Նոբի Սթայլզ

**Նորբերտ Փիթեր Սթայլզ** (,  ), ավելի հայտնի որպես Նոբի Սթայլզ (), անգլիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, Անգլիայի հավաքականի կազմում աշխարհի չեմպիոն և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի դափնեկիր։

Սթայլզը, Բոբի Չարլթոնը և Իան Կալագանը միակ անգլիացիներն են, ովքեր հաղթել են համաշխարհային և եվրոպական ակումբային ֆուտբոլային գլխավոր տիտղոսները։

## Վաղ տարիներ
Սթայլզը մեծացել է Քոլիհերսթում՝ Մանչեսթերի հյուսիսում գտնվող բանվորական թաղամասում, որը հիմնականում բաղկացած էր իռլանդացի կաթոլիկներից։ Նա մանկուց երկրպագել է «Մանչեսթեր Յունայթեդին»։ Նոբիի ֆուտբոլային տաղանդը դրսևորվել է վաղ տարիքում, և արդեն 15 տարեկանում պատանին հանդես է եկել Անգլիայի դպրոցական հավաքականում։ Դրանից անմիջապես հետո Սթայլզն իրականացրեց իր մանկության երազանքը՝ 1959 թվականի սեպտեմբերին տեղափոխվելով «Յունայթեդ»։

Նոբին իր ժամանակի համար ոչ տիպիկ ֆուտբոլիստ էր. նա կարճահասակ էր (ինչն այն ժամանակ ինքնին պայմանագիր կնքելուց հրաժարվելու հաճախակի պատճառ էր). օգտագործում էր ատամնաշարեր (որոնք հանում էր խաղից առաջ, ինչն իր դեմքին անատամ ժպիտ էր հաղորդում, որը վախեցնում էր մրցակիցներին), այն բանից հետո, երբ ատամները հարվածել էին խաղերից մեկի ժամանակ. բացի այդ, նա ուներ լուրջ կարճատեսություն, ինչի պատճառով ստիպված էր խաղի ժամանակ օգտագործել հզոր կոնտակտային լինզաներ և ոչ ֆուտբոլային ժամանակ կրել հաստ ապակիներով ակնոց։

Այնուամենայնիվ, «Մանչեսթեր Յունայթեդի» գլխավոր մարզիչ Մեթ Բասբին ինչ-որ բան նկատեց համառ երիտասարդի մեջ։ Սթայլզը «Յունայթեդի» կազմում իր նորամուտը նշեց որպես եզրային պաշտպան 1960 թվականի հոկտեմբերին «Բոլտոնի» դեմ խաղում։

## Կարիերան «Օլդ Թրաֆորդում»
Մեթ Բասբին տեսավ երիտասարդի մեջ անվախ պայքարելու և մրցակցի գնդակը խլելու կարողություն, ուստի Նոբին արագ վերաորակավորվեց որպես հենակետային կիսապաշտպան. այս տեսակի խաղացողները բավականին տարածված են այժմ, բայց հազվադեպ էին այն ժամանակ, երբ թիմերը խաղում էին հինգ հարձակվողով, իսկ կիսապաշտպանությունը օգնում էր հարձակմանը՝ չվերադառնալով պաշտպանություն։ Սթայլզը գործում էր դաշտի կենտրոնում՝ կանխելով հակառակորդի հարձակողական գործողությունները սկզբնական շրջանում։ Նրա խնդիրն էր խլել գնդակը մրցակցից և փոխանցել այն տեխնիկապես հմուտ հարձակվող ֆուտբոլիստներին, ինչպիսիք են Բոբի Չարլթոնը և ավելի ուշ՝ Ջորջ Բեսթը։

Բասբին չէր վախենում, երբ պահանջվում էր, Սթայլզին դուրս թողնել կազմից. այդպես էր, օրինակ, երբ «Մանչեսթեր Յունայթեդը» 1963 թվականի Անգլիայի գավաթի եզրափակչում 3:1 հաշվով հաղթեց «Լեսթեր Սիթիին»։ Այնուամենայնիվ, արդեն հաջորդ մրցաշրջաններում Նոբին ավելի հաճախ էր դուրս գալիս խաղադաշտ, իսկ 1964/65 մրցաշրջանում «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ միասին հաղթեց Ֆուտբոլային լիգայի առաջին դիվիզիոնը։ Նույն թվականին Սթայլզը հրավիրվեց Անգլիայի հավաքական։

## Անգլիայի հերոս
Անգլիան ընդունել է 1966 թվականի աշխարհի առաջնությունը, և այդ պատճառով նրա հավաքականը չի մասնակցել որակավորման փուլին։ Այնուամենայնիվ, անգլիացիների գլխավոր մարզիչ Ալֆ Ռեմսին աշխարհի առաջնության մեկնարկից երկու տարի առաջ օգտագործել է ընկերական հանդիպումները՝ Բրիտանիայի տնային առաջնությունում թիմի օպտիմալ կազմը գնահատելու համար։ Հավաքականի կիսապաշտպանությունում Բոբի Չարլթոնի տեղը կասկածի տակ չէր դրվում, բայց մնացած տեղերը հարցականի տակ էին։ Կիսապաշտպաններից մեկը պետք է լավ խաղար գնդակի խլման մեջ՝ «մաքրելով» խաղը դաշտի կենտրոնում։ Ռեմսին այդ դերում փորձել է Սթայլզին Շոտլանդիայի դեմ խաղում, որը տեղի է ունեցել «Ուեմբլիում» 1965 թվականի ապրիլի 10-ին (խաղն ավարտվել է 2:2 հաշվով)։ Սթայլզը հաստատվել է հավաքականի հիմնական կազմում՝ խաղալով հետագա ինը խաղերից ութում և գոլ խփելով Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հավաքականի դեմ տնային խաղում։

Սթայլզն իր 15-րդ հանդիպումն ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է արդեն աշխարհի առաջնությունում՝ 1966 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Ուրուգվայի թիմի դեմ առաջին խմբային խաղում (հանդիպումն ավարտվել է գոլազուրկ ոչ-ոքիով)։ Նա շարունակել է խաղալ հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում՝ չորս պաշտպանների առջև, քանդելով մրցակիցների գրոհները և ազատ գոտիներ բացելով Բոբի Չարլթոնի և հարձակման մյուս խաղացողների համար։ Անգլիան հաղթել է Մեքսիկային և Ֆրանսիային և դուրս եկել քառորդ եզրափակիչ, որտեղ դժվարությամբ հաղթել է Արգենտինայի հավաքականին։

Կիսաեզրափակչում Պորտուգալիայի դեմ Սթայլզը անձամբ խաղացել է Էյսեբիոյի դեմ և հաջողության է հասել այդ գործում՝ գործնականում չեզոքացնելով պորտուգալացիների անվանի ռմբարկուին։ Անգլիան հաղթել է 2:1 հաշվով և դուրս եկել եզրափակիչ։ Մրցախաղը հակասական գնահատականներ է առաջացրել. ոմանք Անգլիային մեղադրել են նրբագեղության պակասի մեջ, բայց Ալֆ Ռեմսիի ընտրած մարտավարության արդյունավետությունը անվիճելի էր. Սթայլզի կողմից անձնական հսկողության պատճառով Էյսեբիոյի միակ արդյունավետ գործողությունը հանդիպման վերջում խփած 11 մետրանոց հարվածն էր։

Արևմտյան Գերմանիայի դեմ եզրափակիչ խաղը Սթայլզն անցկացրել է ավանդաբար բարձր մակարդակով՝ կոշտ գործելով գնդակի խլման մեջ, թեև անձամբ որևէ մեկի դեմ չի խաղացել։ Ջեֆ Հերսթն այդ խաղում հեղինակել է հայտնի «հեթ-թրիկը», որն Անգլիան հաղթել է լրացուցիչ ժամանակում 4:2 հաշվով։ Միլիոնավոր մարդկանց հիշողության մեջ այդ խաղից հետո մնացել է ուրախությունից պարող Սթայլզի հետխաղյա պատկերը՝ Ժյուլ Ռիմեի մրցանակը մի ձեռքում և ատամնաշարը մյուսում։ Այս դրվագը հետագայում հայտնվել է մի քանի երգերում։

## Հաղթանակ Եվրոպայում
Սթայլզը խաղաց Անգլիայի կազմում հաջորդ չորս խաղերում, բայց 1967 թվականին «Ուեմբլիում» Շոտլանդիայից կրած պարտությունից հետո Ռեմսին հեռացրեց նրան հավաքականի կազմից։ Փոխարենը, ակումբային մակարդակում Սթայլզին հաջողություն էր սպասվում. նա երկրորդ անգամ դարձավ Անգլիայի չեմպիոն՝ «Յունայթեդի» հետ միասին հաղթելով Առաջին դիվիզիոնը 1966/67 մրցաշրջանում։

1968 թվականին «Մանչեսթեր Յունայթեդը» հասավ Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ։ Աշխարհի առաջնության եզրափակիչից երկու տարի անց Սթայլզը կրկին դիմակայեց Էյսեբիոյին, ով պորտուգալական «Բենֆիկայի» ավագն էր, և կրկին «Ուեմբլիում»։ Էյսեբիոյին այս անգամ էլ հաջողվեց զսպել գրեթե ամբողջ խաղը, բայց հանդիպման վերջում, 1:1 հաշվի ժամանակ, տեխնիկապես հագեցած պորտուգալացին, այնուամենայնիվ, անցավ «Յունայթեդի» պաշտպանությունը՝ մեն-մեն դուրս գալով դարպասապահ Ալեքս Ստեպնիի հետ, բայց հարվածեց ուղիղ նրան։ «Մանչեսթեր Յունայթեդը» հաղթեց լրացուցիչ ժամանակում 4:1 հաշվով և դարձավ առաջին անգլիական ակումբը, որը նվաճեց եվրոպական գլխավոր ակումբային տիտղոսը։

Սթայլզը ընդգրկվել է Անգլիայի հավաքականի կազմում 1968 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը, սակայն «զսպող» կիսապաշտպանի դերը անցել է «Տոտենհեմ Հոտսպուրից» Ալան Մալերիին։ Կիսաեզրափակչում Անգլիան նվազագույն հաշվով պարտվեց Հարավսլավիային, իսկ Մալերին դարձավ Անգլիայի հավաքականի պատմության մեջ առաջին ֆուտբոլիստը, որը հեռացվեց խաղադաշտից։ ԽՍՀՄ հավաքականի դեմ երրորդ տեղի համար խաղում նրան փոխարինեց Սթայլզը, սակայն հետագայում Մալերին շարունակում էր մնալ Ռեմսիի սիրելին՝ դուրս մղելով Նոբի Սթայլզին հավաքականի կազմից։

## Կարիերայի մայրամուտ
Սթայլզը ազգային հավաքականում խաղացել է ընդամենը մեկ անգամ 1969 թվականին և երկու անգամ 1970 թվականին։ Ռամսեյը նրան կրկին վերցրեց 1970 թվականի աշխարհի առաջնությանը Մեքսիկայում, բայց միայն որպես Մալերիի փոխարինող։ Սթայլզը, սակայն, այդպես էլ ոչ մի խաղ չխաղաց այդ աշխարհի առաջնությունում, որից հետո նրա կարիերան հավաքականում ավարտվեց։ Ընդհանուր առմամբ, նա հավաքականում խաղացել է 28 խաղ՝ ավելի քիչ, քան 1966 թվականի հաղթական կազմի որևէ մեկը, և խփել է 1 գոլ։

## Մարզչական կարիերա
1971 թվականին «Մանչեսթեր Յունայթեդը» Սթայլզին վաճառեց «Միդլսբրոյին» 20 հազար ֆունտով։ «Օլդ Թրաֆորդում» 11 տարվա կարիերայի ընթացքում Նոբին անցկացրել է 392 հանդիպում և խփել 19 գոլ։

1971 թվականին Սթայլզը դարձավ «Պրեստոն Նորթ Էնդի» խաղացող մարզիչը, որն այն ժամանակ մարզում էր Բոբի Չարլթոնը։ Չարլթոնի մոտ, սակայն, մարզչական կարիերան չստացվեց, իսկ 4 տարի անց Սթայլզն ինքը դարձավ «ձյունաճերմակների» գլխավոր մարզիչը։

Սթայլզը շարունակեց ծերացող եվրոպացի ֆուտբոլիստների՝ ԱՄՆ տեղափոխվելու միտումը՝ Հյուսիսամերիկյան ֆուտբոլի լիգայում, 1981 թվականին գլխավորելով «Վանկուվեր Ուայթքեփսը»։ Նոբին կանադական ակումբի գլխավոր մարզիչը մնաց 3 տարի՝ մինչև 1984 թվականը։

1985 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Սթայլզը գլխավորեց «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնը», սակայն արդեն 1986 թվականի փետրվարին նա հեռացվեց թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնից. նրա գլխավորությամբ «կեռնեխները» հաղթել էին ընդամենը երեք խաղում։ Դա դարձավ Նոբի Սթայլզի ֆուտբոլային և մարզչական կարիերայի վերջին փուլը։ Ավելի ուշ նա խոստովանեց, որ լինելով «Վեստ Բրոմվիչի» գլխավոր մարզիչը՝ պայքարում էր դեպրեսիայի դեմ՝ դժվարությամբ կատարելով մշտական ուղևորություններ դեպի Վեսթ Միդլենդս Մանչեսթերից, որտեղ ապրում էր նրա ընտանիքը։

1989-ից 1993 թվականներին նա աշխատել է «Մանչեսթեր Յունայթեդում» որպես երիտասարդական թիմի մարզիչ՝ աշխատելով այնպիսի ֆուտբոլիստների հետ, ինչպիսիք են Դեյվիդ Բեքհեմը, Ռայան Գիգզը, Փոլ Սքոուլզը, Նիկի Բաթը, Գարի և Ֆիլ Նևիլ եղբայրները։

## Մրցանակներ
2000 թվականին Սթայլզը պարգևատրվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանով (MBE) բրիտանական լրատվամիջոցների կողմից կազմակերպված արշավի արդյունքում, որոնք զարմացած էին, որ 1966 թվականի չեմպիոնական թիմի հինգ անդամներ իրենց ծառայությունների համար պաշտոնական ճանաչում չեն ստացել: Բացի Սթայլզից, մրցանակներ են ստացել Ալան Բոլը, Ռոջեր Հանթը, Ռեյ Ուիլսոնը և Ջորջ Քոենը։

2003 թվականին Սթայլզը հրատարակեց իր «Գնդակից հետո» (After The Ball) ինքնակենսագրությունը։

Սթայլզը նաև կրքոտ կիթառահար էր և Pink Floyd-ի Սիդ Բարեթի մտերիմ ընկերը, ում հետ հաճախ կիթառ էր նվագում վաթսունականների վերջին (Tyers, 2007):

Նրա որդին՝ Ջոն Սթայլզը, 1980-ականների սկզբին հանդես է եկել «Շեմրոք Ռովերսում» և «Լիդս Յունայթեդում»։

2007 թվականին Սթայլզն ընդգրկվել է Անգլիայի ֆուտբոլի փառքի սրահում։

## Ձեռքբերումներ
### Թիմային նվաճումներ
**«Մանչեսթեր Յունայթեդ»**
* Անգլիայի չեմպիոն (2). 1964/65, 1966/67
* Անգլիայի գավաթակիր. 1962/63
* Եվրոպական չեմպիոնների գավաթակիր. 1968
* Անգլիայի սուպերգավաթակիր (2). 1965, 1967 (բաժանված հաղթանակներ)
* Ընդհանուր. 6 տիտղոս

**Անգլիայի հավաքական**
* Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոն՝ 1966
* Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ 1968
* Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնության հաղթող (3)՝ 1964/65, 1965/66, 1969/70 (կիսված հաղթանակ)

### Անձնական նվաճումներ
* Ընդգրկված է Ֆուտբոլային լիգայի 100 լեգենդների ցանկում․ 1998
* Ընդգրկված է Անգլիական ֆուտբոլի փառքի սրահում․ 2007
* Ընդգրկված է ՊՖԱ-ի վարկածով «դարի թիմում» (1907—1976)․ 2007

## Ելույթների վիճակագրություն

## Անձնական կյանք
Սթայլզն ամուսնացել է Քեյ Ջայլզի հետ 1963 թվականի հունիսին: Քեյը ֆուտբոլիստ Ջոնի Ջայլզի քույրն է, նրանք ծանոթացել են Նոբիի հետ, երբ նա խաղում էր «Մանչեսթեր Յունայթեդում» Ջոնի Ջայլզի հետ միասին։ Այդ ժամանակից ի վեր զույգն ապրում էր Մանչեսթերում, նրանք ունեին երեք երեխա։

ՖԻՖԱ-ի չեմպիոնական մեդալը, ինչպես նաև Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի հաղթողի մեդալը, որոնք պատկանում էին Սթայլզին, «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբը գնել է ավելի քան 200 հազար ֆունտ ստեռլինգով 2010 թվականի հոկտեմբերի 27-ին կայացած աճուրդում։ Աշխարհի առաջնության հաղթողի մեդալի համար Սթայլզը ստացել է 160 000 ֆունտ, իսկ Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի հաղթողի մեդալի համար՝ ավելի քան 49 000 ֆունտ։ Սթայլզը վաճառել է մեդալները դրամական միջոցներ հայթայթելու համար «իր ընտանիքի շահերից ելնելով»։

2013 թվականի նոյեմբերին Սթայլզի մոտ հայտնաբերվել է շագանակագեղձի քաղցկեղ։ 2016 թվականին հայտնի դարձավ, որ նա ունի դեմենցիայի ծանր փուլ, ընդ որում Ալցհեյմերի հիվանդությունը նրա մոտ ախտորոշվել էր դեռևս 2000-ականների սկզբին։ Հիվանդության պատճառով նա չկարողացավ մասնակցել Անգլիայի հավաքականի՝ 1966 թվականի աշխարհի առաջնությունում տարած հաղթանակի 50-ամյակին նվիրված տոնական ընթրիքին։

Մահացել է 2020 թվականի հոկտեմբերին երկարատև հիվանդությունից հետո՝ 78 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Keeling, Peter (1971). *Nobby Stiles*. London, Wolfe, ISBN 0-7234-0456-9.
* Stiles, Nobby (2003). *After the Ball: My Autobiography*. London, Hodder & Stoughton, ISBN 0-340-82887-0.
* Tyers, Alan (2007). *The Sixties…Be Sure To Wear False Teeth In Your Hair*

## Արտաքին հղումներ

* Պրոֆիլը England Football Online կայքում
* Պրոֆիլը MUFCInfo.com կայքում
* Հոդված The Independent կայքում

 
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միդլսբրոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ