Պոլինեզիայի ծայրամասեր

**Պոլինեզիայի ծայրամասեր,** մշակութային պոլինեզիական հասարակություններ, որոնք աշխարհագրորեն գտնվում են Պոլինեզիայի ազդեցության հիմնական շրջանից դուրս։ Այն հայտնի է որպես **Պոլինեզյան եռանկյունի**։ Փոխարենը Պոլինեզիայի ծայրամասերը ցրված են Խաղաղօվկիանոսյան երկու այլ ենթաշրջաններում՝ Մելանեզիայում և Միկրոնեզիայում: Հնագիտական ​​և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների հիման վրա այս կղզիները նավաստի պոլինեզիացիների կողմից համարվել են գաղութացված,որոնք հիմնականում Տոնգայի, Սամոայի և Տուվալուի շրջաններից էին։

Պոլինեզիայի ամենամոտ ծայրամասերը՝ Անուտան և Տիկոպիան, որոնք գտնվում են Սողոմոնի կղզիներում, բնակեցվել են 10-րդ և 13-րդ դարերի միջև և հետագայում ենթարկվել են պոլինեզիական ներգաղթի բազմաթիվ ալիքների, մինչդեռ ամենահեռավոր շրջանը՝ Միկրոնեզիայի Դաշնային նահանգներում Նուկուորոն, սկսել է  բնակեցվել միայն 18-րդ դարում։  

## Ընդհանուր սահմանում
Տարածաշրջանը, որը սովորաբար կոչվում է Պոլինեզիա, ներառում է հազարավոր կղզիներ։ Մեծ մասը դասավորված են սուր եռանկյունու տեսքով և սահմանափակվում են Հավայան կղզիներով, Զատկի կղզով և Նոր Զելանդիայով: Պոլինեզիայի այս եռանկյունուց դուրս՝ Միկրոնեզիա և Մելանեզիա անվանվող տարածքներում, գտնվում են մոտ երկու տասնյակ կղզիներ, որոնց մեծ մասը փոքր են և հեռավոր, իսկ բնակիչները խոսում են պոլինեզիական լեզուներով։ Այս կղզիները միասին կոչվում են պոլինեզյան «ծայրամասեր»:

Այստեղի բնակիչները հիմնականում կիսում են ռասսայական հատկանիշները, որոնք հայտնաբերվել են հենց Պոլինեզիայում: Ֆիզիկապես, պոլինեզիացիները հակված են ունենալ շագանակագույն երանգ, մուգ ու ալիքաձև մազեր, և, որպես կանոն, մկանային կառուցվածք ունեցող թիկնեղ մարդիկ են:

Այն փաստը,որ մարդիկ պոլինեզիական ծայրամասերում խոսում են հայտնի պոլինեզերեն լեզուներով, ենթադրում է, որ նրանց նախնիները վերջերս գաղթել են Պոլինեզիայի կենտրոնական շրջաններից: Այնուամենայնիվ, կան շատ սոցիալական տարբերություններ: Որոշ վայրերում ավելի հեռու գտնվող պոպուլյացիաները բնակություն են հաստատել մելանեզյան կամ միկրոնեզյան պոպուլյացիաների մոտ և, կարծես, արդյունքում ենթարկվել են նրանց ազդեցությանը: Այլ վայրերում ավելի հեռու գտնվող պոպուլյացիաները մնացին մեկուսացված՝ կախված աշխարհագրական դիրքից, էկոլոգիայից կամ ընտրությունից, դասականորեն ավելի պոլինեզիական էին թվում:

## Աշխարհագրություն
Պոլինեզիայի ծայրամասերի մշակույթները ցրված են Խաղաղ օվկիանոսի հինգ երկրներում՝ Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներում, Պապուա Նոր Գվինեայում, Սողոմոնի կղզիներում, Վանուատուում և Նոր Կալեդոնիայում:

Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներն ունեն երկու ծայրամասային շրջանների մշակույթ՝ Կապինգմարանգին և Նուկուորոն: Պապուա Նոր Գվինեան ունի երեքը՝ Նուգուրիա, Նուկումանու և Տակու։ Առավել արտահայտված մշակույթ ունեցող երկիրը Սողոմոնի կղզիներն են՝ յոթ մշակույթով (նշված են հյուսիսից հարավ) հարավ-արևմուտքում Օնտոնգ Ջավա (Լուանգիուա), Սիկայանա (Սթյուարտի կղզիներ), Վաեակաու-Թաումակո (Դաֆի կղզիներ և Ռիֆ կղզիներ), Ռենելլ և Բելոնա, իսկ Անուտան և Տիկոպիան հարավ-արևելքում։ Վանուատուն ունի երեք՝ Էմաե, Մելե (այժմ հայտնի է որպես Իֆիրա-Մելե) և Ֆուտունա-Անիվա (Ֆուտունա կղզում և Անիվա կղզում) արտահայտված մշակույթ: Ֆուտունան ճանաչում է կապերը Տոնգայի հետ: Նոր Կալեդոնիան ունի մեկ պոլինեզիական ծայրամասային մշակույթ Օուվեայում՝ Հավատարմության կղզիներում, որտեղ խոսում են Ֆագավեա լեզվով:  

## Լեզու
Միկրոնեզիայի, Պապուա Նոր Գվինեայի և Սողոմոնի հյուսիսային կղզիների ծայրամասային խմբերը խոսում են Էլիցեի լեզուներով (որը ներառում է նաև տուվալուերենը), մինչդեռ հարավում գտնվող Սողոմոնների, Վանուատուի և Նոր Կալեդոնիայի խմբերը խոսում են ֆուտունիկ լեզուներով (որը ներառում է նաև Ուոլիս և Ֆուտունա լեզուները): Սրանք սամոյական լեզվաընտանիքի երկու ճյուղեր են, որոնք երբեմն կոչվում են Սամոա-Աութլիեր լեզվաընտանիք։ Սա պոլինեզիական լեզուների ենթաճյուղ է։ Այս կղզիներից մի քանիսում ծայրամասային բնակչությունը կարող է նաև խոսել տեղական մելանեզյան կամ միկրոնեզյան լեզվով։

## Գենետիկա
1983 թվականին Սողոմոնյան կղզիներում և Վանուատուում 2400 մարդկանց ԴՆԹ-ի վերլուծությունը հայտնաբերել է տարբերակիչ նշաններ, որոնք հստակորեն տարբերում էին Պոլինեզիայի ծայրամասային կղզիները: Պոլինեզիայի չորս առանձնահատուկ ցուցանիշներից Անուտան գենետիկորեն ամենատարբերն էր, որին հաջորդում էին Ռենելը և Բելոնան: Տիկոպիան շատ ավելի մեծ ազդեցություն է ունեցել մերձակա մելանեզյան բնակչության կողմից: Բոլորը վկայում են միջկղզիների բնակչության տեղաշարժերի  մասին, և նույնիսկ եվրոպացիների, աֆրիկացիների և ասիացիների ներկայացրած աղբյուրները, թեև վերջիններս ցածր մակարդակի վրա էին:

## Ինքնիշխանության խնդիրներ
Պոլինեզիայի ավելի հեռավոր երկրներից երկուսի մոտ իրավական ինքնիշխանությունը վիճելի էր․

* Կապինգմարանգին, որն այժմ կառավարվում է Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգների կողմից, հավակնում էր նաև Իսպանիան, համաձայն՝ 1899 թվականի պայմանագրի, որին զիջում էին Կարոլինյան կղզիները։
* Սիկաիանան, որը նախկինում հայտնի էր որպես Ստյուարտյան կղզիներ, այժմ դե ֆակտո վերահսկվում է Սողոմոնի կղզիների կողմից: 1856 թվականին հանձնվել է Հավայան կղզիների Պոլինեզիայի Թագավորությանը․ այն ընդգրկված էր Հավայան կղզիների Հանրապետության կազմում, որը միացվել էր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին։ Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն Պալմիրայի Ատոլի, Ստյուարտի կղզիները չեն եղել այն կղզիների թվում, որոնք ճանաչվել են որպես Հավայի Հանրապետության մաս, երբ ստեղծվել է Հավայան կղզիների տարածքը: Ո՛չ Միացյալ Նահանգները, ո՛չ Սողոմոնյան կղզիները չեն ճանաչում Ստյուարտ կղզու բնակիչներին՝ որպես Հավայան կղզիների մաս:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A Polynesian outlier bibliography 

Կատեգորիա:Մելանեզիա
Կատեգորիա:Միկրոնեզիա
Կատեգորիա:Պոլինեզիա