Իսխակ Ախմերով

**Իսխակ Ախմերով** (, ), Խորհրդային հետախուզության սպա, գնդապետ, ԱՄՆ-ի խորհրդային ռեզիդենտության պետ 1937-1945 թվականներին։

## Կյանք և գործունեություն
Իսխակ Ախմերովը ազգությամբ թաթար է։ Ստանալով միջնակարգ կրթություն՝ 1921 թվականին, ուսումը շարունակել է Արևելքի ժողովուրդների կոմունիստական ​​համալսարանում։ Մեկ տարի անց ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը և ավարտել 1930 թվականին, աշխատել պետական ​​անվտանգության մարմիններում։ 1930-1931 թվականներին մասնակցել է Ուզբեկական ԽՍՀ-ի և Տաջիկական ԽՍՀ-ի տարածքում բասմաչության դեմ պայքարին։

1932 թվականին Ախմերովին տեղափոխում են Միացյալ պետական քաղաքական վարչություն (*ОГПУ*, արտաքին հետախուզություն) և արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատում կարճ պրակտիկա անցնելուց հետո ուղարկվում է Թուրքիա, ապա՝ Չինաստան։ 1935 թվականին նրան ապօրինի աշխատանքի են ուղարկել ԱՄՆ, որտեղ քիչ առաջ անհասկանալի հանգամանքներում մահացել է անօրինական հետախուզության մի ռեզիդենտ։ Նրան հաջողվեց արագ օրինականացնել և սկսել հետախուզական աշխատանքը: Նա հավաքագրեց մի շարք գործակալների Պետդեպարտամենտում, Ֆինանսների նախարարությունում և հետախուզական ծառայություններում, որտեղից կարևոր տեղեկություններ սկսեցին հոսել Մոսկվա, իսկ 1937 թվականից Ախմերովը գլխավորեց ԱՄՆ-ում անօրինական ռեզիդենտությունը։

1939 թվականին նա ամուսնացավ երիտասարդ, գրավիչ ամերիկուհու՝ ԱՄՆ կոմունիստական ​​կուսակցության առաջնորդ Էրլ Բրաուդերի զարմուհու՝ Հելեն Լոուրիի հետ։ Տարեվերջին ժողովրդական կոմիսար Բերիան հրաման ստացավ Մոսկվա հետ կանչելու Ախմերովի կայանի ողջ անձնակազմը, ինչը լրջորեն խաթարեց ԱՄՆ-ում խորհրդային հիմնական տեղեկատվական բազան: ԳՈՒԳԲ-ի 5-րդ վարչությունում որոշեցին չտեղափոխել Ախմերովի ամենաարժեքավոր գործակալներին, որպեսզի նվազեցնեն նրանց վերծանման ռիսկերը:

1940 թվականի հունվարին Մոսկվայում Ժողովրդական կոմիսարը կազմակերպեց հետախույզների գրեթե ողջ հին գվարդիայի պատժիչ գործողություն, շատերը բռնադատվեցին, ոմանք գնդակահարվեցին։ Ախմերովը և մի շարք այլ փորձառու հետախույզներ իջեցվել են վերապատրաստվողների մակարդակի և տեղափոխվել ՆԿՎԴ հատուկ նշանակության դպրոց-ի  կուրսանտների հրամանատարության տակ։

Հայրենական մեծ պատերազմի բռնկումով որոշվեց Ախմերովին վերադարձնել ԱՄՆ և հնարավորինս արագ գործարկել Վաշինգտոնում ապօրինի ցանցը, որը սառեցվել էր 1940 թվականին։ Խորհրդային հետախուզական ծառայության ամենափայլուն գործողություններից մեկը, որի նախաձեռնողն ու հեղինակը Ախմերովն էր, «Ձյուն» օպերացիան, ազդեց Ճապոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելուց հրաժարվելու վրա։

Այնուհետև Ախմերովը ղեկավարել է Միացյալ Նահանգների խորհրդային կայանը մինչև 1945 թվականը։ Ախմերովը ռուսերենից և թաթարերենից բացի ազատ տիրապետում էր թուրքերենին, անգլերենին և ֆրանսերենին։

1946 թվականին Մոսկվա վերադառնալուց հետո Ախմերովը նշանակվել է ԽՍՀՄ պետական ​​անվտանգության նախարարության անօրինական հետախուզության վարչության (1954 թվականից՝ ԿԳԲ) ղեկավարի տեղակալ և այդ պաշտոնում աշխատել մոտ 10 տարի։

Անօրինական հետախուզության ոլորտում հատուկ առաջադրանքներ կատարելու համար գնդապետ Ախմերովը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի երկու շքանշանով, Պատվո նշանի շքանշանով և բազմաթիվ մեդալներով։ Պարգևատրվել է նաև «Պետական ​​անվտանգության ծառայության պատվավոր աշխատակից» կրծքանշանով։

Ախմերովը մահացել է 1976 թվականին։ Թաղված է Խիմկիի գերեզմանատանը։

## Կեղծանուններ
Հայտնի է, որ Ախմերովն օգտագործել է «*William Grienke*», «*Michael Green*», «*Michael Adamec*» և մի քանի այլ կեղծանուններ, երբ գտնվում էր ԱՄՆ-ում: Խորհրդային հետախուզական հաղորդագրությունների «Վենոնա» նախագծում, որը վերծանում էր խորհրդային հետախուզության հաղորդագրությունները, Ախմերովի ծածկաանուններն են «Մայոր» և «Ալբերտ»:

## Հիշատակ
слева|մինի|287x287пкс|Իսխակ Ախմերովի հուշատախտակը
*2011 թվականի ապրիլի 7-ին խորհրդային լեգենդար հետախույզ Իսխակ Աբդուլովիչ Ախմերովի ծննդյան 110-ամյակի պատվին տեղի ունեցավ հուշատախտակի հանդիսավոր բացումը։
*2015 թվականի ապրիլի 16-ին Չելյաբինսկում, *А́лое по́ле* այգում (Հետախույզների ​​հրապարակի Պիոներների պալատի բակում) բացվել է Իսխակ Աբդուլովիչ Ախմերովի հուշարձանը։
*2015 թվականի դեկտեմբերի 14-ին տեղի ունեցավ Մաքսիմ Բոդյագինի «Ախմերով. սխրանքի պատմությունը» գրքի շնորհանդեսը։
*Թաթարստան-ի Կազան քաղաքի Սովետսկի շրջանում կա Ախմերովի անվան փողոց։
*«Հետախուզության պետ» սերիալում Ախմերովի դերում հանդես է եկել Եգոր Բերոևը։

## Գրականություն
* 
* 
* 
*Richard C.S. Trahair and Robert Miller, *Encyclopedia of Cold War Espionage, Spies, and Secret Operations* (New York: Enigma Books, 2008) 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված Ախմերովի մասին ՌԴ արտաքին հետախուզական ծառայության կայքում
* Հետախույզ Ախմերովի գաղտնագրված կյանքը

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3