Ազար Նաֆիսի

**Ազար Նաֆիսի** (; ) իրան-ամերիկացի գրող և անգլիական գրականության պրոֆեսոր։ Ծնվել է Թեհրանում, Իրան, և ապրում է Միացյալ Նահանգներում 1997 թվականից՝ 2008 թվականին ստանալով ԱՄՆ քաղաքացիություն։

Նաֆիսին զբաղեցրել է մի քանի ակադեմիական առաջնորդական պաշտոններ, այդ թվում՝ Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի Միջազգային առաջավոր ուսումնասիրությունների դպրոցի (SAIS) Երկխոսության ծրագրի և Մշակութային զրույցների տնօրեն, Հասուն արտաքին ծառայության Գեորջտաունի Վոլշ դպրոցի հոբելյանական գործընկեր և Օքսֆորդի համալսարանի գործընկեր։

Նա հայտնի իրանցի գիտնական, գեղարվեստական գրող և բանաստեղծ Սաիդ Նաֆիսիի զարմուհին է։ Ազար Նաֆիսին լավագույնս հայտնի է իր 2003 թվականի *Թեհրանում Լոլիտա կարդալով։ Գրքերի մասին հուշեր* գրքով, որը մնացել է *The New York Times* բեսթսելլերների ցուցակում 117 շաբաթ և ստացել է մի քանի գրական մրցանակներ, այդ թվում՝ 2004 թվականի ոչ-գեղարվեստական գրքի տարվա մրցանակ *Booksense*-ից։

*Թեհրանում Լոլիտա կարդալով*-ի հետ մեկտեղ, Նաֆիսին գրել է *Լռել եմ այն ամենի մասին. Հիշողություններ մի արտասահմանյան դստեր*, *Երևակայության հանրապետությունը, Երեք գրքի մեջ Ամերիկա*, և *Այն այլ աշխարհը, Նաբոկովը և աքսորի առեղծվածը**։* Նրա նոր գիրքը՝ «*Կարդացեք վտանգավոր կերպով․ Գրականության ենթագրաքաղաքական ուժը անհանգիստ ժամանակներում»*, հրապարակվել է 2022 թվականի մարտի 8-ին։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Նաֆիսին ծնվել է Թեհրանում, Իրան։ Նա Նեժհաթ և Ահմադ Նաֆիսիի դուստրն է, որը եղել է Թեհրանի քաղաքապետը 1961-ից 1963 թվականներին։ Նա այդ ժամանակ եղել է ամենաերիտասարդ մարդը, ով նշանակվել է այս պաշտոնում։ 1963 թվականին նրա մայրը առաջին խմբի կանանցից էր, ովքեր ընտրվել էին Ազգային խորհրդակցական ժողովի կազմում։

Նաֆիսին մեծացել է Թեհրանում, բայց երբ նա տասներեք տարեկան էր, տեղափոխվել է Լանկաստեր, Անգլիա՝ իր կրթությունը ավարտելու համար։ Այնուհետև տեղափոխվել է Շվեյցարիա՝ դեպի Իրան կարճ ժամանակով վերադառնալուց առաջ 1963 թվականին։ Նա ստացել է անգլիական և ամերիկյան գրականության աստիճան և ստացել է դոկտորի աստիճան Օկլահոմայի համալսարանում։

Նաֆիսին վերադարձել է Իրան 1979 թվականին՝ հետո Իրանական հեղափոխության, և դասավանդել է անգլիական գրականություն Թեհրանի համալսարանում։ 1981 թվականին նա հեռացվել է համալսարանից՝ մերժելով կրել պարտադիր իսլամական քողը։ Տարիներ անց, լիբերալացման մի ժամանակահատվածում, նա սկսել է դասավանդել Ալլամեհ Թաբաթաբաիի համալսարանում։ 1995 թվականին Նաֆիսին փորձել է հրաժարական տալ իր պաշտոնից, բայց համալսարանը չի ընդունել նրա հրաժարականը։ Աշխատանքի պարբերաբար չգնալուց հետո, նրան հեռացրել են, բայց մերժել են նրա հրաժարականի հնարավորությունը։

1995-1997 թվականներին Նաֆիսին հրավիրել է մի քանի կին ուսանողների՝ մասնակցելու կանոնավոր հանդիպումների իր տանը՝ յուրաքանչյուր հինգշաբթի առավոտ։ Նրանք քննարկել են կանանց տեղը հետհեղափոխական իրանական հասարակության մեջ։ Նրանք ուսումնասիրել են գրական գործեր, այդ թվում՝ որոշ գործեր, որոնք համարվում էին «վիճահարույց» ռեժիմի կողմից, ինչպիսին է *[[Լոլիտա (վեպ)|Լոլիտա]]*-ն՝ հանդերձ այլ գործերով, ինչպիսին է *Մադամ Բովարին*։ Նա նաև դասավանդել է Ֆ. Սքոթ Ֆիցջերալդի, Հենրի Ջեյմսի և Ջեյն Օուստենի վեպերը՝ փորձելով հասկանալ և մեկնաբանել դրանք՝ իրանական ժամանակակից տեսանկյունից։

Հեղափոխությունից հետո Իրանում 18 տարի մնալուց հետո, Նաֆիսին վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ 1997 թվականի հունիսի 24-ին և շարունակում է այնտեղ բնակվել այսօր։

## Գրական և ակադեմիական գործունեություն

Գրքերից բացի, Նաֆիսին գրել է *[https://www.nytimes.com/2015/06/14/books/review/surveillance-states.html The New York Times]*, *[https://www.washingtonpost.com/opinions/2022/02/14/azar-nafisi-book-bans-dangerous-warning-totalitarianism/ The Washington Post]*, *[[The Guardian]]* և *The Wall Street Journal*-ի համար։ Նրա *The New Republic*-ում հրատարակված «Վերարկուի սպառնալիքը. Իրանական հեղափոխության կանանց խնդիրը» կոմպոզիցիոն հոդվածը (22 փետրվար, 1999 թվական) վերահրատարակվել է մի քանի լեզուներով։ Նա նաև գրել է Տոլստոյի «Հաջի-Մուրադ» գրքի *Modern Library Classics* հրատարակության նոր առաջաբանը, ինչպես նաև Իրաջ Պեզեշկզադի «Իմ հորեղբայրը Նապոլեոն» գրքի առաջաբանը, որը հրատարակվել է *Modern Library*-ի կողմից (ապրիլ, 2006 թվական)։ Նա հրատարակել է նաև մանկական գիրք՝ նկարիչ Սոֆի Բենինի Պիետրոմարկիի հետ համատեղ՝ *«BiBi և կանաչ ձայնը»* (թարգմանվել է իտալերեն՝ «BiBi e la voce verde», և եբրայերեն)։

Նա ղեկավարել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի Առաջավոր միջազգային հետազոտությունների դպրոցի (SAIS) Երկխոսության նախագիծը և Մշակութային զրույցները, եղել է *Georgetown Walsh* արտաքին ծառայության դպրոցի հարյուրամյակի կրթաթոշակառու և գիտաշխատող Օքսֆորդի համալսարանում։

2003 թվականին Նաֆիսին հրատարակել է *Reading Lolita in Tehran։ A Memoir in Books* գիրքը։ Գիրքը նկարագրում է նրա փորձառությունը՝ որպես աշխարհիկ կնոջ, որն ապրում և աշխատում էր Իսլամական հեղափոխությունից հետո Իրանում։ 2008 թվականին նա հրատարակել է հուշագրություն իր մոր մասին՝ *Things I've Been Silent About։ Memories of a Prodigal Daughter* վերնագրով։

2014 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Նաֆիսին հեղինակել է *The Republic of Imagination։ America in Three Books*-ը, որտեղ՝ օգտագործելով *The Adventures of Huckleberry Finn*, *Babbitt*, և *The Heart Is a Lonely Hunter* գրքերը, ինչպես նաև Ջեյմս Բոլդուինի և ուրիշների գրվածքները, Նաֆիսին պատասխանում է մի իրանցի ընթերցողի, ով կասկածում էր, որ ամերիկացիները հոգ են տանում իրենց գրականության մասին։

2019 թվականին *Yale University Press*-ի կողմից հրատարակվել է *That Other World։ Nabokov and the Puzzle of Exile* գրքի անգլերեն թարգմանությունը։ Նաֆիսիի առաջիկա գիրքը՝ *Read Dangerously։ The Subversive Power of Literature in Troubled Times*, հրատարակվել է 2022 թվականի մարտի 8-ին։

Նաֆիսին դասախոսել և գրել է անգլերեն և պարսկերեն՝ կենտրոնանալով գրականության և մշակույթի քաղաքական հետևանքների, իրանցի կանանց և աղջիկների մարդու իրավունքների և նրանց կարևոր դերի վրա՝ Իրանում բազմակարծության և բաց հասարակության փոփոխության գործընթացում։ Նրան խորհրդատվություն են հայցել ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում՝ Իրանի և մարդու իրավունքների հարցերի վերաբերյալ՝ տարբեր քաղաքականություն մշակողներ և մարդու իրավունքների կազմակերպություններ։ Նա նաև ներգրավված է ոչ միայն գրագիտության, այլև համամարդկային գրական արժեք ունեցող գրքեր կարդալու խթանման գործում։

2011 թվականին նա պարգևատրվել է Քրիստոբալ Գաբարոն հիմնադրամի միջազգային մտքի և հումանիտար գիտությունների մրցանակով՝ «Իրանում մարդկային արժեքների համար իր հետևողական և քաջարի պաշտպանության և իսլամական հասարակությունում կանանց կացության մասին գրականության միջոցով իրազեկում ստեղծելու ջանքերի համար»։

Նա նաև ստացել է 2015 թվականի Բենջամին Ֆրանկլինի ստեղծարարության լավագույնի մրցանակը։ Նրան շնորհվել են պատվավոր դոկտորի կոչումներ Սասկեհաննա համալսարանից (2019 թվական), Պոմոնա քոլեջից (2015 թվական), Մաունթ Հոլիոք քոլեջից (2012 թվական), Սեթոն Հիլ համալսարանից (2010 թվական), Գաուչեր քոլեջից (2009 թվական), Բարդ քոլեջից (2007 թվական), Ռոչեստեր համալսարանից (2005 թվական) և Նազարեթ քոլեջից։ 2018 թվականին նա նշանակվել է *Georgetown* համալսարանի/*Walsh* արտաքին ծառայության դպրոցի հարյուրամյակի կրթաթոշակառու։

## Քննադատական գնահատականներ
Նաֆիսիի գրքերն արժանացել են հեղինակների, հրատարակչությունների և թերթերի քննադատման։

**Լոլիտա-ի ընթերցումը Թեհրանում (2003 թվական)**

Միչիկո Կակուտանին *The New York Times Book Review*-ում գիրքը նկարագրել է որպես «հնչեղ և խորապես ազդեցիկ... գեղագրված փաստարկ գեղարվեստական գրականության փոխակերպող ուժի մասին՝ արվեստի կողմից բռնապետության պայմաններում ապրողներին իդեոլոգիական ապաստան տրամադրելու և անհատի ձայնի նկատմամբ հաստատական ու ենթատեքստային հավատի մասին»։ Ստիվեն Լայոնսը USA Today-ում գիրքը անվանել է «ինտելեկտուալ ազատության անհագ ձգտման ոգեշնչող պատմություն»։ *Publishers Weekly*-ն նշել է, որ այս գիրքը «անցնում է մեմուարի, գրականական քննադատության կամ սոցիալական պատմության սահմաններից՝ լինելով դրանցից յուրաքանչյուրում գերազանց»։ Kirkus Reviews-ը բնութագրել է որպես «համաշխարհային գրականության դասականներին և ճնշմանը դիմադրությանը նվիրված կրքոտ տրիբյուտ»։

Մարգարեթ Էթվուդը, *The Handmaids Tale*-ի հայտնի հեղինակը, Կանադայի գրական տեսության մեջ գրել է. «*Reading Lolita in Tehran* միաժամանակ հմայիչ պատում է այն համոզմունքի մասին, թե ինչպես է հեղինակը հասել դրան, և մերժում դա։ Բոլոր ընթերցողները պետք է կարդան այն։ Ինչ վերաբերում է գրողներին, այն մեզ վերհիշեցնում է՝ մեծ հռետորությամբ, որ մեր խոսքերը կարող են շրջել ավելի հեռու և ասել ավելին, քան մենք կարող էինք երբևէ պատկերացնել, երբ գրում էինք դրանք»։

**Այն, ինչի մասին ես լռել եմ (2008 թվական)**

*Things I've Been Silent About-ի* արձագանքից հետո*, The New York Times Book Review*-ն Նաֆիսիին անվանել է «օժտված պատմող՝ արևմտյան գրականության իրազեկությամբ, որ գիտե լեզուն օգտագործել՝ հաշիվներ մաքրելու և գայթակղելու համար»։ Kirkus Reviews-ը գիրքը բնութագրել է որպես «անչափ արժեքավոր և գեղեցիկ գրված խիզախության գործ՝ ժամանակ առ ժամանակ զվարճալի, նուրբ և մոլեռանդ հետևողական»։

**Երևակայության Հանրապետություն. Ամերիկան ​​երեք գրքում (2014 թվական)**

Իրանաֆրանսիացի վիպասան Մարջան Սատրապին գրել է. «Մենք բոլորս Ազար Նաֆիսիի երևակայության հանրապետության քաղաքացիներն ենք։ Առանց երևակայության՝ չկան երազներ, առանց երազների՝ չկա արվեստ, առանց արվեստի՝ ոչինչ չկա։ Նրա խոսքերը էական են»։

Kirkus Reviews-ը գիրքը նկարագրել է որպես «կրքոտ փաստարկ՝ հիմնական ամերիկյան վեպերի վերադարձի համար՝ ստեղծարարությունը և հետաքրքրությունը խթանելու նպատակով։ Գրականությունը, ըստ Նաֆիսիի, դյուրընկալ ենթատեքստային է, քանի որ վառում է երևակայությունը և մարտահրավեր է նետում գոյություն ունեցող կարգին։ Նրա գրականագիտական վերլուծությունը թեթև անցնում է իր՝ որպես ուսանողի, ուսուցչի, ընկերոջ և նոր քաղաքացու փորձառությամբ։ Անդրադառնալով բազմաթիվ օրինակների՝ Լ. Ֆրանկ Բաումից մինչև Ջեյմս Բոլդուին, նրա աշխատանքը հուզիչ և տեղեկատու է»։

Ջեյն Սմիլին *The Washington Post*-ում գրել է, որ Նաֆիսին գտնում է «ամերիկյան փորձառության էությունը՝ զտված այնպիսի պատմություններով, որոնք ոչ թե բացառիկության կամ հրաշալի հաջողության մասին են, այլ՝ օտարման, մենության և լանդշաֆտի»։ Լաուրա Միլերը *Salon*-ում գրել է. «Ոչ ոք այնքան լավ և խոսուն չի գրում այն մասին, թե ինչպես են գրքերը ձևավորում ընթերցողի ինքնությունը, և թե ինչպես է գրքերի մասին զրուցելը լավ ընկերների հետ դառնում այն ամենի անբաժան մասը, ինչով մենք հասկանում ենք գրքերը, մեր ընկերներին և ինքներս մեզ»։

Նա հանդես է եկել *Late Night with Seth Meyers* և PBS NewsHour հաղորդումներում՝ գիրքը գովազդելու համար։

**Այդ այլ աշխարհը. Նաբոկովը և աքսորի գլուխկոտրուկը (2019 թվական)**

Ամերիկացի գրական քննադատ Գարի Սաուլ Մորսոնը գիրքը նկարագրել է որպես «միջին տեղ՝ գրականության հետ անձնական հանդիպման և քննական ուսումնասիրության միջև. այս գիրքը մեզ հիշեցնում է, թե որքան իմաստալից կարող է լինել գրականությունը»։

**Կարդացեք վտանգավոր կերպով. գրականության ենթաքաղաքական ուժը անհանգիստ ժամանակներում (2022 թվական)շ**

*Publishers Weekly*-ն գրել է աստղիկով նշված գրախոսություն՝ անվանելով այն «գրման ուժի ցնցող դիտարկում» և Նաֆիսիի արձակը բնութագրելով որպես «ծայրահեղ սուր»։ *The Progressive Magazine*-ն նշել է, որ *Read Dangerously*-ն արդարացնում է իր համրձակ վերնագիրը՝ ցուցադրելով գրականության ենթատեքստային և փոխակերպող ուժը։ Այն պետք է սկիզբ դնի բազմաթիվ գրքաբանական զրույցների՝ կենդանիների և մեռյալների միջևա։

## Քննադատություն
2003 թվականին *[[The Guardian]]*-ում Բրայան Ուայթեքերը քննադատել է Նաֆիսիին՝ *Benador Associates* հանրային կապերի ընկերությունում աշխատելու համար, որի գործունեությունը, նրա կարծիքով, խթանում էր «ստեղծագործական կործանման» և «ընդհանուր պատերազմի» նեոկոնսերվատիվ գաղափարները։

2004 թվականին Քրիստոֆեր Հիտչենսը գրել է, որ Նաֆիսին *Reading Lolita in Tehran* գիրքը նվիրել է Պոլ Ուոլֆոուիցին՝ Ջորջ Բուշի կառավարության պաշտպանության փոխնախարարին և Բուշի դոկտրինայի հիմնական ճարտարապետին։ Հիտչենսը նշել է, որ Նաֆիսին մոտ ընկեր է Ուոլֆոուիցի և Բուշի վարչակազմի մի շարք այլ առանցքային գործիչների հետ։ Նաֆիսին պատասխանել է Հիտչենսի մեկնաբանություններին՝ առանց հաստատելու կամ ժխտելու պնդումը։

*Comparative American Studies* ակադեմիական հանդեսում Թեհրանի համալսարանի գրականության պրոֆեսոր Սեյեդ Մոհամմադ Մարանդին քննադատական հոդված է գրել՝ «Կարդալով Ազար Նաֆիսիին Թեհրանում» վերնագրով։ Նա պնդում է, որ Նաֆիսին «շարունակաբար հաստատում է այն օրիենտալիստական ներկայացումները, որոնք կանոնավոր կերպով հայտարարվել են»։ Նա նաև պնդում է, որ Նաֆիսին «արտադրել է իրանական հասարակության և իսլամի կոպիտ աղավաղումներ» և օգտագործել է «ոչ ճշգրիտ, մոעկող կամ ընդհանրապես հորինված մեջբերումներ և հղումներ»։

Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի մարդկային գիտությունների պրոֆեսոր Ջոն Կառլոս Ռոուն նշում է, որ «Ազար Նաֆիսիի *Reading Lolita in Tehran։ A Memoir in Books* (2003 թվական) գիրքը հիանալի օրինակ է այն բանի, թե ինչպես է նեոլիբերալ ճառը այժմ կիրառվում նեոկոնսերվատորների կողմից և ինչ կարևորություն են նրանք տալիս մշակութային հարցերին»։ Նա նաև նշում է, որ Նաֆիսին «հակված է» ծառայելու որպես ոչ արևմտյան ներկայացուցիչ՝ արևմտյան քաղաքակրթության և նրա լիբերալ խոստման վերանորոգ պաշտպանության, անկախ վերջինիս պատմական ձախողումներից։

### Համիդ Դաբաշի. քննադատություններ և հակաքննադատություններ
2006 թվականին Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Համիդ Դաբաշին Al-Ahram անգլերեն լրագրում հրապարակված էսսեում «Թեհրանում Լոլիտա-ի ընթերցում» գիրքը համեմատել է Բրիտանիայի «ամենաանողոք գաղութային նախագծերի» հետ։ Նա պնդել է, որ Նաֆիսին գործում է որպես «տեղաբնիկ ինֆորմատոր և գաղութային գործակալ»՝ Մերձավոր Արևելքում զինվորական միջամտությունը նախապատրաստելով։ Նա նաև Նաֆիսիին անվանել է «կոմպրադոր մտավորական»՝ համեմատելով մայրցամաքային բրիտանական ֆիրմաների «դավաճան» չինացի աշխատակիցների հետ, ովքեր վաճառել են իրենց երկիրը առևտրային շահի և կայսերական շնորհի համար։ Z ամսագրին տված հարցազրույցում նա Նաֆիսիին դասել է ամերիկացի զինվորի հետ, որը դատապարտվել է Աբու Գրեյբի բանտարկյալների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի համար. «Ինձ համար տարբերություն չկա Լինդի Անգլիայի և Ազար Նաֆիսիի միջև»։ Վերջապես, Դաբաշին հայտարարել է, որ գրքի շապիկի պատկերը (որը կարծես թե երկու պատանի կին է, որոնք կարդում են Լոլիտա Թեհրանում) սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներին հղումով իրականում «Արևելյան մանկապղծություն» է, որը կոչված է դիմելու «արևելյան ամենախելագարված երևակայություններին», մի ազգի, որն արդեն խելքից դուրս է եկել երևակայության դեմ մղված կատաղի պատերազմից արաբամուսուլմանական արական ուժը, որը հենց նոր ամորձատել է Նյու Յորքում ԱՄՆ կայսրության երկու տոտեմ բևեռները»։

Դաբաշիի նման քննադատները Նաֆիսիին մեղադրում են նեոպահպանողականների հետ սերտ հարաբերություններ ունենալու մեջ։ Նաֆիսին պատասխանել է Դաբաշիի քննադատությանը՝ հայտարարելով, որ ինքը, ինչպես Դաբաշին է պնդում, նեոպահպանողական չէ, որ դեմ է Իրաքի պատերազմին, և որ իրեն ավելի շատ գրականություն է հետաքրքրում, քան քաղաքականությունը։ Հարցազրույցում Նաֆիսին հայտարարել է, որ ինքը երբեք չի վիճել Իրանի վրա հարձակման համար, և որ ժողովրդավարությունը, երբ խոսքը գնում է, պետք է բխի Իրանի ժողովրդից (և ոչ ԱՄՆ-ի ռազմական կամ քաղաքական միջամտությունից)։ Նա հավելել է, որ թեև ինքը պատրաստ է զբաղվել «լուրջ վեճի մեջ... Բևեռացված բանավեճը չարժի իմ ժամանակը»։ Նա ասել է, որ ուղղակիորեն չի պատասխանել Դաբաշիին, քանի որ «դու չես ուզում նվաստացնել քեզ և սկսել անուններ տալ», որպես «դուռ բացող»։ Նաֆիսին, ով դեմ է եղել 2003 թվականին ԱՄՆ-ի ներխուժմանը Իրաք, մերժում է նման մեղադրանքները որպես «մեղքի մեղքը ընկերակցությամբ»՝ նշելով, որ նա ունի և՛ «արմատական ​​ընկերներ», և՛ «պահպանողական ընկերներ»։ Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ծրագիրը, Բոստոնի քոլեջի Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ծրագրի համատնօրենը, հայտարարել է, որ Դաբաշիի հոդվածը շատ էր «անզուսպ» և որ այն «չարժեր այն ուշադրությանը, որը նա ստացել էր»։ Քրիստոֆեր Շեյը *The Boston Globe*-ից պնդում էր, որ թեև Դաբաշին ծախսել է «մի քանի հազար բառ… կոնկրետ տեքստի մասին, բայց գրքում Իրանի սև-սպիտակ պատկերումը։

Գրելով The New Republic-ում, Մարտի Պերեցը սուր քննադատության է ենթարկել Դաբաշին և հռետորականորեն հարցրել։ Դաբաշիի հոդվածը նկարագրել է որպես «պակաս համահունչ հակապատերազմական տրամադրությունների, ռազմավարական սխալ ընթերցանության և մանկամտության մասին զրպարտություն» և որ Դաբաշին «պնդում է գիրքը դիտել որպես քաղաքական դավաճանություն», ինչը թույլ է տալիս նրան «պահպանել իր երևակայությունը, որ Նաֆիսիին քննադատելը նրան դարձնում է օգտակար ներգրավված մտավորական»՝ պնդելով, որ «Դաբաշիի հղման շրջանակը փոխվում է Իոսիֆ Ստալինից մինչև Էդվարդ Սաիդ։ Ստալինիստի նման նա փորձում է մշակույթը վերածել քաղաքականությունը՝ դեպի տոտալիտարիզմ տանող առաջին քայլը, ինչպես հանգուցյալ Էդվարդ Սաիդը, նա ամեն մի միտք, որն իրեն դուր չէր գալիս, համարում էր իմպերիալիզմի օրինակ՝ արտահայտելով Արևմուտքի հեգեմոնիայի ցանկությունը երրորդ աշխարհի ճնշված (նույնիսկ նավթով հարուստ) ազգերի նկատմամբ»։ Ֆուլֆորդը հավելել է, որ «Սայիդի վերաբերմունքը ընդօրինակելով՝ Դաբաշին ցավալի կլիշեներ է գործադրում», որ Նաֆիսին քարոզում է «*kaffeeklatsch*» աշխարհայացքը... անզգայորեն անտեսում է ծայրահեղ սոցիալական և քաղաքական պայմանները, որոնք ստիպել են Նաֆիսիին մինչև ընդհատակ»։ Պապան Մատինը նաև պնդում էր, որ «Դաբաշիի հարձակումն այն է, որ Նաֆիսիի՝ Միացյալ Նահանգների հետ համագործակցող լինելը» տեղին չէ իր գրքում շարադրված օրինական հարցերի համար։

## Աշխատանքներ
* Նաֆիսի, Ազար. «Կանանց պատկերները դասական պարսկական գրականության մեջ և իրանական ժամանակակից վեպում»։ Փոթորկի աչքը․ կանայք հետհեղափոխական Իրանում. Էդ. Մահնազ Աֆխամի և Էրիկա Ֆրիդլ. Նյու Յորք։ Սիրակուզի համալսարանի հրատարակչություն, 1994 թվական։
* Anti-Terra։ A Critical Study of Vladimir Nabokov's Novels (1994 թվական)։
* Նաֆիսի, Ազար. «Երևակայությունը որպես դիվերսիա. պատմումը որպես քաղաքացիական իրազեկման գործիք». Մուսուլման կանայք և մասնակցության քաղաքականությունը. Էդ. Մահնազ Աֆխամի և Էրիկա Ֆրիդլ. Նյու Յորք. Սիրակուզի համալսարանի հրատ*արակչություն, 1997 թվական։
* "Tales of Subversion։ Women Challenging Fundamentalism in the Islamic Republic of Iran."  *Religious Fundamentalisms and the Human Rights of Women* (1999 թվական).
* *Reading Lolita in Tehran* (2003 թվական)։
* *Things I've Been Silent About* (Random House, 2008 թվական)։
* *The Republic of Imagination* (Random House, 2014 թվական)։
* "Foreword," *Adventures of Huckleberry Finn* (Penguin Classics, 2014 թվական)։
* *That Other World։ Nabokov and the Puzzle of Exile* (Yale University Press, 2019 թվական)։
* "Foreword", *Shahnameh* (Penguin Random House, Dick Davis, 2016 թվական)
* Afterword to Sinclair Lewis's *Babbitt* (Signet Classics, 2015 թվական)
* *Read Dangerously։ The Subversive Power of Literature in Troubled Times* (Dey Street Books, 2022 թվական)

== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագրություն ==
* Nafisi, Azar. 2010 (2008). *Things I've been silent about*. Random House Trade Paperbacks. (Originally published 2008)

== Արտաքին  հղումներ ==


*[http://www.azarnafisi.com Official Website]
*[http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2009/03/000000_forum.shtml Azar Nafisi on The Forum]
*[http://www.randomhouse.com/author/results.pperl?authorid=21752&view=full_sptlght Random House author biography]
* at LIVE from the New York Public Library, February 21, 2008
*[https://www.theguardian.com/iran/story/0,,1808980,00.html Lust for life] by Azar Nafisi, *The Guardian*, July 1, 2006.
*[https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3617 Azar Nafisi speaks at the National Book Festival in 2004]
*[http://www.dailytargum.com/2.4985/breaking-barriers-in-books-1.1504134 Breaking barriers in books] 
*[https://web.archive.org/web/20050408094052/http://casweb.ou.edu/home/news/video_gallery/video_20010223.html Azar Nafisi speaks on Crossing the Borders: Western Fictions and Iranian Realities]
*[https://web.archive.org/web/20060613195835/http://dialogueproject.sais-jhu.edu/anafisi.php?SMSESSION=NO Nafisi's Dialogue Project] 
*[http://www.identitytheory.com/interviews/birnbaum139.php Azar Nafisi] by Robert Birnbaum, [[Identity Theory (webzine)|*Identity Theory*]], February 5, 2004.
*[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A60490-2004Jul18.html Sorry, Wrong Chador] by Karl Vick, *The Washington Post*, July 19, 2004; Page C01.
*[https://www.pbs.org/now/transcript/transcript_nafisi.html Transcript of Nafisi's interview with David Brancaccio on PBS's Now] 
* [https://web.archive.org/web/20060813113745/http://www2.dw-world.de/persian/kultur/1.104827.1.html DW-WORLD.DE on Azar Nafisi]
* [http://bigthink.com/topics/the-middle-east/ideas/azar-nafisi-what-are-the-biggest-misconceptions-of-the-muslim-woman Nafasi on how the world misperceives Muslim women], in conversation with Big Think.
*[http://www.bbc.co.uk/worldservice/documentaries/2009/04/090427_theforum_260409.shtml Audio: Azar Nafisi in conversation on the BBC World Service discussion show] [[The Forum (BBC World Service)|*The Forum'']]
*"Native Informer" – Jacobin interview 
*
*REVIEW : The Republic of Imagination

 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանական սփյուռք
Կատեգորիա:Իրանցի գրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ