Վալերի Բալայան

**Վալերի Վազգենի Բալայան** (), ռուս, ուկրաինացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի Կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, Ռուսաստանի լրագրողների միության անդամ, Ռուսաստանի Կինոդրամատուրգների գիլդիայի անդամ, Ռուսաստանի Կինոռեժիսորների գիլդիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Կինոարտադրությունում մասնագիտական կարիերան սկսել է որպես «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում տարաբանվոր (1980-1982 թվականներ)՝ Դինարա Ասանովայի, Իլյա Ավերբախի, Միխայիլ Երշովի, Վլադիմիր Ֆետինի, Սերգեյ Օվչարովի և այլոց նկարահանման խմբերում։ 1982 թվականին որպես օպերատորի օգնական է ընդունվում վավերագրական ֆիլմերի Լենինգրադյան ստուդիայում։ Աշխատել է Ալեքսեյ Ուչիտելի, Նիկոլայ Օբուխովիչի, Սերգեյ Սկվորցովի, Պավել Կոգանի նկարահանման խմբերում։ 1984 թվականին ընդունվում է ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացների սցենարիստների բաժանմունք (Լեոնիդ Գուրևիչի արվեստանոց)։ 1989 թվականին ավարիում է ուսումը՝ ոչխաղարկային կինոյի ռեժիսոր մասնագիտությամբ։ Հետագա տարիներին Վալերի Բալայանի սցենարներով նկարահանվել են քառասունից ավելի վավերագրական ֆիլմեր և ավելի քան վաթսունը նա նկարահանել է ինքնուրույն՝ որպես ռեժիսոր։

Բացի այդ, Վալերի Բալայանը երկար տարիների ընթացքում աշխատել է РЕН-ТВ հեռուստաընկերության հաստիքում, որտեղ ստեղծել է երեխաների համար թոք-շոուներ և ռեպորտաժի ոճով ցիկլային հաղորդումներ (1998-2000 թվականներ), ինչպես նաև «Ալմա Մատեր» (գլխավոր ռեժիսոր), «Մշակույթ», РТР («Ռոսիա» հեռուստաալիք), ТВЦ և АСС-ТВ («Քաղաքակրթություն») (ռեժիսոր-բեմադրիչ) հեռուստաընկերություններում։

2003 թվականից կինոբեմադրություն է դասավանդում Կինեմատոգրաֆիայի Համառուսական Պետական Ինստիտուտում (ВГИК)։ 2012 թվականից հանդիսանում է «Տնտեսագիտության Բարձրագույն դպրոց» Ազգային հետազոտական համալսարանի Ժուռնալիստիկայի Բարձրագույն Դպրոցի ռեժիսուրայի և վավերագրական ֆիլմերի արվեստանոցի ղեկավարը։

2008 թվականից «Ազատություն» ռադիոկայանի հատուկ թղթակիցն է Ղրիմում։

## Կրթություն
* Սանկտ-Պետերբուրգի տնտեսագիտության և ֆինանսնարի պետական համալսարան (1982 թվական)։
* ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացներ - ոչխաղարկային կինոյի բեմադրիչ (1986 թվական)։
* ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացներ - ոչխաղարկային կինոյի ռեժիսոր (1989 թվական։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 1986 թվական - Կիևի «Երիտասարդություն» փառատոնի գլխավոր մրցանակ՝ «Երկիր և ջուր» ֆիլմի համար։
* 1987 թվական - Կրակովի ФИПРЕССИ մրցանակ՝ «Երկիր և ջուր» ֆիլմի համար։
* 1990 թվական - Եկատերինբուրգի ոչխաղարկային կինոյի բաց փառատոնի մրցանակ՝ «Չինական Ատլանտիդա» ֆիլմի համար։
* 1991 թվական - «Անցած վարպետների հիշատակի» «Ռոսիա» (Եկատերինբուրգ) հատուկ մրցանակ՝ «Գծիկ նշանը» ֆիլմի համար։
* 2006 թվական - Եկատերինբուրգի «Ռոսիա» բաց փառատոնի Գրան-Պրի մրցանակ՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
* 2006 թվական - «Գրականություն և կինո» փառատոնի հանձնաժողովի հատուկ մրցանակ «Ռեժիսորի և ֆիլմի ողբերգական ճակատագիրը միավորող ֆիլմի համար»՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
* 2006 թվական - ՌԴ-ի կինոգետների և կինոքննադատների Գիլդիայի «փոշոտ սաղավարտներով կոմիսարների» գաղափարների հավատարմության մրցանակ՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
* 2006 թվական - «Մշակույթ» թերթի մրցանակ «ամբողջ սերունդի ճակատագրի մասին մեկ ողբերգական կյանքի օրինակով այնքան շատ ասված ֆիլմի համար»՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
* 2011 թվական - Պրահայի One World փառատոնի հանձնաժողովի հատուկ մրցանակ՝ «Սիրեցեք ինձ, խնդրում եմ» ֆիլմի համար։
* 2011 թվական - Սանկտ-Պետերբուրգի «Ուղերձ մարդուն» միջազգային փառատոնի Պավել Կոգանի անվան հատուկ մրցանակ՝ «Հայրենաբաղձություն պատուհանի ապակուն» ֆիլմի համար։
* 2011 թվական - «Երկիր» Ազգային հեռուստահեսային մրցանակի մրցույթի երկրորդ հորիզոնական՝ «Նադիրա Վալերիս» ֆիլմի համար։

## Ֆիլմագրություն
### Սցենարիստ
Բալայանը ավելի քան 40 վավերագրական ֆիլմերի սցենարի հեղինակն է, այդ թվում։

* «Երկիր և ջուր» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Մակարով Կինեմատոգրաֆիայի Համառուսական Պետական Ինստիտուտի կինոստուդիա,
* «Դիմանկարի որոնումներում» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ, ЛСДФ 1987 թվական,
* «Սահմանով կյանքը» (Վ. Սուվորովի հետ), ЛСДФ, 1987 թվական, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ,
* «Ձեռագրի օրինակ» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Սաուլյուս Բերժինիս, Սվերլովյան կինոստուդիա, 1987 թվական,
* «Ծովը լայն է բացվել» (Վ. Սուվորովի հետ) 30 րոպե, ռեժիսոր՝ ՆԻկոլայ Մակարով, «Լեննաուչֆիլմ» 1988 թվական,
* «Աննա Անդրեևնայի չորրորդ երազը» 30 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ, ЛСДФ 1988 թվական,
* «Ռուսաստանում օդային թռիչքի մասին» (Վ. Սուվորովի հետ), «Կիևնաուչֆիլմ» հեռուստաստուդիա, 1989 թվական, ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Բալաբանով,
* «Մնեմոզինայի որոնումներում» - 20 րոպե Լեննաուչֆիլմ 1989 թվական, ռեժիսոր՝ Ալբերտ Մարտինով,
* «Գծիկ նշանը» (Վ. Բոնդարի հետ) - 50 րոպե, Ուկրկինոխրոնիկա, 1991 թվական, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Բուկովսկի,
* «Չինական Ատլանտիդա» - 50 րոպե, Սվերդլովսկի կինոստուդիա 1990 թվական, ռեժիսոր՝ Բորից Ուրիցկի։

### Ռեժիսոր
Ավելի քան 60 ֆիլմ, որտեղ ռեժիսորը Բալայանն է։

* «Անգլետեր» - 30 րոպե, գունավոր, ֆիլմ, ЛСДФ, 1989 թվական,
* «Քաղցր երազ» - ШАР ստուդիա, կինոժապավեն 1 մաս, Մոսկվա 1991 թվական,
* «Անհայտ Կրեմլը» - 52 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1994 թվական,
* «Կրեմլ։ Պատկերներ» - 52 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1995 թվական,
* «Երկրի ու Երկնքի միջև» - 30 րոպե, տեսահոլվակ
* «Վլադիմիր Նաբոկով։ Գաղտնի կիրք» - 26 րոպե, ФФ ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 1996 թվական,
* «Սեփականաշնորհում. ինչպես է դա եղել իրականում» - 52 րոպե, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1996 թվական,
* «Հասարակական կարծիք» - 20 րոպե, «Ինդենփենդենտ Իմիջ» (Մեծ Բրիտանիա) 1996 թվական,
* «Այ ասպիսի թատրոն» - 2 մաս, յուրաքանչյուրը 13 րոպե, BBC, Լոնդոն, 1997 թվական,
* «Մյուս ափին» − 2 մաս, յուրաքանչյուրը 13 րոպե,BBC, Լոնդոն, 1997 թվական,
* «Աննա և Ամեդեո» - 26 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 1997 թվական,
* «Ռուսաստանի գաղտնի հասարակությունները» - 40 րոպե, հոլովակ, ВРТ, 1997 թվական,
* «Էլեկտրականության հայրենիքը» - 39 րոպե, Рен-ТВ, 2000 թվական,
* «Ռուսաստան։ Սկիզբը» - 26 րոպե, «Վերտով» ստուդիա, 2001 թվական,
* «Կալաշնիկովի անհայտ թոռները» - 52 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2001 թվական,
* «Անդրեևյան դրոշի ներքո» - 44 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2002 թվական,
* «Իսահակ Շվարց» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2002 թվական,
* «Դեղին աստղեր հավերժական երկնակամարում» - 1 մաս, կինոժապավեն, РЦСДФ, 2002 թվական,
* «Մենահամերգ հրթիռի համար» 44 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2002 թվական,
* «Գեորգի Գաչև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2003 թվական,
* «Դոնաթաս Բանիոնիս» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2003 թվական,
* «Գրիգորի Պոմերանց» - 26 րոպե, «СВС ստուդիա», 2003 թվական
* «Նատալյա Բեխտերևա» - 26 րոպե, «СВС ստուդիա», 2003 թվական,
* «Օթար Իոսելիանի» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
* «Իգոր Պոմերանցև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
* «Սոս Սարգսյան» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
* «Վադիմ Սկուրատովսկի» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
* «Արևելյան երգ կամ հեռուստատեսություն գաղութում» - 26 րոպե, РЦСДФ, 2004 թվական,
* «Այն նույն Վանյա Սոլնցևը» - 39 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2004 թվական,
* «Նամակ գնդակահարված հորը» - 52 րոպե, «Մաստեր-Տեյպ», 2004 թվական,
* «Ալեքսանդր Պյատիգորսկի։ Քո ազատության մաքուր օդը» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
* «Չինգիզ-Խանի երկրի առաջին տիկինը» - 52 րոպե, «Լավ Պրոդակշն»՝ ОРТ-ի համար, 2005 թվական,
* «Երկրորդ ճակատի գաղտնիությունը» - 52 րոպե, «Մարաթոն Արտ» ստուդիա, 2005 թվական,
* «Մեհրաբ Մամարդաշվիլի» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2005 թվական,
* «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» - 52 րոպե, «Կոմիսար» ընկերություն (Մոսֆիլմ), 2005 թվական,
* «Երկրորդ Ալիք» - 26 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2006 թվական,
* «Վիկտոր Նեկրասով» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2006 թվական,
* «Համաշխարհային վերաբաժանում» - 70 րոպե, «Կղզի» ստուդիա, 2006 թվական,
* «Նադիրի Վալերիս» - 18 րոպե, սեփական արտադրանք, 2006 թվական։ Փառատոնի պաշտոնական մրցույթ Մադրիդում (Իսպանիա) և մի շարք այլ փառատոններ Ուկրաինայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում։
* «Ուրգա 1912 թվական։ Հիշողություններ չանցածի մասին» - 39 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2007 թվական,
* «Լև Կոպելև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2007 թվական,
* «Քարեր, որոնք փակում են մուտքը» - 39 րոպե, СВС ստուդիա, 2007 թվական։ Իրավապաշտպան կինոֆիլմերի պաշտոնական փառատոն Վարշավայում (WatchDoс), Մոսկվայում (СТАЛКЕР), Կիևում, Եկատերինբուրգում և Ռիգայում (2007 թվական)։
* «Երկրորդ Օրորոցային» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2007 թվական,
* «Հույսի աղոթք» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
* «Երկու ճակատագիր» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
* «Ողղափառ Աֆրիկա» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
* «Հնադարյան Արևելյան եկեղեցիներ» - 52 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան», 2009 թվական,
* «Քաղաքակրթության հոգևոր հիմքերը» - 3 մաս, 52 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան», 2009 թվական,
* «Սիրեցեք ինձ, խնդրում եմ» - 75 րոպե, սեփական արտադրություն, 2010 թվական,
* «Հայրենաբաղձություն պատուհանի ապակուն» - 24 րոպե, սեփական արտադրություն, 2011 թվական,
* «Աճյուն և մոխիր» - 39 րոպե, «Մշակույթ», 2011 թվական,
* «Պատմություն առանց վաղեմության ժամկետի» - 60 րոպե, հեռուստաալիք RTVC (Կանադա), 2011 թվական,
* «Մտածել պեիք չէ։ Լացել չի կարելի» - 39 րոպե, «Մշակույթ», 2011 թվական,
* «Եվրոպայի Հայկական ժառանգությունը» - 90 րոպե, «Ռենեսսանս Ֆոնդ», 2011 թվական,
* «Կայսրության վախճանը» - 70 րոպե, «Մոսֆիլմ»-ին կից «Միրաբել» հեռուստաստուդիա, 2012 թվական,
* «Մեծագույն ձայների արձագանքը» - 39 րոպե, «СВС» ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 2012 թվական,
* «Վլադիմիր Վոյնովիչ։ Մնալ ինքնին» - 39 րոպե, «Մոսֆիլմ»-ին կից «Միրաբել» հեռուստաստուդիա, 2012 թվական, 2012 թվականի հոկտեմբերի 29-ի «Անձրև» հեռուստաալիքի եթեր։
* «Կազակներ։ Թիրոլյան քայլերգի ձայների ներքո» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2013 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* «Радио Свобода»: все статьи автора. 
* 

Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտներ