open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հանքավան բալնեոկլիմայական առողջավայր

**Հանքավան բալնեոկլիմայական առողջավայր**, առողջավայր ՀՀ Կոտայքի մարզում, Մարմարիկ գետի գեղատեսիլ կիրճում, ծովի մակերևույթից 2000&nbsp;մ բարձրության վրա, Երևանից 85&nbsp;կմ հյուսիս։ Շրջապատված է անտառներով և թփուտներով ծածկված լեռներով։

## Կլիմա
Կլիման մեղմ Է, ամառը չափավոր տաք Է, ձմեռը՝ չափավոր ցուրտ։ Հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը՝ 16&nbsp;°C է, հունվարին՝ -7&nbsp;°C, արևափայլքի տարեկան տևողությունը՝ 2200 ժ, տարեկան տեղումները՝ 600 մմ։

## Բուժիչ գործոններ
Բուժիչ գործոններն են լեռնային կլիման և խմելու, լոգանքների, աղիների լվացումների համար գործածվող «Հանքավան» հանքային ջուրը։ Գործում են «Հանքավան» առողջարանը  (ալերգաբանական հանրապետական կենտրոնով)։  Բուժվում են ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով հիվանդները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Զարինջա

**Զարինջա**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 67 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Զարինջա գյուղում մարդիկ զբաղվում են անասնապահությամբ ու գյուղատնտեսությամբ։

## Բնակչություն
Զարինջայի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։ հիմնականում մարդիք զբաղվում են Ցորենի և գարու մշակությամբ ցորինց լավ տարիներին ստացվում է մինչև 40ց/հ բերք իսկ գարուց լավագույն դեպքում 30ց/հ։ Գյուղում չկա ոռոգում։

## Շինություններ
Գյուղի հյուսիսային մասում է գտնվում Սբ. Խաչ (Կարմիր վանք) եկեղեցին (VII դար), 3 կմ արևելքում՝ Կոնդ գյուղատեղին (XVII-XVIII դարեր)։

## Տես նաև
* Զարինջայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
* Զարինջայի Սուրբ Խաչ եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Զովասար

**Զովասար**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռան հարավարևմտյան լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 61 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները այստեղ են գաղթել Սասունի գյուղերից։

Զովասարի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Շինություններ
Գյուղում գտնվում է XIX դարի Զորավոր եկեղեցին։ Զովասարի շրջակայքում կան կիկլոպյան բերդի և միջնադարյան եկեղեցու ավերակներ։

## Տես նաև
* Զովասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Դիլիջան լեռնակլիմայական բալնեոլոգիական առողջավայր

**Դիլիջան լեռնակլիմայական բալնեոլոգիական առողջավայր**, առողջավայր ՀՀ Տավուշի մարզում, Աղստևի գեղատեսիլ հովտում, ծովի մակերևույթից 1350&nbsp;մ բարձրության վրա, Երևանից 106&nbsp;կմ հյուսիս։

## Կլիմա
Կլիման մեղմ Է, ամառը՝ չափավոր զով, տաք, ձմեռը՝ արևային։ Հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը 18&nbsp;°C է, հունվարին՝ -2&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 537 մմ։

## Բուժիչ գործոններ
Բուժիչ գործոններն են անտառային մաքուր օդը, տաք արևոտ կլիման և ածխաթթվական, հիդրոկարբոնատային նատրիումական «Դիլիջան» հանքային ջուրը։

Գործում են մեծերի և մանկական տուբերկուլոզային, ՀՀ պաշտպանության նախարարության «Լեռնային Հայաստան», «Դիլիջան» առողջարանները, «Կինոգործիչների տուն» և «Երգահանների տուն» հանգստյան տները։

Կատեգորիա:Առողջավայրեր այբբենական կարգով
ա
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջավայրեր
Թլիկ

**Թլիկ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Ախուրյան գետի ձախ ափին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 72 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն իր անվանումը ստացել է ի պատիվ Արևմտյան Հայաստանի Մուշի գավառի Թելիկ գյուղի։

## Բնակչություն
Թլիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Սեդրակ Առաքելյան

**Սեդրակ Առաքելի Առաքելյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)։

Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Առաքել Առաքելյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
[մինի|Սեդրակ Առաքելյանի հուշատախտակը [Աբովյան փողոց (Երևան)|Աբովյան 32 շենքի պատին]]
* 1908 թվականին ավարտել է Գեղեցիկ արվեստները խրախուսող կովկասյան ընկերության Թիֆլիսի գեղանկարչության և քանդակագործության դպրոցը, որտեղ աշակերտել է Եղիշե Թադևոսյանին
* 1916 թվականին՝ Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը
* 1919 թվականին տեղափոխվել է Երևան
* 1921-1937 թվականներին եղել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարան հիմնադիր-դասատուներից, 1921-1925 թվականներին՝ վարիչ
* 1905-1908 թվականներին աշխատակցել է «Հասկեր» ամսագրին և «Մաճկալ» թերթին

## Ստեղծագործական գործունեություն
Սեդրակ Առաքելյանի արվեստը ձևավորվել է Եղիշե Թադևոսյանի գեղանկարչության, ռուսական ռեալիստական նկարչության և հայրենի բնաշխարհի ազդեցությամբ։ Առաքելյանի աշխատանքներին բնորոշ է հայրենի բնության և գյուղական կենցաղի գունագեղ արտացոլումը։
Բազմաբնույթ են նրա կտավների թեմաները։
Գյուղական պատկերներից են՝
* «Հաց են թխում» (1914)
* «Ցորեն են ծեծում» (1915)
* «Գյուղական բակ» (1927)
* «Կալը Սևանի ափին» (1928)
* «Աղբյուրի մոտ» (էսքիզ) (1928)
* «Աղբյուրի մոտ» (1928)
Բնապատկերներ՝
* «Առաքելոց եկեղեցին. Սևան» (1923)
* «Գարունը Երևանում» (1926)
* «Աշուն. Երևանի մի անկյունում» (1926)
* «Աշունը Երևանում» 1928 
* «Սևանա վանքերը» (1925)
* «Սևանի ձկնորսները» (1935)
* «Փշատի քաղ» (1936)
* «Անհանգիստ լիճը. Աղկալա» (1939)
* «Քարավանը լեռներում» 1920 
* «Հին Գորիս» (1940)

Առաքելյանն առարկայական աշխարհն ընկալել է գեղանկարչի բնածին տաղանդով։ Պայմանական նշանակությամբ գունաշարով վավերացրել է ժամանակի ռիթմերը, ռոմանտիկ շունչը, որոշ դրվագներում հասել է գեղարվեստական բացառիկ արդյունքի («Սևան։ Կարմիր ճայեր», 1926, «Փշատաքաղ», 1936)։

Հեղինակ է նաև ինքնատիպ կոմպոզիցիաների և դիմանկարների։ Նկարչի գործերի մեծ մասը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ցուցահանդեսներ
Առաքելյանը մասնակցել է Վենետիկի (1924), Նյու Յորքի (1929), Ստոկհոլմի (1930), Փարիզի (1934) ցուցահանդեսներին։

2015 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվել է նկարչի ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը, որն ընդգրկել է ստեղծագործական տարբեր փուլերի գեղանկարչական ու գրաֆիկական երկեր, էտյուդներ ու էսքիզներ, շուրջ 170 աշխատանքները Հայաստանի ազգային պատկերասրահի, Հայաստանի պատմության թանգարանի, Երևան քաղաքի պատմության թանգարանի և մասնավոր հավաքածուներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կարին (գյուղ)

**Կարին**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Հեռավորությունը Սասունիկ գյուղից` 0,5 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
Կարինի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Վերին Սասնաշեն

**Վերին Սասնաշեն**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 41 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Կարակովմաս Վերին անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։

Վերին Սասնաշեն համայնքում կայացավ Սուրբ Վարդան եկեղեցու օծման արարողությունը 12.11.2019։

## Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունի և Մուշի գյուղերից։

Վերին Սասնաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Տես նաև
* Վերին Սասունաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ավգուստ Մյոբիուս

**Ավգուստ Ֆերդինանդ Մյոբիուս** (, ), գերմանացի երկրաչափ։ 1816 թվականից՝ Լայպցիգի համալսարանի պրոֆեսոր, 1844 թվականից՝ Լայպցիգի աստղադիտարանի տնօրեն։ Մյոբիուսը պրոյեկտիվ երկրաչափությունում առաջինն է մուծել կոորդինատների համակարգ և հետազոտման անալիտիկ մեթոդներ, կորերն ու մակերևույթները դասակարգել է նոր մոտեցմամբ, սահմանել է պրոյեկտիվ ձևափոխության ընդհանուր հասկացություն։ Ապացուցել է միակողմանի մակերևույթների գոյությունը։

## Տես նաև
* Մյոբիուսի թերթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Սորիկ

**Սորիկ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 62 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Գյուղը **Սորիկ** է անվանվել 1935 թվականին, եզդիաբնակ գյուղ է, գուղի անվանում քրդերեն է, նշանակում է *կարմիր, կարմրավուն, կարմրագույն*։

## Բնակչություն
Սորիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Համայնքի տնտեսությունը մասնագիտացված է գյուղատնտեսության մեջ։ Գյուղատնտեսական հողերի հիմնական մասն օգտագործվում է որպես արոտավայրեր, վարելահողեր, խոտհարքեր։ Զբաղվում են բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Համայնքի պահուստային հողերը զբաղեցնում են համայնքի մակերեսի 72%, որոնց մեջ արոտավայրերի տեսակարար կշիռը 693 հա է, վարելահողերը կազմում են 112 հա, խոտհարքերը` 23 հա։ Գյուղատնտեսական համախառն բերքի մեծ մասը բաժին է ընկնում անասնապահությանը։ Զբաղվում են խոշոր եւ մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ։ Արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մագնեզիտ

**Մագնեզիտ** (Թեսալիայի (Հունաստան) Մագնեսիա մարզի անունով), միներալ։ Քիմիական բաղադրությունը՝ MgCO։ Պարունակում է 47,82% MgO և 52,18% C02։ Որպես իզոմորֆ խառնուրդներ մասնակցում են Fe, սակավ՝ Μn և Ca։ թյուր եղագիտական համակարգը տրիկոնային է։ Հանդիպում է ռոմբոէդրային, հազվադեպ՝ պրիզմաձև բյուրեղների տեսքով։ Գույնը՝ անգույն, սպիտակ, գորշ, դեղին, շագանակագույն։	Կարծրությունը՝ 3,5-4,5, խտությունը՝ 3000 կգքմ3։ Ունի հիդրոթերմալ, ինֆիլտրացիոն և սակավ՝ նստվածքային ծագում։ Հանքավայրերը հայտնի են Ռուսաստանում (Ուրալ, Սիբիր), Չինաստանում, Բրազիլիայում և այլուր։ Կիրառվում է մետալուրգիայում (որպես հրակայուն նյութ), շինարարության (մագնեզիտային ցեմենտ), ռետինի, թղթի արդյունաբերության մեջ, ինչպես նաև Mg-ի ստացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Թոմաս Մյունցեր

**Թոմաս Մյունցեր** (, ), գերմանացի հեղափոխական, Ռեֆորմացիայի ժողովրդական հոսանքի գաղափարախոս։

Սկզբում եղել է Մարտին Լյութերի կողմնակիցը, հետագայում հակադրվել է նրա ուսմունքին։ Ակտիվորեն մասնակցել է 1520-ական թթ․ Գերմանիայում ծավալված հեղափոխական իրադարձություններին։ 1521-ին Չեխիայում հրատարակել է «Պրահայի մանիֆեստը», որտեղ շարադրել է իր հեղափոխական ուսմունքի հիմնադրույթները, ժողովրդին կոչ արել վերածնել և զարգացնել տաբորականների (Հուսյան շարժման հեղափոխական թևի ներկայացուցիչների) հեղափոխական ավանդույթները։ Գյուղացիական պատերազմի պարտությունից հետո գերվել և մահապատժի է ենթարկվել։ Մյունյցերիի կրոնափիլիսոփայական պանթեիստական ուսմունքն ուղղված էր քրիստոնեության բոլոր հիմնական դոգմաների դեմ և մոտ էր աթեիզմին։ Մյունցերի պանթեիզմը սոցիալական ուղղվածություն ուներ, ամեն ինչ համաշխարհային ամբողջի մասն է, և անհատները հասարակական շահից տարբեր շահ չեն կարող ունենալ։ Մյունցերի Ռեֆորմացիան դիտում էր որպես հասարակության վերափոխում ընդհանուրի շահին համապատասխան և կոչ անում ժողովրդական հեղափոխությամբ հաստատել «աստվածային թագավորություն», որտեղ չի լինի մասնավոր սեփականություն ու շահագործում։ Մյունցերիի հասարակական-քաղաքական ծրագիրը Ֆրիդրիխ էնգելսը բնութագրել է որպես «կոմունիզմի կանխագուշակում երևակայությամբ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Շառլ Մյունշ

**Շառլ Մյունշ** (ծննդյան ազգանունը՝ *Մյունխ*, , ), ֆրանսիացի դիրիժոր և ջութակահար։

Եղել է Ստրասբուրգի քաղաքային նվագախմբի (1919) և Գևանդհաուզի (1923) կոնցերտմայստեր։ 1932 թվականից Փարիզում հանդես է եկել որպես դիրիժոր, 1935-1938 թվականներին ղեկավարել է ֆիլհարմոնիայի, իսկ 1937-1946 թվականներին՝ Փարիզի կոնսերվատորիայի ընկերության նվագախմբերը։ 1946-ից աշխատել է ԱՄՆ-ում, 1949-1962 թվականներին ղեկավարել Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ 1956 և 1965 թվականներին հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում։ 1967 թվականից գլխավորել է «Փարիզի նվագախումբ»-ը։ Մյունշի երկացանկում առանձնահատուկ տեղ է գրավել ֆրանսիական դասական և ժամանակակից երաժշտությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մյունշի կենսագրությունը 
* Сайт Общества концертов Парижской консерватории 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Մի զայրացիր (խաղ)

**«Մի՛ զայրացիր»**, գերմանական սեղանի խաղ, որը մշակել է Յոզեֆ Ֆրիդրիխ Շմիդտը 1907-1908 թ.։ Խաղը թողարկվել է 1914 թ. և վաճառվել մոտ 70 միլիոն օրինակով։ Այս խաղին նման են հնդկական «Պաչիսին», կոլումբիական «Պարկեսը», անգլիական «Լուդոն»։

## Խաղի անունը
Խաղի անունը գերմաներեն նշանակում է «Մի՛ բարկացիր» ("Mensch ärgere Dich nicht" բառացիորեն «Մի՛ զայրացիր, եղբայր» կամ «Մի՛ զայրացիր, ընկեր»)։ Անունը ծագում է այն հանգամանքից, որ խաղաքարը վերադառնում է դաշտից դուրս վիճակ, երբ մյուս խաղացողի խաղաքարը հայտնվում է այդ դաշտում, ինչը հիշեցնում է նարդի խաղի կանոնները։

## Կանոններ
thumb|Փայտե տախտակ` բոլոր խաղաքարերով իրենց տներում (չի պատահում խաղի ընթացքում)
Կարող են խաղալ 2-4 հոգի՝ մեկական խաղացող յուրաքանչյուր կողմից։ Ամեն խաղացող ունի 3 կամ 4 խաղաքար (գոյություն ունի խաղի 2 տարբերակ), որոնք խաղի սկզբում գտնվում են դաշտից դուրս վիճակում՝ պահեստում։ Խաղացողները պետք է տեղափոխեն իրենց խաղաքարերը ամբողջ խաղադաշտով մինչև իրենց տունը։

Շարքերը դասավորված են խաչաձև։ Նրանք շրջապատված են և կապված դաշտերի շրջանի հետ, որի վրայով խաղաքարերը տեղաշարժվում են ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։ Խաղադաշտի ամեն կողմում կա պահեստ, սկիզբ և տուն։ Խաղացողը պիտի իր բոլոր խաղաքարերը տանի պահեստից մինչև տուն։

thumb|Հոլանդական տարբերակ 6 խաղացողի համար

Սկզբում պետք է 1 խաղաքար պահեստից տանել դեպի սկիզբ։ Դրա համար զառը գցում են այնքան, մինչև զառի վրա դուրս գա 6 թիվը։ Խաղաքարը շարժվում է ըստ զառի վրա դուրս եկած թվի։ Եթե այդ թիվը 6 է, ապա խաղացողն ունի 2-րդ քայլի իրավունք։ Եթե որևէ գույնի խաղաքար կանգնի ուրիշ խաղաքարի վրա նույն վանդակում, ապա դրանով այդ խաղաքարն ուղարկում է պահեստ։ Բայց եթե այդ վանդակը կանգնած խաղաքարի սկիզբն է, ապա կանգնող խաղաքարն է գնում պահեստ։ Դրանից խուսափելու համար խաղացողը կարող է քայլը բաց թողնել։ Նույն գույնի խաղաքարերը իրավունք չունեն իրար վրա կանգնել նույն վանդակում։ Խաղն ավարտվում է, երբ որևէ խաղացողի բոլոր խաղաքարերը հասնեն տուն։

## Արտաքին հղումներ
* "Mensch ärgere Dich nicht: Geschichte eines Spieleklassikers"  ("History of a Classic Game")
Մազական երևույթներ

**Մազական երևույթներ** կապիլյար երևույթներ, դրանք միմյանց չխառնվող հավասարակշռվող միջավայրերի բաժանման սահմանում (մակերևութային շերտերում) մոլեկուլային ուժերի գործողությամբ պայմանավորված մակերևութային երևույթներ են։
thumb|200px|Ջրի և սնդիկի մազական երևույթները անոթներում 
Մազական երևույթներին են վերաբերում հեղուկի ազատ մակերևույթի, ինչպես նաև ուրիշ հեղուկի, գազի կամ սեփական գոլորշու հետ հեղուկի ունեցած սահմանի հավասարակշռության և շարժման վրա մակերևութային լարվածության ազդեցությամբ առաջացող երևույթները։ Պարզագույն դեպքում, երբ արտաքին ուժերը բացակայում են կամ համակշռված են, հեղուկի մակերևույթը միշտ կորացած է. օրինակ՝ անկշռության պայմաններում հեղուկի կաթիլներն ընդունում են գնդի ձև։ Հեղուկի կոր մակերևույթի շոշափողի ուղղությամբ ազդող մակերևութային լարվածության ուժերն ունեն դեպի հպվող ֆազերից մեկի ծավալի ներսն ուղղված բաղադրիչներ, որոնք հեղուկի մեջ ստեղծում են լրացուցիչ մազական ճնշում՝ \Delta p: Վերջինս մակերևույթի r միջին կորության հետ կապված է Լապլասի հավասարումով՝ \Delta p=p_1-p_2=2\sigma_{12}/r, որտեղ \sigma_{12}-ը մակերևութային լարվածությունն է երկու միջավայրերի սահմանում, p_1-ը և p_2-ը ճնշումներն են l հեղուկում և դրան հպվող 2 միջավայրում (ֆազում)։ Գոգավոր մակերևույթի դեպքում (r) ճնշումը հեղուկի մեջ ավելի ցածր է, քան հարևան ֆազում. p_1, և \Delta p: Ուռուցիկ մակերևույթի (r>0) դեպքում \Delta p-ի նշանը փոխվում է։ Բազմաթիվ մանր կաթիլներից կամ պղպջակներից բաղկացած համակարգերի (էմուլսիա, հեղուկ աերոզոլ, հեղուկի կաթիլներ գոլորշու կոնդենսացման ժամանակ ևն) հատկություններն ու գոյացման պայմանները շատ դեպքերում պայմանավորված են մազական երևույթներով։ Պինդ մարմնին հպվող հեղուկի մակերևույթի ձևի վրա էապես ազդում է *թրջման* երևույթը։ Պինդ մարմնի և հեղուկի մոլեկուլների միջև գործող ձգողության ուժերը ստիպում են հեղուկին բարձրանալ մազանոթի պատերով, որը հանգեցնում է մենիսկի առաջացման։ Մազական ճնշման և հեղուկի և բարձրությամբ սյան հիդրոստատիկ ճնշման հավասարակշռության պայմանից հետևում է մազական բարձրացման օրենքը՝ Ժյուրենի (J. Jurin, 1864-1750) օրենքը. h=2\sigma_{12}/(p_1-p_2)g=a^2, որտեղ p_1-ը և P_2-ը հեղուկի և իր գոլորշու խտություններն են, g-ն ծանրության ուժի արագացումն է։  rh=2\sigma_{12}/r(p_1-p_2)g=a^2	արտադրյալը տվյալ հեղուկ–գոլորշի կամ հեղուկ 1—հեղուկ 2 բաժանման մակերևույթի ֆիզիկաքիմիական հաստատունն է, որը կախված չէ խողովակի ձևից, չափերից ու նյութից։ Երկարության քառակուսու չափայնություն ունեցող այս մեծությունը կոչվում է մազական հաստատուն։ Ջրի համար t=20°C դեպքում (սեփական գոլորշու հետ բաժանման սահմանում) \sigma= 72,75 էրգ/սմ², a^2= 14,9 սմ²։ Մազական ներծծումը էական դեր է խաղում բույսերի ջրամատակարարման, հողերում և ծակոտկեն մարմիններում խոնավության պահպանման համար, այն լայնորեն կիրառվում է քիմիական տեխնոլոգիայում՝ զանազան նյութեր հեղուկով տոգորելու ժամանակ։ Մազական երևույթները որոշում են շարժվող հեղուկ մակերևույթների ձևերի գոյացման պայմանները, օրինակ, մազական ալիքների առաջացումն ու տարածումը։ Մազական երևույթները հայտնաբերել և հետազոտել են Լեոնարդո դա Վինչին, Բ. Պասկալը և Ժյուրենը, իսկ տեսությունը մշակել են Պ. Լապլասը, Թ. Յունգը, Ս. Պուասոնը, Ջ. Գիբսը, Ի. Ս. Գրոմեկան։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Լիցքի պահպանման օրենք

**Լիցքի պահպանման օրենք**, ֆիզիկայի հիմնարար օրենքներից մեկը, ըստ որի՝ էլեկտրական լիցքերը չեն կարող ինքնուրույն առաջանալ և ոչնանալ։

Ենթադրենք որ տվյալ փակ *V* ծավալի (որի մակերեսը հավասար է S) ներսում գոյություն ունի Q լիցք։
Լիցքի մեծությունը կգտնենք

Q = \int\limits_V \rho dV  
որտեղ  \rho -ն լիցքի ծավալային խտությունն է։

Ենթադրենք, որ ժամանակի ընթացքում Q մեծությունը այս կամ այն պատճառով փոփոխվեց, ուրեմն լիցքի մի մասը, S մակերեսը հատելով, \vec{j_h} հոսանքն է ստեղծում։

\oint\limits_S \vec{j_h}d\vec{S} = I 

Ըստ սահմանման՝

\frac{dQ}{dt} = -I 
 
(հոսանքը դրական է համարվում, եթե ծավալում լիցքը պակասում է)։
Այստեղից օգտվելով կստանանք՝

\int\limits_V \frac{\partial \rho}{\partial t} dV = -\oint\limits_S \vec{j_h}d\vec{S}   :

Աջ կողմում փոփոխություն կատարենք՝ օգտագործելով Գաուս-Օստրագրադսկու թեորեմը.

\int\limits_V \frac{\partial \rho}{\partial t} dV = -\int\limits_V div\vec{j_h} dV  ։

V ծավալը կամայական էր ընտրված, ուրեմն՝

 div\vec{j_h} = - \frac{\partial \rho}{\partial t}  :

Էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքի ծագումը բացատրվում է ինվարիանտության չափով։ Ռելյատիվիստական ինվարիանտությունը բերում է նրան, որ լիցքի պահպանման օրենքը ունի տեղային բնույթ։ Լիցքի փոփոխումը ցանկացած ծավալում հավասար է լիցքի հոսքին։ Սկզբնական սահմանման մեջ հնարավոր էր հետևյալ ընթացքը։ Լիցքը անհետանում է տարածության մեջ մեկ կետում և ակնթարթորեն հայտնվում է մյուսում։ Սակայն այդպիսի ընթացքը կլիներ ռելյատիվիստորեն ոչ ինվարիանտ։ Պրոցեսի ընթացքում կլինի մի ժամանակ, որի ընթացքում լիցքը չի պահպանվի։ Տեղայնության պահանջը թույլ է տալիս արտահայտել պահպանման օրենքը դիֆերենցիալ և ինտեգրալային ձևով։

Կատեգորիա:Պահպանման օրենքներ
Միկրոսոցիոլոգիա

**Միկրոսոցիոլոգիա** (միկրո․․և սոցիոլոգիա), 1920-ական թվականներին ձևավորված սոցիոլոգիայի բնագավառներից, որն ուսումնասիրում է անձնավորությունը և հասարակական փոքր խմբերը որպես միջանձնային փոխգործողության արդյունք։ Այս առումով, միկրոսոցոլոգիան մերձենում է սոցիալական հոգեբանությանը։ Միկրոսոցիոլոգիային են վերաբերում Կ․ Լեինի «խմբային դինամիկայի» տեսությունը, Ջ․ Մորենոյի սոցիոլոգիան և այլն, որոնցում ապարդյուն փորձեր են կատարվում միկրոսոցիոլոգիական օրինաչափություններով բացատրել հասարակական երևույթներն ընդհանրապես։ Չնայած նման ծայրահեղություններին, միկրոսոցիոլոգիայի որոշ տեսական և մեթոդաբանական տարրեր կիրառվում են արդի սոցիոլոգիայում։

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Միչել Սալգադո

**Միչել Սալգադո** (, ), իսպանացի նախկին ֆուտբոլիստ, աջ պաշտպան։ Ամուսնացած է, այս պահին աշխատում է Ալ-Ջազիրա հեռուստաընկերությունում որպես փորձագետ։
## Ակումբ
Սալգադոն խաղացել է Սելտայի երիտասարդական կազմում, իսկ 1994-1995 թթ. մրցաշրջանում անցկացրել է իր առաջին հանդիպումը հիմնական թիմի կազմում։ 1996-1997 թթ. մրցաշրջանում Սալգադոն վարձավճարով տեղափոխվել է Սալամանկա։ Վերադանալով մեկ տարի անց՝ Սալգադոն ամրապնդվեց թիմի մեկնարկային կազմում։

Սելտայում անցկացրած 2 հիանալի մրցաշրջաններից հետո Միչել Սալգադոյով սկսեց հետաքրքրություն ցուցաբերել Մադրիդի Ռեալը և արդյունքում ֆուտբոլիստը տեղափոխվեց Ռեալ։ 1999։ Հենց առաջին մրցաշրջանում «Արքայական ակումբը» հաղթեց Չեմպիոնների Լիգայի խաղարկությունում, եզրափակչում թիմը ջախջախեց Վալենսիային։ Հաջորդ մրցաշրջանում դարձավ Լա Լիգայի հաղթող, իսկ 2001-2002 թթ. մրցաշրջանում Սալգադոն կրկին իր թիմի հետ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակչում էր, Գլազգոյում տեղի ունեցած հանդիպումն ավարտվեց Ռեալի հաղթանակով Լևերկուզենի Բայերի նկատմամբ 2։ 0 հաշվով։ 
Հաջորդ մրցաշրջանում Սալգադոն միայն երեք խաղ բաց թողեց ներքին առաջնությունում, որում Ռեալը հաղթող հռչակվեց, իսկ Չեմպիոնների Լիգայում Սալգադոն հիանալի տպավորություն թողեց բոլոր 15 հանդիպումներում, որտեղ ակումբը կիսաեզրափակչում լքեց պայքարը՝ պարտվելով իտալական Յուվենտուսին։ 
Լա Լիգայի 2003-2004 մրցաշրջանում Սալգադոն բաց թողեց 3 հանդիպում, բայց չկարողացավ թիմին օգնել պահպանելու չեմպիոնական տիտղոսը, ինչպես նաև Իսպանիայի գավաթի եզրափակչում, որտեղ թիմը պարտություն կրեց։ Այդուհաներձ պաշտպանւ խփեց իր առաջին գնդակը անցկացրած երեք տարիներում, մարտին գրավելով Սևիլյայի դարպասը։ 
2009 թվականի օգոստոսի 19-ին ազատ ֆուտբոլիստի կարգավիճակով Միչելը տեղափոխվեց Բլեքբերն, որի հետ կնքեց երկու տարվա պայմանագիր։ 
## Հավաքական
Հավաքականում իր առաջին հանդիպումն անցկացրեց 1998 թվականին 2000 թ. Եվրոպայի առաջնության ընտրական փուլում Կիպրոսի դեմ, որում իսպանացիները պարտվեցին 2։ 3 հաշվով, այդ խաղից ի վեր Սալգադոն մշտապես հրավիրվում էր հավաքական։ Անցկացրեց 4 հանդիպում Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ փուլում, սակայն չմասնակցեց Մունդիալ 2002-ին, քանի որ Միչելի մարզավիճակը չէր բավարարում Իսպանիայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Խոսե Անտոնիո Կամաչոյին։ Ինյակի Սաեսի օրոք Սալգադոն կրկին դարձավ հավաքականի հիմնական կազմի ֆուտբոլիստ, միայն վնասվածքը Միչելին խանգարեց օգնել իր հավաքականին Եվրո-2004-ին։ 
## Ակումբային վիճակագրություն

## Արտաքին հղումներ
*http://footballdatabase.com/ կայքում
*http://www.fussballdaten.de/ կայքում
*http://www.national-football-teams.com/ կայքում
*ՖԻՖԱ-ի կայքում 
*Ռեալի պաշտոնական կայքում
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բլաքբըրնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինդեպենդիենտեի ֆուտբոլիստներ
Գալինա Ստարովոյտովա

**Գալինա Վասիլիի Ստարովոյտովա** (, ), ռուս քաղաքական և պետական գործիչ, միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իրավապաշտպան, պատմական գիտությունների թեկնածու։ Սպանվել է Սանկտ Պետերբուրգում 1998 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Մահվան հանգամանքները մինչև վերջ չեն պարզված։

## Կենսագրություն
### Ուսում և աշխատանք
Գալինա Ստարովոյտովան ծնվել  1946 թվականի մայիսի 17-ին՝ Չելյաբինսկում։ Դպրոցը և բուհն ավարտել է Լենինգրադում։ Մասնագիտացել է էթնոհոգեբանության բնագավառում։ 80-ական թվականների կեսերից տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Միկլուխո-Մակլայի անվան ազգագրության ինստիտուտում։ Հաճախ մեկնել է գիտարշավների, այդ թվում նաև Աբխազիա և Լեռնային Ղարաբաղ։ 1980 թվականին ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ Դիսերտացիայի թեման կապված էր էթնիկ փոքրամասնությունների՝ հայերի, թաթարների, էստոնացիների ուսումնասիրության հետ։ Լինելով ակադեմիկոս Անդրեյ Սախարովի զինակիցներից, նա միշտ սկզբունքայնություն էր դրսևորում, պաշտպանում էր մարդու իրավունքներն ու ժողովրդավարական սկզբունքները։

### Քաղաքականության մեջ
1990-1993 թվականներին նա եղել է ՌԴ Պետդումայի պատգամավոր, նաև՝ Բորիս Ելցինի խորհրդականը ազգամիջյան հարցերի գծով։ Գալինա Ստարովոյտովան նաև «Ժողովրդավարական Ռուսաստան» դաշնային կուսակցության համահիմնադիրն ու առաջնորդն էր։ 1995 թվականին նա երկրորդ անգամ դարձավ Ռուսաստանի Պետական դումայի պատգամավոր։

## Ստարովոյտովան և Հայաստանը
Գալինա Ստորովոյտովան 1988 թվականին մի նամակում արտահայտվել էր հօգուտ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման, սրանով նա ճանաչվել է առաջին ռուսը, որ փորձում էր հասկանալ Հայաստանի դիրքորոշումը։ Հայաստանի հետ վերջին 15 տարիներին կապված էր թե´ որպես գիտնական և թե´ որպես ազգամիջյան հարաբերություններով զբաղվող քաղաքական գործիչ։ Նա հետևողականորեն պաշտպանում էր Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքը, ընդհուպ մինչև սեփական անկախ պետական կազմավորման ստեղծումը։ 1989 թվականի մայիսին ընտրվել է և մինչև 1991 թվականը եղել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր Հայկական ԽՍՀ-ից։

Երևանի համար 177 հիմնական դպրոցը կրում է Գալինա Ստարովոյտովայի անունը։ Անվանակոչվել է 2000 թվականին։

## Սպանությունը
1998 թվականի նոյեմբերի 20-ին Ստարովոյտովային իր տուն մտնելիս գնդակահարել են երկու մարդասպան։ Պարզվեց, որ սպանությունը կազմակերպել էր վարձու մարդասպան Յուրի Կոլչինը, որը նախկինում Ռուսաստանի ռազմական հետախուզության գործակալ էր աշխատել։ 2014 թվականին Ռուսաստանի Պետդումայի նախկին պատգամավոր Միխայիլ Գլուշչենկոն խոստովանել է մասնակցությունը Ստարովոյտովայի սպանության կազմակերպմանը։ Հետաքննության տվյալներով, սպանությունը քաղաքական դրդապատճառներով է իրականացվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:1998 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կին մարդաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ժողովրդի բարեկամներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ռուս իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական դումայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Հենրիկ Անասյան

**Հենրիկ Հակոբի Անասյան** (), հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, գրող, հասարակական գործիչ։ Պատմաբան, բանասեր, աղբյուրագետ, մատենագետ, ձեռագրագետ Հակոբ Անասյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիան (1966):

1962-1978 թթ. աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստառադիոպետկոմի երաժշտական բաժնում, 1966-1967 թթ.՝ Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1977 թվականին՝ Երգի-պարի պետական անսամբլի դիրիժոր։

1978 թվականից բնակվում է Լոս Անջելեսում։

1978 թվականին ԱՄՆ-ում ստեղծել է «Սիփան» երգչախումբը, որը 1990, 1991, 1997 թթ. ելույթներ է ունեցել Երևանում, եղել է «Սարդարապատ» երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը։

Անասյանը ստեղծել է «Սրբազան համերգ» շարքը՝ նվիրված Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին, գրել «Հայրենիք և սեր», «Սայաթ-Նովա» սյուիտները, «Ճանապարհ» սիմֆոնիկ պոեմը, կոնցերտ՝ դուդուկի և նվագախմբի համար, խմբերգեր, երգեր («Սիրում եմ», «Երազ աղջիկ» և այլն)։ 
 
Հեղինակ է երաժշտական գործերի («Իմ հայրենիք», «Կռունկ, բարով դառնաս», 1997), գրական, երաժշտագիտական, հրապարակախոսական հոդվածների ժողովածուների՝ «Լուռ ցավեր» (1990), «Այս եմ ես...» (հ. 1-4, 1993-2004), և այլ գրքերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Ալեքսանդր Բյուտներ

**Ալեքսա՛նդր Բյո՛ւտներ** (, ), հոլանդացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ակումբի պաշտպան։ Խաղում է հիմնականում ձախ պաշտպանական եզրում, բայց երբեմն հանդես է գալիս նաև որպես ձախ կիսապաշտպան։ Ծնվելով Դուտինխեմում՝ սկսել է ֆուտբոլային կարիերան տեղական «Դուտինխեմ ՖԱ»-ում, սակայն անց է կացրել իր կայանալու տարիները «Այաքսում»՝ մինչ 2005 թվականը, երբ 16 տարեկանում կընդգրկվեր «Վիտեսսում»։ Պրոֆեսիոնալ դեբյուտը «Վիտեսսում» կայացել է 2008 թվականին, որտեղ մնացել է 4 տարի մինչև 2012 թվականին կտեղափոխվեր «Մանչեսթեր Յունայթեդ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Վիտեսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Առաքել Առաքելյան (նկարիչ)

**Առաքել Սեդրակի Առաքելյան** (), հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Սեդրակ Առաքելյանի որդին է։

## Կենսագրություն
* 1949 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը
* 1955 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը
* 1958 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ

Առաքել Առաքելյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
* «Աշուն» (1960)
* «Գուրզուֆ. նավակներ ծովափին» (1961)
* «Արայի սարը» (1969)
* «Արագիլներ»
* «Ձմեռ»
* «Քաջարան»
* «Ուշ աշուն» (1979)
* «Սևան», (1973)
* Սևան (1978)

## Ցուցահանդեսներ
* 1952 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների
* 2012 թվականին անհատական ցուցահանդես Երևանում (նվիրված գեղանկարչի 85-ամյակին, հետմահու)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Էմի Լի

**Էմի Լի** (, ), ամերիկացի երգչուհի-երգահան և դաշնակահարուհի։ Նա ամերիկյան Evanescence ռոք խմբի հիմնադիրներից մեկն է և հանդիսանում է այդ խմբի առաջատար վոկալիստը։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ (Evanescence)
*«Fallen» (2003)
*«The Open Door» (2006)
*«Evanescence» (2011)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Evanescence-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Evanescence
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգիչներ
Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Ռադիոարձագանք

**Ռադիոարձագանք**, ազդանշանի տարածման ճանապարհին գտնվող օբյեկտից անդրադարձած և ապա դիտման կետում ընդունված էլեկտրամագնիսական ազդանշան։ Օբյեկտից մինչև դիտման կետը ռադիոարձագանքի հասնելու ժամանակամիջոցի չափման վրա է հիմնված ժամանակակից ռադիոլոկացիան։ Ռադիոլոկացիոն հաղորդիչի իմպուլսային մոդուլման դեպքում օբյեկտի հեռավորությունը հավասար է էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման արագության և ռադիոհաղորդիչից մինչև օբյեկտը իմպուլսի հասնելու և ետ վերադառնալու ժամանակի արտադրյալի կեսին։

Կատեգորիա:Ռադիո
Ռադիոբարձրաչափ

**Ռադիոբարձրաչափ**, ռադիոալիքների միջոցով թռչող ապարատի թռիչքի իրական բարձրությունը (երկրի մակերևույթի նկատմամբ) որոշելու սարք։ Ռադիոհաղորդիչից արձակված ռադիոալիքները, անդրադառնալով երկրի մակերևույթից, վերադառնում են թռչող ապարատում տեղադրված ընդունող-հաղորդող ռադիոկայանի ընդունիչ։ Թռիչքի բարձրությունը որոշում են ըստ ռադիոալիքների ճառագայթման պահից մինչև ընդունման պահն ընկած ժամանակամիջոցի՝ հայտնի համարելով ռադիոալիքների տարածման արագությունը։ Տարբերում են ռադիոալիքների հաճախային (օգտագործում են ավիացիայում՝ առավելապես թռիչքի փոքր բարձրությունների դեպքում) և իմպուլսային (կիրառում են ավիացիայում՝ մեծ բարձրություններից աերոլուսանկարահանման և տիեզերական թռիչքների ժամանակ) մոդուլմամբ ռադիոբարձրաչափեր։

Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ռադիոզոնդ

**Ռադիոզոնդ** (ռադիո․․․ և  — շողափոց), օդի ջերմաստիճանը, ճնշումը և խոնավությունը չափող ու ռադիոյով դրանց արժեքները հաղորդող աերոլոգիական սարք։ Ռադիոզոնդը մթնոլորտ է բարձրացվում ջրածնով լցված օդապարիկներով։ Երկրի վրա ռադիոազդանշաններն ընդունվում են հատուկ ռադիոընդունիչ ապարատներով՝ ցուցմունքների ավտոմատ կամ կիսաավտոմատ գրանցումով։ Ռադիոզոնդի թռիչքի բարձրությունը 30—40 կմ է։ Ռադիոզոնդը բաղկացած է ընդունիչներից՝ զգայուն տարրերից (տվիչներից), զգայուն տարրերի փոքր տեղաշարժերը էլեկտրական մեծությունների վերածող Փոխակերպիչներից, կոդային սարքավորումից, թեթև կարճալիք հաղորդիչից և սնման աղբյուրից։ Ռադիոզոնդի գործողության հեռավորությունը շուրջ 150—200 կմ է։ Առաջին Ռադիոզոնդը պատրաստել է սովետական գիտնական Մոլչանովը (1930 թ.)։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Ռադիոերկրաբանություն

**Ռադիոերկրաբանություն**, միջուկային երկրաբանություն, երկրաբանության ճյուղ, ուսումնասիրում է բոլոր այն երկրաբանական պրոցեսները և երևույթները, որոնցում տեղի է ունենում բնական ռադիոակտիվ տրոհման պրոցես։ Կապված է միջուկային ֆիզիկայի երկրաքիմիայի և տիեզերաքիմիայի հետ։ Բաժանվում է բուն ռադիոերկրաբանությունյան, իզոտոպային երկրաբանության և բացարձակ երկրաժամանակագրության։ Ռադիոերկրաբանությունը ուսումնասիրում է բնական տարրերի էվոլյուցիան և իզոտոպային կազմության փոփոխությունները։ Ռադիոակտիվ տրոհման արագությամբ որոշվում է միներալների և ապարների բացարձակ հասակը, երկրի վրա տեղի ունեցած երկրաբանական պրոցեսների հաջորդականությունը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Ջողազ

**Ջողազ**, *Ջողագ, Ջոգաս, Ջողաս*, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում (ստորին հոսանքը Ադրբեջանում)։ Գոյանում է Ոսկեպար և Քարահան գետերի միախառնումից և ձախից թափվում Աղստևի մեջ։ Երկարությունը՝ 20 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Մակարովի ատրճանակ

մինի|աջից
**Մակարովյան ատրճանակ**, զենքը մշակված է սովետական կոնստրուկտոր Նիկոլայ Ֆյոդորովիչ Մակարովի կողմից 1948 թվականին։ Խորհրդային ինքնալիցքավորվող ատրճանակ է, որն ընդունվել է գործածության 1951 թվականին։ Այն հարձակման և պաշտպանության անձնական զենք է, որը նախատեսված է փոքր հեռավորությունների վրա թշնամուն ջախջախելու զինված ուժերում և իրավապահ մարմիններում, ինչպես նաև ԽՍՀՄ-ում և հետխորհրդային տարածքում ամենահայտնի ատրճանակներից է:

Քաշը լիցքավորված պահեստատուփով՝ 810 գրամ, չլիցքավորված պահեստատուփով՝ 730 գրամ։ Պահեստատուփի տարողությունը՝ 8 փամփուշտ, տրամաչափը` 9,2×18 մմ, նշանառու հեռավորությունը` 50 մ, գնդակի առավելագույն թռիչքի հեռավորությունը `315 մ, ակոսների քանակը` 4, մարտական արագաձգությունը՝ 30 կրակոց/րոպե։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հրազեն
Եղնիկ (Արագածոտնի մարզ)

**Եղնիկ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից 49 կմ հյուսիս-արևելք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1900 մ։

## Բնակչություն
Եղնիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է X-XII դարերի Եղանց գյուղատեղին, որտեղ էլ գտնվում է 1866 թվականի Սուրբ Նշան եկեղեցին։

## Տես նաև
* Եղնիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Լուսակն (Արագածոտնի մարզ)

**Լուսակն**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 61 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1120 մ։

Գյուղը հիմնադրվել է 1983 թվականին 3-րդ սովխոզ անվանումով։ Լուսակն է վերանվանվել 1993 թվականին։

## Բնակչություն
Լուսակնի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կանչ (Արագածոտնի մարզ)

**Կանչ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արտենի լեռան արևմտյան լանջին։ Նախկինում կոչվել է նաև Գյալդո, Գյալթա, Գյալթո Մեծ, Կյալդո Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 61 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1470 մ։

## Բնակչություն
Կանչի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Զբաղվում են բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Կարմրաշեն (Արագածոտնի մարզ)

**Կարմրաշեն**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 56 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2000 մ։

## Բնակչություն
Կարմրաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Վանից, Ալաշկերտից, Կարսից և Սասունից։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Շինություններ
Գյուղում են գտնվում Սբ. Աստվածածին (1860 թվական) և Սբ. Հովհաննես (X դար) եկեղեցիները, Խանսուլի խաչ սրբատեղին (XI դար)։ Գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում է Միջնաձոր գյուղատեղին (XVIII-XX դարեր), 2 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ճգնավորի ձոր ջրաղացների համալիրը (XVII-XX դարեր), իսկ 1,3 կմ հարավ-արևմուտք՝ ժայռափոր մատուռը (XI-XII դարեր) և Հովհաննեսի խաչքարը (1223 թվական)։

## Տես նաև
* Կարմրաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Անատոլի Ֆիլիպչենկո

**Անատոլի Վասիլի Ֆիլիպչենկո** (, , ), ուկրաինացի խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, ավիացիայի գեներալ-մայոր, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1969, 1974)։

Ավարտել է ռազմաօդային ուժերի Վորոնեժի հատուկ դպրոցը (1947), Չուգուևի ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1950), ռազմաօդային (այժմ՝ Գագարինի անվան) ակադեմիան (1961)։ Տիեզերագնացների ջոկատում է եղել 1963 թվականից մինչև 1979 թվականը։ 1969 թվականի հոկտեմբերի 12—17-ին, որպես հրամանատար, Վլադիսլավ Վոլկովի և Վիկտոր Գորբատկոյի հետ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-7» տիեզերանավով, մասնակցելով «Սոյուզ-6» և «Սոյուզ-8» տիեզերանավերի խմբային թռիչքին։ 1

1974 թվականի դեկտեմբերի․ 2—8-ին, որպես հրամանատար, Նիկոլայ Ռուկավիշնիկովի հետ, երկրորդ տիեզերական թռիչքն է կատարել «Սոյուզ-16» տիեզերանավով։ Երկու թռիչքների ընթացքում Ֆիլիպչենկոն տիեզերքում եղել է 260 ժ 44 ր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Դեպորտիվո Լա Կորունյա

**Դեպորտիվո Լա Կորունյա** (), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս իսպանական Լա Լիգայում։ Այն ստեղծվել է 1906 թվականին Իսպանիայի Լա Կորունյա քաղաքում։

Դեպորտիվոն իսպանական իններորդ ակումբն է, որը հաղթել է Իսպանիայի Լա Լիգայում (ամբողջ պատմության ընթացքում այնտեղ խաղացած 60 թիմերից)։ Բացի այդ թիմը նվաճել է երկու Արքայական Գավաթ և երեք Իսպանիայի Սուպերգավաթ։ Թիմի ամենալավ ցուցանիշը եվրոպական մրցասպարեզում եղել է 2003-2004 թվականների Չեմպիոնների Լիգայի խաղարկության կիսաեզրափակիչը։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* **[[Լա Լիգա|Իսպանիայի առաջնություն]]**
: **Հաղթող (1).** 1999–00
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ|Իսպանիայի գավաթ]]**
: **Հաղթող (2).** 1994–95, 2001–02
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի Սուպերգավաթ|Իսպանիայի սուպերգավաթ]]**
: **Հաղթող (3).** 1995, 2000, 2002
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]]**
: **Հաղթող (5).** 1961–62, 1963–64, 1965–66, 1967–68, 2011–12

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ Ինտերտոտո գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 2008
: *Երկրորդ տեղ (1).* 2005

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ*

 

 
 13px|Ավագ

 (վարձավճարով Արսենալից)
 
 

 (վարձավճարով Աստոն Վիլլայից)

 (վարձավճարով Պորտուից)

 (վարձավճարով Ռեալ Մադրիդից)
 (վարձավճարով Վալենսիայից)

 

 
 
 (վարձավճարով Ուոթֆորդից)

## Արտաքին հղումներ
* Դեպորտիվո Լա Կորունյայի պաշտոնական կայքէջը 

Դեպորտիվո Լա Կորունյա
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Կատեգորիա:1906 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1906 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Ֆիլհարմոնիա

**Ֆիլհարմոնիա** (հուն. phileo - սիրել և harmonia - ներդաշնակություն բառերից), համերգային կազմակերպությունների անվանում որոշ երկրներում։

19-րդ դարում Եվրոպայի և Ամերիկայի մի շարք քաղաքներում (Սանկտ Պետերբուրգ, Մոսկվա, Բեռլին, Լոնդոն, Նյու Յորք և այլն) ստեղծվել են ֆիլհարմոնիկ ընկերություններ, որոնք պրոպագանդել են գլխավորապես սիմֆոնիկ երաժշտություն։ Նման ընկերություններ տարածում են գտել 20-րդ դարում։

## Տես նաև
* Հայֆիլհարմոնիա

Կատեգորիա:Երաժշտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Դասական երաժշտություն
Հանրային սեփականության օր

[thumb|Հանրային սեփականության օրվա տոնակատարությունը [Լեհաստանում (2008)]]
**Հանրային սեփականության օր** (), միջազգային ոչ պաշտոնական տոն, նշվում է ամեն տարի հունվարի 1-ին, սկսած 2004 թվականից։

Տոնը և նրա օրվա ընտրությունը կապված են այն փաստի հետ, որ շատ երկրների օրենսդրությամբ ամեն տարվա առաջին օրը հանրային սեփականություն են դառնում ստեղծագործություններ, որոնց հեղինակային իրավունքների ժամկետը լրանում է այդ օրը։ Բացառություն է կազմում միայն ԱՄՆ-ն, որտեղ մինչև 2019 թվական ոչ մի հեղինակային իրավունք չի փոխվել հանրային սեփականության։

Տոնի առաջին հիշատակումը կապված է կանադացի ակտիվիստ Ուոլես Մակլինի անվան հետ (), որի գաղափարը կիսեց իրավունքի պրոֆեսոր, ոչ առևտրային Քրեաթիվ Քոմոնս () կազմակերպության հիմնադիր, Լոուրենս Լեսինգը։ Ավելի ուշ գաղափարին միացան այլ ակտիվիստներ, ոչ առևտրային կազմակերպություններ և համացանցային նախագծեր։.

2010 թվականի հունվարի 1-ից Հանրային սեփականության օրվա կայքում տպվում են այն ստեղծագործությունների հեղինակների անունները, որոնց աշխատանքները դառնում են հանրային սեփականություն։ 2010 թվականի հունվարի 1-ից ոչ առևտրային կազմակերպություն Ազատ գիտելիքի հիմնադրամը () թողարկեց առցանց լրագիր «Հանրային սեփականության նկարագիր» (), որը նման ցուցակ է ներկայացնում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օրվա պաշտոնական կայքը.
* Հանրային սեփականության օրվա էջը Քրեաթիվ Քոմոնսի կայքում
* The Public Domain Review.
* What Could Have Entered the Public Domain on January 1, 2014?.

Կատեգորիա:Հանրային սեփականություն
Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կաքավաձոր

**Կաքավաձոր**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 38 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1675 մ։

## Բնակչություն
Կաքավաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունի Գարմավ և Ընկուզեք գյուղերից։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, ծխախոտագործությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Շինություններ
Գյուղից 500 մ հարավ-արևելք գտնվում է Յոթ աղբյուր սրբատեղին։

## Տես նաև
* Կաքավաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մյոբիուսի թերթ

thumb|250px|right|Մյոբիուսի թերթ

**Մյոբիուսի թերթ**, մակերևույթ, որը ստացվում է ABB՝ A՝ ուղղանկյան AB և A՝ B՝ հակադիր կողմերը իրար այնպես կպցնելուց, որ A-ն համընկնի B՝ -ի, A՝ -ը՝ В-ի հետ։ Մյոբիուսի թերթը այսպես կոչված միակողմանի մակերևույթ է, եթե շարժվենք Մյոբիուսի թերթի վրայով (առանց հատելու եզրագիծը) և վերադառնանք նույն կետը, ապա ի տարբերություն երկկողմանի մակերևույթների (գունդ, գլան), կգտնվենք սկզբնական դիրքի նկատմամբ շրջված վիճակում։ Եթե Մյոբիուսի թերթը կտրենք նրա միջին գծով, ապա այն ոչ թե կբաժանվի երկու անջատ մասերի, այլ կդառնա երկու անգամ ծռված գլանային օղակ։

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կատեգորիա:Մակերևույթներ
Մարոնիներ

**Մարոնիներ** (ինքնանվանումը՝ մարունի), արևելյան-քրիստոնեական եկեղեցու հետևորդներ, որոնք կազմում են Լիբանանի արաբ ժողովրդի գլխավոր համայնքներից մեկը։ Անունն ըստ ավանդության առաջացել է Մար Մարոնից (IV-V դարեր)։ VII դարի վերջին Մարոնիները իրենց առաջին պատրիարքի՝ Յուհաննա Մարոնի գլխավորությամբ կենտրոնական Ասորիքից ապաստանել են Լիբանան լեռ (Ջիբբատ Բշարրիի շրջան), իրենց դավանանքը պարտադրել տեղաբնիկ հեթանոս լեռնականներին և քրիստոնյա բնակչությանը (հակոբիկյան ասորի, քաղկեդոնական հույն և այլն), կազմել ինքնուրույն համայնք։ 1182 թվականին մարոնիները ճանաչել են Վատիկանի գերագահությունը՝ պահպանելով սեփական ծիսակատարությունը (ասորերեն, որին զուգընթաց, հետագայում նաև արաբերեն)։ Մարոնիների հոգևոր պետի՝ «Անտիոքի պատրիարքի» նստավայրը Բկերկեն է (Բեյրութից 15 կմ հյուսիսարևելյան)։ Մարոնիների մոտ խոսակցական արաբերենի (սիրիա-լիբանանյան բարբառ) տարածումն սկսվել է XVI դարում, երբ Լիբանանի հյուսիսի մարոնաբնակ շրջանները հետզհետե առնչվել են դրուզական (1770 թվականից համալիբանանյան) ամիրայության հետ։ XVII դարի վերջից Կիլիկիայից Լեռնալիբանան տեղափոխվեցին բազմաթիվ հայեր։ Մարոնիների թիվը Լիբանանում 600 հազար Է (1971)։ Համաձայն 1943 թվականի «Ազգային ուխտի», Լիբանանի պրեզիդենտը, պառլամենտի անդամների մոտ 1/3-ը պետք է լինեն մարոնիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան-քրիստոնեական եկեղեցու հետևորդներ
Մարտիրոս Մկրտչյան

**Մարտիրոս Շիրազեցի Մկրտչյան** (Մարտիրոս Դավթյանց, ), XIX դարի առաջին կեսի հնդկահայ գրող, խմբագիր, գրաքննադատ։

## Գործունեություն
Կալկաթայում հրատարակել է «Շտեմարան»-ը (1821-1823 թթ.), որն առաջին աշխարհաբար պարբերականներից է։ Այստեղ էլ տպագրել է իր բանաստեղծությունները (մեծ մասամբ գրաբար), առակները («Ագռավի մասին», «Բժիշկ ամոթխած», «Դարվիշ և խափշիկ» և այլն), հոդվածները, որոնցում քննադատում է դաստիարակչական կոպիտ մեթոդներ կիրառող քահանաներին, հանդես գալիս ստրուկներին ու սպասավորներին գանակոծելու դեմ։ Հրատարակել է նաև մի կատակերգություն՝ «Խտրադիմա դժրողության» (1821), կից «Հասարակախոսություն» հավելված-ուսումնասիրությամբ, որտեղ տրվում են պիեսի ստեղծման հանգամանքները, կարևորվում թատրոնի նշանակությունը։ Մկրտչյանի գրած «Վիկտորիա» այբբենարանը (1841) երկար տարիներ ուսումնական ձեռնարկ է ծառայել Կալկաթայի հայկական դպրոցների համար։ Մասնակի թարգմանություններ է կատարել Շեքսպիրից, Մոլիերից։ Օգտագործել է Ներսես Ապողան, Անխաբ Եպիփան և այլ ծածկանուններ։

## Գրականություն
* Կարինյան Ա., Ակնարկներ հայ պարբերական մամուլի պատմության, հ. 1, Երևան, 1956։
* Թերզիբաշյան Վ., Հայ դրամատուրգիայի պատմություն, գիրք 1, Երևան, 1959։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարտիրոս Մկրտչյան 

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Հնդկահայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայերը Կալկաթայում
Ճարճակիս

**Ճարճակիս**, պատմական գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ալագյազ համայնքում, Փամբակի լեռների լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 48 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2180 մ։ 1978 թվականին անվանվել է *Դերեկ*։ Դերեկ եզդիերենից թարգմանաբար նշանակում է «աղբյուր»։  Իսկ 2016 թվականին անվանվել Ճարճակիս։

## Բնակչություն
Ճարճակիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Շինություններ
Գյուղում կա V դարի մի ավերակ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Դերեկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Քեյթ Մոս

**Քեթրին Էն «Քեյթ» Մոս** (, ), անգլիացի մոդել։

Ծնվել է 1974 թվականի հունվարի 16-ին Կրոյդոնում, Լոնդոնում։ Մոսին բացահայտել է Սարա Դուկասը (Սթորմ Մոդել Մենեջմենթ) 1988 թվականին։
Մոսը հայտնի է դարձել 1990-ականներին։ Նա հայտնի է իր շատ նիհար կազմվածքով և նորաձևության մեջ զրո չափս կրելով։ Մոսը մասնակցել է նորաձևության արշավների՝ ներկայացնելով հագուստներ Գուչչիից, Դոլչե ընդ Գաբանայից, Կելվին Կլեյնից, Շանելից և Ռիմմելից։ Իր 25 տարվա կարիերայի ընթացքում նորաձևության ոլորտում իր ավանդի համար Մոսին շնորհվել է "Հատուկ ճանաչում" մրցանակը Բրիտանական Նորաձևության Մրցանակաբաշխության ժամանակ 2013 թվականի դեկտեմբերին։ 
Բացի մոդելի կարիերայից, Մոսը նաև ծավալում է տարբեր գործունեություններ՝ և նորաձևության հետ կապված և ոչ այլ ոլորտի գործունեություններ։ Նա ունի հագուստի իր սեփական հավաքածուն, ինչպես նաև գործունեություն է ծավալում երաժշտական ոլորտում։ Նա մի շարք մրցանակներ է ստացել իր մոդելի կարիերայի համար։ 2007 թվականին «Թայմ» ամսագիրը նրան հռչակեց աշխարհի 100 հայտնիների շարքում։ 
Մոսի անձնական կյանքը բուռն քննարկման թեմա է հանդիսանում մեդիայի համար։ Մոսը 2000-ականներին հանդիպում էր Ջեֆերսոն Հեքի հետ. նրանք ունեն մեկ աղջիկ։ Ավելի ուշ նա սկսեց հանդիպել երաժիշտ Պիթ Դոհերթիի հետ։ Նա այժմ ամուսնացած է Ջեմի Հինսի հետ (The Kills խմբի կիթառիստ)։ Մեդիան նաև անդրադարձել է երեկույթների և թմրանյութերի նկատմամբ նրա ունեցած սիրուն։ Թմրանյութերի հետ կապված լուրերը տարածվեցին 2005 թվականին, որի պատճառով նա հնարավորություն կորցրեց մասնակցելու նորաձևության մի շարք արշավների։ Ավելի ուշ նա ազատվեց թմրանյութերից և վերսկսեց մոդելի կարիերան։ 2012 թվականին «Ֆորբսի» ամենաբարձր վաստակող մոդելների շարքում Մոսը գտնվում էր երկրորդ հորիզոնականում (9,2 միլիոն եկամուտ մեկ տարում)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քեյթ Մոսը մերկացրել է իր մարմնի ինտիմ մասերը

Կատեգորիա:Անգլիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Կին ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Ներքին Բազմաբերդ

**Ներքին Բազմաբերդ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 37 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1600 մ։

## Բնակչություն
Ներքին Բազմաբերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը

Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունի՝ Արծվիք, Կծանք, Քաշքշենք, Շահվերդի Ռմգանք և Մուշի գյուղերից։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Շինություններ
Գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում է մ.թ.ա. II-I-ին հազարամյակների Սև բերդ ամրոցը։

## Տես նաև
* Ներքին Բազմաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր