Համընդհանուր ընդունում

**Համընդհանուր ընդունում** (**ՀԸ**, ) տերմին, որը ստեղծել է Ռամ Մոհանը՝ ներկայացնելու այն սկզբունքը, որ վերին մակարդակի յուրաքանչյուր դոմեն (TLD) պետք է գործի բոլոր հավելվածներում՝ անկախ սցենարից, նիշերի քանակից կամ թե որքան նոր է այն:

Պատմականորեն կային սահմանափակ թվով TLD-ներ, որոնք հասանելի էին երկու կամ երեք լատինատառ տողերով: 2000 թվականին աա սկսեց փոխվել, երբ ICANN-ը ներկայացրեց նոր ընդհանուր վերին մակարդակի դոմեններ (gTLD), որոնք ավելի քան երեք նիշ էին պարունակում, ինչպիսիք են .info և .museum: ICANN-ը սկսեց լուծել այս խնդիրներն այնպիսի նախաձեռնությունների միջոցով, ինչպիսին է 2006 թվականին Համընդհանուր ընդունման գործիքակազմի ստեղծումը, որը ծրագրային ապահովման մշակողներին տրամադրեց տեղեկատու կոդ, թե ինչպես ճիշտ հոգալ բոլոր TLD-ների համար:

2010 թվականին ներկայացվեցին առաջին միջազգայնացված դոմենային անունները (IDN) կամ ոչ լատինական նիշերի օգտագործմամբ դոմենային անունները։ 2013 թվականին ICANN-ի նոր gTLD ծրագիրն իր արմատին ներկայացրեց ավելի քան 1000 նոր gTLD.։ Դոմենների անունների համակարգի արմատական գոտու այս ընդլայնումն էլ ավելի խորացրեց այս դոմենների անունների համընդհանուր ընդունման հետ կապված մարտահրավերները: Համընդհանուր ընդունման սկզբունքների իրականացման համար, բոլոր վավեր տիրույթի անունները և էլփոստի հասցեները պետք է ընդունվեն, վավերացվեն, պահվեն, մշակվեն և ցուցադրվեն ճիշտ և հետևողականորեն ինտերնետով միացված բոլոր հավելվածների, սարքերի և համակարգերի կողմից։

## Համընդհանուր ընդունման կառավարման խումբ
2015 թվականի փետրվարին Ռամ Մոհանը հիմնադրեց Համընդհանուր ընդունման կառավարման խումբը (UASG) ICANN52 սինգապուրյան հանդիպման ժամանակ՝ Դուբայի ICANN IDN սիմպոզիումում IDN համայնքը կազմակերպելու ջանքերից հետո։ UASG-ի առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումը տեղի ունեցավ Բուենոս Այրեսում հանդիպման ժամանակ։ UASG-ն վերածվել է համայնքի կողմից ղեկավարվող ծրագրի, որին աջակցում է ICANN-ը և ուղղված է դյուրացնելու ոլորտի կողմից Համընդհանուր ընդունման սկզբունքների ընդունումը։

## Համընդհանուր ընդունման Մոհանի օրենքները
Ռամ Մոհան, այնուհետև .INFO TLD տեխնոլոգիայի գլխավոր տնօրենը, զգացել է Համընդհանուր ընդունման խնդիրների առաջին խնդիրները և մշակել է երեք օրենք, որոնք վավեր էին դոմենի անվան տարածքում.

# Հին TLD-ն ավելի հաճախ կընդունվի, քան նոր TLD-ն,
# ASCII-ի TLD-ն ավելի շատ կընդունվի, քան IDN TLD-ն,
# Երկու կամ երեք տառ TLD կընդունվի ավելի հաճախ, քան ավելի երկար ccTLD կամ gTLD:

2024 թվականի դրությամբ այս օրենքները գործում են։ Համընդհանուր ընդունման հաջողությունը կհանգեցնի նրան, որ այս օրենքները կդառնան հնացած:

## Հանրաճանաչ վեբ բրաուզերների համընդհանուր ընդունում
Ինտերնետի հետ ինտերֆեյսի հիմնական ուղիներից մեկը վեբ բրաուզերների միջոցով է: Ուստի, ՀԸԿԽ-ը լիազորել է հաշվետվություն ներկայացնել հիմնական բրաուզերների կատարողականի վերաբերյալ 17 տարբեր դոմենային անունների մշակման և ընդունման վերաբերյալ, որոնք գրանցված են ՀԸ-ի պատրաստության համար փորձնական դեպքեր տրամադրելու նպատակով։

Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ աշխատասեղանի բրաուզերները հիմնականում լավ են աշխատում, բայց միայն Ինտերնետ Էքսպլորերն է գործել այնպես, ինչպես սպասվում էր: Մյուս բրաուզերների շրջանում տարածված խնդիրներից էր ներդիրների վերնագրի տողում URL-ների պատշաճ մատուցման ձախողումը և այն չէր կարողանում վերաբերել գաղափարագրական վերջակետին որպես սահմանազատող: Բջջային հարթակներում թեստերի արդյունքներն ավելի բազմազան էին, ընդ որում նույն բրաուզերները տարբեր կերպ էին աշխատում՝ հիմնվելով օպերացիոն համակարգի վրա․ ամենատարածված խնդիրներից մեկը Յունիկոդ URL-ների ճիշտ ցուցադրում էր։

Հետազոտության համաձայն՝ բրաուզերների ՀԸ Ready-ի պատրաստման հարցում մշակողները առաջընթաց են գրանցում, սակայն յուրաքանչյուր բրաուզերի վրա ավելի շատ աշխատանք կա անելու, բացառությամբ Internet Explorer-ի՝ բրաուզերի, որը դադարեցվել է:

## Էլեկտրոնային փոստի հասցեի միջազգայնացում
Միջազգայնացված էլեկտրոնային հասցեն Համընդհանուր Ընդունման կառավարման խմբի մի մասն է, որտեղ էլփոստի ծառայություններ մատուցողները դրդված են սկսել IDN-ների համար էլփոստի հասցեներ տրամադրել և նաև ներգրավել նրանց՝ լուծելու հին համակարգերի հետ փոխգործունակության հետ կապված խնդիրները: Խորհուրդ չի տրվում punycode-ի նվազեցում, այնուամենայնիվ, առաջարկվում է ASCII Alias էլփոստի հասցեի տրամադրումը EAI-ով: Այլընտրանքը որպես նվազեցման տեխնիկա կիրառվում է BSNL-ի կողմից, որը կիրառում է XgenPlus էլփոստի լուծում։

## Միջազգայնացված դոմենային անուններ (IDNs)
Միջազգայնացված դոմենային անունները (IDN) կապված են Համընդհանուր ընդունման հետ, քանի որ տեղական լեզուներով TLD-ները միշտ ունեն ավելի քան 3 տառ երկարություն և հաճախ լավ չեն աշխատում բրաուզերներում, էլեկտրոնային նամակներում և այլ ինտերնետային հավելվածներում: Առաջին խմբերից մեկը, որը գիտակցում էր IDN-ների կարևորությունը և Համընդհանուր ընդունման հետ կապված խնդիրները, արաբերեն IDN աշխատանքային խումբն էր (ASIWG)։ Afilias-ի Ռամ Մոհանի կողմից գործարկվող ASIWG-ն նպատակ ունի մշակել միասնական IDN աղյուսակ արաբերեն ձեռագրի համար և համայնքային համագործակցության օրինակ է, որն օգնում է տեղական և տարածաշրջանային փորձագետներին ներգրավվել համաշխարհային քաղաքականության մշակման, ինչպես նաև տեխնիկական ստանդարտացման մեջ։ Հետևաբար, խելամիտ է եզրակացնել, որ օգտագործման աճը կարող էր ավելի զգալի լինել, եթե DNS-ը հասանելի լիներ արաբական տառերով:

## Առաջնորդություն Համընդհանուր ընդունման կառավարման խմբում
UASG-ի ղեկավարներն ընտրվում են երկու տարին մեկ անգամ՝ քվեարկությամբ: 2015 թվականի փետրվարին նախագահ է ընտրվել Ռամ Մոհանը, փոխնախագահներ՝ Էդմոն Չունգը, Ռիչարդ Մերդինգերը և Մարկ Սվանչարեկը։ 2017 թվականի փետրվարին Ռամ Մոհանը վերընտրվել է նախագահ, նույն ցուցակով, ինչ 2015 թվականին։ 2019 թվականի մարտին Աջայ Դատա ընտրվել է նախագահ և փոխնախագահներ են ընտրվել Դուշան Ստոյիչևիչը, Մարկ Սվանչարեկը և Դենիս Տան Տանական։ 2021 թվականին Աջայ Դատա-ն վերընտրվել է նախագահ, դոկտոր Ս.Բ. Փավանաջան և Աբդալմոնեմ Գալիլան՝ փոխնախագահներ։

## Աշխատանքային խմբեր
2019 թվականին UASG-ը ստեղծել է աշխատանքային խմբեր համայնքների ղեկավարների և կամավորների հետ՝ խմբերի աշխատանքները ավելի լավ կառավարելու համար։

* Տեխնոլոգիաների աշխատանքային խումբ
* Էլփոստի հասցեի միջազգայնացում
* Հաղորդակցություններ
* Չափում
* Տեղական նախաձեռնություններ

## Համընդհանուր ընդունման օր
2022 թվականին ICANN-ը և Համընդհանուր ընդունման կառավարման խումբը հայտարարել են Համընդհանուր ընդունման օր նշելու իրենց մտադրության մասին՝ առաջիը սկսած 2023 թվականի մարտի 28-ին:

## Համընդհանուր ընդունումը Հայաստանում
«Ինտերնետ հանրություն» հասարակական կազմակերպության ջանքերով Հայաստանը դարձել է Համընդհանուր ընդունում շարժման անդամ։ Ձևավորել է աշխատանքային խումբ, որը սկսել է .հայ դոմենն աշխարհում ընդունելի դարձնելու քայլերը։

Աշխատանքային խումբը մշակում է նաև հայատառ էլեկտրոնային հասցեների՝ *անուն@էլ.փոստ.հայ* համընդհանուր ընդունման տեխնիկական լուծումները։

2023 թվականի մարտի 28-ին աշխարհում առաջին անգամ նշվել է Համընդհանուր ընդունման օրը։ Հայաստանը ևս միացել է Համընդհանուր ընդունման համաշխարհային օրվան։

2023 թվականին Հայաստանը հյուրընկալել է ՀԸ տարածաշրջանային առաջին համաժողովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դոմենային անուն համակարգ
Կատեգորիա:Միջազգայնացված դոմենային անուններ