Ստորին Սաքսոնիա

**Ստորին Սաքսոնիա** ( , ), (), Գերմանիայի երկրամաս։ Մայրաքաղաքը՝ Հաննովեր։

## Աշխարհագրական դիրք
Գերմանիայում Բավարիայից հետո ամենամեծ տարածքը զբաղեցնում է Ստորին Սաքսոնիան։ Նրան հյուսիսում ողողում է Հյուսիսային ծովը և իր մեջ ներառում Արևելաֆրիզական կղզիները, հարավ-արևելքում սահմանակցում է Հարց լեռներին։ Ստորին Սաքսոնիայի տարածքի մեծ մասը հարթավայր է։ Ստորին Սաքսոնիայի ամենահայտնի վայրը Լյունեբուրգյան անապատն է, որը գտնվում է Հարց լեռների և Հյուսիսային ծովի միջև։

## Պատմական ակնարկ
* Լիխտեյնշտայնի քարանձավում հայտնաբերվել են աճյունասափորներով թաղման մշակույթի վկայություններ։
* Սաքսոններ
* Սաքսոնյան պատերազմներ
* Սաքսոնիայի դքսություն (7-14-րդ դարեր)
* Բրաունշվայգ - Լյունեբուրգ (1235—1807)
* 1807-1813 թվականներին Վեսթֆալիայի թագավորությունը իր հեսսենյան Քասսել մայրաքաղաքով կախված էր նապոլեոնյան Ֆրանսիայից։
* Հաննովերի թագավորություն (1814—1866)
* Պրուսյան Հաննովեր գավառ (1866—1945)

Երկիրը ձևավորվել է 1946 թվականին նախկին պրուսյան Հաննովեր գավառի մեծ մասի գերմանական հողերի հետ միավորման արդյունքում, ինչպիսիք են՝ Օլդենբուրգը, Բրաունշվայգը և Շաումբուրգ-Լիպպեն։

## Քաղաքականություն
### Օրենսդիր մարմին
Ստորին Սաքսոնիա երկրամասի օրենսդիր մարմինը՝ Ստորին սաքսոնյան Լանդթագը () ընտրում է բնակչությունը։ Լանդթագում աշխատում են 137 պատգամավորներ։ 18-րդ Լանդթագի վերջին ընտրություններն անցկացվել են 2017 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ Պատգամավորական մանդատները բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ ԳՍԴՊ - 55 տեղ, Գերմանիայի Քրիստոնեադեմոկրատական Միություն (ԳՔԴՄ) - 50 տեղ, Կանաչներ - 12 տեղ, ԳՍՊ - 11 տեղ, «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» կուսակցություն - 9 տեղ։

### Գործադիր իշխանություն
Գործադիր իշխանության մարմին է համարվում Ստորին Սաքսոնիա երկրամասի կառավարությունը (*Niedersächsische Landesregierung*), որին ընտրում է Լանդթագը, և կազմված է  Ստորին Սաքսոնիա երկրամասի վարչապետից (*Ministerpräsidenten des Landes Niedersachsen*) ու  նախարարներից։

#### Ստորին Սաքսոնիա երկրամասի վարչապետերը
* 1946—1955: Հենրիխ Վիլհելմ Քոփֆ, ԳՍԴՊ
* 1955—1959:Հենրիխ Հելֆեգե, Գերմանական պարտիա 
* 1959—1961: Հենրիխ Վիլհելմ Քոփֆ, ԳՍԴՊ
* 1961—1970: Գեորգ Դիդերիխս, ԳՍԴՊ
* 1970—1976: Ալֆրեդ Քուբել, ԳՍԴՊ
* 1976—1990: Էռնստ Ալբրեխտ, ԳՔԴՄ  
* 1990—1998: Գերհարդ Շղյոդեր, ԳՍԴՊ
* 1998—1999:Գերհարդ Գլոգովսկի, ԳՍԴՊ
* 1999—2003: Զիգմար Գաբրիել, ԳՍԴՊ - Գերմանիայի էկոլոգիայի նախարար (Մերկելի գրասենյակ)    
* 2003—2010: Քրիստիան Վոլֆ, ԳՔԴՄ (2010 թվականի հունիսի 3-ին իշխող կոալիցիայի կողմից ընտրվել է Գերմանիայի նախագահի թեկնածու)
* 2010—2013: Դեյվիդ Մաքալիստեր, ԳՔԴՄ  
* 2013—: Ստեֆան Վայլ, ԳՍԴՊ

#### Ստորին Սաքսոնյայի կառավարության նախարարները
* Բերնդ Ալթհուսման (ԳՔԴՄ) – էկոնոմիկայի, աշխատանքի, տրանսպորտի և թվային ենթակառուցվածքների նախարար
* Բորիս Պիստորիուս (ԳՍԴՊ) – ներքին գործերի և սպորտի նախարար
* Ռայնհոլդ Հիլբերս (ԳՔԴՄ)  – ֆինանսների նախարար
* Կարոլա Ղայման (ԳՍԴՊ) – սոցիալական ապահովության, առողջապահության նախարար 
* Бьёрн Тюмлер (ԳՔԴՄ) – գիտւթյան և մշակույթի նախարար 
* Грант Хендрик Тонне (ԳՍԴՊ)  – կրթության նախարար
* Բարբարա Օտտե - Քինաստ (ԳՔԴՄ)– գյուղատնտեսության և սպառողների պաշտպանության նախարար
* Բարբարա Հաֆլիցա (ԳՔԴՄ) –արդարադատության նախարար
* Օլաֆ Լիս (ԳՍԴՊ) – շրջակա միջավայրի, էներգետիկայի, շինարարության և բնապահպանության նախարար
* Բիրգիտ Հոնե (ԳՍԴՊ)– Եվրոպայում ֆեդերացիայի և համագործակցության, տարածաշրջանային զարգացման նախարար

### Դատական ուժ
Սահմանադրական դատարանի վերահսկիչ մարմին - Ստորին Սաքսոնիայի պետական դատարան (*Niedersächsischer Staatsgerichtshof*), բարձրագույն դատական ատյաններ - Բրաունշվայգ  երկրի բարձրագույն  դատարան (*Oberlandesgericht Braunschweig*), Ցելլե երկրի բարձրագույն դատարան  (*Oberlandesgericht Celle*), Օլդենբուրգ երկրի բարձրագույն դատարան (*Oberlandesgericht Oldenburg*), վարչական արդարադատության բարձրագույն դատական ատյան - Ստորին Սաքսոնիա երկրի բարձրագույն դատարան  (*Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht*).

## Վարչատարածքային բաժանում
Ստորին Սաքսոնիայի տարածքը բաժանվում են շրջանների () և շրջաններից դուրս գտնվող քաղաքների (),որոնք համարժեք են շրջաններին, շրջանները բաժանվում են քաղաքների () և համայնքային միությունների (), համայնքային միությունները  բաժանվում են համայնքների (), քաղաքները բաժանվում են քաղաքային շրջանների (), համայնքները՝ տեղայնությունների ():

### Շրջաններ և շրջաններից դուրս գտնվող քաղաքներ
Ցանկ (փակագծերում նշված են շրջկենտրոնները և ավտոմեքենաների համարանիշերի շրջանային ինդեքսները)։
* Շրջաններ (*Landkreise*)՝

* Քաղաքներ, որոնք համարժեք են շրջանների (*Kreisfreie Städte*)՝
# Բրունշվայգ (**BS**)
# Վիլհելմսհաֆեն (**WHV**)
# Վոլֆսբուրգ (**WOB**)
# Դելմենհորսթ (**DE**L)
# Զալցգիթեր (**SZ**)
# Օլդենբուրգ (**OL**)
# Օսնաբրյուք (**OS**)
# Էմդեն (**EMD)**

### Քաղաքներ




### Տարածաշրջաններ
* Ամերլանդ
* Բրաունշվայգ
* Այխսֆելդ 
* Էմսլանդ 
* Հադելն երկիր 
* Վուրսթեն երկիր 
* Հարլինգերլանդ 
* Հարց 
* Հիլդենսհայմերյան Բորդե 
* Լյունեբուրգյան անապատ 
* Օլդենբուրգ 
* Օլդենբուրգի Մունսթերլանդ 
* Արևելյան Ֆրիսիայի Պորտալ
* Շաումբուրգ 
* Վենդլանդ
* Վեզերբերգլանդ
* Վյումմենիեդեղունգ

### Վարչական շրջաններ
thumb|Ստորին Սաքսոնիայի վարչական քարտեզ
1978 - 2004 թվականները Ստորին Սաքսոնիան բաժանված էր 4 վարչական շրջանների՝
# Բրունշվայգ (Braunschweig)
# Վեզեր - Էմս  (Weser-Ems)
# Հանովեր (Hannover)
# Լյունեբուրգ (Lüneburg)

### Տեղական ինքնակառավարման մարմիններ
Շրջանների ներկայացուցչական մարմինը կրայզթագն () է, որը կազմված է լանդղաթից (*Landrat*) և կրայզթագի պատգամավորներից (*Kreistagsabgeordnete*), որոնց, ըստ համամասնական համակարգի, թափանցիկ ցուցակներով  ընտրում է բնակչությունը, որոնք էլ հանդիպումներ անցկացնելու համար իրենց կազմից ընտրում են կրայզթագի ներկայացուցիչ (*Vorsitzender des Kreistages*). Շրջանում գործադիր մարմնի գործառույթն իրագործում է լանդղաթը,որին ընտրում է բնակչությունը և շրջանային կոմիտեները (*Kreisausschuss*), որը կազմված է լանդղաթից, շրջանային կոմիտեի անդամներից՝ քաղաքական գործիչներից, և կրեյզթագից՝ պրոֆեսիոնալ չինովնիկներից։

Միավորված համայնքների ներկայացուցչական մարմինը զամթգեմայնդեղաթն է՝ միավորված համայնքների խորհուրդը (*Samtgemeinderat*), որը կազմված  է միավորված համայնքների քաղաքապետից՝ բյուրգերմայսթեր (*Samtgemeindebürgermeister*) և միավորված համայնքների անդամներից (*Samtgemeinderatsmitglied*), որոնց, ըստ համամասնական համակարգի, թափանցիկ ցուցակներով  ընտրում է բնակչությունը, որոնք էլ իրենց կազմից ընտրում են միավորված համայնքների ներկայացուցիչ (*Samtgemeinderatsvorsitzende*), հանդիպումներ անցկացնելու համար։ Միավորված համայնքներում գործադիր իշխանությունն իրականացնում են միավորված համայնքների քաղաքապետը, որին ընտրում է բնակչությունը, և միավորված համայնքների կոմիտեները (*Samtgemeindeausschuss*), որոնք կազմված են միավորված համայնքների քաղաքապետից, միավորված համայնքների կոմիտեների անդամներից՝ քաղաքական գործիչներից և օգնականներից (*Beigeordneter*)՝ պրոֆեսիոնալ չինովնիկներից։

Քաղաքների ներկայացուցչական մարմինները՝ քաղաքային խորհուրդները (*Rat der Stadt*), որոնք կազմված են առաջին քաղաքապետից՝ օբերբյուրգերմայստեր (*Oberbürgermeister*)  և խորհրդականներից  (*Ratsherr*), որոնց, ըստ համամասնական համակարգի, թափանցիկ ցուցակներով  ընտրում է բնակչությունը։ Նրանք էլ իրենց կազմից ընտրում են խորհրդի ներկայացուցիչ հանդիպումներ անցկացնելու համար (*Ratsvorsitzender*): Քաղաքում գործադիր իշխանության գործառույթն իրականացնում են առաջին քաղաքապետը՝ օբերբյուրգերմայստեր (*Oberbürgermeister*), որին ընտրում է բնակչությունը, և  վարչական կոմիտեները (*Verwaltungsausschuss*), որոնք կազմված են առաջին քաղաքապետից՝ օբերբյուրգերմայստեր (*Oberbürgermeister*)  վարչական կոմիտեի անդամներից, որոնց ընտրում է քաղաքային խորհուրդը։

Համայնքների ներկայացուցչական մարմինները համայնքային խորհուրդներն են (*Rat der Gemeinde*), որոնք բաղկացած են քաղաքագլխից (*Bürgermeister*) և խորհրդականներից (*Ratsherr*), որոնց բաց ցուցակներով ընտրում է բնակչությունը համամասնական համակարգով, վերջիններս էլ իրենց կազմից հանդիպումներ անցկացնելու համար ընտրում են խորհրդի նախագահ (*Ratsvorsitzender*):       Համայնքում գործադիր իշխանությունը իրականացնում են քաղաքապետը, որին ընտրում է բնակչությունը, և վարչական կոմիտեները (*Verwaltungsausschuss*), որոնք կազմված են քաղաքապետից և վարչական խորհրդի անդամներից, որոնց ընտրում է համայնքային խորհուրդը։

Քաղաքային շրջանների ներկայացուցչական մարմինները քաղաքային շրջանային խորհուրդներն են (*Stadtbezirksrat*), գործադիր մարմինները թաղապետերն են  (*Bezirksbürgermeister*):

Գյուղական շրջանների ներկայացուցչական մարմինները շրջանային խորհուրդներն են (*Ortsrat*), գործադիր մարմինները՝ շրջանային քաղաքապետերը (*Ortsbürgermeister*):

## Տնտեսություն
* Պարտք՝ մեկ շնչի հաշվով 6018 եվրո (2002)  
* Ընդհանուր պարտք՝ 48 միլիարդ (2002)

Ստորին Սաքսոնիայում  հիմնականում զարգացած է գյուղատնտեսությունը, սակայն շատ լավ զարգացած է նաև մեքենաշինությունը՝ Ֆոլկսվագեն  (VW) ապրանքանիշով Վոլֆսբուրգ քաղաքում։

Գերմանիայի նավթի և գազի պաշարի 95%-ը տալիս է Ստորին Սաքսոնիան, օգտագործում են էկոլոգիապես վնասակար ֆրեքինգ տեխնոլոգիան։ Որպեսզի պայթեցնեն շերտը, հողի շերտի տակ ներբեռնում են ջրի, ավազի և թունավոր քիմիական նյութերի խառնուրդ, ինչպիսիք են բենզոլը, տոլուոլը, քսիլոլը և էթիլբենզոլը։ Դրանք թույլ չեն տալիս, որ ճաքերը կրկին փակվեն։ Այդ պատճառով էլ լիմֆոցիտ հանգույցների քաղցկեղի տարբեր տեսակները շատ բարձր տոկոս են կազմում Բրեմենի արևելքում գտնվող Բոթել քաղաքի տղամարդկանց մոտ։

## Գյուղատնտեսություն
Ի շնորհիվ ավազե-կավային հողի՝ շատ լավ զարգանում է գյուղատնտեսությունը։ Հացահատիկներից բացի մշակում են նաև սևուկ, շաքարեղեգ, հազար, կաղամբ, գազար, ծնեբեկ և կանաչ կաղամբ։ Գյուղատնտեսությունից և անասնապահությունից բացի մեծ դեր ունի նաև պտղաբուծությունը հատկապես Ստորին Սաքսոնիայի հյուսիսում։

## Գիտություն
Ստորին Սաքսոնիայի ամենահայտնի գիտական հաստատություններն են՝ Գյոթինգենի համալսարանը, Բրաունշվայգի տեխնիկական համալսարանը, Հաննովերի բժշկական ինստիտուտը, Հաննովերի անասնաբուժական ինստիտուտը .

## Տուրիզմ
Զբոսաշրջիկներին առաջին հերթին գրավում են Հարց լեռները։ Նրանք այցելում են նաև Այխսֆելդ, Վեզերբերգլանդ, Լայնեբերգլանդ, Հյուսիսային ծովափ, Լյունեբուրգյան անապատ, Վյումմենիեդեղունգ, Շթայնհուդեր և Դյումմեր լճեր, Ալլեր, Լայնե, Հունթե, Վյումե և Վեզեր գետեր։ Զբոսաշրջիկներին  հետաքրքրում են նաև նետաձգության ավանդական տոները և կանաչ կաղամբից պատրաստված ավանդական տոնական ուտեստը։

## Գործընկեր պետություններ
Ստորին Սաքսոնիան գործընկերային հարաբերություններ ունի հետևյալ պետությունների հետ՝
* ՝ Վերին Նորմանդիա
* 
* ՝ Լեհական Մեծ Վոյեվոդություն (խոշոր վարչական միավորում) և Ստորին Սիլեզիայի Վոյեվոդություն (խոշոր վարչական միավորում) 
* ՝ Անհոյ 
* ՝ Պերմի տարածք և Տյումենի մարզ 
* ՝ Արևելյան Կապ նահանգ

**Կրոն**

Հավատացյալների զգալի մասը  լյութերական է։ Լյութերական խոշոր տեղական եկեղեցիներն են՝ 
* Հաննովերի ավետարանա-լյութերական տեղական եկեղեցի
* Բրաունշվայգի ավետարանա-լյութերական տեղական եկեղեցի
* Օլդենբուրգի ավետարանա-լյութերական տեղական եկեղեցի
* Շաումբուրգ - Լիպեի ավետարանա-լյութերական տեղական եկեղեցի

## Տես նաև
*Գերմանական խորշ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт правительства земли Нижняя Саксония
* Карты: от страны до садового участка 

Կատեգորիա:1946 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հողեր