.com

**com** դոմեն, համացանցի DNS-ում վերին մակարդակի դոմեն։ Այն ստեղծվել է 1985 թվականի մարտին ինտերնետային դոմենների առաջին խմբում։ Դոմենի անունը ծագում է *commercial* (առևտրային) բառից, ինչը ցույց է տալիս, որ դոմենի սկզբնապես եղել է առևտրային կազմակերպությունների ենթադոմենների գրանցման համար։ Ավելի ուշ դոմենը բացվել է ընդհանուր նպատակների համար։

Դոմենը սկզբնապես կառավարվել է ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության կողմից, այսօր Verisign է շահագործում այն, սակայն դոմենը գտնվում է ԱՄՆ օրենսդրության իրավասության ներքո։ Ամերիկյան բիզնեսներն ու ձեռնարկությունները ավելի շատ օգտագործում են ․com դոմենը *[[.us|․us]]* դոմենի փոխարեն։ .com դոմենում Verisign-ի գրանցումներն իրականացվում են ICANN-ի կողմից հավատարմագրված դոմենի անունների գրանցողների կողմից։ Գրանցամատյանը ընդունում է միջազգայնացված դոմենային անուններ։

.com դոմենը եղել է համացանցի վերին մակարդակի դոմեններից մեկը, երբ 1985 թվականի հունվարին ներդրվել է Դոմենային անունների համակարգը, մյուս դոմեններն են edu, gov, mil, net, org և int։ Այն դարձել է ամենամեծ վերին մակարդակի դոմենը և իր անունն է տվել դոթքոմի փուչիկին՝ ժամանակաշրջան 1990-ական թվականների վերջին, որի ընթացքում համացանցին վերաբերող հասկացությունների և ընկերությունների վերաբերյալ չափազանց շատ շահարկումները հանգեցրել են ինտերնետի օգտագործման և ընդունման արագ աճի։

## Պատմություն
Երբ 1985 թվականի հունվարի 1-ին առաջին անգամ ներդրվել է Դոմենային անունների համակարգը, com դոմենը եղել է առաջին բարձր մակարդակի դոմեններից մեկը։ Դոմենը կառավարվել է ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության կողմից, սակայն նախարարությունը դոմենի պահպանման նպատակով պայմանագիր է կնքել SRI International-ի հետ։ SRI-ը ստեղծել է DDN-NIC-ը, որը հայտնի է նաև որպես SRI-NIC կամ պարզապես NIC (Network Information Center), որն այդ ժամանակ հասանելի է եղել nic.ddn.mil դոմենի անվամբ։ 1991 թվականի հոկտեմբերի 1-ից սկսած շահագործման պայմանագիր է կնքվել Government Systems Inc. (GSI) ընկերության հետ, որը ենթապայմանագրով այն հանձնել է Network Solutions Inc. (NSI) ընկերությանը։

1993 թվականի հունվարի 1-ին Ազգային գիտական հիմնադրամը ստանձնել է դոմենի պահպանման պատասխանատվությունը, քանի որ com-ը հիմնականում օգտագործվել է ոչ պաշտպանական նպատակներով։ NSF-ը շահագործման պայմանագիր է կնքել Network Solutions (NSI) ընկերության հետ։ 1995 թվականին դոմենի ստեղծումից ի վեր առաջին անգամ NSF-ը NSI-ին թույլատրել է գրանցվողներից տարեկան վճար գանձել։ Սկզբում վճարը տարեկան 50 ԱՄՆ դոլար է կազմել, որից 35 ԱՄՆ դոլարը տրվել է Ազգային վիճակագրական ծառայությանը, իսկ 15 ԱՄՆ դոլարը՝ կառավարությանը։ Նոր գրանցումների ժամանակ անհրաժեշտ էր վճարել երկու տարվա գումար, ինչը նոր դոմենի գրանցման վճարը դարձնում էր 100 ԱՄՆ դոլար։ 1997 թվականին ԱՄՆ Առևտրի նախարարությունը ստանձնել է այս առաջին յոթ ընդհանուր TLD-ների նկատմամբ լիազորությունները։ Այն ներկայումս շահագործվում է Verisign-ի կողմից, որը գնել է Network Solutions-ը։ Verisign-ը հետագայում Network Solutions-ի ոչ գրանցամատյանային գործառույթները առանձնացրեց առանձլնէ  ընկերության մեջ, որը շարունակում է գործել որպես գրանցող մարմին։ Անգլերենում դոմենի անունը հաճախ գրվում է կետով և սովորաբար արտասանվում է որպես դոթ քոմ (dot-com)։

Չնայած com դոմենները սկզբում նախատեսված են եղել առևտրային կազմակերպությունների համար, 1990-ականների կեսերից ի վեր դոմենը որևէ սահմանափակում չի ունեցել իրավասու գրանցվողների համար։ Ինտերնետի առևտրայնացման և տարածման հետ մեկտեղ դոմենը բացվել է հանրության համար և արագորեն դարձել վերին մակարդակի ամենատարածված դոմենը կայքերի և էլեկտրոնային փոստիհամար։ Շատ ընկերություններ, որոնք ծաղկում են ապրել 1997-ից 2001 թվականներին՝ այն ժամանակահատվածում, որը հայտնի է որպես «դոթքոմի փուչիկ», ներառել են com բառը իրենց անվանումներում. դրանք հայտնի են դարձել որպես դոթքոմներ կամ դոթքոմ ընկերություններ: 2001 թվականին ներդրվել է *[[.biz|․biz]]* դոմեն, որը նախատեսված էր այն ընկերությունների համար, որոնք չէին կարողացել com դոմենային անուն գրանցել։ Այն նպատակ է ունեցել հաճախորդներին հասկացնել, որ նրանք հայտնվել են օրինական բիզնես կայքում, չնայած դրան *․biz* դոմենը լայն տարածում չի գտել:

Չնայած աշխարհի ցանկացած վայրում գործող ընկերությունները կարող են գրանցել *com* դոմեններ, շատ երկրներ նմանատիպ նպատակով ունեն երկրորդ մակարդակի դոմեն՝ իրենց երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմենի (ccTLD) ներքո, ինչպիսիք են Ավստրալիան (com.au), Չինաստանը (com.cn), Հունաստանը (com.gr), Իսրայելը (co.il), Հնդկաստանը (co.in), Ինդոնեզիան (co.id), Ճապոնիան (co.jp), Մեքսիկան (com.mx), Նեպալը (.com.np), Պակիստանը (.com.pk), Հարավային Կորեան (co.kr), Շրի Լանկան (com.lk), Միացյալ Թագավորությունը (co.uk) և Վիետնամը (.com.vn):

Շատ ոչ առևտրային կայքեր և ցանցեր օգտագործում են *com* դոմենային անուններ՝ վերջինիս ճանաչելիությունից օգտվելու համար: Այնուամենայնիվ, գրանցման վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ դոմենը տարիների ընթացքում տարբեր չափի ժողովրդականություն է վայելել:

2011 թվականի դեկտեմբերին Verisign-ը հայտնել է, որ գրանցվել է մոտ 100 միլիոն *com* դոմեն: Համաձայն 2020 թվականի մարտին հրապարակված Դոմենների անվանումների ոլորտի համառոտագրի, որը հրապարակվում է յուրաքանչյուր եռամսյակ, *com* դոմենների գրանցումների ընդհանուր թիվը կազմել է 145.4 միլիոն: 2009 թվականի մարտի դրությամբ Verisign-ը հայտնել է, որ դոմենը սպասարկում են 926 հավատարմագրված գրանցվածների։

2012 թվականի նոյեմբերի 29-ին ԱՄՆ Առևտրի նախարարությունը հաստատել է Verisign, Inc.-ի և ICANN-ի միջև *com*-ի Գրանցամատյանի համաձայնագրի երկարաձգումը։ Այս համաձայնագրի միջոցով Verisign-ը կառավարել է *com*-ի գրանցամատյանը մինչև 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ը։

## Երկրորդ մակարդակի հին դոմենների ցանկ
Ստորև ներկայացված են 100 ամենահին գրանցված և մինչ օրս գործող *com* դոմենները։

## Վերին մակարդակի դոմենի ընդլայնումներ
*.com* դոմենի հաջողությունից հետո CentralNic-ը գրանցել է վերին մակարդակի դոմենի բազմաթիվ ընդլայնումներ՝ հետևյալ ձևաչափով՝ `.երկիր.Com`։

Վերին մարդակի դոմենի ընդլայնումներից են՝

`.ar.com` (Արգենտինա, չի օգտագործվում)

`.br.com` (Բրազիլիա, Գրանցամատյան)

`.cn.com` (Չինաստան, Գրանցամատյան)

`.de.com` (Գերմանիա, Գրանցամատյան)

`.eu.com` (Եվրոպական միություն, Գրանցամատյան)

`.gb.com` (Մեծ Բրիտանիա, չի օգտագործվում)

`.gr.com` (Հունաստան, գրանցամատյան չկա)

`.hu.com` (Հունգարիա, չի օգտագործվում)

`.it.com` (Իտալիա, Գրանցամատյան)

`.uk.com` (Միացյալ Թագավորություն, Գրանցամատյան)

`.us.com` (ԱՄՆ, Գրանցամատյան)

`.za.com` (Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն, գրանցամատյան չկա)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .com whois information
* List of .com accredited registrars
* .com WhoIS
* .com Registry Agreement at ICANN
* Whois տեղեկատվություն .com դոմենի մասին iana.org կայքում

com