open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վանվիտելլի ջրանցույց

**Վանվիտելլի ջրանցույց** կամ **Կարոլին ջրանցույց** (, ), ջրանցույց, որը կառուցվել է Կազերտայի պալատի, նրա կասկադի և շատրվանների ջրամատակարարման համար։ Բաղկացած է 67 «կամարներից»՝ դասավորված երեք հարկերում։ Տաբուրնո լեռան ստորոտից մինչև պալատ ձգվող ջրագիծն ունի մոտ 38 կիլոմետր երկարություն։

## Պատմություն
Ջրանցույցի կառուցման անհրաժեշտությունն առաջացել է Կազերտայում թագավորական պալատի շինարարական աշխատանքների ժամանակ։ Կազերտայի պալատի համար ընտրված տարածքը զուրկ էր ջրային ռեսուրսներից։ Ուստի ճարտարապետական թիմն ստիպված էր հսկայական պալատի, դրա ապագա կասկադի, շատրվանների և այգիների ջրի մատակարարման համար գտնել հուսալի աղբյուրներ։ Ջրի աղբյուրը գտնվեց Այրոլե քաղաքում։ Ջրօգտագործման իրավունքի կարգավորման համար Նեապոլի թագավորը համայնքին քաղաքի կարգավիճակ տվեց։ Ջուրը պալատ հասցնելու համար որոշվեց կառուցել ջրանցույց։

Ջրագծի նախագծի գլխավոր ճարտարապետն է Լուիջի Վանվիտելլին, կառուցող ինժեները՝ Ֆրանչեսկո Կոլեչինին։ Շինարարական աշխատանքներն սկսվել են 1753 թվականի մարտից։ Նոր ջրանցույցի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1762 թվականի մայիսի 7-ին։ Նոր ջրանցույցն իր արտաքին տեսքով հիշեցնում էր հին հռոմեական ջրանցույցները։ Ջուրը ոչ միայն պալատի շատրվանների համար էր, այլ նաև նպաստեց տարածաշրջանի տնտեսական աճին։ Ջուրն օգտագործվում էր բազմաթիվ ջրաղացներում, ջրում էին պարտեզի բույսերն ու ծառերը։ Ֆերդինանդ IV թագավորը նաև ձգտում էր Կազերտայի ծայրամասում ստեղծել տնտեսության մոդել։ Ջուրը տրամադրվել է նաև Սան Լեուչոյի մետաքսի արհեստագործական գործարանին։ Շահագործման երեք դարերի ընթացքում ջրանցույցը կանգուն է մնացել երեք երկրաշարժերից հետո։

ճարտարապետական արժեք ունեցող ջրանցույցից կատարյալ պահպանված Վալե դի Մադալոնիում գտնվող 529 մետր երկարությամբ տուֆե հատվածը միացնում է Մոնտե Լոգանոն (արևելքից) և Մոնտե Գարցանոն (արևմուտքից)։ Այս հատվածը 1997 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Գրականություն
* Cfr. Archivio Storico della Reggia di Caserta (ASRC), vol. 3558, Platea de’ fondi, beni, e rendite, che costituiscono l’Amministrazione del Real Sito di Caserta formata per ordine di S.M. Francesco Imo Re del Regno delle Due Sicilie P.F.A. dall’Amministratore Commendatore Sancio, 1826, sez. IV, parte II, pp.&nbsp;235–256.
* Caserta e la sua Reggia il museo dell’opera e del territorio, Soprintendenza BAAAS per le province di Caserta e Benevento, Electa, Napoli 1995.
* Cesare Cundari, Giovanni Maria Bagordo, DGA Documenti grafici di architettura e di ambiente - L'ACQUEDOTTO CAROLINO, Aracne Editrice, Roma, 2012. ISBN 978-88-548-4937-2.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Siti UNESCO: L'acquedotto Carolino e i Ponti della Valle di Maddaloni

Կատեգորիա:Իտալիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Ուելգասի ամրոց

**Ուելգասի ամրոց** () կամ **Էստիվիել ամրոց** (), Ալ-Անդալուսայի ժամանակաշրջանի կառույց է, որը գտնվում է Իսպանիայի Անդալուզիա տարածաշրջանի Խաեն պրովինցիայի Խաբալկինտո բնակավայրի մոտ։

1993 թվականին հունիսի 22-ին Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Ուելգասի ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0007920 գրանցման համարի տակ։

## Աշխարհագրական դիրք
Ամրոցը կառուցվել է Բեյլին տանող մայրուղու 307 կմ մոտ Մենգաբար քաղաքից 4 կմ հեռավորության վրա գտնվող Լաս Ուելգաս ֆերմայի մոտի բլրի վրա,,:

## Ճարտարապետություն
Պարսպաշարը ունեցել է շրջանաձև հատակագիծ, որը ներկայումս գտնվում է ավերված վիճակում։ Մնացորդները սփռված են մեծարման աշտարակի մոտ։ Քառակուսի հատակագծով աշտարակը ունեցել է 11.60 մ բարձրություն։ Աշտարակի միայն արևելյան կողմ նայող պատն է պահպանել իր իսկական տեսքն ու բարձրությունը, իսկ մնացած կողմերը ավերված են։ Աշտարակի մոտ գտնվում է քարե ջրամբարը։

Պահպանվել է ևս մեկ ամբողջական աշտարակ, որը ունի 7.66 մ բարձրություն և 3.4 մ կողմերի երկարություն։ Ամրոցում եղել է նաև 3.9 մ տրամագծով օջախ։

## Թվագրություն
Ամրոցի կոնստրուկցիայից ելնելով՝ երկու աշտարակների առկայության պատճառով, հեղինակները ենթադրում են, որ ամրոցը կառուցվել է բերբերների տիրապետության ժամանակահատվածում։ Պահպանվել են նաև տարբեր ժամանակահատվածների (իսլամական, հռոմեական) կառույցների մնացորդներ, որոնք ենթարկվել են փոփոխության 13-րդ դարի կաստիլիայի քրիստոնյաների կողմից։ 1243 թվականին Ֆերնանդո 3-րդը ամրոցը նվիրատվում է Կաստիլիայի Բաեսա քաղաքին։

## Գրականություն
* Eslava Galán, Juan: *Los castillos de Jaén*, Ediciones Osuna, Granada, 1999, ISBN 84-89717-41-9
* Valdecantos Dema, Rodrigo. *Castillos de Jaén: Descubre el pasado de una tierra fronteriza*, ISBN 84-95244-00-0
* Olivares Barragán, Francisco. *'Castillos de la Provincia de Jaén*. C.S.I.C. Jaén, 1992, ISBN 84-87115-10-1

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անդալուսիայի ամրոցներ
Յըլդըզ

**Յըլդըզ պալատ** ( — «Աստղային պալատ»), սուլթանական պալատ, որը գտնվում է Ստամբուլում։ Եղել է օսմանյան սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի նստավայրը 1876- 1909 թվականներին։

Աբդուլ Համիդը լքել է Դոլմաբահչե պալատը՝ հակառակորդի ռազմածովային ուժերի անակնկալ հարձակումից վախ ունենալու պատճառով։ Ահմեդ Համիթը հանձնարարեց իտալացի ճարտարապետ Ռայմոնդո Արոնկոյին վերակառուցել Յըլդըզ թագավորական դաստակերտը, որը ժամանակին կառուցվել էր Աբդուլ Մեջիդ սուլթանի հրամանով։

Յըլդըզ պալատի և Չըրաղան պալատի միջև ընկած է Յըլդըզ այգին, որտեղ տնկված են մեծ քանակությամբ արևադարձային ծառեր և ծաղիկներ։ Այնտեղ մնացել է Աբդուլ Ազիզ սուլթանի մալթայական տաղավարը, որը նախագծվել է Բալյան ընտանիքի կողմից։ Պալատը կառուցված է բարոկկո ոճով։ Պալատում առկա են «պալատ- շալե», կայզեր Վիլհելմ II-ի տաղավարը, պալատական թատրոն և ճենապակու մանուֆակտուրա։

Միապետության տապալումից հետո, Յըլդըզը նախատեսված է եղել օտարերկրյա դիվանագիտական պատվիրակությունների համար որպես կեցավայր։ Հետագայում այն վերակազմակերպվեց և վեր ածվեց թանգարանի։ 1909 թվականին երիտթուրքերի նախաձեռնած հեղափոխության արդյունքում Աբդուլ Համիդին գահընկեց անելուց հետո Յլդըզ պալատում տեղակայվել է թուրքական ռազմական ակադեմիայի շտաբը։

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Vahide Gezgör, Feryal İrez: *Yıldız Palace. Şale Kasr-ı Hümâyunu* (= *TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı yayını.* Vol. 7). TBMM Department of National Palaces, Istanbul 1993, ISBN 975-95334-9-9.
* Önder Küçükerman, Nedret Bayraktar, Semra Karakaţli: *Yıldız Porcelain in National Palaces Collection.* TBMM Department of National Palaces, Istanbul 1998, ISBN 975-7479-37-3.
Marcell Restle - Reclams Kunstführer Istanbul, Bursa, Edirne, Iznik. Baudenkmäler und Museen, Verlag Philipp Reclam jun., Stuttgart,    1976 S. 341ff.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.istanbulportal.com/istanbulportal/Yildiz_Palace.aspx  |wayback=20150626175938 |text=*Yildiz Palace*.
* istanbulinfolink.com 
* http://www.pointsfromturkey.com/yildiz_palace.html  |wayback=20131213234409 |text=İSTANBUL Yıldız Palace
* http://www.millisaraylar.gov.tr/portalmain-en/Palaces.aspx?SarayId=19  |wayback=20150611115612 |text=Yıldız-Palast (անգլերեն)

Կատեգորիա:Բեշիքթաշ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Ստամբուլում
Կատեգորիա:Թուրքիայի ամրոցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Ստամբուլի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի օսմանյան պալատներ
Բեյքոզ

**Բեյզոք** (), շրջան Ստամբուլում, որը գտնվում է քաղաքի ասիական հատվածում։ Հյուսիսում Բեյքոզի ափերը ողողվում են Սև ծովի, արևմուտքում՝ Բոսֆորի ջրերով։ Արևելքում սահմանակից է Շիլեին, հարավում՝ Յուսքյուդարին և Յումրանիյեին։

## Աշխարհագրություն
Բեյքոզի ժամանակակից տարածքը բաժանվում է մի քանի մասը։ Պատճառը տարածով հոսող մեծաքանակ գետերն է՝ Ռիվան, Քյուչյուքսուն և Գյոքսուն։ Ծովի մակարդակից առավելագույն բարձրությունը կազմում է 270 մետր։

Բեյքոզի տարածքը պատված է անտառներով, որտեղ աճում են շագանակ, կաղնի, պնդուկ և այլ ծառատեսակներ։ Թոքաթքյոյ մահալում հանդիպում է հազվադեպ հանդիպող եղևնու տեսակ՝ կապտաերկնագույն եղևնին։

## Պատմություն
Ընդունված է համարել, որ Բեյքոզն ունի ավելի քան 2700 տարվա պատմություն։ Հնում այստեղ եղել են գտնվել Զևսի և Պոսեյդոնի զոհատեղիները։ Զոհերը մատուցվում էին՝ ի նշան Սև ծովում խաղաղ ճանապարհորդության և համընթաց քամու։

14-րդ դարի վերջին և 15-րդ դարի սկզբին Բայազիդ I-ին սուլթանը միացրել է Բեյքոզի տարածքները Օսմանյան կայսրությանը։ Դրանից հետո Ամիկոս անվանումը փոխարինվել է Բեյքոզով։ Թարգմանաբար Բեյքոզ նշանակում է «Պարոնի գյուղ»։

Օսմանյան ժամանակաշրջանում Բեյքոզի տարածքները ծածկված են եղել անտառներով։ Այդ անտառները հանդիսացել են սուլթանական որսատեղի։ Փադիշահները և վեզիրները իրենց ազատ ժամանակը անց են կացրել այնտեղ։ Այստեղ կառուցված են եղել բազմաթիվ որսատներ, առանձնատներ և ամրոցներ։

1912 թվականի տվյալներով, շրջանում բնակվել են 4894 թուրքեր, 2597՝ հույներ և 1900՝ հայեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսֆոր
Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի նահանգի շրջաններ
Ագրաֆիա

**Ագրաֆիա** ( ժխտական մասնիկի և  «գրում եմ» բառի բաղադրումից), գրելու ունակության խանգարում կամ լիակատար կորուստ՝ գրելազրկություն, որն առաջանում է հոգեֆիզիոլոգիական հիմքերի կազմալուծման արդյունքում և որին հաճախ ուղեկցում է խոսքի խանգարումը։ Ագրաֆիայի ժամանակ կարող է առաջանալ շարժողական խանգարում, գրելու կամ կարդալու անկարողություն։ Գրելու ունակության կորուստը կարող է արտահայտվել տարբեր լեզուների և նյարդաբանական հիվանդությունների ժամանակ, որոնցից են՝ ալեքսիան, աֆազիան, դիզարտրիան, ագնոզիան և ապրաքսիան։ Ագրաֆիայով հիվանդ անձանց հետազոտությունը թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալ գրելու գործընթացում ներառված խոսքային և շարժողական կենտրոնները։ Ագրաֆիան հնարավոր չէ ամբողջությամբ բուժել, բայց հիվանդները կարող են վերականգնել կորցրած ունակությունների մի մասը։ Այս ունակությունների տեսակներն էլ կապված են ագրաֆիայի կոնկրետ տեսակի հետ։

Ագրաֆիան բաժանվում է կենտրոնական և ծայրամասային ձևերի։ Կենտրոնական ագրաֆիան ներառում է գլխուղեղի խոսքի կենտրոնները և սովորաբար կապված են խոսքի այլ խանգարումների հետ ։ Ծայրամասային ագրաֆիան ներառում է գլխուղեղի շարժողական և տեսողական կենտրոնները։ Ագրաֆիան սկսել է ուսումնասիրվել 14-րդ դարից, սակայն միայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսից է, որ սկսել է ներկայացնել կլինիկական հետաքրքրություն։ 12-րդ դարում կատարված հետազոտությունները առաջին հերթին կենտրոնացած էին աֆազիոլոգիայի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաղորդակցական խանգարումներ
Կատեգորիա:Հոգելեզվաբանություն
Կատեգորիա:Նեյրոհոգեբանություն
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Ալֆրեդ Լուդվիգ

**Ալֆրեդ Լուդվիգ** ( - հունիսի 12, 1912, Պրահա), ավստրիացի սանսկրիտոլոգ, լեզվաբան։

Լուդվիգը 1860 թվականից սկսել է դասախոսել Պրահայի գերմանական համալսարանում, 1871-1901 թվականներին դարձել մշտական դասախոս։ Ուսումնասիրել է լեզուների ընդհանուր կառույցը և լեզուների զարգացումը։ Հիմնական աշխատանքը «Ռիգվեդա»-ն է (6 հատոր, 1876-88)։

## Ադապտացիայի տեսություն
Լյուդվիգը 1870-ականներին առաջ է քաշել ադապտացիայի տեսությունը, որի համաձայն՝ թեքական վերջավորությունները նախապես եղել են հիմքի ֆորմատիվներ՝ ձևաբանական կազմավորումներ, որոնք աստիճանաբար տարբերակվելով հարմարվել են նոր ֆունկցիա կատարելուն, վերածվելով թեքույթների։ Այս տեսության հետ է կապվում այն ըմբռնումը, համաձայն որի բառակազմական կամ բառափոխական տիպերը, կաղապարները կարող են գոյանալ կամ փոփոխվել իմաստային առնչակցություն ունեցող այլ բառերի, ձևերի ձևաբանական կազմավորմանը հարմարվելու միտումով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի արևելագետներ
Միջերկրական ծովի կախարդը (մինի-սերիալ)

**«Երկրածովի կախարդը»** (), մինիսերիալ (2 սերիա), նկարահանված է Ուրսուլա Կրյոբեր Լե Գուինի «Երկրածովի կախարդը» և «Ատուանի Դամբարանը» գրքերի հիման վրա։ Պրեմիերան կայացել է Syfy Universal ալիքում 2004 թվականի դեկտեմբերին։

## Սյուժե
Գյուղացի երիտասարդ Գեդի վրա հարձակվում է Տայգատի՝ նվաճող-թագավորի զորքը։ Գեդը հանկարծակի ցուցադրում է իր կախարդելու ունակությունը, որի օգնությամբ խաբում է թշնամուն և նետում նրանց անդունդը։ Նա և նրա համագյուղացիները վախենում են իր ունակությունից։ Գեդը ուսումի է անցնում կախարդ Օգիոնի մոտ, ով նրան պատմում է Երկրածովի կախարդանքի գլխավոր սկզբունքը՝ ամեն ինչ և բոլորը ունեն իրենց իրական անունը, պետք է միայն այն իմանալ։ Գեդին իրական անունը տալիս է Օգիոնը։

Այդ ժամանակ թագավոր Տայգատը իր սիրուհու՝ Կոսսիլի օգնությամբ հուսով է մուտք գործել քրմուհիների՝ դամբարանների պահապանների միաբանության գաղտնիքի մեջ։ Այդ կատակոմբներում հնուց ի վեր փակված են անանուն սատանաներ, ովքեր սպառնում են աշխարհին։ Տայգատը համոզված է, որ Անանունները ուժ են, ովքեր ունակ են իրեն օգնել գրավել ամբողջ աշխարհը։ Կոսսիլը թույն է տալիս մայրապետին և անում ամեն ինչ, որպեսզի դառնա նրա հետևորդը։ Բայց ի զայրութ դավադիրների մայրապետը ընտրում է երիտասարդ, անմեղ և ընդունակ քույր Թենարին։ Թենարին նա ցույց է տալիս լաբիրինթի ճանապարհը դեպի այնտեղ, որտեղ փակված են Անանունները։

Ուսումը շարունակելու համար Գեդը մեկնում է Ռոք կղզի և ընդունվում է կախարդների ակադեմիա։ Այնտեղի աշակերտների մեջ նա գտնում է ինչպես հավատարիմ ընկերներ՝ Վետչին, այնպես էլ հակառակորդներ՝ Ջասպերին։ Հենց Ջասպերն է հրահրում Գեդին կիրառել արգելված կախարդանքը, որի հետևանքով երկիր է դուրս գալիս սատանա։ Այդ խախտումի համար Գեդին հեռացնում են ակադեմիայից։ Սատանան Գեդին հետևում է ամբողջ աշխարհով, նրա հետ մտնում է պայքարի մեջ, սպանում է նրա ընկերներին։ Գեդը միջոց է փնտրում, որպեսզի ազատվի անեծքից։ Աստիճանաբար նա հասկանում է, որ հրեշը, ով նրան հետապնդում է՝ իր արտացոլանքն է։ Վիշապը ասում է, որ Գեդը նրանից կարող է ազատվել Ատուանա Տաճարում։

Անհամբեր Տայգատը Ջասպերի օգնությամբ գրավում է Ռոք կղզին և նրան նշանակում է գլխավոր մոգ։ Հետո նա գրավում է քրմուհիների տաճարը և փորձում է ստիպել Թենարին ցույց տալ ճանապարհը դեպի Անանունները։ Այնտեղ է ձգտում նաև Գեդը, ով և օգնում է աղջկան փախչել։ Տայգատը փորձում է ազատել Անանուններին, բայց արդյունքում զոհվում է։ Դամբարանի խորքում Գեդը դեմ դիմաց հանդիպում է իր վախին՝ սատանային և անվանում է նրա իրական անունը։ Դա Գեդի իրական անունն է։

Գեդի և Թենարի խիզախությունը դարերով վտարում է սատանաներին երկրից։

## Դերասանական կազմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մինիսերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Կանադական անգլերեն ֆիլմեր
Ռանչի

**Ռանչի** (), հնդկական Ջարկհանդ նահանգի կենտրոնը։ Արևելյան Հնդկաստանում կարևոր քաղաքական, առևտրային, արդյունաբերական և կրթական կենտրոն է։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Չոտա Նագպուր սարավանդի վրա։ Քաղաքը շրջապատող տարածքը հարուստ է լեռներից իջնող փոքրիկ գետակներով, որի պատճառով քաղաքը ստացել է «Ջրվեժների քաղաք» անվանումը։ Առավել հայտնի են Դաշամ, Հունդուրու, Խիրնի և Պանդչհատ ջրվեժները։

Սուբարնարեքա գետը և իր վտակները կազմում են տեղական գետային համակարգը։ Մի քանի դամբեր և ջրանքներ ապահովում են տեղացիների ջրի կարիքները։

Բլրաշատ տեղագրությունը և խիտ արևադարձային անտառները ապահովում են Ռանչիի համեմատաբար չափավոր կլիման՝ համեմատած Հնակաստանի այլ բնակավայրերի հետ։

## Կլիմա

## Բնակչություն
2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Ռանչիի բնակչությունը կազմում է 1 126 741 մարդ։ 52,07%-ը կազմում են տղամարդիկ, իսկ 47,93%-ը կանայք։ Գրագիտության մակարդակը 88,42% է, որը բարձր է ազգային միջին գրագիտության մակարդակից, գրագիտությունը տղամարդկանց շրջանում 92,87% է, իսկ կանանց շրջանում՝ 83,60%։ Բնակչության 11,41%-ը կազմում են մինչև 6 տարեկան երեխաները։

## Տնտեսություն
* Հնդկական մետաղագործական կենտրոն

## Տրանսպորտ
**Ավտոմոբիլային**

Ռանչիով է անցնում ազգային նշանակություն ունեցող երկու խճուղի (NH-23 и NH-75), ինչպես նաև պլանավորվում է շրջանային ճանապարհի կառուցումը, որը պիտի համապատասախանի միջազգային նորմերին։

Քաղաքում բացակայում է ավտոբուսային միջքաղաքային տրանսպորտը, որին փոխարինում են մեծ քանակով մեքենաներ՝ ռիքշաներ և տաքսիներ։

Միջքաղաքային և մերձքաղաքային փոխադրումներն իրականացվում են մասնավոր և պետական ավտոբուսային կայաններով։

**Երկաթուղային**

Վերջին 3-4 տարիներին Ռանչիում շատ արագ զարգացել է երկաթուղային տրանսպորտը, ինչպես բեռնատար, այնպես էլ մարդատար փոխադրումների ծավալը աճել է մի քանի անգամ։

Ներկայումս Ռանչին ունի երկաթուղային կապ Հնդակստանում կարևոր նշանակություն ունեցող այնպիսի քաղաքների հետ, ինչպիսիք են Նյու Դելին, Մումբայը, Կալկաթան, Չեննայը, Բանգալորը, Ջայպուրը, Պատնան և այլն։

Քաղաքի երկաթուղային կայարաններն են՝ Թաթիսիլվային, Նմակումը, Ռանչին, Արգորան և Խատիան։

**Ավիացիոն**

Ռանչիում է գտնվում կարևոր նշանակություն ունեցող «Bhagwan Birsa Munda Airport» օդանավակայանը, որը կառավարվում է Հնդկաստանի օդանավակայանների ծառայության կողմից։ Տերմինալի շենքը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից մոտավորապես 7 կմ դեպի հարավ։

Օրական 5 չվերթ է տեղի ունենում դեպի Դելի և 3 դեպի Կալկաթա, կան նաև չվերթներ դեպի Մումբայ, Պատնա, Բհուբանեշվար և Չանդիգարխ։

## Ծանոթագրություններ
Խերես դե լա Ֆրոնտերայի հնագիտական թանգարան

**Խերես դե լա Ֆրոնտերայի հնագիտական թանգարան** (), հնագիտական թանգարան Իսպանիայի հարավում, Կադիսի մարզի Խերես դե լա Ֆրոնտերա քաղաքի Պլասա դել Մերկադո հրապարակում՝ Ռիկելմե հրապարակի, Ռիվերո պատկերասրահի և Սան Մատեո եկեղեցու հարևանությամբ։ Թանգարանը գտնվում է 18-րդ դարի շենքում, որը 1962 թվականին ընդգրկվել է Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում ():

## Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1873 թվականին՝ որպես քաղաքային հնագիտական հավաքածու, որը ներառել է անհատների նվիրաբերված նմուշներ։ Տեղակայված է եղել Խերես դե լա Ֆրոնտերայի քաղաքապետարանի հին շենքում։ Հանրության համար բացվել է 1935 թվականին։ 1963 թվականին դարձել է քաղաքային հնագիտական թանգարան։ 1972 թվականին շենքի անմխիթար պատճառով թանգարանը փակվել է և շուրջ 20 տարի հավաքածուն պահպանվել է։ 1982 թվականին թանգարանի հոգածությունն իր վրա է վերցրել Ռոսալիա Գոնսալեսը։ 1983 թվականին քաղաքային խորհրդի որոշմամբ թանգարանը տեղակայվում է Պլասա դել Մերկադո հրապարակում։ Երկար վերանորոգումից հետո թանգարանը վերաբացվել է 1992 թվականին։

## Հավաքածու
Թանգարանը ունի ցուցադրված բազմաթիվ հավաքածուներ, ինչպես նաև փոխառություններ այլ թանգարաններից։

Հավաքածուն ներառում է սաղավարտ Կորինթոսից, չափազանց հազվադեպ նմուշ Իսպանիայում, որը հայտնաբերվել է Խերես դե լա Ֆրոնտերայի մենաստանի մոտ Գվադալետե գետի տարածքում։ Հավաքածուն ներառում է նաև հռոմեական կերամիկա և այլ նմուշներ։

## Սրահներ
Թանգարանի սրահները՝:

* Բակ՝ նախահռոմեական, հռոմեական, վեստգոթական շրջանների նմուշներ
* Սրահ 1՝ Աշխարհագրություն 
* Սրահ 2՝ Հին քարի դար
* Սրահ 2՝ Նոր քարի դար
* Սրահ 3՝ Էնեոլիթ
* Սրահ 4՝ Նախապատմական շրջան
* Սրահներ 4, 5 և 6՝ Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջան
* Սրահ 6՝ Վեստգոթական շրջան
* Սրահ 7՝ Դրամագիտություն
* Սրահներ 8 և 9՝ Իսլամական և ուշ միջնադարյան շրջան
* Սրահ 9՝  XIV-XVIII դարեր

## Պատկերասրահ

Museo arqueologico edificio principal.JPG
Museo arqueologico jerez ampliacion.JPG
Museo Arqueologico Jerez.jpg
Museo-arqueologico-jerez-frontera-panoramico.jpg
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05288.JPG
Alabastrojerez.jpg
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05287.JPG
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05296.JPG
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05297.JPG
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05300.JPG
MuseoArqueologico-Jerez MIN-DSC05302.JPG
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02723.JPG
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02722.JPG
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02733.JPG
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02753.JPG
Museojerez3.jpg
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02751.JPG
MuseoArqueológicoJerez MIN-DSC02755.JPG



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Անդալուզիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հնագիտական թանգարաններ
Ադըղեական լեզուներ

**Ադըղեական լեզուներ**, **ադիգական լեզուներ**, **ադիգեական լեզուներ**, **չերքեզական լեզուներ**, երբեմն այսպես են կոչվում ադիգերենն ու կաբարդա-չերքեզերենը, որոնք իրար խիստ մոտ լեզուներ են։ Ադիգերենն ունի կես միլիոն, իսկ կաբարդա-չերքեզերենը՝ մեկ միլիոն խոսող։ Խոսակցական լեզվում, սակայն այս երկու լեզուները խառնվում են՝ կազմելով տարբեր բարբառներ։ Ադըղեական լեզուների ամենահին նմուշները արաբական գրով են և դրանց հեղինակն է 17-րդ դարի թուրք ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին։

## Գիր
**Ադիգերենի այբուբեն**

**Կաբարդա-չերքեզերենի այբուբեն**

**Բարբառային տառեր**

## Ծանոթագրություններ
Միգել դե լա Մադրիդ

**Մադրիդ Միգել դե լա** (, ), Մեքսիկայի 32-րդ նախագահը (1983-1988)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանում, ստացել է մագիստրոսի աստիճան։ Հարվարդի կառավարման համալսարանի, սահմանադրական իրավունքի պրոֆեսոր։ Նա աշխատել է Մեքսիկայի բանկում 1965 թվականին, սկսել է աշխատել քարտուղարության ֆինանսների նախարարությունում։ 1970-1972 թվականներին աշխատել է Պեմեքսում ()։ 1976 թվականից եղել է նախարարության մամուլի քարտուղար։ 1979 մայիսից - 1981 սեպտեմբեր նախարար։ Նա մասնակցել է զարգացման կառավարության տնտեսական ծրագրերի։

Նախագահական ընտրություններում մասնակցել է 1982 հուլիսի 4–ին՝ վստահորեն հաղթել է, վաստակելով 16.145 մլն (71.63%) ձայն ընդդեմ 16.41%–ի։ 1982 թվականի դեկտեմբերին դարձավ Մեքսիկայի նախագահը Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցությունից։
Պայքարեց կոռուպցիայի դեմ, հարուցելով նախորդ կառավարության երկու առավել կոռումպացված պաշտոնյաների դեմ, բայց չդիպչելով իրեն նախորդող Լոպես Պարտիլիոին, ոչ բյուրոկրատիան ՄՍԻ և հարակից արհմիությունների ղեկավարների։ Իսկ նավթային ճգնաժամը գրեթե ոչնչացրել էր Մեքսիկայի տնտեսությունը, 1982 թվականի ամռանը գնաճը աճել է մինչև աննախադեպ 159%։ 1980-ականների կեսերին գործազրկությունը հասել էր 25%։

1985 թվականին ուժեղ երկրաշարժ է տեղի ունեցել երկրում։ Սխալ գործողությունների շնորհիվ  կառավարության դեմ պայքարի հետևանքով դե լա Մադրիդի վարկանիշը ընկավ։

Միգել դե լա Մադրիդը մահացել է 2012 թվականի ապրիլ 1–ին, Մեքսիկայում, մահացել է  էմֆիզեմայից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկայի նախագահներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ
Դուբրովնիկ Ներետվա

**Դուբրովնիկ Ներետվա** (), ժուպանություն, որը գտնվում է Խորվաթիայի հարավում՝ Բալկանյան թերակղզու վրա։

Վարչական կենտրոնը Դուբրովնիկն է, որը նաև երկրամասի խոշրագույն քաղաքն է՝ ավելի քան 43 770 մարդ բնակչությամբ։

Դուբրովնիկ Ներետվայի ժուպանությունը գտնվում է Ադրիատիկ ծովի ափին՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի հետ ցամաքային սահմանի մոտ։ Հարավում ժուպանությունը սահման ունի նաև Սերբիայի հետ։

## Աշխարհագրություն
Դուբրովնիկ Ներետվան տարածքով տասնվեցերորդ ամենախոշոր վարչատարածքային միավորն է Խորվաթիայում (զբաղեցնում է 1781 կմ² տարածք)։

Ափամերձ գոտիներում կլիման միջերկրածովային է և ամբողջ տարին տաք է։ Ցամաքային տարածքներում, մասնավորապես՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի սահմանամեձ գոտում կլիման ցածրալեռնային է։

Այն բնութագրվում է չոր և տաք ամառներով։ Տարվա ամենատաք ամիսը հուլիսն է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը։ Բնութագրական են մեղմ ձմեռները՝ առատ տեղումներով։

## Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Դուբրովնիկ Ներետվայի բնակչությունը կազմում է 122 568 մարդ։

Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը խորվաթներն են, որոնք կազմում են ամբողջ ժուպանիայի բնակչության 94,4 %-ը։

Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են սերբերը (1,7 %)։

## Տես նաև
* Խորվաթիայի վարչական բաժանում
* Ադրիատիկ ծով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորվաթիայի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Խորվաթիայի ժուպանություններ
Արթուր Ավագյան

**Արթուր Ավագյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, «Գանձասար» ֆուտբոլային ակումբի և ազգային հավաքականի պաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
2013 թվականին Հայաստանի ազգային հավաքականը ակտիվորեն հրավիրում էր «Գանձասար» ակումբի պաշտպան Արթուր Ավագյանին։ Արթուրը 2013 թվականին վարձավճարով տեղափոխվեց «Սպարտակ» ֆուտբոլային ակումբ։ Ղազախստանի առաջնությունն ավարտվեց, «Սպարտակը» դուս մնաց առաջնությունից և չուներ ոչ մի շանս հանդես գալու բարձրագույն դիվիզիայում։ Այդ ամենից հետո Արթուրը վերադարձավ Կապան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ավստրալիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2015

225px|մինի|աջից|Խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Մարտինա Հինգիսը
225px|մինի|աջից|Խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթող Լեանդեր Պաեսը

**Ավստրալիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2015**, թենիսի խառը զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշարերից մեկը։ Անց է կացվել 2015 թվականի հունվարի 19-ից մինչև փետրվարի 1-ը, Մելբուրնի «Melbourne Park» («Մելբուրն պարկ») համալիրում, Ավստրալիա։

Մրցաշարի հաղթողներ են դարձել Մարտինա Հինգիսը և Լեանդեր Պաեսը, ովքեր դասակարգված էին 7-րդ համարի տակ և եզրափակիչում առավելության են հասել նախորդ տարվա մրցաշարի հաղթողներ Կրիստինա Մլադենովիչի և Դանիել Նեստորի նկատմամբ։ Հինգիսը և Պաեսը ամբողջ մրցաշարի ընթացքում մրցակիցներին չեն զիջել ոչ մի սեթ, բոլորի նկատմամբ առավելության հասնելով երկու սեթում։

## Դասակարգում

## Հատուկ հրավիրվածներ (WC)

## Հիմնական ցանց
* Հապավումներ
** Q - Որակավորված
** WC - Wild card, Ջոկեր
** LL - Երջանիկ անհաջողակ
** PR - Պաշտպանված վարկանիշ


### Վերին ցանց

### Ստորին ցանց





### Վերին ցանց

### Ստորին ցանց



### Քառորդ եզրափակիչ

### Կիսաեզրափակիչ

### Եզրափակիչ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայք 
* Խառը զուգախաղի մրցաշարի արդյունքներ 
* Մրցաշարի պրոֆիլը ATP կայքում
* Ավստրալիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթողներն ու եզրափակիչի մասնակիցները

Կատեգորիա:Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Զանդե

**Զանդե**, **ազանդե** կամ **նիամ-նիամ**, (ինքնանվանումը՝ պազանդե) Աֆրիկայի բնիկ ցեղերից մեկի՝ զանդե ցեղի լեզուն։ Պատկանում է արևելյան սուդանական լեզուների խմբին։ Լեզվակիրների թիվը՝ շուրջ  730,000՝ Կոնգոյում, 350,000՝ Հյուսիսային Սուդանում  (1982), 65,000՝ ԿԱՀ-ում։ Որպես երկրորդ լեզու խոսողների թիվը Հյուսիսային Սուդանում՝ 100,000 (2013 թվական)։ Ընդհանուր խոսողների թիվը ավելի քան 1 միլիոն 142 հազար մարդ։

## Դասակարգում
Զանդե լեզվի նախկին ուսումնասիրությունների արդյունքում այն դասել են ուբանգական լեզվական խմբին, սակայն այսօր այդ դասակարգումը քննադատությունների չի դիմանում։ Պարզ չէ նաև լեզվի նիգերոկոնգոլեզյան լեզուների մակրոընտանիքին դասվելու հարցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության լեզուներ
Կատեգորիա:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության լեզուներ
Կատեգորիա:Հարավային Սուդանի լեզուներ
Թիաոտ թռչող գորտ

**Թիաոտ թռչող գորտ** կամ **ճավայան թիաոտ գորտ** (), թիաոտ գորտերի ընտանիքին պատկանող գորտ։

## Տարածվածություն և կենսակերպ
Տարածված է բացառապես Հարավարևելյան Ասիա տարածաշրջանում։ Հանդիպում է Ճավա, Սումատրա կղզիներում։ Լինում է արևադարձային անտառներում։ Ձուն դնում է ջրի մեջ գտնվող տերևների վրա։ Ակտիվ է գիշերը՝ իրիկնամուտին։

## Նկարագրություն
Մարմնի միջին երկարությունը հասնում է 7,5 սմ-ի։ Երկկենցաղների մարմինը վերևից կանաչ է, ներքևից՝ դեղին։ Առջևի և հետևի վերջույթների մատների արանքում կան լայն թաղանթներ, որոնց օգնությամբ կարող են սավառնելով թռչել մինչև 10-16 մետր։

Թռչող թիաոտ գորտերի էգերը զգալիորեն ավելի մեծ են արուներից։ Նրանց մարմնի երկարությունը կազմում է 5,5 8,0 սանտիմետր, իսկ արուներինը՝ 4,2-5,3 սանտիմետր։ Կոկորդի և ստորին վերջույթների հատվածում նկատվում է դեղին գունավորում։ Փորը լրիվ սպիտակ է։

Մատների ծայրերին կան սերտաճած կլոր հատվածներ։ Արուների գունավորումը փոխվում է ավելի արագ, քան էգերինը։

Գորտի անվանումը կապված է այդ հատկության հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անպոչ երկկենցաղներ
Շանտերսե

**Շանտերսե** (, ), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Արևմտյան Դին լե Բեն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 799 մարդ։

2007 թվականի տվյալներով 16 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 369-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 109-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 77,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 76,1 %)։ 369 աշխատունակ բնակիչներից 350-ը աշխատում էին (179 տղամարդ և 171 կին), անաշխատանք էին 19-ը (տղամարդ)։

## Տեսարժան վայրեր
* Պղնձե կաթսա (XVII—XVIII դարեր), որտեղ Սուրբ երրորդության օրը եփում են լոբի։
* Աստվածամոր վերափոխման եկեղեցի,որը վնասվել է 1887 թվականին երկրաշարժից, վերականգնվել է 1889—1893 թվականներին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Champtercier-devant-eglise.JPG|Շանտերսե


## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շենլի Քասվել

**Շենլի Քասվել** (), ամերիկացի դերասանուհի։ Հրավիրվել է խաղալու հեռուստասերիալներում, որոնցից են «ՀՎՀ։ Նյու Յորք», «Ոսկորներ», «ԱյՔարլի» և «Միջինը»։ Ավելի հայտնի է «Պատիժ դպրոցում» ֆիլմում Ռիլի Ջոնսի և «Անեծքը» ֆիլմում Անդրեա Փերրոնի գլխավոր դերերը խաղալու համար։ Ներկայումս կրկնվող դեր է խաղում «ՆՔՀԾ։ Նոր Օռլեան» հեռուստասերիալում։

## Կյանք և կարիերա
Շենլի Քասվելը ծնվել և մեծացել է Սարասոտա շրջանում (Ֆլորիդա)։ 8 տարեկանում սկսել է խաղալ տեղական թատրոնում։ Ավագ դպրոցում ներգրավվել է "Teen Source" թատերախմբում, որի նպատակն էր դեռահասներին հասարակական հարցերի վերաբերյալ գիտելիք տալ։ Շենլին 2007 թ․ մեկնել է Լոս Անջելես՝ հետագա ընթացք տալու իր կարիերային, որտեղ հրավիրվել է շատ դերեր խաղալու։ Նա առաջին անգամ աշխատել է 15 տարեկանում` որպես մոդել։ Նաև ուսումնասիրել է մշակութային մարդաբանություն Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնյան համալսարանում։

Շենլին առաջին անգամ հանդես է եկել «Disney Channel»-ի «Բարելավվող հարաբերություններ» լիամետրաժ ֆիլմում և «Պատիժ դպրոցում» սարսափ ֆիլմում առաջին անգամ խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը` որպես Ռիլի Ջոնս։ Նկարահանվել է «Անեծքը» սարսափ ֆիլմում՝ խաղալով Անդրեա Փերրոնի երկրորդական դերը, որը նրա երկրորդ լիամետրաժ ֆիլմն էր։ Վերջերս գլխավոր դեր է խաղացել «Սպիտակաձյունիկը. մահացու ամառ» հեքիաթի էկրանավորված նոր տարբերակում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Չորս մեծագույն հայտնագործություններ

thumb|220px|Թղթի պատրաստումն ըստ Ցայ Լունյուի
**Չինական չորս մեծագույն հայտագործություններ**, այդպես է որակել չինական գիտության նշանավոր ուսումնասիրող Ժոզեֆ Նիդեմն իր համանուն գրքում Միջնադարում չինացիների կողմից հայտագործած կողմնացույցը, վառոդը, թուղթը և գրատպությունը։
* Ցերեկվա ժամերին լույսի կողմերի որոշման մագնիսական հարմարանք։ Կատարելագործված կողմնացույցը խելամտորեն նկարագրված է Շեն Կոյի աշխատությունում, որը թվագրված է 1088 թվականին։
* «Ու-ցզին ցզուն-յաո»(1044) պատերազմական տրակտատում նկարագրված են 27-ից 50 տոկոս սելիտրայի պարունակությամբ վառոդի պատրաստման տարբեր եղանակներ։ Խուբիլայի ժամանակներում (1260—1294) Յանչժոուում ռազմամթերքի պահեստի պայթյունը խլեց հարյուր պահակների կյանք։ Արդեն այդ ժամանակվանից չինացիները օգտագործում էին պողպատե նռնակներ՝ լցված վառոդով։
* Թղթի հայտագործությունը վերագրվում է Ցայ Լունյուին՝ Հան դինաստիայի պալատական աստիճանավորին, ով մոտ 105 թվականին մետաքսաթելիկներից և կանեփաթելի արտադրության թափոններից պատրաստեց թղթի թերթ։ Ինչպես նաև, հնագետները Դունհուան քաղաքի արվարձաններում գտան թղթերի մասունքներ, որոնք վերաբերում եմ մ․թ․ա․ 8 թվականին։ Սկզբնական շրջանում չինական թուղթն օգտագործվում էր փաթեթավորման համար, Եռաթագավորության դարաշրջանում այն սկսեցին օգտագործել գրության համար, Թան դինաստիայի ժամանակ հայտնվեց զուգարանի թուղթը և իսկ թեյի փաթեթավորման համար թղթե տոպրակները, իսկ Սուն կայսրության օրոք՝ թղթադրամները։
* Փայտյա փորագրության տպագրության տեխնիկան Չինաստանում հայտնի էր IX դարից, կտորի վրա պատկերների տպագրությունը՝ III դարից։ Ըստ Շեն Կոյի հաղորդագրության, գրատպության սկիզբը դրել է սովորական արհեստավոր Բի Շենը (990—1051), ով ներմուծեց կավից թրծված ձեռքի մեքենագրություն գործածումը։ Վան Չժենը (մհց․ 1333 թ․) տեքստի տպագրության համար օգտագործում էր փայտյա տախտակներ, իսկ Հուա Սույը՝ հորինեց մետաղյա շարժական լիտերներ։

## Տես նաև
*

## Գրականություն
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 1, Physics*. Taipei: Caves Books, Ltd.
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 7, Military Technology; the Gunpowder Epic*. Taipei: Caves Books Ltd.
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 1, Paper and Printing*. Taipei: Caves Books Ltd.

## Արտաքին հղումներ
* Չորս մեծագույ հայտնագործությունները նկարազարդումներով
* Գրատպության հայտնագործումը Չինաստանում 

Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիայի պատմություն
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Վլադիմիր Տրետչիկով

**Վլադիմիր Գրիգորևիչ Տրետչիկով** (, , ), ռուս նկարիչ։

## Կենսագրություն

## Գրականություն
* Boris Gorelik. Incredible Tretchikoff. — London, Art / Books, 2013.ISBN 978-1-908970-08-4
* Andrew Lamprecht. Tretchikoff: the people's painter. — Johannebsurg, Jonathan Ball, 2011.ISBN 9781868424351
* Vladimir Tretchikoff; Anthony Hocking. Pigeon's Luck. — London, Collins, 1973.ISBN 000211335X, ISBN 9780002113359
* Бондаренко В.В., Честнова Е.С. 100 великих русских эмигрантов. М., "Вече", 2012

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ազդուաբանություն

**Ազդուաբանություն** (, «արտահայտչականություն»), առօրյա, բեմական, հռետորական, բանաստեղծական խոսքի հուզաարտահայտչական ուրույն կառուցում՝ առոգանության, ինտոնացիայի փոփոխությամբ լեզվական այլ միջոցներով և հռետորական տարբեր ձևերով։ Գրականության լեզվում հատկանշական է առանձնապես քնարական ստեղծագործություններին։

Ազդուաբանությունը կարող է իրականացվել հետևյալ կերպ․
* Շեշտա-առոգանական մեթոդ․ ձայնը բարձրացնելով կամ իջացնելով, բառերի վրա շեշտի փոփոխությամբ, ընդգծվող բառի երկար արտասանությամբ
* Հռետորական ձևերի կիրառություն․ տարբեր կրկնություններ, բառերի անսովոր դասավորություն
* Դիմում
* Ձայնարկություններ
* Գրավոր ձևով կարող է օգտագործվել նաև տեքստի ֆորմատի փոփոխությունը, օրինակ՝ շեղատառ գիրը, մեծատառ տառերով բառերի օգտագործումը և այլն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Ալեքսանդր Ասլանով

**Ալեքսանդր Ասլանով** (Ասլանյան) (), հայ դիրիժոր, կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հոկտեմբերի 10-ին Բաքվում։ Ավարտել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիկ ընկերությանն առընթեր Երաժշտադրամատիկական ուսումնարանը։
* 1908 թվականին Բաքվում հիմնադրել է սիմֆոնիկ նվագախումբ։
* 1912-1918 թվականներին ղեկավարել է Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնի նվագախումբը։
* 1912-1917 թվականներին համատեղել է նաև Պավլովսկի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորի պաշտոնը։
* 1918-1920 թվականներին սիմֆոնիկ համերգներ և օպերային ներկայացումներ է ղեկավարել Թիֆլիսում ու Բաքվում։
* 1921 թվականին հրավիրվել է Փարիզ՝ օպերային թատերաշրջանին մասնակցելու
* 1923 թվականին հաստատվել է Նյու Յորքում։
1924 թվականին, իր կնոջ՝ երգչուհի Ն. Էյխենվալդի հետ հիմնադրել է ձայնամարզության ստուդիա (գործել է մինչև 1951 թվականը), ուր սովորել են բազմաթիվ, այդ թվում և հայ (Մ. Արագյան և ուրիշներ) երգիչ-երգչուհիներ։

Հրատարակել է հայկական երգերի ժողովածու, դաշնամուրի համար գրել երաժշտական գործեր, նվագախմբի համար կատարել է վերադաշնակումներ, մշակումներ։ Մահացել է հուլիսի 11-ին, Դետրոյտում։

### Ընտանիք
Ամուսնացած էր երգչուհի Ն. Էյխենվալդի հետ։

## Ստեղծագործություններ
Պավլովսկի համերգների ծրագրերի մեջ մտնում էին ռուս և օտար կոմպոզիտորների աշխատանքներ, այդ թվում՝  Ս․ Վ․ Ռախմանինովի, Ն․ Յ․ Մյասկովսկովու, Կ․ Դեբյուսիի, Գ․ Մալերի, Ն․ Ա․ Ռիմսկի-Կորսակովի, Ա. Սպենդիարյանի ստեղծագործությունները։
 
1911 թվականի մայիսի 26-ին կայացած համերգին մասնակցել է Յաշա Հայֆեցը։ Նույն վայրում 1912 թվականի օգոստոսին Ա․ Պ․ Ասլանովը ղեկավարել է Ս․ Ս․ Պրոկոֆևի Առաջին դաշնամուրային կոնցերտը, իսկ 1913 թվականի օգոստոսի 23-ին ղեկավարել է նրա Երկրորդ դաշնամուրային կոնցերտի պրեմիերան։

Եղել է Մ․ Գ․ Եկմալյանի Պատարագի ամենալավ մեկնաբաններից մեկը։

1932 թվականին ԱՄՆ-ում ղեկավարել է Ռուսական Գրանդ-օպերայի Մ․ Պ․ Պանտելեևի ներկայացումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Աֆրիկյան պլատֆորմ

մինի|Աֆրիկյան պլատֆորմը աշխարհի քարտեզի վրա
**Աֆրիկյան պլատֆորմ**, Աֆրիկա-արաբական, մինչքեմբրյան պլատֆորմ, ընդգրկում է Աֆրիկա մայրցամաքը (առանց Ատլասի և Կապի լեռների), Արաբական թերակղզին (առանց Օմանի լեռների) և Մադագասկար կղզին։ Հիմքը կազմված է մետամորֆացած ինտենսիվ ծալքավորված ապարներից, որոնք մեծ մասամբ ծածկված են պալեոզոյան, մեզոզոյան ու կայնոզոյան նստվածքների համարյա հորիզոնական շերտերով։ Շատ երկրաբաններ Աֆրիկյան պլատֆորմ դիտում են ենթադրյալ Գոնդվանա մայրցամաքի մի մասը։
Աֆրիկյան պլատֆորմը զբաղեցրել է գրեթե ողջ Աֆրիկայի տարածքը, բացառությամբ՝ հարավային և հյուսիսարևմտյան մասերից։ Ձևավորվել է կոնգոլեզյան, կենտրոնա-աֆրիկյան և արևմտա-աֆրիկյան պլատֆորմաների միավորման արդյունքում։

## Օգտակար հանածոներ
Աֆրիկյան պլատֆորմը հարուստ է զանազան օգտակար հանածոներով՝
* նավթ և գազ՝ Ալժիրում, Եգիպտոսում, Լիբիաում, Նիգերիաում, Անգոլաում և այլն։
* ադամանդ՝ Հարավաֆրիկյան հանրապետությունում, Անգոլաում, Լիբերիայում, Սիերա Լեոնեում և այլն։
* ոսկի՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։
* ածուխ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Զամբիաում և այլն։
* բոքսիտներ՝ Արևմտյան Սահարաում, Գվինեաում և այլն։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրաբանություն
Ունելիք

**Ունելիք,** ատաղձագործական, փականագործական, վարսահարդարման գործիքի ընդհանուր անվանում՝ շարժվող երկու տափակ և կիսակլոր ծայրերի տեսքով բռնակներով, որը օգտագործվում է սեղմելու, բռնելու, քաշելու համար (մեխ գամել կամ հանել, մազեր հարդարել, ունքեր հանել) :
[մինի| [Համբուրգում հայտնաբերված միջնադարյան ունելիք, 15-16-րդ դարեր|305x305փքս]]

## Ունելիքների տեսակներ
* Դաջվածք անելու ունելիք (նախատեսված է գյուղատնտեսական կենդանիներին դաջելու համար)
* Խոհարարական ունելիք (խոհարարական արտադրանքների մատուցման համար)
* Խոհանոցային (տարբեր ուտեստներ պատրաստելու համար, օրինակ՝ ընկույզ ջարդելու համար)
* Կոսմետիկական ունելիք (տարբեր նպատակների համար, թարթիչներին կորություն հաղորդելու համար)
* Վարսահարդարման ունելիք (մազերը գանգուր կամ ուղիղ դարձնելու համար)


Kocher's forceps with toothed jaw.jpg|Կոխերի մամլակ
Kulshiptsi.jpg|Խոհարարական ունելիք
Shipvol.jpg|Կոսմետիկ ունելիք (մազերի հարդարման համար)
Long-nosePliers.jpg|Ձեռագործության ունելիք


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Մանկաբարձական ունելիք
* Ընկույզ ջարդելու ունելիք
* Եղունգների փոքրիկ ունելիք

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես է պատրաստվում ունելիքը  (video)

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Կտրող գործիքներ
Քթավոր իժ

**Քթավոր իժ** (), օձակերպերի կարգի իժայինների ընտանիքին պատկանող թունավոր օձատեսակ։ Այս իժերին հաճախ անվանում են նաև *ավազային* կամ *եղջյուրավոր*։ Այդ երկու անվանումներն էլ սխալ են, քանի որ օձը ավազներում չի ապրում ու չի պատկանում Հյուսիսային Աֆրիկայի և Հարավարևմտյան Ասիայի անապատներում տարածված եղջյուրավոր իժերի ցեղին։

## Նկարագրություն
Քթավոր իժի երկարությունը 60-70 սմ է, երբեմն մինչև 90 սմ։ Մարմնի վերին կողմը մոխրագույն է, մուգ շագանակագույն կամ կարմրավուն (շիկակարմիր)։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է զիգզագաձև նախշ, որը երբեմն տրոհվում է առանձին բծերի։

Փորը բաց շագանակագույն է, պոչի տակը՝ կարմիր, դեղին կամ կանաչավուն։ Դնչի ծայրին 3-5 մմ երկարությամբ դեպի վեր ցցված փափուկ ելուստ ունի։ Կենդանածին է, ծնում է մոտ 20 ձագ՝ 20-23 սմ երկարությամբ։ Անազատության մեջ ապրում է մինչև 22 տարի։ Լինում է արևոտ, քարքարոտ վայրերում։

Ջրում լավ է լողում։ Սնվում է մանր կենդանիներով։ Թունավոր է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայի միջին և հարավային գոտիներում, Փոքր Ասիայում, Հարավային Կովկասում (Վրաստանում, Հայաստանում, Ադրբեջանի չնչին հատվածում)։

Տարածման արեալը ընդգրկում է Իտալիայի արևելքը, Սլովակիայի հարավը, Հունգարիայի արևմուտքը, Սլովենիան, Խորվաթիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Սերբիան, Չեռնոգորիան, Ալբանիան, Հունաստանը, Մակեդոնիան, Ռումինիան, Բուլղարիան, Թուրքիան, Վրաստանը, Հայաստանը և Սիրիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իժեր
Դիոգու Ժոտա

**Դիոգու Ժոզե Տեյշեյրա սա Սիլվա** (պորտ.՝ Diogo José Teixeira da Silva, կամ **Ժոտա** պորտ.՝ Jota, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող և կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել անգլիական  «Լիվերպուլ» ակումբի և Պորտուգալիայի հավաքականի կազմում։

Զոհվել է ավտովթարից 2025 թվականի հուլիսի 3-ին։

## Ակումբային կարիերա
Դիոգուն «Պասուշ դե Ֆերեյրա» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ Թիմի հիմնական կազմում իր նորամուտը նշել է 2014 թվականի նոյեմբերի 23-ին՝ Պորտուգալիայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Ատլետիկո Ռեգուենշեի» դեմ խաղում։ Ժոտան թիմի կազմում իր առաջին գոլը խփել է «Պասուշի» դեմ խաղում։ Սանգրիշ լիգայում Դիոգուն իր դեբյուտը նշել է 2015 թվականի փետրվարի 20-ին՝ «Վիտորիայի» դեմ խաղում։

2016 թվականի ամռանը Դիոգու Ժոտան տեղափոխվել է իսպանական «Ատլետիկո Մադրիդ»։ Այնուհետև խաղային պրակտիկա ստանալու համար նա մեկ մրցաշրջանով տեղափոխվեց պորտուգալական «Պորտու»։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժոտայի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Ժոտայի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Ժոտայի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Ժոտան transfermarkt-ում
* Ժոտան soccerbase.com-ում
* Ժոտան WhoScored.com կայքում
* Ժոտան Վուլվերհեմպտոնի պաշտոնական կայքում 
* Ժոտան Լա Լիգայի պաշտոնական կայքում
* Ժոտան Պրեմիեր Լիգայի պաշտոնական կայքում
* Ժոտան ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պասուշ դե Ֆերեյրայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ազգային լեզու

**Ազգային լեզու,** ազգորեն կազմավորված ժողովրդի լեզուն, պատմականորեն ձևավորված լեզվական այն ընդհանրությունը, որը միավորում է տվյալ ժողովրդի լեզվական միջոցների ամբողջությունը՝ գրական լեզվի հետ ներառելով նաև բարբառները, խոսվածքները և սոցիալական ժարգոնները։ Ազգի գրական լեզուն դիտվում է որպես ազգային լեզվի բարձրագույն ձև, արտահայտություն, որ կարող է լինել նաև պետական լեզու, եթե պաշտոնական լեզվի ճանաչում է ստանում տվյալ ազգի, ժողովրդի պետականության սահմաններում։ Ըստ այդմ էլ հաճախ գործածում են ազգային-պետական լեզու, ազգային-գրական լեզու։ Որոշակի տարածքում որպես առաջին լեզու խոսվող մեկ կամ ավելի լեզուները կարող են համարվել ազգային լեզուներ։ Ազգային կամ պետական լեզուների մասին նշված է ավելի քան 150 երկրների սահմանադրություններում։

Կոնրադ Բրաննը հիմնականում նկատի ունենալով Աֆրիկան՝ ենթադրում է, որ կան չորս միմյանցից տարբերվող ազգային լեզվի իմաստներ
* «Տարածքային լեզու» (քթոնոլեկտ, *chthonolect*)
* «Շրջանային լեզու» (քորոլեկտ, *choralect*)
* «Հիմնական կամ համայնքային լեզու» (դեմոլեկտ, *demolect*) ամբողջ պետության տարածքում օգտագործվող լեզուն
* «Կենտրոնական լեզու» (պոլիտոլեկտ, *politolect*) կառավարության կողմից օգտագործվող և հավանաբար խորհրդանշական արժեք ունեցող լեզուն
Կենտրոնական լեզուն հաճախ անվանում են նաև պետական լեզու։ Ստանդարտացված լեզուները, օրինակ՝ ստանդարտ գերմաներենը, ֆրանսերենը և իսպաներենը կարող են լինել ազգային, տարածքային կամ միջազգային լեզուներ։

Ազգային լեզվի գաղափարը համընդանուր ընդունելի չէ։ Այսպես, Սամուիլ Բերնշտայնը մերժում էր հասկացության լեզվաբանական բովանդակությունը՝ համարելով այն զուտ գաղափարական կառույց։ Դրան հակառակ՝ Վիկտոր Վինոգրադովը ազգային լեզուն համարում էր այն լեզվական իրականությունը, որի ներսում տեղի է ունենում լեզվական երևույթների վերախմբումը և հատկապես՝ բարբառների շարունակական տարբերակումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Լեզվական իրավունքներ
Մոստարի կամուրջ

**Մոստարի կամուրջ** կամ **Հին կամուրջ** (), կամարաձև հետիոտնային կամուրջ, որը գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Մոստար քաղաքում։ Գտնվում է Ներետվա գետի վրա։

Հանդիսանում է հին կամրջի ժամանակակից կրկնօրինակը, որը ամբողջովին կործանվել էր խորվաթ զինյալների կողմից 1993 թվականին։ Համարվում է Մոստարի խորհրդանիշը։ Հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

## Պատմություն
[240px|thumb|left|Կամուրջը [1974 թվականին]]
Կամուրջը կառուցվել է 1557—1566 թվականներին Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում՝ Սուլեյման I-ի հրամանով։ Ճարտարապետը եղել է Միմար Հայրեդդինը, ով Միմար Սինանի աշակերտն է եղել։ Սինանին է վերագրվում Վիշեգրադի կամուրջը։ Կառույցը բաղկացած է եղել 456 կրաքարե աղյուսներից։ Կամրջի կամարաձև թռիչքի երկարությունը կազմում է 30 մետր, իսկ լայնությունը՝ 4 մետր։

17-րդ դարում կամրջի երկու կողմերում եղել են պաշտպանական աշտարակներ։ Ձախ հատվածում եղել է Տարա աշտարակը, իսկ աջում՝ Հալեբիան։

Բանաստեղծ Դերվիշ փաշա Բայեզիդովիչը 16-րդ դարում կամուրջը համեմատել է ծիածանի հետ, իսկ թուրք աշխարհագրագետ Հաջի Քալֆան համարում էր, որ կամրջի կամարը «կզարմացնի աշխարհի բոլոր վարպետներին»։ Օսմանյան ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին 17-րդ դարում նկատել է, որ «անցել եմ 16 կայսրություններով և այսպիսի բարձր կամուրջ չեմ տեսել»։

### Կործանում
240px|thumb|left|Կամրջի կործանումը 1993 թվականին
Հին կամուրջը կանգուն է եղել 427 տարի, մինչև 1993 թվականի նոյեմբերի 9-ը, երբ Բոսնիական պատերազմի ժամանակ կամուրջը կործանվեց։ Կամուրջը երկար ժամանակ խորհրդանշել է Մոստարի և ամբողջ Բոսնիա և Հերցեգովինայի բազմազգ բնակչության խաղաղ կեցությունը։ Խորվաթական ուժերը սկսեց կամրջի ռմբակոծումը 100 մմ տրամաչափով Տ-55 տանկերից, որոնք տեղակայված էին Հում բլրի վրա՝ կամրջից հարավ- արևմուտք։ Տանկային կրակը տևեց երկու օր։ Մինչ վերջնական կործանումը, կամրջին հասցվել է 60 արկահարված։ Կամրջի հետ մեկտեղ ավերվել էին քարե աշտարակները և ժայռի մի հատվածը, որի վրա կառուցված էր կամուրջը։

### Վերակառուցում
1994 թվականի հունիսին նախկին կամրջի վայրը այցելեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի փորձագետների խումբը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, Համաշխարհային բանկի և Մոստարի քաղաքապետարանի առաջարկությանը արձագանքեց Եվրոպական Խորհրդի զարգացման բանկը, Խորվաթիայի, Թուրքիայի, Իտալիայի, Նիդեռլանդների և Ֆրանսիայի կառավարությունները։ Վերակառուցումը արժեցավ 15 միլիոն եվրո։

Գիտական (հնագիտական) հետազոտությունները տևեցին երկու տարի։ 2001 թվականի հունիսին սկսվեցին շինարարական աշխատանքները, սակայն կամարի առաջին քարը դրվել է 2003 թվականի ապրիլին։ 2004 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և Բոսնիա և Հերցեգովինայի ղեկավարությունների մասնակցությամբ կամուրջը հանդիսավոր կերպով բացվեց։

## Ցատկ կամրջից
Զբոսաշրջիկների գրավչություններից և քաղաքում երիտասարդների ավանդական վաստակը մեկն է `Հին կամրջի կենտրոնից Ներետվա գետ նետվելը (ցատկման բարձրությունը կախված է գետի ջրի մակարդակից` 24-ից 30 մետր)։ Քանի որ գետում ջուրը շատ սառն է, այս գործունեությունն էլ ավելի ռիսկային է և պահանջում է բարձրագույն հմտություն և վարժություն դեռ վաղ տարիքից։  Գործնականում, ավանդույթը հայտնվեց կամրջի կառուցումից անմիջապես հետո, առաջին գրավոր վկայությունը սկսվեց 1664 թվականից։ 1968 թվականին սովորույթը ստացավ տարեկան մրցույթի պաշտոնական կարգավիճակ, որն անցկացվում էր ամեն ամառ հուլիսի վերջին։  2013 թվականին կատարվել է 477 ցատկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի կամուրջներ
Զաքար Բաշինջաղյան

**Զաքար Գևորգի Բաշինջաղյան** (), հայ տնտեսագետ։ Պրոֆեսոր (1937)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1956)։

Գևորգ Բաշինջաղյանի որդին,  Լևոն Բաշինջաղյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Զաքար Բաշինջաղյանը ծնվել է 1895 թվականին Թիֆլիսում Գևորգ Բաշինջաղյանի ընտանիքում։ 1917 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի համալսարանի իրավաբանական, 1923 թվականին՝ Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հասարակական գիտությունների, 1933 թվականին՝ Մոսկվայի կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի տնտեսագիտության ֆակուլտետները։ 1936-1971 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի քաղաքատնտեսության ամբիոնի վարիչ։ 1949-1950 թվականներին եղել է Երևանի ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են կապիտալիզմի և սոցիալիզմի քաղաքատնտեսության հարցերին։ 
[մինի|Զաքար Բաշինջաղյանի հուշատախտակը [Երևանի Աբովյան փողոցում]]

## Երկեր
* Ֆրիդրիխ Էնգելս։ Երևան։ Հայաստան, 1971 թ., 332 էջ։
* Կարլ Մարքս։ Երևան։ Հայաստան, 1968 թ., 276 էջ։
* Երկեր։ Երևան։ Հայաստան, 1966 թ., 243 էջ։
* 30 лет, отданные Саят-Нова.  Ереван: Изд-во Ерев. ун-та, 1963. 82 с. 
* Սովետական Վրաստանի 36 տարին։ Վ. Մ. Մոլոտովի անվան Երևանի Պետական համալսարանում կարդացված հրապարակային դասախոսության սղագրություն։ Երևան։ Հայկական ԽՍՀ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, 1957 թ., 24 էջ։
* Հողային ռենտան և կապիտալիզմի զարգացումը գյուղատնտեսության մեջ։ Երևան։ Ա. հ., 1954 թ., 71 էջ։
* Նկարչի կյանքից։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1950 թ., 165 էջ։ Նկ. ծանոթագր., էջ՝ 165-166:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Քարանձավային սալամանդր

**Քարանձավային սալամանդր** կամ **սարդինիական սալամանդր** (), թոքազուրկ սալամանդրների ընտանիքին պատկանող երկկենցաղ, որը պոչավորների կարգի ամենամեծ խումբն է։

Տարածված է միայն Սարդինիայում։ Կղզում բնակվում է ծովի մակարդակից մինչև 600 մետր բարձրություններում։

## Տարածվածություն
Քարանձավային սալամանդրաները համարվում են իրենց ընտանիքի ամենաքիչ տարածված կենդանատեսակներից մեկը։ Հանդիպում է բացառապես Սարդինիա կղզում։

Տարածման հիմնական արեալը ընդգրկում է Սարդինիայի Կալիարի քաղաքի տարածքը։ Համարվում է կղզու էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Ապրում է քարանձավներում և խուլ տեղերում՝ մարդու աչքից հեռու։

## Նկարագրություն
Մարմնի երկարությունը կազմում է 10 սմ։ Մաշկը մերկ է, գորշ՝ ծածկված նարնջագույն բծերով։ Տեսակի լավ ուսումնասիրվում է և դա է պատճառը, որ մի շարք փաստերում նշվում է, որ դա միայն ենթադրություն է։

Կարծիք կա, որ կենդանածին է։ Որսը բռնում է լեզվի օգնությամբ։ Չունի թոքեր, շնչառությունը կատարվում է մարմնի մակերեսով։ Սիրտը երկխորշ է՝ մեկ նախասիրտ, մեկ փորոք։

Վերջույթները թերզարգացած են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկկենցաղներ