Բորսայական միջնորդ

**Բորսայական միջնորդ** (), ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որը ձեռք է բերում և վաճառում բաժնետոմսեր ու այլ ներդրումային գործիքներ ֆինանսական շուկայի մասնակիցների համար՝ դրա դիմաց ստանալով միջնորդավճար, գնի հավելավճար կամ վարձատրություն։

Շատ երկրներում բորսայական միջնորդները ծառայում են որպես «միջնորդ» կամ «միջնորդ-դիլեր» և հաճախ պարտավոր են ունենալ համապատասխան արտոնագիր։ Նրանք կարող են նաև լինել բորսայի անդամ։

Բացի այդ, նրանք հաճախ հանդես են գալիս որպես ֆինանսական խորհրդատու և ներդրումային կառավարման մասնագետ։ Այս դեպքում նրանք կարող են նաև ունենալ արտոնագիր որպես ֆինանսական խորհրդատու, օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում՝ գրանցված ներդրումային խորհրդատու։

Այս ոլորտում աշխատող անձինք կարող են ունենալ մասնագիտական կոչումներ, որոնք ազդում են իրենց կողմից առաջարկվող ծառայությունների և թույլատրելի ներդրումային գործիքների տեսականու վրա։ Այդպիսի կոչումների օրինակներ են՝

* Հավատարմագրված ֆինանսական խորհրդատու ()
* Սերտիֆիկացված ֆինանսական պլանավորման մասնագետ ()
* Հավատարմագրված ֆինանսական վերլուծաբան ()՝ (ԱՄՆ-ում և ՄԹ-ում)
* Հավատարմագրված ֆինանսական պլանավորման մասնագետ՝ (միայն ՄԹ-ում)։

Միացյալ Նահանգներում ֆինանսական ոլորտի կարգավորող մարմինը (FINRA) տրամադրում է առցանց գործիք, որն օգնում է քաղաքացիներին հասկանալու ֆինանսական ոլորտի մասնագիտական կոչումների իմաստը և իրավական հիմքը։

## Բորսայական միջնորդության պատմություն

Բաժնետոմսերի գնման և վաճառքի առաջին գրանցված դեպքը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 2-րդ դարում՝ Հռոմում։

Հռոմեական կայսրության արևմտյան մասի անկումից հետո բորսայական միջնորդությունը որպես մասնագիտություն ձևավորվել է միայն Վերածննդի շրջանից հետո, երբ իտալական քաղաք-պետություններում՝ օրինակ՝ Ջենովայում և Վենետիկում, սկսվել է պետական պարտատոմսերի առևտուրը։

1602 թվականին Ամստերդամի ֆոնդային բորսան () դարձել է աշխարհի առաջին պաշտոնական բորսան, որտեղ սկսվել է հոլանդական, արևելահնդկական ընկերության բաժնետոմսերի առևտուրը՝ դառնալով պատմության մեջ առաջին ընկերությունը, որը թողարկել է բաժնետոմսեր։

1698 թվականին Լոնդոնի բորսան բացվել է Ջոնաթանի սրճարանում։

1792 թվականի մայիսի 17-ին Նյու Յորքում 24 բորսայական միջնորդ ստորագրել են «Բաթընվուդի համաձայնագիրը» ()՝ համաձայնելով կատարել հինգ արժեթղթերի առևտուր սեզանի () ծառի տակ։ Այդ օրը համարվում է Նյու Յորքի բորսայի () հիմնադրման օրը։

## Լիցենզավորման և վերապատրաստման պահանջներ
### Ավստրալիա
Մինչև 2019 թվականի հունվարի 1-ը, Ավստրալիայում ֆինանսական խորհրդատվություն տրամադրող ներդրումային մասնագետները պարտավոր էին անցնել RG146 ուղեցույցին համապատասխան վերապատրաստում։

Այս մասնագետները պետք է ունենային Ավստրալիայի ֆինանսական ծառայությունների արտոնագիր, որի վերահսկողությունը իրականացնում է Ավստրալիայի արժեթղթերի և ներդրումների հանձնաժողովը (ASIC)։

Նրանք նաև ենթարկվում են հավատարմության (ֆիդուցիար) պարտավորությունների, այսինքն՝ պարտավոր են գործել իրենց հաճախորդների լավագույն շահերից ելնելով։

2019 թվականի դրությամբ Ավստրալիայի ամենախոշոր առցանց բրոքերը Commonwealth Securities ընկերությունն էր։ Այլ խոշոր բրոքերներ էին՝

* ANZ Share Investing,
* nabtrade,
* և Westpac Online Investing։

### Կանադա
Կանադայում, որպեսզի անձը ստանա «գրանցված ներկայացուցիչ» կամ «ներդրումային խորհրդատու» կոչումը և ունենա իրավասություն ներդրումային խորհրդատվություն տրամադրելու ու գործարքներ իրականացնելու (բացառությամբ ածանցյալ գործիքների), նա պետք է լինի ներդրումային ընկերության աշխատակից և՝

Պարտադիր է՝
# Ավարտել Կանադական արժեթղթերի դասընթացը (),
# Անցնել գործելակերպի և պրակտիկայի ուղեցույցի քննությունը (),
# Ավարտել 90-օրյա ներդրումային խորհրդատուի ուսուցման ծրագիրը։
Լիցենզավորումից հետո՝

Գրանցված ներկայացուցիչը, լիցենզավորումից հետո 30 ամսվա ընթացքում, պարտավոր է կատարել հետլիցենզային որակավորման պահանջը՝

* Ավարտելով «Հարստության կառավարման հիմունքներ» () դասընթացը։
Շարունակական կրթություն՝

Յուրաքանչյուր 3 տարվա շարունակական կրթության շրջանում գրանցված ներկայացուցիչը պետք է անցնի՝

* 30 ժամ մասնագիտական վերապատրաստում (արտադրանքների վերաբերյալ գիտելիքներ),
* 12 ժամ համապատասխանության (կոմպլայենս) ուսուցում,  ըստ Կանադայի ներդրումային ոլորտի կարգավորող կազմակերպության () պահանջների։
Բարդ ներդրումային գործիքներով առևտրով զբաղվելու համար պարտադիր է անցնել հետևյալ դասընթացները.
* Ածանցյալների հիմունքներ (),
* և Օպցիոնների լիցենզավորման դասընթաց () և/կամ Ֆյուչերսների լիցենզավորման դասընթաց (),  կամ՝
* Ածանցյալների հիմունքներ և Օպցիոնների լիցենզավորում համակցված դասընթացը՝ միայն օպցիոններով առևտրի համար։

### Հոնկոնգ
Հոնկոնգում մասնագետ դառնալու համար անհրաժեշտ է աշխատել լիցենզավորված ընկերությունում և անցնել երեք քննություն՝ որակավորումը հաստատելու համար։

Լրացուցիչ չորրորդ քննության հաջող անցումն արժանանում է «հատուկ մասնագետի» արտոնագրի։

Բոլոր քննությունները կազմակերպում են Հոնկոնգի արժեթղթերի ինստիտուտը։

Բոլոր քննությունները հանձնելուց հետո անհրաժեշտ է ստանալ Հոնկոնգի արժեթղթերի և ֆյուչերսների հանձնաժողովի հավանությունը՝ պաշտոնական լիազորությունների համար։

### Հնդկաստան
Հնդկաստանի ազգային արժեթղթերի բորսան () և Բոմբեյի արժեթղթերի բորսան () բրոքերների միջոցով ապահովում են կապիտալ շուկաներում ներդրողների առևտրի համար համակարգված միջավայր՝ տարբեր ուղիներով՝ բրոքերի գրասենյակներ, ներդրումային խորհրդատուներ կամ էլեկտրոնային առևտրի էկրանային համակարգեր:

Ներդրումային ընկերությունում աշխատող անհատը պետք է անցնի Ազգային արժեթղթերի շուկաների ինստիտուտի () քննությունը և դիմի SEBI-ին՝ որպես ներդրումային խորհրդատու գրանցվելու համար:

Բաժնետոմսերի շուկայում խորհրդատվության և հետազոտական ծառայությունների մատուցումը Հնդկաստանում խիստ կարգավորվում է:

Տեղի ունեն միայն SEBI-ում գրանցված բրոքեր-խորհրդատուների և ներդրումային հետազոտական վերլուծաբանների գործունեությունը:

Այս լիազորված անձանց ամբողջական ցանկը հասանելի է SEBI-ի պաշտոնական կայքում՝ ներդրողների պաշտպանության նպատակով:

### Իռլանդիա
Իռլանդիայում ներդրումային մասնագետների համար ընդունված չափանիշ-ինքնականությունը  QFA (որակավորված ֆինանսական խորհրդատու) կոչումն է։

Այն շնորհվում է այն անձանց, ովքեր հաջողությամբ հանձնել են «Ֆինանսական խորհրդատվության մասնագիտական դիպլոմի» քննությունը և պարտավորվել են հետևել շարունակական մասնագիտական զարգացման (CPD) պահանջներին։

Այս որակավորումը և դրան կցված CPD ծրագիրը համապատասխանում են Ֆինանսական կարգավորողի սահմանած «նվազագույն որակավորման պահանջներին»՝ մանրածախ ֆինանսական հետևյալ հինգ ոլորտներում խորհրդատվություն և վաճառք իրականացնելու համար․

# Բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր և այլ ներդրումային գործիքներ
# Խնայողություններ, ներդրումներ և կենսաթոշակային ծրագրեր
# Հիփոթեքային վարկեր
# Սպառողական վարկեր
# Կյանքի ապահովագրություն

2019 թվականի դրությամբ, Իռլանդիայում ամենախոշոր բրոքերական ընկերությունները Davy-ն և Goodbody-ն էին։

### Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիայում կրթական որակավորումները վերահսկում են Նոր Զելանդիայի որակավորման վարչությունը ()։

Ֆինանսական ծառայությունների սերտիֆիկատը (մակարդակ 5) համարվում է նվազագույն պահանջվող որակավորումը ներդրումային խորհրդատվություն տրամադրելու համար։

### Սինգապուր
Սինգապուրում առևտրային ներկայացուցիչ () դառնալու համար, անհրաժեշտ է հանձնել չորս քննություն՝ 1A, 5, 6 և 6A մոդուլները, որոնք կազմակերպվում են Բանկային և ֆինանսների ինստիտուտի () կողմից։

Դրանք հաջողությամբ հանձնելուց հետո անհրաժեշտ է դիմել լիցենզիա ստանալու համար՝ Սինգապուրի Դրամավարկային վարչության () և Սինգապուրի բորսայի () միջոցով։

### Հարավային Աֆրիկա
Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Յոհանեսբուրգի արժեթղթերի բորսայի կանոնները պահանջում են, որ բորսայի անդամ կազմակերպությունները գտնվեն որակավորված բորսայական գործակալի վերահսկողության ներքո, որը նաև պետք է լինի տվյալ կազմակերպության գործադիր տնօրենը։ Նույնը վերաբերում է մասնաճյուղերին․ դրանք ևս պետք է ղեկավարվեն համապատասխան որակավորում ունեցող անձի կողմից։

Հարավաֆրիկյան բորսայական գործակալների ինստիտուտը () կազմակերպում է վեց քննություն, որոնք պարտադիր են  վկայագրված բորսայական գործակալ () դառնալու համար։ Բացի այդ, պահանջվում է առնվազն երեք տարվա աշխատանքային փորձ, ինչպես նաև այլ կրթական պահանջների կատարում։

Նշված է նաև, որ Հարավաֆրիկյան ֆինանսական շուկաների ինստիտուտը սահմանում է տարբեր կարգավորվող պաշտոններ () և գրանցված անձանց կարգավիճակ ()։

SAIS-ն առաջարկում է նաև «Ֆինանսական շուկաների մասնագետ» () մասնագիտական վկայական, որը նախատեսված է մասնագիտացված գործնական պատրաստվածության համար։

### Հարավային Կորեա
Հարավային Կորեայում ներդրումային մասնագետների լիցենզավորումը վերահսկվում է Կորեայի Ֆինանսական Ներդրումների Ասոցիացիայի կողմից ():

### Միացյալ Թագավորություն
Մեծ Բրիտանիայում բորսայական գործակալությունը կարգավորվող մասնագիտություն է, և բրոքերները պետք է ստանան Ֆինանսական վարքագծի վարչության () կողմից սահմանված համապատասխան որակավորում, որը ներառված է պաշտոնական «Համապատասխան որակավորումների ցանկում»։

Արժեթղթերի և ներդրումների լիցենզավորված ինստիտուտը, որը հիմնադրվել է 1992 թվականին, Մեծ Բրիտանիայի ներդրումային ոլորտի ամենախոշոր մասնագիտական կառույցն է։ Այն սկիզբ է առել Լոնդոնի Բորսայից, ունի մոտ 45․000 անդամ ավելի քան 100 երկրում, և ամեն տարի անցկացնում է ավելի քան 40,000 քննություն։

CFA UK-ն () նույնպես առաջարկում է FCA-ի կողմից ճանաչված մի շարք որակավորումներ։

Այն ներկայացնում է շուրջ 12․000 ներդրումային մասնագետների շահերը և CFA ինստիտուտի գլոբալ ցանցի անդամ է։

### Միացյալ Նահանգներ
ԱՄՆ-ում ներդրումային մասնագետների գործունեությունն վերահսկվում է Ֆինանսական արդյունաբերության կարգավորող վարչության () կողմից, որը ինքնակարգավորվող կազմակերպություն է։

Լիցենզավորման համար անհատները պետք է հանձնեն որոշակի քննություններ, որոնցից են՝

* Series 7 — լիարժեք բրոքերային լիցենզիա,
* Series 63 — «Միացյալ նահանգների արժեթղթերի մասին օրենք» քննություն,
* Series 66 — համակցված պետական օրենքների քննություն,
* Series 65 — ներդրումային խորհրդատուի մասին օրենքի քննություն։

Որոշ քննությունների արտոնագիր ունեցող անձանց, օրինակ՝ Series 6 քննությունը հանձնածներին, չի թույլատրվում որակվել որպես բորսայական գործակալ, քանի որ նրանց արգելված է բաժնետոմսերի վաճառքը։

Փոփոխական արտադրանքների վաճառքը՝ ինչպես օրինակ փոփոխական կենսաթոշակային պայմանագիր կամ փոփոխական ունիվերսալ կյանքի ապահովագրություն, սովորաբար պահանջում է նաև նահանգի ապահովագրական վարչության կողմից տրվող արտոնագիր։

Ներդրումային ընկերություններն ու մասնագետները վերահսկվում են նաև ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի () կողմից՝ 1940 թվականի «Ներդրումային խորհրդատուների մասին» օրենքի շրջանակում, ներառյալ՝ ֆիդուցիար (վստահության վրա հիմնված) պարտականություններին վերաբերող դրույթները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական իրավունք
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ ըստ երկրի