YPF

**YPF** (**Yacimientos Petrolíferos Fiscales**-ի հապավումը, որը բառացիորեն նշանակում է «պետական ​​նավթահանքեր»), արգենտինական նավթագազային ընկերություն, որը վերահսկում է Արգենտինայի կառավարությունը։

1999-2012 թվականներին այն վերահսկում էր իսպանական Repsol ընկերությունը: 2012 թվականին վերահսկիչ բաժնեմասը (51%) ազգայնացրել է Քրիստինա Ֆերնանդես դե Կիրշների կառավարությունը: Այն Արգենտինայի ամենամեծ ընկերությունն է և Լատինական Ամերիկայի 9-րդ խոշորագույն նավթագազային ընկերությունը։

## Պատմություն
Արգենտինայում նավթի արդյունահանման պատմությունը սկսվում է 1907 թվականից, երբ հարավային Արգենտինայի Չուբուտ նահանգի Կոմոդորո Ռիվադավիա քաղաքի մոտակայքում հայտնաբերվել էին խոշոր հանքավայրեր: 1922 թվականի հունիսի 3-ին ստեղծվել է աշխարհի առաջին լիովին պետական ​​նավթային ընկերությունը՝ YPF-ն։ Դրա հիմնադիրներն էին Արգենտինայի նախագահ Իպոլիտո Իրիգոյենը և գեներալ Էնրիկե Մոսկոնին, որը դարձել է ընկերության առաջին տնօրենը։ Գործունեության առաջին տարում ընկերությունը արտադրել է 2.2 միլիոն բարել նավթ, որը կազմում է Արգենտինայի նավթի սպառման մոտ մեկ քառորդը և ներքին արտադրության երեք քառորդը։ 1923 թվականին ընկերության առաջին տանկերը գնվել է Միացյալ Նահանգներում, և Bethlehem Steel-ի հետ կնքված պայմանագրերը թույլ են տվել ընկերությանը սկսել բենզինի և կերոսինի արտադրությունը։YPF-ի դաշտերի շուրջ սկսել են ի հայտ գալ քաղաքներ, ինչպիսիք են Կալետա Օլիվիան Սանտա Կրուս նահանգում, Պլազա Ուինկուլը  (անգլ.՝ Plaza Huincul) Նեուկեն նահանգում և Ջեներալ Մոսկոնին Սալտա նահանգում։
մինի|աջից|Ընկերության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Torre YPF-ում։
Առաջին YPF նավթավերամշակման գործարանը բացվել է 1925 թվականի դեկտեմբերին Էնսենադայում. այդ ժամանակ այն աշխարհում տասներորդ խոշորագույնն էր։ Դա խթանել է Արգենտինայի բոլոր նավթային պաշարների ազգայնացման ջանքերը, որոնք պատկանում էին օտարերկրյա ընկերությունների, հիմնականում Standard Oil-ի, բայց նաև Royal Dutch Shell-ի և Esso-ի։ 1929 թվականի դեկտեմբերի վերջին հիմնադրվել է նավթի ինստիտուտը (Instituto del Petróleo), որը ղեկավարում էր Ռիկարդո Ռոխասը։ Այդ պահին YPF-ի նավթի արտադրությունը հասել էր 5.5 միլիոն բարելի, սակայն դրա բաժինը նվազել էր մինչև 58%, քանի որ մրցակիցների նավթի արտադրությունն էլ ավելի էր աճել։ Ամերիկյան և բրիտանական ընկերություններին Արգենտինայի շուկայից դուրս մղելու փորձի շրջանակներում Մոսկոնին 1930 թվականին առաջարկել է պայմանագիր կնքել «Ամտորգի» հետ՝ ԽՍՀՄ-ից նավթ ներմուծելու և նավթի պաշարները ազգայնացնելու համար, սակայն 1930 թվականի սեպտեմբերի 6-ի ռազմական հեղաշրջումը խանգարել է նրան իրականացնել այդ ծրագրերը։ Չնայած այդ հեղաշրջումը տեղի է ունեցել Standard Oil-ի աջակցությամբ, YPF-ի զարգացումը շարունակվել է։ 1945 թվականին արտադրությունը հասել է 15 միլիոն բարելի, որը կազմում էր Արգենտինայում արտադրված ամբողջ նավթի 67%-ը, տասը տարի անց այն հասել է 25 միլիոն բարելի (84%)։ YPF-ի բաժնեմասի աճը պայմանավորված էր մրցակից ընկերությունների կողմից արտադրության կրճատմամբ, մինչդեռ նավթի սպառումը արագորեն աճում էր՝ ներմուծվող նավթի բաժնեմասը հասնելով 60%-ի: Խուան Պերոնը պլանավորում էր լուծել այս խնդիրը՝ ստեղծելով YPF-ի և Standard Oil of California-ի միջև համատեղ ձեռնարկություն, որը թույլ կտար նավթի արտադրությունը կրկնապատկել, սակայն այդ ծրագիրը խափանվել է Պերոնի տապալման պատճառով 1955 թվականի սեպտեմբերին։

Արգենտինայի նոր նախագահ Արթուրո Ֆրոնդիսին թույլատրել է նոր օտարերկրյա, հիմնականում ամերիկյան, ընկերությունների մուտքը երկրի նավթային շուկա։ Նրանք պայմանագրեր կնքել են YPF-ի հետ, որոնց համաձայն այդ ընկերությունները ստանում էին նոր հանքավայրերից ստացված շահույթի 40%-ը, իսկ մնացածը՝ YPF-ին։ Ընդհանուր առմամբ ստորագրվել է 13 նման պայմանագիր։ 1962 թվականին YPF-ի նավթի արտադրությունը հասել էր 65 միլիոն բարելի, մինչդեռ Արգենտինայի ընդհանուր արտադրությունը կազմել է 98 միլիոն բարել, իսկ նավթի ներմուծումը նվազել էր մինչև սպառման մեկ վեցերորդ մասը։ 1963 թվականին նախագահ Արթուրո Իլյան խզել է այդ պայմանագրերի մեծ մասը՝ թողնելով միայն Amoco-ն։ Վճարվել է 50 միլիոն դոլարի տուգանք։ 1965 թվականին Պուեստո Հերնանդեսի նոր նավթագազային հանքավայրերի հայտնաբերումը թույլ է տվել YPF-ին 1968 թվականին արտադրությունը հասցնել 95 միլիոն բարելի: 1977 թվականին նավթի արտադրությունը հասել էր 118 միլիոն բարելի, և YPF-ն ուներ յոթ նավթավերամշակման գործարան և 3000 բենզալցակայանների ցանց: Սակայն, սկսած 1973 թվականից, ընկերության դիրքերը սկսել են վատթարանալ: Խուան Պերոնը, որը թշնամաբար էր տրամադրված YPF-ի նավթամթերքների շուկայում մենաշնորհի նկատմամբ, վերադարձել է Արգենտինայի իշխանության, ինչը համընկել է նավթի գների կտրուկ աճի հետ (և Արգենտինան մնաց նավթ ներմուծող): 1975 թվականից սկսած՝ ընկերությունը տարեկան վնասներ էր գրանցում, քանի որ կառավարությունը զսպում էր նավթի գները, իսկ YPF-ը հարկվում էր բարձր դրույքաչափով։ 1981 թվականին ընկերության պարտքը հասել է 4.1 միլիարդ դոլարի։ YPF-ի խնդիրները սրվել են մի քանի խոշոր պետական ​​ընկերությունների սնանկացման պատճառով, որոնք չեն կարողացել վճարել մատակարարված նավթամթերքի համար, ինչպես նաև նոր ղեկավարության, մասնավորապես՝ գեներալ Գիլյերմո Սուարես Մասոնի (իսպ․՝ Guillermo Suárez Mason)՝ 1981 թվականից ընկերության տնօրենի կոռուպցիայի և անգործունակության պատճառով։ YPF-ը 1983 թվականն ավարտել է 6 միլիարդ դոլարի վնասով։

Դժվարություններին չնայած, 1992 թվականին YPF-ը դարձավ աշխարհի 365-րդ խոշորագույն ընկերությունը՝ 4 միլիարդ դոլար շրջանառությամբ։ Այդ տարի իր նոր գործադիր տնօրենի (1990 թվականից)՝ Խոսե Էստենսորոյի ղեկավարությամբ, սկսվեց ընկերության վերակազմակերպումը՝ մասնավորեցմանը նախապատրաստվելու համար։ 1993 թվականի հունիսի 28-ին YPF-ը Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում անցկացրել է 3 միլիարդ դոլարի նախնական հրապարակային առաջարկ, որը կազմում էր ընկերության գնահատման 45%-ը։ Վերակազմակերպման ընթացքում ընկերության աշխատակիցների թիվը 52,000-ից կրճատվել է մինչև 10,600, մի շարք ոչ հիմնական ստորաբաժանումներ առանձնացվել են որպես անկախ ընկերություններ, իսկ 1991 թվականի 1 միլիարդ դոլարի զուտ վնասը 1993 թվականին փոխարինվել է մեկ միլիարդ դոլարի զուտ շահույթով։ 1995 թվականին տեխասյան Maxus Energy Corporation ընկերությունը ձեռք է բերվել 740 միլիոն դոլարով։ Նույն թվականի մայիսին Էստենսորոն զոհվել է Էկվադորում տեղի ունեցած ինքնաթիռի վթարի հետևանքով, որտեղ գտնվում էին Maxus-ի հորատանցքերի մեծ մասը։ Նրա արտադրության ընդլայնման մեջ մեծ ներդրումներ կատարելու քաղաքականությունը շարունակե լ էՆելս Լեոնը։ 1998 թվականին նավթի արտադրությունը հասել է 190 միլիոն բարելի, որից 32 միլիոնը՝ Maxus-ի։

1998 թվականին իսպանական Repsol S.A. բազմազգ կորպորացիան ձեռք է բերել YPF բաժնետոմսերի 14.9%-ը 2 միլիարդ դոլարով, իսկ 1999 թվականին՝ ևս 85%-ը՝ 13 միլիարդ դոլարով, այդպիսով լիակատար վերահսկողություն ձեռք բերելով արգենտինական ընկերության նկատմամբ և դառնալով աշխարհի 7-րդ խոշորագույն նավթարդյունահանող ընկերությունը։ Միավորված ընկերությունը դարձել է Repsol YPF, որը կազմում էր նավթի պաշարների 40%-ը և արտադրության ավելի քան 50%-ը: 2001 թվականին YPF-ը միավորվել է Repsol-ի արգենտինական Astra ընկերության հետ։ 2007 թվականին Բուենոս Այրեսից Էսկենազի ընտանիքին պատկանող Grupo Petersen-ը ձեռք է բերել YPF-ի բաժնետոմսերի 15%-ը, իսկ 2011 թվականին՝ ևս 10%-ը։ Այդ պահին Repsol-ը պահպանել է 58%-ը, իսկ Արգենտինայի կառավարությունը՝ իր «ոսկե բաժնեմասը»։

2011 թվականին Արգենտինայի էներգետիկ առևտրի դեֆիցիտը հասել է 3 միլիարդ դոլարի, մասամբ՝ Repsol-ի Արգենտինայում YPF-ի ընդլայնման մեջ կատարած ցածր ներդրումների պատճառով։ Հետևաբար, Քրիստինա Կիրշների կառավարությունը որոշել է վերապետականացնել YPF-ը։ Այդ որոշումը կտրուկ վատթարացրել է հարաբերությունները թե՛ Repsol-ի, թե՛ Իսպանիայի հետ։ Սակայն ազգայնացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականին. ապրիլի 26-ին այդ նախագիծը հաստատել է Արգենտինայի Սենատը, մայիսի 4 – Ընդունել է Պատգամավորների պալատը մայիսի 5-ին, Արգենտինայի նախագահը ստորագրելուց հետո, այն դարձել է օրենք։ Repsol-ը պահանջել է 10.5 միլիարդ դոլար փոխհատուցում YPF-ում իր 57% բաժնեմասի համար, գումար, որը Արգենտինայի կառավարությունը համարել է չափազանց մեծ։ 2014 թվականի փետրվարի 25-ին համաձայնություն է ձեռք բերվել, որ Repsol-ը կստանա 5 միլիարդ դոլար Արգենտինայի պետական ​​պարտատոմսեր՝ որպես փոխհատուցում YPF-ում իր 51% բաժնեմասի համար։ Repsol-ը ավելի ուշ վաճառել է իր մնացած YPF բաժնետոմսերը Morgan Stanley-ի միջոցով 1.3 միլիարդ դոլարով։

2013 թվականին YPF-ն և Chevron-ը համաձայնագիր են ստորագրել Վակա Մուերտա (բառացիորեն «մեռած կով») թերթաքարային կազմավորումում թերթաքարային գազի և թերթաքարային նավթի համատեղ արդյունահանման վերաբերյալ, որը համարվում է Արևմտյան կիսագնդի ամենամեծ թերթաքարային ածխաջրածնային պաշարներից մեկը։ Արգենտինայի թերթաքարային գազի պաշարները գնահատվում են 774 տրիլիոն խորանարդ ոտնաչափ (22 տրիլիոն մ³), որոնց մեծ մասը գտնվում է «Վակա Մուերտայում»։

2016 թվականին Maxus-ը՝ դրա ամերիկյան դուստր ձեռնարկությունը, սնանկության դիմում է ներկայացրել, և YPF-ը, հետևաբար, դադարեցրել է գործունեությունը Հյուսիսային Ամերիկայում (Միսսիսիպի և Մեքսիկական ծոց՝ Լուիզիանայի ափերի մոտ): YPF-ն այս տարին ավարտել է խոշոր վնասով (ավելի քան 28 միլիարդ պեսո), որը պայմանավորված էր մի շարք գործոններով՝ պեսոյի արժեզրկում նավթամթերքի և բնական գազի գների կառավարության կարգավորման պատճառով, արտադրական ծախսերի աճ՝ հին հանքավայրերում պաշարների սպառման պատճառով, ակտիվների վերագնահատում և այլն։

## Սեփականատերեր և կառավարում
Ընկերության վերահսկիչ բաժնեմասը (51%) պատկանում է Արգենտինայի էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարարությանը: Մնացած բաժնետոմսերը շրջանառվում են Բուենոս Այրեսի և Նյու Յորքի ֆոնդային բորսաներում որպես ամերիկյան ավանդային կտրոններ (ADR): 2024 թվականի դրությամբ ADR-ների ամենամեծ անվանական պահառուն The Bank of New York Mellon-ն էր (30.9%)։

**Հորասիո Դանիել Մարին** (*Horacio Daniel Marín*, ծնվել է 1963 թվականի մայիսի 8-ին), YPF-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն 2023 թվականի դեկտեմբերից։ Նախկինում նա աշխատել է Tecpetrol S.A.-ում, որը Techint կոնգլոմերատի նավթարդյունահանող դուստր ձեռնարկություն է։

## Գործունեություն
YPF-ն Արգենտինայի խոշորագույն էներգետիկ ընկերությունն է, որը զբաղվում է նավթի և բնական գազի արտադրությամբ, փոխադրմամբ, վերամշակմամբ և բաշխմամբ: Ընկերության գործունեությունը հիմնականում գտնվում է Արգենտինայում, որը Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում երկրորդն է նավթի արդյունահանմամբ (Բրազիլիայից հետո) և առաջինը՝ բնական գազի արդյունահանմամբ։

Ընկերությունը ամբողջությամբ կամ մասամբ վերահսկում է Արգենտինայի 111 նավթագազային հանքավայրեր, որոնք կազմում են նավթի արտադրության 36.1%-ը և բնական գազի արտադրության 28.7%-ը։ Հիդրավլիկ կոտրումը (թերթաքարային նավթ և գազ) կազմում է արտադրության 53%-ը։ 2024 թվականի դրությամբ ապացուցված նավթի պաշարները կազմում են 548 միլիոն բարել, իսկ գազի պաշարները՝ 2.69 տրիլիոն խորանարդ ոտնաչափ (76 միլիարդ մ³), ​​ընդհանուր առմամբ՝ 1.096 միլիարդ բարել նավթային համարժեքով։ 2024 թվականին նավթի արտադրությունը կազմել է 94 միլիոն բարել, հեղուկ բնական գազը՝ 16 միլիոն բարել, իսկ բնական գազը՝ 427 միլիարդ խորանարդ ոտնաչափ (12 միլիարդ մ³), ​​ընդհանուր առմամբ կազմելով 186 միլիոն բարել նավթային համարժեք (210 միլիոն՝ 2015 թվականին և 173 միլիոն՝ 2022 թվականին). մեկ բարելի արտադրության միջին արժեքը կազմել է 19.5 դոլար։

Նավթի վերամշակման բաժինը ներառում է երեք նավթավերամշակման գործարան՝ օրական 337,900 բարել համակցված հզորությամբ, ինչպես նաև երեք նավթաքիմիական համալիրներ: Ընկերությունը տիրապետում է հինգ նավթատարի՝ ընդհանուր 2,141 կմ երկարությամբ: YPF ապրանքանիշի ներքո գործում է 1,680 բենզալցակայան (Արգենտինայի կայանների ընդհանուր թվի 32%-ը), որոնցից 155-ը ընկերության սեփականությունն են: YPF-ն զբաղեցնում է Արգենտինայի նավթամթերքի շուկայի 56%-ը։

Ընկերությունը Արգենտինայի բնական գազի շուկայում ունի 28% մասնաբաժին, վաճառքի ծավալները 2024 թվականին գնահատվում են 13.5 միլիոն խորանարդ մետր: YPF-ն ունի Metrogas գազաբաշխիչ ընկերության 70% բաժնեմաս: YPF-ն նաև համասեփականատեր է 16 էլեկտրակայանների, որոնց ընդհանուր հզորությունը կազմում է 4.24 ԳՎտ (ներառյալ Տուկումանի, Սան Միգել դե Տուկումանի, Դոկ Սադի, Ֆիլո Մորադո, Լոս Պերալեսի, Չիհուիդո դե լա Սիեռա Նեգրայի և Պլազա Ուինկուլի ջերմաէլեկտրակայանները, ինչպես նաև հինգ հողմային էլեկտրակայաններ և երկու արևային էլեկտրակայաններ)։

Արգենտինայում նավթի և գազի արդյունահանումն իրականացվում է Նեուկեն, Ռիու Նեգրո, Մենդոսա, Չուբուտ, Սանտա Կրուս և Տիերրա դել Ֆուեգո նահանգներում: Հիմնական ավազանը Նեուկենն է, որը կազմում է նավթի պաշարների 88.8%-ը և բնական գազի պաշարների 94.7%-ը. երկրորդ կարևորագույնը Սան Խորխեի գոլֆն է (նավթի պաշարների 10.5%-ը)։

Արգենտինայից բացի, YPF-ը գործունեություն է ծավալում Բոլիվիայում, Կոլումբիայում և Ուրուգվայում, որտեղ այն համատեղ հետախուզական նախագծեր ունի տեղական ընկերությունների հետ։ 2024 թվականին արտահանումը կազմել է 21.4 միլիոն բարել, որից 12.8 միլիոն բարել՝ նավթ, 6.9 միլիոն բարել՝ նավթամթերք, 1.7 միլիոն բարել՝ մազութ։ Տարվա ընթացքում ներմուծվել է 2 միլիոն բարել նավթամթերք։

YPF-ը 2024 թվականին Forbes Global 2000-ի աշխարհի խոշորագույն հանրային ընկերությունների ցանկում զբաղեցրել է 1180-րդ տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* YPF S. A. Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի կայքում
* YPF-ը Gutenberg նախագծում

Կատեգորիա:Արգենտինական ընկերություններ