Նորդեա

**Նորդեա բանկ** որը սովորաբար անվանում են **Նորդեա**, Հյուսիսային Եվրոպայում գործող սկանդինավյան ֆինանսական ծառայությունների խումբ, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Հելսինկիում։ Անվանումը «Nordic» և «idea» բառերի խառնուրդ է։ Բանկը ստեղծվել է 1997-2001 թվականներին Ֆինլանդիայի, Շվեդիայի, Դանիայի և Նորվեգիայի Merita Bank, Nordbanken, Unidanmark և Christiania Bank og Kreditkasse բանկերի հաջորդական միաձուլումների և ձեռքբերումների արդյունքում։ Սկանդինավյան երկրները համարվում են Նորդեայի ներքին շուկան, բանկը 2014 թվականին ավարտել է իր լեհական մասնաճյուղի վաճառքը, 2019 թվականին՝ բալթյան երկրների գործունեության վաճառքը, և 2022 թվականի սկզբին ամբողջությամբ դուրս է եկել Ռուսաստանից՝ 2019 թվականին այնտեղ գործունեությունը փակելու որոշման հիման վրա: Նորդեան գրանցված է Հելսինկիի, Կոպենհագենի և Ստոկհոլմի Nasdaq Nordic բորսաներում, իսկ Nordea ADR-ը գրանցված է ԱՄՆ-ում։

Նորդեան սպասարկում է 9.3 միլիոն մասնավոր և 530,000 ակտիվ կորպորատիվ հաճախորդների, այդ թվում՝ 2,650 խոշոր ընկերությունների և հաստատությունների։ Նորդեայի վարկային պորտֆելը բաշխված է Ֆինլանդիայում (21%), Դանիայում (26%), Նորվեգիայում (21%) և Շվեդիայում (30%)։ Նորդեան ունի չորս բիզնես ոլորտ (BA)՝ անձնական բանկային գործ, բիզնես բանկային գործ, խոշոր կորպորացիաներ և հաստատություններ, և ակտիվների և հարստության կառավարում: Կառավարման տակ գտնվող ակտիվները (AUM) 2021 թվականի դեկտեմբերին կազմել են 411 միլիարդ եվրո։

Նորդեան նշանակվել է որպես Նշանակալից հաստատություն 2014 թվականի վերջին Եվրոպական բանկային վերահսկողության ուժի մեջ մտնելուց ի վեր, սկզբում որպես Ստոկհոլմում տեղակայված խմբի ֆիննական մասնաճյուղ, իսկ 2017 թվականից՝ որպես ֆինանսական հոլդինգային ընկերություն։ Հետևաբար, այն անմիջականորեն վերահսկվում է Եվրոպական կենտրոնական բանկի կողմից։

Ընկերությունը բազմաթիվ սկանդալների մեջ է ներքաշվել, որոնք կապված են փողերի լվացման և հարկերից խուսափելու հետ։ 2024 թվականին Դանիայի իշխանությունները մեղադրանք առաջադրեցին բանկին երկրի պատմության մեջ Դանիայի փողերի լվացման դեմ պայքարի մասին օրենքի բանկի կողմից թույլ տրված ամենախոշոր խախտման համար։

## Պատմություն
Նորդեայի արմատները թվագրվում են 1820 թվականին և Sparekassen-ը Դանիայի Կյոբենհավն օգ Օմեգն քաղաքում, և մոտ 300 բանկերի ամբողջական տոհմածառը, այն ունի շուրջ 300 բանկերի ամբողջական «ընտանեկան ծառ», որոնց թվում են Սկանդինավյան տարածաշրջանի ամենահին բանկերից որոշները։ Սա ներառում է Շվեդիայի Վերմլանդսբանկենը (հիմնադրված 1832 թվականին), Նորվեգիայի Քրիստիանիա Կրեդիտկասեն (հիմնադրված 1848 թվականին) և Ֆինլանդիայի Յունիոն Բանկը (UBF) (հիմնադրված 1862 թվականին): 1997-ից 2001 թվականներին ֆիննական, շվեդական, դանիական և նորվեգական Merita Bank, Nordbanken, Unidanmark և Christiania Bank og Kreditkasse բանկերը միավորվել են ներկայիս Նորդեայի մեջ:

Merita Group-ը ստեղծվել է 1995 թվականին, երբ UBF-ն և Kansallis-Osake-Pankki-ն (KOP) միավորվել են։ UBF-ը հիմնադրվել է 1862 թվականին, այն ժամանակ, երբ Ֆինլանդիայում դեռևս գոյություն չունեին սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին օրենք կամ բանկային օրենքներ։ Հետևաբար, այն մոդելավորվել է այլ երկրների բանկային ստանդարտներով։ UBF-ն ի վերջո միավորվել է մրցակիցների՝ Nordiska Aktiebanken-ի հետ 1919 թվականին և Helsingin Osakepankki-ի (HOP) հետ 1986 թվականին։ KOP-ը հիմնադրվել է 1890 թվականին՝ իր առաջին մասնաճյուղը բացելով Հելսինկիի Ալեքսանդրինկատու 17 հասցեում։ 1913 թվականին KOP-ը դարձել է Ֆինլանդիայի երկրորդ խոշորագույն առևտրային բանկը։ Երկու բանկերը՝ KOP-ը և UBF-ը, տասնամյակներ շարունակ մրցել են Ֆինլանդիայի ամենամեծ բանկի տիտղոսի համար։ KOP-ը մեծ վարկային կորուստներ է կրել 1990-ականների սկզբի Ֆինլանդիայի բանկային ճգնաժամի հետևանքով։ 1995 թվականի ապրիլի 1-ին այն դարձել է Merita Group-ի դուստր ձեռնարկություն (51%)՝ բաժնետոմսերի ուղղակի թողարկման միջոցով։

Nordbanken-ը ստեղծվել է 1986 թվականին երկու փոքր մասնավոր տեղական բանկերի՝ Uplandsbanken-ի և Sundsvallsbanken-ի միաձուլման արդյունքում, չնայած այն բազմաթիվ սկզբնական հաստատությունների արդյունք էր։ Նորդբանկենի սկզբնական բաղադրիչ բանկերից ամենահինը Վերմլանդսբանկենն է, որը հիմնադրվել է 1832 թվականին: Nordbanken-ը Շվեդիայի կառավարության վերահսկողության տակ անցավ 1992 թվականին՝ 1990-ականների սկզբի շվեդական բանկային ճգնաժամից հետո, իր չվճարվող վարկերը Շվեդիայի կառավարությանը վաճառելու և անձնակազմի զգալի կրճատման հետևանքով։ Վատ պարտքերը փոխանցվել են ակտիվների կառավարման Securum ընկերությանը, որը վաճառել է ակտիվները։ Այդ ժամանակ համապատասխան ակտիվներից կազմված «լավ» և «վատ» բանկեր ստեղծելու մոտեցումը կարգավորման նորարարական մոտեցում էր։

Merita Group-ը միավորվել է Nordbanken-ի հետ 1997 թվականին՝ ձևավորելով MeritaNordbanken-ը։ MeritaNordbanken-ի Solo ինտերնետային բանկային գործունեությունը 1999 թվականին համաշխարհային առաջատարներից էր, որը տրամադրում էր բջջային և ինտերնետային բանկային ծառայություններ։ Բանկը 1999 թվականին հասել է 1 միլիոն ինտերնետային բանկային հաճախորդի՝ ամսական 3 միլիոն մուտքագրմամբ և 3.7 միլիոն վճարումներով։ Solo-ի միջոցով տրամադրվող բնակարանային վարկերը ներդրվել են 1999 թվականին։ MeritaNordbanken-ը 2000 թվականի սկզբին համաձայնվել է գնել Դանիայի երկրորդ խոշորագույն բանկը հանդիսացող Unidanmark-ը՝ ստեղծելով Սկանդինավյան տարածաշրջանի ամենամեծ ֆինանսական հաստատությունը՝ 186 միլիարդ եվրո ակտիվներով։ Միավորված խումբը բանկային շուկայի 20% մասնաբաժին ուներ Շվեդիայում, 25% Դանիայում և 40% Ֆինլանդիայում, իսկ համակցված աշխատուժը կազմել է 28,050 մարդ։ 2000 թվականի վերջին MeritaNordbanken-ը միավորվել է Նորվեգիայի Christiania Bank og Kreditkasse-ի հետ, որը սկսվել է 1999 թվականին և վերանվանվել է Nordea։ Քրիստիանիա Բանկը նույնպես լրջորեն տուժել է 1990-ականների սկզբի բանկային ճգնաժամի ժամանակ, երբ Նորդեան բանկը ձեռք է բերել Նորվեգիայի կառավարության բանկային ներդրումային հիմնադրամից՝ 35% բաժնեմասով։

Նորդեան 2000-ականների սկզբին ընդլայնվել է դեպի Լեհաստան, Բալթյան երկրներ և Ռուսաստան, որի ընդհանուր եկամուտների 2%-ը բաժին է ընկնել Լեհաստանին և Բալթյան երկրների տարածաշրջանին։ Նորդեան 2013 թվականին վաճառել է իր լեհական բանկային գործունեությունը PKO Bank Polski-ին՝ 694 միլիոն եվրոյով, սակայն պահպանում է ներկայությունը Լեհաստանում՝ գործառնությունների և սկանդինավյան բանկերին աջակցող տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ստորաբաժանումների միջոցով։ 2014 թվականի վերջին Բալթյան երկրներում վարկավորումը կազմել է 8.2 միլիարդ եվրո, իսկ Ռուսաստանում՝ 4.5 միլիարդ եվրո։ 2013-2017 թվականների ընթացքում ռուսական շուկային ազդեցությունը նվազել է 63%-ով: 2016 թվականին Luminor-ը ստեղծվել է Նորդեայի և DNB-ի Էստոնիայում, Լատվիայում և Լիտվայում գտնվող գործառնությունների միավորման միջոցով՝ ստեղծելով Բալթյան տարածաշրջանի երրորդ խոշորագույն բանկը 15 միլիարդ եվրո ակտիվներով և 16.4% շուկայական մասնաբաժնով: Luminor-ը վաճառվել է Blackstone-ին, որտեղ Նորդեան և DNB-ն սկզբնապես պահպանեցին յուրաքանչյուրի 20% բաժնեմասը։ Այնուամենայնիվ, ամբողջական վաճառքն ավարտվել է 2019 թվականին։ Ռուսաստանի, Բալթյան և Լեհաստանի շուկաներից դուրս գալը Nordea-ի ռիսկերի նվազեցման ռազմավարության մի մասն էր, որը ներառում էր նաև որոշ ոլորտներում (օրինակ՝ Դանիայում նավագնացություն, նավթ և ծովային արդյունաբերություն և գյուղատնտեսություն) ռիսկերի նվազեցում:  Նորդեան սկանդինավյան բանկերից մեկն էր, այդ թվում՝ Danske Bank-ը, SEB-ը և Swedbank-ը, որոնք ենթադրաբար ներգրավված էին 2017 թվականին ի հայտ եկած փողերի լվացման սկանդալում, որին մասնակցում էին նախկին խորհրդային պետություններ։

Նորդեան 2017 թվականի սեպտեմբերին հայտարարել է իր կորպորատիվ գլխավոր գրասենյակը Ստոկհոլմից (Շվեդիա) Հելսինկի (Ֆինլանդիա) տեղափոխելու ծրագրերի մասին։ Նորդեայի Ֆինլանդիայում վերահաստատումը այն դրեց Եվրոպական կենտրոնական բանկի և Եվրոպական Միության բանկային միության վերահսկողության ներքո։ 2018 թվականի հոկտեմբերին Nordea-ն ավարտեց իր կորպորատիվ գլխավոր գրասենյակի տեղափոխումը Հելսինկի։

## Արդյունավետություն և պատասխանատվություն
Նորդեայի շուկայական կապիտալիզացիան 2024 թվականի վերջին կազմել է 36.8 միլիարդ եվրո, ինչը այն դարձնում է Սկանդինավյան տարածաշրջանի յոթերորդ խոշորագույն ընկերությունը և Եվրոպայի 15 խոշորագույն ֆինանսական ծառայությունների խմբերի շարքում; 2000 թվականից՝ երբ MeritaNordbanken-ի և Unidanmark-ի միաձուլման արդյունքում ձևավորվել է Նորդեան, մինչև 2024 թվականը Նորդեայի բաժնետոմսերի գինը բարձրացել է 159%-ով՝ գերազանցելով STOXX Europe 600 Banks Index-ը (-37%)։

2024 թվականի վերջին Նորդեան ուներ ավելի քան 600,000 բաժնետեր։ Նորդեայի 10 խոշորագույն բաժնետերերն էին՝

# BlackRock, 5.1%
# Norges Bank, 5.0%
# Nordea-fonden, 4.4%
# The Vanguard Group, 3.9%
# Cevian Capital, 3.8%
# Alecta Tjänstepension, 2.1%
# Swedbank Robur Funds, 2.0%
# SEB Funds, 1.3%
# Varma Mutual Pension Insurance Company, 1.1%
# Nordea Funds, 1.1%

## Գործարար տարածքներ
Նորդեան ունի չորս բիզնես ոլորտ (BA)՝ անձնական բանկային գործ, բիզնես բանկային գործ, խոշոր կորպորացիաներ և հաստատություններ, և ակտիվների և հարստության կառավարում:

## Սկանդալներ
Նորդեանն 2007 թվականին առցանց ֆիշինգային խարդախության է զոհ դարձել։ Ընկերությունը գնահատել է, որ գողացվել է 8 միլիոն կրոն (1.1 միլիոն դոլար)։ Հաճախորդները 15 ամսվա ընթացքում ենթարկվել են ֆիշինգային էլեկտրոնային նամակների, որոնք պարունակում էին «տրոյական ձի»։ Նորդեան վերադարձրել է տուժած հաճախորդներին։

Շվեդիայի ֆինանսական վերահսկողության մարմնի (FI) նախազգուշացումներին հակառակ՝ Սկանդինավյան տարածաշրջանի ամենամեծ ֆինանսական խումբը ՝ Նորդեան, ըստ «Պանամայի փաստաթղթերի» ակտիվորեն օգտագործում էր հարկային դրախտներում գտնվող օֆշորային ընկերությունները։ Փաստաթղթերում հիշատակվել են նաև այլ շվեդական բանկեր, սակայն Նորդեա-ի մասին հիշատակումը եղել է 10,902 անգամ, իսկ երկրորդ ամենաշատ հիշատակվող բանկն ունի 764 համընկնում։ 2012 թվականին Նորդեա-ն խնդրել է Mossack Fonseca-ին հետադարձ ուժով փոփոխություններ կատարել փաստաթղթերում, որպեսզի դանիացի հաճախորդների լիազորագրերի երեք փաստաթղթերը ուժի մեջ լինեն 2010 թվականից ի վեր։ Նորդեա բանկը միլիարդավոր եվրոներ է վարկավորել նավագնացության ընկերություններին, որոնք նավեր ունեն գաղտնի իրավասություններում, ինչպիսիք են Բերմուդյան կղզիները, Կիպրոսը, Պանաման, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները, Կայմանյան կղզիները և Մեն կղզին: «Paradise Papers»-ում պարզվել է, որ Նորդեա-ն զգալի գումար է վարկավորել հարկային դրախտներում գտնվող հաճախորդներին։ Արտահոսած փաստաթղթերի հետևանքով Շվեդիայի ֆինանսական վերահսկողության մարմինը (ՖՎ) 2016 թվականի ապրիլի 4-ին հայտարարել է, որ սկսել է Նորդեա-ի գործունեության վերաբերյալ հետաքննություն։

Լյուքսեմբուրգում գտնվող Նորդեա մասնաճյուղը 2004-2014 թվականների ընթացքում իր հաճախորդների համար Պանամայում և Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում հիմնադրել է մոտ 400 օֆշորային ընկերություն։ Շվեդիայի ֆինանսական վերահսկողության մարմինը (FI) նշել է, որ Նորդեա-ի կողմից փողերի լվացման մոնիթորինգի հարցում կան «լուրջ թերություններ» և բանկին տվել է երկու նախազգուշացում։ 2015 թվականին Նորդեա-ն վճարել է հնարավոր ամենամեծ տուգանքը՝ ավելի քան 5 միլիոն եվրո։ Շվեդիայի վարչապետ Ստեֆան Լյովենը 2016 թվականին ասել է, որ ինքը շատ քննադատաբար է մոտենում Նորդեա-ի վարքագծին և նրա դերին, և ասել է. «Նրանք նույնպես ամոթալի ցուցակում են»։ Շվեդիայի ֆինանսների նախարար Մագդալենա Անդերսոնը Նորդեա-ի վարքագիծը բնութագրել է որպես «հանցագործություն» և «լիովին անընդունելի»։ Նորդեա Private Banking-ի տնօրեն Թորբեն Սանդերսը խոստովանում է, որ մինչև 2009 թվականը իրենք չէին ստուգում հարկերից խուսափել փորձող հաճախորդներին։ «2009 թվականի վերջին մենք որոշեցինք, որ մեր բանկը չպետք է լինի հարկերից խուսափելու միջոց», - ասում է Թորբեն Սանդերսը։ Նորդեա-ի գործադիր տնօրեն Կասպեր ֆոն Կոսկուլը նշել է, որ հիասթափված է Նորդեա-ի գործունեության սկզբունքներում առկա թերություններից՝ ասելով, որ «դա չի կարելի հանդուրժել»։

2013 թվականին դանիական *«Պոլիտիկեն»* թերթը բացահայտել է, որ Նորդեա-ի Կոպենհագենի մասնաճյուղը կարևոր դեր է խաղացել ռուս և այլ քաղաքացիների համար մոտ 100 օֆշորային ընկերությունների ստեղծման գործում՝ չնայած կասկածելի գործունեության մասին նախազգուշացումներին։ 2024 թվականին Դանիայի իշխանությունները մեղադրանք առաջադրեցին Նորդեա-ին փողերի լվացման դեմ պայքարի օրենքները խախտելու համար՝ ռուս հաճախորդներին թույլ տալով 3.7 միլիարդ դոլարի կասկածելի գործարքներ։ Դանիական իշխանությունների տվյալներով՝ սա երկրում ֆինանսական ընկերության կողմից երբևէ կատարված ամենածավալուն փողերի լվացումն էր։

2019 թվականի մարտին հանրային հեռարձակող Yle ընկերությունը հեռարձակել է մի հաղորդում, որը բացահայտեց Նորդեա-ի դեմ փողերի լվացման մեղադրանքները։ Bloomberg-ի տվյալներով՝ ընկերությունը Սկանդինավյան ամենամեծ վարկատուն էր, որը ենթադրաբար ներգրավված էր միլիոնավոր դոլարների փողերի լվացման սխեմայում։

2024 թվականի հուլիսին Նորդեա Bank-ը Դանիայում դատարան դիմեց՝ ռուս հաճախորդների հետ կապված փողերի լվացումը կանխելու չկատարման մեղադրանքով։ Մեղադրանքները վերաբերում են 3.8 միլիարդ եվրո արժողությամբ գործարքներին, որոնցում Նորդեա-ն մեղադրվում է պատշաճ վերահսկողությունը անտեսելու և վտանգի ազդանշանները անտեսելու մեջ։ Չնայած հնարավոր տուգանքների համար նախատեսված 95 միլիոն եվրոյին, իրական տուգանքը կարող է զգալիորեն ավելի բարձր լինել՝ հնարավոր է՝ մոտենալով 1 միլիարդ դոլարի։

2024 թվականի օգոստոսին Նորդեա-ն համաձայնվել է վճարել 35 միլիոն դոլար՝ Նյու Յորքի նահանգի ֆինանսական ծառայությունների դեպարտամենտի կողմից փողերի լվացման հետաքննությունը կարգավորելու համար, որը կապված էր «Պանամայի փաստաթղթերի» սկանդալի հետ։ Հետաքննությունը բացահայտել է բանկի կողմից անօրինական գործողությունները կանխելու անկարողությունը, այդ թվում՝ հաճախորդների անբավարար ստուգումը 2008-ից 2019 թվականներին։

## Դուստր ընկերություններ
[մինի|Նորդեայի շվեդական գլխավոր գրասենյակը [Ստոկհոլմում, Շվեդիա։]]
[մինի|Նորդեայի գրասենյակ [Մարիեհամն|Մարիհամնում, Ալանդ։]]
Կառուցվածքային խոշոր վերակազմակերպումից հետո Nordea-ն իր սկանդինավյան գործունեությունը միավորեց մայր ընկերության մասնաճյուղերի մեջ։ Ստորև ներկայացված է նախկին դուստր ձեռնարկությունների և այլ պատմական կազմակերպությունների ցանկը։

Nordea Bank Abp (Ֆինլանդիա) գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Հելսինկիում

### Նախկին դուստր ձեռնարկություններ (այժմ՝ Nordea Bank Abp-ի մասնաճյուղեր)
* Դանիա – նախկինում Nordea Bank Danmark A/S
* Նորվեգիա – նախկինում Nordea Bank Norge ASA
* Շվեդիա – նախկինում Nordea Bank AB

### Առանձնացված կամ փակված կազմակերպություններ
* Nordea Bank Polska SA (վաճառվել է 2013 թվականին)
* Nordea Bank Latvia (Վաճառվել է 2017 թվականին)
* Nordea Bank Lithuania (Վաճառվել է 2017 թվականին)
* Nordea Bank Russia (փակվել է 2021 թվականին)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:PK-huset_2009b.jpg|alt=Swedish headquarters in Stockholm|Շվեդիայի գլխավոր գրասենյակը Ստոկհոլմում
Պատկեր:Nordea_København.jpg|alt=Danish headquarters in Copenhagen|Դանիայի գլխավոր գրասենյակը Կոպենհագենում
Պատկեր:Hovedinngang_i_mørke.jpg|alt=Norwegian headquarters in Oslo|Նորվեգիայի գլխավոր գրասենյակը Օսլոյում
Պատկեր:Nordea_M17_new_part_3jun2006.JPG|alt=The former Norwegian headquarters in Oslo|Նորվեգիայի նախկին գլխավոր գրասենյակը Օսլոյում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Yahoo! – Nordea Bank AB ընկերության պրոֆիլ

Կատեգորիա:2000 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Ընկերություններ
Կատեգորիա:Ներդրումային բանկեր
Կատեգորիա:Շվեդիայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի բանկեր
Կատեգորիա:Ֆիննական ընկերություններ