open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Կաֆացի

**Վարդան Կաֆացի** (Կաֆայեցի, ), հայ տաղերգու, տոմարագետ, գրիչ, հասարակական-եկեղեցական գործիչ։ Եղել է տեղի Սուրբ Աննա վանքի վանահայր (1648—1680)։ 1680 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և նշանակվել Ղրիմի հայկական թեմի առաջնորդ՝ պաշտոնավարելով մինչև կյանքի վերջը։ Հայտնի են Վարդան Կաֆացու տաղերը, որ հորինել է պատմաքաղաքական շարժառիթներով և նվիրել Ղրիմի զանազան եկեղեցիների ու վանքերի։ Առավել նշանակալից է «Վարդն է բացուեր առաւօտուն գոյնզգոյն» սկսվածքով տաղը, որում զուգորդվել են բնության գովքն ու վայելքի գաղափարը։ Վարդան Կաֆացին օգտագործել է բանահյուսական ստեղծագործություններին հատուկ պատկերներ ու գեղարվեստական այլ հնարանքներ (ժողովրդական երգի կրկնակ, հայրենի սկսվածք և այլն)։ 1676 թվականին գրել է մի չափածո տոմար։ Ընդօրինակել է բազմաթիվ ձեռագրեր։

## Գրականություն
* «Արարատ», էջմիածին, 1893, № 5, էջ 425—27
* Կոստանյանց Կ․, Նոր ժողովածու, պր․ 3, Թ․, 1896, էջ 11—12
* Աբրահամյան Ա․, Վարդան Կաֆայեցու չափածո տոմարը, «էջմիածին», 1954
* Միքայելյան Վ․․ Ղրիմի հայկական գաղութի պատմություն, Ե, 1964, էջ 311
* Սահակյան Հ․, Ուշ միջնադարի հայ բանաստեղծությունը, Ե․, 1975

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ղրիմահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայերը Թեոդոսիայում
Չորսի նշանը

**«Չորսի նշանը»** (), Արթուր Կոնան Դոյլի հետախուզական պատմությունն է, որը հրատարակվել է 1890 թվականին։

## Բովանդակություն
*[[Շերլոք Հոլմս]]ի* մոտ է գալիս մի երիտասարդ աղջիկ՝ *Մերի Մորսթենը*, որը խնդրում է հետախույզին և *բժիշկ Վաթսոնին* բացահայտել ամեն տարի իրեն ուղարկվող մարգարիտների գաղտնիքը, և, եթե հնարավոր է, օգնել իրեն՝ 10 տարի առաջ կորած հորը գտնելու գործում։ Քննելով գործը՝ Հոլմսն ու Վաթսոնը պարզում են, որ Մերին և *Շոլթո եղբայրները* հանդիսանում են ահռելի կարողության՝ գանձի, ժառանգորդներ, որը հայտնաբերվել է իրենց ծնողների կողմից։ Նրանք արդեն պատրաստվում էին բաժանել ժառանգությունը երեք մասի, երբ Շոլթո եղբայրներից մեկը սպանվում է, իսկ գանձերը՝ գողացվում։ Հոլմսը գտնում է հանցագործին, սակայն գանձը կորած էր անվերադարձ։
Քննության ընթացքում Վաթսոնն ու Մերի Մորսթենը սիրահարվում են և որոշում ամուսնանալ։ Այդ իրողության մեջ կարևոր դեր խաղաց գանձերի կորուստը, քանի որ Վաթսոնը չէր համարձակվում առաջարկություն անել, վախենալով, որ իրեն կհամարեն շահամոլ։

## Էկրանավորումները

## Արտաքին հղումներ
* Շերլոք Հոլմս. Արնագույն գործը, Չորսի նշանը - գրքատուն
* Չորսի նշանը standardebooks.org կայքում
* Ստեղծագործությունը՝ հայերեն թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Կատեգորիա:Անգլիական գրականություն
Կատեգորիա:Նամակագրական վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Ռոտումա

**Ռոտումա**, հրաբխային ծագում ունեցող կղզի Խաղաղ օվկիանոսում, որը մտնում է Ֆիջի պետության կազմի մեջ։ Պետական լեզուն անգլերենն է և ռոտումա լեզուն։ Դրամական միավորը ֆիջիական դոլարն է։

## Աշխարհագրություն
Ռոտումա կղզին գտնվում է Օվկիանիայում։ Տարածքը 46 կմ² է (փոքր կղզյակների հետ միասին)։ Այստեղ աճում են արմավենիներ և այլ խիտ բուսականություն։

## Պատմություն
Ռոտուման հայտնաբերվել է 1791 թվականին բրիտանական նավի կողմից, 1881 թվականին բռնանվաճվել է Մեծ Բրիտանիայի կողմից։ 1970 թվականին օգոստոսի 10-ին կղզին անկախություն է ձեռք բերել, որպես Ֆիջիի մի մաս։

## Բնակչություն
Ռոտումա կղզու բնակչությունը 2007 թվականի դրությամբ կազմում էր 2002 մարդ։ Կղզու վարչական կենտրոնը Ահաու քաղաքն է, իսկ խոշորագույն քաղաքն ու նավահանգիստը Մոտուսան է։
left|thumb|Ռոտումա կղզու անջատողականների դրոշը

## Քաղաքականություն
Ֆիջիի խորհրդարանում Ռոտուման երկու պալատներում ունի մեկական տեղ, իսկ կղզու ղեկավարմամբ զբաղվում է Ռոտումայի գործերի նախարարությունը։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հիմնական արտադրանքը կոպրան է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիջիի կղզիներ
Վարդան Հաղբատեցի

մինի|Հաղբատի (Հաղպատի) վանք
**Վարդան Հաղբատեցի** (), հայ մատենագիր և մանկավարժ։ Հիմնականում գործել է Հյուսիս-Արևելյան Հայաստանում։ 1160-1170-ական թվականներին ուսանել է Կիլիկիայում, աշակերտել Ներսես Շնորհալուն, 1170 թ.-ին մասնակցել հայկական և բյուզանդական եկեղեցիների միության խնդրի քննարկմանը, բանակցել բյուզանդացի ներկայացուցչի հետ, պաշտպանել «հյուսիսային կողմանց վարդապետների» (Հաղբատ (Հաղպատ), Սանահին և այլն)՝ Հայոց եկեղեցու ինքնուրույնությունն ապահովող տեսակետը։ Նպաստել է Կիլիկիայի և Հյուսիս-Արևելյան Հայաստանի ուսումնագիտական կենտրոնների մշակութային կապերի ամրապնդմանը։ Ենթադրվում է, որ նա է Հաղբատ բերել ասորի մատենագիր Եղիայի (XII դար) երկերի հայերեն թարգմանությունների ձեռագրերը։ Գրել է Գրիգոր Նազիանզացու և Գրիգոր Նյուսացու «ճառերի» մեկնություններ։ Վարդան Հաղբատեցու գործերն օգտագործվել են XIII դարի սկզբին կազմված «Գիրք պատճառաց» ժողովածուում։ Թաղվել է Հաղբատի (Հաղպատ) վանքում։ Աշակերտներից նշանավոր է Դավիթ Քոբայրեցին։

## Գրականություն
* Ակինյան Ն., Մատենագիտական յետազօտութիւններ, հ. 1, Վնն., 1922:

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Մասարու Արաի

` ճապոնացի աստղագետ։

Աստերոիդներ հայտնաբերելու մասնագետ է, աշխատում է հիմնականում Հիրոշի Մորիի հետ համատեղ։
1991 թ. հունվարի 5-ին հայտնաբերել է Արաի գիսավորը ։

## Տե'ս նաև`
* Ցուտոմու Սեկի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սիրողական աստղագետներ
Չափածո վեպ

**Չափածո վեպ**, ոտոնավորով գրված ծավալուն սյուժետային ստեղծագործություն։ Ընդհանուր գծեր ունի արձակ վեպի հետ (դեպքերի հարստություն, բազմաթիվ կերպարներ` իրենց փոխադարձ կապերով ու հարաբերություններով)։ Մյուս կողմից, չափածո վեպը շատ կողմերով մոտ է պոեմին (չափածո ձև, շարադրանքի քնարականություն, հեղինակի ակտիվ մասնակցություն դեպքերի ընթացքին և այլն)։ *Չափածո վեպի* դասական օրինակներ են Պուշկինի «Եվգենի Օնեգինը», Բայրոնի «Դոն Ժուանը», որոնց մեջ հերոսների կողքին մեծ տեղ է գրավում հեղինակի կերպարը՝ իր խոհերով և վերաբերմունքով։

## Աղբյուրներ

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 237

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Մաքս Քարվեր

**Մաքս Քարվեր** (Անգլ.՝ *Max Carver*, ), ամերիկացի դերասան, հայտնի դարձած MTV հեռուստաալիքի «Պատանի գայլը» սերիալից (Էյդան)։

## Կենսագրություն
230px|մինի|աջից|Մաքս Քարվերը և Չարլի Քարվերը
Մաքս Քարվերը ծնվել է 1988 թվականի օգոստոսի 1-ին, Կալիֆոռնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում։ Մաքսի ծնողները՝ Ռոբերտ Մարտենսեն և Էնն Քարվեր։ Մաքսը ունի նաև երկվորյակ եղբայր՝ Չարլի Քարվեր։ Մաքսի և Չարլիի ծնունդը եղել է բավականին հետաքրքիր՝ Չարլին ծնվել է հուլիսի 31-ին, երեկոյան, իսկ Մաքսը օգոստոսի 1-ին, առավոտյան։ 
Մաքսը կրթություն է ստացել «St. Paul's School» դպրոցում։

## Կարիերա
2008 թվականից սկսած մինչ 2012 թվականը Մաքսը նկարահանվել է ABC հեռուստաալիքի «Հուսահատ տան տիրուհիներ» սերիալում։ 2009-2012 թթ նկարահանվել է տարբեր սերիալների մի քանի սերիաներում («Օֆիս», «Վիկտորիա՝ հաղթող», «Լավագույն ընկերներ ընդմիշտ», «Հաջողությու՛ն, Չարլի՛» ) 
2013 թվականից Մաքսը սկսում է նկարահանվել «Պատանի գայլը» սերիալում, որպես Էյդան։ Մաքսն այդ սերիալում նկարահանվում էր ֆիլմում եղբոր՝ Չարլիի հետ։ Սերիալը մեծ ճանաչում բերեց Մաքսին։ Սերիալի 3-րդ սեզոնի ֆինալում Մաքսի կերպարը մահանում է (2014 թ.)։
2014 թվականից նկարահանվում է «Լքվածները» սերիալում։

## Անձնական կյանք
2014 թվականի մայիսից Մաքս Քարվերը հանդիպում է «Պատանի գայլը» սերիալի աստղ Հոլլանդ Ռոդենի հետ։

## Ֆիլմագրություն
#### Ֆիլմ

#### Սերիալներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կախարդական լավաշ

**«Կախարդական լավաշ»**, 1973 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված մուլտֆիլմ։

## Սյուժե

Մուլտֆիլմը Նաղաշ անունով մի տղայի մասին է, ով ապրում էր լավաշ թխող իր մայրիկի հետ։ Լավաշով է սնվում ու մեծանում նաև Նաղաշը։ Բայց Հայոց աշխարհում տղաները շուտ են մեծանում, մոռանում մանկական խաղերի մասին ու դառնում օգնական ծնողների համար։ Նաղաշն էլ որոշում է գտնել իր սրտի գործը ու մոր թխած լավաշներից մեկը վերցնելով՝ ճանապարհ է ընկնում։ Փորձությունների ու անհաջողությունների միջով անցնելով՝ Նաղաշը հասկանում է, որ երջանկություն կարելի է գտնել միայն հարազատ հողում։ Վերադառնում է տուն, մի լավաշաչափ հող է մաքրում քարերից, վարում է, ցանում, ջրում սեփական քրտինքով, և հողը նրան վարձահատույց է լինում ու առատ բերք պարգևում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր
Հանրապետության հրապարակ (մետրոյի կայարան)

**«Հանրապետության հրապարակ»** (նախկին անվանումը՝ «Լենինի հրապարակ»), Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1981 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում և դուրս է գալիս Նալբանդյան փողոց, Գլխավոր պողոտա՝ Հանրապետության հրապարակի հարևանությամբ։ Հարևանությամբ գտնվում են Հանրապետության հրապարակը, ՀՀ կառավարության առաջին և երրորդ մասնաշենքերը, Վերնիսաժը, Պատմության թանգարանը։

Անվանակոչվել է Երևանի գլխավոր հրապարակի անունով։ Մինչև 1992 թվականը կոչվում էր Վլադիմիր Լենինի անունով։

Ջիմ Թորոսյանի ու Մկրտիչ Մինասյանի այս համատեղ աշխատանքը 1983 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։ Կայարանի գլխավոր կոնստրուկտորն է Հենզել Հակոբյանը, նախագծի կոնստրուկտավորումը կատարել է Արբակ Հովհաննիսյանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Republic Square Metro Station3.jpg
Պատկեր:HanrapetEntrance.JPG|Կայարանի մուտքը
Պատկեր:Republic Square station3.jpg|Կայարանի նախասրահը
Պատկեր:Republic Square Metro Station.JPG
Պատկեր:Republic Square Metro Station1.JPG
Պատկեր:Republic Square Metro Station Fountains in Yerevan 2019-06-20v2.jpg


## Տես նաև
* Երևանի մետրոպոլիտեն
* Տրանսպորտը Երևանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հանրապետության հրապարակ - Երևանի մետրո
Պարզ նախադասություն

մինի|300x300փքս|Պարզ և բարդ նախադասության տեսակները
**Պարզ նախադասություն** ամփոփ միտք արտահայտող, մեկ ստորոգումով դրսևորվող նախադասություն։ Կառուցվածքային հիմնական տարրերն (բաղադրիչները) են գլխավոր ու երկրորդական (որոշ կառույցներում՝ գերադաս ու ստորադաս) անդամները։ Գլխավոր անդամներն են ենթական ու ստորոգյալը, երկրորդական են լրացման դերով հանդես եկող անդամները՝ որոշիչը, հատկացուցիչը, բացահայտիչը, խնդիրներն ու պարագաները։

Պարզ նախադասությունը բաժանվում է  կառուցվածքային երկու հիմնական տեսակի՝ երկկազմ և միակազմ։ Երկկազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը կարող են ունենալ կամ ունեն իրենց քերականական արտահայտությունը։ Օրինակ՝ *Նայելով Աթենքի սքանչելի կոթողներին, ես տեսնում էի միայն Անին* (Ավ. Իսահակյան)։ Երկկազմ նախադասությունների երկու բևեռների փաստացի արտահայտությունը պարտադիր չէ. դրանցից մեկը կարող է չգործածվել կամ զեղչվել. *Մեքենաբար, անգիտակցորեն մխրճվեց հոսող բազմության մեջ* (Ավ. Իսահակյան)։

Միակազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը չունեն կամ չեն կարող ունենալ քերականական արտահայտություն։ Օրինակ՝ *Անձրևում է։ Մթնեց*։

Պարզ նախադասությունը կարող է լինել համառոտ և ընդարձակ։ Պարզ համառոտ նախադասությունը կազմված է միայն գլխավոր անդամներից՝ ենթակայից ու ստորոգյալից։ Պարզ ընդարձակ նախադասության կազմում առկա են նաև լրացումներ՝ երկրորդական անդամներ։

Հնչերանգային կաղապարով և հաղորդման նպատակադրումով լինում են՝ պատմողական, հարցական, բացականչական, հրամայական (հորդորական) տարատեսակներ։

## Աղբյուրներ
* Ս. Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Բովանդակություն և ձև

**Բովանդակություն և ձև**, գրական-գեղարվեստական ստեղծագործության` անխզելիորեն իրար հետ կապված կողմերը։

## Բովանդակություն

Գեղարվեստական երկի *բովանդակությունը* իրականության այն երևույթներն են, որոնք պատկերվել և գնահատվել են որոշակի գաղափարական դիրքերից։ Հետևաբար, բովանդակության մեջ մտնում են և՛ նրա մեջ արտացոլված կենսական փաստերն ու հարցերը, այսինքն` ստեղծագործության թեման, և՛ նրա մեջ արտահայտված գնահատականներն ու ընդհանրացումները, այսինքն՝ գաղափարը։ Այսպիսով, գեղարվեստական ստեղծագործության բովանդակությունը նրա թեմայի և գաղափարի միասնությունն է կամ՝ *թեմատիկ-գաղափարական հիմքը*։

## Ձև

Գեղարվեստական *ձևը* պատկերման և արտահայտչական այն բոլոր միջոցների ամբողջությունն է, որոնք ծառայում են բովանդակության մարմնավորմանը։ Թեման և գաղափարը գեղարվեստական իրացում են գտնում կերպարների, նկարագրությունների, դեպքերի և այդ ամենի միավորման եղանակների մեջ։

*Գեղարվեստական ձևի* հասկացության մեջ, նախ, մտնում է տվյալ երկի կոմպոզիցիան, այսինքն՝ նրա բազմազան պատկերների, մասերի դասավորությունը, փոխադարձ կապն ու կառուցվածքը։ Պատմողական և դրամատիկական երկերում բովանդակության մարմնավորման կարևորագույն միջոցներից մեկը դեպքերի ընթացքն է, նրանց շաղկապման և զարգացման արվեստը (սյուժե)։ Ձևի մասին խոսելիս պետք է անպայման նկատի ունենալ տվյալ ստեղծագործության լեզվի և ոճի բնորոշ գծերը, ինչպես նաև՝ ժանրային առանձնահատկությունները (այսինքն այն, թե այդ երկի մեջ ինչպես են արտահայտվել վեպի, պոեմի, կատակերգության կամ մեկ այլ ժանրի բնորոշ գծերը)։ Իսկ չափածո ստեղծագործության մեջ այդ բոլորին ավելանում են նաև նրա տաղաչափական կառուցվածքի՝ ռիթմի, բանաստեղծական չափի, հանգավորման, բանաստեղծական հնչյունաբանության յուրահատկությունները։

## Ամփոփում

Գրական-գեղարվեստական ստեղծագործության *բովանդակությունն* ու *ձևը* կազմում են անխզելի միասնություն։ Դրանք անհնար է բաժանել իրարից։

Այդ միասնության մեջ առաջնությունը պատկանում է բովանդակությանը. թեման և գաղափարն են պայմանավորում գրական երկի պատկերների բնույթը, մասերի դասավորությունն ու կառուցվածքը, ժանրի ընտրությունը, լեզվի և տաղաչափության յուրահատուկ գծերը։ Իր հերթին՝ գեղարվեստական ձևի կատարելության աստիճանից խոշոր չափով կախված է այն, թե որքանով խոր և տպավորիչ կբացահայտվի երկի բովանդակությունը։ Բարձրարժեք ստեղծագործության մեջ գաղափարն ու թեման մարմնավորվում են կատարյալ ձևի մեջ։

## Աղբյուրներ

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 58

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Հատկացուցիչ

**Հատկացուցիչ**, նախադասության երկրորդական (ստորադաս) անդամ, գոյականով արտահայտված (նաև գոյականաբար առնված) գերադաս անդամի լրացում։ Արտահայտում է ստացականություն՝ պատկանելություն, հատկացում, վերաբերում, սերում (ծագում), ինչպես նաև ամբողջը` մասի հարաբերությամբ, պատճառ, տարածական, խնդրային, ենթակայական ու համատիպ այլ հարաբերություններ։ Սեռական հոլովի հիմնական կիրառություններից մեկն է։ Հատկացուցիչ ունեցող լրացյալը (գերադաս անդամը) կոչվում է *հատկացյալ*։ Շարադասությամբ հատկացուցիչը նախորդում է հատկացյալին։ Եթե հատկացուցչի և հատկացյալի միջև առկա է նախադասության այլ անդամ (օրինակ` որոշիչ), ապա հատկացուցիչն այդ անդամից տրոհվում է բութով։

Հատկացուցիչը պատասխանում է *ու՞մ, ինչի՞, ինչերի՞* հարցերին։

Լինելով գոյականական անդամի լրացում՝ հատկացուցիչը ևս իր բնույթով գոյականական է։ Այն արտահայտվում է՝
*գոյականով - *Արևը չորացնում է գետի խոնավությունը:* (Ակսել Բակունց)
*դերանունով - *Սակայն ձեր մայրերն անհամեմատ ավելի բախտավոր են...* (Ավ. Իսահակյան) 
*գոյականաբար գործածված այլ բառերով (ածական, թվական, ոչ առարկայանիշ դերանուններ, որոշ դերբայներ և առհասարակ լեզվական ամեն արտահայտություն, տարր) - *Կեղծավորի մի աստղ էր//Որ ձևացավ ամբողջ կյանքում/Առաքինի, ազգասեր...* (Հովհ. Թումանյան)։

## Աղբյուրներ
*Ս. Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975։
*Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Գոյականական անդամի լրացումներ
Կատեգորիա:Նախադասության անդամներ
Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Հայկական էյրենիս

**Հայկական Էյրենիս** (), օձերի տեսակ էյրենիսների ցեղից, լորտուների ընտանիքից։

## Նկարագրություն
Հասուն էյերիսների չափսերը հասնում են 49 սմ։ Գունավորումը բազմազան է։ Մարմնի վերին հատվածը՝ մոխրագույն-դեղնականաչ, բաց-դարչնագույն, վարդագույն-նարնջագույն, պղնձակարմիր կամ ավելի հազվադեպ, մուգ-շագանակագույն, համարյա սև։ Դնչի առջևի հատվածը կլորացած է։ Մարմնի միջին հատվածում կան 17 թեփուկներ, որոնցով կարելի է հեշտ տարբերակել վզնոտավոր էյրենիսից։

Սնվում է միջատներով, սարդանմաններով և այլ անողնաշարավորներով, որոնք հաճախ բնակվում են քարերի տակ։

Կերի կլանման ձևը հետևյալն է՝ Էյրենիսը մի կողմ է տանում գլուխը, լայն բացում է բերանը և արագ բռնում է կերը, և այդ դիրքով կուլ տալիս։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է արևելյան Կովկասում, Հայաստանի հարավում և հարավարևմտյան, հարավարևելյան Ադրբեջանում, նաև արևելյան Թուրքիայում, Իրանի արևմտյան և Իրաքի արևելյան հատվածներում։

Հայաստանում հանդիպում է Eirenis punctatolineatus punctalineatus ենթատեսակը։ (Boettger, 1892).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայկական էյերիսի պատկեր 
* Հայկական էյերիսի պատկեր

Կատեգորիա:Էյրենիսներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Հայերենագիտություն

**Հայերենագիտություն**, հայ լեզվաբանության մի բնագավառ, ուսմունք հայերենի մասին։ Ավելի նեղ ըմբռնում է քան հայագիտությունը և մտնում է սրա գիտակարգերի շարքը (հայ գրականագիտության, պատմագրության, ազգագրության և այլնի հետ միասին)։ Հայերենագիտությունն ինքը հայերենագիտական գիտակարգերի, գիտաճյուղերի ամբողջություն։ Նրա մեջ են առնվում, օրինակ, հայոց լեզվի պատմությունը, հայ քերականագիտությունը, հայերենագիտության պատմությունը, հայ բարբառագիտությունը, հայոց լեզվի մեթոդիկան, հայ բառարանագրությունը։

Հայերենագիտությունը մասնավոր լեզվաբանություն է, նրա ուսումնասիրության առարկան հայոց լեզուն է։ Թեև ընդունված է ասել, որ նրա սկզբնավորումը կապված է Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականության արվեստի» թարգմանության հետ, հարկ է նշել, որ հայոց լեզվի ուսումնասիրությունն ավելի հին ակունքներ ունի, և առաջին լուրջ ուսումնասիրողների մեջ չի կարելի չնշել նաև հանճարեղ Մեսրոպ Մաշտոցին։ Հայերենի խոր ու բազմակողմանի ուսումնասիրությամբ միայն նա կարող էր ստեղծել ինքնատիպ ու կատարյալ գիր, այբուբեն։ Հայերենի գիտական ուսումնասիրությունը առաջ մղեցին հմուտ մեկնիչ-քերականները, ապա լատինաբանները, ուշ միջնադարի այլ լեզվաբաններ ու քերականներ։ Հայերենագիտությունն էական առաջընթաց ապրեց XIX և XX դարերում։ Նրա զարգացումն ավելի բուռն եղավ խորհրդային տարիներին։

Թեև հայերենագիտության պատմության մեջ եղան շրջաններ, երբ հայոց լեզվի հարցերը դիտարկվում, մեկնաբանվում էին այլ լեզուների ուղմունքների հետևողությամբ (հունաբաններ, լատինաբաններ), այնուամենայնիվ, հայերենի քննույթունն աստիճանաբար ընկավ իր հունի մեջ, և հայերենագիտությունը դարձավ մեթոդականորեն կուռ ու հեռանկարային գիտակարգ։ Օբյեկտի ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ պայմանավորված՝ հայերենագետների կազմը գնալով ընդլայնվեց, նրա մեջ ներգրավվեցին նաև շատ այլազգի գիտնականներ։

## Գրականություն
*Վ. Ալեքսանյան, Հայ լեզվաբանությունը սովետական շրջանում, Երևան, 1981։
*Է. Աղայան, Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 1-2, Երևան, 1958-62։
*Կ. Կոստանյանց, Հայագիտությունը արևմտյան Եվրոպայում, Թիֆլիս, 1910։
*Լեզվաբանական և հայգիտական ուսումնասիրություններ, Երևան, 1951։
*Հայերենագիտությունը 60 տարում, Երևան, 1981։
*Միջազգային հայերենագիտական գիտաժողով, Երևան, 1982։
*Գ. Շրումպֆ, Ուսումնասիրութիւն հայ լեզուի եւ մատենագրութեան յարեւմուտս (ժդ-ժթ դար, թրգմ. և լրց. Գ. Զարբհանալյանի), Վենետիկ, 1895։
*Գ. Ջահուկյան, Քերականական և ուղղագրական աշխատությունները հին և միջնադարյան Հայաստանում (V-XV դարեր), Երևան, 1954։
* Գ. Ջահուկյան, Գրաբարի քերականության պատմություն, Երևան, 1974։
*Գ. Ջահուկյան, Պատմահամեմատական լեզվաբանության զարգացման ժամանակից շրջանը և հայագիտությունը («Հայոց լեզվի համեմատական քերականության հարցեր» ժողովածուում, Երևան, 1979)։
*Բ. Վերդյան, Վ. Քոսյան, Սովետահայ լեզվաբանությունը 40 տարում, ՊԲՀ, 1960, N 4։
*Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Հայոց լեզվի պատմություն
Ֆոսֆորական թթու

**Ֆոսֆորական թթու** ֆոսֆորական (օրթոֆոսֆորական) թթուն՝ H3PO4, ջրում լավ լուծվող, սպիտակ պինդ նյութ է։ Արդյունաբերական պայմաններում ֆոսֆորական թթուն ստանում են՝ ֆոսֆորային հանքը տաքացնելով խիտ ծծմբական թթվի հետ կամ ֆոսֆորի (V) օքսիդը ջրում լուծելով։
Միջին ուժի, եռհիմն թթու է, կարող է առաջացնել երկհիդրոֆոսֆատ, հիդրոֆոսֆատ և ֆոսֆատ անիոններ և հետևաբար՝ 3 խումբ աղեր։
Օրթոֆոսֆորական թթվի անհիդրիդը ֆոսֆորի (V) օքսիդն է՝ P2O5, որն օժտված է թթվային օքսիդների բոլոր հատկություններով, մասնավորապես փոխազդում է հիմնային օքսիդների և հիմքերի հետ։ Եթե կազմելու լինեք P2O5-ի հետ NAOH ռեակցիաների հնարավոր երեք հավասարումները, ապա կնկատեք, որ օքսիդ-ալկալի մոլային հարաբերականությունը 1։2, 1։4 և 1։6 է։
Ֆոսֆորական անհիդրիդը բույն փոխազդում է ջրի հետ (ջերմանջատիչ ռեակցիա է)՝ առաջացնելով օրթոֆոսֆորական թթու։ Սառը ջրի մեջ լուծելիս ստացվում է մետաֆոսֆորական թթու։

## Աղբյուրներ
*10-րդ դասարանի Քիմիայի դասագիրք

Կատեգորիա:Թթուներ
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Ջիլլ Վագներ

**Ջիլլիան Սյուզանա «Ջիլլ» Վագներ** (, ), ամերիկացի մոդել, դերասանուհի և հեռուստատեսային շոուի համահաղորդավար։

## Կենսագրություն
Վագները ծնվել է Հյուսիսային Կարոլինայի Ուինսթոն Սեյլեմ քաղաքում։ Նրան դաստիարակել են հայրը՝ Դևիդ Ուոգները, որը ամերիկացի ծովային հետևակային է, և տատը։ Ջիլլը սովորել է Ուոլբուրգի (Հյուսիսային Կարոլինա) *Ledford Senior High School*-ում։ 2001 թվականին բիզնես կառավարման ոլորտում բակալավրի աստիճանով ավարտել է *Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի համալսարանը*։

## Կարիերա
Ուսումն ավարտելուց հետո Վագները տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա և սկսել մոդելի կարիերան։ 2003 թվականին անցել է *[[MTV]]*-ի *Punk’d* նախագծի քասթինգը, մասնակցել է մեկ տասնյակից ավելի սկետչերի։ Դրանից հետո նկարահանվել է «Stuff» ամերիկյան ամսագրի համար։ Վագները «Maxim» ամերիկյան ամսագրի *Hot 100 Women of 2004* ցանկում զբաղեցրել է 90-րդ հորիզոնականը։

2006 թվականին Ջիլը կեցվածք է ընդունել «FHM» ամսագրի ամերիկյան հրատարակչության համար։ *Spike TV* ալիքի «Բլեյդ» հեռուստասերիալում խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը (Քրիսթա Սթար), ինչպես նաև նկարահանվել է մի շարք այլ սերիալներում՝ ներառյալ «Հնգյակ»-ը և «Ոսկորներ»-ը։

2005-2011 թվականներին նկարահանվել է *Lincoln Mercury* ավտոմեքենայի հեռուստատեսային գովազդում, ինչպես նաև հայտնի է դարձել որպես *The Mercury Girl*:

2005 թվականին «Հունիսյան բզեզ» ֆիլմում խաղացել է Միլիսենտի ոչ մեծ դերը, իսկ 2008 թվականին «Փուշ» սարսափ ֆիլմում ստացել է գլխավոր դերերից մեկը (Պոլի Ուոթ)։ Նույն թվականին Ջիլլը դարձել է *[[American Broadcasting Company|ABC]]* ալիքի «Ամբողջական ոչնչացում» շոուի համահաղորդավարը։

2011 թվականի ապրիլին Վագները հայտնել է, որ պատրաստվում է լքել *Wipeout*-ը, որպեսզի կենտրոնանա դերասանական կարիերայի վրա։ Նրան փոխարինել է Վանեսա Լաշեն։ 2011 թվականին Ջիլլը եղել է «Պահեստի ներսում» հեռուստաշոուի համահաղորդավար։

2011 թվականի հունիսին Վագները նկարահանվել է *MTV*-ի դեռահասների համար «Պատանի գայլը» սերիալում։ 2013-2014 թվականներին վերադարձել է «Պատանի գայլը» սերիալի 3-րդ և 4-րդ եթերաշրջաններին։

2013 թվականի ամռանը Վագները վերադարձել է *Wipeout*՝ համաձայնելով մասնակցել հեռուստախաղի 6-րդ եթերաշրջանի նկարահանումներին։ Նույն թվականին Ջիլլը նկարահանվել է Youtube-ի «Առասպելական շոու»-ի 3-րդ էպիզոդում։

2014 թվականի գարնանը Վագները մասնակցել է *Wipeout* հեռուստախաղի 7-րդ եթերաշրջանի նկարահանումներին։ 2014 թվականի մայիսին «Maxim» ամսագրի *Hot 100 Women* ցանկում զբաղեցրել է 74-րդ հորիզոնականը։

## Անձնական կյանք
2017 թվականի ապրիլի 8-ից Վագներն ամուսնացած է պրոֆեսիոնալ հոկեյիստ Դևիդ Լեմանովիչի հետ։ Զույգն ունի աղջիկ՝ Արմի Գրեյ Լեմանովիչը (ծնվ. 2020 թվականի ապրիլի 17-ին)։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջիլլ Վագների պաշտոնական կայք 
* Playboy.com Интервью
* Gateship-One Интервью 
* Talk-Humor հարցազրույց

Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Չարլի Քարվեր

**Չարլի Քարվեր** (, ), ամերիկացի դերասան, ով հայտնի է դարձել «Պատանի գայլը» սերիալից (Իդան)։

## Կենսագրություն
Չարզ Քարվերը ծնվել է 1988 թվականի հուլիսի 31-ին, Կալիֆորնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում։ Նրա ծնողները՝ Ռոբերտ Մարտենսեն և Էնն Քարվեր։ Չարլին ունի երկվորյակ եղբայր՝ Մաքս Քարվեր։ Չարլիի և եղբոր ծնունդը եղել է բավականին հետաքրքիր. Չարլին ծնվել է հուլիսի 31-ի երեկոյան, իսկ Մաքսը օգոստոսի 1-ի առավոտյան։ Չարլին կրթություն է ստացել «St. Paul's School» դպրոցում։

## Կարիերա
2008 թվականից սկսած մինչ 2012 թվականը Չարլի Քարվերը նկարահանվել է ABC հեռուստաալիքի «Հուսահատ տան տիրուհիներ» սերիալում։
Չարլին նկարահանվել է նաև մի քանի սերիալներում և ֆիլմերում։
2013 թվականից նկարահանվել «Պատանի գայլը» սերիալում, որի շնորհիվ ձեռք է բերել ճանաչում (Իդան)։ 2014 թվականին, «Պատանի գայլը» սերիալի ֆինալում Չարլիի եղբոր՝ Մաքսի կերպար (Էյդան) մահանում է և Չարլին նույնպես դադարում է նկարահանվել սերիալում։ 2014 թվականին նկարահանվել է «Լքվածները» սերիալում (Սքոթթ Ֆորսթ)
300px|մինի|Չարլի Քարվերը և Մաքս Քարվերը։

## Ֆիլմագրություն
#### Ֆիլմ

#### Սերիալներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Նեգատիվիզմ

**Նեգատիվիզմ**, շրջապատողների ներգործություններին ու պահանջներին երեխայի դիմադրությունը։
300px|մինի|Երեխաներ

Անձի զարգացման ընթացքում բնավորության նեգատիվիստական գծեր առաջ են գալիս այն դեպքում, երբ երեխայի, դեռահասի կամ պատանու պահանջները հակասության մեջ են մտնում մեծահասակների պահանջների և ակնկալումների հետ։ Հասուն տարիքում նեգատիվիստական ուժեղ հակումների պահպանումը կարելի է հոգեկան անբավարար հասունացման նշան համարել։

## Տեսակներ
Տարբերվում են նեգատիվիզմի երկու տեսակ՝

ա․ պասսիվ նեգատիվիզմ՝ կամակորություն, որի դեպքում երեխան չի կատարում իրենից պահանջվող գործողությունը, ստիպելու դեպքում ակտիվ մկանային դիմադրություն է ցույց տալիս,

բ․ ակտիվ նեգատիվիզմ, երեխան կատարում է իրենից պահանջվող գործողության հակադարձ գործողություն։ Ակտիվ նեգատիվիզմի ծայրահեղ դրսևորումները նկատվում են մտավոր թուլության կամ խանգարվածության ու կատատոնիկ շիզոֆրենիայի դեպքում և հաճախ կոչվում են նաև հրամայական նեգատիվիզմ։

Կատեգորիա:Երեխաներ
Անկատար դերբայ

մինի|386x386փքս|Անկատար ներկա ժամանակաձևով բայերի օրինակներ
**Անկատար դերբայ**, հայերենի կախյալ դերբայներից կամ ձևաբայերից մեկը։ Ցույց է տալիս ընթացքի մեջ գտնվող հարաձիգ գործողություն։ Արևմտահայերենում բացակայում է այս դերբայը։ Առաջին անգամ դերբայ է ճանաչվել Մանուկ Աբեղյանի կողմից։

## Կազմություն
Կազմվում է ***-ում*** մասնիկով, որը դրվում է անորոշ դերբայի ***-ել***, ***-ալ*** մասնիկների փոխարեն, ինչպես՝

:գրել — *գրում*
:կարդալ — *կարդում*
:զարմանալ — *զարմանում*։

## Ժամանակաձևեր
Անկատար դերբայը միշտ հանդես է գալիս օժանդակ բայի ներկա և անցյալ ձևերի հետ՝ կազմելով սահմանական եղանակի ներկա անկատար և անցյալ անկատար ժամանակաձևերը.
### Անկատար ներկա

### Անկատար անցյալ

Անկատար դերբայը նախադասության մեջ այլ կիրառություն չունի, ուստի և նրա դերը սոսկ ձևաբանական է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայ
Երևան (թերթ, Աթենք)

**«Երևան»**, Հունաստանում տպագրվող հայկական շաբաթական, ապա եռօրյա թերթ։ Հրատարակվել էր 1944 թվականն, Աթենքում։ Խմբագիր՝ Վ․ Դաքեսյան։ Լուսաբանում էր քաղաքական իրավիճակը Հունաստանում Երրորդ Ռայխի պարտությունից հետո, հրապարակում էր արևելյան թատերաբեմում Խորհրդային Միության տարած հաղթանակին վերաբերող նյութեր։

Տպագրել է հոդվածներ հունահայ գաղութում ազգային-գրական գործը վերակազմակերպելու, Խորհրդային Հայաստանի հետ կապը ամրապնդելու վերաբերյալ։ Լայն տեղ էր հատկացնում գեղարվեստական ստեղծագործություններին, բարձրացրել դպրոցական-մանկավարժական հարցեր։

## Տես նաև
* Երևան (շաբաթաթերթ)

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Ալեքսանդր Զայցև (քիմիկոս)

**Ալեքսանդր Միխայիլի Զայցև** (, ), ռուս քիմիկոս-օրգանիկ։ Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի թղթանդամ։

## Կենսագրություն
Ա. Մ. Բուտլերովի աշակերտ։ Ավարտելով Կազանի Դաշնային համալսարանը աշխատել է (1862-1865) Ա. Վ. Գ. Կոլբի և Շ. Ա. Վյուրցի լաբորատորիաներում. 1870 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիան։

1870 թվականին Զայցևը սինթեզել է մի շարք հագեցած և չհագեցած ածխաջրածիններ, սպիրտներ։
Հայտնագործել է Լակտոնները՝ 1873 թվականին, ալկիլհալոգենիդներից հալոգենաջրածնական թթուների պոկման օրինաչափությունները (Զայցևի կանոն), եռատոմ սպիրտների ստացման նոր եղանակ (Զայցևի ռեակցիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Реформатский А. Н., Биография профессор А. М. Зайцева, «Журнал Русского физико-химического общества. Часть химическая, отдел 1», 1911. т. 43, в. 6;
* Реформатский С. Н., Альбицкий А. А., Ученая деятельность профессор А. М. Зайцева, там же (имеется список трудов);
* Мусабеков Ю. С., История органического синтеза в России, М., 1958.

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Միխայիլի Զայցևի կենսագրությունը Կազանի քիմիական դպրոցի թանգարանում 
* http://www.mjlphd.net/translations.html  Link to an English Translation of Zaytsev's seminal 1875 article that he wrote in German. English title։ 'The order of addition and of elimination of hydrogen and iodine in organic compounds'.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Մարտին Կասերես

**Խոսե Մարտին Կասերես Սիլվա** (, ), ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, իտալական Յուվենտուսի և Ուրուգվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Յուվենտուսի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիլյառեալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեֆենսոր Սպորտինգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լևանտեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սաութհեմփթոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կալյարիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ասիա (դիցաբանություն)

**Ասիա** (, միկեն. a-si-wi-ja), կերպար հին հունական դիցաբանությունում, օվկիանուհի, տիտան Օվկիանոսի և Տեթիսի դուստրը։ Համաձայն Հերոդոտոսի՝ Ասիան Պրոմեթևսի կինն է, որի պատվին աշխարհամասը կոչվել է Ասիա։ Մեկ այլ աղբյուրով Ասիան Հապետոսի կինն է, Պրոմեթևսի մայրը։

Դիցաբանական կերպարի անունով է կոչված Ասիա (67) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1861 թվականին անգլիացի աստղագետ Նորման Պոգսոնի կողմից Մադրասում։ Անվանումը կապված է նրա հետ, որ դա առաջին աստերոիդն էր՝ հայտնագործված Ասիայի տարածքում։

## Տես նաև
* Կլիմենե (օվկիանուհի)
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Հիպնոս (դիցաբանություն)

**Հիպնոս** ( - «քուն»), հին հունական դիցաբանությունում քնի անձնավորումը, Նիքսի և Էրեբոսի որդին։ Թանատոսի (Մահվան), մոյրաների (ըստ Հեսիոդոսի), Նեմեսիսի, Էրինիների, Քարոնի և Նիքսի մյուս զավակների եղբայրը։ Հիպնոսը հանգիստ է, խաղաղ։ Նրան ենթարկվում էին նույնիսկ աստվածները։ Պատկերվում էր որպես թևավոր պատանի. նրան պատկերել են նաև քնած տղայի տեսքով։ Հիպնոսի ատրիբուտներն են՝ կակաչի գլխիկը և ոչ մեծ եղջյուրը։

Ըստ Հեսիոդոսի՝ Հիպնոսն ապրում է աշխարհի եզրին և նրան երբեք չի նայում Արև-Հելիոսը։

Հոմերոսի մոտ նա ապրում էր Լեմնոս կղզում և հանդես էր գալիս որպես Զևսի սուրհանդակ։ Մինչ Հերան հետապնդում էր Հերակլեսին, Հիպնոսը քնեցնում է Զևսին։ Զևսի զայրույթից Հիպնոսին փրկում է մայրը՝ Նիքսը, որին Զևսը չէր համարձակվի վիրավորել։ Երկրորդ անգամ Հիպնոսը քնեցնում է Զևսին կրկին Հերայի խնդրանքով, որպեսզի հնարավորություն տա հույներին ճակատամարտում հաղթելու տրոյացիներին։ Որպես պարգև արած գործի համար՝ Հերան խոստանում է Հիպնոսին՝ կնության տալ քարիսներից ամենակրտսերին՝ Պասիփայային։

Օվիդիուսը իր «Կերպարանափոխություններում» նկարագրում է քարանձավ կիմերների երկրում, որտեղ բնակվում էր Հիպնոսը և որտեղ իշխում էր հավերժական մթնշաղը։ Այդտեղից էր հոսում մոռացության աղբյուրը և քարանձավում հիասքանչ մահճակալին քնած էր Հիպնոսը։

Աստվածության անունից է առաջացել «հիպնոս» բառը։

## Արվեստում
Հիպնոսին է նվիրված LXXXV օրփեոսյան հիմնը։

Hypnos pushkin02.jpg|Հիպնոս (Պուշկինյան թանգարան)
Euphronios krater side A MET L.2006.10.jpg|Հիպնոսն ու Թանատոսը տանում են Սարպեդոնին, Հերմեսը հսկում է 
Hypnos Tivoli Massimo.jpg|Սոմնուսի մարմարե գլուխը (Ազգային թանգարան, Հռոմ)
Hypnos Thanatos BM Vase D56.jpg|Հիպնոսն ու Թանատոսը տանում են Սարպեդոնի մարմինը Տրոյայի ճակատամարտի դաշտից (մ.թ.ա. 5-րդ դար)


## Տես նաև
* Հիպնոս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Արտյոմ Խաչատրյան

**Արտյոմ Խաչատրյան** (հայտնի է նաև *Գագիկ Սարգսյան* կեղծանունով), հայ լրագրող, հրապարակախոս, «Ազգային գաղափար» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, «Քաղաքական հետազոտությունների կենտրոն» ՍՊԸ տնօրեն։

## Կենսագրություն

## Աշխատություններ
*  *(Գագիկ Սարգսյան կեղծանվան տակ)*
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Քինոլին

**Խինոլին**, հետերոցիկլիկ օրգանական միացություն։ Հանդիսանում է լավ լուծիչ ծծմբի, ֆոսֆորի և օրգանական ներկանյութերի սինթեզի համար։ Վատ է լուծվում սառը ջրում, բայց լավ է լուծվում տաք ջրում և օրգանական լուծիչներում։

Խինոլինը ունի բազմաթիվ ածանցյալներ, որոնք ունեն տարբեր կիրառություններ։ Խինոլինի ածանցյալները օգտագործվում են բժշկության մեջ (պլազմոցիդ, խինին)։

## Պատմություն
1835 թվականին առաջին անգամ Ֆրիդլիբ Ֆերդինանդ Ռունգեն էքստրակտել է խինոլին քարածխային դյութից։ Այս մեթոդը շարունակվում է գործածվել խինոլինի արդյունաբերական ստացման համար։

## Սինթեզի մեթոդներ
* Կոմբի մեթոդ
570px
* Դեբներ-Միլլերի մեթոդ
340px
* Ֆրիդլենդերի մեթոդ
420px
* Սկրաուպի մեթոդ
400px

Ստրաուսի մեթոդի ենթադրվող մեխանիզմը

570px
* Գուլդ-Յակոբսի ռեակցիա
550px

## Թունավորություն
Կաթնասունների համար խինոլինի LD50 կազմում է մի քանի հարյուր մգ/կգ։

## Տես նաև
* Պիրիդին
* Նաֆթալին
* Ինդոլ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խինոլինների սինթեզի նոր մեթոդներ
* Միջազգային Քիմիական Անվտանգության քարտ 0071

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Լուծիչներ
Կատեգորիա:Խինոլիններ
Արյունոտ Մերի

մինի
**Արյունոտ Մերի** (), անգլիական հայտնի ավանդազրույց, ըստ որի եթե մութ սենյակում հայելու առաջ երեք անգամ արտասանեն՝ *«Արյունոտ Մերի»* անունը, ապա կհայտնվի նրա ուրվականը։
Ըստ ավանդության *Արյունոտ Մերիի* մասին առասպելները վերագրում են ոչ միայն ուրվականների, այլև վհուկների մասին պատմող առասպելներին։

## Անվան տարատեսակներ
Չնայած նրան, որ *«Արյունոտ Մերի»* անունը տարածված է անգլերեն լեզվում և ծանոթ է յուրաքանչյուր մարդու, ով տիրապետում է անգլերեն լեզվին, այդ վհուկն ունի տարբեր անուններ։ Տարբեր աղբյուրներում կարելի է հանդիպել հետևյալ անունները՝ *Արյունոտ Ոսկորներ, Դժոխքային Մերի, Մերի Ուորտ, Մերի Ուորտինգտոն, Մերի Ուոլես, Մերի Լյու, Մերի Ջեյն, Սալլի, Կետտի, Ագնես, Սև Ագնես, Մադամ Սվարտ* (Svart(e) սկանդինավյան լեզուներում ունի «սև» նշանակությունը)։ Ուշագրավ է, որ այդ անվանումներից շատերը հանդիսանում են հայտնի բրիտանական ազգանուններ։

մինի|ձախից|Մարիա թագուհի

## Ավանդազրույցի ակունքները
Ըստ ավանդության, Արյունոտ Մերիին կապում են Անգլիայի թագուհի Մարիայի հետ, որը նույնպես ունեցել է *Արյունոտ Մարիա* կամ *Արյունոտ Մերի* կեղծանունը, իր դաժան վարվելակերպի պատճառով։
Իր կառավարման ընթացքում Մարիան մի քանի անգամ վիժել է և ունեցել է կեղծ հղիություններ։ Դա էր պատճառը, որ որոշ անգլիացի բանահավաքներ եկել են այն եզրակացության, որ *«Արյունոտ Մերիի»* և նրա երեխաներ առևանգելու «սովորությունը» մարմնավորում է թագուհուն, որը երեխաների կորուստից խելագարվել է։

Բացի սարսափի դեր կատարելը, Մերիի մասին ավանդությունը հաճախ սիրելիին գտնելու անգլիական գուշակությունների մաս է կազմում, որը մեծ մասամբ կատարվում է Հելոուինի ժամանակ։ Համաձայն ավանդության, երիտասարդ աղջիկները մութ տանը պետք է շրջված բարձրանան սանդուղքով և մոմը պտտեցնեն հայելու առաջ։ Այնուհետև նրանք պետք է փորձեն հայելու մեջ տեսնել իրենց փեսացուին։ Բայց հնարավոր էր, որ աղջիկը հայելու մեջ կմախք տեսներ, ինչը կնշանակեր, որ նա պիտի մահանար մինչև հարսանիք։

## Տես նաև
* Արյունոտ Մերի - հատված Գերբնական հեռուստասերիալից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Face in the Mirror is an article with information about the various Bloody Mary ghost legends.
* Myths Over Miami  — The supernatural Bloody Mary and related legends among homelessnesschildren in south Florida.
* Bloody Mary FAQ at ufofreeparanormal.com 

Կատեգորիա:Անգլիական գրականություն
Կատեգորիա:Գուշակություն
Կատեգորիա:Մանկական գրականություն
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Ապպելի ռեակցիա

280px|աջից**Ապպելի ռեակցիա**, օրգանական ռեակցիա է, որով սպիրտներից ստացվում են ալկիլքլորիդներ` օգտագործելով տրիֆենիլֆոսֆին և տետրաքլորածխածին։ 1970-ական թվականներին այն սկսվել է օգտագործվել արդյունաբերության մեջ։ Այս ռեակցիան հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Ռոլֆ Ապպելը։

## Մեխանիզմը
770px

## Տես նաև
* Վիտիգի ռեակցիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ապպելի ռեակցիայի օրինակներ

Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Էսսեն

**Էսսեն** (, *Էսսըն*), քաղաք Գերմանիայի Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա Ռուր շրջանի կենտրոնական մասում։ Հանդիսանում է երկրի 9-րդ ամենամեծ քաղաքը, որի բնակչությունը կազմում է մոտ 567 000 (2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ)։

Հիմնադրվել է 845 թվականին՝ մետաղների արդյունահանման մեջ մասնագիտացված Կրուպների դինաստիայի կողմից։ Մինչև 1970-ականները Էսսենը համարվում էր երկրի ածխի և պողպատի արդյունահանման գլխավոր կենտրոններից, ինչի արդյունքում բազմաթիվ մարդիկ երկրի տարբեր ծայրերից տեղափոխվում և հաստատվում էին այստեղ։ 1929-1988 թվականներին Էսսենը մեծությամբ Գերմանիայի 5-րդ քաղաքն էր, ընդ որում՝ 1962 թվականին բնակչության թվաքանակն հասել է 730 000-ի։

Գերմանիայի 100 խոշորագույն կորպորացիաներից 13-ը տեղակայված են Էսսենում։

1958 թվականին Էսսենն ընտրվում է որպես Ռուրի կաթոլիկ թեմի առաջնորդի նստավայր։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ (հաշվի առնելով 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները) կազմել է 565 900 բնակիչ (իսկ նույն ամսաթվին ավելի վաղ այն գնահատվում էր 573 468 բնակիչ)։ 2000 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ քաղաքում ապրում էր 595,243 մարդ, 1990-ին՝ 626,973 մարդ, 1970-ին՝ 696,419 մարդ։

## Պատմություն
800 թվականին հիմնադրվեց Վերդունի աբբայությունը, որից սկսվում է Էսսենի պատմությունը։ Բացի այդ, Ռուրի ավազանի քաղաքների միավորումը, ներառյալ Էսսեն քաղաքը։

## Տնտեսություն
Էսսենը գազի վաճառքի և գազի փոխանցման խոշորագույն գերմանական E.ON Ruhrgas ընկերության կենտրոնակայանն է։

Messe Essen ցուցահանդեսային կենտրոնում ամեն տարի անցկացվում է սեղանի խաղերի աշխարհի ամենամեծ ցուցահանդեսը՝ Internationale Spieltage։

## Տրանսպորտ
Էսսենը Deutsche Bundesbahn երկաթուղու տնօրինություններից մեկն էր։ Ըստ գերմանական դասակարգման համակարգի՝ Էսսենի երկաթուղային կայարանը 1-ին կարգի կայարան է, որն այն դասում է երկրի 20 հիմնական կայանների շարքում։

Քաղաքն ունի տրամվայի ցանց։ Տրամվայի ցանցը բաղկացած է երեք արագընթաց տրամվայի գծերից (գերմանական stadtbahn)՝ U-11, U-17, U-18 և տրամվայի յոթ կանոնավոր գծեր (գերմանական Stradtbahn)՝ 101, 103, 104, 105, 106, 107, 109, որոնք մասամբ օգտագործում են ընդհանուր ուղիներ։ U-11, 101, 103, 105, 106, 109 երթուղիները ներքաղաքային ուղիներ են։ U-17 և 107 երթուղիները կապում են Էսսենը Գելզենկիրխենի հետ։ U-18 և 107 երթուղիները Էսսենը կապում են Մյուլհայմ ան Ռըռի հետ։ Էսսենի տրամվայի ցանցն ունի ստորգետնյա հատվածներ՝ 19 կայարաններով։ Միևնույն ժամանակ, ստորգետնյա կայարաններն ունեն ինչպես ստադտբանային երթուղիներ, այնպես էլ պայմանական տրամվայի երթուղիներ։

Էսսենը Եվրոպայի ամենամեծ ավտոշուկաներից մեկն է։

## Քույր քաղաքներ
Էսսենը բարեկամական հարաբերությունների մեջ է գտնվում հետևյալ քույր-քաղաքների հետ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Թարգմանչուհին

**«Թարգմանչուհին»** (), Սիդնի Փոլաքի գեղարվեստական ֆիլմը, իր վերջին աշխատանքը որպես ռեժիսոր։

## Սյուժե
Ֆրանսերենի և իսպաներենի սինխրոն թարգմանչուհի Սիլվիա Բրումը (Նիկոլ Քիդմանը) աշխատում է Նյու-Յորքում ՄԱԿ-ի գրասենյակում։ Նա պատահաբար լսում է մի խոսակցություն ՄԱԿ-ի դահլիճներից մեկում։ Դավադիրները Մաթոբո աֆրիկական երկրի բռնակալ ղեկավարի՝ դոկտոր Էդմոն Զուանիի սպանությունն են պլանավորում, ով մի քանի օրից պատրաստվում է ելույթ ունենալ անսամբլեայում։ Երբ Սիլվիան հայտնում է այդ մասին ՄԱԿ-ի անվտանգության ծառայությանը, նա գաղտնի ծառայության աշխատակիցների ուշադրության կենտրոնում է հայտնվում, ում պարտականությունն է առաջին դեմքերի ուղեկցությունը և նրանց անվտանգությունը։

Հետագայում պարզվում է, որ Սիլվիան ծնվել է Մաթոբոյում, իսկ իր ծնողներն ու փոքր քույրը մահացել են Զուանի զինյալների ականից, այսպիսով կան բոլոր հիմքերը ենթադրելու, որ Սիլվիան ներգրավված է պատրաստվող սպանության մեջ։

Չնայած, որ Սիլվիայի ավագ եղբայր Սայմոնը զոհվում է ֆիլմի սկզբում, գաղտնի ծառայության աշխատակիցները կարծում են, որ նա կարող է կապված լինել այս դեպքի հետ. Գործը վարում է մի խուզարկու (Շոն Փեն), որը հետագայում սիրահարվում է Սիլվիային։

## Երաժշտություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թարգմանչուհին  movies.about.com կայքում 
* պաշտոնական կայք 
* Սիդնեյ Պոլլակին հաջողվեց անել այն, ինչ չկարողացավ Ալֆրեդ Հիչքոքը։ Ազատություն Ռադիոկայան http://www.azatutyun.mobi/a/1573260.html

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր
Կատեգորիա:StudioCanal ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների գերմանական ֆիլմեր
Արիստակես Վարդանյան

**Արիստակես Վարդանյան** (), հայ լեզվաբան, բանասեր։

## Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության դպրոցում։ 1910 թվականին ձեռնադրվել է քահանա։ Եղել է «Հանդես ամսօրյա»-ի խմբագիր (Հ․ Ոսկյանի հետ, 1924-1930 թթ.)։ «Ազգային մատենադարան» շարքով լույս են տեսել Վարդանյանի «Բառաքննական դիտողություններ» (պրակ 1-4, 1913-1923 թթ.), «Դասական մանր բնագիրներ և ձեռագրական համեմատություններ» (հատոր 1-2, 1913-1923 թթ.), «Մատենագրությունք Եվթաղի, քննություն և բնագրեր» (1930 թ.) և այլ լեզվաբանական ու բանասիրական գործեր։ Կատարել է թարգմանություններ, գրել բանաստեղծություններ։ Կյանքի վերջին տասնամյակում հրաժարվել է միաբանությունից։

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե քահանաներ
5 Seconds of Summer

**5 Seconds of Summer** (Հայտնի է նաև՝ **5SOS**), ավստրալիական փոփ ռոք և փոփ փանք խումբ։

## Կարիերա
### 2011-2012։ Կազմավորում և առաջին ելույթ
5 Seconds of Summer խումբը կազմավորվել է 2011 թվականին Լյուկ Հեմինգսի, Քալում Հուդի և Մայքլ Քլիֆորդի կողմից, երբ նրանք դեռ սովորում էին քոլեջում։ Նրանք հայտնի երգիչների երգերը վերցնում էին, երգում, ձայնագրում, ապա փոստում Լյուկի յութուբյան էջում։ Տղաների առաջին փոստած երգը եղել է Մայք Փոսների «Խնդրում եմ մի գնա» («Please don't go») երգը 2011 թվականի փետրվարի 3-ին։ Եվ ահա 2011 թվականի դեկտեմբերին խմբին է միանում Էշթոն Իրվինը՝ լրացնելով խումբը։
Տղաները գրավեցին շատ ապրանքանիշների, հրատարակչների և պայմանագիր կնքեցին SONY ATV MUSIC PUBLISING-ի հետ։ Չնայած որ դեռ թվիթերից ու ֆեյսբուքից աջակցություն դեռ չունեին, լույս տեսավ նրանց առաջին ալբոմը՝ UNPLUGGED-ը, որը ըստ iTunes-ի աղյուսակի 3-րդ տեղում էր Ավստրալիայում, իսկ Նոր Զելանսիայում և Շվեյցարիայում գտնվում էր առաջին 20-յակի մեջ։ Խմբի վարկանիշը կտրուկ բարձրացավ, երբ One Direction խմբի Լուիս Թոմլիսոնը իր էջում տղաների «Gotta get out» երգի հղումը դրեց, գրելով, որ որոշ ժամանակ եղել է նրանց ֆանատը։ 5 Seconds of summer-ը կրկին One Direction-ի ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց, երբ երգեցին իրենց առաջին սինգլը՝ «Out Of My Limit»-ը 2012 թվականի նոյեմբերի 19-ին։ Այս անգամ Նայլ Հորանը իր թվիթերյան էջում թողեց երգի տեսահոլովակի հղումը։
5 Seconds of summer-ը 2012 թվականի մյուս կեսը անցկացրեց զարգացնելով իր ձայնը և գրելով նոր երգեր Քրսիտիան Լո Ռուսսոյի և Ջոել Չափմանի հետ։ Վերջինս ավստրալիական Էմի Մերեդիթ խմբից էր։ Հենց նրա հետ էլ տղաները գրեցին իրենց երգերից 2-ը՝ «Beside You»-ն և «Unpredictable»-ը։

### 2013։ LIVE5SOS
2013 թվականի փետրվարի 14-ին հայտարարված էր, որ 5SOS-ը պետք է աջակցեր One Direction-ին իրենց «TAKE ME HOME» համաշխարհային շրջագայության ժամանակ։ Շրջագայությունը մեկնարկեց O2 ARENA-ում (Լոնդոնում) 2013 թվականի փետրվարի 23-ին։ 5SOS-ը միացավ 1D-ին Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի, Նոր Զելանդիայի, նաև իրենց հայրենի քաղաքում՝ Սիդնեյում տեղի ունեցած շոուների ժամանակ։

## Անդամներ
* **[[Լյուկ Հեմինգս]]**՝ վոկալ, կիթառ։
* **[[Մայքլ Քլիֆորդ]]**` կիթառ, բեք վոկալ։
* **[[Քալում Հուդ]]**` բաս կիթառ, վոկալ։
* **[[Էշթոն Իրվին]]**` հարվածային գործիքներ, բեք վոկալ։

## Սկավառակագրություն

### Ստուդիական ալբոմներ
* «5 Seconds of Summer» (2014)
* «Sounds Good Feels Good» (2015)
* «Youngblood» (2018)
* «Calm» (2020)
* «5SOS5» (2022)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:2011 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Փոփ-փանք խմբեր
Զորավար Անդրանիկ (մետրոյի կայարան)

**«Զորավար Անդրանիկ»** (նախկին անվանումը՝ «Հոկտեմբերյան»), Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1989 թ. դեկտեմբերի 26-ին։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում և դուրս է գալիս Տիգրան Մեծի պողոտա, Ագաթանգեղոսի, Մովսես Խորենացու փողոցներ՝ «Ռոսիա» մոլի, Զորավար Անդրանիկի հուշարձանի, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի հարևանությամբ։

Անվանակոչվել է Զորավար Անդրանիկի պատվին։ Մինչև 1991 թվականը 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության պատվին կոչվել է «Հոկտեմբերյան»։

Կայարանի գլխավոր կոնստրուկտորն է Ալբերտ Նալբանդյանը։

## Պատկերասրահ

Zoravar Andranik Metro Station, 2016.jpg
Zoravar Andranik metro.jpg|Կայարանի նախասրահը
Zoravar Andranik metro Station.jpg
General Andranik (Yerevan Metro).jpg


## Տես նաև
* Երևանի մետրոպոլիտեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զորավար Անդրանիկ - Երևանի մետրո
Նորման Ֆոսթեր

**Նորման Ֆոսթեր** (, )` բրիտանացի ճարտարապետ։ Ստացել է բարոնի տիտղոս (Baron Foster of Thames Bank). 
1999 թ. արժանացել է Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակին, որը հաճախ համարում են ճարտարապետության Նոբելյան մրցանակ։ 2009 թ. ստացել է Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է բանվորական դասի ընտանիքում։ Տասնվեց տարեկանում դպրոցից հեռանալով աշխատել է Մանչեսթրի գանձապետարանի գրասենյակում։ Հետո ծառայել է Թագավորական օդուժում։
### Ուսումը
1961 թվականից սկսել է այցելել Մանչեսթրի քաղաքաշինության և ճարտարապետության համալսարան։ Երկու տարի սովորել է Յեյլի համալսարանում , որտեղ ստացել է մագիստրոսի գիտական աստիճան։ Այստեղ նա հանդիպում է Րիչրդ Րոջերսին, ում հետ միասին ստեղծում է «Չորս հոգու բյուրոն»։ 
Յեյլի համալսարանում Նորման Ֆոսթերի մոտ ձևավորվել է ճարտարապետական «հայ-թեք» ոճը, որով պայմանավորված է նրա գործունեությունը։
### Գործունեությունը
[մինի|ձախից|240px|Նորման Ֆոսթերի նախագծով կառուցված ամենահայտնի շենքը` Լոնդոնում գտնվող [Մերի Էքս երկնաքերը:]]մինի|ձախից|240px|Լոնդոնի «Սիթի հոլը», 2002 թ.
#### Foster and Partners
«Չորս հոգու բյուրոյի» կազմալուծումից հետո 1967 թ. Ֆոսթերն ու Ուենդի Չիզմենը Wendy Cheesman հիմնում են ասոցիացիա, որը հետագայում դառնում է Foster and Partners ընկերություն։ Ամերիկացի ճարտարապետ Րիչրդ Բաքմինսթր Ֆուլլերի Richard Buchminster Fuller հետ ընկերությունն ունեցել է երկարատև համագործակցության շրջան 1968-ից մինչև 1983 թ. Ֆուլլերի մահանալը։ 
Սկզբնական շրջանում զբաղվել է հիմնականում արդյունաբերական նշանակության շենքեր նախագծելով։ 1980-ականներից ճանաչում է ստանում որպես օֆիսային շենքեր նախագծող և այդ ժամանակ է կառուցվում Հոնգ Քոնգում HSBC ընկերության գլխավոր գրասենյակը։ Շենքն աչքի է ընկնում շատ բարձր աստիճանի թափանցիկությամբ, այնպես, որ նրա բոլոր 3500 աշխատակիցների համար տեսանելի են Վիկտորյա ծովածոցը  և Վիկտորյա լեռնագագաթը։
* Ասթանայում 2006 թ. կառուցել է «Խաղաղության և համաձայնության պալատը», 2010 թ.` «Խան-Շաթըր» առևտրա-ժամանցային կենտրոնը, 2013 թ.` Առաջին նախագահի գրադարանը։
* Մոսկվայում նախատեսել էր կառուցել «Բյուրեղյա կղզին», որը պետք է դառնար մարդկության պատմության ամենալայն հիմքով երկնաքերը։ Այդ նախագիծը, սակայն, չի իրագործվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Բագրատունիներ (այլ կիրառումներ)

**Բագրատունիներ** եզրը կարող է վերաբերել.

* Բագրատունիներ - հայկական նախարարական տոհմ և թագավորական հարստություն միջնադարյան Հայաստանում
* Բագրատունիներ - թագավորական տոհմ Վրաստանում 9-19-րդ դարերում
* Բագրատունիներ - թագավորական տոհմ Լոռիում, Բագրատունիների կրտսեր ճյուղ