CLS Group

**CLS Group**, ֆինանսական շուկայի մասնագիտացված ենթակառուցվածքների խումբ։

Հիմնական կազմակերպությունը Նյու Յորքում գտնվող CLS բանկն է: Այն սկսել է գործունեությունը 2002 թվականին և գործարկում է եզակի և գլոբալ կենտրոնական բազմարժութային կանխիկ հաշվարկային համակարգ, որը հայտնի է որպես CLS համակարգ, որը կարևոր դեր է խաղում արտարժույթի շուկայում (հայտնի է նաև որպես արտարժույթի շուկա): Չնայած արժարժույթի շուկան ապակենտրոնացված է և չունի կենտրոնական փոխանակման կամ քլիրինգի հնարավորություն, այն ընկերությունները, որոնք ընտրել են օգտագործել CLS-ը իրենց արտարժույթի գործարքները կարգավորելու համար, կարող են մեղմել իրենց գործարքների հետ կապված հաշվարկային ռիսկը: CLS-ը հասանելի է կենտրոնական ցանցային (երկկողմանի և բազմակողմանի քլիրինգի) և համախառն վճարման դիմաց հաշվարկային ծառայության շնորհիվ, որը ուղղակիորեն կապված է մասնակից իրավասությունների իրական ժամանակի համախառն հաշվարկային համակարգերի հետ՝ յուրաքանչյուր կենտրոնական բանկի հաշիվների միջոցով:

CLS-ը ցույց է տվել ռիսկի մեղմացման իր արժեքը 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ, որի ընթացքում ֆորեքսը պահպանել է կարգուկանոն նույնիսկ համակարգային ֆինանսական ծանր սթրեսի ժամանակ, և կրկին 2020 թվականի սկզբին COVID-19 համավարակի հետ կապված շուկայական անկայունության ժամանակ: CLS համակարգի բարդ վճարումների համեմատության հայեցակարգը ամբողջությամբ չի վերացնում արտարժույթով հաշվարկային ռիսկը, բայց զգալիորեն նվազեցնում է այն ընդգրկող արժույթների միջև։

## Պատմություն
### Ստեղծում

CLS-ի ստեղծումը ուշացած արձագանք էր այն խառնաշփոթին, որն առաջացել էր Գերմանիայի Herstatt բանկի ձախողումից հետո՝ 1974 թվականի հունիսի 26-ին։ Այդ իրադարձությունը բացահայտել է բազմակողմանի հաշվարկային համակարգի ներքին հակակողմնակից ռիսկերը, որով այն ժամանակ կատարվում էին արտարժույթի գործարքները։ Բանկի փլուզումից հետո երեք օրվա ընթացքում այդ համակարգով փոխանցվող ընդհանուր միջոցների ծավալը կրճատվել է մոտ 60 տոկոսով։ Խնդիրը կայանում էր նրանում, որ արտարժույթի գործարքի յուրաքանչյուր բաղադրիչ հաշվարկվում էր առանձին և հաճախ տարբեր ժամանակահատվածներում՝ համապատասխան արժույթը թողարկած երկրի ներսում։ Բանկերը հաճախ ստիպված էին սպասել երեք օր կամ ավել, որպեսզի վստահ լինեին, որ ստացել են իրենց գնած արժույթը։ Վաճառված արժույթը փոխանցելու, բայց գնված արժույթը չստանալու ռիսկը հայտնի է դարձել որպես արտարժույթի հաշվարկման ռիսկ, որն ընդգրկում էր ինչպես վարկային, այնպես էլ իրացվելիության ռիսկեր։

Նման մտահոգություններ կրկնվել են նաև այնպիսի իրադարձություններից հետո, ինչպիսիք էին Drexel Burnham Lambert-ի փլուզումը (1989 թվական), Վարկի և առևտրի միջազգային բանկի փակումը (1991 թվական), Խորհրդային միությունում տեղի ունեցած հեղաշրջման փորձը (1991 թվական) և Barings բանկի փլուզումը (1995 թվական)։

Այս իրադարձություններին ի պատասխան՝ Մեծ տասնյակի երկրների կենտրոնական բանկերի քննարկումներից հետո, Վճարումների միջազգային բանկը ձևավորել է մի շարք հանձնաժողովներ՝ նպատակ ունենալով լուծել միջազգային հաշվարկման ռիսկերին առնչվող խնդիրը։ Սկզբում ձևավորվել է Վճարային համակարգերի փորձագետների խումբը և Մեծ տասնյակի երկրների Կենտրոնական բանկերի միջբանկային զուտ հաշվարկային սխեմաների հանձնաժողովը, որոնք 1990 թվականին փոխարինվել են Վճարումների և հաշվարկման համակարգերի կոմիտեով (Միջազգային հաշվարկների բանկ)։

Այս խմբերի հաշվետվությունները ճանապարհ հարթել են CLS-ի ստեղծման համար․

* **Angell զեկույցը (1989 թվական)** ներկայացնում էր միջազգային զուտ հաշվարկային սխեմաների տեսակները։
* **Lamfalussy զեկույցը (1990 թվական)** սահմանել է սահմանափակող չափանիշներ միջսահմանային բազմարժույթային զուտ հաշվարկային սխեմաների նախագծման և գործառման համար, ինչպես նաև վերահսկողության հիմնական սկզբունքները։
* **Noël զեկույցը (1993 թվական)** վերլուծում էր կենտրոնական բանկերի վճարային և հաշվարկային ծառայությունների առավելություններն ու թերությունները՝ առանց որևէ կոնկրետ տարբերակի առաջարկի։
* **Allsopp զեկույցը (1996 թվական)** մանրամասնորեն վերլուծում էր նմանատիպ ռիսկերը՝ ընդգծելով մասնավոր հատվածի կողմից գործնական լուծումների անհրաժեշտությունը, դրանով իսկ դառնալով զգոնության կոչ բանկային համակարգին։

Նման նախաձեռնությունները ներառում էին նաև FXNet-ը, ECHO-ն (Exchange Clearing House Ltd)՝ Լոնդոնում գործող բազմակողմանի զուտ հաշվարկի համակարգը, և Multinet International Bank-ը՝ Նյու Յորքում գրանցված բանկ, որը նույնպես բազմակողմանի հաշվարկային պլատֆորմ էր։ Սակայն դրանք չունեին ուղղակի մուտք կենտրոնական բանկի արժույթին և դժվարանում էին հասնել կրիտիկական ծավալների։

CLS-ը, ինչպես FXNet-ը, ECHO-ն և Multinet-ը, ստեղծվել է մասնավոր հատվածի կողմից՝ կենտրոնական բանկերի աջակցությամբ` Միջազգային հաշվարկների բանկի միջոցով։ Ծրագիրը բարդ էր, մի քանի անգամ մոտ էր ձախողման, և նման պահերին անհրաժեշտ եղավ Միջազգային հաշվարկների բանկի միջամտությունը։ 1994 թվականի հոկտեմբերին միջազգային խոշոր բանկերի բարձրաստիճան ղեկավարները ձևավորել են 20-յակի խումբը (միաժամանակ չշփոթել երկրների 20-յակի խմբի հետ, որը ձևավորվել էր 1999 թվականին)։ Կենտրոնական բանկերի ճնշման ներքո, այդ թվում՝ 1996 թվականի Allsopp զեկույցի հրապարակումից հետո, 20-յակի խումբը սկսել է պարբերաբար հանդիպել՝ գտնելու արտարժույթի վարկային ռիսկերը նվազեցնելու միասնական լուծում։ 1996 թվականի հունվարին ընդունվել է վճարում ընդդեմ վճարման մեխանիզմի գաղափարը՝ իրական ժամանակում մշտական համաժամացման և տարր առ տարր հաշվարկման հիման վրա։ Այդտեղից էլ՝ CLS անվանումը, որը նշանակում է արտարժույթի գործարքի երկու կողմերի միաժամանակյա հաշվարկում։

1997 թվականի գարնանը որոշվել է, որ համակարգը պետք է հիմնված լինի կենտրոնական բանկերում հաշիվների վրա՝ առանց ֆիզիկական ներկայության, բացառությամբ ԱՄՆ-ում, Միացյալ Թագավորությունում և Ճապոնիայում՝ ծախսերը նվազեցնելու համար։ Դրա համար անհրաժեշտ եղավ հատուկ օրենսդրական փոփոխություններ և աշխատանքի ժամերի ընդլայնում Ավստրալիայում, Կանադայում և Ճապոնիայում։

1997 թվականի հուլիսի 1-ին 20-յակի խմբի բանկերը ստեղծել են CLS Services Ltd-ն՝ որպես նախագծի առաջին իրավաբանական միավոր՝ գրանցված Միացյալ Թագավորությունում։ Այլ բանկերին առաջարկել են ներդնել 1 մլն ԱՄՆ դոլար՝ որպես բաժնետեր դառնալու պայման, քանի որ ծախսերը արդեն գերազանցել էին նախնական՝ $40 մլն գնահատումը։ 1998 թվականի հուլիսին նախագիծն ուներ արդեն 60 բաժնետեր 14 երկրից՝ $160 մլն ընդհանուր ներդրումներով։ 1999 թվականի նոյեմբերի 1-ին ստեղծվել է CLS Bank International-ը՝ որպես Նյու Յորքի Edge Act ֆինանսական հաստատություն՝ Ֆեդերալ Ռեզերվի կողմից հայտի հաստատումից հետո (ներկայացված՝ 1999 թվականի օգոստոսի 6-ին)։

1996-97 թվականներին քննարկվել է համագործակցության տարբեր ձևեր 20-յակի խմբի CLS նախագծի և FXNet-ի, ECHO-ի ու Multinet-ի միջև, ինչը հանգեցրել է դրանց լիարժեք միավորմանը CLS Services-ի կողմից՝ 1997 թվականի դեկտեմբերին։ ECHO-ի ծառայությունները դադարեցվել են 1999 թվականի ապրիլին, իսկ Multinet-ը լուծարվել է 2000 թվականի մայիսին։ 1998 թվականի ապրիլին IBM-ը ընտրվել է CLS տեխնիկական ենթակառուցվածքի մշակման համար։ CLS բանկը սկսել է գործել 2002 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ հաշվարկելով հետևյալ արժույթները՝ ավստրալիական դոլար, կանադական դոլար, եվրո, ճապոնական իեն, շվեյցարական ֆրանկ, ֆունտ ստերլինգ և ամերիկյան դոլար։

### Հետագա զարգացում
Սկզբնական յոթ արժույթներին 2003 թվականի սեպտեմբերին միացել են դանիական կրոնը, նորվեգական կրոնը, սինգապուրյան դոլարը և շվեդական կրոնը, իսկ 2004 թվականի դեկտեմբերին՝ Հոնկոնգի դոլարը, հարավկորեական վոնը, նորզելանդական դոլարը և հարավաֆրիկյան ռենդը, 2008 թվականի մայիսին՝ իսրայելական շեկելը և մեքսիկական պեսոն, իսկ 2015 թվականի նոյեմբերին՝ հունգարական ֆորինտը։

2002 թվականին իր գործունեության մեկնարկից ի վեր CLS-ը արագորեն աճել է և 2017 թվականի մարտի դրությամբ կատարում էր համաշխարհային արտարժութային գործարքների մի փոքր ավելին, քան 50%-ը։ Արդյունքում, Ֆինանսական կայունության վերահսկողության խորհուրդը 2012 թվականի հուլիսին պաշտոնապես CLS-ը ճանաչել է որպես համակարգային կարևոր ֆինանսական շուկայի գործիք։

Մեկ օրվա ընթացքում արժեքի հաշվարկման ռեկորդը կազմել է 15.4 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար, որը սահմանվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ին: Մեկ օրվա ընթացքում հաշվարկման ծավալի ռեկորդը կազմել է 3.2 միլիոն գործարք, որը սահմանվել է 2022 թվականի հուլիսի 5-ին: 

CLS-ի անդամների և բաժնետերերի բազան համապատասխանաբար աճել է՝ 2002 թվականի հիմնադրման պահին 39 անդամից հասնելով 79 բաժնետերերի, այդ թվում՝ 66 հաշվարկային անդամների և 24,000+ երրորդ կողմի հաճախորդների՝ 2017 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ:

## Խմբի կառավարում
### Իրավական կառուցվածք
Մասամբ մասնակից կենտրոնական բանկերի միջև կոնսենսուսի անհրաժեշտության հետևանքով, CLS Group կառուցվածքը ներառում է մի քանի երկրների կազմակերպություններ: 2001 թվականից ի վեր, խմբի մայր ընկերությունը Լյուցեռնում գտնվող CLS Group Holdings AG-ն է, որը շվեյցարական մասնավոր հոլդինգային ընկերություն է: Այն Լոնդոնում գտնվող CLS UK Intermediate Holdings Ltd-ի 100 տոկոսի սեփականատերն է (սկզբնական CLS ընկերությունը հիմնադրվել է 1997 թվականին որպես CLS Services Ltd և վերանվանվել 1999 թվականին), որն էլ իր հերթին ունի երկու հիմնական դուստր ձեռնարկություններ՝ CLS Bank International-ը, որը ԱՄՆ Edge Act կորպորացիա է, և CLS Services Ltd-ն, որը բրիտանական ընկերություն է, որը գործառնական աջակցություն է ցուցաբերում CLS Bank-ին և դրան կից հաստատություններին: CLS-ը հիմնադրվել է միայն Ճապոնիայում և Հոնկոնգում:

### Բաժնետերեր
CLS Group-ը առևտրային կազմակերպություն է, որը գործում է ոչ առևտրային հիմունքներով, նման է Depository Trust & Clearing Corporation-ին: Դրա բաժնետերերն ունեն կառավարման իրավունքներ, բայց չեն ստանում դիվիդենտային եկամուտ կամ իրենց բաժնետոմսերի արժեքի աճ պահպանված շահույթից:

### Հսկողություն
CLS Group Holdings AG-ն, լինելով շվեյցարական կազմակերպություն, կարգավորվում և վերահսկվում է Դաշնային պահուստային համակարգի կողմից որպես բանկային հոլդինգային ընկերություն Միացյալ Նահանգներում: Դաշնային պահուստային համակարգը կարգավորում է նաև CLS Bank International-ը, որը վերահսկում է որպես բանկ: 1990 թվականի Լամֆալուսիի զեկույցում սկզբնապես սահմանված եզակի հայեցակարգի համաձայն, CLS համակարգում հաշվարկվող արժույթների (բացառությամբ ԱՄՆ դոլարի) թողարկող կենտրոնական բանկերը մասնակցում են խմբի «վերահսկողությանը», բայց առանց կարգավորող կամ վերահսկողական մանդատի. Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկի աջակցությամբ Դաշնային պահուստային համակարգի խորհուրդը CLS Group-ի և CLS Bank-ի «հիմնական վերահսկիչն» է, որը այն իրականացնում է մյուս մասնակից կենտրոնական բանկերի հետ խորհրդակցելով: CLS վերահսկողության կոմիտեն ստեղծվել է մասնակից կենտրոնական բանկերի կողմից 2009 թվականին՝ հաջորդելով նախկին կոմիտեի ձևաչափերին, և գործում է 2015 թվականի դեկտեմբերին ավարտված արձանագրության համաձայն:

2022 թվականի դրությամբ CLS վերահսկողական կոմիտեն ունի 23 անդամ՝ 18 CLS արժույթների համապատասխան թողարկող կենտրոնական բանկերը, գումարած Եվրոհամակարգի հինգ ազգային բանկեր, որոնք նաև G10-ի անդամ են, մասնավորապես՝ Բելգիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի և Նիդեռլանդների բանկերը։
### Առաջնորդություն
CLS Bank-ի ղեկավար մարմինը գտնվում է Նյու Յորքում։ CLS Group-ի և CLS Bank-ի գործադիր տնօրենը հաջորդաբար եղել են Ջոզեֆ Դե Ֆեոն (2000-2005), Ռոբ Քլոուզը (2005-2010), Ալան Բոզիանը (2010-2012 հունիս), Դեյվիդ Փութը (2012 օգոստոս - 2019 դեկտեմբեր) և Մարկ Բեյլ դե Ջեսսեն (2019 թվականի դեկտեմբերից)։

CLS Group-ի և CLS բանկի խորհուրդները հաջորդաբար նախագահել են Սյուզան Լաբարժը (2001 թվականի հունիս - 2003 թվականի հունիս), Ֆրից Քլայնը (2003 թվականի հունիս - 2005 թվականներ), Մարկ Գարվինը (2005 - 2007 թվականի հունիս), Ջերարդ Հարթսինկը (2007 - 2014 թվականի հոկտեմբեր), Քեն Հարվին (2014 թվականի հոկտեմբեր - 2022 թվականի հունիս), և Գոտֆրիդ Լեյբրանդտը (2022 թվականի հունիսից):

## Արժույթներ
Կազմակերպությունը տարիների ընթացքում ընդլայնել է իր կողմից իրականացվող հաշվարկային արժույթների քանակը և ներկայումս (2022 թվականի կեսերին) օգտագործում է հետևյալները.

## Բաժնետերեր
2024 թվականի կեսի դրությամբ կազմակերպությունն ուներ 75 բաժնետեր (Եվրոպական դրոշը վերաբերում է եվրոպական բանկային վերահսկողության տակ գտնվող բանկերին)․

*  Absa Bank
*  ANZ Banking Group
*  Banco Bilbao Vizcaya Argentaria
*  Banco Monex
*  Banco Santander
*  Bank Hapoalim
*  Bank Leumi
*  Bank of America
*  Bank of China (Hong Kong)
*  Bank of Montreal
*  BNY Mellon
*  Bank of Nova Scotia
*  Barclays Bank plc
*  Barclays Bank UK plc
*  Bayerische Landesbank
*  BNP Paribas
*  Canadian Imperial Bank of Commerce
*  Citibank
*  Citadel Securities
*  Commerzbank
*  Commonwealth Bank of Australia
*  Coöperatieve Rabobank
*  Crédit Agricole Corporate and Investment Bank
*  Daiwa Securities
*  Danske Bank
*  DBS Bank
*  Deutsche Bank
*  DNB Bank
*  DZ Bank
*  FirstRand Bank
*  Goldman Sachs
*  HSBC
*  ING Bank
*  Intesa Sanpaolo
*  JPMorgan Chase
*  KBC Bank
*  KEB Hana Bank
*  Kookmin Bank
*  Lloyds Bank
*  Macquarie Bank
*  Mitsubishi UFJ Trust and Banking Corporation
*  Mizuho Bank
*  Morgan Stanley & Co. International
*  MUFG Bank
*  National Australia Bank
*  National Bank of Greece
*  Natixis
*  NatWest Markets
*  National Westminster Bank
*  Nedbank
*  Nomura International
*  Nordea Bank
*  Norinchukin Bank
*  Northern Trust
*  Oversea-Chinese Banking Corporation
*  Reserve Bank of New Zealand
*  Royal Bank of Canada
*  Santander UK
*  Shinhan Bank
*  Skandinaviska Enskilda Banken
*  Société Générale
*  Standard Bank of South Africa
*  Standard Chartered Bank
*  State Street Bank and Trust Company
*  Sumitomo Mitsui Banking Corporation
*  Sumitomo Mitsui Trust Bank
*  Svenska Handelsbanken
*  Swedbank
*  Toronto-Dominion Bank
*  UBS AG
*  UBS Switzerland AG
*  UniCredit Bank GmbH
*  UniCredit SpA
*  United Overseas Bank
*  Wells Fargo Bank
*  Westpac Banking Corporation
*  Zürcher Kantonalbank

## Տես նաև
* Համաշխարհային միջբանկային ֆինանսական հեռահաղորդակցության կազմակերպություն (SWIFT)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*CLS website

Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:2002 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2002 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆինանսական ընկերություններ
Կատեգորիա:Անկանխիկ հաշվարկներ
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ