Բոգդան Խանենկո

**Բոգդան Իվանովիչ Խանենկո** (, ), ուկրաինացի արդյունաբերող, կոլեկցիոներ, բարերար, սենեկապետ ​​(1913), իսկական պետական ​​խորհրդական (1914)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է կոլեգիալ քարտուղար հայտնի ազնվական ընտանիքի ներկայացուցիչ Իվան Իվանովիչ Խանենկոյի և Սուրբ Գեորգի IV աստիճանի շքանշանակիր գեներալ Բոգդան Բոգդանովիչ Նիլուսի դուստր Եկատերինա Բոգդանովնա Նիլուսի ընտանիքում։ Բոգդան Խանենկոն իր միջնակարգ և բարձրագույն կրթությունը ստացել է Մոսկվայում․ նախ ավարտել է Առաջին գիմնազիան, ապա (1871) Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը՝ ստանալով իրավագիտության թեկնածուի աստիճան։ 1873 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ աշխատել է արդարադատության դեպարտամենտում որպես հաշտարար դատավոր։ 1874 թվականին ամուսնացել է Վարվառա Նիկոլաևնա Տերեշչենկոյի հետ։ Իր հուշագրություններում նա հիշում է, որ օկրուգը, որտեղ ինքը ծառայել է, գտնվել է հայտնի Ապրաքսինյան իջևանատան մոտ, որտեղ վաճառել է հնաոճ իրեր։ Հենց այդ ժամանակ էլ Խանենկոն առաջին անգամ անձնական ծանոթություններ է հաստատել Սանկտ Պետերբուրգի հնավաճառների հետ և հետաքրքրություն է հանդես բերել հավաքածու կազմելու նկատմամբ։ Հենց Սանկտ Պետերբուրգում են ձեռք բերվել իտալացիներ Լազարինիի, Ֆրանչեսչինիի, Լիբերիի, Ռուպոլիի, հոլանդացի Վենիքսի և նիդելանդացի Պիտեր Բրեյգել Կրտսերի կտավները։ Նա ինքը գրել է․

                              
1876 ​​թվականին Խանենկոն նշանակվել է Վարշավայի օկրուգային դատարանի անդամ։ Ընտանիքը մեկնել է Լեհաստան։ Այդ պահին կոլեկցիայի հավաքումը շարունակվել է։ Ամուսինները պարբերաբար այցելել են Վիեննայի, Մադրիդի, Հռոմի և Բեռլինի աճուրդներ։ Նրանք գնել են նկարներ և հնաոճ իրեր, քանդակներ, գեղարվեստական ​​արդյունաբերության արտադրանք, անտիկ մշակույթի առարկաներ, Մերձավոր և Հեռավոր Արևելքի արվեստի գործեր։ Նախապատվությունը տրվել է Նիդերլանդների, Ֆլանդրիայի գեղանկարիչներին, ինչպես նաև XIV-XVIII դարերի վերջի իտալացի վարպետներին։ Շուրջ 100 արժեքավոր, եզակի կտավներ, քանդակների և կիրառական արվեստի ստեղծագործությունների զգալի մասը ձեռք են բերվել արքայազն Բորգեզեի, դուքս Ս. Ե. դի Վերդուայի, կոմս Լ. Պաարի, Լ. Բորգ դե Բալզանի, Մ. Ա. Ալբերիչի  և մյուսների հայտնի ընտանեկան հավաքածուներից, որոնք վաճառքի են հանվել Հռոմում և Ֆլորենցիայում։ Հավաքածուի ամենաարժեքավոր լրացումները դարձել են վաղ Վերածննդի գեղանկարիչներ Ֆ. Չեզարեի, Ջոշուա Ռեյնոլդսի, Ֆրանսիսկո Սուրբարանի կտավները, ինչպես նաև Դիեգո Վելասկեսի «Արքայադուստր Մարգարիտայի դիմանկարը», «Մոգերի երկրպագությունը» եզակի երկթև սրբանկարը։ Նա մշտապես ինքնուրույն է սովորել և օգտվել է ռուս և եվրոպական ամենահայտնի արվեստագետների խորհրդատվություններից, նամակագրական կապ է պահպանել Իլյա Օստրոուխովիի, Վասիլի Շչավինսկու, Բոդեի և դե Գրոտի հետ։

1881 թվականին թոշակի անցնելուց հետո Խանենկոն կնոջ հետ բնակություն է հաստատել Կիևում, Ալեքսեևսկայա փողոցում գտնվող տանը (№ 15), որը 1888 թվականին փոխանցվել է Վարվառա Խանենկոյի հորից և կառուցվել է ճարտարապետ Ռոբերտ-Ֆրիդրիխ Մելցերի նախագծով։ Տան ինտերիերը, դրա ճարտարապետական ​​և գեղարվեստական ​​ոճը ձևավորվել են 1889-1895 թվականներին՝ Միխայիլ Վրուբելի, Վիլհելմ Կոտարբինսկու և Մելցերի էսքիզներով և եզակի են եղել։ Խանենկոն Կիևում դարձել է ֆինանսական և առևտրային շրջանակներում հայտնի դեմք։ Այստեղ նա մասնակցել է բազմաթիվ առևտրային կազմակերպությունների և ուսումնական հաստատությունների աշխատանքներին, մասնավորապես, ղեկավարել է (1892 թվականից) Գյուղատնտեսության և գյուղական արդյունաբերության խթանման Հարավային Ռուսաստանի միությունը («Երկրագործական սինդիկատ») և ղեկավարել (1896) Տերեշչենկո եղբայրների գործարանների ճակնդեղի, շաքարավազի և ռաֆինադի գործարանների ընկերության խորհուրդը, Առևտրային կրթության տարածման ընկերությունը, Կիևի առևտրի և արդյունաբերական կոմիտեն, ընդգրկված է եղել Կիևի մի քանի բանկերի կառավարման վարչության կազմում, 1890-ականների սկզբից եղել է Կիևի Բորսային ընկերության, Շաքարավազ արտադրողների համառուսական ընկերակցության անդամ։

Նրա կինը՝ Վարվառա Նիկոլովնան, Օստրուխովի, Ստեպան Ռյաբուշինսկու, Պավել Խարիտոնենկոյի, Եգոր Եգորովի, Գրիգորի Պրյանիշնիկովի հետ միասին հին ռուսական սրբապատկերների առաջին կոլեկցիոներներից մեկն է եղել։

1891 թվականին արագ աճող արվեստի գործերի  հավաքածուի համար երկհարկանի կցակառույց էր կառուցվել (ճարտարապետ Ա. Կրիվոշեև), որի արդյունքում փոխվել էր առանձնատան գլխավոր ճակատի սկզբնական տեսքը և Խանենկոների տոհմի զինանշանը հայտնվել էր երկրորդ հարկի պատուհանների արանքում։

1894 թվականին Կիևում որոշում էր  կայացվել  ստեղծել քաղաքային թանգարան, հավաքվելով իշխանությունների ներկայացուցիչների, բարերարներ Տարնովսկու, Տերեշչենկոյի, Բրոդսկու, Վասիլի Սիմիրենկոյի, պատմաբաններ Լազարևսկու և Անտոնովիչի հետ, Խանենկոյին է տվել թանգարանի ստեղծման հիմնական լիազորությունները։ Կազմելով թանգարանի կանոնադրությունը՝ նա գլխավորել էր  շինարարական կոմիտեն, անձամբ քննարկել  էր  թանգարանի կառուցման  հարցերը Նիկոլայ II-ի հետ (որից հետո ցարը գանձարանից հատկացրել է 50000 ռուբլի թանգարանի կառուցման համար, մնացածը Խանենկոն հավաքել է թանգարանի ուկրաինացի հովանավորներից) և իր միջոցներով պեղումներ է կատարել Կիևի նահանգում՝ ապագա թանգարանը ցուցանմուշներով համալրելու համար։ 1887 թվականի սեպտեմբերի 21-ին հանդիսավոր կերպով հանձնվել է քաղաքային թանգարանի շենքը, իսկ 1904 թվականին օծվել է թանգարանը։ Թանգարանի շենքի կառուցման աշխատանքները համակարգել է ճարտարապետ Վլադիսլավ Գորոդեցկին՝ Պյոտր Բոյցովի նախագծով։ Բացման օրը Կիևի գեղարվեստա-արդյունաբերական և գիտական ​​թանգարանը (այժմ՝ Ուկրաինայի արվեստի ազգային թանգարան) ունեցել է 3145 ցուցանմուշ, թանգարանում Խանենկո  ամուսինների անձնական ցուցանմուշները գնահատվել են 134000 ռուբլի։

1906-1912 թվականներին Խանենկոն արդյունաբերողների կողմից ընտրվել է Պետական ​​խորհրդի անդամ։ 1916-1917 թվականներին եղել է Պետերբուրգի մասնավոր առևտրական բանկի խորհրդի անդամ։ Նա նաև օկտյաբրիստների կուսակցության անդամ էր։

1913 թվականին Խանենկոն Օլգա Տերեշչենկոյից գնել է իրեն ժառանգած թիվ 13 տունը, այն փոխանցել Վարվառա Խանենկոյի անունով և եռահարկ շենքի փոխարեն կառուցել վեց հարկանի մեծ բազմաբնակարան շենք, երկրորդ հարկը՝ (№ 15-ին միացված էր դռներով, բայց հետագայում փակվել է) նախատեսված հավաքածուի ցուցադրության ընդլայնման համար։ Սակայն համաշխարհային պատերազմի սկսվելը և դրան հաջորդած քաղաքական իրադարձությունները խոչընդոտել են այդ ծրագրի իրականացմանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը Խանենկոյին ստիպել է 1915 թվականին տարհանել հավաքածուի ամենակարևոր մասը Մոսկվա՝ Պատմական թանգարան։ Բոգդան Իվանովիչ Խանենկոն երկար ժամանակ ծանր հիվանդ է եղել, 1916 թվականին նրա թոքերի էմֆիզեման սաստկացել է։ Նա կտակ է կազմել, համաձայն որի հավաքածուն նվիրաբերվել է Կիևին, 1917 թվականին կազմվել է մեկ այլ կտակ, մահից առաջ Խանենկոն իր ամբողջ կապիտալը կտակել է Կիևի թանգարանին։ Իսկ 1917 թվականին նրա կինը՝ Վարվառա Նիկոլաևնան, հավաքածուն վերադարձրել է Մոսկվայից։ Կիևի ազատագրումից հետո Վարվառա Խանենկոյի կողմից 1918 թվականի դեկտեմբերի 15-ին նրանց հավաքածուն փոխանցվել է Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիային (Արևմտյան և Արևելյան արվեստի պետական ​​թանգարան)։

Բոգդան Իվանովիչը և Վարվառա Նիկոլաևնա Խանենկոն (մահացել է 1922 թվականին) թաղվել են Միխայլովյան եկեղեցու մոտ՝ Վիդուբիցկոե վանքի գերեզմանատանը։

Խանենկոյի թանգարանի առաջին գիտաշխատողներից են եղել հայտնի գիտնականներ և արվեստագետներ Գեորգի Լուկոմսկին, Նիկոլայ Մակարենկոն (1887-1938), Բորիս Ռերիխը (1885-1945), Սերգեյ Գիլյարովը։ Խորհրդային տարիներին Խանենկո ամուսինների հավաքածուի կազմը զգալի փոփոխություններ է կրել՝ բազմաթիվ հուշարձաններ և Խանենկոյի արխիվը անդառնալիորեն կորել են։ Միևնույն ժամանակ, մասնավոր հավաքածուների միաձուլման շնորհիվ թանգարանի հավաքածուն ավելացել է ավելի քան 13 անգամ՝ 1250 ստեղծագործությունից հասնելով գրեթե 17000-ի։ Թանգարանի մշտական ​​ցուցադրությունում ներկայացված է մոտ 2000 ցուցանմուշ։

2019 թվականին Բոգդան Խանենկոյի պատվին մետաղադրամ է թողարկվել։

## Աշխատություններ
* Собрание картин итальянской, испанской, фламандской, голландской и др. школ. Киев : тип. С. В. Кульженко, 1899.
* Древности Приднепровья : Вып. 1-6. Киев : фототипия и тип. С. В. Кульженко, 1899—1907.
* Древности русские, кресты и образки : Вып. [1]-2. Киев : фототипия и тип. С. В. Кульженко, 1899—1900.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Деятели России : 1906 г. / Ред.-изд. А. М. Шампаньер. — СПб., 1906. — 340 с. разд. паг. : ил.; С. 28.
* 

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի հնագետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության մեկենասներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դատավորներ