open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սահակ Ա Բագրատունի

**Սահակ Բագրատունի**, Սահակ Ասպետ Բագրատունի (ծննդյան թվականը անհայտ է -388 թվական ), Սպերի Բագրատունյաց տոհմի նահապետ իշխան (370-380-ական թթ․)։

385 թվականին դստերը կնության է տվել Հայոց Արշակ Գ արքայի կրտսեր և գահակից եղբորը՝ Վաղարշակին, արքունիքում ձեռք բերել ազդեցիկ դիրք։ Նույն տարում Վաղարշակի անսպասելի մահից հետո Արշակ Գ սկսել է հալածել Սահակ Բագրատունուն՝ արքունի գանձերը յուրացնելու մեղադրանքով։ Սահակ Բագրատունին ապստամբել և իր տոհմով անցել է Հայաստանի պարսկական մասում գահ բարձրացած Խոսրով Դ-ի կողմը։ Վերջինս Սահակ Բագրատունուն կարգել է իր զորաբանակի սպարապետ և Արշակ Գ-ի կողմն անցած նախարարների տիրույթներից նրան հատկացրել նոր կալվածներ։

Ըստ Մովսես Խորենացու, Սահակ Բագրատունին Մանանաղի գավառում հաղթել և փախուստի է մատնել Արշակ Գ-ի այն զորախմբին, որը Սամվել Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ հետապնդել է արքունի գանձերը հափշտակած նախարարներին՝ Սուրեն Խորխոռունուն, Վահան Առավեղյանին և Աշխադար Դիմաքսյանին, ապա վերջիններիս ուղեկցել Այրարատ, Խոսրով Գ-ի արքունիքը։ Այդ առիթով բորբոքվել են եղբայրասպան նոր ընդհարումներ։ Ի վերջո, Սահակ Բագրատունին Վանանդ գավառի Երևել վայրում տեղի ունեցած ճակատամարտում հաղթել և լուրջ կորուստներ է պատճառել Արշակ Գ-ի զորաբանակին, մարտում զոհվել է սպարապետ Դարա Սյունին։ Պարտված զորքի մնացորդները՝ նահանջել են Հայաստանի հռոմեական մասը։ Սահակ Բագրատունու՝ Հայաստանի միավորման (Խոսրով Դ-ի գահի շուրջ) հետագա փորձերն ավարտվել են անհաջողությամբ։

## Գրականություն
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle; Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

## Տես նաև
* Սահակ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության թագադիր ասպետներ
Սամսարի լեռնաշղթա

**Սամսարի լեռնաշղթա**, *Սամասար, Սամսար*, լեռնաշղթա Վրաստանում, Ջավախքի բարձրավանդակում։ Կազմված է հրաբխային զանգվածներից (գերազանցապես տրախիտային լավաներից)։ Հյուսիսից հարավ ձգվում է մոտ 40 կմ երկարությամբ։ Բարձրությունը մինչև 3301 մ է (Աբուլ Մեծ լեռ)։ Լանջերը ծածկված են լեռնամարգագետնային և լեռնատափաստանային բուսականությամբ։ Լեռնաշղթայի կլիման ամենածանրն է Վրաստանում . Ամառները կարճ են և զով, ձմեռները՝ անսովոր ցուրտ։ Սարահարթում անտառներ չկան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջան
Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Լուի Սայան

**Լուի Անդրե Սայան** (, ), ֆրանսիացի արհմիութենական և դիմադրության շարժումների գործիչ։ Մասնագիտությամբ կահույքագործ։

Նացիստական Գերմանիայի կողմից Ֆրանսիայի օկուպացիայի (1940-1944 թվականներ) ժամանակ ակտիվորեն մասնակցել է Դիմադրության շարժմանը։ 1944 թվականին նշանակվել է Դիմադրության Ազգային խորհրդի նախագահ։ 1944-1948 թվականներին եղել է Ֆրանսիայի Աշխատանքի համընդհանուր կոնֆեդերացիայի (ԱՀԿ) քարտուղարներից։ 1945-1969 թվականներին՝ Արհմիությունների համաշխարհային ֆեդերացիայի (ԱՀՖ) գլխավոր քարտուղար, 1969 թվականից ԱՀՖ-ի պատվավոր նախագահ և ԱՀԿ-ի քարտուղար։ Լուի Սայանը Խաղաղության կողմնակիցների շարժման մասնակից էր։ Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի (ԽՀԽ) նախագահության անդամ (1966 թվականից), ԽՀԽ-ի պատվավոր նախագահ (1974 թվականին)։ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» միջազգային լենինյան մրցանակ (1958)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Բենիամին Սահակյան

**Բենիամին Եգորի Սահակյան** (մայիսի 5, 1886 թվական, Ջալալօղլի, այժմ՝ Ստեփանավան - հունվարի 22, 1934 թ., Թիֆլիս), Հյուսիսային Կովկասում, Հարավային Կովկասում և Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը (1904) և Մոսկվայի համալսարանի հասարակագիտական ֆակուլտետը (1925)։ Բոլշևիկյան գործունեության մեջ ներգրավվել է 1902 թվականից՝ Ջալալօղլիում, այնուհետև Թիֆլիսում։ Սերտ կապերի մեջ է եղել Ստեփան Շահումյանի, Դանիել Շահվերդյանի, Սարգիս Կասյանի, Նինա Խանոյանի և ուրիշների հետ։ Ագիտացիոն թռուցիկներ և անլեգալ գրականություն է տարածել Թիֆլիսում։ 1906 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կոմիտեի անդամ, աշխատել «Կայծ», «Նոր խոսք» թերթերի խմբագրություններում։ 1906 թվականի վերջերին Շահումյանի առաջարկությամբ մեկնել է Բաքու և աշխատել «Օրեր» թերթում։ 1907-1910 թվականներին զբաղվել է ուսուցչությամբ Բաքվի և Ղզլարի հայկական դպրոցներում։ 1913-1914 թվականներին Կարսում կազմակերպել է սոցիալ-դեմոկրատական խմբակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին քարոզչական աշխատանք է տարել Սարիղամիշում և էրզրումում։ 1918 թվականին մեկնել է Պյատիգորսկ՝ նշանակվել պետական վերահսկողության կոմիսար, մասնակցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ 1919-ին եկել է Թիֆլիս, անցել Հայաստան, Ջալալօղլիում կազմակերպել այպես կոչված՝ կուսակցական բջիջ և պայքարել Հայաստանի Հանրապետության ղեկավարության դեմ։ Մայիսյան ապստամբության պարտությունից հետո վերադարձել է Թիֆլիս, աշխատել խորհրդային դեսպանատանը։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո նշանակվել է Լոռվա հեղկոմի, այնուհետև՝ Երևանի գավառային հեղկոմի նախագահ։ 1925 թվին նշանակվել է Անդրկովկասի պետդրամարկղների վարիչ Թիֆլիսում, որից հետո եղել է Անդրկովկասի ֆինանսատնտեսագիտական ինստիտուտի տնօրենը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Երևանի քաղաքապետներ
Գևորգ Սահակյան (հեղափոխական)

**Գևորգ Հովհաննեսի Սահակյան** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1904 թվականից։

## Կենսագրություն
Աշխատելով Գանձակի դեպոյում, որպես փականագործ, ակտիվորեն մասնակցել է երկաթուղային բանվորների 1904-1905 թվականների գործադուլներին։ 1906 թվականին զորակոչվել է բանակ, ծառայել Վարշավայի երկաթուղային գումարտակում, հաղորդակցվել բանվորական շարժմանը։ Զորացրվելուց հետո, 1917 թվականին վերադարձել է Գանձակ, որտեղ կարմիր գվարդիայի շարքերում պայքարել է մուսավաթական ուժերի դեմ։ 1918-1920 թվականներին Սահակյանը, որպես շոգեքարշի մեքենավար, աշխատել է Թիֆլիսում, Սարիղամիշում և Ալեքսանդրապոլում։ Միաժամանակ կատարել է բոլշևիկյան կազմակերպությունների հանձնարարությունները։ 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության օրերին եղել է Ալեքսանդրապոլի երկաթուղային բանվորների մարտական ջոկատում։ 1921 թվականի Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգնման համար ծավալված փետրվարյան ապստամբության ճնշմանը մասնակցել է Նոր Բայազետի ռազմաճակատում։ Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո մինչև 1926 թվականը եղել է Ալեքսանդրապոլի երկաթուղային դեպոյի մեքենավար։ 1926 թվականից նշանակվել է տնտեսական ղեկավար աշխատանքի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Իշխանաց պար

**Իշխանաց պար («Շեյխերի», «Շէխանի»)**, մեհենական պարերի խմբին պատկանող պար։

## Տարբերակները
Գոյություն ունի պարի 3 տարբերակ՝ Հայոց ձորի, Շատախի և Պարսկահայքի։

### Հայոց ձորի տարբերակ
Իշխանաց պարի Հայոց ձորի տարբերակը ռազմապար է։ Այն անվանում են նաև «Շեյխերի», «Շէխանի»։ «Շեյխերի» կամ «Շէխանի» անվանումները ծագում են շեյխ բառից, որը քրդերի հոգևոր առաջնորդն է։ Պարի բարդության պատճառով հիմնականում պարում էին միայն երիտասարդ իշխանները։
Հայերը պարը հիմնականում պարում էին ուխտագնացությունների, տոների, խնջույքների ժամանակ՝ Վանում, Թիմարում, Բերկրիում։
Գրեթե բոլոր ռազմապարերի նմանա «Շէխանիի» մեղեդու չափը 2/4 է։ Պարում են մեկ շարքով, ճկույթ ճկույթի՝ աջ ձեռքը ձախի վրայից անցկացրած։ 12-15 մարդ տեղաշարժվում էին մեկ առաջ, մեկ՝ ետ։

### Շատախի տարբերակ
Շատախի «Շէյխանի-Շիվհալանի» պարի անվանումը ամբողջովին չի բացատրվել։ Պարի առաջին 2 մասերը, որոնք կոչվում էին «Շէյխանի» պարվում են դանդաղ, իսկ «Շիվհալանին»՝ պարի երրորդ և չորրորդ մասերը ավելի արագ են։ 8 տակտ 4/4 ռիթմով՝ «Շէյխանի», 13 տակտ 4/4 ռիթմով՝ «Շիվհալանի»։
Ըստ որոշ ենթադրությունների «Շիվհալանին» վշտի, հիշատակի պարատեսակներից է, որի մեջ կան և՛ ետ քայլը, և՛ ձախ քայլը։ Սակայն ուրախ թռիչքների պատճառով մոռացվել է պարի այդ իմաստը։

### Պարսկահայքի տարբերակ
Պարսկահայքի «Շէյխանեն» նույնպես իշխանների պար է, և պատկանել է մեհենական պարերի շարքին։

## Պարային քայլերը
«Իշխանաց պարը» շատ հպարտ, վեհ պար է, ամենադժվար պարատեսակներից մեկը հայկական պարերի մեջ։ Մեղեդու չափը 4/4 է։ Ձեռքերը բռնում են թևկախ, խաչված ափերով՝ ձախ ձեռքը անցկացնելով աջի վրայով։ Կանգնում են մեկ շարքով, որը երբեք չի վերածվում կորագծի։ Պարաշարքը տեղաշարժվում է առաջ, ապա վերադառնում 90 աստիճան դարձումով տեղաշարժվում դեպի աջ, ապա ուղղվում։ Տեղում շարժումների ժամանակ արմունկները ծալվում են՝ ափերը բարձրացնելով կրծքի մակարդակին, իսկ աջ գնալու ժամանակ՝ գոտկատեղի բարձրության։ Պարեղանակը և պարը հետզհետե արագանում են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իշխանաց պարը «Կարին» համույթի կատարմամբ
* Ուսուցողական հոլովակ
* «Ուս ուսի». Իշխանաց պար
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1912/1913

**1912/1913 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը** երեսուներորդն էր։ Ընդամենը մեկ միավորի առավելությամբ միանձնյա հաղթող դարձավ յի հավաքականը։ Առաջին անգամ բոլոր մասնակից թիմերը տարան առնվազն մեկ հաղթանակ։

Մրցաշարը մեկնարկեց - խաղով, որում ուելսցիները համառ պայքարում հաղթեցին նվազագույն հաշվով։ Հաջորդ խաղում իռլանդացիները անակնկալ կերպով հաղթեցին անգլիացիներին և ուելսցիների հետ մեկտեղ դարձան առաջատար։ Շոտլանդացիները գոլազուրկ ոչ-ոքի խաղացին ուելսցիների հետ, ապա 2-1 հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին և ուելսցիների հետ գլխավորեցին մրցաշարային աղյուսակը։ Անգլիացիներին մրցաշարում միանձնյա հաղթելու համար վերջին երկու խաղում պետք էր հաղթել, ինչը և նրանք արեցին։

## Մրցաշարային աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"|
|| 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 5 || +1 || **4**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 2.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 4 || 0 || **4**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || **3** 
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 4 || -1 || **2**

Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։

## Արդյունքներ

## Հաղթող

## Ռմբարկուներ


### 2 գոլ
*  Հարրի Հեմփթոն
*  Ուիլյամ Գիլեսպի
### 1 գոլ
*  Չարլզ Բուչան
*  Էդդի Լաթերոն
*  Ջոզեֆ ՄաքՔոլլ
*  Հարոլդ Ֆլեմինգ
*  Ջեյմս ՄակՆայթ
*  Ալեքսանդեր Բենետ
*  Ուիլյամ Ռեյդ
*  Ուոլթեր Դևիս 
*  Բիլլի Մերեդիթ
*  Էռնեստ Պիկ
*  Ջեյմս Ռոբերտս
 


Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Անդրսահմանային գետ

[մինի|250x250փքս|Արաքսը [Հայաստանի և Իրանի սահմանում]]
**Անդրսահմանային գետ**, գետ, որով անցնում է պետական սահմանը։ Ըստ ժամանակակից միջազգային իրավունքի, պետության իրավունքը անդրսահմանային գետերի նկատմամբ տարածվում է մինչև գետով անցնող պետական սահմանագիծը, այսինքն՝ պետության տարածքը հաշվվում է մինչև այդ գիծը։ Որպես կանոն, նավարկելի սահմանային գետերով սահմանը որոշվում է պետական սահմանի մասին օրենքով սահմանված կարգով։

Պետական սահմանների մասին օրենքներով սահմանված ռեժիմով սահմանային գետերի, լճերի, այլ ջրավազանների ջրերի՝ տվյալ երկրում ընկած մասը և այնտեղ եղած կղզիները վերահսկում են սահմանապահ զորքերը։ Արգելվում է այդ տեղանքի ափերով և սառցի վրայով տեղաշարժվելը դրա համար սահմանված ճանապարհներից, արահետներից դուրս կամ տեղաշարժման կանոնների խախտումով։ Սահմանային գետերը տնտեսական նպատակներով օգտագործելու իրավունք ունեն միայն սահմանակից պետությունները՝ մինչև սահմանագիծը։ Սահմանային ջրերից օգտվելու վերաբերյալ սովորաբար սահմանամերձ պետությունները կնքում են սահմանային համաձայնություններ։

*
Կատեգորիա:Պետական սահմաններ
Կատեգորիա:Ծովային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Մակինտոշ (այլ կիրառումներ)

**Մակինտոշ** (; ), շոտլանդական ազգանուն է, որից էլ ծագել են մի շարք հատուկ անուններ։

## Կրողներ
* Ջոն Մակինտոշ (, 1777—1846), «Մակինտոշ» խնձորի սորտի ստեղծողը։
* Չարլզ Մակինտոշ (քիմիկոս) (, 1766—1843), շոտլանդացի քիմիկոս, «Մակինտոշ» անջրաթափանց վերարկուի ստեղծողը։ 
* Չառլզ Ռեննի Մակինթոշ (; 1868—1928), շոտլանդացի ճարտարապետ, նկարիչ և դիզայներ, Շոտլանդիայում մոդեռն ոճի ստեղծողը։
* Սեսիլիա Մակինտոշ (, ծնվ․ 1979), ավստալացի բոբսլեյիստուհի։

## Հատուկ անուններ

* Մակինտոշ (հագուստ) (), անջրաթափանց կտորից վերարկու, օգտագործբել է հիմնականում 19-դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարի կեսը։ Անունը ծագել է քիմիկոս Չարլզ Մակինտոշից։
* Մակինտոշ (միրգ) (), Հյուսիսային Ամերիկայում տարածված խնձորի սորտ։ Անվանվել է ի պատիվ ստեղծող Ջոն Մակինտոշի։
* Էփլ Մակինտոշ (, Mac), Էփլ ընկերության համակարգիչներից։ Անունը ստացել է Մակինտոշ սորտի խնձորից։
Վաչագան Սաղաթելյան

**Վաչագան Վարդանի Սաղաթելյան** (1912, Շուլավեր (այժմ՝ Շահումյան)), հայ խորհրդային մաթեմատիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու (1940), պրոֆեսոր (1971), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանը (1932), որտեղ և դասավանդել է։ 1932 թվականից եղել է մաթեմատիկական անալիզի (1944-1950), բարձրագույն մաթեմատիկայի (1950-1982) ամբիոնների վարիչ, ֆիզմաթ (1943-1949) և մեխմաթ (1968-1970) ֆակուլտետների դեկան։ Սաղաթելյանը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945)։ Սաղաթելյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական կրթության պատմությանը, հայերեն մաթեմատիկական տերմինաբանության մշակման հարցերին։ Կազմել և թարգմանել է մաթեմատիկայի բուհական և դպրոցական դասագրքեր։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան։ 
* «Պատվո նշան» շքանշան։ 
* Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ։

## Երկեր
* Բարձրագույն մաթեմատիկայի դասընթաց, մաս 1, 2, Երևան, 1967։
* Մաթեմատիկան Երևանի համալսարանում, Երևան, 1980։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Վարդան Սաղինյան

**Վարդան Մկրտչի Սաղինյան**, (*Վարդան Նիկիտովիչ Սագինով*, ծնվել է 1908 թվականին, ք․ Ստավրոպոլ - ?), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1961)։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1946)։ ՍՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի Մ․ Վ․ Լոմոնոսովի անվան համալսարանի մեխանիկամաթեմատիականան ֆակուլտետը (1937)։ 1937—1938 թվականին ծառայել է կարմիր բանակում։ 1939 թվականից աշխատել է Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան կենտրոնական աերոհիդրոդինամիկական ինստիտուտում։ 1955 թվականից՝ Լենինգրադի Ա․ Ֆ․ Մոժայսկու անվան Ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիայի փորձարարական բաժնի պետ, ապա Հակաօդային պաշտպանության Կիևի բարձրագույն ինժեներական ռադիոտեխնիկական ուսումնարանի աերոդինամիկայի ամբիոնի պետ, 1956 թվականից՝ ուսումնարանի պետի տեղակալ, 1962 թվականից՝ Մոսկվայի ավիացիոնտեխնոլոգիական ինստիտուտի ռազմական ամբիոնի պետ։ Զորացրվել է 1970 թվականին։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակ (1949)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինժեներատեխնիկական ծառայության հայ գեներալ-գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սահմանք իմաստութեան

**«Սահմանք իմաստութեան»** («Փիլիսոփայության սահմանումներ»), «Գիրք սահմանաց, Դավիթ Անհաղթի գլխավոր փիլիսոփայական երկը, գրվել է VI դ․ 1-ին կեսին։ Հին շրջանի հայ փիլիսոփայական մտքի կարևորագույն հուշարձան է։ Նպաստել է աշխարհիկ ուղղության ձևավորմանը և անտիկ փիլիսոփայության ավանդների տարածմանը միջնադարյան Հայաստանում։ Բաղկացած է 21 պրակից։ Ընդգրկում է հեղինակի հայացքների ողջ համակարգը, նրա գոյաբանական, իմացաբանական, տրամաբանական, հոգեբանական, բարոյագիտական, գեղագիտական, հասարակագիտական ուսմունքները։ Հեղինակը պաշտպանում է աշխարհի ճանաչելիության սկզբունքը և հիմնավորում փիլիսոփայության, որպես գիտության, իրավունքները, տալիս է այդ գիտության սահմանումները՝ ելնելով Արիստոտելի, Պլատոնի և Պյութագորասի ուսմունքներից։ Նա բերում և մանրամասն քննարկում է փիլիսոփայության վեց սահմանումները (այստեղից էլ՝ «Սահմանք իմաստութեան» անվանումը)։

«Սահմանք իմաստութեան» մեջ քննադատվել են ագնոստիցիզմը և սկեպտիցիզմը, հատկապես Պիհռոնի և նրա հետևորդների հայացքները։ Զգալի տեղ է գրավում գիտությունների դասակարգման խնդիրը, որի կենտրոնում փիլիսոփայությունն է։ «Սահմանք իմաստութեան» մեջ իրեն դրսևորելով որպես նեոպլատոնականության հետևորդ, Դավիթ Անհաղթը, այնուամենայնիվ, իմացաբանության և տրամաբանության խնդիրներում արտահայտում է մատերիալիստական գաղափարներ և հանդես գալիս որպես Արիստոտելի հետևորդ։ «Սահմանք իմաստութեան» օգտագործվել է միջնադարյան բարձր տիպի դպրոցներում որպես փիլիսոփայության դասագիրք։ Այն հայտնի է եղել բյուզանդացի և արաբ փիլիսոփաներին և ազդել նրանց հայացքների վրա։ «Սահմանք իմաստութեան» հայկական բնագիրը պահպանվել է մի շարք ձեռագիր օրինակներով, որոնցից հնագույններն ու լավագույնները պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ «Սահմանք իմաստութեան» առաջին անգամ հրատարակվել է 1731 թվականին, Կ․ Պոլսում, այնուհետև՝ 1797 թվականին, Մադրասում, 1833 թվականին, Վենետիկում։ Քննական բնագիրը ռուսականին զուգահեռ թարգմանության հետ հրատարակվել է 1960 թվականին, Երևանում։ Աշխարհաբար լույս է տեսել 1980 թվականին, Երևանում։ Հունական տեքստը հրատարակվել է 1904 թվականին, Բեռլինում։ «Սահմանք իմաստութեանը» թարգմանվել է վրացերեն (XVIII դ․), լեհերեն՝ հատվածաբար (1971), ռումիներեն (1977), անգլերեն (1983)։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գրականություն
Հրանտ Սաղոյան

**Հրանտ Սամսոնի Սաղոյան** (), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկ ինստիտուտը (1949 թվականին)։ 1952 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ժողտնտխորհում, 1960 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի ապարատում 1963 թվականից՝ է Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ։ 1974 թվականին նշանակվել է Երևանի միկրոէլեկտրոնիկայի ԳՀ տեխնոլոգիական ինստիտևտի տնօրեն։ 1975 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ։ 1977 թվականից Սաղոյանը ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահը և ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալն է։

1976 թվականից եղել է ՀԿԿ ԿԿ անդամ, ՀԽՍՀ IX-X գումարումների գերագույն սովետի դեպուտատ։ ԽՍՀՄ (1971 թվական) և ՀԽՍՀ (1974 թվական) պետական մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի երեք շքանշանով։ ԽՄԿԿ անդամ (1952)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Բրազուկա

**Բրազուկա** (), Բրազիլիայում անցկացվող ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության պաշտոնական գնդակը։ Նախագծել է Ադիդաս ընկերությունը, իսկ արտադրում է *Forward Sports*-ը (Սիալկոտ, Պակիստան)։ Գնդակը զարդարված է Բրազիլիայի ազգային գույներով։

## Անուն
«Բրազուկա» թարգմանաբար նշանակում է «Հայրենակից»։ Անվան այս տարբերակի օգտին քվեարկել է բրազիլացիների շրջանում անցկացված հարցման մասնակիցների շուրջ 70%-ը։ Անունը հայտարարվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Ընտրվել է քվեարկությամբ, ներկայացված երեք տարբերակներից՝ Brazuca (77.8 % ձայն), Carnavalesca (14.6 % ձայն) և Bossa Nova (7.6 % ձայն): Առաջին անգամ ֆուտբոլի երկրպագուները իրենք ընտրեցին գնդակի անունը։

## Գին
Առաջնության համար նախատեսված գնդակի գինը 160 ԱՄՆ դոլար է:

## Կառուցվածք
Գնդակի կառուցվածքը նման է Adidas Tango 12-ին։ Օդափուչիկը լատեքսից է, օգտագործված է բազմաշերտ կտոր և սինթետիկ փրփուր։

Գնդակի ձևվածքը խիստ ծռված խորանարդ է, բաղկացած է 6 դետալից, ունի 12 կար և միացման 8 կետ։ Կարը գնում է բարդ կորով։ Այս բոլորը պետք ապահովեն վստահելի աէրոդինամիկա և անգերազանցելի կլորություն։ Գնդակի մշակվածք (ֆակտուրա) հիշեցնում է *Finale 13*-ի գնդակինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2012 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Սպորտային գույք
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Մասնիկների ցրում

**Մասնիկների ցրում**, նյութի մասնիկների բախման պրոցես, որի հետևանքով փոխվում են դրանց վիճակները (առաձգական ցրում) կամ ծնվում այլ մասնիկներ (ոչ առաձգական ցրում)։ Մասնիկների ցրման փորձերը թույլ են տալիս ուսումնասիրել դրանց ներքին կառուցվածքը և փոխազդեցությունների հատկությունները։ Այսպես, ծանր մետաղների ատոմներից մասնիկների ցրման փորձերը (է. Ռեզերֆորդ, 1911) հանգեցրին ատոմային միջուկների հայտնագործմանը։ Բարձր էներգիայի տարրական մասնիկների ցրման ժամանակակից փորձերը այդ մասնիկների հատկությունների մասին ստացվող ինֆորմացիայի հիմնական աղբյուրն են։ Ցրման պրոցեսում չափվող հիմնական ֆիզիկական մեծությունը էֆեկտիվ ձայնական կտրվածքն է։ Տարրական մասնիկների միջուկների և ատոմների ցրումը տեղի է ունենում քվանտային տեսության օրենքների համաձայն։ Ցրման ամեն մի պրոցեսի համապատասխանում է ցրման ամպլիտուդ կոչվող որոշակի կոմպլեքս մեծություն, որի մոդուլի քառակուսին համեմատական է կտրվածքին։ Ցրման ամպլիտուդների հավաքածուն պրոցեսի սկզբնական և վերջնական տարբեր վիճակների համար կազմում է ցրման մատրից (Վ. Հայզենբերգ, 1943)։ Ցրման քվանտային տեսության հիմնական խնդիրը ցրման մատրիցի տարրերի հաշվումն է այս կամ այն տեսակի փոխազդեցության համար։ Ընդ որում էական են այնպահպանման օրենքները, որոնք տեղի ունեն տվյալ փոխազդեցության դեպքում։ Բացի այդ, ցրման մատրիցի վրա խիստ սահմանափակում է դնում նաև այն պայմանը, ըստ որի՝ տրված սկզբնական վիճակից տեղի ունեցող ցրման բոլոր հնարավոր պրոցեսների գումարային հավանականությունը պետք է հավասար լինի մեկի (ունիտարության պայման)։ Ոչ մեծ ինտենսիվության փոխազդեցության դեպքում ցրման մատրիցը կարելի է հաշվել խոտորումների տեսությամբ շարքի վերածելով այն ըստ տվյալ փոխազդեցությանը բնորոշ փոքր պարամետրի։
Ուժեղ (միջուկային) փոխազդեցության դեպքում պետք է տարբերել մեծ և փոքր (ուժեղ փոխազդող մասնիկների բնութագրական չափերի համեմատությամբ) հեռավորությունների տիրույթներ։ Անորոշությունների քվանտամեխանիկական առնչության համաձայն, ցրման ժամանակ այդ տիրույթներին համապատասխանում են իմպուլսի փոքր և մեծ փոխանցումներ։ Իմպուլսի փոքր փոխանցումներով ուժեղ փոխազդող մասնիկների ցրման դեպքում բնութագրական փոքր պարամետրը բացակայում է, որ համապատասխանում է այդպիսի փոխազդեցության մեծ ինտենսիվությանը։ Այդ տիրույթում ցրման ամպլիտուդները հաշվելու համար խոտորումների տեսությունը կիրառելի չէ, և տեսական վերլուծությունը, որպես կանոն, հիմնվում է ունիտարության պայմանի նման ընդհանուր սկզբունքների կիրառման և ամպլիտուդի՝ իբրև էներգիայի ու փոխանցված իմպուլսի ֆունկցիայի, անալիտիկ հատկությունների վերաբերյալ ենթադրությունների վրա։ Ինչպես ցույց են տալիս վերջին տարիներին ստացված փորձարարական տվյալները, իմպուլսի մեծ փոխանցումների (փոքր հեռավորությունների) տիրույթում ուժեղ Փոխազդեցության ինտենսիվությունը ասիմպտոտորեն նվազում է, և խոտորումների տեսության կիրառման հնարավորություն է առաջանում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Դանիլո Սամոյլովիչ

**Դանիլո Սամոյլովիչ Սամոյլովիչ** (*Սուշչինսկի*, , ), Ուկրաինայի բժշկական սպա, ծառայել է ռուսական բանակում (1784)։

Համարվում է Ռուսաստանում համաճարակագիտության հիմնադիրներից։ 1784 թվականից մասնակցել է ժանտախտի դեմ պայքարին։ Ժանտախտը համարել է նոզոլոգիական հատուկ ձև և նկարագրել դրա կլինիկական պատկերը։ Ապացուցել է հիվանդության հպավարակային բնույթը և հիմնավորել հակաժանտախտային պատվաստումների անհրաժեշտությունը։ Եղել է արտասահմանյան 12 գիտությունների ակադեմիաների անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Ստրասբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս համաճարակաբաններ
Մոլիզե

**Մոլիզե** (Molise), մարզ Հարավային Իտալիայում, Ապենինյան թերակղզում։ Տարածքը 4.437 քառ. կմ է, բնակչության թվաքանակը 2012 թվականի տվյալներով՝ 318.219: Վարչական կենտրոնը Կամպոբասո քաղաքն է։ Ծովափնյա մասը բլրավոր հարթավայր է, կենտրոնական մասում՝ Մոլիզե սարահարթը, հարավում՝ Մատեսե կրաքարային լեռնաշղթան (բարձրությունը՝ մինչև 2050 մ Մելետո լեռ)։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են ցորեն, ընդեղեն, խաղող, ձիթենի և այլ կուլտուրաներ։ Կա անասնապահություն։ Արդյունաբերությունը կապված է գյուղատնտեսական արտադրանքի վերամշակման հետ։ Զարգացած է տնայնագործությունը։ Ստեղծվել են տուրիստական խոշոր համալիրներ։

## Քույր քաղաքներ
* Նովի Սոնչ, Լեհաստան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official Site of the Regione Molise  
* Molise Region information site 
* Images of Molise
* Molisediscovery 
* MoliseLab

Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Սահմանային կետ

**Սահմանային կետ** (*խտացման կետ* կամ *կուտակման կետ*) բազմության, a կետը կոչվում է E բազմության սահմանային կետ, եթե E-ում կան a-ին ցանկացած չափով մոտ կետեր, այսինքն՝ եթե a կետի ցանկացած \epsilon շրջակայքում, որքան էլ \epsilon >0 թիվը փոքր վերցնենք, կա E բազմությանը պատկանող և a-ից տարբեր կետ, որից հետևում է, որ կան անվերջ շատ կետեր։ a կետն ինքը կարող է պատկանել կամ չպատկանել E բազմությանը։ Սահմանային կետ անվանում են նաև բազմության խտացման կետ կամ կուտակման կետ։ E-ն կարող է լինել թվերի կամ կետերի բազմություն՝ էվկլիդեսյան, որևէ մետրիկական կամ տոպոլոգիական տարածությունում։

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ
Կատեգորիա:Դինամիկ համակարգեր
Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Ռաֆայել Սամսոնով

**Ռաֆայել Միքայելի Սամսոնով** (Սահակյան, ), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, 1960 թվականին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրան։ 1950-1964 թվականներին եղել է կուսակցական աշխատանքի (ՀԿԿ Երևանի Կիրովյան շրջկոմի քարտուղար, ՀԿԿ ԿԿ ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչի տեղակալ, ԽՄԿԿ ԿԿ ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի հրահանգիչ, ԽՄԿԿ ԿԿ Անդրկովկասյան բյուրոյի տեսուչ)։ 1965-1972 թվականներին եղել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտի ռեկտոր, 1972-1979 թվականներին՝ արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապերի հայկական ընկերության նախագահության նախագահը։ 1979 թվականից ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի նախագահն է։ Ռաֆայել Սամսոնովը ՀԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու է 1966 թվականից, ՀԽՍՀ 7-10-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Փիլիսոփայական հետազոտություններում քննել է կոլեկտիվիզմի և անհատապաշտության փոխհարաբերությունների հարցեր, մարդկանց գիտակցության վրա գաղափարախոսության ազդեցության սոցիալ-հոգեբանական գործոնները։ Հեղինակ է գեղարվեստական ստեղծագործությունների (պիեսներ, կինոսցենարներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Սաղմոսարան

**Սաղմոսարան**, Սաղմոսաց գիրք, Հին կտակարանի ամենատարածված գրքերից է, բաղկացած 150 գլխից (ըստ հունական և սլավոնական Աստվածաշնչի՝ 151 գլուխ)։ Գիրքը եբրայերեն կոչվել է Թեհիլլիմ, որ նշանակում է փառաբանություն։ Քնարական այս օրհնությունները եբրայեցիք երգել են քնարի կամ տավիղի նվագակցությամբ, այստեղից էլ՝ սաղմոսարան բառի երկիմաստությունը, նախ՝ սաղմոսներ պարունակող գիրք և, երկրորդ, նվագարան։ Աստվածաշնչի 12 մարգարեները նկարներում միշտ պատկերվել են քնարով, որը սաղմոս է խորհրդանշել։ Միջին դարերից սկսած սաղմոսարան հայերն օգտագործել են իբրև դասագիրք։

Սաղմոսարանի մեկնությամբ շատերն են զբաղվել։ Հայերից սաղմոսարանին անդրադարձել են Դավիթ Անհաղթը, Գրիգոր Նարեկացին։ Իսկ, ըստ էության, Սաղմոսաց գրքի մեկնությամբ զբաղվել է առաջինը Ներսես Լամբրոնացին, ապա՝ Վարդան Բարձրբերդցին։ Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցին 1686 թվականին ի մի հավաքելով սաղմոսարանի հայերեն մեկնությունները, հրատարակել է բնագրի հետ մեկտեղ Նահապետ Ագուլեցու խնդրանքով։ Սաղմոսարանի ամենածավալուն մեկնությունը կատարել է Միքայել Չամչյանը՝ Մխիթար Սեբաստացու հանձնարարությամբ։

Միջին դարերում Սաղմոսարանը իբրև առանձին գիրք ընդօրինակել են բազմաթիվ հայ գրիչներ։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում է ավելի քան 150 ձեռագիր Սաղմոսարան, որոնցից հնագույնը N« 6473 ձեռագիրն է՝ գրված 1298 թվականին, Գրիգոր գրչի կողմից։ 1565 թվականին Աբգար Թոխաթեցին Վենետիկում առաջինն է տպագրել հայերեն սաղմոսարան։ Այնուհետև մինչև 1800 թվականը սաղմոսարանը ունեցել է 115 հայերեն հրատարակություն։

## Տես նաև
* Աբգար Թոխաթեցի
* Հովհաննես Ջուղայեցի Քթռեշենց
* Նահապետ Խոջա Գուլնազար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Սամուիլ Սամոսուդ

**Սամուիլ Աբրամովիչ Սամոսուդ** (, ), խորհրդային դիրիժոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1937)։

## Կենսագրություն
1906 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանը, ապա սովորել Հանուշ Վիհանի (Պրահա) ու Պաբլո Կասալսի մոտ և «Սխոլա կանտոր»-ում (Փարիզ)։ 1917-1919 թվականներին եղել է Մարիինյան թատրոնի դիրիժորը և գեղարվեստական ղեկավարը։

Իրականացրել է Շոստակովիչի «Քիթ» (1930), «Մցենսկի գավառի լեդի Մակբեթը» (1934), Ձերժինսկու «Խաղաղ Դոն» (1935) և այլ օպերաների առաջին բեմադրությունները։ 1936-1943 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի, 1943-1950 թվականներին՝ Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երսժշտական թատրոնի (Մոսկվա) գլխավոր դիրիժոր։

Հիմնական աշխատանքներն են՝ Ձերժինսկու «Հերկած խոպան» (1937), Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» (1937, բեմադրված նոր խմբով) և «Իվան Սուսանին» (1939, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941), Պրոկոֆևի «Պատերազմ և խաղաղություն» (1946, Լենինգրադի Փոքր օպերային թատրոն, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1947), Կաբալևսկու «Տարասի ընտանիքը» (1951, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1952)։

Հիմնել և ղեկավարել է Համամիութենական ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը (1953-1957]), Համամիութենական ռադիոյի և հեռուստատեսության օպերային-սիմֆոնիկ նվագախումբը (1957 թվականից)։

Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուս թավջութակահարներ
Բուքեր Թի

**Բուքեր Թիո Հաֆման կրտսեր** (, ), առավել հայտնի **Բուքեր Թի** և **Բուքեր արքա** ռինգային անուններով, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ, ռեստլինգային հաղորդավար։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում՝ որպես հեռուստատեսային շոուների մեկնաբան։ Հյուստոնում տեղակայված «Reality of Wrestling» (ROW) անկախ առաջնության հիմնադիրն է և նախագահը։

Առավել նշանակալի մասնագիտական կարիերա է ունեցել «World Championship Wrestling» (WCW), «World Wrestling Federation/Entertainment» (WWF/E) և «Total Nonstop Action Wrestling» (TNA) կազմակերպություններում հանդես գալու տարիներին՝ ընդհանուր առմամբ նվաճելով 35 չեմպիոնականտ տիտղոս։ «WCW»-ում ելույթներ ունենալու տարիներին ռեկորդային վեց անգամ նվաճել է WCW աշխարհի հեռուստատեսային տիտղոսը և տասն անգամ՝ WCW թիմային վարկածով չեմպիոնական տիտղոսը (եղբոր՝ Սթիվի Ռեյի հետ, որպես «Հառլեմյան ջերմություն» թիմի անդամ)։ Վենց անգամ հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն, ընդ որում՝ 5 անգամ նվաճել է WCW աշխարհի ծանրքաշային տիտղոսը և 1 անգամ՝ WWE աշխարհի ծանրքաշային տիտղոսը՝ դառնալով կազմակերպության պատմության առաջին ոչ խառնածին աֆրոամերիկացի աշխարհի չեմպիոնը։

2013 թվականին դարձել է WWE փառքի սրահի անդամ։

## Ռեստլինգում
### Այցեքարտային հնարքներ
* 110-րդ փողոցի տապալում
* նախաբազուկի կոտրում
* Հառլեմյան վերապրուկ (WCW) / հյուստոնյան վերապրուկ (WWF/E)
* Հառլեմյան/հյուստոնյան սայդքիք
* Պտտվող կիսաշրջան
* Հիթ սիքեր (հրթիռային դրոպքիք)
* Պտտվող կրունկ
* Սուպերքիք
* Վազող ծնկանետում
* Ռուսական լեգսվիփ
* Սայդուոք սլեմ
* Սանսեթ ֆլիպ

### Ավարտող հնարքներ
* Բուք-էնդ
* Մկրատային ոտնահարված

## Արտաքին հղումներ
* Էջը WWE.com կայքում
* Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:WWE փառքի սրահի անդամներ
Ջեյմս Բեթչելլեր Սամներ

**Ջեյմս Բեթչելլեր Սամներ** (, ), ամերիկացի կենսաքիմիկոս, փիլիսոփայության դոկտոր, ԱՄՆ-ի Ազգային ԳԱ և արվեստների ու գիտությունների ամերիկական ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հարվարդի համալսարանը (1910)։ 1914-1929 թվականներին կենսաքիմիա է դասավանդել Կոռնելի համալսարանում (ԱՄՆ), 1929 թվականից՝ տեղի ֆերմենտների քիմիայի լաբորատորիայի տնօրեն։ Աշխատանքները վերաբերում են ֆերմենտների և սպիտակուցների քիմիային, ապացուցել է ֆերմենտների սպիտակուցային բնույթը, առաջինն է բյուրեղային տեսքով անջատել ուրեազ ֆերմենտը (1926)։ Նոբելյան մրցանակ (1946, Նորթրոփի և Ստենլիի հետ համատեղ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Երեմիա Սահակյան

**Երեմիա Սահակյան** (), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
1853 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, մինչև 1858 թվականը հայերեն և ռուսերեն է դասավանդել նույն դպրոցում, աշխատել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում՝ որպես նախակրթարանի հայոց լեզվի ուսուցիչ։ Համակվելով «Հյուսիսափայլի» գաղափարներով՝ 1861-1864 թվականներին նրա էջերում հանդես է եկել բանաստեղծություններով, որոնցում արծարծել է հայերի ազգային-քաղաքական ինքնորոշման գաղափարը («Տեսիլք», «Արձագանք Մասիսի», «Տեսչության խորհուրդ խորն է, անքնին» են)։

## Մատենագիտություն
### Մամուլ
* «Եղծ բաղդի» («Արարատ», արևմտահայերեն, №20, հունվարի 27)
* «Դրուատ, ասացեալ ի մեծաշուք հանդիսի հարցաքննութեան Ներսիսեան վարժարանի...» («Արշալույս արարատյան», 1852, № 407, հունվարի 18, գրաբար)։
* «էգուց արի» («Մեղու Հայաստանի», 1858, № 9, մարտի 1, արևմտահայերեն)։ 
* «Անձկայրեաց Հայաստանի» («Ճռաքաղ», 1859, № 5, մայիս)։
* «Խորհուրդ մկանց» (№ 6, հունիս, աշխարհաբար)։ 
* «Գարշ, աղտեղի մկան անսաս...», «Արարատ», № 9, սեպտեմբեր, գրաբար)։
* «Ի հիշատակ հանգուցյայ Ատեփաննոս նորընծա քահանայի Սահակյանց» (1860, № 3 հոկտեմբեր, աշխարհաբար)։ 
* «Ներսիսյան դպրոց» («Արարատ», № 10, դեկտեմբեր, աշխարհաբար)։ 
* «Տեսիլ» («Արարատ», 1861, №11, հունվարի առաջին կես, արևմտահայերեն)։ 
* «Ալեկոծություն» (№ 12, հունվարի երկրորդ կես, աշխարհաբար)։ 
* «Կական» («Կռունկ Հայոց աշխարհին», 1861, № 3, մարտ, աշխ.): 
* «Առանձնություն», «Տեսիլք», «Կյանք» («Հյուսիսափայլ», 1861, №6, հունիս, արևմտ.): 
* «Երգ նժդեհի» (№ 9, սեպտեմբեր, աշխ.): 
* «Արձագանք Մասիսի» (1862, №2, արևել. պոեմ, անավարտ)։

### Թարգմանություններ
* Իվան Կռիլով «Գառն և գայլ» (ռուսերենից գրաբար)։ «Արարատ», 1851, № 18։

## Երկեր
* Հյուսիսափայլի պոեզիան, ժողովածու, Երևան, 1956։

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Սաղմոսերգություն

**Սաղմոսերգություն** (), որ նշանակել է քրիստոնեական արարողության ընթացքում սաղմոսների կատարման կանոնների հավաքականությունը), մոնոդիայի տեսակ (ծագումով հին-հրեական), որի բնորոշ հատկանիշը ասերգային ոճն է, կանխադրում է շարահյուսական և երաժշտական շեշտերի խիստ համաձայնեցվածության ոճ։ Մեղեդիական նյութի կառուցվածքը՝ մեղեդիի վերելքները, վայրէջքները, արտասանական տոնի կրկնություններն ու ցեզուրները լիովին ենթարկվում են բանաստեղծական տեքստի բովանդակությանը և կառուցվածքի համապատասխան տարրերին։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Կալվինիզմ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Եկեղեցական երաժշտություն
Կատեգորիա:Սաղմոսարան
Ջովաննի Սամարտինի

**Ջովաննի Բատիստա Սամարտինի** (, ), իտալացի կոմպոզիտոր։

1726 թվականից՝ եկեղեցական կապելմայստեր, 1760-1770 թվականներին՝ Միլանի 7 եկեղեցիների կապելմայստեր։ 1767 թվականից աշխատել է նաև հերցոգի կապելլայում (1768 թվականից՝ տնօրեն)։ Գրել է 78 սիմֆոնիա, 7 օպերա, 3 մեսսա, 15 concerti grossi, 20 լարային կվարտետ, կվինտետներ, 187 տրիո-սոնատ, սոնատներ և այլն։ Սամարտինին երաժշտության պատմության մեջ մտել է որպես «նախադասական սիմֆոնիա»-ի ստեղծող։ Սամարտինիից դասեր են առել Գլյուկը, Բախը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Օրփեոսը դժոխքում

**«Օրփեոսը դժոխքում»** (), ֆրանսիացի երգահան Ժակ Օֆենբախի օպերետ 2 գործողությամբ։ Լիբրետտոն գրել են Հեկտոր Կրեմյոն և Լյուդովիկ Գալևին։ Առաջնախաղը տեղի է ունեցել Փարիզում 1858 թվականի հոկտեմբերի 21-ին։ Թատերական բեմադրության նկարիչը եղել է Գյուստավ Դորեն, որը հետագայում հայտնի է դարձել Աստվածաշնչի նկարազարդումներով։

Պատմությունն ստեղծված է Օրփեոսի և Եվրիդիկեի հին հունական առասպելի հիման վրա, որի համաձայն Օրփեոսը պետք է իջներ անդրաշխարհ, որպեսզի վերադարձներ իր սիրելի Եվրիդիկեին։

Օպերետը ներառում է կանկանի հայտնի տեսարանը («դիվային քառատրոփ»)։ Այդ երաժշտությունը ամենից հաճախ է կիրառվում կանկան պարերի ընթացքում։

## Գործող կերպարներ
* Հասարակական կարծիք
* Օրփեոս՝ հույն երաժիշտ, *[[տենոր]]*
* Եվրիդիկե՝ նրա կինը, *[[սոպրանո]]*
* Յուպիտեր՝ գլխավոր աստված, *[[բարիտոն]]*
* Յունոնա՝ նրա կինը*[[մեցցո-սոպրանո]]*
* Պլուտոն՝ անդրաշխարհի աստված, *[[բաս]]*
* Մերկուրի՝ առևտրի ու գողության աստված, *տենոր*
* Մարս՝ ռազմի աստված, *բարիտոն*
* Բաքոս՝ խնջույքների աստված, *բաս*
* Դիանա՝ որսորդության աստվածուհի, *սոպրանո*
* Ստիքս՝ Պլուտոնի սպասավոր, *բաս*

Ինչպես նաև քնարերգության աստված Ապոլոնը, Օլիմպոսի բժիշկ Էսկուլապը, հերոս Հերակլեսը, ի տարբերություն այլ ստեղծագործությունների նաև աստվածներ Միներվան՝ իմաստության աստվածուհին, Վեներան՝ սիրո աստվածուհին, Կուպիդոնը՝ նրա որդին, Ֆորտունան՝ երջանկության աստվածուհին, Հեբեն՝ Օլիմպոսի խոհարարուհին, հունական աստվածություններ, մուսաներ, բաքոսուհիներ և այլն։

Գործողությունները տեղի են ունենում Հին Հունաստանում, Օլիմպոսում և անդրաշխարհում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1858 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Օֆենբախի օպերաներ
Կատեգորիա:Օպերաներ Օրփեոսի մասին
Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կատեգորիա:1874 բեմադրվածներ
Օխլոկրատիա

**Օխլոկրատիա** (հին հունարեն՝ ὄχλος – ամբոխ և κράτος – իշխանություն, լատ. ochlocratia), ժողովրդավարության այլասերված տեսակը, որը հիմնված է դեմագոգների անընդհատ ազդեցության տակ ընկնող ամբոխի փոփոխվող քմահաճույքների վրա։ Օխլոկրատիան բնորոշ է անցումնային և ճգնաժամային ժամանակաշրջանների համար։

## Տերմինի պատմությունը
Տերմինն առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրվել Պոլիբիոսի կողմից իր «Ընդհանուր պատմություն» աշխատության մեջ։ Որպես պետական կառուցվածքի այլասերված տեսակներ Պոլիբիոսը առանձնացնում է բռնապետությունը (որպես դեպի վատ կողմը փոխակերված միապետություն), օլիգարխիան (որպես դեպի վատ կողմը փոխակերված արիստոկրատիա) և օխլոկրատիան (որպես ժողովրդավարական միտումների աբսուրդի հասցված պետական կառուցվածքի ձև)։ Արիստոտելը Աթենքը Պերիկլեսի օրոք բնորոշում է որպես օխլոկրատիա, քանզի այդ ժամանակ իշխում էր ամբոխը և նշանավոր ծագում ունեցող մարդիկ պարբերաբար դուրս էին մղվում կառավարման գործերին մասնակցելուց, իսկ պաշտոնի նշանակելիս որոշիչ դերը պատկանում էր վիճակահանությանը։ Նման համակարգի անխուսափելի հետևանք էր դառնում դեսպոտիզմը դաշնակիցների դեմ և անկարգությունները կառավարման մեջ։ Միևնույն ժամանակ, այլ գրողներ Աթենքում տեսնում են մաքուր դեմոկրատիայի օրինակ (այդ բառի առավել ուշ իմաստով)։

## Օրինակները
Օխլոկրատիայի հատկանիշներ կարելի է գտնել նաև Հռոմեական կայսրությունում, որտեղ բանակը գահ էր բարձրացնում և գահընկեց էր անում ըստ հայեցողության, չնայած որ այդ ժամանակ պետական կառավարումը միապետական էր։ Շատերը որպես օխլոկրատիա մատնացույց են անում 1871-ի Փարիզի կոմունան, սակայն այնտեղ գերիշխող համաժողովրդական քվեարկության ճիշտ համակարգը այդ տեսակետը չհիմնավորված են դարձնում, չնայած որ առանձին փաստեր՝ ինչպիսիք են գեներալներ Կլոդ Լեկոնտի և Կլեման Տոմայի գնդկահարությունները, ամբոխի կամարտահայտության գործողություններ էին։ Մեծ հիմնավորվածությամբ օխլոկրատիա կարելի է անվանել Հեղափոխության որոշ պահերին Ֆրանսիայի պետական կառուցվածքը և 1848-ի հեղափոխությունից հետո առաջին մի քանի օրը, երբ ամբոխը ընտրում էր բոլոր կարևոր ընտրովի դեմքերին։ Ընդհանրապես, օխլոկրատիան բառի առավել ճշգրիտ իմաստով քիչ թե շատ ճիշտ կազմակերպված կարող է գոյություն ունենալ միայն շատ կարճ ժամանակահատվածում, ընդ որում առավել հաճախ միջանկյալ ձև է հանդիսանում փոթորկոտ ժամականերում հին կարգերի տապալման և նորի հաստատման միջև։

## Այժմեականությունը
Ժամանակակից աշխարհում օխլոկրատիան գրեթե չի դիտարկվում որպես քաղաքական կամքի իրականացման ձև։ Սակայն այն էականորեն լրացնում է այն քաղաքական ռեժիմները, որոնք գտնվում են անցումնային կամ ճգնաժամային իրավիճակներում։

## Տես նաև
* Պոպուլիզմ

## Արտաքին հղումներ
* Etymology of ochlocracy by etymonline
* Southern Horrors: Lynch Law in All Its Phases by Ida B. Wells-Barnett
* Mob Rule in New Orleans by Ida B. Wells-Barnett

Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Ամբոխի հոգեբանություն
Լևոն Սահակյան

**Լևոն Գուրգենի Սահակյան** (), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ 1961 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկայի ֆակուլտետը (1960) և ՍՄԿԿ ԿԿ-ին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիան (1981)։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1960 թվականից՝ Երևանի Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվան Հայէլեկտրամեքենաշինական գործարանում։ 1963 թվականից անցել է կուսակցական աշխատանքի։ Եղել է ՀԿԿ Երևանի Շահումյանի շրջկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ (1963-1964), 1964 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի հրահանգիչ, 1966 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ։ 1970-1972 թվականներին Սահակյանը ՀԼԿԵՄ ԿԿ-ի առաջին քարտուղարն էր, 1972 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի երկրորդ քարտուղարը։ 1975-1983 թվականներին՝ Արհեստակցական միությունների հայկական հանրապետական խորհրդի նախագահը։ 1983 թվականից ՀԿԿ ԿԿ-ի կագմակերպական-կուսակցական աշխատանքի բաժնի վարիչն է։ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ՝ 1971 թվականից, ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամության թեկնածու՝ 1971-1974 թվականներին և 1976 թվականից։ Եղել է ՀԿԿ XXV-XXVII և ՍՄԿԿ XXIV- XXVI համագումարների պատգամավոր։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ VIII, IX և ԽՍՀՄ X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 3 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Սամթավիս

**Սամթավիսի** (), ճարտարապետական հուշարձան՝ տաճար, Վրաստանում, Գորիից 30 կմ արևելք։ Կառուցվել է 1030 թվականին (ճարտ․ Իլլարիոն Սամթավնելի)։ Թմբուկը և արևմտյան ճակատը վերականգնվել են XV դարում։ Խաչաձև գմբեթավոր է։ Արևելյան ճակատի հարդարանքը՝ բեկվածքավոր գոտի, որ վերին մասում կազմում է խաչ, ավելի ցած՝ երիզում գլխավոր լուսամուտի լայն շրջակալը, նրանից ներքև՝ պատկերում երկու սիմետրիկ դասավորված շեղանկյուններ, վրացական ճարտարապետության մեջ զարդանախշված դեկորի կիրառման առաջին օրինակն է։ Ներսում պահպանվել են XVII դարի որմնանկարի հետքեր։

Կատեգորիա:Վրաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շիդա Քարթլիի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Մարտին Սահակյան

**Մարտին Մինասի Սահակյան** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1906)։

1906 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և 1914 թվականին Մոսկվայի առևտրի ինստիտուտի տնտեսագիտական ֆակուլտետը։ Հեղափոխական գործունեության մեջ է ընդգրկվել 1906 թվականից՝ Սարիղամիշում։ Մոսկվայում ուսանելու տարիներին մասնակցել է ցույցերի։ 1918-ին տեղափոխվել է Հյուսիսային Կովկաս, աշխատել Արմավիրում, Պյատիգորսկում և Վլադիկավկազում։ Եղել է «Կուբանսկայա պրավդա» («Кубанская правда») թերթի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, Պետբանկի տնօրեն։ 1920 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ Բոլշևիկների մայիսյան ապստամբության պարտությունից հետո ձերբակալվել և բանտարկվել է։ Մինչև 1930 թվականը, Սահակյանը աշխատել է որպես Գյուղբանկի և Կոմունալ բանկերի կառավարիչ, Պետպլանի նախագահ, Անդրֆեդերացիայի ֆինժողկոմատի լիազոր Հայաստանում։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, նշանակվել ֆինժողկոմատի բաժնի վարիչ։ Կյանքի վերջին տարիներին Սահակյանը աշխատել է Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Սիմակ Սահակյան

**Սիմակ (Սենեքերիմ) Մկրտչի Սահակյան** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային պետական աշխատող, մանկավարժ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1915)։

Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1901-1921 թվականներին ուսուցիչ է եղել Ներսիսյան դպրոցում։ Թիֆլիսում կատարել է ընդհատակյա բոլշևիկյան քարոզչական աշխատանք։ Աշխատակցել է «Պայքար», «Նոր կյանք», «Բանվոր», «Բանվորի կռիվ» և այլ թերթերին։ 1921 թվականին գործուղվել է Հայաստան, եղել Լոռի- Փամբակ գավառի ժողկրթբաժնի վարիչ, բանֆակի դեկան (1927-1930 թթ.), ապա՝ դասախոս (1930-1951 թթ.)։ Խմբագրել է «Կարմիր Լոռի» (1921-1923 թթ.), «Սովետական մանկավարժ» (1940-1941 թթ.) պարբերականները։ Եղել է ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ, ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի նախագահության նախագահի տեղակալ (1938-1944 թթ.), ՀԽՍՀ Գերագույն սովետի նախագահ (1944-1961 թթ.), ՀԿԿ ԿԿ-ի ԿՎՀ նախագահության անդամ (1929-1934 թթ.), ՀԿԿ ԿԿ-ի Վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ (1938-1951 թթ.)։ ՀԽՍՀ I-V գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգմավոր։ Հեղինակ է մանկավարժությանը նվիրված գրքույկների և հոդվածների, ինչպես նաև «Հասկեր» (1955 թ.), «Աղբյուր» 1958 թ.) պատմվածքների ժողովածուների։ Թարգմանել է Նիկոլայ Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը», Ա․ Մակարենկոյի «Գիրք ծնողների համար» և այլ գործեր։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։

### Թարգմանություններ
* Սերգեյ Աուսլենդեր, Սևամորթ առաջնորդը (պատմվածք), Ե., Պետրատ, 1927, 152 էջ։
* «Թարգմանչաց արվեստ» շտեմարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1913/1914

**1913/1914 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը** բրիտանական ազգային հավաքականների միջև անցկացված երեսունմեկերորդ մրցաշարն էր և վերջինը Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ։ Առաջին անգամ հաղթողի կոչումը միանձնյա նվաճեց յի հավաքականը։ Մրցաշարային աղյուսակը եզրափակեցին ուելսցիները։

Մրցաշարը մեկնարկեց - խաղով, որում իռլանդացիները արտագնա հաղթանակ տարան 2-1 հաշվով, ապա իրենց մրցաշարային դիրքն ամրապնդեցին անգլիացիների նկատմամբ խոշոր հաշվով տարած արտագնա հաղթանակի շնորհիվ, որը իրենց առաջին արտագնա հաղթանակն էր անգլիացիների նկատմամբ։ Հաջորդ խաղում շոտլանդացիների հետ սեփական հարկի տակ խաղացած գոլազուրկ ոչ-ոքին իռլանդացիներին ապահովեց միանձնյա չեմպիոնությունը։

Ավանդաբար մրցաշարի ելքը վճռող - խաղն այս անգամ վերացվեց մրցավեճի երկրորդ տեղի համար։ Շատլանդացիները տարան վստահ հաղթանակ, ինչը նրանց դուրս բերեց երկրորդ տեղ։

## Մրցաշարային աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4 || **5**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 2.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 2 || 0 || 4 || 1 || +3 || **4**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 6 || -3 || **2** 
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"|
|| 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 4 || -3 || **1**

;
Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։

## Արդյունքներ

## Ռմբարկուներ


### 3 գոլ
*  Ուիլյամ Գիլեսպի
### 2 գոլ
*  Ուիլյամ Լեյսի
### 1 գոլ
*  Ջոզեֆ Սմիթ 
*  Ուիլյամ Ուեդլոք
*  Հարոլդ Ֆլեմինգ
*  Սեմյուել Յանգ
*  Ջոզեֆ Դոնահի
*  Չարլզ Բելանի Թոմսոն
*  Ջեյմս ՄաքՄենեմի
*  Ուիլյամ Ռեյդ 
*  Էվան Ջոնս

 
 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Մեյջոր Ալի

**Բրենդոն Գրին** (անգլերեն՝ Brandon Michael Green, ), ավելի հայտնի է որպես **Մեյջոր Ալի** (Maejor Ali) կամ **Բեյ Մեյջոր** (Bei Maejor), ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսեր, երգիչ-երգահան և դերասան։ Նա գրել է երգեր և համագործակցել է մի շարք արտիստների հետ, ինչպիսիք են՝ Թրեյ Սոնգզ, Ջասթին Բիբեր, Օսթին Մահոուն, Ջուսի Ջեյ, Սիարա, Քոդի Սիմփսոն, Իգի Ազալիա, Վիզ Խալիֆա, Թի Փեյն, Նի Յո, Տիեստո և այլք։ Նա նաև հեղինակ է մի քանի ֆիլմերի սաունդթրեքների։ 2010 և 2011 թվականներին նա առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակի Թրեյի Սոնգզի և Մոնիկայի ալբոմների վրա կատարած աշխատանքի համար։ 2013 թվականին կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերի և ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի հետ թողարկել է իր «Lolly» սինգլը, որը մի քանի միջազգային հիթ-շքերթներում ունեցել է հաջողություններ։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ
#### Որպես գլխավոր արտիստ

#### Որպես համագործակցող արտիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Սեզարո

**Կլաուդիո Կաստանյոլի** (, ), շվեյցարացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։

Առավելապես հայտնի է «WWE» կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներից, որտեղ ելույթներ է ունեցել **Անտոնիո Սեզարո** (*Antonio Cesaro*) և հետագայում՝ **Սեզարո** ռինգային անուններով։

Հայտնի է նաև ամերիկյան «Ring of Honor» (ROH), «Pro Wrestling Guerrilla» (PWG), «Chikara» և ճապոնական «Pro Wrestling Noah» կազմակերպություններում ելույթներ ունենալու տարիներից։

Տիրապետում է անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն լեզուներին և շվեյցարական ռոմանշ դիալեկտին։

## Վաղ կարիերան
Առաջին քայլերը սկսել է հայրենի Շվեյցարիայում՝ աշակերտելով ՍիգՄաստա Ռապոյին։

Մասնագիտական նորամուտը կատարել է 2000 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։

## Ծաննոթագրություններ

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Սան Սատիրո

մինի|աջից
մինի|աջից
**Սան Սատիրո**, ճարտարապետական հուշարձան Միլանում։ Հուշարձանախմբի կազմում են՝ մատուռը (կառուցվել է 868—881 թթ.-ին), ավելի ուշ կառուցված զանգակատունը և եկեղեցին (1478 թ., ճարտարապետ Բրամանտե)։ Մատուռը քառաբսիդ, գմբեթակիր չորս սյուներով, կենտրոնակազմ, փոքր չափերի կառույց է։ 1482 թ.-ին Բրամանտեն մատուռի արտաքին քառաբսիդ ծավալը դասական թոլոսի նմանությամբ վերափոխել է գլանաձև, չորս խորշերով շենքի, պահպանելով ներսի հորինվածքը։ Սան Սատիրոյի մատուռի հատակագծային և կառուցվածքային հորինվածքը կրկնում է Բագարանի Սուրբ Թեոդորոս եկեղեցուն։

Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միլանի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Միլանի Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներ