open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կենտրոնասիական արաբերեն

**Կենտրոնասիական արաբերեն**, **Արաբերենի կենտրոնասիական բարբառներ** (), անհետացման եզրին գտնվող արաբերեն լեզվի տարատեսակություն՝ տարածված Աֆղանստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի արաբների շրջանում։ Կենտրոնական Ասիայի արաբական բարբառները խիստ տարբեր են արաբական այլ հայտնի տարատեսակներից և ձևավորում են բարբառների անկախ խումբ։

Կենտրոնասիական բարբառները եղել են նստակյաց և քոչվոր կենտրոնասիական արաբների լեզուն, որոնք  բնակվել են Սամարղանդում, Բուխարայում, Քաշկադարիայում, Սուրխանդարյայում (ներկայիս Ուզբեկստան), Խաթլոն շրջանում (ներկայիս Տաջիկստան) և ժամանակակից Աֆղանստանի մի քանի շրջաններում։ Կենտրոնասիական բարբառը շատ ընդհանրություններ ունի Արաբական թերակղզու և Իրաքի բեդվինների բարբառների հետ։

Առաջին արաբները Կենտրոնական Ասիա են եկել 8-րդ դարում, Արաբական արշավանքների ժամանակ։ Այս տարածքում խալիֆի իշխանության հաստատումից և հողերի բնակիչների կողմից իսլամի ընդունումից հետո արաբերենը դարձավ գրականության և գիտության լեզու։ Կենտրոնասիական արաբների մեծ մասն ապրել է մեկուսացված համայնքներում և չեն խառնվել տեղի բնակչության հետ մինչև 20-րդ դարի 60-ականների վերջը։ Այս հանգամանքը թույլ տվեց, որ արաբերենը շարունակի պահպանվել մինչև 20-րդ դար։

19-րդ դարի վերջում շատ արաբ հովիվները լքեցին ժամանակակից Ուզբեկստանի և Տաջիկստանի տարածքն այն պատճառով, որ այդ հողերն անցել էին Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ և գաղթեցին Աֆղանստանի հյուսիս։ Ներկայումս այդ արաբները արաբերենի չեն տիրապետում և խոսում են դարի կամ ուզբեկերեն։ ԽՍՀՄ-ի կազմավորումից հետո Ուզբեկստանի և Տաջիկստանի կենտրոնասիական արաբները ստիպված էին հրաժարվել քոչվորական կյանքից և սկսեցին խառնվել ուզբեկների, տաջիկների և թուրքմենների հետ։ 1959 թվականի Մարդահամարի տվյալներով արաբերեն խոսել է կենտրոնասիական արաբների միայն 34%-ը, մյուսներն իրենց մայրենի լեզու են համարել ուզբեկերենը կամ տաջիկերենը։ Ներկայումս Կենտրոնասիական արաբերեն խոսում են Սուրխանդարի, Քաշկադարի և Բուխարայի հինգ գյուղերում։ 1980-ականների սկզբին հաղորդվել էր, որ այդ լեզվի կրողները հիմնականում տարեցներն են։ Ուզբեկստանում կա կենտրոնասիական արաբերենի երկու ոչ-փոխըմբռնելի բարբառներ` քաշքադարիական և բուխարական։

Տարիներ շարունակ Իսահակ Վիննիկովը ուսումնասիրել է ԽՍՀՄ կենտրոնասիական արաբների մշակույթը, լեզուն և բանահյուսությունը։ «Բուխարայի արաբների լեզուն և բանահյուսություն» աշխատությունում հավաքագրվել է 67 տեքստ, Ջոգարի և Արաբխանա ղշլարներում բնակվող 25-64 տարեկան արաբների խոսքերից։

Վերջերս ուսումնասիրությունները խորասանի արաբերան բարբառը (խոսում են Իրանի Խորասանի շրջանում) համարում են Կենտրոնական Ասիայի արաբական ընտանիք և գտնում են, որ այն սերտորեն կապված էր քաշքադարիական բարբառի հետ։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբերենի բարբառներ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզուների ցանկեր
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի լեզուներ
Սև վարդակակաչ (Պետրոզավոդսկ)

**«Սև վարդակակաչ»** (), հուշահամալիր Ռուսաստանի Դաշնության Պետրոզավոդսկ քաղաքում, որը նվիրված է 1979-1989 թվականների Աֆղանական պատերազմում զոհված կարելիացի զինվորների հիշատակին։ Հեղինակներն են քանդակագործ Միխայիլ Կոպալևը և ճարտարապետ Նիկոլայ Տրիշկովը։

## Պատմություն և նկարագրություն
Բացվել է 1992 թվականին, գտնվում է Պետրոզավոդսկ քաղաքի պատմական թաղամասում, Անտիկայնենի փողոցի Նեգլինկա գետի ձախ ափին գտնվող շրջանում, արվեստների հանրապետական մասնագիտացված դպրոցի հարակից պուրակում։

Հուշահալաիրը փոքրիկ քառակուսի գրանիտե կոթող է, որը շրջապատված է փոքր պուրակով։ Հուշարձանի հիմքի գրանիտե ողորկված սալերից մեկին փորագրված են բանաստեղծ Լեոնիդ Մոլչանովի բանաստեղծության հետևյալ տողերը.

Մյուս երկու սալերին թվարկված են Աֆղանստանում զոհված 56 կարելիացի երիտասարդ զինվորների անունները։ Մեկ այլ սալիկի վրա պատկերված է Աֆղանական պատերազմի մարտական դրվագ։

2015 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ Օդադեսանտային զորքերի օրը, հուշահամալիրի մոտ տեղադրվել է դեսանտի մարտական մեքենայի (БМД-1) հուշարձանը։ Մեքենան Կարելիայի մայրաքաղաքին է նվիրել Ռյազանի օդադեսանտային ուսումնարանը։

Իսկ 2016 թվականի օգոստոսի 2-ին «Սև վարդակակաչ» հուշահամալիրում տեղադրվել է ԽՍՀՄ օդադեսանտային զորքերի հրամանատար բանակի գեներալ Վասիլի Մարգելովի կիսանդրին։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ռուսաստանի Պետական դումայի նախագահ Սերգեյ Նարիշկինը, Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի տեղակալ Ռաշիդ Նուրգալիևը, Կարելիայի ղեկավար Ալեքսանդր Խուդիլայնենը, պաշտոնատար այլ անձինք։

## Պատկերասրահ

Military monument, Petrozavodsk (2).jpg|Զոհված զինվորների անուններով սալիկները
Military monument, Petrozavodsk (3).jpg|Վասիլի Մարգելովի կիսանդրին
БМД-1П в Петрозаводске.jpg|Դեսանտի մարտական մեքենայի հուշարձանը


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Независимая газета
* Новости газеты «Всё»
* Петрозаводский туристский портал
* В Петрозаводске открыли памятник генералу Маргелову 

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Պետրոզավոդսկի տեսարժան վայրեր
Արաբերենի օր ՄԱԿ-ում

**Արաբերենի օր ՄԱԿ-ում** (արաբերեն՝ اليوم العالمي للغة العربية‎),  նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 18-ին։ Միջոցառումը հիմնադրվել է ՄԱԿ-ի կրթական, գիտական և մշակութային կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) կողմից 2010 թվականին, «ձգտելով տոնել բազմալեզվությունը և մշակութային բազմազանությունը, ինչպես նաև նպաստել կազմակերպությունում բոլոր վեց պաշտոնապես գործող լեզուների հավասար օգտագործմանը»։ Որպես արաբերենի օր ընտրվել է դեկտեմբերի 18-ը, քանի որ այն «1973 թվականի այն օրն է, երբ Գլխավոր ասամբլեան արաբերենն ընդունեց որպես ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզու»։

## Տես նաև
* Մայրենի լեզվի միջազգային օր
* Միջազգային հիշատակի օրեր
* ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներ
* Արաբական բարբառագիտության միջազգային ասոցիացիա-AIDA

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* UN Arabic Language Day - Official Site (Arabic)

Կատեգորիա:ՄԱԿ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Տոն օրեր
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ամանորյա քամի (մուլտֆիլմ)

**Ամանորյա քամի** (), 1975 թվականին նկարահանված խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որն ստեղծվել է Միխայիլ Կամենեցկու և Վյաչեսլավ Շիլոբրեևի կողմից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։

## Սյուժե
Մորոզցի եղբայրների աշտարակը կանգնած է ձյան և սառույցի մեջ։ Բևեռային գիշերն սկսվելուն պես եղբայրներն արթնանում են և սկսում սառցե թավաներում ձյան թափանցիկ փաթիլներ թխել։ Այնուհետև նրանք ազատ են արձակում չորս վայրի քամի, որպեսզի նրանք բոլոր ուղղություններով ցուրտ ու ձյուն տանեն։ Դրանից հետո եղբայրները սահնակ են նստում, որոնք ամրացված էին սպիտակ թռչող ձիերին, և գնում ամենքն իր գործին։

Սակայն նրանք մոռանում են փակել դուռը, և դրանով մի սպիտակ արջում է մտնում ամրոցը և արթնացնում նրանց դեռևս քնած փոքրիկ քրոջը։ Նրանք սկսում են խաղալ, երգեր երգել և պատվիրում են սառցե թավաներին տոնածառի խաղալիքներ թխել։ Այնուհետև ազատ են արձակում Ամանորի քամին, որը տոնածառի խաղալիքները տանում և լցնում է մարդկանց տներում դրված տոնածառներին։ Շնորհավոր Ամանոր։

## Հեղինակներ
* Սցենարի հեղինակ` Լյուդմիլա Վասիլևա-Գանգնուս
* Ռեժիսորներ` Միխայիլ Կամենեցկի, Վյաչեսլավ Շիլոբրեև
* Բեմադրող նկարիչ` Ի. Կլիմենկո
* Օպերատորներ` Յան Տոպպեր, Մ. Կամենեցկի
* Մուլտիպլիկատորներ` Նատալյա Դաբիժա, Վլադիմիր Շևչենկո, Լիդիա Մայատնիկովա, Վյաչեսլավ Շիլոբեև
* Կոմպոզիտոր` Ա. Դվոսկին
* Հնչյունային օպերատոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* Խմբագիր` Նատալյա Աբրամովա
* Մոնտաժող` Գ. Ֆիլատովա
* Տիկնիկները և դեկորացիան պատրաստել են` Պավել Գուսև, Օլեգ Մասաինով, Գալինա Ֆիլիպովա, Վլադիմիր Ալիսով, Ն. Կորնևա, Նատալյա Տիմոֆեևա, Սվետլանա Զնամենսկայա, Սեմյոն Էտլիս, Գ. Ստուդենիկինա
* Տնօրեն` Լ. Վարենցովա
* Դերեը հնչյունավորել են` Ագար Վլասով` արջ, Գալինա Կորդուբ, Գարրի Բարդին

Հեղինակները ներկայացված են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։

## Քննադատների արձագանք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
*
*Михаил Каменецкий — Энциклопедия отечественного кино 

Կատեգորիա:1975 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Միխայիլ Կամենեցկու մուլտֆիլմեր
Գազ Պրիլիպկոյի

**Գազ Պրիլիպկոյի** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում

## Նկարագրություն
Բազմամյա, անցողուն բույս է՝ երկծայր մազիկներով ծածկված։ Տերևիկները 7-16-ական զույգ են և ունեն 10-27 մմ երկարություն, 3-9 մմ լայնություն։ Ծաղկակիցները ամուր են, ուղիղ, ծաղկաբույլի հետ միասին ունեն 20-40 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է, պտուղի ժամանակ խիստ երկարացող։ Պսակը լինում է կարմրամանուշակագույն։ Ունդերը գծային են, 2,5-4 սմ երկարությամբ։

## Տարածում
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին, վերին և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1000-2500 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամսիներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Աճում է հողատարածքների ինտենսիվ յուրացման գոտում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկած չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կորնգան Հայաստանի

**Կորնգան Հայաստանի** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
25-70 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևիկները լինում են 4-8 զույգ, 10-30 մմ երկարությամբ և 1-2 մմ լայնությամբ։ Ծաղկակիրները՝ ծաղկաբույլի հետտ միասին ունեն 7-20 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը ծաղկելուց հետո երկարացող է։ Բաժակը առսեղմ մազոտ է։ Պսակը լինում է վարդագույն-սպիտակից մինչև կարմիր-վարդագույն։ Դրոշը մերկ է, մոտ 6-10 մմ երկարությամբ։ Ունդերը առսեղմ թավոտ են։

## Տարածում
Հանդիպում է Գեղամի (Գեղարդ, Զառ, Քյանքան, Գելայսոր գյուղերի շրջակայք) և Երևանի  (Ջրվեժ, Ողջաբերդ, Զովաշեն, Գառնի գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1850 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցների տարածքներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Գառնառվույտ Կարյագինի

**Գառնառվույտ Կարյագինի** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում

## Նկարագրություն
Բազմամյա, երկարամազ, մոխրագույն, անցողուն բույս է։ Տերևների երկարությունը 4-16 սմ է։ Տերևիկները 6-10 զույգ են, էլիպսաձև։ Ծաղկակիրների երկարությունը 5-25 սմ է և համարյա տերևներին հավասար են։ Ծաղկաբույլը գլխիկանման են, 4-8 ծաղիկներով։ Պսակը վառ ծիրանամանուշակագույն է, 11-14 մմ երկարությամբ։ Ունդերը երկարավուն են, թույլ կորացած։

## Տարածում
Հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Խաչիկ գյուղի շրջակայք, Այարի կիրճ, Սելիմի լեռնանցք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1200-2500 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված  տեսակ է։ Հայտնի է մեկ մասնատված պոպուլյացիա՝ 500 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Հրանտ Էլչյան

**Հրանտ Լորիսի էլչյան** (), գեղանկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Հրանտ Էլչյանը ծնվել է 1950 թվականին։ 1967 թվականին ավարտել է Կապանի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ 1967- 1970 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1970 թվականին ընդունվել և 1975 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կերպարվեստի բաժինը։ 1967-1975 թվականներին համատեղել է ուսումը Երևանի Գեղարվեստի ստուդիայում։ 1975-1996 թվականները եղել է ուսուցիչ Կապանի թիվ 6 դպրոցում։ 1986 թվականին ստացել է ավագ ուսուցչի որակավորում։ 2002 թվականից Կապանի արվեստի պետական քոլեջի դասախոս է։

1991 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։

Փոքր պատմվածքներ է տպագրել մամուլում՝ «Դառը ճշմարտություն» խորագրով։

1991-1993 թվականներին կամավոր է եղել Գեղանուշ գյուղի պաշտպանության ջոկատում։

## Ցուցահանդեսներ
1973 թվականին Կուրսկ քաղաքի հաղթանակի 30-ամյա միջոցառումների շրջանակներում ցուցադրումներ է ունեցել Կուրսկ, Լիպեցկ, Օրյոլ, Բելգորոդ քաղաքներում, Մոսկվայի ժողովուրդների բարեկամության համալսարանում, մասնակցել է Հայաստանի նկարիչների միության հոբելյանական և թեմատիկ ցուցահանդեսներին, Ստեփանակերտում ցուցադրումներ է ունեցել ԼՂՀ անկախության 15-ամյակի միջոցառումների շրջանակներում։ Ցուցահանդեսներ է ունեցել նաև Կապան քաղաքում։

## Աշխատություններ
*«Շիկահողը լեռների գրկում»
*«Փողոց հին Կապանում»
*«Վահանավանքը լեռների գրկում»

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Կապանի արվեստի պետական քոլեջի արխիվ
*Գեղանկարիչ Հրանտ Էլչյանին նվիրված միջոցառում Կապանում 

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ոսպ ոսպնյականման

**Ոսպ ոսպնյականման** (),  լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-55 սմ երկարությամբ, բարակ թույլ ցողունով միամյա բույս է։ Տերևիկները 2-4 զույգ են։ Ծաղկակիրները ունեն 1 (2) ծաղիկներ և տերևներից երկար են։ Ունդերը կարճ-մազոտ են, կլոր-ռոմբաձև, 6-7 մմ տրամագծով։ Արմատային վզիկի շուրջը առաջանում են բազմաթիվ ցողունիկներ, որոնք ծաղկում են և վերգետնյաների նման առաջացնում ստորգետնյա պտուղներ։ Կուլտուրական ոսպի վայրի ազգակիցն է։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Դարեղեգիսի (Հերհեր) և Զանգեզուրի (Կապան) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Ղրիմում, Հարավային Եվրոպայում, Անատոլիայում, Կիպրոսում, Սիրիայում և Հյուսիս–արևմտյան Աֆրիկայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 750-1800 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակի ընդհանուր լայն տարածման պատճառով սպառնալիքի կարգավիճակը իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կորնգան Թախտաջյանի

**Կորնգան Թախտաջյանի** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-90 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ 10-30 մմ երկարությամբ տերևիկները 4-8 զույգ են, նեղ կամ լայն գծային։ Ծաղկակիրները ունեն 6-25 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը ծաղկելուց հետո երկարացող է։ Բաժակը մերկ է, ատամիկները երկարավուն-եռանկյուն են, միայն ներքևի կեսում՝ եզրերից վեր ուղղված թարթիչներով։ Պսակը վարդագույն սպիտակ է, կամ սպիտակ։ 0,5-1,5 մմ երկարությամբ ունդերը նստադիր են, հակաեռանկյուն կամ կիսակլոր, խիտ և առսեղմ թավոտ, փշերը կատարի և սկավառակի վրա 1-5-ական են, մեջքային կարը ուղիղ է։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Տիգրանաշեն, Զանգակատուն, Ուրծալանջ գյուղերի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Սելիմի լեռնանցք, Այարի կիրճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1600-2200 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, մարգագետնատափաստանում, խճաքարոտ և կրաքարային լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ մասնատված պոպուլյացիա, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացման տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Քարառվույտ կրետեական

**Քարառվույտ կրետեական** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ճյուղավորված ցողուններով, 10-20 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Տերևները կենտ փետրաձև են։ Տերևիկները 2-6-ական զույգ են և երկարավուն-սեպաձև։ Ծաղկաբույլերը 1-4 ծաղիկներով են։ 3-5 մմ երկարությամբ պսակը վարդագույն է։ Ունդերը նեղ-գծային են, ուղիղ և վերև ուղղված։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Ներքին Հանդ գյուղի շրջակայքում։ Աճում է Անդրկովկասի այլ շրջաններում, Ղրիմում, Հարավարևելյան Եվրոպայում, Անատոլիայում և Արևմտյան Սիրիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև շիբլյակի չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակի ընդհանուր լայն տարածվածությանը՝ սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Սինգապուրի դրամահատարան

**Սինգապուրի դրամահատարան**, հիմնադրվել է 1968 թվականին, Մալազիայից Սինգապուրի անկախությունից հետո։ Ներկայումս Սինգապուրի դրամահատարանը պայմանագիր ունի Սինգապուրի դրամավարկային իշխանության հետ արտադրելու իրենց դրամային մետաղադրամները։ Կա մետաղադրամների 4 արտադրություն։

* Մետաղադրամների պատկերասրահ (նաև գլխամասային գրասենյակ) Թեբանի այգիներ 20, 
* Չինաթաուն կետ # 02-18,
* Սիթի Սքուեր Մոլ # 02-18 և
* Սանթեք Սիթի Մոլ # 02-494:
Սինգապուրի դրամահատարանը վաճառում է տարբեր մետաղադրամներ, Սինգապուրի թեմատիկ նվերներ, ինչպես նաև Սինգապուրի հուշանվերներ։ Մետաղադրամի հավաքորդների համար նրանք նաև վաճառում են օտարերկրյա մետաղադրամներ՝ այլ երկրներից առաքման դժվարություններից խուսափելու համար։ Սինգապուրի դրամահատարանը գործում է նաև Սինգապուրի մետաղադրամների և թղթադրամների թանգարանում՝ չափահասների համար 10 դոլար և ուսանողների, ծառայողների (Սինգապուրի Ազգային ծառայություն) և մեծահասակ քաղաքացիների համար 6 դոլար մուտքի վճարով։ Մետաղադրամների պատկերասրահը փակ է։ Դրամահատարանը 2009 թվականին հավաքեց 5 միլիոն դոլար, երբ կազմակերպեց մետաղադրամ-թղթադրամների փոխանակում, նախորդ տարիների գումարի կրկնապատիկը, հավանաբար տնտեսական անկման պատճառով։

## Տես նաև
*Դրամահատարանների ցանկ
*Սինգապուրի թղթադրամների դիմանկարների շարք
*Սինգապուրի դրամավարկային մարմին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Սինգապուրի տնտեսություն
Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Պետրոզավոդսկի մանկավարժական քոլեջ

**Պետրոզավոդսկի մանկավարժական քոլեջ** (), միջնակարգ մասնագիտական կրթության պետական հիմնարկ, Կարելիայի Հանրապետության մանկավարժական կրթության հնագույն հաստատությունը։ Գտնվում է Ռուսաստանի Պետրոզավոդսկ քաղաք Ուսանողական նրբանցք, 14 հասցեով։

## Պատմություն
Ուսումնական հաստատությունը բացվել է 1903 թվականի սեպտեմբերի 21-ին որպես *Արական ուսուցչական դպրոց*՝ Օլոնեցի նահանգի նախակրթարանի ուսուցիչներ նախապատրաստող առաջին ուսումնական հաստատությունը։

1918 թվականից, կանանց ուսուցչական դպրոցի հետ միավորումից հետո, դարձել է *Խորհրդային ուսուցչական դպրոց*։ 1920 թվականին վերափոխվել է «Կարմիր ուսուցիչ» երկամյա դասընթացի, 1921 թվականից՝ *Ռուսական մանկավարժական տեխնիկումի*։ 1923 թվականին միավորվել է Ֆիննական մանկավարժական տեխնիկումի հետ։

1936 թվականին ստեղծվել են *Կարելիայի դպրոցական տեխնիկումը* և *Կարելիայի նախադպրոցական տեխնիկումը*։

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի տարիներին (1941-1944) տարհանված տեխնիկումները գործել են Պուդոժ քաղաքում։ 1942 թվականին Կարելիայի դպրոցական տեխնիկումը ստացավ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարան* անվանումը, իսկ Կարելիայի նախադպրոցական տեխնիկումը՝ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 2 ուսումնարան*։

1999 թվականին Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարանին շնորհվել է կարգավիճակ՝ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 քոլեջ*, իսկ Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարանին՝ *Պետրոզավոդսկի սոցիալ-մանկավարժական քոլեջ*։

2005 թվականին քոլեջները միավորվել են և դարձել *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական քոլեջ*։

Տարբեր տարիներին քոլեջը ղեկավարել են Մ. Ն. Պրավդինը, Մ. Գ. Տյախտին, Ա. Մ. Պետրովսկին, Ի. Յ. Պալցևը, Ն. Մ. Ֆեշովը, Զ. Մ. Խոմուտովան։

## Կրթություն
Մասնագետների նախապատրաստումը քոլեջում վարվում է հետևյալ կրթական ծրագրերով. «Երաժշտական կրթություն», «Կերպարվեստ և գծագրություն», «Նախադպրոցական կրթություն» և «Ֆիզիկական կուլտուրա»։

## Քոլեջի շենք
Կարելիայի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի թիվ 605р-II հրամանով քոլեջի շենքը, որը գտնվում է Պետրոզավոդսկ, Ուսանողական նրբանցք, 14 շենք հասցեով, ընդգրկվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության օբյեկտների միասնական պետական ռեգիստրում «Ուսուցչական դպրոցի շենք, 1905-1907 թվականների» անվանումով։

## Աղբյուրներ
* Петрозаводский педагогический колледж: страницы истории: (к 105-летнему юбилею). — Петрозаводск, 2008. — 47 с.: илл., фот.
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 353—464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

Կատեգորիա:Պետրոզավոդսկի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:1903 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Պետրոզավոդսկի ուսումնական հաստատություններ
Պետրոս Ղազարյան

**Պետրոս Էդիկի Ղազարյան** (), հայ լրագրող, հաղորդավար, Հանրային Հեռուստաընկերության լրատվական-վերլուծական ծառայության բաժնի նախկին տնօրեն։

## Կրթություն
1992-1997 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժնում։

## Աշխատանքային գործունեություն
2003 թվականից մինչև 2018 թվականը Կենտրոն հեռուստաալիքում վարել է իր հեղինակային «Ուրվագիծ» հաղորդումը։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 18-ին նշանակվել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության լրատվական բաժնի տնօրենի պաշտոնակատար։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է։ Կինը Հայաստանի Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Պայթակենի Կոմարովի

**Պայթակենի Կոմարովի** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
0,5-1 մ բարձրությամբ թխակապույտ բույս է։ Տերևները 12-20 մմ երկարությամբ են։ 2-6 մմ երկարությամբ և 2-4 մմ լայնությամբ տերևիկները համարյա կլորավուն են, իսկ  ծայրային տերևիկը մյուսներից ավելի մեծ է։ Ծաղկաբույլը 1-3 ծաղիկներով է։ Պսակը մուգ կարմրադարչնագույն է, իսկ 9-11 մմ լայնությամբ և 10-12 մմ երկարությամբ դրոշը լայն կլորավուն է։ Ունդերը փքված են, օվալ կամ մերկ, 15-25 մմ երկարությամբ, 15 մմ լայնությամբ, 2-6 հատ սերմերով։

## Տարածվածություն
Աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Կարճևան և Մեղրի բնակավայրերի միջև, Ծիրանի ձոր կիրճ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում։ Բույսը հայտնաբերվել է Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1000 մ բարձրությունների վրա, ֆրիգանանման բուսականության մեջ և չոր խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։ Տեսակը խիստ արիդային պայմաններին է հարմարված։ Տերևիկները թափվում են ամռան սկզբում, իսկ ֆոտոսինթեզը դեռ երկար ժամանակ շարունակում է կատարել տերևի առանցքը։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող, ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Գառնառվույտ հայկական

**Գառնառվույտ հայկական** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
15-30 սմ բարձրության բազմամյա, անցողուն բույս է` ծածկված երկար, դեղին և սպիտակ մազիկներով։ Տերևների երկարությունը հասնում է 8-18 սմ-ի։ Տերևիկները 12-19-ական զույգերով են։ Ծաղկակիրները ամուր են, ուղիղ, տերևները գերազանցող։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է, կլորավուն-ձվաձև, գլխիկաձվաձև, պտղի ժամանակ՝ երկարացող։ Պսակը երկնամանուշակագույն է։ Դրոշի երկարությւոնը հասնում 17-22 մմ-ի։ 23 մմ երկարությամբ, 8-9 մմ լայնությամբ ունդերը երկարավուն-ձվաձև են, կարճ, սև և սպիտակ մազոտ։

## Տարածվածությւոն
Հանդիպում է Լոռու (Ձորագետի վերին հոսանք), Սևանի (Շորժա և Ջիլ գյուղերի շրջակայք) և Գեղամի (Գռիձոր) ֆլորիստիկական շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային և երթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1950-2700 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, չոր քարքարոտ, խճաքարոտ և կրաքարային լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Հացհամեմ աստղաձև

**Հացհամեմ աստղաձև** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
5-15 սմ բարձրությամբ, բարակ, հիմքից ճյուղավորված ցողուններով, միամյա բույս է։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման է, 1 սմ երկարությամբ ոտիկի վրա, 3-8 հատ ծաղիկներով։ 4-5 մմ երկարությամբ պսակը դեղին է։ 10-20 մմ երկարությամբ և 1 մմ լայնությամբ ունդերը հորիզոնական աստղաձև դասավորված են, ուղիղ կամ թեթևակի կորացած։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Երևանի (Քաղցրաշեն գյուղի շրջակայք), Դարեղեգիսի (Եղեգնաձոր շրջակայք) և Մեղրու (Նյուվադի գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Արևելյան միջերկրածովյան ավազանում, Հարավարևմտյան Ասիայում, Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարակից 600-1300 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երեք ոչ մեծ պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականցվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Հակինթիկ ատրպատականյան

**Հակինթիկ ատրպատականյան** () հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
3-5 սմ բարձրությամբ, շատ փոքր, ձվաձև սոխուկով և թղթանման, մուգ գորշ կամ մոխրագույն թեփուկներով սոխուկավոր բույս է։ Տերևները փքված են, բարակ, 2-5 հատ։ 3-5 սմ երկարությամբ ծաղկասլաքը պտղի ժամանակ ձգվող է։ Ծաղկապատը սպիտակ է, բաց երկնագույն կամ մանուշակաերկնագույն, զանգականման կամ թեթևակի սափորանման։ Փոշանոթները կարմիր կամ մուգ մանուշակագույն են։ Տուփիկը հակաձվաձև-սրտաձև է՝ կարճ կտուցիկով։ Սերմերը սև են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Վայոց Ձորի (Արենի և Ամաղու գյուղերի միջև) և Մեղրու (Ագարակ, Շվանիձոր, Նռնաձոր գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանից բացի աճում է նաև Նախիջևանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 600-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր խճաքարոտ և քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է փետրվար-մարտ ամիսներին, պտղաբերում՝ մարտ-ապրիլին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է երկու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հակինթազգիներ
Կատեգորիա:Սոխուկավոր բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Բոգ Օլիվյեի

**Բոգ Օլիվյեի** (), բոգազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-70 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Մինչև 10 սմ երկարությամբ արմատամերձ տերևները առաջացնում են վարդակ։ Ցողունային տերևները սակավաթիվ են (2-3 զույգ) և նեղ նշտարաձև։ Ծաղիկները բազմաթիվ են, գագաթնային կոմպակտ ծաղկաբույլերում, մեծ, կապույտ կամ մանուշակագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Երևանի շրջակայք, Ուրծի և Երախի լեռնաշղթաներ) և Շիրակի (Լուսաղբյուր գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Փոքր և Միջին Ասիայում, Իրաքում, Իրանում, Աֆղանստանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներին՝ ծովի մակարդակից 900-1400 մ բարձրությունների վրա, կիսաանապատային և տափաստանային բուսականության մեջ։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Ներկայումս հայտնի է երեք պոպուլյացիա։ Արեալը խիստ ֆրագմենտացված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Քանի որ տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվում է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոգազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Վավիլովիա նրբագեղ

**Վավիլովիա նրբագեղ** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Սողացող կոճղարմատով բազմամյա բույս է։  Ցողունը ունի 20 սմ բարձրություն։ Տերևակիցները մանր են։ Տերևները 1 զույգ են, առանց բեղիկների։ Ծաղկակիրները մեկ ծաղկով են։ Պսակը վառ վարդագույն է, դրոշը՝ 16-18 մմ երկարությամբ։ Ունդը կողքերից սեղմված է, նշտարաձև։ Սերմերը  հարթ են։

## Տարածում
Հանդիպում է Գեղամի (լեռնագագաթներ՝ Սևսար, Զիարեթ)  և Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ՝ Կապուտջուղ, Փառական, Մեծ Իշխանասար, Ուխտասար)  ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Մեծ Կովկասում, Արևելյան Անդրկովկասում, Հարավային և  Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 3000-3500 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Արեալը մասնատված է։  Տարածման շրջանի մակերեսը 5000կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Պապլոր դժգույն

**Պապլոր դժգույն** (), հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-17 սմ բարձրությամբ սոխուկավոր բույս է՝ ձվաձև սոխուկով, դարչնագույն թեփուկներով։ Տերևները արմատամերձ են, գծային։ Ծաղկաբույլը խիտ, կարճ ողկույզի ձևով է։ Ծաղկասլաքն ունի 3-5 սմ երկարություն և պտղի ժամանակ երկարացող է։ Պտղատու ծաղիկները երախի մոտ թույլ ձգվածքով են, համարյա սպիտակ կամ դժգույն երկնագույն։ Տուփիկը կլորավուն է, 4-5 մմ երկարության։ Սերմերը սև են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Իջևանի և Դիլիջանի միջև) և Սևանի (Սոտքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Մեծ Կովկասը, Դաղստանը, Արևմտյան, Կենտրոնական և Հարավային Անդրկովկասը։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-2100 մ բարձրությունների վրա, բաց կրաքարային ժայռոտ տեղերում, անտառներում։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Կովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործուղություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հակինթազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Մեքսիկայի դրամահատարան

**Մեքսիկայի դրամահատարան**(*La Casa de Moneda de México*), Մեխիկոյի ազգային դրամահատարանն է և Ամերիկայի ամենահին դրամահատարանը։

Մեքսիկական դրամահատարանը հիմնադրվել է 1535 թվականին իսպանացի բարերար Անտոնիո դե Մենդոսայի կողմից, առաջին ամերիկյան դրամահատարանը ստեղծելու Իսպանիայի թագավորի հրամանով։ Դրամահատարանի արծաթե ութ ռեալանոց մետաղադրամները և դրան հաջորդող մետաղադրամը, արծաթե պեսոն, լայնորեն շրջանառվում էին Ամերիկայում և Ասիայում 19-րդ դարում և դարձան աշխարհի այս մասերում տարբեր երկրների ժամանակակից ազգային արժույթների հիմքը, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների դոլարը,, ճապոնական իենը և չինական յուանը https://web.archive.org/web/20070929102711/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=China:

1983 թվականից մետաղադրամները արտադրվում են միայն Սան Լուիս Պոտոսիում։ Հին գլխամասային շենքը ներկայումս Մեխիկոյում գտնվող Մշակույթների ազգային թանգարանն է (*Museo Nacional de las Culturas*): Դրամահատարանի հիմնական հաճախորդը Մեխիկոյի բանկն է։ 2014 թվականի հունվարի 13-ից ընդհանուր դրամահատարանի գլխավոր տնօրենը Գիլերմո Հոփքինս Գամեսն է։ Նա նաև Դրամահատարանների տնօրենների կոնֆերանսի փոխնախագահն է։

## Տես նաև
* Մեքսիկական պեսո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Mexican mint website

Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Կատեգորիա:Մեխիկոյի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կորնգան խոշոր

**Կորնգան խոշոր** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
50-90 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևների երկարությունը 10-35 սմ է։ Տերևիկները երկարավուն-էլիպսաձև են, 6-11 զույգերով։ Ծաղկակիրների երկարությունը 15-30 սմ է։ Ծաղկաբույլը ունի մինչև 6-12 սմ երկարություն, բազմածաղիկ է, պտղի ժամանակ երկարացող։ Դրոշը մերկ է։ Ունդերը նստադիր են, թեթևակի տափակած, կիսակլոր, խիտ առսեղմ թավոտ, փշավոր, 7-9 մմ երկարությամբ։ Փշերի ծայրերը մանուշակագույն են։

## Տարածվածություն
Հայտնի է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Սելիմի լեռնանցք)։ Աճում է նաև Հարավարևելյան Անատոլիայում, Արևմտյան և Կենտրոնական Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 2200 մ բարձրության վրա, մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Եվպատորիայի քաղաքային խորհուրդ

**Եվպատորիայի քաղաքային խորհուրդ** (, ), քաղաքային խորհուրդ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Ոչ մեծ տարածքով (222,7 կմ²) շրջան, որը տեղաբաշխված է Սև ծովի ափին, իսկ ցամաքի կողմից շրջապատված է Սակիի շրջանով։ Ներառում է Եվպատորիա քաղաքը, և երեք քաղաքատիպ ավաններ. Զաոզյորնոե, Նովոոզյորնոե և Միրնի։ Զաոզյորնոեն գտնվում է անմիջականորեն քաղաքի մոտ, իսկ Նովոոզյորնոեն և Միրնին գտնվում են Դոնուզլավ լճի ափին։

## Բնակչություն
2001 թվականի ուկրաինական մարդահամարի տվյալներով բնակչության էթնիկական կազմը քաղաքային խորհրդի տարածքում հետևյալն էր՝
* ռուսներ — 64,9 %
* ուկրաինացիներ — 23,3 %
* ղրիմի թաթարներ — 6,9 %
* բելառուսներ — 1,5 %
* հայեր — 0,5 %
* հրեաներ — 0,4 %
* թաթարներ — 0,2 %
* լեհեր — 0,2 %
* մոլդովացիներ — 0,2 %
* ադրբեջանցիներ — 0,2 %

**Եվպատորիայի քաղաքային խորհրդի բնակչությունը 1801-ից 2013 թվականները**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի Պետական վիճակագրական ծառայության կայքը 

Կատեգորիա:Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Քոլդուել Ջոնս

**Քոլդուել «Փոփս» Ջոնս** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, ով հանդես է եկել ABA և NBA առաջատար ակումբների կազմում։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է կենտրոնականի և ծանր հարձակվողի դիրքերում։ Սովորել է Օլբանիի համալսարանում։ 1973 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Ֆիլադելֆիա-76» ակումբի կողմից՝ 32-րդ համարի ներքո, բայց ակումբի կազմում սկսել է հանդես գալ միայն 1976/1977 մրցաշրջանից։ Հետագայում հանդես է եկել «Հյուստոն Ռոքեթս», «Չիկագո Բուլս», «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերս» և «Սան Անտոնիո Սփըրս» ակումբների կազմում։ Երկու անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության առաջին հավաքականի մեջ (1981-1982)։ NBA կարիերայի ընթացքում ընդհանուր առմամբ խաղացել է 1068 խաղ, որոնցում հավաքել է 6589 միավոր (6,2 մ/խ), կատարել է 7663 անդրադարձ, 1347 փոխանցում, 480 խլում և 1517 բլոկշոտ։

Ջոնսը իր պրոֆեսիոնալ կարիերայի առաջին երեք մրցաշրջանը անցկացրել է ABA-ում՝ հանդես գալով «Սան Դիեգո Կոնկիստադորզ», «Սան Դիեգո Սեյլզ», «Կենտուկի Կոլոնելս» և «Սփիրթս օֆ Սենթ Լուիս» ակումբների կազմում։ ABA կարիերայի ընթացքում ընդհանուր առմամբ խաղացել է 231 խաղ, որոնցում հավաքել է 3652 միավոր (15,8 մ/խ), կատարել է 3022 անդրադարձ, 453 փոխանցում, 205 խլում և 790 բլոկշոտ։ 1975 թվականին մասնակցել է ABA բոլոր աստղերի խաղին։

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սան Անտոնիո Սփըրսի բասկետբոլիստներ
Ժակ Դելոր

**Ժակ Լյուսյեն Ժան Դելոր** (, ), ֆրանսիացի և եվրոպացի քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը և Բանկային ծառայողների պատրաստման բարձրագույն դպրոցը։ Իր մասնագիտական գործունեությունը սկսել է Ֆրանսիայի բանկում, որտեղ աշխատել է 1945-ից մինչև 1962 թվականը և անցել է մեծ ճանապարհ, աշխատելով որպես պարզ ծառայող և հասնելով մինչև ղեկավար պաշտոնի։ Բանկի աշխատանքը համատեղում էր Ֆրանսիայի խոշորագույն համալսարաններում ակտիվ հետազոտական գործունեությամբ զբաղվելու հետ։ 1962-1973 թվականներին պետական ապարատում զբաղեցրել է տարբեր ղեկավար պաշտոններ, 1973-1979 թվականներին՝ Ֆրանսիայի բանկի խորհրդի անդամ (վարչության)։

Որպես Ֆրանսիական կոնֆեդերացիա քրիստոնեական աշխատավորների պրոֆմիության անդամ  ձախ կաթոլիկների հետ միասին մասնակցել է նրա տարանջատմանը և Աշխատանքի ֆրանսիական ժողովրդավարական կոնֆեդերացիայի ստեղծմանը։ Նաև եղել է Ֆրանսիայի վարչապետ Շաբան Դելմասի տնտեսական խորհրդականը։ 1973 թվականին ընդունվել է Ֆրանսիայի Սոցիալիստական կուսակցություն, 1976-1981 թվականներին՝ կուսակցության արտաքին տնտեսական հարցերի ղեկավարության պատասխանատու։

1979-1981 թվականներին Եվրախորհրդարանի պատգամավոր։ Պիեռ Մորուանի կառավարությունում Էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարար (1981-1984)։ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ (1985-1995)։ Նրա անվան հետ է կապված եվրոպական ինտեգրման նոր փուլ։ 1985 թվականին նրա ղեկավարությամբ մշակված «1992 Ծրագիրը» թույլ է տվել Եվրոպական միությանը ձեռնամուխ լինել ստեղծելու միասնական ներքին շուկա, 1986 թվականին ընդունված Միասնական եվրոպական ակտն էապես փոխեց համայնքների ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը և  նրանց որոշումների կայացման գործընթացը, Դելորի հայտնի պլանը թույլ է տվել եվրոպացիներին լուծել պատմական մասշտաբի խնդիրները՝ միասնական եվրոպական արժույթի ստեղծումը։

Այս պահին հանդիսանում է «Մեր Եվրոպա» ասոցիացիայի նախագահ և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի   XXI-րդ դարում կրթության խնդիրներին նվիրված Միջազգային հանձնաժողովի նախագահ։

Ժակ Դելորը  եվրոպական արժութային-ֆինանսական ինտեգրման հարցերով մի քանի հարյուր գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։ Նրա հուշերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով և Եվրոպայի պատմության, տեսության և պրակտիկայի ինտեգրման գործընթացների բնագավառի հետազոտողների համար հանդիսանում են թանկարժեք աղբյուր։

Նրա դուստրը` Մարտին Օբրին, Լիլի քաղաքապետն է Ֆրանսիայի Սոցիալիստական կուսակցության նախկին առաջին քարտուղարը։

Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի Գիտական խորհրդի 1998 թվականի ապրիլի 27-ի որոշմամբ,  միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի ներկայացմամբ, պրոֆեսոր Ժակ Դելորին շնորհվել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի Պատվավոր դոկտորի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль депутата Европарламента
* Кто есть кто в мировой политике / Отв. ред. Л. П. Кравченко. — М.: Политиздат, 1990. — С. 24.

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքական պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Սո Սիսեկի

**Սո Սիսեկի** (, ), իսկական անունը՝ Կուսումուտո Կոնահիրո (), Էդո ժամանակաշրջանի ճապոնացի նկարիչ, Նամպին դպրոցի վարպետ։

## Կենսագրություն
[thumb|180px|Հեղինակ՝ Սո Սիսեկի, [Մետրոպոլիտեն թանգարան]]
Սո Սիսեկին ծնվել է Էդո քաղաքում, բայց գեղանկարչական վարպետության դասընթաց անցել է Նագասակիում, որտեղ նրա ուսուցիչն է եղել չինացի նկարիչ Սուն Ցզիյանը, որը Ճապոնիայում ստացել էր Սո Սիգան անունը։ Սո Սիսեկին իր կեղծանունը վերցրել է ի պատիվ իր ուսուցչի։ Նրա մյուս ուսուցիչը դարձավ Շեն Ցյուանը, որը հետագայում Նագասակիում ստեղծեց Նամպին-հա գեղարվեստի դպրոցը։

Սո Սիսեկիի ստեղծագործությունները «ծաղիկներ և թռչուններ» և մյուս ժանրերում ստեղծվեցին գեղագրական լայն վրձնախազերի միջոցով, ծառերի տերևների,  բների  և քարերի պատկերման ժամանակ կիրառվում էր գոհուա տեխնիկան, իսկ ծաղիկների թերթիկների, թռչունների փետուրների պատկերման համար օգտագործվում էին նուրբ ստվերագծերը, այսպիսով ստեղծելով մանրամասն իրատեսական պատկերներ։ Նրա ստեղծագործությունների առանձնահատկությունը համարվում էր չեզոք ֆոնի վրա պայծառ ու մանրամասն պատկերների ստեղծումը, որոնց առանձին տարրեր արտացոլվում էին նուրբ ստվերագծերի միջոցով։ Էդո վերադառնալուց հետո Սո Սիսեկին այստեղ դարձավ Նագասակիի դպրոցի գրեթե միակ ներկայացուցիչը։ Նա սկսեց գեղանկարչություն դասավանդել, մյուսներին, նրա աշակերտներից էին նաև, Սիբա Կոկանը և իր որդին՝ Սո Սիձանը։ Սո Սիսեկին մտերմություն էր անում գիտնականներ Հիրագա Գեննայի (Սո Սիսեկին  նրա հեղինակությամբ դասագրքի համար նկարազարդումներ էր կատարել) և Սուգիտա Գեմպակուի հետ, որը տարածում էր ռանգակուն և հետաքրքրվում էր արևմտյան արվեստով։ Նրա ստեղծագործությունների ոճում սկսեցին ի հայտ գալ եվրոպական գեղանկարչության առանձնահատկություններ։ Միևնույն ժամանակ Մեկկարելին համարում էր, որ Սո Սիսեկին Նամպին դպրոցի  բուսական և կենդանական աշխարհի դեկորատիվ պատկերներն ավելի հասուն դարձրեց։

Ի տարբերություն իր նախորդների դպրոցում նրա ոճն ավելի շատ կենտրոնացված էր մանրամասների վրա, որը իր հերթին զարգացվեց բուսաբանության վերաբերյալ կատարված հետազոտությունների հանդեպ հետաքրքրության  շնորհիվ։ Նամպին դպրոցը կոչվել է չինացի նկարիչ Շեն Ցյուանի պատվին, որը Ճապոնիա էր եկել ընդամենը երկու տարով և ուսուցանել շատ հետևորդների, նա եղել է չինական ակադեմիական գեղանկարչության ներկայացուցիչ։ Դպրոցի հիմնադիր դարձավ նրա աշակերտ Կումասիրո Յուհին, որը նորաստեղծ դպրոցում ոճաբանական տեսանկյունից պարզեցրեց կոմպոզիցիան, վրձնով աշխատելու տեխնիկան և վերակառուցեց աշխատանքային տարածքը։ Հետագայում  Սո Սիսեկին ավելի պարզեցրեց կոմպոզիցիայի տարրերը, ինչն էլ հանգեցրեց պատկերի համաչափության տպավորության ուժեղացմանը։  Սո Սիսեկին ստեղծեց մի քանի պատկերազարդ գրքեր, այդ թվում իր սեփական աշխատանքների հավաքածուն  («Սո Սիսեկի  հաֆու» (), 1765, Ուտյու կեյձու (), 1771):

## Տես նաև
* Նամպին դպրոց
* Ճապոնական նկարչություն

## Պատկերասրահ

Shiseki Zwei Vögel.jpg|
Shiseki Garnele.jpg|
Shiseki Vögel 2.jpg|
Shiseki Schmetterlinge 2.jpg|
Butsurui Hinshitsu.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Bridge of dreams: the Mary Griggs Burke collection of Japanese art, a catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Sō Shiseki (see index)

Կատեգորիա:Էդո ժամանակաշրջան
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարիչներ
Մաքս Մալովան

**Մաքս Մալովան** (Մաքս Էդգար Լյուսիեն Մալովան , ), բրիտանացի հնէաբան։

## Կենսագրություն
Էդգար Մալովանը ծնվել է 1904 թվականի մայիսի 6 ին Վանդշֆորթում (), Ֆրեդերիկ Մալոնի և Մարգերիտի ընտանիքում։ Նա սովորել է Ռոկեբիի Նախապատրաստական դպրոցում () և Լանցինգ քոլեջում (), իսկ համալսարանական կրթություն ստացել է  Օքսֆորդում` ավարտելով Նոր քոլեջը դասական բանասիրություն 
մասնագիտությամբ։
1925—1930 թվականներին եղել է Լեոնարդ Բուլի ասիստենտը Ուրի պեղումների ժամանակ կնոջ` գրող  Ագաթա Քրիստիի հետ.

1930-ական թվականներին ուսումնասիրել է  հին քաղաք Իրաքում, մասամբ Արպաչիան` Սիրիայում։ 1949 — 1958 թվականներին ղեկավարել է պեղումները Նիմրուդում։

Քրիստիի մահից հետո (1976) Մալովանը ամուսնացել է հնէաբան և էպիգրաֆիստ Բարբարա Պարկերի հետ (), որը զբաղեցնում էր Իրաքի Բրիտանական հնէաբանական դպրոցի քարտուղարի պաշտոնը

## Աշխատանքը
Առաջին աշխատանքը եղել է Ուրի պեղումներին մասնակցելը, որտեղ էլ 1930 թվականին առաջին անգամ հանդիպել է Ագաթա Քրիստիի հետ և նույն տարի էլ ամուսնացել։ 1932 թվականին Նինվեում Ռեգինալդ Քամբելի հետ կարճ ժամանակով աշխատելուց հետո Մալովանը ղեկավարում է Բրիտանական թանգարանի և Բրիտանական հնէաբանական դպրոցի կողմից կազմակերպված արշավախումբը։ Նրա պեղումները ներառում էին նախապատմական վայրեր Թել Արպաչիայում և Չագան Բազարում` Սիրիայի տարածքում։

Երբ սկսվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, նա ծառայում է կամավորական ուժերում` Հյուսիսային Աֆրիկայում, որտեղ 1943 թվականի ընթացքում գտնվում էր հին քաղաք Սաբրատայի մոտ։ 1941 թվականի օգոստոսի 18–ին նա եղել է օդաչու–սպա
։

Պատերազմից հետո 1947 թվականին Մալովանը աշխատանքի է անցել որպես Արևմտյան Ասիայի հնէաբանության պրոֆեսոր Լոնդոնի համալսարանում։ 1947 թվականին աշխատել է Իրաքի հնէաբանության Բրիտանական դպրոցում որպես տնօրեն (1947–1961)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Տափոլոռ խոզանատերև

**Տափոլոռ խոզանատերև** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
60 սմ երկարությամբ, թույլ, ճյուղավորված ցողուններով միամյա բույս է։ Տերևիկները 2-10սմ երկարությամբ և 1-3 մմ լայնությամբ են, մեկ զույգ են, գծային–նշտարաձև։ Տերևի առանցքը վերջանում է ճյուղավորված բեղիկով։ Ծաղկակիրները ունեն մեկ ծաղիկ և 10-30 մմ երկարություն։ Պսակը վարդամանուշակագույն է։ Դրոշի երկարությունը հասնում է 8-10 մմ–ի։ Երկարավուն-օվալ ունդերը ունեն 20-30 մմ երկարություն, 8-10 մմ լայնությունը, հիմքում՝ նեղացող ոստիկ, որն էլ իր հերթին բաղկացած է 2 (3) մեծ, գորտնուկավոր սերմերից։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Որոտանի լեռնանցքի լանջերին և «Շիկահող» արգելոցի տարածքում։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 650–1000 մ բարձրությունների վրա, անտառում, շիբլյակում և խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամիսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կորնգան մեսխեթական

**Կորնգան մեսխեթական** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
40-60 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Միջին և վերին տերևների տերևիկները օվալ կամ էլիպսաձև են, իսկ գագաթում՝ բութ–կլորավուն։ Բազմածաղիկ ծաղկաբույլը երկարանում է ծաղկելուց հետո։ Պսակը դեղին, նուրբ, վարդագույն և շերտավոր է։ 14-17 մմ երկարության դրոշը արտաքինից թավոտ է։ Ունդերը երիկամաձև են, ոստիկով, մերկ, փայլուն, իսկ մեջքային կարը կորացած է։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Շամբ գյուղի և Տաթևի ՀԷԿ–ի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600–1400 մ բարձրությունների վրա, շիբլյակում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա։ Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Լոբազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր