Արվիդ Կարլսոն

**Արվիդ Կարլսոն** (), շվեդ նյարդադեղաբան էր, որն առավել հայտնի է դոֆամինի նեյրոհաղորդիչի և Պարկինսոնի հիվանդության վրա դրա ազդեցությունների հետ իր աշխատանքով: Դոֆամինի վերաբերյալ իր աշխատանքի համար Կարլսոնը 2000 թվականին Էրիկ Կանդելի և Փոլ Գրինգարդի հետ համատեղ արժանացել է Նոբելյան մրցանակի ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում։

## Վաղ տարիք և կրթություն
Կառլսոնը ծնվել է 1923 թվականի հունվարի 25-ին Ուփսալայում, Շվեդիա չորս երեխաներից մեկը։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Լունդ այն բանից հետո, երբ հայրը դարձավ Լունդի համալսարանի պատմության պրոֆեսոր: 1941 թվականից նա սկսեց բժշկություն սովորել Լունդում։

1944 թվականին նա մասնակցել է նացիստական ​​համակենտրոնացման ճամբարների բանտարկյալներին հետազոտելու գործին, որոնց շվեդ արիստոկրատ Ֆոլկե Բերնադոտին հաջողվել էր բերել Շվեդիա, որը չեզոք էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ 1951 թվականին ստացել է դեղագիտության մագիստրոսի և դոկտորի կոչում։

## Կարիերա
1951 թվականին Կարլսոնը դարձավ Լունդի համալսարանի դոցենտ։ Նա հինգ ամիս աշխատեց Սրտի ազգային ինստիտուտում որպես դեղագետ Բեթեզդա, Մերիլենդ, ԱՄՆ, և նրա հետազոտական ​​աշխատանքի փոփոխությունը դեպի հոգեֆարմակոլոգիա, հանգեցրեց նրա Նոբելյան մրցանակին։ 1959 թվականին նա դարձավ Գյոթեբորգի համալսարանի պրոֆեսոր։.

1957 թվականին Քեթրին Մոնթագուն ցույց տվեց դոֆամինի առկայությունը մարդու ուղեղում. Նույն տարում ավելի ուշ Կառլսոնը նաև ցույց տվեց, որ դոֆամինը նյարդային հաղորդիչ է ուղեղում և ոչ միայն նորեպինեֆրինի նախադրյալը։ Կարլսոնը շարունակեց ուղեղի հյուսվածքներում դոֆամինի քանակի չափման մեթոդ մշակել: Նա պարզել է, որ դոֆամինի մակարդակը բազալ գանգլիայում՝ շարժումների համար կարևոր ուղեղի հատվածում, հատկապես բարձր է: Այնուհետև նա ցույց տվեց, որ կենդանիներին ռեզերպին դեղամիջոց տալը հանգեցնում է դոֆամինի մակարդակի նվազմանը և շարժման վերահսկողության կորստի: Այս ազդեցությունները նման էին Պարկինսոնի հիվանդության ախտանիշներին: Կենդանիներին տալով L-Dopa, որը դոֆամինի նախադրյալն է, նա կարողացավ մեղմել ախտանիշները: Այս բացահայտումները ստիպեցին այլ բժիշկներին փորձել օգտագործել L-Dopa-ն պարկինսոնով հիվանդների վրա, և պարզվեց, որ հիվանդության վաղ փուլերում այն մեղմացնում է որոշ ախտանիշներ: L-Dopa-ն շարունակում է մնալ Պարկինսոնի հիվանդության բուժման ամենատարածված միջոցների հիմքը։

Կարլսոնը համագործակցել է Astra AB (այժմ՝ AstraZeneca) դեղագործական ընկերության հետ 1970-ական և 1980-ական թվականներին։ Նա և իր գործընկերները կարողացան բռոմֆենիրամինից ստանալ առաջին շուկայական ընտրովի սերոտոնինի հետընդունման արգելակիչը (SSRI)՝ zimelidine-ը: Հետագայում Զիմելիդինը հանվեց շուկայից՝ Գիյեն-Բարե համախտանիշի հազվադեպ դեպքերի պատճառով, սակայն Կառլսոնի հետազոտությունը ճանապարհ հարթեց ֆլուոքսետինի (Պրոզակ) համար՝ աշխարհում ամենալայն կիրառվող դեղատոմսով դեղերից մեկը։

Կառլսոնը 90 տարեկանում դեռևս ակտիվ հետազոտող և բանախոս էր, և իր դստեր՝ Լենայի հետ նա աշխատում էր OSU6162-ի վրա՝ դոֆամինի կայունացուցիչ, որը թեթևացնում է ինսուլտից հետո հոգնածության ախտանիշները։

## Անձնական կյանք
1945 թվականին Կառլսոնն ամուսնացել է Ուլա-Լիզա Քրիստոֆերսոնի հետ և նրանք ունեցել են երեք որդի և երկու դուստր։ Նրա դուստրը՝ Մարիան, նրա լաբորատորիայի մենեջերն էր, իսկ մյուս դուստրը՝ Լենան՝ նրա գործընկերներից։

Նա դեմ էր Շվեդիայում խմելու ջրի ֆտորացմանը։ Նա հոմեոպաթիայի կատաղի հակառակորդն էր և աշխատում էր կանխելու հոմեոպաթիկ պատրաստուկների դասակարգումը որպես դեղամիջոց Շվեդիայում։

Կարլսոնը մահացել է 2018 թվականի հունիսի 29-ին, 95 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ