Դա Աֆղանստան բանկ

**Դա Աֆղանստան բանկ** (, , ԴԱԲ), Աֆղանստանի կենտրոնական բանկը։ Կարգավորում է Աֆղանստանում բոլոր բանկային և դրամավարկային գործառնությունները։ Ստեղծվել է 1939 թվականին և ամբողջությամբ պատկանում է կառավարությանը։ Բանկը ակտիվորեն մասնակցում է ֆինանսական ընդգրկման խթանմանը միտված քաղաքականությունների մշակմանը և անդամակցում է Ֆինանսական ընդգրկման դաշինքին։

Դա Աֆղանստան բանկը ներկայումս ունի շուրջ 52 մասնաճյուղ երկրի տարածքում, որոնցից յոթը՝ Քաբուլում, որտեղ գտնվում է նաև բանկի կենտրոնակայանը։ 2024 թվականի օգոստոսից սկսած, անհատ հաճախորդները շաբաթվա ընթացքում չեն կարող հանել ավելի քան 150,000 աֆղանի (մոտ $2,000)։

Թալիբանների իշխանության օրոք հարկերը վճարվում են անմիջապես Կենտրոնական բանկին, և գործադրված է քաղաքականություն, համաձայն որի՝ հարկային պաշտոնյաները անձամբ չեն աշխատում հարկային գումարների հետ։

## Բանկի կնիք
Դա Աֆղանստան բանկի կնիքը վերևում ունի բանկի անունը փաշթո լեզվով, ներքևում՝ լատիներեն տառաձևով, ինչպես նաև հիմնադրման տարին՝ 1939։ Կնիքի վրա պատկերված է Եվկրատիդես I-ի դարաշրջանի մի մետաղադրամ՝ հունարեն գրությամբ՝ "ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΕΥΚΡΑΤΙΔΟΥ", ինչը նշանակում է՝ «Մեծ թագավոր Եվկրատիդես»։

## Առաքելություն
ԴԱԲ-ի հիմնական գործառույթներն են՝

* Ձևակերպել, ընդունել և իրականացնել Աֆղանստանի դրամավարկային քաղաքականությունը։
* Պահել և կառավարել Աֆղանստանի պաշտոնական արտարժույթի պաշարները։
* Տպել և շրջանառության մեջ դնել աֆղանի թղթադրամներն ու մետաղադրամները։
* Գործել որպես պետության բանկիր, խորհրդատու և ֆինանսական գործակալ։
* Տալ արտոնագրեր, կարգավորել և վերահսկել բանկերը, արտարժույթի փոխանակման դիլերներին, դրամային ծառայությունների մատակարարներին, վճարային համակարգի օպերատորներին, արժեթղթերի ծառայությունների մատակարարներին և արժեթղթերի փոխանցման համակարգի օպերատորներին։
* Ստեղծել, պահպանել և խթանել վճարումների, պետության կամ ԴԱԲ-ի կողմից թողարկված արժեթղթերի փոխանցումների, ինչպես նաև նման վճարային և արժեթղթային գործարքների մաքրման ու հաշվարկման առողջ և արդյունավետ համակարգեր։
* Ընդունել օտարերկրյա բանկերի դիմումներ այն բանկերից, որոնք ցանկանում են գործել Աֆղանստանում։

## Բանկի ղեկավար
* Հաբիբուլլահ Մալիե Աչեքզայ – 1954–1960
* Աբդուլ Հայ Ազիզի – 1960–1975
* Մոհամմադ Հակիմ Խան – 1975–1980
* Ղուլամ Հուսեին Ջուջենի – 1980–1982
* Մեհրաբուդդին Փաքթիավալ – 1982–1985
* Աբդուլ Բասիր Ռանջբար – 1985–1988
* Մոհամմադ Քաբիր – 1988–1990
* Խալիլ Սեդիք – 1990–1991
* Աբդուլ Վահաբ Ասեֆի – 1991–?
* Նաջիբուլլահ Սահու – 1992–?
* Զաբիհուլլահ Էլթեզամ – ?–1993
* Ղուլամ Մոհամմադ Յայլաքի – 1993
* Մոհամմադ Հակիմ Խան – 1993–1995
* Էհսանուլլահ Էհսան – Թալիբանների ժամանակաշրջան, 1996–1997
* Աբդուլ Սամադ Սանի – Թալիբանների ժամանակաշրջան, 1997–?
* Մոհամմադ Ահմադի – Թալիբանների ժամանակաշրջան, ?–2001
* Անվար ուլ-Հաք Ահադի – 2002–2004
* Նուրուլլահ Դելվարի – 2004–2007
* Աբդուլ Քադիր Ֆիտրաթ – 2007–2011
* Նուրուլլահ Դելվարի – 2011 – 14 հունվար 2015
* Խան Աֆզալ Հադավալ (ժամանակավոր) – 14 հունվար – 8 հուլիս 2015
* Խալիլ Սեդիք – 8 հուլիս 2015 – 2019
* Վահիդուլլահ Նոշեր (ժամանակավոր) – 2019
* Աջմալ Ահմադի (ժամանակավոր) – 2019 – օգոստոս 2021
* Հաջի Մոհամմադ Իդրիս (ժամանակավոր) – օգոստոս 2021 – հոկտեմբեր 2021
* Շաքիր Ջալալի (ժամանակավոր) – հոկտեմբեր 2021 – մարտ 2023
* Հիդայաթուլլահ Բադրի (ժամանակավոր) – մարտ 2023 – հուլիս 2024
* Նուր Ահմադ Աղա (ժամանակավոր) – հուլիս 2024 – ներկայում

## Գերագույն խորհրդի անդամներ
2021 թվականի հուլիսին ԴԱԲ-ի գերագույն խորհուրդը կազմված էր հետևյալ անձանցից՝

* Աջմալ Ահմադի
* Դոկտոր Շահ Մոհամմադ Մեհրաբի
* Կատրին Ֆաքիրի
* Աբդուլ Վաքիլ Մունթազեր
* Մուհամմադ Նաիմ Ազիմի

2021 թվականի օգոստոսին Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության փլուզումից հետո Գերագույն խորհրդի ներկայիս կազմը անհայտ է։

## ԱՄՆ-ում պահվող ակտիվների առգրավում
ԴԱԲ-ը մոտավորապես 7 միլիարդ ամերիկյան դոլարի ակտիվներ ուներ պահված Նյու Յորքի դաշնային պահուստային բանկում։ 2021 թվականին Թալիբանի՝ իշխանությունը զավթելուց հետո, մոտ 150 սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումների զոհերի հարազատներից բաղկացած խումբ փորձեց օգտագործել Հավլիշ ընդդեմ Բին Լադեն դատական գործի վճիռը՝ այդ ակտիվների վերահսկողությունը ձեռք բերելու համար՝ պնդելով, որ դրանք այժմ իրավաբանորեն պատկանում են Թալիբանին և կարող են օգտագործվել որպես փոխհատուցում զոհերի ընտանիքներին։ Քննարկումների որոշ ժամանակահատվածից հետո Բայդենի վարչակազմը համաձայնեց պահանջին՝ բաժանելով ակտիվները երկու մասի․ մեկ մասը նախատեսվեց պլանավորել որպես հնարավոր փոխհատուցում հայցվորներին, իսկ մյուս մասը՝ օգտագործել «աֆղան ժողովրդի կարիքները հոգալու նպատակով» հիմնադրամ ստեղծելու համար, բայց այնպես, որ Թալիբանի կառավարությունը չկարողանա օգտվել դրանից։ 2022 թվականի օգոստոսի 26-ին դատավորը խորհուրդ տվեց չվճարել փոխհատուցում, քանի որ բանկը «իմունիտետ ունի իրավազորությունից» և փոխհատուցում վճարելու դեպքում դա կնշանակի Թալիբանին Աֆղանստանի օրինական կառավարություն ճանաչելը։ 2023 թվականի փետրվարի 21-ին հայցվորների պահանջը մերժվեց․ Դատավոր Ջորջ Դենիելսը հայտարարեց, որ ինքը «սահմանադրորեն սահմանափակված է» այդ միջոցներին մուտքի թույլտվություն տալու հարցում։

## Տես նաև
* Աֆղանի
* Աֆղանստանի տնտեսություն
* Կենտրոնական բանկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website
* 

Կատեգորիա:Աֆղանստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Աֆղանստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր