open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ստալագմիտներ

[մինի|աջից|200px|Ստալագմիտներ Սատանայի քարայրում (Teufelshöhle), [Գերմանիա]]
[մինի|աջից|200px|Ստալագմիտ «Վհուկի մատ» [Կարլսբադի քարանձավներ (ազգային պարկ)|Կարլսբադի քարայրում, ԱՄՆ]]

**Ստալագմիտներ**, պտկաքար (հուն. σταλαγμίτης&nbsp;-&nbsp;կաթիլ), հոսանստվածքային (հաճախ կրաքարային) սյունաձև, կոնաձև գոյացումներ են, որոնք առաջանում են քարայրների հատակին, բարձրից կաթող կալցիումի կարբոնատով հագեցած ջրային կաթիլներից գազերի հեռացման և դրանց գոլորշիացման հետևանքով նստող աղերից։ Ստալագմիտները բարձրանում են ստալակտիտների դեմ հանդիման և երբեմն միանալով նրանց՝ առաջացնում են սյուներ (ստալագնատներ)։

## Տես նաև
* Ստալակտիտներ
* Ստալագնատներ

## Արտաքին հղումներ
* Հետաքրքիր սպելեոլոգիա. Վ. Դուբլյանսկի

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Ստալակտիտներ

մինի|աջից|200px|Ստալակտիտ
**Ստալակտիտներ**, շթաքար (&nbsp;-&nbsp;հոսանքանստվածք կաթիլով), հոսանստվածքային (հաճախ կրաքարային) գոյացումներ են, որոնք սառցալեզվակների, սանրի, խողովակաձև, ծոպերի և դրանց նման տեսքերով կախվում են քարայրների առաստաղներից։ Առաջանում են կալցիումի կարբոնատով հագեցած ջրային կաթիլներից գազերի հեռացման և դրանց գոլորշիացման հետևանքով նստող աղերից։ Երբեմն հանդիպում են գիպսային և աղային ստալակտիտներ։

## Տես նաև
* Ստալագմիտներ
* Ստալագնատներ

## Արտաքին հղումներ
* Հետաքրքիր սպելեոլոգիա. Վ. Դուբլյանսկի

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների քաղաքներ

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քաղաքները հետևյալներն են՝

[մինի|380px|[Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քարտեզը]]

* Աբու-Դաբի
* Ալ-Ային
* Աջման
* Դիբբա
* Դուբայ
* Խոր-Ֆակկան
* Կալբա
* Շարջա
* Ռաս-ալ-Խայմա
* Սիլա
* Ումմ-ալ-Քուվեյն
* Ֆուջեյրա

Կատեգորիա:ԱՄԷ
Բարսեղ Կանաչյան

**Բարսեղ Կանաչյան** (), հայ կոմպոզիտոր, խմբավար, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ «Գուսան» երկսեռ երգչախմբի վերահիմնադիրն է Կոմիտասի հիվանդությունից հետո։(1933&nbsp;-&nbsp;1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ռոդոսթոյում (այժմ Թեքիրդաղ՝ Թուրքիա) 1885 թվականին։ 1888 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ Կանաչյանն ստանում է նախնական կրթությունը։ 1896 թվականին ընտանիքը գաղթում է Վառնա։ Նաթան Ամիրխանյանից երաժշտության դասեր է վերցնում (ջութակ, երաժշտության տեսություն, խմբավարություն)։ 1903 թվականից սովորում է Բուխարեստում (դաշնամուր և հարմոնիա)։ 1908 թվականի օսմանյան սահմանադրության ընդունումից հետո Կանաչյանների ընտանիքը ապագայի ակնկալիքներով վերադառնում է Թուրքիա՝ Կոստանդնուպոլիս։ Կանաչյանը այստեղ կազմում է «Քնար» փողային նվագախումբը, զբաղվում դասավանդմամբ, անում ստեղծագործական առաջին փորձերը։ Նրա համար որոշիչ է լինում Կոմիտասի հետ հանդիպումը 1910 թվականի դեկտեմբերին։ Կանաչյանը հանդես է գալիս «Գուսան» երգչախմբում, Կոմիտասի «հինգ սաներ»-ի թվում, հարմոնիայի դասեր է առնում, հետևում խմբավարական արվեստին։ 1919 թվականին Կոմիտասին նվիրված համերգին հանդես է եկել որպես խմբավար 400 հոգանոց միացյալ երգչախմբով։ «Հինգ սաներ»-ով ներդաշնակում և մշակում են հայրենասիրական երգեր։ 1920 թվականից շարունակել է երաժշտական կրթությունը Փարիզում։ 1922 թվականից հայկական գաղթօջախներում զբաղվել է խմբավարական գործով։ 1928 թվականից դասավանդել է Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունում, 1933 թվականից Նշան Փալանջյան ճեմարանում։ 1936 թվականին Բեյրութում հիմնում է «Գուսան» երկսեռ երգչախումբը, այդ խմբի համար մշակում հայկական և մի քանի արաբական ժողովրդական երգեր։ 1946 թվականին նշվում է Բարսեղ Կանաչյանի երաժշտական գործունեության 40-ամյակը։

## Ստեղծագործություններ
Կանաչյանը գրել է շուրջ 30 խմբերգ («Հոյ­­նար», «Դա­­լի­­լո», «Վար­դե­րի հետ» և այլն) և հայ բանաստեղծների խոսքերով 10 մեներգ՝ դաշնամուրի նվագակցությամբ («Օրոր», «Ասում են ու­­ռին», «Ալ­­վար­­դի երա­­զը» և այլն), որոնք առանձնանում են մեղեդայնությամբ և վոկալի նուրբ զգացողությամբ։ Հեղինակ է նաև 20 մանկական երգերի և «Աբե­­ղա» (ըստ Լևոն Շանթի «Հին աստ­­ված­­ներ» դրամայի) երգային օպերայի։ Կանաչյանի ստեղծագործության մեջ առավել ուշագրավ է «Նա­­նոր» վիպական-դրամատիկական խմբերգային ծավալուն պատկերը, որը հայ դասական խմբերգային արվեստի նշանավոր երկերից է։ Հայտնի է «Բա՛մ, փո­­րո­­տան» հայրենասիրական երգի նրա մշակումը։ Կանաչյանի խմբերգերն ու մեներգերը մասամբ հրատարակվել են Բեյրութում (1946–1948) և Երևանում (1969)։

## Պարգևներ
Արաբական մշակույթի զարգացմանը նպաստելու համար Կանաչյանը պարգևատրվել է արաբական և ֆրանսիական շքանշաններով, այդ թվում Լիբանանի «Մայրու Առաջին կարգի» պատվո նշանով։

## Տես նաև
* Գուսան երգչախումբ
* Բարսեղ Կանաչյանի անվան թիվ 17 արվեստի դպրոց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բարսեղ Կանաչյան

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ռումինահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Ջութակ

**Ջութակ** (), լարային աղեղնավոր երաժշտական գործիք, ջութակների ընտանիքում (ալտ, թավջութակ, կոնտրաբաս)՝ ռեգիստրով ամենաբարձրը։ Ամենատարածված մենակատարային գործիքներից է։

## Համառոտ նկարագրություն
Ունի չորս լար, որոնց լարվածքն ըստ քվինտների հետևյալն է՝ փոքր օկտավայի սոլ, առաջին օկտավայի ռե, լյա, երկրորդ օկտավայի մի)։ Ձայնարտաբերման հիմնական միջոցը լարերի վրայով աղեղը սահեցնելն է (arco), նվագելու հատուկ միջոցներից է պիցցիկատոն (pizzicato)։ Չափսը չի անցնում 600 մմ-ից։ Ուսուցման ժամանակ օգտագործվում են 1/16, 1/8, 1/4, 1/2 չափերը, քանի որ երեխաները սկսում են պարապել երեք տարեկանից։ Նվագելիս գործիքը պահում են ուսի վրա։

## Պատմություն
Ծագել է 8-րդ դարում արաբների կողմից Եվրոպական երկրներ բերված աղեղնավոր նվագարաններից, ըստ այլ վարկածի միջնադարյան նվագարաններից՝ կրոտայից և վիելայից։ Ջութակի դասական տեսակը մշակվել է 15-16-րդ դարերի ընթացքում միաժամանակ Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Լեհաստանում։ 16-18-րդ դարերում հյուսիսային Իտալիայում ձևավորվեցին ջութակի վարպետների խոշորագույն դպրոցներ՝ Բրեգայում (Գ. Դա սալո, Ջ. Մաջինի) և Կրեմոնայում (Անդրեա և Նիկոլո Ամատիներ, Ջ. Գվարների, Ա. Ստրադիվարի)։ Վերջնականապես հաստատվեց ջութակի կառուցվածքը, մշակվեց գործիքների յուրահատուկ տեմբրը։ Կրեմոնայի ջութակները մինչև այսօր էլ օգտագործվում են և համարվում են չգերազանցված։ Ջութակը որպես մենակատարային համերգային գործիք, մեծ դեր խաղաց երաժշտական արվեստի պատմության մեջ։ 17-18-րդ դարերի երաժշտական գործիքային նոր ժանրերը (մենանվագ սոնատ, կոնցերտ) առաջացան սկզբնապես որպես ջութակի երաժշտական ժանրեր։ Ջութակների ընտանիքը կազմում է սիմֆոնիկ նվագախմբի կորիզը։

Հայ իրականության մեջ ջութակի մասին առաջին հիշատակությանը հանդիպում ենք Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմում (10-րդ դար)։

## Կառուցվածք
### Լարեր
Սկզբնական շրջանում լարերը պատրաստվել են ոչխարի աղիներից, որոնք պրկվում, չորացվում և ոլորվում էին։ 20-րդ դարասկզբին լարերը պատրաստվում էին նաև մետաքսից, ալումինիումից և պողպատից։ Ներկայումնս պատրաստվում են ոլորած պողպատից կամ տարբեր մետաղների հետ ոլորած սինթետիկ նյութերից, որոնք երբեմն նաև արծաթապատվում են։ 
Ջութակը🎻😍 տարածված գործիք է մինչև հիմա էլ տարածված է նրա ձայնը բարակ է ավելի քան կիթառի🎸  ձայնը

## Կատարողներ
17-18-րդ դարերում ստեղծվեց ջութակի ընդարձակ երկացանկ։ Ջութակի կատարողական արվեստի զարգացման գործում մեծ դեր են խաղացել՝ Ն. Պագանինին, Լ. Աուեր, Ջ. Վիոտին, Ռ. Կրեյցերը, Ա. Վյոտանը, Է. Իզային, Հ. Վենյավսկին, Ֆ.Կրայսլերը, Ջ. Էնեսկուն, Դ. Օյստրախը, Ի. Մենուհինը, Հայֆեցը, Ի. Ստեռնը, Լ. Կոգանը

## Գրականություն
* Л. Роабон *Скрипка* Москва 1963 г.

## Արտաքին հղումներ
* ջութակ երաժշտություն
*  Ամեն ինչ ջութակի մասին 
* Ջութակի պատմությունը 
* Ջութակի թանգարան 
* Երաժշտական գործիքների ձայնանմուշներ  
* Ինչո՜ւ է ջութակ նվագելը դժվար 

Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Ժավելաջուր

մինի|Ժավելաջուր
**Ժավելաջուր, ժավելյան ջուր, ժավելի սպիրտ** ( - Փարիզի արվարձան է), առաջին անգամ արտադրվել է 1792 թվականին Փարիզի Ժավել արվարձանում, այդտեղից էլ անվանումը։ Կալիումի հիպոքլորիդի՝ KClO (հաճախ նաև՝ Բերթոլեի աղ) և Կալիումի քլորիդի՝ KCl ջրային լուծույթն է։ Ստացվել է Ֆրանսիացի քիմիկոս Կլոդ Բերթոլեի առաջարկով՝ սառը պայմաններում քլորը անցկացնելով KOH ջրային լուծույթի միջով։ Օժտված է սպիտակեցնելու հատկությամբ։ Կիրառվում է թղթի և տեքստիլ արդյունաբերության մեջ։

Հաճախ «ժավելաջուր» է անվանվում նաև նատրիումի հիպոքլորիդը՝ NaClO, որը օժտված է նույն հատկություններով, ավելի էժան և հեշտ եղանակով է ստացվում։ Հայաստանում արտադրվում է 7-8%-անոց լուծույթը և «սպիտակեցնող հեղուկ» անվամբ կիրառվում է կենցաղում։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Լուծույթներ
Կատեգորիա:Կենցաղային քիմիա
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Հիպոքլորիտներ
Կատեգորիա:Նատրիումի աղեր
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Սպիտակեցնող նյութեր
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կոնցերտին

**Կոնցերտին** (), օդհունչ երաժշտական գործիք է։ Քրոմատիկ հնչյունաշարով (սակայն առանց պատրաստի ակորդների) հարմոն։ Ստեղծվել է XIX դարի I քառորդում (պատենտը՝ Չ. Ուիտստոնի, Լոնդոն 1829 թ.)։ Գոյություն ունի 6 տարատեսակ (պիկոլոյից մինչև կոնտրաբաս)։ Ամենատարածված կոնցերտինը «պրիման» է (չափը 150-180 մմ)։ Կոնցերտինայի իրանը վեցնիստ է կամ ութնիստ, ձայնածավալը 2-4 օկտավա։ Օգտագործվում է որպես մենակատարային և նվագախմբային նվագարան։ Առավել տարածված է Անգլիայում։

## Տես նաև
* Բանդոնեոն

## Արտաքին հղումներ
* Concertina.com
* Concertina.net

Կատեգորիա:Ստեղնաշարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ
Թավջութակ

**Թավջութակ** (), ջութակի ընտանիքի բասա-տենորային ռեգիստրի աղեղնավոր երաժշտական, մենակատարող անսամբլային և նվագախմբային գործիք է։ Ունի չորս լար, լարվածքը կվինտային է (մեծ օկտավայի դո և սոլ, փոքր օկտավայի ռե և լյա)։ Մենակատարող, անսամբլային և նվագախմբային գործիք է։ Ստեղծվել է XV դարի վերջին XVI դարի սկզբին։ Դասական նմուշները պատրաստել են իտալացի վարպետներ՝ Անդրեա և Նիկոլո Ամատիները, Ջ. Գվառներին, Ա. Ստրադիվարին XVII - XVIII դարերում։ Թավջութակի համար գրվել են սյուիտներ, սոնատներ, կոնցերտներ։

## Գրականություն
* *Гинзбург Л. С.* История виолончельного искусства Երկու գիրք - Москва 1950 г., Ленинград 1957 г.
* *Гинзбург Л. С.* История виолончельного искусства։ Русская классическая виолончельная школа. - Москва 1965 г.
* *Лазько А.* Виолончель. - Москва 1965 г.

## Արտաքին հղումներ
* Համացանցային թավջութակահարերի միություն 
* Թավջութակ ուսուցողների կայք  
* Թավջութակահարերի կայքը 
* Թավջութակի պատմությունը  

Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Քասամ հրթիռ

thumb|200px|Որոշ տեսակի Քասամ հրթիռներ
**Քասամ հրթիռը** (‎) պարզ պողպատ հրետանային հրթիռ է, որը արտադրվում և օգտագործվում է Իզ ադ-Դին ալ-Քասամ բրիգադից՝ Համասի ռազմական ճյումը։ Երեք տարբեր օրինակներ օգտագործվել է 2001-2010 թվականներին և բոլորն էլ ազատ-թռչող հրետանային հրթիռներ են, որոնք չունեն առաջնորդության համակարգ։

Քասամը ամենաճանաչված պաղեստինյան հրթիռն է, որը օգտագործվել է պաղեստինցի մարտիկներից Իսրայելի դեմ Պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության Երկրորդ Ինտիֆադայում։ 2000 թվականից սկսյալ, Քասամ հրթիռները սպանել են 22 իսրայելցի և մեկ թաիլանդցի աշխատող։

thumb|200px|Պայթած Քասամ հրթիռ փողոցում

## Աղբյուներ

Կատեգորիա:Հակազդական հրետանի
Կատեգորիա:Հակամարտություն Գազայի հատվածում
Կատեգորիա:Համաս
Կատեգորիա:Պաղեստինա-իսրայելական հակամարտություն
Վավերացում (ինֆորմատիկայի ոլորտ)

**Վավերացում** () միջոց, որով ինֆորմատիկայի ոլորտում ճշգրտում են մուտքի՝ անձանց կամ համակարգիչների, համապատասխանելիությունը, որպեսզի թույլ տան այդ մուտքը տարբեր միջոցներին՝ ցանցային, սիստեմային և այլ միջոցներին։ Վավերացումը օրինականացնում է վերոհիշյալ մուտքը։

Այսպիսով նույնականացումը (անգլ. Identification) թույլ է տալիս ճանաչել մուտքի համապատասխանելիությունը, մինչ դեռ վավերացումը ճշգրտում է այն։

## Դեր

*Վավերացման շնորհիվ հնարավոր է դառնում՝*
* Պահպանել պետական շահերը և կազմակերպությունների ինֆորմատիկ ծառայությունները։ Կազմակերպությունները վավերացման տեխնոլոգիաներով պաշտպանվում են ավազակային հարձակուներից՝ նվազաեցնելով ժամանիկի և ինֆորմացիայի հավանական կորուստը։
* Նպաստել էլեկտրոնային հաղորդակցությունը և առևտրի զարգացմանը։ Վավերացումը նպաստում է թվային տնտեսության զարգացնամը, որը ներկայումս տնտեսագիտության զագացման կարևոր մաս է կազմում։
* Ապահովել անձնական տվյալների գաղտնիությունը։

Վավերացման տեխնոլոգիաները ամենակարևոր մասն են այսօր տեխնոլոգիական ոլորտում։ Ֆրանսիայում, 2010 թ-ի տեխնոլոգիական հաշվետվության մեջ այն ամենակարևվոր հարցերից մեկն է։ Մեծ ջանքեր են գործադրում ինտերնետային ծառայություներ մատակարարող կազմակոպություները ինչպես օր՝ Ebay, Yahoo, PayPal-ը, որպեսզի ամուր վավերացման համակարգեր ստեղծեն։ Այս ամենից կարելի է եզրականացնել, որ վավերացումը ապակայի կարևոր խնդիր է։

## Փաստարկներ

Անհատի դեպքում վավերացմամբ սովորաբար ճշգրտում են, թե արդյոք տվյալ անհատը ունի իր ինքնությունը կամ իր կարգավիճակը հաստատող մի ապացույց։ Այս դեպքում վավերացումը կարող է հանդես գալ տարբեր ձևերով՝
* որպես գաղտնաբառ, թվային կոդ
* կամ ել որպես ծննդյան վկայական, վարորդական իրավունք, սոցքարտ, դիպլոմ, անձնագիր և այլն։

## Ճշգրտման մեթոդներ
Ճշգրտման փուլը կատարվում է պրորոկոլային վավերացմամբ։

Գոյություն ունեն երկու տեսակի պրորոկոլային վավերացում՝
* **Թույլ վավերացում** - վավերացման համար պահանջվում է միայն մի գործոն օր՝ օգտվողը մուտքագրում է իր գաղտնաբառը։
* **Ուժեղ վավերացում**- վավերացումը կախված է բազմաթիվ գործոններից։

Ահա պրոտոկալային վավերացման մի քանի օրինակներ՝
* SSL - (այն կարող է լինել նաև ծածկագրված)
* NTLM - (օգտագործվում է Microsoft Windows-ի ցանցերում)
* Kerberos - (ստանդարտ, որ օգտագործվում է Windows-ում և այլ համակարգերում )
* Central Authentication Service - (CAS) Վավերացման մեխանիզմ է, որը պատրաստվել է Յալտայի համալսարանում։ Հեղինակային իրավունքները թույլ են տալիս ազատորեն օգտվել այդ մեխանիզմից։
* 802.1x - Պորտերի վերահսկման և դրանց վավերացման ստանդարտ մեխանիզմ։

Կատեգորիա:Վավերացում
Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն
Իդրամ

**Իդրամը** (անգլերեն՝ **Idram**) հայաստանյան կանխավճարային ինտերնետ վճարային համակարգ է, որը հնարավորություն է տալիս ինտերնետ միջավայրում կատարել վճարումներ Հայկական դրամին համարժեք միավորներով և նմանատիպ համաշխարհային համակարգերի օրինակով Հայաստանում հանդիսանում է էլեկտրոնային կոմերցիայի կայացման գործիքներից մեկը։ Հնարավորություն է տալիս ինտերնետ վճարումներ ընդունել և կատարել ծառայությունների և ապրանքների դիմաց (այդ թվում՝ կոմունալ վճարումներ, վարկերի մարումներ, հարկերի և տուրքերի մարումներ, փին կոդերի գնում, խաղադրույքներ, առևտուր առցանց խանութներից և այլն), և իրականացնում է դրամական փոխանցումներ։

«Իդրամ» էլեկտրոնային միավորը փոխարկելի միավոր է։
Վճարային համակարգի գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Երևանում։

## Անվանում
«Իդրամ» անվանումն առաջացել է «ինտերնետ» և «դրամ» բառերի միացումից։

## Պատմություն
«Իդրամ» վճարային համակարգը Հայաստանում գործում է 2004 թվականից՝ հարմարավետ վճարումների հնարավորություններ տալով օնլայն և օֆլայն հարթակներում։

Համակարգի օպերատորն է «Իդրամ» ՍՊԸ-ն (պետական գրանցման վկայական), որը ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին («Դրամական փոխանցումների լիցենզիա N 13»):

«Իդրամ» ընկերությունը 2012 թ. Կենտրոնական բանկի կողմից ստացել է էլեկտրոնային փող թողարկելու թույլտվություն՝ դառնալով առաջինը Հայաստանում։

ԿԲ խորհրդի 2016 թ. մարտի 31-ի որոշմամբ՝ «Իդրամ» ՍՊԸ-ն ստացել է վճարային գործիքների և վճարահաշվարկային փաստաթղթերի պրոցեսինգ և քլիրինգ իրականացնող կազմակերպության լիցենզիա։

Առաջնորդվելով իր նպատակներով 2012 թ.-ին «Իդրամ» ընկերությունը հանրությանը ներկայացրեց առաջին հայկական բջջային դրամապանակը, որը հաճախորդների շրջանում մեծ հետաքրքրություն ստեղծեց՝ շատերի համար դառնալով վճարման հարմարավետ գործիք։

Բջջային հավելվածը անվճար հասանելի է iOS և Android հարթակներում։

## Համակարգի աշխատանքային սկզբունքները
«Իդրամ» վճարային համակարգի գործունեության առաջնային նպատակներն են՝
* տարածել և խրախուսել էլեկտրոնային փողի լայն կիրառումը՝ նպաստելով էլեկտրոնային առևտրի զարգացմանը Հայաստանում,
* հնարավորություն ընձեռել հաճախորդներին առցանց ռեժիմով կատարել բազմատեսակ վճարումներ՝ ստեղծելով հարմարավետ և լայն կիրառություն ունեցող վճարման գործիք
* կատարելագործել դրամական փոխանցումների հնարավորությունները՝ կրճատելով տարածությունը և ժամանակը՝ մասնավորապես միջազգային դրամական փոխանցումների իրականացման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Էլեկտրոնային վճարման միջոցներ
Վահան (զորավար)

**Վահան** (նաև՝ **Baanes**, **Mahan**, ), հայ իշխան և զորավար Բյուզանդիայում։

## Կենսագրություն
Վահանի կենսագրական տվյալներն անհայտն են։ 628 թվականին գործուն մասնակցություն է ունեցել Սասանյան Պարսկաստանի դեմ պատերազմին։ Այնուհետև պատերազմել է արաբների դեմ, 635 թվականին Էմեսայում (Հոմս) պարտության է մատնել նրանց և հալածել մինչև Դամասկոս։ 636 թվականին արաբները հսկայական զորքով ներխուժել են Դամասկոս, պարտության մատնել Վահանի զինակից Թեոդորոսին՝ Յարմուք գետի ճակատամարտում, որտեղ Վահանը բյուզանդական բանակի սպարապետներից մեկն էր։ Այդ ժամանակ Վահանի հրամանատարության տակ գտնվող զինվորները ապստամբել են Հերակլիոս Ա կայսեր դեմ և Վահանին հռչակել կայսր։ Սակայն նա կայսր չի դարձել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Կոնտրաբաս (այլ կիրառումներ)

**Կոնտրաբաս** կարող է վերաբերել․
*Կոնտրաբաս (լարային նվագարան) - Ջութակի ընտանիքի երաժշտական նվագարան է։
*Կոնտրաբաս (երաժշտական գործիքներ) - մի շարք երաժշտական գործիքներ են, ձայնային ռեգիստրով ամենացածրը։
*Կոնտրաբաս օպերա - օպերա է ըստ Ա. Չեխովի «Կոնտրաբասով սիրավեպ» պատմվածքի։
Նախաարտադրություն

**Նախաարտադրության** շրջանը կինոարտադրության մեջ, հիմնականում ֆիլմի հեղինակի կամ պրոդյուսերի ձեռնարկած միջոցառումն է, որը կազմակերպչական բնույթ է կրում։

Կինոարտադրության ընթացքում *նախաարտադրություն* կոչվող շրջանը սկիզբ է առնում, երբ արդեն որոշված են մի քանի սկզբունքային մասեր, ինչպիսիք են՝ սցենարը կամ ընդհանուր մտահղացումը, ֆինանսական որոշ կապերի ձեռքբերումը, արտադրող և հրատարակող կազմակերպությունների ընտրությունը։

Նախաարտադրության ընթացքում որոշվում է՝
* ֆիլմի ռեժիսորը
* գլխավոր օպերատորը
* համաձայնեցվում և խմբագրվում է սցենարը ըստ բյուջեի
* որոշվում են գլխավոր և երկրորդական դերակատարները։

Նախաարտադրության ընթացքում սցենարը բաժանվում է առանձին տեսարանների և որոշվում է ամեն տեսարանի համար առանձին՝
* նկարահանման վայրերը
* թատերական իրերը
* նկարահանող աշխատակազմը
* հագուստները
* հատուկ և համակարգչային էֆֆեկտները

Տվյալ շրջանում շատ մանրակրկիտ ժամանակացույց է կազմվում ֆիլմի նկարահանման համար և ձեռք է բերվում բոլոր անհրաժեշտ պայմանավորվածությունները։ Կառուցվում են դեկորացիաները, վարձակալվում է աշխատող անձնակազմը և հայտարարվում է նկարահանման առաջին փորձի օրը։ *Նախաարտադրության* շրջանում բոլոր մասնագետներն ովքեր առնչություն ունեն ֆիլմի սցենարի հետ, այն մանրակրկիտ ուսումնասիրում են, դերասանները սովորում են իրենց խաղարկային տեքստերը, ռեժիսորն ու գլխավոր օպերատորը հետազոտում և պլանավորում են սցենարի նկարահանման ընթացքը։

Նաև սցենարիստը դեռ աշխատում է սցենարի վրա, սովորաբար այն համարակալված է լինում ըստ տեսարանների կամ այլ կրիտերիաների և համարյա միշտ ենթարկվում է փոփոխության, առաջին հերթին դերասանների, պրոդյուսերների և ռեժիսորի հայեցողությամբ։ Սցենարն այս շրջանում ենթարկվում է նաև ֆինանսական ազդեցության փոփոխությունների, դա կապված է տվյալ արտադրության ֆինանսական աղբյուրներից, այդպիսի խնդիր չեն ունենում ամերիկյան մեծ կինոկազմակերպությունները, քանի-որ նրանց նախագծերը ֆինանսավորվում են հենց այդ կազմակերպությունների կողմից։ Այլ երկրներում, որտեղ կինոարտադրությունը դեռ չի գտել լայն տարածում, տվյալ խնդիրը կարող է կանգնեցնել շատ բարդ լուծելի խդիրների առջև և հաճախ միայն պետական աջակցության դեպքում է նախագիծն իրականանում։

Չնայած դրան նորեկ ռեժիսորներն ու պրոդյուսերները գտնում են իրենց հարմար աշխատանքային սկզբունքներն ու ֆինանսները, գոյություն ունեն բազմաթիվ ցածրաբյուջե ֆիլմեր, որոնք լայն տարածում և մեծ հաջողություն են վայելել, բարձրացնելով իրենց ստեղծողների և հեղինակությունը և ֆինանսական դրությունը։

Կատեգորիա:Ֆիլմի նախաարտադրություն
Կոնտրաբաս օպերա

«Կոնտրաբաս» (իտալ. Il Contrabasso) գրոտեսկ օպերա է, ըստ Ա. Չեխովի «Կոնտրաբասով սիրավեպ» պատմվածքի։ Առաջին անգամ բեմադրվել է Ֆլորենցիայում 1954 թվականի մայիսի 5- ին։ Լիբրետտոն՝ Մ. Մատտոլինիի (Mattolini) և Մ. Պեցցատիի (Pezzati), երաժշտությունը՝ Վ. Բուկկիի (V. Bucchi)։

Նույն պատմվածքի հիման վրա կա նաև Ա. Դուբենսկոյի «Կոնտրաբասով սիրավեպ» օպերան։ Առաջին անգամ բեմադրվել է 1916 թվականի դեկտեմբերի 1- ին։

## Արտաքին հղումներ
*https://web.archive.org/web/20070713220320/http://www.cpanda.org/pdfs/csob/1202.pdf Central opera servise bulletin 

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կոնտրաբաս (լարային նվագարան)

[thumb|254px|<center>Կոնտրաբասով կինը<br>([Սյուզան Վալադոն, 1908)]]
**Կոնտրաբաս** (), լարային աղեղնավոր երաժշտական գործիք, ջութակների ընտանիքում (ջութակ, ալտ, թավջութակ) ռեգիստրով ամենացածրը։

## Համառոտ նկարագրություն
Ունի չորս լար։ Լարվածքը ի տարբերություն մյուս աղեղնավոր նվագարանների կվարտային է։ Նվագում են կանգնած, կամ նստած բարձր աթոռի վրա։ Հիմնականում օգտագործվում է սիմֆոնիկ նվագախմբում։ Երբեմն օգտագործվում է կամերային անսամբլներում և ջազում։

Կոնտրաբասները հիմնականում ունեն 4 լար՝ սոլ, ռե, լա, մի։ Լարվածքը կվարտային է։ Բայց նաև հանդիպում են 3 կամ 5 լարանի կոնտրաբասեր։ Նրանց պարտիան գրվում է բասի բանալիում, բայց իրականում կոնտրաբասերի նվագած երաժշտությունը լսվում է մեկ oկտավա ավելի ցածր։ Բասի բանալիում (թավջութակների ռեգիստրում) գրվում է ավելի հեշտ կարդացվելու նպատակով։ Վաղ դասականները կոնտրաբասներին առանձին պարտիա չէին տալիս և նրանք կրկնապատկում էին թավջութակների պարտիան։ Ռոմանտիկ դարաշրջանի կոմպոզիտորները սկսեցին կոնտրաբասին տալ առանձին պարտիա։ Առաջին կոմպոզիտորը, որը արել է այս քայլը գերմանացի Լյուդվիգ վան Բեթհովենն է։

Կոնտրաբասի հիմնական դերը նվագախմբում հանդես գալն է (մոտ 8)։ Բայց կամերային երաժշտության բնագավառում հանդիպում են շատ ստեղծագործություններ, որտեղ կոնտրաբասը կարևոր դեր է կատարում։ Սոլո կամ դաշնամուրային նվագակցությամբ նույնպես հանդես է գալիս կոնտրաբասը, բայց ավելի հազվադեպ։

Նշենք նաև որ կոնտրաբասը ջազ երաժշտության անբաժան մասն է կազմում (նվագվում է առանց աղեղի)։

## Հայտնի կոնտրաբասիստներ
* Ռոդիոն Ազարխին
* Ջովաննի Բոտտեզինի
* Վլադիմիր Վոլկով
* Դոմենիկո Դրագոնետտի
* Հարի Կարր
* Սերգեյ Կուսեվիցկի
* Չարլզ Մինգուս
* Իոհաննես Շպերգեր
* Կլաուս Շտոլլ
* Վյուդվիգ Շտրայխեր

## Գրականություն
* *Азархин Р.* Контрабас. - М.։ Музыка, 1978
* *Доброхотов Б.* Контрабас։ история и методика. - М.։ Музыка, 1974
* *Раков Л.* Отечественное контрабасовое искусство ХХ века (20-80-е годы). - М.։ Консерватория, 1993
* *Раков Л.* История контрабасового искусства. - М.։ Композитор, 2004

## Արտաքին հղումներ
* Կայքը նվիրված է ջազային կոնտրաբասին

Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Կոնտրաբաս գործիքներ
Քենդլ

**Քենդլ** (), թարգմանաբար՝ սինքրոտրոնային ճառագայթման օգտագործմամբ գիտական հետազոտությունների կենտրոն։

## Նպատակը
Նախագծի նպատակն է Հայաստանում ստեղծել գիտական կենտրոն՝ առնվազն հինգ փորձարարական կայաններով (հինգ բնագավառում), որտեղ գիտնականները ինտենսիվ լուսային հոսքի օգնությամբ հնարավորություն կունենան հետազոտել մոլեկուլներ, կենսաբանական օբյեկտներ և նյութեր։ Արդյունքում Հայաստանում կկառուցվի շրջակա միջավայրի համար լրիվ անվտանգ արագացուցչային կենտրոն, որն աննախադեպ կլինի հետխորհրդային, Արևելյան Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջաններում։

## Օգտագործումը
Նման արագացուցիչների գեներացված փնջերի էներգիաները ամենահարմարն են կենսաֆիզիկայի, նյութագիտության, միկրոկոնստրուկցիայի, կենսաբժշկության և նանոտեխնոլոգիայի բնագավառներում օգտագործման համար։
Նման կենտրոններ սկսել են կառուցել Իսպանիայում, Չինաստանում ու Ավստրալիայում, իսկ Մեծ Բրիտանիայում ու Ֆրանսիայում դրանք շուտով պատրաստ կլինեն։

## Տես նաև
*Արուս
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Քենդլ»- ի մասին 
*Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Մասնիկների արագացուցիչներ
2009

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 20 - Բարաք Օբաման ստանձնեց իր պաշտոնը որպես ԱՄՆ նախագահ։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Փետրվարի 18 - Արմեն Հախնազարյան, Ճարտարապետ
* Մարտի 23 - Ղուկաս Չուբարյան, հայ քանդակագործ
* Ապրիլի 21 - Վիվիան Մեյեր, ամերիկացի լուսանկարչուհի, որը հայտնի է դարձել միայն իր մահից հետո
* Հունիսի 5 - Հովիկ Ներսիսյան, պարսկահայ բանասեր և հայագետ (ծ. 1921)
* հունիսի 25 - Մայքլ Ջեքսոն, ամերիկացի փոփ երգիչ, պարող, պրոդյուսեր և գործարար (ծնվ. 1958)
* Հուլիսի 4 - Էդուարդ Զոհրաբյան, հայ արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։
* Սեպտեմբերի 21 - Արևշատ Ավագյան, հայ քանդակագործ, նկարիչ
* Սեպտեմբերի 24 - Ռոբերտ Սահակյանց, հայ անիմացիոն ֆիլմերի ռեժիսոր, սցենարիստ, մուլտիպլիկատոր
* Հոկտեմբերի 1 - Զեյթունա Նասրետդինովա, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի
* Հոկտեմբերի 16 - Գրիգոր Աղասյան, հայ նկարիչ
* Նոյեմբերի 30 - Միլորադ Պավիչ, հարավսլավացի և սերբ բանաստեղծ, արձակագիր , պոստմոդերնիզմի և մոգական ռեալիզմի ներկայացուցիչ, թարգմանիչ  և 17-19--րդ դարերի սերբական գրականության պատմագիր
* Դեկտեմբերի 1 - Լուսիկ Կարապետյան, հայ գրականագետ (ծ. 1921)
* Դեկտեմբերի 4 - Վյաչեսլավ Տիխոնով, խորհրդային և ռուս դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ
* Մկրտիչ Սեդրակյան, հայ նկարիչ

Կատեգորիա:2009
Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեսիա (ինֆորմատիկայի ոլորտ)

**Սեսիա կամ աշխատաշրջանը** հատուկ ծրագրի աշխատանք է մի օգտագործողի համար։ Այդ ծրագիրը ծրագրավորված է տվյալ օգտագործողի պարամետրերի համաձայն (իր նախըտրությամբ, ծրագրերով, դիզայնով և այլն)։

## Սեսիայի աշխատանքային պրոցեսը

Սեսիան բացվում է, երբ օգտագործողը մուտք է գործում ծրագրի մեջ։

Սեսիան կարող է բացվել՝
* *Պարզ եղանակով* - անվանը և գաղտնաբառը հավաքելով և կատարելով միացում կամ վավերացում։ Ամեն դեպքում այս վավերացումը կարող է լինել մեքենայացված։ Այսպիսով մի առաձնահատուկ մեխանիզմ կարող է փոխարինել օգտագործողին, նրա տեղը նշելով իր միացման տվյալները։ Օրինակ դա այն դեպքն է, երբ ենթասեսիան բացելու համար օգտվում են վերոհիշյան մեխանիզմիը (դա հնարավոր է միայն, եթե օգտվողը արդեն անցել է հիմնական վավերացման փուլը)։
* *Բարդ եղանակով* - այս եղանակը պահանջում է մուտքագրել համապատասխանեցումը և գաղտնաբառը։ Հիմնականում այս տիպի սեսիաների մեջ կան իրավունքների սահմանափակում։

Տրամաբանորեն սեսիան փակվում է, երբ օգտագործողը չի օգտվում այլևս համակարգից։ Պրակտիկայում՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ինքնակամ փակում են սեսիան, օգտվողը կարող է բաց թողնել իր սեսիան և իր աշխատանքները և շարունակել դրանք մի որոշ ժամանակ անց։ Իհարկե այս ամենը առաջացնում է անվտագության խնդիրներ։ Հաշվի առնելով այս հանգամանքը ծրագիրը ստեղծողները կարող են սահմանել սեսիայի անգործության սահմանափակ ժամանակահատված, և երբ սահմանված ժամանակահատվածը լրանում է սեսիան ինքնաբերաբար փակվում է։

Կատեգորիա:Ցանցային հաղորդակարգեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային սարդոստայն
Լազարյան

**Լազարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աղազար Նազարեթի Լազարյան (1700-1782), հասարակական գործիչ, վաճառական։ Լազարյանների տոհմի հիմնադիրը։
* Եղիազար Հովակիմի Լազարյան (1788-1870), ռուսական բանակի գնդապետ, պարսկահայերի գաղթի կազմակերպիչներից։
* **[[Խաչատուր Լազարյան (այլ կիրառումներ)|Խաչատուր Լազարյան]]**
** Խաչատուր Աղազարի Լազարյան (1741-1774), հասարակական գործիչ և բարեգործ։ 
** Խաչատուր Հովակիմի Լազարյան (1789-1871), ազգային ազատագրական շարժման և մշակույթի գործիչ։ 
* Հովակիմ Աղազարի Լազարյան (1743-1826), ազգային ազատագրական շարժման գործիչ։
* **[[Հովհաննես Լազարյան (այլ կիրառումներ)|Հովհաննես Լազարյան]]**
** Հովհաննես Աղազարի Լազարյան (1735-1801), ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, Ռուսաստանի իսկական պետական խորհրդական, արդյունաբերող կալվածատեր։ 
** Հովհաննես Հովակիմի Լազարյան (1786-1858), հասարակական և մշակութային գործիչ, ռուսական արքունիքի սենեկապետ։
* Մինաս Աղազարի Լազարյան (1737-1809), հասարակական գործիչ է, ռուսական արքունիքի խորհրդական, Հայոց Կաթողիկոս Դանիել Ա Սարմառեցու հավատարմատարը ռուսական արքունիքում։
* Վսեվոլոդ Հարությունի Լազարյան (1909-1978), մեխանիկոս։

## Տես նաև
* Լալազարյան
* Լազարյաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Լազարև (այլ կիրառումներ)

**Լազարև**, ազգանուն է, որով հայտնի են հետևյալ անձինք՝

*Միխայիլ Լազարև (1788 թ. նոյեմբերի 14 -1851 թ. ապրիլի 23, Վիեննա, թաղված է Սևաստոպոլում), ռուս ծովագնաց, ծովակալ (1843)։
*Սեմյոն Սեմյոնի Աբամելիք Լազարև (1857-1916), հայ ազնվական է, հնագետ, երկրաբան, Լազարյանների տոհմի վերջին ներկայացուցիչը։
*Իվան Լազարև (1820-1878), ռուսական բանակի հայազգի զինվորական գործիչ է, գեներալ-լեյտենանտ։
*Լյուբով Լազարևա, հայազգի երգչուհի է, ԽՍՀՀ ժողովրդական երգչուհի։
*Լևոն Լազարև, 1928-ին ծնված հայ քանդակագործ։
*Կոնստանտին Լազարև, սովետական բանակի գեներալ-մայոր է։
*Մարկլեն Լազարև, հայ սովետական իրավաբան է։
*Յակով Լազարև, հայ սովետական դիվանագետ է։
*Սեմյոն Դավիթի Աբամելիք-Լազարև -Խաչատուր Հովակիմի Լազարյանի դուստր Եղիսաբեթի ամուսինն է։
*Վասիլի Լազարև, ԽՍՀՄ տիեզերագնաց օդաչու է։
*Վիկտոր Լազարև, (1897-1976) հայազգի սովետական արվեստաբան է։
*Վիկտոր Անդրեևիչ Լազարև, (1918 - 2007) - կինոյի դերասան։
* Լազարև - գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Չերտկովսկի շրջանում
* Լազարև - քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի, Խաբարովսկի երկրամասի Նիկոլաևսկի շրջանի կազմում

## Տես նաև

*Լազարյաններ
Թուրքմենչայի պայմանագիր

մինի|300px|աջից|Ռուսաստանի և Պարսկաստանի մարզերը պայմանագրից հետո և առաջ. Թուրքմանչայում հանձնված մասերը ցույց են տրվել կանաչ և կարմիր գծերով
**Թուրքմենչայի պայմանագիր [[1828]]** (ռուսերեն՝ Туркманчайский договор. պարսկերեն՝ عهدنامه ترکمنچای), ստորագրվել է Ռուսական կայսրության և Պարսկաստանի միջև փետրվարի 10-ին Թավրիզի մերձակայքում գտնվող **Թուրքմենչայ** գյուղում` վերջ դնելով 1826-1828 թթ. ռուս–պարսկական պատերազմին։ Ռուսական կողմից այն ստորագրել է Իվան Պասկևիչը, Պարսկաստանի կողմից՝ արքայազն Աբբաս-Միրզան։ Խաղաղության պայմանների մշակմանը մասնակցել է Ալեքսանդր Գրիբոյեդովը։

Այն կնքելով՝ երկու երկրները համաձայնվեցին հետևյալի մասին։

# Պայմանագրով հաստատվում էին Գյուլիստանի պայմանագրի արդյունքում Ռուսական կայսրության բոլոր ձեռքբերումները։ Բացի դրանից Ռուսաստանին էին անցնում Արևելյան Հայաստանի Երևանի և Նախիջևանի խանությունների, ինչպես նաև Կասպից ծովին հարակից Թալիշի խանության տարածքը։
# Արաքսն է նոր սահմանը Իրանի և Ռուսաստանի միջև, «Արարատ ղալայից մինչև Ասթարա գետի ելանցքը»։
# Պայմանագրի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝ Պարսկաստանը պարտավորվում էր Ռուսաստանին վճարել 10 քորուր ոսկի (1828 թ. արժույթով)։
# Պայմանագրի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարսկական նավերը կորցնում են իրենց իրավունքները Կասպից ծովում և իր ափերին շրջելու, որը տրվում է Ռուսաստանին։
# Իրանը ճանաչում է կապիտուլյացիայի իրավունքներ Պարսկաստանում գտնվող ռուսերի համար։
# Պայմանագրի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ռուսաստանը շահում է իր հյուպատոսարան պատվիրակներին Պարսկաստանում այլուր ուղարկելու իրավունքը։
# Պայմանագրի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատերազմի գերիների փոխանակում։
# Պայմանագրի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ Պարսկաստանը ուժադրված է տնտեսական պայմանագրեր կնքել Ռուսաստանի հետ՝ ինչպես որ Ռուսաստանը կոնկրետացնի։
# Պայմանագրի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ռուսաստանը խոստանում է աջակցել Աբբաս Միրզային որպես Պարսկաստանի թագաժառանգը Ֆաթհալի Շահի մահից հետո։
# Պարսկաստանը պաշտոնապես ներողություն է խնդրում իր կողմից Գյուլիստանի պայմանագրի համաձայնությունների խախտման համար։
# Պայմանագրի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝ Ֆաթհ Ալի շահը խոստանում է հյուսիսարևմտյան շրջանում որևէ խանությունների անջատման շարժումները չհալածել։

## Տես նաև
* Գյուլիստանի պայմանագիր

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Թուրքմենչայի պայմանագիրը՝ օրիգինալ տեքստ 
* Թուրքմենչայի պայմանագրի տեքստը (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:1828 միջազգային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Իրանի պայմայանգրեր
Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խաղաղության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմներ
Կատեգորիա:1828 Եվրոպայում
Մինաս Լազարյան

**Մինաս Աղազարի Լազարյան** (), հայ հասարակական գործիչ է, ռուսական արքունիքի խորհրդական, հայոց կաթողիկոս Դանիել Ա Սուրմառեցու հավատարմատարը ռուսական արքունիքում։ Հայ ազնվական Լազարյանների տոհմից է՝ Աղազար Նազարեթի Լազարյանի որդին։ Եռանդուն զբաղվել է Հայաստանի ազատագրման հարցերով։ Հայ եկեղեցու կառավարման բարեփոխման նպատակով մշակել է սյունհոդոսի կանոնադրությունը, որը 1808 թվականին վավերացվել է կաթողիկոսը։ Դրա հիման վրա հետագայում ստեղծվել է Սյունհոդոս կամ Բարձրագույն խորհուրդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լազարյաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Խաչատուր Լազարյան (հասարակական գործիչ)

**Խաչատուր Աղազարի Լազարյան** (), հայ հասարակական գործիչ և բարեգործ, ռուսաստանի ժառանգական ազնվական Լազարյանների հայկական տոհմից։ Իր կտակած միջոցներով Խաչատուր Լազարյանի հայրը Աղազար Լազարյանը 1779 թվականին կառուցել է տվել Մոսկվայում հայոց Սուրբ Խաչ եկեղեցին։ Թաղված է տոհմական գերեզմանոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լազարյաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Աղազար Լազարյան

**Աղազար Նազարեթի Լազարյան** (), հայ հասարակական գործիչ է, վաճառական։

Լազարյանների տոհմի հիմնադիրը։ Եղել է Նոր Ջուղայի կառավարիչը։ Հարություն և Մանուկ եղբայրների հետ 1741 թվականին հիմնում է ընկերություն և առևտուր սկսում Ռուսաստանի հետ։ 1747 թվականից հաստատվում են Աստրախանում, իսկ 1749 թվականին տեղափոխվում Մոսկվա, որտեղ գնում և մեծացնում են Ֆրյունովի մետաքսագործական ֆաբրիկան։ 1774 թվականին Եկատերինա II- ի հրամանով Լազարյաններին շնորհվել է ռուս ժառանգական ազնվականների տիտղոս։ Աղազար Լազարյանը 1779 թվականին Մոսկվայում կառուցել է տվել հայոց Սուրբ Խաչ եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լազարյաններ
Կատեգորիա:Հայ վաճառականներ
Ամբեհր

**Ամբեհր** կամ **Ambehr** հիմնվել է 1995 թվականին Երևանում, Արտի միջոցով։ Սկզբում դա բաղկացած էր երեք անդամներից՝ Արտը բաս/կիթառի վրա և վոկալով, Հրանտը հարվածային գործիքների վրա, և Աշոտը կիթառների վրա։

## Կազմ
### Ընթացիկ անդմաներ
* Արտ -- բաս կիթառ, վոկալ (1995-ներկա) 
* Հրանտ -- հարվածային գործիքներ (1995-ներկա) 
* Մարինա -- վոկալ (2002-ներկա) 
* Վլադիմիր -- կիթառ (2008-ներկա) 
* Իգոր -- կիթառ (2008-ներկա) 

### Անցյալ անդամներ
* Աշոտ -- կիթառներ (1995-2002) 
* Նատալի -- վոկալ (2002-2003) 
* Վիտալի -- կիթառներ (2002-2008) 
* Զուրաբ -- կիթառներ (2002-2008) 
աջից|300px|մինի|Ամբեհրը Երևանում, Rock the Borders Festival-ում, Սեպտեմբերի 28, 2008-ին

## Սկավառակագրություն
* 1998։ *[[Life and Death]]* - demo
* 2001։ *[[Devil's Notebook]]*
* 2005։ *[[Spider's Web]]*
* 2006։ *[[Sword's Song]]*
* 2007։ *[[Чёрная Дорога]]*
* 2011։ *[[Amber Dreamland]]*
* 2018։ *[[Here You Are]]*

## Աղբյուրներ
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայկական հևի մետալ խմբեր
Սակրոնդ

**Սակրոնդը** (Sacrond), նախկին **Սուորնը** (Sworn), բլեք մետալի խումբ է Հայաստանից։

## Պատմություն
Խումբը հիմնվել է 2004 թվականին Մայերի և Ալեքսի կողմից։ Երկու դեմո-ալբոմներ ձայնագրելուց հետո խմբին են միանում Մարիամը, Կորյունը և Inheller-ը, և այս կազմով 2006 թվականին նրանք ձայնագրում են *[[Tended High]]* ալբոմը, որը թողարկվում է *Haarbn* լեյբլի կողմից։
2010 թվականի մայիսի 14-ի մենահամերգում խումբը պաշտոնապես հայտարարեց, որ անունը Սոուրնից (Sworn) Սակրոնդ (Sacrond) է փոխում։

### Ընթացիկ անդմաներ
* Վլադիմիր Մելիքյան -- կիթառներ, վոկալ (2004-ներկա) 
* Ալեքսանդր Ամիրյան -- բաս կիթառ, վոկալ(2004-ներկա) 
* Վարդան Հարությունյան -- Ստեղնաշարեր (2006-ներկա) 
* Կորյուն Բոբիկյան -- հարվածային գործիքներ (2006-ներկա) 

### Անցյալ անդամներ
* Inheller -- վոկալ (2004) 
* Մարիամ -- Ստեղնաշարեր (2005-2006) 
* Արսեն Հակոբյան -- վոկալ (2006-2008) 
* Սևադա -- կիթառներ (2008-?) 

## Սկավառակագրություն
* 2005 - *[[The Rise]]*
* 2006 - *[[...Of Euphoria]]*
* 2006 - *[[Tended High]]*

* 2007 - *[[Twilight]]*

* 2008 - *Live 2007*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Հայկական բլեք-մետալ խմբեր
Ձայնագրման լեյբլ

[thumb|Առևտրական երաժշտական [ձայնասկավառակներ]]

**Ձայնագրման լեյբլը** երաժշտության արդյունաբերության մեջ կարող է մի մակնիշ և ապրանքանիշ լինել, ասոցացված երաժշտական ձայնագրությունների և տեսահոլովակների մարքեթինգի հետ։ Հաճախ, ձայնագրման լեյբլն այն ընկերությունն է, որ տնօրինում է այսպիսի մակնիշներն ու ապրանքանիշները, համակարգում ձայնագրությունների և տեսահոլովակների արտադրանքը, արտադրումը, բաժանումը, մարկեթինգը, նպաստումը, և հեղինակային իրավունքի պաշտպանության կիրառումը. վարում է Ա և Հ. և հաստատում է կապալները ձայնագրվող արվեստագետների և նրանց տնօրենների միջև։

## Երաժշտության արդյունաբերություն
Երաժշտության արդյունաբերության մեջ, ավելի ու ավելի ձայնագրվող արվեստագետներն կախվել են ձայնագրման լեյբլների վրա՝ իրենց ունկնդիրների շարքը լայնացնելու, իրենց ալբոմների մարքեթինգի, և նպաստման համար՝ ռադիոյով, հեռուստացույցով, և այն հրապարակախոսների միջոցով, որ կատարողներին օգնում են իրենց հանրամիջոցային դրական զեկուցումով, որ իրենց ապրանքը շուկա բերեն և խանութներով և ուրիշ հանրային միջոցներով հասանելի դարձնեն: Ինտերնետն ավելի ու ավելի է վերածվում մի միջոց, որի շնորհիվ որոշ արվեստագետներ խուսափել են ծախսերից և ձեռք բերել նոր ունկնդիրներ, ինչպես նաև որոշ պարագաներում տեսահոլովակներից օգտվել իրենց ապրանքը ծախելու համար:

[thumb|Ձայնագրման լեյբլի ընկերության նմուշ՝ [EMI ընկերության շենքը Լոնդոնում]]

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
ԱյբԼաբ

**ԱյբԼաբը** Այբ կրթական հիմնադրամի կողմից հիմնված ուսումնական լաբորատորիաների մոդել է։

## Տես նաև
* Այբ կրթական հիմնադրամ
* Այբ դպրոց

## Արտաքին հղումներ
* Այբ կրթական հիմնադրամ
* “Այբ”-ը և կրթության նախարարությունը հուշագիր են ստորագրել միջազգային մաթեմատիկական օլիմպիադայի անցկացման մասին

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կրթություն
Տեխնոլոգիա

Տեխնոլոգիան իրերի պատրաստման և գործածման գիտությունն ու արվեստն է։ Միայն մարդն է ընդունակ, աշխարհի նյութերը վերափոխելով, ստեղծել կյանքի համար անհրաժեշտ գործիքներ, սարքեր և համակարգեր։ Թեև այլ էակներ էլ են ի վիճակի իրեր պատրաստել և գործածել, սակայն դրանց պատրաստման եղանակը համարյա չի փոխվել։ Այլ է մարդու պարագայում։ Տեսնելով, թե ինքն ինչի կարիք ունի, նա գտնում է դրա բավարարման նորանոր միջոցներ, հասկանում պատահական հայտնագործությունների կարևորությունը։ Օրինակ, կրակի հայտնագործումը և դրանով կավը խեցե ամանեղենի, իսկ ապարները մետաղների փոխակերպելու հնարավորությունը պայմանավորեց ժամանակակից աշխարհի գոյությունը։ Վերջին հարյուրամյակների ընթացքում գիտնականները պարզեցին, թե ինչու են նյութերը կամ մեքենաներն իրենց այս կամ այն կերպ դրսևորում։ Այդ գիտելիքների կիրառման շնորհիվ հայտնի նյութերը կատարելագործվեցին, հայտնագործվեցին նորերը, բնական գիտությունները և մաթեմատիկան նպաստեցին այնպիսի տարբեր արտադրանքների ստեղծմանը, ինչպիսիք են ինքնաթիռը կամ լողազգեստը։ Իրերի պատրաստումն սկսվում է նախագծումից, այսինքն՝ հաշվարկից, թե ինչ է հարկավոր և ինչպես պետք է դա իրականացնել։ Նախագծողներն այժմ ունեն նյութերի, եղանակների և բաղադրամասերի լայն ընտրության հնարավորություն, որոնց օգնությամբ գաղափարներն իրականացնում են։ Այսօր աշխատանքի մեծ մասն իրագործում է համակարգիչը։ Սպառողին գոհացնող, անխափան աշխատող էժան իր պատրաստելը ճշմարիտ արվեստ է։Տեխնոլոգյան  իրերի   պատրաստման   և    գործածման   գիտությանն   ու   արվեստն   է։

### Վիկտորյան ընթերցանիվ
մինի
XVIII դարի այս սարքը նախաէլեկտրոնիկայի դարի գիտնականներին առաջարկում էր այնպիսի հնարավորություն, որն այժմ մեզ ընձեռում է անհատական համակարգիչը։ Անիվը պտտելով՝ կարելի էր օգտվել լայնածավալ գրականությունից։ Բայց, ինչպես բազում հավակնոտ գյուտարարներ, ընթերցանիվի անհայտ ստեղծողը ևս հաշվի չէր առել նրա գինն ու հարմարավետությունը։

## Արտաքին հղումներ
*  Google տեխնոլոգիական լուրեր (անգլերեն)
*  BBC տեխնոլոգիական լուրեր (անգլերեն) 

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Հիմնական թեմատիկ հոդվածներ
Վասիլի Լազարև

**Վասիլի Գրիգորի Լազարև** (), խորհրդային տիեզերագնաց, Սովետական Միության հերոս 1973 թ., գնդապետ (1973 թ. հոկտեմբերի 1-ից)։

## Թռիչքները
* Առաջին տիեզերական թռիչքը կատարել է «Սոյուզ-12» տիեզերանավով, 1973 թվականի սեպտեմբերի 27- ից 29- ը, Օլեգ Մակարովի հետ։ Թռիչքը տևել է 1&nbsp;օր 13 ժամ 14 րոպե 32 վայրկյան։ Թռիչքի հաջող ավարտից հետո Վասիլի Լազարևին շնորհվեց գնդապետի զինվորական կոչում, Սովետական Միության հերոսի պատվավոր կոչում և Լենինի շքանշան, ինչպես նաև ԽՍՀՄ Տիեզերագնաց-օդաչուի պատվավոր կոչումը (3- րդ կարգի տիեզերագնաց-օդաչու)։
* Երկրորդ թռիչքը 1975 թվականի ապրիլի 5-ին, Օլեգ Մակարովի հետ։ Թռիչքը տևել է 21 րոպե 27 վայրկյան։ Կրող հրթիռի վթարի պատճառով տիեզերանավը երկրի մակերևույթից հեռացավ ընդամենը 192&nbsp;կմ, տիեզերագնացները փրկվեցին հակավթարային սիստեմի միջոցով։ Վայրէջքի ժամանակ տիեզերագնացները մեծ գերբեռնվածության տակ էին, մոտ երկու տասնյակ **g**։ Վայրէջք կատարեցին Ալթայի լեռներում, որտեղ և նրանց գտան փրկարարները մեկ&nbsp;օր անց։ Ցուցաբերած հերոսության համար Վասիլի Լազարևը պարգևատրվեց երկրորդ Լենինի շքանշանով։

## Աշխատանքային գործունեությունը

1966-1980 թվականներին մասնակցել է մի շարք տիեզերական ծրագրերի և թռիչքների նախապատրաստմանը։ Եղել է մի շարք տիեզերական թռիչքների փոխարինող կազմերում և որպես տիեզերանավի հրամանատար։ 1985 թվականի նոյեմբերի 27-ից զորացրվել է և հանվել տիեզերագնացների խմբից առողջական վիճակի պատճառով։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում և միաժամանակ «Գիտելիք» ընկերությունում։

## Ողբերգական մահը

Մահացել է թունավորումից՝ 1990 թվականի դեկտեմբերի 31-ին անորակ սպիրտային խմիչք օգտագործելու հետևանքով։ Թաղված է Մոսկվայի Շչոլկովո շրջանի Լեոնիխա գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիեզերական հանրագիտարան 

Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 31 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային գնդապետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Իվան Լազարև

**Իվան Լազարեվ (Հովհաննես Դավիթի Լազարյան)**

), ռուսական բանակի հայազգի զինվորական գործիչ է, գեներալ-լեյտենանտ։ Ավարտել է Շուշիի գավառական ուսումնարանը։

## Ծառայությունը
* 1839 թվականին կամավոր, որպես շարքային ծառայել է 84-րդ Շիրվանյան հետևակային գնդում և կռվել Շամիլի լեռնականների դեմ։
* 1842 թվականին Կովկասյան պատերազմում խիզախության համար պարգևատրվել է Սուրբ Գևորգի IV աստիճանի շքանշանով։
* 1843 թվականին դառնում է պրապորշչիկ։
* 1850 թվականին նշանակվում է Մեխթուլինյան խանության կառավարիչ։
* 1854 թվականին նշանակվում է Դարգինյան շրջանի կառավարիչ։
* 1859 թվականից Միջին Դաղստանի Զորքերի հրամանատար և ժամանակավոր զինվորական կառավարության պետ։ Շամիլը հանձնվելուց առաջ անձամբ Գունիբ է կանչել Իվան Լազարևին հանձնվելու պայմանները քննարկելու և հանձնվել է նրան։
* 1860 թվականին Իվան Լազարևը ստանում է Գեներալ-մայորի կոչում։
* 1861 և 1863 թվականներին իր հեղինակության հաշվին, առանց արյունահեղության հանդարտեցրել է Դաղստանի խռովությունները։
* 1865 թվականից հրամանատարն էր և 1866-ից 21-րդ հետևակային դիվիզիայի պետը։
* 1866 թվականին Իվան Լազարևը ստանում է գեներալ-լեյտենանտի կոչում։
* 1868-1877 թվականներին պահեստային սպա էր Կովկասյան բանակի հրամանատարության տնօրինության տակ։
* 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերացմի ժամանակ նշանակվել է Բայրաքդարյան զորաջոկատի պետ։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Ավլիարի ճակատամարտին, որից հետո նշանակվել է Կարսը պաշարած կորպուսի հրամանատար։ Գլխավորել է Կարսի գրոհը և գրավումը։
* 1877 թվականի Ալաջինյան բարձունքների համար մղված՝ հոկտեմբերի 3-ի ճակատամարտի համար պարգևատրվել է Սուրբ Գևորգի III աստիճանի շքանշանով, իսկ Կարսի գրավման համար Սուրբ Գևորգի II աստիճանի շքանշանով։ Լորիս-Մելիքովի՝ Ռուսաստան մեկնելուց հետո Լազարևին վստահվեց ռուսական առանձին գործող կորպուսի հրամանատարությունը, իսկ պատերացմի ավարտից հետո նա նշանակվել է Կովկասյան երկրորդ կորպուսի հրամանատար։
* 1879 թվականին Լազարևը նշանակվում է Ախալ-Թեքինյան էքսպեդիցիայի հրամանատար, սակայն իր զորաբանակին հասնելուն պես՝ օգոստոսի 14-ին մահանում է Չաթ գյուղում։

Թաղված է եղել Թիֆլիսի հայկական Մայր վանքի բակում։ 1938 թվականին նրա գերեզմանը վանքի հետ միասին ոչնչացվել է, շիրիմը թալանվել է։

## Գրականություն
* Айрапетов О. *Внешняя политика Российской империи (1801—1914).* Москва 2006 г. (ռուս.)
* Терентьев М. А. *История завоевания Средней Азии.* (ռուս.)
* Վ. Դիլոյան *Լազարյանների հասարակական քաղաքական պատմությունից* Երևան 1966 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսահայ գեներալ-լեյտենանտներ
LaTeX

մինի|LaTeX-ի պատկերանիշը, LaTeX-ով գրաշարված

**LaTeX**, փաստաթղթի պատրաստման համակարգ է՝ TeX (ՏԵԽ) գրաշարության ծրագրի համար։ Գրաշարման համակարգի մեջ, իր անունը ձևավորված է որպես՝ 48px|\LaTeX։

ԼաՏեԽ-ի օգտագործումը լայնորեն տարածված է մաթեմատիկոսների, գիտնականների, ճարտարագետների, փիլիսոփաների և ակադեմիայի և առևտրական աշխարհի մտավորականների, և այլ մասնագետների մեջ։ Որպես առաջնային կամ միջանկյալ ձևաչափ (օրինակ DocBook-ից և այլ XML-ի վրա հիմնված ձևաչափերից PDF թարգմանելիս), ԼաՏեԽ-ը օգտագործվում է ՏեԽ-ով հասանելի բարձր գրաշարման որակի համար։ Այս գրաշարման համակարգը առաջարկում է ծրագրավորվող սեղանանիստ հրատարակումսեղանանիստ հրատարակման հատկանիշներ և մեծաքանակ ավտոմատիզացնելու ձիրքեր՝ գրաշարման և սեղանանիստ հրատարակման ամենաշատ հատկությունների համար, որոնցից են՝ համարակալումն ու մեջ-ծանոթագրումը, սեղանները և պատկերները, էջի դասավորությունն և մատենագիտությունը։

## Նշումներ

Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Գիտական ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Գրաշարման համակարգ
Տոպոլոգիա

[մինի|240px|[Մյոբիուսի ժապավենը միայն մեկ կողմ և մեկ եզր ունեցող մարմին է։ Տոպոլոգիայի հետազոտության առարկաներից են նմանատիպ մարմինները և դրանց ձևերը։]]
[մինի|աջից|240px|Համաձայն ''Չորս գույների օրենքի'', ցանկացած պատկերներից կազմված [քարտեզ կարելի է ներկել չորս տարբեր գույներով այնպես, որ երկու սահմանակից պատկերներ չունենան նույն գույնը։]]
մինի|աջից|240px|''Քյոնիքսբերգի յոթ կամուրջները'' Էյլերի դիտարկած առաջին խնդիրներից մեկն է։
**Տոպոլոգիան** (հունարեն՝ տոպոս (τόπος - տեղ) և լոգոս (λόγος - գիտություն) բառերից) կամ **տեղաբանությունը** մաթեմատիկայի ընդարձակ բաժին է, որն ուսումնասիրում է երկրաչափական պատկերների կամ մարմինների այն հատկությունները, որոնք անփոփոխ են մնում փոխմիարժեք և փոխանընդհատ արտապատկերումների՝ հոմեոմորֆիզմների ժամանակ, ինչպես օրինակ՝ կապակցվածությունը, չափողականությունը, կոմպակտությունը, և այլն։

Տոպոլոգիայի ուսումնասիրության աքսիոմատիկորեն սահմանված օբյեկտները տոպոլոգիական տարածություններն են և դրանց անընդհատ արտապատկերումները, հիմնական խնդիրն է՝ դասակարգել տոպոլոգիական տարածությունները հոմեոմորֆիզմի ճշտությամբ։ Տոպոլոգիայի տեսանկյունից էական չեն երկրաչափական պատկերների ոչ չափսերը (երկարություն, մակերես, ծավալ) և ոչ էլ ձևերը։ 

Օրինակ՝ շրջանագիծը և քառակուսու եզրագիծն ունեն միևնույն տոպոլոգիական հատկությունները և պատկանում են միևնույն տոպոլոգիական դասի (այսինքն՝ հոմեոմորֆ են), քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը կարելի է ստանալ մյուսից՝ խզում և ինքնահատում չունեցող դեֆորմացիայի միջոցով։ Մինչդեռ գլանն ու շրջանագիծն ունեն տարբեր տոպոլոգիական հատկություններ․ գլանի չափողականությունը 2 է, իսկ շրջանագծինը՝ 1։

## Պատմություն
Ներկայումս տոպոլոգիա համարվող մաթեմատիկական որոշ գաղափարներ առաջ են քաշվել դեռևս 18-19-րդ դարերում, սակայն որպես առանձին բնագավառ՝ տոպոլոգիան սկզբնավորվել է 19-րդ դարավերջում իբրև «տեղի երկրաչափություն» (լատիներեն՝ geometria situs) կամ «տեղի անալիզ» (լատիներեն՝ analysis situs)։ 

Մաթեմատիկայում անընդհատության դրսևորուների բազմազանությունը և նրա ուսումնասիրության բազմապիսի մոտեցումները հանգեցրին տոպոլոգիայի զարգացմանը մի քանի ուղղություններով՝ ընդհանուր կամ տեսաբազմական տոպոլոգիա, հանրահաշվական տոպոլոգիա, դիֆերենցիալ տոպոլոգիա, և այլն։

Առաջին անգամ «տոպոլոգիայի» սահմանումը 1847 թ. տվել է գերմանացի մաթեմատիկոս Յոհան Լիստինգը (1808-1882 թթ.) *Vorstudien zur Topologie* աշխատության մեջ։

## Քյոնիգսբերգի յոթ կամուրջները
**[[Քյոնիգսբերգ|Քյոնիգսբերգի]] յոթ կամուրջները** Լեոնարդ Էյլերի 1736 թ. առաջարկած խնդիրն է, որը համարվում է ժամանակակից տոպոլոգիայի առաջին գիտական շարադրանքը։ Խնդրի պահանջն է՝ անցնել բոլոր յոթ կամուրջների վրայով այնպես, որպեսզի ոչ մի կամրջի վրայով երկրորդ անգամ անցնելու անհրաժեշտություն չլինի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տոպոլոգիայի վերաբերյալ հայերեն և անգլերեն դասագրքեր
* «Մետրիկական տարածություններ և տոպոլոգիա» դասընթաց (դասախոս՝ Ա․ Ծերունյան)

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Հովհաննես Չմշկիկ

**Հովհաննես Ա Չմշկիկ** (; ), հայազգի բյուզանդական զորավար, պետական գործիչ, Բյուզանդիայի կայսր (969-976), Կուրկուասների հայկական ազնվական ընտանիքից։

## Կենսագրություն
Ըստ Մաթևոս Ուռհայեցու տվյալների՝ ծնվել է ներկայիս Դերսիմի նահանգի Չմշկածագ ավանում։ Ժամանակակից աղբյուները նկարագրում են նրան որպես կարճահասակ, բայց գեղեցիկ և շիկամազ տղամարդ։ Բարեպաշտ և ձեռնառատ մարդու համբավ ուներ։

949 թվականին մասնակցել է Կարինի գրավմանը։ Իր քեռի Նիկեփորոս II Փոկաս կայսրից նշանակվել է արևելյան զորքերի սպարապետ, խոշոր ճակատամարտում ջախջախել արաբներին։ 969 թվականին կայսրուհի Թեոփանոյի օգնությամբ սպանել է կայսրին և գրավել գահը։ 971 թվականին պարտության է մատնել Թրակիա ներխուժած ռուս իշխան Սվյատոսլավին և Բուլղարիայի հյուսիսարևելյան մասը կցել կայսրությանը։ 972 թվականին, դաշինք կնքելով Հռոմեական սրբազան կայսրության հետ, արշավել է արաբների դեմ, գրավել Մարտիրուպոլիսը, Մծբինը, Հյուսիսային Միջագետքը, 974-975 թվականներին՝ Էմեսսան (Հոմս), Բաալբեկը, մտել Պաղեստին և Լիբանան։

Արաբական խալիֆայության դեմ պատերազմների ժամանակ փորձել է գրավել Բագրատունյաց Հայաստանի մի շարք շրջաններ, բայց Հայոց թագավոր Աշոտ Գ Ողորմածը 80 հազարանոց բանակով շարժվել է ընդառաջ և երկու միապետների միջև կնքվել է հաշտություն։

976 թվականին հանկարծամահ է եղել արաբների դեմ երկրորդ արշավանքից Կոստանդնուպոլիս վերադառնալուն պես։ Կասկածներ կային, թե նրան թունավորել է սենեկապետ Վասիլ Լեկափենոսը։

## Տես նաև
* Կուրկուասներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայազգի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մակեդոնական դինաստիա
Կատեգորիա:Կուրկուասներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կնտնտոց

thumb|right
thumb|right
**Կնտնտոց,** մետաղից, ոսկրից, պլաստմասսայից կամ եղջերանյութից պատրաստված բարակ, սրածայր թերթիկ, մատին հագցվող «ճանկով» օղակ կամ սագի փետուր, որով տատանման մեջ են դրվում կսմիթավոր երաժշտական գործիքների լարերը։ Կնտնտոց անվանել են նաև աղեղը (երաժշտական)։

Ռուսերեն՝ медиатор, плектрум, անգլերեն՝ pick կամ plectrum։ Նվագելիս այն սեղմում են աջ ձեռքի (աջլիկների դեպքում) բութ մատի և ցուցամատի միջև և հարվածում լարերին։

Կատեգորիա:Կսմիթային նվագարաններ