Վլադիմիր Սուդեց

[мини|250px|աջից|Հուշասյուն [Ապոստոլովո քաղաքում]]
250px|մինի|Խորհրդային զորահրամանատարների խմբակային լուսանկար՝ մարշալական աստղերի հանդիսավոր հանձնման արարողությունից հետո. 1955 թ.
250px|մինի|Վլադիմիր Սուդեցի անունը կրող ստրատեգիական հրթիռակիրը
**Վլադիմիր Ալեքսանդրի Սուդեց** (. ), խորհրդային զորահրամանատար, ավիացիայի մարշալ (1955), Խորհրդային Միության հերոս (28.04.1945), Հարավսլավիայի ժողովրդական հերոս (1964), Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետության հերոս (1971): ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի հեռահար ավիացիայի հրամանատար (1955—1962), ԽՍՀՄ հակաօդային պաշտպանության զորքերի գլխավոր հրամանատար և ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի տեղակալ (1962—1966):

## Կենսագրություն

### Կյանքի վաղ շրջան
Ծնվել է Նիժնեդնեպրովսկ ավանում (ներկայումս ընկած է Դնեպր քաղաքի շրջագծում), բանվորի ընտանիքում: 1919 թվականին ավարտել է ռեալական ուսումնարանի 5-րդ դասարանը, իսկ քաղաքացիական պատերազմից հետո երկու տարի սովորել է մեխանիկա-տեխնիկական արհեստագործական դպրոցում: Աշխատել է Զապորոժիեի «Կոմունար» գործարանում՝ որպես փականագործ-գործիքագործ: 1924 թվականին անդամագրվել է կոմունիստական (բոլշևիկների) կուսակցությանը :

1925 թվականից ծառայության է անցել Կարմիր բանակում: 1927 թվականին ավարտել է ռազմաօդային ուժերի լենինգրադյան ռազմատեխնիկական դպրոցը, 1929 թվականին՝ օդաչուների դպրոցը, 1932 թվականին՝ զորամասերի հրամանատարների կատարելագործման սևաստոպոլյան դասընթացները, 1933 թվականին՝ ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիային առընթեր հրամանատարական կազմի կատարելագործման դասընթացները: Ծառայել է Կիևում՝ որպես 31-րդ ավիաէսկադրիլիայի կրտսեր մեխանիկ, ապա՝ 83-րդ ավիաջոկատի կրտսեր ավիատեխնիկ և սան-օդաչու, այնուհետև՝ ավիացիոն դասընթացների 3-րդ ավիաէսկադրիլիայի կրտսեր օդաչու, այդ էսկադրիլիայի օղակներից մեկի հրամանատար և ջոկատի ժամանակավոր հրամանատար: 1932 թվականի հունիսից  73-րդ կործանիչ ավիացիոն ջոկատի (Կիև) հրամանատարն էր ու զինկոմը:   1933—1937 թվականներին ծառայել է Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետությունում, եղել է մոնղոլական ժողովրդա-հեղափոխական բանակի ավիացիոն բրիգադի հրամանատարի հրահանգիչ-խորհրդական: 1936 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին մասնակցել է Ադագդուլլաանի սահմանային բախումներին, աչքի ընկնելով՝ խորհրդային քաղաքացիներից առաջինն արժանացել մոնղոլական Կարմիր դրոշի շքանշանի:

1939 թվականի փետրվարին Սուդեցը նշանակվել է ծանր ռմբակոծիչների 27-րդ ավիացիոն բրիգադի հրամանատարի օգնական, մասնակցել 1939-1940 թթ. խորհրդա-ֆիննական պատերազմին, այդ ընթացքում կատարել 14 մարտական թռիչք:

1940 թվականի հուլիսին նշանակվել է ավիացիոն բրիգադի, այդ նույն տարվա օգոստոսին՝ ավիացիոն դիվիզիայի, նոյեմբերին՝ հեռահար ռմբակոծիչների 4-րդ ավիացիոն կորպուսի հրամանատար։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1941 թվականի օգոստոսին՝ Գերմանիայի կողմից Խորհրդային Միության ներխուժումից կարճ ժամանակ անց, գնդապետ Սուդեցի գլխավորությամբ կորպուսն աջակցել է Հարավարևմտյան և Հարավային ճակատների զորքերին, Ռումինիայում՝ Պլոեշտիի շրջանում հարվածներ հասցրել թշնամու վերահսկողության տակ գտնվող օդանավակայաններին, նրա տանկային խմբերին, հրետանուն, երկաթուղային էշելոններին, լեռնանցքներին, կամուրջներին, նավթի արդյունահանման և նավթավերամշակման գործարաններին։ 1941 թվականի օգոստոսին Սուդեցը նշանակվել է Ղրիմում գործող 51-րդ բանակային ռազմաօդային ուժերի հրամանատար, այդ նույն թվականի հոկտեմբերին՝ Մերձվոլգյան զինվորական օկրուգի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար։ Հաջորդ տարվա հուլիսին նշանակվել է 1-ին ռմբակոծիչ բանակի հրամանատար, բանակ, որը գերագույն գլխավոր հրամանատարության պահեստազորի մաս էր կազմում և նախատեսված էր մարտական ​​ճակատների ամենակարևոր հատվածներում ավիացիոն հարվածներ հասցնելու համար։ Նա մասնակցել է արևմտյան ուղղության ռազմական գործողություններին, որտեղ նրա ուժերի մի մասը օդային հարձակումներ է իրականացրել թշնամու երկաթուղային տրանսպորտի և պահեստազորի վրա։ 1942 թվականի օգոստոսին բանակը լուծարվել է։ 

1942 թվականի սեպտեմբերին Սուդեցն ստանձնել է 1-ին ռմբակոծիչ ավիացիոն կորպուսի հրամանատարությունը, մասնակցել Լենինգրադ-Նովգորոդի ռազմական գործողությանը։ 1943 թվականի մարտին նա ստացել է ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտի կոչում և նշանակվել 17-րդ ավիացիոն բանակի հրամանատար։ Կուրսկի ճակատամարտի ժամանակ նրա կազմավորումներն ու ստորաբաժանումները օդային աջակցություն են ցուցաբերել Վորոնեժյան ռազմաճակատի զորքերին, այնուհետև կարևոր դեր են խաղացել նաև Աջափնյա Ուկրաինայի (1943 թվականի դեկտեմբեր - 1944 թվականի ապրիլ), Օդեսա քաղաքի, Մոլդովայի, Բելգրադի ազատագրման, Բուդապեշտի, Բալատոն լճի, Վիեննայի և մի շարք այլ ճակատամարտերի ժամանակ։ 

Իր հրամանատարության տակ գտնվող զորքերի հմուտ ղեկավարման և ֆաշիստական ​​զավթիչների դեմ մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար Վլադիմիր Սուդեցը ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1945 թվականի ապրիլի 28-ի հրամանագրով արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման:

### Հետպատերազմյան շրջան
Խորհրդային Միության ողջ մնացած մարշալների հանդիպումը 1955 թվականին
Պատերազմից հետո՝ 1946-1949 թվականներին, Սուդեցը ծառայել է որպես ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի գլխավոր շտաբի պետ և գլխավոր հրամանատարի տեղակալ: 1950 թվականին ավարտել է գլխավոր շտաբի բարձրագույն ռազմական ակադեմիան։  1950-1953 թվականներին եղել է ավագ սպաների համար նախատեսված մարտավարական և թռիչքային դասընթացների տնօրենը, 1953-1955 թվականներին՝ Բելառուսի զինվորական օկրուգի 26-րդ օդուժի հրամանատարը։ 1955 թվականին նշանակվել է ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ և հեռահար ավիացիայի հրամանատար, պաշտոնում, 1962 թվականի ապրիլին՝ ՀՕՊ ուժերի գլխավոր հրամանատար և ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։

1966 թվականի հուլիսից մինչև իր մահը ծառայել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբում: 1961-1966 թվականներին եղել է Խորհրդային Միության VI գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 

Վլադիմիր Սուդեցը մահացել է 1981 թվականի մայիսի 6-ին Մոսկվայում: Թաղվել է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

## Զինվորական կոչումներ
* Ավիացիայի գեներալ-մայոր (1942 թվականի հունիսի 3)
* Ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտ (1943 թվականի մարտի 17)
* Ավիացիայի գեներալ-գնդապետ (25 մարտի, 1944թ.)
* Ավիացիայի մարշալ (1955 թվականի մարտի 11):

## Պարգևներ
Իր զինվորական ծառայության ընթացքում Վլադիմիր Սուդեցն ստացել է հետևյալ պարգևները.

; Խորհրդային Միություն
* Խորհրդային Միության հերոսի Ոսկե աստղ մեդալ № 6806 (1945 թվականի ապրիլի 28)
* Լենինի շքանշան. չորս անգամ (1940 թվականի ապրիլի 7, 1945 թվականի ապրիլի 28, 1950 թվականի հոկտեմբերի 28, 1964 թվականի հոկտեմբերի 22)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1974 թվականի հոկտեմբերի 22)
* Կարմիր դրոշի շքանշան. հինգ անգամ (1937 թվականի հունվարի 28, 1943 թվականի փետրվարի 22, 1945 թվականի նոյեմբերի 6, 1968 թվականի փետրվարի 22, ...)
* Սուվորովի 1-ին աստիճանի (1944 թվականի մարտի 19) և 2-րդ աստիճանի ( 1943 թվականի սեպտեմբերի 17) շքանշաններ
* Կուտուզովի 1-ին աստիճանի շքանշան (13 սեպտեմբերի, 1944 թ.)
* Կարմիր աստղի շքանշան (1944 թվականի նոյեմբերի 3)
* ԽՍՀՄ զինված ուժերում Հայրենիքին մատուցած ծառայության շքանշան, 3-րդ աստիճանի (1975 թվականի ապրիլի 30)
* Լենինի ծննդյան հարյուրամյակի հուշամեդալ
* Լենինգրադի պաշտպանության համար մեդալ
* 1941-1945 թվականներին Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար մեդալ 
* Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակի 20-ամյակի մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 30-ամյակի մեդալ
* «Խոպանի յուրացման համար» մեդալ
* Վիեննայի գրավման համար մեդալ
* Բելգրադի ազատագրման համար մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 40-ամյակի մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 50-ամյակի մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60-ամյակի մեդալ
* Մոսկվայի 800-ամյակի հուշամեդալ
* Լենինգրադի 250-ամյակի հուշամեդալ
* Վլադիմիր Սուդեցին շնորհվել էր Զապորոժիեի և Տիրասպոլի պատվավոր քաղաքացու կոչում:
 
; Այլ երկրներ

* Մոնղոլական Ժողովրդական Հանրապետության հերոս
* Սուխեբատորի շքանշան
* Կարմիր դրոշի մոնղոլական շքանշան, երկու անգամ
* Հարավսլավիայի ժողովրդական հերոս (1964 թվականի հոկտեմբեր)՝ «ընդհանուր թշնամու դեմ պայքարում ցուցաբերած հերոսության համար»
* Պարտիզանական աստղի 1-ին աստիճանի շքանշան (Հարավսլավիա);
* Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետության դրոշի շքանշան, 1-ին աստիճանի (Հունգարիա)
* Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշան, 5-րդ աստիճան (Հունգարիա)
* Ազատության հունգարական շքանշան (Հունգարիա)
* Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ-կոմանդոր
* «Ռազմական վաստակի» 2-րդ աստիճանի շքանշան (Բուլղարիա)
* 1944-1945 թվականների Հայրենական պատերազմի մեդալ (Բուլղարիա)

## Երկեր
* *Судец В. А.* Над Днестром и Прутом. // Военно-исторический журнал. — 1969. — № 8. — С. 84—91.
* *Судец В. А.* Историческая победа. — Улан-Батор: Госиздат, 1979.

## Հիշատակ
* 1981 թվականի հուլիսի 10-ին Ստավրոպոլի բարձրագույն ռազմա-ավիացիոն ուսումնարանը կոչվել է Վլադիմիր Սուդեցի անունով: 
* Մոսկվա, Դնեպր և Զապորոժիե քաղաքներում նրա անունը կրող փողոցներ կան:
* 2004 թ. դեկտեմբերի 2-ին ստրատեգիական հեռահար ավիացիայի Ту-160 տիպի # «15» ինքնաթիռին շնորհվել է Վլադիմիր Սուդեցի անունը:
* Զապորոժիեի մարզի Սմորոդինո գյուղում տեղադրվել է հուշանշան:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Красовский С. А.* Маршал авиации В. А. Судец // Военно-исторический журнал — 1974. — № 10.
* Подвигом славны твои земляки. — Запорожье, 1962. — С. 283—285.
* Коллектив авторов. Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 391—393. — ISBN 5-86090-113-5.
* Судец, Владимир Александрович // Золотые Звёзды : Книга о дважды Героях и Героях Советского Союза, уроженцах Днепропетровщины / сост. Н. С. Головин, В. Н. Петрищева ; при участии Ф. А. Матюшко, А. И. Посаднев ; ред. М. А. Штейн. — Днепропетровск : Промінь, 1967. — С. 333—335. — 432 с. — (Герои Советского Союза).
* Судец, Владимир Александрович // И генерал, и рядовой… : Очерки о Героях Советского Союза, уроженцах Днепропетровской области / Н. И. Воробьёв, С. А. Герасименко, В. Л. Головко и др. ; сост. А. Ф. Снитко ; ред. Г. В. Николенко, К. К. Чернышев. — Днепропетровск : Промінь, 1983. — С. 456—460. — 567 с. — (Герои Советского Союза).

## Արտաքին հղումներ
* Маршал авиации В. А. Судец (К 110-летию со дня рождения)
* 
* Судец Владимир Александрович на сайте Министерства обороны Российской Федерации

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Զապորիժժիայի պատվավոր քաղաքացիներ