Ջոն Գրեյ (սոցիալիստ)

**Ջոն Գրեյ** (, ), 19-րդ դարի բրիտանացի սոցիալիստ, տնտեսագետ, լրագրի սեփականատեր։ Իր հեղինակած ու հրատարակած առաջին գրքում՝ «*Դասախոսություն մարդկային երջանկության մասին*» («*A Lecture on Human Happiness*») աշխատության մեջ, պաշտպանել է Ռոբերտ Օուենի գաղափարները, թեև հետագայում քննադատել է նրան բնորոշ կոմունիտարիզմը։  Պետության նվազագույն միջամտությամբ կապիտալիզմի (laissez-faire capitalism) գրեյյան քննադատությունը սովորաբար զուգադրվում է ռիկարդոյական սոցիալիզմի դպրոցի հետ։ Ջոն Գրեյը եղել է առաջին հեղինակներից մեկը, ով պաշտպանել է կենտրոնից պլանավորվող տնտեսության գաղափարը։

## Կենսագրություն

Ջոն Գրեյի մասին հավաստի տեղեկությունները սակավ են։ Հայտնի է, որ նա կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Էդինբուրգում։ Իր իսկ վկայությամբ՝ աղքատ աշակերտ է եղել, հարկադրված՝ թերի է թողել ուսումնառությունը և մեկնել Լոնդոն՝ ֆաբրիկայում աշխատելու։ Ստիպված է եղել բազմաթիվ դժվարություններ հաղթահարել, և կենսափորձը նրան հանգեցրել է այն համոզման, որ տնտեսական գործող համակարգը արատավոր է։ Այդ կենսափորձը միաժամանակ դրդել է, որ կարդա, ուսումնասիրի Ադամ Սմիթի, Դևիդ Ռիկարդոյի և այլ տնտեսագետների աշխատությունները, հետաքրքրվի հասարակական բարեփոխումների զանազան սխեմաներով։ Եղել է հասարակական բարեփոխիչ Աբրամ Կոմբի երկրպագուներից մեկը, որոշ ժամանակ անդամակցել է Ռոբերտ Օուենի նախաձեռնած կոոպերատիվ շարժմանը։

1825 թվականին եղբոր՝ Ջեյմսի հետ հիմնադրել է «*Edinburgh and Leith Advertiser*», 1826 թվականին՝ *North British Advertiser* լրագիրը։ 1844-1849 թվականներին եղբայրները գործունեություն են ծավալել Գլազգոյում՝ որպես *Gray's Local Advertiser* գովազդային ընկերության և ամսագրի սեփականատերեր։ Միաժամանակ Ջոն Գրեյը հոդվածներ է հրատարակել Մեծ Բրիտանիայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում լույս տեսնող պարբերականներում, ինչպես, օրինակ, «*Արդյունաբերության բարեփոխում*» հոդվածը, որը 1848 թվականին լույս է ընծայվել *United States Magazine and Democratic Review* ամսագրում։

Կարլ Մարքսը որոշ մեջբերումներ է կատարել է Գրեյի և ռիկարդոյայկան այլ սոցիալիստների աշխատություններից, երբ բանավիճում էր Պիեռ Ժոզեֆ Պրուդոնի հետ, իսկ 1859 թվականին հրատարակած «*Ներդրում քաղաքատնտեսության բնագավառում*» աշխատության մեջ սուր քննադատության է ենթարկել նրանց։

1846 թվականին Ջոն Գրեյը հիշատակվել է *The Law Times*-ում՝ սնանկության առնչությամբ։

Որպես նրա մահվան տարեթիվ՝ որոշ աղբյուրներ նշում են 1883-ը, մյուսները՝ 1850-ը։

## Աշխատություններ
* *A Lecture on Human Happiness*. (London, 1825)
* *A Word of Advice to the Orbistonians*. (Edinburgh, 1826)
* *An Address to the Printers of Edinburgh*. (Edinburgh, 1830)
* *The Social System: a Treatise on the Principle of Exchange*. (Edinburgh, 1831)
* *An Efficient Remedy for the Distress of Nations*. (Edinburgh, 1842)
* *The Currency Question*. (Edinburgh, 1847)
* *Lectures on the Nature and Use of Money*. (Edinburgh, 1848)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Beer, Max, *A History of British Socialism*. (George Allen and Unwin, 1919)
* Cole, G.D.H., *A History of Socialist Thought. Vol. 1: The Forerunners, 1789–1850.* (London and New York, 1953)
* Claeys, Gregory, *Machinery, Money and the Millennium*. (Princeton University Press, 1987)
* Foxwell, H. S., Introduction to Menger, Anton, *The Right to the Whole Produce of Labour*. (London, 1899)
* Gray, Alexander, *The Socialist Tradition*. (Longmans, Green & C0., 1946)
* Kimball, J., *The economic doctrines of John Gray, 1799–1883*. (Washington, 1948)
* Lowenthal, E., *The Ricardian Socialists*. (New York, 1911)
* Saad-Filho, A., 'Labour, Money, and "Labour Money": A Review of Marx' Critique of John Gray's Monetary Analysis.' *History of Political Economy.* 1993 25(1), pp.&nbsp;65–84.
* Thompson, Noel, *The People's Science*. (Cambridge, 1984)
* Thompson, Noel, *The Market and its Critics: Socialist Political Economy in Nineteenth Century Britain*. (London and New York, 1988)
* Thompson, Noel, 'Gray, John (c.1799–1883)', *Oxford Dictionary of National Biography*. (Oxford University Press, 2004)
* *The Great Soviet Encyclopedia*. Moscow, 1979.

Կատեգորիա:Բրիտանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ