Ալեքսեյ Զիգին

**Ալեքսեյ Իվանովիչ Զիգին** (), խորհրդային ռազմական գործիչ, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է Պոլոցկի պաշտպանության հերոս, այնուհետև՝ բանակների հրամանատար։ Գեներալ-լեյտենանտ (30.01.1943)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի 11-ին (նոր տոմարով) Բոլշայա Մարտինովկա արվարձանում (սլոբոդայ) (ներկայում՝ Ռոստովի մարզի Մարտինովսկի շրջանի կազմում)։

### Ռուսական կայսերական բանակում
Ռուսական կայսերական բանակում  է 1915 թվականի օգոստոսից։ Ծառայել է որպես շարքային 163-րդ պահեստային հետևակային գնդում (Չելյաբինսկ), որտեղ 1916 թվականի մայիսին ավարտել է ուսումնական խմբի դասընթացները։ 1916 թվականի սեպտեմբերին ավարտել է Չիստոպոլի ենթասպաների դպրոցի արագացված դասընթացը, ստացել է պրապորշչիկի կոչում և նշանակվել է կրտսեր սպա 243-րդ պահեստային հետևակային գնդում (Աստրախանի նահանգ)։ 1916 թվականի դեկտեմբերին ուղարկվել է Կովկասյան բանակ՝ Կարսի ամրոցի 2-րդ գունդ, մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Կռվել է թուրքական զորքերի դեմ՝ որպես կրտսեր սպա և վաշտի հրամանատար։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է վաշտային և գնդի զինվորական կոմիտեների անդամ, այնուհետև՝  Կարսի ամրոցի 2-րդ գնդի կոմիտեի նախագահ։ Գունդը լուծարվելուց հետո՝ 1917 թվականի դեկտեմբերին, զորացրվել է և վերադարձել հայրենիք։

### Կարմիր բանակում՝ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին
Մասնակցել է Ռուսական քաղաքացիական պատերազմին։ 1917 թվականի դեկտեմբերին միացել է Կարմիր գվարդիային և նշանակվել Մարտինովկայի պարտիզանական ջոկատի հրամանատար։ Ջոկատի կազմում կռվել է գեներալներ Լ․ Գ․ Կոռնիլովի և Կոնստանտին Կոնստանտինովիչ Մամոնտովի սպիտակ զորքերի դեմ։

1918 թվականի հունիսին, Դոնի խորհրդային հանրապետության բանակի նահանջի ժամանակ, Զիգինի ջոկատը Մարտինովկա սլոբոդայի շրջանում շրջափակվել էր բանակային ավագ Գ. Ա. Կիրեևի զորքերի կողմից և ցուցաբերել է հերոսական դիմադրություն ավելի քան մեկ ամիս։ Միայն օգոստոսի 4-ին Ս․ Մ․ Բուդյոննու հեծելազորի օգնությամբ ջոկատը կարողացել էր դուրս գալ շրջափակումից։ Ջոկատն ամբողջությամբ ընդգրկվել էր Կարմիր բանակի կազմում՝ որպես 37-րդ հրաձգային դիվիզիայի մաս։ Զիգինը նշանակվել է 325-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար։ Սեպտեմբերին վիրավորվել է և բուժում է ստացել Ցարիցինի (ներկայում՝ Վոլգոգրադ) հոսպիտալում։

Առողջանալուց հետո նշանակվել է 10-րդ բանակի 2-րդ պահեստային հրաձգային գնդի հրամանատար։

1918 թվականի հոկտեմբերից եղել է 10-րդ բանակի հետևակի տեսչի օգնական, իսկ 1919 թվականի հունվարից կրկին ծառայել է 37-րդ հրաձգային դիվիզիայում՝ որպես 1-ին բրիգադի շտաբի պետ, այնուհետ՝ 3-րդ բրիգադի հրամանատար։ Մասնակցել է գեներալ Ա․ Ի․ Դենիկինի զորքերի դեմ մարտերին։

1920 թվականի հունվարից եղել է 2-րդ հեծյալ կորպուսի շտաբի կրտսեր օգնական, ապա՝ շտաբի պետի տեղակալ։ 1920 թվականի օգոստոսից՝ 2-րդ հեծյալ բանակի շտաբի օպերատիվ բաժնի օգնական։ Այդ բանակի կազմում մասնակցել է գեներալ Պ․ Ն․ Վրանգելի զորքերի դեմ մարտերին Հյուսիսային Տավրիայում, իսկ 1920 թվականի նոյեմբերին՝ Պերեկոպ-Չոնգարի ռազմագործողությանը։

Քաղաքացիական պատերազմի ճակատներում երկու անգամ վիրավորվել է և մեկ անգամ՝ կոնտուզիա ստացել։ Կարմիր բանակի 10-ամյակի առթիվ՝ Քաղաքացիական պատերազմի տարիների սխրանքների համար պարգևատրվել է Կարմիր Դրոշի շքանշանով։

1919 թվականին անդամագրվել է ՌԿԿ(բ)-ին։

### ԲԳԿԲ-ի կադրային սպա
Քաղաքացիական պատերազմից հետո՝ 1921 թվականի փետրվարից, ծառայել է որպես Հյուսիսային Կովկասում 21-րդ հեծյալ դիվիզիայի շտաբի պետի ավագ օգնական։ 1921 թվականի ապրիլից եղել է Տերսկի մարզի Գեորգիևսկ քաղաքում շրջանի ռազմական կոմիսար, 1921 թվականի օգոստոսից՝ Սալսկի շրջանի համընդհանուր ռազմական ուսուցման ղեկավար, 1922 թվականի հոկտեմբերից՝ Ռոստովի և Դոնի շրջանային զինվորական կոմիսարիատների համընդհանուր ռազմական ուսուցման բաժնի պետ։ 1925 թվականի մայիսից եղել է Դոնի 9-րդ հրաձգային դիվիզիայի տարածքային վարչության պետի օգնական։ 1926 թվականի նոյեմբերից մինչև 1927 թվականի հոկտեմբեր՝ Պյատիգորսկի շրջանի ռազմական կոմիսարիատի պետի օգնական։

1928 թվականին ավարտել է ԲԳԿԲ-ի հրամանատարական կազմի համար հրաձգային-մարտավարական վերապատրաստման «Վիստրել» դասընթացները, որից հետո շարունակել է ծառայությունը իր նախկին պաշտոնում։ 1930 թվականի նոյեմբերից եղել է Դոնի Ռոստով քաղաքի ռազմական կոմենդանտ։ 1931 թվականի ապրիլից՝ Հյուսիսային Կովկասի ռազմական օկրուգի 9-րդ հրաձգային դիվիզիայի 27-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար-կոմիսար։

1932 թվականին հեռակա կարգով ավարտել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ԲԳԿԲ-ի ռազմական ակադեմիան։ 1932 թվականի մարտից ծառայել է որպես Հատուկ Կարմիր Դրոշակակիր Հեռավոր Արևելքի բանակի 3-րդ կոլտնտեսային հրաձգային դիվիզիայի 8-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար։ 1937 թվականի հուլիսից՝ Բլագովեշչենսկի ամրացված շրջանի կոմենդանտ։

1938 թվականի հուլիսի 2-ին ձերբակալվել էր, ինչպես նաև զրկվել էր ԲԳԿԲ-ում ծառայությունից՝ «ծառայությանը անհամապատասխան լինելու» պատճառաբանությամբ։ Մեկուկես տարի պահվել էր ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ բանտում նախաքննության մեջ, 1939 թվականի դեկտեմբերին ազատ էր արձակվել։ Ազատ արձակվելուց հետո վերականգնվել էր Կարմիր բանակում, սակայն մի քանի ամիս դեռևս նոր նշանակում չէր ստանում։

1940 թվականի մարտից ծառայել է որպես Բելառուսական Հատուկ ռազմական շրջանի պահեստի հրամկազմի վերապատրաստման Սլուցկի երկօրյա հրաձգային դասընթացների պետի ժամանակավոր պաշտոնակատար։ 1940 թվականի հուլիսից՝ Ուրալի ռազմական շրջանի 62-րդ հրաձգային կորպուսի 174-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։

### Պոլոցկի պաշտպանությունը
1941 թվականի հունիսի սկզբից Ուրալի ռազմական շրջանում ձևավորվեց 22-րդ բանակը, որը տեղափոխվեց արևմուտք՝ Բելառուս։

Հունիսի 22-ի առավոտյան 174-րդ հրաձգային դիվիզիան դեռ գտնվում էր մշտական տեղակայման վայրում՝ Պոլոցկի շրջանում։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսից։ Դիվիզիան՝ լինելով Արևմտյան ճակատի կազմի մեջ, ռազմական գործողությունները սկսել էր հունիսի 29-ին՝ պաշտպանական դիրքեր զբաղեցնելով Պոլոցկի ամրացված շրջանում։ Մինչև հուլիսի 17-ը դիվիզիան համառորեն պաշտպանել է Պոլոցկը՝ համատեղելով խիստ պաշտպանությունն անսպասելի հարձակումների և գիշերային գրոհների հետ։ Հայտնվելով թշնամու խորը թիկունքում՝ դիվիզիան գերազանցող ուժերի ճնշման ներքո ստիպված էր եղել նահանջել Նևելի ուղղությամբ, որտեղ շուտով հայտնվել էր շրջափակման մեջ։ Ալեքսեյ Իվանովիչ Զիգինը իր խմբերից մեկի հետ հաջողությամբ դուրս էր եկել շրջափակումից, սակայն տեղեկանալով, որ դիվիզիայի հիմնական ուժերը դեռ մնացել են օղակի ներսում, կրկին հատել էր ճակատային գիծը։ Հրամանատարի և անձնակազմի կարողունակ ու վճռական գործողությունների շնորհիվ դիվիզիան կարողացել էր ճեղքել շրջափակումը և գրեթե ամբողջ կազմով դուրս գալ՝ պահելով ողջ հրետանին և  ավտոտրանսպորտային միջոցների մեծ մասը։ Ավելին՝ 174-րդ հրաձգային դիվիզիայի հաջող գործողությունները նպաստել էին նաև 62-րդ հրաձգային կորպուսի հիմնական ուժերի շրջափակումից դուրս գալուն։ Շրջափակումից կազմակերպված դուրս բերման համար Ալեքսեյ Զիգինը պարգևատրվել էր Լենինի շքանշանով, և նրան շնորհվել էր «գեներալ-մայոր» զինվորական կոչումը (1941 թվականի օգոստոսի 7)։

### Մոսկվայի պաշտպանությունն ու առաջին հակագրոհները
1941 թվականի հոկտեմբերի 26-ից Ալեքսեյ Զիգինը սկզբում 186-րդ, այնուհետև 158-րդ հրաձգային դիվիզիաների հրամանատարն էր, որոնք ընդգրկված լինելով Կալինինի ճակատի 22-րդ բանակի կազմում՝ մասնակցում էին Մոսկվայի ճակատամարտի պաշտպանական փուլին։ Հետագայում այդ դիվիզիաները Զիգինի հրամանատարությամբ մասնակցել են հակագրոհին Մոսկվայի մերձակայքում՝ մասնավորապես Կալինինի, Ռժև-Վյազմայի (1942 թվական), Տորոպեց-Խոլմի և առաջին Ռժև-Սիչևկայի հարձակողական գործողություններին։

1942 թվականի հունիսի 20-ին գեներալ-մայոր Զիգինը նշանակվեց Կալինինի ճակատի 58-րդ բանակի հրամանատար։ Օգոստոսի 7-ից՝  58-րդ բանակի հիման վրա ձևավորված 39-րդ բանակի հրամանատարն էր, որի զորքերը մինչև 1943 թվականի մարտը ծանր մարտեր էին մղում Ռժևի ուղղությամբ։ Մարտի 2-ից բանակը ներգրավվեց Ռժև-Վյազմայի հարձակողական գործողությանը։

1943 թվականի սեպտեմբերի 16-ին գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսեյ Զիգինը նշանակվեց Արևմտյան ճակատի 20-րդ բանակի հրամանատար, սակայն արդեն սեպտեմբերի 22-ին նրան նշանակեցին Վորոնեժի ճակատի 4-րդ գվարդիական բանակի հրամանատար (փոխարինելով գեներալ Գրիգորի Կուլիկին), որը մասնակցում էր Դնեպրի ճակատամարտին։

### Մահ
Զիգինը չհասցրեց ստանձնել այս բանակի հրամանատարությունը։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նա ժամանեց բանակի մարտական գործողությունների շրջան՝ Պոլտավայի մարզ։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 27-ին, բանակի հրամանատարական կետ՝ Բորկի գյուղ մեկնող ճանապարհին, Զիգինը որոշեց զննել Կիրիյակովկա գյուղի մոտ գտնվող բարձունքներից մեկը, որը նախատեսվում էր որպես դիտակետ։ Գլխավոր ճանապարհից դուրս եկած գեներալի ավտոմեքենան պայթեց գերմանացիների կողմից թողնված երկշերտ ականից, որն ուներ ուժեղ լիցք։ Ալեքսեյ Իվանովիչը զոհվեց 47 տարեկան հասակում։ Հուղարկավորվել է Պոլտավա քաղաքում՝ Պետրովսկու այգում։ 1969 թվականին նրա աճյունը վերահուղարկավորվել է Պոլտավայի զինվորների փառքի հուշահամալիրում։

## Պարգևներ
* մինի|Ա. Ի. Զիգինի հուշարձանը Պոլտավայում: Քանդակագործներ՝ Լ. Կերբելի և Վ. Ցիգալի:Լենինի շքանշան (31.08.1941)
* Կարմիր դրոշի երկու շքանշան (20.02.1928, 22.09.1943)
* Կուտուզովի առաջին աստիճանի շքանշան (09.04.1943)
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան (22.09.1943)
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Բանվոր-գյուղացիական Կարմիր բանակի 20-ամյակ» մեդալ (22.02.1938)

## Հիշատակ
* Պոլտավա քաղաքում նրա անունով են կոչվում փողոց և հրապարակ, որի վրա 1957 թվականին կանգնեցվել է հուշարձանը (հեղինակներ՝ քանդակագործներ Լ. Կերբել և Վ. Ցիգալ, ճարտարապետ՝ Գ. Զախարով)։ Հուշարձանը բրոնզից պատրաստված քանդակ է՝ տեղադրված մոնումենտալ մոխրագույն երկաթբետոնե պատվանդանի վրա, որը եզրազարդում է բրոնզե հարթաքանդակ Հայրենական մեծ պատերազմի տեսարանների պատկերներով։ 2023 թվականի օգոստոսի 3-ին հուշարձանը ապամոնտաժվել է (նախկինում այն երկու անգամ ենթարկվել էր վանդալիզմի գործողությունների)։

* Ա. Ի. Զիգինի անունը կրում են մի փողոց Պոլոցկ քաղաքում և մի նրբանցք՝ Բոլշայա Մարտինովկա գյուղում։
* 2011 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Պոլոցկում բացվել է հուշատախտակ՝ ի պատիվ Ա. Ի. Զիգինի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Военная энциклопедия: В 8 томах / Пред. Главной ред. комиссии П. С. Грачёв. «Д» — Квартирьер. — М.: Воениздат, 1995. — Т. 3. — С. 299. — 543 с. — 10 000 экз. — .
*
* Великая Отечественная. Командармы: Военный биографический словарь / Коллектив авторов. — ; Жуковский: Кучково поле, 2005. — ISBN 5-86090-113-5.

* Великая Отечественная. Комдивы : военный биографический словарь / [Д. А. Цапаев и др. ; под общ. ред. В. П. Горемыкина] ; М-во обороны Российской Федерации, Гл. упр. кадров, Гл. упр. по работе с личным составом, Ин-т военной истории Военной акад. Генерального штаба, Центральный архив. — М. : Кучково поле, 2014. — Т. III. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий (Абакумов — Зюванов). — С. 1081—1082. — 1102 с. — 1000 экз. — .

* *Бирюков Н. И.* Трудная наука побеждать. — : Воениздат, 1968.

* Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 291. — 500 000 экз.

* Полтавщина. Енциклопедичний довідник. — Київ: УЕ, 1992. — С.292.
* *Печенкин А. А.* О потерях советских генералов и адмиралов в годы Великой Отечественной войны. // Военно-исторический журнал. — 2005. — № 3. — С.30-31.

## Արտաքի հղումներ
* Зыгин Алексей Иванович на сайте Министерства обороны Российской Федерации
* Обратный отсчёт. Полоцкий волнолом. Забытый рубеж
 
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ