open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աղասի Աղասյան

**Աղասի Կորյունի Աղասյան** (), հայ ծանրամարտիկ, ծանրամարտի համաշխարհային ուսանողական խաղերի, երիտասարդների Եվրոպայի չեմպիոն, Հայաստանի բազմակի չեմպիոն։

## Կենսագրություն
Աղասի Աղասյանը ծնվել է 1988 թվականի օգոստոսի 29-ին, Երևանում։ Մանկության տարիներից զբաղվել է ծանրամարտով։

## Մարզական կարիերա
Ծանրամարտում Աղասի Աղասյանի առաջին լուրջ նվաճումը եղել է 2010 թվականի հուլիսին, երբ Աղասին մասնակցել է ծանրամարտի աշխարհի երկրորդ ուսանողական առաջնությանը և դարձել աշխարհի չեմպիոն։ 2010 թվականի նոյեմբերին Աղասին դարձել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության՝ մինչև 23 տարեկանների տարիքային խմբի փոխչեմպիոն։ 2011 թվականին ևս Աղասին դարձել է Համաշխարհային ուսանողական խաղերի չեմպիոն։ 2012 թվականին՝ 24 տարեկանում, նա նվաճել է Ուսանողների աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալը։ Հաջորդ տարի՝ 2013 թվականին, նա դարձել է համաշխարհային ուսանողական խաղերի չեմպիոն։

2014 թվականի ապրիլին Աղասին, մասնակցելով Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությանը, 85 կգ քաշային կարգի *B* ենթախմբում գրավել է առաջին տեղը։

2014 թվականի նոյեմբերին Աղասի Աղասյանը մասնակցել է Ալմաթիում ընթացող ծանրամարտի աշխարհի առաջնությանը և *B* խմբում զբաղեցրել հինգերորդ հորիզոնականը։

2016 թվականին պետք է մասնակցեր «Fajr Cup» մրցաշարին, սակայն մասնակցեց միայն Առաքել Միրզոյանը։

Աղասի Աղասյանը 2016 թվականին մասնակցել է ծանրամարտի Հայաստանի տղամարդկանց առաջնությանը։ Այս առաջնությանը նախորդել էր Հայաստանի ծանրամարտի տղամարդկանց հավաքականի գլխավոր մարզիչ Փաշիկ Ալավերդյանի մամուլի ասուլիսը, որի ժամանակ նա միանշանակորեն հայտարարել էր, որ Աղասի Աղասյանը որքան էլ լավ մարզավիճակում գտնվի, միևնույն է, չի հրավիրվելու ազգային թիմ։ Առաջնության ժամանակ նա պայքարել է մինչև 94 կգ քաշային կարգում (մինչ այդ հիմնականում հանդես էր գալիս մինչև 85 կգ քաշային կարգում) և զբաղեցրել 2-րդ հորիզոնականը՝ երկամարտի 344 կգ արդյունքով։ Զիջել է միայն գյումրեցի երիտասարդ ծանրորդ Կարուշ Ղուկասյանին, որի երկամարտի արդյունքը 350 կգ էր։ Վերջին մոտեցման ժամանակ Աղասին ծանրաձողը նախատեսվածից երկար է պահել իր գլխավերևում, ինչից հետո հանել է մարզակոշիկները և թողել մրցահարթակի վրա․ այդ առաջնությունը որոշիչ էր օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճելու համար, սակայն առաջնության ժամանակ տեղի ունեցած տարօրինակ միջադեպի պատճառով ծանրորդը չստացավ օլիմպիական ուղեգիր, անգամ չմասնակցեց պարգևատրման արարողությանը՝ այդ կերպ արտահայտելով իր դժգոհությունը։ Առաջնությունից հետո ծանրորդը գրառում կատարեց իր ֆեյսբուքյան էջում․

Միջադեպից հետո Աղասի Աղասյանը հայտարարեց, որ մտադիր է մարզչական աշխատանքով զբաղվել։

2016 թվականի օգոստոսին Բրազիլիայում ընթացող օլիմպիական խաղերի ժամանակ 85 կգ քաշային կարգում հանդես եկող Առաքել Միրզոյանը դուրս է մնում պայքարից, ինչից հետո Աղասի Աղասյանն իր ֆեյսբուքյան էջում հետևյալ բովանդակությամբ գրառում է կատարում․

2017 թվականին հեռացել է մեծ սպորտից։

## Անձնական կյանք
Աղասի Աղասյանը ամուսնացած էր։ Ուներ մեկ դուստր և մեկ որդի։

## Մահ
Աղասի Աղասյանը մահացել է 2019 թվականի հուլիսի 8-ին՝ հուլիսի 5-ին տեղի ունեցած ողբերգական ավտովթարի հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:2019 մահեր
Կատեգորիա:Ծանրամարտի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 29 ծնունդներ
1995 թ. NBA դրաֆթ

[thumb|150px|right|[Ջո Սմիթ՝ առաջին ընտրությունը «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի» կողմից]]
**[[1995]] թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA-ի դրաֆթ]]ը** տեղի է ունեցել 1995 թվականի հունիսի 28-ին՝ Կանադայի Օնտարիո նահանգի վարչակենտրոն Տորոնտո քաղաքի «Սկայդոմ» մարզապալատում։ Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) ակումբները, նախապես բաշխված վիճակահանությամբ տրված ընտրության իրավունքներով, ընտրեցին երիտասարդ սիրողական և պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստների՝ Միացյալ Նահանգներից և այլ երկրներից։

Առաջին ընտրության իրավունքը էր հասել «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս» ակումբին, որն ընտրեց Ջո Սմիթին՝ Մերիլենդի համալսարանից։

## Դրաֆթ
### Պատկերասրահ

Պատկեր:Mcdyess free throw.jpg|thumb|150px|right|Անտոնիո Մաքդայես` 2-րդ ընտրությունը «Լոս Անջելես Կլիպերսի» կողմից, ավելի ուշ տեղ է գտնում «Դենվեր Նագեթսի» կազմում
Պատկեր:JerryStackhouse.jpg|thumb|150px|right|Ջերի Ստեքհաուս` 3-րդ ընտրությունը «‎Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի» կողմից, 
Պատկեր:Rasheed Wallace 2 cropped.jpg|thumb|150px|right|Ռաշիդ Ուոլաս 4-րդ ընտրությունը «Վաշինգտոն Բուլեթսի» կողմից
Պատկեր:Kevin Garnett 2008.jpg|thumb|150px|right|Քևին Գառնեթ 5-րդ ընտրությունը «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» կողմից
Պատկեր:Kurt Thomas posing.jpg|thumb|150px|right|Քուրտ Թոմաս՝ 10-րդ ընտրությունը «Մայամի Հիթի» կողմից
Պատկեր:Brent Barry.jpg|thumb|150px|right|Բրենթ Բերի՝ 15-րդ ընտրությունը «Դենվեր Նագեթսի» կողմից, ավելի ուշ տեղ է գտնում «Լ. Ա. Կլիպերսի կազմում»
Պատկեր:Theo Ratliff 2357269574.jpg|thumb|150px|right|Թեո Ռատլիֆ՝ 18-րդ ընտրությունը «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից
Պատկեր:Michael Finley.jpg|thumb|150px|right|Մայքլ Ֆինլի՝ 21-րդ ընտրությունը «Ֆինիքս Սանսի» կողմից
Պատկեր:Fred Hoiberg ISU Coach.jpg|thumb|150px|right|Ֆրեդ Հոյբերգ՝ 52-րդ ընտրությունը «Ինդիանա Փեյսերսի» կողմից


### Պայմանանշաններ

### Բուն դրաֆթ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Արսլանյան

**Արսլանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արթին Հակոբի Արսլանյան (1942), պատմաբան։
* Արտաշես Միքայելի Արսլանյան (1887-1915), բժիշկ։
* Գ. Մ. Արսլանյան (19-րդ դար), թղթակից։
* Զարեհ Պողոս Միքայելի Արսլանյան (մահ. 1915), բժիշկ։
* Իսրայել Խտրշահի Արսլանյան (1875-1952), ճարտարապետ։
* Լևոն Միքայելի Արսլանյան (1867-1915), բժիշկ։
* Խոսրով Տիգրանի Արսլանյան (20-րդ դար), գրող։
* Խտրշահ Արսլանյան (19-րդ դար), մտավորական։
* Հարություն Արսլանյան (1894-1953), խմբագիր։
* Հրանտ Միքայելի Արսլանյան (1886-1915), բժիշկ։
* Մանուկ Արսլանյան (20-րդ դար), մտավորական։
* Մելքոն Արսլանյան (20-րդ դար), լրագրող։
* Սահակ Ա. Արսլանյան (1870-1915), տնտեսագետ։
* Ստեփան Եղիայի Արսլանյան (1822-1901), բժշկապետ, ուսուցչապետ, զորավար, բանասեր, հասարակական-կրթական գործիչ։
* Վահագն Արսլանյան (20-րդ դար), մամուլի աշխատակից։
* Վահան Երվանդի Արսլանյան (1899-1968), արվեստաբան, գրականագետ։
* Վահան Հարությունի Արսլանյան (1886-1972), գրող։

## Տես նաև
* Ասլանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Ռուսական Հյուսիս (ազգային այգի)

**Ազգային այգի «Ռուսական Հյուսիս»**, հատուկ պահպանվող տարածք Ռուսաստանում։ Գտնվում է Վոլոգդայի մարզի Կիրիլովսկի շրջանում։

Այգին ստեղծվել է 1992 թվականի մարտի 20-ին, Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարության համար 182 հրամանագրով,   Վոլոգդյան Պոզերյայի բնությունը և այդ շրջանի պատմամշակութային ժառանգությունը պահպանելու նպատակով։

Այգու մակերեսը 166 400 հա է, որից 116 100 հա զբաղեցնում են անտառները։ Տարածքի 54,4 %-ը զբաղեցնում են գյուղատնտեսական հողերը, որոնք ենթակա չեն օտարման։ Այգին տեղակայված է Բելոզյոռովսկ - Կիրիլովսկի լանջերի սահմաններում՝ Սպիտակ, Եթե, Կուբենսկոյե լճերի միջև։ Բացի այս խոշոր լճերը կան բազմաթիվ մանր լճեր։ Ազգային այգու տարածքում հոսող անթիվ գետեր, լճեր, առուներ ու ջրանցքներ պատկանում են Կասպից ծովի լողավազանին, իսկ Պորոզովիցա գետն իր ջրանցքով և Մոդլոնա գետը պատկանում են Սպիտակ ծովի լողափին։ Մոդլոնա գետի վրա և Պորոզովիցայում կենտրոնացված են շատ հնագիտական հուշարձաններ, որոնք արտացոլում են հյուսիս - եվրոպական Ռուսաստանի մշակութային բոլոր պատմությունները։ Պատմական բոլոր դարաշրջանները (բացառությամբ պալեոլիթի) թողել են իրենց հետքերը։ Մոդլոնա գետի վրա հայտնաբերվել է պահպանված Մոդլոնյան բնակավայրը (երկուսից մեկը Եվրոպայում)։

Դրանք հսկայական պատմական անցյալով հողեր են, որոնց վրա տեղակայված են ճարտարապետակա և պատմական մեծ թվով հուշարձաններ։ Այգու տարածքում ապրում է մոտ 17000 մարդ (2010 թվական)։

## Այգու դիրք
Ազգային այգու տարածքը գտնվում է մարզկենտրոնից՝ Վոլոգդա քաղաքից 120 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ազգային այգու տարածքով անցնում են հետևյալ ճանապարհները.

Վոլոգդա-Վիտեգրա,

Կիրիլով-Չարոզերո,

Կիրիլով-Բելոզերսկ,

Կիրիլով-Չերեպովեց։

Գործում է նաև լաստանավային անցում։ Կարևոր նշանակություն ունի Վոլգո-Բալթյան ջրային ուղին և Հյուսիս-Դվինսկայա ջրարգելակային համակարգը։ Հյուսիս-Դվինսկայա ջրային համակարգը կառուցվել է 1825-1828 թվականներին և անցնում է այգու տարածքով, հանդիսանում է ինժեներական մտքի հուշարձան՝ իր մեջ ներառելով 5 արհեստական ջրանցքներ և 7 ջրարգելակներ։ Վերջերս Իվանով Բոր գյուղի շրջանում բացվել է Վոլգո-Բալթիկ կամուրջը, որը պատճառ հանդիսացավ գործող լաստանավային անցումի փակման համար։ Ջրանցքի միջոցով Հյուսիս-Դվինսկայա համակարգը անցնում է Վոլոգդա-Մեդվեժեգորսկ ուղեգծի միայն մեկ ավտոմայրուղային կամրջի վրայով և պոնտոնային կամուրջների շարքով։

## Զբոսաշրջություն
Այգու տարածքում կան 8 կացավայր, 5 մանակական հանգստյան ճամբար և դեռահասների համար ամառային աշխատանքի ճամբարներ, 4 որսորդական և ձկնորսական բազա։

## Բնություն
Այգու տարածքում են գտնվում երկու եզակի անտառային մեծ տարածությունները՝ Շալգո-Բոդունովսկին և Սոկոլսկի փշատերև անտառները՝ հարուստ հյուսիսային բուսական և կենդանական աշխարհով։ Առաջինը մատչելի չէ, երկրորդը հանդիսանում է հայտնի հանգստյան վայր։ Այգու տարածքում ապրում են կենդանիների և թռչունների որոշ տեսակներ․ այգում աճող բույսերի որոշ տեսակներ նշված են Կարմիր գրքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Историко-культурное наследие как фактор возрождения сельской местности России
* Национальный парк «Русский Север»
* Официальный сайт Национальный парк «Русский Север» 

Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Ռուսաստան
Սիգնե Բարտ

**Սիգնե Բարտ** (, ամբողջական անունը՝ **Signe Magdalena Barth**, ծննդյամբ՝ **Pettersson**, ), շվեդ նկարչուհի և մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Սիգնե Բարտը ծնվել է 1895 թվականի հունիսի 16-ին, Ուդդեվալլա քաղաքում, կալվածատեր, այնուհետև նահանգապետ Ֆրեդրիկ Պետտերսսոնի և նրա կնոջ Վենդելլա ֆոն Էսսենի (*Wendela von Essen*) ընտանիքում։ Սիգնեն մեծացել է Ուդդեվալլայի *Emaus* շրջանում։ 1914-1917 թվականներին սովորել է Ստոկհոլմում՝ Կարլ Վիլհելմսոնի գեղարվեստի դպրոցում, 1917-1918 թվականներին՝ Ստոկհոլմի ազատ արվեստների թագավորական ակադեմիայում և 1918-1919 թվականներին՝ Կոպենհագենում Էռնստ Գոլդշմիդտի (Ernst Goldschmidt) գեղարվեստի դպրոցում։

1920 թվականին Սիգնե Բարտը մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել է Անդրե Լոտի մոտ և Սկանդինավյան ակադեմիայում։ Նկարչուհին Փարիզում մնացել է մինչև 1936 թվականը, այստեղ ծանոթացել է շվեյցարացի նկարիչ Ամադե Բարտին և 1922 թվականին ամուսնացել նրա հետ։ Սակայն շուտով նրա ամուսինը հիվանդացել է տուբերկուլյոզով և 1926 թվականին մահացել։ Գտնվելով Փարիզում՝ նկարչուհին հաճախ աշխատել է Շվեդիայում, Բուհուսլենում, որտեղ Չյորն կղզում գտնվող ձկնորսական Կիրկեսունդ գյուղում արվեստանոց է ունեցել։ Նա հիմնականում նկարել է բնանկարներ և նատյուրմորտներ՝ ոգեշնչվելով  ֆրանսիացի նկարիչներից։  Սինգե Բարտը հաճախ ընդօրինակում էր Սեզանին։

Վերադառնալով Շվեդիա՝ նկարչուհին բացել է իր սեփական գեղարվեստի դպրոցը (*Signe Barths målarskola*), որը գտնվում էր Ստոկհոլմի Սյոդերմալմ շրջանի *Bellmansgatan* փողոցում։ Դպրոցը գործել է 1940-1959 թվականներին և մեծ հեղինակություն է վայելել. նրա շրջանավարտներից է Էլզա Բյորկ-Լիզելիուսը։   
մինի|Պետտերսենների ընտանեկան դամաբարանը

Սինգե Բարտն իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը կազմակերպել է Փարիզում՝ *Palette Française*-ում, 1928 թվականին։ Հետագայում նա շարունակել է պարբերաբար ցուցադրվել Շվեդիայում՝ մասնավորապես *Galleri Gummeson* պատկերասրահում 1932 թվականին և Ստոկհոլմի *Konstnärshuset* Նկարիչների տանը 1950 թվականին։  Նրա ստեղծագործությունները ներկայացված են Շվեդիայի բազմաթիվ թանգարաններում, այդ թվում Շվեդիայի ազգային թանգարանում, Ստոկհոլմի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Բուրոսի գեղարվեստի թանգարանում (Բուրոսում), Բուհուսլենի թանգարանում (Բուհուսլենում), Կալմարի օկրուգի թանգարանում (Կալմարում) և Յամթլիի էսթերսունդյան թանգարանում։

## Մահ
Մահացել է 1982 թվականի մարտի 15-ին Ստոկհոլմում։  Թաղված է Ուդդեվալլի քաղաքային գերեզմանատանը՝ Պետտերսսոնների տոհմական դամբարանում։

## Հիշատակ
1984 թվականին *Prins Eugéns Waldemarsudde*-ում կայացավ Սինգե Բարտի հիշատակին նվիրված ցուցահանդես, որը կազմակերպել էին նրա դպրոցի շրջանավարտները։  Բարտի անձնական արխիվը պահվում է Շվեդիայի ազգային թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Signe Barth (1895-1982) 
* Signe Barth на сайте LIBRIS
* Signe Barth
* Signe BARTH

Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Շվեդ նկարչուհիներ
Աղասի Խաչատրյան

**Աղասի Ավանեսի Խաչատրյան** (), հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1983), պրոֆեսոր (1985):

## Կենսագրություն
Աղասի Խաչատրյանը ծնվել է 1940 թվականի ապրիլի 4-ին, Մաճկալաշեն (ԼՂՀ Մարտունու շրջանում) գյուղում։ 1963 թվականին ավարտել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1969-1994 թվականներին դասախոսել է Հայաստանի պետական մանկավարժական ինստիտուտում, 1979-1994 թվականներին՝ փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ, 1994 թվականից՝ Վոլգոգրադի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ, 2001-2003 թվականներին՝ համալսարանի «Լրաբեր» հանդեսի (ռուսերեն) փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և սոցիալական տեխնոլոգիաների բաժնի գլխավոր խմբագիր։

Աշխատությունները վերաբերում են բարոյագիտության տեսության և պատմության հարցերին։ Խաչատրյանը ստեղծել է փիլիսոփայական գիտելիքի յուրահատկության ինքնուրույն հայեցակարգ։

## Անդամակցություն
* ՌԴ հումանիտար ԳԱ անդամ (1998)։
*Ռուսաստանի փիլիսոփաների միության անդամ։

## Երկեր
* Кандидатская диссертация - «Возникновение, развитие и социальная сущность эгоизма и теорий эгоизма» (1971).
* Докторская диссертация - «Индивидуализм, личность и класс. Этико-психол. аспекты проблемы» (1983).
* Принцип индивидуализма в этических теориях. Монография. Ереван, 1978.
* Формирование и развитие коллективизма. Монография. Ереван, 1979.
* Индивидуализм и деморализация класса и личности (Опыт этико-философского исследования). Монография. Ереван, 1981.
* Природа эгоизма, альтруизма и человеческая природа. Ереван, 1982.
* Проблема гуманизма в раннегреческой поэзии. Этико-философский аспект. Монография. Ереван, 1989.
* У истоков проблемы гуманизма в европейской мысли. Ереван, 1989.
* Логика. Волгоград. 2004.
* Краткое введение в историю и философию биологии. Монография. Волгоград, 2005.
* Эмпирическое, теоретическое и метатеоретическое в философии науки. Монография. Волгоград, 2006.
* Философия как стремление к мудрости в зеркале философской рефлексии. Монография. Волгоград, 2006.
* Социально-гуманитарные науки в системе сельскохозяйственного образования. Монография. Авторский коллектив: Хачатрян А. А. (руководитель авт. колл.), Сафин Ф. М., Рысаева Г. Р. и др. Казань: ФГБОУ ВПО «КГАВМ им. Н. Э. Баумана», 2012.
* История и философия науки. Учебно-методический комплекс для аспирантов и соискателей биологических и ветеринарных специальностей. Казань, 2015.
* Философия Биологии: Основные проблемы, понятия, принципы Казань, 2017.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Արծիվներ (թռչուն)

**Արծիվ** () ճուռակների ընտանիքի խոշոր թռչուն։

## Բնութագիր
մինի|Արծիվ
Թևերի երկարությունը 75-88 սմ է, պոչը բավականին կարճ է, թևերը լայն են մինչև 2,4 մ երկարության, ոտքեր փետրավոր մինչև մատները։

## Տարածվածություն
Տարածված են Եվրասիայում, Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայի անտառային տունդրաներից մինչև անապատ։

## Կյանքի ուղի
Բույն է դնում գետնին, ժայռերին կամ ծառերի վրա։ Նրանք կերակրվում են մանր և միջին ողնաշարավորներով (նրանք որսի համար նայում են, սավառնում օդում, կամ դիտում նստած բարձր տեղից), երբեմն լեշերով։ Գնալով այս տեսակի թիվը կրճատվում է։ Ընդգրկված է բնության պահպանության միջազգային միության (ԲՊՄՄ) Կարմիր գրքի առաջին ենթաբաժնում։

## Անվան ստուգաբանություն
thumb|left|Քարարծիվ և սպանված շնագայլ
Արծվի անունը սլավոնական լեզվով (, , , , , , , , ,) նախնական սլավոնական * կամ; նույն արմատից , , (откуда ,  др.-в.-нем. aro, arn, др.-сев. orn), пракельтск. *eriro- (откуда ср.-ирл. irar, ср.-валл. eryr, среднебретонское — erer, корнское ևбретонское — er), хеттское — haraš,: Բոլոր այս բառերը, ինչպես նաև  «птица» и  «коршун, чайка» и  «орёл» վերադարձ դեպի հնդեվրոպական արմատ *Hor-/Her-, (ar, er): Հնդեվրոացիների համար արծիվն առանձնահատուկ կարևոր նշանակություն ունեցավ։ Լատիներենում կար արծիվի հնդեվրոպական անունը, որը փոխարինվեց աքվիլա բառով, որը կապված է աքվա «ջուր» բառի հետ։

## Դասակարգում
Համաձայն 2000-ականների սկզբին գերմանացի գիտնականների կողմից իրականացվող մոլեկուլյար հետազոտության, որոնք ավանդաբար վերագրվում էին Աքվիլա, Հյերաետուս, Լոֆաետուս և Իկտինաինտուսին, ինչպես նաև սեռի գոյատևման Հարփագորնիսին, մի մոնոֆիլտիկ խումբն է, իսկ փաստացի արծիվները (Ակվիլա խումբը) ընդհանուր նախնին է բոլորի համար։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ առնվազն մի քանիսը, եթե ոչ Հյերաետուս խմբի բոլոր տեսակները (ռուսալեզու գրականության մեջ, «ցեխի արծիվները»), տարբերվում են մնացածից փոքր չափերով, պետք է ներառվեն Աքվիլայի կենտրոնական սեռի մեջ։ Խմբի բոլոր տաքսոնների համակարգված դիրքորոշումը ներկայումս վերանայման փուլում է, և ժամանակավոր որոշում է կայացվել գիտական համայնքում, միացնել բոլոր տաքսոնները Աքվիլայի խմբի մեջ։

* Ճուռակային արծիվ (*Hieraaetus fasciatus*)
* Գաճաճ արծիվ (ранее *Hieraaetus pennatus*)
* Ավստրալիական գաճաճ արծիվ (*Hieraaetus morphnoides*)
*Հնդկական ճուռակային արծիվ (*Hieraaetus kienerii*)
* Քարարծիվ
* Բլրային արծիվ
* Իսպանական բլրային արծիվ
* Լեռնային արծիվ
*Տափաստանային արծիվ
*Մեծ ենթարծիվ
*Փոքր շահնարծիվ
*Հնդկական ենթարծիվ
* Արծաթափայլ արծիվ
* Տափօղակային արծիվ
* 
*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Биологический энциклопедический словарь /Под ред. М. С. Гилярова. — 2-е изд., исправл. — М.: Большая российская энциклопедия, 1995.

## Արտաքին հղումներ
* Подборка статей и видовых очерков на сайте «Пернатые хищники России»

Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Մարտին Խուբլարյան

**Մարտին Հայկի Խուբլարյան** (), հայազգի ռուս ջրաբան և ջրաերկրաբան։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1975): ՌԳԱ ակադեմիկոս (1994, թղթակից անդամ՝ 1984 թվականից։

## Կենսագրություն
Մարտին Խուբլարյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 5-ին, Բոլնիս-Խաչեն (Վրաստանի Բոլնիսի շրջան) գյուղում։ 1958 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1959-1961 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ էներգետիկայի և հիդրավլիկայի ինստիտուտում, 1968-1979 թվականներին՝ Հիդրոտեխնիկայի և մելորացիայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1979-1988 թվականներին՝ ԽՍՀՄ (1991 թվականից՝ ՌԳԱ) ջրային հիմնահարցերի ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1988-2003 թվականներին՝ տնօրեն։ 2003 թվականից՝ ՌԳԱ խորհրդական, ՌԳԱ «Ջրային ռեսուրսներ» (ռուսերեն) հանդեսի գլխավոր խմբագիր։

Աշխատանքները վերաբերում են ցամաքային ջրային պաշարների, շրջակա միջավայրի վրա երաշտի և հեղեղների ազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Շրջակա միջավայրի պահպանման միջազգային փորձագետ (1985): ՌԳԱ «Ջրային ռեսուրսներ» մասնագիտական խորհրդի նախագահ։

Մահացել է 2009 թվականի հուլիսի 27-ին։ Թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը (14-րդ տեղամաս)։

## Անդամակցություն
* Երկրի մասին գիտության բաժանմունքի բյուրոյի անդամ։
* ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1984, դեկտեմբերի 26, 1991 թվականից՝ ՌԳԱ)

## Պարգևներ
* Պատվո շքանշան (1999)՝ ազգային գիտության զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի, բարձր որակավորում ունեցող անձնակազմի պատրաստման և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի 275-ամյակի կապակցությամբ
* Ֆ. Պ. Սավարենսկոյի անվան մրցանակ (1995)՝ «Водные потоки: модели течений и качества вод суши» մենագրության համար

## Երկեր
* «Водные потоки: модели течений и качество вод суши» (премия им. Ф. П. Саваренского; 1994).
* «Моделирование процессов интрузии в эстуариях и подземных водоносных горизонтах».
* «Водные ресурсы: рациональное использование и охрана».
* Цикл работ «Антропогенное воздействие на водные ресурсы Севера и его экологические последствия (разработка теоретическихоснов определения критических антропогенных нагрузок» награждён (в соавторствес чл.-корр. РАН Т. И. Моисеенко) — главная премия МАИК — «Наука/Интерпериодика».

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ջրաբաններ
Կատեգորիա:Ջրաերկրաբաններ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Ֆոսֆոր (դիցաբանություն)

**Փոսփորոս**, (Եոսփորոս,  — «լուսակիր», ), հին հույների մոտ Եոսփորոս անվանում էին «առավոտվա աստղին», ըստ Ցիցերոնի աստղին անվանում էին Ֆոսֆոր։ Ըստ մեկ այլ աղբյուրի Ֆոսֆորին նույնացնում էին Հեսպերի՝ «գիշերային աստղի» հետ։ Այսպես էին անվանում Արուսյակ մոլորակը, որը Արևի լույսի օգնությամբ երևում է միայն լուսաբացին և մայրամուտին, հնում այն համարում էին ուրիշ մոլորակ։

Երբ պարզվեց, որ գիշերվա և առավոտվա աստղերը նույն լուսատուներն են (ըստ Պլինիոսի այս հայտնագործությունը պատկանում է Պյութագորասին, մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ Պարմենիդեսին), Ֆոսֆորը նույնացվեց Հեսպերի հետ։

Խորհրդանշորեն Եոսփոր նշանակում է արևելք, Հեսպեր՝ արևմուտք։

Հռոմեական դիցաբանության մեջ առավոտվա աստղին անվանում էին Լյուցիֆեր, սլավոնական դիցաբանության մեջ՝ Դեննիցա (Արշալույս)։

Լուսակիր Փոսփորոսի անունով անվանեցին 1669 թվականին հայտնաբերված քիմիական տարրը։

## Դիցաբանություն
[մինի|Լուսաբացի աստվածուհի [Էոսը որդիների հետ, 1897 թ. (Վարշավայի ազգային թանգարան)]]
Ըստ Հեսիոդոսի Ֆոոսֆորը Տիտան-Աստված Աստրեոսի և Տիտան-Աստվածուհի Էոսի որդին է և համարվում է Աֆրոդիտեի սիրեցյալը։

Համարվել է Հեսպերիդի հայրը, Կեիկի և Դեդալիոնայի եղբայրը։

Ըստ Գիգինի, ոչ ստույգ աղբյուրների համաձայն, հռոմեական դիցաբանության մեջ Հեսպերը համարվում է Ավրորայի և Կեֆալի որդին։

Ֆոսֆոր էին անվանում նաև ջահակիր և լուսակիր աստվածուհիներ Արտեմիսին, Էոսին, Հեկատային, Յունոնային և Լուսինային։

## Տես նաև
* Աուրվանդիլ

## Ծանոթագրություններ

[մինի|[Հեսպեր, Սելենե և Ֆոսֆոր (Լուվր, Փարիզ)]]

## Գրականություն
*Обнорский, Николай Петрович
* Геспер, Люцифер, Фосфор, Эосфор Ботвинник и др. 1985 45—46, 83, 154, 166

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Արուտչյան

**Արուտչյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գաբրիել Մանգասարի Արուտչյան (1909-1982), դրամատուրգ, թարգմանիչ։
* Միքայել Ավետի Արուտչյան (1897-1961) բեմադրող-նկարիչ։
* Ռուբեն Սերգեյի Արուտչյան (1947), նկարիչ, ճարտարապետ։
* Սարգիս Տիգրանի Արուտչյան (1920-2000), հայ նկարիչ։
* Սերգեյ Ավետի Արուտչյան (1912-1986), նկարիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Արփիարյան

**Արփիարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արփիար Փիլիպպոսի Արփիարյան (1851-1908), արձակագիր, հրապարակախոս, գրական քննադատ, խմբագիր։
* Տիգրան Փիլիպպոսի Արփիարյան (1854-1914), հրապարակախոս։
* Ֆիլիպ Արփիարյան (1885-1956), ծաղրանկարիչ, ճարտարապետ։

## Տես նաև
* Հարություն Շավարշի Ալփիարյան (1864-1919), գրող, լրագրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Աիգալ

**Աիգալ** (), բնակավայր և համայնք Իսպանիայի արևմուտքում՝ Էստրեմադուրայի մաս հանդիսացող Կասերես ինքնավար պրովինցիայում։ Զբաղեցնում է 52,7 կմ² տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 1435։

Մինչև հին վարչակարգի անկումը համարվել է Էստրեմադուրայի տարածաշրջանի սահմանադրական համայնք՝ հենց Աիգալ անվանումով։ 1842 թվականի մարդահամարի տվյալներով ունեցել է 250 ծուխ և 1370 բնակիչ։

## Ժողովրդագրություն
1900 թվականից ի վեր՝ Աիգալի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները եղել են հետևյալը


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize  = width:500 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:1768
  bar:1910 from:0 till:1959
  bar:1920 from:0 till:1904
  bar:1930 from:0 till:2162
  bar:1940 from:0 till:2228
  bar:1950 from:0 till:2347
  bar:1960 from:0 till:2522
  bar:1970 from:0 till:2361
  bar:1981 from:0 till:1913
  bar:1991 from:0 till:1688
  bar:2001 from:0 till:1528
  bar:2010 from:0 till:1451

PlotData=
  bar:1900 at: 1768 fontsize:S text:1768 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 1959 fontsize:S text:1959 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 1904 fontsize:S text:1904 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 2162 fontsize:S text:2162 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 2228 fontsize:S text:2228 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 2347 fontsize:S text:2347 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 2522 fontsize:S text:2522 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 2361 fontsize:S text:2361 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1913 fontsize:S text:1913 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1688 fontsize:S text:1688 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1528 fontsize:S text:1528 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 1451 fontsize:S text:1451 shift:(-10,5)


## Ժառանգություն
Աիգալում գտնվող պատմաճարտարապետական հուշարձաններից հիշարժան են հատկապես հետևյալները.

* Աստվածամոր վերափոխման ծխական եկեղեցին, որ պատկանում է Կորիայի կաթոլիկ թեմին
* Քրիստո դել Ումիլյադերո մենաստանը
* Սուրբ Նահատակաց մատուռը
* Սուրբ Մարինա մատուռը
* Վերածնության խաչը՝ պատրաստված 1559 թվականին
* Ամենայն հավանականությամբ՝ հին հռոմեական ժամանակներից մնացած ջրհորը

## Պատկերասրահ

Ermita del Cristo de los Remedios en Ahigal.jpg|Քավություն շնորհող Քրիստոսի եկեղեցին
Puente de la Dehesa en Ahigal.jpg|Կամուրջ Դեեսա գետի վրա
Monumentalización de un antiguo chozo en Ahigal.jpg|Հին խրճիթը՝ որպես հուշարձան
Casa de la cultura de Ahigal.jpg|Աիգալի մշակույթի տունը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
Թիմոթեսուբանիի վանք

**Թիմոթեսուբանի** (վրաց.՝ ტიმოთესუბანი), պաշտոնական՝ *Սուրբ կույս Աստվածածնի վերափոխման եկեղեցի*, միջնադարյան վրաց ուղղափառ վանական համալիր, գտնվում է Բորժոմի կիրճի համանուն գյուղի մոտ, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի մարզի Բորժոմի շրջանում, Բորժոմի քաղաքից 18 կմ հեռավորության վրա, Գուջարուլա գետի աջ ափին։ Այն պատկանում է Բորժոմա-Բակուրյան թեմին։

Տաճարը կառուցվել է հին վանքի փլատակների վրա այդ վայրերի տիրակալ, սուրբ նահատակ, Վրաստանի ազգային հերոս իշխան Շալվա Թորելի-Ախալցիխելիի կողմից։ Շինարարության սկիզբը թվագրվում է 1195 թվականին և ավարտվել է 1215 թվականին։

Վանքի տարածքում մինչ օրս պահպանվել են բնակելի և տնտեսական կառույցների ավերակները։ Վանքի տարածքի մուտքն իրենից ներկայացնում է կարմիր աղյուսից կառուցված կամարային երկարավուն շինություն։ Նրա վրա, ենթադրաբար, կառուցված է եղել զանգակատուն, իսկ կողքերին գտնվել են երկհարկանի շինություններ, որոնք ծառայում էին որպես վանական համալիրի կենտրոնական մաս։

Հյուսիսային սանդղավանդում գտնվում է Սուրբ Վարվառայի միանավ բազիլիկը, իսկ տաճարից դեպի հյուսիս-արևելք՝ քարակերտ գերեզմանատան մնացորդները։

Կենտրոնական եկեղեցին անվանվել է ի պատիվ Սուրբ կույս Մարիամ աստվածածնի և հանդիսանում է վրացական մշակութային ժառանգության կարևորագույն հուշարձաններից մեկը։ Այն կառուցված է բաց վարդագույն, այսպես կոչված, վրացական աղյուսից և հանդիսանում է կենտրոնական զանգակատան շինությունը։ Տաճարի բարձրությունը 28 մ է, լայնությունը՝ 19, երկարությունը՝ 11 մ։ Հյուսիսային պատի վրայի պատուհանները կառուցվել և նկարազարդվել են դեռևս շինարարության ժամանակ։ Շինության ներքին մասը էքստենսիվորեն որմնանկարներով են պատվել 1220-ականներից ոչ ուշ։ Թիմոթեսուբանիի որմնանկարները ցուցադրում են դրանց պատկերագրական ծրագրերի կենսուրախությունը և բարդությունը։ Տաճարի գմբեթի տրամագծի երկայնքով տեղադրված են բաց կապույտ կերամիկական կտորներ։ Տաճարի նկարազարդումը հանդիսանում է այդ դարաշրջանի ամենաբարդ նկարազարդումներից մեկը։ Տաճարը նկարազարդվել է 1205-1215 թվականներին։ Որմնանկարների մեծ մասը պահպանվել է մինչև մեր օրերը։ 2000-2006 թվականներին կատարվել են դրանց մաքրման և պահպանման աշխատանքներ։

Տաճարից դեպի հարավ-արևելք իրականացվում են նոր վանական համալիրի շինարարության աշխատանքները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Привалова Е.А. Роспись Тимотесубани. Тбилиси. Мецниереба. 1980 г.

## Արտաքին հղումներ
* THE CHURCH OF THE VIRGIN IN TIMOTESUBANI  

Կատեգորիա:Ուղղափառ վանքեր
Կատեգորիա:13-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Ռիմմա Մարկովա

**Ռիմմա Մեերովնա (Մեիրովնա) Մարկովա** (, ), ռուս բանաստեղծ և արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի  Ա. Ի. Գերցենի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի գեղարվեստական-գրաֆիկական ֆակուլտետը։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է Մուրմանսկի մարզի Ապատիտի քաղաքի մանկական արվեստի դպրոցում։   
80-ական թվականների կեսերին վերադարձել է Լենինգրադ։ 1994 թվականից բնակվում և ստեղծագործում է Շվեդիայում, Ստոկհոլմում։  Դասավանդում է գրաֆիկա, նկարչություն և ռուսաց լեզու։

## Ստեղծագործություն
Երիտասարդ տարիներին հաճախել է Լենինգրադի պիոներների պալատի «Խիզախում» գրական ակումբ, որի անդամներից շատերը հետագայում հայտնի դարձան գրական աշխարհում։ Մարկովայի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1979 թվականին, այնուհետև 1981 և 1984 թվականներին Մուրմանսկի գրահրատարակչությունում լույս են տեսել նրա «Խիբինսկյան տետր» և «Բևեռային արև»  ժողովածուները։ Ավելի ուշ Շվեդիայում գրել է «Սև Վիկինգը» վիպակը և «Շտոլց» կարճ վեպը (տպագրվել է «Նևա» ամսագրում): Բազմաթիվ լրագրային և թերթային հրապարակումների հեղինակ է։

## Մշակութային գործունեություն
Ռիմմա Մարկովան հանդիսանում է «Հանդիպում» մշակութային ընկերության կազմակերպիչը։ Ռուս-վրացական պոեզիայի փառատոնի  մասնակից է, որը կազմակերպում են «Ռուսական ակումբ» միջազգային մշակութա-կրթական միությունը և ռուսալեզու գրողների միջազգային ֆեդերացիան։

## Մրցանակներ
* «Էմիգրանտական քնար-2011» մրցույթի գլխավոր մրցանակ, «Ոսկե Մանիկեն-պիս»
* «Տարվա լուսավորիչ-2011», Ստոկհոլմ՝ «2011 års folkbildare i Stockholm»
* «Բալթյան երկնքի տակ-2011» ռուսական պոեզիայի չորրորդ միջազգային մրցույթի երրորդ մրցանակ և առաջին տեղը «Լիրիկական և սիրային պոեզիա» անվանակարգում

## Ստեղծագործություններ
* Хибинская тетрадь : Стихи / Римма Маркова. — Мурманск : Кн. изд-во, 1981.
* Полярное солнце : Стихи / Римма Маркова. — Мурманск : Кн. изд-во, 1987.
* Попытка невыезда: Поэтический дневник : Стихи / Римма Маркова. — СПб. : Нева, 1994 —
* Письма к любимому = Brev till min alskade : Стихи / Римма Маркова. — Nacka, 1999. Авторский перевод на швед. яз.: Rimma Markova. — Текст парал. на рус. и швед. яз.
* Fönstret (Окно) : Стихи / Rimma Markova — Bromma : Megilla-förl, 2001. Перевод на шведский Анники Бекстрём (Annika Bäckström).
* Черный викинг : Повесть / Римма Маркова — Финляндия : журнал «Literarus», 2004.
* Еврейская цапля : детский рассказ / Римма Маркова — США, журнал «Маленькая компания», 2006.
* Стихи о Грузии : Стихи / Римма Маркова. — журнал «Крещатик» выпуск 42, 2008.
* На холмах Грузии : Стихи / Римма Маркова. — журнал «Дружба народов» № 5, 2008.
* Штольц : Повесть / Римма Маркова. — журнал «Нева» № 9, 2006.
* Мой выставочный зал : Стихи / Римма Маркова. — Вильнюс : Standartu Spaustuve, 2012.
* Лес голосов : Санкт Петербург, «Контраст», 2015
* Та Грузия, которую пою: Калининград, 2016

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդ կին գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս կին գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Սահակ Խաչատրյան

**Սահակ Հայրիկի Խաչատրյան** (), հայ ախտաբան-ֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1970)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1990)։ ՀՀ ԲԳԱ փոխնախագահ (1995 թվականից)։ Հայկական բժշկական ինստիտուտի պաթոֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ (2004-2016)։ Առաջին անգամ իր մեթոդը (ինսուլինը գլյուկոզայի հետ միասին) կիրառվել է հետռեանիմացիոն թերապիայում։

## Կենսագրություն
Սահակ Խաչատրյանը ծնվել է 1929 թվականի ապրիլի 1-ին, Երևանում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1954 թվականից աշխատում է  նույն ինստիտուտի (1995 թվականից՝ ԵՊԲՀ) ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում (1970-1994 թվականներին՝ վարիչ)։

ՀՀ ախտաբան-ֆիզիոլոգների գիտական ընկերության նախագահ (1970 թվականից), ՀՀ առողջապահության նախարարության գիտության գլխավոր վարչության պետական և բժշկական գիտության խորհրդի նախագահ (1989-1994):

Աշխատանքները վերաբերում են օրգանիզմի մահացման և վերակենդանացման հարցերին։ Ուսումնասիրել է բարձր մթնոլորտային ճնշման (նաև՝ երկարատև) համախտանիշի ազդեցությունն օրգանիզմի վրա։ Հեղինակ է «Պաթոլոգիական ֆիզիոլոգիա» (2003) դասագրքի։

## Անդամակցություն
* Ախտաբան-ֆիզիոլոգների միջազգային ընկերակցության նախագահության անդամ (1998 թվականից)։

## Պարգևներ
* Յան Պուրկինեի (1972), Հ. Սելյեի (1976), Ի. Ջանելիձեի (1985) մեդալներ։
* ԱՄՆ կենսագրական ինստիտուտի «Տարվա մարդ» (1997)։

## Երկեր
* Պաթոլոգիական ֆիզիոլոգիան Հայաստանում։ Պատմական ակնարկ։ Երևան։ ՎՄՎ-Պրինտ, 2009։
* Կլինիկական պաթոֆիզիոլոգիա ։ Դասագիրք։ Երեւան։ Հեղ. հրատ., 2007:
* Մահը և օրգանիզմի վերակենդանացումը։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1963։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Norman Fucking Rockwell!

**Norman Fucking Rockwell!** (), ամերիկացի երգչուհի Լանա Դել Ռեյի վեցերորդ ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2019 օգոստոսի 30-ին։ Ալբոմի աշխատանքները սկսվել են 2017 թվականի դեկտեմբերին և շարունակվել են մինչև 2018 թվականի վերջ։ Գլխավոր պրոդյուսերը «Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիր Ջեկ Անտոնոֆն է։ 2018 թվականի սեպտեմբերի 12-ին «Mariners Apartment Complex» ստեղծագործությունը թողարկվել է որպես ալբոմի առաջին սինգլ, իսկ մեկ շաբաթ անց (դեպտեմբերի 18) թողարկվել է երկրորդ՝ «Venice Bitch» սինգլը։

## Երգացանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2019 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ալբոմներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լանա Դել Ռեյի ալբոմներ
Կարմիր տնով լեռը

**Կարմիր տնով լեռը** (), ամերիկացի նկարիչ Չարլզ Դեմուտի մոտավորապես 1913  թվականին ստեղծած բնանկարը, որն ընդգրկված է  Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

## Պատմություն և ստեղծում
Չարլզ Դեմուտն այս աշխատանքը նկարել է 1912 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1914 թվականի գարուն, երբ ճամփորդում էր Ֆրանսիայում և Փարիզում տեխնիակական հմտություններ էր ձեռք բերում։ 1913 թվականի ամռանը Դեմուտն այցելեց ֆրանսիական Էտրետա ափամերձ բնակավայր, որը, հավանաբար, պատկերել է այս կտավում։ Դեմուտի վրձնհարվածներն ու ջրաներկի կիառումն իրենց վրա են կրում Ջոն Մարինի ազդեցությունը։ Ամենայն հավանականությամբ, այս նկարը գտնվել է Չարլզ Դեմուտի մոտ, նախքան 1931 թվականին ընկերոջը՝ Ջորջիա Օ’Քիֆին հանձնելը։

## Նկարագրություն
Կտավում լեռների տեսարանին պատկերված է երկու փոքրիկ տուն։ Լեռնային տեսարանի հակառակ կողմում ջրաներկով պատկերված է Փարիզի Սեն գետի վրայի կամուրջը, ձախ կողմում՝ Փարիզի Աստվածամոր տաճարի գմբեթը։ Կտավի բծավոր մակերեսը, նկարչի վրձնահարվածները, եզրագծերի բացակայությունը, անգույն պաստելային երանգներն արտացոլում են Մարինի 1907-1909 թվականների վաղ եվրոպական ստեղծագործությունների ոճն ու թեման։

Այն փաստը, որ այս կոմպոզիցիան թաքնված է եղել մեկ այլ ջրաներկի ետևում, կարող էր փրկել այն արվեստագետի կողմից ավերումից, որը հաճախ ազատվում էր այն վաղ աշխատանքներից, որոնք չէին համապատասխանում իր վերջին չափանիշներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1913 նկարներ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Ասեբո

**Ասեբո** (), բնակավայր և համայնք Իսպանիայի արևմուտքում՝ Էստրեմադուրայի մաս հանդիսացող Կասերես ինքնավար պրովինցիայի Սիեռա դե Գատա շրջանում (կոմարկայում)։ Զբաղեցնում է 57,2 կմ² տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2010 թվականի տվյալներով եղել է 674։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Կասերես քաղաքից հեռավորությունը 110 կիլոմետր է։

## Ժողովրդագրություն
1900 թվականից ի վեր՝ Ասեբոյի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները եղել են հետևյալը


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize  = width:500 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:1713
  bar:1910 from:0 till:2186
  bar:1920 from:0 till:2200
  bar:1930 from:0 till:2427
  bar:1940 from:0 till:2568
  bar:1950 from:0 till:2855
  bar:1960 from:0 till:2251
  bar:1970 from:0 till:1641
  bar:1981 from:0 till:868
  bar:1991 from:0 till:892
  bar:2001 from:0 till:795
  bar:2010 from:0 till:674

PlotData=
  bar:1900 at: 1713 fontsize:S text:1.713 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 2186 fontsize:S text:2.186 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 2200 fontsize:S text:2.200 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 2427 fontsize:S text:2.427 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 2568 fontsize:S text:2.568 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 2855 fontsize:S text:2.855 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 2251 fontsize:S text:2.251 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 1641 fontsize:S text:1.641 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 868 fontsize:S text:868 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 892 fontsize:S text:892 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 795 fontsize:S text:795 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 674 fontsize:S text:674 shift:(-10,5)


## Ծանոթագրություններ

300px|մինի|ձախից|Կառեսիա կամուրջը

## Արտաքին հղումներ

* Գյուղական հյուրատուն Los Robles
*  Գյուղական հյուրատուն Las Martas 
* Գյուղական հյուրատուն El Pajar
*  Գյուղական հյուրանոց Corvina

Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
Ափինյան

**Ափինյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աբգար Գևորգի Ափինյան (ծնվ․ 1960), գրականագետ։ 
* Կարապետ Գևորգի Ափինյան (1870-1944), հրատարակիչ, խմբագիր, մանկավարժ։
* Նվարդ Աղաբեկի Ափինյան (1882-1958), հասարակական–գրական գործիչ, մանկավարժ։
* Ռուբեն Կորյունի Ափինյան (1955), իրավաբան։
* Վալերի Նիկոլայի Ափինյան (1950-2019), նկարիչ։

## Տես նաև
* Ափոյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
IPhone XS

**iPhone XS** և **iPhone XS Max** («X»-ը հանդես է գալիս որպես «տասը»), Apple ընկերության սմարթֆոնները, որոնք աշխատում են Apple A12 Bionic պրոցեսորի և iOS 12 օպերացիոն համակարգի միջոցով։ Թողարկվել են iPhone XR-ի հետ 2018 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։

## Բնութագիր
XS սմարթֆոնը իր մեջ ներառում է 5,8 դյույմ Super Retina HD անկյունագծով էկրան, ինչպես նաև նոր առաջավոր Apple A12 Bionic պրոցեսոր։ Ունի TrueDepth տեսախցիկ՝ 12 մեգապիքսել հետևի և 7 մեգապիքսել դիմացի։

iPhone XS Max-ը թողարկվել է iPhone XS-ի հետ միաժամանակ։ Համեմատած iPhone XS-ի հետ՝ iPhone XS Max-ի էկրանի անկյունագիծը 6,5 դյույմ է և ունի ավելի հզոր մարտկոց։

Նաև հեռախոսները ստացել են ջրից ու փոշուց պաշտպանվելու IP68 կարգի հնարավորություն։

Երկու տարբերակն էլ հասանելի է երեք գույնով՝ ոսկեգույն, արծաթագույն, ինչպես նաև «մոխրագույն տիեզերք»։

iPhone XS-ը և iPhone XS Max-ը աշխատում են Nano-SIM և eSIM սիմ-քարտերով միջազգային մակարդակում։ Դրանց փոխարեն Չինաստանում, Հոնկոնգում և Մակաուում առաջարկվում է երկակի Nano-SIM քարտ։

## Ծրագրային ապահովում
iPhone XS-ի և iPhone XS Max-ի օպերացիոն համակարգը iOS 12-ն է, որը պաշտոնապես թողարկվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։

## Քննադատություն
iPhone XS Max-ն ունի 6,5 դյույմ էկրան՝ 0,7-ով ավելի, քան iPhone XS-ը և iPhone X-ը։ Այս չափը թույլ է տալիս ավելի հզոր մարտկոցներ տեղադրել՝ Էներգիան երկար պահպանելու համար, սակայն էկրանի մեծացման հետ մեկտեղ ավելանում են կշիռը և չափերը, վատանում է սարքավորման էրգոնոմիկան։

Օգտագործողները դժգոհում են, որ iPhone XS Max-ը, ի տարբերություն նախորդ մոդելների, ձեռքի մեջ շատ հարմար չի տեղավորվում, և հատկապես փոքր ափեր ունեցող մարդկանց համար խնդրահարույց է։

iPhone XS-ը և iPhone XS Max-ը iPhone X-ի նման ունեն X OLED էկրան, սակայն նոր մոդելների դեպքում դինամիկ տիրույթն ընդլայնված է 60%-ով։ էկրանը դեռևս զրկված է ներկայումս տարածված «Always On Display» հնարավորությունից, ինչը հիասթափեցրել է որոշ օգտատերերի։

Հեռախոսի հետ տրվում է նաև ստանդարտ լիցքավորիչ, որը չունի արագ լիցքավորման գործառույթ։ Օգտատերերին հիասթափեցրել է նաև այն փաստը, որ հավաքածուից հեռացվել է Lightning/3,5 TRRS ադապտերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* iPhone XS — Apple (RU) 
* Ներկայացվել են iPhone XS և XS Max սմարթֆոնները  
* Ներկայացվել է iPhone XR-ը՝ iPhone 8-ի գաղափարակից հաջորդը և Apple-ի նոր սերնդի ամենահասանելի սմարթֆոնը 
* Հայտնի են դարձել iPhone XR, iPhone XS և XS Max սմարթֆոնների գները 
* Apple-ը ներկայացրել է նոր ֆլագմաններ՝ iPhone Xs և Xs Max 
* «Բյուջետային» iPhone XR․ մեծ էկրան՝ ցածր թույլտվությամբ և հզոր պրոցեսորով 

Կատեգորիա:2018 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:IPhone
Ամեն անգամ քո տըվածից երբ մի բան ես դու տանում

**«Ամեն անգամ քո տըվածից երբ մի բան ես դու տանում»**, Հովհաննես Թումանյանի քառյակներից։

## Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս քառյակը գրել է 1921 թվականի մայիսի 2-ին։ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի 109-րդ, 110-րդ և 161-րդ համարներում պահվում է երեք ինքնագիր։ Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում են ևս չորսը։ Քառյակն առաջին անգամ տպագրվել է 1922 թվականին Երևանում լույս տեսնող «Նորք» հանդեսի Ա գրքի 95-րդ էջում, այնուհետև՝ 1922 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսած Սուրխաթյանի «Գրական գոհարներ» ժողովածուի 499-րդ էջում և Կ․ Պոլսում լույս տեսած «Բանաստեղծություններ» ժողովածուի 61-րդ էջում, ապա Թումանյանի երկերի ժողովածուի 214-րդ էջում։ Քառյակն արտատպվել է Կ․ Պոլսում լույս տեսած «Բանաստեղծություններ» ժողովածուից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի քառյակներ
Լեյլա Վեքիլովա

**Լեյլա Մահադ ղիզի Վեքիլովա** (, ), բալետի ադրբեջանցի արտիստուհի, բալետմայստեր, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի;

## Կենսագրություն
Լեյլա Վեքիլովան ծնվել է 1927 թվականի հունվարի 29-ին Բաքվում։ 1935 թվականից նա դասավանդում էր Խորեոգրաֆիա դպրոցում։ Նրա ուսուցիչը հայտնի ադրբեջանցի բալետմայստեր Գամեր Ալմասզադեն էր։ 1943 թվականին դպրոցն հաջողությամբ ավարտել է։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսել է հանդես գալ որպես մենակատար `Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում։ 1945-1946 թվականներին Մոսկվայի Խորեոգրաֆիա դպրոցում երկու տարի անցավ հատուկ դասընթաց։ Վերադառնալով Բաքու, նա դարձավ Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի բալետի դերասանուհի։

## Լավագույն դերակատարումներ
Ազգային լավագույն դերակատարումներից են՝ Գյուլյանակ (Աֆրասիաբ Բադալբեկլիի «Կույսի աշտարակը»), Օդետա-Օդիլիա, Ավրորա, Մուլլա (Պյոտր Չայկովսկիի «Կարապի լիճը», «Քնած գեղեցկուհին» և «Շչելկունչիկ»), Կիտրի (Լյուդվիգ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Գյուլշեն (Ս. Հաջիբեկովի «Գյուլշեն»), Այշա (Կարա Կարաևի «Յոթ գեղեցկուհիներ», 1952), Շիրին (Արիֆ Մելիքով, «Սիրո լեգենդ»)։

Լեյլա Մախադ կըզը Վեքիլովան մահացել է 1999 թվականի փետրվարի 20-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Քլարք Գրեգ

**Քլարք Գրեգ** (, ), ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և սցենարիստ։ Հայտնի է հատկապես «Մարվել»-ի կինոտիեզերքի ֆիլմերում Ֆիլ Կոլսոնի դերով։

## Վաղ տարիներ
Քլարք Գրեգը ծնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Բոբ Գրեգը, եպիսկոպոսական եկեղեցում եղել է հոգևորական։ Նա մեծացել է Չեպել Հիլում, Հյուսիսային Կարոլինա։

Որոշ ժամանակ Քլարքը եղել է Օհայոյի Ուեսլիան համալսարանի ուսանող, իսկ հետո սովորել է Նյու Յորքի համալսարանի «Արվեստների Թիշչ դպրոցում» և ստացել կերպարվեստի բակալավրի աստիճան 1986 թվականին։

## Գործունեություն
Գործունեության սկզբում Գրեգը հիմնականում նկարահանվել է երկրորդական պլանի դերերում, ինչպես նաև տարբեր հեռուստատեսային աշխատանքների և սերիալների էպիզոդիկ դերերում։ Սակայն այս աշխատանքների թվում կային նաև հայտնի ֆիլմեր, ինչպիսիք էին՝ «Գիրուկը և երեխան»,«Ուղիղ և իրական սպառնալիք», «Մագնոլիա», ինչպես նաև «Հին Քրիստինի նոր արկածները», «Կանոն և կարգ», «Սեքսը մեծ քաղաքում» սերիալներում։ 2000 թվականին նա գրել է «Ինչ է թաքցնում սուտը» ֆիլմի սցենարը։

Որպես ռեժիսոր՝ նա առաջին անգամ հանդես է եկել 2008 թվականին, երբ նկարահանել է «Շնչահեղձություն» ֆիլմը՝ ըստ հյուսիսամերիկացի գրող Չակ Պալանիկի համանուն վեպի։

Գրեգին մեծ հեղինակություն է բերել Ֆիլ Կոլսոնի դերը Marvel Studios ընկերության Marvel կինեմատոգրաֆիական տիեզերքում  («Երկաթե-մարդը» 2008 թվականին, «Երկաթե մարդը 2» 2010 թվականին, «Թոր» 2011 թվականին և «Վրիժառուները» 2012 թվականին), ինչպես նաև Мarvel animation ստուդիայի «Կատարյալ Սարդ-մարդը» մուլտսերիալում։ Այս դերով նա նաև հանդես է եկել «Վ.Ա.Հ.Ա.Ն. գործակալները» հեռուստասերիալում, որտեղ հանդես է եկել գլխավոր հերոսի դերում։ 2019 թվականին Գրեգը վերադարձել է մեծ էկրաններին «Կապիտան Մարվել» ֆիլմում Կոլսոնի դերով։

## Անձնական կյանքը
Գրեգը ամուսնացել է Ջենիֆեր Գրեյի հետ։ Զույգը ունի մեկ երեխա, որի անունը Ստելլա է։

## Ֆիլմագրություն

{{Սերիալում|2006||Հին Քրիստինի նոր արկածները|The New Adventures of Old Christine|

## Ծանոթագրություն

 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Ֆուտբոլը Բոսնիա և Հերցեգովինայում

**[[Ֆուտբոլ]]ը [[Բոսնիա և Հերցեգովինա]]յում** համարվում է ամենահայտնի սպորտաձևը։

## Ազգային հավաքական

right|thumb|Էմիր Սպահիչ, ազգային հավաքականի ավագը
right|thumb|Էդին Ջեկո, ազգային հավաքականի լավագույն ռմբարկու
[right|thumb|Վեդադ Իբեշևիչ, 2014 թվականի աշխարհի առաջնության հավաքականի առաջին գոլի հեղինակ ([Արգենտինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Արգենտինայի հավաքականի դարպասներին)]]
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը կազմավորվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միության գլխավորությամբ։ Իր առաջին հաղթանակը տարել է 1996 թվականի նոյեմբերի 6-ին Իտալիայի հավաքականի դեպ։ Հավաքականը ՖԻԲԱ ամենաբարձր վարկանիշը՝ 13-րդ հորիզոնական, գրանցել է 2013 թվականի օգոստոսին։

Հավաքականը իր պատմության ընթացքում, որպես խոշոր առաջնություն, առաջին անգամ հանդես է եկել 2014 թվականին Բրազիլայի աշխարհի առաջնությանը։ Հավաքականը այդ առաջնությանը անցկացրել է ընդամենը 3 խաղ՝ չկարողանալով անցնել խմբային փուլը՝ պարտվելով Արգենտինային ու Նիգերիային, հաղթելով Իրանին։ Եվրոպայի առաջնությանը Բոսնիան երբեք չի մասնակցել. 2012 թվականին նա փոխարեն մասնակցել է Պորտուգալիան, իսկ 2016 թվականին՝ Իռլանդիան, որը կրկին շրջանցել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի հավաքականին։

Հավաքականի տնային մարզադաշտը Զենիցա քաղաքի Բիլինո Պոլեն է։

## Ֆուտբոլի զարգացումը երկրում
Ֆուտբոլը Սարաևոյում հայտնվել է 1903 թվականին, իսկ Մոստարում՝ 1905 թվականին, որից հետո սկսել է տարածվել ամբողջ Բոսնիայով։ Ակումբներ են հիմնվել Բիհաչ, Զենիցա, Տուզլա և Բանյա Լուկա խոշոր քաղաքներում։ 1908 թվականին անցկացվել է երկրի առաջին առաջնությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Սարաևոյում կային «Սլավիա», «Ջերզելեզ» («Սարաևյան») և «Մակկաբի» ակումբները, ինչպես նաև Բոսնիայի այլ քաղաքներում գործում էին ևս 20 ակումբ։ 1918 թվականին՝ Հարավսլավիայի Թագավորության կազմավորումից հետո, մի քանի լիգաներով մեկնարկել է նոր առաջնություն, և բարձրագույն դիվիզիոնում սկսել էին խաղալ երկու բոսնիական ակումբ։ 1920 թվականին հիմադրվել է Սարաևոյի ֆուտբոլային ենթաասոցիացիան որպես Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միության իրավահաջորդ։ Հարավսլավիայի առաջնությունը շարունակվել է մինչև 1939-1940 թվականների մրցաշրջանը։ Պատերազմից հետո բոսնիական ակումբները խաղացել են Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության առաջնությունում։

## Ակումբներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի առաջատար ակումբները համարվում են «Սարաևո», «Ժելեզնիչար» (Սարաևո) և «Վելեժ» (Մոստար)։ Նրանք խաղացել են Հարավսլավիայի առաջին և երկրորդ լիգաներում, հանդես են եկել Հարավսլավիայի գավաթում, իսկ Հարավսլավիայի հավաքականի կազմում հանդես են եկել բոսնիական աստղեր Վահիդ Հալիլհոջիչը, Սաֆետ Սուշիչը, Յոսիպ Կատալինսկին, Ֆարուկ Հաջիբեգիչը, Իվիցա Օսիմը, Ասիմ Ֆերհատովիչը, Բլաժ Սլիշկովիչը և Դուշան Բաևիչը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Բոսնիա և Հերցեգովինայում
Լիկանի

**Լիկանի** *()*, ավան Վրաստանում, տեղակայված Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիից 160 կմ արևմուտքում գտնվող Բորժոմի կիրճում, Բորժոմի քաղաքի արևմտյան ծայրամասում։ Լիկանին հարակից է Բորժոմ-Խարագաուլի ազգային պարկին և հանդիսանում է լեռնային հայտնի առողջարաններից մեկը։

Ձմեռը մեղմ է և ոչ այնքան ձյունառատ, −2,0&nbsp;°C միջին ջերմաստիճանով, ամառը տաք է, միջին ջերմաստիճանը՝ 20-25&nbsp;°C: Լիկանի պարկը լայնորեն օգտագործվում է որպես առողջարանային ռեկրեացիոն գոտի, գերակշռում են կաղնիները և փշատերև ծառերը, բաղադրությամբ Բորժոմի հանքային ջրին մոտ հանքային աղբյուրները։

Լիկանիում տեղակայված են մի քանի կարևոր պատմական օբյեկտներ, որոնց թվում են եռանավ բազիլիկը (8-9 դարեր) և Ռոմանովների պալատը (1892-1895)։ Նրա ճարտարապետը հանդիսանում է Լեոնտի Նիկոլաևիչ Բենուան։ Պալատը կառուցվել է Կուր գետի ափին և սկզբում նախատեսվել էր որպես մեծ իշխան Նիկոլայ Միխայլովիչի՝ քաղաքից դուրս գտնվող պալատ։

Խորհրդային ժամանակաշրջանում Լիկանի նստավայրը անցել է պետության սեփականության ներքո, և այնտեղ հաճախ էին հանգստանում խորհրդային պետության առաջին դեմքերը, այդ թվում՝ Իոսիֆ Ստալինը։

Անկախ Վրաստանում պալատը գործում է որպես Վրաստանի նախագահի ամառային նստավայր։ Լիկանի հանգստի համալիրը, ներառյալ խորհրդային ժամանակաշրջանի առողջարանը, 2006 թվականի ապրիլին ձեռք է բերվել Ղազախստանի պետական *KazMunayGas* պետական էներգետիկ ընկերության կողմից, որը խոստացել էր տարածքը զարգացնել և դարձնել միջազգային զբոսաշրջային կենտրոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Borjomi-Kharagauli National Park
* Минералка товарища Сталина - сюжет о Ликани (25 мин.) в цикле «Ждём в гости»

Կատեգորիա:Վրաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր