Հայկական փողոց (Չեննայ)

**Հայկական փողոցը,** որը տեղանքում հայտնի է որպես **Առանմանայկարան փողոց**, Հնդկաստանի Չեննայ քաղաքի Ջորջ Թաունի առևտրային կենտրոնի պատմական փողոցներից մեկն է։ Ճանապարհն անցնում է հյուսիսից հարավ և հյուսիսում միացնում է Մանադի փողոցը հարավում գտնվող «China Bazaar Road»-ի հետ (NSC Bose Road): Փողոցը խիտ է մի քանի դարավոր պատմական կառույցներով։

Փողոցը կոչվել է հայերի անունով, ովքեր եղել են Մադրաս քաղաքի վաղ վերաբնակիչներից։ Մի քանիսը տեղափոխվել են Ջորջ Թաունի առևտրային թաղամասի երկար փողոց 1750-ականներին՝ ի վերջո փողոցը կրելով իրենց անունը: Տեղացիները, սակայն, ապականել են Արանմանայկարան փողոցի անունը, որը նշանակում է «պալատականների փողոց»։

## Պատմություն
Հնդկաստանում հայերի ամենավաղ գոյությունը սկսվել է 8-րդ դարի վերջին՝ Թոմաս Կանայի մուտքով Մալաբարի ափով 780 թվականին։ Թեև շատ բան հայտնի չէ նրա ծագման կամ առաքելության մասին, Հուբերտա ֆոն Վոսի *«Հույսի դիմանկարները. ժամանակակից աշխարհում»* հեղինակը ցույց է տալիս, որ նա գովաբանվել է քրիստոնեության վերածննդի համար կատարած աշխատանքի համար: Սակայն միայն 1660-ական թվականներին հայկական ներկայությունը Մադրասում նշանավոր է դարձել: Ըստ *«Մադրաս. երկիրը, ժողովուրդը և նրանց կառավարումը»* Ս. Մութիահի, քաղաքի ամենահին հայկական տապանաքարը Կոջա Դավիթ Մարգարն է, որը գտնվել է Փոքր լեռան մոտ, որը թվագրվում է 1663 թ. Կոջա Պետրուս Ուսկան 17-րդ դարի Չենայի հայ համայնքի նշանավոր մարդասեր հայ էր։ Ենթադրվում էր, որ Մադրասի հայերն առաջինն էին, որ հայտնաբերեցին Սուրբ Թովմասի գերեզմանը լեռան վրա 16-րդ դարում: Նա կառուցել է «Մարմալոնգ» կամուրջը և նվիրել այն հանրությանը: Թեև այն ժամանակները, երբ հայերը սկսել են բնակություն հաստատել քաղաքում, մնում է մութ, արձանագրությունները հստակ ցույց են տալիս, որ հայերը մենաշնորհել են առևտուրը մի կողմից Հնդկաստանի և Արևմտյան Ասիայի և մյուս կողմից՝ Մանիլայի միջև, որը այն ժամանակ իսպանական բաստիոն էր: Նրանց հիմնական արհեստները ներառում էին մետաքս, համեմունքներ և գոհարներ։ Չեննայից երեք հայ ընտանիքներ դեռևս այցելում են հայկական փողոցում գտնվող հայկական եկեղեցի` պահպանելու իրենց մշակութային ժառանգությունը։

## Պատմական շենքեր փողոցի երկայնքով
Երկար ու նեղ փողոցում տեղակայված են պատմական մի քանի կարևոր շինություններ, ներառյալ մի քանի պաշտամունքի վայրեր: Հայկական եկեղեցին քաղաքի, թերևս, ամենատեսանելի հայկական հուշարձանն է։ Այն առաջին անգամ կառուցվել է 1712 թվականին, իսկ ավելի ուշ վերակառուցվել է 1772 թվականին ֆրանսիական պաշարումից հետո։ Առաջին եկեղեցին կառուցվել է փայտից ներկայիս Բարձր դատարանի տարածքում՝ Արևելահնդկական ընկերության թույլտվությունից հետո: Արևելահնդկական ընկերությունը հայերին հատկացրել է 50 ֆունտ ստերլինգ եկեղեցու ծախսերը տնօրինելու համար, ինչը խրախուսել է ավելի շատ առևտրականների բնակություն հաստատել եկեղեցում և շրջակայքում։ *«Հին Մադրասի մնացորդներ»*-ում «HD Love»-ը նշում է, որ ամենահին հայկական եկեղեցին, որը գտնվում է Հին Սև քաղաքում, ինչպես ցույց է տրված Թոմաս Փիթի քարտեզում, հավանաբար կառուցվել է Հնդկաստանի հայ բնակիչների հետ ընկերության ուխտի կնքումից անմիջապես հետո: Նոր եկեղեցին, սակայն, օծվել է Ջորջ Թաունում Ագա Շավմիերի մատուռի տարածքում: Հենց եկեղեցին է տվել փողոցին իր անունը։ Եկեղեցին ունի քաղաքի ամենամեծ զանգերը, որոնցից յուրաքանչյուրը կշռում է 200 կգ և ամենահին երկուսը թվագրվում են 1754 և 1778 թվականներով, և դրա խորանը պատկանում է ավելի վաղ հայկական եկեղեցուն, որը գտնվում էր Մադրասի բարձր դատարանի մոտ։ Եվս երկու զանգ նվիրել է Էլիազար Շավմիերը, իսկ մնացած երկուսը 1837թ. Եկեղեցական համալիրը քաղաքի հայ բնակչության համար ծառայել է նաև որպես գերեզմանոց։ Այստեղ թաղված է աշխարհի առաջին հայկական «Ազդարար» պարբերականի հիմնադիր, հրատարակիչ և խմբագիր վերապատվելի Հարություն Շմավոնյանը։ Այսօր հայկական եկեղեցական համալիրը կառավարվում է Կալկաթայում գործող հայկական տրեստի կողմից:

Եկեղեցուն հարող Սուրբ Մարիամ տաճարը թվագրվում է 1658 թվականին, որը 1886 թվականին դարձել է Մադրասի տաճար։ Մայր տաճարն ունի մի քանի հին յուղաներկ։ Եկեղեցու ծխական դահլիճը հյուրընկալել է թամիլերենի մի քանի երաժշտության համերգներ 1940-ականներին, երբ ուղղափառ խմբերը դեմ էին թամիլերեն երգերը Կարնատիկ երաժշտության մեջ տարածելու քայլին, որն ուներ օրվա մի քանի երաժշտական պատկերակներ։ Դրանում երգում է Բհագավաթարը։ Թամիլական Իսաի Սանգամը գործել է Գոխալեի սրահից 1944-1953 թվականներին: Սուրբ Մարիամի անգլո-հնդկական բարձրագույն միջնակարգ դպրոցը, Հնդկաստանի հնագույն դպրոցներից մեկը և առաջին հինգ դպրոցներից մեկը, որը ստեղծվել է բրիտանական ժամանակաշրջանում, գտնվում է Սուրբ Մարիամի Մայր տաճարի հարևանությամբ և հիմնադրվել է 1839 թվականին:

Չեննայում ամենատեսանելի հայկական հուշարձանը հայկական եկեղեցին է, որն առաջին անգամ կառուցվել է 1712 թվականին, իսկ հետո վերակառուցվել 1772 թվականին ֆրանսիական պաշարումից հետո։ Առաջին եկեղեցին կառուցվել է փայտից ներկայիս Բարձր դատարանի տարածքում՝ Արևելահնդկական ընկերության թույլտվությամբ: Եկեղեցու ծախսերը տնօրինելու համար հայերին տրվել է 50 ֆունտ ստերլինգ։ Սա խրախուսեց ավելի շատ առևտրականների հաստատվել այդ տարածքում և շրջակայքում: Հին Մադրասի մնացորդները «HD Love»-ի կողմից մատնանշում է, որ ամենահին հայկական եկեղեցին, որը գտնվում է Հին Սև քաղաքում, ինչպես ցույց է տրված Թոմաս Փիթի քարտեզում, հավանաբար կառուցվել է Հնդկաստանի հայ բնակիչների հետ ընկերության ուխտի կնքումից անմիջապես հետո: Նոր եկեղեցին, սակայն, օծվել է Ջորջ Թաունում Ագա Շավմիերի մատուռի տարածքում: Այն փողոցը, որի վրա գտնվում է եկեղեցին, շարունակում է կոչվել Հայկական փողոց, որտեղ ժամանակին ապրել են վերաբնակները։

Փողոցում է գտնվում Կաչչալեսվարար տաճարը, որը կառուցվել է 1725 թվականին Կալավայ Չեթիի կողմից, որը աշխատում է Բրիտանական Արևելյան Հնդկաստանի ընկերության համար, իրեն պատկանող հողատարածքում։

Փողոցը նաև Բիննիի շտաբն է՝ քաղաքի առաջատար բիզնես հաստատությունը 1799 թվականից մինչև 1990-ական թվականներին դրա փակումը, որը գրասենյակը տեղափոխել է տարածք 1812 թվականին: Գլխավոր գրասենյակի շենքը դասական կառույց է՝ կոր պատշգամբներով, հսկայական սրահներով և տեքի փայտից աստիճաններով։ Այնուամենայնիվ, կազմակերպության փակումից ի վեր շենքի ճակատագիրը մութ է մնում։

Երիտասարդ տղամարդկանց հնդկական ասոցիացիայի (YMIA) գլխավոր գրասենյակը, որը կառուցվել է Էննի Բեսանտի կողմից 1915 թվականին, գտնվում է Բիննիի հարևանությամբ։ Շենքում գործում էր նաև «Գոխալեի սրահ» կոչվող հաստատությունը, որը ժամանակի ընթացքում դարձել է հանրային հանդիպումների և հանրային արվեստագետների ելույթների վայր: Այժմ սպասվում է, որ դարավոր շենքը կքանդվի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 2
Կատեգորիա:Հայերը Մադրասում