Եբրայական հաշվարկման համակարգ

thumb|Թալմուդի ժամանակակից հրատարակությունը։
thumb|հրեաները Միշնա են կարդում (1924)

**Եբրայական հաշվարկման համակարգ,**  սկսած Թանախի, Միշնայի և Թալմուդի ժամանակներից եբրայական աղբյուրներում օգտագործվող հաշվարկման համակարգն է։ Թանախում օգտագործվող հաշվումների անալոգները հանդիպում են միջագետքյան և, ավելի քիչ քանակով, հին եգիպտական հաշվարկման համակարգերում։ Ավելի ուշ Միշնայի և Թալմուդի հեղինակները՝ Թաննային և Ամորաին, լրացուցիչ չափումներ փոխառան իրենց ժամանակակից պարսկական և հին հունական համակարգերից։  Եբրայական համակարգը մինչև օրս էլ սահմանափակումներ ունի, քանի որ հրեական հալախայի շատ  դրույթներ արտահայտված են հենց այդ հաշվարկման համակարգում։ Եբրայական չափումները ժամանակակից տասնորդական համակարգի վերածելը որոշակի դժվարություններ է ներկայացնում և քննարկման առարկա է դառնում հալախայի ոլորտում իշխանությունների միջև։

## Երկարության չափման միավորներ
Եբրայական հաշվարկման համակարգերում, ինչպես և շատ այլ համակարգերում, որպես երկարության չափման միավորներ կիրառվում էին  քիչ թե շատ ստանդարտացված միավորներ։ Թանախում հանդիպող երկարության ստանդարտ միավորներն էին՝

* Մատ () — միջնամատի հաստությունը, մոտ. 2 սմ
* Ափ () — 4 ծալված մատների հաստությունը, մոտ. 8 սմ
* Թիզ () — առավելագույնս բացված բթամատի և ճկույթի ծայրերի միջև եղած հեռավորությունը, որը մոտավորապես հավասար ՝ 3 ափի, մոտ. 24 սմ   
* Կանգուն () — 5 կամ 6 ափ

Թալմուդում օգտագործվել են ևս մի քանի ավելի մեծ միավորներ.

* Ստադիում () — 1600 ափ, մոտ. 150 մ
* Մղոն () — 2000 կանգուն, մոտ. 1 կմ

## Ծավալի չափման միավորները
### Հեղուկների ծավալի միավորներ
* Բատ — 39553,3 սմ³,
* Խին («Հին»)՝ ենթադրաբար — 1/6 բատ — 6592,8 սմ³.
* Լոգ՝ ենթադրաբար — 1/72 բատ — 549,4 սմ³.
* Կոռ — ինչպես  պինդ մարմինների, այնպես էլ հեղուկների համար:Ենթադրաբար հավասարվում էր հոմերի  = 10 էֆ (բատ).
* լետեխ — 197766,6 սմ³,
* Թարկավ — 6592,8 սմ³,
* Թեյման — 274,7 սմ³,
* Ռվիիտ (քառորդ) — 137,3 սմ³,
* Բեյցա (ձու) — 91,6 սմ³,

### Սորուն մարմինների ծավալների  միավորներ
* Էֆա (եֆա) — 39553,3 սմ³,
* Հոմեր (Կուր) — սորուն մարմինների, ինչպես նաև հեղուկների  ծավալների չափման միավոր,որը հավասարվում է էշի  (մոտ.  390 լիտր — 395533,2 սմ³). 1հոմերը  հավասար է 10 էֆի կամ բատի,
* Սեա — 13184,4 սմ³, 1/3 էֆ,
* Իսսարոն (Օմեր) — 3955,3 սմ³: Հնարավոր է, որ սա կալված մեկ խուրձ հացահատիկի ծավալն է,  1/10 էֆ,
* Կավ (Կաբ). Ենթադրաբար — 1/18 էֆ — 2197,6 սմ³,

## Մակերեսի  միավորներ
Եբրայական հաշվարկման համակարգում մակերեսի չափման միավորները ստացվել են այն հացահատիկի ծավալից, որը կարող էին ցանել տվյալ մակերեսի վրա ստանդարտ պայմաններում:Առավել հաճախ հանդիպող մակերեսի չափման միավորներն են՝ 
* Բեյտ ռովա — 32,6 մ²,
* բեյտ կավ — 130,7 մ²,
* բեյտ սեա — 784,3 մ²,
* բեյտ սեատաիմ — 1568,6 մ²,
* բեյտ լետեխ — 11629,6 մ²,
* բեյտ կուր — 23529,2 մ²։

## Ժամանակի միավորներ
Եբրայերենում ժամանակի չափման միավորները հիմնված են եղել մասամբ տիեզերական դիտարկումների վրա, ինչպես նաև մարդկանց ստանդարտացված գործողությունների հիման վրա։

* Ռեգա 
* Հելեկ 
* Դաքա 
* Շաա 
* Աշմուրա 
* Օնա 
* Յոմա 
* Շաբբատ 
* Հոդեշ 
* Շանա 
* Շավուրա 
* Յովել
* Թոխ կդեյ դոբբուր 
* Զման ախիլատ պերաս

## Զանգվածի (և փողի) միավորներ
* Տաղանդ  = 60 րոպե = 3000 շեկել = 6000 բեկա = 60 000 հերա։ Քաշը  34-ից  41 կգ է։
* Կիկար
* Մին
* Շեկել (սիկլ)
* Բեկա
* Հերա
* Կեսսիտա
* Պիմ

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Weights and Measures / Jewish Encyclopedia
* Ka-Zait
* Summary table of Biblical & Talmudic units of measurement by Ronnie Figdor

Կատեգորիա:Եբրայերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Կատեգորիա:Զանգվածի միավորներ
Կատեգորիա:Թանախը հանրամատչելի մշակույթում
Կատեգորիա:Ժամանակի չափման միավորներ
Կատեգորիա:Ծավալի չափման միավորներ
Կատեգորիա:Մակերեսի չափման միավորներ