Աղքատությունը Կամբոջայում

**Կամբոջան** շարունակում է մնալ զարգացող երկրների ցանկում՝ չնայած վերջին ժամանակներս գրանցված տնտեսական աճին։ Չնայած Կամբոջան զգալի քաղաքայնացման փուլում է։ Կամբոջան առաջընթաց է գրանցել աղքատության դեմ պայքարում, և շատ քաղաքացիներ մի փոքր բարձրացել են աղքատության գծից:

## Ակնարկ
### Աղքատության մակարդակը 1990-ականներին
Կամբոջայում աղքատության մակարդակը գնահատելու համար կառավարությունը անցկացրել է իր առաջին լայնածավալ ազգային հարցումը։ Գյուղական վայրերում աղքատության մակարդակը գնահատվել է 45 տոկոս, որը չորս անգամ ավելի է, քան մայրաքաղաքում։ Ուսումնասիրության արդյունքը հնարավորություն է տվել երկրին մշակելու առաջին սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագիրը, որը պետք է մշակվեր 1996-ից 2000 թվականներին։

### Տարածաշրջանային չափումներ
Կամբոջայում աղքատության իրավիճակի գնահատումը բացահայտում է տարածաշրջանային տատանումների օրինաչափություններ։ Որոշ մարզերում աղքատության մակարդակը բարձր է մյուսների համեմատ։ Բարձր աղքատության մակարդակ ունեցող տարածքներից են Ռատանակ Կիրին, Կամպոնգ Թոմը և Պրեահ Վիհերը։ Անցկացված ուսումնասիրության համաձայն՝ Ռատանակ Կիրիում աղքատության մակարդակը կազմել է 55.2 տոկոս, Պրեահ Վիհերում՝ 72.3 տոկոս, իսկ Կամպոնգ Թոմում՝ 75.8 տոկոս։ Հարստության տարածաշրջանային բաշխման անհավասարությունը պայմանավորված է գրագիտության ցածր մակարդակով։

Կամբոջայում մեծ թվով մարդիկ ապրում են աղքատության մեջ, հատկապես գյուղական վայրերում ապրողները։ Համաշխարհային մասշտաբով, գյուղական վայրերում ապրող անհատները գրանցել են պակասի ավելի բարձր մակարդակ՝ համեմատած քաղաքային վայրերում ապրող իրենց հասակակիցների հետ։&nbsp;Կամբոջայի բնակչության մոտ 80 տոկոսը ապրում է գյուղական վայրերում։ 2012 թվականին գյուղական աղքատության մակարդակը կազմել է մոտ 28.8 տոկոս, ինչը կազմում է քաղաքային աղքատության մակարդակի եռապատիկը, որը նույն ժամանակահատվածում կազմում էր 6.4 տոկոս։ Ժամանակի ընթացքում աղքատությունը զգալիորեն նվազել է թե՛ գյուղական, թե՛ քաղաքային բնակավայրերում։ Սակայն, մեկ բան իրական է, որ մնացած աղքատությունն ավելի կենտրոնացած է գյուղական վայրերում։

### Սեռական չափանիշներ
Կամբոջացի կանայք տղամարդկանց համեմատ ավելի բարձր աղքատության մակարդակ ունեն։ Չնայած Կամբոջայում կանանց մասնակցությունը աշխատուժում 2008-2012 թվականների ընթացքում 76 տոկոսից աճել է մինչև 80 տոկոս, զբաղվածության ոլորտում կան ակնհայտ գենդերային անհավասարություններ։ Կանանց չվճարվող տնային աշխատանքներին մասնակցելը սահմանափակում է նրանց տնտեսական առաջընթացը։ Կանայք շարունակում են զգալիորեն մասնակցել խոցելի զբաղվածության ոլորտում, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսության ոլորտում։

Սեռական աշխատավարձերի տարբերությունը մնում է բարձր՝ կանանց կենտրոնացվածության պայմաններում ցածր վարձատրվող աշխատատեղերում, ինչպիսիք են անտառտնտեսությունը և մանրածախ առևտուրը։ Կանանց միայն փոքր տոկոսն է զբաղվում բարձր վարձատրվող աշխատանքային մասնագիտություններով, ինչպիսիք են մենեջերները և տեխնիկները։ Կանայք ունեն ցածր մակարդակի պահանջվող հմտություններ՝ իմաստալից զբաղվածությանը մասնակցելու համար, և նրանք նաև դժվարություններ են ունում խտրականության պրակտիկայի պատճառով։

Երկարաժամկետ հեռանկարում կանայք տղամարդկանց համեմատ ավելի վատ տնտեսական պայմաններում են ապրում, իսկ կանանց գլխավորությամբ տնային տնտեսությունների թվի աճը վատթարացնում է իրավիճակը։ Կրկին, կանայք հիմնական խնամողներն են, և նրանք շատ գումար են ծախսում տնային սպառման վրա։ Հետևաբար, նրանք ավելի քիչ գումար ունեն խնայելու կամ ակտիվներ գնելու համար։

## Աղքատության նվազեցման միջոցառումներ
Կամբոջայի կառավարությունը բազմաթիվ եղանակներ է մշակել աղքատության մակարդակը նվազեցնելու համար։ Օրինակ, այն 2002 թվականին ներդրել է Ազգային աղքատության կրճատման ռազմավարությունը, որի նպատակն է եղել երկրում աղքատության մակարդակի կրճատումը։ Կառավարությունը մշակում է ռազմավարություններ, որոնք կնպաստեն երկրում ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների (ՈՒՕՆ) աճին։ Կառավարությունը նաև ողջունել է ՀԿ-ների մասնակցությունը աղքատության վերացման գործում։ Հաշվի առնելով, որ 2002 թվականին մեկնարկած ռազմավարությունը քիչ հաջողություն է ունեցել, կառավարությունը վերանայել է իր քաղաքականության շրջանակը՝ ապահովելու համար ՀԿ-ների ավելի մեծ ներգրավվածություն և աղքատության վերացման գործընթացի ավելի լավ համակարգում։

Այն մշակել է Երկրորդ սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագիրը (ՍՏԶՊ II), որը կվերացներ առաջադրանքների կրկնությունը և թույլ կտար ավելի ներառական մոտեցում ցուցաբերել, այլ ոչ թե կառավարությունը կրեր երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակի բարելավման ողջ բեռը։ Կամբոջայի զարգացման խորհրդի (CDC) համաձայն՝ կառավարությունը ողջունում է ՀԿ-ների ներդրումը երկրում աղքատության վերացման գործում։ ՀԿ-ների հետ աշխատանքը ղեկավարվում է Ուղղանկյուն ռազմավարությամբ, որը դիտարկում է այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են խաղաղությունը, զարգացման գործում գործընկերությունը, տարածաշրջանային և միջազգային ինտեգրացիան, ինչպես նաև բարենպաստ ֆինանսական և մակրոտնտեսական միջավայրի ստեղծումը։

2013 թվականին Կամբոջայի կառավարությունը իրականացրել է «Ուղղանկյուն ռազմավարություն՝ III փուլ»՝ աճի, զբաղվածության, հավասարության և արդյունավետության համար։ Այս ռազմավարությունը կենտրոնացած էր միջինում 7% տնտեսական աճի ապահովման, քաղաքացիների, մասնավորապես՝ երիտասարդների համար ավելի շատ աշխատատեղերի ստեղծման, աղքատության տարեկան 1%-ով կրճատման և ինստիտուցիոնալ կարողությունների ու կառավարման ամրապնդման վրա։

## Աղքատության նկատմամբ խոցելիության աճ
Կամբոջայում աղքատության զգալի անկում է գրանցվել, սակայն աղքատությանը կրկին անցնելու մեծ հավանականություն կա։ Կամբոջայում աղքատության մակարդակը 2004 թվականի 52.2 տոկոսից նվազել է մինչև 20.5 տոկոս 2011 թվականին։ Սակայն, անհատների մեծ մասը աղքատությունից անցում է կատարել խոցելի վիճակի՝ աղքատ դառնալու համար միայն։ Անհատների մեծ մասը տեղափոխվել է միայն աղքատության գծից մի փոքր վերև։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ օրական մոտ 0.30 ԱՄՆ դոլարի փոքր ցնցումը, որը հավասար է երկու ջրի շշի գնին, կհանգեցնի Կամբոջայում աղքատության մակարդակի կրկնապատկմանը։ Աղքատության գծին մոտեցող անհատների մեծ թիվը կարող է բազմաչափ աղքատության մեջ ընկնել, եթե ցնցումներ ապրեն երաշտի, գործազրկության կամ հիվանդության պատճառով։ 2018 թվականի դրությամբ, ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի զեկույցը ցույց է տվել, որ կամբոջացիների առնվազն երեսունհինգ տոկոսը դեռևս ապրում է աղքատության մեջ։

Աղքատության բոլոր ձևերի վերացումը մնում է մարդկության առջև ծառացած ամենակարևոր մարտահրավերը։ Կամբոջան ոչնչով չի տարբերվում, քանի որ նույնիսկ աղքատությունից դուրս գալու զգալի քայլերից հետո երկրում մեծ թվով մարդիկ խոցելի են աղքատանալու համար։ Անհատները աղքատությունը տարբեր ձևերով են ապրում իրենց կյանքում, այդ թվում՝ առողջապահական ծառայություններից օգտվելու անկարողությամբ, իրենց կարիքները հոգալու համար բավարար եկամուտ չվաստակելով և ուսումն ավարտելու անկարողությամբ։ Այդպիսին է իրավիճակը Կամբոջայում, որտեղ մեծ թվով մարդիկ աշխատում են գյուղատնտեսության և ոչ ֆորմալ զբաղվածության ոլորտում։

## Աղքատության ցուցանիշներ
### Մակրոտնտեսագիտություն
Մակրոտնտեսական ցուցանիշները բացահայտում են Կամբոջայի ընդհանուր տնտեսության աղքատության աստիճանը։ Կամբոջան 2014 թվականին գրանցել է 16.7 միլիարդ դոլարի համախառն ներքին արդյունք, ինչը նշանակում է, որ երկիրը կազմում է ամբողջ ԱՍԵԱՆ տարածաշրջանի տնտեսական գործունեության ընդամենը 0.7 տոկոսը: ՀՆԱ-ի ցածր մակարդակը երկիրը դասեl 1 տարածաշրջանի ամենաաղքատ երկրների շարքում։ Միևնույն ժամանակ, Կամբոջան գրանցեց ավելի բարձր համեմատական տնտեսական ցուցանիշներ՝ համեմատած ԱՍԵԱՆ-ի մյուս երկրների հետ։

### Աշխատուժի բնութագրեր
Գյուղացիական մեծ թվով մարդիկ զբաղվում են գյուղատնտեսական գործունեությամբ։ Երկրում բնակվող մարդկանց մեծ մասը զբաղված է գյուղատնտեսությամբ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Կամբոջայում զբաղված բնակչության ընդհանուր թվի մոտ 33.3 տոկոսը աշխատում է գյուղատնտեսության ոլորտում: Ինչպես մյուս զարգացող երկրներում, գյուղատնտեսությամբ զբաղվող քաղաքացիները խոցելի են կլիմայական ցնցումների, այդ թվում՝ ջրհեղեղների և երաշտի նկատմամբ։ Միևնույն ժամանակ, գյուղատնտեսական արտադրանքի գները, հավանաբար, ցածր կլինեն դրանց մեծ առաջարկի պատճառով, հատկապես չորային սեզոնից հետո։

Կամբոջայում լայնորեն տարածված է աշխատատեղերի անվտանգության պակասը։ Կամբոջացիների մեծ մասն աշխատում է ոչ ֆորմալ հատվածում և բախվում է զբաղվածության լայնածավալ խոցելիության։ Կամբոջայի Ազգային վիճակագրության ինստիտուտի (NIS) կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ քաղաքացիների 60.2 տոկոսը աշխատում է ոչ ֆորմալ հատվածում: Անհապաղ աշխատանքի ոլորտում աշխատող անհատների թիվն էլ ավելի մեծ է, երբ խմբին ավելացվում են գյուղատնտեսական ոլորտում աշխատողները։

Աշխատանքային անապահովությունը լայնորեն տարածված է ոչ ֆորմալ հատվածում, և անհատները կարող են արագ դառնալ գործազուրկ։ Պատահական ոլորտում զբաղվածությունը ցածր աշխատավարձ է բերում, և աշխատողները հազիվ թե կարողանում են խնայողություններ անել իրենց տնտեսական վիճակը բարելավելու համար։ Ոչ ֆորմալ հատվածի զբաղվածությունը չունի ապահովագրություն և կենսաթոշակային նպաստներ, այդպիսով վատթարացնելով արդեն իսկ աղքատացած անհատների ֆինանսական վիճակը։

Կամբոջայում երիտասարդների գործազրկության մակարդակը բարձր է։ 2014 թվականին երկրում գրանցվել է գործազրկության ցածր մակարդակ՝ մոտ 0.3 տոկոս։ Այնուամենայնիվ, աշխատաշուկայի մանրամասն գնահատումները ցույց են տալիս երիտասարդների գործազրկության խնդրահարույց և բարձր մակարդակ, հատկապես քաղաքային բնակավայրերում ապրող երիտասարդների շրջանում։ Կամբոջայի ազգային վիճակագրության ինստիտուտի կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ 15 տարեկանից բարձր մոտ 202,304 կամբոջացի գործազուրկ է: Երիտասարդների գործազրկության բարձր մակարդակը նպաստում է ընտանեկան մակարդակում կախվածության բարձր հարաբերակցությանը և ընտանեկան մակարդակում առկա ռեսուրսների վրա ճնշման մեծացմանը։

Գործազրկությունը նպաստում է եկամտի պակասին և կենսամակարդակի ցածր մակարդակին։ Բացի այդ, ներկայումս նկատվում է գյուղատնտեսությունից դեպի արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտ անցման միտում։ Այնուամենայնիվ, արդյունաբերություններում արտադրողականության լճացում կա։ Այնուամենայնիվ, ոլորտային տեղաշարժերը շատ բան չեն նպաստել բարձր հմտություններ պահանջող մասնագիտություններում զբաղվածության ստեղծմանը։

## Առողջական վատ արդյունքներ
Սանիտարական և ջրամատակարարման հաստատությունների հասանելիության բացակայությունը շարունակում է լուրջ մարտահրավեր լինել առողջապահական համակարգի համար։ Գյուղական բնակչության միայն 18 տոկոսն ունի բարելավված սանիտարական և ջրամատակարարման հնարավորություններ: Ավելին, գյուղական վայրերում ապրող անհատների միայն 56 տոկոսն ունի խմելու ջրի հասանելիություն։ Ինչպես շատ այլ զարգացող երկրներում, երկրում տարածված հիվանդությունների մեծ մասը պայմանավորված է ջրի և սանիտարական խնդիրների հետ։

Կամբոջայում մանկական մահացության բարձր մակարդակ կա՝ թերսնման և դրա հետ կապված բարդությունների պատճառով։ Կամբոջայում մանկական մահացության մակարդակն ավելի բարձր է, քան Հարավարևելյան Ասիայի Ազգերի Ասոցիացիայի (ԱՍԵԱՆ) տարածաշրջանի ցանկացած այլ երկրում։ Կամբոջայում մահացության մակարդակը բարձր է՝ մոտ 30 տոկոs: Ավելին, փոքր երեխաների մահվան հինգ հիմնական պատճառներից մեկը թերսնումն էր, որը կազմում է մահերի 11 տոկոսը։

Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ երկրի գյուղական վայրերում ապրող երեխաների 30 տոկոսը թերքաշ է։ Բարձր քաշ ունեցող երեխաների թվի հետ կապված իրավիճակը շարունակվում է, չնայած սննդի ընդունման ավելացմանն ուղղված կառավարության ձեռնարկած միջոցառումներին։ Քաշի պակաս ունեցող երեխաների մեծ թիվը մեծապես կապված է ոչ ճիշտ սննդակարգի հետ։

Կամբոջայի քաղաքային աղքատները տեղափոխվում են քաղցած օրերի միջև (մեկ կամ երկու անգամ ցածրորակ բրնձի կերակուր՝ ձկան սոուսով կամ թթու ապուրով), կշտացնող օրերի (երկու անգամ ավելի լավ որակի բրնձի կերակուր և բանջարեղենով ու ձկով ապուր) և լավ օրերի (երեք անգամ բարձրորակ բրնձի կերակուր, բազմազան բանջարեղեն և սպիտակուց, ինչպես նաև մրգեր) միջև։ Սննդային անվտանգության վրա ազդում են պարտքերը, բնական աղետները, հանրային անվտանգության անբավարար ցանցը և ցածր ու անկանոն եկամուտները:

Կամբոջան շարունակում է պայքարել ապրելակերպի հետ կապված հիվանդությունների, փողի դիմաց սեռական աշխատանքի և վատ կենսապայմանների դեմ։ Երկրում առկա լուրջ առողջապահական խնդիրներից են տուբերկուլյոզը, մալարիան և լուծային հիվանդությունները։ Մոտավորապես 75,000 մարդ ապրում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով: ՄԻԱՎ վարակի տարածվածության մակարդակը կազմում է չափահաս բնակչության 0.6 տոկոսը։ Միայն 2014 թվականին երկիրը մոտ 50.2 միլիոն ԱՄՆ դոլար է ծախսել ՄԻԱՎ-ի հետ կապված խնդիրների լուծման վրա։ Հիվանդությունները աղքատության ցուցանիշ են և երկարաժամկետ հեռանկարում տարածում են աղքատությունը, քանի որ հանգեցնում են զգալի քանակությամբ գումարի օգտագործմանը, որը այլապես կօգտագործվեր տնտեսական զարգացման համար։

## Կրթության ցածր արդյունքներ
Տնտեսական դժվարությունները նպաստում են երկրում կրթության ցածր արդյունքներին։ Կրթությունը թանկ է այն անհատների համար, ովքեր չեն կարողանում բավարարել մարդկային հիմնական կարիքները։ Երկրում դպրոցից դուրս մնալու բարձր մակարդակ կա, քանի որ փոքր երեխաները աշխատանք են փնտրում իրենց տնտեսական կարիքները հոգալու համար։ Պետությունը շարունակում է ապրել անգրագիտության բարձր մակարդակով։

2011 թվականին 25 տարեկանից բարձր մեծահասակների միայն 29 տոկոսն էր ստացել տարրական դպրոցական կրթություն, բացի այդ, 15-ից 24 տարեկան անհատների շրջանում անգրագիտության մակարդակը կազմում է 11.1 տոկոս։ Դպրոցներում ընդգրկվածության մակարդակի դիտարկումը ցույց է տալիս, թե որքանով է աղքատությունը խոչընդոտում երկրում մեծ թվով երեխաների կրթական առաջընթացին։ 2011 թվականին տարրական դպրոցում աշակերտների ընդգրկվածության մակարդակը կազմել է 48.8 տոկոս, մինչդեռ միջնակարգ դպրոցներում զուտ ընդգրկվածության մակարդակը կազմել է 54.2 տոկոս։ Ընդհանուր առմամբ, Կամբոջայում կրթության արդյունքները ցածր են աղքատ երկրների միջին մակարդակից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կամբոջա