Մեքենաընթեռնելի քարտագրում

**ՄԵԸՔ** (), հապավումը բառացի թարգմանվում է` Մեքենաընթեռնելի քարտագրում։ ՄԵԸՔ ձևաչափերը համակարգչի համար հասկանալի տեսքով նախագծված տարբեր ձևաչափեր են` մատենագիտական տվյալների ներկայացման և մեքենայական փոխանակման համար։

## Պատմություն
ՄԵԸՔ ձևաչափը նախագծվել է Կոնգրեսի գրադարանի կողմից 1960-ական թվականների սկզբներին և ստացել է LC MARC սկզբնական անվանումը։ Սա մի համաձայնագիր է, որով էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաները փոխանակում, օգտագործում և արտածում են մատենագիտական տվյալները։ Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը հաստատել է ՄԵԸՔ համաձայնագիրը, որը հայտնի է ISO 2709 “Format for Bibliografic Information Interchange on Magnetic Tape” անվանումով։ ՄԵԸՔ ստանդարտով ստեղծված գրառումները կազմված են 3 բաղադրիչներից` 
* Գրառման կառուցվածք
* Բովանդակության նկարագրում
* Բուն բովանդակություն
                                                                             
Ձևաչափի միջոցով  հնարավոր է դառնում նախօրոք որոշված ֆորմատներով մատենագիտական տվյալներ մուտքագրել համակարգչի հիշողության մեջ։ Մեքենաընթեռնելիությունը միաժամանակ ապահովում է մատենագիտական տվյալների միջմեքենայական հաղորդման հնարավորություն, ինչպես նաև ստեղծված գրառումներում մատենագիտական տվյալների որոնում` ըստ որոշված մուտքի կետերի։ Մեքենաընթեռնելի քարտագրման ՄԱՐԿ ֆորմատները հիմնավորվել են Ամերիկայի միացյալ նահանգներ Կոնգրեսի գրադարանում։ Գրադարանային միությունների և հաստատությունների միջազգային դաշնությունը նախագծել և գրադարաններին է տրամադրել ՅՈՒՆԻՄԱՐԿ ֆորմատը, որը մեկ այլ փորձ է` եղած մոտեցումների ստանդարտացման ուղղությամբ։

## Առավելություններ
* Նպատակահարմար է մատենագիտական գրառումների միջմեքենայական փոխանակումը, որն էլ իր հերթին բերում է նյութական միջոցների խնայման և  քարտագրման որակի բարձրացման
* Գրադարանները մուտքագրում են իրենց նյութերը` հետևելով ստանդարտներին, հետագայում ստեղծված քարտարանների փոխանակումը կազմակերպելու համար

## Առավելություններ են նաև՝
* Գրադարանների ավտոմատացման կոմերցիոն ծրագրային փաթեթներն օգտագործման հնարավորություն։
* Ավտոմատացման մեկ համակարգը մեկ ուրիշով փոխարինելու հնարավորություն. ՄԱՐԿ ֆորմատների առկայությունը թույլատրում է անցում կատարել նոր ծրագրատեխնիկական համակարգին` առանց բովանդակային շտեմարանի ձևափոխման և պարունակության կորստի։

## Ձևաչափեր
* **Հեղինակավոր գրառումներ**`պարունակում են տեղեկություններ անձնաունների, խորագրերի, աշխարհագրական անվանումների և այլն։
* **Մատենագիտական գրառումներ՝** նկարագրում են նյութը (գիրք, ձայներիզ, քարտեզ, պարբերական հրատարակություն, էլեկտրոնային ֆայլ և այլն) ըստ նկարագրման խմբերի։ 
* **Դասակարգիչներ՝** դասակարգիչների վերաբերյալ տվյալներ են, որոնք պահվում են ՄԵԸՔ գրառումների տեսքով
* **Պահումների վերաբերյալ գրառումներ՝** տրամադրում են տվյալներ գրադարանում, պահվող նյութի տեղաբախշման, միավորների քանակի, կարգավիճակի, գույքահամարի և այլնի վերաբերյալ։

ՄԵԸՔ ստանդարտի հիմքի վրա ստեղծված ձևաչափերից աշխարհում ամենալայն կիրառություն ունեցողը MARC21-ն է, որը նախագծվել է 1999 թվականին։ Սա ԱՄՆ-ում օգտագործվող USMARC և Կանդայում օգտագործվող CANMARC ստանդարտների մեկտեղումն է։ Աշխարհում նախագծվել և տեղայնացվել են MARC21–ի բազմաթիվ ազգային տարբերակներ։ Գերմանիայում օգտագործվում է MAB (Maschinelles Austauschformat fur  Bibliotheken) ստանդարտը, որը ՄԵԸՔ համատեղելի չէ։

MARC21 ստանդարտը նախատեսված է տեղեկատվության տարբեր տեսակի կրիչների վրա թողարկված նյութերի նկարագրության համար։ Դրանք են՝ 
# **շտեմարան**                            
# **տվյալ**       
# **դաշտ**
# **գրառում**

## Տեսակներ
* Գրքեր/ (BK)
* Շարունակական պաշարներ/(CR)
* Համակարգչային ֆայլեր/(CF)
* Քարտեզներ/(MP)
* Երաժշտական գործեր/(MU)
* Տեսողական նյութեր/(VM)
* Խառը նյութեր/(MX)

## Աղբյուրներ
# https://www.loc.gov/marc/
# http://www.iso.org/iso/home.html
# http://www.isbn.org
# http://www.oclc.org/bibformats/en/introduction.html
# http://www.oclc.org/bibformats/en/introduction.html

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրադարանագիտություն
Կատեգորիա:Մետատվյալներ