Կրասնի Գորոդեց

**Կրասնի Գորոդեց** (նաև՝ **Կրասնի Գորոդոկ** (), չպահպանված ամրոց Պսկովի Հանրապետության Սինյայա գետի վրա։ Կառուցվել է 1464 թվականին Լիվոնիայի հետ սահմանը պաշտպանելու համար։ Ամրոցը վերապրել է մի քանի պաշարումներ և անցել է ձեռքից ձեռք, մինչև որ, վերջապես, Ռուս-լեհական պատերազմի արդյունքներով, ամրոցի պատկանելությունը ռուսական հողերին ամրագրվել է Անդրուսովոյի պայմանագրով։ 18-րդ դարի վերջին ամրոցը խիստ մաշվել էր և այլևս չվերականգնվեց։ Ամրոցի տեղը պահպանվում է պետության կողմից որպես հնագիտական հուշարձան և հանդիսանում է դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ Ամրոցի շուրջը գտնվող նրա անունով կոչվել է Կրասնոգորոդսկ։

## Պատմություն
XIV-XV դարերի սկզբին Պսկովի Հանրապետության հարավարևմտյան սահմանները կանոնավոր կերպով ենթարկվում էին լիվոնացիների և լիտվացիների հարձակումներին։ Այս հարձակումների հաջողությունը ցույց էր տալիս, որ գոյություն ունեցող Վելե, Վորոնիչ, Վրև, Կոլոժե ամրոցները, Կոտելնո  և այլն բավարար չէին սահմանի լիարժեք պաշտպանության համար: Այս իրավիճակը շտկելու համար 1464 թվականին Սինյա գետի ափին կառուցվեց նոր ամրոց: Այս իրավիճակը շտկելու համար 1464 թվականին Սինյա գետի ափին կառուցվեց նոր ամրոց: Ձմռանը սկսված փայտե ամրոցային կառույցների շինարարությունը, ըստ Պսկովի երկրորդ տարեգրության, ղեկավարում էին Պսկովի իշխան Իվան Ալեքսանդրովիչը և պոսադնիկ Ալեքսեյ Վասիլևիչը: 1470 թվականին ամրոցն ուներ իր հավաստագրման կնիքը:

1471 թվականին վիճարկվեց այն տարածքի պատկանելությունը, որտեղ կառուցվել էր Կրասնի Գորոդեցը։ Լիվոնյան օրդենի մագիստրոսի դժգոհությունը այդ առիթով փոխանցվեց դեսպանների կողմից Պսկով։ Ուստի 1473 թվականի նոյեմբերին հանրապետության մայրաքաղաք ուղարկվեց մեծ զորք, որը հավաքվել էր մեծ իշխանի կողմից։ Սա ստիպեց օրդենին զիջումների գնալ և 1474 թվականին պայմանագիր կնքել հանրապետության հետ, որը հաստատեց այդ հողերը վերջինիս համար: 1475 թվականին ամրոցում արդեն հաշվվում էր 200 մարդ, զորապետ էր գրանցված Թոմաս Անդրեևիչ Տրետյակովը։ Խաղաղության պայմանագրին չնայած, արդեն 1480 թվականին լիվոնացիները պաշարեցին և ավերեցին Կրասնի Գորոդեց  հարևան Վիշգորոդոկը։

Երկու պետությունների հարաբերությունները շարունակում էին լարված մնալ, և 1502 թվականին իր առաջին պաշարումը տարավ արդեն Կրասնի Գորոդեց՝ այսպես լիվոնացիները ցանկանում էին վրեժ լուծել Պսկովի բնակիչներից Չուդ լիճ արևմտյան ափի ավերման համար: Լիվոնյան զորքը լանդմարշալ Յոհան Պլատենի հրամանատարությամբ մարտին դուրս եկավ Ռեզեկնե և պաշարեց ամրոցը, բայց ինչ-որ պահի զինվորներին թվում էր, թե մյուս ափին, Սուրբ Գևորգի մատուռի մոտ, մեծ ջոկատ է հավաքվում, և լիվոնացիները շտապեցին նահանջել։ Պսկովից օգնության եկած զորքը, համոզվելով թշնամու նահանջի մեջ, լքեց Կրասնի Գորոդեց, իսկ բնակիչները հաղթանակի հիշատակին կառուցեցին Սուրբ Պարասկևա Պյատնիցայի եկեղեցին։

1510 թվականին Պսկովի Հանրապետությունը մտավ Մոսկվայի մեծ իշխանության կազմի մեջ։ Մոսկվայի հզորացումը դուր չէր գալիս արևմտյան հարևաններին, և 1517-1518 թվականներին Սիգիզմունդ I-ի հրամանով Պսկովի հողեր մտան իշխան Կոնստանտին Օստրոժսկու հրամանատարությամբ գտնվող զորքերը։ Մինչդեռ լիտվացիների հիմնական ուժերը պաշարում էին Օպոչկան, պան Չերկասի ղեկավարությամբ մի փոքրիկ ջոկատ գրավեց Կրասնի Գորոդեց և գերեվարված բնակիչներին փակեց ամրոցի եկեղեցում։ Ռուսական ջոկատը, որը ղեկավարում էր զորապետ Լյատսկին, ջախջախեց Չերկասի ջոկատը և ազատեց գերիներին, իսկ հենց պանին գերեվարեց և ուղարկեց Մոսկվա։

1558 թվականին Իվան IV Ահեղը, ձգտելով ազատ ելք ունենալ դեպի Բալթիկ ծով, սկսեց Լիվոնյան պատերազմը։ Ռուսական զորքերի սկզբնական հաջող գործողությունները հանգեցրին Լիվոնյան օրդենի փլուզմանը, բայց հետո պատերազմին միացան նաև եվրոպական այլ պետություններ։ 1559 թվականին Կրասնի Գորոդեցը ենթարկվեց գերմանացի ասպետների հարձակմանը, որոնք չսկսեցին պաշարել ամրոցը, այլ այրեցին և թալանեցին ավանը։ 1563 թվականին Կրասնի Գրոդեցի մոտ հայտնվեցին լիտվական ջոկատներ, իսկ 1565 թվականի մարտին նրանք ավերեցին Կարմիր քաղաքի շրջակայքը և պաշարեցին ամրոցը, թեև անհաջող։ 1580 թվականի ամռանը Ստեֆան Բատորիի մեծ բանակը շարժվեց դեպի Պսկով՝ ճանապարհին գրավելով Իվան-գորոդը, Օպոչկան, Պուստայա Ժեվան և այլ ամրոցներ։ Հաջորդ ամռանը զորքը շարժվեց դեպի Պսկով։ Հասկանալով, որ դիմադրությունն անիմաստ է, Կրասնոգորոդցիները լքեցին և այրեցին քաղաքը՝ իրենց ունեցվածքով գնալով Պսկով և միանալով նրա պաշտպանությանը։ Բատորիի զորքերը Կրասնիում կազմակերպեցին ավարի պահեստ, կառուցելով ժամանակավոր ամրություններ ամրոցի ավերակներից 200 մետր հարավ-արևմուտք և թողնելով նրանցում կայազոր թեթև թնդանոթներով։ Պսկովի պաշարումն ավարտվեց ռուսական զորքերի հաղթանակով, և Զապոլսկիի խաղաղությամբ Կրասնի Գորոդեցը:

1605 թվականին Մոսկվայի գահը զավթած Կեղծ Դիմիտրի I-ը Պսկովի և Նովգորոդի հողերը գրեց իր կնոջը՝ Մարինա Մնիշեկին, ինչը փաստացի նշանակում էր դրանց փոխանցումը Ռեչ Պոսպոլիտային։ 1607 թվականին Պսկովի բոյարները երդվեցին Կեղծ Դիմիտրի II-ին՝ դրան հակելով նաև Պսկովի արվարձանները, ներառյալ Կարմիր քաղաքը։ Նրա մահից հետո՝ 1611 թվականին, Իվան-գորոդում հայտնվեց Կեղծ Դիմիտրի III-ը, որը գրեթե անմիջապես տեղափոխվեց Պսկով: Նույն թվականին Կրասնի Գորոդեցը գրավվեց 300 վարձկանների կողմից՝ ի դեմս պան Լիսովսկու, որը ժամանակին ծառայում էր Կեղծ Դմիտրի II-ին, բայց վերջինիս մահից հետո անցավ լեհ թագավորի կողմը։ Նա ամրոցը դարձրեց իր բազան, որտեղից արշավանքներ էր իրականացնում շրջակա գյուղերի վրա, մեկ անգամ անգամ հասնելով մինչև Պսկովի Ստրելեցկայա սլոբոդա։ Խռովությունների ժամանակաշրջանի ավարտին՝ 1618 թվականին, կնքվեց Դեուլինոյի զինադադարը, որով Կրասնի Գորոդեց անցավ Ռեչ Պոսպոլիտային։

1667 թվականին կնքվեց Անդրուսովոյի զինադադարը, որը Կրասնի Գորոդեցը վերադարձրեց ռուսական հողերի կազմ։ Վերջնականապես դա ձևակերպվեց 1686 թվականին՝ Հավերժական խաղաղության կնքմամբ։ Այս պահին ավերված ամրոցը կորցրել էր իր ռազմական նշանակությունը և այլևս չէր վերականգնվում, նրա տեղում գտնվող բնակավայրը հետագայում դարձավ Կրասնոգորոդսկ գյուղը, ամրոցի տեղում կազմակերպվեց հանգստի գոտի։

1995 թվականի փետրվարի 20-ին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Բորիս Ելցինի հրամանագրով Կրասնոգորսկի բնակատեղին ճանաչվել է հնագիտական հուշարձան և դրվել պետական պահպանության տակ՝ որպես Ռուսաստանի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ:

## Նկարագրություն
Նախկին ամրոցի տեղում գտնվող բնակավայրը գտնվում է Ռուսաստանի Պսկովի մարզի համանուն շրջանի Կրասնոգորոդսկի  հյուսիսարևմտյան մասում՝ Սինյա գետի ձախ ափին:

Ամրոցը գտնվում էր փոքր սարահարթի հյուսիսային մասում, որը սահմանափակված էր արևելքից Սինյա գետով, հյուսիսից՝ դեպի նրա մեջ թափվող Սմորոդինկա գետակով, արևմուտքից՝ ամրոցից տարածվող լճակով, իսկ հարավից՝ ճահճոտ դաշտավայրով։ Սարահարթի բարձրությունը Սինյա գետի ջրի մակարդակից 9 մ է, դրանից բացի լցված էին հողային պատնեշներ՝ 3-ից 7 մ բարձրությամբ, ամենաբարձրերը՝ հարավային կողմում, որտեղ նաև փորվել էր լայն, մինչև 50 մ հասնող փոս, որը միացնում էր լճակը Սինյա գետին։ Այն հարթակը, որտեղ գտնվում էր ամրությունը, ուներ քառանկյունի ձև՝ 150, 40, 130 և 70 մ կողմերով։ Քաղաքատեղի մուտքը գտնվում էր հյուսիս-արևելյան կողմում:

Ամրոցային կառույցները փայտե էին։ Ամրոցն ուներ 3 աշտարակ, որոնք դուրս էին բերվել պատերից, ինչը ամրոցի հատակագծի քառանկյուն ձևի հետ միասին թույլ էր տալիս չթողնել չգնդակոծվող տարածքներ։ Աղբյուրներում հանդիպում է լավ պատրաստված ջրային թաքստոցի հիշատակում, որը, ըստ որոշ տվյալների, դուրս էր գալիս դեպի Կապույտ լիճ, ըստ մյուսների՝ դեպի լճակ։ Ամրոցի տարածքում գտնվում էր Փրկչի Պայծառակերպության եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ
### Մեկնաբանություններ

### Աղբյուրներ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1464 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրեմլներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ