Էրգոթերապիա

**Էրգոթերապիան** կլինիկական բժշկության ճյուղ, որը մասնագիտացած է այն մարդկանց գործունեության գնահատման, զարգացման և վերականգնման մեջ, որոնք հիվանդության կամ վնասվածքի հետևանքով կորցրել են ինքնուրույն շարժվելու կարողությունը։ Էրգոթերապիան օգտագործվում է մանկաբուժության, նյարդաբանության և նյարդավիրաբուժության մեջ՝ օգնելու մարդկանց ծայրամասային և կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասվածքներով, օրինակ՝ ողնուղեղի վնասվածքներից և ինսուլտներից հետո։ «Էրգոթերապիա» տերմինը կիրառվում է Չեխիայում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Բալթյան երկրներում, Գերմանիայում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում։ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Անգլիայում, Իսպանիայում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում ավելի տարածված է «օկուպացիոն թերապիա».անվանումը, այսինքն՝ «բուժում զբաղվածությամբ»։ Էրգոթերապևտները նաև օգնում են հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաներին ընդգրկվել առօրյա կյանքում։ Էրգոթերապիայի համաշխարհային օրը նշվում է ամեն տարի հոկտեմբերի 27-ին։

## Սահմանում
«Էրգոթերապիան նպաստում է առողջությանը և բարեկեցությանը՝ աջակցելով մարդկանց մասնակցությանը իմաստալից զբաղմունքներին, որոնք նրանք ցանկանում են, կարիք ունեն կամ ակնկալվում են իրագործել»

Էրգոթերապևտները ծառայում են հանրության լավագույն շահերին՝ առաջնորդվելով որոշակի կարողությունների, էթիկայի և սկզբունքների ամբողջությամբ։

«Էրգոթերապևտը առողջապահության, սոցիալական խնամքի և սոցիալական ծառայությունների ոլորտներում աշխատող առողջապահության մասնագետ է: Համագործակցելով բազմաթիվ մասնագետների (բժիշկներ, բուժանձնակազմ, սոցիալական աշխատողներ, մանկավարժներ, մարզիչներ, բնակարանային տեխնիկական մասնագետներ և այլն) հետ՝ նրանք կարևոր դեր են խաղում անհատների վերա հարմարողության, վերականգնման և սոցիալական ինտեգրման գործում։

Որպես գործունեության (կամ օկուպացիայի՝ ըստ էրգոթերապիայի միջազգային տերմինաբանության) և առողջության միջև կապի մասնագետ՝ նրանք միջոցներ են ձեռնարկում առողջությունը քայքայող գործողությունները կանխելու և փոփոխելու գործում։  Ինչպես նաև ապահովելու, որ անհատները հասանելիություն ունենան այն գործողություններին, որոնք նրանք ցանկանում կամ պետք է անեն հնարավորինս անվտանգ, ինքնուրույն, անկախ և արդյունավետ կերպով:»

## Պատմություն և նկարագրություն

Էրգոթերապիան դարձել է առանձնահատուկ մասնագիտություն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ 1951 թվականին հիմնադրվել է Էրգոթերապևտների միջազգային կազմակերպությունը՝ Էրգոթերապևտների համաշխարհային ֆեդերացիան, որը միավորում է 83 երկրի և ավելի քան 400,000 մասնագետի։ Այս համագործակցության շնորհիվ 1970-ականներից սկսեցին բացվել էրգոթերապևտների պատրաստման առաջին մասնագիտական դպրոցները, 1986 թվականին ստեղծվեց Եվրոպական համայնքի էրգոթերապևտների կոմիտեն։ 1990-ականների կեսերին ձևավորվեց էրգոթերապիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների եվրոպական ցանց, որի կենտրոնը գտնվում է Դանիայի Օլբորգ քաղաքում։ 

Եվրոխորհրդի ֆինանսավորմամբ ՀՀ-ում և հարևան Վրաստանում 2004 թվականից սկսվել են էրգոթերապևտների ուսուցման 12 մոդուլից կազմված առաջին կուրսերը։ Հիմնվել է առաջին Arm-ETA մասնագիտական ասոցիացիան: Հետագայում ՀՊՄՀ Հատուկ և ներառական կրթության բաժնում բացվեց և կարճատև գործունեությունից հետո դադարեցվեց էրգոթերապիա բակալավրիատը։ 

Էրգոթերապիան միջդիսցիպլինար ուղղություն է, որը միավորում է հոգեբանության, բիոմեխանիկայի, ֆիզիկական թերապիայի և մանկավարժության գիտելիքները։ Էրգոթերապիայի հիմնական նպատակներն են առօրյա կյանքի համար անհրաժեշտ հմտությունների վերականգնումը կամ կատարելագործումը, որոշակի զբաղվածության միջոցով պացիենտի զարգացման և ինքնիրացման պայմանների ստեղծումը` ամենօրյա գործունեություն, աշխատանք, արդյունավետ գործունեություն և ժամանց։

Էրգոթերապիստը հաշմանդամություն ունեցող անձանց սոցիալական, կենցաղային, աշխատանքային, ֆունկցիոնալ և շարժիչ հմտությունների վերականգնման մասնագետ է։ Նրա պրակտիկայում օգտագործվում են էրգոթերապիա, հոգեբանական և մանկավարժական տեխնիկա, ֆիզիկական վարժություններ, մանուալ թերապիայի տարրեր, մերսում և անհատական սարքավորումների ընտրություն։ Շատ երկրներում օկուպացիոն թերապևտները վերապատրաստվում են առանձին բակալավրի և մագիստրատուրայի ծրագրերով։ Ռուսաստանում էրգոթերապիան ներառված է բժշկական ուսանողների համար «բժշկական վերականգնում» առարկայի ուսումնական ծրագրում։ Սանկտ Պետերբուրգի Պավլովի անվան բժշկական համալսարանի էրգոթերապևտ և դոցենտ Մարիա Մալցևան նշում է, որ 2017 թվականին Ռուսաստանում աշխատել է մոտ 100-120 էրգոթերապևտ, որոնք ավարտել են կարճ դասընթացներ, և միայն 4-5 հոգի է հատուկ կրթություն ստացել արտասահմանում։

Աշխատանքային թերապիան ունի հաճախորդին ուղղված մոտեցում և կենտրոնացած է պացիենտի համար իմաստալից գործողությունների վրա։ Հիմնական սկզբունքները նկարագրվել են Ջորջ Դանթոնի կողմից 1919 թվականին իր «Վերականգնողական թերապիա» գրքում։

Գործունեությունը նույնքան անհրաժեշտ է մարդուն, որքան սնունդն ու խմիչքը։ Յուրաքանչյուր մարդ պետք է ունենա մտավոր և ֆիզիկական ակտիվություն։ Գործունեությունը պետք է նշանակություն ունենա հիվանդի համար և առաջացնի դրական հույզեր։ Նրանք, ովքեր հիվանդ են մտքով, մարմնով և հոգով, կարող են բուժվել գործունեության միջոցով։

## Հիմնական ուղղություններ
Աշխատանքային ծրագրերն ընտրվում են անհատապես յուրաքանչյուր բնագավառի համար՝ նյարդաբանական պաթոլոգիա, վնասվածքաբանություն, հոգեկան խանգարումներ, ուռուցքաբանություն, հենաշարժական համակարգի դեֆորմացիա առաջացնող հիվանդություններ, նյարդային և հենաշարժական համակարգերի բնածին պաթոլոգիա։ Էրգոթերապևտներն աշխատում են կլինիկաներում, հիվանդանոցներում, ցերեկային հիվանդանոցներում, վերականգնողական կենտրոններում, առողջարաններում, դպրոցներում և նախադպրոցական հաստատություններում։

Նյարդաբանական պրակտիկայում էրգոթերապևտները սովորաբար աշխատում են ինսուլտի հետևանքների հետ՝ պարեզ, կաթված, խոսքի արատներ։ Այս դեպքերում ծրագիրը կենտրոնանում է ինքնասպասարկման հմտությունների ուսուցման վրա, ինչպիսիք են անձնական հիգիենան, հագնվելը և հավասարակշռությունը, որպես վերականգնման առաջին քայլ։ Այնուհետև հիվանդները տիրապետում են շարժման և տնային ինքնասպասարկման հմտություններին։ Վնասվածքային պրոֆիլի ծրագիրը հետևում է նույն օրինակին։ Օտար երկրներում առաջին խմբերի հիվանդների օկուպացիոն թերապիան սկսվում է հիվանդանոցից։ Դա անելու համար բաժինները ստեղծում են ուսուցողական սենյակներ, որոնք կահավորված են խոհանոցին, զուգարանակոնքին կամ լոգասենյակին հարմարեցնելու համար։ Դասերը կարող են անցկացվել անհատական կամ խմբակային։ Էրգոթերապևտը նաև այցելում է հիվանդի տուն՝ պարզելու կենսապայմանները և անհրաժեշտ փոփոխություններ կատարելու շրջակա միջավայրում, օրինակ՝ խորհուրդ տալով տեղադրել լրացուցիչ բազրիքներ, հեռացնել շեմերը, վերադասավորել կահույքը և այլն:Կոգնիտիվ խանգարումներ ունեցող հիվանդների համար, ինչպիսիք են Դաունի համախտանիշը, մտավոր հետամնացությունը, Ալցհեյմերի հիվանդությունը և այլն, ծրագիրը սկսվում է հատուկ վարքագծային ալգորիթմի ստեղծմամբ։ Սովորաբար նման սահմանափակումներ ունեցող մարդիկ անունները լավ չեն հիշում, բայց հիշում են գույներն ու երկրաչափական ձևերը, հետևաբար գործնականում օգտագործվում են առարկաների հիշեցում և նշում։

## Էրգոթերապիայի ընթացքը ըստ էրգոթերապևտների համաշխարհային ֆեդերացիայի

### Ուղեգրություն
Էրգոթերապևտները կարող են ապահովել էրգոթերապիայի ծառայությունների անմիջական հասանելիություն՝ առանց մեկ այլ առողջապահական մասնագետի ուղեգրության: Էրգոթերապևտները նաև ընդունում են ուղեգրություններ անհատների, մասնագետների և կազմակերպությունների լայն շրջանակից: Էրգոթերապևտներն իրավունք ունեն ինքնորոշվելու իրենց սպասարկած բնակչության և միջավայրի վերաբերյալ, ներառյալ տնտեսական, քաղաքական կամ սոցիալական գործոններով մեկուսացվածները:

### Գնահատում
Էրգոթերապիայի գործընթացը հիմնված է նախնական և կրկնվող գնահատումների վրա: Էրգոթերապևտը համագործակցում է էրգոթերապիա ստացող անհատի, խմբի կամ համայնքի հետ՝ կենտրոնանալով անձնական կարողությունների և շրջակա միջավայրի գործոնների վրա, որոնք կարող են ազդել կարևոր առօրյա գործունեության իրագործման վրա:

Գնահատումը ներառում է ստանդարտացված ընթացակարգերի կիրառում, հարցազրույցներ, դիտարկումներ տարբեր միջավայրերում, ինչպես նաև խորհրդատվություն շահառույին շրջապատի մարդկանց հետ:

### Պլանավորում
Էրգոթերապիայի գնահատման արդյունքները հիմք են հանդիսանում միջամտության կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակներին ուղղված պլանի համար: Պլանը համապատասխանում է էրգոթերապիա ստացող անձի, խմբի կամ համայնքի զարգացման փուլին, սովորություններին, դերերին, կենսակերպի նախասիրություններին և միջավայրին:

### Միջամտություն
Միջամտությունը կենտրոնանում է անձնակենտրոն ծրագրերի վրա, որոնք նախատեսված են առօրյա խնդիրների կատարողականը դյուրացնելու և  հարմարեցնելու միջավայրերը , որտեղ աշխատում, ապրում և գործում  է էրգոթերապիա ստացող անձը, խումբը կամ բնակչությունը: Օրինակներ են՝ նոր տեխնիկայի ուսուցումը և սարքավորումների տրամադրումը՝ անձնական խնամքի բնագավառում անկախությունը խթանելու համար, և նաև  շրջակա միջավայրի խոչընդոտները նվազեցնելը՝ տրամադրելով սթրեսը նվազեցնող ռեսուրսներ։

### Համագործակցություն
էրգոթերապևտներնու էրգոթերապիայի օգնականները կարևորում են թիմային աշխատանքի կարևորությունը: Այլ մասնագետների, ընտանիքների, խնամողների և կամավորների հետ համագործակցությունն ու համակարգումը կարևոր են էրգոթերապիայում կիրառվող հոլիստիկ մոտեցման իրականացման գործում: 

## Ծանոթագրություններ

* Официальный сайт Русской профессиональной ассоциации эрготерапевтов
* Официальный сайт Международной организация эрготерапевтов
* Фильм «Эрготерапевты» на сайте проекта Европейского союза «Эрготерапия»

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Բուժում