open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թի Դի Գարդեն

**«Թի Դի Գարդեն»** (, այլ անվանումներ՝ *Boston Garden*, *The Garden*, նախկին անվանումներ՝ *Shawmut Center*, *FleetCenter* և *TD Banknorth Garden*), մարզահամերգային համալիր՝ տեղակայված ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն վարչական կենտրոնում։ Անվանումը բխում է հովանավորի՝ «TD Bank, N.A» բանկի անվանումից։

Ներկա պահին մարզապալատը ծառայում է որպես տան դաշտ NHL-ի «Բոստոն Բրուինս» հոկեյի ակումբի և NBA-ի «Բոստոն Սելտիքս» բասկետբոլային ակումբի համար։

Մարզապալատում անցկացվել են բազմաթիվ սպորտային իրադարձություններ, մասնավորապես NCAA առաջին դիվիզիայի եզրափակիչ բասկետբոլային հանդիպումները 1999, 2003 և 2009 թթ., Միացյալ Նահանգների գեղասահքի ազգային խաղերը 1998 և 2004 թթ., ինչպես նաև 2008 և 2010 թթ. NBA-ի գերեզրափակիչ հանդիպումները և 2011 և 2013 թթ. Սթենլիի գավաթի եզրափակիչ հանդիպումները։

## Պատկերասրահ

Celtics game versus the Timberwolves, February, 1 2009.jpg|«Բոստոն Սելտիքսի» հանդիպումներից մեկում (փետրվարի 1, 2009 թ.)
TDBanknorthGardenBeforeGame.jpg|«Բոստոն Բրուինսի» սահադաշտը (2008 թ.)


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի սպորտային համալիրներ
Կեմերովո

**Կեմերովո** (մինչև 1932 թվականը՝ Շչեգլովսկ), քաղաք Ռուսաստանում, Կեմերովոյի մարզի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Արևմտյան Սիբիրում` Տոմ գետի ափին։ Բնակչությունը` 542 հազար մարդ (2025)։

## Անվանում
Որպես քաղաք կազմավորվել է 1818 թվականին Շչեգլովո և Կեմերովո գյուղերից։ Մինչև 1932 թվականը կոչվել է Շչեգլովսկ։ Կեմերովո անվանման հիմքում թյուրքական Կեմեր ― «ափ, զառիթափ» բառն է։

## Տես նաև
*Հրդեհ «Ձմեռային բալ» առևտրա-ժամանցային կենտրոնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1701 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կալինովոյե Օզերո

**Կալինովոյե Օզերո** (), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Ադլերի շրջանում։ Գտնվում է Ադլեր շրջկենտրոնից 30 կմ հյուսիս, իսկ Սոչիի կենտրոնից 13,5 կմ հյուսիս-արևելք, ծովի մակարդակից 386 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղում ապրում էր 741 մարդ` հայեր, ռուսներ, ուկրաինացիներ, ովքեր զբաղվում էին թեյի մշակությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ ութամյա դպրոց, հիվանդանոց և սղոցարան։

## Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրվել է 1900 թվականին։ Հայերը եկել են Աբխազիայից և Ախալքալաքից` 1961 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 

Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Կոնստանտին Կալինովսկի

**Կալինովսկի Կոնստանտին** (բել.` Կաստուս) **Սեմյոնովիչ**, (հունվարի 21, 1838 - մարտի 3, 1864), հեղափոխական-դեմոկրատ, Լիտվայի և Բելառուսի 1863-1864 թվականի ապստամբության ղեկավարներից։ Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1860)։ Կալինովսկու աշխարհայացքը ձևավորվել է Ա. Գերցենի, Ն. Չեռնիշևսկու գաղափարների ազդեցությամբ։ Վ. Վրուբլևսկու և ուրիշների հետ 1861 թվականին հեղափոխական խմբակներ է ստեղծել Գրոդնոյի և Վիլնոյի (Վիլնյուսի) նահանգներում։ 1862 թվականին Բելոստոկում կազմակերպել է ընդհատակյա տպարան, որտեղ հրատարակել է «Մուժիցկայա պրավդա» («Мужицкая правда») բելառուսական առաջին հեղափոխական թերթը (1862-1863)։ Գլխավորելով ապստամբությունը Բելառուսում՝ Կալինովսկին հանդես է եկել գյուղացիությանը պայքարի մեջ լայնորեն ընդգրկելու օգտին։ Ձերբակալվել է 1864 թվականի հունվարի վերջին և մահապատժի ենթարկվել Վիլնյուսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ լրագրողներ
Վասիլի Կալիննիկով

**Վասիլի Սերգեևիչ Կալիննիկով** (), ռուս կոմպոզիտոր։ Պյոտր Չայկովսկու և «Հզոր խմբակի» կոմպոզիտորների ավանդույթների շարունակողներից էր։ Գրել է երկու սիմֆոնիա (1895, 1897), «Մայրին և արմավենին» սիմֆոնիկ պոեմը (1898), երաժշտություն Ա. Կ. Տոլստոյի «Բորիս արքա» ողբերգության համար (1899), դաշնամուրային պիեսներ, ռոմանսներ։

Նրա կրտսեր եղբայրը՝ Վիկտոր Կալիննիկովը (1870–1927) նույնպես կոմպոզիտոր էր՝ հիմնականում խմբերգային երաժշտության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Ամառային ժամանակ

upright=1.5|thumb
|alt=World map. Europe, most of North America, parts of southern South America and southeastern Australia, and a few other places use DST. Most of equatorial Africa and a few other places near the equator have never used DST as the seasons are not marked by drastic changes in light. The rest of the landmass is marked as formerly using DST.|
**Ամառային ժամանակ**, ամառվա ընթացքում ժամանակի տարբերակ, որն 1 ժամ առաջ է տրվում այն ժամանակից, որն օգտագործվում է տվյալ ժամային գոտում։

2012 թվականին ամառային ժամանակը կիրառվել է 78 երկրներում և 161 երկրներում չի կիրառվում։

2012 թվականից Հայաստանի Ազգային ժողովի որոշմամբ ամառային ժամանակի օգտագործումը Հայաստանում դադարեցվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Ավստրալիա - Ամերիկյան Սամոա 2001 թ. ֆուտբոլային հանդիպում

**Ավստրալիա – Ամերիկյան Սամոա**, հանդիպում այդ հավաքականների միջև, Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002-ի Օվկիանիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիա (ՕՖԿ)-ի ընտրական մրցաշարի շրջանակում։ Խաղը անցկացվել է «», որը գտնվում է ավստրալիական  քաղաքում։

Այն ֆուտբոլի պատմության մեջ ամենամեծ հաշվով խաղն էր Ազգային հավաքականների միջև անկացված պաշտոնական հանդիպումների մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային հանդիպումներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002
Արա Աբրահամյան (ըմբիշ)

**Արա Ռաֆայելի Աբրահամյան** (), շվեդահայ ըմբշամարտիկ։

1991 թվականին ավարտել է Գյումրիի օլիմպիական հերթափոխի ուսումնարանը։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ՝ ըմբշամարտիկ (1996)։ Ա. Աբրահամյանը հունա-հռոմեական ըմբշամարտի 2001 և 2002 թթ. աշխարհի առաջնություններում, Շվեդիայի թիմի կազմում, հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն։

## Կենսագրություն
Արա Աբրահամյանը ծնվել է 1975 թվականի հուլիսի 27-ին, Լենինականում (ներկայումս՝ Գյումրի)։ Ութ տարեկանից հաճախել է ըմբշամարտության պարապմունքների, մարզվել Գևորգ Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ։ 1994–1998 թվականներին ընդգրկված է եղել Հայաստանի նախ՝ պատանեկան ու երիտասարդական, այնուհետև՝ ազգային հավաքականներում։ 1999 թվականից հանդես է եկել Շվեդիայի դրոշի տակ։ 2001 և 2002 թվականներին հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն՝ համապատասխանաբար մինչև 76 կգ և մինչև 84 կգ քաշային կարգերում։ 2004 թվականին Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերում նվաճել է արծաթե մեդալ։ Հաջորդ՝ 2008 թ. Պեկինի օլիմպիադայում նրան շնորհվել է բրոնզե մեդալ, սակայն նա հրաժարվել է այդ պարգևից՝ ի նշան բողոքի կիսաեզրափակիչ մրցամարտում իր նկատմամբ մրցավարների կայացրած անարդար վճռի։

Արա Աբրահամյանը զբաղվում է մարզչական աշխատանքով. նրա սաների թվում է հունա-հռոմեական ըմբշամարտի Եվրոպայի 2009 թվականի առաջնության մրցանակակիր Շարուր Վարդանյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ara Abrahamian, profile at the 2008 Summer Olympics website
* Արա Աբրահամյանի պաշտոնական կայքէջը 
* Профиль на сайте Международной федерации объединённых стилей борьбы
* Абрахамян выиграл дело против FILA			
* It's WrestleMania: Swede gets his mankini in a knot and throws back bronze medal

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Շվեդ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Ավետարանոցի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Ասկերանի շրջան)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 53 հուշարձան։

|}

## Տես նաև
* Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Վիկտոր Ալիխանյան

**Վիկտոր Գևորգի Ալիխանյան** (), հայ ըմբիշ և մարզիչ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1960), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1994)։

1959 թվականին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1960-1975 թվականներին աշխատել է «Արզնի» առողջարանում և Երևանի Հիդրոմելորատիվ տեխնիկումում որպես մեթոդիստ, ապա ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ։ 1975-1998 թվականներին աշխատել է Երևանի մարզադպրոցներում, ապա բարձրագույն վարպետության մարզադպրոցում որպես մարզիչ, ապա նաև Հայաստանի հավաքական թիմի մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր մարզիչներ
Նորից ամառ եկավ...

**Նորից ամառ եկավ...**, 1975 թվականին «Երևան» հեռուստաֆիլմերի կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ամառային արձակուրդներին գյուղ են գալու Խաչիկն ու Արփենիկը։ Նրանց սպասում են նրանց ընկերները, ովքեր դեռ անցած տարվանից որոշել են օդապարիկ պատրաստել։ Նախապատրաստական աշխատանքները կատարվում են հնարավորինս գաղտնի, քանզի մեծահասակներին դուր չի գալիս նրանց մտերմությունը։ Ի վերջո պատանիները սեփական ուժերով պատրաստում են փոքր օդապարիկ, սակայն այն օդ բարձրացնելու փորձը ձախողվում է։

## Դերերում
* Արզո պապ – *[[Ազատ Շերենց]]*
* Սուսամբար – *[[Վերջալույս Միրիջանյան]]*
* Սողո – *[[Երվանդ Մանարյան]]*
* Նունե – *[[Լուսյա Հովհաննիսյան]]*
* Խաչիկ – *[[Քրիստ Մանարյան|Քրիստափոր Մանարյան]]*
* Արփենիկ – *Արփենիկ Մանարյան*
* Գևորիկ – *Ադամ Ներսեսյան*
* Մուշեղ – *Հենրիկ Լևոնյան*
* Սուրիկ – *Տիգրան Հեքիմյան*
* Ռուբիկ – *Վազգեն Ոսկանյան*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակներ՝ Երվանդ Մանարյան, Ռուբեն Մարուխյան
* Բեմադրող ռեժիսորներ՝ Ռոբերտ Սարգսյան, Երվանդ Մանարյան
* Բեմադրող օպերատոր՝ Ստեփան Մարտիրոսյան
* Բեմադրող նկարիչ՝ Անատոլի Գրիգորյան
* Կոմպոզիտոր՝ Մարտին Վարդազարյան
* Հնչյունային օպերատոր՝ Հ. Հակոբյան
* Խմբագիր՝ Սերգեյ Առուստամյան
* Մոնտաժը՝ Ա․ Սիմոնյանի
* Ռեժիսոր՝ Կ․ Բորյան
* Ռեժիսորի օգնական՝ Ս․ Դրամբյան
* Օպերատորի օգնական՝ Հ․ Բարսեղյան
* Տնօրեն՝ Սարգիս Խալաթյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Նորից ամառ եկավ...» ֆիլմը ՅուԹյուբ կայքում

Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Մարտին Վարդազարյանի
Bring Me to Life

**«Bring Me to Life»** (), ամերիկյան Evanescence ռոք խմբի առաջին սինգլն է դեբյուտային «Fallen» ալբոմից։ Երգը թողարկվել է 2003 թվականի ապրիլի 22-ին «Wind-up» լեյբլի կողմից։ Երգի հեղինակներն են՝ Էմի Լին, Բեն Մուդին և Դևիդ Հոջես։

2004 թվականին «Գրեմմի» մրցանակաբաշխությունում երգը արժանացել է «լավագույն հարդ ռոք կատարում» մրցանակին։

## Երգացանկ
Բոլոր երգերը գրել են Էմի Լին ու Դևիդ Հոջեսը։ Սինգլն ստեղծվել է Բեն Մուդիի հետ համատեղ։

**CD (Ավստրալիա)** (թողարկվել է 2003 թվականի ապրիլի 22-ին)

**CD (մյուս երկրներում)** (թողարկվել է 2003 թվականի մայիսի 20-ին)

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

### Տասնամյակի հիթ-շքերթներ

### Բոլոր ժամանակների հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2003 սինգլներ
Կատեգորիա:Evanescence
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր
Evanescence

**Evanescence**, ամերիկյան ռոք խումբ՝ ստեղծված 1996 թվականին վոկալիստ Էմի Լիի և կիթառահար Բեն Մուդի կողմից։

Խումբը համաշխարհային հաջողության է հասել 2003 թվականին «*Fallen*» ալբոմի թողարկումից հետո, որը վաճառվում է 15 միլիոն օրինակով և ստանում է 2 «Գրեմմի»։ 2004-ին խումբը թողարկում է իր առաջին համերգային ալբոմը, իսկ 2006-ին լույս է տեսնում խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմը և վաճառվում է մոտ 6 միլիոն օրինակով։

Երկրորդ ստուդիական ալբոմի թողարկումից հետո խումբը մի քանի տարի դադար է առնում, և 2011 թվականի հոկտեմբերին լույս է տեսնում խմբի երրորդ ստուդիական ալբոմը։

## Խմբի անդամներ
* Էմի Լի
* Թերրի Բալզամո
* Թիմ ՄակԿորդ
* Ուիլ Հանթ
* Տրոյ Մակլոուհորն

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Fallen» (2003)
* «The Open Door» (2006)
* «Evanescence» (2011)
* «Synthesis» (2017)
* «The Bitter Truth» (2021)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Evanescence-ը imusic.am֊ում

Կատեգորիա:1995 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Evanescence
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ռոք խմբեր
Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ

**«Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ»**, Վ. Վարդանի նովելների մոտիվներով նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է մի տղայի մասին, որ ձգտում է նմանվել Սասունցի Դավթին, ում անունով իրեն կոչել են Դավիթ։ Փոքրիկ Դավթի երազանքն է տեսնել Սասունցի Դավթի արձանը, որը գտնվում է Երևանում։ Մի օր տասնամյա Դավիթը ծնողներից գաղտնի ճանապարհ է ընկնում դեպի Երևան և երեկոյան հասնում է Սասունցի Դավթի արձանի մոտ։

## Գլխավոր դերերում
* Դավիթ – Կարեն Խաչատրյան
* Սասունցի Դավիթ – Յուրի Վարդանյան
* Սիմոն, Մսրա-Մելիք, Դև – Հենրիկ Ալավերդյան
* Դավթի մայրը – Գալյա Նովենց
* Վարդան – Մհեր Մկրտչյան

## Դերերում
* Անահիտ – Ռիմա Պապիկյան
* Գայանե – Միլենա Օհանյան
* Արմեն – Գևորգ Ազնավուրյան
* Սուրեն – Նորայր Գյոնջյան
* Բոքոն – Արմեն Ենգիբարյան
* Գոհար մորաքույր, Իսմիլ-Խաթուն – Վերջալույս Միրիջանյան
* Արուս – Ալիս Կապլանջյան
* Դավթի հայրը – Ալեքսանդր Խաչատրյան
* Վարդանի հայրը – Վրույր Հարությունյան
* վարորդ – Մկրտիչ Մխիթարյան

## Դրվագներում
* Ռ. Գասպարյան
* Արմեն Խոստիկյան
* Ջուլիետա Բաբայան
* Հ. Հունանյան
* Հրայր Կարապետյան
* Անահիտ Ղուկասյան
* Ն. Պողոսյան
* Հ. Հակոբյան
* Հ. Կոստանյան
* Ռ. Մկրտչյան
* Ա. Գևորգյան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Էդ ի՞նչ կենեք, ծո´, կփլի գլխիս, կմեռնիմ»։ Աննա Բաբաջանյան, Դա եղել է այսպես…, Ե., Դարակ, 2019, էջ 112-114։

Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
مصر.

**مصر.** (*մասր*), Սաուդյան Արաբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեններից է։ Օգտագործման մեջ է մտել 2010 թվականի մայիսի 5-ին։

## Տես նաև
* .eg
* السعودية.
* امارات.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ
Բորա Բորա

**Բորա Բորա**, կղզի Օվկիանիայում, Ֆրանսիական Պոլինեզիայի կղզեխմբի կղզիներից։ Այն պատկանում է Ֆրանսիային։ Տարածքը՝ 29.3 կմ2 է։ Կղզին գտնվում է Տահիտիի մայրաքաղաք Պապետեից 230 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Կղզին շրջապատված է կորալյան խութերով, իսկ կղզու կենտրոնում է գտնվում գործող հրաբուխ Պահիան (727 մ)։

Բորա Բորան ամենահայտնի տուրիստական կենտրոններից մեկն է աշխարհում։ Ամենամեծ քաղաքը Վայտապն է, որը գտնվում է կղզու արևելյան հատվածում։ Բնակչությունը՝ ըստ 2008 թ. մարդահամարի 8880 է։ Տնտեսությունը բացառապես հիմնված է տուրիզմի, ինչպես նաև կոկոսի արտադրության վրա։

## Անվան ստուգաբանությունը
Կղզու իրական անվանումը տահիտերենով ավելի ճիշտ արտասանվում է *Պորա Պորա*, որը նշանակում է *Առաջին Ծնունդ*։

## Պատմություն
Կղզին առաջինը բնակեցվել է Պոլինեզիան գաղութարարների կողմից Ք. ա. 4-րդ դարում։ Եվրոպայում կղզու գոյությունը հայտնի է դարձել 1722 թ. Յակոբ Ռոգգեվենի շնորհիվ։ Իսկ 1770 թ. Ջեյմս Կուկը ոտք է դրել այս կղզու վրա։ Բորա Բորան, մինչև 1888 թ. անկախ պետություն էր, սակայն ֆրանսիացիների ճնշումից խուսափելու համար Բորա Բորայի վերջին թագուհի Տերիմաեվաուրա 3-րդը այն հանձնեց ֆրանսիացիներին։

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Միացյալ նահանգները ընտրել է Բորա Բորան, որպես Հարավային խաղաղ օվկիանոսի ռազմական մատակարարման բազա և նավթի պահեստ։ Այստեղ այդ տարիներին 7000 տղամարդիկ այստեղ պատրաստվում էին պատերազմին։

## Տուրիզմ
Այսօր կղզու տնտեսությունը զարգանում է գրեթե միայն զբոսաշրջության շնորհիվ։ Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում այստեղ կառուցվում են մի շարք հանգստավայրեր;Մեծ մասը զբոսաշրջիկների գնում է Աքուա հանգստավայր։ Բորա Բորայի օդանավակայանը ապահովում է ամենօրյա թռիչքները դեպի Պապետե և Թահիթի։ Հասարակական տրանսպորտը այստեղ բացակայում է առաջարկում են վարձակալել ավտոմեքենա և հեծանիվ։ Կղզու շրջապատող տարածքի ջրում բնակվում են շնաձկներ և ձկների շատ տեսակներ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական Պոլինեզիա
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Umbro

**Ումբրո** (), սպորտային հագուստ և պարագաներ արտադրող անգլիական ընկերություն։ Սպորտային կոշիկներից բացի ընկերությունն արտադրում է նաև այլ պարագաներ՝ պայուսակներ, վերնաշապիկներ, շալվարներ, գլխարկներ և այլն։

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպորտային հագուստ
Reebok

**Reebok**, սպորտային հագուստ և պարագաներ արտադրող ամերիկյան ընկերություն։ Սպորտային կոշիկներից բացի ընկերությունն արտադրում է պայուսակներ, վերնաշապիկներ, վարտիքներ, անդրավարտիքներ, գլխարկներ և այլն։ Ներկայումս Ադիդասի դուստր ընկերությունն է։

Հիմնադրվել է 1958 թվականին՝ որպես դեռևս 1895 թվականից անգլիական Բոլտոն քաղաքում գործող *J. W. Foster and Sons* ընկերության գործընկեր։ 1958-ից մինչև 1986 թվականը *Reebok*-ի արտադրած ողջ հագուստեղենը զարդարված է եղել Մեծ Բրիտանիայի դրոշով՝ ընկերության անգլիական ծագումը ընդգծելու նպատակով։ 2005 թվականին վաճառվել է գերմանական Ադիդաս ընկերությանը։ Reebok-ի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում՝ Սիփորթ շրջանում։ Տարածաշրջանային գրասենյակներ են գործում Ամստերդամ, Մոնրեալ, Հոնկոնգ և Մեխիկո քաղաքներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպորտային հագուստ
Ֆրանսիական Պոլինեզիա

**Ֆրանսիական Պոլինեզիա** (), (հայտնի նաև **Թաիթի**), կղզի է օվկիանիայի տարածքում։ Նախկինում կղզին եղել է Ֆրանսիայի տիրապետության տակ։ Արևմուտքից սահմանակից է Կուկի կղզիների ջրերի հետ, հյուսիս-արևմուտքից կիրիբաթի հանրապետության հետ, հյուսիսի, արևելքի և հարավի հետ սահմանակից է խաղաղ օվկիանոսյան չեզոք ջրերի հետ, իսկ հարավ-արևելքից սահմանակից է Պիտկերնաի ջրերի հետ։

Կառավարվում է Ֆրանսիաի գերագույն հանձնակատարի կողմից։

Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական Պոլինեզիա
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Erreà

**Էռռեա** (), սպորտային հագուստ և պարագաներ արտադրող իտալական ընկերություն։ Մարզաշապիկներից, մարզակոշիկներից բացի ընկերությունն արտադրում է պայուսակներ, անդրավարտիքներ, վարտիքներ, գլխարկներ և այլն։ Ընդ որում՝ երաշխավորում է, որ իր արտադրանքում օգտագործված չեն քիմիական վնասակար նյութեր պարունակող գործվածեղեն ու կաշվեղեն։ Այսինքն՝ մարզահագուստը պատրաստվում է  Oeko-tex standard տեխնոլոգիայի պահանջներին համապատասխան։ Ի դեպ, «Էռեա»-ն այդ տեխնոլոգիայի կիրառմանն անցած առաջին ընկերությունն է։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1988 թվականին Գանդոլֆի ընտանիքի կողմից։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Պարմաի մերձակա Տորիե քաղաքում։ 1994 թվականին մուտք է գործել անգլիական ֆուտբոլային շուկա՝ մարզահագուստի երկարամյա մատակարարման պայմանագիր կնքելով Միդլսբրո թիմի հետ, որն այդ  ժամանակ հանդես էր գալիս Պրեմիեր լիգայում։ 2011 թվականին այդպիսի մի գործարք էլ կնքել է Նորվիչ քաղաքի ֆուտբոլային թիմի հետ։

2013 թվականին ընկերությունն իր 25-ամյակը նշել է՝ ներկայացնելով հաջորդ մրցաշրջանի մատակարարումների համար իր գլխավոր կլիենտները դարձած  ֆուտբոլային թիմերին, որոնց շարքում են Պարմա ՖԱ-ն, Ատալանտա (ֆուտբոլային ակումբ)ը, Նորվիչ Սիթին, Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնը, Բլեքփուլը, Ռայո Վալեկանոն, Նումանսիա ՖԱ-ն, Ալկորկոն իսպանական քաղաքի թիմը, ADO Den Haag-ը, Նանտ ՖԱ-ն։

Erreà ընկերությունը բազմաթիվ ազգային հավաքականների, մարզական ակումբների հովանավորն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայքէջը 
* Официальный сайт Великобритания
* Erreà США
* Erreà en Twitter
* Erreà en Facebook
* Erreà en Instagram

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպորտային հագուստ
ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնություն

**ՈՒԵՖԱ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն** (, նաև **ՈՒԵՖԱ Եվրո**, **ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի ազգերի գավաթ** (-ից), ֆուտբոլի Եվրոպա աշխարհամասի առաջնությունը։

Սկզբում մրցաշարը կոչվել է Եվրոպական ազգերի գավաթ, իսկ 1968 թվականին արդեն ստացել է ներկայիս անվանումը՝ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն և ստացել պաշտոնական կարգավիճակ։ Առաջնության եզրափակիչ խաղերը անցկացվում են չորս տարին մեկ անգամ։ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության առաջին խաղերը անցկացվել են 1960 թվականին։ Մինչև այժմ անցկացվել է Ֆուտբոլի Եվրոպայի 15 առաջնություն, որոնց ժամանակ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության հաղթողներ են ճանաչվել եռակի անգամ Իսպանիայի /1964, 2008, 2012/ և Գերմանիայի /1972, 1980, 1996/, կրկնակի անգամ՝ Ֆրանսիայի /1984, 2000/, մեկական անգամ՝ ԽՍՀՄ-ի /1960/, Իտալիայի /1968/, Չեխոսլովակիայի /1976/, Հոլանդիայի /1988/, Դանիայի /1992/, Հունաստանի /2004/ և Պորտուգալիայի /2016/ ազգային հավաքականները։ Ներկայումս Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության հաղթողն է Պորտուգալիայի ազգային հավաքականը։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություններ
10 գունդ

thumb|right|250px
**10 գունդ**, կամ «տասնյակ» (), ամերիկյան բիլիարդի (փուլ) տեսակ։ Այդ բիլիարդի տեսակով անցկացվում է նաև աշխարհի առաջնություն։

## Արտաքին հղումներ
* Տասնյակի կանոնները billiardsforum.info կայքում 

Կատեգորիա:Փուլ
Հարություն Ֆելեքյան

**Հարություն Հայկի Ֆելեքյան** (), հայ գրականագետ, լրագրող, պատմական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971), ՀԽՍՀ վաստակավոր ժուռնալիստ (1981): Հայաստանի գրողների միության անդամ 1963 թվականից։

## Կենսագրություն
Հարություն Ֆելեքյանը ծնվել է 1931 թվականին Երևանում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի № 34 միջնակարգ դպրոցը, 1953 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ 1957 թվականին աշխատել է «Սովետական գրականություն» ամսագրում որպես գրական աշխատող, 1957-1959 թվականներին՝ գրականության և արվեստի բաժնի վարիչ «Սովետական Հայաստան» թերթում, 1959-1961 թվականներին վարել է «Գրական թերթ»-ի քննադատության բաժինը, 1961-1965 թվականներին՝ «Պատմաբանասիրական հանդես»-ում բաժնի վարիչ, 1965-1970 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի հայ մամուլի պատմության բաժնում։

1967-1970 թվականներին Հարություն Ֆելեքյանը միաժամանակ «Բանբեր Երևանի համալսարանի» հանդեսի պատասխանատու քարտուղարն էր, 1970-1977 թվականներին՝ գլխավոր խմբագրի տեղակալը, 1978-1986 թվականներին՝ գլխավոր խմբագիրը (հասարակական կարգով)։ 1970-1981 թվականներին՝ Երևանի համալսարանի ժուռնալիստիկայի ամբիոնի վարիչ, 1981-1991 թվականներին՝ «Սովետական գրող» հրատարակչության տնօրեն։ Խորհրդային տարիների աշխատությունները հիմնականում նվիրված են հայ սովետական մամուլի և գրականության պատմությանը։ 1991 թվականին Ֆելեքյանը նշանակվել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր արխիվային գործի վարչության պետ, որտեղ պաշտոնավարել է մոտ 10 տարի։ 2001 թվականին նշանակվել է Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրենի օգնական։

Կազմել, խմբագրել և հրատարակման է ներկայացրել Հովհաննես Շիրազի, Պարույր Սևակի և այլ գրողների ստեղծագործություններ, հայերեն թարգմանել Ա. Ալեքսանդր Գերցենի «Եղելություն և խոհեր» գիրքը։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ (1958)
* Հայաստանի գրողների միության անդամ (1963)
* Տեղեկատվայնության միջազգային ակադեմիայի անդամ (1997)

## Երկեր
* «Պրավդա»-ի տրադիցիաներով, Ե., 1963, 157 էջ։
* Ալեքսանդր Ծատուրյան, Ե., 1965, 270 էջ։
* Հայաստանի պարբերական մամուլը սոցիալիզմի կառուցման պայքարում, Ե., ՀԽՍՀ ԳԱ, 1970, 560 էջ։
* Հրապարակախոսություն և գրականություն, Ե., 1975 :

## Թարգմանություններ

* Բելոռուսական ժողովրդական հեքիաթներ.- Երևան: Սովետական գրող, 1986.- 199 էջ.- (Աշխարհի ժողովուրդների հեքիաթներ):
* Գերցեն Ալեքսանդր: Եղելություն և խոհեր.- Երևան: Սովետական գրող, 1981.- 495 էջ.- (Ռուս դասականների գրադարան):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Հայաստանի գրողների միություն, Հայաստանի ազգային արխիվ «Հարություն Ֆելեքյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 2005 թ., էջ 308-309](http://hpj.asj-oa.am/3756/1/2005-3(308).pdf)

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Ֆելզիտ

150px|մինի|աջից
**Ֆելզիտ** (), թթու էֆուզիվ ապարների հիմնական մանրահատիկ զանգվածը, կազմված է կալիումական դաշտային սպաթից (օրթոկլազից) և քվարցից, երբեմն՝ թթու պլագիոկլապից և մուգ գույնի միներալներից (պիրոքսեն, բիոտիտ)։

Ֆելզիտը օբսիդիանի վերաբյուրեղացման արգասիքն է դիագենեզի և սկզբնական մետամորֆիզմի ընթացքում։ Բնորոշ է պալեոտիպ ապարներին՝ քվարցային
պորֆիրներին, կերատոֆիրներին, օրթոֆիրներին։ Երբեմն «ֆելզիտ» տերմինը ընդգծվում է ապարի անվանման մեջ (օրինակ, ֆելզոդացիտ, ֆելզոֆիր)։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Ֆելզիտային տուֆ

**Ֆելզիտային տուֆ**, գաղտնաբյուրեղային կառուցվածքով և պարզորոշ արտահայտված շերտային տեքստուրայով հրաբխանստվածքային ապար։

Ֆելզիտային տուֆը ի տարբերություն այլ հրաբխային տուֆերի, ավելի հին երկրաբանական (կավճի, երրորդական ժամանակաշրջաններ) հասակի է։ Ֆելզիտային տուֆին բնորոշ են վարդագույն, կրեմագույն, դեղնավուն, երկնագույն և կանաչավուն երանգներ։ Դեկորատիվ-երեսպատման շինանյութ է։ Լավ ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների և փայլատ ողորկելիության շնորհիվ օգտագործվում է տարբեր կառույցների արտաքին մասերի և ինտերիերների երեսպատման համար։

Մասնավորապես ֆելզիտային տուֆից է կառուցված Հանրապետության հրապարակում գտնվող կառավարական շենքերի մի մասը։

Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կատեգորիա:Տուֆ
9-գնդակ

thumb|right|250px|Հավասարեցումը գնդիկների մի շեղ անկյունի փուլ-9-ում
**9-գնդակ**, կամ «իննյակ» (), ամերիկյան բիլիարդի տեսակ։ Ամենատարածված բիլիարդի խաղատեսակներից մեկն է։

## Կանոններ
Կանոնները սահմանել է Համաշխարհային Փուլի Ասոցիացիան։

Այս խաղը խաղում են 6 գնդապարկով բիլիարդի սեղանի վրա, որի վրա դրված է 9 գնդակ։

1. Խաղի նպատակն այն է, որ պետք է թելադրիչի օգնությամբ փորձել գցել թվանաշված գնդակները։ Խաղացողը կարող է նաև թվանշված գնդակին հարվածելով գցել մեկ այլ գնդակ (անգամ 9-րդ գնդակը)։

2. Կանոնների խախտման (եթե թելադրիչը հայտնվում է գնդապարկում, հարվածից հետո գոնե սեղանի եզրին չի դիպում, թելադրիչն առաջինը դիպում է ոչ թե հենց այդ ժամանակ թվով նշված գնդակին, այլ դիպում է այլ գնդակի, թելադրիչը հարվածից հետո սեղանից ընկնում է, հարվածը կատարվում է սխալ, հարվածը կատարելուց հետո գնդակներից ոչ-մեկին չի դիպչում) դեպքում նշանակվում է տուգանային հարված (թելադրիչը ձեռքի մեջ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Իննյակի կանոնները bca-pool կայքում 

Կատեգորիա:Փուլ
Այդամ

**Այդամ** (ஆய்தம்), թամիլերենի այբուբենի տասներեքերորդ տառը (հնչյունն) է։ Թամիլերենում արտասանվում է «հ», նախորդում է բաղաձայնին։ Դասական քերականության երկրորդ մասում Tolkappiyam aidam-ն ունի առանձին գլուխ, որը կոչվում է aidakkurukkam: Օգտագործման հաճախականության հիման վրա այն կարելի է անվանել հազվագյուտ նշան։ Այդամը համեմատելի է visarga նշանի հետ, բայց կարող է առաջանալ ինչպես բառի սկզբում, այնպես էլ ներսում։

Կատեգորիա:Թամիլերենի այբուբեն
8-գնդակ

thumb|right|250px|Հավասարեցումը գնդիկների մի բուրգի փուլ-8-ում
**8-գնդակ**, կամ «ութնյակ» (), ամերիկյան բիլիարդի տեսակ։ Ներկայումս հանդիսանում է ամենաճանաչված և կարգապահ խաղը հատկապես սիրողական խաղացողների շրջանում։

## Կանոններ
Կանոնները սահմանել է Համաշխարհային Փուլի Ասոցիացիան։

Սեղանին պետք է դրված լինի 15 գնդակ, որոնք պետք է հարվածել խաղաձողով։

1. ֆրեյմի սկզբում խաղացողներից մեկը եթե գցում է խմբերից մեկում (զոլավոր կամ հարթ) գնդակ, ապա պետք է շարունակի ֆրեյմը գցած գնդակի խմբում։ Իսկ հակառակորդը մյուս խմբում։

2. կանոնների խախտման (եթե թեղադրիչը հայտնվում է գնդապարկում, հարվածից հետո գոնե սեղանի եզրին չի դիպում, թելադրիչը առաջինը դիպչում է հակառակորդի խմբի գնդակներից որևէ մեկին, թելադրիչը հարվածից հետո սեղանից ընկնում է, հարվածը կատարվում է սխալ, հարվածը կատարելուց հետո խմբից ոչ-մի գնդակին չի դիպչում) դեպքում նշանակվում է տուգանային հարված (թելադրիչը ձեռքի մեջ)։

3. հարվածելուց հետո 8-րդ գնդակը եթե ընկնում է ժամանակից շուտ ապա հարվածած խաղացողը ֆրեյմը պատրտվում է։

4. եթե խաղացողը գցել է իր խմբի բոլոր գնդակները, ապա պետք է փորձի գցել 8-րդ գնդակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համաշխարհային Փուլի Ասոցիացիայի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Փուլ
Բարքլեյս սենթր

**«Բարքլեյս սենթր»** (), մարզահամերգային համալիր՝ տեղակայված Նյու Յորքի Բրուքլին թաղամասում։

Համալիրը ծառայում է որպես տնային դաշտ Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բրուքլին Նեթս» և Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) «Նյու Յորք Այլենդերս» ակումների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի սպորտային համալիրներ
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր ԱՄՆ-ում
Սուրբ Պայծառակերպության եկեղեցի (Մոսկվա)

**Սուրբ Պայծառակերպության Մայր Եկեղեցի**, Մոսկվայի հայկական եկեղեցական համալիրի եկեղեցին է։ Ճարտարապետն է Արտակ Ղուլյանը։ Եկեղեցու շինարարությունը սկսվել է 2006 թվականից, և ավարտվել է 2011 թվականին։ Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ Գարեգին Բ կաթողիկոսի գլխավորությամբ։ Ներկա էին 700.000 հայեր և հյուրեր, որոնց թվում էին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանը, Համայն Ռուսիո Պատրիարք Կիրիլ Ա-ն
։

## Ծանոթագրություններ

պ
7-գնդակ

thumb|right|250px|Հավասարեցումը գնդիկների մի կլորի փուլ-7-ում
**7-գնդակ**, կամ «յոթնյակ» (), ամերիկյան բիլիարդի տեսակ, որն ստեղծել է Ուիլյիամ Քլեյթոնը 1980-ականների սկզբին։

## Կանոններ
Այս խաղը նման է 9-գնդակին։ Խաղի սկզբում 7 գնդակները պետք է տեղավորված լինեն շրջանակի մեջ, 1-ին գնդակը պետք է դրված լինի շրջանակի դիմացը, իսկ 7-րդ գնդակը կենտրոնում։ Գնդակները պետք է դասավորված լինեն ըստ թվերի կարգի։

Կատեգորիա:Փուլ
Ասեղ (Քղիի գավառ)

**Ասեղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

Ասեղը տեղական ճանապարհով կապված էր Քղի գյուղաքաղաքի հետ։

## Պատմություն
Ասեղն ամայացել է Մեծ եղեռնի տարիներին։ Բնակիչներից 1354 մարդ զոհվել է թուրքական յաթաղանից, իսկ փրկվել է շուրջ 200 մարդ, որոնք գաղթել են տարբեր երկրներ։

## Բնակչություն
1913 թվականին ուներ մոտ 225 տուն՝ 1570 հայ բնակիչներով։

## Տնտեսություն
Բնակիչները հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ասեղն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում կար ուսումնարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նավակ (շախմատ)

մինի|Пути ладьи

**Նավակ** (յունիկոդ` ♖♜), շախմատի խաղաքար։ Համարվում է, որ նավակի նյութական արժեքը հավասար է մոտավորապես 5 զինվորի։ Ուժով գերազանցում է թեթև խաղաքարերին` փղին և ձիուն։ Սկզբնախաղում նավակները զբաղեցնում են a1 և h1 (սպիտակ նավակները), a8 և h8 (սև նավակները) դաշտերը։

## Նավակի քայլերը
Նավակը կարող է տեղափոխվել ցանկացած դաշտ՝ հորիզոնական և ուղղահայաց ուղղություններով (պայմանով, որ ճանապարհին չկա այլ խաղաքար)։ Նավակը, որ դաշտում էլ գտնվի, եթե ճանապարհին չկան այլ խաղաքարեր, միշտ վերահսկում է 14 դաշտ։

## Նավակը շախմատի պարտիայում
Նավակի դերը պարտիայում չափազանց մեծ է։ Թեև սկզբնախաղում նավակները զարգացած չեն, նրանք կարող են մասնակցել փոխատեղմանը, որից հետո միջնախաղում դիրքային պայքարում գրոհում են ուղղահայաց գծերը։ Վերջնախաղում նավակները հաճախ օգնում են անցունակ զինվորներին և մասնակցում են մրցակցի արքան խաղատախտակի որոշակի հատվածից «կտրելուն»։ Արքայով և նավակով հնարավոր է մատ հայտարարել, բայց, դրանով հանդերձ, նավակային վերջանախաղերը համարվում են ամենաբարդը և պահանջում են տեսական խոր գիտելիքներ։

## Փոխատեղում

**Փոխատեղումը** քայլ է, երբ կատարվում է արքայի և նավակի միաժամանակյա տեղաշարժ. արքան տեղափոխվում է նավակներից մեկի ուղղությամբ երկու դաշտ, իսկ նավակը տեղադրվում է այն դաշտում, որի վրայով անցել է արքան։ Դեպի արքայական թև կատարվող փոխատեղումը կոչվում է կարճ փոխատեղում (կրճատ նշանակվում է 0-0), իսկ դեպի թագուհու թևը՝ երկար փոխատեղում (0-0-0)։

Փոխատեղումը թույլատրելի է հետևյալ պայմաններին բավարելու դեպքում.
* արքան և նավակը մինչ այդ չեն կատարել ոչ մի քայլ,
* արքայի ու նավակի միջև չկա ուրիշ խաղաքար,
* արքան չի գտնվում շախի տակ, չի անցնում գրոհված դաշտի վրայով և չի հայտնվում գրոհված դաշտում (շախի տակ)։

## Աղբյուրներ
* Շախմատի կանոններ 
* Շախմատի կանոններ

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատի խաղաքարեր
ԱՄՆ բասկետբոլի ֆեդերացիա

**ԱՄՆ բասկետբոլի ֆեդերացիա** (), ամերիկյան ոչ առևտրային կազմակերպություն, Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի կառավարող մարմինն է։ Ֆեդերացիան ներկայացնում է Միացյալ Նահանգները ՖԻԲԱ-ում, ինչպես նաև ներկայացնում է ԱՄՆ տղամարդկանց և կանանց ազգային հավաքականները երկրի օլիմպիական կոմիտեում։ Հիմնադրվել է 1989 թ. հոկտեմբերի 12-ին։

Ֆեդերացիան ունի լիազորություններ ընտրելու և հավաքագրելու երկրի մեծահասակների և երիտասարդական հավաքականների մարզիկներին՝ աշխարհի կամ տարածաշրջանային առաջնություններում, ինչպես նաև օլիմպիական խաղերում հանդես գալու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* ԱՄՆ ազգային հավաքականների կայքը

Կատեգորիա:Բասկետբոլային լիգաներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի սպորտային կազմակերպություններ
Ֆրիդրիխ Ռոբերտ Ֆելման

**Ֆրիդրիխ Ռոբերտ Ֆելման** (), էստոնացի գրող և բանահավաք, լուսավորիչ-դեմոկրատ։

1825 թվականին ավարտել է Տարտուի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Դորպատում աշխատել է բժիշկ և համալսարանում դասավանդել էստոներեն և դեղաբանություն։ 1838 թվականին Ֆելմանի նախաձեռնությամբ հիմնվել է էստոներեն լեզվի, բանահյուսության և պատմության էստոնական գիտական ընկերությունը։ Հավաքել է ժողովրդական հին զրույցներ դյուցազն Կալևիպոեգի մասին՝ նպատակ ունենալով կազմել միասնական էպոս, սակայն չի հասցրել իրականացնել մտահղացումը։ Մահացել է տուբերկուլոզից։

Ֆելմանի մահից հետո նրա մտերիմն ու համախոհը՝ Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդը, կազմել և հրատարակել է «Կալևիպոեգը» (1857—61)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանահավաքներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանասերներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Փիղ (շախմատ)

**Փիղ** (յունիկոդ` ♗♝), շախմատի խաղաքար։ Ուժով մոտավորապես հավասար է ձիուն։ Գտնվելով խաղատախտակի կենտրոնական դաշտերից մեկում` փիղը միաժամանակ կարող է գրոհել մինչև 13 դաշտ, իսկ անկյունում՝ մինչև 7։ Կողմերը խաղը սկսում են երկուական փղերով։ Սկզբնախաղում փղերը զբաղեցնում են c1 և f1 (սպիտակ փղերը), c8 և f8 (սև փղերը) դաշտերը։

## Փղի քայլերը
Փիղը կարող է տեղափոխվել ցանկացած դաշտ միայն անկյունագծերով, պայմանով, որ ճանապարհին չկա այլ խաղաքար։

Յուրաքանչյուր փիղ կարող է տեղաշարժվել կա՛մ միայն սպիտակ դաշտերով (այդ փղերը կոչվում են «սպիտակադաշտ»), կա՛մ միայն սև դաշտերով («սևադաշտ» փղեր)։

## Փիղը շախմատի պարտիայում
Քանի որ փղին հասանելի է տախտակի դաշտերի միայն կեսը, այն բոլոր դաշտերը վերահսկող նավակից թույլ է։ Ուժով փիղը մոտավորապես համարժեք է ձիուն։ Վերջախաղին մոտ, եթե զինվորները խաղատախտակի երկու կողմերում են, փիղը դառնում է ձիուց ուժեղ, և հակառակը՝ ձին ավելի ուժեղ է, եթե զինվորները գտնվում են տախտակի մի կողմում։

## Փիղը առանց զինվորների վերջնախաղում
* Եթե փիղը ուժեղ կողմի մոտ է.
** Արքան և երկու տարագույն փղերը մրցակցի միայնակ արքային մատ կարող են հայտարարել։
** Արքան, փիղն ու ձին մրցակցի միայնակ արքային մատ կարող են հայտարարել։
** Արքան և մեկ փիղը, ինչպես նաև արքան և երկու միագույն փղերը (տեսականորեն այդպիսի իրավիճակ կարող է ստեղծվել, եթե զինվորը, հասնելով վերջին հորիզոնականին, վերածվել է փղի) մրցակցի միայնակ արքային մատ հայտարարել չեն կարող. այդ դեպքում արձանագրվում է ոչ-ոքի։
* Եթե փիղը թույլ կողմի մոտ է.
** Արքան և փիղը ընդդեմ արքայի և նավակի դիրքում, որպես կանոն, արձանագրվում է ոչ-ոքի։ Արքան պետք է ձգտի զբաղեցնել փղի դաշտի գույնին հակառակ գույնի անկյունը, այլապես մատ է։
** Արքան և փիղը ընդդեմ արքայի և թագուհու դիրքը, որպես կանոն, պարտված է։
** Արքան և երկու տարագույն փղերը ընդդեմ արքայի և թագուհու դիրքում, որպես կանոն, ոչ-ոքի է։

## Աղբյուրներ
* Շախմատի կանոններ 
* Շախմատի կանոններ

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատի խաղաքարեր
Ձի (շախմատ)

**Ձի** (յունիկոդ` ♘♞), շախմատի խաղաքար։ Ուժով մոտավորապես հավասար է փղին։ Գտնվելով խաղատախտակի կենտրոնական դաշտերից մեկում` ձին միաժամանակ կարող է գրոհել մինչև 8 դաշտ, եզրին՝ մինչև 4, իսկ անկյունում՝ 2։ Կողմերը խաղը սկսում են երկուական ձիերով։ Սկզբնախաղում ձիերը զբաղեցնում են b1 և g1 (սպիտակ ձիեր), b8 և g8 (սև ձիեր) դաշտերը։

thumb|300px|8х8 շախմատային խաղատախտակի վրա ձիու քայլի հնարավոր կոմբինացիաները։ Յուրաքանչյուր հանգույցում գրված թվերը ցույց են տալիս տվյալ դիրքից հնարավոր քայլերի քանակը։

## Ձիու քայլերը
Ձին կարող է տեղափոխվել իր խաղաքարով չզբաղեցված ցանկացած դաշտ, եթե այն գտնվում է հայերեն Լ տառի մյուս ծայրին (այսինքն՝ սկզբում ձին տեղափոխվում է երկու դաշտ հորիզոնական կամ ուղղահայաց ուղղություններով, այնուհետև մեկ դաշտ՝ նախնական ուղղությանը ուղղահայաց)։

## Ձիու առանձնահատկությունները
* Հիմնական առանձնահատկությունը դաշտի գույնի փոփոխությունն է յուրաքանչյուր քայլից հետո։
* Ձին միակ խաղաքարն է, որը կարող է ցատկել ուրիշ խաղաքարերի վրայով (ինչպես սեփական, այնպես էլ՝ հակառակորդի)։ Ձիու կողմից գրոհվելու (շախի) դեպքում մրցակցի արքան չի կարող ծածկվել ոչ մի խաղաքարով։

## Արժեքը
Ձին ուժով մոտավորապես հավասար է փղին կամ երեք զինվորներին։ Երեք ձիերը մոտավորապես հավասար են թագուհուն կամ երկու նավակներին։

Ձիու արժեքը զգալիորեն մեծանում է փակ դիրքերում, որտեղ մյուս խաղաքարերի (թագուհու, նավակի և փղերի) հեռահարությունը սահմանափակ է։

Ինչպես և երկու արքաներով ու փղով վերջնախաղերում, միայնակ ձին ի վիճակի չէ մատ հայտարարելու մրցակցի արքային, սակայն արքան, ձին և փիղը մերկ արքային մատ հայտարարել կարող են։ Եթե առկա են արքա և երկու ձիեր, ապա նրանք միայնակ արքային մատ կարող են հայտարարել միայն մրցակցի կոպիտ սխալի դեպքում։ 

## Ձիով քայլ
**«Ձիով քայլ անել»** դարձվածքը նշանակում է անել անսպասելի քայլ, արարք, գտնել հանկարծակի լուծում։ Այս արտահայտությունը հաճախ է օգտագործվում կենցաղային խոսքում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Շախմատի կանոններ 
* Շախմատի կանոններ

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատի խաղաքարեր
Մոլեսկին

thumb|Հուշատետրի ներսի երեսը. աջից տեսանելի է  առաձգական ժապավենը, իսկ մեջտեղում ներդրուկը
**Մոլեսկին** (), իտալական «Modo & Modo» ընկերության գրենական պիտույքներ արտադրող ապրանքանիշն է։ «Մոլեսկին» ապրանքանիշով արտադրանքը բավականին տարածված է աշխարհով մեկ (նույնիսկ այս ապրանքանիշի նոտատետրերի համար հասարակ անուն է դարձել)։ Դասական «մոլեսկինը» իրենից կոշտ կազմով5 առաձգական ժապավենով կողպվող, լյասե ներդրուկով և այցելաքարտերի համար վերջին կազմի վրա նախատեսված գրպանիկով սև նոտատեր է ներկայացնում։ Նոտատետրերի առանձնահատկությունն է առաջին էջը, որտեղ գրվում է տիրոջ անունը։

Moleskine անվանումը պաշտոնական արտասանություն չունի, ինչպես նաև բրենդը չունի ազգային պատկանելիություն և ամեն մարդ կարող է այն արտասանել ինչպես կցանկանա։ Իտալական արտասանությունն է՝ [mɔleˈskiːne]։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Մոլեսկինի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Գրենական պիտույքների արտադրողներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ընկերություններ
Ֆելյաններ

**Ֆելյաններ** կամ **Ֆեյյաններ** (), քաղաքական խմբավորում Ֆրանսիայում, Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ։

Ֆելյանները նիստերը գումարում էին մի ժամանակ ֆելյանների կուսակրոն միաբանությանը պատկանած դահլիճում (այստեղից էլ նրանց անվանումը, Ֆելյանների ակումբի լրիվ անվանումը՝ «Ֆելյանների մոտ նիստեր գումարող սահմանադրության բարեկամների ընկերություն»)։ Ֆելյանների ակումբը ստեղծել էին սահմանադրական-միապետական բուրժուազիայի և լիբերալ ազնվականության ներկայացուցիչները, որոնք դուրս են եկել Յակոբինյան ակումբից՝ համաձայն չլինելով թագավորին գահընկեց անելու 1791 թվականի հուլիսի 16-ին նրանց ընդունած որոշման հետ։ Ֆելյանների ղեկավարներից էին Ժիլբեր Լաֆայեթը, Անտուան Բարնավը, Ալեքսանդր Լամետը, Ադրիեն Դյուպորը։

1791 թ. հոկտեմբերից մինչև միապետության տապալումը (1792 թ. օգոստոսի 10) ֆելյանները փաստորեն կառավարող կուսակցություն էին Սահմանադիր և Օրենսդիր ժողովներում։ Արտահայտել են խոշոր բուրժուազիայի շահերը, դեմ էին հանրապետությանը, ձգտում էին 1791-ի ցենզային սահմանադրության շրջանակներում ամրապնդել սահմանադրական միապետությունը։ Միապետության տապալումից հետո ֆելյանների ակումբը դադարել է գոյություն ունենալուց, անցել է հակահեղափոխության կողմը։
	

Կատեգորիա:Ֆրանսիական հեղափոխության քաղաքական խմբավորումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:1791 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ) I խումբ

Այս էջը ցույց է տալիս **[[Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ)|2014 թ. Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն ընտրական փուլի]]** աղյուսակներն ու արդյունքները I խումբի։

## Աղյուսակ
}}|
 class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;"
-
!width=180&nbsp;
!
!
!
!
!
-
 style="text-align:right;"
 &mdash;
 1–1
 2–4
 2–0
 0–4
-
 style="text-align:right;"
 1–0
 &mdash;
 0–1
 1–1
 0–2
-
 style="text-align:right;"
 3–1
 <small>15&nbsp;Oct</small>
 &mdash;
 3–1
 0–1
-
 style="text-align:right;"
 1–0
 0–1
 0–0
 &mdash;
 0–1
-
 style="text-align:right;"
 <small>11&nbsp;Oct</small>
 1–1
 1–1
 <small>15&nbsp;Oct</small>
 &mdash;
}
|}


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Աշանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտունու շրջան)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Աշան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 4 հուշարձան։

|}

## Տես նաև
* Արցախի Հանրապետոթյան պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի հուշարձանների ցանկեր (Արցախ)
ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթ 2013

**2013 թ. ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների Գավաթը**, իններորդն էր ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների Գավաթում, ֆուտբոլային մրցաշար որը կայացել է 2013 թվականին Բրազիլիայում, որպես պատրաստում ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014-ին։ Մրցաշարը անց է կացվել 2013 թվականի հունիսի 15-ից մինչև նույն ամսվա 30-ը։ Բրազիլիան պաշտպանեց չեմպիոնական տիտղոսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթ
Ֆելոգեն

**Ֆելոգեն** ( - խցան), խցանային կամբիում, բույսերի երկրորդային գոյացնող հյուսվածք, բաղկացած է վակուոլային, բարակ պատերով պարենքիմային բջիջներից։

Բաժանվելով տանգենցիալ (օրգանի մակերևույթին զուգահեռ) միջնորմներով՝ ֆելոգենի բջիջները դեպի դուրս առաջացնում են խցանի, իսկ ներս՝ ֆելոդերմի բջիջներ։ Ֆելոգենը և նրա ածանցյալներն առաջացնում են պերիդերմը։ Ընձյուղներում ֆելոգենը կուտակվում է էպիդերմիսում (ուռենի, խնձորենի), ենթաէպիդերմային շերտում (հացենի, թանթրվենի), առաջնային կեղևում (հաղարջ, կվենի), կենտրոնական գլանում (խաղող), փշատերև և երկշաքիլ բույսերի արմատներում՝ փոխադրող հյուսվածքների շուրջ դասավորված պերիցիկլում։

Ծառերի կեղևի առաջացումը պայմանավորված է ֆելոգենի խորը տեղադրությամբ և ներքին պերիդերմի զարգացմամբ։

Կատեգորիա:Բուսական հյուսվածքներ
Ասողիկ (Խարբերդի գավառ)

**Ասողիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։

## Պատմություն
1915 թվականին Ասողիկի հայերը տեղահանվել և աքսորվել են Դիարբեքիր, ուր մի մասը զոհվել է, մյուս մասը գաղթել օտար երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ մոտ 220 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին հողագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ասողիկն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում կար վարժարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆելոդերմ

300px|մինի|Մոնթեսումայի սոճուն հատուկ է հզոր ֆելոդերմ։
**Ֆելոդերմ** ( - «խցան» և  - «մաշկ» բառերից), բույսերի պերիդերմի ներքին շերտը, որն առաջանում է ֆելոգենի բջիջների կիսման հետևանքով։ Ֆելոդերմի բջիջներն իրենց ձևով հիշեցնում են ֆենոգենի բջիջներին, իսկ թաղանթների կազմությամբ և պարունակությամբ նման են առաջնային կեղևի պարենքիմային բջիջներին կամ լուբային պարենքիմին, սակայն դրանցից տարբերվում են ճառագայթաձև դասավորությամբ։

Որոշ բույսերի (օրինակ՝ սոճու) արմատներում ֆելոդերմը վեր է ածվում պահեստվող հյուսվածքի։

Կատեգորիա:Բուսական հյուսվածքներ
Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Երևանյան օրերի խրոնիկա

**«Երևանյան օրերի խրոնիկա»**, 1972 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում ռեժիսոր Ֆրունզե Դովլաթյանի կողմից նկարահանված հայկական կինոնկար։

## Սյուժե
Արմենը պետարխիվի աշխատակից է։ Նա ձգտում է հնարավորինս օգնել իր կողքի մարդկանց, սակայն չի հանդուրժում անարդարությունն ու մարդկանց ստորաքարշությունը։ Լինելով ըմբոստ՝ նա հաճախ իր վրա է վերցնում իրեն չվերաբերող խնդիրների պատասխանատվությունը։

## Դերերում
**Արմեն* – Խորեն Աբրահամյան
**Անահիտ* – Ջուլիետա Ավագյան
**Ռուբեն* – Արմեն Այվազյան
**Կարեն* – Լեոնարդ Սարկիսով
**Սմբատյան* – Գուրգեն Ջանիբեկյան
**անծանոթ կին* – Ե. Խուդաբաշյան
**խորթ հայր* – Ռ. Մարտիրոսյան

## Դրվագներում
Խ. Ասմարով, Ռ. Պ. Բաբայան, Լաուրա Վարդանյան, Նիկոլայ Գևորգյան, Ավետիք Ջրաղացպանյան, Ռ. Մկրտչյան, Ա. Ռստակյան, Գ. Սիմոնյան, Ա. Սահակյան, Գ. Տրդատյան, Ս. Չրչյան, Մայրանուշ Պարոնիկյան։

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Ֆրունզե Դովլաթյան
* Սցենարի հեղինակներ՝ Ֆրունզե Դովլաթյան, Պերճ Զեյթունցյան
* Օպերատոր՝ Ալբերտ Յավուրյան
* Կոմպոզիտոր՝ Ավետ Տերտերյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրունզե Դովլաթյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ավետ Տերտերյանի
ՄՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ

**Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի Պետական Համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ** (), ՄՊՀ հումանիտար ֆակուլտետներից մեկն է։ Զբաղեցնում է Մոսկվայի կենտրոնում գտնվող և 1830-ականներին Եվգրաֆ Տյուրինի նախագծով վերակառուցված համալսարանի Լսարանային կորպուսը, Մանեժի դիմաց։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայքը
* Ֆակուլտետի ուսանողական կայքը 


Ժուռնալիստիկայ*
Կատեգորիա:Բուհերի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետներ
Աշոտ Երկաթի կամուրջ

**Աշոտ Երկաթի կամուրջ**։ Գտնվում է ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում։ Ժամանակին եղել է Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում՝ Չարեք բերդի ստորոտում՝ Շամքոր գետի վրա։

## Պատմություն
Կառուցումն ավանդաբար վերագրվել է Աշոտ Երկաթին։ Քանդվելու ժամանակն անհայտ է, սակայն դա տեղի ունեցած պետք է լինի 1890-ական թվականներից շատ ավելի վաղ, քանի որ 1893 թվականին ականատեսը նշել է. 
 
Այժմ պահպանվել է զույգ հենասյուները։

## Ճարտարապետություն

Եղել է միաթռիչք։ Բացառությամբ թաղակիր կամարի անկյունաքարերի, որոնք կերտված են սրբատաշ քարից, կամրջի մնացած հատվածները շարված են անմշակ քարով, կրաշաղախով։

## Տես նաև

* Չանաղչուձորի կամուրջ
* Չարեք վանք
* Չարեք բերդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի կամուրջներ
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջանի կամուրջներ
Հին Փիփ գյուղատեղի

**Հին Փիփ գյուղատեղի**, նախկին հայկական բնակավայր ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։

## Աշխարհագրություն
Հին Փիփ գյուղատեղին գտնվում է Փիփ գյուղից 5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Շամխոր գետի աջ ափից 0,8 կմ հեռավորության վրա՝ վերջինիս աջ վտակ Փիփ գետակի աջակողմյան հարավահայաց ձորալանջին, ծովի մակերևույթից 1000-1050&nbsp;մ բարձրության վրա։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղատեղիում են  գտնվում մի շարք հայկական պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից են Սուրբ Փեփրոնյա եկեղեցին, Բարսամ Ճգնավոր մատուռը, Հուսկան նահատակ մատուռը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Անդրեա Բարնյանի

**Անդրեա Բարնյանի** (, ), իտալացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական և ծանր հարձակվող։ Առավել հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Նյու Յորք Նիքս» և «Տորոնտո Ռեպտորս» ակումբներում անցկացրած տարիներից։

Մասնագիտական կարիերան Բարնյանին սկսել է իտալական Ա սերիայի երկրորդ դիվիզիայում հանդես եկող «Ստելլա Ացուռա Ռոմա» կոչվող ակումբում, որտեղ մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո տեղափոխվել է «Բենետոն Տրևիզո» ակումբ։ Ընտրվել է 2006 թվականի NBA դրաֆթի առաջին իսկ ընտրությամբ՝ «Տորոնտո Ռեպտորսի» կողմից, որի կազմում անցկացրած առաջին երկու տարիներին հասել է մինչև փլեյ-օֆֆ։ Բարնյանիի օգնությամբ «Ռեպտորսը» 2006–07 մրցաշրջանում հաղթել է Ատլանտիկ դիվիզոնի ենթատիտղոսը։

Հանդես է եկել Իտալիայի մինչև 20 տարեկանների և մեծահասակների ազգային հավաքականներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հռոմ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորոնտո Ռեպտորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Տյագո Սպլիտեր

**Տյագո Սպլիտեր Բեյմս** (պորտ.՝ *Tiago Splitter Beims*, ծնվ.՝ հունվարի 1, 1985 թ.), բրազիլացի բասկետբոլային մարզիչ և նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Ութ մրցաշրջան հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Մարզական կարիերան սկսել է 1999 թվականին։ Հանդես է եկել Իսպանիայի ACB առաջնության «Սասկի Բասկոնիա», «Արաբա Գորագո», «Բիլբաո» և «Վալենսիա» ակումբներում։ Ընտրվել է NBA-ի 2007 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 28-րդ ընտրությամբ՝ «Սան Անտոնիո Սփըրսի» կողմից, սակայն թիմի կազմում սկսել է խաղալ 2010 թվականից։ «Սփըրսի» կազմում 2014 թվականին դարձել է NBA-ի չեմպիոն։

Ակումբային կարիերայից զատ հանդես է եկել նաև Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:Բրազիլացի բասկետբոլիստներ
Հարանց մատուռ

**Հարանց մատուռ**, Չարեք վանքի շինություններից մեկն է, ներկայումս գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության Գետաբեկի շրջանի Գետաբեկ քաղաքից արևելք։ Գտնվում է հիմնական կառույցներից հյուսիս-արևմուտք՝ բլրի գագաթին։
Սրբատաշ, թաղակապ փոքրիկ շենք է՝ կառուցված 1667 թվականին։ Մատուռի մուտքի առջևի տեղահան եղած խաչքարն ունի 1740 թ.-ի հիշատակագիր։
Մատուռի ներքին պատին եղել է 1667 թ.-ի հետևյալ արձանագրությունը՝ 
 
Իսկ մուտքի առջև եղել է 1740 թ.-ի խաչքար հետևյալ արձանագրությամբ՝ 
 

## Ներկա վիճակը
Մատուռի գտնվում է քանդված վիճակում։

## Տես նաև
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Փիփ)
* Սուրբ Փեփրոնյա եկեղեցի (Փիփ)
* Չարեք վանք
* Փիփ
* Հին Փիփ գյուղատեղի
* Չարեք վանք
* Չարեք բերդ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ