Միայնակ ծառը

«**Միայնակ ծառը**», հայ գրող, արձակագիր Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքներից, որն ընդգրկված է 1981 թվականին լույս տեսած «Մարութա սարի ամպերը» պատմվածաշարի մեջ։

## Գնահատական
Հեղինակը ամբողջ պատվածքը ողողում է բնության հրաշալի պատկերներով, փոխաբերություններով։ Ժողովածուն ներկայի և անցյալի իմաստավորման ուրույն գեղարվեստական արտահայտություն է։ Այն գաղափարական նպատակասլացությամբ, գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպությամբ հայ գրականության լավագույն շարքերից է, որտեղ Գալշոյանը վերաստեղծում է մի աշխարհ, որը որքան իրական, նույնքան էլ առասպելական է՝ արտահայտման եղանակի կերպարային գեղարվետական մտածողությամբ։ Ոգու վերլուծությունը «Մարութա սարի ամպեր» ժողովածուի գլխավոր արժեքներից մեկն է։ Նույն սկզբունքով է գրված և Կոմիտասի կյանքի ու գործի առանձին դրվագներն արտացոլող «Ծիրանի ծառ» (1969) փոքրիկ պատվածաշարը։ Հեղինակը, որը չի ապրել էրգրում, չի տեսել այնտեղի բնությունն ու կյանքը, չի ապրել այնտեղի առօրյայով ու կենցաղով, այդ ամենը տեսնում և նկարագրում է իր գաղթական հարազատների աչքերով ու սրտով, սակայն գրողական մեծ երևակայության, վարպետության և լրագրողական-հետազոտական աշխատանքների շնորհիվ։

## Սյուժե
Պատմվածքում հեղինակը պատմում է Հազրոյի կյանքից մի օր։ Նշենք, որ Հազրոն կորցրել էր իր հայրենիքը ու միայնակ ապրում էր իր ժամանակավոր տանը։ Նկարագրվում է տունը, որի տանիքը աստիճանաբար սկսում է փլվել, կարիք է զգացվում այն նորոգելու և հիմքը սյունով ամրացնելու։ Նա որոշում է գնալ ծառ կտրել՝ սյան համար։ Հիշում է, որ մի երիտասարդ պատերազմի տարիներին գյուղի ծայրին գտնվող առվի մոտ ծառի շիվեր էր տնկել, սակայն եղանակի պատճառով ո՛չ առուն էր իր տեղում մնացել, ո՛չ էլ ծառերի մեծ մասը։ Միայն մի բարդենի էր մնացել, այն էլ անհասկանալի էր, թե նման պայմաններում ինչպես է կարողացել դիմադրել և աճել։ Հազրոն որոշում է հենց այդ բարդենին էլ կտրել։ Վերցնում է կացինն ու իջնում գյուղի ճանապարհով։ Դժվարությամբ հասնում է բարդենու մոտ։ Մառախուղն ու մուժը պատել էին շուրջբոլորը։ Հենց այս միջոցին էլ Հազրոն հիշում է Աղբյուր Սերոբին, նրա հայրենանվեր արարմունքը ու նենգությամբ սպանվելը։ Ելի կանգնի, Սերոբ ջան,//Ելի կանգնի, ախպեր ջան,-// Ելի վերցրու հրացան․․․։ Մինչ այս որոշմանը գալը նա մտածում էր դիմել գյուղպետին, սակայն քանի որ նա շատ զբաղված էր և հետո կմեղադրեր որդուն, այդպես էլ ոչ ոքից օգնություն չի խնդրում։ Հասնելուն պես Հազրոն նստում է մամռոտ քարին ու հիշում իր երազը։ Այնուհետև նրա աչքին երևում է բնության հրաշքներից, այն է յուրօրինակ լույսը՝ թափառող այստեղից այնտեղ։ Նայելով միայնակ բարդենուն՝ Հազրոյի հիշողության մեջ արթնանում է «էրգրի» տունը, հաստաբուն ընկուզնեին, որը թշնամին ցանկանում էր օտարերկրացու հետ գնել մի քանի ոսկով։ Նա անընդհատ համեմատություններ է տանում երկու բնակավայրերի մեջ։ Տեսնես ընկուզենին․․․ իրենց բակի ընկուզնենին հիմա լրիվ տերևաթա՞փ է․․․ Տեսնես էրգրում էլ նույն եղանակն է․․․ Հայրենի գյուղում էլ երևի նույն եղանակն է․․․ Հիմա, այս պահին, տան դիմացի ձորը լցված է մառախուղով, գետի շնչից քլթքլթում է և քշվում գետի հետ։ Անցնում է գործի ու փորձում կտրել բարդենին, կացնով մի քանի հարված հասցնելուց հետո բարդին ըկնում է, ասես նրան պահող երակը հատվում է։ Ծառի ընկնելուց հետ Հազրոն հասկանում է, թէ ինչ մեղք է գործել ու փաթաթվում բարդուն, ինչ-որ չափով մեղմելու «հանցանքը», ինքը իրեն մխիթարելու համար։ Դե իսկ բարդենին զգում էր արևի շողերի վերջին ջերմությունը։ Հազրոյի համոզմամբ միայնակ ծառը ապրում էր կիրճի եզրին բնության հրաշքները տեսնելու, զգալու համար, իսկ ինքը մի քանի հարվածով վերջ տվեց բարդու այդքան տարիների տանջանքին։ Ծառը չէր մեռել։ Ծառը տապալվել էր, բայց չէր մեռել և չէր մեռնելու՝ մինչև լրիվ չտապալվեր սարսափից։ Երկար, շատ երկար էր պարպվելու․ երկար էր ապրել դողը և երկար էր պարպվելու, քանի դեռ  զեռունները չէին մտել մաշկի տակ, քանի դեռ չէր մաշկվել, քանի դեռ չէր ճաքճքվել, քանի դեռ մղմեղը չէր մտել բջիջների մեջ, քանի դեռ ամեն հյուսվածք թել-թել չէր ընկել քամու բերանը։

## Կերպարներ
* Հազրո

## Տես նաև
* Մամփրե արքան
* Ներսեն
* Թուխ Մանուկ (պատմվածք)
* Կանչը
* Քեռի Թորոսը (պատմվածք)
* Դավոն (պատմվածք)
* Ծովասարի Օհանը
* Թաթոն
* Աղորիք (պատմվածք)
* Փողփուչ Մելոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Մեր մեծերը - Մուշեղ Գալշոյան
Մուշեղ Գալշոյան

Կատեգորիա:1981 գրքեր
Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ