Ռազմական դրությունը Ուկրաինայում

Ուկրաինայում ռազմական դրություն մտցնելու իրավական հիմքը գտնվում է Ուկրաինայի Սահմանադրության, Ուկրաինայի «Ռազմական դրության իրավական կարգավիճակի մասին» օրենքի (թիվ 389-VIII, 2015 թվականի մայիսի 12-ի) և ռազմական դրություն մտցնելու մասին նախագահի հրամանագրերի մեջ։ Ուկրաինայում ժամանակակից ռազմական դրությունը մտցվել է երկու անգամ՝ 2018 թվականին (30 օրով) և 2022 թվականի փետրվարի 24-ից։ Երկրորդը եղել է 2022 թվականի փետրվարի 24-ին սկսված Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման ժամանակ։

## «Ռազմական դրության իրավական կարգավիճակի մասին» օրենքը
Նախորդ «Ռազմական դրության իրավական կարգավիճակի մասին» օրենքն ընդունվել է 2000 թվականին և ստորագրվել նախագահ Լեոնիդ Կուչմայի կողմից։ Այն մի քանի անգամ փոփոխվել է՝ 2003, 2008, 2010, 2012 և 2014 թվականներին։

2015 թվականին Պետրո Պորոշենկոն խորհրդարանին ներկայացրել է թիվ 2541 օրինագիծը։ Այն Ուկրաինայի Գլխավոր Ռադայի կողմից ընդունվել է մայիսի 12-ին, իսկ հունիսի 8-ին վերադարձվել է Ուկրաինայի նախագահի ստորագրությամբ։ Նոր օրենքը կյանքի կոչելու նպատակով Ուկրաինայի Նախարարների կաբինետը հաստատել է Ուկրաինայում կամ դրա առանձին տարածքներում ռազմական դրության իրավական ռեժիմի ներդրման և միջոցառումների ապահովման տիպային պլանը։ Երկարատև ռազմական միջամտությանը ի պատասխան՝ Ուկրաինայի գործադիր իշխանության կենտրոնական ստորաբաժանումները ստեղծել են համապատասխան ստորաբաժանումներ։ Սոցիալական քաղաքականության նախարարությունում գործում է ATO մասնակիցների և թոշակի անցած զինծառայողների սոցիալական ադապտացիայի բաժինը, իսկ Առողջապահության նախարարությունում՝ հակաահաբեկչական գործողությունների, արտակարգ իրավիճակների և ռազմական դրության ժամանակ բժշկական օգնության համակարգման և ապահովման բաժինը։

Ռազմական դրության ժամանակ Ուկրաինայում պետական տոները դառնում են աշխատանքային օրեր, իսկ խաղաղ ժամանակ՝ ոչ աշխատանքային։

### Ընտրություններ և ռազմական դրություն
Ռազմական դրության ժամանակ Ուկրաինայի Սահմանադրությունը թույլ է տալիս որոշակի սահմանափակումներ մտցնել իրավունքների և ազատությունների վերաբերյալ։ Սահմանադրությունը ռազմական դրության մեջ գտնվող Գերագույն Ռադայի (Ուկրաինայի ազգային խորհրդարան) հնգամյա լիազորությունները հստակորեն երկարաձգում է մինչև Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի առաջին նիստի հաջորդ խորհրդարանական ժամկետը, որը կընտրվի ռազմական դրության չեղարկումից հետո։ Գիտնականները նշել են, որ Ուկրաինայի սահմանադրությունը չի նախատեսում ազգային ընտրություններ կազմակերպել ռազմական դրության  մեջ գտնվելու ընթացքում։ 2023 թվականի Ուկրաինայի խորհրդարանական ընտրությունները չեն անցկացվել, նույնը կրկնվել է նաև 2024 թվականի Ուկրաինայի նախագահական ընտրությունների ժամանակ։

## Պատմություն
2015 թվականի մայիսի 28-ին «Պորոշենկոյի տարի» հաղորդման ժամանակ նախագահը հայտարարել է, որ Ուկրաինայում ռազմական դրություն մտցնելու մասին հրամանագիր կստորագրվի, եթե խախտվի հրադադարը և հարձակում իրականացվի Ուկրաինայի զինված ուժերի դիրքերի վրա։

### 2018 թվականի ռազմական դրություն
մինի|300x300փքս|Ռազմական դրության գոտի 2018 թվականին։
Ռուսաստանի հետ լարվածության աճի ֆոնին Ուկրաինայի պաշտպանությունն ամրապնդելու նպատակով 2018 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ուկրաինայի 10 շրջաններում՝ տեղական ժամանակով ժամը 14:00-ից նախագահի հրամանագրով 30 օրյա ռազմական դրություն է հայտարարվել։ Դա տեղի է ունեցել Կերչի նեղուցում տեղի ունեցած միջադեպից հետո։ Ռազմական դրությունը վերացվել է 30 օր անց։

Սկզբում նախագահ Պորոշենկոն ստորագրել է Ուկրաինայի ողջ տարածքում 60 օրով ռազմական դրություն մտցնելու հրամանագիր, սակայն 5 ժամ տևած քննարկումներից հետո Գերագույն ռադայի արտակարգ նիստում ստորագրվել է ավելի մեղմ տարբերակը։

Ուկրաինան ռազմական դրության ընթացքում (և սկսած 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ից) արգելել է 16-ից 60 տարեկան բոլոր ռուս տղամարդկանց մտնել երկիր, սակայն բացառություններ է կատարել, որոնք վերաբերել են մարդասիրական նպատակներով մուտք գործողներին։ Ուկրաինան պնդել է, որ սա անվտանգության միջոցառում է, որը թույլ է տալիս Ռուսաստանին կանխել Ուկրաինայի տարածքում «մասնավոր» բանակների ստորաբաժանումների ձևավորումը։ Ուկրաինայի պետական սահմանապահ ծառայության տվյալներով՝ 2018 թվականի նոյեմբերի 26-ից դեկտեմբերի 26-ը 1650 ռուս քաղաքացիների չեն թույլատրել մուտք գործել Ուկրաինա։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհուրդը հայտարարել է, որ երկարաձգել է «Ռուս տղամարդկանց Ուկրաինա մուտք գործելու վերաբերյալ պետական սահմանապահ ծառայության միջոցառումները»։

#### Ռազմական դրության գոտիներ
Նշված տարածքները գտնվել են Ռուսաստան-Ուկրաինա սահմանի երկայնքով, Մոլդովա-Ուկրաինա սահմանի  Մերձդնեստրի նահանգի երկայնքով (որտեղ գտնվում են ռուսական խաղաղապահ զորքերը), ինչպես նաև Սև և Ազովի ծովերի ափերին: Ազով-Կերչի ջրային տարածքի Ուկրաինայի ներքին ջրերը նույնպես ենթարկվում են ռազմական դրության:

#### Քննադատություն
Պորոշենկոյի որոշումը քննադատության է ենթարկվեկ, քանի որ այն տեղի է ունեցել 2019 թվականի Ուկրաինայի նախագահական ընտրությունների ժամանակ, որոնց վրա կարող են ազդել ռազմական դրության կողմից սահմանադրական սահմանափակումները (ռազմական դրության մասին հրամանագրի 3-րդ կետ)։

Մյուս կողմից, այն բնութագրվել է որպես ուշացած, քանի որ Կերչի նեղուցի միջադեպից առաջ մի քանի զգալիորեն ավելի լուրջ ռազմական միջադեպեր են տեղի ունեցել (2014 թվականին Ուկրաինայում Ռուսաստանի ռազմական միջամտությունից ի վեր)։ Քննադատները ժամանակը կապում են Պորոշենկոյի նախընտրական քաղաքական նկրտումների հետ, քանի որ նրա վարկանիշը 2019 թվականի Ուկրաինայի նախագահական ընտրություններում շատ ցածր է եղել։ Մտահոգություն է հայտնվել  նաև, որ ռազմական դրությունը կազդի միջազգային օգնության վճարումների վրա։

### 2022 թվականի ռազմական դրություն
2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի ներխուժմանը ի պատասխան՝ նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարել է ռազմական դրության մասին (Գերագույն ռադայի հաստատմամբ)։ Ժամը 7-ից կարճ ժամանակ առաջ ազգին ուղղված հեռուստատեսային ուղերձում նա պարզաբանել է, որ 18-60 տարեկան բոլոր աշխատունակ տղամարդկանց արգելվում է լքել երկիրը, քանի որ երկիրը բոլոր պահեստազորային ուժերի ընդհանուր զորահավաք է սկսել Ուկրաինայի պետական սահմանապահ ծառայության Facebook-ի գրառման համաձայն՝ սահմանը հատելու այս արգելքը ուժի մեջ է մնում 2023 թվականի հուլիսի 19-ից։

Փետրվարի 26-ին Կիևի քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոն պարետային ժամ է հայտարարել՝ ժամը 5-ից սկսած մինչև երեկոյան մինչև 8-ը (ռուս դիվերսանտներին բացահայտելու համար)։ Ռուսական դիվերսանտների երկօրյա որոնումներից հետո՝ փետրվարի 28-ին վերացվել է պարետային ժամը։

Մարտի 20-ին նախագահ Զելենսկին հրամանագիր է ստորագրել, որով ռազմական դրության պատճառով բոլոր ազգային հեռուստաալիքները միավորվել են մեկ հարթակում։ Նույն օրը նա հրամանագիր է ստորագրել, որով կասեցվել է տասնմեկ ընդդիմադիր քաղաքական կուսակցությունների գործունեությունը ռազմական դրության ողջ ընթացքում՝ հղում անելով Ռուսաստանի կառավարության հետ կապերի մասին պնդումներին։ Կուսակցությունների թվում են եղել ռուսամետ «Ընդդիմադիր հարթակ՝ հանուն կյանքի» կուսակցությունը, որը Գերագույն ռադայի երկրորդ ամենամեծ կուսակցությունն է, ինչպես նաև այլ, ավելի փոքր կուսակցություններ։ Մայիսի 22-ին Ուկրաինայի խորհրդարանը երկարաձգել է ռազմական դրությունը ևս 90 օրով և այդ պահից սկսած այն ավտոմատ կերպով երկարաձգվում է։

2023 թվականին Եվրոպական հանձնաժողովը պարզել է, որ ռազմական դրությունը հանգեցրել է որոշակի հիմնարար իրավունքների սահմանափակման, սակայն սահմանափակումները ժամանակային են և համաչափ են իրավիճակին։

2024 թվականի կեսերից մինչև վերջը Գերագույն Ռադան եռամսյակային քվեարկություններ է անցկացրել ռազմական դրության ժամկետը 90-օրյա ընդմիջումներով երկարաձգելու համար, որին հաջորդել է նախագահ Զելենսկու ստորագրությունը։ Այս միտումը շարունակվել է նաև 2025 թվականին, երբ Գերագույն Ռադան հունվարի 15-ին կրկին քվեարկել է ռազմական դրությունը մինչև մայիսի 9-ը երկարաձգելու օգտին։

## Տես նաև
* Ռուս-ուկրաինական հարաբերություններ
* Ռուս-ուկրաինական պատերազմ (2014-այժմ)
* Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա (2022-այժմ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2022 Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Իրավունքը Եվրոպայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի իրավունք
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)