Ուղեծրի հանգույց

[thumb|upright=1.20|[Ծագման հանգույցի երկայնությունը ուղեծրի տարրերից մեկն է]]
**Ուղեծրի հանգույց** այն երկու կետերից մեկն է, որտեղ ուղեծիրը հատվում է հղման հարթությանը, որի նկատմամբ այն թեքված է: Չթեքված ուղեծիրը, որը համահարթություն է հղման հարթության հետ, հանգույցներ չունի։

## Հղման հարթություններ
Ընդհանուր հղման հարթությունները հետևյալն են՝
* Գեոկենտրոն ուղեծրի համար՝ Երկրի հասարակածային հարթությունը։ Այս դեպքում, չթեքված ուղեծրերը կոչվում են «հասարակածային»
* Հելիոկենտրոն ուղեծրի համար՝ խավարածիրը կամ անփոփոխ հարթությունը։ Այս դեպքում, չթեքված ուղեծրերը կոչվում են «խավարածրային»:
* Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող ուղեծրի համար, այն անցնում է հիմնական մարմնի (համակարգի ամենամեծ մարմինը) կենտրոնով և ուղղահայաց է դիտորդից հիմնականին անցնող գծին (կոչվում է *երկնքի հարթություն*):

## Հանգույցների տարբերակում
Եթե հղման հարթության մեկ կողմից մյուսը հղման ուղղություն է սահմանված, երկու հանգույցները կարելի է տարբերակել: Գեոկենտրոն և հելիոկենտրոն ուղեծրերի համար **ծագման հանգույցը** (կամ **հյուսիսային հանգույցը**) այն վայրն է, որտեղ ուղեծրային մարմինը շարժվում է դեպի հյուսիս՝ հղման հարթությամբ, իսկ **մարման հանգույցը** (կամ **հարավային հանգույցը**) այն վայրն է, որտեղ այն շարժվում է դեպի հարավ՝ հարթությամբ: Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող մարմինների դեպքում ծագման հանգույցը այն հանգույցն է, որտեղ ուղեծրի երկրորդային աստղը հեռանում է դիտորդից, իսկ մարման հանգույցը՝ այն հանգույցը, որտեղ այն շարժվում է դեպի դիտորդը:

Հանգույցի դիրքը կարող է օգտագործվել որպես *[[ուղեծրի տարրեր]]* կոչվող պարամետրերի հավաքածուի մեկ պարամետրը: Սա արվում է՝ նշելով ծագման հանգույցի երկայնություն (կամ, երբեմն, *հանգույցի երկայնություն*):

**Հանգույցների գիծը** ուղիղ գիծ է, որը առաջանում է օբյեկտի ուղեծրի հարթության և հղման հարթության հատման արդյունքում, այն անցնում է երկու հանգույցների միջով։

## Նշաններ և անվանակարգ
Ծագման հանգույցի խորհրդանիշն է՝ 16px (Յունիկոդ: U+260A, ☊), իսկ մարման հանգույցի խորհրդանիշը՝ 16px (Յունիկոդ: U+260B, ☋)։

Միջնադարում և վաղ նոր ժամանակներում Լուսնի ծագման և մարման ​​հանգույցները խավարածրի հարթությունում կոչվում էին համապատասխանաբար «վիշապի գլուխ» (, ) և «վիշապի պոչ» (): Այս տերմինները սկզբնապես վերաբերում էին այն ժամանակներին, երբ Լուսինը հատում էր արևի տեսանելի հետագիծը երկնքում (ինչպես օրինակ՝ արևի խավարման ժամանակ): Բացի այդ, արաբերեն տերմինի աղավաղված տարբերակներ, ինչպիսիք են՝ «ganzaar», «genzahar», «geuzaar» և «zeuzahar», օգտագործվել են միջնադարյան Արևմուտքում՝ հանգույցներից որևէ մեկը նշելու համար:

Կոյնե հունարեն  և  տերմինները նույնպես օգտագործվել են ծագման և մարման հանգույցների համար, ինչի արդյունքում առաջացել են անգլերեն «անաբիբազոն» և «կատաբիբազոն» տերմինները:

## Լուսնի հանգույցներ
thumb|Լուսնի հանգույցներ
Երկրի շուրջ Լուսնի ուղեծրի համար հղման հարթություն ընդունվում է խավարածիրը, այլ ոչ հասարակածային հարթությունը։ Լուսնի վրա Արեգակի ձգողական ազդեցությունը ստիպում է նրա հանգույցներին աստիճանաբար պրեցեսիոն շարժվել դեպի արևմուտք, ավարտելով ցիկլը մոտավորապես 18,6 տարում:

### Օգտագործումը աստղագուշակության մեջ
Ծագման և մարման ​​​​ուղեծրի հանգույցների պատկերը որպես վիշապի գլուխ և պոչ, երկնքում միմյանցից 180 աստիճան հեռավորության վրա, սկիզբ է առել քաղդեացիներից. այն օգտագործվել է զրադաշտականների, ապա արաբ աստղագետների և աստղագուշակների կողմից: Միջին պարսկերենում նրա գլուխը և պոչը համապատասխանաբար անվանվել են  և : Արաբերենով՝  և  - կամ Լուսնի դեպքում՝&nbsp;: Աստղագուշակների դեմ ներկայացված փաստարկներից մեկը Իբն Քայիմ ալ-Ջավզիյայի (1292–1350) իր «Միֆթահ Դար ալ-Սակադահ» աշխատության մեջ. «Ինչո՞ւ եք նշանակություն տվել  [գլխին] և  [պոչին], որոնք երկու երևակայական կետեր են [ծագման և մարման հանգույցներ]»:

## Տես նաև
* Խավարում
* Էյլերի անկյուններ
* Ծագման հանգույցի երկայնություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր