Որոտ ջունգլիում

**Որոտ ջունգլիում** (կամ *Հաշվեհարդար ջունգլիում*) (), մենամարտ Մուհամմեդ Ալիի և Ջորջ Ֆորմանի միջև, որը տեղի է ունեցել 1974 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Կինշասայում (Զաիր, այժմ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն): Այն հաճախ համարվում է 20-րդ դարի բռնցքամարտի մեծագույն մենամարտերից մեկը, տեղի է ունեցել արևադարձային պայմաններում, անձրևի և բարձր խոնավության ժամանակահատվածում: Բացի այդ, ամերիկացի հեռուստադիտողի հարմարության համար մենամարտը տեղի է ունեցել տեղական ժամանակով ժամը 4-ին։ Մենամարտն ավարտվել է 8-րդ ռաունդում՝ Մուհամմեդ Ալիի հաղթանակով։

## Նախապատմություն
Մարտը Դոն Քինգի համար առաջինն էր որպես բռնցքամարտի պրոմոուտեր և ամբողջությամբ կազմակերպվել էր նրա կողմից։ Հենց Քինգն էր, որ առաջարկել էր մենամարտն անցկացնել Աֆրիկայում՝ համաձայնության գալով զաիրացի բռնապետ Մաբուտուի ամերիկացի խորհրդական Ֆրեդ Ուայմանի հետ, ով համոզել էր նրան մենամարտն անցկացնել Զաիրի մայրաքաղաքում։ Ալիի մենեջերը և Քինգի գործընկեր Հերբերտ Մուհամմեդը բանակցություններ է վարել Լիբիայի առաջնորդ Մուամմար Կադդաֆիի հետ, մենամարտի համար 12 միլիոն դոլար հատկացնելուն, որպեսզի յուրաքանչյուր բռնցքամարտիկի համար ապահովվի 5 միլիոն դոլարի մրցանակ (Քինգը այդ ժամանակի համար չափազանց մեծ գումար է սահմանել, որպեսզի  հակառակորդները դադարեցնեին Ալիին և Ֆորմենին նրանից «խլելու» փորձերը):ԱՄՆ-ում ոչ ոք չէր պատրաստվում միլիոնավոր դոլարներ վճարել «երկու սևամորթներին» և այդքան կարևորություն տալ հենց մենամարտին, որը ամերիկյան իշխանությունները համարել էին սովորական իրադարձություն, երկու սևամորթ մարզիկների միջև ևս մեկ տիտղոսային մենամարտ (Դոն Քինգը կարծում էր, որ եթե մրցակիցներից մեկը սպիտակամորթ լիներ, ԱՄՆ-ում մենամարտի անցկացման իրավիճակը բոլորովին այլ կլիներ)։

Կինշասայում կառուցվել են ենթակառուցվածքներ, գնվել և կարգաբերվել են հեռուստատեսությամբ և ռադիոյով հեռարձակման համար անհրաժեշտ բոլոր սարքավորումները։ Երբ բոլոր մանրամասները կարգավորվել էին, պարզ էր դարձել, որ բռնցքամարտի պատմության մեջ առաջին անգամ ծանրքաշային կարգի աշխարհի չեմպիոնի համար մենամարտը տեղի կունենար Աֆրիկյան մայրցամաքում։

Մենամարտից առաջ Մուհամմեդ Ալին հայտարարել է, որ այս մենամարտը «մեծ, մութ գործի» համար է։ Ֆորմանը պարզապես հակադարձել է, որ ինքը Ալիից երկու անգամ ավելի «թուխ» մաշկ ունի։ Կոշտ արևադարձային կլիմայի պատճառով բռնցքամարտիկները ավելին վաղ են ժամանել Զաիր և 1974 թվականի ամբողջ ամառը անցկացրել են այնտեղ։ Երկուսն էլ շատ ակտիվ էին մենամարտին նախապատրաստվելու հարցում: Ֆորմանը նախընտրել էր մարզվել Զաիրի մայրաքաղաք Կինշասայի հյուրանոցում, որտեղ պետք է տեղի ունենար մենամարտը: Ալին նախընտրում էր ավելի շատ շփվել սովորական մարդկանց հետ, նա վազում էր երեխաների հետ, ինչպես նաև անցկացնում էր բազմաթիվ բացօթյա մարզումներ: Մուհամմեդին շրջապատի մարդիկ ասել էին, որ նա շրջապատված էր երկրպագուներով և ոգևորված էր նրանցով։ Չնայած տեղի բնակչության հսկայական աջակցությանը, աշխարհում քչերն էին հավատում, որ Ալին կարող էր հաղթահարել երիտասարդ չեմպիոնին։ Այդ ժամանակ Ֆորմենն ուներ 40 հաղթանակ և 0 պարտություն. 37 մենամարտերը ավարտվել է ժամանակից շուտ։ Նա հեշտությամբ նոկաուտի է ենթարկել Քեն Նորտոնին և Ջո Ֆրեյզերին, բռնցքամարտիկներ, որոնք հաղթել էին Ալիին դժվար մենամարտերում (Նորտոնը կոտրել է Ալիի ծնոտը, իսկ Ֆրեյզերը գետնին է տապալել Ալիին): Ջորջին անվանում էին լավագույն պանչերներից մեկը բոլոր ժամանակների լավագույնը, և բուկմեյքերների գործակիցները նրա օգտին 3-ից 1 էին։ Սկզբում մենամարտը նախատեսված էր սեպտեմբերի 25-ին, սակայն Ֆորմենի մարզումների ժամանակ ստացած կրճատման պատճառով մենամարտը տեղափոխվել է հոկտեմբերի 30-ին։

Մարտից առաջ վերջին օրերին Ալին ուժեղացրել է Ֆորեմենի վրա հոգեբանական ճնշումը, և նրա այդ ժամանակվա մեջբերումներից մեկը մտել է պատմության մեջ. «Ես տեսա Ջորջ Ֆորեմանին, որը մենամարտում էր  ստվերի հետ, և ստվերը հաղթեց»։ Ֆորմանը մնացել էր անվրդով, լիովին վստահ լինելով իր հաղթանակի վրա։ Մենամարտից մեկ օր առաջ երկու բռնցքամարտիկներն էլ մասնակցել էին նախագահ Մոբուտուի կազմակերպած երեկույթին։ Հաջորդ առավոտյան Ալին և նրա շքախումբը մի քանի ավտոբուսներով ուղևորվել են դեպի Մայիսի 20-ի մարզադաշտ, որտեղ մենամարտին սպասում էր 60 000 մարդ, որոնց մեծ մասը նրան էր աջակցում։ Բռնցքամարտի ավանդույթներին համապատասխան՝ Ալին` որպես մարտահրավեր նետող, առաջինն է մտել ռինգ։ Հանդերձարանից դուրս գալով` բռնցքամարտիկը անցել էր զաիրյան բանակի զինվորների միջով , որոնք նրան պաշտպանում էին երկրպագուներից։ Ռինգի վրա ժամանակավոր տանիք էր  կառուցվել, որը պետք է  բռնցքամարտիկներին պաշտպաներ կանխատեսված անձրևից: Տասը րոպե անց հայտնվել է չեմպիոնը, նա դուրս է եկել ամերիկյան դրոշը ձեռքին, նրա հետ է եղել Արչի Մուրը՝ հայտնի բռնցքամարտիկ, որին իր կարիերայի սկզբում պարտության էր մատնել Մուհամմեդը։ Մինչ մրցավարը բռնցքամարտիկներին հիշեցնում էր մենամարտի կանոնները, Ալին հոգեբանական հարձակում է սկսել Ֆորեմենի վրա. «Դու իմ մասին լսել ես, երբ երեխա էիր։ Դու ինձ նայում էիր, երբ փոքր տղա էիր։ Հիմա դու հանդիպեցիր ինձ՝ քո ուսուցչին»։

## Մարտի ընթացք
Բարձր խոնավության և բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում երկու բռնցքամարտիկներն էլ սկսել էին ֆիզիկապես բավականին զգալիորեն թուլանալ առաջին իսկ ռաունդներից։ Երկրորդ ռաունդի կեսերից Ալին կախվել էր պարաններից, և մրցավարի բազմաթիվ փորձերը՝ պարանների հետ նրան էլ  բռնելու, անհաջող էին։ Միաժամանակ, Մուհամմեդը շատ հզոր հակագրոհներ է իրականացրել՝ կենտրոնանալով գլխին աջ հարված կատարելու վրա։ Ալին ընտրել է Ֆրեյզերի դեմ իր առաջին մենամարտին նման մարտավարություն, միակ տարբերությունն այն էր, որ նա գտնվել  էր գերազանց ֆիզիկական վիճակում։ Մրցավարը միշտ չէ, որ կարողանում էր պարանները լարված պահել, քանի որ բռնցքամարտիկները կախված էին դրանցից իրենց ողջ ծանրությամբ։ Սա Մուհամմեդին առավելություն է տվել, քանի որ նրան ավելի շատ տարածք էր տվել պաշտպանողական մանևրելու համար։ Մարտի առաջին կեսին նա մի քանի հզոր հարվածներ էր ստացել, որոնք կարող էին ավարտել մարտը, և, ըստ Ալիի, դրանք իր մոտ հալյուցինացիաներ էին առաջացրել։ Բայց Ջորջի հզոր հարվածներից շատերը նույնպես վրիպել էին կամ մի հայացքով չեն հասել՝ նրան հոգնեցնելով։ Հինգերորդ ռաունդից հետո Ֆորեմանի անկյունայինը խնդրել էր դադարեցնել մենամարտը և ամրացնել ռինգի պարանները, սակայն մրցավարը անտեսել է այդ խնդրանքները։ Այդ պահին չեմպիոնը հոգնած տեսք ուներ, և Ալին հասցրել էր նրա ականջին գոռալ. «Ցույց տուր քո լավագույն հարվածը»։ Յոթերորդ ռաունդում Մուհամմեդը սկսել էր գերիշխել մենամարտում` կատարելով մեծ թվով ճշգրիտ հարվածներ։ Ութերորդ ռաունդում Ջորջը կորցրել էր իր վերջին ուժերը, և Ալին, ռաունդն ավարտելու ազդանշանից անմիջապես առաջ, կատարել էր աջ-ձախ-աջ համադրություն, որը ցնցել էր երիտասարդ չեմպիոնին, նա հայտնվել է պարանների վրա, որից հետո Մուհամմեդը կատարել է ճշգրիտ հարձակում, որը Ֆորմենին ուղարկել է ռինգի հարթակին։ Ջորջը կարողացել էր ոտքի կանգնել 9-րդ հաշվարկին, բայց մրցավարը որոշել էր դադարեցնել մենամարտը։ Ամբողջ մարզադաշտը ոտքի վրա էր, լսվում էր միայն «Ալի, սպանիր նրան» («Ali bomaye!») վանկարկումները։ Մենամարտից հետո Մուհամմեդը հայտարարել էր, որ չի պատրաստվում ավարտել իր կարիերան, և այս մենամարտից հետո նրան տրվել է Մեծագույնը մականունը, որը նա ինքն է տվել իրեն։ Ֆորմանը հոգեպես ջախջախված էր, նա դավադրության տեսություններ էր հորինում իր պարտությունը բացատրելու համար (մասնավորապես թուլացած պարաններ, մրցավարի կողմից արագ հաշվարկ և նույնիսկ թունավորված ջուր)։

Ես ձեզ ասացի, իմ բոլոր քննադատներին, ես ձեզ ասացի, որ ես բոլոր ժամանակների մեծագույն չեմպիոնն էի Սոնի Լիսթոնին հաղթելուց հետո։ Այսօր էլ ասում եմ ձեզ, որ ես դեռ բոլոր ժամանակների մեծագույնն եմ... Երբեք մի՛ ասեք, որ կրկին պարտվելու եմ։ Մինչև հիսուն տարեկանս չլրանալը ինձ հետ մնացող չանվանեք։

## Մենամարտից հետո
Ֆորեմանի հետ մենամարտից հետո Ալին իր փառքի գագաթնակետին էր, նա հաղթել էր մի մենամարտ, որում չեմպիոնը համարվել էր բացարձակ ֆավորիտ։ Մուհամմեդը վաստակել է գրեթե 5.5 միլիոն դոլար, ինչը ավելին էր, քան Ջո Լուիսի, Ռոկկի Մարչիանոյի և Ջեք Դեմփսիի ամբողջ կարիերայի ընթացքում վաստակած գումարը։ Բայց ամենակարևորը՝ նա բոլորին ապացուցել էր, որ իրեն շատ վաղ էին անտեսել։ ԱՄՆ նախագահ Ջերալդ Ֆորդը Ալիին հրավիրել էր Սպիտակ տուն Ֆորեմանի նկատմամբ տարած հաղթանակից մի քանի շաբաթ անց։ Ոչ վաղ անցյալում սա անհնար կլիներ, քանի որ Մուհամմեդը կառավարության կողմից անպատվություն էր ստացել իր հակապատերազմական հրապարակային ելույթների համար։ Ֆորդը վայելել էր նրանց զրույցը, որից հետո Ալիին անվանել էր սկզբունքային մարդ: Սպորտային հրատարակությունները սկսել էին Մուհամմեդին ողողել ամեն տեսակի մրցանակներով (*The Ring* ամսագիրը Ալիին անվանել է տարվա բռնցքամարտիկ, իսկ *[[Sports Illustrated]]*-ը՝ տարվա մարզիկ)։ 

2022 թվականի հուլիսին Ալիի 1974 թվականին Ջորջ Ֆորմենին նոկաուտի ենթարկելով նվաճած չեմպիոնական գոտին աճուրդի գլխավոր լոտն էր, որտեղ ներառված էին նաև բռնցքամարտիկի այլ իրեր։ Աճուրդի հաղթողը NFL Indianapolis Colts-ի սեփականատեր Ջիմ Իրսեյն էր, որը 6.18 միլիոն դոլարի առաջարկ էր ներկայացրել։

## Մշակույթում
* 1997 թվականին այդ մենամարտի իրադարձություններին նվիրված «Երբ մենք թագավորներ էինք» վավերագրական ֆիլմը արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ որպես լավագույն վավերագրական ֆիլմ։
* 2001 թվականի «Ալի» կենսագրական ֆիլմում կռիվը ներկայացված է որպես ֆիլմի գագաթնակետ։

## Ծանոթագրություններ
**Նշումներ**

**Աղբյուրներ**

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Статья о поединке
* Эхо из джунглей 40 лет «великой битвы» Али против Формана

Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ