Ուղղակի դրամական գործարքներ

**Ուղղակի դրամական գործարքներ** (**ՈՒԴԳ**), Եվրոպական կենտրոնական բանկի ծրագիր, որի շրջանակներում բանկը որոշակի պայմաններում գնումներ է կատարում («ուղղակի գործարքներ») երկրորդային, սուվերեն պարտատոմսերի շուկաներում՝ Եվրագոտու անդամ պետությունների կողմից թողարկված պարտատոմսերից։ Ծրագիրը դրա կողմնակիցների կողմից ներկայացվել է որպես Մարիո Դրագիի (2012 թվականի հուլիս)՝ եվրոն պահպանելու համար «ամեն ինչ անելու» հանձնառության հիմնական դրսևորում։

Եվրոպական կենտրոնական բանկը ՈՒԳԴ-ն քննարկվում է, երբ եվրագոտու որևէ կառավարություն ֆինանսական օգնություն է խնդրում։ Եվրոգոտին ստեղծել է Եվրոպական կայունության մեխանիզմը և Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի փրկարարական ֆոնդերը՝ եվրոպական պարտքային ճգնաժամի մարտահրավերներին դիմակայելու համար։ Այս միջոցներից և ՈՒԴԳ-ի միջոցով Եվրագոտու կենտրոնական բանկը այսուհետ կարող է գնել 1-ից 3 տարի մարման ժամկետով պետական պարտատոմսեր, եթե պարտատոմսեր թողարկող երկրները համաձայնվեն որոշակի ներքին տնտեսական միջոցառումների հետ, որոնք այսպես կոչված «պայմանականության» ժամկետն են։ Ծրագրի նպատակն է կանխել կարճաժամկետ պարտատոմսերի եկամտաբերության շեղումը և ապահովել, որ ԵԿԲ-ի դրամավարկային քաղաքականությունը հավասարապես փոխանցվի Եվրագոտու բոլոր անդամ տնտեսություններին։ Կենտրոնական բանկը նշում է, որ ՈՒԴԳ-ն նախատեսված է «համապատասխան դրամավարկային քաղաքականության փոխանցումը և դրամավարկային քաղաքականության միասնականությունը ապահովելու» միջոցի համար։ Ծրագրի միջոցով միջամտությունները նախատեսված են որպես անսահմանափակ։

Ուղղակի դրամավարկային գործարքները նույնը չեն, ինչ քանակական մեղմացման (ՔՄ) գործողությունները, քանի որ վերջիններիս դեպքում կենտրոնական բանկերը գնում են պարտատոմսեր և դրանով իսկ ներարկում են իրացվելիություն բանկային համակարգ՝ տնտեսական ակտիվությունը խթանելու նպատակով։ ԵԿԲ-ն հստակեցրել է, որ կիրառվելու է «լիակատար ստերիլիզացման» սկզբունքը, որի համաձայն բանկը կվերաներծծի համակարգ մղված գումարը «ցանկացած անհրաժեշտ միջոցով»։ Գործնականում, ստերիլիզացման միակ օգտագործվող միջոցը ԵԿԲ-ում մեկշաբաթյա բավարար քանակությամբ ավանդների աճուրդն է եղել՝ ստերիլիզացման նույն միջոցը, որն ԵԿԲ-ն օգտագործել է իր նախորդ պարտատոմսերի գնման ծրագրի՝ SMP-ի համար։

## Գործարկում
2012 թվականի օգոստոսի 2-ին Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) կառավարող խորհուրդը հայտարարել է, որ կիրականացնի ուղղակի գործարքներ երկրորդային, սուվերեն պարտատոմսերի շուկաներում՝ «նպատակ ունենալով ապահովել դրամավարկային քաղաքականության համապատասխան փոխանցումը և դրամավարկային քաղաքականության միասնականությունը»։ Այս գործողությունների տեխնիկական շրջանակը ձևակերպվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։ Ծրագիրն ընդունվել  գրեթե միաձայն, Բունդեսբանկի նախագահը  եղել է միակ դեմ քվեարկողը։ Նույն օրը դադարեցվել է բանկի Արժեթղթերի շուկաների ծրագիրը (SMP)։

## Օգնության օգտագործում, պայմաններ և տևողություն
Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախագահ Մարիո Դրագին հայտարարել է, որ բանկի կառավարող խորհուրդն իրավասու է որոշում կայացնել ուղղակի դրամական գործարքների մեկնարկի, շարունակման և կասեցման վերաբերյալ՝ «լիակատար հայեցողությամբ և գործելով իր դրամավարկային քաղաքականության մանդատին համապատասխան»։

Որպեսզի ՈՒԴԳ-ն ակտիվացվի որոշակի եվրոգոտու պետության նկատմամբ, անհրաժեշտ է լիովին բավարարել չորս պայման՝

# Պետությունը պետք է ստանա ֆինանսական ինքնիշխան աջակցություն եվրագոտու փրկարարական հիմնադրամներից՝ EFSF/ESM-ից, կամ ուղղակի մակրոտնտեսական աջակցության, կամ նախազգուշական պայմանական վարկային գծերի տեսքով։ Բանկերի վերակապիտալացման աջակցության փաթեթ ստանալը, ինչպես ստացավ Իսպանիան, չի համարվում որակավորված։
# Եվրոպական Ֆինանսական Ապահովագրության Հիմնադրամի/ESM-ի սուվերեն աջակցության ծրագրին կից ստորագրված պայմանական փոխըմբռնման հուշագիրը պետք է պահպանվի ՈՒԴԳ գնումների պահին։ Եթե վերանայվի, ՈՒԴԳ գնումներ չեն կատարվի մինչև վերանայման ավարտը ծրագրի համապատասխանության եզրակացությամբ։
# ՈՒԴԳ գնումները կարող են սկսվել ամենավաղը, երբ պետությունը կարողանա վերականգնել մասնավոր վարկավորման շուկաներին լիարժեք մուտքը։ ԵԿԲ-ի սահմանման համաձայն, ինքնիշխան պետությունը կկարողանա վերականգնել մասնավոր վարկավորման շուկաներին լիարժեք մուտքը միայն այն դեպքում, երբ նրան հաջողվի թողարկել 10-ամյա մարման ժամկետով պետական պարտատոմսերի նոր շարք։
# 1-3 տարվա մարման ժամկետով պետական պարտատոմսերի ՈՒԴԳ գնումները վերջապես կիրականացվեն միայն այն դեպքում, եթե ԵԿԲ-ն, վերը նշված բոլոր 3 նախապայմանները բավարարված համարելուց հետո, միաժամանակ պարզի, որ պետական պարտատոմսերի շուկայում առևտրային տոկոսադրույքների արժեքները խնդրահարույց են՝ որոշակիորեն ավելի բարձր արժեքների, քան կարող է արդարացվել տվյալ պետության հիմնարար տնտեսական տվյալներով։

ՈՒԴԳ գործողությունները ավարտվում են, երբ «իրենց նպատակներին հասնում են» կամ երբ չկատարվում է մակրոտնտեսական կարգավորման կամ նախազգուշական ծրագրի պահանջները։

Նոր ՈՒԴԳ գործիքի ստեղծումից հետո առաջին տարվա ընթացքում այն երբեք չօգտագործվեց։ Այնուամենայնիվ, գնահատվել է, որ այն զգալի դրական ազդեցություն է ունեցել խափանված դրամավարկային գործարքների մեխանիզմի խնդիրը լուծելու հարցում, ինչը հանգեցրել է Եվրոպական Ֆինանսական կայունության հիմնադրամի/Եվրոպական կայունության հիմնադրամի (ESM) սուվերեն ֆինանսական աջակցության ծրագրերի շրջանակներում պետությունների համար տոկոսադրույքների ավելի արդարացի մակարդակի։ Որովհետև, ինչպես ԵԿԲ-ի գործադիր խորհրդի անդամ Բենուա Կյորեն նկարագրել է այն՝
ՈՒԴԳ-ները վերանվանման ռիսկից ապահովագրական միջոց են՝ վատագույն սցենարների հետ կապված հավանականությունը նվազեցնելու իմաստով։ Ինչ վերաբերում է ցանկացած ապահովագրական մեխանիզմի, ՈՒԴԳ-ները բախվում են ապահովագրության և խթանների միջև փոխզիջման անհրաժեշտության, սակայն դրանց յուրահատուկ դիզայնը արդյունավետ էր նախնական խթանները նախնական արդյունավետության հետ համապատասխանեցնելու գործում։

2014 թվականի վերջին ՈՒԴԳ աջակցություն ստանալու իրավունք ունեցող պետությունների խումբը միայն Պորտուգալիան և Իռլանդիան էին։ Սակայն, քանի որ նրանցից ոչ մեկը չէր բավարարել աջակցության չորրորդ պայմանը (տառապում էին տոկոսադրույքների անկումից՝ մասնավոր վարկավորման շուկաներ լիարժեք մուտքի վերականգնման պահին), ԵԿԲ-ն դեռևս ոչ մի ՈՒԴԳ չէր ակտիվացրել։ Հաջորդ պետությունները, որոնք ենթադրաբար կարող էին լինել ՈՒԴԳ ստանալու հավանական թեկնածուներ, Հունաստանն էր (որից սպասվում էր 2015 թվականին վերականգնել «վարկային շուկաներին լիակատար հասանելիություն», սակայն այդ ժամանակ դա տեղի չունեցավ) և Կիպրոսը (որից նույնպես սպասվում էր 2015 թվականին վերականգնել վարկային շուկաներին լիակատար հասանելիություն, սակայն դա նույնպես չհաջողվեց):

## Ծրագրի գնահատում
2012 թվականի երկրորդ կեսին ԵԿԲ-ի հայտարարությունից հետո եվրոգոտում պետական պարտատոմսերի սփրեդները զգալիորեն նվազել են։ Տնտեսագիտության պրոֆեսոր Պոլ Դե Գրաուվեի, տնտեսագետ Յուեմեյ Ջիի և Քասի բիզնես դպրոցի հետազոտողների կարծիքով, այս անկումը հիմնականում կարելի է վերագրել ՈՒԴԳ-ին, ինչը ծրագրի մասին միայն հայտարարությունն ինքնին արդյունավետ է դարձնում։

Միևնույն ժամանակ, ինչպես նշում է Փոլ Քրուգմանը, «ԵԿԲ-ի ջանքերը մեծապես հիմնված են բլեֆի վրա, այն իմաստով, որ ոչ ոք չգիտի, թե ինչ կպատահի, եթե ՈՒԴԳ-ն իրականում պահանջվի»:

Հետքեյնսյան տնտեսագետները կասկածներ են հայտնել Եվրոպական պարտքային ճգնաժամի հաղթահարման գործում ՈՒԴԳ-ի արդյունավետության վերաբերյալ, որոշները պնդում են, որ ծրագիրը «կձախողվի», քանի որ «այն չի լուծում հիմնական խնդիրը՝ այն, որ Հարավային Եվրոպան գտնվում է դեպրեսիայի մեջ, և [դրանից] դուրս գալու միակ ելքը բյուջետային դեֆիցիտի ընդլայնումն է»:

ԵԿԲ աշխատանքային փաստաթուղթը գնահատել է ՈՒԴԳ քաղաքականության արդյունավետությունը։ Այդ հոդվածը պարզել է, որ նման քաղաքականությունը «մոտ երկու տոկոսային կետով նվազեցրել է Իտալիայի և Իսպանիայի երկամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը, մինչդեռ անփոփոխ է թողել Գերմանիայի և Ֆրանսիայի նույն մարման ժամկետով պարտատոմսերի եկամտաբերությունը»։ Ավելին, «սցենարային վերլուծությունը ենթադրում է, որ ՈՒԴԳ հայտարարությունների պատճառով պարտատոմսերի եկամտաբերության նվազումը կապված է Իտալիայում և Իսպանիայում իրական ակտիվության, վարկավորման և գների զգալի աճի հետ՝ Ֆրանսիայում և Գերմանիայում համեմատաբար մեղմ հետևանքներով»:

## Հակասություններ և իրավական մարտահրավեր
Եվրոպական կենտրոնական բանկի կողմից ՈՒԴԳ գործառնությունները գործարկելու որոշումը միաձայն չի ընդունվել, Գերմանիայի ներկայացուցիչը դեմ է քվեարկել դրան։ Գերմանիայի կենտրոնական բանկի նախագահ Ենս Վայդմանը, ինչպես նաև Գերմանիայի էկոնոմիկայի նախարար Ֆիլիպ Ռյոսլերը, իրենց դեմ են արտահայտվել ԵԿԲ-ի կողմից պարտատոմսերի գնման ծրագրին՝ պնդելով, որ այն կարող է խաթարել «եվրոգոտու անդամ պետությունների բարեփոխումներ իրականացնելու պատրաստակամությունը»։

Գերմանիայի Բունդեսթագի անդամների, այդ թվում՝ գերմանացի քաղաքական գործիչ Պետեր Գաուվայլերի, և գերմանական Die Linke քաղաքական կուսակցության կողմից Գերմանիայի Դաշնային սահմանադրական դատարանում բողոքարկվել է նաև ՈՒԴԳ որոշումը։ Գերմանիայի Սահմանադրական դատարանը Եվրոպական դատարանից (ԵԴ) նախնական որոշում է խնդրել ՈՒԴԳ որոշման Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի հետ համատեղելիության վերաբերյալ (գործ C-62/14)։ Նախնական որոշման իր դիմումում Գերմանիայի Սահմանադրական դատարանը կասկածներ հայտնեց ՈՒԴԳ-ի օրինականության վերաբերյալ՝ համաձայն Գերմանիայի և ԵՄ օրենսդրության։ 2015 թվականի հունվարին գլխավոր փաստաբանի կարծիքում նշվում էր, որ ծրագիրը սկզբունքորեն համատեղելի է Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի հետ։ Եվրոպական դատարանը գործի վերաբերյալ իր վերջնական որոշումը կայացրել է 2015 թվականի հունիսին՝ պայմանական «ՈՒԴԳ ծրագիրը» ճանաչելով օրինական:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* BBC *ԵՄ իրավաբանը հաստատում է ԵԿԲ-ի պարտատոմսերի գնման ծրագ*

Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Եվրագոտի
Կատեգորիա:Եվրո
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ