Թուրքերը Նիդերլանդներում

**Թուրքերը Նիդերլանդներում** (; ), նաև հոլանդացի թուրքերը (Nederlandse Turken) կամ թուրք հոլանդացիները (Turkse Nederlanders), վերաբերում է Նիդերլանդներում բնակվող լրիվ կամ մասնակի թուրք ազգություն ունեցող մարդկանց: Նրանք կազմում են երկրի ամենամեծ էթնիկ փոքրամասնությունը. այսպիսով, թուրքերը Նիդերլանդների երկրորդ ամենամեծ էթնիկ խումբն են՝ էթնիկ հոլանդացիներից հետո: Հոլանդացի թուրքերի մեծ մասը ծագումով Թուրքիայի Հանրապետությունից են. այնուամենայնիվ, նկատվել են նաև թուրքերի միգրացիայի զգալի ալիքներ հետօսմանական այլ երկրներից, ներառյալ էթնիկ թուրքական համայնքները, որոնք Նիդերլանդներ են ժամանել Բալկաններից (օրինակ, Բուլղարիայից, Հունաստանից, Կոսովոյից, Հյուսիսային Մակեդոնիայից և Ռումինիայից), Կիպրոս կղզուց, ինչպես նաև Լևանտի այլ մասերից (հատկապես Իրաքից)։ Բոլորովին վերջերս՝ եվրոպական միգրացիոն ճգնաժամի ժամանակ, Նիդերլանդներ են ժամանել նաև թուրքական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների զգալի հոսքեր Սիրիայից և Կոսովոյից։ Բացի այդ, նկատվում է թուրքական սփյուռքի գաղթ Նիդերլանդներ. շատ թուրք-բելգիացիներ և թուրք-գերմանացիներ երկիր են ժամանել որպես Բելգիայի և Գերմանիայի քաղաքացիներ։

## Պատմություն
### Թուրքական արտագաղթը Օսմանյան կայսրությունից
[մինի|[Գերիտ Բերքհեյդե|Գերիտ Բերքհեյդեի «Stadhuis op de Dam» նկարը (1672), որը պատկերում է առաջին պլանում գտնվող թուրքին երկու հրեաների և հոլանդացու հետ Ամստերդամի թագավորական պալատում:]]
Նիդերլանդներում առաջին թուրք վերաբնակիչները հայտնվել են 16-րդ դարում, երբ թուրք առևտրական օսմանները հաստատվել են հոլանդական և ֆլամանդական առևտրի շատ քաղաքներում: Անգլիացի ճանապարհորդ Էնդրյու Մարվելը Նիդերլանդները անվանել է «մի վայր, որտեղ ապրում են թուրքեր, քրիստոնյաներ, հեթանոսներ, հրեաներ, աղանդների և պառակտումների հիմնական վայր»՝ կրոնի ազատության և տարբեր կրոնական խմբերի մեծ քանակի պատճառով։ Օսմանյան պետության և իսլամական սիմվոլիզմի հղումները հաճախ օգտագործվում էին նաև 16-րդ դարի հոլանդական հասարակության մեջ, հատկապես բողոքական ելույթներում, որոնք կոչվում էին «հագենպրեկեն» և գեզենի կիսալուսնի մեդալների վրա, որոնց վրա գրված էր «ավելի շուտ թուրքեր, քան պապիստներ»: Երբ 1574 թվականին հոլանդական զորքերը ճեղքեցին Լեյդենի իսպանական պաշարումը, նրանք իրենց հետ քաղաք բերեցին թուրքական դրոշներ։ 1604 թվականին Զելանդիայում Սլեյսի պաշարման ժամանակ Մավրիկիոս Օրանացին իսպանական բանակի գերությունից ազատել է 1400 թուրք ստրուկների։ Թուրքերը հռչակվել են ազատ մարդիկ, և հոլանդական պետությունը վճարել է նրանց հայրենադարձության համար։ Ի պատիվ թուրք ստրուկների դիմադրության՝ արքայազն Մորիսը տեղի զբոսավայրն անվանել է թուրքական աչքի։ Գոլեթի ճակատամարտում իսպանացիների նկատմամբ օսմանցիների հաղթանակը, Թունիսի նվաճումը (1574), թույլ է տվել թուլացնել Իսպանիայի ճնշումը հոլանդացիների վրա և հանգեցրել է բանակցությունների Բրեդայի համաժողովում։

Դիվանագետ Կոռնելիուս Հագան Կոստանդնուպոլսից առևտրային արտոնություններ է ստացել Նիդերլանդների հանրապետության համար 1612 թվականին՝ մոտ 40 տարի առաջ, երբ որևէ այլ երկիր ճանաչել է Նիդերլանդների անկախությունը։ Երկու տարի անց օսմանցիները իրենց էմիսար Օմեր աղային ուղարկել են Նիդերլանդներ՝ երկու պետությունների միջև հարաբերություններն ամրապնդելու համար։

### Թուրքական արտագաղթը Թուրքիայի Հանրապետությունից
[մինի|264x264փքս|Թուրքական «գաստարբայտերը» (հյուր-աշխատող) [Լոոսդուայնեն|Լոոսդուայնենի Վրեդեշտայն գործարանում հաստոցի մոտ աշխատելիս, 1971 թվական]]
[մինի|Թուրքական հիմնադրամ [Ամստերդամ|Ամստերդամում]]
1950-ական թվականների ընթացքում Նիդերլանդների իրար հաջորդող կառավարություններն ամեն կերպ խթանել են արտագաղթը Նիդերլանդներից, միևնույն ժամանակ երկրի տնտեսությունն արագ աճել է։ Նիդերլանդները սկսել է բախվել աշխատուժի պակասի հետ արդեն 1950-ական թվականների կեսերին, որն էլ ավելի լուրջ է  դարձել 1960-ական թվականների սկզբին, քանի որ երկրում տնտեսական աճի տեմպերը նույնիսկ ավելի բարձր էին, քան մնացած Եվրոպայում։ Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան բախվել է գործազրկության, ՀՆԱ-ի ցածր մակարդակի և բնակչության բարձր աճի խնդրին: Այսպիսով, աշխատուժի ներմուծումը լուծել է երկու կողմերի խնդիրները։ Առաջին թուրք ներգաղթյալները Նիդերլանդներ են ժամանել 1960-ական թվականների սկզբին, երբ հոլանդական տնտեսությունը պայքարում էր աշխատուժի պակասի դեմ։ 1964 թվականի օգոստոսի 19-ին Հոլանդիայի կառավարությունը Թուրքիայի հետ «հավաքագրման համաձայնագիր» է կնքել։ Դրանից հետո Նիդերլանդներում թուրք աշխատողների թիվն արագորեն աճել է։

Հավաքագրման երկու հստակ ժամանակաշրջան կար. առաջին շրջանում, որը տևել է մինչև 1966 թվականը, մեծ թվով թուրքեր ոչ պաշտոնական ուղիներով ժամանել են Նիդերլանդներ, կամ նրանց վարձում էին գործատուները, կամ ինքնաբուխ ներգաղթում էին: 1966 թվականին սկսվել է փոքր տնտեսական անկում։ Որոշ աշխատանքային միգրանտներ ստիպված են եղել վերադառնալ Թուրքիա։ 1968 թվականին տնտեսական վերելքը վերսկսվել է և սկսվել է աշխատանքի ընդունման նոր շրջան, որը պետք է տևեր մինչև 1974 թվականը։ 1968 թվականի մայիսին Եվրոպական տնտեսական համայնքի նոր կանոնները Նիդերլանդներին ստիպել են վիզային համակարգ ներդնել՝ աշխատանքային ներգաղթը կարգավորելու համար, և այդ ժամանակից ի վեր պետությունը հավաքագրել է օտարերկրյա աշխատողներ: Այդ տարիներին Թուրքիայից աշխատանքային միգրացիայի գագաթնակետն է եղել։ Թուրքերը, ի վերջո, թվով գերազանցել են միգրանտների այլ ազգություններին և սկսել են անձնավորել արտագնա աշխատողների հոլանդական կերպարը։

Թուրքերի մեծ մասը Նիդերլանդներ է եկել աշխատելու և բավականաչափ գումար խնայելու, տուն կառուցելու, ընտանեկան բիզնեսն ընդլայնելու կամ Թուրքիայում սեփական բիզնես սկսելու համար: Այսպիսով, արտագաղթի մասին որոշումն ընդունվել է առաջին հերթին տնտեսական պատճառներով։  Աշխատանքային միգրանտների մեծ մասը թուրք բնակչության ցածր խավերից չէին, և արտագաղթը սկսվել է ոչ թե Թուրքիայի ամենաքիչ զարգացած շրջաններում, այլ խոշոր քաղաքներում, ինչպիսիք են Ստամբուլը, Անկարան և Իզմիրը: Միայն ավելի ուշ ներգաղթի գործընթացում ներգրավված էին ավելի քիչ ուրբանիզացված տարածքներ: Ի վերջո, ամենամեծ թվով թուրքերն իսկապես այդ շրջաններից էին։ Նիդերլանդներում թուրքերի մեծ մասը գալիս էր երկրի կենտրոնից և Սև ծովի ափին գտնվող գյուղերից և գավառական քաղաքներից։

1973 թվականի վերջին աշխատուժի հավաքագրումը գործնականում դադարեցվել է, և թուրքերին այլևս թույլ չի տրվել մուտք գործել Նիդերլանդներ՝ որպես աշխատանքային միգրանտներ: Սակայն թուրքական ներգաղթը գրեթե չի թուլացել ընտանիքների վերամիավորման ողջ ընթացքում։ 1970-ական թվականներին ավելի ու ավելի շատ թուրք տղամարդիկ սկսել են իրենց ընտանիքներին բերել Նիդերլանդներ: 1980-ական թվականների առաջին կեսին զուտ թուրքական ներգաղթը սկսել է նվազել, բայց 1985 թվականին այն կրկին սկսել է աճել: Նրանցից շատերն ունեցել են հարսնացուներ կամ փեսաներ, ովքեր եկել են իրենց հայրենի երկրից։ Ամուսնական ներգաղթը շարունակվել է նաև 21-րդ դարի սկզբին, թեև 1990-ական թվականներին զուտ ներգաղթը կրկին նվազել է։ 2004 թվականին օրենքների խստացումը հիմնականում ավարտել է ամուսնական ներգաղթը, ինչը որոշ տարիներին հանգեցրել է մաքուր միգրացիայի: 2016 թվականից հետո քաղաքական հետապնդումները հանգեցրել են ապաստան հայցող թուրքերի ներհոսքի։

### Թուրքական ներգաղթ Բալկաններից
#### Բուլղարիա
2009 թվականին The Sofia Echo-ն հաղորդել  է, որ թուրք բուլղարացիները ներկայումս Նիդերլանդների ամենաարագ աճող ներգաղթյալների խումբն են: Այդ ժամանակ նրանց թիվը կազմում էր 10,000-ից 30,000 մարդ։ Նմանապես, De Telegraaf-ը և De Pers-ը նաև հայտնել են, որ թուրք բուլղարացիները միգրանտների արագ աճող խումբ են. ավելին, թուրք բուլղարացիները կազմում են Նիդերլանդներ ժամանող Բուլղարիայի քաղաքացիների 90 %-ը։ Մեծամասնությունը՝ մոտ 80 %-ը, եկել է Բուլղարիայի հարավ-արևելյան Կարջալիի մարզից, որտեղ բնակչության մեծամասնությունը կազմում են թուրքերը։

Չնայած Բուլղարիան միացել է Եվրամիությանը 2007 թվականին ընդլայնման ժամանակ, Նիդերլանդներում Բուլղարիայի քաղաքացիների ազատ աշխատանքի իրավունքները որպես ԵՄ քաղաքացիներ ամբողջ ուժի մեջ են մտել 2014 թվականի հունվարի 1-ից: Հետևաբար, կային հստակ նշաններ, որ թուրք բուլղարացիների միգրացիան Նիդերլանդներ (ինչպես նաև Եվրոպայի այլ մասեր) կշարունակվի։

Իրոք, Ռովե Գիյսբերտի և Մարսել Լյուբերսի 2015 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ թուրք բուլղարացիներն ավելի հավանական է, որ մնան Նիդերլանդներում, քան էթնիկ բուլղարացիները. այն նաև ցույց է տվել, որ թուրք բուլղարացիները շատ ավելի գոհ են Նիդերլանդներում իրենց կյանքից, քան էթնիկ բուլղարացիները։

#### Հունաստան
Հունաստանի Արևմտյան Թրակիայի թուրքական փոքրամասնության ներկայացուցիչները Նիդերլանդներ սկսել են գաղթել 1960-ականներին, որոնց թիվն էլ ավելի է մեծացել 1970-ականներին: Ի սկզբանե այս առաջին միգրանտները մտադիր էին վերադառնալ Հունաստան Նիդերլանդներում մի քանի տարի աշխատելուց հետո. սակայն Հունաստանի կառավարությունը օգտվել է 1955 թվականի Հունաստանի Սահմանադրության 19-րդ հոդվածից՝ արտերկրում բնակվող թուրքական փոքրամասնության որոշ ներկայացուցիչների Հունաստանի քաղաքացիությունից զրկելու համար։ Արդյունքում, շատ էթնիկ թուրքեր ստիպված են եղել մնալ արևմտաեվրոպական երկրներում, որտեղ նրանք բնակություն են հաստատել, ինչը, իր հերթին, հանգեցրել է նաև Նիդերլանդներում մշտական թուրքական արևմտա-թրակիական համայնքի ստեղծմանը։ 1983 թվականին Արևմտյան Թրակիայի թուրքերը Ալբլասերդամ քաղաքում հիմնել են իրենց առաջին կազմակերպությունը՝ Ալբլասերդամի Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի ասոցիացիան (Alblasserdam Batı Trakya Türkleri Cemiyeti)։

Վերջին ժամանակներում Նիդերլանդների բնակչությունը զգալիորեն աճել է 21-րդ դարից սկսած նոր ժամանողների մեծ թվի պատճառով։  Շատերի համար Հունաստանի պետական պարտքի ճգնաժամը 2007-2008 թվականներին կարևոր գործոն էր Նիդերլանդներում ավելի լավ տնտեսական հնարավորություններ գտնելու համար: 2009 թվականին Արևմտյան Թրակիայի թուրքերը հիմնել են Նիդերլանդների Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի մշակույթի և համերաշխության հոլանդական ասոցիացիան, որի կազմում ընդգրկված են Նիդերլանդների տարբեր շրջաններում բնակվող մարդիկ։  2017 թվականին Հաագայում բնակվող համայնքը հիմնել է Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի հոլանդական ասոցիացիան (Batı Trakya Türk Birlik ve Beraberlik Derneği)։ Նրանցից շատերը բնակություն են հաստատել Ռանդստադի շրջանում։ Գերմանիայից հետո Նիդերլանդները Արևմտյան Թրակիայից թուրք ներգաղթյալների ամենատարածված վայրն է։

1970-2018 թվականներին Արևմտյան Թրակիայից շուրջ 100,000 թուրքեր ներգաղթել են Գերմանիա, Նիդերլանդներ և Մեծ Բրիտանիա։

#### Հյուսիսային Մակեդոնիա
Թուրք-մակեդոնական փոքրամասնության որոշ ներկայացուցիչներ արտագաղթել են Նիդերլանդներ՝ ավելի լավ տնտեսական հնարավորություններ փնտրելու համար։

#### Ռումինիա
21-րդ դարի առաջին տասնամյակից սկսած՝ թուրք-ռումինական փոքրամասնության թիվը զգալիորեն նվազել է՝ կապված Ռումինիայի ՝ Եվրամիությանն անդամակցելու և դրան հաջորդած տեղաշարժի և միգրացիայի կանոնների մեղմացման հետ։ Այսպիսով, ռումինացի թուրքերը, հատկապես Դոբրուջայի շրջանից, միացել են Ռումինիայի այլ քաղաքացիների, որոնք հիմնականում գաղթում էին արևմտաեվրոպական երկրներ, ներառյալ Նիդերլանդները։

### Թուրքական արտագաղթը Լևանտից
#### Կիպրոս
Կիպրոսցի թուրքերի մեծ մասը 20-րդ դարում տնտեսական և քաղաքական պատճառներով լքել է Կիպրոս կղզին: Ավանդաբար, Արևմտյան Եվրոպա ներգաղթածների մեծ մասը բնակություն է հաստատել Մեծ Բրիտանիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Ավստրիայում, սակայն 1990-ական թվականներից Կիպրացի թուրք միգրանտների մեծ մասը սկսեցին գրավել Նիդերլանդները։
[աջից|մինի|200x200փքս|Իրաքի թուրքերը բողոքի ակցիա են անցկացնում [Նիդերլանդներ|Նիդերլանդների մայրաքաղաք Ամստերդամում]]

#### Իրաք
Իրաք-թուրքական համայնքի միգրացիայի զգալի ալիքներ դեպի Նիդերլանդներ տեղի են ունեցել Իրան-իրաքյան պատերազմի (1980-1988), Պարսից ծոցի պատերազմի (1991) և Իրաքի պատերազմի (2003-2011) ժամանակ: Պրոֆեսոր Սուշին Սաատչիի խոսքով՝ 2010 թվականին Նիդերլանդներում իրաքցի թուրքերի թիվը կազմել է մոտ 4000 մարդ։ Իրաքցի թուրքերը շարունակում էին գաղթել Նիդերլանդներ եվրոպական միգրացիոն ճգնաժամի ժամանակ (2014-2019):

#### Սիրիա
Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի պատճառով շատ սիրիացի թուրքեր ստիպված էին ի սկզբանե ապաստան գտնել Թուրքիայում. այնտեղից շատերը շարունակեցին իրենց ճանապարհը դեպի արևմուտք, հատկապես եվրոպական միգրացիոն ճգնաժամի ժամանակ (2014-2019): Թուրք սիրիացի փախստականների մեծ մասը Նիդերլանդներ է ժամանել մայրուղով՝ Մակեդոնիայի, Սերբիայի, Խորվաթիայի, Ավստրիայի և Գերմանիայի տարածքով։

### Թուրքական արտագաղթը ժամանակակից սփյուռքից
Բացի էթնիկ թուրքերից, որոնք գաղթել են Նիդերլանդներ Օսմանյան կայսրությունից հետո ժամանակակից ազգային պետություններում վերաբնակեցման ավանդական տարածքներից, կա նաև աճող միգրացիա դեպի Նիդերլանդներ ժամանակակից թուրքական սփյուռքի այլ երկրներից: Օրինակ՝ թուրք-գերմանական և թուրք-բելգիական համայնքների անդամները նույնպես հաստատվել են Նիդերլանդներում։ Նրանց մեծ մասը արտագաղթել է՝ օգտագործելով ԵՄ քաղաքացիության իրենց իրավունքները (այսինքն՝ տեղաշարժի ազատությունը) որպես Գերմանիայի կամ Բելգիայի քաղաքացիներ։

## Ժողովրդագրություն
[աջից|մինի|200x200փքս|Թուրքական դրոշը և Հոլանդիայի դրոշը կողք կողքի կախված են [Էյնդհովեն (համայնք)|Էյնդհովենի Քրեյդենբյուրտ բազմազգ թաղամասում]]Թուրք ներգաղթյալներն առաջին անգամ սկսել են բնակություն հաստատել Նիդերլանդների խոշոր քաղաքներում, ինչպիսիք են Ամստերդամը, Ռոտերդամը, Հաագան և Ուտրեխտը, ինչպես նաև Տվենտե և Լիմբուրգ շրջանները, որտեղ նկատվում էր արդյունաբերության մեջ աշխատուժի աճող պահանջարկ: Սակայն թուրքերին գրավում էին ոչ միայն խոշոր, այլև միջին քաղաքները և նույնիսկ փոքր գյուղերը։

Թուրք բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է երկրի արևմտյան խոշոր քաղաքներում․ թուրքերի մոտ 36 %-ը բնակվում է Ռանդստադ շրջանում: Երկրորդ ամենատարածված բնակավայրերը գտնվում են հարավում՝ Լիմբուրգի շրջանում, Էյնդհովենում և Թիլբուրխում, ինչպես նաև արևելքում. թուրքերը կազմում են Առնեմի բնակչության ավելի քան 5 %-ը 2020 թվականի դրությամբ։

Բացի այդ, թուրքերը կազմում են Դևենտերի, ինչպես նաև Էնսխեդեի բնակչության ավելի քան 7 %-ը։ 2020 թվականի դրությամբ թուրքերը կազմում են Տվենտե շրջանի Ալմելոյի բնակչության ավելի քան 8 %-ը։

### Բնութագիր
Նիդերլանդների վիճակագրական վարչության հրապարակած պաշտոնական տվյալները պարունակում են տվյալներ միայն ծննդավայրի մասին և չեն պարունակում էթնիկ պատկանելության մասին տվյալներ: Հետևաբար, 2019 թվականին Թուրքիայում գրանցված 410,000 մարդ (միայն առաջին և երկրորդ սերունդ) խնդրահարույց է, քանի որ դրանք արտացոլում են էթնիկ թուրքերի ընդհանուր թիվը: Նախ, էթնիկ թուրքերը, որոնք Նիդերլանդներ են ժամանել Բալկաններից, Կիպրոսից, Լևանտից, Հյուսիսային Աֆրիկայից և Սփյուռքից (օրինակ՝ Բելգիայից և Գերմանիայից), գրանցվում են ըստ իրենց քաղաքացիության, ինչպիսիք են «բելգիացի», «բուլղարացի», «կիպրացի», «գերմանացի», «հույն», «իրաքցի», «լիբանանցի», «մակեդոնացի», «սիրիացի» և այլն, այլ ոչ թե ըստ իրենց էթնիկ պատկանելության: Չնայած այս էթնիկ թուրքական համայնքները ունեն տարբեր ազգություններ, նրանք կարող են ունենալ նույն էթնիկ, լեզվական, մշակութային և կրոնական ծագումը, ինչ մայրցամաքի էթնիկ թուրքերը: Երկրորդ, Նիդերլանդների վիճակագրությունը չի տրամադրում որևէ տվյալ էթնիկ թուրքական ծագում ունեցող Նիդերլանդների քաղաքացիների մասին, ովքեր պատկանում են երրորդ սերնդին, բայց երրորդ սերնդի ոչ արևմտյան երկրների ներկայացուցիչների ընդհանուր թիվը բացարձակ թվերով նշված է որպես փոքր․ երրորդ սերնդի ոչ արևմտյան երկրների ներկայացուցիչների ընդհանուր թիվը նշված է որպես փոքր:

Առաջին և երկրորդ սերնդի թուրքերի տոկոսը, ովքեր ամուսնանում են հոլանդական ծագում ունեցող հարսնացուների կամ փեսացուների հետ, կայուն է եղել և կազմել է մոտ 5-10 % 2001 թվականից 2015 թվականներին։

### Արտագաղթ
Ըստ Պետրա Վիկե Դե Յոնգի ուսումնասիրության, որը կենտրոնանում էր թուրք-հոլանդացիների երկրորդ սերնդի ներկայացուցիչների վրա, որոնք ծնվել էին միայն 1983-1992 թվականներին, այդ տարիքային խմբից և սերունդներից 6914 մարդ լքել է Նիդերլանդները և արտագաղթել այլ երկրներ՝ որպես Նիդերլանդների քաղաքացիներ 2001-2017 թվականներին: Նպատակակետ նշողներից ամենահայտնի երկիրը Թուրքիան էր (37,78 %), որին հաջորդում էին Բելգիան (17,47 %), Գերմանիան (11,64 %) և Մեծ Բրիտանիան (1,48 %): Բացի այդ, այդ արտագաղթողներից ոմանք հայտնել են, որ տեղափոխվել են ԵՄ այլ երկրներ (3,43 %) կամ ԵՄ-ից դուրս (2,7 %): Սակայն թուրք-հոլանդացի այդ էմիգրանտների զգալի մասը՝ ընդհանուր առմամբ 1761 մարդ (այսինքն՝ 25,47 %), չեն հայտնել իրենց արտագաղթի վայրի մասին։

## Մշակույթ
### Լեզու
Թուրք ներգաղթյալների առաջին սերունդը հիմնականում խոսում է թուրքերեն և միայն սահմանափակ չափով է տիրապետում հոլանդերենին։ Այսպիսով, ներգաղթյալ երեխաները վաղ տարիքից տիրապետում են թուրքերենին, բայց հոլանդերենը արագորեն մուտք է գործում նրանց կյանք խաղընկերների և մանկապարտեզների միջոցով: Վեց տարեկանում այս երեխաները հաճախ խոսում են երկու լեզուներով։ 

Երիտասարդ երկլեզուները խոսում են իրենց մեծերի հետ նորմալ թուրքերենով, իսկ միմյանց հետ խոսում են հոլանդերեն-թուրքերենով։

### Կրոն
[մինի|[Ռոտերդամ|Ռոտերդամի թուրքական Մևլանա մզկիթը 2006 թվականին ճանաչվել է ամենագրավիչ շենք]]
[մինի|[Այասոֆյա Կամիայի մզկիթ|Այասոֆյա Կամիայի մզկիթը, որը լայնորեն հայտնի է Վեստերմոսկվայում, գտնվում է Ամստերդամում։ Սա Նիդերլանդների ամենամեծ մզկիթն է ]]Երբ ընտանիքների վերամիավորումը հանգեցրեց թուրքական համայնքների ստեղծմանը, թուրքական մշակույթի պահպանումն ավելի մեծ խնդիր դարձավ։ Թուրքերի մեծ մասը իսլամը համարում է իրենց մշակույթի կենտրոնը։ Այսպիսով, հոլանդացի թուրքերի մեծ մասը հավատարիմ է սուննի իսլամին, չնայած կա նաև ալևիների զգալի մասը: Նիդերլանդների վիճակագրական վարչության վերջին տվյալների համաձայն՝ 2006 թվականին Նիդերլանդների բնակչության մոտ հինգ տոկոսը (850 000 մարդ) իսլամի հետևորդ է եղել։ Բացի այդ, թուրքերի ութսունյոթ տոկոսը իսլամի հետևորդներ էին։ Թուրքական համայնքը կազմում է մուսուլման բնակչության գրեթե քառասուն տոկոսը. այսպիսով, այն Նիդերլանդների ամենամեծ էթնիկ խումբն է, որը հավատարիմ է իսլամին։

Թուրքիայի կրոնական գործերի վարչությունը (Diyanet) Նիդերլանդներում մասնաճյուղ է բացել 1982 թվականին՝ նպատակ ունենալով հակազդել Թուրքիայից ապաստան հայցողների, ինչպես նաև իսլամիստական շարժումների աջ անդամների ազդեցությանը, ինչպիսին է «Millî Görüş»: 1983 թվականին Նիդերլանդները համաձայնել են թույլ տալ Թուրքիային սեփական իմամներին ուղարկել արտագնա աշխատողների թուրքական համայնքներ։ Այս համաձայնագրի քննադատները պնդում են, որ այդ իմամները, որոնցից ոմանք չեն խոսում հոլանդերեն, խոչընդոտում են հոլանդա-թուրքական մուսուլմանների արդյունավետ ինտեգրմանը Նիդերլանդների հասարակության մեջ՝ քարոզելով հավատարմություն թուրքական պետությանը և անտեսելով հոլանդական պետությանը հավատարմության քարոզչությունը։

2018 թվականին Նիդերլանդներում կար 475 մզկիթ, որոնց մեծ մասը (146) գտնվում էր Թուրքիայի կրոնական գործերի վարչության (Diyanet) վերահսկողության տակ: Diyanet-ն իրականացնում է Թուրքիայի իսլամիստական «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (ԱԶԿ) քաղաքական գաղափարախոսությունը։ Diyanet-ի մզկիթները չեն մասնակցել Նիդերլանդներում իմամների վերապատրաստման նախաձեռնություններին, որոնք ուղղված էին եվրոպական համատեքստին ծանոթ իսլամական քարոզիչների պատրաստմանը և հոլանդական արժեքների և նորմերի խթանմանը։ Diyanet-ի իմամները արտոնություններ են ստանում և կատարում են քաղաքական խնդիրներ, որոնք համեմատելի են թուրք դիվանագետների պարտականությունների հետ։

2006 թվականի ապրիլին թուրքական Մևլանի մզկիթը Ռոտերդամի ամենագրավիչ շենքն է ճանաչվել քաղաքային տեղեկատվական կենտրոնի կողմից կազմակերպված հասարակական հարցման արդյունքում: Նա շրջանցել է Էրազմուսի կամուրջը՝ մզկիթներն անվանելով «ջերմության և հյուրընկալության խորհրդանիշ»։

## Քաղաքականություն
[աջից|մինի|Թուրքիայի դեսպանատունը [Հաագա|Հաագայում ]]
Հոլանդացի թուրքերը հակված են աջակցել ձախակողմյան քաղաքական կուսակցություններին (DENK, PvdA, D66, GroenLinks և SP), այլ ոչ թե աջակողմյան կուսակցություններին (CDA, VVD և SGP)։ Նախկինում միգրանտներն այդքան էլ պատրաստակամորեն չէին քվեարկում։ Սակայն այժմ նրանք գիտակցում են, որ կարող են որոշիչ գործոն դառնալ Նիդերլանդների քաղաքական համակարգում։ Ծայրահեղ աջ խմբավորումները ծաղրել են Նիդերլանդների Լեյբորիստական կուսակցությանը՝ PvdA-ին, այն բանի համար, որ այն դարձել է Ալոխտոնի բնակչության կուսակցություն՝ միգրանտներից ստացված ձայների և ընտրված էթնիկ թուրք թեկնածուների թվի ավելացման պատճառով։ Թուրք ընտրողների ձայները որոշում են նահանգի խորհրդարանի երկրորդ պալատի 150 ներկայացուցիչներից մոտավորապես երկու տեղ: Նիդերլանդների ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ (2002 թվական) առաջադրվել են տասնչորս թուրքական ծագում ունեցող թեկնածուներ, որոնք բաշխված են վեց կուսակցական ցուցակներում, ինչը հուշում է, որ թուրքերի հիսունհինգ տոկոսն է քվեարկել, ինչը շատ ավելի բարձր մասնակցություն էր, քան ցանկացած այլ էթնիկ փոքրամասնություն։

### Հոլանդացի թուրքերի կողմից հիմնադրված քաղաքական կուսակցություն
[աջից|մինի|200x200փքս|Թուրք տղամարդու և հոլանդացի կնոջ ընտանիքում ծնված [Ստեֆան Վան Բաարլե|Ստեֆան Վան Բաարլեն թուրք-հոլանդացիների հիմնադրած «DENK» կուսակցության անդամ է և Ներկայացուցիչների պալատի ընտրված անդամ]]
2015 թվականի փետրվարին թուրքական ծագումով հոլանդացի խորհրդարանականներ Թունահան Կուզուն և Սելչուք Օզթյուրքը հիմնել են «DENK» քաղաքական կուսակցությունը (որը հոլանդերենից թարգմանաբար նշանակում է «մտածել», իսկ թուրքերենից թարգմանաբար՝ «հավասար» կամ «հավասարակշռված»)։ Ըստ իր մանիֆեստի՝ DENK կազմակերպությունը ստեղծվել է Նիդերլանդներում աճող անհանդուրժողականության, աջ արմատական մտածողության և այլատյացության դեմ պայքարելու համար։ Կուսակցությունը Հաագայում տեղակայված գիտական հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի կողմից մշակված ծրագիր է իրականացնում ապագաղութացման նպատակով։ Հետևաբար, կուսակցությունը ուղղակի պատասխան էր «Գերտ Վիլդերսի» և նրա պոպուլիստական աջակողմյան «Ազատություն» կուսակցության կողմից առաջ քաշված նատիվիստական և մեկուսացնող դիրքորոշումներին։

## Գրականություն
Թուրք-հոլանդացի մի շարք գրողներ ձեռք են բերել համբավ։ Հելիլ Գյուրը թուրք ներգաղթյալների մասին պատմվածքների առաջին հեղինակներից էր։ Սադիք Յեմնին հայտնի է իր թուրք-հոլանդական դետեկտիվ պատմություններով։ Սևթափ Բայջիլին ավելի ինտելեկտուալ գրող է, որը չի սահմանափակվում միգրանտների թեմաներով։

## Հանցագործություններ
2015 թվականին հավանականությունը, որ թուրքական ծագում ունեցող անձինք կասկածվում են հանցագործություն կատարելու մեջ, մոտ 2,5 անգամ ավելի մեծ էր, քան Նիդերլանդների ամբողջ բնիկ բնակչությունը, Ընդ որում առաջին սերնդի մեջ կասկածվում էր 1,7 %-ը, իսկ երկրորդում՝ 3,6 %-ը (ընդհանուր տղամարդիկ՝ 4,28 %, կանայք՝ 0,67 %)։ Այնուամենայնիվ, սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի ճշգրտմամբ, թուրքական ծագում ունեցող հոլանդացիները (բացառությամբ երկրորդ սերնդի չափահաս թուրքերի) կասկածվում են ոչ ավելի հաճախ հանցագործություններ կատարելու մեջ, քան բնիկ հոլանդացիները, համաձայն 2012 թվականի տվյալների և 2014 թվականի հաշվետվությունների:

2022 թվականին թուրքական ծագում ունեցող 12-17 տարեկան անձանց մոտ 1,63 անգամ ավելի մեծ է եղել հանցագործության մեջ կասկածվելու հավանականությունը (2010 թվականի համեմատ՝ 2,39 անգամ), իսկ 18-22 տարեկան երիտասարդների մոտ՝ 1,76 անգամ։  Համեմատության համար նշենք, որ մարոկկացիները՝ երկրորդ ամենամեծ էթնիկ խումբը, համապատասխանաբար 2,8 և 3,47 անգամ ավելի շատ հանցագործություններ են կատարում, քան բնիկ բնակչությունը: Կարևոր է նշել, որ այս թվերը չեն ճշգրտվել՝ հաշվի առնելով սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը կամ կրթական մակարդակը։

## Կրթություն
Նիդերլանդների սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի 2005 թվականի տարեկան զեկույցի համաձայն, 1960-70-ական թվականներին առաջին սերնդի նախնական թուրք միգրանտների մեծ մասը ունեցել է շատ ցածր կրթություն, և նրանցից շատերը գործնականում դպրոց չեն հաճախել: Բացի այդ, շատ թուրք «ամուսնական միգրանտներ», ովքեր Նիդերլանդներ են ժամանել՝ ամուսնանալով երկրում արդեն բնակվող ներգաղթյալի հետ, ինչպես նաև 6-ից 18 տարեկան ժամանած «միջին սերնդի ներկայացուցիչներ», ունեն ցածր կրթական մակարդակ: Այս հանգամանքի հետևանքը հոլանդերենի վատ տիրապետումն է։

Երկրորդ սերնդի բոլոր թուրք երեխաները հաճախում էին տարրական և միջնակարգ կրթություն: Այնուամենայնիվ, նրանց կրթության մակարդակը միջինում ավելի ցածր էր: Մինչ Նիդերլանդների բնիկ բնակչության գրեթե կեսը (և իրանական ծագում ունեցող ուսանողները) ստացել են բարձրագույն միջնակարգ կրթություն կամ նախա-համալսարանական կրթություն, թուրքերի երկրորդ սերնդի միայն մեկ հինգերորդն է ունեցել այդ կրթությունը։

## Ասոցիացիաներ և կազմակերպություններ
* *Alblasserdam Batı Trakya Türkleri Cemiyeti* (Ալբլասերդամի Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի ասոցիացիա)
* *Hollanda Türk Federasyon* (Նիդերլանդների թուրքական ֆեդերացիա)
* *Hollanda Batı Trakya Türk Kültür ve Dayanışma Derneği* (Նիդերլանդների Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի մշակույթի և համերաշխության ասոցիացիա)
* *Hollanda Balkan Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği* (Նիդերլանդների Բալկանյան թուրքերի մշակույթի և համերաշխության ասոցիացիա)
* *Hollanda Bulgaristan Türkleri Derneği* (Նիդերլանդների բուլղարացի թուրքերի ասոցիացիա)
* *Hollanda Irak Türkmen Diasporası Derneği* (Իրաքի թուրքմենների սփյուռքի ասոցիացիան Նիդերլանդներում)
* *Hollanda Lahey Batı Trakya Türk Birlik ve Beraberlik Derneği* (Նիդերլանդների Արևմտյան Թրակիայի թուրքերի միասնության Հաագայի ասոցիացիա)
* *Irak Türkleri Gök Hilal Vakfı* (Իրաքա-թուրքական Երկնային մահիկի հիմնադրամ)
* *Türkmen Tanış Derneği* (Թուրքմենական հանդիպումների ասոցիացիա)

## Տես նաև
* Թուրքական սփյուռք
* Թուրքերը Գերմանիայում

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն

*.
*.
*
*
*
*
*.
*.
*
*
*
*.
*
*.
*.
*.
*
*.
*.
*.
*
*
*
*.
*
*.
*.
*.

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Նիդերլանդների ազգեր