Սոուեթո

**Սոուեթո** (*Soweto*. ), քաղաքատիպ բնակավայր Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Գաութենգ մարզում, Յոհանեսբուրգի մետրոպոլային համայնքում. հարավում սահմանակցում է այդ մեգապոլիսի հանքագործական շրջանին: Անվանումն առաջացել է անգլերեն *South Western Townships* բառերի վանկային հապավմամբ: Նախկինում Սոուեթոն եղել է առանձին համայնքային վարչական միավոր, ներկայումս համարվում է Յոհանեսբուրգի արվարձաններից մեկը և ներառված է նրա մետրոպոլային համայնքում:

## Պատմություն
Սոուեթոյի բոլոր բնակիչները, անկախ սոցիալական ու տնտեսական դիրքից, ենթարկվել են ռասայական խտրականության, գտնվել իշխանությունների ու ոստիկանության խիստ վերահսկողության տակ: 1973 թվականին Սոուեթոն հանվեց Յոհաննեսբուրգի քաղաքապետարանի ենթակայությունից և հանձնվեց կառավարական մի գործակալության՝ Վեստրանդի վարչական բյուրոյի ենթակայությանը, որն ուներ սպիտակամորթ պաշտոնյաների և ոստիկանության մեծածավալ ապարատ: Կար նաև տեղական ինքնակառավարման խամաճիկային մի մարմին՝ «քաղաքային խորհուրդը», որին դեմ էր ոչ պաշտոնական ընդդիմադիր «Քաղաքացիների ասոցիացիան» («Տասի կոմիտեն»)՝ իր ավանային մասնաճյուղերի ցանցով: Սոուեթոյում կենսամակարդակը մի փոքր գերազանցում էր երկրի միջին ցուցանիշը, բայց բնակիչների մեծ մասն ապրում էր աղքատության պաշտոնական գծից ցած: Գործազրկությունը բարձր էր: Աֆրիկացի բնակիչների շրջանում մահացության մակարդակը երեք անգամ բարձր էր Յոհաննեսբուրգի սպիտակամորթ բնակչության համեմատ:

## Ապստամբություն
Կրթությունը աֆրիկաանս լեզվով կազմակերպելու պարտադրանքի դեմ բողոքող ուսանողական ցույցի (1976 թ.) գնդակահարումից հետո սկիզբ առավ ապարտհեյդի ամբողջ համակարգի և սպիտակամորթների գերիշխանության դեմ ապստամբություն, որն ընդգրկեց Սոուեթոյի բնակչության գրեթե բոլոր շերտերը, տարածվեց նաև Հարավային Աֆրիկայի այլ շրջաններում ու քաղաքներում: Ապստամբության գագաթնակետը դարձավ 1976 թվականի օգոստոս-նոյեմբեր ամիսներին տեղի ունեցած համընդհանուր քաղաքական գործադուլը: Միայն պաշտոնական (նվազեցված) տվյալների համաձայն՝ 1976 թվականի հունիսի 16-ից մինչև 1977 թվականի փետրվարի 28-ը ոստիկանության կրակոցներից սպանվեց 575 մարդ, մոտ 6000 մարդ էլ ձերբակալվեց: Ապստամբությունը նշանավորեց Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի գլխավորած ազատագրական պայքարի նոր փուլի սկիզբը:

## Ժողովրդագրություն
Սոուեթոյի բնակիչների բացարձակ մեծամասնությունը սևամորթներ են, որոնց շատերի մայրենի լեզուն զուլուերենն է:

### 2011 թ. [[մարդահամար]]
* Տարածքը - 200,03 քառակուսի կիլոմետր
* Բնակչության թվաքանակը - 1.271.628, խտությունը՝ 6357,29 մարդ / կմ2
* Տնային տնտեսությունների թվաքանակը - 355.331: 

Վերոնշյալ տվյալները մի կողմ դնելով՝ հարկ է նշել, որ կենցաղում առավել գործածական է կրեոլերենի քրեական ծագում ունեցող խոսվածքը՝ իսկամտոն (հնացած անվանումը՝ «ցոցիտալ»): Այդ խոսվածքը տարածված է Գաուտանգ մարզի մի շարք այլ բնակավայրերում ևս:

### 2001 թ. մարդահամար
* Տարածքը - 106,44 կմ2
* Բնակչության թվաքանակը - 858.644, խտությունը՝ 8066,81 մարդ / կմ2
* Տնային տնտեսությունների թվաքանակը  237.567, խտությունը՝ 2231,9 տնտ. / կմ2

## Կլիմա
Köppen-Geiger climate classification system-ի դասկարգմամբ՝ Սոուեթոյի կլիման մերձարևադարձային-բարձրլեռնային է, որը կլիմայական քարտեզներում հայտանշվում է որպես (Cwb):

## Պատկերասրահ

Soweto Cooling Towers.JPG|Էլեկտրակայանի հովացման աշտարակները
Soweto-003.jpg|Թիվ 1 ազգային ավտոմայրուղու՝ Սոուեթոյի հարևանությամբ անցնող հատվածը
Mandela museum soweto.jpg|Նելսոն Մանդելայի ազգային թանգարանի մի անկյունը
SowetoWineFestival.JPG|Գինու փառատոն Սոուեթոյում
Soweto township.jpg|Տեսարան քաղաքի հետնախորշերից
Mandela House, Soweto.JPG|Նելսոն Մանդելայի տունը Օռլանդո թաղամասում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* Harrison, Philip, and Kirsten Harrison (2014) "Soweto: A Study in Socio-Spatial Differentiation.” In Philip Harrison, Graeme Gotz, Alison Todes, and Chris Wray (eds) *Changing Space, Changing City: Johannesburg after Apartheid*, Johannesburg: Wits University Press, pp 293–318. https://doi.org/10.18772/22014107656.19 
*
* 
* 
* 
* French, Kevin John, James Mpanza and the Sofasonke Party in the development of local politic in Soweto, unpublished M.A. dissertation, University of the Witwatersrand, Johannesburg, 1983.

* *Городнов В. П.* Чёрные жители «белого города». — , 1993.

## Արտաքին հղումներ
* Soweto uprisings.com, an extensive map mashup with info on the events on 16

Կատեգորիա:Ապարտհեյդ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության քաղաքներ