open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զաքար Խաչատրյան

**Զաքար Ավագի Խաչատրյան** (, թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում), հայ նկարիչ, ՀՀ (1983) և ՌԴ (2005) վաստակավոր նկարիչ։ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (2012)։ Սանկտ Պետերբուրգի գիտության և արվեստի պետրովյան ակադեմիայի անդամ (1995)։

Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Զաքար Խաչատրյանը ծնվել է 1924 թվականին Սիսիանի շրջանի Սառնակունք գյուղում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Սովորել է Գորիսի մանկավարժական տեխնիկոմում, ապա՝ Երևանի երաժշտական ուսումնարանում, Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1956 թվականին ավարտել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը՝ աշակերտելով ռուս անվանի վարպետներ Բորիս Յոգանսոնին և Ալեքսանդր Գերասիմովին։ 1960-1962 թվականներին կատարելագործվել է Մոսկվայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1968 թվականից դասավանդել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում, 1981 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ, 1984 թվականից՝ դեկան, 1986 թվականից՝ պրոֆեսոր։ ԽՍՀՄ և Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

1962 թվականին Սիսիանում Զաքար Խաչատրյանի հիմնադրած մանկական գեղարվեստական դպրոցը կոչվել է նրա անունով։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է հիմնականում դիմանկարներ, բնապատկերներ «Սայաթ-Նովա» (1963), «Կոմիտաս» (1968), «Ա. Զ. Խաչատրյան» (1982), «Հին Մեղրի» (1970 ), «Արագած. ծաղիկներ» (1974), «Հին երևանյան բակ» (1980), «Մանուշակներ և ձնծաղիկներ», «Վարդեր» (երկուսն էլ' 1982), նաև «Հին Ռիգա», «Սամարղանդ. Ռեգիստան», «Մեգալիթներ Սյունիքում» (երեքն էլ' 1980 թվական), գրաֆիկական գործեր, «Սպիակավոր եկեղեցին», 1961 թվական, «Սիսիավան եկեղեցին հին Սիսիանում», 1965 թվական, «Ղոշուն-դաշ (Զորաքար)», 1967 թվական, «Թանահատի վանքը։ Սիսիան», 1968 թվական,« Պատկառուկներ», 1968 թվական, «Ձմեռ», 1969 թվական, «Փողոց հին Երևանում», 1969 թվական, «Աշուն։ Ծաղկաձոր», 1978 թվական, «Երևանի ծայրամասը», 1980 թվական, «Ժնևյան լիճը», 1993 թվական, «Սև գետակ։ Գիշեր», 1998 թվական, «Արևածագը Սև ծովի վրա», 1984 թվական, «Ծովն ու արևը», 1984 թվական, «Սև ծով։ Կեսօր», 1986 թվական, նատյուրմորտներ՝ «Թրաշուշաններ», 1956 թվական, «Վարդակակաչներ», 1961 թվական, «Վարդեր», 1981 թվական, «Դաշտային ծաղիկներ», 2001 թվական, «Աստղածաղիկներ», 2003 թվական։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում, Մոսկվայում, Հայաստանի, Շվեյցարիայի, Հնդկաստանի, Շվեդիայի, Ֆինլանդիայի տարբեր քաղաքներում։

Գործերից պահվում են Մոսկվայի, Երևանի, Սանկտ Պետերբուրգի և այլ քաղաքների պատկերասրահներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սառնակունք գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ
Հողի ջրային ռեժիմ

**Հողի ջրային ռեժիմ**, երևույթների ամբողջություն, որով որոշում են հողում խոնավության կուտակումը, տեղաշարժը, ծախսը և օգտագործումը։ Տեղաշարժը ռեժիմի հողառաջացման և հողի բերրիության կարևորագույն գործոն է։ Խոնավության հիմնական աղբյուրը մթնոլորտային տեղումներն են, երբեմև նաև մոտակայքի ստորգետնյա ջրերը, իսկ ջրովի երկրագործական շրջաններում՝ ոռոգումը։ Մթնոլորտային տեղումների և ձնհալի ջրերը կարող են մասամբ հոսել՝ առաջացնելով մակերևութային ջրհոսք, իսկ մյուս մասը թափանցում է հողի մեջ։ Հողի խոնավությունը կարող է լինել գոլորշու, հեղուկ և կարծր (սառույց) վիճակներում։ Դրա շարժունակությունը և բույսերի համար մատչելիությունը կախված է հողի կարծր մասնիկների հետ նրա ունեցած կապից, ծակոտիների մեծությունից և կառուցվածքից, դրանց ջրալեցունության աստիճանից և բնույթից։ Տարբերում են կապված, որը պահվում է կլանող (սորբող) ուժերով և գործնականում անմատչելի է բույսերին, ու ազատ ջուր, որը գտնվում է հողի ծակոտիներում։ Հողի ազատ խոնավությունը կարող է լինել գրավիտացիոն, որն առավելապես շարժվում է ծանրության ուժերի շնորհիվ։ Ստորգետնյա ջրերի վրա տեղադրված է մազանոթային եզրաշերտի գոտին, որի խոնավությունը հեշտությամբ է տեղափոխվում մազանոթային ուժերի ազդեցության տակ, և այն մատչելի է բույսերի համար։ Խոնավության առկայությունն այս գոտում համապատասխանում է հողի մազանոթային խոնավունակությանը։ Եթե ստորգետնյա ջրերը գտնվում են խորքում, ապա հողի վերին շերտում առանձնանում է կախված ջրերի գոտի, որի առավելագույն պարունակությունը համապատասխանում է հողի նվազագույն խոնավունակությանը։ Գոտու խոնավության մի մասը նույնպես մատչելի է բույսերին։ Հողի մազանոթային և նվազագույն խոնավունակություններն ունեն ագրոարտադրական կարևոր նշանակություն, որովհետև դրանցով որոշում են հողի խոնավության հաստատուն պաշարի առավելագույն մեծությունը (դաշտային խոնավունակություն)։ Հողի խոնավության աստիճանով են պայմանավորված բույսերի ջրումը և միկրոկենսաբանական պրոցեսները։ Երկրագործության կարևորագույն խնդիրն է բույսերի համար հողում ստեղծել նպաստավոր ջրային ռեժիմ (խոնավության կուտակումով, ջրի արդյունավետ օգտագործումով, անհրաժեշտության դեպքում՝ հողերի ոռոգումով կամ չորացումով և այլն)։ Առանձնացնում են սառածության, լվացման, պարբերական լվացման, չլվացման, դեսուկտիվ-ներհոսող և ոռոգող ջրային ռեժիմի տիպերը։ Հողի ջրային ռեժիմը կախված է հողի հատկություններից, կլիմայից, եղանակի պայմաններից, մշակվող բույսերի առանձնահատկություններից և ագրոտեխնիկայից։ Ցանքի ճիշտ ժամկետները և պարարտացումը կարևոր են հողի խոնավության պաշարների արդյունավետ օգտագործման համար։ Հողի ջրային ռեժիմի կանոնավորման նպատակն է բույսերի արմատների հորիզոնում ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում պահպանել խոնավության բավարար քանակ։ Շատ կարևոր է, որպեսզի հողի ծակոտիների մի մասը մնա օդով զբաղված, որն անհրաժեշտ է բույսերի կյանքի և մանրէների բնականոն կենսագործության համար։ Դրան հասնում են ագրոմելիորացիայի և ագրոտեխնիկական միջոցառումների կիրառումով։ 

Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Հողօգտագործում

մինի
մինի
180px|մինի
**Հողօգտագործում**, հողի օգտագործումը ավանդույթներով սահմանված կամ օրինական կարգով։ Հողօգտագործման համակարգը, ձևերը և տեսակները կազմավորվում և փոփոխվում են հասարակության տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանն ու հաջորդափոխմանը համընթաց։ Աշխատանքի հասարակական բաժանման խորացման և դրա հետ կապված նստակեցության անցնելու հետևանքով, աստիճանաբար հողը բաժանվեց տոհմերի, ցեղերի, համայնքների, հետագայում նաև ընտանիքների միջև, որի շնորհիվ առաջացան հողօգտածործման կայուն ձևեր։ Հնագույն համայնքներում այն ուներ հանրային ձև, համայնքի անդամների միջև բաշխվում էր միայն համատեղ աշխատանքով ստեղծված արդյունքը։ Ավելի ուշ, չնայած վարելահողը մնում էր գյուղական համայնքի սեփականությունը, սակայն պարբերաբար վերաբաշխվում էր անդամների (ընտանիքների) միջև, և յուրաքանչյուր ընտանիք մշակում էր իր օգտագործմանը տրված հողը (փաստացի հողօգտագործողն էր) ու յուրացնում ստացված արդյունքը։ Հակամարտ դասակարգային բոլոր ֆորմացիաներում հողօգտածործման համակարգերը, դրա հիմնական ձևերն ու տեսակները պայմանավորված էին շահագործող դասակարգերի հողասեփականության իշխող ձևերով։ Ստրկատիրական հասարակարգում այն հիմնված էր ստրուկների, հողի և արտադրության մյուս միջոցների նկատմամբ ստրկատիրոջ մասնավոր սեփականության վրա։ Գոյություն ուներ նաև ազատ գյուղացիների մանր հողօգտածործում, որի հիմքը ևս հողի մասնավոր սեփականությունն էր։ Ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում այն հիմնված էր ֆեոդալական սեփականության զանազան հիերարխիկ ձևերի, ճորտային կամ ֆեոդալական կախման մեջ գտնվող գյուղացիների աշխատանքի վրա։ Բաժնետուր հողօգտածործման ժամանակ հողին ամրացված ճորտ գյուղացիները զուրկ էին սեփական հողից և հողօգտածործման համար հարկադրված էին կատարելու աշխատանքային զանազան պարհակներ, տալ հարկեր ու տուրքեր։ Առհավետ ժառանգական հողօգտածործման ժամանակ գյուղացին անձնապես ազատ էր, բայց պարտավոր էր բնեղեն կամ դրամական հարկ վճարել հողատիրոջը։ Ֆեոդալիզմի զարգացման բոլոր էտապներում կային նաև ազատ գյուղացիներ, որոնց հողօգտածործման հիմքը նրանց ազատ հողասեփականությունն էր։ Կապիտալիզմի պայմաններում այդ համակարգը հիմնված է հողի մասնավոր սեփականության իրավունքի կամ հողի վարձակալության պայմանագրի վրա։

Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Արթուր Բաղդասարով

**Արթուր Ռաֆայելի Բաղդասարով** (), հայկական ծագմամբ ռուս լեզվաբան։

## Կենսագրություն
Արթուր Ռաֆայելի Բաղդասարովը ծնվել է դեկտեմբերի 2, 1958 թ.-ին Բաքվում (Ադրբեջան)։ Ուսումնասիրել է սլավոնագիտությունը Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում 1976-1981 թթ.: 1992 թ.-ին նա պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա խորվաթերեն և սերբերեն գրական լեզուների տարբեր մակարդակներում լեզվական կառուցվածքի տարբերությունների, հատկապես բառապաշարում թեմայով։ Դասավանդում է որպես խորվաթերեն լեզվի պրոֆեսոր և հանրալեզվաբան մի քանի մոսկովյան բուհերում։ Ուսումնասիրում է ժամանակակից խորվաթերեն լեզվի ստանդարտներ տարբեր ոլորտներում (բառագիտություն, բառարանագրություն, նորմեր)։ Մասնակցել է բազմաթիվ սլավոնական կոնֆերանսներին Ռուսաստանում և Խորվաթիայում։ Հրատարակել է ավելի քան 300 աշխատանքներ, գրքեր, ձեռնարկներ, հոդվածներ, ցուցադրություններ, հավելվածները։ Hrvatsko slovo շաբաթականի գործընկ (Զագրեբ) և Riječ ամսագրի (Ռիեկա) համախմբագիր է։ Մի շարք մրցանակների հաղթող է Խորվաթիայի մշակույթը աշխարհում աջակցման ասպարեզում։

## Աշխատանքներ
Արթուր Բաղդասարովը առաջին անգամ հրատարակել է Ռուսաստանում խորվաթերեն-ռուսերեն բառարան և գիտական գրքեր խորվաթերեն լեզվի մասին։ Նա հեղինակ է բազմաթիվ գրքերի, ինչպիսիք են.
* *Rusko-hrvatsko-srpski/hrvatsko-srpsko-ruski rječnik razlika*, Moskva, 1998.
* *Hrvatsko-ruski rječnik*, Moskva, 1999., 2003.
* *Hrvatski književni jezik druge polovice 20.stoljeća*, Moskva, 2004.
* *Hrvatski razgovornik*, Moskva, 2006.
* *Hrvatski jezik: Kratki gramatični priručnik*, Moskva, 2006.
* *Novi hrvatsko-ruski rječnik*, Moskva, 2007.
* *Hrvatski književni jezik i njegova norma*, Rijeka, 2010.
* *Hrvatski jezik: Početni tečaj*, Sankt Peterburg, 2011.
* *Elementarna gramatika hrvatskoga jezika*, Moskva, 2012.
* *Xорватско-русский словарь/Hrvatsko-ruski rječnik*, Moskva, 2013.
* *Pogled iz Rusije*, Rijeka, 2014.
* Armenija - domovina svetoga Vlaha, Dubrovnik, 2015. (u suautorstvu s V. Lupisom).
* Armenske poslovice, Split, 2016.
* Armenija - Noina zemlja:kultura i povijest, Zagreb, 2018.
* Hrvatski jezik. Pogled iz Rusije, Moskva, 2020. 
## Պարգևներ
INA մրցանակ Խորվաթիայի մշակույթի աշխարհում նպաստելու համար, 2009 թ, պրոֆ. Leopold Auburger հետ միասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց դոկտոր Արթուր Ռաֆայելի Բաղդասարովի հետ 
* Հոդված Hrvatski Fokus անսագրում 
* Prof. dr. Darko Žubrinić, ''Dr. Artur R. Bagdasarov promoter of Croatian culture and language in Russia'', Croatia.org, 31 հունվարի 2011 թ. 

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Սան Սեբաստիան ԲԱ

**«Սան Սեբաստիան Գիբուզկոա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *San Sebastián Gipuzkoa Basket Club, S.A.D.*), հայտնի նաև որպես **«Լագուն Արո»** (*Lagun Aro GBC*) իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Սան Սեբաստիան քաղաքում (Բասկերի երկիր)։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պլազա դե Տորոս դե Իլումբե» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին։

## Հովանավորչական անվանումները

* «Դատակ GBC», 2001–02
* «Բրուեսա GBC», 2004–09
* «Լագուն Արո GBC», 2009–13

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Գավաթներ
* **Իսպանիայի բասկետբոլի լիգա (1)**
** 2006

### Անհատական մրցանակներ
**ACB ամենաարժեքավոր բասկետբոլիստ**
* Էնդի Պանկո, 2012

**ACB լիգայի խորհրդանշական թիմ**
* Էնդի Պանկո, 2012
* Սերժի Վիդալ, 2012

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Կախասոլ ԲԱ

**«Սևիլյա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Club Deportivo Baloncesto Sevilla, S.A.D.*), հայտնի նաև որպես **«Կախասոլ»** (*Cajasol*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում և Բասկետբոլի Եվրագավաթում։ Տեղակայված է Անդալուսիա ինքնավար երկրամասի վարչական կենտրոն Սևիլյայում։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պալասիո մունիսիպալ դե Դեպորտես Սան Պաբլո» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1987 թվականին։ ACB լիգայում սկսել է հանդես գալ 1989 թվականից։

## Հովանավորչական անվանումները

* «Կախա Սան Ֆեռնանդո» (1987–2007)
* «Կախասոլ» (2007–10)
* «Կախասոլ Բանկա Սիվիսա» (2010–2011)
* «Բանկա Սիվիսա» (2011–2012)
* «Կախասոլ» (2012–այժմ)

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Ռեկորդներ
* **21** մրցաշրջան ACB լիգայում
* **2** մրցաշրջան Պրիմերա դիվիզիոն Բ-ում

### Գավաթներ
* **Անդալուսիայի գավաթ (5)**
**1998, 1999, 2002, 2005, 2009

### Անհատական մրցանակներ
**ACB ամենաարդյունավետ բասկետբոլիստ**
* Մայքլ Անդերսոն, 1996

**ACB 3-միավորանոց նետումների մրցույթի հաղթող**
* Ռաուլ Պերեզ, 2003

**ACB [[սլեմ դանկ]] մրցույթի հաղթող**
* Տոմաշ Սատորանսկի, 2010

**«All-Eurocup» առաջին թիմ**
* Թարիք Քիրքսեյ, 2011

**«All-Eurocup» երկրորդ թիմ**
* Փոլ Դեյվիս, 2011

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Ֆուենլաբրադա ԲԱ

մինի|Անտե Տոմիչն ու Գուստավո Այոնը խաղարկում են վիճաբանական գնդակը (Ռեալ Մադրիդ - Ֆուենլաբրադա)
**«Ֆուենլաբրադա բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Baloncesto Fuenlabrada, S.A.D.*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Ֆուենլաբրադա քաղաքում (Մադրիդի երկրամաս)։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պոլիդեպորտիվո Ֆեռնանդո Մարտին» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1983 թվականին և դուրս եկել երկրի բարձրագույն դիվիզիոն 1996 թ.-ին՝ փոխարինելով «Պենյաս Հուեսկա» ակումբին։

«Ֆուենլաբրադայում» տարիների ընթացքում հանդես են եկել բազմաթիվ հայտնի մարզիկներ, մասնավորապես՝ Վալտեր Հերմանը, Գուստավո Այոնը, Խոսե Կալդերոնը, Բիսմակ Բիյոմբոն և այլք։

## Հովանավորչական անվանումները

* «Մանա Ֆուենլաբրադա», 1986–1987
* «Յաբոնես Պարդո Ֆուենլաբրադա», 1999–2004
* «Ալտա Գեստիոն Ֆուենլաբրադա», 2005–2009
* «Այուդա էն Աքսիոն Ֆուենլաբրադա», 2009–2010
* «Մեդ-Կրոկ Ֆուենլաբրադա», 2012–2013

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ

### Ռեկորդներ
* **13** մրցաշրջան ACB լիգայում

### Գավաթներ
***Իսպանիայի բասկետբոլի առաջնություն (LEB Oro) (1)**
**2005
***Պրինցիպե գավաթ (2)**
**1998, 2005
***Մադրիդի գավաթ (1)**
**1998

### Անհատական մրցանակներ
**ACB ամենաարժեքավոր բասկետբոլիստ**
* Վալտեր Հերման, 2003

**ACB ծագող աստղ**
* Բրեդ Օլեսոն, 2009
* Գուստավո Այոն, 2011

**ACB 3-միավորանոց նետումների մրցույթի հաղթող**
* Սերգիյ Գլադիր, 2012

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Էստուդիանտես ԲԱ

280px|thumb|right|«Էստուդիանտեսի» կազմը 2010-11 մրցաշրջանի դրությամբ

**«Էստուդիանտես բասկետբոլային ակումբ»** (իսպ. անվանում՝ *Club Baloncesto Estudiantes, S.A.D.*), հայտնի նաև որպես **«Տուենտի Մովիլ Էստուդիանտես»** (*Tuenti Móvil Estudiantes*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում։ Տեղակայված է Երկրի մայրաքաղաք Մադրիդում։ Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Պալասիո դե Դեպորտես դե լա Կոմունիդադ դե Մադրիդ» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1948 թվականին։ Ակումբը 3 անգամ նվաճել է Իսպանիայի գավաթը, ինչպես նաև հասել մինչև 2004 թվականի ACB լիգայի գերեզրափակիչ։

## Հովանավորչական անվանումները
* «Էստուդիանտես Մոնտեվերդե», 1971–1977
* «Էստուդիանտես Մուդեսպա», 1978–1981
* «Էստուդիանտես Կախա Պոստալ», 1981–1982, 1989–1995
* «Էստուդիանտես Տոդագրես», 1987–1988
* «Էստուդիանտես Բոսե», 1988–1989
* «Էստուդիանտես Արգենտարիա», 1995–1997
* «Ադեկո Էստուդիանտես», 1998–2006
* «MMT Էստուդիանտես», 2006–2009
* «Ասեֆա Էստուդիանտես», 2009–2013
* «Տուենտի Էստուդիանտես», 2013–այժմ

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ
### Ռեկորդներ
*Եվրոպական մրցույթներ
****Սապորտայի գավաթ**, կիսաեզրափակիչ (1974, 1976)
****[[Եվրալիգա]]**, եզրափակիչ քառյակի կիսաեզրափակիչ, (1992)
** **Կորաչի գավաթ**, երկրորդ տեղ, (1999)
****ULEB գավաթ**, կիսաեզրափակիչ (2003, 2004)
****ՖԻԲԱ Եվրագավաթ**, եզրափակիչ քառյակի կիսաեզրափակիչ (2007)
*Իսպանական մրցույթներ
****Իսպանիայի գավաթ**, 1962/63, 1991/92, 1999/2000, **3** (ինչպես նաև 4 անգամ փոխչեմպիոն)
****Պրինցիպե գավաթ**, 1985/86, **1**
** **[[Իսպանիայի ACB լիգա|Լիգա ACB]]**, 4 անգամ փոխչեմպիոն, 1962/63, 1967/68, 1980/81, 2003/04
****Մադրիդի գավաթ**, 1988, 1990, 1992, 1993, 1996, 1999, 2001, 2002, 2003։ **9** (ինչպես նաև 12 անգամ փոխչեմպիոն)

### Անհատական մրցանակներ
**Իսպանիայի գավաթ MVP**
* Խուան Անտոնիո Օրենգա, 1991
* Խուան Պինոնե, 1992
* Ալֆոնսո Ռեյես, 2000

**ACB ծագող աստղ**
* Սերխիո Ռոդրիգիզ, 2005
* Կարլոս Սուարեզ, 2006

**ACB սլեմ դանկ մրցույթի հաղթող**
* Դեյվիդ Ռասել, 1986, 1987
* Ռիկի Վինսլոու, 1990
* Չենդլեր Թոմսոն, 1996, 1998

**ACB 3-միավորանոց նետումների մրցույթի հաղթող**
* Դանկո Ցվյետիչանին, 1993
* Քիթ Ջենինգս, 1996

**«All-ACB» խորհրդանշական թիմ**
* Կարլոս Խիմենեզ, 2006
* Կարլոս Սուարեզ, 2010
* Նիք Քեյներ Մեդլի, 2011

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանական բասկետբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Մադրիդի սպորտի հավաքականներ
Կազակներ (Եվրոպական պատերազմներ)

**Կազակներ (Եվրոպական պատերազմներ)**, համակարգչային խաղ։ Խաղի գործողությունները տեղի են ունենում XVII-XVIII դարերում։ Խաղը թողարկվել է ուկրաինական GSC Game World ընկերության կողմից։

## Խաղը

### Ռեսուրսներ
Խաղում կա 6 տեսակի ռեսուրս՝ ծառ, սնունդ, քար, ոսկի, ածուխ և երկաթ։ Ածուխը, երկաթը և ոսկին ձեռք են բերում հանքերից։ Սնունդը ձեռք են բերում գյուղացիները և ձկնորսները։ Գյուղացիները հավաքում են ցորեն դաշտից և տանում են ջրաղաց, իսկ ձկնորսները ձուկ են որսում նավակների օգնությամբ։ Ծառերը և քարերը ձեռք են բերվում բանվորների կողմից որոշակի տեղերից և տեղափոխվում պահեստներ կամ քաղաքային կենտրոն։ Ռեսուրսները կարելի է նաև փոխանակել շուկայում։ Եթե խաղացողը չունի ածուխ կամ երկաթ, միավորները, զինված հրազենով, չեն կարող կրակել։ Ոսկու պաշարների անբավարար լինելու դեպքում զինվորական միավորներից չեն կարող ստեղծվել գնդեր և ջոկատներ, իսկ վարձկանները և որոշ նավեր (17-րդ և 18-րդ դարերի զրահանավեր) դուրս կգան խաղացողների ղեկավարումից և քարտեզի վրա կդառնան բոլոր ազգերի թշանամիներ։ Սննդի անբավարարության դեպքում խաղացողները կսկսեն մահանալ։ Բոլոր միավորները (բացի վարձկաններից) պահանջում են սննդի կառույցներ, մյուները նաև ծառ, ոսկի, երկաթ և ածուխ։

### Երկրներ
Խաղում ներկայացված են հետևյալ երկրները.
* Ավստրիա
* Ալժիր
* Անգլիա
* Բավարիա
* Հունգարիա
* Վենետիկ
* Դանիա
* Իսպանիա
* Նիդերլանդներ
* Լեհաստան
* Պորտուգալիա
* Պրուսիա
* Պյեմոնտ
* Ռուսաստան
* Սաքսոնիա
* Թուրքիա
* Ուկրաինա
* Ֆրանսիա
* Շվեյցարիա
* Շվեդիա

## Արտաքին հղումներ
Կազակների ստեղծման պատմությունը

Կատեգորիա:2002 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Միխայիլ Գասպարով

**Միխայիլ Լեոյի Գասպարով** (, ), ռուս գրականագետ, բանասեր, անտիկ գրականության և ռուսական պոեզիայի պատմաբան, թարգմանիչ (հին և նոր լեզուներից), էսսեիստ։ ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մոսկվայում, 1935 թվականի ապրիլի 13-ին։ Նրա մայրը՝ Ելենա Նյուրենբերգը, եղել է խմբագիր «Բեզբոժնիկ» ամսագրում (հետագայում՝ հոգեբանական գիտությունների դոկտոր և ԽՍՀՄ ՀԳԱ հոգեբանության ինստիտուտի գիտաշխատող)։ Նրա հայրը ենթադրաբար եղել է Դմիտրի Միխնևիչը, որը նույնպես աշխատել է «Բեզբոժնիկ» ամսագրում, այնուհետև «Զա ռուբեժոմ» ամսագրի խմբագրությունում, հետագայում՝ ԽՍՀՄ ԳԱ հրատարակչությունում։ Մոր ամուսինը՝ լեռնային ճարտարագետ Լեո Գասպարովը, ծնունդով Արցախից էր։ Նյուրենբերգն ու Գասպարովը ամուսնալուծվել են, երբ Մ. Գասպարովը դեռ երեխա է եղել։

«Մանդելշտամի հանրագիտարանի» գլխավոր խմբագիրն էր։ «Записки и выписки» գրքի համար արժանացել է Անդրեյ Բելիի մրցանակին։

## Արտաքին հղումներ
* Միխայիլ Գասպարով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անդրեյ Բելիի անվան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Պարսկական կազակական դիվիզիա

thumb|350px|Կազակական բրիգադի կոզակներ
**Պարսկական կազակական բրիգադ** (պարսկերեն՝ بریگاد قزاق‎), (1916 թվականին վերափոխվել է դիվիզիայի), ստեղծվել է Պարսկաստանում 1879 թերեքյան կազակական զորամիավորումների օրինակով։ Անձնակազմի հետ պատրաստումը իրականացնում էին ռուսական զինվորական առաքելության հրահանգիչները։ Բրիգադի հրամանատար ռուս սպա էր, ով վարձատրվում էր ռուսական կառավարության կողմից։ 1884 թվականից բրկիիգադում հայտնվեց հրետանավորների մարտկոց, իսկ ավելի ուշ նաև հետևակ։

## Զորամիավորման խնդիրները
Բրիգադի խնդիրների մեջ էր մտնում Պարսկաստանի շահի և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների պաշտպանությունը։ Իրականացնում էին հերթապահություն հյուպատոսարաններում, դիվանագիտական կորպուսներում, նախարարություններում, զինանոցներում, բանկի բաժանմունքներում։ Բրիգադը օգտագործվում էր հարկահավաքության և անկարգությունների ճնշման ժամակ։

1916 թվականի սկզբին բրիգադը վերափոխվեց դիվիիայի։ պարսկաստանում կարգուկանոնի հաստատման և ապստամբների դեմ պայքարելու համար դիվիզիայի կազմում ձևավորվեցին հետևյալ ջոկատները՝ Արդաբիլի, Աստրաբադի, Գիլանի, Զանջանի, Սպահանի, Ղազվինի, Քերմանշահի, Քուրդիստանի, Լոռեսթանի, Մազանդարանի, Մաշհադի, Ռաշթի, Թավրիզի, Թեհրանի, Ուրմիայի, Համադանի, Խորասանի։

Կազմալուծվել է 1920-ական թվականների սկզբին։

Պատմաբանները պարսկական կազակական բրիգադի ստեղծումն ու նրա գործունեության սատարումը, դիտում են որպես Ռուսաստանի հակադրումը Միացյալ Թագավորության Պարսկաստանում աշխարհաքաղաքական ձգտումներին։

Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության ռազմավարական խնդիրը Ռուսաստանի ելք դեպի Պարսից ծոց և Հնդկական օվկիանոս ապահովելն էր։ Նպատակը Մեծ Բրիտանիայի դիրքերի առավել թուլացումն էր Պարսկաստանում։

Տնտեսական տեսակետից Ռուսաստանը նպատակ էր հետապնդում եհնվելով կազակական բրիգադի և Պարսկաստանում տեղակայված ռուսական կանոնավոր զորքերի վրա՝ պահպանել վերահսկողությունը երկրի հյուսիսային տարածքներում, պահպանել տնտեսական և առևտրային զիջումների արդյունքները, կանխել Ռուսաստանի առևտրա-տնտեսական շահերին սպառնացող Մեծ Բրիտանիայի և այլ գերտերությունների ոտնձգությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Իրանի ժամանակակից պատմություն
Կոնստանտին Գենիչ

**Կոնստանտին Միխայլովիչ Գենիչ** (ռուսերեն՝ Константин Миха́йлович Ге́нич, ), ֆուտբոլային լրագրող, ռուսական ՆՏՎ Պլյուս հեռուստաալիքի հաղորդավար, նախկին ֆուտբոլիստ։

## Կենսագրություն
Ֆուտբոլ խաղալ սկսել է «Դինամո» ակումբի դպրոցում, որտեղ ստացել է ոտքի կրկնակի կոտրվածք։ 9 տարեկանում Գենիչը տեղափոխվեց Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբի դպրոց։ Սկսեց խաղալ Երրորդ լիգայում. «Մոնոլիտ» ակումբում։ Կայքերից մեկում նշվում է, որ 1995 թ. նա խաղացել է «Լյուբերցի» ակումբում, սակայն Գենիչն այդ ամենը հերքում է։

Չընդգրկվելով «Սպարտակ» ակումբի հիմնական կազմում, ֆուտբոլիստը 1998 թ. մրցաշրջանն անցկացնում է լատվիական «Վենտսպիլս» ակումբի կազմում։ Այնուհետև վերադառնում է Ռուսաստան ու 2, 5 մրցաշրջան խաղում Խիմկիի կազմում։ 2000 թ. Խիմկիի հետ կարողացել է դուրս գալ Առաջին դիվիզիոն։ 2001 թ. մրցաշրջանն ավարտում է Պսկով-747 ակումբում։ 2 անգամ անհաջող կերպով փորձել է պայմանագիր կնքել Ռուսաստանի Բարձրագույն լիգայում հանդես եկող ակումբների՝ Սատուրնի (1999-2000 մրցաշրջան) և Տորպեդոյի (2000-2001 մրցաշրջան) հետ։

2002 թ. առաջին կեսը խաղում է «Մաքքաբի Ահի» ակումբում, իսկ հետո տեղափոխվում Առաջին դիվիզիոնում հանդես եկող «Ամկար»։ 2003 թ. նոյեմբերի 1-ին խփում է հաղթական գնդակը, երբ իր թիմը մրցում էր «Ֆակել» ակումբի հետ։ Այդ գնդակը Ամկարին իրավունք տվեց մասնակցելու Պրեմիեր լիգայում։ Սակայն Տուլա քաղաքի թիմի՝ Արսենալի հետ անցկացրած ընկերական հանդիպման ժամանակ Գենիչը ստանում է ծանր վնասվածք ու այլևս չի կարողանում օգնել իր թիմին։ 2006 թ. ֆուտբոլիստը որոշում է կայացնում կարիերան ավարտելու մասին։

2006 թ.-ից նա աշխատում է որպես լրագրող և ՆՏՎ Պլյուս հեռուստաալիքի հաղորդավար։

2012 թ. դեկտեմբերից սկսած Գենիչը կանխատեսումներ է անում ֆուտբոլի խաղերի վերաբերյալ «Рейтинг Букмекеров» նախագծի շրջանակներում։

2013 թ. օգոստոսի 14-ին Գենիչը հրավիրվեց Առաջին ալիք մեկնաբանելու Աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի հանդիպումը, որտեղ Ռուսաստանի ընտրանին մրցում էր Հյուսիսային Իռլանդիայի հավաքականի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Школа комментаторов. Константин Генич
* 
* «Во время репортажа мыслю по-футбольному» 

Կատեգորիա:Մակկաբի Նազարեթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Խիմկիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամկարի ֆուտբոլիստներ
Լանդշաֆտի խախտում

**Լանդշաֆտի խախտում**, բնական  (երկրաշարժ, հրաբուխ, փոթորիկ և այլն) կամ մարդահարույց պատճառներով լանդշաֆտի տնտեսական և գեղագիտական ներուժի նվազում՝ ընդհուպ մինչև վերացում կամ անապատացում՝։ Լանդշաֆտի խախտումը հետևանք է անդառնալի փոփոխությունների, որոնք լիովին քայքայում են լանդշաֆտի կառուցվածքը՝ վերացնելով վերջինիս միջավայրաստեղծ և վերարտադրողական գործառույթները։ ժամանակակից պայմաններում Հայաստանում լանդշաֆտի խախտումն առաջանում է հիմնականում չկանոնակարգված, ոչ խելամիտ մարդկային գործունեության և սխալ էկոլոգիական քաղաքականության հետևանքով։ Դրանից խուսափելու համար անհրաժեշտ է տնտեսական տարբեր միջոցառումներ պլանավորելիս պահպանել լանդշաֆտի կառուցվածքը, նրա կայունությունը և միջոցներ ձեռնարկել կանխարգելելու այն շարժընթացները, որոնք կարող են հանգեցնել լանդշաֆտի խախտման։ 2003 թվականին Հայաստանը անդամակցել է «Լանդշաֆտի եվրոպական համաձայնագրին», որի նպատակն է խթանել լանդշաֆտների պահպանությունը և բարելավումը։

Կատեգորիա:Լանդշաֆտներ
Վախթանգ VI

**Վախթանգ VI** (, ), Քարթլիի փոխարքա (1703-1714), ապա թագավոր (1716-1724)ː

Պայքարել է կենտրոնական իշխանության ուժեղացման համարː Փորձել է վերացնել երկրում արմատացած իրանա-ղզլբաշական կարգերը, վերականգնել վրացական ազգային կարգն ու սովորույթները, զարկ է տվել գյուղատնտեսության զարգացմանը, առևտրական ճանապարհների կառուցմանը, սահմանել պետական ծառայողների իրավունքներն ու պարտականությունները և այլն, որոնք իրենց արտահայտությունն են գտել նրա կազմած «Դաստուրլամալի»-ում (պետական կառավարման վերաբերյալ կարգադրությունների ու հրահանգների ժողովածու)ː Նա կազմել է նաև վրացական ֆեոդալական իրավունքի օրենսգիրք (Վախթանգի օրենքներ)ː

Նրա նախաձեռնությամբ 1709 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրվել է վրացական առաջին տպարանը, որտեղ 1712 թվականին առաջին անգամ տպագրվել է Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը»՝ Վախթանգ VI-ի գիտական մեկնաբանություններովː Նրա օրոք մեծ աշխատանք է տարվել վրացական տարեգրությունների խմբագրման ու կազմման (կազմել է նոր «Քարթլիս ցխովրեբան») ուղղությամբː  Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Վախթանգ VI-ը կողմնորոշվել է դեպի Ռուսաստանը, կապ հաստատել Պետրոս I-ի հետ, որը խոստացել էր կազմակերպել հայ-վրացական պետություն՝ Ռուսաստանի հովանու ներքոː 1722 թվականի գարնանն ու ամռանը Գանձասարի Եսայի Հասան-Ջալալյան կաթողիկոսը հանդիպումներ է ունեցել Վախթանգ VI-ի հետ Գանձակում և Թիֆլիսում, ստեղծվել է հայ-վրացական զինակցությունː

1722 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Գանձակի մոտ համախմբվել է Վախթանգ VI-ի 30 հազարանոց և Եսայի կաթողիկոսի 10 հազարանոց «ընտիր և սպառազեն» զորքըː Նրանք սպասում էին ռուսական զորքերին, որոնք 1722 թվականի օգոստոսին արդեն մտել էին Դերբենդ և պատրաստվում էին շարունակել արշավանքը Իրանի Կասպյան ծովեզերքը գրավելու համարː Սակայն ռուսական զորքի հետ հանդիպումը տեղի չունեցավ՝ ռուսական արշավանքի անսպասելի ընդհատման պատճառովː

Շահ Թահմազ II-ը Վախթանգ VI-ին մեղադրեց պետական դավաճանության մեջ և 1722 թվականի վերջին զրկեց նրան Քարթլիի վալիի և Անդրկովկասում իրանական զորքերի ընդհանուր զորահրամանատարի իրավունքներիցː Վախթանգ VI-ը ստիպված թողեց Վրաստանը և ընտանիքով ու մեծ շքախմբով (1200 մարդ) անցավ Ռուսաստանː Գրել է բանաստեղծություններ, եղել է թարգմանիչ և բառարանագիրː  Մահացել է Աստրախանումː

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաց արքաներ
Կատեգորիա:1675 ծնունդներ
Կատեգորիա:1737 մահեր
Կատեգորիա:Բագրատիոնիներ
Եղիա Գասպարյան

**Եղիա Գասպարի Գասպարյան** (1893, գյուղ Միատուն (Խարբերդ) - 1948), հայ նկարիչ և գրող։

## Կենսագրություն
1895 թվականին Գասպարյանի ընտանիքը գաղթել է Հալեպ։ Փարիզում մասնագիտական կրթություն ստանալուց հետո վերադարձել է Հալեպ, զբաղվել ուսուցչությամբ (նրան աշակերտել է Հարություն Կալենցը)։ Այնուհետև մեկնել է Նյու Յորք, սովորել Գեղարվեստի դպրոցում։

## Ստեղծագործական ուղի
Կատարել է իմպրեսիոնիստական բնույթի դիմանկարներ և բնանկարներ։ «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» (1928), «Ինքնադիմանկար» (1928), «Հայ մայրը», «Գյուղի ճանապարհը» և այլ կտավներ գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ամերիկահայ մամուլում տպագրվել են Գասպարյանի «Դալիլա», «Մաֆո», «Երուսաղեմի մեջ» և այլ պիեսները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կադաստր

մինի|Կադաստրային քարտեզի նմուշ

**Կադաստր** (՝ *համակարգում*), տվյալների համակարգված ամբողջություն, որը կազմվում է համապատասխան օբյեկտների և երևույթների պարբերական կամ շարունակական դիտարկումների միջոցով։ Բնական պաշարներին վերաբերող կադաստրը սովորաբար ներառում է տվյալներ՝ տեղադիրքի, ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագրերի, դասակարգման, ուսումնասիրվածության, դիտարկումների տևականության մասին։ Կադաստրների կարևոր մասն են կազմում քարտեզները։

## Տես նաև
*Անտառային կադաստր
*Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կադաստր
*Բուսական աշխարհի կադաստր
*Կենդանական աշխարհի կադաստր
*Հողային կադաստր
*Ջրային կադաստր

Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Կատեգորիա:Անշարժ գույք
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Երևանի կենդանաբանական այգի

**Երևանի կենդանաբանական այգի**, գիտահետազոտական հիմնարկ։ Հիմնադրվել է 1940 թվականին։ Տարածքը 85 000 մ² է, որից կենդանիների համար նախատեսված կառույցներինը՝ 52 000 մ²։ 
 
մինի|Գրանտ փղիկը Երևանի կենդանաբանական այգում
Հիմնական խնդիրներն են վայրի գենոֆոնդի պահպանումը, անազատ պայմաններում հազվագյուտ և ոչնչացող տեսակների բազմացումը, կլիմայավարժեցման մեթոդների ուսումնասիրումը, հիվանդությունների կանխարգելումը, ինչպես նաև բնապահպանական գիտելիքների տարածումը։

Կենդանաբանական այգու վանդակներում կամ ցանկապատված տարածքներում պահվում են կենդանիների և թռչունների շուրջ 183 տեսակ, որից 34-ը գրանցված են Բնության պահպանության միջազգային Կարմիր գրքում, իսկ 50-ը՝ Հայաստանի Կարմիր գրքում։

**Երևանի կենդանաբանական այգու կենդանիների տեսակային և քանակական կազմը (2005)**

## Պատմություն
Երևանի կենդանաբանական այգու ստեղծման գաղափարը կապվում է 20-րդ դարի 30-ական թվականների հետ, բայց այգու ստեղծման գաղափարն իրականանում է 1940 թվականին ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի որոշմամբ։ Այսպիսով՝ 3 հեկտար տարածության վրա հիմնվում է Երևանի կենդանաբանական այգին։ Սկզբնական շրջանում կենդանաբանական այգում կար միայն 2 տասնյակ կենդանիներ ու թռչուններ, որոնք ձեռք էին բերվել Երևանում անցկացվող 12-րդ պետական կենդանաբանական ցուցահանդեսում։

1954 թվականին այգին ուներ 4 բաժին՝ սմբակավորների, գիշատիչների, թռչունների և սողունների։ 1980 թվականին Երևանի կենդանաբանական այգին արդեն ուներ 350 տեսակի կենդանի, սակայն 1990 թվականների սկզբներին այն նվազել է 90%-ով։

## Կենդանիներ
Ներկայումս կենդանաբանական այգում գտնվում է մոտ 2049 տեսակի կենդանի և 2749 անհատ կենդանի։ Հարավային Կովկասը և Հայաստանը ներկայացնող տեսակներ ներառում են սիրիական արջեր, բեզոարյան այծեր, հայկական մուֆլոնը և այլն։ Այլ տեղերից բերված կենդանիներից են աֆրիկյան առյուծները, վագրերը (բենգալյան և սիբիրյան ենթատեսակներ) և այլն։

## Պահպանություն
Քանի որ Հայաստանը կենսաբազմազանության թեժ կետ է, վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամը (FPWC) վարձակալել և տնօրինել է Խոսրովի արգելոցի հարևանությամբ մոտ 839 հեկտար կառավարումը, որը մինչև վերջերս պաշտպանված չէր և վտանգված էր ապօրինի ծառահատումներից և գերարածեցումից։ Երևանի կենդանաբանական այգին համագործակցում է FPWC-ի հետ` այս տարածքները վայրի բնության վերականգնման և վայրի կենսական նշանակություն ունեցող վայրերի վերականգնման համար։

## Պատկերասրահ

File:Yerevan Zoo, 1 May 2016.jpg|Ընդհանուր տեսարան
Peacock 111.jpg
Goose 11.jpg
Սպիտակ բադ.jpg
Հնդկական մացառախոզ.jpg
Կոկորդիլոս 11.jpg
Իշուկ 11.jpg
Անգղ 11.jpg
Այծ բաշով.jpg
Camels 223.jpg
Lion 22 (1).jpg
Monkey, standing.jpg
Lion 22.jpg
Lama 2.jpg
Deer 11.jpg
Hippopotamus 1.jpg
3 ducks, Yerevan Zoo.jpg
Արջեր 11 (4).jpg
Կարապներ.jpg
Վարան, տափաստանային.jpg
Կրիաներ.jpg
Ձկներ.jpg
Snakes 11 (3).jpg
Snakes 11.jpg
Lion Yerevan zoo park.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Կենդանաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Երևանի տեսարժան վայրեր
Կենդանական աշխարհի կադաստր

**Կենդանական աշխարհի կադաստր**, կենդանական աշխարհի օբյեկտների իրավական ռեժիմի, քանակական և որակական ցուցանիշների, վիճակի, բնապահպանական, մշակութային և տնտեսական արժեքների, աշխարհագրական ու վարչատարածքային տարածվածության, պաշարների և օգտագործման մասին տեղեկությունների ու տվյալների գրանցման համակարգ։ Կենդանական աշխարհի կադաստր վարում են կենդանիների տեսակների ու համակեցությունների, դրանց ապրելավայրերի քանակական և որակական փոփոխությունների բացահայտման նպատակով։ Կենդանական աշխարհի պետական հաշվառումն իրականացվում է պարբերաբար ոչ ուշ, քան 5 տարին մեկ, անհրաժեշտության դեպքում՝ ՀՀ Կառավարության որոշմամբ։

Կատեգորիա:Կադաստրներ
Կենդանական աշխարհի մոնիտորինգ

**Կենդանական աշխարհի մոնիտորինգ**, վայրի կենդանիների, հազվագյուտ, անհետացող, Կարմիր գրքում գրանցված ու արդյունագործական նշանակություն ունեցող տեսակների տարածվածության, քանակի, վիճակի, ինչպես նաև դրանց կենսավայրերի, բնադրավայրերի, տեղաշարժման ուղիների և էկոհամակարգերի վիճակի ու որակի վերահսկողության, ամբողջության գնահատման, բացասական երևույթների կանխատեսման և կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման նպատակով իրականացվող երկարատև դիտարկումների համակարգ։

Կենդանական աշխարհի մոնիտորինգը նպաստում է կենդանիների պահպանության և կայուն օգտագործման կազմակերպմանը։

Կենդանական աշխարհի մոնիտորինգ իրականացնում են բնապահպանության նախարարության կենսառեսուրսների կառավարման գործակալությունը, Կենդանաբանության ինստիտուտը, Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտը։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կեռմանի լեռնանցք

**Կեռմանի լեռնանցք**, լեռնանցք  Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռներում, Տաշտուն գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 3707 մ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռնանցքներ
Կեռջուր (գետ)

**Կեռջուր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արգիճի գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների արևելյան լանջերից և Լեռնակերտ գյուղից 14 կմ հարավ-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 6 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արգիճի գետի վտակներ
Կումուլացված կապեր

**Կումուլացված կապեր** (—հավաքել, կուտակել), կապերի համակարգ, որում առնվազն ատոմներից մեկը կրկնակի կապերով միացած է հարևան երկու ատոմներին։  >C = C = C խմբավորմամբ կումուլացված կապերը կազմված են երկու  \sigma  -  և երկու  \pi  -  կապերից։  \sigma -  կապերը առաջանում են  sp  հիբրիդացված վիճակում գտնվող ածխածնի ատոմի երկու ատոմային օրբիտալներով, որի պատճառով  C = C = C  խմբավորումը գծային է։ Իսկ  \pi  -  կապերն առաջանում են երկու  p -  օրբիտալներով այնպես, որ  \pi -  կապերի հարթությունները փոխադարձ ուղղահայաց են։ Կումուլացված կապերով օրգանական միացությունների դասերն են՝ ալենները ՝  (>C = C = C, կետենները  (>C = C = O ) , կետիմինները  (> C = C = N - ) , կումուլենները  (>C = (= C =)_n = C, կարբոդիիմիդները  ( - N = C = N -) , իզոցիանատները  ( - N = C = O )  և իզոթիոցիանատները  ( - N = C = S ) ։ Կումուլացված կապերով միացությունները քիմիապես շատ ակտիվ են։

Կատեգորիա:Քիմիա
Հաբլիցիա

**Հաբլիցիա** (), թելուկազգիների ընտանիքի բազմամյա, սողացող խոտաբույսերի միատիպ կովկասափոքրասիական ցեղ։ Հայտնի է 1 տեսակ՝ 
*հաբլիցիա կուսարմատանման (*H. tamnoides*)։

## Տարածում
Աճում է Կովկասում։ Տեսակը գրանցված է Ստավրոպոլի երկրամասի և Հյուսիսային Օսիայի (Ալանիա) Կարմիր գրքում։

### Տարածումը Հայաստանում
Տարածված է Հայաստանի Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է անտառներում, ստվերոտ վայրերում, ժայռերի մեջ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Երկար, մինչև 3&nbsp;մ և ավելի է։ Տերևները խոշոր են, հերթադիր։ Ծաղկաբույլը հուրանանման է, ծաղիկները՝ երկսեռ։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Պտուղը ափսեաձև է, միասերմ։ Սերմը ոսպանման է, սև, փայլուն։ Գեղազարդիչ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Kasviatlas 2011: Köynnöspinaatin levinneisyys Suomessa

Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կեռսնովի անտառ

**Կեռսնովի անտառ**, անտառ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Խուստուփ-Կատարի լեռներում, Բաղացջուր գետի աջափնյակում, Ներքին Գիրաթաղ գյուղից 7 կմ հարավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի անտառներ
Կենսաերկրահամակեցություն

**Կենսաերկրահամակեցություն**, ( — կյանք, γη — երկիր + κοινός — ընդհանուր), բնության ամենաբարդ համակարգերից մեկը։ Երկրի մակերևույթի համասեռ տարածքում նյութերի և էներգիայի փոխանակությամբ պայմանավորված բնության կենդանի (կենսահամակեցություն) և անկենդան (մթնոլորտի Երկրին մոտ շերտը, Արեգակի էներգիան, հողը, ջուրը և այլն) բաղադրիչների կայուն համակարգ։ Հաճախ կենսաերկրահամակեցությունը նույնացվում է էկոհամակարգի հետ, որն ընդգրկում է ցանկացած ծավալի տարածություն՝ ջրի կաթիլից մինչև կենսոլորտն ամբողջությամբ։ Կենսաերկրահամակեցությունը ներառում է բուսական համակեցությունը (ֆիտոցենոզ)։ Բիոգեոցենոզում կարևոր են կանաչ բույսերը (բարձրակարգ և ստորակարգ), որոնք արտադրում են առաջնային օրգանական նյութեր։ Նշված նյութերը և նրանց էներգիան օգտագործում են իրենք բույսերը, ապա փոխանցում տարասուն օրգանիզմներին։ Կանաչ բույսերը ֆոտոսինթեզի շնորհիվ օդում պահպանում են թթվածնի և ածխաթթու գազի հաշվեկշիռը, իսկ տրանսպիրացիայի միջոցով մասնակցում ջրի շրջապտույտին։ Օրգանիզմների կամ նրանց մասերի մահացման հետևանքով կատարվում է հողի սննդային տարրերի (N, P, K, Ca և այլն) կենսածին միգրացիա և վերաբաշխում։ Բիոգեոցինոզում մեծ է հողային կենդանիների՝ սապրոֆագերի դերը, որոնք սնվում են մեռած բույսերի օրգտագործում մնացորդներով և հողային միկրոօրգանիզմներով։ Բիոգեոցինոզ դինամիկական համակարգ է և անընդհատ փոփոխվում ու զարգանում է իր բաղադրամասերի ներքին հակասությունների շնորհիվ։ Բիոգենոցենոզի փոփոխությունները կարող են լինել կարճատև, որոնցով պայմանավորվում են բաղադրամասերի հեշտ վերադարձելի ռեակցիաները (եղանակային, սեզոնային), և խորը։ Վերջին դեպքում անդառնալիորեն փոխվում է բիոգեոցինոզի կառուցվածքը, ընդհանուր նյութափոխանակությունը, և ի վերջո մեկ բիոգեոցինոզը փոխվում է մյուսով։ Ամբողջ երկրագնդի բիոգեոցենոզների միագումարը կազմում է բիոգեոցենոտիկական ծածկույթ կամ կենսոլորտային բիոգեոցենոզի կենսոլորտի ուսումնասիրությամբ զբաղվում է բիոցենոլոգիան։ Կենդանի բաղադրամասերից են ինքնասուն (ֆոտոսինթեզ կատարող կանաչ բույսերը), քեմոսինթեզող միկրոօրգանիզմները և տարասուն (կենդանիներ, սնկեր, բակտերիաներ, վիրուսներ) օրգանիզմները։ Անկենդան բաղադրամասերն են՝ մթնոլորտային մերձերկրյա շերտն իր գազային և ջերմային պաշարներով, արևի էներգիան, հողը, նրա ջրահանքային պաշարները։ Երկրի կենսաերկրահամակեցությունների ամբողջությունը կազմում է կենսոլորտը։ Կենսաերկրահամակեցության կառուցվածքի և զարգացման, արդյունավետության ու կայունության ուսումնասիրությունը կարևոր է բնական պաշարների արդյունավետ օգտագործման համար։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Եթերայուղատու բույսեր

250px|մինի|Դաղձ
**Եթերայուղատու բույսեր**, տերևներում, ծաղիկներում, արմատներում, սոխուկներում և այլ օրգաններում ցնդող բուրավետ նյութեր՝ եթերայուղեր, պարունակող բույսեր։

Լինում են միամյա, երկամյա, բազմամյա։ Բազմանում են սերմերով, արմատակալներով, կոճղարմատներով, թփերի բաժանմամբ։ 

Եթերայուղատու բույսերը օգտագործվում են օծանելիքի, սննդի, քիմիական արդյունաբերության, դեղագործության մեջ։ Եթերայուղի բաղադրությունը և քանակը կախված է բույսի տեսակից, աճման պայմաններից, հասակից, վեգետացիայի փուլից, բերքահավաքի պայմաններից։

Այս բույսերը պատկանում են նեխուրազգիների (գինձ, քեմոն, անիսոն, հոռոմսամիթ և այլն), խուլեղինջազգիների (դաղձ, եղեսպակ մշկահոտ, ռեհան, նարդոս և այլն), վարդազգիների (վարդենի), խորդենազգիների (վարդաբույր խորդենի), շքանարգիզազգիների (բրաբիոն), ձիթենազգիների (հասմիկ, եղրևանի), հիրիկազգիների (հիրիկ) և այլ ընտանիքների։

Pink Pelargonium.jpg|Խորդենի
Pimpinella peregrina 1.JPG|Անիսոն
Ocimum tenuiflorum.jpg|Ռեհան


Կատեգորիա:Բույսեր
Կզավոր (գետ)

**Կզավոր**, գետակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Գնիշիկ գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գնիշիկ լեռան հարավային լանջերից բխող աղբյուրներից և Մոզրով գյուղից 4,5 կմ հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 5,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գնիշիկ գետի վտակներ
Կզավոր (աղբյուր)

**Կզավոր**, աղբյուր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, համանում լեռան արևմտյան լանջին, Գնիշիկ գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի ջրագրություն
Հայանտառ

**Հայանտառ**, Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության անտառային տնտեսությունների համակարգը ղեկավարող կազմակերպություն (մինչև 1995 թվականը «Հայանտառ» անտառտնտեսական արտադրական միավորում)։ Կազմակերպվել է 1988 թվականին՝ անտառային տնտեսության պետական կոմիտեի (1966 թ.) հիման վրա (1952-1966 թվականներին՝ Հայաստանի անտառտնտեսության վարչություն)։ Հիմնական խնդիրներն են. անտառտնտեսվարման տարեկան և հեռանկարային ծրագրերի մշակումը, անտառների պահպանության, վերականգնում և վերարտադրության (անտառտնկում, տնկարանային տնտեսության վարում, խնամք և այլն), հրդեհային անվտանգության միջոցառումների իրականացումը, անտառային ֆոնդի հաշվառումը և կադաստրի վարումը (ներառյալ գենոֆոնդի, անտառհատումների ծավալների և ժամկետների որոշումը, անտառհատման և մթերման աշխատանքների, անտառային պաշարների արդյունավետ օգտագործման կազմակերպումը։

Հայանտառի կազմում կան 17 տարածքային անտառատնտեսություններ։

Կատեգորիա:Հայաստանի անտառներ
Կիստում (գետ)

**Կիստում**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Դեբեդ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Մրձաքար լեռան հյուսիսային լանջից և Հաղպատ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Դեբեդ գետի վտակներ
Կղզյակ (գետ)

**Կղզյակ**, գետակ Հայաստանի Լոռու մարզում, Խորգետակի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բազումի լեռների՝ Քարախաչ լեռան հյուսիսարևելյան լանջից։ Երկարությունը՝ 3,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Խորգետակի վտակներ
Ճառագայթային աղտոտում

**Ճառագայթային աղտոտում**, ճառագայթաակտիվ աղտոտում, իոնացնող ճառագայթման առաջացրած ֆիզիկական աղտոտման տեսակ։ Ճառագայթային աղտոտում կարող են առաջացնել որոշակի սարքերը (օրինակ՝ բժշկական ռենտգենյան սարքավորումներ, հեռուստացույցը) կամ ճառագայթաակտիվ քիմիական նյութերը։ Գոյություն ունի բնական ճառագայթային ֆոն, որը պայմանավորված է տիեզերական ճառագայթումով և Երկրի հանքապարների ճառագայթաակտիվ տարրերով։ Այդ ֆոնը երբեմն անվանում են բնական ճառագայթային աղտոտում։

Կատեգորիա:Ճառագայթում
Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Կատեգորիա:Միջուկային վթարներ
Դեղնականաչ ջրիմուռներ

**Դեղնականաչ ջրիմուռներ** (), ջրիմուռների բաժին։ Ամենատարածված տեսակներից են բոտրիդիում հատիկավորը (*Botrydium granulatum*) և ոշերիա սեսիլիսը (*Vaucheria sessilis*)։

Բնակվում են քաղցրահամ ջրերում, ջրափոսերի եզրերին, հանդիպում են նաև հողում։ Սիֆոնային կառուցվածքով օրգանիզմներ են՝ հիմնանյութին կպած, հիմնականում՝ բազմակորիզ, բաց դեղնավունից մինչև մուգ դեղնավուն, երբեմն՝ կանաչավուն, որը պայմանավորված է ոչ միայն քլորոֆիլի, այլև կարոտինի (A-նախավիտամին) և քսանտոֆիլի առկայությամբ։ Ունեն տարբեր երկարության մտրակներ, ավելի երկարն ուղղված է դեպի առաջ, ունի մանր փետրային կառուցվածք, իսկ մյուսը կարճ է, հարթ՝ ուղղված հակառակ կողմը (այստեղից էլ՝ բաժնի երկրորդ անվանումը՝ տարամտրակավորներ)։ Բազմանում են անսեռ (զոոսպորներով) և սեռական ճանապարհով։

Կատեգորիա:Ջրիմուռներ
Կոտակ (գետ)

**Կոտակ** (նախկինում՝ *Գյոդաքլու*), գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռների հարավարևելյան ճյուղավորություններից և Կապան քաղաքից հարավ՝ Սյունիք գյուղի հարավային մասում ձախից միախառնվում Ողջի գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ։ Կոտակ է անվանափոխվել 2006 թվականի դեկտեմբերի 21-ին՝ Հայաստանի կառավարության N 1873-Ն որոշմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ողջի գետի վտակներ
Կիսավեր (գետ)

**Կիսավեր**, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարագի լեռների հյուսիսային մասից և աջից միախառնվում Աղստև գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Դիատոմային ջրիմուռներ

**Դիատոմային ջրիմուռներ** (), ջրիմուռների բաժին։ Հայտնի է մոտ 10 հազար բրածո և ժամանակակից, ՀՀ-ում՝ 150 տեսակ, որոնք պատկանում են Պինուլարիա (), Ամֆորա (), Նավիկուլա (), Մելոզիրա () և այլ ցեղերի։ Տարածված են լճերում, լճակներում, գետերում, առուներում, խոնավ հողում և այլն։

## Նկարագրություն
Միաբջիջ, մանրադիտակային օրգանիզմներ են՝ միայնակ կամ գաղութային (շղթայաձև, թելանման, ժապավենաձև, աստղաձև և այլն), դեղնագորշ, անշարժ կամ ակտիվ շարժվող։ Բջիջներն արտաքուստ պատված են երկփեղկ, կարծր սիլիկահողային զրահով (նմանվում է կափարիչով ծածկված տուփիկի, որի վերին մասը կոչվում է էպիտեկա, ստորինը՝ հիպոտեկա)։

## Քիմիական բաղադրություն
Դիատոմային ջրիմուռների մահանալուց հետո դրանց զրահները կուտակվում են ջրի հատակին և առաջացնում սիլիկահողային ապար՝ դիատոմիտ, որը կիրառվում է քիմիական, բժշկ. արդյունաբերության և շինարարության մեջ։ Արտաքին միջավայրի հետ նյութափոխանակությունն իրականացվում է զրահի պատերում գտնվող անցքերի միջոցով։ Բջիջը միակորիզ է, քրոմատոֆորները՝ տարբեր ձևերի, չափերի և քանակների։ Պարունակում են քլորոֆիլ a և c, կարոտին (A-նախավիտամին), քսանտոֆիլ և դիատոմին գունակները։ Պաշարանյութերն են յուղը, վոլյուտինը, խրիզոլամինարինը։ Բազմանում են վեգետատիվ և սեռական ճանապարհներով։ Սնունդ են ջրային շատ օրգանիզմների համար։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հարուստ և բազմազան է դիատոմային ջրիմուռների կազմը Սևանա և Մեծամոր (Այղր) լճերում։

Կատեգորիա:Ջրիմուռներ
ՀՀ ԳԱԱ մանրէների ավանդադրման հանրապետական կենտրոն

**ՀՀ ԳԱԱ մանրէների ավանդադրման հանրապետական կենտրոն**, կազմակերպվել է 1993 թվականին։ Հիմնական խնդիրն է գիտաարտադրական նշանակություն ունեցող մանրէային շտամների ստացումը և երկարատև պահպանումը։ Ստեղծվել է Հայաստանում մեկուսացված, դասակարգված և ուսումնասիրված ոչ հիվանդածին մանրէների ազգային հավաքածու, որը Ներառում է ՀՀ ընդհանուր և կիրառական մանրէաբանության բնագավառի հիմնական ներուժը։ Կենտրոնում պահպանվում են 14 000 բակտերիաների, սնկերի, շաքարա- և ճառագայթասնկերի գիտաարտադրական կարևոր մանրէային շտամներ, որոնք օգտագործվում են կերային և սննդային մթերքների, կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի և վնասատուների դեմ պայքարի արդյունավետ պատրաստուկների արտադրության մեջ, ունեն կարևոր կենսատեխնոլոգիական ներուժ և գործնական, նշանակություն մանրէաբանական տրանսֆորմացիայի համար։ Ստեղծվել է տվյալների բանկ, հրատարակվել է «Մանրէների կուլտուրաների քարտարանը» (1996)։

Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կնքահայրը 3

**«Կնքահայրը 3»** (), ռեժիսոր Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի կողմից 1990 թվականին նկարահանված ամերիկյան քրեական դրամա, «Կնքահայրը» եռապատման վերջին ֆիլմը՝ հիմնված Մարիո Պյուզոյի համանուն վեպի վրա։ Ֆիլմում ներկայացվում է իտալական մաֆիայի դոն Մայքլ Կոռլեոնեի կյանքը և վերջինիս մղած պայքարը՝ հեռանալու քրեական աշխարհից և Կոռլեոնե ընտանիքը փոխադրելու օրինական աշխարհ։ Ֆիլմում նաև անդրադարձ է կատարվում երկու պատմական իրադարձությունների՝ Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս I-ի վաղաժամ մահը (1978) և «Բանկո Ամբրոզիանո» բանկի սնանկացումը (1981–1982)։

Սկզբնապես Կոպպոլան և Պյուզոն ցանկանում էին ֆիլմն անվանել **«Մայքլ Կոռլեոնի Մահը»**, սակայն մտքի հետ չի համաձայնում «Paramount» կինոստուդիան։

Կինոքննադատների կողմից ֆիլմն արժանացավ խառը գնահատականների։ Համաշխարհային կինովարձույթից ֆիլմն ունենում է 136 766 062 ԱՄՆ դոլարի եկամուտ։ Առաջադրվել է յոթ Օսկար մրցանակի։

## Դերակատարներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
*  80px|7,6 աստղ 10-ից
*
* 
* 

Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Իտալիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընտանիքի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Ջերսիում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հայր-որդի հարաբերությունների մասին
Կատեգորիա:Սիցիլիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորք նահանգում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1980-ականներին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1970-ականներին
Կատեգորիա:Հռոմում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հայր-դուստր հարաբերությունների մասին