Ֆրի Սթեյթ

**Ֆրի Սթեյթը** ( «Ազատ պետություն, Ազատ նահանգ», սեսոթո՝ *Freistata,* աֆր.՝ *Vrystaat*, կոսա՝ *iFreyistata*) նահանգ է ՀԱՀ֊ի կենտրոնական մասում։ Տարածքն ամբողջովին համընկնում է Ազատ Նարնջագույն (Օրանժ) Պետության հին նահանգի տարածքի հետ, իսկ նոր անվանումը հնի տարածված կրճատումն է։ Նահանգն արտադրում է հարավաֆրիկյան հացահատիկի մինչև 70%֊ը, նաև այնտեղ գտնվում են ոսկու և ալմաստի հարուստ հանքավայրեր։

Նահանգի վարչական կենտրոնն է Բլումֆոնտեյնը, որը նաև Հարավային Աֆրիկայի դատական մայրաքաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Նահանգի տարածքը 129.825 կմ² է։ Այն սահմանակից է Լեսոթոյին (հարավ-արևելքում), ինչպես նաև Հարավային Աֆրիկայի Կվազուլու-Նատալ (արևելքում), Արևելյան Կապ (հարավում), Հյուսիսային Կապ (արևմուտքում), Գաուտենգ ու  Մպումալանգա (հյուսիս-արևելքում) և Հյուսիսարևմտյան (հյուսիսում) նահանգներին։ Այն չունի մուտք դեպի ծով։ Կլիման  մայրցամաքային է՝ տաք կամ շոգ ամառներով և զով կամ ցուրտ ձմեռներով։ Գրեթե բոլոր տեղումները լինում են ամռան ամիսներին, դրանց քանակն աճում է արևմուտքից արևելք։

Նահանգի խոշորագույն քաղաքներն են Բլումֆոնտեյնը, Բեթլեհեմը, Սասոլբուրգը, Կրունստադը, Վելկոմը։

## Բնակչություն
left|thumb|Նահանգի բնակչության խտությունը՝
|alt=|249x249փքս
2011 թվականի տվյալներով նահանգի բնակչությունը 2 745 590 մարդ է։ Այսօր սպիտակամորթները կազմում են Ազատ Պետության բնակչության ընդամենը 8,7 %֊ը, նախկինում նրանց մասը շատ ավելին էր։ 1880 թվականին սպիտակամորթները կազմում էին 45,7%, իսկ 1904֊ին՝ 36, 8 %։ Սևամորթները կազմում է 87,6 %, գունամորթները՝ 3, 1%, հնդիկները կամ ասիացիները՝ 0, 4%, մնացածները՝ 0,2%։

Նահանգի բնակչության մեծ մասի գերակշիռ մայրենի լեզուն սեսոթոն է (64,2 %)։ Նահանգի ծայրահեղ արևելքում գտնվող շրջաններում տարածված է զուլուսերենը (4,4 %), իսկ ծայրահեղ հյուսիս-արևմուտքում ՝ տսվանա լեզուն (5,2 %)։ Աֆրիկաանսը տարածված է ողջ նահանգում սպիտակամորթ և գունամորթ բնակչության մեջ, կազմելով 12,7 %։ Անգլերենը բիզնեսի լեզուն է, կիրառվում է կառավարությունում և կրթության մեջ։ Այնուամենայնիվ, անգլերենի տարածումը, որպես բնակչության առաջին լեզու, համեմատաբար փոքր է և կազմում է 2,9 %։ Կոսա լեզվով խոսում է բնակչության 7,5 %, հարավային նդեբելեով՝ 0,4 %, տսոնգա և հյուսիսային սոթո լեզուներով՝ 0,3 %, սվատի և վենդա լեզուներոով՝ 0,1 %։

## Վարչատարածքային բաժանում
thumb|left|Նահանգի շրջանները և գավառները|alt=|249x249փքս
thumb|Նահանգի լեզուները
|alt=|240x240փքս
Նահանգը բաժանված է քաղաքային շրջանի և չորս գավառի՝

* ***Քաղաքային շրջան***
** Մանգաունգ (Mangaung Metropolitan Municipality)
* ***Գավառներ***
** Լեջվելեպուտսվա (Lejweleputswa District Municipality)
** Տհաբո Մոֆուտսանյանա (Thabo Mofutsanyana District Municipality)
** Ֆեզիլե Դաբի (Fezile Dabi District Municipality)
** Ցխարիյեպ (Xhariep District Municipality)

## Տնտեսություն
Ֆրի Սթեյթը երկրի հացառատ նահանգն է, այսպիսով, գյուղատնտեսությունը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում նահանգի տնտեսության մեջ։ Մշակվող հողերը զբաղեցնում են մոտ 32 000 կմ², իսկ արոտավայրերը՝ մոտ 87 000 կմ²։ Գյուղատնտեսության հիմքը կազմում են հացահատիկային մշակաբույսերը, զարգացած է նաև անասնաբուծությունը։ Երկրի բալի շուրջ 90%֊ն աճեցվում է Ֆիքսբուրգի շրջանում։ Սոյան, սորգոն, արևածաղիկը և ցորենն ակտիվորեն աճեցվում են ֆրի Սթեյթի արևելքում։ Նահանգի բարձունքներում աճեցվում է ՀԱՀ֊ի կարտոֆիլի մոտ 40 %։ Հիմնական բանջարանային մշակույթը ծնեբեկն է։ Զարգացած է նաև ծաղկաբուծությունը։

Նահանգի ընդերքը հարուստ է ոսկով և ալմաստով։ Լեռնահանքային նահանգը տարածաշրջանի խոշորագույն գործատուն է։ Նահանգում գտնվում են ոսկու 12 հանք, որոնցից արդյունահանվում է հարավաֆրիկյան ամբողջ ոսկու մինչև 30 տոկոսը։ Որպես ոսկու հանքերի կողմնակի արտադրանք տարածված է արծաթի արդյունահանումը։ Կան քարածխի հանքակուտակներ։

Նահանգի արդյունաբերության ճյուղերից առավել զարգացած են քիմիական և նավթաքիմիական ոլորտները։

## Տեսարժան վայրեր
* Լեդիբրանդում, որը Լեսոթոյի հետ սահմանին է, կա մի եզակի եկեղեցի, որը գտնվում է քարանձավում և ստեղծվել է 1869 թվականին անգլիկան սուրբ Օգոստինոսի Միության կողմից։ Այժմ եկեղեցուն կից միայն մեկ մարդ է ապրում։ Նա պահպանում է մուտքի բանալիները և հետևում է խոտածածկ հին գերեզմաններին։ 
* Կվակվա լեռը, որի անվանումը կոյսան լեզուներից մեկից թարգմանաբար նշանակում է «սպիտակից սպիտակ» և տրվել է նրան ավազե լեռների սպիտակության համար։ Մեկ այլ տեսարժան վայրը՝ Սենտինելը՝ լեռնային ամֆիթատրոնից արևմուտք գտնվող հսկայական բազալտե սյուն է։
* Homo helmei տեսակին բնորոշ 259 հազար տարեկան գանգը Ֆլորիսբադից։

## Հայտնի մարդիկ
Բլումֆոնտեյնում ծնվել է անգլիացի հայտնի գրող Ջ. Ռ. Ռ. Թոլքինը, ինչպես նաև Seether խմբի առաջնորդ Շոն Մորգան Վելգեմուդը։

## Տես նաև
* ՀԱՀ-ի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
Կատեգորիա:1994 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նահանգներ