Բակտերիալ պատիճ

**Բակտերիալ պատիճ**, խոշոր կառուցվածք՝ բնորոշ բազմաթիվ բակտերիաներին։ Այն պոլիսախարիդային շերտ է, որը գտնվում է բջջապատից դուրս և, հետևաբար, համարվում է բակտերիաների բջջի արտաքին թաղանթի մաս: Դա լավ կազմավորված շերտ է, որը հեշտ չէ տարալուծվում և կարող է տարբեր հիվանդությունների պատճառ դառնալ։

Պատիճը, որը հանդիպում է ինչպես գրամ բացասական, այնպես էլ գրամ դրական բակտերիաների մոտ, տարբերվում է բակտերիաների արտաքին՝ երկրորդ լիպիդային թաղանթից, որը պարունակում է լիպոպոլիսախարիդներ և լիպոպրոտեիդներ և հանդիպում միայն գրամ բացասական բակտերիաների մոտ։ Երբ պատիճի ամորֆ, մածուցիկ արտաազատուկը դիֆուզվում է հարակից շրջաններ և պահպանվում այնտեղ, այն կոչվում է լորձաթաղանթ։

Պատիճը և լորձաթաղանթը հաճախ միավորվում են գլիկոկալիքս տերմինի ներքո։

## Կազմություն
Բակտերիաների մեծամասնության պատիճը կազմված է պոլիսախարիդներից, սակայն որոշ տեսակներ կարող են պարունակել նաև այլ նյութեր, օրինակ՝ պոլի-D-գլուտամինաթթուն սիբիրախտի հարուցչում (*Bacillus anthracis*)։ Քանի որ բակտերիաների մեծ մասի պատիճները այնքան ամուր են կազմված, դրանք դժվար է ներկել, քանի որ ստանդարտ ներկերի մեծ մասը չեն կարող ներթափանցել պատիճի մեջ: Մանրադիտակի տակ պարուրված բակտերիաները ուսումնասիրելու համար նմուշը մշակվում է մուգ ներկերով, օրինակ՝ հնդկական տուշով: Պատիճի կառուցվածքը թույլ չի տալիս, որ բիծը թափանցի բջիջ։ Դիտելիս JB բակտերիալ պատիճները երևում են որպես վառ լուսապսակ մուգ ֆոնի վրա բջջի շուրջ։

## Գործառույթ
Բակտերիալ պատիճը ծառայում է որպես պատնեշ՝ պաշտպանելով բջիջը տոքսիններից և չորացումից։ Պատիճը ապահովում է ադհեզիան և օգնում բակտերիաներին շրջանցել իմունային պատնեշը։ Պատիճում ջրի առկայությունը ապահովում է պաշտպանությունը չորացումից։ Պատիճը համարվում է վիրուլենտության գործոն, քանի որ մեծացնում է բակտերիաների՝ հիվանդություն առաջացնելու ունակությունը (օրինակ՝ կանխելով ֆագոցիտոզը): Պարտիճը կարող է պաշտպանել բջիջներին այնպիսի էուկարիոտներով կլանումից, ինչպիսիք են մակրոֆագերը։ Ֆագոցիտոզի համար կարող է պահանջվել պատիճի սպեցիֆիկ հակամարմնի առկայություն։ Նրանք նաև անթափանց են բակտերիալ վիրուսների և հիդրոֆոբ թունավոր նյութերի մեծ մասի համար, ինչպիսիք են լվացող միջոցները։ Մի տեսակի պատիճի նկատմամբ իմունիտետի առկայությունը չի հանգեցնում այլ տեսակների նկատմամբ իմունիտետի առաջացման: Պատիճները նաև օգնում են բջիջներին կպչել տարբեր մակերեսների: Այն խումբը, որը ունի պատիճ, հայտնի է որպես պոլիսախարիդային պատիճավորված բակտերիաներ։

## Բազմազանություն
Պատիճը առավել հաճախ հանդիպում է գրամ-բացասական բակտերիաների մոտ.
* *[[Աղիքային ցուպիկ]]* (որոշ շտամերի մոտ)
* *Neisseria meningitidis*
* *Klebsiella pneumoniae*
* *Haemophilus influenzae*
* *Pseudomonas aeruginosa*
* *[[Սալմոնելլա]]*
* *Acinetobacter baumannii*

Այնուամենայնիվ, որոշ գրամ դրական բակտերիաներ նույնպես կարող են ունենալ պատիճ.
* *Bacillus megaterium*-ը, օրինակ, սինթեզում է պատիճ, որը պարունակում է պոլիպեպտիդներ և պոլիսախարիդներ
* *Bacillus anthracis*
* *Streptococcus pyogenes* -ը սինթեզում է հիալուրոնաթթու պարունակող պատիճ
* *[[Պնևմոկոկեր|Streptococcus pneumoniae]]*․ ունի առնվազն 91 պատիճային շճատիպ։ Այս շճատիպերը ընկած են պնևմակոկային պատվաստանյութերի հիմքում:
* *Streptococcus agalactiae*-ն ունի պոլիսախարիդային պատիճ, որը բաղկացած է ինը հակագենի տեսակից, որոնք բոլորն էլ պարունակում են սիալաթթու (Ia, Ib, II, III, IV, V, VI, VII, VIII).
* *Staphylococcus epidermidis*
* *[[Ոսկեգույն ստաֆիլոկոկ|Staphylococcus aureus]]*
* *Lactococcus garvieae*-ն սինթեզում է պատիճային գեների խմբեր և որոշ ժամանակ սինթեզում հիալուրոնաթթվային պատիճ

*Cryptococcus neoformans* ցեղատեսակի խմորասնկերը թեև մանրէ չէ, բայց ունի նմանատիպ պատիճ։

Հասարակ մանրադիտակով տեսնելու համար չափազանց փոքր պատիճները, ինչպիսին է *Streptococcus pyogenes* մանրէի M սպիտակուցը, կոչվում են միկրոպատիճներ:

## Պատիճի ներկում
# Հնդկական տուշով ներկում. պարկուճը մանրէի շուրջը հայտնվում է որպես թափանցիկ լուսապսակ, քանի որ թանաքը չի կարող ներթափանցել պարկուճի մեջ։
# Պատիճի ներկում ըստ Մանևալի․ պատիճը երևում է որպես թափանցիկ լուսապսակ վարդագույն ներկված մանրէի և կապտամոխրագույն ֆոնի միջև։ Ֆոնային ներկում են թթվային կարմիր Կոնգո ներկանյութով (այն գույնը փոխում է կապտավուն-մոխրագույնի pH-ի պատճառով), իսկ վարդագույն ներկում են ֆուքսինով:
# Շճաբանական մեթոդներ․ Պատիճային նյութը հակագենային է և կարող է արտահայտվել՝ հատուկ հակապատիճային շիճուկի հետ խառնելիս: Մանրադիտակի տակ դիտելիս պատիճը «ուռած» է թվում՝ դրա բեկման ուժի ավելացման պատճառով։ Այս երևույթի վրա է հիմնված քուելունգի ռեակցիան։

## Գործածումը պատվաստանյութերում
Պատիճային նյութի օգտագործմամբ պատվաստումն արդյունավետ է որոշ օրգանիզմների դեմ (օրինակ՝ *H. influenzae*-ի b տիպի, *S. pneumoniae-ի*, և *N. meningitidis*-ի)։ Այնուամենայնիվ, պոլիսախարիդները չունեն բարձր հակագենային ակտիվություն, հատկապես երեխաների մոտ, ուստի շատ պատիճային պատվաստանյութեր պարունակում են պոլիսախարիդներ՝ կապված սպիտակուցային կրիչների հետ, ինչպիսիք են փայտացման պատվաստանյութը կամ դիֆթերիայի պատվաստանյութը: Սա խթանում է շատ ավելի ուժեղ իմունային պատասխան։

## Տես նաև
* Բակտերիալ բջջի կառուցվածք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակտերիաներ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Օրգանոիդներ