open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շարմ Հոլդինգ

**«Շարմ Հոլդինգ»**, հայկական ընկերություն, որը զբաղվում է գովազդի արտադրությամբ և տարածմամբ, գեղարվեստական, փաստավավերագրական, անիմացիոն ֆիլմերի ստեղծմամբ, թատերական ներկայացումների, երաժշտական նախագծերի, ինչպես նաև համերգների, շնորհանդեսների կազմակերպմամբ։

## Պատմություն
«Շարմ» ընկերությունը դե ֆակտո հիմանդրվել է 1991 թվականին այդ ժամանակ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ուսանողներ և այդ համալսարանի ՈւՀԱ թմի մասնակիցներ Ռուբեն Ջաղինյանի, Կարեն Ղազարյանի և Հրանտ Թոխատյանի կողմից։ Ընկերությունը ի սկզբանե նախատեսված էր շոու միջոցառումների կազմակերպման համար, ուստի Շարմը հապավում է, որը ռուսերենից թարգմանաբար նշանակում է «Шоу Армянских Мужчин»։

Ընկերություն պաշտոնապես հիմնադրվել և գրանցվել է 1995 թ․ մարտի 24–ին։ Մինչև վերակազմավորումը Շարմը կատարում էր ընդլայնված գործունեություն, աստիճանաբար սկսելով զբաղվել նաև գովազդի, հեռուստահաղորդումների և այլ մեդիա բովանդակության արտադրությամբ։

Շարմի 90–ականների ամենահայտնի արտադրանքը «Մեր Բակը» ֆիլմն է, որը առաջին անգամ հեռուստաեթերում ցուցադրվեց 1996 թվականի ամանորին և ունեցավ բավականին մեծ հաջողություն Հայաստանում։ Հետագայում ընկերությունը թողարկել է ֆիլմի սիկվել «Մեր Բակը 2» (1998), տրիկվել «Մեր Բակը 3» (2006) և «Մեր Բակը 25 տարի անց» (2021) ֆիլմերը, և 2009 թվականին «32 ատամ» հաղորդման մասնակիցների և «Արմենիա» հեռուստաընկերության հետ համատեղ արտադրել համանուն հեռուստասերիալը։

2002 թվականին ընկերությունը վերակազմավորվում է, հունիսի 24–ին հիմնադրելով «Շարմ Հոլդինգ» ՍՊԸ–ն։ Հին «Շարմ» ՍՊԸ–ն սակայն շարունակում է իր գործունեությունը, ժամանակի ընթացքում փոխանցվելով «Մուլտի Մեդիա-Կենտրոն ԹիՎի» ընկերությանը։

### Հոլդինգի բաժիններ
* **«Շարմ Փրոդաքշն»**. իրականացնում է տեսաարտադրանքի ստեղծում՝ սկզբնական փուլից մինչև ավարտը։ Կազմակերպում է համերգներ ոչ միայն Հայաստանում, այլև երկրից դուրս։
* **«Շարմ» գովազդային գործակալություն**. զբաղվում է գովազդային արշավների կազմակերպմամբ, հոլովակների պատրաստմամբ։
* **«Արտ թիմ»**. պրոդյուսերական կենտրոն, որն իրականացնում է համերգային նախագծեր, զբաղվում մարքեթինգային և գովազդային գործունեությամբ։
* **«Շարմ Փիքչրս»**. զբաղվում է վավերագրական, գեղարվեստական ֆիլմերի արտադրությամբ։
* **«Sharmony»** (Շարմոնի) ձայնագրման ստուդիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Շարմ Հոլդինգ»–ի պաշտոնական կայք։ ,
* 

Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1991 հիմնադրված մեդիաընկերություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ընկերություններ
Իսահակյան (Շիրակի մարզ)

**Իսահակյան**, գյուղական համայնք Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ մարզկենտրոնից 25 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ախուրյան գետի ձախ կողմում։ Այն իր մեջ ընդգրկում է Իսահակյան և Բարձրաշեն բնակավայրերը։

2001 թ.-ի տվյալներով Իսահակյան բնակավայրում 960 մշտական բնակիչ կար, իսկ Բարձրաշենում՝ 64 բնակիչ։ 2012 թ.-ին 2 բնակավայրերում միասին 1192 բնակիչ է ապրում։

## Բնակչություն
Նախնիների մի մասը 1829-1830 թվականներին գաղթել է Ալաշկերտից և Մուշից։

Իսահակյանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Իսահակյանում են գտնվում Ավետիք Իսահակյանի արձանը, Սուրբ Հակոբ (1840), Պողոս-Պետրոս (10-12-րդ դարերի), սուրբ Աստվածածին (7-րդ դար) եկեղեցիները և «Աննայի մասունք» մատուռը։

## Տես նաև
* Իսահակյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իսահակյան գյուղական համայնքի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ասեղնատերևավորներ (կարգ)

մինի|250px|Սոճի սովորական
**Փշատերևավորներ** (, նախկինում - *Coniferales*), մերկասերմերի դասի կարգ, որն ունի 10 ընտանիք, 600 տեսակ և 55 ցեղ։ Դրանք հիմնականում ծառեր են, հազվագյուտ դեպքերում՝ թփեր։ Ճյուղերը մեծ մասամբ դասավորված են օղակներով, առաջացնելով կոնաձև սաղարթ։ Տերևները նեղ երկարավուն են կամ նշտարաձև, հաճախ՝ ասեղանման (փշանման)։ Ինչպես բոլոր մերկասերմերի, այնպես էլ փշատերևավորների իսկական անոթները (տրախեաներ) բացակայում են և դրանց քսիլեման կազմված է տրախեիդներից՝ բնորոշ երիզավորված անցքերով։ Փշատերևավորների բունը ունի թույլ զարգացած կեղև և միջուկ։ Ցողունի հիմնական մասը կազմում է կենտրոնական գլանը։ Բազմացման օրգաններն են կոները։

Փշատերև բույսերը բնորոշ են երկրագնդի ինչպես Հյուսիսային, այնպես էլ Հարավային կիսագնդերի բարեխառն մարզերի համար։

## Ընտանիքներ
* Կենազգիներ
* Սոճազգիներ
* Գետնանոճազգիներ
* Նոճազգիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասեղնատերևավորներ
Ասունսյոն

**Ասունսյոն** (, ամբողջական պաշտոնական անվանումը՝ *Nuestra Señora Santa María de la Asunción*, ), Պարագվայի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն։

## Քույր-քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի մունիցիպալիտետի պաշտոնական կայք 
* Ասունսոնի Ազգային Համալսարանի կայք 
* Ասունսյոի գլխավոր քաղաքի էլեկտրոնային տարբերակը 

Կատեգորիա:1537 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքներ
Լանջիկ

**Լանջիկ**, գյուղ Մարալիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է Մուսլուխլի, Մուսլուղլու, Մուսուխլը, Մուսուղլի անվանումները։ Լանջիկ է վերանվանվել 1947 թվականին։ Տեղադրված է Գյումրի-Թալին ավտոմայրուղուաջ կողմում։ Գյուղը տեղադրված է բլրապատ հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1960 մ բարձրության վրա։ Մթնոլորտային տեղումները սակավ են։

## Կլիմա
Կիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են մառախուղները և ձնաբքերը։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 600-700 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստանները։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնիների մի մասը 1828-1830 թվականներին տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի, Բասենի, Մուշի շրջաններից։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 936 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 43%, կանայք՝ 57%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 35%, աշխատունակներ՝ 51%, հետաշխատունակներ՝ 14%։

Լանջիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Ունի 102 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ 
Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը անասնապահությունն է։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 575 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 92 և 660 հեկտար։ Զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Մշակում են հացահատիկային, բանջարաբոստանային, կերային կուլտուրաներ։

## Կրթություն
Գյուղն ունի դպրոց։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լանջիկում կա Սբ. Աստվածածին եկեղեցի և Սբ. Խաչ մատուռ։

## Տես նաև
* Լանջիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լանջիկ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Լուսաղբյուր (Շիրակի մարզ)

**Լուսաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 22 կմ հարավ-արևմուտք։ Ծովի մակարդակից 1470 մ բարձրության վրա։ Գյուղը հիմնադրվել է 1826-1829 թվականներին Արևմտյան Հայաստանի Մուշի և Բասենի գավառներից տեղահանված գաղթականների կողմից։ Առաջինը գյուղ է եկել Նավասարդ անունով մի մարդ իր ընտանիքով, որը եղել է ներկայիս Համբարյանների նախապապը։ Այնուհետև եկել են Յուզբաշոնք՝ ներկայիս Աղանիկյաններն ու Սմբատյաններն են։ 1915 թվականի եղեռնից հետո 1917 թվականից 1918 թվականին Մուշի Խարս գյուղից արտագաղթածները համալրել են գյուղի բնակչությունը, նրանց թվում այդ տարիներին արտագաղթել են նաև երջանկահիշատակ՝ Անդրանիկ Մարգարյանի պապերը։

1920-ական թվականներին գյուղն ունեցել է ավելի քան 300 տնտեսություն։ Գյուղը ունեցել է եկեղեցի, որը կառուցվել է 1860 թվականին։ 1925-1926 թվականներին գյուղում գործել են տնային դպրոցներ։ Այնուհետև գործել է տարրական դպրոց, մինչև 4-րդ դասարան։ 1939- 1940 թվականներին կառուցվել է Լուսաղբյուրի յոթնամյա դպրոցը։ Գյուղի բնակչությունն այդ տարիներին հիմնականում զբաղվել են հողագործությամբ, անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և այգեգործությամբ։ Գյուղում մշակել են մոտ 9 հա բանջարանոց, գործել է 2 ջրաղաց՝ Անդիկի և Համբոյենց ջրաղացը։ Մոտ 165 տարի առաջ գյուղում կառուցվել է 2 ձիթհանք։ Շինարարության համար փայտը բերել են սայլերով, Սարիղամիշից։ Համբոյենց ձիթհանքը գործել է մինչև 1973 թվականը։ Կոլտնտեսության տարիներին զբաղվել են նաև խոզաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Այդ տարիներին գյուղում գործել է ակումբ, գրադարան, մանկապարտեզ։ Մինչև 1960-ական թվականները գործել է նաև ստացիոնար հիվանդանոց- ծննդատուն։ Համայնքի տարածքով է անցնում Երևան –Թբիլիսի երկաթգիծը և Գյումրի-Արմավիր ավտոճանապարհը։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 20 կմ է։ Հիմա գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց՝ 182 աշակերտական տեղով, որը կառուցվել է 1990 թվականին և կատարվել է հիմնական վերանորոգում 2005 թվականին։ Կա մանկապարտեզ 50 երեխայի համար, որը ներկայումս չի գործում, ունի վերանորոգման կարիք։ Գյուղն ունի գրադարան 7463 կտոր գրքով, որը ևս ունի վերանորոգման կարիք։ Համայնքը գազաֆիկացված է, 3500 մ ներհամայնքային ճանապարհ ասֆալտապատված է։ Խմելու ջրի ներքին ցանցը չի գործում, որը համարվում է գյուղի հիմնական պրոբլեմը։ Լուսաղբյուր համայնքը հարևան համայնքների, նախկին շրջկենտրոնի և մարզկենտրոնի հետ կապող տրանսպորտի վիճակը լավ է։

## Բնակչություն
Նախնիների մի մասը 1829-1830 թվականներին գաղթել է Մուշից և Բասենից, 1878 թ.՝ Կարսից և 1915-1918 թվականներին այլ տեղերից։

Լուսաղբյուրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Շրջակայքում տարածված են կրաքարերի, պեմզայի, սև տուֆի, ավազի և բազալտի պաշարներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լուսաղբյուրում են գտնվում “Անձավաձոր” քարանձավը և “Սրբատեղ” մատուռը։

## Տես նաև
* Լուսաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Մոնտեվիդեո

**Մոնտեվիդեո** (), Ուրուգվայի մայրաքաղաքը և Մոնտեվիդեոյի դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։

[մինի|left|300px|[Հայոց ցեղասպանության խաչքար (Մոնտեվիդեո)|Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված խաչքար «Արմենիա» հրապարակում]]

## Քույր քաղաքներ

*  Բարսելոնա, Իսպանիա
*  Բոգոտա, Կոլումբիա
*  Բուենոս Այրես, Արգենտինա
*  Կադիս, Իսպանիա
*  Կորդոբա, Արգենտինա
*  Կուրիտիբա, Բրազիլիա
*  Պորտո Ալեգրե, Բրազիլիա
*  Լա Պաս, Բոլիվիա
*  Լա Պլատա, Արգենտինա
*  Մադրիդ, Իսպանիա
*  Մելիլլա, Իսպանիա
*  Մոնտեվիդեո (Մինեսոթա), ԱՄՆ
*  Ցինդաո, Չինաստան
*  Քվեբեք, Կանադա
*  Ռոսարիո , Արգենտինա
*  Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
*  Սան Պաուլո, Բրազիլիա
*  Տյանցզին, Չինաստան
*  Վելինգտոն, Նոր Զելանդիա

## Տես նաև
* Սուրբ Ներսէս Շնորհալի եկեղեցի (Մոնտևիդեո)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիրտուալ Մնտեվիդեոն
* isit-uruguay.com — Քաղաքի պատկերները 

Կատեգորիա:1726 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքներ
Սան Խուան (Պուերտո Ռիկո)

**Սան Խուան** (, որը նշանակում է՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ), Պուերտո Ռիկոյի մայրաքաղաք և խոշորագույն բնակավայրը։ Ըստ 2008 թվականի տվյալների այստեղ բնակվում է 422,665 մարդ, որով քաղաքը դառնում է ԱՄՆ-ի կառավարման տակ գտնվող մեծությամբ 42-րդ քաղաքը։

Նավահանգիստը նաև ավտոճանապարհների հանգույց է։ Կան սննդի, տեքստիլ, կոշիկի, կարի, քիմիական, նավթավերամշակման ձեռնարկություններ, երկաթուղային կայարան, օդանավակայան։ Հիմնադրել են իսպանացիները, 1508 թվականին՝ *Կապառա* անվամբ, 1521 թվականին քաղաքը տեղափոխվել և վերանվանվել է *Պուերտո Ռիկո*։ Այս անվանումը ժամանակի ընթացքում անցել է կղզուն, քաղաքն ստացել է *Սան Խուան* անվանումը։ Պահպանվել են 16-18-րդ դարերի ամրություններ, շենքեր։

Իսպանացիները կոչում էին բնակավայրը «Ciudad de Puerto Rico» (ինչը նշանակում է «Քաղաք Պուերտո Ռիկո»)։ Սա ոչ թե միայն Պուերտո Ռիկոյի հնագույն քաղաքն է, այլ նաև եվրոպացիների կողմից հիմնադրված ամենահին քաղաքը ԱՄՆ-ում, նույնիսկ տարիքով ավելի մեծ է Ֆլորիդա նահանգի Սենտ Օգաստին քաղաքից։

## Ժողովրդագրություն
*Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները*.

## Կլիմա

## Քույր-քաղաքներ
*  Կադիս, Իսպանիա
*  Կարտախենա, Կոլումբիա
*  Հոնոլուլու, Հավայներ, ԱՄՆ
*  Ջեքսոնվիլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ
*  Գվատեմալա Գվաթեմալա
*  Սան Խուան, Ֆիլիպիններ
*  Սանտյագո, Դոմինիկա
*  Դուբայ, ՄԱԷ
*  Կարակաս, Վենեսուելա

## Պատկերասրահ

El Morro Castle, San Juan, Puerto Rico.jpg|Սան Ֆիլիպե դել Մորո բերդը (1533-1540, ճարտարագետ Դ.. դե Առոյո, 1591-1600, ճարտարագետ Բ. Անտոնելի, շինարարությունն ավարտվել է 1783 թվականին)
San Jeronimo aerial.jpg|Սան Խերոնիմո դե Բոկերոն բերդը (16-17-րդ դարեր)
Castillo San Cristóbal (Fort San Cristóbal) (5422458974).jpg|Սան Քրիստոբալ բերդը


Catedral de San Juan Bautista de Puerto Rico - DSC06869.JPG|Տաճարը
Puerto Rico 01.jpg|Հին քաղաքամասը
Flying into San Juan-Puerto Rico.jpg|Համայնապատկերը
PR Capitol, south side.JPG|Պուերտո Ռիկոյի Կապիտոլիումը
San Juan city hall IMG 1651 Casa Alcaldia.jpg|San Juan city hall IMG 1651 Casa Alcaldia.jpg|Քաղաքապետարանը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1521 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պուերտո Ռիկոյի քաղաքներ
Պագո Պագո

**Պագո Պագո** ( ,  , երբեմն՝ **Պանգո Պանգո**), Ամերիկյան Սամոայի մայրաքաղաքը։ Ըստ 2000 թվականի տվյալները բնակչությունը կազմում է 11,500 մարդ։ Պագո Պագոն ունի իր Միջազգային օդանավակայանը։ Քաղաքի բնակչության եկամուտի հիմնական աղբյուրներն են տուրիստական և մթերային (հիմնանականում ձկան) ոլորտները։ 1878 թվականից մինչև 1951 թվականը Պագո Պագոն հանդես էր գալիս որպես ԱՄՆ-ի ՌԾՈՒ-ի նավերի վերանորոգման կայան։

2009 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Պագո Պագոն տուժել է երկրաշարժի պատճառով, որը հարվածել է ամբողջ Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասին։ Ամերիկյան Սամոայի մոտ ցունամի էր առաջացել, որը ցածրից բարձր մակարդակից վնաս է հասցրել կղզեխմբի բնակավայրերին ու տարել անհայտ թվով մարդկանց կյանքերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան Սամոայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Օվկիանիայի երկրների մայրաքաղաքներ
Կենազգիներ

**Կենազգիներ** ()՝ բույսերի ասեղնատերևավորների կարգի ընտանիք՝ թփեր և ծառեր, որոնց մեծ մասը մշտադալար են։ Իգական կոներ չեն կազմավորում։ Մեգասպորոֆիլները թվով մեկ երկուսն են, յուրաքանչյուրը մեկական սերմնաբողբոջով։ Միկրոսպորոֆիլները հավաքված են արակիան կոներում (հասկիկներ)։ Յուրաքանչյուր միկրոսպորոֆիլ կրում է երկու միկրոսպորանգիումներ։ Կենազզգիների ընտանիքը ունի երկու ցեղ՝ կենի և տորրեյա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Սոճազգիներ

**Սոճազգիներ** (), բույսերի ասեղնատերևավորների կարգի ընտանիք՝ մշտադալար ծառեր և հազվագյուտ թփեր։ Կոները ունեն թեփուկներ, որոնք դասավորված են պարուրաձև, իգական կոներում սերմային և ծաղկող թեփուկները առանձնացված են և լավ արտահայտված։ Փոշեհատիկները օդային պարկեր ունեն, տերևները ասեղանման են։
## Տեսակներ
Սոճազգիների ընտանիքը չափազանց հարուստ է տեսակներով։ Նրա կազմի մեջ են մտնում 9 ցեղ, 227 տեսակ, որից՝ 100 սոճի, 45 եղևնի, 20 խեժափիճի, 4 մայրի, 2 կեթելերիա, 6 կեղծթսուգա և 1 կեղծխեժափիճի։

Սոճազգիների ընտանիքի ներկայացուցիչները կարող են բաժանվել երկու խմբի։ Մի խմբին պատկանում են այն ցեղերը, որոնք ունեն միայն երկարացված ընձյուղներ և ասեղնատերևներ, որոնք դասավորված են մեկական։ Այս խմբին են պատկանում՝
* Եղևնին,
* Եղևինը։
Երկրորդ խմբին են պատկանում այն ցեղերը, որոնք սովորական ընձյուղներից բացի ունեն նաև կարճացած ընձյուղներ, իսկ ասեղնատերևները դասավորված են մեկական, զույգերով, փնջերով՝ կարճացած ընձյուղների վրա։ Այս խմբին են պատկանում՝
* Սոճին,
* Խեժափիճին,
* Մայրին։

## Տարածված են
Այս ընտանիքի ցեղերն ու տեսակները ասեղնատերև անտառներ են առաջացնում հյուսիսային կիսագնդում և բոլորովին չեն հանդիպում հարավային կիսագնդում։ Դրանցից մի քանիսը հանդիպում են արևադարձային շրջանների բարձրլեռնային գոտիներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասեղնատերևավորներ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ծառեր
Նեֆերտիտի

**Նեֆերտիտի** (հին եգիպտերեն՝ «գեղեցկուհին եկավ», լրիվ անունը՝ **Նեֆեր-Նեֆերու-Ատոն Նեֆերտիտի**, հին եգիպտերեն *Nfr-nfr.w-Jtn-Nfr.t-jty*, «Աթոնի գեղեցկուհիներից ամենագեղեցիկը, գեղեցկուհին եկավ», ), հին եգիպտական տասնութերորդ արքայատոհմի թագուհի,  փարավոն Էխնաթոնի (կամ Ամենհոթեփ IV, մոտ մ.թ.ա. 1351—1334 թթ.) Մեծ կինը (հին եգիպտերեն՝ հեմետ-ուրտ (hmt-wr.t)), որի կառավարման ժամանակաշրջանը նշանավորվել է արմատական կրոնական բարեփոխումներով։ Եգիպտական հիերոգլիֆներով`
X1:N35:N5-M17-F35-F35-F35-F35-.-F35-M18-X1:Z4-B1

## Ծագում
Նեֆերտիտիի ծագումը պարզ չէ։ Ըստ մի կարծիքի Ամենհոթեփ III-ի դուստրն էր և իր ամուսնու խորթ քույրը։ Մի շարք եգիպտաբաններ գտնում են, որ Նեֆերտիտին իր ամուսնու քեռու աղջիկն էր։ Մեկ այլ վարկածով Նեֆերտիտին ուներ օտար ծագում՝ Միտանի պետության թագավոր Թուշրատայի դուստրն էր։

## Գործունեություն
Նեֆերտիտին մոլեռանդորեն աջակցել է ամուսնուն կրոնական բարեփոխման անցկացման և միաստվածության հաստատման գործում։ Նրա հետ երկրպագել է Աթոն աստծուն, որի խորհրդանիշն էր արևի սկավառակը։ Հետևելով ամուսնուն՝ թողել է Թեբե քաղաքը՝ տեղափոխվելով Ախեթաթոն նորակառույց մայրաքաղաքը (ներկայումս՝ Թել-էլ-Ամարնա)։

Ամուսնու մահից հետո ապարդյուն փորձել է Աթոնի հավատի բերել նոր փարավոն Թութանհամոնին (որը հավաբար նրա խորթ եղբայրն էր)։

## Կենսագրություն
Ամուսնուց ունեցել է 6 դուստր։ Հայտնի է եղել իր գեղեցկությամբ և հաճախ պատկերվել է ամուսնու հետ՝ երեխաներով շրջապատված։

Նեֆերտիտին մահացել է մոտ մ.թ.ա. 1354 թվականին: Նրա թաղման տեղը հայտնի չէ։

## Կիսանդրին
[մինի|180px|Նեֆերտիտին պատկերված է [Եգիպտոսի Էլ-Մինյա քաղաքի զինանշանի վրա]]
1912 թվականին գերմանացի հնագետ Լյուդվիգ Բորխարդտը էլ-Ամարնայում հայտնաբերել է Նեֆերտիտիի ունիկալ կիսանդրին, որը դրանից հետո դարձել է հին եգիպտական մշակույթի գեղեցկության և նրբաճաշակության խորհրդանիշներից մեկը։

1913 թվականին տարվել է Գերմանիա և մինչև հիմա պահվում է Բեռլինի եգիպտական թանգարանում։

1933 թվականից Եգիպտոսը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից պաշտոնապես պահանջում է վերադարձնել այնտեղ գտնվող Նեֆերտիտիի կիսանդրին։

## Աստղագիտության մեջ
Նեֆերտիտիի անունով կա միանգամից երկու աստերոիդ։ Այդ առումով նա մարդկության պատմության մեջ եզակի անձնավորություն է։ Այդ երկու աստերոիդներից մեկի անունը Նեֆերտիտիի անվան անգլերեն գրելաձևով է՝ (3199) Նեֆերտիտի, մյուսը՝ գերմաներեն (1068) Նոֆրետետե։

## Արտաքին հղումներ
* Նեֆերտիտիի՝ Բեռլինում գտնվելու հարյուրամյակը կնշեն ցուցադրությամբ

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի թագուհիներ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի տասնութերորդ դինաստիա
Թեյա

մինի
**Թեյա** (հունարեն՝ Θεία, տիտանուհի), Ուրանոսի ավագ դուստրը, Հիպերիոնի կինը և քույրը, Հելիոսի, Սելենեի և Էոսի մայրը։ Թեյան նույնացվում է Մեծ մոր և Կիբելեի հետ։

Ըստ էթիոլոգիական ուշ առասպելի, տիտանները ատելությունից դրդված, կործանել են Հիպերիոնին և նրա զավակներին, սակայն աստվածները Սելենեին և Հելիոսին վերածնել են լուսատուների (լուսին և արև), իսկ Թեյային պարգևել են անմահություն։ Նա աստվածացվել է իբրև լույսի աղբյուր (արևի, լուսնի և արշալույսի աստվածուհի)։

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 94։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Սարակապ

**Սարակապ** (նախկինում՝ *Բոզդողան, Պոզտողան*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Անիի շրջանում, մարզկենտրոնից 35 կմ հարավ-արևմուտք։

Սարակապ անունը ստացել է 1935 թ-ին։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակերեսից 1570 մ բարձրության վրա։ Ունի բավականին սառը կլիմա, հաճախակի լինում են ձնաբքեր, մառախուղ և ուժեղ քամիներ։ Տարեկան տեղումների քանակը 450-500 մմ։ Գյուղը ունի աղբույներ, ինչպես նաև տուֆի, բազալտի պաշարներ։

## Բնակչություն
Նախնիները 1915-1920 թթ.-ին գաղթել են Ալաշկերտից և Բասենից։

      

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սարակապում է գտնվում Սբ. Աստվածածին (VII դար, վերանորոգված 1885-1887 թթ.) եկեղեցին։ Գյուղից 6 կմ հարավ-արևելքում են գտնվում “Կարմիր վանք” (VII դար) եկեղեցին և “Ծակքար” մատուռը։ Նշմարվում են կիկլոպյան ամրոցի հետքեր։

## Տես նաև
* Սարակապի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Պատկերասրահ

Սարակապ գյուղում.jpg|Սարակապ գյուղում
Սարակապի եկեղեցին.jpg|Սարակապի եկեղեցին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Շիրակավան

**Շիրակավան** (նախկին անվանումներ՝ *Դավշան*, *Դավշանղշլաղ*, *Դովշան*, *Թավշան*, *Շիրակվան*, *Տավշան*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Մարալիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Երևան-Գյումրի երկաթուղու ձախ կողմում։ Մարալիկ քաղաքից գտնվում է 15 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Նոր գյուղը հիմնադրվել է 1976 թվականին՝ Ախուրյանի ջրամբարի տարածքում մնացած նախկին Շիրակավան գյուղը ապաբնակեցնելուց հետո։ Նախկին գյուղը, որը գտնվել է Ախուրյան ջարմբարի ներկայիս տարածքում, պաշտոնապես ստացել է Շիրակավան անվանումը 1950 թվականին, որից առաջ ունեցել է բազմաթիվ այլ անվանումներ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շիրակավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 698, առկա բնակչությունը՝ 617 մարդ,
բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շիրակավանում է գտնվում Սբ. Մինաս մատուռը։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
* Շիրակավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023 բարելավում
Մուշեղ Սաղյան

**Մուշեղ Միքայելի Սաղյան** (), հայ բեմանկարիչ, ռեժիսոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ Ավարտել է Բաքվի գեղարվեստի բարձրագույն դպրոցը (1923)։ Բեմանկարչական գործունեությունն սկսել է Բաքվի Սատիր-Ագիտ թատրոնում, տարբեր տարիների եղել Բաքվի հայկական թատրոնի նկարիչ և գլխավոր ռեժիսոր, 1941 թվականից՝ ռուսական թատրոնի նկարիչ։

Բեմադրություններից են՝ Եղիշե Չարենցի «Կապկազ թամաշա», Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», Պոգոդինի «Տեմպ» և այլն։ 1928 թվականին կազմակերպել է Հայ երաժշտական թատրոն։ 1930-ականներին բեմադրություններ է ձևավորել Բաքվի Ախունդովի անվան օպերային, Ազիզբեկովի անվան դրամատիկական թատրոններում։ Աշխատել է նաև Սամարղանդում, Ստեփանակերտում, Գրոզնիում։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Թանատոս

[մինի|[Հիպնոս (դիցաբանություն)|Հիպնոսն ու Թանատոսը]]
**Թանատոս** (հուն՝ Θάνᾰτος, մահ), քնի աստված Հիպնոսի երկվորյակ եղբայրը։ Հին աշխարհում կային հավատալիքներ, որ միայն նրանից է կախված մարդու մահը։ Այս տեսակնետն առաջին անգամ արտահայտել է Եվրիպիդեսը «Ալկեստիդա» գրքում, որտեղ պատմվում է այն մասին, որ Սիզիփոսին հաջողվեց մի քանի տարով շղթայել Թանատոսին, ինչի արդյունքում մարդիկ դարձան անմահ։

Այսպես մնաց այնքան ժամանակ, մինչև Արեսը Զևսի հրամանով չազատեց Թանատոսին, քանի որ մարդիկ սկսել էին զոհեր մատուցել Ստորերկրյա թագավորության աստվածներին։ Հիպնոս աստվածը միշտ հետևում, ընկերակցում է նրան. շատ հաճախ հին հեթանոսական սկահակներին նրանք պատկերվում էին միասին։

Թանատոսի կերպարը նշանակալից չափով ստեղծվել է պոեզիայի ու բանահյուսության միջոցով։ Ըստ Հեսիոդոսի Թանատոսը Նիկսի (Գիշերվա) որդին է, Կիրոսների և Հիպնոսի եղբայրը։ Թանատոսը երկաթե սիրտ ունի և ատելի է աստվածներին։ Նա աստվածների մեջ միակն է, որ ընծաներ չի սիրում։ Ողբերգություններում Թանատոսը ներկայացվում է սև թիկնոցով, թևերով և հնձող սրով։ Թանատոսի պաշտամունքը գոյություն է ունեցել Սպարտայում։ Նա պատկերվել է որպես թևավոր պատանի, հանգած ջահը ձեռքին։ Սիսիփոսի մասին առասպելում Թանատոսը զավեշտական կերպար է, որին հիմարացնում է խորամանկ մարդը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 93։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Թեմիս

**Թեմիս** (Ֆեմիդա,, տիտանուհի), Զևսի կինը, Հորաների և Մոյրաների մայրը (ըստ Էսքիլեսի՝ Պրոմեթևսի մայրը), արդարության, օրինականության և կանխագուշակումների աստվածուհի։ Մայր Գեայից ստացել էր Դելփյան պատգամատունը, որպեսզի հետագայում սրբավայրը հանձներ իր քույր Փեբեին (Ապոլլոնի տատին). ըստ այլ մեկնության, պատգամատունը հիմնել է ինքը՝ Փեբեն։ Թեմիսը դադարելով Զևսի կինը լինելուց, Դիկեի հետ միասին, դառնում է գերագույն աստծու խորհրդատուն։ Նա հաղորդում է մարդկանց Զևսի պատգամները և հրամանները։ Թեմիսը պատկերվել է աչքերը կապած (անաչառության խորհրդանիշ), ձեռքին առատության եղջյուր և կշեռք։ Այլաբանորեն Թեմիս նշանակում է արդարադատություն, օրենք. Թեմիս քրմեր՝ օրենքի սպասավորներ, դատավորներ, իրավաբաններ։

## Պատկերներ և ատրիբուտներ
Թեմիսին պատկերում են աչքերը կապած, ինչը խորհրդանշում է անաչառություն, մի ձեռքում կշեռք, մյուսում՝ սուր պահած։ Ադպիսի տարածված պատկերը նա ստացել է հռոմեացիների կողմից՝ փոխառված հունացիների Յուստիցիայի կերպարի տեսքը։ Հռոմեացիները նրա ձեռքին առատության եղջյուրի փոխարեն սուր են դրել, իսկ աչքերի կապանքները նա ուներ սկզբնապես, այսինքն նա պատկերվում էր կշեռքով և առատության եղջյուրով։

Կշեռքը չափի և արդարության հնագույն խորհրդանիշն է։ Կշեռքի վրա արդարադատությունը կշռադատում է բարին և չարը, արարքները, կատարյալ մահկանացուներին։ Մարդկանց հետմահու ճակատագիրը կախված է եղել այն բանից՝ թե որքան էր կշռում գավաթը։ Թեմիսի ձեռքի առատության եղջյուրը հատուցման խորհրդանիշն է։
Պատկեր:Themis Aigeus Antikensammlung Berlin F2538 n2.jpg|Թեմիսը պիթիայի դերում գուշակում է Էգեյի կյանքը։ Մ․ թ․ ա․ 440–430 թթ․
Պատկեր:0029MAN-Themis.jpg
Պատկեր:Фемида Жизнь и суд 1916 ном.12 март.jpg|Թեմիսը ռուս նկարչի «Կյանք և դատ» հանդեսից 1916 թ․
Պատկեր:Brisbane CBD statue outside supreme court.jpg



## Ծագումնաբանություն
                                                   Թեմիսի տոհմածառը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
30 Seconds to Mars

**«30 Seconds to Mars»** (Թըրթի Սեքընտզ Թու Մարզ), ամերիկյան ռոքի խումբ Լոս Անջելեսէն։ Խումբը կազմվել է 1998 թ.-ին՝ եղբայրներ Ջարեդ Լետոյի և Շենոն Լետոյի կողմից։ Խմբի անվանումը վերցվել է Հարվարդի համալսարանի նախկին պրոֆեսորի հոդվածներից մեկի վերնագրից։

Նույն անվանումով առաջին ալբոմը դուրս է եկել 2002 թվականին։ Լետո եղբայրները նվագում էին համարյա բոլոր գործիքների վրա։ Ջարեդը նվագում էր կիթառի և բասկիթառի վրա, իսկ Շենոնը հարվածային գործիքների վրա.

Խմբի սիմվոլիկայում կարևոր նշանակություն ունեն այսպես կոչված "գլիֆները"։ 
 
Առաջին գլիֆ — 2 խաչաձևված 3-ներ, խորհրդանշում է 30-ը —(₪)

Երկրորդ գլիֆ — ձեռքի ժամացույցի պատկեր — Seconds (ø)

Երրորդ գլիֆ — ֆոնի 2 գծերը խորհրդանշում են to բառը (անգլ. 2 = « two» = «to») —(lll)

Չորրորդ գլիֆ — խորհրդանշում է Մարսը՝ 2 արբանյակներով՝ Դեյմոս և Ֆոբոս — Mars (·o.)

Խմբի համար հսկայական նշանակություն ունեն իրենց երկրպագուները, որոնք կոչվում են "Էշելոն" (սկզբնական ժամանակաշրջանի երգերից մեկի վերնագրից՝ Echelon)։
Ինչպես ամեն առիթով նշում է Ջարեդ Լետոն՝ նրանք ոչ թե իրենց ֆանատներն են, այլ՝ ընտանիքը։

## Կազմություն (1998-2002)
Կազմուած 1998 թ.-ին երկու եղբայրներու՝ Ջարեդ Լետոյի և Շենոն Լետոյի կողմէ, խումբը սկսաւ իբր փոքր ընտանեկան ծրագիր։ Մէթ Ուաչըր հետագային միացաւ խումբին։
Երբ հարցուցին զինք խումբին անունին մասին, ան հետևեալը ըսաւ.

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 2002 - 30 Seconds to Mars
* 2005 - A Beautiful Lie
* 2009 - This Is War
* 2013 - Love, Lust, Faith + Dreams
* 2018 - America
* 2023 - It's the End of the World but It's a Beautiful Day
This Is War ալբոմի ստեղծման ու դրա հետ կապված խնդիրների մասին նկարահանվել է փաստագրական ֆիլմ "Արտիֆակտ" վերնագրով։ Ֆիլմի ռեժիսորը Ջարեդ Լետոն է՝ Բարթոլոմյու Քաբբինս կեղծանունով։
### Մինի-ալբոմներ (EP)
* 2002  - Acoustic Live Radio Show
* 2007  - AOL Sessions Undercover
* 2008  - To the Edge of the Earth

## Մրցանակներև անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Խմբի կողմից ստեղծած կայք՝ շրջակա միջավայրի պահպանության մասին
* MySpace 
* Disods 

Կատեգորիա:1998 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոք խմբեր
Տիգրան Մուշեղյան

**Տիգրան Պետրոսի Մուշեղյան** (), հայ ֆիզիոլոգ, լուսավորության բնագավառի գործիչ։

ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Գրիգոր Մուշեղյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վաղարշապատում (այժմ՝ Էջմիածին)։ 1906 թվականին ավարտելով Երևանի արական գիմնազիան՝ ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի կենսաբանության բաժինը, որն ավարտել է 1912 թվականին և աշխատանքի անցել նույն բուհի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում։

1919 թվականին տեղափոխվել է Երևան և աշխատանքի անցել արական գիմնազիայում որպես ուսմասվար, միաժամանակ՝ կենսաբանության և մաթեմատիկայի դասախոս։ 1921 թվականին հրավիրվել է ԵՊՀ՝ դասավանդելու «Կենդանիների ֆիզիոլոգիա», «Բնության դիալեկտիկա», «Բնագիտության դասավանդման մեթոդիկա» դասընթացները։ 1922 թվականին նրա ջանքերով ԵՊՀ-ում կազմակերպվել են կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը և լաբորատորիան։
[մինի|ձախից|Տիգրան Մուշեղյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոնում]]

1922-1935 թթ. ղեկավարել է Ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը։ 1933 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է ԵՊՀ ռեկտոր՝ միաժամանակ վարելով ՀԽՍՀ մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի բնագիտական բաժանմունքի նախագահի պարտականությունները։

Մեծ է Մուշեղյանի դերը դպրոցական ուսումնական պլանների, ծրագրերի և դասագրքերի ստեղծման, ինչպես նաև մանկավարժական կադրերի պատրաստման գործում։

Զբաղվել է նաև գիտական աշխատանքով։ Նա ցորենից, գարուց, բրնձից և կարտոֆիլից ստացել է ինսուլինանման նյութեր, որոնց ազդեցությունն ուսումնասիրել է կենդանիների և բույսերի վրա։

Վախճանվել է 1935 թվականին Երևանում։ Թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

## Հիշատակ
ԵՊՀ ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը 1973 թվականից կրում է Տիգրան Մուշեղյանի անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Պիեռ դը Ֆերմա

**Պիեռ դը Ֆերմա** (, ), ֆրանսիացի փաստաբան և մաթեմատիկոս։ Պիեռ դը Ֆերման համարվում է ժամանակակից երեք մաթեմատիկական հիմքերի ստեղծողը։ Ֆերման և Դեկարտը հանդիսանում են անալիտիկ երկրաչափության հիմնադիրները, ընդ որում՝ Ֆերման Դեկարտից առաջ էր անցել, կիրառելով անալիտիկ երկրաչափությունը տարածական խնդիրների վրա։ Ֆերման զարգացրեց Դիոֆանտ Ալեքսանդրիացիու (3-րդ դար մ.թ.) «Արիֆմետիկա» հանճարեղ աշխատությունը և հիմնեց Թվերի տեսությունը։ Բլեզ Պասկալի հետ համատեղ, իրարից անկախ, հիմք էն դրել Հավանականությունների տեսությանը։ Հանրահայտ են հավանականության տեսության և օպտիկայի իր գործերը «Ֆերմայի Սկզբունք», որը հանդիսանում է ժամանակակից ֆիզիկայի հիմնաքարը («Մինիմալ Ներգործության Սկզբունք»), և թվերի տեսության երկու թեորեմները՝ «Ֆերմայի Փոքր Թեորեմ», որը լուծեց 1759 թ. Էյլերը («Էյլերի Թեորեմ»), և «Ֆերմայի Մեծ Թեորեմ», որը բոլորովին վերջերս։

## Կենսագրություն
Պիեռ դը Ֆերման ծնվել է օգոստոսի 17, 1601 թ. բուրժուա Դոմինիկ Ֆերմայի (ով հանդիսանում էր նաև Բոմոն-դե-Լոմանի քաղաքագլխի խորհրդական-օգնական) և իրավաբանի ընտանիքից սերած Կլեր Դե-Լոնգի ընտանիքում հարավ Ֆրանսիական Բոմոն-դե-Լոման քաղաքում։ Ստացել է լուրջ կրթություն, սկզբից Բոմոնի քոլեջում, հետո Օռլեանում, ուր ստանում է իրավաբանության բակալավրի աստիճան։ 1630 թ. տեղափոխվում է Տուլուզ, ուր գործի է անցնում տեղի դատարանում խորհրդատուի պաշտոնում, ուր աշխատում է մինչև կյանքի վերջ։ 1631 թ. ամուսնանում է մոր կողմից հեռու բարեկամուհու՝ Լուիզ դե-Լոնգի հետ։ Ունենում են 5 զավակ, որոնցից առաջնեկը՝ Կլեման-Սամուելը դարձել է բանաստեղծ և գիտնական։ Հենց նրան ենք պարտական Ֆերմայի աշխատությունների առաջին տպագրությամբ՝ «դոկտոր Պետր դը Ֆերմայի տարբեր մաթեմաթիկական աշխատանքներ, ընտրված իր գրած կամ իրեն գրած նամակներից, մաթեմաթիկական և ֆիզիկայի հարցերով գիտնական այրերի հետ ֆրանսերեն, լատիներեն և իտալերեն լեզուներով» անվանումով, որը լույս տեսավ հետմահու 1679 թ.։ Ինքը՝ Ֆերման, կյանքի օրոք համարյա չի տպագրել իր գործերը։ Ֆերման հայտնի էր իր լայն նամակագրությամբ դարի լավագույն գիտնականների և մտածողների հետ՝ Մերսեն, Պասկալ, Գյույգենս, Լալուվյեռ, Ռոբերվեյլ, Դեկարտ, Տորիչելլի և այլք։ Բայց իր իսկական գնահատականը Ֆերման ստացավ մահից 70 տարի հետո, երբ նրա գործերը, հենց այդ նամակագրության հետքերով, հայտնաբերեց և տպագրեց Էյլերը։ Ֆերման տիրապետում էր լատիներեն, հին ֆրանսերեն, իսպաներեն, իտալերեն և հունարեն լեզուների։ Հանդիսանում էր անտիկ արվեստի մեծ գիտակ, գրում էր բանաստեղծություններ լատիներեն, ֆրանսերեն և իսպաներեն լեզուներով, մեկնաբանում էր անտիկ գրողների գործերը։ Բայց հունական ֆիլոլոգիային գերադասեց սիրած մաթեմատիկան։ Կարկավիին հղված այս իր վերջին նամակներից մեկում գրված նախադասությունը հայտնի է որպես «Ֆերմայի Կտակ»։ Պիեռ դը Ֆերման մահացել է 1665 թվականի հունվարին 12-ին գործնական ճամփորդություններից մեկի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Սուրեն Սպանդարյան

[մինի|333x333փքս|[Սուրեն Սպանդարյանի հուշարձան (Երևան)|Սուրեն Սպանդարյանի արձանը Գարեգին Նժդեհի հրապարակում]]
**Սուրեն Սպանդարի Սպանդարյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, գրաքննադատ։ ՌՍԴԲԿ անդամ 1901 թվականից։

Սպանդար Սպանդարյանի որդին, Ստեփան Սպանդարյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Ավարտել է Թիֆլիսի արական գիմնազիան (1902)։ Սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական (1902-1903), ապա՝ իրավաբանական ֆակուլտետներում, հաճախել Հայդելբերգի (Գերմանիա) համալսարանի պարապմունքներին։ Տիրապետել է հայերեն, ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, գերմաներեն և այլ լեզուների։ Եղել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության կոմիտեի կազմում։ Սպանդարյանը 1906 թվականի օգոստոսին Ստեփան Շահումյանի հետ ղեկավարել է Ալավերդու պղնձահանքերի բանվորների գործադուլը։

Սպանդարյանը ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Անդրկովկասի բոլշևիկյան մամուլի ստեղծման ու զարգացման գործում։ Ստեփան Շահումյանի և Սարգիս Կասյանի հետ խմբագրել է «Կայծ», «Նոր խոսք», «Օրեր» հայկական բոլշևիկյան թերթերը և գրել է բազմաթիվ հոդվածներ։

1907 թվականի սկզբին Սպանդարյանը կուսակցական աշխատանքի է ուղարկվել Բաքու. ընտրվել է Բաքվի կոմիտեի անդամ և քաղաքական կուսակցական կազմակերպիչ։ Մասնակցել է «Բակինսկի ռաբոչի», «Գուդոկ» (երկուսն էլ՝ ռուսերեն) և այլ թերթերի հրատարակությունը։ Քանիցս ձերբակալվել է, իսկ 1909 թվականի օգոստոսին աքսորվել Բաքվի նահանգից։ 1910 թվականի հունվարից գործել է Թիֆլիսում, ղեկավարել «Կուրյեր կոպեյկա», «Լիստոկ կոպեյկա» (երկուսն էլ՝ ռուսերեն) և այլ լեգալ թերթեր, աշխատակցել է բոլշևիկյան «Զվեզդա» (ռուսերեն) լրագրին։ 1912 թվականի հունվարին, որպես Բաքվի կազմակերպության պատգամավոր, մասնակցել է ՌՍԴԲ(բ) կ VI (Պրահայի) կոնֆերանսին։ Ընտրվել է ՌՍԴԲ(բ) կ կենտկոմի և նրա ռուսաստանյան բյուրոյի անդամ։ Կոնֆերանսից հետո մեկնել է Լայպցիգ, մասնակցել ՌՍԴԲ(բ) կ կենտկոմի ու Պետական դումայում սոցիալ-դեմոկրատ խմբակցության ներկայացուցիչների խորհրդակցությանը։

1912 թվականին վերադարձել է արտասահմանից, մասնակցել IV Պետական դումայի բոլշևիկյան նախընտրական քարոզարշավին, Թիֆլիսում կազմակերպել է ընդհատակյա տպարան։ 1912 թվականի մայիսին ձերբակալվել և բանտարկվել է Թիֆլիսի Մետեխի բանտում։ 1913 թվականի մայիսին դատապարտվել է ցմահ աքսորի՝ Սիբիր, որտեղ (Կրասնոյարսկ) էլ մահացել է։

## Հիշատակ
thumb|Սուրեն Սպենդիայանի կիսանդրին Սուրենավան գյուղում
Սուրեն Սպանդարյանի պատվին է անվանվել Արարատի մարզի Սուրենավան գյուղը։ Գյուղի կենտրոնում գտնվում է նրա կիսանդրին։

Սուրեն Սպանդարյանի պատվին է անվանվել նաև Շիրակի մարզի Սպանդարյան գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Անուշավան (Շիրակի մարզ)

**Անուշավան**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արագածի հյուսիս-արևմուտք ստորոտին, մարզկենտրոնից 23 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակերևույթից 1720 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Նախնիների մի մասը գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գյուղերից։

Անուշավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Անուշավանում կա Սուրբ Գևորգ եկեղեցի և XII-XIV դարերի Սուրբ Նշան մատուռ։

## Տես նաև
* Անուշավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Հայտնի անուշավանցիներ
* Գալուստ Գալոյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անուշավան գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Գեղանիստ (Շիրակի մարզ)

**Գեղանիստ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 19 կմ հարավ-արևելք։ Մինչ 1948 թվականը կոչվել է Ղոլղաթ։ Բնակչությունը՝ 1339 մարդ։

## Բնակչություն
Նախնիները 1828-1829 թթ.-ին և 1918 թ.-ին գաղթել են Մուշից, Խնուսից, Ալաշկերտի գավառի Բադնոց ու Վերին Բասենի շրջանի գյուղերից։

Գեղանիստի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ, անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գեղանիստն ունի 1711 թ. «Ժամ» և 1852 թ. մեկ այլ եկեղեցի, «Հմայիլ», «Իրիցտան Ավետարան», «Բավոյի սուրբ» և Գրիգոր Նարեկացի մատուռներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Գեղանիստի դպրոց.jpg|**Գեղանիստի դպրոց**
Պատկեր:Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձան, Գեղանիստ.jpg|**Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձան**
Պատկեր:Նոր եկեղեցի, Գեղանիստ.jpg|**Նոր եկեղեցի**
Պատկեր:Եկեղեցի, Գեղանիստ 01.jpg|**Եկեղեցի, 1852 թ**
Պատկեր:Մատուռ, 1860.jpg|Մատուռ Սուրբ Տիրամայր քար, 1860


## Տես նաև
* Գեղանիստի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գեղանիստ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Գետափ (գյուղ, Շիրակի մարզ)

**Գետափ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 24 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակերևույթից 1750 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Նախնիները 1828-1830 թթ.-ին գաղթել են Ալաշկերտից, Մանազկերտից, Կարսից և Մուշից։

Գետափի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գետափն ունի 1862 թ․-ի «Ժամ» եկեղեցի, «Ուռումների» վանք, «Թուխ Մանուկ» և «Կոժկուն ավետարան» սրբատեղիներ, «Ծակքար» մատուռ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Եկեղեցի, Գետափ 04.jpg|Սուրբ Աստվածածին, 1862 թ.
Պատկեր:Եկեղեցի, Գետափ 01.jpg|Սուրբ Աստվածածին, 1862 թ.
Պատկեր:Եկեղեցի, Գետափ 03.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հյուսիսային մուտքը
Պատկեր:Եկեղեցի, Գետափ 02.jpg|Ներքին ինտերիերը


## Տես նաև
* Գետափի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 637 Գետափ գյուղի էջը CAA կայքում

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հառիճ

**Հառիճ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 22&nbsp;կմ հարավ-արևելք, Արագածի արևմտյան լանջին։

## Բնակչություն
Նախնիները գաղթել են Բասենից, Բաբերդից և Մուշից։

Հառիճի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Ունի վարդագույն, սև և կարմիր տուֆի պաշարներ, շինարարական ավազ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի հվ. գտնվում է բրոնզեդարյան բնակատեղի (մ.թ.ա. 3-րդ հզմ.- մ.թ. 10դ.), միջնադարյան Հառիճի վանքը (VII-XIII դարեր), Սբ. Հարություն (1116 թ.), սբ. Գևորգ (VII դ.), սբ. Աստվածածին (XIII դար) եկեղեցիները, “Շիրիմներ” (VII-VIII դարեր) և “Ճգնավոր” (4 դար) մատուռները։

Գյուղի հարավային կողմում, երեք դարավանդների վրա, գտնվում է 12 հա ընդհանուր մակերեսով բրոնզեդարյան բնակատեղի։ Հնագիտական ուսումնասիրություններն սկսվել են 1966-ին։

Հուշարձանը բազմաշերտ է, պարունակում է մ.թ.ա. III հազարամյակից մինչև մ.թ. X դարը շերտեր։ Վաղ բրոնզեդարյան շերտում բացվել են քառանկյուն հիմքերով բնակարաններ՝ քարաշեն կրակարաններով։ Հայտնաբերվել են աշխատանքային գործիքներ, խեցեղեն, պերճանքի առարկաներ։ Բնակատեղիի մոտ գտնվում է դամբարանադաշտը՝ մոտ 3&nbsp;կմ 2 տարածքով։ Դամբարանախցերում հաճախ գտնված ածխի ու մոխրի մնացորդներից ենթադրվում է, որ Հառիճում ընդունված է եղել դամբարանը չար ոգիներից մաքրազերծելու արարողությունը։ Գտնվել են նաև կենդանիների կավե գեղեցիկ արձանիկներ։

Ուշագրավ է Հառիճում բացված տաճարային համալիրը։ Վաղ միջնադարյան և հետագայի շերտերից հայտնաբերված նյութերը (խեցեղեն, երկաթե և ապակե իրեր, դրամներ և այլն) վկայում են, որ կյանքն ամրոցում գոյատևել է մինչև Հառիճի եկեղեցու կառուցումը։ Այնուհետև բնակիչները հաստատվել են այժմյան Հառիճի գյուղի տարածքում։
750px|մինի|ձախից|Տեսարան գյուղից

Հառիճի սառչող ջրվեժներ.jpg|Հառիճի սառչող ջրվեժներ
Հառիճի քարացրոնային դաշտ.jpg|Հառիճի քարացրոնային դաշտ
Հառիճի վանք1.jpg|Հառիճի վանքը
Harichavank Rear.JPG|Հառիճի վանքը


## Տես նաև
* Հառիճի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
* Հառիճավանք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հառիճ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հայկասար

**Հայկասար** (նախկին անվանումը՝ *Սարիբաշ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, Արթիկ քաղաքից մոտ 6 կմ արևմուտք, մարզկենտրոնից՝ 22 կմ հարավ։ Վերանվանվել է **Հայկասար** 1948 թ. հուլիսի 15-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հայկասարի մշտական բնակչությունը կազմել է 220, առկա բնակչությունը՝ 195 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր գյուղի բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մասը 1829-1831 թթ.-ին գաղթել են Ալաշկերտից և Մուշից։

Հայկասարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայկասարն ունի «Կարմիր ժամ» եկեղեցի և «Կարմիր Ավետարան» մատուռ։
Համայնքում կա նաև 19-րդ դարի փորագրված հուշակոթող։

## Տես նաև
* Հայկասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայկասար գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հայրենյաց

**Հայրենյաց** (նախկին անվանումը՝ *Սոնգյուռլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 20 կմ հարավ։ Վերանվանվել է **Հայրենյաց** 1946 թ. մայիսի 31-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հայրենյացի մշտական բնակչությունը կազմել է 856, առկա բնակչությունը՝ 824 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր բնակեցված է հայերով, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կան V-VI դարերի «Կարմիր» վանքը, Սուրբ Աստվածածին (1881 թ.) և Հովնան Օձնեցի (V-XX դարեր) եկեղեցիները, մատուռ։

## Նշանավոր հայրենյացցիներ
*Հովհաննես Բաղդասարյան, պատմաբան, կուսակցական պետական գործիչ, ՀԿԿ կենտկոմի երկրորդ քարտուղար (1961-1966), ՀԽՍՀ մշակույթի նախարար (1966-1967)։
*Պերճ Սողոյան, Հայրենական մեծ պատերազմի վետերան, Ոստիկանության պաշտոնաթող գնդապետ, Հայրենական պատերազմի և Փառքի շքանշանակիր։

## Տես նաև
* Հայրենյացի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայրենյաց գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հոռոմ

**Հոռոմ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 19 կմ հարավ, Մանթաշ գետի ափերին։ Գտնվում է Երևան-Գյումրի ավտոմայրուղուց 2 կմ հեռավորության վրա, շրջապատված է արգավանդ հանդամասերով։

Տները տուֆակերտ են, թեք տանիքով ու հարմարավետ։ Խմելու ջուրը բերված է մոտ 20 կմ հեռավորությունից։

## Կլիմա
Կլիման ցուրտ է։ Գյուղում կան դեկորատիվ ու մրգատու ծառեր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հոռոմի մշտական բնակչությունը կազմել է 2032, առկա բնակչությունը՝ 1710 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր գյուղի բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մասը 1829-1830 թվականներին գաղթել են Կարսից և Արևմտյան Հայաստանի տարբեր շրջաններից։

Հոռոմի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ, մեղվաբուծությամբ, անասնապահությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Ունի բազալտի պաշարներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հոռոմում՝ բլուրների վրա, գտնվում է «Արծնաբերդ» Կիկլոպյան ամրոցը (տեղացիների կոչմամբ՝ Ղալաչի), բարձունքների և լեռնալանջերի վրա նշմարվում են բնակարանների հետքեր։ Այստեղ պեղումներ են կատարել Թորոս Թորամանյանը (1914 թ.- ին), Բ. Պիստրովսկին, Ա. Աջյանը, Լ. Գյուզալյանը (1930 թ.-ին)։ Հոռոմում և շրջակայքում կան հին գերեզմաններ, դամբարաններ։

Հոռոմն ունի սուրբ Հռիփսիմե (1861) և սուրբ Աստվածածին (1868 թ.) եկեղեցիներ, XII-XIII դդ. «Թուխ Մանուկ» մատուռ։


File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ).jpg|thumb|
File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ)-1.jpg|thumb|
File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ)-2.jpg|thumb|
File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ)-3.jpg|thumb|
File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ)-4.jpg|thumb|
File:Սբ․ Հռիփսիմե եկեղեցի (Հոռոմ)-5.jpg|thumb|
File:Թուխ Մանուկ մատուռ (Հոռոմ)-2.jpg|thumb|
File:Թուխ Մանուկ մատուռ (Հոռոմ)-1.jpg|thumb|
File:Թուխ Մանուկ մատուռ (Հոռոմ).jpg|thumb|
File:Քաղաքատեղի «Հոռոմ».jpg|thumb|
File:Քաղաքատեղի «Հոռոմ»-1.jpg|thumb|
File:World War II memorial in Horom village 03-08-2019.jpg|thumb|


## Հասարակական կառույցներ
Ունի միջնակարգ դպրոց (իբրև տարրական դպրոց բացվել է 1868 թ.- ին), մշակույթի տուն, մանկապարտեզ և հիվանդանոց։

2016 թվականին համայնքում ստեղծվել է մարզահրապարակ՝ խրախուսելու համայնքի առողջ ապրելակերպը։

## Հայտնի Հոռոմեցիներ
Այստեղ է ծնվել Սովետական Միության հերոս, փոխգնդապետ Վ. Օգանեսովը (Հովհաննիսյան), Սովետական Միության հերոս, երկաթուղային Թ. Պողոսյանյ, բանասիրական գիտություննորի դոկտոր Գ. Վ. Աբգարյանը (1920)։ 

## Ավանդություն
Գոյություն ունի անվանման ծագման երկու ավանդություն․

* Անիի թագավորի Հռիփսիմե անունով աղջիկը ժամանակին եկել է այստեղ ամառանոց։ Ղալաչի լեռան վրա նա հիմնել է մի փոքրիկ ամրոց։ Այդ աղջկա անունով գյուղը կոչվել է Հոռոմ՝ Հռիփսիմե։
* Պարսկաստանում ապրող մի հռոմեացի ժամանակին եկել է այստեղ, գյուղ հիմնել, որը նրա անունով կոչվել է Հոռոմ։

## Տես նաև
* Հոռոմի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոռոմ գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Հոռոմի բերդ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Վռամ Կոստանյան

**Վռամ Քրիստափորի Կոստանյան** (), հայ տնտեսագետ, պրոֆեսոր (1935), ԵՊՀ ռեկտոր (1935 թ. հուլիսից մինչև 1937 թ. հունվարը)։

## Կենսագրություն
Վռամ Կոստանյանը ծնվել է Վաղարշապատում։ Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա՝ Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի տնտեսական իրավունքի ֆակուլտետում և ԽՍՀՄ պետպլանի առընթեր ասպիրանտուրայում։ 1920 թվականին դարձել է կոմկուսի անդամ։ Մայիսյան ապստամբության օրերին բանտարկվել է։

Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո եղել է Էջմիածնի գավառային հեղափոխական կոմիտեի անդամ ու հեղկոմի քարտուղար, այնուհետև՝ Էջմիածնի բանգյուղտեսչության վարիչ։ 1925 թվականին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել որպես Հայաստանի ժողկոմխորհի գործերի կառավարիչ, ապա՝ ֆինժողկոմատի կոլեգիայի անդամ ու ֆինանսական վերահսկողության պետ։ 1927 թվականին Մոսկվայում եղել է ԽՍՀՄ Ժողկոմխորհին առընթեր Անդրֆեդերացիայի մշտական ներկայացուցչության ֆինանսական հարցերի գծով խորհրդատու։

ԵՊՀ-ում Կոստանյանը սկսել է աշխատել 1928 թվականից. սկզբում դասավանդել է ֆինանսական, ապա՝ տնտեսական քաղաքականության դասընթացներ, այնուհետև եղել է տնտեսական քաղաքականության ու պլանավորման ամբիոնի վարիչ։ Դասավանդել է Հայկական մանկավարժական և կոոպերատիվ-տնտեսագիտական ինստիտուտներում։ Դասախոսական աշխատանքին զուգընթաց եղել է Հայաստանի կենտգործկոմի և Երևանի քաղխորհրդի անդամ, ժողկոմխորհի անդամ և ֆինանսական հարցերի գծով խորհրդատու, լուսժողկոմատի կոլեգիայի անդամ և գիտության բաժանմունքի վարիչ և այլն։

1935 թվականի հուլիսից մինչև 1937 թվականի հունվարը եղել է ԵՊՀ ռեկտոր։

Հեղինակ է 16 գիտական աշխատությունների, որոնք նվիրված են տնտեսական քաղաքականության ու սոցիալիստական շինարարության հարցերին։ Խմբագրել է Լենինի երկերի երրորդ հատորի հայերեն թարգմանությունը, ինչպես և տնտեսագիտական բուհական մի շարք դասագրքեր։

1937 թվականին Կոստանյանը ձերբակալվել է խորհրդային իշխանության դեմ ակտիվ պայքար տանելու շինծու մեղադրանքով և աքսորվել։ 1941 թվականի նոյեմբերի 23-ին վախճանվել է աքսորավայրում։ 1955 թվականին արդարացվել է հետմահու։

Ծննդյան 70-ամյակի կապակցությամբ Էջմիածին քաղաքի փողոցներից մեկը կոչվում է Վռամ Կոստանյանի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Թեմիստո

**Թեմիստո** (հուն՝ Θεμιστώ), Աթամասի կինը։

Աթամասը ամուսնացել է Թեմիստոյի հետ, իր կնոջ՝ Ինոյի մահացած լինելու մասին սուտ լուր ստանալուց հետո։ Հետագայում իմանալով, որ Ինոն կենդանի է և Դիոնիսոսի այլ հետևորդների հետ գտնվում է Պառնասոսի կիրճում, Աթամասը գաղտնաբար մարդ է ուղարկում նրան կանչելու։ Թեմիստոն որոշում է վրեժ լուծել և սպանել Ինոյի զավակներին, որի համար ստրկուհուն հրամայում է հագցնել նրանց սև զգեստ, իսկ իր զավակներին՝ սպիտակ, որպեսզի գիշերվա խավարում տարբերի նրանց։ Պարզվում է որ ստրկուհին եղել է ինքը՝ Ինոն, որը և փոխել է հագուստները և Թեմիստոն սպանել է իր զավակներին։ Ճշմարտությունը բացահայտելուց հետո Թեմիստոն ինքնասպան է եղել։

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 93–94։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կասսանդրա

մինի|300px
**Կասանդրա** (հուն.՝ Κασσάνδρα), Տրոյայի թագավոր Պրիամոսի և թագուհի Հեկաբեի դուստրը։

Ապոլլոնը սիրահարվել էր Կասանդրային և նրան օժտել գուշակելու ձիրքով, բայց ստանալով նրա մերժումը այնպես է անում, որ ոչ ոք չհավատա նրա գուշակություններին։ Կասանդրան իզուր է կանխագուշակում Տրոյայի կործանումը, այն վտանգը, որ թաքնված էր հույների լքված փայտե ձիու մեջ։ Տրոյայի անկման ժամանակ Կասանդրան թաքնվել է Աթենասի արձանի մոտ, բայց բռնվել է Էաս լոկրացու կողմից։ Ավար բաժանելու ժամանակ Կասանդրան բաժին է ընկնում Ագամեմնոնին և նրա հետ սպանվում Միկենեում Կլիտեմնեստրայի և Էգիսթոսի ձեռքով։

Կասանդրայի մասին առասպելը մշակվել է Էսքիլեսի «Օրեստեյա» դրամատիկական տրիլոգիայում և հելլենիստական գրող Լիկոփրոնի արհեստական էպոսում։ Նոր շրջանի գրականության մեջ Կասանդրայի ճակատագիրը երգել է Շիլլերը։

## Աղբյուրներ
* Դիցաբանական բառարան, «Լույս», Երևան, 1985, էջ 117։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն