրեսին:

1992 թ. մարտին Ռուսաստանի դեմոկրատական կուսակցության նախագահ Նիկոլայ Տրավկինի հետ ստորագրել է համաձայնագիր ԱՌԺԿ-ի և ՌԴԿ-ի համագործակցության մասին: 1992 թ. հունիսին Տրավկինի և Արկադի Վոլսկու հետ միասին հանդես եկավ որպես «Քաղաքացիական միություն» կենտրոնամետ կոալիցիայի ստեղծման նախաձեռնող: 1992 թ. հունիսի 21-ին մասնակցել է «Քաղաքացիական միություն» հասարակական ուժերի համաժողովին, ընտրվել է «Քաղաքացիական միության» քաղաքական խորհրդատվական խորհրդի կազմում:

## Ռուսաստանի Դաշնության փոխնախագահ (1991-1993)
### Առաջադրում
1991 թ. մայիսի 8-ին առաջադրվել է փոխնախագահի թեկնածու՝ նախագահի թեկնածու Բորիս Ելցինի հետ համատեղ: Մինչ այդ տարբեր վարկածներ էին շրջանառվում այն մասին, թե ով է լինելու փոխնախագահի թեկնածու. Գենադի Բուրբուլիսը, Գաբրիել Պոպովը, Անատոլի Սոբչակը, Գալինա Ստարովոյտովան և Սերգեյ Շահրայը: Շատ «ժողովրդավարներ» Ելցինի այս արարքը սխալ են համարել։ Ռուցկոյի թեկնածությունն ընտրվել է Ելցինի կողմից հայտի ներկայացման վերջին օրը:

1991 թ. հունիսի 12-ին ՌԽՖՍՀ նախագահ Բորիս Ելցինի հետ ընտրվել է Ռուսաստանի Դաշնության փոխնախագահ։ Հուլիսի 10-ին ստանձնել է փոխնախագահի պաշտոնը և այդ կապակցությամբ վայր է դրել ՌՍՖՍՀ Գերագույն խորհրդի անդամի պատգամավորական լիազորություններն ու պարտականությունները:

### 1991 թ. օգոստոսյան իրադարձություններ
1991 թ. օգոստոսի 19-21-ը, ԱԴՊԿ-ի հեղաշրջման ժամանակ, եղել է Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն խորհրդի շենքի պաշտպանության կազմակերպիչներից մեկը: Օգոստոսի 19-ի առավոտյան առաջիններից մեկն է ժամանել Սպիտակ տուն։ Օգոստոսի 20-ին Կրեմլում նա մասնակցեց Անատոլի Լուկյանովի հետ բանակցություններին և նրան վերջնագիր ներկայացրեց, որտեղ Ռուսաստանի ղեկավարության պահանջներից մեկը Միխայիլ Գորբաչովի հետ հանդիպումն էր առաջիկա 24 ժամվա ընթացքում: Օգոստոսի 21-ին Իվան Սիլաևի և Վադիմ Բակատինի հետ միասին գլխավորեց պատվիրակությունը, որը Միխայիլ Գորբաչովին դուրս բերեց Ֆորոսից:

1991 թ. նոյեմբերին եղել է Չեչենա-Ինգուշական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում արտակարգ դրություն մտցնելու նախաձեռնող, որտեղ այդ ժամանակահատվածում Ջոխար Դուդաևը կազմակերպել է ռազմական հեղաշրջում և գրավել իշխանությունը: Դա հանգեցրեց Ռուցկոյին ԶԼՄ-ներում վարկաբեկելու արշավի մեկնարկին: Հանդես է եկել նոր Միութենական պայմանագրի անհապաղ ստորագրման օգտին: 1991-ի դեկտեմբերին Ռուցկոյը հանդես եկավ ի պաշտպանություն Ռիգայի ՈՀՆՋ-ի հրամանատարի նախկին տեղակալ, Ռուսաստանի ՆԳՆ սպա Սերգեյ Պարֆյոնովի, որը ձերբակալվել էր ՌԽՖՍՀ տարածքում և տեղափոխվել Լատվիա:

### Հակամարտություն նախագահի հետ
Ռուցկոյը քննադատել է դեկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Բելառուսի ղեկավարների ստորագրված Բելովեժյան համաձայնագիրը, որը դադարեցրեց ԽՍՀՄ-ի՝ որպես միասնական պետության գոյությունը: Նույն ժամանակ Ռուցկոյը հանդիպեց նախագահ Գորբաչովի հետ և փորձեց համոզել նրան ձերբակալել Ելցինին, Շուշկևիչին և Կրավչուկին: Գորբաչովը թույլ առարկեց Ռուցկոյին.*«Խուճապի մի մատնվիր...համաձայնագիրը իրավական հիմք չունի...Կթռնեն, մենք կհավաքվենք Նովո-Օգարևո: Նոր տարում կլինի Միության պայմանագիր»:*

Դեկտեմբերի 17-22-ը Ռուցկոյը այցելել է Պակիստան, Աֆղանստան և Իրան, որտեղ բանակցություններ է վարել խորհրդային ռազմագերիների ազատ արձակման շուրջ: Ռուցկոյի հետ հանդիպումից հետո Պակիստանի իշխանությունները Մոսկվային են փոխանցել մոջահեդների մոտ գտնվող 54 ռազմագերիների ցուցակը: Նրանցից 14-ն այդ ժամանակ դեռ ողջ էին: Սակայն, ընդհանուր առմամբ՝ Ռուցկոյի փորձը մեծ հաջողություն չբերեց:

1991-1992 թթ.-ի վերջին Ռուցկոյը մի շարք ելույթներում և հրապարակումներում խիստ քննադատության ենթարկեց Եգոր Գայդարի կաբինետի անդամներին՝ իրենց տնտեսական նորամուծությունների հրահրման համար «գների անհավատալի աճ, բնակչության համատարած աղքատացում, արտադրության առաջադեմ անկում, ռազմարդյունաբերական համալիրի փլուզում» և այս ամենը բնութագրեց որպես Ռուսաստանի ազգային շահերի մոռացության հետևանք։ Ռուցկոյը նշել է Ելցինի կառավարությունում պրակտիկ մասնագետների պակասը և գիտնական-տնտեսագետների ավելցուկը։ Այդ ժամանակ նա Գայդարի աշխատասենյակն անվանել է «վարդագույն տաբատով տղաներ»: Հետագայում այս արտահայտությունը դարձավ թևավոր:

Ի պատասխան՝ 1991 թ. դեկտեմբերի 19-ին նախագահ Ելցինը հրամանագիր ստորագրեց փոխնախագահին ենթակա կառույցները կառավարության իրավասությանը փոխանցելու մասին:

1992 թ. փետրվարին իսպանական «Վանգուարդիա» թերթին տված հարցազրույցում Ռուցկոյը հանդես է եկել ԱԴՊԿ-ի գործի քննությունը դադարեցնելու և բոլոր մեղադրյալներին ազատ արձակելու օգտին:

### Գյուղատնտեսության կառավարում
աջից|մինի|351x351փքս|Ա. Վ. Ռուցկոյ։ 1992 թ. լուսանկար:
ՌԴ նախագահի 1992 թ. փետրվարի 26-ի հրամանագրով Ռուցկայան նշանակվել է ՌԴ Նախագահին առընթեր ագրարային բարեփոխումների հանձնաժողովի նախագահ։ Այն ժամանակ շատերը նշել էին, որ դրանով ցանկանում են ազատվել նրանից՝ հիշելով Եգոր Լիգաչովի օրինակը:

Ռուցկոյն այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1993 թ. ապրիլ։ Ըստ Ռուցկոյի հայեցակարգի՝ գյուղատնտեսական արդյունաբերությունը պետք է կառավարվի ոչ թե վարչական կառույցներով և խորհուրդներով, այլ ֆինանսներով՝ խառը և մասնավոր կապիտալով պետական և առևտրային բանկերով: Նույն ժամանակ նա սկսեց մշակել հողային բանկ ստեղծելու հարց, բայց հարցը այդպես էլ չլուծվեց: Ռուցկոյի անմիջական ենթակայության ներքո ստեղծվել են 17 բաժիններ՝ աշխատողների թվով, որոնք գերազանցում էին Գյուղատնտեսության նախարարության թիվը: Նրա ներկայացմամբ կառավարությունը ստեղծեց Հողային և ագրոարդյունաբերական բարեփոխումների դաշնային կենտրոն: Ռուցկոյը հանձնարարել է տեղեկություններ հավաքել գյուղում անավարտ շինարարության օբյեկտների մասին և նրանց համար արևմտյան ներդրողներ փնտրել: Հենվելով օտարերկրյա ներդրումների վրա՝ Ռուցկոյը նախատեսում էր բարձրացնել հարավի գյուղատնտեսությունը, և միայն դրանից հետո նվաճումները տարածել ամբողջ երկրում:

1992 թ. հոկտեմբերին նախապատրաստվեցին գյուղատնտեսական բարեփոխումների երեք ծրագրեր - պաշտոնապես ընդունված կառավարության ծրագիր, Գյուղատնտեսության նախարարության ծրագիր և Ռուցկոյի կենտրոնի ծրագիր:

### 1992 թ.
1992 թ. հունիսին, վրաց-օսական հակամարտության թեժ պահին, Ռուցկոյը (Ելցինն այդ ժամանակ այցով գտնվում էր ԱՄՆ-ում) հրաման տվեց ավիացիոն հարվածներ հասցնել վրացական զորքերին, որոնք գնդակոծել էին Ցխինվալը, և զանգահարեց Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեին՝ սպառնալով ռմբակոծել Թբիլիսին։ Մարտական գործողությունները դադարեցվել են: 1992 թ. հունիսի 24-ին Բորիս Ելցինը և Էդուարդ Շևարդնաձեն Հյուսիսային Օսիայի և Հարավային Օսիայի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ ստորագրեցին հրադադարի մասին Սոչիի համաձայնագիրը:

Նույն թվականի ապրիլին, Մերձդնեստրի պատերազմի թեժ պահին, այցելել է Տիրասպոլ։ Իր իսկ խոսքով՝ Մոլդովայի նախագահ Միրչա Սնեգուրին վերջնագիր է հղել հրադադարի մասին:

### 1993 թ.
1992 թ. հոկտեմբերի 8-ին Ռուցկոյը գլխավորել Է ՌԴ նախագահի հրամանագրով ստեղծված Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության խորհրդի հանցավորության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջգերատեսչական հանձնաժողովը:

1993 թ. փետրվարի 19-ին հրապարակվեց Ռուցկոյի 12 կետից բաղկացած ծրագիրը հանցավորության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի վերաբերյալ, որը կոչվում էր «Այսպես շարունակ ապրելը վտանգավոր է»։

Սահմանադրական ճգնաժամի ընթացքում Ռուցկոյը Բորիս Ելցինի հեռուստաուղերձի նախօրեին, որը տեղի է ունեցել 1993 թ. մարտի 20-ին, հրաժարվել է հաստատել «Իշխանության ճգնաժամը հաղթահարելու համար կառավարման հատուկ ռեժիմի մասին» նախագահական հրամանագրի նախագիծը և Ելցինին նամակ է ուղարկել, որում նա նախազգուշացրել է հանրության և պետության սպառնացող պառակտման մասին՝ ուշադրություն հրավիրելով հրամանագրի հակասահմանադրական բնույթի վրա։ Մարտի 21-ին ՌԴ Գերագույն խորհրդի արտակարգ նիստում Ռուցկոյը բացեիբաց դատապարտել է նախագահի գործողությունները, Գերագույն խորհրդին, Սահմանադրական դատարանին, Գլխավոր դատախազությանը կոչ արել այդ հարցի լուծմանը մոտենալ հանգիստ, ժողովրդավարական ճանապարհով:

Ապրիլի 16-ին Ռուցկոյը Գերագույն խորհրդի նստաշրջանում ամփոփել է հանցավորության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջգերատեսչական հանձնաժողովի աշխատանքի արդյունքները. նա ներկայացրել է իշխանության վերին էշելոնների որոշ ներկայացուցիչների կողմից գործող օրենսդրության խախտումների բազմաթիվ փաստեր, ինչպես նաև հայտնել է, որ իր տրամադրության տակ է գտնվում ապացույցներով փաստաթղթերի 11 ճամպրուկ: Մեղավորների ցուցակներում եղել են Եգոր Գայդարը, Գենադի Բուրբուլիսը, Միխայիլ Պոլտորանինը, Վլադիմիր Շումեյկոն, Ալեքսանդր Շոխինը, Անատոլի Չուբայսը և Անդրեյ Կոզիրևը։ Խորհրդարանը որոշում է ընդունել ներկայացված փաստաթղթերը դատախազություն ուղարկելու մասին: Ռուցկոյի խոսքով՝ այդ փաստաթղթերն իր աշխատասենյակից գողացել են 1993 թ. հոկտեմբերի դեպքերից հետո:

1993 թ. ապրիլի 25-ի Համառուսաստանյան հանրաքվեից հետո Բորիս Ելցինը Ալեքսանդր Ռուցկոյին ազատեց բոլոր լիազորություններից։

Ապրիլի 29-ին հաստատվել է բարձրագույն պաշտոնատար անձանց կաշառակերության քննության Գերագույն Խորհրդի հատուկ հանձնաժողովը: Նույն օրը Ռուցկոյը հեռացվել է միջգերատեսչական հանձնաժողովի ղեկավարությունից, նրան նաև արգելվել են հանդիպումները ուժային նախարարների հետ:

ՌԴ Անվտանգության խորհրդի կազմակերպված հանցավորության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջգերատեսչական հանձնաժողովի գործունեության ապահովման վարչության պետ է նշանակվել Անդրեյ Մակարովը: Նույն թվականի օգոստոսին հանձնաժողովը մեղադրեց հենց Ալեքսանդր Ռուցկոյին ապօրինի ֆինանսական գործարքների մեջ։

### Պաշտոնից ժամանակավոր հեռացում
Հունիսի 16-ին Ռուցկոյը հայտարարել էր, որ կոմպրոմատի ճամպրուկները կփոխանցի դատախազություն։ Դրա արդյունքներից մեկը Գերագույն խորհրդի կողմից հուլիսի 23-ին Վլադիմիր Շումեյկոյին պատգամավորական անձեռնմխելիությունից զրկելն էր, որը հետագայում հեռացվեց առաջին փոխվարչապետի պարտականությունների կատարումից «մինչև հետաքննության ավարտը», սակայն քրեական գործն ի վերջո փակվեց։  Ի պատասխան՝ Ելցինը պաշտոնից ազատել է անվտանգության նախարար Վիկտոր Բարաննիկովին՝ նրան մեղադրելով Ռուցկոյին կոմպրոմատի ճամպրուկները հավաքելու հարցում օգնելու մեջ:

Օգոստոսի 29-ին Ռուցկոյին արգելվեց մուտք գործել Կրեմլ, իսկ նրա աշխատասենյակը կնքված էր։ Ռուցկոյը հրամայեց իր վարորդին գնալ Գերագույն խորհրդի շենք, որտեղ Ռուսլան Խասբուլաթովի հրամանով նրան հատկացվեց ժամանակավոր աշխատասենյակ 3-րդ հարկում:

1993 թ. սեպտեմբերի 1-ին նախագահի հրամանագրով փոխնախագահ Ռուցկոյը «ժամանակավորապես հեռացվել է պարտականությունների կատարումից»։ Սեպտեմբերի 3-ին Գերագույն խորհուրդը որոշեց միջնորդություն ուղարկել Սահմանադրական դատարան՝ խնդրելով ստուգել Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի սեպտեմբերի 1-ի հրամանագրի դրույթների համապատասխանությունը հիմնական օրենքին՝ կապված փոխնախագահ Ալեքսանդր Ռուցկոյի պարտականությունների կատարումից ժամանակավոր հեռացման հետ: Ըստ խորհրդարանականների՝ այդ հրամանագիրը հրապարակելով՝ Բորիս Ելցինը ներխուժել է պետական իշխանության դատական մարմինների լիազորությունների ոլորտ։ Մինչև Սահմանադրական դատարանում գործի լուծումը հրամանագրի գործողությունը կասեցվել է։

### Հոկտեմբերյան իրադարձություններ
Այն բանից հետո, երբ նախագահ Բորիս Ելցինի 1993 թ. սեպտեմբերի 21-ի № 1400 հրամանագրով հայտարարվեց սեպտեմբերի 21-ից «Ժողովրդական պատգամավորների համագումարի և Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն խորհրդի կողմից իրենց օրենսդրական, վարչական և վերահսկողական գործառույթների իրականացումը դադարեցնելու մասին», Սահմանադրական դատարանը, որը հավաքվել էր միևնույն ժամանակ, հայտարարեց Ելցինի գործողությունները հակասահմանադրական, իսկ № 1400 հրամանագիրը հիմք էր նրա լիազորությունների անհապաղ դադարեցման համար՝ համաձայն 1978 թ. Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության (հիմնական օրենքի) 121-6 հոդվածի: Սահմանադրության այս հոդվածը և «ՌԽՖՍՀ նախագահի մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածը ասվում էին.Սեպտեմբերի 21-ի լույս 22-ի գիշերը Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն խորհուրդը, Սահմանադրական դատարանի եզրակացության հիման վրա, որոշում է ընդունել դադարեցնել նախագահ Բորիս Ելցինի լիազորությունները № 1400 հրամանագրի հրապարակման պահից և ժամանակավորապես անցնել լիազորությունները, Ըստ Սահմանադրության, փոխնախագահ Ալեքսանդր Ռուցկոյին։ Սեպտեմբերի 22-ին, ժամը 00։ 25-ին Ռուցկոյը ձեռնամուխ է եղել Ռուսաստանի նախագահի պարտականությունների կատարման և չեղյալ է հայտարարել հեռացված նախագահ Ելցինի հակասահմանադրական հրամանագիրը։ Ռուցկոյը ճանաչվել է որպես նախագահի պաշտոնակատար գործադիր և ներկայացուցչական մարմինների կողմից որոշ շրջաններում, գրեթե բոլոր շրջանային խորհուրդները հակասահմանադրական ճանաչեցին Ելցինի հրամանագիրը, սակայն նա գրեթե ոչինչ չէր վերահսկում։

1993 թ. սեպտեմբերի 23-ի լույս 24-ի գիշերը Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական պատգամավորների 9-րդ արտակարգ (արտահերթ) համագումարը հաստատեց Գերագույն Խորհրդի որոշումները՝ նախագահ Բորիս Ելցինի լիազորությունները դադարեցնելու և նրանց փոխնախագահին անցնելու մասին և Ելցինի գործողությունները հայտարարեց պետական հեղաշրջում:

Ռուցկոյի առաջին հրամանագրերից մեկը՝ որպես նախագահի պաշտոնակատար, ուժային գերատեսչությունների նոր նախարարների նշանակումն էր։ Պաշտպանության նախարար դարձավ Վլադիսլավ Աչալովը, Ներքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար՝ Անդրեյ Դունաևը, անվտանգության նախարար կրկին դարձավ Վիկտոր Բարաննիկովը:

Հոկտեմբերի 2-ին Ալեքսանդր Ռուցկոյը ստորագրել է Վիկտոր Չերնոմիրդինին նախարարների խորհրդի նախագահի պաշտոնից ազատելու մասին հրամանագիր, որը գործնական հետևանքներ չի ունեցել:

Հոկտեմբերի 3-ին Ռուցկոյը Խորհուրդների տան պատշգամբից կոչ է արել գրոհել Մոսկվայի քաղաքապետարանը (ՏՓԽ-ի նախկին շենքը) և Օստանկինոյի հեռուստակենտրոնը։ Քաղաքապետարանի նշանակալի պաշտոնյաներ ձերբակալվեցին, բայց շուտով ազատ արձակվեցին: Ինչպես հիշում է ինքը՝ Ռուցկոյը, քաղաքապետարանի գրոհի մասին որոշումը կայացվել է այն բանից հետո, երբ այնտեղից կրակ է բացվել Գերագույն խորհրդի շենքին մոտեցած ցուցարարների վրա։ Սպիտակ տան պատշգամբից իջնելով՝ Ռուցկոյը իր նշանակած պաշտպանության փոխնախարար Ալբերտ Մակաշովին ասել է, որ Օստանկինոյին գրոհել պետք չէ, միայն պահանջել եթեր տրամադրել խաղաղարար միջոցներով:

Ռուցկոյն իր հուշերում գրում է հետևյալը.Ըստ Պետդումայի 1993 թ. սեպտեմբերի 21-ից հոկտեմբերի 5-ը Մոսկվա քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների լրացուցիչ ուսումնասիրության և վերլուծության հանձնաժողովի եզրակացության.

## Ծանոթագորույոունների ցանկ
* 
* Биография на Центральном еврейском ресурсе
* Герой Советского Союза, генерал-майор авиации в отставке, первый и последний вице-президент России, бывший курский губернатор Александр Руцкой // «Бульвар Гордона», 2012
* А. Руцкой: «В „Лефортове“ я думал о национальной идее»
* Александр Руцкой: «Расстрелом парламента в 1993-м руководили из Вашингтона» // КП
* Вожак, который повёл народ на бойню // РС/РСЕ
* Бывший вице-президент России Александр Руцкой о событиях 90-х годов // Лента. Ру, 2015
* Подбитый «Грач» летел на одном двигателе. О том, как Александр Руцкой оказался в плену и освободился // Независимая газета, 20.03.2020

## Հղումներ


 
Կատեգորիա:1947 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի սուրբ Դանիիլ իշխանի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ