open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վլադիմիր Վասիլենկո

**Վլադիմիր Խարիտոնովիչ Վասիլենկո** (, , ), խորհրդային թերապևտ, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս 1957, ԽՍՀՄ ԲԳԱ նախագահության անդամ 1957-1960, ԽՍՀՄ ԲԳԱ կլինիկական բժշկագիտության բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար 1960-1966։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս 1967։

## Կենսագրություն
1922 թվականին ավարտել է Կիևի բժշկական ինստիտուտը, աշխատել Ն․ Ստրաժեսկոյի ղեկավարությամբ։ 1935 թվականից եղել է Կիևի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի թերապիայի ամբիոնի վարիչ։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Հյուսիսկովկասյան, ապա 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատների գլխավոր թերապևտն էր, 1948 թվականից՝ Մոսկվայի Ի․ Սեչենովի անվան 1-ին բժշկական ինստիտուտի ներքին հիվանդությունների պրոպեդևտիկայի ամբիոնի վարիչ։

1967-1974 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության ստամոքսաաղիքաբանության ԳՀԻ-ի տնօրեն։

## Աշխատություններ
Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են արյան շրջանառության քրոնիկական անբավարարության ժամանակ նյութափոխանակության խանգարմանը, երիկամների, շնչառական համակարգի, մարսողության ախտաբանությանը են։ Ն․ Մտրաժեսկոյի հետ առաջարկել է սիրտ-անոթային համակարգի անբավարարության նոր դասակարգում։

Վասիլենկոն Մոսկվայի թերապևտների ընկերության և ստամոքսաաղիքաբանության համամիութենական ընկերության նախագահն էր, շվեդական և բուլղարական թերապևտների գիտական ընկերության անդամ, «Կլինիչեսկայա մեդիցինա» («Клиническая медицина») ամսագրի խմբագիրը, բժշկական մեծ հանրագիտարանի 2-րդ և 3-րդ հրատարակությունների խմբագրական կոլեգիայի անդամ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ 1979։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Կարմիր դրոշի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԲԳԱ նախագահության անդամ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թերապևտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Գլիցերին

**Գլիցերին**, (1,2,3-տրիօքսիպրոպան, պրոպանտրիոլ-1,2,3), եռատոմ սպիրտների պարզ ներկայացուցիչ։ Իրենից ներկայացնում է մածուցիկ, թափանցիկ հեղուկ։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Գլիցերինը անգույն, մածուցիկ, շատ հիգրոսկոպիկ հեղուկ է։ Ունի քաղցր համ, այստեղից էլ ստացել է իր անվանումը(գլիկոս-քաղցր)։

## Քիմիական հատկություններ
Գլիցերինը ունի տիպիկ բազմատոմ սպիրտներին բնորոշ քիմիական հատկություններ։ Գլիցերինի փոխազդեցությունը հալոգենաջրածինների կամ ֆոսֆորի հալոգենիդների հետ ընթանում է մոնո- և դիհալոգենացմամաբ։ Գլիցերինը փոխազդում է կարբոնաթթուների և հանքային թթուների հետ։ Օրինակ ազոտական թթվի հետ փոխազդելիս, գլիցերինն առաջացնում է եռնիտրատ-նիտրոգլիցերին(ստացել է Ասկանյո Սոբրերոն, 1847 թվականին), օգտագործվում է մեր ժամանակներում անծուխ վառոդ ստանալու նպատակով։ Գլիցերինը դեհիդրատացնելիս այն վեր է ածվում թունավոր ակրոլեինի.
* HOCH2-CH(OH)-CH2OH \to H2C=CH-CHO + 2 H2O

Այն օքսիդանում է մինչև գլիցերինային ալդեհիդ CH2OHCHOHCHO, դիհիդրօքսիացետոն CH2OHCOCH2OH կամ գլիցերինաթթու CH2OHCHOHCOOH։ Գլիցերինի և բարձրագույն կարբոնաթթուների եթերները՝ ճարպերը հանդիսանում են շատ կարևոր միացություններ մարդու համար, կարևոր կենսաբանական դեր են խաղում նաև ֆոսֆոլիպիդները։

## Ստացում
Գլիցերին առաջին անգամ ստացել է Շելեն 1779 թվականին, ճարպերի օճառացմամբ։ Գլիցերինի հիմնական մասը ստանում են ճարպերի օճառացումից։ Գլիցերինի ստացման սինթետիկ եղանակների հիմնական մասը հիմնված է պրոպիլենի օգտագործման վրա։ 450-500&nbsp;°C ջերմաստիճաններում պրոպիլենի քլորացումից ստանում են ալիլքլորիդ, HClO-ի հետ միանալիս առաջանում են քլորհիդրիններ, օրինակ՝ CH2ClCHOHCH2Cl, որը ալկալիով մշակելիս առաջանում է գլիցերին։ Գլիցերին կարելի է ստանալ նաև օսլայի հիդրոլիզի միջոցով, առաջացած մոնոսախարիդների հիդրատացմամբ կամ շաքարների սպիրտային խմորումից։
200px|մինի|աջից|Գլիցերինի մոլեկուլը

## Գլիցերինի ածանցյալներ
### Գլիցերիդներ
Եռգլիցերիդները հանդիսանում են գլիցերինի ածանցյալներ։ Եռգլիցերիդները հանդիսանում են կարևոր բաղադրիչ՝ կենդանի օրգանիզմներում նյութափոխանակության գործընթացներում։
 
### Ճարպեր և յուղեր
Ճարպերը և յուղերը հիդրոֆոբ միացություններ են, ջրում անլուծելի, այնպես ինչպես գլիցերինի մոլեկուլում հիդրօքսիլ խմբերը փոխարինված են ճարպաթթուների մնացորդներով։

## Կիրառություն
Գլիցերինի կիրառության ոլորտները շատ բազմազան են։ Օգտագործվում է սննդային հավելանյութերում, լվացող և կոսմետիկ միջոցներում, պլաստմասսաների արտադրությունում, ներկանյութերի արտադրությունում, էլեկտրատեխնիկայում, ռադիոտեխնիկայում և այլն։ Համարակալված է որպես սննդային հավելում։ Գլիցերինը օգտագործվում է նաև դինամիտի ստացման համար։

## Կայքեր
* What is Glycerin?
* Glossary for the Modern Soap Maker 
* Glycerol soap 
* Absolute alcohol using glycerol
* Computational Chemistry Wiki 
* Health.gov dietary guidelines 

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Բազմատոմ սպիրտներ
Կատեգորիա:Լիպիդներ
Կատեգորիա:Լուծիչներ
Կատեգորիա:Կենցաղային քիմիա
Կատեգորիա:Կոսմետիկ նյութեր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Սպիրտներ
Մելիստ Մովսեսյան

**Մելիստ Եղիշի Մովսեսյան** (), հայ սովետական ֆիզիկոս։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1983): Եղիշե Մովսիսյանի որդին։

## Կենսագրություն
Մելիստ Մովսեսյանը ծնվել է 1929 թվականի հունիսի 20-ին, Երևան քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1952 թվական), ուր և աշխատել է մինչև 1972 թվականը։ 1963-1970 թվականներին եղել է ճառագայթային պրոբլեմային լաբորատորիայի վարիչ, 1968-1972 թվականներին՝ օպտիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1972 թվականներից ՀՍՍՀ ԳԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի օպտիկայի բաժնի վարիչն է։

Աշխատանքները վերաբերում են տաուտոմեր միացությունների ինֆրակարմիր կլանման սպեկտորների հետազոտությանը, քվանտային օպտիկական գեներատորներին, լույսի և միջավայրի ոչ գծային փոխազդեցություններին։ Ուսումնասիրել է բյուրեղների և հեղուկների լյումինեսցենցման երևույթը, գրգռման էներգիայի միջմոլեկուլային և ներմոլեկուլային փոխանցման հարցերը։ 1965 թվականից զբաղվել է օրգանական հեղուկներում ստիպողական կոմբինացիոն ցրման ուսումնասիրությամբ։ Աշխատանքների մի մասը նվիրված է ալկալիական մետաղների գոլորշիների հետ հզոր լուսային ճառագայթման ոչ գծային փոխազդեցությանը, դրանց մագնիսացման և ռելաքսացիայի երևույթներին։ Ամերիկյան գիտնականների հետ միաժամանակ հայտնաբերել և ուսումնասիրել է ստիպողական կոմբինացիոն ցրումը ալկալիական մետաղների ատոմների էլեկտրոնային մակարդակների միջև, ապա նաև եռաֆոտոնյան ցրման երևույթը և այդ պրոցեսների ժամանակային ու բևեռային բնութագրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Գաստոն Մասպերո

**Գաստոն Մասպերո** (, ), ֆրանսիացի եգիպտագետ, Վիմագրությունների ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1883 թվական), Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի կոմանդոր (1896)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Փարիզում, Իտալիայի քաղաքացիների ընտանիքում։ Գաստոնի ծնողները եկել են Լոմբարդիայից և ունեն հրեական արմատներ։ 14 տարեկանից հետաքրքրվում էր եգիպտագիտությամբ։ 1867 թվականին Մասպերոն հանդիպեց Ֆրանսիայի առաջատար եգիպտագետ Օգյուստ Մարիետին, ով առաջարկեց նրան երկու համեմատաբար բարդ հիերոգլիֆական տեքստեր, Մասպերոն դրանք թարգմանեց երկու շաբաթվա ընթացքում։ Այդ թարգմանությունների հրապարակումը ուսանող Մասպերոյին բերեց ճանաչման ակադեմիական շրջանակներում, սակայն նա մեկնեց Պերու ուղեկցելու բազմաթիվ «հետախույզներից» մեկին, ով փորձում էր կապ հաստատել հնդկացիների և հնդեվրոպացիների միջև։

1868 թվականին Գաստոն Մասպերոն վերադարձավ Ֆրանսիա և հաջորդ տարի դարձավ եգիպտերեն լեզվի և հնագիտության դասախոս Սորբոնում, իսկ 1874 թվականին գլխավորեց Քոլեջ դե Ֆրանսում Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոնի անվան եգիպտագիտության ամբիոնը։ 1880 թվականի նոյեմբերին Նրան հրավիրեցին Եգիպտոս Օգյուստ Մարիետի փոխարեն տնօրինելու հնությունները և պեղումները։ 1881 թվականին Կահիրեում հիմնում է Արևելյան հնագիտության ֆրանսիական ինստիտուտը։ 1881-1886 թվականներին և 1899-1914 թվականներին եղել է «Հնությունների ծառայության» և Եգիպտական թանգարանի տնօրեն։ Դեյր էլ-Բահարիում հայտնաբերել է XVII-XXII դինաստիաների փարավոնների մումիաներով գաղտնարանը և այլ նյութեր։ Սկզբնավորել է Կահիրեի թանգարանի գլխավոր կատալոգի հրապարակումը։ Մասպերոյի աշխատություններն ընդգրկում են եգիպտագիտության բոլոր բնագավառները։ «Դասական Արևելքի ժողովուրդների հին պատմություն» (հատոր 1-3, 1895-1899 թվականներ) երկում (որ գրել է իր ժամանակին հայտնի փաստերի հիման վրա) հանրագումարի է բերել Մերձավոր Արևելքի հին ժողովուրդների ամբողջ պատմությունը։ «Արևելքի պատմություն» 1894 թվական) աշխատության մեջ խոսում է նաև Հայաստանի, հայ-ասուրական, հայ-պարսկական հարաբերությունների մասին։ Մասպերոն հին արևելյան հասարակությունը բնորոշել է որպես ֆեոդալական, թեև ընդունել է ստրուկների աշխատանքի լայն օգտագործումը։

## Հիշատակ
Գաստոն Մասպերոյի կիսանդրին գտնվում է Կահիրեի Եգիպտական թանգարանի մեծ եգիպտագետներին նվիրված հուշահամալիրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի եգիպտագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բանահավաքներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Վլադիմիր Վասիլև

**Վլադիմիր Վիկտորովիչ Վասիլև** (, ), բալետի ռուս խորհրդային արտիստ, բալետմայստեր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)։

1958 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը։ Բեմելը՝ 1958 թվականին, Մեծ թատրոնում։

Տիրապետել է հազվադեպ էլևացիայի և թռիչքային տեխնիկայի, նրան հարազատ են դասական և ժողովրդական պարերի զուգակցմամբ ստեղծված դերապարերը՝ Իվանուշկա (Շչեդրինի «Սապատավոր ձիուկը»), Մեջնուն (Բալասանյանի «Լեյլի և Մեջնուն»), Մպարտակ (Խաչատրյանի «Մպարտակ», լենինյան մրցանակ, 1970), Ալբերտ (Ադանի «ժիզել»), Զիգֆրիդ (Չայկովսկու «Կարապի լիճր»), Բազիլ (Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Պետրուշկա (Ստրավինսկու «Պետրուշկա») և այլն։ Նաև բեմադրել է բալետներ։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում (Երևանում՝ 1967 թվականին, Ալբերտի և Բազիլի դերապարերով) և արտասահմանում։ Լենինյան կոմերիտմիության 1968, ԽՍՀՄ պետական 1977 մրցանակներ։ Փարիզի Պարի ակադեմիայի Վ․ Ֆ․ Նիժինսկու անվան, Բալետի արտիստների միջազգային մրցույթի (Վառնա) «Գրան Պրի» (երկուսն էլ՝ 1964) մրցանակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:Ռուս բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Սալամանկայի համալսարան

**Սալամանկայի համալսարան** (Universidad de Salamanca)՝ Իսպանիայի և Եվրոպայի հնագույն համալսարաններից ու մշակութային կենտրոններից։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Սալամանկայում, XII դարի վերջին կամ XIII դարի սկզբին (աղբյուրներում հաճախ հիշատակվում է 1218 թվականը)։ Միջնադարում Սալամանակայի համալսարանում ուսումնասիրվել են բնական գիտություններ, զարգացել արաբական մշակույթի ավանդույթները։ XVI դարի ինկվիզիցիայի իշխանության շրջանում, Սալամանակայի համալսարանը միակն էր, որտեղ ուսումնասիրվում էր Կոպեռնիկոսի Արևակենտրոն համակարգը։ XVII դարի սկզբից, Իսպանիայի տնտեսական անկման հետևանքով, Սալամանակայի համալսարանը կորցնում է իր նշանակությունը, առավել ևս, երբ XIX դարի 60-ական թվականներին Իսպանիայի գիտական կենտրոն է դառնում Մադրիդի համալսարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1218 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Կատեգորիա:Սալամանկայի համալսարան
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:13-րդ դարում հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Սուրեն Մովսեսյան

**Սուրեն Համբարձումի Մովսեսյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանական-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1969 թվական)։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թբիլիսիի ինդուստրիալ ինստիտուտը (1936 թվականին)։ 1936-1938 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի երկրաբանական գիտական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում, 1938-1941 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի տնօրեն։ 1941-1945 թվականներին պատասխանատու աշխատանք է կատարել ՀԿԿ կենտկոմում։ 1945-1952 թվականներին եղել է շինանյութերի արդյունաբերության մինիստր, ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահ, ժողտնտխորհի նախագահ, 1952-1973 թվականներին՝ Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ։ 1973-1982 թվականներին աշխատել է որպես միներալային հումքի և երկրաբանահետախուզական աշխատանքների էկոնոմիկայի համամիութենական ինստիտուտի կովկասյան լաբորատորիայի վարիչ։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են ՀԽՍՀ-ի և Կովկասի մետաղային հանքավայրերի երկրաբանության և նրանց պաշարների տնտեսական գնահատման ուսումնասիրության հարցերին։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* Ստալինյան մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Գոլանի բրիգադ

մինի|Գոլանի զինվորները խոզարկում են պաղեստինցի քաղաքացուն
**«Գոլանի» 1-ին հետևակային բրիգադ** (), 1948 թվականի փետրվարի 28-ին կազմավորված Իսրայելի պաշտպանության բանակի հետևակային բրիգադ։ Տեղակայված է Հյուսիսային ռազմական շրջանում։

## Կազմ
Բրիգադի կազմի մեջ են մտնում.
* «Բարակ» 12—րդ հետևակային գումարտակ,
* «Գիդեոն» 13—րդ հետևակային գումարտակ,
* «Հա-Բոքիմ հա-ռիշոն» 51-րդ հետևակային գումարտակ,
* «Էգոզ» հատուկ նշանակության 621-րդ գումարտակ,
* 631-րդ հետախուզական գումարտակ ( *գադսար*), որը ընդգրկում է. հետախուզական վաշտ ( *պալսար*) («Սայերեթ Գոլանի»), հակատանկային վաշտ ( *պալնաթ*) և ինժեներային վաշտ ( *պալխահան*),
* Բրիգադի մարզաբազան ( *բահ Գոլանի*);
* Բրիգադի ենթակայության կապի վաշտ ( *պալխիկ*)։

## Արտաքին հղումներ
* Գոլանի բրիգադայի պաշտոնական կայքը  

Կատեգորիա:Իսրայելի պաշտպանության բանակ
Սմբատ Բ Բագրատունի

**Սմբատ Բագրատունի** ասպետ (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), 4-րդ դարի հայ զինվորական գործիչ։

Եղել է Հայոց սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի օգնականը և հեծելազորի սպարապետը։ 371 թվականին պարսից բանակի դեմ հաղթական ճակատամարտից հետո հետապնդել է Մերուժան Արծրունուն, Կոգովիտ գավառի ճահճուտների մոտ ջախջախել նրա զորախմբի մնացորդները և մահապատժի ենթարկել ուրացյալ իշխանին։

Պսակաձև շիկացած շամփուր դնելով նրա գլխին՝ ասել է․ 

## Տես նաև
* Սմբատ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Գրականություն
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle; Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

 

Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ նախարարներ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության թագադիր ասպետներ
Ֆուջիան

**Ֆուցզյան** (), նահանգ Հարավարևելյան Չինաստանում, Արևելաչինական ծովի և Թայվանի նեղուցի ափերին, մեծ մասամբ Մինցզյան գետի ավազանում։

Ռելիեֆը լեռնային է (բարձրությունը մինչև 2158 մ)։ Տարածքը 120 հզ․ կմ2 է, բնակչության թվաքանակը 2010 թվականի տվյալներով եղել է 36 894 216, 2020 թվականի տվյալներով՝ 41,54 միլիոն։ Վարչական կենտրոնը Ֆուչժոուն է։

Նահանգի ծովափի երկայնքով մեկ ակտիվորեն զարգացվում է հողմաէներգետիկան, որտեղ ներդրումներ կատարող խոշորագույն ընկերություններից են *State Grid Corporation of China*-ն, *China Huadian Corporation*-ը, *Power Construction Corporation of China*-ն և *China Three Gorges Corporation*-ը:

## Պատկերասրահ

Wuyi Mountains Sea of clouds 4.jpg|
Snail pit tulou.jpg|
Xiamen night cityscape 2018 - Flickr - Jaykhuang.jpg|Տեսարան Սիամինից
XiamenCity.jpg|Տեսարան Սիամինից
View of Urban Area of Amoy from Mount Riguangyan.jpg|Տեսարան Սիամինից
Tianwangdian.jpg|Տաճար Տիանվանդիանում
黄巷西向.jpg
Min River in Nanping.JPG|Մին գետը Նանպինում
Fuzhou Taijiang.jpg|Տեսարան Ֆուչժոուից
玫瑰山庄.JPG|Կաթոլիկ տաճար Ֆուչժոուում
Christ Church (Cangxia)-20241230-1.jpg|Քրիստոնեական եկեղեցի Ֆուչժոուում
Wuyishan Chengcun 2012.08.24 09-06-40.jpg|Հին տաճար
Quanzhou Qingyuan Shan 20120301-08.jpg|Լաոցզիի քարե արձանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* պաշտոնական կայք 
* Flickr: Photos tagged with fujian
* Large map of Fujian 

Կատեգորիա:Ֆուցզյան
Եղիշե Մովսիսյան

**Եղիշե Մովսեսի Մովսիսյան** (), հայ խորհրդային ագրոքիմիկոս։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1961), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1966)։

Մելիստ Մովսեսյանի հայրը։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը։ 1930 թվականից աշխատել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոքիմիայի ամբիոնում, 1937—1973 թվականներին՝ վարիչ։ 1970 թվականից միաժամանակ ղեկավարել է բույսերի սննդառության դիագնոստիկայի պրոբլեմային լաբորատորիան։

Գիտական աշխատանքները նվիրված են ՀԽՍՀ հողերի պարարտացման և ագրոքիմիական հետազոտությունների հարցերին։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվել են հողի, բույսի և պարարտանյութերի ագրոքիմիական բնութագրման և հումուսի որոշման նոր մեթոդներ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Երկեր
* Տեղական պարարտանյութերը և նրանց օգտագործումը, Երևան, 1942։
* Ագրոքիմիայի հիմունքները, Երևան, 1971։
* Պարարտացման փորձերի և կենսաբանական հետազոտությունների մեթոդներն ագրոքիմիայում, Երևան, 1981։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ագրոքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Լավրենտի Մովսիսյան

**Լավրենտի Ալեքսանդրի Մովսիսյան** (), հայ խորհրդային մեխանիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր։

Ավարտել է Երևանի համալսարանը։ 1956 թվականից աշխատում է ՀԽՍՀ ԳԱ մեխանիկայի ինստիտուտում, 1964 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են իզոտրոպ և անիզոտրոպ սալերի ու[թաղանթների]տատանումների և ալիքների տարածման ու մոմենտային վիճակի, խառը եզրային պայմանների և հարվածի դեպքում կայունության հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Խորխե Սալամեա

**Խորխե Սալամեա** (Jorge Zalamea, ), կոլումբիացի գրող, պետական և հասարակական գործիչ։

## Գործունեություն
1930-ական թվականներին վարել է պետական պատասխանատու պաշտոններ, եղել է պառլամենտի պատգամավոր, 1932-1935 թվականներին և 1945 թվականին՝ դիվանագետ։ Հանդես է եկել որպես արձակագիր, բանաստեղծ-թարգմանիչ, դրամատուրգ և գրաքննադատ։ «Նորին գերազանցության կերպարանափոխությունը» (1949, հրատարակվել է 1963 թ.) քաղաքական պամֆլետում և «Մեծն Բուրունդուն Բուրունդան մեռավ» (1952) պոեմ-պամֆլետում ծաղրել է լատինաամերիկյան դիկտատորներին։ 50-60-ական թվականներին եղել է Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ։ Ժամանակակից քաղաքականության ու մշակույթի հարցերին նվիրված հոդվածների հեղինակ է։ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» միջազգային լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1968 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Մոդուլում

**Մոդուլում** ֆիզիկայում և տեխնիկայում, կանոնավոր կամ պարբերական պրոցեսը բնութագրող այս կամ այն պարամետրի փոփոխումը (կառավարումը) ժամանակի ընթացքում հայտնի օրենքով՝ արտաքին ազդեցության միջոցով։ Մոդուլման օրինակներ են շատրվանի կամ ցուցափեղկի լուսավորումը լուսատուի փոփոխվող պայծառությամբ և գույների հաջորդմամբ՝ գեղագիտական նկատառումներով, կլիսարոնի և մագնետրոնի էլեկտրոնային փնջի արագության փոփոխումը՝ գերբարձր հաճախականության տատանումների ստացման նպատակով և այլն։ Առավել տարածված է ինֆորմացիայի հաղորդման նպատակով էլեկտրական և էլեկտրամագնիսական տատանումների մոդուլումը։

Կատեգորիա:Մոդուլում
Լյուդմիլա Մոտալովա

**Լյուդմիլա Մոտալովա** (), չեխ հայագետ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1935 թվականին, բժշկի ընտանիքում։ 1954—1959 թվականներին սովորել է Պրահայի Կարլովի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում։ Հայերենն ուսանելն է նույն համալսարանի արևելագիտության բաժնում։ Հետագայում ինքնուրույն կատարելագործվել է գրաբարում, միջին հայերենում և աշխարհաբարի զույգ ճյուղերում։

Հայերենից բացի, իմացել է ռուսերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, վրացերեն, հին սլավոներեն, հին հունարեն, լատիներեն, թուրքերեն։ 1959 թվականից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է ՉՍՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտում։ Նրա դիպլոմային աշխատանքը եղել է Ավետիք Իսահակյանի «Լիլիթ» պատմվածքի թարգմանությունը։ 1958 թվականին չեխերեն լույս է ընծայել Ավետիք Իսահակյանի արձակ գործերի հատընտիրը՝ Լ. Մոտալովա «Ինչումն է սփոփանքը»։ Այնուհետև նրա թարգմանությամբ տպագրվել են հայ ժողովրդական հեքիաթների երկու գիրք, Ավետիք Իսահակյանի պատմվածքները, «Աբու-Լալա Մահարի» պոեմը, Հովհաննես Թումանյանի «Ախթամար» պոեմը, Ե. Չարենցի ու Պ. Սևակի բանաստեղծությունների ժողովածուները, ինչպես նաև Ա. Բակունցի, Մ. Արմենի, Հ. Մաթևոսյանի, Վ. Պետրոսյանի, Հ. Շիրազի, Գ. Էմինի և ժամանակակից ուրիշ գրողների արձակ ու չափածո գործեր։ Հրատարակել է «Սովետական Հայաստան» (1966 թվական) գրքույկը։

Հայ գրականությունն է ներկայացրել «Ասիայի և Աֆրիկայի գրականությունների պատմության» (1963 թվական) 3-րդ հատորում և «ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունների պատմության համառոտ ուրվագծի» (1972 թվական) 8-րդ հատորում։ 1958-1977 թվականներին հրատարակվել է Մոտալովայի 106 անուն հայագիտական ուսումնասիրություն ու թարգմանություն։ Բացի այդ, նա կազմել է 63 հայկական բառ-հոդված ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրողների (1966 թվական), 47՝ Ասիայի ու Աֆրիկայի գրողների (հատոր 1—2, 1967 թվական) և 55՝ Արևելյան գրականությունների (հատոր 1—3, 1974 թվական) անգլերեն բառարանների համար։

Մոտալովան գիտական տարբեր հրատարակությունների ու ժողովածուների համար գրել է բազմաթիվ ուսումնասիրություններ, հոդվածներ ու հաղորդումներ հայկական մշակույթի զանազան հարցերի շուրջ։ Հայ գրողներին նվիրված քառասունյոթ հոդված է նա գրել Ասիայի ու Աֆրիկայի գրողների երկհատորանոց   բառարանի (1967 թ.) համար, հիսունից ավելի հոդված «Արևելյան  գրականությունների  բառարանի» համար, որ լույս է 1974 թվականին Լոնդոնում, անգլերեն։

Չեխ և հայ ժողովուրդների մշակույթների փոխմերձեցմանը նպաստել է նաև բազմաթիվ հրապարակային ելույթներով, մշակութային այլևայլ միջոցառումների կազմակերպումով։ 1958 թվականից բազմիցս եղել է Հայաստանում։ Մոտալովայի անունով գրադարան կա Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Չեխ հայագետներ
Թոմաս Վերմալեն

**Թոմաս Վերմալեն** (, ), բելգիացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Արսենալ»-ի և Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։

## Թիմային կարիերա
### Այաքս
2003 թվականի հուլիսի 1-ին Վերմալենը հնգամյա պայմանագիր կնքեց Նիդեռլանդական Այաքսի հետ։ Վերմալենի դեբյուտը կայացավ Նիդեռլանդների առաջնությունում 2004 թվականի փետրվարի 15-ին Վոլենդամի հետ խաղում, որտեղ Այաքսը հաղթեց 0։2 հաշվով։ Դա Վերմալենի միակ հանդիպումն Այաքսի կազմում 2003/04 մրցաշրջանում, որում Այաքսը դարձավ Նիդեռլանդների չեմպիոն։

### Արսենալ
2009 թվականի հունիսի սկզբներին Վերմալենով հետաքրքրվում էր Լոնդոնի Արսենալը, որին պետք էր պաշտպանության ամրապնդում։ Հետո Արսենալը կատարեց պաշտոնական առաջարկ 10-12 միլիոն ֆունտ-ստերլինգի դիմաց գնելով 23-ամյա Վերմալենի տրանսֆերային իրավունքը։

Թիմից Վան-Պերսիի հեռանալուց հետո Վերմալենը դարձավ թիմի ավագ։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արսենալի պաշտոնական կայքում
*, 12306~31218, 00.html Պրեմիեր Լիգայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Նոյեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Էլեկտրական աղեղ

մինի|Էլեկտրական աղեղ երկու մեխերի միջև
**Էլեկտրական աղեղ**, վոլտյան աղեղ, էլեկտրական պարպման տեսակ. ունի մի էլեկտրոդից (ածխե կամ մետաղե) մյուսը ձգվող աղեղատիպ պայծառ թելիկի տեսք։ Կարող է առաջանալ ցանկացած գազում։ Ջերմաստիճանը թելիկում հասնում է մի քանի հազար աստիճանի, պարպման հոսանքը՝ տասնյակ հազար ամպերի։ էլեկտրական աղեղի թելիկը կաթոդի ու անոթի մոտ նեղանում է և դրանց մակերևույթին առաջացնում վառ բծեր։ էլեկտրոնների ռմբակոծումից անոթը տաքանում է մինչև գոլորշիացման ջերմաստիճանը (ածխե անոթը՝ մինչև 42000K 1 մթնոլորտային ճնշման դեպքում)։

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Էլեկտրատեխնիկա
Կատեգորիա:Անվտանգության տեխնիկա
Խիպիլիկ

**Խիպիլիկ** (նաև՝ *խպլիկ*, *խիպի լակ*), հայ դիցաբանության մեջ աներևույթ չար ոգի, որը քնած մարդուն ճնշում է, վնասում կամ քունը խանգարում։ Խիպիլիկը մարդկանց շնչահեղձ էր անում, չոքում կրծքին, ճնշում, նեղում, չարչարում։

Ն.Ա. Մկրտչյանը, «Խիպիլիկ» անունը կապում է սեմական լեզուներում առկա *hbl* արմատի հետ, որից կազմված *habalu* պարզ բայը նշանակում է «վնասել, ավեել, պղծել, բռնանալ, կաշկանդել, ոչնչացնել»։

ՆՀԲ տալիս է այդ ոգու հետևյալ բացատրությունը. *«Ցնորք գիշերոյ մտացածին կամ աո այս տեսլեամբ»*, ապա բերում է հետևյալ աղոթքը, ուր խիպիլիկք հանդես է գալիս սատանային նույնարժեք ոգու նշանակությամբ. «Պահպանեա զիս ի կարծեաց ցնորից , ի սաստից սատանայի, ի ծաւււյ՚ութենէ խիպիլկաց»։ Սահակ Ամատունու ՀԲԲ-ը տալիս է «չար ոգի», իսկ Հրաչյա Աճառյանի ԳԲ-ը՝ «մղձավանջ, աներևույթ ոգի» բացատրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Ոգիներ
Բաբկեն Սարկիսով

**Բաբկեն Եսայու Սարկիսով ** (), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ։

Բաբկեն Սարկիսովը ծնվել է Շուշի քաղաքում, ծառայողի ընտանիքում։ Հայրը՝ Սարկիսով Եսայու Մկրտչի, մայրը՝ Սարկիսով Հայկանուշ Ստեփանի։ Ավարտել է Ադրբեջանի ինդուստրիալ ինստիտուտի էներգետիկայի ֆակուլտետը (Բաքու, 1938) և ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (Մոսկվա, 1944)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

## Աշխատանքային գործունեությունը
Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է՝
* 1929 թվականից՝ Բաքվի տեխնիկական մատակարարման մեխանիկական արհեստանոցում
* 1938-1939 թվականներին աշխատել է Բաքվի Մ․ Մ․ Բուդյոննու անվան նավթավերամշակման գործարանում (ինժեներ, ավագ ինժեներ, գլխավոր մեխանիկի տեղակալ)
* 1941-1943 թվականներին նշանակվել է այդ գործարանում ԽՄԿԿ Կենտկոմի կազմակերպիչ։
* 1944 թվականից աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ ապարատում (հրահանգիչ, սեկտորի վարիչի տեղակալ, սեկտորի վարիչ)։
* 1955 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար,
* 1961 թվականից աշխատել է որպես ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի գիտահետազոտական աշխատանքների կոորդինացման պետական կոմիտեի նախագահ,
* 1966 թվականից՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարար,
* 1970 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի գների պետական կոմիտեի նախագահ։
* 1975 թվականի հուլիսից ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահն է,
* 1977 թվականից՝ միաժամանակ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահի տեղակալ։
* 1976-1981 թվականներին ԽՄԿԿ Վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ
* 1981 թվականից ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու,
Եղել է ԽՄԿԿ 21-րդ, 25-րդ 26-րդ համագումարների պատգամավոր, ԽՍՀՄ 9-11-րդ, ՀԽՍՀ 5-րդ 10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Մեդալով «Մոսկվայի պաշտպանություն համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» և այլ մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Էդգար Դուգլաս Էդրիան

**Էդրիան Էդգար Դուգլաս** (, ), անգլիացի ֆիզիոլոգ, Լոնդոնյան թագավորական ընկերության անդամ 1923 թվականից և նախարար (1950 թվականից)։

Աշխատանքները նվիրված են նյարդային համակարգի էլեկտրաֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ էդրիանի անվան հետ է կապված նյարդային թելիկի վերաբերյալ կիրառվող «Ամեն ինչ կամ ոչինչ» օրենքը։ Բացահայտել է նյարդային իմպուլսի հաղորդման արագության, ռիթմի, տարածման բնույթի օրինաչափությունները։ Արժանացել է նոբելյան մրցանակի 1932 թվականին Չարլզ Սքոթ Շերինգթոնի հետ համատեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Հարավ

right|200px
**Հարավ**, հարավի կետ, հորիզոնի չորս գլխավոր կետերից մեկը։ Նշանակումը՝ **Տ** ()։ Երկնոլորտի վրա հարավի կետը մաթեմատիկական հորիզոնի և երկնային միջօրեականի հատման երկու կետերից աշխարհի Հարավային բևեռին ամենամոտ կետն է։

## Նշանակությունը տարբեր մշակույթներում
Բազմաթիվ երկրներում հարավը խորհրդանշում է կրակ, արիություն, արեգակնային և լուսնային էներգիա։ Սակայն Եգիպտոսում և Հնդկաստանում՝ գիշեր, դժոխք, խորհրդանշում է կնոջը։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Սալվադորցիներ

**Սալվադորցիներ**, Սալվադորի հիմնական բնակչությունը։ Թիվը՝ 6,5 միլիոն (2020)։ Խոսում են իսպաներեն։ Հավատացյալներն առավելապես կաթոլիկներ են։ Մեծ մասամբ մետիսներ են՝ իսպանացի գաղութարարների (XVI-XVIII դդ․, հնդկացի բնիկների, որոշ չափով՝ սևամորթների խառնուրդ։ Իրենց էթնիկական ինքնությունն ու լեզուները պահպանած սակավաթիվ հնդկացիները բնակվում են երկրի հյուսիս - արևելյան, արևմտյան և կենտրոնական, շրջաններում։ Սալվադորցիների մեծ մասն աշխատում է գյուղատնտեսության մեջ։

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Լատինոամերիկյան ազգեր
Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Թոմազո Սալվինի

**Թոմազո Սալվինի** (, ), իտալացի դերասան։

## Գործունեություն
Պրոֆեսիոնալ բեմում առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1842 թվականին։ Թոմազո Սալվինիին Մոդենան իր թատերախումբ է հրավիրվել հոր հետ 1843 թվականին և դա նրա համար որոշիչ դեր է ունեցել։ Այնտեղ Թոմազո Սալվինին հանդես է եկել Օրոսմանի դերում (Վոլտերի «Զսփր») խարհայացքի ձևավորման հարցում։ 1848 թվականին մասնակցել է իտալիայի ժողովրդի ազգային ազատագրական պայքարին, ձերբակալվել երկու անգամ։ 1860-ական թվականներից գլխավորել է սեփական թատերախումբը։ 1869 թվականից մշտապես հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Եվրոպայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկայում, Ռուսաստանում։ 1903 թվականին թողել է բեմը։ Սալվինիի համաշխարհային փառքը պայմանավորվել է շեքսպիրյան հերոսների անձնավորումներով՝ Օթելլո («Օթելլո»), Համլետ («Համլետ»), Մակբեթ («Մակբեթ»), Լիր արքա («Լիր արքա»)։ Լավագույն դերերից են նաև Կոռադո (Զակոմեատիի «Քաղաքացիական մահ»), Օրոսման (Վոլտերի «Զսփր»)։ Սալվինիի արվեստը XIX դարի Իտալիայի և ամբողջ արևմտաեվրոպական թատրոնի զարգացման գագաթն է։ Մոդենայի դպրոցին բնորոշ ռոմանտիկական ոգևորությունը, կրքոտությունն ու հերոսական պաթոսը նա զուգորդել է գործող անձի հոգեբանության մեջ խոր ներթափանցելու հետ։ Մոդենան հեղինակ է հուշագրությունների, տեսական հոդվածների։ Սալվինիի տաղանդը բարձր է գնահատել Ստանիսլավսկին։ Սալվինիի հայ ծանոթներից է եղել Ադամյանը, որին հանդիպել է 1885 թվականին՝ Խարկովում, ուր հյուրախաղերով հանդես են եկել միաժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Միխայիլ Վելիկանով

**Միխայիլ Դմիտրևիչ Վելիկանով** (, ), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից, բանակի 2-րդ կարգի հրամանատար, ԽՄԿԿ անդամ (1924)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԲԴԿԲ հրամանատարական կազմի բարձրագույն ռազմաակադեմիական դասընթացները։ 1918 թվականից ընդգրկվել է Կարմիր բանակում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է գնդի, 24-րդ Երկաթյա դիվիզիայի 1-ին բրիգադի, 20-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1920 թվականին եղել է Երևան-Դիլիջանյան զորախմբի, 1921 թվականին՝ Թիֆլիսի ուղղության զորախմբի հրամանատար։ 1923 թվականից ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատարի օգնական։ 1933 թվականից՝ Միջինասիական, 1937 թվականի հունիսից՝ Անդրբայկալյան ռազմական շրջանների հրամանատար։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 3 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Սենեքերիմ-Հովհաննես (այլ կիրառումներ)

**Սենեքերիմ-Հովհաննես** անունը կարող է վերաբերել.

* Սենեքերիմ-Հովհաննես Արծրունի, Վասպուրականի թագավոր
* Սենեքերիմ-Հովհաննես Սևադա, Փառիսոսի թագավոր
Վերին Փշափ

**Վերին Փշափ** ( ― Զեմո Փշափի), գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Գուլրիփշից 3 կմ արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում բնակվում էր 552 մարդ, հիմնականում վրացիներ և հայեր։

1989 թվականին գյուղում ապրում էր 930 մարդ, կրկին հիմնականում հայեր և վրացիներ։

Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի, թեյի, եգիպտացորենի, ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և շերամապահությամբ։ Գյուղն ուներ ութամյա դպրոց, գրադարան, ակումբ, մանկապարտեզ և բուժկայան։

Հայերը եկել են շրջակա գյուղերից` 1930 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Գագիկ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)

**Գագիկ Բագրատունի** անունը կարող է վերաբերել.

* Գագիկ Ա Բագրատունի, (990-1020), Անիի թագավոր
* Գագիկ Բ Բագրատունի, (1042-1045), Անիի թագավոր
* Գագիկ Կարսեցի, (1029-1064), Կարսի թագավոր
Պուբլիոս Լիկինիոս Վալերիանոս

**Պուբլիոս Լիկինիոս Վալերիանոս**, առավել հայտնի է որպես **Վալերիանոս II** ()), հռոմեական կայսր 253 թվականից։ Կառավարել է որդու՝ Գալիենոսի հետ համատեղ։ Հալածել է քրիստոնյաներին։ 256-ին արշավել է պարսիկների դեմ, նրանց վտարել Անտիոքից, սակայն Եդեսիայի մոտ պարտվել և գերի է ընկել (260)։ Հայոց թագավոր Արտավագդը (252/253-272/273) խորհուրդ է տվել Շապուհ I-ին՝ ազատել Վալերիանոսին միջազգային բարդություններից խուսափելու համար։

Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Աշոտ Արծրունի (այլ կիրառումներ)

**Աշոտ Արծրունի** անունը կարող է վերաբերել.

* Աշոտ Արծրունի - Արծրունյաց իշխան (մ.թ.ա. 6-րդ դար)
* Աշոտ Արծրունի - Արծրունյաց իշխան (մ.թ.ա. 2-րդ դար)
* Աշոտ Արծրունի - Արծրունյաց իշխան (8-րդ դար)
* Աշոտ Արծրունի - Արծրունյաց իշխան (8-րդ դար)
* Աշոտ Արծրունի - Վասպուրականի գահերեց իշխան (836-852), (868-874)
* Աշոտ Արծրունի - Վասպուրականի գահերեց իշխան (898-904)
* Աշոտ Արծրունի - Վասպուրականի թագավոր (943-958)
* Աշոտ Արծրունի - Վասպուրականի թագավոր (968-990)
Գուրգեն Արծրունի (այլ կիրառումներ)

**Գուրգեն Արծրունի** անունը կարող է վերաբերել.

* Գուրգեն Ա Արծրունի, (855-857), Վասպուրականի գահերեց իշխան
* Գուրգեն Բ Արծրունի, (897-904), Պարսկահայքի իշխան, ապա՝ (904-925), հարավարևելյան Վասպուրականի իշխան
Վերխոյանսկի լեռնաշղթա

**Վերխոյանսկի լեռնաշղթա** (), լեռնաշղթա Սախա-Յակուտիայի Հանրապետության հյուսիս-արևելքում։ Ջրբաժան է Լենա, Ալդան, Օմոլոյ, Յանա և Ինդիգիրկա գետերի ավազանների միջև։

Աղեղնաձև ձգված է 1200 կմ, Յանայի գետաբերանից մինչև Ալդանի աջ վտակ Տոմպոյի կիրճը։ Լայնությունը 100-250 կմ է։ Կազմված է մի շարք լեռնաշղթաներից։

Վերխոյանսկի լեռնաշղթայի կատարներն ունեն ռելիեֆի ալպիական ձևեր, տեղ-տեղ՝ հարթված մակերեսներ (բարձրությունը՝ մինչե 2389 մ)։

## Կլիմա
Կլիման ցուրտ է, խիստ ցամաքային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -36&nbsp;°C-ից մինչև -38°С է, հուլիսինը՝ 12-14°С։ Ամենուրեք տարածված է բազմամյա սառածությունը։

## Բնություն
Բուսականությունն աղքատ է։ Հարավում 800-1200 մ բարձրությունների վրա աճում են խեժափիճու նոսր անտառներ։ Հյուսիսի պատսպարված հովիտներում հանդիպում են լաստենու, բևեռային ուռենու, կեչու և մայրենու ցածրահասակ, փռվող թփուտներ, որոնք դեպի վեր տեղի են տալիս լեռնատունդրային բուսականությանը։

Ամենաբարձր լեռնագագաթներին իշխում է արկտիկական անապատը։ Կան ոսկու, անագի և այլ օգտակար հանածոներ։

## Արտաքին հղումներ
* ՆԱՍԱ-յի լուսանկարներ 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Բրենդային իմիջ

## ԲՐԵՆԴԱՅԻՆ ԻՄԻՋ

Բրենդային իմիջի ներկայացումը թիրախային լսարանին միշտ համարվել է մարքեթինգային կարևոր գործունեություն։ Լավ ներկայացված իմիջը պետք է ցույց տա բրենդի տեղը շուկայում և այն առաջ մղի մրցակցության մեջ, քանի որ իմիջի ճիշտ ընտրությունից է կախված բրենդի երկարատև հաջողությունը։ Բրենդի իմիջը միայն այն չէ, ինչ ներկայացվում է սպառողներին, այլ ապրանքանիշին վերաբերող ամբողջ ինֆորմացիայից վերջիններիս ստացած հավաքական կերպարն ու պատկերացումը։ Այդ պատճառով էլ այն կերտելիս անհրաժեշտ է որպես հիմք ընդունել սպառողների պահանջմունքները, ուստի ստեղծվում է ապրանքանիշի հայեցակարգ, որը հաշվի է առնում սպառողների հիմնական պահանջմունքները և ազդում ապրանքանիշի իմիջի ընկալման վրա։ Այդ կարիքները բաժանվում են երեք հիմնական խմբի՝
*	Ֆունկցիոնալ, որոնք ուղղված են սպառմանը վերաբերող խնդիրների լուծմանը։ Ֆունկցիոնալ հայեցակարգ ունեցող ապրանքանիշը լուծում է արտաքին գործոններով պայմանավորված սպառողական կարիքները։
*	Սիմվոլիկ, որոնք վերաբերում են ինքնադրսևորմանը, սոցիալական դերերի նույնականացմանը, խմբային պատկանելությանը և այլն։ Սիմվոլիկ հայեցակարգ ունեցող ապրանքանիշը բավարարում է ներքին պահանջմունքները։
*	Փորձառական, որոնք վերաբերում են էսթետիկական, զգայական հաճույքներին, բազմազանության և ճանաչողական դրդապատճառներին։ Փորձառական հայեցարգ ունեցող ապրանքանիշերը բավարարում են դրդապատճառների առաջացման և բազմազանության ներքին պահանջմունքները։

Շատ ապրանքանիշեր կան, որոնք առաջարկում են վերոնշյալ հայեցակարգերի խառնուրդ, սակայն այդ միասնական հայեցակարգի վերահսկումը շատ ավելի բարդ է և պակաս արդյունավետ՝ շուկայում իմիջի հստակ ճանաչելիության պահպանման տեսակետից։ Այդ պատճառով ավելի նպատակահարմար է ընտրել որևէ կոնկրետ իմիջ մի հայեցակարգի շրջանակներում, որը կհամապատասխանի տվյալ շուկայում սահմանված չափանիշերին։ Հայեցակարգի սահմանումը, փաստորեն, շատ կարևոր է ապրանքանիշի իմիջի ստեղծման, տարածման և վերահսկման հարցում։ Ուստի այն անցնում է լուրջ մշակման և վերլուծության որոշակի փուլեր՝ երկարատև նպատակների համար։ Սակայն քանի որ այն կախված է որոշակի գործոններից, մասնավորապես սպառողների պահանջմունքներից և նախապատվություններց, դրանց փոփոխման դեպքում կարող է կորցնել իր արդյունավետությունը։ Նման իրավիճակներում ընկերությունն ունի լուծման երկու տարբերակ՝ ապրանքանիշը հանել շուկայից՝ փոխարենը ներկայացնելով շուկայի պահանջներին համապատասխանող հայեցակարգով նոր ապրանքանիշ կամ էլ՝ փոխել ապրանքանիշի հայեցակարգը։ Հայեցակարգի փոփոխությունը շատ լուրջ և աշխատատար գործընթաց է, քանի որ խնդիր է առաջանում արդեն ճանաչված և ընդունված հայեցակարգը փոխարինել այնպես, որպեսզի նորը հեշտությամբ ընկալվի և դառնա ավելի գրավիչ, պահանջված ու հիշվող։ Ապրանքանիշի փոփոխությունը կարող է ենթադրել լոգոյի կամ անվանման փոփոխությունից մինչև հայեցակարգի ուղղվածության փոխարինում (օրինակ՝ սիմվոլիկի փոխարինումը փորձառականով)։

## Արտաքին հղումներ
C. Whan Park, Bernard J. Jaworski, & Deborah J. MacInnis “Strategic Brand Concept-Image Management”

Կատեգորիա:Գովազդ
Վենետիկի մատենադարան

[մինի|[Ներսես Լամբրոնացի|Ներսես Լամբրոնացու հիշատակարանը]]
**Վենետիկի մատենադարան**, հիմնադրվել է Սուրբ Ղազար կղզում, Մխիթար Սեբաստացու ջանքերով, նրա անձնական գրադարանի հիմքի վրա։ Սկզբնական շրջանում համալրվել է նվիրատվություններով, հետագայում նաև գնումներով։ 21-րդ կեսին կառուցվել է գրադարանի նոր շենք, երկու մասնագիտացված գրապահոցով, ուր հավաքել են ձեռագիր մատյաններ, պարբերականներ ու տպագիր հրատարակություններ՝ հայերեն և այլ լեզուներով։ 20-րդ կեսին տպագիր ֆոնդը 35 հազար միավոր էր (հազվագյուտ հրատարակություններ հայերեն, ֆրանսերեն, հունարեն, իտալերեն, չինարեն այլ լեզուներով), ձեռագիր ֆոնդը՝ 2000։ Սփյուռքի հայաշատ կենտրոններում միաբանության գործակալները կազմակերպել և Վենետիկ են առաքել (գնումների, փոխանակումների, նվիրատվությունների միջոցով) բազմաթիվ հայկական ձեռագրեր, այդ թվում Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Ներսես Լամբրոնացու, Անանիա Շիրակացու, Եզնիկ Կողբացու, Մխիթար Հերացու և այլոց աշխատությունները։ Վենետիկի մատենադարանի հավաքածուներից օգտվում են նաև այլազգի հայագետներ։

Կատեգորիա:Վենետիկի Մխիթարյան միաբանություն
Վեկտորային դիագրամ

**Վեկտորային դիագրամ**, պարբերաբար փոփոխվող մեծությունների արժեքների և այդ մեծությունների միջև եղած առնչությունների գրաֆիկական պատկերումը ուղղորդված հատվածների՝ վեկտորների օգնությամբ։ Վեկտորային դիագրամը լայնորեն կիրառվում է էլեկտրատեխնիկայում, ձայնագիտության մեջ, օպտիկայում։ Միևնույն պարբերության պարզ ներդաշնակ ֆունկցիաները, օրինակ, f_1=B_1 sin \omega t, f_2=B_2 sin (\alpha + \omega t),  f_3=B_3 sin (\beta + \omega t), գրաֆիկորեն կարող են ներկայացվել \omega հաստատուն անկյունային արագությամբ պտտվող \vec {OA_1}, \vec {OA_2} և \vec {OA_3} վեկտորների՝ O_y առանցքի վրա ունեցած պրոյեկցիաներով (\vec {OA_2} և \vec {OA_3} վեկտորները \vec {OA_1}-ի նկատմամբ շրջված են \alpha և \beta անկյուններով)։ Վեկտորների երկարությունները համապատասխանում են տատանումների ամպլիտուդներին՝ |\vec{OA_1}|=B_1, |\vec{OA_2}|=B_2, |\vec{OA_3}|=B_3։ Երկու և ավելի տատանումների գումարը կամ տարբերությունը վեկտորային դիագրամի վրա պատկերվում են որպես բաղադրիչ տատանումների վեկտորների երկրաչափական գումար կամ տարբերություն, որոնք ստացվում են զուգահեռագծի կանոնով, իսկ որոնվող մեծության ակնթարթային արժեքը որոշվում է O_y առանցքի վրա գումար վեկտորի պրոյեկցիայով։ Օրինակ, պահանջվում է գտնել \vec {OA_1} ամպլիտուդով f_1 տատանման և \vec {OA_2} ամպլիտուդով f_2 տատանման գումարը։ \vec {OA_1} և \vec {OA_2} վեկտորները երկրաչափորեն գումարելով, ըստ վեկտորային դիագրամի գտնում են, որ գումարային տատանման ամպլիտուդը հավասար է \vec {OC}=\vec {OA_1}+\vec {OA_2} վեկտորի երկարությանը։ Դիագրամից երևվում է նաև, որ գումարային տատանումն ըստ փուլի \varphi  անկյունով առաջ է ընկած
f_1 տատանումից։

Կատեգորիա:Էլեկտրատեխնիկա
Կատեգորիա:Տվյալների վիզուալացում
Սարգիս Սալտիկով

**Սալտիկով Սարգիս Անդրեյի**, Саркис Андреевич Салтыков, ծնվել է 1905 թ. օգոստոսի 15-ին (28), Նոր Նախիջևանում (Դոնի Ռոստով)։ Խորհրդային հայ մետալուրգ։ Դոցենտ, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

Բժիշկ-իմունաբան Ռուբեն Սալտիկովի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկ) պոլիտեխնիկ ինստիտուտը։ 1929-1942 թվականներին ղեկավարել է «Ռոստսելմաշ» գործարանի մետաղաբանական լաբորատորիան։

1943-1954 թվականներին աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում (որպես ջերմամշակման արտադրամասի պետ)։ 1953 թվականից դասախոսել է Երևանի պոլիտեխնիկ ինստիտուտում (1966-1970 թվականներին՝ Մետաղների տեխնոլոգիայի և մետաղագիտության ամբիոնի վարիչ)։ Աշխատությունները վերաբերում են կռելի թուջի տեսությանն ու արտադրության պրակտիկային, գորշ թուջի ջերմամշակմանը։

## Գործունեություն
Մեծ աշխատանք է կատարել ՀԽՍՀ ձեռնարկություններում ջերմամշակման գործը կազմակերպելու, թուջե ձուլուկների որակը բարձրացնելու ուղղությամբ։ Ստերեոմետրիկ մետաղաբանության հիմնադիրն է։ «Ստերեոմետրիկ մետաղաբանություն» աշխատության (թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն, չեխերեն)։ 1974 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։ Սալտիկովը ստերեոլոգների միջազգային ընկերության պատվավոր անդամ է։

## Պատկերասրահ

Sargis Saltikov's plaque.JPG|Սարգիս Սալտիկովի հուշատախտակը Երևանում
Stamp of Armenia b4.jpg|Հայկական նամականիշ, 110-ամյակի կապակցությամբ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սալտիկով Սարգիս Անդրեևիչ, անգլերեն
* Սալտիկով Սարգիս Անդրեևիչի 70-ամյակը, անգլերեն
* Հայաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, մեքենաշինության ամբիոն, անգլերեն 
* Սալտիկով Սարգիս Անդրեևիչ, ռուսերեն

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Էդիթ Պրինտ

**«Էդիթ Պրինտ»**, հրատարակչություն Երևանում։ Հիմնվել է 1993 թվականին։ Հրատարակչությունը տպագրում է հիմնականում հայերեն ուսումնական, ուսումնաօժանդակ, ուսումնամեթոդական, գեղարվեստական, մանկական գրքեր։ Հրատարակչությունը հրատարակում է նաև «Ուրախ գնացք» և «Իմ մոլորակը» ամսագրերը։

Հրատարակչության մատենաշարերն են՝ «Իմ գրադարանը», «Համաշխարհային գրականություն», «Հայ արվեստ», «Հայ դասական գրողներ»։

Հրատարակչությունն ունեցել է գրատների ցանց Արցախում և Հայաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Գաետանո Ապոլլինո Վեստրիս

**Գաետանո Ապոլլինո Բալթազարե Վեստրիս** (, ), բալետի իտալացի արտիստ, մանկավարժ և բալետմայստեր։

Փարիզում աշակերտել է Լուի Դյուպրեին։ Բեմելը՝ 1748 թվականին, «Փարիզի օպերայում»։ Ժամանակակիցները Վեստրիսին անվանել են *«պարի աստված»*։ 1770 թվականին ստացել է «Փարիզի օպերայի» (ավելի ուշ՝ «Գրանդ-օպերա») բալետմայստերի կոչում։ Իր բեմադրություններում ձգտել է ուժեղացնել դրամատիզմը, պարին հաղորդել մնջախաղի բնույթ։ 1770-1776 թվականներին Վեստրիսը եղել է «Փարիզի օպերայի» գլխավոր մանկավարժը։ Նրա որդին՝ Օգյուստ Վեստրիսը (1760-1842) նույնպես նշանավոր պարող էր և մանկավարժ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1729 ծնունդներ
Կատեգորիա:1808 մահեր
Կատեգորիա:Իտալացի բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Մոտավոր հաշվումներ

**Մոտավոր հաշվումներ**, հաշվումներ, որոնց տվյալները և արդյունքը (կամ՝ գոնե արդյունքը) համապատասխան մեծությունների իրական արժեքները միայն մոտավորապես ներկայացնող թվեր են։ Մոտավոր հաշվումները անհրաժեշտորեն առաջանում են խնդիրների թվային լուծման դեպքում և պայմանավորված են այն անճշտություններով, որոնք հատուկ են ինչպես տրված խնդրի ձևակերպմանը, այնպես էլ՝ խնդրի լուծման ձևերին։ Մոտավոր հաշվումների մեթոդների ընդհանուր կանոնները և տեսությունը ընդունված է անվանել թվային մեթոդներ։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Վեստմինստերյան ստատուտ (1931)

**Վեստմինստերյան ստատուտ**, անգլիական պառլամենտի ակտը (1931 թվականի դեկտեմբերի 11-ին), որով սահմանվել են դոմինիոնների իրավական դրությունն և փոխհարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ։ Իրավաբանական ուժ է տվել ներքին ու արտաքին գործերում դոմինիոնների ինքնուրույնության և Մեծ Բրիտանիայի հետ նրանց իրավահավասարության մասին 1926 թվականի և 1930 թվականի կայսերական կոնֆերանսների որոշումներին։ Ամրապնդելով դոմինիոնների սուվերենությունը՝ Վեստմինստերյան ստատուտ մատնանշել է, որ առանց նրանց համաձայնության Մեծ Բրիտանիայի օրենքները, դոմինիռններում չեն կարող կիրառվել։ Վեստմինստերյան ստատուտով վերացվել է նաև այն կարգը, ըստ որի դոմինիոնում հրատարակված օրենքը ճանաչվում էր անվավեր, եթե հակասում էր Մեծ Բրիտանիայի օրենքին։ Վեստմինստերյան ստատուտը վկայում էր դոմինիոնների տնտեսական և քաղաքական ինքնուրույնության աճը։

Կատեգորիա:Ազգերի համագործակցություն
Կատեգորիա:Անգլիական պառլամենտի ակտեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն
Ալեքսեյ Վատչենկո

**Ալեքսեյ Ֆեդոսեևիչ Վատչենկո** (, ), ուկրաինացի խորհրդային քաղաքական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973), ԽՄԿԿ անդամ (1940)։

## Կենսագրություն
1938 թվականին ավարտել է Դնեպրոպետրովսկի համալսարանը։ 1941-1944 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1945 թվականից աշխատել է Դնեպրոպետրովսկի քաղժողկրթբաժնում, 1948 թվականից անցել է կուսակցական աշխատանքի։ 1954 թվականից՝ Ուկրաինայի կոմկուսի Դնեպրոպետրովսկի մարզկոմի քարտուղար, երկրորդ քարտուղար, 1959 թվականից՝ Խմելնիցկիի, 1963 թվականից՝ Դնեպրոպետրովսկի գյուղական, 1964 թվականից՝ Չերկասիի, 1965 թվականից՝ Դնեպրոպետրովսկի մարզկոմների առաջին քարտուղար։ 1976-1984 թվականներին՝ Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ, միաժամանակ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի տեղակալ։ Ալեքսեյ Վատչենկո ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու՝ 1961 թվականից, անդամ՝ 1966 թվականից։ Ուկրաինայի կոմկուսի քաղբյուրոյի անդամ։ ԽՍՀՄ 6-9-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Սալավաթ Յուլաև

**Սալավաթ Յուլաև** ( ), բաշկիրական ազգային հերոս, Ե․ Ի․ Պուգաչովի զինակիցը 1773-1775 թվականների գյուղացիական պատերազմի ժամանակ, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
1773 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է Պուգաչովի դեմ կռվելու, բայց 2 հազարանոց ջոկատի հետ անցել է Օրենբուրգը պաշարած ապստամբների կողմը։ 1773 թվականի նոյեմբերի վերջին Պուգաչովը Սալավաթ Յուլաևին ուղարկել է Բաշկիրիա, որտեղ նա հավաքել է 10 հազարանոց ջոկատ և հաջողությամբ կռվել Կրասնոուֆիմսկի և Կունգուրի շրջանում։ 1774 թվականի մայիսի վերջին և հունիսին գործել է Պուգաչովի հետ։ Շարունակել է պայքարը ապստամբության պարտությունից և Պուգաչովի ձերբակալվելուց հետո էլ։ 1774 թվականի նոյեմբերի 24-ին Մեդյաշ գյուղի մոտ գերի է ընկել և դատապարտվել ցմահ տաժանակրության բալթիական Դոգերվիկ ամրոցում որտեղ և մահացել է։ Սալավաթ Յուլաևի պոեզիան մինչ հեղափոխական բաշկիրական գրականության լավագույն դրսևորումներից է։

## Նշանավոր գործերը
Նրա բանաստեղծությունները ժողովրդին պայքարի են կոչել շահագործողների դեմ («Ճակատամարտ», «Նետ», «Զինվոր պատանուն»), գովերգել հայրենի երկիրը («Հարազատ երկիր», «Իմ Ուրալ», «Սոխակ»), սերը և այլն։ Սալավաթ Յուլաևի պատվին Բաշկիրիայում կա Սալավաթ անունով քաղաք, սահմանվել են Սալավաթ Յուլաևի անվան Բաշկիրական ԻՍԱՀ պետական մրցանակներ գրականության և արվեստի լավագույն գործերի համար։ Սալավաթ Յուլաևի կերպարը իրենց ստեղծագործություններում պատկերել են Ալեքսանդր Պուշկինը, Պ․ Պ․ Բաժովը և ուրիշները, կերտվել է արվեստի (օպերա, կինոֆիլմ, կերպարվեստ, քանդակ) գործերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաշկիր գրողներ
Կատեգորիա:Բաշկիր ազգային հերոսներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ազգային հերոսներ
Կատեգորիա:Բաշկիր բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ