Մարմնավաճառության պատմություն

thumb|right|250px|Ալեքսանդր Օռլովսկի «Ընտանեկան տեսարան», 1794 թվական
Մարմնավաճառությունը գոյություն է ունեցել բոլոր հասարակություններում, ինչի մասին վկայում են մեզ հասած գրավոր ապացույցները։ Թեև մարմնավաճառությունը հաճախ անվանում են հնագույն մասնագիտություն, սակայն հետազոտողների կարծիքով այն ընդամենը խոսքի պատկեր է։ Մարմնավաճառությունը համարվում է համեմատաբար անառակաբարո սեռական գործունեություն ծավալելու փորձ այն անձանց հետ, ովքեր չեն հանդիսանում ամուսին, կին, ընկեր, ընկերուհի՝ փողի կամ այլ թանկարժեք իրերի դիմաց։ Մարմնավաճառները կարող են լինել կանայք կամ տղամարդիկ։ Մարմնավաճառությունը կարող է ունենալ հետերոսեքսուալ կամ հոմոսեքսուալ բնույթ, սակայն պատմականորեն այնպես է ստացվել, որ շատ դեպքերում մարմնավաճառները եղել են կանայք, իսկ նրանց հաճախորդները եղել են տղամարդիկ։

## Հին աշխարհ
### Շումեր և Բաբելոն
Միջագետքի հին քաղաքակրթություններում մարմնավաճառների գոյությունն առաջին անգամ փաստագրված է 18-րդ դարի Համուրապիի օրենսգրքում, որը թվագրվում է մ.թ.ա. XVIII դարում, որտեղ օրենքների հիման վրա պաշտպանվում են կանանց, այդ թվում՝ կին մարմնավաճառների գույքային իրավունքները։ Չնայած մի շարք հետազոտողներ նախկինում կարծում էին, որ հյուրընկալ և ծիսական մարմնավաճառությունը մարմնավաճառության ավելի վաղ ձևեր են, շումերում (և այլ հին մշակույթներում) կային օրինական և հստակ տարբերություններ սովորական մարմնավաճառի և «նադիտուի» (հիերոդուլա՝ տաճարային մարմնավաճառ) միջև, որի հեղինակությունը պաշտպանված էր նույն օրենքով.ով պաշտպանում էր ամուսնացած կանանց բարի անունը։ Չնայած մի շարք հետազոտողներ նախկինում կարծում էին, որ հյուրընկալ և ծիսական մարմնավաճառությունը մարմնավաճառության ավելի վաղ ձևեր են, Շումերում (և այլ հին մշակույթներում) կային իրավական և հստակ տարբերություններ սովորական մարմնավաճառի և «նադիտուի» (հիերոդուլա՝ տաճարի մարմնավաճառ) միջև, որի հեղինակությունը պաշտպանված էր այն նույն օրենքով, որով պաշտպանված էր ամուսնացած կանանց բարի անունը, միևնույն ժամանակ Համուրապիի օրենսգիրքը պաշտպանում էր «նադիտուների» սեփականության իրավունքները, որոնք օրենսգրքում կոչվում են «աստծո քույր» կամ «նվիրված կին»։ Համմուրաբիի օրենսգիրքը ցույց է տալիս, որ գոյություն են ունեցել «նադիտու»-ի տարբեր տեսակներ, որոնց համար օգտագործվել են տարբեր անուններ։

### Պոռնիկները Աստվածաշնչում
Մարմնավաճառությանը բավականին լայն տարածում է ունեցել հին Իսրայելում։ Մարմնավաճառների («պոռնիկների») մասին հիշատակումները հանդիպում են նաև Հին Կտակարանում, օրինակ Երիքովում մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակում ապրած պոռնիկ Ռախաբը։

Հայտնության գրքում Բաբելոնի պոռնիկը կոչվում է «Մեծ Բաբելոն՝ մայրը պոռնիկների և երկրի գարշելիների»։ Այնուամենայնիվ, «պոռնիկ» բառը կարող է թարգմանվել նաև որպես «կռապաշտ»։

### Հնագույն ժամանակաշրջան
#### Հին Հունաստան
thumb|right|Տղամարդու և պոռնիկ Հետարայի սեքս տեսարան։ Պատից փողի քսակ է կախված։ Հին հունական գինու գավաթի ռոնդոն, մ․թ․ա․ 480–470

Հին Հունաստանում ինչպես կանայք, այնպես էլ տղամարդիկ զբաղվում էին մարմնավաճառությամբ։

Նրա օրոք առաջացան հասարակաց տներ («դիտերոններ»)՝ հիմնականում ստրուկներից բաղկացած անձնակազմից, որոնք մերկ կանգնած էին մուտքի մոտ՝ հաճախորդներին գայթակղելու համար։ Հնագույն հասարակաց տները գտնվում էին քաղաքի ծայրամասում՝ ամայի ու հեռավոր վայրերում, շուկայի, նավահանգստի մոտ։ Նման հասարակաց տների հիմնական հաճախորդները եղել են վաճառականները, նավաստիները և չամուսնացած երիտասարդները։ Մարմնավաճառությամբ էին զբաղվում նաև «հարակից» մասնագիտությունների կանայք (հատկապես ստրուկները), օրինակ՝ պարուհիները, եղել են նաև տղամարդ մարմնավաճառներ և տղամարդկանց հասարակաց տներ։ Մարմնավաճառների ամենաբարձր շերտը հանդիսանում են հեթերաները (բառացի՝ «ընկերուհիներ»)։ Նրանցից ոմանք հայտնի են դարձել իրենց աչքի ընկնող խելքով ու գեղեցկությամբ և հայտնի գործիչների հետ ունեցած հարաբերություններով։ Նրանց թվում է եղել նաև հայտնի Ասպասիան, Հետերան և Միլեթում հասարակաց տան սեփականատերը, որը դարձել է Պերիկլեսի կինը և նրա տունը դարձրել է տվյալ ժամանակվա Աթենքի ինտելեկտուալ կենտրոնը։ Մարմնավաճառների ամենացածր շերտը «պոլլակներն» են, հիմնականում՝ ստրկուհիները՝ նրանց արգելված էր հայտնվել Աթենքի այլ վայրերում, բացառությամբ հասարակաց տների համար նախատեսված վայրերի։

#### Հին Հռոմ
Պետրոնիոսը նկարագրում է հռոմեական հասարակաց տան (lupanar) բնորոշ արտաքին առանձնահատկությունները՝ «Ես տեսա որոշ գրություններ և մերկ մարմնավաճառներ (prostitutae), որոնք վախեցած քայլում էին դրանց տակ»։ Ներսում հռոմեական «լուպանարը» բաժանված էր նեղ խցիկների, որտեղ մերկ մարմնավաճառները ընդունում էին իրենց հաճախորդներին։ Նման լուպանարներ, որոնց պատերի վրա կային անպարկեշտ մակագրություններ (հասարակական զուգարանների ժամանակակից արձանագրությունների ոգով) հայտնաբերվել են Պոմպեյում։ Մարմնավաճառությամբ զբաղվել ցանկացող հռոմեացի կինը պետք է ներկայանար մագիստրատներին և տեղյակ պահեր նրանց այդ մասին, որից հետո նա ներառվում էր մարմնավաճառների ցուցակներում և նրան տրվում էր licentia stupri (բառացիորեն «պոռնկության թույլտվություն, stuprum-ից, այլ ոչ թե stupor-ից»), ինչից հետո նա զրկվում էր իրավական և գույքային գործունակնությունից, նա չէր կարող առանց խնամակալի թույլտվության տնօրինել իր ունեցվածքը՝ կտակել, նվիրել և այլն, վկայույուն տալ դատարանում, նրանք այդ ժամանակ գտնվում էին մտավոր թերարժեքության վիճակում։ Մարմնավաճառները պետք է կրեին դեղին հագուստ և կարմիր կոշիկներ և իրավունք չունեին զարդեր կրել (նրանք դրանք պահում էին փոքր սնդուկներում՝ տանը կրելու ցանկության դեպքում)։ Կայսրության ժամանակ անառակությունը հասավ նրան, որ սենատորների և հեծյալների դուստրերը նույնպես դիմում էին «licentia stupri»-ի համար և կայսր Տիբերիոսը հատուկ հրամանագիր արձակեց, որով արգելում էր հեծյալների դուստրերին զբաղվել մարմնավաճառությամբ։ Ըստ 40-ականներին Հռոմում պտտվող լուրերի, Կլավդիոս կայսեր կինը՝ Մեսալինան, սուր զգացողությունների որոնումներով գիշերները աշխատում էր լուպանարայում և կրում էր «Լիցիսկի» անունը։

## Միջնադար
Քրիստոնեության հաստատմամբ մարմնավաճառությունը չի վերացել։ Երանելի Օգոստինոսն ասում էր՝ «վերացրու պոռնիկներին և քաղաքը կհայտնվի քառնածփոթի մեջ»։ Արմատավորվել է նաև ապաշխարող պոռնիկների կերպարը, ինչպիսիք են Մարիամ Մագդաղենացին,Թեբայիդի Թաիսիան և Եգիպտոսի Մարիամը։ Հասարակական տները տեղակայված էին նրանց համար հատուկ նշանակված փողոցներում և ունեին տարբերանշաններ և նշաններ՝ պատերին կամ դռներին գունավոր վանդակաճաղեր, ծաղիկների և կենդանիների պատկերներ կամ դռան վերևում կարմիր լապտերներ։ Մարմնավաճառը նույնպես կրել է տարբերակող նշաններ։ Հղի, հիվանդ, ամուսնացած կամ չափազանց երիտասարդ անձը չէր կարող մարմնավաճառ դառնալ։ Հոգևորականներին և ամուսնացած տղամարդկանց արգելվել է այցելել հասարակաց տներ։

15-րդ դարի վերջին Եվրոպայում հայտնված սիֆիլիսը, որը ենթադրաբար Նոր Աշխարհից բերվել է Կոլումբոսի արշավախմբերի կողմից, հարված է եղել մարմնավաճառության ողջ ինստիտուտի համար։ Հասարակաց տները վերածվել են համաճարակի օջախների։

## Նոր ժամանակներ
thumb|250px|«Մեծ բանակի» Գրենադերը և մարկիտանտուհի։ Ջրաներկ, 19-րդ դար
Դրա հետ կապված՝ 18-րդ դարից մարմնավաճառներին գրանցում էին, ընդգրկում ցուցակներում և նրանց համար սահմանում ոստիկանական ու բժշկական հսկողություն։ Հաճախ կառավարությունները փորձում էին պայքարել մարմնավաճառության դեմ՝ որպես երևույթի՝ ամբողջովին արգելելով այն և մարմնավաճառներին ենթարկելով խիստ պատիժների (օրինակ՝ Մարիա Թերեզան Ավստրիայում), սակայն դա ոչ մի արդյունք չի տվել։

Այնուամենայնիվ, հենց նոր ժամանակներում է, որ մարմնավաճառությունը ծաղկում է, քանի որ ասկետական քրիստոնեական բարոյականությունը թուլանում է, սկսվում են մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունները, ուստի նավաստիներին սպասարկելու համար անհրաժեշտ է դառնում նավահանգստային մարմնավաճառներ:Նոր ժամանակաշրջանում պոռնկությունը ծաղկում է, քանի որ ասկետիկ քրիստոնեական բարոյականությունը թուլանում է, սկսվում են Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունները, ուստի անհրաժեշտություն է առաջանում, որ նավաստիներին սպասարկեն նավահանգստային մարմնավաճառները։ Վարձու բանակի գալուստով հայտնվեցին մարմնավաճառներ, որոնք մասնագիտանում էին զինվորների ծառայության մեջ։ Որպես կանոն, նրանք քողարկվում էին որպես մարկիտանտուհիներ։

Տարբեր ժողովուրդներ ունեցել են հյուրընկալ մարմնավաճառության սովորույթներ և ծեսեր, սակայն քաղաքակրթության զարգացման հետ մեկտեղ այս սովորույթը ավելի է մոտեցել առևտրային մարմնավաճառությանը։ Այսպիսով, 19-րդ դարում Ռուսաստանի կայսրության Հյուսիսային ազգությունների տղամարդիկ, վարձակալության հանձնելով բնակարան, հաճախ վարձակալին առաջարկում էին նաև ամուսին կամ դուստր, ինչը բարձրացնում էր բնակարանի վարձը։ Սիբիրի աշխույժ տրակտատներում, հատկապես ոսկու հանքերից աշխատողներին վերադարձնելու ճանապրհին, տերերը կանանց և դուստրերին առաջարկում էին գիշերակացով մնացող յուրաքանչյուր անձի։ Դրա հետ մեկտեղ, «ամուսնական և ընտանեկան հարաբերություններում, այնուհետև ռուսների ազդեցության տակ և ալեուտների շրջանում քրիստոնեության ընդունման հետ կապված, մինչև 1820-1840-ական թվականները վերացել են կնոջ և կալիմի հաշվին գումար աշխատելը, բազմակնությունը և այսպես կոչված հյուրընկալ մարմնավաճառությունը»։

## Նորագույն շրջան
20-րդ դարի կեսին մարմնավաճառության՝ որպես սոցիալական չարիքի մասին ավանդական պատկերացում է ձևավորվել, իսկ մարմնավաճառներն ավանդաբար դիտվում են որպես սոցիալական թափթփուկներ, սեռական ստրուկներ, կավատների և թմրամոլության զոհեր, կազմակերպված հանցավորության ձեռքում գտնվող խամաճիկներ։ 20-րդ դարի 80-ական թվականներից սկսած ֆեմինիստական շարժման աճով և սեքս-աշխատողների իրավունքները պաշտպանող հասարակական կազմակերպությունների ի հայտ գալով, մարմնավաճառության մասին նոր տեսակետ է հայտնվում որպես աշխատանք կամ վճարովի ծառայություն, որը պետք է օրինականացվի։ Ներկայումս հասարակության վերաբերմունքը մարմնավաճառության նկատմամբ ձևավորվում է այս երկու տեսակետների հակամարտումից կամ միավորումից։ Այպես, ԱՄՆ-ում մարմնավաճառության նկատմամբ առաջին հայացքն աջակցում է «WHISPER» (*Women Hurt in Systems of Prostitution Engaged in Revolt*) կազմակերպությունը, իսկ երկրորդը՝ «COYOTE» (*Call Off Your Old Tired Ethics*), որը նույնպես գործում է ԱՄՆ-ում։

## Մարմնավաճառության նախապատմական և կենսաբանական հիմքերը
Գիտական ամսագրերում հրապարակումներով հիմնավորված կարծիք կա, որ շահադիտական հիմունքներով սեքսը, հատկապես սեռական հարաբերությունների «սեքս՝ սննդի դիմաց» սխեման գոյություն է ունեցել, եթե ոչ միշտ, ապա առաջացել է հենց մարդկային տեսակի հայտնվելուց շատ առաջ։

Հարաբերությունների այս ձևը մարդկանց համար բնական է եղել ավելի քան չորս միլիոն տարի՝ Homo sapiens-ի հայտնվելուց շատ առաջ։ Պետք է ընդգծել, որ սեռական հարաբերությունների նման սխեմայով արուն օգնում է միայն այն էգին, ում հետ նա սեքսով է զբաղվում։ Խոսքը սերունդների համատեղ խնամքի մասին չէ, քանի որ երեխաները, անկախ հայրությունից, սնունդ են ստանում միայն մորից և քիչ են հետաքրքրում իրենց հայրերին։ Ապացուցված է, որ հարաբերությունների նման սխեմային անցումը շատ կարևոր դրական ազդեցություն է ունեցել մարդկային տեսակի զարգացման վրա և ավելին՝ դա հոմինիդների զարգացման անհրաժեշտ փուլերից մեկն է, որոնք որոշում են մարդու նախնիների գերազանցությունը այլ մարդանման կապիկների նկատմամբ։ 2009 թվականին հայտնվել են նոր հնագիտական տվյալներ՝ անուղղակիորեն հաստատելով այս տեսությունը։ Հեղինակավոր Science ամսագրում հրապարակված ամերիկացի մարդաբան Ք. Օուեն Լավջոյի հոդվածը նվիրված է նոր տվյալների վրա հիմնված հնագույն մարդկային հասարակության մոդելի կառուցմանը։ Հետազոտողը տալիս է թվացյալ պարադոքսալ եզրակացություն՝ միայն «սեքս սննդի դիմաց» հարաբերությունների համատարած ընդունումից հետո կայուն հարաբերություններ սկսեցին ձևավորվել մշտական հաճախորդի կերպարով՝ մարմնավաճառ տղամարդկանց և կանանց միջև, ինչը հետագայում հանգեցրել է մարդկային տեսակին այդքան հատուկ մոնոգամիայի անցմանը։ Այլ կերպ ասած, կանոնավոր սեքսը շահադիտական պայմաններով փոխարինել է անկանոն սեռական հարաբերություններին։ Հոդվածում նշվում է նաև այն փաստը, որ «էգն ընտրում է ուժեղ արուին» (ինչը հատուկ է գորիլաներին և շիմպանզեներին), ենթադրաբար թույլ է տվել նվազագույնի հասցնել տղամարդկանց բախումները մարդկային ոհմակի ներսում, ինչպես նաև տարբեր ոհմակների միջև։ Տղամարդկանց ագրեսիվության աստիճանի նվազումը թույլ է տվել անցում կատարել կոլեկտիվ որսին և խթան է հանդիսացել մարդկային տեսակի հետագա զարգացման համար։ Այս աշխատանքը բարձր է գնահատվում Science ամսագրի խմբագրության կողմից։ Ամսագրի կարծիքով՝ Օուեն Լավջոյի հոդվածը և նմանատիպ ուղղվածության մի շարք այլ աշխատություններ հանդիսանում են 2009 թվականի գիտական առաջընթացը։

### Կենդանիների մոտ
Նաև չպետք է կարծել, թե մարմնավաճառությունը մարդկային «հայտնագործություն» է։ Կան բազմաթիվ հրապարակումներ, որոնք ապացուցում են, որ արական սեռի ներկայացուցիչները ռեսուրսներ են տրամադրում կանանց՝ փոխարենը սեքսով զբաղվելու հույսով։ Մասնավորապես՝ 2011 թվականի դեկտեմբերին Элементы.ру ինտերնետային ռեսուրսը հոդված է հրապարակել Ալեքսանդր Մարկովի շնորհանդեսի ժամանակ՝ «Լավ նվերը երկար զուգավորման երաշխիք է» վերնագրով։ Հոդվածում ասվում է, որ արու Pisaura mirabilis սարդերը վճարում են էգին և այս նվերը մեծապես մեծացնում է նրանց զուգավորման շանսերը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* The History of Prostitution: Its Extent, Causes, and Effects Throughout the World, by William W. Sanger
* The causes of prostitution by James Peter Warbasse
* Bullough, Vern L. *The history of prostitution* (1964), a scholarly history.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Francis, Raelene. *Selling Sex: A Hidden History of Prostitution* (2007). scholarly.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Remick, Elizabeth J. *Regulating Prostitution in China: Gender and Local Statebuilding, 1900–1937* (Stanford University Press, 2014). xv+ 270 pp
* Ringdal, Nils. *Love for sale: A world history of prostitution* (Grove/Atlantic, Inc., 2007).
* 
* 
* 
* Scott, George Ryley. *A History of Prostitution: From Antiquity to the Present Day* (1996). excerpt
* 
* 
* 
* 
* Walkowitz, Judith R. "History and the Politics of Prostitution: Prostitution and the Politics of History." in Marlene Spanger and May-Len Skilbrei, eds., *Prostitution Research in Context* (2017) pp.&nbsp;18–32.
* 
* 

### Ավելի հին և առաջնային աղբյուրներ
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*Սուրբ պոռնիկները․ ինչպիսի՞ն էր մարմնավաճառությունը Հին Հայաստանում, Եգիպտոսում, Հռոմում

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն
Կատեգորիա:Սեքս և հասարակություն
Կատեգորիա:Սեքսուալություն և սեռով պայմանավորված նախապաշարմունքներ