Կարդիոտոքսիկություն

**Կարդիոտոքսիկություն․** սրտի ֆունկցիայի խանգարում սրտի էլեկտրական համակարգի կամ մկանային վնասման հետևանքով։ Հետևանքների թվում կարող են լինել՝ սրտային անբավարարությունը, առիթմիաները, միոկարդիտը և կարդիոմիոպաթիաները, որոնց արդյունքում սրտի աշխատանքը թուլանում է և արյուն մեղելը դառնում է անարդյունավետ։ Թեև այս հետևանքներից որոշները դարձելի են, մյուսները կարող են առաջացնել սրտի կայուն ախտահարում և պահանջել երկարատև բուժում։ Կարդիոտոքսիկություն կարող է առաջանալ քիմիաթերապիայից (օրինակ անտրացիկլինների օգտագործումը), ճառագայթային թերապիայից, նյարդային անորեքսիայի բարդություններից, ծանր մետաղների ընդունման բացասական ազդեցություններից, որոշ ուժեղ հոգեխթանիչների՝ օրինակ կոկաինի, երկարատև չարաշահումից կամ մեծ դոզաներով ընդունումից և սխալ կերպով կիրառված դեղամիջոցներից, օրինակ՝ բուպիվակաինից։

## Մեխանիզմ
Կարդիոտոքսիկությունը բացատրելու համար առաջարկվել են բազմաթիվ մեխանիզմներ։ Չնայած հաճախ տարբեր պատճառային գործոններ կարող են ունենալ միևնույն մեխանիզմը, ընդհանուր առմամբ ախտահարման մեխանիզմը կախված է առաջացնող գործոնից։ Դեպքերի մեծամասնությունում հիմնական մեխանիզմը համարվում է կարդիոմիոցիտների օքսիդատիվ սթրեսը։ Վերջինիս ժամանակ թթվածնի ակտիվ ձևերի առաջացումը գերազանցում է կարդիոմիոցիտների հակաօքսիդանտային պաշտպանությանը՝ առաջացնելով անմիջական բջջային վնասում։ Այս օքսիդատիվ վնասումը կարող է խաթարել միտոքոնդրիումների ֆունկցիան, այդպիսով խանգարելով սրտամկանում էներգիայի արտադրությունը, ինչի հետևանքով առաջանում է էներգիայի պակաս՝ ԱԵՖ-ի նվազման պատճառով, որն էլ կարող է հանգեցնել բջիջների մահվան ապոպտոզի կամ նեկրոզի միջոցով։

Կարդիոտոքսիկության այլ մեխանիզմներ ներառում են բորբոքային գործընթացներ, ԴՆԹ-ի վնասում և բջջի ազդանշանային համակարգերի խանգարում։ ԴՆԹ-ի վնասումն ու բջջային ազդանշանման խանգարումը մի շարք քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոցների կարդիոտոքսիկ ազդեցության առաջարկված մեխանիզմներն են։

Անկախ մեխանիզմից՝ կլինիկական դրսևորումները ներառում են սրտային անբավարարություն, առիթմիա, միոկարդիտ և կարդիոմիոպաթիա, որոնք կարող են լինել մշտական։ Այս վիճակները կարող են զգալիորեն փոխել հիվանդների մահացությունն ու հիվանդացությունը, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է ուշադիր հսկողություն կարդիոտոքսիկ գործոնների ազդեցության ենթարկված հիվանդների նկատմամբ։

## Առաջացնող գործոններ
Առաջացնող գործոնների ցանկը շատ մեծ է և ներառում է դեղամիջոցների տարբեր դասեր, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի գործոններ։ Կարդիոտոքսիկ նյութերի ազդեցությունները տարբեր են և բոլորը նույնական չեն։

### Քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոցներ<small></small>
* անտրացիկլիններ, օրինակ՝ դոքսորուբիցին
* ալկիլացնող նյութեր, օրինակ՝ ցիկլոֆոսֆամիդ
* HER2 ինհիբիտորներ (տրաստուզումաբ)
* թիրոզին կինազի ինհիբիտորներ
* հակամետաբոլիտներ
* պրոտեոսոմի արգելակիչներ

### Այլ դեղամիջոցներ
* հոգեմետ դեղեր, օրինակ՝ թիորիդազին, որը կարող է երկարացնել QT միջակայքը
* հակաբիոտիկներ, օրինակ՝ էրիթրոմիցին և լևոֆլոքսացին՝ QT-ի երկարացման պատճառով։

### Շրջակա միջավայրի թունավոր նյութեր
* ծանր մետաղներ, օրինակ՝ կապար և սնդիկ
* թունաքիմիկատներ, օրինակ՝ օրգանոֆոսֆատներ։

### Վնասակար նյութերի չարաշահում<small></small>
* ալկոհոլ․ քրոնիկական, մեծ քանակներով օգտագործումը կարող է հանգեցնել ալկոհոլային կարդիոմիոպաթիայի
* ժամանցային (հաճույքի համար կիրառվող) թմրանյութեր․ կոկաին, մեթամֆետամին։

### Այլ նյութեր
* կենսաբանական թույներ, օրինակ՝ դիֆթերիայի թույնը
* ճառագայթային թերապիան հայտնի է որպես ճառագայթմամբ հարուցված սրտային հիվանդության պատճառ։

Այս գործոնները կարող են առաջացնել տարբեր աստիճանի կարդիոտոքսիկություն, և դրանց ազդեցությունը կարող է լինել դեղաչափ-կախյալ, ինչպես նաև կախված լինել անհատական գործոններից, օրինակ՝ արդեն գոյություն ունեցող սրտանոթային հիվանդություններից և գենետիկ նախատրամադրվածությունից, որոնք կարող են մեծացնել սրտի վնասման նկատմամբ զգայունությունը։

## Բուժում
Ամենաարդյունավետ բուժումը, ամենայն հավանականությամբ, հարուցիչ գործոնի ազդեցությունը հնարավորինս արագ դադարեցնելն է՝ անկախ նրանից՝ այն դեղաբանական է, թե շրջակա միջավայրի գործոն։ Թեև որոշ հիվանդներ կարող են լիովին վերականգնվել կարդիոտոքսիկ ազդեցությունից հետո, շատերի մոտ մնում են մշտական վնասումներ, որոնք պահանջում են հետագա բուժում։ Վարումը կախված է առաջացած վնասից, սակայն ընդհանուր առմամբ իրականացվում է համապատասխան ուղեցույցների համաձայն՝ սրտային անբավարարության, առիթմիաների և միոկարդիտի դեպքում։

Անտրացիկլիններ ընդունող հիվանդները կարող են օգտագործել դեքսրազոքսան որպես սիրտը պաշտպանող միջոց՝ սրտի լայնածավալ վնասումը կանխելու համար։

## Տես նաև
* Սրտային անբավարարություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Տոքսիններ