Ռայսի գամբիտ

**Ռայսի գամբիտ,** շախմատային սկզբնախաղ, ընդունված արքայական գամբիտի տարբերակ։ Այն սկսվում է հետևյալ քայլերով.

**1. e2-e4 e7-e5**

**2. f2-f4 e5:f4**

**3.Ձg1-f3 g7-g5**

**4. h2-h4 g5-g4**

**5.Ձf3-e5 Ձg8-f6**

**6.Փf1-c4 d7-d5**

**7. e4:d5 Փf8-d6**

**8. 0-0**.

## Պատմություն
Սկզբնախաղն անվանակոչվել է շախմատային ամերիկացի մեկոնաս պրոֆեսոր Իսահակ Ռայսի (1850-1915) անունով։ Գամբիտի դիրքն առաջին անգամ հայտնվել է Ի. Ռայսի սիրողական խաղերից մեկում՝ 19-րդ դարի վերջին։ Սպիտակներով խաղալով Կիզերիցկու գամբիտը՝ պրոֆեսորը պատահաբար հարվածի տակ է թողել իր ձին, բայց, չնայած թույլ տված սխալին, ի վերջո հաղթել է։ Նա այնքան տպավորված էր հաջողությունից, որ որոշեց արշավ անցկացնել նոր կոմբինացիան գովազդելու համար։

Իր հորինած սկզբնախաղը հետազոտելու և տարածելու համար, Իսահակ Ռայսը, լինելով հարուստ մարդ, կազմակերպեց թեմատիկ մրցույթներ, որոնց հրավիրեց իր ժամանակի առաջատար շախմատիստներին, և հրատարակեց գրքույկներ՝ խաղի տարբերակների վերլուծություններով: Գամբիտին նվիրված առաջին մենագրությունը հրատարակվել է 1898 թվականին:

Ամենահայտնի խաղը տեղի է ունեցել Բրայթոնում 1903 թվականի օգոստոսի 3-ից 13-ը։ Փորձելով ապացուցել, որ զոհաբերված ձին սպիտակներին ուժեղ հարձակում է տալիս, Ի. Ռայսը հրավիրեց աշխարհի չեմպիոն Էմանուել Լասկերին խաղալու սպիտակների հետ՝ հայտնի գամբիտի փորձագետ և Ռուսաստանի չեմպիոն Միխայիլ Չիգորինի դեմ, որը բոլոր պարտիաները խաղում էր սևերով։ Մրցախաղը բաղկացած էր վեց պարտիայից, և կանոնների համաձայն՝ դրանք պետք է սկսվեին հետևյալ քայլերով՝ **8. …Փd6:e5 9. Նf1-e1 Թd8-e7 10. c2-c3 f4-f3 11. d2-d4 Ձf6-e4 12. Նe1:e4 Փe5-h2+ 13. Աg1:h2 Թe7:e4** *(տե՛ս տրամագիրը)*։ Խաղն ավարտվել է 3½:2½ հաշվով (+2, −1, =3)՝ ռուս շախմատիստի օգտին:

1904 թվականին Ի. Ռայսը հիմնադրել է «Ռայսի գամբիտի ասոցիացիան», որի քարտուղար է նշանակվել Էմանուել Լասկերը:

Սակայն, չնայած անցկացված մրցաշարերին և դրանց կազմակերպման ու գովազդի վրա ծախսված հազարավոր դոլարներին, որն այդ ժամանակ շատ մեծ գումար էր, Ի. Ռայսը չկարողացավ իր «գյուտը» ժողովրդականություն վայելող դարձնել։ Գամբիտը ժողովրդականություն չվայելեց և այժմ գործնականում չի հանդիպում:

## Շախմատիստների գնահատականներ
Ալեքսանդր Ալյոխինը, գնահատելով Ի. Ռայսի առաջարկած ձիու զոհաբերությունը, գրել է. «Դա տեսական նշանակություն չունի, քանի որ սևերը ութերորդ քայլում կարող են կատարել փոխատեղում՝ անցնելով իրական Կիզերիցկու գամբիտի այնպիսի տարբերակի, որը նրանց համար անբարենպաստ չէ, կամ վերցնել ձին առանց իրենց համար մեծ վտանգի, ինչպես արդեն ապացուցվել է բազմաթիվ ուսումնասիրություններով: Այնուամենայնիվ, Ռայսի առաջարկը դեռևս հետաքրքիր է, քանի որ այն հանգեցնում է չափազանց բարդ իրավիճակների և այդպիսով առիթ է տալիս ուսանելի վերլուծական հետազոտությունների, որոնց համար հատկապես հարմար են նամակագրությամբ պարտիաները»:

## Տարբերակներ
* **8. …0-0՝**  Ռայսի մերժված գամբիտ. սևերը խաղը տեղափոխում են Կիզերիցկու գամբիտի՝ իրենց համար բարենպաստ տարբերակի:
* **8. …Փd6:e5 9. Նf1-e1 Թd8-e7 10. c2-c3 Ձf6-h5՝** Յասնոգրոդսկու  պաշտպանություն: Այդ դեպքում հնարավոր է **11. d2-d4 Ձb8-d7**: Ստեղծված դիրքում, ըստ ժամանակակից տեսության, սևերը առավելություն են ստանում բոլոր տարբերակներում, իսկ սպիտակները կարող են հույս դնել առավելագույնը ոչ-ոքիի վրա.

## Նմուշային պարտիաներ
* Էմ. Լասկեր - Մ. Ի. Չիգորին, Բրայթոն, 1903 (մրցախաղի 1-ին պարտիան)

**1. e2-e4 e7-e5 2. f2-f4 e5:f4 3.Ձg1-f3 g7-g5 4. h2-h4 g5-g4 5.Ձf3-e5 Ձg8-f6 6.Փf1-c4 d7-d5 7. e4:d5 Փf8-d6 8. 0-0 Փd6:e5 9.Նf1-e1 Թd8-e7 10. c2-c3 f4-f3 11. d2-d4 Ձf6-e4 12.Նe1:e4 Փe5-h2+ 13.Աg1:h2 Թe7:e4 14. g2-g3 0-0 15.Փc1-f4 c7-c6 16. d5:c6 Ձb8:c6+ 17.Փc4-d3 Թe4-d5 18.Ձb1-d2 Փc8-f5 19.Ձd2-c4 Փf5:d3 20.Թd1:d3 Նf8-e8 21.Ձc4-e3 Թd5-d7 22. d4-d5 Ձc6-e5 23.Թd3-d4 Ձe5-g6 24. h4-h5 Ձg6-f4 25.Թd4:f4 Թd7-e7 26.Ձe3:g4 f7-f5 27.Նa1-e1 Թe7-g7 28.Ձg4-h6+ Աg8-h8 29.Ձh6:f5 Թg7-f6 30.Նe1-e6 Նe8:e6 31. d5:e6 Նa8-e8 32. e6-e7 h7-h6 33.Թf4-d4 Թf6:d4 34. c3:d4 1-0**

* Էմ. Լասկեր - Մ. Ի. Չիգորին, Բրայթոն, 1903 (մրցախաղի 2-րդ պարտիան)

**1. e2-e4 e7-e5 2. f2-f4 e5:f4 3.Ձg1-f3 g7-g5 4. h2-h4 g5-g4 5.Ձf3-e5 Ձg8-f6 6.Փf1-c4 d7-d5 7. e4:d5 Փf8-d6 8. 0-0 Փd6:e5 9.Նf1-e1 Թd8-e7 10. c2-c3 f4-f3 11. d2-d4 Ձf6-e4 12.Նe1:e4 Փe5-h2+ 13.Աg1:h2 Թe7:e4 14. g2-g3 0-0 15.Փc1-f4 c7-c6 16.Ձb1-d2 Թe4-g6 17.Թd1-e1 Փc8-f5 18.Թe1-e7 Ձb8-d7 19.Նa1-e1 c6:d5 20.Փc4:d5 Ձd7-f6 21.Թe7-b7 Նa8-e8 22.Նe1-e8 Նf8:e8 23.Փf4-e5 Փf5-c8 24.Թb7-c6 Թg6-c2 25.Փd5:f7+ Աg8-f8 0-1**

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
** 
** 
** 
** 
** 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Շախմատային սկզբնախաղեր