Տեսողական նյարդի բորբոքում

**Տեսողական նյարդի բորբոքում**, ծանր, աշխատունակությունը նվազեցնող վիճակ, որը բնութագրվում է գանգուղեղային II նյարդի բորբոքմամբ։ Հանգեցնում է ցանցաթաղանթի կողմից ստացված տեղեկատվությունը գլխուղեղի տեսողական կեղևին փոխանցող նյարդաբանական ուղիների խանգարման։ Տեսողական նյարդի խանգարումը կարող է առաջանալ տարբեր ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների արդյունքում, ինչպիսիք են դեմիելինացման կամ բորբոքման միջոցով, և հանգեցնում է տեսողության մասնակի կամ լրիվ կորստի։ Տեսողական նյարդի բորբոքումը կարող է լինել ինքնուրույն իդիոպաթիկ հիվանդություն, բայց հաճախ այլ հիվանդության դրսևորում է:

Տեսողական նյարդի բորբոքումները դրսևորվում մեկ կամ երկու աչքերում տեսողության խանգարումով, և կարող է ըստ ծանրության տատնվել մշուշոտ տեսողությունից մինչև կուրություն։ Ցավը տեսողական նյարդի բորբոքման բնորոշ ախտանիշ է, սակայն որոշ հիվանդների մոտ բորբոքումն անցնում է անցավ, հետևաբար ցավի բացակայությունը չի բացառում ախտորոշումը։ 

Տեսողական նյարդի բորբոքումը (ՏՆԲ) սովորաբար բաժանվում է երկու ենթատիպի՝ տիպիկ և ատիպիկ։ Առավել հաճախ հանդիպող պատճառնորն են ցրված սկլերոզը, օպտիկական նեյրոմիելիտ կամ օպտիկական նեյրոմիելիտ սպեկտրի խանգարումը և միելինի օլիգոդենդրոցիտների գլիկոպրոտեին-հակամարմին ասոսացված հիվանդությունը։ Այլ պատճառներից են իդիոպաթիկ ՏՆԲ-ն, վարակները, օրինակ՝ սիֆիլիսը, Լայմի հիվանդությունը և վիրուսային վարակներից հերպեսը, ջրծաղիը, և համակարգային աուտոիմունային հիվանդությունները, օրինակ՝ համակարգային կարմիր գայլախտը և սարկոիդոզը։

Տեսողական նյարդի բորբոքման ախտորոշումը կարվում է կատարվում է ախտանիշների դրսևորման, կլինիկական հետազոտության արդյունքների, պատկերավորման և սերոլոգիական հետազոտությունների համադրությամբ։ 

Ժամանակակից բժշկական պրակտիկայում, որպես առաջին գծի բուժում օգտագործվում են բարձր դեղաչափերով ստերոիդներ, օրինակ՝ ներերակային մեթիլպրեդնիզոլոնը։

Տեսողական նյարդի բորբոքումը չպետք է շփոթել տեսողական նեյրոպաթիայի հետ, որի ժամանակ տեսողության խանգարումն առաջանում է տեսողական նյարդի ցանկացած պատճառով առաջացած վնասվածքի հետևանքով։ Այդ պատճառներից մեկը տեսողական նյարդի բորբոքումն է:

## Դասակարգում
աջից|մինի|Ցրված սկլերոզով անձի մոտ տեսողական նյարդի բորբոքում

### Բացատրություն
Տեսողական նյարդը պարունակում է աչքի ցանցաթաղանթից դուրս եկող աքսոններ, որոնք տեսողական տեղեկատվությունը տեղափոխում են առաջնային տեսողական կորիզներ, ապա գանգուղեղի ծոծրակային բիլթը, որպեսզի վերամշակվի պատկերների: Տեսողական նյարդաբորբի հիմքում ընկած պատճառների լայնության պատճառով այս խանգարումը սովորաբար դասակարգվում է տիպիկ և ատիպիկ ՏՆԲ ենթատիպերի: Տիպիկ ՏՆԲ-ին բնորոշ է նյարդի դեմիելինացումը, որը ամենահաճախը առաջանում է ցրված սկլերոզից կամ ինքնուրույն իդիոպաթիկ հիվանդությունից։ Ատիպիկ ՏՆԲ-ն վերաբերում է տեսողական նյարդի բորբոքմանը, որը առաջացել է որևէ այլ պատճառով։ 

### Տիպիկ ՏՆԲ
Տեսողական նյարդի բորբոքումը դասակարգվում է որպես ատիպիկ, երբ հիմքում ընկած պատճառը դեմիելինացում է։ Այս դասակարգումը հիմնականում վերագրվում է ցրված սկլերոզին կամ ինքնուրույն իդիոպաթիկ հիվանդությանը, որոնցից ցրված սկլերոզը ամենատարածվածն է։

#### Ցրված սկլերոզ
Ցրված սկլերոզը աուտոիմուն հիվանդություն է, որը հանգեցնում է կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) նյարդերի դեմիելինացմանը։ Ցրված սկլերոզի դեպքում դեմիելինացումը դիֆուզ կերպով է ազդում ԿՆՀ-ի վրա՝ հանգեցնելով բազմաթիվ ֆիզիկական դրսևորումների։ Տեսողական նյարդի բորբոքումը այս մեխանիզմով ձեռք է բերվում, երբ ցրված սկլերոզը տարածվում է տեսողական նյարդի վրա։ Տեսողական նյարդի բորբոքումը հաճախ ցրված սկլերոզի առաջին դրսևորումներից մեկն է։  Մեկ ակնարկում ասվում է, որ տեսողական նյարդի բորբոքային դեմիելինացնող բորբոքումը ցրված սկլերոզի սկզբնական դրսևորումն է ուսումնասիրված հիվանդների մոտավորապես 20%-ի մոտ, մինչդեռ մեկ այլ ակնարկ ցույց է տվել, որ ցրված սկլերոզով հիվանդների մինչև 50%-ը հիվանդության ընթացքում կզարգացնի տեսողական նյարդի բորբոքում։ 

#### Իդիոպաթիկ ՏՆԲ
Տեսողական նյարդի իդիոպաթիկ բորբոքումը վերաբերում է տեսողական նյարդի այն բորբոքմանը, որը չի դրսևորվում սերոլոգիական մարկերներով։ Մասնագետների շրջանում տարբերվում են կարծիքները այն հարցի շուրջ, թե արդյոք տեսողական նյարդի իդիոպաթիկ բորբոքումը պետք է դասակարգվի որպես ցրվասծ սկլերոզի հետ կապված ՏՆԲ, թե այն չպետք է կապված լինի։

### Ատիպիկ ՏՆԲ
Տեսողական նյարդի բորբոքումը դասակարգվում է որպես ատիպիկ, երբ հիմքում ընկած պատճառը ցրված սկլերոզից կամ առանձին իդիոպաթիկ հիվանդությունից տարբերվող պատճառաբանություն է: Ատիպիկ տեսողական նյարդի բորբոքումը առավել հաճախ դիտվում է օպտիկական սպեկտրի խանգարման նեյրոմիելիտի վաղ դրսևորում է։ Ատիպիկ տեսողական նյարդի բորբոքման այլ պատճառներից են միելինի օլիգոդենդրոցիտների գլիկոպրոտեինի հակամարմին ասոցացված հիվանդությունը, այլ աուտոիմունային խանգարումներ, օրինակ՝ սարկոիդոզ, Շյոգրենի համախտանիշ, ռևմատոիդ արթրիտ, համակարգային կարմիր գայլախտ, և վարակներ՝ բակտերիալ՝ տուբերկուլյոզ, սիֆիլիս, մենինգիտ, Լայմի հիվանդություն, Բարտոնելա, կամ վիրուսային՝ կարմրուկ, խոզուկ, կարմրախտ, ջրծաղիկ, հերպես։ 

#### Օպտիկական սպեկտրի խանգարման նեյրոմիելիտ
Օպտիկական սպեկտրի խանգարման նեյրոմիելիտը բաղկացած է վեց համախտանիշներից, որոնք առաջացնում են ԿՆՀ-ի բորբոքում և դեմիելինացում։ Ախտորոշիչ չափանիշներից մեկը սերոլոգիայում հայտնաբերված ակվապորին-4 իմունոգլոբուլին G հակամարմինների (AQP4-IgG) առկայությունն է, որը այն տարբերակում է ցրված սկլերոզից։ Կլինիկական դրսևորումներն առաջանում են հակամարմինների կողմից ակվապորին-4 թաղանթային ջրային ուղիների վնասման արդյունքով, որոնք հայտնաբերվում են բարձր կոնցենտրացիայով տեսողական նյարդի, ուղեղի ցողունի և ողնուղեղի աստրոցիտների ոտիկների ելուստներում։

#### MOGAD
Միելինի օլիգոդենդրոցիտների գլիկոպրոտեինի-հակամարմին-ասոցացված հիվանդությունը աուտոիմուն վիճակ է, որը առաջանում է ԿՆՀ-ի միելինի թաղանթի և օլիգոդենդրոցիտների բջջային մակերեսների վրա տեղակայված գլիկոպրոտեինի դեմ։ Բջջային և կոմպլեմենտ միջնորդված բորբոքումները հանգեցնում են սպիտակ նյութի հարանոթային դեմիելինացման բնորոշ մարկերների։

#### Վարակ
Տեսողական նյարդի բորբոքման առաջացման համար հայտնաբերվել են վարակիչ մի շարք պատճառներ, որոնք կարող են առաջանալ տարբեր պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների արդյունքում։Հերպես զոստեր վիրուսի վարակի արդյունքում առաջացած տեսողական նյարդի բորբոքումը կարող է առաջանալ նյարդի ուղղակի բորբոքումից կամ իշեմիկ մեխանիզմից, որը հանգեցնում է բորբոքային թրոմբոզի։ Ցիտոմեգալովիրուսային վարակի հետևանքով առաջացած տեսողական նյարդի բորբոքումը, ենթադրաբար ներառում է նմանատիպ մեխանիզմ ինչ ցիտամեգալովիրուսային ռետինիտով հիվանդների մոտ: ՄԻԱՎ-ից առաջացած տեսողական նյարդի բորբոքումը առաջանում է աուտոիմուն, անոթային և դեգեներատիվ իշեմիկ մեխանիզմներից:։

#### Այլ պատճառներ
Տեսողական նյարդի բորբոքման այլ պատճառներից են բնածին անոմալիաները, գլաուկոման, ներգանգային բարձր ճնշումը, օրինակ՝ պտկիկի այտուցը, թունավորումները, վնասվածքները, ժառանգական տեսողական նեյրոպաթիաները կամ ինֆիլտրացիան, օրինակ՝ նորագոյացություններ կամ գրանուլեմատոզ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հիմնական ախտանիշներն են՝

* տեսողության հանկարծակի կորուստ (մասնակի կամ լրիվ)
* հանկարծ մշուշոտ կամ այլայլված տեսողություն
* ցավ ախտահարված աչքի շարժման ժամանակ։ 

Տեսողական նյարդի բորբոքումով հիվանդները կարող են ունենալ դալտոնիզմ, որը նկարագրում է գունային տեսողության խանգարումով ախտահարված աչքում, որտեղ գույները թեթևակի խամրած են թվում մյուս աչքի համեմատ։ Հատկապես խախտվում է կարմիր գույնը։ Հիվանդները կարող են նաև դժվարություններ ունենալ շարժումների խորությունը գնահատելու հարցում, ինչը կարող է հատկապես խնդրահարույց լինել մեքենա վարելիս կամ սպորտով զբաղվելիս (Պուլֆրիխի էֆեկտ)։ Հաճախակի գանգատներ են մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեկտեղ տեսողության անցողիկ վատթարացումը (Ուհթհոֆի երևույթ) և լույսի կորուստը։

Տեսողական նյարդի ախտահարումը կարող է լինել միակողմանի կամ երկկողմանի՝ կախված հիմքում ընկած պատճառից։ Օրինակ, ցրված սկլերոզի արդյունքում առաջացած տեսողական նյարդի բորբոքումը հաճախ դրսևորվում է միակողմանի, մինչդեռ օպտիկական սպեկտրի խանգարման նեյրոմիելիտ և գլիկոպրոտեինի-հակամարմին-ասոցացված հիվանդության արդյունքում ՏՆԲ-ները  ավելի հաճախ դրսևորվում են երկկողմանի:

Չնայած այս ամենին՝ ոչ բոլոր նրանք, ովքեր ունեն տեսողական նյարդի բորբոքում, ունեն տեսողության խնդիրներ։

### Վաղ ախտանիշներ
Վաղ ախտանիշներից են բազմակի սկլերոզի ախտանիշները՝ ցնցումներ, կոորդինացիայի բացակայություն, խոսքի խանգարում, տեսողության մասնակի կորստի կամ մշուշոտ տեսողության հաճախակի դրվագներ։ Խաթարված, այլ ոչ թե մշուշոտ տեսողության դրվագները, վկայում են միջին աստիճանի խաթարման մասին և պահանջում են անհապաղ բժշկական օգնություն՝ տեսողության հետագա կորուստը կանխելու համար: Այլ վաղ ախտանիշներից են գիշերային տեսողության անկումը, լուսավախությունը և աչքերի կարմրությունը:

#### Ախտանիշների փոփոխում տարիքի հետ
Երեխաների շրջանում կատարված մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել ցավի բացակայությունը դեպքերի կեսից ավելիում (մոտավորապես 60%), որտեղ ամենատարածված ախտանիշը պարզապես տեսողական մշուշոտություն է։ Մեծահասակների և երեխաների շրջանում տեսողական նյարդի բորբոքման դրսևորումների այլ տարբերություն է միակողմանի տեսողական նյարդի բորբոքումը մեծահասակների մոտ, իսկ երկկողմանի՝ երեխաների մոտ։

## Ախտորոշում
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ICD-11 դասակարգումը ներառում է տեսողական նյարդի բորբոքումը։ Այնուամենայնիվ, 2022 թվականի վերանայումը պարզել է, որ տեսողական նյարդի բորբոքման դասակարգման վերաբերյալ կոնսենսուս չկա, և ճշգրիտ ախտորոշիչ չափանիշներ հասանելի չեն։ Գործնականում տեսողական նյարդի բորբոքումը ախտորոշվում է ախտանիշների դրսևորման, կլինիկական գնահատմանի և պատկերագրական տվյալների առանձնահատկությունների համադրությամբ։

### Կլինիկական գնահատում
Փորձառու բժիշկը կարող է գնահատել տեսողական նյարդի բորբոքումը՝ որոշելով տեսողության սրության կորստի, տեսողական դաշտի կորստի, գունային տեսողության դեֆիցիտի աստիճանները և ախտահարված աչքի բբային ռեակցիայի բացակայությունը։ Այս դրսևորումների առկայությունը, բացակայությունը կամ աստիճանը կապված են տեսողական նյարդի բորբոքման որոշակի պատճառների հետ, բայց հաճախ անբավարար են վերջնական ախտորոշումը հաստատելու համար:

Ակնահատակի հետազոտությունը կլինիկական գնահատման մեկ այլ մեթոդ է, որը կատարվում է օֆթալմոսկոպով: Տեսողական նյարդի բորբոքման ախտորոշումը հաստատող արդյունքները ներառում են տեսողական նյարդի սկավառակի այտուց, սկավառակի բորբոքում, սկավառակի արյունազեղումներ կամ աչքի բորբոքում։ Այնուամենայնիվ, այս արդյունքները միշտ չէ, որ առկա են յուրաքանչյուր հիվանդի մոտ, օրինակ՝ իդիոպաթիկ տեսողական նյարդով հիվանդները հաճախ ունենում են հետազոտության նորմալ արդյունքներ: 

### ՄՌՇ
Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ) տեսողական նյարդի բորբոքման հայտնաբերման հուսալի և զգայուն ախտորոշիչ մեթոդ է: Տեսողական նյարդի ՄՌՇ պատկերումը ցույց է տալիս վնասված կողմում ակտիվության աճ: Ախտահարված տեսողական նյարդում կոնտրաստի կուտակման ուժեղացում կա՝ պատկերը ավելի պայծառ տեսք է ստանում։ 
մինի|Տեսողական նյարդի բորբոքման ՄՌՇ
Տեսողական նյարդի, ակնակապիճի, ուղեղի և ուղեղային նյարդերի ախտահարման հայտնաբերումը ՄՌՇ-ի միջոցով կարող է նաև օգնել ավելի լավ բնութագրել տեսողական նյարդի բորբոքման հիմքում ընկած պատճառը։  ցրված սկլերոզի արդյունքում առաջացած տեսողական նյարդի բորբոքումը հաճախ դրսևորվում է միակողմանի, մինչդեռ օպտիկական սպեկտրի խանգարման նեյրոմիելիտ և գլիկոպրոտեինի-հակամարմին-ասոցացված հիվանդության արդյունքում ՏՆԲ-ները  ավելի հաճախ դրսևորվում են երկկողմանի։ Ուղեղի և/կամ ողնուղեղի բազմաթիվ շրջաններում T2-գերուժեղ և գադոլինիում-կլանող ախտահարումները կարող են ենթադրել կամ ախտորոշել բազմակի սկլերոզը: Այսպիսի ախտահարումները բնորոշ են գլիկոպրոտեինի-հակամարմին-ասոցացված հիվանդությանը։

### Օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիա
Օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիան (OCT) զգայուն պատկերագրական մեթոդ է, որը կարող է բացահայտել տեսողական նյարդի և ցանցաթաղանթի նուրբ պաթոլոգիական փոփոխությունները։ Օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիան կարող է բացահայտել ցանցաթաղանթի նյարդային մանրաթելերի շերտերի հաստության փոփոխությունները ցանցաթաղանթի և դեղին բծի շուրջ։ Օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիան ցույց է տալիս համապատասխան տեսողական նյարդի սկավառակի սուր այտուց կամ աչքը ուղեղի հետ կապող նեյրոնների և դրանց նյարդերի հաստության միջաչքային տարբերություն 4-5%-ից ավելի դեպքերում՝ սկզբից մոտ 3 ամսվա ընթացքում։ Միջաչքային տարբերությունը, որը նաև կոչվում է ցանցաթաղանթի ասիմետրիա, ներառվել է ցրված սկլերոզի Մաքդոնալդի չափանիշների 2025 թվականի վերանայման մեջ։ Լավ ախտորոշումը կախված է ժամանակից: Օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիայում եղին բծի հանգուցավոր բջիջ ներքին հյուսակաձև շերտը ամենազգայունն է քրոնիկ հիվանդության ժամանակ։ 

Տեխնոլոգիայի նոր առաջընթացները թույլ են տվել զարգացնել օպտիկ կոհերենտ տոմոգրաֆիոն անգիոգրաֆիան, որը կարող է տեղեկատվություն տրամադրել ցանցաթաղանթի արյան անոթների հաստության վերաբերյալ: 

### Տեսողությամբ հարուցված պոտենցիալ
Տեսողությամբ հարուցված պոտենցիալը (VEP) զգայուն թեստ է, որը չափում է աքսոնալ փոխանցման P100 լատենտությունը տեսողական նյարդի երկայնքով: P100 լատենտությունը սովորաբար գագաթնակետին է հասնում տեսողական խթանից 100 միլիվայրկյան անց։ Երկարատև P100 լատենտությունը ենթադրում է այս ուղու երկայնքով աննորմալ հաղորդունակություն, ինչը հաստատում է տեսողական նյարդի բորբոքման առկայությունը։

## Բուժում
Բուժման արդյունքում շատ հիվանդներ տեսնում են լիակատար ապաքինում, բայց որոշները տեսնում են որոշ երկարատև ազդեցություններ։

### Ստերոիդներ
Ստերոիդների բարձր դեղաչափերը կարող են տրվել ներերակային կամ օրալ, չնայած սովորաբար խորհուրդ են տրվում ներերակային ստերոիդներ, ինչպիսիք են մեթիլպրեդնիզոլոնը։ Ուսումնասիրությունները, այդ թվում՝ Տեսողական նյարդի բուժման փորձարկումը (ONTT), աջակցում են նման ուղեցույցին՝ հիմնվելով վիճակագրորեն նշանակալի արդյունքների վրա, որոնք ցույց են տալիս տեսողության սրությունը վերականգնելու մեջ այս բուժման մեթոդի արդյունավետությունը  և տեսողական նյարդի բորբոքման այլ ուղեկցող ախտանիշները նվազեցնելու մեջ։ 

Ցրված սկլերոզի արդյունքում տեսողական նյարդի բորբոքումների մեծ մասի դեպքում տեսողական ֆունկցիան ինքնաբերաբար բարելավվում է 2-3 ամսվա ընթացքում, և կան ապացույցներ, որ կորտիկոստերոիդային բուժումը չի ազդում երկարաժամկետ արդյունքի վրա: Ցրված սկլերոզի հետ կապ չունեցող տեսողական նյարդի բորբոքման (կամ ատիպիկ տեսողական նյարդի բորբոքման) դեպքում կորտիկոստերոիդներով բուժման ապացույցները հստակ չեն։ Ներերակային կորտիկոստերոիդները ՄՌՇ ախտահարումներ ունեցող հիվանդների մոտ նվազեցնում են ցրված սկլերոզի զարգացման ռիսկը հաջորդ երկու տարիների ընթացքում, սակայն այս ազդեցությունը անհետանում է հետազոտության երրորդ տարում։ 

Հակասական է, բայց այս իրավիճակում կորտիկոստերոիդների բանային ընդունումը կարող է հանգեցնել ավելի հաճախակի կրկնվող նոպաների, քան չբուժված հիվանդների մոտ։ Կորտիկոստերոիդների այս ազդեցությունը, սահմանափակվում է տեսողական նյարդի բորբոքումով և չի նկատվում կորտիկոստերոիդներով բուժվող այլ հիվանդությունների դեպքում:

Կոկրանի համակարգված վերանայումն ուսումնասիրել է կորտիկոստերոիդների ազդեցությունը տեսողական նյարդի սուր բորբոքումով մարդկանց բուժման համար։ Ուսումնասիրված կորտիկոստերոիդների թվում են ներերակային և բերանացի ընդունման մեթիլպրեդնիզոնը և բերանացի ընդունման պրեդնիզոնը: Հեղինակները եզրակացնում են, որ ներկայիս ապացույցները չեն ցույց տալիս ո՛չ ներերակային, ո՛չ էլ բերանացի ընդունման կորտիկոստերոիդների օգուտը տեսողության վերականգնման արագության համար՝ տեսողության սրության, կոնտրաստային զգայունության կամ տեսողական դաշտերի վերականգնման տեսանկյունից։ Կան մի շարք պատճառներ, թե ինչու դա կարող է այդպես լինել։ 

### Իմունաճնշիչներ
Բուժման մեջ կարող են օգտագործվել նաև իմունոսուպրեսիվ դեղամիջոցներ։

### Ցավի մեղմացում
Բուժման մեջ կարող են օգտագործվել նաև ցավը մեղմացնողներ։

## Տարածվածություն
Տեսողական նյարդի բորբոքումը սովորաբար հանդիպում է 18-45 տարեկան երիտասարդների մոտ, միջին տարիքը՝ 30-35 տարեկան: Կանանց մոտ ավելի տարածված է: Տարեկան հիվանդացությունը կազմում է մոտավորապես 5/100,000, իսկ տարածվածությունը՝ 115/100,000 (0.12%)։

## Հասարակություն և մշակույթ
Չարլզ Դիքենսի «Սառը տունը» վեպի գլխավոր հերոսուհի Էսթեր Սամերվիլը ունենում է տեսողության ժամանակավոր կորստի դեպք, որի ախտանիշները հանդիպում են նաև տեսողական նյարդի բորբոքում ունեցող անձանց մոտ։ Պատմաբան Ուիլյամ Սիրլ Հոլդսվորթը ենթադրել է, որ «Սառը տուն» վեպի իրադարձությունները տեղի են ունեցել 1827 թվականին։

«Դոկտոր Քուին, բժշկուհի» հեռուստասերիալի մի դրվագում 1872 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը քահանա Թիմոթի Ջոնսոնը կուրանում է տեսողական նյարդի բորբոքումից։ Նա կույր է մնում հեռուստասերիալի ողջ ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Diagnosis and classification of optic neuritis, թարգմանված է 116 լեզուներով և անվճար է ներբեռնման համար:

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ