ԱՄՆ-ն ընդդեմ «Էլկոմսոֆթի»

մինի|Դմիտրի Սկլյարովը 2010 թվականին
**Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները ընդդեմ «Էլկոմսոֆթի»**, քրեական դատավարություն 2001 թվականին «Էլկոմսոֆթ» ընկերության և նրա աշխատակից, ռուս ծրագրավորող Դմիտրի Սկլյարովի Digital Millennium Copyright Act (DMCA) խախտման վերաբերյալ:

Աշխատելով «Էլկոմսոֆթում»՝ Դմիտրի Սկլյարովը ստեղծել է Advanced eBook Processor (AEBPR) ծրագիրը, որը թույլ է տվել հեռացնել պաշտպանիչ կոդավորումը Adobe Acrobat PDF և Adobe Acrobat eBook Reader ֆայլերից, այսինքն՝ գրքի ֆայլը վերափոխել PDF-ի՝ առանց իրական կոտրելու: Ծրագիրը «Էլկոմսոֆթ» կայքում վաճառքի հանվելուց անմիջապես հետո Adobe կորպորացիան դիմել է նրան AEBPR-ին՝ վաճառքից հանելու պահանջով, Adobe-ի բողոքով պրովայդերը կոտրել է «Էլկոմսոֆթ» կայքը։ Վերջինս կայքը տեղափոխել է նոր տիրույթ, վաճառքից հանել AEBPR-ը և տեղադրել այն բաց տիրույթում: 

Դմիտրի Սկլյարովը ելույթ է ունեցել Adobe Acrobat eBook Reader-ի խոցելիության վերաբերյալ և ներկայացրել է Advanced eBook Processor-ը Լաս Վեգասում կայացած DEF CON-9 ամենամյա կիբեռհանցագործների համաժողովում: Առավոտյան ելույթից հետո նա ձերբակալվել է ՀԴԲ-ի աշխատակիցների կողմից Adobe-ի հակահրթիռային ստորաբաժանման ուղղորդման համար։ Նրան և «Էլկոմսոֆթ» ընկերությանը մեղադրանք է առաջադրվել վերջերս ընդունված Digital Millennium Copyright Act մտավոր սեփականության պաշտպանության մասին ամերիկյան օրենքը խախտելու համար։

Սկլյարովը մեկ ամիս անց է կացրել ամերիկյան բանտերում, գրավի դիմաց ազատ է արձակվել այն բանից հետո, երբ նրա պաշտպանության համար լայնածավալ արշավ է ծավալվել, որը գլխավորել է Electronic Frontier Foundation-ը (EFF): Գնահատելով հեղինակային իրավունքների ռիսկերը՝ 2001 թվականի հուլիսի վերջին Adobe-ը հետ է կանչել Սկլյարովի դեմ դիմումը, սակայն մեղադրողի տեղը զբաղեցրել է ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը։ 2001 թվականի դեկտեմբերին նրա դեմ մեղադրանքները հանվել են, նրան թույլ են տվել վերադառնալ Ռուսաստան՝ պայմանով, որ 2002 թվականի ապրիլին ժամանի ԱՄՆ և ցուցմունք տա դատարանում:

«Էլկոմսոֆթ» ընկերությունն արդարացրել է երդվյալ ատենակալները 2002 թվականի դեկտեմբերի 25-ին:

## Ընթացք
### AEBPR-ի թողարկում և Adobe-ի պահանջ
2001 թվականի հունվարին Adobe կորպորացիան թողարկել է Adobe Acrobat E-Book Reader ծրագիրը, այն հասանելի է դարձել անվճար ներբեռնման համար և նախատեսված էր BarnesandNoble ամենամեծ առցանց գրախանութից գնված գրքերը կարդալու համար։ Ծրագրի DRM համակարգը հրատարակչին թույլ էր տալիս վերահսկել օգտագործողի հավելվածի՝ գիրքն այլ օգտվողներին ուղարկելու, մասամբ կամ ամբողջությամբ տպելու, տեսողական խնդիրներ ունեցող հաճախորդների համար «բարձրաձայն կարդալու» գործառույթը ակտիվացնելու կամ չակտիվացնելու հնարավորությունը: Այս ընտրանքներն աշխատում էին միայն ինտերնետին միացված սարքերի վրա։

2001 թվականի հունիսի 23-ին ռուսական «Էլկոմսոֆթ» ընկերությունը իր կայքում վաճառքի է հանել Advanced eBook Processor (AEBPR) ծրագիրը, որը շրջանցել է eBook-ի DRM պաշտպանությունը ապօրինի պատճենումից և գրքի ֆայլը PDF-ի վերածել՝ առանց իրականում կոտրելու։ Ծրագիրը որակավորվել է որպես օրինական, աշխատում է այն ֆայլերի հետ, որոնք օրինականորեն պատկանում են գնորդին և թույլ են տալիս նրան օգտագործել իր ֆայլերը սարքերի ավելի մեծ տիրույթում, ինչպես նաև թարգմանել, օրինակ, ձայնային խոսքի կույր և տեսողական խնդիրներ ունեցող օգտվողների համար: Այդ ժամանակ Ռուսաստանում գործում էր օրենք, որի համաձայն ցանկացած անձ իրավունք ուներ օրինականորեն ձեռք բերված ապրանքների մեկ կրկնօրինակում կատարել՝ առանց դրա սեփականատիրոջը տեղեկացնելու։

AEBPR-ի թողարկումից երեք օր անց Adobe-ի հակահրեական ստորաբաժանումը նամակ է ուղարկել «Էլկոմսոֆթին»՝ մեղադրելով հեղինակային իրավունքների խախտման մեջ հավաստիացնելով, որ իրենց ծրագրի միակ կիրառումը կլինի կիբեռհարձակում, և պահանջելով հինգ օրվա ընթացքում հեռացնել ծրագիրը ինտերնետից։ Հունիսի 26-ից 27-ը դրա թողարկման կապակցությամբ փակվել է Barnes & Noble.com, մինչև Adobe-ը թողարկել է eBook-ի պաշտպանության նոր տարբերակը. Amazon.com չի փակվել և հունիսի 29-ին անց է կացրել պաշտպանության թարմացում։

Արդեն հունիսի 27-ին Adobe-ի խնդրանքով հոսթինգ մատակարար Verio Inc. անջատել է «Էլկոմսոֆթ» կայքը։ Եվս երկու օր անց RegNow վճարային համակարգը դադարել է վճարումներ ընդունել։ «Էլկոմսոֆթի» կայքը տեղափոխել է այլ հոսթինգ և ծրագիրը տեղադրել անվճար՝ դադարեցնելով վաճառքը։ «Էլկոմսոֆթի» գլխավոր տնօրեն Ալեքսանդր Կատալովը մեղադրել է Adobe-ին անպատասխանատու կերպով հակերության համար անկայուն ծրագիր թողարկելու մեջ և վստահություն հայտնել, որ այն կարող է կոտրել «առավելագույնը կես ժամում»՝ հայտարարելով նաև, որ նույնիսկ թողարկումից առաջ ընկերությունը Adobe-ին նամակ է ուղարկել՝ նշելով DMR պաշտպանության համակարգի թույլ կողմերը։

2001 թվականի հունիսի 26-ին ՀԴԲ-ի սպա Դեյվիդ Օ' Քոնելին դիմել է Adobe-ի ներկայացուցիչ Քևին Նաթանսոնը, ով հայտնել է «Էլկոմսոֆթ» ընկերության կողմից ապօրինի ծրագրի տարածման մասին։ Adobe-ի ավագ մենեջեր Թոմ Դիասը հաստատել է, որ AEBPR-ը հեռացնում է պաշտպանությունը PDF-ից: Adobe-ի հակաահաբեկչական ստորաբաժանման ներկայացուցիչ Դերիլ Սպանոն Օ'Քոնելին հայտնել է, որ «Էլկոմսոֆթի» աշխատակից Սկլյարովը շուտով ելույթ կունենա Նևադայում՝ խորհրդաժողովում։

### Ձերբակալում և հանրային արձագանք
2001 թվականի հուլիսի 15-ին Սկլյարովը և նրա գործընկեր Անդրեյ Մալիշևը DEFCON-9-ում հանդես են եկել «ebook's Security-Theory and Practice» զեկույցով։  Նրանք ներկայացրել են AEBPR-ը և խոսել են Adobe-ի կողմից թողարկված eBook և PDF ձևաչափերի պաշտպանության խոցելիության մասին: Դրանից քիչ առաջ Սկլյարովը հրապարակել է նույն զեկույցը՝ որպես իր դիսերտացիայի նախապաշտպանության մաս։

Հուլիսի 16-ի առավոտյան հյուրանոցի ելքի մոտ ՀԴԲ գործակալները ձերբակալել են Սկլյարովին և Մալիշևին։ Այս ձերբակալությունը DEF CON-ի խոսնակների առաջին ձերբակալությունն էր, ինչպես նաև առաջինը թվային Հազարամյակի հեղինակային իրավունքի ակտի (DMCA) նոր օրենքով: Անդրեյ Մալիշևին ազատ են արձակել ձերբակալությունից անմիջապես հետո։  Սկլյարովին կասկածում են Digital Millennium Copyright Act (DMCA) ՝ մտավոր սեփականության պաշտպանության մասին ամերիկյան օրենքի խախտման մեջ, այդ թվում՝ հեղինակային իրավունքով պաշտպանված նյութերի ապօրինի շրջանառության, ինչպես նաև դրան իր գործատուին օժանդակելու մեջ։ ԱՄՆ-ի օրենքների համաձայն, ծրագիրը հեռացնում էր պաշտպանությունը ֆայլերից, ինչը բավարար էր Սկլյարովին ձերբակալելու համար։

Դմիտրի Սկլյարովը մեկ ամիս անցկացրել է բանտում՝ սկզբում Նևադայում, այնուհետև տեղափոխվել է Օկլահոմայի դաշնային բանտ, իսկ դրանից՝ Սան Հոսե։

Ինչպես հայտարարել է «Էլկոմսոֆթի» մենեջերը, Սկլյարովի ձերբակալության մասին լուրերի հայտնվելուց անմիջապես հետո ընկերության կայքի հաճախելիությունը երեք անգամ աճել է: «Էլկոմսոֆթը» նաև կոչ է արել գնել Սկլյարովի մշակումներից մեկը՝ Advanced PDF Password Recovery-ը, որպեսզի «օգնի նրան դուրս գալ բանտից»։

Սկլյարովի ձերբակալությունը հասարակական լայն արձագանք է առաջացրել։ Սկլյարովին աջակցել է Electronic Frontier Foundation (EFF) կազմակերպությունը. ձերբակալման հաջորդ օրը նրանք համատեղ հայտարարություն են հրապարակել ծրագրավորողին ազատ արձակելու պահանջով, բացել են կայքը free-dmitry.org և նրանք սկսել են ստորագրություններ և նվիրատվություններ հավաքել գրավի դիմաց: Արդեն հուլիսի 19-ին Սկլյարովի աջակցության ակցիան տեղի է ունեցել Կալիֆորնիայում Adobe-ի կենտրոնակայանի մոտ։ Նրան սատարող երթեր են անցկացվել նաև Լոնդոնում և Էդինբուրգում ամերիկյան դեսպանատան մոտ,համացանցում սկսել են թափ հավաքել Adobe-ի արտադրանքը բոյկոտելու կոչերը։ Ինչպես նշել է «Էլկոմսոֆթի» մարքեթինգի մենեջեր Դմիտրի Խարչենկոն, Ամերիկյան DMCA-ն խախտելու մեղադրանքով Սկլյարովին ձերբակալելը «նույնն էր, ինչ Ռուսաստան ժամանած արաբ շեյխին բազմակնության համար ձերբակալելը»։

Սկլյարովի և «Էլկոմսոֆթի» դեմ գործը պատմության մեջ առաջին դեպքն էր թվային «Հազարամյակի հեղինակային իրավունքի մասին» օրենքով, ըստ Digital Millennium Copyright Act-ի հայտարարությամբ։ Սկլյարովին աջակցող հրապարակային ելույթները հանգեցրին նրան, որ արդեն 2001 թվականի հուլիսի 23-ին EFF-ի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ Adobe-ի փոխնախագահ Քոլին Պուլիոտը հայտարարել է, որ ընկերությունը չի աջակցում ծրագրավորողի ձերբակալությանը և կոչ է անում իշխանություններին ազատ արձակել նրան։ 2001 թվականի օգոստոսի 6-ին Սկլյարովին ազատ են արձակել 50 հազար ԱՄՆ դոլար գրավի դիմաց՝ արգելելով լքել նահանգի տարածքը։ Adobe ընկերությունը հետ է վերցրել Սկլյարովի դեմ իր հայցը, սակայն շարունակել է «Էլկոմսոֆթի» դեմ գործը։ Սկլյարովի դեմ մեղադրանքի կողմը զբաղեցրել Է ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը։

### Դատավարության ընթացք
2001 թվականի օգոստոսի 28-ին Սկլյարովին և «Էլկոմսոֆթին» մեղադրանք է առաջադրվել թվային Հազարամյակի հեղինակային իրավունքի ակտի (DMCA) խախտման հինգ կետով։ Սկլյարովին մեղսագրվել է հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի խախտում, ինչպես նաև հանցանքին օժանդակություն և մեղսակցություն։ Դատարանում պարտվելու դեպքում ծրագրավորողին սպառնում էր մինչև 25 տարվա ազատազրկում և 2,250 մլն ԱՄՆ դոլարի տուգանք, իսկ «Էլկոմսոֆթ» ընկերությանը՝ 2,25 մլն ԱՄՆ դոլարի տուգանք։

Ամբաստանյալի փաստաբանները պաշտպանությունը կառուցեցին այն փաստի վրա, որ AEBPR-ը հաճախորդներին թույլ է տալիս օգտվել արդեն գնված բովանդակությունն օգտագործելու իրենց օրինական իրավունքից։ Օգտագործվել է նաև այն փաստարկը, որ DMCA օրենքը չի սահմանում այն գործիքները, որոնք արգելում է, դրա ձևակերպումները լղոզվել են և առանձին դրույթներում ուղղակիորեն հակասում են Սահմանադրության առաջին փոփոխությանը, որը երաշխավորում է խոսքի ազատությունը։

2001 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ կառավարությունը համաձայնել է հանել Սկլյարովի դեմ առաջադրված բոլոր մեղադրանքները, պայմանով, որ նա ցուցմունք կտա իր ընկերության գործով դատավարության ժամանակ։ 2001 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Սկլյարովին թույլ են տվել վերադառնալ Ռուսաստան՝ 2002 թվականի ապրիլին ԱՄՆ գալու պարտավորության ներքո, որպեսզի հանդես գա դատարանում։

Դատավարության ընթացքում պաշտպանական կողմը փորձել է հասնել մեղադրանքի վերացմանը՝  որպես հակասահմանադրական, սակայն այդ դիմումը մերժվել է դատարանի կողմից։

Դատարանում Սկլյարովը հանդես է եկել պաշտպանական կողմում և նշել է, որ իր գործատուն AEBPR-ի վաճառքի ժամանակ մերժում է տեղադրել՝ հիշեցնելով, որ դրա օգտագործումը հնարավոր է միայն օրինականորեն գնված կոնտենտի համար, իսկ ծրագրի 100 դոլար արժեքը չէր կարող այն հասանելի դարձնել կիբեռհանցագործների համար։

2002 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, Կալիֆոռնիայի Սան Խոսե քաղաքում երկշաբաթյա դատավարությունից հետո, երդվյալ ատենակալների դաշնային դատարանը «Էլկոմսոֆթին» մեղավոր է ճանաչել մեղադրանքի բոլոր կետերով։

## Ներդրումը դատական պրակտիկայում
Գործը քրեական հետապնդման առաջին դեպքն էր՝ կապված Digital Millennium Copyright Act-ի խախտման հետ։ Սկլյարովի ձերբակալության կապակցությամբ հասարակական վրդովմունքի ալիքը զգալի վնաս է հասցրել Adobe ընկերությանը, որը փորձել է վաղ փուլում դուրս գալ դատավարությունֆից: Գործը ծառայել է թվային իրավունքների համար ակտիվիստների համախմբմանը, թվային ազատության համար պայքարողների դիրքերի ամրապնդմանը։

Դեպքը նաև արտառոց է նրանով, որ գործը վերաբերում էր մեկ այլ պետության քաղաքացու անհատական հետապնդմանը իր երկրում (Ռուսաստան) լիովին օրինական գործունեության համար, նրան բարոյական տառապանքներ պատճառելով՝ առանց ԱՄՆ-ում նրան բարոյական վնաս պատճառելու։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* МЮ. Обвинительное заключение, архивированные Фондом электронных границ
* Обвинение Adobe по делу против «Элкомсофт»
* Русский обвиняется в Калифорнии в нарушении авторского права.(архивные)
* Первое обвинительное заключение в отношении российских национальных компаний в Сан-Хосе, Калифорния(архивные)
* Россия заключает соглашения с Соединенными Штатами по вопросу авторского права(архивное)
* Свободу Дмитрию Склярову
* Дмитрий Скляров: я просто помог людям
* 
* Подборка материалов по делу