Լրագրության մշակույթ

**Լրագրության մշակույթ** նկարագրվում է որպես «լրագրողների միջև ընդհանուր մասնագիտական ​​գաղափարախոսություն»։ «Լրագրության մշակույթ» տերմինը ընդգրկում է լրագրողական էթիկայի և չափանիշների և մեդիա արտադրանքի կամ նմանատիպ մեդիա արտեֆակտների մշակութային բազմազանությունը։ Լրագրողական մշակույթի հայեցակարգի ուսումնասիրությունները երբեմն ենթադրում են լրագրողների շրջանում համապարփակ կոնսենսուսի առկայություն՝ «լրագրության ընդհանուր ըմբռնման և մշակութային ինքնության ուղղությամբ»։

Գիտական ​​​​բանավեճեր են ընթանում ընդհանուր, համաշխարհային լրագրության մշակույթի գաղափարի շուրջ, թե արդյոք նման ընդհանուր կառուցվածք գոյություն ունի և կարո՞ղ է այն գտնվել փորձարարական ճանապարհով։ Հաղորդակցության գիտության մի շարք ուսումնասիրություններ են անցկացվել՝ արևմտյան լրագրողական մշակույթի, եվրոպական լրագրողական մշակույթի կամ նույնիսկ գլոբալ լրագրողական գաղափարախոսության ենթադրյալ ընդհանուր առկայությունը գտնելու համար (հմմտ. պատմական ակնարկ): Լրագրողական մշակույթների հետազոտությունը հատկապես օգտակար է գլոբալացման ազդեցությունները, որոնք նշվում են համաշխարհային խոշոր մեդիա կորպորացիաների կողմից, առանձին մեդիա մշակույթների և դրա համաշխարհային չափորոշիչներ սահմանելու ունակության վրա վերլուծելու համար։ Գիտական ​​գրականության մեջ լրագրության մշակույթը կոչվում է նաև «լրագրողական մշակույթ», «նորությունների մշակույթ», «թերթերի մշակույթներ» կամ «նորությունների արտադրության մշակույթ»։

## Մշակույթների տեսակները
Թոմաս Հանիցչի և այլոց կողմից 2007-2011 թվականներին 21 երկրներում անցկացված լրագրության մշակույթի վերաբերյալ համաշխարհային ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ լրագրողական գործառույթները, ինչպիսիք են անտարբերությունը, չներգրավվածությունը, քաղաքական տեղեկատվության տրամադրումը և կառավարության մոնիթորինգը, ամբողջ աշխարհում ընկալվում են որպես լրագրողական կարևորագույն առաքինություններ։

«Լրագրողական մշակույթների աշխարհներ»-ը 2100-ից ավելի ակտիվ լրագրողների շրջանում համաշխարհային հարցումների միջոցով իրականացված ուսումնասիրություն է, որտեղ հայտնաբերվել են լրագրողական մշակույթների չորս տեսակները, որոնք վերաբերում էին «լրագրողական անհամաձայնության կենտրոնական ոլորտներին»  (լրագրողական միջամտություն, իշխող ուժերից հեռավորություն և նրանց շուկայական կողմնորոշում)․ դրանք են՝

### Արևմտյան լրագրության մշակույթը
Հարավային, արևելյան կամ ավելի քիչ ժողովրդավարական երկրների համեմատ, ինչպիսիք են Չինաստանը և Ռուսաստանը՝ արևմտյան լրագրողների համար մեծ նշանակություն ունեն այնպիսի լրացուցիչ առաքինություններ, ինչպիսիք են անաչառությունը, տեղեկատվության հուսալիությունն ու փաստացիությունը, ինչպես նաև համընդհանուր էթիկական սկզբունքներին հետևելը։ Բացի այդ, ուսումնասիրությունը պարզել է, որ արևմտյան լրագրողները ավելի քիչ են աջակցում որոշակի արժեքների, գաղափարների կամ սոցիալական փոփոխությունների ակտիվ առաջխաղացմանը։

Արևմտյան լրագրության մշակույթը դասակարգվում է որպես վերահսկող լրագրության գերիշխող՝ ընդ որում, ավելի շատ հարավարևմտյան ժողովրդավարություններ, ինչպիսին է Իսպանիան, հակված են նաև ունենալ «պոպուլիստական ​​տարածողի» ուժեղ լրագրողական մշակույթ։

### Զարգացող երկրներում միտումները
Հատկապես 1990-ականներին «ԱՄՆ կառավարության և լրատվամիջոցների նախաձեռնությունները» աշխատել են Հարավային Ամերիկայի և Արևելյան Եվրոպայի զարգացող ժողովրդավարություններում ԱՄՆ-ի մոդելով «օբյեկտիվ» մամուլի մոդել ստեղծելու ուղղությամբ։ Այս քայլը ենթադրում է, որ «ամերիկյան ոճի լրագրությունը [որպես] բնական և անխուսափելի համաշխարհային մոդել է», սակայն Արևելյան Եվրոպայի երկրներում լրագրության մշակույթի վերաբերյալ ներկայիս ուսումնասիրությունները չեն նկատում արևմտյան լրագրության չափանիշների բնական ընդունումը: Փոխարենը, կարելի է դիտարկել ավելի քիչ օբյեկտիվ և ավելի շատ զվարճանքի և լսարանի վրա կենտրոնացած լրագրողական մշակույթի ձևավորում, որը խթանվում է հենց երկրների կողմից (օրինակ՝ «պոպուլիստական ​​տարածող» լրագրությունը Բուլղարիայում)։

Զարգացող կամ զարգացած երկրներում լրագրության հետազոտությունները նկարագրվում են որպես թերի։ Սա կարելի է բացատրել կամ թերֆինանսավորմամբ կամ գոյություն չունեցող հետազոտական ​​ինստիտուտներով, կամ որոշակի հետազոտական ​​թեմաների անտեսմամբ։ Հարավային Աֆրիկայի Ստելենբոսի համալսարանի լրագրության հետազոտող Առնոլդ Ս. դե Բիրը քննադատում է 90-ականների և 2000-ականների սկզբի Հարավային Աֆրիկայի լրագրության հետազոտությունները՝ դրանք համարելով չափազանց կենտրոնացած այնպիսի ոլորտների վրա, ինչպիսիք են «հասարակայնության հետ կապերը, մարքեթինգը կամ կորպորատիվ հաղորդակցության այլ ձևերը»։ Հատուկ հետաքրքրությունների ուսումնասիրությունները դեֆիցիտ է ստեղծել Հարավային Աֆրիկայի սեփական լրագրության մշակույթի վերաբերյալ եզրակացություններում։

## Հետազոտություն
Լրագրողական մշակույթի հետազոտությունը լրագրության հետազոտության ենթաթեմա է։ Այդ ավանդույթը հիմնված է դասական սոցիոլոգիական մոտեցումների (օրինակ՝ Էմիլ Դյուրկհայմ, Գեորգ Զիմել, Ռոբերտ Է. Պարկ, Թոլկոթ Պարսոնս և Նիկլաս Լուման) և 20-րդ դարի սկզբի հումանիտար գիտությունների վրա և գտնվում է մեդիա գիտության և հաղորդակցման գիտության ավելի լայն ոլորտում: Լրագրության ուսումնասիրությունները հաշվի են առնում վերլուծության բազմաթիվ մակարդակներ, ներառյալ անհատական, կազմակերպչական, հասարակական և մշակութային ասպեկտները։

### Ուսումնասիրության դիզայնը և մեթոդները
Լրագրողական մշակույթի հետազոտության ուսումնասիրության դիզայնը մարտահրավերներ է առաջացնում համապատասխան օպերացիոնալիզմի կիրառման համար։ Դրա բարդությունը առաջանում է լրագրողական պրոֆեսիոնալիզմի բազմամակարդակ հասկացությունից, որը բաղկացած է տարբեր լրագրողական արժեքներից, սկզբունքներից և գործելակերպերից, որոնք տարբեր լրագրողական մշակույթները հավասարակշռում են իրենց յուրահատուկ ձևերով։ Լրագրության մշակույթի հետազոտությունները կարող են իրականացվել մեկ ազգի ներսում, հիմնականում ղեկավարվելով այդ երկրից եկած լրագրության հետազոտողների կողմից, կամ համեմատական ​​եղանակով՝ միջազգային մակարդակով անցկացվող՝ հետազոտողների միջազգային խմբերի օգնությամբ: Համեմատական ​​լրագրության հետազոտությունները հիմնականում անցկացվում են միջազգային մակարդակով, որտեղ «երկիրը» վերլուծության կարևոր մակարդակ է, ինչը հանգեցնում է երկիր առ երկիր համեմատական ​​ուսումնասիրությունների։ Համեմատական ​​մեդիա համակարգերի հետազոտությունից ծագած՝ համեմատական ​​լրագրության մշակույթի հետազոտությունն օգտագործում է ազգը որպես «օբյեկտ, համատեքստ, վերլուծության միավոր կամ որպես ավելի լայն համակարգի բաղադրիչ»։

Լրագրողական մշակույթի հետազոտության մեջ օգտագործվող մեթոդներն են հարցումներն ու հարցազրույցները, բովանդակության վերլուծությունը, դիտարկումը կամ դրանց համադրությունը։

### Վերլուծության մակարդակներ
Բրյուգգեմանի և Վեսլերի կողմից առաջարկված վերլուծական համակարգի չափումները օգտագործելով՝ մեդիա հետազոտությունները կարող են իրականացվել վերլուծության երեք չափումներ օգտագործելով՝ (1) Հետազոտական ​​հեռանկարներ, (2) հետազոտության մակարդակներ և (3) վերլուծության օբյեկտներ: Այս համակարգի գործնական կիրառումը լրագրության մշակույթի հետազոտությունների վրա ցույց է տալիս.

# **«Համեմատության» օգտագործումը որպես տարածված հետազոտական ​​​​մոտեցում**
# **«Պետություն/հասարակություն» (ազգ) հասկացության օգտագործումը որպես վերլուծության գերիշխող մակարդակ**
# **Վերլուծության տարբեր և հաճախ համակցված օբյեկտների օգտագործումը**

Վերլուծության տարբեր օբյեկտների, ինչպիսիք են **«մեդիա կառուցվածքները»**, **«բովանդակության արտադրությունը»** և **«մեդիա բովանդակությունը»**, համադրությունը բացատրվում է լրագրության մշակույթում «մշակույթ» ասպեկտի բարդ բնույթով։ Ինչպես նշում է հաղորդակցության հետազոտող Հանիցշը. «Մշակույթի մասին կարելի է խոսել ընդհանուր առմամբ որպես գաղափարների (արժեքներ, վերաբերմունք և համոզմունքներ), գործելակերպերի (մշակութային արտադրության) և արտեֆակտների (մշակութային արտադրանք, տեքստեր) ամբողջություն»։

### Հետազոտության պատմական ակնարկ
Նշանակալի համեմատական ​​հետազոտություններ կարելի է գտնել Ուիվերի 1998 թվականի «Գլոբալ լրագրողը», Սիգալի 1973 թվականի «Լրագրողներ և պաշտոնյաներ. լրատվական նյութերի ստեղծման կազմակերպումը և քաղաքականությունը», որը համեմատում է լուսաբանման պրակտիկան Միացյալ Նահանգներում և Մեծ Բրիտանիայում, Հալինի և Մանչինիի 2004 թվականի «Մեդիա համակարգերի համեմատություն. մեդիայի և քաղաքականության երեք մոդելներ» և Հանիցչի 2011 թվականի «Լրագրողականության աշխարհներ» նախագծի լրագրությանը կենտրոնացած մասերում: Ռոստենի 1937 թվականի Վաշինգտոնյան թղթակիցները համարվում են լրագրողների աշխատանքային կյանքը նկարագրող առաջին ուսումնասիրությունը։ Լրագրության և լրագրողական մշակույթի վերաբերյալ ավելի վերջին համեմատական ​​հետազոտությունները ներառում են նաև Դյուզի, Դոնսբախի, Սպլիչալի և Սփարքսի աշխատանքները։

Տեսական և գործնական հետազոտությունները բացահայտել են հաղորդակցության գիտության գրականության մեջ քննարկվող լրագրողական բազմաթիվ մշակույթներ և գաղափարախոսություններ: Դրանց թվում են լրագրողական մշակույթներն ու ժանրերը, ինչպիսիք են՝ հսկողական լրագրությունը, քաղաքացիական լրագրությունը, հանրաճանաչ լրագրությունը կամ պաշտպանողական լրագրությունը, որոնք բնութագրվում են լրագրողական միջամտության ուժեղ օգտագործմամբ։

### Հետազոտության քննադատություն
Շատերը, հատկապես զարգացող երկրները, քննադատում են լրագրողական մշակույթի ամերիկյան կամ արևմտյան կենտրոնացված տեսակետի կիրառելու ձևը՝ որպես մշակութային իմպերիալիզմի մի ձև, որը անտեսում է որոշակի մշակութային ծագումը կամ ճեղքերի տեսությունը: Բացի այդ, լրագրության հետազոտությունը հաճախ քննադատվում է «լրագրության» չափազանց ավանդական տեսակետ կիրառելու համար։ Լրագրության ուսումնասիրությունների մեծ մասը դեռևս կենտրոնանում է թերթերում, հեռուստատեսությունում կամ ռադիոյում՝ արդեն իսկ հաստատված և ինստիտուցիոնալացված լրագրության վրա: Լրագրության հետազոտողները դժվարանում են գտնել զարգացող և նոր լրատվամիջոցների հայեցակարգման համեմատական ​​մեթոդներ, ինչպես վեբ-բլոգներում, փոդքասթերում կամ քաղաքացիական լրագրության այլ տարբերակներում լրագրությունը։ Այս կոնկրետ քննադատական ​​կետերից բացի, կա նաև «մշակույթ» հասկացությունը սահմանող ընդհանուր մեթոդաբանական խնդիր։ «Մշակույթ» տերմինը հաճախ օգտագործվում է ոչ համակարգված ձևով և կարող է հանգեցնել լրագրողական մշակույթի ուսումնասիրությունների համապատասխան համեմատության խնդիրների։

## Ազդեցությունները մշակույթների վրա
### Եվրոպական լրագրության մշակույթների վրա ազդեցությունը
«Եվրոպայում տեղեկատվության համարժեք կառավարման» (AIM) նախագիծը, որը բազմազգ եվրոպական սոցիալական գիտական ​​նախագիծ է, որը 2004-2007 թվականներին մի շարք ուսումնասիրություններ է իրականացրել Եվրոպական Միության մասին ամենօրյա լուսաբանման լրագրողական կառուցվածքների և գործընթացների վերաբերյալ, պարզել է, որ եվրոպական մասնագիտական ​​լրագրության խթանները չեն գտնվում եվրոպական թեմաների նկատմամբ բացահայտ հետաքրքրության կամ եվրոպական հարցերի վերաբերյալ հատուկ գիտելիքների մեջ, ինչպես ենթադրվում էր։ Ավելի շուտ, դրանք որոշվում են «ամենօրյա գործունեությամբ և հետագա լրատվամիջոցների կատարողականով», տեղում կառուցվածքային գործոններով կամ «աշխատանքի վայրում և փորձի ու սխալի մեթոդով» գործելակերպեր։ Ավելին, Եվրոպայի մասին լուսաբանումը որոշվում է ազգային տեսակետներով և ազգային ու անհատական ​​լրագրողական պրակտիկայով, ուստի զուրկ է համահունչությունից և պատշաճ համատեքստից։ AIM ուսումնասիրությունը եզրակացնում է, որ այս ամենօրյա թերությունները, անտեսումները և սխալ ընկալումները հանգեցնում են եվրոպական հարցերի վերաբերյալ կարճատես լուսաբանման։ Հետևաբար, եվրոպական հարցերի մասին լուսաբանման վերաբերյալ ընդհանուր եվրոպական մշակույթի տեսությունը չի կարող հիմնավորվել։

### Մասնագիտական ​​հիերարխիաների ազդեցությունը
Շումեյքերի և Ռիզի 1996 թվականի «Մեջբերելով հաղորդագրությունը. ազդեցությունների տեսություններ զանգվածային լրատվամիջոցների վրա» աշխատությունը տեսական շրջանակ է ստեղծել լրատվամիջոցների բովանդակությունը ձևավորող ազդեցությունների մակարդակները վերլուծելու համար: Մակարդակները տատանվում են միկրոյից մինչև մակրո, անհատականից՝ առօրյայից մինչև կազմակերպչական մակարդակ, արտամեդիա մակարդակից մինչև գաղափարախոսական մակարդակ։ Նմանատիպ մոտեցում է կիրառել Հանիցը իր «Ժուռնալիստիկայի աշխարհներ» լայնածավալ միջազգային լրագրողական մշակույթի ուսումնասիրության մեջ: Հանիցի կողմից օգտագործված մոդելը թույլ է տալիս ազդեցություն ունենալ լրագրողների լուսաբանման որոշումների վրա գերմակարդակում (գլոբալացում, տարածում և փոխկախվածություն), հասարակությունների կամ ազգերի մակրոմակարդակում (քաղաքական, տնտեսական, իրավական, սոցիալական և մշակութային համատեքստեր, ինչպես նաև մեդիա համակարգ), մեզոմակարդակում (խմբագրական կազմակերպություն, մեդիա կազմակերպություն և միջոց որպես այդպիսին) և միկրոմակարդակում որպես լրագրող, որպես անհատ (լրագրողների ծագում և անհատական ​​բնութագրեր)։

2100 պրոֆեսիոնալ լրագրողների շրջանում անցկացված ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ «կազմակերպչական, մասնագիտական ​​և ընթացակարգային ազդեցությունները ընկալվում են որպես լրագրողների աշխատանքի ավելի հզոր սահմանափակումներ, քան քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունները»։ Սա ստեղծում է մասնագիտական ​​հիերարխիայի մեզոմակարդակը, այսինքն՝ խմբագրական կազմակերպությունը և լրատվամիջոցի կազմակերպումը, որպես լրագրողական վարքագծի ամենաազդեցիկ գործոն և, հետևաբար, լրագրողական մշակույթի մասնագիտական ​​մասի ամենամեծ ազդեցությունը։

### Նոր տեխնոլոգիաների ազդեցությունը լրագրության մշակույթի վրա
Եվրոպական AIM ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հատկապես երիտասարդ սերնդի պրոֆեսիոնալ լրագրողների շրջանում, նորությունների մեթոդների և հաղորդակցության ու արտադրության եղանակների նկատմամբ բացությունը մեծանում է։ Կարելի է նկատել նաև ինստիտուցիոնալացված տեղեկատվական համակարգերին բացառապես չհենվելու միտում։ Համացանցի աշխարհում հետագա տեխնոլոգիական զարգացումը մատնանշում է «ոչ ինստիտուցիոնալ, ոչ կառավարական, ոչ վարչական և հստակ միջազգային տեղեկատվության» օգտագործման աճի միտումը հաշվետվությունների և հետազոտական ​​աշխատանքների ընթացքում։

Բացի արևմտյան լրագրողների կողմից նոր մեդիայի ընդունումից որպես լրատվության միջոց, նոր տեխնոլոգիաների օգտագործման աճը հատկապես կարելի է նկատել ավտորիտար կամ զարգացող երկրների համատեքստերում։ Լրագրողների լրատվամիջոցներին հասանելիության և/կամ խոսքի ազատության նկատմամբ կառավարության կողմից վերահսկողության աճը կարող է հանգեցնել արտահայտման նոր և պակաս վերահսկվող եղանակներ գտնելու անհրաժեշտության: Ճնշված լրագրողների հնարամտության լավագույնս ուսումնասիրված օրինակներից մեկը կարելի է գտնել չինացի լրագրողների և նրանց կողմից բլոգների, բջջային հեռախոսների օգտագործման վերաբերյալ հետազոտություններում և միկրոբլոգինգը՝ ձևավորելով ժամանակակից չինական լրագրության մշակույթը։

## Գլոբալ կոնվերգենցիայի տեսություն
Միջազգային լրագրության հետազոտությունները ապացույցներ են ներկայացրել այն տեսակետի օգտին, որ գլոբալիզացիայի շարունակական միտումը ուղեկցվում է լրագրողական կողմնորոշումների և գործելակերպի, և, հետևաբար, լրագրողական մշակույթի մերձեցմամբ։ Օբյեկտիվության և անաչառության ավանդական էթիկան գերիշխում է աշխարհի շատ լրատվական խմբագրություններում, և խմբագրական ընթացակարգերի, մասնագիտական ​​​​առօրյայի և սոցիալականացման գործընթացների բազմաթիվ նմանություններ կարելի է գտնել այնպիսի բազմազան երկրներում, ինչպիսիք են Բրազիլիան, Գերմանիան, Ինդոնեզիան, Տանզանիան և Միացյալ Նահանգները։

## Ծանոթագրություններ

### Մեջբերված աշխատանքներ

* Deuze, Mark (2002). National News Cultures: A Comparison of Dutch, German, British, Australian and US Journalists. *[[Journalism Quarterly]]* 78(1), pp.&nbsp;134–149. http://ejc.sagepub.com/content/17/2/237.full.pdf
* Deuze, M. (2005). What is journalism? Professional identity and ideology of journalists reconsidered. *Journalism*, 6, 442–464.
* Donsbach, W. & Patterson, T. E. (2004). Political News Journalists: Partisanship, Professionalism, and Political Roles in Five Countries. In: Frank Esser, Barbara Pfetsch, (ed.): *Comparing Political Communication. Theories, Cases, and Challenges*. Cambridge, 251-70.
* Esser, F. & Pfetsch, B. (ed.), *Comparing Political Communication. Theories, Cases, and Challenges*. Cambridge: Cambridge University Press
* Hallin, D. C., & Mancini, P. (2004). *Comparing media systems: Three models of media and politics*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Hanitzsch, T. (2007). Deconstructing journalism culture: Towards a universal theory. *[[Communication Theory (journal)|Communication Theory]]*, 17, 367-385
* Hanitzsch, T., Hanusch, F. & Mellado, C. (2010). Mapping Journalism Cultures Across Nations: A comparative study of 18 countries.  *Journalism Studies*, 12(3), 273-293.
* Hanitzsch, T. (2011a). Populist disseminators, detached watchdogs, critical change agents and opportunist facilitators: Professional milieus, the journalistic field and autonomy in 18 countries.  *International Communication Gazette*, 73(6), 477-494.
* Hanitzsch, T., Mellado, C. (2011b). What Shapes the News around the World? How Journalists in Eighteen Countries Perceive Influences on Their Work. *[[The International Journal of Press/Politics]]*, 16, pp.&nbsp;404–426.
* Kohn, Melvin (Ed.) (1989). *Cross-national Research in Sociology*, Newbury Park, California: Sage.
* Kopper, G. (2007). Research and the Meta-Level of Practice: implications for training, online communicating and defining rules of European journalism, in: AIM Research Consortium (Ed.), Reporting and Managing European News: final report of the Project *Adequate Information Management in Europe* 2004-2007, Bochum and Freiburg: Projekt Verlag, 183-96.
* Kunelius, R. & Heikkila, H. (2007). Mainstream Journalism: problems and potential of a European public sphere (EPS), in: AIM Research Consortium (Ed.), Reporting and Managing European News: final report of the project "Adequate Information Management in Europe" 2004–2007, Bochum and Freiburg: Projekt Verlag, 45-77.
* Löffelholz, M. & Weaver, D. (2008). *Global Journalism Research. Theories, Methods, Findings, Future*. Cambridge: Blackwell.
* Reese, S. D. (2001). Understanding the Global Journalist: a hierarchy-of-influences approach. *Journalism Studies*, 2(2), 173–187
* Rosten, Leo (1937) *Washington Correspondents*, New York: Harcourt Brace.
* Scotton, J. & Hachten, W. (2010). *New Media for a New China*. Oxford: Wiley-Blackwell.
* Shoemaker, Pamela and Reese, Stephen (1996) *Mediating the Message: Theories of Influences on Mass Media Content*, 2nd edn, White Plains, New York: Longman
* Sigal, Leon (1973) *Reporters and Officials: The Organization and Politics of Newsmaking*, Lexington, Massachusetts: DC Heath.
* Splichal, S. & Sparks, C. (1994). *Journalists for the 21st century. Tendencies of professionalization among first-year students in 22 countries*. Norwood, New Jersey: Ablex.
* Weaver, David (Ed.) (1998) *The Global Journalist: News People around the World*, Creskill, New Jersey: Hampton.
* *Worlds of Journalism*, Pilot Study, https://web.archive.org/web/20120110180236/http://www.worldsofjournalism.org/pilot.htm

Կատեգորիա:Լրագրություն
Կատեգորիա:Կազմակերպության մշակույթ