Ամառային օլիմպիական խաղեր 1980

[thumb|450px|Խորհրդային [նամականիշ, որը ցուց է տալի խաղերի լոգոն ձախում և թալիսման Միշային աջից, որի ձեռքերում է Օլիմպիական կրակը:]]

**Ամառային օլիմպիական խաղեր 1980** կամ պաշտոնապես **XXII օլիմպիական խաղեր** (ռուսերեն` И́гры XXII Олимпиа́ды), միջազգային բազմասպորտային միջոցառում, որը տեղի է ունեցել ԽՍՀՄ մայրաքաղաք Մոսկվայում, ներկայիս Ռուսաստանում։

1980 թվականի խաղերը առաջինն ամառային խաղերն  էին և մնում են միակը, որոնք անցկացվեցին Արևելյան Եվրոպայում, բացի այդ առաջին անգամ Օլիմպիական խաղերը անցկացվեցին սլավոնախոս երկրում։ Դրանք նաև առաջին խաղերն էին, որոնք անցկացվեցին սոցիալիստական երկրում, մյուս անգամ սոցիալիստական երկրում անցկացվեցին միայն 2008 թվականին Չինաստանի Պեկին քաղաքում։ Սրանք վերջին օլիմպիական խաղերն էին ՄՕԿ նախագահ Մայքլ Մորիսի ղեկավարման տարիներին։

Խաղերին մասնակցեցին միայն ութսուն երկիր, ինչը ամենաքիչ ցուցանիշն էր 1956 թվականից սկսած։ ԱՄՆ գլխավորույամբ 65 երկիր բոյկոտեցին խաղերը Աֆղանական պատերազմի պատճառով, չնայած որոշ մարզիկներ հրաժարված երկրներից մասնակցեցին խաղերին Օլիմպիական դրոշի ներքո։ Սա պատճառ եղավ ԽՍՀՄ-ին առաջնորդելու Ամառային օլիմպիական խաղեր 1984-ի բոյկոտը, որը տեղի ունեցավ Լոս Անջելեսում։

## Ընդունող քաղաքի ընտրություն
Խաղերի կազմակերպման համար պայքարում էին միայն երկու քաղաք` Մոսկվան և Լոս Անջելեսը։ Ընտրությունը կայացավ 1974 թվականի հոկտեմբերի 23-ին և որոշվեց 1980 թվականի խաղերը անցկացնել Մոսկվայում, իսկ 1984 թվականի խաղերը` Լոս Անջելեսում։

## Մասնակից երկրներ և բոյկոտ
thumb|300px|Մասնակից երկրներ
alt=|մինի|300x300փքս|Կապույտով ներկված են բոյկոտած երկրները
thumb|300px|Օլիմպիական գյուղը 2004 թվականի փետրվարին:
Մասնակցության համաձայնություն տվեցին ութսուն երկիր, ինչը ամենափոքր ցուցանիշն էր 1956 թվականից ի վեր։ Վեց երկիր իրենց նորամուտը նշեցին Օլիմպիադայում (Անգոլա, Բոթսվանա, Հորդանան, Լաոս, Մոզամբիկ և Սեյշելյան կղզիներ)։ Կիպրոսը մինչ այդ մասնակցել էր միայն 1980 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերին։

Չնայած Ամառային օլիմպիական խաղեր 1976 բոյկոտած 24 երկրներից կեսը մասնակցեցին Մոսկվայի խաղերին, սակայն ավելի մեծ բոյկոտ սկսվեց ԱՄՆ գլխավորությամբ Աֆղանական պատերազմի պատճառով։ Երբ ԽՍՀՄ զորքերը ներխուժեցին Աֆղանստան, ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարտերը 1980 թվականի հունվարի 20-ին վերջնագիր ներկայացրեց ԽՍՀՄ-ին` պահանջելով դուրս բերել զորքերը, այլապես ԱՄՆ-ն կբոյկոտի խաղերը, նրանց միացավ ևս 65 երկիր և չմասնակցեցին խաղերին։

## Օլիմպիական կրակի փոխանցում
250px|right
Օլիմպիադայի խորհրդանիշը օլիմպիական կրակն է։ 1980 թվականի հունիսի 19-in, խաղերի բացումից ընդամենը մեկ ամիս առաջ, օլիմպիական կրակը ավանդականորեն այրվեց հունական Օլիմպիայից։ Վազքուղու ընդհանուր երկարությունը կազմում էր 4992 կմ։ Հունաստանի տարածքով անցնող  մրցավազքի երկարությունը 1170 կմ 
է(անցնում է Օլիմպիա, Աթենք, Դելֆի, Լարիսա, Վերիա, Սերչե, Պրոմահոն քաղաքներով)։  Բուլղարիայի տարածքում կրակը անցել է 935 կմ (Սոֆիա, Պլովդիվ, Շիպկա, Պլեվեն քաղաքներով)։ Ռումինիայի տարածքում վազքուղու երկարությունը կազմում է 593 կմ (Բուխարեստ, Պլոյիս, Ֆոքշանի, Յաշ քաղաքներով)։ 1980 թ. Հուլիսի 5-ին կրակը անցավ Խորհրդային Միության սահմանը` Մոլդովական ՍՍՀ-ի Լեյշենի գյուղով։ ԽՍՀՄ տարածքով կրակը շրջեց  2,244 կմ ճանապարհով։  Մոլդովական ՍՍՀ-ում կրակն անցավ այնպիսի քաղաքներով, ինչպիսիք են Քիշնևը, Բելցին, Էդինցեն և այլն։ Ուկրաինայի ՍՍՀ-ում երթուղին անցավ Չեռնովցի, Վիննովա, Ժիտոմիր, Կիև, Պոլտավա, Խարկով քաղաքներով։ ՌՍՍՀ-ում  երթուղին անցավ Բելգորոդ, Օռեոլ, Կուրսկ, Տուլա, Չեխով, Պոդոլսկ քաղաքներով։  Մոսկվայում, որտեղ ռեկորդային՝ մոտ 54 կմ երկարությամբ ճանապարհ է անցել,  ջահը անցնում է Մինսկի և Մոժայսկի ավտոճանապարհների խաչմերուկով, այնուհետև հասնում է Կուտուզովսկու պողոտա՝ Հոկտեմբերի 50-ամյակի հրապարակում հանդիսավոր արարողություն տեղի ունեցավ ՄՕԿ-ի, սպորտային ֆեդերացիաների, Մոսկվայի վարչակազմի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ Խաղերի բացումից առաջ, գիշերը կրակը կանգնել էր Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի շենքի մոտ` Գորկու փողոցում։
Բացման օրը կրակը անցնում է Մարքսի, Վոլոխոնկայի, Մետրոստրոևսկի փողոցներով, Կոմսոմոլի պողոտա, որից հետո ջահը ուղևորվում է Լուժնիկի։
### Մոսկվայի օլիմպիական խաղերի ջահի երթուղին
# 21 հունիսի —  Աթենք (Հունաստան)
# 26 հունիսի —  Սոֆիա (Բուլղարիա)
# 1 հուլիսի —  Բուխարեստ (Ռումինիա)
# 5 հուլիսի —  Լեուշենի շրջան (Մոլդովայի ՍՍՀ), կրակը հատեց ՍՍՀՄ սահմանը
# 6 հուլիսի —  Քիշնև (Մոլդովայի ՍՍՀ)
# 11 հուլիսի —  Կիև (ՈւՍՍՀ)
# 13 հուլիսի —  Խարկով (ՈւՍՍՀ)
# 16 հուլիսի —  Տուլա (ՌՍՖՍՀ)
# 17 հուլիսի —  Պոդոլսկ (ՌՍՖՍՀ)
# 18 հուլիսի —  Մոսկվա (ՌՍՖՍՀ)

## Մասնակից երկրներ
Օլիմպիական խաղերին առաջին անգամ մասնակցեցին Անգոլան, Բոտսվանան, Հորդանանը, Լաոսը, Մոզամբիկն ու Սեյշելյան կղզիները։ Կիպրոսը հանդես է եկել ամառային խաղերում (ավելի վաղ 1980 թ. Կիպրոսը մասնակցեց Ձմեռային օլիմպիական խաղերին, Lake Placid): Օլիմպիական խաղերին առաջին անգամ մասնակցեցին Շրի Լանկան (նախկինում Ցեյլոն), Բենին (նախկին Դոհոմեյ) և Զիմբաբվեն (նախկինում Ռոդեզիա)։
Ընդհանուր առմամբ, Մոսկվայի օլիմպիական խաղերին մասնակցում էին 80 երկրից ժամանած մարզիկներh[:

**Ստորև ցուցադրված են դրոշներ, որոնց տակ մասնակցում են մարզիկներ Մոսկվայում անցկացվող խաղերին:**


File:Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg
File:Flag of Austria.svg
File:Flag of Algeria.svg
File:Flag of Angola.svg
File:Flag of Afghanistan (1980-1987).svg
File:Flag of Benin (1975-1990).svg
File:Flag of Myanmar (1974-2010).svg
File:Flag of Botswana.svg
File:Flag of Brazil (1968-1992).svg
File:Flag of Hungary.svg
File:Flag of Vietnam.svg
File:Flag of Guyana.svg
File:Flag of Guatemala.svg
File:Flag of Guinea.svg
File:Flag of Greece.svg
File:Flag of the Dominican Republic.svg
File:Flag of Zambia (1964-1996).svg
File:Flag of Zimbabwe.svg
File:Flag of India.svg
File:Flag of Jordan.svg
File:Flag of Iraq (1963–1991).svg
File:Flag of Venezuela (1954-2006).svg
File:Flag of Bulgaria (1971 – 1990).svg
File:Flag of Sierra Leone.svg
File:Flag of Tanzania.svg
File:Flag of Trinidad and Tobago.svg
File:Flag of Uganda.svg
File:Flag of Finland.svg
File:Flag of the Czech Republic.svg
File:Flag of Sweden.svg
File:Flag of Sri Lanka.svg
File:Flag of Ecuador.svg
File:Flag of Ethiopia (1975–1987).svg
File:Flag of SFR Yugoslavia.svg
File:Flag of Jamaica.svg
File:Flag of Iceland.svg
File:Spain Olympic Flag 1980.svg
File:Flag of Cameroon.svg
File:Flag of Cyprus (1960-2006).svg
File:Flag of Colombia.svg
File:Flag of the People's Republic of Congo.svg
File:Flag of North Korea.svg
File:Flag of Costa Rica.svg
File:Flag of Cuba.svg
File:Flag of Lesotho (1966).svg
File:Flag of Liberia.svg
File:Flag of Lebanon.svg
File:Flag of Libya (1977-2011).svg
File:Flag of Madagascar.svg
File:Flag of Madagascar.svg
File:Flag of Mali.svg
File:Flag of Malta.svg
File:Flag of Mexico.svg
File:Flag of Mozambique (1975-1983).svg
File:Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg
File:Flag of Nepal.svg
File:Flag of Nigeria.svg
File:Flag of Nicaragua.svg
File:Flag of New Zealand Olympic Committee (1979-1994).svg
File:Flag of Peru (state).svg
File:Flag of Poland.svg
File:Flag of Romania (1965-1989).svg
File:Flag of the Seychelles (1977-1996).svg
File:Flag of Senegal.svg
File:Flag of Syria.svg
File:Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg
File:Flag of Sierra Leone.svg
File:Flag of Tanzania.svg
File:Flag of Trinidad and Tobago.svg
File:Flag of Uganda.svg
File:Flag of Finland.svg
File:Flag of the Czech Republic.svg
File:Flag of Sweden.svg
File:Flag of Sri Lanka.svg
File:Flag of Ecuador.svg
File:Flag of Ethiopia (1975–1987).svg
File:Flag of SFR Yugoslavia.svg
File:Flag of Jamaica.svg

File:Flag of Cuba.svg
File:Flag of Kuwait.svg
File:Flag of Laos.svg

File:Flag of East Germany.svg


## Բացման և փակման արարողություններ

File:Olympic flag.svg
File:RIAN archive 487039 Opening ceremony of the 1980 Olympic Games.jpg
File:RIAN archive 555827 Carrying the Olympic flag.jpg
File:RIAN archive 555829 Raising of the Olympic flag.jpg
File:RIAN archive 104486 22nd Olympics opening gala.jpg
File:Lake Placid - Cauldron.jpg
File:Lake Placid - Ski jumps.jpg
File:Olympic medals Anatoly Alyabyev.jpg
File:Leander Wimbledon trim.jpg
File:Leander Martina.jpg
File:Misha1980.JPG
File:RIAN archive 488321 Closing ceremony of the 22nd Summer Olympic Games.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-W0801-0120, Moskau, XXII. Olympiade, Marathon, Cierpinski, Chun Son Kon,.jpg
File:Mon Cherie 2 1980-1-.jpg
File:RIAN archive 488317 Festive closing ceremony of the 22nd Olympic games..jpg
File:RIAN archive 488322 Flag-bearers of states-participants of the XXII Summer Olympic Games.jpg
File:RIAN archive 487025 Opening ceremony of the 1980 Olympic Games.jpg
File:Olympic Cauldron after being lit at the London 2012 Olympic Games Opening Ceremony.jpg



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980 սպորտում
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղեր
*