Pantone

**Pantone LLC,** (ոճավորված՝ **PANTONE**), ամերիկյան սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Նյու Ջերսիի Քարլշտադտ քաղաքում, և առավել հայտնի է իր Pantone Matching System (PMS)-ով, որը սեփական գույների անվանման համակարգ է, որն օգտագործվում է տարբեր ոլորտներում, մասնավորապես գրաֆիկական դիզայնում, նորաձևության դիզայնում, արդյունաբերական դիզայնում, տպագրությունում և արտադրությունում և աջակցում է գույների կառավարմանը դիզայնից մինչև արտադրություն՝ ֆիզիկական և թվային ձևաչափերով, պատված և չպատված նյութերի, բամբակի, պոլիեսթերի, նեյլոնի և պլաստմասսայի արտադրությանը։

Ընկերությունը X-Rite-ի դուստր ձեռնարկություն է, որն իր հերթին Veralto-ի դուստր ձեռնարկությունն է։

## Պատմություն
Pantone-ը հիմնադրվել է Նյու Ջերսիում 1950-ական թվականներին որպես եղբայրներ Մերվին և Ջեսի Լևինների առևտրային տպագրական ընկերություն՝ M & J Levine Advertising։ 1956 թվականին դրա հիմնադիրները, որոնք երկուսն էլ գովազդային ոլորտի ղեկավարներ էին, վարձել են Հոֆստրա համալսարանի վերջերս շրջանավարտ Լոուրենս Հերբերտին որպես կես դրույքով աշխատող: Հերբերտն օգտագործել է քիմիայի իր գիտելիքները՝ համակարգելու և պարզեցնելու ընկերության գունանյութերի պաշարները և գունավոր թանաքների արտադրությունը։ 1962 թվականին Հերբերտը թանաքի և տպագրության բաժինը շահութաբեր է կառավարել, մինչդեռ առևտրային ցուցադրման բաժինը 50,000 ԱՄՆ դոլար պարտք է ունեցել, հետագայում նա գնել է ընկերության տեխնոլոգիական ակտիվները Լևին եղբայրներից 50,000 ԱՄՆ դոլարով (520,000 դոլար 2024 թվականի հաշվարկով) և վերանվանել դրանք «Pantone»։

Ընկերության հիմնական արտադրանքը ներառում է Pantone ուղեցույցները, որոնք բաղկացած են մեծ թվով փոքր՝ 15×5 սմ, բարակ ստվարաթղթե կամ պլաստիկե թերթեր, որոնց մի կողմին տպված են համապատասխան գունային նմուշներ, որոնցից հավաքվում են «տրցակներ»։ Օրինակ, որոշակի «էջը» կարող է պարունակել տարբեր երանգների մի քանի դեղին գույներ։

PMS-ի գաղափարն այն է, որ թույլ տա դիզայներներին «գույները համապատասխանեցնել» որոշակի գույների, երբ դիզայնը մտնում է արտադրության փուլ՝ անկախ գույն ստանալու համար օգտագործվող սարքավորումներից: Այս համակարգը լայնորեն ընդունվել է գրաֆիկական դիզայներների, վերարտադրության և տպագրական տների կողմից: Pantone-ը խորհուրդ է տալիս PMS գունային ուղեցույցները գնել ամեն տարի, քանի որ դրանց գույները ժամանակի ընթացքում դեղնում են: Գույների տատանումներ տեղի են ունենում նաև հրատարակությունների ներսում՝ կախված օգտագործված թղթի տեսակից (ծածկույթով, անփայլ կամ առանց ծածկույթի), մինչդեռ միջհրատարակչական գունային տատանումներ տեղի են ունենում, երբ փոփոխություններ են լինում օգտագործված թղթի տեսակում:

Գույների չափման գործիքների և ծրագրային ապահովման մատակարար X-Rite-ը 2007 թվականի հոկտեմբերին 180 միլիոն ԱՄՆ դոլարով գնել է Pantone-ը։ 2012 թվականին X-Rite-ը ձեռք բերել Danaher Corporation-ը։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Danaher-ը ավարտել է իր շրջակա միջավայրի և կիրառական լուծումների բաժնի՝ Veralto-ի կորպորատիվ առանձնացումը։

### Adobe-ի հետ վեճ
2022 թվականին Pantone-ի և Adobe-ի միջև վեճի արդյունքում Photoshop-ից և Adobe-ի մյուս դիզայնի ծրագրերից հեռացվել են Pantone-ի գունային կոորդինատները, ինչի հետևանքով գրաֆիկական նկարիչների թվային փաստաթղթերում գույները կփոխարինվեն սևով, եթե նկարիչները Pantone-ին չվճարեն15 դոլար ամսական բաժանորդագրության համար։ Նկարիչները մեղադրում էին Pantone-ին և Adobe-ին իրենց կախվածության մեջ պահելու համար։

## Pantone գույների համապատասխանեցման համակարգ

Pantone գույների համապատասխանեցման համակարգը հիմնականում գույների վերարտադրության ստանդարտացված համակարգ է. 2019 թվականի դրությամբ այն ուներ 2161 գույն: Գույները ստանդարտացնելով՝ տարբեր վայրերում գտնվող տարբեր արտադրողներ կարող են հղում կատարել Pantone համակարգին՝ համոզվելու համար, որ գույները համընկնում են առանց միմյանց հետ անմիջական շփման:

Այդպիսի կիրառություններից մեկը CMYK մոդելի գույների ստանդարտացումն է: CMYK գործընթացը գույները տպելու մեթոդ է՝ օգտագործելով չորս թանաք՝ երկնագույն, մանուշակագույն, դեղին և սև: Աշխարհի տպագիր նյութերի մեծ մասը արտադրվում է CMYK գունային մոդելով, և կա Pantone գույների հատուկ ենթախումբ, որոնք կարող են վերարտադրվել CMYK-ի միջոցով: Ընկերության ուղեցույցներում նշված են այն գույները, որոնք հնարավոր է մոդելավորել CMYK գունային մոդելի միջոցով:

Սակայն, Pantone համակարգի 1114 կետային գույների մոտ 30%-ը (2000 թվականի դրությամբ) հնարավոր չէ մոդելավորել CMYK-ով, այլ 13 հիմնական գունանյութերով (14-ը ներառյալ սևը), որոնք խառնվում են որոշակի քանակությամբ, և կոչվում են հիմնական գույներ։ Այդ 1114 գույները ներառում էին 387 գույն՝ 100-ից մինչև 487 համարներով՝ 1975 թվականից, և որոշ ավելի բաց գույներ՝ 600-ից մինչև 732՝ 1991 թվականին։ 1987 թվականին ներկայացված սկզբնական չորսանիշ գույները վերաձևակերպվեցին երեք նիշերի։

Pantone համակարգը նաև ավելի ուշ թույլ տվեց արտադրել շատ հատուկ գույներ, ինչպիսիք են մետաղականները, ֆլորեսենտները (neonներ) և պաստելները: Կան 56 ֆլուորեսենտներ 801-ից մինչև 814 (այստեղ առաջին 7 գույները հիմնական գույներ են, այսպես կոչված Dayglo) և 901-ից մինչև 942-ը: Պաթեթավորման մետաղական նյութերը (նախկինում պրեմիում մետաղային նյութեր) տեղադրվում են 10101-10454 (այդից 54-ը ավելացվում է ավելի ուշ, ընդհանուր առմամբ 354, 2 հիմնական գույներ՝ Արծա 10077 և Գորգե ոսկե 10412), իսկ սովորական մետալիկ նյութերը տեղադրվում է 871-ից 877-ի (այստեղ առաջին 7-ը հիմնական գույներն են) և 8001-ից 8965-ի: Պաստելները 9140-ից մինչև 9163 են, հիմնական գույները 0131, 0331, 0521, 0631, 0821, 0921 և 0961. Չնայած Pantone համակարգի գույների մեծ մասը դուրս է գրված CMYK դիապազոնից, միայն 2001 թվականին է Pantone-ը սկսել է ներկայիս համակարգի փոխակերպումները տրամադրել էկրանային գույներով: Սցենային գույները RGB գույների մոդելն են օգտագործում՝ կարմիր, կանաչ, կապույտ գույների ստեղծման համար: Շատ գույներ են sRGB-ի սահմաններից դուրս: Goe համակարգը ունի RGB, LAB, SPD արժեքներ յուրաքանչյուր գույնի համար և ունի 10 հիմնական գույներ, մինչդեռ նորերից միայն 4-ը։ Նախկինում համակարգում եղել են ևս 6 մոդել. Կապույտ 012, նարնջագույն 021, ռուբինե կարմիր, կանաչ, կապույտ և սև, որոնք Goe-ում կոչվել են միջին դեղին, պայծառ նարնձոր, ուժեղ կարմիր և պայծառ կանաչ, միջին կապույտ ու չեզոք սև:  (PMS- ն ունի 8 հիմնական հիմնական գույներ, որոնցից ոմանք մոնոպիգմենտացված չեն՝ դեղին 010, կարմիր 032, տաք կարմիր, ռոդամինային կարմիր, մանուշակագույն, մանուշակագույն, ռեֆլեքսային կապույտ, կապույտ 072)։Pantone գույները նկարագրվում են իրենց հատկացված համարով (սովորաբար կոչվում է, օրինակ, «PMS 130»): PMS գույները գրեթե միշտ օգտագործվում են ապրանքանիշերի ստեղծման մեջ և նույնիսկ տեղ են գտել կառավարության օրենսդրության և ռազմական չափորոշիչների մեջ (դրոշների և զինանշանների գույները նկարագրելու համար): 2003 թվականի հունվարին Շոտլանդիայի խորհրդարանը քննարկեց մի միջնորդագիր (PE512 հղումով)՝ Շոտլանդիայի դրոշի կապույտը «Pantone 300» անվանելու վերաբերյալ: Կանադայի և Հարավային Կորեայի նման երկրները, ինչպես նաև FIA-ի նման կազմակերպությունները նույնպես ընտրել են դրոշներ արտադրելիս օգտագործելու համար Pantone-ի որոշակի գույներ: ԱՄՆ նահանգները, այդ թվում՝ Տեխասը, իրենց դրոշների համար սահմանել են օրենքով սահմանված PMS գույներ:

## Տարվա գույն
2000 թվականից ի վեր Pantone Color Institute-ը որևէ գույն հայտարարում է «Տարվա գույն»։ Տարին երկու անգամ ընկերությունը եվրոպական մայրաքաղաքում գաղտնի հանդիպում է անցկացնում տարբեր երկրների գունային ստանդարտների խմբերի ներկայացուցիչների հետ։ Երկու օր տևած ներկայացումներից և քննարկումներից հետո նրանք ընտրում են հաջորդ տարվա գույնը. օրինակ՝ 2013 թվականի ամառվա գույնը ընտրվել է Լոնդոնում 2012 թվականի գարնանը։ 

Ընտրված գույնը ենթադրաբար կապված է ժամանակի ոգու հետ, օրինակ՝ «Մեղրամոմ» գույնը () 2011 թվականի գույն հռչակող մամուլի հաղորդագրության մեջ ասվում էր. «Սթրեսի ժամանակ մեզ անհրաժեշտ է ինչ-որ բան, որը կբարձրացնի մեր տրամադրությունը: «Մեղրամոմը» գրավիչ, խթանող գույն է, որը բարձրացնում է ադրենալինը՝ կատարյալ է տխրությունը կանխելու համար»:  Հանդիպման արդյունքները հրապարակվում են *Pantone View-* ում, որը նորաձևության դիզայներները, ծաղկավաճառները և շատ այլ սպառողական կողմնորոշմամբ ընկերություններ գնում են՝ իրենց դիզայնը և ապագա արտադրանքի պլանավորումը կողմնորոշելու համար: 2016 և 2021 թվականներին Pantone-ը ընտրել է երկու գույն՝ որպես տարվա գույն:

 

2012 թվականին տարվա գույնը՝ «Tangerine Tango»-ն, օգտագործվեց Sephora-ի հետ համագործակցությամբ դիմահարդարման գիծ ստեղծելու համար։ Sephora + Pantone Universe հավաքածուն անվանումով ապրանքային գիծը ներառում է «Tangerine Tango»-ով զարդարված արհեստական թարթիչներ, եղունգների լաք, կրեմ, փայլեր և բարձր գունանյութով շրթներկներ։  2013 թվականի զմրուխտե գույնը, ըստ հաղորդումների, sRGB գամմայից դուրս է։  2022 թվականի նոր Very Peri գույնը նույնպես առկա է TCX (ներկած բամբակի երանգ) և TPG (տեքստիլ թուղթ - «կանաչ») ձևերով, այստեղ նշված են TCX-ը sRGB hex արժեքների համար։

2025 թվականի համար Pantone Color Institute-ը ընտրել է PANTONE 17-1230 Mocha Mousse-ը՝ ջերմ, շագանակագույն երանգը, պնդելով, որ՝ «Այն սնուցում է մեզ շոկոլադի և սուրճի համեղ հատկությունների իր ակնարկով՝ բավարարելով մեր հարմարավետության ցանկությունը»։

## Մտավոր սեփականություն
Pantone-ը պնդում է, որ իրենց գունային համարների և գունանյութերի արժեքների ցանկերը Pantone-ի մտավոր սեփականությունն են, և ցանկի ազատ օգտագործումը թույլատրված չէ։ Սա հաճախ համարվում է այն պատճառը, որ Pantone-ի գույները չեն կարող աջակցվել բաց կոդով ծրագրաշարում և հաճախ չեն հանդիպում էժան սեփականատիրական ծրագրաշարում։  Pantone-ին մեղադրել են իր ճշգրիտ իրավական պահանջների վերաբերյալ «միտումնավոր անորոշ լինելու» մեջ, սակայն ընդունվում է, որ «ամենապարզ հավակնությունը ապրանքանիշի նկատմամբ կամ ապօրինի յուրացումը անարդարացի կլինի այն անձի նկատմամբ, ով ստեղծել է Pantone-ի հետ համատեղելի գունային պալիտրա»։ 

Ի հակադրություն, մտավոր սեփականության մասնագետ Աարոն Պերզանովսկին պնդում է, որ Pantone-ը մտավոր սեփականության իրավունքներ չունի առանձին գույների կամ գունային գրադարանների նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:Գույներ
Կատեգորիա:Գրաֆիկական դիզայն
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Կատեգորիա:Ստանդարտներ
Կատեգորիա:Տպագրություն