Խայալա Աղաևա

**Խայալա Աղաևա** (լրիվ անունը՝ **Խայալա Զաքիր քյզի Աղաևա** (, ), ադրբեջանցի լրագրող, կանանց իրավունքների պաշտպան և քաղբանտարկյալ։ 2015 թվականից աշխատել է որպես լրագրող-թղթակից Meydan TV-ում։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ձերբակալվել է Meydan TV-ի լրագրողների դեմ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում։ Խայալա Աղաևային և գործով ձերբակալված ևս վեց լրագրողներին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 206.3.2 հոդվածով (մաքսանենգություն, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական դավադրությամբ)։

Այժմ գտնվում է Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության Բաքվի նախնական կալանքի կենտրոնում։

## Վաղ տարիներ և լրագրողական գործունեություն
Խայալա Աղաևան ծնվել է 1997 թվականի հունվարի 18-ին Բաքվում։ Սովորել է Բաքվի հաղորդակցության քոլեջում։ Ավարտել է Բաքվի ժուռնալիստիկայի դպրոցը: 2015 թվականից աշխատում է որպես լրագրող-թղթակից Meydan TV-ում։ Իր մասնագիտական կարիերայի ընթացքում բազմիցս ենթարկվել է ձերբակալությունների, ոստիկանության դիմադրության և բռնության։

2019 թվականի մայիսի 29-ին Խայալա Աղաևան ձերբակալվել է նախագահի աշխատակազմի շենքի դիմաց իր մասնագիտական պարտականությունները կատարելիս բողոքի ցույցը լուսաբանելիս։ Աղաևան ավելի քան երկու ժամ պահվել է Սաբայլի շրջանի ոստիկանության վարչության 9-րդ ոստիկանական բաժանմունքում, ապա ազատ է արձակվել։

2020 թվականի հուլիսի 14-15-ին Միլլի Մեջլիսի շենքի առջև բողոքի ակցիայի ժամանակ Խայալա Աղաևան իր մասնագիտական գործունեությունը կատարելիս ենթարկվել է ոստիկանության ճնշմանը. նրա հեռախոսը և ծառայողական անձնագիրը խլվել են։

2022 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Խայալա Աղաևան և նրա «Մեյդան» հեռուստաընկերության գործընկեր Այթաջ Ախմեդովան գնացել են Շուշի-Քարին տակ խաչմերուկի հատվածը նկարահանելու, սակայն այնտեղ նրանց ձերբակալել են «քաղաքացիական հագուստով և սև դիմակներով անձինք» առանց բացատրության, նրանց պարզապես նստեցրել են մեքենա և հետ ուղարկել։ Մինչ նրանց ազատ արձակելը, նրանց հեռախոսները բռնագրավվել են, իսկ նյութերը՝ ջնջվել։

2024 թվականի նոյեմբերին Խայալա Աղաևան և Այթաջ Թափդիգը ձերբակալվել են անվտանգության աշխատակիցների կողմից՝ Կլիմայի փոփոխության մասին ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիայի (COP29) կողմերի համաժողովի 29-րդ նստաշրջանի ընթացքում կենդանիների իրավունքների պաշտպան Կ. Մամեդլիի բողոքի ցույցը լուսաբանելիս։ Պահակները Աղաևային և Տապդիկին բռնի ուժով տարել են ծառայության տարածք, ապա հեռացրել միջոցառման տարածքից։

## Ձերբակալություն և դատավարություն
Meydan TV-ի գլխավոր խմբագիր Այնուր Էլգյունեշը, լրագրողներ Այթաջ Թափդիգը, Այսել Ումուդովան, Նաթիգ Ջավադլին, ազատ լրագրող Ռամին Դեկոն, ինչպես նաև Բաքվի լրագրության դպրոցի փոխտնօրեն Ուլվի Թահիրովը, ձերբակալվել են 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Բաքվի քաղաքային ոստիկանության բաժանմունքում՝ Meydan TV-ի դեմ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում։ Նրանցից յուրաքանչյուրին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 206.3.2 հոդվածով (մաքսանենգություն, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ)։ Խայալի Աղաևայի փաստաբան Նազիմ Մուսաևի խոսքով՝ Աղաևան չի ընդունել իր մեղքը և քրեական գործը կապել է իր լրագրողական գործունեության հետ։ «Աղաևան չի բողոքել ֆիզիկական ճնշումից։ Սակայն նրա վրա հոգեբանական ճնշում է գործադրվել։ Մասնավորապես, նրան ստիպել են ցուցմունք տալ մինչև իր փաստաբանի ժամանումը։ Երբ ես սկսեցի պաշտպանել նրան, նա օգտվեց իր իրավունքից՝ հրաժարվելու փաստաբանի բացակայության դեպքում տված նախնական ցուցմունքից», - նշել է փաստաբան Մուսաևը։

Դեկտեմբերի 8-ին քննարկվել է Խայալ Աղաևի նկատմամբ խափանման միջոցի ընտրության վերաբերյալ քննչական մարմնի հաղորդումը։ Խաթայի շրջանային դատարանը, դատավոր Սյուլխանա Գաջիևայի նախագահությամբ, քննել է կալանքի տեսքով խափանման միջոցի վերաբերյալ գործի վերաբերյալ ներկայացված նյութերը։ Քննչական մարմնի միջնորդությունները տրամադրվել են, և ձերբակալվածներից յուրաքանչյուրի, այդ թվում՝ Խայալ Ագաևի, համար ընտրվել է խափանման միջոց՝ 4 ամիս ժամկետով կալանք։ Նահ երքել մեղադրանքները և իր ձերբակալությունը կապել է իր լրագրողական գործունեության հետ։ Աղաևայի փաստաբան Նազիմ Մուսաևը դատարանի որոշումը անհիմն է անվանել։ «Բացարձակապես անհիմն որոշում։ Իմ հաճախորդ Խայալա Աղաևան նույնիսկ չէր հասկանում մեղադրանքի հիմքը։ Նրանք պարզապես եկան նրա հետևից և տարան նրան տնից։ Ձերբակալման միջնորդությունը գրված էր ընդհանուր գծերով, լրագրողի մեղքի որևէ առաջնային ապացույց չէր ներկայացվել։ Մենք, իհարկե, կբողոքարկենք կալանքը», - ասել է նա։

Խայալա Աղաևան վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Խաթայի շրջանային դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշման դեմ։ Դեկտեմբերի 13-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանում դատավոր Զաուր Հուսեյնովի նախագահությամբ կայացած դատական ​​նիստում Խայալի Աղաևայի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և կալանքի տեսքով խափանման միջոցը պահպանվեց: Խայալա Աղաևայի փաստաբան Նազիմ Մուսաևը հայտարարել է, որ Բաքվի քաղաքի ոստիկանության գլխավոր վարչության քննիչը դատարանում չի կարողացել արդարացնել Խայալա Աղաևայի ձերբակալությունը։ «Ես հարցրի՝ Խայալա Աղաևան բացահայտ, թե՞ գաղտնի կերպով է երկիր գումար բերել մաքսային ճանապարհով։ Քննիչը պատասխանեց՝ ոչ։ Ես հարցրի, թե ինչո՞ւ եք նրան ձերբակալել։ Նա ասաց, որ մենք կապացուցենք, որ նա նույնպես ներգրավված է եղել», - ասել է Մուսաևը։

2025 թվականի հունվարի 14-ին Խաթայի շրջանային դատարանը, դատավոր Սյուլխանա Գաջիևայի նախագահությամբ, քննել է աշխատակցի խափանման միջոցը տնային կալանքով փոխարինելու միջնորդությունը։ Նազիմ Մուսաևն իր ելույթում նշել է, որ եթե Խայալա Աղաևան աշխատեր մաքսային մարմիններում և ունենար միլիոնավոր գումարներ, ապա հիմա ազատության մեջ կլիներ։ «Սակայն նրա միակ հարստությունը խոսքի ազատությունն է, լեզուն և իր պատրաստած պատմությունները։ Ահա թե ինչու նա հիմա բանտում է», - ասել է փաստաբանը։ Դատավարության ժամանակ, որը տեղի է ունեցել Նիջաթ Օսմանովի մասնակցությամբ, դատավոր Սուլխան Գաջիևան չբավարարեց պաշտպանության կողմի միջնորդությունը։

Խայալա Աղաևան վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Խաթայի շրջանային դատարանի 2025 թվականի հունվարի 14-ի որոշման դեմ։ Հունվարի 17-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանում կայացած դատական ​​նիստում Խայալի Աղաևայի վերաքննիչ բողոքը մերժվեց։

2025 թվականի մարտի 14-ին Խաթայի շրջանային դատարանը քննարկել է Խայալա Աղաևայի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, երկարաձգելու վերաբերյալ քննչական մարմնի ներկայացրած դիմումը։ Որոշման համաձայն՝ Աղաևայի կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է ևս 3 ամսով։

## Միջազգային ուշադրություն
Meydan TV-ի լրագրողների կալանավորումը խիստ քննադատության է արժանացել։ Ազդեցիկ միջազգային կազմակերպությունները կոչ են արել Ադրբեջանի իշխանություններին ազատ արձակել լրագրողներին։ Ադրբեջանի ընդդիմադիր կուսակցությունների՝ Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ կուսակցության, «Մուսավաթ» կուսակցության, Հանրապետական այլընտրանքային կուսակցության  և Դեմոկրատական ուժերի ազգային խորհրդի առաջնորդները հայտարարություններ են տարածել՝ դատապարտելով «Մեյդան» հեռուստաընկերության լրագրողների ձերբակալությունը։

Միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպություն Amnesty International-ը դատապարտել է Meydan TV-ի լրագրողների ձերբակալությունները։ «Մենք դատապարտում ենք վերջին ձերբակալությունները և կոչ ենք անում Ադրբեջանի իշխանություններին անհապաղ ազատ արձակել լրագրողներին և լրատվամիջոցների աշխատակիցներին: Մենք վախենում էինք COP29-ից հետո հաշվեհարդարից և այժմ կոչ ենք անում ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին արձագանքել Ադրբեջանում շարունակվող հետապնդումներին, որը դեռևս COP29-ի նախագահությունն է», - ասվում է կազմակերպության հայտարարության մեջ: Անկախ լրագրողների, այդ թվում՝ Meydan TV-ի աշխատակիցների վերջին ձերբակալությունները մեկ տարի առաջ սկսված հետապնդման մի մասն են կազմում, հայտարարել է Amnesty International-ը։

«Article 19» միջազգային լրագրողների կազմակերպությունը նույնպես դատապարտել է լրագրողների ձերբակալությունները։ «Բաքվում կայացած կլիմայական գագաթնաժողովից հետո շաբաթների ընթացքում ձերբակալվել է առնվազն յոթ լրագրող, որոնց մեծ մասը Meydan TV-ից էր։ Այս ճնշումները նոր հիշեցում են այն մասին, որ Ադրբեջանը չի հանդուրժում քննադատությունը կամ այլախոհությունը։ Մենք պետք է շարունակենք պայքարել մամուլի ազատության դեմ ճնշումների դեմ», - ասվում է կազմակերպության X սոցիալական ցանցի իր էջում հրապարակված գրառման մեջ։

Նյու Յորքում գտնվող Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեն դատապարտել է Meydan TV-ի աշխատակիցների կալանավորումը։ «Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է անհապաղ ազատ արձակեն Նաթիք Ջավադլիին, Խայալա Աղաևային, Այթաջ Թափդիգին, Այնուր Էլգունեշին, Այսել Ումուդովային և Ռամին Դեկոյին, ինչպես նաև վերջին ամիսներին նմանատիպ մեղադրանքներով ձերբակալված տասնյակից ավելի այլ առաջատար լրագրողների, և դադարեցնեն անկախ մամուլի վրա աննախադեպ հարձակումը», - հայտարարել է CPJ-ն։
[մինի|255x255փքս|[ԱՄՆ-ի պետքարտուղար|ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը հատուկ հայտարարություն է արել Ադրբեջանում Meydan TV-ի ակտիվիստների և լրագրողների ձերբակալությունների վերաբերյալ և կոչ է արել երկրի իշխանություններին ազատ արձակել նրանց։]]
«Լրագրողներ առանց սահմանների» մամուլի պաշտպանության խումբը նույնպես դատապարտել է Meydan TV-ի աշխատակիցների ձերբակալությունները։ RSF-ի X էջում տեղադրված գրառման մեջ ասվում է. ««Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը դատապարտում է այս նոր ձերբակալությունները և կոչ է անում անհապաղ ազատ արձակել նրանց, ինչպես նաև մյուս 13 լրագրողներին, որոնք պահվում են ամոթալի պայմաններում՝ կեղծ մեղադրանքներով»։

Ադրբեջանում անկախ մամուլի վրա ճնշումները դադարեցնելու պահանջներին միացել է նաև «Freedom Now» իրավապաշտպան կազմակերպությունը։ «Ադրբեջանը շարունակում է ճնշել անկախ լրագրողներին։ Վերջին ճնշման ակտը «Մեյդան» հեռուստաընկերության հինգ լրագրողների կալանավորումն էր՝ ակնհայտորեն քաղաքական դրդապատճառներով։ Մենք կոչ ենք անում անհապաղ ազատ արձակել նրանց և դադարեցնել այս հետապնդումները»։ Այս մասին ասվում է կազմակերպության X հարթակում տեղադրված հաշվի հրապարակման մեջ։

«Կանանց մամուլի ազատության» կազմակերպությունը հայտարարություն է տարածել, որում աջակցություն է հայտնել «Մեյդան» հեռուստաընկերությանը և Ադրբեջանի բոլոր լրագրողներին, ովքեր շարունակում են վտանգել իրենց անվտանգությունը՝ ճշմարտությունը հաղորդելու համար։ «Մամուլի լռեցումը հարձակում է ժողովրդավարության վրա», - ասվում է WFF-ի հայտարարության մեջ։

2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը հատուկ հայտարարություն է արել Ադրբեջանում ակտիվիստների և լրագրողների ձերբակալությունների վերաբերյալ և կոչ է արել երկրի իշխանություններին ազատ արձակել նրանց։ Բաքուն մեղադրել է Բլինքենին կողմնակալության մեջ՝ հերքելով քաղաքացիական ազատությունների ճնշման մասին պնդումները։ Իր հայտարարության մեջ՝ «Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշումների սրումը», Բլինկենը հատուկ նշել է Ռուֆաթ Սաֆարովին, Սևինչ Վագիֆգըզիին, Ազեր Գասիմլիին, Ֆարիդ Մեհրալիզադեին, Բախտիյար Հաջիևին, վերջերս ձերբակալված «Մեյդան» հեռուստաընկերության աշխատակիցներին, «և շատ ուրիշների, որոնք ձերբակալվել են իրենց մարդու իրավունքների պաշտպանության գործունեության համար»։ Միացյալ Նահանգները կոչ է անում Ադրբեջանի կառավարությանը անհապաղ ազատ արձակել նրանց, ասել է Բլինքենը։ «Միացյալ Նահանգները խորապես մտահոգված է ոչ միայն այս ձերբակալություններով, այլև Ադրբեջանում քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների նկատմամբ աճող ճնշումներով», - ասվում է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հայտարարության մեջ։ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը բացասաբար է արձագանքել Բլինկենի հայտարարությանը՝ մեղադրելով ԱՄՆ Պետդեպարտամենտին երկրի ներքին գործերին միջամտելու մեջ։ Գերատեսչության հայտարարության համաձայն՝ նման միջամտությունը տեղի է ունեցել «վերջին չորս տարիների ընթացքում», և այս անգամը դարձել է «կորսված տարիներ ադրբեջանա-ամերիկյան հարաբերությունների համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ