open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժաննա դ'Արկ (օպերա)

**Ժաննա դ'Արկ** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ, որի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1845 թվականի փետրվարի 15-ին Միլանի Լա Սկալա թատրոնում։ Լիբրետտոյի հիմքում, որը գրվել է Թեմիստոքլե Սոլերայի կողմից, ընկած է Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Օռլեանի կույսը» դրաման և Ժաննա դ'Արկ կյանքի իրադարձությունները։

## Ստեղծման պատմությունը
Ժաննայի պարտիան գրվել է հատուկ Հերմինիա Ֆրեցոլինիի համար։ Հետագայում օպերան բեմադրվել է այլ լիբրետտոյի հիման վրա։ Ցենզուրայի պահանջով օպերայից հանվեցին ամեն մի ակնարկ ազատագրական պայքարի մասին, իսկ գործողությունները տեղափոխվեցին Հին Հունաստան։

## Սյուժե
**Նախաբան**

*Առաջին տեսարան․* Դղյակի մեծ դահլիճ, 1429 թվական (Հարյուրամյա պատերազմ)։ Իրավիճակը, որում հայտնվել են արմանյակները, կարծես անհույս է։ Օռլեանը, քաղաք,որտեղ ապրում է արքայական ընտանիքը, պաշարված է անգլիական զինվորների կողմից և ուր որ է կընկնի։ Քաղաքի պաշտպանները անիծում են անգլիացիներին (Qual v'ha speme -? Maledetti cui spinge Rea voglia)։ Թագավորը հանդես է գալիս ժողովրդի դիմաց և հայտարարում է իր հեռանալու մասին։ Նա հիմնավորում է այդ քայլը նրանով, որ երազ է տեսել և նրան առաջարկել են վայր դնել սուրն ու սաղավարտը նշված վայրում` անտառի կենտրոնում, կաղնու տակ, իսկ կողքին դնել Մարիամ Աստվածածնի սրբապատկերը, որպեսզի Ֆրանսիան փրկվի։   Երբ նա իմանում է, որ այդ տեղը իրոք գոյություն ունի գյուղից ոչ հեռու, նա անմիջապես ուզում է գնալ այնտեղ, բայց մարդիկ ուզում են կանգնեցնել նրան այդ քայլից, քանի որ այդ վայրում իշխում է չարը։ Սակայն Կարլը գնում է անտառ։

*Երկրորդ տեսարան*․ Գիշեր, Դոմրեմի գյուղի մոտ, անտառում, ժայռի վրա գտնվող մատուռի մոտ կա քարե նստարան։ Երկինքը սև է և անհանգիստ։ Ժակը վախենում է, որ Ժաննան հաճախ է քնում սոճու տակ գիշերային փոթորիկներին, և դրա պատճառով էլ կապված է չար ուժերի հետ։ Նա թաքնվում է ծառի փչակում, որպեսզի իմանա ճշմարտությունը։ Ժաննան հայտնվում է բեմին և ծնկի է իջնում մատուռի առջև։ Նա անկեղծորեն հավատում է, որ նա ընտրված է փրկելու Ֆրանսիան, բայց նա կասկածում է, որ ի զորու է դա անել։ Բեմին է հայտնվու Կարլը` Ֆրանսիայի թագավորը։ Նա հասկանում է, որ հայտնվել է այնտեղ, ուր որ ուզում էր, դնում է իր սաղավարտ եւ սուրը և սկսում է աղոթել։ Հնչում է չար եւ բարի հոգիների երգչախմբերը, որոնք լսելի են միայն Ժաննային։ Դևերը ծաղրում են Ժաննային (Tu sei bella, tu sei bella! Pazzerella, che fai tu?), մինչդեռ հրեշտակները նրան հիշեցնում են իր առաքելության մասին։ Հենց որ Ժաննան տեսնում է Կարլին, անմիջապես ճանաչում է թագավորին և ներկայանում է որպես Օռլեանի ապագա պաշտպան։ Կարլը տեսնում է Ժաննայի աչքերում աստծո կրակ։ Երկուսն էլ լքում են բեմը ավելի հուսադրված։ Բայց Ժակը, ով ականատես էր այս տեսարանին, կարծում, է որ ինքը գիտի ճշմարտությունը․ Ժաննան դեպի արքն իր խելահեղ սիրո պատճառով, թույլ տվեց դևերին գրավել իր սիրտը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժաննա դ'Արկ օպերայի սյուժեն
* «Ժաննա դ'Արկ» օպերայի լիբրետտոն ռուսերեն

Կատեգորիա:Վերդիի օպերաներ
Կատեգորիա:1845 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Տամաշ Ացել

**Տամաշ Ացե** (, 16 դեկտեմբերի, 1921, Բուդապեշտ, Հունգարիա – 18 ապրիլի, 1994, Բոստոն, ԱՄՆ), հունգարացի գրող, լրագրող, տարագրության մեջ դասավանդել է հունգարական և անգլիական գրականություն։ Ստալինյան (1952) և Կոշութի (1949) մրցանակների դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Տամաշ Ացելը ծնվել է 1921 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։ 1939 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, ապա կրթությունը շարունակել է Իտալիայում (1939-1941)։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո ուսանել է Պետեր Պազմանիի կաթոլիկական համալսարանում, որտեղ սովորել է հունգարերեն և անգլերեն։ 19 տարեկանից մասնակցել է բանվորական շարժմանը։ Անդամակցել է Հունգարիայի Կոմունիստական կուսակցությանը։ 1945 թվականին, աշխատելով գյուղում, մասնակցել է հողային ռեֆորմի իրականացմանը։ 1950-1953 թվականներին եղել է մշակութային քաղաքականության հարցերին նվիրված «Աստղ» (Csillag) ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1953-1956 թվականներին եղել է Հունգարացի գրողների միության քարտուղար։ 1956 թվականի վերջին, երբ պարտվում է Հունգարական հեղափոխությունը, որում ակտիվ մասնակցություն էր ունեցել, տեղափոխվում է Մեծ Բրիտանիա, իսկ 1966 թվականին տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Արտասահմանում եղել է հունգարերենով հրատարակվող մի շարք պարբերականների խմբագիր։ 1957-1961 թվականներին համագործակցել է Բրյուսելի Իմրե Նադյայի անվան սոցիալ-քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի հետ։ 1966 թվականից մինչև իր մահը դասավանդել է Մասաչուսեթսի համալսարանում, եղել է ՊԵՆ-ակումբի փոխնախագահ։

Տամաշ Ացելն ամուսնացած էր օլիմպիական չեմպիոն, ատլետ Օլգա Դյարմատիի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա։

Տամաշ Ացելը մահացել է 1994 թվականի ապրիլի 18-ին Բոստոնում։

## Երկեր
* «Աչալրջություն և հավատարմություն», բանաստեղծությունների ժողովածու
* A szabadság árnyékában («Ազատության հովանու ներքո», վեպ, 1948)
* Vihar és napsütés («Փոթորիկ և արև», վեպ, 1949)
* A szellemi ellenállás története a vasfüggöny mögött («Ինտելեկտուալ ընդդիմության պատմությունը Երկաթե վարագույրի հետևում», էսսե, 1959)
* Tisztító vihar («Մաքրող փոթորիկ», Տիբոր Մերաիի հետ համատեղ)
* A vadászat («Որսորդություն», 1991)

## Մրցանակներ
* Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) – «Ազատության հովանու ներքո» (1948) վեպի համար
* Լայոշ Կոշութի մրցանակ (1948) – «Աչալրջություն և հավատարմություն» բանաստեղծությունների ժողովածուի համար

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ki kicsoda a magyar irodalomban? (Ով ով է հունգարական գրականության մեջ). — Budapest: Tárogató Könyvek, 2000. ISBN 963-86071-0-6

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հունգարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոշութի մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Ռոժե Մարի Բրիկու

**Ռոժե Մարի Բրիկու** (, ), ֆրանսիացի ջութակահար, Տիտանիկի Ուոլես Հարտլիի կողմից ղեկավարվող նվագախմբի անդամ։
 
Մահացել է 1912 թվականի ապրիլի 15-ին Տիտանիկի խորտակման ժամանակ։ Բրիկուի մարմինը այդպես էլ չի գտնվել։

Ռոժե Մարին Ֆրանսիայում մահացած է համարվել միայն 2000 թվականին, հիմնականում «Association Française du Titanic» կազմակերպության ջանքերի շնորհիվ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Titanic-Titanic.com • View topic — Roger Bricoux &#91;cellist&#93; 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Նաֆպլիոն

**Նաֆպլիոն** (**Նաֆպլիո**, **Անապլի**) (, ), քաղաք Հունաստանի Պելոպոնես թերակղզում, Արգոլիդա նոմոսի մայրաքաղաք։ 1828-1833 թվականներին եղել է Հունաստանի մայրաքաղաք։ Հունաստանի ամենագեղատեսիլ քաղաքներից մեկը։ Բնակչությունը 2011 թվականի դրությամբ կազմում էր 33 356 մարդ։ Պելոպոնես թերակղզու արևելքում գտնվող կարևորագույն ծովային նավահանգիստն է։

## Աշխարհագրություն
Նաֆպլիոնը գտնվում է Արգոլիկոս ծոցի ափին, Պելոպոնեսից հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Հին հունական դիցաբանության համաձայն, քաղաքը հիմնադրել է Նաֆպլիոսը՝ Պոսեյդոնի և Ամիմոնայի որդին։ Նա քաղաքն անվանել է «Նաֆպլիա» () և պարսպապատել այն։

Հնագիտական պեղումները ցույց են տվել, որ քաղաքը գոյություն է ունեցել դեռևս Միկենների ժամանակաշրջանում։ Ակրոնաֆպլիան Նաֆպլիոնի ակրոպոլիսն է, ստեղծվել է հին ժամանակներում, սակայն հետագա ժամանակների ընթացքում ավելացվում էին շինություններ։

1204 թվականին խաչակիրների կողմից Կոնստանդնուպոլսի գրավումից հետո Նաֆպլիոնը անցել է ֆրանսիացի ասպետներին։ 1388 թվականին ֆրանսիացիները Նաֆպլիոնը վաճառել են վենետիկցիներին։ Այդ տարիներին իտալացիները քաղաքն անվանում էին *Napoli di Romania* («Ռոմանիայի Նեապոլ», այսինքն՝ Բյուզանդիայի)։
 
Վենետիկցիները քաղաքը հանձնել են թուրքերին 1540 թվականին, սակայն 1686 թվականին ետ են վերցրել այն։ 1715 թվականին քաղաքը կրկին անցել է թուրքերին։

1821 թվականին՝ Հունաստանի ազատագրական պատերազմի հենց սկզբին, քաղաքի հիմնական ամրոցը՝ Պալամիդին Ստայկոս Ստայկոպուլոսի (Σταικος Σταικοπουλος) գլխավորությամբ գրավվել է հունացի ապստամբների կողմից։ Հաշվի առնելով քաղաքի ամրապնդումները, Հունաստանի կառավարությունը հաստատվել է այստեղ, և քաղաքը դարձել է ժամանակավոր մայրաքաղաք։

Հունաստանի առաջին կառավարիչ Իոանիս Կապոդիստրիան Նաֆպլիոնը դարձել է պաշտոնական մայրաքաղաք 1829 թվականին։

Նաֆպլիոնը մնում էր մայրաքաղաք նաև 1831 թվականի Կապոդիստրիայի սպանությունից հետո, մինչև 1834 թվականը, երբ Օտտոն թագավորը մայրաքաղաքը տեղափոխել է Աթենք։

## Տնտեսություն
Նաֆպլիոնը համարվում է ցիտրուսային մրգերի արտահանման նավահանգիստ։ Զարգացած է առափնյա ձկնորսությունը։
 
Այնուամենայնիվ, քաղաքի տնտեսության հիմնական ճյուղն է հանդիսանում տուրիզմը։

Տեսարժան վայրեր
Քաղաքը, մասնավորապես, հայտնի է Բուրտզի նավահանգստով, Պալամիդի ամրոցով, Կանաֆ աղբյուրով։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Bourtzi Nafplion.JPG|Նավահանգիստ *Բուրտզի*
Պատկեր:Nafplio große Moschee.jpg|Խորհրդարանի շենքը 1825-1828 թթ.
Պատկեր:Navplio Palamidi-Festung 1998.jpg|Ամրոց "Պալամիդի":
Պատկեր:NafplionViewFromAkronauplia.jpg
Պատկեր:NafplionViewFromPalamidi.jpg
Պատկեր:Bourtzi view from Palamidi castle.JPG
Պատկեր:Nafplio harbour.jpg
Պատկեր:Nafplion view from Palamidi castle.JPG|Հին քաղաքի տեսարանը



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Հունաստանի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Հունաստանի նոմոսների մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Գեյլ Բորդեն

**Գեյլ Բորդեն** (, ), ամերիկացի գործարար, գյուտարար, առավել հայտնի է 1853 թվականին խտացրած կաթի հայտնագործումով։

## Կենսագրություն
Բորդենը ծնվել է 1801 թվականի նոյեմբերի 9-ին Նյու Յորք նահանգի Նորվիչ քաղաքում։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Կենտուկի 1814 թվականին, այնուհետև մեկնում է Ինդիանա։ 1821 թվականին առողջական խնդիրների պատճառով Բորդենը տեղափոխվում է Միսիսիպիի հարավ-արևմուտք։ Դասավանդում էր դպրոցում և 7 տարի աշխատում որպես նահանգի տեսուչի տեղակալ։ Այնուհետև 1829 թվականին տեղափոխվում է Տեխաս, որտեղ աշխատում է Տեխասի առաջին տեղագրական քարտեզի վրա։ Բորդենը 1833 թվականից մինչև մեքսիկացիների ներխուժումը գլխավորում էր Տեխասի հողային վարչությունը։ 1835 թվականին եղբոր՝ Թոմասի հետ հիմնում է Տեխասի առաջին երկարակյաց թերթը Սան Ֆելիպեում՝ «Telegraph and Texas Register»-ը։ Երբ 1836 թվականին Տեխասն անջատվեց Մեքսիկայից, Բորդենն օգնեց գրել նահանգի առաջին սահմանադրությունը։

1844 և 1845 թվականներին կնոջ և երեխաների մահից հետո Բորդենը որոշեց թեթևացնել ամերիկացի պիոներների կյանքը և մշակեց մթերքների պահածոյացման մեթոդներ։ Բորդենի առաջին գյուտը դեհիդրիտացված մսից բիսկվիտներն էին, որի համար նա 1851 թվականին Լոնդոնի համաշխարհային ցուցահանդեսում ստացավ ոսկե մեդալ։ Բորդենի բիսկվիտներն օգտագործվում էին հետազատողների և ծովագնացների կողմից, սակայն նրա ընկերությունը հաջողություն չուներ միս արտադրող մրցակիցների պատճառով։ Բորդենի հաջորդ մշակումը կաթի խտացման գործընթացն էր։ 1853 թվականին նա դիմեց կաթից 75% հեղուկի հեռացման և նրա մեջ շաքար ավելացնելու գործընթացն արտոնագրելու համար։ Սկզբում նրա դիմումը մերժվեց նորարարության բացակայության պատճառով, սակայն 3 տարի անց, երբ նա ցույց տվեց, որ օգտագործում է վակուումային խոռոչներ, նրան տրամադրեցին արտոնագրումը (օգոստոսի 19, 1856 թվական, արտոնագրման համար՝ US 15,553)։ 1856 թվականին ստեղծվում է խտացրած կաթի Նյու Յորքի ընկերությունը։ 1860-ական թվականներին Բորդենն ստացավ ևս 4 արտոնագրում։ Նրա ընկերությունը հատկապես հաջողություն ունեցավ ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմի սկսումով, երբ խտացրած կաթի սպառումը կտրուկ աճեց՝ բանակի համար խոշոր պատվերի հաշվին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Today in Science History - a collection of Borden's patents and nineteenth-century articles and book excerpts on his life and products.
* Gail Borden Public Library, its official website
* Gail Borden Public Library catalog
* Sue Ann Gardner, Gail Borden, University of Nebraska-Lincoln, 1999. (PDF)
* United States Patent Office

Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
«Արթնացրեք հոգիները» շրջագայություն

**«Արթնացրեք հոգիներ»**-ը (Wake up the souls) հայ-ամերիկյան ռոք խումբ System of a Down-ի համերգային շրջագայությունն էր, որը սկսվել է 2015-ի ապրիլին։ Շրջագայության նպատակն էր հանրությանը հիշեցնել Հայոց Ցեղասպանության 100-ամյակի մասին և բարձրացնել իրազեկությունը պատմական այն իրադարձությունների մասին, որոնց արդյունքում 1915 թվականին 1.5 միլիոն հայեր սպանվեցին Օսմանյան կայսրության կառավարության կողմից։
Արդեն հայտարարած լինելով 2014 թվականի KROQ Almost Acoustic Concert համերգի մասին՝ նրանք հայտարարում են հաջորդող սեպտեմբերին Բրազիլիայում կայանալիք Rock in Rio փառատոնի մասին։ Սկսեցին պտտվել ասեկոսեներ, որ խումբը կարող է համերգային շրջագայությամբ հանդես գալ ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև թողարկել նոր ալբոմ։ Այս ասեկոսեները հետևանքն էին խմբի թմբկահար Ջոն Դոլմայանի թվիթերյան տարօրինակ գրառման, որտեղ նա հետհաշվարկ է կատարում մինչև 2014 թվականի նոյեմբերի 24-ին կայանալիք հայտարարությունը։ Նախորդ օրը թվիթերյան իր էջում նա գրառել էր "T-Y-W-K" հապավումը, որը շատերի կողմից ընկալվեց որպես «վաղը դուք կիմանաք» ("tomorrow you will know"):
«Արթնացեք հոգիներ» շրջագայության միտքը հղացել է 2014 թվականի նոյեմբերին, և պլանավորվում էր սկսել ապրիլի 10-ից Լոնդոնում և ավարտել այն ապրիլի 23-ին իրենց հայրենիքում՝ Հայաստանում։ Հայաստանում նրանք հանդես եկան Հանրապետության հրապարակում՝ որպես ազատ շոու։
Շրջագայության հիմնական նպատակը Հայոց Ցեղասպանության մասին աշխարհին իրազեկելն էր։ Իրենց կայքում խմբի հայտարարությունը կոչ էր բոլոր այն թուրքերին, որոնք կանգնած էին խմբի կողքին՝ Ցեղասպանության մասին իրազեկվածությունը բարձրացնելու խնդրի շուրջ։

Կատեգորիա:System of a Down
Վհուկների մուրճ

**Վհուկների մուրճ** (, ), Դոմինիկյան միաբանության անդամներ, գերմանացի կաթոլիկ աստվածաբաններ Հայնրիխ Կրամերի և Յակոբ Շպրենգերի դիվաբանությանը նվիրված աշխատությունը։

## Պատմություն
«Վհուկների մուրճ» աշխատությունը գրվել է 1486 թվականին Դոմինիկյան միաբանության անդամ, կաթոլիկ աստվածաբան և ինկվիզիտոր Հայնրիխ Կրամերի կողմից լատիներեն լեզվով և հրատարակվել 1487 թվականին Շպեյեր քաղաքում։ Գրքի համահեղինակ է նշված Քյոլնի համալսարանի դեկան Յակոբ Շպրենգերը, սակայն մի շարք ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Շպրենգերի համահեղինակ նշմամբ Կրամերը ձգտել է իր երկի հեղինակությունն ավելի բարձրացնել։

## Բովանդակություն
«Վհուկների մուրճ» աշխատությունը գրված է սխոլաստիկական լավագույն ավանդույթների համաձայն և բաղկացած է երեք մասից։

Առաջին մասում մանրամասն տրվում է վհուկ հասկացության բնորոշումը։ Հատուկ ուշադրության է արժանանում հատկապես տղամարդկանց և կանանց կախարդության առանձնահատկությունները։ Ըստ հեղինակների կանայք ավելի են հակված կախարդանքի քան տղամարդիկ։ Այս փաստարկն ապացուցելու համար հեղինակներն անդրադարձ են կատարում առաջին մեղսագործության պատմությանը և հանգամանքներին։

Երկրորդ մասում անդրադարձ է կատարվում կախարդության կիրառման առանձնահատկություններին։ Այստեղ  ուշադրություն է դարձվում կանանց և տղամարդկանց վրա կախարդության ազդեցության տարբերություններին և դրանցից պաշտպանվելու եղանակներին։

Երրորդ մասում հեղինակները մանրամասն շարադրում են այն կանոները, թե ինչ նշաններով պետք է ճանաչել վհուկին և ինչպես պետք է հարցաքննել նրան։ Աշխատության այս հատվածում ներկայացվում են վհուկների հարցաքննության այնպիսի եղանակներ, որոնցում կարևոր տեղ են գրավում մարմնական տանջանքները։

## Գրականություն
* Hans-Peter Broedel: *The Malleus Maleficarum and the Construction of Witchcraft: Theology and Popular Belief*. Manchester University Press, Manchester 2003, ISBN 9780719064401 (online)
* Peter Segl: *Der Hexenhammer. Entstehung und Umfeld des Malleus maleficarum von 1487*. Böhlau, Köln 1988, ISBN 3-412-03587-4 (*Bayreuther historische Kolloquien* 2).
* Arnold Angenendt: *Toleranz und Gewalt. Das Christentum zwischen Bibel und Schwert.* Aschendorff, Münster 2009, 5. Auflage, ISBN 978-3-402-00215-5, S. 305–306.
* Rainer Decker: *Die Päpste und die Hexen. Aus den geheimen Akten der Inquisition.* Primus, Darmstadt 2013, 2. Auflage, S. 47–54, ISBN 978-3-86312-052-8

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Վհուկների մուրճ» գրքի 1450 թվականի հրատարակության էլեկտրոնային տարբերակը Wolfenbütteler Digitale Bibliothek կայքում
* Witch-Hunter's Bible ( National Geographic Channel-ի վավերագրական ֆիլմ «Վհուկների մուրճ» գրքի վերաբերյալ)

## Տես նաև
* Ինկվիզիտորի ուղեցույց

Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա
Պատվական Ղուկասյան

**Պատվական Միքայելի Ղուկասյան** (), հայ արձակագիր։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1978), Հայաստանի գրողների միության Լենինականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղար (1984): ԽՄԿԿ անդամ 1962 թվականից։

## Կենսագրություն
Պատվական Ղուկասյանը ծնվել է Հայաստանի Ղուկասյանի շրջանի Ծաղկաշեն գյուղում։ 1941 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Լենինական։ Սովորել է Լենինականի թիվ 5 դպրոցում, միաժամանակ՝ Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում («Վագրենավորը» կտավով շրջապատում նաև նկարչի համբավ է ձեռք բերել), 1952-1955 թվականներին՝ Լենինականի բժշկական ուսումնարանում և շուրջ 10 տարի եղել շտապօգնության կայանի բուժակը։ 1965 թվականին ավարտել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության դասավանդման մեթոդիկայի ֆակուլտետը, 1969-1970 թվականներին՝ Մոսկվայի Վ. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի դեֆեկտոլոգիայի ֆակուլտետը։ 1969-1985 թվականներին եղել է Լենինականի թիվ 4 օժանդակ դպրոցի լոգոպեդը։

Դպրոցական տարիներից հոդվածներ ու ակնարկներ է գրել «Պիոներ կանչ», «Ավանգարդ», «Բանվոր» թերթերում։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են «Գրական թերթում», «Գարուն», «Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագրերում։

## Մահ
Մահացել է Լենինականում` Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ։

## Հիշատակ
2014 թվականին Սիզավետ գյուղի միջնակարգ դպրոցն անվանակոչվել է Պատվական Ղուկասյանի անունով։

## Երկեր
* «Բարով ես եկել», Երևան։ Հայաստան, 1975։
* «Անհանգստություն», Երևան։ Սովետական գրող, 1982։
* «Եվ մարդը հորիզոնին չձուլվեց», Երևան։ Սովետական գրող, 1985։
* «Կանչող հիշողություն», Երևան։ Նաիրի, 1991։
* «Կիսատ ճանապարհ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարդ, ով ձուլվեց հավերժին, Պատվական Ղուկասյան
* Պատվական Ղուկասյանի «Կիսատ ճանապարհը» 
* Շիրակ աշխարհի երազողը/ Վազգեն Առաքելյան

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Սիզավետ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սպիտակի երկրաշարժի զոհեր
Բոլոր ազգերի դարպաս

**Բոլոր ազգերի դարպաս** կամ **Քսերքսեսի դարպաս**, պալատ Իրանի հնադարյան քաղաք Պերսեպոլիսի ավերակներում։ Բոլոր ազգերի աստիճանները և Բոլոր ազգերի դարպասը կառուցվել է Աքեմենյան տերության թագավոր Քսերքսես I-ի (մ.թ.ա. 486-465) հրամանով, որը Պերսեպոլիսի հիմնադիր Դարեհ Մեծին հաջորդող թագավորն էր։

## Կառույց
Շինությունը կազմված է մեկ մեծ սենյակից, որի կտուրը երևի թե կազմված է եղել զանգաձև հիմքերով չորս սյուներից։ Ներքին պատերին զուգահեռ կառուցված էր նաև արտաքինը, որն ավարտվում էր մուտքի մոտ։ Պատերից յուրաքանչյուրը՝ արևելքում, արևմուտքում և հարավում ունեն շատ մեծ մուտք։ Արևմտյան և արևելյան մուտքի մոտ կանգնեցրած էին երկու ասորական լամասուներ, այս հսկայական արձանների վրա կան եռանկյունաձև գրություններ, որոնք փաստում են, որ Քսերքսեսն է կառուցել դարպասները։ Հարավային մուտքը բացվում էր Ապադանայում և երեքից ամենալայնն էր։ Դռների անկյուններում գտնված սարքերը խոսում են այն մասին, որ մուտքերն ունեցել են երկփեղկ դռներ, որոնք ենթադրաբար կառուցված են եղել փայտից և ծածկված եղել զարդանախշված մետաղի շերտից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Իրանական մշակույթ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իրանում
Կատեգորիա:Պարսկաստանի պատմություն
Գառնիկ Գրիգորյան

**Գառնիկ Լևոնի Գրիգորյան** (), հայ քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1994)։

## Կենսագրություն
Գառնիկ Գրիգորյանը ծնվել է Իրանի Փերիայի գավառի Ազնավուլ գյուղում։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1971 թվականին նույն համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական («Բենզոլի ֆոտոքիմիական օքսիդացումը գազային ֆազում»), 1989 թվականին Կիևի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտում՝
դոկտորական («Ջրածնի պերօքսիդով հարուցված հետերոգեն - հոմոգեն ռադիկալային ռեակցիաներ») ատենախոսություններ։

1961-1963 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում,
1963-1994 թվականներին՝ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտում, 1994 թվականից՝ ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի կատալիզի ամբիոնում։

Բացահայտել է ջրածնի գերօքսիդի տարասեռ քայքայման ռադիկալային բնույթը և այդ ռեակցիան որպես ռադիկալների մատչելի աղբյուր օգտագործել այլ փոխարկումների իրականացման և ուսումնասիրման համար։ Բյուրեղային նյութերի (աղեր, օքսիդներ) և գերօքսիդների գոլորշիների փոխազդեցությամբ ստացել է բազմաթիվ նոր միացություններ։

## Պարգևներ
* ԵՊՀ ոսկե մեդալ

## Հոդվածներ
* Գ. Ս. Գրիգորյան, Գ. Գ. Պետրոսյան, Գ. Լ. Գրիգորյան, Մ. Գ. Հարությունյան, Ս. Կ. Գրիգորյան	
** Комплекс купри-иона с лейцином как гомогенный катализатор распада гидропероксида кумола в водной среде (Կուպրի–իոնի կոմպլեքսը լեյցինի հետ որպես հոմոգեն կատալիզատոր կումոլի հիդրոպերօքսիդի քայքայման համար ջրային միջավայրում) | ԵՊՀ գիտական տեղեկագիր, Քիմիա և կենսաբանություն, 2012 #1(227) էջ 26-31 (ռուսերեն) |
* Ս. Կ. Գրիգորյան, Մ. Գ. Թոռչյան, Գ. Լ. Գրիգորյան, Ժ. Ի. Աբրահամյան	
** Получение алюмин¬аммониевых квасцов из алюминийсодержащих отходов (Ալյումին պարունակող թափոններից ալյումինամոնիումային շիբի ստացումը) | ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր։ Քիմիա և կենսաբանություն,2011 #1, էջ 57-60 (ռուսերեն) |
* Tohidi S. H., Grigoryan G. L., Sarkeziyan V. A., Ziaie F.	
** Effekt of concentration and thermal treatment on the properties of Sol-gel derived CuO/SiO2 nanostrukture | Iran. J. Chem Eng 2010, v.29, p.&nbsp;105 - 112
* Tohidi S. H., Beglaryan A. A., Nevinrooz A. J., Grigoryan G. L.	
** Catalytic characterization of CuO/SiO2 nanocomposite modified by means of ChTR | II Международная конференция по химии и химической технологии, 13 - 17 сентября; Ереван, 2010; с. 313 - 315.
* Tohidi S. H., Beglaryan A. A., Nevinrooz A. J., Grigoryan G. L.	
** Catalytic characterization of CuO/SiO2 nanocomposite modified by means of ChTR | II Международная конференция по химии и химической технологии, 13 - 17 сентября; Ереван, 2010; с. 313 - 315.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Աղջկա կերպարանքը

Իր կյանքի վերջին տարիներին Վինսենթ վան Գոգը սկսում է զբաղվել դիմանկարներով։ Մինչ նա պատրաստ կլիներ ընկերներին և ընտանիքի անդամներին նկարելու, իր կերպարները ստեղծել է անանուն, ինչպիսին է *Աղջկա կերպարանքը*։ Նա այս գործն իր նամակի հետ ուղարկել է իր ավստրալիացի ընկեր Ջոն Փիթեր Ռասելին։

Վան Գոգը հետաքրքրված էր ոչ թե իդեալականացված մարդկանցով, ինչպիսիք էին օրինակ Օնորե Դոմիեն և հոլանդական շատ նկարիչներ, այլ՝ իրական։ Այս դիմանկարի մասին նա ասում է. «Անտուն երեխայի կերպարը իր տեսակի մեջ յուրօրինակ հագուստով և չենթարկվող մազերով»։ Իր նամակներում Վան Գոգը աղջկան անվանում է «կեղտոտ արտույտ»։

Նկարը այժմ Նյու Յորքի Գուգենհայմի թանգարանում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ
Կատեգորիա:1888 նկարներ
Ինկվիզիտորի ուղեցույց

**Ինկվիզիտորի ուղեցույց** (), Արագոնի թագավորության գլխավոր ինկվիզիտոր Նիկոլաս Էյմերիկի աշխատությունը, որտեղ հեղինակի կողմից մանրամասն շարադրվում է ինկվիզիտորների գործունեության հիմնական սկզբունքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա
Ծեր երաժիշտը (նկար)

**«Ծեր երաժիշտը»** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ, իմպրեսիոնիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ Էդուարդ Մանեի (, 1832-1883) վրձնին պատկանող նկար։ Նկարիչը կտավը ստեղծել է 1862 թվականին։ Նկարը պահպանվում և ցուցադրվում է Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում։ Կտավի չափերն են՝ :

## Պատմություն
1861 թվականին, «Ծեր երաժիշտը» կտավը ստեղծելուց մեկ տարի առաջ նկարիչ Մանեն տեղափոխվեց նոր արվեստանոց, որը գտնվում էր №81 տանը՝ Գոյո փողոցում (, ներկայիս անվանումը՝ *[[:fr:Rue Médéric|rue Médéric]]*): Արվեստանոցից ոչ հեռու գտնվում էր մի տարածք, որը հայտնի էր «*Petit Pologne»* («փոքրիկ Լեհաստան») անունով։ Այստեղ ապրում էին Փարիզի աղքատ խավի ու զանազան զբաղմունքների բնակիչներ։ Նրանզ զգալի մասը ստիպված էր տեղափոխվել այլ վայրեր, որը հետևանք էր քաղաքի նոր հատակագծման և ապաբնակեցման։  Էդուարդ Մանեի նկարում պարզորոշ արտացոլված են այդ տարածաշրջանի բնակիչները։

«Ծեր երաժիշտը» կտավը հասարակության համար ցուցադրվել է 1863 թվականին փարիզյան Մարտինե պատկերասրահում (*Galerie Marninet*): 1867 թվականին այն ցուցադրվել է Մանեի անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ Ալմա ավենյուում (*Avenue de l'Alma*):

1884 թվականին այս նկարը և Մանեի մյուս շատ ստեղծագործություններ հանվեցին վաճառքի հետմահու կայացած վաճառքի ժամանակ։ 1897 թվականին կտավը գնվեց ֆրանսիացի հավաքորդ, իմպրեսիոնիզմի սիրահար Պոլ Դյուրան Ռյուելի կողմից։ 1906 թվականից նկարը Վագրամի 4-րդ արքայազնի (1883-1918)՝ Ալեքսանդր Բերտյոյի հավաքածուում էր գտնվում։ 1913 թվականին նկարը գնվեց Ավստրիայի պետական պատկերասրահի կողմից (*Österreichische Staatsgalerie*, ներկայում կոչվում է Բելվեդեր պատկերասրահ)։ Այստեղ կտավը մնաց մինչև 1923 թվականը։ 1930 թվականին նկարի սեփականատերը դարձավ նյույորքցի բանկիր և մեկենաս Չեստեր Դեյլը (1883-1962): 1963 թվականին, Դեյլի մահվանից հետո, նկարը, վերջինիս կտակի համաձայն, փոխանցվեց Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահին։

«Ծեր երաժիշտը» ստեղծագործությունը ցայսօր էլ պահպանվում և ցուցադրվում է այդտեղ։

## Նկարագիր
Նկարում պատկերված է թափառաշրջիկ մի երաժիշտ, որը ձեռքերում պահել է ջութակը։ Նրան շրջապատել են գնչու աղջիկ՝ գրկում նորածին երեխա, երկու փողոցային տղաներ և նույնքան էլ մեծահասակ տղամարդիկ։ Թափառական երաժշտի բնորդը դարձավ ազգությամբ գնչու Ժան Լագրենը (*Jean Lagrène*), ով ղեկավարում էր տեղական գնչուական երաժշտախումբը։ Երաժշտի նույնականացման համար օգնեցին վերջինիս երկու լուսանկարները, որոնց հեղինակը Ֆիլիպ Ժաք Պոտտոն էր (*Phillipe Jacques Potteau*): Գլանագլխարկով տղամարդու կերպարը Մանեն այստեղ տեղափոխել և ներառել է իր ավելի վաղ նկարած «Աբսենթի սիրահարը» (1859) կտավից. այդ ժամանակ որպես բնորդ ընտրվել է Կոլարդեն (*Colardet*): Կտավի աջ անկյունում նկարված ծեր տղամարդու կերպարի համար որպես բնորդ է աշխատել Գերուն (*Guéroult*): Երեխաների կերպարների համար որպես բնորդ են ծառայել Լեոնը (գլխարկով երեխան) և Ալեքսանդևը (մուգ գույնի հանդերձանքով երեխան)։

## Տես նաև
* Էդուարդ Մանե
* Արվեստի ազգային պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Old Musician, 1862, Edouard Manet, Google Cultural Institute
* "Édouard Manet, les premières œuvres" (auf französisch). Van Gogh.
* "Édouard Manet (artist), French, 1832 - 1883, The Old Musician, 1862". National Gallery of Art 

Կատեգորիա:1862 նկարներ
Կատեգորիա:Էդուարդ Մանեի նկարներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Միկլոս Գիմեշ

**Միկլոս Գիմեշ** (, ),  հունգարացի լրագրող, քաղաքական գործիչ։ Իր գործունեությամբ աչքի է ընկել 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ։ 1958 թվականի հունիսի 16-ին դավաճանության համար Իմրե Նադի և Պալ Մալետերի հետ դատապարտվել է մահապատժի։ 1989 թվականին, 31 տարի հետո, արդարացվել է։

## Կենսագրություն
Միկլոս Գիմեշի ծնողները հունգարացի հրեաներ էին, մասնագիտությամբ հոգեբույժներ, ովքեր դարձել էին բողոքականության ունիտարիզմ հավատքին։ Գիմեշը ներգրավվել է Հունգարիայի կոմունիստական շարժման մեջ 1942 թվականին, որպես լրագրող աշխատել է տարբեր կոմունիստական թերթերում։ 1955 թվականին հեռացվել է Հունգարիայի Աշխատանքային ժողովրդական կուսակցությունից Լասլո Ռայկին արդարացնելու կոչի համար։ Լինելով Իմրե Նադի քաղաքական ընկերը՝ կարողացել է 1956 թվականին վերականգնել իր անդամակցությունը։

1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ զբաղվել է և՛ քաղաքականությամբ, և՛ հեղափոխական լրագրությամբ։ Այլ հեղափոխականների հետ միասին հիմնադրել և խմբագրել է «Magyar Szabadság» (Ազատ Հունգարիա) թերթը։ Հեղափոխության շարքերում է եղել նույնիսկ խորհրդային զորքերի ներխուժումից հետո և հիմնել է Հունգարիայի Ժողովրդավարական Անկախության շարժումը։

1956 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Գիմեշը ձերբակալվել և բերման է ենթարկվել։ Մեկ ու կես տարի հետո Գերագույն դատարանի կողմից դատապարտվել է մահապատժի, որն իրականացվել է 1958 թվականի հունիսի 16-ին, երբ Գիմեշը 40 տարեկան էր։

## Պատկերասրահ

GimesMiklós Virágárok10b.jpg|Միկլոս Գիմեշի հուշատախտակը
Gimes Miklós sírja.jpg |Միկլոս Գիմեշի գերեզմանը Բուդապեշտում
Nagy Imre, Maléter Pál, Gimes Miklós, Losonczy Géza (4).JPG


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Révész, S. Egyetlen élet.

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Հունգարական հեղափոխության մշակութային ներկայացուցիչներ (1956)

Չնայած 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ չհաջողվեց դուրս մղել Հունգարիայի իշխող կոմունիստական կառավարությանը՝ ընդվզումը  շատ արվեստագետների, գրողների, բանաստեղծների, կոմպոզիտորների և կինոգործիչների համար ոգեշնչման աղբյուր հանդիսացավ։

## Ֆիլմեր
Հեղափոխությանը նվիրված նկարահանվել են շատ գեղարվեստական և վավերագրական ֆիլմեր։ Դրանցից են՝

* *[http://www.mnsi.net/~pwatkins/forgottenFaces.htm Մոռացված դեմքեր]* (1961), Պիտեր Ուտկինսի կարճամետրաժ ֆիլմը, որը նկարահանվել է Քենթերբերիի փողոցներում և իրատեսորեն վերստեղծում է հեղափոխական իրադարձությունները։ 
* *[http://www.dvdtimes.co.uk/content.php?contentid=58330 Սեր (Szerelem)]* (1971), նկարահանել է Կառոյ Մակը։ Ֆիլմը պատմում է մի ծեր կնոջ և նրա հարսի պատմությունը, նրա որդու/ամուսնու ազատազրկման ընթացքում հեղափոխության ազդեցության և նրա՝ բանտից տուն վերադարձի մասին։
* Ռեկա Պիգնիցկիի 2006 թվականին նկարահանած *[http://www.56films.com/ Ուղևորություն տուն] * (Hazatérés) ֆիլմը պատմում է երկու քույրերի մասին, ովքեր փորձում են պարզել, թե որպես ազատամարտիկ ինչ է արել իրենց հայրը 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ընթացքում։ Պատմությունը բացահայտվում է, երբ քույրերը, կատարելով մահամերձ հոր խնդրանքը, նրա աճյունը ԱՄՆ-ից Հունգարիա են տեղափոխում և հանձնում հայրենի հողին։

## Երաժշտություն
Չնայած Դմիտրի Շոստակովիչի 1957 թվականին գրված Սիմֆոնիա № 11-ը վերնագրված է «1905 թվական» և նպատակադրված է եղել երաժշտականորեն նկարագրելու Ռուսաստանում այդ տարվա տարաբախտ ժողովրդավարական ապստամբությունը, հաճախ այն համարում են Հունգարիայի իրադարձությունների մեկնաբանություն։ Շոստակովիչը հաճախ է անդրադարձել  20-րդ դարի ռուս հեղափոխական երգերին՝ նկարագրելով ցարական դաժանություններն ու ազատության կարոտը և վառ պատկերել է 1905 թվականի հեղափոխության բռնի ջախջախումը։ Ժամանակի խորհրդային լսարանների համար հունգարական հեղափոխության համանմանությունը անվրեպ էր։

## Գրականություն
Ջեյմս Էլբերտ Միչեները, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ ապրելով Ավստրիայում, գրել է «Անդաուի կաուրջը» վեպը։ Նա ականատես է եղել փախստականների ալիքին, ովքեր 1956 թվականի նոյեմբերին փախել են Հունգարիայից, երբ խորհրդային զորքերը ներխուժել և  ձերբակալություններ են կատարել։ Գիրքը Միչեների ամենավաղ աշխատանքներից է։ Այն նկարագրում է իրադարձություններ ապստամբությունից առաջ և հետո, որոնք հիմնված են ականատեսների հետ հարցազրույցների վրա, սակայն կերպարների անունները փոխված են՝ պաշտպանելու նրանց և իրենց Հունգարիայում թողած ընտանիքներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարական հեղափոխություն (1956)
Կատեգորիա:Հունգարիայի մշակույթ
Աղմկային բաղաձայններ

**Աղմկային բաղաձայններ,** այն բաղաձայնները, որոնք ամբողջությամբ կազմված են աղմուկից կամ որոնց մեջ գերիշխում է աղմուկը։ Հայերենում, բացի ձայնավորներից և ձայնորդներից մնացած բոլոր հնչյուններն աղմկային են։ Հնչյունաբանության մեջ տարբերում են խուլ աղմկային բաղաձայններ և ձայնեղ աղմկային բաղաձայններ։

Աղմկային բաղաձայնները կամ հնչյուններն առաջանում են, երբ օդի հոսքի առջև ինչ-որ պատնեշ է հայտնվում, որը ձայնային անցուղում առաջացնում է օդի ճնշում։ Այս հնչյունների արտաբերումը ենթադրում է ձայնային անցուղու մասնավոր կամ ամբողջական փակում՝ փոփոխություններ, որոնց ժամանակ առաջանում է շփում։

Խուլ բաղաձայնները կարող են լինել՝ պայթական, պայթաշփական, շփական և հպանցումային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաղաձայններ
Բրաուն շրջան (այլ կիրառումներ)

**Բրաուն շրջան**, կարող է վերաբերել՝
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Հարավային Դակոտա նահանգի 66 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Մինեսոտա նահանգի 87 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Վիսկոնսին նահանգի 72 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը,
* Բրաուն շրջան, ԱՄՆ Օհայո նահանգի 88 վարչական միավորներից մեկը։
Հունգարիայի աշխատավորների կուսակցություն

**Հունգարիայի աշխատավորների կուսակցություն** (, *MDP*), 1948-1956 թվականներին իշխող կոմունիստական կուսակցություն Հունգարիայում։ Ստեղծվել է Հունգարիայի Կոմունիստական կուսակցության (MKP) և Հունգարիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունների միավորմամբ։

1956 թվականի նոյեմբերին Հունգարիայի աշխատավորների կուսակցությունը վերակազմվել և անվանվել է ՀՍԲԿ։ Հանդես է եկել *«սոցիալիստական շինարարության հետագա ծավալման»* նախաձեռնությամբ։ ՀՍԲԿ VII համագումարը (1959 թվականի նոյեմբեր–դեկտեմբեր) հաստատել է երկրի տնտեսության զարգացման 2-րդ հնգամյա (1961–1965) պլանի նախապատրաստման դիրեկտիվները, որոշ փոփոխություններ մտցրել կուսակցության կանոնադրության մեջ։ Կուսակցության VIII համագումարը (1962 թվականի նոյեմբեր) պնդում էր, որ երկրում ավարտվել է «սոցիալիստական հասարակարգի հիմքերի ստեղծումը», քաղաքում և գյուղում ձևավորվել են միասնական սոցիալիստական արտադրահարաբերություններ։ ՀՍԲԿ X համագումարը (1970 թվականի նոյեմբերի 23–28) հավաստել է կուսակցության գլխավոր գծի անխախտությունը, խնդիր դրել *«ավելի բարձր մակարդակով շարունակել սոցիալիստական հասարակարգի լիակատար կառուցման կուրսը»*, մի շարք փոփոխություններ մտցրել կուսակցության կանոնադրության մեջ։ ՀՍԲԿ XI համագումարը (1975 թվականի մարտի 17–22) ընդունել է ծրագրային հայտարարություն, որտեղ ձևակերպված են եղել այսպես կոչված սոցիալիստական հասարակարգի առաջիկա 15–20 տարիների խնդիրները։

Կուսակցության բարձրագույն մարմինը եղել է համագումարը, որն ընտրում էր ԿԿ և ԿՎՀ։ ԿԿ-ն իր հերթին ընտրում էր քաղբյուրո և քարտուղարություն։

ՀՍԲԿ կենտրոնական օրգանն է եղել «Նեպսաբադշագ» («Nepszabadsag») թերթը, տեսական և հասարակական քաղաքական օրգանը՝ «Տարշադալմի սեմլե» («Tarsadalmi Szemle») ամսագիրը։

## Ներկայացուցիչներ
* Արպադ Սակաշիչ (1948, հուլիսի 12 - 1950, ապրիլ)
*Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար*
* Մատյաշ Ռակոշի (1948, հունիսի 12 - 28 июня 1953, հունիսի 28)
*Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար*
* Մատյաշ Ռակոշի (1953, հունիսի 28 - 1956, հուլիսի 21)
* Էրնյո Գերե (1956 թվականի հունիսի 21- հոկտեմբերի 25)
* Յանոշ Կադար (1956 թվականի հոկտեմբերի 25 - 30)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարիայի կուսակցություններ
Ժան Ջորկաեֆ

**Ժան Ջորկաեֆ** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլային մարզիչ։

## Կենսագրություն
1960-ական թվականներին Ժան Ջորկաեֆը նշանակալի խաղացող էր ֆրանսիական ֆուտբոլում, եղել է Ֆրանսիայի հավաքականի ավագը, մասնակցել 1966 թվականի Անգլիայում կայացած աշխարհի առաջնությանը, երկու անգամ արժանացել է Ֆրանսիայի լավագույն ֆուտբոլիստի կոչմանը։

Ֆրանսիայի կրկնակի գավաթակիր է` 1964 թվականին «Լիոնի» և 1969 թվականին՝ «Մարսելի» կազմում։

Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է 48 հանդիպում և խփել 3 գոլ։

Մասնակցել է եկել Լև Յաշինի հրաժեշտի խաղին։

Ժան Ջորկաեֆի հայրը Ռուսաստանից արտագաղթած կալմիկ Արմադիկ Ջորկաեֆն է, մայրը լեհուհի է։

Ժան Ջորկաեֆն ամուսնացած է հայուհի Մարի Օհանյանի հետ։ Նրանց որդիներից մեկը` Յուրի Ջորկաեֆը, ևս ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ է, որը 82 խաղ է անցկացրել Ֆրանսիայոի հավաքականում և նրա կազմում դարձել աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն։ Ժանն ու Մարին ունեն ևս երկու որդի` Դենին և Միշան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Джоркаев Жан, Калмыкия спортивная, автор-составитель А. П. Лактионов, Элиста, НПП Джангар, стр. 143—145
* Илишкин Л., Династия Джоркаевых, Элиста, АПП Джангар, 2000, 80 стр

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը ''National Football Teams'' կայքում (անգլ.)
* Կենսագրությունը (ֆր.)
* Հարցազրույց խաղացողի հետ (ֆր.)
* Կենսագրությունը  (ռուս.)

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ հայկական սերմամբ
Աճառյանի օրենք

**Աճառյանի օրենք**, հնչյունական օրենք, որ հայտնաբերել է հայագետ Հրաչյա Աճառյանը՝ Վանի բարբառի հնչյունական երևույթների քննության ժամանակ։ Օրենքի ձևակերպումը Աճառյանը տվել է «Քննություն Վանի բարբառի» աշխատության մեջ։ Օրենքը փաստում է, որ Վանի բարբառում *ա* ձայնավորը, գտնվելով գրաբարի թրթռուն պայթականից առաջացած խուլի մոտ, դառնում է *ä,* իսկ խուլից առաջացած խուլի մոտ մնում է *ա*։ Օրինակ՝ բան-պäն, բարի-պäրի։ Օրենքը առնչվում է հայերենի հնչյունական համակարգի պատմական զարգացման հարցերին։

Հայ բարբառային միավորներում ձայնեղ բաղաձայններից հետո ձայնավորների քմայնացումը՝ Աճառյանի օրենքը, պատմական հնագույն հնչյունական օրենքներից է, որ մոտավորապես միջին դարերից ի վեր դադարել է գործել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերեն
Կատեգորիա:Հնչյունական օրենքներ
Հովհաննես (ճարտարապետ)

**Հովհաննես**, հայ ճարտարապետ։ Կառուցել է հնագույն և սակավաթիվ աղյուսաշեն հուշարձաններից մեկը՝ Սրվեղի վանքը, որը գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզի Այգեհովիտ գյուղից 3 կմ հարավ, Խաչի Տակ կոչվող վայրում, անտառապատ բացատի բարձրադիր սարալանջին։

Հուշարձանի ներսում, հյուսիսային պատի վրա, մկրտության ավազանի մոտ ագուցված քարի վրա գրված է շինարարական արձանագրություն, որի մեջ հիշատակված է նաև ճարտարապետի անունը.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Էրիան Շերին

**Էրիան Շերին** (, ծնվ.՝ ), բրիտանացի գրող, երգիծաբան, լրագրող և (Հումանիստական բրիտանական ասոցիացիայի և Ռիչարդ Դոքինզի աջակցությամբ) ավտոբուսների վրայի աթեիստական գովազդային արշավի նախաձեռնող։

## Կենսագրություն
Շերինը բնակվում է Լոնդոնում։ Լրագրողությամբ զբաղվում է 21 տարեկանից, երբ սկսել է *«[[New Musical Express]]»-ի* համար ձայնաերիզների լուսաբանման հաղորդումներ վարել։ 2002 թվականին սիթքոմների գրող-հեղինակների գծով գրավել է BBC-ի տաղանդների մրցույթի երկրորդ հորիզոնականը։ Հետո նա սկսել է սցենարներ գրել բրիտանական կատակերգական հեռուստասերիալների համար, այդ թվում նաև BBC-ի «Իմ ընտանիքը» շոուն и «Two Pints of Lager and a Packet of Crisps»։ Բացի այդ, Շերինը սցենարիստ է հանդիսացել CBBC և CITV ալիքների մանկական հաղորդումների մի շարք թողարկումների համար։ Շերինը կանոնավորապես գրում է *«[[Guardian]]»-ի* համար, ինչպես նաև համագործակցում է *«[[Sunday Times]]»-ի* և *«[[The Independent]]»-ի* հետ։

## Աթեիզմ
[thumb|left|250px|Էրիան Շերինը [Ռիչարդ Դոքինզի հետ]]
Էրիան Շերինը դաստիարակվել է քրիստոնեական ավանդույթներով։ Նրա հայրը՝ ունիտար ունիվերսալիստ էր, իսկ մայրը ծագմամբ՝ պարս, իսկ կրոնով՝ զրադաշտական։ Այժմ Էրիան Շերինը աթեիստական և աշխարհիկ հումանիստական շարժումների ակտիվ մասնակից է։ Նա հանդիսացել է ավտոբուսների վրայի աթեիստական գովազդային արշավի նախաձեռնող՝ ի պատասխան ավետարանչական քարոզիչների նմանատիպ գովազդի տեղադրմանը, որտեղ նրանք հղվում էին մի կայքի վրա, որը պնդում էր թե «բոլոր ոչ քրիստոնյաներին դժոխքում սպասում են ընդմիշտ տանջանքներ» և «նրանք այրվելու են կրակի գեհենում»։ Հասարակական տրանսպորտի վարչությունում նման գրություններից վրդովված Շերինին պարզաբանել են, որ գովազդի մեջ ոչ մի վիրավորական բան չեն տեսնում և դա մի գովազդատուի մասնավոր կարծիքի արտահայտումն է։ Ի պատասխան իշխանությունների անգործությանը՝ 2008 թվականի հունիսի 20-ին Շերինը «The Guardian» կայքում տեղադրել է «Աթեիստներ՝ տվեք հինգ» հոդվածը, որտեղ կոչ արեց Լոնդոնի ավտոբուսներին աթեիզմի գովազդի գաղափարը աջակցող բոլոր անձանց նվիրաբերել հինգ ֆունտ բոլորն։

2009 թվականի հոկտեմբերին Շերինը հրապարակել է աթեիզմի առաջին բարեգործական գիրքը՝ «Ս. Ծննդյան աթեիստական ուղեցույց» (*The Atheist's Guide to Christmas*, որի վրա աշխատել է 42 հեղինակ), որից հետո հայտարարել է, որ դադարեցնում է աթեիստական ակտիվիզմը և զբաղվելու է իր վեպի գրա աշխատանքներով։ Շեիրնը մնում է Հումանիստական բրիտանական ասոցիացիայի ակտիվ կողմնակից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էրիան Շերինի պաշտոնական կայքը 
* Էրիան Շերինի պրոֆիլը «Guardian»-ում
* atheistcampaign.org Ավտոբուսների վրայի աթեիստական գովազդային կամպանիա 
*Ariane Sherine's Blog

Կատեգորիա:Աթեիստ ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բարեգործներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացիներ պարսկական սերմամբ
Բատական բլիթ

thumb|Վիլյամ Օլիվեր (1695—1764), Բատական բլիթների ստեղծող

**Բատական բլիթներ** (), խմորիչով խմորի քաղցր կտորներ, ունեն կլոր ձև, միջուկը թխված շաքարե գնդիկներից է, երեսին ցանված է շաքարի փոշի։ Միջուկին երբեմն ավելացնում են նաև ցուկատ, հաղարջ, չամիչ և խաղող։

Բատական բլիթները հնարավոր է 18-րդ դարի «Բատական տորթի» շարունակությունն են կազմում։ Առաջին անգամ դրանք հիշատակվում են 1763 թվականին և մինչև օրս արտադրվում են Անգլիայի Բատ քաղաքում։ Միակ փուռը, որտեղ դրանք մինչև օրս պատրաստվում են, Բատի փուռն է իր Չելսիրոուդ, Վեստենհայսթրիթ խանութներով։ 18-րդ դարի բնագիր բաղադրատոմսում օգտագործվում էր նաև բրիոշ կամ յուղով ու ձվով խմորից բուլկի, որի վրա ցանում էին քեմոնի սերմեր կամ շաքարի փոշի։ Բատական բլիթները իրենց այժմյան տեսքով ստեղծվել են Բատում` այցելուներին հանքային ջրերով բուժող բժիշկ Վիլյամ Օլիվերի կողմից։ Հետագայում նա, երբ հասկացավ, որ բլիթները շատ յուղալի են ռևմատիզմով հիվանդների համար, ստեղծեց Օլիվեր թխվածքաբլիթները։

## Տես նաև
* Օլիվեր (թխվածքաբլիթ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Традиционный рецепт батской булочки 
* Рецепт батской булочки 
* О городе Бате
* Доктор Оливер

Կատեգորիա:Անգլիական խոհանոց
Դենիս Թումասյան

|2019–2020|  Չայկա Պեսչանոկոպսկոյե|17 (1)}}
 | ընդհանուր տարիներ = 
 | ընդհանուր խաղեր = 
 | ընդհանուր գոլեր = 
 | ազգային թիմ =  
 | մարզչական ակումբ = 
 | պարգևների փոխարեն = 
 | մեդալ = 
 | մեդալ-ծալել = 
 | մասնագիտական ըստ = 
 | հավաքականի ըստ = 
}}

**Դենիս Թումասյան** (), հայկական ծագմամբ ռուս նախկին ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Խաղացել է պաշտպանի դիրքում։

## Կարիերա
Թումասյանն իր առաջին գոլը խփել է «Ուրալ» ֆուտբոլային ակումբի կազմում, 2010 թվականի ապրիլի 10-ին։ Իր գոլով, Դենիսը բացել է խաղի հաշիվը։ Նրանց մրցակիցը «Ռոտորա» ֆուտբոլային ակումբն էր։ Խաղը ավարտվեց 2:1 հաշվով, հօգուտ Ուրալի։

Հանդես է եկել 3-րդ լիգայում, որտեղից շատ կարճ ժամանակում տեղափոխվել է հիմնական կազմ։ Ֆինլանդիայում անցկացրել է ընդամենը 40 խաղ և դարձել 8 գոլի հեղինակ։

Ֆինլանդիայում 2 մրցաշրջան անցկացնելուց հետո, նորամուտ է նշում դեպի ռուսական ֆուտբոլ։ Եղել է մոսկովյան «Տորպեդո» ակումբի խաղացող։

2014 թվականի հունիսի 18-ին տեղափոխվել է «Ուֆա» ակումբ։

## Կարիերան ազգային հավաքականում
2011 թվականի օգոստոսի 28-ին հրավիրվել է հանդես գալու Հայաստանի ազգային հավաքականում։ Սակայն ֆուտբոլիստը այդպես էլ չմիացավ թիմին։ Ըստ տարբեր ԶԼՄ-ների, Դենիսը Հայաստան չուղևորվեց տարբեր փաստաթղթային սխալներ ունենալու պատճառով։

## Ձեռքբերումները
### Թիմային
* 2012/13 թվականի Ռուսաստանի ֆուտբոլի առաջնության **հաղթող**
* 2012 և 2013 թվականներին արժանացել է Գավաթի
### Անձնական
* 2012/13 մրցաշրջանի լավագույն պաշտպան
* 2012/13 մրցաշրջանի լավագույն պաշտպան-ռմբարկու

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի պրոֆիլը «Ուրալի» պաշտոնական կայքում  
* Ֆուտբոլիստի պրոֆիլը footballdatabase.eu կայքում 

Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:Ուֆայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Վիոլետա Ֆերրարի

**Վիոլետա Ֆերրարի** (, ), հունգարացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Վիոլետա Ֆերրարին ծնվել է 1930 թվականի ապրիլի 25-ին Հունգարիայի Խոդմեզյովաշարխեյ քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է իտալացի զինվոր, որ գերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Վիոլետա Ֆերրարին սովորել է Բուդապեշտի երաժշտական ակադեմիայում։

Վիոլետա Ֆերրարին երեք տարի աշխատել է Բուդապեշտի Ազգային թատրոնում։ 1956 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ խորհրդային զորքերը մտել են Հունգարիա, Վիոլետա Ֆերրարին ամուսնու՝ Շանդոր Սաբոյի հետ տեղափոխվել է Արևմտյան Գերմանիա։ Այնտեղ նա սովորել է գերմաներեն և մինչև 1984 թվականը խաղացել Ֆրանկֆուրտի *Kleinen Theater am Zoo* թատրոնում։

Վիոլետա Ֆերրարին հայտնի է «Երկու անգամ երկու երբեմն հավասար է հինգի» (1954), *Conrad: The Factory-Made Boy* (1983) և *Stoppt die Welt — Ich möchte aussteigen* (1966) ֆիլմերում կատարած իր դերերով։

1997 թվականին Վիոլետա Ֆերրարին վերադարձել է Հունգարիա, սակայն բժիշկների խորհրդով այլևս բեմում չի խաղացել խուճապային խանգարման պատճառով։

Վիոլետա Ֆերրարին մահացել է Բուդապեշտում 2014 թվականի հունվարի 23, 83 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հունգարացի դերասաններ
Քարթալ

**Քարթալ** (՝ *Արծիվ*), շրջան Ստամբուլի մարզում։ Գտնվում է Ստամբուլի ասիական հատվածում։

## Պատմություն
Դեռևս 6-րդ դարում՝ Բյուզանդական կայսրության ժամանակաշրջանում, այս վայրերում եղել են ձկնորսական գյուղեր։ 11-րդ դարում տեղանքը գրավվել է թուրք առաջնորդ Սուլեյման Շահի կողմից։ Սկսած 1400 թվականից, տեղանքը անցել է Օսմանյան կայսրության կազմը։

Թուրքիայի Հանրապետության հիմնումից հետո տեղանքը կազմել է առանձին շրջաններրի կազմը, սակայն 1947 թվականին Քարթալը կազմավորվել է որպես առանձին վարչական շրջան՝ մտնելով Ստամբուլի մարզի կազմը։ Քարթալը համարվում է Ստամբուլի արդյունաբերական կենտրոնը։

2005 թվականի տվյալներով Քարթալում տեղակայված է մեծ և միջին չափի 400 ֆաբրիկաներ ինչպես նաև մոտ 1300 փոքր ձեռնարկություններ, որտեղ աշխատում է մոտ 40000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շրջանի պաշտոնական կայք էջը 
* Մունիցիպալիտետի պաշտոնական կայք էջը 

Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Թակուբոկու Իսիկավա

**Թակուբոկու Իսիկավա** (, ), ճապոնացի բանաստեղծ, գրաքննադատ, մեծ դեր է ունեցել թանքայի զարգացման գործում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ճապոնական գլխավոր կղզի Հոնսյուի փոքրիկ գյուղում։ Աղքատ հոգևորականի ընտանիքում եղել է միակ որդին և ի ծնե անվանակոչվել է Հադզիմե («առաջնեկ»)։ Թակուբոկու-ն գրական կեղծանունն է, որը առաջին անգամ օգտագործել է 1903 թվականին և նշանակում է «փայտփորիկ»։
Առաջին թանքան տպագրվել է 1902 թվականին Տոկիոյի «Առավոտյան աստղ» ամսագրում. 

Եղել է ուսուցիչ, այնուհետև համագործակցել է ամսագրերի հետ։
Իսակավա Թակուբոկուն եղել է պատերազմի հակառակորդ։ Ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ հրատարակել է
«Ձգտումներ» ժողովածուն, որի մեջ ներառել է «Ծովակալ Մակարովի հիշատակին» վերնագրով բանաստեղծությունը, որտեղ պոետը երգում է ռուս զինվորների սխրագործությունների մասին։

Մոր մահից մեկ ամիս անց մահացել է աղքատության մեջ տուբերկուլոզից 26 տարեկան հասակում։

## Գրականություն

* *Гришина В. А.* Исикава Такубоку — критик и публицист. — М., 1981.
* *Топоров В. Н.* Два дневника (Андрей Тургенев и Исикава Такубоку) // Восток-Запад. Исследования. Переводы. Публикации. Выпуск четвёртый. — М., 1989. — С. 78-99.
* Исикава Такубоку // Япония от А до Я. Популярная иллюстрированная энциклопедия. (CD-ROM). — М.: Directmedia Publishing, «Япония сегодня», 2008. — ISBN 978-5-94865-190-3.
* Keene D. The First Modern Japanese: The Life of Ishikawa Takuboku : — Columbia University Press, 2016. — 288 p. — ISBN 978-0-231-17972-0.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ներպես

**Ներպես** (), քաղաք Ֆինլանդիայի Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում՝ Բալթիկ ծովի ափին։

Մինչև 2010 թվականը մտել է Արևմտյան Ֆինլանդիա վարչատարածքային միավորի կազմի մեջ։ Ըստ ներկայիս վարչական բաժանման սկզբունքների՝ գտնվում Օստրոբոտնիայի նահանգում։

Համարվում է սոսկ շվեդախոս բնակավայր Ֆինլանդիայում։ Քաղաքի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 88,4 %-ը խոսում է շվեդերեն լեզվով։

Առավելապես գյուղատնտեսական քաղաք է։ Հայտնի է իր ջերմոցային տնտեսություններով՝ հատկապես լոլիկի ներկրմամբ։ Բնակչությունը՝ ։

## Բնակչություն
Ըստ 2016 թվականի մարդահամարի արդյունքում Ֆինլանդիայի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ Ներպեսի բնակչությունը կազմում է 9,392 մարդ։ Ներպեսը բնակչության թվով զբաղեցնում է 110-րդը՝ բնակավայրերի շարքում։

Քաղաքի հիմնական բնակիչները շվեդները և ֆիններն են։ Բնակչության մեծամասնությունը խոսում է շվեդերենով և Ներպեսը համարվում է Ֆինլանդիայի ամենախոշոր շվեդախոս քաղաքներից մեկը։

Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 9,61 մարդ/կմ քառ.:

## Միջազգային հարաբերություններ
### Քույր քաղաքներ
Ներպեսի քույր քաղաքներն են՝
*  Ակրանես, Իսլանդիա
*  Տենդեր, Դանիա
*  Վեստերվիկ, Շվեդիա
*  Բեմբլե, Նորվեգիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ
Գեորգի Լիտվան

**Գեորգի Լիտվան** (, ), հունգարացի պատմաբան, քաղաքական գործիչ, քաղաքական ակտիվիստ, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ եղել է գլխավոր պաշտոնյա։

## Կենսագրություն
Գեորգի Լիտվանը ծնվել է 1929 թվականի փետրվարի 19-ին միջին խավի կրթված հունգարա-հրեական ընտանիքում։ Հայրը՝ Ջոզեֆ Լիտվանը (Litván József), որպես ձախ արմատական 1918-1919 թվականներին մասնակցել է քրիզանթեմների հեղափոխությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայրը բռնի ուժով տեղափոխվել է Մաութհաուզեն համակենտրոնացման ճամբար, իսկ Գեորգին և ընտանիքի մնացած անդամները տեղափոխվել են այլ ճամբարներ։ Հայրը, ընտանիքի մի քանի այլ անդամներ վերապրել են Հոլոքոսթը, սակայն մայրը մահացել է։

1946-1950 թվականներին Լիտվանը սովորել է Բուդապեշտի համալսարանի քաղաքատնտեսության ֆակուլտետում։ 1950-1952 թվականներին պարտադիր զինվորական ծառայության է անցել հունգարական բանակում, այնուհետև մինչև 1957 թվականը որպես ուսուցիչ է աշխատել մասնագիտական ավագ դպրոցում, որտեղ եղել է նաև տնօրենի օգնական։
մինի|Գեորգի Լիտվանի հուշատախտակը

## Քաղաքական գործունեություն
1947-1956 թվականներին Լիտվանը եղել է Հունգարիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ, այնուհետև կարճ ժամանակահատված միացել է Հունգարիայի ընդհատակյա դեմոկրատական կուսակցությանը, որտեղ զբաղվել է կուսակցությունների քաղաքականության դասավանդմամբ։ 1956 թվականին միացել է Իմրե Նադի ընդդիմադիր Հունգարական դեմոկրատական կուսակցությանը։

## Աշխատություններ
* with János M. Bak: Az 1956-os magyar forradalom : reform, felkelés, szabadságharc, megtorlás: tőrténelmi olvasókőnyv. Budapest: Tankőnyvkiadó, 1991. Translated into German as Die Ungarische Revolution 1956: Reform, Aufstand, Vergeltung. Wien: Passagen Verlag, 1994.
* A Twentieth-Century Prophet: Oscar Jászi 1875-1957. Budapest: Central European University Press, 2006

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ