Նիֆուրտիմոքս

**Նիֆուրտիմոքս**, վաճառվում է *«Լամպիտ»* ապրանքանիշի անվան ներքո, հակամանրէային դեղամիջոց, որը կիրառվում է Շագասի հիվանդության (Ամերիկյան տրիպանոսոմոզ) և քնախտի դեղորայքային բուժման համար։ Քնախտի դեպքում, այն ​​կիրառվում է էֆլորնիթինի հետ միասին՝ նիֆուրտիմոքս և էֆլորնիթինի համակցված թերապիա։ Այն ցուցաբերում է մանրէասպան ազդեցություն՝ գրամ-դրական և գրամ-բացասական բակտերիաների դեմ, ներառյալ՝ ստաֆիլոկոկեր, էնտերոկոկեր, աղիքային ցուպիկ, սալմոնելլա, բրուցելոզ, քլամիդիա, կոկցիդիոզ և խոլերա, ինչպես նաև տրիխոմոնոզ, լամբլիոզ, տրիպանոսոմներ։ Նիֆուրտիմոքսը կիրառվում է դեղահաբերի տեսքով՝ օրալ կամ բերանացի ընդունման ճանապարհով։

Նման դեղամիջոցի երկարատև օգտագործման դեպքում, հաճախ զարգանում են կողմնակի ազդեցություններ, ինչպիսիք են՝ որովայնային ցավ, սրտխառնոց, փորլուծություն, քաշի կորուստ, գլխացավ, անքնություն։ Կրծողների վրա կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները մտահոգության տեղիք են տվել, քանի որ նման դեղամիջոցները կարող են մեծացնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Նիֆուրտիմոքսը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության ընթացքում, ինչպես նաև երիկամային կամ լյարդի հիվանդություններ ունեցող անձանց, քանի որ նեֆրոտոքսիկ է։ Այն ցուցաբերում է մանրէասպան ազդեցություն միկրոօրգանիզմների վրա՝ թե՛ վերարտադրողական, թե՛ ինտակտ փուլերում։

Նիֆուրտիմոքսը առաջին անգամ նկարագրվել է՝1965 թվականին, իսկ դեղամիջոցի դեղահաբերի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 2020 թվականի օգոստոս ամսին։ Այն ներառված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Նիֆուրտիմոքսը «Bayer» դեղագործական ընկերության կողմից մշակված նիտրոֆուրանային հակամանրէային դեղամիջոց է, որն օգտագործվում է Շագասի հիվանդության բուժման համար (բուժման տևողությունը 30-ից մնչև 60 օր)։ Այս դեղամիջոցը հիմնականում նախատեսված է՝ մինչև 18 տարին չլրացած երեխաների համար, որոնց քաշը առնվազն 2.5 կգ է: Դեղամիջոցի կիրառման հրահանգագիրում ներկայացված է՝ դեղաչափ, ցուցումներ և հակացուցումներ, ընդունման եղանակներ և կողմնակի ազդեցություններ։ Այնուամենայնիվ, նիֆուրտիմոքսի երկարատև օգտագործման հետևանքով, զարգանում են նշանակալի կողմնակի ազդեցություններ, մասնավորապես՝ ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններ, երիկամային դիսֆունկցիա, կանդիդոզ, իսկ երբեմն վարքային և հոգեկան շեղումներ։ Նիֆուրտիմոքսի բուժման ցածր ​​ցուցանիշների և տոքսիկության պատճառով, առավել հաճախ դիտարկվում է *բենզնիդազոլ* դեղամիջոցի կիրառումը՝ Շագասի հիվանդության բուժման համար, հատկապես երկարատև բուժման կարիք ունեցող հիվանդներին։

Նիֆուրտիմոքսը նաև կիրառվում է քնախտի բուժման ժամանակ, որը ակտիվ է հիվանդության երկրորդ փուլում (կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարում): Միայն նիֆուրտիմոքսի կիրառման դեպքում, հիվանդներից շատերի մոտ նկարագրվում է ռեցիդիվ (հիվանդության կրկնություն), այդ իսկ պատճառով միաժամանակ կատարվում է *[[մելարսոպրոլ]]* և նիֆուրտիմոքս դեղամիջոցների համակցում՝ մեծացնելով բուժման արդյունավետությունը։ Քնախտ հիվանդության դեպքում մելարսպրոլ/նիֆուրտիմոքսի կամ միայն մելարսոպրոլի համադրության հետազոտությունները, դեռևս պարզաբանված չեն։

Բուժման մեթոդի ընտրությունը կախված է հիվանդության ձևից և փուլից: Քնախտի բուժման ժամանակ կիրառվում է՝ *[[էֆլորնիթին]]*, որը տրվում է ներերակային ներարկման միջոցով, և շատ ավելի անվտանգ է, քան *մելարսոպրոլը*: Սովորաբար կիրառվում է նիֆուրտիմոքսի հետ համատեղ (նիֆուրտիմոքս-էֆլորնիթին համակցված թերապիա)։ Որքան վաղ է սկսվում բուժման պրոցեսը, այնքան մեծ են լիակատար ապաքինման հնարավորությունները: Քանի որ, մակաբույծները կարող են երկար ժամանակ կենսունակ մնալ,  հետագայում բերելով հիվանդության կրկնության՝ անգամ թերապիայի ավարտից շատ ամիսներ անց, բուժման արդյունավետությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է մինչև 24 ամիս տևողությամբ հետազոտության ժամանակահատված, որի ընթացքում կատարվում են բազմաթիվ լաբորատոր հետազոտություններ։

### Հղիություն և կրծքով կերակրում
Դեռևս, չկա որևէ հստակ ապացույց, հղիության ընթացքում դեղամիջոցի կիրառման անվտանգության մասին, հետևաբար խուրհուրդ չի տրվում օգտագործել, առանց որևէ հստակ բժշկական ցուցման։ Կան սահմանափակ թվով տվյալներ, ըստ որոնց, նիֆուրտիմոքսի օրական դեղաչափը՝ 15 մգ/կգ, կարող է անբարենպաստ ազդեցություն ունենալ կրծքով կերակրող կանանց մոտ։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Կողմնակի ազդեցությունները ի հայտ են գալիս նիֆուրտիմոքսի երկարատև կիրառման հետևանքով, հատկապես տարեց մարդկանց մոտ: Այս դեղամիջոցի տոքսիկության հետևանքով, կարող են զարգանալ ծանր ալերգիկ ռեակցիաներ, ինչպիսիք են՝ անաֆիլաքսիա և ուշացած գերզգայունության ռեակցիաներ, ներառյալ՝ դեղնախտ և դերմատիտ։ Կարող է զարգանալ նաև ծայրամասային նեյրոպաթիա և կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումներ։
frameless|386x386px|աջից
Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ
* անորեքսիա
* քաշի կորուստ
* սրտխառնոց
* փսխում
* գլխացավ
* գլխապտույտ
* ամնեզիա
Հազվադեպ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ
աջից|frameless|385x385px
* պապուլա
* դեպրեսիա
* տագնապ
* շփոթվածություն
* տենդ
* կոկորդաբորբ
* ջերմություն
* էպիլեպտիկ նոպա
* էրեկտիլ դիսֆունկցիա
* դող
* մկանացավ
* ձեռքերի և ոտքերի թմրածություն

### Հակացուցումներ
Նիֆուրտիմոքսը հակացուցված է լյարդի կամ երիկամային ծանր հիվանդություններ ունեցող անձանց, ինչպես նաև նյարդաբանական կամ հոգեկան խանգարումներ ունեցող հիվանդներին։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Այս դեղամիջոցի ազդեցության մեխանիզմը լիովին պարզաբանված չէ, սակայն կարծիք կա, որ այն տեղի է ունենում նիտրոռեդուկտազա ֆերմենտների ակտիվացման միջոցով, որոնք առաջացնում են ռեակտիվ մետաբոլիտներ՝ մի շարք վնասակար ազդեցություններով *Trypanosoma cruzi*-ի՝ Շագասի հիվանդության պատճառ հանդիսացող մակաբույծի վրա: Նիֆուրտիմոքսի մանրէասպան ազդեցությունը տեղի է ունենում ինչպես բջջանյութում, այնպես էլ բջջից դուրս։ Նիֆուրտիմոքս դեղամիջոցի մետաբոլիկ ճեղքումը իրականացվում է նիտրոռեդուկտազ ֆերմենտների միջոցով: Հայտնաբերվել են երկու հիմնական ոչ ակտիվ մետաբոլիտներ՝ M-4 և M-6: M-4 մետաբոլիտը նիֆուրտիմոքսի ցիստեինային կոնյուգատ է, մինչդեռ M-6-ը, հավանաբար, առաջանում է նիֆուրտիմոքսի հիդրոլիտիկ ճեղքման միջոցով: Այս նյութափոխանակության ուղին ապահովում է դեղամիջոցի արդյունավետ մշակումը՝ օգնելով նվազագույնի հասցնել տոքսիկությունը և կողմնակի ազդեցությունները։

## Հասարակություն և մշակույթ

### [[Իրավական օրինականություն]]
Նիֆուրտիմոքսը արտոնագիր է սատցել՝ Արգենտինայում, ԱՄՆ-ում, Թուրքիայում և Գերմանիայում, ինչպես նաև այլ երկրներում։ Այս դեղամիջոցի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 2020 թվականի օգոստոսին։

## Հետազոտություններ
Նիֆուրտիմոքսը գտնվում է կլինիկական հետազոտությունների II փուլում՝ մանկական նեյրոբլաստոմայի և մեդուլոբլաստոմայի բուժման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Հակաբիոտիկներ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա