Հունմինջոնգըմ

**Հունմինջոնգըմ** (, ) հանգլի (), կորական այբուբենի հին անվանումը։ Այն միաժամանակ հանդիսանում է Սեջոնգ Մեծ թագավորի ստեղծված գրի անվանումը և այն գրքի վերնագիրը, որտեղ բացատրվում են հունմինջոնգըմի ստեղծման սկզբունքներն ու կիրառման եղանակները:

Այն ստեղծվել է Սեջոնգ Մեծի կառավարման 25-րդ տարում (1443) և հրապարակվել 1446 թվականին (կառավարման 28-րդ տարում)։ «훈(訓)» նշանակում է «սովորեցնել», «정(正)»՝ «ճիշտ», իսկ «음(音)»՝ «ձայն, հնչյուն», այսինքն՝ «ժողովրդին ուսուցանելու ճիշտ հնչյուններ»։ Այն կազմված է 28 տառից։

Այն պատկանում է հնչյունական գրերի շարքին և ունի սովորելու դյուրին լինելու, ինչպես նաև կարդալու և գրելու համար հարմար լինելու առավելություններ։ Հունմինջոնգըմը հիմքն է այն հանգլի, որը մենք օգտագործում ենք այսօր։ Հունմինջոնգըմը պաշտոնապես հրապարակվել է 1446 թվականին, իսկ «հանգլ» անվանումը, ինչպես հայտնի է, տրվել է լեզվաբան Ջու Շի Գյոնգի կողմից։

Հունմինջոնգըմը հրապարակման սկզբնական շրջանում կոչվել է նաև «정음(正音)»։ Բացի այդ, այն անվանվել է նաև՝ ոնմուն (, ), ոնսո (, ), բանջոլ (, ), ամքըլ (), ահետգըլ ()  և այլ կերպերով, և յանգբանների (ազնվական խավ) կողմից անտեսվել ու թերագնահատվել է։

Սակայն, քանի որ այն չինական գրի համեմատ հեշտ էր սովորել, ինչպես նաև հեշտ էր կարդալ ու գրել, լայնորեն տարածվեց և այսօր դարձել է կորեերենը գրելու պաշտոնական գրային համակարգը։

Սեջոնգ Մեծը, հունմինջոնգըմը ստեղծելուց հետո, Գունգջունգում գտնվող Սոնգսամմուն, Շինսունջուին, Չուեհանգին, Ջոնգինջիին, Փակփենգնյոնին և վարժարանի այլ  գիտնականներին հրամայեց կազմել և հրատարակել այդ գրի օգտագործման ուղեցույցը՝ **,** ։ Այս հրատարակությունը բացատրում է հունմինջոնգըմի սկզբունքները և օգտագործման եղանակները, և այն հանդիսանում է գրի պատմության մեջ կարևոր աղբյուրներից մեկը։

Սակայն, դժբախտաբար, այդ օգտագործման ուղեցույցը միայն գրավոր աղբյուրներում էր հիշատակվում, և ոչ մի օրինակ չէր պահպանվել։ 1940 թվականին այն շուրջ 500 տարի անց առաջին անգամ հայտնաբերվեց Գյոնսան նահանգի Անդոնգ քաղաքում, իսկ ներկայումս պահվում է Սեուլի Գանսոնգի արվեստի թանգարանում։ Հունմինջոնգըմի օգտագործման ուղեցույցը 1962 թվականին նշանակվել է որպես 70-րդ ազգային գանձերից մեկը, իսկ 1997 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Արևելյան Ասիայի ընդհանուր գրական լեզուն և համընդհանուր գիրը հանդիսացող չինական գրերը այլ երկրի գրությունն են, իսկ Հանգըլը՝ կորեայի սեփական գիրը
Այդ ժամանակվա Արևելյան Ասիայի ընդհանուր գրական լեզվի () և համընդհանուր գրության () դիրքը հաստատապես ամրապնդած չինական գրերը Կորեայում ունեին «ճշմարիտ գրության» ( ) կարգավիճակ: «Հունմինջոնգըմ» անունը տալով՝ նպատակ էր դրվում ամրագրել դրա ստանդարտ արտասանությունը և արտահայտել գրավոր ու բանավոր լեզվի միասնության վերաբերյալ գիտակցությունը, ինչը ցույց է տալիս, որ այն սերտորեն կապված էր վաղ արդիականացման շրջանում դրսևորվող ազգային լեզվի ընկալման հետ։ 1894 թվականի նոյեմբերի 21-ին՝ միապետ Գոնգջոնգի կողմից հրապարակված «ազգային գրի» հրամանագրից հետո, ավանդաբար «ճշմարիտ գրություն» () համարվող չինական գրերը սկսեցին ընկալվել որպես օտար երկրի գրություն, իսկ Հանգըլը՝ որպես սեփական ազգային գիր, և այդպիսով ի հայտ եկավ ազգային լեզվի գիտակցությունը։

## Պատմություն
1443 թվականի (Սեջոնգի թագավորության 25-րդ տարում) դեկտեմբերին ստեղծվեցին Հունմինջոնգըմի 28 տառերը։ Սեջոնգ Մեծը հանձնարարեց վարժարանի գիտնականներին՝ Սոնգսամմունին, Շինսունջուին, Չուեհանգին, Ջոնգինջիին, Փակփենգնյոնին  և ուրիշներին հրատարակել բացատրական աշխատությունը՝ 훈민정음 해례본, ինչպես նաև կազմել «կորեերեն հանգավոր բառարան»-ը։ Նա նաև Չուեհանգին և Փակփենգնյոնին հանձնարարեց թարգմանել «Չինական հանգավոր բառարան»-ը։ 1445 թվականի (Սեջոնգի թագավորության 27-րդ տարում) ապրիլին Հունմինջոնգըմի կիրառմամբ սկսվեց արքայական օրհներգերի ժողովածուի՝ «երգ դեպի երկինք թռչող վիշապների մասին»-ի կազմման աշխատանքը։

1444 թվականի փետրվարին վարժարանի այն գիտնականները, որոնք դեմ էին Հունմինջոնգըմի հրապարակմանը՝ Չուեմալլի, Շինսոկջո, Կիմմուն, Հաուիջի, Ջոնգչանգսոն, Սօնգչոգոմ, Ջոգըն և ուրիշներ, վեց պատճառաբանությամբ ընդդիմադիր զեկույց ներկայացրին։ Այդ զեկույցը ներկայացրած վարժարանի գիտնականների ներկայացուցիչը՝ փոխդեկան Չուեմալլին, կտրուկ դեմ արտահայտվեց Հանգըլի հրապարակմանը, ինչի հետևանքով գրգռեց Սեջոնգ Մեծի զայրույթը, ենթարկվեց հանդիմանության և բանտարկվեց։ Նա հաջորդ օրը ազատ արձակվեց, սակայն հրաժարական տվեց և վերադարձավ իր հայրենի բնակավայր։

1446 թվականի լուսնային օրացույցով սեպտեմբերին հրապարակվեց Հունմինջոնգըմը։ Միաժամանակ հրատարակվեց գրային համակարգի ուղեցույցը, որտեղ մանրամասն բացատրվում էին Հունմինջոնգըմի ստեղծման նպատակը, սկզբունքները և օգտագործման եղանակները։ Սեջոնգ Մեծը նույնիսկ հանձնարարեց, որ ստորին աստիճանի պաշտոնյաների ընտրության քննության ընթացքում ընդգրկվի Հունմինջոնգըմը որպես քննության առարկա։ Նա հանձնարարեց «Սամգանգհեշիլ»-ի նման պետական բարոյական կանոնները բացատրել Հունմինջոնգըմով և ուսուցանել ժողովրդին, և այս երկու միջոցառումները ամրագրվեցին որպես Չոսոնի գերագույն օրենքի մաս՝ «Չոսոն դինաստիայի օրենքների կոդավորված ժողովածու»-ում։

Չորս գրքերը թարգմանվեցին հունմինջոնգըմով և ժողովրդին թույլատրվեց պետական հաստատություններին ներկայացվող փաստաթղթերը գրել հունմինջոնգըմով։ Բացի այդ, քրեական օրենքների կիրառման գործընթացում դրանց բովանդակությունը թարգմանվում էր հունմինջոնգըմով և ներկայացվում ժողովրդին։ Պալատի բոլոր կանանց հրահանգվեց սովորել հունմինջոնգըմը, և նույնիսկ Սեջոնգ Մեծը երբեմն արքունիքի նախարարներին և պետական հաստատություններին գրություն էր ուղարկում հենց հունմինջոնգըմով։ Այնուհետև մասնավոր և պետական որոշ փաստաթղթերում նույնպես սկսեց կիրառվել Հունմինջոնգըմը։ Հունմինջոնգըմի տարածման այս քաղաքականության շնորհիվ այն աստիճանաբար լայն տարածում գտավ։

## Գրքի կառուցվածք
### Գրքերի բաժանում
Հանգըլի ստեղծման մասին «Հունմինջոնգըմ»-ի տարբեր տպագրական տարբերակներ կան։ Կա չինարենով գրված  էթիկայի բաժինը ()-ը և Հերյեբոն ()-ը, ինչպես նաև կորեերենով գրված Օնհեբոնը (Գիրք, որը պարունակում է միայն Հունմինջոնգեումի էթիկետի բաժինը)։ Բացի այդ,Սեջոնգ թագավորի պաշտոնական տարեգրություն մեջ ներառված տարբերակը երբեմն առանձնացվում է որպես 실록본 (), որը պատկանում է էթիկայի տարեգրության () շարքին։ Այդպիսի բաժանումը կատարվում է հարմարության համար։ Այս տարբերակներից միայն Հերյեբոնն () է ամբողջական գրքի ձևով առանձին հրատարակություն, և սովորաբար այն կոչվում է «Հունմինջոնգըմ Հերյեբոն»։.

Նշվում է, թե Պակ Սընգ Բինի կողմից պահվող Օնհեբոնը առանձին հրատարակված գիրք է եղել, սակայն մանրակրկիտ ուսումնասիրության արդյունքում պարզվեց, որ այն իրականում 월인석보-ի (Չոսոն դինաստիայի ժամանակաշրջանի բուդդայական տեքստ, գրված կորեերենով) գրքի սկզբնամասն է, որպես առանձին կազմված (վերակազմված) տարբերակ։ Ենթադրվում է, որ «훈민정음 해례본»-ը տպագրվել է մոտավորապես 500 օրինակով։ Սակայն դրա կազմության փաստը հայտնի էր միայն գրավոր արձանագրություններից, և մինչև 20-րդ դարի սկիզբը դրա գոյության մասին հայտնի չէր նույնիսկ մեկ օրինակ։ 1940 թվականին այն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Անդոնգ քաղաքում։ Դրանից հետո, 2008 թվականին Սանգջու քաղաքում հայտնաբերվեց ևս մեկ օրինակ, և ներկայումս հայտնի է, որ ընդհանուր առմամբ գոյություն ունի երկու օրինակ։

### Գրային համակարգի ուղեցույց
Այն նաև կոչվում է «Հունմինջըոնգըմի բնօրինակ»  կամ «Օսոնգ ջեջագո» ( ), սակայն այն «Հունմինջըոնգըմ հերյեբոն» է կոչվում, քանի որ նախկինում հայտնի  «էթիկայի» () բաժնին ավելացվել է նաև «Հերյե» () բաժինը։ էթիկայի () բաժինը ներառված էր Սեջոնգ թագավորի պաշտոնական տարեգրության մեջ և 월인석보-ում(Չոսոն դինաստիայի ժամանակաշրջանի բուդդայական տեքստ, գրված կորեերենով), ուստի այն լայնորեն տարածված էր, սակայն «Հերյե» () բաժնի մասին հայտնի չէր մինչև 1940 թվականը, երբ առաջին անգամ հայտնաբերվեց «Հունմինջըոնգըմ հերյեբոն»-ը։

1962 թվականին այն նշանակվել է որպես 70-րդ ազգային գանձ, իսկ 1997 թվականի հոկտեմբերին գրանցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային հիշողության ժառանգության ցանկում: Այն փայտատպագիր (քսիլոգրաֆիկ) հրատարակություն է՝ ամբողջական 33 թերթից բաղկացած մեկ հատորով։ Գրքի չափերն են՝ լայնությունը 20 սմ, բարձրությունը՝ 32.3 սմ։ Հերյեբոնը բաղկացած է «էթիկայի» () բաժնից, որը սկսվում է « (*«Մեր երկրի բարբառը տարբերվում է Չինաստանի [լեզվից]»*։...)» արտահայտությամբ, «Հերյե» (解例) բաժնից և Ջոնգ Ինջիի (정인지) նախաբանից ()։

Սեջոնգի կողմից անձամբ գրված «էթիկայի» () բաժինը կազմված է 4 թերթից՝ 7 էջով, որտեղ յուրաքանչյուր էջում կա 7 տող, և յուրաքանչյուր տողում՝ 11 նշան, վարժարանի(집현전) գիտնականների կողմից գրված «Հերյե» () բաժինը կազմված է 26 թերթից՝ 51 էջով և 3 տողով, յուրաքանչյուր էջում՝ 8 տող, և յուրաքանչյուր տողում՝ 13 նշան, Ջոնգ Ինջիի (정인지) կողմից գրված նախաբանը կազմված է 3 թերթից՝ 6 էջով, որտեղ յուրաքանչյուր տող սկսվում է մեկ նիշով և պարունակում է 12 նշան։

Հունմինջոնգըմ հերյեբոնը բաղկացած է էթիկայի բաժնից, հերյե բաժնից և նախաբանից։ **Էթիկայի** **բաժինը (****)** ներառում է արքայական նախաբանը, որտեղ ներկայացված է Հունմինջըոնգըմի ստեղծման նպատակը, ինչպես նաև «էթիկայի» հատվածը, որտեղ բացատրվում են նոր տառերի հնչյունային արժեքներն ու կիրառման կանոնները։

**Հերյե բաժինը (****)** բաղկացած է հետևյալ ենթաբաժիններից՝ **Ջեջահե (****)**  բացատրում է տառաստեղծման սկզբունքները, չափանիշները, բաղաձայնների և ձայնավորների համակարգը, ինչպես նաև հնչյունային պատկերները, Չ**ոսոնգհե (****)** – բացատրում է սկզբնահնչյունները (բաղաձայններ), **Ջունգսոգնհե (****)** ներկայացնում է միջնահնչյունները (ձայնավորներ) և դրանց համադրման ձևերը, **Ջոնգսոնհե (****)** բացատրում է վերջնահնչյունների բնույթը և չորս տոները, **Հապջահե (****)** – ցույց է տալիս, թե ինչպես են սկզբնահնչյունը, միջնահնչյունը և վերջնահնչյունը միավորվում վանկային միավոր կազմելու համար, ինչպես նաև բացատրում է միջնադարյան կորեական լեզվի տոնային համակարգը, **Յոնգջարե (****)** – ներկայացնում է բառերի գրության օրինակներ։ Ջոնգ Ինջիի նախաբանում ներկայացված են հանգլի ստեղծման պատճառները, ստեղծողը, հանգլի առավելությունները, գրքի կազմողները, իսկ վերջում նշված է հրատարակման ամսաթիվը՝ «Ջոնգթոնգի 11-րդ տարի (1446 թվական), 9-րդ ամիս, ամսվա առաջին տասնօրյակ»։

#### «Ջոլունջիջանգդո»-ում նույնպես առկա է նույն բովանդակությունն ունեցող «Հունմինջըոնգըմ Ջեջահե» բաժին
Բաղաձայնները հինգ հնչյունների, հինգ տարրերի, եղանակների և այլ երևույթների հետ կապելով դժվար է բացատրել «Հունմինջըոնգըմ»-ի ստեղծողների ինքնատիպ տեսակետը։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ Չինաստանի ամենահին հանգավոր գիրքը՝ «Ջոլունջիջանգդո»-ն ()», որը ներառված է «Սագոջոնգսո»-ում ()» և, ինչպես ասվում է, գրվել է Սոնգ դինաստիայի Սամա Գուանգի (, 1019-1086) կողմից և վերանայվել Մին դինաստիայի Սո Գուանգ Ջոի () կողմից, նույնպես նույն բովանդակությունն ունի, ինչ «Հունմինջոնգեումը»՝ «Բաղաձայնների  կարգը տարբերակելու օրինակներ» բաժնում: «Չոլունջիջանգդո»-ում նշված **«տառերը հետևում են միմյանց՝ ըստ ապրելու սկզբունքի»** արտահայտությունը նշանակում է, որ նախանշվել են հինգ հնչյունները հինգ տարրերի (목, 화, 토, 금, 수 – փայտ, կրակ, հող, մետաղ, ջուր) համադրման հաջորդականությամբ, ինչը համընկնում է **«Հունմինջըոնգըմ»-ում** հնչյունների և հինգ տարրերի համադրման դասակարգման հետ:

#### Գանսոնի հրատարակություն
Գանսոնգբոնը (Անդոնգբոն տարբերակը) մոտավորապես մինչև 1940 թվականը պահվում էր Գյոնգսանգ նահանգի Անդոնգ շրջանի Ուարյոնգմյոն բնակավայրում գտնվող Ի Հան գոլի տոհմի մոտ։ Ասվում է, որ նրա նախահայր Ի Չոնը, ջուրչենների արշավանքի ժամանակ վաստակած ծառայությունների համար, անձամբ է այն պարգև ստացել Սեջոնգ Մեծից։ Չափերն են՝ լայնությունը 20 սմ, երկարությունը 32.3 սմ (տպագրական շրջանակը՝ լայնությունը 16.8 սմ, երկարությունը 23.3 սմ), և 2 էջ շապիկից ու 33 էջ հիմնական բովանդակությունից։ Հայտնաբերման ժամանակ շապիկը և առաջին երկու թերթերը պոկված էին ու բացակայում էին, ուստի դրանք լրացվել են Ի Հան-գոլի երրորդ որդի Յոնգջունի () ձեռագրով։ Յոնգջունը խորապես տիրապետում էր Անպյոնգ դեգունի գրաոճին () և գեղագրիչ էր, ում աշխատանքները ընտրվել էր «Սոնջոն» () ցուցահանդեսի համար։

Ասվում է, որ էջերի պոկված լինելու պատճառը այն է, որ ստիպված պատռել են առաջին երկու էջերը և այդպես են պահպանել, քանի որ Յոնսանգունի՝ կորեական գրի վերաբերյալ քաղաքականության պատճառով պատժում էին այն մարդկանց, ովքեր ունեին կորեերեն տառերով գրված գրքեր կամ տեքստեր։ Ավելի ուշ Ջոն հյոն փիլը Կիմ թե ջունի միջոցով ձեռք բերեց այս Անդոնգի օրինակը և պահպանեց այն։ Ազատագրումից հետո Ջոն հյոն փիլը գիտական աշխարհին տեղեկացրեց -ի գոյության մասին և պատրաստեց ու տարածեց դրա պատճենված հրատարակությունը՝ բացահայտելով գրքի բովանդակությունը։ Ջոն հյոն փիլը Կորեական պատերազմի ժամանակ այս մեկ հատորնը դրել է փայտյա տուփի մեջ և փախստականների հետ հեռացել է․ կա նաև մի պատմություն, ըստ որի՝ նա նույնիսկ քնած ժամանակ այն օգտագործում էր որպես բարձ։ Ներկայումս այն պահվում և ցուցադրվում է Գանսոնգ Արվեստի թանգարանում։ Ըստ Գանսոնգ մշակույթի և արվեստի հիմնադրանմի տրամադրած տվյալների՝ Ջոն Հյոնգ փիլը Հունմինջոնգըմ Հեյրեբոնը գնելու համար վճարել է 10,000 վոն, որը համարժեք է այդ ժամանակվա 10 մեծ կղմինդրե տանիքով տների գնին։

#### Սանգջուի օրինակ
Սանգջուի օրինակը 2008 թվականի օգոստոսին հայտարարվեց այն բանից հետո, երբ Սանգջուում բնակվող Բեիկկին ասաց, որ այն հայտնաբերել է իր տան վերանորոգման ընթացքում։ Սակայն հնավաճառությամբ զբաղվող Ջոյոնգհունը պնդեց, որ այն գողացվել է իրենից, ինչի հետևանքով սկսվեցին դատական գործընթացներ։ Քաղաքացիական դատավարության ընթացքում Կորեային բարձրագույն դատարանը ճանաչեց Ջոյոնգհունի սեփականության իրավունքը։ Այնուհետև նա 2012 թվականի մայիսին Սանգջուի օրինակը փաստաթղթային ձևով նվիրաբերեց Կորեայի մշակութային ժառանգության վարչությանը։ Այս ժամանակ վեճ առաջացավ, որ սա Անդոնգի Գվանգհընգսա տաճարից գողացված մասունք էր, և Ջոգյե միաբանությունը, որին պատկանում էր Գվանգհընգսա տաճարը, բողոք ներկայացրեց։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքացիական դատավարությունը պարտված Բե Իկկին, ի վերջո, անմեղ ճանաչվեց քրեական դատավարության մեջ՝ գողության մեղադրանքով, և շարունակեց անհիմն պահանջներ ներկայացնել, օրինակ՝ պահանջել 100 միլիարդ վոն՝ Սանջուբոնի նվիրաբերության դիմաց։ Սանգջու տարբերակում կան Չոսոնյան հնչյունաբանի կողմից թողնված ծանոթագրություններ, սակայն հայտնի է, որ դրանք վատ վիճակում են եղել, 66 էջերից 18-ը կորել կամ այրվել են։

### Հունմինջոնգըմի Էթիկայի բաժին
Հերյե() և Յեըի()՝ երկու բաժիններն էլ պարունակող տարբերակը կոչվում է Հերյեբոն, իսկ այն տարբերակը, որտեղ կա միայն էթիկայի մասը, կոչվում է 예의본(էթիկայի բաժին)։ Սակայն էթիկայի բաժինը առանձին գիրք չէ. դրա Հանգըլով թարգմանված տարբերակը (언해본) ընդգրկված է 세종실록(Սեջոնհգ Մեծի պաշտոնական գրառումներ) և 월인석보(Չոսոն դինաստիայի ժամանակաշրջանի բուդդայական տեքստ, գրված կորեերենով)։ Հունմինջոնգըմ Հերյեի՝ 1940 թվականին Անդոնգում հայտնաբերվելուց առաջ, Հունմինջոնգըմի մասին տեղեկություններ ստանալու հիմնական սկզբնաղբյուրը եղել է Յեըիբոնը։

### Հունմինջոնգըմ օնհեբոն

Պատկեր:Hunmin_jeong-eum.jpg|월인석보에 실린 훈민정음언해
Պատկեր:Hunmin_Jeongeum.svg|훈민정음 어제 서문
Հունմինջոնգըմ օնհեբոնը այն տարբերակն է, որտեղ չինական գրերով գրված էթիկային բաժնի բովանդակությունը թարգմանված է Հանգըլով։ 1459 թվականին (Սեջո կառավարչի թագավորության 5-րդ տարում) հրատարակված Ուորինսոկբո գրքի առաջին հատորի սկզբում հետևյալ՝ «Սեջոնգ Մեծի հեղինակած Հունմինջոնգըմ»()» վերնագրի տակ հանգըլով թարգմանված ընդգրկված են Սեջոնգ Մեծի հեղինակած նախաբանը և Հունմինջոնգըմի էթիկայի բաժինը։ Այն կարելի է համարել 예의본-ի տեսակ, սակայն հարմարության համար առանձին անվանվում է 언해본։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ այն 예의본-ը, որը գրված է չինական գրերով`հիերոգլիֆներով, թարգմանված է հանգըլով, և այսպես արտացոլվում է այս տարբերակը։ Անհատապես, օնհե«언해(諺解)» բառը նշանակում է, որ տեքստը թարգմանվել է չինական գրերից դեպի կորեական գիր, ինչը ընդգծում է դրա բնույթն ու կիրառությունը: Հունմինջոնգըմ Օնհեն կազմված է հետևյալ կերպ․ նախ նշվում է Հունմինջոնգըմի չինական տեքստը, այնուհետև դրա տակ տեղադրվում է հանգըլով գրված կարճ մեկնաբանություն, իսկ հետո արդեն ամբողջությամբ հանգըլով բացատրություն է տրվում չինական տեքստի համար։ Այսպիսով՝ ընթերցողը նախ կարդում է չինարեն տեքստը, հետո դրա բառերի հատ-հատ բացատրությունը, և վերջում ընթերցում է ամբողջական հանգըլով թարգմանված հատվածը։ Սա թույլ է տալիս նույնիսկ նրանց, ովքեր չեն տիրապետում չինարենինին, լիովին հասկանալ Հունմինջոնգըմի բովանդակությունը։

## Քիչ հայտնի խնդիրներ
### Հունմինջոնգըմի ուշ ավարտը

#### Հունմինջոնգեումը ստեղծվել է միայն այն ամսին, երբ ավարտվել է Հունմինջոնգեումի մեկնաբանությունը
Չոսոնի դինաստիայի տարեգրքերի նախաբանը Հունմինջոնգեումի մեկնաբանության ավարտի հանգամանքների մասին շատ պարզ է։ Նախաբանի՝ «Այս ամիս Հունմինջոնգեումի կառուցումն ավարտվեց։(○是月, 訓民正音成｡ 御製曰)» տակ ներառված են Սեջոն թագավորի դարաշրջանի և «էթիկայի և Ջոնգ Ինջիի» նախաբանները։

#### «Հունմինջոնգըմ Հայրեբոն» գիրքն ամբողջական է, բայց կերպարները՝ թերի
1446 թ., Սեջոնգ Մեծի 28-րդ տարում գրանցված Սեջնգ Թագավորի պաշտոնական գրառումների սկզբում հանդիպում է հետևյալ արտահայտությունը **"○是月, 訓民正音成｡ 御製曰"**, որտեղ հստակ նշված է Հունմինջոնգըմը՝ **"****"**։

Սեուլի ազգային համալսարանի պրոֆեսոր Բանգ Ջոնգ Հյոնը նշել է, որ այստեղ օգտագործված «****» կետը վերաբերում է 《Հունմինջոնգըմ Հերյե》-ի գրքի ավարտման ժամանակին, այլ ոչ թե պարզապես հնչյունային կամ գրային համակարգի ստեղծման ավարտին։  Այնուհետև, Սեուլի ազգային համալսարանի պրոֆեսոր Ի Սունգ Նյոնգը նշել է․ «մոդեռն լեզվով ասած՝ սա նշանակում է, որ տեքստի ձեռագիրը ավարտված էր, բայց դեռ գիրք չի հրատարակվել»։ Արդյունքում, նա սա ընկալում է որպես Հունմինջոնգըմ Հերյեի ձեռագրի ավարտման ժամանակ, ինչը գրեթե համարժեք է պրոֆեսոր Բանգ Ջոնգ Հյոնի դիտարկման հետ։

#### Կորեական այբուբենի 28 տառերի վերաբերյալ Սեջոն թագավորի պատկերացրած մեկնաբանության մշակման հարցը
Հունմինջոնգըմ Հայրեբոնի թագավորական նախաբանից ներքև հետևյան բաժիններն են՝ 

# «երեկվա» նախաբանը, 
# սկզբնական բաղաձայնի տառատեսակը և հնչյունական արժեքը, միջնորմ բաղաձայնի տառատեսակը և հնչյունական արժեքը, 
# վերջնական բաղաձայնի կանոնները, 
# հաջորդական գրության կանոնները, 
# համակցված գրության կանոնները, 
# բաժանման կանոնները,
# տոնային հնչյունների կանոնները 
# չորս տոնի օրենքի և Ջոնգ Ին ջիի նախաբանը։ 

Այս բովանդակությունը ներառված է Հունմինջոնգըմ Հայերեբոնի հիմնական տեքստում, և կարելի է տեսնել, որ Հայերեբոնի համեմատ, որը դրա վրա հիմնված մեկնաբանություն է, տարբեր փոփոխություններ են եղել։ Թվում է, թե փոփոխությունները անխուսափելի էին, քանի որ տառային համակարգը, վերջնական բաղաձայնների հնչյունական արժեքները և չինական նիշերի ստանդարտացումը իրականացվել են Սեջոն թագավորի պատկերացրած կորեական այբուբենի 28 տառերի ստեղծման և դրանց վերաբերյալ մեկնաբանություն մշակելու գործընթացում։ Նույնիսկ փոփոխությունների գործընթացում, այն փաստը, որ Սեջոնգ թագավորը անմիջականորեն ներգրավված էր գործընթացի յուրաքանչյուր փուլում, վկայում է այն փաստը, որ Սեջոնգ թագավորը անձամբ ստացել է թագավորի խորհուրդը՝ Դոնգգուկ Ջոնգունի նախաբանում բաղաձայններն ու ձայնավորները որոշելու համար, ինչը հաստատում է Հունմինջոնգեումի գործունեության գործընթացը։

#### Հանգըլի ստեղծումը արդեն ավարտվել է՝ պաշտոնական գործընթացի միջոցով
Սեջոնգ Մեծ թագավորի կառավարման 26-րդ տարում (1444) Չուե Ման րիի հուշագրում նույնպես գրված է․ «Եթե ասվի, թե ժողովրդական գրությունը ստեղծվել է այն պատճառով, որ այլ ելք չկար և այն ստեղծելը անխուսափելի էր ()»։ Այս արտահայտությունը հաստատում է, որ Հանգըլի ստեղծումը արդեն ավարտված էր այդ ժամանակվա արարողակարգի միջոցով»։ Չուե Ման րիի և մյուսների հուշագրերի հակառակ ներկայացնելու պատճառը ոչ թե Հանգըլի ստեղծմանը դեմ լինելն էր, այլ այն, որ եթե դրա միջոցով նոր հասկացություններ և բառեր ստեղծվեին, ապա դա կարող էր առաջացնել խառնաշփոթ և խնդիրներ Կորեայի հնագույն այբուբեն՝ Հանջայի հնչյունաբանության մեջ։ Եվ նաև, նրանց խոսքերով, լինելով ավանդապաշտներ, նրանք պնդում էին, որ մինչ մենք ունենք Հանջա, նոր տառերի օգտագործումը անընդունելի է։

### Հանգըլի ստեղծումը ոչ գաղտնի, այլ բացահայտ և հրապարակային գործընթաց
#### Սեջոնգ Մեծի՝ Չուե Ման րիի հուշագրին պատասխանելով տված հրամանը
Սեջոնգ Մեծի կառավարման 26-րդ տարում (1444) փետրվարին Չուե Ման րիի հուշագրին ի պատասխան, Սեջոնգի հրամանում ասվում է՝ «Դուք, որ ծառայում եք որպես իմ սպասավորներ, իմացաք իմ մտադրությունները (汝等以侍從之臣, 灼知予意)»։ Այս տեքստից կարելի է հասկանալ, որ Հանգըլի ստեղծումը ոչ թե գաղտնի, այլ բացահայտ ու հրապարակային գործընթաց էր եղել։ Իհարկե, կարելի է հարց բարձրացնել այն մասին, որ **Հանգըլի** ստեղծման ընթացքի մասին որևէ գրավոր աղբյուր գոյություն չունի մինչև Սեջոնգի կառավարման 25-րդ տարի (1443), սակայն քանի որ այն ժամանակ Հանգըլի ստեղծումը չափազանց նորարարական գաղափար էր, հնարավոր չէ բացատրել, որ այն իրականացվել է առանց հուսալի խորհրդականների ուշադրության՝ պայմանավորված նրանց անտարբերությամբ։

#### Հիմնական գիտնականները ճանաչում էին Սեջոնգ թագավորի անմիջական առաջնորդությունը հանգըլի ստեղծման գործում
Սեջոնգի հրամանում՝ «Այժմ ասվում է, որ դա անհնար է (今反以爲不可)» արտահայտությունը ցույց է տալիս, որ Կիմ Մունը նախապես համաձայնել էր Հանգըլի ստեղծմանն ու օգտագործմանը, բայց երբ Չուե Ման րիի հետ միասին բողոքի հուշագիր ներկայացրեց, Սեջոնգը խորապես մտահոգվել է ու դա առաջացրել էր իր դժգոհությունը։ Այս հատվածը նաև ապացույցներ է տրամադրում, որ վարժարանի խոշոր գիտնականները, այդ թվում՝ Չուե Ման րին, արդեն տեղյակ էին, որ Սեջոնգ թագավորն անմիջականորեն ղեկավարում էր հանգըլի ստեղծումը։

## Հանգըլի տառատեսակների ծագման տեսությունների վերանայում, որոնք հանգեցնում են հանգըլի ստեղծման ինքնատիպության նոսրացմանը
Սոկգոչագիուոնի (석고자기원설) (Իհյոնգ Սանգի՝ «ինքնաքննադատում»-ի) և Դոթմունչանգսալի(덧문창살설) տեսություններում, ինչպես նաև այլ տարբեր ծագման տեսությունների շրջանակներում, վերջին ժամանակներում առաջ եկած դասական տեսությունը անհրաժեշտ է նորից վերաիմաստավորել։ Հանդիսանում է, որ մինչ այժմ ներկայացված Հանգըլի ծագման վերաբերյալ քննարկումները պետք է ամբողջությամբ վերանայվեն։ Տառերի ծագման տեսության վերաբերյալ շարունակվող քննարկումները կարող են անցնել այնպիսի փուլ, որ Հանգըլի ստեղծման ինքնատիպությունը նվազեցվի՝ դառնալով անարդյունավետ ու անտեղի քննարկում։

## Գնահատում
### Դրական գնահատական
«Հունմինջոնգըմը» կարևորագույն գիրք է, որը բացատրում է Հանգըլի ստեղծման նպատակն ու սկզբունքները և պատկերացում է տալիս միջնադարյան կորեական լեզվի մասին: Հատկապես բարձր են գնահատվում «Հեյրյեբոնում» ներառված օրինակները, քանի որ դրանք ճշգրիտ պատկերում են ստեղծման ժամանակաշրջանի բնօրինակ գիրը: Ավելին, «Հեյրյեն» լույս է սփռում մի շարք հարցերի վրա, այդ թվում՝ տառերի ծագման վերաբերյալ:.

Այս գրքի հայտնաբերումից առաջ հանգըլի ստեղծման վերաբերյալ առաջացել են տարբեր տեսություններ, այդ թվում՝ հին գրի իմիտացիա, դասական կնիքների ծագման տեսություն, սանսկրիտական ​​ծագման տեսություն, մոնղոլական գրի ծագման տեսություն և նույնիսկ ցանցաձև ծագման տեսություն, որոնք բոլորն էլ հերքում էին դրա ինքնատիպությունը: Սակայն այս գրքի հայտնվելը ցրեց այս բոլոր տեսությունները՝ հստակ ցույց տալով, որ բերանի պատկերագրերի տեսությունը հանգըլի ստեղծման սկզբնական աղբյուրն էր։ Այն նաև լավ հիմք է հանդիսանում Հանգըլի գերազանցությունը և ինքնատիպությունը ճիշտ ներկայացնելու համար։

Մինչդեռ, հանգուլի ստեղծման նպատակը նկարագրված է նախաբանում։

: Որտեղ կան երկնքի և երկրի ձայներ, պետք է լինեն նաև գրավոր ձևեր։ Հետևաբար, հին մարդիկ ստեղծել են ձայնի վրա հիմնված նշաններ՝ բոլոր իրերի հույզերը հասկանալու և երեք աշխարհների (երկինք, երկիր և մարդ) սկզբունքները մարմնավորելու համար, մի համակարգ, որը հետագա սերունդները հեշտությամբ չէին կարող կրկնօրինակել։ Այնուամենայնիվ, չորս ուղղությունների քամիներն ու ձայները տարբերվում են, և դրանց հնչյունները նույնպես համապատասխանաբար տարբերվում են։ Օտար լեզուներն ունեն հնչյուններ, բայց չունեն գրավոր նշաններ։ Չինական նշաններ փոխառելը դրանք փոխանցելու համար նման է փորագրիչի մեջ փորվածք և ելուստ տեղավորելու փորձին. ինչպե՞ս կարելի է այն առանց խոչընդոտների հասցնել կատարյալ հասկացողության։ Վերջին հաշվով, յուրաքանչյուրը պետք է բավարարվի իր սեփական համատեքստով և չի կարող պարտադրվել միատարրությանը։

Եթե ​​կա երկնքի և երկրի բնական ձայն, ապա պետք է լինի նաև երկնքի և երկրի բնական գրություն։ Ահա թե ինչու հին մարդիկ տառեր էին ստեղծում ձայների հիման վրա, և բոլոր իրերի հույզերի միջոցով նրանք գրանցեցին երեք ուժերի սկզբունքները, որպեսզի դրանք չկարողանան փոխվել հաջորդ կյանքում։ Սակայն, տեղական սովորույթները տարբեր են յուրաքանչյուր տարածաշրջանում, և հնչյունները նույնպես համապատասխանաբար տարբերվում են։ Օտար լեզուները հաճախ հնչյուններ ունեն, բայց գրավոր ձև չունեն, ուստի չինական նիշերը փոխառվում են՝ ամենօրյա օգտագործումը հեշտացնելու համար։ Սա նման է կլոր երգեհոնի, որը տեղավորվում է քառակուսի անցքի մեջ, բայց դրանք սխալ են դասավորված։ Ինչպե՞ս կարող են դրանք շփվել առանց խոչընդոտների։ Հարցն այն է, որ յուրաքանչյուրը պետք է իրեն հարմարավետ զգա իր սեփական իրավիճակում, և այն չի կարող պարտադրվել նույնը լինել բոլորի համար։

Վերոնշյալը հիշելով՝ մենք խորապես հասկանում և հաշվի ենք առնում աշխարհի բազմազան և հավասար միջավայրը, բացահայտում կորեերենի արտասանության յուրահատկությունը և բացատրում համապատասխան նիշերի անհրաժեշտության դեպքում գիտական ​​սկզբունքների կիրառման գործընթացը։.

### Բացասական գնահատական
* Սեուլի համալսարանի պրոֆեսոր Ի Սունգնյոնգի (1976:85) կարծիքով, Հունմինջոնգըմի ստեղծման ժամանակ Սեջոնգի առողջական վիճակը եղել է շատ վատ: Հատկապես հիշողության թուլացումը և աչքերի խնդիրները հանգեցրել են նրան, որ նա պետական գործերը հանձնել է թագաժառանգին, իսկ ինքը Հունմինջոնգըմի ստեղծման մեջ միայն սկզբունքներ է սահմանել և ուղղություն տրամադրել, լուծել է միայն հիմնահարցերը, բայց անշուշտ չի մասնակցել մանրակրկիտ հետազոտությանը։  Կորեական լեզվի պատմության ուսումնասիրության մեջ ենթադրվում է, որ անզգուշորեն հորինված տեսություններ պնդելը՝ առանց կոնկրետ փորձարարական տվյալների և որևէ հիմքի, գիտական ​​​​գիտության աղավաղում է: Վառ օրինակ է այն տեսությունը, որ Սեջոնգ թագավորը տառապել է աչքի հիվանդությամբ՝ հանգըլը ստեղծելիս գերծանրաբեռնվածության պատճառով: Այս տեսակետը, հիմնվելով վերը նշված փաստերի վրա, կարելի է համարել կեղծիքի արդյունք: Այս տեսակետը, ի վերջո, կարող է հանգեցնել այն փաստարկին, որ հանգըլի ստեղծողը Սեջոնգ թագավորի կենսաբանական որդին չէ։
* Բրիտանական գրադարանի պատմաբան Ալբերտին Գաուրը (1995) նշում է՝ «Սեջոնգը հաճախ նկարագրվում է որպես նոր տառեր ստեղծած մեծագույն անձ, սակայն նման պատվերն ամենայն հավանականությամբ քաղաքական հնարք է, որի նպատակն էր նոր սովորույթներին նոր հեղինակություն տալ և ճնշել հին ավանդույթները»։ Այսպիսով, նա բացասական տեսակետ է հայտնում Սեջոնգի անմիջական մասնակցության մասին Հանգըլի ստեղծմանը»։
* Կորեայի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոնգ Գվանգը (2006:8) ասել է. «Ընդգծելով, որ Սեջոնգ թագավորն անձամբ է ստեղծել Հունմինջոնգըմ անվամբ նոր այբուբենը, նա, հնարավոր է, մտադիր է եղել այբուբենի հեղինակությունը և դրա հնարավոր կողմնակի ազդեցությունները ծածկել կայսեր ստվերում։ Այնուամենայնիվ, Չոսոն դինաստիայի տարեգրքերի հոդվածը, որ Սեջոնգ թագավորն անձամբ է ստեղծել 28 նոր տառերը, որոշ չափով հավաստի հոդված է»։ Այնուամենայնիվ, նա նաև պնդում է արքայադուստր Ջոնգիի տեսությունը («Մոնգյու Յադամ», «Ջուկսան Ան շի Դեդոնգբո»)։
* Չոնջու համալսարանի պրոֆեսոր Կանգ Գյու սոնը և դոցենտ Հվանգ Գյոնգ սուն (2006:75) նշել են. «Ինչպես նշվեց վերևում, Սեջոնգ թագավորը տառապում էր աչքի հիվանդությունից, հյուծվածությունից, այտուցներից, մեջքի և ուսի ցավերից, ջրի կուտակումից, խոսելու դժվարությունից և ոտքերի ցավերից: Սեջոնգ թագավորի գահակալության 29-րդ տարվանից սկսած՝ թագաժառանգի գահակալության  հարցը բազմիցս բարձրացվել է հենց Սեջոնգ թագավորի կողմից: Նա նաև հաճախակի լքում էր մայրաքաղաքը՝ տաք աղբյուրներում վերականգնվելու նպատակով: Աչքի հիվանդությունները դժվարացնում էին առարկաների տարբերակումը: Անհավանական է, որ Սեջոնգ թագավորը, որը պնդում էր, որ գործում է որպես թագավոր, ապրել է ուսումնասիրության կյանքով»: Սա թագավորի առողջության մասին գրառումների վերաբերյալ քննարկման ընդլայնված վերարտադրությունն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:훈민정음_해례본_(1).jpg|Հունմինջոնգըմ Հեյրեբոնը ցուցադրվում է Հանգըլի ազգային թանգարանում
Պատկեր:훈민정음_해례본_(2).jpg|Հանգըլի ազգային թանգարանում ցուցադրվող Հունմինջոնգըմ Հեյրեբոնի նկարագրությունը


## 4 տառեր, որոնք ներկայումս չեն օգտագործվում
* **ㆆ** (մեղմ, փափուկ): ㅇ և ㅎ տառերի միջև ընկած տառ, սա նույնպես պարզեցվեց՝ դառնալով ㅎ և այլևս անհրաժեշտություն չեղավ օգտագործել։.
* **ㆁ** (հին իընգ, վերին իընգ): Երբ հնչում է «անգ» հնչյունը, սկզբնական տառի վերջին բաղաձայնը, այսինքն՝ հնչյունավորված իընգը, հին իընգն է: Այժմ այն ​​չի օգտագործվում, քանի որ այն հեշտ է շփոթել ㅇ-ի հետ: 
* **ㅿ** (կիսաատամնային հնչյուն): Միջին կորեական հնչույթը գրելու համար օգտագործվող տառ, որի արտասանությունը համեմատվում է մոտավորապես [z]-ի հետ, սակայն կլանվել է ㅇ-ի մեջ և անհետացել ժամանակակից կորեերենում։
* **ㆍ** (ներքևում): Միջին կորեերենի հնչյունները գրելու համար նախատեսված տառ, որոնք ենթադրվում է, որ հետին ձայնավորներ են, սակայն այն պարզեցվել է առաջին վանկում ㅏ, վերջին վանկում՝ ㅜ՝ առանց վերջնական բաղաձայնի, և մնացած վանկերում՝ ㅡ, ուստի դրա օգտագործումը դարձել է ավելորդ։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 
* 훈민정음 - 유네스코 세계기록유산
* 훈민정음 - 한글재단
* 네이버 한글한글아름답게(훈민정음 언해본 디지타이징 및 해석)
* 15세기 한국어 발음을 추정하여 복원한 훈민정음

Կատեգորիա:Կորեական գրականություն
Կատեգորիա:Կորեական գրային համակարգ
Կատեգորիա:Կորեայի մշակույթ
Կատեգորիա:Կորեայի պատմություն
Կատեգորիա:Կորեերեն
Կատեգորիա:Ձեռագրեր