Վիշապի շունչ (քարանձավ)

**«Վիշապի շունչ»** կամ **Դրախենհաուխլոխ** (**,  ), ջրային կարստային քարանձավ, որտեղ գտնվում է Երկիր մոլորակի ամենախորը ստորգետնյա լճակը (2024): Քարանձավը գտնվում է Հոբա երկնաքարից հյուսիս-արևմուտք՝ Նամիբիայի Օտյոզոնջուպա շրջանում՝ մասնավոր հողի վրա, որը հասանելի չէ լայն հանրությանը:

Վիշապի շունչ քարանձավը հայտնաբերվել է 1986 թվականին: Անվանումը պայմանավորված է դրա մուտքից բարձրացող օդի գոլորշիով:

## Պատմություն
Քարանձավը հայտնաբերել է Ռոջեր Էլիսը, 1986 թվականին, այդ տարածքում քարանձավային արշավախմբի ժամանակ: Քարանձավն իր անունը ստացել է տաք, խոնավ օդի շնորհիվ, որը բարձրանում է դրա մուտքից, երբ բարոմետրային ճնշումն իջնում է, և օդը խտանում է՝ առաջացնելով մշուշ, որն էլ վիշապի շնչառության տպավորություն է թողնում:

Քարանձավում է գտնվում աշխարհում հայտնի ամենամեծ ոչ ենթասառցադաշտային ստորգետնյա լիճը, որի մակերեսը կազմում է գրեթե 2 ''հա'': Լճի ջրային մակերեսը մոտ 60 ''մ'' ցածր է քարանձավ հնարավոր մուտքի ցամաքային մակերևույթից: Ընդհանուր խորությունը 205 ''մ'' է:

Հաղորդվել է, որ Վիշապի շունչ քարանձավում գտնվող լճում ապրում է *Clarias cavernicola* հազվագյուտ ձկնատեսակ, բայց պարզվել է, որ դա իրականությանը չի համապատասխանում: Այդ ձկնատեսակը հայտնի է միայն մոտակա Այգամաս քարանձավից (նույնպես մասնավոր սեփականություն):

Մարտին Ֆարն իր *«Մթությունը կանչում է»* գրքում նկարագրում է քարանձավի ուսումնասիրությունը, որը կատարվել է Հարավային Աֆրիկայի Քարանձավագիտական ասոցիացիայի ներկայացուցիչներ Ռոջեր Էլիսի և Չարլզ Մաքսվելի գլխավորությամբ ջրասուզորդների և քարանձավագետների խմբի կողմից, մեկ տարի անց այն բանից հետո, երբ քարանձավագետները 1986 թվականին գնահատել են քարանձավի չափերի մեծությունը:

## Տարածք և չափեր
մինի|«Վիշապի շնչառության անցքի ուրվագիծ» (1986)

Քարանձավի մուտքը ծովի մակարդակից մոտ 1550 մետր բարձրության վրա գրեթե ուղղահայաց հիմնանցք է ցածր բլրի ստորոտում դուրս ցցված դոլոմիտի մեջ, և որոշ տեղերում բավականին նեղ է։ Լճի մակերեսին հասնել հնարավոր է մուտքից՝ պարանով: Ջրի մակերեսը չափվել է քարանձավի մուտքից. ցամաքային մակերևույթից 59 մետր ցածր է։ Ամենախորը կետը նշված 205 մ հարաբերական բարձրությունից ցածր է՝ 264 մ է, որը պարզվել է «Արևաձուկ» (SUNFISH® AUV) ինքնավար ստորջրյա հետազոտական սարքի բազմաճառագայթային էխոձայնային չափման միջոցով։ 2019 թվականի հետախուզումն ու ուսումնասիրությունն իրականացրել է ԱՄՆ խորը քարանձավային թիմի արշավախումբը՝ National Geographic Society-ի և Schmidt Marine Technology Partners հետազոտական խմբի աջակցությամբ:

Ջրի վերևում գտնվող քարանձավը հետազոտվել է լազերով։ 2015 թվականի դրությամբ, ջրասուզորդները կարողացել էին հասել են առավելահույնը 132 մ-ի։ Լճի հարավային ծայրում կա մի փոքրիկ լողափ է հայտնաբերվել, որը բավականին հեռու է մուտքի հիմնանցքից, իսկ հիմնանցը գտնվում է անմիջապես ջրի վերևում՝ ափից որոշակի հեռավորության վրա։ Քարանձավը լողափից ներքև թեքվում է մինչև ամենախորը կետը՝ քարանձավի հյուսիսային ծայրում մոտ 40-45° անկյան տակ։ Քարանձավը լայն է և բավականին ուղիղ, լճի մակերեսը տեսանելի է ջրալցված ծավալի մեծ մասից։ Մուտքի տակ գտնվող ջրի խորությունը մոտ 60 մ է։ Թունելը նեղանում է մոտ 175 մ լայնությամբ և գրեթե 61 մ բարձրությամբ։

## Հետախուզական և հետազոտական սուզումներ
Մի քանի հետախուզական և հետազոտական սուզումներ են իրականացվել.

* 2019 թվականի հետազոտական արշավախումբ, որն իրականացրել է ԱՄՆ խորը քարանձավային թիմի արշավախումբը՝ National Geographic Society-ի և Schmidt Marine Technology Partners հետազոտական խմբի աջակցությամբ «Արևաձուկ» (SUNFISH® AUV) ինքնավար ստորջրյա հետազոտական սարքի բազմաճառագայթային էխոձայնային չափման միջոցով:
* 2024 թվականի հունիսի 14-20-ը դայվինգ լուսանկարչական արշավախումբը՝ գերմանացի քարանձավագետ Օլիվեր Շոլին գլխավորությամբ հասել է 100 մ խորության: Արշավախմբի անդամները մարզումների միջոցով պատրատվել են հնարավորինս խորը սուզվել՝ մեկ անձի համար նախատեսված ժամանակը 20 րոպեից կրճատելով մինչև մոտ 7-10 րոպե։ Ինչը թույլ է տվել կրճատել բոլոր ութ ջրասուզորդների ընդհանուր ժամանակը մինչև մոտ մեկ ժամ:

## Տես նաև
* Մեծ ձեռակերտ գետ, Լիբիայի հյուսիսը ջրամատակարարող խողովակաշարերի ցանց, որը հիմնված է Աֆրիկայի չորային տարածքում գտնվող մեկ այլ բրածո ջրային պաշարների վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Discovery Channel: Video: Dragon's Breath Cave
* (af) Nuwe duikrekord opgestel ("New dive record set", Republikein, 13 June 2012. URL accessed on 20 October 2015.
* (af) Dieper die aarde se maag in ("Ավելի խորը երկրի ընդերքում 147 մետր նոր ռեկորդով"), Republikein, 13 July 2012. URL accessed on 20 October 2015.
* Stone Aerospace survey visualisation of the Dragon's Breath cave

Կատեգորիա:Կարստային քարանձավներ
Կատեգորիա:Նամիբիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ստորգետնյա լճեր
Կատեգորիա:Ստորգետնյա ջրեր
Կատեգորիա:Քարանձավներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ռեկորդներ