Մարտին Կարպլուս

**Մարտին Կարպլուս** (. ), ավստրիացի և ամերիկացի տեսական քիմիկոս։ Նա Ֆրանսիայի Գիտական ​​հետազոտությունների ազգային կենտրոնի և Ստրասբուրգի համալսարանի համատեղ լաբորատորիայի՝ կենսաֆիզիկական քիմիայի լաբորատորիայի տնօրենն է։ Նա նաև Հարվարդի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է։ Կարպլուսը 2013 թվականին Մայքլ Լևիտի և Արիեհ Վարշելի հետ համատեղ ստացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ «Բարդ քիմիական համակարգերի բազմամասշտաբ մոդելների մշակման համար»։

## Վաղ տարիներ
Մարտին Կարպլուսը ծնվել է Վիեննայում, Ավստրիա։ Նա երեխա էր, երբ 1938 թվականի մարտին Անշլուսից մի քանի օր անց, նրա ընտանիքը փախավ Ավստրիայի նացիստական ​​օկուպացիայից։ Մի քանի ամիս անցկացնելով Ցյուրիխում (Շվեյցարիա) և Լա Բոլում (Ֆրանսիա), նրանք գաղթեցին Միացյալ Նահանգներ։ Մինչ այդ նրանց ընտանիքը հայտնի էր որպես «ինտելեկտուալ և հաջողակ աշխարհիկ հրեական ընտանիք» Վիեննայում։ Նրա պապը՝ Յոհան Պոլ Կարպլուսը (1866–1936) եղել է Վիեննայի համալսարանի բարձր վարկանիշ ունեցող հոգեբուժության պրոֆեսոր։ Նրա մեծ մորաքույրը՝ Եվգենիա Գոլդսթերնը, ազգագրագետ էր, ով սպանվել էր Հոլոքոստի ժամանակ։ Ամուսնությամբ նա սոցիոլոգ, փիլիսոփա և երաժշտագետ Թեոդոր Ադորնոյի եղբոր որդին է և ֆիզիկոս Ռոբերտ ֆոն Լիբենի թոռնիկը։ Նրա եղբայրը՝ Ռոբերտ Կարպլուսը, միջազգայնորեն ճանաչված ֆիզիկոս և մանկավարժ էր Կալիֆորնիայի համալսարանում, Բերքլիում: Շարունակելով ակադեմիական ընտանիքի թեման՝ նրա եղբոր որդին՝ Էնդրյու Կարպլուսը, Օրեգոնի պետական ​​համալսարանի կենսաքիմիայի և կենսաֆիզիկայի բարձր հարգված պրոֆեսոր է։

## Կրթություն
1951 թվականին Հարվարդի քոլեջից AB աստիճան ստանալուց հետո, Կարպլուսը ուսումն ավարտեց Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1953 թվականին նա պաշտպանել է դոկտորական թեզը, Նոբելյան մրցանակակիր Լինուս Փոլինգի ղեկավարությամբ։ Փոլինգի հարծիքով, Կարպլուսը «[նրա] ամենահիասքանչ ուսանողն էր»։ Նա Օքսֆորդի համալսարանի NSF հետդոկտորանտ էր (1953–55), որտեղ նա աշխատում էր Չարլզ Քուլսոնի հետ։

## Դասախոսական կարիերա
Կարպլուսը նախքան 1966 թվականին Հարվարդի քիմիայի ֆակուլտետ տեղափոխվելը, դասավանդել է Իլինոյսի համալսարանում՝ Ուրբանա-Շեմփեյն (1955–60), այնուհետև Կոլումբիայի համալսարանում (1960–65)։

Նա, 1996 թվականին, Լուի Պաստերի համալսարանի պրոֆեսոր էր, որտեղ  հետազոտական ​​խումբ հիմնեց։ 1955 թվականից ի վեր իր կարիերայի ընթացքում նա ղեկավարել է ավելի քան 200 ասպիրանտների։

## Հետազոտություն
Կարպլուսը իր առաջին ակադեմիական աշխատանքը հրապարակել է 17 տարեկանում: Նա ներդրում է ունեցել ֆիզիկական քիմիայի բազմաթիվ ոլորտներում, ներառյալ քիմիական դինամիկան, քվանտային քիմիան և հատկապես, կենսաբանական մակրոմոլեկուլների մոլեկուլյար-դինամիկ մոդելավորումը: Նա նաև ազդեցիկ է եղել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիայի մեջ, մասնավորապես միջուկային սպին-սպին զուգավորում և էլեկտրոնային սպին ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիայի ըմբռնման հարցում: Նրա անունն է կրում Կարպլուսի հավասարումը, որը նկարագրում է կապակցման հաստատունների և երկկողմանի անկյունների հարաբերակցությունը պրոտոնային միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիայում:

1969–1970 թվականներին Կարպլուսն հաճախել է Մոլեկուլային կենսաբանության MRC լաբորատորիայի կառուցվածքային ուսումնասիրությունների բաժին։

1970-ին ասպիրանտ Արիե Վարշելը Հարվարդում միացավ Կարպլուսին: Նրանք միասին գրեցին համակարգչային ծրագիր, որը դասական ֆիզիկան օգտագործելով մոդելավորում էր ատոմային միջուկները և մոլեկուլի որոշ էլեկտրոններ և մոդելավորում այլ էլեկտրոններ՝ օգտագործելով քվանտային մեխանիկա։ 1974 թվականին Կարպլուսը, Վաշելը և այլ գործընկերներ հրատարակեցին այս տեսակի մոդելավորման վրա հիմնված մի աշխատություն, որը հաջողությամբ մոդելավորել է ցանցաթաղանթի ձևի փոփոխությունը՝ մեծ բարդ սպիտակուցային մոլեկուլ, որը կարևոր է տեսողության համար։.

## Անձնական կյանք
Կարպլուսն ամուսնացած է Մարսիի հետ և ունի երեք երեխա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ