Իսրայել Էպշտեյն

մինի|Իսրայել Էպշտեյն, 1936/1937, Յանան, այն ժամանակվա Չինական Խորհրդային Հանրապետության մայրաքաղաք
**Իսրայել Էպշտեյն** (), լեհական ծագմամբ չինաստանցի գրող և լրագրող։ Նա Չինաստանի այն քիչ թվով քաղաքացիներից մեկն էր, որոնք ունեին ոչ չինական ծագում, սակայն անդամակցում էին Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։

## Վաղ կյանք
Իսրայել Էպշտեյնը ծնվել է 1915 թվականի ապրիլի 20-ին Վարշավայում՝ հրեա ծնողների ընտանիքում։ Վարշավան այն ժամանակ Լեհական թագավորության մաս էր կազմում, որն էլ գտնվում էր Ռուսական կայսերական վերահսկողության տակ։ Նրա հայրը բանտարկվել էր ցարական Ռուսաստանի իշխանությունների կողմից աշխատավորների ապստամբությունը ղեկավարելու համար, իսկ մայրը աքսորվել էր Սիբիր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Էպշտեյնի հոր վաշտը ուղարկվել էր Ճապոնիա։ Երբ գերմանական բանակը մոտեցել է Վարշավային, մայրը և Էպշտեյնը փախել են, և միացել Իսրայելի հորը։ Քանի որ նրա ընտանիքը մի քանի վայրերում հակահրեական տրամադրությունների էր բախվում, 1917 թվականին Էպշտեյնը երկու տարեկան հասակում ծնողների հետ տեղափոխվեց Չինաստան, և նրանք 1920 թվականին բնակություն հաստատեցին Թիենծինում։ Էպշտեյնը մեծացել է Չինաստանում։

## Կարիերա
Իսրայել Էպշտեյնը լրագրության ոլորտում իր աշխատանքը սկսել է դեռ 15 տարեկանում, երբ հոդվածներ էր գրում Թիենծինում հրատարակվող *«Պեկին և Թիենծին Թայմս»* անգլերեն լեզվով թերթում։ Նա «United Press»-ի և այլ արևմտյան լրատվական գործակալությունների համար լուսաբանել է Ճապոնիայի ներխուժումը Չինաստան։ 1938 թվականի աշնանը նա միացավ Չինաստանի պաշտպանության լիգային, որը հիմնադրել էր Սուն Ցինլին՝ Սուն Յաթսենի կինը՝ չինական գործի հրապարակայնացման և միջազգային աջակցություն ստանալու նպատակով։ 1941 թվականին նա կեղծ լուրեր տարածեց իր մահվան մասին՝ որպես խայծ իրեն ձերբակալել փորձող ճապոնացիների համար։ Ապատեղեկատվությունը նույնիսկ հրապարակվեց *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]* օրաթերթում տպագրված կարճ հոդվածում։

Էդգար Սնոուի գրքերից մեկը վերլուծելուց հետո, Էպշտեյնը և Սնոուն անձամբ ծանոթացել են, և Սնոուն նրան ցույց է տվել իր *«Կարմիր աստղը Չինաստանի վրայով»* աշխատությունը նախքան գրքի պաշտոնական հրատարակումը։ Նա խորապես ազդվել էր Սնոուի աշխատանքներից և մասնակցել Չինաստանում ժողովրդավարական շարժմանը՝ դառնալով Սնոուի *«Ժողովրդավարություն»* ամսագրի խմբագիր։ 

1934 թվականին Իսրայելն ամուսնացել է Էդիթ Էպշտեյնի հետ, որից նա բաժանվեց 1940-ականների սկզբին։ 1944 թվականին Էպշտեյնն առաջին անգամ այցելում է Մեծ Բրիտանիա, և հինգ տարով բնակություն հաստատում Միացյալ Նահանգներում իր երկրորդ կնոջ՝ Էլսի Ֆեյրֆաքս-Չոլմլիի հետ։

Ճապոնական կայսերական համակենտրոնացման ճամբարից փախչելուց հետո, նա աշխատանքի է անցնում «*Allied Labor News*» ամսագրում՝ դառնալով օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։ Նա 1947 թվականին հրատարակում է իր *«Անավարտ հեղափոխությունը Չինաստանում»* գիրքը։  Նրա գիրքը *«Նյու Յորք Թայմս»*-ում ոգևորությամբ ուսումնասիրել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի դասախոս Օուեն Լատիմորը։

1951 թվականին նախկին կոմունիստ Էլիզաբեթ Բենթլին ԱՄՆ Սենատի ներքին անվտանգության հանձնաժողովում վկայություն է տվել, որ. «Իսրայել Էպշտեյնը երկար տարիներ Չինաստանում եղել է ռուսական գաղտնի ոստիկանության անդամ»:

Շատ տարիներ անց, նրա կինը՝ Ֆեյրֆաքս-Չոլմլին, Չինաստանում և ամբողջ աշխարհում չինարեն լեզվի ուսանողներին հայտնի է դարձել որպես Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում հրատարակված ամենատարածված չինարեն-անգլերեն բառարաններից մեկի հեղինակ։ Ֆեյրֆաքս-Չոլմլիի մահից հետո, 1984 թվականին, Էպշտեյնն ամուսնացավ իր երրորդ կնոջ՝ Հուան Հուանբիի հետ։
մինի|Էպշտեյնը (առաջնագիծ, աջից երկրորդը) 1944 թվականին այցելել է Յանան Մաոյի (վերևում՝ աջից) հետ։
1951 թվականին Սուն Ցինլինը նրան հրավիրել է Չինաստան վերադառնալ իր կնոջ՝ Ֆեյրֆաքս-Չոլմլիի հետ։  Այնտեղ Էպշտեյնը ծառայել է որպես խորհրդական *«Ժողովրդական Չինաստան» ամսագրում (Ռենմին Ճոնկուո)*, որը *«Պեկինյան ակնարկ»* ամսագրի նախորդն էր։  Սունի հետ նա հիմնադրել է *«Չինաստանի վերակառուցում»*  ամսագիրը, որը հետագայում վերանվանել է *«Չինաստանն Այսօր»*: Էպշտեյնը նաև աշխատել է *Մաո Ցեդունի «Ընտրյալ ստեղծագործությունների»* թարգմանության վրա:  Նա *«China Today»* -ի գլխավոր խմբագիրն էր մինչև 70 տարեկանում թոշակի անցնելը։ *«China Today»-*ում աշխատելու ընթացքում նա 1957 թվականին դարձել է Չինաստանի քաղաքացի, իսկ 1964 թվականին՝ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1955, 1965 և 1976 թվականներին Էպշտեյնը այցելեց Տիբեթ, և այդ երեք այցելությունների հիման վրա 1983 թվականին հրատարակեց *«Tibet Transformed»* գիրքը։

## Ազատազրկում
Էպշտեյնը երկու անգամ բանտարկվել է, առաջին անգամ Ճապոնիայի կայսրության, իսկ ավելի ուշ՝ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կողմից։

1941 թվականին Փերլ Հարբորի վրա հարձակումից հետո Իսրայելին ճապոնական իշխանությունները տեղափոխել են համակենտրոնացման ճամբար։ Նա այնտեղից փախուստի է դիմել մի քանի այլ բանտարկյալների հետ միասին։ 

Մշակութային հեղափոխության ժամանակ, Ճոու Էնլայի դեմ դավադրության մեղադրանքով, նա 1968 թվականին բանտարկվել է Պեկինի հյուսիսում գտնվող Ցինչեն բանտում։ 1973 թվականին նա ազատ է արձակվել, և Ճոուն իրենից պաշտոնապես ներողություն է խնդրել։ Իսրայելի արտոնությունները վերականգնվել են։ Չնայած 5 տարվա ազատազրկմանը՝ նա մինչև իր մահը հավատարիմ է մնացել կոմունիզմի իդեալներին։ Իսրայել Էպշտեյնը 1983 թվականին ընտրվել է Չինաստանի Ժողովրդական Քաղաքական խորհրդատվական համաժողովի Ազգային կոմիտեի մշտական կոմիտեի անդամ։

## Մահ
Իր կյանքի ընթացքում Իսրայել Էպշտեյնին մեծարել են չինական քաղաքական առաջնորդներ Ճոու Էնլայը, Մաո Ցեդունը, Դեն Սյաոպինը, Ցյան Ցեմինը և Հու Ցինտաոն։ Էպշտեյնը մահացել է 2005 թվականի հունիսի 2-ին, Պեկինում։ Նրա հուղարկավորությունը տեղի ունեցավ  2005 թվականի հունիսի 3-ին, ժամը 09:30-ին, Պեկինի Շիցինշան շրջանի Պապաոշան հեղափոխականների գերեզմանատանը։ Արարողությանը մասնակցեցին Չինաստանի կառավարության բազմաթիվ պաշտոնյաներ, այդ թվում՝  նախագահ Հու Ցինտաոն, վարչապետ Վեն Ցյաբաոն, ինչպես նաև Քաղբյուրոյի մշտական կոմիտեի անդամներ Ցյա Ցինլինը և Լի Չանչունը։ Հուղարկավորությունից հետո նրա մարմինը դիակիզվել է։

## Հրապարակված աշխատանքներ
* *Ժողովրդական պատերազմը*, Վ. Գոլանց, 1939, 384 էջ
* *Ես այցելում եմ Ենան. Ականատեսի վկայությունը Հյուսիսարևմտյան Չինաստանի կոմունիստների կողմից ղեկավարվող ազատագրված տարածքների մասին*, Ժողովրդական հրատարակչություն, 1945, 94 էջ
* *«Նշումներ ազգայնական Չինաստանում աշխատանքային խնդիրների վերաբերյալ»*, 1980, 159 էջ
* *Իմ չինական աչքը. հրեայի հուշագրությունները*, Long River Press, 2005, 358 էջ
* *Պատմությունը չպետք է մոռացվի*, 2005

## Արտաքին հղումներ
* «Նյու Յորք Թայմս» մահախոսականը՝ Դուգլաս Մարտինի կողմից
* Մահախոսական «People's Daily» առցանց
* Հետահայացք, ''China Today''
* Կենսագրությունը՝ ''Չինաստանի Տիբեթի տեղեկատվական կենտրոնի'' կողմից
* «Սինհուա» լրատվականը հուղարկավորության մասին
* Չինաստանում կյանքի մասին պատկերացումներ, ''China.org.cn''
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:2005 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անձինք լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհեր
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Չինացի գրողներ
Կատեգորիա:Չինացիներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ