Ունենալ և չունենալ (վեպ)

**Ունենալ և չունենալ**  Էռնեստ Հեմինգուեյի վեպն է, որը հրատարակվել է 1937 թվականին Չարլզ Սկրիբներս Սոնսի կողմից։ Գիրքը պատմում է Հարրի Մորգանի՝ Ֆլորիդա նահանգի Քի Ուեսթ քաղաքից ձկնորսական նավի կապիտանի մասին։ «Ունենալ և չունենալ»-Հեմինգուեյի չորրորդ վեպն էր, որը հրատարակվել է Միացյալ նահանգներում երկրորդ անգամ՝  *Գարնանային հեղեղներից* հետո։

Գրված լինելով 1935-1937 թվականների միջև և վերանայված, երբ նա Իսպանիայից հետ էր ճանապարհորդում Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, վեպը պատկերում է Քի Ուեսթն ու Կուբան 1930-ականներին և տալիս է այդ ժամանակի և վայրի սոցիալական մեկնաբանությունը։ Հեմինգուեյի կենսագիր Ջեֆրի Մեյերսը վեպը նկարագրել է որպես Մարքսիստական գաղափարախոսության խորը ազդեցության տակ, որին Հեմինգուեյը ենթարկվել էր Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում Հանրապետական խմբակցությանը աջակցելու շնորհիվ, մինչ այն գրում էր։ Աշխատանքը քննադատների կողմից արժանացել է խառը ընդունելության։

Վեպի ակունքնեը վերցված են Հեմինգուեյի կողմից ավելի վաղ պարբերականներում հրատարակված երկու պատմվածքներից («Մի ճանապահ անցնելով » և «Վաճառականի վերադարձը»),  որոնք կազմում են բացման գլուխները և ավելի ուշ գրված նովելից,որը կազմում է գրքի մոտ երկու երրորդը։ Պատմությունը պատմվում է բազմաթիվ տեսանկյուններից, տարբեր ժամանակններում, տարբեր կերպարնների կողմից և կերպարների անունները հաճախ տրում են գլուխների վերնագրերի տակ՝ բնշելու համար, թե ով է պատմում այդ գլուխը։

## Համառոտագիր
Հեմինգուեյը Հարրիին պատկերում է որպես  Մեծ ճգնաժամի դարաշրջանի սովորական աշխատավոր մարդու, որին ծանր տնտեսական ուժերի պատճառով ստիպել են զբաղվել  սև շուկայի գործունեությամբ՝ մաքսանենգությամբ  Կուբայի և Ֆլորիդայի միջև։ Հարուստ ձկնորսական վարձակալության հաճախորդը («Ունեցողներից» մեկը) խաբում է Հարրիին՝ երեք շաբաթյա ձկնորսական ճանփորդությունից հետո առանց վճարելու հեռանալով, ինչի հետևանքով Հարրիին թողնում է կարիքի մեջ։ Հավանայում խրված լինելով և իր ընտանիքին աջակցելու անհրաժեշտությունից դրդված՝ Հարրին ինքնել է դիմում հանցագործության։ Նա ճակատագրական որոշում է կայացնում խաբել Կուբայից Ֆլորիդա մուտքի հնարավորություն փնտրող չինացի պոտենցիալ ներգաղթյալներին։ Նրանց պայմանավորվածության համաձայն տեղափոխելու փոխարեն, նա սպանում է չինացի  միջնորդին և տղամարդկանց ափ է իջեցնում Կուբայում։ Հարրին սկսում է երկու երկրների միջև տարբեր տեսակի անօրինական բեռներ տեղափոխել, այդ թվում՝ ալկոհոլ և կուբացի հեղափոխականներ։ Այս իրադարձությունները հերթագայում են գլուխներով, որոնք նկարագրում են հարուստ զբոսանավերի անառակ կյանքը։ Վեպում ակնառու տեղ է գրավում Մեծ ճգնաժամը՝ զրկանք ու սով պարտադրելով  Քի Ուեսթի  աղքատ բնակիչներն («չունեցողներին»), որոնց տեղացիները կոչում են «Կոնչեր»։

## Նախապատմություն և հրապարակման պատմություն
«*Ունենալ և չունենալ*» գիրքը սկսվել է որպես կարճ պատմվածք՝ հրատարակված «Մեկ ճանապարհ անցնելով» վերնագրով  *Cosmopolitan* *ամսագրում* 1934 թվականին, որտեղ ներկայացվել է Հարրի Մորգանի կերպարը։ Երկրորդ պատմությունը գրվեց և 1936 թվականին հրատարակվեց *Esquire* ամսագրում, հենց այդ ժամանակ Հեմինգուեյը որոշեց վեպ գրել Հարրի Մորգանի մասին։ Սակայն Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումը հետաձգեց նրա աշխատանքը։

«*Ունենալ և չունենալ*»-ը հրապարակվեց Սկրիբների  հրատարակչության կողմից 1937 թվականին հոկտեմբերի 15-ին՝ առաջին հրատարակության մոտավորապես 10,000 օրինակով: *Cosmopolitan-ը վեպի մի մասը հրատարակել է «Մեկ ճանապարհ անցնելով» վերնագրով* 1934 թվականին, իսկ *Esquire-ը վեպի մի մասը հրատարակել է «Վաճառականի վերադարձը» վերնագրով* 1936 թվականին: Այն նաև հրատարակվել է որպես Զինված ուժերի հրատարակություն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Ֆիլմի էկրանավորում
Վեպը  1944 թվականին էկրանավորվեց՝ Համֆրի Բոգարտի և Լորեն Բոգարտի մասնակցությամբ։ Հովարդ Հոուքսի ռեժիսորությամբ նկարահանված ֆիլմը պատմության միջավայրը փոխեց Քի Ուեսթից դեպի, Վիշիի ռեժիմի ժամանակվա Մարտինիկի  և էական փոփոխություններ կատարեց սյուժեում,այդ թվում՝ հեռացրեց տնտեսական անհավասարության և  դասակարգային հակամարտության թեմաները, և պատմությունը վերածեց ռոմանտիկ թրիլերի, որը կենտրոնացած էր Հարրի Մորգանի և Մարի Բրաունինգի միջև ծագող սիրո վրա։

Երկրորդ ֆիլմը՝ *Կտրման կետը* (1950),նկարահանվել է Մայքլ Քուրթիզի  կողմից, գլխավոր դերերում Ջոն Գարֆիլդը և Պատրիցիա Նիլը, իսկ  Խուանո Հերնանդեսը Մորգանի զուգընկերն է։ Ֆիլմ գործողությունները տեղափոխել է հարավային Կալիֆոռնիա և Գարֆիլդին դարձրել Պահակային տորպեդային նավի   կապիտան, սակայն առավել հավատարիմ է մնացել բնօրինակ գրքին։

Երրորդ ֆիլմը *Զենքերի վազորդները* (1958) վերնագրով, ռեժիսորել է Դոն Սիգելը, և գլխավոր դերերում են Օդի Մերֆին  Բոգարտ/Գարֆիլդի դերում, իսկ Էվերեթ Սլոունը՝ Ուոլտեր Բրենանի դերում՝ որպես ալկոհոլիկ, չնայած Սլոունի մեկնաբանությունը Բրենանի համեմատ պակաս ակնհայտ կատակերգական էր։ Ֆիլմում Էդի Ալբերտը կատարում է խարիզմատիկ չարագործի համարձակ դերը։ Պոլին Քեյլը և Բոսլի Քրոութերը պնդել են, որ ավարտը օգտագործվել է Ջոն Հյուսթոնի *Քի Լարգո* (1948) ֆիլմում։ Քեյլը նաև ասել է, որ «Մեկ ճանապարհ անցնելով» ֆիլմը վերածվել է *Զենքերի վազորդները*(1958) ֆիլմի։

1987 թվականին  Իրանցի ռեժիսոր Նասեր Թագվայը  վեպը վերափոխեց *Կապիտան Խորշիդ անվանումով ազգայնացված տարբերակի, որը իրադարձությունները Կուբայից տեղափոխեց* Պարսից ծոցի ափեր։

*Շայեն* *հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանի 12 -րդ սերիան (Զայրույթ Ռիո Հոնդոյում)* նույն պատմության կարճ տարբերակն է, որը տեղի է ունենում Մեքսիկյում՝ Հին Արևմուտքում, Ուիլյամ Ֆոլկների և Ջեյմս Գանի սցենարի հիման վրա։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:1937 վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Էռնեստ Հեմինգուեյի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած ամերիկյան վեպեր