Թիենանմեն հրապարակ

**Թիենանմեն** **հրապարակ,** հրապարակ Չինաստանի Պեկին քաղաքի կենտրոնում, որն անվանվել է ի պատիվ Թիենանմենի («*Երկնային խաղաղության դարպասի*»), որը գտնվում է հրապարակի հյուսիսում և բաժանում է այն Արգելված քաղաքից: Հրապարակում են տեղակայված Ժողովրդական հերոսների հուշարձանը, ժողովրդական մեծ դահլիճը, Չինաստանի ազգային թանգարանը և Մաո Ծեդոնի դամբարանը: Թիենանմեն հրապարակի չափը 215,730 մ 2 է։ Այն ունի մշակութային մեծ նշանակություն՝ լինելով Չինաստանի պատմության մի քանի կարևոր իրադարձությունների վայր:

Չինաստանից դուրս հրապարակը առավել հայտնի է 1989 թվականին տեղի ունեցած բողոքի ցույցերով և ջարդերով, որոնք միջազգային լրատվամիջոցների լուսաբանման, համացանցի և գլոբալ կապի, դրա քաղաքական հետևանքների և այլ գործոնների պատճառով ավարտվել են ռազմական ճնշմամբ։ Չինաստանում այդ դեպքերի մասին գիտելիքների նկատմամբ խիստ գրաքննություն կա Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության կողմից։

## Պատմություն
[մինի| Թիենանմեն հրապարակը [Ցին կայսրություն|Ցին դինաստիայի օրոք։ Չինաստանի դարպասի հետևում տեսանելի է «հազար քայլի միջանցքը», իսկ հեռվում՝ Թիենանմեն դարպասը։]]
մինի| Թիենանմեն հրապարակը 1919 թվականի մայիսի 4-ի շարժման ժամանակ
Թիենանմենը («Երկնային խաղաղության դարպասը») Կայսերական քաղաքի պարսպի դարպասն է, որը կառուցվել է 1417 թվականին Մին դինաստիայի օրոք։ 17-րդ դարում Լի Ձիչենի ապստամբ ուժերի և Մանջուրների կողմից գլխավորած Ցին դինաստիայի ուժերի միջև պայքարը մեծ վնաս է հասցրել կամ նույնիսկ ավերել է դարպասը: Թիենանմեն հրապարակը նախագծվել և կառուցվել է 1651 թվականին։

Դարպասը պատմականորեն հայտնի է որպես «Մեծ Մին դարպաս»: Ցին դինաստիայի օրոք այն վերանվանվել է «Մեծ Ցին դարպաս», իսկ հանրապետականների ժամանակ՝ «Չինաստանի դարպաս»։ Ի տարբերություն Պեկինի մյուս դարպասների, ինչպիսին է Ճենյան դարպասը, սա զուտ հանդիսավոր դարպաս էր՝ երեք կամարներով, բայց առանց պարիսպների, և ոճով նման էր Մինի դամբարաններում հայտնաբերված հանդիսավոր դարպասներին: Դարպասը ուներ հատուկ «Ազգի դարպասի» կարգավիճակ։ Այն սովորաբար փակ էր լինում։ 

### 19-րդ դար
1860 թվականի Երկրորդ Ափիոնյան պատերազմի ժամանակ, երբ բրիտանական և ֆրանսիական զորքերը գրավել են Պեկինը, նրանք ճամբար են դրել դարպասի մոտ և կարճ ժամանակ անց որոշել են այրել դարպասը և Արգելված քաղաքը: Սակայն նրանք ի վերջո որոշել են չայրել Արգելված քաղաքը և փոխարենը այրել Հին ամառային պալատը: Երբ Ութ ազգերի դաշինքի ուժերը 1900 թվականին բռնցքամարտիկների ապստամբության ժամանակ պաշարեցին Պեկինը, նրանք լրջորեն վնասեցին գրասենյակային համալիրները և այրեցին մի քանի նախարարություններ: Բռնցքամարտիկների ապստամբության ավարտից հետո տարածքը դարձել է Ութ ազգերի դաշինքի ռազմական ուժերի հավաքատեղի:

### 20-րդ դար
Պեկինում Թիենանմենը վերակառուցվել է որպես հասարակական տարածք։ 

1954 թվականին քանդվել է Չինաստանի դարպասը՝ հրապարակը մեծացնելու համար։ 1958 թվականի նոյեմբերին սկսվել է Թիենանմեն հրապարակի ընդլայնումը, որը տևել է ընդամենը 11 ամիս և ավարտվել է 1959 թվականի օգոստոսին։ Ընթացում քանդվել են մեծ թվով բնակելի շենքեր և այլ շինություններ։ Հարավային մասում կանգնեցվել է Ժողովրդական հերոսների հուշարձանը։ Ժողովրդական մեծ դահլիճն ու՝ Չինաստանի ազգային թանգարանը կանգնեցվել են հրապարակի արևմտյան և արևելյան կողմերում։

1971 թվականին հրապարակում ցուցադրվել են Կարլ Մարքսի, Ֆրիդրիխ Էնգելսի, Վլադիմիր Լենինի, Իոսիֆ Ստալինի, Սուն Յաթ-սենի և Մաո Ծեդոնի մեծ դիմանկարները, որոնց հեղինակը նկարիչ Գե Սյաոգուանը։ 1980 թվականին Մաոյի մահից հետո դիմանկարները հանվել են:

Մաոյի մահից մեկ տարի անց քանդված Չինաստանի դարպասի մոտակայքում կառուցվել է դամբարան։ Հրապարակի տարածքը մեծացվել է՝ իր տարածքում տեղավորելով 600.000 մարդ։

#### 1989 թվականի բողոքի ցույցեր և ջարդեր
1989 թվականին Թիենանմեն հրապարակում տեղի են ունեցել 1989 թվականի Թիենանմեն հրապարակի բողոքի ցույցերը, որոնք ավարտվել են բռնություններով։ Ճնշումներից հետո ուսանողական առաջնորդներից շատերը փախել են դեպի Միացյալ Նահանգներ օտարերկրյա հետախուզական գործակալությունների և այլ կուսակցությունների օգնությամբ «Դեղին թռչուն» գործողության միջոցով։

1990-ականներին հրապարակի շրջակայքում կառուցվել է Ազգային մեծ թատրոնը։

## Այցելություններ
2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ից այցելուները պետք է նախապես ամրագրեն հրապարակ այցելությունը։

## Իրադարձություններ
Թիենանմեն հրապարակը եղել է մի շարք քաղաքական իրադարձությունների, ուսանողական բողոքների ցույցերի և զինված բախումների վայր:

Թիենանմեն հրապարակում տեղի ունեցած ամենաուշագրավ իրադարձություններից էին 1919 թվականի մայիսի 4-րդ շարժման բողոքի ցույցերը, 1949 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, Մաո Ծեդոնի կողմից Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հռչակումը, 1976 թվականին Ճոու Էնլայի մահից հետո  բողոքի ցույցերը  և 1989 թվականի Հու Յաոբանի մահից հետո բողոքի ցույցերն ու ջարդերը։ Ճնշումներից կարճ ժամանակ անց մի տղամարդ, ում անվանում են անհայտ խռովարար, հրապարակի մոտ Չանան պողոտայում միայնակ կանգնել է տանկերի շարասյան դիմաց:

## Պանորամա

Image:200401-beijing-tianan-square-overview.jpg|thumb|800px|center|Թիենանմեն հրապարակի պանորամա
desc top-left


## Պատկերասրահ

Պատկեր:TiananmenGatePic1.jpg|alt=Tiananmen gate to the north of Tiananmen Square| Թիենանմենի դարպաս, Թիենանմեն հրապարակ
Պատկեր:NationalMuseumofChinapic1.jpg|alt=National Museum of China on the east side of the square| Չինաստանի ազգային թանգարան
Պատկեր:GreatHallofthePeoplepic2.jpg|alt=The Great Hall of the People on the west side of the square| Հրապարակի արևմտյան կողմում գտնվող ժողովրդական մեծ դահլիճը
Պատկեր:BeijingTiananmenSquaregatepicture2.jpg|alt=Zhengyangmen Gate Tower marking the south end of Tiananmen Square| Ճենյանմեն 
Պատկեր:Monument_people's_heroes_2.jpg|alt=Monument to the People's Heroes and the Mausoleum of Mao Zedong occupy the center of the square| Ժողովրդական հերոսների հուշարձանը և Մաո Ծեդոնի դամբարանը հրապարակի կենտրոնում
Պատկեր:Monument_to_the_People's_Heroes.jpg|alt=Monument to the People's Heroes| Ժողովրդական հերոսների հուշարձան
Պատկեր:Mausoleum_von_Mao_Zedong.jpg|alt=Mausoleum of Mao Zedong| Մաո Ծեդոնի դամբարան
Պատկեր:Tianamen_Square-Monument.jpg|alt=Monument in front of Mao's Mausoleum on Tiananmen Square| Հուշարձան Մաոյի դամբարանի դիմաց
Պատկեր:Kaiguodadian.jpg|alt=Students attending the founding ceremony of the People's Republic of China on October 1, 1949.| 1949 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրման արարողությանը մասնակցող ուսանողները
Պատկեր:HammerSickle_Tiananmen.jpg|alt=A temporary monument in Tiananmen Square marking the 90th anniversary of the Chinese Communist Party in 2011| Ժամանակավոր հուշարձան Տյանանմեն հրապարակում՝ 2011 թվականին Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության 90-ամյակի կապակցությամբ
Պատկեր:National_mourning_for_2008_Sichuan_earthquake_victims_-_Tiananmen_Square,_Beijing,_2008-05-19.jpg|alt=National mourning on May 19, 2008, for the victims of the 2008 Sichuan earthquake| Համազգային սուգ 2008 թվականի մայիսի 19-ին՝ 2008 թվականի Սիչուանի երկրաշարժի զոհերի պատվին
Պատկեր:November_29_student_demonstration,_Tiananmen_Square.jpg|alt=Students gather for a demonstration in Tiananmen Square, c. 1917–1919.| Ուսանողների ցույց Թիենանմեն հրապարակում, 1917 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երիտասարդների լուսանկարը մայիսյան շքերթի ժամանակ, 1957 https://collections.tepapa.govt.nz/object/188681
* Մայիսյան շքերթի լուսանկար, 1957 https://collections.tepapa.govt.nz/object/188675
* Մայիսյան շքերթի լուսանկար, 1957 https://collections.tepapa.govt.nz/object/188679

Կատեգորիա:1415 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:15-րդ դարի հիմնադրումներ Չինաստանում
Կատեգորիա:Չինաստանի պետական խորհրդանիշեր