Հաճելի սնունդ

**Հաճելի սնունդ**, մարդուն նոստալգիկ կամ սենտիմենտալ արժեք փոխանցող միջոց, և կարող է բնութագրվել իր բարձր կալորիականությամբ, որն ասոցացվում է մանկության կամ տնային ուտեստի հետ։ Նոստալգիան կարող է հատուկ լինել անհատի համար կամ  վերաբերել կոնկրետ մշակույթին։

## Սահմանում և պատմություն
«Հաճելի սնունդ» տերմինը սկսել է կիրառվել դեռևս 1966 թվականից, երբ Palm Beach Post-ն այն օգտագործեց մի պատմության մեջ. «Մեծահասակները, երբ ծանր էմոցիոնալ սթրեսի մեջ են, դիմում են այսպես կոչված  «հաճելի սնունդի»։ Սնունդ, որը կապված է մանկության ապահովության հետ, օրինակ՝ մայրիկի պատրաստած խաշած ձուն կամ ծանոթ հավի ապուրը»։ Ջեյսթորում Էփրիլ Ուայթի կատարած հետազոտության համաձայն, հնարավոր է, որ Լայզա Մինելլին առաջին անգամ հարցազրույցում է օգտագործել այս տերմինն իր ժամանակակից իմաստով ՝ խոստովանելով, որ համբուրգեր է ցանկացել։

Երբ տերմինն առաջին անգամ հայտնվեց, թերթերն այն չակերտների մեջ էին օգտագործում։ 1970-ականներին Միացյալ Նահանգներում ամենատարածված հաճելի սնունդը կարտոֆիլից պատրաստված տարբեր ուտեստներն ու հավի ապուրներ էին, բայց նույնիսկ այն ժամանակ սահմանումը տարբեր էր բոլորի համար։ Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում ԱՄՆ-ում հարմար սննդի բնույթը փոխվեց՝ համեղ ուտեստներից անցնելով քաղցրի, մինչդեռ հարմար սննդի թեմայով խոհարարական գրքերը սկսեցին տարածվել, իսկ ռեստորանները սկսեցին առաջարկել ուտեստներ, որոնք պիտակավորված էին որպես այդպիսին, երբ ի սկզբանե տերմինն օգտագործվում էր այն սննդի համար, որը օգտագործում էր «տանը մենակ»։ Դիետայի համաշխարհային միտումները, որոնք ի հայտ եկան 1990-ականներին, ինչպիսիք են ցածր յուղայնությունը կամ ցածր ածխաջրերով սննդակարգը, չկարողացան վերջ տալ հաճելի սննդի հանդեպ անզուսպ ցանկությանը։ Ուայթի խոսքով, 2020 թվականին աշխարհին հարվածած Քովիդ-19 համաճարակը ավելի ուժեղացրեց մարդկանց հաճելի սննդի ցանկություն, որովհետև այն առաջացնում էր նոստալգիա և պատկանելության զգացում։

## Հոգեբանական ուսումնասիրություններ
Էներգախիտ, բարձր կալորիականությամբ, յուղայնությամբ, աղով կամ շաքարով մթերքների օգտագործումը, ինչպիսիք են պաղպաղակը կամ կարտոֆիլը, կարող է խթանել մարդու ուղեղում հատուցման համակարգը, որը առաջացնում է յուրահատուկ հաճույք կամ ժամանակավոր բարձր տրամադրություն և լիցքաթափում։ Այս զգացողությունները կարող են առաջանալ նաև այլ սննդի մեջ առկա հոգեակտիվ բաղադրիչների շնորհիվ, օրինակ, սուրճի և շոկոլադի մեջ։ Երբ առկա են հոգեբանական վիճակներ, մարդիկ հաճախ օգտագործում են հաճելի սնունդ, իրենց բուժելու համար։ Բացասական էմոցիաներ ունեցողները հակված են ուտել անառողջ սնունդ՝ փորձելով այդ պահին զգալ բավականություն։

Ուսումնասիրությունը, ըստ այն հանգամանքի, թե ինչպես են քոլեջի ուսանողները ընկալում հաճելի սնունդ ասվածը, տվել է հետևյալ դասակարգումը՝ նոստալգիկ սնունդ, հաճելի սնունդ, հանգստացնող սնունդ և ֆիզիկական հարմարավետության սնունդը՝ հատուկ շեշտադրելով տրամադրությունը կամ ազդեցությունը փոխելու համար որոշակի սննդամթերքի միտումնավոր ընտրությունը և ցուցումները, որ որոշ մթերքների բժշկական-թերապևտիկ օգտագործումը, ի վերջո, կարող է լինել տրամադրության փոփոխության խնդիր։

Առանձին ապրանքների որպես հաճելի սնունդ ճանաչելը կարող է յուրօրինակ լինել, թեև օրինաչափությունները նկատելի են։ Ամերիկյան նախասիրությունների վերաբերյալ ուսումնասիրություններից մեկում «տղամարդիկ նախընտրում էին տաք, առատ, կշտացնող սնունդ (օրինակ՝ սթեյք, կասսերոլ և ապուր), մինչդեռ կանայք՝ նախընտրում էին հաճելի սնունդ, որոնք ավելի շատ կապված էին թեթև ուտելիքների հետ (օրինակ՝ շոկոլադ և պաղպաղակ)։ Բացի այդ, երիտասարդները նախընտրում էին ավելի շատ թեթև ուտելիքների հետ կապված հարմար սնունդ՝ համեմատած 55 տարեկանից բարձրների հետ»։ Հետազոտությունը նաև բացահայտեց ամուր կապ հարմար սննդի օգտագործման և մեղքի զգացման միջև։

Հարմար սննդի օգտագործումը դիտվում է որպես արձագանք էմոցիոնալ սթրեսին և, հետևաբար, որպես ԱՄՆ-ում գիրության համաճարակի հիմնական նպաստող։ Հատուկ հորմոնալ ռեակցիաների հրահրումը, որն յուրահատուկ կերպով հանգեցնում է որովայնի ճարպի ավելացմանը, դիտվում է որպես ինքնաբուժման ձև։

Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հարմար սննդի օգտագործումը տղամարդկանց մոտ առաջանում է դրական հույզեր, իսկ բացասական հույզեր՝ կանանց մոտ։ Սթրեսի էֆեկտը հատկապես ընդգծված է երիտասարդ կանանց շրջանում, ընդ որում միայն 33%-ն է հայտնել առողջ սնվելու ընտրություն էմոցիոնալ սթրեսի ժամանակ։ Հատկապես կանայք դժվար են հարմարվում այս հոգեբանական օրինաչափություններին։

Այս բացահայտումների ճիշտ օգտագործումը ներառում է հարմար սնունդ կամ «երջանկացնող» ըմպելիքներ՝ անորեկտիկ տարեց հիվանդների համար, որոնց առողջությունն ու կյանքի որակը հակառակ դեպքում նվազում է առօրյա օգտագործման կրճատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Ճարպակալում
Կատեգորիա:Ուտելիքի նախընտրություններ
Կատեգորիա:Սննդամթերք