open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պատրիկ Կլյուվերտ

**Պատրիկ Կլյուվերտ** (, , Պետրիկ Կլայվերթ, ), հոլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակադեմիայի տնօրեն։ Նախկինում եղել է ֆրանսիական «Պարի Սեն Ժերմեն» ՖԱ տնօրենը, Կամերունի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի օգնականը, Նիդերլանդների ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Վան Գալի օգնականը:։

Որպես ֆուտբոլիստ՝ հանդես է եկել հոլանդական «Այաքս»-ում, իսպանական «Բարսելոնա»-ում, Հոլանդիայի ազգային հավաքականում։ Եղել է 1990-ական թվականների «Այաքս»-ի այն «ոսկե սերնդի» ներկայացուցիչներից մեկը, որին հաջողվել է 1995 թվականին նվաճել ՈՒԵՖԱ-ի չեմպիոնների լիգայի գավաթը։ Այնուհետև վեց տարի հանդես է եկել իսպանական «Բարսելոնա»-ում, որի կազմում անց է կացրել 249 խաղ, խփել 124 գոլ, 1998-1999 տարեշրջանում դարձել Լա Լիգայի չեմպիոն։

1994-2004 թվականներին ընդգրկված է եղել Հոլանդիայի ազգային հավաքականում, որի կազմում անց է կացրել 79 հանդիպում, խփել 40 գոլ, դարձել բոլոր ժամանակների լավագույն հոլանդացի հարձակվողներից մեկը։ 2004 թվականին ընդգրկվել է ՖԻՖԱ-ի 100 մեծագույն ֆուտբոլիստների ցանկում, որը կազմվել էր աշխարհահռչակ Պելեի կարծիքների հաշվառմամբ։

Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ է նաև Պատրիկի որդին՝ Ջասթինը. հանդես է եկել «Այաքս»-ի երկրորդ թիմում, իտալական «Ռոմա»-ում, ներկայումս վարձավճարով խաղում է ֆրանսիական *OGC Nice* ակումբի թիմում։

## Մարզական նվաճումներ
### Որպես խաղացող
**Այաքս**
*Նիդերլանդների բարձրագույն խմբի առաջնության (Eredivisie) հաղթող . 1994–95, 1995–96
*Սուպերգավաթակիր. 1994, 1995
*ՈՒԵՖԱ-ի չեմպիոնների լիգայի գավաթակիր. 1994–95
*ՈՒԵՖԱ-ի սուպերգավաթակիր. 1995
*Միջմայրցամաքային գավաթի խաղարկության հաղթող. 1995

**Բարսելոնա**
*Լա Լիգա-ի հաղթող. 1998–99

**PSV
*Eredivisie. 2006–07

**Նիդերլանդների ազգային հավաքական**
*ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկություն. չորրորդ տեղ՝ 1998
*Եվրոպայի ֆուտբոլի առաջնություն. բրոնզե մեդալ՝ 2000

**Անհատական նվաճումներ**
* [[Ոսկե գնդակ]]։ 5-րդ տեղ ([[1995]]) 
*[[Ոսկե խաղակոշիկ]]՝ 2000 թ. (5 գոլ)
*Եվրո-2000 առաջնության խորհրդանշական հավաքականի անդամ
*[[ՖԻՖԱ 100]]
* Նիդերլանդների հավաքականի կազմում ռեկորդային թվով գոլերի հեղինակ. 2003–2013
*Հոլանդական ֆուտբոլի «Տարվա տաղանդ». 1995
*[[Բրավո]] մրցանակ. 1995

=== Որպես մարզիչ ===
**Jong FC Twente'''
*Beloften Eredivisie: 2011–12

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*Patrick Kluivert.com 
*FootballDatabase provides Patrick Kluivert's profile and stats
*Patrick Kluivert at PSV by Tvw
*Netherlands profile at OnsOranje

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Թամարա Թումանովա

**Թամարա Վլադիմիրի Թումանովա** (), հայ-լեհական ծագումով ռուսաստանցի բալետի պարուհի, կինոդերասանուհի, երգչուհի։

## Կենսագրություն
Թամարա Թումանովան ծնվել է Շանհայում։ Զինվորական Վլադիմիր Թումանովի (Թումանյանց) դուստրը։  Այլ աղբյուրներ նրան վերագրում են վրացական ծագում, քանի որ մայրը Վրաստանի իշխանուհի էր։ Համարվել է ժամանակի բալետի լավագույն մանուկ պարուհիներից։ 1920 թվականից կյանքի զգալի մասն անցկացրել է Փարիզում, սովորել կոնսերվատորիայում, երգել Գրանդ օպերայում։ 1932 թվականից պարել է Մոնտե Կառլոյի ռուսական «Օրիժինալ Բալե Ռյուս», «Ֆեստիվալ Բալե» բալետային խմբերում, Ջ. Բալանչինի ամերիկյան բալետի դպրոցում։ Գլխավոր դերապարերով հանդես է եկել Ադանի «Ժիզել, Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհին» և այլ բալետներում։ 1940 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Նկարահանվել է «Փառքի օրեր», «Մենք երգում ենք երեկոյան», «Շերլոկ Հոլմսի անձնական կյանքը» և այլ ֆիլմերում։ 
Ամուսնացած է եղել ֆիլմարտադրիչ Քեյսի Ռոբինսոնի հետ։

Մահացել է 1996 թվականին, թաղված է Սանտա Մոնիկայում (Կալիֆոռնիա)։

## Դերապարեր
* «Ժիզել»։ 
* «Քնած գեղեցկուհին»։ 
* «Բյուրեղապակե դղյակը»։ 
* «Ֆեդրա»։ 
* «Անծանոթուհին»։

## Դերեր կինոյում
* «Փառքի օրեր»։ 
* «Խորը իմ սրտում»։ 
* «Պատռված վարագույրը»։ 
* «Մենք երգում ենք երեկոյան»։ 
* «Պարի հրավեր»։ 
* «Շերլոք Հոլմսի անձնական կյանքը»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* anunner.com Թամարա Թումանովա
* zakharov.ru Людмила Ильинична Лопато, Волшебное зеркало воспоминаний, 2003г.  
* Փաստաթղթերը կենսագրության Թամարա Tumanova https://get.google.com/albumarchive/105886027558885815466/album/AF1QipNhyBKoeFmVAfLs4pYokwqCjcg7VfUBshD3j6nW 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ պարուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Ռոբերտ Հոֆման

**Ռոբերտ Ջեյմս Հոֆման III-ը** (, ), ամերիկացի դերասան և պարող է։ Հայտնի է դարձել իր *Չեյս Քոլինսի* դերով Քայլ առաջ 2.Փողոցներ ֆիլմում։ Ռոբերտը ծնվել է Ֆլորիդա նահանգի Գեյնսվիլ քաղաքում։ Ռոբերտը, որպես պարող աշխատել է այնպիսի հայտնի դեմքերի հետ, ինչպիսիք են՝ Քրիստինա Ագիլերան, Ռիկի Մարտինը, Աշերը, Էնրիկե Իգլեսիասը։

## Ծանոթագրություններ

## Հղում
* PunchRobert.com Ռոբերտի պաշտոնական կայք էջը

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Գեյնսվիլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 21 ծնունդներ
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Արծվաշեն)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Արծվաշեն)**, ավերված հայկական եկեղեցի է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Արծվաշեն գյուղի հյուսիս-արևմուտքում։ Ադրբեջանցիների կողմից գրավվելուց հետո լքվել է, եկեղեցին՝ ավերվել։

Արծվաշենում կառուցված երկու եկեղեցիներից մեկն էր, որոնցից երկրորդը Սուրբ Մինաս եկեղեցին էր՝ այժմ նույնպես ավերված։

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ջոն Էվանս

**Ջոն Մարշալ Էվանս** (, ), ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպանը Հայաստանում` 2004-2006 թվականներին։

Էվանսը սկսեց դեսպանի լիազորություններով աշխատանքի անցնել 2004 թվականի օգոստոսի 8-ին, սակայն 2006 թվականիի մայիսի 24-ին հեռացվեց պաշտոնից՝ նախագահ Ջորջ Ու. Բուշի հրամանագրով և մինչ այժմ չբացահայտված պատճառներով։

Ծնված լինելով Վիրջինիա նահանգում՝ Էվանսը Յեյլի համալսարանում անցկացրած տարիներին ուսումնասիրել է Ռուսաստանի պատմությունը և ստացել բակալավրի աստիճան։ Կոլումբիայի համալսարանում կատարել է դոկտորական հետազոտություններ, սակայն կիսատ է թողել։ Տիրապետում է մի քանի լեզուների։

## Ազատումը դեսպանի պաշտոնից

Էվանսն ազատվում է պաշտոնից այն պատճառով, որ խոսել էր հօգուտ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման։ Ենթադրվում է, որ Թուրքիան, որն հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների համար բավականին կարևոր դաշնակից միջին արևելքում, ինքն է ճնշում գործադրել պետդեպարտամենտին՝ հեռացնելու Էվանսին դեսպանի պարտականություններից, քանի որ վերջինս առաջ էր բերել իր սեփական կարծիքը և հավատալիքները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* հոդված Armeniapedia.org-ում

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանում ԱՄՆ դեսպաններ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Երևան)

**ՍԲ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** (1869-1900թթ), գտնվել է հին Երևանի Նոր թաղում՝ Նազարովսկայա փողոցում։ Կառուցվել է 1869-1900 թվականների ընթացքում։

## Պատմություն
Երկարատև շինարարության պատճառը հանդիսացել է նյութական միջոցների անբավարարությունը. ըստ որմնասյուներին արված արձանագրությունների ֆինանսական աջակցություն են ցույց տվել բարերարներ երևանցի Ղևոնդ աղա Ղազարյանը, զանգակատան կառուցմանը՝ Գևորգ Տեր-Սահակյանցը, բազմաթիվ երևանցիներ։ 1902 թվականին՝ կառուցումից երկու տարի անց եկեղեցու արևելյան մասում կառուցվել է զանգակատուն։

200px|մինի|ձախից|Չարենցի անվան դպրոցի շենքը

Կառուցվածքային տեսանկյունից եկեղեցին բնորոշ էր տվյալ ժամանակաշրջանի հայ ճարտարապետությանը։ Քաղաքի համաքաղաքային նշանակության փողոցներից մեկի՝ Ամիրյան փողոցի կառուցման համար անհրաժեշտություն էր առաջացել քանդել եկեղեցին, որը դադարել էր գործելուց. մինչև 1940-ական թվականները այն վերածվել էր *«Անաստված»* կոչված կինոթատրոնի։ Քանդելուց հետո 1951 թ. եկեղեցու տեղում կառուցվել է Եղիշե Չարենցի անվան (№67) դպրոցի շենքը։ Հանրապետությունում առաջին դպրոցն էր, որ 1961 թվականին ստացավ անգլերենի խորացված ուսուցման թույլտվություն։

## Տես նաև
* Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի (Երևան)
* Երևանի եկեղեցիների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Արարատյան Հայրապետական թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Հակատանկային կառավարվող հրթիռ

thumb|300px|ամերիկյան ՖԳՄ-148 Ջավելին ՀՏԿՀ-ի արձակումը

**Հակատանկային կառավարվող հրթիռ (ՀՏԿՀ)**, հակատանկային զինամթերք է, նախատեսված տանկերի և այլ ծանր զրահատեխնիկայի դեմ պայքարելու համար։ Խորհրդային ռազմական գրականության մեջ հայտնի է նաև ***ՀՏԿՌԱ*** *հակատանկային կառավարվող ռեակտիվ արկ* անվանումով։ *ՀՏԿՀ*-ը կոշտ վառելիքով հրթիռ է, այն ընդունակ է փոխելու իր թռիչքի ուղղությունը, ըստ օպերատորի հրամանի, կամ ըստ իր ինքնակառավարող գլխիկի հրամանի։ ՀՏԿՀ-ի մարտական գլխիկը կումուլյատիվ գործողության է, նորագույն հրթիռները ավելի կատարելագործված են՝ ունեն համակցված կումուլյատիվ գործողության մարտական գլխիկ։

## Դասակարգում
thumb|300px|հակատանկային ղեկավարվող հրթիռի սխեմա<br />
1 - պայթուցիչ, 2- մարտական մաս, 3- կատարողական մաս(ղեկ), 4- ղեկավարման և կայունարար մաս, 5- շարժիչի փողակ, 6- շարժիչ, 7- կայունարար, 8- կապի գծի ընդունիչ, 9- լուսածրման աղբյուր, 10- իրան
ՀՏԿՀ-երը հիմնականում դասակարվում են, ըստ
* նշանառության տեսակի.
** օպերատորի կողմից նշանառվող,
** ինքնանշանառվող
* օպերատորի կողմից կառավարման միջոցի.
** հաղորդալարերով կառավարվող,
** լազերային ճառագայթով կառավարվող,
** ռադիոալիքներով կառավարվող
* նշանառության եղանակի
** ձեռքի՝ օպերտորը ղեկավարում է հրթիռը մինչև նշանակետին հասնելը,
** կիսաավտոմատ՝ օպերատորը նշանակետի պահում է նշանոցում, իսկ հատուկ սարքավորումը կառավարում է հրթիռի թռիչքը(սովորաբար պոչամասի լուսածիրով) և տալիս է համապատասխան ղեկավարող հրամաններ,
** «կրակեցիր մոռացար» համակարգ։
thumb|300px|«Շտուռմ» ռուսական ՀՏԿՀ համալիր(ՄՏԼԲ քարշակի վրա)
ՀՏԿՀ-երը և արձակման սարքավորումը իրականացվում են մի քանի տարբերակով՝
* փոխադրվող համալիր
* ամենագնաց մեքենայի վրա տեղադրված ՀՄՄ, ԶՓ, ՄՏԼԲ և այլն,
* ավիացիոն կայանք (սովորաբար ուղղաթիռների համար).
Բոլոր դեպքերում օգտագործվում են նույն տեսակի հրթիռներ, փոփոխվում են արձակման սարքավորումների լրակազմը, քաշը և նշանառության միջոցները։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Զինամթերք
Կատեգորիա:Հակատանկային հրթիռային համալիրներ
Կատեգորիա:Հակատանկային միջոցներ
Համակցված զինամթերք

[աջից|300px|մինի| Ռուսական [ՌՊԳ-29 ռեակտիվ նռնականետի համակցված նռնակը]]
**Համակցված զինամթերք**, հրթիռահրետանային զինամթերքի տեսակ է, կրակային միջոցների խոցող տարրերի հատուկ կոնստրուկցիայով, որի դեպքում արկը կամ նռնակը բաղկացած են հերթական դասավորվածությամբ երկու մասից։ Արկի ծայրամասում տեղադրված լիցքը կոչվում է առաջնային, իսկ մյուսը՝ հիմնական։ Նշանակետին դիպչելիս սկզբում դետոնացվում է առաջնային լիցքը, դրանով իսկ ապահովելով թիրախի արտաքին զրահի խոցումը(նաև դինամիկ պաշտպանությունը), իսկ հիմնական լիցքը խոցում է զրահը ավելի մեծ խորությամբ և շարքից դուրս հանում տեխնիկան։ Այս տեսակի զինամթերքը հիմնականում նախատեսված է լավ պաշտպանված(ծանր զրահավորված) մարտական տեխնիկայի ոչնչացման համար, այնպիսին ինչպիսիք են՝ ժամանակակից հիմնական մարտական տանկերը, ռազմանավերը և այլ ծանր զրահատեխնիկա։

## Տես նաև
* Կումուլյատիվ արկ

## Հղումներ

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Կատեգորիա:Հակատանկային միջոցներ
Կատեգորիա:Հակատանկային զինամթերք
Հայ հին բանահյուսություն

**Հայ հին բանահյուսություն**, ընդգրկում է հայ ժողովրդի հավատալիքներն ու հնագույն պատմություն արտացոլող զրույցներ ու երգեր, որոնք մեր նախնիները կոչել են վիպասանք, առասպելներ, թվելյաց երգեր։ Դրանք պատմել և երգել են ժողովրդական երգիչ-գուսանները՝ վիպասանները՝ երաժշտական նվագարանների նվագակցությամբ։ Հատկապես նշանավոր են եղել պատմական Հայաստանի կամ Մեծ Հայքի Գողթն գավառի երգիչները, որոնց անվամբ էլ հայ հին հեթանոսական վիպերգերը կոչվել են նաև Գողթան երգեր։

Մովսես Խորենացու և հայ մյուս պատմիչների գրի առած առասպելների միջոցով բացահայտվում է հայկական դիցարանը։ Պատմահայրը գուսաններից գրի է առել Հայոց դիցարանի՝ ամպրոպի, պատերազմի և քաջության աստված Վահագնի ծնունդը պատկերող երգը, ինչպես նաև կիսաստված Տորք Անգեղի մասին առասպելը։

Հայկական առասպելների հարուստ գանձարանից մնացել են միայն որոշ փշուրներ։ Բայց դրանք հնարավորություն են տալիս վեր հանելու հայ ժողովրդի դիցաբանական մտածողութունն ու պատկերացումները, որոնց մեջ արտացոլվել են նրա վառ երևակայութունը, բնավորության հիմնական գծերը, ազատասիրական իղձերը և ձգտումը դեպի գեղեցիկը, լույսը, գիտութունը։

Հայ հին վիպերգերը՝առասպեալխառը պատմություններով ու երգերով, ներկայացնում են հայ ժողովրդին, նրա պետականության ծավալումը ևկազմավորումը, նրա հաղթական և ազատագրական պայքարը։ Այս առումով առանձնանում են «Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Տիգրան և Աժդահակ», «Արտաշես և Արտավազդ» վիպերգերը։ 

Հին բանահյուսական ստեղծագործությունները ոգեշնչել են թե՛ միջնադարյան և թե՛նոր ժամանակների մեր բազմաթիվ բանաստեղծների, վիպասանների և թատերագիրների։ Դրանց ներշնչմամբ և թեմաներով հայրենաշունչ թատերագրութուններ, պոեմներ, բալլադներ ու բանաստեղծութուններ են գրել Արսեն Բագրատունին («Հայկ Դյուցազն»), Ղազարոս Աղայանը («Տորք Անգեղ»), Հովհաննես Հովհաննիսյանը («Վահագնի Ծնունդը»), Դանիել Վարուժանը («Հեթանոս երգեր»), Եղիշե Չարենցը («Վահագն»), Նաիրի Զարյանը («Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ») և ուրիշները։

Կատեգորիա:Անտիկ շրջանի հայ գրականություն
Իշխան Խաչատրյան (մաթեմատիկոս)

**Իշխան Գվիդոնի Խաչատրյան** (), հայ մաթեմատիկոս, գիտության և կրթության ականավոր գործիչ։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտություններ դոկտոր (1982), պրոֆեսոր (1991)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1947 թվականին Մարտունիում։ 1964 թ. ավարտել է ծննդավայրի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ 1969 թ. ԵՊՀ-ի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը՝ մաթեմատիկա մասնագիտությամբ։ 1977 թ. շնորհվել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի, 1988 թ. ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 1982 թ. ավագ գիտաշխատողի, 1991 թ. պրոֆեսորի կոչում։

Խաչատրյանը 1971-1989 թթ. աշխատել է Հայաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի մաթեմատիկայի ինստիտուտում, 1989 թ. սկսած՝ Երևանի պետական համալսարանում։ Սկսած 1979 թ. դասավանդել է ԵՊՀ մաթեմատիկայի ֆակուլտետում, մինչև 1989 թ. համատեղության կարգով, այնուհետև որպես հիմնական աշխատող՝ դիֆերենցիալ հավասարումներ ամբիոնի վարիչ պաշտոնում։

Հրատարակել է մեկ մենագրություն, համահեղինակ է մեկ ուսումնական ձեռնարկի, ունի 32 գիտական ձեռնարկ։

## Գիտական աշխատանքը
Խաչատրյանի գիտական հոդվածները հիմնականում վերաբերվում են դիֆերենցիալ օպերատորների սպեկտրալ տեսության ուղիղ և հակադարձ խնդիրներին, ինչպես նաև դրանց կիրառություններին մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոչ գծային որոշ դիֆերենցիալ հավասարումների լուծման հարցում։ Նրա կողմից լուծվել է բարձր կարգի երկանդամ դիֆերենցիալ օպերատորի վերականգման խնդիրը ըստ օպերատորի սեփական արժեքների։ Խաչատրյանին հաջողվել է պարզել բարձր կարգի դիֆերենցիալ հավասարումների համար ձևափոխության օպերատորի գոյության պայմանները և լուծել բարձր կարգի դիֆերենցիալ օպերատորների համար ցրման հակադարձ խնդիրը։ Մասնավորաբար, դուրս է բերել առնչություն ցրման տվյալների միջև, որի ստացման մեթոդը կիրառել է նաև մատրցային պոտենցիալով Շտուրմ-Լիուվիլի օպերատորի համար, և այդ դեպքում, ի տարբերություն հայտնի առնչության, ստացել է ավելի ընդհանուր, եզրային պայմանների նկատմամբ անփոփոխ տեսքի և նոր բովանդակություն կրող առնչություն, որն իրենից ներկայացնում է ցրման տվյալներով կառուցված որոշակի օպերատորի ինդեկսի համար բանաձև։

## Երկեր
* Մաթեմատիկայի խնդիրների ժողովածու։ Հայաստանի Բուհ-երի դիմորդների համար (Լուծումների ուղեցույց)։ Երևան, Գառնի, 1991։
* Մաթեմատիկայի խնդիրների ժողովածու։ Հայաստանի ԲՈՒՀ-երի դիմորդների համար (Լուծումների ուղեցույց)։ Երևան, Գառնի, 1991 (համահեղինակ)։
* Մաթեմատիկայի ընդունելության քննությունների տարբերակներ առաջադրված 1991 թվականին (Լուծումներ, ցուցումներ, պատասխաններ)։ Երևան, «Ինդեքս», 1992։
* Կուրսային և ավարտական աշխատանքների թեմաների ժողովածու «Դիֆերենցիալ հավասարումներ», «Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ» և «Ֆունկցիոնալ անալիզ» առարկաներից։ Երևանի պետաական համալսարան, Դիֆերենցիալ հավասարումների ամբիոն։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատ., 2008 (համահեղինակ)։
* Բանախյան հանրահաշիվներ և սպեկտրալ տեսություն։ Դասագիրք բուհերի ֆիզմաթ. մասնագիտ. ուսանողների համար։ Երևան, Երևանի պետական համալսարանի հրատ., 2008 (համահեղինակ)։
* Пространства с операцией предела / И.Г. Хачатрян. 2-е изд., перераб. и доп. Ереван, Изд-во ЕГУ, 2009.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարտունի (Գեղարքունիքի մարզ) քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Սուրբ Մարիամի տաճար (Նոթինգեմ)

**Սուրբ կույս Մարիամի եկեղեցի** (անգլ.՝ *Church of St Mary the Virgin*), Անգլիայի Նոթինգհեմ քաղաքի ամենահին կրոնական կառույցն է, որը կառուցվել է միջնադարյան ժամանակներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Եկեղեցական երգչախմբի կայքը
* Պատկերներ
* տեսնել եկեղեցին Google Street View-ում

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի տաճարներ
Կարմիրավան (վանք)

**Կարմիրավան**, կիսավեր հայկական վանական համալիր է  Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղի մոտ։ Ընդգրկված է Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Եղել է մանրանկարչության կենտրոն։

## Տեղադրություն

Վաղուհաս գյուղից դեպի հարավ-արևմուտք՝ 1 կմ հեռու, վտակների խառնարանի մոտ մնում են հին եկեղեցու և գյուղատեղիի ավերակները, որը տեղացիները անվանում են հին Վաղուհաս։ Այդ ավերակներից էլ վեր, մոտ 2-3 կմ հեռու, բարձր սարալանջին գտնվում է մի փոքր վանական համալիր, որը անուն չունի։ Տեղացիները կոչում են Կարմիր վանք։

## Նկարագրություն

Համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, գավթից, փոքր մատուռից, խցերի և այլ կառուցվածքների ավերակներից։

Եկեղեցին մի փոքր երկարավուն թաղածածկ շենք է, որին արևմուտքից կցված է փոքր գավիթը։ իսկ հարավ-արևելքից՝մի փոքր մատուռ։ Բոլոր շինությունները կառուցված են տեղական սպիտակավուն կրաքարի ճեղքված բեկորներով, քանի որ կրաքարի այս տեսակը փխրուն է, մեծ բլոկներով և սրբատաշ մշակելու համար անհարմար։  Եկեղեցին ունի երկու մուտք՝ արևմուտքից և հարավից։

Հուշարձանի հարավային և հյուսիսային պատերը չափազանց հաստ են. դրանց մեջ, գավթում, շինված են մեծ խորշեր, որոնցից և մուտքերն են բացվում դեպի եկեղեցու պատերի մեջ տեղավորված ավանդատները։

Վանական համալիրի պատերը շարված են անտաշ քարերով. այստեղ էլ ինչպես և ԼՂՀ այլ հուշարձանների վրա, պատերի մեջ ագուցված են նույն կրաքարից տափակ շերտեր, որոնց վար և գրված են արձանագրությունները։

Վանական համալիրի եկեղեցի շինել տվող Սակռի գերեզմանը գտնվում է գավթի ներսում։

## Պատկերասրահ

Khatyrvank temple in Qozlu9.jpg
Khatyrvank temple in Qozlu10.jpg
Khatyrvank temple in Qozlu8.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կանաչ Ժամ եկեղեցի

**Կանաչ Ժամ եկեղեցի** կամ **Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանի Շուշի քաղաքում։ Անունը ստացել է այն պատճառով, որ ժամանակին եկեղեցու գմբեթը եղել է կանաչ գույնի։ 2020 թվականին Ադրբեջանական զինված ուժերի վերահսկողության տակ անցնելուց հետո մասամբ ավերվել է։ 2024 թվականի փետրվարին Ադրբեջանը եկեղեցին հիմնահատակ քանդել է, ինչը պարզ է դառնում արբանյակակային լուսանկարներից։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1818 թվականին՝ Ղարաբաղցոց նախկին փայտաշեն եկեղեցու փոխարեն։ Այդ մասին վկայում է շինարարական արձանագրության։ Պատերի մեջ ագուցված է նաև նախկին եկեղեցու արձանագրությունները։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին շինված է արևելք-արևմուտք առանցքով, խաչաձև հատակագծով։ Կողային ավանդատները բեմի տակ իջեցնելու հետևանքով, արտաքին՝ արևելյան ճակատապատը կիսակլոր է։ Եկեղեցին, զանգակատունը աչքի են ընկնում ներքին ինքնատիպ հարդարանքով։ Այս հանգամանքը հուշարձանը առանձնացնում է հայ ճարտարապետական համանման կառույցների շարքում։ Եկեղեցուն արևմուտքից կցված է հետագայում կառուցված գմբեթավոր զանգակատունը, որի մուտքի վերնամասում փորագրված է. «Բաբայն Ստեփանէսն Յովհանէն յի հիշատակ հանգուցիալ եղբայր Մկրտիչ 1847 թ.» արձանագրությունը։

Թեև զանգակատունն օրգանապես ձուլված է եկեղեցուն, այնուամենայնիվ, որմնամույթերով որոշ չափով առանձնացված է նրանից։ Դրանով ավելի է ընդգծվում դեպի աղոթասրահը տանող շքամուտքի հանդիսավորությունը։ Եկեղեցին որմնամույթերով ևս բաժանված է երկու սրահի։ Առաջին սրահն ունի երդիկավոր գլխատներին հատուկ գոցվող թաղ, իսկ երկրորդ՝ ուղղանկյուն սրահի շքեղ, սրբատաշ որմնամույթերի վրա բարձրանում է շրջանաձև գմբեթը։

Կանաչ ժամի մեջ ուշագրավ են գոցվող թաղերը, հայկական եկեղեցիների գմբեթների համար անսովոր որոշ տարրերը՝ անհամեմատ մեծ բացվածքները, բեմատակն իջեցված ավանդատները, արևելյան կիսակլոր ճակատապատը։ Գմբեթների ճարտարապետական նորամուծությունները նույնպես հարստացրել և առավել նշանակալի են դարձրել եկեղեցու  գեղարվեստական արժանիքը։ Եթե դրան ավելացվի բարձր, կանաչապատ տեղանքը, սրբատաշ և կոպտատաշ քարերից խնամքով իրականացված եկեղեցու կաթնագույն տեսքը, ապա դժվար չէ կռահել, որ հուշարձանն ունի քաղաքաշինական տեսակետից որոշակի կազմակերպող դեր։

Կանաչ ժամը լավ է դիտվում քաղաքի գրեթե բոլոր բնակելի թաղամասերից։ Այդ հանգամանքն իր որոշակի ազդեցությունն է թողել պաշտամունքային կառուցվածքի վրա՝ թելադրելով եկեղեցու և զանգակատան հստակ ուրվագծվող գմբեթային լուծում։

Խորհրդային շրջանում, Կանաչ ժամը, որի շրջապատում գտնվում էին առողջարաններ, հանգստյան տներ, ադրբեջանցիների կողմից վեր էր ածվել հանքային ջրերի ըմպելասրահի։ Արդյունքում հուշարձանը խիստ տուժել էր։ Մասնավորապես, բեմի վրա տեղադրված երկաթե մեծ ջրավազանը, լրիվ փակել, դահլիճից կտրել էր բեմը։ Արևմտյան՝ զանգակատան հիմնական մուտքի աստիճանները քանդել և նրանց փոխարեն նոր՝ հուշարձանին անհամապատասխան աստիճաններ էին կառուցել հյուսիսային ճակատում, որի պատճառով քանդվել էր կենտրոնական լուսամուտի  գոգատակի պատը։ Ջրամբարից հաճախ թափվող հանքային ջրերը, ողողում էին խորանները, այնտեղից պատը քայքայելով հոսում դեպի բակը։

Եկեղեցին գործել է 1995-2020 թվականներին։ Վերջին տարիներին վերանորոգվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շուշիի եկեղեցիներ
Հանդաբերդի վանք

**Հանդաբերդի վանք**, Հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Քնարավան գյուղից 500 մետր դեպի արևելք, կառուցվել է 13-րդ դարում։

Հանդաբերդի վանքը կառուցվել է 1276 թվականին Դավիթ վարդապետի կողմից։ Համալրիը կազմված է եկեղեցուց, մատուռից, ավանդատուն-մատուռներից, ժամատնից, զանգակատնից, տապանաբակից և ամրապատից։

2003-2004 թվականին Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Արցախի արշավխմբի կողմից կատարվել է պեղումներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել է 13-14-րդ դարերի արձանագրություններ, խաչքարեր, տապանաքարեր, մետաղից և կավից պատրաստված մի շարք գտածոներ և այլն։

Վանական համալիրը մի քանի անգամ ենթարկվել է ավերման, Արցախյան վերջին պատերազմի ընթացքում վանքը չի տուժել, սակայն ներկա պահին վանքի մասին տեղեկություններ չկան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Հավերժական հրեան (ֆիլմ)

**Հավերժական հրեան** (), 1940 թ. նկարահանված գերմանական հակասեմիտական պրոպագանդական ֆիլմ։ Անունը վերցված է «Թափառող հրեայի» մասին քրիստոնեական առասպելից։ Ռեժիսորն է Ֆրից Հիպլերը։

Ֆիլմի ստեղծման վրա անմիջական ազդեցություն են թողել ինչպես Ադոլֆ Հիտլերը, այնպես էլ Յոզեֆ Գեբելսը` (Նացիստական Գերմանիայի պրոպագանադայի նախարարը)։

Ֆիլմի կազմված է հակասեմիտական բնույթ կրող «վավերագրական» կադրերից։ Հիմնականում պատկերված են Գերմանիայի կողմից օկուպացված Լեհաստանի հրեաները, որոնք այդ ժամանակ Լեհաստանի բնակչության 10 տոկոսն էին կազմում։

Ֆիլմը բաղկացած է չորս մասից.

* Լեհաստանի հրեաների գետտոներ
* Հրեական ծագում ունեցող տարբեր քաղաքական գործիչներ և արտիստներ
* Հրեաների ծեսերը, աղոթքները, կրոնական դաստիարակությունը, դաժան կերպով կենդանիներ զոհելը
* 1930 թ. հունվարի 30-ի Հիտլերի ելույթը

Ֆիլմում դիտավորյալ կերպով ցուցադրվում են աղքատ հագնված, հակակրանք առաջացնող արտաքինով հրեաներ, որոնք խորամանկ քմծիծաղով նայում են տեսախցիկին։ Հրեաների հայտնվելը Արևելյան Եվրոպայում համեմատվում է առնետների տարածման հետ։ Ընտրովի վիճակագրական տվյալներ են ներկայացվում նրանց քանակի, զբաղեցրած մասնագիտությունների և հանցավորության վերաբերյալ։

Գերմանիայում ֆիլմն այժմ արգելված է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* holocaust-history.org «Հավերժական հրեան. ցեղասպանության նախագիծ  
* holocaust-history.org Կադրեր «Հավերժական հրեան» ֆիլմից  

Կատեգորիա:Քարոզչական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա
Կատեգորիա:Հոլոքոստ
Կատեգորիա:1940 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հակասեմականությունը Գերմանիայում
Կատեգորիա:Գերմանական վավերագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ռասիզմի մասին
Կատեգորիա:Քարոզչությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Կատեգորիա:Նացիստական քարոզչություն
Կատեգորիա:Գրաքննված ֆիլմեր
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ծար)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ծար)**, հայկական եկեղեցի  Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Ծար գյուղում։ Կառուցվել է 1301 թվականին։

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Վարդան եկեղեցի (Ղազախ)

**Սուրբ Վարդան եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Ղազախի շրջանի Ղազախ քաղաքում։

## Պատմություն
### Կառուցման նախապատմություն
1883 թվականին քաղաքի կարգավիճակ ստացած Ղազախի հայ ազգաբնակչության մոտ առաջացել է հայկական եկեղեցի ունենալու գաղափարը։ Արդեն 1885 թվականին եկեղեցի կառուցելու նպատակով հանգանակություն էր սկսվել։ Որոշ ժամանակ անց Գանձակ քաղաքի բնակիչ Մագի (Մկրտիչ) Ղազարյանցը դիմում է Թիֆլիսի թեմի առաջնորդին, որպեսզի իր ֆինանսական միջոցներով եկեղեցի կառուցելու թույլատվություն ստանա։ Հայտնի է, որ եկեղեցու շինարարության համար անհրաժեշտ էր 5000 ռուբլի։

### Շինարարություն
1889 թվականի հունիսի 17-ին օծվում է եկեղեցու հիմքը, որից հետո Մագի Ջաղեթյանցը սկսում է շինարարությունը։
  
Հայտնի է, որ 1890 թվականի հուլիսի 22-ին Մագի Ջաղեթյանցը վախճանվում է, իսկ եկեղեցու կառուցման գործը շարունակում է նրա որդի Ալեքսանդրը։

Եկեղեցու կառուցման աշխատանքներն ընթացել են առանց ընդհատման և ավարտվել 1901 թվականին։

### Բացում
1901 թվականի ապրիլի 8-ին բազմամարդ հանդիսավոր արարողությամբ Գանձակի փոխանորդ Անանիա եպիսկոպոսը տաս քահանայի հետ միասին օծեց նորակառույց եկեղեցին։ Նույն օրը 200 հյուրերի պատվին տրված ճաշկերույթի ժամանակ եկեղեցու շինարարությունը ֆինանսավորած Ալեքսանդր Ջաղեթյանցը արտասանում է հետևյալ ճառը՝

Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը եկեղեցու շինարարության համար Ջաղեթյանցի պատվին կոնդակ է գրում։ Մեկ այլ կոնդակով թույլատրում է նաև Ջաղեթյանցի ժառանգներին նույնպես թաղել Սուրբ Վարդան եկեղեցու գավթում։ Ի դեպ, համաձայն կաթողիկոսի կոնդակի, 1916 թվականի օգոստոսի 26-ին ներկայիս Իջևան քաղաքում մահացած Ալեքսանդր Ջաղեթյանցի աճյունն ամփոփվել է Սուրբ Վարդան եկեղեցու գավթում՝ մուտքի մոտ։ Նրա հուղարկավորությանը մասնակցել են նաև թուրք աղալարներ (աղաներ) և հոգևորականներ, ովքեր հայտնեցին իրենց երախտիքը հանգուցյալին և ասացին, որ հանգուցյալը քաղաքի հայոց եկեղեցին կառուցելուց հետո եղել է նաև մզկիթի կառուցմանը նպաստողներից առաջին անձը։

### Քահանա
Հայտնի է, որ Ղազախ քաղաքի հայերի համար քահանա է ձեռնադրվել Զաքարիա Ապրեսյանցը, ով հովվել է 1896 թվականի ապրիլի 2-ից մինչև 1918 թվականը ներառյալ։ Նա ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և չորս տարի զբաղվել ուսուցչությամբ։

### Հայ-թաթարական (ադրբեջանական) ընդհարումներ 1905-1906թթ․

1905-1906 թվականներին Ռուսական Կայսրության հյուսիս-արևմուտքում տեղի ունեցած հայ-թուրքական ընդհարումների ժամանակ եկեղեցին թուրքերի ենթարկվել է թալանի։

### Հայ-թաթարական (ադրբեջանական) ընդհարումներ 1918-1920

1918 թվականին հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ՝ փետրվար ամսին, անվտանգության նկատառումներից ելնելով Ղազախ հայ ազգաբնակչությունը հեռացել էր քաղաքից և ապաստան գտել Իջևան քաղաքում։ Այդ ընթացքում, Սուրբ Վարդան եկեղեցին թուրքերի կողմից թալանվել է։ Թուրքերը նախապես կոտրել են եկեղեցու ապակիները, կատարել սրբապիղծ գործողություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
վ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Փիփ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանի Փիփ գյուղում։

Շինարարության սկիզբը հայտնի չէ, բայց կառուցումը ավարտվել է 1849 թվականին, իսկ փոքրիկ զանգակատունը կառուցվել է ավելի վաղ՝ 1847 թվականին ժողովրդի և տփխեսցի (թիֆլիսեցի) Ստեփան Միրիմյանցի ջանքերով, որի մասին եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ տեղադրված մարմարյա քարին կար արձանագրություն։

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով գմբեթավոր դահլիճ է՝ կառուցված անտաշ քարով և կրաշաղախով։ Հիմնային հանգույցներն ու գմբեթը կառուցվել են սրբատաշ քարով։ 22 մ երկարությամբ և 12 մ լայնությամբ եկեղեցին ներսից պահվում է վեց հրաշալի կառուցված սյուներով։

Եկեղեցում պահվել է չորս ձեռագիր ավետարան, որոնց գտնվելու վայրը ներկայումս անհայտ է։ Հայտնի է, որ 1862 թվականին եկեղեցին նորոգվել է և գործել մինչև 1928 թվականին ու Խորհրդային Միության իշխանության կողմից անվերադարձ փակվել։

Մուտքի մոտ կար խաչքար, իսկ պատին 1849 թվականով թվագրվող արձանագրություն՝ *«ՌՄՂԸ թվին»*։ Փիփ գյուղի հայությանը բռնագաղթից և Ադրբեջանի Հանրապետության վերահսկողությանը անցնելուց հետո եկեղեցին վերածվել է անասնագոմի։

Ադրբեջանի իշխանություններն այն անվանում են «իրենց նախնիների կառուցած ալբանական եկեղեցի»։

## Տես նաև
* Փիփ
* Սուրբ Փեփրոնյա եկեղեցի (Փիփ)
* Չարեք վանք
* Հարանց մատուռ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փիփ գյուղի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ռեակտիվ հրետանի

[մինի|300px|[Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ Սմերչ]]
**Ռեակտիվ հրետանի** (կամ **հրթիռային հրետանի**), հրթիռահրետանային սպառազիության տեսակ է, նախատեսված հրետանուն բնորոշ առաջադրանքների կատարման համար։ Ռեակտիվ հրետանին հրետանու այլ տեսակներից տարբերվում է նրանով, որ ռեակտիվ հրետանում օգտագործվում են հատուկ ռեակտիվ շարժիչներով արկեր, որոնց նետման, կրակման համար օգտագործվում է ռեակտիվ շարժիչներ տեղադրված հենց այդ արկերի մեջ։ Ռեակտիվ հրետանին լինում է երկու տեսակի՝ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր և տակտիկական հրթիռներ։ Ժամանակակից համազարկային կրակի հրթիռային կայանքները իրենց արդյունավետությամբ համեմատելի են տակտիկական միջուկային զենքի հետ, իսկ տակտիկական հրթիռները ըստ որոշ փորձագետների համեմատելի են ստրատեգիական միջուկային զենքի հետ.

## Ստեղծման նախադրյալները
Փողային հրետանու և ռեակտիվ հրետանու տարբերությունը հիմնականում այն է, որ փողային հրետանու նետող սարքը տեղադրված է հրանոթի վրա, իսկ ռեակտիվ հրետանու նետող սարքը՝ հենց արկի(հրթիռի) վրա։
[մինի|ձախից|350px|Բնութագրերով համեմատելի «[Դորա (թնդանոթ)|Դորա» (սև) թնդանոթի և «Տոչկա» (կարմիր) տակտիկական հրթիռային համալիրի գաբարիտների համեմատականությունը]]
[մինի|ձախից|350px|Մի [ԲՄ-21|ԲՄ-21(Գրադ) կայանքի համազարկը(կարմիր ուրվագիծ) համարժեք է 18 հատ 152-մմ «Մստա-Էս» մեքենայից բաղկացած մի հրետանային դիվիզիոնի(սև ուրվագիծ) համազարկին]]
Հրթիռային հրետանին փողային հրետանու հետ համեմատելիս պետք է նշել, որ փողային հրետանին ունի փողի և նշանառության համակարգի բազմաթիվ անգամ օգտագործելու հնարավորություն, նաև որ փողային հրետանու արկերի ինքնարժեքը ցածր է, պատրաստումը դյուրին, ուստի արձակումը(կրակում) ավելի էժան է համեմատած հրթիռի արձակման հետ։ Պետք է հաշվի առնել նաև, որ փողային հրետանու արկը թռչելիս արագացում է ստանում քանի դեռ գտնվում է փողանցքի մեջ, որը առաջացնում է մի շարք խնդիրներ՝ կրակման պահին մեծ գերբեռնվածություն, փողային մեծ արագություն, նետող սարքի ուժեղ բեռնվածություն և սկզբնական պահին արկը հաղթահարում է բավականին մեծ օդի դիմադրություն։ Այդ պատճառով փողերը պատրաստվում են ավելի ծանր և հաստապատ՝ արդյունքում մեծանում է նշանառության համակարգի, փակաղակի և թնդանոթի քաշն ու գաբարիտը։

## Տես նաև
* Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրետանի
Կատեգորիա:Ռեակտիվ հրետանի
Կատեգորիա:Հրթիռային զենք
Մայքլ Բերրիման

**Մայքլ Ջոն Բերիման** (, ), ամերիկացի դերասան, ով իր արտաքին տեսքի պատճառով հանդես է եկել մի շարք սարսափ ֆիլմերում, ինչպես նաև բազմաթիվ Բ-կարգի ֆիլմերում։ Բերրիմանն իր սովորականից խիստ տարբերվող արտաքինը ձեռք էր բերել այսպես կոչված՝ *անհիդրոտիկ Էկտոդերնալ դիսպլազիա* կոչվող հիվանդության հետևանքով, որը բավականին հազվագյուտ հիվանդություն է։ Ըստ Բերրիմանի՝ նա ծնվելիս արդեն ունեցել է թվով «26 արատ»։

Առանձնահատուկ ճանաչման է արժանացել 1975 թ. նկարահանված «Թռիչք կկվի բնի վրայով» ֆիլմից հետո։

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Ջին Ուայլդեր

**Ջերոմ Սիլբերման** (, ), առավել հայտնի **Ջին Ուայլդեր** (*Gene Wilder*) բեմական կեղծանվամբ, թատրոնի և կինոյի ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և սցենարիստ։ Ուայլդերի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերից են *«[[Վիլի Վոնկան և շոկոլադի ֆաբրիկան (ֆիլմ, 1971)|Վիլի Վոնկան և շոկոլադի ֆաբրիկան]]»*, *«[[Չեմ տեսնում, չեմ լսում]]»* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ջին Ուայլդերի ֆիլմերը», 4ր.-ոց հոլովակներ

Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հունիսի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կատակերգուներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Սուրեն Ավագյան

**Սուրեն Ադիբեկի Ավագյան** (, ), Սահմանադրական իրավունքով զբաղվող հայտնի ռուսաստանյան գիտնական, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, Ռուսաստանի վաստակավոր իրավաբան, Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի Պետական Համասլարանի Իրավաբանական ֆակուլտետի Սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունքի ամբիոնի վարիչ։ Սահմանադրական իրավունքի խնդիրների մասին բազմաթիվ հրապարակումների՛ գիտական հոդվածների, դասագրքերի հեղինակ, ինչպես նաև սահմանադրական իրավունքի խոշորագույն մատենագիտության կազմող։

## Կենսագրություն
Սուրեն Ավագյանը ծնվել է Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Նովոռոսիյսկ քաղաքում 1940 թվականի մարտի 12-ին։ 1963 թվականին գերազանց ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Հետո սովորել է նույն համալսարանի հեռակա ասպիրանտուրայում։ 1970 թվականին պաշտպանել է «Տեղական Խորհուրդների գործունեության իրավական կառավարման հարզերը» թեկնածուական դիսերտացիան։ 1980 թվականին պաշտպանել է «Իշխանության ներկայացուցչական մարմինների գործունեության իրավական կառավարումը ԽՍՀՄ-ում (տեսության և պրակտիկայի խնդիրները)» դիսերտացիան։

## Տես նաև
* Սահմանադրական իրավունք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունքի ռուս մասնագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Էնդի Սերքիս

**Էնդրյու Քլեմենտ**, **Էնդի** **Սերքիս** (, ), հայկական արմատներով անգլիացի դերասան, ռեժիսոր և գրող։ Առավել հայտնի է իր հետևյալ դերերով՝ Գոլլում՝ «Մատանիների տիրակալը» (2001-2003) և «Հոբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն» (2012), Քինգ Քոնգ՝ «Քինգ Քոնգ», Կեսար՝ «Կապիկների մոլորակի ապստամբությունը» (2011) և «Կապիկների մոլորակը․ հեղաշրջում» (2014), կապիտան Հեդոք՝ Սթիվեն Սփիլբերգի «Տինտինի արկածները․ «Միաեղջյուրի» գաղտնիքը» ֆիլմերում։ Առաջիկա ծրագրերում է նկարահանվել Սնոուքի («Աստղային պատերազմներ. Էպիզոդ VII. Ուժի արթնացում», 2015) և Բալուի («Ջունգլիների գիրքը․ սկիզբ», 2017) դերերում։

Սերքիսն ստացել է «Կայսրություն», ԱՄՆ-ի կինոքննադատների ազգային խորհրդի մրցանակ, 2 Սատուրն և ԱՄՆ կինոդերասանների գիլդիայի մրցանակ։

Սերքիսը անվանակարգվել է նաև Ոսկե գլոբուս մրցանակին՝ մարմնավորելով սերիական մարդասպան Յան Բրեդիին բրիտանական Longford ֆիլմում (2006), Ֆիլմերի բրիտանական ակադեմիայի մրցանակի՝ փանք-ռոք երաժիշտ Յան Դյուրիի դերակատարման համար («Sex & Drugs & Rock & Roll», 2010)։

## Կենսագրություն
Սերքիսը ծնվել և մեծացել է Միդլսեքսի Ռուիսլիփ Մենոր թաղամասում։ Մայրը՝ Լիլին, անգլիացի էր և դասավանդում էր սահմանափակ կարողությունների տեր երեխաների։ Հայրը՝ Քլեմենտ Սերքիսը, հայկական ծագմամբ իրաքցի գինեկոլոգ էր։ Նախնիների ազգանունը Սարգիսյան էր։ Հայրը հաճախ էր աշխատում Միջին Արևելքից դուրս մինչդեռ Սերքիսը և նրա եղբայրները մեծանում էին Բրիտանիայում։ Արձակուրդներն անց էին կացնում Միջին Արևելքում՝ Տյուրոսում, Սայդայում, Դամասկոսում և Բաղդադում։

Կրթություն է ստացել Իլինգի Սուրբ Բենեդիկտի դպրոցում, այնուհետև Լանքաստերի համալսարանում ուսանել է կերպարվեստ։ Որպես երկրորդ մասնագիտություն ընտրեց թատրոնը, այնպես որ կարողանա ձևավորել պաստառներ։ Սերքիսը Լանքաստերի County College-ի անդամ էր և Bailrigg FM ուսանողական ռադիոյի մասնակիցներից մեկը։ Նա միացավ Նյուֆիլդ ստուդիային և սկսեց զբաղվել պիեսների ձևավորմամբ, պրոդյուսերությամբ։

Համաձայնվելով խաղալ մի քանի պիեսներում՝ Սերքիսը գլխավոր դերով հանդես եկավ Բարի Կիֆի «Գոչա» պիեսում։ Արդյունքում նա փոխեց իր ուղղվածությունը և կենտրոնացավ դերասանի մասնագիտության վրա, ուսումնասիրեց Ստանիսլավսկի և Բրեխտ։ Լանքաստերում ուսանելու վերջին տարում նա ադապտացրեց Ռայմոնդ Բրիգսի «The Tin-Pot Foreign General and the Old Iron Woman» վեպը, որտեղ հանդես եկավ որպես մենակատար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
*Andy Serkis on Inkheart and Tintin at AMCtv.com 
*Andy Serkis Interview  
*The Jolly Boys Last Stand  

Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Լուչա լիվրե

մինի|Լուչա լիվրեի հանդիպում
մինի|աջից|190px|Լուչադորային դիմակներ

**Լուչա լիվրե** ( - **ազատ մարտ**), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) ենթատեսակ, որն սկզբնավորվել և զարգացել է Մեքսիկայում, ինչպես նաև այլ իսպանախոս երկրներում։ Չնայած ներկայումս սույն եզրույթը բացառապես վերաբերում է պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի ենթատեսակին, այն սզբնապես իսպաներեն լեզվում նկարագրել է ազատ ոճի ըմբշամարտը։

Ենթատեսակում մեծ տարածում ունեն դիմակները, սցենարային դեպքերի չափազանց արագ զարգացումները, ինչպես նաև ակրոբատիկ և գերակրոբատիկ հնարքների կիրառումը, որոնցից շատերը ներմուծվել են հյուսիսամերիկյան ռեստլինգում։ Մարզիկների կողմից դիմակների կրումը կազմում է լուչա լիվրեի մշակույթի անբաժանելի մասը։

Ենթատեսակում բավականին տարածված է թիմային ըմբշամարտը։

Լուչա լիվրեով զբաղվող արական սեռի մարզիկները կոչվում են *լուչադորներ*, իսկ կին մարզիկները՝ *լուչադորաներ*։

## Արտաքին հղումներ
* Լուչա վիքի 
* «Անհայտ մասերից»՝ մեքսիկական ռեստլինգի մշակույթը 

Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ
Շաքիլ Օ'Նիլ

**Շաքիլ Ռաշոն Օ'Նիլ** (, ), հայտնի նաև **Շաք** (*Shaq*) մականվամբ, ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Կշռելով 147 կգ և ունենալով 216 սմ հասակ, Օ'Նիլը համարվել է NBA-ի ամենածանրքաշային բասկետբոլիստներից և լիգայի պատմության մեծագույն կենտրոնականներից մեկը։ 19 տարվա մարզական կարիերայի ընթացքում չորս անգամ նվաճել է NBA-ի չեմպիոնական տիտղոսը։

## Պրոֆեսիոնալ կարիերան
Լուիզիանայի նահանգային համալսարանի կարիերայից հետո Օ'Նիլը մուտք է գործում NBA-ի 1992 թվականի դրաֆթ` ընտրվելով «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից` 1-ին ընտրության իրավունքով։ Օ'Նիլը շատ արագ կերպով դառնում է լիգայի լավագույն կենտրոնականներց մեկը։ 1992-93 մրցաշրջանում հաղթում է «Տարվա նորեկ» (*Rookie of the Year*) մրցանակը։ Այնուհետև իր թիմին հասցնում է 1995 թվականի փլեյ-օֆֆ։ «Մեջիքում» 4 տարի հանդես գալուց հետո Օ'Նիլը տեղափոխվում է «Լոս Անջելես Լեյքերս», որի կազմում ունենում է հաջողված կարիերա՝ հաջորդաբար հաղթելով NBA-ի գավաթը 2000, 2001 և 2002 թվականներին (ամեն անգամ ստանալով *գերեզրափակչի ամենաարժեքավոր բասկետբոլիստի* կոչումը)։ Այնուհետև իր և Կոբի Բրայանտի միջև առաջացած որոշակի տարաձայնությունների պատճառով Օ'Նիլը 2004 թ.-ին տեղափոխվում է «Մայամի Հիթ»։ «Հիթի» կազմում Օ'Նիլը 2006 թ.-ին հաղթում է իր թվով չորրորդ NBA-ի գավաթը։ 2007-2008 մրցաշարի միջնամասում Օ'Նիլը տեղափոխվում է «Ֆինիքս Սանս»։ Մրցաշրջանից ավարտից հետո նոր պայմանագիր կնքում է Լեբրոն Ջեյմսի «Կլիվլենդ Կավալիերսի» հետ։ 2010–2011 մրցաշրջանն անցկացնելով «Բոստոն Սելտիքսի» կազմում՝ Օ'Նիլը վերջնականապես անցնում է թոշակի։

## Ֆիլմագրություն
* *Ազարտային խաղ* (1994)
* *[[Կազաամ]]* (1996)
* *[[Գուդ բուրգեր]]* (1997)
* *[[Պողպատ (ֆիլմ)|Պողպատ]]* (1997)
* *[[Նա լավ է խաղում (ֆիլմ)|Նա լավ է խաղում]]* (1998)
* *Հիանալի օր Հիփ հոփում* (1998)
* *Ուոշը* (2001)
* *Ֆրեդդին* (2001)
* *Մայրամուտից հետո* (2004)
* *[[Շատ սարսափելի կինո 4]]* (2006)
* *Տնային նապաստակը* (2008)
* *[[Ջեք և Ջիլ (ֆիլմ)|Ջեք և Ջիլ]]* (2011)

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NBA.com էջ
* Շաքիլ Օ'Նիլ&nbsp;-&nbsp;IMDb էջ

Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Բասկետբոլի փառքի սրահի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ներդրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոդքասթերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիջեյներ
Ինդիանապոլիս

**Ինդիանապոլիս** (), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում, Ուայտ Ռիվեր գետի (Օհայոյի ավազան) ափին։ Ինդիանապոլիսը Ինդիանա նահանգի մայրաքաղաքն է։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1820 թվականին և կոչվել նահանգի անունով, որին ավելացրել են հին հունարեն *Պոլիս*՝ «քաղաք» բառը, այսինքն Ինդիանապոլիս նշանակում է «Ինդիանայի քաղաք»։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1821 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Ինդիանայի քաղաքներ
Կոն

մինի|Կոն
**Կոն**, երկրաչափական մարմին, որը սահմանափակված է կոնային մակերևույթով և L շրջանագծի եզերած շրջանով։

Լայն իմաստով կոն ասելով հասկանում ենք այնպիսի մարմին, որի մակերևույթը ստացվում է հետևյալ կերպ։ Վերցվում է կամայական հարթ, փակ, առանց ինքնահատումներիր L կոր և նրա հարթությունից դուրս գտնվող կամայական S կետ։ L կորն անվանում են կոնի ուղղորդ, նրանով սահմանափակվող պատկերը՝ կոնի հիմք, իսկ S կետը՝ կոնի գագաթ։ Կոնի S գագաթը նրա L ուղղորդի կետերի հատ միացնող հատվածները կոչվում են կոնի ծնորդներ։ Նրանք լցնում են կոնի կողմանյին մակերևույթը։ Եթե կոնի կողմնային մակերևույթը կտրենք ծնորդով, ապա այն հնարավոր կլինի փռել հարթության վրա։ Ուղիղ շրջանագծային կոնի փռվածքը կլինի շրջանային սեկտոր, որի շառավիղը հավասար կլինի կոնի ծնորդի երկարությանը։

## Կոնի մակերևույթի մակերեսը
200px|մինի|աջից|Հատած կոն
Կոնի կողմնային մակերևույթը կարելի է փռել հարթության վրա՝ այն կտրելով ծնորդներից մեկի երկայնքով։ Կոնի կողմնային մակերևույթի փռվածքը շրջանային սեկտոր է, որի շառավիղը հավասար է կոնի ծնորդին, իսկ սեկտորի աղեղի երկարությունը՝ կոնի հիմքի շրջանագծի երկարությանը։

**Որպես կոնի կողմնային մակերևույթի [[մակերես]] ընդունվում է նրա փռվածքի մակերեսը*։

Sկ = \frac{\pi l^2}{360}*\alpha , որտեղ  \alpha -ն փռվածքով ստեղծված աղեղի աստիճանային չափն է։

Sկ =\pi r l, քանի որ  \alpha = \frac{360 r}{l} :

* *Կոնի կողմնային մակերևույթի մակերեսը հավասար է հիմքի շրջանագծի երկարության կեսի և ծնորդի [[արտադրյալ]]ին։*
* *Կոնի լրիվ մակերևույթի մակերես կոչվում է նրա կողմնային մակերևույթի մակերեսի և հիմքի մակերեսի գումարը։*

Sլ =\pi r (l+r)

* Կոնի ծավալը հավասար է հիմքի մակերեսի և բարձրության արտադրյալի մեկ երրորդին։

V= \frac{1}{3}S_h*h
thumb|right|241px|Ուղիղ հատած կոն

## Հատած կոն
*Կոնն իր առանցքին ուղղահայաց հարթությամբ հատելիս տրոհվում է կոնի և հատած կոնի։ Սկզբնական կոնի հիմքը և հատույթում առաջացած շրջանը կոչվում են հատած կոնի հիմքեր, իսկ նրանց կենտրոնները միացնող հատվածը` հատած կոնի բարձրություն։ 
*Կոնի ծնորդների այն հատվածները, որոնք ընկած են հիմքերի միջև, կոչվում են հատած կոնի ծնորդներ։
*Կոնական մակերևույթի այն մասը, որը սահմանափակում է հատած կոնը, կոչվում է հատած կոնի կողմնային մակերևույթ։
*Հատած կոնի կողմնային մակերևույթի մակերեսը` S=\pi (R+R_1)l, որտեղ l-ը հատած կոնի ծնորդն է, իսկ R-ը և R_1-ը՝ հիմքերի շառավիղները։ 
*H բարձրությամբ և R_1 ու R_2 հիմքերի շառավիղներով հատած կոնի ծավալը հաշվվում է հետևյալ բանաձևով.

\frac{1}{3} \pi h(r^2+r_1^2+rr_1)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Կատեգորիա:Հանրահաշվական երկրաչափություն
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Էլիպս

աջից
**Ձվածիրը, կամ Էլիպսը** երկրաչափական պատկեր է։ Էլիպս է կոչվում հարթության այն կետերի երկրաչափական տեղը, որոնց հեռավորությունների գումարը տրված երկու  F1  և  F2  կետերից հաստատուն է և մեծ է  F_1 F_2  հատվածի երկարությունից։Այդ հաստատունը կնշանակենք 2a-ով։  F1 -ը և  F2 -ը կոչվում են *էլիպսի ֆոկուսներ*, իսկ  F_1 F_2  հատվածի երկարությունը կնշանակենք 2c-ով, և կանվանենք *ֆոկուսային հեռավորություն*։

## Էլիպսի հավասարումը
Հարթության վրա ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգն ընտրենք այնպես, որ Ox առանցքն անցնի  F_1  և  F_2  կետերով, իսկ Oy առանցքը՝  F_1 F_2  հատվածի միջնակետով։
Այս դեպքում, ըստ սահմանման, էլիպսի ցանկացած P(x, y) կետի համար՝
 P F_1  + P F_2  = 2a 
Հաշվի առնելով, որ  F_1  կետի կոորդինատներն են  F_1 (-c;0) , իսկ  F_2  կետինը  F_1 (c;0), երկու կետի հեռավորության բանաձևից ստանում ենք՝
  \sqrt{(x+c)^2+y^2}+\sqrt{(x-c)^2+y^2} = 2a  
Սա էլ հենց հանդիսանում է էլիպսի հավասարումը ընտրված կոորդինատային համակարգում։ Փորձենք այն գրել կոմպակտ տեսքով։ Դրա համար երկրորդ գումարելին տեղափոխենք հավասարման աջ մաս և երկու կողմերը բարձրացնենք քառակուսի՝
  ~(x+c)^2+y^2 = 4a^2-4a\sqrt{(x-c)^2+y^2}+(x-c)^2+y^2  
Պարզեցումներից հետո ստանում ենք՝
   ~(a^2-c^2)x^2+a^2y^2 = a^2(a^2-c^2)  

Քանի որ  ~a > c , ապա  ~a^2-c^2  > 0 ։ Նշանակենք  ~b^2 = a^2-c^2 , ուստի  b = \sqrt{a^2-c^2} 
հետևաբար հավասարումը կընդունի հետևյալ տեսքը՝
  ~b^2x^2+a^2y^2 = a^2b^2  
կամ
  ~\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1   
որը կոչվում է էլիպսի *կանոնական հավասարում* ։
Այստեղ 2a-ն և 2b-ն կոչում են էլիպսի համապատասխանաբար մեծ և փոքր առանցքների երկարություններ, իսկ կոորդինատների սկզբնակետը՝ էլիպսի կենտրոն։  e = \frac{c}{a}  թիվը կոչվում է էլիպսի *էքսցենտրիսիտետ* ։ Կոորդինատային առանցքների հետ հատման կետերը կոչվում են էլիպսի գագաթներ։
### Դիտողություն
Նշենք, որ իրականում մենք ցույց տվեցինք, որ(1) հավասարմանը բավարարող ցանկացած M(x;y) բավարարում է նաև (2) հավասարմանը։ Կարելի է ցույց տալ, որ ճիշտ է նաև հակառակը, այսինքն (2)-ին բավարարող ցանկացած M(x;y) կետ բավարարում է նաև (1)-ին։
Օրինակ։ Գտնել հետևյալ հավասարումով տրված էլիպսի ֆոկուսների հեռավորությունը և էքսցենտրիսիտետը։
 ~3x^2+4y^2 = 5  

#### Լուծում
հավասարման երկու մասը բաժանելով 5-ի՝ ստանում ենք

  \frac{x^2}{\frac{5}{3}} +\frac{y^2}{\frac{5}{4}}=1  
ուստի  a =  \sqrt{\frac{5}{3}} ;  b =  \sqrt{\frac{5}{4}} 
 ~{c^2}={a^2} - {b^2} = {\frac{5}{3}} - {\frac{5}{4}} = {\frac{5}{12}} , ~2c=2\sqrt{\frac{5}{12}}
 e = \sqrt{\frac{5}{12}} : \sqrt{\frac{5}{3}} =  {\frac{1}{2}} 
001
## Գրականություն
* Ի․ Պրիվալով "Անալիտիկ երկրաչափություն" Գրքի օնլայն տարբերակը 

Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Հայկ (անձնանուն)

**Հայկ**,  տղամարդու տարածված, հայկական հնագույն անուն։ Հին հայկական դիցաբանական հայոց նահապետ Հայկի անունն է։ Ըստ ժողովրդական մեկնաբանության, Հայկ անունը նշանակում է «հսկա», «հաղթանդամ»։ Հայկ անձնանունից են ծագել Հայկուհի. Հայկանուշ, Հայկանդուխտ իգական անունները։ Կան նաև Հայկունի և Հայկյան ազգանուններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ