Երաժշտի դիմանկար

**«Երաժշտի դիմանկար»** (), Վերածննդի իտալացի նկարիչ Լեոնարդո դա Վինչիի անավարտ երփնագիրը՝ թվագրված մոտ 1483-1487 թվականներով։ Ստեղծվել է Լեոնարդոյի` Միլանում ապրելու տարիներին։ Կատարված է յուղաներկով և, հավանաբար, տեմպերայով, ընկուզենու փայտից պատրաստված փոքր՝ 43x31 սմ չափսի վահանակի վրա: Դա նրա միակ հայտնի արական դիմանկարն է, որի մոդելի ինքնությունը հանգամանորեն քննարկել են գիտնականները։

Աշխատանքը, ազդված Անտոնելո դա Մեսինայի վաղ նիդերլանդական դիմանկարի ոճի Իտալիա ներմուծումից, նշանավորում է կտրուկ տեղաշարժ 15-րդ դարի Միլանում գերակշռող պրոֆիլային դիմանկարից: Այն շատ նմանություններ ունի Լեոնարդոյի Միլանում արված այլ նկարների հետ, ինչպիսիք են Լուվրի «Տիրամայրը ժայռերում» և «Կզաքիսով տիկինը», սակայն «Երաժշտի դիմանկարը» նրա միակ հաստոցային երփնագիրն է, որը մնացել է քաղաքում։ Այյն գտնվում է Ամբրոզյան պատկերասրահում առնվազն 1672 թվականից: Լեոնարդոյի լավագույն պահպանված կտավներից մեկն է, որի վրա ժամանակակից գրառումներ չկան: Հիմնվելով Լեոնարդոյի այլ ստեղծագործությունների հետ ոճական նմանությունների վրա՝ գրեթե բոլոր ներկայիս ուսումնասիրողները երփնագիրը վերագրում են առնվազն նրան կամ նրա աշակերտներին: Նկարի մնացած մասի նկատմամբ անորոշություն են առաջացնում մարմնի չմշակված հատվածները, որոնք բնորոշ չեն Լեոնարդոյի աշխատանքներին: Թեև դա կարող է բացատրվել նկարի անավարտ վիճակով, որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Լեոնարդոյին օգնել է նրա աշակերտներից մեկը:

Դիմանկարի մտերմիկ տրամադրությունը ցույց է տալիս, որ այն կա՛մ մասնավոր անձի պատվեր է, կա՛մ անձնական ընկերոջ: Մինչև 20-րդ դարը ենթադրվում էր, որ այն պատկերում է Միլանի դուքս և Լեոնարդոյի գործատու Լյուդովիկո Սֆորցային։ 1904-1905 թվականների վերականգնման ժամանակ, հետագայում արված վերին շերտերի հեռացումը ցույց է տվել, որ ձեռքին նոտաներով թերթիկներ կան, ինչը ցույց էր տալիս, որ կերպարը երաժիշտ է եղել: Միլանում ակտիվ երաժիշտներից շատերն առաջարկվել են որպես մոդելի թեկնածու։ Ֆրանչինուս Գաֆուրիուսը 20-րդ դարի ընթացքում նախընտրելի թեկնածուն է եղել, սակայն 21-րդ դարում գիտնականների կարծիքը փոխվել է դեպի Ատալանտե Միլիորոտի: Այլ ուշագրավ առաջարկություններ ներառում են Ժոսկեն Դեպրեին և Գասպար վան Վիբեկին, սակայն այս պնդումներից որևէ մեկը հիմնավորող պատմական ապացույցներ չկան: Ստեղծագործությունը քննադատության է ենթարկվել իր ստոիկության և անշարժ դիրքի համար, սակայն հիշատակվել է իր գունային ինտենսիվության և հերոսի դեմքի դետալների բարձր կատարման համար: Գիտնականների մեկնաբանությունները տատանվում են՝ սկսած երաժշտին ներկայացվող նկարից մինչև Լեոնարդոյի ինքնահռչակ գաղափարախոսությունը՝ գեղանկարչության գերազանցության այլ արվեստի ձևերի նկատմամբ, ինչպիսին է երաժշտությունը:

## Նկարագրություն
### Կոմպոզիցիա
մինի|279x279px|Դեմքի հատված
Նկարը կատարվել է յուղաներկով և հավանաբար նաև տեմպերայով, փոքր չափերի է՝ 44.7x32, ընկույզենու տախտակի վրա։ Այն ուղղայայաց կոմպոզիցիայով է, պատկերում է երեք քառորդ շրջված հայացքով երիտասարդի կիսանդրի, որի աջ ձեռքում ծալված նոտաների թերթ կա։ Նկարը հիմնականում անավարտ է, բացառությամբ դեմքի և մազերի, բայց ընդհանուր առմամբ լավ վիճակում է, միայն ներքևի աջ անկյունն է վնասված։ Արվեստի պատմաբան Քենեթ Քլարկը նշել է, որ Լեոնարդոյի պահպանված գործերից «Երաժիշտը», չնայած ժամանակի ընթացքում գույների խամրելուն, թերևս, ամենալավ պահպանվածն է։

Հնարավոր է, որ աշխատանքի ստորին հատվածը մի փոքր կտրված է: Կա փոքր քանակությամբ ռետուշ, հատկապես գլխի հետևի հատվածում; Արվեստի պատմաբան Ֆրենկ Զոլները նշել է, որ այս ռետուշն ավելացվել է պարանոցի և շուրթերի ձախ կողմի փոքր-ինչ անհաջող ստվերում։ Իր սև ֆոնով դիմանկարը հիշեցնում է Լեոնարդոյի ավելի ուշ դիմանկարները՝ «Կզաքիսով տիկինը» և «Չքնաղ Ֆերոնիերան», սակայն նրանցից տարբերվում է նրանով, որ մարմինն ու գլուխը նայում են նույն ուղղությամբ: Կենսագիր Ուոլթեր Այզեքսոնը նշել է, որ ստեղծագործության անավարտ վիճակի պատճառով դիմանկարի ստվերները բացահայտ կոշտ են, իսկ դիմանկարում ավելի քիչ են յուղաներկի բարակ շերտերը, որոնք սովորաբար հանդիպում են Լեոնարդոյի նկարներում:

### Կերպար
Հերոսը ուսերին հասնող գանգուր մազեր ունի, կարմիր գլխարկ է կրում և ուշադիր նայում է ինչ-որ բանի, ինչը դուրս է դիտողի տեսադաշտից: Նրա հայացքն ուժեղանում է թույլ լուսավորությունից, ինչը կենտրոնացնում է ուշադրությունը նրա դեմքին, հատկապես նրա մեծ «ապակե» աչքերին։ Նա հագել է կիպ սպիտակ ներքնաշապիկ։ Նրա սև կրկնահագուստի նկարն անավարտ է, իսկ դարչնագույն-նարնջագույն գլխարկի միայն առաջին շերտն է նկարված։ Գույները գունաթափվել են, հավանաբար չավարտվածության և վատ պահպանման պատճառով: Աշխատանքի տեխնիկական զննությամբ պարզվել է, որ կրկնահագուստը ի սկզբանե եղել է մուգ կարմիր, իսկ գլխարկը՝ վառ դեղին:

Բերանը հուշում է ժպիտի մասին կամ հուշում է, որ տղամարդը պատրաստվում է երգել կամ հենց նոր է երգել։ Նրա դեմքի ուշագրավ հատկանիշը կադրից դուրս գտնվող լույսի ազդեցությունն է աչքերի վրա։ Լույսը լայնացնում է երկու աչքերի բիբերը՝ աջը շատ ավելի, քան ձախը, մի բան, որ հնարավոր չէ։ Ոմանք պնդում են, որ սա պարզապես դրամատիկ էֆեկտ ստանալու համար է, որպեսզի դիտողը շարժում զգա երաժշտի դեմքի աջ կողմում։ Արվեստի պատմաբան Լյուկ Սայսոնը գրել է, որ «աչքերը երաժշտի*,* թերևս, ամենավառ հատկանիշն են, տեսողությունը գերակայություն է ստանում որպես գեղանկարչի ամենաազնիվ զգայարան և ամենակարևոր գործիք»:

### Նոտաներով թերթիկ
աջից|մինի|Նոտաներով հատված
Կոշտ ծալված թղթի կտորի վրա, որը երաժիշտը պահում է տարօրինակ և նուրբ ձևով՝ նոտաներ և տառեր են գրված։ Նկարի ստորին հատվածի վատ վիճակի պատճառով գրառումներն ու տառերը հիմնականում անընթեռնելի են։ Սա չի խանգարել որոշ գիտնականների ենթադրել, թե ինչի մասին են գրառումները՝ հաճախ օգտագործելով նրանց մեկնաբանությունները՝ աջակցելու երաժշտի ինքնության իրենց տեսությանը։ Մասամբ ջնջված տառերը կարող են կազմվել որպես «Cant» և «An»  և սովորաբար կարդացվում են որպես «Cantum Angelicum», լատիներեն նշանակում է «հրեշտակային երգ», չնայած արվեստի պատմաբան Մարտին Քեմփը նշում է, որ դա կարող է լինել «», իտալերեն նշանակում է «հրեշտակային երգիչ»։ Նոտաները քիչ պարզություն են տվել նկարին, բացի նրանից, որ նկարի հերոսը երաժիշտ է։ Դրանք մենզուրային նոտագրումով են և, հավանաբար ցուցադրում են բազմաձայն երաժշտության նոտագրում։ Վինձոր ամրոցի տպագրության սենյակում պահվող Լեոնարդոյի նկարելուկների գծագրերը, որոնք ունեն երաժշտական նշումներ, նման չեն նկարի նոտագրությանը։ Սա խոսում է այն մասին, որ այս երաժշտական ստեղծագործությունը Լեոնարդոյինը չէ, ինչն անհայտ է թողնում կոմպոզիտորին և երաժշտության նշանակությունը։

## Վերագրում
[մինի|''Տիկնոջ դիմանկար'' ( մոտ 1490 ) [[Giovanni Ambrogio de Predis|հեղինակ՝ [Ջովաննի Ամբրոջո դե Պրեդիսի, հեղինակը նախկինում համարվել է Լեոնարդոն և զուգորդվում էր *Երաժշտի դիմանկարի* հետ։]]
Չնայած Լեոնարդոյին վերագրելը կասկածի տակ էր նախկինում, ժամանակակից արվեստի պատմաբաններն այժմ համարում են «Երաժշտի դիմանկարը» որպես նրա բնօրինակ գործերից մեկը։ Ստեղծագործությունը Լեոնարդոյին վերագրելու վերաբերյալ կասկածները գոյություն են ունեցել գրեթե այնքան ժամանակ, որքան հայտնի էր նկարը։ 1672 թվականին՝ Ամբրոզյան գրադարանի գրացուցակում առաջին իսկ հիշատակության ժամանակ այն վերագրվել է Լեոնարդոյին, սակայն 1686 թվականի հավաքածուի գրացուցակում այն վերագրվել է Բեռնարդինո Լուինիին։ Սա հետագայում ջնջվել է և փոխվել «ավելի ճիշտ Լեոնարդոյի կողմից» գրությամբ։ 1798 թվականին Ամբրոզյան պատկերասրահի դիմանկարը վերագրվել է «Լուինիի դպրոցին», բայց շուտով այն նորից ցուցակագրվել է որպես Լեոնարդոյի աշխատանք։ Երբ առաջին անգամ ցուցակագրվել է 1672 թվականին, այն նկարագրվել է որպես «ողջ նրբագեղությամբ, որը կարելի էր սպասել դքսական հանձնարարությունից», ինչը ենթադրել է տվել, որ սուբյեկտը Լյուդովիկո Սֆորզան է՝ Միլանի դուքսը, որ Լեոնարդոյի գործատուն էր նկարը ստեղծվելու ժամանակ։ Սա ընդունված էր մինչև 20-րդ դարը, երբ գիտնականները կարծում էին, որ այն Ամբրոզիան գրադարանում պահվող «Տիկնոջ դիմանկարի*»* (այժմ վերագրվում է Ջովաննի Ամբրոջո դե Պրեդիսին) զույգն է (պենդան), բայց այն ժամանակ համարվում էր Լեոնարդոյի ստեղծած Լյուդովիկոյի կնոջ՝ Բեատրիս դ'Էստեի դիմանկարը։ 20-րդ դարի կեսերին Լեոնարդոյի մասնագետ Անժելա Օտինո դելա Կիեզան գտել է տասնմեկ գիտնականների, որոնք նկարը վերագրել են Լեոնարդոյին. ութի, որոնք աշխատանքը վերագրել են Ամբրոջո դե Պրեդիսին. երկուսին, որոնք չեն կողմնորոշվել, և մեկին, որ դա համարել է Ջովանի Անտոնիո Բոլտրաֆիոյի՝ Լեոնարդոյի մեկ այլ աշակերտի աշխատանքը։

Դիմանկարի պատվերի մասին որևէ տեղեկություն չկա: Դրա վերագրումը Լեոնարդոյին հիմնված է նրա այլ գործերի հետ ոճական և տեխնիկական նմանությունների վրա, հատկապես Լուվրի «Տիրամայրը ժայռերում» նկարի հրեշտակի դեմքի և «Սուրբ Հերոնիմոսի»  կերպարի դեմքի հետ։ Դիմանկարի մուգ ֆոնը, մի ոճ, որը օգտագործվում էր Լեոնարդոյի կողմից, նպաստում է այս վերագրմանը, ինչպես երևում է նրա հետագա նկարներում, ինչպիսիք են «Կզաքիսով տիկինը», «Չքնաղ Ֆերոնիերան» և «Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը»։ Հատկապես «Կզաքիսով տիկինը» նկարի ռենտգեն հետազոտությունը շատ ոճական նմանություններ է ցույց տվել «Երաժշտի» հետ:  Լեոնարդոյի ոճին բնորոշ այլ առանձնահատկություններ ներառում են մելանխոլիկ մթնոլորտը, զգայուն աչքերը, երկիմաստ բերանը (որը կարծես թե նոր է փակվել կամ պատրաստվում է բացվել) և գանգուր մազերը, որոնք հիշեցնում են նրա նախկին «Ջինևրա դե Բենչիի դիմանկարը» Լեոնարդոյին բնորոշ է նաև ընկուզու փայտի օգտագործումը, մի միջոց, որը նա հավանում և խորհուրդ էր տալիս, բայց որը սովորաբար չէին օգտագործում Լոմբարդիայի այլ արվեստագետներ այդ ժամանակ։ Վերագրումը հաստատվում է նաև երաժշտի աչքերի բիբերի համեմատությամբ, որոնք լայնանում են տարբեր աստիճաններով։ Լեոնարդոյի նոթատետրերում կապ է նշվել հետևյալի վերաբերյալ։
Նկարի վերագրման մարտահրավերը բխում է նրա անշարժ և ստատիկ պահվածքից, որը բնորոշ չէ Լեոնարդոյի սովորական նկարներին։ Մինչ որոշ գիտնականներ դա համարում են նկարի անավարտ վիճակի արդյունք, մյուսներն առաջարկել են վարկած, որ հագուստն ու իրանը նկարել է աշակերտը։ Եթե Լեոնարդոյին օգնել է մեկ այլ նկարիչ, ապա առավել հաճախ հիշատակվող թեկնածուներն են Բոլտրաֆիոն և Ամբրոջո դե Պրեդիսը, քանի որ նրանց ոճը ավելի մոտ է դիմանկարի կոշտ կատարմանը։ Արվեստի պատմաբան Կառլո Պեդրետիի խոսքերով, Բոլտրաֆիոն և Մարկո դ'Օջիոնոն՝ Լեոնարդոյի մեկ այլ աշակերտ, պատկերել են են աչքերը նույն կերպ, ինչպես դիմանկարինը՝ ենթադրելով, որ երկուսը կարող էին համագործակցել Լեոնարդոյի հետ աշխատանքի վրա։ Արվեստի պատմաբան Պիետրո Կ. Մարանին նշել է, որ քիչ հավանական է, որ Լեոնարդոն օգնականներ ունենար 1480-ականների կեսերին, և եթե նույնիսկ այո, նրանք հավանաբար չէին օգնի որևէ պաշտոնյայի կամ անձնական ընկերոջ դիմանկարի վրա

։ Չնայած Մարանիի պնդումներին, ժամանակակից գիտական կոնսենսուսը Լեոնարդոյին օգնելու վերաբերյալ մնում է անհասկանալի։ Զոլներն ասել է, որ «այժմ ընդունված է, որ Լեոնարդոն նկարել է դեմքը, մինչդեռ Բոլտրաֆիոյին վերագրվում է ամբողջ մարմնի վերին մասը», մինչդեռ, ըստ Սայսոնի, այս տեսակետում միայն հետազոտողների մի փոքր մասն է համաձայնություն ստացել գիտնականների կողմից։  Թեև ընդհանուր առմամբ նկարի հեղինակության մասին բանավեճ կա, գիտնականների մեծ մասը համաձայն չէ, որ դեմքը ամբողջությամբ Լեոնարդոյի աշխատանքն է։

## Թվագրում
Արվեստի պատմաբանները գործը դնում են Լեոնարդոյի առաջին միլանյան ժամանակաշրջանի՝ մոտ. 1482-1499 թվականների այլ գործերի, ներառյալ «Կզաքիսով տիկնոջը» նկարի ռենտգենյան փորձարկումների միջոցով հայտնաբերված ոճական, ինչպես նաև Լուվրի «Տիրամայրը ժայռերում» նկարի լուսաստվերի և նրա բրոնզե ձիու քանդակի էսքիզների հետ  նմանությունների պատճառով։ Ավելի հին աղբյուրները աշխատությունը թվագրել են այս ժամանակաշրջանի կեսերին՝ մոտ 1485-1490 և 1490 թվականներին։

Ժամանակակից գիտնականները, ներառյալ Սայսոնը և Մարանին, նկատել են, որ Լեոնարդոն չէր կարող դիմանկարը ստեղծել 1487 թվականից շատ ավելի ուշ, քանի որ համարվում է, որ այն զուրկ է իր անատոմիական ուսումնասիրություններից ստացված ավելի ուշ ստեղծված գործերի կատարելագործումից և ռեալիզմից, ինչպիսին է օրինակ՝ «Կզաքիսով տիկինը»։ Միայն 1489 թվականից է Լեոնարդոն զբաղվել մարդու, մասնավորապես գանգի անատոմիայի ուսումնասիրությամբ։ Այդ պատճառով, այժմ ենթադրվում է, որ նկարն ավարտվել է ավելի վաղ՝ 1480-ականների կեսերին, հավանաբար 1483-1487 թվականներին։

## Պատմական համատեքստ
«Երաժշտի դիմանկարը*»* արմատական շեղում է 15-րդ դարի Միլանում դիմանկարի գերակշռող ձևից: Միլանցի հանդիսատեսը գեղարվեստորեն ավելի պահպանողական է եղել, քան մյուսները Իտալիայում, և ակնկալել է, որ դիմանկարների մեծ մասը, եթե ոչ բոլորը, լինեն կիսադեմով, ինչպես Զանետո Բուգատոյի, Վինչենցո Ֆոպպայի և Ամբրոջո Բերգոնյոնեի նկարները: Մոդելի երեք քառորդ պատկերն արդեն սովորական է եղել վաղ Նիդեռլանդական գեղանկարչության մեջ, որտեղ դիմանկարները հաճախ պատկերվում էին հարթ սև ֆոնի վրա: Անտոնելլո դա Մեսինան Վենետիկում և Սիցիլիայում ներկայացրել է սև ֆոնով երեք քառորդ դիրքով նման դիմանկարներ, այնպիսի գործերով, ինչպիսին է *«*Տղամարդու դիմանկարը*»* () և «*[[Տղամարդու դիմանկարը (Անտոնելլո դա Մեսինա, Լոնդոն)|Կարմիր գլխարկով մարդու դիմանկարը»]]*:  Լեոնարդոն, ամենայն հավանականությամբ, կրել է Անտոնելլոյի ոճի ազդեցությունը և կարող էր տեսնել այդ նկարչի աշխատանքը 1476 թվականին Անտոնելլոյի կարճատև այցի ժամանակ Միլան կամ մոտ 1486 թվականին Վենետիկում, երբ Լեոնարդոն կարող էր լինել քաղաքում՝ այցելելով իր նախկին ուսուցիչ Անդրեա դել Վերրոկիոյին։  Արվեստի պատմաբան Դանիել Արասեն ենթադրել է, որ թեև «Երաժշտի դիմանկարը*»* Լեոնարդոյի դիմանկարներից ամենանմանն է Անտոնելոյի դիմանկարին, բայց կերպարը դիտողից հեռու է կանգնած՝ ի տարբերություն ոչ միայն Անտոնելոյի դիմանկարների մեծամասնության, այլև Լեոնարդոյի մյուս դիմանկարների։ Բրերա պատկերասրահում ցուցադրվող Լեոնարդոյի շրջապատի նկարչի ստեղծած «Երիտասարդի դիմանկարը» (մոտ. 1490-1491) մեծապես ազդվել է «Երաժշտի դիմանկարից»։
Պատկեր:Antonello_da_Messina_-_Portrait_of_a_Man_(Il_Condottiere)_-_WGA0745.jpg|alt=Il Condottiere, c. 1475, Antonello. Louvre, Paris. Antonello's method of lighting the face may have inspired Leonardo.|«Տղամարդու դիմանկար», մոտ. 1475, հեղ․՝ Անտոնելո. Լուվր, Փարիզ. Անտոնելոյի՝ դեմքը լուսավորելու մեթոդը, հավանաբար, ոգեշնչել է Լեոնարդոյին։ 
Պատկեր:Antonello_da_Messina_-_Portrait_of_a_Man_-_National_Gallery_London.jpg|alt=Portrait of a Man with a Red Hat, c. 1475–1476, Antonello. National Gallery, London. Like Antonello, Leonardo emphasizes the subject's face, which dominates the frame.|«Կարմիր գլխարկով տղամարդու դիմանկար*»*, մոտ. 1475-1476, Անտոնելո. Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն. Ինչպես Անտոնելոն, այնպես էլ Լեոնարդոն ընդգծում է առարկայի դեմքը, որը գերակայում է կադրում։
Պատկեր:Giovanni_Antonio_Boltraffio_-_Portrait_of_a_Young_Man,_c1491_-Pinacoteca_di_Brera,_Milan.jpg|alt=Portrait of a Young Man, c. 1490–1491, Circle of Leonardo. Pinacoteca di Brera, Milan. The artist was noticeably inspired by the Portrait of a Musician.|«Երիտասարդի դիմանկար», c. 1490-1491, Լեոնարդոյի շրջան. Պինակոտեկա դի Բրերա, Միլան. Նկարչին նկատելիորեն ոգեշնչել է «*Երաժշտի դիմանկարը»*:


## Ծագում
[մինի|(Ձախից աջ) «''[Տիրամայրը ժայռերում|Տիրամայրը ժայռերում»*, «*Երաժշտի դիմանկարը»* և« *Չքնաղ Ֆերոնիերան»* Լուվրի մոնումենտալ 2019-2020 թվականների ցուցահանդեսում]]
«Երաժշտի դիմանկարը» Լեոնարդոյի միակ հայտնի արական դիմանկարն է և նրա միակ [[հաստոցային նկարչություն|հաստոցային նկարը]], որը մնացել է Միլանում։ Մարանին նշել է, որ ստեղծագործությունը հավանաբար նախատեսված է եղել մասնավոր օգտագործման համար: Ընդհանրապես կարծում են, որ այն չի եղել 1618 թվականին նրա հիմնադիր, կարդինալ Ֆեդերիկո Բորոմեոյի Ամբրոզյան գրադարանին նվիրած գործերի թվում, որոնք այն ժամանակ կազմում էին թանգարանի հավաքածուի մեծ մասը։ Հնարավոր է, որ այն 1637 թվականին Ամբրոզյան գրադարանին տվել է Լեոնարդոյի ստեղծագործությունների նշանավոր հավաքորդ Գալեազո Արկոնատին, այնպիսի գործերի հետ, ինչպիսիք են [[The Virgin and Child with Saint Anne and Saint John the Baptist|«Տիրամայրն ու մանուկը Սուրբ Աննայի և Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի հետ»]] և «[[Codex Atlanticus|Ատլանտյան կոդեքսը»]]:

Աշխատանքն առաջին անգամ փաստագրվել է 1672 թվականին, երբ այն գրանցել է Պիետրո Պաոլո Բոսկան Ամբրոզյան գրադարանում։ Աղբյուրները տարբեր կարծիքի են, թե արդյոք [[Նապոլեոն Բոնապարտ|Նապոլեոնը]] «Երաժշտի դիմանկարը» տարել է Ֆրանսիա 1796 թվականին: Մարանին ասել է, որ այն հափշտակված է եղել է, սակայն Սայսոնը հայտարարել է, որ ֆրանսիացիները համարել են, որ «Ատլանտյան կոդեքսն» ավելի արժեքավոր է և դա են վերցրել։ Երկու գիտնականներն էլ համաձայն են, որ նկարը 1798 թվականին եղել է Ամբրոզյան գրադարանում։

Դիմանկարը ցուցադրվել է 2011-2012 թվականի Լոնդոնի [[Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ|Ազգային պատկերասրահի]], «*Լեոնարդո դա Վինչի.* *Արքայական նկարիչ»*,  2015 թվականի [[Միլանի թագավորական պալատ]]ի «*Leonardo 1452-1519: Il Disegno del Mondo»* և 20*19-2020 թվականների* «Լեոնարդո *դա Վինչին* Լուվրում» ցուցահանդեսներում։

== Մոդելի նույնականացում ==

Մոդելի՝ որպես Լյուդովիկո նույնականացումն ընդունված է եղել մինչև 1904-1905 թվականները, մինչև որ Լուիջի Կավենագին և Անտոնիո Գրանդին վերականգնել, վերացրել են վերին ներկի շերտը և բացահայտել երաժշտի նոտաներ բռնած ձեռքը: Սա ստիպել է գիտնականներին կարծել, որ մոդելը ոչ թե Լյուդովիկոն էր, այլ Լեոնարդոյի հետ միաժամանակ Միլանում գտնվող երաժիշտ։ Այս բացահայտումից ի վեր բազմաթիվ թեկնածուներ են առաջարկվել, սակայն նրա ինքնությունը մնում է անորոշ: Տղամարդը կարող է պատկերված լինել Լեոնարդոյի և նրա ստուդիայի այլ ստեղծագործություններում։ Ազգային պատկերասրահի գիտնականները ենթադրում են, որ [[Ֆրանչեսկո Նապոլետանո]]յի «Կիսադեմով երիտասարդի դիմանկարը» և Լեոնարդոյի *«Կիսադեմով երիտասարդի կիսանդրին»'' նկարներում նույն անձն է պատկերված։ Տարբեր պատմական թեկնածուներ են առաջարկվել, բայց առանց հաստատուն ապացույցների։

### Ֆրանչինուս Գաֆուրիուս
20-րդ դարի սկզբին ճարտարապետության պատմաբան Լուկա Բելտրամին, որպես նկարի մոդելի թեկնածու է առաջարկել Ֆրանչինուս Գաֆուրիուսին (1451-1522), ինչը երկար տարիներ առաջատար վարկած է եղել։ Գաֆուրիուսը քահանա է եղել և երաժշտության ականավոր տեսաբան Միլանում, Լյուդովիկո Սֆորցայի պալատական և Միլանի տաճարի կապելայի վարպետ երաժիշտ։ Նա, անշուշտ, ծանոթ է եղել Լեոնարդոյի հետ, քանի որ, բացի իրենց ընդհանուր գործատուից, Գաֆուրիուսի 1496 թվականի երաժշտական տրակտատը՝ «Practica Musicae»-ն, պարունակում է Լեոնարդոյի տարբեր փորագրություններ։ Բացի այդ, Բելտրամին առաջարկել է, որ «Cant» և «Ang» հապավումները բացվեն, որպես լատիներեն «Cantum Angelicum», ինչը հղում է «»-ին՝ Գաֆուրիուսի մեկ այլ երաժշտական տրակտատին։

Այս տեսությունը կասկածի տակ է դրվել, քանի որ պատկերագրական ապացույցները չեն համընկնում Գաֆուրիուսի հետ: Քեմփը նշել է, որ «Cant» և «Ang» տառերը նույնքան հեշտությամբ կարող են նշանակել «Cantore Angelico», իտալերեն՝ «հրեշտակային երգիչ»։ Նկարում մոդելը պատկերված չէ հոգևորականի հագուստով, որը պատշաճ կերպով կնշեր նրան որպես քահանա, և նկարում մոդելը երիտասարդ տղամարդ է, մինչդեռ Գաֆուրիուսը նկարի ստեղծման ժամանակ մոտ երեսուն տարեկան է եղել։

### Ատալանտե Միլիորոտի
մինի|264x264փքս|Ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ վերևից ձախից՝ Լյուդովիկո Սֆորզան, Գաֆուրիուս, Ջան Գալեացո Սֆորզան և Ժոսքին։ Յուրաքանչյուրն առաջարկվել է որպես «Երաժշտի դիմանկար» հավանական մոդել։
Մարանին 1999 թվականի տրակտատում որպես նկարի հավանական մոդել առաջարկել է տոսկանացի երաժիշտ Ատալանտե Միլիորոտիին (1466-1532), և այդ ժամանակից ի վեր շատ մեկնաբաններ պաշտպանում են այդ տեսությունը։ 1482 թվականին Միլիորոտին և Լեոնարդոն Ֆլորենցիայից մեկնել են Միլանի Լյուդովիկո Սֆորցայի պալատ։ Նրանք հայտնի էին որպես ընկերներ և ենթադրվում է, որ Լեոնարդոն Միլիորոտիին լյուտնյա նվագել է սովորեցրել: Նկարն ստեղծվելու պահին Միլիորոտին պետք է մոտ քսան տարեկան եղած լիներ, ինչը նրան դարձրել է հավանական թեկնածու: Բացի այդ, 1482 թվականին «Ատլանտյան կոդեքսի» հաշվառման մեջ Լեոնարդոն թվարկել է «Ատալանտեի դիմանկարը՝ բարձրացրած դեմքով»։ Ենթադրվում է, որ սա եղել է «Երաժշտի դիմանկարի» փորձ կամ ավելի վաղ տարբերակ։ Ներկա դիմանկարի ինտիմ բնույթը հատկապես հավանական է դարձնում, որ մոդելը մոտ ընկեր է եղել:

Այս տեսության դեմ հիմնական փաստարկն այն է, որ սուբյեկտի դեմքը բարձրացված չէ, ինչպես նկարագրված է 1482 թվականի Լեոնարդոյի գրառման մեջ: Այնուամենայնիվ, Մարանին նշել է, որ թեև երաժշտի դեմքը ուղիղ իմաստով բարձրացված չէ, «դեմքի արտահայտությունը այնպիսին կարծես թե բարձրացել է՝ ենթադրելով երգչի, որ հենց նոր է բարձրացրել իր դեմքը նոտաների թերթիկից»։ Քանի որ Ֆրանչինուս Գաֆուրիուսի թեկնածությունը համատարած մերժվել էր որպես հավանական թեկնածու, Միլիորոտիի տարբերակը արժանանում է բազմաթիվ մեկնաբանների հավանությանը։

### Ժոսկեն Դեպրե
1972 թվականին բելգիացի երաժշտագետ Սյուզան Կլերքս-Լեժենը առաջարկել է ֆրանսիացի երգիչ և կոմպոզիտոր Ժոսկեն Դեպրեին (մոտ 1450/55-1521) որպես մոդել։ Ժոսկենը 1480-ական թվականներին, Լեոնարդոյի հետ միաժամանակ ծառայել է Սֆորցա ընտանիքին։ Կլերքս-Լեժենը ենթադրել է, որ թղթի վրա գրված բառերն են՝ «Cont» («կոնտրատենորի» հապավումը), «Cantuz» և «AZ» («Altuz»-ի հապավումը), և դա նշանակում է, որ դրանք կապված են նվազող մեղեդիական երգի հետ՝ ըստ պատարագի, մեղեդիների, երգերի։ Այս տեսությունը դրանից հետո վարկաբեկվել է. նշումը հիմնականում անընթեռնելի է, և շատ կոմպոզիտորներ գրում էին այս ձևով։ Ինչպես Գաֆուրիուսի դեպքում, այնպես էլ Ժոսկենի մյուս դիմանկարները նմանություն չունեն մոդելի հետ և, որպես երեսուն տարեկան քահանա, դժվար թե նա լիներ նկարի մոդելը։

### Գասպար վան Վեերբեկե
Արվեստի պատմաբան Լոր Ֆագնարը 2019 թվականին ենթադրել է, որ մոդելը Գասպար վան Վեերբեկեն է (մոտ 1445-1516 )՝ հոլանդացի կոմպոզիտոր և երգիչ։ Վեերբեկեն աշխատել է Սֆորցայի ընտանիքում Լեոնարդոյի հետ միաժամանակ, և այդ պատճառով նրանք հավանաբար ճանաչել են միմյանց: Այս տեսությունը վկայակոչում է Գալեացո Մարիա Սֆորցայի նամակները Գոտարդո Պանիգարոլային՝ կապված արքունիքի երաժիշտների հագուստի հետ, որտեղ ասվում է. «Վեերբեկեին՝ մեր երգչին, մենք կցանկանայինք մուգ թավշյա խալաթ նվիրել, ինչպիսին դուք տվել եք վանահորը (Անտոնիո Գինատիին) և նաև մեր երկու երգիչներին՝ Կորդյեին»: Ինչպես նշել է Ֆագնարը, փաստը նամակում չափազանց աղոտ է նշված, որ դրա վրա հիմնված Վեերբեկեն անպայման կապվի դիմանկարի հետ: Բացի այդ, Վեերբեկեն ներկայացնում է նույն խնդիրը, ինչ Ժոսկենն ու Գաֆուրիուսը՝ նկարի ստեղծվելուց Վեերբեկեն մոտ երեսուն տարեկան է եղել և, հավանաբար, չափազանց մեծ՝ այդ նկարի մոդելը լինելու համար։

### Մյուսներ
մինի|Ռոբերտո Սանսվերինոյի և երաժշտի դիմանկարների համեմատություն
19-րդ դարի վերջում Փոլ Մյուլեր-Վալդը ենթադրել է, որ նկարի մոդելը Գալեացո Սանսվերինոն է, Լյուդովիկոյի փեսան և Սֆորցա աշխարհազորայինների գեներալ-կապիտան, Միլանի արքունիքի նշանավոր դեմք։ Ի պաշտպանություն այս թեզի՝ իտալացի գիտնական Պիերո Միսքիատելին հիշում է, որ Գալեացոն եղել է Լեոնարդոյի հովանավորը և հավանաբար կրքոտ երաժիշտ։ Այլ գիտնականներ, ինչպիսին է ֆրանսիացի արվեստի պատմաբան Ռոբերտ դե լա Սիզերանը, մոդելում ճանաչել են Գալեացոյի հոր՝ Ռոբերտո Սանսեվերինոյի գծերը։

Որպես մոդել առաջարկվել է Ջիան Գալեացո Սֆորցան (1469-1494), հաշվի առնելով, որ դիմանկարի բնօրինակ, անորոշ նկարագրությունը նշում էր, որ այն պատկերում էր Միլանի դուքսին։ Սայսոնը նշել է, որ այս նույնականացումը հատկապես իմաստալից կլիներ, քանի որ Ջիան Գալեացոն գահի օրինական ժառանգորդն էր մինչև Լյուդովիկոյի իշխանություն ստանձնելը: Այնուամենայնիվ, չկա ուղղակի ապացույց, որը հաստատում է այս վարկածը, և թերթիկի բացահայտումը դա շատ քիչ հավանական է դարձնում, քանի որ Ջիան Գալեացոն հայտնի չի եղել, որպես երաժիշտ։

Ֆրանչեսկո Կանովա դա Միլանոն (1497-1543), իտալացի լյուտնահար և կոմպոզիտոր, և ֆլամանդացի երգիչ Ջովանի Կորդյեն նույնպես առաջարկվել են որպես մոդել, թեև առանց էական ապացույցների։ Հոլանդացի նկարազարդող Զիգֆրիդ Վոլդեկը ենթադրել է, որ «Երաժշտի դիմանկարը» Լեոնարդոյի երեք ինքնադիմանկարներից մեկն է։

## Քննադատություն
«Երաժշտի դիմանկարի» վերաբերյալ քննադատական կարծիքները պատմականորեն հակասական են։ Բացասական գնահատականների պատճառով որոշ գիտնականներ դժկամությամբ են ստեղծագործությունը վերագրում Լեոնարդոյին: 19-րդ դարի արվեստի պատմաբան Եվգեն Մյունցը նկարի կատարումը որակել է «Ռեմբրանդին արժանի մոդելավորման եռանդ», բայց քննադատել է աշխատանքը խոժոռ արտահայտության, վատ գունավորման և թերի լինելու համար։ Ըստ Մարանիի, այս մեկնաբանությունները հիմնականում կարող են բացատրվել Մյունցի վերլուծության համար օգտագործածշատ վատ վերարտադրությունը։ Ինչպես և Մյունցը, Զոլները սխալ է գտել ստեղծագործության անավարտության և արտահայտության մեջ։ Ըստ նրա մոդելի դիրքը զիջում էր Ջինևրա դե Բենցիի դիրքին։ Արվեստի պատմաբան Ջեք Վասերմանը հայտարարել է, որ դիմանկարում բացակայում է Լեոնարդոյի մյուս գործերի բնորոշ դեմքի ինտենսիվությունը, սակայն Սայսոնը և Քեմփը գովաբանել են մոդելի ինտենսիվ հայացքը, իսկ արվեստի պատմաբան Ալեսանդրո Վեցոզին հայտարարել է, որ այս աշխատանքում «Լեոնարդոն հասնում է հոգեբանական ինտենսիվության աննախադեպ մակարդակի, որը հասնում է վեհության՝ «Կզաքիսով տիկինում»։ Լուսաստվերը վիճաբանության առարկա է դարձել։ Սայսոնը համարել է այն դրամատիկ և ազդեցիկ, մինչդեռ Իսահակսոնը քննադատել է ստվերը, բայց գովաբանել է աչքերի լուսավորությունը։ Սայսոնը աշխատանքի անավարտ վիճակով է մեծապես պայմանավորում է այս բացասական արձագանքները:

## Մեկնաբանություն
Ժամանակակիցների գրառումների սակավության պատճառով որոշ գիտնականներ առաջարկել են տարբեր տեսություններ նկարի նպատակի վերաբերյալ։ Ոմանք կարծում են, որ սուբյեկտի դեմքի լարվածությունը ինտենսիվ է, քանի որ նա նոր է ավարտել կամ ելույթի ընթացքում է: Այլ գիտնականներ նկարը տեսնում են որպես Լեոնարդոյի ինքնահռչակ գաղափարախոսության՝ «գեղանկարչության գերազանցության այլ արվեստի ձևերի նկատմամբ,, ինչպիսիք են պոեզիան, քանդակը և երաժշտությունը» ներկայացումն է: Լեոնարդոն իր «Նկարչության մասին» անավարտ տրակտատի սկզբում գրել է․

Այս բառերը, կարծես, հավանություն չեն տալիս երաժշտության անցողիկ բնույթին, ի տարբերություն նկարչության նյութական և մշտական ֆիզիկական որակների: Այս տեսությունը ենթադրում է, որ երիտասարդի աչքերում տխրությունը պայմանավորված է այն մտքով, որ երաժշտությունը պարզապես անհետանում է կատարումից հետո։ Մեկ այլ մեկնաբանություն այն է, որ Լեոնարդոն հուզված է պատկերել տղամարդու գեղեցկությունը: Ավելի հավանական է՝ հաշվի առնելով նկարի տարօրինակ և ինտիմ թվացող գեղագիտությունը, այն արվել է որպես անձնական նվեր մտերիմ ընկերոջը։

## Աղբյուրներ
### Գրքեր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ամսագրեր և ակադեմիական գրականություն
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1480 նկարներ
Կատեգորիա:1490 նկարներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի նկարներ
Կատեգորիա:Դիմապատկեր
Կատեգորիա:Լեոնարդո դա Վինչիի նկարներ
Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ