open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թերեզա Արազյան

**Թերեզա Միքայելի Արազյան** (), երաժշտագետ։ Արվեստագիտության թեկնածու (1955 թվականին)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցը (1937 թվականին), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի պատմատեսության բաժինը (1944 թվականին, ղեկավար՝ Զավեն Վարդանյանի դասարան), Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ասպիրանտուրան (1953 թվականին, ղեկավար՝ Գևորգ Տիգրանով)։ Դասավանդել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի (1939–1940 թվականներին) և Չայկովսկու անվան (1941–1943 թվականներին) երաժշտական դպրոցներում, Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում (1943–1961 թվականներին), 1948 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր՝ 1995 թվականից)։

Հեղինակ է «Էդվարդ Միրզոյան» (1963 թվականին), «Խաչատուր Ավետիսյան. կյանքն ու գործունեությունը» (1973 թվականին), «Գրիգոր Հախինյան. կոմպոզիտորի մասին» (1974 թվականին), «Արամ Սաթունց» (1971 թվականին) գրքերի, կազմել է «Ուրախ ձայներ» (1979 թվականին) ժողովածուները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Վարակում

**Վարակում**, վիճակ է, երբ օրգանիզմ ներթափանցում են կամ այն բնակեցվում է վնասակար օրգանիզմներով կամ մակաբույծներով։ Սա կարող է վերաբերել նաև այն օրգանիզմներին, որոնք ապրում են տիրոջ մարմնի մակերեսին կամ ներսում։

## Տերմինաբանություն
Ընդհանուր առմամբ, «վարակում» տերմինը վերաբերում է մակաբուծային հիվանդություններին, որոնք առաջանում են կենդանիների կողմից, ինչպիսիք են հոդվածոտանիները (այսինքն՝ տզեր, ոջիլներ) և որդերը), բայց բացառելով նախակենդանիների, սնկերի, բակտերիաների և վիրուսների առաջացրած վիճակները, որոնք կոչվում են ինֆեկցիա։

## Արտաքին և ներքին վարակում
Վարակումները կարող են դասակարգվել որպես արտաքին կամ ներքին՝ կախված տիրոջ նկատմամբ մակաբույծների տեղակայությունից։

Արտաքին կամ էկտոմակաբուծությունը վարակման վիճակ է, երբ օրգանիզմները հիմնականում ապրում են տիրոջ մարմնի մակերեսին (չնայած պորոցեֆալիազը կարող է ներս ներթափանցել)։ Ներառում է տզերով, գլխամաշկի ոջիլներով և անկողնային փայտոջիլներով վարակվելը։

Ներքին կամ էնդոմակաբուծությունը վարակման վիճակ է, երբ օրգանիզմներն ապրում են տիրոջ ներսում։ Ներառում է որդերով վարակումը (չնայած շիստոսոմային դերմատիտը մնում է մակերեսին մոտ)։

Բժշկական առումով "վարակում" տերմինը հաճախ օգտագործվում է միայն արտաքին էկտոմակաբուծային վարակների համար, մինչդեռ "ինֆեկցիա" տերմինը վերաբերում է ներքին էնդոմակաբուծային վարակման վիճակներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Introduction to Anaerobic Soil Disinfestation as a Fumigant Alternative 
* New technique predicts risk of plant disease and infestation

Կատեգորիա:Մակաբուծային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մակաբույծեր
The Entertainer

**The Entertainer** (), Սքոթ Ջոպլինի ամենահայտնի ռեգթայմը, որը գրվել է 1902 թվականին (հեղինակային իրավունքը գրանցված է դեկտեմբերի 29-ին, բայց ստեղծագործությունը հիշատակվում է ավելի վաղ և, ըստ երևույթին, սեպտեմբերին արդեն գրվել էր)։ *The Entertainer*-ը դարձել է դարաշրջանի երաժշտական խորհրդանիշներից մեկը։ Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիան այն ներառել է «դարի մեղեդիների» տասնյակում։

## Պատմություն
Նոտաները թողարկել է Սենթ Լուիսի *John Stark & Son* ընկերությունը։ Շապիկին ներկայացված էր միենեստրելային շոու և նվիրված էր «Ջեյմս Բրաունին և նրա Մանդոլինյան ակումբին» (հետագայում թողարկվել է մանդոլինի համար գործիքավորումը ռե-մաժոր տոնայնությամբ, որն այս նվագարանի համար համարվում է բարդ)։ 1903 թվականին կոմպոզիտոր Մոնրո Ռոզենֆելդը *The Entertainer*-ն անվանել է Ջոպլինի վերջին ստեղծագործություններից «լավագույնն ու մեղեդայինը»։ Երաժշտական հրատարակիչ Ջոն Սթարքն այս ռեգթայմը գնահատել է Ջոպլինին համբավ բերած «*[[Maple Leaf Rag]]*»-ին (1899) համարժեք կամ ավելի լավը։

The *Entertainer*-ի մեղեդին հավանաբար հիմք է հանդիսանում Էդգար Սեթլի 1903 թվականին թողարկված *XL Rag* աշխատության։ Ջոն Սթարքը 1920 թվականին թողարկել է Ջոպլինի օրիգինալ ստեղծագործության սեփական մշակումը՝ այն վերածելով *Oh You Tommy. Reminiscent of Tom Moore*-ի։

Այնուամենայնիվ, ամենամեծ ժողովրդականությանը մեղեդին հասավ 1970-ական թվականներին։ 1970 թվականին թողարկված Ջոպլինի ռեգթայմերի ալբոմը, որը, ի թիվս այլ ստեղծագործությունների, պարունակում էր նաև *The Entertainer*-ը, դարձավ Nonesuch Records լեյբլի առաջին ալբոմը, որը վաճառվեց միլիոնանոց տպաքանակով։ Մի քանի տարի անց այս մեղեդին օգտագործվեց որպես երաժշտական լեյտմոտիվ օսկարակիր «Խարդախություն» ֆիլմում։ Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1930-ական թվականներին, չնայած այն հանգամանքին, որ արդեն 1920-ական թվականներին ռեգթայմն արդեն նորաձև չէր (հետևաբար, այս մեղեդու օգտագործումը անախրոնիզմ էր)։ Մարվին Հեմլիշի մշակմամբ ֆիլմի մեղեդին հասավ Billboard Hot 100-ի 3-րդ հորիզոնականին, գլխավորեց «մեծահասակների համար» հիթ-շքերթը և ստեղծողին պարգևեց բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակներ։ *[[Record World]]* ամսագիրը 70-ամյա ստեղծագործության անսպասելի հաղթանակն անվանել է «տասնամյակի ֆենոմեն» դասական երաժշտության ոլորտում։ Հենց նրանից 20-րդ դարի սկզբին սկսվեց Ջոպլինի ստեղծագործությունների և ռեգթայմի նկատմամբ հետաքրքրության վերածնունդը։

Ամերիկացի պաղպաղակավաճառները *The Entertainer*-ն ավանդաբար օգտագործում են իրենց արտադրանքի վրա ուշադրություն հրավիրելու համար։

Ջազային կոմպոզիտոր և իմպրեսարիո Էլ Ռոուզը հիշում էր, որ դեռևս 1920-ական թվականներին փողոցներում ձմերուկավաճառներն իրենց արտադրանքի գովազդը երգում էին *The Entertainer*-ի առաջին տակտերի երաժշտության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

մինի|1902 թվականի ձայնագրությունը

Կատեգորիա:1973 սինգլներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երգեր
Կատեգորիա:Ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար
Արմաշի կարևորագույն թռչնաբանական տարածք

**Արմաշի կարևորագույն թռչնաբանական տարածք** (հայտնի է նաև որպես **Արմաշի ձկնաբուծարաններ**), ճահճային տարածք Արարատի մարզի Արմաշ գյուղի մոտ, Թուրքիայի հետ սահմանային հատվածում, Իրանի և Նախիջևանի սահմանից ոչ հեռու։ Այն 2016 թվականից համարվում է որպես վայրի բնության «Զմրուխտի ցանց»։ 4639 հեկտար տարածքից 1514 հեկտարը հատկացված է կարպ ձկնատեսակի բուծման համար օգտագործվող լճակներին, որոնք սնվում են արտեզյան հորերից և Արաքս գետի ոռոգման ջրանցքից։

Տարածքում գրանցվել է 234 տեսակ թռչուն, որոնցից 93-ը բնադրում են։ Սա միակ վայրն է Հայաստանում, որտեղ բույն են դնում սպիտակագլուխ բադը, սպիտակապոչ եղտյուրիկը և ծովային քարադրը։ Այստեղ առկա այլ հայտնի տեսակները ներառում ենմարմարյա մրտիմնը, կարմրագլուխ սուզաբադը, սպիտակաաչք սւոզաբադը, սովորական կիվիվը, մեծ իլիկակտցարը, սովորական տատրակը և տափաստանային մկնաճուռակը, որոնք բոլորն էլ վտանգված տեսակներ են ողջ աշխարհում, ինչպես նաև սոխականման ճռիկահավավը, քաջահավը,շիկակարմիր տառեղը, դեղինդառեղը, սպիտակաթև ջրածիծառը, կանաչ մեղվակերը, հոպոպը, միջերկրածովյան կարճքիթ արտույտը և եվրոպական ներկարարը։

Այն Հայաստանի թռչունների տասնութ կարևորագույն տարածքներից մեկն է։

կենտրոն|մինի|700x700փքս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 'Dominic's Field Pics' blog post describing a day at the reserve, with pictures.

Կատեգորիա:Արարատ
Կատեգորիա:Հայաստանի արգելոցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կարևորագույն թռչնաբանական տարածքներ
Մարինա Սպենդիարովա

**Մարինա Ալեքսանդրի Սպենդիարովա** (), հայ երաժշտագետ, երգչուհի, գրող, մշակութային գործիչ։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1971), ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1972)։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Մարինա Սպենդիարովան ծնվել է 1903 թվականի օգոստոսի 10-ին Յալթայում։ Սովորել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանի երաժշտագիտական, ապա՝ երգեցողության բաժիններում (1928-1930)։ 1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի երգեցողության բաժինը, 1938 թվականին՝ ասպիրանտուրան։

1938 թվականից աշխատել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայում, համերգներով հանդես եկել Մոսկվայում և այլ քաղաքներում։

Մարինա Սպենդիարովայի ջանքերով 1940-ական թվականներին գրավված Ղրիմից հոր ձեռագրերը, կյանքին ու գործունեությանը վերաբերող փաստաթղթերի մեծ մասը, անձնական իրերը ուղարկվել են Երևան։

1945 թվականին ենթարկվել է բռնաճնշումների (Մեղադրվել է 1926 թվականին Ստալինի դեմ մահափորձ կատարելու մեջ) և մինչև 1956 թվականն անցկացրել աքսորավայրերում, որտեղ տորֆի հանքում աշխատելու արդյունքում կորցրել է ձայնը։ Հետագայում տեղափոխվել է Հայաստան։

Սպենդիարովան մեծապես նպաստել է Ա. Սպենդիարյանի տուն-թանգարանի ստեղծմանը Երևանում (1967)։

Մարինա Սպենդիարովան մահացել է 1982 թվականի օգոստոսի 1-ին Երևանում։
## Մատենագիտություն
* Սպենդիարով, Երևան, 1966։
* Երաժշտի կյանքը, Երևան, 1971։
* Летопись жизни и творчества А. А. Спендиарова, Ереван, 1975.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Հայաստանի բեյսբոլի ֆեդերացիա

**Հայաստանի բեյսբոլի և սոֆթբոլի ֆեդերացիա**, հայտնի է նաև որպես **Հայաստանի բեյսբոլի և սոֆթբոլի ֆեդերացիա** (**ՀԲՍՖ**), Հայաստանում բեյսբոլի և սոֆթբոլի կարգավորող մարմինը, որը ղեկավարվում է Հայաստանի օլիմպիական կոմիտեի կողմից։ Ֆեդերացիայի շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Երևանում։

## Գործունեություն
Հայաստանի բեյսբոլի և սոֆթբոլի ֆեդերացիան վերագրանցվել է 2019 թվականին հավաքականի նախկին խաղացողների կողմից։ Ֆեդերացիայի ներկայիս նախագահը Գառնիկ Սևոյանն է։ Բեյսբոլի հայ մարզիկները մասնակցում են բեյսբոլի միջազգային և եվրոպական տարբեր մրցաշարերի։ Ֆեդերացիան նաև հյուրընկալում է բեյսբոլի ազգային մրցումներ և ղեկավարում է Հայաստանի բեյսբոլի և սոֆթբոլի ազգային հավաքականը։ Ֆեդերացիան հանդիսանում է Բեյսբոլի և սոֆթբոլի համաշխարհային կոնֆեդերացիայի, WBSC Եվրոպայի և Սոֆթբոլի միջազգային ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ։

## Տես նաև
* Սպորտը Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Մեծամորի կարևորագույն թռչնաբանական տարածք

**Մեծամորի կարևորագույն թռչնաբանական տարածք,** 10,296 հեկտար տարածք Հայաստանի Արմավիրի մարզում, որը «BirdLife International» միջազգային բնապահպանական կազմակերպության կողմից առանձնացվել է որպես «Կարևորագույն թռչնաբանական տարածք» (ԿԹՏ), որի հիմնական նպատակն է պաշտպանել թռչունների տեսակները և ապրելավայրերը։ Տարածքը նաև ճանաչված է որպես «Զմրուխտ տեղանք» և առանցքային կենսաբազմազանության տարածք։

ԿԹՏ-ն գտնվում է Արարատյան հարթավայրում և ներկայացված է ջրաճահճային տարածքների, կիսաանապատային և խճանկարային վարելահողերի համադրությամբ։

Ընդհանուր առմամբ այս տարածքում գրանցված է 225 թռչուն, այդ թվում՝ 92 բնադրող և 133 չվող և ձմեռող տեսակներ։

Տարածքում հյուրընկալվում են գլոբալ վտանգված կարմրագլուխ սուզաբադը, սովորական կիվիվը, մեծ իլիկակտցարը, սովորական տատրակը, տափաստանային մկնաճուռակը, ազգային վտանգված եվրոպական ճնճղաճուռակը, ոտնացուպիկը, ինչպես նաև Բեռնի կոնվենցիայի II հավելվածում ներառված այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են սպիտակ արագիլը, ներկարարները, սիրիական փայտփորիկը և սևաճակատ շամփրուկը։

Տարածքը 2002 թվականին ճանաչվել է որպես ԿԹՏ։ Այն Հայաստանի թռչունների տասնութ կարևորագույն տարածքներից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կարևորագույն թռչնաբանական տարածքներ
Ստեփան Սուքիասյան

**Ստեփան Մանուկի Սուքիասյան** (), հայ գալարափողահար, երաժշտագետ, կոմպոզիտոր, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2013 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ստեփան Սուքիասյանը ծնվել է 1946 թվականի մարտի 3-ին Լենինականում։ 1963 թվականին ավարտել է Լենինականի Ք. Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանը։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիա գալարափողի, 1976 թվականին՝ երաժշտագիտության (Ռ. Ստեփանյանի դասարան), իսկ 1990 թվականին՝ կոմպոզիցիայի (Ղ. Սարյանի դասարան) բաժինները։

1966-1972 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի ռադիոյի և հեռուստատեսության սիմֆոնիկ նվագախմբում, 1972-1981 թվականներին դասավանդել է Երևանի երաժշտական դպրոցներում, 1989 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1992-2011 թվականներին եղել է պրոռեկտոր), Գեղագիտության ազգային կենտրոնում կազմակերպել է մանկական ֆիլհարմոնիա (1981-1984)։ 1984-1988 թվականներին եղել է Լենինականի Ք. Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանի տնօրեն։

Հեղինակել է սիմֆոնիկ, կամերային, վոկալ-գործիքային, երգչախմբային ստեղծագործություններ («Խմբերգեր մանկական երգչախմբի համար», 2010, և այլն)։

Ստեփան Սուքիասյանը մահացել է 2021 թվականին։

## Ստեղծագործական ուղին
Ստեփա Սուքիասյանի ստեղծագործությունները հնչել են հայկական ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ,միջազգային փառատոններում և մրցույթներում։Ստեփան Սուքիասյանը ստեղծել է բազմաթիվ երգեր և ներկայացումների,այնպես էլ նվագախմբերի և երգչախմբերի համար։Հրատարակվել են Ստեփան Սուքիասյանի «Մեղա Տեր»,«Ախուրյանի ափին»,«Գարնանային երգեր» դասական ստեղծագործությունները։Ստեփան Սուքիասյանը Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ է,միջազգային փառատոնների դափնեկիր։ 2011 թվականին արժանացել է «Վահան Թեքեյան» մրցանակի՝ «Աղոթքի վերջին տողը» ստեղծագործության համար։

## Մրցանակներ
* 2008 – ՀՀ Թեքեյան մշակութային միության մրցանակ,
* 2012 – Միջազգային երաժշտական փառատոնի հատուկ մրցանակ (Հալլե)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ստեփան Սուքիասյան - Լիթանիա՝ նվիրված Եղեռնի 100-ամյա տարելիցին
* Ստեփան Սուքիասյան - Կամերային սիմֆոնիա
* Ստեփան Սուքիասյան - Լարային կվարտետ (2012)

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Միդրիազ

**Միդրիազ** (լատ․՝ *mydriasis*) բբի լայնացում։ Միդրիազի առաջացման պատճառները կարող են լինել ինչպես ֆիզիոլոգիական այնպես էլ պաթոլոգիկ։ Նորմայում մարդու բիբը երկկողմանի է և համաչափ։ Ֆիզիոլոգիական միդրիազ առաջանում է թույլ լուսավորվածության դեպքում։ Նման միդրիազ դիտվում է նաև, որոշակի ֆարմակոլոգիական խմբերին պատկանող դեղերի օգտագործման դեպքում։ Օրինակ այդպիսի էֆեկտ առաջացնում են Ատրոպինը և Ցիկլոպենտոլատը (Ցիկլոմեդ):Բարբիտուրատներով թունավորման սուր փուլի 3-րդ մակարդակում դիտվում է միդրիազ։

Տարբերակելու համար ֆիզիոլոգիական միդրիազը պաթոլոգիկ միդրիազից՝ ստուգում են բբի ռեակցիան լույսի ազդեցության տակ։ Ֆիզիոլոգիականի դեպքում տեղի է ունենում բբի նեղացում իսկ պաթոլոգիկի պարագայում բիբը պահպանվում է լայնացած վիճակում կամ աննշան է փոփոխվում։ Այսպիսի անհամաչափությունը կարող է խոսել լուրջ գանգուղեղային տրավմայի մասին։

## Տեսակներ
Դեղորայքային միդրիազ (լատ.՝ mydriasis medicamentosa)՝ դեղերի օգտագործման հետևանքով առաջացող միդրիազի տեսակ, որի դեպքում կամ լայնանում է բիբը, կամ պարալիզվում է տեսողական մկանը։ Դեղորայքային միդրիազը կարող ենք տեսնել մասնագետների մոտ հետազոտության ժամանակ, քանի որ նրանք կիրառում են միդրիազ առաջացնող աչքի կաթիլներ։

Պարալիտիկ միդրիազ (լատ՝. mydriasis paralytica)՝ տեսակ, որն առաջանում է ակնաշարժ նյարդի վնասման հետևանքով։ Տեղի է ունենում տեսողական նյարդի պարալիչ։

Սպաստիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis spastica)՝ Բբի սպաստիկ լայնացում, որն առաւջանոմ ի հաշիվ պարանոցի սիմպաթիկ նյարդի գրգռման կամ ադրեներգիկ համակարգին պատկանող դեղի կիրառման դեպքում

Տրավմատիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis traumatica)՝ Աչքի կոնտուզիայի հետևանքով առաջացող միդրիազ։

### Ֆիզիոլոգիական գործընթաց
Բբի լայնացումը բերում է աչքի տեսողական մկանի թուլացման, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է աչքի դեֆոկուսացման և վատանում է տեսողությունը վնասված հյուսվածքում։ Աչքում օտար մարմնի առկայության զգացումը, մշուշոտ տեսողությունը, >-ը վկայում են միդրիազի առաջացման մասին։

## Առաջացման պատճառները
Միդրազ կարող է առաջանալ հոգեմետ դեղերի կիրառման, կոմայի, անքնության, մակերևույթային ակտիվ նյութերի կիրառման, գանգուղեղային տրավմայի, կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումների դեպքում։

## Բուժում
Բուժման համար կիրառվում են Mխոլինոմիմետիկներից՝ Պիլոկարպինի հիդրոքլորիդը, Կարբախոլինը, Ացետիլխոլինը, Ացեկլիդինը, Ցիտիտոնը, Լոբելինի հիդրոքլորիդը։ Կիրառվում են նաև Ալֆա ադրենապաշարիչներից՝ Ֆենտոլամինը, Պրազոսինը և Տրոպաֆենը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Աչք
Ֆլեբիտ

**Ֆլեբիտ, երակաբորբ** (կամ վենիտը) երակի բորբոքումն է, սովորաբար ոտքերին։ Այն առավել հաճախ հանդիպում է մակերեսային երակներում։ Ֆլեբիտը հաճախ առաջանում է թրոմբոզի հետ և կոչվում է մակերեսային թրոմբոֆլեբիտ։ Ի տարբերություն խորը երակային թրոմբոզի, հավանականությունը շատ փոքր է, որ մակերեսային թրոմբոֆլեբիտը կհանգեցնի թոքային էմբոլիայի։

## Նշաններ և ախտանիշներ
* Տեղային կարմրություն և այտուցվածություն
* Ցավ կամ այրվածք երակի երկարությամբ
* Երակը կոշտ և լարանման է

Մաշկի մակերեսային երակների երկայնքով սովորաբար դանդաղորեն առաջանում է նուրբ կարմիր հատված։ Երկար, բարակ կարմիր հատված կարող է դիտվել, քանի որ բորբոքումը տեղի է ունենում մակերեսային երակներում։ Այս տարածքը կարող է լինել կոշտ, տաք և փափուկ։ Երակի շուրջ մաշկին կարող է առաջանալ քոր և այտուց։ Այդ հատվածում կարող է առաջանալ թրթռոց կամ այրոցի զգացում։ Ախտանիշները կարող են ավելի վատանալ, երբ ոտքը իջեցված է, հատկապես առավոտյան անկողնուց առաջին անգամ վեր կենալու ժամանակ։ Կարող է առաջանալ ցածր ջերմություն։ Երբեմն ֆլեբիտ կարող է առաջանալ այնտեղ, որտեղ սկսվել է ծայրամասային ներերակային ներմուծումը։ Երակի երկայնքով շրջակա տարածքը կարող է լինել ցավոտ և փափուկ։

## Պատճառներ
Ֆլեբիտը սովորաբար առաջանում է երակի տեղային վնասումից,սովորաբար ներերակային կաթետրի տեղադրումից։ Այնուամենայնիվ, այն կարող է առաջանալ նաև շարակցական հյուսվածքի խանգարումների բարդության պատճառով, ինչպիսիք են գայլախտը, կամ ենթաստամոքսային գեղձի, կրծքագեղձի,ձվարանների քաղցկեղը։ Ֆլեբիտը կարող է առաջանալ նաև որոշ դեղերի կամ դեղանյութերի պատճառով, որոնք գրգռում են երակները, օրինակ՝ դեզոմորֆինը։

Մակերեսային ֆլեբիտը հաճախ դրսևորվում է որպես վաղ նշան thromboangiitis obliterans (Բուերգերի հիվանդություն), վասկուլիտ, որը ազդում է փոքր և միջին չափի զարկերակների և ստորին վերջույթների երակների վրա, որոնք հաճախ կապված են ծխախոտ ծխելու հետ։

## Վարում
Բուժումը սովորաբար բաղկացած է ՈՍՀԲԴ-ներից` իբուպրոֆեն և տեղային սեղմումը (օրինակ՝ կոմպրեսիոն գուլպաների կամ կոմպրեսորներիի միջոցով)։ Եթե ֆլեբիտը կապված է տեղային բակտերիալ վարակի հետ, ապա կարող են օգտագործվել հակաբիոտիկներ։

Սուր ինֆուզիոն մակերեսային թրոմբոֆլեբիտի համար 2015 թվականի դրությամբ բավարար ապացույցներ չկան բուժումը որոշելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անոթային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Լիդա Բերբերյան

**Լիդա Արմենակի Բերբերյան** (), հայ երաժշտագետ, արվեստաբան։

## Կենսագրություն
Լիդան ծնվել է 1938 թվականին Երևանում։ 1938 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Թավրիզ։ Սովորել է տեղի Թամարյան, Թեհրանի Մուշեղ Դավթյան և Մարիամյան (միջնակարգ) դպրոցներում։

1965-1970 թվականներին հաճախել է Թեհրանի ազատ կոնսերվատորիան՝ ուսանելով Տ. Խառատյանի և Փարի Բարքեշլիի դասարաններում։ Սովորել է Թեհրանի համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետի դաշնամուրի և արվեստաբանության բաժիններում։

1967 թվականից վերլուծող, քննադատող հոդվածներով հանդես է եկել հայկական և պարսկական մամուլում, հայ արվեստին վերաբերող զեկույցներով՝ Իրանագետների միջազգային III (1972, Թեհրան) և IV (1973, Շիրազ) համագումարներում, Էքս ան Պրովանսի (Ֆրանսիա), նաև Թեհրանի Իսլամական ազատ համալսարաններում (2000) և հայկական միություններում։

1986 թվականին Հայաստանում դասախոսություններ է կարդացել Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտում, Մատենադարանում, Սբ Էջմիածնի Վեհարանում, Իրանահայերի միությունում։ 1982 թվականից դասավանդում է Թեհրանի հայոց թեմի հայրենագիտական երեկոյան դասընթացներում («Հայ երաժշտության պատմական զարգացումը» առարկան և դաշնամուր)։

Կազմակերպել է բազմաթիվ համերգներ՝ «Կրոնական երաժշտական երեկո», «Շարականներ և տաղեր։ Ե–Ժ տաղեր», 1984, «Ս. Ներսես Շնորհալի», «Շարականների երեկո», 1986, «Կարոս խաչ», «Առավոտ լուսո», 1986։

Մասնակցել է հայկական ներկայացումների,կինոնկարների երաժշտական ձևավորման աշխատանքներին։
Հեղինակել է «Էմանուել Մելիք-Ասլանյան. դաշնակահար-կոմպոզիտոր» (2007) գիրքը։

## Գրականություն
* Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե., ԵՊՀ հրատ.,2005, էջ 576։

## Արտաքին հղումներ
* Pictorial Modernity and the Armenian Women of Iran

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ
Նունե Արզումանյան

**Նունե Սուրենի Արզումանյան** (), կոմպոզիտոր, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1996)։

## Կենսագրություն
Նունե Արզումանյանը ծնվել է Երևանում։

Ավարտել է Երևանի Պետական Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը դաշնամուրի (ուսուցիչ՝ Շուշաննա Բաբայան), 1988 թվականին
Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի (Մարջան Մխիթարյանի դասարան), 1991 թվականին կոմպոզիցիայի (Էդվարդ Միրզոյանի դասարան) բաժինները և 1993 թվականին ասպիրանտուրան (Է. Միրզոյանի դասարան)։

1984-1985 թվականներին դասավանդել է Չարենցավանի, 1984-1990-ական թվականներին միաժամանակ՝ Քասախի երաժշտական դպրոցներում, 2007–2013 թվականներին՝ Երևանի էստրադային և ջազային արվեստի պետական քոլեջում, 1990 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոնցերտմայստեր և Հայաստանի ռադիոյի էստրադ-սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատար, 1994-1996 թվականներին՝ Հայաստանի ռադիոյի երաժշտական հաղորդումների գլխավոր խմբի մենակատար։ Համերգներով հանդես է եկել Անգլիայում, Ֆրանիսայում, Թեհրանում։

1992 թվականին գրել է սիմֆոնիա՝ լարային նվագախմբի համար, լարային կվարտետ (1987), դաշնամուրի (1991), ջութակի (1997), քամանչայի (2010) կոնցերտներ, տրիո (1990)՝ դաշնամուրի,ջութակի և թավջութակի, սեքստետ (1994)՝ ֆլեյտայի, հոբոյի, ֆագոտի, ջութակի, ալտի և թավջութակի, «Հուշերի փունջ» (2003)՝ լարային նվագախմբի և դաշնամուրի, «Դիալոգներ» (2004)՝ լարային նվագախմբի, ֆլեյտայի և հոբոյի համար, խմբերգեր, ռոմանսներ (ըստ Նահապետ Քուչակի, 1996)՝ ձայնի և դաշնամուրի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Ճարտարապետական ձայնագիտություն

**Ճարտարապետական ձայնագիտություն,** շինությունների հնչականություն, ձայնագիտության ոլորտ, ուսումնասիրում է ձայնային ալիքների տարածումը կառույցներում, դրանց անդրադարձումն ու մարումը մակերեսների միջոցով, անդրադարձած ալիքների ազդեցությունը խոսքի և երաժշտության լսելիության վրա։

## Նպատակ և խնդիրներ
Ճարտարապետական ձայնագիտությունը նպատակ ունի ստեղծել թատերական, համերգային, ռադիոստուդիաների և այլ դահլիճներում նախատեսված լսելիությունն
ապահովող նախագծեր։

Ձայնի աղբյուրի երկարատև հնչման ժամանակ անդրադարձող ուշացած ձայները, միանալով հիմնական ձայնին, ուժեղացնում են այն, սակայն միաժամանակ մեծացնում են գվվոցը, որը նվազեցնում է խոսքի հստակությունն ու երաժշտության ընկալման որակը։ Այդ պատճառով էլ ճարտաապետական ձայնագիտության կարևոր խնդիրներից է նաև շինության ներսում հիմնական և անդրադարձող ձայների բաշխման հաշվարկումը։

Առավել նպաստավոր պայմանները տարբեր են ոչ միայն խոսքի և երաժշտության, այլև տարաբնույթ երաժշտական ստեղծագործությունների (կամերային, էստրադային, սիմֆոնիկ և այլն) համար։ Դրանով պայմանավորված՝ համերգասրահների հնչականության նախագծումը  (ձևի ընտրությունը, ունկնդիրների տեղավորումը, կախովի անդրադարձիչների օգտագործումը և այլն) պահանջում է փոխզիջումային լուծումեր։

Մեծ համերգասրահներում լսելիության պայմանները կարելի է բարելավել ուժեղացնող էլեկտրաակուստիկական համակարգերի և արհեստական ռևերբերացիայի (ձայնի աստիճանային մարման) միջոցով։

Ճարտարապետական ձայնագիտության մեթոդն օգտագործում են նաև շինությունների մեջ աղմուկի դեմ պայքարելու համար։ Շինության մեջ հնչականության մասին իմացությունների օգտագործման լավագույն օրինակներից են Հին Հունաստանի և Հռոմի բացօթյա թատրոնները։ Շինությունների հնչականության փորձարկումները հիմնվում են շենքում միկրոֆոնով ընդունվող ձայնային ազդանշանի էլեկտրական չափումերի վրա և ավարտվում տարածության մեջ ձայնի բաշխման հավասարաչափության որոշմամբ, արձագանքի աստիճանային մարման ուսումասիրությամբ։

Ձայնակլանման տեսությունն ու նրա չափման եղանակները նույնպես ճարտարապետական ձայնագիտության ուսումնասիրման առարկաներն են։

## Գրականություն
* Ганус К., Архитектурная акустика, пер. с нем., М., 1963.

Կատեգորիա:Ակուստիկա
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ֆիզիկա
Տելեմակ Տեր-Ավետիսյան

**Տելեմակ Պետրոսի Տեր-Ավետիսյան** (), հայ թավջութակահար, կոմպոզիտոր, Լեռնային Ղարաբաղի երգի-պարի պետական համույթի հիմնադիր (1958), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։

## Կենսագրություն
Տելեմակ Տեր-Ավետիսյանը ծնվել է 1907 թվականի հուլիսի 23-ին Երևան քաղաքում։ 1930 թվականից կոմպոզիցիայի դասեր է առել Սպիրիդոն Մելիքյանի ղեկարավությամբ։

Տեր-Ավետիսյանն ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (1935, Հարո Ստեփանյանի դասարան) և թավջութակի (1940, Ա. Այվազյանի դասարան) բաժինները, որից հետո՝ 1950–1952 թվականներին, ուսումը շարունակել է Մոսկվայի հայկական մշակույթի տան երաժշտական ստուդիայում։ Որպես թավջութակահար Տելեմակ Տեր-Ավետիսյանը 1927-1934 թվականներին հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբերում։

1934-1936 թվականներին եղել է Լենինականի դրամատիկ թատրոնի, 1936-1948 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն երաժշտական 
մասի, ապա՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական ստեղծագործության տան երաժշտական բաժնի վարիչ, ԼՂԻՄ երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը։

Տելեմակ Տեր-Ավետիսյանը մահացել է 1974 թվականի նոյեմբերի 22-ին, Երևան քաղաքում, թաղված է Նորքի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություններ
Տելեմակ Տեր-Ավետիսյանը գրել է լարային կվարտետ (1940), կվինտետ (1941)՝ լարային կվարտետի և ֆլեյտայի, «Բաղձանք» (1950, ըստ Հովհաննես Շիրազի), «Պիոներական» (1952) կանտատները՝ մանկական երգչախմբի և նվագախմբի, սյուիտներ՝ լարային քառյակի (1955) և նվագախմբի (1966), 6 պիես (1967)՝ թավջութակի և դաշնամուրի, «Էլեգիա», «Ռոնդո» (երկուսն էլ՝ 1967)՝ թավջութակի և դաշնամուրի, խմբերգեր, գործեր՝ երգի-պարի անսամբլի համար, խմբերգային սյուիտ «Սասունցի Դավիթ» (ա կապելլա, 1962), երգեր, ռոմանսներ, «Հազարան բլբուլ» (1959) օպերան, «Ղարաբաղյան հարսանիք» (1961) երաժշտական կատակերգությունը և այլ ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*АВЕТИСЯН, ТЕЛЕМАК ПЕТРОСОВИЧ
Արտաքին հետախուզության ծառայություն (Հայաստան)

**Հայաստանի Հանրապետության Արտաքին հետախուզության ծառայություն, ՀՀ ԱՀԾ**, Հայաստանի հատուկ ծառայություններից մեկը։ ՀՀ ԱԱԾ (ներքին անվտանգություն) հետ կազմում է հայկական հետախուզության համակարգը։ Վարչապետին ենթակա մարմին է։

## Նպատակներ
ՀՀ ԱՀԾ գործունեությունն ուղղված է «արտաքին սպառնալիքներից անձի, հասարակության եւ պետության պաշտպանությանը, Հայաստանի Հանրապետության կենսական շահերին առնչվող տեղեկատվություն ստանալուն եւ մշակելուն, Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության, ռազմաքաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական, շրջակա միջավայրի պահպանության եւ կենսական այլ ոլորտներում պետական քաղաքականության իրականացմանն աջակցելուն»։

## Պատմություն
Արտաքին հետախուզության մարմնի ստեղծումը նախատեսված է եղել ՀՀ կառավարության 2021-2026 թվականների գործունեության ծրագրի։ 2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ՀՀ ԱԺ կողմից ընդունվել է «Արտաքին հետախուզական գործունեության և արտաքին հետախուզության ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի, որը չի հանդիսանում կառույցի հիմնադրման օրը։

## Կառուցվածք
ԱՀԾ կառուցվածքի, անձնակազմի թվաքանակի և հաստիքացուցակի մասին տեղեկությունը պետական գաղտնիք է։ ԱՀԾ անմիջական ղեկավարումն իրականացնում է ծառայության պետը, որը անմիջականորեն ենթակա և հաշվետու է վարչապետին։ Ծառայության համակարգում գործում է ուսումնական կենտրոն։

## Տես նաև
* ՀՀ ԱԱԾ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2022 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի հատուկ ծառայություններ
Արցախի վերածննդի օր

**Արցախի վերածննդի օր,** պաշտոնական ազգային տոն, որը նշվում է Արցախի Հանրապետությունում, ի նշանավորումն առաջին բողոքի ցույցերի, որոնք 1988 թվականի փետրվարի 20-ին հանգեցրին Ղարաբաղյան շարժման մեկնարկին։

## Պատմություն
1985 թվականին Միխայիլ Գորբաչովը դարձավ ԽՄԿԿ նոր գլխավոր քարտուղար՝ իրականացնելով Խորհրդային Միության պլանավորված բարեփոխումը։ Երկու բարեփոխումները հայտնի էին որպես «*[[Վերակառուցում (ԽՍՀՄ)|պերեստրոյկա]]*» և «*[[գլասնոստ]]*»։ Վերջինը ազատություն էր տալիս խորհրդային քաղաքացիներին արտահայտելու ցանկացած դժգոհություն, իսկ առաջինը թույլ էր տալիս տնտեսական բարեփոխումները խորհրդային համակարգում։ Սա տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ բարձր էր Հայկական ԽՍՀ-ին Լեռնային Ղարաբաղի ինտեգրման գործընթացի աջակցությունը, որն սկսել էր 1963 թվականին։ Օգտագործելով Գորբաչովի քաղաքականությունը՝ 1988 թվականի փետրվարի 20-ին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի ժողովրդական պատգամավորների XX գումարման խորհուրդն արտահերթ նստաշրջանում քվեարկեց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից անջատվելու և Խորհրդային Հայաստանի հետ միավորվելու օգտին։ Մի քանի օր անց Բորիս Կևորկովը, ով զբաղեցնում էր Ադրբեջանի կոմկուսի Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմի առաջին քարտուղարի պաշտոնը, Գերագույն խորհրդի կողմից հեռացվեց աշխատանքից։ Փետրվարի 27-29-ին Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում կազմակերպվեց հայ բնակչության կոտորած, որն ուղեկցվում էր սպանություններով, բռնաբարություններով, ջարդերով, կողոպուտով։ Այնուհետև հայկական ջարդերի ալիքը տարածվեց Ադրբեջանի ողջ տարածքով մեկ և սկիզբ դրեցարցախյան ազատամարտին։

## Նշանակություն
Ամսաթիվը պաշտոնական տոն է դարձել 1992 թվականին։ Ի թիվս այլ խոշոր առաջնորդների, պաշտոնական ողջույններն են ուղղումՀայաստանի նախագահը, Հայաստանի վարչապետը և Արցախի նախագահը։ Տոնի առթիվ շնորհավորական ուղերձ են հղել նաև նախկին ղեկավարներ, ինչպիսին Ռոբերտ Քոչարյանն է։ 2020 թվականին Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանն այն որակել է որպես «հայ ժողովրդի արիության, վճռականության և ազատության, համազգային համերաշխության խորհրդանիշ»։Ստեփանակերտում սովորաբար տեղի է ունենում ընդունելություն, որին ներկա են գտնվում Արցախյան շարժման վետերաններ, պետական պաշտոնյաներ, Արցախի պաշտպանության բանակի բարձրաստիճան սպաներ, քաղաքական և հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության տոներ
Զաքար Քեշիշյան

**Զաքար Քեշիշյան** (), հայ երաժիշտ, շվիահար, երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Զաքար Քեշիշյանը ծնվել է Լիբանանի Անջար քաղաքում։ Երաժշտական բարձրագույն կրթություն ստացել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, 1993 թվականին ավարտելով ժողովրդական գործիքների ֆակուլտետը։ 1996 թվականին ստացել է խմբավարի դիպլոմ, ինչպես նաև ավարտել է նույն կոնսերվատորիայի դիրիժորության ասպիրանտուրան։

Նա հիմնել է հետևյալ երգչախմբերը.

* Համազգային կրթական և մշակութային ընկերության «Կաքավիկ» երգչախումբը (1988 թ.)
* Ծիածան (1992)
* Վարանդա (1992, Շուշի )
* Լեռնային Ղարաբաղ ( Արցախ )
* Կարկաչ երգչախումբ (1997)
* «Այգ» հայ պատանեկան երգչախումբը (2008, Համազգայինի կրթական և մշակութային միության հովանու ներքո)

1998–2000 թվականներին Քեշիշյանը ղեկավարել է Բարսեղ Կանաչյան երաժշտական քոլեջը։ 2006–2009 թվականներին ղեկավարել է Կիլիկիո Կաթողիկոսության Շնորհալի երգչախումբը (Անթիլիաս, Լիբանան)։

Զաքար Քեշիշյանը դասավանդում է Լիբանանի ազգային բարձրագույն երաժշտական կոնսերվատորիայում, Բարսեղ Կանաչյան երաժշտական քոլեջում և Հայկազյան համալսարանում։ Նա նաև Շուշիի «Վարանդա», ինչպես նաև «Կարկաչ» մանկապատանեկան երգչախմբերի և Բեյրութի Հայկ երիտասարդական երգչախմբի և ժողովրդական նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարն ու դիրիժորն է։

## Մրցանակներ
* «Վաչագան պարեպաշտ» նախագահական շքանշան (2002 թ.)
* «Պատվավոր քաղաքացիություն» մեդալ (2004 թ.)
* «Եղիշե» համահայկական մշակութային մրցանակ (2005 թ.)
* Արցախի Հանրապետության «Ի. Հ. Աթայան» մշակութային հուշամեդալ (2007 թ.)
* Նախագահի «Գնահատական» մեդալ (2011 թ.)
* Լիբանանի մանկան ազգային կազմակերպության մեդալ (2011 թ.)

### Ձայնասկավառակներ
* «Բերդ» (2005)
* «Նռնենի» (2007 թ.)

## Ընտանիք
Ամուսնացած է դաշնակահար և բանաստեղծուհի Կամիլա Երկանյան Քեշիշյանի հետ և ունի մեկ որդի՝ Վահագն Քեշիշյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Երգող Արցախի» ձայնը
* Ուլա Ուլիյոնա, ալտ, Զաքար Քեշիշյան, դուդուկ, Կրեմերատա Բալթիկա
* Նոր Ծաղիկ Զաքար Քեշիշյանի կատարմամբ

Կատեգորիա:Լիբանանահայ երաժիշտներ
Where’s George?

մինի|Տարբեր ձևերով նշագրած թղթադրամների օրինակներ
**Where’s George?** (), կայք, որը ստեղծվել է ամերիկյան թղթադրամների շարժին հետևելու համար։ Դրա հիման վրա բացվել են բազմաթիվ նմանատիպ կայքեր, և այն օգտագործվել է ԱՄՆ-ում սովորական մարդկանց ճանապարհորդությունների առնվազն մեկ ուսումնասիրության մեջ։ 2023 թվականի հունվարի 26-ի դրությամբ համակարգը հետևել է 312&nbsp;811&nbsp;615 թղթադրամների տեղաշարժին։

## Նկարագրություն
Կայքի անունը ԱՄՆ-ում հայտնի մանկական *Where's Wally?* ( գրքերի շարքի անվան նմանակումն է։ Այդ գրքում երեխային խնդրում են նկարում գտնել կերպարին՝ Ուոլիին, բազմաթիվ մարդկանց և առարկաների մեջ։ Որպես *Ջորջ*, որին կայքն առաջարկում է «գտնել», նկատի առնվում Ջորջ Վաշինգտոնը (), որը պատկերված է 1-դոլարանոց թղթադրամի վրա։ Կայքը նաև հետևում է 2-, 5-, 10-, 20-, 50- և 100-դոլարանոց թղթադրամներին։ Համակարգում ամենատարածվածն են 1 դոլար և 20 դոլար անվանական արժեքով թղթադրամները։ Կայքն այլ նպատակ չունի, քան փողի տեղաշարժին հետևելը, սակայն դրա որոշ օգտատերեր սիրում են հետևել հետաքրքիր «բինգո» երթուղիներին։ «Բինգոյի» օրինակներ են թղթադրամների գրանցումները բոլոր 50 նահանգներում կամ բոլոր 12 դաշնային բանկերի թղթադրամների գրանցումները։
ձախից|մինի| Կայքի կնիքով նշված թղթադրամի օրինակ
Շատ թղթադրամներ, մեկ անգամ մուտք գործելով համակարգ, այլևս չեն հայտնվում այնտեղ։ Կայքի ռեկորդը պատկանում է 1-դոլարանոց մի թղթադրամի, որը 18 անգամ նշվել է կայքում։ Թղթադրամի կրկնակի պիտակավորման հնարավորությունները մեծացնելու համար օգտատերերը կարող են թղթադրամների վրա դնել կայքը դիտելու հրավերով կնիքներ։ Այնուամենայնիվ, կայքը չի խրախուսում թղթադրամի վնասումը. այն ստեղծողը 1999 թվականին տված հարցազրույցում ասել է, որ անվտանգության ծառայությունն ավելի կարևոր անելիքներ ունի, քան նման կնիքների դեմ պայքարելը։ 2000 թվականին կայքը փակվել է այդպիսի կնիքներ վաճառելու համար, քանի որ պարզվել է, որ գործողությունը եղել է անօրինական գովազդ թղթադրամների վրա, որն արգելված է 18 USC § 475-ով։

Կայքը 1998 թվականի դեկտեմբերին գործարկել է տվյալների բազայի խորհրդատու Հենք Էսկինը () Բրուքլինում (Մասաչուսեթս)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կայքեր
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամաշրջանառություն
Թոքերի խոշոր բջջային քաղցկեղ

**Թոքերի խոշոր բջջային քաղցկեղ** կամ **խոշոր բջջային քաղցկեղ,** չտարբերակված չարորակ նորագոյացությունների խումբ, որը զուրկ է մանր բջջային քաղցկեղի բջջաբանական առանձնահատկություններից։ Խոշոր բջջային քաղցկեղը դասակարգվում է որպես թոքերի ոչ մանր բջջային քաղցկեղ, այն առաջանում է թոքերի էպիթելային բջիջներից։ Հիվանդները սովորաբար ունենում են հազ և քաշի կորուստ։

## Ախտորոշում
Խոշոր բջջային քաղցկեղը համարվում է «ախտորոշման բացառություն», քանի որ ուռուցքային բջիջներում բացակայում են լուսային մանրադիտակային բնութագրերը, որոնք նորագոյացությունը դասակարգում են փոքր բջջային քաղցկեղի, շերտավոր քաղցկեղի, ադենոկարցինոմայի կամ թոքերի քաղցկեղի հիստոլոգիական տիպի։

Խոշոր բջջային քաղցկեղը տարբերվում է փոքր բջջային թոքերի քաղցկեղից հիմնականում անապլաստիկ բջիջների ավելի մեծ չափերով, ցիտոպլազմային-միջուկային չափերի ավելի բարձր հարաբերակցությամբ և «աղ-պղպեղ» քրոմատինի բացակայությամբ։

### Դասակարգում
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) «Թոքերի քաղցկեղի հյուսվածքաբանական տիպավորման սխեմայի» նորագույն վերանայումները ներառում են խոշոր բջջային քաղցկեղի մի քանի տեսակներ՝

* թոքերի խոշոր բջջային քաղցկեղ
* թոքերի բազալոիդ խոշոր բջջային քաղցկեղ
* թոքերի թափանցիկ բջջային քաղցկեղ
* թոքերի լիմֆոէպիթելիոմայի նման քաղցկեղ
* խոշոր բջջային թոքերի քաղցկեղ՝ ռաբդոիդ ֆենոտիպով
* թոքերի խոշոր բջջային նեյրոէնդոկրին քաղցկեղ

#### Խոշոր բջջային նեյրոէնդոկրին քաղցկեղ (LCNEC)
Կլինիկական նշանակալի ենթատեսակներից մեկը «խոշոր բջջային նեյրոէնդոկրին քաղցկեղն» է (LCNEC), որը առաջացել է նեյրոէնդոկրին բջիջներից։ Բացի այդ, նոր համակարգում կա «ենթափոխանակություն» հասկացություն, որը առաջանալու համար ուռուցքը պետք է պարունակի առնվազն 10% LCNEC բջիջներ՝ զուգակցված *NSCLC*-ի այլ ձևերի առնվազն 10%-ի հետ։

#### Պաթոլոգիական պատկերներ

File:Large cell carcinoma of the lung.jpg
File:Large cell carcinoma of the lung .jpg


## Դեպքեր
[մինի|200x200փքս|Գծապատկեր, որը ցույց է տալիս մեծածավալ թոքերի քաղցկեղի հաճախականությունը համեմատած այլ [թոքերի քաղցկեղի տեսակների հետ՝ յուրաքանչյուր տեսակի համար ցույց է տրված ծխողների և չծխողների ֆրակցիաները]]
Ուսումնասիրությունների մեծ մասը կազմում են թոքերի քաղցկեղի բոլոր տեսակների 5%-ից մինչև 10%-ը։

Համաձայն *Nurses' Health Study*-ի ուսումնասիրության, թոքերի խոշոր բջջային քաղցկեղի վտանգը մեծանում է, երբ ծխախոտ ծխելու տևողությունը գերազանցում է 30-ից 40 տարին, այն ունի 2.3% հարաբերական ռիսկ՝ չծխողների մոտ և 3.6 հարաբերական ռիսկ ավելի քան 40 տարի ծխողների մոտ։

Մեկ այլ ուսումնասիրություն եզրակացրել է, որ ծխախոտը թոքերի խոշոր բջջային քաղցկեղի հիմնական պատճառն է։ Հաշվարկվել է, որ ռիսկն ավելի մեծ է օրական երկու և ավելի տուփ ծխախոտ ծխողների մոտ, այն տղամարդկանց մոտ կազմում է 37,0%, իսկ կանանց մոտ՝ 72,9%:

Հայտնի մարդկանց թվում է ամերիկացի կատակերգու Էնդի Կաուֆմանը, ով 1984 թվականին մահացել է այս հիվանդության պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* https://web.archive.org/web/20110721001056/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/pat-gen/bb10/BB10.pdf. World Health Organization Histological Classification of Lung and Pleural Tumours. 4th Edition.

Կատեգորիա:Թոքեր
Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութեր
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Մանրուսում

**Մանրուսում, մանրուսմունք**, հայ միջնադարյան երգչածիսական մատյան, խազգիրք։

Մանրուսման ժողածուները տարածվել են մասնավորապես 12-րդ դարից Կիլիկյան Հայաստանում՝ Ներսես Շնորհալու անմիջական նախաձեռնությամբ։ Որպես առավել բարդ, զարդոլորուն ոճի հոգևոր երգերին վերաբերող ձեռնարկներ՝ սերտորեն առնչվել են եկեղեցական երգեցողության և խազագիտության գործնական ուսուցման հետ։ Կոմիտասը «Մանրուսում» անվանումը բացատրել է որպես «ուսումն եկեղեցական երգերի, եղանակների և խազերի մասին»։ Ներսես Շնորհալին իր «Թուղթ ընդհանրական»-ում քահանաների համար պարտադիր է համարել մանրուսման արվեստի տիրապետումը։ Մ­անրուսման երգերի (մեղեդիներ, ալելուաներ, ժամամուտներ, փառքեր, եղիցիներ, Պատարագի սրբասացություններ և այլն) խազավորումն աչքի է ընկնում խիտ և հարուստ հյուսվածքով, որի համար այդ ժողածուները կոչվել են նաև «խազգրքեր»։

Մ­անրուսման խազերի նկարագրերը տարբերվում են շարականի խազերից։ Ըստ տվյալների՝ Ներսես Շնորհալին է նոր, ածանցյալ բնույթի և բարդ նկարագրով խազերի խումբը ներմուծել այդ ժողածուների մեջ։

Մանրուսումն ամենաքիչ հետազոտված միջնադարյան երաժշտական մատյանն է. հիմնական պատճառը հայ միջնադարյան խազային նոտագրության վերծանման խնդիրն է, թեև ՄՄանրուսման մի քանի մասեր հնարավոր է վերականգնել՝ ըստ Ժամագրքի և Խորհրդատետր­-Պատարագամատույցի հետ ունեցած ընդհանուր բաժինների։ Մանրուսումն ընդհանրություններ ունի բյուզանդական «Փսալտիկոն» և «Պապադիկի» կոչվող երգչական մատյանների հետ։ Մանրուսման երգերի զգալի մի հատված դուրս է եկել գործածությունից ուշ միջնադարում։

Ներկայում Մանրուսումը պահպանում է իր նշանակությունը՝ որպես խազագրության ուսումասիրման կարևորագույն աղբյուրներից մեկը։

Ազգային հավաքածուներում պահվում են բազմաթիվ ընտիր գրչագիր Մանրուսման գրքեր, որտեղ զետեղված են նաև Մ­անրուսման ձայնեղանակների անվանացուցակները, որոնց առաջինն անդրադարձել և հրապարակել է Ղ. Ալիշանը։ Մ­անրուսման խազերի և ձայնեղանակների հետազոտմամբ հատուկ զբաղվել է Կոմիտասը։ Նա դասակարգել է դրանք ըստ ութձայնի և հաշվարկել ձայնեղանակների ընդհանուր քանակը (12-14-դր դարերում՝ 152 չափանմուշ եղանակ)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալիշան Ղ., Շնորհալի և պարագայ իւր, Վնտ., 1873, էջ 448։
* Ալիշան Ղ., Սիսուան, Վնտ., 1885, էջ 154։
* Կոմիտաս, Յօդուածներ և ուսումնասիրութիւններ, Ե., 1941, էջ 112–125։
* Աթայան Ռ., Հայկական խազային նոտագրություն, Ե., 1959, էջ 82–83, 89–92։
* Թահմիզյան Ն., Ներսես Շնորհալին՝ երգահան և երաժիշտ, Ե., 1973, էջ 12–15։
* Թահմիզյան Ն., Երաժշտությունը Հայկական Կիլիկիայում, Ե., 1989, էջ 24–25։
* Մանրուսում։ Հոգևոր երաժշտության պատմության, տեսության և գեղագիտության հարցեր, կազմ.՝ Ա. Արևշատյան, Ե., 2002:
* Аревшатян А., Сборник «Манрусум» и монастырская певческая традиция XII–XIV вв. Киликийской Армении, сб. “Монастырские певческие традиции в древнерусской музыке” (к 600-летию Кирилло-Белозерского монастыря), СПб, 1997.

Կատեգորիա:Երգչածիսական մատյաններ
Մեխանիկական դաշնամուր

**Մեխանիկական դաշնամուր**, դաշնամուրի տեսակ, ավտոմատ լարային-ստեղնաշարային երաժշտական գործիք, որի մեջ տեղադրված կամ մոնտաժված է սարք՝ երաժշտության վերարտադրման համար։ Երևան են եկել 1860-ական թվականներին (ոտնակային պատկերով)։

## Պատմություն
Առաջին մեխանիկական դաշնամուրը ստեղծվել է 1887 թվականին։ Ձայնագրման (սորաժապավենի վրա) և վերարտադրման սարքը հայտնագործել է Ժ. Կարպենտիեն 1880-ական թվականներին. նախ եղել է որպես կցորդ, ապա տեղադրվել է դաշնամուրի մեջ։ 1896 թվականին Էդվին Վոտին ստեղծել է առաջին պրակտիկ պնևմատիկ դաշնամուրը, որը կոչվում էր պիանոլա։

Մեխանիկական դաշնամուրներ թողարկվել են տարբեր վերափոխումերով և անվանումերով՝ պիանոլա, ֆոնոլա, վելտե-մինիոն և այլն։ Ավտոպիանո տեսակում համադրված են կատարման մեխանիկական և սովորական հնարքները։ 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին հայտնի էլեկտրամեխանիկական դաշնամուրներն ունեցել են կատարողական, նույնիսկ ստեղծագործական մեծ նշանակություն։ Գործածությունից դուրս է եկել 1930– 1940-ական թվականներից՝ Ժ. Կարպենտիենի ստեղծումից հետո։

## Կառուցվածք
Պիանոլայում կա լիսեռ, որը շարժվում է բռնակով, իսկ լիսեռի մակերեսին ամբողջ երկարությամբ կան ելուստներ, որոնք տեղակայված են որոշակի հաջորդականությամբ՝ ըստ կատարված երաժշտական ստեղծագործության նոտաների։ Լիսեռի ելուստները հաջորդաբար գործի են դնում մուրճիկերը, որոնք համապատասխանում են պիանոլայի ստեղներին և այդպիսով արտաբերում են երաժշտական հնչյուններ։

Հետագայում պիանոլայի դիզայնը բարելավվել է և ավտոմատացվել, և 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին հայտնվել են պիանոլաներ, որոնց ստեղները սկսել են կառավարվել թղթե ծակոտաժապավեններով, որոնց միջոցով օդի հոսքն ուղղվում է հատուկ պիանոլների վրա՝ դրանով իսկ ակտիվացնելով այն ստեղները, որոնց դիմաց օդը դուրս է գալիս։

## Մշակույթում
Մեխանիկական դաշնամուրներ առկա են որոշ վեպերում և կինոնկարներում։
* Մեխանիկական դաշնամուր – Կուրտ Վոնեգուտի վեպը, 1952 թվական,
* Անավարտ պիես մեխանիկական դաշնամուրի համար - Ն. Ս. Միխալկովի ֆիլմը, որը հիմնված է Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների վրա, 1977 թվական
* Մեխանիկական դաշնամուրը ներկայացված է Օ. Հենրիի «Դաշնամուր» նովելում («Արևմուտքի սիրտը» ժողովածու) և Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի «Հուշագրություն իմ տխուր պոռնիկների մասին» գրքում։
* 1933 թվականի «Անտեսանելի մարդը» ֆիլմում (առաջին դրվագում) պանդոկի այցելուները զվարճանում են մեխանիկական դաշնամուրով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Grew, Sydney. *[https://archive.org/details/artofplayerpiano00grewuoft/page/n3/mode/2up The Art of the Player Piano: A text book for student and teacher]* (1922)
* Reblitz, Arthur A. *Player Piano Servicing and Rebuilding*.  Lanham, Maryland: Vestal Press, 1985.
* Reblitz, Arthur A. *The Golden Age of Automatic Musical Instruments*.  Woodsville, New Hampshire: Mechanical Music Press, 2001.
* White, William Braid. *Regulation and Repair of Piano and Player Mechanism together with Tuning as Science and Art*. New York: Edward Lyman Bill, 1909.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Դաշնամուր
Rockstar Dundee

**Rockstar Dundee** (սկզբնական շրջանում՝ **Ruffian Games**), համակարգչային խաղերի մշակմամբ զբաղվող ընկերություն, որը տեղակայված է Դանդի քաղաքում (Շոտլանդիա)։ Հիմնադրվել է 2008 թվականին Գէրի Լիդդոնի, Բիլլի Թոմսոնի և Գարեթ Նոյսի կողմից, ընկերությունը հայտնի է 2010 թվականին թողարկված Crackdown 2 խաղով։ 2020 թվականի հոկտեմբերին Ruffian Games-ը դարձավ Rockstar Games-ի մաս, փոխելով անվանումը Rockstar Dundee-ի։

## Պատմություն
Ruffian Games-ը հիմնադրվել է 2008 թվականին Գէրի Լիդդոնի, Բիլլի Թոմսոնի և Գարեթ Նոյսի կողմից։ Լիդդոնը և Թոմսոնը իրենց վրա վերցրեցին ստուդիայի ղեկավարումը։ Թիմը կազմված էր մշակողներից, ովքեր աշխատել էին այնպիսի խաղերի վրա, ինչպիսիք են՝ Crackdown, Fable II և Project Gotham Racing»։ Սկզբնական շրջանում Ruffian Games կազմում ընդգրվում էին հիմանակում Realtime Worlds և Xen Studios-ի ներկայացուցիչներ։ Մինչև պաշտոնական ցուցադրումը, շշուկներ էին տարածվում, որը ստուդիան աշխատում է Crackdown խաղի նոր տարբերակի վրա, որը մշակվել էր Realtime Worlds-ի կողմից։ 2008 թվականի դեկտեմբերին տարածվեց տեղեկություն, ըստ որի Ruffian Games-ը ստեղծվել էր Crackdown-ի շարունակության մշակման համար։

E3 2009-ի ժամանակ ընկերությունը ցուցադրեց իր նախագիծը՝ Crackdown 2, որը թողարկվեց 2010 թվականի հուլիսի 6-ին Հյուսիսային Ամերիկայում։

Հայտարարվեց, որը ստուդիան զբաղվում է Streets of Rage խաղի վերագործարկմամբ, որը նախատեսված էր Sega-ի համար։

2013 թվականի փետրվարի 19-ին Ruffian Games-ը ցուցադրեց իր նոր նախագիծը՝ Tribal Towers։ Նրանք նաև հաստատեցին, որ ներկա պահին չեն աշխատում Crackdown-ի շարունակության վրա։

2014 թվականի հունվարի 27-ին Ruffian Games-ը հայտարերեց, որ Tribal Towers վերծվել է նոր նախագծի դառնալով՝ Game of Glens։

2014 թվականի օգոստոսի 12-ին Ruffian Games-ը Gamescom-ի ժամանակ ցուցադրեց Hollowpoint խաղը, որը նախատեսված էր PlayStation 4 խաղային համակարգերի և անհատական համակարգիչների համար։ Խաղը պետք է հրապարակվեր Paradox Interactive-ի կողմից։ Սակայն 2016 թվականի մարտին Ruffian Games-ը հայտարարեց, որ դադարեցնում է Paradox-ի հետ համագործակցությունը և խաղի մշակումը դադարեցվեց։

2019 թվականի հոտեմբերին հայտարարվեց, որ ընկերությունը աշխատանքեր է կատարում Rockstar Games-ի հետ մի քանի չցուցադրված նախագծերի վրա։

2020 թվականի հեկտեմբերին ընկերությունը գնվեց Take-Two Interactive ընկերության կողմից և դարձավ Rockstar Games-ի մասը։ Ընկերությունը անվանափոխվեց դառնալով՝ Rockstar Dundee։

## Խաղերի ցանկ

### Հավելյալ մշակումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Շոտլանդիայում
Ազատ ձև (երաժշտություն)

**Ազատ ձև**, երաժշտական կառուցվածք, ընդհանուր գծերով տիպական ձևերից որևէ մեկին հարող կամ դրա էապես փոփոխված տարբերակ։

Որոշ դեպքերում ազատ ձև են անվանում նաև ոչ սովորական կառուցվածքով ձևերը։ Ազատ ձևերը հիմնականում գործածում են խոշոր կտավի գործերում (պոեմ, բալլադ, ֆանտազիա)։ Այն կոմպոզիտորի յուրօրինակ մտահղացումն է, որի հետևանքով ողջ կազմավորման բաղադրիչ (հաճախ՝ հակադիր) մասերը զարգանում են առավել միաձույլ։ Հաճախ զարգացման գլխավոր դրամատուրգային շեշտը կրում է ռեպրիզը կամ կոդան։ Ստեղծագործության բովանդակությունը, ներքին դրամատուրգիան անմիջականորեն պայմանավորում են ձևակազմավորման գործընթացը՝ որոշակիորեն փոփոխելով և հստակեցնելով ձևի արտաքին ուրվագիծը։ Որքան յուրօրինակ է մտահղացումը, այնքան անհատականացված է ձև-սխեման, որով պայմանավորված է տվյալ երկի գեղարվեստական արժեքը։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Սոմերսեթ կամուրջ

**Սոմերսեթ կամուրջ** (), գործող բացովի կամուրջ, աշխարհում ամենափոքրը։ Գտնվում է Բերմուդյան կղզիների Սենդիս կոմսությունում։ Միացնում է Սոմերսեթ կղզին և կղզեխմբի գլխավոր՝ Մեյն Այլենդ կղզին։

## Պատմություն
Կամուրջը կառուցվել է 1620 թվականին, 20-րդ դարի կեսերին վերակառուցվել է։ Կամուրջն ի սկզբանե կառուցվել է ձեռքով։ 17-րդ դարի սկզբին ստեղծվել է շլյուպ, որն ուներ թեք, բարձր, անկյունաձև կայմեր և եռանկյունաձև առագաստներ, որոնք կղզու բնակիչներին օգնում էին նավարկել քամուն հակառակ։ Հենց այդ նավերի անցնելու համար էլ կառուցվել է այս կամուրջը։

Երբ շլյուպը մոտենում էր կամրջին, վերակացուն կամրջից հանում էր փայտե տախտակը, այնուհետև օգնում էր նավապետին անցկացնելու առագաստը նեղ բացվածքով և ծածկում էր ճեղքը, երբ նավն ապահով անցնում էր։

2015 թվականին կամուրջը ճանաչվել է պատմության հուշարձան։

## Նկարագրություն
Այժմ կամուրջը բաղկացած է կալունակներով ամրացված երկու մասից *(բարձակավոր կամուրջ)*, որոնց միջև կա 45-սանտիմետրանոց բացվածք, որը ծածկված է փայտե բարակ տախտակով։ Այն հանվում է, երբ զբոսանավերն անցնում են կղզիների միջև գտնվող նեղուցով, ուստի նավերը կարող են առանց որևէ խնդրի անցնել կամրջի տակով։

Սոմերսեթ կամուրջը պատկերված է Բերմուդյան կղզիների 2009 թվականի 5-դոլարանոց թղթադրամի դարձերեսին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Pequenaponte.jpg|
Պատկեր:Somerset Bridge, Bermuda 01.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բացովի կամուրջներ
Կատեգորիա:Բերմուդյան կղզիներ
Շուշանիկ (Սուսաննա) Բաբայան

**Շուշանիկ (Սուսաննա) Հովհաննեսի Բաբայան** (), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1947 թվականին, Երևան քաղաքում։ 1952 թվականից ապրել է Պենզայում (ՌԴ), սովորել է Պենզայի երաժշտական դպրոցում, ապա՝ երաժշտական ուսումարանի դաշնամուրի բաժնում։

Ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիան (Ն. Ն. Պոզնյակովսկայայի դասարան)։ 1972-1986 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Մշակույթի նախարարության ուսումնական մեթոդիկայի բաժնի մեթոդիստ։ 1972 թվականից դասավանդել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան, 1975 թվականից՝ Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցներում, 1979 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ 2003 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում։

Շուշանիկ Բաբայան մենահամերգներով հանդես է եկել Հայաստանի տարբեր քաղաքներում։ 1979 և 1984 թվականներին Լենինգրադի կոնսերվատորիայում մասնակցել է Նատալիա Պոզնյակովսկայայի ծննդյան 90-և 95-ամյակներին նվիրված համերգներին։

## Գիտական և մեթոդական աշխատություններ
*«Դաշնամուրային պոլիֆոնիկ ստեղծագործություններ 1–4-րդ դասարանցիների համար» (2011)
*«Դաշնամուրային պոլիֆոնիկ ստեղծագործություններ 5–7-րդ դասարանցիների համար»
*«Բազմաձայն երաժշտական մտածողության ձևավորումը ուսանող դաշնակահարների մոտ» 
*Գեորգի Սարաջևի, Մարջան Մխիթարյանի մասին մենագրություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ