Ավտոմատացված առևտրային համակարգ

**Ավտոմատացված առևտրային համակարգ** (, **ATS**), ալգորիթմական առևտրի ենթաբազմություն, որն օգտագործում է համակարգչային ծրագիր՝ գնման և վաճառքի պատվերներ ստեղծելու համար և ավտոմատ կերպով պատվերները ներկայացնում է շուկայական կենտրոն կամ բորսա։ Համակարգչային ծրագիրը ավտոմատ կերպով կստեղծի պատվերներ՝ հիմնվելով նախապես սահմանված կանոնների ամբողջության վրա՝ օգտագործելով առևտրային ռազմավարություն, որը հիմնված է տեխնիկական վերլուծության, առաջադեմ վիճակագրական և մաթեմատիկական հաշվարկների կամ այլ էլեկտրոնային աղբյուրներից ստացված տվյալների վրա։

* Այս ավտոմատացված առևտրային համակարգերը հիմնականում օգտագործվում են ներդրումային բանկերի կամ հեջ ֆոնդերի կողմից, բայց հասանելի են նաև մասնավոր ներդրողների համար՝ օգտագործելով պարզ առցանց գործիքներ։ Շուկայական բոլոր գործարքների մոտավորապես 70%-ից 80%-ը կատարվում է ավտոմատացված առևտրային ծրագրաշարի միջոցով, ի տարբերություն ձեռքով կատարվող գործարքների։

Ավտոմատացված առևտրային համակարգերը հաճախ օգտագործվում են էլեկտրոնային առևտրի հետ ավտոմատացված շուկայական կենտրոններում, ներառյալ էլեկտրոնային հաղորդակցության ցանցերը, «մութ լողավազանները» և ավտոմատացված բորսաները։ Ավտոմատացված առևտրային համակարգերը և էլեկտրոնային առևտրային հարթակները կարող են կատարել կրկնվող առաջադրանքներ մարդկային համարժեքից շատ ավելի մեծ արագությամբ։ Մարդկային դատողության վրա հիմնված ավանդական ռիսկերի վերահսկումն ու պաշտպանության միջոցները հարմար չեն ավտոմատացված առևտրի համար և սա առաջացրել է այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսին է 2010 թվականի «Flash Crash»- ը։ Որոշ էլեկտրոնային շուկաներում ներդրվել են նոր վերահսկողություններ, ինչպիսիք են առևտրի սահմանափակումները կամ «շրջանային անջատիչները», որոնք նախատեսված են ավտոմատացված առևտրային համակարգերի հետ գործ ունենալու համար։

## Մեխանիզմ
Ավտոմատացված առևտրային համակարգը որոշում է, թե արդյոք պատվեր պետք է ներկայացվի՝ հիմնվելով, օրինակ, օպցիոնի ընթացիկ շուկայական գնի և տեսական գնման ու վաճառքի գների վրա։ Տեսական գնման և վաճառքի գները ստացվում են, ի թիվս այլ բաների՝ օպցիոնի հիմքում ընկած արժեթղթի ընթացիկ շուկայական գնից։ Փնտրման աղյուսակը պահպանում է տեսական գնման և վաճառքի գների մի շարք՝ հիմքում ընկած արժեթղթի ընթացիկ շուկայական գնի տրված միջակայքի համար։ Համապատասխանաբար, հիմքում ընկած արժեթղթի գնի փոփոխությանը զուգընթաց, որոնման աղյուսակում կարող է ինդեքսավորվել նոր տեսական գին, այդպիսով խուսափելով հաշվարկներից, որոնք այլապես կդանդաղեցնեին ավտոմատացված առևտրային որոշումները։ Բաշխված մշակման առցանց ավտոմատացված առևտրային համակարգը կառուցվածքային հաղորդագրություններ է օգտագործում՝ շուկա ստեղծողի (գնանշող) և պոտենցիալ գնորդի կամ վաճառողի (խնդրող) միջև բանակցությունների յուրաքանչյուր փուլը ներկայացնելու համար։

## Ռազամավարություններ
Միտմանը հետևելը առևտրային ռազմավարություն է, որը գնման և վաճառքի որոշումները հիմնում է դիտարկելի շուկայական միտումների վրա։ Տարիներ շարունակ ի հայտ են եկել միտումներին հետևելու տարբեր ձևեր, ինչպիսին է Turtle Trader ծրագրային ապահովումը։ Ի տարբերություն ֆինանսական կանխատեսման, այս ռազմավարությունը չի կանխատեսում շուկայի տատանումները։ Փոխարենը, այն օրվա սկզբում նույնականացնում է միտումը, ապա ավտոմատ կերպով առևտուր է անում նախապես սահմանված ռազմավարության համաձայն՝ անկախ ուղղության փոփոխություններից։ Միտմանը հետևող մոտեցումը ժողովրդականություն է ձեռք բերել սպեկուլյանտների շրջանում, չնայած այն շարունակում է կախված լինել մարդկային ձեռքի դատողությունից՝ առևտրի կանոնները և մուտքի/ելքի պայմանները կարգավորելու համար։ Կարևոր է գտնել սկզբնական օպտիմալ ռազմավարությունը։ Միտումների հետևումը սահմանափակվում է շուկայի անկայունությամբ և միտումները ճշգրիտ որոշելու դժվարությամբ։

Օրինակ՝ հետևյալ բանաձևը կարող է օգտագործվել միտումը հետևող ռազմավարության համար
:: «Դիտարկենք լրիվ հավանականության տարածություն (Ω, F, P):» S_r ցույց է տալիս բաժնետոմսերի գինը տվյալ պահին r քանակական հավասարման մեջ

:dS_r = S_r[\mu (\alpha _r)dr + \sigma dB_r], S_t = X, t \leq r \leq T ,

:: որտեղ  \alpha _r \in \{1,2\}  երկվիճակ Մարկովյան շղթա է,  \mu (i) \equiv \mu _i  ռեժիմում սպասվող եկամտաբերության մակարդակն է  i = 1,2, \sigma > 0  հաստատուն անկայունությունն է,  B_r  ստանդարտ Բրաունյան շարժում է և t և T համապատասխանաբար սկզբնական և վերջնական ժամանակներն են»։

*Ծավալային կշռված միջին գինը

Վիքիպեդիայի էջի ծավալային կշռված միջին գնի համաձայն, VWAP-ը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝

«P_{\mathrm{VWAP}} = \frac{\sum_{j}{P_j \cdot Q_j}}{\sum_j{Q_j}} \,

Որտեղ՝

: P_{\mathrm{VWAP}} ծավալային կշռված միջին գինն է։
: P_j առևտրի գինն է j ;
: Q_j առևտրի ծավալն է j ;
: j սահմանված ժամանակահատվածում տեղի ունեցող յուրաքանչյուր առանձին գործարք է, բացառությամբ խաչաձև գործարքների և զամբյուղի խաչաձև գործարքների։

* Միջին վերադարձ (ֆինանսներ)

«Միջին արժեքին հակառակ անընդհատ ժամանակային շարքը կարող է ներկայացվել Օրնշտեյն-Ուլենբեքի ստոխաստիկ դիֆերենցիալ հավասարմամբ՝
: dx_t = \theta(\mu -x_t)dt + \sigma dW_t 
Որտեղ  \theta  միջինին վերադառնալու արագությունն է,  \mu  գործընթացի միջին արժեքն է,  \sigma  գործընթացի տատանումն է և  W_t  Վիների պրոցես է կամ Բրաունյան շարժում։

## Պատմություն
Ավտոմատացված առևտրային համակարգի հայեցակարգն առաջին անգամ ներկայացրել է Ռիչարդ Դոնչյանը 1949 թվականին, երբ նա օգտագործել է մի շարք կանոններ ֆոնդեր գնելու և վաճառելու համար։ Դոնչյանը առաջարկել է մի նորարարական հայեցակարգ, որի համաձայն՝ առևտուրը կնախաձեռնվեր ինքնուրույն՝ ի պատասխան նախապես որոշված շուկայական պայմանների կատարման։ Այդ ժամանակ առաջադեմ տեխնոլոգիաների բացակայության պատճառով Դոնչյանի աշխատակազմը պարտավոր էր ձեռքով կազմել շուկայի գրաֆիկները և գնահատել կանոնների վրա հիմնված գործարքներ կատարելու նպատակահարմարությունը։ Չնայած այս աշխատատար ընթացակարգը ենթակա էր մարդկային սխալի, այն հիմք դրել է ֆինանսական ակտիվների գործարքների հետագա զարգացման համար։

Այնուհետև, 1980-ականներին, կանոնների վրա հիմնված առևտրի (միտմանը հետևող) հայեցակարգն ավելի տարածված դարձավ, երբ հայտնի առևտրականներ, ինչպիսին է Ջոն Հենրին՝ սկսեցին օգտագործել նման ռազմավարություններ։ 1990-ականների կեսերին որոշ մոդելներ հասանելի էին գնման համար։ Բացի այդ, տեխնոլոգիաների բարելավումները մեծացրին մանրածախ ներդրողների համար հասանելիությունը։ Ավելի ուշ՝ Ջասթին-Նիալ Սվարտը իր հարավաֆրիկյան ֆյուչերսային շուկայի վերլուծության մեջ պորտֆելի օպտիմալացման համար կիրառել է Դոնչյանի ալիքային-հիմնված միտումներին հետևող առևտրային մեթոդը։

Ավտոմատացված առևտրային համակարգի վաղ ձևը, որը կազմված է ալգորիթմների վրա հիմնված ծրագրային ապահովումից, որը պատմականորեն օգտագործվել է ֆինանսական մենեջերների և բրոքերների կողմից։ Այս տեսակի ծրագրակազմն օգտագործվել է հաճախորդների պորտֆելները ավտոմատ կերպով կառավարելու համար։ Այնուամենայնիվ, ազատ շուկայի առաջին ծառայությունն առանց որևէ վերահսկողության առաջին անգամ գործարկվել է 2008 թվականին՝ Ջոն Սթայնի «Betterment»- ը։ Այդ ժամանակվանից ի վեր այս համակարգը կատարելագործվել է ՏՏ ոլորտի զարգացմանը զուգընթաց։

Մոտավորապես 2005 թվականին, որպես ավտոմատացված ալգորիթմական առևտրի ձևեր, ի հայտ եկան պատճենահանման և հայելային առևտուրը։ Այս համակարգերը թույլ էին տալիս առևտրականներին կիսվել իրենց առևտրային պատմությամբ և ռազմավարություններով, որոնք մյուս առևտրականները կարող էին կրկնօրինակել իրենց հաշիվներում։ Ավտոմատ առևտրի հարթակ առաջարկող առաջին ընկերություններից մեկը Tradency-ն էր 2005 թվականին՝ իր «Mirror Trader» ծրագրով։ Այս գործառույթը թույլ է տվել առևտրականներին ներկայացնել իրենց ռազմավարությունները՝ թույլ տալով մյուս օգտատերերին իրենց հաշիվներում կրկնօրինակել այդ ռազմավարություններով կատարված ցանկացած գործարք։ Հետագայում, որոշակի հարթակներ թույլ են տվել առևտրականներին անմիջապես միացնել իրենց հաշիվները՝ ավտոմատ կերպով կրկնօրինակելու գործարքները՝ առանց առևտրային ռազմավարություններ կոդավորելու անհրաժեշտության։ 2010 թվականից ի վեր բազմաթիվ առցանց բրոքերներ իրենց ինտերնետային հարթակներում ներառել են պատճենահանման առևտուրը, ինչպիսիք են eToro-ն, ZuluTrade-ը, Ayondo-ն և Tradeo-նԼ Կրկնօրինակ առևտրի առավելությունները ստացվում են իրական ժամանակում առևտրային որոշումներից և հավաստի ներդրողներից ստացված պատվերների հոսքից, ինչը թույլ է տալիս պակաս փորձառու առևտրականներին արտացոլել գործարքները՝ առանց իրենք վերլուծություն կատարելու։

Այժմ ավտոմատացված առևտրային համակարգը կառավարում է հսկայական ակտիվներ ամբողջ աշխարհում։ 2014 թվականին ԱՄՆ բորսաներում (ներառյալ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսան և NASDAQ-ը) առևտրվող բաժնետոմսերի ավելի քան 75 տոկոսը ծագել է ավտոմատացված առևտրային համակարգի պատվերներից։

## Շուկայի խափանում և մանիպուլյացիա
Ավտոմատացված առևտուրը, կամ բարձր հաճախականության առևտուրը, կարգավորող մարմինների հետ կապված մտահոգություններ է առաջացնում՝ որպես շուկայի անկայունության պատճառ։ Միացյալ Նահանգների կարգավորող մարմինները հրապարակել են հաղորդագրություններ, որոնցում քննարկվում են ռիսկերի վերահսկման մի քանի տեսակներ, որոնք կարող են օգտագործվել նման խափանումների չափը սահմանափակելու համար, ներառյալ ֆինանսական և կարգավորող վերահսկողությունը՝ համակարգչային անսարքության կամ մարդկային սխալի, տարբեր կարգավորող պահանջների խախտման և վարկային կամ կապիտալի սահմանաչափի գերազանցման հետևանքով սխալ պատվերների մուտքագրումը կանխելու համար։

Բարձր հաճախականության առևտրի (HFT) ռազմավարությունների օգտագործումը զգալիորեն աճել է վերջին մի քանի տարիների ընթացքում և կազմում է ԱՄՆ շուկաներում ակտիվության զգալի մասը։ Չնայած շատ HFT ռազմավարություններ օրինական են, որոշները՝ ոչ և կարող են օգտագործվել մանիպուլյատիվ առևտրի համար։ Ռազմավարությունը կլինի անօրինական կամ նույնիսկ անօրինական, եթե այն միտումնավոր խաթարում է շուկան կամ փորձում է մանիպուլյացիաներ անել դրա հետ։ Այդպիսի ռազմավարությունները ներառում են «իմպուլսի բռնկման ռազմավարություններ»՝ կեղծում և շերտավորում, երբ շուկայի մասնակիցը շուկայի մի կողմում տեղադրում է ոչ բարեխիղճ պատվեր (սովորաբար, բայց ոչ միշտ, առաջարկից բարձր կամ գնից ցածր)՝ փորձելով գայթակղել շուկայի մյուս մասնակիցներին, որպեսզի նրանք արձագանքեն ոչ բարեխիղճ պատվերին, ապա առևտուր անեն շուկայի մյուս կողմում գտնվող մեկ այլ պատվերով։ Դրանք նաև անվանում են գիշատիչ/բռնարար ռազմավարություններ։ Հաշվի առնելով այս գործելակերպերի հնարավոր ազդեցության մասշտաբները, չարաշահող ալգորիթմների վերահսկողությունը շարունակում է մնալ կարգավորող մարմինների համար բարձր առաջնահերթություն։ Ֆինանսական արդյունաբերության կարգավորման մարմինը (FINRA) հիշեցրել է HFT ռազմավարություններ և այլ առևտրային ալգորիթմներ օգտագործող ընկերություններին զգոն լինելու պարտավորության մասին՝ այդ ռազմավարությունները մեկնարկից առաջ և հետո փորձարկելիս, որպեսզի համոզվեն, որ ռազմավարությունները չեն հանգեցնի չարաշահման առևտրի։

FINRA-ն նաև կենտրոնանում է խնդրահարույց HFT-ի և ալգորիթմական գործունեության մուտքի վրա՝ հովանավորվող մասնակիցների միջոցով, ովքեր իրենց գործունեությունը սկսում են Միացյալ Նահանգներից դուրս։ Այս առումով, FINRA-ն հիշեցնում է ընկերություններին ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) շուկայի հասանելիության կանոնակարգի և անդամներին ուղղված 04-66 ծանուցման համաձայն՝ իրենց վերահսկողության և վերահսկողության պարտավորությունների, ինչպես նաև նման հաշիվները որպես հաճախորդների հաշիվներ դիտարկելու, փողերի լվացման դեմ պայքարի և շահույթի մակարդակի հետ կապված հնարավոր խնդիրների մասին, ինչպես նշված է Կարգավորող 10-18 ծանուցման և ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) համապատասխանության ստուգումների և քննությունների գրասենյակի 2011 թվականի սեպտեմբերի 29-ի ազգային քննության ռիսկի մասին նախազգուշացման մեջ։

FINRA-ն վերահսկողություն է իրականացնում՝ հիմքում ընկած բաժնետոմսերի գնի խաչաձև շուկաների և խաչաձև ապրանքների միջև մանիպուլյացիաները բացահայտելու համար։ Նման մանիպուլյացիաները սովորաբար կատարվում են չարաշահող առևտրային ալգորիթմների կամ ռազմավարությունների միջոցով, որոնք փակում են նախապես գոյություն ունեցող օպցիոնային դիրքերը բարենպաստ գներով կամ ստեղծում են նոր օպցիոնային դիրքեր բարենպաստ գներով։

Վերջին տարիներին տեղի են ունեցել մի շարք ալգորիթմական առևտրային խափանումներ, որոնք հանգեցրել են շուկայի էական խափանումների։ Սրանք մտահոգություն են առաջացնում ընկերությունների՝ իրենց ավտոմատացված համակարգերը մշակելու, ներդնելու և արդյունավետորեն վերահսկելու կարողության վերաբերյալ։ FINRA-ն հայտարարել է, որ կգնահատի, թե արդյոք ալգորիթմական առևտրի և այլ ավտոմատացված առևտրային ռազմավարությունների հետ կապված ընկերությունների թեստավորումն ու վերահսկողությունը համարժեք են՝ հաշվի առնելով ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովի և ընկերությունների վերահսկողական պարտավորությունները։ Այս գնահատումը կարող է լինել քննությունների և նպատակային հետազոտությունների տեսքով։ Ընկերությունները պարտավոր կլինեն լուծել այն հարցը, թե արդյոք իրենք անցկացնում են ալգորիթմների և առևտրային համակարգերի առանձին, անկախ և հուսալի նախնական ներդրումային փորձարկումներ։ Նաև կուսումնասիրվի, թե արդյոք ընկերության իրավաբանական, համապատասխանության և գործառնությունների անձնակազմը վերանայում է ալգորիթմների և առևտրային համակարգերի նախագծումն ու մշակումը՝ իրավական պահանջներին համապատասխանելու համար։ FINRA-ն կուսումնասիրի, թե արդյոք ընկերությունը ակտիվորեն վերահսկում և վերանայում է ալգորիթմները և առևտրային համակարգերը արտադրական համակարգերում տեղադրվելուց և փոփոխվելուց հետո, ներառյալ առևտրային չարաշահումների, ինչպիսիք են լվացման վաճառքը, մակնշումը, շերտավորումը և իմպուլսի բռնկման ռազմավարությունները, հայտնաբերման համար օգտագործվող ընթացակարգերը և վերահսկիչ միջոցները։ Վերջապես, ընկերությունները պետք է նկարագրեն իրենց մոտեցումը ընկերության ողջ տարածքում անջատիչների անջատման կամ «փակման» հարցում, ինչպես նաև աղետալի համակարգի անսարքություններին արձագանքելու ընթացակարգերը։

### Նշանակալի օրինակներ
Վերջերս շուկայական զգալի խափանումների օրինակներից են հետևյալը՝

* 2010 թվականի մայիսի 6-ին Դաու Ջոնսի արդյունաբերական միջին ցուցանիշը նվազել է մոտ 1000 միավորով (մոտ 9 տոկոս) և վերականգնել է այդ կորուստները մի քանի րոպեի ընթացքում։ Դա միջինի պատմության մեջ երկրորդ ամենամեծ կետային տատանումն էր (1,010.14 միավոր) և ամենամեծ մեկօրյա կետային անկումը (998.5 միավոր) օրական կտրվածքով։ Այս շուկայական խափանումը հայտնի դարձավ որպես «Կայծակնային փլուզում» և հանգեցրել է ԱՄՆ կարգավորող մարմինների կողմից նոր կանոնակարգերի ընդունմանը՝ ավտոմատացված առևտրի միջոցով շուկա մուտք գործելու վերահսկողության համար։
* 2012 թվականի օգոստոսի 1-ին, ժամը 9:30-ի սահմաններում և 10:00-ին EDT-ի ժամանակով ժամը 12:00-ին Knight Capital Group-ը կորցրել է 2011 թվականի զուտ եկամտի չորս անգամը։ Knight-ի գործադիր տնօրեն Թոմաս Ջոյսը շուկայի խափանումից հաջորդ օրը հայտարարել է, որ ընկերությունը «ամբողջությամբ աշխատում է» Knight-ի առևտրային ալգորիթմներից մեկում առկա սխալը շտկելու վրա, որը բորսաներին սխալ պատվերներ էր ներկայացնում գրեթե 150 տարբեր բաժնետոմսերի համար։ Առևտրի ծավալները այնքան շատ թողարկումներում աճեցին, որ SPDR S&P 500 ETF-ը (SYMBOL: SPY), որը սովորաբար ամենաշատ առևտրվող ԱՄՆ արժեթղթն է, այդ օրը դարձավ 52-րդ ամենաշատ առևտրվող բաժնետոմսը, ըստ Nanex շուկայական տվյալների ծառայության գործադիր տնօրեն Էրիկ Հանսադերի։ Առևտրային սխալի հետևանքով Knight-ի բաժնետոմսերը փակվեցին 62 տոկոսով, իսկ Knight Capital-ը գրեթե փլուզվեց։ Ի վերջո, Knight-ը համաձայնության հասավ միաձուլվելու Չիկագոյում գործող արագընթաց առևտրային Getco ընկերության հետ։

## Տես նաև
* Բարձր հաճախականության առևտուր
* Ալգորիթմական առևտուր
* Տեխնիկական վերլուծության (քիմիա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Կատեգորիա:Արհեստական բանականության հավելվածներ
Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Ռոբոտներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ