open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գեղամա աշխարհ

**«Գեղամա աշխարհ»**, հասարակական-քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Գեղարքունիքի հրատարակչություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1996 թվականից Գավառում (1996-2001 թվականներին՝ «Գեղարքունիք»)։ Խմբագիրներ՝ Յուրի Խաչատրյան, Նաիրի Օհանյան, Խոսրով Խլղաթյան (2008 թվականից)։

Անդրադառնում է մարզպետարանի աշխատանքներին, մարզի հասարակական, տնտեսական, կրթական և մշակութային կյանքին, Սևանա լճի և նրա ջրհավաք ավազանի կենսապաշարների պահպանման ու զարգացման հիմ­նախնդիրներին, ժողովրդագրությանը, շրջանի պատմությանը, անվանի դեմքերին, մշակութային հուշարձաններին։ Լուսաբանում է համահայկական միջոցառումները։ Առանձնակի տեղ է հատկացրել Արցախյան ազատամարտին և գեղարքունիքցի ազատամարտիկներին։

Տպագրում է գեղեցիկ ստեղծագործություններ, գրականագիտական և պատմագիտական հոդվածներ։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Ղևոնդ Դալլաքյան

**Ղևոնդ Մեխակի Դալլաքյան** (), պատմաբան։ Պատմական գիտական դոկտոր (1961 թվական), պրոֆեսոր (1966 թվական)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1915թ․ նոյեմբերի 15ին ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի Վերին Շեն գյուղւմ։

## Կրթություն
1939 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։

## Աշխատանքային գործունեությւն
**1939թ-ից** դասախոսել է Ադրբեջանի մանկավարժական ինստիտուտում։

**1946-1952թթ․՝** ՀԿԿ Երևանի Սպանդարյան շրջկոմի առաջին քարտուղար։

**1952թ․-ից** դասախոսել է ԵԱԱԻ-ում

**1971-1988թթ․**՝ ԽՄԿԿ պատմության ամբիոնի վարիչ

**1947-1951թթ․**՝ ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավոր

**[[Սովետական Հայաստան (թերթ)|«Սովետական Հայաստան»]] ''թերթի խմբագիր***

== Ձեռքբերումներ ==
*'1948-1952թթ․՝** [[Կենտրոնական կոմիտե (ՀԿԿ)|ՀԿԿ կենտկոմի]] անդամ

**1961թ․՝** պատմական գիտությւնների դոկտոր

**1966թ․՝''' պրոֆեսոր

## Գրքեր
Լույս են տեսել Ղևոնդ Դալլաքյանի «Մարտական 89» (1968թ․) , «Հոկտեմբերի արևը Շամշադինում» (1969թ․), «Հոկտեմբերի դրոշի ներքո» (1987թ․) աշխատությւնները։

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ
Եկեղեցին հայկական

**«Եկեղեցին հայկական»**, հոգևոր, կրոնաբարոյական ամսաթերթ։ Ֆրանսիայի հայ կաթոլիկ առաջնորդարանի պարբերաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Փարիզում։

Տնօրեն՝ Պատրիկ Դեդեյան, խմբագիր՝ Գևորգ Ասատուրյան։

Լուսաբանում է հայ կաթոլիկ հա մայնքի առօրյան, տպագրում կրոնական, աստվածաբանական, բարոյախոսական հոդվածներ, մշակութային և տեղեկատվական նյութեր։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թեմ
Բալկանա

**Բալկանա** (), զբոսաշրջային և հանգստի կենտրոն, մտնում է Գորանսկ-Պլիվա ափամերձ զբոսաշրջային գոտում։ Այն գտնվում է Մրկոնիչ Գրադ քաղաքից 4-5 կմ հեռավորության վրա և գտնվում է Յալցե - Մրկոնիչ Գրադ - Բիհաչ (նախկինում՝ հակաֆաշիստական պայքարի կազմակերպության «AVNOJ ճանապարհ») գլխավոր ճանապարհի երկայնքով։

## Բնութագրեր
մինի|Բալկանա Մեծ լիճը

Համալիրի լճային մասը բաղկացած է երկու ձվաձև արհեստական լճերից՝ փոքր և մեծ, 56000 մ² ընդհանուր մակերեսով։ Լճերը կառուցվել են 20-րդ դարի 70-ական թվականներին և սնվում են Չեպալո և Սկակավաց լեռնաշղթաներից և Մեծ լճի տակ գտնվող ենթալճային աղբյուրից։ Միակ վտակը Ցրնա գետն է, որը հոսում է հարավ-հյուսիս ուղղությամբ և 17 -{կմ}-ից հետո թափվում է Վրբաս գետ։

Լճի ծագման մասին մի քանի լեգենդներ են պահպանվել Մրկոնիչ շրջանի բնակիչների մոտ, որոնց անվան ստուգաբանությունը հետաքրքիր է։ Ըստ ավանդության՝ այնտեղ եղել են երկու ուժեղ և խորը ջրհորներ՝ լի ձկներով։ Քանի որ թուրքերեն ձուկ բառը *բալուկ* է, աղբյուրները կոչվել են Բալուկխանա (ձկների բնակավայր)։ Ժամանակի ընթացքում անունը փոխվեց Բալուկանա, և ի վերջո՝ Բալկանա (որը ոչ մի կապ չունի Բալկան տերմինի հետ)։

Հուլիսին և օգոստոսին Փոքր լճի ջրի ջերմաստիճանը հասնում է -{20&nbsp;°C}-ի, ուստի այն հարմար է լողի համար։ Մյուս կողմից, ձմռանը նրա մակերեսը հաճախ սառչում է, ուստի հնարավոր է զբաղվել ձմեռային սպորտով։ Մեծ լիճը հարուստ է տարբեր տեսակի ձկներով՝ սպիտակ և սև ամուր, լին, սաղմոնաձկներ և այլն։

Բալկանների զբոսաշրջային ենթակառուցվածքը նախատեսված է ամառային և ձմեռային հանգստի համար։ Ողջ տարվա ընթացքում այս վայր այցելում են մեծ թվով ներքին և օտարերկրյա զբոսաշրջիկներ։ Լճի կողքին կան բասկետբոլի, մինի ֆուտբոլի, հանդբոլի, լողափնյա վոլեյբոլի խաղահրապարակներ, ավտոկայանատեղի, խորովածի և ճամբարի կազմակերպված և գծանշված վայրեր, Կոշուտնյակ (այծյամ բառից, անտառային պարկ Բելգրադում) և այլն։

1979 թվականին Լիսինա լեռան լանջին դահուկային ուղի է կազմակերպվել, իսկ ամառվա ընթացքում այստեղ կազմակերպվում են այցելություններ բնություն, ճամբարներ և այլն։ Ամեն տարի Բալկանայում ավանդաբար անցկացվում է «Հնձման օրեր` Լազար Լաքեթի հուշահամալիր» (*Дани косидбе — Меморијал Лазар Лакета*) միջոցառումը։ Ցուցադրության կենտրոնական մասը հայրենական և արտասահմանյան հնձվորների մրցույթն է, բացի այդ, անցկացվում են ֆոլկլորային շոուներ, լողի մրցույթներ և այլ մարզական ու մշակութային միջոցառումներ։ Միջոցառումը նվիրված է այս տարածաշրջանի ավանդույթների պահպանմանը, այն է՝ հիշել մրկոնիչյան գերանդիով հնձման սովորույթներին և այլն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Балкана 2 PPP012.jpg
Պատկեր:Балкана 3 PPP012.jpg
Պատկեր:Балкана 4 PPP012.jpg
Պատկեր:Балкана 5 PPP012.jpg
Պատկեր:Балкана PPP012.jpg
Պատկեր:Balkana zimi 2.JPG
Պատկեր:Балкана jezero.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Агенција Републике Српске за воде обласног ријечног слива Саве: Језера у Републици Српској
* Хидрометеоролошки завод Републике Српске: Језера у Републици Српској 
* Радио телевизија Републике Српске: Репортажа: Дани косидбе на Балкани, 07.07.2011.

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ծիծեռնակ (հրատարակչություն)

**«Ծիծեռնակ»**, հրատարակչություն։

## Պատմություն
Հիմադրվել է 1993 թվականին Երևանում։ Հիմադիր-տնօրեն՝ Անուշ Վարդանյան։ Հրատարակում է հայ մանկագիրների և համաշխարհային դասականների մանկապատանեկան ստեղծագործություններ, ինչպես նաև մանկական երգարաններ ու խաղ-գրքեր։

Այսօր լույս է ընծայել շուրջ 200 անուն գիրք։ Ուշագրավ են Էդվարդ Միլիտոնյանի «Վահագն Վիշապաքաղի արկածները» (2003 թվական), «Ծիծեռնակի թռիչքը» (2003 թվական), Ջաննի Ռոդարիի «Իտալական երգ» (2004 թվական), Է.
Խաչքար (ամսագիր)

**«Խաչքար»**, ազգային, հասարակական-քաղաքական, մշակութային ամսագիր։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2007 թվականից Կրասնոդարում՝ ռուսերեն՝ «Հայ կյանքի հանրագիտարան» ենթախորագրով։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Քրիստափոր Միքայելյան։

Տպագրում է հայոց պատմությանը, հայ գրականությունյանը, մշակույթին, անվանի մարդկանց, պատմական դեմքերին ու դեպքերին, ազգային ավանդույթներին, հայկական տոներին վերաբերող հոդվածներ, անդրադառնում է ռուս-հայկական միջպետական հարաբերություններին, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ներքին ու արտաքին քաղաքականությանը, տնտեսական, կրթամշակութային, մարզային առօրյային, մեծապես նպաստում է Ռուսաստանի Դաշնությունում հայապահպան ծրագրերին։

Տարածվում է Ռուսաստանի Դաշնության հայկական համայքներում։

## Հանդիսատես
«Խաչքար» ամսագիրը ստեղծվել է ողջ ընտանիքի համար։ Ցանկացած տարիքի ներկայացուցիչ կարող է գտնել իրեն հետաքրքրող հոդվածները Ռուսաստանում և ամբողջ աշխարհում հայկական կյանքի, մշակույթի պատմության, նորությունների մասին։

## Խորագրեր
* Պատկեր
* Անձնավորություն
* Խորհրդանիշ
* Պատմության էջեր
* Մեր օրացույց
* Սուրբ ճշմարտություն
* Կետ քարտեզի վրա
* Հայկական ապրանքանիշ
* Սփյուռք
* Փառատոն
* Տաղանդները մեր կողքին են
* Հիշողություն
* Հայաստանի սերունդ
* Սիրով Հայաստանից
* Համերգասրահ
* Դարերի խորքից
* Մայրենի լեզու
* Սպորտ
* Հայկական խոհանոց

## Ասույթներ ամսագրի մասին

## Առնչվող նախագծեր
* "Խաչքար" Հրատարակչություն
* "Խաչքար" ամսագրի կայք http://www.khachkar.ru/

## Արտաքին հղումներ
* ամսագրի պաշտոնական կայք
* О журнале «Լավագույն քաղաք Կրասնոդար» կայքում
* HAYINFO-Армения
* Խաչքար՝ քարե խաչ։

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական ամսագրեր
Գրադիշկա-Բանյա Լուկա մայրուղի

**Գրադիշկա-Բանյա Լուկա մայրուղի** (), մայրուղի Բոսնիա և Հերցեգովինայում, եվրոպական E661 երթուղու մաս, որը կապում է Գրադիշկա քաղաքը Բանյա Լուկա քաղաքի հետ։ Այն ներառում է չորս հանգույցներ (Մախոլյանյան ոլորան, Կրնետե ոլորան, Բերեկի ոլորան և Չատրնյա ոլորան) և երկու թունել (Լակտաշի և Կլաշնիցե)։ Ընդհանուր երկարությունը 32,1 կմ է։ Մախովլյանյան ոլորանը երթևեկության համար բացվել է 2012 թվականի մայիսի 15-ին, այն ունի լրացուցիչ ելք դեպի Դոբոյ։ Կրնետե ոլորանի վրա ճանապարհ կա դեպի Ալեքսանդրովաց (Լակտաշի), Բերեկ ոլորանում` դեպի Նովու Տոպոլա, Չատրնե ոլորանով` ելք դեպի Կոզարսկա Դուբիցա-Գրադիշկա մայրուղի։ 2015 թվականի մարտի 16-ից ճանապարհի ուղեվարձը դարձել է վճարովի և տատանվում է 2-ից 10 փոխարկելի մարկ (1-ից մինչև 5 եվրո)։

## Շինարարություն
Մայրուղու շինարարությունը սկսվել է 2004 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։ Նախատեսված ավարտի ժամկետը ի սկզբանե եղել է 2008 թվականը, սակայն Կլաշնիցայից Մախովլյանա տանող ճանապարհի 5,6 կմ հատվածը բացվել է միայն 2011 թվականին։ Գրադիշկայից 26,5 կմ հատվածը բացվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին։

15 միլիոն եվրո է ծախսվել Մախովլյանի ոլորանի կառուցման վրա. Այս գումարով գնվել է 30000 մ3 բետոն, 40000 տոննա ասֆալտ, 3000 տոննա պողպատ, թափվել է 600000 մ3 հող։ Պարիսպների երկարությունը 15 կմ է։ Հանգույցի երկարությունը 7360 մ է, մակերեսը՝ 1,5 կմ²; Շինարարությունն իրականացրել է չեխական OHL ŽS ընկերությունը Բռնոյից և Նիսկոգրադնյա Լակտաշից։

## Անվանում
Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության միջև լուրջ քաղաքական հակասությունների պատճառով և Սերբական Հանրապետության ավտոմայրուղին ներկայումս չունի պաշտոնական համար ըստ անվանացանկի, սակայն մայրուղու վրա օգտագործվում է ընդհանուր եվրոպական համարակալումը **E661**: Մայրուղուն A2 համարի տրամադրման հարցը մնում է բաց, քանի որ նույն անունով ավտոճանապարհը կառուցվում է Բրչկո և Տուզլա քաղաքների միջև։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Highway banja luka gradiska1.JPG
Պատկեր:Highway banja luka gradiska2.JPG|Բերեկի ոլորան
Պատկեր:Highway banja luka gradiska3.JPG
Պատկեր:Mahovljanska.jpg|Մախովլյանի ոլորան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Radio televizija Republike Srpske: Otvorena dionica autoceste Mahovljani — Gradiška 
* Tijana Veselinović, Blic online: Srpski povezana s Europom, 1. decembra 2011. 
* JP Autoputovi Republike Srpske 
* Informacije u autoputevima i brzim cestama u Bosni i Hercegovini 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կատեգորիա:Ճանապարհաշինություն
Օլեգ Ռոմանցև

**Օլեգ Իվանովիչ Ռոմանցև** (ռուսերեն՝ *Олег Иванович Романцев*. ), խորհրդային և ռուս նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ։ Մասնագետներից շատերի կարծիքով Օլեգ Ռոմանցևը եղել է խորհրդային և ռուս առավել հաջողակ ֆուտբոլային մարզիչը։

## Կարիերա
Մարզական իր կարիերան սկսել է 1971 թվականին՝ խաղալով Ռուսաստանի արևելյան՝ ասիական մասի թիմերում։ 1976 թվականին Կրասնոյարսկի «Ավտոմոբոլիստի» ձախ պաշտպան Ռոմանցևը հրավիրվել է Մոսկվայի «Սպարտակ»,  բայց քանի որ «Սպարտակում» տիրող մթնոլորտը նրան դուր չի եկել, կարճ ժամանակ անց վերադարձել է «Ավտոմոբիլիստ», որը հանդես էր գալիս ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի առաջնությունում։ Կոնստանտին Բեսկովը 1977 թվականին  Ռոմանցևին հրավիրել է ԽՍՀՄ հավաքական և այնտեղ համոզել է նրան վերադառնալ «Սպարտակ»։ Մոսկովյան այդ թիմի կազմում Օլեգը 1979 թվականին նվաճել է Խորհրդային Միության չեմպիոնի տիտղոսը, ընտրվել թիմի ավագ։ Ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է 1980 թվականի Օլիմպիական խաղերին, գրավել երրորդ տեղը և արժանացել բրոնզե մեդալի։ Մեջքի վնասվածքի պատճառով ստիպված լինելով ընդհատել  խաղացողի կարիերան՝ անցել է մարզչական աշխատանքի։։

1989 թվականին «Սպարտակի» հետ վերստին Խորհրդային Միության չեմպիոն է դարձել՝  այս անգամ արդեն որպես մարզիչ։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո նա այդ թիմի հետ ութ անգամ դարձել է  Ռուսաստանի չեմպիոն։ «Սպարտակում» աշխատելու հետ մեկտեղ՝ նա նաև գլխավորել է Ռուսաստանի հավաքականը Եվրո-1996-ում և 2002-ի աշխարհի առաջնությունում։ Հավաքականի անհաջող մրցելույթներից հետո հրաժարական է տվել։ Նրա մարզած ակումբներից վերջինը եղել է Մոսկվայի «Դինամոն», որին հրաժեշտ է տվել  2005 թվականին։

## Նվաճումներ
### Որպես խաղացող
;Մոսկվայի «Սպարտակ»-ի կազմում
*ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբի առաջնության չեմպիոն - 1979
**ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբի առաջնության փոխչեմպիոն - 1980, 1981, 1983
**ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1982
*ԽՍՀՄ առաջին խմբի առաջնության չեմպիոն - 1977
*ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկություն
**Եզրափակիչ խաղի մասնակից - 1981

;ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում
*Օլիմպիական խաղեր
**Բրոնզե մեդալ - 1980

### Որպես մարզիչ
;Մոսկվայի «Սպարտակ»
*ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբի առաջնության չեմպիոն - 1989
**ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբի առաջնության փոխչեմպիոն - 1991
*Ռուսաստանի պրեմիեր լիգայի չեմպիոն - 1992, 1993, 1994, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001
**Երրորդ տեղ - 1995, 2002
*ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության հաղթող -1992
*Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության հաղթող - 1994, 1998, 2003 
* ԱՊՀ երկրների գավաթի խաղարկության հաղթող - 1993, 1994, 1995, 1999, 2000, 2001
** ԱՊՀ երկրների գավաթի խաղարկության եզրափակիչ խաղի մասնակից - 1997, 1998, 2002
*ՈՒԵՖԱ-ի չեմպիոնների լիգա
**Կիսաեզրափակիչ խաղի մասնակից - 1990–91
*ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթի խաղարկություն
**Կիսաեզրափակիչ խաղի մասնակից - 1992–93
*ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղարկություն
**Կիսաեզրափակիչ խաղի մասնակից - 1997–98

## Ծանոթագրություններ





## Արտաքին հղումներ
*Romantsev, Oleg Ivanovich, International united biographical centre 
*Oleg Romantsev , forumsport.ru 
*Fans' website 

Կատեգորիա:1954 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Զդենեկ Հրաբե

**Զդենեկ Հրաբե** (, ), չեխ հոկեյիստ, հարձակվող։

## Հոկեյի կարիերա
Չեխոսլովակիայի առաջնությունում խաղացել է «TJ SONP Kladno» ակումբի կազմում (1966–1975), մասնակցել առաջնության 467 խաղի, որոնցում խփել է 154 գոլ։ Կլադնոյի հետ չեմպիոնական տիտղոսը նվաճել է 1975 թվականին։ Կլադնոյում հանդես է եկել 1962-1975 թվականներին, անցկացրել է 747 խաղ և խփել 330 գոլ։

## Ակումբային վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Zdeněk Hrabě - վիճակագրություն «Eliteprospects.com» կայքում
* Středočeská vědecká knihovna v Kladně
* Síň slávy kladenského hokeje
* Zdeněk "Bača" Hrabě: Věřím, že jsem rakovinu porazil 
* Do Síně slávy kladenského hokeje vstupuje pět nových členů
* Bývalý vrcholový hokejista aktivně sportuje i v seniorském věku
* Zdeněk Hrabě: Hokejové Kladno musí hrát se stabilním kádrem

Կատեգորիա:Չեխ հոկեյիստներ
Ֆորսաժ 11

**«Ֆորսաժ 11 Past 1»**, ամերիկյան ապագա մարտաֆիլմ, «Ֆորսաժ 10»-ի (2023) շարունակությունը, «Ֆորսաժ» ֆրանշիզայի տասնմեկերորդ և նախավերջին մասը և տասներկուերորդ գեղարվեստական ֆիլմը։ Ֆիլմի պրեմիերան նախատեսված է 2026 թվականին։

## Սյուժե
Ֆիլմը կլինի Դոմինիկ Տորետտոյի և նրա ընտանիքի արկածների մասին պատմող ֆրանշիզայի նախավերջին ֆիլմը։ Ըստ Վին Դիզելի՝ այն պետք է ավարտվեր «Ֆորսաժ 10»-ով, սակայն սյուժեի զարգացումը դեռ կշարունակվի։ Հայտնի է, որ «Ֆորսաժ 10»-ը, «Ֆորսաժ 11»-ը և «Ֆորսաժ 12»-ը կմիավորվեն ըստ սյուժեի, որում Տորետտոյի պատմությունը կստանա տրամաբանական ավարտ։ 2023 թվականի փետրվարին Դիզելը հայտնեց, որ «Ֆորսաժ 11»-ը կունենա նոր կերպար՝ «Դոմինիկի  լիարժեք հակառակը։ Նա խթանում է արհեստական ինտելեկտը և անօդաչու մեքենաները, ինչպես նաև մի փիլիսոփայություն, որը դրան զուգահեռ ազատություն է տալիս»։

## Գլխավոր դերերում
*Վին Դիզել - *Դոմինիկ Տորետտո*
*Միշել Ռոդրիգես - *Լետի Օրտիս*

## Պրեմիերա
2020 թվականի հոկտեմբերին պարզվեց, որ հիմնական ֆիլմաշարը, որը հայտնի է որպես «Ֆորսաժ սագա», կավարտվի տասը, տասնմեկերորդ և տասներկու մասերով։ Ռեժիսորը հեռացրեց Լուի Լետերիեի։2022թ․ Լին հեռանում է Ռեժիսորական աթոռից, սակայն դառնում է պրոդյուսեր և սցենարիստ։

2023 թվականի փետրվարին Վին Դիզելն ասաց, որ կցանկանար Ռոբերտ կրտսերին տեսնել «Ֆորսաժ 11»-ի դերերից մեկում։ Խոսքը ֆրանշիզայի նոր կերպարի մասին էր, որը պարզ չէր, թե արդյոք Դիզելը մտադիր է Դաունին հրավիրել նախագծին։ Հայտնի է, որ Միշել Ռոդրիգեսը կցանկանար, որ ֆիլմում դերը խաղար Մեթ Դեյմոնը։

Ֆիլմի պրեմիերան ի սկզբանե նախատեսված էր 2024 թվականի փետրվարին, սակայն 2023 թվականի ապրիլի 26-ին *Cinema Con-ի վրա* Վին Դիզելը հայտնեց, որ "Ֆորսաժ 11" ֆիլմը առաջին անգամ կցուցադրվի 2025 թվականին։

## Շարունակություն
Հռոմում «Ֆորսաժ 10»-ի պրեմիերայի ժամանակ Ռիմե Վին Դիզելն հայտարարեց, որ ֆրանշիզայի եզրափակիչը կարող է դառնալ եռերգություն. Խոսակցություն կա, որ "Ֆորսաժ 12" ֆիլմի նկարահանման հնարավորության դեպքում, անպայման նկարահանվելու է ֆիլմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արտադրությունում գտնվող ֆիլմեր
Սվետլանա Ժուրովա

**Սվետլանա Սերգեևնա Ժուրովա** ( . ), ռուս չմշկավազորդուհի և Ռուսաստանի Դաշնության Պետական Դումայի պատգամավոր։

## Կարիերա
Ժուրովան միջազգային մրցումների մասնակցել է 1989 թվականից,։ Ընդ որում՝ մասնակցել է չորս օլիմպիական խաղերի և  իր առաջին օլիմպիական մեդալը նվաճել է չորրորդ փորձի ժամանակ. ոսկե մեդալի է արժանացել Թուրինում 2006 թվականին անցկացված ձմեռային օլիմպիական խաղերում և այն էլ՝  մայրանալուց երկու տարի անց։ Այդ նույն տարում դարձել է նաև աշխարհի չեմպիոնուհի։ Մարզական կարիերային հրաժեշտ տալով՝ մտել է քաղաքական գործունեության բնագավառ, ընտրվել հինգերորդ գումարման Պետդումայի փոխխոսնակ՝ որպես իշխող «Եդինայա Ռոսիա» կուսակցության ներկայացուցիչ։

## Պատժամիջոցներ
Ուկրաինական ճգնաժամի պատճառով Ժուրովան 2014 թվականի դեկտեմբերի 19-ին  ներառվել է Կանադայի պատժամիջոցների ցուցակում։

2023 թվականին նա քննադատել է Կանադայի օլիմպիական կոմիտեին այն բանի համար, որ վերջինս սատարել է Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանն ու ուկրաինացի մարզիկներին։

Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կողմից նույնպես 2014 թվականին նրա նկատմամբ պատժամիջոց է կիրառվել լ ռուս-ուկրաինական պատերազմի կապակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Svetlana Zhurova at SkateResults.com
* Svetlana Zhurova's athlete profile at cnnsi.com 
* Photos of Svetlana Zhurova – At Lars Hagen's DESG Photo website

Կատեգորիա:Ռուս օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Գայանե Թերզյան

**Գայանե Հարությունի Թերզյան** (), հայ բանասեր, լրագրող, Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Գայանե Թերզյանը ծնվել է 1955 թվականի հուլիսի 27-ին, Երևան քաղաքում։

1973-1978 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։   1980-1992 թվականներին եղել է «Պիոներ կանչ», «Կանչ» թերթի բաժնի վարիչը, որից հետո՝ մինչև 1994 թվականը՝  «…21…» երիտասարդական-ուսանողական թերթի գլխավոր խմբագիրը։ 1994-1999 թվականներին ղեկավարել է «Գայանե» հրատարակչությունը։ 1998-2000 թվականներին Գայանե Թերզյանը եղել է «Երևանի մամուլի ակումբ» տեղեկագրի հայերեն տարբերակի խմբագիրը, 2006-2013 թվականներին դասախոսել է Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանի մանկավարժության և դասավանդման մեթոդաբանության ամբիոնում, իսկ 2013-2017 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։ Գայանե Թերզյանը  1998 թվականից եղել է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի մանկավարժության դասախոս։

Գայանե Թերզյանը մահացել է 2023 թվականի մայիսի 29-ին։

## Անդամակցություն
*Հայաստանի ժուռնալիստների միություն (1989)
*Երևանի մամուլի ակումբ (1995)
*Լրագրողների միջազգային ասոցիացիա (2005)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Զատիկը տոնեցին հայրենիքում

Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Ռաշիդ Նեժմետդինով

**Ռաշիդ Գիբյատովիչ Նեժմետդինով** ( ռուս. ՝ Рашид Гибятович Нежметдинов, ), խորհրդային շախմատիստ և շաշիստ։ Նրան՝ որպես շախմատիստի, համեմատել են Միխայիլ Չիգորինի հետ։

Միջազգային վարպետ 1954 թվականից։ Հեղինակ է թաթարերեն առաջին շախմատի դասագրքի (Կազան 1953)։ Նա Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում առաջինն էր, որ ստացավ վարպետի կոչում և՛ շախմատում, և՛ շաշկիում (երկու տիտղոսներն էլ ստացել է 1950 թվականին)։

Թաթարական ԻԽՍՀ-ի բազմակի չեմպիոն։ Ռուսաստանի ԽՖՍՀ-ի հնգակի չեմպիոն (1950, 1951, 1953, 1957, 1958)։ Խորհրդային Միության առաջնության եզրափակիչի քառակի  մասնակից (լավագույն արդյունքը՝ Կիև, 1954 թ.,  7-րդ տեղ ):

*Հաջողություններ միջազգային մրցաշարերում*. 2-րդ տեղ Բուխարեստում (1954 թ., հաջորդել է Վիկտոր Կորչնոյին),  2-րդ տեղ Ռոստովում (1961թ., հաջորդել է Մարկ Տայմանովին), 3-րդ տեղ՝ Բաքվում (1964 թ., հաջորդել է  Վլադիմիր Անտոշինին և Վլադիմիր Բաղիրովին)։ Բազմիցս Նեժմետդինովին է շնորհվել մրցանակը *Մրցաշարի ամենագեղեցիկ պարտիա* անվանակարգում։

Նա իրեն լավագույն կողմերով է դրսևորել նաև որպես ՌԽՖՍՀ շախմատի հավաքականի մարզիչ՝ բազմիցս նվաճելով չեմպիոնական տիտղոսներ և արժանանալով ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզչի պատվավոր կոչման։

Ըստ Chessmetrics-ի հետահայաց համակարգի՝ նրա ամենաբարձր վարկանիշը եղել է 1954 թվականի սեպտեմբերին. 2660 միավորով այն ժամանակ աշխարհում զբաղեցրել է 21-րդ տեղը։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Баранов Б.* Художник шахмат. [К 60-летию со дня рождения междунар. мастера Р. Г. Нежметдинова] // Шахматы в СССР (журнал). — 1972. — № 8. — С. 4—6.
* 
* 
* 
** 
* W. Litmanowicz, J. Giżycki, « Chess from A to Z », հատ II, Վարշավա 1987, էջ 775

## Արտաքին հղումներ
* 
* Nezhmetdinov, Rashid (1912-1974) | MusiChess

Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 մահեր
Խադիջա բինթ Խուայլիդ

**Խադիջա բինթ Խուայլիդ** (, ), Մուհամմադ մարգարեի առաջին և իր կյանքի օրոք միակ կինը. մյուս կանանց հետ իսլամի հիմնադիրն ամուսնացել է արդեն Խադիջայի մահվանից հետո. կրել է «հավատացյալների մայր» պատվանունը։ *Այս աշխարհի լավագույն կինն իր ժամանակին Իմրանի դուստր Մարիամն էր, իսկ այս համայնքի լավագույն կինը Խադիջան է**:*           

## Խադիջայի կյանքը մինչև Մուհամմադը
Մինչև Մուհամմադը Խադիջան երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Նրան ամուսնացրել է հայրը՝ Խուայլիդ իբն Ասադը։ Նրա առաջին ամուսինը Ուսայյիկ իբն Աբիդն էր, որից որդի և դուտսր է ունեցել (Աբդալլահ և Ջարիա)։ Խադիջայի երկրորդ ամուսինը Աբի Հալա իբն Մալիքն էր բանու ուսայդ ցեղից, որից ևս նա որդի և դուստր է ունեցել (Հինդ իբն Աբի Հալա և Զայնաբ բինթ Աբի Հալա)։ Խադիջան մշտապես օգնել է իր բարեկամներին, աղքատներին, նաև նրանց, ովքեր հարսանիք կազմակերպելու հնարավորություն չունեին։ Նրան ամուսնության առաջարկ էին անում Արաբական թերակղզու արաբական վերնախավի բազմաթիվ մեծարգո մարդիկ, սակայն բոլորին նա մերժում էր։

Իր մարդկային որակների համար Խադիջան հետևյալ անուններն է ստացել.

* Կուրայշիների արքայադուստր, 
* Ատ տահիրա (արաբ. الطاهرة)՝ «ամենամաքուր», «բարեկիրթ», 
* Ալ քուբրա (արաբ. الكبرى)՝ «մեծ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Արաբ կանայք
Կատեգորիա:Ղուրան
Պոլիանա Օկիմոտո

**Պոլիանա Օկիմոտո** (, ), բրազիլացի լողորդ, որը մասնագիտանում է երկար մրցատարածության և բաց ջրում լողում։ Աշխարհի չեմպիոն և Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։

## Կարիերա
Պոլիանա Օկիմոտոն 2002 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է կարճ ջրի աշխարհի առաջնությանը, որտեղ զբաղեցրել է 18-րդ տեղը 800 մետր ազատ ոճում։ 2005 թվականին հաղթել է Travessia dos Fortes-ում։

Օկիմոտոն մասնակցել է 2007 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած Պանամերիկյան խաղերին, առաջին անգամ ելույթ ունենալով մարաթոնյան լողի ժամանակ։ Նա 10 կիլոմետրում նվաճել է արծաթե մեդալ, որը Բրազիլիայի համար մրցաշարում առաջինն էր։

2008 թվականի խաղերի Օլիմպիական մարաթոնում Օկիմոտոն պատմության մեջ առաջինը եզրափակիչ է հասել յոթերորդը։

Նա նաև մասնակցել է 2008 թվականին Սևիլյայում կայացած բաց ջրի աշխարհի առաջնությանը։

2009 թվականին Օկիմոտոն նվաճել է աշխարհի գավաթը՝ հաղթելով 11 փուլերից 9-ում։ Նա դարձել է առաջին բրազիլուհին, ով հաղթել է Համաշխարհային սերիայում։

2009 թվականին Հռոմում կայացած ջրային մարզաձևերի աշխարհի առաջնությունում Պոլիանա Օկիմոտոն նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Բրազիլիան 15 տարվա ընթացքում առաջին անգամ մեդալ է նվաճել աշխարհի առաջնություններում, իսկ Օկիմոտոն դարձել է առաջին բրազիլացի կինը, ով մեդալ է նվաճել աշխարհի առաջնությունում։ *Época* ամսագիրը նրան անվանել է 2009 թվականի 100 ամենաազդեցիկ բրազիլուհիներից մեկը։

Նա մասնակցել է 2010 թվականի Իրվայնի Խաղաղօվկիանոսյան ավազանի առաջնությանը, որտեղ 400 մետր ազատ ոճում զբաղեցրել է 20-րդ տեղը։

2010 թվականին նա գերազանցել է Բրազիլիայի ռեկորդները կարճ ջրում լողալու 800 մետր ազատ ոճում  (8․27,77) և 1500 մետր ազատ ոճում (16.09,04)։

2011 թվականին Գվադալախարայում կայացած Պանամերիկյան խաղերում Օկիմոտոն կրկնել է 2007-ի արդյունքը և կրկին նվաճել արծաթը։

2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում Օկիմոտոն չի կարողացել ավարտել մրցավազքը։ Դրան հաջորդած հիասթափությունը Օկիմոտոյին հանգեցրել է դեպրեսիայի և սպորտը թողնելու մտքերի։ Բայց մարզչի ամուսինը՝ Ռիկարդո Սինտրան, համոզել է նրան շարունակել կարիերան։

2013 թվականին Բարսելոնայում կայացած ջրային սպորտի աշխարհի առաջնությունում Պոլիանան կանանց 5 կմ մրցավազքում նվաճել է արծաթե մեդալ, իսկ մի քանի օր անց դարձել է աշխարհի չեմպիոն 10 կմ մրցավազքում։

Եզրափակիչ փուլում նա բրոնզե մեդալ է նվաճել Բրազիլիայի հավաքականի հետ Սամուել դե Բոնայի և Ալան դու Կարմուի հետ միասին։

2013 թվականի օգոստոսի 12-ին Օկիմոտոն գերազանցել է Բրազիլիայի ռեկորդը 1500 մետր ազատ ոճում՝ 16.26,90 արդյունքով։

Կազանում կայացած աշխարհի առաջնությունում Օկիմոտոն 10 կմ մարաթոնում 6-րդն է ավարտել։

2016 թվականին Բրազիլիայում կայացած Օլիմպիական խաղերում ի սկզբանե Օկիմոտոն 10 կիլոմետրանոց մրցավազքում եզրափակիչ փուլը ավարտել է չորրորդը։

Երկրորդ տեղը զբաղեցրած Օրելի Մյուլերի՝ վերջնագծում խախտումների պատճառով որակազրկումը Օկիմոտոյին թույլ է տվել դառնալ բրոնզե մեդալակիր։ Նա դարձել է առաջին բրազիլացի կինը, ով օլիմպիական մեդալ է նվաճել լողի ժամանակ։

Հաջորդ տարում Օկիմոտոն դուրս է մնացել 2017 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկությունից՝ 10 կմ ազգային որակավորման մրցումներում զբաղեցնելով երրորդ տեղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի լողորդներ
Սերգեյ Ալիֆիրենկո

**Սերգեյ Գենադիևիչ Ալիֆիրենկո** ( , ), ծագումով Հայաստանից ռուս հրաձիգ մարզիկ՝ մասնագիտացած 25 մ տարածության վրա արագազարկ ատրճանակով գնդակային հրաձգության (ISSF 25 meter rapid fire pistol) մեջ։ 2000 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր է, 2004 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, հրաձգային տարբեր մրցաձևերում Եվրոպայի յոթակի չեմպիոն (1997, 1999, 2001, 2003 и 2005 թթ., բոլոևը՝ անհատական հաշվարկով), աշխարհի 2006 թվականի չեմպիոն (թիմային հաշվարկով)։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ է
(2000), Ռուսաստանի զինված ուժերի փոխգնդապետ։ 
Համարվում է ամենամեծ տարիքում օլիմպիական չեմպիոնի տիտղոս նվաճած ռուս մարզիկը (41 տարեկան և 244 օրական հասակում է օլիմպիական ոսկին ձեռք բերել)։

Ծնվել  և հասակ է առել Կիրովականում՝ ներկայիս Վանաձորում։

## Կարիերա
Հրաձգությամբ լիարժեք կերպով զբաղվել է 11 տարեկանից, բազմիցս դարձել է Հայկական ԽՍՀ չեմպիոն, 1976 թվականին էլ՝ դպրոցականների համամիութենական սպարտակիադայում արժանացել է արծաթե մեդալի և սպորտի վարպետի կոչման՝ 600 հնարավորից վաստակելով 591 միավոր. այդ ցուցանիշը հայաստանցի հրաձիգ մարզիկների համար դեռևս պահպանում է ռեկորդայինի կարգավիճակը։

1976 թվականին 17-ամյա Ալիֆիրենկոն ընդգրկվել է ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, հետագայում անդամագրվել երկրի երիտասարդական, այնուհետև՝ մեծահասակների հավաքականներին։

Սերգեյի մարզական ամենամեծ նվաճումը 2000 թվականի օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալն է։ Նրա նախընտրած մրցաձևի կանոնները 2005 թվականի հունվարի 1-ին փոխվել են, և Ալիֆիրենկոն կարճ ժամանակամիջոցում մեծ հաջողությամբ հարմարվել է նոր կանոններին։ Նա հաղթել է և՛ Եվրոպայի առաջնությունում, և՛ 2005 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկության եզրափակիչում։ Ընդ որում՝ սահմանել է մի քանի համաշխարհային ռեկորդ։ ISSF հրաձգության 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում բրոնզե մեդալ և 2008 թվականի ապրիլին Պեկինում կայացած  աշխարհի գավաթի նախաօլիմպիական խաղարկությունում ոսկե մեդալ նվաճելուց հետո բավարար վարկանիշային միավորներ է վաստակել և իրավունք ստացել հանդես գալու հերթական ամառային օլիմպիական խաղերում, սակայն աչքի հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել հրաժարվել ամենաբարձր կարգի այդ մրցումներին մասնակցելուց, ինչը մեծ կորուստ էր Ռուսաստանի հավաքականի համար։

## Դոպինգային սկանդալ
2008 թվականի հոկտեմբերին Ալիֆիրենկոն 2 տարով որակազրկվել է այն բանից հետո, երբ ձախողել է դեքսամետազոն թմրամիջոցի դոպինգ  թեստը։

## Պարգևներ
* Պատվո շքանշան (Ռուսաստան), 2001 թ.
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշան (2005)
* Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2000)
* «Ադըղեայի փառք» մեդալ (2000)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալիֆերենկոյի պրոֆիլը ISSF NEWS-ում &#x5B; *[[Օգնություն:Հղումների ոչնչացում|<span title="Dead link tagged December 2017">մշտական մահացած հղում</span>]]* &#x5D;

Կատեգորիա:Ռուս օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Սերբական Հանրապետության շքանշան

**Սերբական Հանրապետության շքանշան** (**), Սերբական Հանրապետության ամենաբարձր շքանշան։ Ստեղծվել է 1993 թվականի ապրիլի 25-ին՝ Սերբական Հանրապետության Ազգային ժողովի որոշմամբ։ Շքանշանը կարող է շնորհվել վզնոցով կամ լանջագոտով` շքանշանի աստղ կրծքանշանով։ Ինչպես Սերբական Հանրապետության յուրաքանչյուր շքանշան, Սերբական Հանրապետության շքանշանը նույնպես ունի կանոնադրություն, որը սահմանում է շքանշանի պայմանները։

## Սերբական Հանրապետության շքանշան վզնոցի վրա
Օրենքով այն կարող է տրվել օտարերկրյա պետությունների ղեկավարներին, առավել նշանավոր անձանց՝ այդ անձի գերազանց աշխատանքի և վաստակի համար, ինչպես նաև ազատության և անկախության համար պայքարում ազգային գիտակցության ամրապնդման համար, կամ այն անձանց, ովքեր նշանակալի ավանդ են ներդրել Սերբական Հանրապետության ստեղծման գործում։ Նաև սահմանվում է, որ պարգևատրման չափանիշները պետք է ավելի ստույգ տրվեն պետությունների նախագահներին, բացառիկ անձանց և հաստատություններին, որոնք իրենց գործառույթներով ներդրում են կատարել սերբ ժողովրդի համար պետության ստեղծման գործում պայքարելու համար։ Դա Սերբական Հանրապետության նախագահի առանձնաշնորհն է։

Այս շքանշանն ունի երեք տարր՝ Շքանշանի պատվանշան, Շքանշանի վզնոց և Շքանշանի աստղ։

## Ստացողներ
### Սերբական Հանրապետության շքանշան վզնոցի վրա

* *2023* -  Վլադիմիր Պուտին  (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2019* -  Անա Բրնաբիչ (շնորհող` Ժելկա Ցվիյանովիչ, ՍՀ նախագահ)
* *2018* -  Սերգեյ Լավրով (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2018* -  Վալենտինա Մատվիենկո (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2018* -  Ալեքսանդր Վուչիչ (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2009* -  Սերբական պատրիարք Պավել (շնորհող` Ռայկո Կուզմանովիչ, ՍՀ նախագահ)
* *1994* -  Սլոբոդան Միլոշևիչ (շնորհող` Ռադովան Կարաջիչ, ՍՀ նախագահ)

### Սերբական Հանրապետության շքանշան լանջագոտու վրա
* *2022* -  Իվիցա Դաչիչ (շնորհող` Ժելկա Ցվիյանովիչ, ՍՀ նախագահ)
* *2021* -  Peter Handke (շնորհող` Ժելկա Ցվիյանովիչ, ՍՀ նախագահ)
* *2018* -  Ջորջ Պոլտավչենկո (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2018* -  Հանց Քրիստիան Շտրախե
* *2018* -  Տոմիսլավ Նիկոլիչ (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2013* -  Նովակ Ջոկովիչ (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2013* -  Սերբիայի Ռազմաբժշկական ակադեմիա
* *2012* -  Արի Լիվնե
* *2012* -  Վոյիսլավ Կոշտունիցա (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2012* -  Բորիս Տադիչ (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2012* -  Դրագան Չավիչ
* *2012* -  Գրիգորիե Դուդիչ
* *2012* -  Միրկո Շարովիչ
* *2012* -  Նիկոլա Պոպլաշեն
* *2012* -  Ռայկո Կուզմանովիչ
* *2011* -  Սերբ ուղղափառ եկեղեցու պատրիարք Իրինեյ (շնորհող` Միլորադ Դոդիկ, ՍՀ նախագահ)
* *2009* -  Միլորադ Դոդիկ
* *1994* -  Ռադովան Կարաջիչ
* *1994* -  Ռատկո Մլադիչ
* *1994* -  Մոմչիլո Կրայիշնիկ
* *1994* -  Բիլյանա Պլավիշիչ
* *1994* -  Նիկոլա Կոլևիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության քաղաքականություն
Ջուբլետա

**Ջուբլետա** (), ալբանական տարազ` ալիքաձև, զանգակաձև ժողովրդական կիսաշրջազգեստ, որը կրում են ալբանացի կանայք։ Այն սովորաբար կախված է ուսերից՝ երկու լայն ժապավենի միջոցով։ Ալբանական ավանդական հագուստի այս մասը կազմված է 13-ից 17 նեղ ժապավենի շերտից և 5 կտոր թաղիքից։ Կուրծքը և գոգնոցով ծածկված ջուբլետայի հատվածը պատրաստված են  սև բրդյա հելունե գործվածքից։ Զանգակաձևը հատկապես ընդգծված է շրջազգեստի ետևի մասում։

Ջուբլետան զգեստի յուրահատուկ տեսակ է իր հատուկ ձևի, կառուցվածքի և զարդարման համակարգով։ Այն կրում են Հյուսիսային Ալբանիայի, Կոսովոյի, Հյուսիսային Մակեդոնիայի և Չեռնոգորիայի ալբանացիները։ Գոյություն ունի ջուբլետայի երկու տեսակ՝ մեկը նեղ, մյուսը՝ լայն։ Ինչ վերաբերում է գույներին, ապա այսօր օգտագործվում է միայն երկու գույն՝ սպիտակը չամուսնացած կանանց համար և սևը՝ ամուսնացածների համար, սակայն նախկինում շատ գույներ են օգտագործվել, ինչպես վկայում է 17-րդ դարի հեղինակը, ով պնդում էր, որ սիրամարգը այնքան գույն չուներ, որքան ջուբլետան, որ կրում էին քելմենդցի կանայք։ Ենթադրվում է, որ վերջին երկու դարերում գույների նվազումը պայմանավորված է միայն հեռավոր լեռնային շրջաններում դրա օգտագործման սահմանափակմամբ։

Ջուբլետան ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից 2022 թվականին հրատապ պահպանման կարիք ունեցող ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։

## Պատմություն
մինի|Ալբանացի կանայք ջուբլետով Logu i Bjeshkëve 2017 փառատոնի ժամանակ
Ջուբլետան հնագույն ծագում ունի։ Այն ներկայացնում է Բոսնիայում, ինչպես նաև միջերկրածովյան տարածաշրջանի այլ տարածքներում, որոնք պատկանում են մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակին, հայտնաբերված նեոլիթյան որոշ արձանիկ-ֆիգուրներ վրա և համապատասխանաբար կապվում է հին միջերկրածովյան քաղաքակրթության հետ։ Այն սովորաբար զարդարված է հին հեթանոսական ծագման ալբանական խորհրդանշական տարրերով, ինչպիսիք են արևի, լուսնի, աստղերի, արծիվների և օձերի խորհրդանիշները։ Հիմնականում երկրաչափական զարդանախշերը ցույց են տալիս այս տարազի արխայիկ բնույթը։

## Ծանոթագրություններ
Ելենա Պետուշկովա

**Ելենա Պետուշկովա**  (. ),  խորհրդային և ռուս ձիավարուհի մարզիկ, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1970), մարզիչ, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
### Մարզական կարիերա
1964 թվականից ընդգրկվել է ձիավարության խորհրդային հավաքականի կազմում։ Մասնակցել է 1968 թվականի Մեխիկոյի Օլիմպիական խաղերին և արծաթե մեդալ նվաճել թիմային հաշվարկում ՝ Իվան Կալիտայի և Իվան Կիզիմովի հետ։ Չորս տարի անց նույն թիմակիցների հետ նվաճել է Մյունխենի օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալը և, բացի այդ, անհատական հաշվարկով արժանացել է արծաթե մեդալի։ Իր կարիերայի ընթացքում Պետուշկովան տասներեք անգամ դարձել է ԽՍՀՄ-ի կամ Ռուսաստանի չեմպիոնուհի, իսկ 1970 թվականին էլ հռչակվել է աշխարհի չեմպիոնուհի՝ հաղթանակ տանելով Էքս-լա-Շապելում անցկացված բարձրագույն մակարդակի առաջնությունում։

Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո նա դարձել է Խորհրդային Միության օլիմպիական կոմիտեի փոխնախագահ (1983-1991), ապա՝ Ռուսաստանի ձիասպորտի ֆեդերացիայի նախագահ (1996-1999),  1997 թվականից էլ՝ ձիավարության Ռուսաստանի հավաքական թիմի մարզիչ։

### Գիտական կարիերա
Ելենա Պետուշկովան մարզական կարիերային զուգահեռ գիտական կարիերա է արել։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանության բաժինը, 1966 թվականից աշխատել է այդ նույն համալսարանի կենսաբանության ամբիոնում՝  որպես  գիտաշխատող։ 1991-1997 թվականներին գիտահետազոտական աշխատանքները շարունակել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կենսաքիմիայի ինստիտուտում։ Հաջողությամբ պաշտպանել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1982 թվականին հրատարակել է «Введение в кинетику ферментативных реакций» մենագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Елена Петушкова на databaseolympics.com

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Մարզուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Եկատերինա Տուդեգեշևա

**Եկատերինա Նիկոլաևնա Տուդեգեշևա**  (ռուսերեն՝ Екатерина Николаевна Тудегешева. ), ռուս սնոուբորդիստուհի՝ մասնագիտացած *զուգահեռ ոլորավայրէջք* մարզաձևում։ Աշխարհի կրկնակի չեմպիոնուհի, աշխարհի գավաթի 2010-2011 մրցաշրջանի խաղարկության հաղթող։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։

2007- 2017 թվականներին սնոուբորդի աշխարհի առաջնություններում նվաճել է չորս մեդալ՝ երկուական ոսկի և բրոնզ։

2006-2014 թվականներին մասնակցել է երեք ձմեռային օլիմպիական խաղերի, որոնցում նրա լավագույն արդյունքը եղել է 2006 թվականին Թուրինում զուգահեռ հսկա ոլորավայրէջքի մրցումներում գրաված հինգերորդ տեղը։

## Աշխարհի առաջնություններում նվաճած մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Մարզուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Լեքս Ֆրիդման

**Լեքս Ֆրիդման** (անգլ.՝ Lex Fridman) հրեական ծագումով ամերիկա-ռուս գիտնական և բլոգեր։ Նրա գիտական հետազոտությունների ոլորտն է համակարգչային տեխնիկան և արհեստական ինտելեկտը։ YouTube-ի ալիքում նրա հյուրերի թվում են Իլոն Մասկը, Ջորդան Պիտերսոնը, Վիտալի Բուտերինը, Օլիվեր Սթոունը, Սեմ Ալթմանը, Իլյա Սուցկևերը և այլք։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Չկալովսկում 1983 թվականի օգոստոսի 15-ին, մեծացել է Մոսկվայում։ Նրա հայրը՝ Ալեքսանդր Արկադևիչ Ֆրիդմանը, ծնված Կիևում, Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ֆիզիկոս, պրոֆեսոր և Դրեքսելի համալսարանի պլազմայի ինստիտուտի տնօրեն։ Մայրիկը մեծացել է Խարկովում, Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։ 1994 թվականին 11 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ 2014 թվականին ստացել է համակարգչային ճարտարագիտության դոկտորի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեքս Ֆրիդմանը Google Scholar-ում

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Օգոստոսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հարցազրուցավար փոդքասթերներ
Լունա 23

***Լունա-23***, կամ *Ե-8-5Մ համար 410* (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Երկիր վերադարձնել Լուսնի գրունտի նմուշ։ Արձակվել է 1974 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Առաքելության ընթացքում իջեցվող սարքը վայրէջքից հետո շրջվեց կողքի վրա և վնասվեց Ճգնաժամների ծովում։ Սա խորհրդային նմանատիպ իներորդ առաքելությունն էր, մինչ այդ պահը հաջովել էին միայն Լունա 16-ը և Լունա 20-ը։

Չնայած կայանի նմուշների վերցման և Երկիր ուղարկման գործողությունները ձախողվեցին, իջեցվող սարքը վայրէջքից հետո դեռ երեք օր ուղարկում էր տեղեկություններ։ 1976 թվականին, *[[Լունա 24]]* կայանը վայրէջք կատարեց մի քանի հարյուր մետր հեռու և հաջողությամբ վերադարձրեց նմուշները։

2012 թվականի մարտին ՆԱՍԱ-ն հայտարարեց, որ ԼՌՕ կայանի լուսանկարում հայտնաբերվել է *Լունա 20* կայանը Լուսնի մակերևույթին, ընկած կողքի վրա։

## Կայանի կառուցվածք
Լունա 20-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ *Ե-8-5Մ*։ Այն բաղկացած էր երեք մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, վերադարձվող սարքից, և փրկվող սարքից (այսպես էր անվանվում Երկիր վերադարձող գնդաձև սարքը)։ *Լունա 23*-ը առաջինն էր մոդիֆիկացված կայաններից, որոնք նախագծվել էին վերադարձնել գրունտի նմուշը մակերևույթի ավելի խորը շերտերից։ Կայանի անվան նշանակման մեջ ավելացվեց «Մ» տառը։ Այսպիսով, մինչ *[[Լունա 16]]* և *[[Լունա 20]]* կայանները հորատեցին ընդամենը մոտ 0,3 մետր, այս կայանը պետք է հորատեր մինչև 2,5 մետր խորություն։

Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով կատարվել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարվել են Լուսնի նկարահանումներ։

## Թռիչք
left|thumb|«Լունա» գրունտի նմուշ բերող կայանների մոդել
«Լունա 23» կայանը արձակվեց 1974 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր նոյեմբերի 2-ին։

Չորս օր անց, նոյեմբերի 6-ին կայանը գործարկեց արգելակող շարժիչը և կատարեց փափուկ վայրէջք Ճգնաժամների ծովում։ Վայրէջքից հետո տեղանքի անհարթության պատճառով սարքը շրջվեց, ինչ պատճառով հնարավոր չեղավ իրականացնել թռիչքի հիմնական նպատակը, վերադարձնել Լուսնի գրունտ Երկիր։ Գիտնականները փորձեցին փոխել պլանները և օգտագործելով առկա աշատունակ գործիքները շարունակել հետազոտությունները։ Կայանի հետ կապն ընդհատվեց 1974 թվականի նոյեմբերի 9-ին։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NASA NSSDC Master Catalog
* Zarya - Luna program chronology 

Կատեգորիա:1974 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր
Ռոդրիգո դե Խերես

**Ռոդրիգո դե Խերես** (), (), իսպանացի ծովագնաց, հետազոտող, որը մասնակցել է 1492 թվականին Քրիստափոր Կոլումբոսի Ատլանտյան օվկիանոսով առաջին ճանապարհորդությանը՝ Սանտա Մարիա նավով։ Նա ծնվել է Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող փոքր Այամոնտե քաղաքում։ Նրան են վերագրում առաջին եվրոպացի առաջին ծխող լինելը։

1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին անձնակազմն առաջին անգամ ծխախոտ է տեսել Բահամյան կղզիների Սան Սալվադոր կղզում, որը բնիկներին հայտնի է որպես Գուանահանի։ Բնիկները նրանց նվիրել են ակնհայտ արժեքավոր «չոր տերևներ, որոնք տարածում են յուրահատուկ բուրմունք»։ Ավելի ուշ անձնակազմը թափել է տերևները։

1492 թվականի նոյեմբերին Կուբայում Խերեսը և Լուիս դե Տորեսը առաջին անգամ նկատել են, թե ինչպես են ծխում բնիկները։ Ըստ երևույթին, բնիկները արմավենու և եգիպտացորենի տերևներից գլանակներ են պատրաստել «թղթից կազմված մուշկետի ձևով»՝ ներսում ծխախոտով։ Մի կողմից վառել են, մյուսի կողմից «խմել» ծուխը։

Խերեսը ընդօրինակել է  ծխելու սովորությունը։ Երբ վերադարձել Եվրոպա,  այդ սովորությունը ներմուծել է իր հայրենի քաղաք Այամոնտե։ Նրան շրջապատող ծուխը վախեցրել է  հարևաններին. իսպանական ինկվիզիցիան նրան բանտարկեց իր «մեղավոր և դժոխային» սովորությունների համար, քանի որ «միայն Սատանան կարող էր մարդուն տալ իր բերանից ծուխը արտաշնչելու ուժ»։ Յոթ տարի անց, երբ նա ազատ է արձակվեց, ծխախոտի օգտագործումը տարածված է եղել Եվրոպայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Կատեգորիա:15-րդ դարի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի մահեր
Լունա 18

***Լունա-18***, կամ *Ե-8-5 համար 407* (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Երկիր վերադարձնել Լուսնի գրունտի նմուշ։ Արձակվել է 1971 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Առաքելության ընթացքում իջեցվող սարքը բախվեց Լուսնի մակերևույթին Առատության ծովում և կորսվեց։ Սա խորհրդային նմանատիպ յոթերորդ առաքելությունն էր, մինչ այդ պահը հաջովել էր միայն Լունա 16-ը։

## Կայանի կառուցվածք
Լունա 16-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ *Ե-8-5*։ Այն բաղկացած էր երեք մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, վերադարձվող սարքից, և փրկվող սարքից (այսպես էր անվանվում Երկիր վերադարձող գնդաձև սարքը)։

Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով նախատեսվում էր կատարել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարել Լուսնի նկարահանումներ։

## Թռիչք
«Լունա 16» կայանը արձակվեց 1971 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր սեպտեմբերի 7-ին։ Ուղեծրում կայանը հաջողությամբ ավարտեց Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի հետազոտությունների փաթեթը։ Սեպտեմբերի 11-ին կատարելով այդ օրերի ընթացքում 54 Լուսնի ուղեծրապտույտ և 85 տվյալների հաղորման սեսսիա կայանը սկսեց վայրէջքի գործընթացը։

Կայանի հետ կապն ընդհատվեց 07:48 UT, երբ այն գտնվում էր վայրէջքի վայրին մոտ։ Կործանման կոորդինատներն են՝ 3°34' հյուսիսային լայնություն և 56°30' արևելյան երկայնություն, Առատության ծովի եզրին մոտ։ Հետագայում պաշտոնական հայտարարությունում ասվում էր, որ լեռնային պայմաններում վայրէջքը անհաջող է անցել։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NASA NSSDC Master Catalog

Կատեգորիա:1971 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր
Լունա 19

***Լունա-19***, կամ *Ե-8ԼՍ համար 202* (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր կատարել Լուսնի հետազորությունների կատարում ուղածրակայանի միջոցով։ Արձակվել է 1971 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։

## Կայանի կառուցվածք
Լունա 19-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ *Ե-8ԼՍ*։ Սա առաջին ուղեծրակայանն էր, որը հիմնված էր առաջատար Ե-8 հիմքի վրա, որը նույնպես կիրառվել էր գրունտի նմուշ բերող և լուսնագնաց ամենագնացների առաքելությեւններում։ Այս կայաններում, հիմնական շարժիչնմերի ու կառավարման մոդուլի վրա տեղադրված էր Լունոխոդի հիմնական բլոկի նման կառւոցվածք, որը իրենից ներկայացնում էր մթնոլորտային ճնշումով կոնտեյներ, որտեղ տեղադրված էին գիտական սարքավորումները։

Կայանի վրա տեղադրված էին լուսանկարող համակարգ, գամմա ճառագայթների սպեկտրոմետր, ռադիո բարձրաչափ, ասուպների տվիչներ, մագնետոմետր, տիեզերական ճառագայթների գրանցող սարք, ռադիացիայի տվիչներ։ Սարքավորումներով նախատեսվում էր կատարել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարել Լուսնի նկարահանումներ։

## Թռիչք
«Լունա 19» կայանը արձակվեց 1971 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր հոկտեմբերի 2-ին։ Ուղեծրի պարամետրներն էին՝ 140 կմ բարձրություն և 40,58° թեքում։

Քիչ անց, կայանը սկսեց իր հիմնական առաքելության իրականացումը՝ կատարելով Լուսնի լեռնային շրջանի համայնապատկերային պատկերների լուսանկարումը 30°-ից 60° հարավային լայնության և 20°-ից 80° արևելյան երկայնության միջև։ Այլ գիտական հետազոտություններից էին. լուսնի գրավիտացիոն դաշտերի չափերի, ձևի ու հզորության չափումները; օսկուլացիայի փորձը, որը կատարվեց 1972 թվականի մայիսից հունիս թույլ տվեց պարզել 10 կմ բարձրության վրա գտնվող լիցքավորված մասնիկների խտությունը; Նաև կատարվել են արևային քամու հետազոտություններ։

Լունա 19-ի հետ կապն ընդհատվեց 1972 թվականի նոյեմբերի 1-ին, մոտ մեկ տարի աշխատանքից հետո։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Zarya - Luna programme chronology (Internet Archive)
* Лунные зонды СССР

Կատեգորիա:1971 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր
Տավրիդայի կենտրոնական թանգարան

**Տավրիդայի կենտրոնական թանգարան** (), Ղրիմի պատմության և բնության թանգարան Սիմֆերոպոլ քաղաքում։ Ցուցասրահներում ներկայացված են ավելի քան 150,000 պատմական, մշակութային, բնական ցուցանմուշներ, որոնք ընդգրկում են թերակղզում տեղի ունեցած բոլոր դարաշրջաններն ու հիմնական իրադարձությունները։ Թանգարանի շենքը Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության օբյեկտ է, որը պահպանվում է պետության կողմից։
մինի|Թանգարանի ներքին հարդարանքներ

## Պատմություն
Թանգարանի հավաքածուն համարվում է Ղրիմի ամենահետաքրքիրներից մեկը։ Նրա պատմությունը սկիզբ է առնում Տավրիդյան գիտական արխիվային հանձնաժողովի հնությունների թանգարանից (հիմնադրվել է 1887 թվականին) և Տավրիդյան զեմստվոյի բնա-պատմական թանգարանից։

Հնությունների թանգարանը ստեղծվել է Տավրիդյան գիտական արխիվային հանձնաժողովի (ՏԳԱՀ) նախաձեռնությամբ, որի նպատակն էր ուսումնասիրել արխիվային գործերը և ընտրել անժամկետ պահպանման համար պատմական արժեք ներկայացնող առավել նշանակալից փաստաթղթերը։ Միասնական թանգարանի ստեղծման գաղափարն իրականացել է միայն 1921 թվականին, երբ ստեղծվել է Տավրիդայի կենտրոնական թանգարանը։ Սկզբում այն տեղավորվել է երկու շենքում՝ Պուշկինի փողոցի 18 հասցեում գտնվող կոմսուհի Ադլերբերգի աղջիկների նախկին մանկատանը և Դոլգորուկովսկայա փողոցում (այժմ՝ Կ. Լիբկնեխտի փողոց, 35) գտնվող Սպաների միության առանձնատանը։ 1921-1931 թվականներին Ալեքսանդր Իվանովիչ Պոլկանովը եղել է թանգարանի տնօրենը։

1927 թվականին թանգարանը գտնվել է Պուշկինի փողոցի 18 հասցեում գտնվող շենքում, բացառությամբ արվեստի բաժնի, որը մնացել էր նախկին հասցեում  մինչև 1993 թվականը։

Թանգարանի կազմում ընդգրկված էր նաև  Ա. Խ. Ստևենի անվան Տավրիկյան գիտական գրադարանը։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները զգալի վնաս են հասցրել թանգարանին։ Տարհանման և ֆաշիստական օկուպացիայի դժվարին պայմաններում հավաքածուների մի մասն անդառնալիորեն կորել է։ Շատ ցուցանմուշներ փրկվել են՝ գաղտնարաններում թաքցնելով։

1945 թվականին թանգարանը ստացել է նոր անվանում՝ Ղրիմի գավառագիտական թանգարան (1993 թվականից՝ հանրապետական)։

2014 թվականից հետո, Ղրիմում թանգարանային աշխատանքների վերակազմավորման ընթացքում, Ղրիմի քաղաքների մի շարք թանգարաններ, օրինակ՝ Ալուշտայի պատմա-գավառագիտական թանգարանը, կցվել են թանգարանին՝ բաժինների տեսքով։ 2022 թվականի նոյեմբերի սկզբին ռուսական բանակի կողմից Խերսոնի արվեստի թանգարանից վերցված արվեստի գործերը տեղափոխվել են Տավրիդայի թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1887 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1921 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ղրիմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սիմֆերոպոլի շենքեր և կառույցներ
Կազուհա

**Կազուհա** (կորեերեն՝ 카즈하, ճապոներեն՝ 一葉/カズハ, օգոստոսի 9, 2003, Կոչի, Ճապոնիա), ճապոնացի երգչուհի, հարավկորեական Le Sserafim գըրլբենդի անդամ։ Նա հանդիսանում է խմբի վիզուալը։

## Կարիերա
### Բալետ
Նախքան քեյփոփ այդլի կարիերան սկսելը, Կազուհան պրոֆեսիոնալ բալերինա էր։ Նա հաճախել է աշխարհի ամենահեղինակավոր բալետի ակադեմիաները, ինչպիսիք են Մոսկվայի Մեծ Թատրոնի Ակադեմիան, Լոնդոնի Թագավորական Բալետի դպրոցը և իր հայրենիք Ճապոնիայում գտնվող Հաշիմոտո Սաչիյո Բալետի դպրոցը։

2020-2021 թվականներին տեղափոխվել է Նիդեռլանդներ, որտեղ սովորել է Հոլանդական Բալետի Ազգային Ակադեմիայում։ Հենց Նիդեռլանդներում էլ նկատվել է Source Music-ի գործադիր տնօրենի կողմից 2021 թվականի դեկտեմբերի կեսերին։

### Ապրիլ-Մայիս 2022։ Դեբյուտ Le Sserafim-ում
Ապրիլի 8-ին, 2022, Կազուհան ներկայացվեց որպես Le Sserafim խմբի 5-րդ անդամ։ Խումբը դեբյուտ ունեցավ մայիսի 2-ին, 2022, իրենց առաջին մինի ալբոմով՝ "Fearless":

## Ծանոթագրություններ