open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան

**Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան** (), հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
1834-1839 թթ. սովորել է Բերայի Մխիթարյան դպրոցում, 1839-1845 թթ.՝ Իտալիայի Պադուա քաղաքի Մուրադյան վարժարանում, որտեղ աշակերտել է դրամատուրգ Պետրոս Մինասյանին, Արսեն Բագրատունին։

1845 թ. վերադարձել է Կ.Պոլիս, ծավալել մանկավարժական-հասարակական լայն գործունեություն։ Եղել է ժամանակի նշանավոր մանկավարժներից մեկը։ Հայոց լեզու և գրականություն, ֆրանսերեն է դասավանդել Թարգմանչաց, Լուսավորչյան և Հռիփսիմյանց վարժարաններում։ Մեծ դեր է խաղացել օտարախոս հայ մանուկներին մայրենի լեզու ուսուցանելու գործում։ Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի ջանքերով է հայերեն սովորել ապագա վիպասանուհի Սրբուհի Տյուսաբը։ 1846 թ. Պեշիկթաշլյանի նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է Համազգյաց ընկերությունը, որի գաղափարական ղեկավարն է եղել։ Եղել է հայ նոր քնարերգության և արևմտահայ կանոնավոր մշտական թատրոնի հիմնադիրը։

1856 թ. Օրթագյուղի Լուսավորչական վարժարանի սրահում տրվել են նրա կազմակերպած թատերախմբի առաջին ներկայացումները՝ Պեշիկթաշլյան՝ «Կոռնակ», Մետաստազիո՝ «Թեմիստոկլես», Պետրոս Մինասյան՝ «Խոսրով Մեծ»։

## Ստեղծագործություններ

### Պատմական ողբերգություններ
* «Կոռնակ»
* «Արշակ»
* «Վահե»
* «Վահան»

### Թարգմանական պիեսներ
* Վոլտերի «Մահ կեսարու»
* Վ. Ալֆիերիի «Սավուղ», «Բրուտոս Ա»

### Երաժշտական կատակերգություններ
* «Կատակերգություն երից քաջաց» 
* «Կատակերգություն ավազակաց» (1909)

### Բանաստեղծություններ
* «Զբոսանք Արտաշեսի Առաջնո» (1849, տպագրվել է«Բազմավեպ»-ում)
* «Հրավեր ի մարտ Խոսրովու Մեծի»
* «Ի նահատակություն Վարդանանց»
* «Դյուցազունք հայոց»
* «Գիշեր»
* «Առ Հ. Ղևոնդ Ալիշան»
* «Եղբայր եմք մենք»
* «Գարուն»
* «Ալ զեփյուռն Ալեմտաղիի»
* «Ճեմք ի լյառն Հսկային»
* «Հնացեք իմ տաղք»
* «Աշուն»
* «Քնար կուսին»
* «Քնար և շիրիմ»
* «Երգ մօր ի վերայ մանկան ննջելոյ»։ «Բազմավէպ», 1851, № 3:

#### Զեյթունյան երգաշար
* «Հայ քաջորդին»
* «Մահ քաջորդվույն»
* «Թաղումն քաջորդվույն» 
* «Հայ քաջուհին»

### Ժողովածուներ
* Մատենագրութիւնք, Կ. Պոլիս, 1870, 584 էջ։
* Տաղեր, Թիֆլիս, 1903, 176 էջ։
* Քերթուածներ եւ ճառեր, Փարիզ, 1904, 193 էջ։
* Թատերգութիւններ, Կ. Պոլիս, 1909։
* Տաղք եւ թատերգութիւնք, Նիւ Եորք, 1917, 528 էջ։ 
* Տաղեր, Երևան, 1947, 108 էջ։ 
* Բանաստեղծութիւններ։ Ճառեր։ Հատուածներ, Վենետիկ, 1956, 104 էջ։ 
* Տաղեր, Երևան, 1961, 200 էջ։
* Երկերի լիակատար ժողովածու, Երևան, 1987, 564 էջ։
* Երկեր, Անթիլիաս, 1995, 332 էջ։

## Գրականություն
* Արշակ Չoպանեան, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի կեանքն ու գործը, Փարիզ, տպ․ Տ. Տօղրամաճեան, 1907, 254 էջ
* Ա․ Պիպէռճեան, Յուշարձան Մ․ Պէշիկթաշլեանի, Կոստանդնուպոլիս, տպ. Արշակ Կարօեան, 1914, Գ, 210, 2 չհամարակալված էջ
* Սերգեյ Սարինյան, Հայկական ռոմանտիզմ, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1966, 556 էջ
* Վաչե Սաֆարյան, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան․ Կյանքը և ստեղծագործությունը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1972, 327 էջ

## Արտաքին հղումներ

* Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը zarkfoundation.com կայքում
* Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ
Վազգեն Շուշանյան

**Վազգեն Շուշանյան** (Օննիկ Շուշանյան, ), ֆրանսահայ գրող, բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Վազգեն Շուշանյանը ծնվել է Արևելյան Թրակիայի Ռոդոսթո քաղաքում։ 1906-1911 թվականներին սովորել է Ռոտոսթոյի Սուրբ Խաչի Հիսուսյան և Սուրբ թագավոր թաղի Հովհանյան նախակրթարանում։ 1915 թվականին Շուշանյանների ընտանիքը աքսորվում է Մերձավոր Արևելքի անապատները, որտեղ գրողի հարազատները զոհվում են թուրքական ջարդերի ժամանակ։

1919 թվականին ընդունվել է Արմաշի երկրագործական վարժարան, վարժարանի կազմի հետ տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, ապա Հայաստան, մեկ տարի հետո հետ վերադարձել։ Կ. Պոլսում, Նյու Յորքում, Իզմիրում լինելուց հետո 1922 թվականին հաստատվել է Փարիզում։ Բանվորություն է արել Ռենոյի գործարանում և Մոնրուժի մետաղագործարանում։ Սովորել է երկրագործություն և կաթնային արդյունաբերություն, հետագայում՝ Սորբոնի համալսարանում։

Մահացել է թոքերի հիվանդության անսպասելի սրումից Փարիզի ֆրանսիական մի հիվանդանոցում՝ միայնակ ու լքված։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է վեպեր, բանաստեղծություններ, արձակ ստեղծագործություններ, օրագրեր, գրական-մշակութաբանական և քաղաքական հոդվածներ։ Ստեղծագործության հիմնական թեման եղել սփյուռքը, սփյուռքահայի դժվարին ու հակասական կյանքը, պայքարն ուծացման վտանգի դեմ։ 
* Երկիր հիշատակաց։ 
* Սիրո և արկածի տղաքը
* Ամրան գիշերներ
* Ճերմակ Վարսենիկ
* Մթին պատանություն
* Գարնանային սիրո հեզ նամակներ
* Բանաստեղծն ու կինը
* Խառնիխուռն
* Ներքին դաշտանկար
* Քրոնիկոն քնարական

## Հրատարակություններ
* Մահուան առագաստը (վիպակներ), Պէյրութ, 1952, 303 էջ։
* Գարնանային սիրոյ հեզ նամակներ, Պէյրութ, 1956, 150 էջ։
* Մթին պատանութիւն, Պէյրութ, 1956, 215 էջ։
* Սիրոյ եւ արկածի տղաքը, Պէյրութ, 1957, 193 էջ։
* Մահուան առագաստը, Պէյրութ, 1959, 128 էջ։
* Ճերմակ Վարսենիկ, Պէյրութ, 1960, 200 էջ։
* Երկիր հիշատակաց, Երևան, 1966։
* Բանաստեղծը եւ կինը, Պէյրութ, 1982, 207 էջ։ 
* Երկու վիպակ. Ճերմակ Վարսենիկ։ Մթին պատանություն, Երևան, 1983, 336 էջ։ 
* Ներքին դաշտանկար, Երևան, 1995, 312 էջ։ 
* Սիրոյ եւ արկածի տղաքը, Պէյրութ, 1996, 200 էջ։
* Մարդ մը, որ Արարատ չունի իր հոգւոյ խորը, Պէյրութ, 1998, 176 էջ։
* Յեղափոխութեան լոյսէ գօտին, Պէյրութ, 1998, 303 էջ։
* Օրագիր, Երևան, 1999։ 
* Քրոնիկոն քնարական, Երևան, 2000, 262 էջ։ 
* Խառնիխուռն, Երևան, 2001, 272 էջ։
* Բանաստեղծը և կինը, Երևան, 2005, 230 էջ։
* Ընտրանի, Երևան, 2010, 394 էջ։
* Սիրոյ եւ արկածի տղաքը, Պէյրութ, 2012, 200 էջ։
* Ալեկօծ տարիներ (1920–1932), Մոնթրեալ, 2014, 445 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ադդարյան Գ., Վազգեն Շուշանյան, Բեյրութ, 1966։
* Սևան Գ., Վազգեն Շուշանյան, Ե., 1968։

## Արտաքին հղումներ
*Վազգեն Շուշանյան

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ հասարակական գործիչներ
Լավրենտ Վարդանյան

**Լավրենտ Վարդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների միության և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Կերպարվեստի միջազգային ասոցիացայի անդամ։

## Կենսագրություն
Լավրենտ Վարդանյան ծնվել է 1948 թվականի փետրվարի 5-ին Եղեգնաձորի շրջանի Գանձակ գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1972 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի նկարչության բաժինը։ 1976 թվականին ցուցադրվել է Հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսներում։ 1994 թվականին ստացել է հետազոտող ուսուցչի տարակարգ։

Աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի նկարիչների միության ֆոնդերում, մի շարք երկրների անհատական հավաքածուներում և ցուցահանդեսներում՝ Ռուսաստան, Լեհաստան, Բուլղարիա, Ֆրանսիա, Իսպանիա, Արգենտինա, ԱՄՆ, Կանադա, Մեքսիկա և այլ երկրներում։ ՀՀ նկարիչների միության անդամ և կերպարվեստի միջազգային ասոցիացայի անդամ է (Յունեսկո)։

## Ցուցահանդեսներ
*1991&nbsp;-&nbsp;անհատական ցուցահանդես Երևանում
*1992&nbsp;-&nbsp;խմբակային ցուցահանդես Փարիզում (Ֆրանսիա)
*1993&nbsp;-&nbsp;անհատական ցուցահանդես Երևանում
*1993&nbsp;-&nbsp;խմբակային ցուցահանդես Շվեյցարիայում «EUROP’ ART-93»
*1994&nbsp;-&nbsp;ստացել է հետազոտող ուսուցչի տարակարգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կոստանդնուպոլիս

[մինի|300px|Կոստանդնուպոլիսը Բյուզանդական շրջանում [http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg մանրամասն քարտեզ] .](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Byzantine_Constantinople.png)
**Կոստանդնուպոլիս** (, *Կոստանդնուպոլիս*, կամ  — «Քաղաք»),( [kostantîniyye], , ), քաղաք, որը ժամանակին հանդիսացել է Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը (330–395), Բյուզանդիայի մայրաքաղաքը (395-1204 և 1261-1453), Լատինական կայսրության մայրաքաղաքը (1204-1261) և Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաքը (1453-1922)։

324 թվականին հնագույն քաղաք Բյուզանդիոնը վերանվանվեց «Նոր Հռոմ» և հռչակվեց Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդիանոս Ա Մեծի կողմից, ում պատվին քաղաքը 330 թվականի մայիսի 11-ին անվանեցին Կոստանդնուպոլիս։ 5-րդ դարի կեսերից մինչև 13-րդ դարի սկիզբը Կոստանդնուպոլիսն Եվրոպայի ամենախոշոր և ամենահարուստ քաղաքն էր։ Քաղաքը հայտնի դարձավ իր ճարտարապետական հուշարձաններով, ինչպիսիք էին Սուրբ Սոֆիայի տաճար, որը Արևելյան ուղղափառ եկեղեցու տաճար էր և ծառայում էր որպես Տիեզերական պատրիարքության նստավայր, Կայսերական պալատը, որտեղ ապրում էին կայսրերը, Գալաթայի աշտարակը, Հիպոդրոմը, պարիսպները և այլ հանրահայտ շինություններ։ Կոստանդնուպոլսի համալսարանը հիմնադրվել է հինգերորդ դարում և ուսուցվում էր գրականություն և արվեստ մինչև ավերվելը 1204 և 1453 թվականներին, ներառյալ մեծ Կայսրեական գրադարարանը որտեղ նաև պահվում էին Ալեքսանդրիայի գրադարանի մնացորդները և ուներ մոտ 100,000 գիրք։  Քաղաքը Կոստանդնուպոլսի պատրիարքի նստավայրն էր և պահվում էր քրիստոնեության սրբազան իրերից Քրիստոսի Փշե պսակը և Իրական Խաչը։

Կոստանդնուպոլիսը հայտնի էր իր զանգվածային և բարդ ամրություններով, որը համարվում էր իր դարաշրջանի պաշտպանողական ճարտարապետության եզակի օրինակ։ Թեոդոսյան պարիսպները ներառում էին զույգ պարիսպներ՝ փռված առաջին պատից 2 կմ դեպի արևմուտք։ Կոստանդնուպոլսի դիրքը Ոսկեղջյուրից մինչև Մարմարա ծով բաժանվում էր պաշտպանողական պարիսպնեով։ Քաղաքը սկզբում կառուցվել էր որպես Հռոմիի մրցակից և որոշ որոշումներ փոխ էր առնված Հռոմից։ Կարևոր պաշտպանական համակարգի մեջ էին մտնում մեծ պալատները, ջրամնարները և աշտարակները և Կոստանդնուպոլիսը համարվում էր երկու մայրցամաքների (Եվրոպա ու Ասիա) և երկու ծովերի (Միջերկրական ու Սև) դարպաս։ Չնայած քաղաքը պաշարվել է բազմաթիվ անգամ տարբեր բանակների կողմերից, այն անառիկ է մնացել մոտ ինը հարյուր տարի։

## Տես նաև
* Հայերը Կոստանդնուպոլսում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Constantinople: The Story of the Old Capital of the Empire by William Holden Hutton
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության պատմություն
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Արտաշես Շահինյան

**Արտաշես Լիպարիտի Շահինյան** (), հայ մաթեմատիկոս, ակադեմիկոս և մանկավարժ։ Համարվում է հայկական մաթեմատիկական գիտության դպրոցի հիմնադիրը։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1944), պրոֆեսոր (1944), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1947, թղթակից անդամ՝ 1945 թվականից)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

Ֆիզիկոս Արամ Շահինյանի հայրն  է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1930 թվականին ավարտել է ԵՊՀ։ 1929-1978 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում. 1938-1944 թվականներին՝ երկրաչափության, 1944-1978 թվականներին՝ մաթեմատիկական անալիզի և ֆունկցիաների տեսության ամբիոնների վարիչ, միաժամանակ, 1939-1942 թվականներին՝ ֆիզմաթ ֆակուլտետի դեկան։ 1945-1955 թթ՝ ՀԽՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի բաժանմունքի, 1955-1959 թվականներին՝ համանուն ինստիտուտի հիմնադիր-տնօրեն։ 1950-1963 թթ., միաժամանակ՝ ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզմաթ գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար։ 1967-1975 թթ եղել է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավոր։

## Գործունեություն
մինի|150px|Արտաշես Շահինյանի հուշատախտակը Երևանի Բաղրամայան պողոտայում
Շահինյանի աշխատանքներով Հայաստանում սկիզբ են դրվել մաթեմատիկայի բնագավառի համակարգված գիտական հետազոտություններին։ Զբաղվել է մաթեմատիկական անալիզում ֆունկցիաների մոտավորության տեսությամբ, կոմպլեքս փոփոխական ֆունկցիաների տեսությամբ։ Աշխատանքները վերաբերում են կոմպլեքս տիրույթում մոտավորությունների տեսությանը, կոմպլեքս և իրական փոփոխականների ֆունկցիաների տեսության մի շարք նոր ուղղությունների։ Ֆունկցիաների տեսության բնագավառում Շահինյանի ներդրումները միջազգային ճանաչում են ստացել։

Շահինյանի անունով են կոչվել ԵՊՀ-ին կից իր նախաձեռնությամբ ստեղծված ֆիզմաթ թեքումով Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզմաթ դպրոց (1978 թվականից), փողոցներ Երևանում և Գյումրիում, 1999 թվականին Գյումրիում կանգնեցվել է հուշակոթող։ 1978 թվականին ԵՊՀ-ում սահմանվել Է Շահինյանի անվան կրթաթոշակ։

## Երկեր
[մինի|ձախից|Արտաշես Շահինյանի կիսանդրին [Ֆիզմաթ դպրոց|համանուն դպրոցի բակում]]
* Անալիտիկ ֆունկցիաների տեսություն, մաս 1, Ե., 1969։

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Արտաշես Լիպարիտի Շահինյան. Կենսամատենագիտություն, Ե., 2003։
* Ակադեմիկոս Արտաշես Լիպարիտի Շահինյան. գիտնականը, հայրենասերը, ուսուցչապետը (կազմ.՝ Ա. Շահինյան), Ե., 2006։

## Արտաքին հղումներ
* Նամականիշ Շահինյանի պատվին 
* Շահինյանի անվան ֆիզմաթ թեքումով դպրոցի կայքը 
* Կենսագրությունը անգլերեն 
* Արտաշես Շահինյանը մաթեմատիկական տոհմածառ նախագծում

Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Մուրճ (ամսագիր, Թիֆլիս)

**«Մուրճ»**, գրական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Հրատարակվել է 1889-1907 թթ. Թիֆլիսում։ Խմբագիրներ՝ Ա. Արասխանյան, Լ. Սարգսյան։

## Հիմնումը
1888 թ. Ավետիք Արասխանյանը, նպատակ ունենալով հայերեն լեզվով ամսագիր հրատարակել Թիֆլիսում, ցարական կառավարությանն է դիմում խնդրագրով, որտեղ գրված է՝ «Լինենք թարգման հայ ազգի կարիքների, աշխատենք մեր ազգը ուսումնասիրելով նորա շահերը պաշտպանել։ Յորդորենք նորան մտածել ուղիղ, զգալ ազնիւ զգացումներ, հարթել ջանանք նորա առաջանալու ճանապարհները․․․»։ Կառավարությունը թույլ է տալիս «Մուրճ» ամսագրի տպագրությունը։

«Մուրճը» հրատարակվել է 1889 թ. հունվարից մինչև 1907 թ. ապրիլը՝ անձնական ունեցվածքի զոհաբերությունների, մեծ դժվարությունների գնով։

## Գործունեությունը
«Մուրճը» եղել է ժամանակի արևելահայ ամենաժողովրդական հանդեսը։ Ամսագիրը կողմնակիցն էր մասնավոր սեփականության, և իր շուրջը համախմբելով ժամանակի ձեռնհաս գործիչներին, առաջ էր քաշում ազգային կյանքի բոլոր բնագավառներում հեղաշրջում առաջացնող հարցեր ու տալիս նրանց պատասխանները։ Այդ հարցերը վերաբերվում էին տնտեսական ու մտավոր կյանքին, հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին, քննարկվում էին խնդիրներ՝ կապված լուսավորությանն ու մշակույթին, գրականությանը, մամուլին ու գիտությանը և այլն։ Ամսագիրը հաճախ էր անդրադառնում հայ համայնքների կյանքին, լուսաբանում նրանց առօրյան, դրվատանքի ու քննադատական խոսք ասում նրանց մասին։ Մերկացվում էր հայկական գյուղերում տիրող անիշխանությունն ու կաշառակերությունը, գյուղական ցեցերի վայրագությունները, թալանն ու օրինազանցությունները։ «Մուրճն» իր շուրջն էր համախմբել հայ գրողներին (Լ. Շանթ, Դ. Դեմիրճյան և այլն), անդրադարձել հայ հին ու նոր գրականության նշանավոր դեմքերին՝ Փավստոս Բյուզանդ, Սայաթ-Նովա, Րաֆֆի և ուրիշներ։ Դեռ նոր գրական ասպարեզ իջած Հովհաննես Թումանյանից 1891-93 թ. «Մուրճը» տպագրել է ավելի քան 35 ստեղծագործություն։ Ավ. Արասխանյանը գրականությունը դիտում էր մի կողմից իբրև ժողովրդի կյանքն արտացոլելու, մյուս կողմից՝ նրան ծառայելու միջոց։

Արասխանյանը «Մուրճը» խմբագրել է տասներկու տարի անընդմեջ։ Նրանից հետո այն խմբագրել են մի քանի այլ անձինք, որոնք հաճախ սեփական գումարներով են փակել ամսագրի ծախսերն ու պարտքերը։ Այդ անուններից են Կոնստանդին Կրասիլնիկյանը, Վարդուհի Քանանյանը, Լևոն Սարգսյանը։

«Մուրճը» փակվեց 1907 թվականի ապրիլին։ Փակման պատճառը ոչ միայն նյութական դժվարություններն ու «Հերմես» տպարանի գործունեության դադարեցումն էր, այլ նաև՝ ռուսական հեղափոխությունից հետո կյանքում ստեղծված նոր պայմանները, հասարակական ուժերի նոր հարաբերությունները։

## Գրականություն
* Գառնիկ Անանյան, Հայ գրականությունը «Մուրճ» ամսագրում (90-ական թվականներ), Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1972, 80 էջ։
* https://tert.nla.am/mamul/Murch-1889/Table.html

## Աղբյուրներ
* Արասխանյան Ավետիք, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հտ. 1, Երեւան, 1990, էջ 334։
* Արասխանյան Ավետիք, Հայ Նոր գրականության պատմություն, հտ. 4, Երեւան, 1972, էջ 114։
* Մատենագիտություն «Մուրճ» ամսագրի, կազմ.՝ Կ. Քացախյան, խմբ. Հր. Կոստիկյան, Երեւան, Ալ. Մյասնիկյանի անվան գրադարան, 1977, 776 էջ։
* Սարինյան Ռ., Ավ. Արասխանյան, Երեւան, «Հայաստան» հրատարակչություն, 1980, 148 էջ։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Պահարե

**Պահարե** (**Հայկ Սեդրակի Պետրոսյան** , կրել է Համուպ ծածկանունը, ապա ստորագրել է Պահարե գրական անունով), հայ դերասան, գրող, բանաստեղծ։ Վրաստանի Խորհրդային Հանրապետության վաստակավոր արտիստ 1943, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

մինի

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1895 թ. Նոր Բայազետում, վաղ հասակից ծնողների հետ տեղափոխվել Թիֆլիս, սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, նկարչական ակադեմիայում, խաղացել Հայոց դրամատիկական թատրոնում։ Որոշ ժամանակ աշխատել է Բաքվի հայկական թատրոնում որպես դերասան և դրամատիկական ստուդիայի ղեկավար։ Այնուհետև երկար տարիներ աշխատել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան դրամատիկական թատրոնում։ Նա կատակերգակ դերասան էր, որի ուսուցիչները եղել են անվանի կատակերգակներ Դավիթ Թուրյանը, Արամ Վրույրը, Արշակ Մամիկոնյանը և ուրիշներ։

50-ամյա աշխատանքային գործունեության ընթացքում նա խաղացել է շուրջ 300 դեր, որոնց շարքին Նազար («Քաջ Նազար»), Մարտիրոս («Նամուս»)։ Նա միաժամանակ զբաղվել է գրականությամբ, առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա «Գյուղերի կանչը», «Գեղարքունիք», «Հայրենիք» բանաստեղծությունների ժողովածուները, գրել է «Կոմերիտ Վաղոն» պոեմը, դրամատիկական գործեր, «Չաղ-չաղ թագավորը» պիեսը, որը բեմադրվել է Թիֆլիսի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում և Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնում։ Պահարեն պահանջկոտ, աշխատասեր դերասան էր, որի շնորհիվ դասվում է հայ թատրոնի տաղանդավոր կոմիկ դերասանների շարքը։ 1943 թ. Խորհրդային Վրաստանի գերագույն Սովետի նախագահությունը նրան շնորհել է վաստակավոր արտիստի կոչում։ Նա խաղացել է Լևոն Քալանթարի, Հովհաննես Աբելյանի, Օլգա Մայսուրյանի, Ժասմենի, Վահրամ Փափազյանի, Հասմիկի, Սիրանույշի և շատ նշանավոր դերասանների հետ։ 1966-1968 թթ. ապրել է Երևանում, որտեղ մահացել է։ Թաղվել է Կամոյում։

## Հրատարակված գրքեր
* Գյուղերի կանչը, 1925։
* Կոմերիտ Վաղոն (կենցաղային պոեմ), 1926։
* Գեղարքունիք։ Բանաստ. ժող. 1912-1928, 1928։
* Հայրենիք (առաջաբան՝ Ս. Ավչյան), 1958։
* Թատերական հուշեր (խմբ., Ս. Պայազատ), 1960։
* Ստեփան Քափանակյան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1962։

## Գրականություն
* Թատերական հուշեր - Պահարե - Հայկ Սեդրակի Պետրոսյան, Երևան, Հայպետհրատ, 1960։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1968 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գավառ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 1 մահեր
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 15 ծնունդներ
Էչեր

**Էչեր** (հունգարերեն *Ecser*, սլովակերեն *Ečer*) բնակավայր Հունգարիայի Պեստ մարզում։ Բնակչությունը՝ 3252 մարդ, որի մի մասը սլովակներ են։ Էչերը շատ մոտ է գտնվում «Ֆերիհեգի» միջազգային օդանավակայանին։ Մայրաքաղաք Բուդապեշտի հետ այն կապված է երկաթուղով և ավտոմայրուղով։

Էչերը կազմված է չորս պատմական մասերից՝ Մագլոդ, Վաչես, Գյոմրու և Ուլլո։

## Պատմություն
Էչերի մասին առաջին անգամ գրավոր հիշատակվել է 1315 թվականին դեկտեմբերի 15-ին։ Սակայն բնակավայրը ավելի հին է։ Ըստ առասպելի 896 թվականին Մագյարի արքայազն Արպադը, որն ասիական իր ցեղի հետ արշավում էր Դանուբ գետի երկրամասը, հանգստացել է մի կաղնու մոտ։ Երբ նա հարցրեց ինչպես է այդ վայրը կոչվում և իմացավ, որ այն անուն չունի, ասաց՝ «Դե ուրեմն թող այն Կաղնի կոչվի» («չեր» հունգարերն նշանակում է կաղնի)։

Դարից ավել տևած օսմայնան տիրապետության ընթացքում (1526-1686), բնակավայրը ամբողջովին լքվել էր, սակայն 1669 թվականին նորից մարդիկ են գալիս այստեղ բնակվելու։ Ռակոցիի գլխավորությամբ անկախության պայաքարի ժամանակ (1703-1711), Էչերը տվել է տասնմեկ զինվոր։

Մինչև XIX դարը Հունգարիայի գյուղական վայրերը ավատատիրական ցանցի մեջ էին մտնում և խոշոր կալվածատերերի, այսպես կոչված մագնատների սեփականությունն էին։ XVII դարի սկզբում Էչերը կոմս Անտալ Գրասսալկովիչի սեփականությունն էր։ Նա Էչեր է բերել սլովակներ, որոնք մինչև այժմ բնակվում են այստեղ։

Հունգարիայում այս գյուղը հայտնի է իր կոթողային կաթոլիկ եկեղեցով, կառուցված 1740-ին, և ժողովրդական պարով, որը կոչվում է «Էչերի լակոդալմես» կամ «Էչերյան գեղջուկների հասանիք»։ Էկեղեցին, պարը և առասպելական կաղնին պատկերվել են Էչերի գերբի վրա։

## Քույր քաղաքներ
* Զլատե Կլասի, Սլովակիա
* Կումբաղ, Թուրքիա

Կատեգորիա:Հունգարիայի բնակավայրեր
Մորիհեյ Ուեսիբա

**Մորիհեյ Ուեսիբա** (Ճապ. 植芝盛平)՝ Ճապոնական՝ այկիդո մարտական արվեստի հիմնադիր, ), նաև հայտնի է Օ-Սենսեյ (Ճապ. 翁先生) անունով, որը ճապոներենից թարգմանաբար նշանակում է Մեծ Ուսուցիչ։ Ուեսիբան մահացել է 1969 թ. ապրիլի 26-ին 86 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտական արվեստի դպրոցի հիմնադիրներ
Սիլեզերեն

[մինի|200px|Սիլեսերենը [Եվրոպայում։]]
**Սիլեսերեն** (ինքնանվանումը՝ ślůnsko godka, ślůnski, կամ նաեւ pů našymu), լեզու, որով հաղորդակցվում են բարձր Սիլեզիայի շրջանում՝ Լեհաստանում և նաև Չեխիայում եւ Գերմանիայում։ 2011 թ., մոտավորապես 509 000 հոգի հայտարարել Սիլեսերենը իր մայրենի լեզուն, բայց գնահատվումների համաձայն խոսողների թիվը 1,250,000 է։

Սիլեսերենը ցեղակից է լեհերենին եւ այս պատճառով որոշ լեզվաբաններ այն համարում են լեհերենի բարբառ։

## Այբուբեն
Սիլեսերեն համար միասնական այբուբեն գոյություն չունի եւ Սիլեսերեն խոսողները գործածում են լեհերեն այբուբենը։ 2010 թվականին ստեղծվել է նոր Սիլեսերեն այբուբենը, որի հիմքը գալիս է Սիլեսերեն ձեռագրից (տասը հատ)։ Լայնորեն գործածվում է Համացանցում և Վիքիպեդիայում։

Aa Ãã Bb Cc Ćć Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł Mm Nn Ńń Oo Ŏŏ Ōō Ôô Õõ Pp Rr Ss Śś Tt Uu Ww Yy Zz Źź Żż

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիլեսերեն Վիքիպեդիան
* Լուրեր Սիլեսերենով

Կատեգորիա:Լեհաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Սլավոնական լեզվախումբ
Այկիդո

մինի|250px|աջից
**Այկիդո** (ճապ. 合気道), ճապոնական մարտարվեստ, որը ստեղծվել է վարպետ Մորիհեյ Ուեսիբայի կողմից 20-րդ դարի առաջին կեսում։ Այկիդոն հիմնված է ճապոնական մեկ այլ՝ ձյու-ձյուցու (այս բառը երբեմն սխալմամբ արտասանվում է ջիու-ջիցու) մարտարվեստի վրա։

Առավել հաճախ *այկիդո* բառը թարգմանվում է որպես «կենսական էներգիայի (հետ) միաձուլվելու ուղի» կամ «հոգու ներդաշնակման ուղի»։ Մորիհեյ Ուեսիբայի նպատակն է եղել ստեղծել այնպիսի մարտարվեստ, որ թույլ տա վնասվածքներից պաշտպանել ոչ միայն ինքնիրեն, այլև հարձակվողին։

Այկիդոյի տեխնիկան շեշտը դնում է հակառակորդի հարձակման հետ միաձուլվելու, հարձակվողի էներգիան վերաուղղորդելու վրա և ավարտվում է ցավոտ բռնելով կամ նետելով։

Այկիդոն սկիզբ է առել Դայտո-ռյու Այկիձյուցուից, սակայն նրանից առանձնացել է արդեն 1920-ական թվականների վերջին մասամբ Ուեսիբուի վրա Օոմոտոյի ուսմունքի ազդեցությամբ։ Նրա առաջին աշակերտների գրվածքներում հաճախ է հանդիպում այկի-ձյուձյուցու տերմինը։

Ուեսիբայի ավագ աշակերտները տարբեր մոտեցումներ են ցուցաբերում այկիդոյի պրակտիկայի նկատմամբ, ինչը կախված է Ուեսիբայի մոտ սովորելու ժամանակաշրջանից։ Ներկայում այկիդոն ամբաղջ աշխարհում հանդիպում է մի քանի ոճերով, տեխնիկաների տարբեր մեկնաբանություններով ու նրա տարբեր ոլորտների կարևորումով։ Սակայն դրանց բոլորին միավորում են Ուեսիբայի կողմից ձևակերպված սկզբունքները, որոնք ներառում են նաև հոգատարությունը հարձակվողի նկատմամբ։

Այկիդոյի հայտնի վարպետներից է ամերիկյան հայտնի դերասան Սթիվեն Սիգալը (7-րդ դան)։

## Ստուգաբանություն
Անվանումը բաղկացած է երեք հիերոգլիֆներից՝
* *Այ* () – ներդաշնակություն, միավորում, միաձուլում,
* *Կի* () – «հոգու էներգիա, կենսական էներգիա, շնչառություն, շարժում, ուժ» (չին.՝ *ցի*);
* *Դո* () – «ճանապարհ, ուղի»։

«Այկի» նշանակվում է «միավորվել ուժի հետ, դառնալ մեկ ամբողջություն ունիվերսալ էներգիայի ուժի հետ, դառնալ մեկ ամբողջություն կենսական ուժի էներրգիայի հետ»։ Երեք հիերոգլիֆները միասին նշանակում են «ճանապարհ դեպի հոգու ներդաշնակություն»։ Մորիհեյ Ուեսիբան անվան մասին ասել է.
Նկատի ունենալով այն, որ «ներդաշնակություն» և «սեր» բառերը (հիերոգլիֆ «այ») ճապոներեն գրվում են տարբեր, սակայն հնչում են նույն կերպ, ես որոշեցի Բուդոյի իմ ինքնատիպ ձևը կոչել Այկիդո, թեև «Այկի» բառն ինքնին հայտնի է հին ժամանակներից։ Սակայն իմաստը, որ Բուդոյի մարտիկները դնում էին այդ բառի մեջ նախկինում, սկզբունքորեն տարբերվում է իմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Անհատական մարզաձևեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Մարտարվեստի տեսակներ
Գաբրիել Արկալիյան

**Գաբրիել Արկալիյան** (**Գաբոր Ագարդի**, , ), հայկական ծագումով հունգարացի դերասան, Հունգարիայի ժողովրդական արտիստ (2000)։ Նրա պապը Հայոց Ցեղասպանությունից հետո ապաստան է գտել Հունգարիայում։

## Կենսագրություն
Գաբրիել Արկալիյանը ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 2-ին Հունգարիայի Սեգեդ քաղաքում հայի ընտանիքում։ 1937-1941 թվականներին աշխատել է Սեգեդի քաղաքային թատրոնում, իսկ 1942-1952 թվականներին՝ Միշկոլցի ազգային թատրոնում։ Այնուհետև 1952-1955 թվականներին հանդես է եկել Օպերետայի քաղաքային թատրոնում և Petofi թատրոնում, իսկ 1964-1985 թվականներին՝ Ազգային թատրոնում։

Մահացել է 2006 թվականի հունվարի 19-ին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գաբրիել Արկալիյան IMDB-ում

Կատեգորիա:Բուդապեշտի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Ռադովան Կարաջիչ

**Ռադովան Կարաջիչ** (սերբերեն՝ Радован Караџић, ) (ծն. հունիսի 19, 1945, Պետնջիկա, Մոնտենեգրոյի ՍՀ, Հարավսլավիայի ՍՖՀ), սերբ բանաստեղծ, հոգեբան և քաղաքական գործիչ։ 1989 թվականին համահիմնադրել է «Սերբական դեմոկրատական կուսակցությունը»՝ սերբական ազգայնական կուսակցություն, որը գործել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

## Ռազմական հանցագործություններ
1991 թ. Հարավսլավիայի փլուզումից հետո, Ռադովան Կարաջիչը նախագահել է Սերբական հանրապետությունը։ Նա մեղադրվում է այդ ընթացքում բոսնիացիների և կրոատների էթնիկ զտումներ իրականացնելու հրահանգ տալու մեջ։ Բոսնիական պատերազմից անմիջապես հետո, 1995 թ. նրա նկատմամբ մեղադրանք է ներկայացվել ՄԱԿ-ի կողմից ստեղծված միջազգային դատարանի (առավելապես հայտնի որպես Հաագայի դատարան) Հարավսլավական տրիբունալի առջև՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի իսլամադավան բնակչության նկատմամբ ռազմական հանցագործություն և ցեղասպանություն մեղադրանքներով։ Թեպետ տրիբունալը նրան ձերբակալելու որոշում էր կայացրել, Ռադովան Կարաջիչը երկար ժամանակ մնացել է ազատության մեջ։ Սերբական բնակչության մեջ նա դեռևս որոշակի ժողովրդականություն էր վայելում, չնայած, կամ գուցե շնորհիվ, պատերազմում նրա դերակատարության։ Սերբ ժողովրդի մեծ մասը մինչև այժմ չի ընդունում այն հանցագործությունները և ցեղասպանությունը, որ կատարվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

## Ձերբակալություն
2008 թ. հուլիսի 21-ին Ռադովան Կարաջիչը ձերբակալվել է և հանձնվել Բելգրադի ռազմահանցանքների տրիբունալի հետաքննական դատարանին։ Ձերբակալության պահին նա որպես այլընտրանքային բուժակ աշխատում էր մի մասնավոր կլինիկայում։ Նա իրեն շպարել էր երկար սպիտակ մազերով ու մորուքով և ապրում էր *Դրագան Դաբիչ* կեղծանվան տակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավսլավիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սերբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բոսնիական պատերազմ
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խարդախներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի գրողներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Իզմիր

**Իզմիր** (, , նախկինում՝ **Զմյուռնիա**), քաղաք Թուրքիայի արևմուտքում, համանուն Իզմիրի մարզի վարչական կենտրոն։ Մեծությամբ Թուրքիայի երրորդ քաղաքն է։

Գտնվում է Եգեյան ծովի ափին, Իզմիրի ծովածոցի հանդեպ։ Ստամբուլից հետո Թուրքիայի երկրորդ կարևոր նավահանգիստն է։ Քաղաքում կա նաև միջազգային օդանավակայան։ Երկաթուղային գծով կապված է երկրի այլ խոշոր քաղաքների հետ, ինչպես Ստամբուլը և Դենիզլին։

## Անվանում
Հիմնադրվել է որպես էոլիացի հույների գաղութ մ․թ․ա․ 2֊րդ հազարամյակում և կոչվել Սմիրնա։ Անվանման առաջացումը կապում են հին հունարեն «զմուռս» (մի տեսակ անուշահոտ խունկ կամ յուղ, որ անտիկ շրջանում գործածվել է իբրև սպեղանի և օծանելիք) բառի հետ։

Հայերն անվանել են Զմյուռնիա։ 15-րդ դարում նվաճել են թուրքերը, որոնք քաղաքի անվանումը հարմարեցրին իրենց լեզվական հնչյունային օրենքներին և դարձրին Իզմիր։

## Քույր քաղաքներ
* , Տամպա
* , Լոնգ Բիչ 
* , Թել Ավիվ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Եգեյան ծովի թուրքական նավահանգիստներ և քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Իզմիրի մարզ
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Հարությունյանի կոնցերտը փողի և նվագախմբի համար

**Հարությունյանի կոնցերտը փողայինի և նվագախմբի համար** հայ նշանավոր երգահան Ալեքսանդր Հարությունյանի վեցերորդ խոշոր գործն է, գրված 1949-50 թթ.։ "Նյու Յորք Թայմսն" այն անվանել է փայլուն, վիրտուոզ գործ։ Կոնցեռը մեծ ճանաչում ունի աշխարհում և կատարվել է մի շարք նշանավոր նվագախմբերի (այդ թվում՝ Լոնդոնի Սիմֆոնիկ նվագախումբը, Նյու Յորքի ֆիլհարմոնիկը, ևն) կողմից։

## Դիսկոգրաֆիա
* Concerto for trumpet and orchestra. Bernar Sustro, trumpet. Philharmonic Orchestra "Des Pays de la Loire". Conductor։ Mark Sustro. PierreVerani. PV. 78801. France, 1987 
* Concerto for trumpet and orchestra. Timofey Dokshitser. The Bolshoi Theatre Orchestra. Conductor։ Gennady Rozhdestvensky. TD - 950101- AT 2000. Bulgaria 
* Concerto for trumpet and orchestra. Jucko Kharyane, trumpet. Symphony orchestra "Kuopio". 
Conductor։ Pekka Savidtsuki. Finland 
* Concerto for trumpet and orchestra. (Cadence by A. Sandoval). Arturo Sandoval, trumpet. 
The London Symphony orchestra. Conductor։ Luis Has. RCA Victor 09026-62661-2. USA, 1994 
* Concerto for trumpet and orchestra. (Arrangement for trumpet and wind orchestra by Roger Harvey). James Watson, trumpet. "The Black Dyke Mills" Orchestra. Conductor։ Roger Harvey. Doy CD 036. USA, 1994 
* Concerto for trumpet and orchestra. Bebe Black, trumpet. The Moscow Chamber Orchestra. 
Conductor։ Konstantin Orbelyan, Jr. CHAN 9668 England, 2000 
* Concerto of trumpet and orchestra. Harry Lidsle, trumpet. The Oulu Symphony orchestra. 
Conductor։ Atso Almila. Mils 9651 Finland, 1996

### LP
* Concerto for trumpet and orchestra. Timofey Dokshitser, trumpet. The Orchestra of the Bolshoy Theatre. Conductor։ Gennady Rojdestvenskiy. "Melodia"-Veb Deutsche Schall-platten, Berlin, DDR 
S. VI-02273 
* Concert for trumpet with orchestra. Same performance. "Melodia", Angel, SR-1-40149
* Concert for trumpet with orchestra. Same performance. "Melodia", C10-06785
* Concerto for trumpet and orchestra. Performer։ Vatslav Yunek. Prague Symphony orchestra De l'Office de Radiodifffusion Television Francaise. Conductor։ Moris Suzan. STU 70714 A, France . 
* Concert for trumpet with orchestra. Same performance. STU 70915 B, France 
* Concert for trumpet with orchestra. Same performance. Victor (vic-2015), Japan 
* Concerto for trumpet and orchestra. S. Leonchik, trumpet. The Bolshoy Theatre Orchestra. Conductor։ Boris Haykin. "Melodia", 33D-015506

## Արտաքին հղումներ
* Հարությունյանի կոնցերտը փողի և նվագախմբի համար, YouTube
* Comparison between J. Haydn Trumpet Concerto in Eb and A. Arutiunian Trumpet Concerto in Ab 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր Հարությունյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Երաժշտություն
Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետություն

մինի|Map of Talysh-Mughan Autonomous Republic|մինի|Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետության դրոշը։
**Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետությունը** ինքնահռչակված ինքնավար հանրապետություն էր Ադրբեջանում, որ տևել է 1993 թ. հունիսից օգոստոս։ Այն գտնվել է Ադրբեջանի հարավ-արևելքում՝ Իրանին և Կասպից ծովին սահմանակից, և բաղկացած էր վեց թալիշաբնակ շրջաններից՝ Լենքորան շրջանային մայրաքաղաքի շուրջ։ Լենքորան, Լենքորան (նահանգ), Լերիկ, Աստարա, Մասալի և Յարդիմլի։

Ինքնավար Հանրապետությունը հռչակվել է Ադրբեջանում քաղաքական անհանգստության ժամանակ Ռուսաստանի լուռ օգնությամբ։ 1993 թ. հունիսին գնդապետ Սուրատ Հուսեյնովը ռազմական ապստամբություն է կազմակերպել Ադրբեջանի նախագահ Աբուլֆազ Էլչիբեյի դեմ։ Գնդապետ Ալաքրամ Գումբատովը, իբրև Թալիշի ազգայնականների ղեկավար, հռչակել է նոր հանրապետություն Ադրբեջանի հարավարևելյան շրջանում։ Թալիշական ինքնավարությունը, սակայն, երկար կյանք չունեցավ։ Քաղաքական անհանգտությունը հանգստացել է Բաքվում նոր իշխանության եկած Հեյդար Ալիևի հետ։ Այս վերջինի բանակցությունները Ալաքրամ Գումբատովի հետ թալիշներին ինքնավարություն տրամադրելու վերաբերյալ անհաջող են եղել, և շուտով Ադրբեջանը, զորակազմեր մտցնելով թալիշաբնակ շրջաններ, ընկճել է թալիշական ազգային շարժումը։ Թալիշները դիմադրություն ցույց չեն տալիս՝ հիմնավոր մտավախություն ունենալով, որ որևէ դիմադրություն գրգռելու է թալիշների ցեղասպանություն։ Թալիշական ազգային շարժման ղեկավար գործիչները ձերբակալվում են, և Գումբատովը դատապարտվում է մահապատժի, որը միջազգային ճնշման տակ (հատկապես Եվրոպայից), հետագային փոխարինվում է ցմահ ազատազրկմամբ։ 2004 թվականին ազատ է արձակվել։ Գումբատովին իրավունք է տրվել ներգաղթել Եվրոպա այն պայմանով, որ քաղաքականությամբ չի զբաղվելու։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թալիշստան
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Քրդական բանվորական կուսակցություն

մինի|Քրդական Բանվորական Կուսակցության դրոշը

**Քրդական բանվորական կուսակցությունը** կամ **ՔԲԿ** (, **PKK**), քրդական զինված խմբավորւմ և քաղաքական կազմակերպություն, որը գործում է հիմնականում Թուրքիայի հարավ-արևելքում և Իրաքի հյուսիսում։ Հիմնադրվել է 1970-ական թվականներին և ղեկավարվել է Աբդուլլահ Օջալանի կողմից, որ ներկայիս բանտարկված է թուրքական բանտում։

Կազմակերպությունը հեղափոխական մարքսիստական գաղափարախոսություն և քրդական ազգայնականություն էր դավանում։ ՔԲԿ-ի նպատակն էր ազատ, անկախ և սոցիալիստական քրդական հանրապետության ստեղծումը Քուրդիստանում, որը, ըստ ՔԲԿ-ի, ներառում է հարավարևելյան Թուրքիայի, հյուսիսարևելյան Իրաքի, հյուսիսարևելյան Սիրիայի և հյուսիսարևմտյան Իրանի որոշ տարածքներ՝ ուր որ քրդերը բնակչության մեծամասնություն են կազմում՛։

Կուսակցության նպատակը ներկայիս վերածվել է մշակութային և քաղաքական իրավունքների հաստատման Թուրքիայի հանրապետությունում բնակվող քրդերի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեսահոլովակ ցույց անող ՔԲԿ-ի քուրդ հետևորդների կողմից Երևանում - https://www.youtube.com/watch?v=t146UM91jts, https://www.youtube.com/watch?v=Oc4oFbDJbaY

Կատեգորիա:Քուրդիստան
Կատեգորիա:Աբդուլլահ Օջալան
Կատեգորիա:Քրդական բանվորական կուսակցություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Լանդվասսերի ուղեկամուրջ

thumb|Լանդվասսերի ուղեկամուրջ
**Լանդվասսերի ուղեկամուրջ** (), երկաթուղային ուղեկամուրջ (վիադուկ) Շվեյցարիայի Գրաուբունդեն կանտոնում։ Ուղեկամրջի վրայով անցնում է միակողմանի երկաթգիծ։ Կամուրջը վերջնակետում միանում է 216 մետր երկարությամբ թունելին։ Այն կապում է Ֆիլիսուր և Քուր քաղաքները։ 2008 թվականից կառույցն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում

Լանդվասսերի ուղեկամրջի կառուցումը սկսվել է 1901 թ. մարտին։ Շահագործման է հանձնվել 1903 թ. հուլիսի 1-ին։ Այն մաս էր կազմում Աբուլասի երկաթուղիների, վերջինիս համար ընդհանուր առմամբ կառուցվել է 55 կամուրջ և 39 թունել։ Լանվասսերի գետի կամրջումը ամենադժվար խնդիրներից մեկն էր և իրականացվել է «Մյուլեր և Զեերլեդեր» (գերմաներեն՝ *Müller & Zeerleder*) ֆիրմայի կողմից։

Ուղեկամուրջը ունի 65 մ բարձրություն և 136 մ երկարություն։ Կառույցը հենված է հինգ կարմրջասյուների վրա։ Սյուների կամարները ունեն 20 մետր լայնություն։ Հատկանշական է կամրջի 45 աստիճան կորագիծը։ Կառուցված է մուգ կրաքարից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1903 կառույցներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային կամուրջներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Ուղանցույցներ
Վահան Ամատունի (լրագրող)

**Վահան Ամատունի** (), հայ լրագրող, լուսանկարիչ, ԽՍՀՄ և Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ։

Լրագրողական ընդունակությունները դրսևորվել են դեռևս դպրոցական տարիքից։ Առաջին տպագիր հոդվածներն ունեցել է 3-րդ դասարանից։ Աշխատել է «Աշտարակ» շրջանային (1981-1991 թթ.) և «Անկախություն» թերթերում։

1970-1990-ական թվականներին թղթակցել է հանրապետական գրեթե բոլոր թերթերին, խորհրդային մամուլին։ Լուսանկարչական աշխատանքներով ներկայացվել է եվրոպական մի շարք երկրներում։

## Թղթակցություններ
* «Աշտարակ» թերթ
* «Արշալույս» թերթ
* «Նաիրի» թերթ 
* «Կադրերի համար» թերթ
* «Արմավիր» թերթ
* «Հայաստանի բնություն» հանդես
* «Գյուղատնտես» թերթ
* «Суворовский натиск» (газета Дальневосточного военного округа)
* «Солдатская доблесть» զինվորական գրքույկ
* «Կոմսոմոլեց» երիտասարդական թերթ
* «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթ
* «Պիոներ կանչ» մանկապատանեկան թերթ
* «Սովետական Հայաստան» թերթ
* «Կուլտուր-լուսավորական աշխատանք» ամսագիր
* «Երիտասարդ բանվոր» թերթ
* «Ավանգարդ» թերթ
* «Ոզնի» երգիծաթերթ 
* «Հայաստանի ֆիզկուլտուրնիկ» մարզական թերթ.
* «Հայաստանի գյուղատնտեսություն» ամսագիր
* «Հայաստանի ագրոարդյունաբերություն» ՀԿԿ կենտկոմի հանդես

Վահան Ամատունու բազմաթիվ հոդվածներ և լուսանկարներ տպագրել են նաև «Սովետական դպրոց», «Գրական թերթ», «Մարզական Հայաստան», «Գրքերի աշխարհ»,«Անկախություն» թերթերը, «Ծիծեռնակ», «Պիոներ», «Գարուն», «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրերը, միութենական այլ թերթեր և լրատվական միջոցներ։

## Ծանոթագրություններ
2.Վահան Ամատունի պատանի լրագրողը

Կատեգորիա:Ամատունիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Մեղրի

**Մեղրի**, քաղաք Հայաստանի Սյունիքի մարզի Մեղրի համայնքում՝ հայ-իրանական միջպետական սահմանին մոտ։

## Անվանում
Մեղրիի անվան ծագման մասին կան տարբեր վարկածներ։ Անվանումը երբեմն կապվում հնում այստեղ ստացվող մեղրի կամ տեղական քաղցրահամ թզի մեղրի նմանվող հյութի հետ։ Ոմանք համարում են, որ Մեղրիի անվանումը ծագել է պարսկերեն *միհր* («արև» նշանակությամբ) բառի հնչյունափոխությունից։ Մի ավանդության մեջ Հայոց Արշակ Բ թագավորը Մեղրիի գինին խմելիս բացականչել է՝ «Գինու չէ նման, այլ մեղրի»։

## Աշխարհագրություն
Մեղրին գտնվում է Մեղրի գետի ստորին հոսանքի աջ ափին՝ ձգված նեղ գետահովտի երկարությամբ։ Աջափնյա մասը, որը վաղ ժամանակներում եղել է ավանի Մեծ թաղը, ընկած է բարձր և բուսականությունից զուրկ Սև լեռան ստորոտում։ Ձախափնյա մասը, որը գտնվում է նախկին ավանի Միջին ու Փոքր թաղամասերի տեղում, տարածվում է Գանձափարախ լեռան 3 ճյուղերի ձորաբերաններին  և լեռան չոր ու ժայռապատ բարձրադիր լանջերից աստիճանաբար իջնում է դավանդնվերով մինչև գետի ծառապատ ափերը։ Քաղաքի ժայռամասերն ու գետամերձ տները թաղված են այգիների մեջ։ Ունի հարավային տաք կլիմա։

## Պատմություն
Տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս նախնադարում։ Հայտնաբերվել են բրոնզի և երկաթի դարերի նյութական մշակույթի մնացորդներ։ 5-րդ դարի սկզբին կոչվել է Կարճավան, հիմնվել է Սմբատ 1-ի կողմից։ Ենթարկվել է թաթարական և թուրքմենական ցեղերի ասպատակություններին։

18-րդ դարի սկզբին մեղրեցիները մասնակցել են Դավիթ Բեկի գլխավորած ազատագրական շարժմանը։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Մեղրիի տեսարժան վայրերից հատկապես կարելի է առանձնացնել Մեղրիի ամրոցը (17-րդ դար), Սուրբ Աստվածածին Մեծ Թաղի եկեղեցին (17-րդ դար) և Սուրբ Աստվածածին Փոքր Թաղի եկեղեցին (17-րդ դար)։ Քաղաքի մոտակայքում գտնվում է Մեղրու վանքը (15-18-րդ դարեր)։



1900-1904. Вид на Мегри.jpg|1900-1904
1902. Вид на Мегри.jpg|1902



## Լուսանկարներ


-Holy Mother of God Church, Meghri (Mets Tagh) 2025 122.jpg
- Церковь Св. Ованеса, Мегри 2025 1.jpg
2025 Панорама Мегри 62.jpg
The Great Patriotic War memorial, Megri 1.jpg
2025 Панорама Мегри 73.jpg
2025 Панорама Мегри 88.jpg
2025 Панорама Мегри 83.jpg
Армяно-Иранская граница 2025 19.jpg



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:906 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մեղրի
Կատեգորիա:Մեղրի համայնքի բնակավայրեր
Եղիշե առաքյալի վանք

**Եղիշե առաքյալի վանք** (նաև՝ *Ջրվշտիկ*), հայկական առաքելական վանական համալիր Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում՝ Տոնաշեն գյուղից հյուսիս, հայ-ադրբեջանական շփման գծի մոտ, Մռավ լեռան անտառապատ լանջին։ Հիմնադրվել է 5-րդ դարում։

## Պատմություն
Վանական համալիրի տեղում նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանում գործել է հեթանոսական սրբավայր, որը կրել է Միհր Ներսեհեա կամ Ներսմեհա անուններով։

Եղիշե առաքյալի վանքը հիմնադրվել է 5-րդ դարում Արևելից կողմանք Հայոց պետության արքա Վաչագանի կողմից։ Այստեղ են ամփոփվել Սուրբ Եղիշեի մասունքները։ Վանքի տարածքում է գտնվում Վաչագան Բարեպաշտ թագավորի դամբարանը, 18-րդ դարի Ջրաբերդի իշխան Մելիք Ադամի հանգստարանը։

Ենթադրվում է, որ վանական համալիրը Եղիշե առաքյալի վանք անվանումը ստացել է, երբ Հոռեկա վանքից այստեղ են տեղափոխվել քրիստոնեական կարևոր դեմքերից մեկի՝ Եղիշե առաքյալի մասունքները։ Ջրվշտիկ անունը վանքը ստացել է հարավային կողմում գտնվող խոր ձորի համանուն ջրվեժից։

## Ճարտարապետություն և կառուցվածք
մինի|ձախից|Վանական համալիրի հատակագիծը
Վանական համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, գավթից, յոթ մատուռներից, գերեզմանատնից և օժանդակ այլ շինություններից։

### Եկեղեցի
Եկեղեցին 10x5,8 մ մակերեսով կառույց է։ Իրենից ներկայացնում է թաղածածկ դահլիճի հորինվածքով կառույց, հարավային և արևմտյան կողմերում ունի դռներ։ Տարբեր դարերում ենթարկվել է վերանորոգումների։

### Գավիթ
Գավիթը իր ճարտարապետական կառուցվածքով ներդաշնակ է եկեղեցուն և ունի գրեթե քառակուսի հատակագիծ։ Դահլիճի երկու սյուներն իրենց վրա պահում են կամարակապ ծածկը։ Գավիթի դռան բարավորի վրայի արձանագրության համաձայն այն կառուցվել է 1284 թվականին։

### Մատուռներ
Եկեղեցու երկու կողմերում միմյանցից հավասար հեռավորության վրա գտնվում է անտաշ, տեղական քարով կառուցված 7 մատուռ։ Հյուսիսային կողմում կառուցված է 3, հարավային կողմում՝ 4 մատուռ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում վերանորոգվել են։ Իրենցից հիմնականում ներկայացնում են դամբարաններ, որտեղ ամփոփված են Վաչագան Բարեպաշտ թագավորը, Ջրաբերդի մելիք Ադամը, Մելիքսեթ եպիսկոպոսը։

### Գերեզմանատուն
Հինավուրց գերեզմանատունը տարածված է եկեղեցու և գավիթի շուրջը։

## Արձանագրություններ

Վանական համալիրը հարուստ է վիմական արձանագրություններով։

## Պատկերներ
 
Yeghishe Arakyal Monastery - Եղիշե առաքյալի վանք 02.JPG|
Yeghishe Arakyal Monastery - Եղիշե առաքյալի վանք 09.JPG|
Yeghishe Arakyal Monastery - Եղիշե առաքյալի վանք 04.JPG|
Yeghishe Arakyal Monastery - Եղիշե առաքյալի վանք 18.JPG|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եղիշե առաքյալի վանքի մասին տեղեկություններ armeniapedia կայքում։

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատաղիս
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Յուրի Բարսեղով

**Յուրի Գեորգիի Բարսեղով** (Բարսեղյան, ), իրավագիտության դոկտոր, միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր, դիվանագետ, Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բազմաթիվ ուսումնասիրությունների հեղինակ։ ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի տեղակալի հատուկ օգնական, ՄԱԿ-ի քարտուղարություն (1971 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում 1925 թվականին։ 1950 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ Հետագայում ղեկավարել է Մոսկվայում գործող միջազգային իրավունքի և քաղաքագիտության հայկական ինստիտուտը։

Հայտնի է նրա կողմից խմբագրված «Հայոց ցեղասպանություն. Թուրքիայի պատասխանատվությունը և միջազգային հանրության պարտավորությունը։ Փաստաթղթեր և մեկնաբանություններ» երեքհատորյակը։

2000 թվականին Յուրի Բարսեղովը պարգևատրվել էր Մխիթար Գոշ մեդալով, իսկ 2008 թվականին արժանացել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշանակալի ավանդ ներդրած անձանց շնորհվող մրցանակին։

Յուրի Բարսեղովը մահացել է 2008 թվականի օգոստոսի 6-ին, Մոսկվայում։

## Անդամակցություն
* ՄԱԿ-ի միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի անդամ 
* ՀՀ ԳԱԱ-ի արտասահմանյան անդամ 
* Միջազգային ծովային իրավունքի ասոցիացիայի անդամ 
* Ռուսաստանի միջազգային իրավունքի ասոցիացիայի անդամ

## Պարգևներ
* ՀՀ Նախագահի մրցանակ (2008)
* Մխիթար Գոշի մեդալ (2000)
* Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան, ԼՂՀ (2000)
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ

## Երկեր
* Мировой океан: Право, политика, дипломатия, М., 1983.
* Геноцид армян – преступление против человечества: О правомерности термина и юридической квалификации, Е., 1990.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://armenianhouse.org/barsegov/barsegov-ru.html Յուրի Բարսեղովի կենսագրությունը և աշխատությունները armenianhouse.org-ում

Կատեգորիա:Ռուսահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ իրավագետներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշանակալի ավանդ ներդրած անձանց շնորհվող մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունքի մասնագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Նոտար

**Նոտարն**, արդարադատության իրականացմանը նպաստող հանրային ծառայություններ իրականցնող անձ է, որը պետության անունից, նրա սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան, իրականացնում է օրենքով նախատեսված նոտարական գործողություններ և ծառայություններ։

Նոտարը նոտարական գործողություններ իրականացնում է փաստաթղթեր վավերացնելու կամ վավերացված փաստաթղթեր տրամադրելու կամ օրենքով նախատեսված այլ գործողություններ կատարելու միջոցով։ Նոտարը, վավերացնելով փաստաթուղթը, հաստատում է դրա օրինականությունը և հավաստում փաստաթղթի լիարժեք ապացուցողական ուժը։

## Տարբեր երկրներում
### Հայաստան
Նոտարի պաշտոնում կարող է նշանակվել Հայաստանի գործունակ յուրաքանչյուր բարձրագույն իրավաբանական կրթություն ունեցող քաղաքացի, որն չունի դատվածություն, անցել է նոտարական գործունեության առնվազն մեկ տարվա ստաժավորում և նոտարի որակավորման քննական հանձնաժողովին հանձնել է նոտարի որակավորման քննություն։ Նա իր գործունեությանը զուգահեռ իրավունք չունի զբաղեցնել այլ հաստիքային պաշտոն կամ կատարել այլ վարձատրվող աշխատանք, բացի մանկավարժական, գիտական կամ ստեղծագործական գործունեությունից։

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի նոտարական պալատ

Կատեգորիա:Իրավական մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Արտաշես Մինասյան

**Արտաշես Նավասարդի Մինասյան** (), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (1992), Հայաստանի վեցակի չեմպիոն (1990, 1992, 1993, 1995, 2004 և 2006), ԽՍՀՄ վերջին չեմպիոն (1991), Հայաստանի հավաքականի կազմում շախմատի համաշխարհային օլիմպիադաների կրկնակի (2006 և 2008), Եվրոպայի թիմային առաջնության (1999) հաղթող։

## Կենսագրություն
ԽՍՀՄ երիտասարդ վարպետների առաջնության հաղթող (1990)։

1991 թվականին, լինելով միջազգային վարպետ, բազմաթիվ գրոսմայստերների հետ պայքարում, Արտաշեսը հասավ իր կարիերայի մեծագույն նվաճմանը՝ դառնալով Խորհրդային Միության չեմպիոն։ Այդ հաղթանակից հետո նրան շնորհվեց գրոսմայստերի կոչում։

ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո կայացած անկախ Հայաստանի առաջին առաջնության (1992) հաղթողներից մեկն է (Աշոտ Անաստասյանի հետ)։ Բացի այդ, նա Հայաստանի չեմպիոնի կոչման է արժանացել ևս հինգ անգամ՝ 1990, 1993, 1995, 2004 և 2006 թվականներին։

«Երևան» թիմի կազմում Եվրոպայի ակումբային գավաթի խաղարկության հաղթող (1995)։

2000 թվականին հանդես է եկել Դելիում կայացած նոկաուտ համակարգով աշխարհի առաջնությանը, որտեղ հասել է մինչև երկրորդ փուլ՝ այնտեղ պարտվելով Միխայիլ Գուրևիչին, իսկ 2005 թվականին Խանտի Մանսիյսկում կայացած Աշխարհի գավաթի խաղարկության առաջին ռաունդում զիջել է Լյուկ վան Վելիին։

Մինասյանը Հայաստանի հավաքականի կազմում ինը անգամ մասնակցել է շախմատային օլիմպիադաներին։ 2006 թվականի հունիսին Լևոն Արոնյանի, Վլադիմիր Հակոբյանի, Կարեն Ասրյանի, Գաբրիել Սարգսյանի և Սմբատ Լպուտյանի հետ դարձավ Թուրինի 37-րդ համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթող։ Այդ հաղթանակի համար նա և թիմակիցները պարգևատրվեցին Մովսես Խորենացու մեդալով։ Իսկ երկու տարի անց՝ 2008 թվականին Դրեզդենում կայացած 38-րդ օլիմպիադայում տարած հաղթանակի համար պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» առաջին աստիճանի մեդալով։

Կարիերայի ամենաբարձր վարկանիշին հասել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին՝ 2620։ Այդ արդյունքով նա ՖԻԴԵ-ի վարկանիշային աղյուսակում բաժանում էր 52-54-րդ տեղերը։ Հայաստանի շախմատիստների մեջ դա 3-րդ արդյունքն էր (Վլադիմիր Հակոբյանից և Ռաֆայել Վահանյանից հետո)։

## Միջազգային մրցաշարեր
Լավագույն արդյունքները միջազգային մրցաշարերում.
* Լենինգրադ (1989 - 2-րդ, 1990 - 3-րդ)
* Գրոնինգեն (1990 թ., 2-3-րդ)
* Կանն (1992, 2-6-րդ)
* Պարտենայ (1992, 3-8-րդ)
* Կանդաս (1992, 1-ին)
* Վալտորենս (1992, 1-5-րդ)
* Լոնգ Բիչ (1994, 1-3-րդ)
* Ֆիլադելֆիա (1994, 1-ին)
* Նյու Յորք օփեն (1998, 1-ին)
* Կապել լա Գրանդ (1998, 2-8-րդ)
* Լինարես օփեն (1999, 1-2-րդ)
* Ուբեդա (2000, 1-ին)
* Չիկագո (2000, 1-ին)
* Դուբայ օփեն (2001, 1-8-րդ)
* Բաթում (2003, 2-7-րդ)
* Կանն (2004, 3-րդ)
* Դուբայ օփեն (2004, 2-13-րդ)

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2006)։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2008)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արտաշես Մինասյանի անձնական քարտը FIDE-ի կայքում 
* Շախմատային պարտիաներ «ChessGames» կայքում 
* Արտաշես Մինասյանի դիրքը «Sport-stat.ru» կայքում 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ