Օռլանդո Լետելիեր

**Մարկոս Օռլանդո Լետելիեր դել Սոլար** (, ), չիլիացի տնտեսագետ և դիվանագետ, Սալվադոր Ալյենդեի կառավարության արտաքին և ներքին գործերի նախարար։

## Կենսագրություն
Մարկոս Լետելիերը ծնվել է Տեմուկոյում, եղել է Օռլանդո Լետելիեր Ռուիսի և Ինես դել Սոլարի կրտսեր երեխան։ Նախնական կրթությունը ստացել է Սանտյագոյի էլիտար Instituto Nacional General José Miguel Carrera-ում։

Տասնվեց տարեկան հասակում ընդունվել է որպես կուրսանտ Չիլիի ռազմական ակադեմիայում, որտեղ ստացել է միջնակարգ կրթություն, բայց հրաժարվել է ռազմական կարիերայից։ 

Առաջին քաղաքական փորձը ստացել է դեռ ուսանող ժամանակ, երբ ընդգրկվել է Չիլիի համալսարանի ուսանողական խորհուրդում։ Սակայն համալսարանը չի ավարտել և այդպես էլ բարձրագույն կրթություն չի ստացել։ 1955 թվականին միացել է նորաստեղծ պղնձի դեպարտամենտին (Departamento del Cobre, այժմ՝ CODELCO), որտեղ մինչև 1959 թվականն աշխատել է որպես պղնձի արդյունաբերության վերլուծաբան-հետազոտող։

Պաշտոնանկ է արվել վերակազմավորման արդյունքում, սակայն սենատոր Սալվադոր Ալյենդեն այն անվանել է պաշտոնանկություն քաղաքական համոզմունքների համար, քանի որ նույն թվականին Լետելիերը միացել է Չիլիի սոցիալիստական կուսակցությանը։

Պաշտոնանկությունից հետո Լետելիերն ընտանիքի հետ մեկնել է Վենեսուելա, որտեղ աշխատել է որպես ֆինանսների նախարարության պղնձի արդյունաբերության խորհրդատու։ Այնուհետև աշխատել է որպես ավագ տնտեսագետ և Inter-American Development Bank-ի վարկային բաժնի տնօրեն։ Եղել է նաև ՄԱԿ-ի խորհրդատու Ասիական զարգացման բանկի ստեղծման գործում։

### Ալյենդեի հետ
Սալվադոր Ալյենդեի Չիլիի նախագահ ընտրվելուց հետո՝ Լետելիերը վերադարձել է հայրենիք։

1971-1973 թվականներին եղել է դեսպան ԱՄՆ-ում: Այդ պաշտոնում պաշտպանել է Ալյենդեի կառավարության դիրքորոշումը, որը 1971 թվականին հասել է պղնձի արդյունաբերության ազգայնացման մասին օրենքի ընդունմանը։

1973 թվականին զբաղեցրել է Չիլիի արտաքին գործերի, ներքին գործերի և պաշտպանության նախարարի պաշտոնները։

1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ռազմական հեղաշրջման արդյունքում երկրի ղեկավարներից առաջին ձերբակալվածներից մեկն է։ Գտնվելով բանտարկության մեջ Մագելանի նեղուցի Դոսոն կղզում համակենտրոնացման ճամբարում, այնուհետև Վալպարաիսոյի ռազմաօդային ուժերի ռազմական ակադեմիայի նկուղում, բազմիցս ենթարկվել է խոշտանգումների։ Ազատ է արձակվել միջազգային հանրության ճնշման ներքո։ ԱՄՆ-ից խնդրել է քաղաքական ապաստան։

### Արտագաղթ և մահ
1975 թվականից աշխատել է ԱՄՆ-ում որպես Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի (IPS) գիտաշխատող, համագործակցել է ամերիկյան և եվրոպական մի շարք այլ «ձախաթևյան» գիտական կենտրոնների հետ։ Ակտիվ գործունեություն է ծավալել՝ ուղղված գեներալ Պինոչետի ռեժիմի դեմ՝ լոբբինգ անելով եվրոպական պետությունների կողմից նրան վարկեր չտրամադրելու որոշումների դեմ։ 1976 թվականի սեպտեմբերին զրկվել է Չիլիի քաղաքացիությունից։

1976 թվականի սեպտեմբերի 21-ին սպանվել է իր քարտուղարուհի, ԱՄՆ քաղաքացի Ռոնի Մոֆիտի հետ (նրա ամուսինը վիրավորվել է, բայց ողջ է մնացել) Վաշինգտոնում «Կոնդոր» օպերացիայի ընթացքում Պինոչետի գաղտնի ոստիկանության գործակալների կողմից կազմակերպված մահափորձի արդյունքում։ Սպանությունը ղեկավարել է ԴԻՆԱ-ՅԻ գործակալ Մայքլ Թաունլին՝ հայտնի ահաբեկիչ գրող Մարիանա Կալյեխասի ամուսինը։ Պայթուցիկ սարքը գործի է դրել կուբացի ներգաղթյալ Վիրխիլիո Պասը։

## Հետաքննություն
Փաստաթղթում, որը գաղտնազերծվել է Օբամայի վարչակազմի օրոք Չիլիի նախագծի շրջանակներում, ասվում է, որ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը կասկածել է հենց Չիլիի բռնապետ Պինոչետին՝ Ռոնի Մոֆիթի և Օռլանդո Լետելիերի սպանության ուղղակի հրահանգը տալու մեջ։ Չնայած նրանք չկարողացան հավաքել բավարար հետախուզական տվյալներ, որոնք հաստատում էին, որ Պինոչետն է հրաման տվել, ցնցող ապացույցներ են ստացվել չիլիացի մայոր Արմանդո Ֆերնանդեսից, որին համոզել են ժամանել մայրաքաղաք՝ Պինոչետի միջադեպը թաքցնելու մեջ ներգրավված լիենլու տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ 2016 թվականին Չիլիի նախագահ Բաչելետին ներկայացվել է  Լետելիերի և Մոֆիտի սպանություններում Պինոչետի դերի մասին ԿՀՎ-ի հատուկ հետախուզական եզրակացության ևս մեկ գաղտնազերծված պատճեն։ Ըստ փաստաթղթի՝ ԿՀՎ-ն կարծում էր, որ Պինոչետն «անձամբ է հրամայել իր հետախուզության պետին սպանություն կատարել»։ Նույնիսկ ապացույցների առկայության դեպքում պետքարտուղար Ջորջ Շուլցը չի զգացել, որ դրանք բավարար են Պինոչետին մեղադրելու համար, սակայն այդ տեղեկությունները օգտագործել է, որպեսզի համոզի Ռեյգանին փոխել Չիլիի քաղաքականությունը 1987 թվականի հոկտեմբերի 6-ի հուշագրում։ 1990 թվականին Պինոչետը հեռացել է իշխանությունից, իսկ 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին մահացել է՝ այդպես էլ չներկայանալով դատարան։

Գործի քննությունը նկարագրված է «Լաբիրինթոս» գրքում։ Հեղինակներն են լրագրող Թեյլոր Բրանչը և Կոլումբիայի դաշնային շրջանի դատախազի օգնական (սպանության պահին) Յուջին Փրոփերը։

## Ընտանիք
1955 թվականի դեկտեմբերի 17-ինԼետելիերն ամուսնացել է Իսաբել Մարգարիտա Մորել Հումուսիոյի հետ, ումից ունեցել է չորս որդի՝ Քրիստիան Ալֆրեդո, Խոսե Իգնասիո, Ֆրանցիսկո Խավիեր և Խուան Պաբլո։

## Անդրադարձն արվեստում
* 2018 թվականի փետրվարին Վաշինգտոնի Մասաչուսեթս պողոտայում տեղադրվել է հուշարձան այն վայրի մոտ, որտեղ 1976 թվականին մեքենայի մեջ սպանվել է Օռլանդո Լետելիերը։ Բացման արարողությանը ներկա էին Լետելիերի երեք որդիները և թոռնուհին։ Արարողությունը տեղի է ունեցել երկու տարի չանցած այն բանից հետո, երբ Օբամայի վարչակազմը հրապարակել է «ԿՀՎ-ի վաղուց դասակարգված վերլուծությունը, որը պարունակում է համոզիչ ապացույցներ այն մասին, որ նախագահ Պինոչետն անձամբ է հրամայել իր հետախուզության պետին սպանություն կատարել»։
* «Կենտավրոսներ» (1978) ֆիլմում, որը հիմնված է 1973 թվականի չիլիական հեղաշրջման իրադարձությունների վրա, գլխավոր հերոս հետաքննությունների բյուրոյի տնօրենի անունը Օռլանդո է։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Չիլիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Չիլիի համալսարանի շրջանավարտներ