Վայվերն

**Վայվերն** (), առասպելական արարած, մեկ զույգ ոտքերով վիշապի տեսակ։ Հաճախ պատկերված է օձի պոչով, երբեմն՝ թունավոր խայթոցով։

Եվրոպական վիշապն ամենամեծ նմանությունն ունի վայվերնի հետ։ Ժամանակակից ֆանտաստիկ արվեստում վայվերնները շատ սիրված կերպարներ են և կոչվում են «վիշապներ», քանի որ թռչունների, գրիֆինների և չղջիկների նմանության պատճառով դրանք, հավանաբար, ավելի իրատեսական են համարվում։ Հատկապես սա է պատճառը, որ Ջորջ Ռեյմոնդ Ռիչարդ Մարտինն իր «Սառույցի և կրակի երգը» սերիալի համար որպես կերպարներ ընտրել է վայվերն «վիշապներին»։ Միևնույն ժամանակ, վայվերների կերպարը, հավանաբար, չունի հնագույն դիցաբանական նախատիպ, և նրանց առաջին հիշատակումները հանդիպում են միայն միջնադարյան եվրոպական բեստիաներում։ Վայվերնի կերպարը և նրա տարբեր ձևերը շատ տարածված են հերալդիկայում, այդ թվում՝ ժամանակակից։ Նա հաճախ ցուցադրվում է որպես թալիսման դպրոցների և սպորտային թիմերի համար (հիմնականում ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում և Կանադայում )։ Վայվեյրները, որպես տարբեր խաղադաշտերի կերպար, պարբերաբար օգտագործվում է ժամանակակից ֆանտաստիկ գրականության և տեսախաղերի մեջ։

## Պատկերի ստուգաբանություն և ծագում
Wyvern բառն առաջացել է միջին անգլերենի wyvere («վայվեր») ձևափոխումից, որտեղ այն վերադառնում է անգլո-ֆրանսիական wivre, guivre և, ավելի ուշ, լատիներեն vipera բառերին։ Առաջին անգամ գրանցվել է 1610 թվականին։ Նորվեգական ժողովրդական բանահյուսության մեջ վայվերնը հայտնվում է «լինորմ» անվան տակ, սակայն միշտ չէ, որ լինորմները պատկերված են թևերով։

Թևերով օձերի մասին առասպելները տարածված են միջերկրածովյան մշակույթներում, որոնցից ուշագրավ օրինակ է եգիպտական աստվածուհի Ուաջիթը։ Ամենահին արարածները, որոնք ուղղակիորեն կոչվում են «թևավոր վիշապներ», Հելիոսի կառքին ամրացված ձիերն են, որոնք օգնում են Մեդեային։

## Տարբերություններ այլ վիշապներից
Տարբեր ժողովուրդների և մշակույթների լեգենդներում ոչ մի տարբերակում չի դրվում վիշապների և այլ վիշապների միջև։ Այնուամենայնիվ, 16-րդ դարից ի վեր անգլիական, շոտլանդական և իռլանդական հերալդիկայի հիմնական տարբերությունն այն է, որ վայվերնն ունի մեկ զույգ ոտք, իսկ վիշապը՝ երկու։ Այնուամենայնիվ, այս տարբերության հիշատակումը որպես վայվերնների բնորոշ հատկանիշ չի նկատվում եվրոպական այլ երկրների խորհրդանիշների համար, որտեղ երկոտանի վիշապանման արարածները կոչվում են նաև «վիշապներ»։

## Գեղարվեստական և ժողովրդական մշակույթում
*Dungeons & Dragons* դերային խաղում վայվերնը «վիշապ» տեսակ է, բայց իսկական վիշապ չէ, հեռավոր ազգական է, ավելի քիչ հզոր է և չունի կախարդանք։

Անդրե Նորտոնի աշխատությունները մանրամասն նկարագրում են վայվերնի ժողովրդի բնութագրերը՝ համատեղելով զոոմորֆ և մարդակերպ բնութագրերը։ Սրանք փոքրիկ մողեսներ են՝ մարդու մարմնով և վիշապի գլխով։ Նրանք ունեն մեծ դեղին աչքեր՝ կանաչ ուղղահայաց բիբերով և փայլուն, ոսկերչական մաշկով։ Նրանք խորթ են մարդկանց համար, բայց գեղեցիկ։ Norton Wyverns-ն ակտիվ մտավոր ունակություններ ունի, և նրանց հասարակության մեջ կանայք գերիշխող դիրք են զբաղեցնում՝ ղեկավարելով և կառավարելով ինչպես տղամարդկանց (որոնց ոլորտը մտավոր, այլ ֆիզիկական գործունեությունը չէ), այնպես էլ այլ արարածներին։

## Օրինակներ

Պատկեր:Coat of Arms of Sophie, Duchess of Edinburgh.svg|43-րդ Wessex Foot-ի դրոշը (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)
Պատկեր:Trento-cathedral-relief with wyvern.jpg|Վայվերնը կռվում է գայլի հետ, Ռելիեֆ, Տրենտոյի եկեղեցի, Իտալիա
Պատկեր:Midland arms.jpg|Midland Railway-ի զինանշանը Դերբի կայարանում, որը կրում է Wyvern sans legs խաչը
Պատկեր:Brasao-Brigantina.png|Վայվերնները՝ որպես Բրագանցա դինաստիայի զինանշանի վահաններ
Պատկեր:43 inf div -vector.svg|Ուեսեքսի հետևակի 43-րդ ստորաբաժանման դրոշը (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)
Պատկեր:3rd Infantry Division DUI.svg|ԱՄՆ բանակի 3-րդ հետևակային դիվիզիան, որի զինանշանը կրում է վայվերնը: Նշանները գտնվում են որպես դիվիզիայի հրամանատարության անդամների ստորաբաժանման կրծքանշան
Պատկեր:Chorągiew Mazowsza.svg|Նախկին Մազովեցկի իշխանության դրոշը
Պատկեր:Coat of Arms - Dr Thomas Kingsbury 1742.jpg|Վայվերնը Իռլանդիայի թագավորի և թագուհու բժիշկների քոլեջի անդամ դոկտոր Թոմաս Քինգսբերիի զինանշանի վրա (1742):
Պատկեր:Banniel Bro Dreger 1998.svg|Տրեգորի դրոշ, Բրետանի.  


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կենդանիներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հերալդիկա
Կատեգորիա:Վիշապներ