Արփենի

**Արփենի** (նախկին անվանումը՝ *Փալութլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 11 կմ հյուսիս-արևելք։ **Արփենի** է վերանվանվել 1978 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Արփենի գյուղի մոտակա գյուղերն են Թորոսգյուղը և Փոքրաշենը (Փոքր Քեթի)։ Գյուղը գտնվում է հիմնականում 1900-1970 մ բարձրությունների վրա։ Ոչ պաշտոնապես բաժանվում է Նոր և Հին Արփենիների։ Նոր Արփենին կառուցվել է 1988 թ.-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո՝ արտասահմանցի շինարարների կողմից։

Գյուղի մոտակայքում գտնվում է Բերդ լեռնագագաթը (այս անունը օգտագործվում է տեղացիների կողմից), որը համարվում է սուրբ լեռ։ Այն մոտ 2255 մ բարձրություն ունի և լեռան տափարակ գագաթային հատվածում կա աղոթատեղի։ Լեռնագագաթը ԽՍՀՄ օրոք կոչվել է Շիշթափա։

## Կլիմա
Արփենի գյուղում կլիման բարեխառն է՝ ցուրտ ձմեռներով։ Տեղումները տարեկան 400-700 մմ են կազմում։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտ գավառի Իրիցու գյուղից գաղթածների կողմից 1852 թվականին։ Մինչև 1978 թվականը կրել է թուրքական Փալութլի անվանումը։ Գյուղի տարածքում 1910 թվականին ավարտվել է Աշոցքի շրջանի ամենամեծ եկեղեցիներից մեկի կառուցումը, որը սակայն ԽՍՀՄ օրոք ծառայել է որպես պահեստ և մասամբ տուժել է նաև 1988 թվականի երկրաշարժից և խիստ վերանորոգման կարիք ունի։ 2013 թ.-ի առաջին քառորդում ձյան պատճառով փլուզվել է եկեղեցու տանիքի մեջտեղային հատվածը, իսկ հետագայում նաև՝ տանիքի դիմացի հատվածը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արփենիի մշտական բնակչությունը կազմել է 276, առկա բնակչությունը՝ 249 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Արփենի գյուղում հիմնականում զբաղվում են անասնապահությամբ (տավարաբուծություն, ոչխարաբուծություն, թռչնաբուծություն) և բուսաբուծությամբ (հիմնականում մշակում են կարտոֆիլ, այգեգործությունը բավարար չափով զարգացած չի)։ Արփենիում նաև զարգանում է մեղվաբուծությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արփենին ունի XIX դարի եկեղեցի։ Այստեղ է գտնվում «Ալբերդ» ամրոցը (մ.թ.ա. V - III դարեր)։

## Հասարակական կառույցներ
2009 թ.-ի դեկտեմբեր ամսին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ իր պահուստային ֆոնդից Շիրակի մարզպետարանին տրամադրվեց 15 մլն. դրամ, որով հիմնանորոգվեց Արփենի համայնքի միջնակարգ դպրոցի տանիքը։

2011 թ.-ի 2-րդ կեսի ընթացքում վերանորոգվել է Արփենիի Սաբիր Ստեփանյանի անվան մշակութային տունը։ Այն նորոգվել է մոսկվայաբնակ բարերար, մեծահարուստ Վալերի Ռուդակովի անձնական միջոցներով (հատկացվել է 30 միլիոն դրամ)։ Իսկ բացումը կատարվել է 2012 թ.-ի հունվարի 21-ին։

## Հայկական տարազների փառատոն Արփենիում
2014 թ.-ի հունիսի 28-ին Արփենի գյուղում «Հայրենիքի նախաձեռնությունների զարգացման» հիմնադրամի կողմից անցկացվեց «Ավանդական հայկական տարազներ» խորագրով փառատոնը։ Փառատոնի մասնակիցների թվում էր նաև Հայաստանում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպան Ջոն Հեֆերնը։

Տարազի փառատոն.jpg|Տարազի փառատոն
Տարազի փառատոն1.jpg|Տարազի փառատոնի ժամանակ


## Լուսանկարներ

Պատկեր:1941-45_թթ._Հայրենական_Մեծ_պատերազմի_զոհվածների_հուշարձան.jpg| Հայրենական պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձանը
Պատկեր:Arpenihushardzan1941-1945.JPG| Հայրենական պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձանը «խոշոր պլանով»
Պատկեր:Արփենի գյուղի Բերդ լեռը.jpg|Բերդ լեռնագագաթը
Պատկեր:Arpeni village-hall.JPG|Արփենիի գյուղապետարանի նոր պատկերանիշը
Պատկեր:Արփենիի բնությունը3.jpg|Արփենիի բնությունը (1)
Պատկեր:Արփենի.jpg|Արփենիի բնությունը (2)


### Կրոնական կառույցների պատկերներ

Պատկեր:Արփենի_գյուղի_կաթոլիկ_եկեղեցի.jpg|Արփենի գյուղի կաթոլիկ եկեղեցին
Պատկեր:Arpeni ekexeci1.jpg|2013 թ.-ի մարտ ամսվա պատկեր, ահա ինչի է վերածվել եկեղեցին, տանիքի փլուզումից հետո, լուսանկարը կատարվել է եկեղեցու պատուհանից
Պատկեր:Արփենիի եկեղեցին.jpg|Եկեղեցու պատկերը հեռվից
Պատկեր:Նորակառույց մատուռ.jpg|Նորակառույց մատուռ


## Տես նաև
* Արփենիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* Արփենիի մասին Virtualarmenia.am կայքում
* Արփենի գյուղի էջը Շիրակի մարզպետարանի կայքում
* «Շրջակա միջավայրը և բնական պաշարները Հայաստանում 2008 թ.-ին» 2009 թ. ԱՎԾ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Տեսահոլովակ Արփենիի մասին (Արփենի գյուղի Համայնքային կենտրոնի բացումը)

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր