Ընկերություն

**Ընկերություն**, մարդկանց միջև անշահախնդիր անձնական հարաբերություններ, որոնք հիմնված են սիրո, վստահության, անկեղծության, փոխադարձ համակրանքի, ընդհանուր հետաքրքրությունների և նախասիրությունների վրա։ Ընկերությամբ կապված մարդկանց կոչում են *ընկերներ*:

Ընկերությունը որպես երևույթ ձևավորվել է մարդկանց միջև դարավոր սոցիալական փոխազդեցության գործընթացում։ Ընկերությունը ուսումնասիրվում է սոցիոլոգիայի, սոցիալական հոգեբանության, մարդաբանության և փիլիսոփայության մեջ: Առաջարկվել են ընկերության տարբեր տեսություններ, մասնավորապես՝ սոցիալական փոխանակման տեսությունը, արդարադատության տեսությունը, հարաբերությունների դիալեկտիկան և կապվածության տեսությունը:

## Ընկերության տեսակները
### Մանկական ընկերություն
Լավ ընկերական հարաբերություններ հաստատելն օգնում է երեխային ապագայում ավելի լավ հարմարվել հասարակությանը։ Մանկության առաջին ընկերության տարիքը 3-5 տարեկան է։ Մինչ այդ երեխաները հիմնականում շփվում են ծնողների հետ։ Մոտ 4 տարեկանում երեխաները սկսում են միասին խաղալ։ Այսպիսի պրագմատիկ, վայրկենական ընկերություն երբեմն հանդիպում է նույնիսկ առաջին դասարանցիների մեջ։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաները արագ ընկերություն են ստեղծում և արագորեն վերջ դնում դրանց։ Երեխայի համար դժվար է հասկանալ, թե ինչու է ինչ-որ մեկը իրենից տարբերվում և գործում իր ցանկություններին հակառակ։ Ավելի մեծ նախադպրոցականների և փոքր դպրոցականների մոտ (մոտ 5-9 տարեկան) ընկերությունը դառնում է ավելի քիչ պրագմատիկ. երեխան սկսում է գնահատել այն և հանդուրժել իր ընկերների չարաճճիությունները։ Միաժամանակ, խանդը հայտնվում է ընկերության մեջ։

Երեխաների մոտ ընկերության հասկացողությունը հակված է ավելի շատ կենտրոնանալ այնպիսի ոլորտների վրա, ինչպիսիք են ընդհանուր գործունեությունը, ֆիզիկական մտերմությունը և ընդհանուր ակնկալիքները։ Երեխաների մեծ մասը հակված է նկարագրել ընկերությունը այնպիսի բաներով, ինչպիսիք են կիսվելը, և երեխաները ավելի հավանական է, որ կիսվեն մեկի հետ, ում ընկեր են համարում։ Երբ երեխաները մեծանում են, նրանք դառնում են ավելի քիչ ինդիվիդուալիստ և ավելի լավ գիտակցում ուրիշների մասին։ Նրանք ձեռք են բերում իրենց ընկերների հետ կարեկցելու և խմբերով խաղալուց հաճույք ստանալու ունակություն։

Դեռահասության շրջանում ընկերական հարաբերությունները դառնում են ավելի առատաձեռն, անկեղծ, աջակցող և ինքնաբուխ։ Դեռահասները հակված են փնտրելու հասակակիցների, ովքեր կարող են ապահովել այդ հատկությունները փոխադարձ հարաբերություններում և խուսափել հասակակիցներից, որոնց խնդրահարույց վարքագիծը հուշում է, որ նրանք չեն կարողանա բավարարել այդ կարիքները։

Դեռահասների մոտ ընկերական հարաբերությունները սկսում են ընդգծել ընդհանուր արժեքները, հավատարմությունը և ընդհանուր հետաքրքրությունները, այլ ոչ թե ֆիզիկական մտահոգությունները, ինչպիսիք են մտերմությունը և խաղի հասանելիությունը, որոնք ավելի բնորոշ են մանկությանը։ Փուրդուի համալսարանի հետազոտողների կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հետդպրոցական տարիքում ձևավորված ընկերությունը ավելի երկար է տևում, քան կյանքի ավելի վաղ շրջանում ձևավորված ընկերությունը։

### Ընկերություն հասուն տարիքում
Հասուն տարիքում ընկերությունը ապահովում է ընկերակցություն, ջերմություն և զգացմունքային աջակցություն և դրական ազդեցություն ունի մտավոր բարեկեցության և ֆիզիկական առողջության բարելավման վրա։

Հասուն մարդը ամենաշատ ընկերներն ունի 20-25 տարեկանում, սա ամենամեծ հասարակական ակտիվության շրջանն է։ 30 տարեկանում հաղորդակցության որակը սկսում է գերակշռել դրա քանակին. ընկերներն ավելի քիչ են, բայց ամենամտերիմները մնում են։

Մարդկանց տարիքին զուգահեռ գոյություն ունեցող ընկերությունները թուլանում են, իսկ ընկերների թիվը նվազում է, քանի որ նոր ընկերություններն ավելի հազվադեպ են ձևավորվում։ Որքան մեծ է մարդը, այնքան նրա համար դժվար է նոր սոցիալական կապեր հաստատելը։ 

## Ընկերության առանձնահատկությունները
Ի տարբերություն ազգակցական կամ գործնական կապերի, ընկերությունը կամավոր հարաբերություն է։ Դրա հիմնական հենասյուներն են․

• **Կամավորություն**. Ի տարբերություն ընտանիքի (որը տրված է ի վերուստ) կամ գործընկերների (որոնք թելադրված են աշխատանքով), ընկերությունն ընտրովի է։ Մարդիկ ազատ են սկսելու կամ դադարեցնելու այդ հարաբերությունները։

• **Հավասարություն**. Ի տարբերություն «ծնող-զավակ» կամ «ղեկավար-աշխատող» կապերի, ընկերությունը ենթադրում է հորիզոնական հարաբերություններ, որտեղ կողմերն ունեն հավասար իրավունքներ և ազդեցություն։ 

• **Անշահախնդրություն**. Ընկերության գլխավոր նպատակը հենց շփումն է և դիմացինի ներկայությունը, այլ ոչ թե նյութական կամ գործնական օգուտ ստանալը։

• **Ինքնաբացահայտում և վստահություն**. Ինքնաբացահայտման գործընթացը ենթադրում է անձնական տեղեկատվության կամ ներքին ապրումների կամավոր փոխանցում, որը հնարավոր է դառնում միայն բարձր վստահության պայմաններում՝ բացառելով բացասական սոցիալական գնահատականի ռիսկը

• **Ընդհանուր արժեհամակարգ**. Ամուր ընկերությունը սովորաբար հենվում է աշխարհայացքային նմանությունների, բարոյական սկզբունքների և հետաքրքրությունների վրա։ 

• **Դիմացկունություն ժամանակի և տարածության մեջ**. Ընկերական կապերի կայունությունը բնութագրվում է ժամանակա-տարածական դիմացկունությամբ։ Այս երևույթը թույլ է տալիս պահպանել հարաբերությունների որակական մակարդակը նույնիսկ տևական ընդմիջումներից հետո՝ վերացնելով հաղորդակցային խզման զգացումը։

## Ընկերության ընկալման մշակութային առանձնահատկությունները
Ընկերության ընկալումը և դրա դրսևորման ձևերը զգալիորեն տարբերվում են՝ կախված տվյալ հասարակության մշակութային արժեքներից: Արևմտյան երկրներում (օրինակ՝ ԱՄՆ-ում) ընկերությունը հաճախ դիտվում է որպես անձնական հաճույքին ու ժամանցին ուղղված կամավոր կապ, որտեղ մարդիկ հակված են ունենալ շփման լայն շրջանակ, սակայն ավելի թեթև պարտավորություններով: 

Ի հակադրություն դրան, շատ այլ մշակույթներում (Արևելյան Ասիա, Աֆրիկա, Մերձավոր Արևելք) ընկերական կապերն ավելի քիչ են քանակապես, սակայն աչքի են ընկնում խորը հուզական կապվածությամբ և ընտանեկանին հավասարազոր բարոյական պատասխանատվությամբ: Օրինակ՝ ճապոնական մշակույթում ընկերությունը հիմնված է փոխադարձ պարտքի և երախտագիտության սկզբունքի վրա։

## Ընկերությունը փիլիսոփայության տեսանկյունից
Փիլիսոփայության պատմության մեջ ընկերությունը դիտարկվել է որպես անհատի բարոյական զարգացման և երջանկության կարևորագույն նախապայման։ Հին հունական փիլիսոփա Արիստոտելն իր «Նիկոմաքյան էթիկա» աշխատության մեջ առանձնացրել է ընկերության երեք հիմնական տեսակ՝ հանուն օգուտի, հանուն հաճույքի և կատարյալ (բարոյական) ընկերություն։ Վերջինս համարվում է ամենաբարձր ձևը, քանի որ հիմնված է դիմացինի ներքին արժեքների և առաքինության հարգանքի վրա։ 

Հին հռոմեական հռետոր Կիկերոնն այն համարում էր բնության մեծագույն պարգևը, որն իր արժեքով գերազանցում է հարստությանն ու իշխանությանը, իսկ Վերածննդի շրջանի հումանիստ Միշել դը Մոնտենը նկարագրում էր ընկերությունը որպես երկու հոգիների այնպիսի խորը ձուլում, որտեղ անհետանում են անձնական սահմանները։ Լուսավորության դարաշրջանում գերմանական դասական փիլիսոփայության հիմնադիր Իմանուիլ Կանտը շեշտում էր, որ իսկական ընկերությունը սիրո և հարգանքի հավասարակշռություն է, ինչը հնարավորություն է տալիս մարդուն անվտանգ կերպով բացել իր ներաշխարհը մեկ այլ անձի առջև։

## Ընկերության բացակայություն
Ընկերական կապերի պակասը կամ դրանց բացակայությունը մարդու մոտ առաջացնում է մենակության և մեկուսացվածության զգացում։ Հոգեբանական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մտերիմ ընկերներ ունենալը օգնում է հաղթահարել սթրեսը և դրական է անդրադառնում առողջության վրա՝ նույնիսկ երկարացնելով կյանքի տևողությունը։ Ընդհակառակը, մենակությունը կարող է նպաստել դեպրեսիայի զարգացմանը և սիրտ-անոթային խնդիրների առաջացմանը։
Սոցիոլոգիական տեսանկյունից ընկերությունը կարևոր է հասարակության համար, քանի որ այն միավորում է մարդկանց և թույլ չի տալիս, որ նրանք դառնան իրարից անջատված ու օտարացած։

## Ընկերություն կենդանիների միջև
Ընկերությունը հանդիպում է ավելի բարձր բանականություն ունեցող կենդանիների մոտ, ինչպիսիք են բարձրակարգ կաթնասունները և որոշ թռչուններ: Կան կենդանիների վրա կատարված բազմաթիվ համեմատական հետազոտություններ` ընկերության գոյության կամ կենդանիների մոտ նմանատիպ հարաբերությունների գոյության վերաբերյալ:

Կենդանիների մոտ այս հարաբերությունների գործառույթը, կարծես, հիմնականում դաշինքների ձևավորումն ու ամրապնդումն է՝ ֆիզիկական պատրաստվածության և գոյատևման լայն շրջանակի պատճառներով: Կենդանիների տարբեր տեսակների շրջանում դաշինքները ձևավորվում են պաշտպանության, ընկալունակ զուգընկերների վերարտադրողական հասանելիության համար մրցակցության, սոցիալական հարմարավետություն փնտրելու, սոցիալական կապերը ամրապնդելու և հիվանդությունները կանխելու համար:

## Արտաքին հղումներ

* Ասույթներ ընկերության մասին 

Կատեգորիա:Ընկերություն