Մեր վազքը

«**Մեր վազքը**», հայ արձակագիր Հրանտ Մաթևոսյան պատմվածքը։

## Գնահատական
Նկատելի է, որ «դաշտանկարի» պատկերագրումը Մաթևոսյանի ստեղծագործություններում գլխավորապես իրականացվում է հերոսների յուրատեսակ «ճամփորդության» գրական հնարանքով։ Այդպես որոշակի ճանապարհ են անցնում «Հացը», «Մեր վազքը», «Պատիժը», «Իմ գայլը», «Ալխո», «Գոմեշը», «Սկիզբը», «Տերը», «Տախը» և այլ երկերի հերոսները, և այդ ճանապարհները անցնում են հայրենի բնաշխարհի տարբեր վայրերով՝ գյուղ ու քաղաք, դաշտ ու արոտ, ձոր ու լեռ, անտառ ու բացատ, և ակամա ու բնականաբար «քարտեզագրվում» է տեղանքը, բայց դա քարտեզ չէ, այլ մոտիկ պլանի տեսագրություն, եռաչափ պատկեր, որ դիտողին էլ է առնում իր տարածքի մեջ, դա կենդանի, լուսավորված ճանապարհ է։

«Մեր վազքը» ժողովածուի մեջ տրոփող սերն ու խիղճը, ցավն ու տառապանքը համընդհանուր են Մաթևոսյանի բոլոր երկերին, իսկ պատմվածքների հիմքում ընկած կենսական փաստերը հանդիպում են նրա այլ երկերում։ Նրա փոքրիկ հերոսները իրոք հասունանում են հացի աղիությամբ, դառնաշատ սիրով ու սիրառատ դառնությամբ ներծծված միջավայրում, փրկում նախնական իմաստն ու հմայքը չկորցրած այնպիսի գեղեցկություններ, առանց որոնց դժվար է պատկերացնել լայն առումով մարդկային բարոյականությունը։ Նրանք իրենց կենսագրությոմբ դեռ պիտի հաստատեն ապրելու հրաշքի իրապատումը, պիտի խոսեն սեփական ցավի մասին, որովհետև «իմ մարմինը հիշում է միայն իր ցավը», զոհեր ունեցող ուրիշների առաջ մեղավոր պիտի համարեն իրենց արդար գոյությունը, պարտադրված հրահանգների կատարումով մշտապես նվվացող ցավ պատճառեն իրենց անարատ խղճին, բանավեճի մեջ մտնեն քաղաքային տաքուկ բնակարանի փափկակենցաղ  մթնոլորտում մեծացող հասակակիցների հետ՝ իրենց մեծ ճշմարտությունը, սերերն ու կարոտները պաշտտպանելու համար։ Տխուր առօրյայի, հոգսերի ու կարիքների մեջ լուծվում, անհետանում են նրանց մանկության անհոգոությունը, պատանեկության ուրախությունը։ Այդ կորուստը փոխադարձվում է ճշմարտության հայտնաբերմամբ, որն էլ գեղարվեստական հագեցվածություն է հաղորդում «Մեր վազքը» ժողովածուն ամբողջացնող տատմվածքներին։

## Սյուժե
Հեղինակը հիշում է, որ իր դասարանում կար Սադաթը, Մադաթը, Ամրխանը, բայց Թուրք էին կոչում Արտավազդին։ Արտավազդի մասին պատմում է, որ նրա բոլոր եղբայրները մեկ տարեկանը չլրացած մահանում էին և պառավները խորհուրդ են տալիս թուրքի անուն դնել, որպեսզի մահը չհասկանա։ Ծնողները որդուն Արտավաղդ են կոչում և հետո իմանում, որ դա օտար անուն չէ, բայց երեխան ապրում է։ Դասարանում նրան թուրք էին ասում։ Տղան շատ ինքնամփոփ, բարի երեխա էր։ Նրա մայրը գրադարանում հավաքարար էր աշխատում և այնտեղից մի հին պաստառ է գողանում, որպեսզի որդու համար վերնաշապիկ կարի։ Պաստառի վրա կավիճով գրված էր «ԿՈՐՉԵՆ ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ ԶԱՎԹԻՉՆԵՐԸ» արտահայտությունը։ Հեղինակը պատմում է Օտարի հոր մասին, ով հիվանդ սիրտ ուներ և նվնվում էր, ռազմաճակատ չէր գնում։ Դասարանում Օտարի հետ ոչ ոք չէր ուզում ընկերություն անել, իսկ Մադաթը անկհայտ հակակրանք էր տածում նրա նկատմամբ։ Հաջորդ օրը, երբ Արտավազդը դասարան է մտնում կարմիր վերնաշապիկով երեխաներ սկսում են ծաղրել, վիրավորել, նախանձել նրան։ Մեկը ասում է, որ աղջկա շորեր է հագել, մյուսը՝ որ գողացել է պաստառը։ Ինչքան էլ լվանար Արտավազդի մայրը, միևնույն է հետքերը կավիճի մնացել էին։ Օտարը լսում էր այդ ամենը՝ գլուխը կախ։ Հեղինակ-հերոսը համեմատում է իրենց հագած դարչնագույն, բրդե շորերը Օտարի կարմիր վերնաշապիկի հետ։ Ներս է գալիս ուսուցչուհին և ամենքը նստում են իրենց տեղերը, և երեխաները մատնանշում են Օտարի կարմիր վերնաշապիկը։ Ոսուցիչը խնդրում է չնախանձել և լռել։ Օտարը նստած էր հեղինակի առջևին և հեղինակը նայում է նրա թիկունքին։ Վերնաշապիկի վրա տեսնում է Տ տառը, հետո ՝0, որը իրականում Օ տառն էր։ Օ-ի կողքին Ա տառն էր, ձախ թևի վրա Զ տառն էր։ Հերոսը սկսում է բառ կազմել․ ԱԶՕՏ, ՏԱՕ․․․ և վերջապես կարդաում է  ՕՏԱՐ։ Օտարի մեջքին գրված էր Օտար։ Հաջորդ դասը ռազմագիտության դաս էր, երեխաները սիրում և հարգում էրն ուսուցչուհուն։ Նրա եղբայրը զոհվել էր և երեխաներից յուրաքանչյուրն ասես զգում էր իր բաժին մեղքը կատարվածի համար։ Աղջիկներին հրամայվեց  դուրս գալ շարքից, իսկ տղաներին բաժանվել երկու թիմի։ Օտարը համար տասներեքն էր։ Մադաթը, ով ռազմագիտության ուսուցչուհու եղբոր որդին էր և որի թիմում էր Օտարը, չցանկացավ մեկ թիմում լինել նրա հետ։ Օտարը կծկված էր, սպասում էր։ Հեղինակը Օտարի այդ սպասելը համեմատում է մորթելու պատրաստ ոչխարի հետ։ Մադաթը ոչ մի կերպ չէր ցանկանում Օտարի հետ մեկ թիմում լինել, ասելով որ վերջինս աղջկա պես է վազում։ Մի քանի րոպե վեճի, քննարկման արդյունքում հեղինակը առաջարկում է փոխարինվել Մադաթի հետ թիմերով և ուսուցչուհին համաձայնվում է (ոչ այդքան էլ հեշտ)։ Առաջին շարքը պետք է վազեր մինչև Տաք աղբյուր, երկրորդը՝ Սղոցարաններ ու ետ։ Սղոցարաններ վազողները որպես ապացույց պետք է մի բուռ թեփ բերեին։ Խմբերը սկսեցին իրենց վազքը։ Որոշ ժամանակ անց Օտարը ընկնկում է, հեղինակը օգնում է նրան, ապա խորհուրդ է տալիս շնչել քթով, որպեսզի հեշտ լինի վազելը։ Ճանապարհին նրանք վազում էին ուս ուսի տված, ընկերաբար։ Հեղինակը Արտավազդին ասում է, որ նա ետ դառնա, քանի որ ճանապարհը երկար էր և Օտարը արդեն ուժասպառ էր։ Օտարը՝ որ գտել էր ընկեր նրա մեջ, հրաժարվում է։ Հեղինակը հրում է նրան և արագացնում վազքը։ Նա վախենում էր ետ նայել, քանի որ դավաճանել էր ընկերոջը, ընկերոջ աչքերին արցյունք էր։ Ծանր էր նրա վազքը մենակությունից։ Հեղինակը իր այդ վազքը, նվնվացող խիղճը համեմատում է մազութի մեջ թաթախված թռչունի թռիչքի հետ։ Վազքը շուտով նրան Սղոցարաններ է բերում, որտեղից նա վերցնում է երկու բուռ թեփ՝ իր և Օտարի համար։ Թիմի տղաներից մեկին խնդրում է թեփը փոխանցել Օտարին, սակայն վերջինս հրաժարվում է։ Հեղինակը ստիպված ինքն է տալիս թեփը։ Օտարը սկսում է լացել, ասելով որ միայն ինքն է որ չի հասել Սղոցարաններ։ Ընկերը հանգստացնում է նրան և խոստանում, որ ոչ ոքի չի ասի այդ մասին։ Ետ վերադառնեւմ են միասին և երբ արդեն հեռվում երևում է դպրոցը տղան թողնում է Օտարին, ինքը վազում և տեսնում, որ դպրոցում մարդ չկա։ Նա վազում է ուսուցչուհու տուն և տեսնում Մադաթին։ Մադաթը հասել էր և հաղթել էր։ Ուսուցչուհին նայում է տղային և հարցնում, թե ուր է Արտավազդը և պատասխանից հետո տղային թվում է, թե ուսուցչուհին իր մեջ տեսնում է եղբոր սպանողին։ Ուսուցչուհին հիասթափված էր, քանի որ ուզում էր լսել նրանից «Արտավազդը դպրոցում է», բայց Արտավազդը դեռ չէր հասել։

## Կերպարներ
* Արտավազդ
* Հեղինակ-հերոս
* Մադաթ
* ուսուցչուհի

## Տես նաև
* Պատիժը
* Իմ գայլը
* Բաց երկնքի տակ հին լեռներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրանտ Մաթևոսյան (1935)
* Հրանտ Մաթևոսյան. աշխարհի մերկացած նյարդը
* Մեր Մեծերը- Հրանտ Մաթևոսյան

Կատեգորիա:1978 գրքեր
Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ