Ստելլա Ադլեր

**Ստելլա Ադլեր** (, ), ամերիկացի դերասանուհի և դերասանական վարպետության ամենահայտնի դասավանդողներից մեկը։ Նա 1949 թվականին Նյու Յորքում հիմնել է սեփական «Stella Adler of Acting» դպրոցը։ Միակ ամերիկացի դերասանուհին է, որը սովորել է Կոնստանտին Ստանիսլավսկու մոտ։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
thumb|left|Ստելլա Ադլերը և նրա կրտսեր եղբայրը՝ Լյութերը, «Awake and Sing!» ներկայացման գովազդային լուսանկարում, 1936 թվական Ստելլա Ադլերը ծնվել է Նյու Յորքի Ստորին Իսթ-Սայդում։ Նա Սառա և Ջեյքոբ Պ. Ադլերի կրտսերի դուստրն է, Լյութերի և Ջեյ Ադլերների քույրը և Չարլզ ու Սելիա Ադլերների խորթ քույրը։ Նրա բոլոր հինգ եղբայրներն ու քույրերը եղել են դերասաններ։ Ադլերները կազմել են հրեա-ամերիկյան դերասանական Ադլեր դինաստիան, որի սկիզբը դրվել է Իդիշ թատերական շրջանում և եղել է վառ էթնիկական թատերական բեմի նշանակալի մասը, որը ծաղկել է Նյու Յորքում 19-րդ դարի վերջից մինչև 1950-ական թվականները։ Ստելլա Ադլերը դարձել է իր ընտանիքի ամենահայտնի և ազդեցիկ անդամը։ Նա սկսել է հանդես գալ չորս տարեկան հասակում իր ծնողների իդիշ-արտ անկախ ընկերության կազմում։

### Կարիերա
Ադլերն իր դերասանական կարիերան սկսել է չորս տարեկան հասակում՝ խաղալով «*Broken Hearts»* ներկայացման մեջ, ստորին արևելյան կողմում գտնվող Grand Street թատրոնում, իր ծնողների անկախ Yiddish-Art ընկերության Independent Yiddish Art Company-ի կազմում։ Նա մեծացել է՝ ելույթ ունենալով իր ծնողների հետ, հաճախ խաղացել է տղաների և աղջիկների դերեր։ Նրա աշխատանքային գրաֆիկը թույլ չի տվել ուսմանը շատ ժամանակ հատկացնել, բայց երբ դա հնարավոր է եղել, նա սովորել է պետական դպրոցներում և Նյու Յորքի համալսարանում։ Լոնդոնում հոր թատերախմբի հետ, որի կազում ներառված է եղել մեկ տարի՝ Նյու Յորք վերադառնալուց առաջ, դեբյուտ է ունեցել 18 տարեկան հասակում՝ «Elisa Ben Avia» ներկայացման մեջ հանդես գալով Նաոմիի դերով։ Լոնդոնում նա հանդիպել է իր առաջին ամուսնուն՝ անգլիացի Գորացիա Էլիաշևին. նրանց կարճատև ամուսնությունը, սակայն, ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։

Ադլերը Բրոդվեյում դեբյուտ է ունեցել 1922 թվականին՝ «*The World We Live In»* ներկայացման մեջ խաղալով թիթեռի դեր։ 1922-1923 թվականներին հայտնի թատերական գործիչ Կոնստանտին Ստանիսլավսկին իր առաջին (և վերջին) շրջագայությունն է կատարել ԱՄՆ-ում Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի հետ։ Ադլերը, ինչպես նաև նրա բազմաթիվ այլ հայրենակիցներ, տեսել են այդ ներկայացումները, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել դերասանուհու կարիերայի և 20-րդ դարի ամերիկյան թատրոնի վրա։ Նա 1925 թվականին միացել է ամերիկյան լաբորատոր թատրոնին, այնտեղ ծանոթացել է Ստանիսլավսկու, Ռիչարդ Բոլեսլավսկու և Մարիա Ուսպենսկայայի ուսմունքներին։ 1931 թվականին Սենֆորդ Մեյսների և Էլիա Կազանի հետ միացել է Հարոլդ Քլուրմանի (Քլուրմանը դարձել է Ադլերի երկրորդ ամուսինը 1943 թվականին), Լի Ստրասբերգի և Չերիլ Քրոուֆորդի կողմից հիմնադրված թատերախմբին։ Թատերախմբի հետ նա աշխատել է «*Success Story*», «*Awake and Sing!*», «*Paradise Lost*», «*Golden Boy*» և «*More to Give to People*» պիեսներում։ Թատրոնի անձնակազմը եղել է Ստանիսլավսկու ստեղծագործության վրա հիմնված դերասանական վարպետության մեթոդիկայի առաջատար մեկնաբանողը։

1934 թվականին Ադլերը Հարոլդ Քլուրմանի հետ այցելել է Փարիզ և հինգ շաբաթ շարունակ հաճախել Ստանիսլավսկու դերասանական վարպետության պարապմունքներին։ Այդ ընթացքում նա իմացել է, որ Ստանիսլավսկին վերանայել է իր հայացքները թատերական արվեստի վերաբերյալ՝ ընդգծելով, որ դերասանը պետք է ստեղծագործի երևակայությամբ, այլ ոչ թե հիշողությամբ։ Վերադառնալուց հետո նա խզել է հարաբերությունները Ստրասբերգի հետ՝ հիմնվելով գործողության մեթոդի հիմնարար տեսակետների վրա։

1937 թվականի հունվարին Ադլերը տեղափոխվել է Հոլիվուդ։ Այնտեղ նա ֆիլմերում վեց տարի նկարահանվել է Ստելլա Արդլեր անվան ներքո ()՝ պարբերաբար մասնակցելով Ստրասբերգի, Քլուրմանի և Քրոուֆորդի թատրոնի բեմադրություններին, քանի դեռ այն չէր լուծարվել 1941 թվականին։ Ի վերջո, նա վերադարձել է Նյու Յորք, որպեսզի խաղա, ղեկավարի և դասավանդի։ Նա դասավանդել է Նյու Յորքի սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոցի շենքում, մինչև 1949 թվականին Ստելլա Ադլերի դերասանության ստուդիայի հիմնադրումը։ Հետագա տարիներին նա ուսուցանել է Մառլոն Բրանդոյին, Ջուդի Գառլենդին, Էլիզաբեթ Թեյլորին, Դոլորես դել Ռիոյին, Լինա Հորնին, Ռոբերտ դե Նիրոյին, Էլեյն Սթրիթչին, Մարտին Շինին, Հարվի Քեյթելին, Մելանի Գրիֆիտին, Փիթեր Բոգդանովիչին և Ուորեն Բիթիին։ Նա նաև դասավանդել է նոր դպրոցում և Եյլի դրամատիկական դպրոցում։ Տարիներ շարունակ Ադլերը ղեկավարել է Նյու Յորքի համալսարանի դրամայի ամբիոնը և դարձել դերասանական վարպետության ամերիկյան առաջատար դասախոսներից մեկը։ Մառլոն Բրանդոն գրել է․ 
 
1988 թվականին նա հրապարակել Է *The Technique of Acting*-ը՝ Մառլոն Բրանդոյի նախաբանով։ 1926-1952 թվականներին պարբերաբար հայտնվել է Բրոդվեյում։ Նա հայտնվել է միայն երեք ֆիլմերում՝ *Love on Toast* (1937), *Shadow of The Thin Man* (1941) և *My Girl Tisa* (1948)։ Նա իր դերասանական կարիերան ավարտել է 1961 թվականին՝ 55 տարեկան հասակում։ Այդ ընթացքում, ինչպես նաև դրանից հետո տարիներ շարունակ, նա եղել է դերասանական վարպետության հայտնի ուսուցիչ։

### Անձնական կյանք
Ադլերը եղել է դերասան և թատերական ռեժիսոր Ջերի Ադլերի բարեկամը։

Ադլերն ամուսնացած է եղել երեք անգամ.

# Հորացի Էլիաշեֆ՝ նրա միակ երեխայի՝ Էլենի հայրը։ Ամուսնության և բաժանման տարեթվերն անհայտ են։
# Հարոլդ Կլուրման, ամուսնացած են եղել 1943-1960 թվականներին։
# Միտչել Ուիլսոն՝ ֆիզիկոս և գրող։ Ամուսնացած են եղել մինչև Միտչելի մահը՝ 1973 թվականը։

1938-1946 թվականներին նա եղել է դերասանուհի Սիլվիա Սինդիի հարսը։ Այդ ժամանակ Սինդին ամուսնացած է եղել նրա եղբոր՝ Լյութերի հետ, և լույս աշխարհ է բերել նրա զարմիկին։ Նույնիսկ Սինդիի և Լյութերի բաժանումից հետո նրանք մնացել են մոտ ընկերներ։

### Մահ
Ստելլա Ադլերը մահացել է Լոս Անջելեսում 1992 թվականի դեկտեմբերի 21-ին 91 տարեկան հասակում։ Մահացել է սրտային անբավարարությունից՝ ապրելով իր բոլոր քույրերից և եղբայրներից երկար։ Թաղված է Նյու Յորքի Գլենդել քաղաքի Մաունթ Կարմել գերեզմանատանը։

## Դերասանական վարպետության հայացքներ
Ադլերը միակ ամերիկացի դերասանուհին է, որը սովորել է Կոնստանտին Ստանիսլավսկու մոտ։ Նա եղել է թատրոնի երևելի անդամ, բայց Լի Ստրասբերգի հետ անհամաձայնությունը Ստալիսլավսկու համակարգի մասին ստիպել է նրան լքել թատերախումբը։ Նա մի անգամ ասել է․

Ավելի ուշ Ադլերը կրկին հանդիպել է Ստանիսլավսկուն և հարցրել նրան Ստրասբերգի դերի մեկնաբանման մասին։ Կոնստանտին Ստանիսլավսկին նրան ասել է, որ հրաժարվել է հուզական հիշողությունից, որը Ստրասբերգի գերիշխող հարացույցն էր, բայց նրանք երկուսն էլ հավատում էին, որ դերասանները չունեն հիմք դրված այն, ինչը պահանջվում է նրանց տարբեր դերեր խաղալու համար, և որ անհրաժեշտ են լայնածավալ ուսումնասիրություններ՝ տարբեր մշակույթներից ծագող տարբեր հոգևոր արժեքներ ունեցող կերպարների փորձը հասկանալու համար։

Ինչպես և Ստանիսլավսկին, Ադլերը հասկանում էր «ոսկին», որը թաքնված էր կերպարի արտահայտման մեջ։ Դերասանները պետք է ցուցադրեն հուզական ապրումներ՝ պատկերացնելով բեմի տվյալ հանգամանքները, այլ ոչ թե հիշելով իրենց սեփական կյանքի ապրումները։ Նա նաև հասկանում էր, որ դերասանական աշխատանքի հիսուն տոկոսը ներքինն է (երևակայություն, հույզեր, գործողություններ, կամք), իսկ մնացած հիսունը՝ արտաքինը (քայլք, ձայն)։ Բեմում կերպարին ռեալիստական դարձնելու համար դերասաները պիտի ուսումնասիրեն դերը և ընտրություն կատարեն` հիմնվելով այն ամենի վրա, ինչ ստանում են նյութից։

Օրինակ, եթե կերպարը խոսում է ձիավարման մասին, մարդը պիտի իմանա ինչ-որ բան այդ մասին, հակառակ դեպքում նա կսկսի ձևացնել։ Ինչն ավելի կարևոր է, պետք է ուսումնասիրել տարբեր մարդկանց արժեքները, հասկանալու համար, թե ինչ կնշանակեին մարդկանց համար այն իրավիճակերը, որոնք դերասանի սեփական մշակույթում ոչինչ չէին նշանակի։ Ըստ Ադլերի՝ առանց այս աշխատանքի դերասանը բեմ է դուրս գալիս «մերկ»։ Այս մոտեցումը հայտնի է դարձել և Մարլոն Բրանդոյին, և Ռոբերտ դե Նիրոյին։

Ադլերը կերպարների անհանգստություններն ավելի գունագեղ դարձնելու համար մարզել է դերասանների զգայական երևակայությունը։ Նա կարծում էր, որ դերասանը բեմը կառավարելու համար անպայման պիտի տիրապետի դերասանական վարպետության ֆիզիկական և ձայնային տվյալների, և որ մարմնի ամբողջ լեզուն պիտի մանրամասնորեն մշակված լինի, իսկ ձայները պիտի լինեն պարզ և արտահայտիչ։ Նա հաճախ անվանել է սա բեմի արժանապատվություն։

Երգչուհի Յանսի Յանը 1980-ական թվականներին դարձել է Ադլերի աշակերտուհին՝ ցանկանալով իրեն ավելի հարմարավետ զգալ բեմում, և նրանք մնացել են մոտ ընկերներ մինչև Ադլերի մահը։ Նրա «*Society’s Child*» (2008) ինքնակենսագրականում Յանը հիշում է, որ Ադլերը չէր համակերպվում ուսանողների առաջընթացի բացակայության հետ։ Մի անգամ նա իր ուսանողներից մեկին տվել է 10 ցենտ, ու խնդերլ զանգել մորը՝ ասելու համար, որ նա այլևս «գործ չունի թատրոնում»։

## Stella Adler Studio of Acting
**Stella Adler Studio of Acting**-ը (նախկինում **Stella Adler Conservatory**) դերասանական վարպետության հեղինակավոր դպրոց է, որը հիմնադրվել է դերասանուհի և մանկավարժ Ստելլա Ադլերի կողմից։ Stella Adler-ի դերասանական վարպետության ստուդիան ունի երկու վայր՝ իր սկզբնական Նյու Յորքի կոնսերվատորիան, որը հիմնադրվել է 1949 թվականին, և դերասանական վարպետության ստուդիան Լոս Անջելեսում։ Stella Adler դերասանական վարպետության ստուդիան կապ չունի Stella Adler կոնսերվատորիայի հետ, որը ստեղծվել է Լոս Անջելեսում 1985 թվականին։

### Հիմք
Որպես դերասան և ռեժիսոր աշխատելուն զուգահեռ, Ստելլա Ադլերը սկսեց դասավանդել 1940-ական թվականներին սկզբին Էրվին Պիսկատորի արվեստանոցում՝ Նյու Յորքի սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոցում։ Նա լքել է ֆակուլտետը 1949 թվականին ստեղծել է իր սեփական ստուդիան Նյու Յորքում, նույն տարում։

Համատեղելով այն, ինչ նա սովորել է իդիշյան թատրոնից, Բրոդվեյից, Հոլիվուդից և Կոնստանտին Ստանիսլավսկուց, Ստելլա Ադլերը ստեղծելց Stella Adler Theatre Studio-ն, հետագայում վերանվանվել է Stella Adler Conservatory of Acting և վերջերս՝ Stella Adler Studio of Acting, որտեղ նա դասավանդել է գործող վարպետությունը տասնամյակներ շարունակ, իսկ 1985 թվականին նա բացել է Stella Adler Academy ակադեմիա և թատրոն Լոս Անջելեսում։

Ստուդիան առաջարկում էր դերասանական վարպետության, ձայնի և խոսքի, շարժումների և դիմահարդարման դասընթացներ, ինչպես նաև վարպետության դասեր՝ խաղի վերլուծության, բնավորության, բեմի պատրաստման և դերասանական ոճի գծով։ Բեմական փորձը ձեռք է բերել բեմականացումներ և ներկայացումներ հրավիրված հանդիսատեսի առջև։ Նրա առաջին աշակերտների թվում էին Մառլոն Բրանդոն, Ռոբերտ դե Նիրոն, Ուորեն Բիթին, Էլեյն Սթրիթչը, Մարիո Վան Պիբլսը, Հարվի Քեյթելը և Քենդիս Բերգենը։

Ադլերի թոռը՝ Թոմ Օպենհեյմը, որը ղեկավարում է Նյու Յորքի Stella Adler Studio of Acting-ը և Լոս Անջելեսի Art of Acting ստուդիան, ամփոփում է դերասանական վարպետության իր մոտեցումը որպես այդպիսին. «կատարելագործումը՝ որպես դերասան, և կատարելագործումը՝ որպես մարդ, հոմանիշներ են»։

### Նյու Յորքի հաստատություն
Ստելլա Ադլերի դերասանական վարպետության ստուդիան Նյու Յորքում հիմնադրվել է 1949 թվականին։ 1969 թվականին նա դարձավ առաջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունը, որը միացավ Tisch School of the Arts-ին։ 2000 թվականին ստուդիան դարձավ 501 շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն։ Stella Adler Studio of Acting-ը նպատակ է հետապնդում ստեղծել միջավայր թատերական արտիստների դաստիարակության համար, որոնք գնահատում են մարդկությանը, սեփական և ուրիշների համար գնահատող թատերական նկարիչների կրթության համար, որպես իրենց առաջին և արժեքավոր առաջնահերթություն՝ ապահովելով արվեստ և կրթություն մեծ համայնքի համար։

Stella Adler Studio of Acting պաշտոնական մասնաճյուղը West Coast Նյու Յորքում. Ստելլա Ադլերի դերասանական վարպետության ստուդիան կապված չէ Լոս Անջելեսի Stella Adler ակադեմիայի հետ։
մինի|Ստելլա Ադլերի թատրոնը Հոլիվուդում, Լոս Անջելես

### Հաստատություն Լոս Անջելեսում
Հոլիվուդի Ադլերի երկար պատմությունը նշանակել է, որ նա սերտ և ուժեղ կապեր է ունեցել Լոս Անջելեսում։ Նա դասավանդել է տարիներ շարունակ Լոս Անջելեսուի տարբեր վայրերում, և, ի վերջո հոլիվուդյան ծառուղում բացել է Stella Adler Conservatory of Acting-ի դռները։ Հոլիվուդյան կոնսերվատորիայով անցած հայտնի մարդիկանցից են Նիկ Նոլթին, Սալմա Հայեկը, Էրիկ Շտոլցը, Շոն Էստինը, Ջոն Չարլզ Ջոփսոնը, Ջոն Ռիտերը, Սիբիլ Շեպարդը, Մայքլ Ռիչարդսը, Բենիսիո դել Տորոն և Մարկ Ռուֆալոն։

Պրոտեժե Ադլերը, Ջոաննա Լինվիլը և իրեն Գիլբերտը, համոզել են նրան բացել ակադեմիան 1985 թվականին Լոս Անջելեսում։ Միասին Գիլբերտը և Լինվիլը համարվում են դպրոցի համահիմնադիրները, և Ադլերը նրանց թույլտվություն է տվել օգտագործել իր անունը։ Գիլբերտը եղել է դպրոցի տնօրենը հիմնադրման պահից 20 տարի։

Նախնական դպրոցը գտնվել է Հոլիվուդի ծառուղո և Արգայլ պողոտայի անկյունում գտնվող փոքրիկ թատրոնում։ Հրդեհը ստիպել է 1991 թվականին ժամանակավորապես փակել դպրոցը։ Ստելլա Ադլերի մահվան պահին՝ 1992 թվականին, շենքը քանդման սպառնալիքի տակ է գտնվել, որպեսզի տեղ ազատի մետրոյի ենթադրյալ գծի համար։ 1994 թվականին Իրեն Գիլբերտը կրկին դպրոց է բացել Հոլիվուդի ծառուղու և Highland Avenue 6773 հասցեում։ Նոր դպրոցը վերանվանվել է Stella Adler Academy of Acting, և նշել է իր 25-ամյակը 2010 թվականին։ 1930-ական թվականներին այդ պատմական վայրում է գտնվել Հայտնի դեսպանական ակումբը։

Դպրոցը դերասանական ստուդիա է, որն առաջարկում է լայն ուսուցում թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության դերասանների համար։ Շենքում են գտնվում Ստելլա Ադլերի ոչ կոմերցիոն թատրոնը, իրեն Գիլբերտի թատրոնը, թատրոն-ստուդիան, ուսումնական դասարանները, պարային ստուդիան, երաժշտական ստուդիան, գրադարանը, հանդերձասրահները, տեսատեխնիկական դահլիճը, սցենոգրաֆիա և վարչական տարածքներ, որոնք նախատեսված են Ստելլա Ադլերի տեխնիկայի ուսուցման համար։

Լինվիլը շարունակում է դասավանդել ակադեմիայում, որպես առաջատար հրահանգիչ վերջին 25 տարիների ընթացքում։ Իրեն Գիլբերտը մահացել է 2011 թվականին։

2010 թվականին դպրոցի շրջանավարտները ձևավորել են Stella Adler Los Angeles թատերական կոլեկտիվը։

## Ժառանգություն
Ադլերի տեխնիկան, որը հիմնված է երևակայության և հիշողության հավասարակշռված և պրագմատիկ համադրության վրա,հիմնականում վերագրվում է նուրբ և խորաթափանց մանրամասների ներմուծմանը և կերպարի խորը ֆիզիկական մարմնավորմանը։ Էլեյն Սթրիթչը մի անգամ ասել է.

Ռոբերտ Բարտոնը «*Acting: Onstage and Off*» գրքում գրել է.

1991 թվականին Ստելլա Ադլերն ընդգրկվել է Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահ։

2004 թվականին Օսթինի Տեխասի համալսարանին կից Հարրի Ռենսոմի կենտրոնը ձեռք է բերել Ադլերի ամբողջական արխիվը՝ նրա փաստաթղթերի մի փոքր հավաքածուի հետ, Ադլերի նախկին ամուսին Հարոլդ Քլուրմանից։ Հավաքածուն ներառում է նամակագրություն, ձեռագրեր, դասախոսությունների նշումներ, լուսանկարներ և այլ նյութեր։ Ադլերի ուսուցման ավելի քան 1100 ձայնագրություն և տեսագրություն 1960 թվականից մինչև 1980 թվականը թվայնացվել է կենտրոնի կողմից և հասանելի է կայքում։

2006 թվականին նա արժանացել է հետմահու աստղի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում՝ Հոլիվուդի 6773 ծառուղում գտնվող Ստելլա Ադլեր թատրոնի դիմաց։

## Տես նաև
* Կոնստանտին Ստանիսլավսկի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Stella Adler Acting

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ուսուցչուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի