Յակուտսկի զինանշան

**Յակուտսկի զինանշան**, Սախա-Յակուտիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Յակուտսկի պետական իշխանության խորհրդանիշ։ Ստեղծվել է Յակուտսկի բերդաքաղաքի կնիքի հիման վրա, որը հայտնի է 17-րդ դարից և հաստատել է կայսրուհի Եկատերինա II-ը 1790 թվականի նոյեմբերի 7-ին՝ Իրկուտսկի փոխարքայության քաղաքների այլ զինանշանների հետ։ Պաշտոնապես օգտագործվել է մինչև 1917 թվականի նոյեմբերը։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Յակուտսկի քաղաքային դուման հաստատել է զինանշանի մեծացված տարբերակը՝ հիմնված 1790 թվականի պատմական զինանշանի վրա, որպես քաղաքի պաշտոնական խորհրդանիշ։ 2013 թվականին զինանշանը գրանցվել է Պետական հերալդիկ գրանցամատյանում՝ 7989 գրանցման համարով։

## Նշանների նկարագրություն և հիմնավորում
Գերբի վերծանությունը՝ ըստ Յակուտսկ քաղաքի գերբի կանոնադրության, սահմանված է հետևյալ կերպ

Այսպիսով, Յակուտսկի զինանշանը հագեցած է դրական խորհրդանիշներով, միաժամանակ լինելով բարձր դասական հերալդիկայի օրինակ։ Զինանշանը կարող է պատկերվել տարբեր ոճերով՝ համապատասխան կոնկրետ անհրաժեշտությունից։ Լրիվ շրջանակով զինանշանը նախատեսված է քաղաքի արարողակարգային ներկայացման համար և վերարտադրվելիս տեղին կլինի մեծ ձևաչափերի վրա՝  պաստառների համար և այլն: Փոքր ձևաչափերի համար՝ տառային վերնագրերի, այցեքարտերի, հրավիրատոմսերի, բացիկների և այլնի համար, անհրաժեշտ կլինի զինանշանի պարզեցված ոճավորումը։ Նման դեպքերում, ինչպես նաև զինանշանը կնիքների և քաղաքային սեփականության վրա տեղադրելիս, նպատակահարմար կլինի զինանշանն օգտագործել առանց շրջանակի:

## Զինանշանի պատմություն
### Յակուտսկի բերդաքաղաքի կնիք
Յակուտսկի զինանշանի նախատիպը 1632 թվականին հիմնադրված Յակուտսկի բերդաքաղաքի կնիքն էր: «1635 թվականի նկարի» համաձայն՝ կնիքն ուներ հետևյալ նկարագրությունը.

1682 թվականի նկարի համաձայն՝ կնիքի նկարագրությունը կրճատվել է. «Յակուտսկի ամրոցում գտնվող Լենա մեծ գետի վրա, միապետի կնիքը՝ արծիվը որսում է սուրը»։ Իսկ հաջորդող 1692 թվականի նկարում կնիքի նկարագրությունը. «Յակուտսկի ամրոցում գտնվող Լենա մեծ գետի վրա, միապետի կնիքը՝ արծիվը որսում է սուրը, և դրա կողքին փորագրված է. «Նոր սիբիրյան հողերի միապետի կնիքը մեծ Լենա գետի վրա»։ Նույն պատկերներն ու արձանագրությունը կան 1656 թվականի նկարի կնիքի վրա, սակայն առանց քաղաքի կամ ամրոցի անունը նշելու. 1682 թվականի Յակուտական ամրոցի կնիքը. «արծիվը ճանկերով բռնել է կենդանուն...»: Կարմիր դաշտ, արծաթե գահ, դրա վրա՝ ոսկե Ավետարան (...)»: Արխիվներում պահվում է 1682 թվականի մի կանոնադրություն՝ Յակուտսկի բանտի կնիքով, որը իրավունք էր տալիս «շինարար Հովսեփ ավագին իր եղբայրների հետ միասին ունենալ ֆերմա և ջրաղաց Ամալա գետի վրա...»:

### Յակուտյան գնդի զինանշան
1711 թվականին Յակուտսկում կազմավորվեց Արխանգելոգորոդի կայազորի Տոբոլսկի գունդը։ 1720 թվականից գունդը դարձավ Սիբիրյան կայազորի մաս, 1727 թվականից այն կոչվեց Յակուտսկի կայազորի գունդ։ 1728 թվականի հունիսին Գերագույն գաղտնի խորհուրդը հրամանագիր է հրապարակել պետական և քաղաքային զինանշաններով գնդային դրոշների նոր մոդելի ներդրման մասին: 1729 թվականին ամրաշինության գլխավոր տնօրեն, գեներալ Բ.Կ. Մինիխի ղեկավարությամբ և նկարիչ Ա. Բարանովի մասնակցությամբ կազմվել է Դրոշների զինանշանը: 1730 թվականի մարտի 3-ին հաստատվել են գնդային դրոշների նոր զինանշանները: Յակուտյան գնդի դրոշի զինանշանն ուներ հետևյալ նկարագրությունը.

Նույն զինանշանը պահպանվել է նաև 1775 թվականին Շչերբատովի կողմից կազմված «Դրոշների զինանշանների գրքում», ինչը վկայում է դրա պատմական շարունակականության մասին։ Այս զինանշանը արմատ չգցեց, և երբ 1790 թվականին կազմվեց Յակուտսկի առաջին պաշտոնական զինանշանը, այն վերադարձավ յակուտյան կնիքին։

1730 թվականի զինանշանները պետք է տեղադրվեին ոչ միայն գնդային դրոշների, այլև կնիքների վրա, որոնցով նահանգապետերն ու վոյևոդները կնքում էին բոլոր թղթերը, բացի մասնավորներից։ Այսպիսով, Վլադիմիրյան գնդի զինանշանն արդեն այս ժամանակահատվածից սկսեց ձեռք բերել քաղաքային զինանշանի կարգավիճակ։

### Առաջին զինանշան
1790 թվական>ի նոյեմբերի 7-ին կայսրուհի Եկատերինա II-ը, Իրկուտսկի փոխարքայության քաղաքների այլ զինանշանների հետ մեկտեղ, հաստատեց Յակուտսկ քաղաքի զինանշանը։

### ԽՍՀՄ-ի ժամանակաշրջան

1967 թվականի սեպտեմբերի 13-ին հաստատվեց Յակուտսկի նոր «խորհրդային» զինանշանը։

Զինանշանի հեղինակը Սավվինով Դմիտրի Իվանովիչն էր, ՌՍՖՍՀ Վաստակավոր ճարտարապետ (ք․ Յակուտսկ):

1995 թվականին այս զինանշանը վերահաստատվեց Յակուտսկ քաղաքի պատգամավորների քաղաքային ժողովի 1995 թվականի նոյեմբերի 24-ին: Զինանշանի նկարագրության և զինանշանի խորհրդանիշի հիմնավորման մեջ ասվում էր. «Զինանշանի հիմքում վերցված է հերալդիկայի ձևը՝ քառանկյուն վահան՝ ներքևի մասում ծայրով: Վահանն ավարտվում է թագով, որտեղ գտնվում է մայրաքաղաքի անվանումը՝ «Յակուտսկ»: Զինանշանը բաժանված է չորս հավասար մասերի: Մեջտեղում Յակուտսկի ամրոցի աշտարակի ուրվագիծն է՝ քաղաքի հիմնադրման ամսաթվով: Զինանշանի յուրաքանչյուր մասը պարունակում է Սախա-Յակուտիայի Հանրապետության հիմնական տարբերակիչ հատկանիշների տարրեր. Սկյուռը խորհրդանշում է եզակի կենդանական աշխարհը, ադամանդը՝ երկրի ընդերքի անպատմելի հարստությունները, ձյան փաթիլը՝ Հյուսիսային տարածքի դաժան կլիման, թեոդոլիտը՝ հանրապետությունում նոր կերպարանափոխություններն ու հայտնագործությունները: Ընդունված գունային սխեման հետևյալն է։ Մայրաքաղաքի անվանումը և աշտարակի պատկերը՝ հիմնադրման ամսաթվով, ոսկեգույն՝ սպիտակ ֆոնի վրա, սկյուռի և թեոդոլիտի պատկեր՝ սպիտակ՝ կարմիր-բորդո ֆոնի վրա, ադամանդի և ձյան փաթիլի պատկեր՝ սպիտակ՝ բաց կապույտ ֆոնի վրա, բաժանարար և եզրագծող գծեր՝ ոսկեգույն։»**

1996 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Յակուտսկի պատգամավորների քաղաքային ժողովը հաստատեց քաղաքի զինանշանի մասին կանոնակարգը։ 1967 և 1995 թվականների զինանշանը առաջարկվել էր ներառել Ռուսաստանի Դաշնության պետական հերալդիկ գրանցամատյանում, սակայն այն չի հանձնել քննությունը, չի ընդգրկվել և չի ստացել պետական գրանցում հերալդիկ կանոնների բազմաթիվ խախտումների պատճառով։

### Քաղաքի զինանշանը ժամանակակից Ռուսաստանում
2006 թվականին Յակուտսկի քաղաքապետարանը հայտարարեց մրցույթ՝ քաղաքի նոր զինանշան ստեղծելու համար։ Մրցույթը արդյունք չտվեց։ 2009 թվականին անցկացվեց ևս մեկ մրցույթ՝ զինանշան ստեղծելու համար, որն ավարտվեց 2009 թվականի հունիսի 18-ին։ Յակուտսկի քաղաքապետարանի հանձնաժողովը ստացավ ավելի քան 50 աշխատանք։ Մրցույթի հաղթող ճանաչվեց ճարտարապետ Իվան Անդրոսովի գլխավորությամբ գործող հեղինակների կոլեկտիվը։

Զինանշանի նախագիծը պաշտոնական հաստատում չի ստացել։ 2012 թվականին նկարիչ Ռ. Ախմադուլինը մշակել է Յակուտսկի պատմական զինանշանը վերականգնելու նախագիծ։ Առաջին նկարում զինանշանը պսակված է դափնեպսակով աշտարակաձև թագով, որը համապատասխանում է Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտների մայրաքաղաքներին։.

2013 թվականի ապրիլի 25-ին Յակուտսկի քաղաքապետին հանձնվեց Յակուտսկի զինանշանը Ռուսաստանի Դաշնության պետական զինանշանային գրանցամատյանում գրանցելու վկայականը։

#### Քաղաքի նոր զինանշանի քննադատություն
Յակուտսկի շատ բնակիչներ շատ բացասաբար արձագանքեցին թարմացված զինանշանի ընդունմանը: Քաղաքաբնակների կողմից «զզվելի» համարվող թագը, արծվի և սրի պատկերը, ինչպես նաև վահանի «ոչ ազգային» գույնը քննադատության ենթարկվեցին ճաշակի տեսանկյունից (այսինքն՝ անհեթեթ՝ հերալդիկ և հերալդիկական տեսանկյունից): Քաղաքաբնակները բողոքեցին նոր զինանշանի դեմ, բայց այն փոխելու որոշում չընդունվեց:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Արծիվներով զինանշաններ