open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պողոս առաքյալի առաջին նամակը Տիմոթեոսին

**Պողոս առաքյալի առաջին նամակը Տիմոթեոսին (Ա Թուղթ առ Տիմոթեոս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի Հովվական նամակներից մեկը։
## Հասցեատերը
18-րդ դարում Սուրբ Գրքի ուսումնասիրողները Պողոս առաքյալի երեք նամակներին տվեցին «Հովվական» անվանումը, քանի որ այս նամակները ուղղված են եկեղեցու հովիվների։ Դրանցից երկուսը Պողոսը հղել է Եփեսոսի եպիսկոպոս իր աշակերտ Տիմոթեոսին։ Տիմոթեոսը Փոքր Ասիայից մի երիտասարդ քրիստոնյա էր, հրեա մոր և հույն հոր զավակ։ Պողոս առաքյալը Տիմոթեոսին առաջին անգամ հանդիպեց Լյուստրայում՝ առաքելական իր երկրորդ ճանապարհորդության ընթացքում։ Այնուհետև Տիմոթեոսը Պողոսի սերտ օգնականը, գործակիցը և գրեթե մնայուն ընկերակիցը դարձավ նրա առաքելական ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Տիմոթեոսի անունը բազմիցս հիշատակվել է «Առաքյալների գործերը» գրքում և Պողոսի նամակներում։ Բազմաթիվ առիթներով Պողոսը նրան էր վստահում նորահաստատ քրիստոնեական համայնքներում ծագած նուրբ ու դժվարին խնդիրների լուծումը։
## Գրության վայրը և ժամանակը
Տիմոթեոսին ուղղված առաջին նամակը հեղինակը գրել է 63-64 թվականների միջև, Մակեդոնիայում։
## Նամակի բովանդակությունը
Տիմոթեոսին ուղղված Պողոսի առաջին նամակն ունի երեք մտահոգություն։
# Այն ազդարարություն է եկեղեցում սկսված սխալ մի ուսուցման դեմ։ Հրեական և հեթանոսական գաղափարների խառնուրդ այդ ուսուցումը հիմնված էր այն հավատալիքի վրա, թե նյութեղեն այս աշխարհը չար է, և որ մարդ կարող է փրկության հասնել միայն հատուկ և գաղտնի գիտությամբ ու կենցաղով, ինչպես նաև հեռու մնալով մի շարք կերակուրներից և ամուսնությունից։
# Նամակում ցուցումներ են տրվում եկեղեցու կարգ ու կանոնի և պաշտամունքի մասին, որտեղ նկարագրվում է, թե ինչպիսի նկարագիր և վարք պետք է ունենան եկեղեցու առաջնորդները, երեցներն ու սարկավագները։
# Առաքյալը հորդորում է Տիմոթեոսին, թե նա ինչպես պետք է Քրիստոսի բարի և օրինակելի ծառա լինի, և հիշեցնում է նրա ունենալիք պատասխանատվությունները հավատացյալների զանազան խմբավորումների հանդեպ։

## Նամակի կառուցվածքը
* Նախաբան (1.1-2)
* Եկեղեցուն և նրա պաշտոնյաներին վերաբերող ցուցումներ(1.3-3.16)
* Տիմոթեոսի առաքելությանը վերաբերող ցուցումներ (4.1-6.21)

## Աղբյուրներ
*Սարկավագագիրք

Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Պողոս առաքյալի երկրորդ նամակը թեսաղոնիկեցիներին

**Պողոս Առաքյալի երկրորդ նամակը թեսաղոնիկեցիներին (Բ Թուղթ առ Թեսաղոնիկեցիս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը, երկրորդը՝ ուղղված թեսաղոնիկեի քրիստոնյաներին։
## Գրության թվականը և վայրը
Գրվել է Կորնթոսում՝ կամ 51-54 թվականների միջև։
## Նամակի բովանդակությունը
Քրիստոսի երկրորդ գալուստի շուրջ ստեղծված տարակարծությունները շարունակում էին շփոթություն ստեղծել Թեսաղոնիկեի եկեղեցու հավատացյալների շրջանում։ Պողոսը նրանց ուղղված իր երկրորդ նամակով քննարկում է ոմանց այն տարաձայնությունները, թե Քրիստոսի գալուստն արդեն իսկ հասել է։ Առաքյալը հստակ կերպով պարզաբանում է, որ նախքան Քրիստոսի երկրորդ գալուստը չարը և անօրենությունը կհասնեն ծայրագույն վիճակի՝ «Անօրենության մարմնացումը» կոչված խորհրդավոր մի անձնավորության առաջնորդության ներքո, որը հակառակվելու է Քրիստոսին։ Առաքյալն անհրաժեշտ է համարում, որ ընթերցողները, հակառակ խռովություններին և չարչարանքներին, իրենց հավատի մեջ մնան ուղիղ և հաստատուն, չդադարեն իրենց աշխատանքից և ծուլություն չանեն, այլ իրենց ճակատի քրտինքով վաստակեն իրենց ապրուստը, ինչպես որ անում է ինքը, նվիրվեն աղոթքի և հարատևեն բարիք գործելու մեջ։ Այլ խոսքով՝ հավատը պատրվակ չդարձնեն՝ փախչելու համար այն պատասխանատվություններից, որ Աստված տվել է ամենօրյա կյանքի համար։

## Նամակի կառուցվածքը
* Ողջույն (1.1-2)
* Գոհություն և գովասանք (1.3-12)
* Ցուցումներ Քրիստոսի երկրորդ գալուստի մասին (2.1-17)
* Քրիստոնեավայել կյանքի թելադրանքներ (3.1-15)
* Վերջաբան (3.16-18)

## Աղբյուրներ
* Սարկավագագիրք
Թուղթ առ Փիլիմոն

**Պողոս առաքյալի նամակը Փիլիմոնին (Թուղթ առ Փիլիմոն)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը։ Նոր Կտակարանի ամենակարճ նամակը։
## Հասցեատերն ու բովանդակությունը
Այս նամակը բնույթով անհատական է՝ ուղղված Կողոսայի եկեղեցուց Փիլիմոն անունով մի քրիստոնյայի։ Սակայն նամակի հասցեատերը միայն Փիլիմոնը չէ. նամակի հենց սկզբում Պողոսը ողջույններ է հղում «Ապփիա քրոջը, զինակից Արքիպպոսին և տնական եկեղեցուն»։ Փիլիմոնի ստրուկներից մեկը՝ Օնեսիմոսը փախել էր իր տիրոջից, ինչը մահացու հանցանք էր համարվում։ Օնեսիմոսը հանդիպելով Պողոսին, քրիստոնյա է դառնում։ Այս նամակով Պողոսը խնդրում է Փիլիմոնին, որ ների Օնեսիմոսին և ընդունի նրան ոչ թե որպես ներողամտության արժանացած ստրուկի, այլ որպես քրիստոնյա եղբոր։ Ըստ ավանդության՝ Օնեսիմոսը եղել է Բյուզանդիայի եպիսկոպոս։
Այս կարճ նամակը մի կարևոր պատգամ ունի. Պողոս առաքյալը ո՛չ հրահանգ է տալիս Փիլիմոնին, ո՛չ իր կամքն է պարտադրում և ո՛չ էլ իր ծառայի վրա ունեցած նրա իրավունքները դարձնում խնդրո առարկա։ Այլ ցույց է տալիս, թե Քրիստոսի հավատն ու սերն ինչպե՛ս են խորությամբ փոխակերպում մարդկային մեր հայեցակետն ու հարաբերությունները։
## Գրության թվականը և վայրը
Նամակը գրվել է 54-56 թվականների ընթացքում, հավանաբար Եփեսոսում։
## Նամակի կառուցվածքը
* Նախաբան (1-3)
* Գովասանք Փիլիմոնին (4-7)
* Խնդրանք Օնեսիմոսի համար (8-22)
* Վերջաբան (23-25)
## Աղբյուրներ
*Սարկավագագիրք
Երիզակ (Շիրակի մարզ)

**Երիզակ** (նախկին անվանումը՝ *Իբիշ*), լքված գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, Զարիշատ գյուղից 3 կմ հարավ, Արփի լճի հարավային կողմում, սարալանջի վրա։ Երիզակ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Երիզակը մշտական կամ առկա բնակչություն չի ունեցել։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Երիզակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Պողոս առաքյալի երկրորդ նամակը Տիմոթեոսին

**Պողոս առաքյալի երկրորդ նամակը Տիմոթեոսին (Բ Թուղթ առ Տիմոթեոս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի Հովվական նամակներից մեկը։
## Գրության վայրը և թվականը
Տիմոթեոսին ուղղված երկրորդ նամակը գրված է Հռոմից, որտեղ բանտարկված էր Պողոս Առաքյալը։ Գրության մոտավոր ժամանակ է համարվում 66-67 թվականները։
## Նամակի բովանդակությունը
Նամակը բովանդակում է ընդհանրապես խրատներ և ցուցումներ՝ ուղղված Տիմոթեոսին։ Այստեղ տիրող գլխավոր մտածումն Ավետարանը քարոզող մարդու դիմագրաված նեղություններն ու հակառակություններն են, որոնք հաղթահարելու համար նրա հորդորն է՝ քաջությամբ հարատևել և բարի պատերազմ մղել Հիսուս Քրիստոսին հավատարիմ զինվորի նման (1.3-2.13)։ Առաքյալը քաջալերում է Տիմոթեոսին և թելադրում նրան, որ անսասան հավատով վկայի Հիսուս Քրիստոսի մասին, պահի Ավետարանի և հին Ուխտի ճշմարիտ վարդապետությունը և կատարի իր պարտականությունը՝ որպես ուսուցիչ և քարոզիչ։ Առաքյալն զգուշացնում է Տիմոթեոսին, որ չընկնի «հիմար և տգետ» վիճաբանությունների փորձության մեջ, վիճաբանություններ, որոնք ոչ մի բարիք չեն բերում, այլ միայն մոլորեցնում են ունկնդիրներին։
Վերջապես, առաքյալն իր գործակցին հիշեցնում է իր անձնական օրինակը և առաքելության նպատակը, իր հավատը, համբերությունը, սերը, հարատևությունը և հալածանքների ընթացքում գալիք նեղությունները։
## Նամակի կառուցվածքը
* Նախաբան (1.1-2)
* Գոհություն և թելադրանքներ (1.3-2.13)
* Հորդորներ և զգուշացում (2.14-4.5)
* Պողոսի անձնական կացությունը (4.6-18)
* Վերջաբան (4.19-22)
## Աղբյուրներ
* Սարկավագագիրք
Թուղթ առ Տիտոս

**Պողոս առաքյալի նամակը Տիտոսին (Ա Թուղթ առ Տիտոս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի Հովվական նամակներից մեկը։ Նոր Կտակարանի ամենակարճ նամակներից մեկը։
## Հասցեատերը
Տիտոսը հեթանոսությունից դարձած քրիստոնյա էր, Պողոսի կարևոր գործակիցներից մեկը նրա առաքելության ժամանակ։ Պողոսն այս նամակն ուղղել է իր երիտասարդ օգնականին, որը տվյալ պահին մնացել էր Կրետեում՝ եկեղեցու գործերը տնօրինելու համար։
## Գրության վայրը և թվականը
Նամակը գրվել է 63-64 թվականներին, Մակեդոնիայում։
## Նամակի բովանդակությունը
Թեև նամակն ուղղված է եկեղեցու հովիվներին, սակայն նամակի բովանդակությունը ցույց է տալիս, որ այն օգտակար կարող է լինել նաև համայնքների համար։
Նամակն ունի երեք գլխավոր մտահոգություն։
# Պողոսը հիշեցնում է Տիտոսին, թե ինչպիսի նկարագրի տեր պետք է լինեն եկեղեցու առաջնորդները, հատկապես վատ բարոյականի տեր կրետացիների մեջ։
# Հորդորներ է տալիս Տիտոսին, որ միշտ ուսուցանի եկեղեցու բոլոր խավերին՝ ծեր մարդկանց և կանանց, երիտասարդներին և ստրուկներին։
# Քրիստոնեական վարքի և առաքինությունների հորդորներ է տալիս բոլորին, որպեսզի լինեն խաղաղասեր ու ազնիվ և հեռու մնան ատելությունից, բանավեճերից և պառակտումներից։ Նույնպիսի հորդորներ է տալիս նաև Տիտոսին։
## Նամակի կառուցվածքը
* Ողջույն (1.1-4)
* Եկեղեցու պաշտոնյաները և նրանց պարտավորությունները (1.5-16)
* Զանազան խմբավորումների պարտականությունները եկեղեցում (2.1-15)
* Հորդորներ և ազդարարություն (3.1-11)
* Վերջաբան (3.12-15)
## Աղբյուրներ
*Սարկավագագիրք
Գինեվետ

**Գինեվետ** (նախկինում՝ *Վեդու Գինու Գործարանին կից ավան*), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Արտաշատից մոտ 6 կմ հարավ-արևելք։ Վերանվանվել է **Գինեվետ** 2004 թ. դեկտեմբերի 14-ին։

## Պատմություն
Բնակավայրը ստեղծվել է որպես գինու գործարանին կից ավան՝ 1952 թվականին։ 1990 թվականի վարչատարածքային ռեֆորմից հետո դարձել է գյուղական բնակավայր և մտել է Արարատի մարզի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գինեվետի մշտական բնակչությունը կազմել է 569, առկա բնակչությունը՝ 534 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Կլիման
Տեղադրված է Մերձարաքսյան գոգավորությունում, ծովի մակարդակից մոտ 880 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 209 տնտեսություն, դպրոց, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 1123.7 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 135.61 հա։ Ունի պտղատու այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Արդյունաբերություն չունի։

Գյուղում գործում է Վեդի Ալկո ընկերությունը, որը Հայաստանի ալկոհոլային խմիչքներ արտադրող առաջատար ձեռնարկություններից է։

## Ծանոթագրություններ

* Գինեվետ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1952 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ռեյմոնդ Գևորգյան

**Ռեյմոնդ (Հարություն) Գևորգյան** (, ), ֆրանսահայ պատմաբան, ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, պատմական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր (1980)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սեն-Դենիի փարիզյան համալսարանը, որտեղ էլ ներկա պահին դասավանդում է, ինչպես նաև աշխատում որպես Ֆրանսիայի աշխարհաքաղաքականության ինստիտուտի հետազոտությունների ղեկավար (*Institut Français de Géopolitique*)։ Փարիզի Նուբարյան գրադարանի տնօրենն է, ինչպես նաև «Հայ ժամանակակից պատմություն» (*d'Histoire arménienne contemporaine*) կոչվող ամսագրի խմբագիրը։

Հեղինակել է «Հայոց ցեղասպանություն` ամբողջական պատմություն» աշխատությունը, որն սկզբնապես հրատարակվել է Ֆրանսիայում՝ 2006 թվականին։ Գրքում լայնորեն օգտագործված է Նուբարյան գրադարանի արխիվային նյութերը։

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշանակալի ավանդ ունենալու համար 2010 թվականին Գևորգյանը Հայաստանի Հանրապետության 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից արժանացել է Նախագահի հատուկ մրցանակի։

## Ընտրված աշխատություններ
* *Le livre arménien à travers les âges*, with Jean-Pierre Mahé, 1985.
* *Les Arméniens dans l'Empire ottoman à la veille du génocide*, avec Paul B. Paboudjian, Paris ։ Arhis. 1992.
* *1915 Öncesinde Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermeniler*, Istanbul։ Aras. 2012.
* *Arménie entre Orient et Occident : trois mille ans de civilisation*, Bibliothèque Nationale de France. 1996.
* ''Manuscrits arméniens de la Bibliothèque nationale de France : catalogue'', avec Bernard Outtier, Bibliothèque Nationale de France. 1998.
* *Parler les camps, Penser les génocides*, Albin Michel. 1999
* *Ani, capitale de l'Arménie en l'an 1000*, Paris-Musées. 2001
* [''Le Génocide des Arméniens'', Odile Jacob. 2006.](https://books.google.am/books?id=EdyVd_4CVAMC&printsec=frontcover&dq=G%C3%A9nocide+des+Arm%C3%A9niens+(Le)++By+Raymond+H.+K%C3%A9vorkian&hl=en&sa=X&ei=Yf1TVLumMNevadWrgvAH&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=G%C3%A9nocide%20des%20Arm%C3%A9niens%20(Le)%20%20By%20Raymond%20H.%20K%C3%A9vorkian&f=false)
* [''The Armenian Genocide: A Complete History'', London։ I.B.Tauris. 2011.](https://books.google.am/books?id=JY4RifQksFMC&printsec=frontcover&dq=G%C3%A9nocide+des+Arm%C3%A9niens+(Le)++By+Raymond+H.+K%C3%A9vorkian&hl=en&sa=X&ei=Yf1TVLumMNevadWrgvAH&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q=G%C3%A9nocide%20des%20Arm%C3%A9niens%20(Le)%20%20By%20Raymond%20H.%20K%C3%A9vorkian&f=false)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հետազոտողներ
Գոռավան

**Գոռավան**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից գտնվում է 19 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գևորգ Մարզպետունու որդին՝ Գոռ իշխանը, գյուղի մոտակայքում արաբական զավթիչների զորախմբի հետ ճակատամարտում մեծ հաղթանակ է տանում։ Ժողովուրդը, ի հարգանս այդ ավանդության, գյուղն անվանում է Գոռ իշխանի անունով։ Գոռավանը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Բնակչությունը գաղթել է Մուշի, Շատախի և Վանի գյուղերից 1914-1927 թվականներին։ 1951-1970 թվականներին այստեղ են հաստատվել Նախիջևանի Հանրապետության և Հայաստանի` Մարտունու, Սիսիանի, Կամոյի շրջաններից։ Նախկինում ունեցել է Գյորովան, Ենիքենդ, Կորովան անվանումները։ Անունը ստացել է պատմական Գոռովանի անունով, հետագայում կոչվել է Գորովան, այժմ կրկին Գոռավան։ Նախկինում մտել է Երևանի նահանգի Երևանի գավառի մեջ։ 1968 թվականից վերանվանվել է Գոռավան։

Գյուղն ընկած է Վեդի գետի ձախ ափին, Արարատյան դաշտում։

## Կլիման
Ծովի մակարդակից ունի 925 մ բարձրություն։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է` մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Գոռավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 2340, առկա բնակչությունը՝ 2178 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 749 տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 90%։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 390 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև ծխախոտ, հացահատիկ։ Պահուստային հողերը օգտագործվում են որպես խոտհարքեր և արոտավայրեր, համապատասխանաբար կազմելով 13 և 628 հեկտար։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Պատկերասրահ

Goravan logo.jpg|Մուտք դեպի Գոռավան
Գոռավանի գյուղապետարան, ArmAg.jpg|Գոռավանի գյուղապետարան
Հուշարձան Արցախյան ազատամարտիկներին, Գոռավան.jpg|Հուշարձան՝ նվիրված Արցախյան ազատամարտիկներին


## Տես նաև
* Գոռավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

* Գոռավան 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մագնիսական ընկալունակություն

### Մագնիսական ընկալունակության  արժեքները որոշ նյութերի համար

մինի
**Մագնիսական ընկալունակություն-** նյութի մագնիսական մոմենտի (մագնիսացվածության) և մագնիսական դաշտի կապը բնութագրող ֆիզիկական չափազուրկ մեծություն։

\chi=\frac{J}{H}

Մագնիսական ընկալունակությունը դիամագնիտիկայի և պարամագնիտիկայի համար քիչ է և նրա մեծությունը կազմում է 10^{-4}-10^{-6} ընդ որում նա պրակտիկորեն կախված չէ մագնիսական սաշտի լարվածությունից։ Ֆերոմագնետիկայում մագնիսական ընկալունակությունը կարող է հասնել շատ մեծ արժեքների մի քանի տասնյակից մինչև հազարների,ընդ որում նկատվում է նրա ուժեղ կախվածությունը դաշտի լարվածությունից։ դրա համար .հարմարավետության համար օգտագործում են դիֆերենցիալ մագնիսական ընկալունակություն,որը հավասար է միավոր ծավալում նյութի լարվածության դաշտի ածանցյալին։ Դաշտի բացակայության դեպքում ֆերոմագնետիկայի մագնիսական ընկալունակությունը 0 ից տարբեր է :Մեծացնելով դաշտի լարվածությունը մեծության զգայունությունը մեծանում է,մինչև չի հասնում մաքսիմում արժեքին,որից հետո նորից փոքրանում է։

Ծավալային մագնիսական ընկալունակությունը հավասար է նյութի միավոր ծավալի I մագնիսացման և մագնիսացնող դաշտի Η լարվածության հարաբերությանը՝ н=I/Η։ Նյութի 1 կգ-ի (կամ 1 գ-ի) մագնիսական ընկալունակությունը կոչվում է տեսակարար, իսկ 1 մոլինը՝ մոլային։ (кц = dl/dH);
Ֆեռոմագնիսի մագնիսական ընկալունակությունը H=0 դեպքում զրո չէ, այլ ունի На արժեքը, որը կոչվում է սկզբնական մագնիսական ընկալունակությու։ Η-ի մեծացմանը զուգընթաց մագնիսական ընկալունակությունը աճում է, հասնում առավելագույն արժեքի, այնուհետև նվազում։ κ (Η) կորի տեսքը պայմանավորված է ֆեռոմագնիսական նյութերի մագնիսացման բարդ մեխանիզմով։ Մագնիսական ընկալունակությունը, իբրև կանոն, կախված է ջերմաստիճանից։

Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ջեք Կարապետյան

**Հակոբ (Ջեք) Կարապետյան** (անգլ.` *Jack Karapetyan*, փետրվարի 26, 1994), ամերիկահայ նախկին համալսարանային բասկետբոլիստ։ Հանդես է եկել Կանզասի Նահանգային համալսարանի «Ջեյհոքս» բասկետբոլային թիմում՝ որպես ծանր հարձակվող (4-րդ համար)։

Ծնվել է Լոս Անջելեսում՝ Ջոն Կարապետյանի և Մերի Շամոսյանի ընտանիքում, դպրոցական կարիերան անցկացրել է տեղի «Կաթեդրալ» ավագ դպրոցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը «CBS Sports» կայքում
* ESPN.com էջ

Կատեգորիա:1994 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 ծնունդներ
Դալար (Արարատի մարզ)

**Դալար**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում, Արտաշատ քաղաքից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արտաշատ Երևան խճուղու վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Անվանումը ստացել է 1935 թվականից, տեղադրված է Արարատյան դաշտում` Արաքս գետի ձախակողմյան հովտում, ծովի մակարդակից 835 մետր բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է - 3 աստիճանից մինչև - 20 աստիճան։ Ամառը տևական է, մայիսից մինչև սեպտեմբեր։ Օդի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է + 25 աստիճանից մինչև + 40 աստիճանի սահմաններում։ Երկարատև չոր կլիման բացասական է ազդում գյուղատնտեսության վրա։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250 - 300 մմ է։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ոռոգելի լանդշաֆտը ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Համայնքն ունի 764 տնտեսություն, միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ։ Գործում է 1894 թվականին կառուցված Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։
Համայնքի տնտեսության մասնագիտացված ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, հիմնականում բանջարաբուծություն, խաղողագործություն, պտղաբուծություն։
Գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքը կազմում է 348,7 հա, որից 169,22 հա վարելահող, 20 հա պտղատու և 30 հա խաղողի տարածքներ։ Զբաղվում են նաև ծխախոտագործությամբ և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ։
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում է ոռոգման ցանցի արդիականացումը, նոր կիսախողովակագծերի հավելումը և 2 խորքային հորերի հորատումը։

## Տես նաև
* Դալարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

*  Դալար 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Բանասաց

**Բանասաց**, ժողովրդական բանահյուսության ստեղծագործությունները պահպանող և վերապատմող անհատ։ Բանասացների պատմածի հիման վրա գրի են առնվել և հրատարակվել ժողովրդական հեքիաթները, առասպելները, վիպական, աշխատանքային և ծիսական երգերն իրենց բազմաթիվ տարբերակներով։ Լավագույն բանասացները եղել են նաև տաղանդավոր ստեղծագործողներ և սեփական ներդրումներով ավելի են հարստացրել արդեն գոյություն ունեցող բանահյուսական երկերը։ Այդպիսի բանասացներ են եղել, օրինակ, Տարոնցի Կրպոն և Մոկացի Նախո քեռին. առաջինի պատմածի շնորհիվ Գ. Սրվանձտյանը 1873 թվականին հայտնագործեց «Սասունցի Դավիթ» հերոսական վիպերգությունը, իսկ երկրորդի շուրթերից Մանուկ Աբեղյանը 1886 թվականին գրի առավ մեր էպոսի մեկ այլ տարբերակ։

## Աղբյուրներ
* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, «Գրականագիտական բառարան», 1980, էջ 45

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Նորայր Ենգիբարյան

**Նորայր Բագրատի Ենգիբարյան** (), հայ մաթեմատիկոս, աստղագետ։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1980), պրոֆեսոր (1982)։

## Կենսագրություն
1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1963-1966 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում։ 1968 թվականին Վիկտոր Համբարձումյանի ղեկավարությամբ հաջողությամբ պաշտպանել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուական թեզը։

1980 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկայի կիրառական պրոբլեմների ինստիտուտի մաթեմատիկական ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատել ՀՀ ԳԱԱ Մաթեմատիկայի ինստիտուտում, եղել Բյուրականի աստղադիտարանի փոխտնօրեն, ՀՀ ԳԱԱ Մաթեմատիկայի ինստիտուտի մաթեմատիկական ֆիզիկայի մեթոդների բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են ֆունկցիաների տեսությանը, ինտեգրալ հավասարումներին և ճառագայթման տեղափոխման տեսությանը։ Ստեղծել է ինտեգրալ օպերատորների, այդ թվում Վիներ-Հոպֆի տիպի օպերատորների, ֆակտորացման ոչ գծային հավասարումների տեսությունը, կառուցել է Լորանի բազմապատիկ շարքերի նորմալ զուգամիտության տիրույթները։ Մշակել է ճառագայթման տեղափոխման գծային և ոչ գծային խնդիրների լուծման նոր մեթոդներ։

## Անդամակցություն
* Միջազգային մաթեմատիկական և աստղագիտական միությունների անդամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Գարեգին Ենգիբարյան

**Գարեգին Խաչատուրի Ենգիբարյան** (), հայ գրականագետ։

Սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանում։ «Մշակ», «Արձագանք», «Լումա», «Տարազ» և այլ պարբերականներում *Նուշիրվան* և *Գ. Ա.* ծածկանուններով հրատարակվել են նրա՝ Րաֆֆու, Ռափայել Պատկանյանի, Պերճ Պռոշյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Հովհաննես Թումանյանի և այլ գրողների մասին ուսումնասիրությունները, որոնք ամփոփվել են «Մատենախոսություն» (1909) գրքում։ Գրել է նաև մանկավարժության, պատմության և այլ թեմաներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Արաքսյան ենթաբերան

**Արաքսյան ենթաբերան** (), ծածանազգիների ընտանիքի ձուկ։

Գլուխը փոքր է, դունչը՝ սուր։ Բերանը դնչի տակ է, բեղիկներ չունի։ Տարածված է Հայաստանի գրեթե բոլոր գետերում, Արփի լճում։ Սնվում է ջրիմուռներով, բուսական մնացորդներով, որդերով, թրթուրներով։ Արդյունագործական նշանակություն չունի։

Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Առասպել

**Առասպելը** բանահյուսության վիպերգական ժանրերից մեկն է, որի մեջ գերբնական ու չափազանցված ձևով արտացոլվել են հնագույն ժողովուրդների կյանքի կարևորագույն դեպքերը, աշխարհի վերաբերյալ մարդկանց պատկերացումներն ու ընկալումները։ Առասպելների հիմքում, հիմնականում, ընկած են եղել տվյալ ցեղի, ժողովրդի կյանքում տեղի ունեցած իրական դեպքերը, սակայն բնության դեմ դեռևս անզոր մարդն իր սնոտիապաշտ մտածողությամբ երևույթները բացատրել է որպես աստվածների և ոգիների գերբնական ուժի արտահայտություն։ Այդ պատճառով էլ իրական հիմք ունեցող դեպքերի ու հերոսների պատմությունն ի սկզբանե ընդունել է չափազանցված և գերբնական բնույթ։ Չնայած դրան, առասպելներն օգնում են որոշակի պատկերացում կազմելու հնագույն ժողովուրդների հատկապես նախագրային շրջանի պատմության վերաբերյալ։ Աշխարհում մեծ ճանաչում ունեն Անթեյի, Պրոմեթևսի, Հերկուլեսի, Իկարի մասին և այլ հին հունական առասպելներ, որոնց մեջ բանաստեղծորեն արտահայտվում են հին հույների աշխարհըմբռնումն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» շնորհիվ պահպանվել և մեզ են հասել հայ ժողովրդի ստեղծած՝ «Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Վահագնի ծնունդը», «Տորք Անգեղ» առասպելները։ Առասպելներից շատերը հետագայում ենթարկվել են գրական մշակման (օրինակ՝ Էսքիլեսի «Շղթայված Պրոմեթևսը», Սոֆոկլեսի «Էդիպ արքան» հունական գրականության մեջ, Ն. Զարյանի «Արա Գեղեցիկը», Ղ. Աղայանի «Տորք Անգեղը», Հովհ. Հովհաննիսյանի «Վահագնի Ծնունդը», «Արտավազդը» հայ գրականության մեջ և այլն)։

## Աղբյուրներ
* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, «Գրականագիտական բառարան», 1980, էջ 26

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Մակրոֆաունա

**Մակրոֆաունա**, երկրաբանության մեջ կենդանական աշխարհի այն բրածո մնացորդների ամբողջությունը, որոնց համակարգային պատկանելությունը որոշելու համար չի պահանջվում օգտագործել օպտիկական միջոցներ (մանրադիտակ, բինոկուլյար և այլն)։ Տերմինը չի համապատասխանում օրգանիզմների որևէ բնական խմբի, չունի համակարգային նշանակություն. Նրա ծավալն անորոշ է և փոխվում է հնէաբանության մեջ կիրառվող մեթոդների զարգացման հետ։ Տերմինի օգտագործումը ենթադրում է մակրո և միկրոֆաունայի գոյությունը, որը ճիշտ չէ, քանի որ ֆաունան միասնական է։ «Մակրոֆաունա» տերմինը խորհուրդ չի տրվում գործածել։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Մակրոաշխարհ

**Մակրոաշխարհ**, հասկացություններ, որոնցով պայմանականորեն նշանակվում են օբյեկտիվ իրականության առանձին տիրույթներ՝ մատերիայի կազմակերպման որոշակի կառուցվածքային մակարդակներով։ Մակրոաշխարհը (սովորական՝ մակրոսկոպիկ մեծությունների աշխարհը) ընդգրկում է մեծ մոլեկուլների (մակրոմոլեկուլների), բյուրեղների, մակրոսկոպիկ մարմինների, երկրաբանական գոյացումների, մոլորակների և այլ կառուցվածքային մակարդակները։

Մակրոաշխարհում է ապրում և գործում մարդը, այդ պատճառով այն իրականության առավել հետազոտված մասն է։ Այդ «աշխարհի» մատերիական օբյեկտների՝ մակրոօբյեկտների շարժումները նկարագրվում են մեխանիկայի օրենքներով։

Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Եգիպտոսի դրոշ

180 px|մինի
**Եգիպտոսի պետական դրոշը** պաշտոնապես ընդունվել է 1984 թ. հոկտեմբերի 4-ին, իսկ անկախ Եգիպտոսի առաջին դրոշը ընդունվել է 1923 թ. թագավորի հրամանով։

## Նկարագրություն
Եգիպտոսի դրոշը բաղկացած է՝ կարմիր, սպիտակ, սև գույներից հորիզոնական հավասար շերտերով։ Դրոշի կենտրոնում պատկերված է Սալադինի Արծվի զինանշանը։
Կարմիր գույնը խորհրդանշում է՝ պայքար գաղութային ռեժիմի դեմ։ Սպիտակ գույնը՝ 1952 թ.-ին տեղի ունեցած հեղափոխության խորհրդանիշն է, այսպես կոչված «անարյուն հեղափոխություն», որը վերջ դրեց միապետական իշխանությանը Եգիպտոսում։ Սև գույնը նշանակում է՝ Մեծ Բրիտանիայի գաղութային ռեժիմի ազդեցության և Եգիպտոսի ճնշման ավարտը։ Ոսկեգույն արծիվը՝ Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ադ Դինի խորհրդանիշն է, ով 12-րդ դարում գլխավորեց խաչակիրների դեմ պայքարը։

## Պատմություն
Եգիպտոսի առաջին դրոշը եղել է կանաչ գույնի, որի վրա պատկերված էին կիսալուսին և երեք աստղեր։ Ավելի ուշ՝ 1958 թ.-ին, դրոշը փոխարինվեց այժմ գոյություն ունեցող եռագույնով։ Բայց այն ժամանակ սպիտակ գույնի վրա պատկերված էին 2 կանաչ աստղեր, որոնք 1972 թ.-ին փոխարինվեցին ոսկեգույն բազեով։ Իսկ 1984 թ.-ին դրոշը ունեցավ իր վերջնական տեսքը՝ բազեն փոխարինվեց Սալադինի ոսկեգույն արծվի պատկերով։

Կատեգորիա:1957 դրոշներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Դրոշներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եգիպտոսի պետական խորհրդանիշեր
Միկրոաշխարհ

**Միկրոաշխարհ** (չափազանց փոքր մեծությունների, միկրոօբյեկտների աշխարհը) ընդգրկում է մոլեկուլների, ատոմների, միջուկների, տարրական մասնիկների և այլն կառուցվածքային մակարդակները։ Միկրոաշխարհում կատարվող երևույթները նկարագրվում են քվանտային ֆիզիկայի (քվանտային մեխանիկա, դաշտի քվանտային տեսություն և այլն) օրենքներով։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Մահառաջա

265px|մինի|Մայսուրի թագավորության մահառաջա Կրիշնարաջա Վադիյար IV-ը (1884-1940)
**Մահառաջա** (սանսկրիտ., բառացի՝ մեծ կառավարիչ, մեծ իշխան), մահարանա, մահարաո, Հնդկաստանում, միջին դարերում, անկախ իշխանությունների կառավարիչների տիտղոս, որը պահպանվել է նոր և նորագույն շրջանում։ 1956 թ.-ին մահառաջա և այլ տիտղոս կրող իշխանները զրկվել են քաղաքական իշխանությունից։

Կատեգորիա:Տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքականություն
Մահարձ (գետ)

**Մահարձ** (այժմ՝ Մարջանսու), գետ Իրաքում, Մեծ Զավ գետի ձախ վտակը։ Երկարությունը մոտ 100 կմ է։ Սկիզբ է առնում Զագրոսի շղթայի Բոզդաղ լեռնազանգվածի հարավարևմտյան լանջից, մոտ, 2800 մ բարձրությունից։ Սնումը ձնաանձրևային է, հորդացումը՝ գարնանը։

Կատեգորիա:Իրաքի գետեր
Կատեգորիա:Մեծ Զավ գետի վտակներ
Մահդիական ապստամբություն

279px|մինի|Օմդուրմանի ճակատամարտը (1898)
մինի|Մոհամմեդ Ահմեդ ալ Մահդի
**Մահդիական ապստամբություն**, **Մահդիական պատերազմ** (), զինված ապստամբություն Սուդանում՝ թուրք-եգիպտական իշխանությունների և անգլիական գաղութարարների դեմ 1881-1898-ին։ Շարժման գաղափարախոսն ու ղեկավարը հոգևոր քարոզիչ Մոհամմեդ Ահմեդն էր (1848-85), որը «հավասարության, եղբայրության, իսլամը այլասերող թուրքերի և եգիպտացիների դեմ» պայքարի քարոզով հիմնադրեց Անսարիների եղբայրությունը (1870)։

Իրեն «մահդի» (ٱلْمَهْدِيّ - մեսիա, փրկարար) հռչակելով (1881)՝ Մոհամմադ Ահմեդը ղեկավարեց ազգային-ազատագրական ժողովրդական ապստամբությունը։ Հաղթելով անգլիական և թուրք-եգիպտական պատժիչ զորքերին՝ մահդիականները Սոսյանում ստեղծեցին Մահդիական պետություն (1885)։ Մահդիի մահից հետո (խալիֆա էր Աբդալլա իբն աս Սաիդ Մոհամմեդը) մահդիական վերնախավի (որ վերաճել էր սեփական ժողովրդին շահագործող դասի) դեմ սկսված ժողովրդական հուզումների և ներքին երկպառակությունների պայմաններում, 1896-ին Սուդանի դեմ վերսկսվեց անգլո-եգիպտական զինված ինտերվենցիան։ 1898-ին Օմդուրմանի ճակատամարտում մահդիականները պարտվեցին, որի հետևանքով Սուդանը դարձավ (1899) անգլիական գաղութ։

Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Դաշտավան

**Դաշտավան**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից գտնվում է 28 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1897 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Շոռլու, Շոռլու Դեմիրչի, Շոռլու Դեմուրչի, Շոռլու Տեմիրճի անվանումները։ Վերանվանվել է Դաշտավան 1978 թվականից։ Նախկինում մտել է Երևանի նահանգի Երևանի գավառի մեջ։ Գյուղն ընկած է Արարատյան դաշտում` Հրազդան գետի ձախ ափին։ Ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրության վրա։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5°C: Ամառը տևական է` մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Դաշտավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1970, առկա բնակչությունը՝ 1909 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 490 տնտեսություն, դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 263 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 129 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Պահուստային հողերը օգտագործվում են հիմնականում որպես արոտավայրեր՝ 63 հա։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։

մինի|Դաշտավանի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի

## Սուրբ Մարիամ եկեղեցի
Դաշտավանի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին ընդգրկված է Արարատյան Հայրապետական թեմի կազմում։ Կառուցվել է 2012-2016 թվականներին։ Եկեղեցու շինարարությունը մեկնարկել է 2012 թվականին։ Օծվել է 2018 թվականի հուլիսի 6-ին՝ ձեռամբ Արմավիրի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի, ով սրբալույս մյուռոնով օծել է եկեղեցու տասներկու սյուները, ավազանը, խորանը, խորանի ճակատը և Սուրբ Սեղանը։ Եկեղեցին անվանակոչվել է Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի անվամբ։

## Տես նաև
* Դաշտավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 
*  Դաշտավան 

Կատեգորիա:1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Պահածոյացում

[260px|մինի|Պահածոյացված [տոմատի պյուրե]]
[thumb|«Բերթոլդ-Վայս»` աշխարհի առաջին խոշորագույն վերամշակող ֆաբրիկաներից (Չեպել թաղամաս, [Բուդապեշտ, 1885)]]

**Պահածոյացում**, միջոցառումների համակարգ, որի շրջանակներում սնունդը ենթարկվում է մշակման և պահվում հերմետիկ միջավայրում։

Ըստ բաղադրատոմսի՝ պահածոները լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ բաղադրատոմսով պահածոներից են բնական հյութերը, պյուրեները, որոնք կազմված են մեկ բաղադրիչից։ Պարզ են համարվում նաև երկբաղադրիչ պահածոները, որոնցից են մրգային կոմպոտները և բանջարեղենային բնական պահածոները։

Բարդ բաղադրատոմսով պահածոներն են՝ բանջարեղենների խորտիկային, ճաշատեսակային և խտացրած մրգային ու բանջարեղենային պահածոները։

Բաղադրատոմսով են պայմանավորված պահածոյի զգայաորոշիչ, քիմիկաֆիզիկական ցուցանիշները, որոնք պետք է համապատասխանեն որոշակի ստանդարտի։ Որքան բարդ է բաղադրատոմսը, այնքան ավելի շատ ցուցանիշներ են մտնում տվյալ պահածոյի ստանդարտում։

Բոլոր տեսակի պահածոների համար գոյություն ունեն հումքի և օժանդակ նյութերի ծախսերի հաստատված նորմաներ։ Ծախսի նորմաները որոշվում են հումքից սննդում առաջացող մնացորդներով, որոնք կամ սննդում ընդհանրապես, կամ տվյալ պահածոյում չեն օգտագործվում։
երկարատև պահելու համար հատուկ մշակված բուսական կամ կենդանական ծագում ունեցող սննդամթերք։ Պահածոների կշռաբաշխումը, հերմետիկ խցանում են մետաղե, ապակե կամ պոլիմերային տարաներում և ջերմամշակում։

## Պահպանում
Պահածոյացմամբ ոչ միայն պահպանվում, այլև բարձրացվում է մթերքի սննդային արժեքը՝ հումքի՝ ուտելու համար սակավ պիտանի մասերը հեռացնելու, ճարպեր (բանջարեղենը տապակելիս), շաքար (ջեմեր, մուրաբաներ եփելիս) ավելացնելով։ Երկարատև պահելու դեպքում պահածոների սննդային արժեքը աննշան փոփոխվում է։ Պահածոնորի տեսականին բազմազան է․ բանջարեղենի, պտղի, մսի, ձկան և կաթի։

Բանջարեղենի պահածո լինում են բնական (կանաչ ոլոռ, ծաղկակաղամբ, լոբի, շաքարային եգիպտացորեն և), հյութեր (գազարի, տոմատի, ճակնդեղի), խտացված տոմատամթերքներ (մածուկ, սոուսներ, խյուս), բուսական յուղով տապակած բանջարեղենից պատրաստված նախաճաշի պահածո (լցոնած բանջարեղեն, տոլմա, բանջարեղենի խավիար և այլն), բանջարեղենի և մսաբանջարեղենի, թթու դրած և մարինադացված։

Պաղի պահածո են կոմպոտները, մրգահատապտղի մածուկները, խյուսերը, սոուսները, հյութերը, մուրաբաները, ջեմերը, պովիդլոն, դոնդողը, օշարակները։ Պահածոնորի շարքին են դասվում նաև սառեցրած պտուղները և բանջարեղենը։ Մսի պահածոններ լինում են բնական (տավարի, խոզի, հավի և այլն), խոհարարական մշակման ենթարկված թռչնամթերքներից և մսից (լյարդի, մսի և այլն), պահածոյացված նրբերշիկի, երշիկի տեսքով։

Մսիբուսական Պահածո ստանում են միսը ոլոռի, լոբու, ձավարեղենի, մակարոնեղենի հետ պահածոյացնելով։ Ձկան պահածոները լինում են բնական (թառափի, սաղմոնի, խեցգետնի և այլն), տոմատի սոուսում կամ յուղում տապակած, ապխտած ձկից։ Ձկան բոլոր պահածոները վարակազերծում են, բացի պրեսերվներից (հատուկ ձևով աղադրած որոշ ձկնատեսակներ՝ կիլկա, տառեխուկ և այլն)։ Կաթի պահածո են խտացրած կաթնամթերքը (կաթ, կաթնասեր)՝ շաքարով և առանց շաքարի։

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

Կատեգորիա:Պահածոներ
Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական հայտնագործություններ
UTC+10

**UTC+10**, ժամային գոտի, որը օգտագործվում է հետևյալ տարածքներում և պետություններում՝

## Ամբողջ տարվա ընթացքում
*  (մասամբ)
:* 
*  (մասամբ)
:* 
:* 
*  (մասամբ)
:* 
:* 
*  (մասամբ)
:* 
:* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* UTC+10 գոտում գտնվող քաղաքների ցանկը 

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Տոմատի պյուրե

right|200px|thumb|Պահածոյացված տոմատի պյուրե

**Տոմատի պյուրե**, պոմիդորներից պատրաստված պահածոյացված սննդամթերք։ Պատրաստի պահածոն իրենից ներկայացնում է տրորված պյուրեանման կամ մածուկանման խտացված տոմատի զանգված։ Տոմատի մածուկից և տոմատի սոուսից տարբերվում է պնդությամբ։ Որքան բարձր է տոմատի պյուրեի պնդությունը, այնքան առավել արտահայտիչ բուրմունք ունի։" Տոմատի պյուրե կարող է կոչվել այն տոմատի զանգվածը, որում չոր նյութերը կազմում են 12-ից մինչև 24%։ 24%-ից ավելի չոր նյութեր պարունակելու դեպքում զանգվածը կոչվում է մածուկ։

Պահածոների արտադրության տեխնոլոգիան կատարվում է նախևառաջ հումքի լվացմամբ, ողողմամբ, ջոկմամբ, այնուհետև` հումքը տեսակավորվում է, կրկին ողողվում, իսկ հետո ջարդվում, սերմազատվում, տաքացվում, տրորվում, նորից տաքացվում և ի վերջո՝ խտացվում։

Լայն ժողովրդականություն է վայելում հատկապես իտալական խոհանոցում։ Երբեմն կոչվում է նաև **պասսատա** (իտալ.` *passata di pomodoro*)։

## Գրականություն
* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոմատ
Կատեգորիա:Պահածոյացված սնունդ
Հայրենիքի ձայն

**Հայրենիքի ձայն**, սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1965 թվականից, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Վահագն Դավթյան, Կ. Վարդանյան, Լ. Զաքարյան (1973) թվականից, Սուսաննա Ղազարյան (2019-ից)։

«Հայրենիքի ձայն» թերթի գլխագիրը նպաստում Է հայրենիք-սփյուռք կապերի ընդլայնմանն ու ամրապնդմանը, սփյուռքահայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնում Հայաստանի տնտեսական, գիտական և մշակութային նվաճումներին։ Լուսաբանում է սովետական պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությունը, սովետական հանրապետությունների և սոցիալիստական մյուս երկրների հետ բարեկամությունն ու համագործակցությունը։

Նյութեր է տպագրում սփյուռքի հայկական գաղթավայրերի մշակութային, կրթական կյանքի, հայրենասիրական, առաջադիմական կազմակերպությունների ու գործիչների, հայապահպանության նրանց ջանք երի, հայրենիք այցելող արվեստագետների ելույթների, ցուցահանդեսների մասին։ «Հայրենիքի ձայն»-ի Էջերում հանդես են գալիս հանրապետության պետական, հասարակական գործիչներ, գիտնականներ, գրողներ, ինչպես նաե արտասահմանում ապրող հայ մտավորականներ (Վիլյամ Սարոյան, Վահե Վահյան, Նորայր Նուրիկյան, Վահե Հայկ, Զահրատ և ուրիշներ)։ Տարածվում Է ՀՍՍՀ-ում և արտասահմանյան շուրջ 50 երկրներում։

## Տես նաև
* Ձայն հայրենյաց

Կատեգորիա:Հայաստանի շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Հայրիշխանություն

մինի|«Աբրահամի ուղևորությունը Ուրից Քանան» (Յոժեֆ Մոլնար)

**Հայրիշխանություն**, նախնադարյան հասարակական հարաբերությունների առավել տարածված ձև, որին բնորոշ է տղամարդու առաջատար դերը տնտեսության, հասարակության մեջ և ընտանիքում։ Առաջացել է նախնադարյան համայնական հասարակարգի անկման շըրջանում։ Պայմանավորված էր արտադրողական ուժերի զգալի զարգացմամբ և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմամբ՝ բոլոր տնտեսաձևերում (հողագործություն, անասնապահություն, որսորդություն և ձկնորսություն), որոնց հետևանքով աճում էր ապրանքափոխանակությունը, և առաջանում մասնավոր սեփականություն։ Արտադրության գրեթե բոլոր բնագավառներում նսեմանում էր կնոջ դերը՝ աստիճանաբար սահմանափակվելով տնային աշխատանքով, և բարձրանում տղամարդու դերը։ Հայրիշխանությանը բնորոշ էին նաև սերունդը հոր գծով հաշվելը, տոհմի տնտ. միասնության քայքայումը, անցումը զուգամուսնությունից մենամուսնության, հայրատեղային ամուսնությունը և մեծ նահապետական ընտանիքների (գերդաստան) առաջացումը։ Հետագայում, կապված գույքային անհավասարության խորացման, նահապետական ստրկության առաջացման և հասարակության՝ դասակարգերի բաժանման հետ, Հայրիշխանությունն ավելի ամրապնդվեց։

Հայկական լեռնաշխարհում Հայրիշխանությունը ձևավորվել է Էնեոլիթի վերջում, վաղ բրոնզի դարի սկզբին (մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ հազարամյակի վերջ, 3-րդի սկիզբ)։ Հասարակության պատմության մեջ Հայրիշխանության տեղի հարցը դարեր շարունակ բանավեճի առարկա է եղել։ Շատ տարածված էր մարդկային հասարակության նախասկզբնական նահապետականության վերաբերյալ տեսակետը, որին անտիկ ժամանակաշրջանում կողմնակից էին Պլատոնն ու Արիստոտելը։ Հիշյալ տեսակետը տիրապետող էր միջնադարում, 19-րդ դարում պաշտպանում էր Գ. Մենը։ 1860-1870-ական թվականներին, սկզբում Բախոֆենը, ապա՝ Լ. Մորգանը մերժեցին այն։

## Տես նաև
* Հետերոհայրիշխանություն

Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տղամարդիկ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Ազգագրություն
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական տերմիններ
Մանդարին

**Մանդարին** (ֆրանս.` mandarine, իսպան.` mandarin), սատապազգիների ընտանիքի (անգլ.՝Citrus) ցեղի մշտադալար բույս։ Ըստ որոշ հետազոտողների, մանդարինի բոլոր ձևերը պատկանում են մեկ տեսակի՝ սովորական մանդարինին (իսպ.՝C. reticulata), իսկ մյուսներն առանձնացնում են դրա մինչև 13 տեսակ։ Առավել տարածված է ճապոնական մանդարին (իսպ.՝C. unshiu), որը թույլ աճեցողությամբ, 2-3 մ բարձրության ծառ է։ Տերևները խոշոր են, օվալաձև, երբեմն՝ ծալքավոր, վերևի մակերեսը՝ մուգ կանաչ գույնի, թույլ զարգացած տերևակիցներով։ Ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ։ Ինքնափոշոտվող բույս է։ Պտուղները՝ տափակ-կլորավուն, կեղևը՝ կաշենման, հաստ, բաց նարնջագույն, հեշտությամբ անջատվում է պտղամսից, կազմված է առանձին բաժնյակներից (ճաղերից), որոնք պատված են շատ բարակ, սպիտակ, թելանման հավելվածքներով։ Հյութալի է, քաղցր, թթվաշ, հաճելի համով և բույրով։ Պարունակում է մինչև 12% շաքարներ, 0, 9-1, 0% կիարոնաթթու, 0, 45% պեկտինային նյութեր, ինչպես նաև հանքային նյութեր ու վիտամիններ։ Պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված վիճակում (հյութեր, մուրաբաներ)։

Աճում է արևադարձային և մերձարևադարձային այն շրջաններում, որտեղ ձմռանը ջերմաստիճանը -8&nbsp;°C-ից ցածր չի լինում։ Բերք է տալիս տնկումից 3-4 տարի հետո։ Ապրում է 30-40 տարի։ Բազմանում է աչքապատվաստով, ինչպես նաև կտրոններով։ Որպես պատվաստակալ օգտագործվում է վայրի եռտերեային կիտրոնը (իսպ.՝C. trifoliata)։ Վեգետացիայի ընթացքում կարող է տալ 3-4 աճ։

## Բուժիչ նշանակություն
Որպես դեղամիջոց օգտագործում են պտուղները, կեղևը՝ թարմ կամ չորացրած տեսքով։ Մանդարինը հարուստ է տարբեր վիտամիներով և արժեքավոր դիետիկ մթերք է։ Այն բարձրացնում է ախորժակը, կարգավորում է նյութափոխանակությունը և կազդուրում օրգանիզմը։
Մանդարինը նպաստում է աղեստամոքսային ուղու գալարակծկանքի թուլացմանը։
Դրա պտուղներն ունեն հակալնդախտային ազդեցություն։
Կեղևն օգտագործում են մարսողության, ախորժակի բարձրացման նպատակով։
Կոսմետիկայի մեջ մանդարինի հյութը, միջուկը և կեղևը գործածում են դիմակների և անուշաջրի մեջ։
Պտղի կեղևն կիրառում  են բրոնխիտի, տրախեիտի, կապույտ հազի, սրտխառնոցի ժամանակ։
Դրանից պատրաստած եթերային յուղի շնչումը շատ օգտակար է գերլարվածության, վախի, անքնության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրգեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Կատեգորիա:Ցիտրուսային մշակաբույսեր
Մանկաբարձուհի

մինի|աջից
**Մանակաբարձուհի**, միջնակարգ մասնագիտական կրթությամբ բժշկական աշխատող, որն օգնություն է ցույց տալիս հղիության և ծննդաբերության ժամանակ։ Զբաղվում է հղիների պատրոնաժով, կատարում բժշկի նշանակած պրոցեդուրները, ընդունում ծնունդը։ Կոլտնտեսային ծննդատներում և մանկաբարձական կետերում մանկաբարձուհին կատարում է հղի կանանց հաշվառում, ընդունում է բնականոն ծնունդները, իսկ սրտի արատով կամ որևէ հիվանդությամբ տառապող և մանկաբարձական բարդություններով հղիներին ժամանակից շուտ տեղափոխում շրջկենտրոնի ծննդատուն։ Անհետաձգելի դեպքերում մանկաբարձուհուն թույլատրվում է կատարել պտղապարկի պատռում, շեքահատում, ձեռքով ընկերքի հեռացում, միջամտություն պտղի հետույքային առաջադրության դեպքում։ Մանկաբարձուհին պարտավոր է նաև զրույցներ անցկացնել կնոջ հիգիենայի և երեխաների խնամքի մասին։

Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Մագնիսական թաղանթ

**Մագնիսական թաղանթ**, ֆեռոմագնիսական նյութի միադոմեն հաստության (0, 01-ից մինչև 10 մկմ) շերտ։ Մտացվում է վակումային խտացման, էլեկտրաքիմիական կամ այլ եղանակներով։ Մագնիսափափուկ նյութից պատրաստված մագնիսական թաղանթում փոքրանում են համակարգի սեփական ապամագնիսացող դաշտերը, երբ թաղանթի գծային չափսերն անհամեմատ մեծ են լինում հաստությունից, բացի այդ, թաղանթում հնարավոր է ստեղծել միառանցքանի մագնիսական անիզոտրոպություն։ Այս առանձնահատկությունների շնորհիվ թաղանթն անիզոտրոպության ուղղությամբ ի հայտ է բերում հիստերեգիսի ուղղանկյուն օղակ, իսկ անիզոտրոպությանն ուղղահայաց ուղղությամբ՝ գծային օղակ։ Մագնիսական թաղանթի մեկ ուրիշ առանձնահատկությունն էլ այն է, որ կարճ իմպուլսային դաշտերի ազդեցությամբ նա վերամագնիսանում է մագնիսացման վեկտորի կոհերենտ պտույտով, որը 109 վայրկյան տևողության պրոցես է։ էլեկտրոնամանրադիտակային հետազոտման մեթոդով բարակ մագնիսական թաղանթի կառուցվածքն ուսումնասիրելիս հայտնաբերվել է, որ մագնիսացման վեկտորի ուղղությունը դոմենում կետից կետ փոխվում է և տատանումներ կատարում անիզոտրոպության ուղղության շուրջը, և որ տատանման ալիքի երկարությունը միկրոնի կարգի մեծություն է և այլն։ Այս հատկությունները բնորոշ են միայն ֆեռոմագնիսի թաղանթային վիճակին։ Ի տարբերություն ծավալային ֆեռոմագնիսների, որոնց դոմենային սահմաններում մագնիսացման վեկտորի պտույտն ուղեկցվում է նմուշին ուղղահայաց ուղղությամբ մագնիսացման վեկտորի բաղադրիչի առաջացմամբ, մագնիսական թաղանթում գոյություն ունեն սահմաններ, որոնցում պտույտը կատարվում է հարթության մեջ (Նեելի պտույտ), ինչպես նաև խառը սահմաններ՝ խաչաձև գծերով։ Վերոհիշյալ հատկությունների, ինչպես նաև փոքրածավալության, սպառման փոքր հզորության, ճառագայթակայունության շնորհիվ մագնիսական թաղանթները լայն կիրառություն են գտել հաշվողական մեքենաների հիշողության տարրերում, հոլոգրաֆիայում՝ պատկերների հոլոգրաֆիկ գրառման համար։ 

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Մանածագործվածք

մինի|Մանածագործ կին
**Մանածագործվածք**, ջուլհակահաստոցի վրա փոխուղղահայաց թելերի միահյուսմամբ ստացվող գործվածք։ Հաստությունը 0, 1-5 մմ է, լայնությունը՝ մինչև 1, 5մ, երբեմն՝ մինչև 12 մ, երկարությունը՝ տարբեր։ Ըստ թելի տեսակի մանածագործվածքները լինում են բրդե, բամբակե, մետաքսե, վուշե և այլն։ Ջուլհակահաստոցներից հանված մանածագործվածքը կոչվում է կոշտ մանածագործվածք, որը հետագայում ենթարկվում է վերջնամշակման։ Ըստ նշանակման տարբերում են կենցաղային գործվածքներ և տեխնիկական գործվածք։ Մանածագործվածքի կառուցվածքը բնութագրվում է թելերի հաստությամբ, գործվածքի մակերևույթի բնույթով, խտությամբ և միահյուսման ձևով։

Կատեգորիա:Գործվածքներ
Մանգուստներ

մինի
**Մանգուստներ** (Herpestes), վիվերների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասունների սեռ։ Միջին մեծության կենդանիներ են, մարմնի երկարությունը 23-64 սմ է, պոչինը՝ 23—51 սմ, քաշը՝ 0, 5-3 կգ։ Մորթին կոշտ է՝ միագույն կամ բծավոր։ Հայտնի է 17 տեսակ, որից 6-ը տարածված է Աֆրիկայում, 10-ը՝ Հարավային Ասիայում, 1-ը՝ Եվրոպայում։ Ապրում են անտառներում, թփուտներում, եղեգնուտներում, երբեմն՝ բնակավայրերին մոտ։ Գիշերային կյանք են վարում։ Սնվում են մանր ողնաշարավոր կենդանիներով, մասամբ՝ անողնաշարավորներով, կարող են հարձակվել ընտանի թռչունների վրա։ Որոշ տեսակներ օգտակար են, ոչնչացնում են թունավոր օձերին։

## Անուն
Մանգուստ բառը, ամենայն հավանականությամբ, առաջացել է մարաթական mungūs (मुंगूस) բառից կամ, տելուգուական մանգիսու բառից։ Անգլիական բառի ձևը (1698 թվականից) փոխվել է «-գուս» վերջավորությամբ ժողովրդական էթիմոլոգիայի միջոցով։ Գուս բառի հետ առնչություն չունի։

## Նկարագրություն
[upright|[Դեղին Մանգուստ|աջից|frameless]]Մանգուստները ապրում են Հարավային Ասիայում, Աֆրիկայում և հարավային Եվրոպայում, ինչպես նաև Ֆիջիում, Պուերտո Ռիկոյում, որոշ Կարիբյան և Հավայան կղզիներում։

34 տեսակները ունեն 24-ից 58 սմ (9.4-ից մինչև 22.8 է) երկարություն, բացառությամբ պոչի։ Գաճաճ մանգուստները կշռում են 320 գ (11 ունց), կատվի սպիտակապոչ մանգուստը 5 կգ։

Որոշ տեսակներ ապրում են միայնակ, սնունդ փնտրելով միայն իրենց համար, իսկ մյուսները `խմբերով, խմբերի անդամների և ժառանգների միջեւ սննդի փոխանակմամբ։

## Անատոմիա
Մանգուստները տառապում են մոլդովացիաներով, երկար դեմքերով և մարմիններով, փոքրիկ, կլորացված ականջներով, կարճ ոտքերով և երկար պոչերով։ Շատերն ծանրաբեռնված են, քչերն ունեն հստակորեն արտահայտված մորթի։ Նրանց էներգիան հիմնականում օգտագործվում է փորելու համար։ Մանգուստներ, ինչպես այծերը, ունեն նեղ, ձվաձև բիբեր։ Շատ տեսակները ունեն մեծ հետանցքներ, որոնք օգտագործվում են տարածքային նշանների և ազդանշաններ անելու համար համար։ Մանգուստների ստոմատոլոգիական բանաձևը նման է viverrids-ի։
Մանգուստներն ունեն նաև ացետիլխոլին ընկալիչներ, որոնք, ինչպես օձերի ընկալիչները, ձևավորված են այնպես, որ օձի նյարդոտինային թույնը հնարավոր չէ, որ նրանց կցվի։ Մանգուստները չորս ճանաչված կաթնասուններից մեկն են, որոնք ունեն նիկոտինիկ անոթիլկոլինային ռեցեպտորների մուտացիաներ, որոնք պաշտպանում են օձի թույնից։ Խոզերը, ոզնիները և մանգուստնրը ունեն փոփոխություններ, որոնք պաշտպանում են օձի թույնից։ Դրանք ներկայացնում են չորս առանձին, անկախ մուտացիաներ։ Մանգուստներում այս փոփոխությունը կատարվում է բացառապես, ըստ գլիկոզիացման։ Գիտնականները հետազոտում են, թե արդյոք նման մեխանիզմները պաշտպանում են մոնգուստներին հեմոտոքսյան օձի թույններից:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ