Լոկոմոտիվ (ընտրություններ)

**Լոկոմոտիվային տեխնոլոգիա** կամ **քարշակ,**  համամասնական ընտրակարգով ընտրություններում կիրառվող քաղաքական տեխնոլոգիա, որի նպատակն է մեծացնել թեկնածուների ցուցակին տված ձայներ ստանալու հավանականությունը՝ ներգրավելով բարձր քաղաքական վարկանիշ ունեցող կողմնակի թեկնածուին։ Այդպիսի թեկնածուն, հաղթող հռչակվելուց հետո, անմիջապես հրաժարվում է իր տեղից, որի համար ձայներ էր ստացել, իսկ «Լոկոմոտիվի» մանդատը անցնում է իր կուսակիցին, ով, որպես կանոն, քիչ է հայտնի ընտրողներին։ Այս տեխնոլոգիան Ռուսաստանում լայնորեն կիրառվում է տարբեր մակարդակների ընտրություններում։

## Նկարագրություն
Լոկոմոտիվային տեխնոլոգիայի էությունն այն է, որ համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների ցանկացած ընտրական ցուցակ գլխավորում է քաղաքական «ծանր քաշային»՝ «լոկոմոտիվ», այսինքն հայտնի, հեղինակավոր և հարգված անձնավորություն՝ մարզիկ, դերասան, երաժիշտ, գիտնական, բժիշկ և այլն։ Նաև ավելի բարձր կոչում ունեցող քաղաքական գործիչը կարող է հանդես գալ որպես «լոկոմոտիվ»։ Այսպիսով, մունիցիպալ կամ տարածքային ընտրություններում կամ դաշնային ընտրությունների տարածաշրջանային ցուցակում ցուցակը կարող է գլխավորել կուսակցության ղեկավարը, դաշնային նախարարը և այլն։

Իր անձնական վարկանիշի շնորհիվ նման թեկնածուն ավելացնում է ցուցակի օգտին տրված ձայների թիվը։ Ընտրվելուց հետո նման թեկնածուն, որպես կանոն, հրաժարվում է իր մանդատից, որը բաժին է ընկնում քիչ հայտնի և ոչ հանրաճանաչ թեկնածուներին, որոնց համար այլ պայմաններում ընտրվելու շանսերը շատ ավելի քիչ էին։

Ռուսական օրենսդրության հետ կապված, այս տեխնոլոգիան հնարավոր է այն պատճառով, որ մանդատի փոխանցման կարգը չափազանց պարզեցված է։ Թեկնածուն պետք է միայն համապատասխան դիմում ներկայացնի լիազորված ընտրական հանձնաժողով։ Բացի այդ, թեկնածուների ցուցակի (կուսակցության) անվան տակ քվեաթերթիկում նշվում են ցուցակից միայն առաջին երեք թեկնածուների անունները։ Մնացած թեկնածուների անունները կարող են հայտնի չլինել շարքային ընտրողին։

## Արձագանքներ
2006 թվականին Ռուսաստանում Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ Ալեքսանդր Վեշնյակովն առաջարկեց, որ «քաղաքական լոկոմոտիվների» տեխնոլոգիայի կիրառման հնարավորություն ընձեռող օրենքի դրույթները կարող են Սահմանադրական դատարանի կողմից ճանաչվել որպես սահմանադրությանը հակասող։

:

Կոստրոմայի մարզային դումայի  համամասնական ընտրակարգով պատգամավորական ընտրություններին ընդառաջ Կոստրոմայի շրջանային դումայի օրենսդրության և տեղական ինքնակառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Ս.Պ. Շակելինան առաջարկել է լոկոմոտիվային տեխնոլոգիայի դեմ պայքարել կուսակցությանը մանդատից զրկելով։

:

## Ռուսաստանում
Ռուսաստանում «շոգեքարշի» տեխնոլոգիան բազմիցս օգտագործվել է տարբեր մակարդակների ընտրություններում։ Օրինակ՝ 2005 թվականին Մոսկվայի քաղաքային դումայի պատգամավորների ընտրություններում «Եդինայա Ռոսիա» ցուցակը գլխավորում էր Յուրի Լուժկովը։ Տարածքային ընտրություններում «շոգեքարշի» լայն կիրառումը ցույց է տալիս հետևյալ դեպքը. 2016 թվականին Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի ընտրություններից հետո կուսակցական ցուցակներով ընտրված 25 թեկնածուներից 13-ը հրաժարվել են պատգամավորական մանդատներից։

2000-2010-ական թվականներին Ռուսաստանի Դաշնության Պետական Դումայի ընտրություններում «շոգեքարշների» օգտագործման վիճակագրությունը հետևյալն է (նշված է պատգամավորների ընտրված թեկնածուների թիվը, ովքեր հրաժարվել են իրենց մանդատից ընտրություններից անմիջապես հետո).

* 2003 - 37 թեկնածու «Եդինայա Ռոսիա»-ից և 1 թեկնածու Ռուսաստանի Դաշնության Կոմունիստական կուսակցությունից
* 2007 - 116 թեկնածու «Եդինայա Ռոսիա»-ից, 4 թեկնածու՝ Ռուսաստանի Դաշնության կոմունիստական կուսակցությունից, 3՝ Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունից, 9-ը՝ «Արդար Ռուսաստանից»
* 2011 - «Եդինայա Ռոսիա»-ից 99 թեկնածու, Ռուսաստանի Դաշնության Կոմունիստական կուսակցությունից՝ 8 թեկնածու, «Արդար Ռուսաստանից» ՝ 4: Այդպիսով, 2011 թվականի Ռուսաստանի Դաշնության Պետդումայի ընտրությունների արդյունքներն ամփոփելուց հետո երեք քաղաքական կուսակցություններից 111 ընտրված թեկնածուներ հրաժարվել են պատգամավորական մանդատներից (ընդհանուր առմամբ ընտրվել էր 450 թեկնածու)։

2021 թվականի սեպտեմբերին VIII գումարման Պետդումայի ընտրություններում ձևավորվեց «Եդինայա Ռոսիա» *լոկոմոտիվը*, որը բաղկացած էր՝ Ս. Շոյգու (Պաշտպանության նախարար), Ս. Լավրով (ԱԳՆ պետ), Ե. Շմելևա, Դ. Պրոցենկոն և Ա. Կուզնեցովա։ Ի տարբերություն «Եդինայա Ռոսիայի» շատ հայտնի անդամների, որոնց գործունեությունը դժգոհություն է առաջացրել, այդ անձինք, ըստ իրենց առաջարկած Վլադիմիր Պուտինի, վայելում են անվերապահ հասարակական հարգանք, հայտնի են երկրի բոլոր քաղաքացիներին, և նրանց արդյունավետությունը կասկածից վեր է մեծամասնության շրջանում։ Սակայն ընտրություններից անմիջապես հետո պարզ դարձավ, որ նրանք (բացի Կուզնեցովայից) մտադրություն չունեն տեղափոխվել խորհրդարանում աշխատանքի։

## Հայաստանում
Հայաստանի Ազգային Ժողովի 8-րդ գումարման արտահերթ ընտրություններում, որոնք կայացան 2021թվականի հունիսի 20-ին, խորհրդարան անցած երկրորդ ուժը` «Հայաստան» դաշինքը գլխավորող Ռոբերտ Քոչարյանը հրաժարվել է պատգամավորական մանդատից։ Պարզաբանելով, որ օրենսդիր իշխանությունում աշխատանքը իր «բնավորության կերտվածքին» չի համապատասխանում. «միշտ հանդիսացել եմ գործադիր իշխանության մարդ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընտրական համակարգեր
Կատեգորիա:Ընտրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործընթացներ