Քսերօֆթալմիա

մինի| Բիտոյի բծերը աչքի շաղկապենու մակերեսին տեղակայված կերատինային կուտակումներ են, որոնք կարող են լինել՝ օվալաձև, եռանկյունաձև կամ անկանոն|353x353փքս
**Քսերօֆթալմիա, աչքերի չորություն** (), եղջերաթաղանթի և շաղկապենու պաթոլոգիական չորություն, որը զարգանում է արցունքագեղձերի սեկրեցիայի խանգարման հետևանքով։ Այն կարող է պայմանավորված լինել վիտամին A-ի անբավարարությամբ կամ դեֆիցիտով (ավիտամինոզ), աչքերի քիմիական այրվածքներով, լագօֆթալմ (նապաստակի աչք), որը բնութագրվում է կոպերը պատշաճ կերպով փակելու անկարողություն, դիֆթերիա, բշտախտ և ախտահարման այլ պատճառներ։

Աչքերի չորությունը զարգանում է վիտամին A-ի անբավարարության կամ դեֆիցիտի հետևանքով, բնութագրվում է շաղկապենու և եղջերաթաղանթի պաթոլոգիական չորությամբ: Շաղկապենին դառնում է չոր և կնճռոտ։ Առաջին ախտանիշը՝ գիշերային վատ տեսողություն։ Ախտաբանական պրոցեսի թերի բուժման դեպքում, այն կարող է հանգեցնել չոր աչքի համախտանիշի, եղջերաթաղանթի կերատոմալացիա և, ի վերջո, կուրության՝ եղջերաթաղանթի և ցանցաթաղանթի ախտահարման հետևանքով:

Քսերօֆթալմիան սովորաբար ենթադրում է շաղկապենու էպիթելի դեստրուկտիվ չորություն՝ սննդակարգում A վիտամինի անբավարարության հետևանքով, որը հազվադեպ երևույթ է զարգացած երկրներում, բայց դեռևս տարածված է զարգացող երկրներում: Չոր աչքի այլ ձևերը կապված են ծերացման, կոպերի վատ փակման, նախկին վնասվածքներից առաջացած սպիների կամ աուտոիմուն հիվանդությունների, ինչպիսիք են՝ ռևմատոիդ արթրիտ և Շյոգրենի համախտանիշ, որոնք բոլորն էլ կարող են առաջացնել քրոնիկ կոնյուկտիվիտ: Ճառագայթային թերապիան նույնպես կարող է առաջացնել քսերօֆթալմիա, հաճախ՝ անցողիկ, չնայած որոշ հիվանդների մոտ նկատվել է ուշացած կամ կայուն աչքերի չորություն։

Քսերօֆթալմիան զարգանում է շաղկապենու լորձաթաղանթի, ինչպես նաև եղջերաթաղանթի չորացման և փափկեցման հետևանքով։ Սա հանգեցնում է շաղկապենու և եղջերաթաղանթի էպիթելային բջիջների կերատինացմանը և շարակցական հյուսվածքի սինթեզին։ Քսերօֆթալմիայի ժամանակ առաջանում է՝ չորություն, այրոց, աչքերի մեջ օտար մարմնի զգացողություն, լուսավախություն և տեսողության վատթարացում։ Շաղկապենին դառնում է չոր և պղտոր, առաջանում են մածուցիկ, սպիտակ բծեր (Իսկերսկի-Բիտոյի բծեր կամ վահանիկներ), եղջերաթաղանթը կորցնում է իր փայլը, պղտորվում, ծածկվում է անոթներով, իսկ տեսողության սրությունը աստիճանաբար նվազում է։

## Պատճառներ
Այս ախտահարումը բնածին չէ և զարգանում է մի քանի ամսվա ընթացքում, քանի որ խանգարվում է արցունքագեղձերի ֆիզիոլոգիական սեկրեցիան։ Այլ հիվանդություններ, որոնք կապված են այս պաթոլոգիայի հետագա զարգացման հետ, ներառում են Բիտոյի բծերի առաջացում՝ կերատինային մնացորդների կուտակումներ, որոնք տեղակայվում են շաղկապենու ներսում, և հավկուրություն, որը նախորդում է եղջերաթաղանթի խոցոտմանը և լիարժեք կուրության: Արցունքագեղձերի ախտահարման պատճառ կարող են նաև լինել այլ հիվանդություններ, այդ թվում՝ աուտոիմուն (Շյոգրենի համախտանիշ, Բեխչետի հիվանդություն), էնդոկրին, արյան քաղցկեղ (Հոջկինի լիմֆոմա), երիկամային անբավարարություն և այլն։

## Դասակարգում
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը քսերօֆթալմիան դասակարգում է հետևյալ փուլերի
* **XN**-Հավկուրություն
* **X1A**-Չոր և հաստ շաղկապենի
* **X1B**-Բիտոյի բծեր
* **X2**-Եղջերաթաղանթի փափկում
* **X3A**-Եղջերաթաղանթի փափկում և քայքայում (կերատոմալացիա, որը ընդգրկում է եղջերաթաղանթի մինչև մեկ երրորդը)
* **X3B**-Եղջերաթաղանթի փափկում և քայքայում (կերատոմալացիա, որը ընդգրկում է եղջերաթաղանթի մեկ երրորդից ավելին)
* **XS**- Քսերօֆթալմիայի հետևանքով եղջերաթաղանթի սպիացում
* **XF**-Եղջերաթաղանթի պղտորում (եղջերաթաղանթը կորցնում է իր թափանցիկությունը)

## Կանխարգելում
Կանխարգելումը ներառում է վիտամին A-ի հավելումների պարբերական ընդունում: ԱՀԿ-ի կողմից առաջարկվող ժամանակացույցը հետևյալն է՝
* 6-12 ամսական և ավելի մեծ երեխաների համար, որոնց քաշը 8 կգ-ից պակաս է՝ 100,000 ՄՄ բերանացի ընդունում՝ յուրաքանչյուր 3-6 ամիսը մեկ։
* 1ից մինչև 6 տարեկան փոքր երեխաներ՝ 200,000 ՄՄ բերանացի ընդունում՝ յուրաքանչյուր 6 ամիսը մեկ։
* 6 ամսականից փոքր նորածիններ, որոնք կրծքով չեն կերակրվում՝ 50,000 ՄՄ բերանացի ընդունում՝ մինչև 6 ամսական լրանալը։

## Բուժում
Բուժումը կարող է իրականացվել երկու եղանակով՝ ախտանիշների կամ վիտամինային անբավարարության բուժում։ Ախտանիշների բուժումը սովորաբար ներառում է արհեստական ​​արցունքների օգտագործում՝ աչքի կաթիլների տեսքով, խոնավեցնող սարքերի միջոցով միջավայրի խոնավության բարձրացում, ինչպես նաև դրսում գտնվելիս արևային կամ օպտիկական ակնոցներ կրելը: Հիպովիտամինոզի բուժումը կարող է իրականացվել վիտամին A-ի կամ մուլտիվիտամինային հավելումների միջոցով, կամ վիտամին A-ով հարուստ սննդամթերքների օգտագործմամբ: Հավելումներով կամ վիտամին A-ով հարուստ սննդակարգով բուժումը կարող է հաջող լինել, եթե դեռ չի զարգացել հիվանդություն՝ վերածվելով եղջերաթաղանթի խոցի, որի դեպքում վիրաբուժական միջամտությունը կարող է տեսողությունը վերականգնելու հնարավորություն տալ:

## Համաճարակաբանություն
Հարավարևելյան Ասիայում, վեց տարեկանից փոքր երեխաների կեսից ավելին, տառապում է վիտամինի A–ի ենթակլինիկական անբավարարությամբ և հավկուրությամբ, մինչդեռ պրոգրեսիվող քսերօֆթալմիան վաղ հասակում կուրության հիմնական պատճառներից մեկն է։ Համաձայն կատարված հետազոտությունների արդյունքների՝ յուրաքանչյուր տարի, վիտամին A–ի անբավարարության պատճառով մանկական կուրության 350,000 դեպք է գրանցվում։

Պատճառներիցն են՝ հղիության ընթացքում վիտամին A-ի անբավարարություն, որին հաջորդում է կրծքով կերակրման ընթացքում վիտամին A-ի վատ յուրացում և նորածնի/երեխայի՝ վիտամին A-ի կամ բետա-կարոտինի քիչ պարունակությամբ սննդակարգ։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաների մոտ վիտամին A-ի անբավարարության պատճառով կուրության տարածվածությունը ավելի ցածր է, քան սպասվում էր՝ հիմնվելով միայն նոր դեպքերի հաճախությունը, քանի որ երեխաների մոտ վիտամին A-ի անբավարարությունը զգալիորեն մեծացնում է մահացության թիվը։

## Տես նաև
* Աչքի կաթիլներ
* Կերատիտ
* Էկզօֆթալմիա
* Չոր աչքի համախտանիշ
* Շաղկապենաբորբ (կոնյունկտիվիտ)
* Շյոգրենի համախտանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
* Jellife DB. "Xerophthalmia: A World-wide Drive for Prevention." Journal of Tropical Pediatrics 1980; 26: ii-iii. 4 November 2009.

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ախտաբանական անատոմիա
Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Հիվանդություններ և խանգարումներ ըստ համակարգի
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Վիտամիններ
Կատեգորիա:Տեսողական խանգարումներ և կուրություն
Կատեգորիա:Տեսողության խանգարումներ