Բալի նայն

«**Բալի նայն»** (), ինը ավստրալիացիներից բաղկացած խումբ, որոնք դատապարտվել էին թմրավաճառության համար 2005 թվականի ապրիլին Ինդոնեզիայից 8,3 կգ (18 ֆունտ) հերոին մաքսանենգ ճանապարհով արտահանելու փորձի համար։ Հերոինը գնահատվել է մոտ 4 միլիոն ավստրալական դոլար և ուղարկվում էր Ավստրալիա։ Պարագլուխներ Էնդրյու Չանը և Մուրան Սուկումարանը մահապատժի են դատապարտվել 2015 թվականի ապրիլի 29-ին։ Վեց այլ մասնակիցներ ՝ Սի Յի Չենը, Մայքլ Չուգայը, Թան Դուկ Թան Նգուենը, Մաթյու Նորմանը, Սքոթ Ռուշը և Մարտին Սթիվենսը, դատապարտվել են ցմահ բանտարկության, իսկ մյուսը՝ Ռենե Լոուրենսը 20 տարվա ազատազրկման, բայց ազատ է արձակվել այն բանից հետո, երբ դատավճիռը մեղմացվել է 2018 թվականի նոյեմբերին։ 2018 թվականի հունիսի 5-ին Ինդոնեզիայի իշխանությունները հայտնել են, որ Թան Դուկ Թան Նգուենը մահացել է ստամոքսի քաղցկեղից։

## Նախապատմություն և ձերբակալություններ
Ավստրալիայի ոստիկանությանը պարզ չէր, թե ինչպես են կապվել Սիդնեյից և Բրիսբենից երկու խմբերը, բայց խմբի անդամների տեղաշարժերը հաստատվել են նախքան Ինդոնեզիա մեկնելը։ «Բալի նայն» մի քանիսը վարձվել են Էուրեստ Ավստրալիայի կողմից, որը սննդի բազմազգ ընկերություն է ավելի քան 9000 աշխատակիցներով։ Նորմանը, Լոուրենսը, Սթիվենսը և Չանը, վերջինս ընկերության վերահսկիչն էր, բոլորը աշխատում էին Էուրեստում, որը սննդային հյուրասիրության ծառայություններ էր մատուցում Սիդնեյի Կրիկետ Գրաունդ մարզադաշտում, որտեղ աշխատում էր խումբը։ Ռաշը և Չուգայը պնդում էին, որ իրենք հավաքագրվել են իրենց հետ մեղադրվող Թան Դուկ Թան Նգուենի կողմից, ով թմրավաճառության ծրագրի ֆինանսիստ էր և հավաքագրել էր Բրիսբենի կարաոկե բարում զրուցելիս։

Ապացույցները հուշում են, որ Ռաշը Նգուենի հետ ծանոթացել է վեց ամիս առաջ ձկնորսության ժամանակ։ Այնուհետև նա Նգուենի հետ մեկնել է Սիդնեյ՝ մասնակցելու 21 ամյակի ծննդյան երեկույթին, որտեղ նրան ներկայացրել են Սուկումարան, ով իրեն անվանում էր «Մարկ»։ Պնդվում էր, որ Նգուենը նրանց անվճար ուղևորություններ է առաջարկել Բալի։ Մի քանի օր անց Ռաշը և նրա ընկեր Չուգայը վերադարձան Սիդնեյ, որտեղ միջոցներ ձեռնարկվեցին Ինդոնեզիա մեկնելու համար։ Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությունը (AFP) եզրակացրեց, որ Սուկումարանը, Չանը, Լոուրենսը և Նորմանը մաս են կազմում ավելի մեծ սինդիկատի, որը 2004 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Ինդոնեզիայից հաջողությամբ ներմուծել է հերոինի առևտրային խմբաքանակ Ավստրալիա։ Սինդիկատի մյուս անդամները ձերբակալվել են 2005 թվականի մայիսի սկզբին Սիդնեյում և Բրիսբենում Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանության կողմից։

### Ձերբակալություններ Ինդոնեզիայում
Լոուրենսը և Սթիվենսը Ինդոնեզիա ժամանեցին 2005 թվականի ապրիլի 6-ին, որին հետևեցին Ռաշը և Չուգայը՝ դպրոցական հին ընկերներ Բրիսբենից, ովքեր ժամանեցին երկու օր անց։ Խումբը ժամանել է հյուրանոց, որտեղ հանգրվանել էին Չանն ու Սուկումարանը, ովքեր ավելի վաղ ժամանել էին Բալիից։

Չանը և Սուկումարան բաժանեցին սիմ-քարտեր կապի մեջ մնալու համար։ Ոստիկանությունը նշել է, որ իրենց գտնվելու ընթացքում խումբը շատ ժամանակ է անցկացրել իրենց հյուրանոցային սենյակներում, թեև Ռուշն ու Չուգայը իրենց ժամանակի մեծ մասն անցկացրել են Բալիում և գնումներ են կատարել, կերել, խմել և զբաղվել ջրային սպորտով։ Ապրիլի 16-ին խումբը կրկին հանդիպել է այն բանի համար, որը ըստ ոստիկանության վերջին քննարկումն էր, մինչև օդանավակայանում վերջին անգամ հանդիպելը, նախքան ապրիլի 17-ի նրանց ձերբակալությունը: Այս խմբի վերաբերյալ Ինդոնեզիայի դաշնային ոստիկանությունից տեղեկատվություն ստանալուց հետո, ներառյալ անունները, անձնագրի սերիաները և թմրամիջոցների հնարավոր ապօրինի շրջանառության հետ նրանց կապերի վերաբերյալ տեղեկությունները, Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը խմբին մշտական հսկողության տակ է վերցրել նրանց ձերբակալությունից մեկ շաբաթ առաջ:

Խումբը ձերբակալվել է ապրիլի 17-ին։ Նրանք պլաստիկ տոպրակների մեջ ունեցել են ավելի քան 8,3 կգ (18 ֆունտ) հերոին։ Նույն երեկոյան Չանին հեռացրել են Australian Airlines-ի չվերթից, որը պետք է Նգուրա Ռայ օդանավակայանից թռչեր Ավստրալիա։ Չանն իր մոտ մի քանի բջջային հեռախոս է ունեցել, սակայն ձերբակալության ժամանակ նրա մոտ թմրանյութ չի եղել։ Ենթադրվում էր, որ նա պատասխանատու էր Ավստրալիա ժամանելուն պես մատակարարներից հերոինը ստանալու համար:

Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը կարծում է, որ 22-ամյա թայլանդուհի Չերի Լիկիտ Բանակորնը հերոին է մատակարարել։  Ենթադրվում էր, որ նա լքել է Բալին 2005 թվականի ապրիլի 18-ին, ինը ավստրալացիների ձերբակալության հաջորդ օրը, և կարճ ժամանակով ձերբակալվել է Թաի-մալազիական սահմանին, բայց ազատ է արձակվել, քանի որ Ինդոնեզիային արտահանձնելու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը բացակայում էին։

Դատավարությունների ժամանակ դիտորդական խմբի ղեկավար Նյոման Գատրան դատարանում ցուցմունք է տվել ամբաստանյալների օգտին, այն մասին, որ ոստիկանությունն ի սկզբանե չգիտեր, որ Սուկումարանը խմբի մաս է կազմում, քանի որ Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությունից ստացված նախնական տեղեկատվության մեջ նրա անունը չի նշվել։ Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը ենթադրում էր, որ Սուկումարանը Չանի թիկնապահն էր, քանի որ նրան տեսել էին Բալիում Չանին ուղեկցելիս:

## Քրեական դատավարություն
### Նախաքննություն
Ինդոնեզիայի օրենսդրությունը չի պահանջում, որ ձերբակալված անձանց անհապաղ մեղադրանք առաջադրվի հանցագործության համար, և մինչև 2005 թվականի ապրիլի 22-ը դեռ մեղադրանք չի առաջադրվել։ Ոստիկանությունը հայտնել է, որ օդանավակայանում հինգ ձերբակալվածների մեղադրանք կառաջադրվի թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության համար, ինչը ենթադրում է մահապատիժ, մինչդեռ հյուրանոցում ձերբակալվածներին մեղադրանք կառաջադրվի ավելի քիչ ծանր հանցագործության՝ թմրանյութեր պահելու համար, որի առավելագույն պատիժը տասը տարվա ազատազրկումն է։ Ենթադրվում է, որ Էնդրյու Չանը հավաքագրել է մնացած ութին որպես թմրանյութը տեղափոխողներ, ովքեր կասկած չէին հարուցի հերոին Ավստրալիա տեղափոխելիս, և նրանց առաջարկել է 10,000 դոլլարից մինչև 15,000 դոլլար,  յուրաքանչյուր առաջադրանքը կատարելու համար, տրվում էր նաև 5000 դոլլար կանխիկ գումար ընթացիկ ծախսերի համար։

2005 թվականի ապրիլի 27-ին Բալիի ոստիկանության թմրամիջոցների դեմ պայքարի բաժնի պետ գնդապետ Բամբանգ Սուգիարտոն ասաց, որ ոստիկանությունը կփորձի բոլոր ինը մեղադրյալներին ներկայացնել այն հանցակազմերը, որոնց համար նախատեսված է մահապատիժ։ Նա հայտնել է, որ 9-ից մի քանիսը նախկինում Բալի են այցելել կեղծ անձնագրերով, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նրանք նախկինում հանդես են եկել որպես թմրակուրիերներ։ Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը հրապարակել է տեսաապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է օդանավակայանում հերոինը դուրս բերվել  չորս ձերբակալվածների մարմիններից։ Ինդոնեզիայի ոստիկանությունն ի սկզբանե պնդում էր, որ Չանը ներմուծման ծրագրի «ոգեշնչողն» է։

Ավստրալիայի ոստիկանությունը հայտարարել է, որ, իրենց կարծիքով, այդ ծրագրի հետևում կանգնած է եղել ավստրալական թմրասինդիկատը։ Շուտով որոշվեց, որ Մուրան Սուկումարանը, այլ ոչ թե Չանը, մաքսանենգ դավադրության իրական առաջնորդն էր։ Փաստաբանները խոստովանել են, որ օդանավակայանում ձերբակալվածներից չորսը հանդես են եկել որպես թմրակուրիերներ, սակայն հայտարարել են, որ դա արել են հանուն փողի՝ իրենց անապահով ընտանիքներին օգնելու համար, և նրանց սպառնացել են ֆիզիկական հաշվեհարդարով եթե չհնազանդվեն։ Նրանք նաև հայտարարել են, որ տեղյակ չեն եղել, թե ինչ են տեղափոխում, և տեղյակ չեն եղել, որ Ինդոնեզիայում թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը պատժվում է մահապատժով։

### Արձագանք Ավստրալիայում
Ռաշի և Լոուրենսը ծնողները քննադատել են Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությանը այն բանի համար, որ այն թույլ է տվել Ինդոնեզիայի ոստիկանությանը ձերբակալել ինին, փոխարենը թույլ տալով նրանց թռչել Ավստրալիա և նրանց ձերբակալել Սիդնեյում վերադառնալուն պես։ 2005 թվականի ապրիլի 24-ին Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությունը հանձնակատար Միք Քիլթին հայտարարեց, որ Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությունը կփոխանցի «Բալի նայն»-ի դեմ ձեռք բերված բոլոր ապացույցները։

Լոուրենսի հայրը՝ Բոբ Լոուրենսը, 2005 թվականի հոկտեմբերին ասաց, որ ցանկանում է դեմ առ դեմ հանդիպել Քիլթիին այն բանից հետո, երբ իմացավ, որ Լի Ռաշի կողմից արված մեկնաբանությունների մասին։

2006 թվականի փետրվարի 13-ին Ռաշի ծնողները հարցազրույց են տվել ABC ալիքի Ավստրական պատմություն ծրագրին խոսելով Ավստրալիայի Դաշնային ոստիկանության գործողությունների դեմ։  Մեջբերվել են Ռաշի ծնողների խոսքերը։

Ցուցադրված հարցազրույցի նույն դրվագում Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանությանիցՄայք Ֆելանը պատասխանեց Ռաշ ընտանիքի քննադատությանը և ասաց։

Քիլթին շարունակելով ասաց, որ եթե ինչ-որ մեկը վերադառնա Լի Ռուշի մոտ և վստահեցնի նրան, որ Սքոթը չէր կարող չգնալ, դա նրանց որոշումն է։

Արդարադատության դաշնային նախարար Քրիս Էլիսոնը պաշտպանել Է Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանության գործողությունները։

Արտաքին գործերի նախարար Ալեքսանդր Դաուները հայտարարել է, որ Ավստրալիան դեմ է մահապատժին և այդ խմբի համար ներում կշնորհի, եթե նրանք դատապարտվեն։

Մեջբերվել են դաշնային պատգամավոր Ֆիլիպ Ռադոկի խոսքերը։

### Քրեական գործընթացներ
Մեղադրյալների դեմ քրեական դատավարությունները սկսվել են Դենպասարի շրջանային դատարանում 2005 թվականի հոկտեմբերի 11-ին։ Մելաստիի ամառանոցում ձերբակալված չորս անձանցից երեքը ՝ Նգուենը, Չենը և Նորմանը, միասին կանգնել են դատարանի առաջ, իսկ մյուս վեց մեղադրյալները կանգնել են դատարանի առաջ առանձին-առանձին։ Բոլոր մեղադրյալներին սպառնում էր առավելագույն պատիժ ՝ մահապատժի միջոցով, եթե նրանց մեղավոր ճանաչեն։  Դատավարությունները հաճախ հետաձգվում էին ամբաստանյալների հիվանդությունների, գլխացավերի և սրտխառնոցի բողոքների պատճառով։ Ավստրալիայի վարչապետ Ջոն Հովարդը հայտարարել է, որ Ավստրալիայի կառավարությունը դեմ է լինելու ցանկացած մահապատժի։

2005 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ավստրալացի փաստաբաններ Ռոբերտ Ռիխտերը և Բրայան Ուոլթերսը դիմեցին համագործակցելու գլխավոր դատախազին 9-ին Ավստրալիային արտահանձնել հերոինի հետ կապված դավադրության մեղադրանքներով։  2005 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Դենպասարի և Վայան Յասա Աբադի շրջանային դատարանի դատավոր կոչ արեց ավստրալացիներին չմիջամտել Ինդոնեզիայում դատավարություններին ՝ ասելով․

Սուկումարանը հիմնականում լռում էր դատավարության ողջ ընթացքում և նշում էր ամնեզիան այն բանի համար, որ լավ չի հիշում իր ձերբակալությանը հանգեցրած իրադարձությունները։ Դատական գործընթացները նախատեսվում էր ավարտել դատավճիռների հրապարակմամբ մինչև 2006 թվականի փետրվարի 23-ը ՝ մինչև խմբի կալանքի տակ պահելու օրենքով սահմանված ժամկետի ավարտը։

Լոուրենսը պնդում էր, որ իրեն և իր ընտանիքին վնասելու սպառնալիքներ է ստացել, եթե չիրականացնի Ավստրալիա հերոին ներմուծելու ծրագիրը. նա ցուցմունք է տվել Դենպասարի շրջանային դատարանում, որ իրեն հրահանգվել է ինքնաթիռի տոմս պատվիրել դեպի Բալի։ Նա պնդում էր, որ ինքը չգիտեր, թե ինչու է իրեն հրահանգվել ճանապարհորդել, և նրա գործընկեր Սթիվենսը պնդում է, որ իրեն նույնպես հրահանգվել է սպառնալիքներով Բալի մեկնել Չանից, ով նրան ցույց է տվել իր ընտանիքի մի քանի լուսանկարներ, երբ նրանք զբաղվում էին իրենց առօրյա կյանքով՝ ասելով, որ նրանք կսպանվեն, եթե նա չհամագործակցի։ Նա նաև պնդում է, որ իրեն հրահանգել է գործել Չանը։

Ռաշը նաև մեղադրեց Չանին ռետինե տոպրակներով հերոինը իր մարմնին կապելու մեջ։ Չանը հայտարարեց իր անմեղության մասին և պաշտպանեց իր լռությունը իր վերջին հայտարարության ժամանակ՝ կարդալով երկու էջանոց հայտարարություն։

Լոուրենսի դատավճիռը հրապարակելիս դատավորները ոչ մի ապացույց չեն գտել՝ աջակցելու նրա պնդմանը, որ նրա կյանքին վտանգ է սպառնում, և չնայած դատախազները խնդրել են 20 տարով մեղմացնել պատիժը ոստիկանության հետ նրա վաղ համագործակցության պատճառով, դատավորները նրան դատապարտել են ցմահ ազատազրկման։ Հաջորդ օրը մյուս երեք մեղադրյալները ՝ Չենը, Նգուենը և Նորմանը, նույնպես դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման։ 2006 թվականի հունվարի 24-ին դատախազությունը մահապատիժ պահանջեց Սուկումարանի համար, և սա առաջին դեպքն էր, երբ մահապատժի պահանջ ներկայացվեց Բալի նայնից որևէ մեկի նկատմամբ։ Նրանք Բալիի դատարանին հայտնել են, որ 24-ամյա երիտասարդի նկատմամբ ներողամտություն ցուցաբերելու պատճառ չկա, քանի որ նա օգնել է կազմակերպել հերոինի մաքսանենգության գործողությունը։ Դատախազները նաև պնդում են, որ հենց Սուկումարանն է հերոինը կապել իր գործընկեր մեղադրյալների մարմիններին։ Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը Սուկումարանային ճանաչել է որպես խոշոր մաքսանենգ խմբավորման ղեկավարներից մեկը։ Հունվարի 26-ին առաջարկվել է նաև Էնդրյու Չանին դատապարտել մահապատժի։

2006 թվականի փետրվարի 14-ին, իմանալով իր ճակատագրի մասին, Սուկումարանը հարձակվեց լուսանկարիչների վրա և ջրի շշեր նետեց դատարանի շենքի մոտ հավաքված ցուցարարների և հավաքվածների վրա։

Այն լուրերից հետո, որ մահապատիժ է որոշվել, Ավստրալիայի այն ժամանակվա վարչապետ Ջոն Հովարդը նշելով, որ մահապատժի մասին նախազգուշացումները տասնամյակներ շարունակ գործում էին Ինդոնեզիայում, կոչ է արել Ավստրալիայի երիտասարդությանը ուշադրություն դարձնել դրան և չգնալ նման «սարսափելի ռիսկի»։

Մահվան դատավճիռները քննադատության են ենթարկվել որոշ ավստրալացիների կողմից, ովքեր դրանք համեմատել են 2002 թվականին Բալիում պայթյուններ իրականացրած ահաբեկչական խմբավորման Ինդոնեզիայի առաջնորդ Աբու Բաքար Բաշիրի կողմից կայացված մեղմ դատավճռի հետ, որի արդյունքում զոհվել է ավելի քան 200 մարդ, այդ թվում ՝ 88 ավստրալացի։ Մահվան երկու դատավճիռներն էլ հաստատվել են դատարանում ներկա գտնվողներից մի քանիսի կողմից։

2015 թվականի ապրիլի 27-ին Ինդոնեզիայի դատական իշխանություններին մեղադրանք է առաջադրվել կաշառակերության համար՝  նպատակ ունենալով մեղմացնել դատավճիռները մինչև 20 տարվա ազատազրկում։ Չանի և Սուկումարանի նախկին փաստաբանը հայտարարել է, որ ի սկզբանե պահանջվող գումարը կազմում էր ավելի քան 1 միլիարդ ռուփի (133,000 ԱՄՆ դոլար), սակայն նրանց դատավճիռ կայացնելուց երկու շաբաթ առաջ «գործարքը» ձախողվեց և հակադարձեց՝ առաջացնելով մահապատժի պահանջ։ Ավստրալիայի արտաքին գործերի նախարար Ջուլի եպիսկոպոսը իր մտահոգությունն է հայտնել դատական գործընթացի ազնվության կասկածի վերաբերյալ։

### Դատավճիռների և բողոքարկման ժամկետներ
2006 թվականի փետրվարի 13-ին Լոուրենսը և Ռուշը ինը դատապարտվածներից առաջինը, դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման։ Հաջորդ օրը Չուգայը և Սթիվենսը դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման, իսկ խմբի պարագլուխները՝ Չանը և Սուկումարանը, մահապատժի ենթարկվելու միջոցով դառձան Դենպասարի շրջանային դատարանի առաջին մահապատիժը։ Մյուս երեքը ՝ Նորմանը, Չենը և Նգուենը, դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման 2006 թվականի փետրվարի 15-ին։ 2006 թվականի ապրիլի 26-ին Լոուրենսը, Նգուենը, Չենը և Նորմանը բողոքարկեցին, և նրանց դատավճիռները կրճատվեցին մինչև 20 տարի, մինչդեռ Չուգայի և Սթիվենսի ցմահ բանտարկությունները մնացին ուժի մեջ։ Դատախազները բողոքարկել են իրենց դատավճիռները փոխելու համար։

2006 թվականի սեպտեմբերի 6-ին հայտնի դարձավ, որ դատախազության կողմից ներկայացված և Գերագույն դատարանի կողմից լսված բողոքարկումների արդյունքում Չենգյուն ևս դատապարտվել  է մահապատժի այն բանից հետո, երբ նրա մեղմացված ցմահ պատիժը չեղարկվել է։  Ռաշը, Նգուենը և Նորմանը նույնպես հասել են իրենց վճիռների վերաքննման չեղյալ հայտարարմանը և մահապատժի վերաբերյալ դատավճիռների փոփոխմանը։ Մահվան նոր դատավճիռներն անսպասելի էին։  Դատախազները 20 տարվա ազատազրկման իրենց բողոքարկումներում, որոնց ենթարկվել են 9 մեղադրյալների մեծ մասը, միայն խնդրել են նրանց փոխարինել ցմահ բանտարկությամբ։ Չուգայի ցմահ բանտարկությունը, այն բանից հետո, երբ նա բողոքարկման արդյունքում կրճատվեց մինչև 20 տարի, վերականգնվեց։ Սթիվենսի ցմահ դատավճիռը բողոքարկվել է, ինչպես նաև Սուկումարանի և Չանի մահվան դատավճիռները։ Լոուրենսը հետագա բողոք չի ներկայացրել իր 20 տարվա դատավճռի վերաբերյալ, ուստի նրա դատավճիռը չի վերանայվել։

2008 թվականի մարտի 6-ին հայտնի դարձավ, որ «Բալի 9»- ի չորս բանտարկյալներից երեքը (Նորման, Չեն և Նգուեն), որոնց դատավճիռները բողոքարկվել են, նրանց դատավճիռները փոխարինվել են ցմահ բանտարկությամբ։  Կրճատման մասին պաշտոնապես չի հայտարարվել, սակայն դատարանի աղբյուրները հաստատում են, որ դատավորները որոշել են պահպանել նրանց կյանքը։ 2010 թվականի օգոստոսին Ռաշը ներկայացրեց իր վերջին բողոքարկումը մահապատժի վերացման վերաբերյալ, և նրան տրվեց դատական վերանայում, որը սկսվեց 2010 թվականի օգոստոսի 18-ին։ 2011 թվականի մայիսի 10-ին Ռաշի բողոքարկումը բավարարվել է, և նրա դատավճիռը մեղմացվել է մինչև ցմահ ազատազրկում։  2010 թվականի սեպտեմբերի 21-ին թմրանյութերի մաքսանենգների հանցախմբի ղեկավարներ Չանը և Սուկումարանը բողոքարկել են իրենց սպասող մահվան դատավճիռը և նրանց ազատազրկման ժամկետը կրճատել մինչև 20 տարի նախկին ցմահ ազատազրկման փոխարեն։ 2011 թվականի հունիսի 17-ին հայտարարվեց, որ Չանի վերջնական դատական բողոքը մերժվել է մայիսի 10-ին։  2011 թվականի հուլիսի 7-ին հայտարարվեց, որ Սուկումարանի վերջնական դատական բողոքը մերժվել է։  2014 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ինդոնեզիայի նախագահ Ջոկո Վիդոդոն իր ելույթում հայտարարեց, որ չի հաստատի թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար ներման որևէ միջոց։ Դեկտեմբերի 30-ին Սուկումարանի ներման խնդրանքը մերժվել է, իսկ Չանի ներման միջնորդությունը մերժվել է 2015 թվականի հունվարի 22-ին։

### Ամփոփող նախադասություններ
Բոլոր Բալի նայնի մասնակիցները դատապարտվել են հերոինի ապօրինի շրջանառության համար։




### Անդրադարձներ
«Բալի նայնը» բողոքարկման մի քանի տարբերակ ուներ։ Փաստաբանները դատավճռից յոթ օր անց կարող էին բողոքարկումներ ներկայացնել։ Դատապարտյալների համար Ինդոնեզիայի նախագահից ներում խնդրելու ժամանակային սահմանափակում չկար, բայց դա պահանջում է մեղքի ընդունում, և մինչև 2009 թվականը այն երբեք չի տրվել թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար։ Բոլորը բողոք են ներկայացրել՝ խնդրելով չեղարկել իրենց դատավճիռը։ Չենի, Չուգայի, Նգուենի, Նորմանի և Սթիվենսի դատավճիռները նախատեսում են ցմահ ազատազրկում, իսկ Լոուրենսի դատավճիռը բողոքարկումից հետո մնում է 20 տարի։ 2011 թվականի մայիսին Ռաշի մահվան դատավճիռը փոխարինվեց ցմահ դատավճռով այն բանից հետո, երբ նա վերջնական բողոք ներկայացրեց 2010 թվականի օգոստոսին։

Չանը և Սուկումարանը վերջնական բողոքարկումներ են ներկայացրել 2010 թվականի օգոստոսին իրենց մահապատիժների մեղմացման վերաբերյալ։ Չանը բողոքարկեց Ինդոնեզիայի գերագույն դատարանում 2011 թվականի մայիսի 10-ին, իսկ Սուկումարանի բողոքարկումը մերժվեց 2011 թվականի հուլիսի 6-ին։ Երկուսն էլ ներման խնդրագրեր են ներկայացրել Ինդոնեզիայի նախագահին, որոնք մերժվել են 2014 թվականի դեկտեմբերին և 2015 թվականի հունվարին։

2015 թվականի հունվարի վերջին Չանի և Սուկումարանի փաստաբանները միջնորդություն ներկայացրեցին գործերը դատական կարգով վերանայելու համար, որը մերժվեց Դենպասարի շրջանային դատարանի կողմից մի քանի օր անց։ Մինչդեռ, երբ Ինդոնեզիայի գլխավոր դատախազի ներկայացուցիչը հայտարարեց, որ դատական վերանայման խնդրանքները չեն խոչընդոտում դատավճռի կատարման գործընթացին, Ինդոնեզիայի պաշտոնյաները շարունակում էին պլանավորել Չանի և Սուկումարանի առաջիկա մահապատիժները։

2015 թվականի փետրվարի 9-ին Չանի և Սուկումարանի փաստաբանները հազվագյուտ հայց ներկայացրեցին Ինդոնեզիայի նախագահի կողմից նրանց ներում շնորհելու մերժման վերաբերյալ, որը մերժվեց Ինդոնեզիայի կառավարության կողմից մեկ օր անց։

2015 թվականի ապրիլի 6-ին Ինդոնեզիայի դատարանը մերժեց Չանի և Սուկումարանի բողոքարկումը՝ որոշելով, որ նրանք չեն կարող դատարանում վիճարկել Ինդոնեզիայի նախագահի կողմից տրվող ներման որոշումը։  Նրանց փաստաբաններից մեկը հայտարարել է, որ Ինդոնեզիայի սահմանադրական դատարան ևս մեկ բողոք կներկայացվի՝ Վիդոդոյի ներման մերժումը քննարկելու համար։ Այնուամենայնիվ, Ինդոնեզիայի գլխավոր դատախազը մեղադրեց փաստաբաններին այն բանում, որ նրանք պարզապես փորձում են ժամանակ շահել և հայտարարեց, որ դատավճիռների կատարման ավելի շատ ուշացումներ չեն լինի։

### Երկուսի ներկայացում
Չանը և Սուկումարանը գնդակահարվել են 2015 թվականի ապրիլի 29-ի վաղ առավոտյան Նուսա Կամբանգան բանտային կղզում, թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար դատապարտված վեց այլ բանտարկյալների հետ միասին։ Վեց այլ տղամարդիկ էին Զանալ (կամ Զայնալ) Աբիդինը (ինդոնեզացի), Ռոդրիգո Գուլարտեն (բրազիլացի) և չորս նիգերիացիներ՝ Սիլվեստր Օբիեկվե Նվոլիսեն, Ռահիմ Ագբաջե Սալամին, Օքվուդիլի Օյատանզեն և Մարտին Անդերսոնը։  Ֆիլիպինուհի Մերի Ջեյն Վելոզուին վերջին պահին դատավճռի կատարումը հետաձգվել է՝ կապված իր հայրենի երկրում թմրավաճառների սինդիկատի դեմ սկսված շարունակական հետաքննության հետ, որի շրջանակներում նա ցուցմունք պետք է տար։

Մահապատիժները լայն աջակցություն են ստացել ինդոնեզական հասարակության շրջանում, մինչդեռ օտարերկրյա դիվանագետները բողոքում են դրանց դեմ։

### Հետագա արձագանք Ավստրալիայում
2015 թվականի հունվարի 29-ի երեկոյան Սիդնեյի Մարտին Փլեյսում տեղի ունեցավ մոմավառություն, որը կազմակերպվել էր «Մերսի» արշավի կողմից, որը կոչվում էր «Երաժշտություն ողորմության համար»-ի պաշտպանություն Չանի և Սուկումարանի։ Համերգին ելույթ ունեցան Արչիբալդ մրցանակի կատարող Բեն Քուիլթին, երաժիշտներ Մեգան Վաշինգտոնը, Ջոշ Պիկեն, Քեյթ Միլլեր-Հայդկեն, Փոլ Մաքը, Գլեն Ռիչարդսը Օուգ Մարչից, ինչպես նաև Փրեսենթսը և Ջուլիան Հեմիլթոնը, մեդիա գործիչներ Էնդրյու Դենտոնի և նրա գործընկեր Ջենիֆեր Բիրնի և երաժիշտ Միսսի Հիգինսի հետ, ովքեր ձայնագրեցին աջակցության տեսաուղերձներ Չանի և Սուկումարանի համար։ Համաներման միջազգային կազմակերպությունը նմանատիպ միջոցառումներ է կազմակերպել ֆեդերացիայի հրապարակում, ինչպես նաև Ադելաիդայում, Կանբերրայում։

Մելբուռնի Սվինբուրնի համալսարանի գիտնականը Չանի և Սուկումարանի մահապատժից հետո դասախոսության ժամանակ հայտարարել է, որ մտադիր է ինդոնեզացի միջազգային ուսանողներին խնդրել լքել իր լսարանը։ Հետագայում նա ներողություն է խնդրել իր արտահայտությունների համար։

Հարցումն անցկացվել է Ռոյ Մորգան հետազոտական ընկերության կողմից 2015 թվականի փետրվարի 27-ից մարտի 1-ը։ Հարցումը ցույց է տվել, որ ավստրալացիների 53%-ը դեմ է արտահայտվել Էնդրյու Չանի և Մուրան Սուկումարանի մահապատժին, մինչդեռ 47% - ը կողմ է դրան։ Հաղորդվում է, որ Ինդոնեզիայի գլխավոր դատախազ Մուհամմադ Պրասետիոն հայտարարել է, որ Ավստրալիայում կա մահապատժի ուժեղ աջակցություն։

### Կապված ձեռբակալություններ
2005 թվականի ապրիլի 27-ին Ինդոնեզիայի ոստիկանությունը գնդակահարեց Բոստոն Չանգին՝ ինդոնեզացի հայտնի խոշոր թմրավաճառին, որը ենթադրվում էր, որ անմիջականորեն կապված է եղել «Բալի նայն»-ի հետ։ Չանգը, ով ծագումով ավստրալացի է, սպանվել է, երբ ոստիկանությունը մտավ նրա տունը։

Ավստրալիայի դաշնային ոստիկանության հանձնակատար Միք Քիլթին հայտարարել է, որ Չանգը անմիջականորեն կապված է եղել «Բալինյան նայնի» հետ։ Բրիսբենում 19-ից 25 տարեկան վեց տղաներ ձերբակալվել և գրավի դիմաց ազատ են արձակվել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության մեղադրանքով, որոնք ենթադրաբար կապված են «Բալինյան նայնի» հետ։ 2006 թվականի փետրվարի 12-ին Հարավային Կորեայից չվերթով ժամանելուց հետո Բրիսբենի օդանավակայանում ոստիկանությունը ձերբակալել է 25-ամյա հարավկորեացի Հյոն Լիին։ Լին մեղադրվում էր թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության և ներմուծման մեջ և Բրիսբենի դատարանի առջև կանգնեց 2006 թվականի փետրվարի 13-ին, նույն օրը, երբ Ինդոնեզիայում ինը մեղադրյալներից առաջինը իմացավ նրանց ճակատագրի մասին Լին ազատ է արձակվել գրավի դիմաց, որպեսզի ևս հինգ հոգու հետ կրկին կանգնի դատարանի առջև 2006 թվականի ապրիլի 3-ին։ Քիլթին Սենատի գնահատման հանձնաժողովի լսումների ժամանակ նշել է, որ նոր ձերբակալություններ են սպասվում։

## Նախորդ քրեական գրառումները և մեղադրանքները
Որոշ մեղադրյալների նախորդ քրեական դատավարությունների մանրամասները չեն հրապարակվել դատավարության ընթացքում Ինդոնեզիայում միջամտություններից խուսափելու համար։ Երբ Դենպասարի շրջանային դատարանը մեղադրական դատավճիռներ կայացրեց Ավստրալիայի ԶԼՄ-ները հաղորդեցին, որ խմբի անդամները դատապարտվել են Ավստրալիայում հանցագործությունների համար նախքան Ինդոնեզիայում նրանց ձերբակալելը։ 2004 թվականի դեկտեմբերին Ռաշը Քվինսլենդի Ինալայի դատարանում իրեն մեղավոր է ճանաչել 16 հանցագործությունների համար, այդ թվում ՝ թմրանյութեր պահել, խարդախություն, գողություն և հարբած վիճակում մեքենա վարելը։ Ավստրալիայում նրա ձերբակալման վկայականը ուժի մեջ է մնում կեղծ չեկի միջոցով համագործակցության բանկից 4797 ավստրալական դոլար գողանալու կապակցությամբ։ Չուգայը, որը նույնպես բրիսբենից է, ունի 14 դատվածություն հանցագործությունների համար, ներառյալ գողությունը, կանխամտածված վնաս հասցնելը, ճանապարհային երթևեկության խախտումները և ուղեվարձի վճարումից խուսափելը։

Լոուրենսն ու Նորմանը ձերբակալվել են 2005 թվականի մարտի 26-ին Նոր Հարավային Ուելսում, երբ նրանք առևանգված Ֆորդ Լասերով Խաղաղ օվկիանոսի մայրուղով մեքենա էին վարում այն բանից հետո, երբ ոստիկանությունը գողացված մեքենան գտնելու համար օգտագործում էր ճանապարհային հսկում։ Երկուսն էլ պետք է ներկայանային Գոսֆորդի դատարան մեքենա գողանալու և ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու մեղադրանքով։ 2005 թվականի ապրիլի 26-ին նրանք չէին ներկայացել Ինդոնեզիայում իրենց ազատազրկման պատճառով մեկ շաբաթ առաջ 2005 թվականի ապրիլի 17-ին։ Լոուրենսը 2005 թվականի ապրիլի 17-ին Ինդոնեզիայում իր ձերբակալությունից հետո խոստովանել է, որ մինչ այդ երկու անգամ այցելել է Բալի  2004 թվականի հոկտեմբեր և նոյեմբեր ամիսներին։ Ավելի վաղ նա և Չանը հոկտեմբերին կատարած այցի ընթացքում Բալիից հերոին են տեղափոխել Ավստրալիա։ Երկրորդ մատակարարումը, որը նախատեսված էր 2004 թվականի դեկտեմբերին, ընդհատվել է այն պատճառով, որ հերոին մատակարարողները չեն կարողացել առաքել ապրանքը։ Նա ոստիկանությունում ցուցմունք է տվել, որում ասվում է, որ հերոինի առաքման համար իրեն վճարել են 10000 դոլար, բայց ավելի ուշ հրաժարվել է իր ցուցմունքից։

## Արձագանք կատարումից հետո
Համաներման միջազգային կազմակերպությունը խստորեն դատապարտել է Չանի և Սուկումարանի մահապատիժները թմրանյութերի հետ կապված վեց այլ դատապարտյալների հետ միասին 2015 թվականի ապրիլի 29-ին ՝ դրանք անվանելով դատապարտելի։ *«Մահապատիժը միշտ էլ մարդու իրավունքների խախտում է, բայց կան մի շարք գործոններ, որոնք այսօրվա մահապատիժներն էլ ավելի տխուր են դարձնում»*- ասում է մարդու իրավունքների փաստաբան և ճգնաժամային արշավի ակտիվիստ Դիանա Սայեդը։ Ինդոնեզիայում Ավստրալիայի դեսպանը հետ է կանչվել այն բանից հետո, երբ մահապատժի են ենթարկվեցին Չանն ու Սուկումարանը։ Ավստրալիայի վարչապետ Թոնի Էբոթը հայտարարել է, որ մահապատիժները *«դաժան և անհարկի»* են եղել նշելով, որ երկու տղամարդիկ էլ *«լիովին վերափոխվել են»* բանտում գտնվելու ընթացքում։ Ընդդիմության առաջնորդ Բիլ Շորթենը համաձայնել է ասելով, որ ինքը վրդովված է մահապատժից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Penalty is Death  The first interviews with Andrew Chan and Myuran Sukumaran inside Bali's Kerobokan Prison, *[[The Monthly]]*, September 2008
*''The Age'''s report on the Bali Nine story

Կատեգորիա:Թմրավաճառներ
Կատեգորիա:Թմրավաճառություն
Կատեգորիա:Հանցագործություն