open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բելտոն հաուս

250px|մինի|Բրաունլոյ առանձնատան հարավային տեսքը

**Բելթոն Հաուս** (*Belton House*), Բրաունլոյ կոմսերի արվարձանային առանձնատունն է Բելթոնում (Լինքոլնշայր կոմսություն, Անգլիա)։ Առանձնատունը շրջապատված է դասական այգիով, որն ունի մի քանի ճանապարհներ, որոնք տանում են մերձակայքում տարածված օժանդակ շենքեր՝ ախոռներեր, դարպասներ և այլ շինություններ։
Կոմսի առանձնատունը կառուցվել է 1685-88 թվականներին, գավառային ժամանակին բնորոշ ոչ մեծ գմբեթով և հանդիսանում է Ստյուարտների վերականգնում ժամանակաշրջանի ճարտարապետության վառ օրինակ։ Այն 17-18-րդ դարերում բրիտանական առանձնատների օրինակ է՝ համաչափ ճակատային մասով և վառ ընդգրկված ճակտոնով։ Պալադիոյի տեսական գիտելիքները կիրառել են Ինիգո Ջոնսը և այլ անգլիացի ճարտարապետներ։ Կենտրոնական մասի խորությունը կազմում է երկու սենյակ։ Շենքը պատված է անկաստերյան կրաքարով։ Անկյունային տաշած քարերի նյութը Կետտոնից բաց գույնի քարն է։ 300 տարվա ընթացքում Բելթոն հաուսը եղել Բրոուլների դուքսերի ընդհանուր առանձնատունը, որոնց նախնիները 16-րդ դարում սկսեցին զբաղվել հարակից տարածքների առքով։ 1984 թվականից Բրաունլոյ ընտանիքը որոշում կայացրեց Բելթոն հաուսը իր ողջ պարունակությամբ՝ ներառյալ ընտանեկան դիմանկարների հավաքածուն, տալ Բրիտանական Ազգային ֆոնդի տնօրինմանը։

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Անգլիայի առանձնատներ
Քեյթ Էլիոթ

**Քեյթ Էլիոթ** (, ), նորզելանդացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել և ներկայումս ապրում է Նոր Զելանդիայի Օքլենդ քաղաքում։ 14 տարեկան հասակից նկարահանվել է ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում, ինչպես նաև Նոր Զելանդիայի հեռուստատեսության բազմաթիվ գովազդներում։ Նրա վերջին դերերից է «ազատարարներից» մեկի դերը՝ «Պաշտամունք» հեռուստասերիալում։ Նկարահանվել է նաև «Սիրո ներքին ուղեցույցը», «Տեղացիները», «Ճեղք» և «Խաղալիք սեր» ֆիլմերում։ Նա խաղացել է նաև 1998-2000 թվականներին նկարահանված «Քսենիա․ ռազմիկների արքայադուստրը» ֆիլմի մի քանի էպիզոդներում։ «Կլեոպատրա 2525» ֆիլմում խաղացել է Լիլիի դերը։ «Գիշերվա 30 օրը»  ֆիլմում վամպիրի դեր է խաղացել։ 2011 թվականին «Երանություն» կենսագրական ֆիլմում մարմնավորում է նորզելանդացի գրող Քեթրին Մենսֆիլդին։ Ֆիլմը հեռուստասերիալի կարգավիճակով Նոր Զելանդիայի «Sunday Theatre» հեռուստաընկերության եթերով հեռարձակվեց 2011 թվականի օգոստոսի 28-ին։
2006 թվականի հունվարի 17-ին ամուսնացել է «Պլուտո» խմբի գլխավոր երաժիշտ-կատարող Միլան Բորիչի հետ։ Նրանք ունեն դուստր։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորզելանդացի դերասաններ
Ռեստրիկտազներ

**Ռեստրիկտազներ կամ ռեստրիկցիայի էնդոնուկլեազներ** (լատ․ re*str*ictio - սահմանափակում), ֆերմենտների խումբ է, պատկանում է հիդրոլազների խմբին, որոնք կատալիզում են նուկլեինաթթուների հիդրոլիզի ռեակցիաները։

Ի տարբերություն էկզոնուկլեազների, ռեստրիկտազները ճեղքում են նուկլեինաթթուները ոչ թե մոլեկուլի ծայրերից, այլ մեջտեղից։ Ընդ որում յուրաքանչյուր ռեստրիկտազ ճանաչում է ԴՆԹ-ի որոշակի հատված՝ կազմված սկսած չորս զույգ նուկլեոտիդներից, և ճեղքում է նուկլեոտիդային շղթան ճանաչման հատվածի ներսում կամ դրանից դուրս։

Բակտերիալ գենոմի պաշտպանությունը սեփական ռեստրիկտազից իրականանում է ադենին և ցիտոզին նուկլեոտիդների մեթիլացմամբ (քողարկում)։

## Դասակարգում
Առանձնացնում են ռեստրիկցիայի ֆերմենտների երեք հիմնական տեսակներ կամ դասեր, որոնց համար ճանաչման հատվածները կարող են լինել սիմետրիկ (պալինդրոմային) և ոչ սիմետրիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Հիդրոլազներ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանության մեթոդներ
Ատամի խոզանակ

մինի|Ատամի խոզանակներ
**Ատամի խոզանակը** հիգիենայի հիմնական միջոց է, որը նախատեսված է մեխանիկական մաքրման միջոցով ատամնանստվածքների հեռացման, ինչպես նաև լնդերի մերսման համար։ Այն հիմնականում օգտագործվում է բերանի խոռոչի հիմնական պարագայի՝ ատամի մածուկի հետ միասին։

## Պատմություն
[thumb|right|Ձիու մազերից պատրաստված ատամի խոզանակ, որը վերագրվում է [Նապոլեոն Բոնապարտին (1769–1821)]]
Գիտնականները պեղումների ժամանակ հայտնաբերած ատամների հետազոտություններից պարզել են (որոնք ավելի քան 1,8 մլն տարեկան են), որ ատամի էմալի վրա եղած փոսիկնեը օտար միջոցի ազդեցության հետևանքներ են։ Այդ միջոցը իրենից ներկայացրել է խոտաբույսերի խուրձ, որով մաքրել են ատամները։ Ամենավաղ ատամնախոզանակի նախատիպն է համարվում փայտիկը, որը մի ծայրը բարակում էր։ Այն պատրաստվում էր եթերային յուղեր պարունակող ծառերի ճյուղերից։

Ժամանակակից ատամնախոզանիկի նախատիպը ստեղծվել է Չինաստանում 1498 թվականին։ Այն բամբուկե փայտիկ էր, որին ամրացվում էր մազեր՝ սիբիրյան վայրի վարազի կողերից։ Օգտագործվում էր առանց ատամնամածուկի։

Իվան Ահեղի կառավարության տարիներին թագավորական երեկույթների ժամանակ ազնվատոհմիկ երիտասարդները օգտագործում էին «ատամնային ավելը»։ Պետրոս Առաջինի ցարական հրամանով ատամնային ավելը փոխարինվեց ատամի լաթի կտորով և մանրեցված կավճով։ Գյուղերում էլ օգտագործում էին կեչու մոխրով, որը շատ լավ սպիտակեցնում էր ատամները։

Ատամնախոզանակների արտադրությունը սկսվել է 1780 թվականին անգլիացի Ուլլիամ Ադդիսը։ Ապստամբությունների մասնակցության համար բանտում հայտնված Ուլլիամը 1770 թվականին ստեղծում է առաջին ատամնախոզանակը։ Այն պատրաստելու համար նա օգտագործել էր շաղափի օգնությամբ ոսկրի կտորի ծակված անցքերից անցկացված թելիկների փունջ՝ միացաված սոսնձի օգնությամբ։ Դուրս գալով բանտից՝ նա հիմնեց խոզանակների արտադրություն, որը մինչև այժմ գոյություն ունի Wisdom Toothbrushes անվամբ։

ԱՄՆ-ում առաջին զանգվածային արտադրությունը սկսվել է 1850 թվականին, Ուոդսվորֆի կողմից։ Այդ խոզանակների բռնակը պատրաստված էր ոսկրից, իսկ գլխիկը՝ սիբիրյան վարազի բրդից։ Դա ամենալավ տարբերակը չէր խոզանակի, քանի որ բնական մազիկները բակտերիաների զարգացման համար հարմար միջավայր էին և խոզանակը շատ ուշ էր չորանում։

1938 թվականի փետրվարի 24-ին Oral-B ընկերությունը արտադրեց խոզանակ, որի բնական մազիկները փոխարինված էին արհեստական՝ նեյլոնե մազիկներով։

1954 թվականին Շվեյցարիայում արտադրվել է առաջին էլեկտրոնային խոզանակը։

2003 թվականին ԱՄՆ-ում արված հարցումից պարզվել է, որ ատամնախոզանակը համարվում է համար մեկ հայտնագործությունը, առանց որի մարդը չի կարող ապրել՝ հետևում թողնելով ավտոմեքենան, անձնական համակարգիչը, բջջային հեռախոսը և միկրոալիքային վառարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձնական հիգիենայի պարագաներ
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Կրեյտեր (լիճ)

**Կրեյտեր**  ( Crater Lake), խառնարանային լիճ ԱՄՆ-ի Օրեգոն նահանգում։ Լիճը հայտնի է իր կապույտ գույնով և մաքուր ջրով։ Կրեյտեր լիճը մասամբ լցնում է 1220 մետր խորություն ունեցող խառնարանը, որն առաջացել է 7700 տարի առաջ Մազամա հրաբխի փլվացքի հետևանքով։ Լճի երկարությունը 9.6 կիլոմետր է, իսկ լայնությունը 8 կիլոմետր, միջին խորությունը 350 մետր է, իսկ առավելագույնը 594 մետր։ Կրեյտերն ԱՄՆ-ի ամենախորը լիճն է,  իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում այն երկրորդն է։ Խորությամբ լիճը աշխարհում զբաղեցնում է 8-րդ տեղը։ Խառնարանի եզրը գտնվում է 2130-2440 մետր բարձրության վրա։ Համարվում է, որ լիճն այցելած առաջին եվրոպացի-ամերիկացին Ջոն Ուեսլի Հիլմանն է, որն իր այցելությունը կատարել է 1853 թվականի հունիսի 12-ին։ Կրեյտեր լիճը հռչակված է իր «Լճային ծերուկ» կոչվող գերանով, որն ավելի քան 100 տարի է ուղղահայաց դիրքով լողում է լճում։ Լճի ջրի ցածր ջերմաստիճանի պատճառով գերանը բավականին լավ պահպանվել է։

2005 թվականին ԱՄՆ-ի կողմից թողարկված, Օրեգոն նահանգին նվիրված 25 ցենտանոց մետաղադրամի վրա պատկերված է Կրեյտեր  լիճը։

## Երկրաբանություն
Մազամա հրաբուխը Կասկադյան լեռների հրաբխային աղեղի մի մասնիկն է, այն բաղկացած է անդեզիտներց, դացիտներից և ռիոդացիտներից։ Խառնարանն առաջացել է հրաբխի ժայթքման հետևանքով Մազամայի սուզման արդյունքում մոտավորապես մեր թվարկությունից 5700 թվականին։ Ժայթքման ընթացքում արտանետվել է մոտավորապես 50 կմ³ ռիոդացիտ։ Ավելի ուշ խառնարանի կենտրոնում՝  լավայի ժայթքումներն, առաջացրել են պլատֆորմա, Կոլդովական կղզի, Կոնուս Մերիամ և այլն, ինչպես նաև ավելի փոքր հրաբխային օբյեկտներ, այդ թվում՝ պլատֆորմի կենտրոնում գտնվող, ռիոդացիտային գմբեթը։ Տեղումները և սողվածքային նստվածքները ծածկել են խառնարանի հատակը։
Ժամանակի ընթացքում խառնարանը սառեց և սկսեցին կուտակվել մթնոլորտային տեղումները, արդյունքում առաջացավ լիճ։ Այդ ժամանակաշրջանում ակտիվ էին տաք աղբյուրները։ Ժամանակի ընթացքում լճի խառնարանի եզրերը կարգավորվեցին, առուները դրենաժավորեցին ափերը, իսկ լանջերը ծածկվեցին անտառներով։ Լճի հատակում շարունակում են ընթանալ ջրաջերմային պրոցեսներ, որոնք թույլ են տալիս ենթադրել, որ Մազաման կարող է նորից ժայթքել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.travelnews.am
*http://www.travelnews.am/amazing-lake-crater/ 

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լճեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Սոցիալական փոխազդեցություն

**Սոցիալական փոխազդեցություն**, փոխպայմանավորված սոցիալական գործողությունների համակարգ է, կապված ցիկլային կախվածությամբ, որի դեպքում մեկ սուբյեկտի գործողությունները հանդիսանում են այլ սուբյեկտների պատասխան գործողությունների պատճառը կամ հետևանքը։ Այն մոտ է «սոցիալական գործողություններ» հասկացությանը, որը ելակետ է հանդիսանում սոցիալական կապերի ձևավորման համար։ Սոցիալական փոխհարաբերությունները, որպես սոցիալական կապերի և հարաբերությունների իրականացման միջոց ենթադրում է ոչ պակաս քան երկու սուբյեկտների առկայություն բուն փոխհարաբերությունների գործընթացում, ինչպես նաև պայմաններ և փաստեր նրա իրականացման համար։ Փոխազդեցության ընթացքում տեղ ունի անձի ձևավորումն ու զարգացումը, նրանց փոփոխությունը հասարակության սոցիալական կառուցվածքում և այլն։

Սոցիալական փոխհարաբերությունները ներառում են գործողության փոխանցումը մեկ սոցիալական դերակատարից մյուսին, ընդունումը և արձագանքը՝ պատասխան գործողության տեսքով, ինչպես նաև սոցիալական դերակատարների գործողությունների վերսկսումը։ Այն մասնակիցների համար ունի սոցիալական նշանակություն և ենթադրում է իրենց գործողություննեով փոխանակումը ապագայում՝ շնորհիվ սոցիալական հարաբերություններում պատճառականության առկայության։ Սոցիալական հարաբերությունները ձևավորվում են մարդկանց փոխազդեցության գործընթացում և հանդիսանում են նրանց նախկին փոխազդեցությունների արդյունքը, որոնք ձեռք են բերել սոցիալական կայուն ձև։ Ի տարբերություն դրանց սոցիալական փոխազդեցությունները հանդիսանում են ոչ թե «սառեցված» սոցիալական ձևեր, այլ մարդկանց «կենդանի» սոցիալական պրակտիկա, որոնք առաջանում, ուղարկվում, կառուցվում, կանոնակարգվում են սոցիալական հարաբերություններում, բայց ունակ են ազդել այդ սոցիալական ձևերի վրա և փոփոխել դրանք։

Սոցիալական փոխազդեցությունները որոշվում են սոցիալական խմբերում սոցիալական կարգավիճակներով և անձի դերերով։ Այն ունի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմեր։
* **Օբյեկտիվ կողմ** - գործոններ, որոնք անկախ են փոխազդեցություններից, բայց ազդում են նրանց վրա։
* **Սուբյեկտիվ կողմ** - փոխազդեցության ընթացքում անհատների միմյանց հանդեպ գիտակցված հարաբերությունները, որոնք հիմնված են փոխադարձ ակնկալիքների վրա։

## Սոցիալական փոխազդեցության դասակարգում
# Առաջնային, երկրորդային (*գաղափարական, կրոնական, բարոյական*)
# Ըստ մասնակիցների քանակի՝ երկու անձանց փոխազդեցություն, մեկ անձի և մարդկանց խմբի փոխազդեցությունը, երկու խմբերի միջև փոխազդեցությունը
# Տարբեր ազգերի փոխազդեցություն
# Սոցիալական տարբեր խավերի միջև փոխազդեցություն և այլն։
## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ

**Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ** (, ), հայտնի է նաև, որպես **Աշոտ I Մեծ**, Բագրատունի թագավոր 809 թվականից, Տայքի կյուրոպաղատ։

Աշոտ Ա Կյուրոպաղատը միութենական պայմանագիր է կնքել Բյուզանդիայի հետ՝ արաբական տիրապետությունից Վրաստանը ազատելու համար և ընդունել է *կյուրոպաղատի* տիտղոսը։ Նա Տայքի կյուրոպաղատության մայրաքաղաքն է դարձել իր կողմից ամրացված Արտանուջ (այժմ՝ Արդանուչ) քաղաքը, որը հաջող դիրք էր զբաղեցնում է Մետաքսե մեծ ճանապարհի երկարությամբ։

Աշոտ Բագրատունին հզոր և խոշոր պետություն է ստեղծել, որի հետ հաշվի էին նստում իր ժամանակորդ վրացական և օտարերկրյա պետական գործիչները։

## Կենսագրություն
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատն ունի հայկական ծագում։ Աշոտը եղել է Տայքի հայ կառավարիչ Ատրներսեհ Ա-ի որդին և հայոց սպարապետ Աշոտի թոռը՝ հայոց Բագրատունիների թագավորական տոհմից։

Արևելյան Վրաստանը գտնվում էր Արաբական խալիֆայության իշխանության տակ։ Աշոտ I-ը շարունակելով իր նախնինների գործը ցանկանում էր պետականություն ստեղծել Վրաստանում։ Աշոտն իր կողմնակիցների հետ ապաստանել է Քարթլիում՝ հարավային Վրաստանում։

Նրան հաջողվում է գրավել Արտանուջ քաղաքը և այն դարձնել իր նստավայրը։ Չնայած նրան, որ Բյուզանդիայի կայսր Միքայելը Աշոտին շնորհում է կյուրոպաղատի տիտղոսը՝ նա փորձում է չսպասել Բյուզանդական կայսրության օգնությանը և իր քայլերում լինել անկախ։

Աշոտը հաղթական կռիվներ է մղում արաբների դեմ և աստիճանաբար ընդլայնում իր իշխանությունն ամբողջ Հարավային Վրաստանում։ Աշոտը իր թագավորությանն է միացնում նաև Քվեմո Քարթլին։

Աշոտի թագավորությունը կոչվում էր Տայք-Կղարջքի իշխանություն։ 826 թվականին Աշոտը արաբների դեմ հերթական կռվի ժամանակ դավադրաբար զոհվում է։ Նա զոհ է գնում արաբների կողմից կաշառված վրացիներին, ովքեր ներխուժելով եկեղեցի, սպանում են վրաց թագավորին։

Աշոտ Կյուրոպաղատը դասվում է վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гургенидзе Н., М. Сургуладзе М. Ашот I Великий // Православная энциклопедия. Том IV. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — С. 229—230. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-

Կատեգորիա:Սպանվածներ
Հայաստանի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքական (մինչև 19 տարեկան)

**Հայաստանի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքական (մինչև 19 տարեկան)**, Հայաստանի ազգային պատանեկան հավաքական, որի կազմում կարող են հանդես գալ 19 տարին չբոլորած պատանիները։ Պատանեկան հավաքականից շատ ֆուտբոլիստներ ցուցաբերելով լավ արդյունքներ՝ տեղափոխվում են երիտասարդական հավաքական։

## Գլխավոր մարզիչներ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт Федерации Футбола Армении  
* Профиль на официальном сайте УЕФА
Կոնդոմա

**Կոնդոմա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզի տարածքով, Տոմի (Օբի վտակ) ձախ վտակը։

## Անվանումը
Թուրքական լեզուներից մեկում թարգամանաբար «Կոնդոմա» նշանակում է գալարուն գետ։

## Աշխարհագրություն
Գետի երկարությունը կազմում է  392 կմ, ջրհավաք ավազանի մակերեսը՝ 8270 կմ²։ Կոնդոման սկսվում է Բիյսկայա Գրիվա բարձունքից, Կեմերովոյի մարզի և Ալթայի Հանրապետության սահմանից, հոսում է ընդհանուր ուղղությամբ դեպի հյուսիս, թափվում է Կուզնեցկայա ավազանի մեջ։

Գետի վրա են գտնվում Նովոկուզնեցկ, Տաշտագոլ, Օսիննիկի, Կալտան քաղաքները, Շուշտալեպ, Մալիշեվ Լոգ, Սարբալա, Մալինովկա, Կուզեդեևո, Մունդիբաշ և Չուլեշ գյուղերը։

## Հիդրոլոգիա
Գետի հոսքի վարարումը մինչև 3,0 մ/վ, ամենացածրը — 0,3—0,4 մ/վ։ Վերին մասում գետի հունը քարքարոտ է, միջին և ստորին մասերում՝ ավազոտ։ Գետը սառում է հոկտեմբերի վերջին — նոյեմբերին, սառցազերծը — ապրիլի կեսերին։

## Ավազանը
( *[[գետաբերան]]ից կմ-ով* )

* 12 կմ. Սոսնովկա                                                        
* 16 կմ. Կարգիզակովա
* 27 կմ. Կանդալեպ
* 47 կմ. Կիներկա
** 2 կմ. Տայլեպ 
** 8 կմ. Շուժլեպ
*** 2 կմ. Բերյոզովայա
** 22 կմ. Ուչուլ
* 55 կմ. Կալտանչիկ
** 12 կմ. Չյորնի Կալտանչիկ
* 73 կմ. Մեծ Տեշ
** 5 կմ. Փոքր Տեշ
** 24 կմ. Փոքր Տեշ
** 27 կմ. Միջին Տեշ
* 74 կմ. Տեշ
* 82 կմ. Յուլա
* 89 կմ. Տալա
* 102 կմ. Մունդիբաշ
** 1 կմ. Տելբես
*** 11 կմ. Թամալա
*** 20 կմ. Մեծ Տազ
**** 12 կմ. Կունդել
***** 5 կմ. Մոնաստիրկա
***** 14 կմ. անանուն գետ
**** 37 կմ. Միջին Մեչ
**** 47 կմ. Մեծ Մեչ
**** 55 կմ. Չյորնի Տազ
**** 58 կմ. Փոքր Տազ
***** 6 կմ. Մաստակոլ
*** 31 կմ. Կերս
*** 36 կմ. Կազ
**** 6 կմ. Արևելյան Կազ
**** 6 կմ. Միջին Կազ
*** 44 կմ. Կալտրիկ
*** 48 կմ. Ազաս
** 7 կմ. Ուչուլեն
** 33 կմ. Չյորնի Տենեշ
*** 5 կմ. Կրասնի Տենեշ
** 59 կմ. Անզաս 
*** 6 կմ. Բերյոզովայա

* 12 կմ. Տուգա
** 21 կմ. Մեծ Ալզին
*** 28 կմ. Իլյուշկա
** 79 կմ. Բազանչա
*** 5 կմ. Փոքր Բազանչա
** 94 կմ. Ազաս
* 141 կմ. Պազնաս
* 166 կմ. Անտրոպ
** 9կմ. Անժերեպ
** 20 կմ. Կայվալ
** 56 կմ. Ուլբա
** 79 կմ. Սազա
* 172 կմ. Կոչեբայ
* 196 կմ. Կազ
* 197 կմ. Տաբաս
* 212 կմ. Կաբուրչակ
* 212 կմ. Չեշնիկ
* 225 կմ. Կիստալ
* 234 կմ. Ուրազան
* 248 կմ. Սագալա
* 262 կմ. Մունժա
** 10 կմ. Սելեզեն
** 21 կմ. Կոուրա
** 23 կմ. Կոյանդալ
** 33 կմ. Կուբան
* 275 կմ. Մեծ Կալտաշ
* 295 կմ. Ուրուշ
* 306 կմ. Շալիմ
* 307 կմ. Կոչուրա
* 317 կմ. Մեծ Կամենուշկա
* 317 կմ. Տելբես
* 324 կմ. Ալեքսանդրովկա
* 342 կմ. Կաշկեն
* 354 կմ. Բազաս
* 360 կմ. Տայմետ
* 370 կմ. Փոքր Կոնդոմա
** 3 կմ. Չուլեշ
** ? կմ. Իվանովսկիյ
** ? կմ. Բերյոզովայա
** ? կմ. Սամուրիս

## Ջրային մատյանի տվյալները
Ըստ Ռուսաստանի Դաշնության պետական ջրային մատյանի պատկանում է Վերխնեոբսկիյ ավազանի շրջանին, ջրի կառավարման բաժինը՝ **Կոնդոմա**, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ (Վերին) Օբ մինչև Իրտիշի թափվելը (միանալը)։

## Կամուրջները
* Տաշտագոլսկի
* Մունդիբաշսկի
* Կուզեդեևսկի
* Կալտանսկի
* Օսիննիկովսկի
* Սոսնովսկի
* Ռոդնիկովսկի
* Աբագուրովսկի երկաթուղային

## Ծանոթագրություններ
# http://textual.ru/gvr/index.php?card=189084

## Արտաքին հղումներ
* http://ligis.ru/card_topogr_n45_100.htm 

Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Օբ գետի վտակներ
Ինդիանա Էվանս

**Ինդիանա Ռոուզ Էվանս** (, ), ավստրալիացի դերասանուհի և երգչուհի։ Ճանաչում է ստացել Բելլի Հարթլի դերով՝ խաղալով «H2O։ Պարզապես ավելացրու ջուր» հեռուստասերիալում 2009-2010 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ինդիանա Ռոուզ Էվանսը ծնվել է 1990 թվականի հուլիսի 27-ին Սիդնեյում։ Նա իր կարիերան սկսել է վաղ հասակից՝ 5 տարեկանից։ 2003 թվականին նա խաղացել է Միլլի Ռոբերթսի դերը «Բոլորը սուրբ են» հեռուստասերիալում։ Նրա սիրելի դերասանուհիները և ոգեշնչման աղբյուրներն են Քեմերոն Դիասը և Քեյթ Բլանշետը։

## Ֆիլմեր

*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Շեհզադե Մեհմեդ

**Շեհզադե Մեհմեդ** (, ), Սուլեյման I Քանունիի և Հյուրեմ սուլթանի ավագ որդին։ 1541- 1543 թվականներին եղել է Մանիսայի էյալեթի սանջաքբեյ (փաշա)։

## Կենսագրություն
Մեհմեդը ծնվել է 1521 թվականին Ստամբուլում։ Նրա մայրը եղել է սուլթանի հարճ, ով արդյունքում դարձել է Սուլեյման Քանունիի օրինական կինը և ապագա վալիդե սուլթան։

1533 թվականին Քանունին իր ավագ որդուն՝ Շեհզադե Մուստաֆային, նշանակեց Մանիսայի էյալեթի սանջաքբեյ։ Մանիսան ավանդաբար համարվում էր «Փադիշահի կամ թագաժառանգի սանջակը»։ Նա, ով ղեկավարում էր Մանիսան, ուներ ամենամեծ շանսերը դառնալու Օսմանյան կայսրության հաջորդ սուլթան։ 1537 թվականին Մեհմեդը վարել է մի շարք հաջող մարտեր մերձդանուբյան տարածաշրջանում։ 1541 թվականին Սուլեյմանը Մեհմեդին նշանակում է Մանիսայի, իսկ Շեհզադե Մուստաֆան նշանակվում է Ամասիայի էյալեթի սանջաքբեյ։ Սա նշանակում էր, որ Քանունին փոխել էր իր որոշումը և ենթադրաբար օսմանյան հաջորդ սուլթանը լինելու էր Շեհզադե Մեհմեդը։

## Մահ
1543 թվականին հանկարծակի մահանում է փադիշահ Մեհմեդը։ Մի շարք հետազոտողների կարծիքով, Մեհմեդը մահացել է բնական ծաղիկ հիվանդությունից, իսկ մեկ այլ վարկածի համաձայն, նա մահացել է իր մահով։ Սկզբնական շրջանում Մեհմեդը թաղվել է Բայեզիդ մզկիթում։ Ավելի ուշ իր սիրելի որդու հիշատակին Սուլեյման Քանունին Ստամբուլում կառուցել է տվել Շեհզադե մզկիթը (): Կարճ ժամանակում կառուցվել է դամբարանը, որտեղ էլ տեղափոխվել է Մեհմեդի դին, իսկ դրա վրա կառուցվել է գահ։ Համալիրը կառուցվել է հայազգի ճարտարապետ Միմար Սինանի կողմից 1543- 1548 թվականներին։

## Ընտանիք
Շեհզադե Մեհմեդի մահից ոչ շատ առաջ ծնվել է փադիշահի միակ դուստրը՝ Հյումա Շահ սուլթանը (1540-1592 թվականներ)։ Հյուման ամուսնացել է երեք անգամ՝ ունենալով վեց որդի և չորս դուստր։ Հյումա Շահ սուլթանը մահացել է 52 տարեկանում և թաղվել իր հոր՝ Մեհմեդի կողքին Շեհզադեի մզկիթում։

## Շեհզադե Մեհմեդը կինեմատոգրաֆիայում
* Թուրքական «Հոյակապ դար» հեռուստասերիալում Մեհմեդի դերը կատարում եմ Գյուրբեյ Իլերին, Արդա Արանաթը և Բերքեջան Աքայան։
* Թուրքական «Հյուրեմ Սուլթան» հեռուստասերիալում Շեհզադե Մեհմեդի դերը կատարում է Սեզգի Մենգին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շեհզադե Մեհմեդը all-generals.ru կայք էջում

Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Սուլեյման I
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ուկրաինական ծագմամբ բնակիչներ
Նշանդրեք ծովի հետ (Վենետիկ)

[thumb|upright=1.4|[Ֆրանչեսկո Գվարդի, *[[Բուճինտորո]] Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցու մոտ Համբարձման օրը* (1775—1780)]]

Վենետիկի հանրապետությունում գոյություն ուներ «Նշանդրեք ծովի հետ» արարողությունը, որը խորհրդանշում էր Վենետիկի ծովային տիրապետությունը։ Արարողությունը հաստատվել է 1000 թվականին Պիետրո II Օրսեոլոյի ղեկավարությամբ զորքերի կողմից Դալմաթիայի նվաճման հիշատակին և անցկացվել է Համբարձման եկեղեցական տոնի օրը, քանի որ հենց այդ օրն է տեղի ունեցել արշավախմբի երթը։

## Ծագում
Ծովային տարերքի հետ կապված մեղքերի քավման ծեսերը հայտնի են դեռ անտիկ ժամանակներից։ Օրինակ, համաձայն Հերոդոտոսի, Պոլիկրատոսի՝ Սամոսը մի անգամ ծով է նետել թանկարժեք մատանին, որպեսզի հանգստացնի աստվածներին։ Կա պատում այն մասին, որ Ելենա կայսրուհին Ադրիատիկ ծով է նետել Սուրբ խաչից մի մեխ՝ հուսալով, որ այդ կերպ կհասնի քամու ուղղության փոփոխության։

## Պատմություն
[մինի|upright=1.4|[Կանալետո, «Բուչինտորոյի վերադարձը Համբարձման օրը» (1738)]]
Սկզբնապես «նշանդրեք ծովի հետ» արարողությունը չէր ենթադրում ջրի մեջ թանկարժեք իրերի նետում։ Դոժի նավը՝ բազում նավակների և լաստերի ուղեկցությամբ դուրս էր գալիս Վենետիկյան ծովածոց։ Սուրբ Նիկոլայի վանքի մոտ աղոթք էին կարդում, ապա եկեղեցու ծառայողները սուրբ ջրով օծում էին դոժին և իր ուղեկիցներին, ինչից հետո ջրի մնացորդները լցնում էին ծովը։

1177 թվականին Ալեքսանդր III պապն այցելեց Վենետիկ՝ որպես շնորհակալություն այն օգնության համար, որը Վենետիկը ցուցաբերել էր իրեն Ֆրիդրիխ Բարբարոսայի դեմ պայքարի ժամանակ։ Համաձայն առասպելի՝ ծովի հետ նշանդրեքի արաողության ժամանակ դոժի մատից թանկարժեք մատանին պապը հանեց, աղոթք կարդաց և շարունակեց թանկարժեք իրը նետել ծովը՝ որպես «իրական և հավերժ իշխանության նշան»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Mario Brunetti, Sposalizio del mare, in Enciclopedia Italiana, Treccani.
* (EN) Hugh Chisholm (խմբ.), Enciclopedia Britannica, XI edizione, Cambridge University Press, 1911.

Կատեգորիա:Վենետիկի հանրապետություն
Հալդոր Լաքսնես

**Հալդոր Կիլյան Լաքսնես** (), ծննդյան անունը՝ **Հալդոր Գվյուդյոունսոն** (, ), իսլանդացի գրող, արձակագիր, դրամատուրգ։ Միակ իսլանդացին է, որ 1955 թվականին արժանացել է գրականության Նոբելյան մրցանակի («իր ստեղծագործությունների հսկայական էպիկական ուժի համար, որը վերածնել է հին իսլանդական սագաների մեծ ու ինքնատիպ արվեստը»)։ Համաշխարհային խորհրդի գրական մրցանակի դափնեկիր է։ Կաթոլիկ է, սոցիալիստ։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործական վերելք է ապրել 1930-50-ականներին, այդ թվականների ակնառու գործերից են «Սալկա Վալկա» երկերգությունը (1931-1932), «Աշխարհի լույսը» քառահատորը (1937-1940), «Իսլանդական զանգակ» եռահատորը (1943-1946)։ Հակառազմական թեմայի են նվիրված Լաքսնեսի «Ատոմային բազան» (1948) և «Հերպլա։ Ասք հերոսների մասին» վեպերը (1952)։ Գրել է նաև «Վերադարձված դրախտ» (1960), «Քրիստոնեությունը սառցադաշտի ստորոտին» (1968), «Խոսք աստծո շնորհի մասին» (1972) վեպերը։ 70-ականների կեսերին Լաքսնեսը գրել է ինքնակենսագրական եռերգություն մանկության ու պատանեկության տարիների մասին` «Հարազատ տան մոտի մարգագետնում» (1975), «Ես երիտասարդ էի» (1976), «Պատմվածք յոթ իմաստունների մասին» (1978) գործերը։

Լաքսնեսը նաև հայտնի է կարճ արձակի ոլորտում, պատմվածքների հինգ ժողովածուների հեղինակ է։ Դրամատուրգիայի ասպարեզում առաջին անգամ հանդես է եկել դեռևս 1934 թվականին «Կարճ միացում» պիեսով։

Նրա մի շարք ստեղծագործություններ բեմադրվել են թատրոններում և կինոնկարների վերածվել։

ԽՍՀՄ այցելությունների մասին գրել է «Ճանապարհ դեպի Արևելք» և «Ռուսական հեքիաթ» գրքերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլանդացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Պացիֆիստներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Եվրոպացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ցուգցվանգ

**Ցուգցվանգ** (, *ցուգ*՝ քայլ, *ցվանգ*՝ հարկադրված), դիրք շախմատում կամ շաշկիում, որտեղ կողմերից մեկը  օգտակար քայլ չունի, և ցանկացած քայլ հանգեցնում է մատի, կամ  վատթարացնում է իրավիճակը։ Այսօր ցուգցվանգ տերմինը օգտագործվում է շատ մարզաձևերում և նաև քաղաքականության մեջ։ Շախմատի մեջ գոյություն ունի  նաև «երկկողմանի ցուգցվանգներ»։ «Երկկողմանի ցուգցվանգների» դեպքում կողմերից յուրաքանչյուրի քայլը վատթարացնում է սեփական դիրքը։ Առավել հաճախ  ցուգցվանգ դիրքեր  հանդիպում են զինվորային  վերջնախաղերում։




## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*http://chessschool.am/hy/lesson/95

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատի տեսություն
Կատեգորիա:Խաղերի տեսություն
Էլեկտրամագնիսական պոտենցիալ

Ժամանակակից ֆիզիկայում **Էլեկտրամագնիսական պոտենցիալ** անվանում են այն քառավեկտոր ֆիզիկական մեծությունը, որը թույլ է տալիս ամբողջությամբ որոշել էլեկտրամագնիսական դաշտի բաշխումը տարածությունում։

* Էլեկտրամագնիսական պոտենցիալը սովորաբար նշանակվում է` A_i կամ \phi_i , որը ենթադրում է մեծությունը ինդեքսով,որն ունի չորս բաղադրիչ A_0,A_1,A_2,A_3 կամ \phi_0,\phi_1,\phi_2,\phi_3:
* Ժամանակակից գրականության մեջ կարող է ունենալ նաև ուրիշ նշանակման ձևեր։

Ցանկացած որոշակի իներցիոն համակարգում էլեկտրամագնիսական պետենցիալը (A_0,\ A_1,\ A_2,\ A_3) տրոհվում է (i\ \phi,\ A_x,\ A_y,\ A_z) սկալյար (\phi \equiv A_0) և եռաչափ վեկտորական \vec A \equiv (A_x,A_y,A_z) \equiv (-A_1,-A_2,-A_3) պոտենցիալների,որոնք օգտագործվում են էլեկտրոդինամիկայի հիմնական սահմանումներում։

Լարվածության և էլեկտրամագնիսական պոտենցիալի միջև կապը բնորոշվում է հետևյալ բանաձևով`

\vec E = -\nabla \phi - \frac{\partial \vec A}{\partial t},
: 
\vec B = \nabla \times \vec A, ,
որտեղ \vec E - էլեկտրական դաշտի լարվածություն, \vec B - մագնիսական ինդուկցիա, \nabla - «նաբլա» օպերատոր, ընդ որում \nabla\phi \equiv \mathrm{grad}\, \phi - սկալյար պոտենցիալի գրադիենտն է, իսկ \nabla\times\vec A \equiv \mathrm{rot}\, \vec A - վեկտորական պոտենցիալի ռոտորն է։

Որոշ առավել ժամանակակից քառաչափ սահմանումից կարելի է գտնել չորս վեկտոր ունեցող էլեկտրամագնիսական պոտենցիալը`
F_{\mu \nu} = \partial_{\mu} A_{\nu} - \partial_{\nu} A_{\mu}, ,
որտեղ F_{\mu \nu} - էլեկտրամագնիսական դաշտի տենզորն է,որի բաղադրիչներն են` E_x,E_y,E_z,B_x,B_y,B_z:
Բերված արտահայտությունը համարվում է քառաչափ վեկտորական դաշտի համար ռոտորի սահմանման ընդհանրացված տարբերակը։
Մի իներցիալ համակարգից մյուսին անցնելու դեպքում A_0,A_1,A_2,A_3 բաղադրիչները ձևափոխվում են **ըստ Լորենցի գծային ձևափոխման**։

Կատեգորիա:Էլեկտրադինամիկա
Կատեգորիա:Պոտենցիալներ
Ջոն Թայլեր

**Ջոն Թայլեր** (, ), նրա հայրը՝ Ջոն Թայլերը, 1809-1811 թվականներին եղել է նահանգապետ, այնուհետև Վիրջինիայի դաշնային դատարանի դատավոր։ Ջոնը սովորել է իրավաբանություն և 1816-1821 թվականներին եղել է Կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ 1825-1827 թվականներին եղել է Վիրջինիայի նահանգապետ, իսկ 1827-1836 թվականներին նույն նահանգի սենատոր։

1841 թվականի մարտի 4-ին ընտրվել է փոխվարչապետ։ Նույն թվականի ապրիլի 4-ին՝ նախագահ Վ. Հարիսոնի մահից հետո, դարձել է նախագահ։ ԱՄՆ-ի պատմության մեջ առաջին անգամ Թայլերը սահմանադրական փոփոխություն կատարեց, որի արդյունքում նախագահի մահից հետո փոխնախագահն է դառնում նախագահ։ 
 
Սույն օրենքը ուժի մեջ էր մինչև 1967 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները։ Ջոն Թայլերին չհաջողվեց իրականացնել իր կուսակցության սպասելիքները, հակառակը՝ նա անցավ դեմոկրատների կողմը։ Դա առաջ բերեց իր դաշնակիցների դժգոհությունը։ Նրանց սկսեցին այրել հանրահավաքների ժամանակ։ 
 
Սակայն Թայլերը շարունակեց կառավարել մինչև 1845 թվականը՝ կոնգրեսի հետ ունենալով թշնամական հարաբերություններ։ Նախագահության ավարտից հետո նա վերադարձավ Վիրջինիա։ Թայլերը ամուսնացել է երկու անգամ։
 
Եղել է ԱՄՆ-ի 10-րդ նախագահը։ Վերջինիս երկրորդ կինը 30 տարի փոքր էր նրանից։ Թայլերն առաջին նախագահն էր, ով ամուսնացավ նախագահության տարիներին։ Երկու կանանցից ուներ 15 երեխա, ավելին, քան որևէ ԱՄՆ-ի նախագահ։ Մահացել է 1862 թվականի հունվարի 18-ին Ռիչմոնդում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* John Tyler  from the White House
* John Tyler: A Resource Guide from the Library of Congress
* Biography by Appleton's and Stanley L. Klos 
* U.S. Senate Historian's Office: Vice Presidents of the United States—John Tyler
* John Tyler in Union or Secession: Virginians Decide at the Library of Virginia
* Biography at Encyclopedia Virginia/Library of Virginia
* POTUS – John Tyler
* [Tyler's letters refusing government intervention, April and May 1842](http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/rbpe:@field(DOCID+@lit(rbpe16901500)))

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի փոխնախագահներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Քամիլա Քեյրոզ

**Քամիլա Տավարես դե Քեյրոզ** (,  ), բրազիլացի մոդել և դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Քամիլա Տավարես դե Քեյրոզը ծնվել է 1993 թվականի հունիսի 27-ին Բրազիլիայի Սան Պաուլու նահանգի Ռիբերաո Պրետո քաղաքում։ Քամիլան համեստ ընտանիքից էր։ Նրա մայրը մատնահարդար է, իսկ հայրը՝ կահույքագործ։ Քամիլան ունի երկու քույր։ 14 տարեկանը լրանալուց հետո տեղափոխվել է Սան Պաուլու, որտեղ նրան հաջողվեց կնքել պայմանագիր «Ford Models»-ի հետ։ 16 տարեկանում Քամիլան աշխատել է Ճապոնիայում՝ տեղի մոդելային ընկերությունում։ 18 տարեկանում տեղափոխում է Նյու Յորք, որտեղ աշխատել է միջազգային ընկերությունում։ Ապրելով այնտեղ երեք տարի՝ նա ստանում է հրավեր «Globo» հեռուստաընկերության կողմից, որտեղ պետք է խաղար գլխավոր դերը «Մերկ ճշմարտություն» հեռուստասերիալում։ Քամիլան չի ունեցել դերասանական ոչ մի փորձ, բայց աղջիկը կարողանում է արագ հարմարվել իր նոր մասնագիտությանը և, Վալսիր Կարասսկոյի կարծիքով, նա հիանալի արդյունքներ է ցուցաբերում։

## Մերկ ճշմարտություն
Նրա գլխավոր դերը դարձավ 2015 թվականին նկարահանված «Մերկ ճշմարտություն(Գլոբո)» սերիալում Առլետիի կամ Էնջլի դերը։ Նա կատարում էր մի 16-ամյա աղջկա դեր, ով ուներ մեծ նպատակներ և երազանքներ, սակայն ճակատագրի բերումով դառնում է անբարոյական և նրա կյանքը կապվում է սերիալի գլխավոր հերոս Ռոդրիգո Լոմբարդիի հետ։ Քամիլան 16-ամյա աղջիկ էր, ով նոր էր արվարձանից տեղափոխվել քաղաք։ Նա իր ուժերը փորձում է մոդելային ասպարեզում և ունենում է բավական լավ արդյունքներ։ Ցուցադրություններից մեկի ժամանակ Էնջլը (Քամիլան) իր գեղեցկությամբ հմայում է ձեռնարկատեր Ալեքսանդրո Տիցիանոյին (նույն ինքը՝ Ռոդրիգո Լոմբարդոյին)։ Նրանք սկսում են հանդիպել հյուրանոցում ամեն օր։ Բայց Էնջլը հասկանալով, որ Ալեքսը նրան լուրջ չի վերաբերվում, հեռանում է նրանից։ Ալեքսը ինքն էլ չնկատելով՝ սիրահարվում է Էնջլին և նրան վերադարձնելու համար ամուսնանում է Էնջլի մոր՝ Կարոլինայի հետ։ Այդ ժամանակ Էնջլին սիրահետում է Ալեքսի աղջկա՝ Ջիովանայի զարմիկը՝ Գիլերմին։ Ալեքսին մոռանալու նպատակով՝ Էնջլը սկսում է հանդիպել տղայի հետ։ Որոշ ժամանակ անց Էնջլի մայրը և Ալեքսը ամուսնանում են։ Ալեքսն անընդհատ սիրահետում էր Էնջլին, բայց արժանանում էր աղջկա արհամարհանքին։ Սակայն Ալեքսը նրա առաջ պայման է դնում, որ եթե Էնջլը չհանդիպի նրա հետ, ապա մայրը կիմանա աղջկա վատ անցյալի մասին։ Նրանք սկսում են հանդիպել։ Դրա մասին կռահում են Էնջլի ընկերը և Ջիովանան։ Նրանք այնպես են անում, որ Կարոլինան տեսնի Ալեքսին և Էնջլին միասին։ Եվ դա իրականանում է. այդ ամենը տեսնելով Կարոլինան ինքնասպան է լինում , իսկ որոշ ժամանակ անց Էնջլը չներելով Ալեքսին մոր մահը ՝ սպանում է նրան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*

Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Անդրանիկ Նորեկյան

**Նորեկյան Անդրանիկ Սուրենի** (հունիսի 28, 1963, Երևան – նոյեմբերի 21, 2015 Երևան) ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ։

### Կրթություն
1984թ. գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը` տնտեսագետի որակավորմամբ,

1992թ. ավարտել է Էկոնոմիկայի և պլանավորման ԳՀԻ ասպիրանտուրան։

Վերապատրաստվել է ԱՄՆ-ում, Ավստրիայում, Չեխիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում։

### Աշխատանքային գործունեություն
 02.07.2013-21.11.2015թթ. - "ՀԱՅԲԻԶՆԵՍԲԱՆԿ" ՓԲԸ Ներքին վերահսկողության դեպարտամենտի տնօրեն,

01.06.2013-01.07.2013թթ. - "ՀԱՅԲԻԶՆԵՍԲԱՆԿ" ՓԲԸ Ներքին վերահսկողության դեպարտամենտի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար,

11.10.2011-20.05.2013թթ. - "ՅՈՒՆԻԲԱՆԿ" ՓԲԸ Վարչության նախագահի առաջին տեղակալ-Ռիսկերի կառավարման գծով տնօրեն,

01.09.2011-11.10.2011թթ. - Վարչության նախագահի առաջին տեղակալ-Ռիսկերի կառավարման գծով տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար,

01.09.2001-01.09.2011թթ.- ՀՀ Կենտրոնական բանկի Խորհրդի անդամ,

01.07.1998-01.09.2001թթ. - ՀՀ Կենտրոնական բանկի գլխավոր վերստուգիչ,

1994-1998թթ. - ՀՀ Կենտրոնական բանկ, մասնագետ, առաջին կարգի մասնագետ, ավագ մասնագետ, գլխավոր վերստուգիչ։

Եղել է Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոյի խորհրդի նախագահ, Հայաստանի և Վրաստանի միջև տնտեսական համագործակցության միջկառավարական հանձնաժողովի կազմում, ինչպես նաև Տնտեսական համագործակցության հարցերով հայ-բելառուսական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի կազմում։

Ամուսնացած էր, ուներ երկու զավակ:

## Ծանոթագրություններ
Սլավիկ Չիլոյան

**Սլավիկ Չիլոյան** (**Չիլո**, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Սլավիկ Չիլոյանը եղել է որբ, հետագայում որդեգրվել է։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, ավարտել ռոմանոգերմանական բաժինը։ Սովորել է հին և նոր ֆրանսերեն։

Չիլոյանի գրած բանաստեղծություններից շատերը տպագրվել են մամուլում։ Բնագրից թարգմանել է «Ռոլանդի երգը», Ժան Ռասինի «Էսթեր» և «Անդրոմաքե» չափածո ողբերգությունները, Վիկտոր Հյուգոյի, Ժակ Բրելի բանաստեղծություններից։

1971 թվականին լույս է ընծայել Բորիս Վիանի բանաստեղծությունների ժողովածուն սեփական թարգմանությամբ։

Կյանքից ողբերգաբար հեռացել է 1975 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ Երևանի «Առագաստ» («Պոպլավոկ») սրճարանի տարածքում, որտեղից էլ կատարվել է վերջին հրաժեշտը բանաստեղծին։ Թաղված է Նուբարաշենի գերեզմանատանը։

## Երկեր
1992 թվականին լույս է տեսել Սլավիկ Չիլոյանի հետմահու առաջին ժողովածուն՝ «Մենք մարդ ենք եղել»։ 2005 թվականին բանաստեղծ Դավիթ Հովհաննեսի նախաձեռնությամբ հրատարակվել է նաև երկրորդ՝ խմբագրված ու լրամշակված «Չենք ասում, ինչքան գիտենք» ժողովածուն։

## Թարգմանություններ

* Բրել Ժակ։ Մեծ Ժակը։ Բանաստեղծություններ։ Հարցազրույցներ։ Նրա մասին /Թարգմ.՝ Սլավիկ Չիլոյան, Նվարդ Վարդանյան, Մկրտիչ Մկրտչյան, Պերճ Թյուրաբյան.- Երևան։ «Վան Արյան» հրատ., 1999.- 221, 3 չհ. էջ։
* Վիան Բորիս։ Վերջին վալսը.- Երևան։ Հայաստան, 1971.- 48 էջ։
* Ֆրանսիական պոեզիա.- Երևան։ Երևանի համալս. հրատ., 1984.- 480 էջ.- (Ուսանողի գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Բորիս Վիան; Ժակ Բրել։

## Հիշատակ
մինի|Սլավիկ Չիլոյանի հուշաքանդակը
2005 թվականին «Նիգ-Ապարան» հայրենակցական միության նախաձեռնությամբ «Առագաստ» սրճարանի հարևանությամբ բացվեց Սլավիկ Չիլոյանի հուշաքանդակը։

Նույն թվականին Հայաստանի գրողների միությունը նրան հետմահու շնորհել է ՀԳՄ անդամատոմս։ Սահմանվել է նաև Սլավիկ Չիլոյանի անվան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սլավիկ Չիլոյանի բանաստեղծությունները granish.org կայքում
* Պոետը, ում հուղարկավորեցին «Առագաստ» սրճարանից. Սլավիկ Չիլոյան

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Դին Մալենկո

**Դին Սայմոն** (, ծնվ.՝ օգոստոսի 4, 1960), առավել հայտնի **Դին Մալենկո** (*Dean Malenko*) ռինգային անվամբ, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Ներկա պահին աշխատում է «WWE» ընկերությունում, որպես հավաքագրող։

Ծնվել է 1960 թվականին՝ նախկին ռեստլեր Բորիս Մալենկոյի ընտանիքում։ Առավելապես հայտնի է «Extreme Championship Wrestling» (ECW), «New Japan Pro Wrestling» (NJPW), «World Championship Wrestling» (WCW) և «World Wrestling Federation» (WWF, այժմ՝ WWE) կազմակերպություններում ելույթներ ունենալու տարիներից։ Չնայած երբևէ աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնի կոչմանը չարժանանալուն, մարզական կարիերայում ընդհանուր առմամբ նվաճել է թվով 11 չեմպիոնական տիտղոս, այդ թվում՝ 4 անգամ ճանաչվել է WCW կիսածանրքաշային, 1 անգամ՝ WCW թիմային (Քրիս Բենուայի հետ), 2 անգամ՝ ECW աշխարհի հեռուստատեսային, 1 անգամ՝ ECW աշխարհի թիմային (կրկին Բենուայի հետ) և 2 անգամ՝ WWF երկրորդ ծանրքաշային չեմպիոն, ինչպես նաև 1997 թվականին «Պրո ռեստլինգ իլուսթրեյթիդ» հանդեսի «PWI 500» ցանկում գրավել է առաջին հորիզոնականը։ Մարզական կարիերայից հետո աշխատանքի է անցել «WWE» կազմակերպությունում՝ զբաղվելով նոր մարզիկների հավաքագրմամբ և մարզմամբ։

2015 թվականին ընդգրկվել է Հարդքոր ռեստլինգի փառքի սրահում։

Մալենկոյի առավել նշանավոր աշակերտներից են եղել Բրոք Լեզնարը, Քեյնը, Շելթոն Բենջամինը, և այլք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը WWE.com կայքում
* Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 4 ծնունդներ
IRAS 19340+2016

մինի|աջից|IRAS 19340+2016
**IRA S 19340+2016** - աստղաառաջացնող շրջան է, որը գտնվում է Աղվեսի համաստեղությունում, Երկրից գտնվում է 11 հազար լուսային տարի հեռավորության վրա։

## Բնութագիր
IRA S 19340+2016-ում տեղի է ունենում պրոտոմոլորակային սկավառակով աստղերի առաջացում։ Այդ աստղերի շուրջը ժամանակի ընթացքում կառաջանան մոլորակներ։ Աստղաառաջացման տվյալ շրջանը թաքնված է աստղային փոշու տակ, սայակն այն կարելի է տեսնել ինֆրակարմիր դիապազոնում։ Առաջին անգամ աստղաառաջացման շրջանը հայտնագործել է աստղադիտակ IRAS-ը, 1983 թվականին։ «Սպիտցեր» աստղադիտակի արած նկարներում կապույտ գույնը դա 3,5 միլիմետր երկարությամբ ճառագայթմանը, կապույտը - ութ միկրոմետր, իսկ կարմիրը - 24 միկրոմետր։ Կանաչ գույնը ցույց է տալիս օրգանական մոլեկուլների առկայությունը, կարմիրը - օրգանական փոշու մասնիկների։ IRA S 19340+2016 մոտ գտնվում է այլ աստղաառաջացման շրջան ՝ IRAS 19343+2026 «Աստղային Ճանապարհ» սերիալի Աստղաթիռի հետ նմանության պատճառով այն կոչվել է NCC-1701, ի պատիվ սերիալի առաջին սերիայի 50-ամյակին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IRAS 19340+2016 в базе данных SIMBAD. Проверено 10 сентября 2016.
* 

Կատեգորիա:Աստղեր
Կատեգորիա:Միգամածություններ
This Is War

**«This Is War»**, 30 Seconds to Mars խմբի ***This Is War*** ալբոմի առաջին սինգլը։ Սինգլի թողարկումը Ամերիկյան ռադիոյով տեղի է ունեցել 2010 թվականի մարտի 8-ին։ Ֆիզիկական կրիչի վրա սինգլը թողարկվել է նույն թվականի մարտի 26-ին։ Երգի հիման վրա նկարահանվել է տեսահոլովակ, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2010 թվականի հունիսին։

## Երգացանկ
;Promo (**February 1, 2010**)(album version) — 5:27

;EU CD single (**March 26, 2010**)
# «This Is War» (album version) — 5:27
# «Hurricane» (LA Mix) By Emma Ford and Natalie Loren aka «Luxury Kills» — 5:49

;Digital download EP
# «This Is War» (Album Version) — 5:47
# «This Is War» (Radio Edit) — 4:46
# «Night of the Hunter» (Static Revenger Redux) — 4:57

## Հիթ-շքերթ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խմբի պաշտոնական կայք
Պայծառակերպության վանք (Բուլղարիա)

**Պայծառակերպության վանք** (), տղամարդկանց համար գործող բուլղարական ուղղափառ ոչ քաղկեդոնական վանք, որը գտնվում է Բուլղարիայի Վելիկո Տիռնովոյի մարզի Վելիկո Տիռնովո քաղաքում։

Պայծառակերպության վանքը գտնվում է Յանտրա գետի ափին։

## Պատմություն
Վանքը հիմնադրվել է 11-րդ դարում՝ Բուլղարիայի թագավոր Իվան Ալեքսանդրի օրոք։ 1360 թվականին ստացել է հատուկ հոգևոր կարգավիճակ։

Վանքը գրավվել է թուրքերի կողմից Բուլղարիայի գրավման ժամանակ։ 19-րդ դարում ենթարկվել է վերակառուցման։ Եկեղեցին պատկերազարդվել է 1849 թ.-ից 1851 թվականներին բուլղարացի նկարիչ և սրբանկարիչ, Բուլղարիայի ազգային վերծննդի ներկայացուցիչ Զախարի Զողրաֆը։

Որմնանկարներից նշանավոր են «կյանքի անիվ», «Վերջին դատաստան», «Խորհրդավոր ընթրիք» խորագրով որմնանկարները։ Եկեղեցու պատերին կան նաև սլավոնական գրերի ստեղծող Կյուրեղի և Մեթոդիոսի պատկերով որմնանկարներ։

Նկարիչը վանքի պատերին թողել է նաև ինքնադիմանկար։ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ բուլղարական այս վանքը ծառայում էր, որպես հիվանդանոց։

## Տես նաև
* Սուրբ Պայծառակերպության եկեղեցի (Մոսկվա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի վանքեր
Ջոսի Լորեն

**Ջոսի Լորեն** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, հայտնի է՝ «Մարմնամարզուհի» հեռուստասերիալում Քեյլի Քրուզի դերի շնորհիվ։

## Կենսագրություն
Ջոսին ծնվել է Մայամիի Ֆլորիդա նահանգում, ունի կուբայական ծագում։ Նա ունի ավագ քույր և երկու եղբայրներ։ Մերսի Լոպեզը՝ դերասանուհու մայրը, աշխատել է որպես ուսուցչուհի ավագ դպրոցում։ Ավագ եղբայրը՝ Խավիեր Լոպեզը, Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտ է։ Ավագ դպրոցում (New World Performing Arts Center) Ջոսին ուսումնասիրել է դերասանական վարպետություն, իսկ քոլեջում Կալիֆորնիական համալսարանի, Լոս Անջելեսի-հաղորդակցություն և իսպաներեն։ Իր հարցազրույցներից մեկում դերասանուհին ասել է, որ նա ցանկանում է աշխատել Շոն Փենի հետ։ Ջոսին խաղացել է «Մեդիում», «Վերոնիկա Մարս», «Դրեյկ և Դժոշ», «Panthatar ճակատամարտում», «Տուն», «Դարձիր խելացի», «Մարդիկ, ովքեր օգտագործում են մարդկանց», «Սուրբ Ծնունդ դրախտում», «Պիտ Ճուտիկ», «Հայրիկը նորից 17 տարեկան է»։ 2009 թվականից նա խաղում է Քեյլի Քրուզի դերը, կինոսերիալում «Հասնել կամ ձախողվել», «ABC Family» ալիքով։ 2010 թվականի ապրիլին Ջոսի Լորենը և Քեսսի Սերբոն նկարահանվել են «Հաղթողը ստանում է ամեն ինչ» հեռուստասերիալի սերիայում «10 Things I Hate About You», որտեղ և խաղացել է իր դերը «Հասնել կամ ձախողվել» կինոսերիալում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Ջրահոսք

[300px|մինի|աջից|[Ամազոն գետը Բրազիլիայում]]
**Ջրահոսք**, ջրային օբյեկտ, որը բնորոշվում է որպես ջրի մշտական կամ ժամանակավոր հոսք լանջի ընդհանուր թեքությամբ։

Ջրահոսքերը կարևոր աղբյուր են հանդիսանում ջրատար հորիզոնների ջրով ապահովման հարցում։ Ստորջրյա արհեստական հոսքերին են դասվում ջրամատակարարման ուղիները, բնականին՝ կարստային հոսքերը և ջրատարները։ Լեռնահանքային արդյունաբերության մեջ, ստորգետնյա աշխատանքների ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ջրատարների հանկարծակի փլուզումները, հատկապես ջրառատ ժամանակահատվածում։

## Ջրահոսքերի տիպեր
Ջրահոսքերի տեսակները.
* ժամանակավոր և անհոսք,
* բնական (գետեր, գետակներ) և արհեստական (ջրանցքներ),
* մակերևութային և ստորգետնյա։


Պատկեր:SuoneAusserberg1.jpg|Ջրանցք 
Պատկեր:Hagmolenbeek.jpg|Գետակ
Պատկեր:Rising-sun-indiana-ohio-river--from-above.jpg|Գետ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ջրահոսքը» Վիքիբառարանում

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Ջրագրություն
Կոկակու

**Մորոհիտո** (師仁), հետագայում՝ **Տոմոհիտո** (兼仁), **կայսր Կոկակու** (光格天皇) (), Ճապոնիայի պատմության մեջ 119-րդ կայսրը, իշխել է 1779 թվականի դեկտեմբերի 16-ից մինչև 1817 թվականի մայիսի 7-ը։ Տիտողոսը՝ Սատի նո միա (祐宮):

## Կենսագրություն
Կոկակու կայսրը ծնվել է 1771 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Նա Հիգասիամա կայսեր թոռան Կանիենի արքայազն Սուկեհիտոյի վեցերորդ որդին էր։ Տղայի մայրը Օե Իվասիրոն էր, որը Կուրակիտի քաղաքի բժիշկ Իվամուրի Սոկենի դուստրն էր։ Նորածնին տվեցին Մորոհիտո անվանումը և Սատիի արքայազնի տիտղոսը։

Գո Մոմոձոնո կայսրը չուներ որդի, այդ իսկ պատճառով Սատիի արքայազնին դարձրեց իր հոգեզավակը։ 1779 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, 10 տարեկան հասակում նա նշանակվեց կայսր և անցկացրեցին գահակալեցման ծիսակարգը։

1788 թվականի փետրվարին, Կոկակու կայսեր կառավարման ժամանակ, Կիոտո մայրաքաղաքում տեղի ունեցան մեծ հրդեհ։ Հրդեհի ժամանակ վառվեռ կայսրական ամրոցը։

Նրա կառավարման ընթացքում կայսրական պալատում ամրացնում է իր իշխանությունը, օգնելով սիոգուններին Ռուսաստանի հետ հյուսիսային հողերի և այլ հարցերի հետ վեճում, Մեծ սովի ժամանակ (1783—1787):

Նա չափազանց տաղանդավոր էր, ուսման մեծ ուներ շատ հաջողություններ, վերականգնել է Իվսիմիձու և Կամոնո տաճարներում անցկացվող տոները, նա աշխատում էր վերականգնել կայսրական պալատի հետ կապված ավանդույթները։

1789 թվականին կայսեր հայրը՝ Կանիենի արքայազն Սուկեհիտոն փորձում էր ստանալ դաիձիո տեննո կոչումը, սակայն սիոգունատ Տոկուգավան, որը կատարում էր ճապոնական կառավարության ֆունկցիաները, մերժեց նրա դիմումը։ Այդ դեպքերը ստացան «տիտղոսի պատահար» անվանումը և առաջացրեցին լարում կայսրակական պալատի և սիոգունական իշխանության միջև։

1817 թվականի մայիսի 7-ին, կայսր Կոկակուն իր պաշտոնը փոխանցեց Նինկո կայսրին և ինքնակամ դուրս եկավ քաղաքականությունից։ Նա զբաղեցրեց պատվաբեր դաիձիո տեննո կոչումը և զբաղվում էր ծիսակատարությունների ուսումնասիրությամբ։ Պաշտոնաթող մոնարխը վերջինն էր կայսրական տոհմից, որը ուներ այդ տիտղոսը։

1840 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Կոկակու կայսրը մահացավ 69 տարեկան հասակում։ Նա Օգիմատի կայսրից (1557—1586) հետո դարձավ առաջինը, որը մնացել էր գահին 40 տարեկանից հետո։ Նրան թաղել են , այն գտնվում է Սենրիու ձի տաճարի մոտ, Կիոտոյի Հիգասիամա շրջանում։

## Երեխաներ
* Կայսրուհի (*տիուգու*)։ , Գո Մոմոձոնոյի դուստր
** Երրորդ որդի՝ 
** Յոթերորդ որդի՝ 
* Ազնվական օրիորդ՝ 
** Առաջին որդի՝ 
** Առաջին դուստր՝ 
** Երկրորդ որդի՝ 
* Ազնվական օրիորդ՝ 
** Չորրորդ որդի՝  (Նինկո կայսր)
** Երկրորդ դուստր՝ 
** Չորրորդ դուստր՝ 
* Ազնվական օրիորդ՝ 
** Վեցերորդ որդի՝ 
* Ազնվական օրիորդ՝ 
** Հինգերորդ դուստր՝ 
** Ութերորդ որդի՝ 
* Երկրորդ դուստր՝ 
** Հինգերորդ որդի՝ 
** Երրորդ դուստր՝ 
* Աղախին 
** Վեցերորդ դուստր՝ 
** Յոթերորդ դուստր՝ 
** Ութերորդ դուստր՝ 
** Իններորդ դուստր՝ 

## Ծանոթագրություններ





Կատեգորիա:Ճապոնիայի կայսրեր
Շարջայի միջազգային օդանավակայան

**Շարջայի միջազգային օդանավակայան** (` *մատար աշ-շարիկա ադ-դուալի*)  Միացյալ Արաբական Էմիրությունների` նշանակությամբ երրորդ օդային դարպասը։ Գտնվում է Շարջայից հարավ-արևելք։ Հանդիսանում է Air Arabia ավիաընկերության հիմնական օդանավակայանը։

## Պատմություն
Օդանավակայանը կառուցվել է 1977 թվականի հունվարի 1-ին։ Այն փոխարինելու եկավ 1932 թվականի օդանավակայանին, որն այդ ժամանակ գտնվում էր արդեն քաղաքի կենտրոնում։ Նրա շինությունները պահպանվել են Քինգ Աբդուլ Ազիզ փողոցի վրա։

Եղել է Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի առաջին օդանավակայանը, որը համագործակցել է Imperial Airways ավիաընկերության հետ և մինչև 1971 թվականը համագործակցում էր Royal Air Force ընկերության հետ։

## Տվյալներ
Օդանավակայանը գտնվում է ծովի մակարդակից 35 մ բարձրության վրա։ Ունի մեկ մեկնարկային թռիչքի գոտի, որի համադրությունն ասֆալտի հետ 1230 է` 4,060 մ × 60 մ մակերեսով։

## Վիճակագրություն




## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1977 հիմնադրված օդանավակայաններ
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Շարջայի շենքեր և կառույցներ
Բոինգ 777-ի ավիավթար Դուբայում

**Բոինգ 777-ի ավիավթար Դուբայում** ավիավթար, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականի օգոստոսի 3-ին Դուբայի օդակայանում։ Boeing 777-31H օդանավը, որը պատկանում էր Emirates Airline ավիաընկերությանը, իրականացնում էր չվերթ Տիրուվանանտապուրամից դեպի Դուբայ։ Սակայն վայրէջքի ժամանակ օդանավը դուրս է գալիս թռիչքուղուց և վթարի է ենթարկվում։ Օդանավում գտնվում էր 300 մարդ (18 անձնակազմի անդամները և 282 ուղևորներ)։ Բարեբախտաբար բոլոր մարդիկ տարհանվել են օդանավից, այնուհետև օդանավը հրդեհի է բռնկվել։ Օդանավում 24 մարդ վիրավորվել է։

## Ինքնաթիռ
Boeing 777-31H օդանավը (գրանցման համար` A6-EMW) արտադրվել է 2003 թվականին (առաջին չվերթը իրականացրել է նույն թվականի մարտի 7-ին)։ 2003 թվականի մարտի 28-ին ինքնաթիռը հանձնվում է Emirates Airline ավիաընկերությանը։ Ինքնաթիռը ուներ երկու շարժիչ` Rolls-Royce Trent 892 արտադրության։ Մինչ վթարի տեղի ունենալը ինքնաթիռը իրականացրել է 13620 չվերթ, և օդում է անցկացրել ավելի քան 58169 ժամ։

## Անձնակազմի անդամներ և ուղևորներ
* Ինքնաթիռի առաջին հրամանատար - 34 տարեկան, քաղաքացիությամբ արաբ է։ Փորձառու օդաչու, կառավարել է հետևյալ տեսակի ինքնաթիռներ` Airbus A330, Airbus A340, Boeing 777-200 և Boeing 787: Օդում անցկացրել է ավելի քան 7457 ժամ, որից 5128 ժամ եղել է Boeing 777-300 օդանավում։
* Ինքնաթիռի երկրորդ հրամանատար - 37 ամյա Ջերեմ Վեբ, քաղաքացիությամբ ավստրալիացի է։ Փորձառու օդաչու, կառավարել է Boeing 787 օդանավը։ Օդում անցկացրել է ավելի քան 7957 ժամ, որից 1296 ժամ եղել է Boeing 777-300 օդանավում։

### Ուղևորներ

## Տես նաև
Իլ-86-ի ավիավթար Դուբայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավիավթարի մասին տեղեկություններ Aviation Safety Network կայքում
* Հետաքննություն GCAA 

Կատեգորիա:Ավիավթարներ
Քվանտային օպտիկա

մինի|Արտաքին ֆոտոէֆեկտ
մինի|Կոմպտոնի էֆեկտը լուսաբանող սխեմա
մինի|Ռամանի էֆեկտի լուսաբանման համար նախատեսված սարք
**Քվանտային օպտիկա**, օպտիկայի բաժին, որը զբաղվում է լույսի քվանտային հատկություններով պայմանավորված երևույթների ուսումնասիրմամբ։ Այդպիսի երևույթներից են ջերմային ճառագայթումը, ֆոտոէֆեկտը, Կոմպտոնի էֆեկտը, Ռամանի էֆեկտը (լույսի կոմբինացիոն ցրումը), ֆոտոքիմիական պրոցեսները, հարկադրական ճառագայթումը (բնականաբար, նաև լազերի ֆիզիկան) և այլն։

Քվանտային օպտիկան ավելի ընդհանուր տեսություն է, քան դասական օպտիկան։ Տեսության հիմնական խնդիրն է լույսի և այլ օբյեկտների փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը քվանտային բնույթի հաշվառմամբ։ Քվանտային օպտիկան ուսումնասիրում է նաև լույսի տարածումը հատուկ պայմանների դեպքում։

Խնդիրը ճշգրիտ լուծելու համար անհրաժեշտ է լույսը և այն միջավայրը, որով տարածվում է վերջինս (նաև վակուումը) ուսումնասիրել քվանտապես, սակայն երբեմն հնարավոր  են շեղումներ՝ համակարգի բաղադրիչներից մեկը ուսումնասիրում են դասական տեսությամբ։

Օրինակ լազերային ֆիզիկայում հաշվարկների մեջ քվանտացնում են միայն ակտիվ միջավայրը, իսկ ռեզոնատորը համարում են դասական։ Սակայն, եթե ռեզոնատորի երկարությունը լինի ալիքի երկարության կարգի, այն հնարավոր չի լինի նկարագրել դասական տեսությամբ և այդպիսի ռեզոնատորում առկա գրգռված վիճակում գտնվող ատոմի պահվածքի նկարագրման խնդիրը խիստ կբարդանա։

## Գրականություն
* Клаудер Дж., Сударшан Э. *Основы квантовой оптики.* Пер. с англ. М.: Мир, 1970.
* Клышко Д. Н. *Физические основы квантовой электроники.* М.: Наука, 1986.
* Мандель Л., Вольф Э. *Оптическая когерентность и квантовая оптика.* М.: Физматлит, 2000.
* Килин С. Я. *Квантовая оптика: Поля и их детектирование.* Мн., 1990; М.: УРСС, 2003.
* Скалли М. О., Зубайри М. С. *Квантовая оптика.* (M.O. Scully, M.S. Zubairy) Перевод с английского под ред В. В. Самарцева. М.: Физматлит, 2003.

## Արտաքին հղումներ
* Basics and Applications in Quantum Optics

Կատեգորիա:Քվանտային օպտիկա
Կատեգորիա:Օպտիկա