Պարտիզանական այգեգործություն

**Պարտիզանական այգեգործություն**, այգեմշակման գործողություն՝ սնունդ, բույսեր կամ ծաղիկներ աճեցնել այն հողերի վրա, որոնք այգեպանները մշակելու օրինական իրավունք չունեն, ինչպիսիք են լքված տարածքները, չխնամվող տարածքները կամ մասնավոր սեփականությունը։ Այն ընդգրկում է մարդկանց և դրդապատճառների բազմազան շրջանակ՝ սկսած իրենց օրինական սահմանները գերազանցող այգեգործներից մինչև քաղաքական նպատակներ ունեցող այգեգործներ, ովքեր ձգտում են փոփոխություններ հրահրել՝ պարտիզանական այգեգործությունն օգտագործելով որպես բողոքի կամ ուղիղ գործողության ձև։

Այդ պրակտիկան հետևանքներ ունի հողային իրավունքների և հողային բարեփոխումների վրա՝ նպատակ ունենալով խթանել հողի սեփականության վերանայումը՝ նոր նպատակ նշանակության  տալու կամ այն ​​հողը վերականգնելու համար, որը համարվում է չմշակված կամ չարաշահված։

Որոշ այգեպաններ աշխատում են գիշերը, համեմատաբար գաղտնի, որպեսզի տարածքը ավելի օգտակար կամ գրավիչ դարձնեն, մինչդեռ մյուսները այգեգործությամբ են զբաղվում ցերեկը։

## Պատմություն
Առաջին հայտնի պարտիզան այգեպաններից երկուսը 17-րդ դարի անգլիացի Դիգերներն ու 18-րդ դարի ամերիկացի Ջոնի Էփլսիդն էին։

«Պարտիզանական այգեգործություն» տերմինի առաջին գրանցված օգտագործումը տեղի է ունեցել Լիզ Քրիստիի և նրա «Կանաչ պարտիզան» խմբի կողմից 1973 թվականին Նյու Յորքի Բաուերի Հյուստոն շրջանում։ Նրանք լքված մասնավոր հողամասը վերածել են այգու։ Տարածքը դեռևս խնամվում է կամավորների կողմից, բայց այժմ վայելում է քաղաքի այգիների վարչության պաշտպանությունը։

Պարտիզանական այգեգործությունը տեղի է ունենում աշխարհի շատ մասերում՝ փաստաթղթավորված է ավելի քան երեսուն երկրում և ապացույցներ կարելի է գտնել առցանց՝ բազմաթիվ պարտիզանական այգեգործության սոցիալական ցանցերի խմբերում և GuerrillaGardening.org կայքի համայնքային էջերում։ *«Շփոթեցնող»* տերմինը որպես պարտիզանական այգեգործության հոմանիշ օգտագործել է ավստրալիացի այգեպան Բոբ Քրոմբին։

## Օրինակներ
### Արևածաղկի պարտիզանական այգեգործության միջազգային օր
2007 թվականից ի վեր մայիսի 1-ը նշվում է որպես ամենամյա միջազգային արևածաղկի պարտիզանական օր, որի ընթացքում պարտիզան այգեպանները արևածաղիկներ են տնկում իրենց թաղամասերում։

### Ավստրալիա
Մելբուռնում պարտիզանական այգեգործությունը աչքի է ընկնում, որտեղ հյուսիսային ներքին արվարձանների մեծ մասում կային համայնքային բանջարանոցներ. երկաթուղային գծերին հարող հողատարածքներում վերականգնվել է տեղական բուսականությունը, այդ թվում՝ բնության գոտիները: Մելբուռնում պարտիզանական այգեգործների միջև կան մի քանի աննշան վեճեր, որոնց մեծ մասը բաժանվում է երկու խմբերի՝ նրանք, ովքեր ամենաշատն են մտահոգված տեղական տնկարկներով, և նրանք, ովքեր ամենաշատն են մտահոգված համայնքային սննդի աճեցմամբ: Այնուամենայնիվ, տարբեր կարծիքներ ունեցող մարդիկ դեռևս աշխատում են միասին՝ առանց վեճի։

«Աճող առաջ Կուրիլպան» Բրիսբենի մարդկանց կոլեկտիվ է, որը վերադարձնում է չօգտագործված տարածքները պարտիզանական այգեգործության համար:

Մելբուռնում կա «Գերիլա այգեգործության Նարմ» կոլեկտիվը, որը հիմնադրվել է 2023 թվականին և Քոբուրգում ստեղծել է մեծ համայնքային այգի՝ "Radicle Roots Common" անվամբ, նրանք նպատակ ունեն նպաստել սննդի տեղայնացման և «ընդհանուր արժեքների վերադարձի» գաղափարի տարածմանը շատ այլ համայնքներում: Guerilla Gardening Narrm-ը մեծապես ոգեշնչվել է Growing Forward Kurilpa-ից:

Ավստրալիայում կան փոքր համայնքային խմբեր, որոնք կոչվում են «Պերմաբլից», որոնք պարբերաբար հավաքվում են՝ արվարձանային բանջարանոցներ անվճար նախագծելու և կառուցելու համար՝ բնակիչներին սովորեցնելու, թե ինչպես աճեցնել սեփական սնունդը և ավելի լավ պատրաստել այն, եթե կամ երբ սննդի գները չափազանց թանկանան։

Ավստրալական Network 10-ի «Գերիլային այգեպաններ» հաղորդման մեջ ներկայացված էր այգեպանների մի թիմ, որոնք առանց իրենց իմացության նոր կյանք են տալիս քաղաքային խորհրդին պատկանող տարածքները:

### Կանադա
#### Արբուտուս Գրինվեյ, Վանկուվեր, Բրիտանական Կոլումբիա
1902 թվականին Արբուտուսի միջանցքը Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու (CPR) կողմից մշակված երկաթուղային գիծ էր, որը կապում էր Վանկուվերի նավահանգիստը Ֆրեյզեր գետի հարավային թևի վրա գտնվող Սթիվսթոն ձկնորսական գյուղի հետ։ 1905 թվականին BC Electric Company-ն (BCEC) վարձակալել է և էլեկտրաֆիկացրել գիծը՝ Վանկուվերի և Ռիչմոնդի միջև միջքաղաքային ուղևորատար երկաթուղային ծառայությունը շահագործելու համար: BCEC ուղևորատար ծառայությունը դադարեցվել է 1952 թվականին, սակայն CPR բեռնափոխադրումները շարունակվել են հազվադեպ մինչև 2001 թվականը:

Երկաթուղային գործունեության ավարտից հետո, CPR-ը ցանկանում էր վերակառուցել 17 հեկտար միջանցքը բնակելի և առևտրային նպատակներով, սակայն դա կանխվել է Վանկուվեր քաղաքի կողմից, որը ցանկանում էր ձեռք բերել տարածքը կանաչ տարածքների և (հնարավոր է) ապագա թեթև երկաթուղային տրանսպորտային գծի համար։ 2006 թվականին Կանադայի Գերագույն դատարանը հաստատել է քաղաքի գոտիավորման մարմնի որոշումը՝ արգելելու CPR-ի շինարարությունը, սակայն տարածքի վերջնական տնօրինման հարցը լուծվել է միայն 2016 թվականին, երբ Վանկուվեր քաղաքը հող է  գնել CPR-ից 55 միլիոն դոլարով։

Մինչդեռ չօգտագործվող երկաթուղային գծին հարակից տների սեփականատերերը և տեղական համայնքային խմբերը 9 կմ երկարությամբ երթուղու վրա կառուցել և պահպանել են բազմաթիվ այգիներ և հողամասեր: Միջանցքին հարակից տները մեծ են և քաղաքի ամենաթանկ տներից են, իսկ կանաչ տարածքները լրացնում են տների բացառիկությունը: 2014 թվականին, երբ քաղաքի հետ բանակցությունները ձգձգվում էին, CPR-ը սկսել է վերանորոգել երկաթուղային գիծը, մաքրել այգիները և պատրաստել գնացքների երթևեկությունը գծով։ Քաղաքը դատական ​​​​հայց է ներկայացրել՝ երկաթուղուն գծի վերագործարկումը կանխելու համար, սակայն այդ հայցը մերժվել է Բրիտանական Կոլումբիայի Գերագույն դատարանում։&nbsp; 2016 թվականին քաղաքը ավարտել է հողի ձեռքբերումը։ Բարդ գնման պայմանագրում ներառվում էր մի պայման, որ միջանցքի մի մասը պետք է նախատեսված լիներ թեթև երկաթուղային տրանսպորտի համար։

Դա ամբողջությամբ վերջ չի դրել տարածքի շուրջ հակամարտությանը։ Արբուտուսի միջանցքը ձեռք բերելուց ի վեր քաղաքը կառուցել է հեծանվային և հետիոտնային արահետ, ինչպես նաև մշակել է Արբուտուսի կանաչ ուղու ծրագիր, սակայն հարակից տների սեփականատերերը պնդում էին, որ տարածքը վերադառնար նախկին վիճակին։ Շատերը կցանկանային տարածքը թողնել վայրի և անհասանելի, ինչը այժմ հանրային տարածքը կդարձներ բացառիկ կանաչ տարածք հարակից տների հարուստ սեփականատերերի համար։ Արբուտուս կանաչ ճանապարհի պաշտոնական ծրագիրը 9 կմ երկարությամբ երթուղին բաժանել է 8 տարբեր բնորոշ գոտիների, որոնք նեռարում էին հեծանվային և հետիոտնային արահետներ, հանրային տարածքներ, համայնքային այգիներ, հրապարակներ և հանրային արվեստի օբյեկտներ։

#### Գերիլայի այգի, Ուելանդ, Օնտարիո

Մինչդեռ պարտիզանական այգեգործության ենթարկված տարածքների մեծ մասը չօգտագործվող կամ լքված տարածքներ են, որոնք նախատեսված չեն որպես այգի կամ կանաչ տարածք, դա բացառություն է այն առումով, որ այն սկզբնապես նախագծվել է նման նպատակի համար: Սկզբնապես Ուելանդում պահպանվող այգի լինելով՝ Ուելանդի հանգստի ջրային ուղու երկայնքով գտնվող այդ փոքր տարածքը տարիներ շարունակ անօգտագործելի և անտեսված էր դարձել: 2013 թվականին մի քանի տեղացի բնակիչներ, այդ թվում՝ կերպարվեստագետներ և պարտիզան այգեպաններ, վերականգնել են տարածքը՝ լիովին վերականգնելով գերաճած ծաղկանոցները, ավելացնելով բացօթյա նկարներ և վերահսկելով լանդշաֆտի ընդհանուր պահպանումը։ Չնայած այդ տարածքը պաշտոնապես քաղաքային սեփականություն է, սկզբում կամավորները հարց են բարձրացրել, թե որ տեղական կազմակերպությունն է պատասխանատու այդ պարկի պահպանման համար (արդյոք պատասխանատվությունը ընկնում է Ուելանդի հանգստի ջրանցքի կորպորացիայի, թե Ուելանդ քաղաքի պարկերի վարչության ձեռքը): Կամավորները հանդիպել են Ուելանդ քաղաքի ներկայացուցիչների հետ, և կնքել  ոչ պաշտոնական բանավոր համաձայնություն, որը երաշխավորում էր, որ չնայած Ուելանդ քաղաքը տիրապետում է պարկի տարածքին, կամավորները կարող են շարունակել տարածքում պահպանումը և այգեգործությունը: Ներկայումս տարածքը գրավում է տեղացի արվեստագետների, երաժիշտների և ստեղծագործող երիտասարդների ուշադրությունը։ Այն նաև եղել է մի շարք փոքր, չկազմակերպված կամ իմպրովիզացված միջոցառումների, ինչպիսիք են արվեստի ցուցահանդեսները, անցկացման վայր։

### Դանիա
#### «Գիշերային այգին»
1996 թվականին դանիական Økologiske Igangsættere-ի («Օրգանական նախուտեստներ») կողմից պատրաստվել է Have på en nat («Գիշերվա այգի») նախուտեստը։ Դանիայի Կոպենհագեն քաղաքի Նյուրեբրոյի Գուլդբերգսգադեի կենտրոնում գտնվող դատարկ հողակտորը մեկ գիշերվա ընթացքում վերածվել է այգու։ Նախագծին մասնակցել է մոտ 1000 մարդ։

### Ֆինլանդիա
#### Villi Vyöhyke r.y. (Wild Zone ՀԿ)
Վիլլի Վյոհյկե գրանցված ասոցիացիան Ֆինլանդիայի բնության պահպանությանը կենտրոնացած կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է Տամպերեում 2013 թվականին։ Միավորման հիմնադիրները սկսեցին մարգագետնային բույսեր տնկել քաղաքային միջավայրերի ճանապարհների եզերքներին և թափոնների վրա: Քաղաքայնացումը և գյուղատնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունները 20-րդ և 21-րդ դարերի ընթացքում Ֆինլանդիայում շատ մարգագետնային բույսեր վտանգված վիճակի են հասցրել: Անդամների խոսքով՝ քաղաքային տարածքում վայրի բույսեր տնկելը ֆինլանդական օրենսդրության մոխրագույն գոտում է, ինչը նշանակում է, որ այն հատուկ անօրինական չէ: Տամպերե քաղաքը դրականորեն է արձագանքել ասոցիացիայի գործունեությանը: Վիլլի Վյոհյկեն Տամպերե քաղաքում ստեղծել է հիսունից ավելի պարտիզանական մարգագետիններ։ Ասոցիացիան հիմնականում գործում է Պիրկանմաա շրջանում։

### Նոր Զելանդիա
#### Կաղամբի դատարկ հողամաս
1978 թվականին Վելինգտոնի կենտրոնում նորզելանդացի նկարիչների մի խումբ, այդ թվում՝ Քրիս Լիպսկոմբը, Բարի Թոմասը, Հյու Ուոլթոնը և ուրիշներ, 180 կաղամբ են տնկել «Վելինգտոնի կենտրոնում գտնվող Էդինբուրգի դուքսի/Ռոքսի թատրոնի քանդված տարածքում։ Այդ կաղամբները հողակտրորի վրա տնկվել էին այնպես, որ ստացվեր CABBAGE բառը»։ Նախագիծը ավարտվել է մեկ շաբաթ տևող փառատոնով, որի ժամանակ կաղամբը հավաքվել է։ Լինելով կոնցեպտուալ քանդակի ստեղծագործություն, այդ միջամտությունը նաև Նոր Զելանդիայում պարտիզանական այգեգործության վաղ օրինակ է։ Աշխատանքը մնացել է վեց ամիս։ Քրիստինա Բարթոնը գրում է, որ հաջորդող ամիսներին «այն գրավել է վելինգտոնցիների սրտերն ու մտքերը, ովքեր հետևում էին կաղամբի աճին՝ ավելացնելով իրենց սեփական զարդարանքները տեղանքին և նպաստելով բերքահավաքը նշող տոնակատարությունների շաբաթվան (պոեզիայի ընթերցումներով, ներկայացումներով և անվճար կաղամբի աղցանի բաշխմամբ),» աշխատանքը նկարագրելով որպես «սադրանք տեղական խորհրդի և քաղաքի կառուցապատողների համար»։

### Լեհաստան
#### Քաղաքային պարտիզանական այգեգործություն
Վիտոլդ Շվեդկովսկու կողմից հիմնադրված «Miejska Partyzantka Ogrodnicza» ոչ ֆորմալ խումբը Լեհաստանում գործում է 2005 թվականից: 2010 թվականին նրանք սկսել են ղեկավարել «Անցանկալի բույսերի ապաստարան» նախաձեռնությունը: 2017 թվականին նրանք հիմնադրել են «Հասարակական վայրերում դդումներ տնկելու համաշխարհային օրը» (մայիսի 16), իսկ 2020 թվականից՝ «Խոտհնձիչների ազգային կասեցում» արշավը՝ քաղաքում խոտհնձման հաճախականությունը նվազեցնելու համար։

### Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեայում պարտիզանական այգեգործությունը կազմակերպվում և իրականացվում է անհատների, կամավորական խմբերի և ինտերնետային համայնքների կողմից: 2012 թվականի օգոստոսին Ռիչարդ Ռեյնոլդսը այցելել է Հարավային Կորեա և TEDxItaewon-ի միջոցով բազմաթիվ կորեացի լսարանների առջև խոսել է պարտիզանական այգեգործության մասին։

### Միացյալ Թագավորություն
#### GuerrillaGardening.org
GuerrillaGardening.org-ը ստեղծվել է 2004 թվականի հոկտեմբերին Ռիչարդ Ռեյնոլդսի կողմից՝ որպես իր մենակատար պարտիզանական այգեգործության բլոգ Պերոնետ Հաուսի դիմաց, որը Լոնդոնի Էլեֆանտ ընդ Քասլ թաղամասի քաղաքային թաղամաս է։ Այդ ժամանակ նրա դրդապատճառները պարզապես հիասթափված այգեպանի դրդապատճառներն էին, որը ցանկանում էր գեղեցկացնել թաղամասը, բայց նրա կայքը գրավել է Լոնդոնում և դրանից դուրս գտնվող պարտիզան-այգեպանների, ինչպես նաև աշխարհի լրատվամիջոցների հետաքրքրությունը։ Ռեյնոլդսի պարտիզանական այգեգործությունն այժմ հասել է Հարավային Լոնդոնի բազմաթիվ շրջաններ, և նրա գործունեության մասին լուրը ոգեշնչել է աշխարհի տարբեր մարդկանց ներգրավվել դրանում: Նա նաև աշխատում է այլ զորքերի հետ՝ որոշ տեղացի և որոշ ճանապարհորդողներ, մասնակցելու համար: Նա նաև պարտիզանական այգեգործություն է իրականացրել Լիբիայում, Բեռլինում և Մոնրեալում:

GuerrillaGardening.org-ը բլոգից վերածվել է ավելի լայն կայքի, որը առաջարկում էր խորհուրդներ և ֆորում (չնայած դա այլևս չի օգտագործվում և այժմ մեծ մասամբ անգործունակ է): Նրա «Գերիլաների այգեգործության մասին» գիրքը, «որը նկարագրում և քննարկում է 30 տարբեր երկրներում գործունեությունը, հրատարակվել է Bloomsbury Publishing-ի կողմից Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում 2008 թվականի մայիսին, Գերմանիայում՝ 2009 թվականին, Ֆրանսիայում՝ 2010 թվականին և Հարավային Կորեայում՝ 2012 թվականին»: Ռեյնոլդսն ինքը այժմ ավելի քիչ ձայնային ակտիվություն ունի, բայց դեռևս պարտիզանական այգիներ է իր երեխաների հետ Տոտնեսում:

#### Լիֆ Սթրիթ համայնքային այգի, Մանչեսթր
Լիֆ փողոցը մեկ ակր հողատարածք է Հալմում, Մանչեսթեր, Անգլիա, որը մի ժամանակ քաղաքային փողոց էր, մինչև որ Մանչեսթերի քաղաքային խորհուրդը այն հողատարածքով չի հատկացրել։ Տեղացիները, Մանչեսթերի պերմակուլտուրայի խմբի աջակցությամբ, անմիջական գործողություններ են ձեռնարկել տարածքը ծաղկուն համայնքային այգու վերածելու համար։

### Միացյալ Նահանգներ
#### Կալիֆոռնիա
1974 թվականին նկարիչ Բոնի Շերկը Սան Ֆրանցիսկոյում հիմնադրել է «Ֆերման»՝ որպես քաղաքային այգեգործության, պերֆորմանս արվեստի և շրջակա միջավայրի քանդակագործության ստեղծագործություն։ Ֆերման աճեցնում էր ուտելի մշակաբույսեր և պահում անասուններ, իսկ ավելի ուշ դարձել է համայնքային կենտրոն, որը գործել է մինչև 1987 թվականը։

2008 թվականին Սքոթ Բաննելը հիմնադրել է SOCAL Guerrilla Gardening Club-ը՝ ավելացնելով ավելի շատ երաշտին դիմացկուն այգիներ և ստեղծելով մի քանի այգիներ Իգլ Ռոքում, Պիկո Ռիվերայում, Ուիթիերում, Լոնգ Բիչում, Նորվոլքում, Արտեզիայում, Վենետիկում, Լոս Անջելեսի շրջանում և Լոս Անջելեսի Հոլիվուդ և Սկիդ Ռոու շրջաններում: 2015 թվականին SoCal Guerrilla Gardening Club-ը իրենց քույր ակումբի՝ MBGGC-ի հետ միասին նաև պարտիզանական «արբանյակ» այգի է տնկել Մորո Բեյում։

Greenaid-ը, որը Լոս Անջելեսում գործող կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 2010 թվականին Common Studio-ի Դանիել Ֆիլիպսի և Քիմ Կարլսրուդի կողմից, վինտաժային մաստակի մեքենաները վերածում է սերմերի գնդիկների (կավի, կոմպոստի և տարածաշրջանին հատուկ սերմերի համադրություն) բաշխման: Այնուհետև սերմերի գնդիկները օգտագործվում են սերմերի ռմբակոծման համար, որտեղ դրանք նետվում կամ տնկվում են ցանկացած տարածքում, որտեղ կարող են օգտակար լինել վայրի ծաղիկները: Greenaid-ը համագործակցում է բիզնեսի սեփականատերերի, մանկավարժների և քաղաքացիների հետ՝ սերմերի ռումբերի վաճառքի մեքենաները բաշխելու համար աշխարհի տարբեր համայնքներում: Տարածաշրջանին հատուկ սերմերի ռումբերի խառնուրդներով Greenaid-ը նպատակ ունի ինտեգրել և գեղեցկացնել (այլ ոչ թե խաթարել) ավանդաբար անմարդաբնակ քաղաքային տարածքները, ինչպիսիք են մայթերը և մայրուղիների միջնամասերը։

Լոս Անջելեսի կանաչապատ տարածքում դիզայներ Ռոն Ֆինլին սկսել է բանջարեղեն աճեցնել այգու մարգագետնի մի հատվածում, բայց կոնֆլիկտի մեջ է մտել քաղաքային խորհրդի հետ։ Նա հաջողությամբ է պահպանել այդ քաղաքային շուկայական այգին և առաջ է մղել այդ գաղափարը TED ելույթի և միջազգային կոնֆերանսներում ելույթների ժամանակ, ինչպիսիք են Ստոկհոլմի սննդի ֆորումը և MAD-ը Կոպենհագենում։

#### Մինեսոտա
2010-ական և 2020-ական թվականներին Մինեապոլիս-Սեյնթ Փոլ մետրոպոլիտեն տարածքում ակտիվիստները այգիներ են հիմնել այն վայրերում, որտեղ մարդիկ սպանվել էին իրավապահ մարմինների կողմից կամ ցույցերի ժամանակ: Այգիներ ստեղծվել են Ջամար Քլարկի, Ֆիլանդո Կաստիլի, Ջորջ Ֆլոյդի, Դաունտե Ռայթի, Ուինսթոն Բուգի Սմիթի և Դեոնա Կնաջդեկի համար: Այգիները հիմնողների և խնամողների առաքելությունն էր նպաստել բուժմանը և ռասայական արդարադատությանը։

#### Նյու Յորք

1970-ական թվականների կեսերից Ադամ Փարփլը Մանհեթենի ստորին արևելյան կողմում՝ լքված հողամասում, ստեղծել և խնամել է շրջանաձև այգի (յին-յանգի տեսքով): 1986 թվականին, երբ այն բուլդոզերով քանդվել է Նյու Յորք քաղաքի կողմից, այգին գրավել էր բազմաթիվ հողամասեր և հասել 15,000 քառակուսի ոտնաչափի։ «Ադամ Մանուշակագույնը և Եդեմի այգին» կարճամետրաժ ֆիլմը պատմում է դրա պատմությունը։

#### Օհայո
2022 թվականին Քլիվլենդի (Օհայո) երեք բնակիչներ փոքրիկ ծաղկանոց են տնկել Էվկլիդ պողոտայի մայթեզրի փոսում: Փոսը գտնվում էր Քլիվլենդի կենտրոնական գլխավոր պողոտայի կենտրոնում՝ առաջացնելով անվտանգության և գեղագիտական ​​մտահոգություններ: Ծաղկանոցը ծաղիկների պարզ կոմպոզիցիա էր՝ շրջապատված սպիտակ ցանկապատով։ Մայթեզրի փոսը այդ ժամանակվանից ի վեր վերանորոգվել է։

#### Վաշինգտոն
1975 թվականին Բանգորի ռազմածովային սուզանավերի բազայում կազմակերպվել է վաղ շրջանի պարտիզանական այգեգործական գործողություն. ակտիվիստները տնկել են բանջարանոց և ցորեն են ցանել բազայի հողերում։

2001 թվականի ապրիլի 7-ին Սիեթլի Կասկադ թաղամասի խորհուրդը պատվիրել է Փոլ Կունիհոլմի ստեղծած քանդակը, որը պետք է զբաղեցներ ճանապարհի երկրորդ գծին հարող դատարկ տարածքը՝ որպես անվտանգ և օգտակար տեղադրում։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* GuerrillaGardening.org- The global forum for guerrilla gardeners
* Police vs guerrilla gardeners *The Guardian* filmed guerrilla gardeners in London encounter the police.
* Allotmenteering Reflections on Guerrilla Gardening and Allotmenteering
* Domestic Seed Bomb production Richard Reynolds demonstrates the Californian method of seed bomb making.
* Interview with the author of Urban Homestead- Erik Knutzen discusses guerrilla gardening and other collective action.
* Saving the World with Che, Mao, and Carrots - Review of *On Guerrilla Gardening* by Richard Reynolds for *The Atlantic*
* Start-Guerrilla-Gardening - Step-by-step guide
* Aktionsgruppe Moos  - Guerrilla Gardeners from Vienna, Austria
* SLC's guerrilla gardening Jarvis: The Og-woi People’s Orchard and Garden is for Healing - The Daily Utah Chronicle
* 게릴라가드닝 The community for guerrilla gardeners in Korea