ISOC

**Ինտերնետ հանրություն** (**ISOC**), ամերիկյան շահույթ չհետապնդող իրավապաշտպան կազմակերպություն, որը հիմնադրվել է 1992 թվականին և մասնաճյուղեր ունի ամբողջ աշխարհում։ Վերջինիս առաքելությունն է՝ «նպաստել ինտերնետի ազատ տարածմանը, զարգացմանը և օգտագործմանը՝ ի շահ աշխարհի բոլոր մարդկանց»: Ընկերությունն ունի գրասենյակներ Ռեստոնում (Վիրջինիա, ԱՄՆ) և Ժնևում (Շվեյցարիա):

## Կազմակերպություն
Ինտերնետ հանրությունն ունի տարածաշրջանային գրասենյակներ ամբողջ աշխարհում, որոնք կազմված են բաժանմունքներից, կազմակերպչական անդամներից և 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ՝ ավելի քան 70,000 անհատ անդամներից: Այն ունի ավելի քան 100 աշխատակից և կառավարվում է հոգաբարձուների խորհրդի կողմից, որի անդամները նշանակվում կամ ընտրվում են ընկերության մասնաճյուղերի, կազմակերպության անդամների և Ինտերնետի զարգացման աշխատանքային խմբի (IETF) կողմից: IETF-ն ունի նաև առցանց համայնքի կամավորական բազա: Այն ղեկավարում են հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Թեդ Հարդին և նախագահ և միաժամանակ գլխավոր գործադիր տնօրեն Սալի Ուենտվորթը:

Ինտերնետ հանրությունը ստեղծել է Հանրային հետաքրքրությունների ռեգիստրը (PIR), գործարկել է Ինտերնետի Փառքի սրահ և ծառայել որպես IETF-ի կազմակերպչական հիմք: Ինտերնետ հանրության հիմնադրամը ստեղծվել է 2017 թվականին՝ որպես անկախ բարեգործական ստորաբաժանում, որը դրամաշնորհներ է տրամադրել կազմակերպությունների:

## Պատմություն
1991 թվականին շահագործման է հանձնվել Ինտերնետի ճարտարագիտական աշխատանքային խումբը (IETF) Ազգային գիտական հիմնադրամի (NSF) և Ազգային հետազոտական նախաձեռնությունների կորպորացիայի (CNRI) պայմանագրի ժամկետը գործարկելու համար: Այն ժամանակ Ինտերնետային գործունեության խորհուրդը (IAB) ձգտել է ստեղծել շահույթ չհետապնդող հաստատություն, որը կարող էր ստանձնել այդ դերը: 1992 թվականին Վինթոն Սերֆը, Ռոբերտ Քանը և Լայման Չապինը հայտարարել են Ինտերնետ Հասարակության ձևավորման մասին՝ որպես «պրոֆեսիոնալ հասարակություն, որը կօժանդակի, կաջակցի և կխրախուսի ինտերնետի զարգացումը և աճը որպես գլոբալ հետազոտական հաղորդակցության ենթակառուցվածք», որը ներառելու է նաև IAB, IETF-ը և Համացանցի հետազոտական աշխատանքային խումբը (IRTF), նաև INET տարեկան հանդիպումների կազմակերպումը: Այս պայմանավորվածությունը պաշտոնականացվել է -ում՝ 1993 թվականին:

1999 թվականին Ջոն Փոսթելի մահից հետո՝ ISOC-ը հիմնել է Jonathan B. Postel Service Award-ը: 1999 թվականից սկսած մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի Ինտերնետ Հանրության կողմից՝ «Ի պատիվ այն մարդու, որը նշանակալի ներդրում է ունեցել տվյալների փոխանցման համայնքի զարգացման գործում»:

2000 թվականի կեսերին Ինտերնետ հանրության ֆինանսական վիճակը դարձել է անկայուն և մի քանի անհատներ և կազմակերպություններ քայլեր են ձեռնարկել այդ բացը լրացնելու համար: Մինչև 2001 թվականը գործել են նաև ինտերնետ հանրության առանձին անդամների կողմից ընտրված հոգաբարձուներ։ Այս ընտրությունները «կասեցվել են» 2001 թվականին: Դա իբր արվել է որպես հարկաբյուջետային միջոց՝ պայմանավորված այն ընկալմամբ, որ ընտրությունները չափազանց թանկ են եղել կազմակերպության անկայուն ֆինանսական վիճակի համար։ Ավելի ուշ կանոնակարգի վերանայումներում անհատների կողմից ընտրված հոգաբարձուների հասկացության կարգավիճակը «կասեցվածից» դարձել է «ջնջված»:

2001 թվականի վերջին Afilias-ի ղեկավարները (դոմենային անունների գրանցամատյան) դիմել են Ինտերնետ Հանրության գործադիր տնօրեն Լին Սենտ Ամուրին՝ առաջարկելով նոր գործընկերություն՝ .org ռեգիստրի համատեղ հայտ ներկայացնելու համար: Այս մոդելում Ինտերնետ Հանրությունը կարող է դառնալ .org-ի նոր օգտագործող և բոլոր տեխնիկական և սպասարկման գործառույթները կարող են կառավարվել Afilias-ի կողմից: Afilias-ը պետք է վճարի հայտի բոլոր ծախսերը և նպաստի Ինտերնետ Հանրության աշխատավարձերի հաշվառմանը, մինչ այն պահը, երբ հայտը քննարկվել է ICANN-ի կողմից: Ինտերնետ հանրության խորհուրդը հաստատել է այս առաջարկը 2001 թվականին իրենց խորհրդի նիստում:

2002 թվականին ISOC-ը հաջողությամբ հայտ է ներկայացրել .org ռեգիստրի համար և ձևավորել է Հանրային շահերի ռեգիստրը (PIR)՝ այն կառավարելու և գործարկելու համար:

2010 թվականին ISOC-ը մեկնարկել է իր առաջին համայնքային ցանցի նախաձեռնությունը՝ Հնդկաստանի գյուղական վայրերում հինգ անլար տարբերակի վրա հիմնված ցանցեր տեղակայելու համար:

2012 թվականին ISOC-ի 20-ամյակի օրը, այն հիմնել է «Ինտերնետ Փառքի սրահ» մրցանակը, որը «հրապարակայնորեն շնորհվում է տեսլականների, առաջնորդների և լուսավորիչների նշանավոր և ընտրյալ այն խմբին, որոնք նշանակալի ներդրում են ունեցել համաշխարհային ինտերնետի զարգացման և առաջխաղացման գործում»:

2011 թվականի հունիսի 8-ին ISOC-ը ստեղծել է IPv6 համաշխարհային օրը՝ IPv6-ի տեղակայումը փորձարկելու համար:

2012 թվականին ISOC-ը գործարկել է Deploy360 պորտալը և ուսուցման ծրագիր՝ IPv6-ը և DNSSEC-ը խթանելու համար:

2012 թվականի հունիսի 6-ին ISOC-ը կազմակերպել է IPv6 համաշխարհային մեկնարկը, այս անգամ նպատակ ունենալով IPv6-ը մշտապես միացնել բոլոր մասնակից կայքերում:

2016 թվականին Deploy 360-ն ընդլայնել է իր արշավները՝ ներառելով փոխհամաձայնեցված երթուղղման անվտանգության ստանդարտներ (MANRS) և DNS-ի վրա հիմնված անվանված օբյեկտների վավերացում (DANE):

2017 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի ISOC տարածաշրջանը կազմակերպել է բնիկ ժողովուրդների հետ կապերի ամենամյա գագաթնաժողովը, որը տեղի է ունեցել Սանտա Ֆեում (Նյու Մեքսիկո): Հետագա տարիներին միջոցառումն անցկացվել է Ինուվիկեում (Հյուսիսային Կարոլինա) և Հիլոյում (Հավայան Կղզիներ):

2017 թվականի դեկտեմբերին ISOC-ը գնել է առցանց վստահության դաշինքի (OTA) ստանդարտացման մարմինը, որն իրականացնում է ամենամյա առցանց վստահության աուդիտ՝ կիբերհանցագործությունների արձագանքման ուղեցույց և բանացանցի (IoT) վստահության շրջանակ:

2018 թվականի օգոստոսին Ինտերնետ հանրությունը IETF-ն անվանափոխել է որպես IETF Administration LLC (IETF LLC): IETF-ն շարունակում է սերտորեն կապված լինել ISOC-ի հետ և զգալիորեն ֆինանսավորվում է ISOC-ի կողմից:

## ՄԱԿ-ի Ինտերնետ կառավարման նախաձեռնության աջակցություն
Համացանցի տարածվածությունը ժամանակակից հասարակության մեջ ստիպել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշին հրավիրել պրոֆեսիոնալ փորձագետների խումբ՝ ինտերնետի ապագան և դերը գլոբալացված թվային համագործակցության մեջ թեման քննարկելու համար: Քննարկումների մի քանի փուլերից հետո առաջարկվել է երեք մոդել՝ Digital Commons Architecture (DCA), Distributed Co-Governance Architecture (CoGov) և Բարեփոխված Ինտերնետ կառավարման ֆորում (IGF+): 2020 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ ISOC-ը ղեկավարում և օժանդակում է շահագրգիռ կողմերի երկխոսության բազմափուլ հանդիպումները՝ համաշխարհային մասնագետների հավաքելու և համացանցի ապագա կառավարման մեջ փորձագետների մուտքերը ներկայացնելու համար:

## Գործունեություն
1990-ականների վերջին Ինտերնետ հանրությունը հիմնել է Ջոնաթան Բ. Փոսթել ծառայության մրցանակը: Այն ներկայացվել է ամեն տարի՝ ի պատիվ այն մարդու, որն ակնառու ներդրում է ունեցել տվյալների հաղորդակցման համայնքին ծառայելու գործում:

Ինտերնետային համայնքի գործունեությունը ներառել է նաև MANRS-ը (փոխհամաձայնեցված երթուղղման անվտանգության ուղեցույցներ), որը գործարկվել է 2014 թվականին՝ ինտերնետի երթուղղման ենթակառուցվածքի ամենատարածված սպառնալիքները նվազեցնելու համար:

Հասարակությունը կազմակերպել է Աֆրիկայի գործընկերների և փոխկապակցման ֆորումը (AfPIF)՝ Աֆրիկայում ինտերնետ ենթակառուցվածքի զարգացմանը նպաստելու համար, այն նաև անցկացնում է զարգացող շուկաներում Ինտերնետի զարգացման համաժողովներ:

Հասարակությունն առաջարկել է Deploy360, տեղեկատվական կենտրոն, պորտալ և ուսուցողական ծրագիր՝ IPv6 և DNSSEC նախաձեռնությունները խթանելու համար:

2017 թվականին մեկնարկել է բնիկ ժողովուրդների հետ կապերի ամենամյա գագաթնաժողովը, որի նպատակն է միավորել ցեղային համայնքները՝ սկսած Նյու Մեքսիկոյի Սանտա Ֆե քաղաքում տեղի ունեցած միջոցառմամբ: Հետագա տարիներին միջոցառումն անցկացվել է Ինուվիկում և Հիլոյում (Հավայան կղզիներ):

Հասարակությունը նաև զեկույցներ է հրապարակում Ինտերնետի գլոբալ խնդիրների վերաբերյալ և ստեղծում է գործիքներ, հարցումներ, ծածկագրեր և քաղաքականության ուղեցույցներ՝ ինտերնետի օգտագործումը բարելավելու համար: Հասարակությունն աջակցում է հանրային ցանցերի և ենթակառուցվածքների անվտանգ երթուղայնացման արձանագրությունների ստեղծման նախագծերին և կողմ է սկզբից մինչև վերջ գաղտնագրմանը:

## Հակասություններ
### Հանրային շահերի ռեգիստրի վաճառք
2019 թվականին Ինտերնետ հանրությունը համաձայնել է Հանրային շահերի ռեգիստրը վաճառել Ethos Capital-ին 1,135 միլիարդ դոլարով, գործարքն ի սկզբանե նախատեսվել է ավարտին հասցնել 2020 թվականի սկզբին: Ինտերնետ հանրությունն ասել է, որ նախատեսում է այդ հասույթն օգտագործել ֆոնդը ֆինանսավորելու համար: Հանրային հետաքրքրությունների ռեգիստրը Ինտերնետ հանրության շահույթ չհետապնդող դուստր ձեռնարկությունն է, որը գործում է երեք բարձր մակարդակի տիրույթի անուններով (.ORG, .NGO և .ONG), որոնցից յուրաքանչյուրն ավանդաբար կենտրոնացած է շահույթ չհետապնդող և հասարակական կազմակերպությունների համայնքների սպասարկման վրա:

Վաճառքը հանդիպել է զգալի հակազդեցության՝ կապված մասնավոր կապիտալի ներդրումային ընկերությանը դիտվող պետական ակտիվի փոխանցման հետ: 2020 թվականի հունվարի վերջին ICANN-ը դադարեցրել է վաճառքի իր վերջնական հաստատումը այն բանից հետո, երբ Կալիֆոռնիայի գլխավոր դատախազը բոլոր կողմերից պահանջել է մանրամասն փաստաթղթեր՝ պատճառաբանելով այն մտավախությունները, որ ինչպես ICANN-ը, այնպես էլ Ինտերնետ հանրությունը հնարավոր է, որ խախտել են իրենց հանրային շահերի առաքելությունները որպես գրանցված բարեգործական կազմակերպություններ: Փետրվարին Ինտերնետ հանրության *բաժանմունքի խորհուրդը* (որը ներկայացնում է նրա անդամությունը) սկսել է վաճառքը մերժող միջնորդություն ընդունելու գործընթացը՝ որոշակի պայմանների չիրագործման դեպքում: 2020 թվականի ապրիլի 30-ին ICANN-ը մերժել է ՀՀՌ-ն Ethos Capital-ին վաճառելու առաջարկը:

### Իրանցիների գործունեությանը մասնակցելու մերժումը
2016 թվականի սեպտեմբերին Ինտերնետ հանրությունը նշել է, որ չի ցանկանում ԱՄՆ Գանձապետարանի արտաքին ակտիվների վերահսկողության գրասենյակից (OFAC) լիցենզիա ստանալ՝ Իրանի քաղաքացիների գործունեությունը ֆինանսավորելու համար: Սա զգալի անհանգստություն է պատճառել Իրանում ISOC-ի անդամներին, որոնք, այդ կերպ չեն կարողացել Իրանում բացել Ինտերնետ հանրության մասնաճյուղը, որոշ ժամանակ անց Ինտերնետ հանրությունը չեղարկել է իր իսկ կողմից տրամադրած կրթաթոշակը, որը Ինտերնետ հանրությունը շնորհել էր իրանցի մի ուսանողի՝ Մեքսիկայում Ինտերնետ կառավարման ֆորում կատարած այցը ֆինանսավորելու համար :

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ինտերնետային հասարակության հիմնադրման բանավոր պատմություն (2013)

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կորպորատիվ իրավունք
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային ընկերություններ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ստանդարտացման կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ