Կիլիկյան ծովահեններ

**Կիլիկյան ծովահեններ**, Միջերկրական ծովում (հատկապես նրա արևելյան մասում) զբաղվել են ծովահենությամբ մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարից մինչև մ․թ․ 67 թվականին Գնեոս Պոմպեոսի կողմից պարտությունը: Նրանք հիմնականում գերիշխում էին արևելյան Միջերկրական ծովում, ինչը լրջորեն բարդացնում էր Միջերկրական ծովի առևտուրը։
[մինի|Ծովահենների հետ վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցավ [Ալանիա (Թուրքիա)|Ալանիայում]]

## Ակունքներ
Սելևկյան կայսրության անկումը մ․թ․ա․ 2-րդ դարում քաղաքական վակուում ստեղծեց արևելյան Միջերկրական ծովում: Սա թույլ տվեց լավ կազմակերպված ծովահենությանը հենարան ձեռք բերել՝ կենտրոնանալով Կիլիկիայի նավահանգիստներում: Մ․թ․ա․ 188 թվականի Ապամեայի հաշտությունից հետո Կիլիկիան պաշտոնապես շարունակեց պատկանել Անտիոքոս III թագավորին, սակայն Սելևկյանների ազդեցությունն այնտեղ, որն արդեն թույլ էր, լիովին անհետացավ խաղաղության պայմանագրի պայմանների պատճառով (ընդամենը 10 կամ 12 ռազմանավ և Կալիկադնոս գետից արևմուտք գործողությունների արգելք), և ծովահենության ավանդույթները, որոնք երբեք լիովին չմոռացվեցին, վերադարձան նոր թափով: Ծովահենությունը հատկապես սրվեց Միհրդատյան պատերազմների ժամանակ: Ապպիանոսի վկայությամբ՝ Միհրդատ VI-ը ծովահենությունը հասցրել է նոր մակարդակի և այնքան սերտորեն կապված է եղել ծովահենների հետ, որ երբ մի անգամ նավաբեկության է ենթարկվել, անվրդով նստել է ծովահենների նավ և վերադարձել տուն:

Ծովահենների ամենակարևոր ամրոցը Պամփիլիայի (ներկայիս Ալանիա) Կորասեսիումն էր։ Մ․թ․ա․ 138 թվականին այստեղ էր տեղակայված Սելևկյանների գահի հավակնորդ Դիոդոտոս Տրիփոնի նավատորմը։ Պատմիչ Ստրաբոնի վկայությամբ՝ այդ ճակատամարտերում կռված վարձկանները դարձան հետագա ծովահենների տիրապետության միջուկը, որը արագ տարածվեց, հատկապես այն պատճառով, որ ստրկավաճառությունը շատ շահութաբեր էր։
մինի|Իրավիճակը Ապամեայի հաշտությունից հետո
«Վաճառական, իջիր ափ և բեռնաթափիր քո նավը, ամեն ինչ վաճառված է», - այդ ժամանակ Դելոսում տարածված ասացվածք էր։ Դելոսը ոչ միայն Ապոլլոնի և Արտեմիսի պաշտամունքի կենտրոնն էր, այլև առևտրային կենտրոն, որին Հռոմեական Սենատը Ք․ա․  167 թվականին արտոնություններ էր շնորհել և ծառայել է որպես ստրկավաճառության կենտրոն ամբողջ Միջերկրական ծովի համար, մինչև Միհրդատի կողմից այն ոչնչացվել է Ք․ա․  88 թվականին։ Ծովահենները խնդիր չունեին իրենց «ապրանքը» վաճառելու հարցում. Դելոսը «կարող էր մեկ օրում ընդունել և վաճառել տասնյակ հազարավոր ստրուկներ» (չնայած հայտնի դասական գիտնական Ուիլյամ Վեստերմանը կասկածի տակ էր դնում այս թիվը):

Սիրիայի կառավարիչները չէին կարողանում կանգնեցնել ծովահենությունը. Կիպրոսն ու Եգիպտոսը աջակցում էին դրան, քանի որ դա վնասակար էր Սիրիայի համար. Հռոդոսյան նավատորմը ոչինչ չէր կարող անել դրա դեմ: Հռոմի համար այս երևույթը սկզբում օգտակար էր, քանի որ Կորնթոսի և Կարթագենի կործանումից հետո հարուստ հռոմեացիների ստրուկների կարիքը հսկայական էր: Կիլիկյան ծովահենները շուտով գերիշխեցին ստրկավաճառության մեջ և այդպիսով դարձան Հռոմեական տնտեսության համար կենտրոնական ապրանքի հիմնական մատակարարները:
մինի|Դելոսի Ագորա, այն ժամանակ գործատուների մեծ շուկա
Ակնհայտ է, որ հռոմեացիների անտարբերության համար կար մեկ այլ պատճառ. Հռոմի անունից հարկահավաք ֆերմերների կողմից նույնպես մեծ մասշտաբով իրականացվում էին թալան և ստրկացում: Իրավիճակն այնքան վատացավ, որ Ք․ա․ 104 թվականին Բյութանիայի թագավոր Նիկոմեդես III-ը, երբ նրանից խնդրեցին օժանդակ զորքեր տրամադրել, պատասխանեց, որ ինքը չունի, քանի որ հրապարակախոսները առևանգել էին իր բոլոր աշխատունակ տղամարդկանց:

Օլիմպոս, Կոռիկոս, Ֆասելիս, Անթալիա և Սիդե քաղաքներում ծովահենները կարող էին մոտենալ նավահանգստին և բացահայտորեն առևտուր անել, այդ թվում՝ ծովային ասպատակությունների ժամանակ առևանգվածներին որպես ստրուկներ վաճառել՝ բացահայտ խոստովանելով, որ անօրինական կերպով վաճառում են ազատ ծնված երեխաներին: Ժամանակ առ ժամանակ այս քաղաքներից մի քանիսը գտնվում էին ծովահենների տիրապետության տակ. օրինակ՝ Օլիմպոսը, Կոռիկոսը և Ֆասելիսը ընկան Զենիկետոս անունով ծովահենի վերահսկողության տակ, որը այնտեղ հիմնադրեց ծովահենների մի փոքրիկ կայսրություն, չնայած դրա պատմությունը կարճատև էր: Երբ Ք․ա․ 77 թվականին Պուբլիոս Սերվիլիոս Վատիայի հռոմեական զորքերը գրոհեցին նրա ամրոցը Օլիմպոս լեռան վրա, նա այրեց իրեն և իր ամբողջ ընտանիքը: Այսպիսով, չնայած «կիլիկյան» ծովահենների անվանումը հաստատվել է, այն իրականում մոլորեցնող է, քանի որ նրանց գործունեության կենտրոնները մասամբ գտնվում էին Լիկիայում, ինչպես Զենիկետոսի կայսրությունը, և Պամփիլիայում:

Ավելին, ծովահեններն ունեին բազմաթիվ ամրացված թաքստոցներ Կիլիկիայի ափին, վերահսկում էին Կրետեի նավահանգիստները և բազաներ (Պլուտարքոսը համարում է 400) ամբողջ Միջերկրական ծովում՝ հասնելով մինչև Բալեարյան կղզիներ և Ջիբրալթարի նեղուց: Ապիանոսի վկայությամբ, ծովահենները խառը ծագում ունեին՝ մասամբ կիլիկյան, մասամբ սիրիական, կիպրական, պամփիլական և պոնտական։ Նրանք հիմնականում Միհրդատյան պատերազմների վարձկաններ էին, որոնք Միհրդատի պարտությունից հետո ցանկանում էին ինքնուրույն շարունակել իրենց մարդասպան առևտուրը։
մինի|Կիլիկյան ծովահենները՝ ավարը վաճառելուց (ծովահենների քարանձավ), Հենրիխ Սեմիրադսկի, 1880

## Ծովահենների մշակույթ
Իրենց գագաթնակետին Կիլիկիայի ծովահենները այլևս պարզ ավազակների խումբ չէին. ըստ Պլուտարքոսի՝ նրանք 1000 նավերի վրա ունեին ավելի քան 30,000 նավաստի, որոնք գրավել էին 400 քաղաք: Նրանք լավ կազմակերպված էին, բայց ժողովրդին հատկապես վրդովեցնողը նրանց անամոթ շքեղությունն էր: Հեռու լինելով սովորական դաժան մարդասպաններ կերպարից՝ ծովահենները իրենց առևտուրն անում էին ոսկեզօծ առագաստներով, վերին տախտակամածի վրա մանուշակագույն ծածկոցներով և արծաթափայլ թիերով նավերով:

Իրենց նրբագեղ ապրելակերպից բացի, ծովահենները հայտնի էին նաև իրենց կոպիտ հումորի զգացումով. *Երբ գերին գոռում էր, որ հռոմեացի է և տալիս էր իր անունը, նրանք ձևացնում էին, թե վախենում և ամաչում են, հարվածում էին իրենց ազդրերին և ծնկի իջնելով ներողություն էին խնդրում: Դժբախտ գերին, տեսնելով նրանց համեստ խնդրանքները, հավատաց նրանց: Այնուհետև ոմանք կոշիկներ հագցրին նրան, ոմանք՝ տոգա, ենթադրաբար՝ կանխելու համար, որ նա կրկին սխալվի: Այսպես բավականաչափ ծաղրելով նրան և վայելելով նրա տանջանքները, նրանք վերջապես իջեցրին մի նավակ ծովը և հրամայեցին նրան իջնել՝ մաղթելով նրան անվտանգ ճանապարհորդություն: Եթե դժբախտ մարդը հրաժարվում էր, նրան ջուրը շպրտում էին և խեղդում.*

Պլուտարքոսը նշում է, որ ծովահենները առաջին հայտնի մարդիկ էին, որոնք երկրպագում էին Միհրին: Հաղորդվում է, որ նրանք տարօրինակ արարողություններ էին կատարում Օլիմպոսում, որը Պամփիլիայի ծոցի ծովափնյա քաղաք էր, բայց հայտնի չէ՝ Միհրի, թե՞ այլ աստվածության պատվին: Մոտակայքում գտնվում էր Քիմերա լեռը, որը պաշտամունքի վայր էր, որը հայտնի էր իր մշտական ​​​​ստորգետնյա կրակով. Զենիկետոսի ժամանակներում բոցի լեզուները հեռվից երևում էին:

Ինչ վերաբերում է Միհրայից բացի այլ աստվածներին, ծովահենները ոչ մի վախ կամ բարեպաշտություն չէին ցուցաբերում նրանց նկատմամբ, քանի որ նրանք անընդհատ թալանել էին հունական տաճարներն ու սրբավայրերը, ինչպիսիք են Կլարոսը, Դիդիման, Սամոթրակը, Հերմիոնեի Գեայի տաճարը, Էպիդավրոսի Ասկլեպիոսի տաճարը, Պոսեյդոնի տաճարները Կորնթոսի նեղուցում, Տայնարոնում և Կալաուրիայում, Ապոլլոնը Ակտիումում և Լևկադայում, և Հերան Սամոսում, Լակինիոնում և Արգոսում: Նույնիսկ հաշվի առնելով այն փաստը, որ տաճարները նախկինում ծառայել են որպես բանկեր, ծովահենների վարքագիծը չափազանց սադրիչ էր։
մինի|Պոմպեյի արձանը հերոսի կերպարով (Միլան)

## Հռոմի առաջին գործողություններ
Հռոմի ծովահենների դեմ առաջին ռազմական գործողությունները որևէ նշանակալի հաջողության չհանգեցրին։ Ք․ա․  102 թվականին Մարկոս ​​Անտոնիոս Հռետորը կռվեց նրանց դեմ որպես Կիլիկիայի պրետոր, որի համար նրան նույնիսկ տրվեց հաղթական երթ։ Իսկ Կրետեի Մարկոս ​​Անտոնիոսը՝ նրա որդին և հայտնի եռապետության հայրը, Ք․ա․ 74 թվականին ստացավ «անսահմանափակ իշխանություն» որպես պրետոր՝ Կրետեում ծովահենության դեմ պայքարելու համար։ Լուցիոս Լիցինիոս Մուրենայի գործողությունները նույնպես որևէ նշանակալի հաջողություն չբերեցին։ Նա պետք է հարձակվեր ինչպես ցամաքով՝ Տավրոսի լեռների հյուսիսային լանջով, այնպես էլ ծովով՝ Փոքր Ասիայի հարավային ափով, ակնհայտորեն հետևելով Սուլլայի վաղեմի ծրագրին։ Չնայած նա գրավեց Կիբիրան, Միհրդատի դեմ պայքարում նրա անհաջողությունները անհնար դարձրին ծովահենների դեմ հետևողական գործողությունները և հանգեցրին նրա հեռացմանը Ք․ ա. 81 թվականին։

Ք․ ա. 80 թվականից Կիլիկիայի պրոկոնսուլ Գնեոս Կոռնելիոս Դոլաբելլայի և նրա պրոկվեստոր Գայոս Վերեսի դերն ավելի անպարկեշտ էր. ըստ Ցիցերոնի՝ նրանք թալանել են բնակչությանը և ավերածություններ ու անկարգություններ են առաջացրել տարածաշրջանում: Ք․ ա. 79 թվականին Դոլաբելլայի վերադարձից հետո հասարակական ճնշումը ստիպեց վերանայել դատը, որի ընթացքում Գայոս Վերեսը ամբողջ մեղքը վերագրեց Դոլաբելլային: Ի վերջո, Դոլաբելլան դատապարտվեց, իսկ Վերեսը՝ արդարացվեց իր սեփական ցուցմունքի հիման վրա։
մինի|Հունական եռանավակը վերակառուցված
Դոլաբելլայից հետո Պուբլիոս Սերվիլիոս Վատիան ծառայել է որպես Կիլիկիայի պրոկոնսուլ Ք․ ա. 78-74 թվականներին: Նա նաև պայքարել է ծովահենների դեմ։ Ըստ Ֆլորոսի՝ նա առաջին հռոմեացին էր, որը հատեց Տավրոս գետի ափը: Իսավրացիներին հաղթելուց հետո նա ստացավ պատվավոր անունը՝ Իսավրիկոս, և Ք․ .ա. 74 թվականին արժանացավ հաղթանակի: Սակայն նույնիսկ այս նվաճումը երկարատև ազդեցություն չունեցավ: Չնայած Կիլիկիայում հաջողությունը նշանակալի էր, և Վատիան, ըստ Ամմիանոս Մացելինոսի, հարկ էր պարտադրել տարածաշրջանին, հռոմեացիները չկարողացան կանխել ծովահենների փախուստը ծովով։ Նրանք արագորեն նոր բազաներ հիմնեցին, հատկապես Կրետեում, որտեղից շուտով տեղահանեցին տեղի ծովահեններին։

## Հուլիոս Կեսարի գերեվարում
Ըստ Վելեյոս Պատերկուլոսի, Սվետոնիոսի և, ամենավառ կերպով՝ Պլուտարքոսի պատմած հայտնի պատմության մի խումբ ծովահեններ իրենք դարձան երիտասարդ Գայոս Հուլիոս Կեսարի կոշտ հումորի թիրախը։ Ք․ ա. 75/74 թվականներին՝ հետագա կրթություն ստանալու համար Հռոդոս գնալու ճանապարհին, նա ընկավ ծովահենների ձեռքը, որոնք նրան բանտարկեցին Միլետի մոտ գտնվող Ֆարմակուսա կղզում։ Գերեվարողները սկզբում պահանջեցին 20 տաղանդ փրկագին, որը Կեսարը համարեց անհամապատասխան իր հասակի համար. փոխարենը նա առաջարկեց 50 տաղանդ։ Այս գումարը հավաքելու համար նա ուղարկեց իր ուղեկիցների մեծ մասին և պահեց միայն իր անձնական բժշկին և երկու ծառաներին։ Փրկագինին սպասելու մի քանի շաբաթների ընթացքում Կեսարը ազատորեն ապրեց ծովահենների մեջ՝ թվալով ոչ թե գերի, այլ կառավարիչ։ Նա մարզվում էր, հրամայեց իր գերեվարողներին լռել, երբ քնկոտ էր զգում, և գրեց բանաստեղծություններ ու ճառեր, որոնք բարձրաձայն կարդում էր ծովահեններին։ Եթե նրանք բավականաչափ չէին հիանում նրանով, նա նրանց անվանում էր անուս բարբարոսներ և կատակով սպառնում էր կախաղան հանել։ Սա զվարճացրեց ծովահեններին, ովքեր նրան համարում էին խոսուն և անվնաս։
մինի|Միթրայի տաճարը Օստիայում
38 օր անց Կեսարի մարդիկ վերադարձան անհրաժեշտ փրկագնով, որը տրամադրել էին Փոքր Ասիայի քաղաքները։ Քանի որ Կեսարը՝ երիտասարդ և ազդեցիկ հռոմեացի պատրիկը, գերի էր վերցվել հիմնականում այն ​​պատճառով, որ այդ քաղաքները անբավարար էին պաշտպանել ափը, նրանք ստիպված էին բավարարել նրա փրկագնի պահանջը։ Ազատվելուց հետո նա արագորեն մի փոքր նավատորմ հավաքեց Միլետուսի նավահանգստում և հասավ իր գերեվարողներին։ Կարճատև ճակատամարտում ծովահենների նավերի մեծ մասը խորտակվեց կամ գերի վերցվեց, չնայած որոշներին հաջողվեց փախչել։

Դրանից հետո Կեսարը գերի վերցված ծովահեններին բերեց Պերգամոն, նրանց այնտեղ պահակության տակ դրեց և անձամբ մեկնեց Բիթինիա՝ տեսնելու պրոպրետոր Մարկոս ​​Յունկուսին, որը կառավարում էր Ասիա նահանգը պրոկոնսուլար իմպերիումով։ Յունկուսը, ըստ էության, պատասխանատու էր բանտարկյալներին պատժելու համար, բայց նա մերժեց Կեսարի ծովահեններին,մահապատժի ենթարկելու պահանջը։ Պլուտարքոսի խոսքերով՝ նա հույս ուներ ծովահեններից հարուստ ավար ստանալ, իսկ Վելեյոսի խոսքերով՝ նրանց ստրկության վաճառելուց մեծ շահույթ ստանալ։ Այնուամենայնիվ, Կեսարը արագ վերադարձավ Պերգամոն, նախքան պրոկոնսուլի հրամանի ժամանումը, և ինքը խաչեց բոլոր ծովահեններին: Սվետոնիոսը հաղորդում է, որ Կեսարը խնայեց նրանց ցավոտ մահից՝ խաչելությունից առաջ կտրելով նրանց կոկորդները: Հռոմեացի հնագետ Ֆենեստելլայի կորած գրվածքների պահպանված հատվածի համաձայն՝ գերի ընկած ծովահենները մահապատժի են ենթարկվել ոչ թե խաչելությամբ, այլ գլխատմամբ։

## Պոմպեոսի պատերազմ
Վերջապես, ծովահենները, որոնց գերիշխանությունը մնաց անփոփոխ, սկսեցին ոչ միայն խաթարել Հռոմի հացահատիկի մատակարարումը, այլև թալանել Իտալիայի ափերը, որտեղ նրանք երբեմն առևանգում էին ազնվական հռոմեացի կանանց, այդ թվում՝ հաղթանակած նվաճողի դստերը՝ ցույց տալով, որ իրենք իրենց համարում են ծովի տիրակալներ և չեն վախենում Հռոմի ռազմածովային ուժից։Նրանք նույնիսկ այնքան հեռու գնացին, որ թալանեցին երկու հռոմեացի պրետորներ՝ Սեքստիլիուսին և Բելլինուսին, ինչպես նաև նրանց լիկտորներին և կայսերական խորհրդանիշներին։

Այս անտանելի իրավիճակում Գնեոս Պոմպեոս Մեծը Ք․ ա. 67 թվականին ստացավ արտակարգ իմպերիում լիարժեք լիազորություններով։ Նրա հրամանատարությունը սկսեց ընդգրկել ամբողջ Միջերկրական ծովը և դրա ափամերձ տարածքները, որոնք ձգվում էին մոտ 75 կմ դեպի ցամաք: Այս տարածքը ներառում էր մեծ հողատարածքներ, որոնք այդ ժամանակ Հռոմեական պետության մաս չէին կազմում: Բացի այդ, նա ստացավ անսահմանափակ միջոցներ, զինվորներ հավաքագրելու իրավունք և 200, իսկ ավելի ուշ՝ 500 նավերից բաղկացած նավատորմ: Վեց ամսվա ընթացքում Պոմպեոսը և նրա ուժերը կարողացան հաղթել ծովահեններին և վերականգնել անվտանգությունը Միջերկրական ծովում: Նա ամբողջ Միջերկրականը բաժանեց սենատորական դասի իր ենթակա լեգատների միջև հետևյալ կերպ.

Իսպանիա և Ջիբրալթարի նեղուց - Տիբերիուս Կլավդիուս Ներոն և Մանլիուս, Ավլուսի որդի Տորկվատուս,

Գալիա և Լիգուրիա - Մարկուս Պոմպոնիուս,

Սիցիլիան և Հադրիան մինչև Ակարնանիա - Պլոտիոս և Մարկուս Տերենտիուս Վարրո,

Պելոպոննես, Ատտիկա, Եվբեա, Թեսալիա, Մակեդոնիա և Բեոտիա-  Լուցիուս Կոռնելիուս Սիսեննա,

Հունական կղզիներ, Էգեյան ծով և Հելլեսպոնտ -  Լուցիուս Լոլլիուս,

Բիթինիա, Թրակիա, Պրոպոնտիս և Բոսֆոր -  Մարկուս Պուպիուս Պիզո Ֆրուգի Կալպուրնյան։

Այս համակարգված մոտեցման հետևանքն այն էր, որ ծովահենները այլևս չէին կարող խուսափել մարտից և, ի վերջո, հայտնվեցին պաշտպանության դիրքում։ Վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցավ Կորասեումում, որտեղ Պոմպեոսի նավատորմը հաղթեց ծովահենների նավատորմին։ Պոմպեոսը պատրաստ էր պաշարել ամրոցը, բայց դա անհրաժեշտ չեղավ, քանի որ պաշտպանները հանձնվեցին։ Սա նշանավորեց ծովահենների հետ պատերազմի ավարտը։

## Հետևանքներ
Ըստ Ապիանոսի՝ Պոմպեոսը գրավել է 71 նավ՝ նավ նստելով, իսկ ևս 306-ը հանձնվել են, այդ թվում՝ ըստ Պլուտարքոսի՝ 90 ռազմանավ՝ բրոնզե խոյերով։ 120 ծովահենների ամրոց և 20,000 ծովահեն նույնպես հանձնվել է։ Պատերազմում զոհվել է 10,000 մարդ, ինչը նշանակում է, որ ծովահենների ուժերը սկզբում կազմում էին առնվազն 30,000 մարդ։ Ավելին, Պոմպեոսը կարողացել է ազատել բազմաթիվ գերիների, որոնք տուն վերադառնալիս հաճախ գտնում էին իրենց սեփական գերեզմանները, քանի որ նրանց մահացած էին համարում։

Ի տարբերություն Կեսարի, Պոմպեոսը չի խաչել պարտվածներին, այլ նրանց կյանք է շնորհել և դաշնակիցներ է դարձրել, ինչը մեծացրել է ծովահենների պատրաստակամությունը հանձնվելու և օգնելու գտնել իրենց վերջնական ապաստանները։ Պոմպեոսը պարտվածներից մի քանիսին բնակեցրել է Կիլիկիայում, հիմնականում՝ Տիգրան II-ի կողմից ոչնչացված Սոլայում, ինչպես նաև Մալեսում, Ադանայում և Եպիփանիայում։ Նա մեծամասնությանը բերել է Աքայիայի Դիմե քաղաք և այնտեղ նրանց դարձրել ֆերմերներ։

Պոմպեոսն ինքը իր շքախմբի մեջ ներգրավեց բազմաթիվ նախկին ծովահենների, որոնցից մի քանիսը հետագայում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ կռվել են խոշոր ծովային ճակատամարտերում՝ Սեքստոս Պոմպեոսի, իսկ ավելի ուշ՝ Մարկոս ​​Անտոնիոսի կողմից։ Նրանց թվում են Մենոդորոսի և Տարկոնդիմոտոսի անունները։

Պատմաբան Դեյվիդ Ուլանսին Միհրի տարածումը Հռոմեական պետությունում նշում է որպես պարտված թշնամու հետ այս համեմատաբար մեղմ գործարքի կարևոր երկարաժամկետ հետևանք։ Ինչպես նշվեց վերևում, ծովահենները, ըստ Պլուտարքոսի, Միհրի առաջին հետևորդներն էին։ Ուլանսին կարծում է, որ Միհրի արմատները գտնվում են Կիլիկիայում, մասնավորապես՝ Տարսոնում, և որ այնտեղ ապրող ստոիկ փիլիսոփաները այս պաշտամունքի հիմնադիրներն էին։ Պոմպեոսի հաղթանակից հետո նախկին ծովահենները ծառայել են հռոմեական բանակում և միևնույն ժամանակ տարածել են պաշտամունքը։

## Ժառանգություն
Կիլիկյան ծովահենները հաճախ էին հայտնվում հին սիրավեպերում: Նրանց հիմնական գործառույթն էր հերոսուհուն տեղափոխել հեռավոր վայր, որտեղ նա կարող էր խուսափել վտանգից և դիմակայել փորձություններին, մինչդեռ հերոսը փնտրում էր նրան ամբողջ աշխարհում՝ ապրելով հետաքրքիր արկածներ: Ամենահայտնի օրինակը Աֆրոդիզիացի Խարիտոնի «Քերիայի և Կալիրհոյի սիրո պատմությունը» վեպն է:

Ժամանակակից զանգվածային մշակույթում կիլիկյան ծովահենները, ի տարբերություն իրենց կարիբյան գործընկերների, թողել են միայն փոքր հետք. նրանք կարճ ժամանակով հայտնվել են Սթենլի Կուբրիկի 1960 թվականի հուշարձանային «Սպարտակ» ֆիլմում, որը նկարահանվել է Հովարդ Ֆասթի համանուն վեպի հիման վրա: Նրանց դերը այնտեղ լիովին չի համապատասխանում պահպանված փաստերին. ֆիլմում նրանք պետք է ապստամբ ստրուկներին հանձնեին իրենց հայրենիք, բայց նրանց կաշառել էր հռոմեացի զորավար Մարկոս ​​Լիցինիոս Կրասոսը, և այդ պատճառով նրանք լքեցին գերության մեջ գտնվող ստրուկներին: Պլուտարքոսի խոսքերով՝ ստրուկների ապստամբության առաջնորդ Սպարտակը իսկապես բանակցություններ է վարել կիլիկյան ծովահենների հետ: Սակայն, ապստամբներին տուն վերադարձնելու փոխարեն, նրանք պետք է նրա 2000 մարտիկներին տեղափոխեին Սիցիլիա, որտեղ նա մտադիր էր նոր ապստամբություն հրահրել տեղի ստրուկների շրջանում՝ ավելի սրելով հռոմեացիների խնդիրները։ Կիլիկացիները ընդունեցին նրա նվերները, բայց չկատարեցին պայմանավորվածությունը։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ծովահեններ
Կատեգորիա:Ծովահենություն
Կատեգորիա:Կիլիկիա
Կատեգորիա:Միջերկրական ծով