Աքադիա

thumb|350px|Աքադիան 1750 թվականին
մինի|247x247пкс|Դրոշ
**Աքադիա** ()՝ ֆրանսիական գաղութ Հյուսիսային Ամերիկայում, որը գոյություն ուներ XVII—XVIII դարերում և ներառում էր Նոր Շոտլանդիա թերակղզու, ժամանակակից Նյու Բրանսուիկ նահանգի և Ատլանտյան օվկիանոսի մոտակա մի ամբողջ շարք կղզիների տարածքներ: 18-րդ դարի կեսերին գրավվեց բրիտանացիների կողմից, և Աքադիայի բնակչության 75%-ը, որը կազմում էր ավելի քան 15 հազար, վտարվեց երկրից և ենթարկվեց զանգվածային հալածանքների: Մնացածների ժառանգներն են ժամանակակից աքադիացիները, որոնք կոմպակտ կերպով ապրում են արդի Նյու Բրանսուիկ նահանգի հյուսիսում, տեղահանվածների ժառանգները՝ քաջունները, ենթաէթնիկական խումբ են, բնակվում են հիմնականում Լուիզիանայի հարավային մասում, որը կոչվում է Աքադիանա, ինչպես նաև հարավային Տեխասի և Միսիսիպիի հարակից շրջաններում:

## Պատմություն
Աքադիան աշխարհագրորեն շատ մեկուսացված էր, դժվար էր այստեղ հասնել մայրցամաքից և մոտակայքում չկային խոշոր նավահանգիստներ, ինչպիսիք են, օրինակ, Քվեբեկը կամ Բոստոնը:

Առաջին ֆրանսիական բնակավայր հիմնադրվել է Պիեռ Դյուգուայի՝ Հենրի IV թագավորի իշխանության ներքո գտնվող Աքադիայի նահանգապետի կողմից Սան-Կրուա կղզում, 1604 թվականին: Թագավորը շուտով մերժեց Պիեռ Դյուգուային թագավորական մորթու մենաշնորհը՝ պատճառաբանելով դրա կողմից ապահովվող անբավարար եկամուտը, և գաղութարարները անցան ինքնակառավարման՝ զրկված միապետի աջակցությունից: Թագավորական նվազագույն լիազորություններով աքադիացիները իրականացնում էին գյուղական ինքնակառավարում:

Այս տարածքները երկար ժամանակ հավակնում էին Նիդեռլանդները, չնայած նրանց երբեք չի հաջողվել վերահսկողություն ձեռք բերել դրանց նկատմամբ:

Բրիտանացի գաղութարարները Աքադիան գրավեցին թագավոր Վիլյամի պատերազմի ժամանակ (1690-1697), բայց Բրիտանիան այն վերադարձրեց Ֆրանսիային խաղաղության պայմանագրով:

Տարածքը կրկին գրավվեց բրիտանացիների կողմից Աննա թագուհու պատերազմի ընթացքում (1702-1713), և այս նվաճումն ամրագրվեց Ուտրեխտի խաղաղության պայմանագրով: 1713 թվականի հունիսի 23-ին Աքադիայի ֆրանսիացի բնակիչներին տրվեց 1 տարի ժամկետ՝ հայտարարելու իրենց հավատարմությունը Բրիտանիային կամ լքելու Նոր Շոտլանդիան: Միևնույն ժամանակ, ֆրանսիացիները հայտարարեցին կռվելու իրենց պատրաստակամության մասին և ձեռնամուխ եղան ամրոցի կառուցմանը:
thumb|Աքադիան 1754 թվականին

Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի միջև Յոթնամյա պատերազմի ժամանակ (հայտնի է որպես Յոթնամյա պատերազմի հյուսիսամերիկյան ռազմաճակատի Ֆրանկո-հնդկական պատերազմ) 1755 թվականի ամռանը բրիտանացիները հարձակվեցին Բոսեժուր ամրոցի վրա և այրեցին աքադիացիների տները՝ մեղադրելով նրանց անհնազանդության և պարտիզանական պայքարի մեջ: Նրանք, ովքեր հետագայում հրաժարվեցին ենթարկվել բրիտանական թագին, հաջորդ երեք տարիների ընթացքում Նոր Շոտլանդիայից վտարվեցին Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական այլ գաղութներ կամ Ֆրանսիա (6000-7000 մարդ), մյուսները փախան Նոր Շոտլանդիայի կամ Ֆրանսիայի և Կանադայի վերահսկողության տակ գտնվող խորքերը։ Քվեբեկի լ'Աքադի քաղաքը (այժմ՝ Սեն-Ժան-սյուր-Ռիշելյեի մի մասը) հիմնադրվել է փախստական աքադիացիների կողմից: 

1764 թվականից հետո շատ աքադիացիներ բնակություն հաստատեցին Լուիզիանայում, որը Իսպանիային հանձնվեց մինչև ֆրանսիական և հնդկական պատերազմների ավարտը: Բրիտանիան որոշ աքադիացիների թույլ տվեց վերադառնալ Նոր Շոտլանդիա, բայց այդ մարդիկ ստիպված էին բնակություն հաստատել փոքր խմբերով, նրանց թույլ չտվեցին վերադառնալ այն վայրերը, որտեղ նախկինում բնակվում էին, ինչպիսիք են Գրանդ-Պրեն, Պորտ-Ռոյալը և Բոբբասանը:

## Տնտեսություն
Աքադիական ընտանիքների մեծ մասը ինքնաբավ էին՝ ընդամենը մի քանի տարվա ապրուստ ստեղծելով զբաղվող, մինչ կստեղծեին իրենց ֆերմաները: Շատ արագ Աքադիայի բնակիչները հիմնեցին արտադրողական ֆերմաներ, որոնք տալիս էին ավելցուկ բերք, ինչը նրանց թույլ էր տալիս առևտուր անել ինչպես Բոստոնի, այնպես էլ Լուիսբուրգի հետ: Ֆերմերային տնտեսությունները հիմնականում փոքր հողակտորներ էին, որոնք մշակվում էին առանձին ընտանիքների կողմից, այլ ոչ թե ստրկական աշխատանքով: Բարձր արտադրողականությամբ ճահճուտային հողատարածքներից  հավաքվում էր մեծ քանակությամբ կեր, որը հնարավորություն էր տալիս պահել զգալի քանակի գոմեշներ, ոչխարներ և խոզեր։ Գյուղացիները աճեցնում էին տարբեր տեսակի հացահատիկներ՝ ցորեն, վարսակ, գարի, գայլուկ և տարեկան, ինչպես նաև բանջարեղեն՝ ոլոռ, կաղամբ, շվեդական շաղգամ, սոխ, գազար, սիբեխ, ծաղկակաղամբ, մաղադանոս և բազուկ: Մրգերից աճեցվում էին խնձոր, տանձ, բալ, սալոր, ազնվամորի և սպիտակ ելակ: Բացի այդ, նրանք աճեցնում էին կանեփի և կտավատի մշակաբույսեր՝ գործվածք, պարան և այլն արտադրելու համար։

Գետերից, գետաբերաններից և ծովերից նրանք տեղադրված ձկնորսական թակարդներով որսում էին ծովատառեխ, գասպերո, ձողաձուկ, սաղմոն, պերկես և այլն: Ձկնորսությունը իրականացվում էր առևտրային հիմունքներով. 1715 թվականին Մինասի ավազանի բնակավայրերում, երբ աքադիական բնակչությունը մի քանի հարյուր էր, նրանք ունեին «30-40 առագաստային նավեր, որոնք իրենք էին կառուցում և օգտագործում ձկնորսության մեջ»,- Առևտրի խորհրդին զեկուցել է փոխնահանգապետ Թոմաս Քոլֆիլդը: Չարլզ Մորիսը նկատել էր, որ Մինասում աքադացիները որսում էին բելուգա սպիտակ կետեր։ Աքադացիները նաև բազմազանեցնում էին իրենց սննդակարգը՝ որսալով մոոս (եվրոպական եղջերու/լոս), նապաստակ, բադ ու սագ, ինչպես նաև աղավնի։

1630 թվականից հետո Աքադիայի բնակիչները սկսեցին ամբարտակներ կառուցել և ցամաքեցնել ծովային ճահիճը Պորտ Ռոյալի վրա։ Վերականգնված ափամերձ ճահիճների բարձր աղիությունը նշանակում էր, որ ցամաքեցումից հետո հողը պետք է հանգստանա երեք տարի, մինչև մշակվելը: Հողային ռեկուլտիվացիայի այն մեթոդները, որ կիրառվում էին, շատ էին նման Լա Ռոշելի մոտակայքում գտնվող բանջարանոցներին, որտեղ արտադրվում էր արևի աղ:

Ժամանակի ընթացքում Աքադիայի գյուղատնտեսությունը բարելավվեց, և աքադիացիները սկսեցին առևտուր անել Նոր Անգլիայի բրիտանական գաղութների հետ՝ ձեռք բերելով երկաթե արտադրանք, նուրբ գործվածք, ռոմ և աղ: Աքադիայում ֆրանսիական տիրապետության ժամանակ այս առևտուրն անօրինական էր, բայց դա չի խանգարել որոշ անգլիացի առևտրականների փոքր խանութներ հիմնել Պորտ Ռոյալում: Անգլիական տիրապետության ներքո աքադիացիները առևտուր էին անում Նոր Անգլիայի հետ և հաճախ իրենց ավելցուկային սնունդը մաքսանենգ ճանապարհով վաճառում էին Բոստոնի առևտրականներին, որոնք Բեյ Վերտեում սպասում էին Քեյփ Բրետոն կղզու Լուիսբուրգ քաղաքում ֆրանսիացիներին վերավաճառելու համար:

Շատ չափահաս որդիներ, ովքեր իրենց ծնողներից հող չէին ժառանգում, բնակություն էին հաստատում հարևան ազատ հողերում՝ իրենց ընտանիքների կողքին մնալու համար: Քանի որ աքադիական բնակչությունը ընդլայնվում էր, և Պորտ Ռոյալի շուրջ հասանելի հողերը սահմանափակվել էին, նոր բնակավայրեր հիմնադրվեցին հյուսիս-արևելքում՝ Ֆանդիի վերին ծոցում, այդ թվում՝ Մայնսը, Պիսիկիդը և Բոբբասանը։ Այդ տարածքի ռահվիրաներից շատերը համոզեցին իրենց որոշ հարազատների միանալ իրենց, և սահմանամերձ բնակավայրերի մեծ մասը բաղկացած էր ընդամենը հինգից տասը փոխկապակցված ընտանեկան միավորներից:

## Հիշատակումներ ժամանակակից մշակույթում
Աքադիայի բնիկների դեմ հալածանքները հիշատակվում են «Դրակուլա. Սիրո և մահվան միջև» մյուզիքլի «Nous sommes ce que nous sommes» երգում:


 Պատկեր:Acadia 1604-1607 topographic map-ru.svg | Աքադիայի ուսումնասիրությունները 1604-1607 թվականներին
 Պատկեր:Acadia 1610-1613 topographic map-ru.svg | Աքադիայի բնակավայրերը 1610-1613 թվականներին


## Տես նաև
* Նոր Ֆրանսիա
* Ֆրանսիական գաղութային կայսրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:1604 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն
Կատեգորիա:1604 հիմնադրումներ Հյուսիսային Ամերիկայում