Ինտերնետ մուտք գործելու իրավունք

**Ինտերնետ մուտք գործելու իրավունք,** հայտնի է նաև որպես **լայնաշերտ ինտերնետի իրավունք** կամ **միանալու ազատություն**, այն տեսակետն է, որ բոլոր մարդիկ պետք է կարողանան մուտք գործել ինտերնետ՝ իրենց խոսքի և կարծիքի ազատության, ինչպես նաև այլ հիմնարար մարդու իրավունքներից օգտվելու համար, որ պետությունները պարտավոր են ապահովել ինտերնետի լայն հասանելիությունը, և որ պետությունները չեն կարող անհիմն կերպով սահմանափակել անհատի ինտերնետ մուտքը։

## Պատմություն
մինի|Ինտերնետի 1024 չափսով քարտեզ՝ թափանցիկ ֆոնով և շրջված գույներով
2003 թվականի դեկտեմբերին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության հովանու ներքո հրավիրվեց Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային գագաթնաժողովը (WSIS): Կառավարությունների, բիզնեսների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների միջև երկարատև բանակցություններից հետո ընդունվեց WSIS սկզբունքների հռչակագիրը, որը վերահաստատում է տեղեկատվական հասարակության կարևորությունը մարդու իրավունքների պահպանման և ամրապնդման գործում․WSIS-ի սկզբունքների հռչակագիրը հատուկ հղում է կատարում «տեղեկատվական հասարակությունում» խոսքի ազատության իրավունքի կարևորությանը՝ նշելով.

### 2009–2010 թվականներ։ BBC World Service-ի հարցում
Հարցումը, որը անցկացվել է 26 երկրների 27,973 մեծահասակների շրջանում, այդ թվում՝ 14,306 ինտերնետ օգտատերերի շրջանում, BBC World Service-ի համար 2009 թվականի նոյեմբերի 30-ից մինչև 2010 թվականի փետրվարի 7-ը անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ ամբողջ աշխարհում ինտերնետ օգտագործողների և չօգտագործողների գրեթե չորսը հինգից կարծում են, որ ինտերնետ մուտք գործելը հիմնարար իրավունք է։ 50%-ը լիովին համաձայն էր, 29%-ը՝ մասամբ համաձայն, 9%-ը՝ մասամբ համաձայն չէր, 6%-ը՝ լիովին համաձայն չէր, իսկ 6%-ը որևէ կարծիք չի հայտնել։

### 2011. ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողի զեկույց
2011 թվականի մայիսին Միավորված Ազգերի կազմակերպության կարծիքի և արտահայտման ազատության իրավունքի խթանման և պաշտպանության հարցերով հատուկ զեկուցող Ֆրենկ Լա Ռյուն ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդին ներկայացրեց զեկույց՝ «ուսումնասիրելով բոլոր անհատների՝ բոլոր տեսակի լրատվամիջոցներով տեղեկատվություն և գաղափարներ փնտրելու, ստանալու և տարածելու իրավունքի հիմնական միտումներն ու մարտահրավերները»։ Զեկույցում ներկայացվել է 88 առաջարկություն՝ առցանց խոսքի ազատության իրավունքի խթանման և պաշտպանության վերաբերյալ, այդ թվում՝ մի քանիսը՝ բոլորի համար ինտերնետին հասանելիությունն ապահովելու համար։ Այլ առաջարկություններ կոչ են անում պետություններին հարգել առցանց անանունությունը, ընդունել գաղտնիության և տվյալների պաշտպանության օրենքներ և ապաքրեականացնել զրպարտությունը։ Լա Ռուի առաջարկություններում բացատրվում է, որ՝

* 67. Ի տարբերություն որևէ այլ միջոցի, ինտերնետը հնարավորություն է տալիս անհատներին ակնթարթորեն և մատչելի կերպով որոնել, ստանալ և տարածել տարբեր տեսակի տեղեկատվություն և գաղափարներ՝ անցնելով ազգային սահմաններից այն կողմ: Զգալիորեն ընդլայնելով անհատների կարողությունները՝ օգտվելու իրենց կարծիքի և արտահայտման ազատության իրավունքից, որը «հնարավորություն» է տալիս այլ մարդու իրավունքներին, ինտերնետը խթանում է տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական զարգացումը և նպաստում է մարդկության առաջընթացին որպես ամբողջություն: Այս առումով, հատուկ զեկուցողը խրախուսում է այլ հատուկ ընթացակարգերի մանդատ ունեցողներին զբաղվել ինտերնետի խնդրով՝ կապված իրենց կոնկրետ մանդատների հետ։
* 78. Մինչ արգելափակման և զտման միջոցառումները զրկում են օգտատերերին ինտերնետում որոշակի բովանդակության հասանելիությունից, պետությունները նաև միջոցներ են ձեռնարկել ինտերնետ հասանելիությունն ամբողջությամբ անջատելու համար: Հատուկ զեկուցողը օգտատերերին ինտերնետ հասանելիությունից զրկելը, անկախ ներկայացված հիմնավորումից, այդ թվում՝ մտավոր սեփականության իրավունքների մասին օրենքի խախտման հիմքով, համարում է անհամաչափ և, հետևաբար, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 19-րդ հոդվածի 3-րդ կետի խախտում:
* 79. Հատուկ զեկուցողը կոչ է անում բոլոր պետություններին ապահովել ինտերնետ հասանելիությունը բոլոր ժամանակներում, այդ թվում՝ քաղաքական անկարգությունների ժամանակ։
* 85. Հաշվի առնելով, որ ինտերնետը դարձել է անփոխարինելի գործիք մարդու իրավունքների մի շարք իրականացման, անհավասարության դեմ պայքարի, ինչպես նաև զարգացումն ու մարդկային առաջընթացը արագացնելու համար, ինտերնետին համընդհանուր հասանելիության ապահովումը պետք է լինի բոլոր պետությունների համար առաջնահերթություն։ Հետևաբար, յուրաքանչյուր պետություն պետք է մշակի կոնկրետ և արդյունավետ քաղաքականություն՝ խորհրդակցելով հասարակության բոլոր շերտերի անհատների, այդ թվում՝ մասնավոր հատվածի և համապատասխան նախարարությունների հետ, որպեսզի ինտերնետը լայնորեն մատչելի, մատչելի և մատչելի լինի բնակչության բոլոր շերտերի համար։

Զեկույցի լրատվամիջոցների լուսաբանումը ենթադրում էր, որ Լա Ռյուն ինտերնետ մուտքն ինքնին հայտարարել էր մարդու իրավունք՝ ընդգծելով, որ «ինտերնետը դարձել է հիմնական միջոց, որի միջոցով անհատները կարող են իրականացնել իրենց ազատության և արտահայտման իրավունքը»։ Իր զեկույցում Լա Ռյուն ընդգծեց, որ «Ինտերնետի միջոցով տեղեկատվության հոսքի վրա պետք է լինի հնարավորինս քիչ սահմանափակում, բացառությամբ միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքով նախատեսված մի քանի, շատ բացառիկ և սահմանափակ հանգամանքների»։ Լա Ռյուն նաև ընդգծեց, որ «ցանկացած սահմանափակում պետք է նախատեսված լինի օրենքով և ապացուցվի որպես անհրաժեշտ և լինի ամենաքիչ ինտրուզիվ միջոցը՝ այլոց իրավունքները պաշտպանելու համար»։

### Ինտերնետային հասարակության գլոբալ ինտերնետ օգտագործողների հարցումը
2012 թվականի հուլիս և օգոստոս ամիսներին Ինտերնետային միությունը առցանց հարցազրույցներ է անցկացրել 20 երկրների ավելի քան 10,000 ինտերնետ օգտատերերի հետ։ «Ինտերնետ մուտքը պետք է համարվի մարդու հիմնարար իրավունք» հայտարարությանն ի պատասխան՝

* 83%-ը պատասխանել է, որ մասամբ կամ լիովին համաձայն է։
* 14%-ը նշել է, որ մասամբ կամ լիովին համաձայն չէ։
* 3%-ը նշել է, որ չգիտի։

### 2016․ ՄԱԿ-ի բանաձև
2016 թվականի ամռանը ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհուրդը հրապարակեց ոչ պարտադիր բանաձև, որով դատապարտում էր կառավարությունների կողմից ինտերնետ հասանելիության դիտավորյալ խափանումը։ Բանաձևը վերահաստատեց, որ «նույն իրավունքները, որոնք մարդիկ ունեն օֆլայն ռեժիմով, պետք է պաշտպանվեն նաև առցանց ռեժիմով»։

## Ապահովել լայնորեն հասանելիությունը և կանխել անհիմն սահմանափակումները
Մի քանի երկրներ ընդունել են օրենքներ, որոնք պահանջում են, որ պետությունը ջանք գործադրի ինտերնետ հասանելիությունը լայնորեն ապահովելու համար՝ հաղթահարելով կամ կանխելով պետության կողմից անհատի տեղեկատվությանը և ինտերնետին անհիմն կերպով սահմանափակելու հնարավորությունը։

* Կոստա Ռիկա. Կոստա Ռիկայի Գերագույն դատարանի 2010 թվականի հուլիսի 30-ի որոշման մեջ ասվում է. «Առանց երկիմաստության վախի, կարելի է ասել, որ այս տեխնոլոգիաները [տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և հաղորդակցությունը] ազդել են մարդկանց հաղորդակցման ձևի վրա՝ հեշտացնելով մարդկանց և հաստատությունների միջև կապը ամբողջ աշխարհում և վերացնելով տարածության և ժամանակի արգելքները։ Այս պահին այս տեխնոլոգիաներին հասանելիությունը դառնում է հիմնական գործիք՝ հիմնարար իրավունքների և ժողովրդավարական մասնակցության (էլեկտրոնային ժողովրդավարություն) և քաղաքացիների վերահսկողության, կրթության, մտքի և արտահայտման ազատության, տեղեկատվությանը և հանրային ծառայություններին առցանց հասանելիության, կառավարության հետ էլեկտրոնային եղանակով շփվելու իրավունքի և վարչական թափանցիկության ապահովման համար, ի թիվս այլոց։ Սա ներառում է այս տեխնոլոգիաներին հասանելիության հիմնարար իրավունքը, մասնավորապես՝ ինտերնետին կամ համաշխարհային ցանցին հասանելիության իրավունքը»։
* Էստոնիա. 2000 թվականին խորհրդարանը մեկնարկեց գյուղական վայրեր մուտք գործելու լայնածավալ ծրագիր: Կառավարությունը պնդում է, որ ինտերնետը կարևոր է 21-րդ դարի կյանքի համար:
* Ֆինլանդիա. 2010 թվականին Ֆինլանդիան աշխարհում առաջին երկիրն էր, որը օրենքով իր քաղաքացիներին շնորհեց ինտերնետին մուտք գործելու իրավունք։Տրանսպորտի և կապի նախարարության տվյալներով՝ մինչև 2010 թվականի հուլիսը Ֆինլանդիայի յուրաքանչյուր բնակիչ պետք է ունենար վայրկյանում մեկ մեգաբիթ արագությամբ լայնաշերտ ինտերնետ կապ, իսկ մինչև 2015 թվականը՝ 100 Մբիթ/վրկ արագությամբ կապ։
* Ֆրանսիա. 2009 թվականի հունիսին Ֆրանսիայի բարձրագույն դատարանը՝ Սահմանադրական խորհուրդը, ինտերնետին մուտքը հայտարարեց մարդու հիմնարար իրավունք՝ խիստ ձևակերպված որոշմամբ չեղյալ համարելով HADOPI օրենքի որոշ մասեր, որը նախատեսում էր հետևել չարաշահողներին և առանց դատական վերանայման ավտոմատ կերպով անջատել ցանցային հասանելիությունը նրանց համար, ովքեր շարունակել էին ներբեռնել անօրինական նյութեր երկու նախազգուշացումից հետո։
* Հունաստան. Հունաստանի Սահմանադրության 5Ա հոդվածը սահմանում է, որ բոլոր անձինք իրավունք ունեն մասնակցելու տեղեկատվական հասարակությանը, և որ պետությունը պետք է նպաստի էլեկտրոնային եղանակով փոխանցվող տեղեկատվության արտադրությանը, փոխանակմանը, տարածմանը և դրան հասանելիությանը:
* Հնդկաստան. 2019 թվականի սեպտեմբերին Կերալայի Բարձրագույն դատարանը որոշեց, որ ինտերնետին մուտք ունենալու իրավունքը կրթության հիմնարար իրավունքի, ինչպես նաև Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն՝ անձնական կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքի մաս է կազմում:
* Իսպանիա. 2011 թվականից սկսած՝ Telefónica-ն, որը նախկինում պետական մենաշնորհ ուներ և տիրապետում էր երկրի «համընդհանուր ծառայության» պայմանագրին, պետք է երաշխավորի, որ ամբողջ Իսպանիայում կառաջարկի առնվազն մեկ մեգաբիթ վայրկյանում «ողջամիտ» գներով լայնաշերտ ինտերնետ:

## Հղումներ դեպի այլ իրավունքներ
### Խոսքի ազատության իրավունք
Ինտերնետ մուտք գործելու իրավունքը սերտորեն կապված է խոսքի ազատության իրավունքի հետ, որը կարելի է համարել նաև արտահայտվելու ազատությունը ներառող։ Ստեֆանի Բորգ Պսայլան ընդգծում է ինտերնետի երկու հիմնական կողմերը՝ ինտերնետի բովանդակությունը և ինտերնետի ենթակառուցվածքը։ Ենթակառուցվածքը անհրաժեշտ է ծառայությունը զանգվածներին մատուցելու համար, բայց պահանջում է լայնածավալ դրական գործողություններ։ Սակայն ինտերնետում բեռնված բովանդակությունը դիտվում է որպես մի բան, որը պետք է հասանելի լինի բոլորին՝ քիչ կամ առանց սահմանափակումների. բովանդակության սահմանափակումները դիտվել են որպես մարդու իրավունքների, մասնավորապես՝ խոսքի ազատության իրավունքի հիմնական խախտում։

Ասում են, որ ինտերնետի ուժը կայանում է կառավարության կողմից տեղեկատվության նկատմամբ վերահսկողությունը վերացնելու մեջ։ Ինտերնետում ցանկացած անհատ կարող է հրապարակել ամեն ինչ, ինչը թույլ է տալիս քաղաքացիներին շրջանցել կառավարության պաշտոնական տեղեկատվական աղբյուրները։ Սա սպառնացել է կառավարող ռեժիմներին և հանգեցրել է ինտերնետային ծառայությունների բազմաթիվ գրաքննության կամ կրճատման ճգնաժամի ժամանակ։

Չինաստանը և Իրանը ներկայումս աշխարհի երկու խոշորագույն գրաքննության օգտագործողներն են։ Երկու երկրներն էլ օգտագործում են լայնածավալ firewall համակարգեր՝ ինտերնետից ցանկացած տեղեկատվություն արգելափակելու համար, որը նրանք համարում են վիրավորական կամ սպառնալից իրենց ռեժիմների համար։ Եթե այս երկրների քաղաքացին բռնվի ազգի կողմից ինտերնետն օգտագործելիս այլախոհության մեջ, ապա նա կարող է ենթարկվել խիստ պատիժների, նույնիսկ քաղաքացիական ազատությունների զրկման։

Ի տարբերություն դրա, Միացյալ Նահանգների կողմից նախաձեռնված գրաքննությունն ավելի շատ կենտրոնացած է մտավոր սեփականության պաշտպանության վրա։ Չնայած ճանաչվում է սեփական գաղափարների որոշակի մասի իրավունքը, լայն տարածում ունի մտավախությունը, որ ծովահենության դեմ պայքարի օրենքներով շնորհված լայն լիազորությունները կհանգեցնեն խոսքի ազատության չարաշահման և գրաքննության։

Ինտերնետի հեռացումը կամ գրաքննությունը, իր հերթին, կարող է դիտվել որպես խոսքի ազատության մարդու իրավունքի խախտում։

Նման մի հատուկ դեպք տեղի ունեցավ Եգիպտոսում, որտեղ Հոսնի Մուբարաքի կառավարությունը 2011 թվականի ապստամբության ժամանակ մի քանի անգամ անջատեց ինտերնետը՝ փորձելով ճնշել բողոքի ցույցերը, որոնք տեղի ունեցան «Արաբական գարնան» ժամանակ։ Չնայած ծառայությունները դադարեցվեցին ընդամենը մի քանի օրով, սա խեղդեց եգիպտացիների հիմնական ծառայություններից, ինչպիսիք են շտապօգնության մեքենաները, օգտվելու հնարավորությունը, ինչը որոշների կողմից մեղադրվում է ցուցարարների մահացության թվի աճի մեջ։ Դրան ի պատասխան՝ Google-ը և Twitter-ը մշակեցին ձայնային փոստի ծառայություն, որպեսզի եգիպտացիները թողնեն հաղորդագրություններ, որոնք, իրենց հերթին, տեղադրվում էին Twitter-ում։

Ինտերնետին մուտք գործելու՝ որպես մարդու հիմնարար իրավունքի վերաբերյալ ԵԱՀԿ-ին ուղղված զեկույցում պրոֆեսոր Յաման Ակդենյանը նշում է, որ խոսքի ազատության իրավունքը պետք է լինի համընդհանուր, ներառյալ այն տեխնոլոգիաները, որոնք հնարավորություն կտան դա իրականացնել: Այս իրավունքի և դրա իրականացման համար անհրաժեշտ ցանկացած միջոցի սահմանափակումները պետք է թույլատրվեն միայն այն դեպքում, եթե դրանք համապատասխանում են միջազգային նորմերին և հավասարակշռված են հանրային շահի հետ: Ավելին, հեղինակը նշել է, որ խոսքի ազատությանը նպաստող նոր տեխնոլոգիաները կպահանջեն նոր մոտեցումներ: Այսպիսով, չի կարելի ենթադրել, որ ոչ թվային լրատվամիջոցների օգտագործումը կարգավորող կանոնները չեն տարածվում նաև թվային լրատվամիջոցների վրա: Ավելին, ԵԱՀԿ-ին ներկայացված փաստաթղթում նաև նշվել է, որ պետք է ձեռնարկվեն լրացուցիչ միջոցներ՝ ապահովելու համար, որ խոցելի խմբերը, ինչպիսիք են երեխաները, հասանելիություն ունենան ինտերնետին և գրագիտության ծրագրերին:

### Զարգացման իրավունք
Զարգացման իրավունքը երրորդ սերնդի իրավունք է, որը ճանաչվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից: Ինտերնետի դերը այս իրավունքի ապահովման գործում մի քանի առումներով նշվել է մարդու իրավունքների գիտնականների և ակտիվիստների կողմից։ Բջջային հեռախոսների նման տեխնոլոգիաների հասանելիության աճը արդեն իսկ ապացուցել է, որ զարգացող երկրներին լրացուցիչ տնտեսական զարգացման հնարավորություններ է ընձեռում: Օրինակ՝ ինտերնետին հասանելիության ընդլայնումը կարող է բարելավել ցածր եկամուտ ունեցող անձանց հասանելիությունը ֆինանսական ծառայություններին, ինչպիսիք են խնայողական հաշիվները, և հնարավորություն տալ առցանց առևտուր անել։

ՄԱԿ-ի կարծիքի և արտահայտման ազատության իրավունքի խթանման և պաշտպանության հարցերով հատուկ զեկուցող Ֆրենկ Լա Ռյուն ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդին ուղղված իր 2011 թվականի զեկույցում ընդգծել է, որ «առանց ինտերնետ հասանելիության, որը նպաստում է տնտեսական զարգացմանը և մարդու իրավունքների մի շարք շրջանակի իրացմանը, մարգինալացված խմբերը և զարգացող պետությունները մնում են անբարենպաստ վիճակում, դրանով իսկ շարունակելով անհավասարությունը ինչպես պետությունների ներսում, այնպես էլ պետությունների միջև»։ Լա Ռուի զեկույցը հանգեցրել է այն փաստարկներին, որ ինտերնետ հասանելիությունը որպես մարդու իրավունք ապահովելու և յուրաքանչյուր ազգի տնտեսական զարգացումը խթանելու համար կառավարությունները պետք է գործեն համընդհանուր հասանելիություն ապահովելու ուղղությամբ, ինչպես որ կառավարությունները պետք է գործեն կոմունալ ծառայություններին, ինչպիսիք են ջուրը և էլեկտրաէներգիան, հասանելիություն ապահովելու ուղղությամբ։«Մարդու իրավունքների պաշտպանության» խումբը 2012 թվականին գնահատել է, որ աշխարհում 4.6 միլիարդ մարդ չունի ինտերնետ հասանելիություն, և որ ինտերնետ հասանելիության ընդամենը 10%-ով ավելացումը կարող է 1.28–2.5%-ով ավելացնել զարգացող երկրների ՀՆԱ-ին։

### Հավաքների ազատության իրավունք
Ավանդաբար, հավաքների ազատության իրավունքը վերաբերում էր խաղաղ հավաքներին, ինչպիսիք են բողոքի ցույցերը ֆիզիկական հասարակական վայրերում, ինչպիսիք են քաղաքային հրապարակները, բայց տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգընթաց մենք տեսնում ենք հեղափոխություն մարդկանց հանդիպման և փոխազդեցության եղանակում: ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Ռոդհեմ Քլինթոնը նշել է. «Կիբերտարածությունը, վերջիվերջո, 21-րդ դարի հանրային հրապարակն է»: Այսօր մենք տեսնում ենք ինտերնետի և հավաքների ազատության իրավունքի արդիականության աճ: Նույնիսկ առցանց խնդրագրի ստորագրումը հայտնի է որպես ձերբակալությունների պատճառ, և ինտերնետը դարձել է օգտակար գործիք բողոքի շարժումների և ցույցերի կազմակերպման գործում։

Լայնորեն ճանաչված է, որ առանց ինտերնետի և սոցիալական ցանցերի, ինչպիսիք են Twitter-ը և Facebook-ը, վերջին քաղաքական իրադարձությունները, ինչպիսին է «արաբական գարունը», չէին կարող տեղի ունենալ, կամ գոնե ոչ նույն չափով։ Այս լրատվամիջոցների դերը բողոքի ցույցերի և այլ շարժումների հաղորդակցությունը և զանգվածային տարածումն ապահովելն էր։

Ինտերնետ հասանելիությունը նույնպես կարևոր դեր խաղաց զավթման շարժման մեջ: Շարժմանը մասնակցող լրագրողների մի խումբ ինտերնետ հասանելիության վերաբերյալ նշել է. «բաց հաղորդակցման հարթակներին հասանելիությունը կարևոր է մարդկային տեսակի էվոլյուցիայի և գոյատևման համար»։

## Հետևանքներ և բարդություններ
### Իրականացում
մինի|Internet Connectivity Access layer
Ինտերնետին մուտք գործելու իրավունքի իրականացումը կարող է իրականացվել՝ պահանջելով, որ համընդհանուր ծառայություն մատուցողները ապահովեն պարտադիր նվազագույն միացման հնարավորություն բոլոր ցանկացող տնային օգտատերերին այն երկրի տարածաշրջաններում, որտեղ նրանք սպասարկում են։

Իսպանախոս աշխարհի մեծ մասը նշում է Ինտերնետի օրը 2005 թվականից ի վեր, ներառյալ ցանցին հասանելիության բարձրացման բազմաթիվ նախաձեռնություններ: Պանաման ունի 214 «ինֆոպլազա» որոնք անվճար ինտերնետ հասանելիության վայրեր են։ (Հոյից (Էկվադորից) 2011 թվականի մայիսի 17-ին, որը կոչվում է «Իրավունքներ և կենտրոնական ցանցի հասանելիություն՝ Ինտերնետի օրվա տոնակատարություն»):

### Մարդու ինտերնետ մուտք գործելու իրավունքի քննադատությունները
Ինտերնետին մուտք գործելու իրավունք համարելու գաղափարի վերաբերյալ բարձր մակարդակի քննադատությունը հնչում է Վինտ Սերֆի կողմից, ում հաճախ անվանում են «Ինտերնետի հայրերից» մեկը։ Սերֆը պնդում է, որ ինտերնետին մուտք գործելը չի կարող ինքնին իրավունք լինել։ Սերֆը իր փաստարկը ամփոփում է հետևյալ կերպ. «Տեխնոլոգիան իրավունքների հնարավորություն ընձեռող միջոց է, այլ ոչ թե իրավունք ինքնին»։ Amnesty International-ը սա համարել է նեղ մեկնաբանություն։

Սերֆը ընդունում է, որ ինտերնետը կարևոր դեր է խաղում քաղաքացիական մասնակցության մեջ, ինչը նրան հանգեցնում է այն եզրակացության, որ ինտերնետին հասանելիությունը պետք է լինի քաղաքացիական իրավունք, սակայն նա համաձայն չէ, որ դրան տրվի մարդու իրավունքի ավելի բարձր կարգավիճակ։

Այս հոդվածը մեծ բանավեճ է առաջացրել առցանց՝ մարդու իրավունքների շրջանակի և այն մասին, թե արդյոք ինտերնետ հասանելիությանը պետք է տրվի այդ կարգավիճակը։

Սերֆը նշում է, որ ինտերնետ հասանելիություն տրամադրելու դրական գործողությունը չափազանց ծանր կլինի կառավարությունների համար, և ամեն դեպքում կառավարությունները պարտավոր չեն իրենց բոլոր քաղաքացիներին տրամադրել կապի այլ ձևերի, ինչպիսիք են հեռախոսները, հասանելիություն։ Եգիպտացի մարդու իրավունքների պաշտպան Շերիֆ Էլսայեդ-Ալին պնդում է, որ իրավունքների հասկացությունը կարող է փոխվել սոցիալական համատեքստերի փոփոխությանը զուգընթաց։ Նա պնդում է, որ իրավունքը պետք է դիտարկել աշխարհի բնակչությանը այդ իրավունքից լիակատար զրկելու համատեքստում, ինչը կհանգեցնի կյանքի որակի վատթարացման։ Էլսայեդ-Ալին պնդում է, որ առանց ինտերնետի մարդկությունը մի քայլ հետ կգնար իր զարգացման մեջ, քանի որ կարևոր ոլորտներում, ինչպիսիք են առողջապահությունը և տեխնոլոգիաները, նորություններն ու նորարարությունները շատ ավելի երկար ժամանակ կպահանջեն ամբողջ աշխարհում տարածվելու համար։

Քննադատություններ են հնչել նաև Սերֆի կողմից ինտերնետը «խոշտանգումներից ազատության կամ խղճի ազատության» իրավունքից պակաս կարևոր մի բան ներկայացնելու վերաբերյալ, քանի որ այն կարող է ավելի լավ համեմատվել մարդու այլ հիմնարար իրավունքների հետ, ինչպիսիք են ՄԻՀՀ 25-րդ հոդվածում նշվածները, մասնավորապես՝ «կենսամակարդակի իրավունքը ... ներառյալ սնունդը, հագուստը, բնակարանը, բժշկական օգնությունը և անհրաժեշտ սոցիալական ծառայությունները»: «Մարդու իրավունքների» ոչ առևտրային կազմակերպությունը նույնպես վիճարկել է Սերֆի այն համոզմունքը, որ տեխնոլոգիան մարդու իրավունքների պանթեոնում դասելը սխալ է, քանի որ «մենք ի վերջո սխալ բաներ կգնահատենք»: Նրանք պնդում են, որ «Ինտերնետը կազմող արձանագրությունների, լարերի և բիթերի խառնուրդը ոչ ավելի յուրահատուկ է, քան տուն կառուցելու համար օգտագործվող մուրճն ու մեխերը, և դրանցից որևէ մեկը մարդու իրավունք դասակարգելը անկեղծ սխալ կլիներ: Բայց ինչպես տունը շատ ավելին է, քան իր մասերի գումարը, այնպես էլ ինտերնետը»:

Բրայան Շեփիսը՝ Սերֆի գործընկերը Google-ում, պաշտպանում է Սերֆի եզրակացությունը՝ հիմնվելով այն բանի վրա, որ ինտերնետի նկատմամբ մարդու իրավունքի պաշտպանները սխալ են սահմանում մարդու իրավունքի որակավորումները: Շեփիսը պնդում է, որ մարդու իրավունքները պետք է պաշտպանեն միայն այն բաները, որոնք գործիքային առումով անհրաժեշտ են քաղաքական համայնքին անդամակցելու համար, և չնայած ինտերնետը գործիքային առումով արժեքավոր է անդամակցության համար, այն չպետք է դիտարկվի որպես մարդու իրավունք ինքնին, քանի որ այն անհրաժեշտ չէ անդամակցության համար: Ինտերնետի նկատմամբ մարդու իրավունք պահանջելով՝ պաշտպանները արժեզրկում են մարդու իրավունքների ընդհանուր արդյունավետությունը որպես արդարացման գործիքներ համաշխարհային քաղաքական ասպարեզում՝ «մարդու իրավունքների գնաճ» կոչվող գործընթացի միջոցով:

Մյուսները պնդում են, որ ծիծաղելի է ինտերնետին մուտք գործելը մարդու իրավունք համարելը, քանի որ դա կնշանակեր, որ բոլոր մարդիկ մինչև ինտերնետի գյուտը զրկված էին մարդու հիմնարար իրավունքից, ինչը անհնար կլիներ, եթե դա բնական, անօտարելի իրավունք լինի։

Մյուսները նշում են այն փաստը, որ ոչ թե ինտերնետն է իրավունքը, այլ ինտերնետին մուտք գործելը պետք է լինի ամրագրված իրավունք։ Եվրոպական Միության Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Վիվիան Ռեդինգը նշել է. «Հետևաբար, կանոնները նախատեսում են, որ ծառայությունների և հավելվածների մուտքի կամ դրանց օգտագործման վերաբերյալ ձեռնարկված ցանկացած միջոցառում պետք է հարգի ֆիզիկական անձանց հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները, ներառյալ անձնական կյանքի անձեռնմխելիության, խոսքի ազատության և տեղեկատվության ու կրթության հասանելիության, ինչպես նաև պատշաճ դատավարության իրավունքը» (Շեշտադրումը հեղինակինն է)։ Այս իրավունքից զրկումը գրաքննության կամ ծառայության մատուցման մերժման միջոցով կարող է խախտել մի շարք մարդու իրավունքներ, որոնք իրականացվում են առցանց մասնակցության միջոցով։

Այսպիսով, Լա Ռյուն ընդգծում է. «Յուրաքանչյուր պետություն պետք է մշակի կոնկրետ և արդյունավետ քաղաքականություն՝ ինտերնետը լայնորեն մատչելի դարձնելու համար բնակչության բոլոր շերտերի համար»։

### Երեք հարված
Հեղինակային իրավունքի խախտումներին ի պատասխան՝ peer-to-peer ծրագրային ապահովման միջոցով, ստեղծագործական ոլորտները, հիմնվելով հեղինակային իրավունքի վրա, պաշտպանում են այսպես կոչված «աստիճանական արձագանքը», որի դեպքում սպառողները անջատվում են մի շարք ծանուցման նամակներից հետո, որոնք զգուշացնում են, որ նրանք խախտում են հեղինակային իրավունքը: Բովանդակության ոլորտը փորձել է ձեռք բերել ինտերնետային ծառայություններ մատուցողների (ISPs) համագործակցությունը՝ խնդրելով նրանց տրամադրել բաժանորդների տեղեկություններ այն IP հասցեների մասին, որոնք բովանդակության ոլորտի կողմից նույնականացվել են  հեղինակային իրավունքի խախտում կատարողներ:Ինտերնետ ծառայություն մատուցողներին առաջարկվել էր անջատել ինտերնետ հասանելիությունը այն բաժանորդի համար, ով ստացել էր հեղինակային իրավունքի ենթադրյալ խախտման մասին երեք նախազգուշացնող նամակ, սկզբում հայտնի էր որպես «երեք հարված»՝ հիմնված բեյսբոլի «երեք հարված, և դուք դուրս եք» կանոնի վրա։ Այս մոտեցումը հետագայում անվանվեց «աստիճանական արձագանք»։ Լրատվամիջոցների ուշադրությունը կենտրոնացած է նման մոտեցումը Ֆրանսիայում և Մեծ Բրիտանիայում  կիրառելու փորձերի վրա, չնայած այս մոտեցումը կամ դրա տարբերակները կիրառվել են մի շարք այլ երկրներում, կամ փորձեր են արվում դա անելու:

### Ինտերնետի ապագա կարգավորումը
Ինտերնետն ամբողջությամբ դիտվում է որպես միջոց, որը գտնվում է որևէ պետության իրավասության սահմաններից դուրս, մինչդեռ ինտերնետի որոշ մասեր ենթակա են այն երկրների օրենքներին և կանոնակարգերին, որտեղ դրանք գործում են: Առաջիկայում սկսվել է միջազգային երկխոսություն այն մասին, թե ինչպես պետք է կարգավորվի ինտերնետը։

Մարդու իրավունքների պաշտպանները լոբբինգ են անում, որպեսզի ինտերնետի վերաբերյալ ցանկացած կարգավորում լինի իրավունքների պաշտպանության տեսքով, այլ ոչ թե ինտերնետին հասանելիությունը սահմանափակելու:«Վնասակար» կամ անօրինական առցանց գործունեությունը կարգավորելու ցանկացած փորձ կարող է դժվարությունների հանդիպել, քանի որ նահանգները տարբերվում են երկուսի սահմանումներում էլ:

### Ապահովված ծառայությունների լայն շրջանակը
Ամրագրված իրավունքով ապահովվող հասանելիության տեսակը և լայնությունը նույնպես կարող են մեծապես տարբեր լինել, ընդ որում, կառավարությունները, որոնք հետապնդել են լայնաշերտ ինտերնետի իրավունքի ամրագրումը, հաճախ սահմանում են թվացյալ բավարար նվազագույն նպատակներ՝ արագության, տնային միացումների քանակի, մատուցման տեսակի և այլնի վերաբերյալ։

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* Սունու Ռիջալ, Ինտերնետ մուտք գործելու իրավունքը. 21-րդ դարում նոր թվային մարդու իրավունք, 7 (6) IJLMH էջ 1109 - 1119 (2024)

## Հղումներ

Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Կատեգորիա:Տեղեկատվական հասարակություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ