open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գերեք (լեռ)

**Գերեք**, *Գյարաք, Կելեք, Կերեկ, Կերեք*, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Էրզրումի նահանգի Էրզրումի գավաոում, Հայկական Պարի կենտրոնական հատվածում, Աագրակ լեռան հարավային կողմում։ Լեռնաշղթայի մոտակայքում գտնվել է համանուն գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Գարասուր

**Գարասուր**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Զագրոսի լեռնահամակարգում, ձգվում է Ուրմիա լճի արևմտյան կողմով, Դիլման քաղաքից հարավ-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զագրոսի լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի լեռներ
Բորժոմ-Խարագաուլի ազգային պարկ

**Բորժոմ-Խարագաուլի ազգային պարկ** (), ազգային պարկ Վրաստանի կենտրոնական մասում, տեղակայված է Փոքր Կովկասի տարածքում։

Եվրոպայի ամենամեծ ազգային պարկերից մեկն է, ներառում է 6 վարչական շրջան, ձգվում է Բորժոմ առողջարանային քաղաքից Խարագաուլի քաղաք։ Ընդհանուր տարածքը 5.3 հազար կմ² է, որը կազմում է Վրաստանի ամբողջ տարածքի 7.6%-ը։ Ազգային պարկի յուրօրինակությունը աշխարհագրական և էկոլոգիական գոտիների, լանդշաֆտների, պատմական հուշարձանների և հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունն է։

## Պատմություն
Բորժոմ-Խարագաուլի ազգային պարկի ստեղծման պատմությունը սկիզբ է առնում միջին դարերում, երբ այս տարածքները պատկանում էին ֆեոդալներին և օգտագործվում էին հիմնականում որսի նպատակներով։

Վրաստանի՝ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ լինելու ընթացքում մեծ ազդեցություն է ունեցել մեծ իշխան Միխայիլ Նիկոլաևիչը՝ Ալեքսանդր II-ի եղբայրը, Անդրկովկասի նախկին նահանգապետը։ Նա համարեց տեղի պարկի գեղեցկությունը տպավորիչ և որոշեց այնտեղ կառուցել իր ամառային նստավայրը։

Ավելի ուշ նա գրավեց էլ ավելի մեծ տարածք և արգելեց առանց թույլտվության որսորդությունը՝ դրանով հիմք դնելով ապագա ազգային պարկին։

Պարկը հիմնադրվել է 1995 թվականին՝ Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի (WWF) և Գերմանիայի կառավարության աջակցությամբ, սակայն պաշտոնապես բացվել է միայն 2001 թվականին։

## Տես նաև
* Վրաստանի ազգային պարկերի ցանկ
* Անտառային հրդեհները Բորժոմում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Հոդված պարկի մասին 

Կատեգորիա:Վրաստանի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:1995 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎
Գորան Օբրադովիչ

**Գորան Օբրադովիչ** (), սերբ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել հայկական «Միկա», «Ալաշկերտ», «Գանձասար», «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբներում՝ որպես պաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
#### Միկա
Գորան Օբրադովիչը 2015 թվականից «Միկայի» ֆուտբոլիստ էր, որը հանդես էր գալիս Հայաստանի Բարձրագույն խմբի առաջնությունում։

## Նվաճումներ
#### Ակումբային

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգրադ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Արտակ Ապիտոնյան

**Արտակ Գևորգի Ապիտոնյան** (օգոստոսի 26, 1971, Ալաշկերտ, Հոկտեմբերյանի շրջան), հայ դիվանագետ, «ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն։ Եղել է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի տեղակալը 2018-2021թթ., Շվեդիայում և Ֆինլանդիայում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանը 2013-2018թթ.։

## Կրթություն
* 1977-1987 թթ. - սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է Հոկտեմբերյանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոց։
* 1987-1992 թթ. - սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժինը։
* 1991-1992 թթ. - վերապատրաստվել է Թունիսի Հաբիբ Բուրգիբայի անվան լեզուների ինստիտուտում։
* 1993 թ. ավարտել է Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարարության դիվանագիտական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի դիվանագիտական երկարաժամկետ հատուկ դասընթացները։

## Դիվանագիտական ծառայությունը
* 1993-1995 թթ. - ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության Մերձավոր Արևելքի վարչության կցորդ։
* 1995-1997 թթ. - Եգիպտոսում ՀՀ դեսպանության երրորդ քարտուղար։ 
* 1997-1999 թթ. - ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության Մերձավոր Արևելքի վարչության երրորդ քարտուղար։
* 1998 թ. - ՄԱԿ-ում ՀՀ մշտական ներկայացուցչության խորհրդական։
* 1999-2002 թթ. - Լիբանանում ՀՀ դեսպանության երկրորդ քարտուղար / ժամանակավոր հավատարմատար։
* 2002-2005 թթ. - ՀՀ արտաքին գործերի նախարարություն միջազգային կազմակերպությունների վարչության ՄԱԿ-ի բաժնի վարիչ։
* 2005-2008 թթ. - Ժնևի ՄԱԿ գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում ՀՀ մշտական ներկայացուցչության ղեկավարի տեղակալ, խորհրդական (Ժնև, Շվեյցարիա)
* 2008-2009 թթ. - ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության քարտուղարության խորհրդական։
* 2009-2013 թթ. - ՀՀ Նախագահի աշխատակազմի արտաքին կապերի վարչության պետ։
* 2013-2014 թթ. - ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի արտաքին կապերի վարչության պետի պաշտոնից։
* 2013-2014 թթ. - ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Շվեդիայի Թագավորությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2014-2018 թթ. - ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Ֆինլանդիայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*2018-2021 թթ. - ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։
*2022 թ. փետրվարի 21-ին նշանակվել է «ԱՊԱԳԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆԸ» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն։

## Դիվանագիտական աստիճան
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ դեսպանորդ և լիազոր նախարար (2012)։
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (2016)

## Ընտանեկան կարգավիճակ
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպաններ
Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձինք
Կատեգորիա:ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Դիմիտրի Բաքրաձե

**Դիմիտրի Բաքրաձե** (,  (7 նոյեմբերի), 1826, Խաշմի, Թելավի գավառ, Վրաստանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն (այժմ՝ Սագարեջոյի շրջան, Կախեթի մարզ, Վրաստան) - 10 (22) փետրվարի, 1890, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), վրացի և ռուս պատմաբան, հնագետ, էթնոգրաֆ, Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1879 թվականից)։

## Կենսագրություն
Դիմիտրի Բաքրաձեն ծնվել է 1826 թվականի հոկտեմբերի 26-ին (նոյեմբերի 7-ին) Խաշմի գյուղում, հոգևորականի ընտանիքում։

1851 թվականին ավարտել է Մոսկվայի հոգևոր ակադեմիան։

1861 թվականից աշխատել է Ռուսական աշխարհագրական միության Կազանի բաժանմունքում։ Մասնակցել է Կովկասի՝ Ռուսական կայսրությանը միանալուն վերաբերող փաստաթղթերի հրապարակմանը (հրատարակությունն իրականացվել է Կովկասի հնագրագիտական հանձնաժողովի կողմից 1873-1875 թվականներին)։ 1874 թվականին առաջարկել է կազմակերպել Կովկասի հնագիտությամբ հետաքրքրվողների միություն։

Դիմիտրի Բաքրաձեի աշխատությունների շարքում առանձնանում են վրացերեն հրատարակված «Վրաստանի պատմություն» (1889), «Վրաստանն ու վրացիները» (1854), ինչպես նաև ռուսերեն հրատարակված «Կովկասը քրիստոնեական հնագույն հուշարձաններում» (1875), «Հնագիտական ճանապարհորդություն Վրաստանում ու Աջարիայում» (1878), «Հոդվածներ Վրաստանի պատմության ու հնությունների մասին» (1887)։

Դիմիտրի Բաքրաձեի նախաձեռնությամբ Թիֆլիսում՝ Սիոնի եկեղեցու հարևանությամբ, կազմակերպվել է «հնապահոց» (թանգարան)։

Դիմիտրի Բաքրաձեն մահացել է 1890 թվականի փետրվարի 10-ին (22-ին) Թիֆլիսում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիմիտրի Բաքրաձեի էջը Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի կայքում

Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի հնագետներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Գեորգի Էրիսթավի

**Գեորգի Դավիթի Էրիսթավի** (, 1811, Օձիսի - 1864, Օձիսի), վրացի գրող և դրամատուրգ, ռեժիսոր, դերասան, հասարակական գործիչ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Գեորգի Էրիսթավին ծնվել է 1811 թվականին Օձիսի գյուղում, որ գտնվում է Դուշեթ քաղաքից ոչ հեռու։ Սերում է Քարթլիի իշխանական տոհմից։ Սովորել է Թիֆլիսում՝ «ազնվականական ուսումնարանում», ապա Մոսկվայում՝ գիշերօթիկ դպրոցում։

Ռազմական նահանգապետ բարոն Գրիգորի Ռոզենի մոտ եղել է հատուկ հանձնարարությունների չինովնիկ։ Մասնակցել է արքունի դավադրությանը, ինչի պատճառով Վրաստանից աքսորվել է Լիտվա։ Կարողացել է հայրենիք վերադառնալ միայն 1839 թվականին։ Աքսորի տարիներին ուսումնասիրել է լեհական, արևմտաեվրոպական ու ռուսական գրականությունները։

Գրական գործունեությունն սկսել է 1832 թվականին։ Գեորգի Էրիսթավիի գրական ստեղծագործությունների հիմնական թեման դարձել է վաշխառուներին, առևտրականներին, ինչպես նաև պետական պաշտոնյաների կաշառակերությունն ու քմահաճությունները ծաղրելը։
thumb|left|Գեորգի Էրիսթավիի «Բաժանում» պիեսի ազդագիրը

Գեորգի Էրիսթավին գրել է «Բաժանում» (առաջին անգամ բեմադրվել է 1850 թվականին), «Հայց» (գրվել է 1840 թվականին, բեմադրվել է 1850 թվականին), «Ժլատը» (1851), «Անտեսանելի դարձնող գլխարկ» (1852), «Աթաբեգ Կվարկվարե» (1853), «Ցնորվածը» (1862), «Հին ժամանակների պատկերներ» (1863)։ Գեորգի Էրիսթավին վրացական ռեալիստական պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադիրն է։ Էրիսթավին է Շոթա Ռուսթավելու Ընձենավորը պոեմի բեմադրության հեղինակը։ Վրացերեն է թարգմանել Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» ստեղծագործությունը, ինչպես նաև արձակ լեհերեն է թարգմանել «Ընձենավորը»։

1852-1853 թվականներին խմբագրել է վրացական «Ցիսկարի» ամսագիրը։

Էրիսթավին նաև տաղանդավոր դերասան էր։ Նա է ավանդույթ դարձրել բեմական խոսքում վրացերենի քարթալինյան բարբառի օգտագործումը։

Գեորգի Էրիսթավին է բացահայտել Զուրաբ Անտոնովի ինքնակա տաղանդը։

Գեորգի Էրիսթավին մահացել է 1864 թվականի սեպտեմբերի 9-ին (21-ին) հայրենի Օձիսի գյուղում։

## Հիշատակ
* Գեորգի Էրիսթավիի անվամբ է կոչվում թատրոն Գորի քաղաքում,
* Գեորգի Էրիսթավիի պիեսները բազմիցս բեմադրվել են Վրաստանի տարբեր թատրոններում. Քոթե Մարջանիշվիլին բեմադրել է «Բաժանում» պիեսը 1923 թվականին, Ակակի Վասաձեն բեմադրել է «Հայց» կատակերգությունը 1942 թվականին Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Бухникашвили Г.*, Театр Георгия Эристави, Тбилиси, 1948 год.
* Хаханов А. С.,. Эристов, Георгий Давидович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907.

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Լև Բայախչև

**Լև Սերգեյի Բայախչև** (), վրացահայ նկարիչ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Լև Բայախչևը ծնվել է 1930 թվականին, Թբիլիսիում, ինժեներ Սերգեյ Բայախչևի և Թ. Դ. Բելայայի ընտանիքում։ 1959 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ Նրա շուրջ 60 աշխատանքներ գտնվում են Վրաստանի ազգային թանգարանում, Թբիլիսիի պատմության թանգարանում, ինչպես նաև բազմաթիվ պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։ Բայախչևի «Խաչելություն» կտավը գտնվում է Թբիլիսիի Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցում։

## Ցուցահանդեսներ
* 1974 թվականին երկու անհատական ցուցահանդես է ունեցել Թբիլիսիում։ 
* 1979, 1981, 1983, 1984, 1991, 1997, 2010 (հետմահու) անհատական ցուցահանդեսներ Թբիլիսիում
* 1985 անհատական ցուցահանդես Մոսկվայում
* 1991 անհատական ցուցահանդես Գերմանիայում։

## Գրականություն
* Мамулов С.С. Армяне в Грузии. Книга вторая. Москва. 2002
* Работы тбилисских художников-армян в коллекции Александра Пирадова. Тбилиси. 2005

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լև Բայախչևը Արմենիա Արտ կայքում
* Dinehall Art in 11 November hosted famous Georgian painter’s exhibition “Autumn Serenade”.

Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ նկարիչներ
Խերես

մինի
**Խերես** (, ), գինու տեսակ։ Անվանումը ստացել է Խերես դե լա Ֆրոնտերա քաղաքից, որը գտնվում է Իսպանիայի հարավ-արևելքում՝ Անդալուզիայի Կադիս նահանգում։ Գինու պատրաստման համար օգտագործվում է հասունացած խաղող։ Բերքահավաքից հետո այն թառամեցվում է հատապտղում շաքարայնության բարձրացման նպատակով։ Պրեսի ժամանակ խաղողը ծածկում են սպիտակ հողով, որը պարունակում է գիպսի բարձր տոկոսայնություն։ Գիպսը գինուն հաղորդում է անկրկնելի դառնություն և թափանցիկություն։ Այնուհետև գինին պահվում է ոչ հերմետիկ փակված տակառներում։ Գինու մակերեսին առաջանում է ֆլոր (իսպաներեն Flor-ծաղիկ), ինչը իրենից ներկայացնում է խմորիչային բջիջների հատուկ փառ, որը թույլ չի տալիս գինուն շփվել օդի հետ։ Գինու պատրաստման այս եղանակը կոչվում է կենսաբանական։ Բացի վերոնշյալից՝ հայտնի են նաև օկսիդատիվ (երբ գինու հիմնական փոփոխությունները տեղի են ունենում թթվածնի և տակառի հետ շփման ընթացքում) և համակցված (երբ համադրվում են հնեցման առաջին և երկրորդ եղանակները) պատրաստման եղանակները։

## Խերեսի արտադրությունը Խորհրդային Հայաստանում
Ըստ որոշակի աղբյուրների Խորհրդային Միությունում խերեսային տեսակի գինիների արտադրության հիմքը դրվել է հենց Հայաստանում։ Հայաստանում խերեսի արտադրությունը հիմնել են գիտնականներ Ն. Ն. Պրոստոսերդովը և Ռ. Լ. Աֆրիկյանը։ 1931 թ. հայտնաբերվեց, որ ոչ հերմետիկ փակված տարաներում գինու մակերեսին առաջանում է փառ, որը ձևավորվում են այնպիսի խմորիչներից, որոնք նման են իսպանական խերեսային խմորիչներին։ Հեղինակները դրանք անվանեցին Sacch.cheresiensis armeniensis: Հայաստանում խերեսային տեսակի գինիները պատրաստվել են Ոսկեհատ (Խարջի) և Չիլար խաղողի տեսակներից։ Հայկական խերեսային տեսակի գինին ունեցել է բարձր որակ և իր արտադրության ծավալներով եղել է երկրորդը կոնյակի արտադրությունից հետո։ Հայաստանում խերեսային տեսակի առաջին գինին՝ «Աշտարակ»-ը, թողարկել է Աշտարակի գինու գործարանը, որի բաժանմունքները գտնվում էին Օշականում և Ոսկեվազ գյուղում։ «Աշտարակ»-ը (թնդությունը - 20%, շաքարայնությունը - 3%) թունդ սպիտակ գինի է, որի գույնը տատանվում է ծղոտայինից մինչև թեյի գույնը։ Գինին օժտված է բոված ընկույզի համով և վառ արտահայտված խերեսային նրբերանգով։ Պատրաստվում էր խաղողի տեղական տեսակներից և հնեցվում 3 տարի։ 1945 թ. հայկական խերեսի արտադրությունը հասավ արդյունաբերական մասշտաբների։ 1959 թ. Աշտարակի գինու գործարանը սկսում է թողարկել չոր խերեսի նոր ապրանքատեսակ Բյուրական անունով։

Բյուրական խերեսային տեսակի գինին (թնդությունը – 15-15.5%, շաքարայնությունը - 3%) նույնպես պատրաստվում էր խաղողի տեղական տեսակներից և հնեցվում 1.5 տարի։ 1941 թ. գործարանը արտադրել է նաև Ոսկեվազ գինին, որը պատրաստվում էր միայն Ոսկեհատ խաղողի տեսակից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անդալուսյան խոհանոց
Կատեգորիա:Գինիներ
Ռաֆայել Էրիսթավի

**Ռաֆայել Դավիթի Էրիսթավի** (, նաև՝ *Արագվիս Էրիսթավի, Էրիսթով-Արագվսկի*, ), վրացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, ազգագրագետ ու բանահյուսագետ։ Սերում է իշխանական տոհմից։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Էրիսթավին ծնվել է 1824 թվականի ապրիլի 9-ին (21-ին) Կախեթի Չալա գյուղում։ Սովորել է Թիֆլիսում՝ ազնվականների երեխաների համար նախատեսված դպրոցում, որն ավարտել է 1845 թվականին։ 1846 թվականին սկսել է աշխատել որպես քաղաքացիական ծառայող։

Ամուսնացած է եղել Ֆեոդոսյա Էրիսթովա-Գուրիյսկու հետ (1845-1891)։

Ռաֆայել Էրիսթավիի բանաստեղծություններն առաջին անգամ տպագրվել են 1854 թվականին։ Գրել է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, պիեսներ ու ազգագրագիտական թեմաներով էսսեներ։ «Տերգդալեուելբի» խմբակի գրողների ազդեցությամբ 1860-ական թվականներին սկսել է գրել քաղաքական թեմաներով բանաստեղծություններ։ Սակայն նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման եղել է գյուղացիության կյանքը։

## Ստեղծագործություններ
* «Դատարանից խնդրողը»
* «Մուրացկանն ու աղքատը»
* «Նկար»
* «Մեծ ընտանիք»
* «Մայրենի լեզու»
* «Խևսուրի հայրենիքը» (1881)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Барамидзе А.*, *Радиани Ш.*, *Жгенти Б.*, История грузинской литературы, Тб., 1958.

Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի ազգագրագետներ
Զանգվածային սպանություն Ռոզբերգում

մինի|Դեպքի վայրը
**Զանգվածային սպանություն Ռոզբերգում** տեղի է ունեցել 2015 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ԱՄՆ Օրեգոն նահանգի Ռոզբերգ քաղաքի Ամպկվա քոլեջի տարածքում։ 20-ամյա երիտասարդը ուսումնական հաստատության տարածքում հրազենով սպանել է ինը մարդու և վիրավորել յոթին, որից հետո սպանվել է ոստիկանության կրակից։

## Նախադեպ Ռոզբերգում
Նման դեպք արդեն տեղի էր ունեցել Ռոզբերգում։ 2006 թվականի փետրվարին միջնակարգ դպրոցում ուսանողներից մեկը սպանվել էր, իսկ մեկ այլը վիրավորվել։

## Դեպքի մանրամասներ
Խաղաղօվկիանոսյան ժամով 10:38-ին 911 ծառայության հեռախոսին զանգել են ուսումնական հաստատությունից։ Զանգողը հայտնել է, որ ուսումնական հաստատության տարածքում մարդ կա, ով առանց առանց խտրականության կրակում է մարդկանց։ Կասկածյալը սպանվել է ոստիկանության հետ հրաձգության արդյունքում

Ալկոհոլի, ծխախոտի, հրազենի և պայթուցիկ նյութերի գործակալության (ATF) աշխատակիցները սկսել են տարածքի ուսումնասիրությունը; հանցագործության վայրում գտնվել է չորս միավոր հրազեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:2015 զանգվածային սպանություններ
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Զուրաբ Անտոնով

**Զուրաբ Նազարի Անտոնով** (, ), հայկական ծագմամբ վրացի դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Զուրաբ Անտոնովը ծնվել է 1820 թ․ փետրվարի 9-ին Գորիում, հայազգի առևտրական Նազար Անտոնյանի ընտանիքում։ Որպես գրագիր ծառայել է Գորիի նահանգային կառավարությունում, ապա օգնել է հորը կրպակի առևտրային աշխատանքներում։ 1851 թվականին սկսել է իր դերասանական գործունեությունը Գեորգի Էրիսթավիի թատերախմբում։ Այդ ժամանակ էլ սկսել է գրել պիեսներ։ 1854 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին աշխատել է որպես ռեժիսոր։ Այդ ժամանակաշրջանում գրել է մի շարք պիեսներ՝ «Ուզում եմ իշխանուհի լինել» (1851), «Մի՞թե հորեղբայրն ամուսնացավ» (1952), «Արևի խավարում Վրաստանում» (բեմադրվել է 1853 թվականին, հրատարակվել է 1876 թվականին), «Հինգ կանանց ամուսինը» (բեմադրվել է 1851 թվականին, հրատարակվել է 1852 թվականին), «Խևսուրների հարսանիքը» (1852), «Քեր-օղլի» (1853), «Գրողների ճանապարհորդությունը լաստով» (1854)։

## Աղբյուրներ
* **Հրաչիկ Բայրամյան**, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ․, Գիրք Ա․, Երևան, 2007, էջ 172-177։
* **Գառնիկ Ստեփանյան**, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան 1973, էջ 102։
* Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան,2005։
* *აბრამიშვილი ე.*, ზურაბ ანტონოვი, ბათ., 1958.
* *გამეზარდაშვილი დ.*, ნარკვევები ქართული რეალიზმის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ., 1957.
* *ზანდუკელი მ.*, ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 2, თბ., 1962.
* *აბრამიშვილი ე.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 499, თბ., 1975.

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Թատրոնի վրացի դերասաններ
Ռոբերտ Կոնդախսազով

**Ռոբերտ Աբգարի Կոնդախսազով** (), վրացահայ նկարիչ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ (1968)։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Կոնդախսազովը ծնվել է 1937 թվականին Թբիլիսիում, բժիշկների ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության բաժինը, որն ավարտել է 1963 թվականին (Վ. Շուխաևի և Ս. Կոբուլաձեի դասարան)։ Ավարտելուց հետո աշխատել է դիզայնի, ինտերիերի ձևավորման, գրքային գրաֆիկայի բնագավառում։ 1990-ական թվականներին Կոնդախսազովի մոտ նկատելի են դառնում ոճային փոփոխությունները՝ գեղանկարները դառնում են սև-սպիտակ, հիմնական ուշադրությունը կենտրոնանում է առաջնային ֆորմաների վրա։

Ցուցադրվել սկսել է 1964 թվականից։ Առաջին ցուցահանդեսը կազմակերպվել է 1989 թվականին, Թբիլիսիում, այնուհետև՝ 2000, 2003 թվականներին։

2005 թվականից բնակվում է Մոսկվայում։ 2006 թվականին Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանի թանգարանային կենտրոնում տեղի է ունեցել Կոնդախսազովի «Այլ արվեստ» անհատական ցուցահանդեսը։ 1989 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Թբիլիսիի նկարիչների տանը։

Ստեղծագործությունները գտնվում են Վրաստանի պետական պատկերասրահում, Թբիլիսիի, Երևանի, Մոսկվայի, Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Նիդերլանդների, Բելգիայի, Հունաստանի, Իսրայելի և Ավստրիայի մասնավոր հավաքածուներում։

## Ստեղծագործություններ
* «Ջարդ», 1986 
* «Հին քաղաք», 1991 
* «Նատյուրմորտ», 1995 
* «Կակտուս», 1999 
* «Լողասենյակ», 1998 
* «Պատշգամբ», 1993 
* «Լվացարան», 1999

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ноев Ковчег. Информационно-аналитическая газета армянской диаспоры стран СНГ. N 4 (62) Май 2003 года

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեյսբուքյան պաշտոնական էջը
* «Мастер в Храме Живописи» — статья о Роберте Кондахсазове, Журнал «Русский Клуб», июль, 2010 (№ 7)
* Статья о Кондахсазове «Изысканность и аскеза творца», Владимир САРИШВИЛИ
* Незаконченные тетради, Роберт Кондахсазов, «Дружба Народов» (2011, № 9)
* Роберт Кондазсазов, Незаконченные тетради. Журнал «Русский клуб»
* Ցուցահանդես Ռոբերտ Կոնդախսազովի հիշատակին

Կատեգորիա:Վիրահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Անչիսխաթի եկեղեցի

**Անչիսխաթի** (), Սուրբ Աստվածածնի Ծննդյան եկեղեցի, Թբիլիսիում պահպանված և մինչև մեր օրերը հասած ամենահին եկեղեցին է։ Պատկանում է վրաց ուղղափառ եկեղեցուն և թվագրվում է VI դարին։

## Պատմություն
մինի|Եկեղեցու տեսքը արևմուտքից, 1890 թիվ
Համաձայն վրաց պատմագիրների եկեղեցին կառուցել է Իբերիայի արքա Դաչի Ուջմառելին (մոտավորապես 522—534)։ Հենց նա էլ Թբիլիսին դարձրեց իր մայրաքաղաքը։ Սկզբնական շրջանում եկեղեցին կոչվում էր Աստվածածնի ծնդդյան, բայց հետագայում ստացավ երկրորդ անվանումը՝ Անչիսխաթի (այսինքն Անչիի սրբապատկեր, քանի որ 1675 թվականին Անչիի մայր տաճարից (Տաո-Կլարջեթի) բերվեց այստեղ Փրկչի սրբապատկերը։ Այս քայլը միտված էր պաշտպանել հին ու թանկագին սրբապատկերը օսմանյան հարձակումներից։
մինի|Անչայի Փրկչի սրբապատկերը
Սրբապատկերը ոսկերիչ Բեկա Օպիզիռին XII դարում դրվագազարդել է արծաթով և ոսկով։ Շատ հարյուրամյակներ այդ սրբապատկերը մնաց եկեղեցում, սակայն, հետագայում այն տեղափոխվեց Վրաստանի արվեստի թանգարանի ոսկե ֆոնդ։

Եկեղեցին բազմիցս ավերվել և վերականգնվել է XV և VII դարերի ընթացքում՝ վրաց-պարսկական և վրաց-թուրքական պատերազմների հետևանքով։ Եկեղեցու հարևանությամբ գտնվող աղյուսե զանգակատունը կառուցվել է Դոմենտի կաթողիկոսի կողմից 1675 թվականին։ 1870-ական թվականներին եկեղեցու նախագիծը խիստ փոփոխություններ է կրել. այդ ժամանակ ավելացվել են կամարներ։ Խորհրդային տարիներին եկեղեցին տրամադրվել է տնայնագործական իրերի թանգարանին։ Հետայդու նրանում տեղակայվել է նկարչական արվեստանոցը։ 1958-ից 1964 թվականը կատարվել է եկեղեցու վերականգնում (ռեստավրացիա), որը ղեկավարել է ճարտարապետ Ռ. Գվառդցիտելին, արդյունքում եկեղեցուն տրվեց XVII դարի տեսքը։ 1989 թվականին եկեղեցին կրկին դարձավ գործող։ Անչիսխաթիի երգչախումբը հայտնի է հին վրացական եկեղեցական երգերի վառ կատարումներով։

## Ճարտարապետություն
Անչիսխաթին եռանավ, ապսիդով պայտաձև հորինվածք ունի, որը և վկայում է նրա հնագույն լինելը։ Սկզբնական շրջանում այն կառուցված էր դեղին տուֆից։ 1958-1964 թվականների վերականգնման ժամանակ օգտագործվեց նաև աղյուս։ Կառույցն ունի երեք ելք, սակայն ներկայումս օգտագործվում է միայն մի մուտքը՝ արևմտյանը։ Բոլոր սրբապատկերները վերագրվում են XIX դարին, բացառությամբ գահի պատկերին, որը ստեղծվել է կաթողիկոս Նիկոլոզ VI (Ամիլախվառի) հրամանով 1683 թվականին։

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1853&info_id=7585  Թբիլիսի քաղաքի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թբիլիսիի եկեղեցիներ
Ռաֆայել Չմշկյան

**Ռաֆայել Արկադիի Չմշկյան** (, , ), ծանրորդ։ ԽՍՀՄ սպորտի (1948 թ.), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1952 թ.), ԽՍՀՄ (1965 թ.), միջազգային կարգի (1975 թ.) մրցավար։ Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացի։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Չմշկյանը ծնվել է 1929 թվականին, Թիֆլիսում։ 1952 թվականին ավարտել է ֆիզկուլտուրայի վրացական պետական ինստիտուտը։ 
Եղել է ԽՍՀՄ հնգակի (1949, 1951, 1954, 1955, 1956 թվականներ), օլիմպիական խաղերի (1952 թվական), աշխարհի կրկնակի (1954, 1955 թվականներ), Եվրոպայի վեցակի (1950, 1952, 1954, 1955, 1956, 1957 թվականներ) չեմպիոն։ Սահմանել է աշխարհի 12 ռեկորդ

## Մրցանակներ
*Պատվո նշանի շքանշան (1957 թվականի ապրիլի 27) – «երկրում զանգվածային ֆիզիկական դաստիարակության շարժման զարգացման, խորհրդային մարզիկների հմտությունների կատարելագործման և միջազգային մրցումներում հաջող ելույթների համար»։
*Պատվո շքանշան (1996)
*Վախթանգ Գորգասալիի 2-րդ աստիճանի շքանշան (2002)
*Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացի (2003)
*Նախագահական փայլի շքանշան (2018)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Rafael Chimishkyan at Lift Up
*Sports-Reference.com 
*databaseOlympics.com

Կատեգորիա:Վիրահայ ծանրորդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ծանրամարտի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Կրթությունը Վրաստանում

**Կրթությունը Վրաստանում** իրականացնում է Վրաստանի Կրթության և գիտության նախարարությունը։

## Դպրոց
Վրաստանում դպրոց հաճախում են վեց տարեկանից։ Դպրոցական ուսումը կազմված է երեք մակարդակից՝ տարրական դպրոց (6 տարի), հիմնական դպրոց (3 տարի) և միջնակարգ դպրոց (3 տարի)։ Երկրորդ փուլն ավարտելիս աշակերտները ստանում են հիմնական կրթության վկայական, իսկ ուսման վերջում՝ լրիվ միջնակարգ կրթության ավարտական ատեստատ։ Գնահատման համար ընդունված է 12-բալանոց համակարգ։

Դասավանդվող պարտադիր առարկաներն են՝ վրացերենը, վրաց գրականությունը, մաթեմատիկան, աշխարհագրությունը, պատմությունը, քիմիան, ֆիզիկան, կենսաբանությունը և որևէ օտար լեզու (հիմնականում՝ անգլերեն)։
 
Դպրոցները ղեկավարում են հոգաբարձուների խորհուրդները, ովքեր ընտրում են դպրոցների տնօրեններին՝ Կրթության և գիտության նախարարության ներկայացմամբ։
 
### Միջնակարգ հատուկ կրթություն
Աշակերտները, ովքեր 9-րդ դասարանը ավարտելիս ստանում են հիմնական կրթության վկայական, կարող են ուսումը շարունակել հատուկ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում։ Մասնագիտական կրթությունը ևս բաղկացած է երեք մակարդակներից։ Ուսման ավարտին միջին մասնագիտական կրթության դիպլոմի հետ տրվում է նաև մասնագիտական/տեխնիկական միջնակարգ դպրոցի կամ մասնագիտացված միջնակարգ դպրոցի լրիվ կրթության վկայական։

## Բարձրագույն կրթություն
Վրաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում կրթությունը վճարովի է։ Բուհ ընդունվելու համար պահանջվում է հանձնել «միասնական ազգային քննություն»։ Վերջինս բաղկացած է հետևյալ չորս առարկաններից՝ տրամաբանական հմտություններ, վրացերեն լեզու և գրականություն, օտար լեզու և մեկ քննություն ըստ ընտրության։
Գոյություն ունի բարձրագույն կրթության 4 աստիճան.
* Դիպլոմավորված մասնագետ (առաջին աստիճանի բակալավր), ուսումը՝ ներառում է բակալավրիատը և մագիստրատուրան
* Դոկտորանտուրա, ընդունվում են դիպլոմավորված մասնագետները կամ մագիստրոսները, ուսուցումը տևում է

Բուհերում կիրառվում է գնահատականի 100% (բալային) և տառային համակարգ (A-ից մինչև F)։

## Արտաքին հղումներ
* Система образования Грузии// Կրթության և գիտության ոլորտում վերահսկողության դաշնային ծառայություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրթությունը Վրաստանում
Մեծ սինագոգ (Թբիլիսի)

**Մեծ սինագոգ** (), սինագոգ Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքի Լեսելիձե ավտոմայրուղու վրա։

## Պատմություն
Շենքը, որը կառուցվել է 1895-1903 թվականներին, Վրաստանում հայտնի է նաև *վրացական սինագոգ* անվանմամբ։ Շենքը կառուցել են էկլեկտիզմի եղանակով վրաց հրեաները Ախալցխայից, որոնք գաղթել են Թբիլիսի և ավարտել շենքի կառուցումը 19-րդ դարի վերջին։ Այդ իսկ պատճառով էլ սինագոգը կոչվում է նաև *Ախալցխայի բնակիչների սինագոգ*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Georgian Synagogue

Կատեգորիա:Վրաստանի սինագոգներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պաշտամունքային կառույցներ
Կարապետ Չոբանյան

**Կարապետ Սիրեկանի Չոբանյան** ( (աճյունն ամփոփված է Երևանում), վրացահայ մեխանիկոս, ճարտարագետ, ինժեներ, գիտնական։ Ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու (1951):

Մարտուն Սուրենի և Սերգեյ Հակոբի Չոբանյանների հորեղբոր որդին։

## Կենսագրություն
մինի|Կարապետ Չոբանյանի գերեզմանը Երևանում
Կարապետ Չոբանյանը ծնվել է 1927 թվականի փետրվարի 2-ին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Կարծախ գյուղում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1951-1960 թվականներին աշխատել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում (1956-1960 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ), 1960-1973 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մեխանիկայի ինստիտուտում, 1973 թվականից՝ Հաշվողական կենտրոնում, 1973-1978 թվականներին՝ միացությունների ամրության բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են համասեռ և անհամասեռ առաձգական մարմինների լարվածադեֆորմացիոն վիճակները պարզաբանող առաձգականության տեսության խնդիրներին։ 1967 թվականին Չոբանյանը հայտնաբերել է «Թերլարվածության երևույթը» (1971 թվականին որպես գիտական հայտնագործություն գրանցվել է ԽՍՀՄ պետական գրանցամատյանում), 1978 թվականին հաստատվել (համար 102 հայտնագործություն)։ Նա հայտնաբերել է եռակցման նոր մեթոդ, որը կարևոր առաջընթաց է համարվել գիտության մեջ։ 1999 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտում սահմանվել է Չոբանյանի անվան մրցանակ, որը 3 տարին մեկ շնորհվում է միացությունների ամրության և թերլարվածության հարցերին վերաբերող լավագույն աշխատանքների համար։ Չոբանյանը հայտնագործությունը կատարել է Հայաստանում և Հարավային Կովկասում։ Գյուտը գրանցվել է ԽՍՀՄ հայտնագործությունների գրանցամատյանում 102 համարի ներքո։

## Մահ
Մահացել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, Կիևում։ թաղված է Երևանում։

## Մեջբերումներ Չոբանյանի գյուտի մասին

## Գրականություն
* Գրիգորյան Ս., «Չոբանյանի գործը», «Գարուն», համար 9, էջ 65-70, 1990։
* Ղուկասյան Մ., «Չոբանյանի գործը» կամ նախնական քննություն, «Նորք», համար 1-2, էջ 14-62, 1992։
* Հովհաննես Այվազյան, «Մի հայտնագործության պատմություն», 2009։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ЭССЕ О МАТЕМАТИКЕ И НЕ ТОЛЬКО О НЕМ, Григор Апоян. Article about Sergey Mergelyan and Karapet Chobanyan in Russian
* THIS DAY IN ARMENIAN HISTORY, CHRONOLOGICAL SORT, American University of Armenia
* Напряжения в составных упругих телах, К. С. Чобанян; АН АрмССР, Ин-т механики Ереван : Изд-во АН АрмССР, 1987, K. Chobanyan's book in Russian 

Կատեգորիա:Վիրահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուներ
Բոլդրխանե

**Բոլդրխանե**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Ղարադաղի լեռնահամակարգում, Արաքսի աջ կողմում, Վանիստան գյուղի մոտ։ Բարձրությունը 1800 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Արևելյան Ադրբեջան նահանգի լեռներ
Յուրի Աբովյան (այլ կիրառումներ)

**Յուրի Աբովյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Յուրի Աբովյան (լողորդ) անգլերեն (1941), խորհրդային լողորդ։
* Յուրի Աբովյան (անասնաբույժ) (1941-2005), անասնաբույժ։

## Ծանոթագրություններ
Քութայիսի սինագոգ

**Քութայիսի սինագոգ** (), սինագոգ Վրաստանում։ Քութայիս քաղաքի երեք սինագոգներից մեկը։

## Պատմություն
left|300px|thumb|Prayers in Kutaisi synagogue
Սինագոգը կառուցվել է 1885 թվականին Գապոնով 57-59 փողոցում։ Մյուս 2 սինագոգները, որոնք գտնվում են այդ փողոցում, ունեն ավելի քան 160 տարվա հնություն։

## Արտաքին հղումներ
ISBN 978-83-246-7447-3.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի սինագոգներ
Կատեգորիա:Քութայիսի շենքեր և կառույցներ
Գերինդաղ

**Գերինդաղ**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճի ավազանում, լճից հարավ, Մոկս գետից արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Ռաուլ Ցիրեկիձե

**Ռաուլ Ցիրեկիձե** (, ), վրացի ծանրորդ։ 2012 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն մինչև 85 կգ քաշային կարգում։

## Կարիերա
Ռաուլ Ցիրեկիձեն 21 տարեկանում մասնակցեց Պեկինի Օլիմպիական խաղերին՝ պոկելով 148 կգ, սակայն հետագայում հրաժարվեց պայքարից։

2012 թվականի գարնանը Անթալիայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա նվաճեց ոսկե մեդալ՝ պոկելով 165 կգ և հրելով 200 կգ (երկամարտում՝ 365 կգ)։

2012 թվականին Լոնդոնում կայացած Օլիմպիական խաղերում նա մինչև 85 կգ քաշային կարգում զբաղեցնում է իններորդ հորիզոնականը։

2013 թվականին Տիրանայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը, սակայն մրցումներից հետո Ռաուլ Ցիրեկիձեի և նրա հայրենակից Դավիթ Գոգիայի դոպինգ-ստուգումը դրական արդյունք արձանագրեց, որի հետևանքով Ցիրեկիձեի բրոնզե մեդալը բաժին հասավ ռուսաստանցի Ալբերտ Սայախովին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rauli Tsirekidze na stronie ''www.the-sports.org'' 
* Rauli Tsirekidze na stronie IWF 

Կատեգորիա:Վրացի ծանրորդներ
Կատեգորիա:Ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Յուրիկ Աբովյան (անասնաբույժ)

**Յուրիկ Հրաչիկի Աբովյան** (), հայ անասնաբույժ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1993), պրոֆեսոր (1994), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (1998)։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1965 թվականից աշխատել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում, 1974-1978 թվականներին եղել է ԳՀ բաժանմունքի ղեկավար, 1994-2002 թվականներին՝ ՀԳԱ անասնաբուժական սանիտարական փորձաքննության, զոոհիգիենայի և անասնաբուժության ամբիոնի վարիչ, 2002-2005 թվականներին՝ անասնաբուժական բժշկագիտության և անասնաբուծության ֆակուլտետի դեկան։

Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների բնական դիմադրողականության բարձրացման հարցերին։ Ուսումնասիրել է միջավայր-գենոտիպ փոխազդեցության դերը տավարի օրգանիզմի բնական դիմադրողականության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գյոզդարա

**Գյոզդարա**, լճակ Թուրքիայում, Գարահիսար քաղաքից մոտ 30 կմ հարավ-արևելք, դեպի Չիֆթլիկ տանող ճանապարհի աջ կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճակներ
Կատեգորիա:Գյումյուշհանեի մարզ
Գնդուռ

**Գնդուռ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Խոշաբի լեռներից հարավ-արևելք՝ Նորդուզի լեռնաշղթայում։ Տեղակայված էր նախկին Վանի նահանգի Նորդուզի գավառակում։ Սրա մոտ է գտնվում նշանավոր հոգյաց վանքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Նինո Հարատիշվիլի

**Նինո Հարատիշվիլի** (, ), գերմանա-վրացի դրամատուրգ, գրող և ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Նինո Հարատիշվիլին ծնվել է 1983 թվականի հունիսի 8-ին, Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքում։

1995-1997 թվականներին սովորել է Գերմանիայում, ապա վերադարձել Թբիլիսի և սովորել տեղի գիմնազիայում։

Այժմ նա ապրում և աշխատում է Համբուրգ քաղաքում։ Նա գրում է նաև գերմաներեն լեզվով։ Նա արժանացել է բազմում հաղթանակների, այդ թվում նաև գերմանական գրականության մրցանակի։

## Մատենագրություն
* *Der Cousin und Bekina* (*The Cousin and Bekina*), Katzengraben-Presse, 2001, ISBN 3-910178-36-7.
* *Georgia / Liv Stein. Zwei Stücke* (*Georgia / Liv Stein / Two Plays*), Verlag der Autoren, 2009, ISBN 978-3-88661-318-2.
* *Juja*, Novel, Verbrecher-Verlag, 2010, ISBN 978-3-940426-48-2.
* *Mein sanfter Zwilling* (*My Gentle Twin*), Novel, Frankfurter Verlagsanstalt, 2011, ISBN 978-3-627-00175-9.
* *Zorn* (*Anger*), Screen Play, Verlag der Autoren, 2011, ISBN 978-3-88661-342-7.
* *Das achte Leben (Für Brilka)* (*The Eighth Life (For Brilka)*), Novel, Frankfurter Verlagsanstalt, 2014, ISBN 978-3-627-00208-4.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նինո Հարաթիշվիլի

Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ
Գուլյաբ (գետ)

**Գուլյաբ**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Շնող գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռնաշղթայի հյուսիսարևմտյան լանջերից։ Երկարությունը 11 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շնող գետի վտակներ
Լևոն Օսիպով

**Լևոն Սուրենի Օսիպով** (), վրացահայ նկարիչ, խեցեգործ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

## Կենսագրություն
Լևոն Օսիպովը ծնվել է 1936 թվականին, Թբիլիսիի Հավլաբար թաղամասում՝ Սուրեն Օսիպովի և Մարիա Օսիպովայի (Խալաթյան) ընտանիքում։ Սովորել է Թբիլիսիի Էլիայի թաղամասի թիվ 86 դպրոցում, որն ավարտելուց հետո մեկնել է Երևան։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ճարտարապետության և քանդակագործության ֆակուլտետը։ Դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի խեցեգործության տեխնոլոգիայի ֆակուլտետում։

Ձևավորել է Սոչիի «Մոսկվա» հյուրանոցը, Թբիլիսիի մետրոյի «Իսանի» կայարանում տեղակայված «Թամար թագուհու որսը» պաննոն, Կիևի «Բարեկամություն» հյուրանոցը։ Նրա ստեղծած պաննոները զարդարում են Մոսկվայի, Երևանի, Սարատովի, Բաքվի և այլ քաղաքների փողոցներ։ Օսիպովի պատրաստած խեցե սկահակը դրված է Ֆիդել Կաստրոյի նստավայրում։

Ստեղծագործությունները գտնվում են Ռուսաստանի, Հայաստանի, Լատվիայի թանգարաններում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Կուբայի մասնավոր հավաքածուներում։

## Ցուցահանդեսներ
*Անհատական ցուցահանդես Վրաստանի Հայարտուն մշակութային կենտրոն, 2011
*2021 թվականի հոկտեմբերի 4-ին տեղի է ունեցել «Արցախը դեմքերով» շուրջ 70 ֆոտոնկարների ցուցահանդեսի բացումը Ստեփանակերտի պատկերասրահում։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Անժելա Պետրոսյան
* Որդի Կարեն Օսիպով
* Դուստր՝ Մարիաննա Օսիպովա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Լևոն Օսիպովի խեցեգործական աշխատանքների ցուցահանդեսը
*Левон Осипов – Заслуженный художник Грузии

Կատեգորիա:Վիրահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ քանդակագործներ
Նիազ Դիասամիձե

**Նիազ Դիասամիձե** (, ), վրացի երաժիշտ, երգահան, երգիչ, մի շարք երգերի հեղինակ և դերասան։ Առավել հայտնի է որպես 33a խմբի հիմնադիր անդամ և վոկալիստ։ Դեռ 15 տարեկանում նա հետաքրքրված է կիթառով։

Նիազը ծնվել է Թբիլիսիում, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում։

1994 թվականին նա հիմնադրում է Ֆոլկ Ռոքի և Փոփ ռոքի խումբ *33a* անվանմամբ։ Խմբի անունը գալիս է Դիասամիձեի ապրելավայրի հասցեից՝ 33a, Փալիշվիլիի փողոց։

## Ֆիլմագրություն
### Կոմպոզիտոր
* 2014 Թբիլիսի, ես սիրում եմ քեզ
* 2013 Մանդարիններ
* 2012 Bolo Gaseirneba
* 2011 Գուլի +
* 2009 Tbilisuri Love Story
* 2009 The Conflict Zone
* 2008 Utsnobi jariskatsebi (Վավերագրական)
* 2007 Subordinacia
* 2005 Tbilisi-Tbilisi
* 1997 Otsnebebis sasaplao
* 1995 Atu – Alaba

### Որպես դերասան
* 1987 – Արմատներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիազ Դիասամիձեն Geocinema.ge կայքում 

Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Վրացի երգահաններ
Կատեգորիա:Վրացի երգիչներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Անիի պաշտպանության մարտեր

**Անիի պաշտպանության մարտեր**, 1043, 1045, 1126, 1236, օտար թշնամիների դեմ անեցիների մղած կռիվները։ 1043 թվականին բյուգանդական կայսր Մոնոմախը Գագիկ Բ-ից պահանջեց կատարել Տրապիզոնի համաձայնագիրը (1022) և Անին հանձնել Բյուզանդիային։ Մերժում ստանալով, բյուգանդական զորքը 1043 թվականի սկզբին շարժվեց դեպի Անի, բայց Գագիկ Բ և Վահրամ Պակավոմուին, կազմակերպեցին քաղաքի պաշտպանությունը՝ ծանր պարտության մատնելով թշնամուն։

Նույն թվականին բյուզանդացիները կրկնեցին իրենց հարձակումները, բայց նորից պարտվեցին։ Գագիկ Բ-ին խաբեությամբ Կոստանդնուպոլիս տանելուց հետո, 1044 թվականի աշնանը, Բյուզանդիան մեծ բանակով հարձակվեց Անիի վրա։

Հայոց զորքերը Վահրամ Պահլավունու գլխավորությամբ պաշտպանեցին Անին։ Սակայն, հակառակորդին ի վերջո հաջողվեց 1044 թվականին խաբեությամբ գրավել քաղաքը։ 1126 թվականին տնեցիները մեկ ամբողջ տարի պատերազմեցին Շեդդադյան Փատլուն ամիրայի դեմ։ Նրանց օգնում էին վրացիները։ Պաշարված Անիում սով սկսվեց, բայց ժողովուրդը շարունակեց հերոսաբար դիմադրել։

Հատկապես աչքի ընկավ ռամիկ կին Այծյամն Անեցին, որը արհամարհելով մահվան վտանգը, վիրավոր վիճակում, նետերի տարափի տակ բերդապարիսպներից պարսատիկով քարեր էր նետում թշնամու վրա։ 1236 թվականին Անին պաշարվեց մոնղոլ զորավար Չարմաղանի կողմից, որը տնեցիներից պահանջեց անձնատուր լինել։ Հայերը մերժեցին թշնամու առաջարկը և դիմադրություն կազմակերպեցին։ Միայն գերակշիռ ուժերի շնորհիվ թշնամին կարողացավ գրավել քաղաքը և դաժան հաշվեհարդար տեսնել բնակչության հետ։

## Գրականություն
* Մատթեոս Ուռհայեցի, Ժամանակսւգրութիւն, Վաղ–պատ, 1898, էջ 96–97
* Սամուել Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, Վաղ–պատ, 1893, էջ 125–127
* Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմություն Հայոց, Ե., 1961, էջ 258–59

Կատեգորիա:11-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:Բագրատունիների թագավորության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Զաքարյան իշխանապետության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Անի
Խորհրդային սոցիոլոգիական ասոցացիայի հայկական բաժանմունք

**Խորհրդային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի հայկական բաժանմունք**, Խորհրդային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի () ստորաբաժանում Հայկական ԽՍՀ-ում։ Հիմնվել է 1984 թվականին։

Ղեկավար մարմինը եղել է ընդհանուր ժողովը, որն ընտրել է բյուրո։ Կոորդինացրել է սոցիոլոգիական ստորաբաժանումների և ծառայությունների գործունեությունը, սոցիոլոգիայի բնագավառում աշխատող մասնագետների գիտահետազոտական աշխատանքները, կազմակերպել սեմինարներ, գիտական կոնֆերանսներ և այլն։ Ունեցել է 20 կոլեկտիվ և 120 անհատ, անդամ։

ՀԽՍՀ տնտեսական համակարգը ձևավորվել ու հաստատվել է Հայաստանում խորհրդային կարգերի ներմուծումից և երկրում սոցիալիստական միջավայրի ստեղծումից հետո։ Արտադրության հիմնական միջոցների ազգայնացմամբ հիմք դրվեց սոցիալիստական տնտեսաձևին։

1930-ական թվականների վերջերին Խորհրդային Հայաստանի էկոնոմիկայի գրեթե բոլոր բնագավառներում հաստատվեց արտադրամիջոցների հասարակական սեփականությունը, և սոցիալիստական տնտեսության բաժինը կազմեց շուրջ 99%։

Հայկական ԽՍՀ ժողտնտեսության կառավարումը, ինչպես ԽՍՀՄ միասնական ժողտնտեսական համալիրինը, իրականացվում էր վարչահրամայական սկզբունքով։ Այն ընդգրկում էր արտադրության, բաշխման, փոխանակության և սպառման պրոցեսները, ամբողջ հասարակության մասշտաբով կենտրոնացնում տնտեսական կառավարման՝ առանցքային համարվող ֆունկցիաները և միաժամանակ ենթադրում ձեռնարկությունների, մյուս տնտեսական օղակների հարաբերական տնտեսական ինքնուրույնություն։

1985 թվականին սոցմրցության բոլոր ձևերում ընդգրկված էր 1,2 միլիոնից ավելի մարդ։ Հաղթողի կոչման համար պայքարում էին շուրջ 1,2 հազար ձեռնարկություն ու կազմակերպություն, 8 հազար արտադրամաս, բաժին ու բաժանմունք, 18 հազար բրիգադ։ ՀԽՍՀ 10 անգամ անընդմեջ հաղթող է ճանաչվել համամիութենական սոցմրցության մեջ (1985)։

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Մցխեթոբա

**Մցխեթոբա, Սվետիցխովլոբա, Խիտոնի տոն** ()՝ պետական քրիստոնեական տոն Վրաստանում։ Այս տոնն ամեն տարի հանդիսավոր կերպով նշվում է Մցխեթա քաղաքի Սվետիցխովելի մայր եկեղեցում։ Տոնի կազմակերպիչը հանդիսանում է վրաց ուղղափառ եկեղեցին։

Տոնը սովորաբար անցկացվում է աշնանը՝ մասնավորապես հոկտեմբերի 14-ին։ Տոնակատարությունը նվիրված է Սուրբ Միրիանին և Նանային։

## Պատմություն
Լեգենդի համաձայն, Հիսուս Քրիստոսինը վրացի հրեաների հետ միասին գնացել է Վրաստան։ Այդ վրացիներն էին Էլիոզոմը և Լոնգինոզոմը։ Հետագայում այդ վրացիները ներկա են գտնվում Հիսուս Քրիստոսի խաչելությանը և մահից առաջ Քրիստոսի թիկնոցի մի հատված վերցնում իրենց հետ։ Նրանք այդ թիկնոցը պահում էին հողի մեջ և մի օր այդ տեղում աճում է ծառ։

4-րդ դարում Իբերիայի թագավոր Միրիան III-ը որոշում է կտրել այդ ծառը և դրա տեղում կառուցել վրացական ուղղափառ եկեղեցի։ Ոչ ոքին չի հաջողվում թաղված թիկնոցի վրա տաճարի յոթ սյուները տեղափոխել։ Իբերիայի թագավորը աղոթում է, որպեսզի կարողանա կառուցել այդ եկեղեցին և այս տեղում է կառուցվում Սվետիցխովելի տաճարը։

1991 թվականին Վրաստանի անկախության վերականգնումից հետո այս տոնը դարձավ ոչ աշխատանքային օր։

## Գրականություն
* *სოხაძე, ა*., Վրացական խորհրդային հանրագիտարան, գլուխ 7, էջ 258. Թբիլիսի, 1984

## Արտաքին հղումներ
* Սվետիցխովլոբա, *www.orthodoxy.ge*
* Վրացական պետական տոներ – Մցխեթոբա 

Կատեգորիա:Վրաստանի տոներ
Ալեքսանդր Բասիլայա

**Ալեքսանդր Բասիլայա** (, ), վրացի կոմպոզիտոր։ 1982 թվականին արժանացել է Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ կոչմանը։ Եղել է «Իվերիա» եղարվեստական համույթի տնօրենը։

## Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիայի կոնտրաբասի բաժինը։ 1968 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է «Իվերիա» համույթը։ 1981 թվականին արժանացել է Վրաստանի կոմերիտական մրցանակի։

Այնպիսի հայտնի մյուզիքլների հեղինակն է, ինչպիսիք են «Արգոնավորդները», «Ջեյզի հարսանիքը», «Փիրոսմաններ» որոնց հետ «Իվերիա» համույթի հետ հաջողությամբ շրջել է բազմաթիվ երկրներում։ Կոմպոզիտորի կյանքի վերջին ստեղծագործություններից «Ինչ-որ բան ավարտվել է» կոմպոզիցիան է։

## Ստեղծագործություններ
### Երաժշտական մյուզիքլ
* 1979- «Ջեյզի հարսանիքը»
* 1982- «Արգոնավորդները»
* 2005- «Փիրոսմաններ»

### Երաժշտությունը ֆիլմերում
* 1978 - Փոքրիկ քույրիկը
* 1984 - Չիորա
* 1984 - Ջեյզի հարսանիքը
* 1986 - Հուշանվեր
* 1986 - Ուրախ խրոնիկան վտանգավոր ճանապարհորդության ժամանակ
* 1987 - Կորած նավերի կղզի

### Ընտրյալ երգեր
* «Մարդախույսը»
* «Արգո»
* «Յազոնայի և Մեդեի դուետը»
* «Արիա Մեդեա»
* «Արիա Աետա»

## Սկավառակագրություն
* 1998 - «Հեքիաթ սիրո մասին» (CD)
* 2003 - «Կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Բասիլայա» (2 CD)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Բասիլայան www.peoples.ru կայքում
* Ալեքսանդր Բասիլայայի սկավառակագրությունը
* Ալեքսանդր Բասիլայայի երգեր 

Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Բերդաճահուկ

** Բերդաճահուկ**, լեռնագագաթ Թուրքիայի Մալաթիայի մարզում, Հայկական լեռնաշխարհում, Եփրատ գետի աջ կողմում, Արաբկիր քաղաքից 23-24 կմ հյուսիս արևելք, Անդրջի գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզի լեռներ
Նիկոլայ Անիչկով

** Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Անիչկով** (, ), խորհրդային ախտաբան, մորֆոլոգ, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակավեմիկոս (1939), ԽՍՀՄ ԲԳԱ իսկական անդամ (1944) և նախագահ (1946—1953)։

Բժշկական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ։ Անիչկովը գրել է աթերոսկլերոզի, ռետիկուլաէնդոթելային համակարգի գործունեության և մորֆոլոգիայի, ինչպես նաև վարակական պրոցեսի ծագման ու ինքնավարակման մասին աշխատություններ։

Մահացել է դեկտեմբերի 7-ին, Լենինգրադում։

## Գրականություն
* 60 лет Российской академии медицинских наук. — М.: НПО «Медицинская энциклопедия», 2004.
* Саркисов Д. С. с соавт. Н. Н. Аничков. — М.: Медицина, 1989;
* Климов А. Н. с соавт. Н. Н. Аничков в Институте экспериментальной медицины, СПб, 1995;
* К 120-летию со дня рождения академика АН и АМН СССР Н. Н. Аничкова (редакционная). — Арх пат., 2005, вып. 5, с. 3-6;
* Аничков Н. М., Первооткрыватель в патологии. К 125-летию со дня рождения академика Н. Н. Аничкова. — Вестник РАН, 2010, вып. 11, с. 1005—1012;
* Аничков Н. М., Н. Н. Аничков — крупный российский патолог, открывший значение холестерина в патогенезе атеросклероза. — В кн. 12 очерков по истории патологии и медицины. — СПб: Синтез бук,
2013. — сс. 78-103.
* Friedman M., Friedland G.W., Medicines՝s 10 Greatest Discoveries, Yale Univ. Press, New Haven-London, 1998;
* Steinberg D., The Pathogenesis of Atherosclerosis. An interpretive History of the Cholesterol Controversy: Part I. — J. Lipid Res., 2004, Vol. 45, p.&nbsp;1583—1593.
* Konstantinov I.E., et al., Nikolai N. Anichkov and His Theory of Atherosclerosis. — Texas Heart Inst. J., 2006, vol. 33, N 4, p.&nbsp;417—423.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Անիի կամուրջ

**Անիի կամուրջ**, կառուցվել է X-XI դարերում, Ախուրյանի վրա։ Մանուչեի մզկիթի և Անիի Մայր տաճարի միջև ընկած հատվածում հին ճանապարհը տանում էր դեպի կամուրջ, որն ամենամեծն էր եղածներից։

## Պահպանված մնացորդներ
Պահպանված մնացորդների (հենարանները գետի աջ և ձախ ափերին) հիման վրա Թորոս Թորամանյանի առաջարկած վերակազմության նախագծի համաձայն կամուրջը եռաչքանի էր։ Միջին՝ 31,.25 մ հենամիջային չափերով կամարը շինված էր երկկենտրոն աղեղների միացումով։ Աջափնյա և ձախափնյա աչքերի ծածկը փայտաշեն էր, շարժական։

Անհրաժեշտության դեպքում ձախափնյա աչքի երթևեկային մասը ետ էր քաշվում՝ կամուրջը դարձնելով անանցանելի։ Հենարանները պսակող և կամրջից բարձր գտնվող աշտարա]ային ծավալներում ամփոփված էին դարպասներով փակվող կամարային բացվածքներ։ Այս ամենի շնորհիվ Անիի գլխավոր կամրջի կառուցվածքը հնարամիտ կերպով ծառայեցվում էր[քաղաքի պաշտպանության շահերին։

## Գրականություն
* Թորամանյան Թ., Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության, [հ. 1], Ե., 1942
* Հարությունյան Վ. Մ., Միջնադարյան Հայաստանի քարավանատներն ու կամուրջները, Ե., 1960
* Орбели И., Путеводитель по городищу Ани, СПБ, 1910, с. 41.

Կատեգորիա:Անիի շենքեր և կառույցներ
Չախոխբիլի

**Չախոխբիլի** (), թռչնամսով ռագու, վրացական ազգային ուտեստ։

Սկզբում պատրաստում էին փասիանի () մսից, բայց ներկայումս օգտագործում են ցանկացած թռչնի, հատկապես՝ հավի միս։
մինի|Չախոխբիլի
Ուտեստը պատրաստում են կտրտած, լոլիկի սոուսի մեջ շոգեխաշած թռչնամսից, որին ավելացնում են համեմունքներ և սխտոր։ Չախոխբիլիի բնորոշ առանձնահատկությունը նախապես (մինչև շոգեխաշելը) 15 րոպե թռչնամսի, այսպես կոչված, չոր տապակումն է՝ առանց որևէ տեսակի յուղ ավելացնելու։

Երբեմն այս ուտեստի պատրաստման ժամանակ ջուր չի ավելացվում, հեղուկի համար օգտագործվում է բանջարեղեն, առավելապես՝ սոխ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չախոխբիլիի բաղադրատոմսը ''«Путешествие в страну Кулинария»'' կայքում 
* Բաղադրատոմսը նկարներով

Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Կեսելոյի բերդ

**Կեսելո** (), միջնադարյան փոքր բերդ Տուշեթում՝ Օմալո գլուղի վերևում։ Շրջապատված է Կովկասյան լեռների հյուսիսային լանջերով։ Հյուսիսից ընդհանուր սահմաններ ունի Չեչնիայի Հանրապետության և Դաղստանի հետ, արևելքից՝ Կախեթի և հարավից՝ Պշավ-Խևսուրեթի նահանգների հետ։ Այս շրջանի բնակչությունը հիմնականում վրացիներ են, ում անվանում են թուշեր կամ թուշեցիներ։ Սակայն շրջակայքում կան մի քանի գյուղեր, որ բնակեցված են դաղստանցիներով։

## Միջնադար
Ըստ ավանդության՝ թուշերը լքել են իրենց գյուղերը և ապրել աշտարակներում իրենց գյուղում կատարվող արշավանքների ժամանակ։ Կեսելոն կառուցվել է 1230-ական թվականների մոնղոլական արշավանքների ժամանակ։ Սկզբնականորեն այն ուներ 13 աշտարակ։ Հին Օմալոյի բնակիչները օգտագործում էին աշտարակները, որ պաշտպանեն իրենց արշավող մոնղոլներից, ավելի ուշ՝ Դաղստանի ցեղերից։

## Նոր ժամանակներ
Մինչ 20-րդ դարը աշտարակների մեծ մասը ավերակ դարձավ։ 2003 թվականին միջնադարյան բերդի վերակառուցման աշխատանքներ սկսեցին։ Նախագծի հովանավորներ էին հանդիսանում Հենկ և Էլիան Հուֆթերը՝ հոլանդական մի ընտանիք, որ ապրում էր Վրաստանում, իսկ ավելի ուշ հովանավոր հանդիսացավ Կեսելոյի հիմնադրամը։ Վերականգնման աշխատանքների ժամանակ շրջանում գտնվել է հնագիտական արժեքների զանգված, ինչպիսիք են հին ժայռանկարները, բրոնզեդարյան կացիններ և զարդեր։

## Տես նաև
* Գրեմի բերդ
* Բիրթվիսի բերդ

## Արտաքին հղումներ
* Քեսոլոյի նկարներ

Կատեգորիա:Վրացական բերդեր
Կատեգորիա:Կախեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով