Ալտդորֆ (Ուրի)

**Ալտդորֆ** (, գերմաներենից բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «*հին գյուղ*»), քաղաք Շվեյցարիայում, Ուրի կանտոնի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Շվեյցարիայի կենտրոնական մասում, Ռոյս գետի հովտում, Ֆիրվելդշտետյան լիճ նրա թափվելուց շուրջ 5 կիլոնետր հեռավորության վրա։ Դեպի Սեն Գոթարդի լեռնանցք տանող երկու կարևոր ճանապարհների հանգույց է, ինչպես նաև՝ աշխարհի ամենաերկար երկաթուղային թունելի՝ Գոթարդի հիմնամակարդակ թունելի մերձակայում գտնվող երկաթուղային կայարան։

## Պատմություն
Քաղաքի մասին պատմական փասթաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվում է 744 թվականին։ 1899 թվականին բացվել է դեպի Կլաուզեն լեռնանցք Ալտդորֆով անցնող ճանապարհը, որն իրար է կապել Ուրիի և Գլասիրի կանտոնները։ Մերձակայքում է գտնվում այն աղբյուրը, որի մոտ, ըստ ավանդազրույցի, Վիլհելմ Տելլը նետահարել է իր տղայի գլխին դրված խնձորը։

## Ժողովրդագրություն
2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Ալտդորֆում ապրում էր 9273 մարդ։ Նրանցից 1,347-ը կամ 14.8%-ը օտարազգիներ էին։ 2008-ից մինչև 2017 թվականն ընկած ժամանակահատվածում բնակչության տարեկան աճը կազմել է 0,8%։ Բնակիչների գերակշիռ մասը՝ 88.3%-ը գերմանախոսներ էին , 51,6 տոկոսը՝ կանայք։
 
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները :
 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:back value:rgb(1,1,1)
  id:bars value:rgb(0.6,0.7,0.8)
 
 
ImageSize  = width:550 height:400
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
 
Period     = from:0 till:8700
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:back
 
BarData=
  bar:1850 text:1850
  bar:1860 text:1860
  bar:1870 text:1870
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1980 text:1980
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2008 text:2008
 
PlotData=
  color:bars width:25 align:left
 
  bar:1850 from:0 till:2112
  bar:1860 from:0 till:2426
  bar:1870 from:0 till:2665
  bar:1880 from:0 till:2906
  bar:1890 from:0 till:2542
  bar:1900 from:0 till:3117
  bar:1910 from:0 till:3854
  bar:1920 from:0 till:4163
  bar:1930 from:0 till:4240
  bar:1940 from:0 till:5692
  bar:1950 from:0 till:6576
  bar:1960 from:0 till:7477
  bar:1970 from:0 till:8647
  bar:1980 from:0 till:8230
  bar:1990 from:0 till:8282
  bar:2000 from:0 till:8541
  bar:2008 from:0 till:8595
 
PlotData=
  bar:1850 at:2112 fontsize:S text:2112 shift:(-12,5)
  bar:1860 at:2426 fontsize:S text:2426 shift:(-12,5)
  bar:1870 at:2665 fontsize:S text:2665 shift:(-12,5)
  bar:1880 at:2906 fontsize:S text:2906 shift:(-12,5)
  bar:1890 at:2542 fontsize:S text:2542 shift:(-12,5)
  bar:1900 at:3117 fontsize:S text:3117 shift:(-12,5)
  bar:1910 at:3854 fontsize:S text:3854 shift:(-12,5)
  bar:1920 at:4163 fontsize:S text:4163 shift:(-12,5)
  bar:1930 at:4240 fontsize:S text:4240 shift:(-12,5)
  bar:1940 at:5692 fontsize:S text:5692 shift:(-12,5)
  bar:1950 at:6576 fontsize:S text:6576 shift:(-12,5)
  bar:1960 at:7477 fontsize:S text:7477 shift:(-12,5)
  bar:1970 at:8647 fontsize:S text:8647 shift:(-12,5)
  bar:1980 at:8230 fontsize:S text:8230 shift:(-12,5)
  bar:1990 at:8282 fontsize:S text:8282 shift:(-12,5)
  bar:2000 at:8541 fontsize:S text:8541 shift:(-12,5)
  bar:2008 at:8595 fontsize:S text:8595 shift:(-12,5)
 
TextData=
  fontsize:S pos:(19,32)
  text:Évolution de la population d'Altdorf depuis 1850
 
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Source OFS
 

### Տոնակատարություններ
* Վիլհելմ Տելլի անունը կրող ընկերությունն ամեն տարի կազմակերպում է Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Վիլհելմ Տելլ» թատերգության ներկայացումը քաղաքի սիրողական դերասանական ուժերով։
* Կազմակերպվում է նաև Ալպերի միջազգային երաժշտական փառատոն  alpentoene.ch

## Կլիմա

## Անվանի ալտդորֆցիներ
* Մագնուս Դանիել Օմեյս — բարոկկոյի դարաշրջանի գերմանացի բանաստեղծ և փիլիսոփա
* Մատիաս Զիմեն (ծնվ. 1972, Ալտդորֆում) - շվեյցարացի մարզիկ դահուկորդ, մասնակցել է 2002, 2006 և 2010 թվականների ձմեռային օլիմպիական խաղերին

## Պատկերասրահ

   Allerheiligen.jpg|*Ամենայն սրբոց* կապուցինյան վանքը
   Buergerhaus-Altdorf.jpg|Haus Bessler-ը
   Altdorf-Eselmaetteli.jpg|Haus Vinzenz Müller
   Crivelli Epp West.JPG|Haus Dominik Epp
   Eselmaetteli Nordwest.JPG|Haus im Eselmätteli (կաուցվել է 1684/85 թթ.)
   Winterberg nord.jpg|Haus Winterberg
   Haus Schieli Walker im Vogelsang.JPG|Äusseres Vogelsang
   Haus Muheim im Vogelsang.JPG|Oberes Vogelsang
   Telldenkmal.jpg|Վիլհելմ Տելլի արձանը քաղաքապետարանի հրապարակում
   Tellspielhaus.jpg|Տելլի թատրոնը
   Altdorf-Haus-Jauch.jpg|Սուվորովյան տունը, որի սեփականատերը ներկայումս *Կառլ Յաուխ* հիմնադրամն է
   Haus Muheim Walker-Kesselbach.JPG|Haus Muheim (կառուցվել է 1803/04 թթ.)
   Korporation.jpg|Haus Schmid (ներկայումս՝ *Korporation Uri*-ի նստավայրը)
   Haus Schmid Lusser Sued.JPG|Haus Lusser (կառուցվել է 1560 թ.)
   Haus Schmid Stoffelmatte Süd.JPG|Haus Stoffelmatte


## Պարգևներ
* Ալտդորֆի համայնքը 2007 թվականին արժանացել է Wakkerpreis մրցանակի՝ իր տարածքում գտնվող հուշարձանների պահպանությունը լավագույն ձևով կազմակերպելու համար։
* 2008 թվականին *Energiestadt* ընկերակցությունը Ալտդորֆին շնորհել է *Energiestadt* կոչում՝ էներգամատակարարման բնագավառում ունեցած ձեռքբերումների համար։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջը
* Տեղեկություններ գերմաներենով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ուրի կանտոնի բնակավայրեր