open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալբոր գմբեթ

**Ալբոր գմբեթ** (), հանգած հրաբուխ Էլիզիում սարահարթում Մարսի վրա։ Գտնվում է  կոորդինատներում, ավելի հարավ քան Էլիզիում լեռը և Հեկատա գմբեթը։

Հրաբուխի բարձրությունը հասնում է 4,5 կմ-ի, իսկ ստորոտի տրամագիծը կազմում է 160 կմ։ Նրա կալդերայի տրամագիծը կազմում է 30 կմ, իսկ խորությունը 3 կմ։ Այսպիսով, այն կարող է իր մեջ ամբողջությամբ տեղավորել երկրային Էթնա հրաբուխը։

Համեմատելով երկրային հրաբուխների հետ Ալբոր հրաբուխի կալդերան չափազանց խորն է, ամենախորը տեղում համարյա հասնում է հրաբուխի ստորոտին։

Համաձայն «Մարս էքսպրես» սարքի տվյալների վերլուծության, Էլիզիում սարահարթի հրաբուխները ակտիվ են եղել չափազանց երկար ժամանակի ընթացքում։

## Պատկերասրահ

 Պատկեր:Albor Tholus with THEMIS.JPG|Ալբոր գմբեթը տեսանելի THEMIS գործիքով։ Ձգված ձևավորումները, իրենցից ներկայացնում են փլուզումներ և լավային հոսքերի դատարկված անցումներ։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբոր գմբեթը Google Mars քարտեզի վրա

Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Մարսի լեռներ
Կատեգորիա:Հանգած հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Էլիզիում սարահարթ

[մինի|Էլիզիում սարահարթի հրաբուխները։ Վերևոից ներքև՝ [Հեկատա գմբեթ, Էլիզիում լեռներ, Ալբոր գմբեթ]]

**Էլիզիում սարահարթ** (), մեծությամբ երկրորդ հրաբուխներից կազմված շրջանը Մարսի վրա, Թարսիս նահանգից () հետո։ Շրջանի կենտրոնը գտնվում է 2,0° հս. լայն. և 155,0° արև. երկ. կոորդինատներում։ Այս շրջանում (հյուսիսից հարավ) տեղակայված են Հեկատա գմբեթ, Էլիզիում լեռներ և Ալբոր գմբեթ հրաբուխները։ Եվս մի խոշոր հրաբուխ՝ Ապոլինարիս լեռը () գտնվում է մյուսներից հարավ։ Բացի մեծ հրաբուխներից այս սարահարթում են գտնվում նաև մի քանի տարածքներ երկար իջվածքներով, որոնք անվանվում են ֆոսաներ։ Դրանցից են՝ Ցերբերուս ֆոսան (), Էլիզիում ֆոսան () և Հեֆաեստուս ֆոսան ()։

## Ձևավորումը
Էլիզիումը ունի հրաբխային ծագում։ Մոտ 1 միլիարդ տարի առաջ Մարսը ապրում էր բավականին բուռն երկրաբանական կյանք, մոլորակի առանձին հատվածներում տեղի էր ունենում ակտիվ հրաբխային գործունեություն։ Դա հանգեցրեց առավել խոշոր հրաբխային շրջանների առաջացմանը՝ Էլիզիում և Թարսիս։ Այսօր, այս երկու շրջանները ունեն հսկայական «փչվածքների» տեսք, 5 և 10 կմ բարձրությամբ։ 

## Էլիզիում սարահարթի հրաբուխները

 Պատկեր:MOLA elysium mons.jpg|Էլիզիում լեռը ().
 Պատկեր:PIA06827 - Hecates Tholus.jpg| Հեկատա գմբեթ ()
 Պատկեր:MOLA albor tholus.jpg|Ալբոր գմբեթ ()


## Էլիզիում սարահարթի իջվածքները (ֆոսերը)


 Պատկեր:Troughs in Elysium Planitia.JPG| Ալբոր գմբեթից արևելք ընկած իջվածքները, Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթեր սարքից լուսանկարված։
 Պատկեր:Troughs showing blue in Elysium Planitia.JPG|Էլիզիում սարահարթի իջվածքների մի մասը։ Երկնագույն գույնը ցույց է տալիս հնարավոր սեզոնային սառցակալման տարածքները։
 Պատկեր:Cerberus Fossae from Themis.JPG|Ցերբերուս ֆոսան (), տեսանելի THEMIS սարքից։


Կատեգորիա:Մարսի շրջաններ
Մարսի իոնոսֆերա

**Մարսի իոնոսֆերան** (կամ ջերմոսֆերան), Մարսի մթնոլորտի վերին մասը, որը ուժեղ իոնացվում է արեգակնային կարճալիքային ճառագայթման հետևանքով։

Մինչ այժմ հայտնի բոլոր մոլորակներից Մարսը ամենանմանն է Երկրին, սակայն որոշ բաներով այն չափազանց տարբերվում է։ Մասնավորապես, այս երկու մոլորակները ունեն իրարից բոլորովին տարբեր իոնոսֆերաներ։ Մարսյան իոնոսֆերան տարածվում է 110 - 130 կմ բարձրության վրա մոլորակի մակերևույթից։ Այս տարածքում արեգակնային քամու բարձր էներգիայով հարուստ մասնիկները ընդհարվում են նոստ գազի մասնիկների հետ, դուրս մղելով էլեկտրոնները իրենց ատոմային ուղեծրերից, արդյունքում առաջանում է ազատ էլեկտրոններով հագեցած շերտ։ Մարս էքսպրես առաքելության առավել ուշագրավ հայտնագործություններից մեկն էր ակտիվ իոնոսֆերայի հայտնաբերումը մոլորակի ոչ միայն ցերեկային այլ նաև գիշերային կողմում, որը արևային մասնիկները ոչ մի կերպ չեն կարող ռմբակոծել։

Եվրոպական կայանից ստացված տվյալներով գիտնականները կարողացան կազմել մոլորակի գիշերային կողմում էլեկտրոնների բաշխման մանրամասն քարտեզ։ Քարտեզի վրա պարզ երևում են շրջանները կտրուկ բարձրացող էլեկտրոնների պարունակությամբ, ընդ որում հայտնաբերվել է որոշակի կապ այս շրջանների բաշխման և մոլորակի մագնիսական դաշտի միջև։ Բարձր էլեկտրոնների խտությամբ շրջանները կապված են ուժեղ մագնիսացված շրջանների հետ, որտեղ մագնիսական դաշտի գծերը դասավորված են մոլորակի մակերևույթին ուղղահայաց։ Այսպիսի շրջանները տեղակայված են, մասնավորապես, Մարսի հասարակածից հարավ։ Երկրի վրա նման բան դիտարկվում է միայն երկու մագնիսական բևեռների շրջանում։ Մարսի մագնիսական դաշտի այսպիսի անսովոր դասավորվածության պատճառները մինչ այժմ մնում են անհայտ։

## Աղբյուրները
* Staff Writers Paris, France (ESA) Nov 19, 2007 Մարսի օրագիրը
* «Հանրամատչելի մեխանիկա» ամսագիր 

Կատեգորիա:Մարս մոլորակ
Գալե (խառնարան)

[մինի|300px|Լուսանկարը կատարվել է [Մարս Գլոբալ Սրվեյերից]]

**Գալե խառնարան**, խառնարան Մարսի վրա, Արգիր հարթավայրի արևելյան մասում, 51,2 ° հվ. լայն. և 30,9 ° արև. երկայն.: Անվանվել է հայտնի աստղագետ Յոհան Գալեյի պատվին։ Խառնարանը ունի 230 կմ տրամագիծ։

Այս ձևավորումը առաջին անգամ լուսանկարվել է Վիկինգ-1 ուղեծրակայանի միջոցով։

Խառնարանը երբեմն անվանում են «երջանիկ դեմք խառնարան» ժպիտիկ սիմվոլի հետ նմանության համար։

Երկրորդ «ժպիտիկ-խառնարանը», որն ավելի փոքր է քան Գալեն, և գտնվում է 45,1 ° հս. լայն., 55,0 ° արև. երկայն. Ներեյդիյան լեռներում, հայտնաբերվել է Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթերի կողմից 2008 թվականի հունվարի 28-ին։

## Հղումներ մշակույթում
* Խառնարանը օգտագործվում է Պահապանները կոմիքսում և ֆիլմում, որտեղ այն հանդիսանում է ժպիտ-սիմվոլներից մեկը։

## Տես նաև
* Կիդոնիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Кратер Галле на Google Mars
* Кратер Галле на NASA.gov  
* Кратер Галле на сайте Planetary Names 

Կատեգորիա:Խառնարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարսի խառնարաններ
Հանլայն (խառնարան)

մինի|աջից|250px|Հանլայն խառնարանը
 
**Հանլայն խառնարան**, հարվածային խառնարան Պրոմեթևսի երկրում Մարսի վրա։ Խառնարանի կենտրոնի կոորդինատներն են՝ 64.6° հվ. լայն. և 243.8° արև. երկայն., տրամագիծը՝ 83 կմ։ Անվանվել է 1994 թվականին հայտնի ամերիկյան ֆանտաստ-գրող Ռոբերտ Հանլայնի պատվին։

Համաձայն գերակայող կարծիքների և հիմնվելով գոյությունունեցող տվյալների, Մարսի մակերևույթի տակ գոյություն ունի սառույցի շերտ մինչև 30 - 40 աստտիճան հարավային և հյուսիսային լայնությունները։ Այսպիսով կա հնարավորություն, որ ստորերկրյա սառույց կարող է գոյություն ունենալ նաև Հանլայն խառնարանի մոտակայքում, ինչը դարձնում է այս վայրը հավանական մարդկային բնակավայրի հիմնման համար։ Ձմեռվա ընթացքում, հարավային բևեռային գլխարկը իջնում է մինչև հարավային լայնության 45° և ծածկում է խառնարանը Ածխաթթու գազի սառույցով։

## Արտաքին հղումներ
* Հանլայն խառնարանը Planetary Names կայքում
* Nitrosyncretic Press կայքից տեղեկություններ

Կատեգորիա:Ռոբերտ Հանլայն
Կատեգորիա:Մարսի խառնարաններ
Կատեգորիա:Խառնարաններ այբբենական կարգով
Բիբլիս գմբեթ

մինի|աջից|300px|Բիբլիս գմբեթը

**Բիբլիս գմբեթ** (), հանգած հրաբուխ Մարսի վրա, որը տեղակայված է  կոորդինատներում։ Թարսիս նահանգի կենտրոնում գտնվող երկու հրաբուխներից մեկը։ Ուլիսի գմբեթի հետ միասին, այն տեղակայված է Օլիմպոս հրաբուխի և Թարսիսի լեռների համարյա մեջտեղում։

Հրաբուխը ունի համարյա 170 կմ երկարություն և 100 կմ լայնություն, իսկ բարձրությունը կազմում է ընդամենը 3 կմ ստորոտից։ Լեռան կենտրոնում գտնվում է կալդերան, որն անվանում են **Բիբլիսի թաս** (), այն հավանաբար առաջացել է մագմատիկ կցիկի «փլուզումից» հրաբուխի ժայթքման ժամանակ։ Կալդերան ունի հետևյալ չափերը՝ տրամագիծը - 53 կմ, խորությունը - 4 կմ։

## Պատկերասրահ

 Պատկեր:Biblis Patera from Mars Odyssey.JPG|Բիբլիսի թասի լուսանկարը, նկարված է Մարս Օդիսեյ սարքից։ Խառնարանի եզրերով դատելով տեղի են ունեցել մագմատիկ կցիկի մի քանի «փլուզումներ»:
 Պատկեր:Ulysses Patera.JPG|Ուլիսի թասի և այլ հրաբուխների փոխադարձ տեղաբաշխումը։ Լուսանկարը կատարվել է THEMIS սարքից։
 Պատկեր:Biblis Patera Pedestal Crater.JPG|Բիբլիսի թասի խառնարանը և հիմքը, լուսանկարված HiRISE տեսախցիկով։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mars ծրագրի էջը, նվիրված Բիբլիսի թասին  
* Բիբլիսի թասի լուսանկարը ինֆրակարմիր միջակայքում, Google Mars քարտեզի վրա 
* Օբյեկտի տվյալները USGS-ի կայքում

Կատեգորիա:Հանգած հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարսի լեռներ
Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
Ջեյմս Պալլոտտա

**Ջեյմս Պալլոտտա** (, ), ամերիկացի միլիարդարկատեր գործարար: 2009 թվականին հիմնել է մասնավոր ներդրումային Raptor Group ընկերությունը: Մինչ այդ եղել է Tudor Investment Corporation-ի փոխնախագահը, Boston Basketball Partners թիմի բաժնետերերից մեկը: 2012 թվականի օգոստոսի 27-ից մինչև 2021 թվականը եղել է իտալական Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի նախագահը, Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում՝ NBA-ում հանդես եկող Բոստոն Սելտիքս թիմի համասեփականատերը,ինչպես նաև esports franchise Fnatic-ի համասեփանատերը:

2005 թվականին Պալլոտտան մեծ ռիսկային ներդրում կատարեց 200 միլիոն դոլարի չափով։ Այդ ներդրումը նրան դարձրեց միլիարդատեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իտալական սերմամբ
Ալավերդիի թեմ

մինի|աջից|250px|Ալավերդի վանքը
**Ալավերդիի թեմ** (), Վրաց ուղղափառ եկեղեցու թեմ, որը ընդգրկում է Վրաստանի Թելավի և Ախմետայի շրջանները։ Թեմի հոգևոր կենտրոնն է Ալավերդի վանքը։

## Գրականություն
* ლომინაძე ბ., ქსე, „ალავერდის საეპისკოპოსო“ტ. 1, გვ. 261, თბ., 1975

## Արտաքին հղումներ
* Ալավերդիի թեմ // Բաց ուղղափառ հանրագիտարան

Կատեգորիա:Վրաց ուղղափառ եկեղեցու թեմեր
Մցխեթի և Թբիլիսիի թեմ

**Մցխեթի և Թբիլիսիի թեմ** (), Վրաց Առաքելական Ուղղափառ եկեղեցու հայրապետական թեմ։ Արաջնորդվում է Կաթողիկոս-Պատրիարքի կողմից։ Գտնվում է երկու՝ հին եւ նոր մայրաքաղաքների՝ Մցխեթայի և Թբիլիսիի տարածքում։ 1917 թվականին Վրաց ուղղափառ եկեղեցու ինքնուրույնության վերականգնումից հետո, Վրաց եկեղեցու երկրորդ ժողովից (1920 թ. հուլիսի 20) հետո միավորվել է Մցխեթի և Թբիլիսիի թեմերն։ Արևելքում թեմը սահմանակցում է Սագարեջոյի և Վելիսցիխեի, արևմուտքում՝ Սամթավիսի և Գորու, հարավում՝ Մանգլիսի, Ծալկայի, Ռուսթավի և Մառնեուլի թեմերի հետ։

Կատեգորիա:Վրաց ուղղափառ եկեղեցու թեմեր
Սվետիցխովելի

**Սվետիցխովելի** (վրացերեն՝ სვეტიცხოველი` կենարար սյուն), Վրաստանի ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր մայր տաճարը՝ Մցխեթայում։ Պատկանում է Համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների ցանկին։ Վրաստանի գլխավոր հոգևոր կենտրոններից է։

## Պատմություն
Պահպանված պատմական կառույցների ցանկում Սվետիցխովելին ամենամեծն է Վրաստանում։ Դարեր շարունակ այն համարվում է Վրաստանի քրիստոնեական կենտրոնը։ Դեռ 4-րդ դարում քրիստոնեական թագավոր Միհրան Երրորդը առաքյալ Նունեի խորհրդով կառուցել է առաջին փայտե եկեղեցին Վրաստանում, որը չի պահպանվել։

Մայրին ծառայել է որպես տաճարի սյուներից մեկը, նշանակվել է այն տեղը, որտեղ թաղված են եղել Քրիստոսի հանդերձները։ 5-րդ դարի երկրորդ կեսին բարեպաշտ թագավոր Վախթանգ I Գորգասալը բազիլիկ եկեղեցու փոխարեն կառուցել է վերին կամրջակալներ, որոնք բացվել են խորհրդային հետազոտողների (Վ․Ցինցաձեի գլխավորությամբ) կողմից՝ 1970 թվականին և թողնվել են հասարակության դիտարկմանը։

11-րդ դարում վնասված բազիլիկի փոխարեն Վրաստանի կաթողիկոս Մելքիսեդեկ Առաջինը (1012-1030, 1039-1045) կառուցեց տաճար։ Այժմ գոյություն ունեցող քառասյուն, խաչաձև գմբեթ ունեցող եկեղեցին՝ տասներկու առաքյալների անվամբ, կառուցվել է 1010-1029 թվականներին, ճարտարապետ՝ Արսակիձե։

Mtskheta, Svetitskhoveli Tower, Georgia.jpg|
Mtskheta-Svetitskhoveli-Kirche-36-2019-gje.jpg|
Mtskheta, Svetitskhoveli Cathedral, Walls, Georgia.jpg|
Mtskheta, Svetitskhoveli Cathedral, Icons and frescoes 2, Georgia.jpg|
Mtskheta-Svetitskhoveli-Kirche-72-Ciborium ueber Sidonia-Grab-2019-gje.jpg|
Mtskheta-Svetitskhoveli-Kirche-88-zum Eingang-2019-gje.jpg|


## Արտաքին հղումներ
* Տաճարի նկարագրությունը

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Վրաստանում
Կատեգորիա:Մցխեթ-Մթիանեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Գելաթի վանք

**Գելաթի Սուրբ Աստվածածին վանք** կամ ուղղակի **Գելաթի վանք** (), Վրաց ուղղափառ եկեղեցու խոշորագույն միջնադարյան վանքերից մեկը Քութայիսում, ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ (1994)։ 16-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1814 թվականը եղել է ՎՈւԵ Կաթողիկոսի նստավայր, ինչպես նաև երկրիր եկեղեցական և մշակութային կյանքի գլխավոր կենտրոններից մեկը։

Գելաթի վանքը հիմնել է 1106 թվականին Դավիթ Դ Շինարար թագավորը։ Հետագայում այս տաճարը դարձել է նրա դամբարանատեղը։

## Արտաքին հղումներ
* Վանքի նկարագրությունը

Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Վրաստանում
Կատեգորիա:Իմերեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Սվանեթ

**Սվանեթ** (), պատմական լեռնային տարածաշրջան Վրաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Ինգուր և Ցխենիսծղալի գետերի վերին հոսանքների շրջանում։ Բնակչության հիմնական մասը կազմում են սվանները։ Տարածքայնապես և պատմականորեն Սվանեթը բաժանվում է Ներքին Սվանեթի (ქვემო სვანეთი) և Վերին Սվանեթի (ზემო სვანეთი), որոնց բաժանում է Սվանեթի լեռնաշղթան։ Սվանեթիի մի մասը XVI դ․ կեսին մտել է Մեգրելական իշխանապետության կազմի մեջ, մնացած մասը ենթարկվել է Իմերեթիայի թագավորին և բաժանվել Ազատ Սվանեթիի և Իշխանական Սվանեթիի։ 1857–1859 թթ.-ին իշխանապետությունը Սվանեթիում վերացել է։ Սվաններն զբաղվում են անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Արտաքին հղումներ
* Կայք Սվանեթի մասին
* Սվանեթը տուրիստական կայքում
* Սվանեթի և Մեսթիայի մասին 

Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
*
Իսրայելի թիկունքի հրամանատարություն

**Իսրայելի թիկունքի հրամանատարություն** (), Իսրայելի քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության ռազմական վարչություն։
 
## Հրամանատարներ

## Արտաքին հղումներ
*Թիկունքի հրամանատարության պաշտոնական կայքը 
*Թիկունքի հրամանատարությունը Իսրայելի պաշտպանության բանակի կայքում 

Կատեգորիա:Իսրայելի ռազմական շրջաններ
Իսրայելի հյուսիսային ռազմական շրջան

**Իսրայելի հյուսիսային ռազմական շրջան** (), Իսրայելի պաշտպանության բանակի տարածաշրջանային հրամանատարական կենտրոն, որի պատասխանատվության տակ են գտնվում Իսրայելի Լիբանանին և Սիրիային սահմանամերձ տարածքները։ Հրամանատարությունը գտնվում է Ցֆատում՝ գլխավոր շտաբակայանում և պատասխանատվություն է կրում Հերմոնի և Նետանիայի մեջ տեղը գտնվող բոլոր ստորաբաժանումների համար։ Այժմ շրջանի ղեկավարն է գեներալ-մայոր Յաիր Գոլանը։

## Հրամանատարներ

*
Սիրամարգի լեռ

մինի|200px|Լուսանկարը՝ ՆԱՍԱ/ՌՇԼ/Մալինի տիեզերական գիտությունների համակարգեր
**Սիրամարգի լեռ** ()
, հանգած հրաբուխ Մարս մոլորակի վրա, տեղակայված է Թարսիս նահանգում, Մարսի հասարակածի մոտ, 1,48 ° հս. լայն. և 247.04 ° արևելյան երկայն. կոորդինատներում։ Սիրամարգի լեռը ամենափոքրն է Թարսիսի հրաբուխներից, նրա տրամագիծը կազմում է 375 կմ, իսկ բարձրությունը 14 կմ։ Որպես վահանաձև հրաբուխ, Սիրամարգի լեռը ունի չափազանց փոքր բարձրություն, նրա ստորոտների թեքությունը միջինում կազմում է ընդամենը 4°: Լեռան գագաթը ունի շրջանաձև կալդերա, որի տրամագիծն է 47&nbsp;կմ և խորությունը համարյա 5&nbsp;կմ։ Ավելի մեծ ու ծանծաղ իջվածք կա անմիջապես կալդերայից հյուսիս-արևելք։ Այն ունի մոտ 90&nbsp;կմ տրամագիծ և ավելի բարդ կառուցվածք քան կալդերան։

Նրանից հյուսիս գտնվում է Ասկրիաուս լեռը, իսկ հարավ՝ Արսիա լեռը։ Արեգակնային համակարգում ամենամեծ Օլիմպոս հրաբուխը, գտնվում է նրանից հյուսիս-արևմուտք։

Սիրամարգի լեռան գագաթի մոտ մթնոլորտային ճնշումը կազմում է մոտ 130 Պա (1,3 մԲար) ՆԱՍԱ-ի տվյալները 0.7 ° հս. լայն. և 245.9 ° արևելյան երկայն., 13368 մետրի վրա։ Համեմատության համար, Երկրի վրա գտնվող ամենաբարձր լեռը, Էվերեստը ունի 8,848 կմ բարձրություն ծովի մակարդակից։

## Տես նաև
* Օլիմպոս (Մարս)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարսի վրա հրաբուխների մասին  
* Հանրամատչելի հոդված մոլորակների հրաբխային գործունեության մասին 

Կատեգորիա:Մարսի լեռներ
Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
Արամ (Մարս)

աջից|մինի|Արամ խառնարանը

**Արամ քաոս** (, անվանում են նաև *Արամ խառնարան*), էրոզիայի չափազանց ենթարկված հարվածային խառնարան Մարսի վրա, որի կենտրոնը տեղակայված է  կոորդինատներում։ Խառնարանը տեղակայված է Մարիների հովիտների մեծ կիրճի արևելյան մասում, Արեսի հարթավայրի մոտ։ Բազմազան երկրաբանական գործընթացները վերածել են այն շրջանաձև շրջանի քաոտիկ ռելիեֆով։ Արամ քաոսը այսպես է անվանվել ի պատիվ Արամ Մարսի ալբեդոյի մասնիկի, որը դիտարկում էր Ջովանի Սկիապարելլին։ Նա անվանել է այս մասնիկը ի պատիվ բիբլիական Արամի երկրի։ Ուղեծրից կատարված սպեկտրոսկոպիկ հետազոտությունները վկայում են միներալային հեմատիտի գոյության մասին այս տարածքում, որը առաջացել է ջրային միջավայրում։

Արամ քաոսը ունի մոտ 280 կմ անկյունագծով։ Այն գտնվում է Մարգարիտիֆերի երկիր շրջանում, որում բազմաթիվ ջրով տաշված ջրանցքների գոյությունը խոսում է հզոր ջրհեղեղային հոսանքի իջնելու մասին բարձունքներից շատ տարիներ առաջ։ THEMIS սարքը, որը տեղադրված է Մարս Օդիսեյ ուղեծրակայանի վրա, ցույց տվեց, որ Արամի հատակին գոյություն ունի գորշ բյուրեղային հեմատիտ։ Մարս Ռեքոնաիսանս Օրբիթերի վրա տեղադրված CRISM սպեկտրոսկոպը, հայտնաբերեց հիդրատացված սուլֆատներ, յարոզիտ և հեմատիտ։

## Պատկերասրահ

 Պատկեր:Quadrângulo de Oxia Palus.JPG |Օքսիան ճահճի () քարտեզը, վրան նշված ուշագրավ օբյեկտներով։ Այս տարածքը պարունակում է բազմաթիվ քաոսների շրջաններ և ջրհորդաններ (հին գետերի հովիտներ)։ Արամը գտնվում է լուսանկարի ներքևում
 Պատկեր:Blocks in Aram.JPG |Արամի մասերը, որոնցում հավանաբար կա ջուր։ Պատկերը THEMIS սարքից։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարսի խառնարաններ
Կատեգորիա:Խառնարաններ այբբենական կարգով
Սթիվ Զան

**Սթիվ Ջեյմս Զան** (, ), ամերիկացի դերասան։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ազգային անվտանգություն», «Ավազակուհիները», «Սահարա», «Փրկարար լուսաբաց» և «Ուժեղ կինը» ֆիլմերից։

## Վաղ տարիներ
Սթիվ Զանը ծնվել է Մարշալում (Մինեսոտա), ԵՄՔԱ-ի աշխատող Զելդե Զանի և պաշտոնաթող լյութերական քահանա Կարլտոնա Զանի ընտանիքում։ Զան Զանի մանկական մի մասը անցել է Մինեսոտայի Մանկատո բնակավայրում, որտեղ սովորել է Քենեդու անվան հիմնական դպրոցում։ Նրա առաջին պրոֆեսիոնալ դերը եղել է Բիլոքսի Բյուզում, բայց նրա առաջին խոշոր դերը կինոյում եղավ 1994 թվականին, երբ նրան նկատեցին և կանչեցին Բեն Սթիլերի «Իրականությունը խայթում է» ֆիլմի համար։ Զանը վաղ շրջանում խաղում էր ֆիլմերում, շրջագայում էր բրոդվեյան երաժշտախմբերի հետ և հանդես էր գալիս հեռուսաշոուներում։ 1992-1993 թվականներինն նա խաղաց Հյուգոյի դերը «Հաջողությու՜ն, հաջողությու՜ն թռչնակ» Բարրի Վեիսլերի մյուզիքլում Թոմի Թյունի, Էնն Ռեյնկինգ և Մարկ Կուդշի մասնակցությամբ։

## Գործունեություն
Նա խաղացել է Ֆիբի Բուֆի ամուսինու՝ Դունկանի դերը 1995 թվականին «Ընկերներ» սերիալի մասերից մեկում։ 1990-ականների կեսերին Զանը հանդես է եկել մի շարք ֆիլմերում, ներառյալ «Այն, ինչ անում ես դու» Թոմ Հենքսի հետ։ Այդ ֆիլմերի շնորհիվ հայտնի դարձավ։ Դրան հաջորդեց առաջարկը խաղալու «Երջանկության նահանգ, Տեխաս նահանգ» (1999)։ Ամենահայտնի ֆիլմերը 2000-ականների սկզբին էին։ Դրանց թվում էին՝ «Ազգային անվտանգություն» (2003), «Հերթապահ հայրիկը» (2003), «Սահարա» (2005) և «Ավազակուհիները» (2006)։ Ամենամեծ ճանաչումը նա ստացավ «Ուժեղ կինը» ֆիլմում դերի համար, որտեղ նա խաղում էր թմրամոլ ամուսնու դեր։ Ռոջեր Էբերտը, Ռիչարդ Ռյոպերը և BBC հայտարարեցին, որ այդ դերի համար նա արժանի Օսկարի։ Նա նաև մասնակցել է «Փոքրիկ ճուտիկը» և «Ստյուարտ Լիթլ» մուլտֆիլմերի հնչյունավորմանը։

Զանը խաղացել է «Բանականության խաղեր» սերիալի գլխավոր դերը, որը թողարկվեց *ABC*-ով 2013-2014 թվականներին։

## Ֆիլմագրություն

## Արտաքին հղումներ
* 
* BBC film critic BBC review of 'Riding in Cars with Boys', suggests Academy Award nomination for Zahn
* Steve Zahn Interview (Rescue Dawn)
* Onion A.V. Club Interview
* Steve Zahn at FEARnet

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 13 ծնունդներ
Գաբրիել Յունիոն

**Գաբրիել Մոնիկ Յունիոն** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Վատ տղաները 2», «Ծանոթացեք՝ Դեյվ», «Օրորոցից մինչև գերեզման», «Սերը և բասկետբոլը» և «10 պատճառ քեզ ատելու» ֆիլմերից։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ Կալիֆոռնիայից
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Դեննի Սաուսեդո

**Դեննի Սաուսեդո** (շվեդերեն՝ Danny Saucedo, ), շվեդ երգիչ։ 2011 և 2012 թվականներին մասնակցել է Եվրատեսիլի Շվեդիայի ազգային ընտրությանը, սակայն հաջողության չի հասել։

2007 թվականին թողարկել է առաջին, 2008 թվականին երկրորդ, իսկ 2011 թվականին երրորդ ալբոմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ
Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Վիկտոր Պոլյանիչկո

**Վիկտոր Պետրովիչ Պոլյանիչկո** (ռուսերեն` *Виктор Петрович Поляничко*, 1937, մարտի 9, Դոնի Ռոստով - 1993, օգոստոսի 1, Հյուսիսային Օսիա), ԽՍՀՄ և ՌԴ քաղաքական, պետական գործիչ։ Ռուսաստանի Դաշնության հերոս (1993)։

Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը (1962)։ 1978-1985 թվականներին` ԽՄԿԿ քարոզչական բաժնի բաժանմունքի վարիչ, 1985-1988 թվականներին՝ Աֆղանստանում աշխատող ԽՍՀՄ խորհրդականների խմբի ղեկավար։ 1988-1991 թվականներին՝ Ադրբեջանի Կոմկուսի կենտկոմի երկրորդ քարտուղար, 1989-1991 թվականներին, միաժամանակ՝ Հանրապետական կազմկոմիտեի նախագահ։ Այս պաշտոնում վարել է ծայրահեղ հայատյաց քաղաքականություն, կազմակերպել և ղեկավարել է ԼՂԻՄ-ի և Ադրբեջանի տարբեր շրջաններից հայ բնակչության բռնի տեղահանման, Շարժման ճնշման, նրա ակտիվիստների ձերբակալման գործողությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Բժիշկ Նոու

**«Բժիշկ Նոու» **(), ռեժիսոր Թերենս Յանգի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Շոն Քոններին, Ուրսուլա Անդրեսը, Ջոզեֆ Ուայզմենը, Ջեք Լորդը, Բերնարդ Լին, Էնթոնի Դոուսոնը, Զենա Մարշալը, Ջոն Կիցմիլերը, Յունիս Գեյսոնը, Լոիս Մաքսուելը։

Ջեյմս Բոնդը մեկնում է Ջամայկա հետաքննելու բրիտանացի գաղտնի գործակալ Ստրենգվեիզի ու նրա քարտուղարի անհետացումը։ Շուտով Բոնդը սկսում է հասկանալ, որ ինքն էլ կարող է գաղտնի անհետանալ իր գործընկերների նման, եթե չկարողանա առաջինը պարզել այդ անհետացումները։ Հետքերն տանում են Կրեբ Կի կղզի, որի սեփականատերն է բժիշկ Նոուն։

## Սյուժե
NASA-ի հրամանով Ստրենգվեյզը մեկնում է Ջամայկա կղզի` պարզելու ամերիկյան հռթիռների ընկնելու պատճառը։ Ստրենգվեյզը նշանակված ժամանակին չի կապվում շտաբի հետ։ Թե ինչու՝ պետք է պարզի Ջեյմս Բոնդը՝ 007 գործակալը։

## Դերերում

## Վճարներ
* Շոն Քոնների — 17 000 $ (7 000 ֆունտ ստեռլինգ) +% վճարները։ Ընդհանուր վարձը կազմում է 125 000 $:
* Ուրսուլա Անդրես — 10 000 $

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1960-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1962 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Թերենս Յանգի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեյմս Բոնդ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Ջեյմս Բոնդի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ահաբեկչության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր գիտնականների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:1963 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1960-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Ավետիս Թևանյան

**Ավետիս Թևանյանը** ( , ), Apple-ի (Էփլ) Mac OS X օպերացիոն համակարգի գլխավոր ծրագրավորողներից մեկն է, ով աշխատել է Apple-ում 1997 թ. փետրվարից մինչև 2006 թ. մարտ։

## Կենսագրություն
Էվի Թևանյանը ծագումով ամերիկահայ է, ծնվել է Մեն նահանգի Ուեստբրուկ քաղաքում։ Թևանյանը Ռոչեստրի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկայի բակալավրի աստիճան, Կարնեգի-Մելլոն համալսարանում՝ մագիստրոսի և դոկտորի աստիճան համակարգչային գիտությունների ոլորտում։ Կարնեգի-Մելլոնում Ռիչարդ Ռաշիդի հետ ստեղծել է Mach միկրոմիջուկը, որը հետագայում դարձավ NeXT օպերացիոն համակարգի և հետո միայն Mac OS X-ի հիմքը։ Ավետիս Թևանյանը սկզբնապես աշխատել է NeXTComputer-ում, ապա Apple-ում՝ երկու դեպքում էլ Սթիվ Ջոբսի հրավերով։ Սակայն միջուկի ստեղծումը Թևանյանի գլխավոր վաստակը չէր։

Այն բանից հետո, երբ Apple-ը գնեց NeXT-ը, Է. Թևանյանը, որը Apple էր եկել Սթիվ Ջոբսի հետ, գլխավորեց ծրագրային տեխնոլոգիաների բաժանմունքը և գլխավորեց այն մինչև 2003 թ. հուլիսը։ 2003 թ. Ավետիս Թևանյանը դարձավ Apple computer-ի ծրագրային ապահովման մշակմանգծով փոխնախագահ։ Նրա նախկին պաշտոնը զբաղեցրեց Բերտրան Սերլետը՝ Թևանյանի ենթական և գործընկերը դեռ 1989 թ-ից NeXT-ի ժամանակներից։

Թևանյանը Apple-ում եղել է առաջին դեմքը Mac OS X օպերացիոն համակարգի մշակման ժամանակ։ Նա կարողացավ թողարկել Apple-ի նոր օպերացիոն համակարգը, մի խնդիր, որը մինչ այդ չէր կարողացել լուծել ոչ ոք։ Հենց Ավետիս Թևանյանի ղեկավարելու տաղանդի շնորհիվ ժամանակին թողարկվեց «իններորդ» Mac OS-ի դասական վերջին տարբերակը։ Երբ 2001-2003 թվականներին Microsoft-ի միակ օպերացիոն համակարգը Windows XP-ին էր, այդ ժամանակ լույս տեսան Mac OS X-ի երեք մեծ տարբերակներ՝ մեկը մյուսից ավելի արագ, ավելի լավ և հարմար։ Թևանյանը սահմանեց Apple-ի ծրագրային ապահովման բարձր ստանդարտներ և ձևավորեց նրա զարգացման ընդհանուր գաղափարախոսությունը երկար տարիների համար։

United States v. Microsoft դատավարության ընթացքում Թևանյանը հանդես եկավ ԱՄՆ-ի իրավական դեպարտամենտի կողմից որպես վկա և ցուցմունքներ տվեց Microsoft-ի դեմ։ 2006 թ. մարտի 31-ին Էվի Թևանյանը հեռացավ Apple-ից։

2006 թ. մայիսին Թևանյանը ընդգրկվեց Tellme Networks-ի տնօրենների խորհուրդում, որը զբաղվում էր հեռախոսային ցանցերի ձայնային ծրագրերի մշակմամբ (գնվել է Microsoft-ի կողմից), այնուհետև Green Hills Software-ի ներդրվող համակարգերում։

2010 թ. հունվարի 12-ին Elevation Partners մասնավոր բաժնետիրական ընկերության կողմից հայտարարվեց, որ Թևանյանը ընդունվել է ընկերություն՝ որպես կառավարիչ-տնօրեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Avie Tevanian Named Chief Software Technology Officer of Apple
* Adios Avie 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտնականներ
Լոնդոնի դիզայն փառատոն

**Լոնդոնի դիզայն փառատոն**, () Լոնդոնում կայացող դիզայնի ամենամյա փառատոն է, հիմնադրվել է 2003 թվականին, ինչպես նաև ամենամյա միջոցառում։ Մեծ Բրիտանիայի ամենամեծ տարեկան դիզայնի միջոցառումն է։ Հարթակ է գործընկեր կազմակերպությունների համար, որոնք ներկայանում են փառատոնի օրերին և փառատոնի տարբեր նախագծերում։

Փառատոնը կայանում է ամեն տարի սեպտեմբերին։ Փառատոնի կազմակերպիչները սեպտեմբերի սկզբին ներկայացնում են կայանալիք միջոցառումների ցանկը։ 2009 թվականից փառատոնը անց է կացվում Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում (V&A), միջոցառումների, քննարկումների, ցուցադրությունների համար հատկացված են նորաբաց Սաքլեր կենտրոնը և այլ տարածքներ։ Միջոցառումների մեծ մասի մուտքը ազատ է։

2011 թվականին փառատոնին մասնակցել են 350000 մարդ, քաղաքում իրականացվել են ավելի քան 300 միջոցառումներ՝ նախագծեր, ցուցահանդեսներ, սեմինարներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիզայն
Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարան

**Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարան**, թանգարան է Լոնդոնում։ Աշխարհում դեկորատիվ-կիրառական արվեստի և դիզայնի խոշորագույն թանգարանն է։ Հիմնադրվել է 1852 թվականին։ Գտնվում է Հարավային Կենսինգտոն () շրջանում։ Ըստ The Art Newspaper-ի տվյալների, թանգարանը աշխարհի բոլոր արվեստի թանգարանների շարքում ըստ տարեկան այցելուների քանակի 14-րդ տեղում է (2 789 400 այցելու տարում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1852 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Գմբեթներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թանգարաններ
Կատեգորիա:1852 հիմնադրումներ Անգլիայում
Կատեգորիա:1850-ականների կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Լևոնարխ

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Լևոնարխ**, գյուղ Մարտակերտ քաղաքի համայնքի կազմում։ Ռազմական գործողություններից հետո բնակեցված չէ։ Գտնվում է Մարտակերտ քաղաքից հյուսիս, հայ-ադրբեջանական սահմանի մոտ։ Գյուղի մերձակայքում հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքեր են գրանցվել։

## Պատմություն
Խորհրդային տարիներին գյուղը եղել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտակերտի շրջանի կազմում։ 1993 թվականին գյուղն անցել է Արցախի Հանրապետության վերահսկողության տակ։

## Բնակչություն
1987 թվականին ուներ 67 տուն՝ 220 բնակչով։

## Ծանոթագրություններ
Աստծո ասպազենք 3։ Չինական կենդանակերպի նշաններ

**«Աստծո ասպազենք 3։ Չինական կենդանակերպի նշաններ» **() ռեժիսոր Ջեքի Չանի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեքի Չանը, Օլիվեր Փլեթը, Սինթհուն Յաոն, Էմիլի Գույոն, Կեյտլին Դեշելը, Լաուրա Վեյսբեքերը, Քեննի Ջին, Սթիվեն Դասը, Քվոն Սան Ուն, Քեն Լոն։

## Սյուժե
XIX դարում գողացված 12 բրոնզաձույլ արձանիկները կառավարության պահանջմունքով վերադարձվել է հայրենիք։ Իհարկե, համաշխարհային ճանաչում ունեցող «Ասիական Բազե» մականունով Ջեքիի համար հայրենասիրությունը ամենագլխավորը չէ։ Բայց բոլոր արձանիկներն հավաքելն այնքան էլ հեշտ գործ չէ։ Դրա համար պետք է այցելել Փարիզ, Շանհայ, Հոնկոնգ, Սիդնեյ, մեքսիկական Կանկուն, Վանուատու կղզիներ և նույնիսկ հեռավոր Ռիգա։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մանդարին լեզվով ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Չինական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չինական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ջեքի Չանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողություն (1993)

**Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողություն**, տեղի է ունեցել 1993 թվականի հունիսի 26-27–ին։ Քարվաճառի ռազմական գածողությունից հետո, երբ ջախջախվել է ադրբեջանական զինուժի Լաչին-քելբաջարյան խմբավորումը, ՊԲ հրամանտարությյունը ձեռնամուխ է եղել  Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողության մշակմանն ու նախապատաւստմանը։ Կարճ ժամանակամիջոցում իրականացվել է ուժերի և միջոցների վերախմբավարում։ Հակառակորդի ուշադրությունը շեղելու նպատակով պլանավավել է մի քանի ուղղություննեավ հարձակողական զործողություններ ձեռնարկել միաժամանակ։ Մարտակերտ քաղաքի մոտ կենտրոնացվել են Մարտակերտի, Ասկերանի, Մարտունիի, Շուշիի ՊՇ-ներից ընտրված հարվածային մի քանի ստորաբաժանումներ, կենտանական ուղղության զորամասեր և ՀՀ մի շարք կամավորական ջոկատներ։

Հունիսի 2-րդ կեսին հաջողությամբ իրականացնելով մարտական խնդիրները՝ հայկական ուժերը գրավել են մարտավարական կարևորության մի քանի բարձունքներ ու բնագծեր։ Մարտակերտի հարավարևելյան հատվածում գործող ղարաբաղյան զորամիավորումները, հակառակորդին զգալի կորուստներ պատճառելով, Խրամորթ և Փափրավենդ գյուղերի ուղեգծում դուրս են եկել Աղդամ-Մարտակերտ ճանապարհի բնագիծը։ ՊԲ-ի ստորաբաժանումնեփ գործադրվող ճնշմանը դիմագրավելու համար հակառակորդը հունիսի 26-ին մարտի մեջ է մտցրել նաև մարտական ինքնաթիռներ։ Սակայն ՊԲ մարտիկները խփել են մեկ ինքնաթիռ և տևական ու համառ մարտերից հետո ազատագրել հեռուստաաշտարակի և «Պուշկենյալ» բարձունքները։ Ստանալով դիրքային առավելություն՝ հաջողվել է հակառակորդին դուրս շպրտել Մարտակերտ քաղաքից և այդ ուղղությամբ գործող հարվածային ուժերը դուրս բերել Խրամորթ-Բոյահմեդլի–Փափրավենդ-Մարտակերտ-Մատաղիս բնագիծ։

Հունիսի 27-ին ՊԲ ստորաբաժանումները մտել են Մարտակերտ և, հունիսի 28-ին ազատագրելով քաղաքը, անցել են գերիշխող բարձունքների ու հիմնական ճանապարհների պաշտպանությանը և հարակից բնակավայրերի ազատագրմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջան
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի ռազմական գործողություններ
Մարտակերտի պաշտպանական շրջան

**Մարտակերտի պաշտպանական շրջան, ՄՊՇ, (5-րդ ՊՇ)**, կազմավորվել է 1992 թ.-ի սեպտեմբերի սկզբին՝ համաձայն ԼՂՀ ինքնապաշտպանաթյան կոմիտեի նախագահի 1992 թ.-ի օգոստոսի 14-ի «Պաշտպանական շրջանների և շրջանային ուժերի ու միջոցների լրակազմի հաստիքակազմակերպչական կառուցվածքի կազմակերպման մասին» թիվ 002 հրամանի (հրամանատար՝ Ն. Դանիելյան)։ 4-րդ ՊՇ-ի ստեղծման ակունքներում կանգնած էին նաև Վ. Բալայանը, Լեոնիդ Ազգալդյանը և այլք։
ՄՊՇ-ի ստեղծման փուլում հակառակորդի վերահսկողության տակ էր ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի տարածքի գերակշիռ մասը, այդ թվում՝ շրջկենտրոնը։ Ռազմական գործողություններ են ընթացել Վաղուհաս-Վանք-Կիչան-Առաջաձոր բնագծում։ 1993 թ.-ի սկզբին սկսվել է Մարտակերտի շրջանի բռնազավթված գյուղերի և ԼՂՀ հյուսիսային տարածքների ազատագրումը, որին, ինչպես և մի շարք այլ խոշոր ռազմական գործողությունների, ակտիվ մասնակցություն են ունեցել 5-րդ ՊՇ-ի ստորաբաժանումները։ Մարտական գործողությունների ժամանակ զոհվել են ՊՇ-ի շուրջ 600 ազատամարտիկներ, շատերն արժանացել են մարտական շքանշանների և մեդալների։

## Տես նաև`
* Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողություն (1993)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջան
Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կասերիո

[thumb|350px|Կասերիո [Էդուարդո Չիլիդայի թանգարանում, Էրնանի, Գիպուսկոա]]
**Կասերիո** կամ **բասերրի** (), կմախքային կառուցվածք կամ աղյուսապատ ֆերմայատիպ շինություն Բասկոնիայում, բասկերի ավանդական տունը։

## Տես նաև
* Աթալբուրու

## Արտաքին հղումներ
* The Igartubeiti baserri museum
* Association for Agrotourism in the Autonomous Basque Community
* [Association for Agrotourism in [Navarre]]

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական կառույցներ
Կատեգորիա:Բասկյան մշակույթ
Զիյա Բունիյաթով

մինի
**Զիյա Մուսայի Բունիյաթով** (, 1921 դեկտեմբերի 24 - 1997 փետրվարի 21), խորհրդային և ադրբեջանական գիտնական, արևելագետ, Ադրբեջանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Խորհրդային Միության հերոս, Ուրգենչ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։

Բունիայթովը Ադրբեջանի, Հայաստանի և Արցախի պատմության վիճարկելի կոնցեպցիաների հեղինակ է, որոնք մի շարք հեղինակավոր մասնագետներ բնութագրում են որպես ռևիզիոնիստական կամ կեղծարարական։

Մասնավորպես ռուսաստանցի հնագետ, ազգագրագետ և մարդաբան Վիկտոր Շնիրելմանը, անդրադառնալով Զիյա Բունիյաթովի աշխատություններին, գրում է.«Հին և միջնադարյան Անդրկովկասում հայերի ներկայությունը և նրանց դերը նվազեցնելու մեկ այլ միջոց է անտիկ և միջնադարյան աղբյուրների վերահրատարակումը՝ կրճատումներով, «Հայկական պետություն» եզրն «Աղվանական պետություն» եզրով փոխարինելով կամ բնօրինակ տեքստերի այլ աղավաղումներով: 1960-1990-ական թթ. Բաքվում վերահրատարակվել են բազմաթիվ նմանատիպ սկզբնաղբյուրներ, ինչով ակտիվորեն զբաղվել է ակադեմիկոս Զ. Մ. Բունիյաթովը: Վերջին տարիներին, Ադրբեջանի պատմության մեջ էթնիկ գործընթացները և դրանց դերը նկարագրելիս, ադրբեջանցի հեղինակները երբեմն լիովին խուսափում են քննարկել այնտեղ ադրբեջաներեն լեզվի և ադրբեջանցիների առաջացման հարցը՝ այդպիսով ընթերցողին ակնարկելով, որ դրանք այնտեղ գոյություն են ունեցել անհիշելի ժամանակներից»:

## Տես նաև
* Խորհրդային Միության հերոս կոչմանը արժանացած ադրբեջանցիների ցանկ
* Պատմության խեղաթյուրումը Ադրբեջանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Բունիյաթովի ռազմական կենսագրությունը 

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի արևելագետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Մալդիվների վարչական բաժանում

մինի|աջից|250px|Մալդիվների վարչական քարտեզը
Մալդիվների Հանրապետությունը կազմված է 21 վարչական միավորից. Մալե մայրաքաղաքը և 20 ատոլ (կղզիների խմբեր)։ Համաձայն 2010 թվականի հոկտեմբերի 15-ից ապակենտրոնացման ակտի (Decentralization Act 2010) Մալդիվների այդ 21 վարչական միավորները միավորել են 8 տարածաշրջանների։ Մալդիվների տոլները, կղզիներ և քաղաքները կառավարվում են տեղական խորհրդի (local council) կողմից և ունեն ինքնավարություն։

Աշխարհագրական առումով Մալդիվները կազմված են հյուսիսից դեպի հարավ ընկած մի խումբ բնածին ատոլներից, մի քանի կղզիներին և իզոլացված ռիֆերից։ Այժմ Մալդիվները ընդգրկում է 189 կղզի, 19 ատոլ և քաղաք։

Ծանոթագրություն. չբնակեցված ատոլների տարածքը (126,7 կմ²) աղյուսակում ընդգրկված չէ։

## Տես նաև
* Մալդիվների կղզիների ցանկ
* ISO 3166-2:MV

## Գրականություն
* Muhammadu Ibrahim Lutfee. *Divehiraajjege Jōgrafīge Vanavaru*. G.Sōsanī. Malé 1999. 
* Hasan A. Maniku. *The Islands of Maldives*. Novelty. Male 1983.
* Hasan A. Maniku. *Changes in the Topography of the Maldives*. Novelty. Male 1990.
კ

**Կան** (, գրելաձևեր՝ ասոմթավրուլի Ⴉ, նուսխուրի ⴉ, մխեդրուլի კ, մթավրուլի Კ) վրացերենի այբուբենի յոթերորդ տառ։ Համապատասխանում է հայերենի այբուբենի *«[[Կեն|Կ կ]]»* տառին։ Թվային արժեքն է 20։

Օգտագործվում է նաև Վրաստանում կիրառվող լազերենի այբուբենի վրացական տարբերակում։ Թուրքիայում օգտագործվող լատինական այբուբենում այն ​​համապատասխանում է «ǩ»-ին կամ «kʼ»-ին։ Նախկինում օգտագործվել է աբխազերենի (1937-1954) և օսերենի (1938-1954) այբուբեններում վրացական գրի հիման վրա, կյուրեղյան տառադարձումից հետո աբխազերենում փոխարինվել է «к», իսկ օսերենում՝ «къ» տառով: Ռոմանիզացիայի բոլոր համակարգերում տառադարձվում է որպես «k»։

## Տառ

## Համակարգչային կոդավորում ([[յունիկոդ]])

## Հերթականություն

## Բրայլ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013
*Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013
*Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011
*The Unicode Standard, Version 6.3, (1) Georgian, 1991-2013
*The Unicode Standard, Version 6.3, (2) Georgian Supplement, 1991-2013
ი

**Ին** (վրացերեն՝ **ინი**, *ինի*), վրացական այբուբենի 10-րդ տառը։ Համապատասխանում է հայերեն *Ի ի* տառին։

Վրացական թվային համակարգում համապատասխանում է 10 արժեքին։

## Գիր

### Գրի տարբերակներ

## Համակարգչային կոդավորում

## Բրայլ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013
*Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013
*Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011
*The Unicode Standard, Version 6.3, (1) Georgian, 1991–2013
*The Unicode Standard, Version 6.3, (2) Georgian Supplement, 1991–2013
Սմոքինգ (ֆիլմ)

**«Սմոքինգ» **()՝ ռեժիսոր Քևին Դոնովանի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեքի Չանը, Ջենիֆեր Լավ Հյուիթը, Ջեյսոն Այզեքսը, Դեբի Մեյզարը, Ռիչի Կոսթերը, Փեթեր Ստորմարեն, Միա Կոթետը, Ռոմանի Մալկոն, Դենիել Քեշը, Ջոդի Ռասիկոտը։

## Սյուժե
Մինչ գործակալ Կլարկ Դևլինը գտնվում էր կոմայում, շարքային նյույորքյան տաքսիստ Ջիմի Տոնգը ստիպված է իր վրա վերցնել ԱՄՆ-ի կողմից հանձնարարված գաղտնի առաքելությունը։ Տոնգին բաժին է հասնում Դևլինի համակարգչային տեխնիկայով հագեցած կոստյումը, որը նրան տիրոջը տալիս է անսովոր ուժեր կռվել, պահ մտնելու և սիրաշահելու համար։ Եվ Ջիմին մտնում է գաղտնի գործակալի դերի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Տորոնտոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Քևին Դոնովանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ահաբեկչության մասին
Ավելի քան 100 միլիոն օգտատեր ունեցող սոցիալական համայնքների ցանկ

Այստեղ ներկայացված են այն վիրտուալ համայնքների ցանկը, որոնք ունեն ավելի քան 100 միլիոն ակտիվ օգտատեր։

## Տես նաև
* Սոցիալական ցանց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հասարակություն
Մեհդի Աբասով

**Մեհդի Յուսիֆի Աբասով** (, ), ոստիկանության ադրբեջանցի սպա, ավագ լեյտենանտ, Ադրբեջանի ազգային հերոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թվականի հունվարի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Ամասիայի շրջանի Աղվորիկ գյուղում։ 1991 թ. հունիսի 28-ից սկսում է աշխատել ՆԳՆ իրավապահ մարմիններում, որտեղ ստացել է ավագ լեյտենանտի կոչումը։ Ոչնչացվել է հայկական ուժերի կողմից 1992 թվականի հունվարի 13-ին Մելիքջան պահակակետի մարտերից մեկի ժամանակ։

Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահի № 831 1992 թ. հունիսի 6 հրամանագրով Մեհդի Աբասովին շնորհվել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչում (հետմահու)։

Թաղված է Բաքվի Շեհիդների պուրակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգային հերոսներ
Կատեգորիա:Աղվորիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ ադրբեջանական կողմից
Կատեգորիա:Բաքվի Շեհիդների պուրակում թաղվածներ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Պինդ ընկույզ (ֆիլմ, 1988)

**Պինդ ընկույզ **(), ռեժիսոր Ջոն Մակթիրնանի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Բրյուս Ուիլիսը, Ալան Ռիքմանը, Բոնի Բեդելիան, Ռեջինալդ Վելջոնսոնը, Փոլ Գլիսոնը, Ուիլյամ Էթերթոնը, Հարտ Բոկները, Ջեյմս Շիգետան, Ալեքսանդր Գոդունովը, Բրունո Դոուոնը։

Նյույորքյան երկնաքերերից մեկում լոսանջելոսյան ոստիկան Ջոն Մաքլեյնը մահացու պայքարի մեջ է մտնում քաղաքական ահաբեկիչների խմբի հետ, որոնք պատանդ են վերցրել երկու տասնյակ մարդու՝ այդ թվում և Մակլեյնի կնոջը։ Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ հերոսը որոշել էր գալ իր կնոջ մոտ Սուրբ Ծնունդը միասին նշելու համար, բայց վերջում այդ ամենը դարձավ մի իրական պատերազմ։

## Տես նաև
* «Պինդ ընկույզ 2» 
* «Պինդ ընկույզ 3. Հատուցում» 
* «Պինդ ընկույզ 4.0»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1980-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1988 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պինդ ընկույզ
Կատեգորիա:Ջոն ՄակՏիրնանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ահաբեկչության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1988 թվականին
Շովգիյար Աբդուլաև

**Շովգիյար Ջամիլի Աբդուլաև** (, 1969 ապրիլի 5 - 1992 օգոստոսի 27), ադրբեջանցի տանկիստ, Ադրբեջանի ազգային հերոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականի ապրիլի 5-ին Հայկական ԽՍՀ Շատվան գյուղում։ 1986 թվականին գերազանց ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցը ընդունվել է Ադրբեջանի պետական պոլիտեխնիկ համալսարան (այժմ՝ Տեխնիկական համալսարան)։ Առաջին կուրսն ավարտելուց հետո զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ծառայել է Մոնղոլիայում։

### Արցախյան պատերազմ

1992 թվականի դարձել է Ադրբեջանի բանակի կամավոր։ Նշանակվել է Աղդամում կազմավորված տանկային դասակի հրամանատար։ Այն բրիգադը, որտեղ ծառայել է Աբդուլաևը, մասնակցել է Նոր Կարմիրավան, Վարդաձոր, Արանզամին գյուղերի մարտերում։ Օգոստոսի 23-ին նրա բրիգադին ուղարել են Մարտակերտ։ Դրմբոնի մարտում Աբդուլաևի տանկը մի քանի անգամ ենթարկվել է հրակոծման։ Երկու ոտքից ծանր վիրավորվելուց հետո նրան տեղափոխել են Աղդամի հիվանդանոց։ Բուժվելուց հետո վերադարձել է ճակատ։ Ոչնչացվել է հայկական ուժերի կողմից 1992 թվականի օգոստոսի 27-ին։

Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահի № 457 1993 թ. փետրվարի 5-ի հրամանագրով Շովգիյար Աբդուլաևին շնորհվել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչումը (հետմահու)։

Թաղված է 1992 թվականի օգոստոսի 29-ին Բաքվի Շեհիդների պուրակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգային հերոսներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ ադրբեջանական կողմից
Կատեգորիա:Բաքվի Շեհիդների պուրակում թաղվածներ
Մեծ Սիրտ

մինի|աջից|Մեծ Սիրտ, լուսանկարը՝ ՆԱՍԱ
**Մեծ Սիրտ** (), կամ *Մեծ Սիրտ սարահարթ*, ցածր ալբեդոյով շրջան Մարսի վրա, ունի մուգ գույն։ Ավելի վաղ, ենթադրվում էր, որ Մեծ Սիրտը իրենից ներկայացնում է հարթավայր, սակայն այժմ պարզվել է, որ այս շրջանը հանդիսանում է ցածր վահանաձև հրաբուխ։ Շրջանի մուգ գույնը պայմանավորված է բազալտային ապարների տարածմամբ և մարսյան փոշու չափազանց փոքր քանակով։

Մեծ Սիրտը գտնվում է համարյա հասարակածի վրա, նրա կենտրոնի կոորդինատներն են՝ : Այս շրջանի չափերն են՝ 1500 կմ հյուսիսից հարավ և 1000 կմ արևմուտքից արևելք։ Ստորոտների մեծ մասը ունի ավելի պակաս քան 1° թեքություն։ Կենտրոնական մասում կա իջվածք 350x150 կմ չափերով, ձգված հյուսիսից հարավ։ Այն առաջացել է Նեղոսյան և Մերոե թասերի հրաբխային խառնարաններով, որոնց խորությունը հասնում է մինչև 2 км:

«Մեծ Սիրտ» անվանումը ծագել է Լիբիայի ափին գտնվող Միջերկրական ծովի Սիդրա ծովախոցի հռոմեական անվանումից ()։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
Ասկրիաուս լեռ

**Ասկրիաուս լեռ** (), հանգած հրաբուխ Մարսի վրա, որը տեղակայված է Թարսիս նահանգում, Մարսի հասարակածի հարևանությամբ։ Այս շրջանի հրաբուխներից ամենահյուսիսայինն է։ Նրանից հարավ են գտնվում Սիրամարգի լեռ, իսկ ավելի հարավ Արսիա լեռ հրաբուխները։ Դեպի հյուսիս-արևմուտք տեղակայված է Արեգակնային համակարգի ամենամեծ լեռը՝ Օլիմպոս հանգած հրաբուխը։

Ասկրիաուս լեռը համարվում է Մարսի ամենաբարձր հրաբուխներից մեկը։ Նրա բարձրությունն է 18 կմ Մարսի միջին բարձրության հանդեպ, մթնոլորտային ճնշումը այս լեռան գագաթին կազմում է 0.8 մԲար (80 Պա)։ Հրաբուխը ունի 460 կմ տրամագիծ, այն ձևավորվել է համեմատաբար նոր հեղուկ լավայի ժայթքման հետևանքով։

## Տես նաև
* Օլիմպոս (Մարս)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարսի վրա հրաբխային գործունեության մասին  
* Հանրամատչելի հոդված մոլորակների հրաբխային գործունեության մասին  

Կատեգորիա:Մարսի լեռներ
Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
ნ

**Նար** (վրացերեն՝ **ნარი**), վրացական այբուբենի 13-րդ տառը։ Համապատասխանում է հայերեն *Ն ն* տառին։

Վրացական թվային համակարգում համապատասխանում է 50 արժեքին։

## Գիր

### Գրի տարբերակներ

## Համակարգչային կոդավորում

## Բրայլ

## Տես նաև

* N, լատիներենի այբուբենի տառ

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն

* Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013
* Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013
* Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011
* The Unicode Standard, Version 6.3, (1) Georgian, 1991-2013
* The Unicode Standard, Version 6.3, (2) Georgian Supplement, 1991-2013
Դանիել Օթոյ

**Դանիել Օթոյ** (, ), ֆրանսիացի դերասան, ռեժիսոր, սցենարիստ։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Լրտեսական կրքեր», «Դուբլյոր», «Աղջիկը կամրջի վրա», «Քամելեոն» և «Մարգո թագուհին» ֆիլմերից։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Ռեժիսոր և Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
პ

**Պար** (վրացերեն՝ **პარი**), վրացական այբուբենի տասնհինգերորդ տառն է։ Համապատասխանում է հայերեն *Պ պ* տառին։ Թվային արժեքը՝ 80։

Յունիկոդ՝
* Ⴎ ։ U+10AE
* პ ։ U+10DE

## Ծանոթագրություններ
Հունական խաչ

մինի|աջից|150 px|հունական խաչ
**Հունական խաչ** (), ամենահասարակ կառուցվածքով խաչն է համարվում՝ քառակուսաձև, ծայրերը հավասար են, իսկ հորիզոնական և ուղղահայաց գծերը մեջտեղում հատվում են։ Սա Սուրբ Հովհաննեսի  խաչն է համարվում։ Այս խաչը կոչվում է նաև *erux quadrata*, օգտագործվում է նախապատմական շրջանից տարբեր նշանակություններով՝ Արևի աստծո, Անձրևի աստծո սիմվոլներն են։ Սրանք էլեմենտներ են, որոնցից ստեղծվել է աշխարհը՝ հող, ջուր, կրակ և օդ։ Վաղ քրիստոնեության մեջ հունական խաչը խորհրդանշում էր Քրիստոսին։ Սա նաև աշխարհիկ իշխանության սիմվոլն է։ Խաչը օգտագործվել է միջին հերալդական շրջանում։

## Տես նաև
* Հունաստանի դրոշ
* Լատինական խաչ
* Կելտական խաչ

Կատեգորիա:Խաչեր
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Լատինական խաչ

150px|մինի|աջից|լատինական խաչ 
**Լատինական խաչ** (մյուս անվանումն է **երկար խաչ**), խաչի հորիզոնական հատվածը տեղադրված է ուղղահայաց, սակայն ոչ թե մեջտեղում (ինչպես օրինակ հունական խաչն է), այլ ավելի վեր։ Խաչի այս տեսակը ավելի տարածված քրիստոնեական խորհրդանիշ է եղել արևելյան աշխարհում։ Ենթադրվում է, որ հենց այսպիսի խաչի վրայից են իջեցրել Քրիստոսին, այստեղից էլ ծագել է այս խաչի մյուս անվանումը՝ խաչելության խաչ, արևմուտքի խաչ, կյանքի խաչ, տառապանքի խաչ։ Խաչի ձևը նաև նման է բացված ձեռքերով մարդուն։ Այն մինչև քրիստոնեության ստեղծվելը եղել է Հունաստանի և Չինաստանի աստվածների խորհրդանիշ ։ Եգիպտացիների մոտ այս խաչը բարության խորհրդանիշ է եղել ։

## Տես նաև
* Հունական խաչ
* Կելտական խաչ

Կատեգորիա:Խաչեր
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն