Շչեցին

**Շչեցին** (), մինչև 1945 թվականը` Շտետին (), քաղաք Լեհաստանի հյուսիս-արևմուտքում, երկրի` մեծությամբ 7-րդ քաղաքը։ Բնակչությունը 405.657 մարդ է (2016)։ Արևմտյան Պոմորսկոե վոևոդության մայրաքաղաքն է։

Հարևան Սվինոուսցե քաղաքի հետ երկրի խոշորագույն նավահանգիստն է Բալթիկ ծովում։ Քաղաքը նաև արդյունաբերական, մասնավորապես` նավթաքիմիական և մեքենաշինական խոշոր կենտրոն է։ Շչեցինի հարևանությամբ է գտնվում Գոլենյուվ օդանավակայանը։ Քաղաքի տարածքում է գտնվում Դոմբե լիճը։

## Պատմություն
Արևմտասլավոնական պոմորյան ցեղախումբը ժամանակակից Շչեցինի տեղում հայտնվել է 8-րդ դարում։ 9-րդ դարում Օդերի ափին կառուցվել են առաջին ամրությունները և Տրիգլավ աստծուն նվիրված սրբավայրը։ Ամրությունների ու լճի միջև 10-րդ դարում ձևավորվել է առևտրա-արհեստագործական բնակավայր։ 10-րդ դարի երկրորդ կեսին լյուտիչների դեմ մղած պատերազմի արդյունքում լեհ իշխան Միեշկո I-ը գրավում է ներկայիս քաղաքի տարածքը, որը, սակայն, չի մտնում լեհական պետության կազմի մեջ։ Պահպանելով անկախությունը` Շեցինը դառնում է Արևմտյան Պոմորիեի վարչական ու տնտեսական կենտրոնը։

Միայն 1124 թվականին լեհ իշխան Բոլեսլավ III-ը Շչեցինը հպատակեցնում է իրեն` մկրտելով նրա ժողովրդին։ 12-րդ դարի վերջին քաղաքը մտնում է Հռոմեական Սրբազան կայսրության կազմի մեջ։ Բնակավայրը դառնում է Պոմերանիա-Շտետին հերցոգության կենտրոնը։ Սկսվում է գերմանացումը. Շեցինը կոչվում է Շտետին։

1243 թվականին Բարնիմ I իշխանը Շտետինին շնորհում է Մագդեբուրգյան իրավունք։ 1278 թվականից քաղաքը մտնում է Հանզեյի միության մեջ։ Շտետինը հերցոգության մայրաքաղաք է մնում մինչև 1648 թվականը, երբ Երեսնամյա պատերազմի արդյունքում այն անցնում է Շվեդիային։

1720 թվականին, Ստոկհոլմի պայմանագրի համաձայն, Շտետինը շվեդներից անցնում է Պրուսիային` նրա կազմի մեջ մնալով մինչև 20-րդ դարը։ Քաղաքը դառնում է Բեռլինի հիմնական նավահանգիստը։

### 20-րդ դար
1935 թվականին քաղաքում տեղակայվել է Գերմանիայի զինված ուժերի (Վերմախտ) 2-րդ կորպուսը։

1939 թվականի հոկտեմբերին Շտետինը դարձել է տարածքով 3-րդ քաղաքը Գերմանիայում. այն 160 կմ²-ով ավելի ընդարձակ էր ներկայիս տարածքից։

Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ քաղաքը խիստ տուժել է. վնասվել է շինությունների 2/3 մասը։ 1945 թվականի փետրվարին ճակատագծի մոտեցման արդյունքում սկսվել է բնակչության տարհանումը։ 1945 թվականի ապրիլի 26-ին Շտետին են մտնում խորհրդային զորքերը. այդ ժամանակ արդեն գերմանական բնակչությունը կրճատվել էր մինչև 20.000 մարդ (մինչ պատերազմը քաղաքում ապրում էր 270.000 մարդ)։ Մայիսին էվակուացված բնակիչները վերադառնում են Շտետին։ Մինչև հուլիս գերմանացի բնակչության թիվը հասնում է 100.000-ի։

Քաղաքում հաստատվում են նաև նոր բնակիչներ` հիմնականում Լեհաստանի կենտրոնական ու արևելյան մասերից, որոնք ԽՍՀՄ-ին էին անցել պատերազմի արդյունքում։ Հուլիսի 5-ին խորհրդային ռազմական վարչությունը քաղաքի կառավարումը հանձնում է լեհական կողմին։ Տարածքի պատկանելության հարցը լուծվում է Պոտսդամի կոնֆերանսում։

Շչեցինի նախագահը հայտարարեց, որ քաղաքացիների վերաբնակեցման պատճառով քաղաքում բնակություն հաստատելու իրավունք ունեն այն գերամանացիները, որոնք գրանցվել են մինչև 1945 թվականի հուլիսի 6-ը։ Քաղաքի լեհ բնակչությունն այդ պահին 3.5 հազար մարդ էր։ 1946 թվականի վերջերին Շչեցինում ապրում էր մոտ 100.000 լեհ և 17.0000 գերմանացի։

Շչեցինը դառնում է համանուն վոևոդության կենտրոնը, իսկ 1999 թվականից` Արևմտյան Պոմորսկոե վոևոդության կենտրոնը։

## Կլիմա

## Տնտեսություն
Շչեցինը Լեհաստանի խոշորագույն նավահանգիստներից է։ Քաղաքում զարգացած են մեքենաշինությունը, նավաշինությունը, քիմիական արդյունաբերությունը, ցելյուլոզի, թղթի արդյունաբերությունը։ Համախառն ներքին արդյունքը կազմում է 4.839.904.421 եվրո, յուրաքանչյուր բնակչի հաշվով` 11.827 եվրո։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչության զարգացման դինամիկան.

ImageSize = width:680 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:420000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:XII from:0 till:5000
  bar:1720 from:0 till:6000
  bar:1740 from:0 till:12300
  bar:1810 from:0 till:20700
  bar:1840 from:0 till:35300
  bar:1861 from:0 till:58500
  bar:1872 from:0 till:76000
  bar:1890 from:0 till:116200
  bar:1910 from:0 till:236000
  bar:1939 from:0 till:383000
  bar:1945 from:0 till:26000
  bar:1946 from:0 till:72948
  bar:1950 from:0 till:178907
  bar:1955 from:0 till:229462
  bar:1960 from:0 till:269318
  bar:1965 from:0 till:312013
  bar:1978 from:0 till:384900
  bar:1988 from:0 till:410296
  bar:1994 color:cobar2 from:0 till:419608
  bar:2002 from:0 till:415117
  bar:2009 from:0 till:406307
  bar:2014 from:0 till:407180

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:XII at: 5000 text: 5,0 shift:(0)
  bar:1720 at: 6000 text: 6,0 shift:(0)
  bar:1740 at: 12300 text: 12,3 shift:(0)
  bar:1810 at: 20700 text: 20,7 shift:(0)
  bar:1840 at: 35300 text: 35,3 shift:(0)
  bar:1861 at: 58500 text: 58,5 shift:(0)
  bar:1872 at: 76000 text: 76,0 shift:(0)
  bar:1890 at: 116200 text: 116,2 shift:(0)
  bar:1910 at: 236000 text: 236,0 shift:(0)
  bar:1939 at: 383000 text: 383,0 shift:(0)
  bar:1945 at: 26000 text: 26,0 shift:(0)
  bar:1946 at: 72948 text: 72,9 shift:(0)
  bar:1950 at: 178907 text: 178,9 shift:(0)
  bar:1955 at: 229462 text: 229,4 shift:(0)
  bar:1960 at: 269318 text: 269,3 shift:(0)
  bar:1965 at: 312013 text: 312,0 shift:(0)
  bar:1978 at: 384900 text: 384,9 shift:(0)
  bar:1988 at: 410296 text: 410,3 shift:(0)
  bar:1994 at: 419608 text: 419,6 shift:(0)
  bar:2002 at: 415117 text: 415,1 shift:(0)
  bar:2009 at: 406307 text: 406,3 shift:(0)
  bar:2014 at: 407180 text: 407,1 shift:(0)


## Մշակույթ
### Կրթություն
Քաղաքում գործում են բարձրագույն ուսումնական մի շարք հաստատություններ.
* Շչեցինի համալսարան
* Արևմտյան Պոմորիեի տեխնոլոգիական համալսարան (2009 թվականի հունվարի 1-ից)
* Պոմերանիայի բժշկական համալսարան (հիմնադրվել է 1948 թվականին, ժամանակակից կարգավիճակը ստացել է 2010 թվականին)
* Ծովային ակադեմիա (հիմնադրվել է 1947 թվականին, ժամանակակից կարգավիճակը ստացել է 2004 թվականին)
* Արվեստների ակադեմիա (2010)

## Կրոն
Քաղաքում կան կրոնական տարբեր ուղղությունների եկեղեցիներ, այդ թվում` կաթոլիկ մայր տաճար և ուղղափառ թեմի երկրորդ մայր տաճարը (առաջինը գտնվում է Վրոցլավում)։

## Տեսարժան վայրեր
250px|մինի|Շինություններ քաղաքի պատմական կենտրոնում

Շեցինի պատմական կենտրոնի պլանավորման հիմքում ընկած է աստղանման հրապարակների համակարգը, որոնք իրար են միանում փողոցներով։ Քաղաքում քիչ չեն պատմական ու ճարտարապետական հուշարձաններ։

Պահպանվել են 13-14-րդ դարերի ամրությունների մնացորդներ` 18-րդ դարի` բարոկկո ոճով կառուցված դարպասներով։ Քաղաքի կենտրոնում գտնվում է սուրբ Պողոսի և Պետրոսի տաճարը, որ կառուցվել է 1124 թվականին միսիոներ Օտտո Բամբերգցու նախաձեռնությամբ։ Տաճարը քրիստոնեական հնագույն կառույցն է Պոմորիեում (տաճարի գոթական հատվածը կառուցվել է 15-րդ դարում)։ 12-րդ դարում հիմնադրվել է Սուրբ Յակուբի մայր տաճարը, որ հետագայում վերակառուցվել է 16-17-րդ դարերում։ Հենց այդ ժամանակ էլ հարավային պատերի կոնտրֆորսը զարդարվել է միջնադարյան վարպետ Հենրիկ Բրունսբերգի նրբաոճ զարդարանքներով։ 1944 թվականի ռմբակոծությունների ժամանակ տաճարը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է` վերականգնվելով միայն 1970 թվականին։ Եկեղեցում գործում է թանգարան։

Տաճարի հարևանությամբ գտնվող վիկարիոսի տունը կառուցվել է 15-րդ դարում։ Օդրայի ափին է գտնվում 13-րդ դարում ֆրանցիսկյանների կողմից հիմնադրված Սուրբ Յակուբի եկեղեցին։ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին այն աննշան է տուժել, իսկ 1960-ական թվականների նորոգվել է։ Պոմերանիայի իշխանների դղյակը, որ հիմնվել է 14-րդ դարում վերածննդի ոճով, 1944 թվականի ռմբակոծություններից հետո վերանորոգվել է։ Ներկայումս այնտեղ գործում են թատրոն ու պատկերասրահ։

Հին քաղաքի շուկայի հրապարակում առանձնանում են 13-րդ դարի քաղաքապետարանի (ռատուշա) շենքը (այնտեղ գործում է Պատմության թանգարան) և Լոյտզև առևտրական ընտանիքի տունը, որ կառուցվել է 16-րդ դարում ուշ գոթիկայի ոճով։ Քաղաքի կենտրոնում պահպանվել են բարոկկոյի, գոթիկայի և կլասիցիզմի ոճով պատմական այլ շինություններ ևս։ 18-րդ դարի պալատում` բարոկկոյի ոճով կառուցված, գտնվում է Ազգային թանգարանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:PolandSzczecinLoitz.JPG|Լոյտզև առևտրական ընտանիքի տունը
Պատկեր:PolandSzczecinSeaMuseum.JPG|Ծովային թանգարան
Պատկեր:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg|PAZIM
Պատկեր:09 11 Brama Portowa Szczecin SZN.jpg|Շեցինի ծովային դարպասները
Պատկեր:Manzelbrunnen 3.jpg|Սեդինա հուշարձան, (1899-1913)
Պատկեր:Szczecin pomnik Jana Czekanowskiego.jpg|Յան Չեկանովսկու արձանը


## Քույր քաղաքներ

*  Բրեմերհաֆեն
*  Դնեպր
*  Ռոստոկ
*  Դալյան
*  Էսբյերգ
*  Ֆրիդրիխսհայն-Կրոյցբերգ
*  Լյուբեկ
*  Հալ
*  Մալմյո
*  Մուրմանսկ
*  Սենթ Լուիս
*  Կլայպեդա
*  Գրայֆսվալդ

## Տես նաև
* Շեցինի տրամվայ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Շեցինի պաշտոնական կայք
* Քաղաքի պաշտոնական ինտերնետ-պորտալ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շչեցին