Սպիտակ օձիքի հանցագործություն

«**Սպիտակ օձիքի հանցագործություն**», եզր, որը վերաբերում է ֆինանսական դրդապատճառներով, ոչ բռնի կամ ոչ ուղղակի բռնի հանցագործությանը, որը կատարվել է անհատների, ձեռնարկությունների և պետական մասնագետների կողմից։ Ենթադրվում է, որ հանցագործությունները կատարել են միջին խավի անձինք՝ ֆինանսական շահերի համար։ Այն առաջին անգամ սահմանել է սոցիոլոգ Էդվին Սաթերլենդը 1939 թվականին որպես «հանցագործություն, որը կատարվել է հարգարժան և սոցիալական բարձր դիրք ունեցող անձի կողմից իր զբաղմունքի ընթացքում»։ Սպիտակ օձիքի տիպիկ հանցագործությունները կարող են ներառել աշխատավարձի գողություն, խարդախություն, կաշառակերություն, Պոնցիի սխեմաներ, ինսայդերների առևտուր, աշխատանքային ռեկետ, յուրացում, կիբերհանցագործություն, հեղինակային իրավունքների խախտում, փողերի լվացում, ինքնության գողություն և կեղծիք Սպիտակ օձիքի հանցագործությունը համընկնում է կորպորատիվ հանցագործության հետ։

## Սահմանման հարցեր
Ժամանակակից քրեագիտությունը հիմնականում նախընտրում է դասակարգել հանցագործության տեսակը և թեման.

* **Հանցագործության տեսակի համաձայն**, օրինակ՝ գույքային հանցագործություն, տնտեսական հանցագործություն և այլ կորպորատիվ հանցագործություններ, ինչպիսիք են բնապահպանական և առողջության և անվտանգության օրենքների խախտումները։ Որոշ հանցագործություններ հնարավոր են միայն հանցագործի ինքնության պատճառով, օրինակ՝ անդրազգային փողերի լվացման համար պահանջվում է բանկերի բարձրաստիճան աշխատակիցների մասնակցությունը։ Սակայն Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն որդեգրել է նեղ մոտեցում՝ սահմանելով սպիտակ օձիքի հանցագործությունը որպես «այն անօրինական գործողություններ, որոնք բնութագրվում են խաբեությամբ, թաքցնելով կամ վստահության խախտմամբ և որոնք կախված չեն ֆիզիկական ուժի կամ բռնության կիրառումից կամ սպառնալիքից» (1989 թ. 3)։ Թեև սպիտակ օձիքի հանցագործության իրական չափն ու արժեքը անհայտ են, բայց Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն և Խարդախության վկայագրված քննողների ասոցիացիան գնահատել են, որխարդախության վերացման դեպքում  Միացյալ Նահանգների տարեկան ծախսերը կնվազեն $300-ից մինչև $660 մլրդ։
* **Ըստ իրավախախտի տեսակի**, օրինակ՝ ըստ սոցիալական դասի կամ բարձր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի, վստահության կամ մասնագիտության կամ ակադեմիական որակավորման, հանցավոր վարքի դրդապատճառների ուսումնասիրությամբ, օրինակ՝ ագահություն կամ դեմքը կորցնելու վախ, եթե տնտեսական դժվարությունները ակնհայտ դառնան։ Շովերը և Ռայթը մատնանշում են հանցագործության էական չեզոքությունը, ինչպես սահմանված է օրենքով։ Այն գրեթե անխուսափելիորեն նկարագրում է վարքագիծը վերացական ձևով, այլ ոչ թե այն կատարող անձանց բնավորությանը հղում անելով։ Այսպիսով, մի հանցագործությունը մյուսից տարբերվելու միակ ձևն այն կատարողների նախապատմությունն ու բնութագրերն են։
* **Կազմակերպչական մշակույթի**, այլ ոչ թե իրավախախտի կամ հանցագործության, որը համընկնում է կազմակերպված հանցավորության հետ։ Ափելբաումը և Չեմբլիսն առաջարկում  երկակի սահմանում.
** Աշխատանքային հանցագործություն, որը տեղի է ունենում, երբ հանցագործությունները կատարվում են անձնական շահերը խթանելու համար, ասենք՝ գրառումները փոփոխելով և գերգանձումներով, կամ մասնագետների կողմից հաճախորդներին խաբելով։
** Կազմակերպչական կամ կորպորատիվ հանցագործություն, որը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ կորպորատիվ ղեկավարները հանցավոր գործողություններ են կատարում իրենց ընկերության օգտին` գերգանձումներով կամ գների ֆիքսմամբ, կեղծ գովազդով և այլն։

## Նախատեսված պատիժներ
Միացյալ Նահանգներում սպիտակ օձիքի հանցագործությունների համար պատիժները կարող են ներառել ազատազրկման, տուգանքների, վնասի փոխհատուցման, հանրային աշխատանքների, իրավունքների զրկման, պայմանական ազատազրկման կամ այլ այլընտրանքային պատիժների համակցություն։ Այս պատիժները խստացել են Ջեֆրի Սքիլինգի և Էնրոնի սկանդալից հետո, երբ 2002 թվականին ընդունվել է Սարբանեյնզ-Օքսլիի օրենքը Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի կողմից և օրենքը ստորագրել է նախագահ Ջորջ Բուշի՝ սահմանելով նոր հանցագործություններ և մեծացնելով պատիժները այնպիսի հանցագործությունների համար, ինչպիսիք են փոստով և հեռախոսային խարդախությունը։ Երբեմն այդ հանցագործությունների համար պատիժը դժվար է որոշել, քանի որ դատարաններին համոզելը, որ հանցագործի արածը ինքնին մարտահրավեր է։  Այլ երկրներում, օրինակ՝ Չինաստանում, սպիտակ օձիքներով հանցագործներին կարող են մահապատիժ սահմանել ծանրացուցիչ հանգամանքների դեպքում, սակայն որոշ երկրներում առավելագույնը 10–25 տարվա ազատազրկում է նախատեսված։ Որոշ երկրներ, ինչպիսիք են Կանադան, կողմերի միջև հարաբերությունները համարում են դատավճռի կարևոր հատկանիշ, երբ առկա է վստահության խախտում։ Սպիտակ օձիքի հանցագործության անհավասար դատավճիռների  վերաբերյալ հարցերը շարունակում են քննարկվել։ Այս տեսակի հանցագործութունների բացահայտմամբ զբաղվող Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն վիճակագրական տեղեկատվություն է հավաքում խարդախության մի քանի տարբեր հանցագործությունների վերաբերյալ (խարդախություններ և վարկային քարտերի կամ բանկոմատների խարդախություն, իրեն ուրիշի տեղ ներկայացնել, բարեկեցության խարդախություն և դրամական խարդախություն էլեկտրոնային միջոցների կիրառմամբ), կաշառակերություն, կեղծիքներ և յուրացումներ։

ԱՄՆ-ում սպիտակ օձիքի հանցագործությունների համար տրված ամենաերկար պատիժներից են՝

* Նորման Շմիդտ և Չարլզ Լյուիս (330 տարի և 30 տարի համապատասխանաբար «բարձր եկամտաբեր ներդրումների» սխեմայի համար),
* Բեռնարդ Մեդոֆ (150 տարի 65 միլիարդ դոլարի խարդախության սխեմայի համար),
* Ֆրեդերիկ Բրանդաու (55 տարի 117 միլիոն դոլար Պոնցիի սխեմայի համար),
* Մարտին Սիգիլիտո (40 տարի 56 միլիոն դոլար Պոնցիի սխեմայի համար),
* Էդուարդո Մասֆերեր (30 տարի հաշվապահական խարդախության համար),
* Չալանա ՄաքՖարլանդ  (30 տարի հիփոթեքային խարդախության սխեմայի համար),
* Լենս Պոուլսեն (30 տարի 2,9 միլիարդ դոլարի խարդախության համար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարդախություն
Կատեգորիա:Կազմակերպված հանցագործություն
Կատեգորիա:Կաշառակերություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Նորաբանություններ
Կատեգորիա:Քրեաբանություն
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք