Օնդանսետրոն

**Օնդանսետրոն**, վաճառքային անվանումը՝ **Զոֆրան**, դեղամիջոց, որը կիրառվում է սրտխառնոցի և փսխման կանխարգելման համար, որն առաջանում է քաղցկեղային քիմիաթերապիայի, ճառագայթային թերապիայի կամ վիրահատության հետևանքով։ Այն օգտագործվում է նաև գաստրոէնտերիտների ժամանակ։ Այն ավելի քիչ է ազդում ծովային հիվանդությամբ պայմանավորված սրտխառնոցի վրա։ Այն կարող է կիրառվել բերանացի ճանապարհով, միջմկանային կամ ներերակային ներարկման ձևով։

Հաճախ հանդիպող կողմնակի երևույթներից են՝ լուծը, փորկապությունը, գլխացավը, քնկոտությունը և քորը։ Ավելի լուրջ կողմնակի երևույթներից են՝ QT երկարումը և ծանր ալերգիկ ռեակցիան։ Այն համարվում է անվտանգ դեղամիջոց հղիության ընթացքում կիրառման համար, բայց այս խմբի մոտ այնքան էլ լավ ուսումնասիրված չէ։ Այն սերոտոնինային 5-HT3 ընկալիչի պաշարիչ է։ Այն չունի ազդեցություն դոֆամինային կամ մուսկարինային ընկալիչների վրա։

Օնդանսետրոնը առաջին անգամ բժշկության մեջ կիրառվել է 1990 թվականին։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության անփոխարինելի դեղերի ցանկում, որոնք համարվում են առողջապահության համակարգի ամենաարդյունավետ և ամենաանվտանգ դեղերը։ Այն հասանելի է նաև ջեներիկ տարբերակով։ Ներարկումային ձևի արժեքը զարգացող երկրներում կազմում է մոտ 0,10-0,76 ԱՄՆ $՝ մեկ դեղաչափի համար։ ԱՄՆ-ում այն արժե 1,37 ԱՄՆ $՝ մեկ դեղահատի համար։

## Բժշկական ցուցումներ
Չնայած համարվում է արդյունավետ հակափսխումային դեղամիջոց, օնդանսետրոնի բարձր գինը սահմանափակում է վերջինիս օգտագործումը՝ հետվիրահատական և քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցի և փսխման կարգավորման հարցում։

### Քաղցկեղային բուժում
5-HT3 ընկալիչի պաշարիչները համարվում են առաջնային դեղամիջոցներ՝ քիմիաթերապիայով և ճառագայթային թերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցի և փսխման բուժման և կանխարգելման համար։

### Հետվիրահատական
Մեծ քանակությամբ դեղամիջոցներ, ներառյալ՝ օնդանսետրոնը, արդյունավետ են համարվում հետվիրահատական սրտխառնոցի և փսխման կարգավորման համար։ Այն ավելի արդյունավետ է քան մետոկլոպրապիդը, և ավելի քիչ հանգստացնող ազդեցություն ունի, քան ցիկլիզինը կամ դրոպերիդոլը։

### Հղիություն
Օնդանսետրոնը լայնորեն կիրառվում է ծովային հիվանդության և հղիների փսխման բուժման համար։ Այն սկսեց կիրառվել, երբ այլ դեղերի հետազոտությունները չարդարացրեցին դրանց արդյունավետությունը։

Այն համարվում է պտղի վնասման տեսանկյունից ցածր ռիսկային դեղ և կիրառվում է հղիության ընթացքում, սակայն հնարավոր է երեխաների մոտ սրտային խնդիրների հաճախացում։

ԱՄՆ-ում օնդանսետրոնը համարվում է հղիության B կատեգորիայի դեղ։ Չկան տեղեկություններ օնդանսետրոնի կրծքի կաթով արտազատման մասին։

### Ցիկլային փսխման համախտանիշ
Օնդանսետրոնը հակափսխումային տարբեր դեղերից մեկն է, որը կիրառվում է ցիկլային փսխման համախտանիշի փսխումային փուլում։

### Գաստրոէնտերիտ
Անհետաձգելի օգնության բաժանմունքում կատարված հետազոտությունները խորհուրդ են տալիս օնդանսետրոնի օգտագործումը՝ գաստրոէնտերիտով և ջրազրկմամբ պայմանավորված փսխումների նվազեցման համար։ Հետընթաց հետազոտությամբ պարզվել է, որ այս նպատակով դեղը լայնորեն կիրառվել է, մասնավորապես՝ դեպքերի մոտ 58 %-ում։ Վերջինիս օգտագործումը նվազեցնում է հիվանդանոցների դիմելիությունը, բայց բերում է կրկնակի դիմելիության հաճախացման։ Այսպիսով՝ մարդիկ, ովքեր առաջին այցի ժամանակ ստացել են օնդանսետրոն, ավելի մեծ է հավանականությունը, որ կրկնակի կդիմեն անհետաձգելի օգնության բաժանմունք, քան նրանք, ովքեր չեն ստացել այդ դեղը։ Այս երևույթը հավանաբար պայմանավորված է նրանով, որ օնդանսետրոնը հիմնականում կիրառվում է ավելի լուրջ հիվանդությունների դեպքում։ Վերջինիս օգտագործումը չի ծածկում ծանր հիվանդությունների նշանները։

## Հատուկ պոպուլյացիաներ
### Երեխաներ
Օնդանսետրոնի մինչև 4 տարեկան երեխաների մոտ կիրառումը շատ քիչ է հետազոտված։ Այդ պատճառով է, որ դեղաչափերի հետ կապված ուղեցույցերը քիչ են։

### Ծերեր
Մինչև 75 տարեկանների մոտ դեղաչափի լրացուցիչ ճշգրտման կարիք չկա։ 75 տարեկանից բարձր անձանց մոտ օնդանսետրոնի կիրառումը հետազոտված չէ և հայտնի չէ՝ արդյոք կարիք կա դեղաչափի փոփոխության, թե ոչ։

### Լյարդի ֆունկցիայի խանգարում
Լյարդային ֆունկցիայի ծանր խանգարումով հիվանդների մոտ առավելագույն թույլատրելի դեղաչափը կազմում է 8 մգ/օր։ Այս հիվանդների մոտ օնդանսետրոնի արտազատումը օրգանիզմից կազմում է առողջների մոտ արտազատման արագության 1/3-ից մինչև 1/2-ը։ Հյուսվածքներում օնդանսետրոնի կոնցենտրացիայի հարաբերությունը պլազմայում եղած քանակն ավելի բարձր է, քան առողջ մարդկանց մոտ։

## Կողմնակի երևույթներ
Գլխացավը ամենահաճախ հանդիպող կողմնակի երևույթն է։ Հետվիրահատական սրտխառնոցի և փսխման համար դեղամիջոց օգտագործող ամեն 36 մարդուց մեկի մոտ դիտվում է գլխացավ, որը կարող է լինել շատ ուժեղ։

Փորկապությունը, լուծը և գլխապտույտը նույնպես հանդիպում են որոշ հիվանդների մոտ։ Այն քայքայվում է լյարդի ցիտոքրոմ *P450* համակարգով և ունի մի փոքր ազդեցություն՝ այս համակարգով նյութափոխանակվող այլ դեղերի վրա։ Հայտնի են նաև դեղի շատ արագ ներարկման դեպքում առաջացող օտոտոքսիկության դեպքեր։

### QT երկարում
Օնդանսետրոնը կարող է բերել *QT* հատվածի երկարման, որն էլ պոտենցիալ մահացու սրտի ռիթմի խանգարման՝ *torsades de pointes* պատճառ կարող է դառնալ։ Չնայած այս երևույթը կարող է դիտվել դեղի ցանկացած օգտագործման դեպքում, ռիսկը ավելի բարձր է ներարկման ձևով կիրառվող դեղի և բարձր դեղաչափերի դեպքում։ Ռիսկը բարձր է նաև այն հիվանդների մոտ, ովքեր զուգահեռ օգտագործում են *QT* հատվածը երկարացնող այլ դեղամիջոց, ինչպես նաև նրանց մոտ, ովքեր ունեն բնածին երկար *QT* համախտանիշ, կանգային սրտային անբավարարություն և/կամ բրադիառիթմիաներ։ Այս դեպքում դեղի մեկ ներարկումային դեղաչափը չպետք է գերազանցի միանվագ 16 մգ-ը (բերանացի կիրառման դեղաչափը նույնն է մնում, և կիրառվում է միանվագ 24 մգ դեղաչափը, եթե ցուցված է)։ Էլեկտրոլիտային դիսբալանսը պետք է շտկվի մինչև դեղի ներարկումը։ Հիվանդները տեղեկացվում են, որպեսզի որոշակի ախտանիշների դեպքում դիմեն բժշկի․ դրանք են՝ անկանոն սրտի աշխատանքը/սրտխփոցը, շնչարգելությունը, գլխապտույտը կամ թուլությունը։

### Գերդոզավորում
Չկա օնդանսետրոնի գերդոզավորման դեպքում կիրառվող սպեցիֆիկ դեղամիջոց․ հիվանդները վերցվում են հսկողության տակ։ Օնդանսետրոնի հակաթույն գոյություն չունի։

## Ֆարմակոդինամիկա
Օնդանսետրոնը բարձր սպեցիֆիկության և ընտրողական սերոտոնինային 5-HT3 ընկալիչի պաշարիչ է՝ դոֆամինային ընկալիչների նկատմամբ ցածր աֆինությամբ։ 5-HT3 ընկալիչներն առկա են ինչպես թափառող նյարդի ծայրամասային տերմինալներում, այնպես էլ արեա պոստրեմայի տրիգեր զոնայի կենտրոնական քեմոընկալիչներում։ Սերոտոնինը արտազատվում է բարակ աղիների էնտերոքրոմաֆինային բջիջների կողմից՝ ի պատասխան տարբեր քիմիական նյութերի ազդեցության, և կարող է խթանել վագալ աֆերենտները՝ բերելով փսխման ռեֆլեքսի։ Կարծիք կա, որ օնդանսետրոնի հակափսխումային ազդեցությունը միջնորդվում է հիմնականում վագալ աֆերենտների նկատմամբ ներհակորդ ազդեցությամբ, փոքր քանակությամբ, նաև ազդելով կենտրոնական ընկալիչների վրա։

## Պատմություն
thumb|right|Զոֆրան 4մգ, պարունակում է օնդանսետրոն ներերակային ներարկման համար։
Օնդանսետրոնը (վաճառքային անվանումը` Զոֆրան) առաջին անգամ արտադրվել է Լոնդոնում 1980-ական թվականներին ԳլաքսոՍմիթՔլայնի կողմից։ Արտոնագրման համար ԱՄՆ-ում դրամաշնորհի ներկայացվել է 1987 թվականի սեպտեմբերին, ստացել այն 1988 թվականի հունիսին, իսկ սննդի և դեղերի վերահսկման կազմակերպության կողմից հաստատվել է 1991 թվականի հունվարին։ 1996 թվականի նոյեմբերին այն ստացել է մեկ այլ արտոնագիր։ Եվ վերջապես, ԳլաքսոՍմիթՔլայնի մանկաբուժական օգտագործման հետազոտության շնորհիվ արտոնագրման ժամկետը երկարացվել է մինչև 2006 թվականի դեկտեմբեր։ Վերջին արտոնագրման պահին (2006 թվական), Զոֆրանը համարվում էր ԱՄՆ-ում 20-րդ ամենավաճառված բրենդային դեղամիջոցը՝ ունենալով 1,3 միլիարդ ԱՄՆ $ վաճառք՝ միայն առաջին 9 ամսվա ընթացքում (վաճառքի 80 %-ը կատարվել է ԱՄՆ-ում)։ 2006 թվականի դեկտեմբերին սննդի և դեղերի վերահսկման կազմակերպության կողմից հաստատվեցին առաջին ջեներիկ տարբերակները, որոնց մարքեթինքային դրամաշնորհը ստացվել էր ԱՄՆ-ի Տեվա և ՍԻԿՈՌ Դեղագործական կազմակերպության կողմից։

## Կազմակերպություն և մշակույթ
### Տպագրման սխալներ
Օնդանսետրոնը 1997 թվականին կատարված Բրիտանական բժշկական ամսագրի դեպք-հետազոտությունների մետա-անալիզի հետազոտման օբյեկտն էր։ Մետա-անալիզի մեջ ընդգրկված էին 84 հետազոտություններ՝ տպագրված 1991 թվականից մինչև 1996 թվականի սեպտեմբեր, և 11,890 մարդ՝ օնդանսետրոն ստացած։ Ներերակային օնդանսետրոնի 4 մգ և պլացեբոյի համեմատությունը հետազոտվել է 16 հոդվածներում և ևս 3 հետազոտությունում, որոնք կրկնվել են ընդհանուր 6 անգամ։ 24 ժամվա ընթացքում փսխման կանխարգելման համար բուժվածների անհրաժեշտ թիվը կազմում է 9.5, վստահելիության 95 %-ով 6.9-15, որը տպագրվել է 16 հոդվածներում։ 3 կրկնօրինակված հետազոտություններում բուժվածների անհրաժեշտ թիվը բավական ցածր էր՝ 3.9 (3.3-4.8)։ Երբ համակցում են բոլոր 25 հետազոտությունները, բուժվածների անհրաժեշտ թիվը բարելավվել էր մինչև 4.9 (4.4-5.6)։ Կրկնօրինակված հետազոտությունների ընդգրկումը բերել է 23 %-ով օնդանսետրոնի հակափսխումային ակտիվության գերագնահատման։
Որպես լրացում՝ հետազոտողները դժվարությամբ են գտնում օնդանսետրոնի մասին կրկնօրինակված հետազոտություններ՝ պայմանավորված հետազոտություններում կրկնվող աղբյուրների անբավարար քանակով, և միայն 8 գրախոսություններում են հայտնաբերվել կրկնօրինակվող հետազոտությունների աղբյուրներ։ Այս թեմայի վերաբերյալ կատարված հետազոտությունը տպագրվել է 1999 թվականին Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի ամսագրում։

### Հասանելիություն
Օնդանսետրոնը ջեներիկ դեղամիջոց է և հասանելի է տարբեր երկրներում տարբեր վաճառքային անվանումներով։

## Հետազոտություններ
### Հոգեբուժական հիվանդություններ
2006 թվականին կատարվել է կրկնակի կույր, ռանդոմիզացված հետազոտություն՝ նվիրված օնդանսետրոնի կիրառմանը շիզոֆրենիայի ժամանակ՝ հալոպերիդոլի հետ միասին։ Այս համակցումն ուներ ազդեցության զգալի արդյունավետություն շիզոֆրենիայի բացասական ախտանշանների վրա, և այն հիվանդները, ովքեր ստացել էին երկու դեղը միասին, ունեցան ավելի քիչ կողմնակի երևույթներ, որոնք պայմանավորված էին հալոպերիդոլի կիրառմամբ։ Ավելի վաղ կատարված փոքր, բաց հետազոտությամբ հայտնաբերվեց, որ օնդանսետրոնը բավական մեծ ազդեցություն ունի շիզոֆրենիայով հիվանդների մոտ հակափսիխոտիկ դեղերով խթանված տարդիվ դիսկինեզիայի բուժման հարցում, և այս հետազոտության մեջ ներառված հիվանդների մոտ դիտվեց նաև հիմնական հիվանդության ախտանիշների զգալի բարելավում։

Կան նաև հետազոտություններ՝ զարգացած Պարկինսոնի հիվանդությամբ հիվանդների մոտ դիտվող փսիխոզի ժամանակ օնդանսետրոնի կիրառման արդյունավետության մասին։ Չնայած դոֆամինային կամ 5-HT2A ընկալիչների վրա վերջինիս ներհակորդ ազդեցության բացակայությանը՝ հիվանդության դեպքում դեղի զգալի արդյունավետությունը առաջ է քաշում մի շարք հետաքրքիր փաստեր՝ փսիխոզի պատճառագիտության վերաբերյալ։

### Հոգեմետ դեղերից կախվածություն
Կան նախնական փաստեր՝ դեղորայքի կողմից ալկոհոլի կախյալություն առաջացնող հատկությունների նվազման մասին։ Կան նաև չապացուցված փաստեր՝ վերջինիս նույնատիպ ազդեցության մասին հոգեխթանիչներից կախյալության ժամանակ։

### Հետնարկոզային դող
Կատարվել են երկու փոքր, պլացեբոյով հսկվող հետազոտություններ՝ օնդանսետրոնի հետնարկոզային դողի, հաճախ հանդիպող հետվիրահատական երևույթի վրա ազդեցության արդյունավետության գնահատման համար։ Օնդանսետրոնն ունի նույն արդյունավետությունը, ինչ պետիդինը (մեպերիդին, դեմերոլ), երբ այն կիրառվում է նախքան անզգայացումը՝ ներերակային ներարկման ձևով մեկ դեղաչափով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ-ում բժշկական ազգային գրադարան։ Դեղերի մասին տեղեկատվություն – Օնդանսետրոն

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իմիդազոլներ
Կատեգորիա:Կետոններ