Դոն ՄաքՔալլին

**Սըր Դոնալդ ՄաքՔալլին** (), բրիտանացի ֆոտոլրագրող, որն առանձնահատուկ ճանաչում է ձեռք բերել ռազմական լուսանկարչության և քաղաքային բախումների  շնորհիվ: Նրա կարիերան, որը սկսվել է 1959 թվականին, մասնագիտացել է  հասարակության ստորին խավերի ուսումնասիրության մեջ,իսկ նրա լուսանկարները պատկերել են գործազուրկներին, ճնշվածներին և աղքատներին:

## Վաղ կյանք
ՄաքՔալլինը ծնվել է  Լոնդոնի Սենթ Փանկրաս թաղամասում և մեծացել է Ֆինսբերի զբոսայգում,  սակայն Բլիցի (Լոնդոնի ռմբակոծությունների) ժամանակ տարհանվել է Սոմերսեթի ֆերմաներից մեկը: Նա տառապել է թեթև դիսլեքսիայով, բայց նկարելու տաղանդ է դրսևորել իր հաճախած միջնակարգ դպրոցում: Նա կրթաթոշակ է շահել Համերսմիթի արվեստների և արհեստների դպրոցում, սակայն հոր մահից հետո՝ 15 տարեկան հասակում, առանց որակավորումների թողել է դպրոցը՝  երկաթուղում սննդի սպասարկման աշխատանքի անցնելու համար: Այնուհետև, 1953 թվականին, նրան զորակոչել են ազգային ծառայության Թագավորական ռազմաօդային ուժերում  (RAF):

## Ֆոտոլրագրություն
Իր ազգային ծառայության ընթացքում ՄաքՔալլինը 1956 թվականի Սուեզի ճգնաժամի ժամանակ գործուղվել է  Սուեզի ջրանցք և ծառայել որպես լուսանկարչի օգնական: Նա ձախողել է Թագավորական ռազմաօդային ուժերում (RAF) լուսանկարիչ դառնալու տեսական գրավոր քննությունը և ծառայությունն անցկացրել լուսանկարչական լաբորատորիայում (darkroom): Այս շրջանում, Նայրոբիում տեղակայված լինելու ժամանակ, Մաքալինը 30 ֆունտ ստեռլինգով գնել է իր առաջին տեսախցիկը՝  «Rolleicord»-ը: Բրիտանիա վերադառնալուն պես՝ միջոցների սղության պատճառով, նա ստիպված է եղել գրավ դնել  տեսախցիկը, իսկ մայրը իր փողերով մարել է գրավը: 

1958 թվականին նա լուսանկարեց լոնդոնյան տեղական մի ավազակախմբի, որը տեղակայվել  էր ընդունել ռմբակոծված շենքի ավերակներում: Գործընկերների համոզմամբ՝ նա իր լուսանկարը՝ «Գավնորս» (The Guvnors), ինչպես հայտնի էր ավազակախումբը, տարավ «Օբզերվեր» (The Observer) թերթ, որն էլ հրապարակեց այն՝ հիմք դնելով նրա լուսանկարչական կարիերան. 1966-ից 1984 թվականներին նա աշխատել է որպես Sunday Times Magazine-ի  արտասահմանյան թղթակից՝ լուսաբանելով էկոլոգիական և մարդածին աղետներ, ինչպիսիք են պատերազմները, այդ թվում՝ Բիաֆրայի պատերազմը 1968 թվականին, ինչպես նաև աֆրիկյան ՁԻԱՀ-ի համաճարակի զոհերին. Հատկապես բարձր է գնահատվում Վիետնամի պատերազմի և Հյուսիսային Իռլանդիայի հակամարտության նրա ազդեցիկ լուսաբանումը:

Նա նաև արել է Լոնդոնի «Մարիոն պարկի» (Maryon Park) լուսանկարները, որոնք օգտագործվել են Միքելանջելո Անտոնիոնիի 1966 թվականի «Ֆոտոխոշորացում» (Blowup) ֆիլմում, 1968 թվականին նրա «Նիկոն Էֆ» (Nikon F) տեսախցիկը կանգնեցրեց իրեն ուղղված գնդակը: Նույն՝ 1968 թվականին, հուլիսի 28-ին, նրան հրավիրել էին լուսանկարելու «Բիթլզ» (The Beatles) խումբը, որն այն ժամանակ իր հռչակի գագաթնակետին էր և ձայնագրում էր «Սպիտակ ալբոմը» (The White Album): Լոնդոնի մի քանի վայրերում արված այս լուսանկարչական սեսիաները հայտնի դարձան որպես «Խենթ օր» (The Mad Day Out): Դրանցում առկա են խմբի բազմաթիվ հայտնի լուսանկարներ, այդ թվում՝ «Red and Blue» հավաքածուների ներդիրի նկարը, որտեղ «Բիթլզի» (The Beatles) անդամները խառնվել են ամբոխին՝ գերեզմանատան ճաղավանդակների միջով երևացող տեսարանում: Այդ օրվա լուսանկարները հրապարակվել են 2010 թվականին լույս տեսած «Բիթլզի կյանքի մեկ օրը» (A Day in the Life of the Beatles) գրքում:

ՄաքՔալլինի մասին պատմող «Ընդամենը ևս մեկ պատերազմ» (Just One More War) վավերագրական ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Յանա Բոկովան, իսկ արտադրող ընկերությունը՝ ATV-ն, եթեր է հեռարձակվել ITV եթերում 1977 թվականին :

1982 թվականին Բրիտանական կառավարությունը հրաժարվեց Մաքալինին լրագրողական հավատարմագիր տրամադրել Ֆոլկլենդյան պատերազմը լուսաբանելու համար՝ պատճառաբանելով, որ նավի վրա այլևս տեղ չկա: Այն ժամանակ նա կարծում էր, որ դա պայմանավորված էր նրանով, որ Թետչերի կառավարությունը համարում էր, թե իր լուսանկարները կարող են չափազանց քաղաքականապես անհանգստացնող լինել:

Նա մի շարք գրքերի հեղինակ է, այդ թվում՝ «Պաղեստինցիները» (The Palestinians, Ջոնաթան Դիմբլբիի հետ համատեղ, 1980 թ․), «Բեյրութ․ ճգնաժամի մեջ գտնվող քաղաք» (Beirut: A City in Crisis, 1983 թ․) և «Դոն Մաքալինն Աֆրիկայում» (Don McCullin in Africa, 2005 թ․)։ Նրա «Պատերազմում կերտվածը» (Shaped by War, 2010 թ․) աշխատությունը հրատարակվել է 2010 թվականին Անգլիայի Սալֆորդ քաղաքի «Իմպերիալ ուոր մյուզիում նորթ» (Imperial War Museum North) թանգարանում, ապա Բաթի «Վիկտորիա արտ գալերի» (Victoria Art Gallery) պատկերասրահում և Լոնդոնի «Իմպերիալ ուոր մյուզիում» (Imperial War Museum) թանգարանում կայացած հետահայաց ցուցահանդեսի շրջանակներում։ Նրա վերջին հրատարակությունը «Հարավային սահմաններ․ ճամփորդություն Հռոմեական կայսրությունով» (Southern Frontiers: A Journey Across the Roman Empire) գիրքն է, որն իրենից ներկայացնում է Հյուսիսային Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի հռոմեական ու նախահռոմեական ընտրյալ ավերակների բանաստեղծական և հայեցողական ուսումնասիրություն։

2012 թվականին թողարկվեց նրա կյանքի մասին պատմող «ՄաքՔալլին» (McCullin) վավերագրական ֆիլմը, որի ռեժիսորներն են Դեյվիդ Մորիսը և Ջեքի Մորիսը։ Ֆիլմն առաջադրվել է Բրիտանական կինոակադեմիայի (BAFTA) երկու մրցանակի։Հետագա տարիներին Մաքալինն անցում է կատարել բնանկարչությանը, նատյուրմորտին և պատվիրված դիմանկարներին։ 2015 թվականի նոյեմբերին նա ճանաչվել է «Photo London»-ի 2016 թվականի լուսանկարչության վարպետ (Master of Photography)։

BBC Four հեռուստաալիքի «Ճանապարհ դեպի Պալմիրա» (The Road To Palmyra) վավերագրական ֆիլմը, որը նկարահանվել է 2018 թվականի փետրվարին, եթեր է հեռարձակվել մայիսին, Ֆիլմը լուսաբանում է Մաքալինի այցը Սիրիա՝ պատմաբան Դեն Քրյուքշենկի ուղեկցությամբ՝ տեսնելու այն ավերածությունները, որոնք հակամարտությունը թողել էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Պալմիրայում։ «Radio Times»-ի հետ զրույցում, քննարկելով իր ուղևորությունը, Մաքալինը պատմել է պատերազմական գոտիներ մուտք գործելու իր մոտեցման մասին. «Ես անթիվ անգամներ վտանգել եմ կյանքս և հայտնվել հիվանդանոցում՝ տարատեսակ այրվածքներով ու բեկորային վնասվածքներով։ Ես ունեմ սողունի աչքեր, որոնք տեսնում են և՛ հետևս, և՛ առջևս։ Ես անդադար փորձում եմ ողջ մնալ։ Ես գիտակցում եմ պատերազմի վտանգները, գիտեմ թաքնված ականների մասին»։

Չնայած ռազմական լուսանկարչի իր համբավին՝ Մաքալինը նշել է, որ Ալֆրեդ Ստիգլիցն առանցքային ազդեցություն է ունեցել իր ստեղծագործական գործունեության վրա։

## Անձնական կյանք
Բնակվելով Սոմերսեթում՝ ՄաքՔալլինն ամուսնացած է ճամփորդական գրող Քեթրին Ֆեյրվեդերի հետ և իր ամուսնություններից ունի հինգ երեխա ։

## Կենսագրական ֆիլմ
2020 թվականի նոյեմբերին հայտարարվեց, որ Անջելինա Ջոլին նկարահանելու է կենսագրական ֆիլմ ՄաքՔալլինի մասին, որտեղ գլխավոր դերում հանդես է գալու Թոմ Հարդին։ Ֆիլմի սցենարը Մաքալինի «Անբանական վարքագիծ» (Unreasonable Behaviour) ինքնակենսագրության հիման վրա կերպարավորում  է Գրեգորի Բերքը[1]։I

## Հրատարակություններ
մինի|Էմիլ Բեշար, «Լուքսորցի կինը» (Femme du Luxor)՝ Մաքալինի կողմից Ազգային մեդիա թանգարանի (National Media Museum) հավաքածուից ընտրված լուսանկարների անհատական շարքից, 2009 թ․:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Don McCullin (2010) *A Day in the Life of the Beatles*. London: Jonathan Cape. . New York: Rizzoli. .
** *A day in the life of the Beatles: un giorno speciale con John, Paul, George e Ringo.* Milan: Rizzoli. .
** *A day in the life of the Beatles: söndagen den 28 juli 1968*. Stockholm: Max Ström. .
* 
* *The Landscape.* London: Jonathan Cape, 2018. .

## Պարգևներ
մինի|ՄաքՔալինը ստանում է World Press Photo Award մրցանակը 1964 թվականին

* 1964: «Տարվա լավագույն համաշխարհային մամուլի լուսանկար» մրցանակ, Ամստերդամ, Կիպրոսի պատերազմի լուսաբանման համար.
* 1964: Լուսանկարչական պատմություններ, երրորդ մրցանակի պատմություններ, World Press Photo մրցանակ, Ամստերդամ
* 1964: Վարշավայի ոսկե մեդալ
* 1974: «Նորությունների լուսանկար», առաջին մրցանակի հոդվածներ, World Press Photo մրցանակ, 1973, Ամստերդամ
* 1977: Թագավորական լուսանկարչական ընկերության պատվավոր անդամ (HonFRPS)
* 1978: Լուսանկարչական պատմություններ, առաջին մրցանակի պատմություններ, World Press Photo մրցանակ, 1977, Ամստերդամ.
* 1984: «Spot News», երկրորդ մրցանակի հոդվածներ, World Press Photo մրցանակ, 1983, Ամստերդամ
* 1993: Բրեդֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
* 1993: 1993 թվականի Նոր տարվա պարգևատրման արարողության ժամանակ նշանակվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի հրամանատար՝ դառնալով այս պատվին արժանացած առաջին ֆոտոլրագրողը։
* 1994: Բաց համալսարանի պատվավոր կոչում
* 2003: Թագավորական լուսանկարչական ընկերության 150-ամյակի հատուկ մեդալ և պատվավոր կրթաթոշակ (HonFRPS)՝ լուսանկարչության արվեստում ունեցած կայուն և նշանակալի ներդրման համար
* 2006: Կոռնել Կապայի մրցանակ
* 2007: Թագավորական լուսանկարչական ընկերության հարյուրամյակի մեդալ
* 2008: Գլոսթերշիրի համալսարանի կողմից շնորհվել է գրականության պատվավոր դոկտորի կոչում՝ ի նշան լուսանկարչական լրագրության ոլորտում իր ողջ կյանքի ընթացքում ունեցած նվաճումների
* 2009: Հերեֆորդի արվեստի քոլեջի պատվավոր կրթաթոշակ
* 2011: Բաթի համալսարանի պատվավոր կոչում (արվեստի դոկտորի)
* 2016: Լյուսի մրցանակ՝ ֆոտոլրագրության ոլորտում նվաճումների համար
* 2017: 2017 թվականի Նոր Տարվա պարգևատրման արարողությանը լուսանկարչության ոլորտում ունեցած ծառայությունների համար շնորհվել է ասպետ-բակալավրի կոչում
* 2017:  Էքսետերի համալսարանի պատվավոր կոչում (գրականության դոկտորի կոչում)

## Ցուցահանդեսներ
* 2010–2012: Պատերազմի կողմից ձևավորված. Լուսանկարները՝ Դոն ՄաքՔալինի, Հյուսիսային կայսերական ռազմական թանգարան, Սոլֆորդ, Մեծ Բրիտանիա, 2010թ.; Վիկտորիա արվեստի պատկերասրահ, Բաթ, Մեծ Բրիտանիա, 2010; Լոնդոնի Իմպերիալ Պատերազմի Թանգարան, 2011–2012 թվականներ՝ թարմացված տեսքով. Հետահայաց ցուցահանդես՝ լուսանկարներով, կոնտակտային թերթիկներով, առարկաներով, ամսագրերով և անձնական հուշանվերներով։
* 2013:Հետահայացք, Կանադայի ազգային պատկերասրահ, Օտտավա, Կանադա
* 2019:Հետահայացք, Թեյթ Բրիթեյն, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
* 2020-2021:Հետահայաց ցուցադրություն, Թեյթ Լիվերպուլ (Ցուցահանդեսը երկարաձգվել է մինչև 2021 թվականի սեպտեմբեր՝ COVID-19-ի հետ կապված տարվա սկզբին տեղի ունեցած փակումների պատճառով), Լիվերպուլ, Մեծ Բրիտանիա

## Հավաքածուներ
ՄաքՔալինի աշխատանքները պահվում են հետևյալ մշտական ​​հավաքածուում.

* Թեյթ, Մեծ Բրիտանիա. 85 տպագրություն 2018 թվականի մայիսի դրությամբ
* Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարան, Լոնդոն՝ 11 տպագրություն
* Ազգային դիմանկարների պատկերասրահ, Լոնդոն. 18 տպագրություն

## Մեջբերումներ
* «Ես մեծացել եմ կատարյալ տգիտության, աղքատության ու նախապաշարմունքների մեջ, և դա ողջ կյանքիս ընթացքում ինձ համար բեռ է եղել։ Իմ մեջ դեռ կա մի թույն, որը չի հեռանում, որքան էլ փորձում եմ այն դուրս մղել»։
* «Ես երդվյալ աթեիստ եմ՝ մինչև չեմ հայտնվում ծանր հանգամանքներում։ Այդ ժամանակ ես արագ ծնկի եմ գալիս՝ եթե ոչ ֆիզիկապես, ապա մտքումս, և ասում. «Խնդրում եմ, Աստվա՛ծ, փրկիր ինձ սրանից»։
* «Ես ենթարկվել եմ մանիպուլյացիայի և ինքս եմ մանիպուլյացիայի ենթարկել ուրիշներին՝ արձանագրելով նրանց արձագանքը տառապանքին ու թշվառությանը։ Այնպես որ, մեղքի զգացումն ամենուր է. մեղքի զգացում, որ կրոնավոր չեմ, մեղքի զգացում, որ կարողացել եմ հեռանալ, մինչ այդ մարդը մեռնում էր սովից կամ սպանվում էր զենքով մեկ ուրիշի կողմից։ Ես հոգնել եմ մեղքի զգացումից, հոգնել եմ ինքս ինձ ասելուց. «Ես չեմ սպանել այդ լուսանկարի մարդուն, ես չեմ սովամահ արել այդ երեխային»։ Ահա թե ինչու եմ ուզում լուսանկարել բնապատկերներ ու ծաղիկներ։ Ես ինքս ինձ դատապարտում եմ խաղաղության»։"
* «Լուսանկարչությունն ինձ համար ոչ թե տեսնելն է, այլ զգալը։ Եթե դու չես կարողանում զգալ այն, ինչին նայում ես, ապա երբեք չես ստիպի ուրիշներին որևէ բան զգալ, երբ նրանք նայեն քո լուսանկարներին»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Don McCullin at Hamiltons Gallery
* ''Life Interrupted'': A gallery from Africa on behalf of Christian Aid
* Audio slideshow on BBC News
* TateShots: Don McCullin The artist on his work (podcast by Tate Britain) (registration required)
* Don McCullin at tate.org.uk
* Photographs from the ''Shaped by War'' exhibition at *[[The Guardian]]*
* "Don McCullin: the art of seeing" at *The Guardian*

Կատեգորիա:Բրիտանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆոտոլրագրողներ