open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Եսայան

**Եսայան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աղասի Արշակի Եսայան (1914-1983), իրավաբան։
* Աշոտ Կոլյայի Եսայան (ծնվ․ 1951), ՀՀ պետական գործիչ։
* Ալբերտ Գարեգինի Եսայան (ծնվ․ 1945), վնասվածքաբան-օրթոպեդ։
* Արամ Միքայելի Եսայան (1891-1957), իրավաբան։
* Արսեն Սեդրակի Եսայան (1898-1938), քաղաքական գործիչ։
* Բագրատ Եսայան (ծնվ․ 1965) քաղաքական գործիչ։
* Բառնաբաս Եսայան (1825-1892), բանասեր։
* Գարեգին Լևոնի Եսայան (1901-1938), քաղաքական գործիչ։
* Գուրգեն (Գեորգի) Սողոմոնի Եսայան (1913-1993), գյուղատնտես։
* Դորա Գարեգինի Եսայան (1926-1994), թարգմանչուհի։
* Եսայի Եսայան, դերասան։
* Զապել Մկրտչի Եսայան (*[[Հովհաննիսյան]]*, 1878-1943), գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր։
* Էմանուել Եսայան (1839-1907), դրամատուրգ, բանաստեղծ։
* Էռնեստ Համոյի Եսայան (1955-2021), բանաստեղծ, լրագրող, մանկավարժ։
* Լազար Կառլենի Եսայան (ծնվ․ 1969), բժիշկ-ստոմատոլոգ։
* Լարիսա Սուրենի Եսայան (ծնվ․ 1950), թերապևտ։
* Խաչատուր Հակոբի Եսայան (1909-1977), նկարիչ։
* Կառլեն Լազարի Եսայան (1933-2014), բժիշկ, բարերար։
* Հայկ Հովիկի Եսայան (ծնվ․ 1981), գործարար։
* Մարգար Եսայան (1969-2020), քաղաքական և կուսակցական գործիչ, գրող, լրագրող, հրապարակախոս, վերլուծաբան։
* Մարգարիտ Հենրիկի Եսայան (*[[Բոզիկյան]]*, ծնվ․ 1958), ՀՀ պետական, քաղաքական գործիչ։
* **[[Միքայել Եսայան (այլ կիրառումներ)|Միքայել Եսայան]]**
** Միքայել Արմենակի Եսայան (1919-1990), ճարտարագետ-մեխանիկոս։
** Միքայել Գևորգի Եսայան (ծնվ․ 1927), իրավագետ-փաստաբան։
* Մկրտիչ Սամվելի Եսայան (ծնվ․ 1913), նկարիչ։
* Նունե Մարտիկի Եսայան (ծնվ․ 1969), էստրադային երգչուհի։
* Ռոբերտ Գևորգի Եսայան (ծնվ․ 1951), նկարիչ։
* **[[Ռուբեն Եսայան (այլ կիրառումներ)|Ռուբեն Եսայան]]**
** Ռուբեն Թադևոսի Եսայան (ծնվ․ 1946), փորձարկող օդաչու։
** Ռուբեն Եսայան (1944-2016), քանդակագործ։
** Ռուբեն Եսայան (ծնվ․ 1996), վիդեոբլոգեր, հաղորդավար։
* Ռուզաննա Շահենի Եսայան (1968-1992), ազատամարտիկ, բուժքույր։
* Սառա Մանթաշի Եսայան (ծնվ․ 1946), բժիշկ, բարերար։
* Սերգեյ Արամայիսի Եսայան (1939-2007), նկարիչ, քանդակագործ, բեմանկարիչ։
* Սիրանուշ Եսայան (ծնվ․ 1973), դերասանուհի։
* Սոնա Եսայան (ծնվ․ 1993), խորեոգրաֆ, պարուհի։
* Սվետլանա Արարատի Եսայան (ծնվ․ 1953), ազատամարտիկ։ 
* **[[Ստեփան Եսայան (այլ կիրառումներ)|Ստեփան Եսայան]]**
** Ստեփան Ալեքսանդրի Եսայան (1929-2006), պատմաբան, հնագետ։
** Ստեփան Արշակի Եսայան (ծնվ․ 1947), ֆիզիկոս։
* Վարսենիկ Եսայան (1909-1985), գրականագետ, թարգմանչուհի, վաստակավոր ուսուցչուհի։
* **[[Տիգրան Եսայան (այլ կիրառումներ)|Տիգրան Եսայան]]**
** Տիգրան Թովմասի Եսայան (1874-1921), նկարիչ։ 
** Տիգրան Ռուբենի Եսայան (ծնվ․ 1972․), ֆուտբոլիստ։
* Օլեգ Եսայու Եսայան (ծնվ․ 1946), քաղաքական, պետական գործիչ, դիվանագետ։
* Ֆրունզե Շաբոյի Եսայան (1928-2022), մանկավարժ, հասարակական գործիչ, գրքերի հեղինակ։

## Գրական հերոսներ
* *Արմեն Եսայան*, Վարդգես Պետրոսյանի «Ծանր է Հիպոկրատի գլխարկը» դրամայի հերոսներից։
* *Պետրոս Եսայան*, Զորի Բալայանի «Երկու կրակի մեջ» գրքի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Գիլանչայ

**Գիլանչայ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանում։

## Տես նաև
* Որդուարի շրջան

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի բնակավայրեր
Բաշքենդ (այլ կիրառումներ)

**Բաշքենդ**, կարող է վերաբերել՝
* Բաշքենդ (նախկինում՝ Դիսար), գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանում։
* Բաշքենդ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում
* Բաշքենդ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում

## Տես նաև
* Արծվաշեն
Շահրիար (այլ կիրառումներ)

**Շահրիար**, կարող է վերաբերել՝
* Շահրիար - գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
* Շահրիար - գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանում։
Սաբիրքենդ (այլ կիրառումներ)

**Սաբիրքենդ (Սաբիրքյանդ)** կարող է նշանակել՝
## Վրաստան
* Սաբիրքենդ — գյուղ Վրաստանի Մառնեուլի մունիցիպալիտետում։

## Ադրբեջան
* Սաբիրքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանում։
Սիմոն Աբգարյան

**Սիմոն Աբգարյան** (), ֆրանսահայ դերասան, դրամատուրգ և թատրոնի ռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Դպրոցում ֆրանսերեն և հայերեն է սովորել, ամերիկյան ֆիլմերից էլ՝ անգլերեն։ 9 տարեկանում ծնողների հետ մեկնել է Բեյրութ։ Մինչև 1977 թվականը ապրել է Լիբանանում։ Բեյրութի «Լոռի» պարային համույթում պարել է սովորել։ 1977 թվականին Աբգարյանի հայրը Լիբանանում պատերազմելու է գնում, և 15 տարեկան Սիմոնը մոր հետ վերադառնում է Փարիզ։ Մի քանի տարի անց տեղափոխվում է Նյու Յորք և սկսում նորից պարել։ 1983-1985 թվականներին դերասանական արվեստ է սովորում և միանում «Արտավազդ» թատերական ընկերությանը։ 1985 թվականին վերադառնում է Փարիզ և 8 տարի համագործակցում «du Soleil» (Դյու Սոլեյ) թատրոնի տնօրեն Արիանա Մնուշկինայի հետ։ Հելլենե Սիսյուի «L’Indiade» (Ինդիադա) պիեսի բեմադրության մեջ խաղացել է երեք պարսիկի դեր (Հաթիբայ Սեն, Հայաթ խան և Գյաֆար խան)։ Սկսում է խաղալ հունական կատակերգություններում և մեծ ճանաչում է ձեռք բերում։ 2001 թվականին մրցանակի է արժանանում ֆրանսիական թատրոնի կողմից «Հրեշը լուսնի վրա» ներկայացման համար։ 1993 թվականին Սիմոն Աբգարյանը կնոջ՝ դերասանուհի և ռեժիսոր Կատրին Շաուբի հետ Փարիզում հիմնում է իր թատրոնը՝ «T.E.R.A.»–ն (Theatre Espace Recherche Acteur)։ 2006 թվականին նրան մեծ հաջողություն է բերում «Կազինո Ռոյալ»» ֆիլմը, ուր հանդես է գալիս Ալեքս Դիմիտրոսի դերում։ Աբգարյանի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերից են «Արամ», «Արարատ» և այլն։

Սիմոն Աբգարյանը 2020 թվականին լավագույն ռեժիսուրայի համար արժանացել է ֆրասիական ամենահեղինակավոր թատերական «Մոլիեր» մրցանակին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակիրճ կենսագրությունը ֆրանսերենով

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ռեժիսորներ
Արազ (գյուղ)

**Արազ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։

## Տես նաև
* Բաբեկի շրջան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կոշադիզա (այլ կիրառումներ)

**Կոշադիզա** կարող է նշանակել՝
* Կոշադիզա — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Կոշադիզա — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանում։

## Տես նաև
* Դիզա (այլ կիրառումներ)
Խալիլլու (այլ կիրառումներ)

**Խալիլլու** կարող է նշանակել՝
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Քյուրդամիրի շրջանում։
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Աղսուի շրջանում։
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Իսմաիլլիի շրջանում։
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Ջալիլաբադի շրջանում։
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Խալիլլու — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շաբրանի շրջանում (նախկին Դևիչիի շրջան)։
Լենինաբադ (այլ կիրառումներ)

**Լենինաբադ** կարող է նշանակել՝

## Ադրբեջան
* Լենինաբադ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Լենինաբադ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շամքիրի շրջանում։
* Լենինաբադ (այժմ՝ Սանգալան) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Աղսուի շրջանում։
* Լենինաբադ (այժմ՝ Թյաքլյա) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Գոբուստանի շրջանում։
Կուլիկամ

**Կուլիկամ** (), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում։ Գտնվում է Ախալքալաքից 2 կմ հեռավորության վրա՝ դեպի հյուսիս-արևելք, ծովի մակարդակից 1730 մետր բարձրության վրա` ջրառատ Աբլար վտակի աջ ու ձախ ափերին։

## Պատմական ակնարկ
Համաձայն 1595 թ. կազմված թուրքական հարկացուցակի՝ գյուղն ունեցել է ընդամենը մեկ տուն, սակայն հարկվել է 14.000 աչկե։ Գյուղը տնտեսական առավել բարվոք վիճակում էր մինչև 1860-ական թվականների վերջերը, որից հետո ենթարկվելով կալվածատերերի կեղեքումներին, հասել է աղքատության եզրին. «․․․Այս փոքրիկ գիւղը պատկանում է չորս հայ և թուրք կալուածատէրերի, որոնք ամեն ջանք են թափում խլել խեղճ աշխատասէր գիւղացուց նրա վերջին օրական ապրուստը»։

## Բնակչություն
Ներկայիս բնակիչների նախնիները փոխադրվել են Էրզրումի նահանգի Սնկառիճ գյուղից` 1830 թվականին։ Շնորհիվ բնակավայրի միջով հոսող ջրառատ Աբլար վտակի վրա կառուցված բազմաթիվ ջրաղացների՝ կուլիկամցիների համար ջրաղացպանությունը համարվել է գլխավոր զբաղմունքներից մեկը. «Բնակիչները պարապում են երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ, բայց գլխաւորապէս ջրաղացպանութեամբ։ Այս գիւղը նշանավոր է իր սառը և քաղցր աղբիւրներով ու կարմրախայտ համեղ ձկներով...»:

Կուլիկամը շրջանի խոշոր բնակավայրերից մեկն է, որտեղ բնակիչները ներկայումս զբաղվում են անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Գյուղի անվան ստուգաբանությունը
Կուլիկամ, «կուլի» նշանակում է «ջրաման, ջրկիր» կամ «ջուր վաճառող»։ Այս բոլորը ոչ մի առնչություն չունեն գուլի բառի հետ, որը վրացերեն նշանակում է «սիրտ»։ Հին ասացվածք կա՝ ով խմում է Աբլարի ակունքին մոտ գտնվող սառնորակ ջրից, դառնում է իմաստուն ու պայծառամիտ։

## Մշակույթ և կրոն
Կուլիկամի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին կառուցվել է 1865 թվականին։ Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց և գրադարան։

## Աբլար
Աբլար գյուղատեղին պատկանում է Կուլիկամ գյուղին և գտնվում է գյուղից հյուսիս-արևելք` 3 կմ հեռավորության վրա։ Գրավոր աղբյուրներում միջնադարյան գյուղի մասին առաջին հիշատակություններից մեկը վերաբերվում է 1595 թվականին, որպես ռայաներից ազատ և 2500 աչկե հարկ մուծող գյուղ։ Աբլարի տարածքում պահպանվել են կիսավեր, միանավ եկեղեցին (11.50-6.11մ) և գերեզմանոցը։ Վերջինում առկա են քառակող կոթողների պատվանդաններ և խոյաձև տապանաքարեր։

## Արտաքին հղում
* Կուլիկամի մասին տեղեկագիր RAA կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Յարըմջա (այլ կիրառումներ)

**Յարըմջա (Յարիմջա)** կարող է նշանակել՝

## Արևմտյան Հայաստան
* Յարըմջա ֊ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում

## Ադրբեջան
* Յարըմջա — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Յարըմջա — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Խիզիի շրջանում։

## Թուրքիա
* Յարըմջա — գյուղ Թուրքիայի Հանրապետության Ադանայի մարզի Յուրեղիր շրջանում։
* Յարըմջա — գյուղ Թուրքիայի Հանրապետության Աֆյոնքարահիսարի մարզի Էմիրդաղ շրջանում։
Խալխալ (այլ կիրառումներ)

**Խալխալ** կարող է նշանակել՝
* Խալխալ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում
* Խալխալ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում
* Խալխալ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Խալխալ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Օղուզի շրջանում։
Սովետապատ (այլ կիրառումներ)

**Սովետապատ (Սովետաբադ)** կարող է նշանակել՝
## Ադրբեջան
* Սովետապատ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Սովետապատ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
* Սովետաբադ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Խիզիի շրջանում։
* Սովետաբադ (այժմ՝ Հասանաբադ) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Նեֆթչալայի շրջանում։
Ենի Քյառքի

**Ենի Քյառքի**(), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջանի բնակավայրեր
Թազաքենդ (այլ կիրառումներ)

**Թազաքենդ** կարող է նշանակել՝
## Հայաստան
* **Թազաքենդ**, Ռուսական կայսրության տարիներին այդպես երբեմն անվանվում էր Շամշադինի Նորաշեն գյուղը։

## Վրաստան
* Թազաքենդ, գյուղ Մառնեուլի մունիցիպալիտետում։

## Ադրբեջան
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Աղդամի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Աղջաբեդիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բեյլագանի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բիլյասուվարի շրջանում։
** Թազաքենդ (39° 21' N 48° 35' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բիլյասուվարի շրջանում։
** Թազաքենդ (39° 32' N 48° 24' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Բիլյասուվարի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շաբրանի շրջանում (նախկին Դիվիչիի շրջան)։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Իսմաիլլիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Ջալիլաբադի շրջանում։
** Թազաքենդ (39° 13' N 48° 18' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Ջալիլաբադի շրջանում։
** Թազաքենդ (39° 20' N 48° 28' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Ջալիլաբադի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Խիզիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Լաչինի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Լենքորանի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Մասալիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
* (Օրթլու) Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Սալյանի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շամքիրի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Թարթարի շրջանում։
** Թազաքենդ (40° 18' N 47° 07' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Թարթարի շրջանում։
** Թազաքենդ (40° 23' N 46° 54' E) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Թարթարի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Յարդըմլիի շրջանում։
* Թազաքենդ — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Զարդաբի շրջանում։

## Տես նաև
* Նորաշեն (այլ կիրառումներ)
* Նորշեն (այլ կիրառումներ)
Թազաքենդ (Քենգերլիի շրջան)

**Թազաքենդ**(), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։

## Տես նաև
* Քենգերլիի շրջան

## Արտաքին հղումներ
*

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Նիկողայոս վանք (Յաֆֆա)

**Սուրբ Նիկողայոս վանք**, **Վանք Հայոց Սուրբ Նիկողայոսի** (), միջնադարյան հայկական վանք Յաֆֆայի հին քաղաքում (Իսրայել), Միջերկրական ծովի ափին։

Վանքը գտնվում է ՀԱԵ Երուսաղեմի պատրիարքության իրավասության ներքո, որն էլ վարձում է համալիրի մի հատվածը բնակեցման և կոմերցիոն նպատակներով։ Վանքի համալիրը կազմված է մեծ բազմասենյակ համալիրից։

Համալիրում է գտնվում Անտուան Ժան Գրոյի «Նապոլեոնը ժանտախտով հիվանդների մոտ Յաֆֆայում» կտավը (բնօրինակը գտնվում է Լուվրում), որտեղ եկեղեցու բակում պատկերված է  Նապոլեոն Բոնապարտն իր հիվանդ զինվորներին այցելելիս։

## Պատմություն
Վանքը հիմնադրվել է մ. թ. 1000 թվականից առաջ և կոչվել է զինվորների հովանավոր Սուրբ Նիկոլասի անունով։ Դարեր շարունակ եկեղեցին ապաստան է հանդիսացել ուխտագնացների և նավաստիների համար, որոնք ճամփորդության ժամանակ փորձել են հանգրվան գտնել։ 18-րդ դարում վանքն ընդարձակվել և ամրակառուցվել է։

Նապոլեոն Բոնապարտի Եգիպտական արշավանքի ժամանակ ֆրանսիական բանակը վանքում գտնվող հայ քահանաներից օգնություն է խնդրել։ Կրոնավորները որոշ զինվորների բուժելու համար գաղտնի դեղամիջոցներ են օգտագործել։ Նապոլեոնն անձամբ է շնորհակալություն հայտնել հայ պատրիարքին և նրան նվիրել իր վրանն ու սուրը։ Նապոլեոնի վանք կատարած այցելությունը պատկերել է ֆրանսիացի նկարիչ Անտուան Ժան Գրոն «Նապոլեոնը ժանտախտով հիվանդների մոտ Յաֆֆայում» կտավում։

## Տես նաև
* Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքություն
* Նապոլեոնը ժանտախտով հիվանդների մոտ Յաֆֆայում

## Պատկերասրահ

Entrance to the Church of St.Nicholas.jpg|Վանքի մուտքի մոտ գտնվող հուշատախտակը
View on the Church of St.Nicholas.jpg|Համալիրի դեպի ծով նայող հատվածը
Saint Nicholas monastery, Jaffa, Israel.jpg|Համալիրի բակը՝ տեղակայված վերին հարկի մակարդակում
The Cross-stones.jpg|Խաչքար համալիրի բակում
Antoine-Jean Gros - Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa.jpg|Անտուան Ժան Գրոյի «Նապոլեոնը ժանտախտով հիվանդների մոտ Յաֆֆայում» կտավը


## Ծանոթագրություններ

հ
Կատեգորիա:Իսրայելահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Յաֆֆայի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Արսինե Խանջյան

**Արսինե Խանջյան** (, , ), կանադահայ դերասանուհի և պրոդյուսեր, քաղաքական ակտիվիստ։

## Կրթություն
Ավարտել է Կոնկորդիայի և Տորոնտոյի համալսարանները։

## Գործունեությունը կինոարվեստում
Արսինե Խանջյանը նկարահանվել է բազմաթիվ ֆիլմերում, հանդես եկել որպես պրոդյուսեր։ Նրա դերակատարության ֆիլմերը մասնակցել են բազմաթիվ միջազգային կինոփառատոնների։

### Խաղացած դերերը կինոյում
* 2007 - Արտույտների ագարակը - *Արմինե Ավագյան*
* 2002 - Արարատ - *Անի*

## Քաղաքական գործունեություն
Արսինե Խանջյանը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանում ընթացող քաղաքական գործընթացներին։

2016 թվականին մասնակցել է Երևանում տեղի ունեցած ՊՊԾ գնդի գրավմանը զուգահեռ ընթացող հակաիշխանական ցույցերին, բերման ենթարկվել ոստիկանություն։

2017 թվականին թվականին իր, Սերժ Թանկյանի և Ատոմ Էգոյանի հետ միասին ստեղծել է «Արդարություն Հայաստանի ներսում» անունով նախաձեռնություն և մասնակցել Հայաստանում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրություններին որպես դիտորդ։ Իրենց գործունեության մասին 2018 թվականին Միացյալ Թագավորության աջակցությամբ նկարահանվել է ֆիլմ։

Արսինե Խանջյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել 2018 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած «Թավշյա հեղափոխությանը», բազմիցս ելույթներ ունեցել հանրահավաքներում, ելույթներով հանդես եկել տարբեր հարթակներում։

## Մրցանակներ, պարգևներ
* Ջեմինի մրցանակ «Հիմարիկ սիրտ» ֆիլմում շարունակական առաջատար դրամատիկական դերում դերասանուհու լավագույն կատարման համար (1999)
* Chlotrudis Society for Independent Film Chloe Award (2002) 
* Թագուհու ոսկե հոբելյանի մեդալակիր (2002) 
* Ամերիկայի Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արևելյան թեմի կողմից Զաբել թագուհի մրցանակ (2003)
* Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց մրցանակ (2003)
* Դուրբանի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ՝ որպես «Արարատ» ֆիլմի լավագույն դերասանուհի (2003) 
* Ջեմինի մրցանակ «Արարատ» ֆիլմի լավագույն դերասանուհի անվանակարգում (2003) 
* Կինո և հեռուստատեսության բնագավառում կանանց ստեղծարար գերազանցության բյուրեղյա մրցանակ (2005)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2011)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կանադական ֆիլմերի հանրագիտարան 

Կատեգորիա:Կանադահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կանադահայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Կանադահայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Բաբակի

**Բաբակի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Պատմություն
Բաբակի գյուղը գտնվում է պատմական Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շարուրդաշտ գավառում, Նորաշեն քաղաքի 8 կմ  հարավ-արևմուտք, Արաքս գետի ձախ ափին, նախկինում Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։

## Բնակչություն
1831 թվականին ուներ 61, 1906 թվականին՝ 52, իսկ 1974 թվականին՝ 14 թուրք բնակիչ։

## Հուշարձան
Պատմական աղբյուրներում և վիմական արձանագրություններում չի հանդիպում որևէ տեղեկատվություն գյուղի պատմաճարտարապետական հուշարձանների վերաբերյալ։

## Այլ տեղեկատվություն
Գյուղը միացվել է Չարչիբողան գյուղին։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, այգեգործությամբ, ծխախոտագործությամբ։

## Տես նաև
* Շարուրի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Ախամադ

**Ախամադ**, *Աղմահմեդ*, (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 

Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Բադամլիսու

**Բադամլիսու**(), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

## Տես նաև
* Շահբուզի շրջան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Բաշ Նորաշեն (այլ կիրառումներ)

**Բաշ Նորաշեն** կարող է նշանակել՝
* Բաշ Նորաշեն (այժմ՝ Շարուր) — քաղաք, Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանի վարչկենտրոն։
* Բաշ Նորաշեն (այժմ՝ Ջալիլքենդ) — գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Տես նաև
* Նորաշեն (այլ կիրառումներ)
Շարլոտայի սարդոստայնը (մուլտֆիլմ)

**Շարլոտայի սարդոստայնը** (), «Hanna-Barbera Productions»-ի լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը, որը ստեղծված է ամերիկյան գրող E. B. սպիտակի համանուն վեպի հիման վրա։  Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1973 թվականի փետրվարի 22-ին։

2001 թվականի հունիսի 19-ին ֆիլմը թողարկվել է DVD սկավառակի վրա, իսկ 2003 թվականի մարտի 18-ին թողարկվել է ֆիլմի շարունակությունը՝ «Շարլոտայի սարդոստայնը 2. Ուիլբուրի մեծ արկածները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1973 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1973 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր խոզերի մասին
Թոմաս Բրաուն

Սըր **Թոմաս Բրաուն** (, ), անգլիացի փիլիսոփա և բանաստեղծ։

Բրաունի ստեղծագործություններն արտահայտում են նրա խորը հետաքրքրությունը բնական աշխարհի հանդեպ, որն իր վրա է կրում Բակոնիան հարցման գիտական հեղաշրջման ազդեցությունը, մինչդեռ իր քրիստոնեական հավատքը քարոզում էր համբերատարություն և բարյացակամություն մարդկության հանդեպ հաճախ անհանդուրժողական դարաշրջանում։ Որպես անգերազանցելի գրական վարպետ, նրա աշխատանքներում հաճախակի են հղումները դասական և աստվածաշնչային աղբյուրներին։ Նրա գրական ոճը տարբերվում է ըստ ժանրի, արդյունքում վերածվում է հարուստ, ոչ սովորական արձակի։ Չնայած նա շատ անգամ նկարագրվել է որպես մելամաղձոտ մարդ, Բրաունի ստեղծագործությունները բազմիցս նաև բնութագրվում են սրամիտ և նուրբ հումորով։

Թոմասը ծնվել է 1605 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Լոնդոնի Սբ. Միքայել եկեղեցում։ Նրա հայրը Ափթոնում (Չեշայր) զբաղվում էր մետաքսի առևտրով։ Թոմասը դեռ երիտասարդ էր, երբ հայրը մահացավ, և նրան ուղարկեցին սովորելու Վինչեսթերի քոլեջ։ 1623 թվականին նա ընդունվեց Օքսֆորդի համալսարան։ Այնուհետև 1626 թվակականին Փեմբրոքի քոլեջն ավարտելուց հետո, սովորել է բժշկություն տարբեր մայրցամաքային համալսարաններում՝ ներառյալ Լեյդենը, որտեղ նա 1633 թվականին ստացավ բժշկական աստիճան։ 1637 թվականին Բրաունը հաստատվեց Նորվիչում, որտեղ ապրել և զբաղվել է բժշկությամբ մինչև իր մահը՝ 1682 թվականը։

[մինի|աջից|200px|''Ռելիջիո Մեդիչի'', [editio princeps, 1642.]]
*Ռելիջիո Մեդիչի* (Լոնդոն 1643 թ.) փիլիսոփայական հավատքի խոստովանություն, որը աչքի է ընկնում իր օրիգինալությամբ և գիտակությամբ, որը առիթ է դառնում նրան աթեիզմի մեջ մեղադրելու համար։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ‎
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ‎
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Ռասսել Քրոու

**Ռասսել Քրոու** (, ), Նոր Զելանդիայում ծնված ավստրալիացի դերասան և երաժիշտ։ Առավել հայտնի է դարձել «Գլադիատոր», «Բանականության խաղեր», «Գնացք դեպի Յումա», «Գանգստեր» ֆիլմերով։

«Գլադիատոր» ֆիլմում Մաքսիմուսի դերի համար ստացել է Օսկար Օսկար լավագույն դերասանի համար անվանակարգում, «Բանականության խաղեր» ֆիլմի համար ստացել է Ոսկե Գլոբուս։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Ռեժիսոր

### Պրոդյուսեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ապրիլի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Նորզելանդացի կինոռեժիսորներ
Աղավնավանք (վանական համալիր)

**Աղավնավանք(Աղնաբաթ)**, 12 - 13-րդ դարերի կիսավեր հայկական վանքային համալիր Հայաստանի Տավուշի մարզի համանուն գյուղում։ Հայտնի է նաև Անապատ Սբ. Աստվածածին և Աղնաբաթի վանք անուններով։ Գտնվում է Աղնաբաթ անտառամասում, որն առանձնանում է այստեղ աճող և բարձր գնահատվող կենի (կարմրածառ) ծառատեսակով։ Եկեղեցուց մոտ 50 մետր հեռավորության վրա՝ գետափին, ծառերով շրջապատված զբոսախնջույքի սեղան կա։

## Եկեղեցու ճարտարապետությունը
Եկեղեցին փոքրաչափ կենտրոնագմբեթ կառույց է՝ ավանդատներով։ Կառուցված է դեղնավուն, սրբատաշ չեչաքարից։ Որմնասյուները միացնող կամարներն իրենց վրա պահում են գմբեթը, որն ավարտվում է սրածայր վեղարով։ Արևելյան ճակատին փորված է երկու եռանկյունաձև խորշ։ Գմբեթի վեղարը և եկեղեցու տանիքը ծածկված են եղել սրբատաշ սալաքարերով, որոնցից մի քանիսն են պահպանվել տանիքին, իսկ վեղարն ամբողջությամբ մերկացել է։ Թափվել են նաև քիվի ձևավոր քարերը։

Հուշարձանից դեպի հարավ պահպանվել են բազմաթիվ կառույցների մնացորդներ, որոնք, հավանաբար, եկեղեցու միաբանության բնակելի և տնտեսական շինություններն են եղել։ Եկեղեցու վիմագրությունն աղքատիկ է։ Ավանդատների արևմտյան ճակատներին փորագրությունների հետքեր կան, որոնց տառաձևերը բնորոշ են 12 - 13-րդ դդ. վիմագրության արվեստին։

## Եկեղեցին այսօր
Եկեղեցին գործող չէ, սակայն տարիներ առաջ հրավիրյալ քահանան մկրտության արարողություն է անցկացրել Աղավնավանք գյուղի չմկրտված բոլոր բնակիչների համար։ Եկեղեցին այսօր ունի բազմաթիվ այցելուներ, որոնք իրենց ուժերով ձևավորել են խորանը։ Այստեղ մշտապես կատարվում է մոմավառություն։ Մուտքից մի քանի մետր հեռավորության վրա գտնվող ծառերից մեկն այցելուները վերածել են «երազանքի ծառի»՝ թաշկինակներ կապելով ճյուղերին և մտքում պահելով երազանք։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Աղավնավանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի.jpg
Պատկեր:Աղավնավանք S-M 32.jpg
Պատկեր:Աղավնավանք S-M 63.jpg
Պատկեր:Աղավնավանք S-M 17.jpg|‎Աղավնավանք եկեղեցու մուտքի դռան կողքի խաչքարերից մեկը
Պատկեր:Աղավնավանք S-M 18.jpg|‎Աղավնավանք եկեղեցու մուտքի դռան կողքի խաչքարերից մեկը
Պատկեր:Աղավնավանք S-M 78.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Վանական համալիրի մոտ տեղադրված տեղեկատախտակ

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Թամթա Վաչուտյան

ԹԱԹՈՒՆ ՎԱՉՈՒՏՅԱՆ (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Խաչենի իշխանատոհմի իշխանուհի, Քուրդ Բ Վաչուտյանի և Խուանդ խաթունի դուստր։

## Գործունեությունը
Գործել է 14-րդ դարի առաջին կեսին։ Հայրը՝ Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ-հրամանատար Քուրդ Բ Վաչուտյանը նորացրել է խնամիական կապը Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի տիրակալների հետ դստերը՝ Թաթունին կնության տալով Դոփի՝ Զաքարե Բ և Իվանե Ա Զաքարյանների քրոջ ծոռ, Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի գահակալ իշխանաց-իշխան Հասան Գ-ի որդի Հասան Դ-ին։ Աչքի է ընկել որպես իր դարի մեծահարուստ բարերարներից մեկը։ Հայրենի տիրույթներում Թաթունը նվիրատվություններ է կատարել Դադի վանքին։

## Գրականություն
 Տիգրան Հայազն, Տիկնայք փափկասուն Հայոց աշխարհի։ Երևան, 2005 թ., էջ 58-59։

Կատեգորիա:Վաչուտյաններ
Թաթուն

**Թաթուն Վաչության** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Խաչենի իշխանատոհմի իշխանուհի, Քուրդ Բ Վաչուտյանի և Խուանդ խաթունի դուստր։
	
## Գործունեությունը
Գործել է 14-րդ դարի առաջին կեսին։ Հայրը՝ Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ-հրամանատար Քուրդ Բ Վաչուտյանը նորացրել է խնամիական կապը Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի տիրակալների հետ և դստերը՝ Թաթունին կնության է տվել Դոփի՝ Զաքարե Բ և Իվանե Ա Զաքարյանների քրոջ ծոռ, իշխանաց-իշխան Հասան Գ-ի որդի Հասան Դ-ին։ Հայրենի Դադի վանքին տված նվերների առիթով իշխանատիրույթի տիրուհի սկեսուրը՝ Հասան Դ-ի մայր Գոնցան արձանագրել է. "Ես` Գոնցէս... տվաք ի Դադի վանս զմեր հայրենիքն զԽուդ իւր սահմանովն Խասովն, վերին Մարգով՝ վասն սիրական հարսինն մեր Թաթունին, դստերն Քրդին Անբերդեցի՝ ամուսնո Հասանա"։ Ամենայն հավանականությամբ այսպիսի մեծարժեք նվիրատվությունը կատարվել է Հասան Դ-ի և Թաթունի ամուսնության առիթով։ Հետագայում ինքնուրույն նվիրատվություններ է կատարել հայրենի հոգևոր կենտրոններին։

## Գրականություն
* Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ։ Երևան, 2001 թ., էջ 94, 269-270։

Կատեգորիա:Վաչուտյաններ
Առաջավորաց պահք

**Առաջավորաց պահք**, Հայ առաքելական եկեղեցում ընդունված պահոց շրջան, որն ըստ ավանդության սահմանվել է Գրիգոր Ա Լուսավորչի կողմից։ Հատուկ է միայն Հայ եկեղեցուն։ Լինում է Մեծ պահքից 3 շաբաթ առաջ։ Պահանջվում է խիստ պահեցողություն։ Հնում թույլատրվել է ուտել միայն աղ ու հաց։ Այդ օրերին չի արտոնվում Պատարագ մատուցել, եկեղեցում ընթերցել Սուրբ Գիրք կամ Ավետարան։ Տարբեր մեկնությունների համաձայն, այս պահքը «Առաջավորաց» է կոչվել իբրև ազդարար Մեծ պահքի կամ, իբրև Հայոց պահք՝ նշանակ Հայաստանի հոգևոր լուսավորության։ Ըստ մեկ այլ բացատրության, Աստված 6-րդ օրը մարդուն ստեղծելուց հետո միայն 5-րդ օրն է ուտելու հրաման տվել (Ծննդ. 1.29–30), և չուտիքի հենց այդ 5 օրն է ակնարկում «Առաջավորաց»-ը։ Առաջավորաց պահքի 5-րդ օրը (ուրբաթ) հիշատակվում է ս. Հովնանի քարոզությունն ու Նինվեի ապաշխարությունը, բայց ոչ իբրև Հովնան մարգարեի տոն, այլ իբր մեծ ապաշխարության և ծոմապահության օրինակ։ Առաջավորաց պահքի խորհուրդը հեթանոս. ապականությունից, ադամական մեղքից մարդկային 5 զգայարանների սրբումն է։ Հին եկեղեցում սովորություն կար մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահել։ Գրիգոր Ա Լուսավորիչը նույնպես սահմանում է, որ Տրդատ Գ թագավորն ու մյուսները մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահեն, ինչի շնորհիվ էլ նրանք փրկվում են այսահարությունից։ Այստեղից էլ Առաջավորաց պահքը կոչվել է նաև Փրկության պահք։ Առաջավորաց պահքը միջնադարում թյուրիմացաբար անվանվել է ս. Սարգսի պահք՝ ելնելով այն հանգամանքից, որ Առաջավորաց պահքին հաջորդող շաբաթ օրը Հայ եկեղեցին տոնում է ս. Սարգսի տոնը։ Հայ մատենագիրների վկայությամբ, Առաջավորաց պահքը հնում գոյություն է ունեցել նաև հույների ու լատինների մոտ։

## Աղբյուր
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., Ծիսական բառարան, Երևան, 1992։
* Մանուկյան Ա., Հայ եկեղեցու տոները, 6 հրտ., Թեհրան, 1999։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու պահքեր
Արշակ Տեր-Միքելյան

**Արշակ Տեր-Միքելյան** (), աստվածաբան, պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1892)։ Ավարտել է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը (1881), Ս. Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը (1888), աշակերտել Մ. Օրմանյանին, որը նրա մեջ սեր է արթնացրել աստվածաբան. գիտությունների հանդեպ։ Ուսուցչի խորհըրդով, աստվածաբան. գիտությունների մեջ կատարելագործվելու նպատակով, մեկնել է արտասահման, ավարտել Ենայի համալսարանը (1892), ուսանել հայագետ Հ. Գելցերին, աստվածաբան Ա. Հառնակին և այլոց։ Ավարտաճառը՝ «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» (1892, գերմ.), թարգմանել է հայերեն, լրացրել է և 1892 թվականին հրատարակել Մոսկվայում։ Աշխատությունն արժանացել է Սահակ-Մեսրոպյան մրցանակի։ 1892 թվականին, Արիստակես եպիսկոպոսի տեսչության օրոք, ուսուցչության է հրավիրվել Գևորգյան ճեմարան։ 1894 թվականին Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հատուկ խնդրանքով մեկնել է Շուշի՝ աշխատելու թեմական դպրոցում։ Աշխատակցել է «Նոր Դար», «Լումա», «Արարատ» պարբերականներին։ Տեր-Միքելյանի գիտական երախայրիքը «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» երկն է, որով ազդարարվել է հայկ. բյուզանդագիտ. դպրոցի ստեղծումը։ Հեղինակն ընդհանուր գծերով ներկայացրել է Հայ եկեղեցու պատմությունը մինչև XIII դ., անդրադարձել երկու եկեղեցիների դավան. և ծիս. վեճերի ակունքներին։ Այս թեման շարունակել է «Միջին դարերի կաթողիկոսների ձգտումները եկեղեցական խաղաղութեան համար», «Եկեղեցական աղմուկները ԺԴ դարի սկզբում», «Սսի և Ատանայի իշխանաժողովը» հոդվածաշարերում՝ հրապարակելով հայագիտությանը մինչ այդ անհայտ բազմաթիվ վավերագրեր։ Հիշատակելի է նաև Սամուել Անեցու՝ Տ-Մ-ի առաջաբանով, համեմատություններով, հավելվածներով և ծանոթագրություններով հրատարակած «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց...» (1893) երկը։ Տ-Մ. «Աստուածաբանական գիտութիւնները» (1893), «Հայաստանեայց առաքելական ուղղափառ սուրբ եկեղեցին և իւր սուրբ կարգը» (1897) աշխատություններում բացատրել է Հայ եկեղեցու ծեսի և վարդապե-տության յուրահատկությունները, գտնելով, որ պետք է գնալ դրանք եկեղեցու ողջ պատմությամբ և ավանդություններով բացատրելու, ժողովրդի կյանքում ավելի կիրառելի դարձնելու և ոչ թե դրանցից հրաժարվելու ճանապարհով։ «Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցու քրիստոնէականը» (1900) երկում առաջին անգամ համակարգել ու դասդասել է հայ դավան. բազմադարյան փորձն ու ձեռքբերումները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեր-Միքելյան «Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցու քրիստոնէականը» գրքի թվային տարբերակը

Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Թուխ մանուկ

**Թուխ մանուկ**, Հայաստանում տարածված սրբավայր-ուխտատեղիներ։ Գերեզմանաձև կամ միանավ, թաղածածկ, արևելյան խորանով մատուռանման շինություններ՝ կառուցված մեծ մասամբ բարձունքի վրա կամ ջրերի ակունքի մոտ (հանդիպում են նաև բնակավայրերում)։ Համարվում են սուրբ և բուժիչ, ունեն ուխտագնացության օրեր։ Կա տեսակետ, որ Թուխ մանուկ սրբավայրերը կապված են հեթանոսական Հայաստանում հերոս նախնիների՝ «Թուխ Մանուկների» պաշտամունքի հետ, որով դաստիարակվել են միություններում համախմբված պատանիները։ Հայ իրականության մեջ երիտասարդաց միությունները կամ «կտրիճավորաց եղբայրությունները» փոփոխվելով՝ հարատևել են և պահպանվել նաև միջնադարում։ Քրիստոնեությունը աշխատել է Թուխ մանուկի պաշտամունքը վերաիմաստավորել. օրինակ, 13-րդ դարում Հովհաննես Երզնկացին, ցանկանալով Երզնկայի «Երիտասարդական եղբայրությանը» քրիստոնեական կերպարանք տալ, նրա համար հատուկ կանոններ ու ճառեր է գրել։ Թուխ մանուկի պաշտամունքը միաձուլվել է նաև *Երից Մանկանց*, *Քառասուն Մանկանց* և, ընդհանրապես, *Մանկանց* պաշտամունքի հետ։

## Աղբյուր
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Պաշտամունքային կառույցներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանություն
Տատյանա Լիոզնովա

**Տատյանա Լիոզնովա** (;  ), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1984 թ.), ռեժիսոր և սցենարիստ։ «Գարնան 17 ակնթարթը» ֆիլմի ռեժիսոր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Տատյանա Լիոզնովա՝ «Բավական է միայն դերասանների հանդեպ սերը»

Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Ռուս ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Դավիթ Դվնեցի

**Դավիթ Դվնեցի** (ծ. թ. անհայտ – նահ. 701, ըստ այլ աղբյուրների՝ 693, հանգչում է Դվինի Ս. Կաթողիկե եկեղեցու վկայարանում), վկա, տոնելի։ Պարսիկ հոր և քրիստոնյա մոր զավակ, իշխանական տոհմից։ Նախկինում՝ իսլամական (Սուրհան անունով)։ Ծառայել է Հայաստանում՝ արաբ. բանակում։ Մոր միջոցով ծանոթանալով քրիստ. վարդապետությանը՝ կամեցել է մկրտվել Հիսուս Քրիստոսի անունով։ Նրան կնքել է Անաստաս Ա Ակոռեցի կաթողիկոսը՝ անվանակոչելով Դավիթ. կնքահայր է կանգնել Գրիգոր Ա Մամիկոնյան իշխանը (պատրիկը)։ Դ. Դ. բնակություն է հաստատել Դվինում և մոտ 30 տարի ապրել այնտեղ՝ առաքինազարդ քրիստ. կյանքով։ Երբ Սահակ Գ Ձորոփորեցի կաթողիկոսի օրոք (677–703) Հայաստանի վրա ոստիկան է կարգվել «ժանտ» Աբդուլլահը, հալածանքներ են սկսվել քրիստոնյաների նկատմամբ։ Դ. Դ-ուն առաջարկվել է ուրանալ քրիստոնեությունը և դառնալ նախկին կրոնին։ Հրաժարվելու պատճառով նրան խաչել են՝ երեսը դեպի արևմուտք։ Ավանդությունը պատմում է, որ խաչափայտը հրաշքով շրջվել է դեպի արևելք։ Գեղարդով խոցել են Դ. Դ-ու սիրտը, կողերը և նահատակել։ Այդ գեղարդը, խաչի ձև տալով, հայերը դրել են նրա վկայարանի վրա։ Հայ եկեղեցին ս. Դ. Դ-ու հիշատակը տոնում է Խաչվերացի 3-րդ կիրակիին հաջորդող երկուշաբթի օրը։ Նրան է նվիրված երեք տնից բաղկացած «Մանկունք» անվանումով շարականը («Լցեալ աստուածային շնորհիւ...»)։

## Գրականություն
* Սուրբերու կյանքը, Բեյրութ, 1994։
* Գալուստյան Շ., Հայազգի սուրբեր, Երևան, 1997։

## Աղբյուր
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Սերգեյ Մանուկյան

**Սերգեյ Մանուկյան** (), ռուսահայ ջազ և սոուլ վոկալիստ, երգահան և երաժիշտ։

## Կենսագրություն
Ջազ սկսել է նվագել 12 տարեկանից։ Ավարտելով երաժշտական ուսումնարը սկում է աշխատել Չեչեն-Ինգուշական ռադիոյի ու հեռուստատեսության պետական, ինչպես նաև ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերում՝ որպես մենակատար։ 1980-ականներին մասնակցել է խորհրդային խոշոր ջազ-փառատոներին, նվագել է "Avicenna" խմբի հետ։

Բնակվում է Մոսկվայում։ Մանուկյանը համագործակցում է Կարլոս Սանտանայի, Հերբի Հենկոկի և այլոց հետ http://www.apollo-film.net/en/persons/actors/manukyan.html :

## Պարգևներ
* 1989 -Համախորհրդային հեռուստատեսային երաժշտական մրցույթի գլխավոր մրցանակ
* 1994 - Ռուսաստանի *Լավագույն ջազ երաժիշտ* և "Օվացիա" մրցանակ

## Ալբոմներ
* 1997 - Սեկրետի
* 1999 - Your Smile

## Արտաքին հղումներ
* Սերգեյ Մանուկյան 
* Jazz.ru
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ջազմեններ
Այծկիթներ

**Այծկիթներ** (), այծկիթանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 70, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ սովորական այծկիթը։
Կտուցը թույլ է, բերանի բացվածքը՝ լայն, ոտքերի մատևերը՝ կարճ, որի պատճառվ չեն կարողանում կառչել բարակ ճյուղերից, նստում են հաստ ճյուղերին։
## Տարածվածություն
Հայտնի է **այծկիթներ**ի 70 տեսակ հիմնականում տարածված է արևադարձային և բարեխառն գոտիներում։ Եվրոպայում հանդիպող **այծկիթներ**ի 3 տեսակից ամենատարածվածը սովորական այծկիթն է, որը հանդիպում է նաև ՀՀ-ում։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։
## Արտաքին կառուցվածք
Այծկիթի փետուրների գույներն այնքան նման են շրջապատի գույներին, որ նույնիսկ շատ մոտ գտնվող կամ ծառի ճյուղին նստած թռչունը կարող է աննկատ մնալ։ Փետրածածկը դարչնագույն է՝ մոխրագույն ու սպիտակ բարդ նախշերով։ Բացի դրանից, ծառի ճյուղին նա նստում է երկայնակի ձգված։
## Կենսակերպ
Գիշերային թռչուն է։ Նրան կարելի է տեսնել միայն ուշ երեկոյան և գիշերը, երբ մերթ ընդ մերթ պտտվում է բացատի վրա՝ արագ վեր ճախրելով և սրընթաց վայր իջնելով։ Հաճախ ճանաչելի է մռլտոց հիշեցնող ձայնով։ Պտտվում է կովերի, այծերի, ձիերի շուրջը, սակայն ոչ թե կաթ գողանալու համար (ինչպես կարծել են մարդիկ՝ նրան այծկիթ անվանելով), այլ որսում է անասունների շուրջը թռչող մոծակների, գիշերային թիթեռների, ճանճերի և այլ միջատների։ Որսալով մեծ քանակության արյունածուծ միջատներ՝ այծկիթը նաև օգտակար գործ է կատարում։
մինի
## Բազմացում և զարգացում
Այծկիթները բույն չեն հյուսում։ Էգը մոխրագույն և դարչնագույն պուտերով 1–4 սպիտակ ձու է դնում թափված տերևների, փշերի կամ պարզապես գետնի վրա։ Եվ հենց այդտեղ էլ էգն ու արուն հերթով թուխս են նստում։ 17-18 օրից հետո դուրս են գալիս գորշ աղվամազով ծածկված ձագերը. նրանք լրիվ անպաշտպան են, և միայն խայտաբղետ նախշերով գունավորումն է երբեմն փրկում նրանց։ Աշնանն **այծկիթներ**ը չվում են տաք երկրներ, գարնանը վերադառնում։
Այս թռչուններին մարդիկ տվել են այծկիթ անվանումը, որովհետև նրանք անընդհատ պտտվում են կովերի և այծերի շուրջը, և թվում է, թե նրանցից կաթ են գողանում։

Կատեգորիա:Այծկիթանմաններ
Այծքաղ

**Այծքաղներ**, սնամեջ եղջերավորների ընտանիքի որոճող, երկկճղակավոր կաթնասուն կենդանիներ են։

## Տեսակներ
Փոքր այծքաղները, որոնց անվանում են վիթեր, շատ բարեկազմ են, ունեն բարակ ոտքեր, նրբագեղ վիզ և շատ թեթևաքայլ են։ Տարածված են հիմնականում Աֆրիկայում, ավելի քիչ՝ Հարավային և Կենտրոնական Ասիայում, Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Ապրում են անապատներում, անտառային և ալպյան գոտիներում, տափաստաններում։

## Արտաքին նկարագիր
Անդրկովկասում վիթերից հայտնի է ջեյրանը։ Նրա մարմնի երկարությունը 95-115 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 33 կգ։ Արուներն ունեն սև, քնարաձև, մինչև 40 սմ երկարությամբ օղակաձև հաստացումներով եղջյուրներ (էգերը չունեն)։ Վազում են մինչև 60 կմ/ժ արագությամբ։ Ապրում են խմբերով (ամռանը՝ 3–5, ձմռանը՝ 10–20 կենդանի)։ Ապրիլ-մայիսին էգն ունենում է 1-2 ձագ։ Կյանքի տևողությունը 6-7 տարի է։

Սայգա այծքաղը վիթից շատ տարբեր է. ունի մեծ գլուխ՝ փքված և փափուկ քթով, սուր հոտառություն, ուժեղ և մկանուտ կարճ ոտքեր։ Սակայն սայգան կարող է 1 ժամում տափաստանով կտրել-անցնել ավելի քան 70 կմ տարածություն։ Ապրում է Մոնղոլիայի, Արևմտյան Չինաստանի, Ղազախստանի և ստորին Վոլգայի տափաստաններում ու կիսաանապատներում։

## Տարածում
Քարայծյամը տարածված է Եվրոպայի լեռներում և Կովկասում։ Նա թեթևությամբ սլանում է լեռների գլխապտույտ բարձունքներով։
Գնու այծքաղը ապրում է Աֆրիկայում։ Նրա մարմինն ու պոչը նման են ձիու մարմնին ու պոչին, իսկ երկկճղակավոր սմբակներն ու եղջյուրավոր գլուխը՝ ցուլի սմբակներին ու գլխին։ Նա շատ արագավազ է՝ չնայած ծանրաշարժ է թվում։

Արտակարգ գեղեցիկ են այծքաղների, օրինակ՝ կուդուի՝ գալարուն, սև այծքաղի՝ թրանման, օրիքսի ուղիղ ու երկար եղջյուրները։
Այծքաղներն ունեն արդյունագործական նշանակություն. օգտագործվում է նրանց միսը, մորթին և եղջյուրները։ Այդ պատճառով էլ այծքաղների շատ տեսակներ որսի

Առարկա են դառնում, որը հանգեցրել է նրանց գլխաքանակի կտրուկ նվազման։ Ներկայումս այդ կենդանիները պահպանության տակ են վերցված։ Այծքաղների մի շարք տեսակներ պահպանվում են հիմնականում արգելոցներում։ ՀՀ-ում հանդիպող ջեյրանը նույնպես պահվում է արգելոցներում։

Այծքաղները շատ տարբեր են լինում. ամենախոշորները կովի մեծության աֆրիկյան եզնայծերն են, իսկ ամենափոքրերը, որ նույնպես աֆրիկյան են, նապաստակի մեծության դիկ-դիկներն են։

## Աղբյուր
* Հոդվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Դպրոցական Մեծ հանրագիտարանի http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=36Այծքաղներ հոդվածից

## Արտաքին հղումներ

* 
* Сайт об антилопах  

Կատեգորիա:Եղջերավորներ
Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Ոգու երևութաբանությունը

**Ոգու երևութաբանություն** (), գերմանացի փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Հեգելի 1807 թվականի հրատարակված առաջին հիմնարար աշխատությունն է։ Այն ներկայացնում է Հեգելի *գիտական սիստեմի* *առաջին մասը*։ Երևութաբանությունը միանում է Հեգելի «Իրական գիտության» ներկայացմանը (պատկերմանը)` «Բնության փիլիսփայությունը» և «Ոգու փիլիսոփայությունը»։

Այս գիտության մեջ Հեգելը ճանաչման միջոցով զարգացնում է ոգու դրսևորումները՝ ոգու բարձրացումը պարզ, պարզամիտ ըմբռնողությունից ինքնաճանաչումը, բանականությունը, ոգին և պատմությունը, հայտնությունը, մինչև համաշխարհային հոգու բացարձակ իմացություն 
Այստեղ նա քննում է բովանդակության և մեթոդների միության գիտությունը, ինչպես նաև հոգի երևույթը, որպես մարդու ինքնության իրականացում, որպես էության և ոչինչի միավոր և բացարձակ ամբողջություն։
. 

## Կառուցվածք
«Ոգու երևութաբանությունը» սկսվում է **առաջաբանից** և **ներածությունից**։ Առաջին երեք գլուխներում հեղինակը ներկայացնում է ճանաչողության դրսևորումները՝ զգայական հավաստիություն, ըմբռնողությունը (իրն ու պատրանքը), ուժն ու միտքը (հայտնությունն ու հոգեկան աշխարհը)։

1.	Սուբյեկտիվ գիտակցություն
1.1	Գիտակցություն
1.1.1	զգայական հավաստիություն
1.1.1.1	«այսը»
1.1.1.2	Նկատի ունենալը (նկատի առնելը)
1.1.1.3	ամբողջական զգայական հավաստիությունը
1.1.2	ընկալում
1.1.3	դատողություն (բանականություն)
1.2	ինքնագիտակցություն
1.2.1	տենչ
1.2.2	իշխանություն և ստրկություն
1.2.3	ազատ ինքնագիտակցություն
1.2.3.1	ստոիցիզմ
1.2.3.2	սկեպտիցիզմ
1.2.3.3	դժբախտ(ության) գիտակցություն
1.3	բանականություն (առողջ դատողություն)
1.3.1	զննող բանականություն
1.3.1.1	բնության զննում
1.3.1.1.1	նկարագրությունը՝ ընդհանրապես
1.3.1.1.2	օրգանիկի զննումը
1.3.1.1.2.1	կապը ոչ օրգանականի հետ
1.3.1.1.2.2	թեոլոգիա
1.3.1.1.2.3	ներքինն ու արտաքինը
1.3.1.2	տրամաբանական և հոգեբանական օրենքներ
1.3.1.3	ֆիզիոնոմիկա և գանգաբանություն
1.3.2	ինքնաիրացում
1.3.2.1	ցանկություն և անհրաժեշտություն
1.3.2.2	սիրտ և բռնատիրական կարգ
1.3.2.3	առաքինություն և իրերի ընթացք
1.3.3	իրական անհատականություն
1.3.3.1	խաբեություն կամ բանը ինքնին
1.3.3.2	օրինական բանականություն
1.3.3.3	օրենքը ստուգող բանականություն
2.	հոգի (օբյեկտիվ գիտակցություն)
2.1	բարոյականություն
2.1.1	առնականություն և կանացիություն
2.1.2	մեղք և ճակատագիր
2.1.3	իրավունքի դրություն
2.2	ինքն իրեն խորթացած հոգի
2.2.1	ինքն իրեն խորթացած հոգու աշխարհ
2.2.1.1	կազմավորումն ու նրա ճշմարտությունը
2.2.1.2	հավատն ու զուտ դիտումը
2.2.2	պարզաբանում
2.2.2.1	պայքար սնահավատության դեմ
2.2.2.2	 լուսավորման պայքարը
2.2.3	ազատություն և երկյուղ
2.3	բարոյականություն (մորալիտետ)
2.3.1	բարոյական աշխարհայացք
2.3.2	ձևացում
2.3.3	խիղճ
3.	բացարձակ գիտակցություն
3.1	կրոն
3.1.1	բնական կրոն
3.1.1.1լույսի էակներ (լույսի որդիներ)
3.1.1.2բույսեր և կենդանիներ
3.1.1.3վարպետներ
3.1.2 արվեստի կրոն
3.1.2.1 աբստրակտ արվեստի գործ
3.1.2.2 կենդանի արվեստի գործ
3.1.2.3 հոգևոր արվեստի գործ
3.1.3բացահայտված կրոն (հայտնություն եղած)
3.2	բացարձակ գիտակցություն

## Արտաքին հղումներ
* Phänomenologie des Geistes

Կատեգորիա:1807 գրքեր
Կատեգորիա:1807 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Անգղներ

**Անգղեր**, ճուռակների ընտանիքի գիշատիչ թռչուններ։ ՀայաստանումՀիմնականում հանդիպում է 4 տեսակ՝ սև անգղ, սպիտակագլուխ անգղ, գառնանգղ, գիշանգղ։ Կենդանու զանգվածը 2-12 կգ է։ Հիմնական սնունդը դաշտերում գտնված լեշերն են։ Գիշանգղը և գառնանգղը կարող են որսալ մանր ու միջին չափերի ողնաշարավորներ։ Բաժանվում են 2 խմբի՝ ամերիկյան և իսկական։

## Տարածվածություն
Հայտնի է իսկական անգղերի 16 տեսակ՝ տարածված Աֆրիկայում, Հարավային Եվրոպայում, Կենտրոնական և Հարավային Ասիայում։
Հայաստանում հանդիպում է իսկական անգղերի 4 տեսակ՝ գառնանգղը, գիշանգղը, սև անգղը և սպիտակագլուխ անգղը։ Անգղերն ապրում են տափաստաններում և լեռնային շրջաններում։
Սովորաբար բույն են դնում ժայռերի մեջ, ժայռաքիվերին, ծառերի կատարներին և փչակներում։
Ամենախոշոր անգղերը՝ պասկուճները (կոնդորներ), ապրում են Ամերիկայի լեռներում՝ մինչև 7&nbsp;կմ բարձրության վրա։ Օդում ճախրելիս, հաճախ՝ մի քանի կիլոմետր բարձրությունից, նրանք սրատես աչքերով ուշադիր զննում են իրենց տիրույթները և լեշը նկատելուն պես անմիջապես իջնում վրան։

## Սննդառություն
Անգղերը հիմնականում սնվում են լեշով, բացառությամբ արմավենային անգղի, որը սնվում է պտուղներով։ Այլ լեշակերների համակարգում անգղերը կատարում են սանիտարի դեր, ուստի չի կարելի ոչնչացնել այդ թռչուններին և քանդել նրանց բները։
Սև անգղն ու սպիտակագլուխ անգղը պաշտպանության կարիք ունեն և գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Պատկերը որպես եգիպտական հիերոգլիֆ


Պատկեր:Neophron percnopterus - 01.jpg
Պատկեր:Neophron percnopterus - Egyptian vulture.jpg|Թռչելիս


Կատեգորիա:Գիշատիչ թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Ճուռակներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իսպանիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Վրաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հունաստանի կենդանական աշխարհ
Էնթոնի Քուին

**Էնթոնի Քուին** ( ), ամերիկացի դերասան, գրող և նկարիչ, ծագումով մեքսիկացի։ 2 անգամ Օսկար է ստացել երկրորդ պլանի լավագույն դերասան անվանակարգում։ (1952&nbsp;-&nbsp;«Վիվա-Սապատա», 1956 «Կյանքի ծարավ»)։

## Ֆիլմագրություն
Նկարահանվել է 150-ից ավելի ֆիլմերում և սերիալներում, առավել հայտնի ֆիլմերն են «Լոուրենս Արաբացի» (ռեժ. Դևիդ Լին), «Հույն Զորբան» (ռեժ. Միխալիս Կակոյաննիս), «Բլեֆ» (ռեժ. Սերժիո Կորբուչչի, Ադրիանո Չելենտանոյի ընկերակցությամբ), «Բարաբբա» (ռեժ. Ռիչարդ Ֆլեյշեր), «Ճանապարհ» (Ֆեդերիկո Ֆելինի) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Աուրելիո Պեչչեի

**Աուրելիո Պեչչեի** (, ), իտալացի գիտնական (հայրը հունգարացի էր, մայրը՝ իտալուհի), մենեջեր և հասարակական գործիչ, Հռոմեական ակումբի հիմնադիր և տնօրեն, մարդկության զարգացման գլոբալ մոդելների հետևորդ։ Ա. Պեչչեին գլոբալ խնդիրների և կայուն զարգացման ըմբռման վերաբերյալ գրքերի և փաստաթղթերի հեղինակն է։ Նա եղել է «Olivetti» ընկերության փոխտնօրենը և «Ֆիատ» ընկերության ադմինիստրատիվ խորհրդի անդամ։ Նա մի շարք վերլուծական և գիտականորեն հարուստ գրքերի հեղինակ է, որոնք թարգմանվել են ինչպես եվրոպական, այնպես էլ ասիական մի շարք լեզուներով։

## Աշխատություններ
* Ա. Պեչչեի. The Chasm Ahead. - Նյու Յորք։ «Macmillan», 1969.
* Ա. Պեչչեի. The Human Quality. - Oxford; Նյու Յորք։ «Pergamon Press», 1977. (ռուսերեն թարգմանվել է Պեչչեիի «Մարդկային որակ»-ը)
* Peccei. One hundred pages for the future։ reflections of the president of the Club of Rome. - New York։ «Pergamon Press», 1981.
* Peccei, D. Ikeda и R. L. Gage. Before It Is Too Late. - Tokyo։ «Kodansha Int.»; New York։ «Harper&Row», 1984.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆուտուրոլոգներ
Կատեգորիա:Իտալացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Օղլանկալա

**Օղլանկալա**(), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։

## Տես նաև
* Շարուրի շրջան

## Արտաքին հղումներ
*

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Ադամ Սմիթի մրցանակներ

*Ադամ Սմիթը* շոտլանդացի տնտեսագետ է, որի անունով պարգևներ են ստացել տարբեր երկրներում տարբեր կազմակերպություններ։

## The Adam Smith Award

1982 թ. պարգևներ են տրվել Տնտեսագիտության տեսության բիզնեսի ազգային ասոցիացիայի կողմից «միջավայրի պրոֆեսիոնալ էկոնոմիստների համեմատ որպես առաջնորդ տարբերվելու, գաղափարների և գիտելիքների օգտագործման համար աշխատանքի վայրում և քաղաքական գործունեության համար»։ Պարգևատրման օրը էկոնոմիստը պարտավոր է կարդալ լեկցիա հավաքվածների համար։ Լեկցիայի թեմա հրատարակվում է Business Economics ամսագրում։

Դափնեկիրներն են.

* Գ. Սթեյն(1982);
* Չ. Կինդլբերգեր (1983);
* Կ. Բրուններ (1984);
* Ռ. Սոլոու (1985);
* Պ. Մակկրակեն (1986);
* Ջ. Ստիգլեռ (1987);
* Ջ. Բյուկենեն (1988);
* Մ. Ֆրիդմեն (1989);
* Ջ. Տոբին (1990);
* Գ. Բեքքեր (1991);
* Վ. Կլաուս (1992);
* Մ. Ֆելդստեյն (1993);
* Դ. Հորտ (1994);
* Պ. Կրուգման (1995);
* Մ. Վեյդենբաում (1996);
* Մ. Պորտեր (1997);
* Մ. Բոսկին (1998);
* Ա. Բլինդեռ (1999);
* Է. Ռիվլին (2000);
* Գ. Կաուֆման (2001);
* Ջ. Կաուֆման (2002);
* Ա. Մալցեր (2003);
* Լ. Կլեյն (2004);
* Դ. Յորգենսոն (2005)։

## Den Danske Adam Smith Pris

1998 թ. պարգև է շնորհվում դանիական «Լիբերտաս» -ի կողմից։ Պարգևատրվելու էր դանիացի կամ օտարերկրացի մի էկոնոմիստ, որը կհայտարարեր ազատ հասարակության և շուկայի զարգացման մեթոդները։ Հաղթողների պարգևատրումը տեղի ունեցավ հունիսի 5-ին՝ Սմիթի ծննդյան օրը։ Դափնեկիրներն էին Վ. Կլաուսը (Չեխիա, 1994 թ.), Գ. Ռադնիցկին (Գերմանիա, 2002 թ.), Դ. Գրեսս (ԱՄՆ, 2003 թ.)։
 
## Ադամ Սմիթի մրցանակները

Ադամ Սմիթի մրցանակ տրվել է նաև 1997 թ. Էկոնոմիկական առաջընթացի անցման ինստիտուտի կողմից Ռուսաստանի տնտեսական ազատության համար (պարգևատրվել է ակադեմիկ Ռ. Մ. Էնտովը )։

Կատեգորիա:Մրցանակներ