Եվրոպական դրամական համակարգ

**Եվրոպական դրամական համակարգ** (EMS; ), Եվրոպական տնտեսական համայնքի (ԵՏՀ) անդամ պետությունների միջև արժութային հարաբերությունների կազմակերպման ձև է։ Այն ուժի մեջ է մտել 1979 թվականի մարտի 13-ից ( ECU-ի հաշվարկների սկսման ամսաթիվը) մինչև 1998 թվականի դեկտեմբերի 31-ը (քանի որ եվրոյին անցումը տեղի է ունեցել 1999 թվականի հունվարի 1-ին): Եվրոպական դրամական համակարգը կամրջի դեր էր խաղում « արժույթի օձի » և Տնտեսական ու դրամավարկային միության (ՏՄՄ) միջև։ Եվրամիության (ԵՄ) հիմնական տարրերից մեկը՝ փոխարժեքի համակարգման մեխանիզմը պահպանվեց ԵՄՄ-ի ստեղծումից հետո։ ԵՄ անդամ պետությունները, որոնք եվրոգոտու մաս չէին կազմում, կարող էին իրենց արժույթները կապել եվրոյի հետ *՝ «Փոխարժեքի մեխանիզմ II»* -ի շրջանակներում։ ):

Եվրոպական դրամավարկային համակարգը իր զարգացման ընթացքում անցել է մի քանի փուլով։

## Ստեղծման նախադրյալներ
ԵՏՄ արժութային համակարգի ձևավորման առաջին փուլը մասնակից երկրների փոխարժեքի համատեղ լողացող ռեժիմի ներդրումն էր, որը հայտնի է որպես « Եվրոպական արժութային օձ», որը գոյություն ուներ 1972 թվականի ապրիլից մինչև 1979 թվականի մարտը։

Բրետտոն Վուդսի դրամավարկային համակարգի փլուզումից հետո արևմտյան երկրների մեծ մասն անցավ իրենց արժույթների լողացող փոխարժեքներին: Իրենց տնտեսական և դրամավարկային ինտեգրացիան խթանելու համար ԵՏՀ երկրները համաձայնեցին նեղացնել իրենց արժույթների տատանումների սահմանները միմյանց նկատմամբ (± 1,125%) և իրենց արժույթները կոլեկտիվ կերպով լողացող դոլարի և այլ արժույթների նկատմամբ (տատանումների սահմանները +2,25%)։ Այս ռեժիմի իրականացումը, որը կոչվում էր «օձ թունելում» (պաշտոնական անվանումը – Եվրոպական համաձայնագիր միասնական փոխարժեքի սահմանաչափերի մասին))։ Այն 1972 թվականին սկսեցին ԵՏՀ այն ժամանակվա վեց երկրները (ԳԴՀ, Ֆրանսիա, Իտալիա, Նիդեռլանդներ, Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ)։ 1973 թվականին չեղարկվեցին անդամ երկրների փոխարժեքների տատանումների սահմանները դոլարի և այլ արժույթների նկատմամբ («օձը դուրս եկավ թունելից», այսինքն՝ «թունելը» դադարեց գոյություն ունենալ), իսկ փոխադարձ տատանումների սահմաններն ընդլայնվեցին և սահմանվեցին ± 2.25% միջակայքում։ Այս նորացված ռեժիմը բացառում էր Իտալիան, ինչպես նաև Միացյալ Թագավորությունը, Դանիան և Իռլանդիան, որոնք միացան ԵՏՀ-ին 1973 թվականին։ 1974-1976 թվականներին արժութային իրավիճակի անկայունության պատճառով Ֆրանսիան ստիպված եղավ երկու անգամ լքել այն։ «Եվրոպական արժութային օձ» ռեժիմն անարդյունավետ է եղել, քանի որ այն չի ուղեկցվել ԵՏՀ երկրների դրամավարկային և տնտեսական քաղաքականության համակարգմամբ։ Գնաճի տարբեր տեմպերը և տարբեր տոկոսադրույքները հանգեցրել են փոխարժեքների հաստատված ցուցանիշներից մշտական ​​շեղումների։ Գործնականում դա արտահայտվել է նրանով, որ Ֆրանսիայի, Իտալիայի և այլ երկրների արժույթները էժանացել են գերմանական մարկի և հոլանդական գիլդերի նկատմամբ։

Ընդհանուր դրամավարկային քաղաքականության այս առաջին փորձը հանգեցրեց նոր համաձայնագրի ընդունմանը, որը բանակցվեց ԵՏՀ հավաքական մարմնի՝ Ջենկինսի հանձնաժողովի մասնակցությամբ, և որն ուժի մեջ մտավ 1979 թվականի մարտին։

## Եվրոպական դրամավարկային  համակարգի ստեղծումը և զարգացումը
Դրամավարկային ինտեգրման նոր ձևերի որոնումները հանգեցրին Եվրոպական դրամավարկային համակարգի ստեղծման վերաբերյալ նոր համաձայնագրի, որն ուժի մեջ մտավ 1979 թվականի մարտին։ Եվրոպական դրամական համակարգի ստեղծման որոշումը կայացվել է 1978 թվականին Գերմանիայի կանցլեր Հելմուտ Շմիդտի և Ֆրանսիայի նախագահ Վալերի Ժիսկար դ'Էստենի հանդիպման ժամանակ։ Եվրոպական արժույթի համակարգի (ԵՄՍ) ձևավորումը նպատակ ուներ համակարգի ներսում արժույթի կայունության հասնելը ՝ Յամայկայի դրամավարկային համակարգին անցնելու և դոլարից որոշակի անկախության համատեքստում։

Եվրոպական դրամական համակարգը կազմում  էր․

* Փոխարժեքի մեխանիզմի ստեղծում ( ):
* Եվրոպական դրամական միավորի ստեղծումը ( ) - ECU . ԷՄՈՒ-ն միջազգային հաշվարկային միավոր էր, որը սահմանվում էր ԵՏՄ անդամ երկրների արժույթների զամբյուղի հիման վրա։
* Եվրոպական դրամավարկային համագործակցության հիմնադրամի ստեղծումը ( ), որը ստեղծվել է մասնակից երկրների ներդրումների միջոցով։ Հիմնադրամի միջոցները նախատեսված էին վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտի ֆինանսավորման համար ժամանակավոր ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու և կենտրոնական բանկերի կողմից սահմանված սահմաններում փոխարժեքները պահպանելու համար իրականացվող արտարժույթի միջամտությունները կարգավորելու համար։

Սկզբնապես **ԵՏՄ-** ին մասնակցում էր 8 երկիր՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան, Նիդեռլանդները, Բելգիան, Դանիան, Իռլանդիան, Լյուքսեմբուրգը և Իտալիան (վերջինս դուրս եկավ համակարգից 1992 թվականին և վերադարձավ 1996 թվականին): Ավելի ուշ, Եվրոպական Միության ընդլայնմանը զուգընթաց, միացան Իսպանիան (1989 թվականին), Մեծ Բրիտանիան (1990 թվականին), Պորտուգալիան (1992 թվականին), Ավստրիան (1995 թվականին), Ֆինլանդիան (1996 թվականին) և Հունաստանը (1998 թվականին):

Համակարգի կենտրոնական տարրը Եվրոպական արժութային միավորն էր (ECU), որը հիմք հանդիսացավ ԵՏՄ անդամ երկրների արժույթների միջև փոխարժեքների սահմանման համար ու նաև օգտագործվում էր նրանց կենտրոնական բանկերի միջև հաշվարկների համար և որպես հաշվի միավոր ԵՏՄ մասնագիտացված հաստատություններում և ֆոնդերում։ ԷՄՈՒ-ի արժեքը որոշվում էր արժութային զամբյուղի մեթոդով, որը ներառում էր այդ ժամանակվա ԵՏՄ բոլոր 12 երկրների արժույթները։

Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմը նպատակ ուներ պահպանել կայուն, թեև կարգավորելի հարաբերակցություններ՝ հաշվի առնելով «արժույթային օձի» փորձը։ 7 արժույթների ( գերմանական մարկ, ֆրանսիական ֆրանկ, գուլդեն, բելգիական ֆրանկ, դանիական կրոն, իռլանդական ֆունտ, լյուքսեմբուրգյան ֆրանկ ) համար տատանման սահմանաչափը սահմանվել է կենտրոնական փոխարժեքի ±2.25%-ը, իսկ իտալական լիրայի համար՝ ±6%-ը՝ երկրի արժութային դիրքի անկայունության պատճառով։ Ավելի ուշ իսպանական պեսետայի համար սահմանվեց նաև ±6% տատանման ռեժիմ (Իսպանիան միացավ Եվրամիությանը 1989 թվականին): Համաձայնեցված փոխարժեքների պահպանումն իրականացվել է մասնակից երկրների կենտրոնական բանկերի կողմից արժութային միջամտությունների միջոցով։

Եվրոպական դրամավարկային համագործակցության հիմնադրամը համակարգի անբաժանելի մասն էր և նախատեսված էր Եվրասիական միության երկրների կենտրոնական բանկերին վարկեր տրամադրելու համար՝ վճարային հաշվեկշռի ժամանակավոր դեֆիցիտը ծածկելու և արժութային միջամտություններ իրականացնելու համար՝ փոխարժեքները սահմանված սահմաններում պահպանելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, փոխարժեքների ձևավորման մեխանիզմը գործում էր, սակայն, այնուամենայնիվ, 1980-1983 թվականներին։ Մի շարք արժույթների (իտալական լիրա, ֆրանսիական ֆրանկ, իռլանդական ֆունտ, դանիական կրոն) փոխարժեքը նվազեց, մինչդեռ ուժեղ արժույթների (գերմանական մարկ, հոլանդական գուլդեն) փոխարժեքը բարձրացավ։ 1992 թվականին Մեծ Բրիտանիայի, Իսպանիայի և Իտալիայի կառավարությունները չկարողացան պահպանել իրենց արժույթների փոխարժեքը համատեղ նվազագույն տատանումից բարձր և անցան լողացող փոխարժեքների։ 1993 թվականի օգոստոսին ԱՄՀ արժույթների փոխադարձ տատանումների թույլատրելի սահմանը ընդլայնվեց մինչև ± 15%:

Եվրոպական դրամական համակարգի (EMS-1) գոյության ամբողջ ժամանակահատվածը մինչև դրամական միության անցումը ( կարելի է բաժանել մի քանի փուլերի․

* 1979-1982 թվականներին։ Փոխարժեքի տատանումների նեղ միջանցքի ժամանակահատվածը (± 2.25%): Մասնակից երկրների սիմետրիկ գործողությունները։
* 1982-1993 թվականներին։ կենտրոնացում FRG ապրանքանիշի վրա, որը ծառայում էր որպես «խարիսխ»։
* 1993—1999 թվականներին փոխարժեքի միջանցքի ընդլայնում մինչև ± 15%։
* 1999 թվականից ի վեր անցում դեպի դրամական միություն (EMS-2): Միասնական արժույթի ՝ եվրոյի ներդրումը։

## Եվրամիության 1992-1993 թվականների  ճգնաժամը
1992-1993 թվականներին Եվրամիությունը խորը ճգնաժամ ապրեց։ Դրա մեկնարկային կետը Դանիայում (1992 թվականի հունիսի 2) Մաաստրիխտի պայմանագրի վավերացման վերաբերյալ հանրաքվեն էր, որը բացասական արդյունք տվեց։ Ֆինանսական շուկաները սա ընդունեցին որպես ազդանշան, որ միասնական եվրոպական արժույթի ներդրումը կարող է տեղի չունենալ։ Հետևաբար, Արևմտյան Եվրոպայի ամենաթույլ արժույթները կարժեզրկվեն։ Շուտով սկսվեցին զանգվածային հարձակումներ ֆունտ ստերլինգի և էմիումային միավորն  կապված այլ արժույթների վրա։

Գրեթե մեկ տարի ԵՏՄ երկրների կենտրոնական բանկերը պայքարում էին  արժութային շուկաները կայունացնելու համար՝ բարձրացնելով տոկոսադրույքները և իրականացնելով թանկարժեք արժութային միջամտություններ։ Միայն աննախադեպ համատեղ ջանքերի շնորհիվ հնարավոր եղավ փրկել ֆրանսիական ֆրանկը արժեզրկումից։ Ճգնաժամի հետևանքով արժեզրկվեցին իտալական լիրան, իսպանական պեսետան, պորտուգալական էսկուդոն, իռլանդական ֆունտը և շվեդական կրոնը, որը միակողմանիորեն կապված էր էկյուին։ Իտալիան և Մեծ Բրիտանիան դուրս  եկան փոխարժեքի մեխանիզմից։ Տնտեսական զարգացման համակարգը (EMS) վերականգնելու և դրա կայունությունը բարձրացնելու նպատակով ԵՄ Խորհուրդը փոխարժեքի տատանումների թույլատրելի սահմանները երկարաձգեց մինչև ±15%։ Այս կանոնը ուժի մեջ է մտել 1993 թվականի օգոստոսի 2-ին և ուժի մեջ է մնացել մինչև 1998 թվականի վերջը, որից հետո իրականացվել է անցում եվրոյի։

Չնայած անհաջողություններին, Եվրամիությունը կատարել է իր տնտեսական և քաղաքական առաքելությունը։ Նվազեցնելով փոխարժեքի տատանումների ամպլիտուդը՝ այն բարելավեց բազմակողմ հաշվարկների պայմանները և, այդպիսով, նպաստեց տարածաշրջանի տնտեսական կոնսոլիդացիային։ ԷՄՈՒ-ի կիրառման շրջանակի ընդլայնումը նվազեցրեց Արևմտյան Եվրոպայի կախվածությունը դոլարի դինամիկայից և Միացյալ Նահանգների տնտեսական իրավիճակից։ ԵՏՀ երկրներն ու կառավարման մարմինները լողացող փոխարժեքների պայմաններում դրամավարկային համագործակցության հարուստ փորձ  ձեռք բերեցին, առանց որի Տնտեսական և դրամավարկային միության ստեղծումը հնարավոր չէր լինի։

## Դիտեք նաև
* Եվրոպայի տնտեսություն
* Եվրոպական միություն

## Ծանոթագրուններ

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Եվրոպական միության ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Եվրոպական միության տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի միջազգային կազմակերպություններ