open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ծալկայի շրջանային մամուլ

**Ծալկայի շրջանային մամուլ**, Վրաստանի Ծալկայի շրջանում հրատարակող մամուլը։

## Պատմություն
Ծալկայում տպարան հիմադրվել է 1935 թվականին, որտեղ 1936 թվականից տպագրվել է «Լենինսկի պուտ-Լենինյան ուղի» (ռուսերեն և հայերեն) շրջանային թերթը. հայերեն էջը լույս է տեսել մինչև 1946 թվականը և 1966-1991 թվականներին։

1962 թվականին Ծալկայի և Թեթրիծղարոյի շրջանների միավորմամբ միացել են նաև շրջանային թերթերը. 1962-1965 թվականներին տպագրվել է «Լենինսկի պուտ» վերտառությամբ՝ որպես միջշրջանային թերթ (եղել է վրացերեն «Լենինուրի գզա» թերթի թարգմանված տարբերակը)։

1991 թվականին վերանվանվել է «Ժամանակի շունչ» և անկանոն պարբերականությամբ տպագրվել մինչև 2000 թվականը։

Պարբերականը լուսաբանել է շրջանի տնտեսական, հասարակական-քաղաքական ու մշակութային կյանքը, անդրադարձել է դպրոցական ու մարզական և այլ հարցերի։

Հայերեն էջի խմբագիրներ են եղել Հրանտ Աբրահամյանը, Հրաչիկ Մելտոնյանը, Վարդան Ղարագյոզ­յանը և ուրիշներ։

## Գրականություն
* Մաղալան Վ., Հայ տեղական մամուլը և գրատպությունը Վրաստանում (1885–1990 թթ.), Ե., 2012:

Կատեգորիա:Վրաստանի մամուլ
Տեսանկյուն (թերթ)

**«Տեսանկյուն»**, հասարակական-քաղաքական, տեղեկատվական, մշակութային ամսաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2006 թվականից Նոյեմբերյանում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ոսկան Սարգսյան։ Լուսաբանում է Տավուշի մարզի գյուղատնտեսական, սոցիալական, կրթամշակութային առօրյան, անդրադառնում է բնապահպանական խնդիրներին, տպագրում է վերլուծական հոդվածներ, մարզային նյութեր, ծանոթացնում է Հայաստանի, Արցախի Հանրապետության և աշխարհում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին, հասարակական-քաղաքական կյանքին։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Ո՛չ հարկահանությանը՝ առանց իշխանության մեջ ներկայացված լինելու

«**Ո՛չ հարկահանությանը՝ առանց իշխանության մեջ ներկայացված լինելու**» (անգլերեն՝ No taxation without representation), քաղաքական կարգախոս, որը ծագել է Ամերիկյան հեղափոխության և Հյուսիսային Ամերիկայի անկախության պատերազմի ժամանակաշրջանում։ Այս կարգախոսի միջոցով Հյուսիսային Ամերիկայի տասներեք բրիտանական գաղութները արտահայտում էին իրենց գլխավոր դժգոհություններից մեկը Բրիտանական կայսրության հանդեպ։ Նրանք գտնում էին, որ Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանի սահմանած որևէ հարկ և տուրք հակասահմանադրական է, քանի դեռ ամերիկաբնակ գաղթականները ներկայացված չէին այդ խորհրդարանում։ Ուստի, խախտվում էին նրանց՝ որպես անգլիացիների հիմնարար ավանդական իրավունքները։

Անգլիական հեղափոխության ժամանակ հաստատվեց այն համոզմունքը, որ իշխանությունը չպետք է սահմանի հարկեր և տուրքեր բնակչության համար, եթե վերջինս որևէ կերպ ներկայացված տվյալ իշխանության մեջ։ Այս ավանդույթը հատկապես ամրագրվեց այն բանից հետո, երբ խորհրդարանի պատգամավոր Ջոն Հեմփդենը հրաժարվեց վճարել Չարլզ Ա թագավորի կամայականորեն սահմանած նավի փողի հարկը։ Բրիտանական կայսրության ամերիկյան գաղութների համատեքստում «Ո՛չ հարկահանությանը՝ առանց իշխանության մեջ ներկայացված լինելու» կարգախոսն առաջին անգամ ի հայտ է եկել իբրև վերնագիր «London Magazine»-ի 1768 թվականի փետրվարի թողարկման մեջ, որտեղ տպագրվել էր խորհրդարանում լորդ Քեմդենի ունեցած ելույթը գաղութների հանդեպ Մեծ Բրիտանիայի ինքնիշխանությունը հռչակելու մասին օրինագծի վերաբերյալ։ Բրիտանական կառավարությունը պնդում էր, որ խորհրդարանի պատգամավորները փաստացի ներկայացնում են ամբողջ ժողովրդին, անգամ եթե նրա մի մասը քվեարկության ճանաճապարհով չի ընտրում իր ներկայացուցչին խորհրդարան՝ իրեն ներկայացնելու համար։

Այս կարգախոսն այնուհետև լայնորեն օգտագործվել է հանուն իրենց քաղաքական ներկայացվածության կամ ընդդեմ զանազան հարկատեսակների պայքարող խմբերի, այդ թվում նաև կանանց, ԱՄՆ մայրաքաղաք Վաշինգտոնի և Կոլումբիայի շրջանի ընտրական իրավունքների համար պայքարող և մի շարք այլ քաղաքական շարժումների կողմից։

## Տես նաև
* Ինքնորոշում
* Մարդու իրավունքներ
* Ոչինչ մեր մասին՝ առանց մեզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնիշխանություն
Կատեգորիա:Կարգախոսներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կարգախոսներ
Տեխնիկական խմբագիր

**Տեխնիկական խմբագիր**, հրատարակչության ոլորտի մասնագետ։

## Պատմություն

Տեխնիկական խմբագիրը կատարում է տեքստերի տեխնիկական  խմբագրում, համակարգում է էջկապողի ու ռետուշողի աշխատանքները, պատրաստում հրատների տեխնիկական և գեղարվեստական մակետները։ Պատասխանատվություն է կրում տպագրության հանձնվող տեքստերի բովանդակության (ամբողջականություն, ճշգրտություն և այլն) և ձևի (կառուցվածք, դիտողական դիզայն, ընկալման հարմարավետություն և այլն) ճշտության համար։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Մարզաշխարհ

«**Մարզաշխարհ**», հայկական մարզական, տեղեկատվական, մշակութային շաբաթաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1993 թվականից Երևանում (մինչև 1995 թվականը՝ ՀՄԸՄ պաշտոնաթերթ)։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղել է Ռոլանդ Շառոյանը։

Պարբերականը ներկայացնում է Հայաստանի մարզական առօրյան, հայ մարզիկների և թիմերի հաջողությունները, հաղթանակները հանրապետական և միջազգային մրցահարթակներում, Հայրենիք-Սփյուռք մարզային համատեղ միջոցառումները (Համահայկական օլիմպիադաներ և այլն), անդրադառնում է հայկական սպորտի խնդիրներին, քարոզում է առողջ ապրելակերպ։ Տպագրում է հարցազրույցներ, անվանի մարզիկների դիմանկար-կենսագրականներ, մեծ տեղ է հատկացնում համաշխարային սպորտի կարևոր իրադարձություններին։

Շաբաթաթերթն ունեցել է «Նավասարդ XI» խորագրով հավելված։ Ներկայում, որպես հավելված, ամիսը 1 անգամ թողարկում է ՖԿՀՊԻ-ի «Հայ արի» (լույս է տեսնում 2004 թվականից) պաշտոնաթերթը։

Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի շաբաթաթերթեր
Մարգարե Արճիշեցի

**Մարգարե Արճիշեցի**, 16-րդ դարի 1-ին կեսի գրիչ։

## Պատմություն
Ապրել է Արճեշում, Մեծոփում, Վանում, Վարագում, Աղթամարի և Խառաբաստա վանքերում։ Աշակերտել է Գրիգորիս Աղթամարցուն։

1522 թվականից ստեղծել է մի շարք ձեռագրեր և պատմամշակութային արժեքավոր հիշատակարաններ։ 1534 թվականին Գրիգորիս Աղթամարցու պատվերով ընդօրինակել է Սաղմոսարան, ընդօրինակել ու կազմել Ճառընտիր (Վանում), Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմության երկու արժեքավոր մատյաններ՝ Գրիգորիս Աղթամարցու խմբագրությամբ, կաֆաներով և նկարազարդումներով. առաջինը՝ 1526 թվականին Խառաբաստա վանքում (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, Հ. Քյուրտյանի ֆոնդ, № 280), երկրորդը՝ 1536 թվականին Վարագում (Երուսաղեմի մատենադարան, № 473)։

Մարգարե Արճիշեցու՝ Գրիգորիս Աղթամարցուն ուղղած նամակ-հիշատակագրություններում (պահպանվել են ձեռագրերում) կան հավաստի փաստեր վերջինիս գործունեության մասին։

## Գրականություն
* Ակինեան Ն., Գրիգորիս Ա կաթողիկոս Աղթամարի, Վնն., 1958։ 
* Սիմոնյան Հ., Հայ միջնադարյան կաֆաներ, Ե., 1975։

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Ֆերմեր (թերթ)

«**Ֆերմեր**», գյուղատնտեսական ամսաթերթ։ Տավուշի գյուղատնտեսության աջակցության մարզային կենտրոնի հրատարակությունն է։

## Պատմություն
«Ֆերմեր» պարբերականը լույս է տեսնում 2000 թվականից Իջևանում։ Խմբագիրը Վահան Կարապետյանն է, տնօրենը՝ Տաթևիկ Նազինյանը։

Պարբերականն անդրադառնում է մարզի գյուղատնտեսական աշխատանքներին, ֆերմերային տնտեսությունների առօրյային ու խնդիրներին, տպագրում է խորհրդատվական, ուսուցողական, մասնագիտական հոդվածներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Մանուել (մանրանկարիչ)

**Մանուել, Նաղաշ Մանուել**, մանրանկարիչ, 15-րդ դարիի Տփղիսի հայ գրչության դպրոցի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Մանուելն ստեղծագործել է Տփղիսում, Կիկեթում, Հաղպատում։ Մատենադարանում պահվում են Մանուելի նկարազարդած 1452 թվականի (ձեռ. № 6806), 1459 թվականի (ձեռ. № 7986) Ավետարանները, 1458 թվականի Ճաշոցը (ձեռ. № 6260), նաև 1293 թվականին Սկևռայում ընդօրինակված Ավետարանը (ձեռ. № 5784), որի տերունական պատկերները («Ավետում», «Ծնունդ», «Տյառնընդառաջ» և այլն) նույնպես ծաղկել է Մանուելը (1445)։ 1463 թվականի Ավետարանը պահվում է Էջմիածնում (ձեռ. № 209), 1 ձեռագիր՝ Ստոկհոլմում։

Մանուելի մանրանկարներին բնորոշ են հորինվածքների ինքնատիպ կառուցվածքը, գունային նուրբ համադրությունները և կատարողական բարձր արվեստը։

## Գրականություն
* Գեւորգեան Ա., Հայ մանրանկարիչներ։ Մատենագիտութիւն (IX–XIX դդ.), Կահիրե, 1998։

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Մարզական Հայաստան

«**Մարզական Հայաստան**», շաբաթաթերթ (մինչև 1966 թվականը՝ եռօրյա), ՀՀ սպորտվարչության ազգային օլիմպիական կոմիտեի մարզական ֆեդերացիայի և պաշտպանամարզատեխնիկական ընկերության պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
մինի|«Հայաստանի ֆիզկուլտուրնիկ» թերթի 1984 թվականի հունիսի 7-ի համարի գլխագիրը
Լույս է տեսել 1956–2003 թվականներին Երևանում (մինչև 1990 թվականը՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի, սպորտկոմիտեի, ՀԱՄԽ-ի պաշտոնաթերթ, 1956-1990 թվականներին կոչվել է «Հայաստանի ֆիզկուլտուրնիկ»)։

Խմբագիրներն են եղել Մարտուն Թութխալյանը, Վիլեն Մարտիկյանը, Սերգեյ Նազարյանը, Թորգոմ Կճոզյանը, Սամվել Մուրադյանը։

Պարբերականը լուսաբանել է ՀՀ մարզական կյանքը, անդրադարձել համաշխարհային սպորտի կարևոր իրադարձություններին, մարզական վարպետության բարձրացմանը, աջակցել հանրապետությունում մարզական տարբեր միջոցառումների նախապատրաստմանն ու անցկացմանը։ Տպագրել է մարզական թեմաներով պատմվածքներ, ակնարկներ, ժամանցներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մարզական Հայաստան» թերթի համարները
* «Հայաստանի ֆիզկուլտուրնիկ» թերթի համարները

Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Մաշտոց (հանդես)

«**Մաշտոց**», հասարակական, կրթամշակութային, հայագիտական եռամսյա հանդես։ Լոռու մարզի «Մաշտոց» կրթամշակութային կենտրոնի հրատարկություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից (անդրանիկ համարը՝ Սուրբ Թարգմանչաց տոնին) Վանաձորում։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղել է Գագիկ Աթաբեկյանը։ Ներկայացնում է հայագիտության, գրականության, մանկավարժության, կերպարվեստի, թատերարվեստի բնագավառների հայ երախտավորներին, ականավոր դեմքերին, ժամանակակից անվանի մարդկանց, տպագրում է քննական, վերլուծության նյութեր, անդրադառնում է հիշյալ ոլորտների նորություններին, կարևոր միջոցառումներին։ «Մաշտոցը» նպաստում է Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանն ու զարգացմանը։

Պարբերականի համարները տարածվում են նաև Արցախում և Սփյուռքում։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Ռեյնջեր-3

***Ռեյնջեր-3***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ,  փորձարկել սարքավորումները և գործընթացները, որոնք հետագայում պետք է կիրառվեին լուսնային և մոլորակային առաքելությունների ժամանակ։ Արձակվել է 1962 թվականի հունվարի 26-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։

Մի շարք անսարքությունների պատճառով կայանը անցավ Լուսնի մոտով 35000 կմ հեռավորության վրա։

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր-3» կայանը առաջինն էր, որ կառուցվել էր նոր Բլոկ II հիմքի վրա, այն ուներ 3,1 մետր բարձրություն, բաղկացած էր 635 մմ տրամագծով հարվածող մասից, որը ծածկված էր փայտով, արգելակող շարժիչներից, ինչպես նաև 1,5 մետր չափերով վեցանկյուն հիմքից։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-3»* կայանը արձակվել է 1962 թվականի հունվարի 26-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Արձակումից հետո տեղի ունեցան մի շարք վթարներ ու խափանումներ, ինչպես կայանի, կրող հրթիռի, այնպես էլ Երկրի վրա գտնվող համակարգերում։ Արդյունքում կայանի Երկրի ուղեծրից Լուսնի ուղղությամբ շարժումը սկսեց 7 ժամ նախատեսվածից շուտ, ինչ պատճառով կայանը Լուսնին հարվածելու փոխարեն անցավ 35000 կմ հեռավորության վրա։

Քանի որ կայանի սարքավորումները դեռ կարող էին օգտագործվել, որոշում կայացվեց փոխել առաքելության ծրագիրը։ Կայանի համակարգչին փոխանցվեց նոր թռիչքի ծրագրային ապահովումը, որը ամբողջական չստացվեց կայանի կողմից, ինչի արդյունքում համակարգիչը շարքից դուրս եկավ։ Դրանից հետո կայանը դարձավ անկառավարելի։ Մինչև հունվարի 31 շարունակվեցին կայանի վերահսկողության վերականգնման փորձերը, մինչ ավարտվեց վառելիքը, և առաքելությունը համարվեց ավարտված։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Կատեգորիա:1962 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Bluepoint Games

**Bluepoint Games**, ամերիկյան ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ և ընդգրկված է PlayStation Studios-ի կազմում։ Գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Օստին քաղաքում (Տեխաս, ԱՄՆ)։

Ընկերությունը հիմնադրվել է Մարկո Տրաշի և Էնդի Օ՛Նիլի կողմից 2006 թվականին, վերջիններս մինչև սա աշխատել են Metroid Prime նախագծի վրա։ Սկզբնական շրջանում ընկերությունը զբաղվում էր սեփական խաղերի մշակմամբ և թողարկմամբ, սակայն ավելի ուշ ընկերությունը սկսկսեց զբաղվել հին խաղերի վերաթողարկմամբ։

## Պատմություն
Bluepoint Games-ի առաջին խաղը դարձավ 2006 թվականին թողարկված Blast Factor խաղը, որը թողարկումը համընկավ PlayStation 3 թողարկման հետ և խաղը դարձավ PS3-ի համար հասանելի երկու խաղերից մեկը։

2009 թվականի օգոստոսի 31-ին ցուցադրվեց God of War և God of War II խաղերի վերամշակված տարբերակները, որոնք նախատեսված էին լինելու PlayStation 3-ի համար։ Երկու խաղերնն էլ Bluepoint Games-ի կողմից վերմշակվեցին և թողարկվեցին 2009 թվականի նոյմեբերի 17-ին Հյուսիսային Ամերիկայում։ Խաղերը մնացած շրջանների համար թողարկվեցին 2010 թվականի մարտ և ապրիլ ամիսներին։

2010 թվականին կայացած Tokyo Game Show միջոցառման ժամանակ, Bluepoint Games-ը հայտարարեց, որ ընկերությունը կրկին զբաղվելու է PlayStation խաղային համակարգի համար նախատեսված հին խաղերի վերաթողարկմամբ։ Առաջին նախագծերը դարձան Ico և Shadow of the Colossus, որոնք մշակված են եղել PlayStation 2 խաղային համակարգի համար։ Այս խաղերը թարմացվեցին PlayStation 3-ի համար և թողարկվեցին 2011 թվականի սեպտեմբերին The Ico & Shadow of the Colossus Collection-ի կազմում։ Մի քանի տարի անց, 2018 թվականին Bluepoint Games-ը թողարկեց Shadow of the Colossus խաղը PlayStation 4-ի համար։ Ինչպես նաև ընկերությունը զբաղվել է Metal Gear Solid HD Collection-ի մշակմամբ, որն իր մեջ էր հավաքել Metal Gear Solid 2: Substance, Metal Gear Solid 3: Subsistence и Metal Gear Solid: Peace Walker խաղերը։ Այն թողարկվեց 2011 թվականի նոյեմբերին։

2012 թվականին Bluepoint Game-ը SuperBot Entertainment-ի հետ միասին վերամշակեց PlayStation All-Stars Battle Royale խաղը։ SuperBot Entertainment վերամշակեց խաղի տարբերակը նախատեսված PS3-ի համար, որի համար օգտագործվեց Bluepoint Games-ի խաղային շարժիչը։

Շնորհիվ խաղացողների և քննադատների բարձ գնահատակաների Respawn Entertainment և Electronic Arts ընկերություները Titanfall խաղի Xbox 360-ի համար նախատեսված տարբերակի մշակումը հանձեցին Bluepoint Games-ին։ Բացի դա, նույն ընթացքում Santa Monica Studio-ն պայմանագիր կնքեց Bluepoint Games-ի հետ, ըստ որի ընկերությունը զբաղվելու էր Flower խաղի PS4 և PS Vita խաղային համարգերի համար նախատեսված տարբերակների մշակմամբ, որոնք միասին թողարկվեցին 2013 թվականի նոյեմբերին։

2020 թվականի հուլիսին Bluepoint Games-ը հայտարարեց Demon's Souls խաղի թարմացված տարբերակի մշակման մասին։ Խաղը թողարկվեց 2020 թվականի նոյեմբերին։

2021 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ստուդիան գնվեց Sony Interactive Entertainment-ի կողմից, որպես PlayStation Studios-ի մաս։

## Խաղերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Ռեյնջեր-4

***Ռեյնջեր-4***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ, ինչպես նաև կոշտ վայրէջի միջոցով հասցնել մակերևույթ սեյսմոգրաֆ։ Արձակվել է 1962 թվականի ապրիլի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։

Կայանի համակարգչի խափանման պատճառով վերահսկողությունը ընդհատվեց, չգործարկվեցին արևային մարտկոցները և նավարկության մոդուլը, արդյունքում կայանը բախվեց Լուսնի չերևացող կողմին առանց որևիցե նշանակալի տվյալների փոխանցման։ Սա ԱՄՆ առաջին տիեզերական սարքն էր, որ հասավ այլ երկնային մարմնի։

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր-4» կայանը առուցվել էր նոր Բլոկ II հիմքի վրա, այն ուներ 3,1 մետր բարձրություն, բաղկացած էր 635 մմ տրամագծով հարվածող մասից, որը ծածկված էր փայտով, արգելակող շարժիչներից, ինչպես նաև 1,5 մետր չափերով վեցանկյուն հիմքից։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-4»* կայանը արձակվել է 1962 թվականի ապրիլի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կրող հրթիռիվ անջատման պահին պարզ դարձավ որ կայանի հետ խնդիր կա։ Երկրի հսկող կայանները ստանում էին Ռեյնջեր 4-ի հաղորդումը, սակայն այն չէր պարունակում որևէ տվյալ տելեմետրիայի մասին, ինչպես նաև համակարգչի կողմից հրամանները կատարելու ապացույցներ չկային։ Առանց պարզված տելեմետրիայի կայանը չէր կարող բացել արևային մարտկոցները, ինչը և հաստատվեց հետագայում։

Այս առաքելության ժամանակ էր, որ Ատլաս - Աջենա հրթիռը առաջին անգամ ամբողջությամբ իրականացրեց կայանի դուրս բերումը ուղեծիր։ Այնքան հաջող, որ համաձայն գնահատականների ուղեծրի ուղղորդման կարիք չկար։ Կառավարման կենտրոնից փորձեր կատարվեցին վերականգնել վերահսկողությունը կայանի նկատմամբ, ինչպես նաև վերահսկել թռիչքը, սակայն դրանք ապարդյուն անցան։ Առանց հոսանքի աղբյուրի կայանի վրա տեղադրված մարտկոցների լարումը սպառվեց ապրիլի 26-ին։ Այնուամենայնիվ, կայանի վրա տեղադրված սեյսմոգրաֆի թույլ հզորության հաղորդիչ կայանը շարունակում էր հաղորդել։ Համաձայն ՆԱՍԱ-ի տվյալների կայանը բախվեց Լուսնի հակադարձ կողմին 9600 կմ/ժ արագությամբ։ Այնուամենայնիվ կայանի բախման վայրը հնարավոր չի եղել բացահայտել Լունար ռեկոնասաս օրբիտերից ստացված բարձր որակի լուսանկարներում։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Կատեգորիա:1962 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Ռեյնջեր-5

***Ռեյնջեր-5***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ, ինչպես նաև կոշտ վայրէջի միջոցով հասցնել մակերևույթ սեյսմոգրաֆ։ Արձակվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։

Չպարզված անսարքության պատճառով կայանը դադարեց ստանալ սնուցում և դադրեցրեց աշխատել։ Այն անցավ Լուսնից 725 կմ հեռավորության վրա։

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր-5» կայանը առուցվել էր նոր Բլոկ II հիմքի վրա, այն ուներ 3,1 մետր բարձրություն, բաղկացած էր 635 մմ տրամագծով հարվածող մասից, որը ծածկված էր փայտով, արգելակող շարժիչներից, ինչպես նաև 1,5 մետր չափերով վեցանկյուն հիմքից։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-5»* կայանը արձակվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Ոչ շատ անց այն պահից երբ կայանը սկսեց թռիչքը դեպի Լուսին, գրանցվեց կայանի համակարգչային համակարգի բարձր ջերմաստիճան, քիչ անց արևային մարտկոցներից հոսանքը դադարեց։ Պարզ դարձավ, որ կարճ միացումը անջատել է մարտկոցները և կայանը ունի ընդամենը մի քանի ժամվա աշխատանքի պաշար։ ՌՇԼ-ի մասնագետները փորձեցին արագ աշխատեցնել հիմնական շարժիչը ուղղելով կայանը դեպի Լուսին։ Շարժիչն աշխատացվեց, սակայն մարտկոցների պաշարն ավարտվեց մինչ շարժիչների կանգը, և հնարավոր չեղավ վերջնականապես ճշգրտել հետագիծը։ Արդյունքում կայանը անցավ Լուսնի մակերևույթից 725 կմ հեռավորության վրա։

Կայանը հասցրեց ուղարկել ընդամենը 4 ժամվա գամմա փորձի արդյունքներ, մնացած ծրագիրը չիրականացվեց։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:1962 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Էնրիկե Կաբրերա

**Էնրիկե Կաբրերա** (Պոսա Ռիկա դե Իդալգո, ), մեքսիկացի քանդակագործ, երաժիշտ և լուսանկարիչ, որը հայտնի է նաև արվեստի գործերի վերականգնման իր աշխատանքներով։

Նա իր կարիերան սկսել է Մեքսիկայի կառավարության հետ վերականգնողական ծրագրերով, և 2010 թվականին ստեղծել է քանդակների իր առաջին հավաքածուն՝ «Trilogía» վերնագրով։ Այդ ժամանակից ի վեր նրա աշխատանքները ցուցադրվել են այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Լուվրի թանգարանը և Պիկասոյի թանգարանը։

## Կենսագրություն
Կաբրերան ծնվել է Մեքսիկայի Վերակրուս նահանգի Պոսա Ռիկա դե Իդալգո քաղաքում 1974 թվականին։ Մեծացել է արվեստասերների ընտանիքում, որով պայմանավորված էլ պատանեկության տարիներին սկսել է հետաքրքրվել երաժշտությամբ և սովորել նվագել այնպիսի գործիքներով, ինչպիսիք են կիթառը, բասը, դաշնամուրը և հարվածային գործիքները։ 1990-ականների սկզբից ի վեր հանդես է գալիս նաև քանդակագործության ասպարեզում՝ որպես նյութ հիմնականում օգտագործելով մետաղը։

Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Լուվրում, Արթ Շոփինգ Սենթրում և Անթիբի Պիկասսոյի թանգարանում, Տոկիոյի Մորի Արվեստի թանգարանում (Ճապոնիա), Ռոքֆելերի, «Meatpacking, Artbasel և Hamptons Fine Art Fair» արվեստի տոնավաճառներում (ԱՄՆ)։ Կաբրերան հայտնի է նաև մի շարք հիմնադրամների հետ իր համագործակցությամբ, այդ թվում՝ որպես դեսպան Ֆրանցիսկ Պապի «Scholas Ocurrentes», «amfAR», ՅՈՒՆԻՍԵՖ, Ռիկի Մարտինի, Էվա Լոնգորիայի և «Les Couleurs Charity» հիմնադրամների հետ։

Կաբրերան հեղինակել է բազմաթիվ արվեստի գործերի վերականգնման աշխատանքներ աշխարհի տարբեր մասերում՝ Մեքսիկայի «CENIDIAP» կերպարվեստի ուսումնասիրության ազգային կենտրոնի, INBA կերպարվեստի ազգային ինստիտուտի հետ համատեղ։

2009 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը, իսկ 2010 թվականին՝ Մեքսիկայի կառավարությունը նրան հանձնարարել են ազգային ժառանգության մաս կազմող մի շարք կարևորագույն քանդակների վերականգնումը, որոնց համար օգտագործել է վերականգնման հնագույն տեխնիկաներ։

Նրա նշանավոր հավաքածուներից են՝ «Եռագրություն» (*Trilogía)**,* «Պալմարիուս» *(Palmarius)*, «Պալմարիուս Քոլորզ» (*Palmarius Colors),* «Սքալ Մայամի Քոլորզ» *(Skull Miami Colors),* «Կավալլո Վելոչե» *(Cavallo Veloce),* «Նայա» *(Naia),* «Ոսկե ցուլը» *(El Toro de Oro)*, «Պլատինե ցուլը» (*El Toro Platino)* և «Մեծ Խնձորը» (*La Gran Manzana)*.

Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը՝ «Պալմարիուսը» այցելել է ավելի քան 28 երկրներ՝ երկարատև ցուցահանդեսների մասնակցելով Փարիզում, Կաննում, Դուբայում, Հռոմում, Ֆլորենցիայում, Տոկիոյում, Միլանում, Նյու Յորքում և Լոս Անջելեսում։  Ինչ վերաբերում է «Մեծ Խնձոր» ստեղծագործությանը, ապա այն 2-րդ դարի հանրային արվեստի առանցքային նախագծերից մեկն է՝ նվիրված Նյու Յորք քաղաքին։ Նախագիծն իրականացվել է ամերիկյան խոշոր անշարժ գույքի գործակալության՝ «Միցուի հոլդինգ»-ին պատկանող «Mitsui Fudosan America Inc.» ձեռնարկության հետ համատեղ, որը նաև խոշորագույնն է Ճապոնիայում։ Սա Նյու Յորքում երբևէ տեղադրված ամենամեծ քանդակն է։

## Ստեղծագործություններ
* *Trilogía*
* *Skull Miami Colors*
* *Virgen de Guadalupe*
* *San Miguel Arcángel*
* *Palmarius*
* *Palmarius Colors*
* *Caballo Veloce*
* *Naia*
* *El Toro de Oro*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:Մեքսիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի քանդակագործներ
Մեծ Բրիտանիայի հայկական տպագրություն

**Մեծ Բրիտանիայի հայկական տպագրություն**, Մեծ Բրիտանիայում հայերեն գրքեր տպագրվել են դեռևս 18-րդ դարի 1-ին կեսից Լոնդոնում, Մանչեստրում, Օքսֆորդում։

Լոնդոնում առաջին գիրքը՝ Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն»-ը (հայերեն և լատիներեն), տպագրվել է 1736 թվականին Կարոլի Ակքերսի տպարանում (տպագրող՝ Վիստոն եղբայրների)։ 1780 թվականին Գրիգոր Խալդարյանը Ջոն Ռիվինգտոնի տպարանում լույս է ընծայել «Դաւանութիւն հաւատոյ եկեղեցեաց Հայաստանեայց» և Ներսես Շնորհալու «Հաւատով խոստովանիմ» աղոթքը (մեկ գրքով)։ 1858 թվականին Կ. Մ. Ուադսի տպարանում տպագրվել է «Նոր կտակարան տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» (վերահրտ.՝ 1859), 1868 թվականին՝ «Գիրք Սաղմոսաց Դաւթի»-ն (վերահրտ.՝ 5 անգամ՝ 1871–1892): Կյուլբերտի և Ռիվինգտոնի տպարանում տպագրվել է միայն «Նոր կտակարան» (6 անգամ, 1871–1895), «Հայկական Ազատ» տպարանում՝ 4 անուն (1891–1895), «Հնչակի» տպարանում՝ 2 անուն (1895, 1896) գիրք։

Մանչեստրում 1864 թվականին Կարապետ Շահնազարյանը տպագրել է Միքայել Ասորու «Ժամանակագրութիւնը», լույս է ընծայել նաև Մեծ Բրիտանիայում առաջին պարբերականը՝ «Երկրագունդը»։ 1889 թվականին Թորոս Ջուղայեցին տպագրել է «Թուղթ հովուական»-ը, 1900-1901 թվականներին լույս է ընծայել «Եկեղեցի Հայաստանեայց» աստվածաբանական հանդեսը։

Օքսֆորդում՝ «Կալդերոն Պրես» տպարանում, 1892 և 1898 թվականներին տպագրվել են Ֆ. Կոնիբերի գրքերից երկուսը։

Մեծ Բրիտանիայի անդրանիկ պարբերականներից են «Հայաստան» (հայերեն, ֆրանսերեն, 1888-1892) հանդեսը, «Լ՚Արմենի» (1889–98, 1898–1906 թվականներին՝ Փարիզում), ՍԴՀԿ-ի «Հնչակ» (1894-1904, 1887 թվականից՝ Ժնև, Աթենք, Փարիզ) պաշտոնաթերթը, երգիծական-քաղաքական «Ապտակ» (1895-1897, 1894 թվականին՝ Աթենք), Վերակազմյալ հնչակյան կուսակցության «Մարտ» (1897-1901, խմբագիր՝ Արփիար Արփիարյան) ամսաթերթը, «Պատանի» (1902-1907) պատկերազարդ հանդեսը (բոլորը՝ Լոնդոն), «Վաղուան ձայնը» (1898, Մանչեստր) և այլն։ Լոնդոնում լույս են տեսել նաև հասարակական, գրական «Արեգակ» (1964–1968) ամսաթերթը, Լոնդոնի հայ երիտասարդական միության «Սարտարապատ» (1971–1973, հայերեն, անգլերեն) ամսագիրը, «Արեգակի» շարունակությունը համարվող «Լոնդոն» (1974–76) ամսաթերթը, ազգային, հասարակական, մշակութային «Էրեբունի» (1979–1994) երկշաբաթաթերթը և այլն, Մանչեստրում՝ «Սևան» պարբերաթերթը (1959-1960)։ Ցայսօր հրատարակվել է շուրջ 20 անուն պարբերական։

Ներկայում լույս է տեսնում հասարակական, քաղաքական «Նոր սերունդի ձայն» (1998 թվականից, Լոնդոն) ամսաթերթը։

Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Կատեգորիա:Բրիտանահայ մամուլ
Մարտիկ (թերթ)

«**Մարտիկ**», շաբաթաթերթ։ ԼՂՀ ՊԲ պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1993 թվականից Ստեփանակերտում (№ 1–4-ը՝ «Մարտական թերթիկ»)։ Խմբագիրներ՝ Վալերի Աթաջանյան (1993-1994), Վահրամ Աթանեսյան (1995-1996), Հրանտ Ալեքսանյան (1996-1998), Մարսել Պետրոսյան (1998-2004), Սուրեն Սարումյան (2004 թվականից)։

Լուսաբանում է ԼՂՀ ՊԲ-ի կարևոր իրադարձությունները, բանակային կյանքը, վերլուծում Ղարաբաղյան պատերազմի դասերը, ներկայացնում ռազմական գործողությունների ժամանակագրությունը, բանակի կազմավորման գործընթացը, տպագրում նյութեր զոհված ազատամարտիկների և պատերազմի մյուս մասնակիցների սխրագործությունների մասին, հոդվածներ՝ ռազմահայրենասիրական դաստիարակության, բանակ-հասարակություն կապերի վերաբերյալ։

«Պատերազմական օրագիր» խորագրով ներկայացրել է ռազմաճակատային շաբաթվա իրադարձությունների ամփոփագրերը։

Մինչև 2006 թվականը տպագրել է նաև ռուսերեն նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մարտիկ» շաբաթաթերթ  – ԱՀ ՊՆ կայք

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ռազմական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Արցախի թերթեր
Մարտ (թերթ)

«**Մարտ**», գրական, քաղաքական և հասարակական պատկերազարդ թերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1911-1916 թվականներին Մոսկվայում (երկշաբաթաթերթ, կիսամսյա, ամսաթերթ)։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղել է Արշակ Թումանյանը (Կայծունի)։

Պարբերականը տպագրել է Հայաստանի, Կովկասի, Ռուսաստանի ներքին կյանքին առնչվող տեղեկություններ, նյութեր՝ գրականության տեսության վերաբերյալ, գեղարվեստական ստեղծագործություններ, թարգմանական գործեր։ Քննադատել է հայ մեծահարուստներին, եկեղեցու գործիչներին՝ ազգային կարիքների հանդեպ անտարբեր վերաբերմունքի համար։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Լյուք Մարսել

**Լյուք Անդրե Մարսել** (, ), ֆրանսիացի մշակութային գործիչ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Լյուք Անդրե Մարսելը ծնվել է 1919 թվականի փետրվարի 26-ին Լիոնում։ Լիոնում ստացել է բանասիրական և երաժշտական կրթություն։ 1940 թվականին հաստատվել է Փարիզում։

Ուսումնասիրել է հայկական երաժշտությունն ու բանաստեղծությունը։ 1952 թվականին Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում ուսումնասիրել է հայկական ձեռագրերը։ Գրիգոր Նարեկացու ծննդյան 1000-ամյակի առթիվ ընդարձակ ուսումնասիրություն է տպագրել «Կայե դյու Սյուդ» (ֆրանսերեն) պարբերականում՝ ներկայացնելով 25 էջ թարգմանություն «Մատյան ողբերգության» պոեմից։

Թարգմանել է Դ. Վարուժանի ստեղծագործություններից՝ «Վարուժան. բանաստեղծություններ» (աշխատակցությամբ՝ Կ. Փոլադյանի, 1969), որտեղ ներկայացրել է նաև Դ. Վարուժանի գրական գործունեությունն ու կենսագրությունը։ «Հայ բանաստեղծություն (V դ-ից մինչև մեր օրերը)» անթոլոգիայում (1975, կազմ.՝ Ռուբեն Մելիք) զետեղված են Լյուք Անդրե Մարսելի մի շարք թարգմանություններ (հայկական ժողովրդական երգեր, Գրիգոր Նարեկացու, Դավիթ Սալաձորցու, Պ. Դուրյանի, Դ. Վարուժանի, Մ. Մեծարենցի, Ե. Չարենցի և ուրիշների գործերից)։

Լյուք Անդրե Մարսելը մահացել է 1992 թվականին Լիոնում։

## Մատենագիտություն
* *Le Courrier musical de France*, n° 37, premier trimestre 1972, p.&nbsp;49-51.
* *Hélène ou le jeu Troyen*, tragédie en 2 actes. Richard-Masse Editeurs Paris 1949

## Արտաքին հղումներ
* Documents INA : Concerto n°1 pour piano et orchestre, 14 septembre 1968, Orchestre National de l’ORTF, Daniel Chabrun chef d’orchestre et Jacqueline Eymar pianiste
* Orchestre national de l’ORTF, Daniel Chabrun, direction, Jacqueline Eymar, pianiste, le 14 septembre 1968 : Concerto n°1 pour piano et orchestre de Luc-André Marcel
* Concert de l’Orchestre de chambre de l’ORTF, André Girard, direction, le 2 décembre 1969 : *Mythologies*, extrait : *La Métamorphose de Narcisse* de Luc-André Marcel
* Concert de l’Orchestre de chambre de l’ORTF, Roger Delage, direction, Pierre Thibaud, trompette, le 29 décembre 1970 : *Lyres* (extraits) pour trompette et orchestre à cordes de Luc-André Marcel
* ''Toccata'' de Luc-André Marcel, Jacqueline Eymar, piano 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ
Ռոտշիլդի մրցանակ

**Ռոտշիլդի մրցանակ** (  իսրայելական մրցանակ է, որը շնորհում է Ռոտշիլդների ընտանիքի Յադ հա Նադիվ բարեգործական հիմնադրամը Իսրայելում։ Մրցանակները հանձնվում են 1959 թվականից ինը` ճարտարագիտության, գյուղատնտեսության, հասարակական գիտությունների, կենսագիտության, հումանիտար գիտությունների, հրեական գիտության և քիմիայի, ֆիզիկայի մաթեմատիկայի  ոլորտներում։ Մրցանակները տրվում են երկու տարին մեկ, բայց ոլորտները բաժանվում են երկու խմբի, այնպես որ յուրաքանչյուր ոլորտ կրկնվում է չորս տարին մեկ և շնորհվում է յուրօրինակ և առանձնահատուկ հետազոտական աշխատանքի համար։

Մրցանակի խորհրդատվական խորհուրդը նշանակվում է չորս տարի ժամկետով և բաղկացած է նախագահից և ութ անդամից։ Խորհուրդի նախագահը պրոֆեսոր Շաֆի Գոլդվասերն է որ այս պաշտոնը զբաղեցնում է 2015 թվականից։ 2019 թվականից խորհրդի մյուս անդամներն են  Լորդ Ռոտշիլդի ներկայացուցիչ պրոֆեսոր Մենահեմ Յաարին, Իսրայելի վարչապետի ներկայացուցիչ Լեա Նեսսսը, Երուսաղեմի Եբրայական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի ներկայացուցիչ, պրոֆեսոր Մարգալիտ Ֆինկելբերֆը, Իսրայելի կրթության նախարարության ներկայացուցիչ պրոֆեսոր Խաիմ Թեյթելբաումը, Երուսաղեմի Հրեական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի ներկայացուցիչ, պրոֆեսոր Դաֆնա Լևինսոն-Զամիրը,, Տեխնիոնի հոգաբարձուների խորհրդի ներկայացուցիչ պրոֆեսոր Շիմոն Բրանդոնը և  Թել Ավիվի համալսարանի հոգաբարձուների խորհուրդի պրոֆեսոր Նոգա Ալոն։ Նախկին նախագահներն էին  Շնեոր Զալման Աբրամովը (1984-1992) և պրոֆեսորներ Դոն Պատինկինը (1993-1994), Մայքլ Բրունոն (1996-1995), Իլան Խաթը (2002-1997), Յեհուդիտ Բիրակը (2004-2010) և Էիտանը (2011 -2015)։

Մրցանակի թեկնածուներ կարող են առաջադրվել՝ Իսրայելի համալսարանների ղեկավարները, Իսրայելի համալսարանների ֆակուլտետների դեկանները, համապատասխան բաժինների ղեկավարները և Իսրայելի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամները, ինչպես նաև ցանկացած անձ, որ ստացել է Ռոտշիլդի մրցանակը նախկինում, պայմանով, որ նա թեկնածու առաջադրի այն ոլորտում, որտեղ նա ստացել է մրցանակը։ 2012 թվականին մրցանակը յուրաքանչյուր հաղթողի համար կազմում էր  50,000 ԱՄՆ դոլար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Գիտական մրցանակներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պարգևներ
Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով
Մարկոս (գրիչ)

**Մարկոս**, 14-րդ դարի վերջի գրիչ, մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ապրել ու ստեղծագործել է Ղրիմում։ 1374–1401 թվականներին գրել և ընդօրինակել է մի քանի մատյան, որոնց հիշատակարաններում արժեքավոր տեղեկություններ կան ղրիմահայ գաղթավայրի գրչության արվեստի մասին։ Մարկոսի՝ մեզ հայտնի բոլոր ձեռագրերը պահվում են Մատենադարանում (ձեռ. № 1925, 7402, 7438, 7446)։

## Գրականություն
* ԺԴ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ. 1301–1400 թթ. (կազմ.՝ Լ. Խաչիկան), Ե., 1950։

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Գրիգոր Մարիկյան

**Գրիգոր Վասիլի Մարիկյան** (), հայ բեմանկարիչ, նկարիչ-ձևավորող։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Մարիկյանը ծնվել է 1950 թվականի փետրվարի 22-ին Լապտև-Լոգում (ՌԴ Ալթայի երկրամաս)։ 1974 թվականին ավարտել է ԵԳՈՒ-ն, 1982 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետի թատերական ձևավորման բաժինը։

1974-1976 թվականներին աշխատել է Հեռուստառադիոպետկոմում՝ որպես նկարիչ-ձևավորող, 1982-1990 թվականներին՝ բեմադրող նկարիչ։ 1990-1992 թվականներին եղել է  «Երկիր ավետյաց», 1994-2002 թվականներին՝ «Հայ զինվոր» թերթերի նկարիչ ու գեղարվեստական խմբագիր։ 1993 թվականին դարձել է «Նաիրի» հրատարակչության գլխավոր նկարիչ։

Նկարազարդել և ձևավորել է Վ. Իսրայելյանի «Չնվաճված աշխարհամաս» (1990), Օ. դը Բալզակի «Շագրենի կաշին» (1992), Ե. Չարենցի «Ընտիր երկեր» (1997), Լեռ Կամսարի «Կարմիր օրեր» (2000), Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» (2005), Զ. Ավետիսյանի «Նարեկացու մատյանը» (2005), Մ. Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ» (2006), Ի. Մամյանի «Մարտնչող լեռնահովիտ» (2006), Հ. Թամրազյանի «Երկեր» (հ. 1–4, 2006–12), Ն. Ադոնցի «Երկեր» (հ. 1–6, 2006-2012), Խ. Դաշտենցի «Ռանչպարների կանչը» (2010), Հ. Շիրազի «Անի» (2011), Վ. Գրիգորյանի «Պատմավեպեր» (2011), Ռ. Շառոյանի «Հովն ընկավ» (2012) և այլ գրքեր։

Գրիգոր Մարիկյանը մահացել է 2017 թվականի ապրիլի 9-ին Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բեմանկարիչներ
Շուխոնց Ավետարան

«**Շուխոնց ավետարան**», թղթե ձեռագիր մատյան։

## Պատմություն
Գրվել է 1669 թվականին Նոր Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքում (գրիչ՝ Բարսեղ)։ 1750-1760 թվականներին Ավետարանը եղել է Շուխյան գերդաստանի (Աշտարակում) սեփականությունը (այստեղից էլ՝ անվանումը)։ Այն նվիրաբերվել է տեղի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցուն, ապա տարվել Կարմրավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, 1931 թվականից Մատենադարանում է (ձեռ. № 6436, 280 թերթ, 23 x 17,5 սմ, երկսյուն, բոլորաձև երկաթագիր)։

Պահպանակները (4) մագաղաթից են, կազմը թավշապատ տախտակ է՝ արծաթե բարձրաքանդակ կրկնակազմով։

«Շուխոնց ավետարան» նկարազարդված է 3 ավետարանիչների դիմապատկերներով, 10 խորանով, կիսախորանով, լուսանցազարդերով։

2008 թվականից ամեն տարի Թարգմանչաց տոնին «Շուխոնց ավետարան» Մատենադարանից տարվում է Օշականի Սբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի, որպեսզի ուխտավորները հաղորդակցվեն Ավետարանի հրաշագործ զորությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շուխոնց ավետարանը՝ Օշականում

6436
Ռեյնջեր-6

***Ռեյնջեր-6***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ։ Արձակվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կայանի վրա տեղադրված էին 6 իրարից անկախ հեռուստախցիկներ, երկու լայն անկյունով և չորս նեղ անկյունով։ Բարձր հուսալիության պահովման համար ամեն խցիկը ուներ իր առանձին հոսանքի աղբյուրը, ժամացույցն ու հաղորդիչը։ Հեռուստախցիկների համակարգի խափանման պատճառով լուսանկարներ հնարավոր չեղավ ստանալ, չնայած դրան սարքը հաջողությամ հարվածեց Լուսնի մակերևույթին։

## Կայանի կառուցվածք
«Ռեյնջեր 6», «Ռեյնջեր-7», «Ռեյնջեր-8» և «Ռեյնջեր-9» կայանները կառուցվել էին նոր Բլոկ 3 հիմքի վրա։ Կայանն ուներ 1,5 մետր չափերով ալյումինե վեցանկյուն հիմք, որի վրա տեղադրված էին շարժիչները և ուժային համակարգերը, վերին մասում տեղադրված էր կոնաձև աշտարակ որի վրա էլ տեղադրված էին հեռուստախցիկները։ Կայանը ուներ երկու արևային մարտկոցներով թևեր, որոնց չափերն էին 739 մմ լայնություն և 1537 մմ երկարություն։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք, իսկ կոնաձև աշտարակի վերին մասում տեղադրված էր գնդաձև քվազի բազմակողմանի անտենա։ Կայանի ամբողջական առավելագույն լայնությունը կազմում էր 4,6 մ, իսկ բարձրությունը կազմում էր 3,6 մ։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-6»* կայանը արձակվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Արձակումը անցավ հաջող, և կայանը ուղևորվեց դեպի Լուսին։ Հունվարի 31-ի վաղ առավոտյան կատարվեց հետագծի ուղղորդման մանյովր, որի արդյունքում սարքը ուղղորդվեց դեպի Լուսնի մակերևույթի Հանդարտության ծով։

Փետրվարի 2-ին «Ռեյնջեր-6»-ը սկսեց անկումը։ Բախումից 13 րոպե և 10 վայրկյան առաջ հրաման տրվեց միացնել հեռուստախցիկները, սակայն ոչ մի գործողություն կայանը չկատարեց։ Կայանի բոլոր մյուս համակարգերը աշխատում էին նախատեսվածին համաձայն։ Ժամը 01:24-ին կայանը բախվեց Լուսնին, և նրանից հաղորդումները ընդհատվեցին։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977

Կատեգորիա:1964 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Լուի Մարիես

**Լուի Մարիես** (, ), ֆրանսիացի հայագետ, բանասեր։

## Կենսագրություն
Լուի Մարիեսը ծնվել է 1876 թվականի օգոստոսի 19-ին Փարիզում։ Եղել է Հիսուսյան ուխտի անդամ։ Տիրապետել է լատիներենին, հին և նոր հունարենին, եբրայերենին, ռուսերենին, հայերենին։ Աշակերտել է Անտուան Մեյեին, Ֆրեդերիկ Մակլերին։

Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ճեմարանի անդամ (1934 թվականից)։ 1926 թվականին Փարիզի Կաթոլիկական ինստիտուտում բացել է դասական հայերենի ամբիոն, որը ղեկավարել է մինչև 1952 թվականը, 1928 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Արևելյան կենդանի լեզուների ազգային դպրոցում։

«Ուսումնասիրություն Եզնիկի մոտ գոյություն ցույց տվող մի քանի անունների և բայերի մասին» (1928) աշխատության մեջ Լուի Մարսելը լուսաբանել է լեզվաբանական ու բանասիրական մի քանի խնդիրներ։ «Հայերենի ցոյական անցյալ կատարյալի և ստորադասականի կազմության մասին» (1931) ուսումնասիրության մեջ անդրադարձել է հայ-ի խոնարհման մի քանի հարցերի։ Թարգմանել և ծանոթագրել է Եզնիկ Կողբացու «Յաղագս Աստծոյ» («Եղծ աղանդոց») երկը, որը 1960 թվականին հրատարակել է Շառլ Մերսիեն։ Հայագիտական հոդվածներ է հրապարակել «Հանդէս ամսօրեայ», «Հանդէս հայագիտութեան» և ֆրանսիական մի շարք պարբերականներում։

Լուի Մարիեսը մահացել է 1958 թվականի նոյեմբերի 19-ին  Շանտիյիում (Ֆրանսիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mariès, Louis (1876-1958)

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանասերներ
Մալաթիայի ավետարան

«**Մալաթիայի ավետարան**», ձեռագիր մատյան (Մատենադարան, ձեռ. № 10675): Ընդօրինակել և ծաղկել է Թորոս Ռոսլինը 1267-1268 թվականներին Հռոմկլայում՝ Հեթում Բ թագավորի որդի Լևոնի և Կոստանդին Ա Բարձրբերդցի կաթողիկոսի պատվերով): Ձեռագիրը (մագաղաթ, թուղթ, չափերը՝ 22 x 17,2 սմ) բաղկացած է 332 թերթից (երկսյուն), բոլորգիր է։ Պատկերազարդված է տերունական տեսարաններով, ավետարանիչների, Աստվածամոր, Հիսուսի և ուրիշների դիմապատկերներով, նաև խորաններով, կիսախորաններով, լուսանցազարդերով։ Ունի հիշատակարաններ, արծաթե կրկնակազմ՝ ականակուռ, ոսկեզօծ բարձրաքանդակ պատկերներով (կազմարար՝ Առաքել Հնազանդենց)։

## Ծանոթագրություններ

10675
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Մատթեոս Դպիր Պալատեցի

**Մատթեոս Դպիր Պալատեցի**, 18-րդ դարի մատենագիր, տոմարագետ։

## Կենսագրություն
Քրոջ՝ Բրաբիոն Նոտար Պալատեցու հետ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսում՝ իրենց տանը բացած դպրոցում։

Ապեհասլ Իսաք Հրեայի աջակցությամբ 1776-1778 թվականներին կազմել է կրոնական տոնացույց՝ «Տետրակ տօնացոյցի», որը պագրվել է 1776 թվականին Կ. Պոլսում՝ Բարսեղ Սեբաստացու տպարանում։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Տետրակ տօնացոյցի, որ ցուցանէ զկարգեցեալ տօնս սրբոյն Աստուծոյ. զպահս եւ զկիւրակէս ըստ կարգադրութեան մօր մերոյ Սրբոյ եկեղեցւոյ»։ 1778 թվականին տպագրված տոնացույցի տիտղոսաթերթը նույնն է, 1777 թվականի տիտղոսաթերթում՝ «Տետրակ տօնացոյցի, որ ցուցանէ զկարգեցեալ տօնս, զպահս եւ զկիւրակէս 1777 ամի տեառն...»։

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Ռաֆիկ Ղազարյան

**Ռաֆիկ Արշալույսի Ղազարյան** (), հայ գրադարանագետ, մատենագետ։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Ղազարյանը ծնվել է 1946 թվականի մայիսի 2-ին Սարիգյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում)։ 1972 թվականի ավարտել է Երևանի պետական համալսարան։

1971 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի ազգային գրադարանում (1995 թվականից՝ փոխտնօրեն)։ 2004 թվականին դարձել է Հայկական գրադարանային ընկերակցության փոխնախագահ։

Լույս են տեսել Ռաֆիկ Ղազարյանի «Գաբրիել Սունդուկյան» (1976), «Եղիշե Չարենց» (համահեղինակ, 1977), «Սայաթ-Նովա» (1987), «Իրականի և ցանկալիի հոլովույթում» (2003), «Կոմիտաս» (2009), «Վահան Տերյան։ Ինչպե՞ս երգեմ հիշատակը քո...» (1985, 2005) գրադարանագիտական, մատենագիտական աշխատությունները։ Կազմել և խմբագրել է «Մտքի թռչող թևերը» (2006)՝ գրքի մասին ասույթների ժողովածուն, կազմել է «Եղիշե Չարենց-80» (1977), «Վահան Թեքեյան-100» (1978) տարեգրությունները։

## Պարգևներ
* ՀԱԳ «Հակոբ Մեղապարտ» մեդալ (2004), 
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ (2004), 
* ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալ (2012)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մատենագիտություն

Կատեգորիա:Հայ գրադարանագետներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Մատենադարան ժողովրդյան

«**Մատենադարան  ժողովրդյան**», առողջապահական ամսագիր։

## Պատմություն
Հրատարակվել է 1882-1885 թվականերիին Կ. Պոլսում։ Խմբագիրը եղել է Մանվել-Բարունակ Ություճյանը։

Տպագրել է նյութեր երկարակեցության, արյան հատկությունների, առողջապահական դաստիարակության, մարդակազմության, հիգիենայի, մաշկային հիվանդությունների, պատվաստման օգտակարության և այլնի վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մատենադարան  ժողովրդյան» ամսագրի համարները
* «Մատենադարան ժողովրդեան» (Matenadaran zhoghovrdean), 1884

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Մասյաց աղավնի (հանդես)

«**Մասյաց աղավնի**», հասարակական-քաղաքական և պատմամշակութային եռամսյա հանդես։ Ղրիմահայոց ընկերության պաշտոնոնական հրատարակությունն է։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1990 թվականից Սիմֆերոպոլում՝ որպես Գ. Այվազովսկու «Մասեաց աղաւնի» ամսագրի շարունակություն։ Գլխավոր խմբագիրներ՝ Սերժ Հովհաննիսյան, Օլեգ Գաբրիելյան, Վահան Վերմիշյան (2007 թվականից)։

Պարբերականը տպագրում է հոդվածներ, տեղեկություններ ղրիմահայ համայնքների վերակազմավորման գործընթացի ներկա վիճակի, Հայաստանի և սփյուռքահայ համայնքների հետ կապերի ամրապնդման, Ղրիմի հասարակական-քաղաքական կացության, հայ ժողովրդի, մասնավորապես՝ ղրիմահայերի պատմական անցյալի և այլ խնդիրների մասին։

ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը 2010 թվականին «Մասյաց աղավնի» հանդեսը ճանաչել է Սփյուռքի լավագույն լրատվամիջոցներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Թեոդոսիայում
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ղրիմահայ մամուլ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական հանդեսներ
Մարդ և հասարակություն

«**Մարդ և հասարակություն**», գիտամեթոդական ամսագիր։

## Պատմություն
Պարբերականը հիմնադրել է ՀՀ ԿԳՆ կրթության ազգային ինստիտուտը։ Լույս է տեսնում 2008 թվականից Երևանում։ Խմբագիրը Սարիբեկ Հակոբյանն է։

Ամսագրի «Հասարակագիտություն և հանրակրթություն», «Կրթական բարեփոխումներ», «Երեխան և աշխարհը», «Քաղաքակրթությունների ճանապարհին» բաժինների հոդվածներում մեկնաբանվում և վերլուծվում են հասարակագիտական և կրթական հրատապ ու կարևոր հարցեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Կանանց ֆուտբոլ

**Կանանց ֆուտբոլ,** գոյություն ուներ բավականին երկար ժամանակ, բայց մինչև 1970-ականները, երբ այն սկսեց կազմակերպված ձևեր ընդունել, սպորտը կապված էր բարեգործական խաղերի և ֆիզիկական վարժությունների հետ։ Մինչև 1970-ականները ֆուտբոլը դիտվում էր որպես տղամարդկանց սպորտ։ Կանանց ֆուտբոլի զարգացման հետ մեկտեղ ի հայտ եկան մեծ մրցումներ՝ ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային մակարդակներում։ Որոշ երկրներում կանանց ֆուտբոլը կանանց համար ամենահարգված թիմային խաղերից մեկն է։ Այն նաև կանանց այն սակավաթիվ մարզաձևերից է, որտեղ կան պրոֆեսիոնալ լիգաներ։

Կանանց ֆուտբոլի ճանաչման համար պայքարը հեշտ չէր։ Այս մարզաձևն իր առաջին ծաղկումն ապրեց դեռ 1920-ականներին Մեծ Բրիտանիայում, երբ որոշ հանդիպումներ հաճախում էին ավելի քան 50,000 հանդիսատես։ Բայց 1921 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան քվեարկեց այն արգելելու համար իր անդամ ակումբների կողմից օգտագործվող բոլոր դաշտերում։ Արգելքը վերացվել է միայն 1971 թվականի հուլիսին։[thumb|250px|[ՈՒԵՖԱ-ի կանանց գավաթ։ 2005 թվականի եզրափակիչը Պոտսդամում։]]

## Պատմություն
### Պաշտպանական գործարանների աշխատողների գավաթ
Պաշտպանական գործարանների աշխատողների գավաթը () Պաշտպանական գործարանների աշխատողների գավաթը մեկնարկել է 1917 թվականի օգոստոսին։ Այն պաշտոնապես կոչվում Էր «Թին Վեարի և Թիս Ալֆրեդ Վուդի պաշտպանական գործարանների կանանց գավաթ» ()։ Դրան մասնակցել են հյուսիսարևմտյան Անգլիայի պաշտպանական գործարանների աշխատակցուհիների թիմերը։ Առաջին գավաթակիրները դարձան «Blyth Spartans» - ը, որոնք 1918 թվականի մայիսի 18-ին Միդլսբրոուում 5-0 հաշվով հաղթեցին Բոլկոուի «Vaughan» թիմին վերախաղարկված եզրափակչում։ 1918-1919 թվականներին մրցաշրջանում Գավաթը ստացավ Ջերոուի Պալմերի նավաշինարանների թիմը, որը 1-0 հաշվով հաղթեց Նյուքասլի Հարթլփուլի Քրիստոֆեր Բրաունի թիմին։

### Կանանց Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիայի մարտահրավեր գավաթ
Այն բանից հետո, երբ 1921 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան արգելեց կանանց թիմերը, ստեղծվեց կանանց Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան, որը կազմակերպեց կանանց Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիայի կանչի գավաթը ()։ Արծաթե գավաթը նվիրաբերվել է ասոցիացիայի առաջին նախագահ Լեն Բրիջեթին։ Առաջին մրցաշրջանը, որին մասնակցել են 24 թիմեր, տեղի է ունեցել 1922 թվականի գարնանը։ Առաջին հաղթողը «Stoke Ladies» թիմն էր, որը 1922 թվականի հունիսի 24-ին 3-1 հաշվով հաղթեց «Doncaster and Bentley Ladies» - ին։

### Կանանց ֆուտբոլի եվրոպական միջազգային ֆեդերացիա
1969 թվականի նոյեմբերին կազմակերպվեց կանանց ֆուտբոլի եվրոպական միջազգային ֆեդերացիան (FIEFF): Martini & Rossi-ի հովանավորությամբ Իտալիայում անցկացվել է 1970 թվականի կանանց աշխարհի առաջնությունը։ Այնուհետև անցկացվել է 1971 թվականի կանանց աշխարհի առաջնությունը Մեքսիկայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Վասակ Դարբինյան

**Վասակ Էնգելսի Դարբինյան** (), լրագրող, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1982 թվական)։ 1982-1985 թվականին աշխատել է «Երևանի համալսարան», 1996–1999 թվականին՝ «Առավոտ», 2009–2012 թվականին՝ «Ժամանակ» (2011–2012 թվականին՝ պատասխանատու խմբագիր) թերթերի խմբագրություններում, 1999–2001 թվականին, միաժամանակ՝ «Հ1» (այժմ՝ «1»), «Արմենիա», «Ա1+» հեռուստաընկերություններում՝ որպես խմբագիր։

1991–1993 և 2006–2008 թվականին՝ «Հայք», 1994–1995 թվականին՝ «02», 2001–2002 թվականին՝ «Այբ–Ֆե», 2001–2010 թվականին՝ «Տարեգիր» թերթերի և «Տարեգիր. am» կայքի գլխավոր խմբագիր։

2014 թվականից՝ Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի փորձագետ։

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Եղինջ (հանդես)

**«Եղինջ»**, երգիծական հանդես (ամսագիր, 1997 թվականից՝ կիսամսյա)։

## Պատմություն
Առաջին երգիծական հանդեսը Հայաստանի անկախացումից հետո։

Լույս է տեսել 1990–2001 թվականներին Վանաձորում։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Սամվել Խալաթյան։ Ծաղրել է անցումային շրջանի պարսավելի երևույթները։ Տպագրել է նաև դասական ու ժամանակակից հայ և օտարազգի երգիծաբանների փոքրածավալ ստեղծագործություններ։

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Միքայել Բաղդասարյան (նկարիչ)

**Միքայել Միքայելի Բաղդասարյան** (), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։ Աշոտ Բաղդասարյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Վաստակավոր նկարիչ (1971 թվական)։ Ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը (1936 թվական), Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտը (1950 թվական)։ 1956 թվականին վերապատրաստվել է Մոսկվայի պոլիգրաֆիայի ինստիտուտում (գրքի ձևավորում և նկարազարդում)։

1931–1936 թվականներին եղել է «Ավանգարդ» թերթի, «Հոկտեմբերիկ» մանկական հանդեսի (նաև 1945–1948 թվականներին) նկարիչը և պատկերազարդման բաժնի վարիչը։

1950–1985 թվականներին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում (խմբագիր, նկարիչ)։

1966 թվականից աշխատակցել է «Պոլիգրաֆիստ» հանդեսին։ Նկարազարդել և ձևավորել է շուրջ 300 գիրք՝ Մկրտիչ Արմենի «Հիանալի սերմեր» (1934 թվական), Մարգարիտա Դարբինյանի «Սուլդին ու Բուլդին» (1936 թվական), Նաիրի Զարյանի «Մանկական» (1940 թվական), Խաչատուր Աբովյանի «Մանուկներին» (1948 թվական), Աթաբեկ Խնկոյանի «Առակներ» (1953 թվական), Դերենիկ Դեմիրճյանի «Պույպույ մուկիկը» (1958 թվական), Հենրի Լոնգֆելլոյի «Հայավաթի երգը» (1958 թվական), «Հայ գրողների դիմանկարներ» (1962 թվականին, 35 դիմապատկեր), Ռուբեն Գաբրիելյանի «Բնագիտական զրույցներ» (գիրք Ա, Բ, 1956 թվականին, 1959 թվականին), Բորիս Պոլևոյի «Պատմություն իսկական մարդու մասին» (1960 թվական), «Արկածային գրադարան» (1961–1966 թվականներ) մատենաշարի 22 անուն գիրք, Վախթանգ Անանյանի «Հայաստանի կենդանական աշխարհը» (հատոր 1–4, 1961–1967 թվականներ), Մայն Ռիդի «Անգլուխ ձիավորը», Ս. Սարգսյանի «Պետրոս Դուրյան»։

Հեղինակ է ծաղրանկարների, 120-ից ավելի մատենանիշների, գրաֆիկական գործերի։

Մասնակցել է գրքարվեստին նվիրված բազմաթիվ ցուցահանդեսների, արժանացել պարգևների։

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ