Կովբոյական գլխարկ

աջից|մինի|Ֆետրե կովբոյական գլխարկ
աջից|մինի|Ծղոտե կովբոյի գլխարկ
**Կովբոյական գլխարկ,** բարձր թագով լայնեզր գլխարկ, որն առավել հայտնի է որպես հյուսիսամերիկյան կովբոյի հագուստի որոշիչ կտոր։ Այսօր այն կրում են շատ մարդիկ, և հատկապես կապված է Միացյալ Նահանգների արևմտյան և հարավային, արևմտյան Կանադայի և Մեքսիկայի արևմտյան և հյուսիսային Մեքսիկայի ռանչոյի աշխատողների հետ, շատ երկրի տարածաշրջանային մեքսիկացի և սերտանեխո  երաժշտության կատարողների և հյուսիսամերիկյան ռոդեոյի շրջանի մասնակիցների հետ։ Այն ամբողջ աշխարհում ճանաչված է որպես Հին Արևմուտքի հագուստի մաս։

Կովբոյական գլխարկը, ինչպես հայտնի է այսօր, ունի իր դիզայնի բազմաթիվ նախադրյալներ, այդ թվում՝ մեքսիկական գլխարկներ, ինչպիսիք են սոմբրերոն, լայնեզր գլխարկների տարբեր ձևավորումներ, որոնք կրում են արևելյան Միացյալ Նահանգների ֆերմերներն ու անասնապահները, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգների հեծելազորի նմուշները։ .

Առաջին արևմտյան մոդելը բաց թագադրված «Պարոնների շեֆն» էր, իսկ դրանից հետո հայտնվեց առջևի ծալքավոր Կարլսբադը, որը վիճակված էր դառնալ «կովբոյ» ոճը։ Բարձր պսակով, լայնեզրերով, փափուկ զգացողությամբ արևմտյան գլխարկները, որոնք հաջորդեցին, սերտորեն կապված են կովբոյի կերպարի հետ։

## Պատմություն
ձախից|մինի|Մեքսիկական գլխարկներ պատկերող նկար
մինի|A Boss of the Plains գլխարկը
Լայնեզրերով, բարձր պսակով գլխարկի գաղափարը, որը կրում էր ձիավոր հեծյալը, կարելի է տեսնել դեռևս 13-րդ դարի մոնղոլ ձիավորներից։ Գլխարկն ունի բարձր թագ, որն ապահովում է մեկուսացում և լայն եզր, որը ստվեր է ապահովում։ Շոգ և արևոտ կլիման ոգեշնչում է շատ լայն եզրերով դիզայներ, ինչպիսին է սոմբրերոն Մեքսիկայում։

Հայտնի չէ, թե կովբոյական գլխարկը երբ է ստացել իր անունը։ Այնուամենայնիվ, եվրոպացի ամերիկացիները ԱՄՆ-ի արևմուտքում սկզբում չունեին ստանդարտ գլխազարդեր։ Մարդիկ, ովքեր շարժվում էին դեպի արևմուտք, կրում էին բազմաթիվ ոճերի գլխարկներ, այդ թվում՝ գլխարկներ, թալանչի գլխարկներ, Քաղաքացիական պատերազմի գլխազարդեր, ինչպիսիք են հեծելազորային և սլացիկ գլխարկները և նավաստիների գլխարկները։

Հակառակ տարածված համոզմունքի, ամերիկյան Արևմուտքում ամենահայտնին ոչ թե կովբոյական, այլ բոուլերի գլխարկն էր, ինչը դրդեց Լյուսիուս Բիբին անվանել այն «գլխարկը, որը հաղթեց Արևմուտքին»։ Աշխատող կովբոյը լայնեզր, բարձր թագով գլխարկներ էր կրում։ Գլխարկները, ամենայն հավանականությամբ, ստացվել են Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակի անփույթ գլխարկներից և կարող էին մեքսիկական վակերոների ազդեցության տակ լինել մինչև ժամանակակից դիզայնի գյուտը։ Ջոն Բատերսոն Սթեթսոնին վերագրվում է ժամանակակից ամերիկյան կովբոյական գլխարկի ստեղծման համար։

1865 թվականին Սթետսոնի կողմից պատրաստված բնօրինակ «Բոսսը հարթավայրում», ուներ հարթ եզր, ուղիղ կողային թագ և կլորացված անկյուններ։ Այս թեթև, անջրանցիկ գլխարկները բնական գույնի էին և ունեին չորս դյույմ թագ և եզր։ Գլխարկի վրա պարզ ժապավենը թույլ էր տալիս կարգավորել գլխի չափը։ Սթեթսոնի անունը գրված էր թեւկապին։ Թեև նրանք պատրաստում էին միայն մեկ տեսակի գլխարկ, դրանք տարբեր որակի էին, սկսած մեկ դասի նյութից՝ յուրաքանչյուրը հինգ դոլարով մինչև մաքուր կեղևի ֆետրե գլխարկներ՝ յուրաքանչյուրը երեսուն դոլարով։ Ջեյ Բի Սթեթսոնն առաջինն էր, ով կովբոյներին ներկայացրեց «հարթավայրերի շեֆը», և նա մնաց ամերիկյան Արևմուտքի համընդհանուր կերպարը։ Արեւմուտքի խարիզման տեղափոխվեց Արեւելք, երբ արկածախնդիրները վերադարձան թանկարժեք «Բոսս օֆ Փեյնս» ոճի գլխարկով։ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին կեսում գլխարկը անփոխարինելի իր էր յուրաքանչյուր տղամարդու զգեստապահարանում։ Սթեթսոնը կենտրոնացավ թանկարժեք, որակյալ գլխարկների վրա, որոնք իսկական ներդրում էին աշխատող կովբոյի համար և հաջողության բանալին քաղաքային մարդու համար։

Բնօրինակ Սթեթսոնի ուժն ու ջրի դիմադրությունը հետագա համբավ ձեռք բերեցին 1912 թվականին, երբ USS Maine ռազմանավը բարձրացվեց Հավանայի նավահանգստից, որտեղ այն խորտակվել էր 1898 թվականին։ 14 տարեկան. Գլխարկը ենթարկվել է տիղմի, կեղտի և բույսերի։ Սակայն գլխարկը մաքրվել է և պարզվել է, որ այն անվնաս է։

Կովբոյական գլխարկն ընդունվել է որպես տարածաշրջանային նույնացուցիչ Նոր Զելանդիայի Հյուսիսային կղզու Գիսբորն թաղամասում ապրող մաորի ցեղերի շրջանում՝ «Nga Kaupoi» («Կովբոյներ») ընդհանուր անվան տակ՝ շնորհիվ նրանց տեղական ձիերի որդեգրման; Տեղացի քաղաքական գործիչներից մեկը՝ Ռավիրի Վայտիտին, հայտնի է իր գլխարկներով արտաքինով։

## Դիզայն
մինի|Սթեթսոն գլխարկը արտադրվել է 1920-ականներին
Ժամանակակից կովբոյական գլխարկները պատրաստված են մորթյա թիկունքից, ծղոտից կամ, ավելի հազվադեպ, կաշվից։ Վաճառվում են բարձր, կլորացված թագով և լայն, հարթ եզրով։ Նրանք ունեն պարզ վիրակապ ներսից՝ գլուխը կայունացնելու համար և սովորաբար փոքրիկ դեկորատիվ վիրակապ՝ թագի արտաքին մասի գլխարկի վրա։ Գլխարկներն անհատականացվում են՝ թագը ծալելով և ծայրը փաթաթելով։ Գլխարկները վաճառվում են նաև նախապես թեքված և գլորված։ Հաճախ ավելացվում է ավելի դեկորատիվ գլխարկի ժապավեն։ Տեղ-տեղ ամրացված են նաև «խուճապի լարեր» կամ «փողային թելեր»։ Գլխարկները կարող են պատրաստվել գրեթե ցանկացած գույնի, բայց առավել հաճախ երևում են բեժ, շագանակագույն և սև երանգներով։ Սկսած 1940-ականներից, պաստելի գույները ներկայացվեցին և հաճախ երևում էին գլխարկների վրա, որոնք կրում էին կինոյի կովբոյները և ռոդեո մրցարշավորդները։ «Այսօրվա կովբոյական գլխարկը գրեթե անփոփոխ է մնացել շինարարության և դիզայնի մեջ, քանի որ առաջինը ստեղծվել է 1865 թվականին J.B. Սթեթսոնի կողմից։

## Ժամանակակից նմուշներ
մինի|Ժամանակակից աշխատող կովբոյներ կովբոյական գլխարկներով։ Չնայած նրանք ավելի քիչ են պաշտպանում արևից, նրանց կոր եզրը թույլ չի տալիս, որ դրանք հեշտությամբ տապալվեն լասո օգտագործելիս:
Ժամանակակից կովբոյական գլխարկը Սթեթսոնի ստեղծումից ի վեր գրեթե անփոփոխ է մնացել շինարարության և դիզայնի մեջ։ Կովբոյական գլխարկը արագորեն ճանաչեց իր տիրոջը որպես Արևմուտքի հետ կապեր ունեցող մարդ։ «Մեկ տասնամյակի ընթացքում «Ջոն Բ. Սթեթսոն» անունը դարձավ «գլխարկ» բառի հոմանիշը Միսիսիպի գետից արևմուտք ընկած յուրաքանչյուր անկյունում և մշակույթում»։ Գլխարկի պսակի և եզրի ձևը հաճախ փոխում էր այն կրողը նորաձևության և եղանակից պաշտպանվելու համար՝ փափկելով այն տաք գոլորշով, ձևավորելով այն և թույլ տալով, որ այն չորանա և սառչի։ Անհատականացման հեշտության պատճառով հաճախ հնարավոր էր լինում որոշել, թե որտեղից է եկել կովբոյական գլխարկը, որ ռանչոյից իջել՝ պարզապես գլխի վերևի ծալքին նայելով։ Ընդհանուր ժամանակակից գլխարկների ծալքերը ներառում են դասական «Cattleman», «Cool Hand Luke», «Minick», «Brick» և «Gus» ծալքերը։

Ավելի ուշ, երբ Վայրի Արևմուտքի առեղծվածը հանրաճանաչ դարձավ զվարճացնողների կողմից, ինչպիսիք են Բուֆալո Բիլ Քոդին և վեսթերնները, որոնց գլխավոր դերերում հանդես էին գալիս դերասաններ, ինչպիսիք են Թոմ Միքսը, կովբոյական գլխարկը դարձավ ամերիկյան Արևմուտքի խորհրդանիշը։ Ջոն Ուեյնը նրանց անվանել է «գլխարկ, որը հաղթեց Արեւմուտքին»։ Բոսս հարթավայրերի դիզայնը ազդեց տարբեր լայնեզր գլխարկների վրա, որոնք կրում էին ֆերմերներն ու ռանչերները ամբողջ Միացյալ Նահանգներում։ Ավելի ուշ մոդելները հարմարեցվեցին իրավապահ մարմինների, ռազմական և կինոյի կիրառությունների համար։

Առաջին ամերիկյան իրավապահ մարմինը, որն ընդունել է Stetson գլխարկը որպես իր համազգեստի մաս, եղել է Տեխաս Ռեյնջերսը։ Տեխասի օրենսդիր մարմինը կովբոյական գլխարկը հայտարարել է որպես «Տեխասի պետական ​​գլխարկ» 2015 թվականին։

## Վարիացիաներ
### Տասը գալոն գլխարկներ
Որոշ կովբոյական գլխարկներ կոչվում են «տասը գալոն» գլխարկներ։ Տերմինը գործածության մեջ է մտել մոտ 1925 թվականին։ Այս հայեցակարգի ծագման մասին բազմաթիվ տեսություններ կան։

Տեսություններից մեկն այն է, որ «տասը գալոն» տերմինը իսպանական «tan galán» փոփոխիչի կոռումպացված է, որը թարգմանաբար նշանակում է «իսկապես գեղեցիկ» կամ «այնքան գեղեցիկ»։ Օրինակ՝ «un sombrero tan galán»-ը թարգմանվում է որպես «այսքան գեղեցիկ գլխարկ»։

Մեկ այլ տեսություն այն է, որ «տասը գալոն» տերմինը կոռումպացված է իսպանական galón տերմինից, որը նշանակում է «հյուս», գլխի պսակի շուրջը նեղ հյուսված եզրագծերի տեսակ, որը, հնարավոր է, հարմարեցված է իսպանացի կովբոյների կողմից։ Երբ Տեխասի կովբոյները սխալ հասկացան գալոն բառը, որ նշանակում է «գալոն», հնարավոր է, որ հայտնի, եթե սխալ, լեգենդ է ծնվել։ Ըստ Ռեյնոլդսի և Ռենդի, «տասը գալոն» տերմինը սկզբնապես վերաբերում էր ոչ թե գլխարկի հզորությանը, այլ մեքսիկական սոմբրերոյի ժապավենի լայնությանը և ավելի սերտորեն կապված է իսպանացիների կողմից չափման այս միավորի հետ, քան Սթեթսոնի ջրառի հզորությունը»։

Սթեթսոնի վաղ տպագիր գովազդում պատկերված էր մի կովբոյ, որը ձիուն ջուր էր տալիս գլխարկից խմելու։ Սթեթսոնը նշում է, որ «տասը գալոն» գլխարկը պարունակում է ընդամենը 3 լիտր (մոտ 3՝ 38 լիտրի փոխարեն), նույնիսկ մեկ գալոն։

### Կալգարի սպիտակ գլխարկ
Կալգարիի սպիտակ գլխարկը սպիտակ կովբոյական գլխարկ է, որը ամենամյա Calgary Stampede rodeo-ի և Կալգարի քաղաքի խորհրդանիշն է։ Ստեղծվել է Smithbilt գլխարկ ընկերության սեփականատեր Մորրիս Շումիատչերի կողմից, այն առաջին անգամ կրվել է 1946 թվականին «Stampede»-ում։ 1950-ականների սկզբին Կալգարիի քաղաքապետ Դոնալդ Հյու Մաքքեյը սկսեց սպիտակ գլխարկը նվիրել բարձրաստիճան անձանց, ավանդույթ, որը քաղաքապետարանը շարունակում է մինչ օրս։ Հազարավոր զբոսաշրջիկներ և խմբեր մասնակցում են նաև «սպիտակ գլխարկի արարողություններին», որոնք կազմակերպվում են Զբոսաշրջություն Կալգարիի և Կալգարիի միջազգային օդանավակայանում կամավոր դիմավորողների կողմից։ 1983 թվականին Կալգարիի սպիտակ գլխարկը ներառվեց Կալգարիի դրոշի դիզայնի մեջ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bender, Texan Bix (1994). *Hats & the Cowboys Who Wear Them.* 
* Blevins, Winfred ( 2001). *Dictionary of the American West: over 5,000 terms and expressions from Aarigaa! to Zopilote*.  
* Carlson, Laurie. (1998) *Boss of the plains, the hat that won the West*.  
* Christian, Mary Blount. (1992) *Hats off to John Stetson*  
* Foster-Harris, William (2007) *The Look of the Old West: A Fully Illustrated Guide*  
* Reynolds, William and Rich Rand (1995) *The Cowboy Hat book.* 
* Snyder, Jeffrey B. (1997) *Stetson Hats and the John B. Stetson Company 1865–1970.* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի նորաձևություն
Կատեգորիա:Ամերիկյան մշակույթ
Կատեգորիա:Գլխարկներ
Կատեգորիա:Հագուստ
Կատեգորիա:Նորաձևության պատմություն