Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ

**Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ** (ԱԱՀ) վիճակ, որը բնորոշվում է անդրոգենների նկատմամբ ընկալման անկարողությամբ, ինչը սովորաբար պայմանավորված է անդրոգենային ընկալիչների գործառույթի խանգարմամբ:

Այն հանդիպում է 1-ը 20,000-ից մինչև 64,000 XY (արական կարիոտիպով) ծնունդների դեպքում։ Այս վիճակը հանգեցնում է անդրոգենների նկատմամբ բջիջների ընկալման մասնակի կամ ամբողջական անկարողության։ Այս անզգայունությունը կարող է խաթարել կամ կանխել արական սեռական օրգանների զարգացումը, ինչպես նաև խոչընդոտել սեռական հասունացման շրջանում արական երկրորդային սեռական հատկանիշների ձևավորմանը։ Այն էականորեն չի խոչնդոտում իգական սեռական օրգանների զարգացմանը կամ սեռական հասունացմանը։ Հետևաբար, անդրոգենների նկատմամբ անզգայունությունը կլինիկորեն նշանակալի է միայն այն դեպքում, երբ այն առաջանում է գենետիկորեն նրանց շրջանում, ովքեր կրում են Y-քրոմոսոմ կամ, ավելի կոնկրետ, SRY գեն։ Այս անհատների կլինիկական ֆենոտիպերը տատանվում են տիպիկ արական կազմվածքից՝ սպերմատոգենեզի թեթև արատով կամ մազածածկույթի նվազմամբ, մինչև լիարժեք իգական կազմվածք (չնայած Y-քրոմոսոմի առկայությանը)։

Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշը (ԱԱՀ) բաժանվում է երեք կատեգորիայի, որոնք տարբերակվում են ըստ սեռական օրգանների առնականացման (մասկուլինիզացիայի) աստիճանի՝

* թույլ անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ԹԱԱՀ)՝ դիտվում է այն դեպքում, երբ արտաքին սեռական օրգանները բնորոշ են տիպիկ տղամարդուն (առնանդամ և ամորձապարկ):
* մասնակի անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ՄԱԱՀ)՝ դիտվում է այն դեպքում, երբ արտաքին սեռական օրգանները մասնակիորեն, բայց ոչ ամբողջությամբ են առնականացված:
* լրիվ անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ԼԱԱՀ)՝ դիտվում է այն դեպքում, երբ արտաքին սեռական օրգանները բնորոշ են տիպիկ կնոջը (ամոթույք):

Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշն ամենատարածված առանձին գործոնն է, որը հանգեցնում է թերառնականացված սեռական օրգանների ձևավորմանը՝ 46XY կարիոտիպի դեպքում:

ԱԱՀ-ի կառավարումը ներկայումս սահմանափակվում է ախտանշանային բուժմամբ, դեռևս գոյություն չունի որևէ մեթոդ, որը թույլ կտա շտկել անդրոգենային ընկալիչների գենի մուտացիաների հետևանքով առաջացած ընկալիչների սպիտակուցների գործառույթի խանգարումը: Դրանք ներառում են՝ սեռի որոշում, գենիտոպլաստիկա (սեռական օրգանների վիրահատական շտկում), գոնադէկտոմիա (սեռական գեղձերի հեռացում՝ ուռուցքների առաջացման ռիսկը նվազեցնելու համար), հորմոնալ փոխարինող թերապիա, գենետիկական խորհրդատվություն, հոգեբանական խորհրդատվություն:

## Գենետիկա
մինի|200x200փքս|Մարդու անդրոգենային ընկալիչի տեղակայումը և կառուցվածքը: '''Վերևում.''' Անդրոգենային ընկալիչի գենը տեղակայված է X քրոմոսոմի երկար թևի մոտակա հատվածում: '''Մեջտեղում.''' Ութ էքզոնները միմյանցից բաժանված են տարբեր երկարություն ունեցող ինտրոններով։ '''Ներքևում.''' անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցի պատկերն է՝ նշված հիմնական գործառութային դոմեններով (չի ներկայացնում սպիտակուցի իրական եռաչափ կառուցվածքը)
Մարդու անդրոգենային ընկալիչը սպիտակուց է, որը կոդավորվում է X քրոմոսոմի երկար թևի մոտակա (պրոքսիմալ) հատվածում գտնվող գենի կողմից (լոկուս Xq11-Xq12): Սպիտակուցը կոդավորող դոմենը բաղկացած է մոտավորապես 2,757 նուկլեոտիդից, որոնք ընդգրկում են ութ էքզոն: Ինչպես մյուս կորիզային ընկալիչները, անդրոգենային սպիտակուցը ևս բաղկացած է մի քանի գործառութային դոմեններից՝ տրանսակտիվացման դոմեն (կոչվում է նաև տրանսկրիպցիայի կարգավորման դոմեն կամ NH2-տերմինալային դոմեն), ԴՆԹ-կապող դոմեն, ծխնի հատված, ստերոիդ-կապող դոմեն (կոչվում է նաև կարբոքսիլ-տերմինալային լիգանդ-կապող դոմեն): Տրանսակտիվացման դոմենը կոդավորվում է 1-ին էկզոնով և կազմում է անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցի կեսից ավելին: 2-րդ և 3-րդ էկզոնները կոդավորում են ԴՆԹ-կապող դոմենը, մինչդեռ 4-րդ էկզոնի 5' հատվածը կոդավորում է ծխնի հատվածը: 4-րդից մինչև 8-րդ էկզոնների մնացած մասը կոդավորում է լիգանդ-կապող դոմենը:

### Եռնուկլեոտիդային սատելիտների երկարությունը և անդրոգենային ընկալչի տրանսկրիպցիոն ակտիվությունը
Անդրոգենային ընկալչի գենի 1-ին էկզոնը պարունակում է երկու պոլիմորֆ եռնուկլեոտիդային միկրոսատելիտներ: Առաջին միկրոսատելիտը (5' ծայրին ամենամոտը) պարունակում է «CAG» գլուտամինային կոդոնի 8-ից մինչև 60 կրկնություն և հայտնի է որպես պոլիգլուտամինային շղթա: Երկրորդ միկրոսատելիտը պարունակում է «GGC» գլիցինային կոդոնի 4-ից մինչև 31 կրկնություն և հայտնի է որպես պոլիգլիցինային շղթա***': Կրկնությունների միջին թիվը տատանվում է կախված էթնիկական պատկանելությունից, օրինակ սպիտակամորթների մոտ CAG կրկնությունների միջին թիվը 21 է, իսկ սևամորթների մոտ՝ 18: Տղամարդկանց մոտ հիվանդագին վիճակները կապված են պոլիգլուտամինային շղթայի երկարության ծայրահեղությունների հետ. քիչ կրկնությունները ասոցացվում են [[շագանակագեղձի քաղցկեղ]]ի, հեպատոցելուլյար կարցինոմայի ([[լյարդի քաղցկեղ]]) և [[Մտավոր հետամնացություն|մտավոր հետամնացության]] հետ, իսկ 40 և ավելի CAG կրկնությունները ասոցացվում են ողնաշարային և բուլբար մկանային ատրոֆիայի հետ: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ պոլիգլուտամինային շղթայի երկարությունը հակադարձ համեմատական է անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցի տրանսկրիպցիոն ակտիվությանը, և որ ավելի երկար շղթաները կարող են կապված լինել տղամարդկանց [[Անպտղություն|անպտղության]] և թերառնականացված սեռական օրգանների հետ: Չնայած որոշ ուսումնասիրություններ հերքում են այս կապը, 2007 թվականին հրապարակված համապարփակ մետա-վերլուծությունը հաստատում է փոխհարաբերության գոյությունը՝ նշելով, որ հակասությունները կարող են լուծվել հաշվի առնելով ընտրանքի չափը և հետազոտության դիզայնը: Որոշ տվյալներով՝ պոլիգլիցինային շղթայի մեծ երկարությունը նույնպես կապված է տղամարդկանց սեռական օրգանների առնականացման արատների հետ, թեև այլ հետազոտություններ նման կապ չեն հայտնաբերել:

=== Անդրոգենային ընկալչի մուտացիաներ ===
2010 թվականի դրությամբ անդրոգենային ընկալչի մուտացիաների տվյալների բազայում գրանցվել է ավելի քան 400 [[մուտացիա]] և այդ թիվը շարունակում է աճել: Ժառանգումը սովորաբար լինում է մայրական գծով և հետևում է X-շղթայակցված [[Ռեցեսիվություն|ռեցեսիվ]] օրինաչափությանը։ 46,XY կարիոտիպ ունեցող անհատների մոտ մուտանտ գենը միշտ արտահայտվում է, քանի որ նրանք ունեն միայն մեկ X քրոմոսոմ, մինչդեռ 46,XX կրողները նվազագույն չափով են ախտահարվում: Դեպքերի մոտ 30%-ում անդրոգենային ընկալչի մուտացիան ինքնաբերական արդյունք է և չի ժառանգվում: Նման՝ նոր առաջացած մուտացիաները ծնողներից մեկի սեռական գեղձերում սաղմնային բջիջների մուտացիայի կամ սաղմնային բջիջների մոզաիկության, կամ էլ հենց [[Զիգոտ|բեղմնավորված ձվաբջջի]] մուտացիայի հետևանք են: Հետազոտություններից մեկում ութ նոր առաջացած մուտացիաներից երեքը տեղի են ունեցել հետզիգոտային փուլում, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նման մուտացիաների մինչև մեկ երրորդը հանգեցնում է սոմատիկ մոզաիկության: Անդրոգենային ընկալչի գենի ոչ բոլոր մուտացիաներն են հանգեցնում անդրոգենային անզգայունության, սպեցիֆիկ մուտացիաներից մեկը հանդիպում է գենոտիպորեն տղամարդկանց 8-14%-ի մոտ և համարվում է, որ այն բացասաբար է անդրադառնում անհատների միայն փոքր մասի վրա, երբ առկա են այլ գենետիկական գործոններ:

=== Այլ պատճառներ ===
Լրիվ անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ԼԱԱՀ) կամ մասնակի անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ՄԱԱՀ) ունեցող որոշ անհատների մոտ անդրոգենային ընկալչի գենի մուտացիաներ չեն հայտնաբերվում՝ չնայած կլինիկական, հորմոնալ և հյուսվածաբանական այնպիսի հատկանիշներին, որոնք բավարար են ԱԱՀ ախտորոշումը հաստատելու համար։ ԼԱԱՀ ունեցող կանանց մինչև 5%-ը չունեն անդրոգենային ընկալչի մուտացիա, ինչպես նաև ՄԱԱՀ ունեցող անհատների 27-ից մինչև 72%-ը։

Մեկ հիվանդի մոտ ենթադրյալ ՄԱԱՀ-ի հիմնական պատճառը մուտացված [[ստերոիդոգեն գործոն-1]] (ՍԳ-1) սպիտակուցն է եղել։ Մեկ այլ հիվանդի մոտ ԼԱԱՀ-ը հանդիսացել է անդրոգենային ընկալիչի N-տերմինալային տիրույթից դեպի բջջային բազալ տրանսկրիպցիոն ապարատ տրանսակտիվացնող ազդակի փոխանցման դեֆիցիտի արդյունք։ Հնարավոր է, որ այս բուժառուի մոտ առկա է եղել կոակտիվատոր սպիտակուցի պակասուրդ, որը փոխազդում է անդրոգենային ընկալիչի ակտիվացման ֆունկցիա 1-ի (ԱՖ-1) տրանսակտիվացման դոմենի հետ։ Ազդակի ընդհատումը հնարավոր չի եղել շտկել այդ ժամանակ հայտնի որևէ կոակտիվատորի հավելումով, ոչ էլ բացակայող կոակտիվատոր սպիտակուցն է բնութագրվել, ինչի պատճառով ոլորտի որոշ մասնագետներ թերահավատորեն են մոտենում այն տեսակետին, որ մուտանտ կոակտիվատորը կարող է բացատրել անդրոգենային դիմադրողականության մեխանիզմը՝ տիպիկ անդրոգենային ընկալչի գեն ունեցող ԼԱԱՀ կամ ՄԱԱՀ պացիենտների մոտ։

=== XY կարիոտիպ ===
Կախված մուտացիայից՝ 46,XY կարիոտիպ և ԱԱՀ (անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ) ունեցող անձը կարող է ունենալ կա՛մ արական (ԹԱԱՀ), կա՛մ իգական (ԼԱԱՀ) ֆենոտիպ, կամ կարող է ունենալ սեռական օրգաններ, որոնք միայն մասնակիորեն են առնականացված (ՄԱԱՀ)։ Անկախ ֆենոտիպից, Y քրոմոսոմի ազդեցության շնորհիվ սեռական գեղձերը՝ [[ամորձի]]ներն են։ Հետևաբար, 46,XY իգական ֆենոտիպով անհատը չունի [[ձվարաններ]] և չի կարող [[ձվաբջիջ]] տրամադրել բեղմնավորման համար։ Որոշ դեպքերում 46,XY կանանց մոտ ձևավորվում է հետաճած (ռուդիմենտար) արգանդ, և նրանք կարողացել են երեխաներ ունենալ։ Նման օրինակները հազվադեպ են և պահանջել են դոնորական ձվաբջջի օգտագործում, հորմոնալ թերապիա և արտամարմնային բեղմնավորում (ԱՄԲ)։

Հրապարակվել են ԱԱՀ ունեցող պտղաբեր 46,XY տղամարդկանց մի քանի դեպքերի ուսումնասիրություններ, թեև համարվում է, որ այս խումբը փոքրամասնություն է կազմում։ Որոշ դեպքերում ԹԱԱՀ ունեցող անպտուղ տղամարդիկ կարողացել են երեխաներ ունենալ՝ լրացուցիչ տեստոստերոնի օգտագործման միջոցով [[սպերմատոզոիդ]]ների քանակը ավելացնելուց հետո։

ԱԱՀ ունեցող տղամարդուց սերված գենետիկորեն տղա երեխան չի ստանա հոր X քրոմոսոմը, հետևաբար՝ ոչ կժառանգի, ոչ էլ կկրի համախտանիշի գենը։ Այս ճանապարհով սերված գենետիկորեն աղջիկը կստանա հոր X քրոմոսոմը, հետևաբար կդառնա գենի կրող։

=== XX կարիոտիպ ===
Գենոտիպորեն իգական սեռի ներկայացուցիչները (46,XX կարիոտիպ) ունեն երկու X քրոմոսոմ, հետևաբար՝ երկու անդրոգենային ընկալչի գեն։ Դրանցից մեկի (բայց ոչ երկուսի) մուտացիան հանգեցնում է նվազագույն ախտահարված, պտղաբեր, մուտացիա կրող կնոջ ձևավորմանը։ Նկատվել է, որ որոշ կրողներ ունեն մարմնի մազածածկույթի թեթևակի նվազում, սեռական հասունացման ուշացում և/կամ բարձր հասակ, ինչը հավանաբար պայմանավորված է X-ինակտիվացման շեղումով։ Մուտացիա կրող կինը 50% հավանականությամբ ախտահարված անդրոգենային ընկալչի գենը կփոխանցի իր երեխաներին։ Եթե ախտահարված երեխան գենոտիպորեն իգական սեռ ունի՝ նա նույնպես կլինի կրող։ Ախտահարված 46,XY երեխան կունենա ԱԱՀ (անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ)։

Երկու անդրոգենային ընկալչի գեների մուտացիաներով գենոտիպորեն իգական սեռի ներկայացուցիչը տեսականորեն կարող է լինել ԱԱՀ ունեցող պտղաբեր տղամարդու և գենը կրող կնոջ միության արդյունք, կամ նոր առաջացած մուտացիայի հետևանք։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով պտղաբեր ԱԱՀ տղամարդկանց սակավությունը և անդրոգենային ընկալչի մուտացիայի ցածր տարածվածությունը, նման դեպքի հավանականությունը փոքր է։ Նման անհատի ֆենոտիպը ենթադրությունների առարկա է. 2010 թվականի դրությամբ որևէ նման փաստաթղթավորված դեպք չի հրապարակվել։

=== Գենոտիպի և ֆենոտիպի փոխհարաբերությունը ===
Մասնակի ԱԱՀ (ՄԱԱՀ) ունեցող անհատները, ի տարբերություն համախտանիշի լրիվ կամ թեթև ձևերն ունեցողների, ծնվում են անորոշ սեռական օրգաններով, և երեխային որպես արական կամ իգական սեռի ներկայացուցիչ մեծացնելու որոշումը հաճախ ակնհայտ չի լինում։ Ցավոք, անդրոգենային ընկալչի մուտացիայի ճշգրիտ իմացությունը քիչ տեղեկություն է տալիս սպասվող ֆենոտիպի մասին. միևնույն անդրոգենային ընկալչի մուտացիան կարող է առաջացնել առնականացման աստիճանի զգալի տատանումներ տարբեր անհատների մոտ, նույնիսկ նույն ընտանիքի անդամների շրջանում։ Թե հատկապես ինչն է առաջացնում այս տատանումները, լիովին պարզ չէ, թեև նպաստող գործոնները կարող են ներառել պոլիգլյուտամինային և պոլիգլիցինային շղթաների երկարությունը, զգայունությունը ներարգանդային էնդոկրին միջավայրի նկատմամբ և դրա փոփոխությունները, սերտոլիի բջիջներում գործող կորեգուլյատոր սպիտակուցների ազդեցությունը, սոմատիկ մոզաիկությունը, սեռական օրգանների մաշկի ֆիբրոբլաստներում 5RD2 գենի էքսպրեսիան, անդրոգենային ընկալչի տրանսկրիպցիայի և տրանսլյացիայի նվազումը՝ պայմանավորված ընկալիչը կոդավորող դոմենի մուտացիաներից տարբերվող գործոններով, չբացահայտված կոակտիվատոր սպիտակուցը, ֆերմենտային անբավարարությունները (օրինակ՝ 21-հիդրոքսիլազի դեֆիցիտը) կամ այլ գենետիկական փոփոխությունները, ինչպիսին է մուտանտ ստերոիդոգեն գործոն-1 սպիտակուցը։ Այնուամենայնիվ, տատանումների աստիճանը հաստատուն չէ բոլոր անդրոգենային ընկալչի մուտացիաների համար և որոշ դեպքերում շատ ավելի ծայրահեղ է։ Հայտնի է, որ միսենս մուտացիաները, որոնք հանգեցնում են մեկ ամինաթթվի փոխարինման, առաջացնում են ամենամեծ ֆենոտիպային բազմազանությունը։

== Ախտաֆիզիոլոգիա ==
[[Պատկեր:Human_androgen_receptor_and_androgen_binding.svg|մինի|Անդրոգենային ընկալիչի բնականոն գործառույթը:Տեստոստերոնը (T) թափանցում է բջիջ և, 5-ալֆա-ռեդուկտազ ֆերմենտի առկայության դեպքում, վերածվում է դիհիդրոտեստոստերոնի (DHT): Ստերոիդի միացումից հետո անդրոգենային ընկալիչը (AR) ենթարկվում է կառուցվածքային փոփոխության և արձակում ջերմային շոկի սպիտակուցները (hsps):Ֆոսֆորիլացումը (P) տեղի է ունենում ստերոիդի միացումից առաջ կամ հետո: Այնուհետև ԱԸ-ը տեղափոխվում է բջջի կորիզ, որտեղ տեղի է ունենում դիմերիզացում (երկու մոլեկուլների միացում), կապում ԴՆԹ-ի հետ և կոակտիվատորների ներգրավում: Թիրախային գեները տրանսկրիպցիայի են ենթարկվում (mRNA), որից հետո տրանսլյացիայի միջոցով վերածվում են սպիտակուցների:]]

=== Անդրոգեններ և անդրոգենային ընկալիչ ===
Այն ազդեցությունները, որոնք անդրոգեններն ունենում են մարդու օրգանիզմի վրա (վիրիլիզացիա, առնականացում, [[անաբոլիզմ]] և այլն), պայմանավորված են ոչ թե հենց անդրոգեններով, այլ անդրոգենների և անդրոգենային ընկալիչների կապումով. անդրոգենային ընկալիչը հանդիսանում է մարդու օրգանիզմում անդրոգենների ազդեցության միջնորդը: Նմանապես, անդրոգենային ընկալիչն ինքնին սովորաբար ոչ գործառութային է բջջում, քանի դեռ տեղի չի ունեցել կապումը անդրոգենի հետ: Հետևյալ քայլերի հաջորդականությունը լուսաբանում է, թե ինչպես են անդրոգենները և անդրոգենային ընկալիչը համատեղ գործում՝ առաջացնելով համապատսխան ազդեցություններ․Այսպիսով, անդրոգենային ընկալիչներին կապված անդրոգենները կարգավորում են թիրախային գեների էքսպրեսիան՝ այդպիսով առաջացնելով անդրոգենային էֆեկտներ։ Տեսականորեն, որոշակի մուտանտ անդրոգենային ընկալիչներ կարող են գործել առանց անդրոգենների. ''in vitro'' հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մուտանտ անդրոգենային ընկալիչ սպիտակուցը կարող է խթանել տրանսկրիպցիան անդրոգենի բացակայության դեպքում, եթե դրա ստերոիդ-կապող դոմենը հեռացված է։ Ընդհակառակը, ստերոիդ-կապող տիրույթը կարող է գործել որպես անդրոգենային ընկալչի տրանսակտիվացման դոմենի ճնշող (ռեպրեսոր)՝ հավանաբար անդրոգենային ընկալչի չկապակցված (առանց լիգանդի) կոնֆորմացիայի պատճառով։
[[Պատկեր:Human_sexual_differentiation.gif|մինի|Սեռական տարբերակում։ Մարդու սաղմը ունի հավելյալ չտարբերակված ծորաններ, մինչև զարգացման 7-ռդ շաբաթը։]]

=== Անդրոգենների դերը պտղի զարգացման մեջ ===
Սաղմը առաջին վեց շաբաթվա ընթացքում զարգանում է նմանատիպ ձևով՝ անկախ գենետիկական սեռից (46,XX կամ 46,XY կարիոտիպ)։ Այս ժամանակահատվածում 46,XX և 46,XY սաղմերի միջև տարբերությունը պարզելու միակ միջոցը [[Բարի մարմնիկներ]]ի կամ Y քրոմոսոմի առկայությունը ստուգելն է։ Սեռական գեղձերը սկզբնավորվում են որպես հյուսվածքային ելուստներ, որոնք կոչվում են [[սեռական կատարներ]] (genital ridges)՝ որովայնի խոռոչի հետին մասում, միջնագծի մոտ։ Հինգերորդ շաբաթվա դրությամբ սեռական կատարները տարբերակվում են արտաքին կեղևային և ներքին միջուկային շերտերի ու կոչվում են չտարբերակված սեռական գեղձեր։ Վեցերորդ շաբաթվա դրությամբ չտարբերակված սեռական գեղձերը սկսում են տարբերակվել՝ համապատասխան գենետիկական սեռի։ Եթե կարիոտիպը 46,XY է, ապա Y քրոմոսոմի SRY գենի ազդեցությամբ զարգանում են ամորձիները։ Այս գործընթացը չի պահանջում անդրոգենների առկայություն կամ գործառութային անդրոգենային ընկալիչ։

Մինչև զարգացման մոտավորապես յոթերորդ շաբաթը, սաղմն ունի չտարբերակված սեռական հավելյալ ծորաններ, որոնք բաղկացած են երկու զույգ ծորաններից՝ [[Մյուլերյան ծորան]]ներ և [[Վոլֆյան ծորան]]ներ։ Այս ժամանակահատվածում ամորձիների Սերտոլիի բջիջները արտազատում են [[հակամյուլերյան հորմոն]], որպեսզի ճնշեն Մյուլերյան ծորանների զարգացումը և առաջացնեն դրանց հետաճ (դեգեներացիա)։ Առանց այս հակամյուլերյան հորմոնի, Մյուլերյան ծորանները վերածվում են իգական ներքին սեռական օրգանների (արգանդ, արգանդի վզիկ, ֆալոպյան փողեր և հեշտոցի վերին հատված)։ Ի տարբերություն Մյուլերյան ծորանների, Վոլֆյան ծորանները ինքնաբերաբար չեն շարունակում զարգանալ։ Տեստոստերոնի և գործառութային անդրոգենային ընկալիչների առկայության դեպքում Վոլֆյան ծորանները վերածվում են մակամորձիների, սերմնածորանների և սերմնաբշտերի։ Եթե ամորձիները չեն արտազատում տեստոստերոն, կամ անդրոգենային ընկալիչները պատշաճ կերպով չեն գործում, Վոլֆյան ծորանները հետ են աճում։

Արական արտաքին սեռական օրգանների (առանդամ, միզուկ և ամրձապարկ), ինչպես նաև շագանակագեղձի առնականացումը կախված է [[դիհիդրոտեստոստերոն]] անդրոգենից։ Տեստոստերոնը վերածվում է դիհիդրոտեստոստերոնի [[5-ալֆա ռեդուկտազ]] ֆերմենտի միջոցով։ Եթե այս ֆերմենտը բացակայում է կամ անբավարար է, ապա դիհիդրոտեստոստերոն չի առաջանում, և արական արտաքին սեռական օրգանները պատշաճ կերպով չեն զարգանում։ Ինչպես արական ներքին սեռական օրգանների պարագայում է, այնպես էլ այստեղ անհրաժեշտ է գործառութային անդրոգենային ընկալիչ, որպեսզի դիհիդրոտեստոստերոնը կարողանա կարգավորել զարգացման մեջ ներգրավված թիրախային գեների տրանսկրիպցիան։
[[Պատկեր:Androgen_dependencies_of_male_genital_tissues.png|մինի|Արական սեռական օրգանների արականացումը կախված է ինչպես տեստոստերոնից, այնպես էլ դիհիդրոտեստոստերոնից]]

=== Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշի ախտածնությունը ===
Անդրոգենային ընկալիչի գենի մուտացիաները կարող են խնդիրներ առաջացնել անդրոգենացման հետ կապված ցանկացած փուլում՝ սկսած հենց անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցի սինթեզից մինչև դիմերիզացված անդրոգեն-ընկալիչ համալիրի տրանսկրիպցիոն կարողությունը։ ԱԱՀ-ը կարող է առաջանալ, եթե անգամ այս փուլերից մեկը զգալիորեն խաթարված է, քանի որ յուրաքանչյուր քայլ անհրաժեշտ է, որպեսզի անդրոգենները հաջողությամբ ակտիվացնեն անդրոգենային ընկալչը և կարգավորեն գեների էքսպրեսիան։ Թե հատկապես որ փուլերը կխաթարի կոնկրետ մուտացիան, որոշ չափով կարելի է կանխատեսել՝ պարզելով անդրոգենային ընկալչի այն տիրույթը, որտեղ գտնվում է մուտացիան։ Այս կանխատեսողական կարողությունը հիմնականում ունի հետահայաց ծագում. անդրոգենային ընկալչի գենի տարբեր գործառութային դոմենները բացահայտվել են՝ վերլուծելով անդրոգենային ընկալչի տարբեր հատվածներում սպեցիֆիկ մուտացիաների ազդեցությունը։ Օրինակ՝ հայտնի է, որ ստերոիդ-կապող դոմենի մուտացիաներն ազդում են անդրոգենի հետ կապման ուժգնության (աֆինության) կամ պահպանման վրա, «ծնկաձև» տիրույթի մուտացիաներն ազդում են կորիզային տրանսլոկացիայի վրա, ԴՆԹ-կապող տիրույթի մուտացիաներն ազդում են դիմերացման և թիրախային ԴՆԹ-ին կապվելու վրա, իսկ տրանսակտիվացման տիրույթի մուտացիաներն ազդում են թիրախային գեների տրանսկրիպցիայի կարգավորման վրա։ Դժբախտաբար, նույնիսկ երբ ախտահարված գործառութային դոմենը հայտնի է, կոնկրետ մուտացիայի ֆենոտիպային հետևանքները կանխատեսելը բարդ է։

Որոշ մուտացիաներ կարող են բացասաբար անդրադառնալ մեկից ավելի գործառութային դոմենների վրա։ Օրինակ՝ մեկ գործառութային դոմենի մուտացիան կարող է կործանարար ազդեցություն ունենալ մեկ այլ դոմենի վրա՝ փոխելով դրանց միջև փոխազդեցության ձևը։ Մեկ մուտացիան կարող է ազդել բոլոր հետագա գործառութային դոմենների վրա, եթե առաջանում է վաղաժամ ստոպ-կոդոն կամ ընթերցման շրջանակի տեղաշարժի սխալ․ նման մուտացիան կարող է հանգեցնել լիովին անպիտան (կամ չսինթեզվող) անդրոգենային ընկալիչ սպիտակուցի առաջացմանը։ Ստերոիդ-կապող դոմենը հատկապես խոցելի է վաղաժամ ստոպ-կոդոնի կամ շրջանակի տեղաշարժի սխալների ազդեցության նկատմամբ, քանի որ այն գտնվում է գենի վերջնամասում, և դրա տեղեկատվությունն ավելի հավանական է, որ կկրճատվի կամ սխալ կմեկնաբանվի, քան մյուս գործառութային դոմեններինը։

Մուտացված անդրոգենային ընկալչի հետևանքով նկատվել են նաև այլ, ավելի բարդ փոխհարաբերություններ. արական ֆենոտիպի հետ կապված որոշ մուտացիաներ առնչվում են տղամարդկանց կրծքագեղձի քաղցկեղի, շագանակագեղձի քաղցկեղի, իսկ ողնաշարային և բուլբար մկանային ատրոֆիայի դեպքում՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի հիվանդության հետ։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի այն ձևը, որը հանդիպում է ՄԱԱՀ (մասնակի անդրոգենային անզգայունություն) ունեցող որոշ տղամարդկանց մոտ, առաջանում է անդրոգենային ընկալչի ԴՆԹ-կապող դոմենի մուտացիայի պատճառով։ Ենթադրվում է, որ այս մուտացիան առաջացնում է անդրոգենային ընկալչի և թիրախային գեների փոխազդեցության խաթարում, ինչը թույլ է տալիս ընկալիչին ազդել որոշակի հավելյալ թիրախների վրա (հնարավոր է՝ էստրոգենային ընկալչի սպիտակուցի հետ համատեղ)՝ հանգեցնելով քաղցկեղային աճի։ Ողնաշարային և բուլբար մկանային ատրոֆիայի ախտածնությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ հենց մուտանտ անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցն ինքնին կարող է հանգեցնել հիվանդության։ Անդրոգենային ընկալչի գենի պոլիգլյուտամինային հատվածի եռնուկլեոտիդային կրկնությունների ընդլայնումը, որը կապված է ողնաշարային և բուլբար մկանային ատրոֆիայի-ի հետ, հանգեցնում է սխալ փաթեթավորված անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցի սինթեզի, որը բջիջը չի կարողանում պատշաճ կերպով ենթարկել պրոտեոլիզի (քայքայման) և հեռացնել։ Այս սխալ փաթեթավորված անդրոգենային ընկալչի սպիտակուցները բջջի ցիտոպլազմայում և կորիզում ձևավորում են կուտակումներ (ագրեգատներ)։ 30-ից 50 տարվա ընթացքում այդ ագրեգանտները կուտակվում են և ունենում ցիտոտոքսիկ ազդեցություն՝ ի վերջո հանգեցնելով ողնաշարային և բուլբար մկանային ատրոֆիայի հետ կապված նեյրոդեգեներատիվ ախտանիշների։

== Ախտորոշում ==
ԱԱՀ-ի հետևանքով առաջացող ֆենոտիպերը բնորոշ չեն միայն նրան, հետևաբար ԱԱՀ-ի ախտորոշումը պահանջում է այլ պատճառների մանրակրկիտ բացառում։ ԱԱՀ-ին մատնանշող կլինիկական տվյալները ներառում են [[կարճ հեշտոց]]ի առկայությունը [3] կամ թերի առնականացված սեռական օրգանները, Մյուլերյան կառուցվածքների մասնակի կամ ամբողջական հետաճը, երկկողմանի ոչ դիսպլաստիկ ամորձիները և խանգարված [[սպերմատոգենեզ]]ը և/կամ վիրիլիզացիան (առնականացումը)։ Լաբորատոր տվյալները ներառում են 46,XY կարիոտիպը և հետսեռահասունացման շրջանին բնորոշ կամ բարձր [[տեստոստերոն]]ի, [[լյուտեինացնող հորմոն]]ի և [[էստրադիոլ]]ի մակարդակները։ Սեռական օրգանների մաշկի ֆիբրոբլաստների անդրոգեն-կապող ակտիվությունը սովորաբար նվազած է լինում,, թեև արձանագրվել են բացառություններ։ Տեստոստերոնի վերափոխումը դիհիդրոտեստոստերոնի նույնպես կարող է խանգարված լինել։ ԱԱՀ-ի ախտորոշումը հաստատվում է, եթե անդրոգենային ընկալչի գենի սեկվենավորումը հայտնաբերում է մուտացիա, թեև ոչ բոլոր ԱԱՀ ունեցող անձինք (հատկապես ՄԱԱՀ-ի դեպքում) կունենան անդրոգենային ընկալչի մուտացիա։

ԱԱՀ-ի երեք տեսակներից յուրաքանչյուր ձև (լրիվ, մասնակի և թույլ) ունի գոյություն ունի տարբերակիչ ախտորոշումների առանձին ցանկ, որոնք պետք է հաշվի առնել։ Այնուամենայնիվ, արձանագրվել են դեպքեր, երբ անհատն ունեցել է և՛ ԱԱՀ, և՛ այստեղ նշված որոշ ախտորոշումներից մեկը, օրինակ՝ [[Կլայնֆելտերի համախտանիշ|Կլայնֆելտերի]] համախտանիշ կամ [[Տերների համախտանիշ|Տերների համախտանիշ՝]] մոզաիցիզմով։ Կախված նրանից, թե ԱԱՀ-ի որ ձևն է կասկածվում, տարբերակիչ ախտորոշման ցանկը կարող է ներառել՝

=== Դասակարգում ===
[[Պատկեր:Women_with_androgen_insensitivity_syndrome.jpg|մինի|238x238փքս|Անհատներ, ովքեր ունեն ԱԱՀ և Սեռական զարգացման տարբերություններ, որոնք հաճախ ներառվում են «ինտերսեքս» հասկացության մեջ։]]
Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշը, ըստ ֆենոտիպի, բաժանվում է երեք դասի՝  լրիվ անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ԼԱԱՀ), մասնակի անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ՄԱԱՀ) և թեթև անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ (ԹԱԱՀ)։ 1995 թվականին մանկական էնդոկրինոլոգ Շարմիան Ա. Քուիգլիի և համահեղինակների կողմից առաջարկվել է ֆենոտիպային դասակարգման լրացուցիչ համակարգ, որն ավանդական երեք դասի փոխարեն օգտագործում է յոթ դաս: Սանդղակի առաջին վեց աստիճանները (1-ից մինչև 6-րդ աստիճան) տարբերակվում են ըստ սեռական օրգանների մասկուլինիզացիայի (արականացման) աստիճանի՝ 1-ին աստիճանը նշվում է, երբ արտաքին սեռական օրգանները լիարժեք արական տիպի են, 6-րդ աստիճանը նշվում է, երբ արտաքին սեռական օրգանները լիարժեք իգական տիպի են, 2-ից 5-րդ աստիճանները քանակապես բնորոշում են արականացման նվազման չորս աստիճանները, որոնք գտնվում են այդ միջակայքում: 7-րդ աստիճանը մինչև սեռական հասունացումը չի տարբերվում  6-րդ աստիճանից, սակայն դրանից հետո այն տարբերակվում է երկրորդային մազածածկույթի առկայությամբ. 6-րդ աստիճանը նշվում է, երբ երկրորդային մազածածկույթն առկա է, իսկ 7-րդ աստիճանը՝ երբ այն բացակայում է: Քուիգլիի սանդղակը կարող է օգտագործվել ԱԱՀ-ի ավանդական երեք դասերի հետ համատեղ՝ սեռական օրգանների մասկուլինիզացիայի աստիճանի վերաբերյալ հավելյալ տեղեկատվություն տրամադրելու համար, և այն հատկապես օգտակար է, երբ ախտորոշվում է ՄԱԱՀ-ը:

== Վարում ==
ԱԱՀ-ի բուժումը ներկայումս ախտանշանային է. այժմ հասանելի չէ որևէ մեթոդ, որը թույլ կտա շտկել անդրոգենային ընկալչի գենի մուտացիաների հետևանքով առաջացած անդրոգենային ընկալիչների սպիտակուցների անկանոն աշխատանքը:

Վարման ոլորտները ներառում են՝ սեռի որոշում, գենիտոպլաստիկա (սեռական գեղձերի պլաստիկ վիրահատություն), [[գոնադէկտոմիա]] (սեռական գեղձերի հեռացում)՝ հաշվի առնելով ուռուցքային հիվանդությունների զարգացման ռիսկը, հորմոնալ փոխարինող թերապիա, գենետիկական խորհրդատվություն, հոգեբանական խորհրդատվություն:

== Համճարակաբանություն ==
ԱԱՀ-ը կազմում է սեռական զարգացման տարբերությունների դեպքերի մոտ 15%-ից 20%-ը և հանդիպում է 1-ը 20,000-ից մինչև 1-ը 64,000 տղամարդկանց մոտ:

ԱԱՀ-ի հաճախականության գնահատականները հիմնված են համեմատաբար փոքրաքանակ բնակչության ուսումնասիրության վրա, հետևաբար հայտնի է, որ դրանք ոչ ճշգրիտ են: Ըստ հաշվարկների՝ ԼԱԱՀ-ը  հանդիպում է յուրաքանչյուր 20,400 46,XY ծնունդներից մեկի մոտ: Նիդերլանդներում անցկացված համազգային հետազոտությունը, որը հիմնված է գենետիկորեն հաստատված ախտորոշմամբ պացիենտների տվյալների վրա, փաստում է, որ ԼԱԱՀ-ի նվազագույն հաճախականությունը կազմում է 1-ը 99,000-ի: ՄԱԱՀ-ի հաճախականությունը գնահատվում է 1-ը 130,000-ի: Իր թույլ արտահայտված կլինիկական պատկերի պատճառով ԹԱԱՀ-ը սովորաբար չի հետազոտվում, բացառությամբ տղամարդկանց անպտղության դեպքերի, հետևաբար դրա իրական տարածվածությունն անհայտ է:

== Հակասություններ ==
=== Նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշում ===
Նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշումը (ՆԳԱ) վերաբերում է սաղմերի գենետիկական պրոֆիլավորմանը նախքան [[Իմպլանտացիա (մարդու սաղմ)|իմպլանտացիան]] (որպես սաղմի հետազոտման ձև), իսկ երբեմն նույնիսկ օոցիտների ([[ձվաբջիջ]]ների) հետազոտմանը՝ նախքան [[բեղմնավորում]]ը: Երբ այն օգտագործվում է կոնկրետ գենետիկական հաջորդականության հայտնաբերման համար, դրա հիմնական առավելությունն այն է, որ թույլ է տալիս խուսափել հղիության ընտրողական ընդհատումից, քանի որ այս մեթոդը մեծացնում է հավանականությունը, որ ընտրված սաղմը զերծ կլինի դիտարկվող հիվանդությունից***':

Միացյալ Թագավորությունում ԱԱՀ-ը  ներառված է այն ծանր գենետիկական հիվանդությունների ցանկում, որոնք կարող են սկրինինգ անցնել ՆԳԱ-ի միջոցով: Որոշ էթիկայի մասնագետներ, կլինիկական բժիշկներ և միջսեռային-պաշտպաններ պնդում են, որ սաղմերի սքրինինգը՝ հատկապես միջսեռային հատկանիշները բացառելու նպատակով, հիմնված է սոցիալական և մշակութային նորմերի, այլ ոչ թե բժշկական անհրաժեշտության վրա:

## Պատմություն
ԱԱՀ-ի ազդեցությունների վերաբերյալ արձանագրված նկարագրությունները թվագրվում են հարյուրավոր տարիներ առաջ, թեև դրա հիմքում ընկած ախտահյուսվածաբանության զգալի ըմբռնումը տեղի չի ունեցել մինչև 1950-ական թվականները։ Անդրոգենների նկատմամբ անզգայունության հետ կապված տաքսոնոմիան (դասակարգումը) և նոմենկլատուրան (անվանակարգը) անցել են զգալի էվոլյուցիոն ուղի, որը զուգահեռ է ընթացել այդ ըմբռնմանը:

### Հիմնական իրադարձությունների ժամանակագրությունը
* 1950: Լոուսոն Ուիլքինսը 46,XY կարիոտիպով կին պացիենտին ամեն օր նշանակում է մեթիլտեստոստերոն, ինչը վիրիլիզացիայի (արականացման) որևէ նշան չի առաջացնում։ Նրա փորձը հանդիսանում է ԱԱՀ-ի ախտաֆիզիոլոգիայի առաջին արձանագրված դեպքը։
* 1970: Մերի Ֆ. Լյոնը և Սյուզան Հոքսը զեկուցեցին, որ X քրոմոսոմի վրա գտնվող գենը մկների մոտ առաջացնում է լրիվ անզգայունություն անդրոգենների նկատմամբ:
* 1981: Բարբարա Միջենը և համահեղինակները նեղացրին մարդու անդրոգենային ընկալիչի (ռեցեպտորի) գենի (կամ անդրոգենային ընկալիչի գենը վերահսկող գործոնի) լոկուսի (տեղակայման) dwmeny՝ սահմանափակելով այն Xq11-ի և Xq13-ի միջև:
* 1988: Մարդու անդրոգենային ընկալիչի գենն առաջին անգամ կլոնավորվել և մասնակիորեն վերլուծվել է մի քանի գիտական խմբերի կողմից։ Թերի Բրաունը և համահեղինակները զեկուցեցին առաջին մուտացիաների մասին, որոնց պատճառահետևանքային կապը ԱԱՀ-ի հետ ապացուցված էր։
* 1989: Թերի Բրաունը և համահեղինակները զեկուցեցին անդրոգենային ընկալչի գենի ճշգրիտ լոկուսը (Xq11-Xq12), իսկ Դենիս Լյուբանը և համահեղինակները հրապարակեցին դրա ինտրոն-էքզոնային սահմանները։
* 1994: Անդրոգենային ընկալչի գենի մուտացիաների տվյալների բազան ստեղծվել է բժշկական ամսագրերում և գիտաժողովների նյութերում հրապարակված մուտացիաների համապարփակ ցուցակն ապահովելու նպատակով։

### Վաղ տերմինաբանություն
ԱԱՀ-ի ազդեցությունների առաջին նկարագրությունները բժշկական գրականության մեջ հայտնվել են որպես առանձին դեպքերի զեկույցներ կամ որպես միջսեռային մարմնակազմությունների համապարփակ նկարագրության մաս: 1779 թվականին Ուիլյամ Հանտերն ուսումնասիրել է մի քանի «ֆրիմարտիններ» (անպտուղ էգ խոշոր եղջերավոր անասուններ)։ Դրանցից մեկը՝ «Պարոն Ռայթի ֆրիմարտինը», հավանաբար ոչ թե ֆրիմարտին էր, այլ տեստիկուլյար ֆեմինիզացիայի դեպք։ 1839 թվականին շոտլանդացի մանկաբարձ Սըր Ջեյմս Յանգ Սիմփսոնը հրապարակեց նմանատիպ մի նկարագրություն ինտերսեքսուալության սպառիչ հետազոտության մեջ, որին վերագրվում է բժշկական հանրության կողմից այս թեմայի ըմբռնման առաջմղումը։ Այնուամենայնիվ, Սիմփսոնի տաքսոնոմիկ համակարգն ամենևին էլ առաջինը չէր. ինտերսեքսուալության դասակարգման տաքսոնոմիաներ կամ նկարագրություններ մշակվել էին իտալացի բժիշկ և ֆիզիկոս Ֆորտունե Աֆաիտատիի կողմից 1549 թվականին, ֆրանսիացի վիրաբույժ Ամբրուազ Պարեի կողմից 1573 թվականին, ֆրանսիացի բժիշկ և սեքսոլոգիայի ռահվիրա Նիկոլա Վենետիի կողմից 1687 թվականին (Վենետիկցի Սալոչինի կեղծանվամբ), և ֆրանսիացի կենդանաբան Իսիդոր Ժոֆրուա Սենտ-Իլերի կողմից 1832 թվականին։ Այս բոլոր հինգ հեղինակներն էլ իրենց տաքսոնոմիաների հիմքում դրել էին խոսակցական **«**հերմաֆրոդիտ**»** տերմինը, թեև Սիմփսոնն ինքը իր հրապարակման մեջ կասկածի տակ էր դնում այդ բառի տեղին լինելը։ «Հերմաֆրոդիտ» բառի գործածությունը բժշկական գրականության մեջ պահպանվել է մինչ օրս, չնայած դրա ճշգրտությունը դեռևս հարցականի տակ է։ Վերջերս առաջարկվել է անվանակարգի այլընտրանքային համակարգ, սակայն թե կոնկրետ որ բառը կամ բառերը պետք է օգտագործվեն դրա փոխարեն, դեռևս մեծ բանավեճերի առարկա է։
մինի|«Ոչխարի կեղծ հերմաֆրոդիտի սեռական օրգանները»։  Անորոշ սեռական օրգանների պատկերազարդում Ֆրեդերիկ Ռյույշի 1709 թվականի «անատոմիական ութերորդ գանձարան »աշխատությունից

### Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմ
Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմ տերմինը մինչև վերջերս բժշկական գրականության մեջ օգտագործվում էր նկարագրելու այն վիճակը, երբ սեռական գեղձերը չեն համապատասխանում սեռին բնորոշ արտաքին սեռական օրգաններին: Օրինակ՝ 46,XY կարիոտիպով անձինք, ովքեր ունեն իգական ֆենոտիպ, սակայն ձվարանների փոխարեն ունեն ամորձիներ (խումբ, որը ներառում է ԼԱԱՀ-ով բոլոր անհատներին, ինչպես նաև ՄԱԱՀ-ով որոշ անհատների), դասակարգվում էին որպես **«**արական կեղծ հերմաֆրոդիտիզմ» ունեցողներ: Այն անհատները, ովքեր ունեին և՛ ձվարան, և՛ ամորձի (կամ առնվազն մեկ օվոտեստիս՝ ձվարանա-ամորձի), դասակարգվում էին որպես **«**իսկական հերմաֆրոդիտիզմ**»** ունեցողներ : Այս բառի գործածությունը բժշկական գրականության մեջ նախորդում է քրոմոսոմների հայտնագործմանը, հետևաբար դրա սահմանումը սեռը որոշելիս միշտ չէ, որ հաշվի է առել կարիոտիպը: «Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմի» նախկին սահմանումները հիմնված էին ներքին և արտաքին օրգանների միջև նկատվող անհամապատասխանությունների վրա. «ճշմարիտ» սեռը որոշվել է ներքին օրգաններով, իսկ արտաքին օրգանները որոշել են որպես «ընկալվող» սեռը:

Գերմանա-շվեյցարացի ախտաբան Էդվին Կլեբսը երբեմն հիշատակվում է որպես 1876 թվականին ինտերսեքսուալության իր տաքսոնոմիայում «կեղծ հերմաֆրոդիտիզմ» բառն օգտագործող, թեև այդ բառն ակնհայտորեն նրա հայտնագործությունը չի եղել, ինչպես երբեմն հաղորդվել է: «Կեղծ հերմաֆրոդիտ» բառի պատմությունը և «իսկական» հերմաֆրոդիտներին «կեղծ», «շինծու» կամ «պսևդո» հերմաֆրոդիտներից տարանջատելու համապատասխան ձգտումը թվագրվում է առնվազն 1709 թվականով, երբ հոլանդացի անատոմ Ֆրեդերիկ Ռյույշն այն օգտագործել է մի հրապարակման մեջ՝ նկարագրելով ամորձիներ և հիմնականում իգական ֆենոտիպ ունեցող մի անհատի: «Կեղծ հերմաֆրոդիտ» տերմինը հայտնվեց նաև *Acta Eruditorum*-ում նույն տարվա վերջին՝ Ռյույշի աշխատանքի գրախոսականում: Բացի այդ, որոշ ապացույցներ վկայում են, որ բառն արդեն օգտագործվել է գերմանական և ֆրանսիական բժշկական հանրության կողմից Կլեբսից շատ առաջ․ գերմանացի ֆիզիոլոգ Իոհանես Պետեր Մյուլլերը 1834 թվականի հրապարակման մեջ «կեղծ հերմաֆրոդիտիզմը» նույնացրել է Սենտ-Իլերի տաքսոնոմիայի հերմաֆրոդիտիզմի ենթադասի հետ, իսկ 1840-ականներին «կեղծ հերմաֆրոդիտիզմը» հայտնվում էր մի շարք ֆրանսիական և գերմանական հրատարակություններում, ներառյալ բառարաններում:

### Տեստիկուլյար ֆեմինիզացիա
1953 թվականին ամերիկացի գինեկոլոգ Ջոն Մորիսը ներկայացրել է իր կողմից **«**տեստիկուլյար ֆեմինիզացիայի համախտանիշ**»** կոչված վիճակի առաջին ամբողջական նկարագրությունը՝ հիմնվելով բժշկական գրականությունից հավաքագրված 82 դեպքերի վրա, ներառյալ իր սեփական երկու պացիենտները: «Տեստիկուլյար ֆեմինիզացիա» տերմինը ստեղծվել էր՝ արտացոլելու Մորիսի այն դիտարկումը, որ այս պացիենտների ամորձիները արտադրում էին մի հորմոն, որն ունեցել է մարմինը «իգականացնող» (ֆեմինիզացնող) ազդեցություն: Այս երևույթն այժմ դիտարկվում է որպես անդրոգենների անգործության և դրան հաջորդող տեստոստերոնի արոմատացման հետևանք՝ վերածվելով էստրոգենի: Մորիսի կողմից իր նշանակալի հոդվածի հրապարակումից մի քանի տարի առաջ Լոուսոն Ուիլքինսը փորձնականորեն ցույց էր տվել, որ թիրախային բջիջների պատասխանի բացակայությունը անդրոգենային հորմոնների ազդեցության նկատմամբ «արական կեղծ հերմաֆրոդիտիզմի» պատճառներից մեկն էր: Ուիլքինսի աշխատանքը, որն ակնհայտորեն ցուցադրել է թերապևտիկ ազդեցության բացակայությունը, երբ 46,XY պացիենտները բուժվել են անդրոգեններով, անվանակարգի աստիճանական անցում կատարել է «տեստիկուլյար ֆեմինիզացիայից» դեպի **«**անդրոգենային դիմադրողականություն»:

### Այլ անվանումներ
**ԱԱՀ**-ի տարբեր դրսևորումներին տրվել են առանձին անուններ, ինչպիսիք են՝ Ռայֆենշտայնի համախտանիշ (1947), Գոլդբերգ-Մաքսվելի համախտանիշ (1948), Մորիսի համախտանիշ (1953), Ժիլբեր-Դրեյֆուսի համախտանիշ (1957), Լյուբսի համախտանիշ (1959), «անավարտ տեստիկուլյար ֆեմինիզացիա» (1963), Ռոուզուոթերի համախտանիշ (1965) և Այմանի համախտանիշ (1979): Քանի որ նախկինում հասկանալի չէր, որ այս բոլոր տարբեր դրսևորումները առաջանում են անդրոգենային ընկալիչի գենի նույնատիպ մուտացիաների պատճառով, ախտանիշների յուրաքանչյուր նոր համակցությանը տրվել է առանձնահատուկ անուն: Սա հանգեցրել է թվացյալ տարբեր խանգարումների մի բարդ և շերտավորված դասակարգման:

Վերջին 60 տարիների ընթացքում, երբ հայտնեցին զարմանալիորեն տարբեր ֆենոտիպեր նույնիսկ նույն ընտանիքի անդամների շրջանում, և քանի որ կայուն առաջընթաց գրանցվեց ԱԱՀ-ի  հիմքում ընկած մոլեկուլային ախտածնության ըմբռնման հարցում, պարզվեց, որ այս խանգարումները մեկ համախտանիշի տարբեր ֆենոտիպային դրսևորումներ են՝ առաջացած անդրոգենային ընկալիչի գենի մոլեկուլային արատներով:

ԱԱՀ-ն այժմ ընդունված տերմինաբանությունն է այն համախտանիշների համար, որոնք առաջանում են անդրոգենային հորմոնների ազդեցության նկատմամբ թիրախային բջիջների անընկալունակության հետևանքով: ԼԱԱՀ-ը ներառում է այն ֆենոտիպերը, որոնք նախկինում նկարագրվում էին որպես «տեստիկուլյար ֆեմինիզացիա», Մորիսի համախտանիշ և Գոլդբերգ-Մաքսվելի համախտանիշ։ ՄԱԱՀ-ը ներառում է Ռայֆենշտայնի համախտանիշը, Ժիլբեր-Դրեյֆուսի համախտանիշը, Լյուբսի համախտանիշը, «անավարտ տեստիկուլյար ֆեմինիզացիան» և Ռոուզուոթերի համախտանիշը, իսկ ԹԱԱՀ-ը ներառում է Այմանի համախտանիշը։

ԱԱՀ-ի ավելի վիրիլիզացված (առնականացված) ֆենոտիպերը երբեմն նկարագրվել են որպես «թերվիրիլիզացված տղամարդու համախտանիշ», «անպտուղ տղամարդու համախտանիշ», «թերվիրիլիզացված պտղաբեր տղամարդու համախտանիշ» և այլն, նախքան ապացույցներ կհայտնվեին, որ այս վիճակները պայմանավորված են անդրոգենային ընկալչի գենի մուտացիաներով: Այս ախտորոշումներն օգտագործվել են վիրիլիզացիայի բազմազան թեթև արատներ նկարագրելու համար. արդյունքում որոշ տղամարդկանց ֆենոտիպերը, ովքեր ախտորոշվել են որպես այդպիսին, ավելի լավ են բնութագրվում ՄԱԱՀ-ով (օրինակ՝ միկրոպենիս, հիպոսպադիա և չիջած ամորձիներ), մինչդեռ մյուսներն ավելի լավ են բնութագրվում ԹԱԱՀ-ով (օրինակ՝ մեկուսացված տղամարդու անպտղություն կամ գինեկոմաստիա):

## Հասարակություն և մշակույթ
«Օրխիդեաներ, իմ ինտերսեքս արկածը**»** (Orchids, My Intersex Adventure) ֆիլմում Ֆիբի Հարթը և նրա քույրը՝ Բոննի Հարթը, երկուսն էլ ԼԱԱՀ-ով կանայք, փաստագրել են ԱԱՀ-ի և ինտերսեքս այլ հարցերի իրենց ուսումնասիրությունը:

Ձայնագրման ոլորտի արտիստ Դալեան իսպանա-ամերիկյան ակտիվիստ է, ով հրապարակայնորեն խոսում է իր ԼԱԱՀ-ի մասին: Նա բազմաթիվ հարցազրույցներ է տվել իր վիճակի վերաբերյալ  և հիմնադրել է Girl Comet-ը՝ ոչ առևտրային նախաձեռնություն, որն ուղղված է բազմազանության վերաբերյալ իրազեկվածությանը և ոգեշնչմանը:

2017 թվականին նորաձևության մոդել Հաննե Գաբի Օդիլը հայտնեց, որ ծնվել է անդրոգենային անզգայունության համախտանիշով: Մանկության տարիներին նա ենթարկվել է բժշկական միջամտությունների՝ կապված իր վիճակի հետ, որոնք, ըստ նրա, տեղի են ունեցել առանց իր կամ իր ծնողների իրազեկված համաձայնության: Նրան հայտնել են իր ինտերսեքս վիճակի մասին մոդելային կարիերան սկսելուց ընդամենը շաբաթներ առաջ:

Կոձի Սուզուկիի ճապոնական սարսափ «զանգը» վեպում և դրա հետագա էկրանավորումներում գլխավոր հակառակորդը՝ Սադակոն, ունի այս համախտանիշը: Դոկտոր Նագաոն Սադակոյի վիճակը նկարագրելիս օգտագործում է հնացած **«**տեստիկուլյար ֆեմինիզացիայի համախտանիշ**»** տերմինը:

«Հաուս» հեռուստասերիալի 2-րդ եթերաշրջանի «Skin Deep» դրվագում պացիենտի քաղցկեղածին ամորձին սխալմամբ ընդունվում է որպես ձվարան՝ պացիենտի չախտորոշված ԼԱԱՀ-ի պատճառով: Այս դրվագը քննադատության է ենթարկվել ինչպես բժշկական անճշտությունների, այնպես էլ ԼԱԱՀ-ով մարդկանց վիրավորական և խարանող պատկերման համար:

MTV-ի «Կեղծելով այն» սերիալի 2-րդ եթերաշրջանում կերպարներից մեկն ունի ԼԱԱՀ։ Լորեն Կուպերը, որին մարմնավորում է Բեյլի Դե Յանգը, ամերիկյան հեռուստատեսության պատմության մեջ առաջին ինտերսեքս կանոնավոր կերպարն է եղել։

«Մայամի» հեռուստասերիալի 8-րդ եթերաշրջանի 11-րդ դրվագում («Դելկոն՝ ի պաշտպանություն»), գլխավոր կասկածյալն ունի ԱԱՀ, ինչը նրան թույլ է տալիս ազատվել բռնաբարության մեղադրանքից։

«Կանչեք մանկաբարձուհուն» հեռուստասերիալի 8-րդ եթերաշրջանի 5-րդ դրվագում մի կին պարզում է, որ ունի Անդրոգենային անզգայունության համախտանիշ: Նա այցելում է արգանդի վզիկի քսուկի հետազոտության և հայտնում, որ երբևէ դաշտան չի ունեցել: Քանի որ նա պատրաստվում է ամուսնանալ, անհանգստացած է երեխաներ ունենալու հարցով: Արդյունքում նրա մոտ ախտորոշվում է «տեստիկուլյար ֆեմինիզացիայի համախտանիշ»՝ սա ԱԱՀ-ի հին տերմինն է։

## Տես նաև
* Անդրոգեններ
* Մակերիկամների կեղևի բնածին հիպերպլազիա
* Հերմաֆրոդիտիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Կատեգորիա:Գենետիկ հիվանդություններ և խանգարումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ