Ուոլտեր Այզարդ

**Ուոլտեր Այզարդ** (; ), ամերիկացի տնտեսագետ և աշխարհագրագետ, աշխարհագրության մեջ տարածական վերլուծության դպրոցի կարևորագույն ներկայացուցիչ, տարածաշրջանային գիտության հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ուոլտեր Այզարդը ծնվել է 1919 թվականի ապրիլի 19-ին Ֆիլադելֆիայում՝ գերմանացի ներգաղթյալների՝ քվակերների ընտանիքում։ 1939 թվականին նա գերազանցությամբ ավարտել է Թեմփլի համալսարանը իր հայրենի քաղաքում և շարունակել ուսումը Հարվարդում, որտեղ նրա ուսուցիչներն էին Էլվին Հանսենը և Էբբոտ Աշերը։ Հարվարդում Այզարդն առաջին անգամ լրջորեն հետաքրքրվել է արտադրության տեղաբաշխման տեսությամբ՝ տնտեսա-աշխարհագրական առարկայով, որը չափազանց տարածված էր այդ տարիներին ԱՄՆ-ում։ Հարվարդից Այզարդը, սակայն, այդպես էլ չավարտելով ուսումը, տեղափոխվել է Չիկագոյի համալսարան։ Այստեղ նրա գիտական գործունեությունը ղեկավարել են Ֆրենկ Նայթը, Օսկար Լանգեն և Ջեյկոբ Վիները։ 1942 թվականին նա պաշտպանել է ատենախոսություն՝ նվիրված արտադրական ցիկլերին և տրանսպորտի զարգացմանը։ Այդ ժամանակ Այզարդը ներգրավվել է Ազգային խորհրդի ռեսուրսների օգտագործման պլանավորման աշխատանքներում, որը պատասխանատու էր պատերազմի տարիներին ամերիկյան պաշտպանական արդյունաբերության ապահովման համար։ Շուտով 23-ամյա Ուոլտեր Այզարդին փորձել են զորակոչել ամերիկյան բանակ, սակայն նա, որպես քվակեր և պացիֆիստ, հրաժարվել է զենք վերցնել և այլընտրանքային ծառայություն անցնել հոգեբուժարանում։ Այդ ժամանակ նա շատ է կարդացել և անգլերեն է թարգմանել արտադրության տեղաբաշխման տեսության գերմանացի դասականների աշխատությունները։

1945 թվականին Այզարդը վերադարձել է Հարվարդ, որտեղ աշխատել է որպես կես դրույքով դասախոս, այնուհետև՝ գիտաշխատող։ Արտադրության տեղաբաշխման տեսությունը նրա կողմից կիրառվել է ամերիկյան պողպատի արդյունաբերության նկատմամբ, նա հրապարակել է մի շարք աշխատություններ, որոնք նվիրված էին այդ թեմային։ Մեկ այլ խնդիր, որին նա ուշադրություն է դարձրել այդ ժամանակ, ատոմային էներգիայի օգտագործման հեռանկարների վերլուծությունն էր։ Հարվարդում Այզարդը ծանոթացել է Վասիլի Լեոնտևի հետ, որոշ ժամանակ նրա հետ միասին աշխատել է «ծախսեր-թողարկում» մոդելի կիրառման վրա տեղական տնտեսության համար։

1953–1956 թվականներին Այզարդն աշխատել է ՄՏԻ-ում՝ քաղաքային և տարածաշրջանային պլանավորման ամբիոնում։ Այդ ժամանակ ամերիկյան գիտական համայնքում՝ ինչպես տնտեսական, այնպես էլ աշխարհագրական, ժողովրդականություն էին ձեռք բերում գիտության մեջ քանակական հեղափոխության գաղափարները և տնտեսական իրականության ուսումնասիրման նեոպոզիտիվիստական մոտեցումը, որն ուղղված է եղել դրա գործունեության օրենքների բացահայտմանը։ 1956 թվականին Այզարդը Փենսիլվանիայի համալսարանում հիմնադրել է տարածաշրջանային գիտության ամբիոն, նույն ժամանակ ստեղծվել է Ամերիկյան տարածաշրջանային գիտության ասոցիացիան, որի պատվավոր նախագահն է դարձել Այզարդը՝ որպես դրա գլխավոր կազմակերպիչ։ Տարածաշրջանային գիտությանը նվիրված առաջին մենագրությունը (ռուսական ավանդույթում այս գիտական ուղղությունը կոչվում է տարածական վերլուծության դպրոց) հրապարակվել է նրա կողմից նույն 1956 թվականին, հաջորդ չորս տարիների ընթացքում լույս են տեսել ևս երկու աշխատանք։ Դրա շնորհիվ նոր գիտական ուղղությունը լայն ճանաչում է ձեռք բերել ամերիկացի տնտեսագետների և տնտեսաաշխարհագրագետների շրջանում։

Տարածական վերլուծության դպրոցի ժողովրդականության գագաթնակետը եղել է 1960-ականների կեսերին, հետագայում հետաքրքրությունը սկսել է մարել, և այս ուղղությամբ աշխատող շատ գիտնականներ փոխել են իրենց մասնագիտությունը։ 1971 թվականին նա թողել է իր հարազատ Փենսիլվանիայի համալսարանը և սկսել է դասավանդել Կոռնելի համալսարանում, որտեղ հիմնականում զարգացրել է գիտական ուղղությունը, որը կոչվում էր «աշխարհի աշխարհագրություն» (կոնֆլիկտաբանության տարածաշրջանային կիրառություն)։ 1985 թվականին նա ընտրվել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։

## Գիտության մեջ ներդրում
Այզարդի հիմնական աշխատությունները հրատարակվել են 1950-ական թվականներին՝ «Location and Space Economy» (1956) և «Methods of Regional Analysis» (1960): Այզարդը համադրել է բնակավայրերի համակարգերի, տրանսպորտային ցանցերի, արդյունաբերական ձեռնարկությունների տեղաբաշխման, առևտրի և սպասարկման ոլորտի վերլուծության նախորդ մոդելները։ Մասնավորապես, նրա աշխատությունների վրա կարևոր ազդեցություն են ունեցել Ավգուստ Լյոշը, Վալտեր Քրիստալլերը և մի շարք ամերիկացի տնտեսագետներ և աշխարհագրագետներ, որոնք զբաղվել են արդյունաբերության տեղաբաշխման, իրացման գոտիների ձևավորման և տրանսպորտային հոսքերի խնդիրներով (Էդգար Հուվեր, Էդվարդ Չեմբերլին, Արթուր Սմիթիզ, Էդվարդ Ուլման և ուրիշներ):

Ուոլտեր Այզարդը, հետևելով Ավգուստ Լյոշին, փորձել է ստեղծել հասարակության սոցիալ-տնտեսական կյանքի տարածքային պրոյեկցիայի ինտեգրալ մոդել, որի հիմնական տարրերն են սպառողական պահանջարկը և դրա աշխարհագրական բաշխումը, ինչպես նաև այս կամ այն տնտեսական ռեսուրսների առկայությունը։ Այս գործոնների համադրությունը որոշում է տարածքի տնտեսական լանդշաֆտը։ Արդյունաբերության աշխարհագրության մեջ Այզարդը տեխնիկատնտեսական մոտեցման կողմնակից է եղել, որի շրջանակներում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվել արտադրանքի ինքնարժեքի հումքային և տրանսպորտային բաղադրիչին և արտադրության մասշտաբի ազդեցությանը դրա վրա։

Այզարդի աշխատանքների մեթոդաբանությունը հիմնված է եղել «քանակական հեղափոխության» սկզբունքների վրա. մեծ նշանակություն էր տրվել է բնակավայրերի և տրանսպորտային հանգույցների հիերարխիայի որոշմանը՝ ըստ դրանց քանակական բնութագրերի, արդյունաբերական ձեռնարկությունների տեղաբաշխումը ենթադրվել է արտադրության այս կամ այն գործոնների գործողության բնական հետևանք (ձգտում դեպի հումք կամ, ընդհակառակը, իրացման շուկաներ), միգրացիաները բացատրվում էին աշխատանքի շուկաներում պահանջարկի և առաջարկի տարածքային անհամաչափություններով և այլն։ Այզարդի աշխատանքներում աշխարհագրական իրականության վերլուծության հիմնական մեթոդը մաթեմատիկական մոդելավորումն է։

Այզարդի աշխատանքները սկիզբ են դրել տարածական վերլուծության և «տարածաշրջանային գիտության» դպրոցի շրջանակներում տարածքային երևույթների հետազոտությունների մեծ զանգվածին 1960-ականներին։ 1970-ականների վերջից Այզարդի հետաքրքրությունները աստիճանաբար տեղափոխվել են դեպի հակամարտությունների ուսումնասիրություն և այսպես կոչված «աշխարհի աշխարհագրություն», այս ուղղությամբ նա աշխատել է մինչև իր կյանքի վերջը։

Որպես տնտեսագետ՝ Իզարդը քեյնսականության հետևորդ էր, և «Տարածաշրջանային վերլուծության մեթոդներ» գրքում այս տեսության տարածքային կիրառմանը նվիրված էր առանձին գլուխ, որը ցույց էր տալիս, որ բնակչությունը նախևառաջ արդյունաբերական արտադրանքի սպառող է, այլ ոչ թե դրա արտադրության միջոց։ Գրքի ռուսերեն թարգմանության մեջ, որը լույս է տեսել 1966 թվականին, այս հատվածը հեռացվել է (առանց էջերի համարակալման փոփոխության)։ Առաջաբանում Ա․ Ե․ Պրոբստը բացատրել է, որ «խորհրդային ընթերցողներին դժվար թե հետաքրքրի այս տեղեկատվությունը»։

## Հիմնական աշխատանքներ
* 
* Atomic Power, an Economic and Social Analysis; a Study in Industrial Location and Regional Economic Development (1952)
* Location and Space Economy (1956)
* Regional Input-output Study: Recollections, Reflections, and Diverse Notes on the Philadelphia Experience (1971)
* Introduction to Regional Science (1975)
* Spatial Dynamics and Optimal Space-Time Development (1979)
* Reflections on the Relevance of Integrated Multi-Region Models: Lessons from Physics (1986)
* Arms Races, Arms Control and Conflict Analysis: Contributions from Peace Science and Peace Economics (1988)
* Understanding Conflict and the Science of Peace (1992)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրություն
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ