Բելոռուսական ԽՍՀ դրոշ

**Բելառուսական ԽՍՀ դրոշը** (), Բելառուսական ԽՍՀ պետական ​​խորհրդանիշ։ Դրոշի հեղինակը բելառուս նկարիչ Նիկոլայ Գուսևն է։

Ներկայումս անկախ Բելառուսը օգտագործում է Բելառուսական ԽՍՀ դրոշի վերջին տարբերակի փոփոխությունը։

## Դրոշի պատմությունը
### Կարմիր դրոշի տարբերակները
1919 թվականի հունվարի 1-ին հրապարակվել է մանիֆեստ, որով հռչակվել է Բելառուսի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետության ստեղծումը ՌՍՖՍՀ կազմում։ 1919 թվականի փետրվարի 3-ին ԲՍԽՀ խորհուրդների առաջին համագումարում հայտարարվել է Համառուսաստանյան Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի նախագահության «Բելառուսի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետության անկախությունը ճանաչելու մասին» որոշումը և ընդունվել է ԲՍԽՀ առաջին սահմանադրությունը, որով հաստատվել են ԲՍԽՀ զինանշանն ու դրոշը։

«ԽՍՀՄ առևտրային և ռազմական դրոշը բաղկացած է կարմիր (ալ կարմիր) կտորից, որի ձախ անկյունում, դրոշակաձողի վերին մասում, տեղադրված են ոսկեգույն տառերը՝ ԽՍՀՄ կամ գրությունը՝ Բելառուսի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետություն»։


Նույն համագումարում որոշում է կայացվել միավորվել Լիտվայի Խորհրդային Հանրապետության հետ, և Լիտվայի խորհուրդների առաջին համագումարում նմանատիպ որոշում կայացնելուց հետո՝ 1919 թվականի փետրվարի 27-ին ստեղծվել է Լիտվա-Բելառուսական ԽՍՀ-ն (Լիտբել): Այն պաշտոնապես գոյություն է ունեցել մինչև 1920 թվականի հուլիսի 31-ը (փաստացի դադարել է գոյություն ունենալ 1919 թվականի սեպտեմբերի 1-ին): Միացյալ հանրապետության դրոշը դարձել է կարմիր կտոր:

1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Բելառուսական ԽՍՀ-ն դարձել է ԽՍՀՄ մաս։ 1927 թվականի ապրիլի 11-ին ընդունվել է Բելառուսական ԽՍՀ նոր Սահմանադրությունը, որով հաստատվել է հանրապետության նոր դրոշը։
«Բելոռուսի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետության պետական ​​դրոշը բաղկացած է կարմիր կտորից, որի վերին ձախ անկյունում, դրոշակաձողի մոտ, տեղադրված են Բելոռուսական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ոսկեգույն տառերը»։


ԲՍԽՀ 1937 թվականի Սահմանադրությամբ դրոշին ավելացվել են հետևյալը՝ բանվորների և գյուղացիների միության խորհրդանիշը՝ մուրճն ու մանգաղը, և կարմիր աստղը։

«Բելոռուսական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​դրոշը կազմված է կարմիր կտորից, որի վերին անկյունում, դրոշակաձողի մոտ, պատկերված է ոսկեգույն մուրճ ու մանգաղ, իսկ դրանց վերևում՝ ոսկեգույն եզրագծով շրջանակված կարմիր հնգաթև աստղ։ Մուրճ ու մանգաղի տակ գրված են Բելոռուսական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ոսկեգույն տառերը։ Լայնության և երկարության հարաբերակցությունը 1:2 է»։


### Բելառուսի Հանրապետության ժամանակակից դրոշի նախատիպի ի հայտ գալը
1945 թվականին ԽՍՀՄ-ն, Բելառուսը (ԲՍՍՀ) և Ուկրաինան (Ուկրաինական ԽՍՀ) դարձել են ՄԱԿ-ի հիմնադիր անդամներ։ Քանի որ նրանց դրոշները գործնականում չէին տարբերվում միմյանցից և մյուս խորհրդային հանրապետությունների դրոշներից, որոշում կայացվել է փոխել հանրապետությունների դրոշները։ 1947 թվականի հունվարի 20-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահությունը որոշում ընդունել է «Միութենական հանրապետությունների պետական ​​դրոշների մասին».

Նպատակահարմար է համարվում փոփոխություններ կատարել միութենական հանրապետությունների գործող պետական ​​դրոշներում, որպեսզի միութենական հանրապետության պետական ​​դրոշը արտացոլի միութենական խորհրդային պետության գաղափարը (դրոշի վրա տեղադրելով ԽՍՀՄ զինանշանը՝ մուրճն ու մանգաղը, հնգաթև աստղը, պահպանելով կարմիր գույնը) և հանրապետության ազգային առանձնահատկությունները (կարմիրից բացի այլ գույների ներմուծում, դրանց դասավորության կարգը, ազգային զարդանախշի ներառումը):


Այս որոշման հիման վրա, 1951 թվականին, ԲՍԽՀ գիտությունների ակադեմիան, Հանրապետության Գերագույն խորհրդի հանձնարարությամբ, սկսել է դրոշի մշակումը։ Փաստորեն, միութենական հանրապետությունների բոլոր դրոշներից այն միակն էր, որն օգտագործում էր ազգային զարդ, որի շնորհիվ դրոշը անսովոր և համեմատաբար ձեռնտու տեսք ուներ։ Այս զարդը, որը 1917 թվականին ասեղնագործել էր Վիտեբսկի մարզի գյուղացի կնոջ՝ Մ. Ս. Մարկևիչը (ծննդյան ազգանունը՝ Կացեր), և որը հետագայում անվանվել էր «Ծագող արև», նրա եղբայրը՝ արվեստաբան Միխայիլ Կացերը, գտել է ԲՍԽՀ արդյունաբերական համագործակցության խորհրդի արխիվում և օգտագործել է նկարիչ Միխայիլ Իվանովիչ Գուսևը։

1951 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ԲՍԽՀ Գերագույն խորհրդի նախագահությունը «Բելառուսի ԽՍՀ պետական ​​դրոշի մասին» հրամանագրով հաստատել է նոր դրոշը։ 1956 թվականի մայիսի 8-ին հրապարակվել է «Բելառուսի ԽՍՀ պետական ​​դրոշի մասին կանոնադրությունը», որի համաձայն՝

«Բելառուսի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​դրոշը Բելառուսի ԽՍՀ պետական ​​ինքնիշխանության, Բելառուսի ԽՍՀ-ի կամավոր միավորման և այլ հավասար հանրապետությունների հետ Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունների եղբայրական Միության մեջ, ինչպես նաև բանվորների և գյուղացիների անխորտակելի դաշինքի խորհրդանիշն է կոմունիստական ​​հասարակություն կառուցելու պայքարում»։


Նույն կանոնակարգը տալիս էր դրոշի հետևյալ նկարագրությունը.

Բելառուսի ԽՍՀ պետական ​​դրոշը պաստառ է, որը բաղկացած է երկու հորիզոնական դասավորված գունավոր շերտերից՝ կարմիր վերին շերտ, որը կազմում է դրոշի լայնության երկու երրորդը, և կանաչ ստորին շերտ, որը կազմում է դրոշի լայնության մեկ երրորդը։ Կարմիր շերտի վերին ձախ անկյունում պատկերված է ոսկե մուրճ ու մանգաղ, իսկ դրանց վերևում՝ ոսկե եզրագծով շրջանակված կարմիր հնգաթև աստղ։ Կարմիր դաշտի վրա դրոշակաձողի վրա ուղղահայաց տեղադրված է սպիտակ բելառուսական ազգային զարդ, որը կազմում է դրոշի երկարության մեկ իններորդ մասը։ Լայնության և երկարության հարաբերակցությունը 1:2 է։Մուրճն ու մանգաղը փորագրված են քառակուսու մեջ, որի կողմը հավասար է դրոշի լայնության 1/6-ին։ Մանգաղի սուր ծայրը գտնվում է քառակուսու վերին կողմի կենտրոնում, իսկ մուրճն ու մանգաղի բռնակները հենվում են քառակուսու ստորին անկյուններին։ Մուրճի և բռնակի երկարությունը քառակուսու անկյունագծի 3/4-ն է։ Հնգաթև աստղը փորագրված է դրոշի լայնության 1/12 տրամագծով շրջանի մեջ, որը դիպչում է քառակուսու վերին կողմին։ Աստղի, մուրճի և մանգաղի ուղղահայաց առանցքի հեռավորությունը դրոշակաձողից հավասար է դրոշի լայնության 1/2-ին։ Դրոշի վերին եզրից մինչև աստղի կենտրոնը հեռավորությունը դրոշի լայնության 1/8-ն է։


1991 թվականի սեպտեմբերի 19-ից Բելառուսի դրոշը դարձել է սպիտակ-կարմիր-սպիտակ դրոշ։ 1995 թվականի հունիսի 7-ին, հանրաքվեից հետո, վերականգնվել է Բելառուսի ԽՍՀ դրոշը (աննշան փոփոխություններով): Ներկայիս դրոշը հետևում է Բելառուսի ԽՍՀ դրոշի օրինակին, սակայն հեռացված են խորհրդային խորհրդանիշները՝ մուրճը, մանգաղը և աստղը, և սպիտակ ֆոնի վրա կարմիրով պատկերված զարդը (Բելոռուսի ԽՍՀ դրոշն ուներ սպիտակ զարդ կարմիր ֆոնի վրա):

## ԲՍՌՀ դրոշի հեղինակի անունը
Բելառուսում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունների և 2020-2021 թվականների բողոքի ցույցերի հետ կապված՝ առցանց վեճեր են առաջացել Բելառուսական ԽՍՀ դրոշի հեղինակի անվան շուրջ, որին մի շարք աղբյուրներ մեղադրում են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ նացիստների հետ համագործակցելու մեջ։

Երկար ժամանակ ԲՍԽՀ դրոշի ստեղծողների մասին ոչինչ հայտնի չէր։ Դրա ստեղծողների՝ Նիկոլայ Իվանովիչ Գուսևի (1899–1965) և Միխայիլ Սերգեևիչ Կացերի (1906–1995) անունները հանրությանը հայտնի դարձան միայն 1989 թվականին, երբ Կացերն ինքն է պատմել այդ մասին «Քաղաքական զրուցակից» ամսագրում հրապարակված հոդվածում:

Ինչ վերաբերում է դրոշի երկրորդ ստեղծողին՝ Նիկոլայ Իվանովիչ Գուսևին, նրա անունը հայտարարել է ԲՍԽՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր գլխավոր արխիվային վարչության պետի տեղակալ Ա. Ն. Միխալչենկոն՝ 1989 թվականին ԲՍԽՀ Գիտությունների ակադեմիայում կայացած կլոր սեղանի ժամանակ:

Տեղեկություններ Միխայիլ Իվանովիչ Գուսևի մասին, որն այժմ գտնվում է բազմաթիվ գրական աղբյուրներում, ինչպես նաև լրատվամիջոցներում, մասնավորապես պետական ​​լրատվամիջոցներում, կոչվում է դրոշի իրական հեղինակը, առաջին անգամ մեջբերվել է Ա. Ն. Բասովի և Ի. Մ. Կուրկովի «Բելառուսի դրոշները վաղ տարիներին» գրքում, որը հրատարակվել է 1994 թվականին։ Հենց սրան էլ հետագայում սկսեցին հղում անել այլ հետազոտողներ։ Այս տեսակետը կիսում են նաև կառավարամետ բելառուս գործիչները։ Սակայն որոշ հեղինակավոր աղբյուրներ որպես հեղինակ նշում են Նիկոլայ Գուսևին։

Ինքը՝ Ա. Ն. Բասովը, 2020 թվականին լրագրողներին ասել է, որ այդ գրքում սխալ կա (նկարչի անվան ռուսերենից բելառուսերեն սխալ թարգմանության պատճառով), և որ նկարիչ Նիկոլայ Գուսևը իսկապես նկատի է առնվել որպես ԲԽՍՀ 1951 թվականի դրոշի հեղինակ։ Բելառուսի գրականության և արվեստի պետական ​​արխիվը պարունակում է նկարիչ Նիկոլայ Գուսևի արխիվային հավաքածուն։ Սակայն հայտնի աղբյուրներում նկարիչ Միխայիլ Իվանովիչ Գուսևի գոյության մասին տեղեկություններ չկան։

Ներկայացուցիչների պալատի անդամ և Բելառուսի կոմունիստական ​​կուսակցության անդամ Սերգեյ Կլիշևիչը, առանց աղբյուրներ նշելու, պնդում է, որ նկարիչներ Միխայիլ Գուսևը և Նիկոլայ Գուսևը ապրել են ԲՍԽՀ դրոշի ստեղծման ժամանակաշրջանում, և չի հավատում, որ Գուսևը նկարել է Հիտլերի դիմանկարները օկուպացիայի ժամանակ համագործակցություն է նացիստների հետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).gif|ԽՍՀԲ դրոշը 1919 թվականի փետրվարի 3 – 1927 թվականի ապրիլի 11 
Պատկեր:Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg|Լիթբելի դրոշ 1919 թվականի փետրվարի 27 – 1919 թվականի սեպտեմբերի 1 
Պատկեր:Flag of the Byelorussian SSR (1940).svg|ԲՍԽՀ դրոշը 1927 թվականի ապրիլի 11 – 1937 թվականի փետրվարի 19 
Պատկեր:Flag of the Byelorussian SSR (1937).svg|ԲՍԽՀ դրոշը 1937 թվականի փետրվարի 19 – 1951 թվականի դեկտեմբերի 25 
Պատկեր:Flag of Byelorussian SSR.svg|ԲՍԽՀ դրոշը 1951 թվականի դեկտեմբերի 25 – 1991 թվականի սեպտեմբերի 19 

*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *В. А. Соколов*. Вексиллологический справочник по флагам Российской империи и СССР, т. 2, М.:МГИУ, 2002. — 628 с. ISBN 5-276-00240-1
* *Басаў А. Н., Куркоў І. М.* Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. — Мн.: Полымя, 1994. ISBN 5-345-00730-6
* Герб и флаг Белорусской державы./Сост. Э. М. Скобелев. — Мн.: Полымя, 1997 г. — 94 с.: ил. ISBN 985-07-0163-3
* Гусеў Мікалай Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5: Гальцы — Дагон. — С. 544. — 576 с.