Ավետարան (տերմին)

**Ավետարանը** կամ **բարի լուրը** աստվածաբանական հասկացություն է մի շարք կրոններում: Պատմական Հռոմեական կայսերական պաշտամունքում և այսօր քրիստոնեության մեջ ավետարանը աստվածային կերպարի՝ փրկչի կողմից փրկության մասին լուր է, որը խաղաղություն կամ այլ օգուտներ է բերել մարդկությանը: Հին հունական կրոնում այս բառը նշանակում էր զոհաբերության կամ ծիսական նվիրաբերության տեսակ, որը նախատեսված էր բարի լուր ստանալու դեպքում աստվածներին շնորհակալություն հայտնելու համար:

Կրոնական հասկացությունը հանդիպում է առնվազն դեռևս Հունաստանի դասական դարաշրջանում, և հայտնի է, որ հռոմեացի հեղինակները այն ընդունել են մ.թ.ա. 1-ին դարի վերջին: Այն այսօրվա քրիստոնեության կենտրոնական ուղերձն է, որտեղ Հիսուս Քրիստոսի կյանքի և ուսմունքի մասին գրավոր պատմությունները հայտնի են որպես Ավետարաններ:

«Ավետարանի» հասկացությունը նշանակալից է նաև իսլամում, որտեղ այն անվանում են Ինջիլ (արաբերեն՝ الإنجيل‎, ռոմանացված՝ Ինջիլ, բառացիորեն՝ «բարի լուր»), որը համարվում է Իսային (Հիսուսին) տրված աստվածային հայտնություն:

## Ստուգաբանություն
*Ավետարանը* () հելլենիստական հունարեն  (*euangélion*), տերմինի հին անգլերեն թարգմանությունն է, որը նշանակում է «բարի լուր»։ Սա կարող է մեկնաբանվել որպես *euangélion* (εὖ, *eû*, «բարի» + ἄγγελος, *ángelos*, «պատգամաբեր» + -ιον, *-ion* փաղաքշական վերջածանց)։ Հունարեն տերմինը Վուլգաթայում լատիներենացվել է որպես , իսկ լատիներեն թարգմանվել է որպես .

Հին անգլերենում այն ​​թարգմանվել է որպես  (, «բարի» + , «լուր»). Հին անգլերեն տերմինը շարունակվել է նաև միջին անգլերենի Աստվածաշնչի թարգմանություններում և ժամանակակից անգլերենում պահպանվել է որպես *gospel*.

Հունարենում այս տերմինը սկզբնապես վերաբերում էր բարի լուրը հասցնելու համար սուրհանդակին վճարվող պարգևին կամ վարձատրությանը: Ավելի ուշ այն սկսեց վերաբերել բարի լուրի ուղերձին, ինչպես նաև կրոնական զոհաբերությանը՝ որպես երախտագիտություն բարի բախտի համար։

Իսլամում արաբերեն «**Ինջիլ**»՝ **Injīl** (الإنجيل) տերմինը ծագում է սիրիական ܐܘܢܓܠܝܘܢ (*awongelion*), բառից, որն ինքնին ծագում է նույն հունարեն euangelion բառից: Ղուրանը Ինջիլին հիշատակում է որպես աստվածային սուրբ գրություն, որը հայտնվեց Իսային (Հիսուսին), որը մուսուլմանների կողմից համարվում է չորս հիմնական հայտնված գրքերից մեկը՝ Թորայի, Զաբուրի և Ղուրանի հետ միասին։

## Հունական և հռոմեական կրոնում
### Հին Հունաստան

Հին հունական կրոնում «εὐαγγέλια» բառը նշանակում է զոհաբերություն, որը մատուցվում է  բարի լուրի համար։ Ինչպես մյուս հունական կրոնական շնորհակալության զոհաբերությունները, զոհաբերությունները լինում էին կենդանիների զոհաբերության, ուտելիքի և խմիչքի զոհաբերությունների և ծիսական նվիրաբերությունների տեսքով։ Ռազմական հաղթանակի լուրը հաճախ նշվում էր զոհաբերությամբ։ Մ.թ.ա. 424 թվականին Արիստոփանեսի «Ասպետներ» պիեսում կատակերգական կերպար Պափլագոնը առաջարկում է հարյուր կովերի զոհաբերություն Աթենասին՝ բարի լուրը նշելու համար։ Այս բառը հունարենում ունի կրկնակի իմաստ. եզակի ձևը նշանակում է բարի լուր բերող մարդ-պատգամաբերին վճարվող պարգև, իսկ հոգնակի ձևը՝ աստվածներին շնորհակալության զոհաբերություն բարի լուրի համար։

### Հռոմ

Հռոմեական կայսերական պաշտամունքը մեծարում էր Օգոստոսի Ավետարանը կամ «Divus Augustus»-ը, որը առաջին հռոմեական կայսր Օկտավիանոսի, որը հայտնի է նաև որպես Օգոստոս Կեսարի, առասպելական տարբերակն էր։ Օգոստոսը և՛ մարդ էր, և՛ աստված, «փրկիչը, ով վերջ դրեց պատերազմին, ով խաղաղություն կբերի»։ Խաղաղության այս շրջանը կոչվում է «Pax Romana»: Խաղաղության բարի լուրը անսովոր մեծ ավետարանի զոհաբերությամբ նշելու համար կառավարիչ Պողոս Ֆաբիուս Մաքսիմուսը առաջարկեց օրացույցի ծիսական նվիրաբերումը Օգոստոսին՝ նոր տարին սկսելով Օգոստոսի ծննդյան օրը։ Օգոստոսին նվիրված այս նվիրաբերումը ծառայեց կայսրության տարբեր տեղական օրացույցների համաժամեցմանը և դարձավ ամսվա՝ Օգոստոսի անվանման աղբյուրը: Աստվածային թագավորի ծննդյան օրը նվիրաբերելու գաղափարը հետագայում հիմք հանդիսացավ Հուլյան և Գրիգորյան օրացույցների համար։

Այս ավետարանական օրացույցի նվիրման մասին գրանցված է Պրիենեի օրացույցի արձանագրությունում։ Այնտեղ «բարի լուր» բառը, որը թարգմանվում է հելլենիստական հունարեն, հանդիպում է աստծո և փրկիչ Օգոստոսի ծննդյան տոնակատարության ժամանակ, ում նախախնամությունը ուղարկել էր խաղաղություն բերելու համար։ Այն հայտարարում է Պրիենե քաղաքի մտադրության մասին՝ փոխել իրենց օրացույցը, որպեսզի այն սկսվի Օգոստոսի ծննդյան օրվանից՝ բարի լուրի առաջին օրվանից։ Պրիենեի արձանագրությունը ավետարան հասկացության ամենահայտնի նախաքրիստոնեական օգտագործումն է: Թվագրվելով մ.թ.ա. 9 թվականին՝ Հիսուսի ծնունդից մի քանի տարի առաջ, արձանագրությունը ցույց է տալիս, որ «ավետարան»-ը օգտագործվել է որպես քաղաքական տերմին, նախքան այն կիրառվելը քրիստոնեության մեջ։

## Աստվածաշնչում և քրիստոնեությունում
### Եբրայերեն սուրբ գրություն

Հին եբրայերեն  (*besorah*) գոյականը, կարծես թե, կրում է նույն կրկնակի իմաստը, ինչ համարժեք հունարեն ավետարան բառը, որն օգտագործվում է և՛ բարի լուրը տարածող պատգամաբերի, և՛ բարի լուրը ստանալուց հետո աստծուն շնորհակալության զոհ մատուցելու համար։ Գոյական և բայական ձևերը մի քանի անգամ օգտագործվում են եբրայերեն Աստվածաշնչում։

#### Քրիստոնեական մեկնաբանություն
Քրիստոնեական աստվածաբանությունը Հիսուս Քրիստոսի մեջ փրկության բարի լուրը նկարագրում է ոչ թե որպես նոր հասկացություն, այլ ինչպես կանխագուշակվել է Եբրայերեն Գրություններում (քրիստոնեական Աստվածաշնչերում հայտնի է որպես Հին Կտակարան) և մարգարեաբար քարոզվել է դեռևս մարդու անկման ժամանակ, ինչպես նշված է Ծննդոց 3։ 14-15-ում, որը կոչվում է «Նախավետարան»։

### Նոր Կտակարան
#### Ավետարանները

Հիսուսի հին կենսագրությունների մի ժանրը ստացել է Ավետարան անվանումը, քանի որ դրանք բարի լուր են հաղորդում Հիսուսի մասին՝ որպես քրիստոնյա փրկչի, խաղաղություն բերող և մարդկությանը մեղքից փրկագնած զոհաբերության։ Քրիստոնեական Նոր Կտակարանի առաջին չորս գրքերը կանոնիկ ավետարաններն են՝ Մատթեոս, Մարկոս, Ղուկաս և Հովհաննես։ Բացի այդ, գոյություն ունեն կամ գոյություն են ունեցել մի շարք ոչ կանոնիկ ավետարաններ, բայց պաշտոնապես չեն ներառվել քրիստոնեական Աստվածաշնչում։

#### Պողոսի նամակներում
Պողոս առաքյալը Կորնթացիներին ուղղված առաջին նամակում տվել է այս բարի լուրի (ավետարանի) հետևյալ ամփոփումը, որը վաղ քրիստոնեական հավատո հանգանակներից մեկն է (թարգմանված անգլերեն).

Պողոսը Ավետարանը նկարագրում է որպես հզոր և փրկարար.Ես ավետարանը ամոթ չեմ համարում, քանի որ Աստծո զորությունն է ամեն հավատացյալի փրկության համար. նախ՝ հրեայի, ապա՝ հույնի։

Հռոմեացիներին 1:16

#### Գործք Առաքելոցում
Բարի լուրը կարելի է ամփոփել բազմաթիվ ձևերով՝ արտացոլելով տարբեր շեշտադրումներ: Չ. Հ. Դոդը ամփոփել է քրիստոնեական բարի լուրը, ինչպես սովորեցրել է Պետրոս առաքյալը Գործք Առաքելեց գրքում.

* Իրականացման դարաշրջանը սկսվել է,
* Սա տեղի է ունեցել Հիսուսի ծառայության, մահվան և հարության միջոցով,
* Հարության շնորհիվ Հիսուսը բարձրացվել է Աստծո աջ կողմում՝ որպես նոր Իսրայելի մեսիական գլուխ
* Եկեղեցում Սուրբ Հոգին Քրիստոսի ներկայիս զորության և փառքի նշանն է.,
* Մեսիական դարաշրջանը շուտով կհասնի իր ավարտին Քրիստոսի վերադարձով։

### Քրիստոնեական տարբեր շարժումներում

Բարի լուրը Աստվածաշնչում նկարագրվում է բազմաթիվ տարբեր ձևերով։ Յուրաքանչյուրը արտացոլում է տարբեր շեշտադրումներ և նկարագրում է Աստվածաշնչյան պատմության մի մասը կամ ամբողջը։ Բարի լուրի քրիստոնեական ուսմունքը, ներառյալ Առաքյալների քարոզչությունը Գործք Առաքելոցում, ընդհանուր առմամբ կենտրոնանում է Հիսուսի հարության և դրա հետևանքների վրա։ Երբեմն Աստվածաշնչում բարի լուրը նկարագրվում է այլ կերպ, բայց այն դեռևս նկարագրում է Աստծո փրկարար գործերը։ Օրինակ՝ Պողոս առաքյալը սովորեցրել է, որ բարի լուրը հայտարարվել է Աբրահամ նահապետին հետևյալ խոսքերով. «Բոլոր ազգերը կօրհնվեն քեզնով» (Գաղատացիներ 3:6–9, համեմատել Ծննդոց 12:1–3-ի հետ)։

#### Ազատագրման աստվածաբանություն
Ազատագրման աստվածաբանությունը, որը ձևակերպված է լատինաամերիկյան կաթոլիկ աստվածաբաններ Լեոնարդո Բոֆի և Գուստավո Գուտիերեսի ուսմունքներում, ընդգծում է, որ Հիսուսը եկել է ոչ միայն մարդկությանը փրկելու, այլև աղքատներին և ճնշվածներին ազատագրելու համար։ Լատինական Ամերիկայի ավետարանչական շարժման նմանատիպ շարժումը «Ինտեգրալ առաքելությունն» է, որը Եկեղեցին դիտարկում է որպես շրջապատող աշխարհի դրական վերափոխման գործիք՝ ի պատասխան բարի լուրի։

### Քրիստոնեական առաքելություն
Քրիստոնեական միսիոներական շարժումը հավատում է, որ քրիստոնեական բարի լուրը բոլոր ժողովուրդների, բոլոր ազգերի, ցեղերի, մշակույթների և լեզուների համար նախատեսված ուղերձ է: Այս շարժումը սովորեցնում է, որ Հիսուսի բարի լուրի միջոցով է, որ մարդկության ազգերը վերականգնվում են Աստծո հետ հարաբերություններում, և որ ազգերի ճակատագիրը կապված է այս գործընթացի հետ։ Միսիոլոգիայի պրոֆեսոր Հովարդ Ա. Սնայդերը գրում է. «Աստված որոշել է Քրիստոսի հետ միասին Եկեղեցին դնել աշխարհը Իր հետ հաշտեցնելու Իր ծրագրի կենտրոնում»։

Պողոսի նամակներում նկարագրված մեկ այլ տեսանկյուն այն է, որ Հիսուսի մահվան և հարության բարի լուրի, ինչպես նաև բոլոր ազգերի մարդկանց կողմից դրա հետևանքով առաջացող երկրպագության միջոցով է, որ չարը պարտվում է տիեզերական մասշտաբով: Եփեսացիներին ուղղված նամակի 3-րդ գլխի մասին խորհելով՝ աստվածաբան Հովարդ Ա. Սնայդերը գրում է.

## Ղուրանում և իսլամում
### Ղուրանում
Ղուրանը արաբերեն **Injīl** (արաբերեն՝ الإنجيل‎, լատիներեն՝ Injīl, բառացիորեն՝ «բարի լուր») տերմինը անվանում է Իսային (Հիսուսին) տրված հայտնություն։ The Injīl-ը Ղուրանում նկարագրվում է որպես «առաջնորդություն և լույս» պարունակող և Թորայի նախորդ հայտնությունը հաստատող։ Ղուրանը նաև հրահանգում է «Ավետարանի ժողովրդին» դատել ըստ այն բանի, ինչ Աստված հայտնել է դրանում և նկարագրում է Ղուրանը որպես նախորդ սուրբ գրությունների պահապան։

### Իսլամական մեկնաբանություն
Իսլամական աստվածաբանության մեջ Ինջիլը համարվում է հայտնված սուրբ գրություններից մեկը (Թավրատի, Զաբուրի և Ղուրանի հետ միասին): Սուննիական և շիաական հիմնական ուսմունքները պնդում են, որ սկզբնական Ինջիլը Հիսուսին ուղղված իսկական հայտնություն էր, բայց նրանք ընդհանուր առմամբ պնդում են, որ սկզբնական Ինջիլը չի ​​պահպանվել անփոփոխ տեսքով (դիրքորոշում, որը հաճախ արտահայտվում է արաբերեն tahrīf՝ «փոփոխություն» կամ «աղավաղում» տերմինով)։

Դասական մեկնաբանները և շատ ժամանակակից մուսուլման գրողներ քննարկում են երկու լայնորեն տարածված տեսակետներ՝ (1) Ինջիլը առնվազն մասամբ գրառվել է Հիսուսի հետևորդների կողմից, բայց հետագայում ենթարկվել է խմբագրական փոփոխությունների, և (2) Հիսուսին հայտնությունը հիմնականում բանավոր է եղել և հետագայում արտացոլվել է տարբեր քրիստոնեական գրվածքներում: Երկու մոտեցումներն էլ հանդիպում են սուննիական և շիաական թաֆսիր գրականության մեջ և քննարկվում են ժամանակակից գիտական ​​աշխատանքներում։

### Վաղ իսլամական գրականություն և հադիսներ
Վաղ իսլամական պատմագրական աղբյուրները (օրինակ՝ սիրան և ժամանակագրությունները, ինչպիսին է ալ-Թաբարին) գրանցում են մուսուլմանների և քրիստոնեական համայնքների (օրինակ՝ Նաջրանի քրիստոնյաների) միջև փոխազդեցությունները, ներառյալ նամակները, պայմանագրերը և բանավեճերը, որոնցում քննարկվում են Ավետարանը և այլ սուրբ գրությունները։

Որոշ հադիսների ժողովածուներ պարունակում են պատմություններ, որոնք հղում են կատարում Գրքի մարդկանց կամ ավելի վաղ սուրբ գրություններին. քանի որ նման հադիսների իսկությունը և մեկնաբանական կշիռը տարբեր են, ժամանակակից հետազոտություններն ու հանրագիտարանները Ինջիլի մասին իսլամական ուսմունքը ամփոփելիս հիմնականում հիմնվում են Ղուրանի և հեղինակավոր թաֆսիրների վրա և հադիսների ապացույցներին վերաբերվում են զգուշորեն և համատեքստային։

### Միջկրոնական և միսիոներական (դաուա) համատեքստ
Ինջիլը կարևոր թեմա է մուսուլման-քրիստոնեական երկխոսության և մուսուլման միսիոներական դիսկուրսի մեջ: Աստվածաբանական փոխանակումներում հաճախ մեջբերվում են Գրքի մարդկանց ուղղված Ղուրանի պատվիրանները (օրինակ՝ Ղուրան 5:47) և այն տողերը, որոնք հաստատում և վերաիմաստավորում են նախորդ հայտնությունները (օրինակ՝ Ղուրան 5:48)։ Ժամանակակից գիտնականներն ու միջկրոնական գործիչները Ինջիլին սովորաբար դիտարկում են որպես համեմատության հիմնական կետ հայտնության, տեքստային պատմության և սուրբգրային հեղինակության վերաբերյալ քննարկումներում։

## Տես նաև
* Ավետարանչություն

## Աղբյուրներ
*Dodd, C. H. 1964 ''The Apostolic Preaching and its Developments '' Harper and Row.
*''General Directory for Catechesis'' 1997, Congregation for the Clergy
*Goldsworthy, G, 1991, *According to Plan: The Unfolding Revelation of God in the Bible* Sydney: Lancer Press.
*Johnstone, P, 2001, *Operation World*, Carlisle, UK: Paternoster Lifestyle.
*Köstenberger, A and P. O'Brien, 2001, *Salvation to the Ends of the Earth: A Biblical Theology of Mission* New Studies in Biblical Theology 11, Leicester: Apollos.
*Padilla, R, 2004, 'An Ecclesiology for Integral Mission,' in The Local Church, Agent of Transformation: An Ecclesiology for Integral Mission, T. Yamamori and C. R. Padilla, eds, Buenos Aires: Kairos Ediciones.
*Snyder, H. A., 1999, 'The Church in God's Plan,' in Perspectives on the World Christian Movement, 3rd edn, Pasadena, California: William Carey Library.
*Jepsen, Bent Kim, 2009 *The Origin of Good News*http://www.historicalchrist.com

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կաթոլիկ հանրագիտարան. Հուդայականներ - Բարի լուրի մշակութային հետևանքների վերաբերյալ
* Կաթոլիկ հանրագիտարան. Փրկություն
* Տիրոջ փրկությունը- Բարեփոխված քրիստոնեական Ավետարանի ներկայացում՝ շեշտը դնելով Տիրոջ փրկության վրա

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Ավետարան
Կատեգորիա:Կրոն