Պրեմիլենարիզմ

**Պրեմիլենարիզմ** (),  քրիստոնեական վախճանաբանական ուսմունք, միլենարիզմի ամենավաղ ուղղություն, ըստ որի Հիսուս Քրիստոսը Երկիր կվերադառնա նախքան հազարզամյակը (հաճախ՝ հազարամյա թագավորություն)։ 

Այս տեսակետը հակադրվում է պոստմիլենարիզմին և ամիլենարիզմին, որոնք Քրիստոսի գալուստը դնում են հազարզամյա ժամանակաշրջանից հետո կամ հասկանում որպես խորհրդանշական։ Պրեմիլենարիզմն ունի վաղ եկեղեցական արմատներ (բացառությամբ Ալեքսանդրյան աստվածաբանական դպրոցի) և լայնորեն ընդունված է դարձել 19-րդ դարից սկսած հատկապես բողոքական տարբեր ուղղություններում։

## Ստուգաբանություն

Պրեմիլենարիզմ աստվածաբանական տերմինն առաջացել է լատիներեն միլենարիզմ տերմինին կցելով *pre*  (նշանակում է «նախա-») նախածանցը, որն էլ իր հերթին ծագում է *mille* ՝ «հազար» և *annus*՝ «տարի» բառերից։ *millenarismus*՝ «հազարամյակի վարդապետություն», իսկ պրեմիլենարիզմ բառացի նշանակում է «նախքան հազարանյակը (Քրիստոսի գալստի մասին) ուսմունք»

## Տերմինի գործածություն
Միլենարիզմ տերմինն առաջացել է ավելի ուշ՝ Լատինական ավանդույթում, օգտագործվում է միջնադարում, սակայն լայն տարածում է ստանում XVI–XVII-րդ դարերից, հատկապես ռեֆորմացիոն դարաշրջանում՝ որպես դավանական-հասարակական շարժումների նկարագրություն։ Լատիներեն առաջին հիշատակումները 16-րդ դարից են։

«*Premillennial*» բառը առաջին անգամ օգտագործվել է 1842 թվականին։ «*Premillennarism*» տերմինն առաջին անգամ հայտնի տվյալներով օգտագործվել է 1850-ական թվականներից անգլիախոս բողոքականության կողմից հրատարակվող թերթերում և ուրիշ աշխատություններում։ Տվյալ ժամանակահատվածում տերմինն ավելի հանրաքանաչ դարձավ դիսպենսացիոնալիզմի շնորհիվ։

## Սկզբնաղբյուր
Պրեմիլենարիզմը հիմնվում է Հովհաննես առաքյալի Հայտնություն գրքի 20-րդ գլխի բառացի հասկացման վրա։ Գիրքը առաքյալը գրել է առաջին դարի 90-ական թվականների կեսին (երբեմն 92/95-98 թթ.) Պատմոս կղզում աքսորի ժամանակ, որտեղ աքսորվել էր Դոմիցիանոս կայեր կողմից իր քրիստոնեական համոզմունքների համար։Այդ ժամանակ Հիսուս Քրիստոսի բոլոր մնացած աշակերտները արդեն մահացած էին։ Համաձայն վկայության Քրիստոսը Հովհաննեսին հայտնվել է տեսիլքում ու տվել այդ հայտնությունը, այսինքն՝ մինչև դա մյուս աշակերտները չեն խոսել կամ գրել տվյալ թեմայով ու թողել որևէ գրություններ մտած աստվածաշնչյան կանոնի մեջ։

## Հայրաբանության մեջ
Ի սկզբանե պրեմիլենարիզմն ընդունելի էր գրեթե ամբողջ հայրաբանության համար, այսինքն՝ գերիշխում էր տվյալ աստվածաշնչյան տեքստի բառացի ընկալումը։

Նման եկեղեցու հայրերի թվում են եղել 
Պապիաս Հիերապոլսեցին (60/70-135/160), 
Հուստինոս Նահատակը (100-165),
Ապոլինարիոս Կլավդիոսը (II դար), 
Սեքստոս Հուլիոս Ափրիկանոսը (II դար), 
Մելիտոն Սարդեցին (մահ. 180 թ.), 
Հիրենեոս Լիոնացին (մոտ. 120/130-202), 
Կոմադիանոսը (III դար), 
Վիկտորինոս Պտույացին (մահ. 303-304), 
Հիպողիտոս Հռոմեացին (170-235), Տերտուղիանոսը (155-220), 
Մեթոդեոս Օլիմպացին (մահ. 311), 
Լակտանտիոսը (250-325), 
Հիերոնիմոսը (342/347-420)։

### Բառնաբասի նամակ

Պրեմիլենարիզմի կողմնակիցների մտածողության համար տարածված հիմք հանդիսացավ «Բառնաբասի նամակը», որը կրում է Բառնաբաս առաքյալի անունը, սակայն, ինչպես այսօր գրեթե համատարած ընդունված է համարել, չի պատկանում իրական առաքյալին և գրվել է 70-132 թվականների միջև։
Այնուամենայնիվ, տվյալ աշխատությունը բավականին տարածված է եղել առաջին դարերի քրիստոնեական եկեղեցում և հավանության է արժանացել տարբեր եկեղեցական հայրերի կողմից։

Այն զարգացրեց ***սեկստա-սեպտամիլենարիզմ*** կոչվող տեսությունը, համաձայն որի, քանի որ Աստված 6 օրում ստեղծեց երկինքն ու երկիրը, յոթերորդ՝ շաբաթ օրը հանգստացավ, իսկ Աստծու համար մեկ օրը հազար տարվա պես է, հետևաբար՝ աշխարհի պատմությունը կավարտվի 6000 տարվա ընթացքում, որից հետո 1000 տարի կհանգստանա։

### Կերինթոս

### Ուրիշ եկեղեցու հայրեր

Եվսեբիոս Կեսարացու վկայությամբ Պապիաս Հիերապոլսեցին (60/70-130 թթ. կամ II դար) սովորեցնում էր, որ «մեռելների հարությունից հետո լինելու է հազարամյա և մարմնավոր Քրիստոսի Թագավորությունն այս երկրի վրա»։

Նահատակ Հուստինոս Փիլիսոփան գրում է. «ես և շատ ուրիշներ ընդունում ենք դա ... սակայն, ... կան շատերը քրիստոնյաներից մաքուր և բարեպաշտ տրամադրությամբ, ովքեր չեն ընդունում դա ... ես և ուրիշ ամեն ինչում խելամիտ քրիստոնյաները գիտենք, որ լինելու է մարմնի հարություն և հազարամյակ Երուսաղեմում, որը կկառուցվի, կզարդարվի և կբարձրացվի, ինչպես հայտարարում էին Եզեկիելը, Եսայիան և ուրիշ մարգարեներ ... իսկ դրանից հետո լինելու է համընդհանուր ... բոլոր մարդկանց հավիտենական հարությունը, ապա՝ դատաստանը»։

## Ընդդիմություն և այլակարծություն

### Մարկիոն

Պրեմիլենարիզմի առաջին հայտնի ընդդիմախոսը եղել է Մարկիոնը (85-160)։ 144 թվականին նա հեռացվեց եկեղեցուց իր ուսմունքի համար։ Նա ուսուցանում էր դուալիզմ, դոկետիզմ, ասկետիզմ, գտնվել է նաև գնոստիցիզմի ազդեցության տակ։ Ժամանակակից և հետագա շատ քրիստոնեական ջատագովներ նրան համարել են հերետիկոս և պայքարել նրա դեմ։ Հայտնի է հատկապես Տերտուղիանոսի «Ընդդեմ Մարկիոնի» տրակտատը։ Նա ունեցել է նաև չափազանց «տարբերվող» տեսակետ Երրորդության վերաբերյալ, իրականում, կարելի է ասել, ժխտելով այն։ Բազմաթիվ ուրիշ հայացքներ Մարկիոնի մոտ նույնպես չեն համընկել եկեղեցում արդեն ընդունված դոգմատիկայի հետ։

Մարկիոնն ուներ սովորական գնոստիցիզմից որոշակիորեն տարբերվող հայացքներ։ Հետագայում քիլիազմը մերժվեց, քանի որ այն սկսեցին ընկալել այլաբանորեն, սակայն Մարկիոնն ավելի շատ կողմ էր գրվածքների բառացի ընկալմանը, առանց այլաբանության։ Առաջնային պատճառը, որի հետևանքով նա չընդունեց պրեմիլենարիզմը՝ Հայտնություն գիրքն ամբողջությամբ մերժելն էր, որի մեջ էլ Հովհաննես առաքյալը գրում էր «հազարամյակի» մասին։ Մարկիոնը ժխտում էր ամբողջ Հին Կտակարանը, իսկ Նոր Կտակարանի 27 գրքերից ընդունում միայն Մարկոսի ավետարանի կարճ տարբերակը և Պողոս առաքյալի 10 նամակները։

### Գայոս Հռոմեացի և ալոգիներ

Գայոս Հռոմեացին՝ Հռոմի քրիստոնեական եկեղեցու երեցը, առաջիններից էր, ով մերժեց պրեմիլենարիստական վախճանաբանությունը։ Երրորդ դարի սկզբին նա վիճահարույց պնդում կատարեց ու հայտարարեց, որ Հովհաննես առաքյալի աշխատություններ համարվող նույնանուն Ավետարանի ու Հայտնության իրական հեղինակը որպես հերետիկոս ճանաչված Կերինթոսն է։ Համաձայն որոշ պատմիչների վկայության Հովհաննես առաքյալը անվանել է նրան «ճշմարտության թշնամի»։

Նույն ժամանակահատվածում առաջացավ ալոգիների կամ ալոգիացիների աղանդը, որը տարածված էր Փոքր Ասիայում ու նույնպես չեր ընդունում Հովհաննես առաքյալին որպես տվյալ գրքերի իրական հեղինակ։ Ենթադրվում է որ հավանաբար Գայոսը եղել է այդ աղանդի առաջնորդներից կամ գաղափարախոսության հիմնադիրներից մեկը։

Գայոս Հռոմեացու տվյալ պանդումը չափազանց մեծ քննադատության արժանացավ և մերժվեց որպես նոր հերետիկոսություն եկեղեցու կողմից։

### Ալեքսանդրյան դպրոց

### Տիքոնիոս

### Օգոստինոս Երանելի

Իր «Աստծո քաղաքի մասին» աշխատությունում Օգոստինոսը հիշատակում է սեկստա-սեպտամիլենարիզմի հիմնադրությունները. այն, որ 1000 տարի սրբերը գտնվելու են «շաբաթվա» մեջ, ինչպես նաև վարդապետությունը, համաձայն որի «իբր առաջին հարությունը լինելու է մարմնական», և անմիջապես դրանից հետո շարունակում.

## Դիսպենսացիոնալիզմ

## Տես նաև
*Վախճանաբանություն
*Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալուստ
*Քիլիազմ (միլենարիզմ)

## Նշումումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Премилленаризм, Настольная книга по теологии (ռուս.)
* Премилленаризм, Настольная книга по теологии § Ранняя церковь (ռուս.)