open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդաշեն

**Վարդաշենը** (տվյալ պահին կոչվում է  - **Օղուզ**) քաղաք է ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում, Օղուզի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմամշակութային ժառանգություն
Վարդաշենում գտնվում են բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից է Սուրբ Եղիշե առաքյալ եկեղեցին։

## Հայտնի մարդիկ
* Մովսես Սիլիկյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
Կատեգորիա:Օղուզի շրջանի բնակավայրեր
Վայոց սար

**Վայոց սար**, հանգած հրաբուխ Ջերմուկ և Մալիշկա համայնքների սահմանագլխին, Կարմրաշեն գյուղից (Ջերմուկ համայնք) 3 կմ հարավ-արևմուտք։ Չորրորդականի գոյացում է։ Ունի 2581 մ բարձրություն, հատած կոնի ձև, մոտ 125 մ խորությամբ ձագարաձև խառնարան։ Կազմված է խարամներից։ Լանջերն օգտագործվում են որպես արոտավայր:

## Պատկերասրահ

Vayots Sar 01.jpg|Վայոց սար լեռան խառնարանի համայնապատկեր
Vayots Sar Emma YSU (7).jpg

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հանգած հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Լիբանանի վարչական բաժանում

Լիբանանի Հանրապետությունը բաժանված է 6 մարզերի ( - մուհաֆազա), որոնք իրենց հերթին բաժանվում են 25 շրջաների ( - կադա)։ Իսկ շրջաներն բաժանվում են համայնքների։

## Մարզեր

## Տերմիներ

## Տես նաև
* Լիբանանի շրջաններ
* Լիբանանի համայնքներ

Կատեգորիա:Լիբանանի վարչական բաժանում
Հյուսիսային մարզ (Լիբանան)

**Հյուսիսային Լիբանանը** կամ **Հյուսիսը** ( - *էշ Շեմալ*) պրովինցիա Լիբանանի Հանրապետության հյուսիսային մասում։ Բնակչությունը կազմում է 807 204 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 398,66 մարդ/կմ²։ Բաժանվում է շրջանների՝ ունենալով 2 024,8 կմ² տարածք։

## Տես նաև
* Լիբանանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրությունենր

Կատեգորիա:Լիբանանի մարզեր
Գասպար Իփեկյան (այլ կիրառումներ)

**Գասպար Իփեկյան** կարող է վերաբերել՝

* Գասպար Իփեկյան - 1883-ին ծնված հայ թատերական գործիչ։
* Գասպար Իփեկյան (թատերախումբ, Բեյրութ) - 1932-ին Գասպար Իփեկյանի կողմից հիմնած հայկական թատերախումբ։
Մինգեչաուր

**Մինգեչաուր** (), բնակչության թվով Ադրբեջանական Հանրապետության չորրորդ քաղաքը Մինգեչաուրի շրջանում։ Հանդիսանում է շրջանի վարչական կենտրոնը։ Մինգեչաուրից մինչև Բաքու հեռավորությունը 275 կմ է։ Բնակչությունը՝ ։

Մինգեչաուրն իր տնտեսական ներուժով, բնակչության քանակով համարվում է երկրի չորրորդ քաղաքն ու հանդիսանում է էներգետիկայի և արդյունաբերության, գիտության, կրթության և մշակույթի կենտրոնը։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

## Պատմություն
Մինգեչաուր ավանը հիմնադրվել է 1945 թվականին Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայանի կառուցման կապակցությամբ։ 1948 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ Սակայն մինչ ավանի հիմնադրումը, բնակավայրը հայտնի էր դեռևս հին դարերից։

## Տնտեսություն
### Մինգեչաուրի ջրամբար և հիդրոէլեկտրակայան

Մինգեչաուրի ջրամբարը Կովկասյան տարածաշրջանի խոշորագույն արհեստական ջրային ավազանն է։ Կառուցված է Կուր գետի վրա։ Նախագծվել է Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայանի պատնեշի կառուցման ժամանակ։ Մակերեսը կազմում է 605 կմ², ծավալը՝ 16,1 կմ³, երկարությունը՝ 70 կմ, առավելագույն լայնությունը՝ 18 կմ, միջին խորությունը՝ 27 մ։ Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայանը Ադրբեջանի էներգետիկ ամենախոշոր ենթակառուցվածքն է։

## Քույր-քաղաքներ
*  Տոլյատի, Ռուսաստան (2005 թվականից)
*  Գյոլբաշի (2007 թվականից)
*  Պոլոցկ (2012 թվականից)
*  Աֆուլահ (2015 թվականից)
*  Կարս (2016 թվականի հուլիսից)

## Տես նաև
* Մինգեչաուրի ջրամբար
* Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայան
* Մինգեչաուրի ջերմաէլեկտրակայան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մինգեչաուրի շրջանի բնակավայրեր
Գասպար Իփեկյան

**Գասպար Նուրիջանի Իփեկյան** (), հայ թատերական գործիչ։

Բեմադրիչ, դերասան Արմեն Արմենյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Հետևել է Լոզանի համալսարանի և Փարիզի Պոլ Մանեի կոնսերվատորիայի դասընթացներին։ Ավարտել է Սորբոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1908 թ. եկել է Թիֆլիս, եղբոր՝ դերասան Արմեն Արմենյանի մոտ և կապվել հայ թատրոնին։

Ֆրանսերենից թարգմանել է պիեսներ, որոնք բեմադրվել են արևելահայ բեմում։ Հեղափոխությունից հետո մեկնել է արտասահման, 1932 թ. Բեյրութում հիմնել է «Համազգային թատերախումբը», որը նրա մահից հետո կոչվել է իր անունով և գործում է մինչև այժմ։

Գրել է պիեսներ, որոնցից «Արա և Շամիրամը» լույս է տեսել Բեյրութում, 1948 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գասպար Իփեկյան 

Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Ջուղայի շրջան (Նախիջևան)

**Ջուղայի շրջանը** (, **Ջուլֆայի շրջան**) շրջանի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Վարչական կենտրոնը Ջուղա քաղաքն է

## Պատմություն
### Ժամանակակից պատմություն
Ջուղայի շրջանը ձևավորվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին։

## Աշխարհագրություն
### Վարչատարածքային նկարագիր և տեղադրություն
Ջուղայի շրջանը հյուսիս-արևելքում սահմանակից է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին, հարավում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Արևելյան Ադրբեջան նահանգին։

Ջուղայի շրջանի ընդհանուր տարածքը կազմում է  92,630 կմ2։ Վարչական կենտրոնը Ջուղա քաղաքն է։ Բացի վարչական կենտրոնից շրջանն ունի նաև 22 գյուղ։

### Լեռնագրություն
Շրջանի տարածքը զբաղեցնում են Զանգեզուրի լեռները, Ջուղայի և մերձարաքսյան սարահարթերը։ Շրջանի ամենաբարձր կետը Երնջակ լեռն է, որն ունի 3664 մ բարձրություն։

### Ջրագրություն
Ջուղայի շրջանի տարածքով հոսում են Արաքս, Երնջակ և այլ գետեր։ Շրջանի տարածքում է գտնվում Բանանիարի ջրամբարը։

Շրջանը հարուստ է հանքային ջրերով։ Դրանցից են Դարիդաղ, Նահաջիր և այլ հանքային ջրերի աղբյուրները։ 
          
### Կլիմա
Տարվա եղանակով պայմանավորված՝ Ջուղայի շրջանի կլիման փոփոխական է։ Ամռանը կլիման չոր է, իսկ ձմռանը՝ ցուրտ։

## Բնակչություն
2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը 46,100 է։

## Տնտեսություն
Տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են հատկապես խաղողագործությունն ու անասնապահությունը։

## Կրթություն և գիտություն
Ջուղայի շրջանում գործում է 26 հանրակրթական դպրոց, մասնագիտական ուսումնարան, 6 արտադպրոցական և 2 նախադպրոցական դաստիարակության հաստատություն, 2 մանկական երաժշտական դպրոց, ինչպես նաև 30 գրադարան։

## Մշակույթ
Շրջանում գործում է մեկ թանգարան, «Ալինջա» կինոթատրոնը։

## Առողջապահություն
Շրջանն ունի առողջապահական մի շարք հաստատություններ, այդ թվում՝ շրջանի կենտրոնական հիվանդանոց, 1 տարածքային հիվանդանոց, 15 բժշկական ամբուլատորիա, 8 ֆելդշերա-մանկաբարձական կենտրոններ, հիգիենիկ և համաճարակաբանական կենտրոն։

## Տես նաև
* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջուղայի շրջան
Սերգեյ Պրոկոֆև

**Սերգեյ Պրոկոֆև** (, ), ռուս կոմպոզիտոր և դաշնակահար։ Ծնվել է Սոնցովկա գյուղում (Ուկրաինա)։

## Պրոկոֆևի օպերաները
* «Խաղամոլը» (1916)
* «Սեր առ երեք նարինջները» (1919)
* «Հրեղեն հրեշտակը» (1927)
* «Սեմյոն Կոտկո» (1939)
* «Նշանադրություն մենաստանում» («Դուենյա», 1940)
* «Պատերազմ և խաղաղություն» (1946)
* «Պատմություն իսկական մարդու մասին» (1948)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Պողոս Լազարովիչ

**Պողոս Լազարովիչ** (19-րդ դար), հայ կրթական, մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, զբաղվել մանկավարժական աշխատանքով։ Ճանապարհորդել է Հեռավոր Արևելքում, եղել է Հնդկաստանում։ Այդ ճանապարհորդության նկարագրությունը լույս է ընծայել Վենետիկում, 1832-ի «Ստորագրութիւն Կալկաթա քաղաքին, զոր արար պ. Պողոս Պետրոս Լազարովիչ Կ. Պոլսեցի ի ճանապարհորդել յորում արևելեան հնդիկս» խորագրով, հնդկահայ գաղութի առօրյայի մասին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Բերոսոս

**Բերոսոս** (, , ակկադերեն «Բել-ուցուր» կամ «Բելրիուշու» անվան հելլենականացված ձև, ), բաբելոնյան պատմիչ, Բաբելոնում Բել աստծո տաճարի քուրմ, Սելևկյան արքա Անտիոքոս Ա Սոտերի ( մ.թ.ա. 281—261 թթ.) ժամանակակից։ Բերոսոսը հայտնի է հունարեն լեզվով գրված «Բաբելոնի պատմություն» (Babyloniaka կամ Chaldaika) աշխատությամբ (բաղկացած է 3 գրքից), որտեղ ներկայացնում է Միջագետքի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև իր օրերը։ Բերոսոսի աշխատությունը պահպանվել է հատվածաբար՝ այլ անտիկ հեղինակների աշխատություններում։ Բերոսոսի երկին Եվսեբիոս Կեսարացու միջոցով ծանոթ էր նաև Մովսես Խորենացին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի տիեզերագետներ
Կատեգորիա:Հին հույն պատմիչներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Գևորգ Ատրյան

**Գևորգ Ատրյան** (*Գևորգ Սերգեյի Խաչատրյան*, ), հայ գրականագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1984 թվականից։ Կիսել է տոհմական *Խաչատրյան* ազգանունը և երկրորդ մասը՝ *Ատրյան* դարձրել է իր գրական անունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1975-1979 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ Մաքսիմ Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1979-1981 թվականներին վարել է «Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագրի արձակի ու պոեզիայի բաժինը։ 1981 թվականից աշխատել է ՀԳՄ վարչությունում որպես գրական խորհրդական։ Միաժամանակ 1980 թվականից դասախոսել է Երևանի համալսարանում։

Գրել է ժամանակակից հայ և ռուս գրականության հարցերին նվիրված բազմաթիվ հոդվածներ, նշանավոր գրողների հետ երկխոսություններ, որոնք տպագրվել են ինչպես հանրապետական, այնպես էլ ԽՍՀՄ գրական մամուլում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Քաղաքացիական ավիացիայի եվրոպական կոնֆերանս

thumb|280px|ՔԱԵԿ անդամ երկրները
**Քաղաքացիական ավիացիայի եվրոպական կոնֆերանս** (, ), միջկառավարական կառույց է, որը օգնում է համակարգել եվրոպական երկրների ավիացիայի հիմնախնդիրները, ուժեղացնել չվերթների անվտանգությունը։

Հիմնադրվել է 1955 թվականին։ Անդամակցում են 40-ից ավելի պետություններ։

Հայաստանի Հանրապետությունը Եվրոպական քաղաքացիական ավիացիայի կոնֆերանսին անդամակցում է 1996 թվականից։

ԵԿԱԿ-ը իր անդամ պետություններին ապահովում է համապատասխան գրականությամբ և տեղեկատվությամբ։

## Արտաքին հղումներ
*http://www.aviation.am
*Եվրոպական քաղաքացիական ավիացիայի կոնֆերանսի նախագահը փորձում է վերացնել անդամության հարցում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ առկա խոչընդոտները

Կատեգորիա:Ավիացիա
Կատեգորիա:1955 հիմնադրված կազմակերպություններ
Լուչանո Պավարոտտի

**Լուչանո Պավարոտտի** (, ), իտալացի օպերային երգիչ-տենոր։ Բոլոր ժամանակների ամենահաջողակ օպերային տենորներից մեկը։

Լուչանո Պավարոտտին իտալացի օպերային տենոր էր, ով նաև ներխուժել է փոփ երաժշտության բնագավառ՝ արդյունքում դառնալով բոլոր ժամանակների կոմերցիոն առումով ամենահաջողակ տենորներից մեկը։ Նա ունեցել է ամբողջական օպերաների և առանձին արիաների բազմաթիվ ձայնագրություններ՝ հասնելով համաշխարհային հռչակի շնորհիվ իր ձայնի տոնի որակի և գեղեցկության, ինչը հատկապես նկատվում է վերին ռեգիստրներում՝ արդյունքում ստանալով 20-րդ դարի լավագույն տենորներից մեկի կոչումը։

Լինելով Երեք տենորներից մեկը՝ Պավարոտտին հայտնի է դարձել իր համերգների և մեդիա ելույթների շնորհիվ։ Սկսելով իր երաժշտական կարիերան 1961 թվականին Իտալիայում որպես տենոր և եզրափակելով այն «Nessun dorma»–յի կատարմամբ 2006 թվականի ԹուրինիՁմեռային օլիմպիադայի ժամանակ՝ Լուչանո Պավարոտտին իր հաջողության գագաթնակետին էր հասել բելկանտո օպերաների կատարմամբ, ինչպես նաև Վերդիի «Աիդա», Ջակոմո Պուչչինիի Բոհեմ, Տոսկա, Մադամ Բատերֆլայ ստեղծագործություններում դերերգերի կատարմամբ։ Պավարոտտին աչքի էր ընկնում  փախստականների և Կարմիր խաչի օգտին բարեգործական աշխատանքով։ Նա մահացել է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղից 2007 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։

## Վաղ կյանք և երաժշտական կրթություն
Լուչանո Պավարոտտին ծնվել է 1935 թվականին Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Մոդենայի ծայրամասում։ Հայրը՝ Ֆերնանդո Պավարոտտին հացթուխ էր և տենոր։ Մայրը՝ Ադել Վենտուրին, աշխատում էր ծխախոտի գործարանում։ Պավարոտտին մանկությունից շրջապատված է եղել սիրով և հոգատարությամբ, բայց ընտանիքի եկամուտները փոքր էին. ընտանիքի չորս անդամները տեղավորվել էին երկու սենյականոց բնակարանում։ Ըստ Պավարոտտիի՝ հայրն ուներ հրաշալի տենորային ձայն, բայց մերժել է երգչի կարիերայի հնարավորությունը նյարդերի պատճառով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ընտանիքը ստիպված է լինում հեռանալ քաղաքից 1943 թվականին։ Հետևյալ տարում նրանք վարձակալում են սենյակ հարևան գյուղական բնակավայրում, որտեղ երիտասարդ Պավարոտտին զարգացնում է իր ֆերմերային հմտությունները։

Դարպասապահ դառնալու ցանկությունից հրաժարվելուց հետո Պավարոտտին յոթ տարի հաճախել է վոկալի դասերի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website 
* Discography  (Capon's Lists of Opera Recordings)
* ''The Times'' obituary 
* Review of ''The King and I'' at theage.com.au
* The Pavarotti Story Decca Records
* Pavarotti Video Biography by National Italian American Foundation NIAF
* History of the Tenor – Sound Clips and Narration 
* 
* On video singing Verdi (YouTube)

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Պինկոլ

**Պինկոլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակչությունը տղահանվել է։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհներին։ Սակավաթիվ փրկվածները ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
Նախքան 1915 թվականն ուներ 200 տուն՝ 1600 շունչ հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին հողագործությամբ, արհեստներով, անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Պինկոլն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քարկոփ

**Քարկոփ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ներկայումս գյուղը, որը խորհրդային տարիներին ուներ ավանի կարգավիճակ, հանրությանը հայտնի է ավելի շատ "Շեբզավոդ" () անվամբ, որը գալիս է խորհրդային տարիներին Քարկոփին տրված ռուսերեն անունից։ Անկախացումից հետո Շեբզավոդը թարգմանվեց բառացի ու դարձավ «Քարկոփ»։

## Աշխարհագրություն
Ալավերդի քաղաքից մոտ 18 կմ հյուսիս-արևելք՝ Դեբեդի ափերին։

## Պատմություն
Բնակավայրը հիմնադրվել է 1930-ականներին՝ բնակավայրին կից գտնվող բազալտի և գրանիտի վերամշակմամբ զբաղվող գործարանի շուրջ։ Իր լավագույն ժամանակներում գործարանում աշխատում էր 1000-ից ավելի մարդ, այդ թվում նաև հարևան Ճոճկան, Շնող և Արճիս գյուղերից։ Սակայն Քարկոփի մասին հիշատակումները գալիս են նաև ավելի վաղ ժամանակներից։ Այսպես, դեռևս մեծ բանաստեղծ Նաիրի Զարյանը իր "Ռուշանի Քարափը" ստեղծագործությունում հիացմունք է արտահայտում Քարկոփից մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա գտնվող ժայռերով։ Բանաստեղծությունը պատմում է քարափների ստորոտին բնակվող հովիվի՝ Ռուշան պապի մասին։

Քարկոփի՝ հինավուրց բնակավայր լինելու մասին է վկայում նաև Ռուշանի քարափների վերին հատվածում գտնվող հինավուրց պաշտպանական կառույցը։ Բնակավայրի տարեցները պատմում եմ, որ այդ կառույցն օգտագործվել է "ղաչաղների" կողմից թշնամական հարձակումների ժամանակ պաշտպանվելու նպատակով։

Ի դեպ, սկզբնապես խորհրդային իշխանությունը նախատեսում էր խճի գործարանի համար հումք վերցնել հենց Ռուշանի քարափից։ Մի որոշ ժամանակ այդպես էլ եղավ։ Հումքը քարափի մոտից երկաթգծով տեղափոխում էին խճի գործարան ու այնտեղ վերամշակում ու տալիս վերջնական արտադրանք։ Հենց այդ աշխատանքներից մեկի ժամանակ էլ էքսկավատորի ամբարձման ժամանակ հայտնաբերվեց հինավուրց մի խաչքար, որը, ցավոք սրտի, ամբարձիչի հարվածից վնասվեց՝ բաժանվելով երկու մասի։ Տեղացիներն այն սեփական ուժերով վերականգնեցին ու տեղադրեցին գտնված վայրից ոչ հեռու՝ դարձնելով այն սրբատեղի։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Քարկոփի մշտական բնակչությունը կազմել է 323, առկա բնակչությունը՝ 317 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Լոռու մարզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Հայնրիխ Վյոլֆլին

**Հայնրիխ Վոլֆլին** (, ), շվեյցարացի արվեստաբան։

Մշակել և վարպետորեն կիրառել է գեղարվեստական ոճի վերլուծության մեթոդիկա, որը Վյոլֆինի վաղ շրջանի գործերում ծառայել է որպես «դարաշրջանի հոգեբանությունը» հետազոտելու միջոց («Ռենեսանս և բարոկկո», 1888 թ., «Դասական արվեստ», 1899 թ.)։ Ավելի ուշ, նեոկանտականության ազդեցությամբ, Վյոլֆինն ավելի ու ավելի է սահմանափակել վերլուծության խնդիրները՝ սահմանելով «աշխարհընկալման մեթոդները»՝ վերացարկված ձևական կատեգորիաների համակարգերը, դրանց հանգեցնելով տարբեր դարաշրջանների կամ ժողովուրդների արվեստի բնորոշումը («Արվեստի պատմության հիմնական հասկացությունները», 1915 թ., «Իտալիան և ձևի գերմանական զգացողությունը», 1931 թ.)։

## Կենսագրություն
Վոլֆլինի արվեստաբանական մոտեցումը համարվում է ֆորմալիստական, որովհետև արվեստի ստեղծագործությունը նա ամենից առաջ դիտում է, որպես արտաքին ձև՝ ոճ։ Նա արվեստի առաջին պատմաբանն էր, որն իր դասախոսություններում հետևողականորեն օգտագործում էր պրոյեկտորներ, ինչը նրան թույլ էր տալիս երկու արվեստի ստեղծագործությունների միջև ուղիղ համեմատություն անել։ *Արվեստի պատմության հիմունքներ* հիմնարար ստեղծագործությունում նա վերածննդի և բարոկկոյի ստեղծագործությունների համեմատության միջոցով զարգացնում է հինգ հիմնական կոնցեպտուալ հակադրություններ (հակադրությունների զույգեր), որոնցով նկարագրվում են վերածննդի և բարոկկոյի ֆորմալ (ձևային) տարբերությունները։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արվեստագետներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Քեթի (գյուղ)

**Քեթի** (նախկին անվանումը՝ *Մեծ Քեթի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 4 կմ հյուսիս, արևելքից Ուխտի սար և հյուսիսից Պոլոզսար լեռնաշղթաների մեջ փռված գոգավորությունում։ Քեթի գյուղը գտնվում է Երևան-Գյումրի-Վրաստան միջպետական ավտոճանապարհի վրա, Երևանից 135 կմ հեռավորության վրա։

Գյուղը հիմնադրվել է 1829 թ.-ին։ *Մեծ Քեթին* վերանվանվել է **Քեթի** 1946 թվականի ապրիլի 26-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Քեթիի մշտական բնակչությունը կազմել է 993, առկա բնակչությունը՝ 821 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ. գաղթել է Կարսի Ղզըլչախչախ գյուղից, Մուշի և Բասենի գյուղերից։

Քեթիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն է՝ ցորենի, գարու, առվույտի, կարտոֆիլի, կաղամբի, բանջարաբոստանային կուլտուրաների և մրգերի արտադրությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մ.թ.ա. III-II հազարամյակների կիկլոպյան ամրոցի, դամբարանադաշտերի և բնակատեղիների, V-XIX դարերի և XII-XX դարերի եկեղեցիների և մատուռների հետքերը, VII-XX դարերի և XIX-XX դարերի գերեզմանոցները վկայում են գյուղի՝ որպես բնակատեղի, հազարամյա պատմության մասին։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հնագիտական բարձրարժեք դրածոներ։

Գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք “Քարոտ հողեր” հանդամասում հայտնաբերվել է դամբարանադաշտ։ Այստեղ է գտնվում մ.թ.ա. X-IV դարերի “Զորանոց” ամրոցը։

## Տես նաև
* Քեթիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Շիրակի մարզպետարանի կայք

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Քարաբերդ (Շիրակի մարզ)

**Քարաբերդ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Մարալիկի տարածաշրջանում, Մարալիկ քաղաքից 7 կմ հարավ-արևմուտք, մարզկենտրոնից 32 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է Դաշգալե, Դաշխալե, Կարաբերդ, Տաշկալա, Տաշխալա անվանումները։ Դաշղալան Քարաբերդ է վերանվանվել 1947 թվականին։ Նախկինում մտել է Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի մեջ։ Գյուղը գտնվում է ալիքավոր հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1900 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության նախնիները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի, Մուշի, Խնուսի, Բասենի շրջաններից 1829-1830 թթ։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 1103 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 47%, կանայք՝ 53%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 29%, աշխատունակներ՝ 51%, հետաշխատունակներ՝ 20%։ Ունի 131 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

Քարաբերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Կլիման
Կիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են մառախուղները և ձնաբքերը։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստաններ են։

## Գյուղատնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ 
Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 915 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 173 և 1340 հեկտար։ Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը կաթնամսատու անասնապահությունն է։ Զբաղվում են հացահատիկային, կերային կուլտուրաների, կարտոֆիլի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Քարաբերդն ունի “Ժամ” եկեղեցի (XVIII դար) և “Խաչի բացատ” մատուռ։
Գյուղում եղել են մասնակի ավերվածություններ 1988 թ-ի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից։
Գյուղի տարածքում հին մատուռի տեղում՝ 1866 թ-ին կառուցվել է եկեղեցի, որի բակում թաղված է գյուղի հիմնադիր Գևորգ Բրուտյանը։ Շրջակայքում կան հին բերդի ավերակներ։


Պատկեր:Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ 01.jpg|Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ
Պատկեր:Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ 02.jpg|Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ
Պատկեր:Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ 03.jpg|Եկեղեցի Սբ. Աստվածածին, Քարաբերդ


## Տես նաև
* Քարաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Մարտունի (քաղաք)

**Մարտունի**, քաղաք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1950 մ բարձրության վրա։ Իր անունն ստացել է հայ հեղափոխական Ալեքսանդր Մյասնիկյանի պատվին, ում ծածկանունը Մարտունի էր։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Սևանա լճի հարավ-արևմուտքում՝ Երևանից 126 կմ հեռավորության վրա։ Հյուսիսում՝ լճի և քաղաքի միջև տարածվում է սոսիների, ուռենիների և եղևնիների անտառը։ Հարավում՝ Վարդենյաց լեռնանցքի ուղղությամբ, գտնվում է Վարդենիսի լեռնաշղթան։ Ամառվա երեք ամիսներն արևոտ են, գարունն ու աշունը՝ մեղմ։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության՝ Մարտունու տեղում աղբյուր է եղել, և բնակիչները շատ խնայողաբար են օգտագործել ջուրը։ Մի անգամ Ծովինար անունով մի նորահարս պատահաբար բաց է թողնում ջրի ծորակը, և մինչև լույս աղբյուրի ջուրը հոսելով՝ լիճ է դառնում։ Առավոտյան աղբյուր այցելող առաջին կինը տեսնում է լիճը, անիծում ջուրը բացողին, և հարսը քարե արձան է դառնում։ Այդպես ստեղծվում են լիճը և փոքրիկ գյուղը լճի ափին։

## Մշակույթ
### Մարտունու պատկերասրահ
Մարտունու պատկերասրահը Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղն է, որտեղ ներկայացված են սոցիալական ռեալիզմին վերաբերող կտավներ, ինչպես նաև տեղի նկարիչների աշխատանքներ։ Այս պատկերասրահում կարելի է տեսնել մի ծառի կոճղի՝ խաչքարով, որը գտել են ծառի մեջից։ Տեղի բնակիչների պնդմամբ՝ այդտեղից դուրս հորդող էներգիայի շնորհիվ խաչքարը կարող է երազանքներ իրականացնել։

## Քույր քաղաքներ
*  Կավալա (, Հունաստան)

## Պատկերասրահ

Martuni central square, Armenia.jpg|Մարտունու կենտրոնական հրապարակ
Martuni city stadium, cropped.jpg|Քաղաքային մարզադաշտ

thumb|220x124px | right

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարտունի (քաղաք)
Կատեգորիա:Մարտունի համայնքի բնակավայրեր
Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետություն

**Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետություն** (), դե յուրե վարչական միավոր է Վրաստանի կազմում։ Ըստ Վրաստանի Սահմանադրության Աբխազիան մտնում է Վրաստանի կազմի մեջ որպես ինքնավար հանրապետություն, իսկ Աբխազիայի օրինական կառավարությունը հիմա աքսորված է։ 2006-ից մինչև 2008 թվականները Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետության կառավարությունը տեղադրված էր դեռ Վրաստանի հսկողության տակ գտնվող Աբխազիայի Չխալթա գյուղում։ Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետության պաշտոնական սիմվոլներն են Վրաստանի զինանշանը և դրոշը։

## Տես նաև
*  Աբխազիայի Հանրապետություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Աբխազիա
Սեպուհ Լազ-Մինասյան

**Սեպուհ Լազ-Մինասյան** (), հայ դրամատուրգ, թարգմանիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա՝ 1838 թվականից ուսումը շարունակել է Փարիզի Մուրադյան վարժարանում։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1850-ականների վերջերից հետաքրքրվել է թատրոնով։ Ֆրանսերենից թարգմանել է պիեսներ, գրել դրամատիկական երկեր, որոնց զգալի մասը բեմադրվել է արևմտահայ բեմում։

Ինքնուրույն գործերից են՝ «Արշակ Բ», «Արա Գեղեցիկ» (1861), «Զապել» (1858), «Փարթամ ամիրա» (1873), «Մարի և Խոսրով» (1870), «Ամբակում», «Սելիմ Գ և Աբդուլ Ազիզ» և այլն, թարգմանություններից են՝ «Հելենե», «Արման Մարի», «Սուտ փիլիսոփաներ», «Դոննա Լեոնորա», «Կարմիր կամուրջ», «Տիկին Սոֆրոնիա», «Հերթայի աղջիկը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
Հավատում եմ (ալբոմ)

*Հավատում եմ*-ը Սիրուշոյի 4-րդ ստուդիական ալբոմն է։

right|200px

## Երգացանկ

## Արտաքին հղումներ
* 1283834759&sr= 301-1 Buy the Album on Amazon.com
* Buy the Album on Hayshop.net

Կատեգորիա:2010 ալբոմներ
Կատեգորիա:Սիրուշո ալբոմներ
Մասիս (քաղաք)

**Մասիս**, քաղաք Հայաստանի Արարատի մարզում։

## Անուն
1950 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Գերագույն խորհրդի որոշմամբ բնակավայրը Մասիս է կոչվել։ Մինչ այդ՝ ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում այն կոչվում էր Ուլուխանլի։ Այդ անունը ստացել էր այնտեղ բնակություն հաստատած մուսուլմանների կողմից։ Որոշ ժամանակ կոչվել է նաև Հրազդան ավան, Զանգիբասար։

## Աշխարհագրական դիրքը
Գտնվում է Արարատյան դաշտի կենտրոնական մասում՝ Հրազդան գետի ստորին հոսանքի ավազանում։ Հյուսիսից սահմանակից է Արարատի մարզի Այնթապ, Նոր Խարբերդ, արևմուտքից՝ Սայաթ-Նովա, հարավից՝ Նորամարգ, արևելքից՝ Մարմարաշեն, Նոր Կյուրին գյուղերին։

Մայրաքաղաք Երևանից հեռու է 14 կմ դեպի հարավ, իսկ մարզկենտրոն Արտաշատ քաղաքից՝ 20 կմ դեպի արևմուտք։

## Պատմություն
Մասիս քաղաքը զարգացել է, որպես Երևանի արբանյակ քաղաք։ 1960-ական թվականների վերջերից սկսած՝ քսան տարվա ընթացքում, Մասիսը նպաստավոր տնտեսաաշխարհագրական դիրքի և զարգացած երկաթուղային հանգույցի շնորհիվ ձեռք էր բերել հանրապետության խոշորագույն մատակարար քաղաքի կարգավիճակ։ 20-30 տարվա ընթացքում քաղաքը ապրել է բուռն զարգացում, սակայն վերջին տարիների ժողովրդագրական ցնցումները և սոցիալ-տնտեսական անկումները քաղաքին առաջադրել են լուրջ հիմնախնդիրներ։ Այնուհանդերձ՝ Մասիս քաղաքի բարենպաստ ֆիզիկաաշխարհագրական և տնտեսաաշխարհագրական դիրքը, ճանապարհային և երկաթուղային լավ զարգացած ցանցի, գյուղատնտեսության համար բարենպաստ բնական պայմանների, արդյունաբերության համար բավարար մարդկային ու արտադրական ենթակառուցվածքային ռեսուրսների և համայնքային իշխանությունների պատրաստակամության ու կենտրոնական իշխանությունների աջակցության շնորհիվ հնարավոր է ապահովել բարգավաճման ռեալ հնարավորություններ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

#### Սուրբ Թադեոս եկեղեցի
Մասիս քաղաքում է գտնվում Սուրբ Թադեոս եկեղեցին, որի հիմնարկեքը կատարվել է 1991 թվականին։ Գործարար Հրանտ Վարդանյանի նախաձեռնությամբ և ֆինանսավորմամբ 2005 թվականին սկսվեցին եկեղեցու շինարարական աշխատանքները։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ այն օծվել է։ 

Saint Tadeos3.jpg
Saint Tadeos9.jpg
Saint Tadeos4.jpg


## Բնակչություն
Բնակիչների մի մասի նախնիները գաղթել են Խոյից և Սալմաստից։

2021 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 24734 մարդ։

Մասիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Կրթություն
Մասիս քաղաքն ունի վեց դպրոց, վեց մանկապարտեզ, մեկ պետական գյուղատնտեսական քոլեջ, գրադարան, երաժշտական դպրոց, մարզադպրոց, մարզադաշտեր, հիվանդանոց, ծննդատուն, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1953 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մասիս (քաղաք)
Մասիս (այլ կիրառումներ)

**Մասիս** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

* Մասիս - քաղաք Հայաստանի Արարատի մարզում
* Մասիս - գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում
* Մասիս - գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիսի գավառում
* Մասիս - վարչատարածքային միավոր Հայկական ԽՍՀ (1937-1953, 1969-1991), ապա՝ ՀՀ կազմում (1991-1995)
* Մեծ Մասիս - Արարատ լեռան գագաթը (5165 մ)
* Փոքր Մասիս - Արարատ լեռան գագաթը (3925 մ)
* Մասիս - հայկական պարբերական (1852-1908) Կոստանդնուպոլսում
* Մասիս - հայկական շաբաթաթերթ (1980-ից) Կալիֆոռնիայում
* Մասիս - հայկական պարբերական (1947-1983, 1988-1995) Լիբանանում
Ներսես Երիցյան

**Ներսես Հենրիկի Երիցյան** (), հայ տնտեսագետ, Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ։

## Կենսագրական տվյալներ
Ներսես Հենրիկի Երիցյանը ծնվել է 1971 թ. փետրվարի 23-ին, Երևանում։ 1988-93 թթ. սովորել և ավարտել է (գերազանցությամբ) Երևանի պետական ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ժողովրդական տնտեսության պլանավորման ֆակուլտետը՝ ստանալով մակրոտնտեսագետի որակավորում։

1993-95 թթ. եղել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի մակրոտնտեսության ամբիոնի ասպիրանտ (ասպիրանտուրան նույնպես ավարտել է գերազանցությամբ)։

1999 թ. Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի, Երևանի պետական համալսարանի և ՀՀ ԳԱԱ տնտեսագիտության ինստիտուտի մասնագիտական խորհրդի որոշմամբ շնորհվել է տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։
1994-2003 թթ.՝ մասնագիտական ուսուցում տարբեր թեմաներով՝ հանրային, տնտեսական և ֆինանսական քաղաքականությունների շրջանակներում, որոնք կազմակերպվել են տարբեր երկրների համապատասխան կառույցների և միջազգային կազմակերպությունների կողմից։

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1993-94 թթ.՝ ՀՀ Գերագույն խորհրդի սոցիալական և առողջապահության հարցերով մշտական հանձնաժողովի գլխավոր փորձագետ։
* 1994-95 թթ.՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահի օգնական։
* 1995-96 թթ.՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության վարչության պետ։
* 1996-2001 թթ.՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ։
* 1998-2001 թթ.՝ դասավանդել է Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտում։ 2001-2003 թթ.՝ ԱՄՀ-ի հոլանդական խումբը, ներառյալ Հայաստանը, ներկայացնող գործադիր տնօրենի խորհրդական։
* 2003 թվականից մինչև 2007 թ. հունիսի 8-ը՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահի խորհրդական և 2005 թվականից՝ ֆինանսական դիտարկումների կենտրոնի ղեկավարի պաշտոնակատար։
* 2007 թ. հունիսի 8-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարար։
* 2008 թ. ապրիլի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարար։ (նախարարությունը վերանվանվել է)։
* 2008 թ. մայիսի 30-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կառավարիչների խորհրդում Հայաստանի կառավարիչ։
* 2010 թ. փետրվարի 5-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետությունում Եվրոպական միության արևելյան գործընկերության շրջանակներում իրականացվելիք պետական կառավարման մարմինների զարգացման համապարփակ ծրագրի ազգային համակարգող։
* 2010 թ. դեկտեմբերի 17-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնից։
* 2010 թ. դեկտեմբերի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ՝ վեց տարի ժամկետով։

Հեղինակ է մի շարք գիտական հոդվածների։ Համահեղինակ է «Ժամանակակից բանկային գործը Հայաստանում» դասագրքի («Կենտրոնական բանկի գործառնությունները և դրամավարկային քաղաքականությունը» գլուխ)։
Տիրապետում է ռուսերեն, անգլերեն լեզուներին։

## Պարգևներ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, 2017

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ուիլյամ Օկկամ

**Ուիլյամ Օկկամ** (Ockham կամ William of Occam) (), անգլիացի փիլիսոփա-սքոլաստ, «օկկամիստական» միջնադարյան աստվածաբանական-փիլիսոփայական ուղղության հիմնադիր, այսօր առավելապես հայտնի է իր կողմից առաջարկած մտածողության տնտեսման սկզբունքի՝ այսպես կոչված «Օկկամի ածելիի» շնորհիվ։ Ծնվել է շուրջ 1284 թ. Օկկամ վայրում (Սուրեյ կոմասություն, Անգլիա)։ Ֆրանսիսկանցիների միաբանություն ընդունվելուց հետո սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ ստացել է աստվածաբանության դոկտորի աստիճան և ինցեպտորի՝ այսինքն ցածր աստիճանի դասախոստի պաշտոնը։ Հետագայում նրա հետևորդները կոչել են նրան «հարգարժան ինցեպտոր» (Inceptor venerabilis)։ Նրա այլ պատվավոր տիղոսն էր «անհաղթ ուսուցիչ» (Doctor invincibilis)։

Օքսֆորդում Օկկամը գրել է իր մի քանի կարևորագույն փիլիսոփայական և աստվածաբանական երկերը։ Օկկամիզմը հակադիր էր թոմիզմին ու սկոտիզմին (Թոմաս Աքվինացու ու Դունս Սկոտի փիլիսոփայական համակարգերին) և հեղինակություն էր վայելում ուշ միջնադարում որպես փիլիսոփայելու «նոր» մեթոդ (via moderna)։ Օկկամի ուսմունքը կարելի է բնութագրել որպես մաքուր նոմինալիզմ, քանի որ Օկկամը գտնում էր, որ «ունիվերսալիաները» (ընդհանուր հասկացությունները) իրենցից ներկայացնում են լոկ անուններ, բանականության մեջ առկա բանավոր ու գրավոր լեզվի «հասկացություններ» ու «խոսքեր»։ Իրական գոյությամբ օժտված են ոչ թե դրանք, այլ ինդիվիդուալ, այսինքն եզակի իրերը։ Այդ շեշտը եզակիի վրա որպես միակ իրականության արտահայտում է օկկամիզմի բուն էությունը։

Բացի դրանից, Օկկամը պնդում էր, որ ցանկացած իրական բացատրություն, ցանակցած աստվածաբանական ու փիլիսոփայական համակարգ պետք է առավելագույնս պարզ լինի։ Մտածողության տնտեսման այս սկզբունքը ստացավ «Օկկամի ածելիի» անունը։ Ինքը՝ Օկկամը ձևակերպել է իր այդ սկզբունքը հետևյալ կերպ. «հարկ չէ առանց անհրաժեշտության բազմապատկել հասկացությունները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Ախալդաբա (Բորժոմի շրջան)

**Ախալդաբա** (), առողջարանային քաղաքատիպ ավան Վրաստանի հարավում, Սամցխե-Ջավախեթի երկրամասի Բորժոմի մունիցիպալիտետում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորժոմի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Բակուրիանյան Անդեզիտ

**Բակուրիանյան անդեզիտը** (), կուրորտային քաղաքատիպ ավան է Վրաստանի հարավում, Սամցխե-Ջավախեթի երկրամասի Բորժոմի մունիցիպալիտետում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Ադիգեն

**Ադիգեն** (), քաղաքատիպ ավան Վրաստանի հարավում, Սամցխե-Ջավախեթի մարզում, Փոցխով գետի ձախակողմյա վտակ Քվաբլիանիի ափին, Ախալցխայի կայարանից 32 կիլոմետր դեպի արևմուտք: Նույնանուն մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ է ստացել 1961 թվականին: Բնակավայրից 8 կիլոմետր դեպի արևմուտք ընկած է Զարզմայի միջնադարյան նշանավոր վանքը:. Ավանում գործում են փայտամշակման և լիմոնադի գործարաններ:

2014 թվականի մարդահամարի տվյալներով ավանի բնակչության թվաքանակը եղել է 783: Բնակիչների  94,0 %-ը ոչ թե իսլամադավան այլ ուղղափառ քրիստոնյա վրացիներ են, 4,3 %-ը՝ հայեր, 0,3 %-ը՝ հույներ և մեսխեթցի թուրքեր:

Հեռախոսային կոդը՝ +995 366:

Փոստային ինդեքսը՝ 0300:
մինի|ձախից|Զարզմայի վանքը /11-14-րդ դդ./

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադիգենի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Բոլնիս

**Բոլնիս** (), քաղաք Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Բոլնիսի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Բնակիչները հիմնականում ադրբեջանցիներ են։

## Պատմություն
Բնակավայրը հիմնադրվել է 1818 թվականին 95 գերմանական ընտանիքների կողմից **Կատարինենֆելդ** անվանմանբ ի պատիվ Ալեքսանդր l թագավորի քրոջ՝  Եկատերինա Պավլովնայի։ 1944 թվականին քաղաքը վերանվանվեց **Բոլնիս**։

Քաղաքում ծնվել է Խորհրդային Միության հերոս Ապավեն Ռոստոմյանը։

## Բնակչություն
1968 թվականում, Բոլնիսիում բնակչության թիվը հասնում եր 16,3 հազար մարդ, որից 92% կազմում էին ադրբեջանցիները, մնացածը վրացիները, հայերը, օսերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1818 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բոլնիսի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Աբասթուման

**Աբասթուման** () լեռնակլիմայական կուրորտային քաղաքատիպ ավան Վրաստանի հարավում, Սամցխե-Ջավախեթի երկրամասի Ադիգենի մունիցիպալիտետում։ Ախալցխա երկաթուղային կայարանից 28 կմ հյուսիս-արևմուտք և Թբիլիսիից 287 կմ արևմուտք։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է վրացերեն **հաբազ** «հացթուխ» և **ուբանի** «թաղամաս» բառերից։ Պարսկական տիրապետության շրջանում վերաիմաստավորվել է **աբասի** և **թուման** դրամական միավորների անուններով։ Հին անվանումն է **Օձխե**, որն առաջացել է վրացերեն **օձխիս** «արջի որս» և **խևի** «կիրճ» բառերից։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Մեսխեթի լեռնաշղթայի հարավային լանջին, Օձխե գետի (Կուրի ավազան) կիրճում, 1250-1450 մետր բարձրության վրա։ Աբասթումանի մոտ՝ Կանոբիլե լեռան վրա (բարձրությունը՝ 1650 մ) գտնվում է Աբասթումանի աստղադիտարանը։

Շրջակա լեռները ծածկված են փշատերև անտառներով։ Ունի տաք ջրեր (40&nbsp;°C-48&nbsp;°C)։ Առողջարանում բուժում են թոքերի տուբերկուլոզի ակտիվ ձևերը և դրան ուղեկցող հիվանդություններ (հոդերի, ծայրամասային նյարդային համակարգության, կանացի)։ Առողջարանը գործում է ամբողջ տարին։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 418, 1969 թվականին՝ 5000 բնակիչ՝ վրացիներ և հայեր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ադիգենի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի առողջարաններ
Քերոբե Լիմոնճյան

**Քերոբե Լիմոնճյան** (), հայ արձակագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1880-ականների կեսերից իր ստորագրությամբ կամ *Լինոքե* ծածկանունով պոլսահայ մամուլում տպագրել է գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ Տարբեր թերթերում և առանձին գրքերով լույս է ընծայել ծավալուն վեպեր, որոնց մի մասը պարզ փոխադրություններ են կամ թարգմանություններ օտար լեզուներից, ինչպես՝ «Օրիորդ Պելի Պրաուն» (Կ. Պոլիս, 1890), «Կորտոն հրամանատարը» (1890), «Երկաթագործը» (1889), «Հիմար Հիսնապետը» (1890), «Սիրո գաղտնիքը» (թերթոն՝ «Սուրհանդակ» պարբերականում), «Չարագործին վախճանը» (տպված նույն թերթում) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014

**Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014**-ը (, ) ֆուտբոլի աշխարհի 20-րդ առաջնությունն է, որի եզրափակիչ մրցաշարն անցկացվել է 2014 թվականի հունիսի 12-ից հուլիսի 13-ը Բրազիլիայում։ Մեկնարկային հանդիպումը տեղի է ունեցել Սան Պաուլուում, իսկ եզրափակիչ հանդիպումը՝ Ռիո դե Ժանեյրոյի «Մարականա» մարզադաշտում։

## Կազմակերպիչ երկրի ընտրությունը
Ըստ մայրցամաքների աշխարհի առաջնության անցկացման ռոտացիոն սկզբունքով պայմանավորված՝ 2014 թ. առաջնության եզրափակիչ մրցաշարը պետք է անցկացվեր Հարավային Ամերիկայում, և Բրազիլիան միակ թեկնածուն էր։

Բրազիլիան 5-րդ երկիրն է, որտեղ առաջնությունը անցկացվեց 2-րդ անգամ։

## Մրցաշարի խորհրդանիշեր
; Խորհրդանշան

Մրցաշարի պաշտոնական խորհրդանիշը ներկայացվել է 2010 թ. հուլիսի 8-ին Յոհանեսբուրգում 2010 թ. ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ժամանակ։ Այն ընտրվել է հատուկ հաձնաժողովի կողմից, որի կազմում էին ճարտարապետ Օսկար Նիմեյերը, դիզայներ Հանս Դոնները, մոդել Ջիզել Բունդշենը, գրող Պաուլո Կոելիոն, երգչուհի Իվետե Սանգալուն, ՖԻՖԱ 2014 կազմկոմիտեի անդամ Ռիկարդո Տեյշեյրան և ՖԻՖԱ-ի գլխավոր քարտուղար Ժերոմ Վալկը։ Ներկայացված թեկնածուներից ընտրվեց «Ոգեշնչում» անվանումով խորհրդանիշը (), պատրաստված բրազիլական Africa ընկերության կողմից։

; Թալիսման
Մրցաշարի պաշտոնական թալիսման դարձավ, եռագույն գնդաձև զրահակիր (*Tolypeutes tricinctus*) Ֆուլեկոն։

; Պաշտոնական երգ
Պաշտոնական երգը՝ «We Are One (Ole Ola)» ստեղծվել է 2014 թ. հունվարի 23-ին ՖԻՖԱ-ի և Sony Music ընկերության կողմից։ Երգը կատարում են Պիտբուլը, Ջենիֆեր Լոպեսը և Կլաուդիա Լեյտեն։

## Մրցաշարի պաշտոնական գնդակ

«Բրազուկա» թարգմանաբար նշանակում է «Հայրենակից»։ Անվան այս տարբերակի օգտին քվեարկել է բրազիլացիների շրջանում անցկացված հարցման մասնակիցների շուրջ 70%-ը։ Անունը հայտարարվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Ընտրվել է քվեարկությամբ, ներկայացված երեք տարբերակներից՝ Brazuca (77.8 % ձայն), Carnavalesca (14.6 % ձայն) և Bossa Nova (7.6 % ձայն). Առաջին անգամ ֆուտբոլի երկրպագուները իրենք ընտրեցին գնդակի անունը։

## Մասնակիցներ
Աշխարհի 2014 թ. առաջնության եզրափակիչ փուլին մասնակցեցին 32 հավաքականներ։ Բրազիլիայի հավաքականը, որպես կազմակերպիչ երկրի թիմ, ինքնաբերաբար հանդիսանում է առաջնության եզրափակիչ փուլի մասնակից, իսկ մնացած 31-ը ընտրվեցին առաջնության ընտրական մրցաշարի հավաքականների խաղերի արդյունքների հիման վրա։

## Ընտրական մրցաշար

Աշխարհի առաջնություն 2014-ի ընտրական մրցաշարը մեկնարկել է 2011 թվականի հունիսի 15-ին և ավարտվել 2013 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Եզրափակիչ մրցաշար են դուրս եկել․

;ԱՖԿ (4)
*  (62)
*  (43)
*  (57)
*  (46)

;ԿԱՖ (5)
*  (22)
*  (37)
*  (56)
*  (23)
*  (44)

;ԿՈՆԿԱԿԱՖ (4)
*  (33)
*  (28)
*  (20)
*  (13)

;ԿՈՆՄԵԲՈԼ (6)
*  (5)
*  (3) 
*  (8)
*  (7)
*  (14)
*  (26)

;ՈւԵՖԱ (13)
*  (10)
*  (11)
*  (21)
*  (2)
*  (12)
*  (1)
*  (9)
*  (15)
*  (4)
*  (19)
*  (18)
*  (17)
*  (6)

## Քաղաքները և մարզադաշտերը
2009 թվականի մայիսի 31-ին ընտրվեցին առաջնության 12 մարզադաշտերը։ 




## Եզրափակիչ մրցաշարը
### Խումբ A

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Գարդաբան

**Գարդաբան** (՝&nbsp;*Գարդաբանի*, ՝&nbsp;*Ղարաթեփե*) քաղաք Վրաստանի հարավում՝ Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Բոլնիսի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գարդաբանի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Վալտեր Արամյան

**Վալտեր Գևորգի Արամյան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1957 թվականից։ Արձակագիր Ռաֆայել Արամյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Էջմիածին (այժմ՝ Վաղարշապատ) քաղաքում։ Գրել է 1930-ականների սկզբներից։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Երևանի Մատենադարանում։ Ստալինյան բռնաճնշումների հետևանքով 1935-55 թթ բռնադատվել է՝ գտնվելով ԽՍՀՄ բանտերում և համակենտրոնացման ճամբարներում։ Այդ տարիների բանտային կյանքին անդրադարձել է «Կոլիմա» վեպում և պատմվածքաշարերում։

Պատմվածքների առաջին ժողովածուն՝ «Տայգայի օրենքը», լույս է տեսել 1955-ին։ Գրողի նախասիրությունը եղել է հուշապատումային ակնարկը։ Ստեղծագործություններում քանիցս անդրադարձել է և պատկերել է Հին Երևանի և Էջմիածնի կյանքը՝ վավերագրելով քաղաքային կեցության ուշագրավ կողմերը։ Նրա «Տայգայի օրենքը» և «Ռուսա, որդի Արգիշտի» գործերը թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն։

## Երկեր
* Տայգայի օրենքը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 60 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 128 էջ։
* Ռուսա, որդի Արգիշտի, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 185 էջ։
* Մարդը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 172 էջ։
* Վաղը նորից լվացք կփռեն, հրատարակչություն «Պիոներ» ամսագրի, Երևան, 1959, 8 էջ։
* Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում գործեր ունի նաև Վ. Արամյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* Մարդու սերը, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 180 էջ։
* Ընկած ծառը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 216 էջ։
* «Խեղճ» մարդը, Երևան, «Հայաստան», 1970, 16 էջ։
* Ռուսա, որդի Արգիշտի (վիպակ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 116 էջ։
* Միթե բոլորը հող դարձան, Երևան, «Հայաստան», 1970, 408 էջ։
* Թանաքագույն ծաղիկներ, Երևան, «Հայաստան», 1973, 232 էջ։
* Արահետներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 324 էջ։
* Վերադարձ (պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 512 էջ։
* Զարմանալի տարիներ (պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 144 էջ։
* Երանոս Կռմանցի (հեքիաթ- վիպակ), Երևան, 1986։
* Զարմանալի տարիներ, Երևան, 1985, 143 էջ։
* Խոտորջուրցիներ (վիպակ, պատմվածքներ), Երևան, 1987։ 
* Կոլիմա (յուշեր Կոլիմա գետի բանտատնից), Անթիլիաս, 1994, 368 էջ։
* Կոլիմա (վեպ և պատմվածքներ), Երևան, 2006, 240 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Ալոիս Իրասեկ, Չեխական հինավուրց զրույցներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 212 էջ։
* Ցակարիաս Տոպելիուս, Հեքիաթներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 104 էջ։
* Կարլիս Սկալբե, Ինչպես գնացի Հյուսիսի աղջկա մոտ (հեքիաթ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 56 էջ։
* Չինական հեքիաթներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 80 էջ։
* Սերգեյ Սարտակով, Թագուհին չտաս (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 311 էջ։
* Չեխոսլովակյան պատմվածքներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Վ. Արամյանը), Երևան, «Հայաստան», 1966, 372 էջ։
* Հալդար Լաքսնես, Ինքնուրույն մարդիկ, Երևան, «Հայաստան», 1967, 638 էջ։
* Դհան Մուքերջի, Ջունգլիներում (վիպակներ), Երևան, «Հայաստան», 1978, 204 էջ։
* Գեորգի Խոլոպով, Ահեղ տարի (վեպ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 428 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Աղավնի Խամսիյան

**Աղավնի Խամսիյան (Ֆանի)**, (), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Ազգականներից է դերասան Ստեփան Էքշյանի, որի հորդորով 1856 թվականին մասնակցել է Սրապիոն Հեքիմյանի կազմակերպած ներկայացումներին, կատարելով կանացի գլխավոր դերեր։ Համարվում է վավերական առաջին դերասանուհին հայ իրականության մեջ։ Բեմական ծածկանունը եղել է *Ֆանի*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Դմանիս

**Դմանիսը** (), քաղաք Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Դմանիսի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

Գտնվում է Մաշավեր գետի ափին, Կազրեթի երկաթուղային կայարանից 30 կմ հվ–արմ․։ Եղել է ստրատեգիական և առևտրա–արհեստավորակաև կենտրոն միջնադարյան Վրաստանում։ Դմանիսի մոտ կան հնագույն բերդաքաղաքի մնացորդներ, ուր պահպանվել են VI–VII դդ․ եռաեկեղեցի բազիլիկան (վերակառուցվել է XVII դ․), XIII դ․ քանդակազարդ գավիթը և զանգակատան ավերակները։ IX դ․ Դիմանիսին տիրել են արաբները, XI դ․՝ սելջուկ թուրքերը, որոնցից 1123-ին քաղաքն ազատագրել է Դավիթ Շինարարը։ Մոնղոլ–թաթարների, պարսիկների և թուրքերի արշավանքների հետևանքով, սկսած XIV դարից, Դիմանիսը անկում է ապրել (XVIII դ․ կեսերից դարձել է անմարդաբնակ)։ 1936-ից Դիմանիսում կատարվում են պեղումներ։ Բացվել են քաղաքի դարպասները, սալարկած փողոցներ, բաղնիքներ, գտնվել մեծ քանակությամբ խեցեղեն, ոսկե և արծաթե դրամների գանձ, աշխատանքի գործիքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դմանիսի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Մարզական քայլք

**Մարզական քայլք**, թեթևաթլետիկական մրցաձև։

Մարզական քայլքի ժամանակ մարդու տեղաշարժման արագությունը երկու և կես անգամ (14 կմ/ժ) մեծ է սովորական քայլքից (5-6 կմ/ժ)։ Մարզական քայլքի տեխնիկայի գլխավոր առանձնահատկությունը այն է, որ մարզիկը անընդհատ մեկ կամ զույգ ոտքով պահպանի շփումը գետնի հետ, այլապես կառաջանա ճախրման փուլ՝ մարզիկը քայլքից կանցնի վազքի և մրցավարի կողմից կորակազրկվի։

Մարզական քայլքի մրցումներն անցկացվում են մարզադաշտում և սովորական խճուղիներում 3 կմ-ից մինչև 50 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմական ակնարկ
Դեռ Հին Հունաստանում աթլետները քայլքն օգտագործել են որպես ֆիզիկական ընդունակությունների զարգացման միջոց։ Հայտնի հույն զինվոր Ֆիդիպիդը, որն առաջինն է հայտնում Աթենքի բնակիչներին Մարաթոնում հույների հաղթանակի մասին, եղել է նաև լավ քայլորդ։ Սակայն, Օլիմպիական հին խաղերում քայլքի մրցումներ չեն անցկացվել։

Քայլքի մրցումներ սկսել են անցկացվել 14-րդ դարում, Եվրոպայում, սակայն կարելի է եզրակացնել, որ դա եղել է սովորական քայլք։ Որպես մասսայական ձև սպորտային քայլքը երևան է գալիս Հնդկաստանում՝ պատերազմ վարող անգլիական զորքերում։ Ստորաբաժանումները դժվարանում էին վազքով տեղաշարժվել, քանի որ խանգարում էր զինվորական ծանր հանդերձանքը։ Այդ պատճառով մշակվում է քայլքի մի տարատեսակ, որը թույլ էր տալիս երկու անգամ ավելացնել տեղաշարժման արագությունը։

Մարզական քայլքի առաջին պաշտոնական մրցումները անց են կացվել 1866 թվականին Անգլիայում, 7 մղոն (11 կմ 263 մ) հեռավորության վրա։ 1 ժամ 28 վայրկյան արդյունքով մրցման հաղթող է ճանաչվել Ե. Չեմբերսը։ Մարզական քայլքի մրցումներ են սկսվում անցկացվել նաև այլ երկրներում։ Մրցումներն անց են կացվում ինչպես կարճ, այնպես էլ գերերկար հեռավորությամբ։

Միջազգային առաջին խոշոր մրցումներն անց են կացվել 1892 թվականին Ֆրանսիայում Փարիզ-Բելֆոր (496 կմ) երթուղում, որտեղ հաղթող է դարձել Ռոմոժեն՝ 100 ժամ 5 րոպե արդյունքով։ 1908 թվականին մարզական քայլքը ընդգրկվում է օլիմպիական խաղերի ծրագրում։

## Մարզական քայլքի տեխնիկան
## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Աթլետիկա
Գնդակ (այլ կիրառումներ)

**Գնդակ** կարող է վերաբերել՝

* Գնդակ - գնդաձև առաձգական մարզագույք։
* Գնդակ - մարտական փամփուշտի գլխային, դուրս նետվող մասը։
Գնդակ (զինամթերք)

thumb|250px|1. Գնդակ, 2. Պարկուճ, 3. Պայթուցիկ նյութ, 4. Պարկուճի եզրակ 5. Հրապատիճ
**Գնդակ**, հրաձգային, որսորդական և մարզական զենքի փամփուշտի գլխային մասը։

Ողորկափող զենքի համար առաջին գնդակները (14-15 դդ.) կապարից էին, գնդաձև։

Գնդակի խոցող ուժը կախված է նրա ձևից, խոցման հեռավորությունից, տրամաչափից, սկզբնական արագությունից և ներքին լրացուցիչ հանդերձանքից։ Հիմնականում բաղկացած է կապարե միջուկից և մելքիորե ամուր պատյանից։ Ամրացված է փամփուշտի պարկուճի մեջ։

Գոյություն ունի զրահահար, հրկիզող, լուսածրող և այլ գնդակներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Զինամթերք
Կատեգորիա:Փամփուշտ