Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայություն

thumb|ԱԳԵԾ-ի նստավայրը Բրյուսելի Եվրոպական թաղամասում
thumb|upright|Կորտենբերգի շենքը, որտեղ տեղակայված են Համատեղ անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության հետ կապված ԱԳԵԾ մարմինների մեծ մասը։

**Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայություն** (ԱԳԵԾ), դիվանագիտական ծառայություն, որը պատասխանատու է Եվրոպական Միության բոլոր միջազգային հարաբերությունների իրականացման համար: ԱԳԵԾ-ն ղեկավարում է Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահը, որը նաև Արտաքին գործերի խորհրդի նախագահն է և իրականացնում է ԵՄ-ի ընդհանուր արտաքին և անվտանգության քաղաքականությունը, ներառյալ ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականությունը:

ԱԳԵԾ-ն չի առաջարկում կամ չի իրականացնում քաղաքականություն իր անունից, այլ պատրաստում է ակտեր, որոնք պետք է ընդունվեն Բարձր ներկայացուցչի, Եվրոպական հանձնաժողովի կամ Խորհրդի կողմից: ԱԳԵԾ-ն նաև պատասխանատու է ԵՄ դիվանագիտական առաքելությունների (պատվիրակությունների) ինչպես նաև հետախուզության և ճգնաժամերի կառավարման կառույցների համար:

ԱԳԵԾ-ն, ինչպես նաև Միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցչի գրասենյակը ստեղծվել է Լիսաբոնի պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ 2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ին: Այն պաշտոնապես հիմնադրվել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 1-ին: ԱԳԵԾ-ն ստեղծվել է Եվրոպական հանձնաժողովի և Խորհրդի արտաքին հարաբերությունների վարչությունների միավորման միջոցով, որոնց միացել են անդամ պետությունների ազգային դիվանագիտական ծառայություններից գործուղված աշխատակիցներ: Չնայած այն աջակցում է և՛ հանձնաժողովին, և՛ խորհրդին, ԱԳԵԾ-ն անկախ է նրանցից և ունի իր սեփական աշխատակազմը, ինչպես նաև առանձին բաժինը ԵՄ բյուջեում:

ԱԳԵԾ-ն և Եվրոպական պաշտպանության գործակալությունը միասին ձևավորում են Մշտական կառուցվածքային համագործակցության քարտուղարությունը, որը կառուցվածքային ինտեգրացիա է և 2017 թվականից ի վեր իրականացվում է ԵՄ 27 ազգային զինված ուժերից 26-ի կողմից:

## Պատմություն
Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայությունը (ԱԳԵԾ) սկզբում ներառվել էր Եվրոպական Սահմանադրության առաջնային տարբերակում: ԵՄ արտաքին հարաբերությունների միասնական վարչությունը անհապաղ պետք է ստեղծվեր՝ առաջարկվող  անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցչի պաշտոնը աջակցելու համար. ինչպես ասում է Եվրոպական բարեփոխումների կենտրոնի տնօրեն Չարլզ Գրանտը, վերջինս «...նման կլինի առանց նվագախմբի դիրիժոր ունենալուն, կամ, ավելի ճիշտ, ամեն ինչ բարդել մի դիրիժորի վրա, որը փորձում է միաժամանակ ղեկավարել երկու առանձին նվագախմբեր»: Սահմանադրության մերժումից հետո փոփոխությունները վերականգնվեցին Լիսաբոնի պայմանագրով, որը ուժի մեջ մտավ 2009 թվականին։

Արտաքին գործողությունների ծառայության մանդատը սահմանվում է Լիսաբոնի պայմանագրի 13a-III հոդվածով (ԵՄ պայմանագրի 27-րդ հոդված) և նշում է հետևյալը.


Մանդատը իրականացնելիս Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայությունը պետք է աջակցություն ցուցաբերի Բարձր ներկայացուցչին: Այս ծառայությունը կհամագործակցի անդամ պետությունների դիվանագիտական ծառայությունների հետ և կներառի Խորհրդի և Հանձնաժողովի համապատասխան վարչություններից պաշտոնյաներ, ինչպես նաև անդամ պետությունների ազգային դիվանագիտական ծառայություններից գործուղված աշխատակիցներ: Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայության կազմակերպումը և գործունեությունը սահմանվում է Խորհրդի որոշմամբ: Խորհուրդը գործելու է Բարձր ներկայացուցչի առաջարկով՝ Եվրոպական խորհրդարանի հետ խորհրդակցելուց և Հանձնաժողովի համաձայնությունը ստանալուց հետո:

Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց կարճ ժամանակ առաջ Քեթրին Էշթոնը նշանակվել է Գերագույն հանձնակատար և նրան հանձնարարվել է մշակել նոր ԱԳԵԾ-ի կառուցվածքը: 2010 թվականի Հայիթիի երկրաշարժից հետո Էշթոնը նախագահել է Հանձնաժողովի, Խորհրդի և անդամ պետությունների արտաքին քաղաքականության գործիչների հանդիպումը՝ աղետին համակարգված արձագանք տալու համար: Չնայած վերջինս հրաժարվել է այն բնութագրել որպես արտաքին գործողությունների ծառայության առաջին գործողությունը, Էշթոնը շեշտել է, որ սա առաջին անգամն էր, որ նման համակարգում էր իրականացվում ԵՄ արտաքին քաղաքականության տարբեր գործիչների միջև.:

2010 թվականի առաջին կեսի ընթացքում Էշթոնը պայքարում էր Խորհրդի, Խորհրդարանի և Հանձնաժողովի միջև համաձայնության հասնելու համար ԱԳԵԾ-ի ապագա ձևի վերաբերյալ: Հանձնաժողովը ցանկանում էր պահպանել իր առկա լիազորություններից որքան հնարավոր է շատերը (առևտուր, զարգացում, ընդլայնում, ներկայացուցչություններ և այլն), մինչդեռ խորհրդարանը պայքարում էր ԱԳԵԾ-ի նկատմամբ որքան հնարավոր է շատ վերահսկողություն ձեռք բերելու համար՝ պահանջելով նշանակումների և բյուջեների ստուգում: Խորհրդարանը ծրագրի վերջին խոչընդոտը վերացրել է հուլիսի 8-ին, երբ Եվրախորհրդարանի պատգամավորները հաստատեցին ծառայությունը 549 կողմ, 78 դեմ և 17 ձեռնպահ ձայներով։ Խորհուրդը հաստատել է գերատեսչությունների փոխանցումը ԱԳԵԾ-ին հուլիսի 20-ին։ Մինչև ԱԳԵԾ-ի գործունեության մեկնարկը, Էշթոնը Բերլեյմոնտ շենքում ուներ ընդամենը 30 մարդու աջակցություն։ ԱԳԵԾ-ն պաշտոնապես գործարկվել է Հանձնաժողովի գլխավոր գրասենյակում՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ոչ պաշտոնական միջոցառման ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպական միության արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական միություն