Բոգուսլավ Մարտինու

**Բոգուսլավ Մարտինու** (, ), 20-րդ դարի չեխ երգահան։ Իր աշխատություններում Մարտինուն իմպրեսիոնիզմից անցավ նեոկլասիցիզմի և ջազի ազդեցության միջով անցավ դեպի իր երաժշտական ոճը։

Քսաներորդ դարի ամենանշանավոր (Լեոշ Յանաչեկ հետ միասին) չեխ երգահանը։

## Կենսագրություն
Նախնական երաժշտական ուսուցում ապագա կոմպոզիտորը ստացել է Չեխիայի Պոլիչկա փոքրիկ գավառական քաղաքում Պան Չերնովսկու մոտ։ 1906 թվականին ընդունվել Է Պրահայի կոնսերվատորիա, սկզբում սովորել է Ստեփան Սուխոյի ջութակի դասարանում, մեկ տարի անց տեղափոխվել երգեհոնային բաժանմունք, սովորել կոմպոզիցիա՝ Յոսեֆ Սուկի ղեկավարությամբ, բայց ի վերջո հեռացվել է 1910 թվականին՝ դասերին անկանոն հաճախելու պատճառով։ 1913-1923 թվականներին հանդես է եկել որպես ջութակահար։ Նրա առաջին նշանակալից ստեղծագործությունը «Չեխական ռապսոդիան» է երգչախմբի և նվագախմբի համար (1918), որը ստեղծվել է Չեխոսլովակիայի առաջին նախագահի ներկայությամբ։ Երբ նա առաջին անգամ լսել է Կլոդ Դեբյուսիի երաժշտությունը զարմացել է և ասել, որ սա այն ուղղությունն է, որով ինքը ցանկանում է ստեղծագործել, ուստի նա փնտրել է Փարիզ մեկնելու հնարավորություն։ Ստացել է կոմպոզիտորական հմտությունները բարելավելու պետական կրթաթոշակ և 1923-1940 թվականներին հաստատվել է Փարիզում, որտեղ սովորել է Ռուսելի ստեղծագործությունները, մոտ է եղել Արթուր Հոնեգերի և Չերեպնինիի հետ։ 1931 թվականին ամուսնացել է Շառլոտա Քուեննեհենի հետ (fr. Charlotte Quennehen, 1894-1978):

Փորձելով Իգոր Ստրավինսկու աշխատանքի ազդեցությունը` «Վեց» խմբի կոմպոզիտորները (հատկապես Հոնեգերին) հետաքրքրվեցին ջազով։ Նա երաժիշտների համայնքի անդամ էր, որը ստացել էր «Էկոլ դը Պարի» (Ֆր.՝ Ecole de Paris) անվանումը։ Որոշ հետազոտողներ այս դպրոցին են վերագրում մի շարք այլ երաժիշտների։ 1930-ականների ստեղծագործություններում արտացոլվել է կապը նեոկլասիցիզմի հետ։

1938 թվականի ամռանը նա վերջին անգամ այցելել Է Չեխիա, իսկ նացիստների կողմից բռնազավթումից անմիջապես հետո ստեղծել «Դաշտային պատարագ»՝ նվիրված Չեխոսլովակիայի ազատ բանակին։ 1940 թվականին նա հեռացել է Փարիզից և իր ֆրանսիացի կնոջ հետ 1941 թվականի գարնանը հաստատվել Նյու Յորքում։ Հետո մինչ 1953 թվականը նա ապրել է Միացյալ Նահանգներում, որտեղից տեղափոխվել է Հռոմ, 1955 թվականից ապրել է Շվեյցարիայում։ Տպավորված Արեցոյի Սուրբ Ֆրանցիսկոսիի որմնանկարներից՝ նա ստեղծել է սիմֆոնիկ պոեմ «Որմնանկարներ Պիերոին Ֆրանչեսկայի կողմից» (1955)։ Իր կյանքի վերջին տարիներին երաժիշտը հատկապես հաճախ էր դիմում ժողովրդական թեմաների։ Նա մահացել է 1959 թվականի օգոստոսի 28-ին Շվեյցարիայի Լիստալ քաղաքում։ Կոմպոզիտորի գերեզմանը Պոլիչկայի գերեզմանատանն է։

Ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է շուրջ 400 երաժշտական գործ։ Հեղինակ է 6 սիմֆոնիայի, 15 օպերայի (ներառյալ 2 ռադիո և բալետային օպերա), 14 բալետի, բազմաթիվ համերգների անսամբլների և կամերային երաժշտության համար։ Նա երաժշտություն է գրել էՏերեմինիի համար։

## Ընտրված ստեղծագործություններ
thumb|right|Բոգուսլավ Մարտինուի հուշատախտակը Պոլիչկայում

### Օպերա
* «Զինվոր և պարող», կոմիկական օպերա, որը նկարահանվել է Պլավտուսի կատակերգության հիման վրա
* «Մարիամի լեգենդները», օպերա, 1933-1934
* «Ժուլիետ» (երազների բանալին), օպերա, 1936-1937
* «Ամուսնություն», օպերա, 1952
* «Միրանդոլինա», կոմիկական օպերա, 1959, հիմնված Գոլդոնիի «Հյուրատետր» պիեսի վրա
*  «Հունական կրքեր» (Հունական կրքերը կամ Քրիստոսը կրկին խաչվում է), օպերա, 1954-1958, Նիկոս Կազանձակիս կողմից, հիմնված իր համանուն վեպի վրա
* «Արիադնե», օպերա, 1958

### Բալետներ
* «Շպալիչեկ», բալետ, 1931-1932

### Վոկալ-սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ
* «Չեխական ռապսոդիա» մենակատար բարիտոնի, խառը երգչախմբի, մեծ նվագախմբի և երգեհոնի համար՝ Բոհուսլավ Մարտինուի տեքստի վրա, Յիրժի Ստրիցից հետո 23-րդ սաղմոսի օգտագործմամբ, Յարոսլավ Վրխլիցկիի (Չեխիա) և Սուրբ Վենցլասի երգչախմբի բանաստեղծությունը, 1918
* «Ծաղկեփունջ», կանտատա 1937 
* «Դաշտային պատարագ», 1939
* «Գիլգամեշ», 1954-1955
* «Աղբյուրների մաքրում», կանտատա, 1955
* «Եսայիայի մարգարեությունները», կանտատ, անավարտ, 1959

### Սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ
* *Half-Time*, 1924
* Կոնցերտ Գրոսսո, 1937
* Առաջին սիմֆոնիա, 1942
*Երկրորդ սիմֆոնիա, 1943
* Երրորդ սիմֆոնիա, 1944
* Չորրորդ սիմֆոնիա, 1945
* Հինգերորդ սիմֆոնիա, 1946
* Վեցերորդ սիմֆոնիա (սիմֆոնիկ ֆանտազիա)
* Որմնանկարներ՝ Պիերո դելլա Ֆրանչեսկայի, 1955

### Գործիքներ նվագախմբի համար
* Թավջութակի կոնցերտ, 1930
* *Կրկնակի համերգ երկու լարային նվագախմբերի, դաշնամուրի և տիմպանիի համար*
* Ջութակի առաջին համերգ, 1932-1934, H. 232bis
* Ջութակի երկրորդ համերգ, 1943, H. 293
* Համերգ-ռապսոդիա նվագախմբի հետ, 1952, H. 337
* Չորրորդ դաշնամուրային համերգ, 1956
* Հինգերորդ դաշնամուրի համերգ, 1957

### Կամերային-գործիքային երաժշտություն
* Առաջին լարային քառյակ, 1920-1921
* Երկրորդ լարային քառյակ, 1925 
* Չորրորդ լարային քառյակ, 1937 
* Վեցերորդ լարային քառյակ, 1946

### Դաշնամուրային երաժշտություն
* *Խամաճիկը* I-III , 1912-1924

## Դերակատարումներ
Բոգուսլավ Մարտինուի բոլոր սիմֆոնիաները ձայնագրվել են դիրիժորներ Վլադիմիր Վալեկի, Վացլավ Նոյմանի, Բրայդեն Թոմսոնի, Արթուր Ֆագենի, Նեեմ Յարվիի կողմից։ Մարտինուի երաժշտությունը ձայնագրած նշանավոր դիրիժորներից են Կարել Անչերլը, Իրժի Բելոգլավեկը, Ռաֆայել Կուբելիկը, Չարլզ Մակերասը, Նեվիլ Մարիները, Քրիստոֆեր Հոգվուդը։

Մարտինուի գործերը ձայնագրած ջութակահարների թվում են Յոզեֆ Սուկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Акопян Л. О.* Музыка XX века. Энциклопедический словарь. — М., Практика, 2010
* *Гаврилова Н.* Богуслав Мартину. Москва, Музыка, 1976
* *Мигуле Я*. Богуслав Мартину. — М.: Музыка, 1981.
* Šafránek M., Linhartová B. Bohuslav Martinů, the man and his music. New York: A.A. Knopf, 1944
* Nejen evropský časoprostor Bohuslava Martinů. Praha: Národní knihovna v Praze, 1990 (к 100-летию композитора)
* Erismann G. Martinu, un musicien à l'éveil des sources. Arles: Actes Sud, 1990
* Bohuslav Martinů, his pupils, friends and contemporaries. Brno: Masarykova univerzita, 1993
* Halbreich H. Bohuslav Martinu: Werkverzeichnis und Biografie. Mainz: Schott, 2007

## Արտաքին հղումներ
* Մարտինի ստեղծագործությունները Classical Connect կայքում Бесплатная библиотека классической музыки на Classical Connect
* Կայք Մարտինու հիմնադրամ Պրահայում (չեխերեն, անգլերեն)
* Catalogue of Martinů Works
* Կենսագրություն (ֆրանսերեն, Անգլերեն)
* Bohuslav Martinu Centre in Policka
* Անդրեյ Կապլանով. Բոհուսլավ Մարտինու։ «Գիլգամեշ» օրատորիա

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Չեխ երգահաններ
Կատեգորիա:Չեխ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ