open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արագածոտն (այլ կիրառումներ)

**Արագածոտն** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Արագածոտնի մարզ - Հայաստանի մարզերից
* Արագածոտն - Գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակի շրջանի Արագածոտն համայնքում
* Արագածոտն - Համայնք Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակի շրջանում, որն ընդգրկում է Արագածոտն գյուղը
* Արագածոտն - պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգի գավառներից։
* Արագածոտն - գետ Արագածոտնի մարզում, Նիգատուն գետի ձախ օժանդակը
Արուճ (այլ կիրառումներ)

**Արուճ** կարող է վերաբերել հետևյալ տեղանուններին՝

* Արուճ - Գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Արուճ համայնքում
* Արուճ (եկեղեցի) Միջնադարյան վանքային համալիր
* Արուճ - ավան Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառում, այնուհետև Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում
Կարաչի (այլ կիրառումներ)

**Կարաչի** կարող է վերաբերել՝

*Կարաչի - Պակիստանի քաղաք
*Նիգատուն - Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Նիգատուն գյուղի նախկին անվանումներից
*Կարաչի - ցեխաբուժական առողջարան Նովոսիբիրսկում
Նիգատուն

**Նիգատունը** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Նիգատուն գետի վերնագավառում, Արտաշավան գյուղից 3,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1850 մետր։
Գյուղը հիմնադրվել է 1830-ական թվականներին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Արտաշավան համայնքի մշտական բնակչությունը 624, իսկ առկա բնակչությունը 606 հոգի է։
Նիգատուն գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի արևմտյան մասում է գտնվում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի «Նիգատուն» ամրոցը։

## Տես նաև
* Նիգատունի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Արուճ

**Արուճ,** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Գյուղը գտնվում է մարզկենտրոնից 29 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից 1220 մ։
Արուճ է վերանվանվել 1970 թվականի նոյեմբերի 11-ին։

## Բնակչություն
Արուճի բնակչության մի մասը գաղթել է Բայազետի գյուղերից։
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի, Արուճի մշտական բնակչությունը կազմում է 1014, իսկ առկա բնակչությունը՝ 963 մարդ։

Արուճի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
250px|մինի|աջից|Արուճի եկեղեցական համալիր Սուրբ Գրիգոր (Արուճի կաթողիկե)
Արուճում է գտնվում Սուրբ Գրիգոր (Արուճի կաթողիկե) եկեղեցական համալիրը (V-VII դդ.) և XIX դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Գյուղից 1 կմ արևելք գտնվում է «Ձորի բերդ» ամրոցը (մ.թ.ա. 3-րդ հզմ.), 1 կմ հյուսիս՝ «Արուճի մեծ» դամբարանը (մ.թ.ա. 2-րդ հզմ.) և «Արուճ» քարավանատունը։

## Պատմություն
Գյուղը նշվել է որպես V դարում թագավորի ձմեռային ապաստան։ Նաև ժամանակին Գրիգոր Ա Մամիկոնյան իշխանի նստատեղին է եղել (661-682), ով արաբների ժամանակ նշանակալի ինքնավարություն է վայելել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Արուճի քարավանատուն-1.jpg|Արուճի քարավանատուն
Պատկեր:Արուճի քարավանատուն-2.jpg|Արուճի քարավանատուն
Պատկեր:Արուճի քարավանատուն-3.jpg|Արուճի քարավանատուն
Պատկեր:Արուճի քարավանատուն-5.jpg|Արուճի քարավանատուն
Պատկեր:Արուճի քարավանատուն-4.jpg|Արուճի քարավանատուն
Պատկեր:Արուճ.jpg|Արուճի բերդը


## Տես նաև
* Արուճի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կ. Մաթևոսյան, Արուճ, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 1987։

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Բազմաղբյուր

**Բազմաղբյուրը** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Արագածի հարավարևմտյան լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1850 մ։ Բազմաղբյուրը նաև ճանաչված է եղել որպես *Թաքիա, Թաքյա Թեքքե, Տակիյա*։

Նախկինում մտնում էր Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Բազմաղբյուրի մշտական բնակչությունը 950, իսկ առկա բնակչությունը 894 հոգի է։ Բազմաղբյուր գյուղի նախնիները գաղթել են Մուշից, Ալաշկերտից, Խութից և Վանից։ Բազմաղբյուրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ունի XIX դարում կառուցված Սբ. Ստեփանոս եկեղեցի, Սբ. Սարգիս և XII-XIII դարերի «Թուխ Մանուկ» մատուռներ։ Գյուղից 1 կմ հյուսիս գտնվում է «Բերդի կալ» ամրոցը (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.)։ Գյուղի արևմտյան մասում է գտնվում Փարպու Շահ հնագույն ամրոցը, որից մնացել են միայն հիմնապատերը։ Իսկ դրանից հյուսիս գտնվում են հնագույն դամբարաններ։ Հարավային մասում է գտնվում դեռևս չհետազոտված քարանձավը, որի մուտքը ծածկվում է ահռելի քարե դռնով։

## Պատմություն
Բազմաղբյուրում են գտնվում վաղամյա թաղման վայրեր։

## Տես նաև
* Բազմաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Դպրեվանք

**Դպրեվանք**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին համայնքում։ Մարզկենտրոնից հեռու է 27 կմ դեպի  արևմուտք։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 1200 մ։

## Պատմություն
Դպրեվանքը հիմնվել է Շամիրամի գյուղական խորհրդի վարչատարածքային կազմի մեջ մտնող Ադրբեջանի Շամախու շրջանի Մատրասա գյուղի 1991-1992 թվականներին բռնագաղթվածների կողմից որպես նոր բանակավայր։

## Բնակչություն
Դպրեվանքի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Նոր Եդեսիա

**Նոր Եդեսիա**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Մարզկենտրոնից՝ 25 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1070 մ։

### Անվանումը
Նախկին սովխոզը հիմնվել է 1975 թվականին։ 1978 թվականին վերանվանվել է Նոր Եդեսիա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2024 թվականի մարդահամարի, Նոր Եդեսիայի մշտական բնակչությունը 1203, իսկ առկա բնակչությունը 950 հոգի է։
Նոր Եդեսիա գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։
Հիմնականում այս գյուղի բնակչությունը զբաղվում է ոչխարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1975 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Լեռնարոտ

**Լեռնարոտ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ Արագած լեռան հարավային փեշերին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 27 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1725 մ։

### Անվանում
Լեռնարոտը ճանաչված է եղել որպես Մագդա (մինչ 1949 թ.) և Մաղդա։

## Բնակչություն
Լեռնարոտի բնակչության նախնիները գաղթել են Մուշից և Սասունի Գելեգուզան, Հեթինք, Սպղանք և այլ գյուղերից։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2001 թվականի մարդահամարի, Լեռնարոտի մշտական բնակչությունը 343, իսկ առկա բնակչությունը 329 հոգի է։ Լեռնարոտի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից հարավ գտնվում է «Խուչեր» գյուղատեղին (մջնդ.) համանուն ամրոցով (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.), 3 կմ հյուսիս՝ «Դիտվան» գյուղատեղին (վաղ մջնդ.), իսկ 1 կմ հյուսիս՝ «Աղրիկ» գյուղատեղին (XIV-XVII-րդ դդ.)։ Կան նաև քարայր-կացարաններ՝ «Բադոյի քարանձավ» (XVI-XVIII-րդ դդ.) և «Սյունով քարափ» (XVI-XVIII դդ.)։

## Տես նաև
* Լեռնարոտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Ղազարավան

**Ղազարավան**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։

Ղազարավան գյուղը գտնվում է Արագած լեռան հարավ֊արևելյան ստորոտին։

Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 7 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1200 մ։
մինի

Ղազար Փարպեցին թաղված է գյուղի հարավում գտնվող Լազարու կամ Ղազարու վանք եկեղեցու ներսում, որը պահպանվել է մինչև XIX դարի երկրորդ կեսը։

### Անվանում
Նազրվանից Ղազարավան է վերանվանվել 1991 թվականին։

## Բնակչություն
Ղազարավանի բնակիչների նախնիները գաղթել են Մուշի, Խլաթի, Բուլանըխի գյուղերից։ Ղազարավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ և ծխախոտագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ղազարավանի մոտակայքում են գտնվում մի շարք բրոնզի դարի ամրոցներ։
Այստեղ է պահպանվել «Լազարևանի» եկեղեցին (XIX-րդ դ.)։ Գյուղից դեպի հյուսիս, Շաղվարդ գետի ափին գտնվում է «Լազրևվան» քաղաքատեղին (մ.թ.ա. 2-րդ հզմ.)։ Ղազարավանում գործում է Սուրբ Նարեկ կուսական վանքը։

## Տես նաև
* Ղազարավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Նոր Ամանոս

**Նոր Ամանոս**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում՝ մարզկենտրոնից՝ 37 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1040 մ։

## Հետաքրքիր փաստեր
Նոր Ամանոսը նաև ճանաչված է եղել որպես *Թիվ 2 սովխոզ*, *Թիվ 2 սովխոզին կից ավան*։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի՝ Նոր Ամանոսի մշտական բնակչությունը 672, իսկ առկա բնակչությունը 540 հոգի է։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1975 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Շամիրամ (գյուղ)

**Շամիրամ**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Շամիրամ համայնքում։ Մարզկենտրոնից՝ 28 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1160 մ։ Շամիրամը նաև ճանաչված է եղել որպես Շամիրան։

## Բնակչություն
Շամիրամ գյուղի բնակչության նախնիները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի զանազան գյուղերից։
Ըստ Հայաստանի 2001 թվականի մարդահամարի, Շամիրամի մշտական բնակչությունը 945, իսկ առկա բնակչությունը 609 հոգի է։ Գյուղի բնակիչները հիմնականում եզիդիներ են։
Շամիրամի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
 

## Կառավարում
Համաձայն ՀՀ տեղական ինքնակառավարման օրենսգրքի՝ համայնքի բնակչությունը ընտրում է ավագանի, որը նշանակում է համայնքի ղեկավարին՝ համայնքապետին։ Արագածոտնի մարզի Շամիրամ համայնքի ավագանին բաղկացած է 5 անկուսակցական անդամներից։ Համայնքի ղեկավարը Միազ Բրոյանն է։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Շամիրամի շրջակայքում է պահպանվել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի Շամիրամ քաղաքատեղին, իր դամբարանադաշտով։ Հայտնի է նաև Ասորեստանի թագուհի Շամիրամի այցելությամբ (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ)։

## Տես նաև
* Շամիրամի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Բյուրական (այլ կիրառումներ)

**Բյուրական** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Բյուրականի աստղադիտարան - աստղադիտարան, որը գտնվում է ՀՀ Բյուրական գյուղում.
* Բյուրական - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Բյուրական համայնքում.
* Բյուրական (գինի) - սեղանի տեսակավոր սպիտակ գինի
Դպրեվանք (այլ կիրառումներ)

**Դպրեվանք** կարող է վերաբերել հետևյալ իմաստներից մեկին՝

*Դպրեվանք - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Դպրեվանք համայնքում
*Դպրեվանք - Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Լիբանանի Զարեհյան դպրեվանքը։
*Արմաշի դպրեվանք - հոգևոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։
*Դպրեվանք - վանք Շիրակ գավառում։
Բուրեա

**Բուրեա** - գետ Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասում և Ամուրի մարզում, Ամուրի ձախ վտակը։ Կազմավորվում է Բուրեական լեռնաշղթայից սկիզբ առնող Աջ Բուրեայի և Ձախ Բուրեայի միախառնումից։ Երկարությունը 623 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 197 կմ։

Ենթադրվում է, որ անվանումը (ռուսերեն՝ *Бурея́*) առաջացել է էվենկերեն *բիրայա* «գետակ» հասարակ անունից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ամուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Օխոտյան ծովի ավազանի գետեր
Շամիրամ (այլ կիրառումներ)

**Շամիրամ** կարող է վերաբերել հետևյալին՝

### Անձինք
* Շամիրամ, Ասորեստանի թագուհի

### Աշխարհագրություն
* Շամիրամ (գյուղ), գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ տարածաշրջանի Շամիրամ համայնքում
* Շամիրամ (Խլաթի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։
* Շամիրամ, քաղաքատեղի։

### Քաղաքականություն

*«Շամիրամ» խմբակցություն, ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման  խմբակցություն։

### Մշակույթ
* Շամիրամ (օպերա), իտալացի երգահան Ջոակինո Ռոսսինիի օպերա՝ երկու գործողությամբ։
Խաշթառակ

**Խաշթառակ**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Իջևանից մոտ 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է Աղստև գետի աջ ափին, հարակից բնակավայրերն են Լուսահովիտը, Լուսաձորը, Ակնաղբյուրը և Դիտավանը։

Խաշթառակի դպրոցը հիմնադրվել է 1921 թվականին, սկզբից եղել է յոթամյա, հետո ութամյա, իսկ 1974 թվականին դարձել է 10֊ամյա դպրոց, իսկ այժմ դպրոցը   միջնակարգ է, և ունի 200-ից ավելի աշակերտ։

2012 թվականին Խաշթառակցի Արտակ Քամալյանը եղբոր՝ Դավիթ Քամալյանի հիշատակին գյուղի բարձունքում կառուցել է եկեղեցի։ Ինչպես նաև 2018 թվականին Արտակ Քամալյանի ջանքերով վերանորոգվել է Խաշթառակի Հարություն Ճուղուրյանի անվան միջնակարգ դպրոցի ինֆորմատիկա առարկայի սենյակը։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ի սկզբանե եղել է Խաչթառակ («Խաչ+թառ+ակ»), քանի որ ժամանակին գյուղի տարբեր կողմերում կառուցված են եղել խաչեր։ Այսօր ևս կարելի տեսնել այդ խաչերը։ Սակայն այդ անվանումն արտասանելը որոշ դժվարություններ էր առաջացնում, և ժամանակի ընթացքում այն ձևափոխվեց և դարձավ Խա**շ**թառակ (չ → շ)։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Խաշթառակի մշտական բնակչությունը կազմել է 1771, առկա բնակչությունը՝ 1501 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները գաղթել են Արցախի Ջրաբերդի և Գյուլիստանի գավառներից։

Խաշթառակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խաշթառակն ունի V-VII դարերի «Եղեգնի» գյուղատեղի և համանուն եկեղեցի։

2012-ին կառուցվել է Սուրբ Դավիթ մարգարե եկեղեցին։

## Հայտնի բնակիչներ
* Զավեն Ավետիսյան
* Հարություն Ճուղուրյան
* Հայկ Խանումյան

## Հետաքրքիր փաստեր
* Խաշթառակ գյուղում են նկարահանվել «Մենք ենք, մեր սարերը» և «Տղամարդիկ» և մի շարք այլ գեղարվեստական ֆիլմերի տեսարաններ։

## Պատկերներ

Պատկեր:Khashtarak, Armenia.JPG|Խաշթառակը Իջևան-Թբիլիսի մայրուղուց
Պատկեր:Cross - symbol of Khashtarak (Armenia, Tavush).jpg|Խաշթառակի խաչերից մեկը
Պատկեր:1․ Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան.jpg|Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
Պատկեր:Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Սուրբ Դավիթ եկեղեցու խորան.jpg|Սուրբ Դավիթ եկեղեցու խորան
Պատկեր:Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Սուրբ Դավիթ եկեղեցու գմբեթ.jpg|Սուրբ Դավիթ եկեղեցու գմբեթ
Պատկեր:1․ Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Սուրբ Դավիթ եկեղեցի.jpg|Սուրբ Դավիթ եկեղեցի
Պատկեր:Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, Սուրբ Դավիթ եկեղեցի, 2012 թվական.jpg|Սուրբ Դավիթ եկեղեցի, 2012 թվական
Պատկեր:1․ Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, «Մենք ենք մեր սարերը» ֆիլմում «Ռևազի քար».jpg|«Մենք ենք մեր սարերը» ֆիլմում «Ռևազի քար»
Պատկեր:2․ Տավուշի մարզ, գյուղ Խաշթառակ, «Մենք ենք մեր սարերը» ֆիլմում «Ռևազի քար».jpg|«Մենք ենք մեր սարերը» ֆիլմում «Ռևազի քար»


## Տես նաև
* Խաշթառակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Գոշ (այլ կիրառումներ)

**Գոշ** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառությունները՝
## Անձինք
* Մխիթար Գոշ - 12-րդ դարի հայ գիտնական և օրենսդիր։

## Վարչական միավորներ
* Գոշ - գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզում,
* Գոշ - Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Կոշ գյուղի նախկին անվանումներից մեկը,

## Աշխարհագրական օբյեկտներ
* Գոշ - լիճ Հայաստանի Տավուշի մարզի համանուն գյուղում,
* Գոշ - լեռնագագաթ Հայաստանում՝ Վայքի լեռներում,
* Գոշ - գետ Ռուսաստանի Դաշնությունում (Սախրա գետի վտակն է)։

## Այլ
* Գոշավանք - 12-րդ դարի հայկական առաքելկան վանական համալիր,
* Գոշի - համայնք Ֆրանսիայի հյուսիսում։
Հովհաննես Աբգարիուս

**Հովհաննես Աբգարիուս** (), բառարանագիր։

Իսկենդեր Աբգարիուսի եղբայրը։

Ծնվել է Բեյրութում, որտեղ ստացել է կրթությունը, հմտացել անգլերեն լեզվին։ Հրատարակել է անգլերենից արաբերեն մի բառարան, որն արժանացել է մի քանի տպագրության։ Թողել է նաև երկու պատմական հետազոտություն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Ռուսաստանի կայսրերի ցանկ

**Համառուսաստանյան կայսր** տիտղոսը () ընդունել է Պետրոս I-ինը 1721 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Հյուսիսային պատերազմի հաղթանակից հետո և գոյություն է ունեցել մինչև 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունը։

Տվյալ ցանկում ներկայացված են *հանրաճանաչ* համառուսաստնյան կայսրերը ժամանակաճշտված կարգով։

## Տես նաև
* Ռուսաստանի ղեկավարներ

Կատեգորիա:Միապետերի ցանկեր
*
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ռուսաստան
Տիգրան Աբգարյան

**Տիգրան Թադևոսի Աբգարյան** (, «Լռիկ-Մնջիկ»), հայ բանասեր, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Նոր Ջուղայում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի կաթոլիկ վարժարանում, ապա՝ Կենտրոնական ազգային վարժարանում։ Երկար տարիներ որպես ուսուցիչ աշխատել է նույն դպրոցում։ Աշխատակցել է «Նոր Դար», «Մշակ», «Մուրճ», «Տարազ», «Նոր Ջուղայի լրաբեր», «Հովիտ» և այլ պարբերականների։

Գրել է երկու հատորանոց մի աշխատություն Նոր Ջուղայի ժողովրդական բանահյուսության մասին, ինչպես նաև «Նոր Ջուղայի դպրոցները» (1914), «Նոր Ջուղայի թատրոնն ու երաժշտությունը» և այլն։

Օգտագործել է Լռիկ-Մնջիկ, Ծխական, Տ. Ա. ծածկանունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Իրանահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Նոր Ջուղա քաղաքում ծնվածներ
Հայրապետ Աբդին օղլի

**Հայրապետ Աբդին օղլի** (18-րդ դար), հայ աշուղ։

Ծնվել է Նոր Ջուղայում։ Ապրել է մոտավորապես 1760-1800-ական թվականներին։

Նրանից մեզ հասել են մի քանի երգեր («Ղարիբի երգ», «Մեղքս բազմացել ա», «Բարի ու չար», « Մարդ կա աղիք, մարդ կա թաղիք» և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Երանոս (լեռ)

**Երանոս**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզի հյուսիսային եզրի մոտ՝ Երանոսի լեռնաշղթայի արևմտյան կեսում՝ Լանջազատ գյուղից 8 կմ դեպի հյուսիս-արևելք-արևելք։ Ծագմամբ ծալքաբեկորային է։ Բարձրությունը 1823,7 մ է։ Լանջերը՝ բացառությամբ արևելյանի, խիստ զառիթափ են՝ 40° և ավելի։ Հյուսիս-արևմտյան լանջը 750 մ բարձրությամբ քարափ է, որը իջնում է դեպի Ազատ գետի հովիտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Աղբաշգետ (գետ)

**Աղբաշգետ**, *Աղբաշ*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտանի ավազանի մեջ մտնող գետ է։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռնաշղթայից և Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանի Շենաթաղ գյուղի մոտ աջից միախառնվում Շենաթաղին։ Երկարությունը 10 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շենաթաղ գետի վտակներ
Այրիգետ (գետ)

**Այրիգետ**, *Այրի, Այրիշայ, Այրիսու, Էյրիչայ*, գետակ Հայաստանում, Սիսիանի աջ օժանդակը։ Երկարությունը 24 կմ է, ավազանը 171 կմ²։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռնաշղթայի արևմտյան ծայրամասից 3060 մ բարձրից, անցնում Դաստակերտ ավանի միջով, Ախլաթյան, Մորենի գյուղերի հարևանությամբ և թափվում Տոլորսի ջրամբարը։ Վերին հոսանքում անցնում է խոր ձորով, իսկ Դաստակերտից սկսած աստիճանաբար լայնացող դարավանդավորված հովտով (Սիսիանի գոգավորություն)։ Սնումը ձնաանձրևային է, տարեկան միջին ծախսը 1,48 մ³/վրկ (Դաստակերտ), առավելագույնը՝ 11,6 մ³/վրկ, տարեկան հոսքը՝ 46,6³ մլն մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Երանոսի լեռներ

**Երանոսի լեռներ**, լեռնաշղթա Հայաստանի Արարատի մարզի հյուսիսային հատվածում՝ Ազատ գետի հովտից անմիջապես հարավ։ Ծագումը ծալքաբեկորային է։ Ունի կտրտված, զառիթափ լանջեր։ Արևմտյան կեսում է գտնվում գեղատեսիլ Երանոս լեռնագագաթը։ Առավելագույն բարձրության հասնում է արևելյան հատվածում՝ մոտ 1900 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռնաշղթաներ
Արագիլիջուր (գետ)

**Արագիլիջուր**, գետ Սյունիքի մարզում, սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասից և Շաղատ գյուղից 0,5 կմ հյուսիս աջից թափվում Անգեղակոթի ջրամբարը։ Նախկինում այդ հատվածում միախառնվում էր Որոտանին։ Երկարությունը 16 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Գիժգետ (Սյունիքի մարզ)

**Գիժգետ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Մտնում է Որոտան գետի ավազանի մեջ, սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռնաշղթայից և Արևիս գյուղի մոտ աջից միախառնվում է Որոտանին։ Երկարությունը 10 կմ է։ Հայտնի է *Դալիչայ* անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Զայ

** Զայ**, գետ Սյունիքի մարզում։ Մտնում է Որոտան գետի ավազանի մեջ։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռնաշղթայից և Աշոտավան գյուղի մոտ թափվում Տոլորսի ջրամբարը։ Երկարությունը 14 կմ է։ Հայտնի է Զանգ ջուր անունով։

Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կըշկոշտի

**Կըշկոշտի**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բարգուշատի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասից, հյուսիս-արևմտյան լանջերից և Դաստակերտ քաղաքից 1,5 կմ հյուսիս-արևմուտք միախառնվում Այրիգետին։ Երկարությունը 10 կմ է։ Գետի վրա շահագորվծում է փոքր ՀԷԿ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր‎
Կատեգորիա:Այրիգետ գետի վտակներ
Մադան

**Մադանը**, գետ Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի ավազանի գետերից է։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասից և ձախից միախառնվում Որոտանին։ Երկարությունը 12 կմ է։

‎

Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Բռնակոթ (գյուղ)

**Բռնակոթ**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում։

## Անուն
Տարբեր դարերում բնակավայրը կոչվել է Բռնակոթ, Բռնաուտ, Բրնաութ, Բռնակուտ, Մելիք Թանգու գյուղ։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում բնակավայրը կոչվել է Փիրնաուտ։

Ըստ ժողովրդական ստուգաբանության գյուղի անունը առաջացել է Բուռն (բուռնեցիներ), Կոթ (կոթեցիներ) անունների միացումից։

## Աշխարհագրություն
Բռնակոթը գտնվում է Որոտան գետի աջ կողմում՝ սարահարթի վրա, ծովի մակերևույթից 1680-1740 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից ճանապարհով կազմում է մոտ 108 կմ, Սիսիան քաղաքից հեռու է 2-3 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Բռնակոթը մտել է Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Ծղուկ գավառի կազմի մեջ և ըստ հին հարկացուցակի Տաթևի վանքին վճարում էր 12 միավոր հարկ։

Բռնակոթը իշխանանիստ-մելիքանիստ գյուղ է՝ Մելիք-Թանգյան իշխանական տան նստավայրը։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Բռնակոթ գյուղի տարածքում առկա են բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնց մի մասը 2005 թվականի դրությամբ հաշվառված են պետության կողմից։ Պետության կողմից հաշվառված պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում առկա են 17 միավոր հուշարձանախումբընդհանուր 64 անուն հուշարձան։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Բռնակոթի մշտական բնակչությունը կազմել է 1960, առկա բնակչությունը՝ 1640 մարդ։ Գյուղի բնակչույթունը բոլոր ժամանակներում եղել են հայեր, որոնց մեծ մասը տեղաբնակներ են, իսկ մի մասի նախնիները տարբեր ժամանակներում այստեղ են տեղափոխվել Արցախից։ Ստորև ներկայացված է Բռնակոթ գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Նշանավոր բռնակոթցիներ
Բռնակոթում են ծնվել մեծանուն պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցը, Ներսես արքեպիսկոպոս Մելիք Թանգյանը, Հր. Ադոնցը, Հր. Քարամյանը, Սովետական Միության հերոսներ Սամսոն Մկրտումյանը, Լիպարիտ Իսրայելյանը։ Գյուղը տվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի 4 հերոսներ, Արցախյան պատերազմի մասնակից հերոս Վուրգ Ոսկանյանը,  պատմաբան, արևելագետ, Արևելագիտության ինստիտուտի Թուրքիայի բաժնի վարիչ Երվանդ Սարգսյանը, պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ Տաճատ Սահակյանը, բազմաթիվ այլ գիտնականներ, մշակույթի և պետական գործիչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիսիան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Բռնակոթ (գետ)

** Բռնակոթ**, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռների հյուսիսային լանջերից, անցնում Բռնակոթ գյուղի միջով և Սիսիան քաղաքից 0,5 կմ հարավ աջից միախառնվում Որոտանին։ Երկարությունը՝ 15 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Ախլաթյան (Սյունիքի մարզ)

**Ախլաթյան**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում։

### Անուն
Գյուղի անվան առաջացման վերաբերյալ առկա է ժողովրդական բանահյուսության։ Ըստ որի բնակավայրի ներկայիս տարածքը նախկինում եղել է արոտավայր, որտեղ աճել է «Ալխաթ» տեսակի մեծ տանձի ծառ, ինչից էլ իբր ծագել է *Ախլաթյան* անունը։

## Աշխարհագրություն
Գտնում է Այրի գետի աջ ափին՝ հարթավայրային տեղանքում, ծովի մակերևույթից 1750 մետր բարձրության վրա։ Ունի 33.91 քառակուսի կիլոմետր մակերես։ Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից հեռու է 118 կմ, Սիսիան քաղաքից՝ 14 կմ։

### Պատմություն
Ախլաթյան նախկին գյուղը, որը գտնվում է այժմյանից 300-400 մետր դեպի հարավ, 1931 թվականի ապրիլի 28-ի երկրաշարժից հիմնահատակ ավերվել է, և ավելի քան 100 մարդ է զոհվել։ Բնակիչները տեղափոխվել ու նոր գյուղ են հիմնել։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցու ավերակները մնում են հին գյուղատեղիում, որը գտնվում է նորից 300-400 մ հարավ։ Շրջակայքում կան բնակավայրերի ավերակների հետքեր, հայտնաբերվել են կավե և բրոնզե իրերով հարուստ դարաններ։ Գյուղում կան շատ ստորգետնյա հանքային աղբյուրներ, որոնցից մեկը գտնվում է գյուղի կենտրոնում։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Ախլաթյան գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 535, առկա բնակչությունը՝ 438 մարդ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերով։ Ստորև ներկայացված է գյուղի բնակչության վերաբերյալ թվային տվյալներ ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և մեղվապահությամբ։

## Հայտնի մարդիկ
* Մարուս Հասրաթյան, պատմաբան, հնագետ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ
* Արմեն Բեգլարյան, Ախլաթյանի նախկին գյուղապետը, ով 2016 թվականի ապրիլի 4-ին Արցախա-ադրբեջանական ռազմական ընդհարումների ժամանակ գտնվել է ռազմաճակատ մեկնող Սիսիանի ջոկատի ավտոբուսում և դարձել ադրբեջանական անօդաչու թռչող սարքի արձակած ռմբակուծումների զոհը։

## Տես նաև
* Ախլաթյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Սիսիան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Ղրղըզ հեղափոխություն (այլ կիրառումներ)

Երկու **Ղրղըզ հեղափոխություններ** կան՝

*2005 թվականի Կակաչների հեղափոխություն
*2010 թվականի Ղրղզ հեղափոխությունը
Ձկնարած

**Ձկնարած**, *Ահմեդիչայ, Բալըխլը, Ձկնարածի, Սանդուխլու, Սեյդանմադլու*, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից  և Ծղուկ գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք ձախից թափվում է  Սպանդարյանի ջրամբար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սպանդարյանի ջրամբարի ավազանի գետեր
Ղուռիգետ

**Ղուռիգետը** Որոտան գետի ավազանի գետերից է։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից և Ծղուկ գյուղի սահմաններում ձախից թափվում Սպանդարյանի ջրամբարը։ Երկարությունը 17 կմ է։

Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սպանդարյանի ջրամբարի ավազանի գետեր
Ալեքսանդր Աբելյան

**Ալեքսանդր Հարությունի Աբելյան** (), հայ դրամատուրգ, թատերական գործիչ։

Դերասան Հովհաննես Աբելյանի եղբայրն է։ Ծածկանուն՝ «Աբ.», որն օգտագործել է «Մշակ» թերթի խմբագրման ժամանակ (Թիֆլիս) 1887 - № 105, 109; 1892 - № 8, 10։

Աշխատակցել է «Մշակ», «Արձագանք», «Տարազ», «Մուրճ» և այլ պարբերականների։ Ալեքսանդր Աբելյանի կատակերգություններն ու դրամաներն արտացոլում են մանր արհեստավոր խավի կյանքն ու կենցաղը («Սարոտդ ճրագներ» (1903, Թիֆլիս, Ա. Քութաթելաձեի տպագրատուն), «Մկիճի հարսանիքը» (1895, Բաքու, «Արոր» տագրատուն), «Նաֆթի ֆանտան» (1895, Արոր, «Նշանուածներ» (1911, Նոր Նախիջևան, Մերովբե Ավագյանի տպագրատուն)։ Թարգմանել է Վիկտոր Հյուգոյի «Մահապարտի վերջին օրը» (1887, Թիֆլիս, Հովհաննես Մարտիրոսյանի տպագրատուն), «Կլօդ գէօ» (1886, Հովհաննես Մարտիրոսյանի տպագրատուն) գործերը։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Աբելյանը ծնվել է Շամախի քաղաքում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Շամախու հայկական դպրոցում։ 1872 թվական երկրաշարժից հետո Աբելյանների ընտանիքը տեղափոխվում է Բաքու։ Այստեղ Աբելյանը մի քանի արհեստավորների մոտ աշակերտություն անելուց հետո մտնում է մի շվեդացու հիմնած մեքենայական գործարան՝ իբրև փականագործության բանվոր-աշակերտ։ Հետագայում այդ գործարանն անցնում է տեղական խոշոր ձեռնարկողներին։ Աբելյանը տարիներ աշխատելով և անցնելով մեքենայագործության զանազան ճյուղերը, վերջում դառնում է գործարանի կառավարչի օգնական։ Միաժամանակ նա նվիրվում է ինքնակրթության համառ աշխատանքին, գրական ասպարեզ է մտնում «Մշակ»-ին աշխատակցելով, ապա գրում է «Տարազ»-ին, «Արոր»-ին և «Մուրճ»-ին։ Մահացել է մայիսի 6-ին, Դոնի Ռոստովում։

## Ստեղծագործական կյանք
Գրել է կատակերգություններ, դրամաներ՝ արտացոլելով մանր արհեստավորական խավի կյանքն ու կենցաղը («Մարվող ճրագներ», 1903, «Միկիչի հարսանիքը», 1903 և այլն) և բանվորական շարժման դրվագներ («Նշանվածներ», 1911)։ 1880 թվականից ուշագրավ թղթակցություններով, գրական երկերով աշխատակցել է «Մշակ», «Արձագանք» պարբերականներին, «Աղբյուր» մանկական ամսագրին։ 1890-ական թվականների սկզբներից գրել է դրամատիկական գործեր՝ «Անկոչ հյուրը», «Միկիչի հարսանիքը» (1895), «Միկիչի ապահարզանը» (1899), «Նավթի Ֆանտանը» (1896), «Մարվող ճրագներ», «Գյուղի վարժապետը» (1909), «Պոետի երազը» (1909), «Նշանվածները» (1912), «Պըլը Պուղի» և այլն, որոնցից մի քանիսը արժանի տեղ են գրավել արևելահայ բեմում, մասնավորապես «Նավթի Ֆանտանն» ու «Մարող ճրագները»։ Վերջինս հաջողությամբ բեմադրվել է ոչ միայն Կովկասում, այլև Կոստանդնուպոլսում, հետագայում էլ սփյուռքահայ կենտրոններում։ Բացի վերոհիշյալ պիեսներից, գրել է մի շարք ոտանավորներ, որոնք տպագրվել են «Աղբյուր» և «Տարազ» պարբերականներում։ Սերտ կապերի մեջ էր Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Պետրոս Ադամյանի, Գ. Չուբարի հետ։

Օգտագործել է Ա., Ա. Ա., Աբ., Ա. Աբ., Ալ. Աբ., Աղ. Աբ., Թատերասեր, Կ. Ի. Ն, Հայ բեմի բարեկամ, Ս., Սա., Սան, Սանատրուկ, Սանդրիկ, Սանդրիկ ապեր, Փականագործ, X., V. Z ծածկանունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Գաույա

**Գաույա**, գետ Լատվիայում և Էստոնիայում։ Սկիզբ է առնում Վիձեմի բարձրավայրից, թափվում Ռիգայի ծոցը։ Երկարությունը 460 կմ է։ Գաույայի ափին են Ստրենչի, Վալմիերա, Ցեսիս, Սիգուլդա քաղաքները։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Կատեգորիա:Լատվիայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Գլոմմա

**Գլոմմա**, գետ Նորվեգիայի հարավում։ Հոսում է Սկանդինավյան լեռներում մի շարք լճերի միջով՝ առաջացնելով ջրվեժներ։ Թափվում է Սկագեռակի նեղուցը։ Գլոմմայի վրա կառուցվել են ՀԷԿ-եր։ Երկարությունը 611 կմ է։ Առանձին հատվածներում նավարկելի է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Նորվեգիայի գետեր
Գհագհրա

**Գհագհրա**, գետ Հնդկաստանում, Նեպալում և Չինաստանում, Գանգեսի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Տիբեթի բարձրավանդակում, կտրում Հիմալայները, հոսում Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրով։ Երկարությունը 1080 կիլոմետր է. Գանգեսի վտակներից մեծությամբ երկրորդն է (զիջում է միայն Յամունային) և ամենաջրառատը։ Ջրավազանի մակերեսը՝ 127 950 կմ²։ Ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Գհագհրայի ափին է Ֆայզաբադ (Հնդկաստան) քաղաքը։

Տարածված է նաև անվանման *Գոգրա* ձևը։ Վերին հոսանքը կոչվում է նաև *Կառնալի*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ghaghara River marked on OpenStreetMap
* Nepal River Conservation Trust: ''The Karnali River''
* A very short description of Ghaghra River
* Karnali Bridge in Far-Western Nepal

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Բենգալյան ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Գանգես գետի վտակներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի գետեր
Կատեգորիա:Նեպալի գետեր
Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր
Կատեգորիա:Տիբեթի գետեր
Գևորգ Գաբամաճյան

**Գևորգ Գաբամաճյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի թաղային վարժարանում, ապա սովորել Գեղարվեստի կայսերական ուսումնարանում, կատարելագործվել Փարիզում։ Վերադառնալով Պոլիս՝ նվիրվել է ստեղծագործական աշխատանքի, սակայն համիդյան բռնապետական ռեժիմի կաշկանդումները խանգարել են, ստիպել աշխատել լուսանկարչի մոտ։ Հուսահատ մի պահի անձնասպան է եղել՝ իրեն գցելով ջրհորը։

Թողել է Պոլիսը և Փարիզը ներկայացնող բնանկարներ, նաև դիմանկարներ, որոնցից մի քանիսը պահվում են Փարիզի հայոց եկեղեցում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Էյաֆյաթլայոքուլ

**Էյջավջալավջոկուր** (, թարգ.՝ «լեռնային սառցադաշտերի կղզի»), ) սառցադաշտ Իսլանդիայում, որի մոտ գտնվում է երկրի հինգ ամենամեծ հրաբուխներից մեկը։ Հրաբուխի բարձրությունը 1666 մետր է, խառնարանի տրամագիծը 3-4 կմ է, ծածկված է մի քանի սառցադաշտերով, որոնց ընդհանուր մակերեսը ավելի քանի 100 կմ² է։

## Աշխարհագրություն
Eyjafjallajjalkull հրաբուխը վերջին անգամ ժայթքել է 2010 թվականի ապրիլի 14-ին Իսլանդիայում։ Այն իր հետևում թողեց հսկայական մոխրագույն ամպեր այնքան մեծ, որ որոշ շրջաններում ցերեկային լույսը ամբողջովին մթագնել էր։ Ծխից ոչ միայն խավարեց երկինքը, այլև խանգարեց հարյուրավոր ինքնաթիռների թռիչքներին։ Այնուամենայնիվ, Իսլանդիայի բնակիչները անհանգստացած չէին մոխրագույն  ամպերից։ Նրանք ավելի շատ մտահոգված էին ջրհեղեղով։ Այդ տարի հրաբուխին մոտ գտնվող բոլոր բնակիչները ստիպված էին տարհանվել, եթե հանկարծ տարածքում ջրհեղեղ լինի։ Երբ հրաբուխը ժայթքեց, ամբողջ հալված սառույցը ստիպված էր ինչ-որ տեղ գնալ։  Հալվող ջրերի մեծ մասը  մտավ գետեր, բայց եթե ջրհեղեղ լիներ գյուղատնտեսական դաշտավայրերում, ապա կարող էր տանել հովտի բոլոր գյուղացիական տնտեսությունները։ Հովտի ֆերմերային տնտեսությունները, ծածկված էին մոխրի փափուկ շերտով, որը, ըստ ֆերմերների, վատ բերք կտար, բայց մոխրի ջերմությունն ու սնուցումը հանգեցրեց  բերքի լավ որակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի սառցադաշտեր
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Դանիել Աբեղա

**Դանիել Աբեղա** (16-րդ դար), հայ ալքիմիկոս։

Գրել է «Յաղագս ոսկի շինելոյ» աշխատությունը. մեզ հասել է մի քանի արտագրությամբ, որոնցից մեկը կոչվում է «Յաղագս ոսկի առնելոյ ըստ գործողին գայլին, որում անուն էր Դանիել և էր աբեղա ի հայոց ազգեն»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ալքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Դանիել Արճեշեցի

**Դանիել Արճեշեցի** (14-րդ դար), հայ թարգմանիչ։

Հայերենից լատիներեն է թարգմանել Սսի եկեղեցական ժողովի պատասխանը Ներսես Պալենցու ապստամբության դեմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Դանիել (ճարտարապետ)

**Դանիել**, հայ ճարտարապետ։

Ենթադրվում է, որ պետք է ապրած լինի 6-րդ դարում։ Նրան է վերագրվում Ռավեննայի (Իտալիա) «Մեծն Թեոդորոսի գերեզմանը» կոչվող եկեղեցու շինությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Michael Jackson: The Stripped Mixes

Michael Jackson: The Stripped Mixes (կամ ինչպես տարածված է The Stripped Mixes)-ը ամերիկյան երգիչ, երգահան, Jacksons 5 խմբի նախկին մասնակից Մայքլ Ջեքսոնի դասական երգերի հավաքածու է։ Ալբոմը ներառում է 1960-1980 թ-նների ձայնագրություններ։ Այն երգերը որոնք Մայքլը կատարում է միայնակ հիմնականում Մաթաունի ժամանակաշրջանից են։

2009 թվականին Ջեքսոնի մահվանից հետո, երբ նրա ձայներիզների վաճառքը մի քանի անգամ արագացավ, հաստատվեց The Stripped Mixes-ի թողարկումը, 2009 թվականի հուլիսի 7-ին այն թողարկվել էր համացանցից բեռնելու (անգլերեն Digital Download) տարբերակով, իսկ սիդի տարբերակով՝ հուլիսի 28-ին։ "I'll Be There (Minus Mix)" սինգլը թողարկվել էր iTunes-ում ալբոմի առաջխաղացման համար։ The Stripped Mixes-ը Մայքլի 2-րդ հետմահու թողարկված հավաքածուն է, առաջինը The Collection էր, որը թողարկվել էր Ջեքսոնի մահվանից 2 շաբաթ անց։ Ալբոմը ունեցավ ոչ մեծ հաջողություն, իսկ քննադատների կարծիքները շատ տարբեր էին։

## Երգացանկ

* Բոլոր երգերը The Jackson 5-ի կատարմամբ, բացի 2, 4, 7, 8 և 10-րդ երգերից, որոնք կատարել է Մայքլը

## Հիթ շքերթներ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:2009 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ալբոմներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի հավաքածուներ
Դանիել (այլ կիրառումներ)

**Դանիել** անունը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Դանիել - աստվածաշնչային կերպար.
* Դանիել (ճարտարապետ) - 6-րդ դարի հայ ճարտարապետ.
* Դանիել Աբեղա - 16-րդ դարի հայ ալքիմիկոս, մատենագիր.
* Դանիել Արճեշեցի - 14-րդ դարի հայ թարգմանիչ, մատենագիր.
* Դանիել Երաժիշտ (11-րդ դար) - 11-րդ դարի հայ երաժիշտ.
* Դանիել Երաժիշտ - արդի հայ երաժիշտ.
* Դանիել Մեծոփեցի - 14-րդ դարի հայ մատենագիր։
Պորտաքար

250px|մինի|Պորտաքար, ծիսակարգ։ Հայաստան, 19-րդ դար։
**Պորտաքար,** ծիսական քարեր Հայաստանում, կապված են հողի բերրիության, պտղաբերության և մայրության աստծո (ամենայն հավանականության Անահիտ աստծո) պաշտամունքի հետ։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Սիսիան քաղաքից 12 կմ հարավ-արևելք։ Հանդիսանում է հանրապետական նշանակության հուշարձան։

## Նկարագրություն
Այն իրենից ներկայացնում է քարանձավի վերնամասի ժայռաբեկորային մի քանի քառակուսի մետր ողորկ հատվածից դուրս ցցված կոնաձև ելուստ, որին տեղաբնակները անվանում են «պորտաքար»։ Ժողովրդական հավատալիքներում հազարամյակներ շարունակ եղել է աշխարհի կենտրոնի և մարդկության առաջացման վայրը։ Երկրպագվել է որպես վերարտադրության ու պտղաբերության, բեղմնավորող ուժի խորհրդանիշ։

## Ավանդույթ
Ըստ ավանդության ամուլ կանայք այստեղ գալով՝ կատարում են որոշ ծիսակատարություններ, որից հետո պորտով հպվելով քարին՝ պտտվում են։ Անշուշտ այստեղ ուխտի գալով՝ կանայք հոգեբանորեն բուժվել են, ըստ Սերո Խանզադյանի «Պորտաքար» պատմվածքի՝ անց են կացրել նաև բուժման այլ արարողություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հեթանոսություն
Մոնրեալ Կանադիենս

**«Մոնրեալ Կանադիենս»** (անգլերեն՝ *The Montreal Canadiens*, ֆրանսերեն՝ *Les Canadiens de Montréal*), պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ՝ հիմնված Կանադայի Քվեբեկ նահանգի վարչական կենտրոն՝ Մոնրեալում։ Ակումբն հանդես է գալիս Հոկեյի Ազգային Լիգայի (ՀԱԼ) արևելյան կոնֆերենցիայի հյուսիսարևելյան դիվիզիայում։ Ակումբը պաշտոնապես ճանաչվում է իբրև *le Club de hockey Canadien* («լե Կլաբ դե հոկեյ Կանադիեն»)։

Ակումբն հայտնի է նաև այլ ֆրանսերեն անվանումներով, ինչպիսիք են՝ *Les Canadiens* «Լե Կանադիենս», *Le Bleu-Blanc-et-Rouge* («Լե Բլե-Բլան-է-Ռուժ»), *La Sainte-Flanelle* («Լա Սենտ-Ֆլանել»),
*Le Tricolore* («Լե Տրիկոլոր»), *Les Glorieux* («Լե Գլորիո»), *Les Habitants* («Լե Հաբիտանտ») և *Le Grand Club* («Լե Գրանդ Կլաբ»)։ Անգլերենում, խմբի գլխավոր մականունը *Habs* («Հաբս») է, ինչ որ կրճատում է "Les Habitants"-ի («Լե Հաբիտանտ»).

Հիմնված 1909 թվականին, «Մոնրեալ Կանադիենսը» ամենահին պրոֆեսիոնալ հոկեյի խումբն է և միակ ակումբը լիգայում, որ ավելի հին է քան հենց լիգան։ «Կանադիենսը» նաև ամենահին հյուսիսամերիկյան սպորտային ակումբներից մեկն է։ Համարվում է «Սկզբնական Վեց» կոչվող խմբերից, ինչը նկարագրություն է, որն օգտագործվում է ՀԱԼ-ի այն ակումբների համար, որոնք լիգայի մաս են կազմել 1942 թվականից մինչև 1967-ի ընդարձակումը։ «Քեբեկ Նորդիքի» անկումից հետո (1995), «Կանադիենսը» միակ ՀԱԼ-ի խումբն է Քեբեկում։ Վերջին անգամ ակումբը հաղթել է Սթենլիի գավաթը 1993 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ՝ ակումբը հաղթել է Սթենլիի գավաթը 24 անգամ (առաջին գավաթը 1916 թվականի ներառյալ, ՀԱԼ-ի հիմնումից առաջ)՝ ամենաշատը լիգայում։ 2010 թվականից հաշված, ակումբը շահել է բոլոր Սթենլիի գավաթի առաջնությունների 25%-ը, որի շնորհիվ համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի չորս գլխավոր սպորտային լիգաների (NHL, NFL, NBA և MLB) ամենահաջող պրոֆեսիոնալ սպորտային ակումբներից մեկը։ Ցուցակը գլխավորում են Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Բոստոն Սելտիքսը» (28%) և Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայի «Նյու Յորք Յանկիսը» (25%)։

1996 թվականից ի վեր, «Կանադիենսը» տան խաղերն անցկացնում է «Բելլ կենտրոնում», որը մինչև 2003 թվականը կոչվել է «Մոլսոն կենտրոն»։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* «Մոնրեալ Կանադիենսի» պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Մոնրեալ Կանադիենս
Գվադալկիվիր

**Գվադալկիվիր** ( , ), գետ Իսպանիայի հարավում։ Սկիզբ է առնում Անդալուզյան լեռների հյուսիսից, հոսում Անդալուզյան դաշտավայրով, թափվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Կադիսի ծոցը՝ առաջացնելով էստուրիա։ Երկարությունը 500 կմ է, ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Գվադալկիվիրի ափին են Կորդովա, Սևիլյա քաղաքները։

Անվանումը (իսպաներեն՝ *Guadalquivir* [gwadalkiβ̞iɾ]) ունի արաբական ծագում. արաբերեն *Վադի էլ Քեբիր* (բառացի՝ «մեծ գետ») անվանման ձևափոխությունն է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր
Աբրահամ

մինի
**Աբրահամ** (‎, հին հունարեն՝ Ἀβραάμ, , ‎‎‎ (Իբրահիմ)), աստվածաշնչյան գործիչ, բազմաթիվ ազգերի նախահայր (Ծննդոց 17։4), Ջրհեղեղից հետո հրեական երեք նահապետներից առաջինը, առաջին հրեան և ամբողջ հրեական ազգի նահապետը, սերվում է Նոյի որդի Սեմից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կատեգորիա:Գիրք Ծննդոց
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան մարգարեներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Գվադիանա

**Գվադիանա** (, ), գետ Իսպանիայում և Պորտուգալիայում։ Սկիզբ է առնում Լա Մանչա սարավանդից, առավելապես հոսում Նորկաստիլական սարահարթով, թափվում Ատլանտյան օվկիանոսի Կադիսի ծոցը։ Երկարությունը 820 կմ, ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Գվադիանայի ափին է Բադախոս քաղաքը (Իսպանիա)։

## Անվանում
Անտիկ դարաշրջանում լատիներեն անվանումը եղել է *Anas*, որը բառացի նշանակում էր «ջուր, գետ». արաբներն այն ընդունեցին որպես հատուկ անուն և և ավելացրին *վադի* «գետ» բառը, այսպիսով, անվանումը (իսպաներեն՝ *Guadiana*) նշանակում է «Գետ գետ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Գուապորե

**Գուապորե** (, ), գետ Հարավային Ամերիկայում, Մամորե գետի (Ամազոնի ավազան) աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սեռա դուս Պարեսիս լեռների հարավային լանջերից (Բրազիլիայում). միջին և ստորին հոսանքում սահմանային գետ է Բրազիլիայի և Բոլիվիայի միջև։ Երկարությունը 1550 կմ է, նավարկելի է Մատու Գրոսու քաղաքից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ամազոն գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Բոլիվիայի գետեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Լևոն Աբովյան

**Լևոն Վարդանի Աբովյան** (), հայ թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ Թոռն է Խաչատուր Աբովյանի, որդին Վարդան Աբովյանի։ Կրթությունն ստացել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, որն ավարտելուց հետո զբաղվել ուսուցչությամբ և թարգմանչությամբ։ Որպես սրբագրիչ և թարգմանիչ աշխատել է «Հորիզոն» թերթի խմբագրությունում, իսկ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո՝ «Սովետական Հայաստան» թերթի խմբագրությունում, ապա՝ Պետհրատում։ Ռուսերենից կատարել է մի շարք թարգմանություններ։

## Թարգմանություններ

* Բերիա Լ. Անդրկովկասյան ֆեդերացիան դարձնել խորհուրդների երկրի առաջավոր հանրապետություն.- Երևան։ Կուսհրատ, 1934.- 15 էջ։
* Բերիա Լ. ԽՍՀՄ-ի նոր սահմանադրությունը յեվ Անդրկովկասյան ֆեդերացիան.- Երևան։ Տպարան Հայկուսհրատի, 1936.- 15, 1 չհ. էջ։
* Գորդեև Ի. Ինչ պիտի իմանա կոմյերիտականը Կարմիր նավատորմի մասին.- Երևան։ Պետհրատի առաջին տպարան Վաղարշապատում, 1927.- 80,1 չհ. էջ.- (Կոմերիտական գրադարան)։
* Թեթև հրետազօրի շարքի կանոնագիրք. Մարտկոցի վարժութիւն (hայ-ռուսերէն բառացուցակով).- Էջմիածին:Տպարան Մայր Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, 1920.- VIII, 116 էջ։
* Ժուչկով Ա. Հրետանային կրակ.- Երևան։ Քաղ. գրակ. պետ. հրատ., 1941.- 42 էջ։
* Ինգուլով Ս. Քաղզրույցներ /Թարգմ.՝ Լ. Աբովյան, Արշ. Մկրտչյան.- Երևան։ Հայկուսհրատ, 1936.- 291 էջ։
* Իսբախ Ալ. Մարտական օրեր.- Երևան։ Քաղ. գրակ. պետ. հրատ., 1941.- 42 էջ։
* Լենին Վլադիմիր։ Երկեր։ I հատոր. 1893-1896 /Թարգմ.՝ Լևոն Աբովյան և ուրիշն.- Երևան։ Պետհրատ, 1930.- XLV, 750, 8 չհ. էջ։ 
* Լենին Վլադիմիր։ Ընտիր երկեր վեց հատորի մեջ։ Հատոր V. 1921-1923 /Թարգմ.՝ Վ. Թերզիբաշյան, Ե. Թաղիանոսյան, Լ. Աբովյան, Հ. Գրիգորյան.- Երևան։ Հայկուսհրատ, 1935.- XXVII, 1035, 7 չհ. էջ։
* Լենին Վլադիմիր։ Թե ի՞նչպես քիչ եր մնում, վոր «Իսկրա»-ն հանգչեր.- Երևան։ Կուսհրատ, 1934.- 39 էջ։
* Լենին Վլադիմիր։ Հոդվածներ շուկաների թեորիայի հարցի վերաբերյալ.- Երևան։ Կուսհրատ, 1934.- 77 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Վարդան Աբովյան

**Վարդան Խաչատուրի Աբովյան** (), հայ կրթական գործիչ։

Խաչատուր Աբովյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տանը։ Հոր անհետացումից մեկ տարի հետո՝ 1849 թվականի աշնանը մոր՝ Էմիլիայի հետ Երևանից փոխադրվել է Թիֆլիս։ Ինը տարեկանից սովորել է Թիֆլիսի ազնվական գիմնազիայում։ Երկու տարի հետո ընդունվել է Ներսիսյան դպրոցը հայերենը կատարելագործելու համար։ 1854-1859 թվականներին սովորել է Խարկովի մասնավոր պանսիոնում, ապա՝ 1861-1862 թվականներին ուսումը շարունակել է Դորպատի համալսարանում, ստացել ռուսաց լեզվի կրտսեր ուսուցչի վկայական։ Ռուսաց լեզու, պատմություն, գեղագրություն է դասավանդել Լիֆլանդիայի նախ Ֆելին գյուղաքաղաքում, ապա Տալլինի (Էստոնիա) տարբեր ուսումնական հաստատություններում։ 1869 թվականի վերջերին վերադարձել է Հարավային Կովկաս և անմիջապես ուսուցչի պաշտոն ստացել Ախալքալաքում։ Ռուսերենի, պատմության և աշխարհագրության դասեր է տվել տղամարդկանց և կանանց գիմնազիաներում, տեղի հոգևոր դպրոցում։ Մեկ տարի հետո վերադարձել է Թիֆլիս, այստեղ մասնավոր դպրոցներում և գիմնազիաներում դասեր է տալիս նույն առարկաներից։ 1875 թվականին տեղափոխվել է Էջմիածին։ Այստեղ հինգ տարի ուսուցչություն է արել Գևորգյան ճեմարանում։ Այնուհետև տասը տարի ապրել է Երևանում և աշխատել թեմական դպրոցում որպես ուսուցիչ և դաստիարակ։ 1891-1896 թվականներին աշխատել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում որպես դաստիարակ, միաժամանակ դասեր է տվել ռուսերենից, պատմությունից և աշխարհագրությունից։ Մահացել է Էջմիածնում և թաղվել Գայանե վանքի բակում։

Վարդան Աբովյանը մեծ ընտանիքի հայր է եղել։ Իր կնոջ՝ Կատարինե Աբովյան-Յարալյանի հետ ունեցել են ութ զավակ, որոնցից Խաչատուրը, Վահանն ու Պետրոսը մահացել են դեռ մանուկ հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Դորպատի համալսարանի ուսանողներ
Խայաթ

**Խայաթ**, **Սուքիաս Զահրիյան**,(1854, Ալեքսանդրապոլ – մոտ 1930, Երևան), 19-րդ դարի հայ աշուղ։

Բուն անունը եղել է *Սուքիաս Կարապետի Զահրիյան*։ Գրել է մի շարք երգեր, վիպերգեր։ Նրա երգերի մի մասը լույս են տեսել 1889 թ.-ին՝ «Անձայն կիթառ» խորագրով։ Թուրքական լեզուններից հայերենի է վերածել «Քյոռ օղլու» հեքիաթի երեք տարբերակ։ Երգերից նմուշներ զետեղված են Գեղամ Թարվերդյանի «Հայ աշուղներ» ժողովածուում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աշուղներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Ալումնի

**Ալումնի** (հոգնակի, լատիներեն alumni, անգլերեն կարդացվում է *ըլամնի*, եզակի ձևը՝ alumnus՝ ալումնուս անգլերեն կարդացվում է *ըլամնուս*), նույն բարձրագույն կրթական հաստատության շրջանավարտների փակ հանրություն։ Կարող է լինել նաև սերտ մասնագիտական կապերով և փոխօգնության պարտավորություններով կապված շրջանավարտների փակ ակումբ;

## Տես նաև
* Ալմա մատեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''alumnus'' 

Կատեգորիա:Ակադեմիա
Կատեգորիա:Գիտական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Համալսարաններ
Գևորգ Բ Գառնեցի

**Գևորգ Բ Գառնեցի** (ծ. թ. անհայտ – 897 թ, Վասպուրական, թաղվել է Ձորավանքում, Կոխպանք գ. մոտ), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 877 թվականից։ Նրան նախորդել է Զաքարիա Ա Ձագեցին, հաջորդել՝ Մաշտոց Ա Եղվարդեցին։

Գևորգ Գառնեցին եղել է ժամանակի ամենանշանավոր հոգևորականներից։ Հովհաննես Դրասխանակերտցին նրան ներկայացնում է որպես կաթողիկոսական տան պատվական այր։ Կաթողիկոս կարգվելով Հայոց Աշոտ Բագրատունի Իշխանաց իշխանի աջակցությամբ, իր հերթին սատարել է Աշոտ Բագրատունուն հայոց պետականության վերականգնման ջանքերին։ Ձեռնադրությունը կատարվել է մեծ շուքով Աստվածահայտնության ութերորդ օրը՝ հունվարի 13–ին, կիրակի օրը (ահեկան ամսի 28–ին)։ Գևորգ Բ Գառնեցու կաթողկոսության առաջին կեսը՝ 877–885 թվականները, անցել է խաղաղ և հանդարտ։ Կարգավորել է Արծրունյաց Գրիգոր–Դերենիկ իշխանի և Տարոնի Աշոտ Կյուրոպաղատի հարաբերությունները։ Այս շրջանում քաղկեդոնականության հետ կապված անհամաձայնության խնդիրներ են ծագում Գևորգ Բ Գառնեցու և Մաշտոց վարդապետի միջև, որն ավարտվում է կաթողիկոսի կողմից սպառնացող նզովքով։ Գևորգ Բ Գառնեցին, սատարելով Աշոտ Բագրատունուն, մի քանի նախարարների նախաձեռնությամբ Արաբական խալիֆայության առջև բարձրացրել է հայկական պետականության վերականգման հարցը։ 885 թվականին Երազգավորսում Հայոց թագավոր է օծել Աշոտ Բագրատունուն (Աշոտ Ա)։ Օրհնել է նաև Բյուզանդիայի կայսր Բարսեղ l–ի ուղարկած թագը։

Աշոտ l–ի մահվան նախօրյակին, նրա իսկ հանձնարարությամբ, Գևորգ Բ Գառնեցուն են հանձնվում արծաթ և ոսկի՝ տնանկներին և աղքատներին բաժանելու համար։ ՝ 890 թվականին թագավոր է օծել նրա որդուն՝ Սմբատ Ա Բագրատունուն։ 894 թվականին Դվինում տեղի է ունենում ավերիչ երկրաշարժ, և հայրապետանոցը ժամանակավորապես տեղափոխվել է Զվարթնոց։ Նույն թվականին Դողսի ճակատամարտի նախօրյակին՝ Ատրպատականի ամիրա Աֆշինը ձերբակալել է հաշտության առաջարկով իր մոտ եկած Գևորգ Բ Գառնեցուն։ Երկու ամիս Փայտակարանում մնալուց հետո Աղվանից իշխան Համամի միջնորդությամբ ազատվել է՝ փրկագին վճարելով։ Գևորգ Բ Գառնեցին պահպանել է Հայաստանի ներքին խաղաղությունը՝ վերջ տալով խառնակություններին։ Նա կարգավորել է Վասպուրականի Արծրունիների ու Տարոնի Բագրատունիների գժտությունները, ինչպես նաև Սմբատ Ա Բագրատունու և նրա հորեղբայր Աբասի միջև վեճերը։ 
Թաղվել է Ձորովանքում (հետագայում Սալնապատի Ս. Գրիգորի վանք), որտեղ պահվում էին Գրիգոր Լուսավորչի գավազանը և շարժական սեղանը։

## Արտաքին հղումներ
Գևորգ Բ Գառնեցու մասին Լուսամուտի կայքում 

ծ

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հրահատ Բ

**Հրահատ Բ Պարթև** ( մ.թ.ա. մոտ 147-127 թթ.), Պարթևաստանի արքա մ.թ.ա. 132- 127 թթ., Միհրդատ Ա Պարթևի (մ.թ.ա. 171–132) որդի, շարունակել է հոր նվաճողական քաղաքականությունը՝ գրավելով Բաբելոնը։ Պատերազմ է վարել Սելևկյան տերության արքա Անտիոքոս Է Սիդետոսի դեմ, որը սկզբնական կարճաժամկետ հաջողությունից հետո ջախջախվել և սպանվել է Մեդիայում տեղի ունեցած ճակատամարտում մ.թ.ա. 129 թ, ինչը վերջնականապես վերջ է տվել Սելևկյանների իշխանությանը Եփրատ գետից արևելք։ Սպանվել է արևելքից Պարթևաստան ներխուժած սկյութական ցեղերի դեմ ճակատամարտում։

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Արտավան Բ Պարթև

**Արտավան Բ Պարթև**, (մ.թ.ա. մոտ 185 - 123 թթ)  Պարթևաստանի Արշակունի արքա մ.թ.ա . 128 - 123 թթ., Հրահատ Բ արքայի հորեղբայրը, ինչպես և իր զարմիկը՝ սպանվել է արևելքից Պարթևաստան ներխուժած սկյութական տոխար ցեղի դեմ ճակատամարտներից մեկում։

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 2-րդ դար