Կոնստանտին Վոլկով

**Կոնստանտին Վոլկով** (, ), խորհրդային հետախույզ, ՆԿՎԴ-ի գործակալ Թուրքիայում։ Անհետացել է Միացյալ Թագավորություն մեկնելու ցանկություն հայտնելուց հետո, երբ Ստամբուլում բրիտանական գլխավոր հյուպատոսությանն ասել է, որ կնշի երեք բարձրաստիճան կրկնակի գործակալների, ովքեր աշխատում էին Լոնդոնում խորհրդային հետախուզության ծառայության համար: Այդ գործակալներից մեկը Կիմ Ֆիլբին էր, ով ռուսներին հուշում էր, թե ինչ են ծրագրում Վոլկովն ու նրա կինը: Ֆիլբիից երեք շաբաթ պահանջվեց ժամանելու համար, ինչը բավական ժամանակ էր, որպեսզի խորհրդային անվտանգության գործակալները գտնեն զույգին և հետ տանեն Մոսկվա:

Հաղորդվում է, որ զույգին վերջին անգամ տեսել են Ստամբուլում Մոսկվա մեկնող ինքնաթիռ նստելիս: Ստամբուլում բրիտանական հյուպատոսությունը Ֆիլբիի պահվածքը որակել է որպես հանցավոր անփութություն։ Այնուամենայնիվ, խորհրդային հետախույզը կարողացավ փարատել իր մասին կասկածները՝ համոզիչ կերպով պնդելով, որ ինքը մեղավոր չի եղել իր հետաձգված ճանապարհորդության մեջ։

## Անհաջող փախուստ

1945 թվականի օգոստոսի վերջին Ստամբուլում Խորհրդային Միության փոխհյուպատոս Կոնստանտին Վոլկովը նամակ է ուղարկել Ստամբուլում Մեծ Բրիտանիայի գլխավոր հյուպատոսության փոխհյուպատոս Չանթրի Համիլթոն Փեյջին՝ հրատապ հանդիպում խնդրելով։ Փեյջը որոշել է, որ նամակը «կատակ» է և անտեսել է այն: Մի քանի օր անց՝ սեպտեմբերի 4-ին, Վոլկովը կնոջ՝ Զոյայի ուղեկցությամբ, անձամբ եկել և խնդրել է հանդիպում Փեյջի հետ։
Փեյջը ռուսերեն չէր խոսում, և այդ պատճառով նա բերեց հյուպատոսության առաջին քարտուղար Ջոն Լի Ռիդին՝ Վոլկովի թարգմանիչը լինելու համար։

## Պահանջներ
Մասնավորապես, Վոլկովը պատրաստ էր բացահայտել 314 խորհրդային գործակալների Թուրքիայում և 250 խորհրդային գործակալների Մեծ Բրիտանիայում՝ 27500 ֆունտ ստեռլինգ (մոտավորապես 1 միլիոն ֆունտ ստերլինգ 2023 թվականին) և քաղաքական ապաստան տրամադրելու խոստման դիմաց։ Նա նաև ասաց, որ գիտի երկու բրիտանացի դիվանագետների (հետագայում պարզվեց, որ Գայ Բյորջեսը և Դոնալդ Մաքլինն են) արտաքին գործերի նախարարությունում և բրիտանական գաղտնի հետախուզական ծառայության (*SIS*) հակահետախուզության վարչության MI6-ի բարձրաստիճան սպայի անունը (հետագայում բացահայտվել է, որ դա Կիմ Ֆիլբին է), ով լրտեսել է ԽՍՀՄ-ի համար:

## Դավաճանություն

Վոլկովը պատասխան է պահանջել երեք շաբաթվա ընթացքում։ Բայց նա պնդել է, որ իր խնդրանքը չպետք է հեռագրով ուղարկվի  Ստամբուլից, քանի որ Խորհրդային Միությունը կարդում էր բրիտանական գաղտնագրման համակարգի տեղեկատվությունը: Փոխարենը, դիվանագիտական ​​սուրհանդակով ուղարկված լուրը մեկ շաբաթվա ընթացքում հասավ Լոնդոնի ՀՔԾ ղեկավար սըր Ստյուարտ Մենզիեսին։

Վոլկովին հանձնել են ռուսական բաժնի ղեկավար Կիմ Ֆիլբիին։ Ֆիլբին վտանգ էր տեսնում իր համար և այդ մասին հայտնեց իր խորհրդային ղեկավարներին: Այնուհետև նա երեք շաբաթով հետաձգեց իր թռիչքը դեպի Ստամբուլ՝ հայտնվելով ՀՔԾ-ի և արտաքին գործերի նախարարության միջև միջգերատեսչական բյուրոկրատիայի մեջ: Այս ուշացումը բավական ժամանակ տվեց խորհրդային հակահետախուզության սպաներին, որպեսզի առաջինը հասնեն նախ Ստամբուլ և ապա Վոլկովին:

## Անհետացում
Այն երեք շաբաթվա ընթացքում, որ Ֆիլբիին պահանջվեց Թուրքիա հասնելու համար, Վոլկովն ու կինը անհետացան: Ըստ տեղեկությունների՝ նա վերադարձել է խորհրդային հյուպատոսություն, որտեղից արագ անհետացել է։ Վերջին անգամ նրան տեսել են վիրակապված, կնոջ հետ Մոսկվա մեկնող խորհրդային ինքնաթիռ նստելիս:

## Հետևանքներ
Ֆիլբին խստորեն պաշտպանում էր իրեն հյուպատոսության պաշտոնյաների մեղադրանքներից, ըստ որոնց՝ նրա գործողությունները հանցավոր անգործություն էին: Ֆիլբին շտապել է նշել, որ իր 21-օրյա ուշացումը հիմնականում պայմանավորված էր Լոնդոնում առաքիչների դանդաղկոտությամբ: Երկրորդ՝ ՀՔԾ-ն և ԱԳՆ-ն չկարողացան պայմանավորվել, թե ով պետք է վերահսկեր դասալքությունները, քանի որ մոտեցումն իրականացվում էր դիվանագիտական ​​ուղիներով: Երրորդ՝ պարզվել է, որ Ստամբուլում բրիտանական հյուպատոսության և Անկարայում բրիտանական դեսպանատան միջև հեռախոսագծերը գաղտնալսվել են խորհրդային հետախուզության կողմից, և այս ընթացքում եղել են զանգեր, որոնցում նշվել է Վոլկովի անունը։ Այս ապացույցը բավարար էր Ֆիլբիին՝ հերքելու, որ նա ձախողել է Վոլկովի հարցում:

Ֆիլբիի հանդեպ կասկածներ առաջացան: Վոլկովից վեց տարի անց նա ի վերջո հեռացվեց MI6-ից 1951 թվականին՝ մի շարք կասկածելի միջադեպերի պատճառով։ Միայն 1963 թվականին Ֆիլբիի ինքնությունը որպես խորհրդային գործակալ վերջնականապես հաստատվեց, երբ նա գնաց ԽՍՀՄ: Տարիներ անց, երբ ԽՍՀՄ-ում էր, Ֆիլբին խոստովանել է, որ Ստամբուլ մեկնելուց առաջ պատմել է Վոլկովի մասին իր ՆԿՎԴ-ի իր կոնտակտին։ Նա արհամարհանքով նկարագրել է Վոլկովին որպես «նողկալի գործ» և այդ միջադեպը անվանել ամենամեծ խոչընդոտը, որին նա երբևէ հանդիպել է որպես կրկնակի գործակալ:

## Աղբյուրներ
* Andrew Boyle, *The Climate of Treason*, pp.&nbsp;269–70 Hutchinson 1979 
* Kim Philby, *My Silent War: The Autobiography of a Spy*, Panther 1969 

## Ծանոթագրություններ

 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3