open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էնրոն

**«Էնրոն կորպորացիա»** (անգլ.՝ *Enron Corporation*, NYSE նշանակումը՝ **ENE**), ներկայումս չգործող ամերիկյան էներգամատակարար ընկերություն։ Սնանկ է ճանաչվել 2001 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ Մինչև սնանկացումը «Էնրոնն» ունեցել է շուրջ 22 000 աշխատող և հանդիսացել է աշխարհի խոշորագուն կորպորացիան Էլեկտրա և բնական գազի մատակարարման, հեռահաղորդակցման և ցելյուլոզային թղթի արտադրման բնագավառներում։ Միայն 2000 թվականին ընկերության եկամուտը կազմել է 101 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ոչ արտադրական սեկտորում «Էնրոնը» զբաղվել է առևտրական ֆյուչերսներով և արժեթղթերի թողարկմամբ։ *Fortune* ամսագիրը «Էնրոնին» 6 տարի անընդմեջ անվանել է «ամենանորարար ընկերությունը Միացյալ Նահանգներում»։

2001 թվականի ավարտին պարզվում է, որ «Էնրոնը» զբաղվել է հաշվապահական զեղծարարությամբ և իր ֆինանսական դրության մասին ներկայացրել է կեղծ հաշվետվություններ։ Պատահարը պատմության մեջ առավել հայտնի է որպես **«Էնրոնի գործ»** (*Enron case*)։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Էնրոնը» պաշտոնապես սնանկ է ճանաչվում։ «Էնրոնի» սկանդալից հետո բազմաթիվ ամերիկյան ընկերություններ սկսեցին վերանայել իրենց գործունեությունը։ Սկանդալը նաև ստիպեց Միացյալ Նահանգներում նոր օրենքներ և կանոնակարգումներ մտցնել ընկերությունների և աուդիտորների գործունեության մեջ։ «Էնրոնի» սնանկացումին հաջորդում է գործընկեր աուդիտոր «Արթուր Անդերսենի» լուծարումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էնրոնի էթիկական կոդեքսը

Կատեգորիա:1985 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:2001 կազմալուծված ընկերություններ
Ղպտիերեն

**Ղպտիերեն**, եգիպտերեն լեզվի վերջին փուլը, որն ընդգրկում է զարգացման մոտ մեկ հազարամյակ։ XI - XII դդ. ղպտիերենը արդեն մեռած լեզու էր՝ դուրս մղված արաբերենի կողմից։ Պահպանվել է քրիստոնյա եգիպտացիների մոտ՝ որպես պաշտամունքային լեզու։ Ունի 5 հիմնական բարբառ, սայիդյան (IV - XI դդ., գրական լեզու), բոխարյան (որն այժմ գործածում են ղպտիները), սուբախմիմյան, ախմիմյան, ֆայումյան։ Ղպտիերենին հատուկ է զարգացած վերլուծական կառուցվածքը։ Հնչյունական համակարգում առկա է 23 բաղաձայն (խուլեր, ձայնորդներ, մեկ ձայնեղ՝ **յ**) և 7 հիմնական ձայնավոր։ Շեշտը ուժային է։ Բառապաշարում կան հունարեն փոխառություններ։ Այբուբենը տառագիր է, ստեղծել են եգիպտացիները մ. թ. II - III դդ.՝ Աստվածաշունչը հունարենից ղպտիերենի թարգմանելիս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Wolfgang Kosack։ *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste*. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
* Wolfgang Kosack։ *Schenute von Atripe De judicio finale.* Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
* Wolfgang Kosack։ *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

Կատեգորիա:Եգիպտոսի լեզուներ
Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Ղադա

**Ղադա** (աբխազերեն՝ Када, ) գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Գուլրիփշից 35 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 400 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Բնակիչները` հայեր և վրացիներ։ 1959 թվականի տվյալներով, Ղադա գյուղում ապրում էր 249 մարդ, հիմնականում վրացիներ։ 1989 թվականին գյուղում ապրում էր 4 մարդ, հիմանականում վրացիներ։

Բնակիչները զբաղվում են ծխախոտի և եգիպտացորենի մշակությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ տարրական դպրոց։

Հայերը եկել էին Տրապիզոնից, 1897 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Ղադո

**Ղադո** (նաև՝ Փապար, Ղադոլար), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, վարչական կենտրոն  Ախալքալաքից ուղիղ գծով 20 կմ հյուսիս, ծովի մակերևույթից 1780-1830 մ բարձրության վրա, Ախալքալաք-Բակուրիան մայրուղու արևմտյան եզրին։

## Աշխարհագրություն
Գյուղից հյուսիս ձգվում են Թրիալեթի լեռները, իսկ հյուսիս-արևելքում գտնվում է Տաբածղուրի լիճը։

## Բնակչություն
Հայկական պատմական գյուղ, որը հայաթափ է եղել 17-րդ դարում։ Կրկին բնակեցվել է հայերով 18-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները սերում են Արևմտյան Հայաստանի Կարինի նահանգի համանուն գավառի Օրթիզ և Չրթլու գյուղերից։ 1918 թվականին Ղադոն համալրվել է Բայազետից և Ալաշկերտից գաղթած հայերով (հիմնականում՝ կանայք)։ Օրթիզը (այժմ՝ Uzunyayla) հայաբնակ գյուղ էր` Կարին (Էրզրում) քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ծագումով օրթիզցի են նաև Ղադոյից ոչ հեռու գտնվող Բուռնաշեթ գյուղի բնակիչները։

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակիչները զբաղվում են հիմնականում անասնապահությամբ և հողագործությամբ (կարտոֆիլ, հացահատիկային և կերային մշակաբույսերի աճեցում)։

## Բնական աղետներ
### Երկրաշարժ
Հայտնի է, որ 1899 թվականին դեկտեմբերի 19-ին տեղի ունեցած երկրաշարժից տուժել է նաև Ղադո գյուղը, որի տներից 38 տներից 12-ըքանդվել են, զոհվել 1 բնակիչ։

## Պատմական հուշարձաններ
Գյուղի տարածքում գտնվում են մի շարք պատմական հուշարձաններ, այդ թվում՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի  եկեղեցին, հին գերեզմանոց, հին գյուղատեղի և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Sinplus

**Սինպլյուս** (*Sinplus*), շվեյցարական փոփ-ռոք դուետ, որը կազմված է Այվան և Գաբրիել Բրոգգինի եղբայրներից։ Դուետը 2012 թվականի մայիսին «Unbreakable» երգով ներկայացրել է Շվեյցարիան Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթում և մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 11-րդ հորիզոնականը, ինչը թույլ չի տվել որպեսզի դուետը հանդես գա նաև եզրափակիչ փուլում։

## Արտաքին հղումներ
* Սինպլյուսի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Երաժշտական դուետներ
Կատեգորիա:Շվեյցարական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Հայկական լեռներ

**Ղարադաղի** կամ **Հայկական լեռներ**, լեռներ (Պարսկերեն՝ ارسباران {Arasbârân}) լեռնաշղթա Հայկական Լեռնաշխարհի հարավ-արևելքում և Իրանի հյուսիս-արևմուտքում։

## Բնութագիր
Հյուսիսից ողողվում է Արաքսի ջրերով, արևմուտքից սկիզբ են տալիս Մարանդ գետին, հարավ-արևմուտքից սահմանակից են Նոր-Շիրական կամ Միշոուդաղ լեռնային համակարգին, հարավից և արևելքից սահմանափակված են Ահար ու Գառնարած գետերով։ Լեռնաշղթան ընկած է Ուրմիա լճից հյուսիս-արևելք, Արաքսի աջ ափին, այն աղեղնաձև է։

## Լեռներ
Բարձրագույն կետն է Սուրաջար թեֆեն է (2941 մ․), երկրորդը Հաշտասար լեռն է (2939 մ․) արևելյան մասում։ Հաշտասարից մոտ 25 կմ․ արևմուտք գտնվում է Դրունք-Հայոց լեռնանցքը, որով հնում անցնում էին Հայաստանը Պարսկաստանին կապող ուղիները։ Հաշտասարից մոտ 30 կմ արևելք գտնվում է Դրունք-Կասպից լեռնանցքը, որը հնում կապում էր Վարդանակերտն ու ողջ Փայտակարան աշխարհը Պարսկաստանի հետ։

Այլ լեռներից է Ալանտերը։

## Պատմություն
Դարեր շարունակ լեռները եղել են հայաբնակ։ Լեռնաշղթան հայ-պարսկական բնական սահմանն էր Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201), Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) և Արշակունիների թագավորության (66-428) դարաշրջանում։ Լեռների հյուսիսային փեշերը գտնվում են պատմական Պարսպատունիք երկրամասում որն Արտաշես Ա-ը Փայտակարանի հետ միասին միացրել է Մեծ Հայքին, հարավաշին փեշերը պատկանում էին Պարսկաստանին։ Վարչական առումով Պարսպատունիքի արևմտյան հատվածը մտնում էր Վասպուրական, իսկ արևելյանը՝ Փայտակարան նահանգների մեջ։ Արշակունիների ժամանակաշրջանում Պարսպատունիքը ևս եղել է Մեծ Հայքի կազմում՝ ստանալով Մարդպետական անվանումը։ 387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից որոշ ժամանակ անց Մարզպանական Հայաստանի սահմանն է դառնում Արաքս գետը, և Հայկական լեռները անցնում են Ատրպատականին։ Արաբական տիրապետության ժամանակ Հայկական լեռները կրկին դառնում են Հայաստանի բնական սահմանը. Արմինիա կուսակալության հարավային ուղին Ատրպատականի հետ կապվում էր այստեղով։ Բագրատունիների օրոք Պարսպատունիքի մի մասը ազատագրվել է մտել Հերի ամիրայության կազմի մեջ։

Բագրատունիների անկումից հետո Պարսպատունիքը զավթել են սելջուկ թուրքերը, մոնղոլ-թաթարները, պարսիկները և այլ զանազան ցեղեր։ 1555 թ պայմանագրի Պարսպատունիքի զգալի մասը անցել է Սեֆյան Պարսկաստանին։

Այժմ Պարսպատունիքում ապրում են շատ հայեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Պողոս Ղարադաղցի

**Պողոս Ղարադաղցի** (ինչպես նաև՝ Ներսիսյան Պողոս Ղարադաղցի, Ղարաբաղցի Պողոս, Պողոս Սևակիր Արևելցի, Պողոս Վարդապետ (մոտ 1790 թ., գ․ Մուժումբար (Թավրիզի մոտ) - մոտ 1850 - 1860), հայ մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Ղարաբաղի Գանձասար վանքում՝ Հովսեփ Տեր-Ավագյան Արցախեցու մոտ, ապա սովորել է Տաթևի վանքում։
* 1810-1817 թվականներին սովորել է Կ․ Պոլսում
* 1818-1819 թվականներին դասավանդել է Էջմիածնի վանքի դպրոցում
* 1821-1822 թվականներին մասնավոր դասեր է տվել Շուշի քաղաքում
* 1822 թվականի սեպտեմբերին Ներսես Աշտարակեցու խորհրդով փոխադրվել է Թիֆլիս և ուսուցչություն արել սկզբում՝ Տափիթաղի վանքի խցերում, իսկ 1824 - 1827 թվականներին՝ Ներսիսյան դպրոցում։

Հաջորդ 5 տարիներն անց է կացրել Շուշիում, որտեղ դասավանդել է Բազելյան քարոզիչների դպրոցում։

* 1829 թ]]վականին Շուշիում լույս է տեսել նրա «Համառօտութիւն հայկական քերականութեան» ձեռնարկը։ Այնուհետև Ղարադաղցին ուսուցչություն է արել Թավրիզում, Ագուլիսում։ Եղել է առաջադեմ ու ճանաչված մանկավարժ։ Դասավանդել է հայոց լեզու, ճարտասանություն, տրամաբանություն։ Նրա աշակերտներից են Մեսրոպ Թաղիադյանը, Խաչատուր Աբովյանը, Ստեփանոս Նազարյանցը, Առաքել Արարատյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Նորամուտ

**Նորամուտ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

Գտնվում է Տաշիր քաղաքից մոտ 12 կմ արևմուտք, Լոռիգետի ափին։ 2017 թվականից մտնում է Տաշիր համայնքի կազմի մեջ։

Ունի ութամյա դպրոց, գրադարան։ Ունեցել է տարրական դպրոց, գրադարան, բուժկայան։ Գյուղում և շրջակայքում պահպանվել են ամրոց (միջնադար), գյուղատեղիներ, մատուռ, դամբարաններ (մ․թ․ա․ II - I հազարամյակ), քարայրեր, կամուրջ, ջրաղացներ, գերեզմանոց, եկեղեցի։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նորամուտի մշտական և առկա բնակչությունը կազմել են 62 մարդ։ Մինչև 1989 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ գյուղ։

Նորամուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

}
 | 66
 | 62
 |-
 |}

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Ստեփան Միրզոյան

**Ստեփան Վահանի Միրզոյան** (), ԽՍՀՄ և Հայաստանի ռազմական գործիչ, Հայաստանի պաշտպանության նախարարին առընթեր բարձրագույն սպայական հանձնաժողովի նախագահ, գեներալ-լեյտենանտ։

## Զինվորական ծառայությունը

* 1964 թ.-1966 թթ. - ծառայել է խորհրդային բանակում։
* 1968 թ. ավարտել է Բաքվի համազորային բարձրագույն ուսումնարանը։
* 1974 թ. Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի ունկնդիր էր,
* 1976-1979 թթ. - գնդի շտաբի պետ Միջնասիական զինվորական օկրուգում։
* 1979-1984 թթ. զբաղեցրել է մի շարք հրամանատարական պաշտոններ ԽՍՀՄ զինված ուժերում,
* 1984 թ. նշանակվել է Պանֆիլովյան դիվիզիայի շտաբի պետ և որպես ազգային դիվիզիայի հրամանատարի խորհրդատու՝ զինծառայության է գործուղվել Աֆղանստան։
* 1990 թ. անձնական խնդրանքով տեղափոխվել է Հայաստան և նշանակվել է Հանրապետական զինկոմիսարիատում՝ որպես զորահավաքային բաժնի պետ-զինկոմի տեղակալ։
* Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել նաև Արցախյան պատերազմին, նշանակալի է եղել նրա ներդրումը Հայաստանի սահմանների ինքնապաշտպանության և հայոց նորաստեղծ բանակի կազմավորման և կայացման գործում։
* 1994-1997 թթ. - ՀՀ ՊՆ կադրերի վարչության պետ,
* 1997 թ. - 2000 թթ. - ՀՀ ՊՆ՝ 3-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար։
* 2000-2007 թթ. - Վ.Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտի պետ։
* 2009-2013 թթ. - Հայաստանի Հանրային խորհրդի պաշտպանության, ներքին գործերի և ազգային անվտանգության հարցերի հանձնաժողովի պաշտպանության հարցերի ենթահանձնաժողովի նախագահ։
* 2012-2013 թթ. - Հայաստանի պաշտպանության նախարարին առընթեր բարձրագույն սպայական հանձնաժողովի նախագահ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ, Հայաստանի և Աֆղանստանի պետական շքանշաններով ու բազմաթիվ գերատեսչական մեդալներով, ինչպես նաև պատվոգրերով, շնորահակալագրերով և թանկարժեք նվերներով, անվանական զենքով։

Ամուսնացած էր, ուներ 2 որդի։

Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտներ
Ղազախական նրբագեղմ

**Ղազախական նրբագեղմ**, մսաբրդատու ոչխարների ցեղ։

Ստացվել է 1931 - 1946 թվականներին, Ղազախական անասնաբուծական ԴՏԻ-ի փորձարարական կայանում, տեղական դմակավոր մաքիների և պրեկոս ցեղի խոյերի տրամախաչումից։ Առաջին և երկրորդ սերնդի նուրբ ու կիսանուրբ բրդով ոչխարները բուծել են «ինքն իր մեջ» եղանակով։

## Արտաքին տեսք
Ոչխարները խոշոր են, ունեն ամուր կոնստիտուցիա։ Մաքիներն անեղջյուր են, խոյերը՝ եղջյուրներով կամ անեղջյուր։ Խոյերի կենդանի զանգվածը՝ 90 - 100, մաքիներինը 60 - 65 կգ է։ Բրդատվությունը՝ համապատասխանաբար 7 - 9 և 4, 0 - 4, 5 կգ։

Մաքուր բրդի ելքը 50 - 52% է, երկարությունը՝ 7 - 8 սմ, հաստությունը՝ 60 և 64 որակի։ 100 մաքու պտղատվությունը 130 - 140 գառ է։ Միսը լավ որակի է։ Սպանդային ելքը՝ 53 - 57%։ Տարածված է Ղազախստան հարավարևելյան շրջաններում։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Կոճակ

250px|մինի|Կոճակներ

**Կոճակ**, հագուստի եզրերն իրար միացնելու հարմարություն։

Ամենահասարակ կոճակն իրենից ներկայացնում է սկավառակ երկու անցքերով՝ կարելու միջոցով հագուստին ամրացնելու համար։

Հին ժամանակներից կոճակներն ունեցել են ոչ միայան պրակտիկ, այլ նաև դեկորատիվ նշանակություն, ինչպես նաև կապված են եղել սնապաշտության հետ։ Այնուհետև, դարեր անց, կոճակը ձեռք է բերել նաև ինֆորմատիկ նշանակություն (կապված որևէ կազմակերպության, զինված ուժերի ստորաբաժանման, արհեստի և այլնի հետ)։

Նյութեր՝ որոնցից պատրաստվում են կոճակները. մետաղ, ապակի, փայտ, սաթ, մարգարիտ, ճենապակի, պլաստմասա և այլն։      Ժամանակակից հագուստի և նորաձևության դիզայնի մեջ կոճակը մի փոքր ամրակապ է, որն այժմ ամենից հաճախ պատրաստված է պլաստմասսայից, բայց կարող է պատրաստվել նաև մետաղից, փայտից կամ ծովային կեղևից, որը միացնում է գործվածքների երկու կտոր։ Հնագիտության մեջ կոճակը կարող է նշանակալի արտեֆակտ լինել։ Կիրառական արվեստում և արհեստում կոճակը կարող է լինել ժողովրդական արվեստի, ստուդիայի արհեստի կամ նույնիսկ մանրանկարչության արվեստի օրինակ։

## Արտաքին հղումներ
* Կոճակների մասին  
* Կոճակների մասին 

Կատեգորիա:Հագուստ
Կատեգորիա:Հայտնագործություններ
Հայաստանի լեռնաշղթաներ

[մինի|[Մռավի լեռնաշղթա Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի սահմանին|245px]]
[մինի|[Ծաղկունյաց լեռնաշղթա|245px]]
[մինի|[Փամբակի լեռնաշղթա, տեսքը Արտավազդ սարից|245px]]

Հայաստանը հարուստ է բազմաթիվ լեռնաշղթաներով։ Հայաստանի համեմատաբար խոշոր լեռնաշղթաներն են՝ Զանգեզուրի լեռնաշղթան, Բարգուշատի լեռնաշղթան, ինչպես նաև Գեղամա բարձրավանդակը։

## Լեռնաշղթաների ցանկը
# Զանգեզուրի լեռնաշղթա
# Բարգուշատի լեռնաշղթա
# Բազումի լեռնաշղթա
# Սևանի լեռնաշղթա
# Շիրակի լեռնաշղթա
# Փամբակի լեռնաշղթա
# Վայքի լեռնաշղթա
# Լալվարի լեռնաշղթա
# Արևելյան Սևանի լեռնաշղթա
# Մեղրիի լեռնաշղթա
# Թեղենյացի լեռնաշղթա
# Ուրծի լեռնաշղթա
# Միափորի լեռնաշղթա
# Ծաղկունյաց լեռնաշղթա
# Գուգարաց լեռնաշղթա
# Արեգունի լեռնաշղթա
# Խուստուփ Կատարի լեռնաշղթա
# Խաչերի լեռնաշղթա
# Ողջաբերդի լեռնաշղթա
# Հալաբի լեռնաշղթա
# Իջևանի լեռնաշղթա
# Պառավաքարի լեռնաշղթա
# Երանոսի լեռնաշղթա
# Սևքարի լեռնաշղթա
# Տասանորդի լեռնաշղթա
# Եղնախաղի լեռնաշղթա
# Ոսկեպարի լեռնաշղթա
# Վիրահայոց լեռնաշղթա
# Պապաքարի լեռնաշղթա
# Մթնասարի լեռնաշղթա
# Հախումի լեռնաշղթա
# Արևիկի լեռնաշղթա

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Ֆրիդրիխ Էբերտ

**Ֆրիդրիխ Էբերտ** (, ), գերմանացի քաղաքական գործիչ, Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության աջ թևի ղեկավարը։ 1913 թվականին, Ավգուստ Բեբելի մահից հետո, դարձել է սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության վարչության նախագահը։ 1912 թ.-ից՝ Ռայխստագի պատգամավոր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունեցել է սոցիալ-շովինիստական դիրքորոշում։ 1918 թվականի նոյեմբերի 10-ին մտել է Գերմանիայի կառավարության կազմի մեջ։ Այդ նույն ժամանակ Էբերտը գաղտնի համաձայնության է եկել գերագույն զինվորական հրամանատարության հետ՝ հեղափոխությունը խեղդելու նպատակով 10-րդ դիվիզիա Բեռլին մտցնելու շուրջը։ 1919-1925 թթ.-ին եղել է Գերմանիայի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի նախագահներ
Կատեգորիա:1871 ծնունդներ
Կատեգորիա:1925 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 28 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի կանցլերներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կառավարության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Արալեզ (գյուղ)

**Արալեզ** (մինչև 1978 թվականը՝ **Ղարալար**), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում, Արարատյան դաշտի եզրին։ Մարզկենտրոն Արտաշատից գտնվում է 10 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 850 մ։ Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թ.-ին։

## Բնակչություն
Գյուղը հիմնադրել են Վանի Լեզք գյուղից գաղթածները, 1915-ին։

Արալեզի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 25 կմ արևելք գտնվում է «Հնաբերդ» (Հինգալա) գյուղատեղին (X-XIII դդ.)։

## Հասարակական կառույցներ
Ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան։

## Տես նաև
* Արալեզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ
*http://ararat.mtad.am/about-communities/81/

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ամպային ատլաս

**«Ամպային ատլաս»** () ռեժիսորներ Լանա Վաչովսկիի, Թոմ Տիկվերի, Էնդի Վաչովսկիի ֆիլմերը, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Թոմ Հենքսը, Հոլի Բերին, Ջիմ Բրոդբենտը, Ջիմ Ստյորջեսը, Բեն Ուիշոուն, Հյուգո Ուիվինգը, Պե Դու Նան, Հյու Գրանտը, Սյուզան Սարանդոնը, Ջեյմս Դ’Արսիը։

## Սյուժե
Ֆիլմում միանգամից վեց պատմություն է պատմվում, որոնք տեղի են ունեցել տարբեր դարաշրջաններում։ Պատմության հերոսները նույն հոգիներն են, որոնք կրկին լույս աշխարհ են եկել։ Բոլոր պատմությունները միմյանց հետ սերտորեն փոխկապակցված են։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լանա Վաչովսկիի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Հավայիում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2012 թվականին
Կատեգորիա:Շոտլանդական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1936 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1973 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1849 թվականին
Կատեգորիա:2010-ականների գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վերամարմնավորման մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 24-րդ դարում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 20-րդ դարում
Ղուկաս Լոռեցի

**Ղուկաս Լոռեցի**, հայտնի է նաև որպես **Ղուկաս Հախպատեցի** (, (Սյունիքի Ծար գավառում)), հայ մատենագիր, մանկավարժ, գրիչ։ 1513 - 1543 թվականներին դասավանդել է Վաղարշապատի և Սանահնի դպրոցներում, ապա՝ Ծար գավառում, հռչակվել իբրև «մեծ րաբունապետ», «մեծ վարդապետ»։

Ընդօրինակել է քերականական մի ձեռնարկ, գրել սաղմոսների մեկնություններ, դավանաբանական երկ և «Քարոզգիրք»։ Վերջինս (հեղինակային ինքնագիրը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում, ձեռ. N4355) բաղկացած է 40 քարոզից՝ միահյուսված ժողովրդական զրույցներով, առակներով, ասացվածքներով, խրատներով։ Շոշափում է սոցիալական, ազգագրական, կենցաղային և այլ բնույթի հարցեր։ Գրված է միջին հայերենով և կարևոր սկզբնաղբյուր է միջնադարում աշխարհաբար լեզվի գործածման, ժողովրդական բառ ու բանի ուսումնասիրման համար։

## Գրականություն
* Հարությունյան Է․, Ղուկաս Լոռեցին և նրա քարոզգիրքը, «ԲՄ», 1971, № 10։ 
* Ղուկաս Լոռեցու քարոզգիրքը. աստվածաբանական վերլուծություն։ (Մագիստրոսական թեզ)։ / Սմբատ սարկավագ Խանվելյան, գիտ. ղեկ.՝ Հ. Քյոսեյան, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարան։ Ս. Էջմիածին,  2015։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Վահագն Հայրապետյան

**Վահագն Կարապետի Հայրապետյան** (), հայ ջազային երաժիշտ, դաշնակահար, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, «Կատուներ» ավանգարդ-ջազ-ռոքային խմբի ղեկավար, «Armenian Navy Band» խմբի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վահագն Հայրապետյանը ծնվել է 1968 թվականին՝ Երևանում։ Մանուկ հասակից զբաղվել է երաժշտությամբ։ Ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական հատուկ դպրոցի դաշնամուրի բաժինը, ապա՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը։ Ջազ երաժշտությամբ սկսել է հետաքրքրվել և սովորել Նյու Յորքում, համաշխարհային ջազ լեգենդներ Բարրի Հարրիսից և Ֆրենկ Հյուիթից։ Հանդես է եկել մի շարք աշխարհահռչակ ջազմենների հետ, որոնցից են Իգոր Բուտմանը, Դանիիլ Կրամերը, Էլվին Ջոնսը, Բարրի Հարրիսը։

Նյու Օրլեանում թողարկել է 3 ձայնասկավառակ՝ 
*«Love for sale»
*«Tripp to New Orleans» 
*«Bop it up»:

1998 թվականից «Armenian Navy Band» խմբի դաշնակահարն է։

2005 թվականին հիմնել է «Կատուներ» խումբը։

2011 թվականին թողարկել է «Singin′& Swingin» ձայներիզը։

Մի շարք ֆիլմերի երաժշտության հեղինակ է՝
*«Խճճված զուգահեռներ»
*«Եթե բոլորը...» 
*«Շորն ու շորշորը»

## Ընտանիք
* Հայր՝ Կարապետ Հայրապետյան, ջութակահար
* Մայր՝ Ալիսա Ադամյան, ջութակահար, մանկավարժ
* Քույր՝ Արև Պետրոսյան, նկարիչ-ձևավորող, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ
* Եղբայր՝ Արեգ Պետրոսյան, քանդակագործ

## Պարգևներ, կոչումներ և մրցանակներ
*Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)
*2013 թ. արժանացել է հայկական «Հայակ» ազգային կինոյի մրցանակաբաշխության «Լավագույն կոմպոզիտոր» մրցանակին՝ «Եթե բոլորը» ֆիլմի համար
*Վիլնյուսի ջազ փառատոնում արժանացել է «Գրան Պրի» մրցանակի
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության շնորհակալագիր, 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վահագն Հայրապետյան
* Armen Hyusnunts And Vahagn Hayrapetyan At Forsh Club Yerevan Armenia
* A Jazzman's Journey: Our Interview with Vahagn Hayrapetyan 

Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:21-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Խարաբաբազարի լեռնանցք

**Խարաբաբաջարի լեռնանցք**, գտնվում է Թուրքիայի Իգդիրի մարզում, Մեծ Արարատից արևմուտքմիջև, 1671 մետր բարձրության վրա։ Խարաբաբաջարի լեռնանցքով է անցնում Բայազետ-Իգդիր ճանապարհը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Իգդիրի մարզ
Պարկ դը Պրենս

**Պարկ դը Պրենս** (), ֆուտբոլային մարզադաշտ Ֆրանսիայի Փարիզ քաղաքում։ Տեղավորում է՝ 48,712 հանդիսատես։ Մինչև 1998 թ. հանդիսանում էր Ֆրանսիայի հավաքականի հիմնական մարզադաշտը մինչև 1998 թ-ը, երբ աշխարհի առաջնության համար կառուցվեց «Ստադ դը Ֆրանս» մարզադաշտը։

«Պարկ դը Պրենսը» ընդունել է երկու Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ 1964 և 1980 թվականներին։ Սկզբնական 20,000 տեղերը բավարար չէին, այդ պատճառով ընդունվեց մարզադաշտը վերանորոգելու որոշում և մարզադաշտի տեղավորությունը հասցվել է միջև 50,000։ Ժամանակի ընթացքում մարզադաշտը դարձավ բավականին հանրահայտ տեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Ֆրանսիայում
Comedy TV

**Comedy TV**, ռուսական արբանյակային հեռարձակման հումորային հեռուստաալիք։ «Գազպրոմ Մեդիահոդինգ» և «Comedy Club Production» ընկերությունների համատեղ նախագիծ է, հեռարձակվում է 2009 թվականի հունիսի 23-ից։ Հեռուստաալիքի եթերը բաղկացած է «Comedy Club Production» ստուդիայի պատրաստված հաղորդաշարերից։ Ալիքը փակվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ին և փոխարինվել «ТНТ-Comedy»-ով։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Ժամանցային հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ
2014

## Իրադարձություններ
### Փետրվար
*Փետրվարի 7—23 - Ռուսաստանի Սոչի քաղաքում անցկացվեցին XXII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը։
### Մայիս
* Մայիսի 17-ին Օրհան Փամուկի հիմնադրած Անմեղության թանգարանն արժանացել է Տարվա եվրոպական թանգարան մրցանակին։
### Հունիս
* Հունիսի 12-ից մինչև Հուլիսի 13-ը Բրազիլիայում կայացել է 2014 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը։
### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 18 - Տեղի է ունեցել Շոտլանդիայի անկախության հանրաքվեն։
### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 12 - Արցախում Մի-24 ուղղաթիռի խոցում (2014), Արցախի արևելյան հատվածում ուսումնավարժական թռիչքի ժամանակ ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից հրադադարի ռեժիմի խախտման հետևանքով խոցվել է պաշտպանության բանակի օդուժի Մի-24 հարվածային ուղղաթիռը։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հունվարի 5 - Ջիմ Թորոսյան, հայ ճարտարապետ, ակադեմիկոս, Երևանի գլխավոր ճարտարապետ (1971 - 1981)
* Հունվարի 5 - Նորայր Կարգանյան, հայ քանդակագործ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)
* Ապրիլի 2 - Գևորգ Առաքելյան,  հայ նկարիչ
* Լևոն Բարսեղյան, Հայաստանի ԲԳԱ իսկական անդամ, Բնական գիտությունների եվրոպական ասոցիացիայի իսկական անդամ, Ակնաբույժների համաշխարհային ասոցիացիայի անդամ
* Հուլիսի 4 - Գեորգի Սահակյան, Հայ կինոդերասան, Իոսիֆ Ստալինի նմանակը
* Դեկտեմբերի 30 - Լուիզա Ռայներ, դերասանուհի
* Վարդիթեր Կարապետյան, հայ նկարիչ։
* Հունվարի 5 - Էյսեբիո, ծագումով մոզամբիկցի, պորտուգալացի նշանավոր ֆուտբոլիստ
* Հունվարի 20 - Արմեն Լևոնի Հովհաննիսյան, կրտսեր սերժանտ
* Փետրվարի 20 - Թաթուլ Բոլորչյան, հայ բանաստեղծ
* Ապրիլի 17 - Գաբրիել Գարսիա Մարկես, կոլումբիացի գրող, Նոբելյան մրցանակակիր։
* Ապրիլի 24 - Կոնստանտին Օրբելյան, խորհրդային դաշնակահար, դիրիժոր, երգահան։ 
* Ապրիլի 27 - Վույադին Բոշկով, հարավսլավացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան և գլխավոր մարզիչ
* Մայիսի 12 - Սվետլանա Գրիգորյան, հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական դերասանուհի։
* Հունիսի 12 - Սարգիս Խարբերդցի, հայազգի թուրք թենիսիտ, մարզիչ
* Հուլիսի 3 - Ռաֆայել Աթոյան, նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ
* Օգոստոսի 11 - Ռոբին Ուիլյամս, ամերիկացի դերասան և կատակերգու։
* Օգոստոսի 31 - Ռոմիկ Սարդարյան, հայ բանաստեղծ
* մայիսի 23 - Ալիսիա Կիրակոսյան, հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ իսպանախոս գրողների միության պատվավոր նախագահ, Հայաստանի ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր
* Սեպտեմբերի 29 - Դավիթ Հակոբյան, թերապևտ, քաղաքական գործիչ
* Դեկտեմբերի 6 - Լավրենտի Բարսեղյան, հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր
* Դեկտեմբերի 22 - Ջո Քոքեր, բլյուզ և ռոք ժանրերում կատարող անգլիացի երգիչ
* Դեկտեմբերի 26 - Կարեն Ջանգիրով, հայ դերասան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2008)։
* Դեկտեմբերի 28 - Վահան Հովհաննիսյան, հայ քաղաքական գործիչ, Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության անդամ։

Կատեգորիա:2014
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Խանտի-Մանսիյսկ

**Խանտի-Մանսիյսկ** (մինչև 1940 թ.-ը՝ Օսայակո-Վոգուլսկ), քաղաք Ռուսաստանի Տյումենի մարզում, Խանտի-Մանսիական Ինքնավար Շրջանի կենտրոնը։ Հիմնադրվել է 1931 թվականին։ Նավահանգիստ է Իրտիշի ափին։ 1975 թվականին ունեցել է 25 900 բնակիչ։ 2013 թ. բնակչության թիվը 90961 է։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1931 թվականին՝ որպես բնաբան՝ ազգային օկրուգի կենտրոն։ Մինչև 1940 թվականը կոչվել է *Օստյակո-Վոլգուլսկ*․ վերանվանվել է օկրուգի հետ միաժամանակ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Խանություն

**Խանություն**, ենթակա ավատատիրական իշխանություն՝ խանի գլխավորությամբ, որը ենթարկվում էր երկրի միապետին (շահ)։ Գոյություն է ունեցել Մերձավոր Արևելքում, հիմնականում Պարսկաստանում՝ Աֆշարների, Ղաջարիների արքայատոհմերի կառավարման ժամանակ։

18-րդ դարի կեսին և 19-րդ դարի սկզբին խանության կարգավիճակում էին Արևելյան Հայաստանի բոլոր գավառները, որոնք համախմբված էին Երևանի, Նախիջևանի, Ղարաբաղի և Գանձակի (Արաքս գետից հյուսիս), Խոյի, Ղարադաղի, Մակուի, Ուրմիայի (Արաքս գետից հարավ) խանություններում։

## Պատմություն
Անվանումը նույնական է զարգացած միջնադարում գոյություն ունեցող թյուրքական, թաթար-մոնղոլական պետական կազմավորումների հետ (Ոսկե հորդա, Իլխանություն, Կազան, Ղրիմ և այլն), սակայն ուշ միջնադարում՝ որպես վարչաքաղաքական միավոր, կիրառվում էր միայն Իրանում։ Միջին Ասիայում շարունակել են գործել մի քանի խանություններ (Խիվա, Բուխարա և այլն), որոնք, սակայն ինքնիշխան պետություններ էին։

## Տես նաև
* Հյուսիսային Իրանի խանություններ

Կատեգորիա:Ղաջարական Պարսկաստան
Կատեգորիա:Իրանն ուշ միջնադարում
Կատեգորիա:Իրանի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Ասիայի պատմական միապետություններ
Խավարածիլ

**Խավարածիլ** (), հնդկացորենազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Խոշոր բազմամյա խոտաբույսեր են՝ հզոր արմատներով։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ծաղկակիր ցողունի բարձրությունը 1, 5 - 2, 0 մ է, մերձարմատային տերևները խոշոր են՝ հաստ, մսալի, հյութալի տերևակոթուններով։ Ծաղկաբույլը հուրան է կամ հասկիկ, ծաղիկները՝ երկսեռ, երբեմն միայն արական, պտուղը՝ թևավոր սերմիկ։ Հայրենիքը Հարավ-Արևելյան Ասիան է, Հյուսիսային Մոնղոլիան, Հյուսիսային Չինաստանը, Ալթայը, Սիբիրը։ Հայտնի է մոտ 30 տեսակ (այլ աղբյուրներով՝ 49), ԽՍՀՄ-ում՝ 22։

## Տեսակներ
Խավարծիլի որոշ տեսակներ մշակվում են որպես բանջարային, դաբաղային, դեղորայքային բույսեր։ Սննդի մեջ օգտագործվում են տերևակոթունները, որոնք սննդարար են, պարունակում են մինչև 2, 5% շաքարներ, 3, 5% օրգանական թթուներ, կալիումի, կալցիումի, ֆոսֆորի, մագնեզիումի աղեր և վիտամիններ։ Խավարծիլից պատրաստում են կոմպոտ, կիսել, մուրաբա, ջեմ, գինի։ Խավարծիլը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է աղիքների, լյարդի հիվանդությունների բուժման համար, ինչպես նաև որպես հակացինգային միջոց (արմատները)։

Մշակության մեջ առավել տարածված են 4 տեսակ խավարծիլեր՝ 
* սովորական (), 
* կոմպակտ (), 
* պատվաստային (Rheum rhaponticum), 
* ցածրաճ ()։

Ցրտադիմացկուն, խոնավասեր բույս է, լուսասեր չէ։ Բազմացվում է սերմերով, ինչպես նաև վեգետատիվ ճանապարհով՝ մայր թփի բաժանմամբ։ Բերքատվությունը՝ 300-400 ց/հա։ Հայաստանում կարելի է մշակել գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդկացորենազգիներ
Խաշխալդաղ

**Խաշխալդաղ**, Խաշխալտաղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում, համանուն քաղաքից հյուսիս՝ Մեղրագետի գետաբերանի շրջանում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1881 թվականին ուներ 50 տուն, իսկ 1909 թվականին՝ 60 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Մուշի շրջանի համայնքներ
Խատիպսկ

**Խատիպսկ**, հայաբնակ գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնսկի շրջանում, շրջկենտրոնից 50 կմ հարավ-արևմուտք։ Բնակիչները զբաղվում են ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ։ Ունի տարրական դպրոց։ Գյուղը հիմնել են Սամսունից եկած հայերը, 1870 թվականին։

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնսկի շրջանի բնակավայրեր‎
Խաշուփսա

**Խաշուփսա** (աբխազերեն՝ Ҳашҧсы, վրացերեն՝ ხაშუფსე), հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գագրայի շրջանում, Խաշուփսա գետի ափին, Գագրայից 20 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 303 մարդ` հիմնականում հայեր։ 1989 թվականին՝ 217 մարդ, կրկին հայեր։ 2011 թվականի տվյալներով գյուղի բնակչությունը կազմում էր 271 մարդ, որից 266 (98,2%) - հայեր, 3 (1,1%) - ռուսներ, 1 (0,4%) - ուկրաինացի և 1 (0,4%) - հույն։

Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի, եգիպտացորենի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և  շերամապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ հայկական ութամյա դպրոց, ակումբ-կինո, բուժկայան։

Խաշուփսա գյուղը հիմնադրել են Սամսունից եկած հայերը` 1899 թվականին։

Գյուղի հյուսիսային մասում պահպանվել են ամրոցի ավերակներ (8-10-րդ դարեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Խաչ (գյուղ Իզմիրում)

**Խաչ**, գյուղ Թուրքիայում, Իզմիրի վիլայեթում։ 1915 թվականին ուներ 264 (40 տուն) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի և վարժարան։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ զգալի մասը զոհվել է, ողջ մնացածները ներգաղթել են Արևելյան Հայաստան։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խաչ (Դերջանի գավառ)

**Խաչ**, Խազգյուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին, Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խաչն ուներ Ս. Պողոս-Պետրոս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խաչակրաց պետություններ

[մինի|աջից|350px|Փոքր Ասիան և խաչակիրների պետության տարածքները [1140 թ.-ին]]
**Խաչակիրների պետություններ**, խաչակրաց արշավանքների ժամանակ եվրոպացիների հիմնած պետություններն Արևելքում։ 1098 թվականին հիմնվել են Եդեսիայի կոմսությունը և Անտիոքի դքսությունը, 1099 թվականին՝ Երուսաղեմի թագավորությունը, 1109 թվականին՝ Տրիպոլիի կոմսությունը, 1192 թվականին՝ Կիպրոսի Լուսինյան թագավորությունը։ Եդեսիայի կոմսությունը, Անտիոքի դքսությունը և Տրիպոլիի կոմսությունը անվանական կախման մեջ էին Երուսաղեմի թագավորությունից։ Խաչակիրների պետություններում ընդօրինակվել է Արևմտյան Եվրոպայում, հատկապես Ֆրանսիայում տիրող ֆեոդալական համակարգը։

Իսլամադավան երկրների ճնշման և ներքին հակասությունների հետևանքով խաչակիրների պետությունները կործանվել են։ 1144 թվականին Մոսուլի ամիրան գրավել է Եդեսիան, 1187 թվականին Եգիպտոսի սուլթան Սալահեդդինը՝ Երուսաղեմը։ Մամլուքները 1268 թվականին կործանել են Անտիոքի դքսությունը, 1289 թվականին՝ Տրիպոլիի կոմսությունը։ 1489 թվականին Կիպրոսի թագավորությունը միացվել է Վենետիկի հանրապետությանը։ Խաչակիրների պետությունների հասարակական և տնտեսական կյանքի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներ են «Անտիոքի ասիզները» և «Երուսաղեմի ասիզները»։

Կատեգորիա:Խաչակրաց պետություններ
Էբուլիոսկոպիա

**Էբուլիոսկոպիա** ( -  եռում եմ և  - դիտել), ֆիզիկաքիմիական հետազոտության եղանակ, որը հիմնված է լուծույթի և մաքուր լուծիչի եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը (&Delta;t*եռմ.*) չափելու վրա։ Էլեկտրոլիտային դիսոցման բացակայության դեպքում և ըստ Ռաուլի օրենքի չցնդող նյութի անսահման նոսր լուծույթի համար &Delta;t*եռմ.* = E*է*C, որտեղ E*է*-ն համեմատականության գործակիցն է (էբուլիոսկոպիկ հաստատունը), բնորոշ է յուրաքանչյուր լուծիչի համար և կախված չէ լուծված նյութի բնույթից։ C-ն լուծույթի կոնցենտրացիան է՝ արտահայտված Մոլարով 1000 գ լուծիչում։ Էբուլոսկոպիան կիրառվում է լուծված նյութի մոլեկուլային զանգվածը, լուծիչի ակտիվությունը և լուծված նյութի կամ թույլ էլեկտրոլիտի դիսոցման աստիճանը որոշելու համար։ Այսպես, նյութի մոլեկուլային զանգվածը որոշում են ըստ հավասարման՝

:  M= \frac {P_{1}\cdot E\cdot 100}{P_{2}\cdot \Delta t}
որտեղ P1-ը և P2-ը համապատասխանաբար լուծված նյութի և լուծիչի զանգվածներն են՝ գրամով արտահայտված։ &Delta;t*եռմ.* չափում են մետաստատիկ ջերմաչափի կամ զգայուն ջերմազույգի միջոցով։E*է* կարելի է որոշել փորձով կամ թերմոդինամիկական հավասարումների օգնությամբ։ Փորձնական դժվարությունների պատճառով էբուլոսկոպիան, ի տարբերություն կրիոսկոպիայի, մոլեկուլային զանգվածը որոշելու համար հազվադեպ է կիրառվում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկաքիմիական հետազոտության եղանակ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Չարլզ Մենսոն

[մինի|Մենսոնը [2014-ին]]
**Չարլզ Մայլզ Մենսոն** (, ծնվ. որպես՝ **Չարլզ Մայլզ Մեդոքս** (*Charles Milles Maddox*), ), ամերիկյան հանցագործ և երաժիշտ, առավել հայտնի որպես **«Ընտանիք»** պաշտամունքային հանցագործ խմբավորման ղեկավար, որը ծնունդ էր առել 1960-ականներին՝ Կալիֆորնիա նահանգում և որի շրջանակներում տեղի էին ունեցել մի շարք ծանրակշիռ սպանություններ՝ խմբի տարբեր անդամների կողմից։ Մենսոնի «Ընտանիքը» բաղկացած է եղել տղամարդկանցից և կանանցից։

Մենսոնը ծրագրել և խմբավորման անդամների ձեռքերով իրականացրել է բազմաթիվ դաժան սպանություններ, որոնցից առավել հայտնին տեղի է ունեցել 1969 թվականի օգոստոսի 8-ին, երբ նրա հանցակիրները դաժանաբար սպանում են օսկարակիր ռեժիսոր Ռոման Պոլանսկու կնոջը՝ դերասանուհի Շերոն Թեյթին, որը այդ պահին գտնվում էր հղիության ութերորդ ամսում։ Նույն գիշերվա ընթացքում ոճրագործները սպանել էին նաև տան այգեպանի ընկերոջը՝ Սթիվեն Փերենթին, տանը գտնվող վարսահարդար Ջեյ Սեբրինգին, սոց աշխատող Էբիգեյլ Ֆոլջերին և լեհ գրող Վոյչիշ Ֆրիկովսկուն, որոնք հյուրընկալվել էին Թեյթին։ Հաջորդ գիշերվա ընթացքում Մենսոնը մի քանի հետևորդի հետ սպանում է նպարեղենի խանութի տնօրեն Լենո Լա Բիանկային և նրա կնոջը՝ Ռոզմերիին։ Մենսոնն ու հետևորդները ավելի ուշ ձերբակալվում են ավտոմեքենաներ գողանալու համար, սակայն շուտով պարզվում է նրանց մեղավորությունը վերոնշյալ սպանություններում։

Սկզբնապես Մենսոնը և հանցակիցները դատապարտվել են մահապատժի, սակայն այդ ժամանակահատվածում Կալիֆորնիայի վերին ատյանի դատարանը ժամանակավորապես վերացնում է պատժի այդ ձևը, և մինչ օրս նրանք կրում են իրենց ցմահ բանտարկությունը։ Բանտարկությունից հետո Մենսոնի մոտ ախտորոշվել է շիզոֆրենիա և պարանոյա։ Իր ագրեսիվ և անկայուն պահվածքի պատճառով 2012 թվականին Մենսոնին հրաժարվում են պայմանական վաղաժամկետ ազատման ենթարկել։

Մենսոնն առաջին երաժշտական ալբոմը թողարկել է 1970-ին՝ *«Lie: the Love and Terror Cult»* վերնագրով։ 2006-ին վերաթողարկվում է ալբոմը՝ CD տարբերակով, և դրա վաճառքից ստացված ողջ հասույթը տրվում է Վոյչիշ Ֆրիկովսկու ընտանիքին։ Allmusic երաժշտական բազան ալբոմը գնահատել է 4 աստղանի՝ առավելագույն 5-ից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Չարլզ Մենսոնի տվյալները ՀԴԲ-ի բազայում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ցմահ դատապարտվածներ
Սիթքոմ

**Սիթքոմ** (անգլ.՝ *sitcom*, բացվում է որպես՝ *situation comedy* - *կատակերգություն ըստ իրավիճակի*), հումորային ժանր հեռուստատեսությունում և ռադիոյում, որում գործողությունները տեղի են ունենում սահմանափակ քանակով վայրերում (օրինակ՝ բնակարան, աշխատավայր, դպրոց և այլն)։

Նախնական փուլում սիթքոմներն օգտագործվել են 1920-ական թվականներին ամերիկյան ռադիոծրագրերում, սակայն արդեն 1970-ականներից ձևաչափը մեծ մասամբ օգտագործվում է հեռուստատեսային սերիալներում, որոնք որպես կանոն տևում են 20-30 րոպե՝ ներառյալ գովազդը։

Սիթքոմները կարող նկարահանվել կենդանի հանդիսատեսի ներկայությամբ՝ հումորային պահերին ընդգծելով մարդկային ծիծաղը։ Ծիծաղը կարող է նաև լինել առանց իրական հանդիսատեսի՝ կցված։

## Բնույթը
Սիթքոմը, ինչպես ցանկացած հեռուստասերիալ, ունի սցենար, գլխավոր և երկրորդական կերպարներ և նրանց շուրջ զարգացող հումորային, ինչպես նաև դրամատիկ իրավիճակներ։ Առավել հաճախ հանդիպում են սիթքոմներ ընտանիքի, աշխատավայրի կամ մի խումբ ընկերների մասին։

Հեռուստատեսային սիթքոմներում կերպարները երբեմն ունենում են իրենց այցեքարտային խոսքերը և կատակները։ Յուրաքանչյուր սերիայում տեղի ունեցող իրադարձությունը հիմնականում վերադառնում է ստատուս քվոյի, մասնավորապես՝ սերիայի սկզբում որոշ կերպարներ կարող են տարաձայնություններ ունենալ միմյանց հետ, սակայն հաշտվել սերիայի վերջում։ Սերիաների զարգացումը տեղի է ունենում նախորդ սերիաների հետ աննշան կապ ունենալու հետ համատեղ։

Սիթքոմներն ունեն նաև որոշակի առանձնահատկություններ՝ կապված դրանք արտադրող երկրներից։

## Արտաքին հղումներ
* Առցանց սիթքոմներ

Կատեգորիա:Սիթքոմներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային ժանրեր
Յոհիո

**Յոհիո** (**Kevin Johio Lucas Rehn Eires**, *Yohio*, ), շվեդ երգիչ և երգահան, ով ներկայումս գործում է Ճապոնիայում։ 2013 թվականի մարտին «*Heartbreak Hotel*» երգով մասնակցել է Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթի Շվեդիայի ազգային ընտրությանը և զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը։ Նախկինում հաճախ բեմ է դուրս եկել lolita տիպի զգեստներով, անդրոգինային (, տղամարդ + , կին) արտաքինով։ Եղել է շվեդական Seremedy ռոք երաժշտախմբի անդամ (այդ երաժշտախումբը 2013 թվականի ապրիլին լուծարվել է)։ *Yohio*-ն մասնակցել է 2013 և 2014 թվականներին անցկացված Melodifestivalen փառատոներին և երկու դեպքում էլ հասել մինչև եզրափակիչ։ Նա *Keios Entertainment* ընկերության հիմնադիրներից մեկն է և դրա ներկայիս գործադիր տնօրենը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում։ Հայրը՝ Թոմմի Ռենը, եղել է "Moahni Moahna", "Angtoria", "Corroded" խմբերի անդամ։ Մայրը Յոհաննա Էիրեսն է։ 6 տարեկանից սկսել է նվագել դաշնամուր իսկ 11 տարեկանից կիթառ։ 12 տարեկանից սկսել է ամբողջական երգեր գրել։ 2012 թվ-ին Յոհիոն որոշել է սկսել սոլո կարիերան թողարկելով "Reach The Sky" ալբոմը։ Երիտասարդ երաժիշտը պատմում է որ հետաքրքվել է Ճապոնիայով 10 տարեկանում անիմե դիտելուց հետո։ Նա սկսել է հետաքրքրվել երկրով, նրա պատմությամբ և ակտիվորեն սովորել լեզուն։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### EP-ներ

### Սինգլներ

### DVD-ներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Yohios-ի էջը Universal Music Japan կայքում

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Խաչան

**Խաչան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում։ 1909 թվականին ուներ 70 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Խաչանում կային եկեղեցի և վարժարան։ Գյուղի բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է, փրկվածները բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սնեյկ

**Սնեյկ** (անգլերեն **Snake**) Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայում գործող ռոք ու փոփ երաժշտության խումբ 1995 թ. Խմբի մաս կազմում է հայազգի բաս կիթառահար Միքայել Բուդակյան (արևմտահայերեն Միքայէլ Պուտաքեան, լատիներեն Mikael Boudakian) ինչպես նաև երգիչ Marcelo Fontanini, կիթառահարներ Miguel Bestard և Federico Navarro, թմբկահար Mape Bossio: Նշանավոր է Ataque de Pánico! երգով https://www.youtube.com/watch?v=r8F9Qvror6g

## Ալբոմներ
* 2000: *Dos Pasajes Paramarte*
* 2004: *Dejando Marcas*
* 2006: *Snake 10*
* 2009: *El Diario de la Serpiente*

Կատեգորիա:Ռոք խմբեր
Կատեգորիա:1995 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ուրուգվայի երաժշտություն
Հարավային Խաչ

**Հարավային Խաչ** (լատ.՝ Crux), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։ Գտնվում է Ճանճ և Կենտավրոս համաստեղությունների միջև։ Ամենապայծառ աստղերը չորսն են և դասավորված են խաչաձև։ Հյուսիսի միջին լայնություններից չի երևում։ Չորս պայծառ աստղերը կազմում են հեշտ ճանաչելի բծաճապաղում, որը ծառայել է նավագնացության համար։

Այս համաստեղությունում է գտնվում Ածխի պարկ մուգ միգամածությունը, որը հեշտությամբ տեսանելի է անզեն աչքով որպես մութ բիծ Ծիր Կաթինի ֆոնի վրա: Սակայն համաստեղության գլխավոր գանձը Գանձատուփ ցրված աստղակույտն է, որի ողջ գեղեցկությունը կարելի է գնահատել աստղադիտակով դիտելիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկնքի հարավային կիսագունդ
Թորգոմ Խաչատրյան

**Թորգոմ Թորոսի Խաչատրյան** (), հայ սովետական մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1947), պրոֆեսոր (1948)։ ՀՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1939 թվականից նույն ինստիտուտի տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչն է եղել։ 1954-1959 թվականներին եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գիտական և ուսումնական գծով պրոռեկտորը։ Աշխատանքները վերաբերում են առաձգական կոր ձողերի, սալերի ու թաղանթների հավասարակշռության, տատանումների և կայունության հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Խորեն Խաչատրյան

**Խորեն Արմենակի Խաչատրյան**, (), գյուղատնտեսության մեքենայացման բնագավառի գիտնական, ՀամԳԳԱ թղթակից անդամ (1967), Խորհրդային Միության հերոս (մարտի 24, 1945)։

## Կենսագրություն
409-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում մասնակցել է Կուբանի, Ուկրաինայի, Ղրիմի, Լեհաստանի, Գերմանիայի ազատագրմանը։ Եղել է հրաձգային դասակի, ապա՝ վաշտի հրամանատար։ Հերոսի կոչման է արժանացել Սևաստոպոլի ազատագրման համար 1944 թվականի մայիսին մղված մարտերում կատարած սխրագործության համար։
[մինի|ձախից|Խորեն Խաչատրյանի հուշատախտակը Երևանի [Չարենցի փողոց (Երևան)|Չարենցի փողոցում]]
1951 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1962-1972 թթ. եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության մեքենայացման ու էլեկտրիֆիկացման ԳՀԻ-ի տնօրեն, 1972 թվականից՝ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի գյուղատնտեսական մեքենաների ամբիոնի վարիչ։ Գիտական աշխատությունները նվիրված են լեռնային պայմաններում գյուղատնտեսական մեքենաների օգտագործման հարցերին։

## Երկեր
*Работа сельскохозяйственных агрегатов на сильно пересеченной местности, Е., 1965;
*Стабильйость работы почвообрабатывающих агрегатов, М., 1974.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայ մեքենագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Բոլորն ատում են Քրիսին

**«Բոլորն ատում են Քրիսին»** (), ամերիկյան հեռուստասերիալ, սիթքոմ, որը պատկերում է կատակերգու Քրիս Ռոքի պատանեկությունը, ով նաև հանդես է գալիս որպես պատմող։ Գործողությունները տեղի են ունենում 1983-1987 թթ.-ին՝ Բրուքլինի Բեդֆորտ-Ստայվեսանտ (կրճատ՝ Բեդ-Ստայ) գետտո թաղամասում։ Իրական կյանքում Ռոքը այդ թաղամասում ունեցել է Քեննի Մոնտերո անունով մտերիմ ընկեր, ով ներշնչել է Ռոքին ընտրելու երգիծաբանի ուղղին, ինչպես նաև մի շարք սերիաների ստեղծման համար ծառայել է որպես ներշնչանք։ Հեռուստասերիալի անվանումը որոշակի առումներով ծաղրապատճենում է CBS-ով երկար տարիներ հեռարձակված և մեծ ճանաչում վայելող «Բոլորը սիրում են Ռայմոնդին» հեռուստասերիալը, ինչի առիթով Ռոքը մի անգամ նշել է. «*Բոլորը սիրում են Ռեյմոնդին*, բայց *բոլորն ատում են Քրիսին*»։ Գլխավոր դերերում խաղում են Թայլեր Ջեյմս Ուիլյամսը, Թերի Քրուզը, Տիչինա Առնոլդը, Տեքուան Ռիչմոնդը, Իմանի Հակիմը և Վինսենթ Մարտելան։ 2 սերիա որպես հյուր դերասան հանդես է եկել Վուպի Գոլդբերգը։

## Սյուժե
Հեռուստասերիալը պատմում է մի սևամորթ ընտանիքի մասին։ Գլխավոր հերոսը ոչնչով աչքի չընկնող դեռահաս Քրիսն է (Թայլեր Ջեյմս Ուիլյամս՝ Քրիս Ռոքի կերպարով)։ Քրիսն ունի մայր՝ Ռոշել (Տիչինա Առնոլդ) անունով, ով աչքի է ընկնում հիվանդագին ագրեսիայով, սակայն մինչև վերջին բջիջը նվիրված է իր ընտանիքին։ Քրիսն ունի կրտսեր եղբայր և քույր՝ Դրուն (Տեքուան Ռիչմոնդ) և Տանյան (Իմանի Հակիմ)։ Դրուն գեղեցկադեմ և հաջողակ պատանի է, ում համար աղջիկները պարզապես խելագարվում են, իսկ Տանյան անտանելի բնավորության տեր աղջնակ է, ով հաճույք է ստանում ամեն անգամ Քրիսին փորձանքի մեջ գցելուց։ Տան տղամարդը Ջուլիուսն է, ով չափազանց աշխատասեր է, ունի 2 աշխատանք, սակայն ունի նաև հիվանդագին ժլատության ախտանիշներ, ինչպես նաև չի կարողանում կնոջ լծից ազատվել։ Ընտանիքի անդամները միշտ ինչ-որ կերպ ճնշում են Քրիսին։

Քրիսի կյանքը միշտ լի է լինում փորձություններով։ Դպրոցում լինելով միակ սևամորթ աշակերտը՝ նա անընդհատ ենթարկվում է բռնությունների։ Քրիսի գնահատականները այդքան էլ բարձր չեն։ Տանը Քրիսի վրա է դրված քրոջ և եղբոր խնամքի հոգսը։ Աղջիկները նրան չեն նկատում, և բացի այդ, Քրիսը բնակվում է մի թաղամասում, որը վխտում է ավազակներով և այլ վտանգավոր մարդկանցով։

Քրիսը ունի սպիտակամորթ դպրոցական ընկեր՝ Գրեգ (Վինսենթ Մարտելա) անունով, ով գերազանց գնահատականներով է սովորում, սակայն Քրիսի նման քիչ նկատվող է։

Ամեն անգամ, երբ հեռուստասերիալում ինչ-որ զավեշտալի իրավիճակ է ստեղծվում Քրիսի շուրջ, լսվում է երգչախմբի 3-վայրկյանանոց վոկալը՝ «Բոլորն ատում են Քրիսին» (*Everybody Hates Chris*)։

## Սերիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը TV.com-ում 

Կատեգորիա:Ամերիկյան սիթքոմներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Ծալկայի սարավանդ

**Ծալկայի սարավանդ** (), սարավանդ Փոքր Կովկասի հյուսիս-արևմուտքում, Խրամ գետի վերին հոսանքի շրջանում (Վրաստան)։ Ձգվում է արևմուտքից արևելք մոտ 45 կմ, հյուսիսից հարավ՝ մոտ 15 կմ։ Հարթավայրային մակերևույթը տեղ-տեղ խախտված է բլրաշարերով, գոգահովիտներով և կանիոնաձև կիրճերով։ Բարձրությունը 1480-1700 մ է։ Կազմված է պլիոցեն-չորրորդականի հրաբխային (դոլերիտային լավաներ) և նստվածքային (լճագետային) շերտերից։ Կլիման չափավոր խոնավ է, ցուրտ ձմեռով և երկարատև զով ամառով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -6&nbsp;°C է, հուլիսինը՝ 15&nbsp;°C-ից 16&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ։ Մեծ գետը Խրամն է։ Կան փոքր լճեր, հորդ աղբյուրներ։ Այստեղ է գտնվում Ծալկայի ջրամբարը։ Ծալկայի սարավանդի բարձր մասերը հարուստ են մարգագետիններով, ցածրադիր շրջանները՝ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքատարածություններով։

## Տես նաև
* Ախալքալաքի սարավանդ

Կատեգորիա:Վրաստանի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Հարթավայրեր այբբենական կարգով
Մարդասպանություն

[240px|մինի|[Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունը Գավրիլո Պրինցիպի կողմից]]
**Մարդասպանություն**, մի մարդու կողմից այլ մարդու մահվան ենթարկելը։

Այն կարող է լինել պատահաբար կամ մտածված։ Մտածված սպանությունը կարող է լինել օրինական և անօրեն։ Օրինականների շարքին են պատկանում.
* մահապատիժը, 
* պատերազմական գործուղությունների ժամանակ սպանությունները (չշփոթել պատերազմական հանցագործությունների հետ),
* ինքնապաշտպանությունը,
* հանցագործի ձերբակալումը, 
* էֆթանազիա (միայն որոշ երկրներում), 
* պատմականորեն՝ մարդկային զոհաբերությունը՝ այժմ պատժելի։

Անօրենների շարիքից են.
* **մարդասպանություն**ը,
* ինքնասպանության հասցնելը,
* որոշ երկրներում ինքնասպան լինողին, այդ գործողությունը իրականացնելու օգնությունը։

Աբորտի հարցը դեռ քննարկված չէ։ Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի չկա որևէ կետ, որը հավասերեցնում է աբորտը և մարդասպանությունը, ի հակառակ այդ փաստի Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից աբորտը դիտարկվում է որպես մարդասպանություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մահ
Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ