Իսպանական անշարժ գույքի պղպջակ

մինի|326x326փքս|Իսպանիայում քառակուսի մետրի գնի էվոլյուցիան, եվրոյով։
մինի|300x300փքս|Սպեկուլյատիվ պղպջակի փուլերը
**Իսպանական անշարժ գույքի «պղպջակ»**, Իսպանիայում անշարժ գույքի գների երկարաժամկետ աճի փլուզված գերաճը։ Այս երկարաժամկետ գների աճը տեղի է ունեցել տարբեր փուլերով՝ 1985 թվականից մինչև 2008 թվականը։ Բնակարանային «պղպջակը» կարելի է հստակորեն բաժանել երեք ժամանակաշրջանի՝ 1985-1991 թվականներ, որոնց ընթացքում գինը գրեթե եռապատկվեց, 1992-1996 թվականներ, որոնց ընթացքում գինը մնաց որոշ չափով կայուն, և 1996-2008 թվականներ, որոնց ընթացքում գները կրկին զարմանալիորեն աճել են։ 2008–2014 թվականների Իսպանիայում անշարժ գույքի ճգնաժամը հանգեցրել է գների անկման։ 2013 թվականին Լոնդոնի IHS Global Insight ընկերության տնտեսագետ Ռաջ Բադիանին գնահատել է, որ բնակելի անշարժ գույքի արժեքը 2007 թվականից ի վեր նվազել է ավելի քան 30 տոկոսով, և որ տների գները մինչև 2015 թվականը կնվազեն իրենց գագաթնակետից առնվազն 50 տոկոսով։ Ալսիդին և Գրոսը նշել են. «Եթե շինարարությունը շարունակվեր այսօրվա դեռևս համեմատաբար բարձր տեմպերով, ապա «պղպջակի» կլանման գործընթացը կտևեր ավելի քան 30 տարի»:

## Ընդհանուր գնահատականներ
Եթե անշարժ գույքի շուկայի վերաբերյալ փաստերը արդեն ընդունված լինեին տարբեր գործող անձանց կողմից, դրանք միշտ չէ, որ համապատասխանում էին նման տվյալներ կազմող գնահատմանը։ Նույն Իսպանիայի բանկը մերժել է սպեկուլյատիվ «պղպջակի» շուրջ պտտվող գաղափարը.Բնակարանային շուկայում կատարված աշխատանքի արդյունքները, ըստ Իսպանիայի բանկի, չեն հաստատել հավասարակշռության կամ պղպջակի վարկածը, այլ ավելի շուտ ամրապնդել են այն շփոթմունքը, որ Իսպանիայի անշարժ գույքի շուկայի իրավիճակը 2004 թվականի վերջին բնութագրվում էր համապատասխան բնակարանների գերագնահատմամբ՝ դիտարկված գների և երկարաժամկետ հեռանկարում դրա հիմնարար արժեքով բացատրված գների միջև հայտնաբերված անհամապատասխանության աստիճանական վերացմամբ:Սակայն այդ կազմակերպության պաշտոնական հաշվետվությունները նույնպես ճանաչեցին անշարժ գույքի ակտիվների գերագնահատումը, և արդեն 2002 թվականին ահազանգեցին բնակարանների հնարավոր արժեզրկման մասին։ 2003 թվականին Գարսիա Մոնտալվոն հրապարակել է Իսպանիայում անշարժ գույքի «պղպջակի» ձևավորման մասին առաջին հոդվածներից մեկը։

Նրանք, ովքեր հերքում էին սպեկուլյատիվ «պղպջակի» գոյությունը և առավելագույնը ընդունում ակտիվների փոքր-ինչ գերագնահատում, պնդում էին Իսպանիայի տնտեսության լավ վիճակի, զբաղվածության և կայուն աճի տվյալների, ինչպես նաև շատ փոքր դեֆոլտի մակարդակների օգտին՝ գների աճը վերագրելով պահանջարկի ճնշմանը։

Մյուս ծայրահեղության մեջ էին նրանց քննադատությունները, ովքեր գնահատում էին, որ իրադարձությունները տեղի էին ունենում անկանխատեսելի հետևանքներով անշարժ գույքի պղպջակից առաջ։Արդեն տարիներ շարունակ ձևավորվում է հսկայական սպեկուլյատիվ [անշարժ գույքի] պղպջակ, որը «Էկոնոմիստ»-ը (2005 թվականի հունիսի 18) բնութագրել է որպես կապիտալիզմի պատմության մեջ խոշոր սպեկուլյատիվ գործընթաց։Ընդհանուր առմամբ, քննադատական դիրքերից հաստատվել է, որ Իսպանիայի տնտեսության կախվածությունը շինարարության ոլորտից, ինչպես նաև չափազանց պարտքը, կարող էին երկարաժամկետ հեռանկարում տնտեսական անկում առաջացնել, հատկապես տոկոսադրույքների բարձրացման հետ մեկտեղ, որը քայքայեց ներքին սպառումը և բարձրացրեց գործազրկության մակարդակը և պարտքերի դեֆոլտի մակարդակը, վերջնականապես հանգեցնելով անշարժ գույքի ակտիվների արժեզրկման։

## Դինամիկա
Իսպանիայում տան սեփականության մակարդակը գերազանցում է 80%-ը։ Սեփական տուն ունենալու ցանկությունը խրախուսվել է կառավարությունների կողմից 1960-ական և 70-ական թվականներին և այդպիսով դարձել է իսպանական հոգեբանության մի մասը։ Բացի այդ, հարկային կարգավորումները խրախուսում են սեփականատիրությունը. հիփոթեքային վճարումների 15%-ը հանվում է անձնական եկամտային հարկից։ Ավելին, ամենահին բնակարանները կառավարվում են ոչ գնաճին համապատասխանող վարձավճարային կարգավորիչներով, և վտարումը դանդաղ է ընթանում, ինչը խոչընդոտում է վարձակալությանը։ Բանկերը առաջարկում էին 40 տարվա, իսկ վերջերս՝ 50 տարվա հիփոթեքային վարկեր։

Երբ պայթել է տնտեսական պղպջակը, Իսպանիան դարձել է ամենաշատ տուժած երկրներից մեկը։ Եվրաստատի տվյալներով՝ 2007 թվականի հունիսից մինչև 2008 թվականի հունիսը Իսպանիան եվրոպական այն երկիրն էր, որտեղ շինարարության տեմպերը կտրուկ անկում են ապրել։ 2008 թվականին նոր շինարարությունը գործնականում դադարել է, սակայն գները սկզբում համեմատաբար կայուն էին, քանի որ վաճառողները դժկամությամբ էին մեծ զեղչեր առաջարկում։ 2008 թվականի վերջի դրությամբ ազգային միջին գինը կազմել է 2,095 եվրո/մ2։ 2007 թվականի հուլիսից մինչև 2008 թվականի հունիսը իրական վաճառքը նվազել է միջինը 25.3%-ով (կորստի առյուծի բաժինը, հավանաբար, տեղի է ունեցել այս ժամանակահատվածի 2008 թվականի հատվածում): Որոշ շրջաններ ավելի շատ են տուժել, քան մյուսները, Կատալոնիան այս առումով եղել է առաջատարն՝ վաճառքի 42.2% անկմամբ, մինչդեռ Էքստրեմադուրայի նման նոսր բնակեցված շրջանները նույն ժամանակահատվածում նվազել են ընդամենը 1.7%-ով։

Ի տարբերություն Միացյալ Նահանգների մեծ մասի, բայց ինչպես եվրոպական երկրների մեծ մասը, Իսպանիան հիփոթեքային վարկերը չի ճանաչում որպես առանց հետադարձ իրավունքի պարտք։ Քանի որ անշարժ գույքի գները այնքան են նվազել, որ բռնագանձված գույքի մեծ մասը կազմել է վարկի միայն 60%-ը, վտարվածները մեծ պարտքեր ունեն այն գույքի համար, որն այլևս իրենց չի պատկանում։

## Պաշտոնական թվեր
### Կառուցված տների գներ և քանակ
Իսպանիայի բանկի հաշվետվությունների համաձայն՝ 1976-2003 թվականներին Իսպանիայում բնակարանների գները կրկնապատկվել են իրական արտահայտությամբ, ինչը նշանակում է 16-ի բազմապատկում անվանական արտահայտությամբ։ 1997-2006 թվականներին Իսպանիայում բնակարանների գները անվանական առումով աճել են մոտ 150%-ով, ինչը համարժեք է իրական աճի 100%-ի։ Նշվում է, որ 2000-ից 2009 թվականներին արդեն իսկ կառուցված 20 միլիոն բնակարանային ֆոնդին ավելացել է 5 միլիոն նոր բնակարան։ 2008 թվականին անշարժ գույքի շուկան սկսել է արագ անկում ապրել, և տների գները այդ տարում կտրուկ նվազեցին՝ 8%-ով։ 2007-2013 թվականների ընթացքում Իսպանիայում տների գները նվազել են 37%-ով: Ամեն տարի Իսպանիայում կառուցվել է գրեթե մեկ միլիոն տուն, ավելին, քան Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Անգլիայում միասին վերցրած։

### Անշարժ գույքի պարտք
[աջից|մինի|300x300փքս|Բնակարանային պղպջակը սնուցվել է մասնավոր հատվածի անհատներին և շինարարներին տրամադրված վարկերի շնորհիվ, ինչը հանգեցրեց մասնավոր պարտքի զգալի աճի (կապույտ), որը դադարել է [2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ|2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի հետ՝ վերջ դնելով սպեկուլյատիվ գործընթացին։]]
Այս իրավիճակի հիմնական հետևանքներից մեկը տնային տնտեսությունների պարտքի աճն է։ Քանի որ սովորաբար բնակարանի գնումը, լինի դա ապրելու, թե ներդրում կատարելու համար, ֆինանսավորվում է հիփոթեքային վարկերով, գնի աճը ենթադրում է պարտքի աճ։ Իսպանիայի սպառողական պարտքը եռապատկվել է տասը տարուց էլ պակաս ժամանակահատվածում։ 1986 թվականին պարտքը կազմում էր տնօրինվող եկամտի 34%-ը, 1997 թվականին այն բարձրացավ մինչև 52%, իսկ 2005 թվականին՝ 105%։ 2006 թվականին բնակչության մեկ քառորդը պարտք ուներ ավելի քան 15 տարի մարման ժամկետով։ 1990-ից մինչև 2004 թվականը հիփոթեքային վարկերի միջին ժամկետը 12-ից աճել է մինչև 25 տարի։ Իսպանիայի բանկը հայտնել է, որ 2006 թվականին տնային տնտեսությունների խնայողությունները ծանրաբեռնված են եղել պարտքերով։ Իրականում, Իսպանիայի բանկը ամեն տարի զգուշացնում է իսպանական տնային տնտեսությունների պարտքի բարձր մակարդակի մասին, որը, ըստ հաստատության, անկայուն էր։ Մասնավոր պարտքը 2006 թվականի վերջին կազմել է 832.289 միլիարդ եվրո, ինչը տարեկան աճ է 18.53%-ով, և 2010 թվականի վերջին հասել է 1 տրիլիոն եվրոյի։ Իսպանիայի բանկը նաև զգուշացրել է շինարարական ոլորտի չափազանց պարտքի մասին։

Իսպանիայի Առևտրի պալատի նախագահ Խավիեր Գոմես Նավարոն Ֆինանսական լրագրողների ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված միջոցառման ժամանակ ասել է, որ կազմակերպությունները «երբեք չեն վերականգնում» բնակարանային ոլորտին պարտքի 30%-ը։ Իսպանիայի բանկի տվյալներով՝ այս պարտքը կազմել է 325,000 միլիոն եվրո, իսկ 2009 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ՝ վատ վարկերի ընդհանուր գումարը կազմել է 96,824 միլիոն եվրո։ Պալատների նախագահը ափսոսանք հայտնեց, որ Իսպանիայի ֆինանսական համակարգը չի ընդունել ճգնաժամի ազդեցությունը իրենց ակտիվների վրա. Իսպանիայի բանկը հաստատեց, որ դա ամբողջ ֆինանսական ոլորտի պատասխանատվությունն է. «Իսպանիայում երբեք չի ցանկացել ընդունել, որ ֆինանսական համակարգը լավ վիճակում չէ, քանի որ դա կստիպեր բանկային ոլորտին սկսել վերակապիտալացման քաղաքականություն: Պետության քաղաքականության նպատակը մինչ այժմ ժամանակ շահելն էր, բանկերի մեղմ վերակապիտալիզացիա սկսելը, բայց ժամանակն այժմ սպառվում է»:

Ըստ անշարժ գույքի խորհրդատվական ընկերության՝ RR de Acuna & Asociados-ի, երկրի 67,000 կառուցապատողների կեսից ավելին կարելի է դասակարգել որպես «զոմբիներ», որոնք ունեն պարտավորություններ, որոնք գերազանցում են իրենց ակտիվները, և եկամուտ, որը բավարար է միայն իրենց վարկերի տոկոսները մարելու համար։ Իսպանիայի բանկի տվյալներով՝ վարկերի ընդհանուր ծավալում կասկածի տակ գտնվող տնային տնտեսությունների վարկերի տոկոսադրույքը 2005 թվականի 0.8%-ից աճել է մինչև 6.2% 2011 թվականին։

## Տես նաև
* Մեծ ռեցեսիան Իսպանիայում
* Գործազրկությունը Իսպանիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իսպանիայի զարգացման նախարարության վիճակագրությունը  2013-11-04-ին