Սուրբ Գալլուսի աբբայություն

200px|մինի

[200px|մինի|Տաճարի ներսը (շվեյցարական [բարոկկոյի կարևորագույն հուշարձաններից է)]]
**Սուրբ Գալլուսի աբբայություն** (), արդեն ցրված աբբայություն (747–1805 թթ.), որ գործել է  Շվեյցարիայի Սանկտ Գալլեն քաղաքի կաթոլիկ կրոնական համալիրում։ Կարոլինգյան Վերածնության դարաշրջանի վանքը կանգուն է սկսած  719 թվականից, 9-ից 13-րդ դարերում եղել է անկախ իշխանություն և բազում դարեր բենեդիկտյան գլխավոր աբբայություններից մեկն էր Եվրոպայում։ Վանքը հիմնադրել է Սուրբ Օտմարը այն վայրում, որտեղ Սուրբ Գալլուսը կառուցել էր իր մենաստանը։ Սուրբ Գալլուսի աբբայության գրադարանը միջնադարյան ամենահարուստ գրադարաններից մեկն է աշխարհում։ Հենց այս աբբայության ու վանքի շուրջն է, որ ստեղծվել է Սանկտ Գալլեն քաղաքը։ Մոտավորապես 1800 թվականին աբբայությունը ցրվել է, աշխարհիկացվել։ Նախկին աբբայության եկեղեցին 1848 թվականին ստացել է տաճարի կարգավիճակ։ 1983 թվականին այն ամենը, ինչ մնացել էր նախկին աբբայությունից, հայտարարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վայր։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
613 թվականին Սուրբ Գալլուսը, որ իռլանդացի վանական էր և Սուրբ Կոլումբանուսի աշակերտն ու ընկերակիցը, մենաստան է հիմնել, որ հետագայում վերածվել է վանական համալիրի։ Ապրել է իր խցում, մինչև որ մահացել է 646-ին և թաղվել մենաստանի տարածքում՝ Արբոնում։ Հետագայում ժողովուրդը սրբացրել է նրան, պաշտել, վտանգի ժամանակ աղոթել նրա շիրմի առաջ։ Նրան որպես վանահայր հաջորդած Սուրբ Օտմարն էլ հենց ձեռնամուխ է եղել վանքի հիմնադրմանը, որի համար նշվում են տարբեր տարեթվեր. 719 թ. 720,, 747 թ., 8-րդ դարի կեսեր։ Պիպին Երրորդ Կարճահասակի թագավորության օրոք՝ 8-րդ դարում Օտմարը հիմնել է կարոլինգյան ճարտարապետության ոճով աբբայություն, որտեղ ծաղկում են ապրել արվեստները, գրականությունն ու գիտությունները։ Աբբայությունն արագորեն աճել է, զարգացել, ալեմանյան շատ ազնվականներ վանական են դարձել (Օտմարի վանահայրության ավարտին *Professbuch*-ը հիշատակել է 53 ազնվազարմ վանականի անուն)։ Աբբայության երկու վանականներ՝ Մագնուս Ֆյուսենցին և Թեոդորը, վանքեր են հիմնել Ալգաուում՝  Կեմպտենում ու Ֆյուսենում։ Վանականների թվաքանակի աճին զուդընթաց՝ աբբայությունը զորեղացել է նաև տնտեսապես։ Շատ հողեր են վանքին փոխանցվել Թուրգաուում, Ցյուրիխգաուում և Ալեմանիայի այլ վայրերում՝ շնորհիվ շտիֆտունգենի։ Վալդո Ռայխենաուցու (740–814) վանահայրության տարիներին սկիզբ աբբայությունում սկիզբ է դրվել ձեռագրեր ընդօրինակելու գործին և ժամանակի ընթացքում ստեղծվել է համբավավոր մի գրադարան։ 744 թվականին ալեմանյան ազնվական Բեատան իր սեփականության մի մասը վաճառել է վանքին՝ դեպի Հռոմ ճամփորդելու համար գումար ձեռք բերելու նպատակով։
### Ոսկեդար
813 թվականին վանքին շնորհվել է կայսերական աբբայության (*Reichsabtei*) կարգավիճակ։ Լուի Գերմանացի արքան 833 թվականին հաստատել է աբբայության անկախությունը և վանականներին թույլատրել ազատորեն ընտրելու իրենց վանահորը։ Աբբայությունը հասել է լիակատար անկախության 854 թվականին, երբ Լուի Գերմանացին ազատել է Կոնստանսի եպիսկոպոսին հարկ վճարելու պարտականությունից։

Այդ ժամանակից սկսած մինչև 10-րդ դարը աբբայությունը մեծ վերելք է ապրել։ Այստեղ իրենց գործունեությունն են ծավալել բազում նշանավոր գիտնականներ, որոնց թվում էին Նոտկեր Լիեժցին, Նոտկեր Կակազողը, Նոտկեր Շրթնեղը, Հարտկերը (վերջինս աբբայության համար պատարագամատույցի գրքեր է պատրաստել)։ 9-րդ դարում մի ավելի մեծ եկեղեցի է կառուցվել, ընդարձակվել է գրադարանը, հարստացվել ամենատարբեր թեմաներով գրված բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրերով, որոնց մի մասը ընդօրինակվել է տեղում։ Այդ ժամանակներից պահպանվել են չորս հարյուրից ավելի մեծարժեք ձեռագրեր, որոնք հասել են մինչև մեր օրերը։

## Գրականություն
* Walter William Horn's Papers Regarding The Plan of St. Gall : production materials, 1967–1979 are housed in the Department of Special Collections and University Archives at Stanford University Libraries
* 
* Georg Thürer: *St. Galler Geschichte, Staatsleben und Wirtschaft in Kanton und Stadt St. Gallen von der Urzeit bis zur Gegenwart, in 2 Bänden*. St. Gallen 1953.
* Alfred Meier: *Abt Pankraz Vorster und die Aufhebung der Fürstabtei St. Gallen.* Diss. Universität Fribourg. Freiburg 1954 (Studia Friburgensia NF 8).
* Erwin Poeschel (Bearb.): *Die Kunstdenkmäler des Kantons St. Gallen. Band 3. Die Stadt St. Gallen. Teil 2: Das Stift*. (= Die Kunstdenkmäler der Schweiz; Bd. 45). Birkhäuser, Basel 1961.
* Walter Müller: *Landsatzung und Landmandat der Fürstabtei St. Gallen, Zur Gesetzgebung eines geistlichen Staates vom 15. bis zum 18. Jahrhundert.* St. Gallen 1970 (Mitteilungen zur Vaterländischen Geschichte 46).
* Johannes Duft, Anton Gössi, Werner Vogler: *St. Gallen*. In: *Helvetia Sacra*, III/1/2 (1986), S.&nbsp;1180–1369.
* Bernhard Anderes: *Der Stiftsbezirk St. Gallen*. Hrsg. vom Amt für Kulturpflege des Kantons St. Gallen. 2. Auflage. Buchhandlung am Rösslitor, St. Gallen 1991, ISBN 3-908048-14-1.
* Philip Robinson: *Die Fürstabtei St. Gallen und ihr Territorium* (St. Galler Kultur und Geschichte; 24). St. Gallen 1995, ISBN 3-908048-25-7.
* Peter Ochsenbein (Hrsg.): *Das Kloster St. Gallen im Mittelalter. Die kulturelle Blüte vom 8. bis zum 12. Jahrhundert.* Stuttgart 1999, ISBN 3-8062-1378-X.
* Hanspeter Marti: *Klosterkultur und Aufklärung in der Fürstabtei St. Gallen*. St. Gallen 2003 (Monasterium Sancti Galli 2). ISBN 3-906616-55-X.
* Dieter Geuenich: *Mönche und Konvent von St. Gallen in der Karolingerzeit.* In: *Alemannisches Jahrbuch*, 2001/2002, S.&nbsp;39–62 (Volltext als PDF)
* P. Erhart, J. Kuratli, K. Schmuki, F. Schnoor und E. Tremp, (Hrsg.), *Gallus und seine Zeit. Leben, Wirken, Nachleben* (St. Gallen 2015).
* Alfons Zettler: *St. Gallen als Bischofs- und Königskloster*. In: *Alemannisches Jahrbuch*, 2001/2002, S.&nbsp;23–38 (Volltext als PDF)
* *Fürstabtei St. Gallen – Untergang und Erbe 1805/2005*. St. Gallen 2005. ISBN 3-906616-75-4.
* Albrecht Diem: *Die «Regula Columbani» und die «Regula Sancti Galli». Überlegungen zu den Gallusviten in ihrem karolingischen Kontext.* In: P. Erhart, J. Kuratli, K. Schmuki, F. Schnoor und E. Tremp (Hrsg.): *Gallus und seine Zeit. Leben, Wirken, Nachleben.* St. Gallen 2015, ISBN 978-3-905906-13-4, S.&nbsp;67–99.

## Պատկերասրահ

Aerial View of the Monastry of Sankt Gallen 14.02.2008 14-48-17.JPG|Աբբայության ընդհանուր տեսքը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
Pianta dell'abbazia di san gallo, 816-830, san gallo, stiftbibliothek.jpg|Հատակագիծը (պլանը)
BibliothekSG.jpg|Գրադարանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Stiftsbibliothek Sankt Gallen
* Codices Electronici Sangallenses  — project for the digitisation of the medieval manuscripts at Sankt Gallen
* E-codices, Virtual Manuscript Library of Switzerland
* St Gall Plan - presents a digitised version of the St Gall Plan, and zoomable reproductions of Carolingian manuscripts from St Gall.
* UNESCO World Heritage Listing for the Convent of St Gall

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով