Ռաֆայել Իսրայելյան

**Ռաֆայել Սարգսի Իսրայելյան** (), հայ ճարտարապետ, «Սարդարապատի հերոսամարտ» հուշահամալիրի հեղինակը։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Սարգսի Իսրայելյանը ծնվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի)։ Հայրը՝ Սարգիս Հակոբի Իսրայելյանը ծնվել է Շուշիում։ Սարգիս Իսրայելյանը՝ Հայոց լեզվի և գրականության մասնագետ, բանահավաք, ծավալել է ակտիվ գիտական և կրթական գործունեություն Արցախի տարբեր շրջաններում և Թիֆլիսում։ Իսկ մայրը՝ Մարիամ Հախնազարյանը ծնվել է Նախիջևանում (ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետություն)։

Ռաֆայել Իսրայելյանը 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի N 72 աշխատանքային դպրոցը։ 1926-1928 թվականներին սովորել է Վրաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ճարտարապետության ֆակուլտետում։ Ուսանելու տարիներին նա ձեռք է բերում ճարտարապետական հիմնարար գիտելիքներ։

1929-1932 թվականներին սովորել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Կոմունալ շինարարության ինստիտուտի ճարտարապետության ֆակուլտետում։ Ավարտում է, որպես ճարտարապետ նախագծող։

1932-1934 թվականներին սովորել է Լենինգրադում ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում և 1934 թվականին ավարտել է ինստիտուտին առընթեր դիպլոմային նախագծերի նախապատրաստական դասընթացները։ «Գերազանցությամբ» պաշտպանել է դիպլոմային նախագիծը, ստանալով ճարտարապետ-արվեստագետի կոչում։ 1936 թվականին ավարտել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի վարպետության կատարելոգործման դասընթացները, ստանալով ճարտարապետ-նկարչի կոչում։

1934 թվանին ամուսնացել է Սոֆիա Մուրադյանի հետ։

1936 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

1936-1941 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Կոմունալ տնտեսության ժողկոմատին առընթեր ճարտարապետական-նախագծային N 2 արվեստանոցում (1938 թվականից «Հայպետնախագիծ») որպես ճարտարապետ։
[մինի|Ռաֆայել Իսրայելյան, [Արա Հարությունյան։|250x250փքս]]
1941-1943 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պատմական հուշարձանների պահպանության կոմիտեում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1941-1963 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում որպես ավագ դասախոս, իսկ 1947 թ-ից՝ դոցենտ։

1944 թ. կայացել է Իսրայելյանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ Հայաստանի ճարտարապետների տանը։

Առաջին կարգի մրցանակի է արժանացել Երևանում կառուցվելիք Հաղթանակի կամարի նախագծի համար բաց մրցույթում։

1945 թ. պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։ 1947 թ. ճարտարապետության երիտասարդ վարպետների ստեղծագործությունների 2-րդ համամիութեանական ստուգատեսում արժանացել է առաջին մրցանակի։

1947-1949 թթ. աշխատել է Հայկական ԽՍՀ մինիստրների խորհրդին առընթեր ճարտարապետության գործերի վարչության ճարտարապետական արվեստանոցում, իբրև ճարտարապետ-նախագծող։

1949-1951 թվականներին աշխատել է Երքաղսովետի գործկոմի ճարտարապետական արվեստանոցում իբրև ճարտարապետ-նախագծող։

1950 թվականին ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։

1950 թվականին պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

1951 թվականին Հաղթանակ հուշարձանի ճարտարապետության համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական առաջին կարգի մրցանակի։

1951-1973 թվականներին աշխատել է «Հայարդնախագիծ» (մինչև 1959՝ «Հայճարտնախագիծ») ինստիտուտում իբրև բաժնի գլխավոր ճարտարապետ։

1952 թվականին Լենինգրադում՝ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետոթյան ինստիտուտում պաշտպանել է «Իմ աշխատանքները ճարտարապետության մեջ» թեմայով ատենախոսությունը և ստացել ճարտարապետության թեկնածուի գիտական աստիճան։

1961 թվականին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչման։

Պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

1968 թվականին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետի պատվավոր կոչման։

1969 թվականին կայացել է Իսրայելյանի անհատական ցուցահանդեսը Թբիլիսիում։ 
1970 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետի պատվավոր կոչման։

1973 թվականի սեպտեմբերի 8-ին վախճանվել է Երևանում։

## Ստեղծագործական աշխատանք
### Գործերի ցանկ
մինի|Աղբյուր հուշարձան Երևանի օղակաձև այգում։|250x250px
մինի|333x333px|Երևան-Կարարա բարեկամության հուշաղբյուր, Իտալիա, Կարարա, տուֆ
* «Արարատ» տրեստի գինու մառանները (Գ. Քոչարի համահեղինակությամբ)
* «Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը» Արմավիրի մարզ
* «Չարենցի կամար» հուշակոթողը Երևան-Գառնի մայրուղի
* «Հաղթանակ» զբոսայգու մուտքի հաղթակամարը՝ Ազատության պ.
* Հաղթանակի հուշարձան-թանգարանը «Հաղթանակ» զբոսայգի
* 1918 թ Ապարանի հերոսամարտի հուշահամալիրը՝ Ապարան
* «Մուսա-լեռան հերոսական ճակատամարտը հուշարձանը» գ. Մուսալեռ
* «1920 թ Հաճընի հերոսամարտը հուշարձանը» ՝ Նոր Հաճըն
* Ջրանցույց Հրազդանի կիրճում՝ Հրազդան գետի վրայի ջրանցույցն
* Հուշարձան II Համաշխարհային պատերազմում զոհված Կարբի գյուղի բնակիչներին՝ գ. Կարբի
* Հայաստանի ազգագրության թանգարանի շենքը՝ Արմավիրի մարզ
* Ֆիզիկայի ինստիտուտի լաբորատոր մասնաշենքը՝ Բյուրականի շրջակայքում
* «Խերես» գինու գործարանը՝ գ. Օշական
* Բնակելի շենք՝ Բագրատունյաց պ.
* «Անի», «Շահալի» և «Փամբակ» երկաթուղային կայարանները (Մ․ Հարությունյանի հետ)
* Սեփական մենատունը՝ Սարյան փ. 9
* Նկարիչների միության շենքը՝ Շառլ Ազնավուրի հրապարակ
* Աղբյուր-հուշարձան՝ նվեր Իտալիայի Կարարա քույր-քաղաքին՝ Տերյան-Իսահակյան փողոցների խաչմերուկ (զբոսայգում)
* «Առյուծ» կոթող-ցուցանակը՝ Կոտայքի մարզ, դեպի Գեղարդ տանող ճանապարհին
* «Արծիվ-շինարար» կոթող-ցուցանակը՝ Երևանի հարավային մուտքի մոտ
* «Վահագն վիշապաքաղ» կոթող-ցուցանակը՝ Երևանի հյուսիսային մուտքի մոտ
* Տուֆե նստարան Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանի բակում՝ Զարոբյան փ. 20

## Պատկերասրահ

Հուշահամալիր՝ Սարդարապատի ճակատամարտի հերոսների, 2015, ArmAg (42).JPG|Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր
Մայր Հայաստան, Մոնումենտ1.JPG|Մայր Հայաստան հուշահամալիր
Հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերին, ArmAg 2015 (10).JPG|Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Գաջագործների փողոց, Երևան)
Հուշաղբյուր՝ Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (2).jpg|Լուսաղբյուր (հուշարձան, Երևան)
Musaler.jpg|Մուսա լեռան հերոսամարտի հուշարձան (Մուսալեռ)
Nor Hachin1.jpg|Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Նոր Հաճըն)
St.Sarqis.jpg|Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Երևան)
Armenian Apostolic Church San Nerses Shnorhali, Montevideo.jpg|Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի (Մոնտևիդեո)
Stvartannyc-ryangomez crop.jpg|Սուրբ Վարդան եկեղեցի (Նյու Յորք)
Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան 1.JPG|Տուֆակերտ նստարան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռաֆայել Իսրայելյան համամացանցային կայք 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ