Չեռնոբիլի ատոմակայանի գրավում

**Չեռնոբիլի ատոմակայանի գրավում** Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման առաջին դրվագներից մեկն էր։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին ռուսական զորքերը Բելառուսից ներխուժեցին Ուկրաինա Չեռնոբիլի ատոմակայանի բացառման գոտու միջոցով, և օրվա վերջում առանց մարտիգրավեցին Չեռնոբիլի ատոմակայանը և վերահսկողություն ստանձնեցին Պրիպյատ և Չեռնոբիլ քաղաքների նկատմամբ։ Ատոմակայանի գրավումը դարձավ երկրորդական նպատակ, քանի որ զորքերի մեծ մասը շարժվեց դեպի Կիև։ Ատոմակայանում հայտնվեցին մի քանի հարյուր զինծառայողներ և գերի վերցված Ազգային գվարդիայի զինվորներ։ Ռուսաստանը պահպանեց Չեռնոբիլի ատոմակայանի վերահսկողությունը փետրվարի 24–ից մինչև մարտի 31–ը։ Զորքերը լքեցին կայանը, երբ Կիևի ուղղությամբ անհաջողությունների հետևանքով Ռուսաստանի ռազմական և քաղաքական ղեկավարությունը որոշեց փոխել ռազմավարությունը և զորքերը վերատեղակայել Դոնբաս։Ռուս զինվորականները խաթարել են Չեռնոբիլի ատոմակայանի մասնագետների առօրյա աշխատանքը, ոչնչացրել տրանսպորտային ենթակառուցվածքները և թալանել Չեռնոբիլի և Սլավուտիչի մի քանի միջուկային արդյունաբերության օբյեկտներ՝ գողանալով համակարգիչներ, մասնագիտացված սարքավորումներ և ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ 2022 թվականի հունիսի սկզբի դրությամբ Ուկրաինայի բացառման գոտու կառավարման պետական գործակալությունը վնասը գնահատում է 135 միլիոն դոլար։ Օկուպացիայի ընթացքում բացառման գոտում գրանցվել է ճառագայթման մակարդակի բարձրացում՝ծանր տեխնիկայի տեղաշարժի պատճառով: Չեռնոբիլի ատոմակայանը և 4-րդ ռեակտորի վրայի ապաստարանը չեն վնասվել: Բազմաթիվ վկայությունների համաձայն՝ ռուս զինծառայողները անտեսել են անվտանգության միջոցառումները, և շատերը ենթարկվել են ճառագայթման բարձր չափաբաժինների՝ բացառման գոտում տեղաշարժվելիս և մնալիս :
մինի|Չեռնոբիլի ատոմակայանի տարածքում մարտերի դիագրամ

## Նախապատմություն
Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի հետևանքների վերացման ընթացքում ստեղծվեց 30 կիլոմետր շառավղով Չեռնոբիլի բացառման գոտի։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Չեռնոբիլի ատոմակայանը և հարակից տարածքը կառավարվում էին Ուկրաինայի պետական արտակարգ իրավիճակների ծառայության կողմից։Չեռնոբիլի ատոմակայանը գտնվում է Պրիպյատ քաղաքի մոտ, Չեռնոբիլ քաղաքից 18 կմ, Բելառուսի հետ սահմանից ընդամենը 16 կմ և Կիևից 110 կմ հեռավորության վրա [5]։ Չեռնոբիլի արգելված գոտու միջով անցնող ճանապարհը Բելառուսից դեպի Ուկրաինայի մայրաքաղաք ամենակարճ ճանապարհն է։Չեռնոբիլի ատոմակայանը (ԱէԿ) ռազմավարական արժեք չունի։ Ի տարբերություն Զապորոժյեի ատոմակայանի (ԱԷԿ)՝ Եվրոպայի ամենամեծ ատոմակայանի, որը գրավվեց մարտի 4–ին, Չեռնոբիլի կայանը այլևս էլեկտրաէներգիա չի արտադրում։ Բոլոր երեք ռեակտորները փակվել են 2000 թվականին, և ԱԷԿ–ը ամբողջությամբ դուրս է բերվել շահագործումից։ Այդ ժամանակվանից ի վեր կայանում իրականացվում է ճառագայթային անվտանգության մոնիթորինգ, ինչպես նաև աշխատանքներ են տարվում ԱԷԿ–ից և Ուկրաինայում մնացած չորս գործող ԱէԿ-ներից օգտագործված միջուկային վառելիքի աղտոտման դեմ։

Արբանյակային լուսանկարները ցույց են տվել, որ ներխուժմանը նախապատրաստվելիս զինվորականները փետրվարի Ռուսական զորքերը սկսեցին կենտրոնանալ 10-ին սահմանից 6 կմ հեռավորության վրա կառուցել են պոնտոնային կամուրջ, իսկ փետրվարի 16-ին Պոլեսիեի պետական ռադիացիոն և էկոլոգիական արգելոցի տարածքում կառուցվել Պրիպյատ գետի վրայով անցնող պոնտոնային կամուրջը ընդամենը մեկ րոպեում է պոնտոնային կամուրջ: Բելառուսի պաշտպանության նախարարությունը այս աշխատանքը վերագրել է Ռուսաստանի հետ համատեղ անցկացված «Դաշնակցային վճռականություն 2022» զորավարժություններին:Պոնտոնային կամուրջը կրճատել է Գոմելի շրջանի Յամպոլ գյուղից դեպի սահման տանող ճանապարհը, որտեղ ռուսական զորքերը կուտակվել էին ներխուժումից առաջ, 167 կմ-ից մինչև 96 կմ։

## Իրադարձությունների ընթացք
### Կայանի գրավում
Ուկրաինայի պետական ​​սահմանապահ ծառայությունը հայտնել է, որ փետրվարի 24-ի առավոտյան ռուսական զորքերը, օգտագործելով ծանր տեխնիկա, հրետանի և թեթև զենքեր, հարձակվել են պետական ​​սահմանի վրա, այդ թվում՝ Բելառուսից:

Կեսօրին Ուկրաինայի իշխանությունները հայտարարեցին, որ ռուսական հարձակման նպատակներից մեկը Չեռնոբիլի արգելված գոտու գրավումն է: Օրվա վերջում ռուսական զորքերը գրավել էին Պրիպյատը և Չեռնոբիլը:

Փետրվարի 24-ին, ժամը 4:58-ին, կայանի հերթափոխի ղեկավար Վալենտին Գեյկոն զանգ ստացավ հարևան Պրիպյատ քաղաքից, որով նրան տեղեկացրին ուկրաինացի սահմանապահների և ռուսական զորքերի միջև արգելված գոտում տեղի ունեցած փոխհրաձգության մասին: Գեյկոն զանգահարեց ընկերության գլխավոր տնօրենին, և երկուսով որոշեցին, որ գիշերային հերթափոխը կշարունակի աշխատել, հատկապես այն պատճառով, որ ցերեկային հերթափոխը այլևս չէր կարողանում հասնել կայան: Ժամը 8:05-ին Գեյկոն հայտարարեց կայանում արտակարգ իրավիճակների պատրաստվածության ռեժիմի ներդրման մասին, որը նախատեսված էր միջուկային աղետի կամ ճառագայթային վթարի դեպքում:

### Ռուսական զորքերի վերահսկողության տակ
Մոտավորապես ժամը 16:00-ին Չեռնոբիլի ատոմակայան ժամանեցին ևս հինգ բեռնատարներ, որոնք տեղափոխում էին ռուս զինվորականներ: Նրանք հայտարարեցին, որ վերահսկողություն են ստանձնում ատոմակայանի նկատմամբ և, օգտվելով իրենց թվային առավելությունից, զինաթափեցին օբյեկտը պահպանող Ազգային գվարդիայի զինվորներին (Չեռնոբիլում զորքերի թիվը կրկնապատկվել էր՝ հասնելով ավելի քան 170-ի ներխուժումից մեկ շաբաթ առաջ) և փակեցին նրանց ատոմակայանի նկուղում: Ռուս զինվորները գրավեցին երկրորդ հարկը, որտեղ գտնվում է ճաշարանը, անձնակազմին նշանակեցին զինված պահակներ և շենքից հեռացրին ուկրաինական դրոշը: Գեյկոն վերցրեց այն և թաքցրեց իր գրասենյակում:

Ատոմակայանի գրավումից հետո ուկրաինական կողմը տեղեկացրեց Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալությանը (ՄԱԷԳ), որ «արդյունաբերական վայրում զոհեր կամ վնասներ չկան»: Նույն օրը հրապարակված հայտարարության մեջ ԱԷՄԳ-ի գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսին ընդգծեց, որ ԱԷՄԳ-ի գլխավոր համաժողովը, որը բոլոր անդամ պետությունների տարեկան հանդիպումն է, 2009 թվականին որոշեց, որ «խաղաղ նպատակներով օգտագործվող միջուկային օբյեկտների վրա ցանկացած զինված հարձակում կամ հարձակման սպառնալիք կազմում է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Կանոնադրության, միջազգային իրավունքի և Գործակալության Կանոնադրության սկզբունքների խախտում»: Ատոմային էլեկտրակայանի գրավումից երկու օր անց Չեռնոբիլի ատոմակայան ժամանեցին «Ռոսատոմ»-ի մասնագետների խմբեր:

Գրավելուց հետո ատոմակայանում մնացել է 210 մարդ, այդ թվում՝ ատոմակայանի 103 աշխատակից և չորս հետապնդող, որոնք այդ օրը հայտնվել էին արգելված գոտում: Նրանք մնացել էին առանց թարմ սննդի, ջրի, դեղորայքի և անձնական հիգիենայի պարագաների հասանելիության: Գումար խնայելու համար աշխատակիցները սահմանափակել են իրենց սնունդը օրական մեկ անգամ. նրանց սննդակարգը հիմնականում բաղկացած էր շիլայից և հացից: Նրանք ստիպված էին բաժանվել խմբերի և հերթափոխով աշխատել իրենց պաշտոններում՝ անընդհատ հերթափոխով, ընդմիջումներ անելով ժամանակավոր քնելու համար: Ատոմակայանում միջուկային նյութերի հետ կատարվող բոլոր սովորական աշխատանքները կասեցվել էին. պահպանվել էր միայն միջուկային անվտանգությունը: Ռուս զինվորականները սահմանափակել էին կայանի գիշերային տեղաշարժերը: «Ապաստարան» օբյեկտի ներսում անձնակազմին ուղեկցում էին զինված պահակներ. կայանի պարագծից դուրս, արտաքին օբյեկտներում, տեղաշարժը խիստ սահմանափակ էր և թույլատրվում էր միայն տրանսպորտային միջոցներով:Ատոմային էլեկտրակայանում և շրջակայքում կային 400-500 ռուս զինվորներ՝ հետևակայիններ, հիմնականում Բուրյաթիայից, հատուկ ջոկատայիններ և Ազգային գվարդիայի զորքեր:

ԱԷՄԳ-ն ընդգծեց անձնակազմին իրենց պարտականությունները անվտանգ կատարելու համար ազատ ժամանակ տրամադրելու անհրաժեշտությունը: Մարտի 9-ին Ուկրաինայի իշխանությունները խնդրեցին ԱԷՄԳ-ի օգնությունը կայանի անձնակազմի ռոտացիայի հարցում: Միաժամանակ, գործակալությունը հայտնեց, որ այլևս չի ստանում տվյալներ Չեռնոբիլի ատոմակայանի անվտանգության մոնիթորինգի համակարգից: Ռաֆայել Գրոսսին պատրաստակամություն հայտնեց այցելել կայան՝ հակամարտության կողմերից երաշխիքներ ստանալու ուկրաինական բոլոր միջուկային օբյեկտների անվտանգության վերաբերյալով: Չեռնոբիլի ատոմակայանում և Զապորոժյեի ատոմակայանում Ռուսաստանի կողմից ձեռնարկված գործողությունների պատճառով, որը նույնպես գրավվել էր ռուսական կողմից մարտի 4-ին, ԱԷՄԳ-ն ստեղծեց 24-ժամյա ճգնաժամային կենտրոն՝ ուկրաինական ատոմակայաններում իրավիճակը վերահսկելու համար:

Ռուսական կողմը պլանավորում էր գրավումը շահագործել քարոզչական նպատակներով: Մարտի 7-ին «Իզվեստիա» հեռուստաալիքի նկարահանող խումբը ժամանեց կայան՝ նկարահանելու, թե ինչպես են ռուս զինվորականները սնունդ մատակարարում Չեռնոբիլի ատոմակայանի աշխատակիցներին: Ատոմակայանի ղեկավարությունը կոչ արեց նրանց չմասնակցել սադրանքին, որից հետո զինվորականները հագան կոստյումներ, որոնք գտնվել էին Չեռնոբիլի ատոմակայանում մինչև 2018 թվականը գործող ֆրանսիական «Նովարկա» կոնսորցիումի ձեռքում և ներկայացել էին որպես ատոմակայանի աշխատակիցներ: Նույն «Իզվեստիան», հղում անելով ռուսական անվտանգության մարմիններին, պնդում էր, որ Չեռնոբիլի ատոմակայանի մեկուսացման գոտում, իբր, աշխատանքներ են տարվում «կեղտոտ» ռումբի վրա, և որ տարածքում ճառագայթման բարձր մակարդակը ծառայում էր որպես քողարկումգրասենյակում:

Փետրվարի 24-ից հետո բոլոր երեք էլեկտրահաղորդման գծերը, որոնք ատոմակայանին մատակարարում էին անձնակազմի գործողությունների և ISF-1-ի (թաց տիպի օգտագործված միջուկային վառելիքի պահեստարան), ISF-2-ի և 4-րդ բլոկի վերևում գտնվող «Ապաստարան» կառույցի անվտանգության համակարգերի պահպանման համար անհրաժեշտ էներգիայով, աստիճանաբար խափանվեցին: Մարտի 9-ին «Ուկրէներգո»-ն և Ուկրաինայի պետական ​​միջուկային կարգավորման տեսչությունը զգուշացրին, որ Չեռնոբիլի ատոմակայանի և Կիևսկա ենթակայանի միջև ընկած 750 կՎ էլեկտրահաղորդման գծի վնասը, որը էլեկտրաէներգիա է մատակարարում Չեռնոբիլի ատոմակայանին, ստիպել է կայանին անցնել «անվտանգության համար կարևոր համակարգերի» պահեստային էլեկտրաէներգիայի: Էլեկտրակայանն ամբողջությամբ անջատվել է էլեկտրաէներգիայից ժամը 11:22-ին, իսկ արտակարգ դիզելային գեներատորները գործարկվել են ժամը 11:35-ին: Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը (ԱԷՄԳ) հայտարարել է, որ սառեցման ջրի ծավալը բավարար է օգտագործված միջուկային վառելիքի բաքերից ջերմությունը արդյունավետորեն հեռացնելու համար, և անվտանգության որևէ լուրջ խախտում չի հայտնաբերվել: Ուկրաինայի «Էներգոատոմ»-ի ղեկավար Պետրո Կոտինը գնահատել է, որ վառելիքի պաշարը կարող է բավարար լինել մինչև 10 օր, և առանց ISF-1-ի սառեցման պոմպերի ջուրը կարող է տաքանալ մինչև կրիտիկական մակարդակներ և արտանետել ռադիոակտիվ նյութեր մոտավորապես 7 օրվա ընթացքում: Մարտի 10-ին ռուսական կողմը հայտարարեց, որ ապահովել է Չեռնոբիլի ատոմակայանի էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը Բելառուսից և համաձայնել է թույլ տալ ուկրաինական վերանորոգման խմբին մուտք գործել վնասված էլեկտրահաղորդման գիծ: Մարտի 13-ին ուկրաինացի էներգետիկները կարողացան վերականգնել էլեկտրաէներգիան իրենց կողմից, սակայն նույն օրը ռուսական զորքերը կրկին վնասեցին գիծը։Մարտի 14-ին ռուսական կողմը վերջնագիր ներկայացրեց կայանի ղեկավարությանը՝ պահանջելով միանալ կամ Ուկրաինայի միասնական էներգետիկ համակարգին, կամ Բելառուսին։ Հաշվի առնելով Ուկրաինայից մատակարարումների շուրջ անորոշությունը՝ կայանի ղեկավարը որոշեց միացնել կայանի էլեկտրաէներգիան «Բելեներգոյին»։

Կայանի աշխատակիցները պահանջեցին, որ զինվորականները թույլտվություն տան Չեռնոբիլի ատոմակայանից միացնել 25,000 բնակչություն ունեցող Սլավուտիչ քաղաքը, որտեղ ապրում էր կայանի աշխատակիցների մեծ մասը և որը նույնպես առանց էլեկտրաէներգիայի էր մարտի 9-ից։ Չեռնոբիլի վթարից հետո հատուկ էներգետիկ արդյունաբերության աշխատողների համար կառուցված Սլավուտիչը գտնվում է Կիև և Չեռնիգով տանող ճանապարհից դուրս, ուստի ռուսական զորքերը մոտեցան դրան ներխուժման սկսվելուց ուղիղ մեկ ամիս անց։ Մարտի 24-ի երեկոյան զորքերը հարձակվեցին քաղաքի մուտքի մոտ գտնվող անցակետի վրա և փորձեցին գրավել այն։ Մարտի 26-ին ռուսական զորքերը գրավել էին Սլավուտիչի հիվանդանոցը և առևանգել, բայց ավելի ուշ ազատ արձակել քաղաքի քաղաքապետին։ Ամբողջ տարածքը վերահսկողության տակ վերցնելով՝ զորքերը գլխավոր հրապարակում բախվել էին մեծ հանրահավաքի, որը նրանք փորձել էին ցրել՝ օդ կրակելով և օգտագործելով լուսաձայնային նռնակներ:

Մարտի 20-ին Չեռնոբիլի ատոմակայանի ղեկավարությունը և տեղական ինքնակառավարման մարմինը, տարածաշրջանային ռազմական և քաղաքացիական վարչակազմերի համաձայնությամբ, կարողացան համաձայնության գալ ռուսական զինվորականների հետ և իրականացնել անձնակազմի մասնակի ռոտացիա։ Ըստ շահագործող «Էներգոատոմ» ընկերության՝ օբյեկտը լքել է 64 մարդ, այդ թվում՝ Չեռնոբիլի ատոմակայանի 50 հերթափոխի աշխատողներ, Ազգային գվարդիայի ինը զինծառայող, Ուկրաինայի պետական ​​արտակարգ իրավիճակների ծառայության մեկ աշխատակից և չորս այսպես կոչված հետապնդողներ, որոնք անօրինական կերպով մտել էին ատոմակայանի շրջակայքի արգելված գոտի։ Ատոմակայան է ժամանել 46 կամավոր աշխատակիցներից բաղկացած հերթափոխ.։

### Ռուսական զորքերի նահանջ
Մարտի 29-ին Ռուսաստանի պաշտպանության փոխնախարար Ալեքսանդր Ֆոմինը հայտարարեց, որ ռուսական բանակը «կտրուկ կնվազեցնի» Կիևի և Չեռնիգովի ուղղություններով ռազմական ակտիվությունը: Մարտի 30-ին Պաշտպանության նախարարությունը զորքերի դուրսբերումը հյուսիսային Ուկրաինայից որակեց որպես «պլանավորված զորքերի վերախմբավորում»՝ «առաջնահերթ տարածքներում գործողությունների ինտենսիվացման» նպատակով՝ նկատի ունենալով Դոնբասում ընթացող մարտական ​​գործողությունները:

Նույն օրը՝ մարտի 30-ին, զորքերը սկսեցին լքել Չեռնոբիլի ատոմակայանը (ՉԱԷԿ) Բելառուսի ուղղությամբ: Մարտի 31-ի առավոտյան ռուսական զորքերը տեղեկացրին Ուկրաինայի պետական ​​ատոմակայանի «Էներգոատոմ» անձնակազմին, որ լքում են Չեռնոբիլի ատոմակայանը: Միևնույն ժամանակ, ռուսական զորքերը և «Ռոսատոմի» ներկայացուցիչները ստիպեցին Չեռնոբիլի ատոմակայանի աշխատակիցներին ստորագրել մի փաստաթուղթ, որում հայտարարվում էր ռուսական կողմի նկատմամբ պահանջների բացակայության մասին՝ այսպես կոչված «Չեռնոբիլի ատոմակայանի անվտանգության ընդունման և փոխանցման ակտը»: Նահանջող ռուսական զորքերը իրենց հետ տարան Ուկրաինայի Ներքին գործերի նախարարության Ազգային գվարդիայի 169 գերի ընկած սպաների, որոնք նախկինում ապահովում էին կայանի անվտանգությունը: Ապրիլի վերջին Ազգային գվարդիայի սպաները մնում էին գերության մեջ:

Ապրիլի 2-ին Սլավուտիչ քաղաքը վերադարձավ Ուկրաինայի վերահսկողությանը:Չեռնոբիլի ատոմակայանից նահանջելիս ռուսական զորքերը պայթեցրին արգելված գոտում գտնվող կամուրջը և անգործուն կայանի շուրջ տեղադրեցին հակահետևակային ականների, արգելապատնեշների և ականապատ թակարդների խիտ լաբիրինթոս:

### Ատոմակայանի աշխատանքի նորմալացում
Հունիսի 7-ին Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ) գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսսին հայտարարեց, որ Չեռնոբիլի ատոմակայանի շուրջ ճառագայթման դետեկտորների ցանցը վերականգնվել է (ռուսական ներխուժումից առաջ տվյալներ էր փոխանցում 39 սարք): Նա նշեց, որ ճառագայթման մակարդակը համապատասխանում է պատերազմից առաջ եղած մակարդակին:

## Հետևանքներ
Չեռնոբիլի ատոմակայանի գրավման հետևանքով ատոմակայանի աշխատակիցներ կամ քաղաքացիական անձինք լուրջ վնասվածքներ չեն ստացել. մահվան կամ վնասվածքների մասին հաղորդագրություններ չկան: Ատոմակայանի և մի քանի միջուկային օբյեկտների ենթակառուցվածքները լրջորեն վնասվել են, իսկ տրանսպորտային հասանելիությունը վատթարացել է, ինչը ստիպել է աշխատանքը հերթափոխով: Չեռնոբիլի ատոմակայանում ռադիոնուկլիդների արտանետումներ չեն եղել: Այնուամենայնիվ, անհայտ է, թե քանի ռուս զինծառայող է ճառագայթահարվել մեկուսացման գոտում գտնվելու ընթացքում:

### Սարքավորումների գողություն և ոչնչացում
Մարտի 23-ին Ուկրաինայի Բացառման գոտու կառավարման պետական ​​գործակալությունը հայտնեց, որ Ռուսաստանի ռազմական ուժերը «թալանել և ոչնչացրել են» Չեռնոբիլում գտնվող «Էկոկենտրոն» կենտրոնական վերլուծական լաբորատորիան՝ վեց միլիոն եվրո արժողությամբ օբյեկտը: Չեռնոբիլի վթարից հետո կազմված եզակի ռադիոլոգիական և դոզիմետրիկ տվյալների բազա պարունակող սարքավորումները նույնպես ոչնչացվել կամ գողացվել են:

Չեռնոբիլում գտնվող Ատոմակայանների անվտանգության խնդիրների ինստիտուտը նույնպես վնասվել է: Ինստիտուտից անհետացել են գործիքների չափաբերման համար օգտագործվող ռադիոակտիվ իզոտոպներ: Ինստիտուտի ղեկավար Անատոլի Նոսովսկու խոսքով՝ անհետացել են նաև ռադիոակտիվ թափոնների նմուշներ, այդ թվում՝ Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի 4-րդ բլոկի վթարից մնացածները

Սլավուտիչում «Ատոմրեմոնտսերվիս» կազմակերպությունից, որը պատասխանատու է ատոմակայանների վերանորոգման համար, անհետացել է մասնագիտացված սարքավորումներ պարունակող առնվազն հինգ տարա: Անկախ ատոմային էներգիայի փորձագետ Օլգա Կոշարնայան, Ուկրաինայի պետական ​​միջուկային կարգավորման տեսչության խորհրդի նախկին անդամ, ենթադրում է, որ ռուսական զինվորականների հիմնական հետաքրքրությունը կարող էր լինել Ռուսաստանում կամ նախկին խորհրդային դաշինքում առկա եզակի սարքավորումները: Դրանց թվում էր ամերիկյան Վեստինգհաուս էլեկտրական ընկերության հատուկ փորձարկման սարքը՝ վնասված վառելիքային տարրերի և միջուկային վառելիքի հավաքույթների ապամոնտաժման երկրաչափությունը վերահսկելու համար:

Մայիսի վերջին Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Իրինա Վենեդիկտովան հայտարարեց Ռոսգվարդիայի գեներալ-մայոր Օլեգ Յակուշևի դեմ քրեական գործի հարուցման մասին, որը, ըստ ուկրաինական կողմի, հրամայել է Չեռնոբիլի ատոմակայանից «ավելի քան 2000 իրերի» գողություն, այդ թվում՝ «մեքենաների, սարքավորումների, գործիքների, գրասենյակային սարքավորումների, կահույքի և հագուստի»: Մասնավորապես, այս քրեական գործում հետաքննությունը գողացված ապրանքների արժեքը գնահատել է 26 միլիոն գրիվնա (մոտավորապես 880,000 դոլար):

2022 թվականի հունիսի 2-ին Վաշիմգտոն Փոստ-ը՝ հղում անելով ուկրաինացի փորձագետներին, հաղորդել է, որ Ռուսաստանի ռազմական ուժերը Չեռնոբիլի ատոմակայանին պատճառել են 135 միլիոն դոլարի վնաս: Բացառված գոտիների կառավարման պետական ​​գործակալության ղեկավար Եվգեն Կրամարենկոն հարցազրույցում հրատարակությանը հայտնել է, որ օկուպացիայի և նահանջի ընթացքում ռուսական զորքերը գողացել կամ ոչնչացրել են 698 համակարգիչ, 344 մեքենա, 1500 դոզիմետր և գրեթե բոլոր հրշեջ սարքավորումները, որոնք օգտագործվում էին բացառված գոտում անտառային հրդեհների դեմ պայքարելու համար: Գողացված սարքավորումների մի մասը հագեցած էր GPS սենսորներով, ինչը ցույց էր տալիս, որ սարքերը գտնվում էին Բելառուսում:

Հուլիսի սկզբին Բացառված գոտիների կառավարման պետական ​​գործակալության ղեկավար Եվգեն Կրամարենկոն հայտնել է, որ գույքագրման ժամանակ սարքավորումների, շենքերի, մեքենաների և տրանսպորտային միջոցների վնասի, գողության կամ ոչնչացման պատճառով կորուստները գնահատվել են 1.2 միլիարդ գրիվնա (մոտ 31.75 միլիոն դոլար): Այս նյութական ակտիվների վերականգնման հետ կապված վնասը կազմում է մոտավորապես 3.12 միլիարդ գրիվնա (մոտ 82.54 միլիոն դոլար): Բացի այդ, շրջակա միջավայրին հասցված վնասը դեռևս գնահատվում է:

### Ռադիացիոն աղտոտվածություն
Փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի պետական ​​միջուկային կարգավորման տեսչությունը գրանցեց գամմա ճառագայթման մակարդակի 20-ապատիկ աճ. տեղական մոնիթորինգի կայաններից ստացված տվյալները ժամում աճել են 3-ից մինչև 65 միկրոզիվերտ: Սա պայմանավորված էր ծանր ռազմական տեխնիկայի անցմամբ արգելված գոտում և Կարմիր անտառի կողքով, որը բարձրացնում էր ռադիոնուկլիդներով աղտոտված փոշի: Փետրվարի 25-ին սենսորային ցանցը դադարեց աշխատել անհայտ պատճառներով: Փետրվարի 27-ից հետո ո՛չ Ուկրաինայի արգելված գոտու կառավարման պետական ​​գործակալությունը, ո՛չ էլ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը (ԱԷՄԳ) տվյալներ չեն ստացել մոնիթորինգի համակարգերից: Սակայն վերջին գրառումները ցույց են տվել, որ կլանված դոզան գերազանցել է նորմալ մակարդակը 7 անգամ:

Հայտնի է, որ ռուս զինծառայողները չեն պահպանել Չեռնոբիլի ատոմակայանի անվտանգության միջոցառումները և անտեսել են կայանի անձնակազմի հրահանգները: Կայան ուղարկված «Ռոսատոմ» աշխատակիցները նույնպես ազդեցություն չեն ունեցել ռազմական հրամանատարության վրա: Զինվորները ազատորեն քայլում էին իրենց համազգեստով և կոշիկներով՝ թե՛ Չեռնոբիլի ատոմակայանում, թե՛ արգելված գոտում: Նրանք չէին օգտագործում անհատական ​​պաշտպանիչ միջոցներ և չէին կրում դոզիմետրեր: Բացի արգելված գոտու միջով անցնող զորամասերից, որոշները մեկ ամիս մնացել են անտառապատ տարածքում և նույնիսկ խրամատներ են փորել՝ այդպիսով բացահայտելով ռադիոնուկլիդներով ամենաշատ աղտոտված հողաշերտերը: Անհայտ է, թե քանի զինվոր է ենթարկվել ճառագայթման լրացուցիչ դեղաչափերի՝ ինչպես արտաքին ճառագայթման աղբյուրների մոտ գտնվելուց, այնպես էլ ռադիոնուկլիդների ազդեցության հետևանքով՝ կուլ տալու և ներշնչելու միջոցով: Ճառագայթման հետևանքները կարող են տարիներ տևել, որպեսզի դրսևորվեն: «Նյու Յորք Թայմս»-ին տված հարցազրույցում ատոմակայանի անվտանգության ծառայության ղեկավար Վալերի Սեմենովը հիշել է, որ քիմիական, կենսաբանական և միջուկային պաշտպանության ստորաբաժանման մի ռուս զինվոր մերկ ձեռքերով թափոնների պահեստից վերցրել է կոբալտ-60 աղբյուր՝ վայրկյանների ընթացքում ենթարկվելով կրիտիկական ճառագայթման մակարդակի: Զինվորի հետագա ճակատագիրը անհայտ է: Անհայտ է նաև, թե որքան հեռու և ինչ ծավալի ռադիոակտիվ տարրեր են տեղափոխվել ռուսական ռազմական տեխնիկայով՝ նախ Ուկրաինայի տարածքով, ապա՝ նահանջի ընթացքում՝ Բելառուսի և Ռուսաստանի տարածքով:

### Սլավուտիչ տանող ճանապարհի ոչնչացում և անցում հերթափոխային աշխատանքի մեթոդի
Մինչև Ռուսաստանի ներխուժումը, Չեռնոբիլի ատոմակայանի (ՉԱԷԿ) աշխատակիցները Սլավուտիչից աշխատանքի էին գնում մերձքաղաքային գնացքով, որը տևում էր մոտ 45 րոպե: Երկաթուղային գծերը և Պրիպյատ գետի վրայով անցնող կամուրջը պայթեցվել են փետրվարի 24-ին: Ռուսական զորքերի դուրսբերումից հետո ատոմակայանի անձնակազմը ստիպված էր շրջանցել Ռուսաստանի դաշնակից Բելառուսը (Չեռնիգով-Օվրուչ գծի 15 կմ-ը անցնում է Բելառուսի Բրագինի շրջանով) և Կիևով մեկնել ՉԱԷԿ, որը տևում է մոտ 8 ժամ: Այդ պատճառով աշխատակիցները ստիպված էին անցնել հերթափոխային գրաֆիկի և ապրել նման աշխատանքի համար անհարմար կայարանում՝ ենթարկվելով ճառագայթային ռիսկի բարձրացման:

2022 թվականի հուլիսի սկզբի դրությամբ ՉԱԷԿ-ի տարածքից տանող միակ ճանապարհը մեկ պոնտոնային կամրջով է: Բելառուսից կրկնակի ներխուժման ռիսկի պատճառով, Ուկրաինայի զինված ուժերի խնդրանքով, ատոմակայանի անձնակազմի թիվը նվազագույնի է հասցվել: Հրշեջ ծառայություններն ունեն որոշ պահպանված սարքավորումներ, սակայն մեծ տարածքներ մնում են ականապատված, ինչը անհնար է դարձնում ակտիվ անտառային հրդեհների մարումը Բացառման գոտում:

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:2022 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ճակատամարտեր