Արխիպ Կուինջի

**Արխիպ Իվանովիչ Կուինջի** (, .  ), հունական ծագումով ռուս նկարիչ (որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է որպես ուկրաինացի նկարիչ): Համարվում է բնանկարի մեծ վարպետներից մեկը։ Անունը, հունարենից թարգմանած, նշանակում է «*վարպետ նժույգավար*» (Ἄρχιππος = ἄρχος (կառավարող) + ἱππος (ձի, նժույգ), իսկ ազգանունը նրա մայրենի ուռումերենում «*ոսկեձեռիկ վարպետ*» կամ *ոսկերիչ* իմաստն ունի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մարիուպոլում, մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացել Տագանրոգում։ Հայրը, որ Պոնտոսի հույներից էր, ընտանիքի ավուր հացը ստեղծում էր կոշկակարությամբ, այն էլ՝ մեծ դժվարությամբ։ Վեց տարեկանում Արխիպը զրկվել է ծնողներից և ստիպված է եղել մանուկ հասակից աշխատել։ Բարեկամներից մեկը նկատել է տղայի նկարչական օժտվածությունը և օգնել է, որ 14-ամյա պատանին գնա Թեոդոսիա՝ աշակերտելու մեծահամբավ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկուն։ Այստեղ նրան հանձնարարել են ներկերը խառնելու գործը, իսկ նկարչության դասեր առել է մեծ վարպետին աշակերտող ու նրան բարեկամ մի երիտասարդից։ 1903 թվականին հրատարակված հանրագիտարանային մի հոդվածում հեղինակը պնդում է, որ «թեև դժվար է Կուինջիին համարել Այվազովսկու սանը, սակայն հատկապես իր ստեղծագործական առաջին շրջանում վերջինս, անկասկած, կրել է մեծ վարպետի որոշակի ազդեցությունը, նրանից ընդօրինակել նկարելու եղանակներ»։ Անգլիացի արվեստաբան և արվեստի պատմաբան Ջոն Էլլիս Բոուլթն էլ գրել է. «Կուինջիի լույսի զգացողությունն ու արտացոլման ձևերը զուգադրվում են Այվազովսկու մայրամուտերի, փոթորիկների, օվկիանոսի մոլեգին ընդվզումների հետ, որոնք մշտապես իրենց ազդեցությունն են թողել նախ՝ պատանի, ապա՝ նաև երիտասարդ Կուինջիի վրա»։

1868 թվականից Կուինջին սովորել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում (նույն ակադեմիայի իսկական անդամ՝ 1893 թվականից)։ 1870-ական թվականների կեսին, կապվելով պերեդվիժնիկների (Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների) ընկերության հետ, ստեղծել է սոցիալական մոտիվներով ներթափանցված բնանկարներ («Մոռացված գյուղ», 1874 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ Հասուն շրջանում ձգտել է բանաստեղծորեն վերարտադրել բնության լուսավորությունը, կոմպոզիցիոն հնարքներով հասնել համայնապատկերային տեսարանների, ինտենսիվ գույներով՝ պատրանքայնության («Ուկրաինական գիշեր», 1876 թվական, «Ամպրոպից հետո», 1879 թվական, երկուսն էլ՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում)։ Դասավանդել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում (1892 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1894-ից՝ բնանկարի արվեստանոցի ղեկավար)։ Բայց 1997 թվականին հեռացվել է դասախոսական աշխատանքից՝ ուսանողական խռովությանը պաշտպան կանգնելու պատճառով։ Կուինջիի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է նկարիչների ընկերություն (1909 թվական, ավելի ուշ՝ Ա. Ի. Կուինջիի անվան ընկերություն)։

Կուինջիին աշակերտել են բազմաթիվ շնորհալի նկարիչներ, այդ թվում՝ համբավավոր այնպիսի արվեստագետներ, ինչպես՝ Արկադի Ռիլովը, Նիկոլայ Ռերիխը, Կոնստանտին Բոգաևսկին...

## Պատկերասրահ

Archip Iwanowitsch Kuindshi 001.jpg|«Դնեպրն առավոտ կանուխ» (1881)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 004.jpg|«Ամպեր» (1882)
Куинджи - Море. Крым..jpg|«Ծով: Ղրիմ» (1898–1908) 
Archip Iwanowitsch Kuindshi 009.jpg|«Ծիածան» (1900–1905)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 006.jpg|«Դնեպրը լուսնյակ գիշերով»(1880)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 002.jpg|«Էլբրուս. լուսնյակ գիշեր» (1890–1895)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 003.jpg|«Լուսնալույսի բծերն անտառում: Ձմեռ»
Archip Iwanowitsch Kuindshi 008.jpg|«Լադոգա լիճը» (1873)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 007.jpg|«Երեկոն Ուկրաինայում» (1878)
00Kuindzhi NochnoeGRM1.jpg| «Գիշերային» (1905–1908)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 005.jpg|«Կեչիներ» (1879)
Куинджи_-_Березовая_роща_1901.jpg|«Կեչիներ» (1901) 
Kuindzhi_Daryal_pass_1890_1895.jpg|«Դարյալի կիրճը: Լուսնյակ գիշեր»
Kuindzhi After a rain 1879.jpg|«Անձրևից հետո» (1879)
Куинджи. Волга.jpg|«Վոլգա»


## Տես նաև
* Արխիպ Կուինջիի նկարների ցանկ

## Գրականություն
*  (обл.)
* *Неведомский М. П., Репин И. Е.* 
* Свет Куинджи : Роман / Виктор Шутов, Семён Илюшин; [Худож. И. А. Галюченко], 268 с ил., 5 л. цв. ил., Донецк Донбасс 1983
* Свет Куинджи : Роман / Виктор Шутов, 462,[2] с., [1] л. портр. 22 см, Киев Дніпро 1990
* 
* Мельникова Л. Куинджи / В серии «Великие художники» — Т.5 — К.,2010 — 48 с
* 

## Փաստավավերագրական կինոնկար
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* . Сайт художника
* . Биография, картины, потомки
* Биография и 57 картин Архипа Ивановича Куинджи 
* Устав состоящаго под Высочайшим Государя Императора покровительством Общества имени А. И. Куинджи

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Պերեդվիժնիկներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ