Օմար Բոնգո

**Էլ Հաջ Օմար Բոնգո Օնդիմբա** (, ) գաբոնցի պետական ​​գործիչ, Գաբոնի երկրորդ նախագահը 1967 թվականից մինչև իր մահը՝ 2009 թվականը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևելյան Գաբոնում՝ Կոնգոյի Հանրապետության հետ սահմանի մոտ, բատեկեցեղապետի ընտանիքում ընտանիքում։ Նա եղել է ընտանիքի տասներկու երեխաներից ամենափոքրը։ Նրա հայրը մահացել է, երբ Բոնգո եղել է յոթ տարեկան, իսկ մայրը՝ երբ նա եղել է տասներկու տարեկան։
300px|thumb|Օմար Բոնգոն և Վլադիմիր Պուտինը, 2001 թվական
Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը Բրազավիլում՝ 17 տարեկանից աշխատել է նույն քաղաքում՝ փոստային և հեռահաղորդակցության ազգային ծառայությունում, սակայն շուտով որոշել է սկսել զինվորական կարիերա։ Ցածր հասակի և լավ առողջության շնորհիվ զինվորական հանձնաժողովի կողմից ուղարկվել է օդաչուների դպրոց։ Այն ավարտելուց հետո երկու տարի (1958-1960) ծառայել է Գաբոնի ռազմաօդային ուժերում՝ հասնելով լեյտենանտի կոչման։ Ծառայել է Բրազավիլում (Կոնգոյի Հանրապետություն), Բանգիում (Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն) և Ֆորտ-Լամիում (Չադ), որտեղ ստացել է կապիտանի կոչում։

1960 թվականին վերադարձել է Գաբոն և աշխատել արտաքին գործերի նախարարությունում։ Այդ ժամանակ՝ Ֆրանսիայից երկրի անկախության ձեռքբերումից հետո, սկսվել է նրա քաղաքական կարիերան։ Անկախ Գաբոնում անցկացված առաջին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ նա դարձել է իր ընկեր Մ. Սանդունգուի նախընտրական շտաբի օգնականը։ Սանդունգուն մոտ անձ է եղել Գաբոնի առաջին նախագահ Լեոն Մբային։ Արդյունքում ընտրություններից հետո Մ. Սանդունգուն նշանակվել է առողջապահության նախարար, իսկ Բոնգոն ստացել է պաշտոն առողջապահության նախարարությունում։

1962 թվականի մարտին նա դարձել է նախագահի վարչակազմի ղեկավարի տեղակալ, իսկ հոկտեմբերին՝ վարչակազմի ղեկավար։ 1963 թվականից եղել է նաև տեղեկատվության նախարար, իսկ 1964 թվականից՝ նաև պաշտպանության նախարար։ 1964 թվականին երկրում տեղի է ունեցել առաջին ռազմական հեղաշրջումը․ նախագահ Լեոն Մբան ձերբակալվել և տեղափոխվել է մեկ այլ քաղաք, իսկ Բոնգոն պատանդ է դարձել մայրաքաղաք Լիբրևիլի ռազմական բազայում։ Նախկին իշխանությունը վերականգնվել է երկու օր անց՝ ֆրանսիական դեսանտայինների օգնությամբ։

1966 թվականին նա սկզբում դարձել է փոխվարչապետ, իսկ նոյեմբերի 12-ին՝ Գաբոնի փոխնախագահ։ Նախագահի պաշտոնը զբաղեցրել է Լեոն Մբայի մահից հետո՝ 1967 թվականի նոյեմբերի 28-ին։

1973 թվականին Լիբիա կատարած այցի ժամանակ ընդունել է իսլամը և փոխել իր անունը՝ դառնալով Օմար։ 2003 թվականին իր անվանը ավելացրել է Օնդիմբա ազգանունը։

Միաժամանակ զբաղեցրել է վարչապետի (1967-1975), պաշտպանության նախարարի (1967-1981), տեղեկատվության նախարարի (1967-1980), կրթության, ներքին գործերի (1967–1970), պլանավորման և զարգացման նախարարի (1967-1977) պաշտոնները, ինչպես նաև եղել է իշխող Գաբոնի ժողովրդավարական կուսակցության ղեկավարը։

1990-ականների սկզբին՝ ներքին և արտաքին մեծ ճնշման ներքո (երկիր էին ուղարկվել ֆրանսիական զորքեր՝ իշխանությանը աջակցելու նպատակով), նա վերջ է դրել միակուսակցական համակարգին և թույլատրել անցկացնել բազմակուսակցական և այլընտրանքային նախագահական ընտրություններ։

Նախագահական ընտրությունները անցկացվել են 1973 թվականին (ստացել է ձայների 99,56 %-ը), 1979-ին (99,96 %), 1986-ին (99,97 %), 1993-ին (51,2 %), 1998-ին (66,88 %) և 2005-ին (79,18 %)։ Սակայն 1993 թվականից սկսած ընդդիմությունը չի ճանաչել ընտրությունների արդյունքները՝ մեղադրելով իշխանություններին կեղծիքների և խարդախությունների մեջ։ Դիմակայությունը մեղմելու նպատակով 1996 թվականից սկսած ընդդիմության մի շարք ներկայացուցիչներ ընդգրկվել են կառավարության կազմում։

2003 թվականին փոխվել է սահմանադրությունը։ Փոփոխությունները թույլ են տվել նախագահ ընտրվել անսահմանափակ թվով անգամներ և յոթ տարի ժամկետով՝ հինգի փոխարեն, իսկ ընտրությունները սահմանափակվել են մեկ փուլով։ Քննադատները մեղադրել են Բոնգոյին այն բանի մեջ, որ նա ցանկանում է հաստատել ցմահ դիկտատուրա։

2006 թվականին Գաբոնի 71-ամյա նախագահը հայտարարել է, որ մտադիր է կրկին առաջադրվել այդ պաշտոնին 2012 թվականին։

«Ես ակնհայտ ժառանգ չունեմ։ Ո՞վ է ասում, որ իշխանության փոփոխությունը հնարավոր է միայն հեղաշրջման միջոցով։ Ես կառաջադրվեմ 2012 թվականին, եթե Աստված ինձ ուժ տա»։

Արտաքին քաղաքականության մեջ նա կողմնորոշված է եղել դեպի Ֆրանսիան (ունենալով ուրանի աշխարհի հինգերորդ խոշոր պաշարները՝ Գաբոնը այն մատակարարել է բացառապես Ֆրանսիային՝ ռազմական և քաղաքացիական կարիքների համար)։

Նա նաև Մարոկկոյի դաշնակիցն է եղել և թագավոր Հասան II-ի մտերիմ ընկերը։ Որպես միջնորդ մասնակցել է Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության, Կոնգոյի Հանրապետության, Բուրունդիի, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության, Լիբիա–Չադ զինված հակամարտության, ինչպես նաև Չադի և Սուդանի միջև հակամարտության կարգավորմանը։

Նրա իշխանության տարիներին երկրում մեկ շնչին ընկնող Համախառն ներքին արդյունքն աճել է 15 անգամ՝ հասնելով տարեկան 14 հազար ԱՄՆ դոլարի։

Բազմիցս մեղադրվել է կոռուպցիայի մեջ։ 1999 թվականին ԱՄՆ Սենատի ենթահանձնաժողովի հանձնաժողովը միայն «Citibank»-ում ունեցած նրա ավանդները գնահատել է 130 միլիոն դոլար։ Բրիտանական «The Sunday Times» թերթը 2008 թվականի հունիսին հրապարակել է ամբողջական հոդված՝ նկարագրելով Բոնգոյի և նրա ընտանիքի անդամների շքեղ կենսակերպն ու բազմամիլիոն ծախսերը։ Հաճախ ընդդիմության և լրատվամիջոցների հետ խնդիրները լուծեել է ուղղակի կաշառքի միջոցով։

Կյանքի վերջին տարիներին նա բախվել է ֆրանսիական իշխանությունների նախաձեռնած կոռուպցիոն հետաքննության՝ իր, Կոնգոյի նախագահ Սասու-Նգեսոյի և Էկվատորիալ Գվինեայի նախագահ Թեոդորո Օբիանգ Նգեմայի դեմ, սակայն մահացել է մինչ հետաքննության ավարտը (հետագայում մեղադրանք որևէ մեկին չի ներկայացվել)։ 2009 թվականին Բոնգոյին իսպանական, այլ ոչ թե ֆրանսիական կլինիկա տեղափոխելը կապում են այն հանգամանքի հետ, որ Ֆրանսիայում նա վախենում էր հնարավոր ձերբակալությունից։

Ավելի քան քառասուն մեկ տարի անընդմեջ ղեկավարել է Գաբոնը։

## Մահ
Տարբեր աղբյուրների համաձայն մահացել է քաղցկեղից (բժշկական շրջանակների և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչների վարկածով) կամ սրտամկանի ինֆարկտից (պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն) Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում՝ 2009 թվականի հունիսի 8-ին։ Բոնգոն թաղվել է մասնավոր կարգով՝ իր հայրենի գյուղում, 2009 թվականի հունիսի 18-ին։

Օմար Բոնգոյի մահից հետո Գաբոնի նախագահի պարտականությունները կատարել է Ռոզա Ֆրանսինա Ռոգոմբեն։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 16-ից մինչև 2023 թվականի օգոստոսի 30-ը երկիրը ղեկավարել է նրա որդին՝ Ալի Բոնգո Օնդիմբան։

## Ընտանիք
Նրա առաջին կինը եղել է Լուիզ Մույաբի Մուկալան՝ գեներալ Շառլ դը Գոլի նախկին վարորդի դուստրը։ Այդ ամուսնությունից նրանց դուստրը՝ Պասկալինը (ծնված 1956 թվականին), եղել է արտաքին գործերի նախարար (1991-1994), ապա՝ քարտուղարության ղեկավար։ Նրա ամուսինը՝ Բոնգոյի փեսան, եղել է ֆինանսների նախարար (1990-1994), հանքերի, էներգետիկայի և նավթի նախարար (1994-2002), էկոնոմիկայի և ֆինանսների պետական ​​նախարար (2002-2008) և արտաքին գործերի պետական ​​նախարար (2008-2012)։

Երկրորդ կինը՝ Մարի-Ժոզեֆինա Նկամա (Ժոզեֆինա Բոնգո), հայտնի աֆրիկյան փոփ երգչուհի է եղել, հանդես է եկել Պասյանս Դաբանի բեմական անվամբ։ Օմար Բոնգոն նրանից ամուսնալուծվել է 1986 թվականին։ Այս ամուսնությունից ծնվել են Օմար Բոնգոյի ժառանգորդը՝ Ալին (արտաքին գործերի նախարար՝ 1989-1991 թթ., պաշտպանության նախարար՝ 1999-2009 թթ.) և դուստրը՝ Ալբերտին-Ամիսսա (1964–1993)։

Երրորդ կինը՝ Էդիտ-Լյուսի (1990-2009), եղել է բժիշկ, մանկաբույժ, ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի հայտնի գործիչ, ինչպես նաև Կոնգոյի Հանրապետության նախագահի՝ Դենի Սասսու Նգեսսոյի ավագ դուստրը։ Մահացել է 2009 թվականի մարտի 14-ին Մարոկկոյի Ռաբաթ քաղաքում՝ 45 տարեկան հասակում, անհայտ պատճառներով։ Այդ ամուսնությունից ունեցել են երկու երեխա՝ Օմար Դենի և Յասին Կվինի։

## Այլ փաստեր
Երկրի ղեկավարը դառնալով դեռևս 32 տարեկանը չբոլորած՝ նա այդ պահին համարվել է աշխարհի ամենաերիտասարդ նախագահը։ Նա նաև համարվել է աշխարհում իշխանության ղեկին ամենաերկար մնացած (ոչ միապետ) առաջնորդներից մեկը։

Նա հեղինակել է Աֆրիկայում հայտնի «Սպիտակ՝ ինչպես նեգրը» գիրքը, որի հիման վրա ձևակերպել է ազգային գաղափար, որի նպատակն էր համախմբել գաբոնցիներին (երկրում բնակվում է 42 ցեղ)։ Գլխավոր «ապացույցը» եղել է հետևյալը․ «բանտուական քաղաքակրթությունը» ծագում է Հին Եգիպտոսից։ Հետևաբար գաբոնցիները նույնքան սպիտակ են, պարզապես Հին Եգիպտոսից հեռանալուց հետո փոխված բնական պայմանների պատճառով դարձել են սևամորթ։

Նա նաև ռեկորդակիր էր օտարերկրացիների շրջանում Ֆրանսիայում ձեռք բերած անշարժ գույքի քանակով։ Ֆրանսիայի ֆինանսական ոստիկանության կողմից անցկացված հետաքննության ընթացքում պարզվել է, որ նրան և նրա հարազատներին պատկանել է 33 միավոր անշարժ գույք Փարիզում և Լազուր ափին, այդ թվում՝ Ելիսեյան դաշտերում գտնվող առանձնատուն, որի արժեքը կազմել է 18 միլիոն եվրո։

1974 թվականին նա հիմնադրել է «Radio Africa 1» ռադիոկայանը, որը դարձել է Արևմտյան Աֆրիկայի խոշորագույն ռադիոկայաններից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Omar Bongo's Official Presidential Facebook page
* "Omar Bongo's Demise Should Awaken Continent's Tyrants" by Arthur Asiimwe, *New Times*, 10 June 2009

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունածներ
Կատեգորիա:Մասոններ
Կատեգորիա:Նախագահներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Նախկին քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Փոխնախագահներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ