Գրենադայի տնտեսություն

**Գրենադայի տնտեսություն**, հիմնականում զբոսաշրջության վրա հիմնված, փոքր և բաց տնտեսություն։ Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում Գրենադայի տնտեսության հիմնական ուղղությունը գյուղատնտեսությունից տեղափոխվել է ծառայություններ, որտեղ զբոսաշրջությունը ծառայում է որպես արտարժույթով եկամտի առաջատար ոլորտ։ Երկրի հիմնական արտահանվող մշակաբույսերը մշկընկույզն է(Գրենադան Ինդոնեզիայից հետո մշկընկույզ արտադրող երկրորդն է աշխարհում)։ Արտահանվող այլ մշակաբույսերից են կակաոն, ցիտրուսային մրգերը, բանանը, մեխակը և դարչինը։ Գրենադայում արտադրական արդյունաբերությունները հիմնականում գործում են փոքր մասշտաբով, ներառյալ խմիչքների և այլ սննդամթերքի, տեքստիլի արտադրությունը և արտահանման համար էլեկտրոնային բաղադրիչների հավաքումը։

Տնտեսական աճը բարձրացավ 1990-ական թվականների վերջին տասնամյակի սկզբի դանդաղ աճից և ներքին հարկաբյուջետային ճշգրտումից հետո։ Չնայած ընդլայնող հարկաբյուջետային քաղաքականությանը, պետական պարտքը մնաց չափավոր՝ կազմելով ՀՆԱ-ի մոտ 50 տոկոսը, քանի որ դեֆիցիտը ֆինանսավորվում էր մասամբ սեփականաշնորհման եկամուտների հաշվին։ 2001 թվականից սկսած տնտեսական աճը նվազել է։ Նվազման պատճառ են դարձել անբարենպաստ ցնցումները, ինչպիսիք են համաշխարհային տնտեսության դանդաղումը և բնական աղետները։ Ցնցումներին դիմակայելու համար հարկաբյուջետային քաղաքականությունը դարձավ ավելի ընդլայնողական, մինչդեռ մասնավորեցման եկամուտները նվազեցին։ Արդյունքում, պետական պարտքը կտրուկ աճեց՝ հասնելով ՀՆԱ-ի մոտ 110 տոկոսի 2003 թվականին։ Տնտեսական պայմանները վատթարացան, երբ 2004 թվականի սեպտեմբերին երկրին հարվածեց Իվան փոթորիկը։ Հարկաբյուջետային համախմբման առաջընթացը խոչընդոտվել է, քանի որ կառավարության եկամուտները նվազել են, և քաղաքականության առաջնահերթությունները տեղափոխվել են փոթորիկից հետո տրամադրվող օգնությանը։

Թեև վերակառուցումն արագ է ընթացել միջազգային հանրության զգալի աջակցությամբ, զբոսաշրջությունը և գյուղատնտեսական գործունեությունը մնում են թույլ և չեն փոխհատուցում վերակառուցման բումի խթանները։ Երկիրը դեռ կանգնած է վերակառուցման և վերականգնման դժվարին խնդրի առաջ, պետական պարտքն անկայուն է, և կառավարությունը բախվում է ֆինանսական մեծ ճեղքերի։ Առաջիկա տարիներին աճի աշխուժացումը կլինի բարձր առաջնահերթություն, և խոցելիությունները վերացնելու համար անհրաժեշտ են շարունակական ջանքեր։

## Ընդհանուր ակնարկ

Գրենադայի տնտեսությունը փոքր է, իսկ զբոսաշրջությունը նրա ամենամեծ արտարժույթ վաստակող ոլորտն է։ Գրենադան ընդհանուր կենտրոնական բանկ ունի Արևելյան Կարիբյան պետությունների կազմակերպության (*OECS*) հետ և որպես արժույթ ունի արևելյան Կարիբյան դոլար։

Զբոսաշրջությունից հետո Գրենադան մեծապես ապավինում է գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանմանը, հիմնականում տարբեր տեսակի համեմունքներ։ Մշկընկույզը, ցորենի ալյուրը և տարբեր մրգեր կազմում են Գրենադայի արտահանման մեծ մասը (2017)։

Գրենադան կրել է բազմաթիվ տնտեսական թերություններ։ Հիմնական մտահոգությունը աճող հարկաբյուջետային դեֆիցիտն է և մեծ պարտքը, որոնք խաթարում են նրա կառավարության գործունեությունը։ 2004 թվականին «Իվան» փոթորիկը հանգեցրեց Գրենադայի լուրջ անհաջողությունների, ինչպես նաև 2008 թվականի Մեծ անկման։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները Գրենադայի ամենամեծ առևտրային գործընկերներից մեկն է։ Գրենադան հայտնվել է ամենացածր մակարդակից 9 սանդղակ վերև՝ 126 զարգացող երկրների ընդհանուր պարտքի ցուցակում 2017 թվականին։

## Տնտեսական կատարողականություն
1990-ական թվականների վերջին ՀՆԱ-ի միջինը տարեկան մոտ վեց տոկոս աճ գրանցելուց հետո, 2001 թվականից հետո տնտեսական աճը զգալիորեն անկում ապրեց՝ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից և մի քանի փոթորիկներից պատճառված վնասներից հետո զբոսաշրջության ոլորտի անկման հետևանքով։

Գրենադայի տնտեսությունը գրեթե արգելակվեց 2004 թվականի սեպտեմբերին «Իվան» փոթորկի պատճառով, որը վնասեց կամ ավերեց երկրի շենքերի 90 տոկոսը, ներառյալ որոշ զբոսաշրջային օբյեկտներ։ 2005 թվականի հուլիսին Էմիլի փոթորիկը հարվածեց Գրենադային, որը դեռ վերականգնվում էր Իվան փոթորկի ազդեցությունից։ Բացի զբոսաշրջության ոլորտի վրա բացասական ազդեցություններից, երկու ավերիչ փոթորիկները ոչնչացրեցին կամ զգալիորեն վնասեցին Գրենադայի ծառերի մեծ տոկոսը, որոնց վերականգնման համար կարող են տարիներ պահանջվել։

Քանի որ «Իվան» փոթորկի վնասը տնտեսությանը գերազանցել է ՀՆԱ-ի 200 տոկոսը, 2004 թվականին տնտեսական աճը գրանցեց բացասական աճ՝ երեք տոկոսով՝ համեմատած 2003 թվականի 5,8 տոկոս դրական աճի հետ։ Իվան և Էմիլի փոթորիկների հասցրած վնասը, տնտեսական պայմանները մնում էին բարդ. ՀՆԱ-ն կանխատեսվում էր ընդամենը մեկ տոկոս աճի տեմպերով 2005 թվականին։

Կայուն աճի բացակայության պայմաններում հարկաբյուջետային իրավիճակը սկսեց վատթարանալ 2001 թվականից հետո՝ արտացոլելով շարունակվող ընդլայնողական քաղաքականությունը՝ սոցիալական ոլորտների, աշխատավարձերի, ապրանքների ու ծառայությունների վրա ծախսերի կտրուկ աճով։ Արդյունքում, հարկաբյուջետային դեֆիցիտը 2001 թվականին հասավ ՀՆԱ-ի 8,5 տոկոսի՝ 2000 թվականի 3,2 տոկոսից։ 2002 թվականին հարկաբյուջետային իրավիճակը մնաց անկայուն, ընդ որում դեֆիցիտը ընդլայնվեց մինչև ՀՆԱ-ի 19,2 տոկոսը՝ արևադարձային «Լիլի» փոթորկի պատճառով թողարկված արտադրանքի նվազման պատճառով։ Երբ տնտեսությունը սկսեց վերականգնվել 2003 թվականին, կառավարությունը սկսեց քայլեր ձեռնարկել հարկաբյուջետային համախմբման համար, և հարկաբյուջետային դեֆիցիտը նվազեց մինչև ՀՆԱ-ի 4,8 տոկոսը։ Հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիայի առաջընթացը խոչընդոտվեց 2004 թվականին, քանի որ կառավարության քաղաքականությունը կտրուկ փոխվեց փոթորկից հետո օգնության։ Մինչդեռ կառավարության եկամուտները նվազել են տնտեսության վրա փոթորիկների ազդեցության հետեւանքով։

Թեև տնտեսական աճը նվազել է 2001 թվականից ի վեր անբարենպաստ ցնցումների, ներառյալ համաշխարհային տնտեսության տեմպերի դանդաղման և բնական աղետների պատճառով, հարկաբյուջետային քաղաքականությունը դարձավ ավելի ընդլայնողական, երբ նվազեցին սեփականաշնորհման եկամուտները։ Արդյունքում 2002 թվականից պետական պարտքը կտրուկ աճել է՝ հասնելով ՀՆԱ-ի ավելի քան 100 տոկոսի, 2004 թվականին այն մնացել է ՀՆԱ-ի մոտ 130 տոկոսի չափով։

Գրենադան Արևելյան Կարիբյան Կենտրոնական բանկի (*ECCB*) անդամ է, որը կառավարում է դրամավարկային քաղաքականությունը և թողարկում է ընդհանուր արժույթ բոլոր անդամ երկրների համար։ Արժութային խորհրդի պայմանավորվածության շրջանակներում գնաճը պահպանվել է ցածր և կայուն` վերջին 15 տարիների ընթացքում միջինը երկու տոկոս գնաճ։

## Վճարային հաշվեկշիռ
Գրենադայի ընթացիկ հաշվի մնացորդը մնացել է մեծ դեֆիցիտի մեջ՝ սպառողական ապրանքների մեծ մասի ներմուծումից և ներքին ներդրումներից նրա մեծ կախվածության պատճառով։ 1997-2000 թվականը ՀՆԱ-ի մոտ 44 տոկոս միջին պակասուրդից հետո ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը 2001 թվականից աճել է մինչև ՀՆԱ-ի ավելի քան 35 տոկոսը՝ պայմանավորված ներմուծման ավելի մեծ պահանջարկով՝ զբոսաշրջությունից և մշկընկույզի արտահանումից ստացվող ավելի ցածր եկամուտների հետ միասին։ Ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը ֆինանսավորվում է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների, պաշտոնական դրամաշնորհների և վարկերի, մասնավոր հատվածի առևտրային փոխառությունների միջոցով։ Գրենադայի տնտեսությունը խոցելի է արտաքին ցնցումների նկատմամբ՝ հաշվի առնելով նրա մեծ կախվածությունը զբոսաշրջությունից, արտահանումից և ներմուծվող ապրանքների մեծ մասի, որոնք սպառվում կամ ներդրվում են երկրի ներսում։ Այն նաև հակված է այլ անբարենպաստ ցնցումների, ինչպիսիք են բնական աղետները։

## Տարածաշրջանային իրավիճակ
Իվան և Էմիլի փոթորիկներից հետո Գրենադայի համար առաջնահերթ խնդիրն էր շարունակել վերականգնման գործընթացը, որն անհրաժեշտ էր փոթորիկների հետևանքով ավերված ենթակառուցվածքը վերականգնելու համար։ Միջազգային հանրությունը հատկացրել է զգալի օգնություն, ներառյալ ֆինանսական օգնությունը Արժույթի միջազգային հիմնադրամի բնական աղետների ժամանակ հրատապ օգնության քաղաքականության և Համաշխարհային բանկի և Կարիբյան զարգացման բանկի աջակցության շրջանակներում։

Տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման համատեքստում Արևելյան Կարիբյան տարածաշրջանային տնտեսության մեջ հետագա ինտեգրումը կօգնի բարձրացնել Գրենադայի մրցունակությունը և բարձրացնել տնտեսության մասշտաբը արտադրության, շուկայավարման և բաշխման ոլորտում։ Երկիրը նաև ներդրումային ծրագրով քաղաքականություն է սկսել 2013 թվականին։

## Արժույթի միջազգային հիմնադրամ

Գրենադան միացել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին (ԱՄՀ) 1975 թվականի օգոստոսի 27-ին։ Այդ ժամանակից ի վեր Գրենադան ենթարկվում է ԱՄՀ-ի խիստ վերանայման։ Գրենադան ստացել է հատուկ փոխառության իրավունքներ ստանալու հնարավորություն։ Փոխառության հատուկ իրավունքները (կրճատ *SDR*) լրացուցիչ արտարժույթի պահուստային ակտիվներ են, որոնք սահմանվում և պահպանվում են ԱՄՀ-ի կողմից։ Ելնելով Գրենադայի կատարողականներից, ինչպես տնտեսական, այնպես էլ քաղաքական իմաստով, Գրենադան կարող է իրավասու լինել ավելի շատ *SDR*-ների համար։ Նախորդ տարիներին Գրենադան և ԱՄՀ-ն սերտորեն համագործակցում էին տնտեսության աճի և պահպանման ուղղությամբ։

## Վիճակագրություն
ՀՆԱ՝ գնողունակության համարժեքություն՝ 1,401 մլրդ դոլար (2015)

**ՀՆԱ - իրական աճի տեմպ**՝ 4,6% (2015 թ.)

ՀՆԱ - մեկ շնչի հաշվով. գնողունակության համարժեքություն - $13,100 (2015)
**
ՀՆԱ - կազմն ըստ ոլորտների**՝ 
*գյուղատնտեսություն՝ 6,2% 
*արդյունաբերություն՝ 14,3% 
*ծառայություններ՝ 79,5% (2015)

**Աղքատության շեմից ցածր բնակչություն**՝ 38% (2008)

**Ընտանիքի եկամուտը կամ սպառումը ըստ տոկոսային մասնաբաժն**ի՝ ամենացածր 10%, ամենաբարձր 10%

**Գնաճի մակարդակը** (սպառողական գներ)՝ 1.3% (2015)

Աշխատուժ՝ 59900 (2013)

**Աշխատուժ - ըստ մասնագիտության**. 
*ծառայություններ 69%, 
*գյուղատնտեսություն 11%, 
*արդյունաբերություն 20% (2008 թ.)

**Գործազրկության մակարդակը**` 33.5% (2013)

Բյուջե՝ եկամուտներ՝ 191,8 միլիոն դոլար, ծախսեր՝ 230,9 միլիոն դոլար (2012)

Արդյունաբերություն՝ 
*սննդամթերք և խմիչքներ, 
*տեքստիլ, թեթև հավաքման աշխատանքներ, 
*զբոսաշրջություն, 
*շինարարություն

**Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպը**՝ -1% (2015)

Էլեկտրաէներգիա - արտադրություն՝ 193 ԳՎտժ (2012 թ.)

Էլեկտրաէներգիա - արտադրություն ըստ աղբյուրի՝
* հանածո վառելիք՝ 98.2% 
*հիդրո. 0% 
*միջուկային. 0% 
*այլ՝ 1.4% (2012)

**Էլեկտրաէներգիա - սպառում**. 178 ԳՎտժ (2012)

**Էլեկտրաէներգիա - արտահանում**. 0 կՎտժ (2013)
**
Էլեկտրաէներգիա - ներմուծում**` 0 կՎտժ (2013)

Գյուղատնտեսություն, ապրանքներ՝ բանան, կակաո, մշկընկույզ, մածուկ, ցիտրուս, ավոկադո, արմատային մշակաբույսեր, շաքարեղեգ, եգիպտացորեն, բանջարեղեն

Արտահանում` 43,8 մլն դոլար (2015)

Արտահանում, ապրանքներ՝ մշկընկույզ, բանան, կակաո, միրգ և բանջարեղեն, հագուստ, մածուկ

**Արտահանում - գործընկերներ**՝ 
*Նիգերիա 44,7%, 
*Սենտ Լյուսիա 10,8%, 
*Անտիգուա և Բարբուդա 7,3%, 
*Սենտ Քիթս և Նևիս 6,6%, 
*Դոմինիկա 6,6%, 
*Միացյալ Նահանգներ 5,8% (2015.)

Ներմուծումը՝ $310,4 մլն (2015)

Ներմուծում, ապրանքներ՝ սննդամթերք, արտադրական ապրանքներ, մեքենաներ, քիմիական նյութեր, վառելիք

**Ներմուծում - գործընկերներ**՝ 
*Տրինիդադ և Տոբագո 49.6%, ԱՄՆ 16.4% (2015)

Պարտք՝ արտաքին՝ 679 միլիոն դոլար (2013)

Տնտեսական օգնություն - ստացող՝ $8,3 մլն (1995)

Արժույթ՝ 1 Արևելյան Կարիբյան դոլար (EC$) = 100 ցենտ

Փոխարժեքներ՝ Արևելյան Կարիբյան դոլար (EC$) ԱՄՆ դոլարի դիմաց 1 – 2,7000 (ֆիքսված փոխարժեք 1976 թվականից սկսած)

Ֆինանսական տարի` օրացուցային տարի

## Արտաքին հղումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրենադա
Կատեգորիա:Տնտեսություններ