open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարի աղջիկ

մինի|Սարի աղջիկը հայկական երգ է նախագծի պաստառ
«**Սարի աղջիկ**» հայկական ժողովրդական երգ, որը նաև տարածված է Իրանում, Իրաքում, Թուրքիայում և Ադրբեջանում։ Ադրբեջանը և Թուրքիան ժխտում են երգին հայկական ծագումը և շեշտում են թե ադրբեջանական/թուրքական ծագում ունի «Սարի աղջիկ» երգը։ Երգի մեղեդային կառուցվածքը, հիմքն ու լադերը հայկական են։ Միայն հայերեն տարբերակում են բառերը վանկերով համապատասխանում մեղեդու կառուցվածքին, իսկ թուրքերեն ու ադրբեջաներեն թարգմանություններում (վերնագրված է «Սարի գելին») անհամապատասխանություն կա։ Այս վիճելի մեղադրանքների դեմ հայ ժողովուրդը մեղադրում է, որ երգը թուրքերի կողմից գողացվել ու թրքացվել է։ Երգը հայտնի էր Թուրքիայի հայաբնակ գավառներում դեռևս 19-րդ դարում։ Երգը հայտնի է վիրահայերի շրջանում, քանի որ նրանց մեծ մասն Էրզրումից Ցեղասպանության տարիներին ու դրանից հետո գաղթած հայերն են և նրանց սերունդները։ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների սերունդները երգը երգում են աշխարհի տարբեր երկրներում։

2009 թվականին Թուրքիան հակահայկական և Հայոց ցեղասպանությունը ժխտող ֆիլմ է ցուցադրել թուրք երեխաների դպրոցներում «Սարը Գելին» (Sarı Gelin) անունով։ Երգի թուրքական տարբերակում թուրքը սիրահարվում է հայուհուն, սիրո պատմությունը տեղի է ունենում Էրզրումում, որի բնակչության 50%-ը մինչև Ցեղասպանությունը կազմում էին հայերը։

## Կատարումներ
Բացի նրանից, որ երգը երգել են Հայոց Ցեղասպանությունից փրկվածների սերունդները Վրաստանում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Լատինական Ամերիկայի երկրներում, Սիրիայում, Լիբանանում, Իրանում, Ավստրալիայում, երգը բավականին հայտնի է եղել Խորհրդային Հայաստանում։

Հաշվի առնելով երգի տարածվածությունը ժողովրդական լայն զանգվածների շրջանում՝ հայ անվանի երգիչ-երաժիշտները խորհրդային տարիներին ստանձնել են դրա ձայնագրությունը մի քանի հայերեն տարբերակներով։ Մեզ հասած ձայնագրությունները ստեղծվել են 1930-70-ականների ընթացքում. առավել ճանաչվել ու սիրվել են Շարա Տալյանի, Ֆլորա Մարտիրոսյանի, Պավել Լիսիցյանի, Ռուբեն Մաթևոսյանի կատարումները։ Մեր ժամանակներում երգը կենդանի է մնացել մարդկանց հիշողության մեջ Ֆլորա Մարտիրոսյանի, Արտո Թունջբոյաջյանի կատարումներով, Ջիվան Գասպարյանի, Գևորգ Դաբաղյանի դուդուկային մեղեդային մատուցմամբ։

Թուրքիայում բնակվող Արամ Տիգրան անունը կրող հայ երգիչը մշակել է երգի քրդերեն տարբերակը, որտեղ սակայն պահպանված է «Սարի աղջիկ» արտահայտությունը։ Ընդ որում, երգը հայերեն են կատարել նաև քուրդ երգչուհի Նիլյուֆեր Աքբարը, թուրք ճանաչված երգիչ Յավուզ Բինգյոլը։ Վերջին շրջանում Ադրբեջանը կրկին աղմուկ բարձրացրեց. «The Voice» երաժշտական լայնամասշտաբ նախագծի թուրքական «Թուրքիայի ձայնը» տարբերակում երգը հաճախ են կատարում՝ այն նշելով որպես «ժողովրդական» կամ «անհայտ հեղինակի», սակայն ոչ երբևէ «ադրբեջանական»։

## Երգի տեքստը

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական երգեր
Շարջա

**Շարջա** (` *ալ-շարիկա*), տարածքով 3-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ում, Շարջայի Էմիրության վարչական կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ 519 հազար մարդ (2003)։

## Պատմություն
Շարջայի ներկայիս տեղում, բնակվել են դեռ շատ վաղուց։ Առևտրի ծաղկումը XIX դարում դարձրեց քաղաքը կարևորագույն նավահանգիստ։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Պարսից ծոցի ափին, մայրաքաղաք Աբու Դաբիից հյուսիս-արևելք, Դուբայի և Աջմանի հարևանությամբ, վերջիններիս հետ ստեղծելով քաղաքային ագլոմերցիա։ Վերջին 20 տարիների ընթացքում քաղաքը բավականին ընդլայնվել է, հավաքելով իր մեջ մերձքաղաքային բնակավայրերը։ Հիմա Շարջան զբաղեցնում է 70 կմ² տարածք, արդյունաբերական թաղամասերը հյուսիսից և արևելքից ձգված են մի քանի կիլոմետրով դեպի անապատ։ Քաղաքի կենտրոնը սակայն մինչ օրս մնում է մոտիկ ծոցին։

## Տրանսպորտ
Քաղաքում գտնվում է նավահանգիստ և խոշոր միջազգային օդանավակայան, որը գործում է 1932 թվականից։

## Կրոն
Էմիրությունում և քաղաքում գործում են ամենաավանդական մուսուլմանական երևույթները ամբողջ երկրի մասշտաբով։

## Պատկերասրահ
 
File:Armenian Apostolic church in Shardja (general view).jpg| Հայ առաքելական եկեղեցին Շարդյայում (ընդհանուր տեսարան)
File:Armenian Apostplic church in Shardga (Inner view).jpg|  Հայ առաքելական եկեղեցին Շարդգայում (ներքին տեսարան)
File:Armenian Apostolic Church in Sharja (the main gate).jpg|Հայ առաքելական եկեղեցին Շարջայում (գլխավոր դարպաս)
File:Cross near the Arnenian church, Sharja.jpg| Խաչ եկեղեցու մոտ
File:In the Shardja armenian primary school.jpg| Շարջայի տարրական հայկական դպրոցում
File:Armenian alphabet on the wall of primary school.jpg| Հայկական այբուբենը տարրական դպրոցի պատին


## Արտաքին հղումներ
* Շարջա  - ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը

Կատեգորիա:1833 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Համացանցային ժարգոն

մինի|Համացանցի ժարգոնային եզրույթներից մի քանիսը
**Համացանցային ժարգոն** են կոչվում այն բառերը, արտահայատությունները, որոնք տարածում և հաճախ ստեղծում են համացանց գործածողները։ Այդ բառերը հաճախ ստեղծում են ստեղնահարվածները խնայելու նպատակով, իսկ շատերն էլ օգտագործում են միևնույն հապավումները տեքստային հաղորդագրություններում և անհապաղ հաղորդման ժամանակ։ Սեղմանունները (acronyms), ստեղնաշարի պայմանանշանները և կարճեցված բառերը համացանցային ժարգոնում ընդունված հապավման մեթոդներ են։
Բացի այդ, համացանցային ժարգոնի նոր տարատեսակներ, ինչպիսին են leet-ը կամ Lolspeak-ը, զարգանում են ոչ թե ժամանակ խնայելու նպատակով, այլ որպես ներխմբային լեզուներ։ leet speak-ում տառերը կարող են փոխարինվել նման տեսք ունեցող ստեղնահարվածներով։

## Համացանցային ժարգոնի ծագումը

1975 թվականին Ռաֆայել Ֆինկելը Սթենֆորդում կազմեց նենգորդային (hacker) ժարգոնի հավաքածու՝ Ժարգոնի նշոց (Jargon File), այնպիսի տեխնիկական մշակույթներից, ինչպիսին են MIT AI Lab-ը, Stanford AI Lab-ը (SAIL), ինչպես նաև ARPANET AI/LISP/PDP-10-ի այլ հին համայնքներից։ Այդ ցուցակից ներկայումս որպես համացանցային ժարգոն գործածվող երկու արտահայտություններն են "flame"-ը և "loser"-ը։ Մինչև 1990 թ. Ժարգոնի նշոցը հարստացավ երկու վերջնասարքերի (terminal) միջև խոսելու կերպում օգտագործվող համառոտագրերի օրինակներով (օրինակ՝ "BTW", "FYI" և "TNX"), ինչպես նաև Usenet-ում և Compuserve-ի նման նոր առևտրային ցանցերում օգտագործվող որոշ ժարգոնային արտահայտություններով (օրինակ՝ "LOL", "ROTF" և "AFK")։

Ներկայումս օգտագործվող ժարգոնային որոշ եզրերի ծագմանը նվիրված Computerworld-ի հոդվածում հղում է արվում դեռևս առցանց Fidonet-ի 1989 թվականի մի հոդվածի, որտեղ բացի մեծատառերով գրվող համառոտագրերից ("LOL" և "BRB"), նշվում են նաև հուզապատկերակները (emoticons)։


Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Գրառում (ինֆորմատիկա)

Ինֆորմատիկայի ոլորտում գրառման իրադարձությունների հասկացությունը կամ logging -ը նշանակում է բոլոր իրադարձությունների կամ տվյալների պահպանումը մի փաստաթղթում կամ տվյալների բազայում։ Այդ փաստաթուղթի կամ անգլերենով Log file-ի մեջ են պահպանվում բոլոր իրադարձությունները։ Պահպանված տեղեկատվությունը դասակարգվում է ժամանակագրորեն, թույլ տալով վերլուծել քայլ առ քայլ ներքին գործունեության ընթացքը և վերջինիս փոխհարաբերությունները իր շրջապատում։

## Ստուգաբանությունը

Անգլերենում log տերմինը նշանակում է այցելությունների մատյան կամ նավամատյան, որտեղ նավապետը գրանցում է այցելության կամ նավարկության ժամանակ տեղի ունեցած բոլոր իրադարձությունները։

## Հնարավորությունները

Գրանցումների պահպանումը հնարավորություն է տալիս կիրառել այնպիսի հնարավորություններ, ինչպիսին է օրինակ՝ դիտել վերջին բացված փաստաթղթերը կամ վերջին կիրառված հրամանները կամ էլ վերջին այցելած կայքերը։

## Կիրառությունը

Գրանցման այդ տեխնոլոգիան կարևոր դեր է խաղում տեղեկատվության անվտանգության ոլորտում։ Այս պարագայում պահպանված իրադարձություն են համարում համակարգային մուտքերը, ֆայլերի փոփոխություները և այլն։ Այդ իրադարձությանը վերագրվում է մի տող, որ ճշգրտորեն նշում է ամսաթիվը, ժամը, րոպեն և վայրկյանը, և որտեղ է այն տեղի ունեցել։ 
Իրադարձությունների պահպանումները կարող են նաև ունենալ իրավաբանական կարևորություն, օրինակ՝ ինտերնետ մատակարարող մի կազմակերպություն, իրավաբանական անհրաժեշտության դեպքում, կարող է տալ իր բաժանորդների ինտերնետային կայքերի միացուների գրառումների պատմութունը։

Կատեգորիա:Թվային տեխնոլոգիաներ
Աֆյոնքարահիսար

**Աֆյոնքարահիսար** (), քաղաք է Թուրքիայում, Կենտրոնական Անատոլիական սարահարթի արևմտյան մասում, ծովի մակարդակից 1034 մ բարձրության վրա, Աքար գետի միջին հոսանքում։ Աֆյոնքարահիսարը համանուն մարզի վարչական կենտրոնն է, երկրի երկաթուղային և ճանապարհային կարևոր հանգույց։ Ունի հաշիշի հումքի մշակման գործարան, ցեմենտի և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Բնակչությունը 160000 մարդ է, ըստ 2008 մարդահամարի։

## Ստուգաբանություն
Աֆյոնքարահիսարը գտնվում է սև փրփրաքարային ժայռի՝ Կալեի (200մ) ստորոտում, որի պատճառով էլ կոչվել է «քարահիսար» («Սև ժայռ»)։ Որպեսզի տարբերվի մյուս «քարահիսարներից» (Թուրքիայի տարածքում կա հինգ այլ «քարահիսար»), սրան տվել են Աֆյոնքարահիսար անունը՝ քաղաքի շրջակայքում աֆիոնի (ափիոն) մշակման և մեծագնման կենտրոն լինելու պատճառով։ Ավելի վաղ կոչվել է քարահիսար ի Սահիբ և Աֆիոնի Սև դղյակ։

## Հայերը Աֆյոնքարահիսարում
Հայերը Աֆյոնքարահիսարում բնակվել են երեք դարից ավել, 16-րդ դարի վերջից մինչև Մեծ Եղեռնի օրերը։ 1914 թվականին Աֆյոնքարահիսարում 27000 մարդ էր բնակվում, որոնցից 8000-ը հայ։ Ըստ այլ աղբյուրի 1915 թվականին հայերը 15000 էին, թուրքերի 45000-ի դիմաց։ Քաղաքում գործում էին երկու առաքելական (սուրբ Աստվածածին, սուրբ Թորոս) և մեկ բողոքական եկեղեցի, հայկական վեց վարժարան և մեկ մանկապարտեզ։ Հայերը քաղաքաբնակ էին՝ հիմնականում արհեստավորներ կամ առևտրականներ, շրջակա գյուղերում հայեր չէին ապրում։ Մի մասը զոհվել է 1895 թվականի համիդյան ջարդերի ժամանակ, մյուսը 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։

## Քույր-քաղաքներ
* , Համմ (2006)
* , Բաթման (2006)
* , Լաթակիա (2009)

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Աֆյոնքարահիսարի պատկերազարդ ուղեցույց 

Կատեգորիա:Աֆյոնքարահիսարի մարզ
Կատեգորիա:Աֆյոնքարահիսարի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Բիթլիս (այլ կիրառումներ)

**Բիթլիս** անունը ունի մի քանի նշանակություն։

* Բիթլիս - քաղաք Արևմտյան Հայաստանում։ Տես՝ Բաղեշ
* Բիթլիսի վիլայեթ - Օսմանյան կայսրության վարչական միավոր, այսպես կոչված «հայկական վիլայեթներից» մեկը։
* Բիթլիս նահանգ - ժամանակակից Թուրքիայի Հանրապետության նահանգներից (իլերից) մեկը։
Բոոս

մինի|Հռութը Բոոսի դաշտում
**Բոոսը** (եբրայերեն՝ בועז - 'Բոազ'), ըստ հուդայական ավանդության, մի մեծահարուստ բեթղեհեմցի էր, որը ծանոթացավ Հռութի հետ և օգնում էր արդեն այրի դարձած Հռութին ցորենով և այլ կերպ։ Հրեական օրենքի համաձայն, Հռութը ինքը Բոոսին ամուսնություն առաջարկեց, ինչին հավանություն տվեց ծերերի ժողովը՝ Բոոսի կողմից մի շարք պայմաններ բավարարելուց հետո։ Բոոսից Հռութն ունեցավ մեկ որդի՝ Ովբեդ անունով, որը Դավթի պապն էր։ Այդպիսով, Նոր Կտակարանի համաձայն, Բոոսը Հիսուս Քրիստոսի անմիջական նախահայրերից մեկն էր։ Հռութի և Բոոսի մասին պատմությունը շարադրված է Հին Կտակարանի Հռութ գրքում։

## Աղբյուրներ
* Հին Կտակարան, Հռութ, գլուխ 2-4
* Հռութի գիրքը հայ առաքելական եկեղեցու գրադարանից

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Ռաս ալ-Խայմա

**Ռաս ալ-Խայմա** (), քաղաք Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Ռաս ալ-Խայմայի էմիրության ադմինիստրատիվ կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 263,217 մարդ էր 2008 թյականին, բնակչությամբ լինելով 6-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ում։ Հին ժամանակներում քաղաքը հայտնի էր **Ջուլֆար** անվանմամբ։ Տեղակայված է երկրի հյուսիսում, Պարսից ծոցի ափին։ Քաղաքը ժամանակից մայրուղով միացված է Դուբային։ Քաղաքում կա միջազգային օդանավակայան և նավահանգիստ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Ռեալ Բետիս

**Ռեալ Բետիս**, կամ ուղղակի **Բետիս**, իսպանական ֆուտբոլային ակումբ Սևիլյայից։ Ակումբը ստեղծվել է 1907 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Լա Լիգայում։ Թիմը իր տնային խաղերն անցկացնում է Բենիտո Վիլյամարին մարզադաշտում։

Բետիսը հաղթել է Լա Լիգան 1934-1935 մրցաշրջանում, իսկ Իսպանիայի գավաթը՝ 1977 և 2005 թվականներին։

## Նվաճումներ
* **[[Լա Լիգա]]**
** **Հաղթող (1).** 1934–35
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ|Իսպանիայի գավաթ]]**
** **Հաղթող (2).** 1976–77, 2004–05
** *Երկրորդ տեղ (2).* 1931, 1996–97
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի Սուպերգավաթ|Իսպանիայի սուպերգավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (1).* 2005
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]]**
** **Հաղթող (7).** 1931–32, 1941–42, 1957–58, 1970–71, 1973–74, 2010–11, 2014–15
** *Երկրորդ տեղ (5).* 1955–56, 1966–67, 1989–90, 1993–94, 2000–01
* '''Տերսերա Դիվիզիոն'''
** **Հաղթող (1).** 1953–54
* **Անդալուզիայի գավաթ** *(նախկին)*
** **Հաղթող (1).** 1927–28
** *Երկրորդ տեղ (13).* 1919–20, 1920–21, 1922–23, 1923–24, 1924–25, 1925–26, 1926–27, 1928–29, 1929–30, 1930–31, 1931–32, 1938–39, 1939–40

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի օգոստոսի 22-ի դրությամբ*

 (վարձավճարով Սուոնսիից)

 (վարձավճարով Վիլյառեալից)
 (վարձավճարով Արսենալից)
 15px

 13px|Ավագ

 (վարձավճարով Միդլսբրոյից)

## Արտաքին հղումներ
* Ռեալ Բետիսի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Իսպանական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Կատեգորիա:1907 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Կատեգորիա:1907 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Ալեքսանդր Կերենսկի

**Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ Կերենսկի** (, ), ռուս քաղաքական գործիչ և ռուսական Ժամանակավոր կառավարության երկրորդ վարչապետը մինչև Լենինի ընտրությանը Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո։

## Վաղ կյանք
Ծնվել է Սիմբիրսկ քաղաքում, ազնվականի ընտանիքում։ Հայրը՝ Ֆեոդոր Կերենսկին, ուսուցիչ էր, և մայրը՝ Նադեժդա Ադլերը՝ ազնվականի դուստր։ Ութ տարեկանում, Կերենսկու ընտանիքը տեղափոխվել է Տաշքենդ ուր նա երկրորդական դպրոցից ավարտել է 1899 թվականին։ Նույն տարին, նա հաճախել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը ուր սովորել է պատմություն և լեզվաբանություն։ Հաջորդ տարի, իրավաբանություն է սկսել սովորել և կոչում է ստացել 1904 թվականին։ Նույն տարին, նա ամուսնացել է ոմն ռուս գեներալի դստեր հետ։

## Փետրվարյան հեղափոխություն
1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո եղել է Պետրոգրադի սովետի նախագահի տեղակալ և դումայի ժամանակավոր կոմիտեի անդամ։ Նույն տարվա ընթացքում, Կերենսկին նաև ընդգրկվել է Ժամանակավոր կառավարության կազմում՝ արդարադատության (մարտ-մայիս) և ռազմական ու ծովային մինիստր (մայիս-սեպտեմբեր), հուլիսի 21-ից՝ նաև մինիստր-նախագահ (պրեմիեր) և գերագույն գլխավոր հրամանատար սեպտեմբերի 12-ից։

1917 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ Պետրոգրադի հոկտեմբերյան զինված ապստամբության օրը, փախել է ռազմաճակատ, գլխավորել Կերենսկի-Կրասնովի խռովությունը, որի ջախջախումից հետո վտարանդվել է Ֆրանսիա (1918), ապա՝ ԱՄՆ (1940)։ Մասնակցել է սպիտակ վտարանդիության հակախորհրդային գործունեությանը, խմբագրել է «Դնի» («Дни») թերթը (1922-32)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուլյանովսկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ալեքսանդր II

**Ալեքսանդր Երկրորդ** (), Ռուսաստանի կայսրն էր։ Ծնվել է ապրիլի 17-ին։ Քաղաքական հայացքներով պահպանողական էր, սակայն երկրի տնտեսական զարգացման ընթացքը, պարտությունը 1853-1856 թվականներին Ղրիմի պատերազմում, հասարակական ընդվզումները և հեղափոխական շարժումների աշխուժացումը հակադրեցին նրան մի շարք բուրժուական հեղափոխություններ անցկացնել։ Դրանցից ամենակարևորը 1861 թվականինի գյուղացիական ռեֆորմն էր, որով վերևից վերացվեց ճորտատիրությունը և ուղի հարթվեց Ռուսաստանում կապիտալիզմի զարգացման համար։ 1863-1864 թվականներին լեհական ապստամբության ճնշումից հետո հեղափոխական շարժման մեջ սկսված տեղատվությունը Ալեքսանդր II հնարավորություն ընձեռեց անցնելու բռնության և հալածանքների քաղաքականության։ Որպես պատրվակ ծառայեց Կարակոզովի մահափորձը Ալեքսանդրի II դեմ՝ 1866 թվականի ապրիլի 4-ին։

## Աշխատանքային գործունեություն
Հեղափոխական շարժման դեմ պայքարելու նպատակով Ալեքսանդր II 1880 թվականին ստեղծեց Գերագույն կարգադրիչ հանձնաժողով՝ լիբերալի համբավ վայելող Լորիս-Մելիքովի գլխավորությամբ, որը բռնությունների հետ մեկտեղ նախատեսում էր իրականացնել որոշ բարենորոգումներ։ Արտաքին քաղաքականության մեջ Ալեքսանդր II գերմանական կողմնորոշում ուներ։ Նա մեծ տեղ էր տալիս Արևելյան հարցին՝ ձգտելով վերանայել տալ 1856 թվականի Փարիզի հաշտության պայմանագիրը։ Բալկաններում ամրանալու նպատակով 1877 թվականին պատերազմ սկսեց Թուրքիայի դեմ, որի հետևանքը եղավ Բուլղարիայի ազատագրումը թուրքական լծից։ Ալեքսանդր II օրոք Ռուսաստանին միացվեց Կարսը, Արդահանը, Բաթումը, Միջին Ասիայի զգալի մասը, Հեռավոր Արևելքի մի շարք շրջաններ։ Կարսի և Արդահանի գրավման շնորհիվ թուրքական լծից ազատագրվեց այդ շրջանների հայ բնակչությունը։ Ալեքսանդր II սպանվեց մարտի 1-ին, Պետերբուրգում, նարոդովոլականների դատավճռով՝ Ի.Ի. Գրինևիցկու նետած ռումբից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայսրեր
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Աբազերեն

**Աբազերեն**, **աբազիներեն** (Абаза Бызшва), աբազների լեզուն. այդ լեզվով խոսացողների թիվը 38 247 է Ռուսաստանում (հիմնականում՝ Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետությունում, որտեղ աբազերենը ունի պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ) և մոտ 10 000՝ Թուրքիայում։ Աբազերենը պատկանում է կովկասյան լեզուների աբխազա-ադըգեական լեզվախմբին, քերականական և հնչյունաբանական կառուցվածքով շատ մոտ է աբխազերենին։ Ունի երկու հիմնական բարբառ, որոնք փոխըմբռնելի են։ Լեզուն պատկանում է իբերա-կովկասյան ընտանիքի հյուսիսարևմտյան խմբին։ Ունի բազմահամադրական տիպ (ստորոգյալի կառուցվածքով), նախադասության անդամների կայուն դասավորություն, բայական ժամանակների բարդ համակարգ, գործիական և վերածական հոլովներ։

## Լեզվի առանձնահատկություններ
Աբազերենի յուրահատկություններից ամենաուշագրավն այն է, որ ունի միայն երկու ձայնավոր (*а* և *ы*) և բազմաթիվ բաղաձայներ (63 հնչույթ)։ Աբազերենի այբուբենի մյուս ձայնավորները (ինչպես о, у, э, և այլն) ռուսերենի ազդեցության արդյունք են և օգտագործվում են միայն օտար լեզուներից փոխառված բառերում։

## Այբուբեն
մինի|270px|աջից|Աբազերենի լատինատառ և կիրիլիցայի վրա հիմնված այբուբենների համեմատական աղյուսակ։
Աբազերեն գիրը ստեղծվել է 1932 թվականին (լատինատառ), որին 1938 թվականին փոխարինեց կիրիլիցան։ Բաղաձայների առատությունը պահանջ առաջացրեց աբազերեն այբուբենում բազմաթիվ կցատառերի ստեղծման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աբազական կայք (հիմնականում՝ ռուսերեն)

Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Կովկասյան մեռնող լեզուներ
Պարտիզակ (Քոջաելի)

**Պարտիզակ** (այժմ Բահչեջիք), հայաբնակ ավան Թուրքիայում, Իզմիթից (Նիկոմեդիա) 20 կմ հեռավորությամբ, Իզմիթի ծովախորշի հարավարևելյան ափի մոտ, անտառապատ լեռների ստորոտին։ Կլիման բարեխառն է և առողջարար։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի հայ մտավորականության ամառանոցներից։

## Պատմություն
Հիմնադրել են Սեբաստիայի վիլայեթի Պարտիզակ գյուղից գաղթած հայերը 16-րդ դարում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ մոտ 17000 հայ բնակիչ Մինչև 1912 թվականը քաղաքի կառավարումը գտնվել է հայ պաշտոնյաների ձեռքին (վերջին հայ կառավարիչն էր գրող, հասարակական գործիչ Հ . Տեր-Հակոբյանը)։ Պարտիզակի կառավարչին էին ենթարկվում հինգ հայկական, մեկ հունական և երկու մուսուլմանական գյուղեր։ 1915 թվականին Պարտիզակի հայերը Նիկոմեդիաի գավառի հայ բնակչության հետ ենթարկվել են տեղահանության և կոտորածի։ 1918 թվականին ջարդից փրկված 3500 պարտիզակցի վերահաստատվել են հայրենի ավանում, 1920 թվականին հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ, կրկին տեղահանվել։ Մոտ 50 ընտանիք հայրենադարձվել են Խորհրդային Հայաստան, իսկ պարտիզակցիների մի ստվար խումբ վերաբնակվել է Հալեպում (Սիրիա)։

## Կենցաղն ու մշակույթը
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է ծխախոտագործությունը, շերամապահությունը (մետաքսի երկու մանարան գործարան), փայտի ու փայտածխի արտադրությունը։ Պարտիզակը ունեցել է բժշկական ծառայություն, դեղատուն, փոստ, հեռագրատուն (1911 թվականից)։ Գործել են ինչպես Հայաստանյաց Առաքելական, այնպես էլ կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներ, ութ դպրոց, որոնցից մեկը՝ բարձրագույն։ Եղել է մտավորական կենտրոն, հրատարակվել են «Փարոս» (1910-1912), «Պայքար» (1912-1914), «Մեղու» (1912-1914), «Պարտիզակ» (1909-1912) և այլ պարբերականներ։ Սեփական (սիրողական), ինչպես նաև Կոստանդնուպոլսից և Անդրկովկասից ժամանող թատերախմբերի ուժերով կազմակերպվել են ներկայացումներ։

## Հայտնի պարտիզակցիներ
* Գուրգեն Ալեմշահ
* Վաղինակ Բեքարյան
* Վարդան Հացունի
* Ենովք Շահեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գ. Հ. Մխալյան, Պարտիզակն ու պարտիզակցին, Կահիրե 1938
* Մ. Ծոցիկյան, Արևմտահայ աշխարհ, Նյու Յորք 1947
* Ա. Ա. Պետիկյան, Գրչանկարներ Պարտիզակ գյուղին, Փարիզ 1950
* Հ. Տեր-Հակոբյան, Պարտիզակ խատուտիկ, Փարիզ 1960
* Հ. Պողոսյան, Պարտիզակը անզուգական, Փարիզ 1967

Կատեգորիա:Թուրքիայի բնակավայրեր
Պորտսմութ

**Պորտսմութ** (անգլ.՝ *Portsmouth*), քաղաք և նշանավոր նավահանգիստ Անգլիայի հարավում, Լա Մանշի ափին։ Բնակչությունը՝ ։

## Տեղադրություն
մինի|աջից|240px|Պորտսմութի նավահանգիստը։
Պորտսմութը գտնվում է Անգլիայի Հեմփշիր կոմսությունում, Ուայթ կղզու դիմաց, որից բաժանված է շատ նեղ Սոլենթ նեղուցով։ Պորտսմութ քաղաքի վարչական սահմանների մեջ է մտնում նաև Պորտսի կղզյակը, որի վրա տեղադրված է ռազմա-ծովային բազան և Թագավորական նավաշինարանը։ Այն միացված է Պորտսմութի հիմնական մասի հետ ավտոտրանսպորտային և երկաթուղային կամուրջներով։

## Պատմություն
մինի|ձախից|180px|Սբ. Հովհաննես Ավետարանիչ Մայր տաճարը (կաթոլիկ)։
Պորտսմութի առաջացումը կապված է ծովի մակերևույթի իջեցման հետ։ Ծովի ետ քաշվելու արդյունքում Պորտչեստեր նախկին նավահանգիստը մնացել էր ծովեզրից հեռու և մինչև 1194 թվականը այդ շրջանում փաստորեն նավահանգիստ չկար։ Հաշվի առնելով Պորտսի և Ուայթ կղզիների հետ կայուն կապ պահպանելու ռազմավարական կարևորությունը, Անգլիայի թագավոր Ռիչարդ I-ը այդտեղ, ծովի ափին և Պորտսիի դիմաց, բնակավայր ստեղծեց և անմիջապես նրան շնորհեց որոշ արտոնություններ՝ նոր բնակիչներ հրապուրելու նպատակով։ Քաղաքի կարգավիճակ (borough) Պորտսմութին տրվեց 1627 թ. հրովարտակով, որն ուժի մեջ է ցայսօր (որոշ փոփոխություններով)։

Պորտսմութի հայտնի նավաշինարանը, որը բնակչության աշխատանքի հիմնական աղբյուրն է, կառուցվել է դեռ 1496 թ., երբ քաղաքն արդեն ռազմա-ծովային բազա էր։ 1698-ից սկսյալ նավաշինարանը զգալիորեն ընդլայնվել է, և այժմ զբաղեցնում է 120 հեկտար տարածություն։

## Ժամանակակից քաղաքը
մինի|աջից|200px|«Վիքթորի» պետանավը (''HMS Victory'')։
Բացի նավաշինական արդյունաբերությունից, Պորտսմութը նաև հայտնի է որպես տուրիստների զբոսավայր։ Քաղաքում պահպանվել են պատմական և ճարտարապետական նշանակություն ունեցող բազմաթիվ կառույցներ, այլ տեսարժան հուշարձաններ, այդ թվում՝ Գիլդհոլը (Պորտսմութի քաղաքապետարանի շենքը), Մայր Տաճարը (11-րդ դար), Սաութսիի դղյակը և, իհարկե, անգլիացի ականավոր գրող Չառլզ Դիքենսի ծննդյան վայրը։ Պորտսմութում է կայանված նաև Լորդ Նելսոնի հռչակավոր «Վիքթորի» ռազմանավը և նրան կից՝ Հաղթանակի թանգարանը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պորտսմութի Քաղաքային Խորհրդի պաշտոնական կայքը

## Աղբյուրներ
* Encyclopedia Britannica

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Լա Մանշի նավահանգիստներ
Պարտիզակ (այլ կիրառումներ)

**Պարտիզակ** կարող է վերաբերել՝
* Պարտիզակ, Նիկոմիդիա - հայաբնակ ավան էր Թուրքիայում, Իզմիթից (Նիկոմիդիա) 20 կմ հեռավորությամբ։
* Պարտիզակ, Սեբաստիա - գյուղ է Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի համանուն գավառում։
* Պարտիզակ (Արագածոտնի մարզ) - գյուղ է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։
* Պարտիզակ (պարբերական) - կիսամյա հանդես էր, բողոքականների Պարտիզակի գիշերօթիկ բարձրագույն վարժարանի հրատարակություն։
* Պարտիզակ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառում։
* Պարտիզակ (Քոչհիսարի գավառ) - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում։
Մերձավոր Արևելք

300px|thumb|Մերձավոր Արևելքը աշխարհի քարտեզի վրա
thumb|300px|Ֆիզիկական քարտեզ

**Մերձավոր Արևելք** (, , ), աշխարհագրական տերմին, որն իր մեջ ընդգրկում է Արևմտյան Ասիան։ Չնայած գիտական տարբեր շրջանակներում այս տարածաշրջանը հայտնի է տարբեր անուններով։ Այս տերմինը սկզբնապես օգտագործվել է Օսմանյան կայսրության մեծ մասը նկարագրելու համար։ Միջին Արևելք տերմինի փոխարեն առավել շատ գործածական է դարձել Մերձավոր Արևելք, ինչպես նաև Արևմտյան Ասիա տերմինը. սրանցից առաջինը կարող է նաև ընդգրկել Եգիպտոսը, իսկ վերջինը միմիայն ընդգրկում է Հարավարևմտյան Ասիան, այդ թվում նաև Հարավային Կովկասը (մասամբ)։

Ազգային աշխարհագրական կազմակերպության համաձայն Միջին Արևելքը և Մերձավոր Արևելքը վերաբերում են նույն տարածաշրջանին. դրա մեջ մտնում են «Արաբական թերակղզին, Կիպրոսը, Եգիպտոսը, Իրաքը, Իրանը, Իսրայելը, Հորդանանը, Լիբանանը, Պաղեստինի տարածքը, Սիրիան և Թուրքիան»։ 1997 թվականի տվյալներով Միավորված ազգերի կազմակերպության Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը ևս տարածաշրջանը սահմանել է նույն կերպ, սակայն դրա մեջ ընդգրկել է նաև Աֆղանստանը։

## Անվանում
Անվանումը տրվել է եվրոպացիների կողմից, որպես իրենց ամենամոտ շրջան։

## Մերձավոր Արևելքի պետություններ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լուրեր Միջին Արևելքից

Կատեգորիա:Արևելյան Միջերկրական
Կատեգորիա:Միջին Արևելք
Ումմ ալ-Կուվեյն

**Ումմ ալ-Կուվեյն** (, «ուժերի աղբյուր»), քաղաք Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Ումմ ալ-Կուվեյնի Էմիրության ադմինիստրատիվ կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ 38 հազ. մարդ (2003)։ Բնակչության քանակով 8-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ում։

Հին ժամանակներից համարվում է ձնկորսական արդյունաբերության կենտրոնը երկրում։

Քաղաքը գտնվում է Պարսից ծոցում գտնվող թերակղզու վրա։ Քաղաքի կենտրոնական հատվածը գտնվում է ծոցի ափին։ Այստեղ գտնվում են ադմինիստրատիվ շենքեր, բանկեր և շատ տարբեր կազմակերպություններ։

Քաղաքը հայտնի է Ծովային հետազոտման կենտրոնով, որի շենքը կառուցված է կորալյան քարերով։ Քաղաքում կա 19-րդ դարի մզկիթ։ Զբոսաշրջիկների առավել շատ հետաքրքրություն առաջացնող վայրերից է համարվում «Դրիմլենդ» ակվապարկը, որտեղ կան բազմաթիվ ատրակցիոններ։ Պատմական և ճարտարապետական հուշարձաններից հայտնի են հին քաղաքային պատը և քաղաքի գլխավոր դարպասները։

Քաղաքում կա նավահանգիստ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ումմ ալ-Կուվեյն - Ամեն ինչ Արաբական Էմիրությունների մասին
* Ումմ ալ-Կուվեյն  - ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը

Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Խոր-Ֆակկան

**Խոր-Ֆակկան** (արաբ. خورفكان), քաղաք Միացյալ Արաբական Էմիրություններում և Շարժայի Էմիրությունում։

Բնակչությունը՝ ։ Բնակչության քանակով 9-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ում։

Հայտնի է 16-րդ դարից։

Քաղաքը գնտվում է ՄԱԷ-ի արևելքում, Օմանի ծոցի ափին։ Խոր-Ֆակկանը Շարժայի Էմիրության անկլավներից մեկն է Ֆուջեյրայի Էմիրության տարածքում։

Քաղաքում կա նավահանգիստ։

Խոր-Ֆակկանը զբոսաշրջիկներին հետաքրքրում է իր բազմաթիվ լողափներով և ոչ մեծ մերձծովյան քաղաքի մթնոլորտով, շրջպատված լեռներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Իրանի նախագահ

**Իրանի նախագահը** երկրորդ ամենաբարձր պաշտոնյան է Իրանում, իսկ ամենաբարձր պաշտոնը Գերագույն Հոգևոր Առաջնորդն է։ Ըստ երկրի սահմանադրության, Իրանի նախագահը պատասխանատու է ստորագրության դաշնագրերի, համաձայնությունների և այլն, ուրիշ երկրների և միջազգային կազմակերպությունների հետ, ազգային նախագծի, բյուջեի և պետական ծառայության գործերի հետ, նշանակությունը կառավարության անդամների, նահանգապետների և դեսպանների, որոնք բոլորը պետք է ընդունվեն խորհրդարանից։

Հակառակ ուրիշ երկրների, Իրանի նախագահը արտաքին գործերի, զինված ուժերի և ատոմային քաղաքականության վրա ամբողջովին կառավարում չունի՝ նրա քայլերը սրանց հանդեպ պետք է համաձայնեցվի և ընդունվի Իրանի Գերագույն Հոգևոր Առաջնորդի հետ, քանի որ Իրանի սահմանադրությունը հենց վերջինիս է համարում պետության առաջին դեմք։ Նախագահն ընտրվում է ամեն չորս տարին մեկ՝ ժողովրդի կողմից, և չի կարող նախագահել երկու հաջորդական անգամից ավելի։ Իրանի այժմյան նախագահն է Իբրահիմ Ռաիսին, որն ընտրվել է 2021 թվականի հունիսի 18-ին։

## Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահների ցանկ

Պատկեր:Bani Sadr 1958.jpg| 1. Աբոլհասան Բանիսադր
Պատկեր:Mohammad-Ali Rajai.png| 2. Մոհամադ Ալի Ռաջայի
Պատկեր:Seyyed Ali Khamenei.jpg| 3. Ալի Խամենեի
Պատկեր:AkbarHashemiRafsanjani.jpg| 4. Աքբար Հաշեմի Ռաֆսանջանի
Պատկեր:Mohammad Khatami.jpg| 5. Մոհամադ Խաթամի
Պատկեր:Mahmoud Ahmadinejad.jpg| 6. Մահմուդ Ահմադինեժադ
Պատկեր:Hassan Rouhani.jpg| 7. Հասան Ռոհանի
Պատկեր:Raisi in 2021-02 (cropped).jpg| 8. Իբրահիմ Ռաիսի


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Նախագահին գրասենյակը
* Ահմադինեժադի բլոգը 

Կատեգորիա:Իրանի նախագահներ
Մատու Գրոսու դու Սուլ

**Մատու Գրոսու դու Սուլը** ( - *«Հարավային Մատու Գրոսու»*) Բրազիլիայի նահանգներից մեկն է, գտնվում է երկրի հարավ-արևմուտքում։ Սահմանակից է Բրազիլիայի Մատու Գրոսու, Գոյաս, Մինաս Ժերաիս, Սան Պաուլու և Պարանա նահանգներին, իսկ արևմուտքից և հարավից՝ Բոլիվիային և Պարագվային։ Մայրաքաղաքն և ամենամեծ քաղաքն Կամպու Գրանդին է։ Նահանգի բնակչությունը՝ 2.298.000 մարդ (2006-ի նախահաշվարկով), տարածքը՝ 357.125 քառ. կմ։ Նահանգապետն է (2006 թ. հոկտեմբերից) Անդրե Պուչինելլին (Բրազիլական ժողովրդավարական շարժում կուսակցությունից)։

## Աշխարհագրություն
Մատու Գրոսու դու Սուլը գտնվում է արևադարձային հռչակավոր և գեղատեսիլ Պանտանալ շրջանում, և այդ կապակցությամբ որոշում է ընդունվել նահանգը վերանվանել «Պանտանալ»։

## Պատմություն
Նահանգը ստեղծվել է 1977 թ. Մատու Գրոսու նահանգի հարավային մասից, պաշտոնապես ընդունվել է 1979 թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նահանգի պաշտոնական կայքը *(պորտուգալերեն)*

Կատեգորիա:1979 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի աշխարհագրություն
Աղթամարի գրչության կենտրոն

[մինի|[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցին|250x250փքս]]
**Աղթամարի գրչության կենտրոն**, հայ դպրոց, հայտնի է դեռևս 10-րդ դարից, աշխուժացել է Աղթամարի կաթողիկոսության հիմնադրման ժամանակներից (1113)։

Առաջին ձեռագիրը 1277 թվականից է. այդ թվականին գրիչ Սիմեոնն ընդօրինակել է մի մատյան (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռ. No. 207)։ Դպրոցը հովանավորել է Ստեփանոս Գ Սեֆեդինյան կաթողիկոսը (1272-96)։ Վերելք է ապրել Զաքարիա Ա Սեֆեդինյան կաթողիկոսի (1296-1336) օրոք։ Սիմեոնի աշակերտ գրիչ Դանիել Աղթամարցին Ստեփանոս Օրբելյանի խորհրդով և Զաքարիա կաթողիկոսի հոգածությամբ ընդօրինակել է Թովմա Արծրունու պատմությունը (1303), իսկ 1330-ական թթ. գրել է այդ Պատմության հավելվածը (Սեֆեդինյանների պատմությունը)։ Դանիելի ժառանգները, որոնց գրչության շնորհիվ մեզ է հասել մոտ 100 ձեռագիր, շուրջ 200 տարի գրչության արվեստն իրենց տոհմի ձեռքին են պահել՝ միաժամանակ սովորեցնելով ուրիշներին։ Դանիելից հետո հայտնի են Զաքարիա փիլիսոփա ծաղկողը (14-րդ դարի վերջ - 15-րդ դարի սկիզբ), որը նաև Աղթամարի մանրանկարչության նշանավոր ներկայացուցիչ է, երկրորդ Դանիելը, հայտնի ժամանակագիր Թովմա Մինասենցը, Ներսես և Ստեփանոս (կաթողիկոս) եղբայրները (15-րդ դար), Գրիգորիս Ա կաթողիկոսը և ուրիշներ։

Դպրոցը մեծ հռչակ ուներ, և այնտեղ ձեռագրեր ընդօրինակելու էին գալիս տարբեր վայրերից, նույնիսկ Գլաձորի և Հերմոնի դպրոցներից։ Աղթամարի գրչության կենտրոնից մեզ են հասել պատմական և գեղարվեստական երկեր, բազմաթիվ նկարազարդ Ավետարաններ, Մաշտոցներ, Հայսմավուրքներ, Տաղարաններ և այլ ձեռագեր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Armenian Church of the Holy Cross, Akdamar Island.jpg|Եկեղեցին վերանորոգումից առաջ
Պատկեր:AkdamarKilisasi3.jpg|Եկեղեցին վերանորոգումից հետո
Պատկեր:AkdamarIslandChurch.jpg|
Պատկեր:Van-akdam (3).jpg|
Պատկեր:AkdamarKilisasi2.jpg|
Պատկեր:Aghtamar Jamatoun.jpg|Զանգակատուն
Պատկեր:Akhtamar paintings 7.jpg|Որմնանկարներ


## Գրականություն
* *Ոսկյան Հ., Վասպուրական-Վանի վանքերը, Վեն., 1940, էջ 110-32*
* *Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, հ.1, Երևան, 1965, էջ 102-03*

Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն
Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Ադանայի հայրենակցական միություններ

**Ադանայի հայրենակցական միություններ**, Ադանահայերին միավորող բարեգործական և կրթասիրական կազմակերպություններ։

Ադանահայերի առաջին հայրենակցական միությունը՝ “Ադանայի կրթասիրաց ընկերությունը”, հիմնադրվել է 1905-ի վերջին, ԱՄՆ-ի *Ուոթերթաուն* քաղաքում (*Watertown*, այժմ *Մեծ Բոստոնի* արվարձան)։ Նպատակն էր աջակցել Ադանայի կրթական գործին, այնտեղ բացել հայկական քոլեջ։ 1913-ի հուլիսի 10-ին ընկերությունը վերակազմվել է “Ադանայի հայ ուսումնասիրաց միության”։ 1921-22-ին, Կիլիկիայից հայերի հեռանալուց հետո, միությունը միջոցներ է ձեռնարկել օգնելու Սիրիայում, Կիպրոսում, Լիբանանում և Հունաստանում ապաստանած ադանացի գաղթականներին։ 1926-ի նոյեմբերին ԱՄՆ-ի բողոքական ադանացիները, որ առանձին էին գործում, միացան “Ուսումնասիրացին”։ 1934-ին Տարսոնի Ս.Պողոս քոլեջի նախկին շրջանավարտները Հալեպում հիմնեցին իրենց միությունը։ 1937-ի մայիսի 15-ին Բեյրութում կազմվեց “Ադանայի հայրենակցական վերաշինաց միությունը”, որը խնդիր էր դրել օգնել Սովետական Հայաստանում հիմնադրելու *Նոր Ադանա* ավանը։ 1944-ին կազմակերպվեցին “Ադանա, Մերսին, Տարսոն քաղաքների հայրենակցական միությունը” և “Ադանայի հայ ուսումնասիրաց միության” մասնաճյուղը։ Բեյրութում գործող այս երեք միությունները 1945-ի մայիսի 25-ին միացան և կազմեցին “Ադանայի հայրենակցական միությունը”՝ նպատակ ունենալով օժանդակել հայրենակից ադանացիների նյութական, կրթական-բարոյական և մշակութային վերելքին, սատարել ազգային հայրենասիրական ձեռնարկումներին։ Ադանայի հայրենակցական միություններ կան ԱՄՆ-ում, Լիբանանում, Արգենտինայում, Հունաստանում, Սիրիայում։ 1960-ին Լիբանանում ստեղծվեց “Նոր Ադանայի եկեղեցասեր տիկնանց միությունը”, որը սերտ կապերի մեջ է Սովետական Հայաստանի հետ։

Կատեգորիա:Հայ հայրենակցական միություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Ֆուջեյրա

**Ֆուջեյրա** (արաբ. الفجيرة), քաղաք Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Ֆուջեյրայի Էմիրության ադմինիստրատիվ կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ 54 հազ. մարդ (2003)։ Բնակչության քանակով 7-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ում։

Քաղաքը գտնվում է Օմանի ծոցի ափին։

Քաղաքում կա նավահանգիստ և միջազգային օդանավակայան։

## Պատկերասրահ

File:Fujairah 3.jpg| 
File:Fujairah 1.jpg| 
File:Fujairah 2.jpg| 
File:Fujairah 4.jpg| 
File:Fujairah 5.jpg| 
File:Fujairah 6.jpg| 
File:Fujairah 7.jpg| 


## Արտաքին հղումներ
* Ֆուջեյրա  - ՄԱԷ-ի նավահանգիստները

Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ
Ալաշկերտի ռազմագործողություն

մինի|300px|Ալաշկերտի 1915 թ. օպերացիայի սխեման

**Ալաշկերտի օպերացիա**՝ 1915 թ. ռուսական բանակի պաշտպանողական գործողությունները Կովկասյան ռազմաճակատում առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (հուլիս-օգոստոս)։

1915-ի գարնանը գերմանա-թուրքական հրամանատարությունը փորձում էր ռազմական ճնշման միջոցով Պարսկաստանն ու Աֆղանստանը ներգրավել Ռուսաստանի դեմ պատերազմում։ Թշնամու ծրագիրը ձախողելու նպատակով ռուսական Կովկասյան բանակի 4-րդ կորպուսը (հրամանատար՝ գեներալ Պյոտր Օգանովսկի) անցավ հարձակման և հաղթական կռիվներով թուրքական զորքերին դուրս մղեց Պարսկաստանի հյուսիսարևմտյան շրջաններից, Վանա լճի և Արածանու ավազաններից։ Այդ գործողություններին մասնակցում էր հայ կամավորների Արարատյան ջոկատը՝ Վարդանի հրամանատարությամբ։

Հուլիսի 8-ին 4-րդ կորպուսի զորամասերը հասան Մերգեմերի լեռնանցք – Կոպ – Լիզ – Չուխուր-Նորշեն – Կոտոմ – Շատախ գիծը՝ պատրաստվելու արշավել Մուշ և Բիթլիս (Բաղեշ)։ Ռուսական զորքերի առաջխաղացումը կասեցնելու նպատակով թուրքական 3-րդ բանակի հարվածային զորախումբը (89 գումարտակ, 48 հեծելավաշտ և հարյուրյակ, 6000-անոց քրդական անկանոն զորախումբ) Աբդուլ Քերիմ փաշայի հրամանատարությամբ հուլիսի 9-ին անցավ հակահարձակման՝ Կոպ – Մանազկերտ – Ալաշկերտ ուղղությամբ։ 4-րդ կորպուսը նահանջեց դեպի Հայկական Պարի հարավային փեշերը։ Հայ բնակչությունը տեղահան եղավ։

Կովկասյան բանակի հրամանատարությունը պահեստային ուժերից կազմեց հատուկ հարվածային զորախումբ (24 գումարտակ, 1 աշխարհազորային խումբ, 31 հարյուրյակ և հրետանի), որը հուլիսի 22-ին գեներալ Ն. Ն. Բարաթովի հրամանատարությամբ *Դահար* գյուղի մոտից հարձակվեց Աբդուլ Քերիմ փաշայի զորախմբի ձախ թևին ու թիկունքին։ Հուլիսի 23-ին զորախումբը 4-րդ կորպուսի նահանջած զորամասերի հետ միասին անցավ հակահարձակման և, Ալաշկերտի հովիտը թուրքերից մաքրելով, օգոստոսի սկզբին գլխավոր ուժերով ամրացավ Մերգեմերի լեռնանցք – Բուրնու – Բուլախ – Արճեշ գծին։

Ալաշկերտի օպերացիայի ժամանակ թուրքերի կորուստը կազմեց ավելի քան 7000 սպանված և 400 գերի։ Ալաշկերտի օպերացիան հեշտացրեց ռուսական բանակի հետագա գործողությունները, մասնավորապես՝ Էրզրումի գրավումը։ Ձախողվեցին գերմանա-թուրքական հրամանատարության՝ ռուսական Կովկասյան բանակի հիմնական խմբավորման թիկունքը դուրս գալու, ինչպես նաև Պարսկաստանի ու Աֆղանստանի վրա ճնշում գործադրելու ծրագրերը։

## Գրականություն
* *Корсун Н.Г., Алашкертская и Хамаданская операции на Кавказском фронте мировой войны в 1915 г., М., 1940*
* *Лушдувейт Е.Ф., Турция в годы первой моровой войны 1914-1918 гг., М., 1966*
* *Арутюнян А.О., О причинах отступления русской армии из Алашкертской долины и Банского вилайета (июль 1915 г.), “ԲԵՀ”, 1968, No. 2 (5)*

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում
Կատեգորիա:1915 Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Կովկասյան արշավանքի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Էրզրումի վիլայեթ
Աղի (գետ)

**Աղի գետ**, *Դալիչայ*, գետակ Վանա լճի ավազանում։

Սկիզբ է առնում Ծաղկանց լեռների հարավային լանջերից, մոտ 2240 մ բարձրությունից, և լճի մեջ թափվում նրա հյուսիս-արևելյան կողմից, Արճեշ քաղաքից արևելք։ Երկարությունը մոտ 30 կմ, Արճեշից արևելք թափվում է Վանա լիճը։ Աղիի ավազանում հնում տարածվում էր Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Աղիովիտ գավառը։ Երկարությունը մոտ 30 կմ է։ Այծմ կոչվում է *Դալիչայ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Վանա լճի ավազանի գետեր
Ալաշկերտի դաշտ

**Ալաշկերտի դաշտը** Հայկական Լեռնաշխարհի հիմնական հովիտներից մեկն է։

## Աշխարհագրություն և երկրաբանություն
Գտնվում է Հայկական Լեռնաշխարհում, Հայկական Պար, Շարիան և Ծաղկանց լեռնաշղթաների միջև։ Երկարությունը (արևմուտքից-արևելք)՝ մոտ 85 կմ, լայնությունը (հյուսիսից-հարավ)՝ մոտ 50 կմ, բարձրությունը՝ մինչև 1900 մ, կենտրոնական մասում՝ 1650 մ։

Ալաշկերտի դաշտի հիմքում երրորդական ժամանակաշրջանի բազալտային լավաներ են՝ ծածկված գետալճային և կավաավազային նստվածքներով։ Օգտակար հանածոներն են ծծումբը և տորֆը։ Կան ջերմուկներ։

Ձմեռը խստաշունչ է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -10&nbsp;°C-ից -12&nbsp;°C, նվազագույնը՝ -25&nbsp;°C-ից -30&nbsp;°C, ամառը՝ զով, օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը՝ +16&nbsp;°C-ից +18&nbsp;°C։ Տեղումները՝ մինչև 600 մմ։ Գետային ցանցը խիտ է, ձմռանը գետերից շատերը սառցակալում են։ Գլխավոր գետն Արածանին է։ Ալաշկերտի դաշտում բերրի սևահողեր են, գետահովիտներում՝ ալյուվիալ։ Լանդշաֆտը մարգագետնա-տափաստանային է, գետահովիտներում և նախալեռնային ձորակներում կան թփուտներ։

Արածանիի ավազանում հոսում է Աղադևեներու ջուր առվակ։

Դիադին գյուղաքաղաքի շրջակայում փռված է *Դիադինի դաշտ*, կազմելով Ալաշկերտի դաշտի մի մասը։ Ոմանք ուղղակի նույնացնում են պատմական Շիրակի դաշտի հետ։

## Պատմամշակութային ակնարկ
Ալաշկերտի դաշտում բնակվող հայերն զբաղվում էին հողագործությամբ (հացահատիկ, բանջարեղեն) և անասնապահությամբ։ Ալաշկերտի դաշտը հիմնականում համընկնում է պատմական Բագրևանդ գավառին։ Ալաշկերտի դաշտի հարավարևելյան հատվածը հնում կոչվում էր Ձիրավ, իսկ արևմտյան՝ հիմնական, հատվածը՝ Բագրևանդի դաշտ։ Ալաշկերտի դաշտում է Ալաշկերտ քաղաքը, որը հիմնել է հայոց Վաղարշ Ա թագավորը (II դ.)։ Ալաշկերտի դաշտումի հարավարևելյան հատվածը հնում կոչվել է Ձիրավի դաշտ (371-ին այնտեղ տեղի է ունեցել Ձիրավի ճակատամարտը՝ հայկական բանակը առաջնորդել է Պապ թագավորը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղրըի մարզի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Աղի ճանապարհ

**Աղի ճանապարհ**, Կողբի աղահանքերից (Արաքսի աջ ափին) դեպի Թիֆլիս և Քութայիս ձգվող սայլուղի։

Հայտնի էր դեռ վաղ միջնադարում։ Աղի ճանապարհը սկիզբ առնելով Կողբ ավանից, Արաքսի գետանցով մտնում էր Խերբեքլու (այժմ՝ Երվանդաշատ) և Ախուրյանի ձախափնյա հովտով ձգվում դեպի Բայանդուր-Ալեքսանդրապոլ-Շիշթափա-Գորելովկա-Բոգդանովկա։ Այստեղ Աղի ճանապարհը երկճյուղվում էր՝ մեկը դեպի Ծալկա-Թիֆլիս, իսկ մյուսը՝ Ախալքալաք-Ասպինձա-Ախալցխա-Զեկարի լեռնանցք-Քութայիս ուղղությամբ։

Արդեն XIX դ. երկրորդ կեսին այս երթուղով դեպի Հարավային Կովկասի տարբեր շրջաններ սայլերով և գրաստներով տարեկան տեղափոխվում էր ավելի քան 80 հզ. տոննա քարաղ։ Աղի ճանապարհը բանուկ էր մինչև XX դ. սկզբերը։ Այդ ուղով կատարվող երթևեկությունը նվազեց հատկապես 1902 թվականին՝ Թիֆլիս-Երևան երկաթուղու բացումից հետո։

Կողբից հարավ-արևմուտք Հայկական Պարի լեռնանցքներից մեկը, որտեղով աղ էին արտահանում Միջագետք և այլ երկրներ, կոչվում էր «Աղտո ձոր»։

Կատեգորիա:Առևտրային ճանապարհներ
Կատեգորիա:Պատմական ճանապարհներ և ուղիներ
Ալաջայի ճակատամարտ

**Ալաջայի ճակատամարտը** տեղի է ունեցել 1877 թ. հոկտեմբեր ամսին, Կարսի մոտ, Ալաջայի բարձունքներում, 1877-78-ի ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։

1877-ի հունիսին Զևինի և Դահարի մոտ անհաջող մարտերից հետո ռուսական զորքերի Կովկասյան կորպուսը (հրամանատար գեներալ Լորիս-Մելիքով) դադրեցրեց Կարսի պաշարումը։ Թուրքական բանակը Մուխտար փաշայի գլխավորությամբ հուլիսի 7-ին (19) գրավեց Ալաջայի բարձունքները։ Օգոստոս-սեպտեմբերին Կարսը նվաճելու ռուսական բանակի փորձերն եղան անարդյունք։ Համալրելով ուժերը՝ ռուսական զորքերն Ի.Դ. Լազարևի հարամանատարությամբ նորից անցան հարձակման և հոկտեմբերի 3-ին (15) գրավեցին Ալաջայի բարձունքները։ Ալաջայի ճակատամարտում թուրքական բանակը լիովին ջախջախվեց և, տալով 5000-6000 սպանված ու վիրավոր, 8500 գերի, փախուստի դիմեց։ Ռուսական զորքերի կորուստը կազմեց 1500 մարդ։ Հոկտեմբերի 13-ին (25) պաշարելով Կարսը՝ ռուսական զորքերն այն վերցրին գրոհով նոյեմբերի 6-ին (18)։ Ալաջայի ճակատամարտում ռուսական զորքերի ղեկավարման համար առաջին անգամ կիրառվեց հեռագիրը։

Ալաջայի ճակատամարտում ռուսական զորքերի շարքերում թուրքական բանակի դեմ քաջաբար կռվեցին նաև հայ կամավորները, որոնք ընդգրկված էին հեծյալ և հետևակ հարյուրյակներում։ Հայերը միաժամանակ օգնեցին ռուսական հրամանատարությանը որպես հետախույզներ, ուղեկցողներ, սուրհանդակներ և թարգմանիչներ։

## Գրականություն
* *Ներսիսյան Ա.Ն., Հայերի մասնակցությունը 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմին, Երևան, 1958*
* *Кишмишев С., Война в Турецкой Армении 1877-1878 гг., СПБ, 1884*

Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի ճակատամարտեր
Աղթ

**Աղթ** (*Հաղթ*), գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Վանի Վիլայեթի Մոկսի գավառակում (Մոկք)։

XIX դարի 2-րդ կեսին ուներ 120 հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Աղթում կար եկեղեցի և նախակրթական վարժարան։ Գյուղն ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղհան

**Աղհան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Տարոն գավառում, Մուշ քաղաքից մոտ 14 կմ հյուսիս, Արածանի գետի ձախ կողմում, արգավանդ հարթավայրում։

XX դարի սկզբին ուներ 68 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ ու անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի և ուսումնարան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Աղհանն ավերվեց և ամայացավ։ Բնակչության մի մասը զոհվեց, իսկ փոքր մասն ապաստանեց Արևելյան Հայաստանում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցի

**Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (1706-1714), հաջորդել է Նահապետ Ա Եդեսացի կաթողիկոսին։

## Կենսագրություն
Հայոց կաթողիկոս 1706 թվականից։ Սկզբում եղել է Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի առաջնորդ (1697-1706 թթ.)։ Պաշտպանել է հայ եկեղեցու դավանական սկզբունքներն ընդդեմ Նոր Ջուղայի կաթոլիկ քարոզիչների և այդ առթիվ 1682 թվականին շարադրել իր «*Գիրք ատենական, որ ասի Վիճաբանական*» գործը (հրտ. 1687 թ,)։ Հալածել է կաթոլիկություն ընդունած հայերին։ Ունի տպագիր ու անտիպ աշխատություններ ու նամակներ։ Կարևոր են Կղեմես ԺԱ պապին և Պետրոս Մեծին ուղղված նամակները։

Ռուսական կայսեր գրված նամակը ցույց է տալիս, որ Աղեքսանդր Ջուղայեցին հարել է Իսրայել Օրու ազատագրական գաղափարներին, ունեցել ռուսական կողմնորոշում։

Կաթողիկոսական գահին Նահապետ Ա Եդեսացուն հաջորդել է Աստվածատուր Ա Համադանցին։

## Աշխատություններ
* Գիրք որ կոչի ատենական վիճաբանութիւն, արարեալ Տեառն Աղեքսանդրու Սրբազան Կաթուղիկոսի Ջուղայեցւոյ:Կոստանդնուպօլիս, 1783 (երկրորդ հրատարակություն)։ 
* Աղեքսանդր Կաթուղիկոս Ջուղայեցի, Գրքոյկ որ կոչի Աղօթամատոյց, Նոր Նախիջևան, 1790։ 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հակոբ Անասյան, Հայկական մատենագրություն. Ե-ԺԸ դդ, Հտ. Ա, Երևան, 1959, էջ 578-595։

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան տարեթվի
Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան օրվա
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Աղթամիր

**Աղթամիր**, *Աղթամուր*, կիկլոպյան ամրոց և բնակավայր է Արագածոտնի մարզի Ոսկեվազ գյուղի մոտ, Քասաղ գետի ափին։

Ամրոցը գոյատևել է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակից սկսած մինչև մ.թ. XV դ։ Բազմիցս վերականգնվել է։ Պահպանվում են պարիսպների հետքերը։ Հուշարձանն անկանոն քառակուսի է (մոտ 155 x 135 մ)։ Աղթամիրի շրջակայքում կա հնագույն դամբարանադաշտ։ Աղթամիրն ուսումնասիրել են Թորոս Թորամանյանը (1924), հետագայում՝ Մուրադ Հասրաթյանը (1950, 1951, 1952) և Ս. Սարդարյանը (1956-57)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Աղին

**Աղին**, գյուղաքաղաք  Փոքր Հայքում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Արաբկիրի գավառակում։ Գտնվում էր Արաբկիր քաղաքից 25 կմ արևելք, Եփրատի աջ կողմում՝ 3 կմ հեռավորության վրա։

Ավանդաբար Ճերմակ ծագ ավերակ քաղաքը, որտեղ ապրել են հայ իշխաններ, տեղադրում էին Աղինի տեղում։ Բայց Ճերմակ ծագը գտնվում էր Աղինից 6 կմ հարավ-արևմուտք, ուր այժմ էլ պահպանվել են Ս. Մամաս եկեղեցու ավերակները, բերդը, գերեզմանատունը, հայտնաբերվել են հսկա կարասներ, քանդակազարդ որմնաքարեր։

XX դարի սկզբին ուներ 500 տուն բնակիչ, որից 200 տունը՝ հայեր, մնացածը՝ թուրքեր։ Աղինի հայ բնակչությունը զոհ գնաց 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Հայերը զբաղվում էին արհեստներով (կոշկակարություն, դերձակություն, բրուտագործություն, երկաթագործություն և այլն), երկրագործությամբ, այգեգործությամբ։ Աղինը հայտնի էր խաղողի և պտղատու այգիներով։ Հայերն ունեին 2 եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր 2 հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Աղձն

**Աղձն** (նաև՝ **Արզն**, **Աղձնիք Հայոց**, **Արաքսենե**, **Արաքսիանե**, **Արզան**, **Արզանան**, **Արզանանի**, **Արզանենա**, **Արզանենե**, **Արզանինի**, **Արզինի**, **Արզն Աղձնյաց**, **Արզնարզյուն**, **Արզոն**, **Արզրունիք**, **Արզուն**, **Արզունիտիս**, **Արծն**, **Արծրունիք**, **Արձն**, **Արղզնն**, **Արղնի**, **Արսանիա**, **Արքսան**, **Արքսանե**, **Արքսանեն**, **Արքսանենե**, **Արքսանի**, **Խարզան**, **Խզու**, **Հազու**, **Հարզան**), գավառ Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհում։ Մեծ Հայքի հարավ-արևմտյան սահմանի մոտ, Աղձնիք աշխարհի հարավ-արևելյան մասում՝ Նփրկերտից (Տիգրանակերտ) հարավ-արևելք, Տիգրիս գետից հյուսիս, իր արգավանդ հողերով հայտնի լեռնային, ջրառատ շրջանում։ Սահմանակից էր՝ Աղձնիքի Նփրկերտ, Սանասունք, Սալնո ձոր, Գզեղխ, Տատիկ, Կեթիկ գավառներին, Հայոց Միջագետքին և Կորճայք աշխարհին։ Համապատասխանում է այժմյան Խարզան (Խարզան, Ծռըգան) գավառին։ Ընդգրկել է Արևմտյան Տիգրիսի Արզան և Բաղաղեշ վտակների ստորին ավազանները։ Ուներ ավելի քան 3500 կմ2 տարածություն։ Եղել է Աղձնյաց բդեշխության կենտրոնը։

## Անվանում
Անվան ծագումը կապվում է Վանի թագավորության Ալզի (Ալձն) երկրի անվան հետ։ Եղիշեն հիշատկում է **Արզնարզյուն**, իսկ Մովսես Խորենացին՝ **Արձն** և **Աղձն** ձևերով։ Ենթադրվում է, որ սկզբում կոչվել է **Արզինի**՝ համանուն Արզան կենտրոնով։ Անտիկ աղբյուրներում հիշատակվում է **Arzanenae** ձևով։ Թովմա Արծրունին Աղձնը համարում է Արծրունիների նախկին բնակավայրը և կարծում է, թե այն կոչվել է նաև **Արզրունիք** և ապա ձևափոխմամբ՝ **Արծրունիք**։ Պատմիչն այս գավառը անվանում է նաև **Արզն Աղձնյաց**։ Սխալմամբ, ոմանք գավառը անվանում են **Արծն**։ Աղձնիք աշխարհի անվամբ գավառը կոչվել է նաև **Աղձնիք Հայոց**։

## Աշխարհագրություն
Աղձնը Բիթլիսի լեռնանցքով (Ձորապահակ) անցնող ճանապարհով կապվում էր Մեծ Հայքի կենտրոնական աշխարհի՝ Այրարատի հետ։ Արևմուտքից սահմանակցում էր Նփրկերտ գավառին, հյուսիս-արևմուտքից՝ Սանասունքին, հյուսիսում՝ Սալնո ձոր, Գզեղխ և Տատիկ գավառներին, արևելքից՝ Կեթիկ գավառին։ Հարավ-արևմուտքում սահմանակցում էր Հայոց Միջագետքին, իսկ հարավ-արելքում՝ Մեծ Հայքի Կորճայք աշխարհին։

## Պատմություն
Գավառը եղել է Աղձնիքի բդեշխության կենտրոնը և բդեշխությունը հաճախ կոչվել է նաև գավառի անունով։ Կենտրոնն էր Արզն (Արզան) քաղաքը։

Աղձնը երկար ժամանակ, հատկապես 4-րդ դարում Հռոմի ու Պարսկաստանի միջև պատերազմի թատերաբեմ էր և ձեռքից ձեռք էր անցնում։ 577 թվականին Բյուզանդիայի Մորիկ կայսրը Աղձնից հանեց հայ գաղթականություն և ուղարկեց Կիպրոս կղզի։

Ենթադրվում է, որ գավառի Խարզան գյուղը գտնվում է հին Արզն քաղաքի տեղում։

Գավառի *Արզն* անվան հիմքում ընկած է  Ուրարտուում *Արզի* երկրի անվանումը։

## Բնակչություն
19-րդ դարի վերջերին Աղձնը ուներ հայ և քուրդ բնակիչներ։

## Տես նաև
* Աղձնիք
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանում
* Մեծ Հայքի գավառների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղձնիքի գավառներ
Աղձնիք (Խարբերդի գավառ)

**Աղձնիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։

XX դարի սկզբին ուներ շուրջ 700 հայ բնակիչ։ 1915 թվականին թուրքերը բնակիչներին աքսորեցին Դիարբեքիր, Ուրֆա, որտեղ նրանց մեծ մասը կոտորվեց։ Փրկվեց ընդամենը 73 հոգի։

Բնակիչները զբաղվում էին հողագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Աղձնիքն ուներ վանք և 3 եկեղեցի։ Գյուղն ուներ 2 դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պարտիզակ (Սեբաստիա)

**Պարտիզակ**, գյուղ էր Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի համանուն գավառում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ ուներ 200 տուն (1600 շունչ) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, արհեստներով, անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս. Գևորգ) և վարժարան։

Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Փոքրաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աքիլես (կազմակերպություն)

[աջից|մինի|300px|[ՀՀ ճանապարհային ոստիկանություն|Հայաստանի ճանապարհային ոստիկանության մեքենաներից]]
**Աքիլես,** ավտովարորդների իրավունքների պաշտպանության կենտրոնը հասարակական կազմակերպություն է, որը գրանցված է ՀՀ Արդարադատության Նախարարությունում՝ 2000 թ Մարտի 29-ի N501 հրամանով։

## Կազմ
* Պրոֆ. Շավարշ Գրիգորյան - Կազմակերպության պետ։ Գյուղտնտեսական Ակադեմիայի ակադեմիկոս, տեխնիկական գիտությունների ասպիրանտ։
* Էդվարդ Հովհաննիսյան - Նախագահ։ 1964 թվականից աշխատել է ավիացիոն արդյունաբերության մեջ, եղել է ԽՍՀՄ-ի Ավիացիոն Արդյունաբերության Նախարարության ներկայացուցիչ՝ Հայաստանում։
* Վլադիմիր Ղազարյան - Փոխնախագահ։ 1962 թվականից աշխատել է Հայկական Պետական Մեքենա - Տեստավորման Ստանցիայում իբրև լաբորատորիայի գլուխ։ 1970 թ.-ից 1990 թվականներին աշխատել է որպես նույն ստանցիայի երեց-ճարտարագետ և ենթերակա տնօրեն։ Տեխնիկական գիտությունների բակալավր։

## Նպատակներ
* Պետական ինչպես նաև դատական մարմիններում աջակցել վարորդների իրավունքների պաշտպանությանը
* Բարձրացնել երթևեկության ապահովության մակարդակը, «Երթևեկության Կանոնների» մասին տեղեկատվություն ցրելով
* Միջավայրի բնապահպանության զարգացման աջակցելը
* Կազմակերպության գործունեությունների սահմանները տարածելը
* Իրավական գիտակցություն տարածել՝ ներկա տեղեկատվական վակուումը նվազեցնելով
* Կազմակերպության անդամների մասնակցությունը տարբեր պետական ավտոմեքենայի տեսչության կառուցվածքների գործունեության մեջ, այս կառուցվածքների տեսանելիության ապահովելու և տեղեկատվության հոսքի սաստկացման նպատակով

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ