Վակուում

մինի|Վակուումը ցուցադրող պոմպ

**Վակուում** (), ոչ մի նյութ չպարունակող տարածություն։ Տեխնիկայում և ֆիզիկայում **վակուում** ասելով՝ հասկանում են մի միջավայր, որը պարունակում է մթնոլորտայինից ցածր ճնշման տակ գտնվող գազ։ Վակուումը բնութագրվում է գազի մոլեկուլների ազատ վազքի երկարության`λ, և միջավայրի չափի` d (օրինակ վակուումային պոմպի պատերի հեռավորությունը), հարաբերությամբ։ Կախված λ/d հարաբերության չափից՝ տարբերում են փոքր(λ/d), միջին(λ/d≈1) և մեծ(λ/d>>1) վակուումներ։ 
x+y=z ելեկտրական վակում

## Տեխնիկական վակուում
[thumb|[Տուրբոմոլեկուլյար պոմպ (հատույթ)]]

Վակուումային վիճակ ստանալու և պահպանելու համար օգտագործվող սարքերը կոչվում են **վակուումային պոմպեր**։ 
Գազերի կլանման և անհրաժեշտ  աստիճանի  վակուումի ստեղծման համար օգտագործվում է Գետտեր (գազի կլանիչներ)։ Կան նաև վակուումալին պոմպերի ավելի լայն տեսականիններ, որոնք ներառում է նաև վակուումի չափման և վերահսկման գործիքներ, վակուումային ապարատի տեխնոլոգիական գործառնությունների իրականացում և այլն։ Բարձր վակուումային պոմպերները համարվում են բարդ տեխնիկական սարքավորումներ։

## Ֆիզիկական վակուում
Ֆիզիկական վակուումի մասին մանրամասն խոսվում է քվանտային ֆիզիկայի դասընթացներում։

### Կեղծ վակուում
[thumb|240px|[Սկալյար դաշտ *φ* կեղծ վակուումային վիճակ]]

**Կեղծ վակուումը** քվանտային դաշտի վիճակ է, որը գլոբալ նվազագույն էներգիա ունեցող վիճակ չէ, սակայն համապատասխանում է իր լոկալ նվազագույնին։
Այս վիճակը կայուն է որոշակի ժամանակով (metastable), բայց դա կարող է «թունել» լինել իրական վակուումայինի վիճակի հասնելու համար։
### Էյնշտեյնյան վակուում

**Էյնշտեյնյան վակուում**
Բանաձևը գրվում է հետևյալ ձևով՝
: G_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = {8 \pi G \over c^4} T_{\mu\nu},
thumb|upright=1.5|Տիեզերքը համարվում է վակուումային վիճակ

thumb|100px|Վակուումային բարոմետր
[thumb|left|120px|Վակուումային պոմպ [Մյունխենի թանգարանում]]

## Չափումներ
Վակուումը բաժանված է միջակայքների, համաձայն այն տեխնոլոգիայի, որին անհրաժեշտ է հասնել կամ չափել։ Այդ միջակայքերը չունեն ընդհանուր ընդունված սահմանումներ, սակայն բնորոշ բաշխումը հետևյալն է.

## Կիրառումներ
մինի|Լամպի մեջ օգտագործվում է ցածր վակուում
Վակուումը օգտակար է բազմաթիվ գործընթացների համար և օգտագործվում է տարբեր սարքերում։ Առաջին անգամ այն օգտագործվել է շիկացման լամպերի արտադրության համար, որպեսզի թելանման շիրացվող լարը պաշտպանվի քիմիական տարրերից։
ձախից|մինի|Այս մակերեսային պոմպը նվազեցնում է մթնոլորտի ճնշումը իր սեփական խցիկի ներսում

Վակուումի էլեկտրական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծել էլեկտրոնային մանրադիտակներ և վակուումային խողովակներ, ներառյալ կատոդի ճառագայթային խողովակներ։ Վակուումային անցքահատը արդյունաբերական նշանակություն ունի պողպատի և բարձրորակ  որոշ նյութերի արտադրության համար։ Օդային շփման վերացումը օգտակար է ցնցուղի և ծայրակցող սարքի աշխատանքի համար։ Վակուումային  զոդման ժամանակ օգտագործվում է վակուումային էլեկտրամագնիսական ներդիր։
Նվազագույն ճնշումները, որոնք ներկայում կարելի է ստանալ լաբորատոր պայմաններում, կազմում են մոտ 10-13 Torr (13 pՊա)։ Այնուամենայնիվ, 5 × 10-17 Torr- ից (6.7 ֆՊա) ցածր ճնշումները անուղղակիորեն չափվում են կրիոգենային վակուումային համակարգով։ Սա համապատասխանում է ≈ 100 մաս / սմ3։ Բարձր վակուումային համակարգերը պետք է մաքուր լինեն, դրանք չպետք է պարունակեն օրգանական նյութեր`գազի արտահոսքը նվազեցնելու համար։

## Տես նաև
Մթնոլորտ (չափման միավոր)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Крамер Д. и др.* Точные решения уравнений Эйнштейна. М.: Мир, 1982. — 416 с.
* 
* *Паули В.* Теория относительности. М.: Наука, 1991
* *Гриб А. А.* Проблема неинвариантности вакуума в квантовой теории поля. М.: Атомиздат, 1978

Կատեգորիա:Դատարկություն
Կատեգորիա:Ոչինչ
Կատեգորիա:Վակուում
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ