Միայնակ ծնող

աջից|մինի|Միայնակ մայրն ու իր երեխան
**Միայնակ ծնող**, անձ, ով ունի երեխա կամ երեխաներ, բայց չունի ամուսին կամ համատեղ ապրող զուգընկեր, որը կօգնի երեխայի դաստիարակման, ինչպես նաև նրա նյութական և հոգևոր կարիքները հոգալու հարցում: Միայնակ ծնող դառնալու պատճառներ կարող են լինել ամուսնության անվավերությունը, մահը, ամուսնալուծությունը, հարաբերությունների խզումը, լքելը, ընտանեկան բռնությունը, բռնաբարությունը, երեխայի ծնունդը կամ որդեգրումը միայնակ անձի կողմից: *Միայնակ ծնողից բաղկացած ընտանիքում* երեխաների դաստիարակությամբ զբաղվում է միայն մեկ ծնող:

## Պատմություն
Միայնակ ծնողները պատմականորեն տարածված են եղել ծնողական բարձր մահացության՝ հիվանդությունների, պատերազմի, մարդասպանության, աշխատանքի վայրում պատահարների և մայրական մահացության հետևանքով: Պատմական գնահատականները վկայում են տալիս որ 17-րդ և 18-րդ դարերում ֆրանսիական, անգլիական և իսպանական գյուղերում երեխաների առնվազն մեկ երրորդը մանուկ ժամանակ կորցրել է ծնողներից մեկին. 19-րդ դարում Միլանում, երեխաների գրեթե կեսը կորցրել է ծնողներից մեկին մինչև 20 տարեկանը. 19-րդ դարում Չինաստանում, տղաների գրեթե մեկ երրորդը կորցրել է ծնողներից մեկին կամ երկուսին մինչև 15 տարեկանը: Այնուամենայնիվ, նման ընտանիքները հաճախ կարճաժամկետ բնույթ էին կրում՝ երկրորդ ամուսնության բարձր մակարդակով պայմանավորված:

Պատմականորեն ամուսնալուծությունը հազվադեպ երևութ էր համարվում (չնայած կախված մշակույթից և դարաշրջանից): Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումից հետո միջնադարյան Եվրոպայում ամուսնալուծվելը ավելի դժվար էր տրվում եկեղեցու միջամտության պատճառով (չնայած ամուսնության անվավերությունն ու բաժանման այլ ձևերն ավելի տարածված էին):

Միայնակ ծնողի կողմից որդեգրումը սկսվեց 19րդ դարի կեսերց: Տղամարդկանց սովորաբար թույլ չէին տալիս երեխա որդեգրել և նրանք ցանկալի թեկնածու չէին համարվում: Հաճախ միայնակ անձի կողմից որդեգրված երեխաները մեծանում և դաստիարակվում էին զույգի կողմից, իսկ լեսբուհիների և գեյ տղամարդկանց կողմից որդեգրումների մեծ մասը հաճախ ձևակերպվել է որպես միայնակ ծնողի կողմից որդեգրումներ: 19րդ դարի կեսերին երեխաների բարեկեցությամբ զբաղվող շատ պետական գործակալություններ դժվարացրին և նույնիսկ անհնար դարձրին միայնակ ծնողի կողմից որդեգրումները, քանի որ նրանք փնտրում էին ամուսնացած հետերոսեքսուալ զույգերի: 1965 թվականին Լոս Անջելեսի որդեգրման բյուրոն փնտրում էր միայնակ աֆրոամերիկացիների՝ աֆրոամեիկացի որբերի համար, քանի որ չէին կարողանում ամուսնացած զույգեր գտնել նրանց համար: 1968թվականին Ամրիկայի երեխաների բարեկեցության լիգան հայտարարեց, որ նախապատվությունը տրվում է ամուսնացած զույգերին,սակայն միայնակ ծնողի կողմից որդեգրումները թույլատրվում են «բացառիկ հանգամանքների» դեպքում:

## Ժողովրդագրական տվյալներ
### Տնային տնտեսություններ
Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության () երկրների բոլոր տնային տնտեսությունների շրջանում 2011 թվականին միայնակ ծնողից բաղկացած տնային տնտեսությունների տոկոսային հարաբերությունը տատանվում էր 3%-ից մինչև 11%, միջինում կազմելով 7.5%: Ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Ավստրալիայում (10%), Կանադայում (10%), Մեքսիկայում (10%), ԱՄՆ-ում  (10%), Լիտվայում (10%), Կոստա Ռիկայում (11%), Լատվիայում (11%) և Նոր Զելանդիայում (11%), մինչդեռ ամենացածրը՝ Ճապոնիայում (3%), Հունաստանում (4%), Շվեյցարիայում (4%), Բուլղարիայում (5%), Խորվաթիայում (5%), Գերմանիայում (5%), Իտալիայում (5%) և Կիպրոսում (5%): Իռլանդիայում և Միացյալ Թագավորությունում այս ցուցանիշը կազմել է 9%:

2005-2009 թվականներին երեխա ունեցող տնային տնտեսությունների շրջանում միայնակ ծնողից բաղկացած տնային տնտեսությունների տոկոսային հարաբերությունը կազմել է 10% Ճապոնիայում, 16% Նիդեռլանդներում, 19% Շվեդիայում, 20% Ֆրանսիայում, 22% Դանիայում, 22% Գերմանիայում, 23% Իռլանդիայում, 25% Կանադայում, 25 Միացյալ Թագավորությունում և 30% ԱՄՆ-ում: ԱՄՆ-ում այս ցուցանիշը 1980-ի 20%-ից աճել է մինչև 30%՝ 2008 թվականին:

Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության բոլոր երկրներում միայնակ ծնողից բաղկացած ընտանիքների մեծ մասը գլխավորում էր մայրը: Հոր գլխավորությամբ ընտանիքների տոկոսային հարաբերությունը տատանվում էր 9%-ից մինչև 25%: Ամենացածր ցուցանիշը գրանցվել է Էստոնիայում (9%), Կոստա Ռիկայում (10%), Կիպրոսում(10%), Ճապոնիայում (10%), Իռլանդիայում (10%) և Միացյալ Թագավորությունում (12%), մինչդեռ ամենաբարձրը՝ Նորվեգիայում (22%), Իսպանիայում (23%), Շվեդիայում (24%), Ռումինիայում (25%) և ԱՄՆ-ում (25%): Կանադայի, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի տվյալները չեն ներառվել:

### Երեխաներ
2016-2017 թվականներին միայնակ ծնողից բաղկացած տնային տնտեսություններում ապրող երեխաների տոկոսային հարաբերությունը Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության տարբեր երկրներում տատանվում էր 6%-ից մինչև 28%, միջինում կազմելով17%: Այն ամենացածրն էր Թուրքիայում (2015, 6%), Հունաստանում (8%), Խորվաթիայում (8%) և Լեհաստանում (10%), մինչդեռ ամենաբարձրը՝ Ֆրանսիայում (23%), Միացյալ Թագավությունում (23%), Բելգիայում (25%), Լիտվայում (25%), ԱՄՆ-ում (27%) և Լատվիայում (28%): Իռլանդիայում և Կանադայում այս ցուցանիշը կազմել է 19%:

Միայնակ ծնողից բաղկացած ընտանիքներում երեխաների մեծ մասը հիմնականում ապրում է մոր հետ, մյուսները՝ հոր հետ, իսկ որոշ դեպքերում գործում է «ծնողական պարտականությունների կիսում» () սկզբունքը, որի դեպքում նրանք գրեթե հավասար ժամանակ են անցկացնում իրենց երկու ծնողների հետ: Միայն մեկ ծնողի հետ ապրողների շրջանում մեծամասնությունը ապրում է մոր հետ: 2016 թվականին (կամ վերջին հասանելի տարում), 6-12 տարեկան երեխաների տոկոսային հարաբերությունը, որոնք հիմնականում ապրում էին իրենց միայնակ հոր հետ, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության տարբեր երկրներում տատանվում էր 5%-ից մինչև 36%: Ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Բելգիայում (17%), Իսլանդիայում (19%), Սլովենիայում (20%), Ֆրանսիայում (22%), Նորվեգիայում (23%) և Շվեդիայում (36%), մինչդեռ ամենացածրը Լիտվայում (4%), Իռլանդիայում (5%), Լեհաստանում (5%), Էստոնիայում (7%), Ավստրիայում (7%) և Միացյալ Թագավորությունում (8%): ԱՄՆ-ում այն կազմել է 15%:

2005-2006 թվականներին 11-15 տարեկան երեխաների տոկոսային հարաբերությունը, որոնք ապրում էին ծնողական համատեղ պայմանավորվածության պայմաններում, տատանվում էր 1%-ից մինչև 17% և ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Շվեդիայում: Այն կազմել է 5% Իռլանդիայում և ԱՄՆ-ում, իսկ 7%՝ Կանդայում և Միացյալ Թգավորությունում: 2016-2017թվականներին այս ցուցանիշը Շվեդիայում աճել է մինչև՝ 28%:

## Ազդեցությունը ծնողների վրա
ԱՄՆ-ում ավելի քան 9.5 միլիոն տնային տնտեսություններ գլխավորում են միայնակ կանայք։ Միայնակ մայրերը հաճախ բախվում են հոգեկան առողջության խնդիրների և ֆինանսական դժվարությունների, գոյատևում են ցածր եկամուտով և ստանում սահմանափակ սոցիալական աջակցություն: Այս բոլոր գործոնները հաշվի են առնվում միայնակ մայրերի հոգեկան առողջությունը գնահատելիս։ Միջին և ծանր հոգեկան խանգարումների հաճախականությունն ավելի բարձր էր միայնակ մայրերի շրջանում՝ 28.7%, քան կողակից ունեցող մայրերի մոտ՝ 15.7%: Սակայն այս հոգեկան խանգարումները չեն սահմանափակվում միայն անհանգստությամբ և դեպրեսիայով։ Ֆինանսական դժվարությունները նույնպես ազդում են միայնակ մայրերի հոգեկան առողջության վրա։ 15–24 տարեկան կանայք հաճախ ապրում են ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ ունեցող տարածքներում, ունենում են մեկ երեխա և անգամ չեն ավարտում ավագ դպրոցի վերջին տարին։ Այս կանայք հայտնել են, ցածր եկամուտ ունեցող կանայք ավելի շատ են հոգեկան առողջության խնդիրների բախվում, քան բարձր եկամուտ ունեցող կանայք։

Միայնակ մայրերի հոգեկան առողջության վերաբերյալ նմանատիպ ուսումնասիրությունը փորձել է պատասխանել հարցին. «Կան արդյո՞ք տարբերություններ հոգեկան խանգարումների տարածվածության մեջ ամուսնացած, երբեք չամուսնացած, առանձնացած կամ ամուսնալուծված մայրերի միջև»։ Վիճակագրորեն՝ դեղորայքի չարաշահման, անհատականության խանգարման և ՀՏՍԽ-ի ամենաբարձր ցուցանիշները հիմնականում նկատվել են երբեք չամուսնացած, առանձնացած կամ ամուսնալուծված մայրերի մոտ: Ընտանիքի կառուցվածքը կարող է դառնալ միայնակ մայրերի մոտ հոգեկան առողջության խնդիրների առաջացման պատճառ։ Միայնակ մայրերի մոտ դեպրեսիայի առավել ծանր ախտանիշներ ունենալու հավանականությունն ավելի մեծ է:

1970-ականների ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ ֆինանսապես անկայուն վիճակում գտնվող միայնակ մայրերն ավելի հակված են դեպրեսիայի: Վերջին ուսումնասիրություններում ապացուցվել է, որ ֆինանսական դժվարություններն ուղղակիորեն կապված են դեպրեսիայի բարձր մակարդակի հետ: Ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ մայրերի շրջանում դեպրեսիայի ախտանիշները կարող են հասնել մինչև 60%-ի:

Ցածր եկամուտ ունեցող կանայք չեն կարողանում օգտվել հոգեբանական ծառայություններից բազմաթիվ պատճառներով: Հոգեբանական ծառայություններից օգտվելու հասանելիությունը անհավասար է ցածր եկամուտ ունեցողների համար, առավել ևս՝ ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ կանանց համար, ովքեր ավելի հակված են տառապելու դեպրեսիայից, անհանգստությունից և այլ առավել ծանր հոգեկան առողջության խնդիրներից: Հետազոտողներ Քոուփլենդը և Սնայդերը (2011) անդրադարձել են ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ մայրերի առջև ծառացած խոչընդոտներին՝ հոգեկան առողջության խնամք ստանալու հարցում. «Ակնհայտ խոչընդոտներն են համայնքային ռեսուրսների, տրանսպորտի, երեխախաների խնամքի, ճկուն աշխատանքային գրաֆիկի և ֆինանսական ռեսուրսների բացակայությունը»։ Միաժամանակ՝ ցածր եկամուտ ունեցող միայնակ մայրերն ավելի հակված են իրենց երեխաներին տանելու հոգեբանական բուժման, քան իրենք իրենց համար օգնության դիմելու։ Հետազոտողներ Քուփլենդը և Սնայդերը ուսումնասիրել են վաթսունչորս աֆրոամերիկացի մայրերի, որոնք իրենց երեխաներին տարել էին բուժման: Նրանք հետազոտվել են թեթև, միջին և ծանր դեպրեսիայի կամ անհանգստության առկայության համար: Երեք ամիս անց հետազոտողները ազգագրական հարցազրույցներ անցկացրեցին՝ պարզելու, թե արդյոք մասնակիցները օգտվել են իրենց ուղղորդված հոգեբանական ծառայություններից: Արդյունքները ցույց տվեցին, որ մասնակիցների մեծամասնությունը չի օգտվել առաջարկվող հոգեկբանական ծառայություններից՝ երեխաներին կորցնելու, հոսպիտալացվելու կամ շրջապատի կողմից խարանվելու վախից ելնելով:

## Ազդեցությունը երեխաների վրա
Դեյվիդ Բլանկենհորնի, Պատրիկ Ֆագանի, Միչ Պերլշտեյնի, Դեյվիդ ՊոփԵնոյի, և Բարբարա Դեֆո Ուայթհեդի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ում միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքում ապրելը սերտորեն կապված է դպրոցական անհաջողությունների, հանցագործությունների, թմրանյութերի օգտագործման, դեռահասային հղիությունների, աղքատության և սոցիալական աջակցությունից կախված լինելու խնդիրների հետ: Բազմամակարդակ մոդելավորման միջոցով Սուետ-Լինգ Փոնգը ցույց է տվել, որ Ամերիկայում միայնակ ծնողից բաղկացած ընտանիքներում ծնված երեխաների զգալի մասը վատ առաջադիմություն է ցուցաբերում մաթեմատիկայի թեստերում և ընթերցանության ժամանակ:

Շվեդիայում Էմմա Ֆրանսոնը և նրա գործընկերները ցույց են տվել, որ մեկ ծնողի հետ ապրող երեխաներն ունեն ավելի ցածր բարեկեցության մակարդակ՝ ֆիզիկական առողջության, վարքագծի, հոգեկան առողջության, հասակակիցների հետ ընկերության, բուլինգի ենթարկվելու, մշակութային և մարզական գործունեության և ընտանեկան հարաբերությունների առումով՝ համեմատած սովորական ընտանիքների երեխաների հետ։ Միևնույն ժամանակ, բաժանված ծնողների հետ հավասար ժամանակ անցկացնող երեխաները (shared parenting) ունեն գրեթե նույն բարեկեցության մակարդակը, ինչ ամբողջական ընտանիքների երեխաները, և ավելի լավ արդյունքներ են ցուցաբերում, քան միայն մեկ ծնողի խնամքի տակ գտնվող երեխաները:

Միացյալ Թագավորության Ազգային վիճակագրության գրասենյակը հայտնել է, որ միայնակ ծնողների երեխաների շրջանում, նույնիսկ այլ գործոններ (օրինակ՝ ընտանիքի եկամուտը) հաշվի առնելուց հետո, մեծ է՝ տարբեր տեսակի խնդիրների բախվելու և հոգեկան հիվանդություններ ձեռք բերելու հավանականությունը: Բրիտանացի և ամերիկացի հետազոտողները նաև նշել են, որ առանց հոր մեծացող երեխաների դեպքում եռակի մեծ է հավանականությունը, որ նրանք դժբախտ և ավելի հակված կլինեն՝ հակասոցիալական վարքի, թմրանյութերի չարաշահման և պատանեկան հանցագործությունների:

## Միայնակ ծնող դառնալու պատճառները
### Այրի ծնողներ
Պատմականորեն, զուգընկերոջ մահը հաճախ երեխային մենակ մեծացնելու տարածված պատճառ էր։ Պատերազմներն ու հիվանդությունները զգալի թվով ընտանիքների զրկել են մեկ ծնողից։ Սանիտարական պայմանների և մայրերին ցուցաբերվող բժշկական օգնության շնորհիվ նվազել է վերարտադրողական տարիքի մարդկանց մահացության մակարդակը։

### Ամուսնալուծված ծնողներ
Ամուսնալուծության ժամանակ պարզ է դառնում, թե որ ծնողն է ստանձնելու խնամակալության դերը և լինելու իրավասու՝ երեխայի վերաբերյալ կարևոր որոշումներ իրականացնելու համար: Ամուսնալուծված ծնողների շրջանում «զուգահեռ ծնողավարությունը» վերաբերում է այն դաստիարակությանը, երբ ամուսնալուծությունից հետո յուրաքանչյուր ծնող երեխային դաստիարակում է առանձին՝ ինքնուրույն կերպով․ սա համարվում է ամենատարածված տարբերակը: Ամերիկյան մի գրքում նշվում է, որ «համատեղ ծնողավարությունը», որի դեպքում երեխայի ծնողները «համակարգում են իրենց գործողություններն ու համագործակցում միմյանց հետ», ավելի հազվադեպ է հանդիպում: Ուսումնասիրության մեջ նաև նշվել է, որ «ճգնաժամային փուլից» հետո երեխաների մեծ մասը վերսկսում է «բնականոն զարգացումը», սակայն նրանց հետագա հարաբերությունները կարող են «տուժել» ընտանեկան ամբողջական մոդելի բացակայության պատճառով: Նաև նշվել է, որ «ամուսնալուծված ծնողների չափահաս երեխաներն ավելի լավ են հաղթահարում փոփոխությունները»:

Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ երկու ծնողների հետ «կապի պահպանումը» և նրանց հետ «առողջ հարաբերություններ ունենալը» դրական ազդեցություն է թողնում երեխայի վարքագծի վրա և հեշտացնում է ամուսնալուծությանը հարմարվելը: Երեխաներն իրենց ավելի լավ են զգում, երբ իրենց «հարմարվողական շրջանը» հարթ է ընթանում, իսկ այն հեշտացնելու եղանակներից մեկը ամուսնալուծությունից հետո նույն թաղամասում և նույն դպրոցում մնալն է:

### Ամուսնություն
Որոշ հասարակություններում կարծում են, որ զույգերը պետք է ամուսնանան նախքան ընտանիք կազմելը։ Ոմանք կարծում են, որ զուգընկերը կարող է հեռանալ, քանի որ չի ցանկանում կրել երեխայի դաստիարակության պատասխանատվությունը, իսկ ամուսնությունը դա ավելի քիչ հավանական է դարձնում:Այն վայրերում, որտեղ նման իրավիճակները ընդունելի չեն, դա երբեմն հանգեցնում է բռնի ամուսնության, որոնք ավելի հաճախ են ձախողվում:

Ավելի վաղ ԱՄՆ-ում Սառա Բրաունի գրքում նշվել է, որ անցանկալի հղիության մակարդակն ավելի բարձր է չամուսնացած զույգերի շրջանում, քան՝ ամուսնացածների. «1990 թվականին ծնունդների 73%-ը ամուրի կանանց մոտ չպլանավորված էր, համեմատած բոլոր ծնունդների մոտ 57%-ի հետ» (1987թվականի տվյալներ):

Սարա Բրաունը եզրակացնում է. «Անցանկալի հղիություն ունեցող մայրերը և նրանց երեխաները հաճախ են ունենում առողջական խնդիրներ, այդ թվում՝ բռնության և մահվան բարձր ռիսկ. նման երեխաները հազվադեպ են հաջողություններ գրանցում դպրոցում, ապրում են աղքատ պայմաններում կամ ներգրավվում հանցագործության մեջ»։

Ամերիկյան «Fragile families» գրքում նույնպես նշվում է, որ արտաամուսնական կապից երեխայի ծնունդը հաճախ ուղեկցվում է մոր, հոր և երեխայի միջև անկայուն հարաբերություններով: Բացի այդ, «խոցելի ընտանիքները» հաճախ ունենում են սահմանափակ ռեսուրսներ՝ ինչպես մարդկային կապիտալի, այնպես էլ ֆինանսական միջոցների առումով։ Այսպիսի ընտանիքներում ծնված երեխաները հաճախ դժվարություններ են ունենում դպրոցում և ավելի քիչ են հաջողություններ են գրանցում: Գրքում նաև նշվում է, որ շատ հայրեր սկզբում մտադիր են լինում մասնակցել երեխայի դաստիարակությանը, սակայն երեխայի ծնվելուց հինգ տարի անց միայն մոտ մեկ երրորդն է մնում ընտանիքում: Այս ընտանիքների մեծ մասը ապրում է տնտեսապես անապահով պայմաններում, իսկ երեխայի հասունանալուց հետո նույնքան մեծ է հավանականությունը, որ նա կլինի աղքատ: Արդյունքում, նրանցից շատերը դառնում են միայնակ ծնող, ինչը էլ ավելի է բարդացնում աղքատ վիճակից դուրս գալը: Երեխայի սեռը, որպես կանոն, չի ազդում հոր հեռանալու հավանականության վրա, սակայն ըստ որոշ տվյալների, երբ երեխան տղա է ծնվում, հավանականությունը ավելի մեծ է, որ հայրը չի լքի իր ընտանիքը:

### Այլևայլ պատճառներ
Կան բազմաթիվ պատճառներ, թե ինչու են մարդիկ ցանկանում երեխա ունենալ և նրան մեծացնել միայնակ։

### Ընտրություն
Որոշ կանայք ընտրում են արհեստական բեղմնավորում՝ իրենց ցանկությամբ միայնակ մայր դառնալու համար: Մյուսները որոշում են երեխա որդեգրել: Տղամարդիկ նույնպես կարող են միայնակ հայր դառնալ՝ որդեգրման կամ փոխնակ մոր միջոցով:

### Որդեգրում
Ներկայումս, միայնակ ծնողների կողմից որդեգրումը հաճախ նախընտրելի է համարվում ամուսնալուծված ծնողների համեմատ, քանի որ ամուսնալուծությունը համարվում է հավելյալ սթրես երեխայի համար: Մի ուսումնասիրության ընթացքում երեխաներին հարցրել են տվել իրենց միայնակ ծնողի հետ նոր կյանքի մասին: Վախերի մասին հարցնելուց հարցազրուցավարը պարզեց, որ երեխաների զգալի մասը վախենում է ծնողի հիվանդանալու կամ որևէ վնասվածք ստանալու փաստի առջև կանգնելուց: Իսկ երբ խոսքը գնաց երջանկության մասին, երեխաների կեսը նշեց իրենց ծնողի հետ անցկացրած ժամանակը: Երեխա որդեգրողը պետք է հաշվի առնի բոլոր հնարավոր դժվարությունները. որդեգրման որոշ գործակալություններ ընդհանրապես չեն համագործակցում միայնակ ծնողների հետ: Միայնակ ծնողները ապրում են միայն իրենց եկամտի հաշվին, այդ պատճառով կարող են հավելյալ աջակցության կարիք ունենալ, եթե իրենց երեխայի հետ ինչ-որ բան պատահի: Ճանապարհորդելը նույնպես դժվար է, քանի որ երեխան կամ պետք է գնա իրենց հետ, կամ թողնվի ուրիշի խնամքի տակ:

## Ըստ երկրի
### Ավստրալիա
2003 թվականին Ավստրալիայի բոլոր տնային տնտեսությունների 14%-ը միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքներ էին: 2011 թվականին Ավստրալիայում բոլոր ընտանիքների 15.9%-ը միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքներ էին։ Այս ընտանիքների շրջանում միայնակ ծնողների 17.6%-ը տղամարդիկ էին, իսկ 82.4%-ը՝ կանայք:

Միայնակ անձինք կարող են որդեգրման դիմել Ավստրալիայի բոլոր նահանգներում, բացառությամբ Քվինսլենդի և Հարավային Ավստրալիայի։ Նրանք կարող են ինչպես Ավստրալիայում ծնված, այնպես էլ ուրիշ երկրում ծնված երեխաների որդեգրել, թեև շատ երկրներ չեն թույլատրում միայնակ ծնողների կողմից որդեգրումը:

Ավստրալիայում միայնակ ծնողները կարող են օգտվել կառավարության կողմից տրվող նպաստներից, սակայն միայն այն դեպքում, եթե ունեն առնվազն մեկ՝ մինչև ութ տարեկան երեխա:

### Հնդկաստան
Հնդկաստանի Գերագույն դատարանը և այլ բարձրագույն դատարաններ ճանաչել են միայնակ մայրերի երեխաներ ունենալու և նրանց մեծացնելու իրավունքը: Կերալայի Բարձրագույն դատարանը փաստաբան Արունա Ա.-ի կողմից ներկայացված գործով որոշել է, որ ծննդյան գրանցման մարմինները չեն կարող պահանջել հոր տվյալները՝ արտամարմնային բեղմնավորմամբ հղիացած միայնակ մոր երեխայի ծննդյան գրանցման համար: Դելիի Բարձրագույն դատարանը որոշել է, որ «որոշ դեպքերում, մոր անունը բավարար է անձնագիր տրամադրելու համար, հատկապես հաշվի առնելով, որ միայնակ կինը կարող է լինել երեխայի օրինական խնամակալն ու ծնողը»: Հաշվի առնելով այս սոցիալ-իրավական փոփոխությունները, ուսումնասիրությունը պարզել է, որ չնայած բազմաթիվ դժվարություններին, իրենց երեխաներին առանց ընտանիքի, հասարակության կամ պետության աջակցության մեծացնող միայնակ մայրերը մարտահրավեր են նետում տղամարդկանց՝ «ընտանիքի միակ կերակրողը» համարվող մոդելին՝ վերաիմաստավորելով ծնողավարության հետերոնորմատիվ պատկերացումները:

### Նոր Զելանդիա
2013 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Նոր Զելանդիայի ընտանիքների 17.8%-ը միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքներ էին, որոնցից հինգ վեցերորդը գլխավորում էր կինը: Նոր Զելանդիայում միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքներն ավելի քիչ երեխաներ ունեն, քան երկու ծնողից կազմված ընտանիքները. միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքների 56%-ն ունի միայն մեկ երեխա, իսկ 29%-ը՝ երկու երեխա, համեմատած երկու ծնողից կազմված ընտանիքների 38%-ի և 40%-ի հետ:

### Սիերա Լեոնե
Սիերա Լեոնեյում 1994 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ «մենդե» էթնիկ խմբի ամուրի կանանց դեպքում հասարակության կողմից ընդունելի է երեխաներ ունենալը, քանի որ անզավակությունը կապված էր սոցիալական խարանի հետ:

### Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում միայնակ ծնողից կազմված տնային տնտեսությունների թիվը քսաներորդ և քսանմեկերորդ դարերում աճել է մի շարք գործոնների՝ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի համաճարակի, երկրի ներսում տիրող տնտեսական միգրացիայի աճի, ինչպես նաև Աֆրիկայի գաղութացման և ապարտհեյդի հետևանքով առաջացած սոցիալական փոփոխությունների պատճառով: 2012 թվականի դրությամբ Հարավային Աֆրիկայում ապրող երեխաների 39%-ն ապրում էր իր կենսաբանական մոր հետ՝ առանց հոր, իսկ 4%-ը՝ կենսաբանական հոր հետ՝ առանց մոր: Հարավաֆրիկյան ակադեմիական գրականության մեջ միայնակ մայրերը ուսումնասիրվում են որպես «կանանց գլխավորությամբ տնային տնտեսությունների» ժողովրդագրական խմբի մաս: Առօրյա խոսքում լայնորեն օգտագործվում է «միայնակ ծնողից կազմված տնային տնտեսություն» կամ «միայնակ մայր» տերմինները: Հարավաֆրիկյան հասարակության մեջ միայնակ մայրերի ընկալումը կախված է իրավիճակի պատճառներից. այրի կանայք սովորաբար քննադատության չեն արժանանում նույն կերպ, ինչ ամուսնալուծված, առանձին ապրող կամ ամուրի կանայք: Հարավաֆրիկյան լրատվամիջոցներում լայնորեն տարածված է այն համոզմունքը, որ ամուրի կանայք մտադիր են հղիանալ՝ երեխայի նպաստ ստանալու համար: Սոցիալական խարանից խուսափելու համար նման ընտանիքները հաճախ երեխային մեծացնում են որպես իրենց սեփականը, երբեմն երեխային ներկայացնելով որպես մոր կրտսեր քույր կամ եղբայր։ Սակայն դա չի վերաբերում այն դեպքերին, երբ երեխան հաշմանդամություն ունի: 2023 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ հաշմանդամություն ունեցող երեխաներ ծնած հարավաֆրիկացի կանայք հաճախ մերժվում և լքվում են իրենց զուգընկերոջ, նրա ընտանիքնի և սեփական ընտանիքի կողմից՝ Հարավաֆրիյան հասարակությունում տարածված խարանի և հաշմանդամություն ունեցող երեխա ունենալու մեղադրանքի պատճառով

### Միացյալ Թագավորություն
Միացյալ Թագավորությունում բոլոր ընտանիքների մոտավորապես մեկ չորրորդը միայնակ ծնողից կազմված ընտանիք է, որոնցից 8-11%-ը գլխավորում են տղամարդիկ: Միացյալ Թագավորության աղքատության ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ միայնակ ծնողից կազմված ընտանիքների 52%-ը գտնվում է կառավարության սահմանած աղքատության գծից ցածր (բնակարանային ծախսերը հաշվի առնելուց հետո): Միացյալ Թագավորությունում միայնակ ծնողները ավելի շատ են ունենում ցածր վարձատրվող աշխատանքներ, քան մյուս բնակիչները (աշխատող միայնակ ծնողների 39%-ը՝ համեմատած այլ աշխատողների 21%-ի հետ): Սա ընդգծվում է Gingerbread-ի կողմից հրապարակված զեկույցում, որը ֆինանսավորվել է Trust for London-ի և Barrow Cadbury Trust-ի կողմից:

### ԱՄՆ
աջից|600x600փքս
Միացյալ Նահանգներում միայնակ ծնողի հետ ապրող երեխաների թիվը զգալիորեն աճել է 1960-ականներից ի վեր: Այս աճը տեղի է ունենցել, քանի որ ավելի շատ երեխաներ են ծնվել արտաամուսնական կապի հետևանքով, և ավելի շատ զույգեր են ամուսնալուծվել: 2010 թվականին ԱՄՆ-ում ծնունդների 40.7%-ը եղել է ամուրի կանանց մոտ: 2000 թվականին երեխաների 11%-ն ապրում էր ամուրի ծնողնի, 15.6%-ը՝ ամուսնալուծված ծնողի, և 1.2%-ը՝ այրիացած ծնողի հետ: 2010 թվականի Միացյալ Նահանգների մարդահամարի արդյունքները ցույց տվեցին, որ երեխաների 27%-ն ապրում էր մեկ ծնողի հետ: 2011 թվականի դեկտեմբերի վերջին տվյալներով ԱՄՆ-ում կա մոտ 13.7 միլիոն միայնակ ծնող: Միսսիսիպին առաջատար նահանգն էր՝ ամուրի մայրերի մոտ ծնունդների ամենաբարձր տոկոսով՝ 2014 թվականին կազմելով 54%, որին հաջորդում են Լուիզիանանան, Նյու Մեքսիկոն, Ֆլորիդան և Հարավային Կարոլինան:

2006 թվականին ԱՄՆ-ում 12.9 միլիոն տնային տնտեսություններ գլխավորում էր միայնակ ծնող, որոնցից 80%-ը՝ կանայք էին: Միջին հաշվով, նման ընտանիքները շատ ավելի աղքատ են, ինչը մեծապես բացատրվում է եկամտի երկրորդ աղբյուրի բացակայությամբ:

2016 թվականի ԱՄՆ Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի զեկույցի համաձայն՝ երկու ամուսնացած ծնողների հետ ապրող երեխաների թիվը 1960-ից 2016 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում նվազել է 88%-ից մինչև 69%: 50.7 միլիոն երեխաներից 47.7 միլիոնն ապրում է երկու ամուսնացած ծնողների հետ, իսկ 3.0 միլիոնը՝ չամուսնացած ծնողների հետ: Միայնակ ծնողի հետ ապրող երեխաների թիվը զգալիորեն աճել է քսաներորդ դարի երկրորդ կեսին՝ 1960-ականների 9%-ից հասնելով 28%-ի՝ 2012 թվականին: Աճը հատկապես նկատելի դարձավ՝ առանց մեղավորության առկայության ամուսնալուծությունը թույլատրող օրենսդրության ընդունումից հետո:

### Զիմբաբվե
Զիմբաբվեյում պատմականորեն գոյություն է ունեցել բազմակնության ավանդույթ, և այդպիսով երկրորդ կամ երրորդ կինն էր ղեկավարում տնային տնտեսությունը և երեխաներին մեծացնում որպես միայնակ ծնող։ Ի տարբերություն արևմտյան հասարակությունների, միայնակ ծնողները (հատկապես միայնակ մայրերիը)  սովորաբար ֆինանսական աջակցություն են ստանում իրենց ընդլայնված ընտանիքի կողմից:

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագրություն
* 
* 

* 

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lavie, Smadar (2014). Wrapped in the Flag of Israel: Mizrahi Single Mothers and Bureaucratic Torture. Oxford and New York: Berghahn Books.  hardback; 978-1-78238-223-2 ebook.

https://www.academia.edu/6799750/Wrapped_in_the_Flag_of_Israel_Mizrahi_Single_Mothers_and_Bureaucratic_Torture

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Անձնական կյանք
Կատեգորիա:Դաստիարակություն
Կատեգորիա:Երեխաներ
Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Կյանքի կազմակերպում
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ