Հայաստանի նախագահական ընտրություններ (1996)

Հայաստանում 1996 թվականի նախագահական ընտրությունները տեղի են ունեցել սեպտեմբերի 22-ին։ Արդյունքը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հաղթանակն էր, ով հավաքեց ձայների 51%-ը՝ 646,888 մարդ։

## Նախապատմություն
1996 թվականի նախագահական ընտրությունները Խորհրդային Միությունից Հայաստանի անկախացումից հետո երկրորդ նախագահական ընտրություններն էին։ 1996 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ ընտրություններից մի քանի օր առաջ, պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը հայտարարեց, որ «գոհ է ստեղծված իրավիճակից»։ Դիմելով Տեր-Պետրոսյանի կողմնակիցներին՝ նա հայտարարեց, որ Հայաստանը «Տեր-Պետրոսյանի հետ 21-րդ դար կմտնի հաղթական և կայուն»։ Ընդդիմադիր կուսակցությունները ( Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն, Պարույր Հայրիկյանի ԱԻՄ, Արամ Սարգսյանի Դեմոկրատական կուսակցություն ) աջակցում էին «Ղարաբաղ» կոմիտեի նախկին անդամ և նախկին վարչապետ Վազգեն Մանուկյանին։

## Վարքագիծ
Դիտորդական կազմակերպությունները հիմնականում քննադատաբար էին արտահայտվել ընտրությունների անցկացման վերաբերյալ։ ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելությունը հայտնաբերել է «ընտրական օրենքի լուրջ խախտումներ»։

## Արդյունքներ
Ընտրություններից հետո և՛ Տեր-Պետրոսյանը, և՛ Մանուկյանը հայտարարեցին հաղթանակի մասին։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի պաշտոնական արդյունքները արձանագրեցին Տեր-Պետրոսյանի հաղթանակը առաջին փուլում։

### Վերլուծություն
Կովկասի ինստիտուտի գիտաշխատող Հրանտ Միքայելյանը նշել է, որ այն տեղամասերում, որտեղ մասնակցությունը 64%-ից ցածր է եղել, Մանուկյանը ստացել է ձայների 49,6%-ը, իսկ Տեր-Պետրոսյանը՝ 41,1%-ը։ Միքայելյանը նշել է, որ չի կարելի վստահորեն ասել, որ Մանուկյանն իրականում ստացել է ձայների 50 տոկոսից ավելին առաջին փուլում՝ չնայած շատ կարծիքների և փաստերի։

## Բողոքի ցույցեր և հետևանքներ

[մինի|300x300փքս| [Հայաստանի Ազգային ժողով|Ազգային ժողովի շենքը Երևանում]]
Ընդդիմության առաջատար թեկնածու Վազգեն Մանուկյանը պաշտոնապես ստացել է ձայների 41%։ Հայտարարելով գործող նախագահ Տեր-Պետրոսյանի կողմից կատարված ընտրակեղծիքների մասին՝ Մանուկյանը և իր համախոհները սեպտեմբերի 23-ի կեսօրին սկսեցին զանգվածային ցույցերը։ Մոտ 200 հազար մարդ հավաքվեց Ազատության հրապարակում ՝ ընտրությունների արդյունքների դեմ բողոքելու։ Սեպտեմբերի 25-ին հրապարակում հավաքվել էր մոտ 150-200 հազար մարդ։ Մանուկյանը ցուցարարներին առաջնորդեց դեպի Բաղրամյան պողոտա, որտեղ գտնվում է խորհրդարանի շենքը։ Ավելի ուշ ցուցարարները կոտրեցին Հայաստանի խորհրդարանը շրջապատող ցանկապատն ու մտել շենք։ Նրանք ծեծի ենթարկեցին ԱԺ նախագահ Բաբկեն Արարքցյանին և փոխխոսնակ Արա Սահակյանին։ Երևան բերվեցին անվտանգության ուժերը՝ կարգուկանոն հաստատելու համար։ Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը հայտարարեց, որ «նույնիսկ եթե ընդդիմությունը հավաքի ձայների 100 տոկոսը, ոչ բանակը, ոչ Ազգային անվտանգության ու ՆԳՆ-ն չեն ընդունի նման առաջնորդներին»։ Սարգսյանը հետագայում Արևմուտքի կողմից քննադատության արժանացավ այս հայտարարության համար։ Սարգսյանը և Ազգային անվտանգության նախարար Սերժ Սարգսյանը հանրային հեռուստատեսությամբ հայտարարեցին, որ պետական հեղաշրջման փորձը կանխվել է։ Սեպտեմբերի 26-ին կառավարությունը տանկեր և զորքեր ուղարկեց Երևան՝ հանրահավաքների և ցույցերի ցրելու համար։ Մի շարք ընդդիմադիր պատգամավորներ զրկվեցին  անձեռնմխելիությունից։ Մանուկյանը դիմեց Սահմանադրական դատարան նոր ընտրություններ անցկացնելու խնդրանքով, սակայն նրա խնդրանքը մերժվել է։

## Հետագա իրադարձություններ
1998-ի դեկտեմբերին Տեր-Պետրոսյանի մերձավոր դաշնակից և ներքին գործերի նախկին նախարար Վանո Սիրադեղյանը հարցազրույցում պնդեց, որ Տեր-Պետրոսյանը ընտրություններից հետո ընկել է եռամսյա դեպրեսիայի մեջ և ցանկանում է, որ ինքը և Վազգեն Սարգսյանը. հրաժարական տան։ Ըստ Սիրադեղյանի՝ «պետական ամբողջ ապարատը բարոյալքվեց, անդամալույծ արվեց, և կառավարություն չձևավորվեց հետագա երեք ամիսների ընթացքում»։ Սիրադեղյանը խոստովանել է նաև, որ իշխանությունը դիմել է ընտրակեղծիքների՝ երկրորդ փուլում Տեր-Պետրոսյանի հաղթանակն ապահովելու համար։ Սիրադեղյանը ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը թողեց 1996-ի նոյեմբերին և նշանակվեց Երևանի քաղաքապետ, իսկ Վազգեն Սարգսյանը ընտրություններից հետո մնաց պաշտպանության նախարարի պաշտոնում, չնայած այն լուրերին, որ նա պետք է հրաժարական տար։

1995 թվականից մինչև 1998 թվականի փետրվարին իր հրաժարականը Տեր-Պետրոսյանին քննադատում էին իր ենթադրյալ ավտորիտար կառավարման համար։ Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի պատմության պրոֆեսոր Ստեֆան Հ. Ասթուրյանը ենթադրում է, որ «զինվորական ուժով» ժողովրդական բողոքը ջախջախելուց հետո իրավական միջոցները խեղաթյուրվել են, և նախագահ ընտրվել է կեղծիքի միջոցով: Ասթուրյանը պնդել է, որ ընտրությունները «Արևմուտքը չի անդրադարձել խնդրին, քանի որ թույլ նախագահն ունի իր օգուտները»:

## Արտաքին հղումներ
* Ի՞նչ տեղի ունեցավ 1996–ի սեպտեմբերի 25-ին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 Հայաստանում
Կատեգորիա:ՀՀ նախագահի ընտրություններ