Ժան-Պիեռ Մահե

**Ժան-Պիեռ Մահե** (, ), ֆրանսիացի կովկասագետ, հայագետ, Ֆրանսիայի Ասիական ընկերության () նախագահ: Հայ միջնադարյան հեղինակներին նվիրված բազմաթիվ ուսումնասիրությունների հեղինակ։ Ֆրանսերեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը»։ Թարգմանության հիմքում Վիկտոր Լանգլուայի կատարած աշխատանքն է՝ վերախմբագրված և կատարելագործված Մահեի կողմից։ Հայերեն է հրատարակվել Մահեի՝ Գրիգոր Նարեկացուն նվիրված աշխատությունը։

## Կենսագրություն
1965 թվականին Ժան-Պիեռ Մահեն Սորբոնից ստացել է փիլիսոփայության, 1966 թվականին՝ դասական լեզուների բակալավրի աստիճան: 1971 թվականին դարձել է լատինագիտության դոկտոր: 1975 թվականին հայոց լեզվի մասնագետի դիպլոմ է ստացել Արևելյան լեզուների և մշակույթների ազգային ինստիտուտից և միաժամանակ՝ հին արևելյան լեզուների (ղպտիերեն, հայերեն և վրացերեն) մասնագետի դիպլոմ՝ Փարիզի կաթոլիկ ինստիտուտից: 1981 թվականին դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել՝ նվիրված նախկինում չուսումնասիրված ղպտիերեն և հայերեն հերմետիստական փաստաթղթերին: Հետազոտությունների մի մասը կատարել է Խորհրդային Հայաստանում, որտեղ ապրել է 1975-1977 թվականներին:

Մահեն՝ որպես մշտական կամ հրավիրված մասնագետ, դասավանդել է  տարբեր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, այդ թվում՝ Սորբոնում, Հարվարդի համալսարանում, Ստրասբուրգի համալսարանում, Արևելյան լեզուների և մշակույթների ազգային ինստիտուտում (որտեղ 1977-1991 թվականներին ղեկավարել է հայոց լեզվի ամբիոնը), Լավալի համալսարանում, Երևանի պետական համալսարանում։ 1988 թվականից մինչև 2013 թվականին թոշակի անցնելը նա եղել է École Pratique des Hautes Études-ի պրոֆեսոր։ 2001 թվականից Ֆրանսիայի ինստիտուտի անդամ է (այդտեղ 2012 թվականին եղել է Académie des Inscriptions et Belles Lettres-ի նախագահ), իսկ 2002 թվականից՝ Ֆրանսիայի Ասիական ընկերության նախագահ։ Մահեն նաև Հայաստանի և Վրաստանի գիտությունների ակադեմիաների արտասահմանյան անդամ է, Լավալի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, 2012 թվականից էլ՝ Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

Մահեի հիմնական հետազոտությունները նվիրված են կրոնների պատմությանը (հայրաբանություն, գնոսիս և հերմետիզմ, Կովկասում քրիստոնեության պատմություն), ինչպես նաև հին և միջնադարյան հայ և վրացական բանասիրության և պատմության հարցերին: 1990-ական թվականներից ի վեր նա սերտորեն համագործակցել է կովկասագետներ Յոսթ Գիպերտի, Վոլֆգանգ Շուլցեի և Զազա Ալեքսիձեի հետ՝ 1996 թվականին Սինայի թերակղզում հայտնաբերված աղվանական նամակի աղվաներեն գիրը վերծանելու գործում: Այդ աշխատանքի արդյունքը եղավ 2008 թվականին «Սինայ լեռան աղվանական պալիմսեստները» երկհատոր աշխատության հրատարակումը: Իր աշխատանքների զգալի մասը Մահեն հրատարակել է կնոջ՝ հայագետ Աննի Մահեի հետ համատեղ:

2015 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Բարեկամության շքանշանով։

## Այլ պարգևներ
* Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
* *Ակադեմիական արմավենի* շքանշանի սպա 
* Վատիկանի *Սուրբ Գրիգոր Մեծ* շքանշանի ասպետ

## Աշխատություններ
### Գրքեր
* Tertullien, *La chair du Christ*, 2 vol., Sources chrétiennes 216-217, Paris (Cerf), 1975
* *Hermès en Haute-Égypte*, t. 1 : Les textes hermétiques de Nag Hammadi et leurs parallèles grecs et latins (Bibliothèque copte de Nag Hammadi, textes 3), Québec (PUL), 1978, 171 p. in 8°
* *Hermès en Haute-Égypte*, t. 2 : Le fragment du *Discours parfait* et les *Définitions hermétiques* arméniennes (Bibliothèque copte de Nag Hammadi, textes 7), Québec-Louvain (PUL, Peeters), 1982, L + 565 p. in 8°
* Tertullien, *La résurrection des morts* (traduction par Madeleine Moreau ; introduction et notes par Jean-Pierre Mahé), Paris (DDB), 1982.
* *La Caverne des trésors* (introduction, traduction du géorgien et notes), CSCO 527, Louvain (Peeters), 1992, XL + 120 p. in 8°
* *La sagesse de Balahvar, une vie christianisée du Bouddha* (introduction, traduction du géorgien et notes ; avec A. Mahé), Paris (Gallimard, Connaissance de l’Orient 60), 1993, 156 p. in 16°
* *Moïse de Khorène, Histoire de l’Arménie* (introduction, traduction de l’arménien et notes ; avec A. Mahé), Paris (Gallimard, L’Aube des peuples), 1993, 455 p. in 8°
* *Histoire du Christianisme, T. IV, Évêques, moines et empereurs*, Desclée de Brouwer, 1993
* *Le Témoignage véritable* (introduction, texte copte, traduction et notes ; avec A. Mahé), Bibliothèque copte de Nag Hammadi, textes 23, Québec-Louvain (Peeters), 1996, XVIII + 250 p. in 8°
* *Des Parthes au Califat : quatre leçons sur la formation de l'identité arménienne*, avec Nina G. Garsoyan, De Boccard, 1997.
* *From Byzantium to Iran. Armenian Studies in Honour of Nina G. Garsoïan* (avec R.W. Thomson), Atlanta (Scholars Press), 1997, 523 p. in 8°
* *The Way of Hermes* (avec C. Salaman et D. van Oyen), Londres (Duckworth), 1999 ; 4e|édition en livre de poche aux États-Unis, Rochester, Vermont, 2004, 124 p. in 16°
* *Grégoire de Narek, Tragédie* (introduction, traduction de l’arménien et notes, avec A. Mahé), CSCO 584, Louvain (Peeters), 2000, 838 p. in 8°
* *Le nouveau manuscrit sinaïtique N Sin 50* (facsimilé et introduction par Z. Aleksidzé ; traduction française et notes complémentaires par J.-P. Mahé), CSCO 586, Louvain (Peeters), 2001, 286 p. in 8°
* *Melchisédek* (introduction et traduction de J.-P. Mahé ; texte copte établi par W.P. Funk ; commentaire de Cl. Gianotto), Bibliothèque copte de Nag Hammadi, textes 28, Québec-Louvain (Peeters), 2001, XX + 190 p. in 8°
* *Le couvent de Horomos* (avec A. Baladian et J.-M. Thierry), 223 p. in 4° (Monuments Piot 81), Paris, 2002
* *Grégoire de Narek et le Livre de lamentation* (avec A. Mahé), Erevan (éditions Naïri), 2004, VIII + 326 p. in 16° /  «Գրիգոր Նարեկացին և իր «Մատեան ողբերգութեան» երկը» (Աննի Մահեի հեղինակակցությամբ), Երևան, *Նաիրի* հրատարակչություն, 2004.
* 
* *Saint Grégoire de Narek, théologien et mystique* (avec B.L. Zekiyan), Actes du colloque international, 20-date-|22 janvier 2005 (ACO 275), Rome (Pontificio Istituto Orientale), 2006, 390 p. in 8°
* *Paroles à Dieu de Grégoire de Narek* (introduction, traduction et commentaire ; avec A. Mahé), Paris (Peeters, La Procure), 2007, 486 p. in 16°
* 
* Gippert (Jost), Schulze (Wolfgang), Aleksidze (Zaza), Mahé (Jean-Pierre) [edd.], *The Caucasian Albanian Palimpsests of Mt. Sinai*, MPMA (Monumenta Palaeographica Medii Aevi, Series Ibero-Caucasica), Turnhout (Brepols) 2008, vol. 1 (XXIV + 260 p.) in folio, 2008
* 
* *Trésor des fêtes. Hymnes et odes de Grégoire de Narek* (introduction, traduction et notes, avec Annie Mahé), Paris (Peeters), 2014, 295 p.
* Łewond vardapet, *Discours historique* (traduit et commenté par B. Martin-Hisard), avec en annexe (p. 345-460), la *Correspondance d’Omar et de Léon* (traduite et commentée par J.-P. Mahé), Paris (ACHCByz), 2015
* *Exposé du mythe valentinien et textes liturgiques* NH XI, 2 (introduction, traduction et commentaire de J.-P. Mahé ; texte copte établi par W.P. Funk), Bibliothèque copte de Nag Hammadi, textes 36, Québec-Louvain (Peeters), 2016
* *Deux frères caucasiens de Prométhée, Amiran et Abrsk’il* (avec le concours de Zaza Aleksidze), Bibliothèque de l’Orient Chrétien (BOC) 2, Paris (Les Belles Lettres), 264 p. in 12°, 2017
* 
* Hermès Trismégiste, tome V. *Paralipomènes* (grec, copte, arménien). Textes édités et traduits par Jean-Pierre Mahé, Collection des Universités de France, série grecque, Paris (Les Belles Lettres), 2019
* *Gabriel de Chinon, Relations du Levant*, Perses, Arméniens et Gaures, une aventure missionnaire au XVIIe siècle, Cravant, Histoire à la Carte, 2020
* *Le monastère de Bagnayr (Xe-XIVe s.)*, archives de Toros Toramanian et inscriptions lapidaires (avec Ani Baladian et Philippe Dangles), Journal des Savants, Paris 2021
* *La Conversion du Kartli*, 2 vol. (texte, avec Zaza Aleksidze ; traduction par J.-P. Mahé), CSCO, 2022

### Ընտրված հոդվածներ
* « Entre Moïse et Mahomet : réflexions sur l'historiographie arménienne », *Revue des études arméniennes* 23 (1992), p. 121-153
* « Structures sociales et vocabulaire de la parenté et de la collectivité en arménien contemporain », *Revue des études arméniennes* 18, p. 327-345, 1984
* « Un dieu guerrier à la campagne : l’exemple du Vahagn arménien », *Comptes rendus de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres* (CRAI), p. 779-804, 1994
* « Le défi des gnoses », dans Jean-Robert Armogathe, Pascal Montaubin, Michel-Yves Perrin [dir.], *Histoire générale du christianisme*, t. 1 (des origines au XVe s.), Paris (PUF) 2010, p. 104-123 in 8° ; 2010. « L’Arménie et la Géorgie », *ibidem*, p. 652-674, 2010
* « Magie caucasienne : la secte albanienne des Coupeurs de pouces », dans Jean-Marie Durand et Antoine Jacquet [dir.], *Magie et divination dans les cultures de l’Orient*, Cahiers de l’Institut du Proche-Orient ancien du Collège de France 3, Paris (Jean Maisonneuve), 2010, p. 185-199 in 8°, 2010
* « Du temple de la nature au sanctuaire du cœur » (séance publique annuelle, 25 novembre 2016), *CRAI* 2016, p. 1539-1557, 2016
* « La tunique sans couture et la Conversion de la Géorgie », dans M. D. Findikyan, D. Galadze, A. Lossky [dir.], *Sion, Mère des Églises, Mélanges offerts au Père Charles Athanase Renoux*, Semaines d’études liturgiques Saint-Serge, Münster i. W. (Aschendorff), 2016, p. 205-216, 2016
* « Les tapis à dragons et le mythe arménien de l’orage », dans P. S. Filliozat, M. Zink [dir.], *Tempus et tempestas*, Paris (AIBL), 2016, p. 101-116, 2016
* « La mission en Arménie de Mâr Gabryab, disciple de Mani : histoire et fiction », dans Éric Crégheur, Julio Cesar Dias Chaves, Steve Johnston [dir.], *Christianisme des origines. Mélanges en l’honneur du Professeur Paul-Hubert Poirier*, JAOC (Judaïsme ancien et origines du christianisme) 11, Turnhout (Brepols) 2018, p. 387-392, 2018
* « L’évêque arménien Israyēl, missionnaire chez les Huns (681-682) : Pastorale et géopolitique dans le Nord-Est caucasien à la fin du VIIe siècle », *Mélanges Bernard Flusin*, Travaux et Mémoires 23/1, 2019.

## Աղբյուրներ
* Պետրոս Հովհաննիսյան, Մովսես Խորենացին օտար թարգմանություններով, «Էջմիածին» ամսագիր, Զ, 2010։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Notice on the site of the Académie des Inscriptions et Belles-Lettres
* Jean-Pierre MAHÉ on Monde Byzantin 
* ''Couleur du sang et de la vendange dans l’hymnographie arménienne'', par Jean-Pierre Mahé

Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ