Ամոնիումի բիքրոմատ

մինի|Ամոնիումի բիքրոմատի բյուրեղներ|261x261փքս

**Ամոնիումի բիքրոմատ,**  անօրգանական աղ, որի բանաձևն է՝ (NH4)2Cr2O7:  Այս նյութի մեջ, ինչպես մնացած բոլոր քրոմատներում և բիքրոմատներում, քրոմը հանդես է գալիս +6 օքսիդացման աստիճանով և վեցվալենտ է,  այսինք առաջացնում է 6 կապ։ Որպես էլեկտրոլիտ պարունակում է ամոնիում կատիոն և բիքրոմատ անիոն։ Ամոնիումի բիքրոմատը կոչվում է նաև *վեզուվյան կրակ* և օգտագործվում է այսպես կոչված *հրաբուխը սեղանի վրա* դիտարժան փորձը ցուցադրելու համար։ Այն օգտագործվում է նաև հրավառության և լուսանկարչության վաղ շրջանների ժամանակ։

## Հատկություններ
Սենյակային ջերմաստիճանում և ճնշման պայմաններում այն իրենից ներկայացնում է նարնջագույն բյուրեղային նյութ, որը լուծվում է ջրում և սպիրտում։ Այն առաջանում է քրոմական թթվի և ամոնիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից և բյուրեղացման միջոցով։ 
(NH4)2Cr2O7 բյուրեղը (C2/c,  z=4) կազմված է ամոնիում իոնից և նրան շրջապատող թթվածնի ութ ատոմից, ընդ որում՝ N-O կապի երկարությունը համեմատական է O-H կապի երկարությանը (2.83-3.17 Å):

## Կիրառություն
Օգտագործվել է հրատեխնիկայում և լուսանկարչության վաղ շրջաններում՝ հիմնականում լիթոգրաֆիայի ոլորտում, լաբորատորաիայում՝ որպես ազոտ պարունակող միացություն և որպես կատալիզատոր։ Այն օգտագործվում է նաև որպես գունավորող պիգմենտ,  ալիզարինի, շիբերի,  կաշվի դաբաղման և ձեթի արտադրության մեջ : 
Ամոնումի բիքրոմատը օգտագործվել է լուսազգայուն ժապավենների, ֆոսֆորի հետ հատուկ շերտերի կազմում, օգտագործվել է հեռուստացույցների էկրանների և այլ սարքավորումների արտադրության ընթացքում։ Այստեղ ամոնիումի բիքրոմատը հանդես է գալիս որպես ֆոտոակտիվ բաղադրիչ։

## Փոխազդեցություններ
### Սեղանի հրաբուխ և ջերմային քայքայում
մինի|Ամոնիումի բիքրոմատի քայքայում|ձախից|200x200փքս

Ամոնիումի բիքրոմատից ((NH4)2Cr2O7) պատրաստված փոքրիկ բլրակի գագաթին մի քանի կաթիլ էթիլ սպիրտ ավելացնելու և այրելուց հետո այն սկսվում է կայծկլտալով այրվել, որի ընթացքում վեր են շպրտվում մոխրանման զանգվածներ։ Ռեակցիան իր տեսքով հիշեցնում է հրաբխի ժայթքում։ Ռեակցիան սկսում է 180 oC  և անջատված ջերմության հաշվին ապահովում է ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ միջինացված 225 oC:

Ռեակցիայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը.
200px|thumb|left
:(*պ*) → (*պ*) + (*գ*) + 4(*գ*) (ΔH = −429.1±3 կկալ/մոլ)

Ինչպես ամոնիումի նիտրատը, ամոնիումի բիքրոմատը նույնպես ջերմադինամիկորեն անկայուն նյութ է։  Քայքայման արդյունքում առաջանում է մուգ կանաչ քրոմի (III) օքսիդ։

## Օքսիդացման ռեակցիաներ
Ամոնիումի բիքրոմատը ուժեղ օքսիդիչ հատկություններ ունի և փոխազդում է վերականգնիչ հատկություններով նյութերի հետ։ Ինչքան ուժեղ են արտահայտված վերականգնիչի հատկությունները, այնքան ակտիվ է ընթանում ռեակցիան։

Այն օգտագործվում է ալկոհոլների և թիոլների օքսիդացման համար։ Ամոնիումի բիքրոմատը Mg(HSO4)2-ի և SiO2-ի ներկայությամբ օգտագործվում է թիոլների՝ լուծույթներում օքսիդացնելու համար։ Ռեակցիան ընթանում է համեմատաբար մեղմ պայմաններում և տալիս է բավականին բարձր ելքեր։ Նրա մասնակցությամբ (ZrCl4, SiO2 որպես կատալիզատոր) տեղի է ունենում ալիֆատիկ սպիրտների օքսիդացում՝ մինչև համապատասխան ալդեհիդներ և կետոններ։

## Անվտանգություն
Ինչպես քրոմի (VI) ատոմ պարունակող մնացած միացությունները, այնպես էլ ամոնիումի բիքրոմատը խիստ թունավոր նյութ է և ունի քաղցկեղածին հատկություններ։ Ունի գրգռող ազդեցություն մաշկի վրա։

## Միջադեպեր
Փակ տարաներում պահվող ամոնիումի բիքրոմատը տաքացնելու դեպքում կարող է պայթել։ 1986 թվականին Օհայո նահանգի Աշթաբուլա քաղաքի *«Diamond Shamrock Chemicals»* գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառով զոհվեց երկու աշխատակից, իսկ 14 հոգի ստացան տարբեր աստիճանի վնասվածքներ։ Պատճառը 2000 ֆունտ ամոնիումի բիքրոմատի տաքացնելու միջոցով չորացնելն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Կատեգորիա:Ամոնիումի աղեր
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Մուտագեններ
Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Կատեգորիա:Քաղցկեղածիններ
Կատեգորիա:Քրոմատներ
Կատեգորիա:Քրոմի միացություններ