Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ (գիրք)

**Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ** (Green Eggs and Ham), Դոկտոր Սուսի մանկական, դասական դարձած գիրք, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին։ 2019 թվականի դրությամբ գիրքը վաճառվել է 8 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։ Պատմությունը հայտնվել է մի քանի ադապտացիաներում՝ սկսած 1973 թվականի «Դոկտոր Սուսը ազատված» (*Dr. Seuss on the Loose*) ֆիլմից, որում Փոլ Վինչելն է հնչյունավորել երկու հերոսներին, մինչև 2019 թվականի նոյեմբերի 8-ին Netflix-ում նույն անունով անիմացիոն հեռուստասերիալի (որում էլ սկզբնապես անանուն տաղտկալի կերպարը ստացել է «Guy-Am-I» - Տ*ղա-եմ-ես* անունը) թողարկումը։

## Սյուժե
*Սեմը-ես-եմ*-ը անանուն «կերպարին» առաջարկում է կանաչ ձվածեղով և կանաչ խոզապուխտով ափսե։ Սակայն պատմության ընթացքում նա բազմիցս հրաժարվում է՝ ասելով. «Ես չեմ սիրում կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ, ես չեմ սիրում դրանք, *Սեմ-ես-եմ*»։

Սեմն այնուհետև համառորեն առաջարկում է նրան ուտել այդ կերակուրը տարբեր վայրերում (տանը, տուփում, մեքենայում, ծառի վրա, գնացքում, մթության մեջ, անձրևի տակ, նավակում) և մի քանի տարբեր կենդանիների հետ (մկան, աղվեսի, այծի), բայց շարունակ մերժվում է։ Ի վերջո, *Սեմ-ես-եմ*-ին հաջողվում է համոզել փորձել դրանք, և *կերպարը* փորձում է կանաչ ձվածեղը և խոզապուխտը։ Նա հայտարարում է, որ դրանք իրեն դուր եկան, և ուրախությամբ ասում է. «Ես սիրում եմ կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ։ Շնորհակալություն, շնորհակալություն, *Սեմը-ես-եմ*»։

## Ուղերձ
Գրքի ուղերձն է՝ չվախենալ նոր բաներ փորձելուց, նույնիսկ եթե թվում է, թե դա դուր չի գալիս։

## Նախադրյալներ
Կանաչ ձու և խոզապուխտ գիրքը «Beginner Books» ամերիկյան հրատարակչությում հրատարակված Դոկտոր Սուսի առաջին գրքերից է, գրված է շատ պարզ բառապաշարով` անգլերեն սկսնակ ընթերցողների համար։ Տեքստի բառապաշարը բաղկացած է ընդամենը 50 բառից: Գիրքը գրվել է Սուսի և Բենեթ Սերֆի՝ դոկտոր Սուսի հրատարակիչի միջև գրազի արդյունքում, առ այն, որ Սուսը չի կարող գերազանցել դրանից առաջ իր գրած''Գլխարկով կատուն'' գրքում օգտագործած 236 բառ նվազագույն սահմանը, այսինքն չի կարող գրել դրանից ավելի քիչ բառերով գիրք:

Գրքում օգտագործված 50 բառերն անգլերեն միավանկ բառեր են, որոնք հայերենով հետևյալն են` *մեկ, եմ, և, ամենուր, են, լինել, նավ, տուփ, ավտոմեքենա, կամենալ, մութ, անել, ուտել, ձու, աղվես, այծ, լավ, կանաչ, խոզապուխտ, այստեղ, տուն, ես, եթե, մեջ, թող, նման, հավանաբար, ինձ, մուկ, ոչ, վրա, կամ, անձրև, Սեմ, ասա, տես, այսպիսով, շնորհակալություն, որ, ը, նրանց, այնտեղ, նրանք, գնացք, ծառ, փորձիր, կլինի, հետ, կամենալ, և դու:* «Ամենուր» բառը միակն է, որն ունի մեկից ավելի վանկ։

## Ընդունելություն և մշակութային ազդեցություն
«Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գիրքը լույս է տեսել 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին։ 2001 թվականին այն դարձել էր չորրորդ ամենավաճառվող անգլալեզու մանկական կոշտ կազմով գիրքը։ 2014 թվականի դրությամբ գիրքը վաճառվել է 8 միլիոն օրինակով։ 1999 թվականին Կրթության ազգային ասոցիացիան (NEA) առցանց հարցում է անցկացրել երեխաների և ուսուցիչների շրջանում՝ փնտրելով 100 ամենահայտնի մանկական գրքերը։ Երեխաները «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքին տվել են երրորդ տեղը (Դոկտոր Սուսի մեկ այլ` «Գլխարկով կատուն» գրքից մեկ հորիզոնականով առաջ)։ Ուսուցիչների հարցման արդյունքում գիրքը չորրորդ հորիզոնականին է արժանացել։ Ուսուցիչները կրկին չորրորդ տեղն են տվել 2007 թվականին NEA-ի հարցման ժամանակ։ *Scholastic Parent & Child* ամսագիրը 2012 թվականին գրքին հատկացրել է 7-րդ տեղը «100 լավագույն մանկական գրքերի» շարքում։ Նույն տարում այն զբաղեցրել է 12-րդ տեղը *School Library Journal* ամսագրի շրջանակներում անցկացրած հարցման «100 լավագույն պատկերագրքերի» շարքում՝ դառնալով դոկտոր Սուսի հինգ գրքերից առաջինը ցուցակում։
[մինի|ԱՄՆ կոնգրեսմեն [Փոլ Ռայանը կարդում է դոկտոր Սուսի *«Կանաչ ձվերը և խոզապուխտը»* Ֆրանկլինի դպրոցի (Վիսկոնսին) *Pleasant View*  աշակերտների համար]]
Գիրքն այնքնան արմատավորված է մշակութային գիտակցության մեջ, որ ԱՄՆ-ի շրջանային դատարանի դատավոր Ջեյմս Մյուրհեդը, որը բանտային սնունդից բողոքող բանտարկյալ Չարլզ Ջեյ Վոլֆից ձու էր ստացել փոստով, 2007 թվականի սեպտեմբերի 21-ի իր դատական վճռում մեջբերում է արել «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքից. Մյուրհեդը հրամայել էր ոչնչացնել ձուն և իր վճիռը կայացրել Սուսի գրքի ոճով։ 

Սենատոր Թեդ Քրուզը գիրքն է ընթերցել Միացյալ Նահանգների Սենատում *[https://www.congress.gov/bill/111th-congress/house-bill/3590 Obamacare]* առողջապահության ռեֆորմի ֆինանսավորման վերաբերյալ իր վիճաբանության ժամանակ։ Ամերիկացի երգիչ-երգահան Will.i.am-ը նշել է, որ իր բեմական անունը վերցրել է ոգեշնչվելով այս պատմությունից։

1991 թվականի սեպտեմբերի 28-ին` շաբաթվա սկզբին դոկտոր Սուսի մահից մի քանի օր անց, Ջեսսի Ջեքսոնն արտասանել է «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքից հատված  NBC հեռուստաըներության *[[Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում]]* հեռուստաշոուի հատուկ հարգանքի տուրքին հատկացված մասում։

## Ադապտացիաներ
### Հեռուստատեսություն, կինո և թատրոն
1973 թվականին «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գիրքը դարձել է Դոկտոր Սուսի երեք պատմություններից երրորդը՝ ի թիվս «Սնիչները» և «Զաքսը» գրքերի, որոնց հիման վրա Թեոդոր Գեյզելը հարմարեցրել է «Դոկտոր Սուսը ազատված» հատուկ հեռուստատեսային կարճամետրաժ մուլտֆիլմը, որը ներկայացնում է մեկ այլ հանրահայտ կերպար` Գլխարկով կատուն։ Մուլտֆիլմը հնչյունավորել է Փոլ Վինչելը։ 

«Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գիրքը թողարկվել է 1994 թվականին նաև որպես սկսնակների գրքի (*Beginner Book Video)* տեսահոլովակ VHS-ֆորմատով, Սուսի «Գլխարկով կատուն» գրքի հետ: 1997 թվականին Այն վերաթողարկվել է «Ատամների գիրքը» (*The Tooth Book*) և «Տասը խնձոր վերևում» (*Apples Up on Top*) գրքերի հետ։

Պատմությունը ներկայացվել է որպես բեմական խաղերի ձևով կյանքի կոչված հատվածներից մեկը 1994 թվականին նկարահանված «Դոկտոր Սուսի որոնումներում» հեռուստաֆիլմում։

*Սեմ-ես-եմ*-ը կրկին հայտնվել է որպես կերպար «Դոկտոր Սուսի փխրուն աշխարհը» սերիալի երկրորդ սեզոնում, որն այստեղ կատարել է խամաճիկավար Ջոն Քենեդին։ Շոուի մի դրվագում Սեմն օգնում է Գլխարկով կատուին և նրա փոքրիկ կատուներին իրենց սենյակի պիկնիկում՝ պատրաստելով հատուկ հսկա սենդվիչ իր կանաչ խոզապուխտով և պանրով։

Գիրքը հարմարեցված է Seussical մյուզիքլի մաս՝ որպես վարագույրի կանչի ժամանակ ներկայացնելու համար։

2008 թվականի ամերիկյան համակարգչային անիմացիոն արկածային կատակերգական «Horton Hears a Who!» մուլտֆիլմում Կանաչ ձվերը և խոզապուխտը տեսնում և ուտում են քաղաքապետ Մակդոդը (հնչյունավորող` Սթիվ Կարել), Սալլին (հնչյունավորող` Էմի Փոլեր) և նրանց 99 դուստրերը և նրանց որդին՝ ՋոՋոն (հնչյունավորող` Ջեսսի Մակքարթնի)։

«Կանաչ ձվեր և խոզապուխտ» գրքի վրա հիմնված 2D ձեռքով նկարած անիմացիոն հեռուստասերիալը ցուցադրվել է Netflix-ում 2019 թվականի նոյեմբերին։ Այն արտադրվել է ''Warner Bros. Animation'' և *A Very Good Production*-ի կողմից և տարածվել է *Warner Bros. Television*-ի կողմից։ Դերասանական կազմում նկարահանվել են Մայքլ Դուգլասը որպես *Guy-Am-I* (բնօրինակ գրքում անանուն հերոս) և Ադամ Դիվայնը՝ *Սեմ-Ես-եմ*-ի դերում, իսկ Էլեն Դեջեներեսը հանդես է եկել որպես գործադիր պրոդյուսեր։ Աղվեսը (անունը Մայքլ, հնչյունավորել է Թրեյսի Մորգանը), մուկը (որին Սեմը տալիս է Սքուիքի (ծվծվան) մականուն, հնչյունավորել է Դեյվիդ Դիգսը) և այծը (անունը` Այծ, հնչյունավորել է Ջոն Տուրտուրոն) հայտնվում են որպես երկրորդական կրկնվող կերպարներ։ Յուրաքանչյուր դրվագ պատմում է Քիգան-Մայքլ Քին։

### Պարոդիաներ
*Animaniacs* երաժշտական հեռուստասերիալի «Ուորներները և լոբու ցողունը» դրվագը պարոդիան է ինչպես «Կանաչ ձվեր և խոզապուխտ» գրքի, այնպես էլ, «*Ջեքը և լոբու ցողունը»* անգլիական ժողովրդական հեքիաթի։ Այն բանից հետո, երբ հսկայի դերում Ռալֆ Թ. Գվարդը բռնում է Յակոյին, Վակկոյին և Դոտին, Ուորներները (զգուշացնողները) փորձում են ստիպել նրան ուտել «ոսկե ձու և միս», բայց հսկան ամեն անգամ մերժում է՝ ասելով. «Ես չեմ սիրում ոսկե ձու և միս։ Դա դուք եք, ում ես կցանկանայի ուտել»։ «Թղթեր պապայի համար» ֆիլմում բացման տողերում Էռնեստ Հեմինգուեյի կեպարը փոխառել է փոխելով գրքի բառերը. «Ես տխուր եմ, տխուր եմ, ես չեմ ուտի կապույտ թուզ և գառ»։

*Ջոնի Բրավո* անիմացիոն մուլտսերիալի «Cookie Crisis» դրվագում Փոքրիկ Սյուզին` որպես սկաուտ, փորձում է ստիպել Ջոնիին գնել իր թխվածքաբլիթները։ Ջոնին խիստ դիետա է պահում և փորձում է խուսափել նրանից, բայց Փոքրիկ Սյուզին շարունակում է հետևել նրան ամեն քայլափոխում։

Անգլիական *Sham 69* փանկ ռոք խմբի *Green Eggs & Sham* կենդանի ալբոմը, որը թողարկվել է 1999 թվականին, պարոդացնում է հենց գրքի անվանումը։

«Regular Show» մուլտսերիալի դրվագի վերնագիրը «Pam I Am» բառախաղ է Սեմ-Այ-Էմի կերպարի, բայց ոչ բուն պատմության։

### Նյու Յորք նահանգի հյուսիսում վտանգավոր նյութերի նախազգուշացման միջադեպ
Մեջբերումը՝ «Կցանկանայի՞ք։ Կարո՞ղ եք։ Գնացքո՞ւմ», անսպասելիորեն օգտագործվել է մոլորեցնող Արտակարգ ահազանգերի համակարգի ակտիվացման համար, որը թիրախավորում էր Նյու Յորքի հյուսիսային նահանգի հեռուստադիտողներին, 2016 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Նյու Ջերսիի Հոբոկեն քաղաքում գնացքի վթարից անմիջապես առաջ։ Մեջբերումն օգտագործվել է Վտանգավոր նյութերի նախազգուշացման հաղորդագրության մեջ, որը պատահաբար ակտիվացվել է Յուտիկայի NBC հեռուստատեսությամբ WKTV կայանի երեկոյան լուրերի թողարկման ժամանակ։

## Ռեստորան Օռլանդոյում
Օռլանդոյում, «Արկածային կղզիների» (Universal's Islands of Adventure) «Սուսի վայրէջք» (Seuss Landing) զվարճանքի զբոսայգում, կա մի ռեստորան, որը կոչվում է Green Eggs and Ham Cafe, որն իր բացման օրից ի վեր մատուցում է կանաչ ձվածեղով և խոզապուխտով սենդվիչներ, չիզբուրգերներ, հավի սենդվիչներ, հավի մատներ և ֆրի։ 2019 թվականից սկսած՝ ռեստորանում մատուցվում են համեղ ուտեստներ՝ ներառյալ կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ։

## Վիդեոխաղեր
«Դոկտոր Սուս. Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» (Dr. Seuss: Green Eggs and Ham) միակառավարելի ձեռքի տեսախաղ է Game Boy Advance համար, որը հիմնված է 1960 թվականի համանուն գրքի վրա, որը հրատարակվել է NewKidCo  կողմից և թողարկվել 2003 թվականի նոյեմբերին։ Գիրքը նաև վերածվել է Living Books Ինտերակտիվ պատմությունների գրքի ադապտացիայի` անհատական համակարգչի համար 1996 թվականին, և կային նմանատիպ տարբերություններ՝ արտացոլելու նոր մեդիան, ինչպիսին *Սեմ-ես-եմ*-ը երգում է իր բացման տողերը։

## Թարգմանություններ
Գիրքը հրատարավել է բազմաթիվ թարգմանություններով.

* իսպաներեն *- Huevos verdes con jamón* (1960, )
* հոլանդերեն *- Groene eieren met ham* (1960s, )
* եբրայերեն - לֹא רָעֵב וְלֹא אוֹהֵב (*Lo ra'ev ve-lo ohev*, 1982, )
* չինարեն - 火腿加綠蛋 (*Huǒ tuǐ jiā lǜ dàn*, 1992, )
* իտալերեն *- Prosciutto e uova verdi* (2002, )
* լատիներեն *- Virent ova! Viret perna!* (2003, )
* լեհերեն *- Kto zje zielone jajka sadzone?* (2004, )
* ֆրանսերեն *- Les œufs verts au jambon* (2009, )
* գերմաներեն *- Grünes Ei mit Speck* (2011, )
* պորտուգալերեն *- Ovos Verdes e Presunto* (2016, )
* նորվեգերեն *- Grønne egg og Skinke* (2021)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1960 գրականությունում
Կատեգորիա:Աբսուրդիզմ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Դոկտոր Սուսի գրքեր
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն