Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկ

մինի|Երիտթուրքական եռապետների՝ Թալեաթ, Էնվեր, Ջեմալ փաշաների՝ Օսմանյան կայսրությունից փախուստի դիմելու մասին պատմող լրագրի էջը՝ 1918թ. նոյեմբերի 4:
**Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը** 1914-1918 թթ. Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակած Անտանտի տերությունների, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիայի կողմից Մալթա կղզի աքսորված օսմանյան ռազմական այն հանցագործների ցուցակն է, որոնք Օսմանյան ռազմական դատարանի վճռով մեղադրվել էին հայոց ցեղասպանությունն իրականացնելու, պատերազմական հանցագործություններ կատարելու, այդ ամենով հանդերձ՝ փաստորեն՝ մարդկության հանդեպ ոճիրներ գործելու համար։
Մալթայի աքսորականների թվում էին ընդամենը 145 օսմանյան ռազմական ոճրագործներ (ոչ բոլորն էին ձերբակալվել, դատարանի առջև կանգնել և աքսորվել)։ Անշուշտ, այդ ցանկը պետք է գլխավորեին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության գլուխ կանգնած և Հայոց ցեղասպանությունը ծրագրած, կազմակերպած ու իրականացրած երիտթուրքական եռապետները՝ ներքին գործոց նախարար, իսկ ապա՝ վարչապետ Թալեաթ փաշան, ռազմական նախարար Էնվեր փաշան, ռազմածովային նախարար, ապա Սիրիայում գործող IV օսմանյան բանակի հրամանատար Ջեմալ փաշան։ Սակայն նրանց, հաջողվեց խույս տալ Անտանտի տերությունների ձեռքն ընկնելուց և իրենց սեփական պետության՝ Օսմանյան կայսրության ռազմական տրիբունալի առջև կանգնելուց։ Այդ պատճառով նրանց վերաբերյալ Օսմանյան ռազմական տրիբունալի կողմից հեռակա կարգով ընդունված մահվան դատավճիռների իրականացումն իր վրա վերցրեց Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցությունը, որն իրականացրեց Նեմեսիս գործողությունը։ Անշուշտ, հանցագործների ցուցակը կարող էր և պետք է խիստ ընդլայնվեր, ներառելով Օսմանյան կայսրության գրեթե առանց բացառության **բոլոր ռազմական և պետական պաշտոնյաներին**, *քաղաքական գործիչներին, որոնց ձեռքերի վրա դեռ չէր չորացել միլիոնավոր անմեղ հայ զոհերի արյունը:*
Ստորև բերված է գլխավոր օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը՝ ընդամենը՝ 156 անձ։ Այդ թվում՝
# Հեռակա կարգով դատապարտված օսմանյան ռազմական հանցագործների ցանկը՝ 11 անձ,
# Մալթա աքսորված օսմանյան 145 պատերազմական հանցագործների ցանկը,
# Դատարանի դահլիճում գտնված մեղադրյալների ցանկը՝ 20 անձ։
Բոլոր երեք ենթացանկերում տրված են ռազմական հանցագործների որոշ կենսագրական տվյալներն ու կատարած ոճիրների համառոտ նկարագրությունը, հնարավորության դեպքում ներկայացնելով նաև այդ ոճրագործների լուսանկարները, հիմնականում օգտվելով Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի վերաբերյալ հրապարակված պատկերագրքից, և ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի պաշտոնական կայքից, ինչպես նաև այլ հնարավոր աղբյուրներից։
 կառավարած և հայերի մեծ եղեռնը կազմակերպած գրեթե բոլոր այս անձինք հետագայում դարձան նորաստեղծ Թուրքիայի հանրապետության խորհրդարանի պատգամավորներ, բանակի գեներալներ, նահանգապետներ, կառավարության նախարարներ, նույնիսկ՝ վարչապետեր ու ազգային ժողովի նախագահներ, դրանով իսկ ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ ներկայիս Թուրքիան Օսմանյան կայսրության լիակատար իրավահաջորդն է և լիակատար ու համապարփակ պատասխանատվություն է կրում Հայոց ցեղասպանության՝ մարդկության հանդեպ կատարված այդ սոսկալի հանցագործության համար։

## Հեռակա կարգով դատապարտվածների ցուցակ
Առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտություն կրած ում ռազմական տրիբունալի կողմից հեռակա կարգով դատի տրված մեղադրյալներն էին հետևյալ 11 օսմանյան ռազմական հանցագործները.

## Մալթա աքսորված օսմանյան 145 ռազմական հանցագործների ցուցակ
ից Մալթա աքսորվեցին հետևյալ 145 ռազմական հանցագործները, հետագա դատավարության և պատժի նպատակով։ Սակայն, ցավոք, «Հայկական Նյուրնբերգը» չկայացավ։

## Դատարանում ներկա գտնվող մեղադրյալներ
Դատարանում ներկա գտնվող մեղադրյալներն էին ը կառավարող վերնախավի մաս կազմող հետևյալ 20 երիտթուրքական ռազմական ոճրագործները`

## Տես նաև
* Մալթայի աքսորականներ
* Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործների պատժի փորձ
* :en:Effort to prosecute Ottoman war criminals
* :en:Turkish Courts-Martial of 1919–20
* :en:Imperial Government (Ottoman Empire)
* Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ

## Գրականություն
* 
* Simsir, Bilal - Malta Surgunleri (The Malta Exiles). Istanbul, 1976.
* Album of the Grand National Assembly of Turkey, Vol. 1
* «ԱՆԱՎԱՐՏ ՆՅՈՒՐՆԲԵՐԳ». ԵՐԻՏԹՈՒՐՔԵՐԻ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 90-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ։ http://www.genocide-museum.am/arm/online_exhibition_9.php#sthash.PNdKxjIm.dpuf

## Պատկերասրահ

Talat_Pasha.jpg|center|250px|Մեհմեդ Թալեաթ փաշա
PTMnDZ3tTCA8LXHXJwteYQ r.jpg|center|200px|Ջեմալ Ազմի
Ismail Enver.jpg|center|180px|Էնվեր փաշա
Ahmed Djemal - Project Gutenberg eText 10338.png|center|160px|Ջեմալ Ահմեդ
Bahaeddin Shakir.png|center|180px|Բեհաէդդին Շաքիր
Cemal Mersinli.jpg|center|180px|Ջեմալ Մերսինլի՝ քյուչյուք Ջեմալ
Turkish_courts-martial_Courtroom.jpg|Թուրքական ռազմական տրիբունալի Tasvir-i Efkâr նիստը, ապրիլ 3, 1919թ.։
Armenia_-_Genocide_Monument_%285034649480%29.jpg
Թուրքիայի կառավարության 15.04.1915 թ. հրահանգ.jpg|Թուրքիայի կառավարության 1915 թվականի ապրիլի 15-ի գաղտնի հրահանգը հայերի համատարած բռնագաղթի և ջարդերի մասին
Թալեաթ փաշայի 16.09.1915 հեռագիր.jpg|Թալեաթ փաշայի 16.09.1915 թվականի հեռագիրը
1915 New York Times Armenian Genocide article.png|1915 թվականին New York Times թերթում Հայոց ցեղասպանության հոդվածի գլխագիր
Armenian deportations in Erzurum by Victor Pietschmann 02.jpg|Աքսորյալներ Էրզրումում
Armenian genocide heads.jpg|Գլխատված հայերի գլուխներ
Armenian woman and sons.jpg|Մայրը մահացած երեխայի դիակի մոտ
Armenianvictimsassault.jpg| Հայ զոհեր
Armenian genocide1.jpg| Նրանք փրկվել են
BaqubaArmenianOrhpans.jpg|850 Որբ հայ երեխաներ Իրաքում
Operation_Nemesis_exhibition_Tsitsernakaberd.jpg|«Նեմեսիս» գործողություն. ցուցատախտակ ՀՀ Գիտությունների ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Պատերազմի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություն
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական դատարան
Կատեգորիա:Հանցագործություն մարդկության հանդեպ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության բանակը Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գեներալները Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Իսլամը Մալթայում
Կատեգորիա:Մալթայի աքսորյալներ
Կատեգորիա:1919 թվականը Մալթայում
Կատեգորիա:1920 թվականը Մալթայում
Կատեգորիա:1919 թվականը Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:1920 թվականը Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Կատեգորիա:Քեմալական շարժում
Կատեգորիա:Միլլիական շարժում
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուս-թուրքական բաժանում
Կատեգորիա:Հայաստանի քեմալա-բոլշևիկյան բաժանում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում