Հիպերինֆլյացիա Վենեսուելայում

**Վենեսուելայում հիպերինֆլյացիան** Վենեսուելայում արժույթի անկայունությունն է, որը սկսվել է 2016 թվականին երկրի շարունակվող սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամի ժամանակ։ Վենեսուելան սկսել է ապրել շարունակական և անխափան գնաճ 1983 թվականին՝ տարեկան երկնիշ գնաճի մակարդակով։ Նիկոլաս Մադուրոյի օրոք 2014 թվականին գնաճի մակարդակը դարձել է աշխարհում ամենաբարձրը և շարունակել է աճել հաջորդ տարիներին՝ 2018 թվականին գնաճը գերազանցելով 1,000,000%-ը։ Նախորդ հիպերինֆլյացիոն դրվագների համեմատ, ընթացիկ հիպերինֆլյացիոն ճգնաժամն ավելի ծանր է, քան Արգենտինայի, Բոլիվիայի, Բրազիլիայի, Նիկարագուայի և Պերուի 1980-ական և 1990-ական թվականներին, ինչպես նաև Զիմբաբվեի ճգնաժամը 2000-ականների վերջին։

2014 թվականին տարեկան գնաճի մակարդակը հասել է 69%-ի, որը ամենաբարձրն է աշխարհում։ 2015 թվականին գնաճի մակարդակը կազմել է 181%, որը կրկին ամենաբարձրն է աշխարհում և ամենաբարձրն է երկրի պատմության մեջ այդ ժամանակ։ 2016 թվականին այդ ցուցանիշը հասել է 800%-ի, 2017 թվականին՝ ավելի քան 4000%-ի և մոտ 1700000%-ի 2018 թվականին և հասել է 2000000%-ի, իսկ Վենեսուելան հայտնվել է հիպերինֆլյացիայի մեջ: Մինչդեռ Վենեսուելայի կառավարությունը «էապես դադարեցրել է» 2018 թվականի սկզբից ի վեր պաշտոնական գնաճի գնահատականներ տալը, գնաճի տնտեսագետ Սթիվ Հանկեն այդ ժամանակ այդ մակարդակը գնահատել է 5,220%։ Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը (BCV) պաշտոնապես գնահատում է, որ 2016 թվականից մինչև 2019 թվականի ապրիլը գնաճի մակարդակը աճել է մինչև 53,798,500%, 2019 թվականի ապրիլին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է, որ գնաճը 2019 թվականի վերջին կհասնի 10,000,000%-ի։ Մադուրոյի վարչակազմը 2019 թվականին վերացրել է մի քանի տնտեսական վերահսկողություններ, ինչը օգնել է մասամբ զսպել գնաճը։

2021 թվականի դեկտեմբերին Վենեսուելայի տնտեսագետները և Կենտրոնական բանկը հայտարարել են, որ Վենեսուելան 2022 թվականի առաջին եռամսյակում կհասնի ավելի քան 12-ամսյա ամսական գնաճի 50%-ից ցածր՝ ավելի քան չորս տարվա հիպերինֆլյացիոն ցիկլից հետո։

## Նախապատմություն
### Պերեսի և Կալդերայի վարչակազմեր
Երբ 1980-ականներին նավթի համաշխարհային գները կտրուկ անկում են ապրել, տնտեսությունը կրճատվել է, և գնաճի մակարդակը (սպառողական գների գնաճ) բարձրացավ՝ 1982-ից 1986 թվականներին մնալով 6-12%-ի սահմաններում։ 1989 թվականին գնաճի մակարդակը հասավ գագաթնակետին՝ կազմելով 84%: Նույն թվականին, նախագահ Կառլոս Անդրես Պերեսի կողմից պետական ծախսերի կրճատումից և շուկաների բացումից հետո, մայրաքաղաք Կարակասը տուժել է թալանից և անկարգություններից։ Պերեսի կողմից լիբերալ տնտեսական քաղաքականության մեկնարկից և Վենեսուելայի շուկաների ավելի ազատացումից հետո, Վենեսուելայի ՀՆԱ-ն 1989 թվականի -8.3%-ից աճել է մինչև 4.4% 1990 թվականին և 9.2% 1991 թվականին, չնայած աշխատավարձերը մնացել են ցածր, իսկ գործազրկությունը՝ բարձր վենեսուելացիների շրջանում։

Մինչ ոմանք պնդում են, որ Վենեսուելայի տնտեսական դժվարությունների պատճառը լիբերալացումն էր, նավթի գներից չափազանց կախվածությունը և քաղաքական համակարգի պառակտվածությունը նշվել են որպես բազմաթիվ խնդիրների պատճառ։ 1990-ականների կեսերին նախագահ Ռաֆայել Կալդերայի օրոք Վենեսուելայում 1993-1997 թվականներին տարեկան գնաճի մակարդակը կազմել է 50-60%, իսկ 1996 թվականին գրանցվել է 100%։ Աղքատության մեջ ապրող մարդկանց տոկոսը 1984 թվականի 36%-ից 1995 թվականին աճել է մինչև 66%, քանի որ երկիրը 1994 թվականին ծանր բանկային ճգնաժամի մեջ էր։ 1998 թվականին տնտեսական ճգնաժամը սրվել էր. մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն մնացել էր նույն մակարդակին, ինչ 1963 թվականին էր (1963 թվականի դոլարը 1998 թվականի արժեքին համապատասխանեցնելուց հետո)։ Միջին աշխատավարձի գնողունակությունը կազմել է 1978 թվականի մակարդակի մեկ երրորդը։

### Չավեսի և Մադուրոյի վարչակազմեր
1998 թվականի Վենեսուելայի նախագահական ընտրություններից հետո սպառողական գների ինդեքսով չափված գնաճի մակարդակը 1998 թվականին կազմել է 35.8%, 2001 թվականին նվազելով մինչև 12.5%, բայց 2003 թվականին աճելով մինչև 31.1%։ Վենեսուելական բոլիվարը սատարելու, կառավարության միջազգային պահուստների նվազող մակարդակը խթանելու և նավթարդյունաբերության աշխատանքի դադարեցման ազդեցությունը տնտեսության վրա մեղմելու փորձով, Ֆինանսների նախարարությունը և Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը (BCV) 2003 թվականի հունվարի 23-ին դադարեցրին արտարժույթի առևտուրը։ Փետրվարի 6-ին կառավարությունը ստեղծել է Արտաքին առևտրի ազգային կենտրոնը՝ արժույթի վերահսկողության խորհուրդը, որը պատասխանատու է եղել արտարժույթի փոխանակման ընթացակարգերի կարգավորման համար։ Խորհուրդը սահմանել է ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը 1596 բոլիվար մեկ դոլարի համար՝ գնումների համար և 1600 բոլիվար՝ վաճառքի համար։
աջից|մինի|450x450փքս|Վենեսուելայում հիպերինֆլյացիան ներկայացված է այն ժամանակով, որը կպահանջվի, որպեսզի փողը կորցնի իր արժեքի 90%-ը (301-օրյա շարժական միջին, շրջված լոգարիթմական սանդղակ):
Վենեսուելայի տնտեսությունը 2010 թվականի առաջին երեք ամիսներին կրճատվել է 5.8%-ով՝ համեմատած 2009 թվականի նույն ժամանակահատվածի հետ և ունեցել է Լատինական Ամերիկայում ամենաբարձր գնաճի մակարդակը՝ 30.5%: Նախագահ Ուգո Չավեսը լավատեսություն է հայտնել, որ Վենեսուելան դուրս կգա ռեցեսիայից չնայած Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) կանխատեսումներին, որ Վենեսուելան տարածաշրջանում միակ երկիրն է, որը այդ տարի կմնա ռեցեսիոն վիճակում։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը Վենեսուելայի տնտեսական վերականգնումը դասակարգել է որպես «ուշացած և թույլ»՝ համեմատած տարածաշրջանի այլ երկրների հետ։ Չավեսի մահից հետո 2013 թվականի սկզբին երկրի տնտեսությունը շարունակել է ընկնել ավելի մեծ անկման մեջ։

Սպառողական գների տարեկան գնաճի մակարդակը ճգնաժամի ընթացքում աճել է հարյուրավոր և հազարավոր տոկոսային կետերով։ Չավեսի նախագահության ընթացքում գնաճի մակարդակը բարձր մնաց։ Մինչև 2010 թվականը գնաճը վերացրել է աշխատավարձերի բարձրացման ցանկացած առաջընթաց։ 2014 թվականին այն աշխարհում եղել է ամենաբարձրն՝ 69%։ 2016 թվականին լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ Վենեսուելան տնտեսական փլուզման մեջ է։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է 500% գնաճի մակարդակ և ՀՆԱ-ի 10% կրճատում:

## Պատմություն
### Մադուրոյի վարչակազմ
2016 թվականի նոյեմբերին Վենեսուելան մտել է հիպերինֆլյացիայի շրջան։ 2016 թվականի դեկտեմբերին ամսական գնաճը գերազանցել է 50%-ը 30-րդ անընդմեջ օրը, ինչը նշանակում է, որ տնտեսությունը պաշտոնապես գտնվում է հիպերինֆլյացիայի մեջ, ինչը Վենեսուելային դարձրել է 57-րդ երկիրը, որը ներառվել է Հանկե-Կրուսի համաշխարհային հիպերինֆլյացիայի աղյուսակում։

2017 թվականին գնաճի մակարդակը հասել է 4000%-ի։ Նույն թվականին Վենեսուելայում սկսվել է մի միտում, երբ RuneScape-ի նման կիբերխաղերում ոսկու արդյունահանումը դարձավ ամուր արժույթ ստանալու մատչելի միջոց: Շատ դեպքերում նրանք ավելի շատ էին վաստակում, քան Վենեսուելայում աշխատողները, չնայած օրական ընդամենը մի քանի դոլար էին վաստակում։ 2017 թվականի Սուրբ Ծննդյան տոների ընթացքում որոշ խանութներ այլևս չէին օգտագործում գնապիտակներ. քանի որ գները շատ արագ էին աճում, հաճախորդները պարտավոր էին աշխատակիցներին հարցնել, թե որքան է արժենում յուրաքանչյուր ապրանքը։ 2018 թվականի սկզբին Վենեսուելայի կառավարությունը «էապես դադարեԼ Է» գնաճի գնահատականներ հրապարակելուց։

2019 թվականի մայիսին BCV-ն հրապարակեԼ Է տնտեսական տվյալներ՝ առաջին անգամ 2015 թվականից ի վեր։ Հաղորդվում է, որ 2016 թվականին գնաճի մակարդակը կազմել է 274%, 2017 թվականին՝ 863%, իսկ 2018 թվականին՝ 130,060%։ Նոր զեկույցը ենթադրում էր տնտեսության կրճատում ավելի քան կեսով հինգ տարվա ընթացքում, *որը Financial Times-* ը նկարագրել է որպես «Լատինյան Ամերիկայի պատմության ամենամեծ կրճատումներից մեկը»։ Ռոյթերսի չբացահայտված աղբյուրների համաձայն, այս տվյալների հրապարակումը պայմանավորված է Նիկոլաս Մադուրոյի դաշնակից Չինաստանի կողմից գործադրված ճնշումներով։ Աղբյուրներից մեկը պնդում է, որ այս բացահայտումը կարող է Վենեսուելային ստիպել համապատասխանել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի պահանջներին, ինչը կդժվարացնի Խուան Գուաիդոյի աջակցությունը նախագահական ճգնաժամի ընթացքում։ Այդ ժամանակ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) չի կարողացել հաստատել տվյալների իսկությունը, քանի որ չէր կարողացել կապ հաստատել իշխանությունների հետ։

### 2018 թվականի գնաճի գնահատական
2018 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է, որ Վենեսուելայի գնաճի մակարդակը տարեվերջին կհասնի 1,000,000%-ի։ Այս կանխատեսումը քննադատության է արժանացել տնտեսագետ Սթիվ Հանկեի կողմից, որը պնդել է, որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հրապարակել է «կեղծ կանխատեսում», քանի որ «ոչ ոք երբեք չի կարողացել ճշգրիտ կանխատեսել հիպերինֆլյացիայի որևէ դրվագի ընթացքը կամ տևողությունը։ Սակայն դա չի խանգարել Արժույթի միջազգային հիմնադրամին Վենեսուելայի համար գնաճի կանխատեսումներ անել, որոնք, ինչպես պարզվել է, խիստ անճշտ են»։ Հանկեի խոսքով՝ Վենեսուելայում գնաճի մակարդակը 2018 թվականի հուլիսի 31-ին կազմել է 33,151%, ինչը ենթադրում է, որ «Վենեսուելան այժմ ապրում է պատմության մեջ հիպերինֆլյացիայի 23-րդ ամենածանր դրվագը»։

Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) հայտնել է, որ 2018 թվականի գնաճի մակարդակը հասել է 929,790%-ի, ինչը մի փոքր ցածր է սկզբնական 1,000,000% գնահատականից։

### 2019 թվականի գնաճի գնահատական
2018 թվականի հոկտեմբերին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը գնահատել է, որ գնաճի մակարդակը 2019 թվականի վերջին կհասնի 10,000,000%-ի, ինչը կրկին նշվել է նրա 2019 թվականի ապրիլյան «Համաշխարհային տնտեսական հեռանկարներ» զեկույցում։

### 2021 թվականի գնաճի գնահատական
2021 թվականի դեկտեմբերին տնտեսագետները և Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկը հայտարարել են, որ Վենեսուելան 2022 թվականի առաջին եռամսյակում կհասնի 50%-ից ցածր ամսական գնաճի ավելի քան 12 ամսվա՝ ավելի քան չորս տարվա հիպերինֆլյացիոն ցիկլից հետո, ինչը տեխնիկապես կնշանակեր դրա դուրս գալը հիպերինֆլյացիայից, սակայն դրա հետևանքները պահպանվել են մինչև այդ ամսաթիվը։

## Պատճառներ
[աջից|մինի|300x300փքս|Վենեսուելական թղթադրամներ, որոնք ցրված են եղել փողոցներում [Քաղաքական ճգնաժամ Վենեսուելայում (2019)|Վենեսուելայի նախագահական ճգնաժամի ժամանակ։]]
Մոնետարիստական տեսակետը այն է, որ իրերի գների ընդհանուր աճը ոչ թե այդ իրերի արժեքի, այլ փողի արժեքի մեկնաբանություն է։ Սա ունի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ բաղադրիչներ՝

* Օբյեկտիվորեն, որ փողը որևէ ամուր հիմք չունի դրան արժեք տալու համար
* Սուբյեկտիվորեն, որ փողը պահող մարդիկ վստահություն չունեն դրա արժեքը պահպանելու ունակության նկատմամբ։

Մասնագետների կարծիքով, Վենեսուելայի տնտեսությունը սկսել է հիպերինֆլյացիա ապրել Նիկոլաս Մադուրոյի նախագահության առաջին տարում։ Հիպերինֆլյացիայի հնարավոր պատճառներից են մեծ քանակությամբ փողի տպագրությունը և դեֆիցիտային ծախսերը։ 2013 թվականի ապրիլին, երբ Մադուրոն ստանձնել է պաշտոնը, տարեկան գնաճի մակարդակը կազմել է 29.4%, որը ընդամենը 0.1%-ով ցածր է 1999 թվականի մակարդակից, երբ իշխանության եկավ Ուգո Չավեսը։ 2014 թվականի ապրիլի դրությամբ տարեկան գնաճի մակարդակը կազմել է 61.5%: 2014 թվականի սկզբին BCV-ն իր պատմության մեջ առաջին անգամ չի հրապարակել վիճակագրություն, ընդ որում՝ *[[Ֆորբս|Forbes-ը]]* հայտնել է, որ դա տնտեսության կերպարը մանիպուլյացիայի ենթարկելու հնարավոր միջոց է: 2014 թվականի ապրիլին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հայտարարել է, որ Վենեսուելայի տնտեսական ակտիվությունը անորոշ է, բայց կարող է շարունակել դանդաղել, և որ «մակրոտնտեսական մեղմ քաղաքականությունը հանգեցրել է բարձր գնաճի և պաշտոնական արտարժույթի պահուստների սպառման»։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը ենթադրել է, որ «անկանոն կարգավորումը կանխելու համար անհրաժեշտ են ավելի էական քաղաքականության փոփոխություններ»: Տնտեսագետ Սթիվ Հանկեի խոսքով՝ Վենեսուելայի ներկայիս տնտեսությունը, 2014 թվականի մարտի դրությամբ, ուներ 300%-ից բարձր գնաճի մակարդակ, մոտ 60%-ի պաշտոնական գնաճի մակարդակ, իսկ ապրանքների պակասի ինդեքսը գերազանցում էր ապրանքների 25%-ը: Վենեսուելայի կառավարությունը չի հրապարակել 2014 թվականի սեպտեմբեր և հոկտեմբեր ամիսների գնաճի տվյալները։

Մադուրոյի նախագահության սկզբում BCV-ի դրամական զանգվածի աճը արագացել է, ինչը հանգեցրել է երկրում գնաճի աճի: Վենեսուելայում բոլիվար ֆուերտեի դրամական զանգվածը 2014 թվականին աճել է 64%-ով, ինչը երեք անգամ ավելի արագ է, քան Bloomberg News-ի կողմից այդ ժամանակ դիտարկված ցանկացած այլ տնտեսությունում։ Բոլիվար ֆուերտեի արժեքի արագ նվազման պատճառով վենեսուելացիները կատակով այն անվանել են «bolívar muerto» («մեռած բոլիվար»)։

Մադուրոն կապիտալիստական սպեկուլյացիաներին է մեղադրել բարձր գնաճի և հիմնական անհրաժեշտ ապրանքների լայնածավալ պակասի առաջացման համար։ Նա ասել է, որ վարում է «տնտեսական պատերազմ»՝ նոր ընդունված տնտեսական միջոցառումները որակելով որպես «տնտեսական հարձակումներ» քաղաքական հակառակորդների դեմ, ովքեր, ըստ Մադուրոյի և նրա հավատարիմների, կանգնած են միջազգային տնտեսական դավադրության հետևում։ Մադուրոն քննադատության է ենթարկվել տնտեսագետների կողմից նախազգուշացված գործնական խնդիրներին ուշադրություն դարձնելու կամ Վենեսուելայի տնտեսական հեռանկարները բարելավելու լուծումներ գտնելու փոխարեն հասարակական կարծիքի վրա կենտրոնանալու համար։

### Բոլիվարի արժեզրկում
Չավեսի վարչակազմի կողմից 2003 թվականին խիստ արժութային վերահսկողություն սահմանելուց հետո տեղի է ունեցել արժույթի հինգ արժեզրկում, որոնք խաթարել են տնտեսությունը։ 2010 թվականի հունվարի 8-ին կառավարությունը փոխեԼ Է պաշտոնական ֆիքսված փոխարժեքը՝ 2.15 բոլիվար ֆուերտեսից (Bs.F) մինչև 2.60 բոլիվար (ներմուծվող առողջապահական ապրանքների և որոշակի սննդամթերքի համար) և 4.30 բոլիվար (ներմուծվող ավտոմեքենաների, նավթաքիմիական արտադրանքի և էլեկտրոնիկայի համար)։ 2011 թվականի հունվարի 4-ին տնտեսության երկու ոլորտներում էլ ֆիքսված փոխարժեքը դարձել է 4.30 բոլիվար՝ 1 ԱՄՆ դոլարի դիմաց։ 2013 թվականի փետրվարի 13-ին բոլիվարը արժեզրկվել է մինչև 6.30 բոլիվար մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց՝ բյուջեի դեֆիցիտը հակազդելու նպատակով։ *Բոլիվար ֆուերտեի* և *բոլիվար սոբերանոյի* սև (կամ զուգահեռ) շուկայական արժեքը զգալիորեն ցածր է եղել, քան Վենեսուելայի կառավարության կողմից սահմանված ֆիքսված փոխարժեքը և այլ փոխարժեքներ: 2013 թվականի նոյեմբերին այն գրեթե մեկ տասներորդն էր ԱՄՆ դոլարի համար պաշտոնական ֆիքսված 6.3 բոլիվար փոխարժեքից։ 2016 թվականի փետրվարի 18-ին նախագահ Մադուրոն օգտագործել է իրեն նոր շնորհված տնտեսական լիազորությունները՝ բոլիվար ֆուերտեի պաշտոնական փոխարժեքը 6.3 միլիարդ շիլինգից արժեզրկելու համար։

2014 թվականի սեպտեմբերին Կոլումբիայի Կուկուտա քաղաքում բոլիվար ֆուերտեի պաշտոնական փոխարժեքը հասել է 100 բազային դոլարի մեկ դոլարի դիմաց։ 2015 թվականի մայիսին բոլիվար-ֆուերտե արժույթը մեկ շաբաթվա ընթացքում կորցրել է 25% արժեք, ոչ պաշտոնական փոխարժեքը մայիսի 14-ին կազմել է 300 բոլիվար մեկ դոլարի դիմաց, իսկ մայիսի 21-ին հասել է 400 բոլիվար մեկ դոլարի դիմաց։ 2015 թվականի հուլիսին բոլիվար ֆուերտեի փոխարժեքը կտրուկ անկում ապրեց՝ հուլիսի 3-ին հասնելով 500 բազիսային դոլարի, իսկ հուլիսի 9-ին ՝ 600 բազիսային դոլարի։ 2016 թվակնաի նոյեմբերին բոլիվար ֆուերտե արժույթի արժեքը մեկ ամսվա ընթացքում ընկավ պատմության մեջ առավելագույնին, 2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին փոխարժեքը հասել է 2000 բոլիվար մեկ դոլարի դիմաց, իսկ ընդամենը մի քանի օր անց ՝ գրեթե 3000 բոլիվար մեկ դոլարի դիմաց։ 2016 թվականի նոյեմբերի 29-ին փոխարժեքը գերազանցել է 3000 ֆիլիպինյան բոլիվարը մեկ ԱՄՆ դոլարի համար։ 2016 թվականի նոյեմբերի 28-ին նախորդող մեկ ամսվա ընթացքում բոլիվար ֆուերտեն կորցրել է իր արժեքի ավելի քան 60%-ը։

2018 թվականի հունվարի 26-ին կառավարությունը շրջանառությունից հանել է պաշտպանված և սուբսիդավորեց 10 միլիարդ դոլար։ 2018 թվականի փետրվարի 5-ին ՎԿԲ-ն հայտարարել է 99,6% արժեզրկման մասին, որի փոխարժեքը բարձրացավ մինչև 25,000 Բրիտանական բոլիվար մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց: Սա բոլիվար ֆուերտեին դարձրել է երկրորդ ամենաթանկ արժույթը, որն աշխարհում շրջանառվում է պաշտոնական փոխարժեքով՝ զիջելով միայն իրանական ռիալին։ 2017 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2018-ի օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում, ըստ ոչ պաշտոնական փոխարժեքի, բոլիվար-ֆուերտեն աշխարհում շրջանառության մեջ գտնվող ամենաէժան արժույթն էր։ 

### Նվազագույն աշխատավարձ
Վենեսուելայում նվազագույն աշխատավարձը դոլարային արտահայտությամբ զգալիորեն նվազել է Մադուրոյի նախագահության օրոք։ Այն 2012 թվականի մոտ 360 դոլարից նվազել է մինչև 31 դոլար 2015 թվականի մարտին՝ հիմնվելով օրինական ամենաթույլ փոխարժեքի վրա։ Վենեսուելայի արժույթի սև շուկայում նվազագույն աշխատավարձը կազմել է ընդամենը 20 դոլար ամսական։

2014 թվականի ապրիլին նախագահ Մադուրոն նվազագույն աշխատավարձը բարձրացրել է 30%-ով՝ հույս ունենալով բարելավել քաղաքացիների գնողունակությունը։։ Ըստ *El Nuevo Herald-ի*, տնտեսագետների մեծ մասը նշել է, որ այս միջոցառումը կօգնի միայն ժամանակավորապես, քանի որ պաշտոնական գնաճի մակարդակը գերազանցում է 59%-ը, և որ աշխատավարձի բարձրացումը միայն կդժվարացնի ընկերությունների գործը, քանի որ նրանք արդեն իսկ բախվել են արժույթի պակասի հետ։ 2015 թվականի հունվարին կառավարությունը հայտարարել է, որ նվազագույն աշխատավարձը կբարձրանա 15%-ով։ 2015 թվականի մայիսի 1-ին նախագահ Մադուրոն հայտարարել է, որ նվազագույն աշխատավարձը կբարձրանա 30%-ով, այդ թվում՝ 20%-ով մայիսին և 10%-ով՝ հուլիսին։ Նոր հայտարարված նվազագույն աշխատավարձը կազմել է մոտ 30 դոլար։

2018 թվականի օգոստոսին, նոր արժույթի շրջանառության ներդրումից հետո, նվազագույն աշխատավարձը բարձրացվել է՝ 392,646 բոլիվարից  դառնալով 180 միլիոն բոլվար (համարժեք է 1,800 սուվերեն բոլիվարի՝ Bs.S) ամսական.։ Վաճառքի հարկը բարձրացվել է 12%-ից մինչև 16%։ Նոր աշխատավարձը գնահատվել է որպես մոտ $30 ամսական՝ սև շուկայում փոխարժեքով։ Այն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։ 2018 թվականի նոյեմբերին նվազագույն աշխատավարձը կրկին բարձրացվել է՝ հասնելով 4,500 բոլվարի ($9.50) ամսական, իսկ 2019 թվականի հունվարին՝ 18,000 ($6.52), ինչը կազմում է 300% աճ։

Ecoanalitica-ն գնահատել է, որ 2019 թվականի առաջին երկուսուկես ամիսների ընթացքում գները աճել են 465%-ով։ 2019 թվականի մարտին *The Wall Street Journal-ը* հայտարարել է, որ «հիպերինֆլյացիայի հիմնական պատճառը կենտրոնական բանկի կողմից փողի տպագրությունն է՝ պետական ծախսերի բացված դեֆիցիտը ֆինանսավորելու համար», հաղորդելով, որ ուսուցիչը կարող է գնել ընդամենը մեկ տասնյակ ձու և երկու ֆունտ պանիր մեկ ամսվա աշխատավարձով։

2019 թվականի ապրիլի 27-ին Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն նախագահական հրամանագրով բարձրացրել է նվազագույն աշխատավարձը՝ 18,000 բոլիվարից ($3.46) մինչև 40,000 ($7.69)։ Բացի այդ, Մադուրոն հայտարարել է նաև 25,000 բոլիվար ($4.80) արժեքով պարենային կտրոնների տրամադրման վերականգնման մասին։ Նոր աշխատավարձը ուժի մեջ է մտել 2019 թվականի մայիսի 1-ից։ Տեղական ՀԿ-ի տվյալներով՝ նոր նվազագույն աշխատավարձը ծածկում է հիմնական սննդամթերքի արժեքի միայն մեկ տասներորդը։ Աշխատավարձը թույլ է տալիս վենեսուելացիներին ամսական գնել մոտ չորս կիլոգրամ տավարի միս կամ երկու McDonald's Happy Meal:

### Կառավարության ծախսեր
2014 թվականին *El Nuevo Herald-ը* հաղորդել է, որ միջոցների սղության պատճառով SEBIN-ը կրճատել է «հնարավոր արտաքին սպառնալիքների» մոնիթորինգի իր աշխատանքը և խնդրել է կուբացի հետախուզության գործակալներին վերադառնալ Վենեսուելա։

## Գնաճի մակարդակ
### ՎԿԲ գնահատականներ
Նախագահ Մադուրոյի օրոք գնաճի մակարդակը աճել է ամենաբարձր մակարդակներով։ Վենեսուելայի Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ 2013-ին գնաճը կազմել է 56%, 2014 թվականին՝ 69% (ամենաբարձրը աշխարհում), 2015 թվականին՝ 181% (ամենաբարձրը ինչպես աշխարհում, այնպես էլ երկրի պատմության մեջ)։ 2016 թվականին Վենեսուելան մտել է հիպերգնաճի փուլ։ Գնաճը կազմել է՝ 2016 թվականին՝ 274%, 2017 թվականին՝ 863%, 2018 թվականին՝ 130,060%, 2019 թվականին՝ 9,586%։ 2016 թվականից ի վեր ընդհանուր գնաճի մակարդակը աճել է մինչև 53,798,500%:

(*) Տվյալները չեն հրապարակվել 2016-2018 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում, վերջնականապես հրապարակվել են 2019 թվականին։

### Ազգային ժողովի գնահատականներ
մինի|350x350փքս|Վենեսուելայի հիպերինֆլյացիան 2018 թվականի մայիս - 2019 թվականի հոկտեմբեր
2017 թվականից ի վեր, ընդդիմության գլխավորած Ազգային ժողովը գնահատում է գնաճի մակարդակը, այն բանից հետո, երբ ՎԿԲ-ն դադարել է հրապարակել գնաճի ցուցանիշները 2015-2019 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ 2019 թվականի մայիսին Վենեսուելայի տարեկան գնաճի մակարդակը 2018 թվականից ի վեր առաջին անգամ իջավ 1,000,000%-ից ցածր, քանի որ ՎԿԲ-ն սահմանափակել է ներքին դրամական զանգվածը։

(*) Կուտակված ամսվա համար կիրառվող բանաձևը՝ Ընթացիկ ամսվա կուտակված = {(Նախորդ ամսվա կուտակված + 100) * (1 + [Ամսվա ակտիվության տոկոս / 100]) – 100}

### IMF estimates
Արժույթի միջազգային հիմնադրամը իր «Համաշխարհային տնտեսական հեռանկար» զեկույցում ներկայացրել է գնաճի մակարդակի գնահատականներ 1998-2019 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ 2018 թվականին տարեկան գնաճի մակարդակը հասել է 929,790%-ի և կանխատեսվել է, որ 2019 թվականի վերջին այն կհասնի 10,000,000%-ի։ Համաձայն 2019 թվականի հոկտեմբերի «Համաշխարհային տնտեսական հեռանկար» զեկույցի՝ Վենեսուելայում գնաճի մակարդակը, որը կազմել է 500,000, աշխարհում ամենաբարձրն է։ Համեմատության համար, Լատինական Ամերիկայում Արգենտինայում գնաճի մակարդակը կազմում է 43.7%:

### Café Con Leche և «Միզերի» ինդեքսներ
Bloomberg-ի *Café Con Leche* ինդեքսը հաշվարկել է, որ մեկ բաժակ սուրճի գինը 2018 թվականի հունվարի 18-ից առաջ 12 շաբաթվա ընթացքում աճել է 718%-ով, ինչը տարեկան գնաճի մակարդակը կազմում է 448,000%:

Վենեսուելայի աղքատության մակարդակը, կանխատեսումների համաձայն, 2019 թվականին պետք է հասներ 8,000,000%-ի, ինչը այն կդարձնի աշխարհի ամենադժբախտ տնտեսությունը։ Երկիրը գլխավորում է Bloomberg-ի «Թշվառության ինդեքսը» 2013 թվականից։

## Փոխարժեքի պատմություն
Վենեսուելայի օրենսդրության համաձայն, Վենեսուելայում «զուգահեռ փոխարժեքի» հրապարակումն անօրինական է։ 2010 թվականից ի վեր զուգահեռ փոխարժեքներ հրապարակող հայտնի կայքերից մեկը DolarToday-ն է, որը նույնպես քննադատաբար է մոտեցել Մադուրոյի կառավարությանը։ Այս աղյուսակներն ու գրաֆիկները ցույց են տալիս *բոլիվար ֆուերտեի* և *բոլիվար սոբերանոյի* փոխարժեքների պատմությունը՝ համեմատած ԱՄՆ դոլարի (USD) հետ 2012-2021 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։
[մինի|550x550փքս|Մեկ ԱՄՆ դոլարի արժեքը վենեսուելական բոլիվար ֆուերտեսով (մինչև 2018 թվականի օգոստոսի 20-ը) և բոլիվար սոբերանոսով զուգահեռ (կամ սև) շուկայում ժամանակի ընթացքում։ Կապույտ և կարմիր ուղղահայաց գծերը ցույց են տալիս, թե երբ է արժույթը կորցրել իր մնացած արժեքի 99%-ը, ինչը տեղի է ունեցել հինգ անգամ 2012 թվականից ի վեր։ Այս գրաֆիկը ցույց է տալիս, որ 2020 թվականի մարտի դրությամբ արժույթի արժեքը 750 միլիոն անգամ պակաս է, քան 2012 թվականի օգոստոսին էր։ 2019 թվականի հունվարին [Քաղաքական ճգնաժամ Վենեսուելայում (2019)|Վենեսուելայում նախագահական ճգնաժամի սկզբից ի վեր կորը նախկինում եղածից պակաս զառիթափ է եղել, ինչը նշանակում է, որ արժեքի կորստի տեմպը՝ գնաճը, դանդաղել է։]]

## Ազդեցություն
### Գործազրկություն
Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) տվյալներով՝ գործազրկությունն աճել է հիպերինֆլյացիայի տարիներին, ընդ որում՝ 2019 թվականի մակարդակը համարվում է Վենեսուելայում ամենաբարձրը՝ 1995 թվականին Բոսնիայի պատերազմի ավարտից ի վեր, և ամենամեծ կրճատումը՝ 2014 թվականին Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց ի վեր։ 2016 թվականի հունվարին գործազրկության մակարդակը կազմել է 18.1%, և տնտեսությունը եղել է վատագույնն աշխարհում՝ ըստ աղքատության ինդեքսի: Վենեսուելան գործազրկության պաշտոնական թվեր չի հրապարակել 2016 թվականի ապրիլից ի վեր, երբ այդ ցուցանիշը կազմել է 7.3%։

2019 թվականի հոկտեմբերին գործազրկության մակարդակը հասել է 35%-ի: Տարվա վերջին գնահատվել է, որ այն կաճի մինչև 39%-40%, և որ տնտեսապես ակտիվ բնակչության 60%-ը պատկանում է ոչ ֆորմալ հատվածին, ինչը ազդում է ցածր աշխատավարձի վրա, որը շատ երիտասարդների ստիպել է արտագաղթել այլ երկրներ։

### Փախստականների և միգրացիայի ճգնաժամ
Վենեսուելայում արտագաղթը եղել է չափավոր է Մադուրոյի նախորդ Ուգո Չավեսի օրոք։ 2015 թվականին բնակչության գրեթե 30%-ը լքել է երկիրը գնաճի պատճառով, և հենց այդ ժամանակ էր, որ երկիրը մտավ հիպերինֆլյացիայի մեջ։ Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը (OAS) և ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը այս ամենը դասակարգել են որպես Արևմտյան կիսագնդի պատմության մեջ ամենամեծ արտագաղթերից մեկը։

ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի տվյալներով՝ Վենեսուելայում քաղաքական, տնտեսական և մարդու իրավունքների իրավիճակի վատթարացումը շարունակվում է, ինչը անհրաժեշտ է դարձնում միջազգային աջակցությունը։ Վերջին զեկույցը բացահայտում է, որ 4.8 միլիոն վենեսուելացի գրանցված է որպես փախստականներ և միգրանտներ։

## Լուծումներ և հարմարեցումներ
### Գնաճի մակարդակի հաշվարկների փոփոխություն
2014 թվականի սեպտեմբերին ՎԿԲ-ն հաղորդել է, որ փոխել է ինֆլյացիայի հաշվարկման մեթոդը՝ առավել տարածված Լասպեյրի գների ինդեքսից անցնելով Ֆիշերի գների ինդեքսին։ Սա փոխել է կառավարության հունիսյան ինֆլյացիայի տվյալները՝ 5.7%-ից դարձնելով 4.4%, հուլիսյան 5.5%-ը՝ 4.1%, և օգոստոսյան 4.3%-ը՝ 3.9%։ Այս մասին նաև նշվել է ՎԿԲ-ի օգոստոսյան հաշվետվությունում, որտեղ նշվում էր, որ դա «տնտեսական պատերազմ է, որը խոչընդոտել է արտադրության և վենեսուելացիների պահանջվող հիմնական ապրանքների բաշխման բնականոն ընթացքը»։

### Բոլիվար ֆուերտե
մինի|Վենեսուելացիները հերթ են կանգնում Չակաոյի «Բանկո դե Վենեսուելա» մասնաճյուղի մոտ՝ 100 միլիարդ դոլարը ավանդադրելու համար։
2007 թվականի մարտի 7-ին Չավեսի վարչակազմը հայտարարել է, որ բոլիվարը 2008 թվականի հունվարի 1-ից կվերագնահատվի 1000-ից 1 հարաբերակցությամբ և վերանվանեց այն *«բոլիվար ֆուերտե»* ՝ գործարքների և հաշվապահության հեշտությունը հեշտացնելու և երկնիշ գնաճին արձագանքելու նպատակով։ Նոր անվանումը բառացիորեն թարգմանվում է որպես «ուժեղ բոլիվար»։ Այն նաև հղում է *պեսո ֆուերտեին*, որը հին մետաղադրամ էր, որի արժեքը 10 իսպանական ռեալ է։ 

#### Ավելի բարձր անվանական արժեքով թղթադրամների ներդրում
2015 թվականին ինֆլյացիայի պատճառով 2 և 5 Բոլիվար ֆուերտե (Bs.F) բանկնոթերը այլևս չէին շրջանառվում, սակայն մնում էին օրինական վճարման միջոց։ 2016 թվականի դեկտեմբերի սկզբին 100 Բոլիվար ֆուերտե (Bs.F)-ն՝ Վենեսուելայի ամենամեծ նոմինալը, սև շուկայում արժեր մոտ 0.23 ԱՄՆ դոլար։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 7-ին շրջանառության մեջ է դրվել 500, 1000, 2000, 5000, 10000 և 20000 բիլենդ արժողությամբ թղթադրամների նոր շարք (նախկին թղթադրամների վերագունավորում)։

### Պետրո կրիպտոարժույթ
մինի|198x198փքս|Լոգո
2017 թվականի դեկտեմբերին Վենեսուելայի նախագահ Մադուրոն հայտարարել է, որ Վենեսուելան կներդնի պետական կրիպտոարժույթ՝ «Պետրո» անվամբ՝ իր դժվարին տնտեսությունը խթանելու փորձով։ Այս նոր կրիպտոարժույթը կապահովվի Վենեսուելայի նավթի, բենզինի, ոսկու և ադամանդի պաշարներով։ Մադուրոն հայտարարել է, որ Պետրոն թույլ կտա Վենեսուելային «առաջ շարժվել դրամավարկային ինքնիշխանության հարցերում», և որ այն երկրի համար հասանելի կդարձնի «միջազգային ֆինանսավորման նոր ձևեր»։ Սակայն ընդդիմության առաջնորդները կասկած հայտնեցին Վենեսուելայի տնտեսական ճգնաժամի պատճառով, մատնանշելով վենեսուելական բոլիվարի՝ դրա ֆիատ արժույթի, արժեքի անկումը և 140 միլիարդ դոլարի արտաքին պարտքը։

2018 թվականի հունվարին, ի պատասխան պետրոյին, Վենեսուելայի Ազգային ժողովը, որը գլխավորում էր ընդդիմադիր «Դեմոկրատական միասնության կլոր սեղանը», պետրոն հայտարարել է անօրինական պարտքի թողարկում, որը կատարվել է կանխիկի կարիք ունեցող կառավարության կողմից, և հայտարարել է, որ չի ճանաչի այն։ Նույն ամսին Մադուրոն հայտարարել է, որ Վենեսուելան կթողարկի պետրո արժույթի 100 միլիոն տոկեն, ինչը կբարձրացնի թողարկման ընդհանուր արժեքը մի փոքր ավելի քան 6 միլիարդ դոլարով։ Այն նաև ստեղծել է VIBE անունով կրիպտոարժույթի կառավարության խորհրդատվական խումբ՝ որպես «ինստիտուցիոնալ, քաղաքական և իրավական բազա»՝ petro-ն գործարկելու համար։

2018 թվականի մարտին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ստորագրել է գործադիր հրամանագիր, որն արգելում էր Վենեսուելայի կառավարության կողմից թողարկված ցանկացած կրիպտոարժույթով գործարքներ կատարել ԱՄՆ ցանկացած քաղաքացու կամ ԱՄՆ-ում գտնվող ցանկացած անձի կողմից, որն ուժի մեջ մտավ մարտի 19-ին, այն բանից հետո, երբ պնդել է, որ կրիպտոարժույթը նախատեսված է եղել ԱՄՆ պատժամիջոցները թաքցնելու և միջազգային ֆինանսավորմանը մուտք գործելու համար։

### Վերադենոմինացիա
#### Բոլիվար սոբերանո

[ձախից|մինի|Նախագահ [Նիկոլաս Մադուրո|Նիկոլաս Մադուրոն 2018 թվականի օգոստոսի 17-ին հայտարարել է Վենեսուելայի բոլիվարի վերադենոմինացիայի մասին:]]

2018 թվականի մարտի 22-ին նախագահ Մադուրոն հայտարարեց նոր դրամավարկային բարեփոխման մասին, որի շրջանակներում բոլիվարը կրկին կվերագնահատվի 1-ի և 1000-ի հարաբերակցությամբ, ինչը նոր բոլիվարը կհավասարեցնի 2008 թվականից առաջ գործող մեկ միլիոն բոլիվարի։ Արժույթը վերանվանվել է որպես Բոլիվար սոբերանո («սուվերեն Բոլիվար»): Նոր մետաղադրամներ՝ 50 սենտիմոս և 1 Բոլիվար սոբերանո (Bs.S), ինչպես նաև նոր թղթադրամներ՝ 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 և 500 Բոլիվար սոբերանո (Bs.S) Փոփոխությունը ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հունիսի 4-ից։

2018 թվականի մայիսի 1-ից սկսած՝ գները արտահայտվում էին և՛ բոլիվարով, և՛ սոբերանոս բոլիվարով՝ սկզբնական 1000-ից 1 փոխարժեքով։ (Օրինակ՝ մեկ կիլոգրամ մակարոնեղենը ներկայացված էր 695,000 բեզա-ֆարենհայտ և 695 բեզա-շիլինգ գներով): Նոր արժույթով արտահայտված գները կլորացվել են մինչև մոտակա 50 սենթիմոսի, քանի որ ենթադրվում էր, որ սա կլինի շրջանառության մեջ եղած ամենացածր անվանական արժեքը թողարկման պահին: Ռադենոմինացումը դժվարություններ է ստեղծել, քանի որ որոշ ապրանքներ և վաճառքի քանակներ շատ ավելի ցածր գներով էին, քան 0.50 Բոլիվար սոբերանո (Bs.S), օրինակ՝ 1 լիտր (0.26 ԱՄՆ գալոն) բենզինը և Կարակասի մետրոպոլիտենի տոմսը սովորաբար արժենում էին 0.06 Bs.S և 0.04 Bs.S համապատասխանաբար։

Բոլիվար Սոբերանոյի թողարկումը սկզբնապես նախատեսված է եղել 2018 թվականի հունիսի 4-ին։ Մադուրոն հետաձգել է մեկնարկի ամսաթիվը՝ մեջբերելով Արիստիդես Մազային. «փոխակերպումն իրականացնելու համար սահմանված ժամկետը բավարար չէ»։ Վերագնահատումը տեղափոխվեց 2018 թվականի օգոստոսի 20-ը, և փոխարժեքը փոխվեց 100,000-ից 1-ի, ընդ որում գները պետք է արտահայտվեն նոր փոխարժեքով՝ սկսած 2018 թվականի օգոստոսի 1-ից։

2018 թվականի օգոստոսի 20-ին Մադուրոյի կառավարությունը թողարկեց Բոլիվար սոբերանո (Bs.S), որտեղ 1 Bs.S արժեքը հավասար է եղել 100,000 Բոլիվար ֆուերտե (Bs.F): Նոր մետաղադրամներ՝ 50 սենտիմոս և 1 Bs.S, ինչպես նաև ներկայացվել են նոր թղթադրամներ՝ 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 և 500 Bs.S նոմինալներով: Վենեսուելայի պաշտոնական փոխարժեքով, որը հիմնված է եղել ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ, նոր արժույթը արժեզրկվել է մոտ 95%-ով, համեմատած նախկին Բոլիվար ֆուերտե-ի հետ: Այդ օրը հայտարարվել է որպես բանկային արձակուրդ, որպեսզի բանկերը պատրաստվեն նոր արժույթի ներդրմանը: Հաշվի առնելով անցման ժամանակահատվածը՝ Բոլիվար սոբերանո-ն պետք է շրջանառության մեջ լիներ Բոլիվար ֆուերտե-ի հետ միասին: Այնուամենայնիվ, անցման հենց առաջին օրը (20 օգոստոսի) 500 բոլիվարը և ավելի փոքր արժեք ունեցող Բոլիվար ֆուերտե թղթադրամները այլևս չկարող էին շրջանառվել, և միայն բանկերում կարող էին ավանդվել: Մադուրոն նաև հայտարարել է, որ օգոստոսի 20-ին տեղի ունեցած ռադենոմինացումից հետո՝ 1,000 բոլիվար և բարձր արժեք ունեցող հին թղթադրամները կմնան շրջանառության մեջ՝:

Բոլիվարի ներդրումից անմիջապես հետո գնաճի մակարդակը օգոստոսի 21-ի 61,463%-ից աճել է մինչև 65,320%։ 2018 թվականի օգոստոսի 24-ի դրությամբ բոլիվար սոբերանոյի ներդրումը չի կանխել հիպերինֆլյացիան։ Տնտեսագետ Սթիվ Հանկեի խոսքով՝ 2018 թվականի օգոստոսի 18-ից 21-ը ընկած ժամանակահատվածում գնաճի մակարդակը 48,760%-ից աճել է մինչև 65,320%: Օգոստոսի 22-ին DolarToday-ը գնահատել է, որ ազատ շուկայի փոխարժեքը կազմում է 71.2 միլիարդ բոլիվար։

### Informal dollarization
2019 թվականի ընթացքում միջազգային պատժամիջոցների ուժեղացումից հետո Մադուրոյի կառավարությունը հրաժարվել է Չավեսի կողմից սահմանված քաղաքականությունից, ինչպիսիք են գների և արժույթի վերահսկողությունը (որը սահմանվել էր 2003 թվականից), ինչը հանգեցրեց երկրի տնտեսական անկումից հետո վերականգնմանը։ Econalítica տնտեսական խորհրդատվական ընկերության հարցման համաձայն՝ 2019 թվականի սեպտեմբերին Վենեսուելայում գործարքների մոտ 54%-ը կատարվել է ԱՄՆ դոլարով։ Մարակայբոյում դոլարով գործարքների թիվը աճել է մինչև 86%։ Հարցումը նաև պարզել է, որ էլեկտրական սարքերի գրեթե բոլոր վաճառքները դոլարիզացված են, ինչպես նաև հագուստի, ավտոպահեստամասերի և սննդի վաճառքի կեսը։

2019 թվականի նոյեմբերին վենեսուելացի լրագրող Խոսե Վիսենտե Ռանգելի հետ հարցազրույցում նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն դոլարիզացիան նկարագրել է որպես «փախուստի փական», որը նպաստում է երկրի վերականգնմանը, երկրում արտադրողական ուժերի տարածմանը և տնտեսությանը։ Սակայն, Մադուրոն ասել է, որ վենեսուելական բոլիվարը դեռևս կմնա որպես ազգային արժույթ։

2021 թվականի հունվարի 29-ից Վենեսուելայի որոշ բանկեր սկսել են թողարկել դեբետային քարտեր ԱՄՆ դոլարով։

## Տես նաև
* Զիմբաբվեի հիպերինֆլյացիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 Վենեսուելայում
Կատեգորիա:Գնաճ
Կատեգորիա:Վենեսուելա
Կատեգորիա:Տնտեսական ճգնաժամեր