Մուստաֆա Գոլուբիչ

**Մուստաֆա Գոլուբիչ** (, }}, ), սերբ, իսկ ավելի ուշ՝ հարավսլավացի պարտիզան, հեղափոխական և հետախուզական գործակալ։

Երիտասարդ տարիքում Գոլուբիչը եղել է բոսնիական անջատողական «Մլադա Բոսնա» խմբավորման անդամ։ Բալկանյան պատերազմների բռնկումից հետո նա միացավ Վոյիսլավ Տանկոսիչի չետնիկներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ծառայել է Սերբիայի թագավորական բանակում, իսկ ավելի ուշ այցելել է Ռուսաստան՝ նորակոչիկներ հավաքելու Բալկանյան ճակատում։ Այն բանից հետո, երբ Սերբիան 1915 թվականի վերջին գրավվեց Կենտրոնական ուժերի կողմից, Գոլուբիչը նահանջեց հունական Կերկիրա կղզի, Սերբիայի թագավորական բանակի հետ միասին, որտեղ նա սկսեց մահափորձ կազմակերպել Վիլհելմի II-ի դեմ՝ Սերբիայի ռազմական հետախուզության ղեկավար Դրագուտին Դիմիտրիևիչի ակնհայտ օժանդակությամբ:
1920 թվականին, Ալեքսանդրի դեմ իբր մահվան սպառնալիքներ հնչեցնելուց հետո, նա տեղափոխվեց Վիեննա, որտեղ 1923 թվականին սկսեց գրել խորհրդային հրատարակության համար։ Հետագայում նա հավաքագրվել է Խորհրդային Միության կողմից որպես գործակալ և ՆԿՎԴ-ի անունից սպանություններ է իրականացրել արտասահմանում խորհրդային հակառակորդների դեմ: 1941 թվականին Գոլուբիչը գաղտնի հանձնարարությամբ վերադարձավ Հարավսլավիա։ Առանցքի ուժերի ներխուժումից և երկրի օկուպացիայից հետո նա ձերբակալվեց գերմանացիների կողմից և ի վերջո սպանվեց այն բանից հետո, երբ խոշտանգումների ենթարկվելով հրաժարվեց գաղտնի տեղեկատվություն հրապարակել:

## Կյանք և գործունեություն
Վոիսլավ Տանկոսիչի չետնիկները խմբակային լուսանկարվել են Բալկանյան պատերազմների ժամանակ. Գոլուբիչը երևում է միջին շարքում՝ ձախից երկրորդը։
Մուստաֆա Գոլուբիչը ծնվել է Հերցեգովինայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Ստոլաց քաղաքում։ Նրա ծննդյան ամսաթիվը տարբեր է ըստ աղբյուրի: Որոշ տվյալներով՝ նա ծնվել է 1889 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ Այլ աղբյուրներ նշում են նրա ծննդյան ամսաթիվը 1891 թվականի հունվարի 24-ին։ Նրա հայրը՝ Մուհամեդը, արհեստավոր էր, իսկ մայրը՝ Նուրան, տնային տնտեսուհի։ Նրա ընտանիքը բոսնիացի մուսուլման էր։ Գոլուբիչը ներկայացել է որպես ազգությամբ սերբ։

Գոլուբիչը տարրական կրթությունն ավարտել է Ստոլացում, մինչ տեղափոխվել է Սարաևո՝ ավագ դպրոց հաճախելու։ 1908 թվականին նա տեղափոխվել է Բելգրադ՝ հետբուհական ուսումնառության համար՝ սովորելով իրավաբանություն Բելգրադի համալսարանում։ Գոլուբիչի որոշ դասընկերներ և ժամանակակիցներ ավելի ուշ պատմել են, որ Գոլուբիչին հավաքագրել է ռուսական գաղտնի ոստիկանությունը՝ «Օխրանա»-ն իր երիտասարդության տարիներին։ Ավելի ուշ պատմաբան Վլադիմիր Դեդիջերը ուսումնասիրեց Հուվերի ինստիտուտի գրառումները՝ փորձելով ստուգել այս պնդումը, սակայն ապարդյուն: Գոլուբիչն իսկապես միացել է «Երիտասարդ Բոսնիա»-ին (սերբախորվաթերեն՝ *Mlada Bosna*), բազմազգ երիտասարդական կազմակերպությանը, որը քարոզում էր Բոսնիա և Հերցեգովինան Ավստրո-Հունգարիայից անջատելու համար: Կազմակերպության անդամները կազմում էին մոտ 70 տոկոսը սերբեր, 20 տոկոսը բոսնիացի մուսուլմաններ և 10 տոկոսը՝ խորվաթներ։ 1912 թվականի նոյեմբերին Բալկանյան պատերազմների բռնկումից հետո Գոլուբիչը միացավ մայոր Վոյսլավ Տանկոսիչի կամավորական չետնիկական ջոկատին։ Տանկոսիչը հրամայեց, որ Գոլուբիչը և մյուս կամավորները երկաթուղային կամրջից ցատկեն Սավա գետը՝ «պարզապես տեսնելու համար, թե արդյոք դուք պատրաստվում եք կատարել իմ բոլոր հրամանները»։
Գոլուբիչը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Սարաևոյում արքեպիսկոպոս Ֆրանց Ֆերդինանդին սպանած ահաբեկիչների խմբում։
1916 թվականին նա ձերբակալվել է Փարիզում, սակայն Սալոնիկի դատավարության ժամանակ արդարացվել է և հանդես եկել որպես վկա։ Որոշ ժամանակ աշխատել է Փարիզում՝ որպես լրագրող։

1919 թվականի վերջին վերադարձել է Հարավսլավիա և միացել Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​կուսակցությանը, սակայն ձերբակալությունից հետո կրկին մեկնել է Փարիզ։ Տեղեկություններ կան, որ 1920 թվականին նա այցելել է ԽՍՀՄ, որտեղ ավարտել է ռազմաքաղաքական դասընթաց։

1921 թվականին Ֆրանսիայից վտարվել է Շվեյցարիա, որտեղից տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ ապրել է մինչև 1928 թվականը։ 1923 թվականին նա միացել է Ավստրիայի կոմունիստական ​​կուսակցությանը՝ միաժամանակ մնալով Հարավսլավիայի կուսակցական խմբի քարտուղար և կոմունիստական ​​կուսակցության «Մուրճ և մանգաղ» օրգանի խմբագիր։ 1923 թվականից դարձել է Վիեննայի ԽՍՀՄ ՕԳՊՀ արտաքին դեպարտամենտի ռեզիդենտ։ 1923-1926 թվականներին և 1927 թվականի վերջից աշխատել է Հարավսլավիայի կոմունիստական ​​կուսակցության ապօրինի ապարատում։

1928 թվականի սկզբին Ավստրիայից վտարվել է Բեռլին, որտեղ ծառայել է որպես Կարմիր բանակի շտաբի չորրորդ վարչության աշխատակից։ 1930 թվականի հունվար-ապրիլին սովորել է Մոսկվայի Լենինի միջազգային դպրոցում, որից հետո աշխատանքի է անցել Կոմինտերնի կազմակերպչական բաժնում որպես հատուկ հրահանգիչ։ Նա աշխատել է Հունաստանում, Գերմանիայում (այստեղ Հենրի Ռոբինսոնի հետ Բրոնիսլավ Բորտնովսկու ղեկավարությամբ մասնակցել է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների կողմից ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակման դեպքում ապստամբություն կազմակերպելու շտաբի ստեղծմանը), Ֆրանսիայում (Ժոզեֆ Դիցկայի հետ):

Մուստաֆա Գոլուբիչի հուշատախտակը Բելգրադի Նոր գերեզմանատանը
1934 թվականից սկսել է աշխատել ռազմական հետախուզությունում և անօրինական գործունեություն է ծավալել մի շարք երկրներում (այդ թվում՝ ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ղեկավարել է Հարավսլավիայում ԽՍՀՄ ռազմակայանը և մասնակցել 1941 թվականի մարտի 27-ին գերմանամետ կառավարության դեմ ռազմական հեղաշրջմանը։

Գերմանական զորքերի կողմից Բելգրադը գրավելուց հետո 1941 թվականի հունիսի 7-ին ձերբակալվել է և հուլիսի 29-ին պատանդների խմբի հետ մահապատժի ենթարկվել։

## Հիշատակ

* Խորհրդային բանակի կողմից Հարավսլավիայի ազատագրումից հետո Գոլուբիչի աճյունը զինվորական պատիվներով վերաթաղվել է Մոսկվայում։
* Գոլուբիչի կյանքի և գործունեությանն է նվիրված  (2020) ֆիլմը— *Горан Богдан*

## Գրականություն
* **Военная энциклопедия (СФРЮ)|Војна енциклопедија**, 1975
* Миломир Марић «**Деца комунизма**», «Младост», 1987
* В. И. Пятницкий Осип Пятницкий и Коминтерн на весах истории. — Минск, Харвест, 2004.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մուստաֆա Գոլուբիչ
* Մուստաֆա Գոլուբիչ (ծածականունը՝ Օմեգա)
* «Սև ձեռքը» Կրեմլում

 
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Պարտիզաններ
Կատեգորիա:Գլխավոր հետախուզական վարչության աշխատակիցներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ