Օքսիարտես

**Օքսիարտես** (, , ), Աքեմենյան պետության արիստոկրատ։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքից հետո նա մի քանի տարի կռվել է մակեդոնացիների դեմ, բայց հետո անցել է նրանց կողմը։ Սա, հնարավոր է, պայմանավորված է եղել Ալեքսանդր Մակեդոնացու և Օքսիարտեսի դուստր Ռոքսանայի ամուսնությամբ։ Մի քանի տարի անց մակեդոնցի թագավորն իր աներին նշանակել է Պարոպամիսադների սատրապ։ Օքսիարտեսն այս պաշտոնը զբաղեցրել է առնվազն մինչև մ.թ.ա. 316 թվականը։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|Օքսիարտը եղե լէ Պարոպամիսադի սատրապ
Օքսիարտեսը պատկանում էր Սողդերական կամ Բակտրիական ազնվականությանը և Բակտրիայի սատրապության կազմում ունեցել է ոչ մեծ տարածք։ Բակտրիերենում կերպարի անունը հնչում էր որպես Վախշուվար։ Այն աստվածաբանական էր, նշանակում էր «[աստծո] ընտրյալ Վախշու» կամ «Աստծուն հավատացող Վախշու», կամ «Աստծո կողմից պաշտպանված Վախշու»։ Վախշու աստվածությունը կապված էր Ամուդարյա գետի հետ, որը հունարենում հնչում էր որպես «Օքս»։ Համապատասխանաբար, «Օքսիարտեսը» «Վախշուվար» անվան հունական ձևն էր։

Օքսիարտեսը մասնակցել է պարսիկների և մակեդոնացիների միջև բախմանը Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակ։ Այս ժամանակահատվածում նրա կենսագրության մանրամասները անտիկ աղբյուրներում հակասական են։ Օքսիարտեսն առաջին անգամ հիշատակվել է 329 թվականի իրադարձությունների հետ կապված, երբ նա, սողդեր հեծյալների գլխավորությամբ, հետևել է Բեսսին Սողդիանայի Նաուտակա նահանջի ժամանակ։ Բեսսի մահապատժից հետո, որի մատնության գործում, հնարավոր է, կապ է ունեցել նաև Օքսիարտեսը, նա շարունակել է դիմադրությունը։ Անտիկ աղբյուրները և ժամանակակից պատմաբանները մի քանի տարբերակ են տալիս Օքսիարտեսի՝ Ալեքսանդրի կողմն անցնելու վերաբերյալ։ Արիանոսը գրել է, որ մ.թ.ա. 327 թվականին մակեդոնացիները գերի են վերցրել Օքսիարտեսի կնոջն ու երեխաներին, այդ թվում՝ նրա դստերը՝ Ռոքսանային։ Աղջիկը տպավորություն էր թողել Ալեքսանդրի վրա, որը ցանկացել էր ամուսնանալ նրա հետ։ Այս մասին իմանալուց հետո Օքսիարտեսը ժամանել էր մակեդոնական ճամբար, որտեղ նրան ընդունել էին հատուկ պատվով։ Շուտով Օքսիարտեսը դարձել է միջնորդ Ալեքսանդրի և Սիսիմիֆրի միջև։ Նրա առաքելությունը հաջողությամբ է պսակվել․ Օքսիարտեսը համոզել է Սիսիմիֆրին հանձնվել և հանձնել ամրոցը, քանի որ «չկա մի տեղ, որը Ալեքսանդրը և նրա բանակը ուժով չգրավեն»։ Այսպիսով, Օքսիարտեսի օգնությամբ Ալեքսանդրը դիվանագիտորեն ավարտել է լեռնային պատերազմը։

Քվինտ Կուրցիուս Ռուֆուսը մի փոքր այլ կերպ է փոխանցում իրադարձությունների հաջորդականությունը, ինչպես նաև սխալմամբ Օքսիարտեսին անվանում է սատրապ։ Սիսիմիթրոսի՝ մակեդոնացիների կողմն անցնելուց հետո Ալեքսանդրը «*հասել է տարածաշրջան՝ ազնվական սատրապ Օքսիարտեսի գլխավորությամբ, և հանձնվել է թագավորի ողորմածությանը*»: Ալեքսանդրի պահանջներից մեկն այն է եղել, որ Օքսիարտեսի երեք որդիներից երկուսը գրանցվեն իր բանակում: Խնջույքի ժամանակ դահլիճ են մտել 30 աղջիկներ, որոնց թվում է եղել նաև Օքսիարտեսի դուստր Ռոքսանան, որին Ալեքսանդրը սիրահարվել էր առաջին հայացքից։ Թագավորի պնդմամբ հարսանեկան արարողությունը տեղի է ունեցել հենց այնտեղ։ Ալեքսանդրի մերձավորները բավականին սառնասրտորեն են վերաբերվել իրենց թագավորի նման շռայլ արարքին․ «*Նրանց համար ամոթ էր, որ թագավորի աներն ընտրվեց խնջույքի և խմիչք խմելու ժամանակ՝ նվաճվածների թվից*»։ Բայց․․․ ստրկամտությանը սովոր անձանց դեմքերին հավանություն էր նկատվում։

Օքսիարտեսը հետագայում եկել է Ալեքսանդրի մոտ նրա Հնդկաստանում գտնվելու ընթացքում, որտեղ, հնարավոր է, իր դստեր՝ Ռոքսանայի օգնությամբ նշանակվել է Պարոպամիսադների սատրապ՝ Տիրիեսպի փոխարեն։ Այսպիսով, Օքսիարտեսի տերությունները սկսել են ներառել Արևելյան Բակտրիայի մեծ մասը՝ հյուսիսում Հիսարից մինչև հարավում Հինդուկուշ։ Հետագայում Ալեքսանդրը թագավորական ագեմայի մեջ է ընդգրկել Օքսիարտեսի որդի Իթանին, ինչը նույնպես վկայել է իր աներոջ հանդեպ երիտասարդ թագավորի վստահության մասին։ Օքսիարտեսը մետաղադրամներ հատելու հատուկ իրավունք է ստացել։ Բակտրիայի առաջին դրամահատարանը հիմնադրվել է Պարոպամիսադայում, որտեղ Օքսիարտեսի օրոք հատվել են առնվազն երկու տեսակի ստատերներ։

Ալեքսանդրի մահից հետո Օքսիարտեսի համար երկու անգամ հաստատվել է Պարոպամիսադների սատրապության կարգավիճակը՝ մ. թ. ա. 323 թվականի Բաբելոնյան բաժանման ժամանակ և մ. թ. ա. 321-320 թվականի Տրիպարադիսի բաժանման ժամանակ։ Կայսրության Երկրորդ բաժանման ժամանակ երկու պարսիկներ կորցրել են իրենց սատրապական պաշտոնը։ Այն փաստը, որ Օքսիարտեսը պահպանել է իր տիրույթները, կարող էր պայմանավորված լինել Ալեքսանդրի հետ նրա ընտանեկան կապերով, որի հեղինակությունն այդ ժամանակ դեռևս շատ բարձր էր։

Մ.թ. ա. 318-317 թվականին Օքսիարտեսը միացել է սատրապների կոալիցիային Մարաստանի տիրակալ Պիֆոնի դեմ՝ ուղարկելով 1200 ռազմիկ և 400 ձիավոր ոմն Անդրոբազի հրամանատարությամբ։ Հետագայում Օքսիարտեսի զորքերը վերին սատրապիայի մյուս տիրակալների զորակազմերի հետ միասին Եվմենի կողմից կռվել են Անտիգոնոս I Միակնանու դեմ։ Էվմենի պարտությունից հետո Օքսիարտեսը պահպանել է իշխանությունը Պարոմիսադներում։ Նոր երկարատև ռազմական արշավը դեպի Ասիա չի մտել Անտիգոնեի պլանների մեջ, որը ձգտել է մասնակցել Արևելյան Միջերկրական ծովի համար մղվող պայքարին, և Օքսիարտեսի տեղահանումը ժամանակ և մեծ զորք է պահանջել։

Օքսիարտեսի հետագա ճակատագիրը, ինչպես նաև նրա մահվան ամսաթիվը, անհայտ են։ Օքսիարտեսը Պարոպամիսադների կառավարումն իրականացրել է Անտիգոնոսի, ապա՝ Սելևկոսի օրոք, և նույնիսկ կարող էր մասնակցել վերջինիս ռազմական արշավանքին դեպի Հնդկաստան։ Հնարավոր է նաև, որ Օքսիարտեսի օրոք կառուցվել է Օքսայի տաճարը, որի պեղումներն իրականացվել են 20-21-րդ դարերում։ Վայրը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում ընդգրկվել է 1999 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ «Մշակութային ժառանգություն» կատեգորիայում։

## Գրականության մեջ
Օքսիարտեսը՝ որպես երկրորդական կերպար, հայտնվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին գեղարվեստական ստեղծագործություններում՝ Վ. Գ. Յանի «Լույսեր բլուրների վրա», Է. Մարշալի «Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Հաղթողը», Լ. Ֆ. Վորոնկովայի «Դարերի խորքում»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

### Հետազոտություններ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Կատեգորիա:Աքեմենյաններ
Կատեգորիա:Բակտրիա
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի մահեր
Կատեգորիա:Սատրապներ