open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1966

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1966**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 6-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոն» ֆուտբոլային ակումբը պարտվեց առաջին շրջանում 2-1 հաշվով, սակայն հաղթեց երկրորդ շրջանում 4-1 հաշվով՝ Վեստ Հեմ Յունայթեդին։ Ընդհանուր 5-3 հաշիվ։ Առաջին խաղը կայացավ Լոնդոնի Բոլեյն Գռունդ մարզադաշտում, իսկ երկրորդ խաղը Վեստ Բրոմվիչի Հոտորնս մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1966 ֆուտբոլում
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1967

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1967**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 7-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Քուինս Պարկ Ռեյնջերս» ֆուտբոլային ակումբը 3–2 հաշվով՝ «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1967 ֆուտբոլում
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1968

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1968**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 8-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լիդս Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբը 1–0 հաշվով՝ «Արսենալին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1968 ֆուտբոլում
Արմավիր գյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արմավիրի մարզի Արմավիր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 2 հուշարձան (2 միավոր)։

|}

## Տես նաև
* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1969

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1969**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 9-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Սուինդոն Թաուն» ֆուտբոլային ակումբը 3–1 հաշվով՝ «Արսենալին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1969 ֆուտբոլում
Հակիմ Օլաջուվոն

**Հակիմ Աբդուլ Օլաջուվոն** (, ), նիգերիացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ 1984-2001 թվականներին հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Հյուստոն Ռոքեթս» և «Տորոնտո Ռեպտորս» ակումբներում, որոնցից առաջինի կազմում երկու անգամ դարձել է NBA-ի չեմպիոն (1994, 1995)։ 2008 թվականին ճանաչվել է Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահի անդամ։ Համարվում է բոլոր ժամանակների մեծագուն կենտրոնականներից մեկը։

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Նիգերիացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բասկետբոլի փառքի սրահի անդամներ
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 1871-72

**Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 1871-72** (), Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի առաջին խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Ուոնդերերս» ֆուտբոլային ակումբը։
## Եզրափակիչ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ
Պոդգորոդնոե

**Պոդգորոդնոե** (), քաղաք Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպրոպետրովսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բոգորոդիցկոե։

2001 թվականի տվյալներով Պոդգորոդնոե քաղաքում բնակվում էր 17 778&nbsp;մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 99,13&nbsp;կմ²։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում։ 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպրոպետրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 2011-12

**Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 2011-12** (), Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի 131-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Չելսի» ֆուտբոլային ակումբը։
## Եզրափակիչ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթը TheFA.com կայքում։ 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ
Սցենար

մինի|170px|Սցենարի օրինակ
**Սցենար**, ֆիլմի գրական հիմք։ Այն որպես կանոն կազմվում է երկխոսություններից և բեմական արձակից՝ ռեմարկներից։ Սցենարները գրվում են ինչպես հատուկ մասնագետների՝ սցենարիստների կողմից, այլև ռեժիսորների։ Իրեց ֆիլմերի սցենարներն էին գրում՝ Ֆեդերիկո Ֆելինին, Ինգմար Բերգմանը, Սիլվեստր Ստալոնե և այլք։ Չնայած նրան, որ սցենարները մեծ ընթերցաշրջանակ չեն վայելում, այնուամենայնիվ շատ անվանի գրողներ անդրադարձել են այս ժանրին։ Ամերիկացի անվանի արձակագիր Ջոն Սթեյնբեքը գրել է 4 կինոնկարի սցենար, Սյուրռեալիստ բանաստեղծ Ժակ Պրեվերը գրել է բազմաթիվ հայտնի ֆրանսիական ֆիլմերի սցենարներ, իսկ հայազգի մեծանուն գրող Վիլյամ Սարոյանը իր իսկ պիեսի էկրանավորման սցենարի համար արժանացել է Օսկարի։ Սցենարիստներից՝ հայտնի է Տոնինո Գուերան։

## Հայազգի անվանի սցենարիստներ
* Ակսել Բակունց
* Համո Բեկնազարյան
* Աղասի Այվազյան
* Հենրիկ Մալյան
* Հրանտ Մաթևոսյան
* Վիլյամ Սարոյան
* Ֆրունզե Դովլաթյան
* Էդմոնդ Քեոսայան
* Հրաչյա Քոչար

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Կատեգորիա:Գրականություն
Սուրբ Մարտինի կղզի

**Սուրբ Մարտինի կղզի** (անգլերեն՝ *St. Martin's*), Սիլլի կղզիների ամենահյուսիսային կղզին է։ Իր մեծությամբ այն այս կղզիախմբի երրորդ կղզին է և ունի 237 հեկտար տարածք։

## Կառուցվածքը և բնակչությունը

Կղզին հիմնականում կազմված է երեք մասից՝ Հայը Թաուն (բարձր քաղաք), Միդլ Թաուն (միջին քաղաք) և Լոուեր Թաուն (ցածր քաղաք)։
Կղզու ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 142 մարդ։ Կան տներ ագարակներ և քոթեջներ։

Կղզում գործում էր հյուրանոց, որը փակվել է 2013 թվականին։ Կար նաև գինետուն, որը հիմա փակված է և վաճառքի է տրված։ Գործող հաստատություններից են նաև թեյարանը, հացի փուռը, մի քանի նավամատույցներ և այլ մանր շինություններ։

Սուրբ Մարտինի կղզին հատուկ խճուղուվ կապված է Սպիտակ Կղզու հետ։

Կղզում կա երկու եկեղեցի՝ անգլիական և մեթոդիստական։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Մաջիդ Մաջիդի

**Մաջիդ Մաջիդի** (, ), պարսիկ կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թեհրան քաղաքում։ 14 տարեկանից սկսել է խաղալ սիրողական թատերական խմբերում։ Այնուհետև կրթությունը շարունակել է Թեհրանի Դրամատիկական Արվեստների Ինստիտուտում։ 
1979 թվականի Իսլամական Հեղափոխությունից հետո կինոյի նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը հանգեցրեց նրան, որ սկսեց խաղալ տարբեր ֆիլմերում։ 
1998 թվականին Մաջիդին նկարահանեց *[[Դրախտի երեխաները]]* ֆիլմը։ Այն իրանական առաջին ֆիլմն էր, որը ներկայացվել էր Օսկար մրցանակի *Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ* անվանակարգում։ 
Նրա առավել հայտնի ֆիլմերից են՝ "Աստծո գույնը" (2000 թ.), "Անձրև" (2001 թ.) և "Ճնճղուկների երգը" (2008 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մաջիդ Մաջիդիի պաշտոնական վեբ կայք
* Մաջիդ Մաջիդիի էջը IMDb-ում

Կատեգորիա:Իրանցի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իրանցի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Իրանցի դերասաններ
Կատեգորիա:Իրանցի ռեժիսորներ
Քամեր Սադըք

**Քամեր Սադըք** (, ), թուրքահայ կինոյի դերասան։ Առաջին անգամ նկարահանվել է 1953 թվականին "Çifte Kavrulmuş" ֆիլմում։

## Ֆիլմադարան
* 1953 - *Çifte Kavrulmuş*
* 1961 - *Tenten ve Altın Post*
* 1962 - *Kısmetin En Güzeli*
* 1962 - *Erkeklik Öldü mü Atıf Bey*
* 1963 - *İntikam Hırsı*
* 1963 - *Çalınan Aşk*
* 1964 - *Tophaneli Osman*
* 1964 - *Tığ Gibi Delikanlı*
* 1964 - *Sokakların Kanunu*
* 1965 - *Serseri Aşık*
* 1965 - *Pantolon Bankası*
* 1970 - *Red Kit*
* 1972 - *Alin yazisi*
* 1972 - *Hastanediki yasli adam*
* 1972 - *Azat kusu*
* 1974 - *Atını Seven Kovboy*
* 1975 - *Alemin Keyfi Yerinde 
* 1975 - *Bekaret Kemeri 
* 1975 - *Sevimli Frankenstayn 
* 1977 - *Sakar Şakir*
* 1979 - *Korkusuz Korkak*
* 1979 - *Ask sarabi*
* 1979 - *Acemi dolandiricilar*
* 1980 - *Mahmut Mangal* (հեռուստասերիալ)
* 1984 - *Bir Yudum Sevgi''

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* SinemaTürk 
* IMDb 

Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ
Խնուսի դաշտ

**Խնուսի դաշտ**, գոգհովիտ Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն, Խամուր և Աղդաղ լեռների միջև։ Երկարությունը 30 կմ է, լայնությունը՝ 15 կմ, բարձրությունը՝ 1500 - 1600 մ։ Տեկտոնական իջվածք է՝ լցված նեոգենի մերգելա-կրաքարային և անթրոպոգենի լճա-սառցադաշտային և ալյուվիալ նստվածքներով, որոնց մեջ հայտնաբերված է անթրոպոգենին բնորոշ Հայկական փղի (Sephas armeniacus) բրածո կմախքը (վերականգնված է և պահվում է Բրիտանական թանգարանում)։

Նորագույն տեկտոնական շարժումների հետևանքով Խնուսի դաշտը տրոհված է աստիճանաձև սարավանդների։ Բյուրակնից իջնող լավային հոսքերը հարավային մասում վերածվում են մնացորդային կղզիների։ Խնուսի դաշտը համարվում է Հայկական բարձրավանդակի առավել ակտիվ սեյսմիկ օջախներից մեկը։ Կլիման ցամաքային է՝ ջերմաստիճանի խիստ տատանումներով, երկարատև, զով ամառով և ցուրտ ձմեռով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 8&nbsp;°C-ից 10&nbsp;°C , հուլիսինը՝ 18&nbsp;°C-22&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 400 - 500 մմ։ Ոռոգվում է Բյուրակնից իջնող գետակներով, որոնք միախառնվելով կազմում են Խնուս (Քիլիսա) գետը։ Բնորոշ են տափաստանների լեռնային սևահողերը՝ տարախոտահացագգի և ենթալպյան բարձրախոտ տափաստանների բուսականությամբ։

Կատեգորիա:Դաշտավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ
Խշխշան պալար

**Խշխշան պալար** (Gangraena emphysematosa), էմֆիգեմատոզ կարբունկուլ, էմկար, տավարի սուր վարակիչ հիվանդության։ Բնորոշվում է մկաններում արագ մեծացող, խշխշացող այտուցների առկայությամբ, տենդով ու անկման բարձր տոկոսով։ Հարուցիչը B. chauvoei-ն է (Շովոյի ցուպիկը)։ Առավել զգայուն են 3 ամսականից մինչև 4 տարեկան խոշոր եղջերավորները, հազվադեպ՝ ոչխարները և այծերը։ Ինֆեկցիայի աղբյուրը հիվանդ կենդանին է։ Վարակվում են հիմնականում սննդի (ալիմենտար) ճանապարհով։ Գաղտնի շրջանը 1 - 5 օր է։ Նկատվում է ջերմության բարձրացում, ախորժակի անկում, սրտի գործունեության թուլացում։ Կենդանին կաղում է, ազդրի, գավակի և թիակի մկաններում առաջանում են սահմանագծված տաք և ցավոտ այտուցներ (պալարներ)։ Հիվանդ կենդանիները սատկում են 1 - 2 օրվա ընթացքում։ Ախտորոշում են կլինիկական, էպիզոոտոլոգիական, ախտանատոմիական և բակտերիալոգիական հետազոտության տվյալների հիման վրա։

Բուժումը. հիվանդության սկզբում կարելի է օգտագործել գերիմուն շիճուկ, սրտային դեղամիջոցներ, անտիբիոտիկներ։ Անապահով տնտեսությունը կարանտինի տակ է վերցվում։ Հիվանդներին մեկուսացնում են և բուժում, իսկ մնացածներին՝ իմունացնում։ Հիվանդների սպանդն արգելվում է։ Սահմանափակումները վերացվում են խշխշան պալարի վերջին դեպքից 14 օր հետո։

Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Կղեմենս Խոդիկևիչ

**Կղեմենս Խոդիկևիչ** ( (այժմ՝ Կիևի մարզում)), հայազգի պատմաբան։ "Կուսակրոն-դոմինիկյան, քարոզիչ։ Հայ-գերմանական քաղքենիական ընտանիքից։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Լվովում և Հռոմում։ 1760—1976 թթ.-ին եղել է Ռուսիայի դոմինիկյանների պաշտոնական պատմիչ-ժամանակագիրը։ Գրել է «Պատմա-քննական դիսերտացիաներ կիևյան ու գալիցյան՝ երկու մայր արքեպիսկոպոսությունների մասին» (1770), «Ծանոթագրություններ Ռուսիայի դոմինիկյանների օրդենի գավառների պատմության» (հ. 1, 1780) աշխատությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Լվովում
Կատեգորիա:Լեհահայ պատմաբաններ
Դանիել Խոդովեցկի

**Դանիել Խոդովեցկի** (), նկարիչ, գերմանական լուսավորական ռեալիզմի ներկայացուցիչ։ Ծագումով լեհ։

1743 թվականից ապրել է Բեռլինում։ 1797 թվականից եղել է Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի տնօրեն։ Ճշմարտացիորեն է պատկերել ժամանակակից կենցաղը։ Ստեղծել է 2000-ից ավելի օֆորտներ, հիմնականում՝ Լեսինգի, Ռուսոյի, Գյոթեի, Շիլլերի և ուրիշների երկերի նկարազարդումներ։ Նպաստել է ռեալիզմի զարգացմանը XVIII դարի գերմանական արվեստում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ
Կատեգորիա:Լեհ արվեստագետներ
Դմիտրի Խոդուլով

**Դմիտրի Ֆեոդորովիչ Խոդուլով** (), յակուտ սովետական դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1958)։

Ավարտել է Օյունսկու անվան յակուտական երաժշտա-դրամատիկական թատրոնին կից ստուդիան։ 1934 թվականից նույն թատրոնի դերասան։ Դերերից են՝ Նիկոլայ (Եֆրեմովի «Եղբայրներ»), Սպիտակ շաման (Օյունսկու «Կարմիր շաման»), Եգոր Բուլչով (Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները»), Լյապկին-Տյապկին (Գոգոլի «Ռևիգոր»)։

Կատեգորիա:Յակուտ դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Ջոշ Ռեդնոր

[մինի|«[Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» հեռուստասերիալի գլխավոր դերասանական կազմը]]

**Ջոշուա Թոմաս Ռեդնոր** (անգլ.՝ *Joshua Thomas Radnor*, ), թատրոնի, հեռուստատեսության և կինոյի ամերիկացի դերասան, սցենարիստ և կինոռեժիսոր։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» հեռուստասիթքոմում գլխավոր հերոսի՝ Թեդ Մոզբիի կերպարը կերտելու համար։

Առաջին սցենարիստական և ռեժիսորական աշխատանքը կատարել է 2010 թվականին՝ «Երջանիկշնորհակալությունավելինխնդրումեմ» (*Happythankyoumoreplease*) ֆիլմում, ինչի համար «Սանդենս» կինոփառատոնում ստացել է հանդիսատեսի համակրանք մրցանակը, ինչպես նաև առաջադրվել բարձրագույն ժյուրիի մրցանակի։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր

### Հեռուստատեսություն

### Թատրոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջոշ Ռեդնոր - Էջը IMDb կայքում
* Կենսագրությունը CBS-ի «Ինչպես ծանոթացա մորդ հետ» սերիալի կայքում 

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Բաշքյոյ (Կաղզվանի գավառ)

**Բաշքյոյ** (), Բաշ, Պաշ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում, Կաղզվանից 40 կմ արևմուտք։  Գտնվում էր Նախիջևանի տեղամասում։

## Պատմություն
Բնակիչները տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ։ Նրանց մի մասը զոհվել է, փրկվածները գաղթել են և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջերին ուներ 803 հայ բնակիչ (126 տուն), իսկ 1913 թվականին՝ 2393 (228 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։ Տեղական ճանապարհներով կապված էր Կաղզվանի և Կարսի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ուներ եկեղեցի (Ս․ Աստվածածին՝ կառուցված 1842 թվականին)։ Շրջակայքում (Մաչիթլու) կային վանքի ավերակներ։ Եկեղեցում պահվում էր ձեռագիր մի Հայսմավուրք՝ գրված 1667 թվականին։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ելիզավետինսկոյե

**Ելիզավետինսկոյե**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։

## Բնակչություն
1913 թվականի տվյալներով ուներ 332 (32 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Զըռչի

**Զըռչի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում, Նախիջևանի տեղամասում, Նախիջևան գյուղից 8-10 կմ հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Զըռչիի բնակիչների մեծ մասը առաջին Մեծ եղեռնի տարիներին տեղափոխվել է Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 1540 հայ բնակիչ, իսկ 1913 թվականի տվյալներով ուներ 1526 (169 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։

## Անվանի մարդիկ
Այստեղ է ծնվել Խորհրդային միության հերոս գեներալ-մայոր Հմայակ Բաբայանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Շառավղային արագություն

**Շառավղային արագություն** ( աստղագիտության մեջ՝ **ճառագայթային արագություն**, **սպեկտրասկոպական շառավղային արագություն** ) կետի (նկարում՝ A) արագության պրոյեկցիան այդ կետը կոորդինատների սկզբնակետին (O) միացնող ուղղի (OA) վրա։
աջից|մինի|v<sub>r</sub> շառավղային արագություն

Գլանային, գնդային և բևեռային կոորդինատական համակարգերում արագության բաղադրիչներից մեկն է (մյուս բաղադրիչը **ազիմուտային արագությունն** է)։ Ուստի այդ կոորդինատական համակարգերում այն ընդհանրացված արագություն է։

## Սահմանումը
Ըստ սահմանման, շառավղային արագությունը սկալյար մեծություն է և հաշվարկվում է ըստ
: v_r=\vec{v}\cdot\vec{e}_r

բանաձևի, որտեղ \vec{e}_r=\frac{\vec{r}}{\left|\vec{r}\right|}-ը շառավիղ-վեկտորի օրթն է։

Լրիվ արագությունը որոշվում է շառավղային և ազիմուտային արագությունների գումարով՝

\vec{v} = v_r  \cdot \vec{e}_r + \vec{v_{\phi}}:

Կոորդինատներով արտահայտած, շառավղային արագությունը միշտ հավասար է
:v_r=\frac{dr}{dt}=\dot{r}:

Եթե երկու կետերից մեկն ընդունենք կոորդինատական համակարգի սկզբնակետ, ապա շառավղային արագությունը կբնութագրի այդ կետերի՝ կամ միմյանց մոտենալու արագությունը (եթե v_r) կամ միմյանցից հեռանալու արագությունը (եթե v_r>0)։

Դրա համաձայն, աստղագիտության մեջ, որտեղ հաշվարկման սկիզբ (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը) է համարվում Երկիրը, ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես օբյեկտի (սովորաբար՝ աստղագիտական) արագությունը տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։

## Ճառագայթային արագություն
Աստղագիտության մեջ շառավղային արագությունը սովորաբար վերաբերում է ճառագայթային արագությանը (սպեկտրասկոպական շառավղային արագությանը)։ Եթե հաշվարկման սկիզբ է համարվում Երկիրը (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը), ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես աստղագիտական օբյեկտի արագություն տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։

### Ճառագայթային արագությունների համեմատական աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կարավանք (Կաղզվանի գավառ)

**Կարավանք**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում՝ նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Կաղզվան քաղաքից 6-7 կմ հարավ֊արևմուտք։ Գտնվում է Արաքսի աջ կողմում՝ մի փոքրիկ գետակի ափին՝ արգավանդ ու բարեբեր վայրում։

## Պատմություն
1920 թվականին գյուղը լքվել է։ Բնակիչները արտագաղթել են Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
Ըստ ֆրանսիացի ճանապարհորդ Տեքսեի՝ 1839 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։ XIX դարի վերջին ուներ 177 (23 տուն) հայ բնակիչ։  1913 թվականի տվյալներով ուներ 439 (49 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ XX դարի սկզբին ուներ մաքսատուն։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարավանքն ուներ 2 եկեղեցի, որոնցից նորը համեմատաբար պարզ ու հասարակ կառույց էր։ Հին եկեղեցին կառուցված էր սրբատաշ քարերով, շրջակայքում՝ հին գերեզման՝ 1056 թվականի տապանաքարերով։ Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի և Սուքիաս Էփրիկյանի՝ հին եկեղեցին Խավարաձոր վանքն էր։ Գյուղի մոտ կար Ս․ Թորոս անունով եկեղեցի ուխտատեղի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Գուհանտապ

**Գուհանտապ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Խորասանի տեղամասում։

## Պատմություն
1977-1978 թվականների ռուս֊թուրքական պատերազմի ժամանակ այստեղ ապաստանել են մեծ թվով հայ գաղթականներ։ Գյուղի հայերը 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ գաղթել և բնակություն են հաստատել Խորհրդային Հայաստանում։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 937 հայ, իսկ 1913֊ին՝ 467 (46 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Նյութական կետ

**Նյութական կետ** (մասնիկ), մեխանիկայում կիրառվող պարզագույն ֆիզիկական մոդել՝ իդեալական մարմին։ Նյութական կետ է համարվում զանգված ունեցող այն մարմինը, որի չափերը անվերջ փոքր են այլ մարմինների կամ հեռավորությունների համեմատ (տվյալ խնդրի շրջանակներում) և կարելի է անտեսել։ Նյութական կետի դիրքը տարածության մեջ որոշվում է որպես երկրաչափական կետի դիրք։

## Առանձնահատկություններ
Դասական մեխանիկայում համարվում է, որ նյութական կետի զանգվածը հաստատուն է ժամանակի ընթացքում և կախված չէ մարմնի շարժման առանձնահատկություններից կամ այլ մարմինների հետ փոխազդեցությունից։
Մարմինը որպես նյութական կետ դիտարկելը կախված է ոչ միայն տվյալ մարմնի չափերից, այլև շարժման պայմաններից։ Մասնավորապես, համակարգի զանգվածների կենտրոնի շարժման թեորեմի համաձայն, համընթաց շարժման դեպքում ցանկացած պինդ մարմին կարելի է համարել նյութական կետ, որի դիրքը համընկնում է մարմնի զանգվածների կենտրոնի հետ։
Նյութական կետի զանգվածը, դիրքը, արագությունը և որոշ այլ ֆիզիկական հատկություններ ժամանակի ցանկացած պահի ամբողջապես որոշում են նրա վարքը։ Նյութական կետի մոդելի կիրառելիությունը կոնկրետ մարմնի վրա կախված է ոչ այնքան բուն մարմնի չափսերից, որքան նրա շարժման պայմաններից և լուծվող խնդրի բնույթից։ Օրինակ, Արեգակի շուրջ Երկրի շարժումը նկարագրելիս այն կարող է դիտարկվել որպես նյութական կետ, սակայն Երկրի ամենօրյա պտույտը վերլուծելիս նման մոդելի օգտագործումն անընդունելի է։
 
## Հետևանքներ
Նյութական կետը մեխանիկական էներգիա կարող է կուտակել միայն շարժման կինետիկ էներգիայի կամ դաշտի հետ փոխազդեցության պոտենցիալ էներգիայի ձևով։ Դա նշանակում է, որ նյութական կետը ընդունակ չէ դեֆորմացիաների (նյութական կետ կարող է լինել միայն բացարձակ պինդ մարմինը) և սեփական առանցքի շուրջ պտույտի ու տարածության մեջ այդ առանցքի ուղղության փոփոխության։ Դրա հետ կապված, մեխանիկայի շատ բաժիններում լայնորեն կիրառվում է նյութական կետի մոդելով նկարագրվող մարմնի շարժումը։

## Սահմանափակումները
Նյութական կետի հասկացության կիրառման սահմանափակումներն ակնհայտ են հետևյալ օրինակից. Նոսր գազում բարձր ջերմաստիճանների դեպքում յուրաքանչյուր մոլեկուլի գծային չափերը շատ փոքր են մոլեկուլների միջև բնութագրական հեռավորության համեմատ։ Թվում է, թե կարելի է անտեսել մոլեկուլի չափերը և այն համարել նյութական կետ։ Սակայն դա ոչ միշտ է այդպես. մոլեկուլների տատանումները և պտույտները մոլեկուլի ներքին էներգիայի կարևոր «պահեստ» են, որի «տարողությունը» որոշվում է մոլեկուլի չափերով, կառուցվածքով ու քիմիական հատկություններով։ Լավ մոտավորությամբ նյութական կետ կարելի է երբեմն համարել միատոմ մոլեկուլը (իներտ գազեր), մետաղների գոլորշիները և այլն, սակայն նույնիսկ նման մոլեկուլների մոտ բավականաչափ բարձր ջերմաստիճաններում դիտվում են էլեկտրոնային թաղանթների գրգռումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Ծպնի

**Ծպնի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում է Նախիջևան գյուղից հյուսիս-արևմուտք, Տեկորի գետի ստորին հոսանքի շրջանում, նրա աջ ափին։

Ենթադրվում է, որ Հոռոմոսի արձանագրություններում հիշատակված Զու գյուղն է։

Գյուղի մոտ կան հանքային աղբյուրներ։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1920-ի հայ–թուրքական պատերազմի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարասկզբին ուներ 888 (108 ընտանիք) հայ, իսկ 1913-ին՝ 212 տուն՝ 1643 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմանշակութային կառույցներ
Ծպնիում գործում էր եկեղեցի։ Պահպանվել է դարչնագույն տուֆից կառուցված (VII դար), արտաքուստ և ներքուստ խաչաձև, գմբեթավոր եկեղեցի։ Պատկանում է VI–VII դարերի Լմբատավանքի, Արջովիտի Ս. Գևորգ,Նոր Կյանք գյուղի եկեղեցիների տիպին։ Խաչաթևերը ուղղանկյուն են, թաղածածկ։

Գյուղի մոտակայքում՝ 1750 մետր բարձրություն ունեցող լեռան վրա գտնվում էր Ծպնիի բերդը։ 1828-1829, 1853-1856, 1877-1878 թվականների ռուս֊թուրքական պատերազմի ժամանակ բերդը կարևոր դեր է խաղացել։ Ռուսներն այստեղ պարտության են մատնել թուրքերին։ XX դարի սկզբներից բերդը կորցնում է իր նշանակությունը։

## Կրթություն
Գյուղում՝ եկեղեցուն կից, գործում էր հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ղարաբաղ (Կաղզվանի գավառ)

**Ղարաբաղ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Նախիջևանի տեղամասում, Բագարանից մոտ 3 կմ հյուսիս֊արևելք, Տեկորի գետի աջ ափից ոչ հեռու։

Համապատասխանում է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արշարունիք գավառի Մրեն ավանին։

## Պատմություն
1920 թվականին բնակչությունը տեղահանվել է և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
Եղել է բավականին մարդաշատ հայկական գյուղ։ 1907 թվանաին ուներ 955, 1913 թվականին՝ 1036 (114 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Նույնանուն մեկ այլ գյուղ՝ դրան կից, ունեցել է 139 քուրդ բնակիչ 1907 թվանանին։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ղարաբաղն ուներ Ս․ Հակոբ անվանումով եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Չանգլի

**Չանգլի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Կաղզվան քաղաքից 18 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքս գետի ձախ կողմում, Չանգլի լճակից մի քանի կմ հյուսիս, ճանապարհին։

## Պատմություն
Հնում կոչվում էր Եղևնամայր և մտնում էր Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արշարունիք գավառի մեջ։ Ենթադրվում է, որ Չանգլիում է գտնվել Վաղարշակերտի քաղքեդոնական թեմի աթոռը։ Գյուղն ավերվել է Մեծ եղեռնի տարիներին։

## Բնակչություն
Եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։ XIX դարի վերջին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ, իսկ 1913 թվականին՝ 780 (85 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայտնի է Չանգլիի խաչաձև հատակագծով եկեղեցին, որը կառուցված է թերևս XI դ․ և կանգուն է առ այսօր։ Չանգլիի խաչքարերի վրա կան 944 և 1282 թվականների արձանագրություններ։ Եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորին կա վրացերեն արձանագրություն (հավանաբար՝ XIV դ․), որը ժամանակակից չէ եկեղեցու կառուցմանը։ Չանգլիի եկեղեցին ունի եռաստիճան որմնախարիսխի վրա բարձրացող խաչաձև գմբեթավոր հորինվածք՝ արևմտյան համեմատաբար երկար խաչաթևով։ Հարավ–արևելյան և հյուսիս–արևմտյան ավանդատները հետագայում են ավելացվել։ Արևելյան ճակատը մշակված է կամարաշարով, հարավ և հյուսիս թևերի երեքական լուսամուտ ունեցող ճակատները զուրկ են հարդարանքից։ Պատերի շարվածքում օգտագործված են վաղ միջնադարի շինության քանդակազարդ բեկորներ։ Գմբեթակիր կամարները նստում են խաչաթևերի անկյուններին կից կիսասյուների վրա, որոնք ունեն գնդիկներով մշակված խոյակներ։ Գմբեթակիր քառակուսուց անցումը գմբեթին իրականացված է տրոմպային և առագաստային համակարգերի զուգակցումով։ Հուշարձանի առանձին մանրամասներում նկատելի է Տայքի ճարտարապետական դպրոցի ազդեցությունը (թաղակիր կամարով արևմտյան ձգված խաչաթևը, ակոսիկներով մշակված տրոմպները, արևմտյան մուտքի բարավորի պարակալի քանդակները)։ Եզակի է Չանգլիի եկեղեցու գմբեթը ներսից։ Եթե դրսից այն ունի հայ ճարտարապետությանը բնորոշ ավանդական մշակում՝ դեկորատիվ կամարաշար և «հայկական խորշեր», ապա ներսից՝ գլանաձև թմբուկն ունի լուսամուտներով ութ կիսաշրջանաձև խորշ, որոնց միջև կլոր սյուներ են, վրան՝ որմնակամարներով չորսական կիսասյունակներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մուրադյան Պ․, Հայաստանի վրացերեն արձանագրությունները, Ե․, 1977։ 
* Մարության Տ․, Նորագույն Հայք, Ե․, 1978։ 
* Thierry J․––М․, A propos de quelques monuments chretiens du vilayet de Kars (Turquie), «Revue des etudes armeniennes», t․ 3, 1966․ 

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Պիվիկ Հայկական

**Պիվիկ Հայկական**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Նախիջևանի տեղամասում։

## Բնակչություն
1913 թվականի տվյալներով ուներ 719 (59 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ձիթահանք (Կաղզվանի գավառ)

**Ձիթահանք**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Սարիղամիշ քաղաքից 30 կմ հարավ֊արևմուտք, Խորասանի գավառակի սահմանի վրա։

## Պատմություն
Մինչև 1878 թվականի Բեռլինի պայմանագրի կնքումը մտնում էր Էրզրումի նահանգի Խորասանի գավառի մեջ։ Գյուղի մոտ կային հին շինություններ, որոնք օգտագործվում էին որպես փարախներ։

1915 թվականին հայերը մեծ դժվարությամբ գաղթեցին Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 260, 1907-ին՝ 744, 1913֊ին՝ 872 (76 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ջալալ

**Ջալալ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում էր Կարս քաղաքից 38 կմ հարավ֊արևելք, Նախիջևանի տեղամասում, սարավանդի վրա։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է Մեծ եղեռնի տարիներին։ Բնակիչները գաղթել են Արևելյան Հայաստան։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 56 տուն՝ 396 հայ, իսկ 1913 թվականին՝ 396 (54 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Տանձուտ (Կաղզվանի գավառ)

**Տանձուտ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։

## Պատմություն
1918-1920 թվականներին տեղի հայ բնակչությունը գաղթել և վերաբնակվել է Երևանի նահանգի գյուղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Տեկոր

**Տեկոր**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։ Գտնվում է Նախիջևանի տեղամասում, Կաղզվան քաղաքից 33 կմ հյուսիս֊արևելք, Անի քաղաքից մոտ 20 կմ հարավ֊արևմուտք, Ախուրյանի աջակողմյան վտակ Տեկորի աջ ափին, Տեկորի բերդի մոտ, երեք կողմից լեռներով եզերված տափարակ վայրում։ Գյուղից 3 կմ հյուսիս֊արևելք գտնվում է Տեկոր խարաբա գյուղը։

## Պատմություն
Տեկորը ծաղկում է ապրել Բագրատունիների օրոք (հիշատակվում է իբրև գյուղաքաղաք)։ Մեծ եղեռնի ժամանակ Տեկորի հայ բնակիչներից շատերը զոհվել են թուրքական հարձակումների հետևանքով։

## Բնակչություն
XVIII դարի վերջին ուներ մոտ 200 բնակիչ, XIX դարի վերջին՝ մոտ 350 բնակիչ, 1913 թվականին՝ 523 (88 ընտանիք) հայ բնակիչ։ XX դարի սկզբին ուներ 75 տուն՝ 572 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Միջնադարյան հայ մշակույթի կարևոր հուշարձան է Տեկորի տաճարը։

## Կրթություն
Գյուղում կար 1890 թվականից գործող դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ամեդեո Ամադեյ

**Ամեդեո Ամադեյ** (, 1921, հուլիսի 26, Ֆրասկատի, Իտալիա&nbsp;-&nbsp;2013, դեկտեմբերի 24, Ֆրասկատի), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
Ամեդեոն ծնվել է Ֆրասկատիում, Հռոմի մոտ, հացթուխի ընտանիքում։

Նա 1937 թվականի մայիսի 2-ին Ռոմայի կազմում իր անդրանիկ հանդիպումն անցկացրեց, այդ ժամանակ նա ընդամենը 15 տարեկան, 9 ամսական և 6 օրական էր, դա մինչև այժմ համարվում է իտալական Սերիա A-ի ռեկորդը, որպես բոլոր ժամանակների, առաջնությունում խաղացած, ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստ։ Մեկ շաբաթ անց Ռոման 5-1 հաշվով հաղթեց Լուկեզեին, 5 գոլերից մեկը հեղինակեց Ամադեյը, որը նրան բերեց մեկ այլ ռեկորդի նվաճման, նա դարձավ բոլոր ժամանակների առաջնությունում գոլի հեղինակ դարձած ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, այդ ռեկորդը նույնպես պահապանվում է մինչ այժմ։

Ամադեյը խաղացել է նաև Սերիա B-ում՝ Ատալանտայի կազմում, հետագայում տեղափոխվել է Ինտեր և Նապոլի։

1941/1942 մրցաշրջանում Ռոմայի կազմում դարձել է Իտալիայի չեմպիոն։ Հռոմեական թիմի կազմում մասնակցել է 386 հանդիպման և դարձել 101 գոլի հեղինակ, իսկ ամբողջ կարիերայի ընթացքում նա մասնակցել է 423 հանդիպման, որոնցում գոլի հեղինակ է դարձել 174 անգամ։

1942 թվականից 1948 թվականն Ամադեոն եղել է Ռոմայի ավագը։

Իտալիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 1950 թվականի աշխարհի առաջնությանը։

Ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո 2 անգամ մարզել է Նապոլին, ինչպես նաև մի քանի ամիս Լուկեզե ֆուտբոլային ակումբին։

Ամեդեո Ամադեյը համարվում է Ռոմայի «Փառքի Սրահի» 11 ֆուտբոլիստներից մեկը։

## Նվաճումներ
**[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]]՝ ** 
*Ռոմա՝ 1941/42

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:2013 մահեր
Կատեգորիա:Ատալանտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 24 մահեր
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նապոլի ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փառքի սրահների անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի երկարակյացներ
Ֆլամինիո մարզադաշտ

**Ֆլամինիո մարզադաշտ** (), տեղակայված է Հռոմ քաղաքում։

## Պատմություն
Ֆլամինիո մարզադաշտը կառուցվել է 1957 թվականին ճարտարապետ Անտոնիո Ներվիի կողմից, իսկ դիզայնով զբաղվել է Պիեռ Լուիջի Ներվին։ Նոր մարզադաշտը կառուցվել է քանդված Նացիոնալե մարզադաշտի տեղում։ Մարզադաշտը նախատեսված էր ֆուտբոլային հանդիպումներ անցկացնելու համար, հատկապես 1960 թվականի Օլիմպիական խաղերի ֆուտբոլային հանդիպումների համար։

Ներկայումս այն ծառայում է միայն ռեգբիի հանդիպումներ անցկացնելու համար։

## Միջոցառումներ
Փոփ երաժշտության արքա Մայքլ Ջեքսոնի երկու անգամ համերգ է տվել այս մարզադաշտում՝ 1988 թ.-ի մայիսի 23-ին և 24-ին, իր Bad World Tour համերգային շրջագայության ընթացքում։
Երգչուհի Մադոննան համերգով ներկայացել է Ֆլամինիո մարզադաշտ 1990 թ.-ի հունիսի 10-ին, իր Blond Ambition Tour համերգային շրջագայության ընթացքում։

## Ֆուտբոլ
1989-1990 մրցաշրջանում Ռոմա և Լացիոն իրենց տնային հանդիպումները անցկացրեցին այս մարզադաշտում, քանի որ Օլիմպիական մարզադաշտը վերակառուցվում էր 1990 թվականի աշխարհի առաջնության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ
My Heart Is Refusing Me

**«My Heart Is Refusing Me»**, շվեդ երգչուհի Լորինի երգն է, որը թողարկվել է 2011 թվականի փետրվարի 27-ին *Warner Music Sweden* լեյբլի կողմից։ Երգի հեղինակներն են Մոհ Դենեբին, Բյորն Դյուպսթրոմը և Կորինը։

Երգը ընդգրկվել է Լորինի՝ Heal դեբյուտային ալբոմում։

## Հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան

## Հավաստագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2011 սինգլներ
Սոս Հայրապետյան

**Սոս Դերենիկի Հայրապետյան** (), հայ մարզիկ, մարզիչ, մականախաղի ԽՍՀՄ ութակի չեմպիոն (1980–1987), ԽՍՀՄ քառակի գավաթակիր (1982, 1983, 1986, 1987), Եվրոպական չեմպիոնների կրկնակի գավաթակիր (1982, 1983), Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող (1981), Եվրոպայի (1983) և Օլիմպիական խաղերի (1980) մրցանակակիր։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1984)։ Խաղային դիրքը` պաշտպան։

## Կենսագրություն
Սոս Հայրապետյանի առաջին զբաղմունքը եղել է ֆուտբոլը, իսկ մականախաղով լրջորեն սկսել է զբաղվել միայն 17 տարեկանում՝ 1976-ին։ Արդեն մի քանի տարի անց նա դարձավ իր խաղային դիրքում խորհրդային լավագույն խաղացողներից մեկը։ Մարզական կարիերան սկսել է 1978-ին՝ Սվերդլովսկի ԲՄԱ-ում։ 1978 և 1979 թվականներին ԲՄԱ-ի կազմում երկու անգամ դարձել է ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր, իսկ 1980-ին առաջին անգամ՝ ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 1981 - 1987 թվականներին հանդես է եկել Ալմա Աթայի «Դինամոյում»։ Այդ տարիներին նա 7 անգամ դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն, չորս անգամ նվաճել է երկրի գավաթը և երկու անգամ Եվրոպական չեմպիոնների գավաթը։ 1988 - 1992 թվականներին խաղացել է Հրազդանի «Հրազդան» թիմի կազմում։

1978 - 1991 թվականներին Հայրապետյանն ընդգրկվել է Խորհրդային Միության հավաքականի կազմում։ Այդ տարիներին հավաքականը հասել է իր պատմության ընթացքում ամենամեծ հաջողությունների։ 1980-ին դարձել է Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, 1981-ին՝ Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող, իսկ 1983-ին եզրափակիչ խաղում միայն հետխաղյա տուգանային հարվածներով զիջել է Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։ Հետագայում ԽՍՀՄ հավաքականի մարզիչ Էդուարդ Այրիխը նշել է իր թիմի պաշտպանական գծի վստահ խաղը, հատկապես առանձնացնելով Ֆարիտ Զիգանգիրովի և Սոս Հայրապետյանի անսխալ խաղը ամբողջ մրցաշարի ընթացքում։ 1984-ին ԽՍՀՄ քաղաքական ղեկավարության՝ Լոս Անջելեսի խաղերը բոյկոտելու մասին որոշման պատճառով ԽՍՀՄ հավաքականը չմասնակցեց 1984-ի օլիմպիադային, սակայն դարձավ «Բարեկամություն-84» մրցաշարի հաղթող, ինչի համար թիմի բոլոր խաղացողներին, այդ թվում և՝ Սոս Հայրապետյանին, շնորհվեց ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչում։ 1988-ին Հայրապետյանը ԽՍՀՄ հավաքականի, իսկ 1992-ին՝ ԱՊՀ-ի միացյալ հավաքականի կազմերում մասնակցել է Սեուլի և Բարսելոնայի օլիմպիական խաղերին։

1992-ին Հայրապետյանը տեղափոխվեց Գերմանիայի Համբուրգ քաղաք և մինչև 2004 թվականը խաղաց տեղի «Uhlenhorster Hockey Club» («UHC») ակումբի կազմում։ 2004-ին, այդ ակումբի կողմից Գերմանիայի առաջնության արծաթե մեդալները նվաճելուց հետո, անցավ մարզչական աշխատանքի։ Նա նաև օգնում է իր որդուն՝ ֆուտբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականի խաղացող Լևոն Հայրապետյանին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Խորհրդային մականախաղի լեգենդները
* http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/sos-hayrapetyan-1.html 
* Соколов Г. П. Олимпийская команда СССР/Игры XXII Олимпиады. Москва, 1980.
* Черневич Г.Л., Школьников Е.А. Динамо. Энциклопедия, Москва, 2002

Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Հայ մականորդներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Շառավիղ-վեկտոր

**Շառավիղ-վեկտոր**, կետի դիրքը տարածության մեջ ներկայացնող վեկտորը կամայականորեն ընտրված կոորդինատների սկզբնակետի նկատմամբ։ Սովորաբար նշանակվում է \vec r կամ պարզապես \mathbf r: Եթե նշանակենք կոորդինատական համակարգի սկզբնակետը O, իսկ կետը՝ P, ապա
:\mathbf{r}=\overrightarrow{OP}:

Վեկտորական տարածության մեջ գտնվող կամայական կետի համար շառավիղ-վեկտորն ուղղված է կոորդինատների սկզբնակետից դեպի այդ կետը։
Շառավիղ-վեկտորի երկարությամբ (կամ մոդուլով) որոշվում է կետի հեռավորությունը կոորդինատների սկզբնակետից։
Հարթության վրա շառավիղ-վեկտորի անկյուն է կոչվում այն անկյունը, որը շառավիղ-վեկտորը կազմում է աբցիսների առանցքի հետ ժամսլաքի հակառակ ուղղությամբ։

## Շառավիղ-վեկտորը տարբեր կոորդինատական համակարգերում
* Դեկարտյան՝
::\vec r=X\vec{e}_x+Y\vec e_y+Z\vec e_z
* Բևեռային, գնդային՝
::\vec r=R\vec{e}_r
* Գլանային՝
::\vec r=R\vec{e}_r+Z\vec e_z

## Մեխանիկայում
Ցանկացած շարժման հավասարման մեջ r(t) շառավիղ-վեկտորը սովորաբար ամենագործածական մեծությունն է, քանի որ այս ֆունկցիան է որոշում մասնիկի (այսինքն՝ կետային զանգվածի) շարժումը՝ դրա դիրքը ժամանակի t պահին տրված կոորդինատական համակարգի նկատմամբ։
Միաչափ շարժման դեպքում շառավիղ-վեկտորն ունի միայն մեկ բաղադրիչ, այնպես որ այն վերածվում է սկալյար կոորդինատի։ Կարելի է ասել վեկտոր x ուղղությամբ կամ շառավղային r-ուղղություն։ Համապատասխան նշանակումները՝

: \mathbf{x} \equiv x \equiv x(t), \quad r \equiv r(t), \quad s \equiv s(t) \cdots \,\!

Կատեգորիա:Երկրաչափական չափումներ
Կատեգորիա:Վեկտորներ
Հագս

**Հագս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառի Կըզըլքիլիսեի գավառակում։ Գտնվում էր Սիմ լեռան արևմտյան ստորոտին։

Հագսից ոչ հեռու գտնվում էր պատմական Հագսի ավերակները։

## Բնակչություն
XX դարասկզբին ուներ 220 հայ, 960 քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրբ Ագնեսայի կղզի

մինի|աջից|200px|Սուրբ Ագնեսա և Գուգ կղզիները
մինի|աջից|200px|Սուրբ Ագնեսայի կղզին Սիլլի կղզիների հետ

**Սուրբ Ագնեսայի կղզի** (անգլերեն՝ **St. Agnes**, կելտերեն՝ **Aganas**), Սիլլի կղզիների բնակեցված ամենահարավային կղզին է։ Այն կղզեխմբի ամենքիչ բնակչություն ունեցող կղզին է։
մինի|ձախից|200px|Սուրբ Ագնեսայի կղզու փարոսը

## Կառուցվածքը և բնակչությունը
Լինելով կղզեխմբի ամենաքիչ բնակեցված կղզին, այն 2001 թվականի տվյալներով ուներ ընդամենը 73 բնակիչ։ Կղզու տարածքը կազմում է 148 հեկտար տարածք։ Իրեն ամենամոտ Գուգ կղզուն Սուրբ Ագնեսայի կղզին միանում է բնական, ավազե, ջրի մեջ մտած կամրջով։

Սուրբ Ագնեսայի կղզին Սիլլի կղզիներից միակն է, որը չունի հյուրանոց, սակայն կան հյուրանոցատիպ քոթեջներ։ Կղզում կան տարբեր խանութներ, սրճարան և գինետուն (որոնք փակվում են ձմռանը)։

Այս կղզու ամենահայտնի հուշարձանը փարոսն է։ Այն կառուցվել է 1680 թվականին։ Այլ հուշարձաններից է Կանգնած Քարը որը բնական է։ Կղզում կա Սուրբ Ագնեսայի եկեղեցին։

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ
Կատեգորիա:Սիլլի կղզիներ
Գալիսերեն Վիքիպեդիա

**Գալիսերեն Վիքիպեդիա** (), Վիքիպեդիա բազմալեզու և ազատ հանրագիտարանի Գալիսերեն տարբերակն է։

## Վիճակագրություն

Այսօր՝   -ին Վիքիպեդիայի Գալիսերեն բաժինը ունի  ։ Գրանցված են  , նրանցից  կատարել են գոնե մեկ խմբագրում անցած 30 օրվա ընթացքում, իսկ   ունեն ադմինիստրատորի կարգավիճակ։ Ընդհանուր խմբագրումների թիվը հատում է -ը։

## Արտաքին հղումներ
* Գալիսերեն Վիքիպեդիա 

Գալիսերեն
Մայոտ

**Մայոտը** (, ), ֆրանսիական ծովային տարածք է և անդրծովյան տիրույթ, որը բաղկացած է գլխավոր Գրան-Տեռռ, ավելի փոքր Պետի-տեռռ և մի քանի այլ կղզիներից։ Կղզեխումբը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում, Մոզամբիկի նեղուցի հյուսիսային հատվածում, բառացիորեն հյուսիսարևմտյան Մադագասկարի և հյուսիսարևելյան Մոզամբիկի միջև։ Տարածքը 374 քառակուսի կիլոմետր է, բնակչությունը՝ 194.000 մարդ։ Բնակչության խտությունը մեծ է՝ 520 մարդ/քկմ։ Ամենամեծ քաղաքը և վարչատարածքային միավորը Մամուձուն է։ Պետական լեզուն ֆրանսերենն է։

## Աշխարհագրություն
Հիմնական կղզին Մայոտն (Մաորե) է, իր երկրաբանական կառուցվածքով հնագույնը Կոմորյան կղզիներում, երկարությունը 39 կմ է, լայնությունը՝ 22 կմ, ամենաբարձր կետը՝ Բենարա լեռը (, 660 մ)։ Հրաբխային ծագման պատճառով որոշ շրջաններում հողը բավականին պտղաբեր է։ Մարջանե խութը, որը շրջապատում է կղզու մեծ մասը, ապահովում է ձկներով և պաշտպանում է տեղի նավերը։

Ձաուձի () քաղաքը, որը գտնվում է Պամանզիի վրա, եղել է Կոմորյան կղզիների մայրաքաղաքը մինչև 1968 թվական։ Մայոտը հանդիսանում է Հնդկական օվկիանոսի հանձնախմբի մեկուսացած անդամ ()՝ Կոմորյան կղզիներից առանձին։

## Կլիմա
Մայոտան ունի ծովային արևադարձային կլիմա։ Առանձնանում է 2 եղանակ՝ խոնավ ու տաք՝ նոյեմբերից ապրիլ, և սառը՝ մնացած ամիսներին։ Օդի միջին ջերմաստիճան տատանվում է +24 °С մինչև +27&nbsp;°C, իսկ շոգի ժամանակ հասնում է մինչև +36 °С: Նստվածքների միջին տարեկանի քանակը՝ սկսած 1100 մմ-ից կենտրոնում և մինչև 3000 մմ լեռների լանջերին և մերձափնյա դաշտավայրերում։ Օդի համեմատական խոնավություն՝ մինչև 85%։

## Բնակչություն
Բնակչության թիվը 246 489 (2016) է։

Բնակչության խտությունը 657 մարդ/կմ² է։

Տարեկան աճը 3,2% է (8-րդ տեղը աշխարհում)։

Ծնելիությունը 38,8 է 1000-ից (ծնելիության մակարդակը՝ 5,4) է։

Մահացությունը՝ 7,1 է 1000-ից։

Կյանքի միջին տևողությունը 61 տարի է տղամարդկանց մոտ, և 66 տարի՝ կանանց մոտ։

Ժողովրդագրական կազմը հետևյալն է՝ կոմորցիներ կամ մաորեներ (արաբների հետնորդներ՝ ձուլված մալագասցիների և սևամորթների հետ)։

Լեզունեն են՝ կոմորյան լեզու (մաորյան բարբառ), որը սուահիլիի շառավիղը է, ֆրանսերենի (պաշտոնական) տիրապետում է բնակչության շուրջը 35%-ը։

Կրոնը՝ մուսուլմաններ (97%), քրիստոնյա (հիմնականում՝ կաթոլիկ, 3 %)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1974 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրներ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Մարալիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Մարալիկ քաղաքի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 19 հուշարձան (30 միավոր)։

|}

## Տես նաև
* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Խոզաթ

**Խոզաթ**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմ լեռնաստանի արևմտյան մասում, Արածանիի աջակողմյան վտակներիի աջ օժանդակներից մեկի ակունքի շրջանում, Խարբերդից մոտ 42 կմ հյուսիս։ Հնում կոչվել է Խոզան։ Ոմանց մոտ համարվել է ավան, գյուղաքաղաք, իսկ ոմանց մոտ էլ քաղաք։

## Բնակչություն
Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը Խոզաթը հիմնականում հայաբնակ գյուղաքաղաք էր։ Այստեղի հայերի մի մասը տեղացի էր, իսկ մյուս մասը եկել էր Խարբերդից, Արաբկիրից, Ակնից, Չմշկածագից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ քաղաքն ուներ 8640 հայ և 1944 քուրդ բնակիչ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում մասամբ բնաջնջվեցին և մասամբ էլ բռնի տեղահանվեցին այստեղի հայերը։ Ներկայումս կան միայն մի քանի հայ ընտանիքներ, մնացած բնակչությունը հիմնականում քրդեր են։

## Տնտեսություն
Հայերն զբաղվում էին առևտրով, արհեստներով, երկրագործությամբ և այգեգործությամբ։ Քրդերի հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։ Գավառից և նրա սահմաններից դուրս հայտնի էին Խոզաթի բուրդը, գորգերը, մրգերը, հատկապես ընկույզը։ XIX դարի 80-ական թվականներին ուներ մոտ 50 խանութ ու կրպակ, մի քանի տասնյակ արհեստանոցներ, շուկա։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայերն ունեին 2 եկեղեցի, որոնցից մեկը փայտաշեն ս. Փրկիչ անունով, իսկ մյուսը քարակերտ ս. Գևորգ անունով։ Գյուղաքաղաքում գործում էր հայկական ուսումնարանը, որն ուներ 70-80 աշակերտ։ Գյուղաքաղաքի շրջակայքում կան 6 եկեղեցու ավերակներ, որոնք ցույց են տալիս, թե Խոզաթը անցյալում ավելի շեն ու խոշոր է եղել։

## Աղբյուրներ
* Թ. Խ. Հակոբյան (1987)։ Պատմական Հայաստանի քաղաքները։ Երևան։ «Հայաստան», էջ 146-147։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Խոզաղբյուր (Էրզրում)

**Խոզաղբյուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպեր գավառում։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 42 կմ հարավ-արևմուտք, Ճորոխի աջակողմյան Խոզաղբյուր վտակի ափին։

## Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը ստուգաբանվում է որպես խոզ և աղբյուր։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերը տեղահանվել են և Բաբերդի մոտերքում գրեթե ամբողջովին ոչնչացվել։ Սակավաթիվ փրկվածները բնակություն են հաստատել Ուկրաինայում։

## Բնակչություն
1873 թվականին ուներ 16 տուն հայ և 14 տուն թուրք, 1909 թվականին՝ 30 տուն հայ և 16 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խոզաղբյուրն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի և մի մատուռ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր ծխական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Փազարյոլուի շրջանի համայնքներ
Խոզան (բերդաքաղաք)

**Խոզան**, բերդաքաղաք Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Պաղնատուն գավառում։ Առաջին անգամ հիշատակվում է ուրարտական աղբյուրներում՝ Խուզանա անվանաձևով։ Ստեփանոս Տարոնեցի (Ասողիկ) պատմիչը IX դարի 1-ին կեսի դեպքերի առնչությամբ Խոզանը հիշում է որպես գյուղաքաղաք։ Մատթեոս Ուռհայեցին հիշատակում է Խոզան անունով գավառ։

Կատեգորիա:Ծոփքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Խոզան (գյուղատնտեսություն)

thumb|220px|Խոզանի արտ
**Խոզան**, հատիկային կուլտուրաների բերքահավաքից հետո դաշտում մնացած արմատներով ցողունների ստորին մասը։ Խոզանի դաշտում աճում են նաև տարբեր մոլախոտեր, որոնց վեգետացիան տևում է մինչև սառնամանիքները։

Խոզանի և մոլախոտերի մեջ ապաստանում են գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ և հիվանդությունների հարուցիչներ։ Դրանց դեմ պայքարելու համար բերքահավաքի հետ կամ դրանից անմիջապես հետո կատարում են խոզանի երեսվար, հետագայում մոլախոտերի ծիլերի երևալու ժամանակ՝ խոր վար։ Խոզանացան կուլտուրաների կամ աշնանացանների ցանքի ժամանակ խոզանը վարում են հնձից անմիջապես հետո։ Քամու էրոզիայի ենթակա, խիստ ձմեռ ունեցող և սակավաձյուն շրջաններում (օր․՝ Ղազախստանի և Սիբիրի տափաստանային, Հայաստանի լեռնային շրջաններ) խոզանը մշակում են կուլտիվատորներով. դա խոզանի 85 - 90%-ը պահպանում է դաշտի մակերեսին, որը խոչընդոտում է հողատարմանը և նպաստում ձյան պահպանմանը։ Բազմամյա խոտաբույսերի ենթացանք ունեցող հատիկային կուլտուրաների հնձից հետո խոզանը թողնում են անձեռնմխելի։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոզանոց

մինի

**Խոզանոց**, շինություն խոզեր պահելու համար։

Խոզաբուծական տնտեսություններում տարածված են հիմնականում 3 տիպի խոզանոցներ. 
# մասնագիտացված՝ նախատեսված է սեռահասակային ու տնտեսական մեկ խմբի կենդանիների, մերունների ծինն անցկացնելու, արտադրող վարազների, մերուններից առանձնացած խոճկորների, հղիների ու ստերջների, հոտը նորոգելու նպատակով առանձնացված խոճկորների համար
# մասնագիտացված կառուցահատված, ինչպես և վերարտադրության և բտման մասնաշենքեր
# շենք-կառույց սեռահասակային բոլոր խմբերի կենդանիների համար։

Խոզանոցները սովորաբար մեկ հարկանի, երբեմն բազմահարկ շինություններ են. ունեն ջեռուցման, օդափոխման, կերի մատակարարման, գոմաղբի հեռացման հարմարանքներ և ավտոմատ սարքավորում։ Արդյունաբերական հիմունքներով գործող արտադրական համալիրների խոզանոցներում աշխատատար պրոցեսները ավտոմատացված և մեքենայացված են։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Խոզապին

**Խոզապին** կամ **Խոզափին** (, ), լիճ Հայկական լեռնաշխարհում, Ախալքալաքի սարավանդում, Վրաստանի և Թուրքիայի սահմանի վրա։ Երկարությունը մոտ 11 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 5 կմ, բարձրությունը՝ 1801 մ։ Սնվում է մթնոլորտային տեղումներով և մակերեսային ջրերով։ Ջուրն աղի է ու պղտոր։ Լճի հարավում տարածված են ցածրադիր, տափարակ, քարքարոտ կղզիներ։ Ձկներ չկան։ Լճի շուրջը բնադրող թռչնատեսակներից է Հայկական որորը։

Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Կատեգորիա:Արդահանի մարզ
Խոզլու

**Խոզլու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառում։ Գտնվում էր Խնուս քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Խնուսի գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի աջ օժանդակի ափին, Սպիտակ կամ Դեղթափ կոչվող լեռան լանջերին։

Եղել է Խնուսի դաշտի նշանավոր գյուղերից։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության հնում գյուղի մոտի անտառի վայրի խոզերը գալիս հավաքվում էին այսեղ, որից գյուղը ստացել է իր «Խոզ+լի» անվանումը։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի հարավ-արևմտյան կողմում, լայանիստ բլրի վրա կար ընդարձակ ծառաստան։

## Պատմություն
Բնակիչները կոտորվել և բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 200 տուն բնակիչ։ 1905 թվականին ուներ 84, իսկ 1909 թվականին՝ 125 տուն, որից 120-ը տունը՝ հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խոզլուն ուներ քարակերտ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր