Վլադիմիր Սպասովիչ

**Վլադիմիր Դանիլովիչ Սպասովիչ** (, ), ռուս ականավոր իրավաբան, լեհ հրապարակախոս, լեհ գրականության քննադատ և պատմաբան, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Դանիլովիչ Սպասովիչը ծնվել է 1829 թվականի հունվարի 16-ին Մինսկի նահանգում` բժշկի ընտանիքում, ուղղափառ է։
Հայրը՝ Դանիիլ Օսիպովիչ Սպասովիչ (1832 թվականից՝ Մինսկի բժշկական խորհրդի տեսուչ), բժշկության և վիրաբուժության դոկտոր, մայրը՝ Ֆեոֆիլա Միխայլովնա Կրեյց։ Սպասովիչի հորական պապը՝ Օսիպը, միության քահանա էր Մինսկի եկեղեցիներից մեկում։

Սպասովիչը գրել է. «Ես հակաեկեղեցական եմ, հակաազգայնական և հակապետական… Մանուկ հասակում սուզվել էի մեկ այլ միջավայր՝ ասես խորը լիճ, որի ալիքների մեջ ապաքինվեցի ու ուժեղացա։ Այս լիճն իմ հայրենիքն էր, իմ Լիտվան, կամ Սպիտակ կամ Սև Ռուսաստանը, տարբեր մարդիկ այն այլ կերպ էին անվանում։ Հայրենիքս ինձ մատուցվել է պատրաստի ձևով՝ մշակութային և պատմական, լեհական մշակույթի տեսքով»։

Նախնական կրթությունը ստացել է Մինսկի գիմնազիայում, որն ավարտել է ոսկե մեդալով 1845 թվականին։ 1849 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Երկու տարի անց պաշտպանել է մագիստրոսական թեզը` «Չեզոք դրոշի և չեզոք բեռի իրավունքների մասին», միջազգային իրավունքի ամբիոնում։ 1857-1861 թվականներին եղել է Պետերբուրգի համալսարանի քրեական իրավունքի պրոֆեսոր։ 1861 թվականին ուսանողական անկարգություններից հետո մի խումբ այլ դասախոսների հետ թողել է համալսարանը և դասավանդել քրեական իրավունք Իրավագիտության դպրոցում։

1863 թվականին հրատարակել է «Քրեական իրավունք» դասագիրքը, որի համար արժանացել է իրավագիտության դոկտորի աստիճանի։ 1845 թվականին առաջիններից մեկն էր, ով սուր քննադատության ենթարկեց «Уложения о наказаниях криминальных и исправительных»-ը։

1866 թվականի մայիսի 31-ին դատաիրավական բարեփոխումների առնչությամբ նա դարձավ փաստաբան։ Ժամանակակիցները նշում են Վ.Դ.Սպասովիչի գիտական մոտեցումը փաստաբանի աշխատանքին։ Վլադիմիր Դանիլովիչի ելույթներն առանձնանում էին խիստ կազմով, ապացույցների իսկապես գիտական վերլուծությամբ։

Նա հաճախ կասկածի տակ էր առնում և վիճարկում կասկածելի փորձագիտական հայտարարությունները, քանի որ խորը գիտելիքներ ուներ բազմաթիվ մասնագիտացված առարկաներից (մասնավորապես դատաբժշկական գիտության մեջ)։ Վ.Դ.Սպասովիչը միշտ մեծ ուշադրություն էր դարձնում նախնական պատրաստությանը և չէր սիրում հանպատրաստից։ Հետաքրքիր է, որ Վ.Դ.Սպասովիչը, սկսելով իր ելույթները, զարմացրել է նախկինում իր ելույթներին անծանոթ ունկնդիրներին։ Սկզբում նա միշտ սկսում էր կարծես դժվարությամբ, գրեթե կակազելով, բայց մի երկու րոպե հետո բանախոսը կերպարանափոխվում էր և իր խոսքը արտասանում մտքի ու ձևի ողջ փայլով։

Հիմա անհնար է ասել՝ նման սկիզբը Վլադիմիր Դանիլովիչի տեխնիկան էր («աշխատանք հակադրություն»), թե օրգանական հատկություն, այնուամենայնիվ, ելույթների վերջում հանդիսատեսը միշտ հմայված էր։ Վ.Դ. Սպասովիչի ելույթները գնահատվել են նրա գործընկերների կողմից։ Անատոլի Ֆեդորովիչ Կոնին, նկարագրելով Վ. Դ. Սպասովիչին, գրել է. «Շատերի հետ ես էլ երկար տարիներ հիանում էի նրա ինքնատիպ, ըմբոստ խոսքով, որը նա մեխի պես խցկեց հասկացությունների մեջ, որոնք ճշգրտորեն համապատասխանում էին նրանց. հիանում էի նրա բուռն ժեստերով և խոսքի հրաշալի ճարտարապետությամբ, որոնց անդիմադրելի տրամաբանությունը մրցում էր նրանց խորը հոգեբանության և փորձի վրա հիմնված երկար, աշխարհիկ մեդիտացիայի ցուցումների հետ»։

Վլադիմիր Սպասովիչը նշանակալի ներդրում է ունեցել հոգեֆիզիոլոգիայի խնդիրների զարգացման գործում, մասնակցել է ժողովների և եղել Ռազմաբժշկական ակադեմիայի հոգեբուժական ընկերության անդամ։ Լվովի` Ադամ Միցկևիչի անվան լեհական գրական ընկերության անդամ էր։

1900 թվականից Կրակովի համալսարանի պատվավոր դոկտոր է։ Վարշավայի գիտական ընկերության հիմնադիրներից է, Պոզնանի գիտասերների միության պատվավոր անդամ։

1872 թվականին Վլադիմիր Սպասովիչը 1600  հա հողատարածք է գնել կոմս Յակուբովսկուց։ Հողատարածքը վարձակալությամբ տվել է շաքարի գործարաններին։ Կալինովկայից 45 կիլոմետր հեռավորության վրա նա կալվածք է կառուցել Լեմեշևկա գյուղում (այժմ՝ Վիննիցայի շրջանի Կալինովսկի շրջան), այժմ այնտեղ է գտնվում Լեմեշևսկու վանքը։

Մահացել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 26-ին` Վարշավայում` գրիպից։ Քանի որ նա ընտանիք չուներ, իր ողջ խնայողությունները կտակեց Վարշավայի Գիտությունների ակադեմիային և Սանկտ Պետերբուրգի հռոմեական կաթոլիկ ընկերության սաների հիմնադրամին։

## «Քրեական իրավունք» դասագիրք
1863 թվականին ծնվեց քրեական իրավունքի լավագույն դասագրքերից մեկը, որի հեղինակը Վ.Դ.Սպասովիչն էր։ Մինչ դասագրքի հայտնվելը քրեական իրավունքի ուսումնասիրման ամենաակնառու դասագրքերն էին մոսկվացի պրոֆեսոր Սերգեյ Իվանովիչ Բարշևի «Պատժի չափի մասին» (1840) և «Հանցագործությունների և պատիժների վերաբերյալ տեսության և օրենսդրության ընդհանուր սկզբունքները» աշխատությունները։ Ավելի ուշ, Ա. Ֆ. Կոնին գրում է, որ «արխայիկ տեսակետները ենթադրության և պատժի էական հարցերի վերաբերյալ բացատրվել են կյանքից կտրված գրասենյակներում նստած գիտնականների կողմից»։ Վ.Դ.Սպասովիչի գիրքը «պայծառ ու ուրախալի երեւույթ էր։

«Բերների ազդեցությունը շատ էր զգացվում, բայց ամբողջ բաժինները մշակվում էին ինքնուրույն, լեզուն փոխաբերական էր և ուժեղ, նկարները վառ, իսկ 1845 թվականի Քրեական օրենսգրքի քննադատական վերլուծությունը, որը կազմում էր դասագրքի VII գլուխը, առաջինն էր և օրենսդրական ժողովածուի լուրջ քննադատության փայլուն փորձ»։

Դասագիրքը գրվել է՝ օգտագործելով Սպասովիչի դասախոսությունները, որոնք չափազանց տարածված էին։ Միևնույն ժամանակ, դասագրքի հայտնվելը մեծ հարձակումներ առաջացրեց ռեակցիոն դասախոսների կողմից, որոնք խստորեն քննադատեցին դրանում առաջ քաշված առաջադեմ դրույթները։

1864 թվականին Ալեքսանդր II-ի հրամանագրով դասագիրքն արգելվել է։ «Բարձրագույն հրամանագրով» ստեղծված հատուկ հանձնաժողովը՝ ժանդարմների պետ Դոլգորուկովի գլխավորությամբ, դասագրքում հայտնաբերեց ավելի քան 36 տեղ, «որոնք պարունակում էին թշնամական մտքեր», որոնցից վատ հոտ էր գալիս` «փտած Արևմուտքի» նորմերը։

Թագավորական հրամանագրով դասագիրքն առգրավվել է։ Սպասովիչին, որն այս անգամ ընտրվել էր Կազանի համալսարանի շարքային պրոֆեսոր, թույլ չտվեց կատարել իր պաշտոնական պարտականությունները։

## Հրապարակախոսություններ և ուսումնասիրություններ
Համագործակցել է «Санкт-Петербургские ведомости» թերթերի և «Вестник Европы» ազատական ամսագրի հետ։ 1876 թվականից Վարշավայում հրատարակել է «Kraj» թերթը, 1883 թվականից Սանկտ Պետերբուրգում հրատարակել է լեհական ամենահայտնի շաբաթաթերթերից մեկը՝ «Ateneum»-ը։ 1895 թվականին համագործակցության հարցով բանակցել է Լոնդոնի ազատ ռուսական մամուլի հիմնադրամի հետ։ 2010 թվականին լեհերեն հրատարակվել է նրա գիրքը` վերնագրված է «Լիբերալիզմ և պոպուլիզմ:Հատընտիր» («Liberalizm i narodowość: Wybór pism»):

Ուսումնասիրել է արևմտաեվրոպական և սլավոնական երկրների պատմության և մշակույթի խնդիրները։ Լատիներենից թարգմանել և Սանկտ Պետերբուրգում հրատարակել է 16-րդ դարի լեհ պատմաբանի գիրքը։ Մասնակցել է «Volumina Legum» («Օրենքների օրենսգիրք»; 1859-1860 թվականներին) հրատարակության նախապատրաստմանը։

Հեղինակ է պատմաիրավական ուսումնասիրությունների՝ «Ավստրիայի նորագույն պատմությունը» (1872 թվական), «Վելյապոլսկու մարկիզների կյանքը և քաղաքականությունը» (1882 թվական), «Մոնտենեգրոն և իրավաբան Բոգիշիչը» (1889 թվական), «Էսսե լեհերի պատմության մասին». Գրականություն» (ներառված է «Սլավոնական գրականության պատմություն» գրքում, 2-րդ հրատ., հատոր 1-2, 1879-1881, Ա.Ն. Պիպինի հետ միասին)։ 1899 թվականին լույս է տեսել «Գրական ուսումնասիրություններ. Վլադիսլավ Սիրոկոմլա» («Władysław Syrokomla: Studjum literackie») գիրքը։

Իր կենդանության օրոք նա հրատարակել է իր հավաքած երկերը։ Նրա ստեղծագործությունների ժողովածուն լեհերեն լույս է տեսել 7 հատորով («Pisma», Սանկտ Պետերբուրգ, 1892–1899)։

Վլադիմիր Սպասովիչը մի շարք հոդվածներ է նվիրել Ա. Ս. Պուշկինի, Մ. Յու. Լերմոնտովի, Ի. Ս. Տուրգենևի, Վ. Ս. Սոլովյովի, Վ. Շեքսպիրի, Դ. Բայրոնի ստեղծագործություններին։ Պատրաստել է «Հայացք ռուս գրականությանը, նրա հիմնական ուղղություններին 1858 թվականի վերջին» հոդվածը, որը տպագրվել է «Słowo» («Խոսք») թերթում։

Երկար ժամանակ նա ղեկավարել է Սանկտ Պետերբուրգի Շեքսպիրյան շրջանակը, որի կազմում էին Ա.Ֆ.Կոնին, Ս.Ա.Անդրեևսկին, Կ.Կ.Արսենիևը, Ա.Ի.Ուրուսովը։
1913թվականին Սանկտ Պետերբուրգում լույս է տեսել Վլադիմիր Սպասովիչի երկերի ժողովածուն («Երկեր», հ. 1–10, 2-րդ հրատ.)։

1981 թվականին լույս է տեսել «Աշխատություններ գրականագիտության վերաբերյալ» («Pisma krytycznoliterackie») գիրքը։

## Քրոնենբերգի գործը
Սպասովիչը համարվում է Ֆետյուկովիչի պաշտպանի նախատիպը Դոստոևսկու «Կարամազով եղբայրներ» ֆիլմում։ Այդ ճակատագրին արժանացավ Վլադիմիր Դանիլովիչին իր յոթամյա դստերը խոշտանգելու մեջ մեղադրվող Քրոնենբերգի գործից հետո։ Քրոնենբերգը մտրակել է նրան ձողերով՝ պարզելով, որ նա կոտրելով կնոջ զարդատուփի կողպեքը, փորփրել է այն և հասել փողերին։

Ընդհանուր առմամբ Դոստայեվսկին արդարացրեց Քրոնենբերգին, քանի որ ակառակ դեպքում ընդատնիքը կփլուզվեր, բայց նա մեղադրեց Սպասովիչին այն բանի համար, որ ռուսական ընտանիքներում երեխաների ֆիզիկական պատժի առօրյայի մասին իր հայտարարություններով նա խաչ քաշեց երեխայի հանդեպ կարեկցանքի զգացումի վրա. «Աղջիկ, երեխա. նա տանջվեց, խոշտանգվեց, և դատավորները ցանկանում են պաշտպանել նրան,  ինչը սուրբ գործ է թվում»։

Մեկ այլ հայտնի ռուս գրող Միխայիլ Եվգրաֆովիչ Սալտիկով-Շչեդրինը գրել է հետևյալը. «Եթե դուք հավանություն չեք տալիս ապտակներին կամ մտրակներին, ապա ինչո՞ւ եք նման բանի մեջ մտնում, որն ամբողջությամբ ապտակներից ու մտրակներից է բաղկացած»։

Նշենք, որ Վ.Դ.Սպասովիչը Քրոնենբերգին պաշտպանել է անշահախնդիր՝ դատարանի նշանակմամբ։

## Հատկանշական դեպքեր
* «Թիֆլիսի գործ». (Քրեական գործ՝ Նիկոլայ և Դավիթ Չխոտուա եղբայրների, ինչպես նաև Կորիձեի, Մչելաձեի և Գաբիսոնիայի մեղադրանքով 1876 թվականի հուլիսի 22-ին Նինա Անդրեևսկայայի առևանգման և սպանության մեջ)։ Գործը վերաբերում էր Անդրեևսկի ընտանիքին, շատ հարուստ ընտանիք էր, որը անշարժ գույք ուներ Բեսարաբիայում, Վրաստանում և Ուրալում։
* Դեմենտիևի գործը. Դեմենտիևին մեղադրել են լեյտենանտ Դագաևի հրամանը կատարելուց հրաժարվելու և նրան վիրավորելու մեջ։ Գործը քննել է Սանկտ Պետերբուրգի զինվորական շրջանի դատարանը։
* Օվսյաննիկովի գործը։
* Դմիտրիևայի և Կաստրուբո-Կարիցկու գործը.
* Պավել Գայդեբուրովի գործը
* Լեհաստանի Թագավորության բնիկ, ազնվական Եվստաֆյա Շոմբերգ-Կոլոնտայի դեպքը.
* Պատվավոր քաղաքացի Պետր Շչապովի գործը
* Ֆոն Զոհնի սպանության գործ
* Քիշնևի մագիստրատ Կիրիյակայի գործը
* Նեչաևի գործը
* Գործ Մելնիցկի
* Կուսակցական գործ 
* Ստանիսլավի և Էմիլ Յանսենի և Հերմինիա Աքարի գործը 1870 թվական։

## Աշխատություններ
* Спасович В. Д. О правах нейтрального флага и нейтрального груза. — Санкт-Петербург, 1851.
* Спасович В. Д. Об отношениях супругов по имуществу по древнему польскому праву. — Санкт-Петербург, 1857.
* Спасович В. Д. О теории судебно-уголовных доказательств в связи с судоустройством и судопроизводством. — Санкт-Петербург, 1861.
* Спасович В. Д. О праве литературной собственности. — Санкт-Петербург, 1861.
* Спасович В. Д. Учебник уголовного права. — Санкт-Петербург, 1863.
* Права авторские и контрафакция. — Санкт-Петербург: М. О. Вольф, 1865. — [2], 106 с.
* Новейшая история Австрии // Вестник Европы. — 1866. — № 1. — С. 148—189
* За много лет, 1859—1871: Статьи, отрывки, история, критика, полемика, судеб. речи и проч. — Санкт-Петербург: тип. Ф. Сущинского, 1872. — [4], II, II, 665 с. — С. 312—345
* Пятидесятилетие Петербургского университета // Вестник Европы. — Г. 5, 1870, т. 3, [май]. — Типография Ф. Сущинского, 1870. — 444 с., 1 л. карт.
* Спасович В. Д. Дело о государственном преступлении, так называемом «Нечаевское»: Речь в защиту Алексея Кузнецова. — [Б. м.]: [б. и.], [1872].
* Polityka samobójstwa: uwagi nad pisemkiem Polska i Rossya w 1872 przez b. Członka Rady Stanu Królestwa Polskiego, Drezno 1872. — Poznań: Księgarnia J. K. Żupańskiego, 1872 (Poznań: M. Marx). — 39, [1] s.
* Спасович В. Д. Речь присяжного поверенного В. Д. Спасовича, произнесенная в защиту Д. Д. Шумахера в заседании Уголовного кассационного департамента 10 апреля по делу Московского коммерческого ссудного банка. — [Москва]: Унив. тип., 1877. — 29 с.
* Замечания на проект особенной части Уголовного уложения / Гл. 26. Самовольное пользование чужим имуществом. Ст. 546 и 547 / Сост. чл. С.-Петерб. юрид. о-ва: В. Д. Спасовичем, С. А. Андреевским, Г. В. Гантовером [и др.]. — [Санкт-Петербург], [1887]. — 26 с.
* История славянских литератур А. Н. Пыпина и В. Д. Спасовича. — Изд. 2-е. — Т. 1. — СПб, 1879.
* Spasowicz Wł. Literacki i polityczny spadek po A. Wielopolskim. — Poznań: Księgarnia J. K. Żupańskiego, 1880. — 126 s.
* История славянских литератур А. Н. Пыпина и В. Д. Спасовича. Изд. 2-е. — Т. 2. — СПб, 1881. — 726с.
* Spasowicz Wł. A. Wielopolski i polityczni jego spadkobiercy. — Poznań, 1881. — 100 s.
* Spasowicz Wł. Studya nie z natury. — Wilno, 1881. — 279 s.
* Жизнь и политика маркиза Велепольского: Эпизод из истории рус.-пол. конфликта и вопроса. — Санкт-Петербург: тип. М. Стасюлевича, 1882. — [2], II, 332, IV с.
* Байрон и некоторые из его предшественников: Публичные лекции / В. Д. Спасович. — СПб.: Типография А. Тагов, 1885. — 157 с. — (Б-ка европейских писателей и мыслителей / Издаваемая В. В. Чуйко. Вторая серия. 1885 г.; № 20)
* Спасович В. Д. Об акционерных обществах. — [Тифлис], 1885. — 33 с.
* Mickiewicz i Puszkin przed pomnikiem Piotra Wielkiego: dwa odczyty wygł. w Krakowie w dn. 14 i 15 marca 1886 roku. — Lwów: [s.n.], 1887 ([Lwów]: E. Winiarz). — 1887. — 52 s.
* Спасович В. Д. Байронизм у Пушкина и Лермонтова: Из эпохи романтизма // Вестник Европы. — 1888. — № 3; 4.
* Спасович В. Д. Новые направления в науке уголовного права / В. Д. Спасович. — М.: тип. т-ва И. Д. Сытина, 1898. — 139 с.
* Спасович В. Д. Байронизм у Пушкина и Лермонтова / В. Д. Спасович; с прил. краткой биогр. лорда Байрона сост. Б. Степанцем. — Вильна: Изд. Сев.-Зап. книгоизд-ва, 1911. — VIII, 89 с.
* Спасович В. Д. Столетний юбилей лорда Байрона / Пер. с польского // Пантеон Литературы. — 1888. — № 2.
* Черногория и законник Богишичаh // Вестник Европы. — 1889. — № 2.
* O obecnym stanie ziemstwa w posiadających je guberniach cesarstwa rosyjskiego i o projektowanych w tém ziemstwie reformach. — Lwów. — 1889. — 42 s.
* Konrad Wallenrod: odczyt Włodzimierza Spasowicza miany w dniu 10go września 1889 roku w Sali Ratuszowej we Lwowie. — Lwów. — 1889. — 39 s.
* Спасович В. Д. Сочинения. Т2. — СПб, 1889.
* Спасович В. Д. Сочинения. Т.3. — СПб, 1890.
* Спасович В. Д. Сочинения. Т.4. — СПб, 1891.
* Spasowicz Wł. Dzieje literatury polskiej / przekł. z ros.- Kraków- Warszawa, 1891.
* Спасович В. Д. Две речи В. Д. Спасовича: 1. 17-го апр. 1891 г. в общем собрании присяжных поверенных Спб. судебного округа в день XXV-летия действия в нем судебных уставов; 2. 31-го мая 1891 г. на товарищеском обеде в день XXV-летия деятельности его самого, как присяжного поверенного. — Берлин, 1892. — 34 с.
* Проект положения об авторских правах. — [Санкт-Петербург]: тип. и лит. В. А. Тиханова, ценз. 1894. — 8 с.
* Spasowicz Wł. Schiller i Goethe w pamiętnem dziesięcioleciu ich przyjaźni : od połowy 1794 do początku 1805 r. — Petersburg. — 1894.
* Спасович В. Д. Сочинения. Т.5. — СПб, 1895.
* Новые направления в науке уголовного права. — Москва: тип. т-ва И. Д. Сытина, 1898. — 139 с. — (Вопросы науки, искусства, литературы и жизни; № 17)
* Spasowicz Wł. Mickiewicz i społeczeństwo rosyjskie // Kraj. — 1899. — № 9.
* Wincenty Pol jako poeta. — Lwów: Księgarnia Polska, [1881] (Lwów: I. Związkowa Druk.). — 96 s.
* Спасович В. Д. Срочный вопрос : (По поводу проекта введ. зем. учреждений в запад. губ.). — Санкт-Петербург. −1900. — 32 с.
* Спасович В. Д. Вопросы, возбуждаемые новейшими проектами преобразований акционерного законодательства в России // Русское Экономическое Обозрение. — 1900. — № 3.
* Спасович В. Д. О трудах Макса Гумилевича по польской истории. — Санкт-Петербург: тип. Акад. наук, 1901. — [2], 6 с.
* Спасович В. Д. Семь судебных речей по политическим делам: (1877—1887). — Берлин, [1901]. — 273 с.
* Спасович В. Д. Заметки о проекте земского управления для 13 неземских губерний. — Санкт-Петербург, 1902. — 73 с.
* Спасович В. Д. История польской литературы на немецком языке берлинского профессора Александра Брикнера: [Рец.]. — Санкт-Петербург, 1902. — 16 с.
* Спасович В. Д. Застольные речи (1873—1901) / под ред. Э. Л. Каспровича. — Лейпциг: типография Ф. А. Брокгауза, 1903. — 104 с.
* Spasowicz W. W obronie własnej: odpowiedź panu Szymonowi Askenazemu / Wł. Spasowicz. — Petersburg: Drukarnia Trenke i Fusnot, 1903. — 29 s.
* Семь судебных речей по политическим делам: (1877—1887). — Санкт-Петербург: В. Врублевский, 1908. — [8], 229 с.
* Spasowicz W. Polityka samobójstwa, w: tenże, Pisma, t. IX, Warszawa, 1908. — S. 3—15.
* Спасович В. Д. Байронизм у Пушкина и Лермонтова. С приложением краткой биографии лорда Байрона, составленной Богданом Степанцем. — Вильно, 1911. — 90 c. 
* Спасович В. Д. Сочинения. — 2-е изд. — Т. 1—10. — Санкт-Петербург, 1913.
* Спасович В. Д. Дело Дмитриевой и Каструбо-Карицкого // Судебные речи известных русских юристов. Сборник. — М.: Госюриздат, 1956. — С. 556—563
* Geschichte der slawischen Literaturen. 1er Bd. / Alexander Nikolajewitsch Pypin, Wladimir Danilowitsch Spasowitsch. — Bautzen. — 1982.
* Избранные труды и речи / В. Д. Спасович; сост. И. В. Потапчук. — Тула: Автограф, 2000. — 496 с. — (Юридическое наследие). — ISBN 5-89201-008-2
* Спасович В. Д. О теории судебно-уголовных доказательств: В связи с судоустройством и судопроизводством. — М., 2001. — 93 с.
* Спасович В. Д. Судебные речи. — М., 2010.
* Spasowicz Wł. Liberalizm i narodowość: wybór pism / W. Spasowicz; wstępem opatrzył Dariusz Szpoper. — Kraków: Ósrodek Myśli Polit., 2010. — XXII, 349 s.
* Spasowicz W. Władysław Syrokomla. Studium literackie. — Lwów, 2014.
* Спасович В. Д. Права авторские и контрафакция: законодательство XIX века (до 1863 года): с приложением статьи «О фотографической собственности». — Изд. 2-е. — Москва, 2015. — 106 с.
* Spasowicz Wł. Śmierć w rzece Kura i inne zagadki kryminalne : mowy obrończe z lat 1869—1878 / przełożyły Małgorzata Migdalska, Jolanta Skrunda. — Warszawa, 2016.

## Թարգմանություններ
* Orzelski Ś. Bezkrólewia ksiąg osmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta roku 1572 az do roku 1576. Т.1. — Petersburg, Nakł. B.M. Wolffa. — 1855 (перевод В. Спасовича).
* Rudawski W. J. Historja polska od śmierci Władysława IV aż do pokoju oliwskiego, czyli dzieje panowania Jana Kazimierza od 1648 r./przeł. z łac., życiorysem i objaśnieniami uzup. Włodzimierz Spasowicz. T. 1-2. — Petersburg — Mohylew. — 1855.
* Orzelski Ś. Bezkrólewia ksiąg osmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta roku 1572 az do roku 1576. Т.2. — Petersburg, Nakł. B.M. Wolffa. — 1856 (перевод В. Спасовича).
* Orzelski Ś. Bezkrólewia ksiąg osmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta roku 1572 az do roku 1576. Т.2. — Petersburg, Nakł. B.M. Wolffa. — 1858 (перевод В. Спасовича).
* Kto ma państwo morskie... : problemy morza w opinii dawnej Polski / wybór tekstów, wstęp i objaśnienia Edmunda Kotarskiego ; [teksty łac. tł.: Jan Dymitr Solikowski, Włodzimierz Spasowicz, Maria Gurbisz]. - Gdańsk.-1970.

## Խմբագրումներ
* Льюис Дж. Г. История философии от начала ее в Греции до настоящих времен / под ред. В. Спасовича. — СПб.,1865—1867.
* Богишич В. В. Общий имущественный законник для Княжества Черногорского : (По второму изд. 1898 г.) / Пер. М. П. Кусакова, под ред. В. Д. Спасовича. — Санкт-Петербург, 1901. — [2], 239 с.
* Черногория. Законы и постановления. Общий имущественный законник для Княжества Черногорского / Пер. М. П. Кусакова под ред. В. Д. Спасовича. (По 2-му изд. 1898 г.). — Санкт-Петербург, 1901. 
* Очередные вопросы в Царстве Польском: Этюды и исслед. / Под ред. В. Спасовича и Э. Пильца. — 2-е изд. — Т. 1. — Санкт-Петербург,1902.
* Potrzeby społeczne w Królestwie Polskiem : praca zbiorowa. — T. 1 / pod red. Włodz. Spasowicza, E. Piltza. — Kraków, 1902.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ