Բարբարա Սահակյան

**Բարբառա Ժաքլին Սահակյան** (, ), Բրիտանական ակադեմիայի անդամ, Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (Մեծ Բրիտանիա), Կլինիկական նյարդահոգեբանության, հոգեբուժության դեպարտամենտի և բժշկական հետազոտությունների խորհրդի (MRC), Քեմբրիջի համալսարանի Wellcome Trust ինստիտուտի վարքագծային և կլինիկական նյարդաբանության ինստիտուտի պրոֆեսոր, Ադդենբրուկի հիվանդանոցի պատվավոր կլինիկական հոգեբան, Քեմբրիջ։ Միջազգային համբավ ունի կոգնիտիվ հոգեֆարմակոլոգիայի, նեյրոէթիկայի, նյարդահոգեբանության, նյարդահոգեբուժության և նեյրոակնադիտության բնագավառներում, Քեմբրիջի Քլեր Հոլ քոլեջի գիտաշխատող, Նեյրոէթիկայի միջազգային միության (INS) նախագահ, համարվում է միության հիմնադիր անդամ։ Հոգեֆարմակոլոգիայի բրիտանական ասոցիացիայի (BAP) նախկին նախագահ (2012-2014):

## Կրթություն
Սահակյանը Քեմբրիջի համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն հոգեֆարմակոլոգիայի գծով։ Դրանից հետո Սահակյանը ստացել է կլինիկական հոգեբանության դիպլոմ և դարձել դիպլոմավորված հոգեբան։

## Կարիերա
Սահակյանն առավելապես հայտնի է դեղաբանական թերապիաների, Ալցհեյմերի հիվանդության վաղ հայտնաբերման, ճանաչողության և դեպրեսիայի և նեյրոէթիկայի միջոցով ճանաչողական գործունեության բարելավմանն ուղղված իր աշխատանքներով։ Սահակյանի հետազոտությունը նպատակ ունի հասկանալ կոգնիտիվ, էմոցիոնալ և վարքային դիսֆունկցիայի նյարդային հիմքերը՝ ավելի արդյունավետ դեղաբանական և հոգեբանական բուժում մշակելու համար։ Նրա լաբորատորիան կենտրոնացած է նյարդահոգեբուժական խանգարումների վաղ հայտնաբերման, դիֆերենցիալ ախտորոշման և հայեցակարգային ուսումնասիրությունների վավերացման վրա՝ օգտագործելով ճանաչողական բարելավման դեղեր և ճանաչողական ուսուցում։

Սահակյանն իր հետազոտության մեջ օգտագործում է այնպիսի մեթոդներ, ինչպիսիք են հոգեֆարմակոլոգիական, նյարդահոգեբանական և նեյրոդիտարկման հետազոտությունները։ Նրա խմբի հետազոտական հիմնական ոլորտներն են՝ Ալցհեյմերի հիվանդությունը, ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը (ADHD), օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումը (OCD), թմրամիջոցների չարաշահումը, դեպրեսիան և մանիակային համախտանիշը։

2007 թվականին Սահակյանը մտահոգություն է հայտնել դեղերի էթիկական օգտագործման վերաբերյալ, որոնք նախատեսված են եղել օգնելու դեմենցիայով և Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապողներին առողջ մարդկանց ճանաչողական գործառույթը բարելավելու համար։ 2014 թվականի մայիսին Սահակյանը հոդված է հրապարակել առաջիկա տասնամյակում բարեկեցիկ հասարակության մեջ ուղեղի առողջության հասնելու մասին։ Այդ հոդվածում նա ներառել է տարբեր ոլորտների փորձագետների ցանկ, ներառյալ նյարդաբանությունը, նորարարությունը և տեխնոլոգիան։ Սահակյանին խնդրել են գրել այդ հոդվածը Բրիտանական կառավարության գլխավոր գիտական խորհրդատու սըր Ջոն Բեդդինգթոնի համար։

Սահակյանն այդ թեմաներով հրատարակել է ավելի քան 400 հոդված գիտական ամսագրերում, այդ թվում՝ բազմաթիվ հրապարակումներ Science, Nature, Nature Neuroscience, The Lancet և British Medical Journal հեղինակավոր գիտական և բժշկական ամսագրերում։ Համարվում է «Psychological Medicine» ամսագրի կրտսեր  խմբագիր։ ISI Web of Science տվյալների բազան նրան շնորհել է 100-ի հավասար H-գործակից։

Սահակյանը «Վատ ընթացքներ։ Ինչպես ճիշտ որոշում կայացնել և խելացի թմրանյութերի էթիկան» գրքի համահեղինակն է, որը հրատարակվել է Oxford University Press-ի կողմից 2013 թվականին։ Նա նաև 2011 թվականին Oxford University Press-ի կողմից հրատարակված «Նեյրոէթիկայի գծով Օքսֆորդյան տեղեկատու» ()-ի համախմբագիրն է։

Բացի BAP-ը և INS-ը նախագահելուց, Սահակյանը ընդգրկված է նաև Նյարդահոգեբանական դեղագործության միջազգային քոլեջի (CINP) խորհրդում և Նյարդահոգեբանական դեղագործության եվրոպական քոլեջի (ECNP) վերահսկիչ խորհրդում։ Նաև Լոնդոնի կայսերական ինստիտուտի փոխկապակցված պրոֆեսոր է և Օքսֆորդի Ուեհիրոյի պրակտիկ էթիկայի կենտրոնի վաստակավոր անդամ։ Նախկինում Սահակյանը եղել է MRC նյարդաբանության և հոգեկան առողջության խորհրդի անդամ (2006-2010) և Նյարդաբանության ընկերության կոմիտեի (SfN) անդամ։ Բարբարա Սահակյանը Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ինստիտուտի կողմից ճանաչվել է գիտության բնագավառի  լավագույն կանանցից մեկը։

## Հայտնագործություններ
Սահակյանի ուսումնասիրությունների  մեջ օգտագործվում են նյարդահոգեբանական թեստեր, ինչպիսիք են Քեմբրիջի նյարդահոգեբանական թեստերի ավտոմատ մարտկոցը (CANTAB), որը նա հայտնագործել է պրոֆեսոր Թրևոր Ռոբինսի հետ 1980-ականներին։ CANTAB-ը ներկայումս օգտագործվում է աշխարհի ավելի քան 700 գիտահետազոտական ինստիտուտներում և վավերացվել է ավելի քան 1200 գրախոսվող հոդվածներով։ Սահակյանը Քեմբրիջի համալսարանի Cambridge Cognition դուստր ձեռնարկության ավագ խորհրդատուն է։ Cambridge Cognition-ն այժմ խթանում է CANTAB-ը։

CANTAB PAL սենսորային էկրանի թեստը, որը գնահատում է տեսողական հիշողությունը և նոր գիտելիքները, ստացել է ամենաբարձր համաշխարհային վարկանիշը՝ 4*՝ Research Excellence Framework-ի սանդղակով (REF) 2014: Այս մրցանակից հետո CANTAB-ը և CANTAB PAL-ը ճանաչվեցին Բժշկական դպրոցների ազգային խորհրդի 2015 թվականի «Ազգերի  առողջություն» հրապարակման մեջ, որտեղ CANTAB-ը կոչվեց Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության խթանիչ։

## Քաղաքականությունը նյարդաբանության և հոգեկան առողջության բնագավառում
Սահակյանը ղեկավարում է միջազգային նեյրոգիտության և հոգեկան առողջության քաղաքականության բնագավառի բազմաթիվ կարևոր զեկույցներ, այդ թվում՝ Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտի (NIMH) կողմից ֆինանսավորվող Հոգեկան առողջության համաշխարհային հիմնախնդիրների զեկույցը և 2008 թվականին Մտավոր կապիտալի և բարեկեցության վերաբերյալ Մեծ Բրիտանիայի  կառավարության կանխատեսման նախագիծը։ Վերջին նախագիծն ընդգծեց ուղեղի լավ առողջությունն ու բարեկեցությունը ողջ կյանքի ընթացքում և ընդգծեց այնպիսի կարևոր հասկացություններ, ինչպիսիք են ճանաչողական ռեզերվը և սթրեսին դիմադրողականությունը։

Սահակյանը 2014 թվականին Շվեյցարիայի Դավոս քաղաքում տեղի ունեցած Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում (ՀՏՖ) ելույթ է ունեցել նյարդաբանության և հոգեկան առողջության քաղաքականության վերաբերյալ։ Նա ուղեղի հետազոտությունների գծով ՀՏՖ-ի Գլոբալ օրակարգային խորհրդի անդամ է։

## Լուսաբանումը ԶԼՄ-ներում
Սահակյանը հաճախ հանրությանը ներգրավում էր գիտության մեջ՝ հանդես գալով այնպիսի ծրագրերում, ինչպիսիք են BBC Newsnight-ը, ինչպես նաև The Life Scientific-ը и  և Today Program-ը BBC Radio 4-ում։ Նա մասնակցել է նաև բազմաթիվ թերթերի հարցազրույցների, ինչպիսիք են The Sunday Times-ը և Forbes Online-ը։ 2012 թվականին Սահակյանն իր ներդրումն է ունեցել Wellcome Trust Superhuman ցուցահանդեսի կատալոգում և նկարահանվել տեսահոլովակում։ 2014 թվականի մայիսին Սահակյանը մասնակցել է Reddit Ask Me Anything (AMA) ծրագրին՝ պատասխանելով հարցերի մի շարք թեմաների վերաբերյալ, ինչպիսիք են դեպրեսիան և ճանաչողական ազդեցությանը խթանող դեղերը։ 2014 թվականի հուլիսին Սահակյանը ցրեց այն առասպելը, որ մարդիկ օգտագործում են իրենց ուղեղի միայն 10%-ը՝ կապված «Լյուսի» ֆիլմի սյուժեի հետ։ 2015 թվականի մարտին նա պատմել է Լոնդոնի գիտության թանգարանում տեղի ունեցած «Դուք այժմ  բարելավվել եք» () միջոցառման մասին, որտեղ իր լաբորատորիայի անդամները ցուցադրեցին իրենց գիտելիքները։ Նյարդաբանության, ուղեղի առողջության, ճանաչողական զարգացման և նյարդահոգեբուժական խանգարումների վերաբերյալ զեկուցումների համատեքստում նա հաճախ նշում էր ուղեղի առողջության և հիվանդությունների ճիշտ ախտորոշման կարևորությունը։

## Մեծարանքներ և պարգևներ
2004 թվականից Սահակյանը Բրիտանական բժշկական գիտությունների ակադեմիայի գիտաշխատող է։ Նա կապված է նաև Human Brain Project նախագծի հետ։ Սահակյանը համարվում է նաև Else Kröner-Fresenius-Stiftung Prize 2017 մրցանակի միջազգային փորձագիտական ժյուրիի անդամ։

Սահակյանը 2005 թվականին աշխատանքի է անցել Ուտրեխտի համալսարանի հոգեբանական դեղագործության ամբիոնում և 2009 թվականին առաջադրվել է Փենսիլվանիայի համալսարանի «Անվանի միջազգային գիտնական» մրցանակին։ 2010 թվականին ստացել է Ծերունական հիվանդությունների և հոգեբուժական դեղագործության միջազգային քոլեջի (ICGP) ավագ հետազոտողի մրցանակ։ 2008 թվականին Սահակյանը Ալֆրեդ Դիքինի նորարարության վերաբերյալ դասախոսություն է կարդացել Ավստրալիայի Մելբուռն քաղաքում։

2015 թվականին Սահակյանին շնորհվել է գիտությունների դոկտորի աստիճան Քեմբրիջի համալսարանից, որը համարվում է համալսարանի կողմից շնորհված բարձրագույն գիտական աստիճան ակնառու գիտական հետազոտությունների համար։

2017 թվականի հուլիսին Սահակյանն ընտրվել է Բրիտանական ակադեմիայի (FBA) անդամ և Մեծ Բրիտանիայի հումանիտար և սոցիալական գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ]։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Professor Barbara Sahakian: Cambridge Neuroscience
*Professor Barbara Sahakian: Behavioural and Clinical Neuroscience Institute

Կատեգորիա:Անգլիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ