Բարթոլինի գեղձեր

**Բարթոլինի գեղձեր** (անվանվել են Կասպար Բարթոլին Կրտսերի անունով, կոչվում են նաև **բարթոլինյան գեղձեր** կամ **մեծ վեստիբուլյար գեղձեր**), ոլոռի չափ երկու բարդ ալվեոլային գեղձեր, որոնք տեղակայված են հեշտոցամուտքից մի փոքր հետ, ձախ և աջ։ Դրանք լորձ են արտազատում՝ հեշտոցի խոնավությունը ապահովելու համար։

Դրանք հոմոլոգ են տղամարդկանց կոճղամիզուկային գեղձերին։ Սակայն, բարթոլինի գեղձերը գտնվում են կանանց մոտ շեքի մակերեսային պարկում, իսկ տղամարդկանց մոտ կոճղամիզուկային գեղձերը գտնվում են շեքի խորը պարկում։ Դրանց ծորանի երկարությունը 1.5-2.0 սմ  է և դրանք բացվում են դեպի նավակաձև փոսը։ Ծորանները զույգ են և բացվում են ամոթույքի մակերեսին։

## Կառուցվածք
Բարթոլինի գեղձերը ծագում են միզասեռական ծոցից, հետևաբար, դրանց նյարդավորումը և արյան մատակարարումը համապատասխանաբար իրականացվում են պուդենդալ նյարդի և արտաքին պուդենդալ զարկերակի միջոցով: Մակերեսային աճուկային ավշային հանգույցները և կոնքի հանգույցները ապահովում են լիմֆատիկ շրջանառությունը: 

Այս գեղձերը ոլոռի չափ են (0.5–1.0 սմ) և պատված են գլանաձև էպիթելով։ Ծորանի երկարությունը 1.5–2 սմ է և պատված է տափակ էպիթելով։ Սրանք գտնվում են փակեղի տակ և դրանց ծորանները թափվում են հեշտոցի նախադռան լորձաթաղանթի մեջ։ Այս լորձ արտազատող գեղձերը դասավորված են որպես բլթակներ, որոնք բաղկացած են ալվեոլներից, որոնք պատված են խորանարդաձև կամ գլանաձև էպիթելով։ Դրանց էֆերենտ ծորանները կազմված են անցումային էպիթելից, որը միաձուլվում է տափակ էպիթելի հետ՝ մտնելով հեշտոցի դիստալ մասը։ Ծորանների համակարգի ավելի պրոքսիմալ մասերը պատված են անցումային էպիթելիումով։

Այս գեղձերը գտնվում են շեքի թաղանթի վրա և կոճղեզախորշային մկանի տակ՝ վեստիբուլյար բուլբոսի պոչային ծայրում՝ մեծ շրթունքների հետին մասում։ Վեստիբուլյար բուլբոսի հսկայական անոթային հյուսվածքի և բարթոլինյան գեղձերի միջև սերտ կապը պատասխանատու է այս վերջին կառուցվածքի հեռացման հետ կապված արյունահոսության ռիսկի համար։ 

Բարթոլինի գեղձերի բացվածքները երկկողմանիորեն տեղակայված են հեշտոցի հետին եզրին, կուսաթաղանթի և փոքր շրթունքի միջև ընկած ակոսի մեջ՝ ժամը 4:00 և 8:00 դիրքերում: Գեղձերի ծորանային բացվածքը երևում են նախադռան հետին կողմնային մասում՝ կուսաթաղանթից 3-4 սմ դուրս։

## Պատմություն
Բարթոլինի գեղձերը առաջին անգամ նկարագրել է 17-րդ դարի դանիացի անատոմ Կասպար Բարթոլին Կրտսերը (1655–1738)՝ 1677 թվականին։ Ավելի վաղ Ժոզեֆ Գիշար Դյուվերնիի (1648-1730 թվականներ) հետ համատեղ հայտնաբերել է կովերի գեղձերը։ Որոշ աղբյուրներ սխալմամբ այդ հայտնագործությունը վերագրում են նրա պապիկին՝ աստվածաբան և անատոմ Կասպար Բարթոլին Ավագին (1585–1629): 
մինի|''De ovariis mulierum et generationis historia epistola anatomica'' (1678 թվական)

## Գործառույթ
Բարթոլինի գեղձերը լորձ են արտազատում՝ սեռական գրգռման ժամանակ հեշտոցային քսանյութ ապահովելու համար։ Հեղուկը կարող է փոքր-ինչ խոնավացնել հեշտոցի շրթունքային բացվածքը՝ նպաստելով այս զգայուն հատվածի հետ շփման ավելի հարմարավետությանը։ Բարթոլինի գեղձերի հեղուկը միանում է այլ հեշտոցային արտազատուկների հետ՝ որպես «քսանյութային հեղուկ»՝ օրական մոտ 6 գրամի չափով և պարունակում է կալիումի բարձր և նատրիումի ցածր կոնցենտրացիաներ՝ համեմատած արյան պլազմայի հետ, 4.7 թեթևակի թթվային pH-ով։

## Կլինիկական պաթոլոգիա
Հնարավոր է, որ բարթոլինի գեղձերը խցանվեն և բորբոքվեն, ինչը կհանգեցնի ցավի: Սա հայտնի է որպես բարթոլինիտ կամ բարթոլինի բուշտ: Բարթոլինի բուշտը, իր հերթին, կարող է վարակվել և առաջացնել թարախակույտ: Գեղձի ադենոկարցինոման հազվադեպ է, իսկ բարորակ ուռուցքներն ու հիպերպլազիան՝ ավելի հազվադեպ: Բարթոլինի գեղձի քաղցկեղը հազվագյուտ չարորակ ուռուցք է, որը հանդիպում է հեշտոցի քաղցկեղների 1%-ում: Սա կարող է պայմանավորված լինել էպիթելային հյուսվածքի երեք տարբեր տեսակների առկայությամբ: Պարաուրետրալ գեղձերի և բարթոլինի գեղձերի բորբոքումը կարող է նման լինել ցիստոցելեին:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Բազմացման համակարգ
Կատեգորիա:Գեղձեր
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Կանացի վերարտադրողական համակարգ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Միզասեռական համակարգ
Կատեգորիա:Սեռական օրգաններ
Կատեգորիա:Սեքսոլոգիա
Կատեգորիա:Սեքսուալություն