open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նիկոլ Փաշինյանի առաջին կառավարություն

[մինի|Հայաստանի վարչապետ [Նիկոլ Փաշինյան]]
**Նիկոլ Փաշինյանի առաջին կառավարություն**, Հայաստանի 16-րդ կառավարությունը։ Գործել է 2018 թ․-ի մայիսի 12-ից մինչև 2019 թ․-ի հունվարի 14-ը։ Նիկոլ Փաշինյանը վարչապետ նշանակվեց նախագահ Արմեն Սարգսյանի կողմից 2018 թվականի մայիսի 8-ին՝ Ազգային ժողովում ձայների մեծամասնություն ստանալուց հետո։ Ձևավորվել է Թավշյա հեղափոխության արդյունքներով՝ փոխարինելով Սերժ Սարգսյանի երկրորդ կառավարությանը։ 2018 թ-ի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում փոխարինվեց Նիկոլ Փաշինյանի երկրորդ կառավարությամբ։

Փաշինյանի կառավարությունը մինչ 2018 թվականի հոկտեմբերի 3-ը կազմված էր խորհրդարանական երեք քաղաքական ուժերի կոալիցիայից, որոնք են «Ելք» դաշինքը (ներառում է «Քաղաքացիական պայմանագիր», «Լուսավոր Հայաստան» և «Հանրապետություն» կուսակցությունները), «Ծառուկյան» դաշինքը և Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը։ 2018 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Փաշինյանը վեց նախարարի աշխատանքից ազատման միջնորդություն ներկայացրեց նախագահին այն բանից հետո, երբ իրենց կուսակցությունները («Ծառուկյան» դաշինքը և Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը) աջակցեցին վիճահարույց օրենքի ընդունմանը։ Ավելի ուշ Դաշնակցությունը մեղադրեց վարչապետին, որ նա «քաղաքական մենիշխանություն հաստատելու նորօրյա փորձ է կատարում»։

Փաշինյանի առաջին կառավարությունը բաղկացած էր տասնյոթ նախարարությունից և տասնվեց ենթակա մարմիններից։

## Կառավարության ձևավորման պատմություն
2017 թվականին անցկացված խորհրդարանական ընտրություններից հետո Հայաստանն անցում է կատարում կառավարման խորհրդարանական համակարգի, ինչն էլ իրենից ենթադրում էր քաղաքական նոր ինստիտուտների և հայեցակարգերի առաջ քաշում։ Ըստ այդ փոփոխությունների՝ Հայաստանի վարչապետին, կառավարությանը և Ազգային Ժողովին վերապահված  լիազորությունների շրջանակը ավելանում էր, հանրապետության նախագահի լիազորությունների հաշվին։ 2018 թվականի ապրիլի 17-ին Հայաստանի Ազգային ժողովի ընտրություններում նախկին նախագահ Սերժ Ազատի Սարգսյանը ընտրվում է վարչապետ՝ խախտելով վարչապետական աթոռին չհավակնելու նախկինում մամուլին տված իր խոստումը։

Այս իրողության արձանագրումից հետո նախկինում Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ սկսված համաժողովրդական շարժումը ավելի մեծ ծավալներ է ընդունում։ Դա հանգեցնում է նրան, որ Հայոց ցեղասպանության զոհերի ոգեկոչման նախորդ օրը՝ ապրիլի 23-ին, գործող կառավարության ղեկավարը հայտարարում է իր հրաժարականի մասին։ Այնուամենայնիվ շարժումը չի դադարում, քանի որ ցուցարարներն իրենց առջև խնդիր էին դրել ամեն կերպ բացառել Սերժ Սարգսյանի ստվերային կառավարումն և իշխանությունից զրկել "ՀՀԿ"-ին։ Շուտով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը հայտարարում է այն մասին, որ իրենց կուսակցությունը վարչապետի պաշտոնում չի առաջադրի որևէ թեկնածու։ Այս հանգամանքի առաջացումից հետո Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածությունը ՀՀ Ազգային ժողովում դրվում է քվեարկության։ Մայիսի 8-ին Նիկոլ Փաշինյանն ընտրվում է Հայաստանի վարչապետ․ այս ընտրությանը հաջորդում են իշխանական մարմինների և կառավարության նոր կազմի ձևավորումը։
## Կառուցվածք
### Կառավարչական աշխատակազմ

### Նախարարական կազմ

### Ենթակա մարմիններ
Ստորև ներկայացված են կառավարությանը և նախարարություններին ենթակա տասնվեց հատուկ մարմինները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի կառավարություն
Կատեգորիա:Հայաստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Նիկոլ Փաշինյան
Կազանի ԱՄԿ-ի թանգարան

**Կազանի հազարամյակի թանգարան** (), թանգարան Կազանում։ Գտնվում է  «Կազան» ազգային մշակութային կենտրոնի շենքում,  որը ստեղծվել է Վ. Ի. Լենինի անվան կենտրոնական թանգարանի Կազանի մասնաճյուղի հիման վրա և բացվել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։

2005 թվականի օգոստոսի 25-ին, Կազանի 1000-ամյակի նախօրեին, բացվել է նոր ցուցահանդես։ Թանգարանը գտնվում է «Կազան» ազգային մշակութային կենտրոնի շենքում և հանդիսանում է Կազանի ազգային մշակույթի կենտրոնի ազգային  թանգարանի կառուցվածքային ստորաբաժանում։

## Ցուցադրություն
Թանգարանը բաղկացած է երեք դահլիճից 2,6 հազար մետր2 տարածքով և ներառում է ավելի քան 400 մետր² տարածք։

Թանգարանի առաջին սրահը նվիրված է Կազանի հնագույն պատմությանը։ Ցուցահանդեսը վերաբերում է առաջին հազարամյակից մինչև 15-րդ դար։ Իսկական ցուցանմուշներից բացի, ցուցահանդեսում ներկայացված են կորած հուշարձանների վերստեղծված տարբերակներ, այդ թվում՝
* Կազանի դարպասներ`քաղաքային դարպասներ, անկախության նախկին խորհրդանիշը
* Քաղաքի բանալի (ստեղծվել է Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի բանալիների համանմանությամբ)
Կան նաև բացառիկ ցուցանմուշների օրինակներ, օրինակ, Կազանի գլխարկը (բնօրինակի պատճենը, ոսկու փոխարեն՝ ոսկեզօծ արծաթ)։
մինի|հատված թանգարանի ինտերիերից
Երկրորդ սրահը ներառում է 15-րդ դարից մինչև 20-րդ դարը։ Ցուցահանդեսը սկսվում է առևտրատնտեսական կապերով, ներկայացնում քաղաքի հոգևոր մշակույթը, Ռուսաստանում Կազանի քաղաքական կարգավիճակը։ Ցուցահանդեսում առանձին տեղ է զբաղեցնում արխիվային նյութը, որը պատմում է Պետրոս I-ի, Եկատերինա II-ի, Պավել I-ի, Նիկոլայ I-ի  Կազանում ապրելու մասին։

Երրորդ սրահը նվիրված է Կազանի 20-րդ դարի պատմությանը և ներկայիս վիճակին։

## Թանգարանի մասնաճյուղեր
Թանգարանի մասնաճյուղը գտնվում է Կազանի ռատուշայում, որտեղ ցուցադրվում են Կազանում տեղական ինքնակառավարման զարգացման պատմության մասին արխիվային նյութեր։

## Տես նաև
* «Կազան» ազգային մշակութային կենտրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կազանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Կազանի տեսարժան վայրեր
Ռուբեն Դիաշ

**Ռուբեն Դիաշ** (, ), պորտուգալացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Բենֆիկայի և Պորտուգալիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Բենֆիկա
Դիաշը ֆուտբոլիստի կարիերան սկսել է Էշտրելա Ամադորայում, սակայն 2008 թվականին միացել է Բենֆիկայի ակադեմիային։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը Բենֆիկա B-ի կազմում նշեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 30-ին՝ Շավիշի դեմ խաղում։ 2016-17 մրցաշրջանում նա օգնեց Բենֆիկա B-ին զբաղեցնել 4-րդ տեղը Պորտուգալիայի երկրորդ դիվիզիոնում, և Բենֆիկայի երիտասարդական թիմին՝ հասնել ՈՒԵՖԱ Երիտասարդական գավաթի եզրափակիչ։

Բենֆիկայի առաջին թիմի կազմում իր դեբյուտը Դիաշը նշեց 2017 թվականի սեպտեմբերի 16-ին՝ Բոավիշտայի դեմ խաղում։ Չեմպիոնների Լիգայում իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց հոկտեմբերի 18-ին՝ Մանչեսթեր Յունայթեդի դեմ խաղում։ Բենֆիկայի կազմում իր առաջին գոլը խփեց դեկտեմբերի 29-ին՝ Պորտուգալիայի լիգայի գավաթի Վիտորիա Սետուբալի դեմ խաղում։ Պորտուգալիայի Սուպերլիգայում իր առաջին գոլը խփեց 2018 թվականի փետրվարի 3-ին՝ Ռիու Ավիի դեմ խաղում։ 2017-18 մրցաշրջանում Դիաշը անցակցրեց 30 հանդիպում բոլոր մրցաշարերում՝ դառնալով 4 գոլի հեղինակ և ճանաչվելով Պորտուգալիայի առաջնության տարվա լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ։

## Միջազգային կարիերա
Դիաշը ներկայացրել է Պորտուգալիան բոլոր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ Մինչև 17 տարեկանների հավաքականի կազմում նա մասնակցեց 2014 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը։ 2016 թվականին նա, որպես Մ19 հավաքականի ավագ, մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը` անցկացնելով 3 հանդիպում։ Մ20 հավաքականի ավագի թևկապով նա մասնացկեց 2017 թվականի աշխարհի առաջնությանը։

2018 թվականի մարտի 15-ին Դիաշը առաջին անգամ հրավիրվեց Պորտուգալիայի ազգային հավաքական՝ Եգիպտոսի և Նիդերլանդների դեմ ընկերական խաղերի համար, սակայն 4 օր անց ստացավ ծանր վնասվածք՝ դուրս մնալով կազմից։ 2018 թվականի մայիսին նա ընդգրկվեց 2018 թվականի աշխարհի առաջնության համար Պորտուգալիայի հավաքականի 23-հոգանոց կազմում։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականի կազմում նշեց մայիսի 28-ին՝ Թունիսի դեմ ընկերական խաղում։ Աշխարհի առաջնությունում Դիաշը չմասնակցեց ոչ մի հանդիպման, իսկ Պորտուգալիան դուրս մնաց 1/8 եզրափակչում՝ 2-1 հաշվով պարտվելով Ուրուգվային։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2018 թվականի օգոստոսի 19-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Անհատական

*Բենֆիկայի տարվա հայտնություն․ 2017
*Պորտուգալիայի առաջնության տարվա լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ․ 2017–18

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դիաշը transfermarkt-ում
* Դիաշը soccerbase.com-ում
* Դիաշը WhoScored.com կայքում
* Դիաշը Բենֆիկայի պաշտոնական կայքում 
* Դիաշը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
*Դիաշը ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էշտրելա Ամադորայի ֆուտբոլիստներ
Երեկոն այգում (կտավ)

**«Երեկոն այգում»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի 1969 թվականին ստեղծած աշխատանքը, որը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Նկարագրություն
Իսաբեկյանի «հայացքը» կին էակի նկատմամբ միանշանակ չէ։ Այն արթնացնում է իրարամերժ, հզոր խոհազգայական զուգորդումներ, ընկալվում որպես կնոջն «ուսումնասիրելու» փորձ։ Իսաբեկյանի ստեղծագործություններում կանացի թեման առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ուսումնասիրության համար։ Ազգային, համաշխարհային գրականության ու կերպարվեստի իմացությունը Իսաբեկյանին թելադրում է ամբողջական մոտեցում, նրա արվեստին բնորոշ անհատական տեսունակության արծարծում։

1969 թվականին ստեղծված «Երեկոն այգում» ստեղծագործությունը լի է հետիմպրեսիոնիստական, գոգենյան արվեստին բնորոշ ներդաշնակության հավիտենական որոնումով։ Կտավի  կենտրոնական փնջաձև լույսը դարձնում է արտահայտիչ ծառերի պատկերները, որոնց բրգաձև, հաստ բներն ու ճյուղերը ստատիկ են։

Որոշակի կոնկրետությունից դուրս են առաջին պլանում հանգստացող երկու կանանց դիրքն ու ներքին անդորրը։ Թախիծ և տրտմություն է նկատելի  կիսանստած կնոջ դեմքին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1969 նկարներ
Կատեգորիա:Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ
Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Գաբդուլլա Տուկայի գրական թանգարան

**Գաբդուլլա Տուկայի գրական տուն**, հուշային թանգարան Կազանի Տուկայի 74 հասցեում գտնվող Շամիլի տանը։

## Պատմություն
Գաբդուլլա Տուկայի թանգարանը բացվել է 1986 թվականին Հին Թաթարստանի արվարձանային ամենագեղեցիկ վայրերից մեկում` Շամիլի տանը։ Քաղաքի այս հատվածում յուրաքանչյուր տարր պահում է բանաստեղծի հիշատակը։ Այստեղ Գաբդուլլա Տուկայն աշխատել է «Ալ-Իսլախ» թերթի խմբագրություններում և «Յալթա-Յոկթ» ամսագրում, ապրել է «Բուլղար» և «Ամուր» հյուրանոցներում։ Թանգարանի ցուցադրության մեջ ներառված են Գաբդուլլա Տուկայի հուշերը, նրա կյանքի ընթացքում արված նկարներ, հրատարակված աշխատանքներ, թերթեր և ամսագրեր, որոնց հետ բանաստեղծը համագործակցել է։ Թանգարանում է գտնվում նաև Գաբդուլլա Տուկայի հետմահու դիմակը։

## Նկարագրություն
մինի
Թանգարանը գտնվում է երկհարկանի տանը` XIX-XX դդ. ճարտարապետական հուշարձան համարվող Շամիլի տանը։ Տունը կառուցվել է առաջին գիլդիայի վաճառական Իբրահիմ Ապակովի պատվերով։ Առանձնատան ճարտարապետներն են եղել Ամլոնգն ու Ռուշը։ Ցուցահանդեսային հատվածի մասը զբաղեցնում են դարաշրջանին վերաբերող նյութեր, այդ թվում` Հին Թաթարստանի ազատաբնակների ավանի կենցաղային իրեր։ Լավ է ներկայացված Կազանի 19-րդ դարի վերջի 20-րդ դարասկզբի մշակութային կյանքը։ Թանգարանում կատարած շրջայցը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել ոչ միայն Գաբդուլլա Տուկայի ճակատագրի և գործունեության մասին, այլ նաև թաթարական բնակչության տարբեր խավերի մասին։ Բացի ցուցահանդեսային մասը, թանգարանն ունի երկու ցուցասրահներ, որտեղ գործում են ժամանակավոր ցուցահանդեսներ և գրական սրահ։ Գործում է գրախանութ։ Թանգարանին կից գործում է թաթարերեն լեզվի և գրականության «Туган тел» դասավանդողների ակումբը և «Династия» սիրողական ակումբը։

## Պատկերասրահ

Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 05.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 100.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 108.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2023-03-17) 37.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 113.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 120.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 124.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 126.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 25.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 28.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 29.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 30.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 31.jpg
Literary Museum of Gabdulla Tukay (2020-11-03) 32.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կազանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:1986 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի անձնային թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրական թանգարաններ
Վեցանա

**Վեցանա** (), Պալա լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը, որը տեղակայված է  հյուսիսային Իտալիայում։ Այն գտնվում է Դոլոմիտեի հյուսիսային մասում, Տայբոն Ագորդինոյի և Պրիերոյ՛ի միջև, Բելանո նահանգի Տրենտինո կոմունայում։ Այն ունի 3.192 մետր բարձրություն։

Գագաթը սահմանակցված է  Սիմոն դելլա Պալայինյին։ 1872 թվականին այնտեղ առաջին անգամ ոտք են դրել Դուգլաս Վիլյամ Ֆրեշֆիլդը և Չարլզ Կոմինս Թուքերը, ովքեր հասել են այնտեղ Տրիգնոլոյի սառցադաշտից և Պասո դի Տրիգնոլոյից։ Անսովոր ժամանակի ընթացքում նրանք բարձրացան գագաթնակետն առանց տեղական ուղեցույցների, քանի որ նրանք հրաժարվեցին  գնալ դեպի սառցադաշտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի լեռներ
Կատեգորիա:Ալպեր
Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Կիպպենի տուն

**Վաճառական Ե. Ֆ. Կիպպենի տուն** (), քաղաքային դաստակերտ Մոսկվայի կենտրոնում (Ստարոսադսկի նրբանցք, տուն 5/8)։ Կառուցվել է 1817-1819 թվականներին ավելի հին շենքի հիման վրա։ Ներկայումս դաստակերտում տեղակայված է Մոսկվայի նկարիչների միությունը։ Կիպպենի տունն ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

## Պատմություն
XVII դարի վերջին այդ հողամասում եղել է թագուհի Եվդոկիա Լոպուխինայի հորեղբոր՝ բոյար Պյոտր Լոպուխինի կալվածքը։ 1812 թվականի հրդեհի ժամանակ Լոպուխինների դաստակերտը լրջորեն տուժել է և հինգ տարի անց վաճառվել։ Դաստակերտի մի մասը ձեռք է բերել լյութերական համայնքը, և 1818-1819 թվականներին այնտեղ կառուցվել է Պետրոս և Պողոս սրբերի  եկեղեցին։ Հողակտորի մյուս մասը ձեռք է բերել վաճառական Ե. Ֆ. Կիպպենը և 1817-1819 թվականներին այնտեղ կառուցել է դասական սյունասրահով դաստակերտային շենք։ Լոպուխինների հին դաստակերտի պատի երեսկալված մի հատվածը վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել է գլխավոր տան աջ մասում։

1844 թվականին պետերբուրգի վաճառական Կ. Խ. Տոլլը վերակառուցել է դաստակերտի աջ կողաշենքը՝ ավելացնելով երկրորդ հարկ։ 1857 թվականին կոլեգիական ռեգիստրատոր Ա. Ի. Չեռնովը կառուցել է ձախ կողաշենքը։ Այն ժամանակ դաստակերտի հիմնական տան հետնամասում կար մեծ պարտեզ (այժմ այնտեղ № 47 հրշեջ մասն է)։ XIX դարի վերջին դաստակերտը ձեռք է բերել վաճառական Ֆ. Ն. Կոնկինը։

## Ճարտարապետություն
Վաճառական Ե. Ֆ. Կիպպենի դաստակերտի համալիրը ներառում է մի քանի շինություն (Ստարոսադսկի նրբանցք, տուն 5/8, շինություններ 2, 3, 4, 5, 6)։ Հիմնական տունը գտնվում է բակի խորքում։ Կենտրոնական առանցքի վրա գտնվում է գլխավոր դարպասը։ Դաստակերտային տան ճակատի կենտրոնական մասն ընդգծված է վեց դորիական կիսասյուներ ունեցող խոշոր սյունասրահով, որը միացնում է երկու հարկերը։ Սյունասրահն ավարտվում է գրեթե հարթ ախավեղագեսով (անտաբլեմենտ) և խոշոր ճակտոնով։ Սյունասրահի կողքերին լայն ձուլածո հովանոցներով ծածկված երկու մուտքեր են։ Երկրորդ հարկում մուտքերի վերևում տեղադրված են հոնիական հիմքերով էրկերներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1819 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի շենքեր և կառույցներ
Թաթարստանի կերպարվեստի պետական թանգարան

**Թաթարստանի կերպարվեստի պետական թանգարան** (),  Ռուսաստանի  արվեստի  ամենամեծ գանձարաններից մեկը։

## Հիմնադրում
Թանգարանը ստեղծվել է 1958 թվականին ՌԴ մշակույթի նախարարության հրամանով, Թաթարստանի պետական պատկերասրահի հիմքի վրա։  1967 թվականից թանգարանը գտնվում է 20-րդ դարի սկզբին կառուցված Կազանի ռազմական օկրուգի գեներալ  Ա. Գ. Սանդեցկու նստավայրում։ Թանգարանի տարածքը ներառում է առանձնատունը, որտեղ ներկայացված են հիմնական ցուցադրությունները, կա զբոսայգի, ֆոնդապահոցի շենք, երեխաների և պատանիների ստեղծագործական զարգացման ռեսուրսային կենտրոն, գիտական արխիվ, համաժողովների սրահ։

Թանգարանի կառուցվածքային ստորաբաժանումներ են համարվում՝
* «Խազինե» ազգային պատկերասրահը 2005 թվականից, գտնվում է Կազանի Կրեմլում
* Թաթարստանի կերպարվեստի պետական թանգարանի ժամանակակից արվեստի պատկերասրահը 2009 թվականից
2016 թվականին Թաթարստանի կերպարվեստի պետական թանգարանի հիման վրա բացվել է Ռուսաստանի առաջին մշակութային և ցուցահանդեսային կենտրոնը, որի կազմի մեջ է մտնում երեխաների և պատանիների ստեղծագործական զարգացման ռեսուրսային կենտրոնը և «Ռուսական թանգարան։ Վիրտուալ մասնաճյուղ» տեղեկատվական-կրթական կենտրոնը։

## Թանգարանի գործունեության ուղղություններ
* Ցուցահանդեսային գործունեություն
* Գիտա-ֆոնդային գործունեություն, ռեստավրացիա
* Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեություն
* Հրատարակչական գործունեություն
* Մշակութա-կրթական գործունեություն

## Թանգարանի հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն կազմում է շուրջ 25 հազար նկար, գրաֆիկա, քանդակ, կիրառական արվեստի նմուշներ։ Հատկապես արժեքավոր են Սվիյաժսկ քաղաքի Վերափոխման տաճարի 16-րդ դարի երկրորդ կեսի հին ռուսական սրբապատկերակը,  15-16-րդ դդ. Մ. Շոնհաուերի, Ա. Դյուրերաի, Լ. Լեյդենսկու, Մ. Ռայմոնդի վաղ եվրոպական փորագրություններ, երկրում Նիկոլայ Իվանովիչ Ֆեշինի արվեստի ամենամեծ հավաքածուն, Իվան Շիշկինի գեղանկարների և գրաֆիկայի հավաքածուն,  ՌՍՖՍՌ ժողովրդական նկարիչ Բակի Ուրմանչե ժառանգությունը։

Այցելուները թանգարանու կարող են ծանոթանալ հետևյալ հավաքածուներին՝
* Հին ռուսական արվեստի հավաքածու
* Ռուսական արվեստի հավաքածու
* Խորհրդային արվեստի հավաքածու
* Ազգային արվեստի հավաքածու
* Արևմտաեվրոպական արվեստի հավաքածու
* Գրաֆիկայի հավաքածու
* Կիրառական արհեստի հավաքածու

## Պատկերասրահ

Vasily Tropinin 16-2.jpg|«Եկատերինա Իվանոնվա Կարզինկինայի դիմանկարը», 1838, Վասիլի Տրոպինին (վիքիտվյալներ)
Портрет старика-крестьянина (Журавлев).jpg|«Ծեր գյուղցու դիմանկար», Իվան Ժուրավլյով (վիքիտվյալներ)
M.Shipova.jpg|«Մարիա Պավլովնա Լենոևայի դիմանկարը», 1820-ական թթ., Կարլ Յակովլևիչ Ռեյխել, (վիքիտվյալներ)


Речка на опушке леса (Каменев).jpg
Горный пейзаж (Вечер на Казбеке) (Киселёв).jpg
Морской берег (Киселёв).jpg
Крымский пейзаж (Мильман).jpg
Пейзаж с озером (Гужавин).jpg
Бардин (Первухин).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Кто есть кто в науке об искусстве : (Республика Татарстан) : Справочник / Акад. наук Респ. Татарстан. Науч. совет по искусствознанию и эстетике; [Редкол.: Галеев Б. М. (отв. и науч. ред., сост.) и др.]. — Казань : ФЭН, 1998. — С. 16. — 116 с.

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1958 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կազանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատկերասրահներ
Ֆիլիպին Վինկե

**Ֆիլիպին Վինկե** (, ), հոլանդացի արվեստագետ։

## Կենսագրություն
Ֆիլիպին Վինկեն ծնվել է Նիդերլանդների  Էրմելո համայնքում, ապրում և ստեղծագործում է Նունսպեյտ համայնքում։ Նունսպեյտյան դպրոցի հիմանդիր անդամներից է։ Էական դեր է խաղում Նունսպեյտի մշակութային կյանքում։

## Գործունեություն
Ֆիլիպին Վինկեն ստեղծել է «Bubble Gilding» նորարարական տեխնիկան, որի շրջանակներում առաջին ստեղծագործությունները ստեղծվել են 2015 թվականին։ Ժամանակի ընթացքում տեխնիկան զարգանում է։

Վինկեի ստեղծագործական աշխատանքը կենտրոնացած է որոշակի սոցիալական հորինվածքների շուրջ, որոնք նա անվանում է «փուչիկներ», որոնց վառ օրինակներից են պետական դրոշները, դրամավարկային համակարգը և պարադոքսները հանրային և մասնավոր կյանքում թափանցիկության բացակայության պայմաններում։

2018 թվականին Երևանում կայացած Armenia Art Fair ցուցահանդես-տոնավաճառում Վինկեն ներկայացրել է «Ողջույնի նավադրոշը»` ստեղծված հայակական դրոշի երեք գույներով։ Ողջույնի նավադրոշները կիրառվում են հոլանդական դրոշակաձողերի համար։ Դրանք ողջույնի խորհրդանիշ են։ 2018 թվականին Նիդերլանդների խորհրդարանը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, և Վինկեի «Ողջույնի նավադրոշ» աշխատանքը հիշատակում է այս իրադարձությունը, ինչպես նաև Երևանում առաջին Armenia Art Fair-ի բացման տոնակատարությունը։ «Ողջույնի նավադրոշի» տեխնիկան Վինկեն անձամբ է մշակում։

Ֆիլիպին Վինկեի աշխատանքները գտնվում են միջազգային հավաքածուներում։ Համագործակցում է Du arte online առցանց պատկերասրահի հետ։

## Ցուցահանդեսներ
;2018
* Armenia Art Fair, մայիսի 11-14, Երևան
* World Art Dubai, ապրիլի 18-21
* Veluvine, Nunspeet, հունվարի 6- մարտի 14, համադրող` Մեննա Կրուիսվեյկ
;2017
* Vrije Academie Nunspeet, group exhibition "The Nunspeetse School", հուլիսի 1 - օգոստոսի 23
* Stedelijk Museum Schiedam, Salon des Réfusés, "Welcome Pennant Blue", մարտի 8 - ապրիլի 3
* Marked Square, Nunspeet, Installation "Flaxit", հունվար-մարտ
;2016:
* De Bank, Harderwijk, Bubble Gilding 2, նոյեմբերի 16 - փետրվարի 13 (2017 թվական), համադրող` Մեննա Կրուիսվեյկ
* “Galerie Arneri", Harderwijk, Bubble Gilding 1, հունիսի 12- օգոստոսի 8, համադրող` Մեննա Կրուիսվեյկ
* Dutch Hair, Nunspeet, “Dutch Flag», հունվար-մարտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշխատանքային գործընթացի տեսանյութ
* World Art Dubai 2018, Philipine Vinke

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Երևանյան քարայր

**Երևանյան քարայրներ**, քարայր-կացարանների համալիր, որոնք գտնվում են Հրազդանի կիրճում։

## Պատմություն
Բնակլիմայական բարենպաստ պայմանների շնորհիվ` Հայկական լեռնաշխարհը եղել է մարդու բնակության և նրա ստեղծած մշակույթի հնագույն կենտրոններից։ Հայքի տարածքում հայտնաբերված մշակութային արժեքները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու մարդկության պատմության զարգացման ժամանակաշրջանը` սկսած հին քարեդարյան ժամանակներից (մոտ 1 մլն տարի առաջ)։ Լեռնաշխարհից հայտնաբերվել են հին քարի դարի (պալեոլիթ) ստորին, միջին և վերին պալեոլիթի մշակութային շատ արժեքներ (Արտին լեռ, Արագած լեռ, Արզնի)։

Հնագիտական պեղումները պարզել են, որ Հրազդանի միջին հոսանքների շրջանն ընդգրկող տարածությունները հարուստ են հին քարեդարյան մշակույթի բազմաթիվ հուշարձաններով։ 1960-70-ականներին նշանակալի հայտնագործումներ են արվել Հրազդանի մերձերևանյան շրջանում. հայտնաբերվել են տասնյակ քարանձավներ, որոնք բնակեցված են եղել մարդկության պատմության ամենավաղ շրջանից (վաղ հին քարի դար)։

### Հայտնի քարայրներ
Նշանավոր են Երևան և Արզնի բնակավայրերի միջև ընկած Հրազդանի կիրճի քարայր-բնակատեղիները, որոնք հայտնի են Երևան-1, Երևան-2, Զովունի, Լուսակերտ և այլ անուններով։ 

### Երևան-1 քարայր
Հին քարեդարյան մշակույթի հարուստ հավաքածու է հայտնաբերվել Երևան-1 քարայրում (մուստերյան շրջան)։ Հայտնաբերվել են տարբեր գույների ու երանգների վանակատից, կայծքարից, բազալտից և հասպիսից պատրաստված բազմատեսակ աշխատանքային գործիքներ, որոնց թիվն անցնում է 2500-ից։ Քարայրը հեռու է եղել հումքի աղբյուրներից, իսկ հայտնաբերված նյութը (պատրաստի իրեր, ցլեպներ, թափոններ) վկայում է, որ կայանը նախնադարյան որսորդ-քարագործների «արհեստանոց» է եղել։ Կայանում հայտնաբերված հյուղակի կենտրոնում եղել է օջախ, որը 48000 տարվա է։ Քարայրում հայտնաբերվել են ռնգեղջյուրի, արջի, իշայծյամի, վայրի ցուլի ոսկորներ (դրանք ուսումնասիրել է կենդանաբան Սոնյա Մեժլումյանը)։

### Հրազդանի կիրճի Ամո-1 քարայր
Հրազդանի կիրճի Ամո-1 քարայրում մարդու գործունեության հետքերը պատկանում են ուշ քարի դարի ժամանակաշրջանին։ Այն ուսումնասիրել է հնագետ Հ. Ազիզյանը։ Քարայրում հայտնաբերվել է մշակութային 4 շերտ, դրա հրապարակից հայտնաբերվել է աշելյան ժամանակաշրջանի բարձր տեխնիկայով պատրաստված և լավ պահպանված ձեռքի նշաձև օբսիդիանի (վանակատ) խոշոր հատիչ։ Կայանի վերին՝ պալեոլիթյան այս շերտն արգասավոր էր նաև այն առումով, որ քարե գործիքների հետ հայտնաբերվել է նաև քարայրի բնակչի համեմատաբար լավ պահպանված կմախքը։ Կմախքի ոսկորները պատված են եղել մանգանի սև գույնի ծառանման հետքերով, իսկ որոշ ոսկորներ քարացած են եղել։ Գանգը վերականգնել է պրոֆեսոր Ա. Ճաղարյանը։

Քարայրի աջ անկյունում` 1,1 մետր խորությունից սկսվում է մոտ 0,5 մետր հաստությամբ վաղ երկաթեդարյան շերտը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջերով։ Հայտնաբերվել է ճալաքարերից պատրաստված օջախ և ժամանակաշրջանին բնորոշ խեցեղեն։
Հրազդան գետի ափամերձ շրջաններն այն տարածքներն են, որտեղ սկիզբ է առել և հազարամյակներով շարունակվել մարդկության պատմությունը:

## Գրականություն
* Անժելա Ավետիսի Տերյան, Երևան-2, Գիտական հոդվածների ժողովածու, 2009 թ.

Կատեգորիա:Երևան
Կատեգորիա:Քարայրեր այբբենական կարգով
Անկախ (թերթ)

**Անկախ**, հասարակական֊քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսնում 2009 թվականից Երևանում։ Հիմնադիր֊խմբագիր՝ Վարդուհի Իշխանյան։

## Գործունեություն
Անդրադառնում է ՀՀ հասարակական֊քաղաքական, սոցիալ֊տնտեսական, կրթամշակութային բնագավառների կարևոր իրադարձություններին, տպագրում է նյութեր անվանի մարդկանց, հայ ժողովրդի պատմության և մշակութային անցյալի վերաբերյալ բժշկական հոդվածներ, հարցազրույցներ, էսսեներ, մարզային նյութեր և այլն։ Ունի էլեկտրոնային տարբերակ՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Ապտակ (ամսագիր)

**Ապտակ**, երգիծական֊քաղաքական ամսագիր։ Հնչակյան կուսակցության պաշտոնական հանդեսը։ Լույս է տեսել 1894-1897 թվականներին Աթենքում, ապա՝ Լոնդոնում։ Խմբագիրներ՝ Ավետիս Նազարբեկ, Պետրոս Մարիմյան։

## Գործունեություն
Արծարծել է արևմտահայերի քաղաքական ազատագրության խնդիրները։ Դատապարտել է թուրքական կառավարության հայաջինջ քաղաքականությունը,  քննադատել ազատագրական շարժումներին անտարբեր հայ հարուստներին ու կղերին։ Տպագրել է երգիծական բանաստեղծություններ, ֆելիետոններ, ծաղրանկարներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի հայկական ամսագրեր
Աշխատանք (թերթ, Սալոնիկ)

**Աշխատանք**, եռօրյա թերթ։ Հունաստանի կոմունիստական կուսակցության հայկական բաժանմունքի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1926֊1927 թվականներին Սալոնիկում։ Խմբագիրներ՝ Ստեփան Կուրտիկյան, Անտուան Միքայելյան, Պետրոս Ախիկյան։

## Գործունեություն
Ձգտել է հունահայ աշխատավորությանը համախմբել պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի գաղափարի շուրջ, ներկայացրել է Խորհրդային Հայաստանի հոգևոր և տնտեսական ձեռքբերումները։ Թերթին զուգնթաց լույս է ընծայվել «Աշխատանքի մոծակ» (խմորատիպ) երգիծական շաբաթաթերթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Առագաստ (հանդես)

**Առագաստ**, գրական֊գեղարվեստական, հասարակական, հրապարակախոսական հանդես֊տարեգիրք։ Լույս է տեսնում 2004 թվականից Մոսկվայում։ Հրատարակիչ՝ Գ․ Տեր֊Գաբրիելյանց, խմբագիր՝ Լևոն Հովսեփյան։

## Բաժիններ
Մշտական խորագրերն են՝«Նախաձեռնություններ», «Տպավորություններ», «Հիշողություններ», «Անոնսներ», «Թարգմանություններ», «Հայ արվեստագետներ», «Նոր գրքեր», «Մշակույթ», «Երկխոսություն» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Առավել պարզաբանություն քրիստոնեական վարդապետության

**«Առաւել պարզաբանութիւն քրիստոնէական վարդապետութեան»**, քրիստոնեական վարդապետության ձեռնարկ։ Իտալերենից թարգմանել է Պետրոս Պողոս քահանան՝ Հռոմի Ուրբանոս VII պապի և Հավատի հաստատության սուրբ ժողովի որոշմամբ։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1630 թվականին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում՝ հայերեն և իտալերեն։ Տիտղոսաթերթին՝ «Առավել պարզաբանութիւն քրիստոնէական վարդապետութեան․․․ Dichiartatione piucopiofa della Dottrina Christiana...»։

Վերահրատարակվել է 1634 թվականին Փարիզում՝ Արքունի տպարանում՝ լատիներեն և հայերեն։ Տիտղոսաթերթին՝ «Doctrina Christiana, a Petro Pavlo, sacerdote, Armeno, versa, in lingvam Armenam․ առաւել պարզաբանութիւն»։

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1630 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական գրականություն
Առավոտ (թերթ, Կ. Պոլիս)

**«Առաւօտ»**, ազգային, քաղաքական շաբաթաթերթ, ապա՝ օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1909-1924 թվականներին Կոստանդնուպոլսում (Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին ընդհատվել է)։

## Գործունեություն
Եղել է Վերակազմյալ հնչակյան կուսակցության, 1920 թվականից՝ Ազգային ազատագրական կուսակցության Կոստանդնուպոլսի նահանգային վարչության, 1921 թվականից՝ ՌԱԿ-ի պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Միսաք Սուրյան, Հրաչ Երվանդ, Ենովք Արմեն, Երվանդ Տեր-Անդրեասյան, Աշոտ Քեչյան։

Լուսաբանել է արևմտահայերի ազգային-քաղաքական խնդիրները, պահանջել է արևմտահայերի ինքնորոշումը փոխարինել ներքին ինքնավարությամբ, քննադատել 1920 թվականի Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, դատապարտել 1921 թվականի Փետրվարյան ապստամբությունը։ Առավոտին աշխատակցել են Երվանդ Օտյանը, Հ․ Մառքը, Վ․ Զարդարյանը, Մ․ Նաթանյանը, Պ․ Քեչյանը, Վ․ Շահրիմանը, Վահան Թոթովենցը, Վազգեն Շուշանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Առավոտ (թերթ, Բեյրութ)

**«Առաւօտ»**, քաղաքական, ազգային, գրական և մարզական շաբաթաթերթ, ապա՝  երկօրյա, վերջում՝ օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1938-1947 թվականներին Բեյրութում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Հրանտ Դևեջյան։

## Գործունեություն
Երկրորդ աշխարհամարտի (1939-1945) տարիներին հանդես է եկել հօգուտ խորհրդային ժողովրդի մղած հակաֆաշիստական պայքարի, անդրադարձել է Խորհրդային Հայաստանում հետպատերազմյան ձեռքբերումներին, խրախուսել ներգաղթը։

Թերթը փակվել է խմբագրի հայրենադարձության պատճառով։ 1948 թվականին հնչակյան գործիչ Հարություն Կուժունին (Ճերեճյան) վերսկսել է (կարճ ժամանակով) Առավոտի հրատարակումը՝ որպես ազգային, քաղաքական անկախ օրաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Սեդրակ Ապաճյան, Պետրոս Մինասյան։ Աշխատակցել են Ա․ Կիտուրը, Լ․ Չորմիսյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Փառք աշխատանքին (հուշարձան)

**Փառք աշխատանքին** (առավել հայտնի է **Բանվորի արձան** անվանումով), հուշարձան, որ գտնվել է Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանում։ ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, արվեստի վաստակավոր գործիչ, քանդակագործ Արա Հարությունյանի աշխատանքներից է։

## Պատմություն
Փառք աշխատանքին հուշարձանը Արա Հարությունյանի վերջին մոնումենտալ գործերից է։ Բացվել է 1982 թ. Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանում՝ մետրոպոլիտենի «Գործարանային» կայարանի հարակից հրապարակում։

Հետագայում հրապարակը ժողովրդի շրջանում ստացել է «Բանվորի արձանի հրապարակ» անվանումը և անգամ արձանի ապամոնտաժումից հետո շարունակվում է կոչվել այդպես։

Թուջե արձանը, ըստ հեղինակի, ներկայացնում է հայ աշխատավորի կերպարը, որը քայլում է դեպի Արևմտյան Հայաստան։ Այն ուներ ուրույն ծավալային և գեղարվեստական լուծումներ։

1997 թվականին 11-մետրանոց արձանը, որ ժողովրդի շրջանում ավելի հայտնի էր որպես «բանվորի արձան», ապամոնտաժվեց և մասնատվեց։ Ստեղծագործության վերջնական ճակատագիրը մինչև օրս հայտնի չէ։

Արա Հարությունյանը պատահական է իմացել արձանի ապամոնտաժման և ոչնչացման մասին լուրը և չի հասցրել ոչինչ ձեռնարկել։ Հետագայում այս հանգամանքը ծանր է անդրադարձել նրա առողջության վրա։

Խորհրդային կարգերի տապալումից և Հայաստանի անկախացումից հետո մարդկանց շրջանում ձևավորված հակակրանքը դեպի կոմունիստական որակվող գրեթե ցանկացած բանի նկատմամբ հանգեցրեց մշակութային բազմաթիվ հուշարձանների, այդ թվում նաև Բանվորի արձանի ոչնչացմանը։

2004 թ․ բանվորի արձանի տապալումից և անհետացումից 7 տարի անց մի խումբ մարդիկ սկսեցին փնտրել այն։ Որոշ ժամանակ անց մասնատված արձանը գտնվեց Շենգավիթի գործարաններից մեկի տարածքում, դրանից հետո չպարզված հանգամանքներում արձանի մասերը տեղափոխվել էին մասնավոր տարածք։ Ամբողջական արձանից պահպանվել են իրարից անջատված գլուխը, ձեռքերը, բռունցքը, ոտքերը, կոշիկն ու իրանի հետևի հատվածը։

2011 թ․ «Արտ լաբորատորիա» արվեստագետների միավորումը Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային» կայարանի հարակից պատին փակցրեց արձանի պաստառը՝ փորձելով այդկերպ մարդկանց հիշողության մեջ պահպանել Բանվորի արձանը։

2022 թ․ հունիսի 1-ին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվեց «Բանվորի արձանը․ Post Scriptum» ցուցահանդեսը, որի ժամանակ առաջին անգամ ցուցադրվեց արձանի գլուխն ու բռունցքը։

## Մեջբերումներ
Արա Հարությունյանը, անդրադառնալով արձանի ոչնչացմանը, ասել է հետևյալը.

ХХ դարի ականվոր արվեստաբան  Վ. Ցելտները գրել է.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տապալված հերոսը։ Մի հուշարձանի պատմություն

Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի չպահպանված հուշարձաններ
Կատեգորիա:Քանդված հուշարձաններ
Ֆուտբոլի Անգլիայի Սուպերգավաթ 2013

**Ֆուտբոլի Անգլիայի Սուպերգավաթ 2013** (), Անգլիայի Սուպերգավաթի 91-րդ խաղարկումը, որն անցկացվել է 2013 թվականի օգոստոսի 11-ին Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։ Հանդիպմանը մասնակցել են 2012/13 թվականների Պրեմիեր լիգայի չեմպիոն «Մանչեսթեր Յունայթեդը» և 2012/13 թվականների Անգլիայի գավաթակիր «Ուիգան Ատլետիկը»։ Արդյունքում 2։0 հաշվով հաղթել է  «Մանչեսթեր Յունայթեդը»։

## Խաղ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հանդիպումը dailymail.co.uk կայքում 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի Սուպերգավաթ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
Վլադիմիր Լենինի տուն-թանգարան (Կազան)

**Վլադիմիր Լենինի տուն-թանգարան**, Կազանի Ուլյանով-Լենին փողոցի 58 հասցեում գտնվող թանգարան։

## Նկարագրություն
Լենինի Կազանում գտնվող տուն-թանգարանը հուշային թանգարան է, այն ներկայացնում է Ուլյանովների ընտանիքի առօրյա պայմանները։ Տան կահավորանքը, ներառյալ վավերական նյութերն ու առօրյա կյանքի մանրամասներն օգնում են ավելի հստակ հասկանալ Լենինի անձի ձևավորման վրա ընտանիքի ազդեցությունը։

Լենինի տուն-թանգարանի ցուցադրությունում ներառված են բնօրինակ փաստաթղթեր, պատճեններ, վկայագրեր, գրքեր, լուսանկարներ, գրական աղբյուրներ։ Ըստ Լենինի՝ Կազանը Ռուսաստանի եվրոպական մասում գտնվող գործարանային, արդյունաբերության կարևորագույն կենտրոններից էր։ Այստեղ եղել են մոտ ութսուն արդյունաբերական ձեռնարկություններ, որտեղ աշխատել է մինչև 5 հազար մարդ։

## Նախապատմություն
Վլադիմիր Ուլյանովը որոշել էր ընդունվել Կազանի կայսերական համալսարան։ Նրա հայրը՝ Իլյա Ուլյանովը, սովորել է և ավարտել է այդ համալսարանը գերազանցությամբ։ Ամեն տարի Ուլյանովների ընտանիքն ավանդաբար այցելում էր Կազան։ Նրանք որոշեցին Սիմբիրսկից մշտապես տեղափոխվել Կազան։ 1887 թվականի մայիս 30-ին «Симбирские губернские ведомости» թերթում տեղ գտավ հետևյալ հայտարարությունը. «Վաճառվում է տուն այգով, ռոյալի և կահույքի հետ միասին։ Մոսկովյան փողոց, Ուլյանովի տուն»։

Ուլյանովները Կազան են ժամանել 1887 թվականի հունիսին։ Սկզբում նրանք հանգրվանել են Զավյալովի (Պրոֆեսորական նրբանցք) տանը՝ Մարիա Ալեքսանդրովնայի քրոջ՝ Աննա Ալեքսանդրովա Վերետեննիկովայի մոտ, իսկ ամառն անց են կացրել Կոկուշկինո գյուղում։ Վերադառնալով Կազան՝ Ուլյանովները  բնակարան են վարձել Ռոստովների տանը (այժմ՝ Ուլյանովների փողոց, տուն 24)։ Շուտով Մարիա Ալեքսանդրովան նոր բնակարան է վարձել Սոլովյովի տանը՝ Նոր կոմիսարների փողոցում (Կոմլեևի փողոց, տուն 15)։

Սակայն 1888 թվականի աշնանը նրանք բնակություն հաստատեցին Օրլովի տանը, որը հետագայում դարձավ տուն թանգարան։ Օրլովների տունը գտնվում է Առաջին լեռան վրա, Արսկի դաշտի մոտ, և իրենից ներկայացնում է փայտյա երկհարկանի կցակառույց բակի խորքում, ուներ պատշգամբ և գեղեցիկ այգի լեռան վրա։ Մարիա Ալեքսանդրովնան վարձակալել էր ամբողջ երկրորդ հարկը և երկու խոհանոցները, որոնք գտնվում էին տան հետևի առաջին հարկում։

## Թանգարանի ստեղծման պատմություն
Թանգարանը բացվել է 1937 թվականի նոյեմբերի 7-ին՝ կապված Մեծ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխության 20-ամյակի հետ։ Թանգարանի ստեղծման և Ուլյանովների ընտանեկան բնակարանի վերականգնման գործում ակտիվ մասնակցություն են ունեցել Վլադիմիր Լենինի կրտսեր եղբայրը՝ Դմիտրի Իլյիչը, Մարիա Իլինիչովնան, Ն. Ի. Վերետեննիկովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1937 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1937 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կազանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տուն-թանգարաններ
Գիորգի Կվինիտաձե

**Գիորգի Կվինիտաձե** (, ), վրացի ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր, որը ղեկավարել է Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության բանակը հայ-վրացական և խորհրդա-վրացական պատերազմներում։

## Կենսագրություն
Գիորգի Կվինիտաձեն ծնվել է 1874 թվականին Դաղստանում։ 1873 թվականին կազմակերպված թուրքմենական արշավանքի հերոս Իվանե Կվինիտաձեի որդին է։ Մասնագիտական կրթություն ստացել է Թիֆլիսի կադետային կորպուսում, որն ավարտել է 1892 թվականին։ Այնուհետև Գիորգին ընդունվել է Կոնստանտինովսկի ռազմական դպրոցում, որն ավարտելուց հետո՝ 1894 թվականի օգոստոսի 8-ին, ստացել է լեյտենանտի կոչում և ծառայության անցել Վլադիկավկազի 152-րդ հետևակային գնդում։ 1901 թվականի օգոստոսի 7-ին ստացել է կապիտանի զինվորական կոչում։ Մեկ տարի անց Գիորգի Կվինիտաձեն 9-րդ արևելասիբիրյան մոտոհրաձգային գնդի շարքերում մասնակցել է ռուս-ճապոնական պատերազմին, որից հետո պարգևատրվել է շքանշանով։

1910 թվականին իր ծառայությունը շարունակել է 16-րդ միգրելական նռնակաձգային գումարտակում։ 1912 թվականի ապրիլի 1-ին Գիորգին նշանակվում է Կովկասյան ռազմական շրջանի շտաբի հատուկ սպա։ Նույն տարվա դեկտեմբերի 6-ին պարգևատրվում է Սուրբ Աննայի երրորդ կարգի շքանշանով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջանակներում Կովկասում կռվել է թուրքերի դեմ։ Արդյունքում՝ 1915 թվականի հունիսի 25-ին նշանակվել է կովկասյան 4-րդ հետևակային դիվիզիոն գնդի ղեկավար։ Բոլշևիկների հեղափոխությունից հետո Գիորգին պատերազմական գործողություններին մասնակցելու համար պարգևատրվել է «խիզախության համար» շքանշանով, ինչպես նաև գեներալ-մայորի զինվորական կոչմամբ։ Հընթացս ստացել է մի շարք այլ շքանշաններ և պարգևատրումներ ևս։ Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո կարևոր դեր է խաղացել երկրի բանակաշինության գործում։ Գիորգի Մազնիաշվիլու հետ մեկտեղ ղեկավարել է Հայաստան ներխուժող վրացական զորքը, որն էլ սանձազերծել է հայ-վրացական պատերազմը։ 1921 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին դիմադրության շարժում է սկսել ընդդեմ խորհրդային կարմիր բանակի։ Վրաստանի խորհրդայնացումից և պետականության կորստից հետո՝ 1921 թվականին, Գիորգին արտագաղթում է Կոստանդնուպոլիս, իսկ 1922 թվականին՝ Փարիզ։

Մահացել է 1970 թվականի օգոստոսի 7-ին Ֆրանսիայի Շատու ավանում։ Թաղված է Շատուի գերեզմանատանը։

## Գրականություն
* *Волков С. В.* Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том I. А—К. М., 2009
* *Гогитидзе М.* Грузинский генералитет (1699—1921). Киев, 2001
* *Шабанов В. М.* Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. М., 2004

Կատեգորիա:Հայ-վրացական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Վրացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Գեներալ-մայորներ
Առակք Եզոբոսի

**Առակք Եզոբոսի**, առակների ժողովածու։ Հայերեն առաջին անգամ տպագրվել է 1784 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում, անգլերենից թարգմանել է Մարգար Շահրիմանյանցը, իտալական օրինակը սրբագրել է մխիթարյան միաբան Կոմիտաս վարդապետ Կարապետյան Կոստանդնուպոլսեցին։ Տիտղոսաթերթին՝ «Առակք Եզոբոսի փռիւգիացւոյ․․․»։

Տպագրվել է նաև 1818, 1827, 1849, 1860, 1886 թվականներին (բոլորը՝ Վնտ․, Սբ Ղազարի տպ․), «Հատընտիր և պատկերազարդ առակք Եզոպոսի և առածք պէսպէս ազգաց» վերնագրով՝ 1857 թվականին (Թ․, Ալադաթյանի տպագրություն), 1859 թվականին (ՍՊբ, Ռափայել Պատկանյանի տպագրություն)։

## Ծանոթագրություններ
Գուսյատնիկովների տուն

մինի|290x290փքս|XVII դարի ապարանքները
**Գուսյատնիկովների տուն** (), XIX դարի սկզբի առանձնատուն Մոսկվայի կենտրոնում (Լավրուշինսկի նրբանցք, տուն 4, շինություն 1)։ Տան բակում XVII դարի ապարանքներ են (տուն 4, շինություն 4)։ Գուսյատնիկովների տունն ու ապարանքները ունեն մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտների կարգավիճակ։ Այժմ շենքերի տարածքը զբաղեցնում է Տրետյակովյան պատկերասրահը։

## Պատմություն
1630-ական թվականներին ներկայիս շինությունների տեղում գտնվում էր ջուլհակ Ֆեոդոր Գուսյատնիկովի արվարձանային դաստակերտը։

Բակի խորքում XVII դարի ապարանքներ են։ Հարուստ արվարձանային ապարանքը կառուցվել է, ենթադրաբար, ստրելեցների խռովություններից հետո, մոտավորապես 1680-1690-ական թվականներին։ Շինության հիմքում նախասենյակով բաժանված երկու ապարանք է։ XVIII դարի երկրորդ կեսին ապարանքները պատկանել են առաջին գիլդիայի վաճառականներ Անդրոնովներին, որոնք զբաղվում էին գինու առևտրով։ Նրանց օրոք ապարանքները զգալիորեն վերակառուցվել են և ընդլայնվել՝ ձեռք բերելով  հատակագծի Լ-աձև տեսք։ Ներկայումս ապարանքների ճակատների սկզբնական դեկորը կորսված է և ծածկված է սվաղով, ներքնահարկը գրեթե թաքնված է գետնի տակ։

XIX դարի սկզբին դաստակերտը պատկանել է պետական խորհրդական Ֆ. Ս. Գոլուբցովին, որը հետագայում այն վաճառել է իր կնոջը՝ Սավելևային։ 1822 թվականին դաստակերտի տարածքում, Լավրուշինսկի նրբանցքի կարմիր գծով, կառուցվել է փոքր երկհարկանի առանձնատուն ամպիր ոճով։ Առանձնատան միջնամասը երկրորդ հարկում ընդգծված է տոսկանյան սյունասրահ ունեցող ելունով, որը կազմված է չորս հաստ կիսասյուներով։ Վերջիններիս հաստ եզրաշերտերը իջեցված են ընդունված կարգով սահմանված տեղից դեպի ներքև (սյունագլխի բարձիկի՝ էքինի տակ)։ Սկզբնապես բակային ճակատը զարդարել են կողային ելունները։ 1832 թվականին նրանցից մեկին կցակառուցվել է երկհարկանի շինություն։ XXI դարի սկզբի վերանորոգումից հետո ցոկոլային հարկում բացվել են պատուհաններ, իսկ կիսասյուների խոյակներն աղավաղվել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի շենքեր և կառույցներ
Չակ-չակի թանգարան

**Չակ-չակի թանգարան**, թանգարան Թաթարստանի Կազան քաղաքի հին թաթարական արվարձանում։ Գտնվում է  վաճառական Վաֆա Բիգաևի տանը, որը 19-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձան է Կազանի Փարիզյան կոմունա 18 հասցեում։
մինի|Չակ-չակի թանգարանը Մուլլինի տանը
thumb|Թանգարանային տաղավար 
մինի|Չակ-չակ

## Պատմություն
Թանգարանը բացվել է 2014 թվականին թանգարանի հիմնադիրներ Դմիտրի Պոլոսինի և Սուլեյման Ռաուշանիի սեփական միջոցներով։

Թանգարանի էքսկուրսիաներն ընդգրկում են Կամա-վոլգյան Բուլղարիայից մինչև մեր օրեր, սակայն հատուկ ուշադրություն է հատկացվում 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ժամանակահատվածին, որը համեմատաբար լավ է նկարագրված ժամանակակիցների կողմից, հատկապես թաթար գիտնական-էնցիկլոպեդիստ Կայում Նասիրիի կողմից։

Թանգարանում վերստեղծված է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի թաթարական ունևոր տան կենցաղը, որը ստեղծվել է Կազանի թաթարական տների բնօրինակ լուսանկարներով և կենցաղային օգտագործված իրերի նմուշներով՝ ներքին կահավորանք, հագուստ, աշխատանքային գործիքներ։ Թանգարանի առանձնահատկությունն այն է, որ գրեթե ամեն ինչ կարելի է շոշափել և փորձարկել։

Թանգարանի մասն է կազմում խանութը, որտեղ կարելի է համտեսել և գնել չակ-չակ, բաուրսակ և 19-րդ դարի ևս մեկ այլ ուտեստ, որը վերաստեղծվում է ըստ հին բաղադրատոմսի։

## Պարգևներ
* Թաթարստանի զբոսաշրջության կոմիտեի կողմից անցկացվող «Զբոսաշրջություն 21-րդ դար» 14-րդ հանրապետական մրցույթում Չակ-չակի թանգարանը «Տարվա բացահայտում-2014» անվանակարգում ճանաչվել է հաղթող
* «Ժամանց» անվանակարգում 2014 թվականին արժանացել է Kids-friendly Business Award մրցանակի
* «Զբոսաշրջային հուշանվեր-2015» համառուսական մրցույթում արժանացել է  1-ին տեղ մրցանակի (ուտելիք)

## Այցելությունների վարկանիշ և առաջարկություններ
* National Geographic-ը  կազմել է «համեղ քարտեզ»` ներկայացնելով երկրի գաստրոնոմիական ժառանգությունը 5 հիմնական վայրերից, այդ թվում նաև չակ-չակը Չակ չակի թանգարանից
* Adme.ru հավաքվել է Ռուսաստանում 18 ամենահետաքրքիր թանգարանների հավաքածուն՝ Չակ-չակի թանգարանի մասին գրելով. «Սա զարմանալի վայր է, որտեղ դուք կարող եք սովորել թաթար ժողովրդի պատմությունն ու ավանդույթները, փորձել մի քանի տեսակի չակ-չակեր և բացահայտել ազգային թաթարական կերակուր պատրաստելու գաղտնիքը»
* Ըստ «Аргументы и Факты» թերթի «Կազանի 14 վայրերի մեկը, որն արժե տեսնել»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2014 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կազանի թանգարաններ
Omen

«**Omen**», բրիտանացի Disclosure դուետի երգը՝ ձայնագրված Սեմ Սմիթի հետ միասին։ Թողարկվել է որպես խմբի *[[Caracal]]* երկրորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Սինգլը թողարկվել է թվային տարբերակով 2015 թվականի հուլիսի 27-ին Island Records լեյբլի կողմից։

Երգի հեղինակներն են խմբի անդամները՝ եղբայրներ Գայ և Հովարդ Լոուրենսները, ինչպես նաև Սեմ Սմիթն ու Ջիմի Նեյփսը։ Սեմ Սմիթը արդեն երկրորդ անգամ է կատարել վոկալային հատվածը Disclosure խմբի երգի համար. նրանց առաջին համատեղ աշխատանքը եղել է 2012 թվականին թողարկված «Latch» երգը։

Երգի տեսահոլովակը նույնպես թողարկվել է 2015 թվականի հուլիսի 27-ին. նրանում ներկայացված պատմության շարունակությունը ներկայացվել է խմբի հաջորդ՝ «Jaded» երգի տեսահոլովակում։ «Omen» երգն ընդգրկվել է Միացյալ Նահանգների և աշխարհի տարբեր երկրների հիթ-շքերթներում։ Այն գլխավորել է ամերիկյան Billboard հրատարակության Hot Dance Club Songs հիթ-շքերթը 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ին. Песня вошла в саундтрек к видеоигре *FIFA 16*։

## Երգացանկ
* **Digital download**
# «Omen» (featuring Sam Smith) — 3:50

* **Digital download — Remix**
# «Omen» (Claptone Remix) — 6:10

* **Digital download — Remix**
# «Omen» (Claude VonStroke Remix) — 7:03

* **Digital download — Remix**
# «Omen» (Jonas Rathsman Remix) — 8:32

* **Digital download — Remix**
# «Omen» (Klyne Remix) — 3:25

* **12" Remix EP**
# «Omen» (Album Version) — 3:50
# «Omen» (Claude VonStroke Remix) — 7:03
# «Omen» (Jonas Rathsman Remix) — 8:32
# «Omen» (Motez Remix) — 4:43

## Հիթ-շքերթներ և հավաստագրումներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Թողարկման ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 երգեր
Կատեգորիա:Սեմ Սմիթի երգեր
Անդրեյ Ռուբլյովի հուշարձան (Մոսկվա)

**Անդրեյ Ռուբլյովի հուշարձան** (), հուշարձան Մոսկվայում, որը տեղադրվել է 1985 թվականին։ Գտնվում է նախկին Փրկիչ-Անդրոնիկ վանքի մուտքի մոտ։  Հուշարձանը նվիրված է ռուս առավել հայտնի և պաշտելի նկարիչ, Մոսկվայի գեղանկարչության դպրոցի հիմնադիր, XV դարի մոսկովյան սրբապատկերի, գրքի և մոնումենտալ գեղանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ, Անդրոնիկի մենաստանի աբեղա Անդրեյ Ռուբլյովին։ Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Օլեգ Կոմովը։ Հուշարձանը գտնվում է Անդրոնևսկայա հրապարակ, 10 շենքի առջև (մետրոպլիտենի «Իլյիչի հրապարակ» կայարան)։

## Նկարագրություն
Նկարչի քանդակը պատրաստված է բրոնզից։ Անդրեյ Ռուբլյովը պատկերված է աշխատանքի պահին։ Նրա ձեռքում սրբապատկերներ ստեղծելու համար  տախտակներ են։ Անդրեյ Ռուբլյովի գլուխը խոնարհված է, նրա ճակատը լարված է, նա, կարծես, մտածում է ապագա ստեղծագործության մասին։ Անդրեյ Ռուբլյովի իսկական կերպարը չի պահպանվել, և նրա կերպարը ստեղծվել է նրա ստեղծագործությունների ասոցիացիայով։

## Պատմություն
1947 թվականին մշակույթի ճանաչված մի շարք գործիչներ ԽՍՀՄ կառավարությանն առաջարկել են վերանորոգել 1360 թվականին հիմնադրված և 1931 թվականին փակված Փրկիչ-Անդրոնիկ վանքը։ Բացի վերականգնողական աշխատանքներից, առաջարկվել է ստեղծել նաև հինռուսական գեղանկարչության թանգարան։  Դա հիմնավորվում էր նրանով, որ տեղական տաճարների պատերը նկարազարդել են նկարիչներ Դանիիլ Չոռնին և Անդրեյ Ռուբլյովը։ Թույլտվությունը ստացվել է նույն թվականին։

1960 թվականին վերականգնման նախաձեռնողներից մեկը՝ ակադեմիկոս Դավիթ Արսենիշվիլին, դարձել է «Հինռուսական արվեստի թանգարանի»  տնօրենը։

1985 թվականին թանգարանը վերափոխվել է «Անդրեյ Ռուբլյովի անվան հնագույն մշակույթի և արվեստի պետական կենտրոնական թանգարանի», իսկ վերականգնված վանքի առջևի պուրակում բացվել է Անդրեյ Ռուբլյովի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Ազատության հրապարակ (Կազան)

**Ազատության հրապարակ** (), Կազանի երկու հիմնական (Հազարամյակի հրապարակի հետ միասին) հրապարակներից մեկը, որը գտնվում է քաղաքի Վախիտովսկի շրջանում, պատմական կենտրոնում։ Հրապարակով են անցնում Պուշկինի և Թատերական փողոցները հյուսիսից դեպի հարավ և Կարլ Մարքսի ու Բոլշայա Կրասնայա փողոցները` արևմուտքից դեպի արևելք։

## Պատմություն
Նախկին անունը` Թատերական հրապարակ։ Ժամանակակից անունը կրում է 1924 թվականի սեպտեմբերի 23-ից։ Հակառակ ներկայիս վիճակի, 20-րդ դարի սկզբին ներկայիս հրապարակի տարածքում եղել է քաղաքի հիմնական թատրոնի շենքը, իսկ ներկայիս օպերայի և բալետի թատրոնի շենքի տեղում` Դերժավինի այգին և Դերժավինի հուշարձանը (1870 թվականից մինչև 1932 թվականին ոչնչացումը) և պուրակը` Կուտուզովի հուշարձանով (1915 թվականից)։

1951 թվականին Մայիսի 1-ի հրապարակից (որտեղ տեղադրվել է Ստալինի հուշարձանը) պուրակ է տեղափոխվել Լենինի հուշարձանը։ 1954 թվականի նոյեմբերի 7-ին հրապարակի կենտրոնում տեղադրվել է Լենինի նոր հուշարձանը պատվանդանով` ըստ քանդակագործ Պ. Յացինոյի և ճարտարապետ Ա. Գեգելոյի նախագծի։

## Այժմեականություն
Հրապարակը կարևոր է ոչ միայն բազմաթիվ  ճարտարապետական և պատմական հուշարձաններով, այլև նրանով, որ այնտեղ տեղակայված են քաղաքի և հանրապետության կյանքում  կարևոր դերակատարություն ունեցող հաստատություններ։  Խորհրդային ժամանակներում հրապարակում անցկացվում էին համաքաղաքային մայսիմեկյան և հոկտեմբերյան շքերթներն ու այլ ցույցեր ու հանրահավաքները։ Հետխորհրդային շրջանում հրապարակում անցկացվում էին հանրահավաքներ և տոների ու փառատոների հետ կապված այլ միջոցառումներ։ 2012 թվականին հրապարակում անցկացվեց Հաղթանակի օրվան նվիրված շքերթ։

Հրապարակով են անցնում մի շարք ավտոբուսային երթուղիներ, արևմտյան և արևելյան ուղղություններովԿարլ Մարքսի փողոցով, հարավային ուղղությամբ, Պուշկինի փողոցով։ Բացի այդ Կարլ Մարքսի փողոցի արևելյան, Պուշկինի փողոցի հարավային ուղղություններով միակողմանիորեն անցնում են № 2,3,5,7,8 տրոլեյբուսային երթուղիները (նախկինում տարբեր ժամանակներում եղել են № 17,19,20,21), իսկ մինչև 2008 թվականն անցնում էին № 5,12,20,21 տրամվայների երթուղիները (նախկինում տարբեր ժամանակներում եղել են № 3,8,18,22,23), որոնք Կարլ Մարքսի և Պուշկինի փողոցներով լուծարվել են։

Հրապարակում են գտնվում հետևյալ կառույցները`
* Թաթարստանի նախարարների կաբինետ
* Թաթարստանի սահմանադրական դատարան 
* Թաթարստանի մշակույթի նախարարություն
* Ս. Սայդաշևի անվան պետական մեծ համերգասրահ
* Կազանի Ն. Գ. Ժիգանովի անվան պետական կոնսերվատորիա
* Կազանի ռատուշա (1845-1852 թթ., նախկին Ազնվական ժողովը, Սպայի տուն, ճարտարապետ` Մ. Պ. Կորինֆսկի, վերափոխել է ճարտարապետ Ի. Պ. Էֆիմովը)
* Թաթարստանի Մուսա Ջալիլի անվան օպերայի և բալետի թատրոն (1956 թ., ճարտարապետներ` Ն. Ա. Սկվորցով, Ի. Գ. Գայնուտդինով)
* Թաթարների համաշխարհային կոնգրես
* Կազանի Ա. Ն. Տուպոլևի անվան ազգային հետազոտական տեխնիկական համալսարան, 5-րդ շենք 
* Կազանի առաջին շախմատային ակումբ
* Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի հուշարձանը պատվանդանով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Их именами названы улицы Казани», Казань, Татарское книжное издательство, 1977.
* Амиров К. «Казань: Где эта улица, где этот дом», Казань, 1995.

Կատեգորիա:Կազանի հրապարակներ
Կատեգորիա:Կազանի տեսարժան վայրեր