Սաբրաթա

thumb|upright=1.25|Սաբրաթայի քարտեզ**Սաբրաթա** (; նաև **Սաբրաթահ**, **Սիբուրաթա**), քաղաք Լիբիայի Զավիյա շրջանում։ Այն հռոմեական Տրիպոլիսի հնագույն «երեք քաղաքներից» ամենաարևմտյանն է՝ Օեայի և Լեպտիս Մագնայի հետ միասին։ 2001-2007 թվականներին նախկին Սաբրաթա վա Սորման շրջանի մայրաքաղաքն է եղել։ Այն գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին՝ ներկայիս Տրիպոլի քաղաքից շուրջ 70 կմ արևմուտք։ Պահպանված հնագիտական վայրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում 1982 թվականին։

## Հնագույն Սաբրաթա
Սաբրաթայի նավահանգիստն ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է մ.թ.ա. 500 թվականին՝ որպես Փյունիկիայի առևտրական նավահանգիստ Ծաբրաթան (փյունիկերեն՝ ‬𐤑𐤁‬‬𐤓𐤕‬𐤍 կամ ‬𐤑𐤁‬‬𐤓𐤕𐤏‬𐤍): Սա կարծես բերբերական անուն է, որի մասին հուշում է նախկինում գոյություն ունեցող բնակավայրը։ Նավահանգիստը ծառայում էր որպես փյունիկյան ելք աֆրիկյան ցամաքային տարածքների արտադրանքի համար։ Հույները քաղաքը նաև կոչել են Աբրոտոնոն (): Փյունիկիայի անկումից հետո Սաբրաթան հայտնվել է Կարթագենի ազդեցության ոլորտում։

Փյունիկյան պատերազմներից հետո Սաբրաթան կարճ ժամանակով հայտնվել է նումիդական Մասինիսա թագավորության վերահսկողության տակ նախքան մ.թ.ա. 1-ին դարում Հռոմեական կայսրության կողմից վերջինիս գրավումը՝ որպես Աֆրիկա Նովայի գավառ։ 2-3-րդ դարերում այն հռոմեականացվել է և վերակառուցվել։ Սեպտիմիոս Սևերոս կայսրը ծնվել է Լեպտիս Մագնայի մոտակայքում, և Սաբրաթան զարգացման գագաթնակետին է հասել Սևերոսների կառավարման շրջանում։ 4-րդ դարում քաղաքը զգալի վնաս է կրել երկրաշարժների պատճառով, մասնավորապես 365 թվականի երկրաշարժի պատճառով։ 5-րդ դարում այն հայտնվել է Վանդալների թագավարության վերահսկողության ներքո, իսկ քաղաքի մեծ հատվածներ լքվել են։ Բյուզանդական իշխանության ներքո այն որոշ վերածնունդ է ապրել, երբ բազմաթիվ եկեղեցիներ և պաշտպանական պատ է (չնայած ներառում էր քաղաքի միայն մի փոքր հատվածը) կառուցվել։ Քաղաքը դիոցեզ է եղել։ Մաղրեբի՝ մուսուլմանական գրավումից հետո հարյուր տարվա ընթացքում առևտուրը Սաբրաթայից տեղափոխվել է այլ նավահանգիստներ և քաղաքը վերածվել է գյուղի։

### Հնագիտական վայր
thumb|Սաբրաթայի հնագիտական վայր
thumb|Թատրոն 2006 թվական
1921 թվականից սկսած Սաբրաթան եղել է հնագիտական պեղումների վայր մասնավորապես իտալացի հնագետների համար։ 1948-1951 թվականներին քաղաքում պեղումներ է իրականացրել նաև բրիտանական մի խումբ՝ Քեթլին Քենյոնի և Ջոն Ուորդ-Փերքինսի գլխավորությամբ։ Բացի Սաբրաթայի թատրոնից, որը պահպանում է իր եռահարկ ճարտարապետական ֆոնը, Սաբրաթան ունի նաև տաճարներ՝ նվիրված Լիբերին, Սերապիսին և Իսիդային։ Քաղաքում կա նաև Հուստինիանոսի ժամանակներից մնացած քրիստոնեական բազիլիկ եկեղեցի և որոշ խճանկարներով հատակների մնացորդներ, որոնք հարստացրել են հռոմեական տիրապետության տակ գտնվող Հյուսիսային Աֆրիկայի էլիտայի տները (օրինակ՝ Վիլլա Սիլենում՝ Խոմսի մոտակայքում)։ Սակայն առավել լավ են պահպանվել ծովափնյա բաղնիքների գունավոր նախշերով և թատրոնի բաղնիքների սև և սպիտակ հատակների խճանկարները։

Կից կա մի թանգարան, որը պարունակում է Սաբրա2այի որոշ հարստություններ, բայց մյուսները կարելի է տեսնել Տրիպոլիի ազգային թանգարանում։

1943 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հնագետ Մաքս Մալովանը՝ Ագաթա Քրիստիի ամուսինը, հաստատվել է Սաբրաթայում՝ որպես Տրիպոլիտանիայի Արևմտյան նահանգի քաղաքացիական գործերի ավագ սպայի օգնական։ Նրա հիմնական խնդիրն էր վերահսկել հացահատիկի չափաբաժինների բաշխումը, բայց դա, ըստ Քրիստիի կենսագրի, «փառահեղ» աշխատանք էր, որի ընթացքում Մալովանն ապրում էր ծովին նայող իտալական վիլլայում և ուտում էր թարմ թունա ձուկ ու ձիթապտուղ։

### Էրոզիա [ 2016 թվականի զեկույց ]
2016 թվականի ապրիլի զեկույցի համաձայն՝ Սաբրաթայի փափուկ հողի կազմության և ափերի բնույթի պատճառով, որը հիմնականում կազմված է փափուկ քարերից և ավազից, Սաբրաթայի ավերակները առափնյա էրոզիայի վտանգի տակ են։ Հասարակական բաղնիքները և «նավահանգիստը» առավել վնասված են, քանի որ դրանք փլուզվել են փոթորիկների և անհանգիստ ծովերի պատճառով։ Այն պատճառով, որ Սաբրաթայում ամենատարածված շինանյութը՝ կալկարենիտը, շատ զգայուն է ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական եղանակային ազդեցությունների նկատմամբ, հուշարձանների երկարաժամկետ պահպանությունը վտանգված է։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը ևս կարող է վտանգել տեղանքի ամբողջականությունը։ Հնագույն Սաբրաթայի ափերի էրոզիան կարելի է նկատել ամեն տարի՝ լողափերի դասավորության և վերջերս քանդված շենքերի զգալի տարբերություններով։ Նավահանգստի և ձիթապտղի մամլիչի շրջակայքում տեղադրված ծովապատնեշներն անբավարար են և չափազանց փոքր՝ Սաբրաթայի հնագույն քաղաքը արդյունավետ պաշտպանելու համար։

## Ժամանակակից Սաբրաթա
Քաղաքում է գտնվում Սաբրաթայի համալսարանը։ Վեֆաք Սաբրաթան քաղաքի ֆուտբոլային ակումբն է, որի խաղերն անցկացվում են Սաբրաթայի մարզադաշտում։

## Կլիմա
Սաբրաթան ունի տաք կիսաանապատային կլիմա (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում)։

## Պատկերասրահ
### Համայնապատկեր

Պատկեր:Sabratha excavation Panorama April 2004.jpg|Հնագիտական վայրի մի մասի համայնապատկեր
Պատկեր:2006-10-14 Sebratha D Bruyere.JPG|Հնագիտական վայրում գտնվող թատրոնի համայնապատկեր


### Հնագիտական վայր

Պատկեր:Theater Sabratha 01.JPG|Սաբրաթա քաղաքի 2-րդ դարի թատրոնը
Պատկեր:Thater Sabratha 02.JPG|Թատրոն
Պատկեր:Theater Sabratha 03.JPG|Թատրոնի մարմարե երեսապատը
Պատկեր:Theater Sabratha 04.JPG|Թատրոնի ներսում գտնվող բազմաթիվ ուղիներից մեկը
Պատկեր:Theater Sabratha 06.JPG|Թատրոնի ավերակները
Պատկեր:Theater Sabratha 09.JPG|Թատրոնի մուտքերից մեկը
Պատկեր:Theater Sabratha 12.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 13.JPG|Թատրոնի բեմի ստորին հատվածի խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 14.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 15.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 17.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 18.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 19.JPG|Խորաքանդակ
Պատկեր:Theater Sabratha 20.JPG|Բարձրաքանդակ թատրոնում
Պատկեր:Theater Sabratha 22.JPG|Թատրոն
Պատկեր:Theater Sabratha 23.JPG|Պլինթ և խոյակ թատրոնում
Պատկեր:Theater Sabratha 24.JPG|Խոյակ թատրոնում
Պատկեր:Theater Sabratha 29.JPG|Թատրոնի դարպասը
Պատկեր:Theater Sabratha 30.JPG|Արխիտրավ
Պատկեր:Theater Sabratha 31.JPG|Թատրոնի հետին մասը
Պատկեր:Nymphaeum Sabratha 01.JPG|Նիմֆեոն
Պատկեր:Toilet sabratha 01.JPG|Արտաքնոց
Պատկեր:Mosaic Peristyle house Sabratha.JPG|Խճանկար պերիստիլ տանը
Պատկեր:Peristyle house Sabratha 01.JPG|Պերիստիլ տուն
Պատկեր:Peristyle house Sabratha 02.JPG|Պերիստիլ տուն
Պատկեր:Seawards bath Mosaic Sabratha.JPG|Բաղնիքի խճանկար
Պատկեր:Inscription Capitolium Sabratha.JPG|Գրություն Կապիտոլիումի դիմաց, մ.թ.ա. 2-րդ դար
Պատկեր:Baptisterium Sabratha Apuleus Basilica.JPG|Ապուլեոսի բազիլիկ, բյուզանդական մկրտարան
Պատկեր:Pylone Basilica Apuleus Sabratha.JPG|Ապուլեոսի բազիլիկ
Պատկեր:Flavius Tullus Sabratha.JPG|Ֆլավիուս Տուլուսի շատրվան Անտոնիե տաճարում
Պատկեր:Portic Antonine Temple Sabratha.JPG|Անտոնինե տաճար
Պատկեր:Mausoleum of Bes (Sabratha, Az Zawiyah, Libya).jpg|Բեսի դամբարան, մ.թ.ա. 2-րդ դար


### Թանգարան

Պատկեր:Torso Emperor Sabratha.JPG|Վեսպասիանոս կայսեր կամ նրա որդի Տիտոսի մարմնաքանդակ
Պատկեր:Mosaic Sabratha 01.JPG|Խճանկար թանգարանում
Պատկեր:Mosaic Sabratha 02.JPG|Խճանկար
Պատկեր:Mosaic Sabratha 03.JPG|Խճանկար
Պատկեր:Mosaic Sabratha 05.JPG|Թատրոնի բաղնիքից խճանկար. "Salvom Lavisse"՝ «Լողանալը լավ է»
Պատկեր:Mosaic Sabratha 06.JPG|Խճանկար
Պատկեր:Mosaic Sabratha 07.JPG|Խճանկար
Պատկեր:Head Sabratha 01.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Satyr Sabratha.JPG|Սատիրի մարմարե քանդակ
Պատկեր:Jupiter Sabratha.JPG|Յուպիտերի կիսանդրին Յուպիտերի տաճարից
Պատկեր:Concordia Africanus Sabratha.JPG|Կոնկորդիա աստվածուհու կիսանդրին Յուպիտերի տաճարից
Պատկեր:Candelabrum Sabratha.JPG|Մարմարե ճրագալույց, որի վրա պատկերված են Օրփեոսը և կենդանիները, թատրոնի բաղնիքներից, 3-րդ դար
Պատկեր:Head Sabratha 02.JPG|Քանդակ
Պատկեր:Mosaic Sabratha 08.JPG|Խճանկար


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* . 
* .
* 
* Kenrick, Philip (1986) *[https://archaeologydataservice.ac.uk/library/browse/issue.xhtml?recordId=1161456&recordType=MonographSeries Excavations at Sabratha 1948-1951]* Malet Street: Society for the Promotion of Roman Studies, 
* Matthews, Kenneth D. (1957) *Cities in the Sand, Leptis Magna and Sabratha in Roman Africa* University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 
* Reynolds, Joyce M, *et al.* Inscriptions of Roman Tripolitania, first edition 1952 British School at Rome/second ed. 2009 King's College London.
* Ward, Philip (1970) *Sabratha: A Guide for Visitors* Oleander Press, Cambridge, UK, 

## Արտաքին հղումներ
* UNESCO archaeological site of Sabratha
* Complete photo coverage of the archeological site
* LookLex article 
* IRT chapter on history and epigraphy of Sabratha
* Pleiades Gazetteer entry on ancient Abrotonum/Sabratha

Կատեգորիա:Լիբիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լիբիայում