Թափոնների կառավարումը Ռուսաստանում

**Ռուսաստանում թափոնների կառավարում,** Ռուսաստանի Դաշնությունում հանդիպող տարբեր տեսակի թափոնների կառավարմանը վերաբերող օրենսդրություն, գործողություններ և գործընթացներ: Ռուսաստանում թափոնների կառավարման իրավական կառավարման հիմքը դաշնային մակարդակով ուրվագծվում է Ռուսաստանի թիվ 89-ФЗ դաշնային օրենքով, որը թափոնները սահմանում է որպես «հումքի, նյութերի, կիսաֆաբրիկատների, այլ իրերի կամ արտադրանքի մնացորդներ, որոնք առաջացել են արտադրության կամ սպառման գործընթացում, ինչպես նաև ապրանքներ (արտադրանք), որոնք կորցրել են իրենց սպառողական հատկությունները»:

Իր գոյության ողջ ընթացքում Խորհրդային Միության կառավարությունը ներդրել է պետական օրենսդրական շրջանակներ և վերամշակման ծրագրեր՝ թափոնների արդյունավետ կառավարման համար՝ շրջանաձև տնտեսության զարգացման և նոր նյութերի արտադրությունը կրճատելու նպատակով:  Սակայն, Խորհրդային Միության փլուզումը հետևաբար վերացրել է այս նախաձեռնությունները, ինչը հանգեցրել է հետխորհրդային Ռուսաստանի ստեղծմանը, որը թափոնների կառավարման համար մեծապես կախված էր աղբավայրերից: 

2019 թվականին Ռուսաստանում արտադրվել է գրեթե 70 միլիոն տոննա կենցաղային պինդ թափոններ, որոնցից ավելի քան 90%-ը թափվել է աղբավայրերում։  Բնական ռեսուրսների օգտագործման վերահսկողության դաշնային ծառայությունը նույն թվականին հայտարարել է, որ Ռուսաստանում աղբավայրերը զբաղեցնում են մոտավորապես Նիդեռլանդների չափսին համարժեք տարածք։ 

Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում երկրում կենցաղային պինդ թափոնների անբավարար կառավարման հետ կապված քաղաքական և սոցիալական ճնշումների աճին համապատասխան,  Ռուսաստանի կառավարությունը 2018 թվականին «Էկոլոգիայի ազգային նախագծի» շրջանակներում ներդրել է աղբի հետ կապված լայնածավալ բարեփոխումների ճանապարհային քարտեզը՝ մինչև 2024 թվականը քաղաքային պինդ թափոնների վերամշակման մակարդակը 36% հասցնելու համար։

## Պատմություն
### Խորհրդային Միություն (1922-1991)

[մինի|[Չելյաբինսկ|Չելյաբինսկի տրակտորների գործարանը 1930-ականներին։ Արդյունաբերական արտադրությունը և մասշտաբավորումը Խորհրդային Միության առաջնային ուշադրության կենտրոնում են եղել]]

Խոշորածավալ արդյունաբերական արտադրության իրականացումը Խորհրդային Միության կառավարության ուշադրության կենտրոնում է եղել։ Հումքի մատակարարումը առավելագույնս պահպանելու համար նոր արտադրանքի վերաօգտագործումը մեծապես շեշտադրվել է պետական կազմակերպությունների ստեղծման միջոցով, որոնք մատուցում էին հավաքման ծառայություններ։  1970-ականներին Խորհրդային կառավարությունը ներդրել էր լայնածավալ վերամշակման ծրագրեր, որոնց միջոցով վերամշակվող նյութերը դասակարգվում էին հինգ տարբեր կատեգորիաների՝ «թուղթ, պոլիմերային նյութեր, անվադողեր, տեքստիլ և կոտրված ապակի»։  Հետևաբար, գնահատվում է, որ 1980-ականների ընթացքում վերամշակվել է արտադրված թղթի ընդհանուր ծավալի գրեթե 30%-ը և ապակե շշերի 45%-ը։ Սպառողական ապրանքները Խորհրդային Միության գոյության մեծ մասի ընթացքում չեն ունեցել այնպիսի նյութեր, ինչպիսիք են պլաստիկը, ալյումինը և անագը, այն դեպքում, երբ դրանք արդեն տարածված էին այլ համաշխարհային շուկաներում։ 

1986 թվականին Խորհրդային Միության կառավարությունը պետության ներսում ներդրել էր արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության հայեցակարգը՝ կազմակերպություններին օրենսդրական շրջանակի միջոցով հաշվետու պահելու իրենց թափոնների արտադրության համար։  Օրենսդրական շրջանակը պարտադրում էր, որ կազմակերպությունները պետք է ապահովեն համապատասխան վերամշակման հարմարություններ և վերամշակման գործողություններ՝ ցանկացած նոր նյութի կամ արտադրանքի արտադրությանը հարմարվելու համար։ 

Թափոնների վերաօգտագործման լայն տարածում գտած փիլիսոփայության և առկա խիստ օրենսդրական շրջանակների պատճառով, կենցաղային թափոնների կառավարումը, ընդհանուր առմամբ, չի դիտարկվել որպես էական խնդիր Խորհրդային Միության գոյության ողջ ընթացքում։  Խորհրդային Միության փլուզումը հանգեցրել է թափոնների կառավարման տարբեր համակարգերի փլուզմանը, որոնք նպաստում էին պետության կողմից շրջանաձև տնտեսության զարգացման ջանքերին։ 

### Ռուսաստանի Դաշնություն (1991 – մինչ օրս)
[մինի|[Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության շենք|Ռուսաստանի Սպիտակ տունը, Ռուսաստանի կառավարության պաշտոնական նստավայրը Մոսկվայում]]

Նորաստեղծ Ռուսաստանի Դաշնությունը ձգտում էր զանգվածային բարեփոխումներ իրականացնել թափոնների կառավարման ոլորտում՝ վերականգնելու խորհրդային կառավարության օրոք գրանցված հաջողությունները:  1996 թվականին Ռուսաստանի կառավարությունը մեկնարկել է «Թափոններ» անվամբ դաշնային թափոնների բարեփոխումների ծրագիր, որը ձգտում էր «ստեղծել կարգավորող և տեխնոլոգիական շրջանակ՝ թափոնների կառավարման վերաբերյալ միասնական պետական քաղաքականություն իրականացնելու համար բոլոր վարչական մակարդակներում»։ Ծրագրի լրացուցիչ նպատակներից էին կառուցվածքային ազգային վերամշակման նախաձեռնությունը և զարգացող տեխնոլոգիաների փորձնական փորձարկումը՝ կենցաղային և արդյունաբերական թափոնների վերամշակման և ախտահանման արդյունավետությունը բարելավելու համար:  Նախատեսվում էր, որ անհրաժեշտ ֆինանսավորման 80%-ը կտրամադրվի բյուջետային միջոցներից, մինչդեռ երկրորդային հումքի վաճառքը կապահովի մնացած 20%-ը:  Ծրագրի նպատակները չեն իրականացվել հիմնականում ֆինանսական և քաղաքական աջակցության բացակայության պատճառով։

Հետագայում, 1998 թվականի հունիսին ընդունվել է Բնական պաշարների և էկոլոգիայի նախարարության նոր օրենք, որը հայտնի է որպես «Արտադրության և սպառման թափոնների մասին» թիվ 89-ФЗ դաշնային օրենք:  Օրենքը թափոնները սահմանում էր որպես «հումքի, նյութերի, կիսաֆաբրիկատների, այլ իրերի կամ արտադրանքի մնացորդներ, որոնք առաջացել են արտադրության կամ սպառման գործընթացում, ինչպես նաև ապրանքներ (արտադրանք), որոնք կորցրել են իրենց սպառողական հատկությունները»:  Բացի այդ, օրենքը տրամադրում է թափոնների կառավարման ընդհանուր ուղեցույցներ կառավարման տարբեր մակարդակներում հետևյալ կերպ.

* Դաշնային. միասնական թափոնների կառավարման քաղաքականության մշակում և ընդունում ամբողջ երկրում: Բնական պաշարների և էկոլոգիայի նախարարությունը անմիջականորեն պատասխանատու է այս քաղաքականության իրականացման համար:
* Տարածաշրջանային. շրջակա միջավայրի վերաբերյալ հաշվետվություն՝ դաշնային կառավարությանը թափոնների կառավարման քաղաքականության արդյունավետ իրականացման գործում օգնելու համար, բացի դաշնային քաղաքականությանը համապատասխան առանձին տարածաշրջանային թափոնների կառավարման քաղաքականությունների մշակումից և կիրառումից։
* Համայնքային. թափոնների հավաքման և հեռացման ծառայությունների նախագծում և ներդրում համայնքային մակարդակում: 

Թիվ 89-ФЗ դաշնային օրենքը ներկայումս պարբերաբար փոփոխվում է՝ համապատասխան երկրի թափոնների կառավարման փոփոխվող պահանջներին, որոնք ստուգվում և գնահատվում են Դաշնության խորհրդի կողմից։

## Թափոնների դասակարգում
Թափոնները դասակարգվում են Բնական պաշարների և էկոլոգիայի նախարարության թիվ 786 հրամանի համաձայն, որը մանրամասն նկարագրում է 2002 թվականի թափոնների դաշնային դասակարգման կատալոգը, որը տրամադրում է Ռուսաստանում թափոնների համակարգված դասակարգման վերաբերյալ կարգավորող շրջանակ:  Թափոնները գնահատվում են թափոնների տեսակին բնորոշ «ծագման, ֆիզիկական և ագրեգատային վիճակի, վտանգավոր հատկությունների և շրջակա միջավայրի ռիսկի» հիման վրա։ 1-ից 4-րդ կարգի վտանգավոր դասերի թափոններով զբաղվել ցանկացող օպերատորներն ու անձնակազմը պետք է ունենան թափոնների կառավարման լիցենզիաներ, որոնք տրամադրվում են Բնական պաշարների և էկոլոգիայի նախարարության կողմից։

## Թափոնների արտադրություն
2019 թվականին Ռուսաստանն արտադրել է մոտավորապես 7.3 միլիարդ տոննա թափոն։  Այս ցուցանիշի հիմնական բաղադրիչ թափոնների տեսակները արդյունաբերական և կենցաղային պինդ թափոններն են, որոնք 2019 թվականին տարեկան արտադրության ծավալները համապատասխանաբար կազմել են ավելի քան 6.6 միլիարդ  և 65 միլիոն տոննա։

### Արդյունաբերական թափոններ
[մինի|[Հանքային գործ|Հանքարդյունաբերություն Ռուսաստանի Տոմսկ քաղաքի մոտակայքում: 2018 թվականի դրությամբ հանքարդյունաբերության ոլորտը Ռուսաստանում թափոնների ամենամեծ աղբյուրն է]]

Ռուսաստանում թափոնների բոլոր արտանետումների գերակշռող մեծամասնության համար պատասխանատու են արդյունաբերական գործունեությունը։ 2018 թվականին ընդհանուր թափոնների ավելի քան 94%-ը վերագրվել է միայն երկրի հանքարդյունաբերությանը։ Հիմնական աղտոտիչները ստացվել են էներգիայի արտադրության համար օգտագործվող վառելիքի և հումքի, օրինակ՝ ածուխի արդյունահանումից։  Բացի այդ, երկրի ընդհանուր թափոնների ծավալի 1.9%-ը արտադրվել է գունավոր մետալուրգիայի և 0.6%-ը՝ քիմիական արդյունաբերության կողմից։

### Կենցաղային պինդ թափոններ
Կենցաղային պինդ թափոնները կազմում են առաջացած բոլոր թափոնների մոտավորապես 1-2%-ը,  որը 2019 թվականին Ռուսաստանի համար համարժեք է 65 միլիոն տոննայի։ Կենցաղային պինդ թափոնների ավելի քան 90%-ը թափվում է աղբավայրեր, որոնցից միայն 5-7%-ն է վերամշակվում։  Սնունդը աղբավայրերում թափոնների կազմի հիմնական աղբյուրն է՝ կազմելով ավելի քան 34%: 

Կենցաղային պինդ թափոնների այլ աղբյուրներից են՝

* Թուղթ
* Պոլիմերներ
* Ապակի
* Փայտ
* Փողոցային աղբ
* Մետաղ
* Տեքստիլ։ 

### Միջուկային թափոններ
[մինի|[Ռոսատոմ|Ռոսատոմի BN-800 արագընթաց բուծման ռեակտորը]]

2020 թվականին Ռուսաստանում կուտակվել է ընդհանուր առմամբ 500 միլիոն տոննա միջուկային թափոն։  2011 թվականի հունիսին Ռուսաստանի Դաշնային ժողովի Պետական դուման ընդունել է «Ռադիոակտիվ թափոնների կառավարման մասին» դաշնային օրենք, որը Պետական խորհրդի կողմից վավերացվել է հաջորդ ամիս։  Օրենքը սահմանում է Ռուսաստանում ճառագայթաակտիվ թափոնների կառավարման իրավական շրջանակը և այդ ժամանակվանից ի վեր ամրապնդվել է «Միջուկային ճառագայթային անվտանգության ապահովում» դաշնային նպատակային ծրագրով, որը նպատակ ունի չեզոքացնել միջուկային թափոնների առաջացումը՝ մինչև 2025 թվականը հավասար մակարդակի հեռացմամբ։ 

#### Ատոմային էներգիա
[մինի|Իոնացնող ճառագայթման նախազգուշացման խորհրդանիշ, որը գործարկվել է 2007 թվականի փետրվարի 15-ին [Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն|Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) և Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության (ISO) կողմից: Պարունակում է ճառագայթող ալիքներ, գանգ և խաչված ոսկորներ և վազող մարդ՝ կարմիր եռանկյան վրա:

Սիմվոլը նախատեսված է սարքավորումների պատյանների ներսում օգտագործելու համար՝ որպես նախազգուշացում՝ դադարեցնել սարքը ապամոնտաժելը և հեռանալ դրանից: Սիմվոլը նախատեսված չէ տեսանելի լինելու սարքավորումների բնականոն օգտագործման ընթացքում: Այն նաև նախատեսված չէ շենքերի դռների կամ պատերի, տրանսպորտային միջոցների կամ տրանսպորտային տարաների վրա օգտագործելու համար:]]

2021 թվականի դրությամբ Ռուսաստանում գործել է 38 միջուկային ռեակտոր, որոնք միասին արտադրել են երկրի էլեկտրաէներգիայի մոտ 20.7%-ը։ Խորհրդային շրջանում միջուկային էներգիայի արտադրությունը զարգանում էր՝ հաշվի առնելով միջուկային վառելիքի փակ ցիկլ ունենալու կառավսրության ձգտումը։ Այս փիլիսոփայությունը կենտրոնացած էր օգտագործված վառելիքի արտադրանքի վերաօգտագործման և վառելիքային արտադրանքներից վերականգնված ուրանի ու պլուտոնիումի վերամշակման նպատակի շուրջ, որը, ի վերջո, կնվազեցներ միջուկային թափոնները և առավելագույնի կհասցներ վերաօգտագործելի ճեղքվող նյութը։ 2016 թվականին Ռուսաստանի պետական «Ռոսատոմ» պետական միջուկային էներգիայի կորպորացիան մշակել է BN-800 արագ նեյտրոնային ռեակտոր-բազմապատկիչ՝ նախատեսելով, որ 2022 թվականին անցում կատարվի բացառապես խառը ուրան-պլուտոնիում վառելիքային օգտագործման՝ միջուկային վառելիքի ցիկլը փակելու շարունակական ջանքերի շրջանակներում։

## Թափոնների կառավարման նախաձեռնություններ
### Թափոնների կառավարման բարեփոխում

Ռուսաստանի կառավարության 1996 թվականին մեկնարկած «Թափոններ» դաշնային նպատակային ծրագրից բացի, 2004 թվականին պինդ թափոնների կառավարման համար պատասխանատվությունը դրվել է քաղաքային իշխանությունների վրա՝ որպես թափոնների կառավարման ավելի լայն բարեփոխումների ռազմավարության մաս:  Այս փոփոխությունը խրախուսում է տեղական համայնքներին մշակել քաղաքային պինդ թափոնների արդյունավետ հավաքման և հեռացման լուծումներ, սակայն դա, ի վերջո, ձախողվել է ֆինանսական միջոցների անբավարարության, թափոնների կառավարման օժանդակ ենթակառուցվածքների բացակայության և համայնքային մակարդակում անբավարար փորձի պատճառով։

Նմանապես, դաշնային կառավարությունը 2011 թվականին պաշտոնական հրամանագիր է հրապարակել, որով տարածաշրջանային և տեղական իշխանություններին հանձնարարվել է մշակել և իրականացնել կայուն թափոնների կառավարման ծրագրեր:  Նախատեսված ծրագրերը չեն իրականացվել հիմնականում կոշտ թափոնների հեռացման ոլորտում մասնավոր ներդրումների բացակայության պատճառով։

### Էկոլոգիայի պետական նախագիծ
մինի|Ռուսաստանի Վոլգա գետը՝ որպես գլխավոր բնապահպանական խնդիր, որը լուծվում է «Էկոլոգիայի ազգային նախագծի» շրջանակներում

2018 թվականին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հաստատել է Էկոլոգիայի պետական նախագիծը։  Բնական պաշարների և էկոլոգիայի նախարարության կողմից ղեկավարվող դաշնային նախագիծը հիմնված է Ռուսաստանում շրջակա միջավայրի պաշտպանության և վերականգնման մաքսիմալացման տասը հիմնական արդյունքների վրա.

# Մաքուր երկիր
# Համայնքային թափոնների կառավարման ինտեգրված համակարգ
# Հատկապես վտանգավոր թափոնների մշակման ենթակառուցվածքներ
# Մաքուր օդ
# Մաքուր ջուր
# Վոլգա գետի բարելավում
# Բայկալ լճի պահպանություն
# Ջրային եզակի օբյեկտների պահպանում
# Կենսաբանական բազմազանության պահպանում և էկոլոգիական տուրիզմի զարգացում
# Անտառների պահպանում։ 

Երկրի ճանապարհային քարտեզը՝ մինչև 2024 թվականը կենցաղային կոշտ թափոնների վերամշակման մակարդակը 36% հասցնելու համար, ուրվագծված է նախագծի թիվ 2 արդյունքում։ 2019 թվականի հունվարի 14-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստորագրել է «Ռուսական բնապահպանական օպերատոր» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն ստեղծելու մասին գործադիր հրամանագիր:  Ընկերության հիմնական նպատակն է ամրապնդել կենցաղային կոշտ թափոնների կառավարման օրենսդրությունը՝ հողատարածքների, գործարանների և այլ ակտիվների ձեռքբերման միջոցով, որոնք անհրաժեշտ են թափոնների վերամշակման համար՝ վերաարտադրության և/կամ հեռացման նպատակով։

Կենցաղային պինդ թափոնների վերամշակման 36% նպատակային ցուցանիշը քննադատության է ենթարկվել ''Greenpeace'' միջազգային հասարակական բնապահպանական կազմակերպության կողմից 2019 թվականի դեկտեմբերին, երբ հրապարակվել է Մոսկվայի կառավարության (և ավելի ուշ՝ դաշնային կառավարության) պաշտոնական փաստաթղթերը, որոնցում մանրամասն նշվում էր, որ թափոնների այրումը կհամարվի վերամշակման մի ձև։

## Թափոնների անարդյունավետ կառավարման հետևանքներ
### Աղբավայրեր

[մինի|[Աղբավայր Շատուրայում՝ Մոսկվայի մարզի Շատուրայի շրջանի քաղաքում]]

2019 թվականին Ռուսաստանում արտադրվել է գրեթե 70 միլիոն տոննա կենցաղային պինդ թափոններ, որոնց ավելի քան 90%-ը թափվել է աղբավայրերում։ Բնական ռեսուրսների օգտագործման վերահսկողության դաշնային ծառայությունը 2019 թվականին հայտարարել է, որ Ռուսաստանում աղբավայրերը զբաղեցնում են մոտավորապես Նիդեռլանդների չափսին համարժեք տարածք։

Էկոլոգիայի ազգային նախագծի թիվ 1 արդյունքը «Մաքուր երկիրն» է, որի նպատակն էր 2018 թվականին Ռուսաստանի կառավարության կողմից հայտնաբերված 191 անօրինական աղբավայրերի հեռացումը։ Ռուսաստանի մի քանի մարզերում աղբավայրերից արտահոսքերը աղտոտում են ստորգետնյա ջրերը վտանգավոր բաղադրիչներով, ինչպիսիք են ծանր մետաղները և թունավոր քիմիական նյութերը, նվազեցնելով կենսաբազմազանությունը և հողի բերրիությունը։

Կոշտ թափոնների հեռացման ոլորտը Ռուսաստանում մեթան գազի արտանետումների երկրորդ ամենամեծ աղբյուրն է, հիմնականում աղբավայրային գազի տեսքով։ Բացի թափոններից էներգիայի ստացման այլ տեխնոլոգիաներից, աղբավայրային գազի վերականգնումը տարածված չէ ամբողջ Ռուսաստանում։
Ռուսաստանում զանգվածային բողոքի ցույցեր են բռնկվել 2018 թվականին, երբ Մոսկվայի մարզի Վոլոկոլամսկ քաղաքում գտնվող աղբավայրից թունավոր գազերի արտանետումներ շնչելու պատճառով հոսպիտալացվել էին ավելի քան 200 դպրոցականներ։ 2019 թվականին բողոքի ցույցերը տարածվել են այլ բնակավայրերում, այդ թվում՝ Կրասնոյարսկում, Օմսկում, Արխանգելսկում և Նիժնի Նովգորոդում, որտեղ ցուցարարները պահանջում էին աղբի այրման կայանների փակումը, աղբավայրերի շինարարության դադարեցումը և Ռուսաստանի պինդ թափոնների ոլորտում ընդհանուր բարեփոխումների անցկացումը.։ 

### Ատոմային թափոններ
մինի|Ռուսաստանում միջուկային թափոնների մասնագիտացված երկաթուղային փոխադրում

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին ամիսներին խորհրդային կառավարությունը Նովայա Զեմլյա կղզիները նշանակել է որպես միջուկային զենքի մշակման և փորձարկման փորձադաշտեր:  1955 թվականի սեպտեմբերի 21-ից մինչև 1990 թվականի հոկտեմբերի 24-ը կղզեխմբում փորձարկվել է ավելի քան 130 միջուկային պայթյուն, այդ թվում՝ 1961 թվականի հոկտեմբերին Սևերնի կղզում «Ցար» ջերմամիջուկային ռումբի պայթյունը։ Այնուամենայնիվ, խորհրդային կառավարությունը սկսել է բացառապես ստորգետնյա միջուկային փորձարկումներ անցկացնել Անդրեյ Գրոմիկոյի կողմից 1963 թվականի օգոստոսի 5-ին Մոսկվայում միջուկային փորձարկումների մասնակի արգելման մասին պայմանագրի ստորագրումից հետո:

Արդյունքում, հարակից Բարենցի և Կարայի ծովերը այս ընթացքում հաճախակի աղտոտվել են միջուկային թափոններով և օգտագործված միջուկային վառելիքով, ինչը նպաստել է ռադիոակտիվ միջավայրի ստեղծմանը, որը սպառնում է Ռուսաստանի և Նորվեգիայի ձկնորսական արդյունաբերություններին (որոնք մեծապես կախված են Բարենցի ծովից) և շրջակա բնիկ բնակչության կենսապահովմանը։ Հաղորդվել է, որ Կարա ծովն իր ծովի հատակում պարունակում է ավելի շատ միջուկային թափոններ, քան աշխարհի օվկիանոսների ցանկացած այլ վայրում։ Այս տարածաշրջանում միջուկային ալիքների երկարատև հետևանքները 2020 թվականի դրությամբ համաճարակաբանորեն չեն ստուգվել։

## Վիճակագրություն
Ռուսաստանը տարեկան արտադրում է հսկայական քանակությամբ թափոններ, որոնց հիմնական մասը դեռևս ուղղվում է աղբավայրեր։ Տարեկան արտադրվում է մոտ 48-60 միլիոն տոննա կենցաղային պինդ թափոն (ԿՊԹ): Ընդհանուր թափոնների քանակը (ներառյալ արդյունաբերականը) 2025 թվականին հասնել է շուրջ 10,4 միլիարդ տոննայի։ Ներկայումս ԿՊԹ-ի ավելի քան 55%-ը ուղղվում է տեսակավորմամբ մշակման, սակայն իրական վերամշակման (ուտիլիզացիայի) մակարդակը զգալիորեն ցածր է՝ մոտ 7-15%։ Թափոնների շուրջ 90%-ը դեռևս թաղվում է աղբավայրերում, որոնցից շատերը գերբեռնված են:

## Օրենսդրական և կառուցվածքային փոփոխություններ (2025-2026)
2025 թվականից ուժի մեջ են մտնում մի շարք կարևոր կարգավորումներ.

* Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվություն. 2025 թվականի հունվարի 1-ից փաթեթավորում արտադրողները և ներմուծողները պարտավոր են ապահովել փաթեթավորման թափոնների 100% վերամշակում: Պահանջը չկատարելու դեպքում սահմանվում է կրկնակի էկո-վճար:
* Ուտիլիզացիայի վճար․  2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ից փոխվել են ավտոմեքենաների ուտիլիզացիայի վճարների հաշվարկման կանոնները՝ կախված շարժիչի հզորությունից և տեսակից:
* Ներդրումներ. 2025 թվականին դաշնային բյուջեից լրացուցիչ 12 միլիարդ ռուբլի է հատկացվել թափոնների մշակման և վերամշակման ենթակառուցվածքների կառուցման համար: 

Ռուսաստանի բնական պաշարների և շրջակա միջավայրի նախարարությունը 2026 թվականի համար սահմանել է շրջակա միջավայրի համար հիմնական հավաքագրման դրույքաչափեր և գործակիցներ: Դրանք պետք է վճարեն ապրանքների և փաթեթավորման արտադրողների (ԱՊ) ընդլայնված պատասխանատվության մասնակիցները, ովքեր չեն պլանավորում ինքնուրույն ազատվել դրանցից։ «Վճարման գործակիցը հաշվարկելիս հաշվի են առնվում թափոնների արդյունահանման բարդությունը հետագա հեռացման համար, նման տեխնոլոգիական հնարավորությունների առկայությունը և շուկայում երկրորդային հումքի պահանջարկը։ Բացի այդ, հաշվի է առնվում նյութերի վերամշակման ցիկլերի քանակը, այսինքն՝ քանի անգամ կարող է հումքը օգտագործվել նոր արտադրանք արտադրելու համար։ Այսպիսով, որքան ավելի էկոլոգիապես մաքուր են արտադրանքները, այնքան ցածր է գործակիցը»։

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը նպատակ է դրել մինչև 2030 թվականը քաղաքային պինդ թափոնների 100% մաքրման հասնել և աղբավայրերում դրանց հեռացման ծավալը կիսով չափ կրճատել, դա ամրագրված է «Շրջակա միջավայրի բարեկեցություն» ազգային նախագծում:

## Ռուսաստանի թափոնների հեռացման նշանավոր վայրեր
* Ալեքսինսկի քարհանք, Մոսկվայից 70 կմ հեռավորության վրա
* Կարաչայ լիճ, Չելյաբինսիկ մարզում, որի ռադիոակտիվությունը համեմատելի է Չեռնոբիլի աղետի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսական Բնապահպանական պալատը կոչ է անում երկրից վտարել WWF-ին և Greenpeace-ին
* 
* 

Կատեգորիա:Աղբավայր
Կատեգորիա:Բնապահպանական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Կատեգորիա:Միջուկային էներգետիկա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տնտեսություն