Արծվաբերդ (օպերա)

**Արծվաբերդ օպերա**, 20-րդ դարի հայ կոմպոզիտոր Անդրեյ Բաբաևի օպերան, որը գրվել է 1957 թվականին։ Լիբրետոն համահեղինակել են Զավեն Վարդանյանը և Գուրգեն Բորյանը։

## Ստեղծման պատմություն
Օպերան գրվել է 1957 թվականին՝ խորհրդային երաժշտական մշակույթի մեջ ազգային ինքնության վերարժևորման ժամանակաշրջանում։ Նրա հիմքում մասամբ ընկած է Նաիրի Զարյանի «Հացաբերդ» ստեղծագործությունը, որի մոտիվները վերածվեցին երաժշտա-թատերական գործողության։ Օպերայի նախնական անվանումն էլ հենց «Հացաբերդ» է եղել։ Դիրիժոր Յուրի Դավթյանի վկայությամբ՝ «Արծվաբերդ» անվանումը ծնվել է պատահականորեն՝ դեպի Մոսկվա ուղևորության ժամանակ․ «Սկզբում որոշված էր անվանել «Հացաբերդ»՝ Նաիրի Զարյանի ստեղծագործության հիման վրա, սակայն երբ գնում էինք Մոսկվա, օդում թռիչքի ժամանակ Թավրիզյանի մոտ ծնվեց այդ անվանումը»։ Դավթյանի խոսքով՝ օպերայի կայացման գործում մեծ դեր է ունեցել նաև դիրիժոր Միքայել Թավրիզյանը, ով ոչ միայն նպաստեց գաղափարի երաժշտական վերամշակմանը, այլև գործուն մասնակցեց գործի ամբողջականացմանը։

## Կառուցվածք
[մինի|«Արծվաբերդ» օպերայի բեմականացումը [Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։]]
Օպերան բաղկացած է չորս գործողությունից։ Այն համադրում է ժողովրդական երաժշտության տարրերը սիմֆոնիկ լեզվով՝ ընդգծելով թեմայի ազգային հենքը։ Անդրեյ Բաբաևը կիրառել է ինչպես արցախյան, այնպես էլ արևելահայ երգարվեստի մոտիվներ։

## Պրեմիերա
Օպերայի նորամուտը կայացել է տարբեր ձևերով ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում։ Առաջին բեմադրությունը եղել է Երևանի Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում: Օպերան բեմադրվել է նաև Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում։

### Շուշիի բեմադրություն
[մինի|«Արծվաբերդ» օպերայի բեմականացումը [Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։]]
Օպերայի վերաբեմադրությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Արցախի Շուշի քաղաքի Ռեալական ուսումնարանի բացօթյա տարածքում, պետական մակարդակով կազմակերպված հանդիսության ժամանակ՝ նվիրված Արցախի անկախության հռչակման տարեդարձին։

* Գեղարվեստական ղեկավար՝ Սարինա Ավթանդիլյան
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ժիրայր Դադասյան
* Բեմադրող նկարիչ՝ Աստղիկ Ստեփանյան
* Բեմադրիչ խորեոգրաֆ՝ Արա Ասատուրյան
* Դիրիժորի ասիստենտ և դաշնակահար կոնցերտմայստեր՝ Վարդուհի Մինասյան
* Դիրիժոր՝ Էդուարդ Թոփչյան

Բեմադրությանը մասնակցել են՝ «Սպեղանի» (գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար՝ Սարինա Ավթանդիլյան) և «Հովեր» (գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար՝ Սոնա Հովհաննիսյան) երգչախմբերը, Արցախի պետական և կամերային երգչախմբերը՝ «Վարարակն» (գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար՝ Նինա Գրիգորյան) և «Մռակաց» (գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար՝ Մարինե Մեսրոպյան), Արցախի պարի պետական համույթը (գեղարվեստական ղեկավար՝ Աշոտ Բաբայան) և Երևանի մնջախաղի պետական թատրոն (գեղարվեստական ղեկավար՝ Ժիրայր Դադասյան)։ Բեմադրության երաժշտական խորհրդատու Յուրի Դավթյանը նշում է, որ «օպերան բեմադրվել է նորովի», քանի որ «բեմադրությունից հանվել են Լենինի երգը և կուսակցություններին նվիրված հատվածները»։

Գործող անձինք և դերակատարներ
* Ռուբեն (Արծվաբերդի մելիք) - Գուրգեն Բավեյան, բարիտոն
* Մարո (երիտասարդ աղջիկ) - Իրինա Զաքյան, սոպրանո
* Կարո (Մարոյի եղբայրը) - Հովհաննես Այվազյան, տենոր
* Ավո (Ռուբենի ոխերիմ թշնամին) - Հայկ Տիգրանյան, բաս
* Շուշան (Ավոյի զարմուհին) - Նարինե Անանիկյան, մեցցո սոպրանո
* Թորոս (ամրոցի տարեց բնակիչ) - Հովհաննես Ներսեսյան, բաս
* Սարգիս (դավադիր մարդասպան, Ավոյի համախոհը) - Կարեն Մկրտչյան, բարիտոն
* Գրիգոր (ամրոցի բնակիչ) - Կիմ Սարգսյան, բաս
* Զանազան (ամրոցի տարեց կին) - Նանար Շահրամանյան, մեցցո սոպրանո
* Աշուղ - Պերճ Քարազյան, տենոր
* Յալանչի - Հովհաննես Անդրեասյան, տենոր
* Աղջիկների և տղաների երգեցիկ խմբեր, պարախումբ, մնջախաղացներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անդրեյ Բաբաև, ստեղծագործություններ
* Անդրեյ Բաբաև /«Արծվաբերդ» օպերա

Կատեգորիա:1957 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Հայերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Հայկական օպերա