open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)

**«Միացյալ խաչ» հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Մոսկովյան-Նալբանդյան-Իսահակյան փողոցներով պարփակված տարածքում, տեղադրվել է 2013 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Ֆրիդ Սողոյան
* Ճարտարապետներ` Ռազմիկ Մանուկյան, Տիգրան Մանուկյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է սպիտակ-մոխրագույն գրանիտից, բարձրությունը 4,5 մետր է։ Պատվանդանին հայերեն և ռուսերեն արձանագրված է «Օրհնյալ է հայ և ռուս ժողովուրդների դարավոր բարեկամությունը»։

Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է հայ և ռուս ժողովուրդները խորհրդանշող երկու կանանց, որոնք գլուխ են խոնարհել ընդհանուր հավատի խորհրդանիշ՝ խաչի առջև և այդ խոնարհումով միաժամանակ պաշտպանում են խաչը։ Հուշարձանի նյութը և գույնը հեղինակի կողմից ընտրված են նրա իմաստային նշանակությանը համահունչ լինելու համար, իսկ համալիր չափսերը նպաստում են արձանի մոնումենտալային ընկալմանը։

## Պատմություն
«Միացյալ խաչ» հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, Օղակաձև զբոսայգու Մոսկովյան-Նալբանդյան-Իսահակյան փողոցներով պարփակված տարածքում։

Հանդիսավոր բացումը կատարել են ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը և ՌԴ տրանսպորտի նախարար Մաքսիմ Սոկոլովը։ Արարողությանը ներկա են եղել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, պաշտոնատար անձինք, երևանցիներ։

Այս հուշարձանի նույնատիպը 1997 թվականին Մոսկվայի 850-ամյակի առթիվ տեղադրվել է Մոսկվայի կենտրոնում՝ «Նիկիտյան Դարպասների» պուրակում և դարձել է հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամության խորհրդանիշ։

Պատվանդանի փորագրությունն ընտրվել և օրհնվել է Համայն Ռուսիո պատրիարք Ալեքսի Երկրորդի կողմից։

Հուշարձանը կառուցվել է մոսկվայաբնակ Սերգեյ Համբարձումյանի և Մակար Նահապետյանի հովանավորությամբ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր: Միացյալ խաչ (1).JPG
Պատկեր: Միացյալ խաչ (2).JPG
Պատկեր: Միացյալ խաչ (6).JPG
Պատկեր: Միացյալ խաչ (7).JPG
Պատկեր: Միացյալ խաչ (4).JPG
Պատկեր: Միացյալ խաչ (5).JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայ-ռուսական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ֆրիդ Սողոյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Հայաստանում
Յակոբ ֆոն Իկսկյուլ

**Յակոբ ֆոն Իկսկյուլ** (, , ), կենսաբան և փիլիսոփա։

1889 թ. ավարտել է Տարտուի համալսարանը։ Աշխատել է Հայդելբերգի ֆիզիոլոգիական ինստիտուտում։

## Աշխատություններ
* 1909. Umwelt und Innenwelt der Tiere.
* 1920, 1928. Theoretische Biologie.
* 1940. Bedeutungslehre.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Էստոնացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Քրիստիան Ռաուդ

մինի|200px
**Քրիստիան Ռաուդ** (, ), էստոնացի նկարիչ։

Պաուլ Ռաուդի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1892-1897 սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի, 1897-1898 թվականներին՝ Դյուսելդորֆի, 1899-1903 թվականներին՝ Մյունխենի, միաժամանակ՝ Ա. Աժբեի դպրոցում և գեղարվեստի ակադեմիաներում։ 1905-1914 ղեկավարել է Տարտուի իր ստեղծած գեղարվեստական ստուդիան, 1923-1926 դասավանդել է Տալլինի գեղարվեստական ուսումնարանում։ 1890-ականներին ստեղծել է էստոնավի գյուղացիների կյանքը պատկերող ժանրային էտյուդների և ուրվանկարների շարք («Խրճիթում» 1896-98)։ Հետագայում կրել է մոդեռնիզմ և սիմվոլիզմ ոճերի ազդեցությունը։ Նկարազարդել է «Կալևիպոեգ» էստոնական էպոսը (գիրքը լույս է տեսել 1935 թվականին)։

## Գրականություն
* Rasmus Kangro-Pool, *Kristjan Raud, 1865-1943*, Eesti NSV Kunst, 1961
* Lehti Viiroja, *Kristjan Raud 1865 - 1943: looming ja mōtteavaldused*, Eesti NSV Kunst, 1981

## Պատկերասրահ

Raud-Kalev.jpg|Կալևն ամուսնության առաջարկություն է անում («Կալևիպոեգ» էպոսի նկարազարդումներից)
File:Raud-Stars.jpg|Աստղերի ներքո
File:Raud-Laundry.jpg|Լվացք
File:Raud-Oath.png|Երդում
File:Kristjan Raud - Sacrifice (1935).png|Նահատակը (կամ՝ «Զոհը»)
File:Kristjan Raud. Nõid ja põrsad. 1914.jpg|Վհուկը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Տոոմպեա ամրոց

**Տոոմպեա ամրոց** (), ամրոց համանուն բլրի վրա՝ Տալլինի կենտրոնում։ Էստոնիայի հնագույն ու ամենամեծ ճարտարապետական կառույցներից մեկն է։

## Պատմություն
Ավանդության համաձայն՝ Տոոմպեա բլուրը ստեղծվել է Լինդայի՝ Կալևիպոեգի մոր կողմից։ Դեռ հնագույն ժամանակներից այս բլուրն օգտագործվել է որպես պաշտպանական միջոց, քանզի տեղանքի շնորհիվ այդտեղ ավելի հեշտ էր պաշտպանվել թշնամիներից։ Ամրոցը հիմնադրման վայրն Էստոնիայի ամենավաղ բնակեցված տարածքներից է, որի շուրջն էլ հետագայում տարածվել է Տալլին քաղաքը։

1219 թ. ամրոցը գրավվել է դանիացի խաչակիրների կողմից, որոնց առաջնորդում էր Վալդեմար II-ը։ 1227 թ. ամրոցն անցել է Սուսերակիրների օրդենին, ովքեր նախաձեռնեցին ամրոցի վերակառուցումը։ Միայն 10 տարի անց դանիացիները կարողացան իրենց վերադարձնել այն, սակայն 1346 թ. նրանք ամրոցը վաճառեցին Տևտոնյան օրդենին։

Ամրոցը հարմար էր վանական համալիրի համար. այնտեղ կար մատուռ, ղեկավարի տուն ու հանրակացարան ասպետների համար։ Տևտոնյան օրդենն է կառուցել նաև մինչև օրս կանգուն աշտարակները, այդ թվում՝ «Բարձրահասակ Գերման» ամենահայտնի ամրոցը։ Վերջինս ունի 96 մ բարձրություն։ Ներկայումս ամեն օր՝ արևածագին, Էստոնիայի օրհներգի հնչյունների ներքո աշտարակի գագաթին բարձրացվում է Էստոնիայի դրոշը։ Դրոշն իջեցվում է մայրամուտին։

Տոոմպեա ամրոցը Լիվոնյան պատերազմից հետո անցնում է շվեդիայի, ու նրանց տիրապետության տակ մնում մինչև 1561 թ.։ Շվեդները ամրոցը դարձրին ադմինիստրատիվ կենտրոն, ինչպիսին էլ այն մնում է մինչև օրս։

1710 թ. ամրոցն անցնում է Ռուսական կայսրությանը, որ վերակառուցեց ամրոցն ու դարձրեց պալատ։ Ամրոցի արևմտյան հատվածում կառուցվեցին նոր շենքեր՝ բարոկկո ու նեոկլասիցիզմի ոճով։ Ամրոցում տեղավորվեց Էստոնիայի կառավարությունը։

1981 թ. Էստոնիայի Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո Տևտոնյան օրդենի նախկին մենաստանի դիմաց կառուցվում է կառավարության շենքը, որի շինարարությունն ավարտվում է 1922 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տոոմպեա ամրոցի պատմությունը
* Ամրոցի մասին VirtualGuide.ru կայքում

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնիայի ամրոցներ
Հաղթանակ Շահումյան

**Հաղթանակ Շմավոնի Շահումյան (Հաղթո)** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2010)։

## Կենսագրություն
[մինի|Ճարտարապետ [Տիգրան Բարսեղյան (ճարտարապետ)|Տիգրան Բարսեղյանը, քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանը և նկարիչ Հաղթանակ Շահումյանը]]
1967 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1977-1989 թվականներին՝ Երևանի գլխավոր նկարիչ։

Շահումյանի գործերին հատուկ են ֆիգուրատիվ մտածողությունը, իրականության էքսպրեսիոնիստական և խորհրդապաշտական ընկալումները։

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Վարշավայի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և այլուր։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ՝ 
*Պիրեն, (Հարավսլավիա, 1977)
*Վարշավա (1985)
*Մոսկվա (1991)
*ԱՄՆ (1989, 1992)
*Փարիզ (1994, 1996, 1998, 1999)
*Երևան (1996)
*Մելբուռն (2000)
*Երևան, Հայաստանի նկարիչների միություն, 2010
*Երևան, Հայաստանի նկարիչների միություն, 2014
*Լիբանան, Համազգային «Լյուսի Թութունջյան» պատկերասրահ, «Ցնորք և իրականույթուն», 2018

## Ստեղծագործություններ
Գեղանկարներ՝
*«Ես տեսա երկնագույն թռչուն» (ինքնակենսագրական), 1979 
*«Հումանիտար օգնություն», (1988)
*«Երկնագույն երազ», (1994, ջրաներկ)
*«Պատուհան», 1994
*«Երեք գեղեցկուհի» (1995)
*Դանթեին նվիրված շարքը (2000, ջրաներկ, ցուցադրվել է Ռավեննայում)
*Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» մոտիվներով շարքը (2000)
*«Հանդիպում անցյալի, ներկայի և գալիքի հետ» (2001, ջրաներկ, Վատիկանի հավաքածու)
*«Վարպետը»(Էդուարդ Իսաբեկյանի դիմանկարը), 2003-2006
*«Տոհմածառ», 2009
*«Հայաստան» Մարդկության կենաց ծառը, 2011
*«Եռանկար» շարք, «Գենոցիդ», «Միակ փրկությունը…», «Երկնեց երկինք և երկիր…» (նվիրված Հայոց եղեռնի 100-րդ տարելիցին, 2014)
Քանդակներ՝
*«Քարը քարի վրա»
*«Պատգամ», 2005 
*«Թագադիրը», 2010
*«Հայկական հարցը», 2010

## Պարգևներ
* Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2010)
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2020)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Էստոնիայի ամրոցների ցանկ

Միջին դարերում ժամանակակից Էստոնիայի տարածքում կառուցվել են բազմաթիվ ամրոցներ։ Դրանք բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ Օրդենյան, որ պատկանել են Լիվոնյան օրդենին, և Եպիսկոպոսական, որ պատկանել են Դորպատյան ու Էզել-Վիկսկյան եպիսկոպոսություններին։ Կան նաև մի շարք այլ ամրոցներ։

## Օրդենյան ամրոցներ

## Եպիսկոպոսական ամրոցներ
### Դորպատյան ամրոցներ

### Ռեվելյան ամրոց

### Էզել-Վիկսկյան ամրոցներ

## Այլ ամրոցներ

Կատեգորիա:Էստոնիայի ամրոցներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Էստոնիա
Սայրա Կիիզբաևա

**Սայրա Կիիզբաևա** (, ), ղրղզ խորհրդային երգչուհի (քնարա-դրամատիկական սոպրանո), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1958), Կիրգիզ երաժշտական-դրամատիկական թատրոնի մեներգչուհի (1936)։

Համարվում է առաջին ղրղզ երգչուհին, ով հանդես Է եկել ոչ միայն ազգային, այլև դասական երգացանկի դերերգերով՝ Կուլյայիմ (Ռաուխվերգերի «Կոկուլ»), Այչուրեկ (Վլասովի, Սալդիբաևի և Ֆերեի «Այչուրեկ»), Տատյանա (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Նեդդա (Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»)։ 1933 թ. աշխատել է դասախոս շրջկոմի կմԵ-ում։ Մահացել է հոկտեմբերի 11, 1988 թվականին։ Հուղարկավորել են Բիշկեկի Ալա Արչինցկի գերեզմանատանը։

## Երգեր
* 1937 - «Алтын кыз» В. Власова и В. Фере - Аджар
* 1938 - «Алтын кыз» В. Власова и В. Фере - Чинар
* 1939 - «Айчурек» В. Власова, А. Малдыбаева, В. Фере - Айчурек
* 1939 - «Аршин мал алан» У. Гаджибекова - Гюльчохра
* 1941 - «Патриоты» В. Власова, А. Малдыбаева, В. Фере - Мать
* 1942 - «Кокуль» М. Раухвергера - Куляйим
* 1942 - «Евгений Онегин» П. Чайковского - Татьяна
* 1943, 1953 - «Мадам Баттерфляй» Дж. Пуччини - Баттерфляй
* 1946, 1966 - «Манас» В. Власова, А. Малдыбаева, В. Фере - Каныкей
* 1950 - «Пиковая дама» П. Чайковского - Лиза
* 1950 - «Запорожец за Дунаем» Н. Гулака-Артемовского - Одарка
* 1951 - «На берегах Иссык-Куля» В. Власова, А. Малдыбаева, В. Фере - Джамиля
* 1951 - «Русалка» А.С. Даргомыжского - Наташа
* 1952 - «Айдар и Айша» А. Аманбаева и С. Германова - Айша
* 1952 - «Фауст» Ш. Гуно - Маргарита
* 1953 - «Молодые сердца» М. Абдраева - Айнаджан
* 1954 - «Князь Игорь» А. Бородина - Ярославна
* 1955- «Демон» А. Рубинштейна - Тамара
* 1956 - «Токтогул» А. Малдыбаева и М. Абдраева - Валентина
* 1956 - «Паяцы» Р. Леонкавалло - Недда
* 1957 - «Черевички» П. Чайковского - Оксана
* 1957 - «Опричник» П. Чайковского - Наталья
* 1957 - «Ак Шумкар» С. Ряузова - Гульнар
* 1958 - «Токтогул» А. Малдыбаева и М. Абдраева - Тотуя
* 1959 - «Мурат» Л. Книппера - Сайра
* 1960 - «Аида» Дж. Верди - Аида
* 1962 - «Тоска» Дж. Пуччини - Тоска

## Պարգևներ և տիտողսներ
* Ղրղզստանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1939)
* Ժողովրդական արտիստ Կիրգիզ ԽՍՀ (1942)
* Ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ (1958)
* Լենինի շքանշան (1946)
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (1939)
* «Պատվո նշան» շքանշան (1951, 1963)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1977)
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան(1988)
* «Աշխատանքի Վետերան» շքանշան (1979)

## Հիշատակ
* Սայրա Կիիզբաևա անունով է կոչվում Բիշկեկի փողոցներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ղրղըզ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Էստոնական ռադիո

**Էստոնական ռադիո** (), Էստոնիայի պետական ռադիոհաղորդակցության ընկերություն ստեղծվել է 1926 թվականին։ 2007 թվականի հունիսի 1-ին միավորվել է Էստոնիայի հեռուստահաղորդակցության ընկերության հետ՝ դառնալով Էստոնիայի հանրային հեռուստառադիոհաղորդակցության ընկերության մի ճյուղը։ Ընկերությունը անդամակցում է Եվրոպական հաղորդակցության միությանը։ Էստոնիայի ռադիոհաղորդակցության ընկերությանը պատկանող ռադիոալիքներն են՝
* Վիկեռադիո 
* Ռադիո 2 
* Ռադիո 4 
* Ռադիո կլասիկա 
* Ռադիո Տալլին

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Էստոնիայի լրատվամիջոցներ
Էստոնիայի հանրային հեռուստառադիոհաղորդակցության ընկերություն

200px|mini

**Էստոնիայի հանրային հեռուստառադիոհաղորդակցության ընկերություն** (), Էստոնիայի ազգային հեռուստառադիոհաղորդակցության ոլորտը ղեկավարող և կազմակերպող ընկերություն, որը անդամակցում է Եվրոպական հեռարձակողների միությունը։ Ձևավորվել է 2007 թվականի հունիս 1-ին Էստոնական ռադիոյի և Էստոնական հեռուստատեսության միացումով, որի մասին Էստոնիայի Ազգային ժողովը հատուկ օրենք է ընդունել 2007 թվականի հունվարի 18-ին։ Ընկերության մեջ ընդգրկված են 5 ռադիոալիք, 2 հեռուստաալիք և երեք լեզվով (էստոներեն, անգլերեն, ռուսերեն) գործող լրատվական կայք։

2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ընկերության անձնակազմի ընդհանուր թվաքանակը եղել է 1181: Պետության կողմից ընկերությանը հատկացվող ֆինանսական աջակցությունը 2019 թվականին կազմել է 35 919 349 եվրո:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Estonian Public Broadcasting News 
* Overview of RHN 

Կատեգորիա:2007 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի լրատվամիջոցներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Մեդիաընկերություններ
Էստոնիայի ռուսական թատրոն

**Էստոնիայի ռուսական թատրոն** (), դրամատիկական թատրոն Տալլին քաղաքում, Էստոնիա։ Հիմնադրվել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ Նախկին անվանումը՝ Էստոնական ԽՍՀ պետական ռուսական դրամատիկական թատրոն։ Էստոնիայի միակ պրոֆեսիոնալ թատրոնն է, որն աշխատում է ռուսերեն։

## Պատմություն
Ստեղծվել է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին կից գործող Արվեստների կոմիտեի 1948 թվականի հուլիսի 14-ի հրամանով։ 60 տարվա ընթացքում բեմադրվել է մոտ 500 ներկայացում, հյուրախաղերով հանդես է եկել նախկին ԽՍՀՄ շատ քաղաքներում։ 2007 թվականի տվյալներով թատրոն է այցելել 47 041 հանդիսատես՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ Տալլինում բնակվում է 400 000 մարդ։

## Դերասաններ
Թատրոնում հանդես են եկել՝
* Անդրեյ Տարկովսկի
* Ռոման Վիկտյուկ
* Յուրի Երյոմին
* Յուրի Սիլյարտ
* Նիկոլայ Կոմիսարով
* Վոլդեմար Պանսո 
* Օլեգ Ստրիժենով
* Անատոլի Սոլոնիցին
* Ադա Ռոգովցևա
* Լեյլի Կիրակոսյան
* Էռնստ Ռոմանով

## Ղեկաավարներ
* Վիտալի Չերմենյով (1972-1981 թթ՝ գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր ռեժիսոր) * Միխայիլ Չումաչենկո (2006-2008 թթ՝ գեղարվեստական ղեկավար)
* Սվետլանա Յանչեկ
* Նատալյա Լապինա (2009 թվականից)

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի պաշտոնական կայքը
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի կյանքը պատկերող ֆոտոալբոմ
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի ֆոտոալբոմը Fotki.com կայքում 
* Տեսագրություններ Էստոնիայի ռուսական թատրոնի մասին

Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Հենրիխ Ադամսոն

**Հենրիխ Ամանդուս Ադամսոն** (էստոներեն՝ Amandus Heinrich Adamson, ), էստոնացի ակադեմիկոս, քանդակագործ։ 1876-1879 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1886-1891 թվականներին աշխատել է Փարիզում, ապա Էստոնիայում։ Հայտնի է Ադամսոնի «Ռուսալկա» խորտակված զրահանավի հուշարձանը (1902, Տալլին)։ Քանդակել է մահարձաններ, բրոնզյա, մարմարյա, փայտյա, ճենապակյա արձանիկներ, կատարել ճարտարապետական շինությունների ձևավորումներ։

## Պատկերասրահ

Eesti Vabadussõjas langenute Kuressaare mälestussammas.jpg|Հուշարձան Էստոնիայի անկախության պատերազմի մարտիկներին
TheLastSigh.jpg|Նավի վերջին հառաչը
AmandusAdamsonRussalka.jpg|Հավերժահարսը
Дом Зингера 5.jpg|Քանդակաշար՝«Զինգեր» ընկերության շենքի տանիքին
Scuttled ships.jpg|Հուշարձան խորտակված նավերին
Pärnu Vabadussõja mälestussammas.jpg|
F R Kreutzwaldi monument Vorus.JPG|Էստոնացի բանաստեղծ Ֆ. Ռ. Կրոյցվալդի հուշարձանը
Lydia Koidula monument1.jpg|Լիդիա Կոյդուլայի հուշարձանը
BirthVenus.jpg|Վեներայի ծնունդը
AdamsonAmandus.jpg|Ադամսոնը Իվան Սուսանինի քանդակը կերտելիս 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* muuseum.harju.ee  

Կատեգորիա:Էստոնացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Սուրբ Օլաֆի եկեղեցի

**Սուրբ Օլաֆի եկեղեցի** (), եկեղեցի Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում։ Կառուցվել է 12-րդ դարում և հանդիսացել է Հին Տալլինի սկանդինավյան համայնքի կենտրոնը։ Այն ենթարկվել է Օլաֆ 2-րդ թագավորին։ Առաջին հիշատակությունները թվագրվում են 1267 թվականին։ Հայտնի է նաև, որ եկեղեցին հիմնանորոգվել է 14-րդ դարում։

Եկեղեցու աշտարակի երկարությունը 1950 թվականին 125 մ էր։ Իր բարձրության պատճառով այն մի քանի անգամ կայծակնահարվել է, ամբողջությամբ այրվել և կրկին վերականգնվել։ Այժմ եկեղեցու բարձրությունը 123.7 մ է։ Այն հանդիսանում է Տալլինի ամենաբարձր շինությունը։

## Պատկերներ

Oleviste kirik 2006.jpg|
Oleviste kirik in Tallinn, Estonia.jpg|
Oleviste kirik 2007-1.jpg|
Эстония 44.jpg|
Tallinna Oleviste kirikutorni muna ja rist.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տալլինի եկեղեցիներ
Էստոնիայի ռազմաօդային ուժեր

մինի|300px|աջից|Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի զինանշանը
մինի|300px|աջից|Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռ
**Էստոնիայի ռազմաօդային ուժեր** (), Էստոնիայի զինված ուժերի երեք հիմնական կառույցներից մեկն է։

## Պատմություն
1918 թ.-ի նոյեմբերին ինժեներական զորքերի կազմում ստեղծվեց օդային փոքրիկ ստորաբաժանում, որը դեկտեմբերին վերազինվեց որպես առանձին մարտկոց։ 1919 թ.-ի մարտին այն դարձավ գումարտակ։ Ռազմակայանը կազմված էր ինքնաթիռներից, որոնք մնացել էին կայսերական բանակից և Յուդենիչի հյուսիսարևմտյան սպիտակ բանակից։ Առկա էին նաև Ֆիլիանդիայից և Մեծ Բրիտանիայից ստացված ինքնաթիռներ։ 1919 թ.-ի վերջին Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի կազմված էին 40 ինքնաթիռներից։

1919 թ.-ի սեպտեմբերի 1-ին ստեղծվել է օդաչուական դպրոցը։

1921 թ.-ին ռազմաօդային ուժերը, որոնք արդեն հանդիսանում էին բանակի առանձին ճյուղ, ստեղծեցին ռազմաօդային գունդ։ Այն տեղակայված էր Տալլինում և ենթարկվում էր Ներքին զորքերի շտաբին։ 1930 թ.-ին Տալլինի ռազմաօդային գունդը բաժանվեց երեք առանձին դիվիզիոնների։ Ստեղծվեց հակաօդային պաշտպանության ստորաբաժանում, որը կազմված էր հակաօդային շտաբից և հրետանային հակաօդային ուժերից։ 1930-1932 թթ.-ին գռազմաօդային ուժերը համալրվեցին նոր ինքնաթիռներով։ 1932 թ.-ին ստեղծվեց ծովային ռազմաօդային ջոկատը։
ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնելուց հետո Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը դադարեցին գոյություն ունենալ, սակայն զինտեխնիկայի մեծ մասը շարունակվում էր օգտագործվել արդեն Կարմիր բանակի կողմից։ Էստոնիայի անկախացումից հետո կազմավորվեցին Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը։

## Ստորաբաժանումները
Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերը կազմված են հետևյալ ստորաբաժանումներից՝
* Ռազմաօդային ուժերի շտաբ ()
* Ռազմակայաններ''' ()
* Օդային դիտարկման դիվիզիոն ()

## Տեղակայման վայր
* Էմարի,
* Տալլինի օդանավակայան։

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի պաշտոնական կայք  
* Էստոնիայի ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռների լուսանկարներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի զինված ուժեր
Աննե Վեսկի

**Աննե Վեսկի** (), էստոնացի փոփ երգչուհի, ով երգում է ինչպես էստոներեն, այնպես էլ ռուսերեն և լեհերեն։ Աննե Վեսկին Էստոնիայի վաստակավոր արտիստուհի է (1984)։ 1979-1981 թթ. երգում էր «Վիտամին» խմբում, 1982-1983 թթ. երգում էր «Մյուզիք սեյֆ» խմբում։ Ամուսինը՝ Բենո Բելշիկովը, նաև նրա ադմինիստրատորն է։

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Էստոնացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Էստոնիայի բնություն

մինի|աջից|200px|Հյուսիսարևմտյան ափ Էստոնիայի Նիվա քաղաքի մոտ
Բալթիկ ծովի ջրերը ողողում են Էստոնիայի հյուսիսային և արևմտյան ափերը, որտեղ շատ են նաև հանրապետությանը պատկանող Արևմտաէստոնական կղզիախմբերի մեծ ու փոքր կղզիները։ Ծովն այստեղ թողել է արժեքավոր գանձեր՝ կրաքարեր, դոլոմիտներ, ֆոսֆորիտներ, դեղնաշագանակագույն այրվող թերթաքարեր, կավ և այլն։ Էստոնիայի ամենաբարձր բլուրն է Սուր Մունամյագին (317 մ)։ Բլրի գագաթից երևում է Էստոնիայի ձգվող կապույտ բլրաշերտերը, մութ անտառները, երփներանգ դաշտերը, լճերը և այլն։
Ամենուր երևում են հնագույն սառցադաշտերի հետքեր, խոշոր գլաքարեր, ժայռաբեկորներ։ Դրանցից գոյացած բլուրներն ու թմբաշերտերը հերթագայվում են հարթաշերտերով, ճահիճներով ու լճերով։
Կլիման անցումային է՝ ծովայինից ցամաքային։ Ծովային և ցամաքային հոսանքների իրար հաջորդելը և ցիկլոնների պարբերական ներխուժումը եղանակը դարձնում են խիստ անկայուն։
Գլխավոր գետերն են Նարվան, Պյառնուն, Էմայգին։ Լճերը, որոնց թիվն անցնում է 1000-ից, զբաղեցնում են տարածքի 4,6%, ճահիճները՝ 20,7%։ Ամենամեծը սահմանային Չուդ լիճն է։

Կատեգորիա:Էստոնիա
Կատեգորիա:Էստոնիայի բնություն
Ճարպաթթուներ

**Ճարպաթթուները** ալիֆատիկ կարբոնաթթուներ են, պարունակում են C2-C28 և կարող են լինել՝ հագեցած և չհագեցած։

## Չհագեցած ճարպաթթուներ
Չհագեցած ճարպաթթուները կարող են լինել մեկ կրկնակի կապով(մոնոենային թթու)և երկուսից ավելի կրկնակի կապերով(պոլիենային թթուներ)

**Հագեցած ճարպաթթուների բնութագրեր**

 

**Աղյուսակում բերված են կարևոր բնական չհագեցած ճարպաթթուները**

Չհագեցած կապեր ունեցող մի շարք ճարպաթթուներ հանդիպում են բուսական և կենդանական օրգանիզմներում։ Օրինակ՝ լինոլաթթվով և լինոլենաթթվով հարուստ են ընկույզը, ցորենի, եգիպտացորենի, սոյայի հատիկները, արախիդոնաթթուն պարունակվում է գետնանուշի, ուղեղի ֆոսֆոլիպիդների, կլուպանոդոնաթթուն և ցերվոնաթթուն՝ ձկան յուղի, ուղեղի ֆոսֆոլիպիդների մեջ։ Չհագեցած ճարպաթթուների կարևոր խումբ են կազմում նաև *էյկոզանոիդները* և նրանց ածանցյալները։ Դրանք բաժանվում են պրոստանոիդների և լեյկոտրիենների, որոնք առաջանում են արախիդոնաթթվից։ Պրոստանոիդներին են պատկանում պրոստագլանդինները, պրոստացիկլինները և թրոմբոքսանները։ *Պրոստագլանդիններն* առաջին անգամ հայտնաբերվել են շականակագեղձի և սերմնահեղուկի մեջ։ Այստեղից ել ծագում է նրանց անվանումը, չնայած հետագայում պարզվել է, որ նրանք առկա են երկու սեռերի բոլոր բջիջներում և իրենցից ներկայացնում են ֆիզիոլոգիական ու դեղաբանական ակտիվ նյութեր։ *Թրոմբոքսանները* մասնակցում են արյան մակարդման, ընկերքի կրճատման մոլեկուլային մեխանիզմին։

## Կիրառությունը
Ճարպաթթուների կալիումական և նատրիումական աղերը իրենցից ներկայացնում են օճառներ։ Կալիումական օճառը հեղուկ է, իսկ նատրիումականը՝ պինդ։ Սննդի արդյունաբերության մեջ կիրառվող ճարպաթթուները գրանցված են որպես սննդամթերքի հավելում E570։ *Էսենցիալ ճարպաթթուներ* Հաստատված է, որ ճարպազրկված սննդի ընդունման դեպքում կենդանիների մոտ առաջ է գալիս աճի ուշացում, մաշկի թերզարգացում, մազաթափում, որոնք զուգորդվում են ախտաբանական երևույթներով։ Այդ երևույթները վերացնում են սննդի մեջ ավելացնելով լինոլաթթու և լինոլենաթթու։ Նույն ազդեցությունն է ունենում նաև արախիդոնաթթուն։ Մոնոենաթթուները և հագեցած ճարպաթթուները չեն վերացնում հիվանդագին երևույթները։ Այս դիտարկումները հիմք են տվել հաստատելու, որ գոյություն ունեն ճարպաթթուներ՝ լինոլաթթու և լինոլենաթթու, որոնք օրգանիզմում չեն սինթեզվում և պետք ե մուտք գործեն սննդի միջոցով։

## Գրականությաուն
* Peter N.Campbell,Anthony D.Smith. Biochemistry Illustrated. Churchill Livingstone.2000.
* William W. Christie. Fatty acids։ branched-chain – structures, occurrence and biosynthesis

Կատեգորիա:Ճարպաթթուներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Ֆրիդեբերտ Տուգլաս

**Ֆրիդեբերտ Միխկելսոն**, առավել հայտնի է **Ֆրիդեբերտ Տուգլաս** անունով (, ), էստոնացի գրող և քննադատ։ Համարվում է ժամանակակից էստոնական գրականության հիմնադիր-հայրերից մեկը, իմպրեսիոնիստական և սիմվոլիստական ուղղությունների առաջին ներկայացուցիչը էստոնական գրականության մեջ, ինչպես նաև ժամանակակից գրական էստոներենի հիմնադիրներից մեկը։ Հալածվելով Ռուսական կայսրության ցարի կողմից՝ նա դարձել ընդունված հեղինակ ԽՍՀՄ տարիներին։

## Կենսագրություն
1904-1905 թթ.-ին սովորել է Ուգո Տրեֆների գիմնազիայում։ Հեղափոխական գործունեության համար դատապարտվել է։ Ազատ արձակվելուց հետո՝ 1906 թ.-ին նրան արտաքսում են։ Այդ տարիներին Տուգլասը ապրել է Ֆինլանդիայում և Ֆրանսիայում։ 1917 թ.-ին վերադարձել է հայրենիք։ Նա եղել է էստոնական երիտասարդ գրողների ակումբի առաջնորդը, ինչպես նաև Էստոնիայի գրողների միության հիմնադիրը, որտեղ էլ որպես նախագահ աշխատել է 1922 թ., 1925-1927 թթ. և 1937-1939 թթ.։ 1946 թ.-ին Տուգլասին շնորհվել է Էստոնիայի ժողովրդական գրողի կոչում։ Նույն տարում դարձել է Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ Այնուհետև, հայտնվելով Խորհրդային սև ցուցակում, զրկվել է քաղաքացիական բոլոր իրավունքներից, գիտական կոչումներից, իսկ 1950 թ.-ին՝ հեռացվել Գիտությունների ազգային ակադեմիայից։ 1950 թվականին վտարվել է նաև գրողների միությունից։ Ֆրիեդեբերգ Տուգլասը մահացել է Տալլինում 1971 թ.-ին 85 տարեկան հասակում։ Նույն թվականին նրա պատվին Տալլինում բացվել է թանգարան։ Բացի այդ, սահմանվել է նրա անունը կրող գրական մրցանակ։

Ֆրիդեբերտ Տուգլասը երկու անգամ (1968 և 1969 թթ.) առաջադրվել է գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի։

## Երկեր
### Վեպեր
* *Felix Ormusson* 1915
* *Väike Illimar* 1937

### Այլ ստեղծագործություններ
* *Hingemaa* 1906
* *Kahekesi* 1908
* *Liivakell 1-2* 1913
* *Õhtu taevas* 1913
* *Saatus* 1917
* *Teekond Hispaania* 1918
* *Raskuse vaim* 1920
* *Hingede rändamine* 1925
* *Ado Grenzsteini lahkumine* 1925
* *Juhan Liiv* 1927
* *Teekond Põhja-Aafrika I-III* 1928-30
* *Eesti Kirjameeste Selts* 1932
* *Kriitika I-VIII* 1935-36
* *Viron kirjallisuuden historia* 1939
* *Noorusmälestused* 1940
* *Esimene välisreis* 1945
* *Mälestused* 1960
* *Marginaalia* 1966
* *Muutlik vikerkaar* 1968
* *Rahutu rada* 1973
* *Novelle ja miniatuure* 1978
* *Kogutud teosed* (երկերի լիակատար ժողովածու) 1986- (15 հատորով)
* *Taevased ratsanikud* 1986
* *Popi ja Huhuu* 1986
* *Tuhat aastat* 1986
* *Kulttuurilugu kirjapeeglis: Johannes Aaviku & Friedebert Tuglase kirjavahetus* 1990

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Friedebert Tuglas Short Story Award
* Friedebert Tuglas Museum in Tallinn

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Յուրի Յարվետ

**Յուրի Եվգենիի Յարվետ** (, իսկական անունը՝ **Գեորգի Եվգենիի Կուզնեցով**, ), թատրոնի և կինոյի էստոնացի դերասան, ռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1975)։

## Կենսագրություն
Յուրի Յարվետը ծնվել է 1919 թվականին Տալլինում, ազգությամբ ռուս, նա դաստիարակվել և մեծացել է էստոնական ընտանիքում և վատ է տիրապետել ռուսերենին, ֆիլմերում նրան կրկնօրինակել են ռուս դերասաններ։

Կարիերան սկսել է 1941 թվականին, հանդես գալով էստոնական թատրոննևոմ և համույթներում։ 1946-1949 թվականներին սովորել է Էստոնական ԽՍՀ-ի պետական թատերական համալսարանում։ Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես գլխավոր ռեժիսոր հարավ-էստոնական թատրոնում։

1952 թվականից որպես դերասան աշխատանք է անցել Էստոնիայի դրամատիկական թատրոնում։

Ընդհանուր թվով նկարահանվել է մոտ 50 ֆիլմում, նշանավոր աշխատանքներից են.
* «Մեռյալ սեզոն» (1968) 
* «Լիր արքա» (1971) 
* «Սոլյարիս» (1972) ։

Թատրոնի դերերից են `
* «Բալազմինովի ամուսնությունը» Ալեքսանդր Օստրովսկի - *Բալզամինով*
* «Յարովայայի սերը» - *Պիկալով*
* «Մարդը և Աստվածը» Անտոն Հանսեն Տամսաարե — *Վոյտինսկի*
* «Բանալիների տերերը» - *Կրուտ*
* «Համլետ» - *Կլավդիոս*

Յարվետը մահացել է 1995 թվականին և թաղված է Տալլինի Անտառային գերեզմանոցում։

## Պարգևներ
* Էստոնայի վաստակավոր արտիստ (1964)
* Էստոնայի ժողովրդական արտիստ (1969)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1975)
* «Ժողովուրդներ բարեկամության» շքանշան (1979)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1981)
* Էստոնիայի մրցանակ արվեստում ունեցած բարձր հաջողությունների համար (1996, հետմահու)

## Գրականություն
* Орав Ы. Ю. Юри Ярвет. М., Союз кинематографистов СССР, 1988

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IMDb-ում էջ
* kinopoisk.ru կայքում
* «Сегодня 90 лет со дня рождения эстонского артиста Юри Ярвета», 18.06.2009

Կատեգորիա:Էստոնացի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Էստոնացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Էստոնացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքային արիության համար» մեդալակիրներ
Փուփուլավոր արտույտ

**Փուփուլավոր արտույտ**, **աբեղաձագ** կամ **աբեղուկ** (), արտույտների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

Մարմնի վերին մասը մոխրագույն է՝ երկայնակի լայն բծերով, որովայնը ծիկասպիտակավուն է, ունի սրածայր, լավ զարգացած փուփուլ։ Քաշը՝ 45 գ, թևի երկարությունը՝ 94-114 մմ։

Հայաստանում նստակյաց թռչուն է, տարածված է առավելապես կիսաանապատներից մինչև լեռնային տափաստանները։ Նախապատվությունը տալիս է հացահատիկային ցանքատարածություններին։ Ձմռանը փոքր երամներ կազմած չվում է հանրապետության հարավի ցածրադիր շրջանները։ Հաճախ հանդիպում է բնակավայրերից ոչ հեռու, բանուկ ճանապարհների եզրերին՝ փոքր խմբերով կամ զույգերով կերակրվելիս։ Սովորաբար չի խուսափում ավտոմեքենաներից ու մարդուց։ Բնադրվում է մարտից մինչև հունիս ամիսը, բույնը սարքում է փոքր փոսիկի մեջ՝ չոր խոտերից, քողարկում քարի կամ թփի տակ, դնում է 3-5 կավագույն, խիտ պտերով ձվեր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 9-14-րդ օրը։ Սնվում է առավելապես խոտաբույսերի սերմերով և միջատներով։
Տարածված է Հայաստանում, Միջին և Հարավային Եվրոպայում, հյուսիսային Հնդկաստանում, Հիմալայներում, արևմտյան և հյուսիսային Չինաստանում, Էստոնիայից մինչև Ուկրաինա, ընկած տարածությունում, Միջին Ասիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Արտույտներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Մուշեղ Գրիգորյան

**Մուշեղ Զուլումի Գրիգորյան** (), հայ նկարիչ, գեղանկարիչ։

ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Զուլում Գրիգորյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1983 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1985-1986 թվականներին սովորել է Հայաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի ասպիրանտուրայում։

1981-1988 թվականներին ուսանել է գեղանկարչություն հոր՝ Զուլում Գրիգորյանի արվեստանոցում։
մինի|Mushegh Grigoryan
1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

1985 թվականից մասնակցում է Հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների։
մինի|383x383px|"Անապատ"
Ստեղծագործում է հիմնականում բնանկարի, նատյուրմորտի, կոմպոզիցիաների բնագավառներում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Մուշեղ Գրիգորյանն ունի գեղանկարչի իր կոլորիտը։ Գործերին բնորոշ են թանձր կոլորիտը, պատկերի ստեղծման ազատությունը, անհանգիստ շարժման զգացողությունը։

Օժտված լինելով գեղանկարչի առանձնահատուկ ձիրքով, նա ունի մտավորականին անհրաժեշտ գիտելիքներ աշխարհի և կյանքի մասին, որոնք կարևորում են նրա արածը։ Նա ստեղծում է ոչ թե մտացածին, իրականությունից կտրված պատկերներ, այլ նկարում է բնությունից։

Աշակերտելով հորը՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Զուլում Գրիգորյանին, նա ազատ կազմակերպում է պատկերը և համարձակորեն օգտագործում բնության տվածը։
մինի|Ծաղիկներ|372x372փքս
մինի|Մուշեղի ցուցահանդեսներից|364x364փքս
Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի նկարիչների միության ֆոնդում, մասնավոր հավաքածուներում (Ֆրանսիա, Անգլիա, ԱՄՆ, Իրան, Լիբանան, Սիրիա, Իսպանիա, Ավստրիա, Ռուսաստան)։

2003 թվականին ընդգրկվել է «Հազարամյակի (Millennium) արվեստի ուղեցույցում» (Բարսելոնա)։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝ 
 
*Երևանում (1985, 1990, 1994, 1998, 1999), 
*Մոսկվայում (1987), 
*Աֆղանստանում (1987), 
*Շվեյցարիայում (1992, Հայ նկարիչների միություն)
*Սիրիայում (1992, Հայկական մշակույթի կենտրոն)
*Բարսելոնայում (2001, Եվրո-Արվեստ)
*Տոկիոյում (2002, Արվեստի փառատոն, Գինգա պատկերասրահ)
*Վիեննայում (2003, Ռուսական արվեստի ինստիտուտ)
*Փարիզում (2004)

## Ստեղծագործություններ
*«Նատյուրմորտ» 1985, 
*«Սևան», 1989, 
*«Ազատություն», 1991, 
*«Վարդեր», 1995, 
*«Սպասում», 2000, 
*«Դաշտ», 2001, 
*«Վիճակ», 2003, 
*«Մղձավանջ», 2004, 
*«Արարատ», 2008, 
*«Անապատ», 2008, 
*«Քրիզանթեմներ», 2010, 
*«Նշենիներ», 2011։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մուշեղ Գրիգորյանի կայքը 

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Բրեմենի աշտարակ

մինի|աջից
**Բրեմենի աշտարակ** ( - «բրեմենյան»), Տալլինի պատի պաշտպանական կառույցներից մեկը, 15-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձան։ Չորսհարկանի աշտարակ է, հիմքում ունի պայտի ձև։ Աշտարակի առջից XIX դարում կառուցվել է բրեմենի անցումը, որ միացնում է Ուուս ու Վենե փողոցները։

Աշտարակը հավանաբար կոչվել է Ռևելի 14-րդ դարի  ռատման ֆոն Բրեմենի անունով։

Աշտարակի արտաքին պատի հաստությունը 2 մ է, ներքին պատիմը՝ 1 մ։ Երրորդ հարկում տեղակայված էր քաղաքային պահալազորի դարբնոցը։ Աշտարակի վերևում բացօթյա տարածք է պահակազորի համար։

Աշտարակի երկրորդ հարկ կարելի է բարձրանալ քաղաքային պատի կողմի աստիճաններով։ Մինչև XVII դարը երկրորդ հարկում բանտ էր՝ առանց լուսավորման, օդի համար նախատեսված նեղ պատուհաններով։ Բանտի պատերին ամրացված էին երկաթե օղակներ։ XX դարի սկզբում աշտարակն օգտագործվում էր որպես վառոդի պահեստ։ Այդ պատճառով էլ դռներին ամրացվել են կրկնակի փականքներ։
մինի|ձախից

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Tallinna bastionid ja haljasalad», R. Kenkmaa, G. Vilbaste, Tallinn, 1965։
* «Geschichte der baltischen Stadte», Z. Ligers, Bern, 1948։

Կատեգորիա:Տալլին
Հայաստանի նկարիչների միություն

**Հայաստանի նկարիչների միություն**, Հայաստանի նկարիչներին, քանդակագործներին և արվեստաբաններին միավորող հասարակական-ստեղծագործական կազմակերպություն։ Ունի շուրջ 1200 անդամ։

## Պատմություն
Միությունը ստեղծվել է 1932 թ. նոյեմբերի 10-ին։

Առաջին համագումարը տեղի է ունեցել 1945 թ.։ 1945-2013 թթ. կայացել է 18 համագումար։ 18-րդ համագումարը կայացել է 2013 թ. դեկտեմբերի 16-ին, որի ժամանակ Կարեն Աղամյանը ձայների ճնշող մեծամասնությամբ երրորդ անգամ ընտրվել է կազմակերպության նախագահ։ 2018 թվականին Երևանի կինոյի տանը կայացած Հայաստանի նկարիչների միության 19-րդ համագումարում միության նախագահ է ընտրվել Սուրեն Սաֆարյանը։

մինի|Հայաստանի նկարիչների միության ցուցատախտակ

## Գործունեություն
Միության հիմնական խնդիրներից են՝ աջակցել Հայաստանի նկարիչներին, քանդակագործներին և արվեստաբաններին՝ ստեղծելու բարձրարժեք ստեղծագործություններ, նպաստել անդամների պրոֆեսիոնալ վարպետության բարձրացմանը, նրանց միջազգային կապերի ընդլայմանը, մասսայականացնել ստեղծված աշխատանքները, բացել ցուցահանդեսներ, հնարավորինս կազմակերպել և ֆինանսավորել նրանց գործունեությունը և այլն։ Միությունը կազմակերպում է անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ, հանրապետական ու միջազգային փառատոներ, հրատարակում նկարիչների կատալոգները։ Միությունում անցկացվում են դասախոսություններ, հանդիպումներ արվեստի ու մշակույթի գործիչների հետ, տոնվում են հոբելյանական տարեթվերը։

Հայաստանի անկախացումից հետո ընդլայնվել են միության միջազգային կապերը, նկարիչների համախումբ և անհատական ցուցահանդեսների կազմակերպումն արտասահմանում։ 1994 թվականին Ֆրանսիայում կազմակերպված «Հայ նկարիչները» ցուցահանդեսի, ինչպես նաև Ժանսեմի, Էդգար Շահինի, Գառզուի աշխատանքների վաճառքից գոյացած գումարով Փարիզում գնվել և բացվել է արվեստանոց, որտեղ հայ նկարիչներին ընձեռվում է երկու ամիս աշխատելու և ցուցադրվելու հնարավորություն։

Միությունը 2003 թ. հրատարակում է «Կերպարվեստ» հանդեսը, որի հիմնադիր խմբագիրն է Վրեժ Առաքելյանը։
մինի|Հայաստանի նկարիչների միության շենքը

## Նախագահներ
* Արա Սարգսյան - 1932-1937
* Մհեր Աբեղյան - 1939-1945 և 1967-68
* Մարտիրոս Սարյան - 1945-1951
* Գաբրիել Գյուրջյան - 1951-1959 և 1968-1969
* Ռուբեն Պարսամյան - 1959-1967
* Սուրեն Սաֆարյան - 1969-1982
* Սարգիս Մուրադյան - 1982-1987
* Արա Շիրազ - 1987-1993
* Պողոս Հայթայան - 1994-1998
* Կարեն Աղամյան - 1998-2018
*  Սուրեն Սաֆարյան - 2018

## Պատկերասրահ

Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (2).jpg
Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (3).jpg
Nune Aghbalyan's Exhibition (4).jpg
Nune Aghbalyan's Exhibition.jpg
Շահեն Ասլանյան (5).jpg
Khachatour Azizyan Exhibition 1.jpg
Մուշեղ Մխիթարյանի «Դար ապրած լռություն» ցուցահանդես, ArmAg (2).JPG
Մուշեղ Մխիթարյանի «Դար ապրած լռություն» ցուցահանդես, ArmAg (3).JPG

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի նկարիչների միություն 

Կատեգորիա:Հայկական արվեստ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական միություններ
Տալլինի պատեր

thumb|աջից|մինի|Տալլինի պատի մի հատվածը
**Տալլինի պատեր** (), պարիսպների ու աշտարակների ամբողջություն, որ շրջապատում է միջնադարյան Տալլինի Հին քաղաքը։

Տալլինի առաջին պատերի կառուցումն սկսվել է 1265 թվականին Մարգարետ Սամբիրիայի կողմից. դրանք հայտնի են Մարգարետի պատ անունով։ Պատն ուներ 5մ-ից պակաս բարձրություն, 1.5մ հաստություն։

Տալլինի պատերը հայտնի են 1248 թվականից, սակայն մինչև օրս պահպանված ամենահին պատերն ու աշտարակները վերաբերում են 14-րդ դարին։ Կառուցումը շարունակվել է 15-րդ դարում, ամրությունների վերակառուցումն ավարտվել է 1520-ական թթ.։ Դրանք գրեթե ամբողջովին պահպանվել են։ 16-րդ դարի վերջին կառուցված էին 26 աշտարակ, որոնցից պահպանվել են 18-ը։ Պատերն ունեցել են 8մ բարձրություն, 2,85 մ հաստություն։

Ամենաբարձր աշտարակը Կյուստերի աշտարակն է (30մ)։

Տալլինի պատի շնորհիվ է նաև, որ Տալլինի հին քաղաքն ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Տալլինի պատի նման պատով է շրջապատված եղել նաև Տարտու քաղաքը, սակայն դրանք ավերվել են 18-րդ դարում։

## Աշտարակների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պատեր
Կատեգորիա:Տալլինի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:13-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1265 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Նորայր Կարգանյան

**Նորայր Սարգսի Կարգանյան** (), հայ քանդակագործ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ։ 1995 - 2008 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում (դոցենտ)։ Եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, Հայաստանի նկարիչների միության քանդակի սեկցիայի նախագահ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության վարչության անդամ, Հայաստանի նկարիչների միության վարչության անդամ, Հայաստանի Կանարների միության անդամ։ 1965 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային մրցույթների մշտական մասնակից և բազմակի դիպլոմակիր։ Աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Տրետյակովյան պատկերասրահում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Մոնումենտալ ստեղծագործություններ
* Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան (2003, բրոնզ, գրանիտ, Երևան)
* Վահան Տերյանի հուշարձան (2000, բազալտ, Երևան)
* Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (2006, բրոնզ, գրանիտ, բազալտ, Երևան)
* Գոհար Գասպարյանի հուշարձան (քաղաքային պանթեոն), մարմար, 2008
* «Անտառային հեքիաթ», Երևանի մանկական երկաթուղի, տուֆ, 1994
* «Մայրություն», Երևան, Սայաթ-Նովա փողոց, մարմար, 2002

## Հիշատակ
2023 թվականին, Երևան քաղաքի ավագանու որոշմամբ, Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի Ներքին Շենգավիթի 2-րդ փողոցն անվանակոչվել է Նորայր Կարգանյանի անունով։

## Պատկերասրահ

Bagramyan equestrian statue.JPG|Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան
Vahan Teryan statue in Yerevan 01.JPG|Վահան Տերյանի հուշարձան
Տիգրան Պետրոսյան 1.JPG|Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան
Բու, մանկական երկաթուղի.jpg|«Անտառային հեքիաթ», Երևանի մանկական երկաթուղի, տուֆ, 1994


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կիլոգրամամետր

**Կիլոգրամամետր** կամ **կիլոգրամ-ուժ-մետր**, աշխատանքի և էներգիայի միավորը միավորների MkGS (տեխնիկական) համակարգում։

## Սահմանում
Հավասար է 1 մ ճանապարհի վրա 1 կգ ուժի կատարած աշխատանքին, եթե ուժի կիրառման կետը տեղափոխվում է ուժի ուղղությամբ։

Նշանակվում է կգմ (միջազգային նշանակումը՝ **kgf·m** կամ **kG·m**)։

:**1 կգմ = 9, 80665 [[Ջոուլ (չափման միավոր)|Ջ]] = 9, 80665·10<sup>7</sup> [[Էրգ]]**։

Ըստ միջազգային կազմակերպությունների չափագրության (ՄԿՉ), բոլոր առաջարկությունները վերաբերվում են կիլոգրամ-ուժ-մետր չափման միավորին, որոնք պետք է դուրս բերվեն շրջանառությունից որքան հնարավոր է շուտ, որտեղ նրանք ներկայումս օգտագործվում են, և որոնք չպետք է պարտադիր կիրառվեն, եթե իհարկե դրա կարիքը չկա։

## Արտաքին հղումներ
* կիլոգրամ-ուժ-մետրի փոխակերպման առցանց կայք
* Կիլոգրամամետր 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Միքայել Մազմանյան

**Միքայել Դավթի Մազմանյան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1959), ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968)։

## Կենսագրություն
1918 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1921 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Վխուտեմասը, ավարտել Վխուտեինը (1929)։ 1916 թվականին Անիում Նիկողայոս Մառի ցուցումներով պատճենահանել է Տիգրան Հոնենցի եկեղեցու որմնանկարները։ Մասնակցել է Հայ արվեստագետների միության Թիֆլիսում կազմակերպված առաջին (1917) և երկրորդ (1919) ցուցահանդեսներին։
մինի|Միքայել Մազմանյանի հուշատախտակը Երևանի Իսահակյան փողոցի 38-րդ շենքի պատին

## Ստեղծագործական աշխատանք
Կարո Հալաբյանի հետ 1924 թվականին Երևանում ձևավորել է բեմադրություններ (Լունաչարսկու «Կարմիր դիմակ», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար» պիեսների ներկայացումները Հայաստանի Առաջին պետթատրոնում), կատարել թարգմանություններ (Պլեխանովի «Գեղարվեստը և հասարակական կյանքը», և այլն)։ 1929-1932 թվականներին՝ Մոսկվայում ՎՕՊՐԱ-ի, Երևանում՝ ՕՊՐԱ-ի հիմնադիր անդամներից։ 1930-1935 թվականներին եղել է Երևանի շինարարական ինստիտուտի առաջին տնօրենը, 1932-1937 թվականներին, միաժամանակ՝ «Գիպրոգոր» նախագծային բյուրոյի ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար (Գևորգ Քոչարի հետ), 1954 թվականից՝ Երքաղխորհրդի գործկոմի, 1958-1970 թվականներին՝ Երևաննախագիծ ինստիտուտի ճարտարապետական հատակագծային արվեստանոցների ղեկավար, 1957-1971 թվականներին՝ Ս. Էջմիածնի Մայր աթոռի ճարտարաշինարարական հանձնաժողովի նախագահ։ Կազմել է բարդ ռելիեֆի վրա տեղադրված Կապանի (1930, նաև Բանավանի կառուցապատումը), Նորավանի, Սիսիանի, Տաթևի, Շինուհայրի, Վանաձորի (1934-1937), Ալավերդիի (1929-1930 և Գյումրիի (1932-1937) գլխավոր հատակագծերը։

Միքայել Մազմանյանի նախագծերով (համահեղինակների հետ) Երևանում կառուցվել են՝

* Կառուցողների ակումբը (1928-1929, այժմ՝ Ռուսական թատրոն և Ֆիզկուլտուրայի կոմիտե)
* Պետապի տունը (1930)
* Երջրէկի բնակելի («Շախմատաձև») տունը (1930-1932)
* Կենտրոնական հանրախանութը (1936-1937)
* Գրապալատի համալիրը (1935-1940, շինարարությունն ավարտվել է 1960 թվականին)
* Աջափնյակ բնակելի թաղամասը (1955-1965)

1939 թվականին պարտադրված տեղափոխվել է ԽՍՀՄ ծայրագույն հյուսիս, որտեղ մինչև 1954 թվականը Գևորգ Քոչարի հետ նախագծել ու ստեղծել է բևեռային առաջին քաղաքների՝ Նորիլսկի և Դուդինկայի գլխավոր հատակագծերը։

Միքայել Մազմանյանի գլխավորությամբ մշակվել են Երևանի տարբեր թաղամասերի (1955-1969), Կենտրոնի մանրամասն հատակագծման (1967-1968) նախագծերը, 1 միլիոն բնակչի համար գլխավոր հատակագիծը (1971)։

## Պատկերասրահ

Հուշարձան «Սասունցի Դավիթ» (9).JPG|«Սասունցի Դավիթ» արձան Երևանում (ճարտարապետ՝ Մ. Մազմանյան, քանդակագործ՝ Երվանդ Քոչար)
Հանրախանութ «Մանկական աշխարհ», ArmAg (2).JPG|Մանկական աշխարհ հանրախանութ
Գրքի պալատի շենք.jpg|Գրքի պալատի շենք


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Լաբրադոր գայլ

**Լաբրադոր գայլը** () գորշ գայլի տարատեսակ է, որը հանդիպում է Կանադայում՝ Լաբրադորում և Քվեբեկի հյուսիսում։ Այն իր արտաքին հատկանիշներով շատ նման է արդեն վերացած Նյուֆաունդլենդի գայլին։

## Բնութագիր
### Տվյալներ

Լաբրադոր գայլերը ունեն սովորական գայլի չափսեր։ Նրանք կշռում են մոտ 30 կգ։ Մորթին հիմնականում բաց գույների է՝ բաց մոխրագույն սպիտակ, բայց կարող են հանդիպել նաև ավելի մուգ մորթի ունեցող կենդանիներ։ Հյուսիսում ապրելու պատճառով նրանց մորթին շատ հաստ է՝ երկար և փափուկ մազածածկով։

### Սնունդը

Լաբրադոր գայլերը հիմնականում որսում են հյուսիսում հանդիպող տարբեր եղջրավորների՝ հյուսիսային եղջերու, սպիտակապոչ եղջերու և այլ։ Նրանք շատ հազվադեպ են հարձակվում ընտանի կենդանիների վրա՝ կով, սարի ոչխար և այլն։

Կատեգորիա:Գայլեր
Նեյրո-լեզվական ծրագրավորում

Նեյրո-լեզվական ծրագրավորումը մոտեցում է անձնային աճին, հաղորդակցմանն ու հոգեթերապիային, որը հիմնադրել են Ռիչարդ Բենդլերն ու Ջոն Գրինդերը 1970-ականներին՝ ԱՄՆ-ում։

__TOC__

ՆԼԾ-ի ստեղծողները հաստատում են կապի գոյությունը նյարդաբանական պրոցեսների(նյարդա-), լեզվի (խոսքի) և վարքի ձևերի(ծրագրավորում) միջև, և իհարկե հատուկ տեխնիկաների միջոցով ցանկալի նպատակին հասնելու հնարավորությունը։ ՆԼԾ-ի տեխնիկան ուղղված է կրկնօրինակելու կամ մոդելավորելու մարդկանց վարքը, որոնք հաջողության են հասնել որոշակի ոլորտում և ձեռք բերել իրենց հմտությունները։

Չկան գիտական հաստատված փաստեր ՆԼԾ-ի արդյունավետության մասին, այն համարվում է կեղծ գիտություն։ Համակարգային նկարագրությունները ցույց են տալիս, որ ՆԼԾ-ն հիմնված է հին համոզմունքների վրա գլխուղեղի մասին, որը անհամատեղելի է ժամանակակից նյարդաբանության հետ և պարունակում է մի շարք սխալներ։

Կան նաև առանձին ուսումնասիրություններ դրական արդյունքներով ուղղված այս գիտական նյութին, սակայն հետազոտությունները ունեն մեթոդաբանական թերություններ։ Երեք անգամ իրականացրել են մեծ հետազոտություններ բարձր որակի, որոնցում չի հաջողվել հասնել այն արդյունքին, որին սպասում էին ՆԼԾ-ի կողմնակիցները։

Չնայած անարդյունավետությանը ՆԼԾ-ն գովազդում են հիպնոթերապևտը և ուսուցողական ընկերությունները, ՆԼԾ-ի մասին թողարկում են մեծ քանակի հայտնի հոգեբանական գրականություն։

Սոցիոլոգիան և անթրոպոլոգիան ՆԼԾ-ն նկարագրվում է Նյու Էնջի շարժման մի մաս կամ մարդկային պոտենցիալի զարգացման մի մաս։ Հետազոտությունների շարքը վերլուծելով բժշկական խարդախությունները, հոգեբանության և հոգեբուժության ոլորտում, հայտնում է ՆԼԾ-ի վարկաբեկված լինելը թերապևտիկ պրակտիկայում։
*

## Գրականություն
# Կարապետյան Վ.Ս., Բեգոյան Ա.Ն. Տեղեկատվության մշակման ՆԼԾ ընձեռած հնարավորությունները // Կրթությունը և գիտությունը Արցախում, № 5-6, 2005, էջ 50-55։
# Bandler, R., Grinder, J. (1975) The Structure of Magic I։ A Book About Language and Therapy Science and Behavior Books.
# Bandler, R., Grinder, J. (1976) "The Structure of Magic II. A Book About Communication and Change" Science and Behavior Books.
# Bandler, R., Grinder, J. (1981) Reframing։ Neuro-Linguistic Programming and the Transformation of Meaning Real People Press.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կատեգորիա:Նեյրո-լեզվաբանական ծրագրավորում
Կիկլոպներ

[thumb|[Ոդիսևսը և Կիկլոպ Պոլիֆեմուսը]]
[thumb|«ցիկլոպ», [Օդիլոն Ռեդոնի նկարը (1914)]]

**Կիկլոպներ**, ինչպես նաև **ցիկլոպներ** (), հունական դիցաբանության հերոսների խումբ (առասպելական միակնանի հսկաներ)։

## Առասպելաբանություն
մինի|ձախից|Կիկլոպ
Հոմերոսի պատկերմամբ կիկլոպներն այրաբնակ էին։ Հեսիոդոսը կիկլոպներին համարել է Ուրանոսի և Գեայի զավակները, որոնց հայրը իբրև պահում էր երկրի ընդերքում։ Կռոնոսը, աշխարհը կիկլոպների օգնությամբ տիրելուց հետո, շղթայել է նրանց։ Զևսն ազատել է կիկլոպներին և դարձրել Հեփեստոսի օգնականներդ, որոնք զենքեր են կռել հերոսների համար։ Մի զրույցի համաձայն՝ Կիկլոպներին ոչնչացրել է Ապոլլոնը։

Հնում կիկլոպներին են վերագրել վիթխարի քարերով կառուցված բերդերն ու ամրությունները։
## Ծագման առասպել
Պալեոնտոլոգներ Վիկտոր Պաչենկոն և Մարտին Ֆրեդը իրենց արձակուրդը Բիգ Բենդ Քանթրիում (Տեխասի նահանգ, ԱՄՆ) անցկացնելիս որոշում են հետազոտել տեղի բազմաթիվ քարանձավներից մեկը։
Նրանք այնտեղ գտնում են 2,5 մետր բարձրությամբ և մոտ 300 կգ քաշ ունեցող անհայտ էակի մնացորդներ։ Գտածոյի ամենատարօրինակը այն էր, որ այն ուներ միայն մեկ աչքի խոռոչ, ճակատի կենտրոնում։

Հայտնաբերված կմախքի տարիքը մոտ 10 հազար տարի էր։ Երբ գիտնականները կմախքի միջոցով վերականգնում են անսովոր արարածի արտաքին տեսքը, ապա ստացված պատկերը ամբողջ գիտական աշխարհին գցում է շոկի մեջ, քանի որ այն 100%-ով համընկնում էր ավանդապատումներում հանդիպող ցիկլոպների նկարագրությանը։
Անհրաժեշտ է նշել, որ ցիկլոպները համարվել են առասպելների և լեգենդների անիրական կերպարներ։
Ճիշտ է, հայտնագործության հեղինակները հետագայում անչափ զղճացին, որ հետաքրքրասիրությունը նրանց այդ քարայրն էր տարել, որովհետև սկզբնական շրջանում նրանք վերածվում են ծիծաղի առարկայի, քանի որ գիտական աշխարհը այդ սենսացիոն գտածոն համարում է որպես հիմար կատակ։
Միայն ոսկորների մանրակրկիտ հետազոտություններից հետո մասնագետները խոստովանեցին, որ այն իրոք պատկանում է ցիկլոպի։
Հավանական է, կամ հունացիները մ.թ.ա. ինչ որ ձևով հաջողացրել են լինել Ամերիկայում, կամ ժամանակին ցիկլոպները ապրել են օվկիանոսի երկու ափերում էլ։
Հոմերոսը ցիկլոպներին (նրանց անվանում էին նաև կիկլոպներ) պատկերել է որպես դաժան հսկաներ, որոնք ապրում էին քարայրներում և զբաղվում անասնապահությամբ։
Հավանաբար հունական հերոսներին ամերիկյան ափերին բնակվող ցիկլոպներին հասնելը իրոք անչափ դժվար գործ էր, սակայն նրանք կարող էին դա հեշտությամբ անել հարևան Բուլղարիայի Ռոդոպյան լեռներում, որտեղ ըստ տարածված լեգենդների նույնպես բնակվում էին ցիկլոպներ։

## Տես նաև
* Կիկլոպյան ամրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ
Կատեգորիա:Հսկաներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության էակներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով