Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում

**Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում** ( ՇՄԱԳ, EIA ()), շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման Միջազգային միության (IAIA, International Association for Impact Assessment) տերմին է։ Նախատեսված է պլանավորվող տնտեսական գործունեության ցանկացած տեսակների ազդեցության վտանգավորության աստիճանի և ինտենսիվության բացահայտմանը շրջակա միջավայրի և հասարակական առողջության վրա։
ՇՄԱԳ-ը վերաբերում է այն ուղղությանը, որն ունի նախագծերի գնահատման ընդհանուր «հովանոցային բրենդ»։ ՇՄԱԳ-ի անցկացումը պլանավորվող տնտեսական և գործունեության այլ տեսակների համար նախատեսվում է «Էկոլոգիական փորձաքննության մասին» դաշնային օրենքով։ Նախատեսվող տնտեսական և գործունեության այլ տեսակների ՇՄԱԳ-ը նպաստում է էկոլոգիապես խելամիտ կառավարչական որոշումների ընդունմանը` նախատեսվող տնտեսական և գործունեության այլ տեսակների իրականացման հնարավոր անբարենպաստ ազդեցությունների որոշման մասին, էկոլոգիական հետևանքների գնահատման, հասարակական կարծիքի չանտեսման, ազդեցությունների նվազեցման և կանխարգելման միջոցառումների մշակման վերաբերյալ։

## ՇՄԱԳ-ի մասնակիցները
ՇՄԱԳ-ի գործընթացում մասնակցում են պատվիրատուն, ազդեցութայն գնահատման աշխատանքների կատարողը և հասարակայնությունը։

**Պատվիրատուն** ֆիզիակական կամ իրավաբանական անձ է պատասխանատու նախատեսվող գործունեության փաստաթղթերի պատրաստման համար ` համաձայն նորմատիվային պահանջների, որոնք ներկայացվում են տվյալ գործունեության տեսակին էկոլոգիական փորձաքննության անցկացման համար։

**Կատարողը** ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ է, որն իրականացնում է շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը և որին պատվիրատուն իրավունք է տվել կատարել գնահատման աշխատանքները։ Կատարողը պատասխանատու է գնահատման ամբողջականության ու հավաստիության, ինչպես նաև դրանց՝ էկոլոգիական ստանդարտներին ու նորմատիվներին համապատասխանության համար։

ՇՄԱԳ-ի երրորդ մասնակիցը **[[հասարակայնություն]]ն** է, որը կարող է գործընթացի մեջ ընդգրկվել սկզբնական տեղեկատվության տրամադրման և ՇՄԱԳ-ի անցկացման փուլերում, մասնակցել հասարակական լսումներին և քննարկումներին։
## Ընթացակարգը
### Մշակողին ներկայացվող պահանջները
* օբյեկտի տեղադրման վայրում շրջակա միջավայրի վիճակի բնութագրիչների որոշում
* ուսումնասիրվող տեղանքում գոյություն ունեցող տեխնոգեն ազդեցության տեսակների, հիմնական աղբյուրների և ինտենսիվության վերլուծություն
* նախագծվող օբյեկտի շինարարության և շահագործման ընթացքում շրջակա միջավայրի բաղկացուցիչների վրա հնարավոր ազդեցությունների բնույթի, ծավալի և ինտենսիվության բացահայտում
* նախատեսվող գործունեության իրականացման նպատակների և հնարավոր այլընտրանքների նկարագրություն
### ՇՄԱԳ-ի սկզբունքները
* ՇՄԱԳ-ի ` որպես լուծումների ձևավորման գործիքի կիրառում նախանախագծային փուլից սկսած և հասարակության համար տեղեկատվության մատչելիություն նախագծային լուծումների վերաբերյալ
* նախագծի տեխնոլոգիական, տեխնիկական, սոցիալական, բնապահպանական և տնտեսական ցուցանիշների համալիր դիտարկում
* նախագծային լուծումների այլընտրանքայնություն, նոր տարբերակների կազմում
* օբյեկտի շահագործման հետ կապված հնարավոր բացասական հետևանքների համար պատվիրատուի պատասխանատվություն
Պատվիրատուն կրում է ՇՄԱԳ-ի կատարման հետ կապված բոլոր ծախսերը։
ՇՄԱԳ-ը ներառում է.
* տարածքի ռեսուրսային պոտենցիալի և շրջակա միջավայրի վիճակի որոշում
* ՇՄԱԳ-ի ծրագրի մշակում
* տնտեսական գործունեության և շինարարության այլընտրանքային տարբերակների գնահատում
* շրջակա միջավայրի վրա նախագծի շահագործման հետևանքով ազդեցության ծավալի և տևողության գնահատում
* շրջակա միջավայրի վրա նախագծի ազդեցության մոնիթորինգ
* շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության մակարդակի նվազեցման միջոցների և միջոցառումների համակարգի ստեղծում
* հասարակական լսումներ և էկոլոգիական փորձաքննություն
* շրջակա միջավայրի վրա նախագծի ազդեցության վերլուծության հաշվետվության պատրաստում
ՇՄԱԳ-ի վերջնական տարբերակի նյութերի մեջ պետք է ընդգրկվի հասարակական լսումների արձանագրությունը։
## ՇՄԱԳ-ի փուլերը
Համաձայն ազդեցության գնահատման Միջազգային կազմակերպության մեթոդաբանության` ՇՄԱԳ-ի գործընթացը իրենից ներկայացնում է հաջորդական անցում հետևյալ փուլերով.
# ***Սկրինինգ*** (screaning), որի շրջանակներում որոշվում է ՇՄԱԳ-ի անցկացման անհրաժեշտությունը և լիարժեքության աստիճանը
# ***Սկոպինգ*** (scopping), այս փուլում վեր են հանվում խնդիրները և ազդեցության ոլորտները, ինչպես նաև այն հարցերը, որոնք պարունակում են տեղեկատվություն շրջակա միջավայրի վերաբերյալ
# ***այլընտրանքային տարբերակների գնահատում***, ինչի արդյունքում ընտրվում է նախատեսված նպատակներին հասնելու այն տարբերակը, որն առավել բարենպաստ է շրջակա միջավայրի համար
# ***Ազդեցության գնահատում***, նախագծի իրականացման էկոլոգիական, կենսաբանական և սոցիալական հետևանքների աստիճանի կանխատեսում և որոշում
Ազդեցության գնահատման փուլում վերլուծվում են ազդեցության քանակական ցուցանիշներ, մասնավորապես.
* ազդեցության ինտենսիվութուն (միավոր ժամանակում աղտոտիչների հոսքը)
* ազդեցության որոշակի ուժգնություն (միավոր տարածքի վրա աղտոտիչների հոսքը)
* ազդեցության հաճախականությունը ժամանակի ընթացքում (ընդհատ, անընդհատ, միանվագ ազդեցություն)
* ազդեցության տևողությունը (տարի, ամիս և այլն)
* ազդեցության տարածական սահմանները (խորություն, չափեր և ազդեցության գոտու ձև)
# ***Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության կառավարում***. միջոցառումների սահմանում, որն անհրաժեշտ է նախագծի շահագործման անբարենպաստ հետևանքների վերացման, նվազեցման և փոխհատուցման համար
# ***Նշանակալիության գնահատում***. շրջակա միջավայրի վրա այլ բաղադրիչների ազդեցության կարևորության և ընդունելիության որոշում (օրինակ այնպիսիք, որոնք հնարավոր չէ վերացնել)։ Այս փուլի նպատակը առաջնահերթ ազդեցությունների նվազեցումն է` ընտրելով միայն նրանք, որոնք բնութագրվում են առավելագույն ինտենսիվությամբ և պարբերականությամբ։ Այդ դեպքում հաշվի են առնվում ցուցանիշներ, որոնց դեպքում ազդեցությունը նշանակալից է.
* տվյալ տարածքի վրա զգալի ազդեցություն
* հատուկ պահպանվող տարածքների վրա ազդեցություն
* չափազանց վտանգավոր արտադրություն
# ***Հաշվետվությունների կազմում*** ՇՄԱԳ-ի անցկացման վերաբերյալ
# ***Որոշումների ընդունում***. նախագծի ընդունման դրական կամ բացասական եզրակացություն, ինչպես նաև իրականացման վերաբերյալ պայմանների սահմանում
# ***Հսկողություն*** նախագծի իրականացման վերաբերյալ սահմանված պայմանների կատարման նկատմամբ, վերահսկողություն նախագծի իրականացման նկատմամբ, ինչպես նաև միջոցառումների ` բացասական հետևանքների նվազեցման արդյունավետության նկատմամբ։

## Գրականություն
* Вторжение в природную среду. Оценка воздействия (основные положения и методы)/ Под ред. Ретеюма А. Ю. // М.: Прогресс, 1983. 191 с.
* Оценка воздействия на окружающую среду и экологическая экспертиза, Санкт-Петербург, 2006. (Содержание.
* Оценка воздействия на окружающую среду проекта Nord Stream.

Կատեգորիա:Բնապահպանություն