Թեյլորի կանոն

մինի|<small>Ջոն Թեյլոր, դրամավարկային քաղաքականության կանոնի հեղինակ</small>
**Թեյլորի կանոնը** դրամավարկային քաղաքականության կանոն է, որը որոշում է ՀՆԱ-յի փոփոխության արդյունքում համապատասխան նոմինալ տոկոսային դրույքը, ինֆլյացիայի տեմպը և այլ մակրոտնտեսագիտական ցուցանիշներ։ Կանոն, որի հիման վրա կենտրոնական բանկը փոփոխում է հաշվառման դրույքը։

## Պատմություն
Կանոնը առաջին անգամ առաջարկվել է Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոն Թեյլորի կողմից 1993 թվականին՝ «Դիսկրեցիոն քաղաքականություն ընդդեմ պրակտիկ կանոնների» աշխատությունում։ Միաժամանակ 1993 թվականի նոյեմբերին նույն հետևություններով լույս է տեսնում Դեյլ Հենդերսոնի և Ուորվիկ Մակկիբինի աշխատությունը։

## Դրույքավարկային քաղաքականության կանոններ
Կանոնները նպաստում են գների կանոնավորությանը և ամբողջական զբաղվածությանը անորոշությունների համակարգված իջեցման և կենտրոնական բանկի հետագա գործողությունների հանդեպ վստահության բարձրացմանը։ Կանոնը արգելում է արձագանքել տնտեսագիտության վիճակին մինչև այն պահը, երբ նմանատիպ պատասխանները ընդգրկված են հենց կանոնի մեջ։

## Որոշում
Թեյլորի կանոն․ նոմինալ տոկոսային դրույքը պետք է անդրադառնա ինֆլյացիայի փաստային տեմպերի բաժանմանը ինֆլյացիայի ընդհանուր մակարդակից և իրական համախառն ներքին արդյունքից պոտենցիալ ՀՆԱ-յի և տրվում է հետևյալ ձևով։
: i_t =\pi_t+0,02+0,5y+0,5(\pi_t-0,02),
: որտեղ i_t՝ նոմինալ դրույք, \pi_t՝ ինֆլյացիայի մակարդակը նախորդ շրջանում, y=(Y - \bar Y)/\bar Y՝ համախառն արդյունքից տոկոսային շեղումը արդյունքի մակարդակից՝ ամբողջական զբաղվածության դեպքում։

Ընդհանուր գործակիցների համար կանոնը ունի հետևյալ տեսքը․
: i_t = \pi_t + r_t^* + a_\pi  ( \pi_t - \pi_t^* )  + a_y ( y_t - \bar y_t ),
: որտեղ i_t՝ կարճաժամկետ նոմինալ դրույք, \pi_t՝ ինֆլյացիայի մակարդակ, չափված որպես ՀՆԱ-յի դեֆլյատոր, \pi_t^*՝ ինֆլյացիայի ցանկալի մակարդակ, r_t^*՝ հավասարակշռված իրական տոկոսային դրույքի ենթադրելի մակարդակ, y_t՝ ընդհանու ՀՆԱ-յի լոգարիթմ, \bar y_t՝ պոտենցիալ ՀՆԱ-յի լոգարիթմ, որը որոշվում է գծային մեթոդով։

## Թեյլորի կանոն
Համաձայն Թեյլորի կանոնի իրական դրույքը՝ i_t -\pi_t -ը պետք է անդրադառնա․

* տարբերությունը թողարկման և ամբողջական զբաղվածության դեպքում թողարկման մակարդակից,
* տարբերությունը ինֆլյացիայի և նրա նպատակային նշանակության միջև (որը որոշված է Թեյլորի կողմից՝ 2% կամ 0,02)։

Եթե թողարկումը գտնվում է ամբողջական զբաղվածության մակարդակում, իսկ ինֆլյացիան համապատասխանում է կողմորոշիչին 2 %-ով, ապա Թեյլորի կանոնով կենտրոնական բանկը սահմանում է իրական դրույքը 2%-ի չափով, որը համարյա հավասար է երկարաժամկետ միջին մակարդակին։ Եթե տնտեսությունը գերզբաղված է և թողարկումը ընդհանուր զբաղվածության պայմաններում իր սահմանները գերազանցում է, ապա ինֆլյացիան բարձր է իր նպատակային արժեքից։ Այս դեպքում կենտրոնական բանկը խստացնում է դրամավարկային քաղաքականությունը տոկոսային դրույքի բարձրացման հաշվին։ Եթե ՀՆԱ-ն արտադրության մակարդակից ցածր է ամբողջական զբաղվածության ժամանակ և ինֆլյացիան ցածր է նպատակային արժեքից, ապա դրույքը պետք է իջնի 2%-ից ցածր, այդպիսով մեղմացնելով դրամավարկային քաղաքականությունը։ Թեյլորը իր աշխատանքում ասել է, որ այս կանոնը վիճակագրապես ճշգրիտ բնութագրում է ԴՊՀ ԱՄՆ-ի փաստային վարքը։

Սակայն Թեյլորը չի համարել, որ ԴՊՀ-ն պետք է ավտոմատ կերպով հետևի կանոնին, կանոնը միայն ծառայում է դրամավարկային քաղաքականության կառավարման համար։ Տվյալ կանոնից հրաժարվելը հնարավոր է միայն որոշակի պայմանների գոյության դեպքում։ Այնուամենայնիվ ԴՊՀ-ն պետք է անպայման հաշվի առնի այս կանոնը (կամ գտնվի նրան շատ մոտ)։

## Թեյլորի սկզբունք
Այլ հավասար պայմաններում ինֆլյացիայի 1%-ով աճը պետք է հանգեցնի տոկոսային դրույքի ավելի քան 1%-ի բարձրացմանը։ Այս օրինաչափությունը կոչվում է **Թեյլորի սկզբունք**։ Քանի որ իրական տոկոսային դրույքը հավասար է նոմինալ տոկոսային դրույք հանած ինֆլյացիայի մակարդակ, ապա տոկոսային դրույքը պետք է բարձրացվի, որպեսզի սառեցնի տնտեսությունը ինֆլյացիայի տեմպերի բարձրացման դեպքում (նոմինալ տոկոսային դրույքը բարձրանում է ավելին, քան ինֆլյացիայի մակարդակը)։

## Թեյլորի սկզբունքի վերափոխություն
Ասկարիի և Ռոպելեի և Կայլիի 2007 թվականների աշխատանքներում նշվում է, որ Թեյլորի սկզբունքի կիրառումը բավարար չէ որոշակիության հաստատման համար, եթե միջին ինֆլյացիան դրական է և այլ ոչ թե զրոյական։ Կոիբիոնի և Հորոդնիչենկոյի 2008 թվականի աշխատանքներում նույնպես նշվում էր, որ կենտրոնական բանկը պետք է բարձրացնի դրույքը տասը մեկի, եթե ինֆլյացիան գերազանցում է 6%-ը։ Նման մեթոդներում անհրաժեշտ է ցուցչավորել ինֆլյացիան Թեյլորի սկզբունքի պահպանման համար։

Քրիստիանոյի, Էյհենբաումի և Էվանսի 2005 թվականի, Ռավեննայի և Ուոլշայի 2006 թվականի, Լոսայի և Տուեստայի 2006 թվականի և Կուոցումիի և Վան Զանդվեջի 2008 թվականի աշխատանքներում նշվում է, որ Թեյլորի սկզբունքի կիրառումը բավական չէ որոշակիության հաստատման համար, եթե տոկոսային դրույքը ազդում է իրական սահմանային ծախսերի վրա։ Նմանատիպ մոդելներում անհրաժեշտ է ընդգրկել միջժամանակային ճյուղը ընկերության աշխատուժի հետ կապված հարցումների պայմաններում։

Կոկրեյնի կարծիքով ընդհանուր որոշակիությունը հայտնվում է այն ենթադրությունից, թե ինչպիսի քայլերի կդիմի կենտրոնական բանկը ի պատասխան ինֆլյացիայի հավասարակշռված մակարդակից շեղման դեպքում։

## Քննադատություն
Բալարդի և Միտրիի 2002 թվականին կատարված ուսումնասիրությունները ապացուցում են եզակի ստացիոնար հավասարակշռության գոյությունը, որի դեպքում քաղաքականությունը պետք է անդրադառնա բավարար կարգով (քան ինֆլյացիայի մակարդակը) նոմինալ տոկոսային դրույքի աճով՝ աճած ինֆլյացիայի և թողարկման խզման դեպքում։ Սակայն Թեյլորի կանոնում որոշված չեն թե որ գործակիցները պետք է օգտագործվեն ինֆլյացիայի և թողարկման կողմից։ Ինչքան շատ են գործակիցները այդքան ավելի արագ խուճապից հետո ինֆլյացիան շարժվում է երկարաժամկետ նպատակային մակարդակին, իսկ թողարկումը տրված մակարդակին, սակայն բարձր գործակիցները մեծացնում են ռիսկը, որ ինֆլյացիան և թողարկումը կգերազանցեն բնական մակարդակները։ Տոկոսային դրույքների կարճաժամկետ վոլատիության նույնպես բացասական է ազդում տնտեսության վրա։ Լանսինգի և Տրեհանի 2001 թվականի աշխատանքներում նշվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում Թեյլորի կանոնը համարվում է բարենպաստ դիսկեցիոն քաղաքականության դեպքում, որպես գործիք։ Լյուբիկի և Շուրֆեյդի ուսումնասիրությունները 2004 թվականին կատարված հաստատում են, որ ոչ բավարար անդրադարձը կենտրոնական բանկերի կողմից հանգեցնում է ինֆլյացիայի ցնցմանը։ Սակայն Թեյլորի կանոնը չի որոշում թե ինչպես հաշվել ինֆլյացիայի մակարդակը, թողարկումը և բնական մակարդակը։

Կլարիդի, Գալի և Գերտլերի 2000 թվականին կատարված աշխատանքները ԴՊՀ-ի, Բունդեսբանկի և Ճապոնիայի Բանկի ուսումնասիրությունների ժամանակ հաստատում է Թեյլորի կանոնի և տոկոսային դրույքի փաստային տվյալների համապատասխանությունը նոմինալ դրույքի ընդգրկման պայմաններում։ Սակայն կան նաև օրինակներ, երբ ԴՊՀ ԱՄՆ-ն փոփոխել է դրույքը Թեյլորի կանոնի խախտման ժամանակ։ Թեյլորի կանոնում կարելի է փոփոխել տվյալ թողարկման և կանխատեսելի փոփոխականներով ինֆլյացիայի ցուցիչները մի քանի հաջորդ մասերով, որը թույլ է տալիս տնտեսագիտությանը ավելի արագ անդրադարձ կատարել։

Օրֆանիդիսի 2000 թվականին կատարված աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1970 ական թվականների իրական ժամանակների տվյալների օգտագործման դեպքում ավելի վատ էր որոշվում անհրաժեշտ նոմինալ դրույքը։ 1970-ական թվականներին ընդունված որոշումները ուժեղորեն թերագնահատում էին թողարկման բնական մակարդակը և այդ իսկ պատճառով չափազանց խթանում էին տնտեսությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Նյութեր Ջոն Թեյլորի պաշտոնական վեբ կայքից
*Դաշնային պահուստների համակարգի անդրադարձը Թեյլորի կանոնին

Կատեգորիա:Դրամավարկային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քաղաքատնտեսական ուղղություններ