Սովորական թևաբտիկ սագ

**Սովորական թևաբտիկ սագ** () բադերի ընտանիքին պատկանող խոշոր թռչուն, սագերի և վայրի բադերի ազգակից թռչուն (*Tadorninae*), սակայն նրանք տարբերվում են նրանցից մի շարք անատոմիական առանձնահատկություններով, և մեկուսացված են առանձին ենթխմբերում՝ *Plectropterinae* : Նրանք բնակվում են Աֆրիկայի հարավում և Սահարայում, որտեղ ապրում են գետերի և լճերի ափին։

## Բնութագիր
Դա Աֆրիկայի մայրցամաքում բադերի և սագերի ամենամեծ ներկայացուցիչն է, չասերով նման է մոխրագույն սագին, նրա մարմնի երկարությունը կարող է հասնել 75-100 սմ, իսկ քաշը ՝ մինչև 5,9 կգ։ Որպես կանոն, արուները շատ ավելի մեծ են, քան էգերը։ Կտուցի վերևի մասում գտնվող գունագեղ փտուրապատմամբ և մազաթափությամբ, թևաբտիկ սագերը փոքր-ինչ նման են Հարավային Ամերիկայում ապրող պալամեդեային (վերջինս ՝ ռուսաց լեզվով, երբեմն կոչվում է նաև թևաբտիկ սագ)։

Գլխի և պարանոցի վերին մասը շագանակագույն է, այտերի վրա կան սպիտակ հետքեր։ Աչքերի առջևում և պարանոցի կողմերում կան մաշկի չմշակված մասեր, իսկ առաջին դեպքում դրանք կարող են լինել մոխրագույն, կապտավուն կամ կարմիր, իսկ երկրորդ դեպքում ՝ կարմրավուն։ Կոկորդը սպիտակ է։ Կտուցը երկար է, ցցված է հորիզոնական հարթությունում և ունի վառ վարդագույն գույն։ Կտուցը վարդագույն գույն ունի, արուների մոտ դա առավել արտահայտված է։ Էգերի մոտ առանձնանում են նաև կտուցի լավ աճը։ Աչքի ծիածանաթաղանթը շագանակագույն է։ Մարմնի և պոչի վերին հատվածը սև է ՝ պղնձագույն և կանաչ երանգով, մարմնի ստորին մասը (ներառյալ կրծքավանդակը, փորը և կողմերի ստորին հատվածը) սպիտակ է։ Նրանց ենթատեսակներում *P. g. gambensis*- ի փորը և եզրերը բոլորովին սպիտակ են, մինչդեռ *P. g.* ենթատեսակը, որը բնակվում է Զամբեզի գետի հարավում՝ փորի մի մասն է միայն սպիտակ գույն։ Թևերը երկար, մատնանշված են և հիմնականում սև են։ Թևերի հաջորդական ծալքի տարածքում կան սպիտակ բծեր, ինչպես նաև երկար բիտեր (առաջացած անունը)։ Նրանց գարշահոտությունը պարունակում է թույն, որը ձեռք է բերվել թռչունների կատարած սխալներով։ Ոտքերը բարձր են, երկար թևեր և լավ զարգացած լողալու թաղանթներ, որոնք ունեն վարդագույն գույն։ Արտաքուստ երիտասարդ թռչունները ոչնչով չեն տարբերվում ծնողներից։

Որպես կանոն, նա հիմնականում լուռ է, բայց թռիչքի ընթացքում նա կարող է թույլ սուլել։ Այն հեշտությամբ և արագ անցնում է գետնին ՝ հիշեցնելով շարժման մեջ գտնվողներին։ Բուծման ժամանակահատվածում նրանք ապրում են զույգերով, նրանք շատ ագրեսիվ է այլ թռչունների նկատմամբ։ Տարվա ընթացքում խմբերում լինում են մինչև 50 թռչուն։ Սեզոնային բաժանման ժամանակ խմբերը կարող են աճել։ Խաչասերումը կարող է լինել այլ թռչունների հետ հազվադեպ։

## Տարածվածություն
Տարածված են Սահարայի և Աֆրիկայի արևադարձային մասերում։ Նոմինատիվ ենթատեսակները՝ *Plectropterus gambensis gambensis*-ներն են և ապրում են Գամբիայի արևելքում և Եթովպիայում արևմուտքում, Զամբեզի գետի հյուսիսում։ *Plectropterus gambensis niger* ենթատեսակը բնակվում է Աֆրիկայի հարավային մասում `Նամիբիայում, Զիմբաբվեում և Հարավային Աֆրիկայում։ Այս տեսակը թռիչք է կատարել դեպի Մեծ Բրիտանիա 1827 թ.-ին նստակյաց կենսակերպ ապահովելու և որոնելու համար։ Նրանք բնակվում են մի շարք քաղցրահամ ջրերի մոտ, չոր շրջաններից խուսափում են։ Նրանք հանդիպում են տափաստաններում կամ բերքատու ցանքատարածություններում։

## Բուծում
Բուծման սեզոնը կապված է անձրևաջրերի սեզոնի սկզբի հետ, լեռնաշղթայի հարավում սովորաբար տեղի է ունենում սեպտեմբեր-հունվար ամիսներին, հյուսիսում ՝ հունվար-մարտ ամիսներին։ Զույգերը ձևավորվում են միայն մեկ սեզոնի համար և սովորաբար քայքայվում են դուրս գալուց անմիջապես հետո, տղամարդիկ չեն մասնակցում կերակրմանն ու ձագերին աճեցնելու գործին։ Բույնը կառուցում է էգը, դա քարերից, եղեգներից և տերևներից է պատրաստված։ Բնի ներքևի մասը ծածկված է շատ աղվամազով, որոնք ընկնում են էգերի փորի տակից։ Բույնը գտնվում է  ջրամբարի ափին գտնվող մի փոքր անցքային մասում՝ խիտ խոտածածկույթների մեջ, ավելի քիչ ծառի վրա մինչև 16 մետր բարփրության վրա։ Երբեմն սագերը գրավում են  ծովախորշերի կամ այլ թռչունների հին բների, ինչպիսիք են մրճահավինը (Scopus umbretta) կամ սովորակն հանրային ջուլհակինը (Philetairus socius): Բնում կա  6-14 ձու, միայն էգերն են թուխս նստում։ Ձվերի չափը 73–56 մմ է, քաշը ՝ շուրջ 140 գ։ Կինն ամբողջությամբ ծածկում է ձվերը և ինկուբացիայի ժամանակահատվածը 30–32 օր է, ձագերըդուրս են գալիս ճիշտ ժամանակահատվածում։ Ծնված ճտերը ծածկված են խիտ փետուրներով և թողնում են բույնը ՝ հետևելով մայրերին և  հազիվ չորացած։ Թռչում են  մինչև 100 օրը լրանալը։

## Սնուցում
Նրանք սնվում են ջրային և առափնյա բույսերի վեգետատիվ մասերից, նաև խեցգետիններով (Potamogeton pectinatus), գանգուր գետաբույսերով(Potamogeton crispus), լայնատերև որձախոտով (Typha latifolia), հասարակ եղեգով (Phragmites australis), հովվախոտով (Alismynodago pyloric), ), հնդկական սիպելով (Eleusine indica) և մի քանի ուրիշ բույսերով։ Սնվում են նաև դաշտում աճեցված և ցանված բույսերով `ցորենով, եգիպտացորենով, վարսակով, առվույտով, գարով, կարտոֆիլով, արևածաղկով և բրնձով։ Սնվում են նաև միջատներով `բզեզներով, մեծամրջյուններով, թիթեռների թրթուրներով։ Երիտասարդ թռչունները նույնպես փոքր ձուկ են ուտում.

## Ծանոթագրություններ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Spur-winged goose (Plectropterus gambensis).jpg
Պատկեր:2008-11-16 190 Plectropterus gambensis niger.JPG
Պատկեր:2018-OstroziarkaLeskla01.jpg
Պատկեր:Plectropterus gambensis Fuertes.jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis) grazing ... (31576432477).jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis) (1) copy.jpg
Պատկեր:Sporengans 2 Plectropterus gambensis.jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis RWD3.jpg
Պատկեր:Sporengans 1 Plectropterus gambensis.jpg
Պատկեր:Plectropterus gambensis -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania-6.jpg
Պատկեր:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) (31441828987).jpg
Պատկեր:2008-11-16 189 Plectropterus gambensis niger.JPG
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis RWD2.jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis) (32673114088).jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis RWD1.jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambensis) (2).jpg
Պատկեր:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) male.jpg
Պատկեր:Plectropterus gambensisEYP02CA.jpg
Պատկեր:Spur-winged Goose (Plectropterus gambiensis) eating grass ... (45904537064).jpg
Պատկեր:PlectropterusGambensisMDavies.jpg
Պատկեր:Plectropterus gambensis -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania-6.jpg
Պատկեր:Plectropterus gambensis in World of Birds Wildlife Sanctuary and Monkey Park.webm
Պատկեր:PlectropterusNigerDavies.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Факты о шпорцевом гусе на сайте wildlife1.wildlifeinformation.org
* Шпорцевый гусь на сайте Biodiversity Explorer 

Կատեգորիա:1766 թվականին նկարադրված կենդանիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Բադեր
Կատեգորիա:Թունավոր թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քիչ մտահոգող տեսակներ