open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պոլ Վիդալ դը լա Բլաշ

**Վիդալ դե լա Բլանշ** (), ֆրանսիացի աշխարհագետ, քաղաքական աշխարհագրության մարդաբանական ուղղության հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Բլանշը սկզբնական շրջանում հրապուրվում է Ֆ. Ռատցելի քաղաքական աշխարհագրությամբ, սակայն իր հայեցակարգում քննադատում է գերմանական աշխարհաքաղաքագետների մի շարք հիմնադրույթներ, հիմնավորում հողի տեսությունը։ Բլանշը աշխարհաքաղաքականության մարդաբանական տեսությունը, որի կենտրոնում մարդն է, ստացավ պոսիբիլականաթյուն անվանումը։ Այն հակադրվում է «մեծ տարածությունների տեսությանը»։ Այդ գիտական դիմակայությանը հարևան երկների (Ֆրանսիա, Գերմանիա) միջև դարերով կուտակված հակասությունների արտացոլումն էր։ Վերլուծելով Ֆրանսիայի և Գերմանիայի աշխարհաքաղաքական մրցակցության, մասնավորապես, էլզասի և Լոթարինգիայի հիմնախնդիրները, Բլանշն առաջարկում է այդ հարուստ տարածքը հակամարտության շրջանից վերածել համագործակցության շրջանի։ Ըստ էության Բլանշը ստեղծեց ֆրանս-գերմանական, իսկ այնուհետև եվրոպական աշխարհաքաղաքական տարածաշրջանի պատմական մոդել։ Բլանշը հրաժարվում է աշխարհագրական դետերմինիզմից, կարևորում մարդու կամքն ու նախաձեռնելու ունակությունը, պնդում, որ մարդուն նույնպես պետք է դիտել որպես աշխարհագրական գործոն։ Ընդ որում, այդ ակտիվ սուբյեկտը մեկուսացված չէ, գործում է բնական համակարգերի շրջանակներում։

## Բլանշի տեսությունը
Բլանշի տեսության հիմնական տարրը «քաղաքականությունների լոկալ զարգացման» հասկացությունն է։ Քաղաքակրթության հիմքը՝ առանձին օջախները, ձևավորվում են հյուսիսային կիսագնդում, այնուհետև փոխգործունեության արդյունքում գրավում են նոր տարածքներ՝ Միջերկրական ծովից մինչև Չինաստան։ Բլանշը կարևորում է հաղորդակցության ուղիների դերը, պնդում, որ ապագայում դրանց զարգացման և քաղաքակրթության առանձին օջախների ակտիվ փոխգործունեության դեպքում հնարավոր է ստեղծել համաշխարհային պետություն։

## Բլանշի կարծիքը
Ուշագրավ է նաև նրա այն միտքը, որ ծովային և ցամաքային պետությունների հակասություններն աստիճանաբար կհաղթահարվեն և կձևավորվեն սկզբունքորեն նոր հարաբերություններ։ Պետությունն իր ընդհանրությունը, միասնականությունը, նմանությունը, կեցության գլխավոր տարրերի համատեղելիությունը գիտակցող առանձին բջիջների, հանրույթների գործունեության արդյունք է։ Ելնելով նշվածից, Բլանշը ինքնատիպ մեկնաբանություն է տալիս նաև պետության սահմանների հիմնախնդրին։ Սահմանը կենդանի, գիտակցական երևույթ է և պայմանավորված չէ պետության «արտաքին» շրջանակներով կամ ֆիզիկական և աշխարհագրական գործոններով։ Հիմնական երկերն են՝ «Ֆրանսիայի աշխարհագրական նկարագիրը» (1903), «Արևելյան Ֆրանսիա» (1919)։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:1845 ծնունդներ
Կատեգորիա:1918 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Տաք գոտի (այլ կիրառումներ)

**Տաք գոտի**,
# Երկրի առավել տաք գոտին, որի սահմանները սովորաբար ընդունվում են Հյուսիսային և Հարավային կիսագնդերի 20° տարեկան իզոթերմերը։ Դրանք անցնում են մոտավորապես հյուսիսային և հարավային լայնությունների 30° զուգահեռականների մոտով։
# Հասարակածային գոտին, մերձհասարակածային և արևադարձային գոտիներն ընդգրկող տարածության ընդհանրացնող անվանումը։
Տարրական ֆունկցիաներ

**Տարրական ֆունկցիաներ**, ֆունկցիաների դաս, որի մեջ մտնում են բազմանդամները, ռացիոնալ ֆունկցիաները, աստիճանային, ցուցչային, լոգարիթմական, եռանկյունաչափական և շրջանային (հակադարձ եռանկյունաչափական) ֆունկցիաները, ինչպես և դրանցից վերջավոր թվով թվաբանական գործողություններով ու տեղադրումներով (բարդ ֆունկցիա կազմելով) ստացվող ֆունկցիաները։ Օրինակ՝ x^3 +\sin(x^2+1), 5^x+\lg x + \frac{1}{x^3+1} և այլն։

Տարրական ֆունկցիաները լավ ուսումնասիրված են և առավել հաճախ են օգտագործվում մաթեմատիկայի կիրառություններում։ Տարրական ֆունկցիաները անընդհատ են իրենց որոշման տիրույթներում, տարրական ֆունկցիաների ածանցյալները միշտ տարրական ֆունկցիաներ են, սակայն նախնականները (ինտեգրալները) ոչ միշտ են տարրական ֆունկցիաներ։ Ոչ տարրական ֆունկցիաներն ուսումնասիրելիս դրանք ներկայացնում են տարրական ֆունկցիաներից կազմած անվերջ շարքերով, անվերջ արտադրյալներով, ինտեգրալներով են։

Կատեգորիա:Տարրական ֆունկցիաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ
Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ հաշիվ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Լուկիոս Տարքվինիոս Հին

**Լուկիոս Տարքվինոս Հին** կամ **Տարքվինիոս Ավագ**, հռոմեական ավանդության համաձայն Հին Հռոմի 5-րդ թագավորը (մ.թ.ա. 615—578)։ Ծագումով էտրուսկ։ Նրան վերագրվում է շինարարական լայն գործունեություն (ֆորումի տեղ հատկացնելը, ջրանցքի, Կապիտոլիական Ցուպիտերի տաճարի, կրկեսի կառուցում), ինչպես նաև հաջող պատերազմները սաբինների և լատինների դեմ, Հռոմում էտրուսկյան սովորույթների և պաշտամունքների ներմուծումը։

## Ծանոթագրություններ
Տաք ջրամատակարարում

**Տաք ջրամատակարարում**, զանազան սպառողներին (բնակելի շենքերին, կոմունալ և արդյունաբերական ձեռնարկություններին և այլն) տնտեսական-կենցաղային և արտադրական-տեխնոլոգիական նպատակների համար տաք ջրի մատակարարման միջոցառումների, սարքավորումների և հարմարանքների համակարգ։ Տաք ջրամատակարարման համակարգերը բաղկացած են ջերմության աղբյուրներից, ջուրը նախապատրաստող ապարատուրայից, ջրտաքացուցիչներից, ջուրը տեղափոխող խողովակաշարերից և ջրի ջերմաստիճանը կարգավորող և վերահսկող հարմարանքներից։ Տարբերում են տաք ջրամատակարարման կենտրոնացված և տեղային (ապակենտրոնացված) համակարգեր։ Կենտրոնացված համակարգերում ջերմությունն արտադրվում է ջերմաէլեկտակայաններում, կաթսայատներում․ օգտագործվում են նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների արտանետվող ջերմությունը, ստորգետնյա և այլ աղբյուրներ։ Ջերմությունը սպառողներին է փոխանցվում ջերմային ցանցի խողովակաշարերով։ Տաք ջրի նախապատրաստումը կատարվում է թե ջերմության աղբյուրներում, թե կենտրոնական ջերմային կետերում կամ էլ հենց շենքերում։ Կենտրոնացված տաք ջրամատակարարումն իրականացվում է փակ սխեմայով, երբ ջրմուղի ջուրը տաքացվում է ջերմակրով (ջրով կամ գոլորշիով)։ Տաք ջրամատակարարման համակարգերում ջրի առավելագույն ջերմաստիճանը 75&nbsp;°C է, իսկ նվազագույնը (ջրաբաժանման կետերում)՝ 60&nbsp;°C։ Տեղային տաք ջրամատակարարման դեպքում ջրատաքացուցիչները տեղակայվում են անմիջականորեն ջրի սպառման վայրերում (լոգնոցներ, ցնցուղներ, լվացարաններ, արտադրական ագրեգատներ) և տաքացվում այրվող վառելիքով կամ էլեկտրաէներգիայով։

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Տաբուն

300px|մինի|Տաբուն
**Տաբուն** ()(CH_3)_2NPO(OC_2H_5)(CN), ցիանֆոսֆորական թթվի երկմեթիլամիդի էթիլ եթերը։ Նյարդալուծանքային ներգործության թունավոր նյութ է։ Անգույն հեղուկ է, պնդանում է –50&nbsp;°C, եռում՝ 230&nbsp;°C (քայքայվելով)։ Լավ է լուծվում օրգանական լուծիչներում, ջրում՝ սահմանափակ (12%)։ Պարունակությունը տաբունի գոլորշիներով հագեցած օդում՝ 0,6մգ/լ (20&nbsp;°C)։ Մահացու է 0,3գ/մ³ տաբունը պարունակող օդը (1 ր), մաշկի վրա՝ 50–70գ/մ³ (հեղուկ)։ Առաջացնում է խիստ արտահայտված միոզ (աչքի բիբի նեղացում)։ Պաշտպանության միջոցը հակագազն ու պաշտպանիչ հագուստն են։ Վնասազերծում են ալկալիների, ամոնիակի և ամինների ջրային լուծույթներով։ Աինթեզվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ, մարտական կիրառություն չի ունեցել։

Կատեգորիա:Քիմիական զենք
Կատեգորիա:Ֆոսֆորաօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Նիտրիլներ
Ջաննի Ռիվերա

**Ջովաննի (Ջաննի) Ռիվերա** (, ), իտալացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, հարձակվողական ոճի կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել իտալական Ալեսսանդրիա և Միլան ակումբներում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։ 1968-ի Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն։ Ոսկե գնդակի մրցանակակիր (1969)։ 1973-ի Սերիա A-ի լավագույն ռմբարկու։

Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո սկսել է զբաղվել քաղաքականությամբ, զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ Իտալիայի խորհրդարանում և կառավարությունում։ Այժմ հանդիսանում է Եվրոպական խորհրդարանի անդամ՝ «Ձիթենի» կուսակցությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռիվերայի ֆուտբոլային վիճակագրությունը 
* Միլանի և Իտալիայի Ոսկե տղան 

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Իրինա Դրամբյան

**Իրինա Ռուբենի Դրամբյան** (), արվեստաբան, արվեստագիտության դոկտոր (1999), Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2014)։

Արվեստաբան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ռուբեն Դրամբյանի դուստրն է։

## Կենսագրություն
*1963 թվականին ավարտել է Լենինգրադի Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը
*1963 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի, 1981 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող, զբաղվել է հայ միջնադարյան կերպարվեստի պատմության հարցերով
*1965-1968 թվականներին Դրամբյանն ուսումնառությունը շարունակել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում՝ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ, արվեստի ականավոր պատմաբան, բյուզանդական, հին ռուսական եւ արևմտաեվրոպական արվեստների 20-րդ դարի խոշորագույն մասնագետներից մեկի՝ արտասահմանյան 7 ակադեմիաների պաշտվավոր անդամ Վիկտոր Լազարևի ղեկավարությամբ
*1970 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանում Դրամբյանը պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Մանրանկարիչ Հակոբ Ջուղայեցու արվեստը» թեմայով և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան
*1981 թվականին Դրամբյանն արժանացել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության 1-ին կարգի դիպլոմի՝ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի կերպարվեստի տեսության և պատմության ինստիտուտի նախաձեռնությամբ լույս տեսած "История искусств народов СССР’’գիտահետազոտական բազմահատորյակի ստեղծմանը մասնակցելու համար
*1999 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Թորոս Ռոսլինը և ծաղկման շրջանի կիլիկյան գրքարվեստը», ստացել է արվեստագիտության դոկտորի գիտական աստիճան
*1972 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է 
*2003 թվականին նրա անունը ընդգրկվել է ’’International Who’s Who of Professional and Business Women’’ հանրագիտարանում (հրատ.՝ ԱՄՆ-ում)։

Ուսումնասիրել է 13-րդ դարի Կիլիկիայի հայկական մանրանկարչությունն ու պատմամշակութային միջավայրը, որի արդյունքն ամփոփված է երկու հիմնարար մենագրություններում` նվիրված Թորոս Ռոսլինի ստեղծագործությանը և հետռոսլինական գրքարվեստի գլուխգործոցներից Հեթում Բ արքայի Ճաշոցին։ Վերջինում Իրինա Դրամբյանը տարբերակել է մատյանը ծաղկած չորս վարպետների ստեղծագործությունները, հաստատել Սկևռայի վանքը, որպես դրա ստեղծման վայր։

## Երկեր
*Հեթում Բ արքայի Ճաշոցը, Ե., 2004 (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն)։
*Художественные сокровища Матенадарана, М., 1976 (համահեղինակ)։
*Фрески Кобайра, Е., 1979
*Дрампян И., Шедевр средневековья (Գրքերի աշխարհ, 15.VI.1979).
*La Miniature Arménienne XIIIe-XIVe siècle, Leningrad, 1984 (գերմաներեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, համահեղինակ)։
*The Frescoes in the Church of St. Gregory the Illuminator founded by Tigran Honentc in Ani, "Armenian Review", 1990, vol. 43(համահեղինակ)։
*Торос Рослин, Е., 2000

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վաստակաշատ արվեստաբանը. Իրինա Դրամբյան

Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Միքայել Միրզայան

**Միքայել Հովհաննեսի Միրզայան** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)։

## Կենսագրություն
1908 թվականին ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը։ Շարունակել է ուսումը Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում, ապա՝ կոնսերվատորիայում (Ի․ Ի․ Չերեպնինի դասարան)։ Գրել է գործիքային երկեր, ռոմանսներ, երգեր, խմբերգեր, քայլերգեր, մանկական երաժշտական պատկերներ («Ծիտն ու սազը», «Ճպուռն ու մրջյունը», «Մկների ժողովը» և այլն) և երգեր։

Միքայել Միրզայանը հեղինակ է երգարանների («Դպրոցական երգարան», 1935) և երաժշտական գրագիտության ձեռնարկների (Նոտային գրագիտության դասագիրք, 1935, Երաժշտական գրագիտության և երգի ձեռնարկ, 1955)։ 1966 թվականին Երևանում հրատարակվել է Միրզայանի երգերի և ռոմանսների ժողովածու (կազմ․ Ռ․ Աթայան և Մ․ Միրզոյան)։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1939

## Գրականություն
* Գրիգորյան Ք., Միքայել Միրզայան, Երևան, 1969։
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Տառամայր (այլ կիրառումներ)

**Տառամայր**, ձուլամայր,
# Քառակող մետաղաձող, որի կողերից մեկին դրոշմված (տաոահայրի ներճնշմամբ) կամ փորագրված է գրանշանի խորացած պատկերը։ Ծառայում է որպես լիտերների ձուլման կաղապար տառաձուլման և գրաշարական արտադրություններում։
# Պլաստիկ նյութի (ստվարաթուղթ, պլաստմասսա են) վրա ռելիեֆ տպագրական տպաձևից ստացված խորացած տպվածք, որն օգտագործում են ստերեոտիպների պատրաստման համար (տես աոերեոտիպիա)։
# Շտամպի ցցուն պատճեն (հակաշտամպ), որն օգտագործում են ուռուցիկ ճնշատպման ժամանակ։
Իլարիոն Միրզախանյան

**Իլարիոն Ավետի Միրզախանյան (Միրզախանով)** (, ), ինժեներական ծառայության գեներալ-մայոր (1940), ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Ավարտել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1912 թ.)։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1919 թվականի սեպտեմբերին կռվել է Անտոն Դենիկինի սպիտակգվարդիական զորքերի դեմ՝ Տուլայի վերահսկողության համար։ 1928 թվականից աշխատել է ռազմական արդյունաբերության բնագավառում, որպես զինագնդացրային տրեստի պետի օգնական, զինագործարանի տնօրենի տեղակալ, ապա տնօրեն և այլն։ 1940 թվականի մայիսին նշանակվել է ԽՍՀՄ սպառազինության ժողկոմի տեղակալ, և այդ պաշտոնը վարել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Պատերազմից հետո, մինչև զորացրվելը (1955), շարունակել է ծառայությունը ԽՍՀՄ զինված ուժերում։

## Շքանշանները
Պարգևատրվել է Լենինի, Կուտուզովի 1-ին և 2-րդ աստիճանի, Կարմիր աստղի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինժեներատեխնիկական ծառայության հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Տաքարյուն կենդանիներ

300px|մինի|Երկու ջայլամների ջերմոգրային պատկեր
**Տաքարյուն կենդանիներ**, հոմոյոթերմ, կայունաջերմ կենդանիներ, մարմնի հաստատուն, շրջապատող միջավայրի ջերմաստիճանից համարյա անկախ ջերմաստիճան ունեցող կենդանիներ։ Տաքարյուն կենդանիներ են թռչունները և կաթնասունները։ Տաքարյուն կենդանիների բնորոշ առանձնահատկությունն է ջերմակարգավորման քիմիական (ջերմարտադրության կարգավորումը օրգանիզմում) և ֆիզիկական (ջերմության հաղորդումը արտաքին միջավայր) մեխանիզմների առկայությունը։ Թռչունների տաքարյունությունը կապված է թռիչքի ժամանակ կայուն ջերմաստիճան պահպանելու հետ։

Կատեգորիա:Կենդանիների ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Ջերմակարգավորում
Ազգային փոքրամասնություններ

**Ազգային փոքրամասնություններ**, տվյալ պետության սահմաններում բնակվող այն ազգությունները, որոնք փոքրամասնություն են կազմում դրա հիմնական ազգության համեմատությամբ, տարբերվում դրանից լեզվով, դավանանքով կամ ազգային այլ հատկանիշներով։

Ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները վավերացված են սահմանադրությամբ։ 

Կատեգորիա:Ազգային փոքրամասնություններ
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Ազգագրություն
Շառլ Ադոլֆ Վյուրց

**Շառլ Ադոլֆ Վյուրց** (, ), ֆրանսիացի քիմիկոս, Փարիզի ԳԱ անդամ (1867)։

Քիմիա ուսումնասիրել է Լիբիխի (Հիսեն) և Դյումայի (Փարիզ) լաբորատորիաներում։ 1853 թվականից՝ Սորբոնի համալսարանի օրգանական քիմիայի պրոֆեսոր։ Հայտնաբերել է բազմաթիվ օրգանական նյութեր և սինթեզի եղանակներ։ Ստացել և ուսումնասիրել է ճարպային ամինների պարզագույն ներկայացուցիչները՝ մեթիլամինը և էթիլամինը (1849 թ.)։ Առաջարկել է (1855 թ.) հագեցած ածխաջրածինների ստացման ընդհանուր եղանակ, սինթեզել է էթիլենգլիկոլը (1856 թ.), էթիլենքլորհիդրինը և էթիլենի օքսիդը (1859 թ.), որից ստացել է ամինասպիրտներ, խոլինը (1867 թ.) և նեյրինը (1869 թ.)։ Բենգոլսուլֆոթթուների և կալիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությամբ ստացել է ֆենոլ (1867 թ.), նկարագրել է ալդոլային կոնդենսումը (1872 թ.)։ Կարևոր են նաև ցիանի քլորիդի, ուրետանի, ամիլսպիրտի, ամիլենի, խառը ռադիկալների, կաթնաթթվի վերաբերյալ հետազոտությունները։ Վյուրցը ատոմամոլեկուլային ուսմունքի, Ա․ Բուտլերովի կառուցվածքային տեսության և Դ. Մենդելեևի պարբերական օրենքի ջատագովն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Ազգային փոքրամասնությունների խորհուրդ

**ՌԽՖՍՀ ազգային փոքրամասնությունների խորհուրդ**, (, *НКНац*, *Наркомнац*), գործել է 1917-1924 թվականներինին, ՌԽՖՍՀ Լուսժողկոմատին կից՝ ազգային փոքրամասնությունների լուսավորության և մշակութային գործերը ղեկավարելու համար։

Նույն նպատակով 1922 թվականին ՀԽՍՀ Լուսժողկոմատին առընթեր ստեղծվեց ազգային փոքրամասնությունների հրահանգչական բյուրո, որը 1923 թվականի հունվարին վերակազմվեց որպես ազգային փոքրամասնությունների խորհուրդ։ 1931 թվականից ազգային փոքրամասնությունների հայաստանյան խորհուրդը դադարեցրեց իր գործունեությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էթնիկությունը քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Վյուրցի ռեակցիա

**Վյուրցի ռեակցիա**, հագեցած ածխաջրածինների սինթեզի ընդհանուր եղանակ, հիմնված է մետաղական նատրիումի և ալկիլհալոգենիդների փոխազդեցության ռեակցիայի վրա․ 
* 2R - Br + 2Na ---> R - R + 2NaBr։
Հայտնաբերել է Շ․ Վյուրցը (1855 թ)։ Ռ․ Ֆիտտիգը Վյուրցի ռեակցիան կիրառել է արոմատիկ ածխաջրածինների ստացման համար (Վյուրց-Ֆիտտիգի ռեակցիա)  
* C6H5Br + 2Na + ВrС4Н9 ---> С6Н3- С4Н9 + 2NaBr։

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Տարեգրություն

**Տարեգրություն**, պատմական անցքերի հաջորդական գրառումն ըստ տարիների, պատմագրության ձև։ Ծագել է հնագույն ժամանակներում, երբ հեթանոսական տաճարներում սկսել են գրի առնել հիշարժան իրադարձությունները (Հին Հռոմում հայտնի է մ. թ․ ա․ V դարից, աննաչներ անունով)։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո տարեգրությունների կազմման գործն իրենց ձեռքն են վերցրել վանքերն ու եկեղեցիները։ Միջնադարում տարեգրություններն առավելապես հայտնի էին  անվանաձևով և նախորդների համեմատ բովանդակում էին իրադարձությունների առավել մանրամասն ու կապակցված շարադրանք։ Տարեգրությունները սովորաբար սկսվում են աստվածաշնչյան դեպքերի (աշխարհի արարման, Ադամի ծննդյան, ջրհեղեղին) և համաշխարհային կարևոր իրադարձությունների հիշատակմամբ, ավարտվում տվյալ հեղինակի երկրի ու ժամանակի եղելությունների նկարագրությամբ։

Կատեգորիա:Պատմություն
Վյուրցբուրգյան դպրոց

[260px|մինի|[Վյուրցբուրգի համալսարանի հին շենքը]]

**Վյուրցբուրգյան դպրոց**, Մտածողության փորձարարական հետազոտման ուղղություն, որ գոյություն է ունեցել XX դար․ առաջին տասնամյակում, Վյուրցբուրգի (Գերմանիա) հոգեբանության ինստիտուտում։ Հիմնադիրը և գլխավոր տեսաբանը Օսվալդ Կյուլպեն է (1862 -1915 թթ), ներկայացուցիչները՝ Ա․ Մեսսերը, Կառլ Բյուլերը, Նարցիս Ախը և ուրիշներ։ Ի հակադրություն վունդյան դպրոցի, վյուրցբուրգյան դպրոցը, հնարավոր համարելով իմացական պրոցեսների լաբորատոր ուսումնասիրությունը, այսպես կոչված՝ «էքսպերիմենտալ ինտրոսպեկցիայի» միջոցով, ձեռնամուխ է եղել զուգորդումների և դրանց դասակարգման որակական վերլուծմանը, դատողությունների մեջ և կամային գործողություններում գիտակցված միտումների և դիրքորոշումների դերի բացահայտմանը։ Ըստ վյուրցբուրգյան դպրոցի գոյություն ունի անպատկեր մտածողություն, որը դրսևորվում է հասկացությունների, գաղափարների, բայց ոչ խոսքային ձևակերպումների միջոցով։ Վյուրցբուրգյան դպրոցի հետազոտությունների գիտական արժեքն այն է, որ մտածողությունը դիտվում է իբրև զարգացող պրոցես։ 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Վնասարարություն (ԽՍՀՄ)

**Վնասարարություն** (), ստալինյան դարաշրջանում ԽՍՀՄ քրեական օրենսգրքում նախատեսված հանցագործության ձև։

Վնասարարությունը նկարագրվում էր որպես «Խորհրդային պետությունը թուլացնելու նպատակով արդյունաբերության, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության, դրամական համակարգի, առևտրի կամ ժողտնտեսության այլ ճյուղերի, ինչպես և պետական մարմինների կամ հասարակական կազմակերպությունների քայքայմանն ուղղված առանձնապես վտանգավոր պետական հանցագործություն, որը կատարվել է պետական կամ հասարակական հիմնարկները, ձեռնարկությունները, կազմակերպություններն օգտագործելու կամ դրանց բնականոն աշխատանքը խոչընդոտելու միջոցով»։

Վնասարարության մեջ մեղադրվողները կարող էին լինել ԽՍՀՄ քաղաքացիները, օտարերկրացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք։ Վնասարարության համար նախատեսվում էր ազատազրկում 8—15 տարի ժամկետով՝ գույքի բռնագրավմամբ և աքսորով՝ 2—5 տարի ժամկետով կամ առանց աքսորի (ՀԽՍՀ քրեական օրենսգիրք, հոդված 64)։

Ալեքսանդր Սոլժենիցինն իր «Գուլագ արշիպելագ» գրքում պատմում էր ինժեներ Նիկոլայ ֆոն Մեքի մասին, ով ընդամենն առաջարկել էր բեռնատար գնացքներում միջինից ծանր բեռներ տեղադրել, ինչի համար էլ վնասարարության մեղադրանքով դատապարտվել և ուղարկվել էր ուղղիչ աշխատանքային գաղութ։ Ֆոն Մեքի ենթադրյալ հանցագործությունն այն էր, որ ցանկացել էր գերծանրաբեռնել գնացքները, որպեսզի ռելսերն ավելի արագ մաշվեն։

## Տես նաև
* Ժողովրդի թշնամի
* Հակահեղափոխություն
* Սաբոտաժ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դարձվածքներ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Ռալֆ Վոան Ուիլյամս

**Ռալֆ Վոան Ուիլյամս** (, ), անգլիացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար, երաժշտական-հասարակական գործիչ, երաժշտական բանահավաք և հետազոտող։

Հ․ Պերրիի և Չ․ Ստանֆորդի աշակերտը։ Թագավորական երաժշտական քոլեջի կոմպոզիցիայի պրոֆեսոր (1921 թ), անգլիական մի քանի համալսարանների երաժշտության դիրեկտորր։ Անգլիական նոր կոմպոզիտորական դպրոցի («անգլիական երաժշտության վերածննդի») հիմնադիրներից, որ հաստատում էր անգլիական երաժշտության բանահյուսության և XVI—XVII դարերի հնագույն վարպետների ավանդույթների հիմքի վրա ազգային պրոֆեսիոնալ երաժշտության ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Առավել նշանակալի են Ուիլյամսի սիմֆոնիան և խմբերգային ստեղծագործությունները։ Դրանցում ժողովրդական երաժշտության օգտագործումը զուգակցվում է ժամանակակից գրելաձեերի հետ («Լոնդոնյան սիմֆոնիա» և այլն)։ Ուիլյամսի ստեղծագործությանը բնորոշ են մտահղացումների մասշտաբայնությունը և հայրենասիրական ուղղվածությունը։ Հիմնական ստեղծագործություններն են՝ 5 օպերա, 3 բալետ, օրատորիաներ և կանտատներ, 9 սիմֆոնիա (1910 – 1958), գործիքային կոնցերտներ, կամերային անսամբլներ, դաշնամուրային և երգեհոնային երկեր, խմբերգեր, երաժշտություն թատրոնի, կինոյի, հեռուստատեսության համար։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Տարբերակ (այլ կիրառումներ)

**Տարբերակ**, փոփոխակ, վարիանտ (, < , սեռական հոլով՝ variantis — փոխվող, փոփոխվող)
# Որևէ բանի ձևափոխությունը, տարատեսակը։
# Որևէ ստեղծագործության (գրական, երաժշտական) կամ պաշտոնական փաստաթղթի մի քանի խմբագրումներից մեկը, ստեղծագործության (փաստաթղթի) որևէ մասի ձևափոխությունը։
# Շախմատի կամ շաշկու խաղում՝ տվյալ դիրքում ստեղծված հնարավոր կոմբինացիոն քայլերից մեկը։
Վոգեզներ

**Վոգեզներ,** լեռներ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում։ Երկարությունը 160 կմ է, լայնությունը՝ 40—50 կմ, գլխավոր գագաթը՝ Բալլոն դե Դեբվիլլեր (1423 մ)։ Արևելյան լանջերն ուղղաձիգ իջնում են դեպի Վերին հռենոսյան դաշտավայրը, արևմտյանը՝ զառիվայր են։

Վոգեզները հերցինյան զանգվածի կամարաձև բարձրացած հատվածն են, որի կենտրոնական մասն իջել և կազմել է Վերինհռենոսյան դաշտավայրը։ Կամարաձև բարձրացման արևելյան մասը կազմում են Շվարցվալղի լեռները։ Վոգեզների հարավում կազմված են բյուրեղային ապարներից, հյուսիսում կուեստանման զառիկող ավազային սարավանդ են։

Մինչ 1200 մ բարձրության լեռները ծածկված են անտառներով։ Բնակիչներն զբաղվում են հողագործությամբ, անտառատնտեսությամբ։

Անվանումը լատինական աղբյուրներում հիշատակված է Vosegus (Վոսեգուս)կամ Vogesus (Վոգեսուս) ձևերով, որոնց հիմքում կելտերեն vos - պիկ եզրույթն:Ժամանսլակից ֆրանսերեն անվանումն է Vosges,ռուս'Вогезы, որի պատճենն էլ հայերեն Վ.անվանումն է։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեռներ
Կատեգորիա:Էլզաս
Կատեգորիա:Լոթարինգիա
Վիդիկոն

մինի|2/3 մատնաչափ տրամագծով վիդիկոն
**Վիդիկոն** ( - նայել, տեսնել և  - պատկեր), հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակ, որի աշխատանքը հիմնված է լուսային ազդանշաններն էլեկտրականի փոխակերպելու (լույսի ազդեցությամբ լուսազգայուն շերտի դիմադրությունը փոփոխելով) համար լիցքերի կուտակման վրա։ Կիրառվում է արդյունաբերական հեռուստատեսության դյուրատար տեղակայանքներում։

Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն
Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Վոլաստոնիտ

**Վոլաստոնիտ** Քիմիական կազմը Ca3(Si309)։ Երբեմն պարունակում է երկաթի խառնուրդներ։ Բյուրեղագիտական համակարգը տրիկլինային է։ Առաջացնում է հարթ թերթաձև բյուրեղներ, ճառագայթաձև, թելավոր ագրեգատներ։ Գույնը՝ սպիտակ, գորշ։ Կարծրությունը՝ 4,5—5, խտությունը՝ 2900 կգ/մ³։ Առաջանում է կրաքարերի կոնտակտային և խորքային ռեգիոնալ մետամորֆիզմի դեպքում։ Հիմնականում օգտագործվում է խեցեգործության բնագավառում և քիմիական արդյունաբերության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Կատեգորիա:Սիլիկատներ (միներալներ)
Էդգար Վոոգ

**Էդգար Վոոգ** (*Edgar Woog*, ), շվեյցարացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։ Մասնագիտությամբ գրադարանավար։

1916 թվականին մտել է Շվեյցարիայի սոցիալիստական երիտասարդության կազմակերպության մեջ։ 1919 թվականին մեկնել է Մեքսիկա, մասնակցել Մեքսիկայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադրմանը (1919)։ Եղել է Կոմինտերնի III—V կոնգրեսների պատվիրակ, ԿԻԳԿ (1922-1924) և ԿԻԴԿ ինտերնացիոնալ վերահսկիչ հանձնաժողովի (1924-1928) անդամ։ 1928-ից 1935 թվականներին աշխատել է ԿԻԳԿ ապարատում։ 1935 թվականին վերադարձել է հայրենիք և ընգրկվել Շվեյցարիայի կոմունիստական կուսակցության կազմում։ 1944 թվականին մասնակցել է Շվեյցարիայի աշխատանքի կուսակցության (ՇԱԿ) հիմնադրմանը։ 1944 թվականից եղել է ՇԱԿ ԿԿ և ԿԿ ղեկավարող կոմիտեի անդամ։ 1946 թվականին նշանակվել է ՇԱԿ փոխնախագահ, 1949 -ին՝ գլխավոր քարտուղար։ 1968 թվականի նոյեմբերից եղել է ՇԱԿ ԿՎՀ նախագահ։ 1947-1955 թվականներին եղել է պառլամենտի դեպուտատ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի հասարակական գործիչներ
Բեթմեն

**Բեթմեն** (), հորինված կերպար, սուպերհերոս։ DC Comics կազմակերպության կողմից ստեղծված կերպար։ Առաջին անգամ հայտնվել է Detective Comics №27 կոմիքսում (1939 թվական, մայիս)։ Բեթմենը համարվում է աշխարհի ամենասիրված և հայտնի կերպարներից մեկը։ Ստեղծվել է նկարիչ Բոբ Քեյնի և գրող Բիլ Ֆինգերի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Бэтмен (Земля-1) 
* Бэтмен (Земля-2)  
* Посткризисная версия Бэтмена 
* Бэтмен *DC Database Project* կայքում
* Бэтмен-Вики
* 

Կատեգորիա:Կոմիքսների կերպարներ
Կատեգորիա:DC Comics
Կատեգորիա:Ֆիլմերի հերոսներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ
Կատեգորիա:Բեթմեն
Կատեգորիա:Հորինված ամերիկացիներ
Դուքենդո

**Դուքենդո**, ամերիկյան մարտարվեստ։ *Դուքենդո ֆուլ կոնտակտ կարատեն* առաջացել է կարատեի արևելյան դպրոցներից։ Այն հիմնադրվել է 2006 թ._ին ԱՄՆ_ում և համարվում է ամերիկյան մարտարվեստ։ Դուքնեդոյի ստեղծման հիմք են հանդիսացել կարատեն, ձյուդոն, այկիդոն, թեքվանդոն, ուշու սանդան, մուայ-թայը, և բռնցքամարտը։ *Դուքենդո* բառը բաղկացած է «do»՝ «անել, կատարել» և «can»՝ «կարողանալ» բառերից։ Այն թարգմանաբար նշանակում է «Կարո՛ղ ես, արա՛», կամ «Արա՛, կարո՛ղ ես»։

*Դուքնդոն* ունի երկու որակավորման խումբ՝

#DSL-DOCANDO STUDENT LEVEL (Դուքենդոյի աշակերտական աստիճան) և
#DML-DOCANDO MASTER LEVEL (Դուքենդոյի վարպետական աստիճան)։

Կա նաև Դուքենդոյի մարզչական խումբ (DIG-DOCANDO INSTRUCTOR GROUP)։ DIG_ը ունի 10 որակավորման մակարդակ։
Դուքենդոյում կա 10 որակավորման մակարդակներ, և 8 տարբեր գույնի գոտիներ։
 
*10DSL-սպիտակ գոտի,

Սկսնակներ (BE)  - 
*9DSL-սպիտակ դեղին գոտի,
*8DSL-դեղին գոտի,

Ցածր մակարդակ (LOW) - 
*7DSL-գազարագույն գոտի,
*6DSL-մանուշակագույն գոտի,
*5DSL-կանաչ գոտի,

Միջին մակարդակ (MID) - 
*4DSL-կապույտ գոտի,
*3DSL-շագանակագույն գոտի,

Բարձր մակարդակ (HI) - 
*2DSL-կարմիր գոտի,
*1DSL-կարմիր ու սև գոտի։

*Սև գոտին* վարպետական առաջին աստիճանն է։ Այն նույնպես ունի 10 մակարդակ(DML)

Միջազգային Դուքենդո ֆուլ կոնտակտ կարատեի ֆեդերացիայի հիմնադիրն ու նախագահն է Գոռ Վարդանյան , իսկ Հայաստանի Դուքենդո ֆուլ կոնտակտ կարատեի ֆեդերացիայի նախագահը Հայկ Վարդանյանն է։

## Արտաքին հղումներ
* "Docando" AVAN - Դուքենդո Ավան, Աղի հանք
* Հայաստանի Դուքենդո Ֆեդերացիա - Armenian Docano Federation
* WDF heading website 
* "Docando" американских боевых искусств

Կատեգորիա:Մարզաձևեր
Տավրոս (թերթ, Վառնա)

**«Տավրոս»**, քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1898 թվականին, Վառնայում (19 համար)։ Խմբագիր-տնօրեն՝ Հ․ Չագրյան։ «Տավրոս»-ը չպատկանելով որևէ քաղաքական ուղղության, պրոպագանդել է հայկական կուսակցությունների միավորումով հայոց դատի լուծմանը նպաստող միություն ստեղծելու գաղափարը, վերապահ վերաբերմունք ցուցաբերել եվրոպական դիվանագիտության մոտեցմանը հայկական հարցին և, որպես Հայաստանի ազատագրման ճանապարհ, մատնանշել բալկանյան երկրների օրինակը։

Պարբերականը ներկայացրել է բուլղարահայ գաղութի հասարակական-մշակութային կյանքը, ծաղրել այնտեղ գոյություն ունեցող այսպես կոչված՝ «մերժելի բարքերը»։ 1897 թվականին հրատարակվել է «Կատակ» անունով։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Վառնայում
Գեորգ Ֆիլիպ Տելեման

**Գեորգ Ֆիլիպ Տելեման** (, ), գերմանացի կոմպոզիտոր, երգեհոնահար, կապելմայստեր։ Թողել է հսկայական ստեղծագործական ժառանգություն, պատմության մեջ առավել բեղմնավոր երգահաններից մեկն է։

## Կենսագրություն
1701 թվականից Լայպցիգի համալսարանում ուսանել է իրավունք, որտեղ հիմնել է «Կոլլեգիում մուզիկում» երաժշտական խմբակը։ 1712-1721 թվականներին՝ կանտոր և մուզիկ-տնօրեն Մայնի Ֆրանկֆուրտում։ 1721 թվականից մինչև կյանքի վերջը ապրել է Համբուրգում, եղել քաղաքային մուզիկ-տնօրեն, ղեկավարել եկեղեցական կապելլաներ և օպերային թատրոն, հիմնել «Կոլլեգիում մուզիկում» ընկերությունը, 1728 թվականից հրատարակել «Der getreue Musikmeister» նոտային ամսագիրը։

Աշխատել է տարբեր ժանրերում (մոտ 40 օպերա, բազմաթիվ հոգևոր կանտատներ, օրատորիաներ, պասսիոններ, մեսսաներ, նվագախմբային նախերգանքներ, սյուիտներ, կոնչերտո գրոսսոներ, ստեղծագործություններ կլավիրի, ջութակի համար, տրիոսոնատներ և այլն)։ Լինելով Յոհան Սեբաստիան Բախի և Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի ժամանակակիցը՝ ազատ տիրապետել է պոլիֆոնիկ գրության տեխնիկային, յուրացրել ազգային մի շարք դպրոցների (հատկապես ֆրանսիական և լեհական) նվաճումները, մոտեցել իր ժամանակի համար նոր՝ հոմոֆոն-հարմոնիկ գրությանը։

## Գրականություն
* Ра6ей В., Георг Филипп Телеман, М., 1974.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Տնտեսագիտության հարցեր

**«Վոպրոսի էկոնոմիկի»** ( - *«տնտեսագիտության հարցեր»*), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի տնտեսագիտության ինստիտուտի գիտական ամսագիր։

Հրատարակվում է 1948 թվականից, Մոսկվայում։ Խորհրդային շրջանում պարգևատրվել է «Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշանով։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ամսագրեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Տատասկաթզենի

**Տատասկաթզենի** (Opuntia), օպունցիա, կռզիների ընտանիքի փռված կամ կանգնած թփերի, հազվադեպ՝ ծառերի ցեղ։ Հայտնի է տատասկաթզենու ավելի քան 200 տեսակ, տարածված Ամերիկայի (հյուսիսային լայնության 56°-ից մինչև Մագելլանի նեղուցը) և Գալապագոսյան կղզիների անապատներում, կիսաանապատներում, սավաննաներում և լուսավոր անտառներում։ Ընձյուղները տափակ են, հյութալի, հատվածավոր։ Ցողունների վրա կան ձևափոխված ծոցային բողբոջներ (արևոլներ)՝ փշերով և նուրբ փշիկների (գլոխիդիում) փնջեր։ Տերևները մանր են, հյութալի, մախաթանման, վաղ թափվող։ Ծաղիկները մեկական են, երկսեռ։ Պտուղը հատապտուղ է։ Սերմերը տափակ են, ամուր կեղևով։ Մեկ տեսակի (Օ․ ficus indica, «հնդկական թզենի») պտուղները օգտագործվում են սննդի մեջ։ Տատասկաթզենիի որոշ տեսակներ բնավարժեցվել են Հնդկաստանում, Ավստրալիայում, Ուկրաինայում, դեկորատիվ նպատակներով փորձարկվել է ավելի քան 30 տեսակ։ Առանձին տատասկաթզենիները դիմանում են մինչև 10— 12&nbsp;°C սառնամանիքին։ Տատասկաթզենու ցողունը պարունակում է օսլա, շաքար, սպիտակուց, վիտամին C, անփուշ ձևերը կեր են անասունների համար։ Հեշտությամբ բազմանում է վեգետատիվ եղանակով։ Տատասկաթզեն հնդկացիների սիրված բույսերից է, պատկերված է Մեքսիկայի գերբի վրա։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Տեխնիկական վերլուծություն (քիմիա)

**Տեխնիկական վերլուծություն**, արտադրվող և արտադրության համար օգտագործվող հումքի, կիսաֆաբրիկատների և պատրաստի արտադրանքի քիմիական բաղադրությունը որոշելու եղանակների ամբողջություն։ Ներառնում է վերլուծական քիմիայի բոլոր հիմնական՝ ֆիզիկական, ֆիզիկաքիմիական և քիմիական եղանակները։ Վերլուծության տեսակը, եղանակը, օգտագործվող սարքերն ու ռեակտիվները սահմանվում են պետական ստանդարտով (ԴՕՍՏ), տեխնիկական պայմաններով (ՏՈԻ) և պարտադիր են մատակարարող ու սպառող կազմակերպությունների համար։ Տեխնիկական վերլուծության միջոցով է իրականացվում նաև արտադրական թափոնների՝ ծխագազերի, խարամի, փոշու, կեղտաջրերի և այլնի բաղադրության վերահսկումը։ Տեխնիկական վերլուծության եղանակները դասակարգվում են ըստ նշանակության, պիտակավորման եղանակները կիրառվում են տվյալ մակնիշի համար նախատեսված քիմիական բաղադրությունը վավերացնելու, արագացված («էքսպրես») եղանակները՝ տեխնոլոգիական պրոցեսի առանձին փուլերում ստացվող նյութերի որակը արտադրության ընթացքում վերահսկելու և ստուգողական (արբիտրաժային) եղանակները՝ մատակարարող ու սպառող կողմերի միջև ծագած վեճերը լուծելու նպատակով։ Տեխնիկական վերլուծության համար լայնորեն օգտագործվում են ստանդարտ նմուշները, որոնք բավարար ճշտությամբ հայտնի և պաշտոնապես վավերացված բաղադրություն ունեցող նյութեր են։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Վոպրոսի իստորիի

**«Վոպրոսի իստորիի»** ( - *Պատմության հարցեր*), խորհրդային և ռուսական գիտական ամսագիր։

Առաջին անգամ հրատարակվել է 1926 թվականին, Մոսկվայում (մինչև 1941 թվականը՝ «Իստորիկ մարքսիստ» (ռուսերեն՝ *«Историк марксист»*, «Մարքսիստ պատմաբան»), 1941 թ.-ից 1945 թվականներին միացել է «Իստորիչեսկի ժուռնալ»-ին (ռուսերեն՝ *«Исторический журнал»*, «Պատմական հանդես»))։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն ամսագրեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական գրական ամսագրեր
Վինդմանշտետյան կառուցվածք

մինի
**Վինդմանշտետյան կառուցվածք**, (ավստրիացի գիտնական Ալոիս Վիդմանշտետենի անունով (1754-1849)), համաձուլվածքների մետաղաբանական կառուցվածքի տարատեսակ, որը բնութագրվում է կառուցվածքի տարրերի ճիշտ երկրաչափական դասավորությամբ (համաձուլվածքը կազմող բյուրեղային հատիկների մեջ գտնվող շերտերի կամ ասեղների տեսքով)։ Առաջին անգամ Վինդմանշտետյան կառուցվածքը հայտնաբերվել է 19-րդ դարի սկզբին՝ երկաթ-նիկելային երկնաքարերն ուսումնասիրելիս։

Կատեգորիա:Պետրոլոգիա
Տարրական վերլուծություն

**Տարրական վերլուծություն**, օրգանական միացությունների տարրալուծում, օրգանական միացությունների բաղադրության մեջ մտնող տարրերի որակական հայտնաբերման և քանակական որոշման եղանակների համախումբ։ Բաղկացած է 2 փուլից․ 1․ օրգանական նյութի քայքայում, օրինակ, այրում թթվածնի հոսքում, հալում որևէ պինդ ազդանյութի հետ են, և 2․ առաջացած անօրգանական միացությունների քանակական կամ որակական վերլուծություն։

Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Առաջնատափ

**Առաջնատափ**, գետի, ջրանցքի հունի անջրանցիկ ծածկույթ, որը հիդրոտեխնիկական կառուցվածքին (օրինակ պատվարին) հարում է նրա վերին բիեֆի կողմից։ Առաջնատափը երկարացնում է կառույցի տակի ծծանցման ճանապարհները, նվազեցնում ծծանցման ծախսը և կառույցի հիմնատակի վրա ջրի ճնշումը։ Պատրաստվում է կավից, տորֆից, բիտումից, երկաթբետոնից։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Վոպրոսի իստորիի ԿՊՍՍ

**«Վոպրոսի իստորիի ԿՊՍՍ»** (, «ԽՄԿԿ պատմության հարցեր»), խորհրդային գիտական ամսագիր, ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի օրգան։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1957 թվականին, Մոսկվայում (մինչև 1963 թվականի հունվարը՝ երկամսյա)։

Հրատարակում էր ԽՄԿԿ պատմությանը վերաբերող նյութեր։ Ամսագրում նշանակալի տեղ են գրավել Վլադիմիր Լենինի և նրա համախոհների կյանքի ու գործունեության, ԽՄԿԿ պատմության կարևորագույն համարվող իրադարձությունների մասին հիշողությունները։ Գրախոսել է պատմա-կուսակցական գրականությունը, վերլուծել Մարքսիզմ Լենինիզմի ինստիտուտի և դրա մասնաճյուղերի, բուհերի ԽՄԿԿ պատմության ամբիոնների հետազոտական գործունեությունը։

Կատեգորիա:Գիտական ամսագրեր
Վոպրոսի յազիկոզնանիյա

**«Վոպրոսի յազիկոզնանիյա»** (ռուսերեն՝ *«Вопросы языкознания»*, «Լեզվաբանության հարցեր»), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի պատմաբանասիրական գիտությունների վարչության ղեկավարությամբ հրատարակվող գիտական հանդես։ Լույս է տեսնում 1952 թվականից, Մոսկվայում։ Նվիրված է լեզվաբանությանը։

Տպագրում է տեսական հոդվածներ՝ ռուսական, հին սլավական, արևմտաեվրոպական և այլ ժողովուրդների լեզուների վերաբերյալ։ Հրապարակում է բանավիճային նյութեր ու տեղեկություններ, հաղորդումներ, հոդվածներ լեզվաբանության պատմության մասին, տեսություններ, գրախոսություններ և այլ լուրեր։

Կատեգորիա:Գիտական ամսագրեր
Վոպրոսի պսիխոլոգիի

**«Վոպրոսի պսիխոլոգիի»** (ռուսերեն՝ *«Вопросы психологии»*, «Հոգեբանության հարցեր»), Խորհրդային և ռուսական երկամսյա գիտական հանդես, Ռուսաստանի կրթության ակադեմիայի օրգան։

Հրատարակվում է 1955 թվականից, Մոսկվայում։ Նյութեր է տպագրում հոգեբանության տարբեր բնագավառների տեսական և փորձարարական հետազոտությունների մասին, լուսաբանում է հոգեբանության դասավանդման փորձը, տեսություններ նվիրում հոգեբանական գիտության առանձին հիմնահարցերին վերաբերող միջազգային ուսումնասիրություններին։ Ունի «Հետազոտման մեթոդներ», «Քննադատություն և մատենագիտություն», «Գիտական ժամանակագրություն» և այլ բաժիններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտական ամսագրեր
Մարջ Սիմփսոն

**Մարջերի Սիմփսոն** (անգլերեն`Marjorie Simpson, ), « Սիմփսոններ» բազմասերիալ մուլտֆիլմի գլխավոր կերպարներից մեկը, Սիմփսոնների ընտանիքի մայրն է։ Նրա ամուսինն է Հոմեր Սիմփսոնը, իսկ զավակներն են Բարտը, Լիզան և Մեգին։ Հոմերի հայրն է Կլենսի Բուվյեն, իսկ մայրը` Ժակլին Բուվյեն։ Մարջ Սիմպսոնի կերպարի ձայնը մարմնավորում է Ջուլիա Քավները։

## Ծանոթագրություններ
Վոպրոսի ֆիլոսոֆիի

**«Վոպրոսի ֆիլոսոֆիի»** (ռուսերեն՝ *«Вопросы философии»*, «Փիլիսոփայության հարցեր»), Խորհրդային և ռուսական գիտական-տեսական փիլիսոփայական հանդես։

Հրատարակվում է 1947 թվականից, Մոսկվայում (մինչև 1951 թվականը՝ քառամսյա, 1951—ից 1958 թվականներին՝ երկամսյա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտական ամսագրեր
Լեո Լեո Վարդանյան

**Լեո Լեո Վարդանյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
*1996 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի նկարչության բաժինը
*1996 թվականից հանդիսանում է Նկարիչների միջազգային ֆեդերացիայի և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ
*2007 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է
*1989-2010 թվականներին ցուցադրվել է բազմաթիվ հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսներում

## Ցուցահանդեսներ
*1998 թվականին անհատական ցուցահանդես «Գոյակ» պատկերասրահում, Երևան
*2000 թվականին խմբակային ցուցահանդես «Հայ նկարիչների Կիբերտարածական հարաբերությունները», Երևան
*2000 թվականին խմբակային ցուցահանդես, Բիենալ Արվեստի Երկրորդ միջազգային ցուցահանդես, Գյումրի, Հայաստան
*2010 թվականին Աբստրակտ արվեստի ցուցահանդես Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Երևան
*2012 թվականին «Ակադեմիա» պատկերասրահ, Երևան
*2015 թվականին «Գույնից իդեա-իդեայից գույն», Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
*2019 թվականին «Իմ լուսամուտից» անհատական ցուցահանդես, ՀԲԸՄ ցուցասրահ, Երևան

## Մեջբերումներ Լևոն Վարդանյանից
Եթե նկարչությունը ֆիգուրատիվ չէ, դա չի նշանակում, թե վերացարկված, վերացական մի բան է։ Հնարավոր է՝ կոնկրետ առարկա, պատկեր չտեսնես նկարի վրա, բայց գոյություն ունեցող իրավիճակը, էներգիաները, այն արձանագրությունը և հետքը, որ թողել է նկարիչը, ավելի խորը, իրավիճակային և հոգևոր բնույթ ունենան։ Արվեստն իր ամբողջ պատմության ընթացքում կամաց-կամաց դարձել է ավելի ներքին արտահայտությունների տարածք, դա իրական եսի տարածքն է, որի սահմանները հնարավոր չէ բնորոշել։ Գեղանկարչությունն ինչ-որ ձևով այդ անսահմանի գիտակցումը պարունակում է իր մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հունիսի 20 ծնունդներ
Վարդ Մամիկոնյան

**Վարդ Մամիկոնյան** կամ **Վարդ Պատրիկ** (ծննդյան թվականը անհայտ է — մահացել է մոտ 510 թվականին), Հայոց սպարապետ մոտ 486 թվականից, Հայոց մարզպան՝ մոտ 505—509 թվականներին։ Իշխան Հմայակ Մամիկոնյանի և Ձվիկի որդին, Վահան Մամիկոնյանի կրտսեր եղբայրը։ Երկար տարիներ պատանդ է եղել Սասանյանների արքունիքում։

482 թվականին փախել է պատանդությունից և մասնակցել Վահանանց պատերազմին։ Եղբոր մարզպանության տարիներին (մոտ 487—505 թվականներ) կարգվել է Հայոց սպարապետ, հայկական հեծելազորով մասնակցել պարսկական արշավանքներին, այդ թվում՝ Բյուզանդիայի կայսրությունից Ամիդ քաղաքի գրավմանը (503 թվական)։ Վահան Մամիկոնյանի մահից հետո Պարսից Կավատ արքան Վարդ Մամիկոնյանին ճանաչել է Հայոց մարզպան, իսկ մի քանի տարի անց ամբաստանությամբ տապալել նրան։ Մահացել է օտարության մեջ (հավանաբար աքսորում)։ Հարազատները դին տեղափոխել են հայրենիք և թաղել Տարոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Կատեգորիա:Վահանանց պատերազմ
A.K.A. (ալբոմ)

«**A.K.A.**», ամերիկացի երգչուհի Ջենիֆեր Լոպեսի ութերորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի հունիսի 13-ին, Capitol Records լեյբլի կողմից։ Ալբոմի ձայնագրման աշխատանքները սկսվել են 2013 թվականի փետրվարին, Ջենիֆեր Լոպեսի «Dance Again... The Hits» ալբոմի համաշխարհային շրջագայությունների ավարտից հետո։ Ալբոմը ի սկզբանե նախատեսված էր թողարկել 2013 թվականի նոյեմբերին, սակայն այնուհետև հետաձգվեց 2014-ին։

Ալբոմը ներառում է զուգերգեր Պիտբուլի, Ֆրենչ Մոնտանայի, T.I.-ի, Իգի Ազալիայի, Ռիք Ռոսի, Նեսի, Ջեք Միզրահի և Թայգայի հետ։ Ալբոմի երեք սինգլներն են՝ «I Luh Ya Papi», «First Love» և «Booty» երգերը։

## Երգացանկ

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջենիֆեր Լեպեսի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2014 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Վիճակի դիագրամ

**Վիճակի դիագրամ**, ֆազային հավասարակշռության դիագրամ, թերմոդինամիկական համակարգի բոլոր հնարավոր ֆազային վիճակների գրաֆիկական պատկերումը վիճակի հիմնական պարամետրերի (ջերմաստիճան, ճնշում, բաղադրություն ևն) տարածության մեջ։ Վիճակի դիագրամում համակարգի յուրաքանչյուր իրական վիճակին համապատասխանում է որոշակի կետ (ֆիգուրատիվ կետ), վիճակի դիագրամը բնորոշում է համակարգի ֆազային հավասարակշռությունը։ Վիճակի դիագրամների կառուցման և մեկնաբանման համար որպես տեսական հիմք ծառայում են ֆազերի կանոնը և ֆազային հավասարակշռության ընդհանուր պայմանը (բաղադրիչներից յուրաքանչյուրի քիմիական պոտենցիալի հաստատուն արժեքը ողջ համակարգում)։ Վիճակի դիագրամի ճշգրիտ կառուցումը տեսականորեն դժվար է, այդ պատճառով օգտագործվում են փորձնական արդյունքներ։ Պարզագույն դեպքում, երբ համակարգը միաբաղադրիչ է, վիճակի դիագրամը սովորաբար կառուցում են ջերմաստիճան-ճնշում հարթության վրա։ Ֆազերից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է որոշակի դաշտ (I, II, III, երկվարիանտ հավասարակշռություն), որը սահմանափակված է երկու ֆազերի համատեղ գոյության վիճակի կորերով (1, 2, 3, 4, միավարիանտ հավասարակշռություն)։ Կորերը հատվում են եռակի կետում (ազատության աստիճանը 0 է), որը համապատասխանում է երեք ֆազերի համատեղ հավասարակշռային գոյության վիճակին։ Գոլորշիացման կորը ավարտվում է կրիտիկական կետում (Կ), որտեղ վերանում է հեղուկի և գոլորշու հատկությունների տարբերությունը։ Եթե նյութը պինդ վիճակում առաջացնում է պոլիմորֆ ձևափոխություններ, ապա նրանցից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է որոշակի դաշտ։ 

Երկբաղադրիչ և եռբաղադրիչ համակարգերի վիճակի դիագրամներն արտահայտում են առանձին ֆազերի և նրանց համատեղ գոյության մարզերը համակարգում։ Վիճակի դիագրամի լրիվ պատկերը պահանջում է բազմաչափ տարածության օգտագործում: Պարզության համար վիճակի դիագրամ կառուցում են եռաչափ կամ ավելի հաճախ երկչափ տարածության մեջ (մյուս պարամետրերի հաստատուն արժեքների համար)։ Երկբաղադրիչ կոնդենսված համակարգի համար սովորաբար կառուցում են բաղադրություն-ջերմաստիճան (հազվադեպ՝ ճնշում) վիճակի դիագրամ, որը եռաչափ վիճակի դիագրամ հատում է որոշակի ճնշման (և այլ պարամետրերի) համապատասխանող հարթությամբ։ Հաճախ կառուցում են նաև հատկություն-բաղադրություն իզոթերմերը։ Բյուրեղացման սկզբին համապատասխանող ջերմաստիճանների կորը կոչվում էլիկվիդուսի կոր, բյուրեղացման ավարտին համապատասխանողը՝ սոլիդուսի կոր։ Լիկվիդուսի կորերի վրա ջերմաստիճանի նվազագույն արժեքը (Е) համապատասխանում է էվտեկտիկային։ Եթե բաղադրիչներն իրար մեջ լուծվում են պինդ վիճակում, ապա առաջացնում են պինդ լուծույթներ, եթե առաջացնում են քիմիական միացություն, լիկվիդուսի կորը անցնում է լավ արտահայտված մաքսիմումով։ Վիճակի դիագրամները լայնորեն կիրառվում են տեխնոլոգիական պրոցեսների, հատկապես քիմիական, մետալուրգիական, հաշվարկների և կառավարման համար։

## Տես նաև
* Ֆիզիկաքիմիական վերլուծություն
* Սինգուլյար կետ

Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Տաքսաֆոն

մինի|Տաքսոֆոն Կանադայում
**Տաքսաֆոն** (*գերմաներեն Таxе, լատիներեն taxare— գնահատել և ․․․ ֆոն*), ընդհանուր օգտագործման հեռախոսային ապարատ, որը ծառայում է վճարովի հեռախոսային խոսակցությունների համար։ Լայնորեն կիրառվում են այն Տաքսաֆոնները, որոնցում, հատուկ տեղում դրված մեկ կամ մի քանի մետաղադրամները կամ էլ ժետոնը ռելեային մեխանիզմի միջոցով խնայատուփ են ուղղվում միայն կայացած խոսակցության դեպքում։

Կատեգորիա:Հեռախոսակապ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Բեռնարդինո Տելեզիո

**Տելեզիո Բեռնարդինո** (, ), Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի բնափիլիսոփա։

## Կենսագրություն
1535 թվականին ավարտել է Պադուայի համալսարանը։ Հիմնական աշխատությունն է. «*Իրերի բնության մասին համաձայն նրա սեփական սկզբունքների*» (1565 թվականին, ընդլայնված հրատարակության, գիրք 1—9, 1586 թվականին)։ Տելեզիոն սխոլաստիկական արիստոտելականության հակառակորդ էր, բնությունը իր օրենքների հիման վրա փորձնական եղանակով ուսումնասիրելու նպատակով հիմնադրել է ակադեմիա, շարունակել է անտիկ հիլոզոիզմի ավանդույթները, ջերմության և սառնության հակադիր տարերքները ամեն ինչի գլխավոր շարժիչ սկզբնապատճառն են և ներգործում են պասիվ մատերիայի վրա։ Ջերմությունը օրգանական կյանքի, ինչպես նաև կենդանիներին և մարդուն հատուկ նուրբ նյութական կենսական «ոգու» աղբյուրն է (մարդն ունի նաև աստվածատուր անմահ հոգի)։ Իմացաբանության մեջ Տելեզիոն զարգացրել է սենսուալիստական հայեցակետ։ Բարոյագիտության հիմքը համարել է ողջ գոյի ինքնապահպանման ձգտումը։ Տելեզիոն մեծապես ազդել է Թ․ Կամպանելլայի, Ջ. Բրունոյի, Ռ․ Դեկարտի և Ֆ․ Բեկոնի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալացի բնագետներ
Խիլբերտո Վիեյրա Ուայտ

**Խիլբերտո Վիեյրա Ուայտ** (, ), կոլումբիացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, մասնագիտությամբ լրագրող։

1930 թվականին մասնակցել է Կոլումբիայի կոմունիստական կուսակցության (ԿԿԿ) ստեղծմանը։ 1937-1947 թվականներին եղել է պառլամենտի դեպուտատ՝ կոմկուսակցությունից։ Աշխատել է որպես կուսակցության գլխավոր քարտուղար 1947-1991 թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Հանուշ Վիհան

[մինի|աջից|Ձախից աջ՝ [Կարել Հոֆման, Հանուշ Վիհան, Օսկար Նեդբալ, Յոսեփ Սուկ]]
**Հանուշ Վիհան** (, ), չեխ թավջութակահար։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պրահայի կոնսերվատորիայում։ 1873 թվականից՝ Զալցբուրգի երաժշտության և բեմական արվեստի «Մոցարտեում» ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Աշխատել է Բեռլինի, Զոնդերսհաուզենի, ինչպես նաև Մյունխենի պալատական կապելլաներում, նվագել է նաև կվարտետում։ 1888 թվականից՝ Պրահայի կոնսերվատորիայի թավջութակի և կամերային անսամբլի դասարանների պրոֆեսոր։ 1891 թվականին կազմակերպել է «Չեխական կվարտետը», ուր նվագել է մինչև 1913 թվականը։ Թավջութակի համար պիեսների, ռոմանսների հեղինակ է։ Հյուրախաղերով եղել է Ռուսաստանում (առաջին անգամ՝ 1894 թվականին)։ 1950 թվականին և 1955 թվականին Պրահայում անց են կացվել Վիհանի անվան միջազգային մրցույթներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Չեխ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Տարխոճա

**Տարխոճա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գյուղն իրենից ներկայացնում էր Տարխոջա Ներքին և Տարխոջա Վերին գյուղերը միասին վերցրած։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
XIX դարի 70-ական թվականների վերջին ուներ 200 (20 տուն) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Տարխոճան ուներ Սուրբ Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ Տրդատյան հայկական վարժարան, որտեղ սովորում էին 40 աշակերտ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր