open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ճարտարագիտական երկրաֆիզիկա

Ինժեներային երկրաֆիզիկան դա կիրառական երկրաֆիզիկայի բաժիններից է նախատեսված փոքր խորության երկրաֆիզիկական մեթոդներով երկրաբանական միջավայրի ուսումնասիրման համար, հիդրոերկրաբանական, ինժեներային և լեռնային երկրաբանության, տեխնիկական երկրաֆիզիկայի, հնէաբանական և այլ խնդիրներ լուծելու նպատակով։ Նրա ուսումնասիրման օբեկտներ հանդիսանում է երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրը՝ հարյուրավոր մետր հզորությամբ, իսկ ավելի կոնկրետ կտրվածքի վերին հատվածը՝ տասնյակ մետր հզորությաբ։

Երկրակեղևի վերին հատվածի այն մասը, որտեղ ավելի լավ արտահայտված են բնական, էկզոգեն երկրաբանական, կենսաբանական, անտրոպոգեն-տեխնոգեն պրոցեսները կարելի է անվանել կենսոտեխնոլորտ կամ էկզոտեխնոլորտ, այնպես ինչպես այստեղ հողի գրունտը։ Լեռնային ապարների վրա փոխազդում են արտաքին էկզոգեն պրոցեսները, ազդում են բնական և արհեստական ֆիզիկական դաշտերը, նկատվում է կենսաբանական ակտիվություն և մարդու անտրոպոգեն գործունեություն։

Երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրը բնորոշվում է լեռնային ապարների, գրունտների և հողերի լիթոլոգիական և ֆիզիկական հատկությունների անհամասեռությամբ, ոչ գծայնությամբ, որը արտահայտվում է, ինչպես ֆիզիկական դաշտերի պարամետրերի փոխհամաձայնությամբ տենզոզգայունակությունից, այսինքն լեռնային ապարների առաձգաական պարամետրերի կախվածությունը ճնշումից

ֆլուիդազգայունակությունը, այսինքն առաձգական, էլեկտրոմագնիսական և այլ պարամետրերի փոփոխությունը կախված ոչ միան լեռնային ապարների պինդ ֆազայի երկրաքիմիական բաղադրությունից, այլ նաև ֆլույիդների (ջուր, նավթ, գազ) բաղադրությունից, և նրանց շարժումից երկրաբանա-երկրաֆիզիկական միջավայրի վրա ազդում են տիեզերական դաշտերի ժամանակավոր վարիացաները, ինչպես նաև ինտեսիվությամբ բարձրացող տեխնոգեն դաշտերը։

Երկրաբանական միջավայրի ուսումնասիրման ֆիզիկական մեթոդներին կան հատուկ պահանջներ.
# մանրամսնության բարձր ապահովում՝միջավայրի համեմատական ոչ մեծ խորությունների ուսումնասիրության համար։
# Շարժական փոքր խորության մեթոդների օգտագործումը և հեշտացված չափման համակարգերը՝ արագացման համար։
# Հորատանցքերի և լեռնային փորվածքների լայն կիրառություն։

Ինժեներային երկրաֆիզիկան ստորաբաժանվում է՝հիդրոերկրաբնական, հողա-մելիորատիվ, ինժեներա-երկրաբանական, լեռնային, սառցաբնություն, տեխնիկական, հնէաբանական։

Մարդկության համար մեծ վտանգ հանդիսացող էկոլոգիական վտանգներից ելնելով ինժեներային երկրաֆիզիկայում առանձնացրել են նոր գիտա-կիրառական բաժին՝ էկոլոգիական երկրաֆիզիկա։

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Պյոտր Կլիմուկ

**Պյոտր Իլյիչ Կլիմուկ** (, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1973, 1975), փոխգնդապետ։

## Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Չեռնիգովի բարձրագույն ռազմական ավիացիոն ուսումնարանը, 1977 թվականին՝ Յուրի Գագարինի անվան ռազմաօդային ակադեմիան։ ԽՍՀՄ տիեզերագնացների ջոկատում ընդգրկվել է 1965 թվականին։

1973 թվականի դեկտեմբերի 18-26-ին Վալենտին Լեբեդևի հետ որպես հրամանատար թռիչք է կատարել «Սոյուզ-13» տիեզերանավով։ 1975 թվականի մայիսի 24-ից մինչև հուլիսի 26-ը Վիտալի Սևաստյանովի հետ որպես հրամանատար թռիչք է կատարել «Սոյուզ-18» տիեզերանավով, որը 1975 թվականի մայիսի 26-ին կցվել է «Սալյուտ-4» ուղեծրային գիտակայանին (երկրամերձ ուղեծրում էր 1974 թվականի դեկտեմբերի 26-ից), և թռիչքը շարունակվել է «Սալյուտ-4» ուղեծրակայանով։ 1975 թվականի հուլիսի 26-ին, «Սոյուզ-18» տիեզերանավի և «Սալյուտ-4» կայանի տարակցումից հետո, անձնակազմը վայրէջք է կատարել «Սոյուզ-17» տիեզերանավով։ 1978 թվականի հունիսի 27-ից հուլիսի 5-ը, Լեհաստանի քաղաքացի Միրոսլավ Հերմաշևսկու հետ որպես տիեզերանավի հրամանատար թռիչք է կատարել «Սոյուզ-30» տիեզերանավով, որը 1978 թվականի հունիսի 28-ին կցվել է «Սալյուտ-6»—«Սոյուզ-29» ուղեծրային գիտական համալիրին։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օդաչուներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակներ
Կատեգորիա:Փոխգնդապետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կանխավճարված կապիտալ

**Կանխավճարված կապիտալ**, դրամագումար, որ շահույթ ստանալու նպատակով կապիտալիստը ներդնում է ձեռնարկության մեջ։ Կանխավճարված կապիտալի մի մասը ծախսվում է արտադրամիջոցներ (հաստատուն կապիտալ ՝ C), մյուսը՝ աշխատուժ (փոփոխուն կապիտալ ՝ V) գնելու համար։

Արտադրությունը կազմակերպելուց և թողարկված ապրանքներն իրացնելուց հետո կապիտալիստը դրամական ձևով վերադարձնում է կանխավճարված կապիտալը, ստանալով նաև շահույթ։ Կանխավճարված կապիտալի շրջապտույտն արտահայտվում է կապիտալի ընդհանրական բանաձևով ՝ Փ-Ա-Փ ՛, ուր Փ-ն կանխավճարված դրամագումարն է, Ա-ն՝ ապրանքը, Փ= Փ-Փդելտա ՝ կանխավճարված դրամագումարի և հավելյալ արժեքի գումարը։ Կանխավճարված կապիտալի նախապայմանը շրջապտույտի վերջում կանխավճարված արժեքի աճն Է։ Ընդ որում՝ կանխավճարված արժեքն այդ պրոցեսի ընթացքում, դրամական ձևից վերածվելով ապրանքայինի և հակառակը, ինքնաճում Է։ Կապիտալը, որպես արժեք, կանխավճարվում Է ոչ հանուն եզակի շահույթի, նրա տիրոջ նպատակն արժեքի անընդհատ մեծացումն Է։ Այդ պատճառով կանխավճարված կապիտալի շրջապտույտը միշտ կրկնվում Է։

Կատեգորիա:Կապիտալ
Կատեգորիա:Բիզնես
Իրավաբանական հոգեբանություն

**Իրավաբանական հոգեբանությունը** հոգեբանության բնագավառ է, որն ուսումնասիրում է մարդու հոգեկանի օրինաչափությունները, հոգեկան երևույթները մարդ-իրավունք հարաբերությունների համակարգում, ինչպես նաև մշակում է հանձնարարականներ՝ ուղղված այդ համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը։

__TOC__
## Իրավաբանական հոգեբանության բնագավառները
Իրավաբանական հոգեբանության հիմնական բնագավառներն են Դատական հոգեբանությունը, Քրեական հոգեբանությունը, Քրեաբանական հոգեբանությունը, Փաստաբանական գործունեության հոգեբանությունը, Պենիտենցիար հոգեբանությունը և այլն։

## Տես նաև
* Թերապևտիկ իրավաբանություն
* Դատահոգեբանական փորձաքննություն

## Գրականություն
* Արզումանյան Ս., Գրին Է. Իրավաբանական հոգեբանություն։ Դասագիրք բուհերի համար- Եր., Զանգակ-97, 2004. - 432 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Իրավաբանական հոգեբանություն
Ստանիսլաո Կանիցարո

**Ստանիսլաո Կանիցարո** (, ), իտալացի քիմիկոս, ատոմա-մոլեկուլային տեսության հիմնադիրներից, Ալեքսանդրիայի Ազգային քոլեջի (1851), Ջենովայի (1856), Պալերմոյի (1861) և Հռոմի (1871-1910) համալսարանների պրոֆեսոր։

Ստացել է ցիանամիդ (1851) և հայտնաբերել Կանիցարոյի ռեակցիան։ Ճշտել է մի քանի տարրերի (հատկապես մետաղների) ատոմական զանգվածները և ցույց տվել Ավոգադրոյի օրենքի կիրառման սահմանները։ Սահմանազատել է «ատոմ», «համարժեք» և «մոլեկուլ» հասկացությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Կանիցարոյի ռեակցիա

## Գրականություն
* Биографии великих химиков. Перевод с нем. под редакцией Быкова Г. В. — М.։ Мир, 1981. 320 с.
* *Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И.* Выдающиеся химики мира. — М.։ ВШ, 1991. 656 с.
* Энциклопедический словарь юного химика/ Сост. В.А, Крицман, В.В. Станцо. -М.։ Педагогика, 1982.- С.39

Կատեգորիա:Իտալացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Իտալիայի Հանրապետության սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճանապարհորդներ
Ալեքսանդր Կոլչակ

**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Կոլչակ** (, ), ռուս բևեռախույզ, Ռուսական կայսրության նավատորմի ծովակալ (1917)։ Ծառայել է Ծովային գլխավոր շտաբում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Բալթիական նավատորմի օպերատիվ շտաբի պետ, 1916 թվականից՝ Սևծովյան նավատորմի հրամանատար։ Պայքարել է 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության դեմ։ 1918 թվականի նոյեմբերի 18-ին Օմսկում հաստատել է ռազմական կառավարություն (մինչև 1920 թվականի հունվարի 4-ը), որը կրել է Համառուսաստանյան ժամանակավոր կառավարություն անվանումը։ Սպիտակ շարժման մյուս առաջնորդների կողմից ստացել է «Համառուսաստանյան ռազմածովային ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար» տիտղոսը։

Շուրջ մեկուկես տարի միջազգային հանրության կողմից ճանաչվել է որպես երկրի իրավական առաջնորդը։ Այնուամենայնիվ, չի կարողացել ամբողջապես իր շուրջը միավորել հակաբոլշևիկյան բոլոր ուժերին։ Կոլչակը հրաժարվում էր ինքնավարություն տալ էթնիկական փոքրամասնություններին, ինչպես նաև կտրականապես դեմ էր հակաբոլշևիկյան ձախ թևի հետ համագործակցելուն, միևնույն ժամանակ ապավինելով արտաքին ուժերի օգնությանը։ Սպիտակգվարդիականների պարտությունից հետո, եղել է անկախ զորամիավորումների դավադրության զոհը, որոնք նրան հանձնում են տեղական բոլշևիկյան մարմիններին։

Գնդակահարվել է 1920 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս բևեռախույզներ
Շառլ Պոլ դը Կոկ

**Շառլ Պոլ դը Կոկ** (, ), ֆրանսիացի գրող։

400-ից ավելի ստեղծագործության հեղինակ է։ Հրատարակվել է 1812 թվականից (վեպ, մելոդրամա, կատակերգություն, բանաստեղծություն և այլն)։ Պոլ Շառլ դը Կոկի վեպերը ժողովրդականություն են վայելել հատկապես 19-րդ դարի 90-ական թվականներին և թարգմանվել են եվրոպական շատ լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կիև-Մոգիլայան ակադեմիա

**Կիև-Մոգիլայան ակադեմիա** (), առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը Ուկրաինայում. կազմակերպվել է 1632-ին՝ Կիևա-Աստվածահայտնության եղբայրություն դպրոցի (1615-ից) և Կիև-Պեչորյան մայրավանքի դպրոցի (հիմնել է Կիևի հոգևոր առաջնորդ Պյոտր Մոգիլան) միավորմամբ։ 1633-ից կոչվել է կոլեգիա, 1701-ից՝ ակադեմիա։ Սովորել են կազակական ավագանու, ազնվականների, հարուստ քաղաքացիների ու հոգևորականների երեխաները։ Ուսման տևողությունը հասել է մինչև 12 տարվա։ Դասավանդվել են սլավոներեն, հունարեն, լատիներեն, լեհերեն, քերականություն, բնական գիտություններ, հռետորություն, բանաստեղծական արվեստ, փիլիսոփայություն, երաժշտություն, աստվածաբանություն, աշխարհագրություն, ճարտարապետություն։ Մոսկվայի համալսարանի հիմնադրմամբ ակադեմիան աստիճանաբար կորցրել է իր նշանակությունը, իսկ Խարկովի համալսարանի ստեղծումից (1805) հետո զրկվել բուհի իր դերից։ Ակադեմիան փակվել է 1817-ին։

Կատեգորիա:Ուկրաինա
Կատեգորիա:Ուկրաինայի համալսարաններ
Կատեգորիա:1632 հիմնադրումներ
Բենուա Կոնստան Կոկլեն

**Բենուա Կոնստան Կոկլեն** կամ **Բենուա Կոնստան Կnկլեն ավագ** (, ), ֆրանսիացի դերասան։ 1859-1860 թվականներին սովորել է Փարիզի կոնսերվատորիայի դրամատիկական դասարանում։ 1860-1892 թվականներին (ընդմիջումներով) եղել է «Կոմեդի Ֆրանսեզ»-ի դերասան։ Ճանաչվել է Ֆիգարոյի (Բոմարշեի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը», «Սևիլյան սափրիչ»), Սիրանոյի (Ռոստանի «Սիրանո դը Բերժրակ») դերակատարումներով։ Նրա արվեստին բնորոշ էր բեմական բարձր կուլտուրան, բնութագրող խոսքը, արտաքին վերամարմնավորման վարպետությունը, կերպարի սուր անհատականացումը։ Հայտնի էր նաև Կnկլեն-Ավագի եղբայրը՝ 1868 թվականից «Կոմեդի Ֆրանսեզի» դերասան Էռնեստ Ալեքսանդր Օնորեն (Կnկլեն-Կրտսեր, 1848-1909)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կլեմմենսենի ռեակցիա

**Կլեմմենսենի ռեակցիա**, ցինկի ամալգամի և աղաթթվի ազդեցությամբ ալդեհիդների կամ կետոնների կարբոնիլ-խմբի (C=O) թթվածնի տեղակալումը ջրածնի երկու ատոմներով՝ 
center|300px|The Clemmensen reduction
Կլեմմենսենի ռեակցիան կիրառվում է լաբորատորային օրգանական սինթեզում՝ կետոններից համապատասխան ճարպարոմատիկ ածխաջրածիններ ստանալու համար, օրինակ, ացետոֆենոնից 80% ելքով ստացվում է էթիլբենզոլ։ Ռեակցիան մշակել է ամերիկացի քիմիկոս է. Ք. Կլեմմենսենը (E. Ch. Clemmensen), 1913-14-ին։

Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Կատեգորիա:Օրգանական ռեակցիաներ
Օսկար Կոկոշկա

**Օսկար Կոկոշկա** (, ), չեխական ծագումով ավստրիացի նկարիչ և գրող։ Ավստրիական էքսպրեսիոնիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
մինի|Օսկար Կոկոշկայի ստորագրությունը
Սովորել է Վիեննայի գեղարվեստա-արդյունաբերական դպրոցում (1904-1909)։ Աշխատել է Վիեննայում, Դրեզդենում, Պրահայում, Լոնդոնում, Զալցբուրգում (1954-ից՝ Միջազգային գեղարվեստի ակադեմիայի տնօրեն)։ Նրա քաղաքային բնանկարներն աչքի են ընկնում քնարականությամբ և հարուստ գուներանգով («Վենետիկ», 1924, «Զալցբուրգ», 1950, երկուսն էլ՝ Նոր պինակոտեկայում, Մյունխեն), իսկ դիմանկարները՝ բնավորության գծերի դիպուկ բնութագրմամբ («Ա. Ֆորել», 1908, Կունստհալե, Մանհայմ)։ Ստեղծել է հակաֆաշիստական ծաղրանկարներ, պլակատներ։ Հանդես է եկել նաև որպես բանաստեղծ և դրամատուրգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:1886 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 22 մահեր
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Էքսպրեսիոնիստ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Էքսպրեսիոնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կընճըլար

**Կընճըլար** *Ղընճլար*, հայաբնակ գյուղ Իզմիրի վիլայեթում։ Միջին դարերում կոչվել է Նոր գյուղ։ XX դ. սկզբին ուներ ավելի քան 1500 բնակիչ։ Զբաղվում էին շերամապահությամբ, այգեգործությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կային մետաքսի երկու գործարան, եկեղեցի (Ս. Սարգիս) և երկսեռ վարժարան (Արշարունյան)՝ 260 աշակերտով։ Բնակիչները տեղահանվել են 1922-ին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կլինիկա

**Կլինիկա** ( — բժշկում, բուժում, անկողին), ստացիոնար (հիվանդանոցային) բուժական հիմնարկ, որտեղ հիվանդների բուժումը զուգակցվում է բժշկական գիտահետազոտական և ուսումնաասախոսական (ուսանողների ուսուցում և բժիշկների որակի բարձրացում) աշխատանքների հետ։

Կատեգորիա:Հիվանդանոց
Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Կլինկեր (այլ կիրառումներ)

**Կլինկեր** ()
# Կլինկեր մետալուրգիայում, դժվարահալ եռակալված զանգված, խողովակաձև պտտվող վառարաններում հանքաքարի և ցինկի, կապարի, անագի կոնցենտրատների մշակման մնացորդ։ Մետալուրգիական հետագա վերամշակման համար օգտագործվում է որպես հումք։ 
# Կլինկեր ճանապարհային, բարձր ջերմաստիճանում թրծված մեծ ամրության աղյուս։ Պատրաստվում է հատուկ (կլինկերային) կավից։ Մուգ դարչնագույն կամ կապտա-կարմրավուն է։ Օգտագործվում է ճանապարհների, փողոցների, արդյունաբերական շենքերի հատակների սալարկման համար։ 
#Կլինկեր ցեմենտի արտադրության մեջ, մինչև եռակալումը թրծված հումքային խառնուրդ (օրինակ, կրաքարի և կավի), օգտագործվում է ցեմենտի պատրաստման համար։
Կլիպեր

մինի
**Կլիպեր** ( կամ ), ծովային արագընթաց առագաստանավ։ Ունի ձգված ձև, 3-4 կայմ և զարգացած առագաստային համակարգ։ Օգտագործվել է մինչև XIX դ. վերջը՝ հիմնականում ուղևորներ և թանկարժեք բեռներ (թեյ, համեմունք և այլն) փոխադրելու համար։

Կատեգորիա:Նավեր
Կլիվաժ

**Կլիվաժ** ( անգլ. cleavage- ճեղքում), ապարների ճեղքումը նուրբ շերտիկների։ Դիտվում է երկրակեղևի շերտերի գծային ծալքերի տարածման մարզերում։ Կլիվաժը առանձնապես լավ Է արտահայտվում կավային թերթաքարերում, որտեղ շերտիկների հաստությունը կարող Է հասնել մմ-ի մասերի։ Ավելի հաստ ու կոպիտ շերտիկներ առաջանում են ավազաքարերում և կրաքարերում։ Կլիվաժի առաջացման պայմանները լրիվ պարզաբանված չեն։ Երբեմն ոչ ճիշտ կլիվաժ են անվանում ապարների ամեն տեսակ ճեղքվածքները։

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Անդրե Կլյուիտենս

**Անդրե Կլյուիտենս** (,, ի ծնե՝ **Ավգուստին Զուլմա Ալֆոնս Կլյուիտենս** [*Augustin Zulma Alphonse Cluytens*], ), ֆրանսիացի դիրիժոր (ծագումով բելգիացի)։

1921 թվականին ավարտել է Անտվերպենի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի, 1922 թվականին՝ հարմոնիայի դասարանները։ 1943 թվականից Փարիզի կոնսերվատորիայի Համերգների ընկերության (1949 թվականից՝ փոխնախագահ) և ազգային ռադիոյի ու հեռուստատեսության սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորն էր։ 1947 թվականից՝ «Օպերա կոմիկ» թատրոնի, 1960 թվականից՝ նաև Բելգիայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի ղեկավարը։ 1950-ական թթ., մշտական հյուրախաղերի ընթացքում այցելել է ԽՍՀՄ (առաջին անգամ՝ 1959 թվականին)։ Պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հունգարացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բելգիացի երաժիշտներ
Կլյուչևսկայա Սոպկա

**Կլյուչևսկայա Սոպկա** (), գործող հրաբուխ Կամչատկայի թերակղզում։ Առավել բարձր (4750 մ) և ամենաակտիվ հրաբուխն Է Եվրասիայում։ Կազմված Է բազալտային, մասամբ՝ անդեզիտային լավաներից, վերին մասում՝ փուխր նյութերից։ 270 տարում տեղի Է ունեցել ավելի քան 50 ուժեղ ժայթքում։ Կլյուչևսկայա Սոպկայի գագաթին կան սառցադաշտեր, ստորոտին՝ Կլյուչի ավանում, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Սիբիրի բաժանմունքի հրաբխագիտության համալսարանի հրաբխագիտական կայանը։

## Անվանում
«Սոպկա» հասարակ բառը Հեռավոր Արևելքում գործածվում է անտառազուրկ գագաթի իմաստով։ Որոշիչը տրվել է XVIII դարի կեսերին՝ ստորոտին գտնվող Կլյուչի գյուղի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ
Կլոր որդեր

**Կլոր որդեր**, **նեմատոդներ** (), առաջնախոռոչավոր որդերի տիպ։ Մարմինը թելանման է կամ իլիկաձև (80—85 մկմ) է երկկողմանի համաչափ, չհատվածավորված, ընդլայնական կտրվածքը կլոր է (այստեղից էլ՝ անվանումը)։ Պատված է հարթ կամ օղակաձև, ամուր կուտիկուլայով, որի տակ տեղադրված է հիպոդերմը։ Արյունատար և շնչառական համակարգ չունեն։ Նյարդային համակարգը կազմված է մերձկլանային օղակից և 6 նյարդային բներից։ Զգայական օրգանները շոշափուկներն են և պտկիկները, ազատ ապրող որոշ ձևեր ունեն պրիմիտիվ քեմո- և ֆոտոռեցեպտորներ։ Արտաթորության համակարգը միաբջջի գեղձիկներն են կամ կողմնային, ներբջջային խողովակները։ Սովորաբար բաժանասեռ են։ Բազմանում են ձվադրությամբ, որոշ տեսակներ կենդանածին են։ Հայտնի է կլոր որդերի մոտ 500 հազար տեսակ, որոնք մակաբույծներ են կամ ազատ ապրող ձևեր։ Վերջիններս փոքր չափերի են, ապրում են հողում, քաղցրահամ ջրերում, ծովերում։ Սնվում են բակտերիաներով, ջրիմուռներով, դետրիտով, կան նաև գիշատիչ ձևեր։ Շատ կլոր որդեր բույսերի, կենդանիների և մարդու մակաբույծներ են։ Ձվերը մարդու կամ կենդանիների օրգանիզմ են թափանցում ջրի կամ սննդի միջոցով։ Կլոր որդերի ներկայացուցիչներից են՝ ասկարիդը, մազագլուխը, սրատուտը և այլն։ Մարդու և կենդանիների օրգանիզմում առաջացնում են մի շարք հիվանդություններ։ 

Կլոր որդերը օգտակար են!!!

Կատեգորիա:Որդեր
Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Կլոր պար

**Կլոր պար**, փակ շրջանի դասավորությամբ կատարվող հայկական պար։ Ժողովրդի պատկերացմամբ կլոր՝ փակ շրջանով դասավորությունը պարողներին պահպանում է չարքերից։ Ունի պարզ և բարդ պարաձևեր։ Կլոր պարերից յուրաքանչյուրն ունի իր անունը, պարաքայլը, պարեղանակը, կատարման ժամանակը, տեմպը, ռիթմը և նպատակը։ Բնորոշ է Հայաստանի բոլոր ազգագրական շրջաններին։

## Տես նաև
* Քոչարի

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Կլորաջուլհակային հաստոց

**Կլորաջուլհակային հաստոց**, ջուլհակային հաստոց, որում մի քանի մաքոք միաժամանակ շարժվում են շրջանագծով, միջնաթելերն անցկացնելով հենքաթելերի երախ գոյացնող բաժանմունքների մեջ։ Յուրաքանչյուր հաջորդ մաքոքը խտացնում է նախորդ մաքոքով անցած և հենքաթելերով միահյուսված միջնաթելերը։ Կլորաջուլհակային հաստոցը կիրառվում է փողրակների, պարկերի արտադրությունում։ Կան մաքոքների էլեկտրամագնիսական մղումով կլորաջուլհակային հաստոցներ՝ վուշե գործվածքների արտադրության համար։

Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հաստոցներ
Կլորասղոցման հաստոց

մինի
**Կլորասղոցման հաստոց**, փայտանյութի երկայնական, լայնական և խառը սղոցման ու ձևավոր կտրատման հաստոց։ Կտրող գործիքը կլոր սղոցն է։ Հիմնական տարրերն են՝ սղոցման լիսեռը, հենոցը, մատուցման մեխանիզմը, սղոցման լիսեռի և մատուցման մեխանիզմի հաղորդակները։ Լինում են մեկ-, երկու- և բազմասղոցանի՝ ձեռքի կամ ավտոմատ մատուցմամբ։ Սղոցների պտտման հաճախականությունը 500-3000 պտ/ր է, մատուցումը՝ 5-120 մ/ր։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կլուե

**Կլուե** (Clouet) կամ *ժանե* (Janet), Վերածննդի դարաշրջանի ֆրանսիացի նկարիչների ընտանիք։ 
* *ժան Կլուե Ավագը* (ծն. թ. անհտ.- մոտ 1500 թ.) նույնացվում է, այսպես կոչված, Մուլենի վարպետի հետ։ Ապրել է Բրյուսելում (մինչև 1475 թ.-ը) և Մուլենում։ Ֆրանսիական վաղ ռեալիզմի ոգով կատարված նկարների հեղինակ է։ 
* *ժան Կլուե Կրտսերի* (մոտ 1475, Նիդեռլանդներ — մոտ 1540/41, Փարիզ) դիմանկարներին բնորոշ են բնութագրումների հստակությունը, անշարժ կեցվածքների հանդիսավոր միակերպությունը, վառ, մաքուր երանգները, կատարման մանրանկարային ստուգությունը։ Հայտնի է նաև խիստ գրաֆիկական բնույթի գծանկարներով (Մադամ դը Լոթրեկի դիմանկարը, Կոնդե թանգարան, Շանտիյի)։ Եղել է Ֆրանցիսկ I թագավորի «առաջին նկարիչը» (1523-ից)։ 
* *Ֆրանսուա Կլուե* (1505-ի և 1510-ի միջև, Տուր —1572, Փարիզ), ժան Կլուեի որդին և աշակերտը, 1540-ից Ֆրանցիսկ I-ի և նրա հաջորդների պալատական նկարիչը։ Հագեցած գուներանգով և ազատ կառուցվածքով Ֆրանսուա Կլուեի դիմանկարներին (Հենրի II, 1559, Ուֆիցի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա, Եղիզաբեթ Ավստրիացի, մոտ 1571, Լուվր, Փարիզ) հատուկ են վառ բնութագրումները, ներկայանալի կեցվածքների վեհասքանչ հանգստությունը, շքեղորեն նկարված զգեստները։ Ստեղծել է նաև զուսպ, նրբագեղ գծանկարներ (Կառլոս IX, 1566, Մադամ դը Անդելո, երկուսն էլ՝ Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ)։ Կլուեների դիմանկարչական արվեստը ֆրանսիական վերածննդի գագաթներից է։

Կատեգորիա:Արվեստագետներ
Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Անրի Ժորժ Կլուզո

**Անրի Ժորժ Կլուզո** (, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Անրի Ժորժ Կլուզոն ծնվել է 1907 թվականին, Ֆրանսիայի Նիոր քաղաքում։ Սկզբում աշխատել է որպես թղթակից, կինոքննադատ, հորինել է մի շարք երգեր մյուզիք-հոլլի համար։ Կլուզոն սցենարիստ է իր բոլոր կինոնկարների, ինչպես նաև ռեժիսորներ Կարմեն Գալլոնի «Խուզարկության գիշերը» (1931), Լեոն Մատոյի«Վարշավայի իմ զարմուհին» (1938), Ժորժ Լակոմբի «Վեցից վերջինը» (1941), Անրի Դեկուանի «Անծանոթները տան մեջ» (1942), Քրիստիան-Ժակի «Եթե ամբողջ աշխարհի երիտասարդությունը» (1956) ֆիլմերի։ Կլուզոյի լավագույն ստեղծագործությունների թվում են «Ոճրագործը ապրում է քսանմեկում» (1942), «Ագռավը» (1943), «Ոսկերիչների քարափը» (1947), «Մանոն» (1949 թվականին արժանացել է մրցանակի Վենետիկի կինոֆառատոնում), «Միկետը և մայրը» (1949), «Դիվային հոգիներ» (1955), «Պիկասո առեղծվածը» (1956), «Լրտեսները» (1957), «Ճշմարտությունը» (1960), «Գերուհին» (1968) ֆիլմերը։

Կլուզոյի «Ոսկերիչների առափնյակը» (1947) դետեկտիվ ֆիլմը ֆրանսիական կինոյում սկզբնավորել է, այսպես կոչված, «սև ֆիլմերի» ժանրը։ Ծանր հանցանքների մասին են պատմում նրա «Աատանուհիներ», «Ճշմարտություն» հոգեբանական կինոնկարները։ Մարդկանց հրեշավոր շահագործման մերկացումն է 1950-ական թվականների Կլուզոյի լավագույն ֆիլմը՝ «Սարսափի գինը», որը 1953 թվականին Կաննի կինոփառատոնում արժանացել է  Մեծ մրցանակի։ Նկարչի ստեղծագործության բացահայտմանն է նվիրված «Պիկասսոյի գաղտնիքը» կինոնկարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:«Ոսկե արմավենու ճյուղ» մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Մնձուրի լեռնաշղթա

**Մնձուր**, *Մեզուր, Մերջան-Մեզուր, Մենձուր, Մզուր, Մընձուր, Մյուզիր, Մնզուր, Մոնզուր, Մուզուր, Մունզուր, Մունձուր*, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում՝ Ներքին Տավրոսի արևմտյան՝ առավել բարձր մասը։ Ձգվում է Եփրատից մինչև Մերջան լեռնագագաթը։ Երկարությունը մոտ 90&nbsp;կմ է, բարձրությունը՝ 3147&nbsp;մ (Զիարեթ լեռ)։ Կազմված է կրաքարերից, մարմարներից, բյուրեղային թերթաքարերից։ Հարավային լանջերը մասնատված են Եփրատի վտակներով։ Մնձուրի հարավային լանջերից սկիզբ է առնում համանուն գետը։ Միջին բարձրություն 3000 մ։ Կազմված է կրաքարերից, մարմարներից, րյուրեգային թերթաքարերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մնձուրի լեռնաշղթա
Ակոսափորայիններ

**Ակոսափորայիններ** (), փափկամարմինների տիպի դաս։ Դասի ներկայացուցիչներն ունեն որդանման՝ 0,5-22 մմ երկարությամբ մարմին։ Նրանք կորցրել են խեցին, բայց մարմինը ծածկված է կրային խիտ ասեղներով։ Ապրում են փափուկ բուստերի (կորալներ) վրա կամ տիղմի մեջ։ Նկարագրված է շուրջ 230 տեսակ։ Վարում են մեծ մասամբ մակաբուծային կյանք։
## Գրականություն
* Соленогастры // Биологический энциклопедический словарь / Под ред. М. С. Гилярова. - М.։ Советская энциклопедия, 1986. - С. 592. - 831 с.

Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Կիզիստրա

**Կիզիստրա**, *Կիզիստրե, Կնդռոսկավի բերդ* (), բերդաքաղաք Կիլիկիայի հյուսիս-արևելքում, Կապադովկիայի սահմանակցությամբ։ Պտղոմեոսը հիշատակում Է Կապադովկիայում, Պետինգերյան իջևանագրությունը՝ Կեսարիա և Տիանա քաղաքների միջև, հայ պատմիչները՝ Արգեոս լեռան մերձակայքում, Ձկնջուր կոչվող վայրում։ Կիզիստրայի հույն տերերը՝ Սանդալեի որդիները, մոտ 1080 թվականին դավադրաբար (հավանորեն կայսեր թելադրանքով) սպանեցին Հայոց վերջին Բագրատունի գահակալին՝ վտարանդի Գագիկ Բ թագավորին։ 1111 թվականին Կիլիկիայի Հայոց իշխան Թորոս Ա-ն վրիժառությամբ կոտորեց Սանդալեի որդիներին, բռնագրավեց նրանց գանձերը, հետ վերցրեց և իր հետ արքունիք տարավ Գագիկի թագը, զենքերն ու զրահը, իսկ Կիզիստրան դարձրեց իր իշխանության սահմանակալ բերդերից մեկը։

Ըստ Ղ. Ալիշանի Կիզիստրա բերդի մոտ պետք է լիներ գտնվելիս *Արգեոսի դաշտ*, (*Առժախասադաշտ, Առժախաի դաշտ, Արգեսաի դաշտ, Արժիաս, Արժիասի դաշտ, Արջիասի դաշտ* )։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախկին բնակավայրեր
Մուրադսար

**Մուրադսար**, *Մուրադթափա, Մուրադթափասի, Մուրատթափա, Մուրադթեփաե, Մուրադթեփաեսի*, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Թեքսարի լեռնաշղթայում՝ Ջերմուկ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Բարձրությունը 3214&nbsp;մ է։ Կազմված է հրաբխանստվածքային ու ներժայթուք ապարներից։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Ֆերիտին

thumb|մկան ֆերիտինային կոմպլեքս
**Ֆերիտին** ( - երկաթ), լյարդի, փայծաղի, ոսկրածուծի և այլ հյուսվածքների երկաթ պարունակող բարդ սպիտակուց։

Մոլեկուլային զանգվածը՝ 747000։ Ունի անտիգենային ակտիվություն։ Մարդու և կենդանիների օրգանիզմում պահեստավորում է երկաթը, կարգավորում վերջինիս ներծծումն ու անցումն արյան մեջ։

2001 թվականին հայտնագործվել է միտոքոնդրային ֆերիտին (գեն FTMT).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ բժշկության ազգային գրադարանի կայքում
* Lab Tests Online կայքում

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Մոտկանի գավառակ

**Մոտկան**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում, որոշ նշումներով Սասունի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Դատվան գյուղն էր։

Մոտկանի տարածքը մոտավորապես համապատասխանում էր Աղձնիք աշխարհի Գզեզ գավառին։

## Աշխարհագրություն
Մոտկանի գավառակը գտնվում էր Մուշ քաղաքից հարավ՝ Հայկական Տավրոսի փեշերին։ Այն լի է բարձրաբերձ լեռներով, անդնդախոր ձորերով։ Գլխավոր լեռնագագաթերն են Արծվիքը (Արծիվ), Մեղվաքարը (Մեղքար), Շնազը, Փորակը, արևմտյան սահմանագլխին՝ Մարութասարը (Մարաթուկ, 2967մ)։ Հարավային՝ Խարզանին հարող հատվածն ավելի հարթ է և պատված է ընկուզենու ու կաղնու կուսական անտառներով, մշտադալար թփուտներով։

Մոտկանի տարածքով հոսում է Արևմտյան Տիգրիսի ձախափնյա Սալնագետ կամ Արզան (այժմ՝ Խարզանասու), վտակը (այդ թվում՝ Արփի, քրդական Ռո, նաև՝ Մեյդանի գետ)։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Մոտկանի գավառակն ուներ 22 612 բնակիչ, որից 8000-ը հայեր էին։

Հայ բնակչության մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մոտ 2000 փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։ Նրանց սերունդներն ապրում են Արագածոտնի մարզի տարածքում։

## Տնտեսություն
Բնակիչները հիմնականում զբաղվել են անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ (հայտնի էր Մոտկանի մեղրը) և արհեստագործությամբ։

## Վարչական բաժանում
XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին ուներ 69։

## Հայկական հուշարձաններ
Մոտկանի տարածքում, այդ թվում և քրդաբնակ գյուղերում, պահպանվել էին հայկական ճարտարապետության բազմաթիվ հուշարձաններ՝ Սբ. Լուսավորիչ, Նչի, Գզեխի, Մցուի վանքերը և XX դարի սկզբին լքված ու կիսավեր Բողնուտի (Բողնարդ), Կալհոկա, Կարբի (Քերփու), Մեղվաքարի (Մեղքարի) բերդերը։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ֆերիտ

**Ֆերիտ** կամ **ֆեռիտ** ( - երկաթ), անցումային մետաղների կոմպլեքս օքսիդները երկաթի (Fe2O3) և այլ օքսիդների հետ։

## Նկարագրություն
Ոչ մետաղական պինդ, մագնիսական նյութեր են։ Երբեմն ֆերիտ տերմինն օգտագործում են որպես ֆեռիմագնիսների ընդհանուր անվանում (տես՝ Ֆեռիմագնիսականություն)։ Լայն կիրառություն ունեն շպինելի և նռնաքարի կառուցվածքով ֆերիտները։ Կիրառվում են նաև խառը ֆերիտներ և տարբեր ֆերիտների պինդ լուծույթները։ Ֆերիտից շինվածքները հիմնականում պատրաստում են եռակցումով։ Մագնիսական հատկություններով ֆերիտները նման են ֆեռիմագնիսներին, սակայն ֆերիտում ավելի փոքր են մրրկային հոսանքների կորուստները։

## Օգտագործում
Ֆերիտներ լայնորեն կիրառվում են ռադիոտեխնիկայում, էլեկտրոնիկայում, հաշվողական տեխնիկայում, գերբարձր հաճախային տեխնիկայում։ Որոշ ֆերիտներ կարող են օգտագործվել որպես շատ մեծ ունակության հիշողության սարքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Бочвар А. А., Металловедение, 5 изд., М., 1956.
* Бунин К. П., Баранов А. А. Металлография. — М.։ Металлурия, 1970.
* Smith, William F.; Hashemi, Javad (2006), Foundations of Materials Science and Engineering (4th ed.), McGraw-Hill, ISBN 0-07-295358-6.

Կատեգորիա:Երկաթի համաձուլվածքներ
Ալեքսանդր Նևսկու տաճար (Տալլին)

**Ալեքսանդր Նևսկու տաճար**, (, ), 1945 թվականի մայիսից Մոսկվայի պատրիարքարանի ենթակայության տակ գտնվող Տալլինի ուղղափառ եկեղեցու մայր տաճարն է։ Գտնվում է Տալլինի Տոոմպեա բարձունքի վրա, որը ժողովուրդը համարում է Կալևիպոեգի գերեզմանաթումբը։

Շինարարությունն ավարտվել է 1900 թվականին, նախագծի հեղինակն է Միխայիլ Պրեոբրաժենսկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1895 հիմնադրումներ Էստոնիայում
Կատեգորիա:1900 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տալլինի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տալլինի տաճարներ
Ռուհնու (այլ կիրառումներ)

* Ռուհնու - գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Ռուհնու շրջանում։
* Ռուհնու - շրջան Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգում։
* Ռուհնու - կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում։
Գեր Մարգարետ

**Գեր Մարգարետ** , Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Տալլինի պատի աշտարակներից մեկն է։ Գտնվում է Պիկ փողոցի վերջում։

։ 155 հրակնատով պաշտպանական աշտարակը կառուցվել է 16-րդ դարի սկզբին Ծովային մեծ դարպասների առջև։ Ունի 25 մ տրամագիծ հիմքում և 20 մ բարձրություն։ Ներկայիս անունը, որ կրում է 1842 թվականից, ստացել է տպավորիչ չափերի պատճառով, մինչ այդ կոչվել է պարզապես՝ Նոր աշտարակ

1830 թվականից օգտագործվել է, որպես բանտ։ Կից, 1884-1885 թվականներին, կառուցվել է Տալլինի բանտի համար նախատեսված շենքը։ 1917 թվականին աշտարակը վառել են։ 1930 թվականին դատարկ կառույցը հատկացրել են Պատմության թանգարանին։

Նեռրկայումս աշտարակը վերականգնված է և այնտեղ գործում է Էստոնիայի ծովային թանգարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Տալլինի աշտարակներ
Կոլտնտեսությունների անբաժանելի ֆոնդեր

**Կոլտնտեսությունների անբաժանելի ֆոնդեր**, ԽՍՀՄ կոլտնտեսության հիմնական և շրջանառու արտադրական ու հիմնական ոչ արտադրական ֆոնդերի ամբողջությունը, որը ենթակա չէր բաշխման կոլտնտեսության անդամների միջև և պլանաչափորեն, նպատակային նշանակմամբ օգտագործվում էր ընդլայնված վերարտադրության, կոլտնտեսականների մշակութակենցաղային սպասարկման մակարդակի բարձրացման համար։ Հողի պետական սեփականության հետ կազմում էին կոլտնտեսային կարգի տնտեսական հիմքը։ Նրա ձևավորման և լրացման հիմնական աղբյուրներն էին. կոլտնտեսության դրամական եկամուտներից տարեկան պարտադիր մասհանումները, տնտեսության տարբեր ճյուղերում կոլտնտեսականների անմիջական աշխատանքային ներդրումները, պետությունից անհատույց ստացած միջոցները և այլն։ Կոլտնտեսությունն անբաժանելի ֆոնդի մի մասը կարող էր միավորել այլ կոլտնտեսությունների կամ խորհրդային տնտեսությունների միջոցների հետ՝ միջկոլտնտեսային և պետական կոլտնտեսային միավորումներ ստեղծելու համար։ Նրա մեծությունը և աճը կոլտնտեսությունների հանրային տնտեսության զարգացման կարևորագույն ցուցանիշներն էին։ Ըստ Սովետական հանրագիտարանի, 1977 թվականին, 1940 թվականի համեմատ, ՀԽՍՀ-ի կոլտնտեսությունների անբաժանելի ֆոնդերը ավելացան 11, 4 անգամ և կազմել են 379, 1 միլիոն ԽՍՀՄ ռուբլի։

Կատեգորիա:Կոլխոզ
Ակնաջուր (գետ)

**Ակնաջուր**, *Ակունք*, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Բովնոց լեռան հյուսիսային լանջերից և Ակունք գյուղից ներքև ձախից միախառնվում Մասրիկ գետին։ Երկարությունը 22 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մասրիկ գետի վտակներ
Աբրուկա (այլ կիրառումներ)

* Աբռուկա - գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
* Աբրուկա - կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում, Արևմտաէստոնական կղզեխմբի կազմում։
Բովնոց

**Բովնոց**, լեռ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռների հյուսիսային փեշերին, Ակունք գյուղից 4,5 կմ հարավ-արևելք։ Ունի 2481 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Րիուգե-Սուուրյարվ

**Րիուգե-Սուուրյարվ** (), քաղցրահամ լիճ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Րիուգե շրջանում, երկրի հարավ-արևելքում։ Հաանյա բարձրավայրից հյուսիս արևմուտք։

Րիուգե-Սուուրյարվը Էստոնիայի ամենախորը լիճն է (38 մ), միջին խորությունը կազմում է 11,9 մ, իսկ մակերեսը՝ 13,5 հա։ Սնուցվում է աղբյուրներից։

Հանրաճանաչ հանգստի վայր է։ Լճի ափին, Րիուգե գյուղում է գտնվում Սբ. Մարիայի եկեղեցին (XVIII դար)։ Ոչ հեռու են գտնվում հինավուրց Րիուգե քաղաքատեղին (VI - XI դդ.)։

Կատեգորիա:Էստոնիայի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Րիուգե (այլ կիրառումներ)

* Րիուգե - գյուղական ավան Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
* Րիուգե - շրջան Էստոնիայի Վիրումաա նահանգում մինչև 2017 թվականը։
* Րիուգե - շրջան Էստոնիայի Վիրումաա նահանգում 2017 թվականից։
* Րիուգե - միջնադարյան քաղաքատեղի Էստոնիայի Վիրումաա նահանգում (6 - 11-րդ դդ.)։
Տալլինֆիլմ

**Տալլինֆիլմ** (), գեղարվեստական ու վավերագրական ֆիլմերի կինոընկերություն, Էստոնիայի` մինչև օրս գործող ամենահին կինոստուդիան։

## Պատմություն
Էստոնիայի մշակույթի նախարարության կողմից 1931 թվականին հիմնադրվել է վավերագրական ու ժամանակագրական ֆիլմերի «Էստոնական մշակութային ֆիլմ» () կինոընկերությունը։ Էստոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ին միանալուց հետո՝ 1940 թվականին, կինոընկերությունը պետականացվում է և անվանվում *Kinokroonika Eesti Stuudio* (*Էստոնիայի կինոխրոնիկայի ստուդիա*)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Էստոնիան նվաճած գերմանացիները կինոընկերությունն անվանում են *Kinokroonika Tallinna Stuudio* (*Տալլինի կինոխրոնիկայի ստուդիա*)։ 1947 թ. կինոընկերությունն ստացել է *Tallinna Kinostuudio* (*Տալլինի կինոընկերություն*) անվանումը, 1954 թ.` *Kunstiliste ja Kroonikafilmide Tallinna Kinostuudio* (Տալլինի խաղարկային ու ժամանակագրային ֆիլմերի ստուդիա) անվանումը։ 1963 թ. կինոընկերությունն ստանում է ներկայիս անվանումը` *Տալլինֆիլմ*։

*Տալլինֆիլմ* կինոընկերությունը գեղարվեստական ֆիլմեր սկսել է նկարահանել 1954 թվականից։ Նկարահանվում են նաև մուլտիպլիկացիոն ու վավերագրական ֆիլմեր։

*Տալլինֆիլմ* կինոընկերության՝ Խորհրդային տարիներին նկարահանած ֆիլմերից ամենամեծ հաջողությանն արժանացել է *Viimne reliikvia* (*[[Վերջին մասունքը (ֆիլմ)|Վերջին մասունքը]]*) ֆիլմը, որ նկարահանվել է 1969 թվականին։ Ֆիլմը դիտել են շուրջ 44,9 միլիոն մարդ։ Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև արտասահմանյան երկրներում։ «Գարուն» (, ռեժ. Արվո Կրուուսեմենտ, 1969) ֆիլմն Էստոնիայում դիտել է 558,000 մարդ (երկրի ընդհանուր բնակչությունը՝ 1.34 միլիոն), ԽՍՀՄ-ում՝ 8,100,000 մարդ։

## Ֆիլմեր

* **1947** «Elu tsitadellis» 
* **1951** «Լույս Կոորդիում»
* **1955** «Անդրուսի երջանկությունը»
* **1955** «Զբոսանավեր ծովում» (էստ. "Jahid merel")
* **1959** «Չար շրջադարձեր»
* **1959** «Հեծանիվ սանձողները»
* **1959** «Ստորջրյա խութեր» (էստ. "Veealused karid")
* **1965** «Նոր Անմաքուր դրոխքից»
* **1965** «Նրանք տասնութն էին»
* **1967** «Կեսօրյա լաստը»
* **1967** «Ի՞նչ պատահեց Անդրես Լապետեուսի հետ»
* **1968** «Զինվորական շինելներով մարդիկ»
* **1968** «Խենթություն»
* **1969** «Վերջին մասունքը»
* **1969** «Գարուն»
* **1969** «Գլադիատոր» (էստ. "Gladiaator")
* **1971** «Գողացել են Ծեր Թոմասին»
* **1973** «Ափ իջնել»
* **1974** «Կարմիր ջութակ»
* **1975** «Ինդռեկ»
* **1975** «Ադամանդներ պրոլետարիատի բռնապետության համար»

* **1976** «Ֆավորիտ» 
* **1976** «Ամառ»
* **1978** «Մահվան գինը հարցրու մեռածներից»
* **1979** Հյուրանոց «Զոհված լեռնագնացի մոտ» (էստ. ""Hukkunud Alpinisti" hotell")
* **1979** «Բույնը քամու բերանին»
* **1979** «Օդաչու Պիրկսի հարցումը»
* **1980** «Անտառային մանուշակներ»
* **1980** «31 բաժնի անկումը»
* **1982** «Ինչ ցանես…»
* **1983** «Արկածներ որոնողը»
* **1983** «Արաբելան` ծովահենի դուստրը» (էստ. «Arabella, mereröövli tütar»)
* **1984** «Ռեքվիեմ»
* **1985** «Գայլերի օրենքի օրոք»
* **1986** «Խաղեր դպրոցահասակ երեխաների համար»
* **1987** «Հարյուր տարի անց` մայիսին»
* **1987** «Օձերի հովտի անեծքը»
* **1990** «Ռեգինա»
* **1990** «Աշուն»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կինոընկերություններ
Աբրուկա

**Աբրուկա** (), կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում, Արևմտաէստոնական կղզեխմբի կազմում։ Գտնվում է Սաարեմաա կղզուց 4 կմ հարավ։ Կղզու վրա է գնտվում նույնանուն գյուղ։

## Աշխարհագրությունը և բնակչությունը
Աբրուկան մի քանի ավելի փոքր կղզիների հետ միասին (Վահասե, Կասելայդ, Լինուսիտամաա և Կիռյուռահու) կազմում է նույնանուն բնակավայրի տարածքը, որը մտնում է Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանի մեջ։ Այս կղզիների ընդհանուր մակերեսը կազմում է 10,1 կմ2, որից Աբրուկայի մակերեսն է 8,78 կմ2, մնացած կղզիները միասին՝ 1,3 կմ2։

Կղզու բնակչությունը 20-րդ դարում զգալի անկում է ապրել. այսպես, 1922 թվականին այնտեղ ապրում էին 150 մարդ, 1959-ին - 111, 1967-ին - 93, 1974-ին - 65, 1984-ին - 36, իսկ 2000 թվականին ընդամենը 25։ Այնուամենայնիվ, վերջերս կղզու բնակչությունը մի փոքր ավելացել է, 2012 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով կղզու վրա ապրում է 34 մարդ.

## Տես նաև
* Սաարեմաա նահանգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Abruka.ee   
* Abruka.pri.ee  

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Սաարեմաա
Մեծ Տիլ (մուլտֆիլմ)

**Մեծ Տիլ** (), Մեծ Տիլի մասին պատմությունների հիման վրա էստոնացի ռեժիսոր Ռեյն Ռամաատի կողմից 1980 թ. Տալլինֆիլմ կինոընկերությունում նկարահանված մուլտֆիլմ։ Մուլտֆիլմը առաջին մրցանակի է արժանացել Վիլնյուսում կայացած Համամիութենական կինոփառատոնում (1981) և Օտտավայում կայացած Մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի միջազգային փառատոնում (1982)։

## Սյուժեն
Սարեմաա կղզում ապրում էր Մեծ Տիլը՝ հսկա դյուցազունը։ Նրա կին Պիռետն էլ հսկա էր։ Հսկայական չափեր ունեին Տիլի տունը ու ձին։ Մի անգամ Տիլը վարում էր իր հողը, սակայն նրա թշնամին՝ Անմաքուրը, քարեր լցրեց Տիլի հողը։ Այդ ժամանակ դանիացիները հարձակվում են կղզու վրա, որի բնակիչներից շատերը զոհվում են կռվում։ Փրկվածներն օգնության են կանչում Տիլին։ Տիլը կնոջը հանձնարարում է կրակ վառել, իսկ ինքը գնում է հարևան կղզին՝ ճաշի համար կաղամբ բերելու, որպեսզի կռվից առաջ վերականգնի ուժերը։ Ճանապարհին նա տեսնում է ձկնորսական շրջված նավակ ու փրկում է խեղդվող ձկնորսին։

Ճաշելուց հետո Տիլը գնում է կռիվ։ Կղզու բնակիչներից շատերն էին զոհվել, բայց Տիլը նույնպես շատ թշնամիներ է կոտորում։ Այդ ժամանակ Անմաքուրն ավերում է Տիլի տունը։ Վերջինիս կինը, չդիմանալով այդ դժբախտությանը, մահանում է։ Տիլը հետապնդում է Անմաքուրին ու խեղդում ծովում։

Տիլը թաղում է կնոջը։ Նրան նորից կանչում են կռիվ. կղզու վրա նորից էին հարձակվել։ Տիլը զենքի փոխարեն մի սայլ է վերցնում ու գնում կռվի ամենաթեժ կետը։ Նա քաջաբար կռվում է, բայց սայլը ջարդվում է։ Տիլը կռանում է, որ վերցնի սայլի մի կտոր, սակայն թշնամու հրամանատարը հասցնում է կտրել Տիլի գլուխը։ Տիլը գլուխը փնտրելիս հրամանատարին բռնում է ու ճխլում բռան մեջ։ Այնուհետև նա վերցնում է իր գլուխ, քայլում որոշակի տարածություն, ընկնում ու մեռնում։ Նրա մարմինն ու գլուխը վերածվում են կանաչ բլուրների։ Մահից առաջ Տիլը խոստանում է օգնության հասնել մարդկանց, եթե թշնամին նորից հարձակվի։

## Գիրք
1982 թ. «Մեծ Տիլ» մուլտֆիլմի հիման վրա գրվել է մանկական գիրք։ Այն բաղկացած է մուլտֆիլմի նկարիչ Յուրի Առռակի 28 մեծ պատկերազարդումներից ու մուլտֆիլմի սյուժեի համառոտ շարադրանքից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Р. Раамат, Большой Тылль. Художник Юри Аррак. По мотивам эстонского народного сказания. Перевод с эст. М. Тальсон. Таллин, Периодика, 1982 г. 24 с.
* М. Ямпольский, От эпоса к гротеску. Журнал «Искусство кино». Издательство Союза работников кинематографии СССР. 1981 г.
* С. Асенин, Мир мультфильма. Идеи и образы мультипликационного кино социалистических стран. М. Искусство. 1986 г.
* Chris Robinson, Puppets, Parables and Paradoxes։ Estonian Animation Before and After Independence. Animation Journal, AJ Press, 1998 г.
* Chris Robinson, Estonian Animation։ Between Genius and Utter Illiteracy. John Libbey, 2006 г.

Կատեգորիա:Էստոնական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Նազելի

**Նազելի**, Մեծ Պայտասար, *Նազալթափա, Նազալսար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Գեղամա լեռնավահանի կատարային մասում՝ Աժդահակ լեռնագագաթից 3.5 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը` 3312 մ։ Գագաթին կա ոչ մեծ խառնարան՝ ճեղքված էրոզային ձորակով։ Կազմված է հրաբխային ապարներից։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Նուբարաշենի սարավանդ

**Նուբարաշենի սարավանդ**, *Նուբարաշենի սարահարթ*, սարավանդ Երևանից հարավ-արևելք։ Զբաղեցնում է Արարատյան դաշտի կենտրոնական մասը, Արտաշատի ջրանցքի ձախափնյակում։ Բարձրությունը 800-1300&nbsp;մ է։ Մակերևույթը թույլ ալիքավոր է, տեղ-տեղ՝ հարթ։ Բարձրությունը 800-1300 մ է։ Ունի հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք թեքություն և աստիճանաբար ցածրանալով ձուլվում է Արարատյան դաշտի հետ։ Կազմված է գլաքարային (20-30 մ-ից մինչև 70 մ հզորությամբ) շերտերից՝ ծածկված Էլյուվիալ նստվածքներով։ Սովետաշենի սարավանդը կտրտված է մինչև 100 մ խորությամբ սելավաբեր հովիտներով։ Կլիման չոր ցամաքային է, տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 8-10&nbsp;°C, տեղումները՝ 300-400 մմ։ Տարածված են լեռնային շագանակագույն, ցածրադիր մասերում՝ կիսաանապատային ալկալի հողերը։ Գերակշռում են օշինդրը և աղասեր անապատային բույսերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Շարայի լեռ

**Շարայի լեռ**, *Գոլգաթ, Կոլգաթ, Կողգաթ, Ղոլղաթ, Ղոլղաթ Մեծ, Սուրբ Հովհաննես*, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արագածի ու Փամբակի լեռնաշղթայի միջև։ Բարձրությունը 2475&nbsp;մ է, հիմքի շրջագիծը՝ մոտ 5&nbsp;կմ։ Կազմված է անթրոպոգենի լավաներից, խարամներից, ջրասառցադաշտային նստվածքներից։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։ Կա ավազահանք։ Անվանումը, ըստ ավանդության, կապված է Շիրակի անվանադիր տիրակալ Շարայի անվան հետ։

Պահպանվել է մի ավանդություն այն մասին, թե ինչու է լեռն ստացել այս անունը։ Հին Հայաստանում ամենքը գիտեին Շիրակի տեր Շարայի որկրամոլության մասին։ Ամռանը, կալը կալսելու ժամանակ, նա մի քանի սայլ ցորեն է բերում և թաքցնում այս լեռան փոքրիկ անձավում։ Շարան մտադիր էր ձմռանը մեկ–մեկ այստեղ գալ և մարդկանց հայացքից հեռու կշտացնել փորը։ Երբ ձմեռը վրա է հասնում, Շարան գաղտագողի գալիս է իր թաքստոցը։ Նստում է անձավում ու մտածում իր անելիքի մասին։ Հենց այնպես ցորնահատիկներն ուտելը բանի նման չէ, բայց մինչև տանես, աղաս ու հաց թխես՝ ամենքը գլխի կընկնեն։ Այդ պահին նրա աչքին երևում է մայրը, որն ասում է․ «Տղաս, ասավածները կպատժեն այն մարդուն, որը հացի է նստում որդիներից ծածուկ»: Շարան սթափվում է, վերադառնում տուն և հրամայում, որ գնան ու լեռան անձավից ցորենը տուն բերեն։ Այդ ժամանակվանից էլ սարը կոչվել է Շարայի լեռ։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Վերջին մասունքը (ֆիլմ)

**Վերջին մասունքը** (), պատմական-արկածային գեղարվեստական ֆիլմ։ Նկարահանվել է Էդուարդ Բոռնհյոեի «Կնյազ Գաբրիելը, կամ Սբ. Բրիջիտի մենաստանի վերջին օրերը» վեպի հիման վրա։ Եղել է վարձույթի առաջատար (2-րդ տեղ) 1971 թվականին․ ամբողջ Խորհրդային Միությունում վաճառվել է 44,9 մլն տոմս։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են XVI դարում Էստոնիայում։ Ազնվական տներից մեկում մահանում է ծեր ասպետ Ռիստբիտերը։ Նա որդուն ժառանգություն էր թողել մի տուփ, որում պահպանվում են սուրբ Բրիջիտի մասունքները։ Մոտակա մենաստանի վանականները ձգտում են տիրանալ այդ տուփին, որպեսզի ավելացնեն իրենց մենաստանի փառքն ու շահույթը։ Երիտասարդ Ռիստբիտերը համաձայնում է մենաստանին հանձնել տուփը՝ պայմանով, որ իրեն կնության կտան Ագնես ֆոն Մյոննիկհուզենին, որ մենաստանի վանամոր զարմուհին էր։ Վանամայրը համաձայնում է։ Սակայն ձիերով զբոսանքի ժամանակ երիտասարդ Ռիստբիտերն ու Ագնեսը հանդիպում են Գաբրիելին, որ առաջին հայացքից սիրահարվում է Ագնեսին ու հետագայում սկսում է պայքարել նրա սիրուն արժանանալու համար։

## Դերերում
* Ալեքսանդր Գոլոբորոդկո – *Գաբրիել*
* Ինգրիդա Անդրինյա – *Ագնես*
* Էլզա Ռադզինյա – *վանամայր* 
* Ռոլան Բիկով – *Յոհաննեսի եղբայրը*
* Էվե Կիվի – *Ուրսուլա*
* Ուլդիս Վազդիկս – *Սիյմ*
* Ռայվո Տրասս – *Հանս ֆոն Ռիսբիտեր* 
* Պեետեր Յակոբի – *Իվո* 
* Կառլ Կալկուն – *սուսերակիրների գլխավոր*

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակ` Առվո Վալտոն
* Ռեժիսոր` Գրիգորի Կռոմանով
* Օպերատոր` Յուրի Գարշնեկ 
* Նկարիչ` Ռեյն Ռամաատ 
* Կոմպոզիտորներ` Ունո Նայսոո, Տինու Նայսոո

Ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներն անցկացվել են Էստոնիայում։ Նկարահանումների առավել հայտնի վայրերն են Տաեվասկոդան, Սուրբ Բրիգիտայի վանքը և Օտտենի ջրաղացը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմի մասին academic.ru կայքում (ռուս.)

Կատեգորիա:1960-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1969 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Էստոնական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 16-րդ դարում
Ոսկեպարի լեռներ

**Ոսկեպարի լեռներ** (նաև Ոսկեպարի լեռնաշղթա), լեռնաշղթա Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Հանդիսանում է Գուգարաց լեռների հյուսիսարևելյան ճյուղավորությունը։ Սկսվում է Գոմշավար լեռնագագաթից (1961 մ), աստիճանաբար ցածրանալով՝ ձուլվում Կուր գետի հովտին։ Երկարությունը 25&nbsp;կմ է։ Կազմված է յուրայի հրաբխածին ապարներից։ Ոսկեպար և Կողբ գետերի ջրբաժանն է։ Ծածկված է հաճարենու անտառներով և չոր թփուտներով։

## Անուն
Լեռներն իրենց անունը ստացել են հայկական Ոսկեպար գյուղի անունից։

Ոսկեպարի լեռների թուրքական անունը հայկական անվան աղավաղված ձևն է՝ Աղզիբարա կամ Աղսիբարա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Անդորրացիներ

**Անդորրացիներ** (իսպաներեն andorranos), ազգ, Անդորրայի բնակչությունը 2023 թ.-ին կազմել է 85,101 բնակչություն, որից բնիկ անդորրացիները կազմում են, բնակչության 41,8%-ը, մնացյալները՝ իսպանացիներ (24,8%), պորտուգալացիներ (11,2%), ֆրանսիացիներ (4,5%) և կատալոնացիներ (1,4%)։ Խոսում են կատալոներեն։ Բնակչության ազգային կազմում լուրջ փեփեխությունները տեղի են ունեցել վերջին տասնամյակների ընթացքում՝ երկիր իսպանացիների ու պորտուգալացիների մեծ ներհոսքի պատճառով։ Այդ հիմքի վրա ավելի են սերտացել կապերը կատալոնյան մշակույթի հետ։ Անդորրայի իշխանությունները ներգաղթողների հոսքը կարգավորելու նպատակով որոշակի փոփոխություններ են կատարել քաղաքացիություն տրամադրելու մասին օրենքներում՝ խստացնելով քաղաքացիություն ձեռք բերել ցանկացողներին ներկայացվող պահանջները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգեր
Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Որոտանի լեռնանցք

**Որոտանի լեռնանցք**, *Ակունքի լեռնանցք, Քյոչբեկի լեռնանցք, Քոչբեկի լեռնանցք*, լեռնանցք Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում։ Գտնվում է 2344 մ բարձրության վրա, Ամուլսար (2988 մ) լեռնագագաթի մոտ՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Որոտանի լեռնանցքով անցնում է Եղեգնաձոր-Սիսիան ավտոճանապարհը, որն իրար է միացնիւմ Արփա և Որոտան գետերի ավազանները։ Այստեղ հաճախակի լինում են ուժեղ քամիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Նիգասար

**Նիգասար**, լեռնագագաթ  Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի հյուսիսարևելյան լանջին։ Բարձրությունը 3424 մ (3315) է։ Կազմված է նեոգենի հրաբխային ապարներից։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Նահապետ (լեռ)

**Նահապետ**, *Նաբեթ*, լեռնագագաթ  Հայաստանի Սյունիքի մարզի ու Նախիջևանի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռնաշղթայում՝ Գեղիի վերին հոսանքի ավազանում։ Բարձրությունը 3510&nbsp;մ է։ Կազմված է պալեոգեն-նեոգենի հրաբխային ու հրաբխանստվածքային ապարներից։ Կատարային մասը լերկ ու ժայռոտ է։ Պահպանվել են սառցադաշտային ռելիեֆի ձևեր։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Ֆերմա (կոնստրուկցիա)

thumb|200 px|անտենաների մեջ օգտագործվող ֆերմայի կոնստրուկցիա
աջից|200 px
**Ֆերմա** (, , պինդ, ամուր), շենքի վերնածածկի, կամրջի հենամիջային կառուցվածքի, հիդրոտեխնիկական կառույցի ձողային կրող կոնստրուկցիա։

Ֆերման լինում է մետաղից, երկաթբետոնից, փայտից և համակցված՝ մի քանի նյութերից։ Ֆերմայի հիմնական բաղադրիչ մասերն են գոտիները (ուղղագիծ և բազմանկյուն) և վանդակը՝ պարզ, բարդ, կազմովի)։ Ուղղանկյուն վանդակներով և ծռման ենթակա ձողերի կոշտ միացումով ֆերմաները կոչվում են անշեղմույթ։ Վերնածածկերի պողպատե ֆերմաների գուտիները և վանդակը սովորաբար պատրաստվում են միջադիրներով միացված երկու անկյունավոր պրոֆիլներից։

## Արտաքին հղումներ
* ֆերմաների դասակարգում 
* Classical Truss Theory 

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ