Խղճի խայթ

**«Խղճի խայթ»**, Սերո Խանզադյանի՝ 1952 թվականին լույս տեսած պատմվածքը, որը ներառված է «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքում։

## Սյուժե
Մեկուսացված կյանքով է ապրում Միաչքանին՝ պատմվածքի հերոսը։ Գյուղում քչերը գիտեին նրա իսկական անունը, որը մայրերը օգտագործում էին իրենց չար երեխաներին սաստելու համար։ Նա չէր վիճում ոչ ոքի հետ, անգամ քար չէր շպրտում հաչող շանը։ Նրան միշտ տեսնում էին սև էշի հետ, որին պահում էր աչքի լույսի նման և երբեք չէր խփում ձեռնափայտով։

Միաչքանին բնակվում էր թաղի գլխին գտնվող իր տանը։ Նա ապրում էր իր ծեր կնոջ հետ, ով հնազանդորեն տանում էր ամուսնու նվաստացումները։ Միաչքանին, որ անընդհատ դժգոհ էր ամեն ինչից, մշտապես մեղադրում էր կնոջը։ Կինը չի սրբել հորթի տակը, հին ջրով է եփել թեյը, թանապուրը լավ չի պատրաստել, նա է մեղավոր հորթի հիվանդալու մեջ։ Ամեն մի չնչին առիթ օգտագործում էր՝ կնոջը ծեծելու և նվաստացնելու համար։ Եվ այսպես քառասուն տարի․ «Տասնյակ եղան ու սամի էր փշրվել Միաչքանու կնոջ մեջքին, տասնյակ անգամ պոկվել էին նրա արծաթե սուրմաները և նորից կարվել իրենց տեղերում։ Կնոջ երբեմնի փարթամ գարունը գնացել ու տխուր, տաղտկալի աշունն էր մնացել, արցունքոտ ու հառաչանքներով լի աշունը»։

Պարզվում է՝ Միաչքանին ժամանակին հարուստ ու ազդեցիկ մարդ է եղել, ով ամուսնացել է գյուղի ամենագեղեցիկ աղջկա հետ։ Աղբյուրի կամարների տակ նրա կինը մի օր հանդիպել է Եգորին, ում հետ նախկինում սեր էր կապել։ Վերջինս բանտարկվել էր, սակայն բանտից կարողացել էր փախչել։ Միաչքանուն լուր են տանում այս հանդիպման մասին, և խանդից կուրացած ամուսինը կյանքում առաջին անգամ ձեռք է բարձրացնում կնոջ վրա։ Եվ դա բացատրվում է ժամանակի մտածողությամբ․ դարերից եկած ավանդույթի համաձայն լեռնաշխարհում կինն ամենամեծ սրբությունն է, ամուսնու պատիվը պահողն ու հարգը բարձրացնողը:

Մի օր կինը մահանում է։ Անգամ մահից հետո Միաչքանին չարանում է նրա դեմ և ձեռքը բարձրացնում խփելու համար։ Ոչ ոք չի գնում Միաչքանու տուն նրան ցավակցելու և մեռելահացը կիսելու։ Միաչքանին մնում է մենակ։ Եվ առաջին անգամ նա զգում է խղճի խայթ։ Նա հիշում է կնոջը ծեծելու բազմաթիվ տեսարանները ու պոռթկում․ «Որ խփում էի, ինչի՞ ձեն չէիր հանում»։

Խղճի խայթը անընդհատ ուղեկցում էր Միաչքանուն։ Նա ոչնչացնում է արյունոտ մահակը, որով հարվածել էր կնոջը, կացնի կոթը նետում է գետը։ Ժամերով նստում էր կաղամախու տակ և ականջ դնում ամեն շշուկը։ Մի առավոտ էլ հարևանները նրան գտնում են կաղամախու տակ մեռած։

## Գնահատական
Միաչքանին, ինչպես, օրինակ, Դ. Դեմիրճյանի Հաջի աղան, դատապարտյալ է, պարտավոր է կրել եթե ոչ ուրիշների, ապա իր սեփական անձի դատաստանը, որն արտահայտվում է հոգեկան չարչարանքների ձևով։ Ինչպես Հաջի աղայի, այնպես էլ Միաչքանու էության մեջ հանցանքից հետո սկսում է խոսել «խղճի ձայնը», նա փնտրում է մեղքերի քավության «բարոյական մաքրման» ուղիներ։
Ս. Խանզադյանի լավագույն պատմվածքներին բնորոշ է այն, որ իրադարձությունների, գործողությունների զարգացման բազմապլանությունը հետզհետե իրենց տեղը զիջում են կերպարի հոգու և մտքի շարժման պատկերմանը, արտաքին գործողությունները` հերոսի հոգեբանական իրավիճակի տեղաշարժերին, ինչի հետևանքով ընդլայնվում են դասական պատմվածքի և՛ թեմատիկ, և՛ ժանրային առանձնահատկությունների սահմանները։

## Տես նաև
Պորտաքար (պատմվածք)

Մի հորթի պատմություն (պատմվածք)

Դագաղ Դանիելը (պատմվածք)

Ընկեր Գերասիմը (պատմվածք)

Թթի գինը (պատմվածք)

Իմ սխալը (պատմվածք)

## Արտաքին հղումներ

https://media.grqaser.org/media/music/e5/e6/84/001bWVYG2xpZN77U.mp3

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1952 գրքեր