Կոլկա

**Կոլկա** (), սառցադաշտ Հուսիսային Օսիայում, Ռուսաստանում, Կազբեկ լեռան մոտ, հայտնի իր ալեկոծվող հատկություններով։ 2002 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ուժեղ ալիքի հետևանքով մահացել է մոտ 140 մարդ։

## Կազմաբանություն
ձախից|մինի|180x180փքս|Սառցադաշտի շրջակայքի տեղագրությունը:
Գենալդոն գետի ավազանին մոտ կան փոքր թվով սառցադաշտեր, որոնցից ամենամեծը Մայիլի սառցադաշտն է մոտավորապես 6.8 կմ2 (2.6 քառ. մղոն) մակերեսով։ Կոլկա սառցադաշտը, որը գտնվում է Մայլիի կողքին, շառաղվաձև/ հովտային մասնատված սառցադաշտ է։

Կոլկան ամբողջ տարվա ընթացքում սնվում է սառույցներից և ձնահոսքերից: Դրա ամենացածր և ամենաբարձր կետերը գտնվում են համապատասխանաբար ծովի միջին մակարդակից 3000 մ (9800 ոտնաչափ) և 3450 մ (11,320 ոտնաչափ) բարձրության վրա: Աբլացիայի գոտու մակերեսը ավելի քան երկու երրորդը ծածկված է մորենային շերտով մինչև 1 մ (3 ոտնաչափ 3 դյույմ) հաստությամբ։ Այս և այլ առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են լանջերը, խորը շառաղվաձև և կողային մորենների առկայությունը սահմանափակում են սառույցի շարժումը և ստիպում կտրուկ շրջադարձ կատարել, սառցադաշտում կուտակվում են հալոցքային ջրեր։

## Հալոցքային ջրերի կուտակում
Պատմականորեն, տեղի բնակչությունը լավ գիտակցել է սառցադաշտի հետ կապված վտանգներին, ինչը ակնհայտ էր աուլների անսովոր դիրքում: Կովկասյան լեռների հովիտների բնակավայրերի մեծ մասը կառուցվել են հովտի հատակին, իսկ Կարմադոնի հովտի բոլոր հին աուլները կառուցվել են հովտի լանջերին կամ մոտակա լեռնաշղթաների գագաթներին։ Վերջերս մի շարք բնակավայրեր ևս կառուցվել են հովտի հատակին։

### 1902 թվական
աջից|մինի|180x180փքս|1902 թվականի ալիքի հետևանքները, Տմենիկաու աուլի մոտակայքում։
Առաջին գրանցված ալիքը տեղի է ունեցել 1902 թվականի հուլիսի 3-ին՝ շոգ ամռան կեսին, երբ միջին ջերմաստիճանը եղել է նորմայից 2.7°C բարձր։ Հունիսի և հուլիսի սկզբին մի շարք ուժեղ անձրևների պատճառով գետերի ավազանները լցվել են անձրևով և հալոցքային ջրերով, իսկ հունիսի կեսերին Կոլկա սառցադաշտի լեզուն շարժման մեջ էր։ Մոտակա բնակավայրերում լսվել է բարձր ճռռոց, և երբեմն Ջենալդոն գետը վերածվել է սև ցեխոտ առվի։ Հունիսի վերջին Մայիլի սառցադաշտի կողքին գտնվող նեղ կիրճում նկատվել է խիստ ճաքճքված սառցադաշտային լեզվակ, որը մասամբ փլուզվել է և ժամանակավորապես փակել գետը։ Սառույցի, ջրի և մորենային նյութի խառնուրդը ձևավորել է ցեխոտ հոսք, որը հոսել է գետի հունով ներքև՝ կանգ առնելով Տմենիկաու աուլի մոտ, որը գտնվում է հովտի լանջի բարձր դիրքում։ Սառցադաշտը, որը դեռ շարժման մեջ էր, փակել էր կիրճը լցվելով հալված ջրերով։

Երկրորդ ցեխահոսքը տեղի է ունեցել հուլիսի 6-ին, երբ հովտի հատակի 9 կմ երկարությամբ հատվածը թաղվել էր սառույցի և ժայռերի զանգվածի տակ։ Հաստությունը երբեմն հասնում էր 50 մ-ի, իսկ հովտի լանջերի ճեղքվածքները հասնում էին 100 մ բարձրության։ Կիրճը խցանող սառույցի գնահատված ծավալը գերազանցել է 100 միլիոն խորանարդ մետրը։ Ցեխահոսքի միջին արագությունը կազմել է 60-70 կմ/ժ, հասնելով գագաթնակետին 100 կմ/ժ: Զոհվել են առնվազն 32 մարդ։

### 1969 թվական
Մեկ այլ ալիք սկսվել էր 1969 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Քանի որ դրա սկիզբը տեղի է ունեցել ավելի ցուրտ եղանակին՝ սառցադաշտի ավազանում հալված ջրի առկայությունը աղետալի չէր։ Հոկտեմբերի 4-ին Կոլկայի լեզուն կրկին հասել էր Մայիլի սառցադաշտին՝ տեղաշարժվելով 1.3 կմ։ Մեկամսյա հարաբերական անդորրից հետո, նոյեմբերի սկզբին սառցադաշտը կրկին շարժման մեջ էր։ 100-130 մ հաստությամբ կոտրված սառույցի զանգվածը փակել էր Վերին Կարմադոնի աղբյուրները և շարժվել դեպի Գենալդոնի հովտի վերին մասերը՝ շարժվելով օրական 20-50 մ արագությամբ։ 1970 թվականի հունվարին այն կանգ էր առել, սակայն այդ ժամանակ սառցադաշտի երկարությունը մեծացել էր 4.1 կմ-ով և իջել 800 մ։

### 2002 թվական
ձախից|մինի|180x180փքս|2002 թվականի անկման հետևանքները։
Մինչ օրս ամենաաղետալի ալիքը տեղի է ունեցել 2002 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, երբ սառույցի, ջրի և ժայռերի զանգվածը հոսել է հովտի 4 կմ երկարությամբ հատվածով՝ սառցե ցեխահոսքով անցնելով ևս 12 կմ։ Բեկորների ներսում սառույցը սկսել էր հալվել գրեթե անմիջապես՝ ձևավորելով նոր լճեր և հեղեղելով որոշ բնակավայրեր, որոնք, հակառակ հին ավանդույթների, կառուցվել էին հովտի հատակին: Սելավի բարձրությունը հասել է 140 մ-ի, իսկ Սկալիստի լեռնաշղթայի պատի մոտ գտնվող բեկորների բարձրությունը հասել է 100 մ-ի։ Նիժնի Կարմադոն գյուղը, ինչպես նաև գետի ափին գտնվող մի քանի հանգստյան տներ ավերվել էին։ Զոհվել էին 125 մարդ, շատերը վիրավորվել։ Գյուղը չի վերականգնվել։

Այս պոռթկումը հանգեցրել է սառցադաշտի ամբողջական ոչնչացման՝ ստեղծելով դատարկ տարածք, մի երևույթ, որը նախկինում ոչ մի տեղ չէր նկատվել։ Ջրի մեծ քանակը հանգեցրել էր այնքան հզոր ալիքի, որ սառցադաշտը գործնականում դուրս էր նետվել իր ավազանից։ 2 տարի անց այն կրկին ձևավորվել է և ներկայումս աճում է։

## Ծանոթագրություներ


## Արտաքին հղումներ

* Կարճ հոդված, տեսարան տիեզերքից

Կատեգորիա:Կովկասի լեռներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Օսիա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Սառցադաշտեր