Անտուան Առնո

**Անտուան Առնո** () ֆրանսիացի Կաթոլիկ աստվածաբան, քահանա, փիլիսոփա և մաթեմատիկոս: Նա Պորտ-Ռոյալի յանսենիստական խմբի առաջատար մտավորականներից մեկն էր և ուներ հայրաբանության շատ խորը գիտելիքներ։ Նրան «լե Գրանդ» էին անվանում՝ հորից տարբերվելու համար։

Անտուան Առնոն իր ժամանակակիցների կողմից համարվում էր 17-րդ դարի Եվրոպայի ամենանշանավոր մտավորականներից մեկը։ Նա նշանակալի ներդրում ունեցավ փիլիսոփայության մեջ՝ նպաստելով Ռենե Դեկարտի, Գոթֆրիդ Լայբնիցի և Նիկոլաս Մալբրանշի փիլիսոփայական համակարգերի զարգացմանը։

Անտուան Առնոն հիմնականում զբաղվում էր աստվածաբանությամբ և խիստ կապ ուներ յանսենիզմի հետ։ Վոլթերը գրում էր նրա մասին, որ նրա փիլիսոփայական միտքը «աղավաղված» էր անվերջանալի կրոնական վեճերով։ Այնուամենայնիվ, Առնոն կարևոր դեր ունեցավ փիլիսոփայության մեջ. 1641 թվականին նա մտավ եվրոպական մտավոր դաշտ՝ գրելով իր «Չորրորդ առարկությունը» Դեկարտի «Մտորումներ Առաջին Փիլիսոփայության մասին» տրակտատի մասին, որոնք շատերի (նաև հենց Դեկարտի) կարծիքով համարվում էին լավագույնը։
1660-ականներին Առնոն հեղինակեց մի շարք փիլիսոփայական աշխատություններ, որոնցից ամենաազդեցիկն ու կարևորագույնը Պոր-Ռոյալի տրամաբանությունն էր (հայտնի նաև որպես Մտածելու արվեստ)։ Այս գործում Առնոն և նրա համահեղինակ Պիեռ Նիկոլը ներկայացնում են բանական մտածողության համակարգված վերլուծություն, որը ներառում էր ոչ միայն այն, ինչ այսօր մենք կապում ենք  տրամաբանություն հետ, այլև գաղափարների բնույթի, մեթաֆիզիկայի, փիլիսոփայական մեթոդաբանության և օնտոլոգիայի հարցեր։
1680-ականներին Առնոն կապի մեջ է եղել Գոթֆրիդ Լայբնիցի հետ՝ քննարկելով այն նախագիծը, որը հետագայում դարձավ վերջինիս ամենաազդեցիկ գործերից մեկը՝ «Դիսկուրս մեթաֆիզիկայի մասին»։ Նա նաև հրապարակային վեճի մեջ է մտել Նիկոլա Մալբրանշի հետ։ Այս վեճը նույնիսկ բնութագրվել է որպես «17-րդ դարի մտավորական իրադարձություններից մեկը». որը ընդգրկում էր նաև, գաղափարների բնույթն և Աստծո էությունը։

## Կենսագրություն
[thumb|160px|Անտուան Առնոյի արձանը [Օտել դը Վիլ (Փարիզ)]]
Անտուան Առնոն ծնվել է Փարիզում՝ Առնոների ընտանիքում։ Նա Անտուան Առնոյի քսաներորդ և ամենաերիտասարդ զավակն էր, Պորտ-Ռոյալ-ի մայրապետուհիներ Անժելիկա և Ագնես Առնոյի եղբայրը։ Սկզբում նախատեսված էր, որ դառնա փաստաբան, սակայն փոխարենը որոշեց սովորել աստվածաբանություն Սորբոնում։ Այստեղ նա մեծ հաջողությունների հասավ, և նրա կարիերան ծաղկում ապրեց այն ժամանակ, երբ ենթարկվեց Պորտ-Ռոյալ վանքի հոգևոր առաջնորդ Ժան դյու Վերժիե դը Օրանի ազդեցությանը։ Նրա 1643 թվականի հաղորդության մասին գիրքը՝ «De la fréquente communion» հրատարակչական հաջողություն էր և կարևոր քայլ այս շարժման ձևավորման գործում: Սակայն այս  նրան նաև բազմաթիվ թշնամիներ բերեց։

## Փիլիսոփայություն
### Աշխատություններ
Իր կյանքի ընթացքում Առնոն զգալի աշխատություններ է գրել աստվածաբանության ու փիլիսոփայության վերաբերյալ: Այստեղ համառոտ քննարկվում են ամենակարևոր փիլիսոփայական աշխատությունները։

Սորբոնում ուսանելու տարիներին Առնոն գրել է Դեկարտի Մեդիտացիաների («Մտորումներ Առաջին Փիլիսոփայության մասին») «Չորրորդ առարկությունները»։ 1640 թվականի նոյեմբերին Դեկարտը Մարեն Մերսենին հանձնարարեց տարածել Մեդիտացիաների ձեռագրի օրինակներ Փարիզի այլ մտավորականների շրջանում՝ արձագանքներ ու մեկնաբանություններ ստանալու համար, որոնք կներառվեին առաջին հրատարակությունում։ Արձագանքողների թվում էին Գասենդին, Հոբբսը և Մերսենը, սակայն Դեկարտը Առնոյի առարկությունները համարեց լավագույնը։ Առնոյի արձագանքները, ի տարբերություն մյուսների, ներքին քննադատություններ էին հենց Դեկարտի համակարգի նկատմամբ, դրանք հանգեցրին Մեդիտացիաների տեքստի փոփոխությունների։ 1648 թվականին Առնոն և Դեկարտը փոխանակվեցին երկու նամակով, որոնք հաճախ կոչվում են «Նոր առարկություններ Դեկարտի մեդիտացիաների վերաբերյալ»։ Այս նամակներում Առնոն համակրանք էր արտահայտում դրա նկատմամբ, և միաժամանակ պահանջում էր պարզաբանումներ կատարել կարտեզիական աշխարհայացքի հիմնական կողմերի վերաբերյալ։

Առնոն համատեղ աշխատություններ է գրել Պոր‑Ռուայի միաբանների հետ, որոնցից երկուսը առանձնապես նշանակալի են։ Առաջինը՝ Պոր‑Ռուայի քերականությունը (1660), որի համահեղինակն է Կլոդ Լանսելոն։ Երկրորդը՝ Լոգիկա, կամ Մտածելու արվեստը (1662), համահեղինակ Պիեռ Նիկոլի հետ, որը հետագայում մեծ ազդեցություն է ունեցել։ Առնոն և Նիկոլեն լոգիկան դիտարկում են որպես կանոնների համակարգ, որը վերաբերում է մտավոր բոլոր գործողություններին՝ ներառյալ հասկացությունների ձևավորումը, դատողություններ կազմելը, տրամաբանությունը և մտքերի կարգավորումը։ Լոգիկան բաժանվում է չորս մասի՝ ընկալում, դատողություն, տրամաբանություն և կարգավորում։ Բացի լոգիկայից, այդ աշխատությունում լայնորեն քննարկվում են նաև մետաֆիզիկայի, լեզվագիտության փիլիսոփայության, էպիստեմոլոգիայի, գաղափարների տեսության և կրոնի փիլիսոփայության հարցեր։

### Լայբնիցի ու Առնոյի նամակագրությունը և Առնոյի վեճը Մալբրանշի հետ
Բացի վերևում նկարագրված փիլիսոփայական աշխատանքներից, Առնոն մասնակցել է նաև 17-րդ դարի երկու կարևոր իրադարձությունների՝ Լայբնիցի և Առնոյի նամակագրությանը և Մալբրանշի հետ ունեցած բանավեճին։ Լայբնիցի հետ նամակագրության ամենահայտնի մասը (հայտնի որպես «Լայբնից–Առնո նամակագրություն») սկսվել է 1686 թվականին, երբ Լայբնիցը Էռնեստ Լուի լանդգրաֆին ուղարկեց իր ապագա ամենակարևոր գործերից մեկի՝ «Քննարկում մեթաֆիզիկայի մասին» նախագիծը՝ խնդրելով այն փոխանցել Առնոյին։

Առնոյի առաջին արձագանքը հաստատում էր նրա՝ կոշտ քննադատի համբավը. նա պնդում էր, որ Լայբնիցի աշխատանքում «այնքան վտանգավոր և ցնցող գաղափարներ կան, որից բոլորը կհրաժարվեն»։ Նա նույնիսկ հորդորում էր Լայբնիցին թողնել նման «անօգուտ մետաֆիզիկական մտորումները» և մտածել սեփական փրկության մասին։ Սակայն երկրորդ նամակում Առնոն մեղմեց իր դիրքորոշումը, ներողություն խնդրեց և ավելի մանրամասն ներկայացրեց իր մտահոգությունները։ Այս փոխանակումը դարձավ խորը փիլիսոփայական բանավեճ, որի խստությունը համեմատվում է դարաշրջանի լավագույն փիլիսոփայական աշխատությունների հետ։

Առնոն նաև տասնամյակ տևած հրապարակային վեճի մեջ է մտել Մալբրանշի հետ՝ կապված գաղափարների բնույթի, Աստծո և Նրա գործունեության բացատրության շուրջ։ Այս վեճը կարելի է դիտարկել որպես երկու կարտեզիականների միջև վեճ, որոնք տարբեր ձևերով շեղվել էին Դեկարտի ուսմունքի սկզբնական ընկալումից։ Մալբրանշի և Առնոյի հրապարակային ու մասնավոր քննարկումները ներառում էին բազմաթիվ աշխատություններ և նամակներ։ Բանավեճը սկսվեց Մալբրանշի «Բնության և շնորհի մասին տրակտատի» (Traité de la nature et de la grâce) հրատարակումից հետո։ Սկզբում, տպագրությունից առաջ, Մալբրանշը աշխատությունը ուղարկել էր Առնոյին՝ կարծիք ստանալու համար։ Սակայն նա որոշեց այն հրատարակել՝ առանց Առնոյի պատասխանի սպասելու։ Այս քայլը, հավանաբար, զայրացրեց Առնոյին և դարձավ բանավեճի սկիզբը։ Տրակտատում Մալբրանշը փորձում է ներկայացնել թեոդիցիա՝ փորձելով համատեղել ամենակարող, ամենաբարի և ամենագիտակից Աստծո գոյությունը աշխարհի չարիքի հետ։ Թվում է, որ եթե Աստված իսկապես ամենակարող է, ամենաբարի և ամենագիտակից, ապա պետք է կարողանար, ցանկանար և իմանար, թե ինչպես ստեղծել աշխարհ առանց չարիքի։ Մալբրանշն առաջարկում է թարմ և յուրօրինակ թեոդիցիա, որի շուրջ էլ ծավալվում են Առնոյի առարկությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ