Լեսոթոյի տնտեսություն

**Լեսոթոյի տնտեսություն**, հիմնված է զբոսաշրջության, արտադրության, հանքարդյունաբերության և գյուղատնտեսության վրա և մեծապես կախված է սփյուռքի դրամական փոխանցումներից։ Լեսոթոն, որը ցածր միջին եկամուտ ունեցող երկիր է, աշխարհագրորեն շրջապատված է Հարավային Աֆրիկայով և տնտեսապես ինտեգրված է նաև դրա հետ։ Բնակչության զգալի մասը գոյատևում է գյուղատնտեսությամբ՝ աստիճանաբար շարունակական անցում կատարելով դեպի զբոսաշրջություն և արտադրություն։

Լեսոթոն Հարավաֆրիկյան մաքսային միության (SACU) անդամ է, որտեղ մյուս անդամ երկրների՝ Բոտսվանայի, Նամիբիայի, Հարավային Աֆրիկայի և Էսվատինիի միջև ապրանքների առևտրի վրա մաքսատուրքերը վերացվել են: Լեսոթոն, Էսվատինին, Նամիբիան և Հարավային Աֆրիկան նույնպես կազմում են ընդհանուր արժույթի և փոխանակման վերահսկողության տարածք, որը հայտնի է որպես Ռենդի դրամական տարածք, որն օգտագործում է Հարավաֆրիկյան ռենդը որպես ընդհանուր արժույթ: 1980 թվականին Լեսոթոն ներդրեց իր սեփական արժույթը՝ լոթին (հոգնակի՝ *մալոթի*): Հարյուր **լիսենթը** հավասար է մեկ լոթիի: Լոթին հավասար է ռենդին:

## Պատմություն
Լեսթտոյի վաղ տնտեսական պատմությունը ձևավորվել է Հարավային Աֆրիկայի տարածաշրջանային տնտեսության մեջ նրա ինտեգրման, աշխատուժի միգրացիայի և գյուղատնտեսության արտադրողականության վրա մեծ կախվածության շնորհիվ: 19-րդ դարում Լեսոթոն գյուղատնտեսական նշանակալի արտահանող էր, որը հացահատիկ և մոհեր էր մատակարարում Հարավային Աֆրիկայի հանքարդյունաբերական ճամբարներին։ Սակայն, 20-րդ դարի սկզբին հողերի վատթարացող պակասը և անբարենպաստ կլիմայական պայմանները Լեսոթոն վերածել են զուտ սննդի ներմուծողի և Հարավային Աֆրիկայի հանքերի և ֆերմաների աշխատուժի պահուստի։ Աշխատանքային միգրացիան դարձել է կենտրոնական տնտեսական հենասյուն, որի պատճառով տասնյակ հազարավոր բասոտո տղամարդիկ 20-րդ դարի ընթացքում աշխատանք էին փնտրում Հարավային Աֆրիկայում: 1982 թվականին ավելի քան 100,000 բասոտո աշխատում էր Հարավային Աֆրիկայի արդյունաբերություններում։

Լեսոթոյի անկախությունը 1966 թվականի հոկտեմբերի 4-ին նշանավորել է միջազգային օգնության հոսքերի աճի սկիզբը, որին ֆինանսական օգնություն տրամադրեցին Մեծ Բրիտանիան, Շվեդիան և բազմակողմ դոնորները։ Եվ սկզբնական օգնության ջանքերը հիմնականում ուղղված էին գյուղատնտեսությանը՝ հիմնվելով այն ենթադրության վրա, որ Լեսոթոն զուտ գյուղատնտեսական հասարակություն է։ Գյուղական զարգացման խոշորածավալ ծրագրերը, այդ թվում՝ Համաշխարհային բանկի և USAID-ի կողմից ֆինանսավորվողները, բազմիցս ձախողվել են, այլ պատճառներից բացի, վատ պլանավորման և տեղական մասնակցության բացակայության պատճառով։

Քաղաքական անկայունությունը ազդել է օգնության ձևերի վրա։ 1970 թվականի հեղաշրջումից հետո բրիտանական և շվեդական օգնությունը ժամանակավորապես դադարեցվել է, բայց վերսկսվել է նույն տարվա վերջում։ Լեսոթոն նաև օգտագործել է ապարտհեյդի դեմ իր դիմադրությունը՝ ավելի շատ օգնություն ներգրավելու համար, մասնավորապես 1976 թվականի Սոուետոյի ապստամբությունից և Տրանսկեյի սահմանային հակամարտություններից հետո։ 1979 թվականին զարգացման օգնությունը հասել է 64 միլիոն դոլարի։

Մինչև 1998 թվականի սեպտեմբերի քաղաքական անկայունությունը, Լեսոթոյի տնտեսությունը 1992 թվականից ի վեր կայուն աճ է գրանցել։ Սակայն անկարգությունները ոչնչացրին Մասերուի և երկրի երկու այլ խոշոր քաղաքների առևտրային ենթակառուցվածքների գրեթե 80%-ը՝ աղետալի ազդեցություն ունենալով երկրի տնտեսության վրա։ Այնուամենայնիվ, երկիրն ավարտել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի մի քանի կառուցվածքային ճշգրտման ծրագրեր, և գնաճը զգալիորեն նվազել է 1990-ականների ընթացքում։ Լեսոթոյի առևտրային դեֆիցիտը, սակայն, բավականին մեծ է, արտահանումը կազմում է ներմուծման միայն մի փոքր մասը։

Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ծանր հարված է հասցրել Լեսոթոյի տնտեսությանը՝ տեքստիլ արտահանման և ոլորտում աշխատատեղերի կորստի պատճառով, որը հիմնականում պայմանավորված էր ԱՄՆ-ում, որը արտահանման հիմնական ուղղություն է, տնտեսական դանդաղմամբ, ադամանդի արդյունահանման և արտահանման կրճատմամբ, այդ թվում՝ ադամանդի ցածր գներով, Հարավային Աֆրիկայի տնտեսության տնտեսական դանդաղմամբ պայմանավորված Հարավային Աֆրիկայի միացյալ համայնքային միավորման եկամուտների անկմամբ, ինչպես նաև աշխատողների դրամական փոխանցումների կրճատմամբ՝ Հարավային Աֆրիկայի տնտեսության թուլացման և հանքարդյունաբերության ոլորտի կրճատման, ինչպես նաև Հարավային Աֆրիկայում աշխատատեղերի կորստի հետ կապված։ 2009 թվականին ՀՆԱ-ի աճը դանդաղել է մինչև 0.9 տոկոս։

## Տնտեսական առաջընթաց
Լեսոթոյի անցման առաջընթացը՝ հիմնականում բնապահպանության վրա կենտրոնացած տնտեսությունից դեպի ցածր միջին եկամուտ ունեցող, դիվերսիֆիկացված տնտեսություն, որը արտահանում է բնական ռեսուրսներ և արտադրում ապրանքներ, բնակչության զգալի մասի համար ապահովել է ավելի բարձր և ավելի ապահով եկամուտներ: ԱՄՆ դոլարի գնողունակության համարժեքից (ԱՄՆ դոլար/օր) ցածր ապրող բնակչության տոկոսը 1995-2003 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում նվազել է 48 տոկոսից մինչև 44 տոկոս։ 2008 թվականին գործազրկության մակարդակը կազմել է 25.29%, իսկ 2012 թվականին՝ 27.2%: Այնուամենայնիվ, 2017 թվականին գործազրկության մակարդակը նվազել է մինչև 23.06%: Աղքատության գծից ցածր ապրող բնակչության տոկոսը 2002 թվականի 58%-ից նվազել է մինչև 49.2% 2017 թվականին:[1] Երկիրը դեռևս «ցածր մարդկային զարգացման» երկրների շարքում է (192-ից 155-րդ տեղը)՝ ծննդյան պահին կյանքի տևողությամբ 42.3 տարի: Այնուամենայնիվ, մեծահասակների գրագիտությունը շատ բարձր է՝ 82%, իսկ 5 տարեկանից փոքր երեխաների քաշի պակասը կազմում է ընդամենը 20%:Լեսոթոն տնտեսական օգնություն է ստացել տարբեր աղբյուրներից, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգներից, Համաշխարհային բանկից, Միացյալ Թագավորությունից, Եվրոպական Միությունից և Գերմանիայից։

Լեսոթոն տնտեսական օգնություն է ստացել տարբեր աղբյուրներից, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգներից, Համաշխարհային բանկից, Միացյալ Թագավորությունից, Եվրոպական Միությունից և Գերմանիայից։

Լեսոթոն ունի մոտ 6000 կիլոմետր երկարությամբ չասֆալտապատ և ժամանակակից բոլոր եղանակային պայմաններին հարմար ճանապարհներ: Կա կարճ երկաթուղի (բեռնափոխադրում), որը կապում է Լեսոթոն Հարավային Աֆրիկայի հետ, որն ամբողջությամբ պատկանում է և շահագործվում է Հարավային Աֆրիկայի կողմից:

## Բաժիններ

### Հագուստ
Լեսոթոն օգտվել է Աֆրիկայի աճի և հնարավորությունների մասին օրենքից (AGOA)՝ դառնալով ենթասահարական Աֆրիկայից ԱՄՆ հագուստի ամենամեծ արտահանողը: Լեսոթոյից մատակարարվող ամերիկյան ապրանքանիշերի և մանրածախ առևտրականների թվում են՝ Foot Locker-ը, Gap-ը, Gloria Vanderbilt-ը, JCPenney-ն, Levi Strauss-ը, Saks-ը, Sears-ը, Timberland-ը և Wal-Mart-ը: 2004 թվականի կեսերին նրա զբաղվածությունը հասավ ավելի քան 50,000-ի, հիմնականում կին աշխատողների, ինչը առաջին դեպքն էր, երբ արտադրական ոլորտի աշխատողների թիվը գերազանցեց պետական աշխատողների թվին: 2008 թվականին այն արտահանեց 487 միլիոն դոլար, հիմնականում Միացյալ Նահանգներ: 2004 թվականից ի վեր ոլորտում զբաղվածությունը որոշ չափով կրճատվեց մինչև մոտ 45,000՝ 2011 թվականի կեսերին, հագուստի ոլորտում ինտենսիվ միջազգային մրցակցության պատճառով: 2011 թվականին այն Լեսոթոյի ամենամեծ ֆորմալ հատվածի գործատուն էր: Ոլորտը նախաձեռնել է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի խոշոր ծրագիր, որը կոչվում է «Հագուստի Լեսոթոյի դաշինք՝ ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարում» (ALAFA): Այն ոլորտի լայնածավալ ծրագիր է, որը կանխարգելում և բուժում է ապահովում աշխատողների համար:

### Անասնապահություն
մինի|Բարձր լեռնային հովիվներ
Արևմտյան ցածրադիր վայրերը կազմում են հիմնական գյուղատնտեսական գոտին։ Բնակչության գրեթե 50%-ը եկամուտ է ստանում ոչ ֆորմալ մշակաբույսերի մշակության կամ անասնապահության միջոցով, ընդ որում՝ երկրի եկամտի գրեթե երկու երրորդը գալիս է գյուղատնտեսական ոլորտից։ Բնակչության մոտ 70%-ը ապրում է գյուղական վայրերում և աշխատում է գյուղատնտեսության մեջ:

### Կանայք տնտեսությունում
Մինչդեռ կանայք ավելի շատ են ենթակա միջնակարգ կրթության հասանելիությանը, քան տղամարդիկ, տղամարդիկ 1.5 անգամ ավելի շատ եկամուտ են ստանում, քան կանայք: Մինչև 1950-ական թվականները Բասոտոյի կանայք գյուղատնտեսության անկման պատճառով գաղթել են Հարավային Աֆրիկա աշխատանքի համար: Գաղթածներից շատերը չամուսնացած էին, և շատերը մնացել են Հարավային Աֆրիկայում: Ամուսնացած զույգերը նույնպես միասին են մեկնել Հարավային Աֆրիկա աշխատանքի համար: 1923 թվականին Հարավային Աֆրիկայում ընդունվել է «Բնիկների (քաղաքային տարածքներ) մասին» օրենքը, որը պահանջում էր, որ սևամորթ տղամարդիկ միշտ իրենց հետ անձնագրեր կրեն, երբ գտնվում են սպիտակամորթների տարածքներում աշխատանքի համար: Կանայք ներառվեցին 1952 թվականի օրենքի փոփոխության մեջ: Փոփոխությունը հանգեցրեց կանանց աշխատուժի միգրացիայի նվազմանը, և 1970-ական թվականներին Լեսոթոյում 39 տարեկանից բարձր կանանց միայն 36.1%-ն էր աշխատել Հարավային Աֆրիկայում:

1980-ականներին Լեսոթոն օգնություն է ստացել արտադրական արդյունաբերությանը օգնելու համար: Արդյունաբերության մեջ զբաղված հիմնական աշխատողները երիտասարդ կանայք էին: 1990 թվականին տեքստիլ արդյունաբերության մեջ աշխատողների 92%-ը եղել են կանայք:

Լեսոթոյի կանանց բնակչության մոտ 86%-ը աշխատում է տեքստիլ արդյունաբերության մեջ:

## Բնական ռեսուրսներ
Ջուրը և ադամանդները Լեսոթոյի միակ նշանակալի բնական պաշարներն են։ Ջուրը արդյունահանվում է 30-ամյա, բազմամիլիարդ դոլար արժողությամբ Լեսոթոյի բարձրավանդակի ջրային նախագծի (LHWP) միջոցով, որը մեկնարկել է 1986 թվականին։ LHWP-ն նախատեսված է Օրանժ գետի համակարգից ջուրը հավաքելու, պահեստավորելու և տեղափոխելու և այն Հարավային Աֆրիկայի Ազատ նահանգ և Յոհաննեսբուրգի մեծ տարածք ուղարկելու համար, որտեղ կենտրոնացած է Հարավային Աֆրիկայի արդյունաբերությունը, բնակչությունը և գյուղատնտեսությունը։ Նախագծի ավարտին Լեսոթոն պետք է գրեթե ամբողջությամբ ինքնաբավ լինի էլեկտրաէներգիայի արտադրության մեջ, ինչպես նաև եկամուտ ստանա Հարավային Աֆրիկային էլեկտրաէներգիայի վաճառքից։ Նախագիծը ֆինանսավորում են Համաշխարհային բանկը, Աֆրիկյան զարգացման բանկը, Եվրոպական ներդրումային բանկը և շատ այլ երկկողմանի դոնորներ։ Ադամանդները արտադրվում են Լեսոթոյի, Մոթհաեի, Լիքհոբոնգի և Կաոյի հանքերում։ Արդյունաբերության ոլորտը 2008 թվականին անկում ապրեց համաշխարհային ռեցեսիայի հետևանքով, բայց վերականգնվել է 2010 և 2011 թվականներին։ Այն Լեսոթոյի արտահանման հիմնական նպաստողներից է։

## Այլ վիճակագրություն
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2017 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները

## Տես նաև

* Աֆրիկայի տնտեսություն
* Լեսոթո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեսոթո
Կատեգորիա:Աֆրիկայի տնտեսություն