Կացին

thumb|Միակողմ և երկկողմ կացիններ
**Կացին**, **փայտատ**, կտրող գործիք՝ կարճ բռնակով և բռնակին ամրացված աշխատանքային սայրով։ Կացնի տեսակներից է նաև ուրագը, որի շեղբը տեղադրված է բռնակին ուղղահայաց։ Կացինը հիմնականում օգտագործվում է փայտի հետ աշխատելու համար՝ չհաշված հազվադեպ բացառությունները։ Հնուց ի վեր կացինն օգտագործվում է նաև որպես սառը զենք, ավելի եզակի դեպքերում այն օգտագործվել է որպես նետվող զենք։

Կացնի շեղբը կացնակոթին ամրացնելու եղանակը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն փոփոխվել է։ Առանց անցքի քարե կացինը ուղղակի կապվում էր բռնակին կամ տեղադրվում բռնակի վրայի բնիկի մեջ։ Բրոնզե կելտը (զինատեսակ) հարմարացվում էր հանգուցավոր բռնակին։ Ավելի ուշ կացնակոթը սկսեցին ամրացնել բռնակին վերևի (որոշ հին ռուսական, կարպատական) կամ ներքևի հատվածից։ Երկրորդ դեպքում հարկավոր է բռնակն ամրացնել սեպով։

## Պատմություն
Նախնադարյան ձեռքի կացին-հատիչը հաճախ մի կողմից սրված, իսկ մյուս կողմից կլորավուն քար էր։ Այդպիսի գործիքը (տարբեր տվյալներով մոտ 800-400 հազար տարվա պատմություն ունի) միաժամանակ օգտագործվել է որպես կացին, դանակ և քլունգ։

Առաջին բռնակով կացիններն ի հայտ են եկել հին քարի դարի վերջում (35-12 հազար տարի առաջ)։ Կացինն օգտագործում էին փայտ կտրելու և այլ աշխատանքների համար։ Նոր քարի դարից սկսած՝ տարածում գտան քարե հղկված կացինները։ Էնեոլիթի դարաշրջանում ի հայտ եկան պղնձե շեղբով կացիններ, իսկ բրոնզի դարում՝ բրոնզե շեղբով կացինները, միևնույն ժամանակ շարունակում էին օգտագործել նաև քարե կացինները։

## Կացնի տեսակներ
* Աբորդաժային կացին
* Ալպինիստական կացին - սառցատապար
* Ամերիկյան կացին - երկաթի յուրահատուկ ձևով և երկար բռնակով, երբեմն երկկողմանի
* Բանակային կացին - օգտագործվում է զինված ուժերում, սովորաբար լինում է փոքր, ամրացվում է գոտուց
* Տապար ()
* Մարտական կացին
* Մորուքաձև կացին 
* Վալախ () - կացին-ձեռնափայտ
* Դրաչ - փայտը ճեղքելու կացին
* Քարե կացին ()
* Կելտ ()
* Կտուցավոր կացին
* Սակուր - ծանր կացին, հիմնականում ունի նեղ շերտ, որը կռնակի շերտի հետ ձևավորում է հաստ սեպ, օգտագործվում է փայտը ճեղքելու համար
* Տանիքի կացին (տանիքագործի կացին) - մեխահանով կացին-մուրճ մետաղյա շերտի վրա
* Դարբնի կացին - օգտագործվում է դարբնի մուրճի օգնությամբ մետաղը կտրելու համար (վերջինս հարվածում է կացնի բութ կողմին), ունի մետաղական բռնակ
* Անտառահատ կացին - կացնի ամենածանր տեսակներից է, օգտագործվում է ծառահատման համար
* Նետելու կացին - բոլոր այն տեսակի կացինները, որոնք օգտագործվում են նետելու համար
* Երիտասարդական կացին - երկկողմանի շեղբով կացին (բռնակի տարբեր կողմերում), ունի դուր հիշեցնող նեղ ու երկար շեղբ
* Հյուսնական կացին () - ամենատարածված ու համապարփակ տեսակն է, շեղբն ունի կլորավուն կառուցվածք
* Կիսակացին - մետաղական շերտի վերևի հատվածը գտնվում է կռնակի հետ նույն մակարդակի վրա և ուղղահայաց է բռնակին
* Պոտոս (պլանկաչ) - ունի շատ լայն մորուքավոր շերտ և ուղիղ շեղբ, նախատեսված է տաշելու համար
* Կաշեգոտու կացին ()
* Խոհանոցային կացին, մսագործի կացին (կտրիչ) - ծանր, կարճ բռնակով սուր  կացին, կտրող մասը կարող է լինել ուղիղ կամ մի փոքր կլորավուն (ավելի հաճախ վերափոխված է միսը կտրտելու համար)
* Հյուսնի կացին () - նման է հյուսնական կացնին, սակայն ավելի փոքր է ու թեթև, ունի ուղիղ շեղբ, նախատեսված է տաշելու համար
* Ուրագ () - կացնի նման գործիք, որի շեղբը տեղադրված է բռնակին ուղղահայաց 
* Տոմահավկ () - հյուսիսամերիկյան հնդկացիների մարտական կացին
* Դահճի կացին - երկար բռնակով, սուր, ծանր կացին, կտրող հատվածը կլորավուն է
* Հրշեջի կացին - մետաղական կացին, որի բութ կողմի փոխարեն քլունգ է, օգտագործվում է դռներ և պատուհաններ բացելու, թեթև կառույցներ քանդելու, վթարային մտոցի կափարիչը բացելու համար և թեք կտուրների վրայով քայլելու ժամանակ, բռնակը որպես կանոն Էլեկտրամեկուսիչ է (մինչև 1000 վոլտ)
* Շրիշակային կացին (), մեխահանով մուրճ-կացին, նախատեսված է շրիշակներ մեխելու համար, իր կառուցվածքով կիսակացին է
* Հրշեջի գրոհային կացին - մեծ կացին՝ նախատեսված հրդեհների ժամանակ շինություններ քանդելու և բացելու համար, բռնակը որպես կանոն Էլեկտրամեկուսիչ է (մինչև 1000 վոլտ)
* Տուրիստական կացին
* Ֆրանցիսկա () - ֆրանկների և մյուս գերմանական ցեղերի մարտական կացին
* Չեկան - մարտական կացին
* Ցալդա - մանգաղաձև շեղբով երկաթե կացին հողը թփերից ու փշերից մաքրելու համար

## Կացնի նետում
Ժամանակակից սպորտաձևի մեջ կացնի նետումը մասնակիցը նետում է կացինը թիրախի ուղղությամբ՝ ջանալով հնարավորինս ճշգրիտ հարվածել կենտրոնին: Կացնի նետումը պատմականորեն եղել է անտառային աշխատողների մրցումների մաս։ 2020 թվականի աշնան դրությամբ Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում և Լեհաստանում կան առևտրային վայրեր, որտեղ մասնակիցները կարող են մրցել՝ ինչպես նետող խաղերում, ինչպես նաև փառատոներում և որոշ թեմատիկ այգիներում։

Սպորտային կացնի նետումը սկսվել է Եվրոպայում մոտ 2001 թվականին, երբ էնտուզիաստները հավաքվում էին գյուղական վայրերում, իսկ ավելի ուշ պաշտոնապես կազմակերվել են իրենց տեսակի սպորտաձևը՝ EuroThrowers-ի հովանու ներքո։

Կացինների նետումը օգտագործում է վտանգավոր զենք, ուստի նետման հատվածը պետք է միշտ ապահով լինի։ Կացինների նետումը կարող է հասցնել լուրջ վնասվածքների կամ անգամ մահվան։ Եթե թիրախի ետևում բաց տարածք է, ապա հանդիսատեսներին և այլ մարդկանց պետք է արգելել մտնել այդ տարածք։ Թիրախի հատվածը պետք է պարփակվի դրոշակներով կամ թեթև ցանկապատներով։ Արտակարգ իրավիճակներում պետք է առկա լինի դեղատուփ և անձնավորություն, որ պատրաստված է առաջին օգնություն և սրտի և թոքերի վերականգնում ցուցաբերելուն։ Գյուղական և հեռավոր վայրերում մրցումների ժամանակ անհրաժեշտության դեպքում արտակարգ ծառայություններին կանչի ընթացքում անհրաժեշտ է հաղորդել միջոցառման տեղը GPS-ի միջոցով։

## Կացին-մուրճ
Կացին-մուրճերը (կամ կացնի-քիփեներ) սովորաբար ունեն հատված, որը շեղբի հակառակ կողմում է, որ ունի մուրճի ձև և երբեմն կարծրացվում է մուրճի նպատակով օգտագործվելու համար։ «Կացին-մուրճ» անունը հաճախ օգտագործվում է հատուկ ձևի անցքերով քարե կացիների նկատմամբ, որոնք օգտագործվել են նորքարանձի և բրոնզե դարաշրջանում։ Երկաթյա կացին-մուրճերը հանդիպվում են հռոմեական ռազմական գերեզմանատներում, օրինակ, Կրամոնդում, Էդինբուրգ, և Սաութ-Շիլդսում, Թայն-էնդ-Ուեր։

## Պատկերասրահ

Axt Handwerk.jpg|Կացին
Axe cutting wood.jpg|Կացնի շեղբը փայտ կտրելիս
Lob Секира X-XII.jpg|Հին ռուսական մորուքաձև կացին ժամանակակից վերակառուցմամբ, X-XIII դարեր
Древнерусский топор.Рязанское княжество,13 век.jpg|Հին ռուսական կացին, Ռյազանի իշխանություն, XIII դար
Guyane 0013.jpg|Քարե կացին
CMOC Treasures of Ancient China exhibit - bronze battle axe.jpg|Բրոնզե կացին չինական Շան արքայատոհմից, մ.թ.ա. XII-XI դարեր


## Ոչ նպատակային կիրառություն
Գուշակության հնագույն տեսակներից մեկն արվել է կացնի օգնությամբ։ Գուշակության այդ ձևը կոչվել է աքսինոմանտիա (,  - կացին և  - գուշակություն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Կտրող գործիքներ
Կատեգորիա:Սառը զենքեր