Դոմենի անվան շահարկումներ

**Դոմենի անվան [[սպեկուլյացիա]]**, հայտնի է որպես դոմենի ներդրում, դոմենի փոխանակում կամ դոմենավորում մասնագիտական ​​տերմինաբանությամբ, ընդհանուր ինտերնետային դոմենային անունների նույնականացման, գրանցման կամ ձեռքբերման պրակտիկա է որպես ներդրում՝ դրանք հետագայում շահույթ ստանալու նպատակով վաճառելու մտադրությամբ։

Դոմենային անվանումների սպեկուլյացիայի հիմնական թիրախները ընդհանուր բառերն են, որոնք կարող են արժեքավոր լինել մուտքագրման թրաֆիկի և իրենց նկարագրական բնույթի շնորհիվ ցանկացած ոլորտում ունեցած գերիշխող դիրքի համար։ Հետևաբար, ընդհանուր բառերն ու արտահայտությունները և կայքերը, ինչպիսիք են պոկերը, ապահովագրությունը, ճանապարհորդությունը, վարկային քարտերը, վարկը և այլն, դոմենային շահարկումների գրավիչ թիրախներ են ցանկացած վերին մակարդակի դոմենում, որոնցից ամենատարածվածը .com-ն է։

Դոմենային անունների ենթադրական բնութագրերը կարող են կապված լինել լրատվական հաղորդագրությունների կամ ընթացիկ իրադարձությունների հետ։ Այնուամենայնիվ, նման հնարավորությունների գործողության ժամկետը կարող է սահմանափակ լինել։ Դոմենների վերավաճառքի արագ շրջանառությունը հաճախ կոչվում է դոմենի փոխարինում։ Դոմենի փոխարինումը կարող է նաև ներառել արժեքավոր դոմենային անուն գնելու և դրա շուրջ հարակից կայք կառուցելու գործընթաց՝ այս ամենը դոմենը և նոր կառուցված կայքը շահագրգիռ կողմին վաճառելու նպատակով։

## Հայեցակարգ
Երբեմն դոմենային անունների հետ կապված շահարկումները ներառում են դոմենային անուններ գտնելը շուկայում, մասնավորապես, երբ գործարկվում է նոր բարձր մակարդակի դոմեն, դրանց գրանցումը և շուկայի աճին սպասելը դրանք վաճառելու համար: Voice.com, sex.com և fund.com જેવા դոմենները վաճառվել են միլիոնավոր ԱՄՆ դոլարներով։

.com վերին մակարդակի դոմենը (կամ «TLD») դոմենների սպեկուլյացիայի մեծ մասի կիզակետում է, քանի որ այն ամենամեծ TLD-ն է: Դոմենների սպեկուլյացիա տեղի է ունենում նաև այլ TLD-ներում, ինչպիսիք են ․net-ը և ավելի փոքր չափով՝ .org-ում, .info-ում և .biz-ում: Ընդհանուր վերին մակարդակի դոմեններից .info-ն ամենատարածվածն է գրանցման ծավալով՝ համեմատած .biz gTLD-ի հետ՝ սկզբնական գրանցման ցածր արժեքի և .info-ի՝ որպես information բառի հապավումը ճանաչելիության շնորհիվ։

Դոմենային անունների հետ կապված սպեկուլյացիաներ տեղի են ունենում նաև երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմեններում (ccTLD), ինչպիսիք են .uk, .de և .us։ Գերմանական TLD-ն բաղկացած է ավելի քան 12 միլիոն դոմեններից։ Nominet-ի դոմենների գրանցման վիճակագրության վեբ էջի համաձայն՝ Մեծ Բրիտանիայի դոմենն ունի ավելի քան 7.7 միլիոն գրանցված դոմեն, հիմնականում իր առևտրային co.uk ենթադոմենում: Այս TLD-ները հասուն շուկաներ են, որտեղ լավ դոմենային անունները կարող են բարձր գներ պահանջել: ԵՄ ccTLD-ն օրինակ է այն բանի, թե ինչ է պատահում, երբ սպեկուլյատիվ գործունեությունը գերազանցում է «սովորական» դոմենային գրանցումներին։ Անհարմար գրանցամատյանի (EURid) համադրություն և վատ կառուցվածքավորված կարգավորող շրջանակը շահագործող բիզնեսների կողմից չափազանց սպեկուլյացիաներ նշանակում էր, որ EURid-ի 2006 թվականի վերջի վիճակագրության համաձայն, գրանցումների ավելի քան 50%-ը լավագույն դեպքում կարող էին համարվել սպեկուլյատիվ, իսկ վատագույն դեպքում՝ դոմենային անունների պահեստավորում։

Մասնագիտացված և վերաօգտագործված ccTLD-ները նույնպես բախվել են դոմենային անունների շահարկման տարրերի: Լավագույն օրինակներից մեկը .tv ccTLD-ն է, որը բավականին շահութաբեր է համարել այն փաստը, որ TV-ն հեռուստատեսություն բառի հապավումն է: .mobi TLD-ն մասնագիտացված TLD-ի լավ օրինակ է, քանի որ այն հատուկ ուղղված է բջջային հեռախոսներին և նմանատիպ բջջային տեխնոլոգիաներին: .mobi-ի օպերատորները, mTLD-ն, պահպանել են որոշ պրեմիում ընդհանուր բառեր, որոնք աճուրդի կհանվեն: Նպատակն է ստեղծել ավելի հավասար խաղադաշտ կայքեր մշակելով հետաքրքրվողների համար: .mobi պրեմիում ընդհանուր բառերի և արտահայտությունների ցանկը լավ օրինակ է այն դոմենային անունների համար, որոնք գտնվում են վաղ շուկայի դոմենային անունների շահարկումների կենտրոնում:

Դոմենային անունների սպեկուլյանտները, որոնք երբեմն հայտնի են որպես դոմենատերեր կամ դոմեն ներդրողներ, նույնպես գրանցում են դոմենային անուններ՝ հիմնվելով թվացյալ ընդհանուր արտահայտությունների վրա, ինչպիսիք են՝ «անշարժ գույքի վաճառք»՝ հույս ունենալով, որ այդ դոմենային անունները հետագայում կարող են վաճառվել բիզնեսներին: Որոշ (բայց ոչ բոլորը) դոմենային անունների ներդրողներ կփորձեն խուսափել ապրանքանիշեր պարունակող դոմենային անուններից, քանի որ դա կարող է համարվել կիբերզավթում:

Որոշ երկրի կոդով կամ հովանավորվող TLD-ներ կունենան այսպես կոչված իրավասության կամ կապի պահանջ գրանցումը սահմանափակել որոշակի աշխարհագրական կամ ազգային տարածաշրջաններով։ Սակայն սա չի կանխում դոմենային անունների շուրջ սպեկուլյացիաները, քանի որ գոյություն ունեն և օգտագործվել են տարբեր տարբերակներ, ինչպիսիք են տեղական գործակալի կամ ընկերության օգտագործումը՝ նման TLD-ներում դոմեններ գրանցելու հնարավորություն ընձեռելու համար։

## Էվոլյուցիա
Դոմենային անունների սպեկուլյացիան զարգացել է դոմենային անունների համակարգի ընդլայնման հետ մեկտեղ: Դոմենային անունները գրանցվում էին հիմնականում գործարար նպատակներով: 1990-ականներին ccTLD լանդշաֆտի մեծ մասը դեռ չէր երևացել, և COM TLD-ի մասին աճող հանրային իրազեկությունը թափ էր հավաքում՝ Dot-com պղպջակի աճի շնորհիվ: Սա անխուսափելիորեն գրավել է նրանց ուշադրությունը, ովքեր դոմենային անունների մեջ պոտենցիալ արժեք էին տեսնում, և այդ ժամանակ ամենաարժեքավոր ընդհանուր դոմենային անուններից շատերը, ինչպիսիք են sex.com-ը և business.com-ը, արդեն գրանցվել էին: Դոմենային անունների սպեկուլյացիան կիբերզավթումից տարբերակելու հստակ իրավական դիրքորոշում գոյություն չուներ: TLD-ների մեծ մասի բաց բնույթի պատճառով յուրաքանչյուրը կարող էր գրանցել դոմենային անուն: Սա հանգեցրել է 1999 թվականին դոմենային անունների վեճերի լուծման միասնական քաղաքականության մշակմանը։

## Տարբերությունը կիբերսքվոթինգից
Դոմենային անունների հետ կապված սպեկուլյացիաների դեմ տարածված մեղադրանքն այն է, որ դա կիբերզավթում է։ Կիբերսքվոթինգը սահմանվում է որպես դոմենային անվան գրանցում, ապօրինի շրջանառություն կամ օգտագործում՝ անբարեխիղճ մտադրությամբ՝ ուրիշին պատկանող ապրանքանիշի բարի համբավից շահույթ ստանալու համար: Այս սահմանման հիմնական տարրն այն է, որ կիբերսքվոթերը խախտել է ուրիշի ապրանքանիշի մտավոր սեփականության իրավունքները: Որպեսզի UDRP հայցը հաջող լինի, բողոքաբերը պետք է հաստատի, որ դոմենային անունը նույնական է կամ շփոթեցնող կերպով նման է այն ապրանքանիշին կամ ծառայության նշանին, որի նկատմամբ բողոքաբերն ունի իրավունքներ։ Դոմենային անունների օրինական շահարկումները հակված են խուսափել ապրանքանիշերից և կենտրոնանալ ընդհանուր բառերի և արտահայտությունների վրա, քանի որ ապրանքանիշերի վրա հիմնված դոմենները կարող են դառնալ ապրանքանիշի սեփականատերերի կողմից UDRP գործողությունների առարկա։ Գրանցված դոմենային անունների թվի աճին զուգընթաց աճել է նաև UDRP գործերի թիվը։ Առևտրային նշանների և ծառայությունների նշանների սեփականատերերն այժմ օգտագործում են ապրանքանիշի պաշտպանության ծառայություններ, որոնք վերահսկում են TLD-ները՝ նոր գրանցված դոմենների համար, որոնք հնարավոր է խախտում են իրենց ապրանքանիշերը: Սա մասամբ պայմանավորված է typosquatting-ով, որը մի ձև է, որի դեպքում գրանցվում են ապրանքանիշի դոմենի ուղղագրության տարբերակներ՝ փորձելով շահույթ ստանալ այն օգտատերերից, որոնք սխալ են մուտքագրում այն ​​կայքի URL-ը, որը ցանկանում են այցելել։

Ընդհանուր տերմինները, ինչպիսին է «աղ» տերմինը, երբ օգտագործվում է նատրիումի քլորիդի հետ կապված, չեն կարող կատարել ապրանքը կամ ծառայությունը տարբերակելու էական ապրանքանիշի գործառույթը: Սա նշանակում է, որ ընդհանուր տերմինները, որպես կանոն, որևէ իրավական պաշտպանություն չեն ստանում։ Մասնավորապես, գործը վերաբերում է «Grocery Outlet» ընդհանուր տերմինին և «groceryoutlet.com» դոմենային անվանը վերաբերող գործին։ Որոշումը պարունակում է հետևյալ հիմնական նախադասությունը՝ «Ընդհանուր տերմինները չեն ստանում պաշտպանություն ԱՄՆ ապրանքային նշանների մասին օրենսդրությամբ, երբ դրանք օգտագործվում են իրենց նկարագրած ապրանքներն ու ծառայությունները պիտակավորելու համար»։

Կիբերսքվոթինգը որպես իրավական տերմին առաջին անգամ օգտագործվել է 1998 թվականի մարտին Կալիֆոռնիայի ԱՄՆ շրջանային դատարանի կողմից՝ «Էյվերի Դենիսոնն ընդդեմ Սամփթոնի» գործում։ Այս գործելակերպի վաղ սահմանումը տրվել է Intermatic Inc. v. Toeppen, 947 F. Supp. 1227 (N.D. Ill. 1996) գործում: Սահմանումն այսպիսին էր. «Այս անհատները փորձում են շահույթ ստանալ ինտերնետից՝ ամրագրելով և հետագայում վերավաճառելով կամ լիցենզավորելով դոմենային անունները այն ընկերություններին, որոնք միլիոնավոր դոլարներ են ծախսել ապրանքանիշի բարի համբավի զարգացման վրա»։

Քանի որ դոմենային անունների շուրջ շահարկումները զարգացել են դոմենային անունների համակարգի զարգացմանը զուգընթաց, ամենահիշվող և ամենակարճ դոմենները, որպես կանոն, գտնվում են ցանկացած TLD-ում առաջինը գրանցվածների շարքում: Հին TLD-ների համար, ինչպիսին է .com-ը։

Անսահմանափակ TLD-ներում և gTLD-ներում ապրանքանիշերի և դոմենային անունների հետ կապված հիմնական խնդիրներից մեկը ընդհանուր առմամբ ապրանքանիշերի խնդիրն է. ապրանքանիշը պաշտպանելու համար պետք է պաշտպանվեն ապրանքանիշի սեփականատիրոջ իրավունքները: Ապրանքանիշի սեփականատերը պետք է ձեռնարկի իրավական գործողություններ, սովորաբար UDRP, ապրանքանիշը պաշտպանելու համար՝ պոտենցիալ խախտող դոմենի գրանցումից հետո: UDRP գործողությունը պետք է հետևի պատասխանողին տեղեկացնելու, պատասխանողից պատասխան ստանալու, դատական ​​​​հանձնաժողով նշանակելու և որոշման սպասելու ընթացակարգին: Գործընթացը կարող է տևել երկու ամիս կամ ավելի և բոլոր ծախսերը (սովորաբար ավելի քան 1000 դոլար նույնիսկ մեկ դոմենի համար) կրում է բողոքաբերը, մինչդեռ խախտող կողմը ոչինչ չի կորցնի, բացի սկզբնական դոմենի գրանցման վճարից (սովորաբար 10 դոլարից պակաս), իսկ խախտող անվան գրանցողը որևէ տուգանք չի կրում։

TLD-ների և gTLD-ների գլոբալ և անսահմանափակ բնույթը փաստացի նշանակում է, որ ցանկացած երկրի ցանկացած անձ կարող է գրանցել դոմենի անուն դրանցում, անկախ նրանից, թե արդյոք ունի որևէ մտավոր սեփականության իրավունք այդ անվան նկատմամբ: Երկրի կոդով TLD-ների դեպքում իրավասությունն ավելի հստակ է սահմանված: Տուժած մտավոր սեփականության իրավունքների սեփականատերը պետք է ձեռնարկի իրավական գործողություններ, սովորաբար UDRP գործ՝ դոմենը փոխանցելու կամ չեղարկելու համար, եթե գրանցողը չի գտնվում նույն իրավասության մեջ, ինչ տուժած մտավոր սեփականության իրավունքների սեփականատերը: Այս դեպքում տեղական օրենսդրությունը կարող է բավարար լինել, քանի որ գործողությունը կարող է համարվել ընդհանուր իրավունքի իրավախախտում՝ անօրինական գործողություններ։

## Առաջնային շուկայի շահարկումներ
Դոմենային անունների սպեկուլյացիայի առաջնային շուկան ներառում է նոր գրանցված դոմենային անուններ, որոնք նախկինում չեն գրանցվել: Նման դոմենային անունները հաճախ կապված են նորությունների և արդիական իրադարձությունների հետ: Նոր TLD-ի գործարկումը խրախուսում է առաջնային շուկայի սպեկուլյացիաները, քանի որ դոմենատերերը շտապում են գրանցել ընդհանուր տերմիններ և նաև արտահայտություններ, որոնք TLD անվանման հետ կապված բառախաղ են ստեղծում (դոմենի կոտրում): Այլ, ավելի կազմակերպված դոմենատերերը կամ դոմենային անունների սպեկուլյանտները գրանցում են ապրանքանիշեր նոր TLD-ների գործարկումից առաջ, մասնավորապես՝ նոր gTLD-ների գործարկման «արևածագ» ժամանակահատվածում այս կարճ, հիշարժան և պոտենցիալ բարձր արժեք ունեցող դոմենները գրանցելու համար: «Արևածագ» ժամանակահատվածը այն է, երբ մտավոր սեփականության իրավունքների սեփականատերերը (ապրանքանիշի սեփականատերեր և այլն) կարող են գրանցել իրենց ապրանքանիշը նոր gTLD-ում՝ նախքան gTLD-ի բացումը ընդհանուր գրանցումների համար: Վերջին երեք տարիների ընթացքում գործարկված հիմնական նոր TLD-ները .eu, .mobi և .asia sTLD-ներն են եղել։ Սրանք բոլորն էլ ունեցել են տարբեր հաջողությունների։

## Երկրորդային շուկայի շահարկումներ
Դոմենային անունների երկրորդային շուկան ներառում է նախկինում գրանցված դոմենային անունները, որոնք չեն երկարաձգվել գրանցողների կողմից կամ հասանելի են վերավաճառքի համար։ Երբեմն այս հեռացված դոմենային անունները կարող են ավելի արժեքավոր լինել։ Դրանք կունենան հղումներ այլ կայքերից և դեռ կարող են օգտատերեր փնտրել կայքերը այդ հղումների շնորհիվ։ Մյուսները կարող են արժեքավոր լինել դոմենային անվան ընդհանուր բնույթի կամ դոմենային անվան երկարության պատճառով, որտեղ երկու և երեք նիշանոց անուններն են ամենաշատը որոնվում։

Դոմենային անունների գրանցման գործընթացը, երբ դրանք ջնջվում են գրանցամատյանների կողմից, հայտնի է որպես drop catching։ Սա խիստ մրցակցային բիզնես է: Այս բիզնեսի հիմնական օպերատորները սովորաբար մի շարք կեղծ ընկերություններ են ստեղծում որպես գրանցողներ: VeriSign-ը, COM և NET TLD-ների դեպքում, յուրաքանչյուր գրանցողին տրամադրում է ռեսուրսների մի մասը, որոնք կարող են օգտագործվել հեռացված դոմենները գրանցելու համար: VeriSign-ը դոմենները հեռացնում է պատահական հերթականությամբ, ինչը գրանցողներին տալիս է միայն մշուշոտ պատկերացում որոշակի դոմենի հեռացման ժամանակի մասին: Երբեմն հեռացված գրանցողների խումբը հաճախ աշխատում է կոնֆեդերացիաների մեջ՝ մեծացնելու համար հեռացված դոմենը գրանցողի կողմից ջնջվելուց անմիջապես հետո գրանցելու իրենց հավանականությունը։ Եթե ​​դոմենը բռնագրավվում է գրանցողների կոնֆեդերացիայի կողմից, որը փորձում է կատարել դոմենի հետպատվերը, ապա այն դոմենի գրանցողը, որը բռնել է դոմենը, այն կգրանցի այն կազմակերպությանը, որը հետպատվեր է կատարել դոմենի համար։ Եթե նոր վերագրանցված դոմենը բռնագրավվում է այնպիսի ընկերության կողմից, որը չունի այն հետպատվեր կատարած հաճախորդներ, դոմենը կարող է աճուրդի հանվել ամենաբարձր գնորդին այն բռնագրաված գրանցողի կամ աճուրդի միջնորդի կողմից։ Դոմենի կորստի և բռնագրավման միջև ընկած ժամանակը հաճախ չափվում է վայրկյաններով կամ դրանց մասնաբաժիններով։

Որոշ գրանցողներ թույլ չեն տալիս դոմենների սովորական ձևով հեռացումը, փոխարենը ներդնում են միջնորդ (օրինակ՝ Snapnames և Namejet), որը աճուրդի է հանում դոմենը դրանց ջնջումից առաջ։ Եթե ոչ ոք չի գնում դոմենը աճուրդում, այն կանցնի սովորական ջնջման գործընթացով։

## Դոմենային անվանումների սպեկուլյացիաները և վճարովի կայքերի աճի սեղմման համար
Կիբերզավթինգն ունի հստակ իրավական սահմանում, սակայն այս սահմանումը հակված է կորչելու, երբ մարդիկ բացում են միայն «վճարում մեկ սեղմման համար» («PPC») գովազդով վեբ էջ։ Հաճախ ենթադրվում է, որ նման դոմենը «կիբերզավթված» է, հատկապես, երբ անձը որոնում է դոմենը՝ այն գրանցելու համար։

Այն հեշտությունը, որով կարելի էր ստանալ PPC եկամուտ կայանված դոմեններից, արդյունավետորեն ստեղծել է մի իրավիճակ, երբ դոմենները գրանցվում էին միայն մուտքագրվող թրաֆիկի համար: Որոնողական համակարգերում մարդկանց կողմից որոնվող ճշգրիտ արտահայտություններից շատերը գրանցվում էին միայն PPC գովազդ մատուցելու նպատակով: COM TLD-ն 2003 թվականի հունվարի 1-ի 23,662,001 գրանցված դոմեններից աճել է մինչև 80,759,835 գրանցված դոմեն՝ 2009 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ։ Մինչ գրանցված դոմենային անունների թվի այդ աճի մի մասը պայմանավորված է էլեկտրոնային առևտրի և առցանց բիզնեսի աճով, աճի մի մասը պայմանավորված է PPC-ից և մուտքագրման թրաֆիկից եկամուտ ստանալու հեշտությամբ: Դոմենների փորձարկումը, որի միջոցով միլիոնավոր դոմեններ գրանցվում էին սահմանափակ ժամանակահատվածով (հնգօրյա «Ավելացնել արտոնյալ ժամկետ», որի ընթացքում դոմենը կարող էր ջնջվել առանց գրանցողի կողմից ICANN-ին գրանցման վճար վճարելու) և պահպանվում էին միայն PPC գովազդից բավարար եկամուտ ստացողները, նույնպես նպաստել է գրանցված դոմենների թվի ավելացմանը: Այս պրակտիկան ենթադրել է դոմենային անունների գրանցողների ստեղծում միայն դոմենների փորձարկման նպատակով: Իրավիճակն այնքան է վատացել 2007 թվականին, որ ICANN-ը ստիպված է եղել  միջոցներ ձեռնարկել։ 2008 թվականի հունիսին ICANN-ը իր 2009 թվականի ֆինանսական տարվա բյուջեին ավելացրել է դրույթ, որը սահմանափակել է այն դոմենների քանակը, որոնք գրանցողը կարող էր ջնջել «Ավելացնել արտոնյալ ժամանակահատված» ծրագրի միջոցով՝ նախքան ICANN-ի վճարը վճարելը: Դրա հետևանքն է եղել«Ավելացնել արտոնյալ ժամանակահատված» ծրագրի ընթացքում .com և .net դոմենների ջնջման քանակի զգալի կրճատումը: 2008 թվականի հունիսից մինչև 2009 թվականի ապրիլը AGP ջնջումները նվազել են 99.7%-ով։

2006 թվականի մարտ ամսվա Verisign դոմենը համառոտագիր նշել է, որ մոտ 57.37 միլիոն COM և NET կայքերի 26%-ը մեկ էջանոց էին, 60%-ը՝ բազմաէջանոց, իսկ 14%-ը՝ ոչ մի կապակցված կայք չունեին։ Թվային առումով, մեկ էջանոց կայքերի թիվը կազմել է մոտ 14.91 միլիոն։ Մի էջանոց կայքերը ներառում են կառուցման փուլում գտնվող, գրքույկների տեսքով և կայանված էջեր՝ առցանց գովազդային եկամուտ ստեղծող (PPC) կայանված էջերից բացի։

Verisign-ի 2009 թվականի հունիս ամսվա տիրույթի համառոտ զեկույցում մեջբերված դոմենային անունների օգտագործման վերջին վիճակագրությունը ցույց է տվել, որ 92 միլիոն COM և NET դոմենային անուններից այս դոմենների 24%-ն ունի մեկ էջանոց կայքեր, 64%-ը՝ բազմաէջանոց կայքեր, իսկ 12%-ը՝ որևէ կապակցված կայք չունի։ Զուտ թվային առումով, այդ միաէջ կայքերը կազմել են մոտավորապես 22 միլիոն COM և NET կայքեր: Verisign Domain Brief-ում մեջբերված հարցումը չի բացատրել մեթոդաբանությունը կամ չի տրամադրել որևէ այլ բան, բացի արդյունքների ամփոփումից: Այնուամենայնիվ, սա փաստացի միաէջ կայքերի աճ է մի փոքր ավելի քան 7 միլիոնով:

Որոշ հոսթինգային ընկերություններ, ինչպիսին է Godaddy-ն, ունեն իրենց սեփական դոմենների կայանման համակարգերը և թույլ են տալիս չօգտագործվող դոմենները կայանել գրանցողի մոտ, որը ստանում է PPC եկամտի մի մասը։ Այլ հոսթինգային ընկերություններ նույնպես ունեն նմանատիպ համակարգեր։

## Տես նաև
* Domain Name System

## Ծանոթագրություններ

* .EU Registration figures

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Համացանց