Իրանը և Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա

2022 թվականին Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման սկզբից ի վեր, հայտնվել են հաղորդագրություններ **հակամարտությանը [[Իրան|Իրանի]] ներգրավվածության** մասին։

## Արձագանքը ներխուժման սկզբում
մինի|250x250пкс|Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Թեհրանում հանդիպում է Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի և նախագահ Իբրահիմ Ռաիսիի հետ, 2022 թվականի հուլիսի 19-ին։
Իրանն ու Ռուսաստանը դաշնակիցներ էին Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում՝ կռվելով Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմի կողմից, և նրանց մերձեցումը սկսվել է ոչ ուշ, քան 2015 թվականը։ «Հեզբոլլահի» առաջնորդ Հասան Նասրալլահի *Al Mayadeen* հետ հարցազրույցի համաձայն՝ հենց Իրանի արտաքին ռազմական ռազմավարության ճարտարապետ Ղասեմ Սոլեյմանիի 2015 թվականին Մոսկվա այցն էր, որը որոշիչ գործոններից մեկը է դարձել, որը Ռուսաստանին դրդել է մտնել Սիրիայում պատերազմի մեջ՝ Ասադի կառավարության կողմից։

Դիտորդների կարծիքով, մինչև 2022 թվականի ամառը Իրանը պահպանել է չեզոք դիրքորոշում Ուկրաինայի պատերազմի հարցում, որոշ չափով նման Չինաստանի և Հնդկաստանի դիրքորոշումներին։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարը իր հայտարարություններում պնդել է, որ պատերազմը սկսվել է «ՆԱՏՕ-ի սադրանքների» պատճառով, սակայն այն չի համարել խնդրի լուծում՝ նշելով, որ անհրաժեշտ է հրադադար և կենտրոնանալ քաղաքական ու ժողովրդավարական լուծման վրա։ Միաժամանակ, Իրանի նախագահ Իբրահիմ Ռաիսին զանգահարել է Վլադիմիր Պուտինին՝ աջակցություն հայտնելով ՆԱՏՕ-ի ընդլայնումը կանխելու երաշխիքներին։ Սակայն հուլիսի 19-ին՝ Պուտինի այցի ժամանակ, Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին, այնուամենայնիվ, Կրեմլի գործողությունները Ուկրաինայի դեմ անվանել է «կանխարգելիչ միջոցառումներ», ուղղակիորեն փոխելով պաշտոնական դիրքորոշումը դեպի ռուսամետ։ Նույնիսկ դրանից առաջ որոշ իրանական լրատվամիջոցներ հավատարիմ էին ռուսական կողմին։

## Տնտեսական համագործակցության ամրապնդում ներխուժման պայմաններում
Տարբեր լրատվամիջոցներ նշել են, որ մինչև 2022 թվականի մարտի 7-ը Իրանը աշխարհում առաջատարն էր կիրառված պատժամիջոցների թվով։ Սակայն, Ուկրաինա ներխուժելուց հետո Ռուսաստանը գերազանցել է Իրանին, Վենեսուելային, Մյանմային և Կուբային միասին վերցրած՝ պատժամիջոցների ենթարկված անհատների և կազմակերպությունների թվով։

Ներխուժման ֆոնին ամրապնդվել է Իրանի և Ռուսաստանի միջև տնտեսական համագործակցությունը: *Tasnim* լրատվական գործակալության տվյալներով՝ հոկտեմբերի սկզբի դրությամբ Ռուսաստան իրանական արտահանումն աճել է 70%-ով: Երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը 2022 թվականի առաջին ութ ամիսներին աճել է գրեթե 40%-ով: «*Ներկա ժամանակ*»-ի տվյալներով՝ երկու կողմերն էլ չեն թաքցրել, որ սա ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցների հետևանք է։

2022 թվականի հուլիսին, Վլադիմիր Պուտինի Թեհրան կատարած այցի ժամանակ, Իրանի և Ռուսաստանի միջև ստորագրվել է ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիր: Նոյեմբերի 1-ին Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսանդր Նովակը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը սկսել է նավթամթերք մատակարարել Իրան, և որ ռուսական «Գազպրոմ» կորպորացիան 40 միլիարդ դոլար կներդնի Իրանի նավթի և գազի ոլորտում: Նա հայտարարել է, որ իրանական ավտոմեքենաները, պահեստամասերը և ինքնաթիռների բաղադրիչները կարտահանվեն Ռուսաստան: Ավելին, համաձայնություն է ձեռք բերվել, որ Իրանը ազատ առևտրի համաձայնագիր կստորագրի Եվրասիական տնտեսական միության հետ։

Ներխուժման ֆոնին երկրների միջև ռազմական և տնտեսական համագործակցությունը սրվել է։ 2023 թվականի մայիսին հրապարակված զեկույցում Պատերազմի ուսումնասիրման ինստիտուտը (ISW) նշել է Մոսկվայի՝ Իրանից լրացուցիչ անօդաչու թռչող սարքեր ձեռք բերելու մտադրության մասին, այն բանից հետո, երբ ռուսական զինվորականները 2022 թվականի օգոստոսից ի վեր ձեռք բերված 400 իրանական անօդաչու թռչող սարքերի մեծ մասն օգտագործել են Ուկրաինայի ենթակառուցվածքներին հարձակվելու համար։ Միևնույն ժամանակ, իրանական լրատվամիջոցները հայտնել են ռուսական Սու-35 բազմաֆունկցիոնալ կործանիչների առաջին խմբաքանակի ստացման մասին։

Նաև, ըստ իրանական լրատվամիջոցների, 2022 թվականի հուլիսին Ռուսաստանը և Իրանը որոշել են ստորագրել ավիացիայի ոլորտում համագործակցության հուշագիր։ Այս հուշագիրը, մասնավորապես, նախատեսում է Իրանում արտադրված ինքնաթիռների պահեստամասերի և սարքավորումների արտահանում Ռուսաստան, ինչպես նաև ռուսական ինքնաթիռների վերանորոգում և տեխնիկական սպասարկում իրանական ընկերությունների կողմից։ *ՌԲԿ*-ի աղբյուրների համաձայն, 2023 թվականի ապրիլին, պատժամիջոցների պատճառով, «Աէրոֆլոտ»-ը իր Airbus A330-300 ինքնաթիռը ընկերության պատմության մեջ առաջին անգամ ուղարկել է Իրան՝ վերանորոգման, որտեղ ինքնաթիռը սպասարկել են Իրանի խոշորագույն ավիափոխադրող Mahan Air-ի տեխնիկները։

## Իրանի ներգրավվածությունը ներխուժմանը
Նախագահի գործադիր գրասենյակի անանուն բարձրաստիճան պաշտոնյայի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի սկզբին *[[The New Yorker]]*-ին տված տեղեկատվության համաձայն, Իրանը լիովին ներգրավված էր Ուկրաինայի պատերազմում։ Ավելին, Իրանի միջամտությունը ռազմավարական որոշում էր, որն այդ ժամանակ միայն սահմանափակ կամ նվազագույն ֆինանսական օգուտներ էր բերում և հաստատվել էր Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի, նախագահ Իբրահիմ Ռաիսիի և Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի կողմից։

### Զենքի մատակարարումները Ռուսաստան

2022 թվականի հուլիսին Միացյալ Նահանգների նախագահի գործադիր գրասենյակը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը պլանավորում է Իրանից անօդաչու թռչող սարքեր գնել՝ Ուկրաինայում պատերազմի և Արևմուտքի պատժամիջոցների պատճառով սեփական անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարման լուրջ պակասի պայմաններում: Նույն ամսին արված արբանյակային լուսանկարները ցույց են տվել, որ ռուսական պատվիրակությունը հունիսից ի վեր առնվազն երկու անգամ այցելել է Իրանի կենտրոնական մասում գտնվող օդանավակայան՝ մարտական ​​անօդաչու թռչող սարքերը ստուգելու համար: *[[Վաշինգտոն Փոստ|The Washington Post]]*-ի, *[[CNN]]*-ի, *[[Ռոյթերս|Reuters]]*-ի, լիբանանյան լրատվամիջոցների և ԱՄՆ պաշտոնյաների կողմից հրապարակված տեղեկատվության համաձայն՝ ռուսները գնման պայմանագիր են կնքել հուլիսի կեսերից մինչև վերջին և սկսել են մարզվել իրանական անօդաչու թռչող սարքերով: Օգոստոսի 19-ին Ռուսաստան են մատակարարվել առաջին Qods Mohajer-6, Shahed 129 և Shahed 191 անօդաչու թռչող սարքերը։ *[[Sky News]]*-ի աղբյուրի փոխանցմամբ, որը հեռուստաալիքին տրամադրել է արբանյակային պատկերներ, օգոստոսի 20-ին, ժամը 1:00-ից մինչև 7:00-ն, Մեհրաբադ օդանավակայանից թռիչք են կատարել երկու ռուսական Իլ-76 ինքնաթիռներ՝ տեղափոխելով 100 Shahed 136, 60 Shahed 131 և 6 Mohajer-6 անօդաչու թռչող սարքեր։ Օգոստոսի վերջին հայտնվել են առաջին տեղեկությունները Ուկրաինայում Shahed 136 կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործման մասին, իսկ սեպտեմբերին առաջին նմանատիպ անօդաչու թռչող սարքը խոցվել է ուկրաինական ուժերի կողմից Խարկովի մարզի Կուպյանսկի մոտակայքում։ Այս անօդաչու թռչող սարքերը հետագայում օգտագործվել են Ուկրաինայի դեմ զանգվածային հարվածներ հասցնելու համար։ Ուկրաինական կողմի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ սեպտեմբերի 13-ին Կուպյանսկի մոտակայքում «Շահեդ»-ի խոցման պահից մինչև 2022 թվականի հոկտեմբերի 19-ը ուկրաինական ուժերը խոցել են այս մոդելի 223 անօդաչու թռչող սարք։ *Sky News*-ի տվյալներով՝ 2022 թվականի օգոստոսի 20-ից մինչև նոյեմբեր առնվազն հինգ ռուսական ինքնաթիռներ են վերցել Իրանից ուղարկված անօդաչու թռչող սարքերի բեռը։

Ռուսաստանը և Իրանը պաշտոնապես հերքել են ռուսական զորքերի կողմից իրանական անօդաչու սարքերի օգտագործման վերաբերյալ ցանկացած մեղադրանք, սակայն այաթոլլահ Խամենեին անուղղակիորեն ընդունել է դրանք իր հոկտեմբերի 19-ի ելույթում՝ ասելով. «Երբ մի քանի տարի առաջ հրապարակվեցին իրանական անօդաչու սարքերի լուսանկարները, մարդիկ ասում էին, որ դրանք ֆոտոշոփով են մշակված։ Հիմա այդ անօդաչու սարքերը կոչվում են սպառնալից»։ Դրանց օգտագործումը հաստատել են նաև իրանցի պաշտոնյաներն ու դիվանագետները Reuters-ին տված անանուն մեկնաբանություններում, ինչպես նաև Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության հասարակական խորհրդի անդամ և Ռազմավարությունների և տեխնոլոգիաների վերլուծության կենտրոնի տնօրեն Ռուսլան Պուխովը, ով դա բաց է թողել ''ՌԲԿ'' հեռուստաընկերության եթերում։ Բացի այդ, անօդաչու թռչող սարքերի տվյալների օգտագործումը հիմնավորվել է լուսանկարչական ապացույցներով, դատաբժշկական տվյալներով, հետախուզական տվյալներով և լրատվամիջոցների հաղորդագրություններով։ Հոկտեմբերի 16-ին *The Washington Post*-ը, հղում անելով «Միացյալ Նահանգների և դաշնակից երկրների անվտանգության պաշտոնյաներին», հաղորդել է, որ Իրանը «ընդլայնում է իր դերը որպես Ռուսաստանին զենք մատակարարող»։ Ըստ *Post*-ի՝ Թեհրանի դեսպանները սեպտեմբերի 18-ին Մոսկվայում ավարտել են գործարքը, և հոկտեմբերի կեսերին արդեն ընթացքի մեջ էին «իրական երկու տեսակի «երկու տեսակի ցամաքային հրթիռների» և մեծ թվով անօդաչու թռչող սարքերի» մատակարարումները։ Երկու օր անց, Reuters-ը, մեջբերելով «երկու բարձրաստիճան իրանցի պաշտոնյաների և երկու իրանցի դիվանագետների», ասել է. «Գործարքը հաստատվել է երկու երկրների բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից հոկտեմբերի 6-ին, երբ Իրանի առաջին փոխնախագահ Մոհամմադ Մոխբերը, Իրանի ազդեցիկ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի երկու պաշտոնյաներ և Իրանի Գերագույն ազգային անվտանգության խորհրդի ներկայացուցիչ այցելել են Մոսկվա»: Հրատարակության տվյալներով՝ գործարքը ներառում էր Fateh-110 և Zolfaghar հրթիռներ։ CNN-ի կողմից նոյեմբերի 1-ին հրապարակված հաղորդագրության համաձայն, որը հղում է կատարում արևմտյան երկրի պաշտոնական ներկայացուցիչներին, Իրանը պատրաստվում էր մինչև տարեվերջ Ռուսաստան ուղարկել մոտ 1000 լրացուցիչ զենք, այդ թվում՝ կարճ հեռահարության բալիստիկ հրթիռներ և ավելի շատ հարձակողական անօդաչու թռչող սարքեր, իսկ դրանից առաջ ուղարկված զենքի վերջին խմբաքանակը ներառում էր մոտ 450 անօդաչու թռչող սարք, որոնք Ռուսաստանն արդեն օգտագործել էր Ուկրաինայում։ Ուկրաինայի զինված ուժերի ռազմաօդային ուժերի խոսնակ Յուրի Իգնատի կողմից հրապարակված տեղեկատվության համաձայն՝ Իրանից հրթիռների գնումը պայմանավորված էր նրանով, որ Ռուսաստանում վերջանում էին «Իսկանդեր-Մ» հրթիռները։ Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ մինչև նոյեմբերի սկիզբը Ռուսաստան պետք է ուղարկվեին 200 իրանական «Shahed 136», «Qods Mohajer-6» և «Arash 2» անօդաչու թռչող սարքեր։ Բացի այդ, Պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչության հաղորդագրության համաձայն, Իրանը սկսել է Ռուսաստանին մատակարարել Milad ապրանքանիշի սաղավարտներ և զրահաբաճկոններ։ Նոյեմբերի 5-ին *The New Yorker*-ի կողմից հրապարակված տեղեկատվության համաձայն՝ նոր իրանական անօդաչու թռչող սարքերը պետք է Ռուսաստան մատակարարվեին ապամոնտաժված տեսքով, այնուհետև այնտեղ հավաքվեին և նշվեին ազգային նույնականացման նշաններով՝ դրանց ծագումը թաքցնելու համար։ «Bild»-ը նույն օրը հրապարակված իր հաղորդագրության մեջ նշել է նոյեմբերի 3-ին Մոսկվայի «Վնուկովո» օդանավակայանի բեռնային տերմինալ իրանական «Pouya Air» ընկերությանը պատկանող մեծ տարողունակության Իլ-76 բեռնատար ինքնաթիռի ժամանումը։ Դրա ռազմական փորձագետ Ջուլիան Ռյոպկեն նշել է, որ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության տվյալներով՝ այս ավիաընկերությունն Իրանի իշխանությունների կողմից օգտագործվում է անօրինական բեռներ տեղափոխելու համար, ինչի համար այն ենթարկվում է պատժամիջոցների։ Դրա հիման վրա եզրակացվել է, որ իրանական «Shaheed 136» կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքերի նոր խմբաքանակ է ժամանել Մոսկվա։
 
Նոյեմբերի 5-ին իրանական IRNA պետական ​​լրատվական գործակալությունը հրապարակել է Իրանի արտաքին գործերի նախարար Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահիանի հայտարարությունը, որում նա հաստատել է Ռուսաստանին իրանական անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարումը, սակայն այն պայմանով, որ դրանք սահմանափակ քանակությամբ են եղել և մատակարարվել են պատերազմից առաջ: Մի քանի օր առաջ նա նաև պատրաստակամություն հայտնեց երկկողմ հանդիպումներ անցկացնել Ուկրաինայի հետ՝ անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարման մեղադրանքները քննարկելու համա։ Ի պատասխան՝ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին մեղադրել է Իրանին ստելու մեջ՝ նշելով, որ ուկրաինացի զինվորականները ամեն օր ոչնչացնում են առնվազն տասը իրանական անօդաչու թռչող սարք, և որ «իրանցի հրահանգիչները ռուս ահաբեկիչներին սովորեցրել են, թե ինչպես օգտագործել անօդաչու թռչող սարքեր», մինչդեռ Իրանի իշխանությունները «լիովին լռում են»։ Միաժամանակ, ըստ *[[The Guardian]]*-ի, Ռուսաստանում Իրանի նախկին դեսպան Նեմաթոլլահ Իզադին ակնարկել է, որ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը, հնարավոր է, անտեղյակ է պահվել թե՛ Կրեմլի, թե՛ իրանական զինվորականների կողմից։

Նոյեմբերի սկզբին Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ Պատրուշևը ժամանել է Իրան: Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտի վերլուծաբանները կարծում էին, որ նրա այցի նպատակը բալիստիկ հրթիռների հնարավոր գնման քննարկումն էր։ *Sky News*-ի փոխանցմամբ՝ այս ընթացքում Թեհրանը և Մոսկվան համաձայնության են եկել 200 միլիոն եվրո արժողությամբ անօդաչու թռչող սարքերի վաճառքի ևս մեկ գործարքի շուրջ։ Նոյեմբերի 19-ին, հղում անելով ԱՄՆ-ի և այլ արևմտյան անվտանգության գործակալությունների կողմից ստացված հետախուզական տվյալներին, *The Washington Post*-ը հաղորդել է, որ նոյեմբերի սկզբին ռուս և իրանցի պաշտոնյաները վերջնականապես համաձայնության են եկել Ռուսաստանում հարյուրավոր անօդաչու մարտական ​​ինքնաթիռների արտադրություն սկսելու վերաբերյալ: Հրատարակության տվյալներով՝ հոդվածի հրապարակման պահին կողմերը արագորեն շարժվում էին նախագծերի և հիմնական բաղադրիչների փոխանցման ուղղությամբ, ինչը կարող է թույլ տալ արտադրությունը սկսել մի քանի ամսվա ընթացքում: *The Washington Post*-ի աղբյուրները նշել են, որ իրանցի առաջնորդները, ի թիվս այլ բաների, կարծում էին, որ կարող են խուսափել նոր պատժամիջոցներից, եթե անօդաչու թռչող սարքերը ֆիզիկապես հավաքվեն Ռուսաստանում։

Ըստ 2023 թվականի փետրվարին հրապարակված *The Guardian*-ի՝ Իրանը Ռուսաստանին է փոխանցել բազմակի օգտագործման հարձակողական անօդաչու թռչող սարքերի խմբաքանակ։ Դեռևս 2023 թվականի մարտին Financial Times-ը, հղում անելով իր աղբյուրներին, հաղորդել էր, որ Ռուսաստանը ձեռնպահ է մնացել իրանական բալիստիկ հրթիռներ գնելուց՝ այն մտավախությունների պատճառով, որ ԱՄՆ-ն այդ դեպքում կսկսի Ուկրաինային մատակարարել հեռահար MGM-140 ATACMS հրթիռներ։ Միևնույն ժամանակ, ըստ *Sky News*-ի աղբյուրի, մոտ 100 միլիոն փամփուշտ և մոտ 300,000 արկ է տեղափոխվել Ռուսաստան Կասպից ծովով՝ երկու բեռնատար նավերով՝ Musa Jalil և Begey, որոնք իրանական նավահանգստից մեկնել էին ռուսական դրոշի ներքո։ Երկու նավերը տեղափոխում էին մոտ 200 կոնտեյներ զենք, և Ռուսաստանը վճարել է մատակարարումների համար կանխիկ։

Ավելին, Ռուսաստանում իրանական անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության գործարաններ կառուցելու նախագիծը շարունակել է զարգանալ: *[[Ասսոշեյթեդ պրես|Associated Press]]*-ի տվյալներով՝ նման օբյեկտներից մեկի շինարարությունը սկսվել է Թաթարստանի Ալաբուգայի հատուկ տնտեսական գոտում: ԱՄՆ նախագահի գործադիր գրասենյակը նույնպես հաստատել է այս տեղեկատվությունը, հրապարակելով օբյեկտի արբանյակային լուսանկարներ: Պետդեպարտամենտի խոսնակ Ջոն Քիրբին կանխատեսել է, որ արտադրությունը կարող է սկսվել 2024 թվականի վերջին: ԱՄՆ-ի տվյալներով՝ գործարանի համար սարքավորումներ մատակարարելուց բացի, Իրանը շարունակել է նաև տեղական արտադրության անօդաչու թռչող սարքեր մատակարարել՝ համաձայն իր սահմանված սխեմայի։

2024 թվականի փետրվարին *Reuters*-ը, հղում անելով իրանական անանուն աղբյուրներին, հայտարարել է Ռուսաստանին մոտ 400 իրանական հրթիռների, այդ թվում՝ Fateh-110 և Zolfaghar բալիստիկ հրթիռների մատակարարման մասին և պլանավորել է նմանատիպ զենքի հետագա մատակարարումներ։

### Խորհրդականների ուղարկում հակամարտության գոտի
left|մինի|106x106пкс|Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի զինանշանը
Դեռևս օգոստոսին *The Washington Post*-ը հաղորդել էր, որ իրանական անօդաչու թռչող սարքերի առաջին փորձարկումների ժամանակ ռուսական զինվորականները բախվել են մի շարք անսարքությունների։ Հոկտեմբերի 18-ին The New York Times-ը, հղում անելով ԱՄՆ նախկին և ներկա անանուն պաշտոնյաների, հաղորդել է, որ խնդիրների շարունակման հետ մեկտեղ Իրանը որոշել է Ղրիմ ուղարկել Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հրահանգիչներ: Նրանց տեղակայումը համընկել է Ուկրաինայում իրանական անօդաչու թռչող սարքերի հարվածների ակտիվացման հետ։ Ղրիմում իրանցի հրահանգիչների ներկայության մասին նախկինում հայտնել էին Ուկրաինայի հատուկ գործողությունների ուժերի ազգային դիմադրության կենտրոնը, Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտը և *Daily Mirror*-ը։ Ուկրաինական կողմի տվյալներով՝ նրանցից առնվազն 20-ը եղել են և տեղակայված են եղել Չաուդում, Կիրովի անվան ռազմական օդանավակայանում (Սիմֆերոպոլ) և Թարխանկուտի հրվանդանի տարածքում։ Հոկտեմբերի 21-ին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Ջոն Քիրբին հաստատել է այս տեղեկատվությունը։ Լրագրողների հետ իր մեկնաբանություններում նա հայտարարել է, որ «իրանցիները որոշել են տեղափոխել մի քանի հրահանգիչներ և որոշ տեխնիկական աջակցություն՝ ռուսներին օգնելու օգտագործել դրանք ավելի մեծ մահացու հզորությամբ», բայց պարզաբանել է, որ, ըստ ԱՄՆ տեղեկությունների, «իրանցիները հրահանգիչներ և տեխնիկական աջակցություն են տեղակայել Ղրիմում, բայց ռուսներն են զբաղվում օդաչուությամբ»։ Ավելի ուշ Կանադայի գլոբալ հարաբերությունների նախարարությունը նույնպես պաշտոնական հայտարարություն է արել այս հարցի վերաբերյալ՝ նշելով. «Կանադան նաև տեղյակ է Իրանի ակտիվ աջակցության մասին Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայում կատարվող վայրագություններին՝ զենքի վաճառքի և իրանական զենքի օգտագործման հարցում ռուսական ուժերին մարզելու և օգնելու համար իրանական զինվորական անձնակազմ տրամադրելու միջոցով»։ Հոկտեմբերի 22-ին *The Jerusalem Post*-ը, հղում անելով անանուն ուկրաինացի պաշտոնյայի մեկնաբանությանը, հաղորդել է Խերսոնի շրջանում իրանցի հրահանգիչների առկայության և ուկրաինական ուժերի հարվածի հետևանքով նրանցից 10-ի մահվան մասին։ Նոյեմբերին Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհրդի քարտուղար Ալեքսեյ Դանիլովը նույնպես *The Guardian*-ին տված հարցազրույցում խոսել էր Ղրիմում իրանցի խորհրդականների սպանության մասին և զգուշացրել, որ Ուկրաինայի օկուպացված տարածքում գտնվող ցանկացած այլ իրանցի, որը կաջակցի Մոսկվայի ներխուժմանը, նույնպես կենթարկվի թիրախի։

Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչության կողմից հոկտեմբերի վերջին հրապարակված տեղեկատվության համաձայն՝ Իրանը պլանավորում էր իր ռազմական մասնագետներին ուղարկել Մոսկվա՝ ռուս զինծառայողներին «Arash-2» անօդաչու թռչող սարքերին և իրանական «երկիր-երկիր» դասի հրթիռներին ծանոթացնելու համար։

Լիբանանյան «Հեզբոլլահ»-ի նախկին առաջնորդներից մեկի՝ շեյխ Աբբաս ալ-Ջավհարիի՝ «*[[Meduza]]*»-ին տված հարցազրույցում արված հայտարարությունների համաձայն, այս շարժումը, որը սերտորեն համագործակցում է Իրանի հետ, հնարավոր է, որ նաև բարձր որակավորում ունեցող հատուկ նշանակության ջոկատների խումբ է ուղարկել Ուկրաինայում գտնվող ռուսական զորքերի տեղակայման վայր, որոնք պետք է «ավելի մանրամասն ուսումնասիրեին» ժամանակակից ռազմական տեխնիկան։

2024 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչությունը հայտարարություն է տարածել, որում պնդվում էր, որ Սիրիայի Աշ-Շայրաթ օդանավակայանում ռուս զինվորներ և սիրիացի վարձկաններ մարզվում են Shahed 136 և Ababil-3 անօդաչու թռչող սարքերի, ինչպես նաև Raad հեռակառավարվող ինքնաթիռների շահագործման համար: Հայտարարության համաձայն՝ օպերատորների ուսուցումն իրականացրել են «Հեզբոլլահ»-ի և ԻՀՊԿ-ի մասնագետները, իսկ դրանց ղեկավարել է «Հեզբոլլահ»-ի հրամանատար Քամալ Աբու Սադիքը։

### Օգնություն վարձկանների հավաքագրման գործում
աջից|մինի|250x250пкс|Աֆղանստանի ազգային բանակի կոմանդոսային կորպուսի մարտիկները 2013 թվականի փետրվարին

2022 թվականի հոկտեմբերից ի վեր բազմաթիվ հաղորդագրություններ են հայտնվել այն մասին, որ Ռուսաստանը սկսել է հավաքագրել Աֆղանստանի ազգային բանակի (ԱԱԲ) նախկին հրամանատարներին, որոնք նախկինում մարզվել էին ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների կողմից: *Foreign Policy*-ի տվյալներով՝ 2021 թվականին թալիբների կողմից իշխանության զավթումից հետո 20,000-ից 30,000 աֆղան հրամանատար կամավորներ մնացել են առանց աշխատանքի: Այդ ժամանակ Աֆղանստանից տարհանվել էր կորպուսի ընդամենը մի քանի հարյուր ավագ սպաներ, իսկ հազարավոր զինվորներ ստիպված էին փախչել հարևան պետություններ: *[[Ազատ Եվրոպա/Ազատություն ռադիոկայան|«Ազատություն» ռադիոկայանի]]* տվյալներով՝ հավաքագրված աֆղանցիները միացել են Վագների ՊՄԿ-ին։

«Afghanistan International»-ը, հղում անելով մի քանի նախկին աֆղանական անվտանգության ուժերի, հաղորդել է, որ Իրանը Ռուսաստանի համար հավաքագրում է աֆղանական կոմանդոսներ: Նմանատիպ հայտարարություններ լրատվամիջոցների հետ հարցազրույցներում արել են Աֆղանստանի հատուկ գործողությունների հրամանատարության նախկին հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Ֆարիդ Ահմադին և Թալիբանի կառավարության փախստականների և հայրենադարձության հարցերով պաշտոնակատար նախարար Խալիլ Ռահման Հաքանին: Ըստ «Ալ Ջազիրա»-ի, աֆղան զինվորները կնախընտրեին չկռվել «Վագներ» ՊՄԿ-ի համար, սակայն դա անել են դրդված արտաքսման ռիսկը, իրենց ընտանիքների անվտանգության մասին մտահոգությունները, ֆինանսական խնդիրները և «Թալիբան»-ի կողմից սպանվելու վախը: Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանը նրանց առաջարկել է ամսական 1500 դոլար աշխատավարձ, ապաստան իրենց և իրենց ընտանիքների համար, և, ըստ «Afghanistan International»-ի, Ռուսաստանի քաղաքացիություն։

Իրանը նախկինում ձևավորել էր աֆղանցիներից կազմված ստորաբաժանում՝ Սիրիայի և Իրաքի պատերազմներին մասնակցելու համար՝ «Ֆաթեմիյուն» դիվիզիան, որի անդամների թիվը կազմում էր մոտավորապես 6000 մարդ: Սակայն, *Central.asia-news*-ի աղբյուրների համաձայն, այս ստորաբաժանումն օգտագործելու փոխարեն, որը բաղկացած էր բացառապես շիաներից, Իրանը, Ռուսաստանը և «Վագներ» ՊՄԿ-ն համատեղ որոշել են օգտվել Իրանում թաքնվող աֆղանական հրամանատարների ծանր վիճակից։

Իրանը պաշտոնապես հերքել է Ռուսաստանի համար աֆղան վարձկանների հավաքագրումը կազմակերպելու բոլոր մեղադրանքները։

### Իրանի օգուտների և նպատակների հարց
*Sky News*-ի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ անօդաչու թռչող սարքերի առաջին խմբաքանակի դիմաց Ռուսաստանը Իրանին է մատակարարել 140 միլիոն եվրո կանխիկ և առգրավել բրիտանական NLAW հակատանկային կառավարվող հրթիռի, ամերիկյան FGM-148 Javelin շարժական հակատանկային հրթիռային համակարգի և ամերիկյան FIM-92 Stinger շարժական հակաօդային պաշտպանության համակարգի նմուշներ՝ օգտագործելով երկու Իլ-76 ինքնաթիռներ հակադարձ ինժեներիայի համար։ CNN-ի աղբյուրների համաձայն՝ մինչև 2023 թվականի մարտը ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի և այլ արևմտյան երկրների կառավարական գործակալությունները փաստաթղթավորել էին մի քանի դեպք, երբ ռուսական զորքերը ստանում էին իրենց դաշնակիցների կողմից Ուկրաինա մատակարարված փոքր, շարժական զենքեր: Հեռուստաալիքի աղբյուրները ենթադրում էին, որ Մոսկվան այդպիսով խրախուսում էր Թեհրանին շարունակել աջակցել ռուսական ներխուժմանը: Բացի այդ, 2022 թվականի դեկտեմբերին Լիբանանի «Հեզբոլլահ»-ի նախկին առաջնորդ Շեյխ Աբբաս ալ-Ջավհարին *«Meduza»*-ին ասել էր, որ շարժումը, որը սերտորեն համագործակցում է Իրանի հետ, հնարավոր է, որ բարձր որակավորում ունեցող հատուկ նշանակության ջոկատների խումբ է ուղարկել Ուկրաինայում գտնվող ռուսական զորքերի մոտ՝ «ավելի մանրամասն ուսումնասիրելու» ժամանակակից ռազմական տեխնիկան։

ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի մամուլի քարտուղար Կարին Ժան-Պիեռի 2022 թվականի հոկտեմբերի վերջին արված հայտարարության համաձայն՝ Պուտինի կառավարությունը Իրանի կառավարությանը խորհուրդ է տվել 2022 թվականի սեպտեմբերին Իրանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերը ճնշելու «լավագույն փորձի» վերաբերյալ։

Իրանը հույս ուներ Ռուսաստանից նյութեր ստանալ իր միջուկային ծրագիրը սատարելու համար, հաղորդում է *CNN*-ը՝ հղում անելով ԱՄՆ հետախուզության պաշտոնյաներին։ Իրանը վախենում էր, որ ԱՄՆ ապագա նախագահի վարչակազմը կարող է դուրս գալ միջուկային համաձայնագրից, ինչպես Թրամփի վարչակազմն է արել 2018 թվականին, ուստի այն ձգտել է Ռուսաստանի հետ լրացուցիչ համաձայնագրի, որը թույլ կտար անհրաժեշտության դեպքում արագ վերականգնել իր միջուկային ծրագիրը։ Նմանատիպ եզրակացության է եկել Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտը։ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին իսրայելական *«Հաարեց»* թերթին տված հարցազրույցում ուղղակիորեն հայտարարել է, որ ի պատասխան Իրանի օգնության՝ Ռուսաստանը աջակցում է Թեհրանին միջուկային ծրագրի զարգացման գործում։ Նոյեմբերի 4-ի հաղորդագրության մեջ *CNN*-ը նշել է, որ հունիսին Ռուսաստանը մերժել է Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ) կողմից առաջարկված բանաձևը, որը քննադատում էր Իրանին երկրի որոշ չհայտարարագրված միջուկային օբյեկտներում հայտնաբերված ուրանի հետքերի ստուգումների հետ համագործակցելուց հրաժարվելու համար, ինչը կարևոր խոչընդոտ էր նոր միջուկային համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների ձախողման համար, և նույն ամսվա ընթացքում ռուսական պատվիրակությունը սկսել է այցելել Իրանի օդանավակայան՝ զինված անօդաչու թռչող սարքեր ստուգելու համար, որոնք Ռուսաստանը հետագայում գնել և սկսել է օգտագործել Ուկրաինայում։

Իր հերթին, *Foreign Policy* ամսագիրը ենթադրել է, որ Թեհրանը կարող է օգտագործել Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի պատերազմում օգտագործվող անօդաչու թռչող սարքերը՝ իր ռազմական արդյունաբերությունը խթանելու համար: Հրատարակությունը նաև ենթադրել է, որ Իրանը կարող է օգտագործել մարտադաշտում ձեռք բերված փորձը՝ իր անօդաչու սարքերն ու հրթիռները արդիականացնելու համար։

Բեռլինում գործող Գիտության և քաղաքականության հիմնադրամի (SWP) Անվտանգության քաղաքականության հետազոտական ​​խմբի անդամ Մարկուս Քայմը նշել է, որ Իրանն ու Ռուսաստանը իրենց համարում են Արևմտյան պատժամիջոցների թիրախ. «Նրանց ընդհանուր հետաքրքրությունն ու ընդհանուր նկատառումները, հետևաբար, կենտրոնացած են այն բանի վրա, թե ինչպես կարող են խաթարել Արևմտյան պատժամիջոցները»։ Նա կարծում էր, որ «Արևմտյան գերիշխանությանը դիմադրելու» գաղափարախոսության ֆոնին, իրանական զենքի արտահանումը Ռուսաստան կարող է հիմք դառնալ հետագա համագործակցության համար, այդ թվում՝ ոչ ռազմական։ *Foreign Policy*-ն նշել է, որ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժելուց առաջ Թեհրանի «Արևմուտքին դիմադրելու» նպատակը հիմնականում Մերձավոր Արևելքն էր։ Այնտեղ Իրանը տարիներ շարունակ փորձում էր հաստատվել որպես տարածաշրջանային, հակաարևմտյան գերիշխան։ Իսկ Ուկրաինայում պատերազմը, որն ավելի էր բորբոքվում իրանական անօդաչու թռչող սարքերի կողմից, նպատակ ուներ շեղել Արևմուտքի ուշադրությունը «Մերձավոր Արևելքում Իրանի գերիշխանական նկրտումների դեմ բախվելուց»։ «Միջուկային սպառնալիքի նախաձեռնություն» կազմակերպության ներկայացուցիչ Էրիկ Բրյուերը ենթադրել է, որ Թեհրանը նման գործողություններ է ձեռնարկում որպես վրեժ Արևմուտքի երկարատև ներկայության համար Մերձավոր Արևելքում, Իրանի անմիջական հարևանությամբ։ Բրյուերը նաև կարծում էր, որ իրանական անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործումը նախազգուշացում էր Միացյալ Նահանգների, Պարսից ծոցի երկրների և Իսրայելի համար. եթե նրանք հարձակվեն Իրանի վրա, կարող են տեսնել, թե ինչպես կարձագանքի այն՝ օգտագործելով Ուկրաինայի օրինակը։

Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտը (ISW) գնահատում է, որ միջուկային օգնության խնդրանքները և անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարման թույլտվությունը ցույց են տալիս, որ իրանցի պաշտոնյաները կարող են ձգտել Ռուսաստանի հետ ավելի հստակ երկկողմ անվտանգության հարաբերությունների, որոնցում նրանք ավելի հավասար գործընկերներ են։ ISW փորձագետները հետագայում ընդգծել են, որ իրանական պետական ​​անգլալեզու լրատվամիջոցները, ի տարբերություն իրենց ռուս գործընկերների, հրապարակել են Ռուսաստանի Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ Պատրուշևի Իրան այցի մասին տեղեկատվություն: Այդպիսով, փորձագետների կարծիքով, իրանցիները միջազգային լսարանին հաղորդել են Մոսկվայի և Թեհրանի միջև համագործակցության ամրապնդման մասին, ինչպես նաև անուղղակիորեն ընդգծել են, որ ռուս պաշտոնյան Իրանից օգնություն է խնդրել Ուկրաինայի պատերազմում։

*Radio France Internationale*-ին մեկնաբանելով Թաթարստանում իրանական անօդաչու թռչող սարքերի գործարանի կառուցման հարցը՝ ուկրաինացի փորձագետ Ռոման Սվիտանին ասել է, որ Իրանը մեծ հույսեր չի կապում Ռուսաստանի հաղթանակի հետ և, հավանաբար, իր համար երկու նպատակ է դրել.
* խուսափել պատժամիջոցներից, հնարավոր փոխհատուցումներից և Իրանի դեմ հեղինակության հետ կապված դատական ​​​​հայցերից,
* Ռուսաստանի Դաշնության փլուզման դեպքում իր ազդեցությունը տարածելու Ռուսաստանի Դաշնության որոշակի բաղկացուցիչ կազմավորումների վրա: Որպես նմանատիպ օրինակ նա բերել է Տաջիկստանում նմանատիպ գործարանի կառուցումը։

## Հակամարտությանը Իրանի մասնակցության հակազդեցություն
### Իրանի ներսում գտնվող ուժեր
Մարտի 2-ին Իրանի նախկին նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը իր թվիթթերյան էջում աջակցություն է հայտնել Ուկրաինայի ժողովրդին. «Ուկրաինայի մեծ ժողովուրդ, նախագահ Զելենսկի։ Ձեր ազնիվ և գրեթե աննախադեպ դիմադրությունը բացահայտեց մարդկության թշնամիների սատանայական ծրագրերը։ Իմացեք, որ Իրանի մեծ երկիրը ձեզ հետ է և հիանում է ձեր հերոսական համառությամբ»։

Նոյեմբերի 2-ին երեսունհինգ նախկին իրանցի դիվանագետներ հրապարակային հայտարարություն են տարածել՝ կոչ անելով Թեհրանին չեզոքություն հայտարարել Ուկրաինայի նկատմամբ՝ հայտարարելով, որ «Ուկրաինայում պատերազմի հարցը լուրջ սխալ է այս պատմական պահին»։ Նրանք նշել են, որ ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն Իրանի կողմից Ռուսաստանին զենքի վաճառքը համարում են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 2231 բանաձևի խախտում, որն արգելում է իրանական անօդաչու թռչող սարքերի վաճառքը կամ գնումը, և կարող է հանգեցնել ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների վերականգնմանը։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտել է հայտարարությունը թվիթերում գրելով. «Դիվանագետը հրապարակավ ոչինչ չի ասում, որը կշահագործի իր երկրի թշնամիները»։

right|thumb|150px|Մասիհ Մոհաջերի
Պահպանողական հոգևորական և իրանական «*Իսլամական հանրապետական*» թերթի խմբագիր Մասիհ Մոհաջերին նույնպես քննադատել է Իրանի կառավարության գործողությունները: Առաջին էջում նա պնդել է, որ Իրանի կառավարությունը պետք է այլ կերպ արձագանքեր Ռուսաստանի գործողություններին՝ խորհուրդ տալով պատերազմը սկսող կողմին՝ Ռուսաստանին, պահպանել միջազգային կանոնները, որոնք արգելում են այլ երկրների տարածք ներխուժումը, պատերազմի սկզբում Ռուսաստանին հայտարարելով, որ իրավունք չունի Ուկրաինայում օգտագործել Իրանի կողմից տրամադրված անօդաչու թռչող սարքեր, և պահպանելով ավելի սերտ հարաբերություններ գրավված երկրի հետ: Նրա կարծիքով՝ «նվազագույնը, որ Իրանը կարող էր անել Ուկրաինայի պատերազմում, նախ բանակցել երկու կողմերի հետ՝ ստեղծելով միջնորդական կոմիտե՝ նրանց ստիպելու համաձայնվել հրադադարի և պատերազմի դադարեցման»: Այնուամենայնիվ, նա նշել է, որ Իրանը «դեռ ժամանակ ունի փոխելու իր քաղաքականությունը Ուկրաինայում պատերազմի վերաբերյալ». «Անիմաստ է բոլոր ձվերը դնել ռուսական զամբյուղի մեջ»: Այս մեթոդը հակասում է «ոչ Արևելք, ոչ Արևմուտք» քաղաքականությանը, որը Իրանի Իսլամական Հանրապետության արտաքին քաղաքականության միջուկն է»: Այս թեզերը նաև ընդունվել են այլ իրանական հրատարակությունների կողմից։

Մոսկվայում Իրանի նախկին դեսպան Նեմաթոլլահ Իզադին հայտարարել է. «...կարծես թե մենք տրվել ենք Ռուսաստանի կողմից կատարված խաբեության գործողությանը, որը, իմ կարծիքով, բացարձակապես չի ծառայում մեր ազգային շահերին»։

### Երրորդ երկրներ
#### Իրավական ոլորտում գործողություններ
;Պատժամիջոցներ
* 2022 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել մի խումբ իրանցի անհատների և ընկերությունների նկատմամբ, որոնք ներգրավված էին անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության և Ռուսաստանին զենքի մատակարարման մեջ՝ Safiran Airport Services, Paravar Pars, DAMA, Baharestan Kish և դրա կառավարիչ տնօրեն Ռեհմաթոլլահ Հեյդարի։
* Հոկտեմբերի 20-ին Եվրամիությունը և Մեծ Բրիտանիան պատժամիջոցներ են կիրառել Shahed Aviation Industries ընկերության և իրանցի երեք զինվորական պաշտոնյաների նկատմամբ՝ Իրանի զինված ուժերի շտաբի պետ, գեներալ-մայոր Մոհամմադ Հոսեյնի Բաղերիի, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ավիատիեզերական կորպուսի հրամանատար Սաիդ Աղաջանիի և Իրանի պաշտպանության նախարարության լոգիստիկայի պատասխանատու Հոջաթոլահ Ղորեյշիի նկատմամբ։ Հոկտեմբերի 2-ին Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Իսլանդիան, Լիխտենշտայնը, Նորվեգիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան, Ուկրաինան և Չեռնոգորիան միացել են ԵՄ պատժամիջոցներին, իսկ նոյեմբերի 2-ին Շվեյցարիան աջակցել է դրանց։ 
* Նոյեմբերի 14-ին Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է կիրառել Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի Qods Aviation Industries ավիատիեզերական ուժերի, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հրամանատար Հոսեյն Սալամիի և ԻՀՊԿ ավիատիեզերական ուժերի հրամանատար Ամիր Ալի Հաջիզադեի նկատմամբ։ Ավելի ուշ այս պատժամիջոցներին միացել են նաև Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Իսլանդիան, Լիխտենշտեյնը, Նորվեգիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան, Ուկրաինան, Չեռնոգորիանև Շվեյցարիան։
* Նոյեմբերի 15-ին ԱՄՆ-ն լրացուցիչ պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական Shahed Aviation Industries հետազոտական ​​կենտրոնի՝ Shahed անօդաչու թռչող սարքերի շարքի մշակողի և արտադրողի, ինչպես նաև Success Aviation Services FZC-ի և iJet Global DMCC-ի նկատմամբ, որոնց պատասխանատու է համարում Ռուսաստան զենք տեղափոխելու համար: Ավելին, ԱՄՆ պատժամիջոցներ կիրառվել են Աբբաս Ջումայի և Տիգրան Սրաբիոնովի նկատմամբ, որոնց միջոցով, ըստ Վաշինգտոնի, ռուսական PMC Wagner-ը ստացել է իրանական անօդաչու թռչող սարքեր։
* Նոյեմբերի 16-ին Կանադան պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական վեց ֆիզիկական անձանց և երկու կազմակերպությունների նկատմամբ, այդ թվում՝ Shahed Aviation Industries, Qods Aviation Industries, Սեյեդ Յահյա Սաֆավի, Սեյեդ Հոջաթոլլահ Քուրեյշի, Սաիդ Աղաջանի և Ալի Ազադի ընկերությունների նկատմամբ։
* Դեկտեմբերի 3-ին այն պատժամիջոցների ցանկում ավելացրել է ևս չորս անհատի և հինգ կազմակերպության, այդ թվում՝ «Սաֆիրան օդանավակայանի ծառայություններ» իրանական առևտրային և բեռնատար ավիաընկերությանը, որը «համակարգում էր ռուսական ռազմական ինքնաթիռների թռիչքները Իրանի և Ռուսաստանի միջև, որոնց միջոցով իրանական ռեժիմը տեղափոխում էր Իրանում արտադրված մահացու անօդաչու թռչող սարքեր (ԱԹՍ)», և «Baharestan Kish» ընկերությանը, որը Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) համագործակցային հիմնադրամի դուստր ձեռնարկությունն է։
* Դեկտեմբերի 10-ին Ավստրալիան լրացուցիչ նպատակային ֆինանսական պատժամիջոցներ է կիրառել երեք իրանցի անհատների և մեկ իրանական կազմակերպության նկատմամբ՝ Ռուսաստանին Ուկրաինայի դեմ օգտագործելու համար անօդաչու թռչող սարքեր մատակարարելու համար։
* Դեկտեմբերի 12-ին Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է կիրառել Իրանի չորս ֆիզիկական և չորս կազմակերպությունների նկատմամբ՝ Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությունը, ինքնիշխանությունը և անկախությունը խաթարելու կամ սպառնալու համար։ Ավելի ուշ այս պատժամիջոցներին միացան նաև՝ Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Իսլանդիան, Լիխտենշտայնը, Նորվեգիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան, Ուկրաինան և Չեռնոգորիան և Շվեյցարիան։
* Դեկտեմբերի 13-ին Մեծ Բրիտանիան պատժամիջոցներ են կիրառել իրանցի գործարարների նկատմամբ, որոնք ներգրավված էին հարձակումներում օգտագործվող ռազմական անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության և մատակարարման մեջ։
* 2023 թվականի հունվարի 6-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական Qods Aviation Industries (QAI) ընկերության վեց ավագ ղեկավարների և տնօրենների խորհրդի անդամների նկատմամբ։
* Հունվարի 30-ին Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է կիրառել Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company-ի նկատմամբ, որը արտադրում է անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք Ռուսաստանը օգտագործում է Ուկրաինայի դեմ լայնածավալ պատերազմում։ Նրանց միացել են նաև Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Իսլանդիան, Լիխտենշտայնը, Նորվեգիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան, Ուկրաինան և Չեռնոգորիան։
* Հունվարի 31-ին ԱՄՆ-ն պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական յոթ կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք կապված էին Ուկրաինայի դեմ հարձակումներում Ռուսաստանի կողմից օգտագործվող անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության հետ։ Դրանց թվում են MADO-ն, Paravar-ը և Shahed Aviation Industries-ը։
* Հունվարի 31-ին Ավստրալիան պատժամիջոցներ է կիրառել չորս իրանցի անձանց և չորս կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք ներգրավված էին Ռուսաստանին անօդաչու թռչող սարքեր մատակարարելու մեջ՝ Ուկրաինայի դեմ ագրեսիայի ժամանակ օգտագործելու համար։
* Փետրվարի 3-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական անօդաչու թռչող սարքեր արտադրող Paravar Pars ընկերության ութ բարձրաստիճան պաշտոնյաների նկատմամբ։
* Փետրվարի 15-ին Նոր Զելանդիան պատժամիջոցներ է կիրառել ութ իրանցի անձանց և կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք կապված էին Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմի հետ, այդ թվում՝ Իրանի պաշտպանության նախարարության և զինված ուժերի գնումների, հետազոտությունների և արդյունաբերության վարչության պետի, Իրանի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի և անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության համար պատասխանատու ընկերությունների նկատմամբ։
* Փետրվարի 25-ին Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է կիրառել չորս իրանցի ֆիզիկական անձանց և յոթ իրանական կազմակերպությունների նկատմամբ։ Նրանց միացան Շվեյցարիան և Նորվեգիան։
* Մարտի 9-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել չինական Koto Machinery, Raven, Guilin Alpha, S&C Trade և Caspro ընկերությունների նկատմամբ՝ իրանական անօդաչու թռչող սարքեր արտադրող HESA-ին ֆինանսական, նյութական, տեխնոլոգիական կամ այլ աջակցություն, կամ ապրանքներ կամ ծառայություններ տրամադրելու կամ տրամադրելու փորձի համար։
* Մարտի 18-ին Ուկրաինան պատժամիջոցներ է կիրառել 300 անհատների և 141 կազմակերպությունների նկատմամբ: Պատժամիջոցների ցուցակում ընդգրկվածների թվում էին հարյուրավոր Ռուսաստանի քաղաքացիներ, իրանցի զինվորական հրամանատարներ, ինչպես նաև Սիրիայի նախագահը, վարչապետը և արտաքին գործերի նախարարը։
* Մարտի 20-ին Ավստրալիան պատժամիջոցներ է կիրառել 13 իրանցի ֆիզիկական անձանց և մեկ կազմակերպության նկատմամբ՝ Ռուսաստանին անօդաչու թռչող սարքեր արտադրելու և մատակարարելու համար։
* Մարտի 21-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել Իրանից և Թուրքիայից չորս կազմակերպության և երեք անհատի նկատմամբ՝ մեղադրելով նրանց Եվրոպայից իրանական անօդաչու թռչող սարքերի և այլ զենքի արտադրության համար նախատեսված սարքավորումների, այդ թվում՝ շարժիչների ձեռքբերմանը մասնակցելու մեջ։
* Մարտի 27-ին Կանադան պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական ութ ֆիզիկական և երկու կազմակերպության նկատմամբ։
* Ապրիլի 19-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցների ցուցակում ավելացրել են մեկ անհատի և վեց կազմակերպության Իրանից, Մալայզիայից, Հոնկոնգից և Չինաստանից, որոնք գործում էին միջազգային PASNA ցանցի շրջանակներում։
* Ապրիլի 22-ին Ուկրաինան պատժամիջոցներ է կիրառել 40 անձի նկատմամբ, այդ թվում՝ Ռուսաստանի Դաշնության, Շվեյցարիայի, Իրանի և Մալիի Հանրապետության քաղաքացիների։
* Մայիսի 3-ին Կանադան պատժամիջոցներ է կիրառել Իրանի մեկ կազմակերպության և ինը անհատների նկատմամբ։
* Հունիսի 23-ին Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է կիրառել իրանական անօդաչու թռչող սարքեր արտադրող երեք ընկերությունների նկատմամբ։ Նրանց միացել է նաև Շվեյցարիան։

;Այլ գործողություններ

Հոկտեմբերի 18-ին Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Դմիտրո Կուլեբան առաջարկ է ներկայացրել Ուկրաինայի նախագահին՝ Իրանի հետ դիվանագիտական ​​հարաբերությունները խզելու վերաբերյալ։

Հոկտեմբերի 22-ին Ուկրաինան, Գերմանիան, ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան կոչ են արել ՄԱԿ-ին հետաքննել Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայում պատերազմի ժամանակ իրանական հարվածային անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործումը՝ նշելով, որ դա Իրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևի հնարավոր խախտում է։ Ռուսաստանը կտրականապես դեմ է արտահայտվել ՄԱԿ-ի քարտուղարության մասնակցությանը հետաքննությանը և հայտարարել է, որ այն կարող է սկսվել միայն Անվտանգության խորհրդի որոշմամբ։ ՄԱԿ-ում Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Վասիլի Նեբենզյայի խոսքով, եթե հետաքննություն սկսվի, Ռուսաստանը «կարող է վերանայել ՄԱԿ-ի քարտուղարության հետ իր ամբողջ հարաբերությունները»։ Իրանը նույնպես դեմ է արտահայտվել նախաձեռնությանը։

Նոյեմբերի 15-ին ԱՄՆ Իրանի հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Ռոբերտ Մալլին հայտարարել է, որ Իրանում բողոքի ցույցերի ճնշումը և Ռուսաստանին անօդաչու թռչող սարքերի վաճառքը Վաշինգտոնի ուշադրությունը շեղել են Թեհրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ համաձայնագրի երկարաձգումից։

Նոյեմբերի 20-ին Իսրայելի ազգային անվտանգության ղեկավար Էյալ Հուլատան զգուշացրել է Ռուսաստանին իրանական բալիստիկ հրթիռներ գնելուց։ Նա հայտարարել է, որ եթե դա տեղի ունենա, Իսրայելը կսկսի Ուկրաինային մատակարարել ճշգրիտ կառավարվող հրթիռներ։ Բացի այդ, ըստ իսրայելական *«Kan 11»* հանրային հեռուստաալիքի, Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարությունը բողոք է ներկայացրել Ռուսաստանին իրանական անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարման կապակցությամբ։

#### Գործնական գործողություններ
Մի քանի լրատվամիջոցների և Մարդու իրավունքների գերատեսչության (SOHR) տվյալներով՝ Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը 2022 թվականի հուլիսին, սեպտեմբերին և հոկտեմբերին հարվածել են Դամասկոսի մոտակայքում գտնվող գործարաններին, որոնք հավաքում էին իրանական անօդաչու թռչող սարքեր։ Լրատվամիջոցների հաղորդագրությունները նաև ցույց են տալիս, որ ոչնչացվել է նաև անօդաչու թռչող սարքերի պաշար, որը հնարավոր է՝ նախատեսված էր Ռուսաստան մատակարարելու համար։

Հոկտեմբերի 12-ին *The New York Times*-ի կողմից հրապարակված տեղեկատվության համաձայն՝ Իսրայելը «վերջերս» սկսել է Ուկրաինայի զինված ուժերին հետախուզական տվյալներ տրամադրել իրանական անօդաչու թռչող սարքերի վերաբերյալ։ Բացի այդ, *The Times of Israel*-ի տվյալներով՝ իսրայելական պաշտպանական կապալառուն սկսել է Լեհաստանի միջոցով ուկրաինական զինված ուժերին հակաօդային համակարգեր մատակարարել։ Հոկտեմբերի 19-ին Իսրայելի պաշտպանության նախարար Բենի Գանցը հայտարարել է, որ իսրայելցիները որոշել են օգնել ուկրաինացիներին կատարելագործել հրթիռային հարձակման մասին նախազգուշացման համակարգը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2022 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Ընթացիկ իրադարձություններ
Կատեգորիա:Իրանի արտաքին հարաբերություններ