Թնդանոթ

աջից|մինի|250px|17-րդ դարի դաշտային թնդանոթ
[մինի|250px|Ֆրանսիական զինվորներ 1870-1871 թթ [ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ]]

**Թնդանոթ**, հրանոթի տեսակ է, փողային հրետանու մյուս տեսակներից տարբերվում է փողի մեծ երկարությամբ (40-80 տրամաչափ), հեռահարությամբ, արկի սկզբնական արագությամբ, բայց փողի բարձրացման անկյունը քիչ է։ Պայմանականորեն համարվում է, որ 40 տրամաչափից քիչ փողի երկարություն ունեցող թնդանոթները համարվում են թնդանոթ-հաուբիցներ։ Թնդանոթները հիմնականում նախատեսված են գետնամերձ հետագծով կրակ վարելու համար։ Թնդանոթից կարելի է կրակ վարել ինչպես փակ դիրքերից դեպի չդիտարկվող նշանակետեր(հրետանային մարտկոցներ, կենդանի ուժի կուտակումներ և շարասյուններ, բնակավայրեր), այնպես էլ ուղիղ նշանառությամբ(ռազմանավեր, տանկեր, ամրաշինական կառույցներ)։

## Պատմություն
ձախից|մինի|250px|Կրակ 12 ֆունտ տրամաչափի թնդանոթից (1760-ական թվականների նմուշ)
մինի|250px| 1592-1598 թթ Իմջինյան պատերազմի ժամանակաշրջանի կորեական սլաքաձև թնդանոթային արկ 
մինի|աջից|250px|18-րդ դարի թնդանոթների զինամթերք

Առաջին հրազենը(եղեգնյա «հրե նետ») հայտնի է Չինաստանից դեռևս 10-րդ դարից. Չինական առաջին ռմբանետերը և գնդային արկերը թվագրված են 12-րդ դարի կեսերինа. Ամենահին, հնէաբանական հետազոտութունների ժամանակ գտնված չինական ռմբանետը ձուլված է եղել 1288 թվականից ոչ ուշ։
Համարվում է, որ վառոդի ներկայիս բաղադրությունը մշակվել է դեռև միջնադարյան արաբական աշխարհի գիտնականների կողմից XIII—XIV դարերում Հիմնականում հիշատակվում է սիրիացի գիտնական-քիմիկոս Հասան Ալ Ռամահի անունը։ Գոյություն ունեն թվով չորս արաբական ձեռագիր աղբյուրներ, թվագրված 1320 թ, որոնցից մեկը պահվում է Սանկտ Պետերբուրգում, երկուսը Փարիզում, իսկ մյուս Ստամբուլում։ Ըստ այդ ձեռագրերի մամլուքները մոնղոլական հեծելազորի դեմ 1260 թ Այն Ջալութ ճակատամարտում օգտագործել են ոչ մեծ ձեռքի երկարափող հրանոթ-հրացաններ։ 1274 թ Սիջիլմասայի մոտ առաջին անգամ արաբներն օգտագործել են պաշարման հրազենային զենք։
Ըստ վառոդի Եվրոպա ներթափանցման տեսություններից մեկի, այն Եվրոպա է հասել մետաքսի ճանապարհով, ըստ մեկ այլ տեսության կամ 13-րդ դարում մոնղոլյան նվաճումների արդյունքում են եվրոպացիները ծանոթացել վառոդի գյուտին կամ ֆրանկ-մոնղոլական դաշինքի ժամանակ Կիլիկյան Հայաստանով է անցել Եվրոպա։ Իսկ արդեն 14-րդ դարում հրազենը արաբական նվաճումների արդյունքում Իսպանիայից Իտալիա ու Ֆրանսիա է հասել։

## Թնդանոթների տեսակներ
[աջից|մինի|250px|Վեցփողանի ավիացիոն ավտոմատ հրանոթ [ԳՇ-6-30]]
[մինի|250px|Նավային թնդանոթների կրակ, [USS Iowa (BB-61)|«Այովա» գծանավ]]
Թնդանոթները ըստ նշանակության լինում են՝ 
* Ավիացիոն հրանոթ
* Առափնյա թնդանոթ
* Նավային թնդանոթ
* Հակատանկային թնդանոթ
* Զենիթային հրանոթ
* Տանկային հրանոթ
* Երկաթուղային թնդանոթ
* Ատոմային թնդանոթ

Ըստ գործողության լինում են՝
* Վառոդային հրանոթ
* Շոգեթնդանոթ
* Էլեկրտամագնիսական թնդանոթ (Գաուսի թնդանոթ)
* Հատուկ թնդանոթներ, քարշակների վրա, որոնք ունեն շրջանային տեսադաշտ և փողի բարձրացման մեծ անկյուն, հիմնականում օգտագործվում են որպես հակաօդային միջոց՝ զենիթային հրանոթներ։
* Հակատանկային թնդանոթներ, որոնց արկերը ունենում են շատ մեծ սկզբնական արագություն։

## Հայտնի թնդանոթներ
* Ցար-թնդանոթ ռուս ձուլական արհեստի գլուխգործոց, ձուլված է Անդրեյ Չեխովի արհեստանոցում, ստեղծման պահին աշխարհում ամենամեծ թնդանոթն է եղել։
* «Լեոպոլդ» երկաթուղային թնդանոթ օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում։
* Դորա օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում, մարտական գործողությունների մասնակցած ամենախոշոր տրամաչափի ու ամենածանր թնդանոթն է։

Պատկեր:Dardanelles Gun Turkish Bronze 15c.png|Օսմանյան թնդանոթ Բազիլիկա (15 դար), 
Պատկեր:Tsar Cannon, Tsar Pushka, Kremlin, Moscow, Russia.jpg|Ցար-թնդանոթ (16 դար), 
Պատկեր:Tykki Kustaanmiekka 24 syys 2008 cropped.jpg|229 մմ Մ1867 առափնյա թնդանոթ Սուոմենլինա քաղաքում, 
Պատկեր:Borodino's museum trophies.jpg| Նապոլեոնյան բանակի թնդանոթ Բորոդինոյի թանգարանից,

Պատկեր:AnzioAnnie.jpg|Երկաթուղային Կ-5 (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)
Պատկեր:Atomic cannon.png|Ատոմային թնդանոթ (1950-ական թթ)
Պատկեր:Upshot-Knothole GRABLE.jpg| Միջուկային թնդանոթ (1953 թ)


## Տես նաև
* Հրանոթ
* Արկ
* Հրետանու կրակ
* Հաուբից
* Հրասանդ
* Ռիբեդակին - Թնդանոթ 17-րդ դար

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հրազեն
Կատեգորիա:Հրանոթների տեսակներ
Կատեգորիա:Հրետանի
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ