Հիպոէստրոգենիզմ

**Հիպոէստրոգենիզմ կամ էստրոգենի ցածր մակարդակ** (), էստրոգեն հորմոնի անբավարարությունն օրգանիզմում։

Էստրոգենի անբավարարությունը առաջացնում է սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկ բարձրացման, կապված է միզուղիների ինֆեկցիաների, ինչպես նաև օստեոպորոզի հետ։ Կանանց շրջանում էստրոգենի ցածր մակարդակը կարող է առաջացնել հետևյալ ախտանիշները՝ ջերմություն, քնի խանգարումներ, հենաշարժիչ համակարգի հիվանդություններ և միզասեռական համակարգի խնդիրներ։

Հիպոէստրոգենիզմը հաճախ հանդիպում է հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող, ինչպես նաև առաջնային ձվարանային անբավարարություն () կամ ամենորեա (դաշտանային ցիկլի բացակայություն) ունեցող կանանց մոտ։ Հիպոէստրոգենիզմը ազդում է միզասեռական համակարգի վրա՝ բարձրացնելով հեշտոցի pH-ը։ Էստրոգենի բավարար քանակությունը հեշտոցը պաշտպանում է բորբոքումներից և տարբեր սեռակավարակներից։

Հիպոէստրոգենիզմը կարող է հանդիպել նաև տղամարդկանց շրջանում՝ հիպոգոնադիզմի հետևանքով։

Գոյություն ունեն ինչպես հորմոնալ, այնպես էլ ոչ հորմոնալ բուժման տարբերակներ, որոնք նպատակ ունեն կանխելու էստրոգենի ցածր մակարդակի բացասական ազդեցությունները և բարելավելու կյանքի որակը։

## Նշաններ և ախտանիշներ
### Անոթային համակարգ
Հիպոէստրոգենիզմի ախտանիշներից են հանկարծակի ջերմության բարձրացումները, որոնք դառնում են մաշկի կարմրության պատճառ։ Ենթադրվում է, որ դրանք առաջանում են հիպոթալամուսի ջերմաստիճանի կարգավորման գոտու նեղացման պատճառով, ինչը մարմինը դարձնում է ավելի զգայուն ջերմաստիճանի փոփոխությունների նկատմամբ։ Գիշերային քնի խանգարումները նույնպես հիպոէստրոգենիզմի տարածված ախտանիշներ են։

### Միզասեռական համակարգ
Միզասեռական ախտանիշները ներառում են վուլվայի, հեշտոցի և ստորին միզուղիների ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ քիմիական փոփոխությունները։ Սեռական օրգաններում առաջանում են ատրոֆիկ փոփոխություններ, ինչպիսիք են էլաստիկության կորուստը, հեշտոցային ծալքերի կորուստը և հեշտոցի pH-ի բարձրացումը, ինչը կարող է հանգեցնել հեշտոցի միկրոֆլորայի փոփոխությունների և բարձրացնել հյուսվածքների փխրունության ու ճաքերի առաջացման վտանգը։ Այլ ախտանիշներն են չորությունը, այրոցը, գրգռվածությունը, անհարմարությունը կամ ցավը։ Էստրոգենի ցածր մակարդակ ունեցող մարդիկ կարող են զգալ հաճախակի և շտապ միզելու ցանկություն, ինչպես նաև ցավոտ միզարձակում։ Հիպոէստրոգենիզմի առաջացումը համարվում է հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց գլխավոր ռիսկային գործոններից մեկը, որոնք չեն ստանում հորմոնալ փոխարինող թերապիա։

### Ոսկրային համակարգ
Էստրոգենը նպաստում է ոսկրերի առողջությանը մի քանի ձևերով՝ նրա ցածր մակարդակը մեծացնում է ոսկրային ռեզորբցիան ​​օստեոկլաստների և օստեոցիտների միջոցով՝ բջիջների, որոնք մասնակցում են ոսկրերի վերակառուցմանը, ինչի հետևանքով ոսկրերը դառնում են ավելի թույլ և մեծացնում կոտրվածքների ռիսկը։ Էստրոգենի անբավարարությունը օստեոպորոզի զարգացման գործում կարևոր դեր է խաղում և՛ տղամարդկանց շրջանում, և՛ կանանց։ Սակայն ավելի ցայտուն է արտահայտվում կանանց և երիտասարդ (մենոպաուզայի) տարիքում։ Կանայք ավելի բարձր ռիսկի ունեն օստեոպենիայի և օստեոպորոզի առաջացման համար:

## Պատճառներ
Հիպոէստրոգենիզմն առաջանում է տարբեր պատճառներով, ամենատարածվածը՝ դաշտանադադարն է։ Առաջնային ձվարանային անբավարարությունը, որը պայմանավորված է տարբեր պատճառներով, ինչպիսիք են ճառագայթային թերապիան, քիմիաթերապիան կամ ինքնաբուխ դրսևորումը, նույնպես կարող են հանգեցնել էստրոգենի ցածր մակարդակի և անպտղության:

Հիպոգոնադիզմը (վիճակ, որի դեպքում սեռական գեղձերի ակտիվությունը նվազում է) նույնպես կարող է նվազեցնել էստրոգենի մակարդակը։ Առաջնային հիպոգոնադիզմի դեպքում արյան մեջ բարձրանում է գոնադոտրոպինների մակարդակը, մի քանի շաբաթվա ընթացքում գոնադոտրոպինների բարձր մակարդակ է դիտվում 2 անգամ։

Երկրորդային հիպոգոնադիզմի դեպքում (պատճառը հիպոթալամուսի կամ հիպոֆիզի խանգարումն է) արյան մեջ գոնադոտրոպինների մակարդակը լինում է ցածր։

Այլ պատճառներից են որոշակի դեղամիջոցները, գոնադոտրոպինի նկատմամբ անզգայունությունը, ստերոիդների նյութափոխանակության բնածին խանգարումները (օրինակ՝ արոմատազի անբավարարություն, 17α-հիդրօքսիլազի անբավարարություն) և ամենորեան։

### Ռիսկեր
Էստրոգենի ցածր մակարդակը կարող է բարձրացնել սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը այն կանանց մոտ, որոնք վաղաժամ դաշտանադադարի (մենոպաուզա) փուլում են։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Էստրոգենի անբավարարությունն ունի ինչպես հեշտոցային, այնպես էլ ուրոլոգիական ազդեցություն։

Էստրոգենը վազոակտիվ հորմոն է (ազդում է արյան ճնշման վրա), խթանում է արյան հոսքը և մեծացնում հեշտոցի լյուբրիկացիան։ Ակտիվացված էստրոգենային ռեցեպտորները խթանում են հեշտոցի պատերի հյուսվածքների բազմացումը, ինչը նպաստում է ծալքերի ձևավորմանը։

Էստրոգենի ցածր մակարդակի միզասեռական ազդեցություններից են հեշտոցի էպիթելի բարակացումը, հեշտոցի պաշտպանիչ ֆունկցիայի կորուստը, հեշտոցի ծալքերի նվազումը, հյուսվածքների էլաստիկության նվազումը։ Էպիթելի շերտերի այս բարակացումը կարող է բարձրացնել այտուցների և ինֆեկցիաների, օրինակ՝ միզուղիների վարակների զարգացման վտանգը։

Հեշտոցը հիմնականում պարունակում է լակտոբացիլներ () տեսակի բակտերիաներով, որոնք սովորաբար կազմում են կանանց հեշտոցի միկրոֆլորայի ավելի քան 70%-ը։ Այս լակտոբացիլները վերամշակում են գլիկոգենը և դրա քայքայման արգասիքները, ինչը հանգեցնում է հեշտոցային ցածր pH-ի պահպանմանը: Էստրոգենի մակարդակը սերտորեն կապված է լակտոբացիլների քանակի և հեշտոցի pH-ի հետ, քանի որ բարձր էստրոգենի մակարդակը խթանում է հեշտոցի էպիթելի հաստացումը և գլիկոգենի ներբջջային արտադրությունը։ Լակտոբացիլների այս մեծ առկայությունն ու հետևաբար ցածր pH մակարդակը, ենթադրվում է, որ օգտակար է կանանց համար՝ պաշտպանելով սեռական ճանապարհով փոխանցվող  և օպորտունիստական հիվանդություններից, ինչպես նաև նվազեցնելով այս հիվանդությունների ռիսկը։

## Ախտորոշում
Էստրոգենի մակարդակը կարելի է գնահատել մի շարք լաբորատոր հետազոտություններով՝ պրոգեստոգենի թեստի և հեշտոցային քսուքների միջոցով։

### Դաշտանադադար (մենոպաուզա)
Դաշտանադադարը սովորաբար ախտորոշվում է հեշտոցի ատրոֆիայի նշաններով, որովայնային ստուգմամբ և մանրամասն բժշկական պատմություն հավաքելով, ներառյալ վերջին դաշտանային ցիկլը։ Դաշտանադադարը որոշելու համար չկա միանշանակ թեստ, քանի որ հիմնական ցուցիչը վերը նշված ախտանիշների ամբողջությունն է։ Այնուամենայնիվ, հնարավոր է անցկացնել լաբորատոր թեստեր՝ դաշտանադադարը տարբերակելու այլ ախտորոշումներից։

### Ֆունկցիոնալ հիպոթալամիկ ամենորեա
Ֆունկցիոնալ հիպոթալամիկ ամենորեան () ախտորոշվում է այն դեպքերում, երբ դաշտանը բացակայում է երեք ամիս կամ ավելի, և լաբորատոր հետազոտություններում հայտնաբերվում է ցածր արյան մակարդակ՝ գոնադոտրոպինների և էստրադիոլի ցածր քանակի հիման վրա։ Քանի որ Ֆունկցիոնալ հիպոթալամիկ ամենորեայի ամենատարածված պատճառներն են չափազանց շատ ֆիզիկական ակտիվությունը, թերսնումը կամ սթրեսը՝ ախտորոշումը ներառում է վարժությունների, քաշի և սթրեսի ցանկացած փոփոխության գնահատումը։

Բացի դրանից, ամենորեայի գնահատումը ներառում է բժշկական պատմության ուսումնասիրություն, ֆիզիկական քննություն, կենսաքիմիական հետազոտություններ, պատկերային ախտորոշում և էստրոգենի մակարդակի չափում։ Դաշտանային խնդիրների ստուգումը, հորմոնների չափումը, ինչպիսին են արյան պրոլակտինը, թիրեոտրոպ հորմոնը և ֆոլիուլխթանիչ հորմոնը, կարող են օգնել բացառել ամենորեայի այլ հնարավոր պատճառները։ Այս պոտենցիալ վիճակներից են հիպերպրոլակտինեմիան, առաջնային ձվարանային անբավարարությունը և պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը։

### Առաջնային ձվարանային անբավարարություն
Առաջնային ձվարանային անբավարարությունը (), որը նաև հայտնի է որպես վաղաժամ ձվարանային անբավարարություն, կարող է զարգանալ կանանց շրջանում մինչև 40 տարեկանը՝ որպես հիպերգոնադոտրոպային հիպոգոնադիզմի հետևանք։ Առաջնային ձվարանային անբավարարությունը կարող է դրսևորվել որպես ամենորեա և ունենալ դաշտանադադարին նման ախտանիշներ, սակայն ախտորոշման համար օգտագործվում է ֆոլիուլոխթանիչ հորմոնի մակարդակի չափում։

## Բուժում
Հորմոնփոխարինիչ թերապիան կարող է օգտագործվել հիպոէստրոգենիզմի և դաշտանադադարի, ինչպես նաև նախադաշտանադադարային և հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց մոտ էստրոգենի ցածր մակարդակի բուժման համար: Հորմոնփոխարինիչ թերապիան կարող է օգտագործվել ինչպես պրոգեստոգենի հետ, այնպես էլ առանց դրա՝ բարելավելու չափից դուրս քրտնարտադրությունը, քնի խանգարումները, հեշտոցի չորությունը և անհարմարությունը։ Սննդի և դեղերի վարչությունը խորհուրդ է տալիս խուսափել հորմոնփոխարինիչ թերապիայից այն կանանց, որոնք ունեն կրծքագեղձի քաղցկեղի պատմություն կամ զարգացման ռիսկ, անհայտ սեռական արյունահոսություն, չբուժված բարձր արյան ճնշում, արյան մակարդուկներ կամ լյարդի հիվանդություն։ Հորմոնփոխարինիչ թերապիայից բացի, կան նաև տարածված պրոգեստոգեններ, որոնք օգտագործվում են արգանդի ներքին շերտը՝ էնդոմետրիումը, պաշտպանելու համար: Այս դեղամիջոցների թվում են մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատը, պրոգեստերոնը, նորեթիստերոն ացետատը և դրոսպիրինոնը։

## Տղամարդկանց շրջանում
Էստրոգենները կարևոր են նաև տղամարդկանց ֆիզիոլոգիայում։ Հիպոէստրոգենիզմը կարող է առաջանալ տղամարդկանց շրջանում հիպոգոնադիզմի պատճառով։

Շատ հազվագյուտ պատճառներից են արոմատազի անբավարարությունը և էստրոգենի նկատմամբ անզգայունության համախտանիշը։ Դեղորայքը տղամարդկանց շրջանում նույնպես կարող է լինել հիպոէստրոգենիզմի պատճառ։ Տղամարդկանց մոտ հիպոէստրոգենիզմը կարող է հանգեցնել օստեոպորոզի, ինչպես նաև այլ ախտանիշների։ Էստրոգենները կարող են նաև դրականորեն ազդել տղամարդկանց սեռական ցանկության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ