7-րդ դար

thumb|300px|Արևելյան կիսագունդը 7-րդ դարի սկզբին:
thumb|300px|Արևելյան կիսագունդը 7-րդ դարի վերջին:
**7-րդ դար**, 601 թվականից 700 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և 1-ին հազարամյակի յոթերորդ դարը։ Նախորդել է 8-րդ դարին և հաջորդել 6-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է միջնադարյան առավել վաղ շրջանի՝ վաղ միջնադարի ընթացք։

Արաբական արշավանքները սկսվել են Արաբիայի միավորմամբ Մուհամմադ մարգարեի կողմից 622 թվականից սկսած։ Մուհամմադի մահից հետո 632 թվականին Իսլամը տարածվեց Արաբական թերակղզում։ 7-րդ դարում արաբները նվաճեցին Պարսկաստանը և վերջ դրեցին Սասանյան կայսությանը։ 7-րդ դարի ընթացքում Արաբները նաև նվաճեցին Սիրիան, Պաղեստինը, Հայաստանը, Եգիպտոսը և Հյուսիսային Աֆրիկան։

Բյուզանդական կայսրությունում շարունակվեցին անհաջողությունները Արաբական խալիֆայության հզորացման ֆոնին։

Հարշան միացավ Հյուսիսային Հնդկաստանին` ստեղծելով փոքր պետություններ, որոնք կործանվել էին 6-րդ դարում Գուպտա կայսրության կողմից։

Չինաստանում Սույ դինաստիային փոխարինեց  Թան դինաստիան, որը ընդլայնեց իր տարածքները Կորեաից մինչև Կենտրոնական Ասիա և պետք է ընդհարվեր արաբների հետ հետագայում։ Չինաստանը սկսեց հասնել իր հզորության գագաթնակետին։ Սիլլան միավորվեց Թան դինաստիայի հետ, որին միացավ Բաեկյեն և միավորեցին Կորեական թերակղզին մեկ առաջնորդի ներքո։ Աշուկա ժամանակաշրջանը շարունակվեց Ճապոնիայում ամբողջ 7-րդ դարի ընթացքում։

## Դեպքեր
thumb|7-րդ դարի վերջի Ղուրանի էջեր

* Սկիզբ դրվեց Իսլամին Արաբիայում, Ղուրանը գրվաց թղթի վրա։
* Առաջին հայտնի խորվաթացի արքոնտ Պորգան հիմնադրեց Խորվաթիայի դքսությունը։
* Աշխարհի բնակչությունը հաշվվում էր մոտ 208 միլիոն։
* Անգլո-սաքսոնական Հեպտորարխիաիան  ձևավորվեց այս դարի սկզբներին Անգլիայում։
* Սյուանցզանը ճանապարհորդեց Չինաստանից Հնդկաստան, մինչ վերադառնալը Չինաստան նա թարգմանեց Բուդիստական արձանագրությունները։
* Ալժիրի Թիմգադ քաղաքը կողոպտեցին Բերբերները։
* Ավարտվեց բուդիստական կառավարումը Սինդում։
* Խորվաթներները բնակություն հաստատեցին իրենց ներկայիս տարածքներում։
* Տեոտիուականը ավերվեց։ Հողին հավասարվեցին քաղաքական և հոգևոր շինությունները։
* Սուգենդոը կրոնը առաջացավ Բուդդիզմի, Տեոիզմի, Շինտոյի և այլ կրոնների ազդեցությունից Ճապոնիայի լեռներում։
* Բուլղարները ժամանեցին Բալկաններ և հիմնեցին հզոր Բուլղարական կայսրությունը։
* Անգլիական գրականության վաղ շրջան։
* Ճապոնիայում կառուցվեցին Հորյու ջի և Նարա պրոֆեկտուրան։ Աշուկա ժամանակաշրջան։
* 600. Բնական ծաղիկը Հնդկաստանից տարածվեց դեպի Եվրոպա։
* 602. Վաղ Լի դինաստիայի անկումից հետո Չինաստանը երրորդ անգամ տիրեց Վիետնամին։
* 610: Հերակլիոս Ա-ն Աֆրիկայից նավով ժամանեց Կոստանդինուպոլիս, տապալեց Բյուզանդիայի կայսր Փոկասին և դարձավ կայսր։ Նրա առաջին հրամանով կայսրության լեզուն լատիներենից փոխվեց հունարեն (այս լեզվով խոսում էր կայսրության մեծ մասը)։
* 615. Սասանյան կայսրության Շահ Խոսրով Բ Փարվեզը նվաճեց Երուսաղեմը։
* 615. Կինիչ Ջանաբ Պակալը դարձավ մայաների Պալենկե քաղաք-պետության թագավոր։
* 616. Շահ Խոսրով Բ Փարվեզը ներխուժեց Եգիպտոս։
* 616. Էթերֆրիթ Նորտրումբիացին պարտության մատնեց ուելսիցիներին Չեսթերի ճակատամարտում, Անգլիայում։
* 618. Չինաստանում Թան դինաստիան գլխավորեց Գոցզու կայսրը։
* 618. Չենլա թագավորությունը ավարտեց Ֆունանի նվաճումը։
* Գուանչժոուն դարձավ Չինաստանի գլխավոր նավահանգիսը` ընդունելով նավեր Եգիպտոսից, Արևելյան Աֆրիկայից, Արաբիայից, Պարսկաստանից, Հնդկաստանից, Շրի Լանկայից և Հարավ արևելյան Ասիայից։
* 622. Այս տարուց սկսվում է Իսլամական օրացույցը, որի ընթացքում տեղի ունեցավ Հիջրան` Մուհամադ մարգարեի գաղթը Մեքքայից  Յասրիբ (Մադինա)։
* 623. Ֆրանկ առևտրական Սամոն, սլավոնների օգնությամբ դարձավ Կենտրոնական Եվրոպայում առաջին հայտնի սլավոնական պետության առաջնորդը։
* 626. Ավարները և պարսիկները միավորված պաշարեցին Կոստանդինուպոլիսը սակայն չկարողացան այն նվաճել։
* 627. Կայսր Հերակլիոս Ա-ը պարտության մատնեց պարսիկներին` ավարտելով Հռոմեա-պարսկական պատերազմները։
* 629. Սկսվեցին Բյուզանդա-արաբական պատերազմները։ Բյուզանդական կայսրության մեծ մասը նվաճեցին արաբները` Խալիդ իբն ալ-Վալիդի գլխավորությամբ։
* 632. Սկսվեցին Արաբական արշավանքները։
* 636. Մոտավոր այս ժամանակահատվածում տեղի ունեցավ Քադիսիայի ճակատամարտը, որում արաբենրը հաղթեցին Պարսկական կայսրությանը և հետագայում նվաճեցին Պարսկաստանը։
* 638. Արաբները նվաճեցին Պաղեստինը։
* 639. Սկսվեցին Արաբական արշավանքները Հայաստան և Եգիպտոս։
* 641. Իսլամը մուտք գործեց Եգիպտոս։
* 642. Ալեքսանդրիայի գրադարանը նորից ավերվեց։
* 649-683. Չնաստանի կայսր Գաո Ցզունը թուլատրեց բացել քրիստոնեական մատուռներ բոլոր 358 շրջաններում։
* 650: Սկսվեցին Արաբ-խազարական պատերազմները։
* 651. Կայսր Հազկերտ III-ը սպանվեց Մերվում, վերջ դնելով Սասանյանների տոհմի կառավարումը Պարսկաստանում (Իրան)։
* 656–661. Առաջին իսլամական քաղաքացիական պատերազմը։
* 657. Թան դինասիան Գաո Ցզուն կայսրի գլխավորությամբ պարտության մատնեց Արևմտյան թուրքական խանությանը։
* 661. Խալիֆա Ալի իբն Աբի Տալիբը սպանվեց։ Նրան հաջորդեց Հասան իբն Ալին, ով զիջեց գահը Մուավիային` սկիզբ դնելով Օմայյան խալիֆայությանը։
* 664. Քաբուլը նվաճեցին մուսուլմանները։
* 670. Արաբները ավարտեցին Հյուսիսային Աֆրիկայի նվաճումը Ուքբա իբն Նաֆի զորավարի գլխավորությամբ։
* 674. Արաբները առաջին անգամ պաշարեցին Կոստանդնուպոլիսը։
* 677. Արաբական նավատորմի մեծ մասը ոչնչացվեց Հունական կրակի միջոցով։
* 680. Բուլղարները հաղթեցին բյուզանդացիներին Օնգալի ճակատամարտում։
* 680: Կարբալայի ճակատամարտում, որը տեղի ունեցավ Կուֆայի մոտ, սպանվեց Հուսեյն իբն Ալին։
* 681. Բյուզանդիան ճանաչեց Բուլղարիայի անկախությունը։
* 682. Էլտիրեշ խանի և Տոնյուկուկի ջանքերով վերաձևավորվեց Թյուրքական խանությունը։  
* 683–685. Երկրորդ իսլամական քաղաքացիական պատերազմը։
* 688. Բյուզանդական կայսրության կայսր Հուստինիանոս II-ը պարտության մատնեց բուլղարացիներին։
* 690. Բուդդիստ կայսերական խորհրդական Վու Զետյանը դարձավ Չինաստանի կայսրուհի։
* 691. Բուդդիզմը դարձավ Չինաստանի պետական կրոն։
* 694. Իսպանո-Վեստգոթական թագավոր Էգիկան մեղադրեց հրեաներին արաբեներին օգնելու համար և բոլոր հրեաներին ստրկացրեց։
* 698. Արաբները նվաճեցին Կարթագեն Բյուզանդական կայսրությունից։
* 698: Ոչ պաշտոնապես սկսվեցին հակաքրիստոնեական հալածաքները Չինաստանում։
* 698. Կորեայում սկսվեց Հյուսիսային պետությունների ժամանակաշրջանը։
* 700. Էդզիզա լեռան հրաբխային կոմպլեքսը ժայթքեց Բրիտանական Կոլումբիայի հյուսիսում, Կանադա։

## Ծանոթագրություններ