Մեյն-Կուն

**Մեյն-Կուն  (**անգլ.՝ **Maine Coon),** կատուների ցեղատեսակից, որը  ծագել է Մեն նահանգի հյուսիս-արևելյան ԱՄՆ-ի կատուներից։  Հյուսիսային Ամերիկայի կատուների բնիկ ցեղատեսակից են։  «Մեյն-կուն» անվանումն առաջացել  է երկու բառերից։  Առաջինը՝ Մեն նահանգի անվանումը  իսկ երկրորդը՝ ածանցյալ է (անգլ.՝racoon), որը թարգմանվում է որպես «Ջրարջ»։  Հանդիսանում է Մեն նահագանի պաշտոնական խորհրդանիշը։

## Նկարագրությունը
Կատուների խոշորագույն ցեղատեսակ՝ արուները կշռում են 5,9-ից  մինչև 8,2 կգ․ (ամորձատվածները մինչև 12 կգ․), իսկ էգերը 3,6-ից մինչև 5,4 կգ․(ստերջացվածները 7,5-ից մինչև 8,5 կգ․):  Չափահաս կատուների վզակոթի բարձրությունը հասնում է 25-ից մինչև 41 սմ-ի, իսկ պոչից սկսած ընդհանուր երկարությունը հասնում է 120 սմ-ի (պոչի երկարությունը հասնում է մինչև 36 սմ-ի)':  Լրիվ ենթադրյալ չափսի՝ կատուները հասնում են  3-ից մինչև 5 տարեկան հասակում, մինչդեռ մյուս կատուների մեծ մասը  հասնում է 1 տարեկան հասակում։  Բայց և այնպես կան նաև դանդաղ հասունացող խոշոր չափերի այլ ցեղատեսակներ (օրինակ` նորվեգական անտառայինները)։  Մեյն-Կունի բոլոր առանձնահատուկ տեսակները ականջների ծայրերին ոչ մեծ փնջիկներ ունեն։  Մեյն-ունի մարմնի երկարությունը 1 մետր կամ ավելի է, պաշտոպնապես գրանցված ամենաերկար Մյեն-Կունի մարմնի երկարությունը 1 մետր 23  սմ է։

Ծնվելիս  Մեյն-Կունի ձագերը փոքր-ինչ ավելի խոշոր են, քան սովորական կատուների ձագերը։  Մեյն-Կունի՝ կենսունակ նորածին  ձագի նվազագույն զանգվածը կազմում է 80 գրամ, Մեյն-Կուն կատվի սովորական ձագի զանգվածը կազմում է 100-180 գրամ։  Մեյն-Կունների մոտ սեռական երկձևությունը  նկատելիորեն արտահայտված է։  Ծնվելիս կատուները զգալիորեն ավելի փոքր են, քան հասուն տարիքի կատուները։  Չափսերի տարբերությունը զանգվածում կարող է հասնել մեկ երրորդի, միջինում արու ու  էգ կատուների միջև զանգվածի տարբերությունը կազմում է  մեկ չորրորդ։

Մեյն-Կունը երկարագեղմ կատու է։  Մորթին փափուկ է և մետաքսանման, կազմվածքը կարող է տարատեսակել կախված մորթու գույնից և ցեղատեսակից։ Գլխի և ուսերի  մազերի երկարությունը կարճ են, որովայնի և կողի հատվածները երկար են, որոշ կատուների պարանոցներին կան զարդարող բաշեր։ Ինչպես բազմաթիվ բնիկ ցեղատեակների մոտ, Մեյն-Կունի մորթին ենթարկվում է եղանակային փոփոխությունների, ամռանը այն թեթև է և կարճ, ձմռանը մի փոքր երկար է և ավելի աճած և ստվար ծածկույթով է։

Մեյն-կունները կարող են ցանկացած գույնի լինել,որը հատուկ է տնային կատուններին, իսկ արհեստական գույներ ունեցողները՝ նշելով այլ ցեղատեսակների հնարավոր խառնուրդները, ինչպիսիք են շոկոլադի գույնը, նարդոսի գույնը, սև բծավորները, և  արծաթագույն՝ Նիբելունգյան կատուները,որոնց տեսակներն ոչ բոլոր Դաշնություններում են ընդունվում։ Օրինակ․ սև բծավոր կատուները՝ Մեյն-Կունի երանգներով ընդունվում են միայն Կատուների Միջազգային Միությունում (անգլ․ TICA-The International Cat Association):  Ցեղատեսակի ամենատարածված նախշերը հանդիսանում են շագանակագույնը և ծխագույնը, ռուսաստանում հայտնի են որպես «վայրի» երանգ ունեցողներ։  Աչքի բոլոր գույները  ընդունվում են  համապատասախան երանգների չափանիշներով, բացառությամբ կապույտ և հետորոքրոմիա (տեղկ․ աջ կամ ձախ աչքը երկու տարբեր գույներ ունեն) գույներ ունեցող կատուների,որոնք մորթու վրա ունեն նախշեր՝ բացառությամբ սպիտակ գույնի։  Գոյություն ունեն Մեյն-Կունի այնպիսի ցեղատեսակներ, ինչպիսիք են  սկզբավորողները և զտարյունները։

Մեյն-կունի մորթին  հիանալի կերպով հարմարեցված է խստաշունչ և  ցուրտ կլիմային։ Խիտ բրդատակի աղվամազը, որովայնիև հետևի վերջույթների երկար մազերը թույլ են տալիս ձյան և սառույցի վրա նստել, բազմամատնությունը (Պոլիդակտիլիա) և  երկար մազերի փնջերը թաթերի բարձիկների միջև հանդիսանում են ցեղատեսակի պարտադիր հատկանիշները,որոնք  թեթևացնում են ձյան վրա քայլելը և  նրանց հաճախ համեմատում են ձնագնացների հետ, քանի որ դրանք մեծացնում են մակերեսը՝ թաթերին տալով լրացուցիչ դիմադրողականություն առանց զգալի հավելյալ զանգվածի։  Փնջավոր ականջները և  երկարավուն մորթու ներսից աճող հյուսքերը օգնում են ականջները տաք պահել։

Մեյն-կուն կատուների ցեղատասկների սկզբնավորողներից շատերը,որոնք բնակվում են Նոր Օռելանի շրջանում, ձեռք են բերել մի հատկությունն, ինչը հայտնի է բազմամատնություն անունով(թաթի վրա առկա է լրացուցիչ մեկ կամ մի քանի մատ)։  Չնայած որոշ աղբյուրներ վստահեցնում են,որ հատկանիշը, ինչպես ենթադրում են, մոտավոր եղել է Մեն նահանգի Մեյն-Կունի 40% տեսակի մոտ, այժմ բազմամատնությունը հազվադեպ է հանդիպում, եթե երբևէ Մեյն-Կունները  ընդհանուր առմամբ նկատվում են  ցուցահանդեսի մրցահարթակի վրա, քանի որ այն չի համապատասխանում դաշնություններում երկարամազ ցեղատեսակների համընդհանուր չափանիշներին։  Այս հատկությունը հարիր է նախկին, բնիկ ցեղատեսակին,որը համարյա թե արմատախիլ էր  եղել ցեղատեսակից, քանի որ ավտոմատացված կերպով որակազրկված է եղել   ցուցահանդեսի  մրցահարթակներից։ Այժմ ապացուցված է,որ  բազմամատնության  ժառանգակիր է հանդիսանում արմատական աուտոսոմ-դոմինանտ գենը,որը կատուների առողջության համար իրենից վտանգ չի ներկայացնում։  Մեր ժամանակներում մասնավոր կազմակերպություններն ու սելեկցիոները նպատակ են դրել կանխել պոլիդակտիլիզմի անհետացումը Մեյն-կունների մոտ, և նման կենդանիներ են աճեցնում WCF-ի և AFC-ի կողմից ընդունված հիմնական ցեղային գծերից առանձին։ Ֆեդերացիաները, որոնք ընդունում են պոլիդակտիլիզմը Մեյն-Կունի՝ CFA- Կատուների սիրահարների միություն (անգլ․ Cat Fanciers’ Association), TICA- Կատուների միջազգային ասոցիացիա (անգլ․ The International Cat Association), CFF-Կատուների սիրահարների միություն (անգլ․ Cat Fanciers Federation’s ), ACFA- Կատուների սիրահարների ամերիկյան միություն (անգլ․ American Cat Fanciers Assocation), NZCF- Նոր Զելանդիայի կատուների սերը (անգլ․The New Zealand Cat Fancy):

## Ցեղատեսակի պատմությունը
մինի|Cosey անունով կատուն Նյու Յորքի Մեդիսոն Սքվեր՝ Գարդենսում կատուների ցուցահանդեսի հաղթող է 1895 թվականին
Կոսեյ մականուն ունեցող կատուն 1895 թվականին Նյու Յորքում կատուների Մեդիսոն Սքուեր Գարդեն ցուցահանդեսի հաղթողն է։  Բնականաբար ցեղատեսակը ձևավորվել է Մեն նահանգի ցրտաշունչ կլիմայի ազդեցության պայամաններում, չնայած գոյություն ունի նաև «երկընտրանքային» տարբերակներ (տարբեր տեսակի լեգենդներ) Մեյն-կունի ծագումի վերաբերյալ։ Գրականության մեջ Մեյն-Կունները առաջին անգամ հիշատակվում են 1861 թվականին։  Այդ ժամանակին է վերաբերվում «Ծովաձիուկ» նավից Կապիտան Ջենկս անունով կատվի մասին հոդվածը։

Նա ցուցադրվել է 1861 թվականի Բոստոնի և Նյու Յորքի ցուցահանդեսների ժամանակ և սկիզբ դրել ցեղատեսակի պոպուլյացիային, սակայն XIX—XX դարերի սկզբներին Մեյն-Կուննները առաջ են բերում պարսկական փափկամազերին։ Մեյն-կունին՝ որպես ցեղատեսակի, հնարավոր եղավ գոյատևել ի շնորհիվ նրան,որ ագարակատերերը գնահատել են նրանց չափսերն և որսորդական որակները։

Ցեղատեսակի ժամանակակից չափանիշները ընդունվել է 1967թվականին, իսկ 1990-ական թվականներին Մեյն-Կուններին վրա հասավ իսկական հայտնիությունը։ Սակայն առաջին գրանցված Մեյն-Կունի ցեղատեսակը եղել է 1908թվականին CFA- Կատուների սիրահարների միությունում (անգլ․ Cat Fanciers’ Association), որտեղ Մեյն-Կուն ցեղատեսակից Մոլի Բոնդ անունովը դարձել էր կենադանիների միությունում գրանցված 5-րդ կատուն։

2002 թվականին Կատուների Համաշխարհային Դաշնության Գլխավոր ասամբլեան (անգլ․ WCF -World Cat Federation) Միալնում հանդիպման ժամանակ որոշում է կայացրել, ըստ որի հիմք ընդունելով այդ ցեղատեսակի գենոտիպի տվյալները, թույլ էր տվում խաչասերում Մեյն-Կուների և հետևյալ կատուների միջև՝ Նորվեգական անտառային կատուները, թուրքական անգորա կատուները, սիբիրյան կատուները։ Անհրաժեշտության և արդիականության որոշումների մասին մածուցիկությունը ընդունում էր խմբի ղեկավարի կողմից։

4 տարեկան Մեյն-Կուն ցեղատեսակի կատու։

## Առողջությունը և հիվանդությունները
մինի|Մեյն-կուն ցեղատեսակի չորսամյա կատուն
Մեյն-կունները ընդհանուր առմամբ առողջ և դիմացկուն ցեղատեսակ է, որը հարմարեցված է ձյունառատ ձմեռներով կլիմայական պայմաններին։ Շվեդիայում ընտանի կատուների կյանքի ապահովագրության տվյալների վերլուծությունը (2003-2006) թույլ է տալիս եզրակացնել Մեյն Կունսի կյանքի միջին տևողության մասին`12.5 տարի և ավելի (այս ցեղի գրանցված կենդանիների 74% -ը, կեսից ավելին` 54%, ապրել է 16, 5 տարի և ավելի)։

Մեյն-կունների ամենալուրջ հիվանդությունները համընդհանուր են հանդիսանում ընտանի կատուների և մարդկանց համար։  Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիա՝ կատուների մոտ ամենատարածված սրտի հիվադությունը, անկախ նրանից զտարյուն ցեղատեսակից է, թե՝ ոչ։  Հաշվում են,որ Մեյն-Կունների համար աուտոսոմ-դոմինանտը գերիշխող ժառանգականության արդյունքն է,որը ի հայտ է գալիս միջին տարիքի և տարեց կենդանիների մոտ։  Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիանզարգացող հիվանդություն է, որը հանգեցնում է թոքերի այտուցի, հետևի վերջույթների հանկարծակի կաթվածի և մահվան։ Այդ իսկ պատճառով խիստ անհրաժեշտ է ժամանակակից աշխտորոշում։ ԱՄն-ում գոյություն ունի ԴՆԹ անալիզի Գենի թեստավորման պրակտիկա,որի պատասխանատուն է Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիան։
մինի|Կատվիկ Մեյն-Կուն
ԵՎս մեկ ենթադրյալ առողջական խնդիր՝ ողնաշարի մկանային քայքայումը (ՈՄՔ), ինչպես նաև  գենետիկ Ժառանգական հիվանդությունները (աուտոսոմ-ռեցեսիվ ժառանգական հիվանդություն), որոնց առկայության դեպքում ախտահարվում են ողնուղեղի ներվաբջիջները, որոնք էլ իրանի կմախքի մկանների  և  վերջույթների հաղորդիչ ազդակներն են։ Առաջին նախանշանները ի հայտ են գալիս 3-4 ամսականում։ Քայլելիս ձագի հետևամասը օրորվում է, երբ նա կանգնում է, նրա ծնկոսկրերը գրեթե կպչում են իրար։ 5-6 ամսական կենդանին ազատորեն չի կարող կահույքի վրա բարձրանալ, իսկ ներքև ցատկելիս հաճախ  անհարամար են իջնում։ Այնուամենայնիվ, հիվանդ ձագերը լավ սնվում և խաղում են, որպես զտարյուն ընտանի կենդանիներ շատերն ապրում են երկար տարիներ՝ այսինքն փողոց դուրս չեկող կատուները։ Ինչպես նաև իրականցավում  ողնաշարի մկանային քայքայման (ՈՄՔ) թեստավորում։

Ազդրի բնածին հոդախախտ՝ նրա թերությունը այն է, որ վնասում է մեկ կամ երկու հոդեր, ամենահաճախը վնասվում են Մեյն-Կուները և պարսկական կատուները որպես խոշորագույն ցեղատեսակներ։ Կա նաև Գենետիկ ժառագական հիվանդույթան առկայություն,որը ի հայտ է գալիս տարիքի հետ միասին, ավելի հաճախ ոսկրահոդախտը, երբ կատուները սկսում են կաղալ։

Երիկամների պոլիկիստոզ հիվանդություն՝ ժառանգական՝ դանդաղ զարգացող, անդառնալի հիվանդություն է,որը ինչպես կարծում էին, ախտահարում էր պարսկական կատվին և ազգակից ցեղատեսակներին։ Վերջին հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է,որ պոչում  բուշտերով (կիստա) Մեյն-Կուններ ավելի քիչ են հանդիպում և պարսկական կատուների երիկամների պոլիկիստոզ հիվանդության հետ ոչ մի կապ չունեն։ Մեյն-Կունների երիկամների գենետիկական պոլիկիստոզ հիվանդության թեստավորմանը,որի  ժամանակ հայտնաբերվել էր կիստաներ՝  բացասական պատասխան են տվել։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:3dayMaineCoon.jpg|3 օրական Մեյն-Կուն ցեղատեսակի կատվիկը
Պատկեր:Cat-MaineCoon-Cookie.png|2,5 ամսական կատվիկը
Պատկեր:Bertacoon.jpg|Մեյն-Կուն (էգ)
Պատկեր:Мейн кун W.Ch.Ais Black Liger Cat.jpg|Մեյն-Կուն սև մարմարե կատուն մեկուկես տարում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատվի ցեղատեսակներ