Սոցիալական կապ

**Սոցիալական կապ,** ուրիշների հետ մտերիմ և կապված զգալու փորձ: Այն ներառում է սիրված, հոգատարություն և գնահատված զգալ և կազմում է միջանձնային հարաբերությունների հիմքը:

Սոցիալական կապը գնալով ընկալվում է որպես մարդկային հիմնական կարիք, իսկ կապվելու ցանկությունը՝ որպես հիմնարար մղում։ Դա կարևոր է զարգացման համար. առանց դրա սոցիալական կենդանիները տառապում են անհանգստությունից և բախվում են զարգացման ծանր հետևանքների։ Մարդկանց մոտ ամենասոցիալական տեսակներից մեկն է, սոցիալական կապը էական նշանակություն ունի առողջության և բարեկեցության գրեթե բոլոր ոլորտների համար: Կապի բացակայությունը կամ մենակությունը կապված է բորբոքման արագացված ծերացման և սրտանոթային առողջության ռիսկի, ինքնասպանության և մահացության բոլոր պատճառների հետ։

Սոցիալապես կապված զգալը կախված է ընտանիքի, ընկերների և ծանոթների հետ ունեցած բովանդակալից հարաբերությունների որակից և քանակից: Անհատական մակարդակից դուրս գալով՝ այն նաև ներառում է ավելի մեծ համայնքի հետ կապվելու զգացում: Համայնքային մակարդակով կապվածությունը մեծ օգուտներ ունի ինչպես անհատների, այնպես էլ հասարակության համար։

## Հարակից տերմիններ
**Սոցիալական աջակցությունն** այն օգնությունն է, խորհուրդը և մխիթարությունը, որը մենք ստանում ենք նրանցից, ում հետ ունենք կայուն, դրական հարաբերություններ։ Կարևոր է աջակցության ընկալումը կամ *զգացողությունը*, այլ ոչ թե կապերի օբյեկտիվ քանակությունը, որը, ըստ երևույթին, թուլացնում է սթրեսը և ամենաուժեղ ազդում մեր առողջության և հոգեբանության վրա։

**Սերտ հարաբերությունները** վերաբերում են ընկերների կամ ռոմանտիկ գործընկերների միջև հարաբերություններին, որոնք բնութագրվում են սիրով, հոգատարությամբ, նվիրվածությամբ և մտերմությամբ։

**Կախվածությունը** խորը զգացմունքային կապ է երկու կամ ավելի մարդկանց միջև, «մարդկանց միջև կայուն հոգեբանական կապ»։ Կապվածության տեսությունը, որը մշակվել է Ջոն Բոուլբիի կողմից 1950-ականներին, տեսություն է, որն այսօր ազդեցիկ է մնում հոգեբանության վրա։

**Հարմարավետություն,** ունի բազմաթիվ տարբեր մեկնաբանություններ և ըմբռնումներ, որոնցից մեկը ցույց է տալիս միասին ապրելու և միմյանց ընկերակցությունը վայելելու գաղափարը: Տերմինի այս ըմբռնումը բխում է ֆրանսերեն convivialité բառից, որը կարելի է գտնել 19-րդ դարում Ժան Անթելմ Բրիլա-Սավարինի բառապաշարից: Ուրախության այլ մեկնաբանություններ ներառում են ուրիշների ընկերակցությամբ ապրելու արվեստը. համայնքային համախմբվածության և միասնության ամենօրյա փորձառություններ տարբեր միջավայրերում. և անհատների կարողությունը՝ ստեղծագործորեն և ինքնուրույն փոխգործակցելու միմյանց և իրենց միջավայրի հետո՝ իրենց կարիքները բավարարելու համար: Այս երրորդ մեկնաբանությունը արմատավորված է 1970-ականներից սկսած Իվան Իլլիչի աշխատության մեջ: Սոցիալական կապը հիմնարար է հանգստության այս բոլոր մեկնաբանությունների համար:

## Հիմնական կարիք
Կարիքների հիերարխիայի վերաբերյալ իր ազդեցիկ տեսության մեջ Աբրահամ Մասլոուն առաջարկել է, որ մեր ֆիզիոլոգիական կարիքները ամենահիմնականն ու անհրաժեշտն են մեր գոյատևման համար, և պետք է բավարարվեն, նախքան մենք կարողանանք անցնել ավելի բարդ սոցիալական կարիքների բավարարմանը, ինչպիսիք են սերը և պատկանելությունը։ Այնուամենայնիվ, վերջին մի քանի տասնամյակների հետազոտությունները սկսել են փոխել այս հիերարխիայի մասին մեր պատկերացումները: Սոցիալական կապը և պատկանելությունը իրականում կարող են լինել հիմնական կարիք, նույնքան հզոր, որքան սննդի կամ ջրի մեր կարիքը։ Կաթնասունները ծնվում են համեմատաբար անօգնական և ապավինում են իրենց խնամողներին ոչ միայն սիրալիրության, այլև գոյատևելու համար: Սա կարող է լինել էվոլյուցիոն տեսանկյունից, թե ինչու են կաթնասունները կապի կարիք ունենում և փնտրում, ինչպես նաև այն պատճառով, թե ինչու են նրանք տառապում երկարատև անհանգստությունից և առողջության հետևանքներից, երբ այդ կարիքը չի բավարարվում։

1965 թվականին Հարրի Հարլոուն անցկացրել է իր կապիկների ուսումնասիրությունը: Նա բաժանել է ձագ կապիկներին իրենց մայրերից և նկատել, թե որ փոխնակ մայրերի հետ են կապիկներ ձագերը՝ մետաղական մատերիալից «մայրիկը», որը սնունդ էր տալիս, թե կտորից «մայրը», որը փափուկ և տաք էր: Մեծամասամբ կապիկների ձագերը նախընտրում էին ժամանակ անցկացնել՝ կառչելով կտորե մորից, միայն հասնելով մետաղալար մորը, երբ նրանք չափազանց քաղցած էին դառնում։ Այս ուսումնասիրությունը կասկածի տակ է դրել այն գաղափարը, որ սնունդը ուսման համար ամենահզոր առաջնային ամրապնդումն է: Փոխարենը, Հարլոուի ուսումնասիրությունները ենթադրել են, որ ջերմությունը, հարմարավետությունը և քնքշությունը (ինչպես ընկալվում է կտորե մոր փափուկ գրկում) կարևոր նշանակություն ունեն մայր-երեխա կապի համար և կարող են լինել հզոր պարգև, որը կաթնասունները կարող են ինքնուրույն փնտրել: Թեև պատմականորեն կարևոր է, սակայն նաև առաջնային է ընդունել, որ այս ուսումնասիրությունը չի համապատասխանում կենդանիների էթիկական վերաբերմունքի հետազոտական ներկայիս չափանիշներին։

1995 թվականին Ռոյ Բաումեյսթերն առաջարկել է, որ պատկանելության իր ազդեցիկ վարկածը այն է, որ մարդ արարածը հիմնարար մղում ունի՝ ստեղծելու կայուն հարաբերություններ, լինել մի բանի մաս: Նա հիմնավոր ապացույցներ է ներկայացրել այն մասին, որ, իրոք, ուրիշների հետ պատկանելու և սերտ կապեր ստեղծելու անհրաժեշտությունը ինքնին խթանող ուժ է մարդկային վարքագծի մեջ: Այս տեսությունը հաստատվում է ապացույցներով, որ մարդիկ համեմատաբար հեշտությամբ ձևավորում են սոցիալական կապեր, չեն ցանկանում կոտրել սոցիալական կապերը և հիշել իրենց հարաբերությունների վրա ազդեցությունը, երբ նրանք մեկնաբանում են իրավիճակները: Նա նաև պնդում է, որ մեր հույզերն այնքան խորն են կապված մեր հարաբերությունների հետ, որ հույզերի հիմնական գործառույթներից մեկը կարող է լինել սոցիալական կապերի ձևավորումն ու պահպանումը, և որ հարաբերություններից մասնակի և ամբողջական զրկումը հանգեցնում է ոչ միայն ցավալի, այլև պաթոլոգիական հետևանքների։ Պարզվել է, որ պատկանելու մեր կարիքը բավարարելը կամ խանգարելը, կապի կարիքը ազդում է ճանաչողության, հույզերի և վարքի վրա։

2011 թվականին Ռոյ Բաումեյսթերը առաջ է մղել պատկանելության այս հասկացությունը՝ առաջարկելով պատկանելության անհրաժեշտության տեսությունը, որը պնդում է, որ մարդիկ ներհատուկ մղում ունեն նվազագույն թվով սոցիալական հարաբերություններ պահպանելու՝ պատկանելության զգացումը խթանելու համար: Բաումեյսթերը կարևորում է հագեցվածության և փոխարինման կարևորությունը մարդկային վարքագծի և սոցիալական կապի մեջ: Մոտիվացիոն հագեցվածությունը մի երևույթ է, երբ անհատը կարող է ինչ-որ բան ցանկանալ, բայց որոշակի պահի նա կարող է հասնել մի կետի, որտեղ բավական է և այլևս չցանկանալ կամ դրա կարիքը չունենալ: Այս հայեցակարգը կարող է կիրառվել ընկերական հարաբերությունների ձևավորման համար, որտեղ անհատը կարող է ցանկանալ սոցիալական կապեր, բայց նրանք կարող են հասնել մի կետի, երբ նրանք ունենան բավարար ընկերներ և այլևս չփնտրեն: Այնուամենայնիվ, Բաումեյսթերն առաջարկում է, որ մարդիկ դեռևս պահանջում են սոցիալական կապի որոշակի նվազագույն չափ, և որոշ չափով այդ կապերը կարող են փոխարինել միմյանց: Պատկանելու անհրաժեշտության տեսությունը մարդկային վարքագծի առաջնային դրդապատճառն է, որը հիմք է տալիս սոցիալական հարաբերությունները հասկանալու համար որպես հոգեբանական առողջության և բարեկեցության հիմնական, հիմնարար կարիք:

## Առողջություն
### Առանձնացման հետևանքներ
Կաթնասունների լայն տեսականի, ներառյալ առնետները, մարգագետնային գայլերը, ծովախոզուկները, խոշոր եղջերավոր անասունները, ոչխարները, պրիմատները և մարդիկ, սթրես և երկարատև դեֆիցիտներ են ունենում, երբ բաժանվում են իրենց ծնողներից։ Մարդկանց մոտ անջատման վաղ փորձառությունները հանգեցնում են առողջության երկարաժամկետ հետևանքների: 1958 թվականին Ջոն Բոուլբին նկատել է խորը տառապանքներ և հետևանքներ երեխաների զարգացման համար, երբ որբերին պակասել է ծնողների ջերմությունն ու սերը։ Պարզվել է, որ մանկության ընթացքում ծնողի կորուստը հանգեցնում է կորտիզոլի մակարդակի փոփոխության և սիմպաթիկ նյարդային համակարգի ռեակտիվության նույնիսկ մեկ տասնամյակ անց և ազդում է սթրեսի արձագանքի և երիտասարդ տարիքում հակամարտությունների խոցելիության վրա։

Բացի մանկության ընթացքում կապի բացակայության հետ կապված առողջական հետևանքներից, ցանկացած տարիքում քրոնիկ մենակությունը կապված է առողջության մի շարք բացասական հետևանքների հետ: 2010 թվականին կատարված մետա-վերլուծական ակնարկում 148 ուսումնասիրությունների արդյունքները, որոնք ուսումնասիրել են 308,849 մարդկանց, դրանք ցույց են տվել, որ ամուր սոցիալական հարաբերություններ ունեցող մարդիկ գոյատևելու 50%-ով ավելի մեծ հավանականություն ունեն: Մահացության վրա այս ազդեցությունը ոչ միայն համեմատելի է ամենալուրջ ռիսկերից մեկի՝ ծխելու, այլև գերազանցում է ռիսկի շատ այլ գործոնների, ինչպիսիք են գիրությունը և Ֆիզիկական անգործությունը։ Պարզվել է, որ միայնությունը բացասաբար է ազդում մարմնի գրեթե բոլոր համակարգերի՝ ուղեղի առողջ գործունեության վրա, իմունային համակարգի, շրջանառու և սրտանոթային համակարգերի, էնդոկրին համակարգի, ինչպես նաև գեների արտահայտման վրա։

Սոցիալական մեկուսացումը ոչ միայն վնասակար է առողջության համար, այլև ավելի ու ավելի տարածված է դառնում: Մինչև 18 տարեկան երիտասարդների մինչև 80%-ը և 65 տարեկանից բարձր մեծահասակների 40%-ը նշում են, որ երբեմն իրենց միայնակ են զգում, իսկ ընդհանուր բնակչության 15-30%-ը քրոնիկ մենակություն են զգում։ Այս թվերը, կարծես, աճում են, և հետազոտողները կոչ են անում, որ սոցիալական կապերը դառնան հանրային առողջության առաջնահերթություն։

### Սոցիալական իմունային համակարգ
Սոցիալական կապերը մեր առողջության վրա ազդելու հիմնական միջոցներից մեկը աշխատանքն է իմունային համակարգի հետ։ Իմունային համակարգի հիմնական գործունեությունը, բորբոքումը, մարմնի պաշտպանության առաջին գիծն է վնասվածքներից և վարակներից: Այնուամենայնիվ, քրոնիկ բորբոքումը կապված է աթերոսկլերոզի, II տիպի շաքարախտի, նեյրոդեգեներացիայի և քաղցկեղի, ինչպես նաև ուղեղի բորբոքային գեների արտահայտման խանգարման հետ։ Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ իմունային համակարգը արձագանքում է ոչ միայն ֆիզիկական սպառնալիքներին, այլև սոցիալական սպառնալիքներին: Պարզ է դառնում, որ շրջանառվող բորբոքման բիոմարկերների (օրինակ՝ ցիտոկին IL-6) և սոցիալական կապի և անջատման սենսացիաների միջև կա երկկողմանի փոխհարաբերություն։ Ոչ միայն սոցիալական մեկուսացման զգացումը կապված է բորբոքման ավելացման հետ, այլև փորձնականորեն առաջացած բորբոքումը փոխում է սոցիալական վարքը և առաջացնում սոցիալական մեկուսացման զգացում։ Սա առողջության համար կարևոր հետևանքներ ունի: Քրոնիկ մենակության զգացումը, քրոնիկ բորբոքում է առաջացնում: Այնուամենայնիվ, սոցիալական կապերը, խանգարում են բորբոքային գեների արտահայտմանը և ուժեղացնում հակավիրուսային ռեակցիաները։ Հայտնաբերվել է նաև, որ այլ մարդկանց նկատմամբ բարության դրսևորումը նույն ազդեցությունն է ունենում, ինչը ենթադրում է, որ ուրիշներին օգնելը նման օգուտներ է բերում առողջությանը։

Ինչու՞ կարող է մեր իմունային համակարգը արձագանքել սոցիալական աշխարհի մեր ընկալմանը: Տեսություններից մեկն այն է, որ միգուցե մեր իմունային համակարգը էվոլյուցիայով հարմարվել է «լսելու» մեր սոցիալական աշխարհը՝ կանխատեսելու համար մեր առջև ծառացած բակտերիալ կամ մանրէաբանական սպառնալիքների տեսակները: Մեր էվոլյուցիոն անցյալում սոցիալական մեկուսացման զգացումը կարող էր նշանակել, որ մենք առանձնացված ենք մեր ցեղից և, հետևաբար, ավելի հավանական է, որ ֆիզիկական վնասվածքներ կամ վերքեր ունենանք, որոնք բուժման համար պահանջում են բորբոքային արդյունք: Մյուս կողմից, կապի զգացումը կարող է նշանակել, որ մենք հասարակության մեջ համեմատաբար ֆիզիկական անվտանգության մեջ ենք եղել, բայց սոցիալական ճանապարհով փոխանցվող վիրուսներով վարակվելու ավելի մեծ ռիսկի ենք ենթարկվել: Այս սպառնալիքներին ավելի մեծ արդյունավետությամբ դիմակայելու համար իմունային համակարգը արձագանքում է առաջանցիկ փոփոխություններով։ Հայտնաբերվել է գենետիկ պրոֆիլ, որը նախաձեռնում է սոցիալական դժվարություններին իմունային պատասխանի այս օրինակը և՛ սթրես - բորբոքման կարգավորման ավելացում և՛ հակավիրուսային ակտիվության նվազում, որը հայտնի է որպես անբարենպաստ պայմանների պահպանողական արտագրման պատասխան։ Այս օրինաչափության բացասական կողմը, որը կապված է սոցիալական կապերի հետ, կապված է եղել առողջության դրական արդյունքների հետ, ինչպես նաև էվդեմոնիկ բարեկեցություն։

### Դրական ուղիներ
Պարզվել է, որ սոցիալական կապերն ու աջակցությունը նվազեցնում են սթրեսի ֆիզիոլոգիական բեռը և նպաստում առողջության և բարեկեցության խթանմանը նաև մի քանի այլ ձևերով, չնայած այն շարունակում է մնալ շարունակական հետազոտությունների առարկա: Սոցիալական կապերը սթրեսի նկատմամբ մեր արձագանքը նվազեցնելու միջոցներից մեկը ցավի և անհանգստության համար պատասխանատու մեր նյարդային համակարգերի գործունեության ճնշումն է: Ուղեղի այն շրջանները, որոնք արձագանքում են սոցիալական ջերմությանը և կապին (մասնավորապես՝ միջնապատի հատվածը), արգելակող կապեր ունեն ամիգդալայի հետ, որն ունի կառուցվածքային ունակություն՝ նվազեցնելու սպառնալիքին ուղղված արձագանքը։

Մեկ այլ ուղի, որով սոցիալական կապերը դրականորեն ազդում են առողջության վրա, անցնում է պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգ, «հանգստի և մարսողության» համակարգ, որն աշխատում է զուգահեռ սիմպաթիկ նյարդային համակարգ, որը պատասխանատու է «թռիչքի կամ կռվի» համար և չեզոքացնում է այն։

### Չափումներ
**Սոցիալական կապի սանդղակ**

Այս սանդղակը մշակվել է սոցիալական կապի ընդհանուր զգացումը չափելու համար ՝ որպես պատկանելության կարևոր բաղադրիչ: Սոցիալական կապի սանդղակի միավորները արտացոլում են անձի և ուրիշների միջև հուզական հեռավորության զգացումը, իսկ ավելի բարձր միավորները արտացոլում են սոցիալական կապի ավելի մեծ աստիճան:

#### UCLA-ի վերանայված մենակության սանդղակ
Սոցիալական մեկուսացման կամ անջատման զգացողության չափումը կարող է օգտակար լինել որպես փոխկապակցվածության զգացողության անուղղակի ցուցիչ: Այս սանդղակը նախատեսված է միայնությունը չափելու համար, որը սահմանվում է որպես անհանգստություն, որը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ մարդն իրեն կտրված է զգում ուրիշների պատճառով։

**Հարաբերությունների մտերմության աստիճանի գնահատում**

Այս ցուցանիշը հարաբերություններում մտերմությունը պատկերում է որպես երկու մարդկանց գործունեության մեջ փոխկախվածության բարձր մակարդակ կամ նրանց ազդեցության աստիճանը միմյանց վրա: Սա չափավոր փոխկապակցված է մտերմության ինքնազեկուցումների հետ, որոնք չափվում են սուբյեկտիվ մտերմության ինդեքսի (SCI) միջոցով****։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույզեր
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն