Սուպերիզմ

**Սուպերիզմ** (), իռլանդական Մեծ Սովի ժամանակ տեղի ունեցած երևույթ։ Որոշ բողոքական աստվածաշնչային կազմակերպություններ դպրոցներ են բացել, որտեղ սովամահ երեխաներին կերակրել են՝ մի պայմանով, որ նրանք միաժամանակ պետք է ստանային բողոքական կրոնական կրթություն։ Այդ գործելակերպը խորապես վրդովեցրել է կաթոլիկ ընտանիքներին, որոնք կանգնել են ընտրության առաջ՝ կամ փոխել իրենց հավատքը, կամ սովից մեռնել։ Նրանց, որոնք ուտելու դիմաց փոխել են հավատքը, անվանել են «սուպերներ», «ջամփերներ» կամ «քաթ բրիքներ»։ Ասել են, որ նրանք «վերցրել են ապուրը»՝ հավատքը դավաճանելու իմաստով։ Թեև սուպերիզմը շատ տարածված չէր, դրա մասին կարծրատիպը մնացել է իռլանդական ժողովրդական հիշողության մեջ՝ վարկաբեկելով նույնիսկ այն բողոքականներին, որոնք առանց կրոնափոխության փորձերի օգնություն են ցուցաբերել։ Սուպերիզմի մասին ասեկոսեները կարող էին վախեցնել սոված կաթոլիկներին՝ չգնալու ուտեստի կետեր՝ իրենց հավատքը չդավաճանելու համար։

## Պատմություն
Սուպերիզմի մի օրինակ էր հովիվ Էդուարդ Նանգլը, որը 1830-ական թվականներին հիմնել է Աքիլի միսիոնական գաղութը։ Սովի տարիներին նա որոշել է կերակուր տրամադրել գաղութի աստվածաշնչական դպրոցների երեխաներին, ինչը մեծացրել է այդ դպրոցներում սովորելու ցանկություն ունեցողների թիվը։ Սա իր հերթին հանգեցրել է մեղադրանքների, թե իբր Նանգլը «հոգիներ է գնում»։ Սակայն սուպերիզմը հազվադեպ էր այդքան պարզունակ եղել։ Ոչ բոլոր ոչ կաթոլիկներն են սննդի դիմաց կրոնափոխություն պահանջել։ Մի քանի անգլիկաններ, այդ թվում Դուբլինի անգլիկանի արքեպիսկոպոս Ռիչարդ Ուեյթլին, դատապարտել են այդ պրակտիկան։ Շատ անգլիկաններ հիմնել էին ճաշարաններ՝ առանց կրոնական քարոզչության, իսկ քվակերները, որոնց ճաշարանները միայն բարեգործական նպատակ են ունեցել, երբեք չեն կապվել սուպերիզմի հետ։ Դրա շնորհիվ նրանք մինչ օրս մեծ հարգանք են վայելում Իռլանդիայում, և շատ իռլանդացիներ հիշում են քվակերներին՝ ասելով. «Նրանք մեզ կերակրել են սովի ժամանակ»։

thumb|ձախից|Պյուրե ապուր քաղցածների համար, Բալինջիրի

Այն ժամանակ արձանագրված սուպերիստական պրակտիկաներից մեկն այն էր, որ ուրբաթ օրերին մսով ապուր են մատուցել՝ հակառակ կաթոլիկ հավատքի պահանջների, ըստ որի՝ ուրբաթ օրերին միս ուտել չէր կարելի։

Սուպերները հաճախ արտաքսվել են իրենց համայնքից և կտրուկ դատապարտվել կաթոլիկ հոգևորականության կողմից։ Երբեմն բրիտանական զինվորները ստիպված են եղել պաշտպանել սուպերներին կաթոլիկներից։

## Տերմինի օգտագործումը զանգվածային սովից հետո
Սուպերիզմի գաղափարը դարձել է սովի տարիների մասին գրված գեղարվեստական գրականության գլխավոր մոտիվներից մեկը։ Իռլանդական բանահյուսությունը և գրականությունը լի են սուպերիզմի պատկերումներով, ինչը կարող էր չափազանցել դրա իրական տարածվածությունը։ Բոուենն ու Ուելանը նշել են, որ սուպերիզմի վախը շատ իրական էր, և որ այդ պրակտիկան իսկապես տեղի է ունեցել։ Սակայն նրանք ընդգծել են, որ շատ քիչ փաստարկներ են եղել, որ լայն տարածում են ստացել։ Ուելանը պնդել է, որ 1840-ական թվականների բուռն մթնոլորտի պայմաններում ժամանակակից վկայությունները հնարավոր չէր ընդունել որպես անխախտ ճշմարտություն։ Սուպերիզմի պատմության շուրջ ձևավորվածը ավելի շատ ընկալում էր, քան իրականություն։ Սուպերների՝ սակավաթիվ իրական դեպքերից ծնված ժողովրդական միֆը հաճախ ստվերել է ժամանակի իսկապես անշահախնդիր բարեգործական օգնությունը։

Սուպերիզմի հետ կապված ընկալումների հետևանքներից մեկն այն էր, որ բազմաթիվ բարեգործական կազմակերպություններ, խուսափելով խարանվելուց և չցանկանալով ներքաշվել կաթոլիկների ու բողոքականների միջև քարոզչական պայքարի մեջ, որոշել են օգնություն ցուցաբերել միայն այն անձանց, ում կրոնական պատկանելությունը համընկել է իրենց սեփականի հետ։ Օրինակ՝ Դուբլինի ամրոցում Մերսերի՝ աղջիկների համար բարեգործական գիշերօթիկ դպրոցում կրթություն էր տրամադրվել «բարեկեցիկ բողոքական ծնողների աղջիկներին», իսկ Մագդաղենայի ապաստանը՝ «այն բողոքական կանանց, որոնք առաջին անգամ սխալվել էին» կամ «մայրանալու էին»։ Մինչդեռ Սուրբ Հովսեփի՝ անչափահաս հանցագործների ուղղիչ դպրոցը կրթություն էր տալիս կաթոլիկ աղջիկներին, իսկ «Ռոտոնդա» աղջիկների օգնության կաթոլիկ ընկերությունն օգնել է չամուսնացած կաթոլիկ մայրերին։ Բարրետը քննադատել է միմյանց կրկնող բարեգործությունները որպես «անիմաստ կրկնություն» և կոչ արել համագործակցել՝ ընդհանուր օգնությունն ավելի արդյունավետ դարձնելու համար։ Նույն մտահոգություններն արտահայտել է Դուբլինի բարեգործական կազմակերպությունների ձեռնարկի հրատարակիչ Ուիլյամսը։ Սակայն հենց Բարրետը ղեկավարել է մի բարեգործական կազմակերպություն՝ *Cottage Home for Little Children*, որը նախատեսված էր «աշխատավոր բողոքական աղքատների փոքրիկ երեխաների» համար։ Բարեգործական կազմակերպությունների անհամակարգ ու կրկնվող գործունեությունը միայն սեկտանտական պատճառներով չէր, այլև պայմանավորված էր ընդհանուր համագործակցելու ցանկության պակասով։

Մինչև 1913 թվականը «սուպեր» բառը դարձել է նաև վիրավորական անվանում՝ օգտագործվելով չափազանց կրոնապաշտ կաթոլիկների դեմ։ Օրինակ՝ Մաքրում քաղաքի մոտ մի քահանա դեմ էին ոչ ֆորմալ պարերին, և պարողների մի խումբ «բողոքականներին» ծաղրել է՝ գոռալով «սուպերներ»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ազգային և կրոնական մականուններ
Կատեգորիա:Ապուրներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Սննդի քաղաքականություն