Պարիկուտին

**Պարիկուտին** կամ **Պարիկուտինի հրաբուխ** () խարամ-կոնաձև հրաբուխ է, որը գտնվում է Մեքսիկայի Միչոական նահանգում՝ Ուրուապան քաղաքի մոտ և Մեխիկո քաղաքից մոտ 322 կիլոմետր արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 2800 մետր և 208 մետր հարաբերական բարձրության վրա։ Հրաբուխը հանկարծակի ժայթքել է տեղացի ֆերմեր Դիոնիսիո Պուլիդոյի եգիպտացորենի դաշտից 1943 թվականին՝ գրավելով ինչպես հանրության, այնպես էլ գիտական ​​ուշադրությունը։

Պարիկուտինը ժամանակակից գիտությանը առաջին հնարավորությունն էր տրամադրել փաստաթղթավորելու այս տեսակի ժայթքման ամբողջական կյանքի ցիկլը: Հրաբխի ինը տարվա գործունեության ընթացքում գիտնականները ուրվագծել և քարտեզագրել են այն, ինչպես նաև վերցրել հազարավոր նմուշներ և լուսանկարներ: Մինչև 1952 թվականը ժայթքումը թողել էր 424 մետր բարձրությամբ կոն և զգալիորեն վնասել էր ավելի քան 233 քառակուսի կիլոմետր տարածք՝ քարի, հրաբխային մոխրի և լավայի արտանետմամբ : Երեք մարդ զոհվել է, երկու քաղաք ամբողջությամբ տարհանվել և թաղվել լավայի մեջ, իսկ երեքը ծանր տուժեցին: Հարյուրավոր մարդիկ ստիպված են եղել մշտապես տեղափոխվել, և ստեղծվել են երկու նոր քաղաքներ՝ մարդկանց տարհանումը ապահովելու համար համար: Չնայած ավելի մեծ տարածաշրջանը դեռևս մնում է հրաբխային բարձր ակտիվությամբ, Պարիկուտինն այժմ քնած է և դարձել է զբոսաշրջային տեսարժան վայր, որտեղ մարդիկ բարձրանում են հրաբուխ և այցելում Սան Խուան Պարանգարիկուտիրո եկեղեցու կարծրացած լավայով ծածկված ավերակները:

1997 թվականին CNN-ը Պարիկուտինը անվանեց աշխարհի յոթ բնական հրաշալիքներից մեկը։  Նույն թվականին «*Հրաբուխ»* աղետի մասին ֆիլմում այն ​​հիշատակվել է որպես ֆիլմի հորինված իրադարձությունների նախադեպ։

## Նկարագիր
Պարիկուտինը գտնվում է Մեքսիկայի Միչոական նահանգի Նուևո Պարանգարիկուտիրո մունիցիպալիտետում, 29 կմ Ուրուապան քաղաքից արևմուտք և մոտ 322 կմ Մեխիկո քաղաքից արևմուտք։ Այն գտնվում է Պիկո դե Տանսիտարոյի հյուսիսային լանջին, որը գտնվում է հին վահանային հրաբխի գագաթին և ձգվում է 3․170 մ ծովի մակարդակից և 424 մ Կիցոչո-Կուիյուսուրու հովտից վերև։ Այս գագաթները գտնվում են հին հրաբխային լեռնաշղթաների վրա և շրջապատված են փոքր հրաբխային կոներով, որոնց միջանկյալ հովիտները զբաղեցված են փոքր դաշտերով և պտղատու այգիներով կամ բնակավայրերով՝ մի քանի տներից մինչև փոքր քաղաքներ։

Հրաբուխը գտնվում է Տրանս-մեքսիկական հրաբխային գոտու վրա և դրա արդյունք է, որը ձգվում է 900 կմ երկարությամբ։ արևմուտքից արևելք՝ Մեքսիկայի կենտրոնական մասով։ Այն ներառում է Սիեռա Նևադա լեռնաշղթան (հանգած հրաբուխների ամբողջություն), ինչպես նաև հազարավոր խարամային կոներ և հրաբխային ակոսներ։ Այստեղ հրաբխային ակտիվությունը ստեղծել է Կենտրոնական Մեքսիկայի սարահարթը և մինչև 1,8 կմ խորությամբ։ Այն նաև ստեղծել է բերրի հողեր մոխրի լայնածավալ նստվածքի միջոցով և, հետևաբար, Մեքսիկայի ամենաարդյունավետ գյուղատնտեսական հողերից մեկը։  Այստեղ հրաբխային ակտիվությունը Ռիվերայի և Կոկոսի սալերի սուբդուկցիայի արդյունք է Միջին Ամերիկայի իջվածքի երկայնքով։ Ավելի կոնկրետ, հրաբուխը Միչոական-Գուանախուատո հրաբխային դաշտի մոտավորապես 1400 հրաբխային ակոսներից ամենաերիտասարդն է, որը 40․000 կմ² սարահարթ է, որը լցված է Պարիկուտինի նման խարամային կոներով, ինչպես նաև փոքր վահանային հրաբուխներով, մաարներով, տուֆային օղակներով և լավային գմբեթներով։ Սկարիաների կոները Մեքսիկայում ամենատարածված հրաբխի տեսակն են, որոնք հանկարծակի են հայտնվում և հանգչելուց առաջ ձևավորում են կոնաձև լեռ՝ զառիթափ լանջերով։ Պարիկուտինի անմիջական նախորդը Էլ Ջորուլլոն էր, նույնպես Միչոականում, որը ժայթքել է 1759 թվականին։

2013 թվականին հրաբխի խառնարանը մոտ 200 մ լայնություն ուներ, և հնարավոր էր և՛ բարձրանալ հրաբխի վրա, և՛ քայլել ամբողջ պարագծով։ Չնայած գիտնականների կողմից դասակարգվել է որպես հանգած, Պարիկուտինը դեռևս տաք է, և անձրևաջրերը արձագանքում են այս ջերմությանը, այնպես որ կոնը դեռևս գոլորշի է արձակում տարբեր հոսանքներով։ Հրաբուխը ստեղծած ուժերը դեռևս ակտիվ են։ 1997 թվականին Պարիկուտինի տարածքում տեկտոնական շարժման պատճառով տեղի է ունեցել 230 երկրաշարժից բաղկացած ուժեղ խմբաքանակ, որոնցից հինգը եղել են մոմենտային մագնիտուդով 3.9-ից բարձր։ 1995 թվականին նաև գրանցվել են որոտի, իսկ 1998 թվականին՝ սև գոլորշու և որոտի մասին հաղորդագրություններ։ 2006 թվականի ամռանը տեղի է ունեցել ևս մեկ խոշոր հրաբխային երկրաշարժի խմբաքանակ, որոնցից ավելի քան 300-ը գտնվում էին հրաբխի մոտակայքում, ինչը վկայում է մագմայի շարժման մասին, բայց առանց ժայթքումների Պարիկուտինում կամ այլուր։ 

Պատկեր:ViewParicutinFromAngahuan.JPG|Հրաբխի տեսարանը Անգահուան քաղաքից
Պատկեր:Paricutin 30 613 (cropped).jpg|Ժայթքող Պարիկուտինը 1943 թվականին
Paricutin2.jpg|Սան Խուան Պարանգարիկուտիրո եկեղեցին լավայի մեջ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Video documentary (eng/spa) Volcano Parícutin (4min)
* Parícutin at Peakbagger.com
* 1943–1952 The eruption of Parícutin

Կատեգորիա:1943 Մեքսիկայում
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեքսիկայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ