Թմրանյութերի ազատականացում

**Թմրանյութերի ազատականացում** (), թմրանյութերի քաղաքականության գործընթաց, որը ենթադրում է արգելված թմրանյութերի արտադրությունը, պահպանումը, վաճառքը կամ օգտագործումը արգելող օրենքների ապաքրեականացում, օրինականացում կամ չեղարկում: Թմրանյութերի ազատականացման տարբերակներից են թմրանյութերի օրինականացումը, թմրանյութերի վերաձևակերպումը և թմրանյութերի ապաքրեականացումը։ Դեղերի ազատականացման կողմնակիցները կարող են կողմ լինել ներկայումս ապօրինի որոշ թմրանյութերի արտադրության, շուկայավարման և բաշխման կարգավորող ռեժիմին։

Թմրանյութերի ազատականացման կողմնակիցները պնդում են, որ թմրանյութերի օրինականացումը կվերացնի թմրանյութերի անօրինական շուկան և կնվազեցնի իրավապահ մարմինների ծախսերը և բանտարկությունների մակարդակը։ Նրանք հաճախ պնդում են, որ հանգստի համար նախատեսված թմրանյութերի՝ ինչպիսիք են կանեփը, ափիոիդները, կոկաինը, ամֆետամինները և հալյուցինոգենները, արգելքը եղել է անարդյունավետ և հակաարդյունավետ։ Բացի այդ, նրանք պնդում են, որ թմրանյութերի կարգավորման մեջ պետք է հաշվի առնել հարաբերական վնասը:

Օրինակ, նրանք կարող են պնդել, որ կախվածություն առաջացնող կամ կախվածություն առաջացնող նյութերը, ինչպիսիք են ալկոհոլը, ծխախոտը և կոֆեինը, դարեր շարունակ եղել են բազմաթիվ մշակույթների ավանդական մաս և օրինական են մնում երկրների մեծ մասում, չնայած այլ թմրանյութեր, որոնք ավելի քիչ վնաս են պատճառում, քան ալկոհոլը, կոֆեինը կամ ծխախոտը, լիովին արգելված են, իսկ դրանց պահպանումը պատժվում է խիստ քրեական պատժամիջոցներով։

Թմրանյութերի ազատականացման հակառակորդները պնդում են, որ դա կմեծացնի թմրամոլների թիվը, կմեծացնի հանցագործությունը, կքայքայի ընտանիքները և կմեծացնի թմրամոլների շրջանում անբարենպաստ ֆիզիկական հետևանքների քանակը։

## Քաղաքականություն
1988 թվականի ՄԱԿ-ի թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի անօրինական շրջանառության դեմ կոնվենցիան ստորագրող երկրների համար պարտադիր է դարձրել «ընդունել այնպիսի միջոցներ, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել իրենց ներքին օրենսդրության համաձայն քրեական հանցագործություններ ճանաչելու համար» (հոդված 3, § 1) 1961 թվականի թմրամիջոցների մասին միասնական կոնվենցիայի և 1971 թվականի հոգեմետ նյութերի մասին կոնվենցիայի ամենասահմանափակ ցանկերում ներառված նյութերի արտադրության, վաճառքի, տեղափոխման, բաշխման և այլնի հետ կապված բոլոր գործողությունները: Քրեականացումը վերաբերում է նաև «թմրամիջոցներ արտադրելու նպատակով ափիոնի կակաչի, կոկաինի թփի կամ կանեփի բույսերի մշակմանը»: Կոնվենցիան տարբերակում է ապօրինի շրջանառության մտադրությունը և անձնական սպառումը՝ նշելով, որ վերջինս նույնպես պետք է համարվի քրեական հանցագործություն, բայց «ենթարկվի պետության իրավական համակարգի սահմանադրական սկզբունքներին և հիմնական հասկացություններին» (հոդված 3, § 2)։

Թմրամիջոցների ազատականացման կողմնակիցները տարբեր պատճառներ ունեն ազատականացմանը աջակցելու համար և ունեն տարբեր քաղաքականության առաջարկներ: Երկու ամենատարածված դիրքորոշումներն են թմրանյութերի օրինականացումը (կամ վերաձևակերպումը) և թմրանյութերի ապաքրեականացումը: Թմրամիջոցների և թմրամոլության եվրոպական մոնիթորինգի կենտրոնը (EMCDDA) ապաքրեականացումը սահմանում է որպես որևէ վարքագծի կամ գործունեության հեռացում քրեական իրավունքի ոլորտից. ապաքրեականացումը նշանակում է պարզապես օրենքով սահմանված քրեական պատժի մեղմացում: Ապաքրեականացումը սովորաբար վերաբերում է թմրանյութերի օգտագործման հետ կապված հանցագործություններին և կարող է ներառել այլ տեսակի (վարչական) պատժամիջոցների կիրառում, կամ բոլոր պատժամիջոցների վերացում. ապաքրեականացված վարքագիծը կամ գործունեությունը կարգավորվում է այլ (ոչ քրեական) օրենքներով: Ապաքրեականացումը սովորաբար ներառում է անձնական սպառումը, ինչպես նաև փոքրածավալ առևտուրը և ընդհանուր առմամբ նշանակում է ազատազրկման պատիժների վերացում կամ նվազեցում, մինչդեռ վարքագիծը կամ գործունեությունը դեռևս մնում է քրեական հանցագործություն: «Լեգալացում» տերմինը վերաբերում է թմրանյութերի հետ կապված բոլոր հանցագործությունների, ինչպիսիք են օգտագործումը, պահպանումը, մշակումը, արտադրությունը և առևտուրը, հեռացմանը քրեական իրավունքից։

Վնասի նվազեցումը վերաբերում է հանրային առողջապահության մի շարք քաղաքականությունների, որոնք մշակված են հանգստի նպատակով թմրանյութերի օգտագործման և այլ բարձր ռիսկային գործունեության հետ կապված վնասակար հետևանքները նվազեցնելու համար: Վնասի նվազեցումը առաջարկվում է որպես օգտակար հեռանկար՝ պահանջարկի և առաջարկի նվազեցման ավելի ավանդական մոտեցումների հետ մեկտեղ։ Շատ կողմնակիցներ պնդում են, որ արգելող օրենքները քրեականացնում են մարդկանց որևէ հիվանդությունից տառապելու և վնաս պատճառելու համար, օրինակ՝ թմրամոլներին պարտավորեցնելով անհայտ մաքրության թմրանյութեր ձեռք բերել անվստահելի քրեական աղբյուրներից բարձր գներով, ինչը մեծացնում է չափից մեծ դոզայի և մահվան ռիսկը։ Դրա քննադատները մտահոգված են, որ ռիսկային կամ անօրինական վարքագիծը հանդուրժելը համայնքին ուղերձ է հղում, որ այդ վարքագծերը ընդունելի են։

### Վերահսկվող նյութերի մասին օրենք (ԱՄՆ)
Վերահսկվող նյութերի մասին օրենքը (CSA) կարգավորման կարիք ունեցող բոլոր նյութերը դասակարգում է դաշնային օրենքի հինգ ցանկերից մեկում: Այս նյութերի դասակարգումը որոշվում է չարաշահման հավանականությամբ և դրանց օգտագործման անվտանգությամբ: Բացի այդ, դրա մեծ որոշիչ գործոն է այն եղանակը, որով նյութը կարող է սպառվել կամ օգտագործվել բժշկական նպատակներով։ Իր վաղ փուլերում, CSA-ն ստեղծվել է երկու միջազգային պայմանագրերի կարիքները համատեղելու համար: Այս պայմանագրերը եղել են հայտնի որպես 1961 թվականի թմրամիջոցների մասին միասնական կոնվենցիա և 1971 թվականի հոգեմետ նյութերի կոնվենցիա: Երկու պայմանագրերն էլ թույլ էին տալիս հանրային առողջապահության մարմիններին համագործակցել բժշկական և գիտական համայնքների հետ՝ դասակարգման համակարգ ստեղծելու համար: I ցանկի նյութերը նկարագրվում էին որպես այնպիսիք, որոնք որևէ բժշկական կիրառություն չունեն, ինչը նշանակում է, որ նման նյութի համար դեղատոմս չի գրվում: II ցանկի նյութերը այն նյութերն են, որոնք կարող են հեշտությամբ չարաշահվել և հանգեցնել կախվածության: Այս նյութերին կարելի է հասնել միայն բժշկի կողմից տրված գրավոր կամ էլեկտրոնային դեղատոմսի միջոցով: III ցանկի նյութերը դասակարգվում են որպես այնպիսիք, որոնք ունեն չարաշահման ավելի քիչ ներուժ, քան I և II ցանկերը, բայց միևնույն է, կարող են անհատի մոտ թեթև կախվածություն առաջացնել: IV ցանկի նյութերը չարաշահման ամենացածր հավանականություն ունեցող նյութերն են, հետևաբար դրանց բժշկական կիրառումը տարածված է Միացյալ Նահանգներում: Վերջապես, V ցանկի նյութերը կախվածություն չեն առաջացնում, ինչպես նաև կախվածության զարգացման շատ նվազագույն հավանականություն ունեն։

### Թմրանյութերի օրինականացում (ԱՄՆ)
Թմրանյութերի օրինականացումը պահանջում է վերադարձ 1906 թվականից առաջ «Մաքուր սննդի և դեղերի մասին» օրենքին նախորդող վերաբերմունքին, երբ գրեթե բոլոր թմրանյութերը օրինական էին: Սա պահանջում է վերացնել կառավարության կողմից պարտադրված արգելքը ներկայումս արգելված որոշակի (կամ բոլոր) դեղերի բաշխման կամ վաճառքի և անձնական օգտագործման համար: Առաջարկվող գաղափարները տատանվում են լիակատար օրինականացումից, որը պետք է վերացնի կառավարության վերահսկողության բոլոր ձևերը, մինչև կարգավորվող օրինականացման տարբեր ձևեր, որտեղ դեղերը կլինեն օրինականորեն հասանելի, բայց կառավարության վերահսկողության համակարգի ներքո, որը կարող է նշանակել, օրինակներ՝
* Պարտադիր պիտակներ՝ դեղաչափով և բժշկական նախազգուշացումներով։
* Գովազդի սահմանափակումներ։
* Տարիքային սահմանափակումներ։
* Միաժամանակ գնված ապրանքների քանակի սահմանափակումներ։
* Պահանջներ որոշակի դեղերի մատակարարման ձևի վերաբերյալ։
* Արգելել ալկոհոլի վաճառքը հարբեցողներին։
* Հատուկ օգտագործման լիցենզիաներ՝ որոշակի դեղամիջոցներ գնելու համար։
* Որոշակի ներերակային թմրանյութերի օգտագործման կամ վերահսկվող օգտագործման հնարավոր կլինիկական միջավայր:
Կարգավորվող օրինականացման համակարգը, հավանաբար, պետք է ունենա մի շարք սահմանափակումներ տարբեր դեղերի համար՝ կախված դրանց ենթադրյալ ռիսկից, ուստի, մինչդեռ որոշ դեղեր կվաճառվեն առանց դեղատոմսի դեղատներում կամ այլ լիցենզավորված հաստատություններում, ավելի մեծ վնասի ռիսկ պարունակող դեղերը կարող են վաճառքի հանվել միայն լիցենզավորված տարածքներում, որտեղ օգտագործումը կարող է վերահսկվել և հասանելի լինել շտապ բժշկական օգնություն: Կարգավորվող բաշխման տարբեր մակարդակներ ունեցող դեղերի օրինակներ են՝ կոֆեինը (սուրճ, թեյ), նիկոտինը (ծխախոտը), և էթիլ սպիրտը (գարեջուր, գինի, ոգելից խմիչքներ): Քանի որ յուրաքանչյուր երկիր ունի իր սեփական կանոնակարգերը և մեծ մասամբ տարբերակում է թմրանյութերի տարբեր դասերը, կարող են դժվարություններ լինել կարգավորման հարցում, թե որ դեղամիջոցն ավելի հեշտությամբ հասանելի լինի, քանի որ մեկ տարածքում քրեականացված որոշակի դեղամիջոց կարող է լիովին ընդունելի լինել այլուր: Լրիվ օրինականացումը հաճախ առաջարկվում է այնպիսի խմբերի կողմից, ինչպիսիք են լիբերտարիանները, որոնք դեմ են թմրանյութերի մասին օրենքներին բարոյական պատճառներով, մինչդեռ կարգավորվող օրինականացումը առաջարկվում է այնպիսի խմբերի կողմից, ինչպիսին է «Իրավապահ մարմիններն ընդդեմ արգելքի» կազմակերպությունը, որոնք դեմ են թմրանյութերի մասին օրենքներին այն հիմքով, որ դրանք չեն հասնում իրենց հայտարարված նպատակներին և փոխարենը, ըստ նրանց, զգալիորեն վատթարացնում են արգելված թմրանյութերի օգտագործման հետ կապված խնդիրները, բայց ընդունում են, որ ներկայումս արգելված թմրանյութերի հետ կապված կան վնասներ, որոնք պետք է նվազագույնի հասցվեն: Թմրամիջոցների վերաձևակերպման բոլոր կողմնակիցները պարտադիր չէ, որ ունենան ընդհանուր էթիկական շրջանակ, և մարդիկ կարող են ընդունել այս տեսակետը տարբեր պատճառներով: Մասնավորապես, թմրանյութերի օրինականացմանը կողմ լինելը չի ենթադրում թմրանյութերի օգտագործման հավանություն։

### Թմրամիջոցների ապաքրեականացում
Թմրամիջոցների ապաքրեականացումը ենթադրում է վերահսկողության կամ պատիժների նվազեցում կամ վերացում՝ համեմատած գործող օրենքների հետ։ Կան թմրամիջոցների ապաքրեականացման կողմնակիցներ, որոնք աջակցում են այնպիսի համակարգի, որի դեպքում անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր օգտագործողները չեն պատժվում։ Մյուսները կողմ են տուգանքների կամ այլ պատիժների կիրառմանը՝ բանտարկության փոխարեն, և հաճախ առաջարկում են համակարգեր, որոնց դեպքում բռնված անօրինական թմրամիջոցներ օգտագործողները կտուգանվեն, բայց արդյունքում չեն ստանա մշտական քրեական գրառում։ Թմրամիջոցների ապաքրեականացման կենտրոնական առանձնահատկությունը վնասի նվազեցման հայեցակարգն է։ Թմրամիջոցների ապաքրեականացումը որոշ առումներով միջանկյալ դիրք է գրավում արգելքի և օրինականացման միջև և քննադատվել է Փիթեր Լիլիի կողմից՝ որպես «երկու աշխարհներից վատագույնը», քանի որ թմրանյութերի վաճառքը դեռևս անօրինական կլինի, այդպիսով շարունակելով թմրանյութերի արտադրությունն ու բաշխումը հանցավոր աշխարհին թողնելու հետ կապված խնդիրները, միաժամանակ չխրախուսելով թմրանյութերի անօրինական օգտագործումը՝ վերացնելով այն քրեական պատժամիջոցները, որոնք այլապես կարող էին որոշ մարդկանց ստիպել չօգտագործել թմրանյութեր։

2001 թվականին Պորտուգալիան սկսել է թմրանյութերի փոքր քանակությունների օգտագործումը և պահպանումը դիտարկել որպես հանրային առողջապահության խնդիր։ Թմրամիջոցներ օգտագործողներին բանտարկելու փոխարեն, նրանց բուժման ծրագիր է ուղղորդում սոցիալական աշխատողներից, բժշկական մասնագետներից և թմրամիջոցների փորձագետներից կազմված տարածաշրջանային խումբը։ Սա նաև նվազեցնում է կառավարության կողմից թմրանյութերի դեմ պայքարի համար ծախսվող գումարի չափը և թմրանյութեր օգտագործողներին բանտարկության մեջ պահելու վրա ծախսվող գումարը: ՄԻԱՎ վարակի մակարդակը նույնպես նվազել է 2000 թվականի մեկ միլիոն բնակչի հաշվով 104.2 նոր դեպքից մինչև 2015 թվականի մեկ միլիոն բնակչի հաշվով 4.2 դեպք: Պորտուգալիայում ցանկացած տեսակի թմրանյութի առկայության դեպքում, եթե այն անձնական օգտագործման համար է, չի բանտարկվի: Այն առաջին երկիրն է, որը ապաքրեականացրել է թմրանյութերի փոքր քանակությունների պահպանումը, ինչը դրական արդյունքներ է տվել։

Ինչպես նշել է EMCDDA-ն, վերջին տասնամյակների ընթացքում ամբողջ Եվրոպայում նկատվել է «մոտեցում, որը տարբերակում է թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը, որը դիտվում է որպես հանցագործ, և թմրանյութ օգտագործողին, որը ավելի շատ դիտվում է որպես բուժման կարիք ունեցող հիվանդ» (EMCDDA 2008, 22): Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներ նմանատիպ քայլեր են ձեռնարկել թմրանյութերի օգտագործման և անձնական օգտագործման հետ կապված պատիժների նվազեցման ուղղությամբ» (Laqueur, 2015, էջ 748): Մեխիկոն ապաքրեականացրել է որոշակի թմրանյութեր, իսկ Հունաստանը վերջերս հայտարարել է, որ դա անելու է: Իսպանիան նույնպես հետևել է Պորտուգալիայի մոդելին: Իտալիան, Պորտուգալիայի կողմից հաջողված համարվող Պորտուգալիայի մոդելի արդյունքը տեսնելուն 10 տարի սպասելուց հետո, վերջերս հետևել է օրինակին: 2014 թվականի մայիսին Իտալիայի Գերագույն դատարանի քրեական պալատը ուժի մեջ է թողել Իտալիայի Սահմանադրական դատարանի 2013 թվականի նախորդ որոշումը՝ մեղմ թմրանյութերի վաճառքի համար դատապարտման համար պատժամիջոցները մեղմելու վերաբերյալ։ Որոշ այլ երկրներում, այդ թվում՝ ԱՄՆ երեք նահանգներում, ինչպիսիք են Կոլորադոն, գործնականում ապաքրեականացված է միայն մարիխուանան։ Վաշինգտոնում, Օրեգոնում, Հարավային Ավստրալիա նահանգում և ամբողջ Նիդերլանդներում կան օրինական մարիխուանա վաճառող սրճարաններ։

## Պատմություն

Հոգեակտիվ և այլ թմրանյութերի մշակումը, օգտագործումը և առևտուրը տեղի է ունեցել քաղաքակրթության արշալույսից ի վեր: Տարբեր հասարակություններում և դարաշրջաններում թմրանյութերի արգելման օրենքների կողմնակիցները որպես դրդապատճառներ պնդել են կրոնական արարողությունները, ռասայական փոքրամասնությունների կողմից բռնության մեղադրանքները և հանրային առողջության հետ կապված մտահոգությունները:

Թմրամիջոցների մասին օրենսդրության կողմնակիցներն այս դրդապատճառները բնութագրել են որպես կրոնական անհանդուրժողականություն, ռասիզմ և հանրային առողջապահություն: Բրիտանացիները 19-րդ դարում պատերազմ են մղել Չինաստանի դեմ, որը հայտնի է դարձել որպես Առաջին և Երկրորդ ափիոնի պատերազմներ՝ պաշտպանելու իրենց արժեքավոր թմրանյութերի առևտուրը: Միայն 20-րդ դարում են Մեծ Բրիտանիան և Միացյալ Նահանգները արգելել կանեփը: Ալկոհոլի արգելքի դեմ արշավը գագաթնակետին է հասել Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության քսանմեկերորդ փոփոխությամբ, որը չեղարկել է արգելքը 1933 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։ 20-րդ դարի կեսերին Միացյալ Նահանգների կառավարությունը գլխավորել է թմրանյութերի արգելքի նորացված ալիք, որը կոչվել է պատերազմ թմրանյութերի դեմ։

1800-ականների վերջից սկսած ամբողջ աշխարհում թմրանյութերի դեմ պայքարի պատժիչ օրենքները փոխելու սկզբնական փորձերը հիմնականում հիմնված են եղել հանգստի նպատակով օգտագործման վրա: Թիմոթի Լիրին LSD-ի օրինական և հանգստի նպատակով օգտագործման ամենաակնառու ակտիվիստներից մեկն է եղել: 1967 թվականին Մեծ Բրիտանիայում անցկացվել է «Օրինականացրեք մարիխուանան» հանրահավաքը։ Քանի որ թմրավաճառության դեմ պայքարի զոհերի թիվը սկսել է աճել, սկսել են ձևավորվել այլ կազմակերպություններ՝ ավելի քաղաքական և մարդասիրական հիմքերով քարոզարշավներ իրականացնելու համար: Ամերիկայում ստեղծվել է «Թմրավաճառության քաղաքականության հիմնադրամը» և «Ազատություն» բարեգործական կազմակերպությունը, որը անվճար իրավաբանական խորհրդատվություն է տրամադրում թմրանյութեր օգտագործողներին և ներկայումս քարոզարշավ է անցկացնում թմրանյութերի ապաքրեականացման համար, որը նույնպես հիմնադրվել է 1970-ականներին: 21-րդ դարում աշխարհի թմրավաճառության դեմ քաղաքականության բարեփոխումների կազմակերպությունների ուշադրության կենտրոնում է Արևմտյան աշխարհում վնասի նվազեցման խթանումը և զարգացող երկրներում մարդկային կյանքի աղետալի կորուստը կանխելու փորձերը, որտեղ արտադրվում է հերոինի, կոկաինի և մարիխուանայի աշխարհի մատակարարման մեծ մասը: Թմրավաճառության դեմ քաղաքականության բարեփոխումների ձախողված փորձ էր Մեքսիկայի թմրավաճառության դեմ պատերազմը։ Որոշ դիտորդների կարծիքով՝ Մեքսիկայի թմրավաճառության դեմ պատերազմը խլել է մինչև 80,000 մարդու կյանք։

2014 թվականին Եվրամիության շրջանակներում մեկնարկել է «Մարիխուանան սիրում է խոսել» անվամբ Եվրոպական քաղաքացիների նախաձեռնությունը, որի նպատակն էր Եվրոպայում բանավեճ սկսել Եվրամիությունում մարիխուանայի արտադրության, վաճառքի և օգտագործման օրինականացման և ԵՄ բոլոր անդամ պետությունների համար ընդհանուր քաղաքականություն գտնելու վերաբերյալ։ 2014 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ նախաձեռնությունը հավաքել է 100,000 ստորագրություն Եվրոպական անդամ պետությունների քաղաքացիներից: Եթե նրանք հավաքեն 1 միլիոն ստորագրություն անդամ պետությունների առնվազն մեկ քառորդի քաղաքացիներից, Եվրոպական հանձնաժողովը պարտավոր կլինի նախաձեռնել օրենսդրական առաջարկ և քննարկում այս հարցի վերաբերյալ։

## Ազդեցություններ

Դեղերի անկախ գիտական կոմիտեի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ թմրանյութերի վնասը, ինչպիսիք են տնտեսական ծախսերը, վնասվածքները, ընտանեկան դժվարությունները, շրջակա միջավայրի վնասը և համայնքին հասցված վնասը, տարբեր են տարբեր դեղամիջոցների դեպքում։

### Վնասներ ուրիշներին և հասարակությանը
Թմրանյութերի արգելքի կողմնակիցները պնդում են, որ բազմաթիվ բացասական արտաքին ազդեցություններ կամ երրորդ կողմի ծախսեր կապված են անօրինական թմրանյութերի օգտագործման հետ։ Արտաքին ազդեցությունները, ինչպիսիք են բռնությունը, շրջակա միջավայրի ազդեցությունը թաղամասերի վրա, առողջապահական ռիսկերի աճը և առողջապահության ծախսերի աճը, հաճախ կապված են թմրանյութերի անօրինական շուկայի հետ։

Արգելքի հակառակորդները պնդում են, որ այդ արտաքին ազդեցություններից մի քանիսը ստեղծվում են թմրանյութերի քաղաքականության քրեականացման միջոցով: Նրանք կարծում են, որ թմրանյութերի առևտրի հետ կապված բռնության մեծ մասը պայմանավորված է թմրանյութերի առևտրի անօրինական բնույթով, որտեղ չկա միջնորդական մարմին՝ վեճերը խաղաղ և օրինական ճանապարհով լուծելու համար։ Շուկայի անօրինական բնույթը նաև ազդում է սպառողների առողջության վրա՝ դժվարացնելով ներարկիչներ ձեռք բերելը, ինչը հաճախ հանգեցնում է ասեղների համատեղ օգտագործմանը։ Միլթոն Ֆրիդմանը պնդում է, որ թմրանյութերի արգելքը ստեղծում է բազմաթիվ բացասական արտաքին ազդեցություններ, ինչպիսիք են բանտարկության մակարդակի աճը, քրոնիկ ցավի թերբուժումը, կոռուպցիան, աֆրոամերիկացիների անհամաչափ բանտարկությունը, օգտագործողներին հասցվող վնասի ավելացումը, քաղաքների կենտրոնական հատվածների ավերումը և օտարերկրյա պետություններին հասցվող վնասը։ Օրինականացման կողմնակիցները նաև պնդում են, որ արգելքը նվազեցնում է արտադրվող թմրանյութերի որակը, ինչը հաճախ հանգեցնում է թմրանյութեր օգտագործողների ավելի մեծ ֆիզիկական վնասի, ինչպիսիք են պատահական չափից մեծ դոզաները և թունավորումները։ Սթիվեն Լևիթը և Իլյանա Կուզիեմկոն բանտերի գերբնակեցումը նշում են որպես թմրանյութերի դեմ պատերազմի մեկ այլ բացասական կողմնակի ազդեցություն։ Նրանք կարծում են, որ թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների այդքան մեծ թվով բանտարկյալներ ուղարկելով՝ թմրանյութերի դեմ պատերազմը կրճատել է այլ հանցագործների համար հասանելի բանտային տարածքը։ Բանտարկության մակարդակի այս աճը ոչ միայն ավելի թանկ է հարկատուների համար, այլև կարող է մեծացնել հանցագործությունը՝ բռնի հանցագործներին բանտախցերից դուրս մղելով և նրանց թմրանյութերի հետ կապված հանցագործներով փոխարինելով։ Տնտեսագետ Մարկ Թորնթոնի խոսքով՝ արգելքը մեծացնում է քաղաքական կոռուպցիան և հանցագործությունը։

Արգելքը կարող է առաջացնել ավելի վտանգավոր և կախվածություն առաջացնող թմրանյութեր։ Միլթոն Ֆրիդմանը գնահատել է, որ ԱՄՆ-ում տարեկան ավելի քան 10,000 մահվան պատճառ է դառնում թմրանյութերի քրեականացումը, և եթե թմրանյութերը օրինականացվեն, անմեղ զոհերի թիվը, ինչպիսիք են ավտովթարի հետևանքով զոհվածները, կնվազի։

### Իրավապահ մարմինների ծախսերը
Հարվարդի տնտեսագետ Ջեֆրի Միրոնը գնահատել է, որ թմրանյութերի դեմ պատերազմի դադարեցումը միայն 2010 թվականին ԱՄՆ տնտեսությանը կներմուծի 76.8 միլիարդ դոլար։ Նա գնահատել է, որ կառավարությունը կխնայի 41.3 միլիարդ դոլար իրավապահ մարմինների համար, իսկ կառավարությունը կստանա մինչև 46.7 միլիարդ դոլար հարկային եկամուտներ։ Նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի վարչակազմի օրոք թմրանյութերի դեմ պայքարի սկսվելուց ի վեր, դաշնային թմրանյութերի դեմ պայքարի բյուջեն 1970 թվականի 100 միլիոն դոլարից աճել է մինչև 15.1 միլիարդ դոլար 2010 թվականին։ Նույն ժամանակահատվածում բանտարկվել է մոտ 37 միլիոն ոչ բռնի թմրանյութերի հետ կապված հանցագործ: Այս հանցագործներին ձերբակալելու համար ծախսվել է 121 միլիարդ դոլար, իսկ նրանց բանտարկելու համար՝ 450 միլիարդ դոլար: Օրինականացումը կնվազեցնի մարգինալացված համայնքների զանգվածային բանտարկության ծախսերը, որոնք անհամաչափորեն տուժում են: Թմրանյութեր պահելու կամ թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար ձերբակալվածների մեծ մասը սևամորթ կամ լատինոամերիկյան ծագում ունեցող անձինք են։

Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության կանխարգելման գործում կառավարության նման միջամտության տնտեսական անարդյունավետությունը քննադատվել են թմրանյութերի ազատության պաշտպանների կողմից: Միացյալ Նահանգների թմրանյութերի դեմ պատերազմը, որը հանգեցրել է մի շարք այլ արևմտյան կառավարությունների կողմից օրենսդրության ընդունմանը, նույնպես քննադատության է արժանացել այս պատճառներով։

### Պահանջարկի կորը
Թմրանյութերի օրինականացման տնտեսագիտության շուրջ բանավեճերի մեծ մասը կենտրոնանում է անօրինական թմրանյութերի պահանջարկի կորի ձևի և սպառողների զգայունության վրա անօրինական թմրանյութերի գների փոփոխությունների նկատմամբ։ Թմրանյութերի օրինականացման կողմնակիցները հաճախ ենթադրում են, որ կախվածություն առաջացնող, բայց օրինական նյութերի, ինչպիսիք են ալկոհոլը և ծխախոտը, օգտագործման քանակը չի արձագանքում գների փոփոխություններին։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ օգտագործումը կարող է ազդել գների փոփոխության վրա։ Նույն ուսումնասիրության մեջ տնտեսագետներ Մայքլ Գրոսմանը և Ֆրենկ Ջ. Չալուպկան գնահատել են, որ կոկաինի գնի 10%-ով նվազումը կհանգեցնի կոկաինի օգտագործման հաճախականության 14%-ով աճի։ Այս աճը ցույց է տալիս, որ սպառողները արձագանքում են կոկաինի շուկայում գների փոփոխություններին։ Կան նաև ապացույցներ, որ երկարաժամկետ հեռանկարում սպառողները շատ ավելի արձագանքում են գների փոփոխություններին, քան կարճաժամկետ հեռանկարում, սակայն այլ ուսումնասիրություններ հանգեցրել են լայն շրջանակի եզրակացությունների։

Հաշվի առնելով, որ օրինականացումը, հավանաբար, կհանգեցնի թմրանյութերի մատակարարման աճի, ստանդարտ տնտեսական մոդելը կանխատեսում է, որ թմրանյութերի սպառման քանակը կաճի, իսկ գները կնվազեն։ Թմրանյութերի օրինականացման հետևանքներն ուսումնասիրած տնտեսագետ Էնդրյու Քլարկը ենթադրում է, որ որոշակի հարկը, կամ մեղքի հարկը, կհակազդի սպառման աճին։

## Անօրինական թմրանյութերի շուկայի չափը
ՄԱԿ-ի թմրանյութերի և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակի (UNODC) և Եվրոպական հանցավորության դեմ պայքարի գործակալության՝ Եվրոպոլի 2013 թվականի տվյալների համաձայն՝ թմրանյութերի համաշխարհային առևտրի տարեկան արժեքը կազմում է մոտ 435 միլիարդ դոլար, որից 84 միլիարդ դոլարը՝ կոկաինի առևտրի։

## Քաղաքականությունը ըստ երկրի
### Ասիա

#### Ֆիլիպիններ
Սենատոր Բատո դելա Ռոսան 2022 թվականի նոյեմբերին Սենատում ներկայացրել է մի օրինագիծ, որով առաջարկվում էր թմրանյութերի ապօրինի օգտագործման ապաքրեականացումը: Այս առաջարկը փորձ էր լուծել բանտերի գերբնակեցման և թմրամոլության դեմ պայքարի կենտրոնների թերօգտագործման խնդիրը: Չնայած առաջարկը չի ներառել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունն ու արտադրությունը, օրինագիծը հանդիպել է իրավապահ մարմինների դիմադրությանը։

#### Թաիլանդ
«Անօրինական թմրանյութերի վերահսկմամբ զբաղվող հանձնաժողովը ձայների մեծամասնությամբ կանեփը վերադասակարգել է որպես թմրանյութ, և ցուցակագրումը ուժի մեջ է մտել 2024 թվականի հունվարի 1-ից», - հայտնել են լրատվամիջոցները։

Չնայած Թաիլանդն ունի խիստ թմրանյութերի քաղաքականություն, 2018 թվականի մայիսին կառավարությունը հաստատել է օրենքի նախագիծ, որը թույլ է տալիս ավելի շատ հետազոտություններ անցկացնել մարիխուանայի մարդկանց վրա ազդեցության վերաբերյալ: Այսպիսով, Կառավարության դեղագործական կազմակերպությունը (GPO) շուտով կսկսի մարիխուանայի կլինիկական փորձարկումները՝ որպես այս բույսից դեղերի արտադրության նախնական քայլ: Այս բժշկական ուսումնասիրությունները համարվում են հետաքրքիր, նոր նշանակալից իրադարձություններ Թաիլանդի պատմության մեջ, քանի որ մարիխուանայի արտադրությունը, պահպանումը և օգտագործումը Թաիլանդում ամբողջությամբ արգելված է 1979 թվականից ի վեր։

2018 թվականի նոյեմբերի 9-ին Թաիլանդի Ազգային ժողովը պաշտոնապես առաջարկել է թույլատրել մարիխուանայի լիցենզավորված բժշկական օգտագործումը, այդպիսով օրինականացնելով նախկինում վտանգավոր համարվող թմրանյութը: Ուրբաթ օրը Ազգային ժողովը իր փոփոխությունները ներկայացրել է Առողջապահության նախարարությանը: Նախարարությունը վերանայել է փոփոխությունները, նախքան դրանք կաբինետ ուղարկելը, որը դրանք վերադարձրել է Ազգային ժողով՝ վերջնական քվեարկության համար: Այս գործընթացն ավարտվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։ Այսպիսով, Թաիլանդը դարձել է առաջին ասիական երկիրը, որը օրինականացրել է բժշկական կանեփը։ Այս փոփոխությունները թույլ չէին տալիս թմրանյութերի օգտագործումը հանգստի նպատակով։ Այս գործողությունները ձեռնարկվել են որոշակի հիվանդությունների բուժման և դրա բաղադրիչների օգտագործման նկատմամբ աճող հետաքրքրության պատճառով։ Կանեփը Թաիլանդում ապաքրեականացվել է 2022 թվականի հունիսի 9-ին, ինչը հանգստի նպատակով օգտագործումը նույնպես օրինականացրել է, չնայած հանրային վայրերում ծխելը դեռևս կարող է տուգանքներ առաջացնել՝ հանրային անհարմարություն համարվելու պատճառով։ Օրինականացման կողմնակիցները պնդում են, որ Թաիլանդում մարիխուանայի օրինական շուկան կարող է աճել մինչև 5 միլիարդ դոլար մինչև 2024 թվական։

### Եվրոպա
#### Չեխիայի Հանրապետություն
Չեխիայի Հանրապետությունում մինչև 1998 թվականի դեկտեմբերի 31-ը միայն «ուրիշի համար» թմրանյութերի պահպանումն (այսինքն՝ վաճառքի մտադրությունը) էր հանցավոր (բացառությամբ արտադրության, ներմուծման, արտահանման, առաջարկի կամ միջնորդության, որը հանցավոր էր և մնում է հանցավոր), մինչդեռ անձնական օգտագործման համար պահելը մնում էր օրինական։ 1999 թվականի հունվարի 1-ին ուժի մեջ է մտել Քրեական օրենսգրքի փոփոխությունը, որը անհրաժեշտ էր չեխական թմրանյութերի մասին կանոնները թմրամիջոցների մասին միասնական կոնվենցիային համապատասխանեցնելու համար, որով քրեականացվել է «փոքր քանակից մեծ» քանակի պահպանումը նաև անձնական օգտագործման համար (Քրեական օրենսգրքի 187ա հոդված), մինչդեռ անձնական օգտագործման համար փոքր քանակի պահպանումը դարձել է մանր հանցագործություն։ Դատական պրակտիկան հանգել է այն եզրակացության, որ «փոքրից մեծ քանակը» պետք է հինգից տասը անգամ ավելի մեծ լինի (կախված դեղամիջոցից) միջին սպառողի սովորական միանվագ դեղաչափից։

2009 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Չեխիայի Հանրապետության կառավարությունն ընդունել է թիվ 467/2009 կանոնակարգը, որը ուժի մեջ է մտել 2010 թվականի հունվարի 1-ից և սահմանել, թե ինչ է նշանակում «փոքրից մեծ քանակություն» Քրեական օրենսգրքում, փաստորեն փոխարինելով նախկին դատական պրակտիկայով արդեն սահմանված քանակությունները: Կանոնակարգի համաձայն՝ անձը կարող էր պահել մինչև 15 գրամ մարիխուանա կամ 1.5 գրամ հերոին առանց քրեական մեղադրանքի: Այս քանակությունները (հաճախ բազմակի) ավելի բարձր էին, քան որևէ այլ եվրոպական երկրում, ինչը, հնարավոր է, Չեխիայի Հանրապետությունը դարձրել է թմրանյութերի ազատականացման հարցում Եվրամիության ամենաազատ երկիրը՝ բացառությամբ Պորտուգալիայի։ Համաձայն թիվ 467/2009 կանոնակարգի՝ հետևյալ կամ ավելի քիչ քանակությամբ ապօրինի թմրանյութեր պահելը Քրեական օրենսգրքի նպատակների համար պետք է համարվեր խոշոր չափից փոքր և պետք է դիտարկվեր որպես մանր հանցագործություն, որը ենթակա է կայանման տուգանքին համարժեք տուգանքի․
* Մարիխուանա 15 գրամ (կամ հինգ բույս)
* Հաշիշ 5 գրամ
* Կախարդական սունկ 40 հատ
* Պեյոտե 5 բույս
* LSD 5 հաբ
* Էքստազի 4 հաբ
* Ամֆետամին 2 գրամ
* Մետամֆետամին 2 գրամ
* Հերոին 1.5 գրամ
* Կոկա 5 բույս
* Կոկաին 1 գրամ

2013 թվականին Լիբերեցի շրջանային դատարանը որոշում է կայացրել մի անձի գործի վերաբերյալ, որը մեղադրվում էր 3.25 գրամ մետամֆետամին (1.9 գրամ մաքուր մետամֆետամինի հիմք) պահելու մեջ, ինչը զգալիորեն գերազանցում էր Կանոնակարգի 2 գրամի սահմանաչափը: Դատարանը համարել է, որ որոշումը պարզապես Կանոնակարգի վրա հիմնելը հակասահմանադրական կլինի և կխախտի Չեխիայի հիմնարար իրավունքների և ազատությունների խարտիայի 39-րդ հոդվածը, որը նշում է, որ «միայն օրենքը կարող է սահմանել, թե որ գործողություններն են համարվում հանցագործություն և ինչ պատիժներ իրավունքներին կամ սեփականությանը այլ վնասներ կարող են կիրառվել դրանք կատարելու համար» և առաջարկել է Սահմանադրական դատարանին չեղյալ համարել Կանոնակարգը: Շրջանային դատարանների փաստարկին համապատասխան՝ Սահմանադրական դատարանը չեղյալ է հայտարարել 2013 թվականի օգոստոսի 23-ից ուժի մեջ մտած Կանոնակարգը և նշել, որ Քրեական օրենսգրքի իմաստով «փոքրից մեծ քանակը» կարող է սահմանվել միայն խորհրդարանի օրենքով, այլ ոչ թե կառավարության կանոնակարգով: Ավելին, Սահմանադրական դատարանը նաև նշել է, որ կանոնակարգը պարզապես վերցնում է «փոքրից մեծ քանակի» մեկնաբանման արդեն իսկ գոյություն ունեցող դատական պրակտիկան, և, հետևաբար, դրա վերացումը իրականում չի փոխի երկրում թմրանյութերի պահպանման հանցավորությունը։ Այսպիսով, վերը նշված գումարները մնում են որպես ոստիկանության և դատախազների քննարկման հիմք։

Ցանկացած քանակի վաճառք (ոչ թե գնում) մնում է քրեական հանցագործություն: Մարիխուանայի «փոքր քանակից մեծ» քանակի պահպանումը կարող է հանգեցնել մինչև մեկ տարի ազատազրկման: Այլ ապօրինի թմրանյութերի համար պատիժը մինչև երկու տարի է: Առևտրի անօրինական շրջանառության, ինչպես նաև արտադրության (բացառությամբ մինչև հինգ բույս մարիխուանա աճեցնելու) հանցագործությունները նախատեսում են ավելի խիստ պատիժների։ Դեղատոմսով կանեփի բժշկական օգտագործումը օրինական է և կարգավորվում է 2013 թվականի ապրիլի 1-ից։

#### Ֆրանսիա
Վիճահարույց բանավեճից հետո Ֆրանսիան բացել է իր առաջին վերահսկվող ներարկման կենտրոնը 2016 թվականի հոկտեմբերի 11-ին: Առողջապահության նախարար Մարիսոլ Տուրենը հայտարարել է, որ Փարիզի Գար դյու Նոր կայարանի մոտ գտնվող կենտրոնը «ուժեղ քաղաքական արձագանք է պրագմատիկ և պատասխանատու քաղաքականության համար, որը բարձր ռիսկի խմբի մարդկանց վերադարձնում է առողջապահական համակարգ, այլ ոչ թե նրանց խարանում»:

#### Գերմանիա
1994 թվականին Դաշնային սահմանադրական դատարանը որոշել է, որ թմրամոլությունը հանցագործություն չէ, ինչպես նաև անձնական օգտագործման համար թմրանյութերի փոքր քանակություն պահելը։ 2000 թվականին Գերմանիայի թմրամիջոցների մասին օրենքը (BtmG) փոփոխվել է՝ թույլատրելով թմրանյութերի ներարկման վերահսկվող սենյակներ։ 2002 թվականին Գերմանիայի յոթ քաղաքներում սկսվել է փորձնական ուսումնասիրություն՝ հերոինով բուժման ազդեցությունը կախվածների վրա գնահատելու համար՝ համեմատած մեթադոնով բուժման հետ։ Ուսումնասիրության դրական արդյունքները հանգեցրել են հերոինով բուժման ներառմանը պարտադիր առողջապահական ապահովագրության ծառայություններում 2009 թվականին։ 2016 թվականի մայիսի 4-ին Գերմանիայի կառավարությունը որոշել է հաստատել կանեփի օրինականացման միջոցառումը այն հիվանդների համար, ովքեր խորհրդակցել են բժշկի հետ և «չունեն թերապևտիկ այլընտրանք»։ Գերմանիայի առողջապահության նախարար Հերման Գրյոեն կառավարությանը ներկայացրել է բժշկական կանեփի օրինականացման մասին օրենսդրական նախագիծը։

#### Իռլանդիա
2015 թվականի նոյեմբերի 2-ին Թմրամիջոցների դեմ պայքարի ազգային ռազմավարության պատասխանատու նախարար Աոդհան Ռիորդայնը հայտարարել է, որ Իռլանդիան նախատեսում է ներդնել վերահսկվող ներարկման սենյակներ: Նախարարը նաև նշել է, որ վերահսկվող նյութերի պահպանումը կապաքրեականացվի, չնայած մատակարարումն ու արտադրությունը կմնան քրեականացված։  2017 թվականի հուլիսի 12-ին Իռլանդիայի կառավարության առողջապահության կոմիտեն մերժել է բժշկական կանեփի օրինականացման օրինագիծը։

#### Նիդերլանդներ
Նիդերլանդների թմրանյութերի քաղաքականությունը հիմնված է երկու սկզբունքի վրա՝ (1) թմրանյութերի օգտագործումը հանրային առողջապահության հարց է, այլ ոչ թե քրեական գործ, և (2) գոյություն ունի տարբերակում կոշտ և թեթև թմրանյութերի միջև։ Բացի այդ, օրենքները չկիրառելու քաղաքականությունը հանգեցրել է մի իրավիճակի, երբ օրենքները չկիրառելուն ապավինելը դարձել է տարածված. դրա պատճառով դատարանները որոշումներ են կայացրել կառավարության դեմ, երբ անհատական գործերով հարուցվել են քրեական գործեր։ Կանեփը Նիդերլանդներում մնում է վերահսկվող նյութ, և անձնական օգտագործման համար թե՛ պահելը, թե՛ արտադրությունը դեռևս համարվում են մանր հանցագործություններ, որոնք պատժվում են տուգանքով։ Կանեփի սրճարանները նույնպես անօրինական են՝ համաձայն օրենքների։

#### Նորվեգիա
2010 թվականի հունիսի 14-ին Ստոլտենբերգի հանձնաժողովը խորհուրդ է տվել ներդնել հերոինի օժանդակ բուժում և ընդլայնել վնասի նվազեցման միջոցառումները։ 2010 թվականի հունիսի 18-ին արդարադատության և ոստիկանության նախարար Կնուտ Ստորբերգետը հայտարարել է, որ նախարարությունն աշխատում է թմրանյութերի դեմ պայքարի նոր քաղաքականության վրա, որը ներառում է ապաքրեականացում՝ Պորտուգալիայի մոդելով, և որը պետք է ներկայացվի խորհրդարանին մինչև հաջորդ խորհրդարանական ընտրությունները։ Ստորբերգետը հետագայում փոխել է իր հայտարարությունները՝ ասելով, որ ապաքրեականացման բանավեճը «ակադեմիկոսների համար է», փոխարենը կոչ է արել հարկադիր վերաբերմունքի։ 2013 թվականի մարտի սկզբին առողջապահության և խնամքի նախարար Յոնաս Գար Ստյորեն առաջարկել է մինչև 2014 թվականը ապաքրեականացնել հերոինի ներշնչումը որպես թմրանյութերի չափից մեծ դոզա ընդունելու նվազեցման միջոց։ 2011 թվականին գրանցվել է չափից մեծ դոզա ընդունելու 294 մահացու դեպք՝ համեմատած ճանապարհատրանսպորտային պատահարների հետ կապված ընդամենը 170 մահվան դեպքի հետ։

Երկիրը պատրաստվում էր մեծ քաղաքականության փոփոխության՝ կապված թմրանյութերի օգտագործման և անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր պահելու հետ։ «Պատժից օգնություն» վերնագրով բարեփոխումը Նորվեգիայի կառավարության կողմից հաստատվել է 2017 թվականին և գտնվում էր խորհրդարանի կողմից հաստատման վերջնական փուլում։ Փոփոխությունները նախատեսվում էր իրականացնել մինչև 2021 թվականի սկիզբը։ Նոր բարեփոխման քաղաքականությունը շեշտում է, որ թմրանյութերի օգտագործման քրեականացումը էական ազդեցություն չունի թմրանյութերի սպառման մակարդակի վրա, և որ թմրամոլության հետ ավելի լավ են բախվում առողջապահական ծառայությունները, այստեղից էլ՝ «պատժից օգնություն» կարգախոսը։ Տուգանքների կամ բանտարկության փոխարեն, անձնական օգտագործման համար թմրանյութի քանակություն ունեցող անձը այժմ կհանդիպի սոցիալական և առողջապահական աշխատողներից բաղկացած անկախ հանձնաժողովի հետ, որը կքննարկի վարչական պատժամիջոցները կամ կախվածության բուժման մեթոդները։ Սա, հուսով ենք, կխրախուսի խնդրահարույց օգտագործողներին օգնություն խնդրել՝ քրեական հետապնդումից վախենալու փոխարեն։ Կա նաև հույս, որ սա կբարելավի թմրամոլների և իրավապահ մարմինների աշխատակիցների միջև հարաբերությունները։ Բարեփոխման հակառակորդները, այդ թվում՝ ոստիկանությունը և «Առաջընթացի կուսակցությունը», վախենում են, որ թմրանյութերի օգտագործումը կաճի, երբ անձը այլևս քրեական մեղադրանքների առաջ կանգնի։

2022 թվականի հուլիսի 21-ի դրությամբ Նորվեգիայում թմրանյութերի ապաքրեականացում դեռևս չի իրականացվել: Այս ամսաթվի դրությամբ միայն նրանք, ովքեր ունեն թմրամոլության խանգարումներ, կարող են անպատիժ մնալ, եթե նրանց մոտ առկա անօրինական թմրանյութերի քանակը համապատասխանում է անձնական օգտագործման համար նախատեսված քանակի չափանիշներին։

#### Պորտուգալիա
2001 թվականին Պորտուգալիան դարձել է առաջին եվրոպական երկիրը, որը վերացրել է անձնական թմրանյութեր պահելու համար նախատեսված բոլոր քրեական պատիժները՝ համաձայն 30/2000 օրենքի։ Բացի այդ, թմրամոլներին պետք է տրամադրվեր թերապիա, այլ ոչ թե բանտարկություն: Կատո ինստիտուտի կողմից պատվիրված և Գլեն Գրինվալդի գլխավորած հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ապաքրեականացման մեկնարկից հետո հինգ տարիների ընթացքում դեռահասների կողմից թմրանյութերի ապօրինի օգտագործումը նվազել է, թմրամոլների շրջանում ՄԻԱՎ վարակների մակարդակը նվազել է, հերոինի և նմանատիպ թմրանյութերի հետ կապված մահացությունները կրճատվել են ավելի քան կեսով, իսկ թմրամոլության բուժման դիմող մարդկանց թիվը կրկնապատկվել է։ Մերիլենդի համալսարանի Քոլեջ Պարկի քրեագիտության և հանրային քաղաքականության պրոֆեսոր Պիտեր Ռոյթերը ենթադրել է, որ հերոինի օգտագործման մակարդակը և դրա հետ կապված մահացությունները կարող են պայմանավորված լինել թմրամոլության համաճարակների ցիկլիկ բնույթով: 2009 թվականին նա նշել է, որ «Պորտուգալիայում քրեականացումը հասել է իր հիմնական նպատակին: Թմրանյութերի օգտագործումը չի աճել»։ 2022 թվականին թմրանյութերի օգտագործումը աճել էր մինչև 12.8 տոկոս, ի տարբերություն 2001 թվականի 7.8 տոկոսի, երբ քաղաքականությունն արդեն ներդրվել էր։

#### Ուկրաինա
Ուկրաինայում մարիխուանայի օգտագործումը արգելված չէ, սակայն կանեփի և դրա ածանցյալների արտադրությունը, պահպանումը, տեղափոխումը և վաճառքը ենթակա են վարչական և քրեական պատասխանատվության։ Ուկրաինայում թեթև թմրանյութերի օրինականացման մասին խոսակցությունները երկար ժամանակ են ընթանում։ 2016 թվականի հունիսին խորհրդարանը ստացել է բժշկական նպատակներով մարիխուանայի օրինականացման մասին օրինագիծ։ Այն վերաբերում էր «Թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և նախորդների մասին» գործող օրենքում փոփոխություններ կատարելուն և գրանցվել է 4533 համարով։ Փաստաթուղթը պետք է քննարկ համապատասխան հանձնաժողովը, ապա ներկայացվի կառավարությանը։ Ակնկալվում էր, որ դա տեղի կունենա 2016 թվականի աշնանը, սակայն օրինագիծը չի քննարկվել։ 2018 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինայի նախագահին ուղղված էլեկտրոնային դիմումների կայքում հայտնվել է միջնորդագիր՝ մարիխուանայի օրինականացման խնդրանքով։ 2018 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինայի թմրանյութերի վերահսկողության պետական ծառայությունը տրամադրել է կանեփից ստացված հումքի և արտադրանքի ներմուծման և վերաարտահանման առաջին լիցենզիան: Համապատասխան լիցենզիաները ստացել է ամերիկյան C21 ընկերությունը: Ընկերությունը նաև դիմում է ներկայացրել լրացուցիչ լիցենզիաների համար, այդ թվում՝ կանեփի մշակման համար։

### Լատինական Ամերիկա
2000-ականների վերջին և 2010-ականների սկզբին Լատինական Ամերիկայում թմրանյութերի օրինականացման ջատագովությունը մեծացել է: Շարժումը գլխավորել է Ուրուգվայի կառավարությունը 2012 թվականին։ Այս տարածաշրջանի որոշ երկրներ արդեն իսկ առաջընթաց են գրանցել անձնական սպառման ապապատժելիացման ուղղությամբ:

#### Արգենտինա
2009 թվականի օգոստոսին Արգենտինայի Գերագույն դատարանը կարևորագույն որոշում է հայտարարել, որ քաղաքացիներին անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր պահելու համար հետապնդելը հակասահմանադրական է. «մեծահասակները պետք է ազատ լինեն կենսակերպի վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու՝ առանց պետության միջամտության»։ Որոշումը ազդել է երկրի թմրանյութերի վերահսկողության օրենսդրության 14-րդ հոդվածի (օրենք թիվ 23,737) երկրորդ պարբերության վրա, որը անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր պահելը պատժում է մեկ ամսից մինչև երկու տարի ազատազրկմամբ (չնայած կրթական կամ բուժական միջոցառումները կարող են լինել փոխարինող պատիժներ): Հոդվածի հակասահմանադրականությունը վերաբերում է անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր պահելու դեպքերին, որոնք չեն ազդում ուրիշների վրա։

#### Բրազիլիա
2002 և 2006 թվականներին Բրազիլիայում օրենսդրական փոփոխություններ են կատարվել, որոնց արդյունքում անձնական օգտագործման համար թմրանյութեր պահելը մասնակիորեն ապաքրեականացվել է։ Ազատազրկման պատիժների կիրառումը այլևս չի կիրառվում և փոխարինվում է կրթական միջոցառումներով և համայնքային ծառայություններով, սակայն 2006 թվականի օրենքը չի տրամադրել օբյեկտիվ միջոցներ՝ օգտագործողներին կամ ապօրինի առևտրով զբաղվողներին տարբերակելու համար: Անհամապատասխանություն կա թմրանյութերի օգտագործման ապաքրեականացման և թմրանյութերի վաճառքի համար նախատեսված պատժի խստացման միջև, որը պատժվում է առավելագույնը 5 տարվա ազատազրկմամբ՝ թմրանյութերի շատ փոքր քանակությունների վաճառքի համար: Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության համար բանտարկվածների մեծ մասը թմրանյութերի փոքր քանակություններ վաճառելու համար բռնված հանցագործներ են, որոնց թվում են նաև թմրամոլներ, որոնք թմրանյութեր են վաճառում իրենց թմրամոլությունը ֆինանսավորելու համար: 2006 թվականից ի վեր երկար բանավեճ է ընթանում այն ​​մասին, թե արդյոք թմրանյութերի դեմ պայքարի օրենքը հակասում է Սահմանադրությանը և անձնական ազատության սկզբունքին: 2009 թվականին Գերագույն դաշնային դատարանը վերաբացել է՝ քվեարկելու համար, թե արդյոք օրենքը սահմանադրական է, թե՞ այն հակասում է Սահմանադրությանը, մասնավորապես՝ անձնական ընտրության ազատությանը։ Քանի որ դատարանի ներսում յուրաքանչյուր նախարար կարող է անձնական ժամանակ հատկացնել օրենքը գնահատելու համար, քվեարկությունը կարող է տևել տարիներ։ Փաստորեն, քվեարկությունը վերաբացվել է 2015 թվականին, 3 նախարար քվեարկել է «կողմ», ապա օրենքը կրկին դադարեցվել է մեկ այլ նախարարի կողմից։

#### Կոլումբիա
Գվատեմալայի նախագահ Օտտո Պերես Մոլինան և Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսը առաջարկել են օրինականացնել թմրանյութերը՝ թմրանյութերի դեմ պայքարի ձախողմանը հակազդելու համար, որը, ինչպես ասում էին, վատ արդյունքներ էր տվել՝ հսկայական գնով։ 2016 թվականի մայիսի 25-ին Կոլումբիայի Կոնգրեսը հաստատել է բժշկական նպատակներով մարիխուանայի օգտագործման օրինականացումը։

#### Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկան ապաքրեականացրել է անձնական օգտագործման համար նախատեսված թմրանյութերը: Թմրամիջոցների արտադրությունը կամ վաճառքը դեռևս քրեական հանցագործություն է, որը կարող է պատժվել ազատազրկմամբ:

#### Էկվադոր
Էկվադորի 2008 թվականի Սահմանադրության 364-րդ հոդվածի համաձայն՝ Էկվադորի պետությունը թմրանյութերի օգտագործումը չի համարում հանցագործություն, այլ միայն առողջապահական խնդիր։ 2013 թվականի հունիսից ի վեր թմրանյութերի կարգավորման պետական գրասենյակը՝ CONSEP-ը, հրապարակել է աղյուսակ, որը սահմանում է այն անձանց կողմից պահվող առավելագույն քանակությունները, որոնք կարող են համարվել օրինական, և այդ անձը չի համարվում թմրանյութերի վաճառող։ «CONSEP-ը իր վերջին ընդհանուր ժողովում սահմանել է, որ հետևյալ քանակությունները համարվում են սպառողների համար առավելագույն քանակություններ՝ 10 գրամ մարիխուանա կամ հաշիշ, 4 գրամ օփիատ, 100 միլիգրամ հերոին, 5 գրամ կոկաին, 0.020 միլիգրամ LSD և 80 միլիգրամ մետամֆետամին կամ MDMA»։

#### Հոնդուրաս
2008 թվականի փետրվարի 22-ին Հոնդուրասի նախագահ Մանուել Սելայան կոչ է արել Միացյալ Նահանգներին օրինականացնել թմրանյութերը՝ Հոնդուրասում տեղի ունեցող բռնի սպանությունների մեծ մասը կանխելու համար: Հոնդուրասը կոկաինի մաքսանենգների կողմից օգտագործվում է որպես տարանցիկ կետ Կոլումբիայի և ԱՄՆ-ի միջև: 7 միլիոն բնակչություն ունեցող Հոնդուրասում օրական միջինում կատարվում է 8-10 սպանություն, որոնց մոտ 70%-ը պայմանավորված է այս միջազգային թմրանյութերի առևտրով: Սելայայի խոսքով՝ նույն խնդիրը գոյություն ունի նաև Գվատեմալայում, Սալվադորում, Կոստա Ռիկայում և Մեքսիկայում։

#### Մեքսիկա
2009 թվականի ապրիլին Մեքսիկայի Կոնգրեսը հաստատել է «Առողջապահության մասին ընդհանուր օրենքում» փոփոխություններ, որոնք ապաքրեականացրին անմիջական սպառման և անձնական օգտագործման համար ապօրինի թմրանյութերի պահպանումը՝ թույլ տալով անձին պահել մինչև 5 գ մարիխուանա կամ 500 մգ կոկաին: Միակ սահմանափակումն այն է, որ թմրանյութեր պահող անձինք չպետք է գտնվեն դպրոցներից, ոստիկանական բաժանմունքներից կամ ուղղիչ հիմնարկներից 300 մետր շառավղով: Ափիոնը, հերոինը, LSD-ն և այլ սինթետիկ թմրանյութերը նույնպես ապաքրեականացվեցին, դա չի համարվի հանցագործություն, քանի դեռ դեղաչափը չի գերազանցում «Առողջապահության մասին ընդհանուր օրենքում» սահմանված սահմանը։ Շատերը կասկածի տակ են դրել սա, քանի որ կոկաինը նույնքան սինթեզվում է, որքան հերոինը, երկուսն էլ արտադրվում են բույսերի քաղվածքների տեսքով: Օրենքը սահմանում է շատ ցածր չափաբաժիններ և խստորեն սահմանում է անձնական դեղաչափը: Օրենքով թույլատրելի շեմից ավելի մեծ քանակությամբ թմրանյութ օգտագործելու դեպքում ձերբակալվածների համար սա կարող է հանգեցնել ծանր բանտարկության, քանի որ նրանք կենթադրվեն որպես մանր առևտրականներ, նույնիսկ եթե չկան այլ նշաններ, որ այդ քանակը նախատեսված էր վաճառքի համար։

#### Ուրուգվայ
Ուրուգվայը այն քիչ երկրներից մեկն է, որը երբեք չի քրեականացրել անձնական օգտագործման համար թմրանյութերի պահպանումը: 1974 թվականից ի վեր օրենքը քանակական սահմանափակումներ չի սահմանել, թողել է դատավորի հայեցողությանը: Երբ դատավորը որոշում է, որ պահվող քանակը նախատեսված է եղել անձնական օգտագործման համար, պատժամիջոցներ չեն կիրառվում։ 2012 թվականի հունիսին Ուրուգվայի կառավարությունը հայտարարել է թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների դեմ պայքարելու նպատակով պետական ​​վերահսկողության տակ գտնվող մարիխուանայի վաճառքը օրինականացնելու ծրագրերի մասին: Կառավարությունը նաև հայտարարել է, որ իրենք կխնդրեն համաշխարհային առաջնորդներին անել նույնը։

2013 թվականի հուլիսի 31-ին Ուրուգվայի Ներկայացուցիչների պալատը 50 կողմ և 46 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ հաստատել է մարիխուանայի արտադրությունը, բաշխումը, վաճառքը և սպառումը օրինականացնող օրինագիծը։ Այնուհետև օրինագիծն ընդունվել է Սենատում, որտեղ ձախակողմյան մեծամասնություն կազմող «Լայն ճակատ» կոալիցիան ուներ մեծամասնություն։ Օրինագիծը Սենատի կողմից հաստատվել է 16 դեմ և 13 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Օրինագիծը ներկայացվել է նախագահ Խոսե Մուխիկային, ով նույնպես «Լայն ճակատ» կոալիցիայի անդամ է, և 2012 թվականի հունիսից ի վեր աջակցում է օրինականացմանը։ Կապելով այս քվեարկությունը ԱՄՆ Կոլորադո և Վաշինգտոն նահանգների կողմից 2012 թվականին մարիխուանայի օրինականացման հետ՝ Լատինական Ամերիկայի հարցերով Վաշինգտոնի գրասենյակի թմրանյութերի քաղաքականության փորձագետ Ջոն Ուոլշը նշել է, որ «Ուրուգվայի ժամանակը ճիշտ է։ Անցյալ տարի Կոլորադոյի և Վաշինգտոն նահանգների կողմից օրինականացման քվեարկությունների շնորհիվ ԱՄՆ կառավարությունը ոչ մի դիրքում չէ վախեցնելու Ուրուգվային կամ այլ երկրներին, որոնք կարող են հետևել դրան»։

2014 թվականի հուլիսին կառավարության պաշտոնյաները հայտարարել են, որ օրենքի կիրառման մի մասը (կանեփի վաճառքը դեղատների միջոցով) հետաձգվում է մինչև 2015 թվականը, քանի որ «կան գործնական դժվարություններ»։ Իշխանությունները կաճեցնեն օրինական վաճառվող ողջ կանեփը։ THC-ի կոնցենտրացիան պետք է լինի 15% կամ ավելի ցածր։ 2014 թվականի օգոստոսին ընդդիմադիր նախագահի թեկնածուն, որը չէր ընտրվել 2014 թվականի նոյեմբերի նախագահական ընտրություններում, պնդել է, որ նոր օրենքը երբեք չի կիրառվելու, քանի որ այն կիրառելի չէ։ 2016 թվականի վերջին կառավարությունը հայտարարել է, որ դեղատների միջոցով վաճառքն ամբողջությամբ կիրականացվի 2017 թվականի ընթացքում։

### Հյուսիսային Ամերիկա
#### Կանադա

Կանեփի մշակումը ներկայումս օրինական է Կանադայում, բացառությամբ Մանիտոբայի և Քվեբեկի: Այդ նահանգներից դուրս բնակվող քաղաքացիները կարող են անձնական օգտագործման համար մեկ բնակության վայրում աճեցնել մինչև չորս բույս, իսկ հանրության կողմից կանեփի հանգստի նպատակով օգտագործումը օրինական է՝ հանրային վայրերում ծխելու սահմանափակումներով, որոնք տարբերվում են ըստ իրավասության: Մարիխուանայի սերմերի վաճառքը նույնպես օրինական է։

2001 թվականին The Globe and Mail-ը հաղորդել է, որ հարցման արդյունքում պարզվել է, որ կանադացիների 47%-ը 2000 թվականին համաձայն էր «Մարիխուանայի օգտագործումը պետք է օրինականացվի» պնդման հետ, ի տարբերություն 1975 թվականի 26%-ի։ Ավելի վերջերս անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ կանադացիների կեսից ավելին կողմ է օրինականացմանը: 2007 թվականին վարչապետ Սթիվեն Հարփերի կառավարությունը ներկայացրել է C-26 օրինագիծը՝ 1996 թվականի «Թմրամիջոցների և նյութերի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու համար, որպեսզի ընդունվի ավելի սահմանափակող օրենք՝ թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների համար նվազագույն պատիժների ավելի բարձր մակարդակով։ 2008 թվականի սեպտեմբերին Կանադայի 39-րդ խորհրդարանի լուծարումից հետո հանձնաժողովում 26-րդ օրինագիծը չեղյալ է հայտարարվել, սակայն հետագայում կառավարությունը երկու անգամ վերահաստատել է այն։

2015 թվականին վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն և Կանադայի Լիբերալ կուսակցությունը քարոզարշավ են անցկացրել մարիխուանան օրինականացնելու խոստումով։ «Կանեփի մասին» օրենքն ընդունվել է 2018 թվականի հունիսի 19-ին, որը մարիխուանան օրինականացրել է ամբողջ Կանադայում 2018 թվականի հոկտեմբերի 17-ին։ Օրինականացումից ի վեր երկիրը ստեղծել է առցանց համակարգ, որը թույլ է տալիս սպառողներին գնել ապրանքների լայն տեսականի՝ սկսած խոտաբույսերից, յուղի պարկուճներից և այլ պարագաներից: Նահանգների մեծ մասը նաև հնարավորություն է տալիս գնումներ կատարել խանութներում:

2021 թվականին Վանկուվերի և Տորոնտոյի քաղաքային խորհուրդները քվեարկել են բոլոր թմրանյութերի պարզապես պահպանումը ապաքրեականացնելու օգտին և առաջարկներ ներկայացրել՝ դաշնային առողջապահության նախարարից հատուկ բացառություն խնդրելով դա անելու համար՝ հղում անելով բազմաթիվ գիտական, հոգեբանական, բժշկական և սոցիալ-տնտեսական օգուտների։ 2022 թվականի սկզբին Բրիտանական Կոլումբիայի նահանգը ներկայացրել է իր սեփական ազատման հայտը՝ սերտորեն հետևելով Վանկուվերի մոդելին: Նույն թվականի ապրիլին Էդմոնտոնի քաղաքային խորհուրդը նույնպես ընդունել է դաշնային թմրանյութերի դեմ պայքարի օրենքներից ազատման հայտ՝ ապօրինի թմրանյութերի «պարզ անձնական պահպանումը» ապաքրեականացնելու նպատակով՝ քվեարկելով 11-2 կողմ ձայներով։ 2022 թվականի մայիսի 31-ին Կանադայի դաշնային կառավարությունը հաստատել է Բրիտանական Կոլումբիայի առաջարկը՝ ապաքրեականացնելու բոլոր «ծանր թմրանյութերը», ինչպիսիք են հերոինը, ֆենտանիլը, կոկաինը և մետամֆետամինը: 2023 թվականի հունվարի 1-ից սկսած՝ 18 տարեկան և բարձր Բրիտանական Կոլումբիայի բնակիչներին թույլատրվել է իրենց հետ տանել մինչև 2.5 գրամ այդ նյութերից՝ առանց ձերբակալման կամ քրեական մեղադրանքների ռիսկի: Ոստիկանությունը չի կարող բռնագրավել թմրանյութերը և չկա որևէ պահանջ, որ հայտնաբերված անձինք դիմեն բուժման. սակայն այդ թմրանյութերի արտադրությունը, ապօրինի շրջանառությունը և արտահանումը մնում են անօրինական։

#### Միացյալ Նահանգներ
2024 թվականի դրությամբ, մինչև նոյեմբերյան ընտրությունները, 38 նահանգներում, Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջանում և ԱՄՆ որոշակի տարածքներում թույլատրվել է կանեփի բժշկական օգտագործումը: Այդ 38 նահանգներից 24-ը նույնպես թույլատրել են հանգստի նպատակով օգտագործումը, ինչպես նաև Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջանում: Հյուսիսային և Հարավային Դակոտայի, ինչպես նաև Ֆլորիդայի ընտրողները նոյեմբերին պետք է որոշեն հանգստի նպատակով օգտագործման հարցը, իսկ նեբրասկացիները պետք է քվեարկեն բժշկական նպատակներով կանեփի օգտագործման համար։ Նահանգներում օրինականացումը ստեղծել է զգալի իրավական և քաղաքական լարվածություն դաշնային և նահանգային կառավարությունների, իսկ երբեմն՝ նահանգների միջև։ Կանեփի վերաբերյալ դաշնային օրենքին հակասող նահանգային օրենքները շարունակում են ուժի մեջ մնալ և կանխել նահանգային մակարդակով հետապնդումը, չնայած այն հանգամանքին, որ կանեփն անօրինական է դաշնային օրենքով, ինչպես սահմանված է Գոնսալեսն ընդդեմ Ռայխի (2005 թվական) գործում։

Միացյալ Նահանգների տարբեր շրջաններում տարբեր մարդիկ և խմբեր պայքարել են մարիխուանայի օրինականացման համար՝ բժշկական պատճառներով: NORML-ի և Marijuana Policy Project-ի նման կազմակերպությունները աշխատում են մեծահասակների կողմից մարիխուանայի պահպանումը, օգտագործումը, մշակումը և վաճառքը ապաքրեականացնելու և օրինականացնելու ուղղությամբ։ 1996 թվականին Կալիֆոռնիայի ընտրողների 56%-ը քվեարկել է Կալիֆոռնիայի 215-րդ առաջարկի օգտին, որը օրինականացրել է մարիխուանայի աճեցումն ու օգտագործումը բժշկական նպատակներով և Կալիֆոռնիան դարձրել առաջին նահանգը, որն արգելել է մարիխուանան 1913 թվականին, և առաջին նահանգը, որը օրինականացրել է բժշկական մարիխուանան։

2012 թվականի նոյեմբերի 6-ին Վաշինգտոն և Կոլորադո նահանգները օրինականացրել են մարիխուանայի փոքր քանակությունների պահպանումը անձնական հանգստի նպատակով և ստեղծել յուրաքանչյուր նահանգում մարիխուանայի օրինական աճեցման և առևտրային տարածման կանոններ մշակելու գործընթաց, համապատասխանաբար 1998 և 2000 թվականներին բժշկական կանեփը օրինականացնելուց հետո։ 2014 թվականին Օրեգոնի, Ալյասկայի և Վաշինգտոնի (Կոլումբիայի շրջան) ընտրողները քվեարկել են մարիխուանայի հանգստի նպատակով օգտագործման օրինականացման օգտին, ինչպես նաև Կալիֆոռնիան 2016 թվականին՝ Կալիֆոռնիայի 64-րդ առաջարկի ընդունմամբ և Միչիգանը 2018 թվականին։ 2019 թվականին Իլինոյսը ընդունել է Իլինոյսի կանեփի կարգավորման և հարկման մասին օրենքը, որը Իլինոյսը դարձրել առաջին նահանգը, որը օրինականացրել է հանգստի նպատակով օգտագործումը նահանգի օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունված ակտով, որն ուժի մեջ է մտել 2020 թվականի հունվարի 1-ից: 2020 թվականին Օրեգոնը ապաքրեականացրել է 110-րդ միջոցառման շրջանակներում բոլոր թմրանյութերի պահպանումը, սակայն 2024 թվականին Օրեգոնի նահանգի Սենատը ընդունել է օրինագիծ՝ չեղարկելու ծանր թմրանյութերի, ինչպիսին է հերոինը, ապաքրեականացումը, այն բանից հետո, երբ հանրային արձագանք եղավ այդ միջոցառման ազդեցությանը։ 2021 թվականին Նյու Յորքը օրինականացրել է կանեփի օգտագործումը մեծահասակների կողմից, երբ ընդունել է «Մարիխուանայի կարգավորման և հարկման մասին» օրենքը (MRTA)։

### Օվկիանիա
#### Ավստրալիա
2016 թվականին Ավստրալիան դաշնային մակարդակով օրինականացրել է բժշկական կանեփը: 1985 թվականից ի վեր Դաշնային կառավարությունը պատերազմ է հայտարարել թմրանյութերի դեմ, և չնայած սկզբում Ավստրալիան աշխարհում առաջատարն էր «վնասի նվազագույնի հասցնելու» մոտեցմամբ, այդ ժամանակվանից ի վեր նրանք հետ են մնացել: Ավստրալիան ունի մի շարք քաղաքական կուսակցություններ, որոնք կենտրոնանում են կանեփի բարեփոխումների վրա: The (HEMP) Help End Marijuana Prohibition Party-ն հիմնադրվել է 1993 թվականին և գրանցվել է Ավստրալիայի ընտրական հանձնաժողովի կողմից 2000 թվականին: Legalise Cannabis Queensland Party-ն հիմնադրվել է 2020 թվականին: Ավստրալիայի և միջազգային մի շարք խմբեր խթանել են 21-րդ դարի Ավստրալիայի թմրանյութերի քաղաքականության վերաբերյալ բարեփոխումները: Այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են՝ Ավստրալիայի խորհրդարանական խումբը թմրանյութերի մասին օրենքի բարեփոխումների վերաբերյալ, Responsible Choice-ը, Ավստրալիայի թմրանյութերի մասին օրենքի բարեփոխումների հիմնադրամը, Norml Australia-ն, Law Enforcement Against Prohibition (LEAP) Australia-ն և Drug Law Reform Australia-ն, պաշտպանել են թմրանյութերի մասին օրենքի բարեփոխումները՝ առանց կառավարության ֆինանսավորման: Այս կազմակերպություններից մի քանիսի անդամակցությունը բազմազան է և բաղկացած է լայն հանրությունից, սոցիալական աշխատողներից, փաստաբաններից և բժիշկներից, և Դեղերի քաղաքականության գլոբալ հանձնաժողովը ձևավորող ազդեցություն է ունեցել այս կազմակերպություններից մի քանիսի վրա: 1994 թվականին թմրանյութերի ռազմավարության նախարարական խորհրդի շրջանակներում ստեղծված Ավստրալիայի կանեփի ազգային աշխատանքային խումբը նշել է, որ կանեփի արգելքի սոցիալական վնասն ավելի մեծ է, քան կանեփից հասցված վնասը, թեև թմրամիջոցների լիակատար արգելման քաղաքականությունը անհաջող է եղել թմրանյութերի օգտագործումը նվազեցնելու հարցում և պատճառ է դարձել զգալի սոցիալական վնասի, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների ծախսերի աճի։ Կանեփի օգտագործումը լայնորեն տարածված է Ավստրալիայում, և դրա առողջության վրա բացասական ազդեցությունը չափավոր է և ազդում է միայն օգտագործողների փոքրամասնության վրա։

2012 թվականին «Australia 21» վերլուծական կենտրոնը հրապարակել է զեկույց Ավստրալիայում թմրանյութերի ապաքրեականացման վերաբերյալ։ Այնտեղ նշվել է, որ «որոշակի հոգեակտիվ նյութերի անձնական օգտագործումը և պահպանումը որպես հանցավոր գործողություններ սահմանելով՝ կառավարությունները նաև խուսափել են լայնորեն օգտագործվող նյութերի որակը կարգավորելու և վերահսկելու ցանկացած պատասխանատվությունից»։ «Արգելքը նպաստել է հանցավոր արդյունաբերության զարգացմանը, որը կաշառում է քաղաքացիական հասարակությունն ու կառավարությունը և սպանում մեր երեխաներին»։ Հաշվետվությունը նաև ընդգծել է այն փաստը, որ ինչպես ալկոհոլը և ծխախոտը կարգավորվում են որակի ապահովման, բաշխման, մարքեթինգի և հարկման առումով, այնպես էլ պետք է կարգավորվեն ներկայումս չկարգավորվող, ապօրինի թմրանյութերը։ Ավստրալիայում մի շարք հարցումներ են եղել կանեփի և այլ անօրինական թմրանյութերի վերաբերյալ, 2019 թվականին Քվինսլենդի կառավարությունը հանձնարարել է Քվինսլենդի արտադրողականության հանձնաժողովին հետաքննություն անցկացնել բանտարկության և կրկնահանցագործության վերաբերյալ։ Վերջնական զեկույցը ուղարկվել է Քվինսլենդի կառավարությանը 2019 թվականի օգոստոսի 1-ին և հրապարակվել է 2020 թվականի հունվարի 31-ին։ Հանձնաժողովը պարզել է, որ «բոլոր հասանելի ապացույցները ցույց են տալիս, որ թմրանյութերի դեմ պատերազմը չի սահմանափակում օգտագործումը կամ մատակարարումը» և որ «ապաքրեականացումը կբարելավի թմրանյութեր օգտագործողների կյանքը՝ առանց թմրանյութերի օգտագործման մակարդակը բարձրացնելու», հանձնաժողովը, ի վերջո, առաջարկել է Քվինսլենդի կառավարությանը օրինականացնել կանեփը։ Քվինսլենդի աշխատանքային խորհուրդը (QPC) հայտարարել է, որ համակարգը նաև խթանել է անօրինական շուկան, մասնավորապես՝ մեթամֆետամինի: Չնայած Պալաշչուկի (Քվինսլենդի լեյբորիստական կուսակցության) գլխավորած նահանգային կառավարությունը մերժել է իր սեփական հանձնաժողովի առաջարկությունները և հայտարարել, որ չունի կանեփի վերաբերյալ որևէ օրենք փոխելու ծրագրեր, որը լուրջ քննադատության է արժանացել ինչպես ապաքրեականացման, այնպես էլ օրինականացման կողմնակիցների, ինչպես նաև առաջադեմ և ոչ առաջադեմ թմրանյութերի քաղաքականության կողմնակիցների կողմից։

2019 թվականին Ավստրալազիայի բժիշկների թագավորական քոլեջը (RACP) և Սուրբ Վինսենթի առողջություն Ավստրալիայի կենտրոնը կոչ են արել Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությանը հրապարակել «Սառույց» դեղամիջոցի հետաքննության հատուկ հանձնաժողովի եզրակացությունները և նշել է, որ ուշացման համար «ոչ մի արդարացում» չկա։ Զեկույցը Նոր Հարավային Ուելսում առողջապահության և դատական փորձագետների, ինչպես նաև ամֆետամին տիպի նյութերից տուժած ընտանիքների և համայնքների ամիսներ շարունակ հավաքված ապացույցների արդյունքն է եղել: Զեկույցում ներկայացված են եղել 109 առաջարկություններ: Հիմնական առաջարկությունների թվում են եղել թմրանյութերի օգտագործման ավելի շատ վերահսկվող սենյակներ, բանտային ասեղների և ներարկիչների փոխանակման ծրագիր, նահանգի ողջ տարածքում կլինիկորեն վերահսկվող նյութերի թեստավորում, ներառյալ փառատոներում շարժական դեղահաբերի թեստավորումը, անձնական օգտագործման համար նախատեսված թմրանյութերի ապաքրեականացումը, երաժշտական փառատոներում թմրանյութեր հայտնաբերող շների օգտագործման դադարեցումը և խուզարկությունների սահմանափակումը: Զեկույցում նաև կոչ էր արվել Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությանը ընդունել թմրանյութերի և ալկոհոլի վերաբերյալ համապարփակ քաղաքականություն, քանի որ վերջին թմրանյութերի և ալկոհոլի վերաբերյալ քաղաքականությունը լրանում էր ավելի քան տասը տարի առաջ: Զեկույցների հանձնակատարը նշել է, որ նահանգի մոտեցումը թմրանյութերի օգտագործմանը խորապես թերի է և ասել է, որ բարեփոխումները կպահանջեն «քաղաքական առաջնորդություն և քաջություն», և «օգտագործման և պահման քրեականացումը մեզ խրախուսում է թմրանյութեր օգտագործող մարդկանց պիտակավորել որպես իրենց սեփական դժբախտության հեղինակներ»: Պարոն Հովարդն ասել է, որ գործող օրենքները «թույլ են տալիս մեզ անտեսել թմրանյութերի օգտագործման ամենախնդրահարույց գործոնները», ներառյալ մանկության շրջանում բռնությունը, ընտանեկան բռնությունը և հոգեկան հիվանդությունները։ Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությունը մերժել է զեկույցի հիմնական առաջարկությունները և ասել, որ կքննարկի մնացած մյուս առաջարկությունները: UNSW Սիդնեյի սոցիալական քաղաքականության հետազոտական կենտրոնի դեղերի քաղաքականության մոդելավորման ծրագրի (DPMP) տնօրենն ասել է, որ Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությունը բաց է թողել ապացույցների վրա հիմնված նահանգի թմրանյութերի նկատմամբ արձագանքը բարեփոխելու հնարավորությունը։ Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությունը դեռևս պաշտոնապես չի պատասխանել հարցմանը 2020 թվականի նոյեմբերի դրությամբ, կառավարությունը հայտարարություն է տարածել, որում նշվել է մինչև 2020 թվականի վերջը պատասխանելու մտադրության մասին։

Ավստրալիայի մայրաքաղաքային տարածքում 2020 թվականի հունվարի 31-ին ուժի մեջ են մտել նոր օրենքներ: Չնայած Ավստրալիայի մյուս բոլոր իրավասության մեջ անձնական պահպանումը և կանեփի փոքր քանակությամբ աճեցումը մնում է արգելված ոչ բժշկական նպատակներով, այն թույլ է տալիս պահպանել մինչև 50 գրամ չոր նյութ, 150 գրամ թաց նյութ և մշակել մեկ անձի համար մինչև 4 բույս մեկ տնային տնտեսության համար։ Սակայն կանեփի և կանեփի սերմերի վաճառքն ու մատակարարումը դեռևս անօրինական են, ուստի օրենքների ազդեցությունը սահմանափակ է, և օրենքները նաև հակասում են դաշնային օրենքներին: Նաև դեռևս անօրինական է հանրային վայրում ծխել կամ օգտագործել կանեփ, երեխային կամ երիտասարդին ենթարկել կանեփի ծխի, պահել կանեփը այնպիսի վայրերում, որտեղ երեխաները կարող են հասնել դրան, աճեցնել կանեփ հիդրոպոնիկայի կամ արհեստական ​​մշակման միջոցով, աճեցնել բույսեր այնպիսի վայրերում, որտեղ դրանք հասանելի են հանրությանը, կիսվել կամ նվեր տալ կանեփ մեկ այլ անձի կամ 18 տարեկանից փոքր անձանց կողմից կանեփ աճեցնել, պահել կամ օգտագործել։

#### Նոր Զելանդիա
2018 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Լեյբորիստական կուսակցության գլխավորած կառավարությունը հայտարարել է անձնական օգտագործման համար կանեփի օրինականության վերաբերյալ համազգային, պարտադիր հանրաքվեի մասին, որը պետք է անցկացվեր 2020 թվականի ընդհանուր ընտրությունների շրջանակներում: Սա Կանաչների կուսակցության կողմից կառավարությանը վստահություն և աջակցություն տրամադրելու պայման էր։ 2019 թվականի մայիսի 7-ին կառավարությունը հայտարարել է, որ 2020 թվականի Նոր Զելանդիայի կանեփի վերաբերյալ հանրաքվեն կլինի «այո»/«ոչ» հարցով, որը կընդունվի դեռևս չստեղծված օրենսդրական ակտի շրջանակներում: Նախկինում ստանձնած պարտավորությանը հակառակ՝ հանրաքվեն պարտադիր չէր, առաջարկվող կանեփի օրինականացման և վերահսկողության մասին օրինագիծը պետք է ներկայացվեր խորհրդարան և ընդունվեր ինչպես ցանկացած այլ օրենսդրական ակտ, հետևաբար, կառավարությունը իրականում պարտավորված չէր հանրաքվեի արդյունքներով։ Ընդհանուր ընտրությունների և հանրաքվեների պաշտոնական արդյունքները հրապարակվել են 2020 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Օրինականացմանը դեմ քվեարկածների թիվը կազմել է 50.7%, կողմ՝ 48.4%, իսկ ոչ ֆորմալ համարված քվեարկողների 0.9%-ը։

## Փոփոխություններ քարոզող խմբեր
Սենլիսի խորհուրդը, որը եվրոպական զարգացման և քաղաքականության վերլուծական կենտրոն է, 2002 թվականին իր ստեղծման օրվանից պաշտպանել է այն գաղափարը, որ թմրամոլությունը պետք է դիտարկել որպես հանրային առողջապահության խնդիր, այլ ոչ թե զուտ քրեական գործ: Խումբը չի աջակցում ապօրինի թմրանյութերի ապաքրեականացմանը: 2003 թվականից ի վեր խորհուրդը կոչ է արել Աֆղանստանում կակաչի մշակման լիցենզավորում՝ կակաչի հիմքով դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են մորֆինը և կոդեինը, արտադրելու և գյուղական համայնքներում աղքատության դեմ պայքարելու համար՝ խզելով կապերը թմրանյութերի ապօրինի առևտրի հետ: Սենլիսի խորհուրդը ներկայացրել է գյուղական կակաչի՝ դեղորայքի դիմաց նախագծի իրականացման առաջարկներ և կոչ է արել հաջորդ ցանքի սեզոնին իրականացնել աֆղանական մորֆինի փորձնական ծրագիր։

## Լոբբինգով, հետազոտությամբ և պաշտպանությամբ զբաղվող կազմակերպություններ
### Կանադա
* Լե Դեյնի ոչ բժշկական օգտագործման հետաքննության հանձնաժողով

### Եվրոպա
* Բեքլի հիմնադրամ
* Կանեփի մասին օրենքի բարեփոխում
* Դեղերի հավասարության դաշինք (DEA)
* Եվրոպական կոալիցիա՝ դեղերի վերաբերյալ արդար և արդյունավետ քաղաքականության համար (ENCOD) (Մասնաճյուղեր Ավստրիայում, Գերմանիայում և Նորվեգիայում)
* Legalize.net (Նիդերլանդներ)
* Schildower Kreis (Գյոթեի համալսարան Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա)
* NORML Մեծ Բրիտանիա
* Re:Vision Drug Policy Network (Միացյալ Թագավորություն)
* Regulación Responsible (Իսպանիա)
* Թողարկում (գործակալություն) (Միացյալ Թագավորություն)
* Ուսանողներ՝ Մեծ Բրիտանիայի խելամիտ թմրանյութերի քաղաքականության համար (Միացյալ Թագավորություն)
* «Թարմացման դեղերի քաղաքականության հիմնադրամ»

### Ավստրալիա
*Ավստրալիայի թմրանյութերի ազգային խորհուրդ
*Ավստրալիայի դեղերի քաղաքականություն
*Արգելքի դեմ ցանց

### Նոր Զելանդիա
*Հելեն Քլարկի հիմնադրամ
*NORML Նոր Զելանդիա
*Սթար Թրաստ

### Միացյալ Նահանգներ
* Ամերիկյան քաղաքացիական ազատությունների միություն
* Ամերիկացիները անվտանգ մուտքի համար
* Դեղերի քաղաքականության դաշինք
* Բարձր ժամանակներ
* Բարձրագույն ժամանակների ազատամարտիկներ
* Իրավապահ մարմինները արգելքի դեմ
* Լինդեսմիթ կենտրոն
* Մարիխուանայի քաղաքականության նախագիծ
* MASS CANN/NORML
* Հոգեմետ նյութերի ուսումնասիրությունների բազմամասնագիտական ասոցիացիա (MAPS)
* Մարիխուանայի օրենքների բարեփոխման ազգային կազմակերպություն
* Ուսանողներ՝ հանուն դեղերի խելամիտ քաղաքականության
* Վետերաններ բժշկական մարիխուանայի հասանելիության համար
* Նոյեմբեր կոալիցիա (Միացյալ Նահանգներ)
* Կանայք աճում են

## Թմրամիջոցների ազատականացման քաղաքականություն իրականացնող քաղաքական կուսակցություններ
Շատ քաղաքական կուսակցություններ, տարբեր աստիճաններով և տարբեր պատճառներով, աջակցում են թմրանյութերի վերահսկողության օրենքների ազատականացմանը՝ սկսած լիբերալ կուսակցություններից մինչև ծայրահեղ շարժումներ, ինչպես նաև որոշ մտավորականներ: Թմրանյութերի ազատականացումը հիմնարար նշանակություն ունի լիբերտարիան կուսակցությունների մեծ մասի ծրագրերում: Կան նաև բազմաթիվ առանձին թեմատիկ մարիխուանայի կուսակցություններ, որոնք նվիրված են բացառապես կանեփի օրինականացմանը:

### Ավստրալիա
* Ավստրալիայի կանաչներ
* Ավստրալիայի թմրանյութերի մասին օրենքի բարեփոխում
* Ֆյուժն Փարթի
* Ավստրալիայում օրինականացրեք կանեփը
* Կանեփի օրինականացում Քվինսլենդում
* «Օրինականացրեք կանեփը Արևմտյան Ավստրալիայում» կուսակցություն
* Բանականության կուսակցություն

### Կանադա
* Կանադայի լիբերալ կուսակցություն
* Կանադայի նոր դեմոկրատական կուսակցություն
* Կանադայի Լիբերտարիան կուսակցություն
* Մարիխուանայի երեկույթ

### Հունգարիա
* MKKP

### Նիդերլանդներ
* GroenLinks
* D66

### Գերմանիա
* Die Linke

### Նոր Զելանդիա
* Նոր Զելանդիայի Աոտեարոա կանաչների կուսակցություն

### Պորտուգալիա
* Left Bloc
* Լիբերալ նախաձեռնություն
* LIVRE

### Միացյալ Թագավորություն
* Անգլիայի և Ուելսի կանաչների կուսակցություն
* Լիբերալ դեմոկրատներ - 2016 թվականի մարտին Լիբերալ դեմոկրատները դարձել են Միացյալ Թագավորության առաջին խոշոր քաղաքական կուսակցությունը, որը աջակցել է կանեփի օրինականացմանը։

### Միջազգային
* Ծովահենների երեկույթ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Anderson, D. Mark, and Daniel I. Rees. 2023. "The Public Health Effects of Legalizing Marijuana." *Journal of Economic Literature* 61(1): 86–143.
* International Coalition on Drug Policy Reform and Environmental Justice. 2023. "Revealing the missing link to Climate Justice: Drug Policy."

## Արտաքին հղումներ
* Transform Drug Policy Foundation – A UK-based think-tank that works to develop systems for control and regulation that can be applied globally.
* Law Enforcement Against Prohibition – Run by retired law enforcement professionals who oppose prohibition.
* Voluntary Committee of Lawyers – a New York-based network of judges and lawyers opposed to current federal drug laws.
* NORML (US National Organization for the Reform of Marijuana Laws) – a US wide network of activists seeking to liberalize cannabis legislation.
* Re:Vision Drug Policy Network  – an organisation for young people aged 16–25 campaigning against prohibition.
* The Report of the Canadian Government Commission of Inquiry into the Non-Medical Use of Drugs – 1972 – The LeDain Commission Report
* Drug Law Reform – a project of the Transnational Institute (TNI)
* Draft Plan for Legalization from LIFE – an example of a policy formulation proposed for substance legalization
* Count The Costs
* Schaffer Library of Drug Policy
* Worldwide Psychedelic Laws Tracker

Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Թմրավաճառություն
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Մարիխուանա
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ