Ջովաննի Վիլանի

**Ջովաննի Վիլանի** (, ոչ ուշ, քան 1274 թվականը, այլ աղբյուրների համաձայն՝ 1280, Ֆլորենցիա՝ 1348), իտալացի ժամանակագիր, պատմաբան և պետական ​​գործիչ, բանկիր, պաշտոնյա, դիվանագետ և ժամանակագիր։ «Նոր խրոնիկա»-ի (*Nuova Cronica*) հեղինակ, որը 14-րդ դարի ֆլորենցիական ​​մշակույթի ամենակարևոր աշխատություններից մեկն է։ Վիլանիի կյանքի իրադարձությունները հիմնականում հայտնի են նրա սեփական գրառումներից «Nuova Cronica»-ում, ինչը անսովոր է միջնադարյան պատմաբանի համար: Նրա ուշադրությունը տնտեսական ասպեկտներին, վիճակագրական տեղեկատվությանը, ինչպես նաև իրադարձությունների քաղաքական և հոգեբանական վերլուծությանը Ջովաննի Վիլանիին դարձնում է միջնադարյան Եվրոպայի որակապես նոր ժամանակագիր: Նա առաջինն էր, որ իր ժամանակագրություններում օգտագործել է վիճակագրական տվյալներ: Այնուամենայնիվ, պատմաբան Քենեթ Բարթլեթը նշում է, որ, ի տարբերություն Վիլանիի Վերածննդի հաջորդների, «աստվածային նախախնամության նկատմամբ նրա վստահությունը նրան ամուր կապում է միջնադարյան ժամանակագրության ավանդույթի հետ»:

## Կենսագրություն
Ջովաննին սերում էր ֆլորենցիացի վաճառականների ընտանիքից։ Նա Վիլանո դի Ստոլդո դի Բելինկայոնեի որդին էր, ով Ֆլորենցիայի Մեծ արտադրամասերից (*Arti Maggiori*) մեկի՝ Գործվածքների վերջնական մշակման արտադրամասի (*Arte di Calimala*) անդամ էր։ Վիլանո դի Ստոլդոն քաղաքային կառավարության անդամ էր 1300 թվականին։ 1300 թվականին, այն տարում, որը Հռոմի պապ Բոնիֆացիոս VIII-ը հռչակել է հոբելյան, Ջովաննին այցելել է Հռոմ և ականատես եղել շքեղ տոնակատարություններին: Վիլլանիի խոսքերով՝ հենց այս ժամանակ է, որ նա որոշել է փառաբանել իր հայրենի քաղաքը, ինչպես հին հռոմեացի պատմաբանները, ստեղծելով տարեցտարի բոլոր պատմական իրադարձությունները նկարագրող տարեգրություն։

14-րդ դարի առաջին տասնամյակում Վիլանին, կատարելով Պերուցցի բանկի պատվերները, որի բաժնետեր էր 1300-ից 1308 թվականներին, ճանապարհորդել է Իտալիայով, Շվեյցարիայով, Ֆրանսիայով և Ֆլանդրիայով։ Բացի բաժնետիրոջ կարգավիճակում իրեն հասանելիք շահույթի բաժնեմասից, Վիլլանին իր ճանապարհորդությունների ընթացքում աշխատավարձ է ստացել բանկից։ 1306-1307 թվականներին Ֆլանդրիայում, որպես Պերուցցի ընկերության ներկայացուցիչ, նա Բրյուգգեում պարտված Ֆլանդրիայի կոմսից նվիրատվություն է ստացել Ֆրանսիայի թագավորի համար։ Նա մասնակցել է Պիզայի և Լուկկայի միջև խաղաղության բանակցություններին։ Ըստ պահպանված փաստաթղթերի՝ 1307-ից 1310 թվականներին Ջովաննի Վիլանին ներկայացրել է Պերուցցիի ընկերությունը Սիենայում, ձեռք է բերել Ալեսիի պալատը և վարձավճար է հավաքել դրա համար։ Վիլանին 1307 թվականին վերադարձել է Ֆլորենցիա, որտեղ ամուսնացել է Մադոննա Սոբիլիայի հետ։ Այս ամուսնությունից Վիլանին ունեցել է երեք երեխա՝ մեկ դուստր և երկու որդի։
thumb|left|Կալիմալայի գիլդիայի զինանշանը

1310 թվականից հետո Վիլանին հազվադեպ էր լքում իր հայրենի քաղաքը։ Հետագայում նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Ֆլորենցիայի քաղաքական և տնտեսական կյանքին։ 1316 թվականին նա ծառայել է որպես դրամահատարանի վերահսկիչներից մեկը՝ հավաքելով դրամահատարանի բոլոր վաղ շրջանի հաշվետվությունները և վարելով Ֆլորենցիայում թողարկված մետաղադրամների գրանցամատյանը։ 1315 թվականի դեկտեմբերի 15-ից մինչև 1316 թվականի փետրվարի 15-ը նա եղել է Ֆլորենցիայի վանքի անդամ։ 1317 թվականին նա եղել է հարկային հանձնաժողովի անդամ, ապա՝ Կալիմալայի գործվածքեղենի միության հյուպատոս։ Նա վերընտրվել է վանքի քահանա 1321 թվականին։ 1324 թվականին նա քաղաքի պարիսպների վերականգնման պատասխանատուներից մեկն էր։ 1322 թվականին Վիլլանին և նրա եղբայր Մատեոն իրենց կապիտալի մեծ մասը փոխանցել են Բուոնակորսի ընկերությանը, մինչդեռ մյուս երկու եղբայրները՝ Ֆիլիպոն և Ֆրանչեսկոն, մնացել են Պերուցցի բանկի բաժնետերեր։ Ջովաննի Վիլանին 1324 թվականին այս ընկերության տնօրենն էր։ 1323-ից 1327 թվականներին Վիլանին երկրորդ անգամ ամուսնացել է Մոնա դե Պացիի հետ։

1325–1326 թվականներին Ջովաննի Վիլանին դարձել է այսպես կոչված Տասներկուսի հանձնաժողովի անդամ, որը բաշխում էր եկամուտները Ֆլորենցիայի պատերազմի ժամանակ Լուկայի բռնակալ Կաստրուցչո Կաստրականիի հետ։ Կալաբրիայի դուքսի գահակալության ժամանակ Կառլո Վիլանին Ֆլորենցիայում նշանակվել է իր՝ Կալիմալայի հյուպատոս։ Նա ականատես է եղել Ֆլորենցիական ​​բանակի պարտությանը Կաստրուցչո Կաստրականիի կողմից 1325 թվականին Ալտոպաշոյում։ Իր տարեգրության մեջ նա մանրամասն նկարագրել է, թե ինչու Ֆլորենցիան չի գնել Լուկկան Կաստրուցչո Կաստրականիի մահից հետո։ Ինքը՝ Վիլանին, կարծես թե, այս գործարքի մոլի կողմնակից էր։ 1327–1328 թվականներին նա պատասխանատու էր ոսկե և արծաթե մետաղադրամների հատման համար։ Կառլոս Կալաբրացին Բուոնակորսի ընկերությանը շնորհել է Ֆլորենցիայի վեց շրջաններից երեքը հարկելու իրավունք, ինչը Վիլանիին դարձրել է քաղաքի քաղաքացիների շրջանում ոչ ժողովրդական։ 1328 թվականի օգոստոսի 15-ից մինչև հոկտեմբերի 15-ը Ջովաննի Վիլանին կրկին ծառայել է որպես քահանա։ 1328 թվականին Տոսկանայում տեղի ունեցած բերքի անբավարարության պատճառով նա մասնակցել է Սիցիլիայում հացահատիկի գնմանը։

1329 թվականին Վիլլանին դիվանագիտական ​​առաքելությամբ ուղարկվել է Բոլոնիայի պապական պատվիրակ՝ կարդինալ Բերտրան դը Պուգիի մոտ։ 1330–1331 թվականներին Վիլանին, Կալիմալայի գիլդիայի անունից, վերահսկել է Անդրեա Պիզանոյի կողմից Սան Ջովաննիի ֆլորենտական ​​մկրտարանի համար բրոնզե դռների ստեղծման աշխատանքների ընթացքը։ Նա նաև ղեկավարել է Սանտա Ռեպարատա եկեղեցու վերակառուցումը, իսկ մի փոքր ավելի ուշ՝ Բադիա Ֆիորենտինայի զանգակատան շինարարությունը։ 1331 թվականին նա մի քանի ամիս անցկացրել է Ֆեռարայում՝ այլ պատանդների հետ միասին, որոնք երաշխավորում էին Ֆլորենցիայի վճարումը Լուկկայի գնման համար բռնակալ Մաստինո դելլա Սկալայից: 1331 թվականին Վիլլանին, որպես համայնքի գանձապահ, պատասխանատու էր քաղաքի պարիսպների երրորդ օղակի կառուցման համար։ Թոշակի անցնելուց հետո նրան մեղադրել են յուրացման մեջ, բայց կարողացել է արդարացնել իրեն։ Նույն թվականին նա նաև ընտանեկան կոնֆլիկտ է ունեցել. արբիտրաժային դատարանը լուծում էր Վիլանի եղբայրների միջև գույքային վեճը։ 1332 թվականին Վիլանին մասնակցել է Ֆիրենցուոլա նոր քաղաքի հիմնադրմանը (անունն ընտրվել է Ջովաննիի առաջարկությամբ): 1335 թվականին նա ներգրավվել է Պիստոյայի հետ սահմանային վեճի լուծման գործում:

Բարդիի և Բուոնակորսիի ընկերությունների սնանկացումը 1345 թվականին հանգեցրել է տարեց Վիլանիի որոշ ժամանակով Ստենչեում բանտարկությանը որպես երկրորդ առևտրային տան հիմնական բաժնետերերից մեկը։ Վիլանին գնահատել է, որ Պերուցցիների տոհմը (որը սնանկացել էր ավելի վաղ՝ 1343 թվականին) կորցրել է մոտ 600,000 ֆլորին, մինչդեռ Բարդիները, իրենց սնանկացումից առաջ, կորցրել են մոտ 900,000 ֆլորին։ Վիլանին այս ընկերությունների կորուստները վերագրել է Անգլիայի թագավոր Էդուարդ III-ին տրված վարկերին։ Սակայն, պատմաբան Էդվին Ս. Հանթի խոսքով, այս ընկերությունները պարզապես չունեին նման միջոցներ. վարկերը, հավանաբար, շատ ավելի փոքր էին և կարևոր դեր չէին խաղացել առևտրային տների սնանկացման գործում։ Նա ենթադրել է, որ ընկերությունները չափազանց մեծ հույսեր էին կապում Ֆլորենցիայի էքսպանսիոնիստական ​​քաղաքականության հետ՝ հավատալով, որ հողերի անեքսիան կհանգեցնի Հյուսիսային Եվրոպայում առևտրի ավելի մեծ անվտանգության։ Իրականում, փոքր շահույթը չէր ծածկում նրանց ծախսերը: Հայտնի է նաև, որ Վիլանին դիտավորյալ աղավաղել է Բուոնակորսիի սնանկության հետ կապված որոշ իրադարձությունների նկարագրությունները՝ ընկերության խարդախության մասին ճշմարտությունը թաքցնելու համար: Անձնական և քաղաքական անհաջողություններից ազդված՝ Վիլանին իր «Քրոնիկե»-ում ներառել է մի կանխատեսում, որ Ֆլորենցիան կընկնի, ինչպես Հռոմը: Իր կյանքի վերջին տարիներին Վիլանին այլևս չէր զբաղվում քաղաքականությամբ, քանի որ դեմ էր Ֆլորենցիայի նոր կառավարիչներին. նախ՝ Տասներկու Պոպոլանիներին, ապա՝ Աթենքի դուքս Գոտիե VI դե Բրիենին և վերջապես՝ ավելի փոքր միություններին:

Ջովանի Վիլանին հանկարծամահ է եղել ժանտախտի համաճարակի ժամանակ 1348 թվականի կեսերին. տարեգրության ձեռագրում նա «Ժանտախտը տևեց մինչև...» բառերից հետո այդպես էլ ամսաթիվ չի նշել։ Ջովաննի Վիլանին թաղված է Սուրբ Անունցիատայի վանքում։

Ըստ որոշ հետազոտողների (Ակվիլեկիա), Վիլանիի աշխատանքը տարեգրության վրա բաժանվում է երկու փուլի: Առաջինը արտացոլում է լավատեսական տեսլականը՝ պայմանավորված 14-րդ դարի առաջին տասնամյակների Ֆլորենցիայի տնտեսական հաջողություններով և մշակութային ծաղկումով։ Ավելի ուշ Վիլանին տեղադրում է հայրենի քաղաքի անկման կանխատեսումը, որը նման է Հին Հռոմի անկմանը։ Պատմաբանները նշում են, որ Վիլանիի նախազգուշացումը ներշնչված է Դանթեի տողերից «Աստվածային կատակերգությունից»: Իսկ IX գրքի 136-րդ գլխում պատմաբանը տեղադրում է Դանթե Ալիգիերիի այժմ հայտնի կենսագրություններից առաջինը։ Եվ XII գրքի 44-րդ գլխում Վիլանին, չնայած քաղաքական հայացքների տարբերությանը, Դանթեին անվանում է Ֆլորենցիայի ականավոր որդիներից մեկը, որի քաղաքացիները նրան անշնորհակալությամբ փոխհատուցեցին։

## «Նոր խրոնիկա»
Նոր խրոնիկա են կոչվում Վիլանիի տարեգրության վերջին 6  «գրքերը», որոնք ընդգրկում են 1264-ից 1346 թվականների ժամանակահատվածը: Ջովանի Վիլանիի «Նոր խրոնիկա»-ն շարունակվել է նրա եղբոր՝ Մատեո Վիլանիի կողմից (մոտ 1285-1363, նկարագրությունը հասցրել է 1363, 11 «գրքերի»), իսկ հետո եղբորորդին ՝ Ֆիլիպո Վիլանին (մոտ 1325-մոտ 1405, նկարագրությունը հասցրել է 1364-ին ՝ ավելացնելով իր հոր գլուխ 61-102-ի 11-րդ գիրքը)։

## Ստեղծագործություններ
* *Ջովաննի Վիլանիի* Նոր խրոնիկա, կամ Ֆլորենցիայի պատմություն. — Մ.: Նաուկա, 1997. — 579 с. — (Պատմական մտքի հուշարձաններ). — ISBN 5-02-009090-5.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* *[[Юсим, Марк Аркадьевич|Юсим М. А.]]* Виллани, Виллано ди // Культура Возрождения. Энциклопедия. — Том I. «А—К». — М.: РОССПЭН, 2007. — С. 341—342. — ISBN 978-5-8243-0903-4.
* De Roover, Raymond. (2007). *Money, Banking, and Credit in Medieval Bruges: Italian Merchant-Bankers, Lombards, and Money-Changers, A Study in the Origins of Banking*. Cambridge: The Medieval Academy of America.
* Fiumi Е., La demografia fiorentina nelle pagine di G. Villani, «Archivio Storico Italiano», 1950, t. 108, p. 78—158.
* Fiumi Е., Economia е vita privata dei fiorentini nelle rivelazioni statistiche di G. Villani, там же, 1953, t.. 111, p. 207—241.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ