Դավուդ Ախունդով

**Դավուդ Աղա օղլու Ախունդով** (, ), ադրբեջանցի ճարտարապետ և ճարտարապետության պատմաբան, Ադրբեջանի պատմության մի շարք կեղծ կոնցեպցիաների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1918 թվականին Բաքվում։

1942 թվականին ավարտել է Ազիզբեկովի անվան Ադրբեջանի ինդուստրիալ ինստիտուտը։ 1968 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 1980-ին «Հին Ադրբեջանի ճարտարապետության զարգացման յուրահատկությունները։ Նրա կապերը և փոխազդեցությունները Հին Արևելքի երկրների հետ»։ Եղել է Ադրբեջանի ինժեներաշինարարական ինստիտուտի «Ճարտարապետական կառույցներ և հուշարձանների վերանորոգում» ամբիոնի վարիչ։ Ունի ավելի քան 100 հրապարակումներ Ադրբեջանում և Ռուսաստանում։

## Ախունդովի պատմական կոնցեպցիաները և դրանց քննադատությունը

1983 թվականին Ախունդովը «հիպոթեզ» է առաջ քաշել, որ իբր Արցախում, Նախիջևանում և Սյունիքում հայկական միջնադարի տիպիկ հուշարձանները՝ խաչքարերը, որոնք նա անվանել է *«խաչդաշեր»* (թյուրքերեն *«դաշ»* բառից, որը նշանակում է *«քար»*) իրականում «Աղվանքի նախաքրիստոնեական վարպետների գործ են», իսկ դրանց վրա պատկերված սյուժեները ունեն «միտրաիստական կամ զրադաշտական ծագում»։ 1985 թվականին Բաքվում անցկացրած համամիութենական հնագիտական կոնգրեսին Ախունդովը մի զեկուցումով է հանդես եկել, որտեղ սկանդալ պատճառած գաղափարներ է բարձրացրել։ Հայկական պատվիրակությունը հայտարարել է կոնֆերանսը լքելու պատրաստականության մասին, իսկ լենինգրադյան գիտնականները գնահատել են Ախունդովի զեկուցումը որպես կեղծ գիտական քաղաքական ակցիա։ Ֆիլիպ Կոլ և և Գոչա Ցեցխլաձեն կարծում են, որ այդ զեկուցումը նախատեսված քաղաքական պրովոկացիա էր և հետապնդում էր նախապես կեղծ մշակութային առասպելի ստեղծում։ Ինչպես հետագայում նշում էին ռուս և հայ քննադատները, Ախունդովը ուղղակի չգիտեր, կամ էլ դիտավորյալ անտեսում էր քրիստոնեական որմնանկարագրության յուրահատկությունները, հայտարարելով դրանց սյուժեները միտրաիստական, ինչպես նաև չի նկատել իր կողմիծ հետազոտած «խաչդաշերի» վրա փորագրված հայերեն գրությունները։
.

Նույն ժամանակ ինքը միամտությամբ բացահայտ ներկայացնում էր այդ հետազոտությունների նպատակները. ընդունելով, որ վաղ միջնադարյան տաճարների հայերեն գրությունները իրեն ակնհայտորեն խանգարում էին, ստեղծելով «կարծիք, ըստ որի իբր դրանք (տաճարները և խաչդաշերը՝ Շնիրելման) պատկանում էին Հայ եկեղեցուն», նա փորձում էր վարկաբեկել այդ գրությունները և որպես կեղծիքներ ներկայացնել։ Փաստորեն նա անում էր իր ուժերի սահմաններում ամեն ինչ Անդրկովկասի սահմաններից հայկական մշակութապատմական ժառանգությունը հեռացնելու համար։

Ռուս մասնագետ Անատոլի Յակոբսոնի արտահայտմամբ, «*միտրաիստական մշուշը պատում է համարյա բոլոր հուշարձանները, որոնց դիպչում են հեղինակները <Դ.Ա. Ախունդովը համահեղինակ Մ.Ա. Ախունդովի հետ>, չխոսելով նույնիսկ դրանց ընդհանրացումների մասին*»։

«Խաչդաշերի» կոնցեպցիան իր վերջնական ավարտն է ստացել Ախունդովի «Հին և վաղ միջնադարյան Ադրբեջանի ճարտարապետությունը» գրքում (խմբագիր Ն.Ի. Ռզաև, գրախոս Զիյա Բունիյաթով)։

Վիկտոր Շնիրելմանը նշում է, որ Ախունդովին է պատկանում Կասպիանա պետության կոնցեպցիան, որը միջնական շղթա էր ներկայացնում Մաննայի և Աղվանքի միջև։ Ախունդովը կառուցել է երբեմն գոյություն չունեցող «արի աղվանների» ազգությունը և նկարել է մշակութային ժառանգորդության նոր քարե դարից մինչև միջնադար պատկերը։ Ինչպես նշում է Շնիրելմանը, կասկածելի աղբյուրների տեղեկությունները օգտագործելով և սեփական անպատշաճ ենթադրություններով, Ախունդովը Ադրբեջանը պատկերացնում էր մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի հարուստ քաղաքներով երկիր, այդպիսով որակավորելով ադրբեջանցիներին որպես աղվանների ուղիղ ժառանգորդներ և գտնելով ուղիղ ժառանգորդականությունը աղվանների և տեղական հնագույն մշակույթների միջև, պատկերացնելով ադրբեջանցիներին Երկիր մոլորակի վրա ամենավաղ քաղաքակրթությունների ստեղծողներից մեկը։ Ախունդովը Հին Աղվանքի Կուտկաշեն (այժմ՝ Գաբալա) քաղաքը տեղափոխում է ներկայիս Բաքվի տարածք, իսկ Ապշերոնյան թերակղզին հայտարարում է Ավեստայի արիների առասպելական երկիր՝ Աիրյանեմ Վաեջա.

## Հրապարակումներ
* *Ахундов Д. А.*, Ахундов М. Д. Культовая символика и картина мира, запечатленная на храмах и стелах Кавказской Албании. Тбилиси։ Институт истории грузинского искусства АН ГССР, 1983.
* *Ахундов Д. А.*, Отличительные черты и символические особенности стел Кавказской Албании // Всесоюзная археологическая конференция «Достижения советской археологии в XI пятилетке»։ Тезисы докладов / Ред. В. П. Шилов, Дж. А. Халилов. Баку։ Институт истории АН АзССР. 1985. С.77-78.
* *Ахундов Д. А.*, Архитектура древнего и раннесредневекового Азербайджана. Баку։ Азербайджанское государственное издательство, 1986.
* *Ахундов Д. А.*, Ахундов М. Д. К вопросу о «спорных» моментах в истории культуры Кавказской Албании // Известия АН АзССР. Литература, язык и искусство. 1986. N 2. С. 104—115.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրումն Ադրբեջանում