Դե Կերվենի թիրեոիդիտ

**Դե** **Կերվենի թիրեոիդիտ**(Վահանագեղձի բորբորքում), հայտնի որպես **ենթասուր գրանուլեմատոզ թիրեոիդիտ** կամ **հսկա բջջային թիրեոիդիտ**, վահանագեղձի ինքնասահամանափակվող բորբոքային հիվանդություն է:Դե Կերվենի թիրեոիդիտին հատուկ է տենդը, գրիպանման ախտանշանները, ցավոտ խպիպը և պարանոցային ցավը: Հիվանդությունն ունի բնական զարգացման չորս փուլ՝ վահանագեղձի ցավ, հիպերթիրեոզ, էութիրեոիդ փուլ, հիպոթիրեոիդ փուլ և էութիրեոիդային վերականգնման փուլ:

Դե Կերվենի թիրեոիդիտը կապված է բազմապիսի այլ հիվանդությունների հետ, օրինակ՝ խոզուկի, ադենովիրուսի և էնտերովիրուսի: Հիմնվելով այն փաստի վրա, որ հիվանդների 2/3-ը HLA-B35 (Human Leukocyte Antigen, մարդու լեյկոցիտային հակածին) դրական են, ենթադրվում է, որ հիվանդությունն ունի ժառանգական կոմպոնենտ: Ատիպիկ դեպքերում գրանցվել են հյուսվածքային համատեղելիության հակածին B15/62 դրական հիվանդներ, իսկ B67 դրական մարդկանց շրջանում դեպքերն ավելի տարածված են ամռանը և աշնանը:

Դե Կերվենի թիրեոիդիտն ախտորոշվում է լաբորատոր և կլինիկական փորձերով, երբ հայտնաբերվում է C-ռեակտիվ սպիտակուցի և էրիթրոցիտների նստեցման արագության (ԷՆԱ) ավելացում: Վահանագեղձի գործառույթի փորձերի արդյունքում հաճախ հայտնաբերվում է թիրեոտրոպ հորմոնի մակարդակի նվազում և տրիյոդթիրոնինի, թիրօքսինի մակարդկաների բարձրացում, հատկապես սուր փուլի շրջանում: Վահանագեղձի սցինտիգրաֆիան ցույց է տալիս յոդի նվազագույն կլանում պայմանավորված վնասված ֆոլիկուլներով, իսկ վերականգնման փուլում՝ ավելացած կլանում, պայմանավորված վահանագեղձի՝ յոդ կուտակելու բարձր ակտիվությամբ: Ուլտրաձայնային հետազոտությունը, որպես կանոն, հայտնաբերում է գեղձի մեծացում և հիպոէխոգենություն, իսկ դոպլեր ռեժիմը կարող է հայտնաբերել նորմալ կամ ցածր անոթային հոսք: Հազվադեպ կիրառվող է հյուսվածքային հետազոտությունը, սակայն բարակ ասեղային ասպիրացիոն կենսազննումը կարող է արդյունավետ լինել կասկածելի դեպքերում՝ միակողմանի ախտահարումը և կիստայի կամ ուռուցքի մեջ արյունահոսությունը տարբերակելու համար:

Թերապիայի մեջ կիրառվում է ախտանշանային դեղորայքային բուժում, ծանր դեպքերում գլյուկոկորտիկոիդային դեղամիջոցների և բետա ադրենապաշարիչների կիրառում՝ թիրեոտոքսիկ ախտանիշների կանխարգելման համար: Հիվանդությունը, սովորաբար բուժվում է 3-6 ամիսների ընթացքում: Այնուամենայնիվ, մեծահասակ հիվանդների 20-56%-ի դեպքում դրսևորվում է անցողիկ հիպոթիրեոզ, որը կարող է պահպանվել մի քանի տարի: Կրկնվող հիպոթիրեոզը հազվադեպ է, հանդիպում է 2% դեպքերում և հաճախ դրսևորվում է ախտորոշումից մոտավորապես մեկ տարի անց:  Գրանցվել են նաև ուշ ռեցիդիվներ

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հիվանդները սովորաբար ներկայանում են սուբֆեբրիլ տենդով և գրիպի նման ախտանշաններով, օրինակ՝ կոկորդի ցավ, մկանացավ, հոդացավ և անհանգստություն: Այս ախտանշաններին հետևում է բարձր ջերմությունը, ցավոտ և տարածուն խպիպը, պարանոցային ցավը: Վերջինս սկզբում միակողմանի է, ապա տարածվում է նաև հակառակ կողմում, կարող է ճառագայթել դեպի այդ կողմի ծնոտ, ականջ, ծոծրակոսկր կամ կրծքավանդակ: Հաճախադեպ են նաև կլլման ակտի խանգարումը, շնչառական խնդիրները պայմանավորված շնչուղիների խցանմամբ:

Վահանագեղձը խիստ ցավոտ է, ռիգիդ, այտուցված, ընդ որում այտուցը կարող է լինել և՛ միակողմանի, և՛ երկկողմանի: Դեռահաս հիվանդների մոտավորապես կեսի և մեծահասակների 2/3-ի մոտ դիտվում է վահանագեղձի տարածուն ախտահարում: Վահանագեղձի հանգույցները դիտվում են մեծահասակ հիվանդների 1/4-ի դեպքում: Այն շրջապատող մաշկը սովորաբար տաքացած է և էրիթեմատոզ ցանավորմամբ: Հազվադեպ է պարանոցային լիմֆադենոպաթիան: Սկզբնական շրջանում հիվանդների գրեթե կեսի մոտ դիտվում են թիրեոտոքսիկ ախտանշաններ, ինչպիսիք են՝ տագնապը, հաճախասրտությունը, սրտխփոցը և քաշի կորուստը:

Դե Կերվենի թիրեոիդիտին շատ բնորոշ է փուլային զարգացումը: Սովորաբար այն զարգանում է չորս փուլով. վահանագեղձային անհանգստության և հիպերթիրեոզի փուլ, ապա կարճատև էութիրեոիդային փուլ, հիպոթիրեոզի փուլ և վերականգնման էութիրեոիդ փուլ:

## Պատճառներ
Դե Կերվենի թիրեոիդիտը կապված է բազմաթիվ հիվանդությունների հետ, այդ թվում՝ խոզուկի, ադենովիրուսի, Էպշտեյն-Բարի վիրուսի, ցիտոմեգալովիրուսի, կոկսակիի վիրուսի, գրիպի, էխովիրուսների և էնտերովիրուսների հետ:

Ավելին, հիվանդության զարգացումը կարող է ունենալ ժառանգական հիմքեր: Հիվանդների 2/3-ի դպեքում գրանցվել է HLA B35-ի դրական ռեակցիա: Հայտնաբերվել է նաև, որ այս գենով հետերոզիգոտ միաձվանի երկվորյակների մոտ միաժամանակ զարգանում է Դե Կերվենի թիրեոիդիտ: Ատիպիկ դեպքերում Դե Կերվենի թիրեոիդիտ ախտորոշվել է նաև HLA B15/62 գեների հայտնաբերմամբ: Ամռանն ու աշնանը գրանցվել են այս հիվանդությամբ ախտահարված և HLA B67 գենով ամենաշատ դեպքերը:

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Դեռևս պարզաբանված չէ, թե ինչն է այս հիվանդության զարգացման պատճառը: Ըստ հասանելի տեղեկության այն աուտոիմուն հիվանդություն չէ: Ամենահավանական պատճառը ինֆեկցիան է:

Ըստ մի պաթոֆիզիոլոգիական տեսակետի, վահանագեղձի ֆոլիկուլային բջիջների վնասման պատճառ է ցիտոտոքսիկ T լիմֆոցիտների՝ վիրուսային և բջջային հակածինների, որպես համալիր ճանաչումը և ներկայացումը:

## Ախոտորոշում
Դե Կերվենի ախտորոշման ամենահասանելի միջոցներն են կլինկական և լաբորատոր փորձերը: Հատկանշական է C-ռեակտիվ սպիտակուցի և ԷՆԱ-ի մակարդակների բարձրացումը: Հնարավոր է լեյկոցիտների մակարդակի չնչին բարձրացում: Երբեմն դիտվում է նաև նորմոքրոմ և նորմոցիտար անեմիա: Սովորաբար լաբորատոր ախտորոշումներով հայտնաբերվում է թիրեոտրոպ հորմոնի ցածր մակարդակ և տրիյոդթիրոնինի և թիրօքսինի բարձր մակարդակներ շիճուկում, մասնավորապես, սուր փուլի ժամանակ: Ներվահանագեղձային տրիյոդթիրոնինի և թիրօքսինի մակարդակները կախված են նրանց հարաբերակցությունից, որը նորմայում պետք է լինի 20-ից ոչ պակաս (nգ/dԼ բաժանած μգ/dԼ): Գրեթե բոլոր հիվանդներն ունեն թիրեոգլոբուլինի բարձր մակարդակ շիճուկում, ինչը ուղեկցվում է ֆոլիկուլյար դեստրուկցիայի հետ:

Սուր փուլի ընթացքում վահանագեղձի սկանավորումը տեխնեցիում-99m պերտեխնետատով սովորաբար ցույց է տալիս կլանման շատ ցածր մակարդակ: Սա տեղի է ունենում, երբ վնասված են վահանագեղձի ֆոլիկուլները, ինչն էլ հանգեցնում է յոդի կլանման խանգարման:

Վահանաձև գեղձի սցինտիգրաֆիան վերականգնման փուլում ցույց է տալիս կլանման մակարդակի աստիճանաբար բարձրացում՝ պայմանավորված վահանաձև գեղձի կողմից յոդը կլանելու կարողության ուժեղացմամբ, որը լիարժեք ապաքինումից հետո վերադառնում է նորմալ վիճակի։

Բժշկական ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ սովորաբար հայտնաբերվում են գեղձի մեծացում և հիպոէխոգեն գոտի, որը համապատասխանում է բորբոքային հատվածին։ Գունավոր Դոպլեր ուլտրաձայնագրությամբ կարող է հայտնաբերվել ցածր կամ նորմալ անոթային հոսք:

Հազվադեպ է պահանջվում հյուսվածքային ախտորոշում։ Բարակ ասեղային ասպիրացիոն կենսազննումը կարող է օգտակար լինել կասկածելի դեպքերում, օրինակ՝ երբ ցավի գոտին սահմանափակվում է մեկ հանգույցով կամ կոնկրետ հատվածով, տարբերակելու համար միակողմանի ախտահարումը  կիստայի կամ ուռուցքի մեջ արյունազեղումից։

## Բուժում
Բուժման նպատակներն են նվազեցնել հիպերթիրեոզի ախտանշանները և թեթևացնել անհարմարությունը։ Ցավի վերահսկման համար սովորաբար բավարար է միայն ախտանշանային բուժումը՝ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերով կամ ասպիրինով։ Ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների մոտ գլյուկոկորտիկոիդային բուժումը կարող է օգտակար լինել և հաճախ առաջացնում է արտահայտված բարելավում 24-48 ժամվա ընթացքում։ Թիրեոտոքսիկ ախտանշանները վերահսկվում են բետա ադրենապաշարիչներով, ինչպիսիք են ատենոլոլը և պրոպրանոլոլը։

## Եզրակացություն
Դե Կերվենի թիրեոիդիտը ինքնասահմանափակվող հիվանդություն է, որը հաճախ անցնում է առանց բարդությունների՝ երեքից վեց ամսվա ընթացքում։ Անկախ հիվանդության ծանրությունից կամ կիրառված բուժման տեսակից՝ մեծահասակ հիվանդների 20–56%-ի դեպքում, հիպերթիրեոզային փուլից մի քանի շաբաթ անց, զարգանում է անցողիկ հիպոթիրեոզ։ Թեև այն հանդիպում է միայն դեպքերի 5-15%-ում, կայուն հիպոթիրեոզը կարող է զարգանալ տարիներ անց՝ ախտորոշումից հետո։

Դե Կերվենի թիրեոիդիտի կրկնությունը հազվադեպ է, հանդիպում է մոտավորապես դեպքերի 2%-ում, և սովորաբար կրկնակի դրսևորումը տեղի է ունենում ախտորոշումից հետո մեկ տարվա ընթացքում։ Սակայն նկարագրվել են նաև ուշ կրկնությունների դեպքեր՝ մի քանի տարի անց:

## Համաճարակաբանություն
Ենթասուր կամ Դե Կերվենի թիրեոիդիտը հազվադեպ հանդիպող ախտորոշում է՝ տարեկան արձանագրվելով մոտավորապես 100 000 բնակչից 12,1-ի մոտ։ Երեխաները հազվադեպ են հիվանդանում Դե Կերվենի թիրեոիդիտով։ Կանայք ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան տղամարդիկ՝ կանանց և տղամարդկանց հարաբերակցությունը կազմելմում է մոտավորապես 4-7:1։

## Պատմություն
Դե Կերվենի թիրեոիդիտը առաջին անգամ նկարագրվել է 1895 թվականին Մյուգինդի կողմից։ 1904 թվականին Ֆրից դե Կերվենը հիստոլոգիական հայտնաբերման հիման վրա տարբերակել է այս հիվանդությունը թիրեոիդիտի այլ տեսակներից, իսկ 1936 թվականին դե Կերվենը և Ջորդանենգոն հաստատել են ախտորոշումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Thyroid disease
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Կատեգորիա:Վահանագեղձի հիվանդություններ