open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լանա Թըրներ

**Լանա Թըրներ** (, настоящее имя **Ջուլիյա Ջին Միլֆրեդ Ֆրենսես Թըրներ**, ,), ամերիկյան դերասանուհի, դասական Հոլիվուդի ամենագլամուրային և զգացմունքային աստղերից մեկն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հանքափորի ընտանիքում, Թենեսի նահանգում։ Հայրը սպանվել է, երբ Լանան դեռ երեխա էր։ Կինոյում սկսել է նկարահանվել 16 տարեկանից։

Հոլիվուդի ամենասեկսուալ աստղի կոչման համար մրցակցել է Ռիտա Հեյուորթի և Ջեյն Ռասելի հետ։ Քլարկ Գեյբլի հետ նկարահանվել է չորս ֆիլմում։ Նրա ամենահաջողված ֆիլմերից մեկը` նուար ոճում նկարահանված «Փոստատարը միշտ երկու անգամ է զանգում» (1946) ֆիլմն էր։ Համարվում է, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամերիկյան զինվորականները նախընտրում էին նրա նկարներն ու պլկատները կախել զորանոցի պատերին։ Պատերազմից հետո հիմնականում նկարահանվում է մյուզիքլներում։

1950-ական թվականներին Թըրների կարիերան անհասանելի էր։ Գեղարվեստական տեսանկյունից ամենահաջողված ֆիլմերից մեկը Վինսենթ Մինելլիի «Չար և գեղեցիկ» (1952), ֆիլմն էր, այնուհետև «Պեյտոն Պլեյս»-ը (1957), այն նույնիսկ առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի։ Վերջին հաձոողված ֆիլմը Դուգլաս Սիրկի «Կյանքի նմանակում»-ն (1959) էր, որտեղ ընդգրկված էին ինքնակենսագրական մոտիվներ. իր հերոսուհու նման Թըրները միայնակ դաստիարակում է դստերը, որը ծնվել է 1944 թվասկանին։

Լանա Թըրները ութ անգամ ամուսնացել է, այդ թվում ճանաչված ջազմեն` Արտի Շոուի(1940), միլիոնատեր Հենրի Տոպինգոմի (1948-52), դերասան Լեկս Բարկերի (1953-1957) հետ։

Բաժանվելով նրանից, Լանա Թըրները կապվել է հայտնի մաֆյոզի, Միկի Կոենի օգնական Ջոնի Ստոմպանատոյի հետ։ 1958 թվականի ապրիլին դերասանուհին հայտնվել է սկանդալի կենտրոնում. ընտանեկան վեճի ժամանակ, Թըրների տասնչորսամյա դուստրը փորձելով պաշտպանել մորը, դանակահարել է Ջոնի Ստոմպանատոյին։

1969—1972-ական թվականներին ամուսնացած էր հիպնոսիչ Ռոնալդ Դանթեի հետ։

Լանա Թըրները մահացել է քաղցկեղից, 1995 թվականին, Լոս Անջելեսի իր տանը։ Կինոարվեստում ունեցած նրա ներդրումը նշանավոորվել է Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացված աստղով։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Լանա Թըրներ։ Լեգենդի կյանքը 

Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Մաղացքար

**Մաղացքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Վիրահայոց լեռներում, Կաճաճկուտ գյուղից 4,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2258 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Դաժան աղջիկները 2

**«Դաժան աղջիկները 2»** (), ռեժիսոր Մելանի Մայրոնի նկարահանած ամերիկյան դրամատիկական կատակերգություն։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականի հունվարի 23-ին։ Ֆիլմը համարվում է 2004 թվականին լույս տեսած «Դաժան աղջիկները» ֆիլմի շարունակությունը։

## Սյուժե
Սյուժեն պատմում է միջնակարգ դպրոցի աշակերտուհի Ջոյի մասին, որը համաձայնվում է օգնել Էբիին՝ նրա հարուստ հոր պնդմամբ, ինչի դիմաց Էբիի հայրը վճարելու է նրա երազանքի քոլեջի ծախսերը։ Ջոն և Էբին միավորվում են «Պլաստիքս»-ի՝ Մենդիի, Հոուփի և Չեսթիթիի դեմ։ Պատմությունը վերածվում է իսկական պատերազմի, երբ Էբին վերջիվերջո իմանում է, որ իր ընկերությունը գնված է եղել։

## Դերերում
* Մեգան Մարտին` Ջո Միթչել
* Ջենիֆեր Սթոուն` Էբի Հանովեր
* Քլեր Հոլթ` Չեսթիթի Մեյեր
* Մայարա Ուոլշ` Մենդի Ուեզերլի
* Դիեգո Բոնետա` Թայլեր Ադամս
* Նիքոլ Անդերսոն` Հոուփ Փլոթքին
* Լինդեն Էշբի` Ռոդ Միթչել
* Պատրիկ Ջոնսոն` Նիք Զիմեր
* Թիմ Մեդոուզ` Ռոն Դյուվալ
* Քոլին Դենարդ` Էլիոթ Գոլդ
* Էմբեր Ուոլես` Վայոլես
* Ռոդա Գրիֆիս` Իլին Հանովեր

## Արտադրություն
Ֆիլմը նկարահանվել է 2010 թվականի հուլիսին՝ Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում։

## Սաունդթրեք
# «Hot n Cold»` Քեթի Փերրի
# «Wake Up Call»` Team JEM
# «No Stopping»` Transcenders-ը Ջոզեֆ Դ'Սթարի մասնակցությամբ
# «Addicted»` Թոբի Լայթմեն
# «Love, Love, Love»` Hope-ը Ջեյսոն Մրազի մասնակցությամբ
# «So Big»` Iyaz
# «2012 (It Ain’t the End)»` Ջեյ Շոն
# «I Know»` Քիմբերլի Քոուլ

## Տես նաև
* Դաժան աղջիկները (ֆիլմ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան պատանեկան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ատլանտայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Իլինոյսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2012 թվականին
Մոգերի երկրպագությունը (նկար, Ստեֆանո դա Վերոնա)

**«Մոգերի երկրպագությունը»** (), իտալացի նկարիչ Ստեֆանո դա Վերոնայի 1434 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնում է  Իտալիայի Միլան քաղաքի Բրերա պատկերասրահում (հավաքածուում ներառված է 1818 թվականից)։

Կտավը ստորագրված է (Stefanus) և թվագրված, թեև որոշ գիտնականներ վիճարկում են այն։ Ջորջո Վազարին իր «Կյանքի նկարագրություններում» նշում է, որ նկարիչը կտավը ստեղծել է Վերոնա վերադառնալու  (1425) և իր մահվան (1438) միջև ընկած ժամանակահատվածում։

19-րդ դարում կտավը պատկանել է Վերոնայի Օտտոլինի ընտանիքին, որն այն հանձնել է Դոմենիկո Բիազոլին։ Վերջինս 1818 թվականին կտավը վաճառել է Բրերա պատկերասրահին`որպես Ստեֆանո Ֆիորենտինոյի ստեղծագործություն։

## Պատմություն
Տեսարանը, որն ընդհանուր մանրամասներ ունի Ջենտիլե դա Ֆաբրիանոյի Մոգերի երկրպագությունը (1423)  կտավի հետ, ստեղծված է երկու պլանով։ Ներքևի հատվածում մոգերն են ու նրանց երկրպագությունը մանկանն ու աստվածամորը, վերևի հատվածում հովիվների խմբերի տարբեր տեսարաններ են, մոգերի ժամանումը գիսաստղի ուղեկցությամբ և երթի վերջին մասը շների և ուղտերի ուղեկցությամբ։

Առաջին պլանում պատկերված է տիրամայրը՝ մանուկ Քրիստոսը ծնկներին նստած հյուղակում, որտեղ կենդանիներն են։ Երեք մոգերը տարբեր դիրքերով են. նրանցից ավագը հանել է թագը և ծնկի իջել. նա մանկանն է նվիրաբերում մշակված ոսկե առարկա, որն իր ձեռքերը ձգել է ընդունելու և օրհնելու նրան։ Մյուս մոգը իջեցնում է թագը, իսկ ձեռքին ոսկեզօծ գոհարատուփն է, ամենակրտսեր մոգը տեսարանին հետևում է թիկունքից։ Առաջին շարքում լուսապսակներով մանկան հետևում կանգնած են սուրբ Հովսեփն ու սուրբ Աննան։ Մոգերի սպասավորների շարքում կան տարբեր ռասաներ՝ մոնղոլներից մինչև մավրեր։

Թափորի մասնակիցների հարուստ զենք ու զրահը և արտասովոր գլխարկները հիշեցնում են համանման տարրեր Պիզանելլոյի աշխատանքից, որը Ստեֆանո դա Վերոնայի ընկերն էր և ոգեշնչված էր 1431 թվականի Բազելի ժողովի ժամանակ բյուզանդական պալատի զգեստներով։ Խրճիթի գագաթին կանգնած սիրամարգը հարության և անմահության վաղ քրիստոնեական խորհրդանիշ է հռոմեական ժամանակներից։ Մանուշակագույնը խորհրդանշում է Քրիստոսի խոնարհությունը, կարմիր գույնը՝ կիրքը։

Նկարչի ոսկե տառերով ստորագրությունը գտնվում է կտավի ներքևի հատվածի կենտրոնում։
## Գրականություն
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, I tempi dell'arte, volume 2, Bompiani, Milano 1999.
* AA.VV., Brera, guida alla pinacoteca, Electa, Milano. 2004 ISBN 978-88-370-2835-0.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1434 նկարներ
Կատեգորիա:Բրերա պատկերասրահի նկարներ
Ուբաժարա ազգային պարկ

**Ուբաժարա ազգային պարկ** (), ազգային պարկ Սեարա նահանգում, Բրազիլիա։ Այն երկրի 35 ազգային պարկերից ամենափոքրն է և հայտնի է Ուբաժարա քարանձավով։

## Տեղագրություն
Պարկը գտնվում է Կաատինգայում։ Ընդգրկում է 6271 հա տարածք։ Ստեղծվել է 1959 թվականի ապրիլի 30-ին 45.954 հրամանագրով, սակայն փոփոխության է ենթարկվել 1973 թվականի ապրիլի 26-ին ու 2002 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։ Ազգային պարկը գտնվում է Չիկո Մենդեսի ինստիտուտի վերհսկողության տակ՝ կենսաբազմազանության պահպանության համար։ Պարկը տեղակայված է Ուբաժարա, Տիանգուա, Ֆրեշեյրինյա և Սեարա մունիցիպալիտետներում։ Արևմուտքից Ուբաժարային սահմանակից է Սերրա դա Իբյապաբա բնապահպանական տարածքը։

Պարկի արևմտյան մասը եզերում է Սեարայի ցածրավայրը և Իբիապաբայի սարահարթը։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է 1440 մմ։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 16&nbsp;°C-ից 28&nbsp;°C, միջինը՝ 22&nbsp;°C։ Ծովի մակարդակից գտնվում է 720-ից 840 մետր բարձրության վրա։ Բուսական աշխարհը բազմազան է. յուրօրինակ՝ անտառի մնացուկներով՝ մացառուտներով։

## Պահպանություն
Ազգային պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության պահպանված տարածքների II կատեգորիային։ Բնական էկոհամակարգերի մեծ էկոլոգիական հիմնախնդիրներն են՝ ապահովել գիտական հետազոտություններ, բնապահպանական կրթություն, բացօթյա հանգիստ և էկոտուրիզմ։ Պաշտպանված կենդանատեսակներից են օնցիլլան, պուման, *Adelophryne maranguapensis* և այլն։

## Ուբաժարա քարանձավ
Քարանձավը գտնվում է Իբիապա լեռների սարալանջին, Ֆորտալեզայից 320 կմ հեռավորության վրա։ Հայտնի է ստալակտիտներով և ստալագմիտներով։ Քարայրի կարելի է հասնել ճոպանուղու միջոցով։ Պարկում կան ջրվեժներ և արահետներ, որոնք անցնում են անտառի միջով։ Այցելություններին վերահսկում է շրջակա միջավայրի պահպանության ազգային մարմինը։ Մեկ այլ գրավչություններ են Մորո դե Սեուն՝ 820 մետր բարձրությամբ, Պիրանգի ջրվեժի ակունքը՝ Պեդրա դե Իտագուրուսուն։

## Պատկերասրահ

Anderps 009.JPG
Anderps 0016.JPG
Anderps 014.JPG
Anderps 013.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*
*

Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:1959 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎
Արունդել դղյակ

**Արունդել դղյակ** (), գտնվում է Արևմտյան Սուսեկսի վարչաշրջանում։ Դղյակի առաջին սեփականատերը եղել է Ռոջեր Մոնտգոմերին, որն այն հիմնադրել է 1067 թվականին։ Նա եղել է Վիլհելմ I Նվաճողի մտերիմներից մեկը։ Դղյակի սեփականատերը ավանդաբար կրում էր Արունդելի կոմս տիտղոսը (Բրիտանական հին տիտղոս)։ XV-րդ դարից սկսած դղյակը ծառայել է որպես Գովարդների արքայատոհմի Նորֆոլկի դուքսերի հիմնական նստավայր։

Սկզբնական դղյակը (գրավված դեռևս Էդուարդ Իսպովեդնիկի կողմից) մի քանի անգամ ընդլայնվել է XII-րդ դարում նախ Մատիլդա թագուհու բնակեցման պատճառով, ապա՝ Հենրի II Պլանտագենետի հրամանով։ 1830 թվականին Հենրի IV կոմսը խաղացել է Արունդելում՝ Մարիա դե Բոգունի հարսանիքին։

Սկսած Ռիչարդ I Առյուծասիրտի գահակալման տարիներից՝ դղյակը պատկանել է Վիլյամ դ’Օբինյիի և Ադելիզա Լուվենսկայայի սերունդներին։ Օբինյիների տոհմի ոչնչացումից հետո դղյակն անցավ Ֆիցալանիների տոհմին։ 1580 թվականին Ֆիցալանովների ունեցվածքը ժառանգեցին դղյակի ներկայիս սեփականատերերը՝ Գովարդները։ Դղյակի սեփականատերերը մի քանի անգամ հիշատակվել են Շեքսպիրի ստեղծագործություններում։

Արունդելի դղյակը մեծ վնասներ է կրել Անգլիական բուրժուական հեղափոխության տարիներին։ Դղյակի շինարարությունը վերսկսվել է Վիկտորյական դարաշրջանում, մասնավորապես Վիկտորյա թագուհու գահակալման տարիներին։

## Պատկերասրահ

2017-05 Arundel Castle 02.jpg|
2017-05 Arundel Castle 03.jpg|
2017-05 Arundel Castle 01.jpg|
2083004 cb788d1c.jpg|
Arrundel as viewd from Warningcamp.jpg|
Arundel castle (garden).jpg|
Arundel Castle - geograph.org.uk - 1778751.jpg|
Arundel Castle - geograph.org.uk - 896118.jpg|
Arundel Castle 001.jpg|
Arundel Castle 28 Aug 04 - geograph.org.uk - 1712142.jpg|
Arundel Castle courtyard 2.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արունդել դղյակ
* Earl's Garden-ի կոլեկտորը Արունդել դղյակում
Գնդիկ Բոքոնիկ (մուլտֆիլմ, 1956)

**Գնդլիկ Բոքոնիկ** (), խորհրդային կարճամետրաժ տիկնիկային մուլտֆիլմ, ստեղծել է հայտնի ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Ռոման Դավիդովը 1956 թվականին։

Նույնանուն հեքիաթի երկրորդ էկրավանորումն է, առաջինը նկարահանվել է նույն ստուդիայում 1936 թվականին, այս տարբերակի թողարկումից 20 տարի առաջ։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է չենթարկվող Գնդիկ Բոքոնիկի մասին ռուսական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներով, որը փախչում է տատիկի և պապիկի տնից և իր ճանապարհին հանդիպում է անտառային տարբեր կենդանիների` նապաստակին, ոզնուն, գայլին, արջին և աղվեսին։

## Հեղինակներ
* ռեժիսոր` Ռոման Դավիդով
* սցենարի հեղինակ` Ե. Ռյազանցևա
* բեմադրող նկարիչներ` Ռոման Դավիդով, Վլադիսլավ Ռաստորգուև
* օպերատոր` Նիկոլայ Գրինբերգ
* կոմպոզիտոր` Ռոդիոն Շչեդրին 
* հնչյունային օպերատոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ` Լև Ժդանով, Կոնստանտին Նիկիֆորով

## Մուլտֆիլմի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Роман Давыдов — Энциклопедия отечественного кино 

Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոման Դավիդովի մուլտֆիլմեր
Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա

**Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա** (), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, գործող Ադրբեջանի Հանրապետության կրթության նախարարության ներքո։ Հասարակական-մշակութային հաստատություն, կերպարվեստի, դեկորացիայի, դիզայնի և գեղարվեստական կրթության բնագավառներում Ադրբեջանի Հանրապետության կրթության նախարարության գործընկերը։

## Պատմություն
Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիան ստեղծվել է 2002 թվականին Ադրբեջանի հանրապետության նախագահի հրամանագրով։ Ադրբեջանի գեղարվեստի ակադեմիան ստեղծագործական, գիտական կազմակերպություն է, որի գործունեության հիմնական ասպեկտներից մեկը կրթությունն է։ Աշխատանքներ են տարվում պահպանելու և զարգացնելու ակադեմիական դպրոցի հայրենական ավանդույթները, գեղարվեստական կրթության կազմակերպումն ու կատարելագործումն է, համաշխարհային ճանաչման արժանացած ռուսական մշակույթի գեղարվեստական մեծագույն արժեքների պահպանումն ու զարգացումը։

Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիան սերտորեն համագործակցում է Թուրքիայի և Իրանի Իսլամական Հանրապետության  համապատասխան կառույցների հետ։

Այստեղ գործում է 102 պրոֆեսոր։ Ներկայում ավելի քան 800 ուսանողներ են սովորում Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2002 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Արվեստի դպրոցներ
Սամվել Թադևոսյան (դերասան)

**Սամվել Թադևոսյան** (), հայ դերասան և բեմադրիչ։ Հայտնի է «Կյանք ու կռիվ», «Բրավո, վիրտուոզ» ֆիլմերում կերտած հերոսներով****։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ Ավարտել է Շենգավիթի թիվ 154 դպրոցը։

2010 թվին ընդունվել է Երևանի Թատրոնի և Կինոյի պետական ինստիտուտ, դերասանական ֆակուլտետ, Արմեն Մազմանյանի արվեստանոցը։

## Թատերական գործունեություն
Խաղացել է Կարել Չապեկի «Մայրը» (ռեժիսոր Լալա Մնացականյան), Իվան Վիրիպաևի «Պատրանքներ» (ռեժիսոր Զառա Անտոնյան), «Ես այստեղ եմ» (ռեժ Տաթև Մելքոնյան), Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ» ներկայացումներում։

Արտիստն իրեն փորձել է նաև ռեժիսորական բնագավառում՝ բեմադրելով «Էգոիստ» ներկայացումը՝ ըստ Մահմուդ Նազերի «Երկդուռ սենյակ» պիեսի։

Բեմադրել է Ալեքսանդր Իրադյանի «Ինքնասպանի գրառումները» երաժշտական պոեմի բալետային ալտերնատիվ պսիխոդրաման Օպերայի և Բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի բեմում, բալետմայսեր՝ Արման Բալմանուկյան։

2018-ին հեղինակը և բեմադրողն է «Մայրենիք» Ֆիզիկական և վիզուալ ներկայացման, որը նորարարական թատրոնի կատարողական ակտ է։

## Ֆիլմագրություն
* Ալեն Մանուկյանի «Վերևից» կարճամետրաժ ֆիլմ
* «Անցում» («Crossing») Արտո Յան ԱՄՆ-Հայաստան. Միքայելի դերում
* «Բրավո, Վիրտուոզ» Ֆրանսիա-Բելգիա-Հայաստան. ռեժիսոր Լևոն Մինասյան «Ագաթ ֆիլմս». Ալիկի դերում
* «Կյանք ու կռիվ» ռեժիսոր Մհեր Մկրտչյան. Հայաստան. Տիգրանի դերում. 2016
* «Հող Չափողները» ռեժիսոր Սուրեն Բաբայան. թուրք երիտասարդի դերում
* «Հոսանքին հակառակ» 12 սերիա Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերություն. ռեժիսոր Մհեր Մկրտչյան Հայաստան. Էդուարդ Տոնիկյանի դերում
* «SSSR» 12 սերիա Ռուսական Առաջին Ալիքի համար. Պրոդյուսեր Ռուբեն Դիշդիշյան. ռեժիսոր Ալեքսեյ Ռուդակով. Սամվելի դերում (ընթացքում) Մարս մեդիա և Ֆլագման կինոընկերություն։
*
*«Սողոմոնի երգերը» ռեժիսոր Արման Նշանյան. Կոմիտասի դերում (ընթացքում)
*

## Մրցանակներ
* Շնորհվել է Հայաստանի 2017 թ. պետական մրցանակ «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմի համար «https://www.aysor.am/am/news/2018/01/19/%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80/1363493»
* Թատերական Գործիչների Միության «Արտավազդ» մրցանակ - տարվա լավագույն երիտասարդ դերասան, 2015 թիվ, «Էգոիստ» ներկայացում։
* ԱրտՖեստ երիտասարդական փառատոն - լավագույն դերասան «Էգոիստ» ներկայացում 2015 թիվ։
* Հայաստանի հայկական պետական կինոակադեմիայի «Անահիտ» մրցանակ - լավագույն դերասան «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմում Տիգրանի դերակատարման համար, 2016 թվական։ 
* «Ոսկե ծիրան» -հատուկ մրցանակ «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմում Տիգրանի դերակատարման համար, 2017 թիվ։

## Քննադական հոդված
*«Կյանք ու կռիվ» ֆիլմի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Վանի գավառակ

**Վան**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Կենտրոնը Վան քաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Տարածվում էր Վան քաղաքի շրջանում։

## Պատմություն
1916 թվականին ռուսական իշխանությունները Վանի գավառակի մեջ մտցրել էին նաև Բայազետի և Դիադինի գավառակները։

Հայերն ակտիվ մասնակցություն են ունեցել 1915 թվականի Վանի և այլ բնակավայրերի ինքնապաշտպանական կռիվներին։ 1895-1896 թվականներին և 1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերը ենթարկվել են ջարդերի, իսկ կենդանի մնացածները 1916 թվականին հիմնականում գաղթել են Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին ուներ 35500 (ըստ այլ աղբյուրների՝ 106014) բանկիչ, որից 12500-ը՝ հայ, 11500-ը՝ քուրդ, 9500-ը՝ թուրք, իսկ մնացածը՝ ասորիներ, հրեաներ, չերքեզներ և գնչուներ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահություն էր։ Հայերը նաև զբաղվում էին խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ, ձկնորսությամբ (Վանա լիճ, Արճակ), արհեստներով և առևտրով։

## Վարչական բաժանում
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին ուներ 160 (ըստ այլ աղբյուրների՝ 293) գյուղ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Պետրոզավոդսկի բազային բժշկական քոլեջ

**Պետրոզավոդսկի բազային բժշկական քոլեջ** (), միջին մասնագիտական կրթության պետական հաստատություն, Ռուսաստանի Կարելիայի Հանրապետության հնագույն բժշկական ուսումնական հաստատությունը, գտնվում է Պետրոզավոդսկում։

## Պատմություն
Բացվել է 1899 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Օլոնեցի նահանգի մանկավարժական դասընթացների հիման վրա՝ որպես բուժակների դպրոց։

Դպրոցը սկզբնապես գտնվում էր Ռուտկովսկու տանը, զեմստվոյի հիվանդանոցից ոչ հեռու։

Դպրոցի առաջին տնօրեն է նշանակվել նահանգային բժշկական տեսուչ Մաքսիմիլիան Նիկոլաևիչ Մոտրոխինը, ուսուցիչներ՝ կրոնագիտության՝ Ի. Բոգոսլովսկին, լատիներենի՝ Վ. Վ. Յանովսկին, ֆիզիկայի՝ Ի. Դ. Լամանսկին, կենդանաբանության և բուսաբանության՝ Ա. Ֆ. Կիրիկովան, դեղագործության և դեղագործական քիմիայի՝ Ա. Ի. Վվեդենսկին, ֆիզիոլոգիայի՝ Մ. Ն. Մոտրոխինը և դեղաբանության՝ Է. Խ. Նեյլանդը։

Դպրոց ընդունվել է 7 աշակերտ։ Դպրոցի կանոնադրությունը հաստատվել է 1899 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Կանոնադրության համաձայն՝ դպրոցը պահվել է զեմստվոյի և ուսման վարձի հաշվին։

Ուսման վարձը վճարվել է յուրաքանչյուր կիսամյակից առաջ։ Նահանգային զեմստվոյական վարչությունն իրավունք ուներ կրճատելու աշակերտների ուսման վարձը կամ ազատելու այդ վճարից՝ հատուկ հաջողությունների համար։

Դպրոց ընդունվում էին 16 տարին լրացած և 21-ից ոչ մեծ տղաները, որոնք ներկայացնում էին արական գիմնազիաների և ռեալական ուսումնարանների առնվազն 4 դասարանների կամ քաղաքային և հոգևոր ուսումնարանների լիարժեք դասընթացների բավարար գիտելիքների մասին վկայականներ։

Հետագայում դպրոց սկսեցին ընդունվել նաև կանայք։ Ուսուցումը դպրոցում եռամյա էր։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո դպրոցը վերափոխվեց Պետրոզավոդսկի բժշկական թեքումով 3-րդ աստիճանի քաղաքային բանվորագյուղացիական դպրոցի, 1920 թվականին՝ բուժակամանկաբարձական դպրոցի, 1930-ական թվականներից՝ Կարելիայի առաջին բժշկական պոլիտեխնիկում, 1937 թվականից՝ դոկտոր Ի. Ա. Շիֆի անվան բուժակամանկաբարձական դպրոց (բժշկագիտության դոկտոր Իսաակ Ալեքսանդրովիչ Շիֆն ուսումնական հաստատությունը ղեկավարել է 1903-1922 թվականներին)։

1953 թվականից դպրոցը սկսեց կոչվել Պետրոզավոդսկի բժշկական ուսումնարան, իսկ 1994 թվականի դեկտեմբերի 15-ից դպրոցը վերափոխվել է բազային բժշկական քոլեջի։

Ուսումնական հաստատությունում դասավանդել են հայտնի բժիշկներ Ի. Մ. Ռյասենցևը, Մ. Ն. Զավոդովսկին, Վ. Ա. Բարանովը, Կ. Ա. Գուտկինը, Մ. Դ. Իսերսոնը, Ե. Ֆ. Լուգովսկոյը, Զ. Մ. Իսերսոնը, Ն. Դ. Ցալը, Մ. Դ. Ժուրավլյովը, Զ. Ի. Տոլկաչովան և ուրիշներ։

Մասնագետների նախապատրաստումը քոլեջում տարվում է «Բուժական գործ», «Մանկաբարձական գործ», «Քույրական գործ» մասնագիտություններով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Здравоохранение Карельской АССР: Сборник статей / Ред. С. А. Вишневский, С. М. Левин. — Петрозаводск, 1970. Вып. 7
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 206—464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

## Արտաքին հղումներ
* Петрозаводский базовый медицинский колледж

Կատեգորիա:Պետրոզավոդսկի ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:1899 հիմնադրումներ
Երեք մանրակերտով նարդոսավարդագույն ձու

**«Երեք մանրակերտով նարդոսավարդագույն ձու»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1897 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է մորը՝ կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային։ Ձուն ցայսօր համարվում է կորսված։ Սակայն Վիկտոր Վեկսելբերգի հավաքածուի կազմում պահպանվել է ձվի անակնկալը՝ սրտի տեսքով շրջանակ՝ երեք մանրակերտով։

## Դիզայն
Ձվի իրական դիզայնի մասին որևէ փաստ չի պահպանվել։ Ֆաբերժեի հաշիվներում միայն պահպանվել է այն, որ այս ոսկերչական ձուն իրենից ներկայացնում է «երեք մանրակերտով նարդոսավարդագույն ձու»։

## Անակնկալ
Շրջանակ-անակնկալը պատրաստված է այդ տարիներին մեծ ճանաչում ունեցող նեոդասական ոճով։ Այն ունի սրտի տեսք։ Ադամանդակուռ է։ Պատված է մորեգույն-կարմիր էմալով։ Ադամանդներով նշված է ստեղծման տարեթիվը՝ «1897»: Շրջանակը տեղադրված է վեցանկյուն ոտքի վրա, որը պատրաստված է Լյուդովիկոս XVI ոճով։ Այն պատված է սպիտակ էմալով, որի վրա նկարազարդված է պարուրաձև բարձրացող խաղողի վազ։ Ոտքն էլ իր հերթին տեղադրված է գմբեթարդ սանդղավոր հիմքի վրա՝ պատված մորեգույն-կարմիր էմալով։ Այն զարդարված է ոսկյա դրասանգներով՝ դափնու տերևների տեսքով, ադամանդներով, փորագրված ոսկյա տերևաքանդակներով, ինչպես նաև չորս խոշոր մարգարիտներով։

Երբ սեղմում են ոտքին, սիրտը բացվում է՝ վերածվելով եռատերև երեքնուկի։ Այն պատված է զմրուխտ-կանաչ էմալով՝ արևի տարածվող  ճառագայթների նախշերով։ Յուրաքանչյուր տերևի վրա տեղադրված է մանրանկար՝ ադամանդե երիզվածքով։ Մեկ տերևի վրա կայսր Նիկոլայ II-ն է, մյուսի վրա իր կինը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան, իսկ երրորդի՝ նորածին դուստրը՝ Օլգա Նիկոլաևնա Ռոմանովան։ Երեքնուկի թերթիկները փակվում են, երբ սեղմում են հիմքի վրա տեղադրված որևէ  մարգարտին։

## Պատմություն
1897 թվականի ապրիլի 18-ին ոսկերչական ձուն Նիկոլայ II կայսրը նվիրեց մորը՝ այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային։ Ըստ Ֆաբերժեի հաշիվների ձուն 3250 ռուբլի էր։ Այս ձվի անակնկալի վրա նշված է ստեղծման տարեթիվը՝ 1897 թվական։

1978 թվականին Քրիստիս աճուրդի տանը ձվի անակնկալը վաճառվել է Forbes-ն, որը տեղակայված էր Նյու Յորքում։ 2004 թվականին Ֆորբսը վաճառվել է Վիկտոր Վեկսելբերգի ֆոնդին։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1897 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Վեկսելբերգի հավաքածու
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Ոզնաթուփ շյուղախոտային

**Ոզնաթուփ շյուղախոտային** (), արճճախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Կիսագնդաձև բարձիկանման թփիկ է։ Ծաղկակիրները բացահայտորեն երկար են տերևներից։ Հասկիկները բազմաթիվ են և դասավորված  փուխր, բազմիցս ճյուղավորված ծուռումուռ ծաղկաբույլում։ Գլխավոր առանցքի վրա հասկիկները միմյանցից հեռացած են, իսկ եզրային ճյուղիկներին և գագաթին՝ համարյա խմբված։ 8 մմ տրամագծով բաժակի ետծալը ունի 5 կամ 10 բլթակ, սպիտակ է, ջղերը՝ սևավուն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Նյուվարդի գյուղի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ֆրիգանանման բուսականության կազմում։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետևանքով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում՝ ընդհուպ մինչև ամբողջական անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Արճճախոտազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աղածաղիկ կուլպական

**Աղածաղիկ կուլպական** (), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-30 սմ բարձրությամբ, միամյա մսալի բույս է։ Բույսի ընձյուղները և տերևները հերթադիր են։ Ծաղկապատի մասերը ունեն 6 մմ երկարություն, թաղանթային են, վերևում՝ 2-3 ատամներով։ Առէջները մանր են, 1,2-2,2 մմ տրամագծով, կլորավուն կամ լայն–ձվաձև, պղպջականման հավելուկներով։ Պտղի ժամանակ ծաղկապատի երկու արտաքին մասերի վրա կեսից ներքև առաջանում են ռուդիմետային, 0,7-1,2 մմ երկարությամբ, կրեմագույնադեղին, ամուր, թևանման ելուստներ։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում, Արարատի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերում։ Աճում է նաև Դաղստանում, Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-1300 մ բարձրությունների վրա, թեք բլրակներին, երրորդական դարաշրջանի գիպսակիր կավերի վրա։ Ծաղկում է մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը, պտղաբերում՝ հուլիսից-սեպտեմբեր։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Միհրդատ Թիրյաքյան

**Միհրդատ Հարությունի Թիրյաքյան** (), հայ գրող, թարգմանիչ։

Հարություն Թիրյաքյանի որդին։

## Կենսագրություն
Միհրդատ Թիրյաքյանը ծնվել է 1885 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթություն ստացել է տեղի ֆրանսիական վարժարանում։ Այնուհետև ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Թեհրան, որտեղ հայրը՝ Հարություն Թիրյաքյանը եղել է թագավորական պալատի բժիշկ։ Թեհրանում հաճախել է տեղի ամերիկյան վարժարանը, այնուհետև ավարտել է Ցյուրիխի համալսարանը։ 1919 թվականին մեկնել է Միացյալ Նահանգներ, հաստատվել Նյու Յորքում։

Աշխատակցել է սփյուռքահայ մամուլին՝ «Անահիտ», «Բազմավէպ», «Հանդէս Ամսօրեայ», «Սիոն», ինչպես եւ «Լրաբեր» և «Պատմա-Բանասիրական Հանդես» ամսաթերթերին ու հանդեսներին, հրատարակել «Միտքի շողեր» (1965) ժողովածուն, հուշագրություններ տպավորություններ, հետազոտություններ, թարգմանել Ֆիրդուսու «Շահնամե» պոեմից հատվածներ։ Խմբագրել և լույս է ընծայել հոր անտիպ գործերից։

## Երկեր
* Միտքի շողեր։ Գրական ժող., 1965:
* Ֆերդոսի։ Շահնամէ։ Հատուածներ, 1951։

## Գրականություն
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Է., Պէյրութ, 1979, էջ 391։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Կորոնարիա կաշվեկերպ

270px|մինի

**Կորոնարիա կաշվեկերպ** (), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
30-70 սմ բարձրությամբ, բազմամյա, գեղազարդային խոտաբույս է։ Տերևները երկարավուն են, կամ էլիպսաձև։ Պսակաթերթերը բոսորագույն կարմիր են կամ ծիրանագույն, 20-25 մմ երկարությամբ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հայտնի է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում («Շիկահող» պետական արգելոց, Սրաշեն, Նեքին Հանդ)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Թալիշում, Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայուն, Հյուսիս արևմտյան Աֆրիկայում, Հյուսիսային Իրանում, Միջին Ասիայում (Թուրքմենստան)։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1300 մ բարձրության վրա, անտառում, անտառի եզրերին, ճամփեզրերին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող վտանգներն են՝ որպես գեղազարդային բույս չափից ավելի հավաքը, անտառատնտեսական գործունեությունը, ճանապարհաշինությունը, գյուղատնտեսական հանդակների ընդարձակումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Քաջվարդ նեղատերև

**Քաջվարդ նեղատերև** (), քաջվարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Կոնաձև հաստացած արմատներով բազմամյա, գեղազարդային խոտաբույս է։ Ցողունի բարձրությունը հասնում է 60 (90) սմ–ի։ Կրկնակի փետրաձև տերևները նեղ գծային են, մինչև 2 մմ լայնության մասերով։ Վերին տերևները շրջապատում են ծաղիկը։ 6-8 սմ տրամագծով, մուգ կարմիր պսակաթերթերով ծաղիկները ցողունների գագաթներին միայնակ են։ Առէջները դեղին են։ 2 սմ երկարությամբ պտղատերևիկները շիկավուն թավոտություն ունեն և երեքն են, հազվադեպ՝ երկուսը։ Արիլուսով սերմերն ունեն սերմնաթիկնոց։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Կապանի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, շիբլյակում։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ ոչ մեծ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Քաջվարդազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Վարդակակաչ խճճված

**Վարդակակաչ խճճված** (), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-30 սմ բարձրությամբ, լայն ձվաձև մինչև 30 մմ լայնությամբ սոխուկով և կաշենման մազոտ թեփուկներով գեղազարդային ծաղկաբույս է։ 5-7 սմ տրամագծով գավթանման ծաղիկը լինում է ֆուքսինի վարդագույն, լիմոնի դեղին կամ հազվադեպ` կարմիր։ Պտուղը ունի 4-6 սմ երկարություն և 2 սմ լայնություն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի  (Քաջարան լեռնագագաթ Խուստուփ, «Շիկահող» պետական արգելոց, Ծավ, Ներքին Հանդ) և Մեղրու (Գյումարանց Մեղրու լեռնաշղթայի կատարի երկարությամբ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Հարավային Անդրկովկասում և Ղարաբաղում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 1800-2700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի, բացատներում, ժայռոտ տեղերում, կաղնու-բոխու անտառում և ենթալպյան մարգագետիններում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտղաբերում` մայիս-հուլիս ամիսներին։ Բնության մեջ հանդիպում են երեք ձևեր. լիմոնի դեղին ծաղիկներով, ֆուքսինի վարդագույն` նուրբ լիմոնի բուրմունքով և կարմիր` առանց հոտի։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության  շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր  որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Լոմատոգոնիում կարինտյան

**Լոմատոգոնիում կարինտյան** (), բոգազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-15 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Ցողունները հիմքից բազմաթիվ են, բարակ։ 1 սմ երկարությամբ ցողունային տերևները ավելի մեծ են, քան ամենաներքևի տերևները։ Ծաղիկները միայնակ են, երկար ծաղկակոթերով, դժգույն երկնագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Գեղամի  (Գեղամի  լեռնաշղթա) և Զանգեզուրի (Որոտան գետի վերնագավառ, Գորիսի շրջակայք և լեռնագագաթ Կապուտջուղ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը բացի Հայաստանից հանդիպում է Նախակովկասում, Ադրբեջանում, Եվրոպայում, Սիբիրում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում, ծովի մակարդակից 2600-3300 մ բարձրությունների վրա, ճահճացած և գերխոնավ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի է չորս պոպուլյացիաներ։ Քանի որ տեսակի հիմնական արեալը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազում՝ կապված կլիմայի, աճելավայրերի և պայմանների փոփոխության հետ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության  շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոգազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ոզնաթուփ Ֆյոդորովի

**Ոզնաթուփ Ֆյոդորովի** (), արճճախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բարձիկանման, կիսագնդաձև թփիկ է։ Ծաղկակիրները տերևներին չեն գերազանցում։ 6-7 մմ երկարությամբ հասկիկները բազմաթիվ են, շատ մանր, երկշարք և համարյա կղմինդրաձև միմյանց ծածկող։ Պսակաթերթերը սպիտակ են, կամ դժգույն վարդագույն։

## Տարածվածություն
Աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Ագարակի շրջակայք)։ Հայաստանի սահմաններից դուրս հանդիպում է Նախիջևանում (մինչև Օրդուբադ քաղաք)։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում, չոր քարքարոտ, խճաքարոտ լանջերին, ժայռերի միջև։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիս ամսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է և Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանում հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճման պայմանների փոփոխության և ներքին գործոնների պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Արճճախոտազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Մանկունքի լեռներ

**Մանկունքի լեռներ**, լեռներ Հայաստանի Արարատի մարզու, Գեղամա լեռների հարավարևմտյան ճյուղավորությունը, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում։ Ամենաբարձր գագաթը համանուն լեռն է (2927 մ), երկարությունը` 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Մառախլապատ

**Մառախլապատ**, *Մառուխլութափա*, լեռ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա լեռների կենտրոնական կատարային մասում, Ծաղկաշեն գյուղից 10 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 3034 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Մասրասար

**Մասրասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռնահամակարգում, Ակունք գյուղից 4 կմ հարավ։ Բարձրությունը՝ 2447 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Մասրեք

**Մասրեք**, *Մասրեկ, Մասրիկ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Բովաքարի լեռների հյուսիսարևմտյան ճյուղավորություններում, Ալարեքս գետի ձախափնյակում, Եղեգնուտ գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը՝ 1690 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կառլ Ֆաբերժե

thumb|350px|Կառլ Շմիդտ: «Ֆաբերժե» ֆիրմայի շենքը Սանկտ Պետերբուրգում, 1900
**Պետեր Կառլ Գուստավի Ֆաբերժե** (), ռուս հայտնի ոսկերիչ։ Ընտանեկան ընկերության և ոսկերչական արվեստի վարպետների դինաստիայի գլխավոր։ Ֆաբերժեի ձվերի ստեղծողն է, որոնք բարձր են գնահատվում ամբողջ աշխարհի հավաքածուների տերերի կողմից։

## Կենսագրություն
Պետեր Կառլ Ֆաբերժեն ծնվել է Սանկտ Պետերբուրգում 1846 թվականի մայիսի 30-ին, ծագմամբ ռուս գերմանացի է։ Նրա հայրը՝ Գուստավ Ֆաբերժեն, ծագում էր ֆրանսիական արմատներով գերմանական ընտանիքից և ծնունդով Էստոնիայից էր, իսկ նրա մայրը՝ Շառլոտա Յունգշտեդտը, դանիացի նկարչի դուստր էր։ 1842 թվականին Ֆաբերժե-ավագը Սանկտ Պետերբուրգում հիմնեց ոսկերչական ընկերություն։

Կառլ Ֆաբերժեն ճանապարհորդում էր Եվրոպայով և ի սկզբանե սովորում էր Դրեզդենում, իսկ այնուհետև սկսեց ոսկերչական գործ սովորել ֆրանկֆուրտյան վարպետ Ջոզեֆ Ֆրիդմանի մոտ։ Դրանից հետո վերադարձավ Ռուսաստան։ 1870 թվականին 24 տարեկան հասակում նա իր ձեռքը վերցրեց հոր ընկերության ղեկավարումը։

1882 թվականին Մոսկվայի Համառուսաստանյան գեղարվեստա-արդյունաբերական ցուցահանդեսին նրա ընկերության աշխատանքները գրավեցին Ալեքսանդր III կայսեր ուշադրությունը։ Կառլը ստացավ արքայական ընտանիքի հովանավորչությունը և «Ձերդ Կայսերական Մեծության ոսկերիչ և Կայսերական Էրմիտաժի ոսկերիչ» տիտղոսը։

Ֆաբերժեի ընկերությունը հռչակավոր էր Եվրոպայում։ Կայսերական ընտանիքի՝ Մեծ Բրիտանիայի, Դանիայի, Հունաստանի և Բուլղարիայի շատ բարեկամներ աշխատանքները նվեր էին ստանում։ 1900 թվականին Փարիզում Ֆաբերժեն ստացավ «Փարիզի ոսկերիչների գիլդիայի վարպետի» կոչում, ինչպես նաև նրան պարգևատրեցին Պատվո Լեգեոնի շքանշանով։

1899-1900 թվականներին Սանկտ Պետերբուրգի կենտրոնում վեր էր խոյանում ճարտարապետ Կարլ Շմիդտի՝ ոսկերիչի զարմիկի նախագծով կառուցված Ֆաբերժեի ֆիրմայի գլխավոր շենքը։ Առաջին հարկերում տեղավորված էին խանութն ու արհեստանոցները։ Շենքի մնացած մասը զբաղեցնում էին Ֆաբերժե ընտանիքի բնակելի սենյակները։

[thumb|right|Ֆաբերժեի շիրիմը [Կաննում՝ Գրան Ժաս գերեզմանատանը]]

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ոսկերիչներ
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Մատաղաբլուր

**Մատաղաբլուր**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Քարաշեն գետի ձախափնյակում, Տեղ գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 1498 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Մատաղաձոր

**Մատաղաձոր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնահամակարգում, Գիժգետի աջափնյակում, Ցղունի գյուղից 4,5 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2916 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Հոտեյ (նկար)

«**Հոտեյ**», ճապոնացի նկարիչ Օգատա Կորինայի կողմից 18-րդ դարի սկզբում ստեղծված զարդանկար ուղղահայաց թղթագլանի վրա։ Մերի և Ջեքսոն հիմնադրամի կողմից որպես նվիրատվություն տրամադրված թղթագլանը ներկայումս գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

Հոտեյը ճապոնական դիցաբանության մեջ «երջանկության յոթ աստվածներից» մեկն է՝ հաղորդակցման, զվարճանքի և բարեկեցության աստվածը։ Ավանդության համաձայն՝ կենսուրախ, ճաղատ գլխով և կլոր փորով այս վանականը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին գավազանը և պայուսակը ձեռքին թափառում էր Չինաստանի հարավի Սիմինգ լեռան շրջանի գյուղական վայրերում և ողորմություն խնդրում։ Չինական ավանդույթի համաձայն՝ Հոտեյի ստամոքսում է կենտրոնացված ցի կենսական էներգիան։ Ենթադրվում էր, որ նա բուդդա Մայտրեյի ավատարներից մեկն է։

Մուրոմատիի ժամանակաշրջանի սկզբում գրեթե բոլոր ճապոնացի նկարիչները, անկախ կրոնական հայացքներից և համոզմունքներից, ստեղծեցին Հոտեյի պատկերով թղթագլաններ և նկարներ, որոնք մտան ժողովրդական բանահյուսության մեջ, ճապոնացիներին Հոտեյը ներկայացավ որպես խաղաղասեր, ուրախ և բարեկամական կերպար։ Իր ստեղծագործություններում Արևելյան Ասիայի դիցաբանական, կրոնական և պատմական հերոսների կերպարները պատկերելիս Օգատա Կորինը հեռանում է պայմանականություններից և ավանդական պատկերներից՝ հաճախ նկարելով աստծուն և մարդկանց առավել անպարկեշտ և հումորային տեսանկյունից։ Նկարը, որտեղ Հոտեյը նստած է չինական գավառներով թափառումների ընթացքում իր հավատարիմ բարեկամը դարձած պայուսակի վրա, ցուցադրում են նկարչի հումորի զգացումը և երգիծական հմտությունը։ Սակայն պայուսակը հասարակ չէ, այն համապատասխանում է Հոտեյի հսկայական փորին։ Հոտեյը պատկերված է բերանը բաց, նա ծիծաղում է իր խորամանկ խաբեությամբ և թե ինչպես է խաբում ականատեսներին։ Պայուսակը նկարված է կտրուկ գծերով և սևաներկի մուգ նրբերանգներով, որոնք հակասում են այն չորս մութ կետերին, որոնց միջոցով նկարիչը պատկերել է Հոտեյի գավազանի ծայրերը և փարաջայի թևքերը։ Հագուստի թևքերը Օգատա Կորինը պատկերել է լայն վրձնի կողային մասերի թեթև նրբագծերի միջոցով։

Նկարի տակ Օգատա Կորինի ստորագրության տակ դրված է քառակուսի կնիք Դոսու մակագրությամբ։ Այս կնիքը նա օգտագործել է 1704 թվականից հետո, այդպիսով կարելի է որոշել, որ նկարը ստեղծվել է նրա կյանքի վերջին 12 տարիների ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Հելեն Դահմ

**Հելեն Դահմ** (, ), շվեյցարիացի նկարչուհի, հետևել է իմպրեսիոնիստական շարժմանը։

## Կյանք
Հելեն Դահմը ծնվել է Էգելսհոֆենում (այժմ Կրեուզլինգեն), Շվեյցարիա։ Նրա հոր պատկանող տեքստիլ միավորման սնանկացումից հետո ընտանիքը 1897 թվականին մեկնում է Ցյուրիխ, որտեղ նա սկսում է սովորել։ Դահմը իր նկարչության դասերը ստացել է Հերման Հատիկերից և Էռնեստ Վյուրտենբերգերից, որոնք նրան խրախուսում էին շարունակել ուսումը։ 1906-1913 թվականները Դահմը կարողանում է սովորել Մյունխենի Ակադեմիայում։ Կարճ ժամանակում նա ծանոթանում է քաղաքի ամենահայտնի նկարիչների հետ, այդ թվում՝ Վասիլի Կանդինսկու, Ֆրանց Մարկի, Ավգուստ Մակեի, Մյունտերի, Մարիաննա ֆոն Վերյովկինայի հետ։ Հելենը շփվում է The Blue Rider նկարչական խմբի հետ։
1930-ական թվականներին Հելենը տառապում էր ծանր դեպրեսիայից և չէր զբաղվում արվեստով։ Հանդիպումը Մեհեր Բաբի հետ Կանեում` Ֆրանսիայում, էական նշանակություն է ունենում։

1938 թվականին Հելեն Դահմը ապրել է Մեհերաբադում` Հնդկաստանում և նկարել է Մեհեր Բաբի դամբարանի ներսի պատերը` օգտագործելով իր ամբողջ ներուժը
։ Հելենը համակերպվում է ընդմիշտ այդտեղ մնալու համար՝  որոնելով կյանքում նոր հոգևոր բավականություն, բայց ծանր հիվանդությունը նրան ստիպում է մեկ տարի անց վերադառնալ Շվեյցարիա, որտեղ նորից հանգրվանում է Էտվիլ-ամ-Ջեե-ում։

Հելեն Դահմի մոտ շրջադարձ է կատարվում դեպի կրոնական թեմաները։ Նա նկարում է դրախտի պատկերներ, Քրիստոսի խաչելությունը, հրեշտակներ։

Դահմը ճանաչում է ձեռք բերում միայն կյանքի վերջին շրջանում։ 
1967 թվականին՝ 89 տարեկան հասակում, նա կազմակերպում է իր առաջին ցուցահանդեսը Շվեյցարիայում։

Էլս Ստրանցը քսան տարի եղել է նրա գործընկերը։ Նրա միջոցով է Դահմը հանդիպել Blue Rider խմբի նկարիչներին, որոնք ունեցել են իրենց ներգործությունը Դահմի վրա։

## Գրականություն
* *Künstlerlexikon der Schweiz. XX. Jahrhundert.* Hrsg.: Verein zur Herausgabe des schweizerischen Künstler-Lexikons; Redaktion: Hans Christoph von Tavel. Huber, Frauenfeld 1958–1967
* *Biografisches Lexikon der Schweizer Kunst. Dictionnaire biographique de l’art suisse. Dizionario biografico dell’arte svizzera.* Hrsg.: Schweizerisches Institut für Kunstwissenschaft, Zürich und Lausanne; Leitung: Karl Jost. 2 Bände. Verlag Neue Zürcher Zeitung, Zürich 1998
* Doris Wild, Elisabeth Grossmann und Regula Witzig: *Helen Dahm.* ISBN 3-8550-4084-2
* Paola von Wyss-Giacosa und Sandi Paucic: *Katalog Helen Dahm.* ISBN 3-905647-13-3
* Hanna Gagel: *So viel Energie – Künstlerinnen in der dritten Lebensphase.* AvivA Verlag, 2005, ISBN 3-9323-3824-3

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website
* Homepage der Helen Dahm Gesellschaft
* Village Antiques – Helen Dahm (englisch)
* Werke Helen Dahms  im Kunstmuseum Thurgau
*Helen Dahm und die Lust am Zickzack In:SRF 20. Dezember 2018

Կատեգորիա:1878 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի շվեյցարացի նկարիչներ
Կատեգորիա:1968 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Մատաղիսար

**Մատաղիսար**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Որոտան գետի ձախափնյակում, Որոտնավան գյուղից 1 կմ հարավ։ Բարձրությունը՝ 1534 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Մատներ (լեռ)

**Մատներ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ցողասարի լեռներում, Ցողամարգ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2107 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Մարգալիճ

**Մարգալիճ**, լճակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռների հյուսիսային լանջերին, Մարտիրոս գյուղից 0,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 1996 մ, մակերեսը՝ 1 հա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լճեր
Մարգավետի լեռնանցք

**Մարգավետի լեռնանցք**, *Համզաչիմանի լեռնանցք, Վոսկրեսենովկայի լեռնանցք*, լեռնանցք Հայաստանի Լոռու մարզում, Փամբակի և Բովաքարի լեռները միացնող ցածր ճյուղավորության վրա, Մարգահովիտ գյուղից 2 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը՝ 1810 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնագրություն‎
Մարգավետի լեռներ

**Մարգավետի լեռներ**, *Մարգավետի լեռնաշղթա*, լեռներ Հայաստանի Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Բովաքարի լեռների հարավարևելյան ճյուղավորություններից։  Ձգվում է Բովաքար գագաթից դեպի հարավ-արևելք՝ կազմելով Աղստև և Բլդան գետերի ջրբաժանը։ Ամենաբարձր գագաթը՝ Ծակքար (2549 մ), երկարությունը՝ 7 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Մարմարասար

**Մարմարասար**, լեռ Հայաստանի Արարատի մարզում, Տասանորդի լեռներում, Վեդի գետի ձախափնյակում, Լանջանիստ գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2349 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Մարմարիկ (լեռ)

**Մարմարիկ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Մարմարիկի լեռների հյուսիսային ճյուղավորություններում, Մարմարիկ գետի ստորին հոսանքի աջափնյակում, Ծաղկաձոր քաղաքից 3,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը՝ 2118 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Ուրուսի-է

thumb|Դերասան Նակամուրա Տոմիձյուրոն հեծյալի դերում, Օկումուրա Մասանոբու, 1740 թ.
**Ուրուսի-է** (, լաքապատ նկար), ուղղություն ճապոնական կերպարվեստում, որը կապված է լաքի օգտագործման հետ։ Տերմինը վերաբերվում է երկու տեխնիկաների՝ նկարներ և թղթագլաններ, որտեղ որպես աշխատանքային նյութ օգտագործվել է լաքը և փայտափորագրական պատկերազարդումներ՝ մեծաքանակ մուգ ուրվագծերով և մանրամասնություններով, որոնք պատված են խիտ սև լաքով։

## Փայտափորագրություն
Ուրուսի-է ոճի նկարազարդումները ստեղծվել են լայն սև ուրվագծերի օգտագործմամբ, որոնք երբեմն ներկվել են ձեռքով։ Երբեմն թանաքը խառնվում  էր կենդանական հիմքի վրա ստեղծված նիկավա սոսնձի հետ, որը ուրվագծերին տալիս էր  մուգ ներկված տեսք և վառ փայլ, այդպիսով նկարազարդումը նմանվում էր լաքային արվեստի ստեղծագործության։  Սովորաբար սոսինձը նկարազարդման ողջ մակերեսի վրա չէր օգտագործվում, այլ օգտագործվում էր որոշ տարրերի առանձնացման նպատակով, օրինակ մազերի, գոտիների, հագուստի որոշ տարրերի, դրանով կերպարին տալով ավելի նուրբ և հաճելի տեսք։ Ուրուսի-է ոճի փայտափորագրական շատ աշխատանքների համար օգտագործվում էր նաև  սլյուդա, թանկարժեք մետաղների փոշի և այլ նյութեր, որոնք նկարին տալիս էին ավելի հարուստ և նրբագեղ տեսք։ Այդ տեխնիկան հայտնի էր 18-րդ դարի սկզբից, որից օգտվում էին ուկիյո-է ոճի վարպետներ Օկումուրա Մասանոբուն և Թորիի Կիյոնոբուն։

## Գեղանկարչություն
Գեղանկարչության մեջ ուրուսու-է տերմինը վերաբերվում է գունավոր լաքերի օգտագործմամբ նկարների ստեղծմանը, որոնք ստացվում են սովորական պարզ լաքին (սուկի- ուրուսի) գունանյութեր խառնելով։ Գունավոր լաքերի կիրառությունը սկսվել է Ձյոմոնի ժամանակաշրջանից և իր գագաթնակետին է հասելՆարայի ժամանակաշրջանում (8-րդ դար), երբ մասսայականություն էր վայելում սև ֆոնի վրա կարմիր լաքերի օգտագործումը։ Այդ տեխնիկայով առաջին աշխատանքներից մեկը կարելի է տեսնել Հորյու-ձի տաճարում (Նարա պրեֆեկտուրա)։  Մինչև 19-րդ դարը, բնական ներկանյութերի կիրառմամբ նկարիչներին հայտնի գունային սպեկտրը սակմանափակվում էր կարմիր, սև, դեղին, կանաչ և բաց շագանակագույն գույներով։  Միայն 19-րդ դարում հայտնագործվեց սպիտակ լաքը։

Այդ տեխնիկայի նորարարը եղել է նկարիչ Սիբատա Ձեսին (1807-1891)։  Հավանաբար հենց նա առաջինը սկսեց դեկորատիվ կիրառական արվեստում լաքն օգտագործել ոչ միայն որպես ծածկույթ, այլ որպես նյութ թղթագլանների վրա նկարներ ստեղծելիս։ Սիբատա Ձեսինը շատ փորձեր կատարեց տարբեր լաքերի և դրանց խառնուրդների հետ և նրան հաջողվեց ստեղծել մետաղական և յուղաներկային գեղանկարչության նմանության տպավորություն։

## Գրականություն
* N. S. Brommelle, Perry Smith. Urushi: Proceedings of the Urushi Study Group. - Getty Publications, 1988.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնիայի կերպարվեստ
Կատեգորիա:Ուրուսի-է ժանրեր
Մարց (լեռ)

**Մարց**, *Սոտ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Գուգարաց լեռնաշղթայի արևմտյան ճյուղավորություններում, Մարց գյուղից 2 կմ արևելք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրությունը՝ 1590 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Գուգարաց լեռնաշղթա