Կրակարան

**Կրակարան** (), տարա, որն օգտագործվում ածուխ կամ այլ պինդ վառելիք այրելու համար՝ ճաշ պատրաստելու, տաքացնելու կամ մշակութային ծեսերի համար։ Այն հաճախ ունենում է ոտքերով մետաղյա տուփի կամ ամանի ձև։ Նրա բարձրությունը նպաստում է օդի շրջանառությանը՝ կրակին թթվածնով սնուցելով։ Մանղալները օգտագործվել են հին ժամանակներից; Նիմրուդ մանղալը թվագրվում է մ.թ.ա. առնվազն 824 թվականին։

## Պատմություն

«Կրակարան» բառը հիշատակված է Աստվածաշնչում։ Եբրայերեն «կրակարան» բառը եգիպտական ծագում ունի, ինչը ենթադրում է, որ այն ներմուծվել է Եգիպտոսից։ Աստվածաշնչում դրա միակ հիշատակումը հետևյալ տողն է.

*Երեմիա 36:22–23 - Հովակիմ թագավորի ձմեռային պալատը տաքանում էր կրակարանով (եբրայերեն՝ אָח):

Հռոմեական կայսր Հովիանեսը թունավորվել է 364 թվականին իր վրանի կրակարանի գոլորշիներից՝ վերջ տալով Կոստանդիանոսի տոհմին։

## Օգտագործում
### Տաքացում
Չնայած բաց կրակի վրա փայտածուխի այրման ռիսկերին, կրակարանները լայնորեն կիրառվել են կենցաղային ջեռուցման համար, հատկապես և որոշ չափով ավելի ապահով կերպով օգտագործվում են իսպանալեզու աշխարհում (մասնավորապես, առանց ապակեպատ, միայն փակ շինություններում)։ Ֆերնանդո դե Ալվա Կորտես Իքստլիլքսոչիտլը նշել է, որ Տեզոզոմոկը՝ Ազկապոտցալկոյի Տեպանեց քաղաքի առաջնորդը, քնում էր երկու կրակարանների միջև, քանի որ այնքան ծեր էր, որ բնական ջերմություն չուներ։ 19-րդ դարի բրիտանացի ճանապարհորդները, ինչպիսիք են դիվանագետ և գիտնական Վուդբայն Փերիշը և գրող Ռիչարդ Ֆորդը, որը  «Իսպանիայում ճանապարհորդների համար» գրքի հեղինակն է, նշում են, որ կրակարանները համարվում էին ավելի առողջ, քան բուխարիներն ու ծխնելույզները։

Կրակարանը կարող էր բացօթյա դրվել մեծ սենյակում. հաճախ այն ներառվում էր կահույքի մեջ։ Շատ մշակույթներ մշակել են ցածր սեղանի իրենց տարբերակները՝ տակը ջերմության աղբյուրով և վերմակներով՝ ջերմությունը գրավելու համար. Ճապոնիայում՝ կոտացուն, Իրանում՝ կորսին, Աֆղանստանում ՝ սանդալին և հյուսիսային Եվրոպայում՝ ոտքի վառարանը։ Իսպանիայում կրակարանը շարունակում էր մնալ ջեռուցման հիմնական միջոցներից մեկը մինչև 20-րդ դարի սկիզբը. Ջերալդ Բրենանը իր  «Գրանադայից հարավ» հուշագրության մեջ նկարագրեց 1920-ականներին կրակարանի հանգչող ածուխները շորով ծածկված սեղանի տակ դնելու լայն տարածված սովորությունը՝ ձմեռային երեկոներին ընտանիքի անդամների ոտքերը տաք պահելու համար։

### Բույր
Խոնավ վարդը և խաղողի մնացորդները կծու, անուշահոտ ծուխ են արտադրում, բայց եթե նախապես  ամբողջովին չորացրած (համեմված կամ վառված), ինչպես փայտի դեպքում, այս դեպքում էլ օդում քաղցկեղածին մասնիկներ են առաջանում։

Բուրավետ նյութերը (նարդոսի սերմեր, նարնջի կեղև) երբեմն ավելացնում էին խարույկի վրա։

Անուշաբույր նյութեր (խունկ) այրելու «կրակարանը» հայտնի է որպես բուրվառ։

### Այլ
Որոշ եկեղեցիներում կրակարանը օգտագործվում է փոքր կրակի համար,  որն այնուհետև օգտագործվում է Զատկի ճրագալույցի ժամանակ Զատիկի մոմը վառելու համար։

Արդյունաբերական հանրահավաքներում տարածված էին կրակարանները, որոնք հիմնականում փոխարինվեցին բողոքի երթերով, և թերթերը գործադուլներ էին իրականացնում ավելի շատ մտավորականների համար՝ որպես նրանց անկման հետագա պատճառ։

Ճապոներեն թարգմանությունը հիբաչի է՝ հիմնականում ճաշ պատրաստելու և մշակութային ծեսերի համար, ինչպիսին է ճապոնական թեյի արարողությունը:

1957 թվականից ի վեր «Կաթնամթերքի թագուհին» օգտագործում է «կրակարան» բառը իրենց ցուցանակների վրա՝ նշելու այն վայրերը, որտեղ մատուցվում են տաք սնունդ, ինչպիսիք են հոթ-դոգերը, համբուրգերները, և այլն։

## Լուսանկարներ

File:Brazier.JPG|Պարզ տուփի ոճով կրակարան, գրիլի համար նախատեսված լայն հատվածով, որը նախատեսված է որպես մետաղյա տարա (օրինակ՝ թեյնիկ/սկուտեղ) տաքացուցիչ/ջեռոց։
File:S03 06 01 024 image 3159.jpg|Պոմպեյ, Իտալիա. Սեղան և փոքրիկ կրակարան՝ սնունդը տաք պահելու համար։ Բրուքլինի թանգարանի արխիվ, >արխիվային հավաքածու
File:NewFireBrazier.JPG|Զատկի մոմը վառելու համար օգտագործվում էր կրակարան:
File:Tortillas savadorenas hechas a mano al carbon en El Salvador.jpg|Սա փոքր կրակարան է, որն օգտագործվում է տորտիլաներ պատրաստելու համար: 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենցաղային իրեր