Օմոլոն (գետ)

**Օմոլոն**, գետ Ռուսաստանում, որը գտնվում է Հեռավոր Արևելքի հյուսիսում, Կոլիմայի ամենախոշոր վտակը։ Հոսում է՝ Յակուտիայի, Չուկոտկայի ինքնավար շրջանով և Մագադանի մարզի սահմաններով։

Գետի անվանումն առաջացել է յուկագիրների տոհմի՝ «օմոլ» (լավ) և «օն» (գետ) տերմիններից, այսինքն՝ «Օմոլ տոհմի գետը»։

## Հիդրոգրաֆիա
Այն հոսում է Օտայկաչանյան լեռնաշղթայի և Կոլիմայի լեռնաշղթայի լանջերի միջով։ Գետի  սնուցումը ձնային և անձրևային է, ջրի միջին ծախսը մոտավորապես՝ 680 մ³/վ է։  
Իր ամբողջ ընթացքում Օմոլոնի հունը ճյուղավորվում և օղակավորվում է, ձևավորելով բազմաթիվ վտակներ, ջրադաշտեր, գետախորշեր և ծանծաղուտներ։ Ձախափնյա վտակները, որպես կանոն, եզրային վտակների միջով միավորվում են հիմնականում հունին։ Հիմնական հունի լայնությունը միջին հոսանքում կազմում է մոտավորապես 500 մ, հոսանքի 7-9 մ/վ արագությամբ։ Արդյունքում ողողվող հողամասերում, հավիտենական սառածությունը թույլ է ազդում ստորերկրյա գործընթացին և պտղաբեր բույսերի կյանքին։

### Ջրաբանություն
Օմոլոնը սառչում է հոկտեմբերին և ազատվում սառույցներից ապրիլին։ Գարնանային վարարումը տեղի է ունենում մայիսի 20-ից 25-ը։ Երկրորդ սեզոնային վարարումը տեղի է ունենում օգոստոսի երկրորդ կեսին։

Ձմեռային ժամանակամիջոցին Օմոլոնի ջուրը իդեալական մաքուր ու պարզ է, սառցահոսանքի ժամանակ ունենում է սպիտակավուն երանգ, իսկ ամռան վերջում մգավուն։ Մերձափնյա լճերում ջրի գույնը դեղնավուն կամ մգավուն է։

### Վտակներ

* 6 կմ։ Օսետրովկա ջրահոսանք
* 17 կմ։ գետ առանց անվանման
* 27 կմ։ Գլինյանի ջրահոսանք
* 31 կմ։ Սիբիրական ջրահոսանք
* 45 կմ։ Պելչյա ջրահոսանք
* 57 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 60 կմ։ գետ առանց անվանման
* 80 կմ։ գետ առանց անվանման
* 90 կմ։ գետ առանց անվանման
* 101 կմ։ գետ առանց անվանման
* 105 կմ։ գետ առանց անվանման
* 108 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 112 կմ։ Նասոնչիկ գետ
* 120 կմ։ գետ առանց անվանման
* 131 կմ։ գետ առանց անվանման
* 138 կմ։ գետ առանց անվանման
* 144 կմ։ գետ առանց անվանման
* 150 կմ։ գետ առանց անվանման
* 157 կմ։ գետ առանց անվանման
* 165 կմ։ գետ առանց անվանման
* 168 կմ։ Էլգեչան գետ
* 177 կմ։ Կոնգուին գետ
* 187 կմ։ գետ առանց անվանման
* 191 կմ։ գետ առանց անվանման
* 205 կմ։ գետ առանց անվանման
* 212 կմ։ Կարաբաս գետ
* 229 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 231 կմ։ Ռազդոլնայա գետ
* 246 կմ։ գետ առանց անվանման
* 260 կմ։ Կուրյա գետ
* 268 կմ։ գետ առանց անվանման
* 268 կմ։ Շիրոկայա գետ
* 295 կմ։ գետ առանց անվանման
* 295 կմ։ գետ առանց անվանման
* 295 կմ։ Կյուրկոլչան գետ
* 300 կմ։ գետ առանց անվանման
* 306 կմ։ գետ առանց անվանման
* 311 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 323 կմ։ գետ առանց անվանման
* 338 կմ։ գետ առանց անվանման
* 339 կմ։ գետ առանց անվանման
* 341 կմ։ գետ առանց անվանման
* 354 կմ։ Մանգազեյկա լիճ
* 355 կմ։ Վերին Բիրկաչան գետ
* 360 կմ։ Օլոյ գետ
* 373 կմ։ Տենկելի գետ
* 390 կմ։ Հսկա գետ                                       
* 402 կմ։ Մաուստախ գետ
* 407 կմ։ Կոշեվոյ լիճ
* 439 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 446 կմ։ Մոնոկովա գետ
* 464 կմ։ Պյատկովենդե գետ
* 466 կմ։ Նամինդիկան գետ
* 473 կմ։ Այնենե գետ
* 484 կմ։ գետ առանց անվանման
* 499 կմ։ Կեդոն գետ
* 501 կմ։ Կարաբասչան
* 509 կմ։ գետ առանց անվանման
* 523 կմ։ ՈՒխեկաչան լիճ      
* 529 կմ։ գետ առանց անվանման
* 536 կմ։ Օմուչան գետ
* 537 կմ։ Խատիր լիճ
* 554 կմ։ գետ առանց անվանման
* 554 կմ։ Խապտագայ գետ
* 556 կմ։ գետ առանց անվանման
* 563 կմ։ Տալալախ գետ
* 569 կմ։ Մաստախ գետ
* 584 կմ։ ՈՒլյագան գետ
* 590 կմ։ վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
* 590 կմ։ Խեոկան գետ]
* 600 կմ։ գետ առանց անվանման
* 604 կմ։ Չագաչան գետ
* 608 կմ։ Մոլանջա գետ
* 612 կմ։ գետ առանց անվանման
* 616 կմ։ Փոքր Մոլանջա գետ
* 625 կմ։ գետ առանց անվանման
* 636 կմ։ գետ առանց անվանման
* 644 կմ։ Խուլիչան լիճ
* 653 կմ։ Ագատովի լիճ
* 654 կմ։ Պուստոյ լիճ
* 658 կմ։ Կոնտակտովի լիճ
* 659 կմ։ Կրիվայա գետ
* 661 կմ։ գետ առանց անվանման
* 675 կմ։ գետ առանց անվանման
* 686 կմ։ գետ առանց անվանման
* 693 կմ։ Խունգանդյա գետ
* 696 կմ։ Դելկուչան գետ
* 706 կմ։ գետ առանց անվանման
* 713 կմ։ լիճ. Տումանի
* 721 կմ։ գետ Կեգալի
* 724 կմ։ լիճ. Էլգյակչան
* 726 կմ։ գետ Բեբեկան
* 738 կմ։ գետ առանց անվանման
* 738 կմ։ գետ առանց անվանման
* 739 կմ։ Էլգեչեն գետ
* 751 կմ։ Կատյուշա լիճ
* 754 կմ։ Մեծ Էլգենչեն գետ
* 762 կմ։ Բուրգալի գետ
* 768 կմ։ Նեկուչան գետ
* 783 կմ։ գետ առանց անվանման
* 786 կմ։ գետ առանց անվանման
* 794 կմ։ գետ առանց անվանման
* 801 կմ։ գետ առանց անվանման
* 807 կմ։ գետ առանց անվանման
* 814 կմ։ Մեծ Ավլանդիա գետ
* 826 կմ։ Զակորոննայա գետ
* 840 կմ։ Դոկումիչնայա գետ
* 860 կմ։ գետ առանց անվանման
* 866 կմ։ Մունուգուջակ գետ
* 901 կմ։ գետ առանց անվանման
* 904 կմ։ Գրիշա լիճ
* 913 կմ։ գետ առանց անվանման
* 914 կմ։ река Русская (Омолонская)
* 921 կմ։ գետ առանց անվանման
* 923 կմ։ գետ առանց անվանման
* 924 կմ։ գետ առանց անվանման
* 935 կմ։ Իննյագա գետ
* 949 կմ։ գետ առանց անվանման                                                   
* 954 կմ։ գետ առանց անվանման
* 963 կմ։ գետ առանց անվանման
* 963 կմ։ Ստրելա գետ  
* 967 կմ։ Սբորնայա գետ
* 975 կմ։ Օլդյանի գետ
* 984 կմ։ Լաբազնյա գետ
* 990 կմ։ Անգո գետ
* 990 կմ։ Չիրա գետ
* 995 կմ։ գետ առանց անվանման
* 996 կմ։ գետ առանց անվանման
* 1001 կմ։ Բուրլակիչ գետ
* 1079 կմ։ գետ առանց անվանման
* 1093 կմ։ Դելոնդե գետ
* 1098 կմ։ գետ առանց անվանման

## Կլիմա
Կլիման հիմնականում ցամաքային է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է՝ −12,8°С, ամենացածր ջերմաստիճանը կազմում է −61°, ամենաբարձրը՝ +34°։ Տարեկան տեղումների թիվը՝ 240 մմ, որի մեծ մասը կազմված է մանրամաղ անձրևից։

## Ֆլորա և ֆաունա
Գետի երկայնությամբ աճում են անոթավոր բույսերի մոտավորապես 550 տարատեսակներ։ Սարերի մերձափնյա լանջերին կան թփերի մացառուտներ, ինչպիսիք են՝ նեդատրոգան, սեդմիչնիկը, կուպիրը, պիժման և այլն։

Գետի ափերին հանդիպում են 25 տեսակնի կաթնասունների։ Գիշատիչ կենդանիներին են ներկայացնոում սև արջը, գայլերը, աղվեսները և ջրասամույրերը։

Օմոլոնի դաշտավայրում եղջերուների բնակեցման համար կան նպաստալի պայմաններ։

## Բնության պահպանում
* 1980 թվականից գետի միջին հոսանքում գործում է ռեսուրսային որսարգելոց՝ Օմոլոնսկի։
* 1944 թվականին գետի աջափնյակին կազմակերպվեց «Եղջերու» որսարգելոցը։

## Պատմություն
* 1892 թվականին հունիսի 25-ին Օմոլոն գետի գետաբերանում արշավի ժամանակ մահացավ գիտնական հետազոտող Ի․ Դ․ Չերսկին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Զոնով Բ․ Վ․* Օմոլոն գետի ավազանի նկարագրություն — Իրկուտսկ, 1931։

## Աղբյուրներ
* ''Водно-болотные угодия России''
* Օմոլոն// Ժամանակակից աշխարհագրական անվանումների բառարան / Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն Моск. центр; Под общ. ред. акад։ Վ․ Մ․ Կոտլյակով։ Աշխարհագրության ինստիտուտ РАН։ Եկատերինբուրգ։ ՈՒ-Ֆակտորիա, 2006

Կատեգորիա:Յակուտիայի գետեր
Կատեգորիա:Կոլիմայի վտակներ