Պապիկը (հուշարձան)

**Պապիկը** (), գրանիտե քար Մինսկում, Բոլդեր թանգարանի ցուցանմուշ։ Այն գտնվում էր Սվիսլոչ գետի ափին՝ Լոդոչնայա 2 փողոցի տան մոտ։  Մեկ այլ, ավելի քիչ տարածված անունն է «Ծերունին»: Քարի մոտավոր չափսերը՝ բարձրությունը՝ 1,2 մ, երկարությունը՝ 1,2 մ, լայնությունը՝ 0,6 մ, ըստ Միխայիլ Կաթսարի շուրջը «հեթանոսական տաճար» կար։

## «Հեթանոսական տաճար» քարի մոտ՝ հիմնված Կացարի նյութերի վրա
### Ընդհանուր տեղեկություններ
Առաջիններից մեկը, ով նկարագրել է այս քարի մոտ գտնվող պաշտամունքային վայրը, երկրաբան Էռնստ Լևկովն էր իր «Անցյալի լուռ վկաները» գրքում: Ըստ նրա՝ սրբավայրի մասին տեղեկություն է ստացել արվեստաբան Միխայիլ Կացարից, որը մի քանի տարի ազգագրական տվյալներ է հավաքել և դրանք գրանցել օրագրային գրառումների տեսքով։ Իր «Բելառուսական արնամենտ. հյուսելը. Վիշյուկա» (1996 թ.) նա տվել է սրբավայրի նկարագրությունը։

### Լեգենդ՝ կապված «Պապ» քարի հետ
*Այս անտառի բլուրներից մեկի ստորոտին ընկած էր մի քար, այն կոչվում էր նաև «Ձեդ»։ Վոդյանիկը և Լեսովիկը վիճել են, թե ում է պատկանում այս վայրը։ Որոշեցին մրցույթ կազմակերպել՝ ով վերցնի հսկայական քար ու հասցնի սարի գագաթը, նա կդառնա բացարձակ սեփականատեր։Վոդյանիկը առաջինը վերցրեց, քարը դրեց ուսերին, հառաչեց, մի քանի տասնյակ քայլ արեց ու կանգ առավ։ Անտառագործը պարզվեց ավելի ուժեղ՝ վերցնելով քարը, արագ բարձրացավ բլուրը։ Ջրատարը հասկացել է, որ պարտվում է և որոշել է խաբել՝ սայթաքելով նրան։ Անտառագործը սայթաքեց, ժայռաբեկորն ընկավ և անմիջապես ընկղմվեց գետնին։ Նրա կողքին մի աղբյուր սկսեց հոսել, և մի հսկա կաղնի աճեց։*

Այս լեգենդի այս տարբերակն էլ կար՝ հին ժամանակներում ամենուր անտառ էր, անթափանց ճահիճ, մի խոսքով կատարյալ անապատ։ Հենց մարդ մտնի էս թավուտը, հիմար կդառնա, գլուխը կպղտորվի։ Սատանաները նրան տանում են ճահճի միջով, քանի դեռ մարդը խրվում է ճահճի մեջ։ Ահա մի բլրի վրա, բարձր բլրի վրա, այս անտառի մեջտեղում կանգնած էր այս քարը։ Ժողովրդի մեջ նրա մասին խոսակցություններ էին պտտվում. *ով տիրի այս քարին, կդառնա հարուստ և երջանիկ։ Ուստի Լեսավիկն ու Վոդյանոյը ցանկացան տիրանալ քարին։ Մենք վիճեցինք։ Վիճաբանություն սկսելու համար գնացինք մեր մեծի մոտ։ Նա նրանց առաջարկեց՝ ով առանց ընդմիջման քար բարձրացնի ճանապարհների խաչմերուկ, նա կլինի այս քարի տերը։ Վիճակ են գցել՝ տեսնելու, թե ով է առաջինը գնալու։ Առաջինը Լեսավիկն էր։ Բայց ինչքան էլ Լեսավիկը փորձեց, չկարողացավ քարը բարձրացնել։ Յաման ու նրա ենթակաները՝ անտառային կենդանիները, չօգնեցին։ Հետո վերցրեց Վոդյանոյ քարը։ Քարը դրեց վզին ու տարավ։ Լեսավիկը վախենում էր, որ քարը կգնա Վոդյանոյ։ Նա սայթաքեց նրան։ Վոդյանոյն ընկել է Սվիսլոչի ափին. Քար է ընկել նաև գետի ափին։ Ոչ Լեսավիկը, ոչ Վոդյանոյը չտիրացան դրան։ Եվ դա շատ վաղուց էր։ Այնքան վաղուց, որ նույնիսկ ամենատարեց մարդիկ չեն հիշում: Այս քարը կանգուն է այն ժամանակներից։*

### Տաճարի նկարագրությունը և նախկին գտնվելու վայրը
«Պապ» քարը գտնվում էր Մինսկում, Սվիսլոչի ափին, Լոդոչնայա փողոցում, ներկայիս «Staroe Ruslo» ռեստորանի տարածքում, որը գտնվում է BSU լիցեյի դիմաց: Քարը կանգնած էր փողոցի թիվ 2 տան ցանկապատի անմիջապես հետևում:

Տաճարը բաղկացած էր կիսագնդաձև քարից, ասեղնագործ սրբիչներով կախված խաչից և հարթակից. Այս հարթակի մի մասը պառկեց գետնին և մոտեցավ ժայռաբեկորին։ Երկրորդ մասը (մոտ երկու մետր լայնություն և մեկ մետր երկարություն) կախված էր Սվիսլոչ գետի ջրի վրա, այն կանգնած էր սյուների վրա, որոնք քշված էին Սվիսլոչի հատակը։ Հարթակից բուժիչ-քահանան օգտագործում էր ծառայություններ մատուցելու համար։

Մինչև 1888 թվականը տաճարի վրա աճում էր մի հսկայական սուրբ կաղնու «Վոլատ», վառվում էր անշեջ զոհաբերական կրակը, որի կողքին ապրում էր նրա խնամակալը՝ «Երեցը» (բուժող-քահանան)։ «Վոլաթ» կաղնին, չոր գագաթով և մեծ խոռոչով, չորս շրջագծով (չորս հոգի կանգնել ու գրկել էին նրան գրկած), կաղնու տակ նույնպես աղոթում էին։ Կաղնին հորինվածքի կենտրոնում էր. կաղնու մի կողմում կանգնած էր «Պապիկ» քարը, իսկ մյուս կողմում՝ կրակով զոհասեղան։

Բուն քարի վրա ոչինչ չի այրվել, զոհաբերության կրակը քարից հեռու չէր։ Այն այրվել է քարերի վրա և շրջապատվել քարերով։ Այն ուներ 1 մետր տրամագիծ։ Կրակահոսի հատակը շարված էր քարերով և շրջապատված մեծ քարերով, որոնք ստեղծում էին շրջանաձև պարիսպ։ Նման ցանկապատի բարձրությունը մոտ 30-40 սանտիմետր էր։ Այս կրակի վրա այրում էին ոչխարների, այծերի, խոզերի և աքլորների ենթամթերքը, որոնք զոհաբերվում էին։

Նախկինում եղել է նաև երկրորդ կրակ (զոհասեղան): Նա կանգնեց քարին ավելի մոտ՝ այդ կրակի հետևում։ «Զոհասեղանը» 20-25 սմ չափի քարերից էր, կրակի տրամագիծը՝ 1,5 արշին, պատի հաստությունը՝ մոտ 25-30 սմ, պատը կառուցված էր խիտ կավի վրա զանազան քարերից։ Ներսում կար 20-25 սմ չափի քարերից պատրաստված հատակ, «զոհասեղանի» բարձրությունը ավելի բարձր էր, քան մարդու հասակը, մոտ 2 արշին (մինչև 1,8 մետր): «Զոհասեղանի» անցքի խորությունը մոտ 30 սմ է։ Քարի բարձրությունը մեծ էր, մոտ մի արշին, այն ուներ կոպիտ մակերես, կանգնած էր Սվիսլոչի ափից 3 մետր հեռավորության վրա; իսկ զոհասեղանը քարից 10 մետր հեռավորության վրա էր։ Այս զոհասեղանը շուտով քանդվեց՝ կավը թրջվեց և կրակից ճաքեր հայտնվեցին։ Սրանից հետո կատարվեց վերը նշվածը.

Սրբավայրի ամբողջ տարածքը ցանկապատված էր ցանկապատերով։  Ցանկապատը կառուցվել է եղևնու ճյուղերից և շրջապատել է ամբողջ աղոթատունը։ Բարձրությունը մոտ 2,5 Արշին էր։

Տաճարի բոլոր երեք առարկաները ՝ կաղնին, քարը և զոհասեղանը, սուրբ էին։  Տաճարի յուրաքանչյուր առարկա ուներ նաև իր անունը.

* Սուրբ կաղնին կոչվում էր Վոլատ (հսկա):
* Քար-պապիկ կամ երեց:
* Զոհասեղան-Ժիժա; կամ պարզապես ' կրակ:

Այս վայրը, նույնիսկ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, գտնվում էր Մինսկի մերձակայքում գտնվող անապատում (չնայած այսօր այս վայրն արդեն մոտ է քաղաքի կենտրոնին): Շուրջը խիտ անտառ էր ՝ զուգված, կաղամախու, կեչի, լաստենի։ Հեթանոսական աղոթքը պարզվեց ավելի հաճախ, ճահճի մեջտեղում, Սվիսլոչիի կրակոտ ափին.

### Ծիսակարգի Նկարագրություն
Կախարդ քահանան սրբեց ջուրը և ցողեց այն հավաքված հավատացյալների վրա, ովքեր իրենց փողերը դնում էին Հատուկ ամանի մեջ (Սա փակ գագաթով կաթսա էր, մետաղադրամների համար բացվածքով): դրանից հետո նրանք ջուրը լցրեցին ջրով: Օծումից հետո քահանան հավատացյալներին թույլ տվեց սվաղից վերցնել օրհնված ջուրը։ Նաև տաճարի վրա տեղադրված էր տախտակներից պատրաստված տուփ, որի մեջ դրված էին Սուրբ զոհաբերություններ, ընծաներ (Հիմնականում դրանք Սրբիչներ էին, կտավ, պարկերով տարեկանի, Գարի, տարբեր հացահատիկներ)։  Ամբողջ քարը կախված էր ավերակներից և կտավից։  Քարի վրա նաև գինի, մեղր, կաթ էին լցնում։  Կրակի վրա այրել են զոհի մնացորդները; երբ աքաղաղը բերվեց, կախարդ քահանան իր մոտ վերցրեց միսը, և ոտքերը, աղիքները և ամեն աղբ այրվում էին կրակի վրա ՝ որպես զոհաբերություն իրենց աստվածներին.

### Ներում քարի մոտ և բուժում
Մարդիկ եկել էին քարի մոտ՝ խնդրելու առողջություն, ամուսնություն և այլ խնդիրներ։ Երբ ինչ-որ մեկը ստամոքսի ցավ ուներ, եթե կինը ցանկանում էր ծննդաբերել կամ ցանկանում էր գուշակել իր երեխաների համար, մարդիկ սրբիչներ, գոգնոցներ կամ գործվածքներ էին կախում հենց քարից: Եթե ​​աղջիկը ցանկանում էր ամուսնանալ, ապա նա կամենում էր ինչ-որ տղայի և իր սրբիչը (պարտադիր իր ձեռքով ասեղնագործված) կախում էր այս քարից: Գրեթե ամբողջ քարը ծածկված էր նման ընծաներով։ Մի քանիսը կախված էին սուրբ կաղնու վրա։ Այս ամենը պետք է քարից կախված մնար 33 օր։ Եթե ​​մեկը գողանա, ուրեմն պետք է նորից կախեն։ Ոմանք իրեր բերեցին մատուռ, երբ սկսվեցին ծառայությունները: Կանանց համար, ովքեր չէին կարող երեխա ունենալ, բայց ցանկանում էին ծննդաբերել, պետք է արվեր հետևյալը.եկեք տաճար ամենամութ գիշերը: Մերկ նստիր քարի վրա։ Որպեսզի փեշը ծածկի ամբողջ քարը: Եվ դուք պետք է դա անեք երեք անգամ: Միևնույն ժամանակ, դուք պետք է երեք անգամ ասեք. «Աստված օգնական»:

Քարի կողքին ջրհորի պես մի բան կար. հատակին փոս-խորշ կար, որի մեջ սուրբ ջուր էին դնում, այն բուժում էր բոլոր հիվանդությունները՝ սրտի և ստամոքսի, գլխի և ձեռքերի, աչքերի հիվանդություններ: Եղել է որոշակի վճարում. ամենաթանկ բուժումը եղել է անպտղության դեմ։ Քահանա-բուժիչները նույնպես շատ էին վաստակում հմայություններից։ Ով գառ էր բերում, մի ամբողջ դույլ ջուր էր ստանում բոլոր հիվանդությունների համար։ Իսկ դեղամիջոցի համար պետք էր հինգ անգամ ավելի շատ վճարել.

### Բժշկության մարդ քահանա
Ջրի օծման ծեսն իրականացնում էր բուժիչ-քահանան, որին մարդիկ անվանում էին «կախարդ»։ Մարդիկ նման մարդկանց հարգում էին որպես սրբերի և ամեն ինչում հնազանդվում էին նրանց: Նրանք աղոթեցին նրանց և կատարեցին հարուստ զոհաբերություններ:Մարդիկ օգնության էին հասնում հրդեհի, գողության, հիվանդության դեպքում, նույնիսկ անասունների համար ծովը։ «Կախարդը» հմայումներ էր անում արևից և աստղերից, այծի կամ ոչխարի մորթից, որոնք իրեն հատուկ այդ նպատակով էին բերում, և ծխականներին բացատրում էր, թե ինչով է պայմանավորված դժբախտությունը և ինչպես ազատվել դրանից։ Ի նշան երախտագիտության, նրանք նրան բերեցին այն, ինչ կարող էին .

1850-ական թթ Կար մի բժշկող-կախարդ՝ Սավաստեյը, բարձրահասակ ու գեր մարդ՝ մեծ սև մորուքով և երկար մազերով, որը քարի տակ շատ հարստացավ։ Նա կանանց յուրաքանչյուրին տվեց մի փոքրիկ աքլոր՝ կավից պատրաստված սուլիչ (ինքն էր պատրաստում, կրակում էր և ինքն էլ ներկում): Այս աքլորը պետք է պատին պահել «կարմիր անկյունում»։ Եվ նա ստիպված եղավ աղոթել և խնդրել Աստծուն, որ պաշտպանի իր ամուսնուն «հակառակորդից, գնդակից, սվինից և ցախից, թքուրից»: Բացի այդ, կարդացվեց աղոթք. «Ողորմած Աստված, բարեխոսիր ստրուկի համար (այսպիսին և այդպիսին), պաշտպանիր նրան շտապօգնության գնդակից, սուր թքուրից, փշոտ սվինից, ամեն համարձակությունից և դժբախտությունից»:

Սևաստեյն ապրում էր տաճարի կողքին գտնվող փայտե տանը։ Այս տունը կառուցել է Սևաստյայի հայրը, ով նույնպես այս քարի քահանա-բուժիչն էր։ Տունը կառուցվել է այն ժամանակ, երբ մարդիկ չունեին սղոցներ կամ տախտակներ: Այն ժամանակ մենք ամեն ինչ անում էինք մեր ձեռքերով. գերանները կտրել են սղոցով, իսկ ամեն ինչ կտրատել են կացնով։ Այս տունը Լոդոչնայա փողոցի առաջին տունն էր։ Երբ երկաթգիծը կառուցվեց, տունն անցավ հրեայի ձեռքը, որն այնուհետև այն վերածեց առևտրի խանութի և այնտեղ վաճառեց ամենատարբեր իրեր տղամարդկանց և կանանց համար։.

### Պայքար «Պապի» աղոթավայրի դեմ
Մինսկի երկաթուղային կայարանի կառուցման ժամանակ՝ 1870-ականների հենց սկզբին, սկսեցին կառուցել Լոդոչնայա փողոցը, կրակը հաճախ մարում էին, քարեր էին նետում գետը։ Եղել է դեպք, երբ ժանդարմները եկել են, կրակահերթ են ցրել ու հանգցնել կրակը։ Ծխականներին արգելվում էր ոչխարի և այծի միսն այրել զոհաբերության կրակի վրա։ Բուժող Սևաստեյն այնուհետ հազիվ հասցրեց հատուցել՝ ոստիկանության ժանդարմին տալով մեծ գումար և մեկ տակառ մեղր։

Հոգևորականները որոշել են «կախարդ» Սեբաստայից խլել այս աղոթքի քարը, քրիստոնեական մկրտել, վրան խաչ դնել և քրիստոնեական պատարագ մատուցել։ 1880 թվականին, մինչ Ռուսաստանի մկրտության 900-ամյակի տոնակատարությունը, ցարական իշխանությունները փորձեցին դադարեցնել հեթանոսական ծառայությունները։ «Սրբազան կրակը» մարվել է, իսկ դարավոր կաղնին հատվել է «Վոլատը». Հոգևորականները Սևաստեյին քշեցին՝ խլելով նրա քարը և աղոթելու բոլոր պաշարները։ Տեղադրվել է խաչ և «ամբիոն» (խաչով տուփ)։ Արկղում կար բուրվառ, խաչ, Ավետարան և մի թաս, որտեղ դրված էր փող։ Հայր Յաֆիմիուսը սկսեց ծառայել այս վայրում, և նախկին ծխականները, ովքեր երկրպագում էին քարը, շարունակում էին գալ նրա մոտ:Թեեւ մինչ այդ էլ որոշ մարդիկ գնացել են թե՛ եկեղեցի, թե՛ կրակ։ Կիրակի և տոն օրերին նրանք գնում էին եկեղեցի, իսկ երբ հիվանդանում էին, գնում էին կրակի մոտ, իսկ ինքը՝ բուժողը՝ բերելով ընծաներ, մի քանի ձու, մեկը՝ աքաղաղ կամ հավ։ Եվ հետո, տոն օրերին, նրանք նորից գնում էին եկեղեցի աղոթելու, որպեսզի Աստված ների նրանց մեղքերը կամ ապաշխարություն տա։

Նոր քահանաներն ու գործավարները չէին ցանկանում ծառայել այս վայրում։ Նրանք բոլորը պնդում էին, որ սա «կեղտոտ տեղ է», որ այստեղ՝ քարի մոտ, երբեմն սատանաներ են հավաքվում, որ այնտեղ մի կախարդ է ապրում։ Բացի այդ, պարզվեց, որ հայր Յաֆիմիյը խաբեությամբ ներկայանում էր որպես մեկ ուրիշը, բայց իրականում դա Սկարդովիչ Յախիմն էր, ճորտը Մինսկի շրջանում, ձիագող, ով փախել էր բանտից։ Նա նույնպես հարստացել է այդ քարի նվիրատվություններից, իսկ ավելի ուշ՝ խորհրդային իշխանության օրոք, փախել է Աստված գիտի, թե որտեղ։

Երբեք հնարավոր չեղավ դադարեցնել «Պապիկ» քարի պաշտամունքը։ Ավագ Սեբաստեյը մահացել է մոտ 1904 թվականի սկզբին, ճապոնական պատերազմի ժամանակ, ավելի քան հարյուր տարեկան հասակում, լինելով ուժեղ և առողջ։ Նրանց թույլ չտվեցին թաղել նրան ընդհանուր գերեզմանոցում, այդ նպատակով կար հատուկ փոքրիկ գերեզմանոց այն մարդկանց համար, ովքեր գնացին աղոթելու (հեթանոսական) մատուռում, և ոչ թե եկեղեցում։ Այն գտնվում էր մոտավորապես այնտեղ, որտեղ այժմ գտնվում է «Կրիստալ» գինու և օղու գործարանը՝ Օկտյաբրսկայա փողոցում։ Այնտեղ նրանք ունեին իրենց գերեզմանները:

### Քարը 20-րդ դարում
20-րդ դարի սկզբին քարի շուրջն այլևս կաղնի ու կրակ չկար։ Կար միայն մեկ քար, Լոդոչնայա փողոցի տաճարը ավերվել է 1905 թվականին. Բայց նրանք չէին դադարում նրա մոտ պատարագներ ու աղոթքներ անել։

20-րդ դարի 20-ական թվականների վերջերին քարի մոտ գտնվող աղոթատան պատասխանատուն էր Սեւաստեի որդին՝ կրտսեր Սեւաստյանը։ Պլատֆորմը պատրաստված էր գերաններից և կախված էր Սվիսլոչի վրա: Բայց մատաղի կրակն այլևս չէր դրվում քարի վրա։ Քարն ինքը կախված էր սրբիչներով և գործվածքներով։ Սեւաստեյ կրտսերը բռնադատվել է 1927թ.

## Արդիականություն
1980-ականների սկզբին քարն ինքնին տեղափոխվեց Բոլդերի թանգարան, գտնվում է Մինսկի ծայրամասում՝ Ուրուչե միկրոշրջանում, որտեղ գտնվում է մինչ օրս։ Գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի բելառուս գիտնականներն առաջարկել են վերականգնել հեթանոսական տաճարն իր սկզբնական տեղում՝ բացատրելով, որ քարը, որը կոչվում է «Պապ», կարող է զբոսաշրջիկներին գրավել քաղաքի կենտրոն։ Ընդգծելով, որ հարց է առաջանում, թե ինչպիսին է եղել տաճարը, քանի որ չեն պահպանվել փաստաթղթային ապացույցներ, հողե կամ փայտե շինություններ, նախատեսվում է տեղադրել քարը տեղում և տեղադրել ցուցանակ, որտեղ կլինեն պատմաբանների լեգենդներն ու վարկածները։ նկարագրված:

Քարը միայնակ կանգնած է թանգարանում, ի տարբերություն թանգարանի ցուցանմուշների մեծ մասի: Քարը կարևոր տեղ է գրավում ժամանակակից քաղաքային բանահյուսության մեջ. դրա տակ կարելի է տեսնել արված «նվիրատվություններ»՝ փող և քաղցրավենիք:

## Նայիր ավելին
* Голосов овраг

## Աղբյուրներ
* 
* 

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քաղաքային լեգենդներ