open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գուրգեն Մարտիրոսյան

**Գուրգեն Թորգոմի Մարտիրոսյան** (), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1976)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը (1956)։ Եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի դեղագործական, թունաբանական քիմիայի և ֆարմակոգնոզիայի ամբիոնի առաջին վարիչը (1974-1978), 1978-1991 թվականներին՝ «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորման գլխավոր տնօրենի տեղակալ։ 1993-1999 թվականներին աշխատել է «Պարեն» ԳԱ նախագծային ինստիտուտում։

Եղել է Ա․ Բաբայանի աշակերտը։ Զբաղվել է CH և NH թթուները հիմնային միջավայրում չհագեցած միացություններով և ալկիլ հալոգենիդներով ալկիլելու ռեակցիաների հետազոտությամբ։ Մարտիրոսյանը բացահայտել է ապրոտոն երկբևեռ լուծիչներում (ցածր ջերմաստիճաններում) չհագեցած միացությունների հալոգենացման ռեակցիաների մեխանիզմը, որով հնարավոր դարձավ մշակել բուտադիենի հեղուկաֆազ քլորման եղանակը և կրճատել քլորոպրենի արտադրության ժամանակ առաջացող թափոնները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ օրգանիկներ
Կալնին (այլ կիրառումներ)

**Կալնին**, լատիշական ազգանուն։

* Ալֆրեդ Կալնին, լատվիացի սովետական կոմպոզիտոր 1879-1951։
* Էդուարդ Կալնին, լատիշ խորհրդային նկարիչ 1904-1988։
Միջազգային մարզական միավորումներ

**Միջազգային մարզական միավորումներ**, ֆիզիկական կուլտուրայի ու սպորտի միջազգային և մայրցամաքային ոչ կառավարական կազմակերպություններ։ Միջազգային մարզական միավորումների անդամներ են՝ ազգային, որոշ դեպքերում նաև միջազգային մարզական կազմակերպությունները, ինչպես նաև առանձին անհատներ։ Միջազգային մարզական միավորումներ տարբերակվում են՝ ընդհանուր բնույթի, որոնց գործունեությունը չի սահմանափակվում որևէ մարզաձևով (օրինակ, Ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի միջազգային խորհուրդը), հատուկ որևէ մարզաձևի (բռնցքամարտի, վոլեյբոլի և այլն), ֆիզկուլտուրային և սպորտին առնչվող գիտությունների (օրինակ, Մարզական բժշկության ֆեդերացիա), ըստ մասնագիտության (օրինակ, Երկաթուղայինների միջազգային մարզական միություն) և այլն։ Կան միջազգային մարզական միավորումներ, որոնց անդամ են հանդիսանում միայն սոցիալիստական երկրների (Բարեկամական բանակների մարզական կոմիտե) կամ միայն կապիտալիստական երկրների (Զինվորական սպորտի միջազգային խորհուրդ) մարզական կազմակերպությունները։ Գոյություն ունեն ավելի քան 200 միջազգային մարզական միավորումներ, որոնց խնդիրներն են՝ օգնել ստեղծելու համապատասխան ազգային կազմակերպություններ, ճանաչել դրանք, հաստատել և զարգացնել կապերը, հսկել այդ կազմակերպությունների ընդունած կանոնների կատարումը, ուսումնասիրել ու տարածել միջազգային փորձը, պլանավորել ու անցկացնել միջազգային մրցումներ, գրանցել ռեկորդները։ 
 
## Տես նաև
* Մարզական ֆեդերացիա

Կատեգորիա:Սպորտային կազմակերպություններ
Մարի Ստյուարտ

**Մարի, Շոտլանդիայի թագուհի ** (, ), հայտնի է նաև որպես **Մարի Ստյուարտ** (, ) անվամբ կամ **Մարի I Շոտլանդացի**, Շոտլանդիայի կառավարիչ սկսած 1542 թ․ դեկտեմբերի 14-ից մինչև 1567 թ․ հուլիսի 24։

Մարին Շոտլանդիայի արքա Հակոբ V Շոտլանդացու (մայրը՝ Մարի դը Գիզ) միակ ողջ մնացած և օրինական երեխան էր և ընդամենը վեց օրական էր, երբ իր հայրը մահացավ և նա հայտարարվեց որպես գահի հետնորդ։ Նա անցկացրել է իր մանկության մեծ մասը Ֆրանսիայում՝ մինչ Շոտլանդիան կառավարվում էր ռեգենտների՝ ժամանակավոր կառավարիչների կողմից (ռեգենտը կառավարում էր այն դեպքում, երբ թագավորը ի վիճակի չէր, անչափահաս էր կամ բացակայում էր որոշ ժամանակ)։ 1558 թ․ նա ամուսնանում է Ֆրանսիայի թագաժառանգ, Վալուաների տոհմի ներկայացուցիչ Ֆրանցիսկ II-ի հետ։ Մարին Ֆրանսիայի թագուհին է եղել սկսած 1559 թ․ Ֆրանցիսկի գահ բարձրանալուց մինչև վերջինիս մահը՝ 1560 թ․ դեկտեմբերին։ 1561 թ․ օգոստոսի 19-ին Մարին վերադառնում է Շոտլանդիա և գնում Լեյթ նավահանգիստ։ Չորս տարի անց նա ամուսնանում է իր զարմիկի՝ Հենրի Ստյուարտի հետ, ավելի հայտնի որպես Լորդ Դարնլի, և 1566 թ․ հունիսին ծնվում է նրանց որդին՝ Հակոբը։

1567 թ․ փետրվարին Դարնլիի նստավայրը պայթյունով ոչնչացվում է, իսկ Դարնլիին գտնում են այգում սպանված։ Ենթադրվում էր, որ Դարնլիի սպանությունը կազմակերպվել է Բոթվելի 4-րդ կոմսի՝ Ջեյմս Հեփբորնի կողմից, բայց նա 1562 թ․ ապրիլին արդարացվեց մեղադրանքից և հաջորդ ամիս ամուսնացավ Մարիի հետ։ Զույգի դեմ ապստամբությունից հետո Մարին բանտարկվեց Loch Leven ամրոցում։ 1567 թ․ հուլիսի 24-ին նա ստիպված էր հրաժարվել գահից հօգուտ իր մեկ տարեկան որդու։ Գահը հետ վերադարձնելու անհաջող փորձից հետո նա փախավ հարավ՝ օգնություն փնտրելու իր զարմուհու՝ Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I-ի մոտ։ Նախկինում Մարին հավակնում էր Եղիսաբեթի գահին և համարվում էր օրինական գահաժառանգ ոչ միայն շոտլանդացիների, այլև մի շարք անգլիական կաթոլիկների, ինչպես նաև «Հարավի ապստամբության» մասնակիցների կողմից։ Ընդունելով Մարիին որպես վտանգ, Եղիսաբեթը բանտարկում է նրան Անգլիայի տարբեր ամրոցներում։ Տասնութ տարուց ավել հսկողության տակ գտնվելուց հետո 1586 թ․ Մարին կասկածվեց Եղիսաբեթի սպանության համար պայմանավորվածության մեջ և հաջորդ տարի գլխատվեց Ֆոթերինգհեյ ամրոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Թագավորների դուստրեր
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի միապետներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Պիեռ Մարտեն

**Պիեռ Էմիլ Մարտեն** (, ), ֆրանսիացի մետաղագործ։

Լեռնահանքային դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է Ֆուրշամբոյում՝ իր հորը պատկանող մետաղաձուլական գործարանում։
1854-1883 թվականներին եղել է Սիրյոյի (Անգուլեմ քաղաքի մոտ) մետալուրգիական գործարանի տնօրենը։ 1864 թվականին մշակել է ռեգեներատիվ բոցավառարանում (դոմնայում) ձուլածո պողպատի ստացման նոր եղանակ։ Փարիզում անցկացված համաշխարհային երկրորդ ցուցահանդեսում արժանացել է ոսկե մեդալի։ Պողպատի ստացման մարտենյան եղանակը աշխարհում լայնորեն սկսել է կիրառվել 19-րդ դարի վերջին քառորդում։ Ռուսաստանում մարտենյան առաջին ձուլավառարանը պատրաստել ու գործարկել են Կարմիր Սորմովոյի (*Красное Сормово*) գործարանում, 1870 թվականի մարտի 16-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մետաղագործներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ռոժե Մարտեն դյու Գար

**Ռոժե Մարտեն դյու Գար** (), ), ֆրանսիացի գրող։

Մարտեն դյու Գար (1881 թվականի մարտի 23-1958 թվականի օգոստոսի 22) ֆրանսիացի հեղինակ։ Ստացել է Նոբելյան Մրցանակ 1937 թվականին՝ գրականության ոլորտում։ Լինելով պալիոգրաֆ և արխիվարիուս՝ Մարտենը իր գործին հաղորդեց օբյեկտիվության շունչ և բծախնդիր վերաբերմունք մանրուքներին։

Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը «Տիբոների ընտանիքը» ութ հատորանոց վեպ է։ Բուրժուական մի ընտանիքի քայքայման պատմությունը հեղինակի գրչի տակ վերաճում է մի ամբողջ դասակարգի անկման պատմության։

Նովելի 6 մասերը տպագրվել են 1922 և 1929 թվականներին։ Գարը 7-րդ գլուխը թողնում է ձեռագիր վիճակում նախքան վերջին երկու բաժինները ավարտելը։ Վերջին երկու մասը ավելի երկար են համեմատած մյուս 6 մասի հետ։ Հեղինակը շեշտը դրել է քաղաքական և պատմական իրավիճակների վրա, որոնք հանգեցրին Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։ Գարը այն եզրափակում է Անտուան Թիբոլտի մահով (1918)։

Մարտեն դյու Գարը նաև գրել է այլ նովելներ, օրինակ «Ժան Բարուան», որը դեմ էր ուղղված Դրեյֆուսիան գործերին։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքում Գարը բնակվում է Նայսում, որտեղ գրում է մի վեպ, որը կիսատ է մնում մահվան պատճառով։ Այն հետմահու հրատարակվում է 1983 թվականին։ Նրա մյուս աշխատանքները ներառում են պիեսներ և երկար տարիների ընկեր Անդրե Գայդին նվիրված հուշեր։ 
Գարը մահացել է 1958 թվականին։ Նա թաղված է Սիմիեզի (Ֆրանսիա) եկեղեցական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարտին դյու Գարդ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր գրականության ոլորտում
* Մարտին դյու Գարի մասին
* Ռոժե Մարտին դյու Գար 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Հայկ Մարտիրոսյան (գեներալ)

**Հայկ Հովհաննեսի Մարտիրոսյան** (), գեներալ-մայոր։ Երևանի պատվավոր քաղաքացի (1985)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է նավթագործ բանվորի ընտանիքում։ 1922 թվականից ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան։ 1925 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան ռազմա-քաղաքական դպրոցը (Թիֆլիս), 1925-1930 թվականներին ծառայել հայկական հրաձգային դիվիզիայում որպես վաշտի հրամանատար և քաղղեկ։ 1932 թվականին Գլխավոր շտաբին կից հետախուզական միամյա դասընթացները վերջացնելուց հետո նշանակվել է հրաձգային դիվիզիայի շտաբի հետախուզության պետ։ 1933 թվականին ընդունվել և 1936 թվականին ավարտել է Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ 1938 թվականին մասնակցել է Խասան լճի մարտերին։ Մինչև 1941 թվականի հոկտեմբերը ծառայել է Հեռավորարևելյան ռազմական օկրուգում, որպես դիվիզիայի օպերատիվ բաժնի, շտաբի պետ, հրամանատարի տեղակալ, հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1941 թվականի նոյեմբերից 239-րդ հրաձգային դիվիզիան Մարտիրոսյանի հրամանատարությամբ մասնակցել է Մոսկվայի, Կալուգայի, Տուլայի, Սմոլենսկի պաշտպանական, ապա հարձակողական (ազատագրել են մոտ 200 բնակավայր), 1942 թվականի հուլիս-հոկտեմբերին՝ Ռժևի հարձակողական մարտերին և ազատագրել ավելի քան 60 բնակավայր։

մինի|Հայկ Մարտիրոսյանին նվիրված հուշատախտակ Երևանում

1944 թվականին Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն դասընթացներն ավարտելուց հետո նշանակվել է 43-րդ բանակի հրամանատարի տեղակալ, որոշ ժամանակ եղել է այդ բանակի 90-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար։ Այնուհետև մասնակցել է Խորհրդային Մերձբալթիկայի, Արևելյան Պրուսիայի, Քյոնիգսբերգի ազատագրման մարտերին և թշնամու Դանցիգ-Գդինյա խմբավորման ջախջախմանը։ ԽՄԿԿ անդամ 1926 թվականից։

1946-1951 թվականներին Մարտիրոսյանը եղել է հայկական Թամանյան հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1954 թվականին զորացրվել է։ Պատերազմի վետերանների խորհրդային կոմիտեի Երևանի բաժանմունքի և «Գիտելիք» ընկերության գիտամեթոդական խորհրդի նախագահն է։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան
* Կարմիր դրոշի 3 շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան 
* Կուտուգովի 2-րդ աստիճանի շքանշան

## Երկեր
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ալեքսանդր Մարտինով

**Ալեքսանդր Եվստաֆեիչ Մարտինով** (), ռուս դերասան։ Ռուս, բեմական ռեալիզմի հիմնադիրներից։

1827-1835 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանում, սկզբում՝ Շ․ Դիդլոյի բալետի, ապա՝ Պ․ Ա․ Կարատիզինի դրամատիկական դասարաններում։ 1836 թվականից աշխատել է Ալեքսանդրյան թատրոնում։ Մարտինովը կատարել է բազմաթիվ դերեր վոդևիլներում՝ դրսևորելով դիմախաղի, ժեստի մեծ վարպետություն։ Վ․ Գ․ Բելինսկին, բարձր գնահատելով Մարտինովի արվեստը, հատկապես ընդգծել է Սինիչկինի (Դ․ Տ․ Լենսկու «ԼԱ Դուրիչ Սինիչկին», 1840) դերակատարումը։ Մարտինովի ստեղծագործության երգիծական ուղղվածությունն ավելի վառ արտահայտվել է Ն․ Գոգոլի պիեսներում (Իդեստակով, «Ռեիզոր», 1843 են)։ Մարտինովի ստեղծագործական նոր շրջանն սկսվել է Ի․ Ս․ Տուրգենեի և Ա․ Օսարովսկու պիեսների կերպարների անձնավորումներով։ Հոգեբանական ռեալիզմի խոշոր նվաճում է եղել Մոշկինի (Տուրգեննի «Ամուրի», 1859) դերակատարումը։ Ռուս թատրոնի պատմության մեջ անջնջելի հետք է թողել Մարտինովի Տիխոնը (Ա․ Օսարովսկու «Ամպրոպ», 1859)՝ դաժան ռեժիմից կործանված մարդու կերպարը։ Խաղացել է 600-ից ավելի դեր՝ սուր երգիծական գրոտեսկային կոմիզմից երբեմն հասնելով ողբերգության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Խաչատուր Բեզիրջյան

**Խաչատուր Օնիկի Բեզիրջյան** (), հայ ֆիզիկոս, քաղաքական, պետական գործիչ, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Խաչատուր Բեզիրջյանը ծնվել է 1950 թվականին Երևանում։ 1958-1968 թվականներին սովորել է Երևանի Վ. Բելինսկու անվան № 38 հանրակրթական դպրոցում, 1968-1974 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում, ստացել է  ֆիզիկոսի որակավորում, 1978-1980 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Փորձառական կենսաբանության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում «Մոլեկուլային կենսաբանության» մասնագիտության գծով, ստացել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

* 1974-1976 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում (կապավոր սպա)
* 1977-1987 թվականներին ԳԱԱ փորձարարական կենսաբանության ինստիտուտում եղել է ավագ լաբորանտ, ասպիրանտ, կրտսեր գիտաշխատող
* 1987-1991 թվականներին` ամինաթթուների գիտահետազոտական ինստիտուտում լաբորատորիայի վարիչ
* 1994-2002 թվականներին` Կառավարման դպրոցի տնօրեն
* 1995-1999 թվականներին՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության Պառլամենտական վեհաժողովի (ԵԱՀԿ ՊՎ) Ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և հումանիտար հարցերի ընդհանուր հանձնաժողովի անդամ, Հայ-բրիտանական խորհրդարանական խմբի նախագահ
* 1996-1999 թվականներին՝ ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ
* 1996-1999  ՀՀ Ազգային ժողովի 1-ին գումարման պատգամավոր, ՀՀ Ազգային ժողովի Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ
* 1999-2002 թվականներին՝ ՀՀ հանրային ծառայությունների բարեփոխումների հանձնաժողովի անդամ
* 2002-2005 թվականներին՝ Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի դոցենտ
* 2003-2006 թվականներին՝ ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահի խորհրդական
* 2006-2016 թվականներին՝ ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիայի ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր
* 2016 թվականից՝ ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիայի Լրացուցիչ և շարունակական կրթության գծով պրոռեկտոր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Խաչատուր Բեզիրջյան 

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Մարգարե (մանրանկարիչ, 14-րդ դար)

**Մարգարե** (ծնվել է և մահացել է թթ. անհտ.), XIV դարի հայ մանրանկարիչ։

Հավանաբար ապրել և ստեդծագործել է Սյունիքի գրչակենտրոններից մեկում։ Հայտնի է Մարգարեի նկարազարդած մեկ ձեռագիր (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, Ավետարան), որն ընդօրինակվել է 1315-ին։ Նրա մանրանկարներին բնորոշ է արխաիզմը՝ թե ոճի, թե պատկերագրության առումներով, որ մասամբ առնչվում է տեղական և ասորա-ղպտական գեղանկարչության ավանդույթներին։ Մարգարեի ստեղծագործություններում չնայած ներկերի (հիմնականում՝ կարմիր, թավշյա կանաչ, դարչնաշագանակագույն) հյութեղ, հաստ շերտով դրվածքին, կատարումը հիշեցնում է ջրաներկերի թեթև տեխնիկան։

## Գրականություն
* Հ․ Հակոբյան, Հայկական մանրանկարչություն․ Վասպուրական, [ալբոմ], Ե․, 1978։ Հ․ Հակոբյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:14-րդ դարի անձինք
Մարգագետնաբուծություն

**Մարգագետնաբուծություն**, 1. գյուղատնտեսության ճյուղ (բուսաբուծության բաժին), զբաղվում է բնական ն ցանովի խոտհարքներում ու արոտավայրերում խոտի, խոտալյուրի հումքի, կանաչ և այլ կերերի արտադրությամբ։ 2. Գիտություն, մշակում է Մ-յան տեսական հիմունքները։
Պարապ վախտի խաղալիք

**«Պարապ վախտի խաղալիք»**, առակների ու զրույցների հավաքածու է, որ գրվել է 1838-1841 թթ., տպագրվել է 1864 թ.։ Ժողովածուի առաջաբանում Խաչատուր Աբովյանը, բարձր գնահատելով գրաբարը, առաջ է քաշել աշխարհաբարով ստեղծագործելու անհրաժեշտության հարցը։ Ժողովածուն ընդգրկում է տարբեր առակներ, որոնց միջոցով հեղինակը բարոյական խրատներ է տալիս ընթերցողին («Էս գրքի ճամփի խրատը», «Հացակեր փոշը», «Լոռըցիք», «Երկաթակեր մուկը», «Ծառերն ու կացինը» և այլն)

Կատեգորիա:Խաչատուր Աբովյանի ստեղծագործություններ
Պարթև Մարգարյան

**Պարթև Համբարձումի Մարգարյան** (), հայ բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1952), պրոֆեսոր (1953), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1960)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

## Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1929-1950 թվականներին եղել է բժշկական ինստիտուտի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնի ասիստենտ, ապա՝ դոցենտ։ 1937 թվականին Երևանում կազմակերպել է և ղեկավարել (մինչև 1950 թվականը) քաղաքային ծննդատունը, միաժամանակ եղել է բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետի դեկան (1939-1943 թթ.), ՀԽՍՀ առժողկոմի առաջին տեղակալ (1943-1945 թթ.)։

1949-1973 թվականներին մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ԳՀԻ-ի տնօրեն (1973 թվականից՝ գիտական խորհրդատու), միաժամանակ՝ 1954 թվականից բժշկական ինստիտուտի սանհիգիենային, մանկաբուժության (1954-1963 թթ.) և բժիշկների կատարելագործման (1958-1962 թթ.) ֆակուլտետների մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։

1981 թվականին Մարգարյանի անունով է կոչվել Երևանի թիվ 3 կլինիկական ծննդատունը։

## Աշխատություններ
[մինի|[Մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ինստիտուտ]]
Մարգարյանի գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են հղիության և մալարիայի, սեռական օրգանների չարորակ նորագոյացությունների, մեռածածնության, մայրական և մանկական մահացության, Հայաստանի արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատող կանանց աշխատանքի հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ ախտաբանության ու բնակչության մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնության կազմակերպման հարցերին։

Հեղինակ է «Մանկաբարձություն» (1960) և «Գինեկոլոգիայի դասագիրք» (1966) ձեռնարկների։

Եղել է Հայաստանի մանկաբարձ-գինեկոլոգների գիտական ընկերության վարչության նախագահ, ՀԽՍՀ	առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգը, ծննդօգնության և գինեկոլոգիական օգնության խորհրդի նախագահ, ԽՍՀՄ և ՌԽՖՍՀ առողջապահության նախարարության ծննդօգնության և գինեկոլոգիական օգնության խորհրդի անդամ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկաբարձներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Ռինատ Դասաև

**Ռինատ Ֆայզրախմանովիչ Դասաև** (թաթարերեն՝ Ринат Фәйзерахман улы Дасаев, Rinat Fəyzeraxman uğlı Dasayev, ռուսերեն՝ Ринат Файзрахманович Дасаев, ), խորհրդային միության ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ 1980-ական թվականների աշխարհի լավագույն դարպասապահներից մեկը, ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1980), ԽՍՀՄ վաստակավոր սպորտի վարպետ (1988)։ 1988 թվականի ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 1980 Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ 1979 և 1987 ԽՍՀՄ ֆուտբոլի առաջնությունների հաղթող։ Առաջինն է եղել Լև Յաշինի ակումբի ցանկում։

Ավարտել է Մոսկվայի պետական ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռինատ Դասաև  

Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վոլգարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գեղամ Աբրահամյան (քանդակագործ)

**Գեղամ Անդրանիկի Աբրահամյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
2002-2007 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջում, 2008-2012 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում։

2012 թվականից սովորում է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի քանդակի բաժնի մագիստրատուրայում։

## Ցուցահանդեսներ
* 2010 «Ազատություն գոչեցի» խորագրով ցուցահանդես
* 2010 Կանանց միջազգային օրվան նվիրված ցուցահանդես, Երևանի ՄԱԿ-ի գրասենյակ
* 2010 Միջազգային խաղաղության օրվան նվիրված ցուցահանդես, Երևանի ՄԱԿ-ի գրասենյակ
* 2010 Մարդու իրավունքների պաշտպանության օրվան նվիրված ցուցահանդես, Երևանի ՄԱԿ-ի գրասենյակ
* 2010 Աղքատության վերացման միջազգային օր, ցուցադրումը Երևանի ՄԱԿ-ի գրասենյակում
* 2010 Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածների հիշատակման օր, Երևանի ՄԱԿ-ի գրասենյակ
* 2011 Սիրո տոնին նվիրված ցուցահանդես, Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2011 Եգպա-ի 65-ամյակին նվիրված ցուցահանդես, Հայաստանի նկարիչների միություն
* 2011 «Աստիճան» խորագրով ցուցահանդես, Ալբերտ և Թով Բոյաջյան ցուցասրահ
* 2011 «Բացահայտենք նոր տաղանդներ» խորագրով ցուցահանդես, Երևանի քաղաքապետարան
* 2011 *Fragment* խորագրով ցուցահանդես, Golden Tulip հյուրանոց
* 2011 «Աստիճան դեպի երկինք» խորագրով ցուցահանդես, Ռուսական արվեստի թանգարան (Երևան)
* 2012 Երիտասարդ ստեղծագործողների հանրապետական ցուցահանդես Հայաստանի նկարիչնեի միություն
* 2013 «Երկխոսություն» անհատական ցուցահանդես, Ալբերտ և Թով Բոյաջյան ցուցասրահ
* 2014 «էմանացիա», Հայաստանի նկարիչնեի միություն

## Մրցանակներ
* Լավագույն քանդակ Հայաստանի նկարիչների միությունում Մովսես Գորգիսյանին նվիրված հանրապետական մրցույթ- ցուցահանդեսում, 2012
* Հայաստանի նկարիչների միությունում «Մի կտոր կրակ» մրցույթ-փառատոնում առաջին մրցանակ 2012
* Տարվա լավագույն դիպլոմային աշխատանք, Արա Սարգսյանի անվան մրցանակ, 2012
* «Սիպոզիում» Մոսկվայի Բուռգանովի տուն-թանգարանում, լավագույն քանդակ, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գեղամ Աբրահամյան
* Մշակույթ. Հատուկ հավելված, Գեղամ Աբրահամյան 
* Երկխոսում են Սարգիս Բաբայանի և Գեղամ Աբրահամյանի քանդակները

Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Էդուարդ Հովհաննիսյան

**Էդուարդ Տոնիկի Հովհաննիսյան** (), հայ դեղագործ։ Դեղաբանական-դեղագործական գիտությունների դոկտոր (1982), պրոֆեսոր (1982)։ Ռուսաստանի բնագիտության ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պյատիգորսկի դեղագործական ինստիտուտը (1964)։

1974-ից՝ նույն ինստիտուտի օրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են դեղաբանական և բժշկական քիմիայի հարցերին։ Զբաղվում է բուսուսական ծագում ունեցող կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների և դրանց սինթետիկ նմանակների նուրբ օրգանական սինթեզի ուսումնասիրության խնդիրներով։ Անօրգանական քիմիայի դասագրքերի հեղինակ է։ 187 գիտական աշխատության հեղինակ է։

ՌԴ բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր աշխատակից է (2004)։

## Աշխատություններ
* Неорганическая химия, М․, 1984․
* Синтез и изучение взаимосвязи структура – активность в ряду непредельных карбонилсодержащих соединений, тритерпеноидов и продуктов из превращения։ дисс... док. Фарм. н., 1983[1]
* О некоторых закономерностях биологической активности в ряду производных хромона и 4-оксопиримидина // Хим.-фарм. журнал. 1993. – №3. – С.10-12
* Параметры водородной связи активных центров биологически активных соединений с молекулой воды в квантово-механическом приближении // ЖОрХ. – 1995. – Т.31. – Вып. 10. – С.1482-1494
* Селективный антагонизм производных хромона по отношении к лейкотриену D4 – функция электронной типографии //Хим.-фарм. журнал. – 1996. – №2. – С.33-35.
* Химия։ Краткий словарь Серия։ Словари XXI века. 2002
* Химия. Краткий словарь. Феникс. 2002
* Руководство по химии поступающим в вузы / Э. Т. Оганесян, 464 с. ил. 20 см, 2-е изд., перераб. и доп. М. Высш. шк. 1992
* Руководство по химии / Э. Т. Оганесян ; Пер. с рус. Г. Лейб, 367 с. 22 см, М. Мир Б. г.
* Подготовка к итоговой аттестации по химии. Тестирование. 2005
* Органическая химия. Академия. 2011
* Неорганическая химия ։ [Учебник] / Э. Т. Оганесян, А. З. Книжник, 382, [2] с. ил. 22 см, 2-е изд., перераб. и доп. М. Медицина 1989
* Готовимся к ЕГЭ по химии. Феникс 2009
* Важнейшие понятия и термины в химии ։ Крат. справ. / Э. Т. Оганесян, 350, [2] с. ил. 21 см, М. Высш. шк. 1993

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ դեղաբաններ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Մամբրե Մատենճյան

**Մամբրե Վարդևանի Մատենճյան** (), հայ գրականագետ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
1886 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Կովկաս։ 1901 թվականին Մատենճյանը ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ 1903-1907 թվականներին սովորել է Սորբոնի համալսարանի գրականության բաժնում (հաճախել է նաև արվեստների պատմության դասընթացները)։ Այնուհետև մինչև կյանքի վերջը ֆրանսերեն, հայոց լեզու, հայ և ընդհանուր գրականություն է դասավանդել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում (դպրոցի համար գրել և հրատարակել է «Հունական գրականություն» ձեռնարկը)։ Արտաշես Աբեղյան և Մանուկ Աբեղյանների հետ կազմել է 1912-1917 թվականներին պրակներով լույս տեսած «Գրագետ» ուղղագրության դասագիրքը։ Մատենճյանը աշխատակցել է ժամանակի հայ պարբերական մամուլին, մասնակցել գրական կյանքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Աբդ ալ-Ռահման Շուքրի

**Աբդ ալ-Ռահման Շուքրի** (հոկտեմբերի 12, 1886 / 1304 հիջրա – դեկտեմբերի 16, 1958 / 1378 հիջրա) (, ) , արաբ բանաստեղծ, արձակագիր, «Դիվան» գրական խմբակի հիմնադիր։

Նա կրթություն էր ստացել Մեծ Բրիտանիայում՝ Շեֆիլդի համալսարանում։ Նրա առաջին դիվանը կոչվում է «Արևածագի լույս» (՝ դու ալ-ֆաջռ)։ Պոեզիայի նորացման վերաբերյալ իր հայացքները նա ներկայացնում է «Պոեզիան և նրա դերը» դիվանում, որտեղ նշել է, որ բանաստղեծություններում պետք է անպայման արտահայտվեն հեղինակի զգացմունքները, փորձը և գաղափարները և ոչ թե կուրորեն հետևեն դարեր շարունակ գոյություն ունեցող բանաստեղծական ավանդույթներին։

Շատ հաճախ սիրո թեման միահյուսվում է մահվան թեմայի հետ։ Օրինակ, «Գեղեցկություն և մահ» բանաստեղծության մեջ պոետը գիշերև տեսնում է իր մահացած սիրեցյալին, բայց երբ փորձում է գրկել նրան, նա նորից մահնում է նրա գրկում։ «Մահը» բանաստեղծության մեջ մահվանը խնդրում է տանել նրան իր հետ և մահվանը ներկայացնում է գեղեցիկ կնոջ կերպարով։

Շուքրիի՝ թվով յոթերորդ դիվանի՝ «Աշնանային ծաղիկներ» (՝ «ալ-Ազհար ալ-Խարիֆի») հրապարակումից հետո սկսում են տարաձայնություններ նրա, ալ-Ակկադի և ալ-Մազինիի միջև ժամանակակից արաբական պոեզիայի նկատմամբ նրանց հայացքների հարցում, ինչ հանգեցնում է խմբակի կազմալուծմանը։ Եգիպտացի քննադատները երկար ժամանակ Շուքրիին համարել են «Դիվան»-ի առավել վառ ներկայացուցիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Արտաքին հղումներ
* Աբդ ալ-Ռահման Շուքրի, արաբերեն
* Աբդ ալ-Ռահման Շուքրի, արաբերեն

Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Իբրահիմ ալ-Մազինի

**Իբրահիմ ալ-Մազինի** () ամբողջական անուն՝ (, ) , արաբ բանաստեղծ, արձակագիր, «Դիվան» գրական խմբակի հիմնադիր։

Դիվանի երեք պոետներից առավել բեղմնավոր գործունեություն է եղել Իբրահիմ ալ-Մազինին (1889 - 1949), ով գրել է ոչ միայն բանաստեղծություններ, այլև նորավեպեր, զբաղվել է լրագրողությամբ և թարգմանչությամբ։ Նա ծնվել է Կահիրեում, ուսանել այնտեղ, ապա՝ զբաղվել գրական-ստեղծագործական և մանկավարժական գործունեությամբ։ 1906 թվականին ընդունվում և 3 տարի անց ավարտում է Կահիրեի Ուսուցչական սեմինարիան, թեպետ երազում էր ընդունվել իրավագիտական դպրոց։ Այնուամենայնիվ, Ուսուցչական սեմինարիան ժամանակի եգիպտական առաջավոր բուհերից էր՝ մինչև Կահիրեի համալսարանի հիմնադրումը։ Ուսանողական տարիներին սկսում է առաջին ուսումնասիրությունները բանասիրության ոլորտում։

1909 թվականին, ավարտելով Կահիրեի ուսուցչական սեմինարիան, ալ-Մազինին սկսում է դասավանդել Խեդիվյան (1909 - 1914), ապա՝ Դար ալ-Ուլմ դպրոցներում (1914 - 1918)։ Այդ տարիներին ավելի է մտերմանում ալ-Ակկադի և Շուքրիի հետ։ 1913 թվականին լույս է տեսնում իր առաջին ժողովածուն, 1917 թվականին՝ երկրորդը։ Ալ-Մազինիի բանաստեղծությունները գրված էին արաբական ոճով, սակայն եվրոպական մշակույթի ազգեցությամբ։ 1918 թվականին նա թողնում է ուսուցչի գործը և սկսում զբաղվել լրագրողությամբ։ Ալ-Մազինին եղել է Ալեքսանդրիայի «Նեղոսի հովիտ» (՝ Ուադի ան-Նիլ) թերթի խմբագիրը։ Առաջին աշխարհամարտից հետո Ալ-Մազինին դառնում է Վաֆդ կուսակցության անդամ։ Մազինին իր գրաքննադտական հոդվածներում ընդգծում էր պոեզիայի «նորացման» անհրաժեշտությունը և քննադատում էր Հաֆիզ Իբրահիմի ավանդականությունը։ Նա կոչ էր անում ճշմարիտ կերպով պատկերել մարդկային զգացմունքները, բնությունը և շրջապատող իրականությունը։

Ալ-Մազինիի առաջին արձակ ստեղծագործությունները գրվում են 1920-ական թվականների կեսերին։ Իր առաջին նորավեպը՝ «Գրող Իբրահիմը» (՝ Իբրահիմ ալ-քաթիբ) գրվում է 1925-1926 թվականներին, սակայն լույս տեսնում 1931 թվականին։ 1935 թվականին նա գրում է «Սարդոստայն» (՝ խույուտ ալ-անքաբութ), 1937 թվականին՝ «Ճանապարհին» (՝ ֆի ալ-տարիկ)։ Կյանքի վերջին տարիներին ընտրվում է Դամասկոսի ակադեմիայի և Կահիրեի արաբերենի ակադեմիայի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985. 
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Արտաքին հղումներ
* Իբրահիմ ալ-Մազինի, արաբերեն
* Իբրահիմ ալ-Մազինի, արաբերեն 

Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Արաբ լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի գրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի վիպասաններ
Լյուսյա Հովհաննիսյան

**Լյուսյա (Լուսյա, Լյուդմիլա) Իվանի Հովհաննիսյան** (), հայ դերասանուհի։ Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի (1978)։ Եղել է դերասան Խորեն Աբրահամյանի կինը։

## Կենսագրություն
Լյուսյա Հովհաննիսյանը ծնվել է 1926 թվականին Դոնեցկում։ 1946 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը և որպես դերասանուհի աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում։ Թատրոնում և կինոյում կերտել է բազմաթիվ դերեր։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1981)
* Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի (1978)

## Դերեր
Աչքի է ընկել բնութագրական դերերով։

Լավագույններից են՝ 
* Մաշա (Լ․ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)
* Շպպանիկ (Շիրվանզադեի «Նամուս»)
* Շամիրամ (Ն․ Զարյանի «Արա Գեղեցիկ»)
* Էմիլյա, Վոլումնիա (Ու. Շեքսպիրի «Օթելլո», «Կորիոլան»)
* Մայր (Ա․ Աղասարյանի «Փրկեցեք մեր հոգիները»)

## Ֆիլմագրություն
Նկարահանվել է կինոյում, մասնակցել բազմաթիվ հեռուստաբեմադրությունների։
* «Նորից ամառ եկավ» (1975)
* «Արևիկ» (1978)
* «Հուսո աստղ» (1978)
* «Խոշոր շահում» (1980)
* «Թռիչքն սկսվում է երկրից» (1980)
* «Հրդեհ» (1983)
* «Օտար խաղեր» (1983)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Հակոբ Հովհաննիսյան (երաժշտագետ)

**Հակոբ Միսաքի Հովհաննիսյան** (), հայ երաժշտագետ, երաժշտական-հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը (1907), որտեղ աշակերտել է Մակար Եկմալյանին, Գրիգոր Սյունուն։

1907-1908 թվականներին երաժշտություն է դասավանդել Բաթումի, 1908-1935 թվականներին՝ Թիֆլիսի հայկական դպրոցներում։ Երաժշտական լիգայի, Թիֆլիսի հայոց երաժշտական ընկերության անդամ, Հայարտան երաժշտական մասնաճյուղի հիմնադիրներից։

Երաժշտագիտական հոդվածներով հանդես է եկել Թիֆլիսի և Երևանի մամուլում։

Աշխատություններից են «Հայ երաժշտության պատմություն», «Հայ ժողովրդական երգի մասին» (անտիպ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Հովհաննիսյան 

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Աբբաս ալ-Ակկադ

**Աբբաս ալ-Ակկադ** () (, ), արաբ բանաստեղծ, արձակագիր, «Դիվան» գրական խմբակի հիմնադիր։

Ծնվել էր Ասուանում, ապա տեղափոխվել Կահիրե, որտեղ աշխատում էր լրագրողական ու մանկավարժական գործունեությամբ։ Գրել է հարյուրից ավելի գրքեր՝ փիլիսոփայության, կրոնի ու պոեզիայի մասին։ Առաջին աշխարհամարտից հետո նա դառնում է Վաֆդ կուսակցության անդամ։

Ալ-Ակկադը փորձում էր ապացուցել բանաստեղծության ներքին կապակցվածության անհրաժեշտությունը՝ փորձելով հաղթահարել միջնադարյան արաբական պոեզիայի քարացած նորմերը։ Անգլիական գրականության ազդեցության արդյունքում նրա գաղափարները և լեզուն բավականին բարդ են, ուստի իր բանաստեղծություններ է ներմուծում մեկնաբանություններ՝ միտքը պարզեցնելու համար։ Նա հիմնականում գրել է իր և իր հայացքների մասին։ Նրա մոտ հանդիպում են նաև բնության նկարագրություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Արտաքին հղումներ
* Աբբաս ալ-Ակկադ, արաբերեն 
* Աբբաս ալ-Ակկադ, արաբերեն

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբ լրագրողներ
Կատեգորիա:Արաբ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Հովհաննես Հովհաննիսյան (քանդակագործ)

**Հովհաննես Գաբրիելի Հովհաննիսյան** (1928, հունվարի 2, Երևան - 1995, մայիսի 20, Երևան), հայ քանդակագործ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1985)։

## Կենսագրություն
1946 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Ստեղծագործել է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակի բնագավառում։

Գործերից են՝ 
* Վարդենիս քաղաքի մուտքը (բազալտ, ալյումին, 1968, համահեղինակ՝ Ռաֆայել Եկմալյան, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան)
* ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմում զոհված մարտիկների հուշարձան (տուֆ, 1968, ք․ Գավառ, համահեղինակ՝ Ռաֆայել Եկմալյան, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հովհաննես Հովհաննիսյան (վնասվածքաբան)

**Հովհաննես Վարդանի Հովհաննիսյան** (), հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1975)։ ՌԴ վաստակավոր գյուտարար (1984)։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Վարդանի Հովհաննիսյանը ծնվել է 1933 թ. հունիսի 3-ին Աջարիայի Բաթում քաղաքում՝ Արևմտյան Հայաստանից գաղթածների ընտանիքում։ Նրա քույրը՝ Շուշիկը, տարիներ անց ամուսնանում է Օշականում։ Հովհաննեսը նրա հետ գալիս է Օշական և անցնում քրոջ խնամակալության տակ։ Նա ավարտում է Օշականի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 2013 թ. մայիսի 17-ին դպրոցում բացվեց նրա անունը կրող ֆիզիկայի լաբորատորիան, նրա ընտանիքի հովանավորությամբ։

Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը (1958)։

1961-ից աշխատում է Մոսկվայի Ն․ Պրիորովի անվան վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի կենտրոնական ԳՀԻ-ում, 1978-ից՝ մեծահասակների օրթոպեդիայի կլինիկայի ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են հոդային կրճիկի վերականգնման, հոդերի ֆրիկցիոն (շփական) հատկությունների, կենսամեխանիկական առանձնահատկությունների, մեխանիկական և մաթեմատիկական մոդելավորման հարցերի ուսումնասիրությանը։

Ինստիտուտի տնօրեն Ս․ Վոլկովի հետ ստեղծել է վնասված հոդերի ֆունկցիայի և կրճիկային հյուսվածքի վերականգնման ապարատ, որը հայտնի է «Վոլկով-Հովհաննիսյանի հոդակապային դիստրակցիոն (արտաձգման) ապարատ» անունով։ Վերջինս հնարավորություն է տալիս ոչ միայն բուժել ոսկրային կոտրվածքները, այլև երկարացնել վերջավորությունների ոսկորները և ապահովել հոդերի շարժումը։

* Ունի 88 գյուտի հեղինակային իրավունք
* Ունի Ռուսաստանի 50 և աշխարհի առաջատար երկրների 8 արտոնագիր

## Կոչումներ, պարգևներ, նվաճումներ
* Բժշկական գիտությունների դոկտոր
* Մոսկվայի Ի. Մ. Սեչենովի անվան բժշկական ակադեմիայի պրոֆեսոր
* ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
* ՌԴ վաստակավոր գյուտարար
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
* ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիր

## Աշխատություններ
410 գիտական աշխատության, 10 մենագրության, 2 ատլասի հեղինակ է։

Այլ աշխատություններ՝
* Лечение заболеваний суставов с помощью шарнирнодистракционных аппаратов, М․, 1975
* Лечение повреждений суставов и костей с помошью аппартов авторов, Ташкент, 1978 (համահեղինակ) 
* Восстановление формы и функции суставов и костей, М․, 1986 (համահեղինակ)
* Об эстетической ориентации Давида Анахта (Непобедимого)։ Доклад. Науч. конф., посвящ. 1500-летию со дня рождения Давида Непобедимого. Ер., 1980
* Восстановление формы и функции кисти и пальцев с помощью аппаратов наружной чрескостной фиксации / О. В. Оганесян, И. Н. Шинкаренко, В. П. Абельцев. М., 1984
* Восстановление формы и функции голеностопного сустава шарнирно-дистракционными аппаратами / О. В. Оганесян, А. В. Коршунов, С. В. Иванников. 2003
* Основы наружной чрескостной фиксации. 2004

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հովհաննես Վարդանի Հովհաննիսյան

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
Կատեգորիա:Հայ օրթոպեդներ
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԴ վաստակավոր գյուտարարներ
Հովհաննես Սահակյան

**Հովհաննես Միշայի Սահակյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախկին նախագահ։

## Կրթություն
1999 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Իրավաբան։

## Աշխատանքային գործունեություն
*1999-2001 թթ. - ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում։
*2002-2005 թթ. - ՀՀ բնապահպանության նախարարության նորմատիվամեթոդական վարչության առաջատար, ապա՝ գլխավոր մասնագետ։ 
*2004-2005 թթ. - ՀՀ կառավարությանն առընթեր hարկային պետական ծառայության պետի օգնական։
*2005-2009 թթ. - ՀՀ սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ, ապա՝ վերահսկողության վարչության պետ։ 
*2006-2009 թթ. - ՀՀ սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի նախագահի տեղակալ։

## Քաղաքական գործունեություն
*2009-2012 թթ. - ՀՀ ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։ ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 
*2012 թ. հունիսի 18-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։ 
*2012 թ. հունիսի 19-ից 2014 թ. մայիսի 7-ը - «Հայաստանի Հանրապետական կուսակցություն» խմբակցության քարտուղար։ 
*2014 թ. մարտի 7-ից մինչև հունիս ՀՀ ԱԺ էթիկայի հարցրեի ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահն է։
*2014 թ. ապրիլի 30-ին ընտրվել է ՀՀ ԱԺ Պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
*2016-2018 թթ․ աշխատանքի տեչական մարմնի ղեկավար։
*2019 թ․ հեռացել է քաղաքականությունից։

## Պարգևներ
*ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր (2003), 
*ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2006), 
*ՀՀ ՊՆ «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ (2008)։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Սպիտակ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Եկատերինա Մաքսիմովա

**Եկատերինա Սերգեևնա Մաքսիմովա** (, ), բալետի ռուս խորհրդային դերասանուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1973)։

1958 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը (Ե․ Գերդտի դասարանը)։ Նույն թվականից՝ Մեծ թատրոնի մենապարուհի։ Լավագույն դերապարերից են՝ Ժիզել (Ադանի «Ժիզել»), Կիտրի (Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Ֆրիգիա (Խաչատրյանի «Սպարտակ», լենինյան մրցանակ, 1975), Բաքոսուհի (Գունոյի «Վալպուրգյան գիշեր»), Օդետա-Օդիլիա (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»)։ Հանդես է եկել նաև «Պիգմալիոն» (1978) հեռուստատեսային ֆիլմ-բալետում։ Դերապարերից շատերը Մաքսիմովան պատրաստել է Գ․ Ուլանովայի ղեկավարությամբ։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Փարիզում, Լոնդոնում, Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Տոկիոյում և այլուր։ Երևանում հանդես է եկել 1967 թվականին։ Մաքսիմովային շնորհվել է Ա․ Պավլովայի անվան մրցանակ (1969)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս պարուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ռուս բալերինաներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Հակոբ Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ Հովհաննիսյան**, հայկական անուն-ազգանուն, որը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Հակոբ Հովհաննիսյան (կենսաքիմիկոս)
* Հակոբ Հովհաննիսյան (երաժշտագետ)
Մեսրոպ Մաքսուդյան

**Մեսրոպ Մաքսուդյան** (), բանասեր, թարգմանիչ։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսում։ Այնուհետև սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, Սորբոնի համալսարանում, հետևել լեզվաբանության դասընթացներին, աշակերտել Ա. Մեյեին։ 1902 թվականին Էջմիածնում ձեռնադրվել է վարդապետ, դասավանդել Գևորգյան ճեմարանում։ 1912 թվականին Փարիզում (ֆրանսիա) լույս է տեսել նրա «Ակնա բարբառը» աշխատությունը։ 1914 թվականին Մաքսուդյանը դարձել է Փարիզի լեզվաբանական ընկերության անդամ։ Գրել է հոդվածներ, կատարել թարգմանություններ Հաֆեզից ու Սաադիից, որոնք տպագրել է «Անահիտ», «Լումա», «Արարատ», «Տարազ» պարբերականներում։ Լույս է ընծայել Հաֆեզի թարգմանությունների մի ժողովածու («Օտար փունջեր», 1905), ինքնուրույն և թարգմանական գործերի ժողովածու («Հույզեր», 1915), Կալիդասայի «Շակունտալա»-ն (հրատարակություն 1949) և այլն։

## Թարգմանություններ

* Անդերսէն։ Մայրական սէր.- Դավրէժ։ Հայ. թեմ. տպարան, 1905.- 15 էջ։
* Ժուկովսկի Վ. Ա. Երեք գօտի։ Ռուսական հեքիաթ.- Դավրէժ։ Տպարան Թեմական, 1905.- 31 էջ։
* Հաֆեզ Շամսեդդին Մոհամմեդ։ Լիրիկա.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1957.- 133 էջ.- Բովանդ-ից՝ Վարդը բացվեց; Միշտ նոր ու նորից; Լուսաբացին; Ի՞նչ է, յարաբ; Արի՛, հովիկ; Քեզ սիրելս։
* Հաֆըզ։ Հնգեակները, քառեակներն ու տաղերից։ Օտար փունջեր։ Բ հիւսք.- Դավրէժ։ Թեմ. տպարան Հայ. Ատր., 1905.- 96 էջ Վերատպությունը տե՛ս Հնգեակներ, քառեակներ ու տաղեր.- Կ. Պօլիս։ Տպ. Մ. Տէր-Սահակեան, 1922.- 32 էջ։
* Մաքսուդեանց Մեսրոպ։ Յոյզեր։ (Ինքնորոյն եւ թարգմանական).- Բագու։ Էլեկտրական տպարան Ն.Ա. Երեւանցեանի, 1915.- 86, 4 չհ. էջ.- (Վարսենիկեան գրաշար № 1):
* Շիլլեր Ֆրիդրիխ։ Օտար փունջեր։ Ա. հիւսք Շիլլէրից.- Թավրիզ։ Տպ. Հայոց առաջնորդական, 1904.- 70, 1 չհ. էջ։
* Պետրով Գր. քհն. Ժուժկալ գինետները.- Վաղարշապատ։ Տպ. Ս. Էջմիածնի, 1907.- 32 էջ։
* Վիասա։ Շակունտալա.- Էջմիածին։ Տպարան Մայր Աթոռոյ, 1914.- 58, 4 չհ. էջ.- (Կովկասի հայոց հրատարակչական ընկերութիւն, Վաղարշապատի ճիւղ N 1):
* Րանգաբե Ալեքսանդրոս Ր. Ոսկէ խարազանը.- Պարիս։ Բազմալեզուեան տպարան Բասմաջեանի, 1906.- 26 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Մեզ

մինի|Մարդու մեզ

**Մեզ** (), կենդանիների և մարդու երիկամներում մշակվող արտաթորության նյութ։ Մեզի միջոցով օրգանիզմից հեռանում են ավելցուկային ջուրը, աղերը, նյութափոխանակության վերջնական արգասիքները, ինչպես նաև օտար նյութերը։ 

Նորմայում մեզը թափանցիկ հեղուկ է, տեսակարար կշիռը 1,010-1,025 գ/սմ3 է, pH=4,8÷8,0։ Պարունակում է մոտ 96% ջուր, 1,5% աղեր, 2,5% օրգանական նյութեր (միզանյութ, միզաթթու և այլն)։ Հասուն մարդն օրական արտազատում է 1500-2000 մլ մեզ։ Մեզի քանակը և բաղադրությունը կախված են խմելու ռեժիմից, սննդի բնույթից, շրջապատող միջավայրի ջերմաստիճանից, ֆունկցիոնալ ծանրաբեռնվածությունից և այլն։ Մեզի քննությամբ որոշում են երիկամների, ինչպես նաև օրգաններում, հյուսվածքներում և ամբողջ օրգանիզմում կատարվող փոխանակության վիճակը։

## Ստուգաբանություն
Անգլերեն urine բառը ծագում է լատիներեն urina , որը համազոր է հնդեվրոպական տարբեր լեզուներում առկա հին բառերի հետ, որոնք կապված են ջրի, հեղուկի և միզարձակման հետ (օրինակ՝ սանսկրիտ *varṣati*՝ «անձրևում է», կամ *vār*՝ «ջուր», ինչպես նաև հունարեն *ourein*՝ «միզել»)։

## Ֆիզիոլոգիա
Կենդանիների մեծ մասն ունի արտազատական համակարգեր, որոնք ապահովում են լուծելի թունավոր նյութերի հեռացումը։ Մարդու մոտ այդ նյութերը հիմնականում արտազատվում են միզասեռական համակարգի միջոցով, իսկ միզանյութի մի մասը՝ ավելի փոքր չափով, հեռացվում է նաև քրտինքի միջոցով։

Ընկերքավոր կաթնասունների միզային համակարգը կազմված է երիկամներից, միզածորաններից, միզապարկից և միզուկից։ Մեզի առաջացումը տեղի է ունենում ֆիլտրացիայի, հետներծծման և խողովակային արտազատման(սեկրեցիա) փուլերով։

### Տևողություն
Մի շարք կաթնասունների միզարձակման տևողության ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հիմնականում միզարձակումը տևում է մոտ 21 ± 13 վայրկյան՝ անկախ մարմնի չափից։

Այլ տեսակի ավելի փոքր կենդանիները(օր.՝ կրծողները և չղջիկները) չեն կարող ձևավորել մեզի շարունակական հոսք և միզում են կաթիլների շարքով։

## Տես նաև

* Միզազատություն
* Արտաթորության համակարգ
* Երիկամաբորբ

Կատեգորիա:Միզային համակարգ
Կատեգորիա:Միզասեռական համակարգ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Ուիլյամ Չարլզ Մաքրեդի

**Ուիլյամ Չարլզ Մաքրեդի** (Macready, ), անգլիացի դերասան և ռեժիսոր։ 1816 թվականին առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Լոնդոնի «Քովենտ-Գարդեն» թատրոնում։ 1823 թվականին տեղափոխվել է «Դրուրի-Լեյն» թատրոն (1841-1843 թվականներին՝ ղեկավարներից)։ 1837-1839 թվականներին եղել է «Քովենտ-Գարդեն»-ի ղեկավարներից, բեմադրել Շեքսպիրի «Հենրիխ V», Բայրոնի «Երկու ֆոսկարի»-ն են (եղել է նաև գլխավոր դերերի կատարողը)։ 1851 թվականին վերջին անգամ կատարել է Մակբեթի (Շեքսպիրի «Մակբեթ») դերը։ Խաղացել է նաև Լիր, Համլետ (Շեքսպիրի «Լիր արքա», «Համլետ»)։ Մաքրեդին առաջիններից է, որ բեմում վերականգնել է շեքսպիրյան բնագրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Վերա Մարեցկայա

**Վերա Պետրովնա Մարեցկայա** (, ), ռուս խորհրդային դերասանուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1949)։

## Կենսագրություն
1924 թվականին ավարտել է Ե. Վախթանգովի անվան թատրոնի դպրոց-ստուդիան և ընդունվել Ցու. Զավադսկու ստուդիան։ 1940 թվականից՝ Մոսսովետի անվան թատրոնի դերասանուհի։ Լավագույն դերերից են՝ Գվաֆիրա (Ա. Օստրովսկու «Գայլեր և ոչխարներ»), Միրանդոլինա (Գոլդոնիի «Հյուրանոցի տիրուհին»), Ժիվկա (Բ. Նուշիչի «Տիկին մինիստրուհին»), Միսիս Սևիջ (Ջ. Պատրիկի «Տարօրինակ միսիս Սևիջը»)։ 1925 թվականից նկարահանվել է կինոյում (Նատալյա Սոկոլովա, «Կառավարության անդամը»,  Յակով Պրոտազանովի «Տորժոկի դերձակը (1925), Վերա Ստրոևայի «Հաղթողների սերունդը» (1936), Գրիգորի Ռոշալի «Արտամոնովների գործը» (1941), Ալեքսանդր Ֆայնցիմերի «Կոտովսկի» (1942), Իսիդոր Անենսկու «Հարսանիք» (1944), Եվգենի Բրյունչուգինի և Անատոլի Բուկովսկու «Բարի մարդկանց շրջապատում» (1962), Վենիամին Դորմանի «Թեթևաբարո կյանք» (1964), Պրասկովյա, «Նա պաշտպանում է հայրենիքը», Վարվառա, «Գյուղական ուսուցչուհին», Նիլովնա, «Մայրը» և այլն)։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1942, 1946, 1948, 1951)։

1973 թվականին Լև Ելագինը բեմադրել է «Ինչ գիտեք դուք Մարեցկայայի մասին» ֆիլմ-մենախոսությունը, որտեղ Մարեցկայան մտորում է դերասանի աշխատանքի և ժողովրդի աշխատանքի և ժողովրդի կյանքի հետ արվեստագետի անքակտելի կապերի մասին։

Վերա Մարեցկայան մահացել է 1978 թվականին։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Ստալինյան մրցանակ (երկրորդ աստիճանի, 1942)
* Լենինի շքանշան (1967, 1976)
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1976)
* «Պատվո նշան» շքանշան (1940)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)
* «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1943)
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935)
* Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ
* «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 30-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ
* Մոսկվայի 800-րդ ամյակին նվիրված մեդալ
* Ստալինյան մրցանակ (երկրորդ աստիճանի, 1946)
* Ստալինյան մրցանակ (առաջին աստիճանի, 1948)
* Ստալինյան մրցանակ (երկրորդ աստիճանի, 1951) 
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1944, 1947, 1960)
* «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Բորիս Շչուկինի անվան թատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Մարիանյան կղզիներ

250px|մինի|Ռոտա կղզին
**Մարիանյան Կղզիներ** (չոմորրո՝ *Manislan Mariånas*, Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ 4-րդի կնոջ անունով), կղզիների խումբ Խաղաղ օվկիանոսում, Միկրոնեզիայում։

Բաղկացած են 15 մեծ և մի քանի փոքր կղզիներից ու խութերից։ Առաջացնում են հյուսիսային և հարավային շղթաներ։ Տարածությունը ավելի քան 1, 1 հազար կմ, բնակչությունը 100 հազար (1974)։ 
Գուամ կղզին ԱՄՆ-ի տիրույթն է, մնացած կղզիները (600 կմ2 տարածությամբ, մոտ 13, 4 հազար բն., 1972) ՄԱԿ-ի խնամարկյալ տերիտորիաներ են և կառավարվում են ԱՄՆ-ի կողմից։

Ունեն հրաբխային և կորալային ծագում, կան գործող հրաբուխներ, ֆոսֆորիտների, ծծմբի, մանգանի, երկաթի հանքավայրեր։ Բարձրությունը մինչև 965 մ է, կլիման և բուսականությունը՝ արևադարձային։ Մշակում են շաքարեղեգ, կոկոսյան արմավենի, բանան, բամբակենի, ցիտրուսներ։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, ձկնորսությամբ։ ԱՄՆ-ի ռազմական բազաներն են։ Մարիանյան կղզիներ հայտնագործել է Ֆեռնան Մագելանը, 1521 թվականին։

Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարիանյան կղզիներ
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների աշխարհագրություն
Մաֆիա

[250px|մինի|20-րդ դարի իտալաամերիկյան մաֆիայի պարագլուխներից [Ալ Կապոնեն]]
**Մաֆիա** (), կազմակերպված հանցագործության սինդիկատի տեսակ, որի հիմնական գործունեությունն է պաշտպանության ռեկետը, հանցագործների միջև վեճերի արբիտրաժը, ապօրինի համաձայնությունների ու գործարքների միջնորդությունն ու գործադրումը։ Հաճախ զբաղվում է նաև երկրորդական գործունեությամբ, ինչպիսիք են ազարտային խաղերը, վաշխահավաքությունը, (վարկային շնաձկություն), թմրավաճառությունը, մարմնավաճառությունը և զեղծարարությունները։

Որպես սոցիալական երևույթ ծագել է 18-րդ դարի վերջին 19-րդ դարի սկզբին, ֆեոդալական կարգի քայքայման շրջանում, Սիցիլիայի (իտալիա) հասարակության սոցիալ-քաղաքական հետամնացության պայմաններում։ Արմատավորվել է պատվի, հպարտության, ընտանեկան և տոհմային կապերի խեղաթյուրված հասկացողությունների հիման վրա։ Ունի խիտո հիերարխիկ կարգ, կազմակերպչական և նույնիսկ ծիսական ձևեր, մահվան սարսափի տակ գրեթե բացառված է կազմակերպության անդամների (կամ գործունեության) մատնությունը ոստիկանությանը, որը համարյա անխոցելի է դարձնում Մաֆիան։

20-րդ դարում Մաֆիայի գործունեությունը տարածվել է արդյունաբերական և քաղաքական կյանքի ոլորտը։ Մաֆիան օգտագործվում է ընտրական կամպանիաների ժամանակ, կարող է սերտ կապերի մեջ լինել Հռոմի դատական աստիճանավորների, ոստիկանության, քաղաքական որոշակի շրջանների հետ։ 1950-1970-ական թվականներին պաշտոնապես պայքար սկսվեց մղվել Մաֆիայի դեմ, ստեղծվեց հատուկ «Հակամաֆիա» («Անտիմաֆիա») կազմակերպությունը, սակայն Մաֆիան շարունակեց գործել։ Սիցիլիական Մաֆիան պատմականորեն սերտ կապեր է ունեցել Միացյալ Նահանգների՝ հատկապես իտալական ծագման գանգստերական կազմակերպությունների հետ։ ԱՄՆ Մաֆիան թափանցել է 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո համբավավոր էր համարվում «Կոզա նոստրա» («Մեր գործը») մաֆիական կազմակերպությունը։

Կատեգորիա:Մաֆիա
Կատեգորիա:Իտալերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ