Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամ

**Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամ** (), Մերձավոր Արևելքում փոխկապակցված պատերազմների, հակամարտությունների և անկայունության սրման շարք, որը սկսվել է 2023 թվականին հոկտեմբերի 7-ի հարձակումներից հետո։ Դրանց ընթացքում Համասի գլխավորած զինյալները Իսրայելում սպանել են մոտ 1200 մարդ և պատանդ վերցրել մոտ 250-ին: Դրան հաջորդած Գազայի պատերազմի ընթացքում Իսրայելի կողմից Գազայի հատվածի շրջափակման, ռմբակոծության և ներխուժման հետևանքով ավելի քան 60,000 պաղեստինցի է զոհվել, որոշ գնահատականներով դրանց թիվն անցել է 90,000-ը: Գազայի հատվածում շարունակվում է մարդասիրական ճգնաժամը և անխուսափելի սովամահությունը:

Գազայի պատերազմի սկսվելուց կարճ ժամանակ անց՝ «Դիմադրության առանցքի» մի շարք Իրանի կողմից աջակցվող աշխարհազորայիններ միացել են Իսրայելի դեմ հակամարտությանը: Լիբանանում «Հեզբոլլահը» հրթիռներ է արձակել հյուսիսային Իսրայելի ուղղությամբ՝ հրահրելով տասնչորսամսյա հակամարտություն, որը 2024 թվականի հոկտեմբերին սրվել է մինչև Իսրայելի կողմից հարավային Լիբանանի ներխուժում և մեծ մասամբ ավարտվել է նոյեմբերի վերջին հրադադարով: Կարմիր ծովում՝ Եմենում գտնվող հուսիները, Համասի հետ համագործակցելով, հարձակվել են նավերի վրա և արժանանացել միջազգային դատապարտման, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի կողմից հուսիների դիրքերի դեմ մի շարք ավիահարվածների, որոնք ավարտվել են 2025 թվականի մայիսին տեղի ունեցած հրադադարով։ Իրաքի «Իսլամական դիմադրության» գլխավորությամբ իրաքյան աշխարհազորայինները նույնպես հարձակումներ են իրականացրել Իրաքում, Սիրիայում և Հորդանանում գտնվող ամերիկյան բազաների վրա, բայց հիմնականում դադարել են 2024 թվականի դեկտեմբերին:

Ճգնաժամի ընթացքում Իրանն ու Իսրայելը երեք անգամ անմիջական բախումների մեջ են մտել։ Երկու կողմերը փոխադարձ հարձակումներ են իրականացրել միմյանց տարածքների վրա 2024 թվականի ապրիլին և հոկտեմբերին, ինչպես նաև 2025 թվականի հունիսին, որոնցից վերջինը չհայտարարված պատերազմի սկիզբ է դարձել։ Այս հակամարտությունը ներառել է ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի միջուկային օբյեկտների վրա հարվածներ հասցնելը, ինչը Իրանին դրդել է հակահարված տալ՝ թիրախավորելով Կատարում գտնվող ամերիկյան բազան։ 2024 թվականի նոյեմբերին սիրիական ընդդիմադիր խմբավորումները սկսել են հարձակում, որը վերսկսել է սիրիական քաղաքացիական պատերազմը, որն ավարտվել է դեկտեմբերի 8-ին տեղի ունեցած Ասադի ռեժիմի անկմամբ և նախկին Բաասիստական կառավարության փոխարեն անցումային կառավարության հաստատմամբ։ Նույն օրը իսրայելական ուժերը ներխուժել են Իսրայել-Սիրիա սահմանի շրջակայք։

Ճգնաժամի դիվանագիտական և քաղաքական հետևանքները լայնածավալ են եղել։ Գազայում ավերածությունների մասշտաբը հանգեցրել է Իսրայելի դիվանագիտական մեկուսացմանը և Իսրայելի ու Սաուդյան Արաբիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման բանակցությունների դադարեցմանը։ Մյուս կողմից, ասվում է, որ ճգնաժամը լրջորեն նվազեցրել է Իրանի և նրա դաշնակիցների տարածաշրջանային ուժն ու ազդեցությունը։ Իսրայելը մեղադրվում է ցեղասպանության մեջ, այդ թվում՝ Հարավային Աֆրիկայից՝ Միջազգային դատարանում ընթացող գործով։ Միջազգային քրեական դատարանը ձերբակալման հրամաններ է տվել Իսրայելի առաջնորդների, այդ թվում՝ վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի՝ ենթադրյալ պատերազմական հանցագործությունների համար։

## Իրադարձություններ ըստ հատվածի
### Իսրայել և Գազայի հատված
[ձախից|մինի|[Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023-2024)|Գազայի պատերազմի ժամանակ Գազայի հատվածի և շրջակայքի վերահսկողության քարտեզը՝ 2025 թվականի օգոստոսի 12-ի դրությամբ։]]
2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին պաղեստինյան «Համաս» զինյալների խմբավորումը Գազայի հատվածից անակնկալ հարձակում է իրականացրել Իսրայելի վրա, գրավելով հարավային Իսրայելի տարածքը և սպանելով մոտ 1200 մարդու։ Բացի այդ, մոտ 250 իսրայելցի և օտարերկրացիներ որպես պատանդներ տարվել են Գազա։ Հարձակումը սկսվել է Իսրայելի վրա ավելի քան 4000 հրթիռների և պարապլանային ներխուժումների շարքով։ «Համաս»-ի մարտիկները նաև խախտել են Գազա-Իսրայել արգելապատնեշը և մի քանի համայնքներում խաղաղ բնակիչներ են կոտորել։ Հարձակումը նշանավորել է որպես Իսրայելի պատմության մեջ ամենամահացու օր։ Դրան ի պատասխան Իսրայելի կառավարությունը պատերազմ է հայտարարել՝ 1973 թվականի Յոմ Կիպուրի պատերազմից ի վեր առաջին անգամ։

Հոկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցած Համասի հարձակումից հետո Իսրայելը սկսել է Գազայի հատվածի ռմբակոծությունը և շրջափակումը, որը հոկտեմբերի 13-ին վերածվել է Գազայի հատվածի հյուսիսային հատվածի ժամանակավոր ռմբակոծությունների, իսկ հոկտեմբերի 27-ին՝ Գազայի հատվածի լայնածավալ ներխուժման՝ Համասին ոչնչացնելու և պատանդներին ազատ արձակելու հայտարարված նպատակներով։ Ներխուժման սկզբնական փուլը տեղի է ունեցել Գազայի հատվածի հյուսիսում՝ ներառյալ Գազա քաղաքի Իսրայելի կողմից պաշարումը, որը սկսվել է նոյեմբերի 2-ին։ Համասը և Իսրայելը համաձայնել են վեցօրյա զինադադարի՝ նոյեմբերի 24-ից մինչև նոյեմբերի 30-ը, որի ընթացքում Համասը փոխանակել է իսրայելցի պատանդներին՝ Իսրայելի կողմից պահվող պաղեստինցի գերիների հետ։ 

Դեկտեմբերին զինադադարի ժամկետի ավարտից հետո իսրայելական զորքերը հասել են Գազայի կենտրոնում գտնվող Խան Յունիս քաղաք։ Իսրայելը փետրվարին սկսել է հարավային Ռաֆահ քաղաքի ռմբակոծությունը, իսկ 2024 թվականի մայիսի 7-ին գրավել է Ռաֆահի սահմանային անցակետը՝ սկսելով Ռաֆահի և նրա շրջակայքի հարձակումը։ Իսրայելական ուժերը մայիսի 14-ին ավելի խորն են մտել Ռաֆահ։ Հուլիսին Իսրայելը Խան Յունիսում սկսել է երկրորդ մարտը։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 16-ին իսրայելական զինվորականները սպանել են Համասի առաջնորդ Յահյա Սինվարին՝ այդպիսով հասնելով Իսրայելի կողմից Գազա ներխուժման հիմնական նպատակին։ 2025 թվականի հունվարի 15-ին Իսրայելը և Համասը համաձայնել են զինադադարին, որը վավերացումից հետո կարող էր դադարեցնել մարտերը Գազայի հատվածում և հանգեցնել 33 իսրայելցի պատանդների ազատ արձակմանը՝ պաղեստինցի բանտարկյալների դիմաց։ Այն ուժի մեջ է մտել չորս օր անց և Համասը պահպանել է Գազայի հատվածի նկատմամբ վերահսկողությունը։ Մարտի 18-ին Իսրայելը անակնկալ ավիահարվածներ է հասցրել Գազայի հատվածին, քանի որ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հայտարարել է, որ Համասը հրաժարվել է ազատ արձակել ավելի շատ պատանդների կամ ընդունել ԱՄՆ-ի առաջարկը՝ հրադադարը երկարաձգելու վերաբերյալ։

Պատերազմը լայնածավալ ավերածություններ, մարդասիրական ճգնաժամ և անխուսափելի սով է առաջացրել Գազայի հատվածում։ Բնակչության մեծ մասը բռնի տեղահանվել է։ 2025 թվականի հուլիսի դրությամբ Գազայում ավելի քան 60,000 պաղեստինցի է սպանվել։

### Արևմտյան ափ
Գազայի պատերազմի ընթացքում իսրայելական ուժերը գրեթե ամեն օր ներխուժումներ և օդային հարվածներ են հասցրել Արևմտյան ափի Իսրայելի կողմից օկուպացված տարածքում գտնվող պաղեստինյան համայնքներին, որոնցից մի քանիսը հանգեցրել են տարածաշրջանային պաղեստինյան աշխարհազորայինների հետ բախումների։ Նույնիսկ պատերազմից առաջ տարածաշրջանում իսրայելցիների և պաղեստինցիների միջև բռնությունը սրված է եղել։ 2022 թվականը Արևմտյան ափում պաղեստինցիների համար գրանցված ամենամահացու տարին է եղել, իսկ 2023 թվականին իսրայելական ուժերը տարածաշրջանում սպանել են 234 պաղեստինցիների՝ նույնիսկ պատերազմի սկսվելուց առաջ։ Համասը հայտարարել է, որ հոկտեմբերի 7-ի իր հարձակումը մասամբ պատասխան է եղել պաղեստինցիների նկատմամբ աճող բռնությանը։ Համասի հարձակումից հետո առաջին շաբաթներին Իսրայելը Թուլքարմում ձերբակալել է Համասի 63 անդամի և հարվածել Ջենինի մզկիթին, որն, ըստ Իսրայելի, օգտագործվել է Համասի և Պաղեստինի իսլամական ջիհադի (PIJ) կողմից։ Միաժամանակ, պատերազմի առաջին ամսվա ընթացքում իսրայելցի վերաբնակիչների հարձակումները կրկնապատկվել են, ինչը պատերազմի ընթացքում վերաբնակիչների կողմից բռնության ընդհանուր աճի մաս է կազմել, որը պատերազմի ընթացքում տեղահանել է ավելի քան 1500 պաղեստինցիների։ 2024 թվականի օգոստոսի 28-ին Իսրայելը լայնածավալ ռազմական գործողություն է սկսել Արևմտյան ափին, որը ներառում է ասպատակություններ, ավիահարվածներ և Ջենինում ու Թուլկարմում մուտքի կետերի արգելափակում, ինչը նրա ամենամեծ հարձակումն է եղել տարածքում Երկրորդ ինթիֆադայից հետո։ 2025 թվականի հունվարի 21-ին Իսրայելը իր առաջին խոշոր հետհրադադարային ասպատակությունն է սկսել՝ թիրախավորելով Ջենինը և հայտարարելով, որ մտադիր է երկարատև ռազմական ներկայություն պահպանել քաղաքում, ինչը նշանավորել է ռազմավարության փոփոխություն։

Բացի այդ, Արևմտյան ափին բախումներ են տեղի ունեցել Պաղեստինի ինքնավարության (ՊԻ) և դրան հակառակ զինյալ խմբավորումների միջև։ ՊԻ-ն մասնակի վարչական իշխանություն ունի տարածաշրջանում և գերիշխում է Ֆաթահը, որի համագործակցությունը իսրայելական զինվորականների հետ անվտանգության համար քննադատության է ենթարկվել աշխարհազորայինների, այդ թվում՝ Համասի և ՊԻՋ-ի կողմից։ Զինյալների և ՊԻ-ի միջև բախումները սրվել են 2024 թվականի հուլիսին և հոկտեմբերին ՊԻ-ն Տուբասում զինյալների դեմ պայքար է սկսել՝ ի պատասխան ՊԻ-ն տեղական աշխարհազորայինների օգտին թուլացնելու Իրանի ջանքերին։ Դեկտեմբերին այն սկսել է Ջենինի երկրորդ հարձակումը, որի թիրախը Ջենինի բրիգադներն են, որոնք տեղական աշխարհազորայինների հովանոցային խումբ են։

### Լիբանան

Իսրայելի և լիբանանյան «Հեզբոլլահ» զինյալ խմբավորման միջև Իսրայել-Լիբանան սահմանի երկայնքով սահմանային բախումների շարք սկսվել է 2023 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, երբ «Հեզբոլլահը» հարձակվել է Շեբաա Ֆարմս շրջանի վրա՝ ի պաշտպանություն Համասի Իսրայելի վրա հարձակման նախորդ օրը, և Իսրայելը պատասխանել է՝ հարձակվելով Լիբանանի հարավում գտնվող «Հեզբոլլահի» դիրքերի վրա։ Այնուհետև Իսրայելի և «Հեզբոլլահի» միջև բախումները շարունակվել են Լիբանանի հարավում և Իսրայելի հյուսիսում, այդ թվում՝ Իսրայելի կողմից օկուպացված Գոլանի բարձունքներում։ «Հեզբոլլահը» սկզբում հայտարարել է, որ կհարձակվի Իսրայելի վրա մինչև վերջինիս կողմից Գազայում իր հարձակումների ավարտը և «Հեզբոլլահի» հարձակումների պատճառով 96,000 իսրայելցիներ տեղահանվել են Իսրայելի հյուսիսից։

2024 թվականի հունվարի 2-ին Իսրայելը ավիահարված է իրականացրել Բեյրութի Դահիե արվարձանում, որի արդյունքում սպանվել է Համասի փոխառաջնորդ Սալեհ ալ-Արուրին։ Հունվարի 6-ին «Հեզբոլլահը» պատասխանել է՝ հրթիռներ արձակելով Մերոն լեռան մոտ գտնվող իսրայելական բազայի վրա։ Երկու օր անց Իսրայելը սպանել է «Հեզբոլլահի» հրամանատարին, որը, ըստ Իսրայելի, իրականացրել էր այդ հարձակումը։ Հուլիսի 27-ին Գոլանի բարձունքներում 12 երեխա է սպանվել հարձակման ժամանակ, որի համար Իսրայելը մեղադրել է «Հեզբոլլահին»՝ ի պատասխան՝ Իսրայելը հուլիսի 30-ին Բեյրութում սպանել է «Հեզբոլլահի» հրամանատար Ֆուադ Շուքրին։

2024 թվականի սեպտեմբերին Իսրայելի կողմից իրականացված գործողության արդյունքում սեպտեմբերի 17-ին միաժամանակ պայթեցվել են Հեզբոլլահի կողմից օգտագործված հազարավոր փեյջերներ և հաջորդ օրը հարյուրավոր ռատիկոներ, որի հետևանքով 42 մարդ է զոհվել։ Հարձակումները նշանավորել են Հեզբոլլահի դեմ Իսրայելի ինտենսիվ արշավի սկիզբը և հաջորդ օրերին Իսրայելը շարունակել է հարձակումները Լիբանանում և իրականացրել է զանգվածային օդային ռմբակոծություն, որի հետևանքով ավելի քան 700 մարդ է զոհվել, ներառյալ սեպտեմբերի 20-ի հարձակումը, որի հետևանքով սպանվել է Հեզբոլլահի Ռեդվան ուժերի հրամանատար Իբրահիմ Ակիլը։ 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Իսրայելը սպանել է Հեզբոլլահի առաջնորդ Հասան Նասրալլահին՝ Բեյրութում խմբի գլխավոր գրասենյակի վրա հարձակման ժամանակ։

2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Իսրայելը սկսել է Հարավային Լիբանանի ներխուժումը, որը, ըստ Իսրայելի, նպատակ ուներ վերացնել «Հեզբոլլահի» կողմից ներկայացվող սպառնալիքը և թույլ տալ 63,000 տեղահանված իսրայելցիներին վերադառնալ իրենց տները։ Հոկտեմբերի 15-ին Լիբանանի ավելի քան 25 տոկոսը գտնվում էր Իսրայելի տարհանման հրամանի ներքո և ներխուժման ընթացքում Իսրայելը գրավել և ավերել է Հարավային Լիբանանի մի քանի գյուղեր և քաղաքներ, մինչդեռ շարունակում էր օդային հարվածները ամբողջ երկրում։ Հակամարտության ընթացքում Լիբանանում սպանվել է ավելի քան 3,700 մարդ, իսկ տեղահանվել մոտ 1.3 միլիոնը։ Նոյեմբերի 27-ին Իսրայելը և «Հեզբոլլահը» համաձայնել են 60-օրյա հրադադարի մասին, որը նպատակ ուներ հանգեցնել հակամարտության երկարատև ավարտին։ Չնայած Իսրայելը և «Հեզբոլլահը» շարունակում են փոխադարձ հարձակումներ կատարել և միմյանց մեղադրել հրադադարը խախտելու մեջ, համաձայնագիրը մեծ մասամբ պահպանվել է։ 2025 թվականի հուլիսին նոր զեկույցում նշվում էր, որ «Հեզբոլլահը» կորցրել է իր 10,000 մարտիկներին, և նրա ռազմական կարողություններից շատերը նույնպես զգալիորեն վատթարացել են։

### Եմեն և Կարմիր ծով

2023 թվականի հոկտեմբերին Գազայի պատերազմի սկսվելուց կարճ ժամանակ անց Եմենում տեղակայված հուսի զինյալները սկսել են թիրախավորել Կարմիր ծովով անցնող քաղաքացիական առևտրային և ռազմածովային նավերը։ Հուսիները հայտարարել են, որ իրենց հարձակումները կշարունակվեն մինչև Իսրայելը չավարտի «Գազայում իր հանցագործությունները»։ Խումբը հայտարարել է, որ թիրախավորելու է Իսրայելի հետ կապված նավերը, բայց հիմնականում անխտիր հարձակվել է երկրի հետ կապ չունեցող բազմաթիվ նավերի վրա։ Մինչև 2024 թվականի մայիսը հուսիներն ավելի քան 50 հարձակում իրականացրել։ Հուսիների առաջնորդ Աբդուլ-Մալիք ալ-Հուսին ասել է, որ իր ուժերը Կարմիր ծովում, Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցում, Ադենի ծոցում և Հնդկական օվկիանոսում Իսրայելի և նրա դաշնակիցների հետ կապված 107 նավերի դեմ 606 բալիստիկ հրթիռ և անօդաչու թռչող սարք են արձակել։ Հուսիները սպանել են երեք նավաստի, գրավել մեկ նավ և խորտակել մեկ այլ նավ։ Հարձակումից խուսափելու համար շատ նավեր խուսափել են Սուեզի ջրանցքից և Կարմիր ծովից՝ շրջանցելով Աֆրիկայի հարավային ծայրում գտնվող Բարի Հույսի հրվանդանը, ինչը հանգեցրել է նավագնացության ծախսերի աճի։

Առաջին բախումը տեղի է ունեցել 2023 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, երբ Կարմիր ծովում գտնվող ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի կառավարվող հրթիռային ականակիրը խոցել է Իսրայելին ուղղված հուսիների հրթիռներն ու անօդաչու թռչող սարքերը։ Հաջորդ ամիս հուսիները առևանգել են «Գալակտիկա Լիդերը» և պատանդ են վերցրել դրա բոլոր 25 ուղևորներին։ Դեկտեմբերին Միացյալ Նահանգները ստեղծել է «Բարգավաճման պահապան» գործողությունը՝ բազմազգ ռազմածովային կոալիցիա, որի նպատակն էր պայքարել Կարմիր ծովում հարձակումների դեմ։ Կոալիցիայի մեջ են մտնում ԱՄՆ-ն, Միացյալ Թագավորությունը, Ավստրալիան, Բահրեյնը, Կանադան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Նիդեռլանդները, Նոր Զելանդիան, Նորվեգիան, Սեյշելյան կղզիները և Իսպանիան։ 2024 թվականի փետրվարին Եվրամիությունը ստեղծել է «Ասպիդես» գործողությունը, որի մեջ էին Հունաստանը, Իտալիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Բելգիան և ԵՄ այլ անդամներ. ի տարբերություն «Բարգավաճման պահապանի», «Ասպիդեսը» զուտ պաշտպանական կոալիցիա է։ 2024 թվականի հունվարի 3-ին ԱՄՆ-ն և 12 այլ երկրներ վերջնագիր ներկայացրել են հուսիներին՝ զգուշացնելով նրանց դադարեցնել հարձակումները կամ ռազմական գործողությունների ենթարկվել։ Հունվարի 12-ին ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան սկսել են օդային հարվածներ հուսիների կողմից վերահսկվող Եմենում՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից հուսիների հարձակումները դատապարտող բանաձևից հետո։ Հարվածները հրամայվել էին ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի կողմից, իսկ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ռիշի Սունակը լիազորել էր բրիտանական մասնակցությունը։ Երկու երկրները մինչև 2024 թվականի մայիսը 452 հարձակում էին իրականացրել հուսիների տարածքի վրա, չնայած հուսիները լիովին չէին դադարեցրել իրենց հարձակումները։

2024 թվականի հուլիսին Թել Ավիվում ԱՄՆ դեսպանատան գրասենյակի մոտ հուսիների անօդաչու թռչող սարքի հարձակումից հետո, որի հետևանքով մեկ մարդ է զոհվել, ևս 10-ը վիրավորվել են, Իսրայելը պատասխանել է՝ հարձակվելով Եմենի ալ-Հուդայդայի ռազմական օբյեկտների և նավթի պահեստների վրա, սպանելով առնվազն վեց և վիրավորելով առնվազն 83-ի։ Սեպտեմբերին Իսրայելը կրկին հարձակվել է Եմենի վրա՝ սպանելով վեց և վիրավորելով ևս 57-ի։ 2024 թվականի դեկտեմբերին հուսիների հարձակումներից հետո Իսրայելը երկու հարված հասցրել է հուսիների տարածքներին՝ ալ-Հոդեյդայում և Սանայում, սպանելով ընդհանուր առմամբ 13 մարդու։ Եմենում հուսիների վրա Իսրայելի հարձակումները շարունակվել են մինչև 2025 թվականը։ 

2025 թվականի մարտի 15-ին ԱՄՆ-ն հայտարարել է, որ օդային և ծովային հարվածներ է սկսել Եմենում գտնվող տասնյակ հուսիների թիրախների վրա, այն բանից հետո, երբ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հրամայել է ուժեղացնել ռազմական արշավը հուսիների դեմ։ 2025 թվականի մարտին Իսրայելի կողմից Գազայի վրա հարվածներից հետո հուսիները մարտի 18-ին խոստացան սրացում։ Ապրիլին իրանական ուժերը դուրս եկան Եմենից և ԱՄՆ հարվածները թիրախավորել են Եմենի արևմտյան մասում գտնվող Ռաս Իսա նավթային տերմինալը և հարվածել են Եմենի Սաադա նահանգում գտնվող կալանավայրին։ Մայիսի 4-ին հուսիների հարձակումը հարվածել է Իսրայելի Բեն Գուրիոն օդանավակայանին՝ ի պատասխան Իսրայելը պատասխան հարձակումներ իրականացրել է Եմենի վրա, այդ թվում՝ հարձակում Սանայի միջազգային օդանավակայանի վրա։ Մայիսի 6-ին ուժի մեջ մտել է Օմանի միջնորդությամբ կնքված Միացյալ Նահանգների և հուսիների միջև կնքված հրադադարի համաձայնագիրը, որով ավարտվել են Եմենի վրա ամերիկյան և բրիտանական հարձակումները։ Հուսիները համաձայնել են դադարեցնել Կարմիր ծովում իրենց հարձակումները, սակայն նշել են, որ համաձայնագիրը չի վերաբերում Իսրայելի վրա հարձակումներին։

### Իրաք և Հորդանան
Սկսած 2023 թվականի հոկտեմբերի 17-ից Իրաքի իսլամական դիմադրությունը (ԻԻՀ) և Իրանի գլխավորած Դիմադրության առանցքի այլ աշխարհազորայիններ սկսել են մի շարք հարձակումներ Իրաքում, Հորդանանում և Սիրիայում գտնվող ԱՄՆ ռազմական բազաների դեմ՝ ի պատասխան Գազայի պատերազմում Իսրայելին ԱՄՆ աջակցության։ Հարձակումները սկսվել են Հյուսիսային Իրաքում գտնվող ԱՄՆ-ի «Ալ-Ասադ» ավիաբազայի վրա ԻԻՀ-ի հարձակումով, որը ԱՄՆ-ն խափանել է։ Տարածաշրջանային աշխարհազորայինները մինչև 2024 թվականի հունվարը տարածաշրջանում ԱՄՆ ուժերի դեմ իրականացրել էին ավելի քան 170 հարձակում՝ նպատակ ունենալով ճնշում գործադրել ԱՄՆ-ի վրա՝ իր զորքերը դուրս բերելու տարածաշրջանից, որոնք այն տեղակայել էր «Իսլամական պետության» դեմ պատերազմի ժամանակ։ 2024 թվականի հունվարի 28-ին Հորդանանում գտնվող ԱՄՆ բազայի վրա ԻԻՀ-ի հարձակման հետևանքով սպանվել են երեք ամերիկացի զինծառայողներ. ԱՄՆ-ն պատասխանել է փետրվարի 2-ին՝ հարձակվելով Իրաքում և Սիրիայում գտնվող յոթ օբյեկտների վրա։ ԻԻՀ-ն նաև հարձակումներ է իրականացրել Իսրայելի դեմ՝ սկսած 2023 թվականի հոկտեմբերից, իսկ 2024 թվականի հունվարին հարձակվել է Իսրայելի Աշդոդ քաղաքի վրա, որը նկարագրվել է որպես «գործողությունների երկրորդ փուլ»՝ Գազայի պաղեստինցիներին աջակցելու համար։ Իրաքից անօդաչու թռչող սարքերի հարվածներից զոհվել է երկու իսրայելցի զինվոր։ ԱՄՆ բազաների վրա հարձակումները մեծ մասամբ ավարտվել են 2024 թվականի փետրվարի 4-ին՝ Իրանի խնդրանքով, չնայած որոշները վերսկսվել են նույն ապրիլին և իրաքյան աշխարհազորայինները համաձայնության են եկել Իրաքի կառավարության հետ՝ դադարեցնել Իսրայելի վրա հարձակումները 2024 թվականի դեկտեմբերին։

2024 թվականի հունվարին Իրանում Քերմանում տեղի ունեցած պայթյուններից հետո, որոնց ժամանակ «Իսլամական պետությունը» սպանել է մոտ 100 մարդու, Իրանը մի շարք հարվածներ հասցրել է Իրաքին և Սիրիային, որոնք, ըստ նրա, թիրախավորել են Իրաքյան Քուրդիստանում գտնվող իսրայելական լրտեսական շտաբը և Սիրիայում գտնվող «Իսլամական պետության» ուժերը։ Կարճ ժամանակ անց Իրանը հարվածներ հասցրել է Պակիստանին՝ թիրախավորելով սուննի իսլամական զինյալ խմբավորում «Ջեյշ ուլ-Ադլ»-ը, որին Պակիստանը պատասխանել է Իրանի դեմ պատասխան հարվածներով։

### Սիրիա
#### Իսրայելի առաջին հարձակումներ
2023 թվականի հոկտեմբերին Գազայի պատերազմի սկզբից մինչև 2024 թվականի հոկտեմբեր Իսրայելը Սիրիայի վրա իրականացրել է ավելի քան 220 հարձակում՝ օդային և հրետանային ռմբակոծությունների միջոցով, որի հետևանքով զոհվել է 296 մարդ, սակայն նախագահ Բաշար ալ-Ասադի գլխավորությամբ Սիրիայի կառավարությունը մեծ մասամբ դուրս է մնացել տարածաշրջանային հակամարտությունից։

Պատերազմի առաջին ամսվա ընթացքում Իսրայելը հարձակումներ է սկսել սիրիական օդանավակայանների և Սիրիայի հարավ-արևմուտքում։ Այն շարունակել է հարվածները Սիրիայում 2024 թվականին, այդ թվում՝ Դամասկոսում և Հալեպում։ Հունվարին Իսրայելը սպանել է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) «Ղոդս» ուժերի իրանցի գեներալին՝ ևս 12 հոգու հետ միասին։ Ապրիլի 1-ին այն ռմբակոծել է Դամասկոսում Իրանի դեսպանատան հյուպատոսական մասնաշենքը՝ սպանելով 16 մարդու, այդ թվում՝ Մոհամմադ Ռեզա Զահեդիին՝ Սիրիայում և Լիբանանում «Ղոդս» ուժերի հրամանատարին։ Սեպտեմբերին Իսրայելը հարձակվել և հարվածել է Մասյաֆին՝ սպանելով առնվազն 18 մարդու, իսկ հոկտեմբերին Իսրայելի հարվածների հետևանքով Դամասկոսում և ալ-Քուսիրում 13 մարդ է պանվել։ Նոյեմբերին Իսրայելը Սիրիայում սպանել է 23 մարդու՝ պաղեստինյան «Իսլամական Ջիհադ»-ի դեմ ուղղված հարվածների ժամանակ և նույն ամսվա վերջին Պալմիրայում սպանել է տարբեր խմբավորումների 92 իրանական կողմից աջակցվող մարտիկների։

#### Ընդդիմության հարձակումներ և Ասադի ռեժիմի տապալում

2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին սիրիական ընդդիմադիր խմբավորումների կոալիցիան անակնկալ հարձակում է սկսել Բաշար ալ-Ասադի գլխավորած Սիրիայի կառավարության դեմ երկրի հյուսիս-արևմուտքում։ Հարձակումը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ Ասադի կառավարության հիմնական դաշնակիցները՝ Ռուսաստանը, Իրանը և Հեզբոլլահը, թուլացան այլ հակամարտությունների պատճառովԼ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ (HTS)-ի գլխավորությամբ և Թուրքիայի կողմից աջակցվող ապստամբների աջակցությամբ այս հարձակումը առաջինն էր 2020 թվականի հրադադարից ի վեր, որը մեծապես դադարեցրել է 2011 թվականին սկսված սիրիական քաղաքացիական պատերազմի հիմնական մարտերը։

Նոյեմբերի 30-ին ՀԱԹ-ն վերահսկողություն էր հաստատել Հալեպի մեծ մասի նկատմամբ, որից հետո Ռուսաստանը միջամտել է՝ այնտեղ ավիահարվածներ հասցնելով ապստամբների դիրքերին։ Դեկտեմբերի 1-ին ապստամբները վերահսկողություն էին հաստատել Համա, Իդլիբ և Հալեպ նահանգներում գտնվող զգալի տարածքների նկատմամբ և հարձակում են սկսել Համա քաղաքի վրա։ Համան ընկել է ՀԱԹ-ի ձեռքը՝ դեկտեմբերի 5-ին, իսկ դեկտեմբերի 7-ին նրանք շարժվել են հարավ՝ գրավելու Հոմս քաղաքը, փաստացի բաժանելով Դամասկոսի կառավարությունը Սիրիայի ափերից։ Միևնույն ժամանակ, Հարավային գործողությունների կենտրոնը սկսել է հարձակումը կառավարության վրա Դարաայում և սկսել է առաջխաղացումը Դամասկոսի հարավային արվարձաններում, մինչդեռ Պալմիրան գրաված Սիրիական ազատ բանակը մոտեցել է Դամասկոսին արևելքից։

Դամասկոսը ընկել է ապստամբների ձեռքը դեկտեմբերի 8-ի վաղ առավոտյան՝ հարձակման սկսվելուց 11 օր անց և ալ-Ջուլանին հայտարարել է Ասադի ռեժիմի տապալման մասին, քանի որ Ասադը փախել  երկրից և մեկնել է Մոսկվա։ ՀԱԹ ալ-Շարաան դարձել է Սիրիայի *[[դե ֆակտո]]* առաջնորդը և ստեղծել է անցումային կառավարություն՝ Մոհամմեդ ալ-Բաշիրի գլխավորությամբ, որը մինչև 2025 թվականի մարտը կզբաղեցնի երկրի ժամանակավոր վարչապետի պաշտոնը։

#### Իսրայելական ներխուժում
Ասադի ռեժիմի անկումից հետո Նեթանյահուն հայտարարել է, որ 1974 թվականի Իսրայել-Սիրիա սահմանային համաձայնագիրը «փլուզվել է» և հրամայել է իսրայելական զինվորականներին սկսել Սիրիայի բուֆերային գոտու ներխուժում Գոլանի բարձունքների երկայնքով: Իսրայելը գրավել է Հերմոն լեռան սիրիական կողմը, գրավել է Գոլանի բարձունքների սահմանային գյուղերը Սիրիայի կողմից վերահսկվող հատվածներում և ռմբակոծել է Դամասկոսի և հարավային Սիրիայի թիրախները, բացի Սիրիայի արաբական զինված ուժերի (SAAF) լքված զենքի պաշարներից և ավիաբազաներից: Դեկտեմբերի 9-ին Իսրայելը ավելի քան 100 ավիահարված իրականացրել է Սիրիայում, այդ թվում՝ Լաթաքիայի նավահանգստի վրա հարված: Իսրայելը արդարացրել է իր հարձակումները, որոնք ոչնչացրել են նախկին SAAF-ի ռազմածովային և օդային միջոցների մեծ մասը, ինչպես նաև նրա օդային պաշտպանությունը, համարելով անհրաժեշտ՝ ծայրահեղականներին թույլ չտալու համար լքված զենքերը գրավել: Ալ-Շարաան դատապարտել է Իսրայելի գործողությունները, բայց ասել է, որ Սիրիան նոր հակամարտության մեջ չի մտնի:

### Իրան
2024 թվականի ապրիլի 13-ին Իրանը Իսրայելի ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 300 հրթիռ և անօդաչու թռչող սարք, որոնցից Իսրայելը հայտարարել է, որ որսացել է ավելի քան 99 տոկոսը։ Հարձակումը, որը Իրանի կողմից Իսրայելի վրա հասցված առաջին ուղղակի հարվածն էր, արձակվել է Իրանից, Լիբանանից, Սիրիայից և Եմենից և տեղի է ունեցել ապրիլի 1-ին Դամասկոսում Իրանի հյուպատոսության ռմբակոծությունից հետո, որի հետևանքով զոհվել էին երկու իրանցի գեներալներ և ուրիշներ, որոնց համար Իրանը խոստացել էր հակահարված տալ։ Հարձակման բալիստիկ հրթիռները վնասել են Իսրայելի հարավում գտնվող ավիաբազան, բայց բազան շարունակել է գործել։ Իսրայելի պաշտպանությանը ռազմական օգնություն են ցուցաբերել Միացյալ Նահանգները, Միացյալ Թագավորությունը, Ֆրանսիան և Հորդանանը և մի շարք արաբական պետություններ, այդ թվում՝ Սաուդյան Արաբիան և Միացյալ Արաբական Էմիրությունները, տրամադրել են հետախուզական աջակցություն։ Ի պատասխան՝ ապրիլի 19-ին Իսրայելը սահմանափակ ավիահարված է հասցրել Իրանին, որի թիրախը եղել է ՀՕՊ օբյեկտը։

2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, մի քանի իսրայելական սպանությունների՝ Թեհրանում Իսմայիլ Հանիյեի հուլիսին սպանության և Բեյրութի սեպտեմբերի 27-ի հարվածի հետևանքով զոհվել են Հասան Նասրալլահը և Աբբաս Նիլֆորուշանը, վրեժ լուծելու համար Իրանը սկսել է Իսրայելի վրա երկրորդ ուղղակի հարձակումը, որը բաղկացած է մոտավորապես 200 բալիստիկ հրթիռներից։ ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Հորդանանը կրկին օգնել են Իսրայելին հետ մղել իրանական հարձակման մեծ մասը։ Հարձակման բեկորները սպանել են մեկ պաղեստինցի քաղաքացիական անձի Արևմտյան ափում։ Իսրայելը հակահարված տվել է հոկտեմբերի 26-ին՝ Իրան-Իրաք պատերազմից ի վեր Իրանի վրա ամենամեծ հարձակմանը՝ ավելի քան 100 իսրայելական ինքնաթիռներով թիրախավորելով Իրանի ռադարային և հակաօդային պաշտպանության համակարգերը։ Իսրայելը հայտարարել է, որ հարձակումը լրջորեն վնասել է Իրանի հակաօդային պաշտպանության և հրթիռների արտադրության հնարավորությունները։

#### Իրանի միջուկային ծրագիր
Թրամփի՝ Իրանին ուղղված նամակից հետո, 2025 թվականի մարտին, ԻՀՊԿ-ի ռազմածովային ուժերը Պարսից ծոցում սաուդցիներին պատկանող երկու նավթատար նավ են կալանավորել։ Հաջորդ ամիս Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարը հայտարարել է, որ եթե Իրանը միջուկային զենքի պատերազմ սկսի, դա գրեթե անխուսափելի կլինի, ԱՄՆ նախագահ Թրամփը հայտարարել է, որ Իրանը ցանկանում է ուղղակի բանակցություններ, իսկ ԻՀՊԿ գեներալ Հոսեյն Սալամին հայտարարել է, որ իրանցիները պատրաստ են պատերազմի, նույնիսկ եթե ԱՄՆ-ն նախ հարձակվի։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարը նաև հայտարարել է, որ Իրանը և ԱՄՆ-ն բարձր մակարդակի անուղղակի բանակցություններ կսկսեն Օմանում։

#### Իրան-Իսրայել պատերազմ

2025 թվականի հունիսի 13-ին Իսրայելը լայնածավալ հարձակումներ է սկսել Իրանի մի քանի շրջաններում գտնվող թիրախների դեմ։ Իսրայելը թիրախավորել է միջուկային օբյեկտները, ռազմական օբյեկտները և բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնավոր բնակարանները, վնաս հասցնելով միջուկային հիմնական օբյեկտներին և սպանելով Իրանի բարձրագույն ռազմական ղեկավարությանը։ Իրանի պետական լրատվամիջոցների հաղորդմամբ՝ հարձակումների ժամանակ զոհվել են Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հրամանատար Հոսեյն Սալամին․ Իրանի զինված ուժերի շտաբի պետ, գեներալ-մայոր Մոհամմադ Բաղերին, ինչպես նաև միջուկային գիտնականներ Ֆերեյդուն Աբբասին և Մոհամմադ Մեհդի Թեհրանչին։ Հարձակումների հետևանքով զոհվել են ինչպես իրանցի զինվորականներ, այնպես էլ իրանցի քաղաքացիական անձինք։ 

Հունիսի 21-ին ԱՄՆ նախագահ Թրամփը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն հարձակվել է Իրանի մի քանի միջուկային օբյեկտների վրա, այդ թվում՝ Ֆորդոյի վառելիքի հարստացման գործարանի, Նաթանզի միջուկային օբյեկտի և Սպահանի երրորդ օբյեկտի վրա՝ Իսրայելին աջակցելու և Իրանի միջուկային ծրագիրն ամբողջությամբ ոչնչացնելու փորձ կատարելու նպատակով: Միջազգային հանրությունը տագնապով է արձագանքել սրմանը։

## Զոհեր
Գազայի առողջապահության նախարարության (GHM) տվյալներով՝ Գազայի հատված Իսրայելի կողմից ներխուժման սկզբից ի վեր, 2025 թվականի հուլիսի դրությամբ Գազայում ավելի քան 60,000 պաղեստինցի է սպանվել։ *The Lancet-*ի ուսումնասիրությունը Գազայում տրավմատիկ վնասվածքներից մինչև 2024 թվականի հունիսը 64,260 մահ է հայտնաբերել, միաժամանակ նշելով, որ «անուղղակի» մահերը հաշվի առնելով՝ մահերի թիվը կարող է ավելի մեծ լինել։ 2025 թվականի մայիսի դրությամբ տրավմատիկ վնասվածքներից մահերի համեմատելի թիվը կկազմի 93,000։ Պատերազմի ընթացքում Գազայում ավելի քան 146,000 պաղեստինցի է վիրավորվել։ 

Իսրայելի Ազգային անվտանգության ուսումնասիրությունների ինստիտուտը (GHM) տարբերակում չի մտցնում քաղաքացիական անձանց և մարտիկների միջև։ Իսրայելի Ազգային անվտանգության ուսումնասիրությունների ինստիտուտը հայտնում է, որ Իսրայելը ավելի քան 17,000 զինյալ է սպանել, մինչդեռ Համասը 2024 թվականի ապրիլին հայտարարել է, որ կորցրել է իր մարտիկների ոչ ավելի, քան 20 տոկոսը, կամ մոտ 6,000-ը։ Associated Press-ի կողմից GHM-ի տվյալների վերլուծությունը մինչև 2024 թվականի ապրիլը ցույց է տվել, որ կանայք և երեխաները կազմել են բոլոր նույնականացված մահացածների 54 տոկոսը, վիճակագրություն, որը հաճախ օգտագործվում է որպես քաղաքացիական զոհերի փոխարինող։ Մի շարք մարդու իրավունքների կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Amnesty International-ը և B'Tselem-ը, տարբեր ցեղասպանությունների ուսումնասիրության և միջազգային իրավունքի գիտնականներ, ինչպես նաև այլ փորձագետներ, ասում են, որ Գազայում ցեղասպանություն է տեղի ունենում, չնայած որոշները վիճարկում են դա։

Իսրայելում հոկտեմբերի 7-ին Համասի գլխավորած հարձակման հետևանքով 1195 մարդ է զոհվել, այդ թվում՝ 816 քաղաքացիական անձ և 379 անվտանգության ուժերի անդամ։ Իսրայելից Գազա որպես պատանդ վերադարձված 251 մարդկանցից 136-ը կենդանի են վերադարձվել Իսրայել, 39-ը՝ մահացած, երեքը սպանվել են բարեկամական կրակից, իսկ 73-ը մնում են գերության մեջ։ Իսրայելի կողմից Գազա ներխուժման ընթացքում զոհվել է առնվազն 405 իսրայելցի զինվոր և մեկ սպա։ Հեզբոլլահի հետ հակամարտության ընթացքում զոհվել է 80 իսրայելցի զինվոր և 46 քաղաքացիական անձ։ Արևմտյան ափին տեղի ունեցած բռնությունների հետևանքով զոհվել է 25 իսրայելցի, այդ թվում՝ վեց զինվոր և ոստիկան։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհուրդը հայտարարել է, որ պատերազմի ընթացքում Իսրայելի և Համասի կողմից ռազմական հանցագործությունների «հստակ ապացույցներ» կան և մարդու իրավունքների կազմակերպությունները մեղադրել են Համասին և այլ աշխարհազորայիններին հոկտեմբերի 7-ի հարձակման ժամանակ մարդկության դեմ հանցագործություններ կատարելու մեջ։

Լիբանանում Իսրայելի հարձակումների հետևանքով 4047 մարդ է զոհվել, իսկ 16638-ը՝ վիրավորվել։ «Հեզբոլլահը» հաստատել է իր 521 անդամների մահը, իսկ Մարդու իրավունքների սիրիական դիտարանը հայտնել է, որ Գազայի պատերազմի սկսվելուց ի վեր Սիրիայում սպանվել է «Հեզբոլլահի» 67 անդամ։ Իսրայելական զինվորականները գնահատել են, որ հակամարտության ընթացքում զոհվել է մոտ 3800 «Հեզբոլլահի» անդամ, մինչդեռ լրատվամիջոցները պնդում են, որ «Հեզբոլլահը» կարծում է, որ իր զոհերի թիվը կարող է հասնել մինչև 4000-ի։ Լիբանանի հարավում տեղի ունեցած սկզբնական բախումների հետևանքով զոհվել է նաև «Համասի» և «Պաղեստինի իսլամական ջիհադի» առնվազն 20 անդամ։ Լիբանանի առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ հակամարտության մասին լուսաբանելիս Իսրայելի հարձակումներից սպանվել է տասնչորս լրագրող։

Արևմտյան ափին մինչև 2024 թվականի օգոստոսը սպանվել է 607 պաղեստինցի, հիմնականում Իսրայելի ռազմական ռմբակոծությունների պատճառով։ Բացի այդ, Ջենինում Պաղեստինի ինքնավարության հարձակման հետևանքով զոհվել են վեց Պաղեստինյան զինվորներ, չորս պաղեստինցի զինյալներ և երեք քաղաքացիական անձինք։ Կարմիր ծովի ճգնաժամի ընթացքում հուսիները Կարմիր ծովում սպանել են չորս նավաստի, մինչդեռ 2023 թվականի դեկտեմբերին Կարմիր ծովում հուսիների նավակների վրա ԱՄՆ-ի կողմից իրականացված հարվածների հետևանքով զոհվել է առնվազն 10 հուսի անդամ, իսկ 2024 թվականի մայիսի վերջին հուսիների վերահսկողության տակ գտնվող Եմենում ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի օդային հարվածների հետևանքով զոհվել է 56 մարդ, իսկ 77-ը՝ վիրավորվել։ 2024 թվականի հունվարին զոհվել է հինգ ամերիկացի զինվոր. երկուսը կորել են ծովում՝ իրանական զենքը գրավելու առաքելության ժամանակ, իսկ երեքը՝ Հորդանանում ԻԻՀ-ի կողմից իրականացված հարձակման ժամանակ, որի հետևանքով վիրավորվել է ևս 47 մարդ։

## Քաղաքական և իրավական ազդեցություն
Պատերազմի սկսվելուց առաջ Միացյալ Նահանգները նպատակ ուներ 2020 թվականի Աբրահամի համաձայնագրերը ընդլայնել՝ վերածելով Իսրայելի և Սաուդյան Արաբիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների կարգավորման համաձայնագրի, որը, հավանաբար, կարող է ներառել նաև ԱՄՆ-ի և Սաուդյան Արաբիայի միջև պաշտպանական համաձայնագիր: ԱՄՆ-ն Նեթանյահուի և Սաուդյան Արաբիայի դեսպանի միջև բանակցությունները պլանավորել էր Թել Ավիվում 2023 թվականի նոյեմբերին: Սակայն, հոկտեմբերի 7-ին Համասի հարձակումը և դրան հաջորդած Իսրայելի կողմից Գազա ներխուժումը նշանակում էին, որ հանդիպումը չի կարող տեղի ունենալ։ Ավելի ուշ՝ 2024 թվականին, Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամմեդ բին Սալմանը հայտարարել է, որ Սաուդյան Արաբիայի և Իսրայելի միջև հարաբերությունների կարգավորման ցանկացած համաձայնագիր կպահանջի Պաղեստինի պետականություն՝ որպես երկու պետությունների լուծման մաս։

### Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն
2023 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Հարավային Աֆրիկան Իսրայելի դեմ հայց ներկայացրել է Արդարադատության միջազգային դատարան՝ մեղադրելով Իսրայելին Գազայի պատերազմի ժամանակ պաղեստինցիների դեմ ցեղասպանություն կատարելու մեջ՝ խախտելով Ցեղասպանության մասին կոնվենցիան։ Հարավային Աֆրիկան խնդրել է, որ Միջազգային դատարանը անհապաղ դադարեցնի Իսրայելի ռազմական գործողությունները Գազայում, ի թիվս այլ ժամանակավոր պաշտպանության միջոցների։ Իսրայելը պնդել է, որ Գազայում իր գործողությունները ուղղված են միայն Համասի դեմ և հանդիսանում են օրինական ինքնապաշտպանություն՝ համաձայն միջազգային իրավունքի։ 2024 թվականի հունվարի 26-ին Միջազգային դատարանը նախնական որոշմամբ հայտարարել է, որ Հարավային Աֆրիկայի կողմից իր մեղադրանքներում նշված որոշ գործողություններ կարող են ընդգրկվել Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայով, և որ Իսրայելը պետք է «ձեռնարկի իր լիազորությունների սահմաններում գտնվող բոլոր միջոցները»՝ Գազայում ցեղասպանությունը կանխելու համար։

Մինչև 2025 թվականի հունվարի հրադադարը, որը դադարեցրել է Գազայի պատերազմը, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը բազմաթիվ փորձեր արել է հրադադարի շուրջ բանակցելու համար: Միացյալ Նահանգները վետո է դրել 2024 թվականի փետրվարին ընդունված բանաձևին, որը պահանջում էր հրադադար՝ հոկտեմբերի 7-ի հարձակման դատապարտման բացակայության պատճառով։ իսկ մարտի 22-ին Ռուսաստանը և Չինաստանը վետո դրել են ԱՄՆ-ի կողմից մշակված բանաձևին, որը կոչ էր անում անհապաղ վեցշաբաթյա հրադադարի՝ պատանդների ազատ արձակման պայմանով։ Մարտի 25-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդն ընդունել է 2728 բանաձևը, որը կոչ է անում հրադադար հաստատել Ռամադան ամսվա ընթացքում, բոլոր պատանդների «անհապաղ և անվերապահ» ազատ արձակել և մարդասիրական օգնություն տրամադրել Գազա։ ԱՄՆ-ն վետո է դրել ավելի ուշ՝ 2024 թվականի նոյեմբերին ընդունված հրադադարի բանաձևին՝ նշելով, որ դա պայմանավորված էր նրանով, որ բանաձևը չէր պահանջում բոլոր պատանդների անհապաղ ազատ արձակում։

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
*

Կատեգորիա:2020-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:2023 Իսրայելում
Կատեգորիա:2023 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:2024 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:2025 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Արաբա-իսրայելական հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023)
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմություն