Մատարիկի

250px|thumb|right|Պլեադներ, որոնց անունով կոչվում է տոնը
**Մատարիկի**, մաորիների լեզվով Նոր տարվա տոնի անվանումը։ Գալիս է Պլեադների աստղային կլաստերի անվանումից և նրանց առաջին արևածագի ժամանակից հունիսի վերջին կամ հուլիսի սկզբին։ Պոլինեզյան լեզուների մեծ մասում կան հարակից բառեր, որոնք ծագում են պրապոլինեզերեն «մանուտա, փոքր» մատալիկից, որն արդեն այն ժամանակ օգտագործվում էր այս աստղային կլաստերը նշելու համար։ «Մատարիկի»-ն անվանել է նաև կլաստերի կենտրոնական աստղը, իսկ շրջապատող աստղերն անվանել են Տուպու-ա-նուկու, Տուպու-ա-ռանգի, Վաիտի, Վաիտա, Վաիպունա-ա-ռանգի և Ուրուրանգի։

## Տոնակատարության ավանդույթներ
Պլեադները կարևոր դեր են խաղացել եղանակները նավարկելու և որոշելու գործում։ Պլեադների և Ռիգելի առաջին արևածագը տեղի է ունենում արևածագից առաջ՝ հունիսի սկզբին կամ մայիսի վերջին. որոշ իվին նշում էր Նոր տարին Պլեադների առաջին արևածագի օրը, մյուսները սպասում էին հաջորդ լիալուսնին, մյուսները նշում էին հաջորդ նոր լուսինը. մյուսները նշում էին նույն կերպ Ռիգելի արևածագը։

Մայրցամաքների սեզոնը սկսեց նախապատրաստվել նոր տարվա գալուստը նշելու համար։ Աստվածներին, մասնավորապես՝ Ռոնգոյին, զոհաբերում էին գյուղատնտեսության պտուղները։ Մատարիկին նաև նշանակում էր երիտասարդներին երկրի և անտառի գաղտնիքները սովորեցնելու սկիզբ։ Բացի այդ, թռչունների և մրգերի որոշ տեսակներ հատկապես հեշտությամբ կարելի էր արդյունահանել այս սեզոնին։

## Վերածնունդ
thumb|Մատարիկայի տոնակատարությունը Օքլենդում, 2015
2001 թվականից ի վեր մաորի լեզվի հանձնաժողովը վարում է Մատարիկայի վերածննդի (Խաղաղօվկիանոսյան Նոր տարի) քաղաքականությունը՝ որպես կարևոր մաորի լեզվի վերածննդի համար։ Մի շարք մասնավոր և պետական կազմակերպություններ նշում են Մատարիկին բազմազան եղանակներով շաբաթվա կամ ամսվա ընթացքում հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

## Մատարիկին պետական տոն դարձնելու առաջարկ
Տոնի ճանաչման ընդլայնմամբ առաջարկներ հայտնվեցին Նոր Զելանդիայում պետական կարգավիճակ տալու մասին. մասնավորապես, մաորի կուսակցության նախկին անդամ Ռահուի Կատենեն 2009 թվականի հունիսին քվեարկության դրեց «Տե ռա մատարիկիի մասին» օրինագիծը։

Օրինագիծը մատարիկիի ամսաթիվն ամրագրում էր որպես հունիսի առաջին նորալուսնի օր, սակայն խորհրդարանին այն ներկայացնելուց առաջ ամսաթիվը փոխել են Պլեադների արևածագից հետո առաջին նորալուսնի։ Ուաիտակերի քաղաքապետ Բոբ Հարվին առաջարկել է այդ տոնը փոխարինել թագուհու պաշտոնական ծննդյան օրը։ Նոր Զելանդիայի Հանրապետական շարժումը նույնպես աջակցել է նախաձեռնությանը՝ տեղեկացնելով, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից ոչ մեկը չի նշում միապետի ծննդյան օրը, սակայն շատերը մատարիկիի տոնակատարություն են կազմակերպում։ Չնայած դրան, օրինագիծն ինքնին չի առաջարկել չեղյալ համարել միապետի ծննդյան օրը և մերժվել է առաջին ընթերցմամբ։

Ազգային կուսակցության և մաորի կուսակցության կոալիցիան 2011 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ համաձայնության շրջանակներում որոշում է ընդունել աջակցել մատարիկիի ճանաչմանն ուղղված նախաձեռնություններին։

Ջասինդա Արդերն լեյբորիստական կառավարությունը մատարիկին դարձրեց պետական տոն 2021 թվականին՝ հայտարարելով, որ այն առաջին անգամ կանցկացվի 2022 թվականի հունիսի 24-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Матарики на сайте Комиссии по языку маори.
* Материалы по Матарики на сайте музея «Те папа тонгареуа».
* ''Story: Matariki — Māori New Year''  на сайте Новозеландской энциалопедии.
* ''Matariki — Māori New Year'' на сайте Новозеландской энциалопедии.
* ''Matariki: Awaiting their Ascent'' на сайте 
* Фестиваль Матарики
* Первый лунный месяц на сайте Новозеландского астрономического общества Феникс.

Կատեգորիա:Ամանոր
Կատեգորիա:Ձմեռային տոներ
Կատեգորիա:Մաորի դիցաբանություն