Հոր կերպար

thumb|Հոր կերպար և երեխա
**Հոր կերպար,** սովորաբար հասուն տղամարդ, ուժ և հեղինակություն ունեցող մարդ, որի հետ առաջանում է զգացմունքային կապ խոր հոգեբանական մակարդակով և որն առաջացնում է հույզեր, որոնք սովորաբար զգացվում են հոր հանդեպ: Չնայած «հոր կերպար» բառացի տերմինին, հոր կերպարի դերը չի սահմանափակվում մարդու (հատկապես երեխայի) կենսաբանական ծնողով, դրա դերակատարները կարող են լինել հորեղբայրները, պապերը, ավագ եղբայրները, ընտանիքի ընկերները և այլ օրինակելի կերպարները։ Նմանատիպ **մոր** **կերպար** տերմինը վերաբերում է կնոջը:

Մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ դրական հոր և մոր կերպարները (կենսաբանական կամ հոգեբանական) ընդհանուր առմամբ կապված են երեխայի առողջ զարգացման հետ՝ ինչպես տղաների, այնպես էլ աղջիկների մոտ:

## Սահմանում
*Հոգեբանության միջազգային բառարանը* սահմանում է «հոր կերպարը» որպես «տղամարդ, որին երեխան տեսնում է որպես իրենից բարձր կանգնած կերպար և որին նա վերաբերվում է որպես հոր»: «*APA* *Հոգեբանական բառարանը»* առաջարկում է ավելի ընդարձակ սահմանում. «հոր կերպարը փոխարինում է մարդու կենսաբանական հորը, կատարում է բնորոշ հոր գործառույթներ և ծառայում է որպես նույնականացման և կապվածության առարկա: Հոր կերպար կարող են լինել այնպիսի անհատներ, ինչպիսիք են որդեգրողները, խորթ հայրերը, ավագ եղբայրները, ուսուցիչները և այլն»։ Առաջին տահմանումը հուշում է, որ տերմինը վերաբերում է ցանկացած տղամարդու, մինչդեռ երկրորդը բացառում է կենսաբանական հայրերին:

## Նշանակությունը երեխայի զարգացման մեջ
Որպես հիմնական խնամակալ՝ հայրը կամ հոր կերպարը առանցքային դեր է կատարում երեխայի կյանքում: Կապվածության տեսությունը որոշակի պատկերացում է տալիս այն մասին, թե ինչպես են երեխաները վերաբերվում իրենց հայրերին, և երբ են նրանք փնտրում առանձին «հոր կերպար»: Համաձայն Պոսադայի և Գալուստյանի 2010 թվականի ուսումնասիրության, այն ձևը, որով երեխան մոդելավորում է կապվածությունը իր խնամակալին, ուղղակիորեն ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես է երեխան արձագանքում այլ մարդկանց: Կախվածության վրա հիմնված այս արձագանքները կարող են պահպանվել ողջ կյանքի ընթացքում:

Լամբի (2010) և Պարկի ու Քլարկ-Սթյուարտի (2011) ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հայրերն ավելի մեծ հավանականությամբ, քան մայրերը երեխաների հետ կոպիտ ֆիզիկական խաղեր են խաղում, ինչը ևս լավ է ազդում երեշխայի ֆիզիկական զարգացման վրա։ 

Հոր կերպարի ապահոված մյուս գործառույթների օրինակ են՝ մոր և երեխայի միջև անձնական սահմանների հաստատմանն օգնելը, ինքնակարգապահության, թիմային աշխատանքի և գենդերային ինքնության զգացողության խթանումը: Հոր կերպարն է սովորաբար երեխայի համար պատուհան բացում դեպի ավելի լայն աշխարհ՝ հնարավորություններ ընձեռելով ինչպես դրա իդեալիզացման, այնպես էլ իրատեսական ընկալման համար:

## Բացակայություն
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ երեխայի կյանքում հոր կերպարի բացակայությունը կարող է լուրջ բացասական հոգեբանական ազդեցություն ունենալ երեխայի անհատականության և հոգեբանության վրա, մինչդեռ դրական հոր կերպարները նշանակալի դեր ունեն երեխայի զարգացման մեջ:

Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հոր կերպարի բացակայությունն ուժեղ բացասական պատճառահետևանքային ազդեցություն ունի երեխայի սոցիալական հուզական զարգացման վրա, մասնավորապես, արտաքին վարքագծի ձևավորման մեջ: Ավելին, եթե բացակայությունը եղել է վաղ մանկության տարիներին, ազդեցությունները տղաների համար ավելի ցայտուն են, քան աղջիկների համար: Դեռահասության տարիքում կան նաև ամուր ապացույցներ, որ հոր կերպարի բացակայությունը մեծացնում է դեռահասների ռիսկային վարքագիծը, ինչպիսիք են թմրամիջոցների օգտագործումը և վաղ հղիությունը: Գոյություն ունի հաստատուն և հետևողական եզրակացություն միջնակարգ դպրոցն ավարտելու վրա հոր կերպարի բացակայության բացասական հետևանքների վերաբերյալ, ինչը հանգեցնում է շրջանավարտների ավելի ցածր մակարդակի: Քչաքանակ ապացույցներ կան, որոնք հաստատում են, որ հոր կերպարի բացակայությունն ազդում է երեխաների և դեռահասների մտավոր կարողությունների վրա: 

Հոր կերպարի բացակայության երկարաժամկետ ազդեցությունը չափահաս տարիքում ուսումնասիրելով՝ կա ամուր ապացույց, որ մեծահասակների հոգեկան առողջության վրա կա հոր բացակայության ուժեղ պատճառահետևանքային ազդեցություն: Արդյունքները ցույց են տալիս, որ մանկության տարիներին հոր կերպարի բացակայության պատճառով հոգեբանական վնասը պահպանվում է ողջ կյանքի ընթացքում: Կան նաև թույլ ապացույցներ, որոնք հաստատում են, որ հոր կերպարի բացակայությունն ազդում է չափահասների ֆինանսական կամ ընտանեկան արդյունքների վրա: Կան հակասակակն ապացույցներ, որոնք հաստատում են, որ կա բացասական կորելյացիա հոր կերպարի բացակայություան և ամուսնության ու ամուսնալուծության, աշխատանքի կամ կրթության վրա:

## Հոգեվերլուծական տեսության մեջ
Հոգեվերլուծական տեսանկյունից Զիգմունդ Ֆրոյդը նկարագրել է հոր կերպարը որպես երեխայի զարգացման կարևոր հանգամանք, հատկապես նախաէդիպյան և էդիպյան փուլերում: Հատկապես տղաների համար էդիպյան փուլի և զարգացման լուծումը հոր կերպարի հետ սիրալիր կապվածություն զարգացնելու միջոցով շատ կարևոր և առողջ է: Ֆրոյդի տեսության մեջ տղաները հոր կերպարներին ընկալում էին որպես մրցակից, գործիչ, որը նրանց ստիպում է զգալ մեղքի զգացում և վախ, դադարում է ինցեստային սեռական ազդակները ևհանդիսանում է թշնամության և ատելության առարկա: Դորոթի Բուրլինհեմը նաև նշել է, որ Ֆրեյդը հոր կերպարներին ընկալում էր ավելի դրական լույսի ներքո՝ իդեալականացնելով այդ կերպարին որպես «հիանալի» և «աստծո նման» երեխայի տեսանկյունից:

## Օրինակներ պատմության և ժողովրդական մշակույթի մեջ
* Լորդ Դուրհեմը, որը որդեգրել է իր աներոջը՝ Չարլզ Գրեյին, որպես հոր կերպար, որի հետևանքով նրանց հարաբերությունների երկիմաստությունը բացասաբար է անդրադառձել Մեծ բարեփոխումների ակտի համար նրանց աշխատանքի վրա:
* Համարվում էր, որ Հարի Փոթերը փնտրում է հոր կերպարների հաջորդականություն՝ Ռուբեյուս Հագրիդից մինչև Ալբուս Դամբլդոր, ի տարբերություն Լորդ Վոլդեմորի դերի՝ որպես հոր կերպարի հակառակորդի և բացասական կողմի: 
* Քինգսլի Մարտինը Լեոնարդ Վուլֆի մասին ասել է, որ «նա միշտ պատրաստ է եղել ինձ խորհուրդ տալ և, կարծում եմ, ինձ համար հոր կերպար է դարձել»։

## Տես նաև
* Մենթորություն
* Հայր

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Տղամարդ