Վլադիլեն Բալյան

**Վլադիլեն Ալեքսանդրի Բալյան ** (), հայ կոմպոզիտոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2011)։

## Կենսագրություն
Վլադիլեն Բալյանը ծնվել է 1924 թվականի ապրիլի 25-ին, Երևանում։ Սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, այնուհետև՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի խմբավարական (Թաթուլ Ալթունյանի դասարան, 1952) և ստեղծագործական (Գրիգոր Եղիազարյանի դասարան,1967) բաժիններում։

1952-1954 թվականներին եղել է Լենինականի երաժշտական ուսումնարանի (այժմ՝ Գյումրու՝ Ք.Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարան) տնօրենը։ 1955-1961 թվականներին ղեկավարել է Երևանի Պարարվեստի Ուսումնարանը։ 1961-1964 թվականներին եղել է Հայաստանի Ռադիոյի երաժշտական հաղորդումների գլխավոր խմբագիրը, 1964-1966 թվականներին՝ Հայֆիլհարմոնիայի տնօրենը։ 1966 թ. մինչև 1972 թվականը ղեկավարել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանը՝ փաստացի դառնալով մշակութային այդ օջախի հիմնադիր-տնօրենը։ 1972-1975 թթ. եղել է Հայպետէստրադայի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն, 1981-1986 թվականներին՝ Հայաստանի ժողովրդական գործիքների համույթի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։

Ստեղծագործել է տարբեր ժանրերում՝ սիմֆոնիկ, կամերային, վոկալ-գործիքային, երգչախմբային։ Հեղինակել է բազմաթիվ երգեր։ Հայաստանի կոմպոզիտորների, Ժուռնալիստների, Մոսկվայի հայերի միությունների անդամ է, 2001 թվականից աշխարհի ժողովուրդների հոգևոր միասնության միջազգային ակադեմիայի անդամ, «Հայաստան-Լիբանան» կազմակերպության նախագահ։ Մահացել է 2021 թվականի օգոստոսի 26-ին Երևան քաղաքում՝ 97 տարեկանում։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամ
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե շքանշան
* Հայ-լիբանանյան միության անդամ
* Մոսկվայի հայերի միության պատվավոր անդամ

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2002 
*ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե շքանշան, 2010
* ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2011
* Գյումրու պատվավոր քաղաքացի, 2013
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի, 2020

## Ստեղծագործություններ
* «Հազարան բլբուլ». բալետային սյուիտ (1967, քառամաս)
* «Զուգերգ Ֆուգայի ձևով» ջութակահարների անսամբլի համար (1967)
* «Ամբոխները խելագարված». պոետորիա (1978, ըստ Եղիշե Չարենցի համանուն պոեմի)
* «Քառատողեր» սոպրանոյի և կամերային անսամբլի համար, խոսք՝ Սիլվա Կապուտիկյանի (1978, վեցամաս)
* «Իմ Հայաստան». պոեմ մեձո սոպրանոյի, տենորի, բասի, ժողովրդական գործիքների անսամբլի համար (1983,  եռամաս)
* «Հանուն Հայրենյաց». օրատորիա (խոսք՝ Գարիկ Բանդուրյանի)
* «Նազարի հարսնացուն». մյուզիքլ (1988, լիբրետոն՝ Կոստանդին Կրիկորյանի և Վյաչեսլավ Եսմանի)
* «Մարդիկ գործարանից». օպերետ (լիբրետոն՝ Կառլոս Սարգսյանի)
* «Հարսնացու-73». օպերետ (ըստ Ժորա Հարությունյանի կատակերգության)
* «Տաքսի, տաքսի». օպերետ (ըստ Ժիրայր Անանյանի կատակերգության)
* «Կոնցերտ-ֆանտազիա» մեներգող շեփորի, երգչախմբի, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1989, եռամաս)
* Ռեքվիեմ՝ Ա կապելլա երգչախմբի համար (1989)
* «Ճակատագիր». կամերային օպերա (1990, ըստ Վահրամ Հաճյանի բանաստեղծությունների, լիբրետոն՝ Վ. Բալյանի և Էվելինա Խաչվանքյանի)
* «Սիրո անհուն առեղծվածը կամ տասնվեց նովել սիրո մասին». կամերային մոնո-օպերա (1991-1992, ըստ Վահան Տերյանի և Սիլվա Կապուտիկյանի բանաստեղծությունների, լիբրետոն՝ Ս.Կապուտիկյանի և Վ.Բալյանի)
* «Գարունը անտառում». վոկալ-գործիքային շարք սոպրանոյի և դաշնամուրի համար, խոսք՝ Սիլվա Կապուտիկյանի (հնգամաս)
* «Երեք էջ կնոջ օրագրից». վոկալ-գործիքային շարք սոպրանոյի և դաշնամուրային տրիոյի համար (եռամաս, ըստ Ժենյա Այդինյան-Ռզայեի քնարերգության՝ Վահագն Դավթյանի թարգմանությամբ)
* «Էպիտաֆիա» սոպրանոյի և կամերային անսամբլի համար
* «Քեզ հետ, Հայաստա՛ն». մեձո սոպրանոյի, երգչախմբի, դաշնամուրային տրիոյի համար
* «Վանա ծովը». մեձո սոպրանոյի, երգչախմբի, դաշնամուրային տրիոյի համար
* «Աշուն էր, գյուղում հարսանիք». համերգային ներկայացում երգի-պարի անսամբլի համար (ութամաս)
* «Վեց ռոմանս՝ առանց խոսքի». դաշնամուրային տրիո (2000)
* «Իմ նազելուն սպասում եմ այս գիշեր». տենորի և դաշնամուրի համար (խոսք՝ Ավետիք Իսահակյանի)
* «Ինչո՞ւ, ինչո՞ւ հիմա այսպես». բարիտոնի և դաշնամուրի համար (խոսք՝ Ավետիք Իսահակյանի)
* «Բոլորը՝ քեզ». տենորի և դաշնամուրի համար (խոսք՝ Ե. Չարենցի)
* «Իմ կինը» (խոսք՝ Գեղամ Սարյանի)
* «Իսկ նամակները դեռ գալիս են». երգ-պեոմ (խոսք՝ Միկոլա Նագնիբեդայի)
* «Գարունդ հայերեն է գալիս». ձայնի, դուդուկի, բլուլի համար (խոսք՝ Համո Սահյանի)

**Երգեր՝ ժողովրդական գործիքների անսամբլի նվագակցությամբ **
* «Տարիներ հետո». խոսք՝ Ա. Իսահակյանի
* «Կուզե՞ս լինիմ». խոսք՝ Ա. Իսահակյանի
* «Սերս գաղտնի թող մնա». խոսք՝ Հ. Շիրազի
* «Գյումրի-Լենինական». խոսք.՝ Հ. Շիրազի
* «Մայրս փոքրիկ». խոսք՝ Հ. Շիրազի
* «Ամեն տեսակ երգ երգեցի». խոսք՝ Ե. Չարենցի
* «Թափառում ենք փողոցներում». խոսք՝ Ս. Կապուտիկյանի
* «Կարոտի պահին». խոսք՝ Ս. Կապուտիկյանի
* «Սիրո երգ» 
* «Ետ արի», խոսք՝ Վահան Հարությունյանի
* «Կակաչներ», խոսք՝ Վահան Հարությունյանի
* «Մուսալեռ». խոսք՝ Գ. Էմինի
* «Քեզ հետ, Հայաստան»

## Գրքեր
* «Ալեքսանդր Կարատով» (Ե., Հայպետհրատ, 1962) 
* «Խոսք Սպենդիարովի մասին», «Սպենդիարովը՝ երաժշտության մասին» (Ե., 1971, ռուսերեն)
* «Խոսք Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի մասին» (Ե., 1976)
* «Խոսք Թաթուլ Ալթունյանի մասին» (Ե., 1977)
* «Կոնստանտին Սարաջև», «Խոսք Կոնստանտին Սարաջևի մասին» (1979, Ե., «Սովետական գրող», ռուսերեն)
* «Խոսք ուսուցչի մասին» (կոմպոզիտոր Գրիգոր Եղիազարյանի ծննդյան 100-ամյակին, Ե., ԱՄՐՈՑ ԳՐՈՒՊ, 2010)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* А. Каратов. Бальян Владилен Александрович. Ереван, 1962.
*Հովհաննիսյան Թ., Սիրո առեղծվածը կամ..., Երևան, 1990.
*Ձայնասկավառակ՝ Վլադիլեն Բալյան. Երգեր. Աննա Մայիլյան. GayaneRecords. 2021 (www.gayanerecords.com)

Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ