Փեգի Ուիթսոն

**Փեգի Աննետ Ուիթսոն** (; ), ամերիկացի կենսաքիմիկոս, ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց, Միջազգային տիեզերակայանի (ՄՏԿ) առաջին կին հրամանատարը։

Փեգի Ուիթսոնը չորս տիեզերական թռիչք է կատարել դեպի ՄՏԿ։ Ուղեծրում գտնվելու ընդհանուր ժամանակը կազմել է 675 օր 3 ժամ 48 րոպե, ինչը տիեզերքում աշխատանքի տևողության բացարձակ ռեկորդ է կանանց և ՆԱՍԱ-ի բոլոր տիեզերագնացների շրջանում։ Կատարել է տասը տիեզերական զբոսանք՝ ընդհանուր 60 ժամ 19 րոպե տևողությամբ։ 2017 թվականի մարտի 30-ին սահմանել է բաց տիեզերքում կին տիեզերագնացի ընդհանուր մնալու ռեկորդ։ Կանանց շրջանում թռիչքի տևողության նախորդ ռեկորդի տերը՝ 289 օր 5 ժամ (նոր ռեկորդը սահմանվել է 2019 թվականի դեկտեմբերի 29-ին տիեզերագնաց Քրիստինա Կուկի կողմից)։

## Կենսագրություն
Փեգի Ուիթսոնը ծնվել է Այովա նահանգում՝ Մաունթ Էյր քաղաքում, սակայն մանկությունն անցկացրել է այդ նահանգի մեկ այլ քաղաքի՝ Բիկոնսֆիլդի մոտակայքում գտնվող ֆերմայում։ 1978 թվականին ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո նա շարունակեց ուսումը և 1981 թվականին ստացավ կենսաբանության և քիմիայի բակալավրի աստիճան Այովայի Ուեսլեյան քոլեջում, իսկ չորս տարի անց՝ Հյուսթոնի Ռայսի համալսարանում կենսաքիմիայի դոկտորի կոչում։

1989-1993 թվականներին աշխատել է Տիեզերական կենտրոնի բժշկակենսաբանական հետազոտությունների բաժնում որպես կենսաքիմիկոս-հետազոտող։ Ջոնսոն, ք. Հյուսթոն, (Տեխաս նահանգ), 1991-1993 թվականներին կենսաքիմիական հետազոտությունների լաբորատորիաների տեխնիկական հարցերով խորհրդական բժշկակենսաբանական հետազոտությունների բաժնում։

1991 թվականից մինչև 1992 թվականը զբաղվել է STS-47 անձնակազմի թռիչքի ժամանակ ոսկրային հյուսվածքի հետազոտման փորձի (E10) թռիչքային սարքավորումների մշակմամբ և եղել է տիեզերական բժշկության և կենսաբանության գծով ռուս-ամերիկյան համատեղ աշխատանքային խմբի անդամ։

1992 թվականից Փեգի Ուիթսոնը աշխատել է որպես Միր-շաթլ ծրագրի (STS-60, STS-63, STS-71, ԷՕ-18, ԷՕ-19) հետազոտությունների ղեկավար մինչև 1996 թվականի մայիսը, երբ նրան ընտրեցին ՆԱՍԱ-ի 16-րդ հավաքածուի տիեզերագնացների թեկնածու։

2003 թվականի հունիսին մասնակցել է ՆԱՍԱ-ի էքստրեմալ միջավայրում գործողությունների հինգերորդ առաքելությանը (NEEMO 5)։

Փեգին վարում Է ՆԱՍԱ-ի Tumblr-ի պաշտոնական էջը ՄՏԿ թռիչքի նախապատրաստման մասին։

## Տիեզերական թռիչքներ
Փեգի Ուիթսոնը չորս տիեզերական թռիչք է կատարել։ Առաջին թռիչքը տևել է 2002 թվականի հունիսի 5-ից դեկտեմբերի 7-ը, տիեզերագնացը թռիչքի ինժեներ էր ՄՏԿ-5-ի կազմում։ Նա կայարան է ժամանել STS-111 ծրագրով գործարկված Ինդեվոր շաթլով, դրանով երկիր է վերադարձել, բայց արդեն STS-113 ծրագրի շրջանակներում։ Թռիչքի ընթացքում նա կատարել է մեկ տիեզերական զբոսանք։

**Երկրորդ թռիչքը** սկսվել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 10-ին և ավարտվել 2008 թվականի ապրիլի 19-ին։ Փեգի Ուիթսոնը նշանակվել է ISS-16 արշավախմբի հրամանատար։ Արշավախմբի ընթացքում նա կատարել է 5 տիեզերական զբոսանք։ Կայարան առաքումն ու մեկնումը կատարվել են «Սոյուզ ՏՄԱ-11» օդանավում։

2009 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2012 թվականի հուլիսը եղել է տիեզերագնացների գրասենյակի ղեկավար և պատասխանատու է եղել ISS-ի բոլոր անձնակազմի թռիչքների նախապատրաստման և թռիչքի աջակցության, անձնակազմի աջակցության անձնակազմի աշխատանքի համար։ Նրա պատասխանատվության գոտին ներառում էր անձնակազմի պատրաստման կազմակերպումը ապագա ծանր ուժեղացուցիչների և առևտրային տրանսպորտային նավերի համար։

2015 թվականի ապրիլից նա վերապատրաստվել է որպես ISS-48/49 կրկնօրինակ անձնակազմի մաս՝ որպես թռիչքի ինժեներ-2 ՏՊԿ «Սոյուզ ՄՍ-01» և թռիչքի ինժեներ ՄՏԿ-48/49:

2016 թվականի հոկտեմբերի 26-ին տիեզերագնացների վերապատրաստման կենտրոնում միջգերատեսչական հանձնաժողովի նիստում Օլեգ Նովիցկու և Տոմա Պեսկեի հետ միասին ընդգրկվել է որպես թռիչքի ինժեներ-2 «Սոյուզ ՄՍ-030»-ի հիմնական անձնակազմում։ 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին երրորդ անգամ տիեզերք է արձակվել «Սոյուզ ՄՍ-03» տիեզերանավով։ Ժամանել է ՄՏԿ 2016 թվականի նոյեմբերի 19-ին։

2017 թվականի ապրիլի 10-ին, «Սոյուզ ՄՍ-02»-ի անջատումից հետո, Փեգի Ուիթսոնը ստանձնեց ՄՏԿ-51 տիեզերական արշավախմբի հրամանատարի պաշտոնը։

2017 թվականի ապրիլի 24-ին գերազանցել Է ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնացների տիեզերքում մնալու տևողության ռեկորդը։ Այդ կապակցությամբ նրան տեսակապի միջոցով Սպիտակ տան Օվալաձև աշխատասենյակից շնորհավորել են նախագահ Թրամփը, նրա դուստր Իվանկան և գործընկեր տիեզերագնաց Քեթլին Ռուբինսը։

Ռուսական անձնակազմի կրճատման և «Սոյուզ ՄՍ-04» տրանսպորտային նավի ազատ տարածության առաջացման պատճառով Փեգի Ուիթսոնի թռիչքը դեպի ՄՏԿ երկարացվել է մինչև սեպտեմբեր, և նա երկիր չի վերադարձել 2017 թվականի հունիսի 2-ին «Սոյուզ ՄՍ-03» նավով Օլեգ Նովիցկու և Տոմա Պեսկեի հետ միասին։ Այսպիսով, Փեգի Ուիթսոնը մտավ ՄՏԿ-52 արշավախմբի մի մաս՝ որպես թռիչքի ինժեներ և շարունակեց աշխատել ուղեծրում Ֆյոդոր Յուրչիխինի (Ռուսաստան) և Ջեք Ֆիշերի (ԱՄՆ) հետ, որոնց հետ նա վերադարձավ երկիր «Սոյուզ ՄՍ-04»-ի վրա 2017 թվականի սեպտեմբերի 3-ին։

Հեռացվել է ՆԱՍԱ-ից 2018-ի հունիսին։

**Չորրորդ թռիչք**՝ մեկնարկել է Կանավերալի հրվանդանի (Ֆլորիդա) տիեզերակայանից մայիսի 21-ին, ժամը 17:37-ին, ԱՄՆ Արևելյան ափի ժամանակով (մայիսի 22-ին, Մոսկվայի ժամանակով 00:37-ին)՝ որպես SpaceX AX-2 առաքելության Crew Dragon v2 զբոսաշրջային տիեզերանավի հրամանատար դեպի Միջազգային տիեզերակայան։ Նավը մայիսի 22-ին ժամը 16:12-ին (Մոսկվայի ժամանակով) կցվել է ՄՏԿ «Հարմոնիա» մոդուլին։ Կայարանից նավի անջատումը տեղի է ունեցել մայիսի 30-ին՝ ԱՄՆ Արևելյան ափի ժամանակով 11:05-ին (UTC 15:05, Մոսկվայի ժամանակով 18:05)։ Վայրէջքը տեղի է ունեցել մայիսի 31-ին UTC 03:04-ին (Երևանի ժամանակով 06:04-ին) Մեքսիկական ծոցում՝ Ֆլորիդա նահանգի ափերից ոչ հեռու։ Թռիչքի տևողությունը կազմել է 9 օր 5 ժամ 26 րոպե։

;Թռիչքների վիճակագրություն

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է՝
* ՆԱՍԱ-ի «Բացառիկ ծառայությունների համար» չորս մեդալով (NASA Exceptional Service Medal, 1995, 2003, 2006, 2008);
* «Ակնառու առաջնորդության համար» մեդալով (NASA Outstanding Leadership Medal, 2006);
* ՆԱՍԱ-ի «Տիեզերական թռիչքի համար» երկու մեդալով (NASA Space Flight Medal, 2002 և 2008);
* «Տիեզերական հետազոտության մեջ ունեցած վաստակի համար» մեդալ (2011 թվականի ապրիլի 12, Ռուսաստան)-մարդատար տիեզերագնացության ոլորտում միջազգային համագործակցության զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է։ Հոբբին՝ վինդսերֆինգ, հեծանիվ, բասկետբոլ, ջրային դահուկներ։ KC5ZTD կոչի ազդանշանի ռադիոսիրահար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Историческое рукопожатие между женщинами командирами
* 
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ռայսի համալսարանի շրջանավարտներ