Սերգեյ Չավայն

**Սերգեյ Գրիգորևիչ Չավայն** (ծննդյան ժամանակ՝ **Ստրելկով**, հետագայում՝ **Գրիգորև****,**  ),  մարի բանաստեղծ, թարգմանիչ և դրամատուրգ, խմբագիր, լրագրող, ուսուցիչ։ Մարիական գրականության հիմնադիրներից մեկը։ Բանաստեղծությունների, պատմվածքների, վիպակների, պիեսների, ռուս դասականներից (Ա. Ս. Պուշկին, Ն.Ա. Նեկրասով, Ն. Վ. Գոգոլ, Մ. Գորկի և այլն) թարգմանությունների հեղինակ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Մարի ժողովրդի 1-ին խորհրդային շրջիկ թատրոնի համար գրել է «Ինքնավարություն» և «Արևը ծագում է, սև ամպերը ցրվում են» պիեսները։ Չավայնի ստեղծագործությունները թարգմանվել են Ռուսաստանի ժողովուրդների լեզուներով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1888 թվականին աղքատ գյուղացիական ընտանիքում ։ Նրա հայրը՝ Գրիգորի Միխայլովիչը, գյուղացի էր, կպրաթորիչ բանվոր։ Մայրը՝ Տատյանա Անիսիմովնան, շնորհալի հեքիաթասաց էր, գիտեր բազմաթիվ ժողովրդական հեքիաթներ և երգեր, որոնց նա ծանոթացրել էր իր որդուն։

1908 թվականին ավարտել է Կազանի ուսուցչական ճեմարանը։ Մինչև 1915 թվականն աշխատել է Մարիի դպրոցներում որպես ուսուցիչ։

1915 թվականին մեկնել է Արալսկ (Ղազախստան) քաղաք, որտեղ մինչև 1919 թվականը աշխատել է որպես ուսուցիչ երկաթուղային կայարանին կից ավանում՝ վախենալով ցարական բանակ զորակոչվելուց և իմպերիալիստական պատերազմին մասնակցելուց։

1919 թվականին վերադարձել է հայրենիք, կարևոր դեր է խաղացել Մարի ժողովրդի ինքնավարության ստեղծման գործում ։ Նա ղեկավարում էր քաղխորհուրդը։

1922-1923 թվականներին սկսել է աշխատել «Յոշկար քեչե» թերթում ՝ հետագայում դառնալով նրա գլխավոր խմբագիրը։

1923 թվականին վերադարձել է  դպրոց՝ դասավանդելու. ղեկավարել է Մորկինսկի շրջանի Արինո գյուղի դպրոցը։

1927 թվականին վերադարձել է լրագրողական գործունեության, տեղափոխվել է ապրելու Յոշկար-Օլուում, աշխատել Մարի գրքերի հրատարակչությունում։

1934 թվականին  դարձավ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։Եղել է պրոլետարական գրողների Մարիի ասոցիացիայի (ՄԱՊ) կազմակերպիչներից և ստեղծողներից մեկը, 1934 թվականից՝ ԽՍՀՄ գրողների միության Մարիի մարզային մասնաճյուղի վարչության անդամ, Գորկու երկրամասի գրողների կազմակերպության վարչության անդամ։

Նա աշխատել է որպես երաժշտական-դրամատիկական արվեստի Մարի ստուդիայի ուսուցիչ, Մարի պետական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։

1937 թվականի մայիսին Սերգեյ Չավայնը ձերբակալվել է, մեղադրվել ընդհատակյա ազգայնական կազմակերպության խմբին պատկանելու և երկրի ղեկավարների դեմ ահաբեկչական գործողություններ նախապատրաստելու մեջ։ 1937 թվականի նոյեմբերի 11-ին գնդակահարվել է։

## Կեղծանվան  ծագում
Դեռ Կազանի ուսուցչական ճեմարանում սովորելու տարիներին երիտասարդ գրող Սերգեյ Գրիգորևը ընտրեց Չավինի գրական կեղծանունը։ Ինչ վերաբերում է այս կեղծանվան ծագմանը, մորդովացի գրականագետ Ն. Ի.Չերապկինը իր «Վտակներ» գրքում (Մոսկվա, 1973) նշում է, որ Չավայնը 16-րդ դարում ապրած Մարի լեգենդար հերոս է։ Չավայն նշանակում է «Աստված»։

## Ընտանիք
* Հայր՝ Գրիգորի Միխայլովիչ, գյուղացի-կպրաթորիչ բանվոր:
* Մայր՝ Տատյանա Անիսիմովնա:
* Կինը՝  Տատյանա Գոլուբկինա, ուսուցիչ, ուսուցչական ճեմարանի շրջանավարտ։
* Դուստր՝ Գալինա Սերգեևնա Չավայն, հեռուստատեսային ռեժիսոր, թատրոնի դերասանուհի, ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ

## Ստեղծագործություններ
«Օտո» (ռուս. ՝ "Պուրակ») (1905), բանաստեղծությունը մարիական առաջին գրավոր բանաստեղծական ստեղծագործությունն է ։

«Մարի ժողովրդի անցյալից» (1908), պատմվածքների և բանաստեղծական բալլադների ժողովածու

«Վայրի բադը» (1912), պիես-երգիծանք ցարական պաշտոնյաների վերաբերյալ։

«Փախած» (1915), պոեմ։

«Ինքնավարություն» (1920), պիես։

«Արևը ծագում է, սև ամպերը ցրվում են» (1921), պիես ՝ նվիրված հեղափոխությանը և քաղաքացիական պատերազմին ։

«Մեղվանոց» (1928), պիես։

«Ակպատիր» (1935), պատմական դրամա է՝ ի. Պուգաչովի ղեկավարությամբ՝ 1773-1775 թվականների գյուղացիական պատերազմին Մարի ժողովրդի մասնակցության մասին։

«Էլնետ» (մաս 1, 1936; Մաս 2, հրատարակվել է 1963 թ.) վեպ 1908-1917 թվականներին Մարիական մտավորականության և գյուղացիների գաղափարական աճի մասին։

## Բեմադրված ստեղծագործություններ
Մարիի թատերական ստուդիայում բեմադրվել են.

«Յամբլատով կամուրջ» (1927), պիես ։

«Մեղվանոց» (1928), երաժշտական դրամա։

«Կատվառյուծ»(1929), հեղափոխական դրամա 1905 թվականի իրադարձությունների մասին։

Մարիինյան թատրոնում բեմադրվել են։

«Հարյուր ռուբլի գլխագին» (1927), կատակերգություն, որը ծաղրում է բուրժուական նախապաշարմունքները, Ծն.

«Կենդանի ջուր»(1930), պիես նոր կոլտնտեսական գյուղի մասին։

«Անտառտնտեսություն» (1932), պիես կոլեկտիվացման շրջանում դասակարգային պայքարի մասին ։

«Մարի ընկերություն»(1934), պիես Կազանի պաշտպանության մասին Սպիտակ գվարդիականներից։

«Ակպատիր»(1935), պատմական և հեղափոխական դրամա է. Պուգաչովի գլխավորությամբ գյուղացիական պատերազմին Մարի ժողովրդի մասնակցության մասին։

«Մետաղադրամի լույսը» (1936), կատակերգություն Մարի ժողովրդական հավատալիքների հիման վրա ։

«Անտառը աղմկում է» (1936), պիես 1905 թվականի հեղափոխության իրադարձությունների մասին ։

## Ժողովածուներ
* Сылнемутан произведений-влак, т. 1—5, Йошкар-Ола, 1967—1968

## Թարգմանություններ
* Я песни новые пою ՝ բանաստեղծություններ և պոեմներ. Йошкар-Ола, 1968. 88 с.
* Элнет ՝ վեպ пер. на рус. В. Муравьёва. М., 1972. 272 с.

## Հիշատակ
Ենթադրաբար թաղված է Կոկշայի անտառում (այժմ ՝ Մենդուրի գերեզմանատուն) ։

Ս.Գ. Չավինի անվան ազգային գրադարան:

Չավայնի բուլվար-բուլվար Յոշկար Օլեում (1957) քանդակագործ Բ.ի. Դյուժևի (1978) ստեղծագործությամբ գրողի հուշարձանով։

Փողոց Մարի Էլ Հանրապետության Մեդվեդևո գյուղում։

Փողոց Մարի Էլ Հանրապետության Սեմյոնովկա գյուղում։

Մեդվեդևսկայայի թերի միջնակարգ դպրոց (1935):

Մորկինսկի շրջանի Արին դպրոց Մարի Էլ:

Մարի Էլ շրջանում կոլտնտեսություն:

Մարի Էլ Հանրապետության պետական մրցանակ գրականության բնագավառում։

Չավայնուր գյուղում, որը ստեղծվել է Ս.Գ. Չավինի կողմից փոքր Քարամաս գյուղի բնակիչների հետ միասին, Չավայն փողոցում է գտնվում գրողի հուշատուն-թանգարանը (1961) ։ Այժմ այն մտնում է նրա անվան գրական-ազգագրական համալիրի կազմի մեջ ։ Ս. Գ. Չավայնա (1988)։

Մորկի Չավայնու Ավանում հուշարձան է կանգնեցվել (1979) ։

Ամեն տարի գրողի հայրենիքում ՝ Չավայնուր գյուղում, ինչպես նաև Մորկի գյուղում, անցկացվում է «Չավայն լուդմաշ» ասմունքի մրցույթ («Չավայնովսկի ընթերցումներ», որի մասնակիցներն ավանդաբար մորկինսկի շրջանի դպրոցների ուսանողներ են։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Асылбаев А. А.* Сергей Чавайн. Очерк жизни и творчества. — Йошкар-Ола, 1963.
* С. Г. Чавайн. Жизнь и творчество. — Йошкар-Ола, 1968.
* Чавайн Сергей Григорьевич|том=28
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 810|Чавайн Сергей Григорьевич
* *Сануков К. Н.* Сергей Чавайн: трудные повороты судьбы / Сануков К. Н. // НАШИ ЗЕМЛЯКИ: ПУТИ И СУДЬБЫ. Очерки. — Йошкар-Ола: ООО «Издательство Мари Книга», 2011. — С. 146—186. — ISBN 978-5-91895-006-7.
* *Петров О. В.* По дорогам С. Г. Чавайна // Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 8 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Ан. В. Муравьёв. — Йошкар-Ола, 2014. — С. 317—319.
* 
* 
* 
* *Кутасова В. Е., Никифорова А. А.* Улицы Йошкар-Олы, которые носят имена классиков марийской литературы // Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 12 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Д. Ю. Ефремова. — Йошкар-Ола, 2018. — С. 243—246.
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Элнет» в электронном виде

 
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ