Դեյվիդ Բելասկո

**Դեյվիդ Բելասկո** (,  ), ամերիկացի թատերական պրոդյուսեր, իմպրեսարիո, ռեժիսոր, դերասան և դրամատուրգ։ Նրա գործունեությունը կապված է ամերիկյան թատերական արվեստում նատուրալիստական ​​և ռեալիստական ​​թատրոնի որոշ տարրերի հաստատման հետ։ Վաղ տարիքից նա միացել է թատրոնին, որտեղ տարբեր աշխատանքներ  կատարելով՝ կարողացել է բեմ դուրս գալ որպես դերասան, ինչպես նաև դառնալ բեմադրության հեղինակ և ռեժիսոր։ 1870-ական թվականներին նա առաջին անգամ հանդես է եկել որպես դրամատուրգ։ Մինչև 1880-ականների սկիզբը նա ավելի քան երեք հարյուր ներկայացումների ռեժիսոր էր։ 1882 թվականին նա Արևմտյան ափից տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ դարձել է ամենահաջողակ և ազդեցիկ թատերական գործիչներից մեկը։

1884-1930 թվականներին նա գրել կամ ղեկավարել է Բրոդվեյում բեմադրված հարյուրից ավելի գործեր։ Նրա թատերախմբի գործունեության հետ են կապված բազմաթիվ դերասանների անուններ, ովքեր հետագայում հայտնի դարձան թատրոնում և կինոյում։ Բելասկոն բեմադրության ժամանակ մեծ ուշադրություն է դարձրել իր ժամանցային բաղադրիչին, որում նրան հաջողվել է հասնել զգալի վերափոխումների։ Նա ստեղծել է բեմի լուսավորության և հատուկ էֆեկտների բազմաթիվ նորարարական ձևեր, և ոմանք նրան համարում են նոր տեսակի առաջին ամերիկացի ռեժիսորը։ Դրամատիկական առումով ստեղծագործությունը օրիգինալ չէ, այլ մարդկանց գրական ստեղծագործությունների ադապտացիաներ են, ինչպես նաև համագործակցությամբ գրված ստեղծագործություններ։ 

Բելասկոյի պիեսների հիման վրա նկարահանվել է ավելի քան քառասուն ֆիլմ։ Նա մտել է երաժշտական ​​արվեստ` շնորհիվ այն բանի, որ իր պիեսները հիմք են հանդիսացել իտալացի կոմպոզիտոր Ջակոմո Պուչինիի երկու օպերաների համար՝ «Մադամ Բաթերֆլայ» և «Աղջիկը Արևմուտքից»։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Դեյվիդ Բելասկոն ծնվել է Սան Ֆրանցիսկոյում, Աբրահամ Բելասկոյի (1830-1911) և Ռեյնա Բելասկոյի (ծնվ. Նունեզ, 1830-1899) ընտանիքում, որոնք սեֆարդական հրեաներ էին, ովքեր հաստատվել էին Միացյալ Նահանգներում Կալիֆորնիական ոսկու տենդի ժամանակ։ Նա դաստիարակվել է կաթոլիկ վանքում։ Նա վաղ տարիքում է միացել թատրոնին, որտեղ աշխատել է` կատարելով տարբեր աշխատանքներ։ 

Դեյվիդ Բելասկոն իր բեմական դեբյուտը կատարել է որպես Յորքի դուքս՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի Ռիչարդ III պատմական պիեսում։ 1873-1874 թվականներին եղել է դերասան և ռեժիսոր Նևադայի Վիրջինիա Սիթիի օպերային թատրոնում։ Որպես դրամատուրգ՝ նա իր դեբյուտը կատարել է 1879 թվականին, այլ տեղեկությունների համաձայն՝ այս ոլորտում նրա առաջին փորձերը սկսվել են 1872 թվականին։

#### Նյույորքյան  ժամանակաշրջան
1882 թվականին Բելասկոն Արևմտյան ափից տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ աշխատել է որպես ռեժիսոր այն ժամանակ հայտնի իմպրեսարիո Դանիել Ֆրոմենտի համար՝ Մեդիսոն Սքուեր թատրոնում և Լիցեյում։ Նույնիսկ Ամերիկայի թատերական մայրաքաղաք տեղափոխվելուց առաջ նա կատարել է ավելի քան հարյուր յոթանասուն դեր, թարգմանել, վերափոխել և հարմարեցրել մոտ քառասուն պիես և բեմադրել ավելի քան երեք հարյուր ներկայացում։ Նրա ադապտացիաներից շատերը եվրոպական պիեսների ադապտացիաներ են, որոնց գործողությունները նա ամերիկանացրել է՝ տալով տեղական իրականության հատկանիշներ, օրինակ՝ «Կաղնու սիրտը» (1879), «Զազա» (1898)։

1884-1930 թվականներին նա գրել կամ բեմադրել է ավելի քան հարյուր ստեղծագործություն, որոնք բեմադրվել են Բրոդվեյում՝ դարձնելով նրան Նյու Յորքում իր ժամանակի ամենաազդեցիկ թատերական գործիչներից մեկը։ Միևնույն ժամանակ նրա դրամատիկական ստեղծագործությունը ինքնատիպ չէ, քանի որ այն ներկայացնում է գրական ստեղծագործությունների բեմական ադապտացիաներ կամ ուրիշի դրամատիկական նյութի փոփոխություններ. նրա պիեսներից շատերը գրվել են այլ հեղինակների հետ համատեղ։ Այսպիսով, այս առումով հատկանշական է, որ նա հեղինակ է միայն մեկ օրիգինալ պիեսի` «Փիթեր Գրիմի վերադարձը»(1911)։ 

Նրա թատրոնի խաղացանկը հիմնականում մելոդրամաներն են եղել, որոնց ստեղծմանը որոշակի  ​​չափով ներգրավված է եղել։ Նա հետաքրքրված չի եղել ոչ միայն ժամանակակից դրամատուրգիայով, այլև դասական ժառանգությամբ։ Այսպես, հայտնի է, որ նրա իրագործած շուրջ 150 բեմադրությունից միայն 10-ն է եղել շեքսպիրյան։ Մյուս դասական դրամատուրգներն է'լ ավելի քիչ են ներկայացված եղել։

1890 թվականին նա ղեկավարել է իր սեփական թատրոնը Նյու Յորքում։ 1907 թվականին նա դարձել է Բրոդվեյի թատրոնի ղեկավարը, որը մի քանի տարի անց հայտնի է դարձել որպես *Բելասկոյի թատրոն*։ Բազմաթիվ դերասաններ, ովքեր հետագայում ճանաչված են դարձել թատրոնում և կինոյում, սկսել և աշխատել են այդ ռեժիսորական թատերախմբում։ Նրանց թվում էին Դեյվիդ Ուորֆիլդին, Լեսլի Քարթերին, Իննա Քլերին, Ջեյմս Օ'Նիլին, Մերի Փիքֆորդին, Լենոր Ուլրիխին, Բարբարա Սթենվիքին։ 

#### Մերի Փիքֆորդ
Այսպես օրինակ, 1907 թվականին տասնհինգամյա դերասանուհի Գլեդիս Սմիթը փոքր դեր է ստացել Բելասկոյի  «Ուորենները Վիրջինիայից» պիեսում։ Բելասկոյի պնդմամբ նա փոխել է իր ոչ հնչեղ անունը կեղծանունով՝ Մերի Փիքֆորդ. նա հետագայում համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել։ Ասում են, երբ հանդիպել են Բելասկոն և  տասներեքամյա Գլեդիս Սմիթը, ով իրենից  դեր է խնդրել, Բելասկոյի հարցին, թե իրոք ուզում է դերասանուհի դառնալ, Սմիթը պատասխանել է. «Ես արդեն դերասանուհի եմ։ Ուզում եմ լավ դերասանուհի դառնալ»։ Եվ նախքան Դեյվիդ Ուորք Գրիֆիթի հետ նկարահանվել սկսելը, որտեղ Փիքֆորդը հայտնի էր դառնալու, նա մի քանի տարի աշխատել է Բելասկոյի հետ։ 

Բելասկոյի թիմի համբավն այնքան մեծ է եղել, իսկ կինոն նոր էր սկսում ճանաչվել որպես արվեստ, որ որոշ ժամանակ Փիքֆորդը ստիպված է եղել թաքցնել, որ նկարահանվում է։ Երբ Գրիֆիթն ու Փիքֆորդը հանդիպել են, Գրիֆիթը նրան հարցրել է, թե արդյոք նա դերասանական փորձ ունի, Փիքֆորդը հպարտորեն պատասխանել է. «Ես երկու սեզոն խաղացել եմ Դեյվիդ Բելասկոյի հետ»։ Այնուհետև նա մի քանի տարի համատեղել է աշխատանքը Բելասկոյի  և Գրիֆիթի հետ։ 

1912 թվականին Փիքֆորդին այցելել են քոչվորական թատերական կյանքից նրա ընկերները՝ քույրեր Լիլիան և Դորոթի Գիշերը, ովքեր մտադիր էին դիմել Բելասկո թատրոնում խաղալու։ Նրանց հետ զրուցելուց հետո Փիքֆորդը նրանց համոզել է նկարահանվել ֆիլմերում։ Լիլիանը, այնուամենայնիվ, գնացել է Բելասկոյի մոտ, որտեղ որոշ ժամանակ խաղացել է «Բարիխ փոքրիկ չարագործը» ներկայացման մեջ, որտեղ  Փիքֆորդը փայլում էր իր  դերասանական խաղով։ Մի ներկայացման ժամանակ Գիշն ընկել է երկու մետր բարձրությունից։ Նա թողել է թատրոնը բուժման ժամանակահատվածում և դրանից հետո վերջնականապես տեղափոխվել Գրիֆիթ։ Շրջագայությունից հետո Փիքֆորդը նույնպես լքել է Բելասկոն, սակայն ֆինանսական պայմանների պատճառով նա մեկնել է այլ ստուդիա։ Բելասկոյի պիեսների հիման վրա նկարահանվել է ավելի քան քառասուն ֆիլմ։

### Բելասկո և Պուչինի
1900 թվականին Բելասկոն բեմադրեց  ամերիկացի գրող Ջոն Լյութեր Լոնգի «Մադամա Բաթերֆլայ» պատմվածքը (1898), որի հեղինակը հիմնականում ոգեշնչված էր ֆրանսիացի գրող և ճանապարհորդ   Պիեր Լոտի «Մադամ Քրիզանթեմ» (1888) ինքնակենսագրական վեպից։  Իտալացի կոմպոզիտոր Ջակոմո Պուչինին, ով սյուժե էր փնտրում իր նոր օպերայի համար, Լոնդոնի Յորքի դուքսի թատրոնում ներկա լինելով «Մադամ Բաթերֆլայ. Ճապոնական ողբերգություն» պիեսի բեմադրությանը, ճապոնացի գեյշայի ողբերգական պատմությունով այնքան է հիացել մաեստրոն, որ նա կուլիս է գնացել դրամայի հեղինակի մոտ, որտեղ առաջարկել է ստեղծել օպերա։ Բելասկոն անմիջապես համաձայնել է և ավելի ուշ նկարագրել է հայտնի կոմպոզիտորի այս մղումը հետևյալ կերպ. «Ինձ թվում էր անհնար է գործնական բանակցություններ վարել այնպիսի  խառնվածքով իտալացու հետ, ով արցունքն աչքերին նետվում և փաթաթվում  է քո վզին»։ Արդյունքում մի քանի տարի անց Պուչինին գրել է «Մադամ Բաթերֆլայ» օպերան (1903-1904), որը ժամանակի ընթացքում նրա ժառանգության մեջ դառնալու էր ամենահայտնիներից մեկը։ «Ճապոնական ողբերգության» մելոդրամատիկ պատմության ոգեշնչումը կարելի է բացատրել Բելասկոյի դրամատիկական և ռեժիսորական հայտնագործություններով, և դրանցից մի քանիսն արտացոլված են օպերայում։
[alt=Տեսարան «Աղջիկը արեւմուտքից» օպերայի երրորդ գործողությունից։ Էնրիկո Կարուզոյի, Էմմա Դեստինովայի, Պասկուալե Ամատոյի մասնակցությամբ։ «Մետրոպոլիտեն օպերա», 1910|մինի|260x260փքս|Տեսարան «Աղջիկը արևմուտքից» օպերայի երրորդ գործողությունից։ Էնրիկո Կարուզոյի, Էմմա Դեստինովայի, Պասկուալե Ամատոյի մասնակցությամբ։ «[Մետրոպոլիտեն օպերա|Մետրոպոլիտեն օպերա», 1910]]
Պուչինիի հաջորդ աշխատանքը «Աղջիկը արևմուտքից» օպերան է, որը նույնպես հիմնված է Բելասկոյի «Ոսկե արևմուտքի աղջիկը» պիեսի վրա։ Կոմպոզիտորը պիեսին ծանոթացել է 1907 թվականին Նյու Յորքի ''Մետրոպոլիտեն'' օպերայում։ ԱՄՆ-ում նա թարմացրել է իր ծանոթությունը դրամատուրգի հետ և մի քանի տարի նոր գործի համար սյուժե փնտրելով՝ ընտրել է մի մելոդրամա ամերիկյան արևմուտքի կյանքից Կալիֆորնիայի ոսկու տենդի ժամանակ։ «Աղջիկը Ոսկե Արևմուտքից» օպերայի պրեմիերան կայացել է 1910 թվականի դեկտեմբերի 10-ին և ուղեկցվել է հաղթական ընդունելությամբ։ Արտադրությանը մասնակցել է նաև Բելասկոն։ Այնուամենայնիվ,  սա զիջում է «Մադամ Բաթերֆլայ»-ին և բեմադրվում է շատ ավելի քիչ հաճախականությամբ։ Հետագայում Բելասկոյի դրաման և Պուչինիի օպերան մի քանի անգամ ցուցադրվել են հեռուստատեսությամբ։

### Հետագա տարիներ
Բելասկոն իր կյանքի հետագա շրջանը նվիրել է ռեժիսուրային, նրա վերջին բեմադրությունը Հաթվանիի «Այս գիշեր կամ երբեք» պիեսն էր (1930 թ.): Նա ավելի քան հիսուն տարի ամուսնացած էր Սեսիլիա Լովերիչի հետ։ Այս ամուսնությունից նրանք ունեցան երկու դուստր՝ Ռեյնան (ով ամուսնացած էր թատերական պրոդյուսեր Մորիս Գեստի հետ) և Ավգուստան։ Մահացել է 1931 թվականի մայիսի 14-ին Մանհեթենում 77 տարեկան հասակում։ Նա թաղվել է Լինդեն Հիլլի հրեական գերեզմանատանը՝ Ռիջվուդում,իր դստեր՝ Ավգուստայի (որը մահացել էր 22 տարեկանում) և կնոջ հետ։

### Աշխատանքային մեթոդներ. Նշանակությունը
Բելասկոն ստեղծել է բեմի լուսավորության և հատուկ էֆեկտների բազմաթիվ նորարարական ձևեր, և շատերի կողմից համարվում է նոր տեսակի առաջին ամերիկացի ռեժիսորը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ բեմանկարչության որոշ տարրեր (դեկորացիա, բեմական և լուսային էֆեկտներ) ներմուծվել են ԱՄՆ թատրոններ դեռևս Բելասկոյից առաջ, և դրանցից մի քանիսը նա ընդունել է իր «իրատեսական», «լուսանկարչական» մեթոդի կատարելագործմամբ, նա զգալիորեն բարելավել է դրանք։ Ավելի ուշ նրան սկսեցին հանձնվեցին բեմանկարչության տեխնիկական կատարելագործման բնագավառի արմավենին և դրա լուսավորությունը։ Դա պայմանավորված է ոչ միայն նրա կողմից թատերական էֆեկտների ներմուծմամբ ու կատարելագործմամբ, այլև ներկայացման մեջ լույսի և դեկորացիայի դերի հավասարակշռմամբ։ Ըստ ռուս թատերագետ Յուլիա Կլեյմանի, առաջին անգամ Միացյալ Նահանգներում նա ձգտել է ստեղծել տարբերվող բեմական «մթնոլորտ», թեև նրա ըմբռնումը որոշ չափով սահմանափակ էր։ Այսպիսով, նրա գեղագիտության մեջ «կյանքի ճշմարտացիությունը» կարող է ներկայացվել իրական կահավորանքի և պիեսի գործողությանը և դարաշրջանին համապատասխանող մանրամասների մանրամասն վերարտադրմամբ։

Երբեմն, հատկապես ԱՄՆ-ում, Բելասկոյին համեմատում են այնպիսի թատրոնի բարեփոխումներ կատարողների հետ, ինչպիսիք են Անտոնին Արտոն և Կոնստանտին Ստանիսլավսկին, բայց շատ հեղինակավոր հետազոտողներ լիովին չեն կիսում այս տեսակետը։ Բրիտանացի թատերագետ Ջոն Սթեյնն այս մասին գրել է. «Բելասկոն իր բեմադրություններում  մտցրեց բծախնդիրություն և ճշգրտություն, բայց նա առաջնորդվում էր միայն լայն հասարակության ճաշակով։ Այն ժամանակ ոմանք նրան համարում էին ամերիկացի Անտուան, բայց նրա ինքնակենսագրական «Թատրոնն իր բեմի դռնով» (1919) գիրքը բավականաչափ պարզ է դարձնում, որ նա մտահոգված էր միայն մակերեսային պատրանք ստեղծելով»։ Բելասկոյի կարծիքով՝ արտադրությունն առաջին հերթին պետք է գոհացնի հանրությանը։

Բովանդակային առումով նրա մեթոդները պարզ ու տպավորիչ էին. պայծառ արևային պատկերն անձնավորում էին երջանկությունը, լուսնի լույսը՝ ռոմանտիկան, խավարը՝ ողբերգությունը և այլն։ Այսպիսով, նա առաջին հերթին ձգտում էր հանդիսատեսին ընկղմել փորձությունների մեջ, որպեսզի «սրտերը դողան», քանի որ թատրոնը անհրաժեշտ է զգացմունքներ գրգռելու համար։ Բեմական էֆեկտները, հիմնականում լուսային, ստորադասվում էին անհրաժեշտ մթնոլորտ ստեղծելու գործին։ Ներկայացման հայեցակարգի և վիզուալ լուծման վրա աշխատանքի առաջին փուլը նախանշված պլանի մշակումն էր։ Դրանից հետո էսքիզը փոխանցվել է մոդելը ստեղծող նկարչին, որից հետո  աշխատանքի ամենակարևոր և ամենահետաքրքիր (Բելասկոյի խոսքերով) փուլն էր։ Իր գործընկերների հետ միասին նա ձգտել է հասնել լուսային առավել մոտավոր էֆեկտների, որոնք համապատասխանում են այն տարածքի բնութագրերին (կլիմայական, աշխարհագրական և այլն), որտեղ տեղի են ունենում գործողությունները։ Ըստ Քլեյմանի՝ Բելասկոյի ցանկությունը՝ հնարավորինս իրատեսորեն փոխանցել բնության լուսային երևույթները, հանգեցրեց նրան, որ այն, ինչ կատարվում էր բեմում, հանգեցրեց հակառակ էֆեկտի՝ արհեստականություն և թատերականություն առաջացրեց։ Ռեժիսորի ստեղծագործությունների մելոդրաման և դրանց վառ ժամանցը հետագայում հաստատվեցին ոչ միայն բեմում, այլև հոլիվուդյան ֆիլմերում։ Այս տեսակի օրինակներից են այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են «Քամուց քշվածները» (1939 թ.), «Մենամարտ արևի տակ» (1946 թ.): Թեև Բելասկոյի թատերախմբի մեթոդները որոշ ժամանակ զգալի համբավ և ազդեցություն ձեռք բերեցին, սակայն քննադատության արժանացան նույնիսկ նրա կենդանության օրոք։

Բելասկոյի աշխատանքը բարձր է գնահատել Կ. Ստանիսլավսկին, ով հատկապես տպավորված է «Վենետիկի վաճառականը» պիեսով։ Նա տեսել է շեքսպիրյան այս ներկայացումը «Բելասկո» թատերախմբի կատարմամբ Մոսկվայի գեղարվեստական ​​թատրոնում հյուրախաղերի ժամանակ և նշել, որ իր թիմը սովորելու բան ունի ամերիկացիներից։ Ըստ երևույթին, Ստանիսլավսկու մի քանի նմանատիպ խոստովանությունների հիման վրա խորհրդային գրականության մեջ տարածված կարծիք կար Բելասկոյի արվեստի «առաջադեմ» բնույթի մասին, որը հակադրվում էր բրոդվեյան կոմերցիոնիզմին։ Սակայն, ըստ ժամանակակից գնահատականների, այս մոտեցումը չի կարող ճշմարիտ համարվել։ Այսպիսով, Քլեյմանը պարզեց, որ խորը նմանություն կա Բրոդվեյի գեղագիտության և Բելասկոյի թատրոնի միջև, քանի որ վերջինիս տեխնիկան հիմնականում սահմանափակվում էր «հանդիսատեսի մակերեսային էմոցիաներով», «Նրա կատարումները ինտելեկտուալ ըմբռնում չէին պահանջում, քանի որ մեծ մասամբ դրանք հիմնված էին դրամայի վրա, որի բովանդակությունը սպառված էր սյուժեով։ Կյանքի նմանվող ճշմարտացիությունը հեռուստադիտողին թույլ էր տալիս իրենց նույնացնել մելոդրամատիկ հերոսների հետ, որոնց գործողությունները հասկանալի էին, իսկ սխալները հեշտությամբ ուղղելի»։

## Մշակույթում
Բելասկոն հիշատակվել է Օ.Հենրիի, Պելհամ Գրենվիլ Վոդհաուսի, Ֆրենսիս Սքոթ Ֆիցջերալդի և այլ հեղինակների աշխատություններում։ 1941 թվականին էկրան է բարձրացել «Կարմիր մազերով տիկինը» կենսագրական ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Քերթիս Բերնհարդը, որը պատմում է Բելասկոյի ընկերությունից դերասանուհի Լեսլի Քարթերի (Միրիամ Հոփքինս) կյանքի և գործունեության մասին, որի հետ նա որոշ ժամանակ սիրավեպ է ունեցել։ . Բելասկոյին մարմնավորում է դերասան Կլոդ Ռեյնսը։ Նրա պատվին անվանվել են մի քանի թատրոններ (Նյու Յորքի Բելասկո թատրոնը և Լոս Անջելեսի Բելասկո թատրոնը)։ Բրոդվեյի թատրոնի հետ կապված լեգենդ կա, որ շենքը ամեն գիշեր այցելում էր Բելասկոյի ուրվականը և ենթադրաբար դա տեղի է ունեցել նույնիսկ ներկայացումների ժամանակ։ «Օ՜, Կալկաթա» ռևյուի բեմադրությունից հետո ուրվականն անհետացավ և այլևս չհայտնվեց։

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ