Խաղաղության դոլար

**Խաղաղության դոլար** (**'), ԱՄՆ դոլարի մետաղադրամ, որը թողարկվել է 1921-1928 և 1934-1935 թվականներին շրջանառության համար։ Հավաքորդների համար կրկին թողարկվել է 2021 թվականին:

Մետաղադրամի դիզայնը հեղինակել է Էնթոնի դե Ֆրանցիսչին՝ խաղաղության խորհրդանիշներով։ Դիմերեսին պատկերված է [[Ազատություն (մարմնավորում)|Ազատության աստվածուհու]] գլուխը կիսադեմով, իսկ հակառակ կողմում՝ հանգիստ [[Սպիտակագլուխ ծովարծիվ|սպիտակագլուխ արծիվ]]՝ ձիթենու ճյուղով և «Խաղաղություն» գրությամբ։ Սա [[ԱՄՆ|ԱՄՆ-ում]] արծաթե շրջանառության մեջ թողարկված վերջին դոլար մետաղադրամն է։

1918 թվականին ընդունված [[Փիթմանի ակտ]]ը հանձնարարել է [[ԱՄՆ դրամահատարան|Միացյալ Նահանգների դրամահատարանին]] [[ԱՄՆ դրամահատարանի մետաղադրամների արտադրություն|հատել]] միլիոնավոր արծաթե դոլարներ՝ դրանով շարունակելով [[Մորգան դոլար|Մորգանի դոլարի]] դիզայնի և թողարկման ավանդույթը, որը սկսվել էր 1921 թվականին։

[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի ավարտից հետո դրամագետները ֆինանսների նախարարությունում և դրամահատարանում սկսել են քարոզել խաղաղությանը նվիրված նոր մետաղադրամի թողարկումը։ Չնայած չի հաջողվել հասնել [[ԱՄՆ Կոնգրես|Կոնգրեսում]]  համապատասխան օրինագիծը ընդունելուն, սակայն հաջողվել է համոզել, որ պետական մարմինները միջոցներ ձեռնարկեն։ Խաղաղության դոլարը հաստատել է ֆինանսների նախարար [[Էնդրյու Մելոն]]ը 1921 թվականի դեկտեմբերին, որով ավարտվել է Միացյալ Նահանգների մետաղադրամների վերաձևավորումը, որը սկսվել էր 1907 թվականին։

Հանրությունը կարծում էր, որ հայտարարված դիզայնը, որը ներառում էր կոտրված սուր, խորհրդանշում էր պարտություն, և դրամահատարանը շտապել է հեռացնել սուրը։

Խաղաղության դոլարն առաջին անգամ հատվել է 1921 թվականի դեկտեմբերի 28-ին. 1921 թվականի ամսաթվով հատվել է ավելի քան մեկ միլիոն մետաղադրամ։ Երբ Փիթմանի ակտի պահանջները բավարարվել են 1928 թվականին, դրամահատարանը դադարեցրել է մետաղադրամների արտադրությունը, սակայն 1934 և 1935 թվականներին լրացուցիչ օրենսդրության արդյունքում հատվել են մետաղադրամներ։ 1965 թվականին, մեծ հակասությունների ֆոնին, [[Դենվերի դրամահատարան]]ը հատել է ավելի քան 316,000 խաղաղության դոլար՝ 1964 թվականի ամսաթվով, բայց դրանք երբեք չեն շրջանառվել, և ենթադրվում է, որ բոլորը հալվել են։

2021 թվականին ԱՄՆ դրամահատարանը հատուկ թողարկում է արել՝ նշելով Խաղաղության դոլարի 100-ամյակը, իսկ նոր հատումները շարունակվելու են 2023 թվականից սկսած։

== Նախապատմություն ==
=== Կանոնադրական պատմություն ===

[[Բլանդ-Ալիսոնի օրենք]]ը, որն ընդունել է ԱՄՆ Կոնգրեսը 1878 թվականի փետրվարի 28-ին, նախատեսում էր, որ գանձարանն ամեն ամիս պետք է գնի երկրում արդյունահանված արծաթ առնվազն 2 միլիոն դոլարի սահմաններում և դրանից ձուլի արծաթե դոլարներ: Դրամահատարանն այդ նպատակով օգտագործել է փորագրող [[Ջորջ Մորգան|Ջորջ Թ. Մորգանի]] նոր դիզայնը, որի հիման վրա ստեղծվել է հանրահայտ [[Մորգան դոլար|Մորգանի դոլարը]]:

Այդ մետաղադրամներից շատերն արագ հայտնվել են բանկերի պահոցներում և օգտագործվել են արծաթե վկայական կոչվող թղթադրամներով փոխարինելու համար:

1890 թվականին Բլանդ-Ալիսոնի օրենքով նախատեսված արծաթի գնումների ծավալը զգալիորեն մեծացել է Շերմանի արծաթի գնման մասին օրենքի ընդունումից հետո: Չնայած [[Շերմանի օրենք]]ը չեղարկվել էր 1893 թվականին, կառավարությունը 1904 թվականին է ավարտել գնված արծաթի վերածումը արծաթե դոլարների: Եվ միայն դրանից հետո  է դադարեցվել մետաղադրամների արտադրությունը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ [[Գերմանիա]]յի կառավարությունը նպատակադրել էր  անկայունացնել [[Բրիտանիա]]յի իշխանությունը [[Հնդկաստան]]ում՝ լուրեր տարածելով, որ բրիտանացիները չեն կարողանում արծաթով փոխանակել իրենց տպած թղթադրամների ամբողջ քանակը։ Այս լուրերը, ինչպես նաև արծաթի կուտակումը, բարձրացրել էր արծաթի գինը և վտանգի տակ են դրել բրիտանական պատերազմական ջանքերը։

Բրիտանացիները դիմեցին իրենց ռազմական դաշնակից Միացյալ Նահանգներին՝ խնդրելով գնել արծաթ՝ մատակարարման ծավալը մեծացնելու և գինը իջեցնելու համար։ Ի պատասխան՝ Կոնգրեսը 1918 թվականի ապրիլի 23-ին ընդունել է Փիթմանի ակտը։ Այս օրենքը Միացյալ Նահանգներին լիազորություն էր տալիս բրիտանական կառավարությանը մետաղ վաճառել մինչև 350 միլիոն արծաթե դոլար՝ մեկ ունցիայի համար 1 դոլար գումարած մետաղադրամների պղնձի արժեքը, ինչպես նաև մշակման և տեղափոխման վճարները։

Բրիտանացիներին վաճառելու համար հալվել է ընդամենը 270,232,722 մետաղադրամ, բայց դա կազմում էր մինչ այդ պահը թողարկված բոլոր Մորգան դոլարների 47%-ը։

Փիթմանի ակտի համաձայն՝ ԱՄՆ գանձարանը պարտավորվում էր հատել նոր արծաթե դոլարներ՝ հալված մետաղադրամները փոխարինելու նպատակով, և դրանք պատրաստել այն արծաթից, որը գնվել էր ամերիկյան հանքարդյունաբերական ընկերություններից։

=== Գաղափար և փորձված օրենսդրություն ===
Անորոշ է, թե ով է առաջինը առաջարկել [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ից հետո կնքված խաղաղությունը նշող մետաղադրամ թողարկելու գաղափարը [[Միացյալ Նահանգներ]]ում։ Սակայն գաղափարի սկզբնավորումը սովորաբար կապվում է [[Ֆրենկ Դաֆֆիլդ]]ի հոդվածի հետ, որը հրապարակվել է «Դրամագետ» () ամսագրի 1918 թվականի նոյեմբերյան համարում։ Դաֆֆիլդը առաջարկել էր թողարկել հաղթանակը խորհրդանշող մետաղադրամ՝ այնպիսի քանակությամբ, «որ երբեք չդառնա հազվադեպ»։

1920 թվականի օգոստոսին Չիկագոյում անցկացված Ամերիկյան Դրամագիտական Ասոցիացիայի () համաժողովի ժամանակ ընթերցվել է դրամագետ [[Ֆարան Զերբե]]ի զեկույցը՝ վերնագրված «Հիշենք խաղաղությունը՝ շրջանառության համար նախատեսված մետաղադրամով»։ Զերբեն իր զեկույցում կոչ է արել թողարկել մետաղադրամ՝ խաղաղությունը նշելու նպատակով՝ ընդգծելով դրա նշանակությունը։



Զերբեի առաջարկից հետո ձևավորվել է հատուկ հանձնաժողով, որը պետք է այդ առաջարկը ներկայացներ [[ԱՄՆ Կոնգրես|Կոնգրեսին]] և խթաներ դրա ընդունումը։ Դրամագիտական պատմության մեջ այս քայլը դիտվում է որպես նշանակալի իրադարձություն։ Ինչպես նշում է դրամագիտության պատմաբան [[Ուոլթեր Բրին]]ը․ «Այս դեպքը, կարծես թե, առաջին անգամն էր, երբ մետաղադրամ հավաքորդն իրականում ուներ բավական քաղաքական ազդեցություն՝ ազդելու ոչ միայն Դրամահատարանի բյուրոյի, այլև Կոնգրեսի որոշումների վրա»։

Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկված էր նաև հայտնի մետաղադրամ հավաքորդ և [[Օհայո]]յից ընտրված կոնգրեսական [[Ուիլյամ Աշբրուք|Ուիլյամ Ա. Աշբրուքը]] ([[ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցություն|դեմոկրատ]]), ով մինչև 1918 թվականի ընտրություններում [[ԱՄՆ հանրապետական կուսակցություն|հանրապետականների]] հաղթանակը նախագահում էր Ներկայացուցիչների պալատի մետաղադրամների, կշիռների և չափերի հանձնաժողովը։

Չնայած Ուիլյամ Աշբրուքը պարտվել էր 1920 թվականի ընտրություններում, Կոնգրեսի իր լիազորությունների ժամկետը ավարտվում էր միայն հաջորդ տարվա՝ 1921 թվականի մարտի 4-ին։ Այդ ընթացքում նա բարեկամական հարաբերություններ է ունեցել Ներկայացուցիչների պալատի մետաղադրամների, կշիռների և չափերի հանձնաժողովի նորանշանակ նախագահ՝ [[Ալբերտ Վեստալ|Ալբերտ Հենրի Վեստալի]] ([[ԱՄՆ հանրապետական կուսակցություն|հանրապետական]], [[Ինդիանա]]) հետ։ Աշբրուքը համոզել է Վեստալին կազմակերպել լսումներ Խաղաղության մետաղադրամի գաղափարի վերաբերյալ։ Լսումները տեղի են ունեցել 1920 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։

Թեև հանձնաժողովի օրակարգում որևէ օրինագիծ ընդգրկված չէր, նիստի ընթացքում քննարկվել են [[Ազգային դրամագիտական կոմիտե]]ի անդամների առաջարկները։ Մասնակիցները հավանություն տվեցին արծաթե դոլարի օգտագործման գաղափարին՝ որպես մեծ չափսով մետաղադրամ, որն առավելագույն հնարավորություն էր տալիս գեղարվեստական ձևավորման իրականացման համար։

Հանձնաժողովը տվյալ պահին կոնկրետ օրենսդրական գործողություն չի ձեռնարկել։ Սակայն 1921 թվականի մարտին, երբ նորանշանակ նախագահ [[Ուորեն Հարդինգ]]ի վարչակազմն է ստանձնել պաշտոնը, Վեստալը հանդիպել է ֆինանսների նոր նախարար [[Էնդրյու Մելոն]]ի և Դրամահատարանի տնօրեն [[Ռեյմոնդ Բեյքեր]]ի հետ՝ այս առաջարկը քննարկելու նպատակով։ Երկուսն էլ պատրաստակամություն են հայտնել աջակցել դիզայնի վերաձևավորմանը, պայմանով, որ այն չպահանջի պետական լրացուցիչ ծախսեր։

1921 թվականի մայիսի 9-ին [[Ֆիլադելֆիայի դրամահատարան]]ում վերսկսվել է Մորգանի դոլարի հատումը՝ համաձայն [[Փիթմանի օրենք]]ի պահանջների։ Նույն օրը Կոնգրեսի ներկայացուցիչ Ալբերտ Հենրի Վեստալը ներկայացրել է համատեղ բանաձև՝ «Խաղաղության դոլարի թույլտվության» օրինագիծը։ Վեստալն այդ օրինագիծը ներառել է Կոնգրեսի միաձայն համաձայնության օրացույցում, սակայն օրենսդիր մարմինը երկարատև արձակուրդ է վերցրել՝ առանց օրինագծի շուրջ որևէ քննարկման կամ քվեարկության։

Երբ Կոնգրեսը վերսկսել է իր աշխատանքը, Վեստալը 1921 թվականի օգոստոսի 1-ին կրկին դիմել է՝ օրինագծի ընդունմանն առանց առարկության, սակայն նախկին հանրապետական առաջնորդ [[Ջեյմս Մանն]]ը ([[Իլինոյս]]ից) առարկել է՝ կանխելով օրինագծի անցումը։ Դրամագիտության պատմաբան [[Ռոջեր Բուրդետ]]ի () կարծիքով՝ Մաննի ազդեցիկ դիրքը Ներկայացուցիչների պալատում բավական էր՝ օրինագծի շարունակական մերժումն ապահովելու համար։

Չնայած այս անհաջողությանը, Վեստալը շարունակել է համագործակցել Ազգային դրամագիտական ասոցիացիայի (ANA) հետ և վստահեցրել է նրանց, որ Կոնգրեսը կարող է վերանայել իր դիրքորոշումը դեկտեմբերին, երբ գումարվի հաջորդ նստաշրջանը։

=== Մրցույթ ===
1920 թվականի դեկտեմբերին Ա[[ԱՄՆ Գեղարվեստի հանձնաժողով|ՄՆ Գեղարվեստի հանձնաժողովի]] կողմից պահանջված լսումներից որոշ ժամանակ անց ԱՄՆ Գեղարվեստի հանձնաժողովի նախագահ [[Չարլզ Մուր]]ը տեղեկացել է Կոնգրեսի առաջարկվող գործողության մասին և որոշել է հետաքննություն սկսել: Մուրը, հանձնաժողովի անդամ և [[Բուֆֆալո]]յի նիկելի դիզայներ [[Ջեյմս Ֆրեյզեր|Ջեյմս Էրլ Ֆրեյզերի]] հետ միասին, 1921 թվականի մայիսի 26-ին հանդիպել է դրամահատարանի տնօրեն Բեյքերի հետ, և նրանք համաձայնել են, որ նպատակահարմար կլինի հանձնաժողովի հովանու ներքո անցկացնել առաջարկվող դոլարի համար դիզայնի մրցույթ: Սա պաշտոնականացվել է հուլիսի 26-ին՝ հանձնաժողովի կողմից դրամահատարանին ուղղված գրավոր առաջարկությամբ, որ դիզայններ ընտրելու համար կազմակերպեն մրցույթ, որը բաց կլինի միայն հրավիրված քանդակագործների համար: Մրցույթի հաղթողը պետք է ստանար 1500 դոլար մրցանակային գումար, իսկ մյուս բոլոր մասնակիցները՝ 100 դոլար: Հուլիսի 28-ին նախագահ Հարդինգը հրապարակել է 3524 գործադիր հրամանագիրը, որով պահանջվում էր, որ մետաղադրամների դիզայնը ներկայացվի հանձնաժողովին մինչև ֆինանսների նախարարի կողմից հաստատվելը: Սեպտեմբերի սկզբին, օրինագծի ձախողումից հետո, Բեյքերը կապ է հաստատել Մուրի հետ՝ Կոնգրեսի գործողություններին սպասելու համար:

Նոյեմբերին խաղաղության մետաղադրամի կողմնակիցները հասկացել են, որ Կոնգրեսի հաստատումը անհրաժեշտ չէ, քանի որ Մորգանի դոլարը հատվել էր ավելի քան 25 տարի, այն կարող էր փոխարինվել 1890 թվականի օրենքի համաձայն՝ ֆինանսների նախարարի հայեցողությամբ: Մորգանի դիզայնն այդ ժամանակ օգտագործվում էր մեծ քանակությամբ արծաթե դոլարների համար, քանի որ դրամահատարանը Փիթմանի օրենքի համաձայն հատում էր հալված մետաղադրամների փոխարինողներ: Չնայած Կոնգրեսը դեռ չէր գումարվել, Բեյքերը նոյեմբերի սկզբին կապ էր հաստատել Ֆրեյզերի հետ՝ դիզայնի մրցույթի մանրամասները քննարկելու համար: Բուրդետի խոսքով՝ Բեյքերի նորահայտ ոգևորությունը բխում էր այն փաստից, որ նախագահ Հարդինգը պատրաստվում էր պաշտոնապես հայտարարել Գերմանիայի հետ պատերազմի ավարտի մասին հռչակագիր, որը անհրաժեշտ էր, քանի որ [[ԱՄՆ|ԱՄՆ-ն]] չէր վավերացրել [[Վերսալի պայմանագիր]]ը: Բացի այդ, շուտով պետք է գումարվեր [[Վաշինգտոն]]ում [[Վաշինգտոնի կոնֆերանս (1921-1922)|զինաթափման վերաբերյալ համաժողովը]], որի հետ վարչակազմը մեծ հույսեր էր կապում:

Նոյեմբերի 19-ին Ֆրեյզերը մրցույթի մասնակիցներին անձնական նամակով տեղեկացրել է՝ չորս օր անց ուղարկելով պաշտոնական կանոններն ու պահանջները, որոնք պետք է ներկայացվեր մինչև դեկտեմբերի 12-ը: Մրցույթի մասնակիցների թվում էին [[Հերմոն ՄաքՆիլ]]ը, [[Վիկտոր Բրեններ]]ը և [[Ադոլֆ Վայնման]]ը, որոնք բոլորն էլ նախկինում նախագծել էին ԱՄՆ մետաղադրամներ։

Նկարիչներին հանձնարարել էին դիմերեսին պատկերել [[Ազատություն (մարմնավորում)|Ազատության]] գլուխը, որը պետք է լիներ «հնարավորինս գեղեցիկ և լի բնավորությամբ»: Հակառակ կողմում պետք է պատկերվեր արծիվ, ինչպես սահմանված էր 1792 թվականի դրամների մասին օրենքով, բայց սովորաբար դա թողնում են նկարչի հայեցողությանը։ Աշխատանքը պետք է կրեր նաև անվանական արժեքը, երկրի անվանումը՝ ''[[E pluribus unum]]'', երկրի լատիներեն կարգախոսը՝ «[[In God We Trust|Մենք Աստծուն ենք վստահում]]» և «[[Ազատություն]]» բառը։

Դեկտեմբերի 13-ին հանձնաժողովը հավաքվել է՝ քննարկելու ներկայացված նախագծերը, ինչպես նաև Բեյքերի խնդրանքով դրամահատարանի գլխավոր փորագրող Մորգանի նախագծած հավաքածուն, և [[Նյու Յորք]]ի պարոն Ֆոլիոյի առանց պատվերի արդեն թողարկած հավաքածուն։ Հայտնի չէ, թե ինչպես են նախագծերը ցուցադրվել հանձնաժողովի համար։ Ֆրեյզերի, Մուրի և [[Հերբերտ Ադամս Գիբբոնս|Հերբերտ Ադամսի]] (քանդակագործ և հանձնաժողովի նախկին անդամ) միջև երկարատև քննարկումներից հետո միաձայն ընտրվել է [[Էնթոնի դե Ֆրանցիսչի]]ի նախագիծը։

=== Դիզայն ===


34 տարեկանում Ֆրանցիսչին մրցակիցներից ամենաերիտասարդն էր. նա նաև մետաղադրամների դիզայնի ոլորտում ամենաքիչ փորձառուներից էր։ Մինչ մյուսների մեծ մասը դրամահատարանի համար նախագծել էր սովորական հուշադրամներ, Ֆրանցիսչիի միակ ջանքը 1920 թվականի Մեն նահանգի հուշադրամ կես դոլարանոցի գծագրերը վերջնական դիզայնի վերածելն էր։ Ֆրանցիսչին այդ նախագծում քիչ հայեցողություն ուներ, և ավելի ուշ աշխատանքի մասին ասաց. «Ես այն այդքան էլ դրական չեմ համարում»։

Քանդակագործ Էնթոնի դե Ֆրանցիսչին Ազատության արձանի դիմագծերը ձևավորել է՝ հիմք ընդունելով իր կնոջ՝ Թերեզա դե Ֆրանցիսչիի (ծննդյան անունը՝ Թերեզա Կաֆարելլի) դիմագծերը։ Քանի որ մրցույթի ժամկետները կարճ էին, նա ժամանակ չուներ իր մտապատկերին համապատասխան մոդել հրավիրելու։ Թերեզան ծնվել էր [[Իտալիա]]յի [[Նեապոլ]] քաղաքում։ Ավելի ուշ նա հիշել է, որ երբ հինգ տարեկան էր, իրենց ներգաղթի շոգենավը Նյու Յորքի նավահանգիստ մտնելիս անցել էր [[Ազատության արձան]]ի մոտով, և նա, հիացած արձանի վեհությամբ, կանչել էր իր ընտանիքի անդամներին ու ինքն էլ արձանի պես կեցվածք ընդունել։ Հետագայում այդ պահի մասին նա գրել է իր եղբորը՝ Ռոկոյին։



Բրինի վկայությամբ՝ Ազատության գլխի ճառագայթաձև թագը չի տարբերվում հռոմեական որոշ մետաղադրամների պատկերներից, սակայն «ավելի հստակորեն նախատեսված է հիշեցնել Նյու Յորքի նավահանգստում կանգնած Ազատության արձանը»։ Քանդակագործ Էնթոնի դե Ֆրանցիսչին հիշում էր, որ աշխատելիս բացել է արվեստանոցի պատուհանը՝ թույլ տալով, որ քամին խաղա կնոջ՝ Թերեզայի մազերի հետ, որպեսզի փոխանցի շարժման զգացողություն։ Այնուամենայնիվ, նա չէր համարում, որ դիմապատկերը ամբողջությամբ նրանն է. «Քթի, բերանի հատվածը շատ նման է կնոջս, չնայած ամբողջ դեմքը երկարացված է», — նշել է նա։

Դե Ֆրանցիսչին ներկայացրել է երկու հակառակ կողմի դիզայն. առաջինը պատկերում էր պատերազմական ագրեսիվ արծիվ, որը կոտրում էր սուրը, իսկ երկրորդը՝ հանգստացած արծիվ, որը պահում է ձիթենու ճյուղ։ Ընտրվել է երկրորդ տարբերակը՝ խաղաղության խորհրդանիշն ընդգծելու համար։ Այս դիզայնը որոշ նմանություններ ուներ դե Ֆրանցիսչիի ավելի վաղ՝ Վերդենի քաղաքին նվիրված մեդալի նախագծի հետ, որը մրցույթում չհաղթեց։

Ներկայացված դիմերեսը գրեթե ամբողջությամբ համընկնում էր հետագայում մետաղադրամի վրա հայտնված տարբերակի հետ՝ բացառությամբ որոշ մանրամասների դեմքի կառուցվածքում, ինչպես նաև այն հանգամանքի, որ նախնական տարբերակում ամսաթիվը գրված էր հռոմեական թվերով, մինչդեռ թողարկված Խաղաղության դոլարի վրա օգտագործվել են արաբական թվեր։

Բեյքերը, Ֆրանցիսչին և Մուրը հանդիպել են Վաշինգտոնում դեկտեմբերի 15-ին: Այդ ժամանակ Բեյքերը, որը հույս ուներ սկսել «Խաղաղության դոլարների» արտադրությունը 1921 թվականին, ուրվագծել է դրա իրականացման խիստ ժամանակացույցը և խնդրել է դիզայնի որոշակի փոփոխություններ: Նախագծի փոփոխությունների շարքում էր նաև քանդակագործի՝ հակառակ կողմի այլընտրանքային դիզայնից վերցված կոտրված սուրը, որը պետք է տեղադրվեր արծվի տակ՝ այն լեռան գագաթին, որի վրա կանգնած է արծիվը, ձիթենու ճյուղի կողքին: Դրամահատարանի տնօրեն [[Ռեյմոնդ Բեյքեր]]ը հաստատեց վերջնական դիզայնները: Վերանայված դիզայնները ներկայացրել են նախագահ Հարդինգին դեկտեմբերի 19-ին: Հարդինգը ընդգծել է Ազատության դեմքի մի հատվածի փոփոխման անհրաժեշտությունը: Նա նկատել էր փոսիկ, ինչը նա չէր համարում խաղաղության մասին հուշող: Քանդակագործ Էնթոնի դե Ֆրանցիսչին համաձայնեց և կատարեց պահանջվող փոփոխությունը։:

=== Հակասություն ===


1921 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Միացյալ Նահանգների դրամահատարանը պաշտոնապես հայտարարեց նոր դիզայնի մասին: Թերթերում լայնորեն տարածվել էին դրամահատարանի տնօրեն Ռեյմոնդ Բեյքերի և քանդակագործ Էնթոնի դե Ֆրանցիսչիի լուսանկարները, որոնք ուսումնասիրում էին վերջնական գիպսե մոդելը: Ներկայացվել էին նաև դիզայնի մանրամասն գրավոր նկարագրությունները, քանի որ այն ժամանակ դրամահատարանը կարծում էր, որ ԱՄՆ մետաղադրամների լուսանկարների հրապարակումը թերթերում համարվում է անօրինական: Ֆինանսների նախարար [[Էնդրյու Մելոն]]ը դիզայնը պաշտոնապես հաստատեց հաջորդ դեկտեմբերի 20-ին: Քանի որ դրամահատարանին պահանջվեց մի քանի օր նոր դրոշմների պատրաստման համար, առաջին նոր դիզայնով մետաղադրամների թողարկումն նախատեսվել էր դեկտեմբերի 29-ին:

Նոր դիզայնը լայնորեն լուսաբանվել է մամուլում և մեծ հանրային ուշադրություն է գրավել: Դրամահատարանի մամուլի հաղորդագրությունում հակառակ կողմի դիզայնը նկարագրվել է որպես «արծվի մեծ պատկեր, որը նստած է կոտրված սրի վրա և բռնած է ձիթենու ճյուղ՝ խորհրդանշելով խաղաղությունը»: Սակայն դեկտեմբերի 21-ին «Նյու Յորք Հերալդ» թերթը հրապարակեց կոշտ քննադատական հոդված՝ հանդես գալով նոր դիզայնի դեմ:



Այդ ժամանակ, ըստ Բուրդետի, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ծանր ցնցումների հետևանքով ամերիկացիները չափազանց զգայուն էին իրենց ազգային խորհրդանիշների նկատմամբ և չէին ցանկանում արվեստագետներին որևէ ազատություն տալ դրանց մեկնաբանության հարցում։ Դրամահատարանը և Գեղարվեստի հանձնաժողովը սկսեցին ստանալ մեծ թվով նամակներ հանրությունից, որոնք համակարծիք էին և դեմ էին նոր դիզայնին։ Դե Ֆրանցիսչին փորձեց պաշտպանել իր ստեղծագործությունը՝ ընդգծելով, որ «սրի հետ զուգակցված խաղաղության ձիթենու ճյուղը դարձնում է անհնար, որ սուրը ընկալվի որպես պարտության խորհրդանիշ»։ Բեյքերը, որը Վաշինգտոնից մեկնել էր [[Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարան]], երեքօրյա միջմայրցամաքային ճանապարհորդության ընթացքում ստացավ Մերի Մարգարետ Օ'Ռեյլինի՝ դրամահատարանի տնօրենի պաշտոնակատարի կողմից դեկտեմբերի 23-ին ուղարկված հեռագիր, որտեղ շտապ խնդրում էին իր համաձայնությունը սուրը հակառակ կողմից հանելու վերաբերյալ՝ համաձայնությամբ, որ նման փոփոխությունն առաջարկվել էր Մուրի և Ֆրեյզերի՝ նախորդ օրվա կեսօրին կայացած հանդիպման ընթացքում։

1921 թվականի դոլարի հատման սեղմ ժամանակացույցի պատճառով հնարավոր չէր սպասել Բեյքերի պատասխանին։ Հենց այդ պատճառով ֆինանսների փոխնախարար [[Սեյմուր Գիլբերտ|Սեյմուր Փարքեր Գիլբերտը]], որին դիմել էր Օ'Ռեյլին, իր լիազորությունների շրջանակներում վճռեց շարունակել դրամահատարանի վերաձևակերպման գործընթացը։ Գեղարվեստի հանձնաժողովը արագ հաստատեց փոփոխությունները՝ հորդորելով կատարել Հարդինգի գործադիր հրամանի պահանջները։ Նույնիսկ այն պահին, երբ Բեյքերը դեկտեմբերի 24-ին ուղարկեց իր հաստատումը՝ առանց փոփոխությունները տեսնելու, Գիլբերտն արդեն հաստատել էր վերանայված դիզայնը նախարար Մելոնի բացակայությամբ։

Դեկտեմբերի 24-ի ուշ երեկոյան մամուլի հաղորդագրությունում հայտարարվել է, որ դե Ֆրանցիսչիի այլընտրանքային դիզայնում եղած կոտրված սուրը չի կցվելու թողարկվող մետաղադրամին։ Դեկտեմբերի 25-ին «[[Հերալդ]]»-ը լիովին ստանձնել է մետաղադրամի դիզայնից կոտրված սրի հեռացման ամբողջ պատասխանատվությունը։

ԱՆԱ-ի համաժողովում ներկայացված թերթի հեղինակ [[Ֆարան Զերբե]]ն, որը նպաստել էր դոլարի առաջարկի մեկնարկին, տեսնելով Ֆրանցիսչիի պաշտպանությունը և մամուլի հաղորդագրությունը, ենթադրել է, որ քանդակագործը սխալմամբ կարծել է, թե իր այլընտրանքային դիզայնը հաստատվել է։

== Արտադրություն ==
=== Նախնական թողարկում ===

Սուրը մետաղադրամի կենտրոնից հանելը, որը նախապես պատրաստվել էր գիպսե մոդելներից փոքրացման մեթոդով, կատարվել է դրամահատարանի գլխավոր փորագրող Մորգանի խիստ մանրակրկիտ աշխատանքի շնորհիվ։ Նա օգտագործել է չափազանց նուրբ փորագրական գործիքներ՝ գործին մոտենալով մեծ ուշադրությամբ։ Մորգանն աշխատանքը իրականացրել է դեկտեմբերի 23-ին՝ դե Ֆրանցիսչիի ներկայությամբ, ում հրավիրել էին Ֆիլադելֆիայի դրամահատարան՝ համոզվելու, որ իրականացվող փոփոխությունները համապատասխանում են իր հավանությանը։

Սրի հեռացումը բավարար չէր, քանի որ անհրաժեշտ էր շտկել նաև մետաղադրամի մնացած նախշերը։ Մորգանը ստիպված էր կուտակված կտրվածքը թաքցնելու նպատակով երկարացնել ձիթենու ճյուղը, որը նախկինում կիսով չափ թաքնված էր սրով, սակայն, իր հերթին, ստիպված եղավ հեռացնել ցողունի փոքր հատված, որը երևում էր արծվի ճանկերի ձախ կողմում։ Նա նաև ամրացրել է ճառագայթները և սրել է արծվի ոտքի տեսքը։ Գլխավոր փորագրողը իր աշխատանքը կատարել է մեծ հմտությամբ՝ այնքան, որ արծաթե դոլարի վրա կատարված այս փոփոխությունները մնացել էին անհայտ ավելի քան 85 տարի։

Դեկտեմբերի 28-ին [[Ֆիլադելֆիայի դրամահատարան]]ի վերահսկիչ [[Ֆրիս Սթայեր]]ը [[Սան Ֆրանցիսկո]]յում գտնվող Բեյքերին հեռագիր է ուղարկել՝ տեղեկացնելով Խաղաղության դոլարի առաջին հատման մասին։ Ավելի ուշ դրամահատարանը հայտարարել է, որ 1921 թվականին հատվել է ընդհանուր 1,006,473 մետաղադրամ, ինչը համապատասխանում է տարվա վերջին չորս օրերի արտադրական տեմպին, որը Բուրդետը բնութագրում է որպես «զարմանալի»։ Նա ենթադրում է, որ 1921 թվականի Խաղաղության դոլարների հատումը շարունակվել է նաև 1922 թվականին։

Առաջին հատված մետաղադրամը պետք է ուղարկվեր նախագահ Հարդինգին, սակայն նրա ճակատագրի շուրջ կան որոշ առեղծվածներ։ Օ'Ռեյլին նշել է, որ ինքը մետաղադրամն ուղարկել է Հարդինգին, սակայն նախագահի մահից հետո կազմված գույքագրման ժամանակ այդ մետաղադրամի մասին որևէ նշում չկա, ինչպես նաև Հարդինգի փաստաթղթերում չի նշվում դրա առկայությունը։ Բրինը իր նախորդ գրքում նշում է, որ մետաղադրամը Հարդինգին է հասցվել սուրհանդակի միջոցով 1922 թվականի հունվարի 3-ին, սակայն աղբյուր չի նշում։

1921 թվականի արտադրության մի քանի նմուշներ թողարկվել են տարբեր ծածկույթներով՝ ինչպես ատլասե, այնպես էլ անփայլ, սակայն ճշգրիտ տվյալներ այդ ծածկույթների քանակի մասին հայտնի չեն։ Դրամագիտական պատմաբաններ [[Լերոյ Ալեն|Լերոյ Վան Ալենը]] և [[Ա. Մալիսը|Ա. Ջորջ Մալիսը]] գնահատում են, որ ընդհանուր առմամբ պահպանվել է 24 առաջին թողարկման և հինգ երկրորդ թողարկման մետաղադրամ։

Խաղաղության դոլարը շրջանառության մեջ է դրվել 1922 թվականի հունվարի 3-ին: Ինչպես բոլոր արծաթե և պղնձ-նիկելային դոլարային մետաղադրամները, որոնք թողարկվել են 1840-ից 1978 թվականներին, Խաղաղության դոլարի տրամագիծը կազմում էր 1.5 դյույմ (38 մմ), ինչը ավելի մեծ էր, քան հետագայում շրջանառության դրված ժամանակակից դոլարները՝ դրամահատարանում։ Այս թողարկումով ավարտվեց Միացյալ Նահանգների մետաղադրամների վերաձևավորումը, որը սկսվել էր 1907 թվականին։

Հաջորդ օրը, երբ Դաշնային պահուստային բանկը Նյու Յորքում ստացավ մետաղադրամների առաքումը, շենքի մոտ երկար հերթեր էին կազմվել։ Դրամահատարանի կողմից սկզբնական 75,000 մետաղադրամները «գործնականում սպառվել էին» օրվա վերջում։[46] Ընդ որում, շրջանառության նոր մետաղադրամների վատ դասավորվելու լուրերը հերքել են բանկի դրամարկղային աշխատակիցները, որոնք Նյու Յորք Թայմսին ցույց են տվել, որ դրանք դասավորվում են նույնքան լավ, որքան Մորգանի դոլարները։

Դե Ֆրանցիսչին վճարել էր Մորգանին նոր դոլարների 50 օրինակների համար։ Հունվարի 3-ին Մորգանը նրան ուղարկել է կտորները։ Կնոջ պատմելով՝ դե Ֆրանցիսչին մի քանի մարդկանց հետ խաղադրույք էր արել, որ կպարտվի դիզայնի մրցույթում, և նա օգտագործել է այդ կտորները խաղադրույքները մարելու համար, որոնցից ոչ ոք չի պահել։

Ֆիլադելֆիայի թերթերից մեկի հաղորդմամբ՝

{{blockquote|Ազատության կերպարը երիտասարդանում է։ Վերցրեք նոր «Խաղաղության դոլարը», որը երեկ դրվեց շրջանառության մեջ։ Այդ երիտասարդ կին, որը տարիներ շարունակ զարդարել է արծաթե մետաղադրամները, երբեք այսքան գեղեցիկ և թարմ չի երևացել, որքան նոր՝ Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանում պատրաստված «սայլի անիվի» մետաղադրամի վրա։
Բացի այդ, երիտասարդ կինը կորցրել է իր հունական դիմագիծը։ Հին հելլենական գեղեցկությունը կարծես փոխարինվել է ավելի նոր՝ «փլափեր» ոճով, որը խորհրդանշում է 1920-ականների երիտասարդ և ժամանակակից կանանց կերպարը։

=== Ձևափոխում և արտադրություն ===
Դրամահատարանը սկզբում պարզել է, որ մետաղադրամի նախշը ամբողջությամբ դրոշմելու համար անհրաժեշտ է շատ մեծ ջանք գործադրել,քանի որ դրոշմները արագ կոտրվում էին։ 1922 թվականի հունվարի 10-ին Օ’Ռեյլին, ով այդ ժամանակ պաշտոնակատար էր, հրամայել է դադարեցնել «Խաղաղության դոլարի» արտադրությունը։ Դրոշմներ արդեն ուղարկվել էին Դենվերի և Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարաններ, որտեղ պետք էր սկսել հատումը, բայց նրանց հետ հանձնարարեցին սպասել, մինչև խնդիրները չլուծվեին։

Գեղարվեստի հանձնաժողովին խնդրեցին առաջարկել փոփոխություններ՝ խնդիրները վերացնելու համար։ Ֆրեյզերը և դե Ֆրանցիսչին պետք է գնային [[Ֆիլադելֆիա]], և երկար փորձերից հետո՝ առանց ռելիեֆը կտրուկ փոքրացնելու, դե Ֆրանցիսչին համաձայնեց թուլացնել նախշի ռելիեֆը։ Նրա պատրաստած գիպսե մոդելները փոքրացվել ենդրամահատարանի հատուկ սարքով՝ Ժանվիե կրճատիչ խառատահաստոցով։

Սակայն, նույնիսկ այն բանից հետո, որ դրամահատարանը 15 տարի տիրապետում էր այդ սարքին, չուներ փորձառու մասնագետ դրա համար։ Ըստ Բուրդետի՝ եթե վարձված լինեին Թիֆանի () կամ Մեդալիկ Արտ () ընկերության տեխնիկներ, 1922 թվականի ցածր ռելիեֆով մետաղադրամները կարող էին ավելի լավ ստացվել, քան իրականում եղան։

1922 թվականի հունվարին հատվել է մոտ 32,400 մետաղադրամ, որոնց վրա Մորգանը փորձել է պահպանել ավելի բարձր ռելիեֆ։ Թեև ենթադրվում էր, որ այդ մետաղադրամները հալվել են, շրջանառվող մեկ օրինակ է հայտնվել։ Շուկայում երբեմն հանդիպում են 1922 թվականի բարձր ռելիեֆով դոլարներ, և ենթադրվում է, որ դրանցից մոտ 6-10 հատ կա։

Նոր ցածր ռելիեֆով մետաղադրամները, որոնք ընդունվել են հանձնաժողովի անունից Ֆրեյզերի կողմից, թեև որոշ մարդկանց շրջանում դժգոհություն են առաջացրել, փետրվարի սկզբին սահմանափակ քանակությամբ արտադրվել են Ֆիլադելֆիայում։ Երբ արդյունքները բավարար են համարվել, Սան Ֆրանցիսկոն սկսել է հատել խաղաղության դոլարները ցածր ռելիեֆով դիզայնով փետրվարի 13-ին, Դենվերը՝ փետրվարի 21-ին, իսկ Ֆիլադելֆիան՝ փետրվարի 23-ին։ Երեք դրամահատարանները միասին 1922 թվականին հատել են ավելի քան 84 միլիոն հատ։

1926 թվականի Խաղաղության դոլարը, որը թողարկվել է բոլոր դրամահատարաններում, դիմերեսին ունի «Աստված» բառը՝ մի փոքր թավատառ: Խաղաղության դոլարի տառերը սովորաբար անորոշ էին, և Բուրդետը ենթադրում է, որ նոր գլխավոր փորագրող Ջոն Սիննոկը (որը Մորգանի մահից հետո՝ 1925-ին փոխարինեց նրան) հնարավոր է սկսել է աշխատանքը «Մենք վստահում ենք Աստծուն» կարգախոսի հետ, բայց անհայտ պատճառներով միայն մեկ բառ է թավատառով գրվել: Դրամահատարանի ոչ մի գրառում չի հիշատակում այս խնդիրը, և այն բացահայտվել է միայն 1999 թվականին։

Խաղաղության դոլարը հիմնականում շրջանառվում էր ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում, որտեղ մետաղադրամները նախընտրելի էին թղթադրամների նկատմամբ և քիչ էին շրջանառվում այլ շրջաններում: Մետաղադրամների մեծ մասը պահվում էր պահոցներում՝ որպես բանկային պահուստների մաս, և հաճախ բանկերից ստացվում էր որպես Սուրբ Ծննդյան նվեր, որոնց մեծ մասը կրկին պահվում էր հունվարին:

Փիթմանի ակտի արծաթե մետաղադրամների վերջին թողարկման հետ՝ 1928 թվականին, դրամահատարանը դադարեցրեց Խաղաղության դոլարների արտադրությունը:

Խաղաղության դոլարների արտադրությունը վերսկսվել է 1934 թվականին՝ Կոնգրեսի կողմից ընդունված մեկ այլ օրենքի հիման վրա, որը պահանջում էր, որ դրամահատարանը մեծ քանակությամբ տեղական արծաթ գնի։ Այդ ժամանակ արծաթի շուկայի գինը պատմականորեն ցածր էր, և այս օրենքը հնարավորություն էր տալիս արծաթ արդյունահանողներին ունենալ ապահով և կայուն գնորդ՝ դրամահատարանը։ Միևնույն ժամանակ, դրամահատարանը մեծ շահույթ էր ստանում սենյորաժի (անվանական արժեքն ու արտադրության ինքնարժեքի տարբերություն) հաշվին, քանի որ էժան գնով ձեռք բերված արծաթը վերածվում էր արժեքավոր դոլարների։ Որոշ դեպքերում, դրամահատարանը նույնիսկ ինքն էր վճարում արծաթի համար՝ նոր հատված խաղաղության դոլարներով։

Այս թույլտվությամբ՝ 1934 և 1935 թվականներին հատել են ավելի քան 7 միլիոն խաղաղության դոլար։ 1936 թվականին դրամահատարանում քննարկվել է այդ տարվա համար ևս արծաթե դոլարներ հատելու հնարավորությունը, և նույնիսկ պատրաստվել են համապատասխան աշխատանքային դրոշմներ, սակայն, քանի որ այդ մետաղադրամների նկատմամբ շուկայում պահանջարկ չկար, դրանց հատումը այդպես էլ չեն սկսել։

Քանի որ գլխավոր փորագրող [[Ջոն Սիննոկ]]ը կարծել է, որ ապագայում արծաթե դոլարների պահանջարկը քիչ հավանական է, 1937 թվականի հունվարին հրահանգվեց ոչնչացնել Խաղաղության դոլարի գլխավոր դրոշմները։

== 1964-Դ խաղաղության դոլարների թողարկումը ==


1964 թվականի օգոստոսի 3-ին Կոնգրեսն ընդունել է օրենք, որը թույլատրում էր հատել մինչև 45 միլիոն արծաթե դոլար։ Այդ ժամանակ արծաթե մետաղադրամները, այդ թվում՝ դոլարները, հազվագյուտ էին դարձել, քանի որ մարդիկ սկսում էին դրանք պահել ու կուտակել՝ արծաթի գնի բարձրացման պատճառով։ Իրականում, արծաթե դոլարի մետաղական արժեքը սկսում էր գերազանցել նրա որպես փողի արժեքը, և մետաղադրամները ավելի շահավետ էր հալել ձուլակտոր դարձնելու, քան շրջանառության մեջ օգտագործելու։

Նոր հատվելիք արծաթե դոլարները նախատեսված էին օգտագործել Նևադայի խաղատներում և ԱՄՆ արևմտյան նահանգներում, որտեղ դեռ նախընտրում էին «կոշտ փողը»՝ այսինքն՝ իրական մետաղադրամները թղթադրամների փոխարեն։

Դրամագիտական հանրությունը մեծ մասամբ դեմ էր այս որոշմանը՝ նշելով, որ այդ արծաթե դոլարները բավարարելու են միայն հատուկ շահագրգիռ խմբերի (օրինակ՝ խաղատներ կամ տեղական տնտեսվարողներ) պահանջը և չեն օգնելու ընդհանուր մետաղադրամների պակասի հարցում։

Այս նախաձեռնության հետևում մեծապես կանգնած էր Սենատի մեծամասնության առաջնորդ [[Մայք Մենսֆիլդ]]ը (դեմոկրատ, Մոնտանա նահանգից), ում ընտրողները ակտիվորեն օգտագործում էին արծաթե դոլարներ։

Թեև ԱՄՆ դրամահատարանի բյուրոն դիմադրում էր այս գաղափարին, գործը շարունակվում էր։ 1937 թվականին ոչնչացված Խաղաղության դոլարի դրոշմանիշներից մի քանիսը փրկվել էին, սակայն վատ վիճակում էին։ Այդ պատճառով դրամահատարանի փորագրիչի օգնական՝ [[Ֆրենկ Գասպարո]]ն (որը հետագայում դարձավ գլխավոր փորագրիչ), հանձնարարություն էր ստացել՝ ստեղծելու նոր դրոշմանիշներ։ Մի պահ նույնիսկ քննարկվել էր՝ օգտագործել հին Մորգան դոլարի դիզայնը, բայց այդ տարբերակը մերժվել է։ Փոխարենը Գասպարոն վերարտադրեց Խաղաղության դոլարի նախնական ձևավորումը։

Բոլոր նոր պատրաստված դրոշմանիշները հակառակ կողմում կրում էին [[Դենվերի դրամահատարան]]ի նշանը (Դ)։ Քանի որ մետաղադրամները նախատեսված էին տարածելու արևմտյան շրջաններում, տրամաբանական էր, որ դրանք հատվեն աշխարհագրորեն մոտ դրամահատարանում։

Ֆինանսների նախարար [[Դուգլաս Դիլոն]]ը կտրականապես դեմ էր Խաղաղության դոլարի վերահաշվարկին և 1965 թվականի սկզբին տեղեկացրեցլ է նախագահ [[Լինդոն Բ. Ջոնսոն|Լինդոն Ջոնսոնին]], որ նման մետաղադրամները քիչ հավանական է, որ շրջանառվեն [[Մոնտանա]]յում կամ որևէ այլ վայրում. դրանք պարզապես կկուտակվեն։ Այնուամենայնիվ, Դիլոնը եզրակացրեց, որ, ինչպես պնդում էր սենատոր Մենսֆիլդը, դրանք պետք է հատվեն։ Դիլոնը հրաժարական տվեց ապրիլի 1-ին. նրա հաջորդը՝ [[Հենրի Ֆաուլեր|Հենրի Հ. Ֆաուլերը]], անմիջապես հարցաքննվեց Մենսֆիլդի կողմից դոլարների վերաբերյալ, և նա վստահեցրել է սենատորին, որ ամեն ինչ կկարգավորվի իր գոհունակությամբ։ Դրամահատարանի տնօրեն Եվա Ադամսը նույնպես դեմ էր արծաթե դոլարների հատմանը, բայց հույս ուներ պահպանել այդ ծախսի համար նախատեսված 600,000 դոլարը։ Սենատոր Մենսֆիլդը հրաժարվել է քննարկել որևէ չեղարկում կամ հետաձգում, և 1965 թվականի մայիսի 12-ին Դենվերի դրամահատարանը սկսել է 1964-Դ Խաղաղության դոլարի փորձնական հատումները։ Դրամահատարանը ստացել էր Կոնգրեսի թույլտվությունը՝ շարունակելու հատել 1964 թվականի մետաղադրամները մինչև 1965 թվականը։

Նոր մետաղադրամների մասին պաշտոնապես հայտարարվել է 1965 թվականի մայիսի 15-ին, և մետաղադրամների վաճառողները անմիջապես սկսել են առաջարկել դրանց համար 7.50 դոլար՝ ապահովելով, որ դրանք մուտք չգործեն շրջանառություն։ Այդ հանրային հայտարարությունը առաջացրել է վրդովմունքի ալիք։ Եվ՛ հասարակությունը, և՛ բազմաթիվ կոնգրեսականներ այս քայլը դիտարկել են որպես դրամահատարանի ռեսուրսների անարդյունավետ օգտագործում մետաղադրամների լուրջ պակասի պայմաններում, մի բան, որը միայն կշահարկեին մետաղադրամների վաճառողները։

Մայիսի 24-ին՝ Կոնգրեսում շտապ հրավիրված լսումներից ընդամենը մեկ օր առաջ, դրամահատարանի տնօրեն Եվա Ադամսը անսպասելիորեն հայտարարել է, որ մետաղադրամները համարվում են փորձնական նմուշներ, որոնք երբեք նախատեսված չեն եղել շրջանառության համար։

Հետագայում դրամահատարանը հաղորդել է, որ հատվել է 316,076 մետաղադրամ, որոնք բոլորը հալվել են խստագույն անվտանգության պայմաններում։ Կրկնությունից խուսափելու նպատակով Կոնգրեսը 1965 թվականի մետաղադրամների մասին օրենքում ներառեց դրույթ, որն արգելում էր արծաթե դոլարների հատումը հինգ տարվա ընթացքում։

Այսօր հայտնի չէ որևէ 1964-Դ Խաղաղության դոլարի գոյության մասին՝ ո՛չ պետական, ո՛չ էլ մասնավոր հավաքածուներում։ 1970 թվականին գանձապետարանի պահոցում հայտնաբերվել են երկու նմանօրինակ նմուշ, որոնք հրահանգվեց ոչնչացնել։

Այնուամենայնիվ, երբեմն շրջանառվում են լուրեր և ենթադրություններ այն մասին, որ որոշ օրինակներ կարող էին պահպանվել ու մնալ անօրինական մասնավոր տիրապետության մեջ։

Բացի այդ, որոշ մարդիկ մասնավոր կերպով վերակառուցել են 1964-Դ թվագրված Խաղաղության դոլարներ՝ օգտագործելով ոչ պաշտոնական դրոշմներ և իսկական, սակայն ավելի վաղ թվագրված մետաղադրամներ։

1970 թվականին Էյզենհաուերի դոլարի հաստատման սպասման շրջանակներում հատվել են մի քանի խաղաղության դոլարներ՝ օգտագործելով փորձարարական ոչ մետաղական կազմ։ Ենթադրվում է, որ դրանք բոլորը ոչնչացված են։ Այս նոր դոլարային մետաղադրամը հաստատվել է նախագահ [[Ռիչարդ Նիքսոն]]ը 1970 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ստորագրված օրենքով, որի դիմերեսին պատկերված է նախագահ [[Դուայթ Էյզենհաուեր]]ը, որը մահացել էր 1969 թվականի մարտին։ Շրջանառվող Էյզենհաուերի դոլարները արծաթ չէին պարունակում, չնայած հավաքորդների համար նախատեսված որոշ դոլարներ հատվել են 40% արծաթից։

== Ժամանակակից խաղաղության դոլարներ ==


2021 թվականի հունվարի 5-ին նախագահ [[Դոնալդ Թրամփ]]ը ստորագրեց օրենք, որի համաձայն՝ 2021 թվականին թողարկվելու են Մորգանի և Խաղաղության դոլարներ՝ երկու դիզայնների միջև անցման հարյուրամյակը նշելու համար:

ԱՄՆ դրամահատարանը գարնանը հրապարակեց պատվերի մասին տեղեկատվությունը, որի մետաղադրամների գինը կազմում էր 85 դոլար: Մետաղադրամները թողարկվել են «0.858 տրոյական ունցիա 0.999 նուրբ արծաթից՝ չշրջանառվող ծածկույթով»:Խաղաղության դոլարները հասանելի էին 2021 թվականի օգոստոսի 10-ից սկսած և առաքվել էին հաջորդ ֆինանսական տարվա սկզբին՝ 2021 թվականի հոկտեմբերին: Դրանք դրամահատարանի նշան չունեն, քանի որ Ֆիլադելֆիայի սկզբնական մետաղադրամները չունեին, և տնային պատվերի սահմանաչափը 3 էր:

ԱՄՆ դրամահատարանը ի սկզբանե որոշեց շարունակել Մորգանի և Խաղաղության դոլարների ծրագիրը 2022 թվականին և դրանից հետո, որը թողարկվել էր Սան Ֆրանցիսկոյում (Ս) ապացուցված ավարտով, սակայն 2022 թվականի մարտի 14-ին հայտարարեց, որ 2022 թվականի ծրագրված թողարկումները չեղյալ են հայտարարվել «մատակարարման շղթայի խնդիրների, արտադրական հզորությունների և բեռնափոխադրումների լոգիստիկայի հետ կապված ծրագրի պատճառով» և արծաթի գնի աճը, որի շրջանակներում նախատեսվում է ծրագիրը վերսկսել 2023 թվականին:

2023 թվականի համար ԱՄՆ դրամահատարանը հայտարարեց Խաղաղության դոլարի թողարկման երեք տարբերակ․

# Չշրջանառվող տարբերակ՝ հատվել է Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանում, առանց դրամահատարանի նշանի։ Թողարկման սահմանափակ քանակը՝ 275,000 հատ։
# Պրոֆեսիոնալ () տարբերակ՝ հատվել է Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարանում, Ս հատման նշանով։ Թողարկման սահմանափակ քանակը՝ 400,000 հատ։
# Հակառակ պրոֆեսիոնալ ()՝ թողարկվել է որպես երկու մետաղադրամից բաղկացած հավաքածուի մաս՝ ներառելով նաև Մորգան դոլար։ Հատվել է Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարանում, Ս հատման նշանով։ Թողարկման սահմանափակ քանակը՝ 250,000 հավաքածու։

Թողարկման ժամկետներ․

* Չշրջանառվող Խաղաղության դոլարը թողարկվել է 2023 թվականի հուլիսի 13-ին և ամբողջությամբ վաճառվել է առաջին իսկ օրը։
* Պրոֆեսիոնալ տարբերակը թողարկվել է 2023 թվականի օգոստոսի 9-ին։



== Մետաղադրամների հատման քանակներ ==
Խաղաղության դոլարի հատումներից ոչ մեկը հազվագյուտ չէ, և [[«Միացյալ Նահանգների մետաղադրամների ուղեցույց»]] (կամ «Կարմիր գիրք») հոդվածում թվարկված են ցածր որակի շրջանառվող նմուշներ մետաղադրամի ձուլակտորի արժեքից մի փոքր ավելի թանկ։ Երկու բացառություն են թողարկման առաջին տարում՝ 1921 թվականի Խաղաղության դոլարը, որը հատվել է միայն Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանում և թողարկվել է բարձր ռելիեֆով, և ցածր արտադրության 1928-Պ Խաղաղության դոլարը։ 1928-Պ դոլարի գները շատ ավելի ցածր են, քան դրա 360,649 հատը, քանի որ ԱՄՆ դրամահատարանը հայտարարել է, որ կարտադրվի սահմանափակ քանակություն, և շատերը պահպանվել են։ Ի տարբերություն դրա, 1934-Ս դոլարը մեծ քանակությամբ չի պահպանվել, ուստի շրջանառվող նմուշների գները բավականին էժան են, բայց միջին որակի չշրջանառվող նմուշները կարող են արժենալ հազարավոր դոլարներ։ 1965 թվականին Դենվերի դրամահատարանը հատել է 1964 թվականի 316,106 Խաղաղության դոլար, սակայն այդ բոլոր մետաղադրամները էապես ոչնչացվել են։





== Ծանոթագրություններ ==


**Գրականություն**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Այլ աղբյուրներ'''

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Peace dollar pictures 
* VAMworld Morgan and Peace dollar VAMs and varieties reference site
* An Interview with Peace dollar Historian Roger Burdette

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Խաղաղության պարգևներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մետաղադրամների արտադրություն